Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tilkynningar um formennsku í eftirfarandi nefndum: Á fundi fjárln. 4. október var Jón Kristjánsson kjörinn formaður nefndarinnar og Einar Oddur Kristjánsson varaformaður. Á fundi félmn. í dag var Arnbjörg Sveinsdóttir kjörin formaður nefndarinnar og Ólafur Örn Haraldsson varaformaður. Á fundi iðnn. í dag var Hjálmar Árnason kjörinn formaður nefndarinnar og Guðjón Guðmundsson varaformaður. Á fundi menntmn. í dag var Sigríður Anna Þórðardóttir kjörin formaður nefndarinnar og Ólafur Örn Haraldsson varaformaður. Á fundi sjútvn. í dag var Einar K. Guðfinnsson kjörinn formaður nefndarinnar og Kristinn H. Gunnarsson varaformaður.

Forseti vill tilkynna, svo að það liggi formlega fyrir, að borist hefur svohljóðandi bréf frá fjmrh. um ríkisreikning 1998, dags. 12. ágúst 1999: ,,Samkvæmt ákvæðum laga nr. 88 27. maí 1997, um fjárreiður ríkisins, hefur ríkisbókhald gert ríkisreikning fyrir árið 1998. Reikningurinn nær til allra ríkisaðila og er hann gerður í samræmi við lög og venjur sem gilda um reikningsskil ríkisins. Þá hefur Ríkisendurskoðun endurskoðað reikninginn með vísan til laga nr. 86 27. maí 1997, um Ríkisendurskoðun, sbr. 43. gr. stjórnarskrár. Hér með staðfesta fjmrh. og ríkisbókari hann með undirritunum sínum. Reikningurinn sendist Alþingi hjálagður. Geir H. Haarde fjármálaráðherra. Gunnar H. Hall ríkisbókari.`` Reikningurinn liggur fyrir á lestrarsal.

Áður en umræðan hefst vill forseti láta þess getið að sammæli er um það milli þingflokkanna að fjmrh. og fulltrúar þingflokkanna hafi tvöfaldan ræðutíma í fyrra sinn en aðrir ráðherrar og þingmenn hafi allt að 15 mínútur tvisvar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2000. Í ræðu minni mun ég fjalla um helstu áhersluatriði ríkisstjórnarinnar í efnahags- og ríkisfjármálum eins og þau birtast í þessu frv. Auk þess mun ég gera grein fyrir helstu efnisatriðum þess. Af ráðnum hug mun ég þó ekki fjalla í smáatriðum um einstakar tillögur í frv. um fjárveitingar sem þar er að finna. Það er til þess að leggja áherslu á efnahagslegt hlutverk frv. og að niðurstöður þess í heild skipta mestu máli og eru mikilvægari en einstakar fjárveitingar sem þar er að finna. Fjárlagafrv. fyrir árið 2000 er lagt fram með hagstæðari niðurstöðu en áður hefur þekkst hér á landi að því er best er vitað. Gildir þá einu hvort litið er á afgang í tölum eða sem hlutfall af landsframleiðslu. Rekstrarafgangur ríkissjóðs samkvæmt frv. er áætlaður 15 milljarðar króna eða sem svarar 2,2% af landsframleiðslu. Til samanburðar má nefna að fjárlagafrv. ársins 1999 var lagt fram í fyrra með 1,9 milljarða kr. afgangi en afgreitt með afgangi upp á 2,4 milljarða. Nú er áætlað að endanleg niðurstaða verði nálægt 7,5 milljarðar í afgang eða um 1,2% af landsframleiðslu. Þetta er til marks um það aðhald sem felst í fjárlagafrv. Afgangurinn tvöfaldaðist. Heildarútgjöld ríkissjóðs lækka milli áranna 1999 og 2000 bæði að raungildi, um 1,5% og í hlutfalli við landsframleiðslu um sama hlutfall, fara úr 29,2% í 27,7%. Stóraukinn rekstrarafgangur endurspeglast í hagstæðri greiðslustöðu ríkissjóðs. Þannig er lánsfjárafgangur ríkissjóðs árið 2000 talinn verða um 24 milljarðar króna samanborið við 20 á yfirstandandi ári og 17 milljarða afgang árið 1998. Samanlagt nemur lánsfjárafgangur áranna 1998--2000 því um 61 milljarði króna. Þetta svarar til ríflega fjórðungs af heildarskuldum ríkissjóðs. Öllu þessu fjármagni er unnt að verja til uppgreiðslu lána eða til að bæta stöðu ríkissjóðs að öðru leyti. Eins og þessar tölur bera með sér er í frv. lögð megináhersla á að nýta hagstætt árferði til þess að reka ríkissjóð með verulegum afgangi. Þessi stefnumörkun er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá síðasta vori þar sem meðal annars er kveðið á um nauðsyn aðhaldssamrar hagstjórnar og að ríkissjóður skuli rekinn með umtalsverðum afgangi. Við núverandi aðstæður er fátt mikilvægara til að draga úr þenslu í efnahagslífinu, sporna gegn viðskiptahalla og tryggja stöðugleika, ekki síst í verðlagsmálum. Töluverðra breytinga er að vænta í efnahagsmálum á næsta ári miðað við fyrirliggjandi þjóðhagsspá. Eftir mikinn hagvöxt undanfarinna ára er nú spáð að úr honum dragi og að hagvöxtur verði 2,7% á árinu 2000. Þjóðarútgjöld eru talin aukast um 2,5% samanborið við 4,5% aukningu á þessu ári og tæplega 12% aukningu í fyrra. Einkaneysla, samneysla og fjárfesting aukast einnig á bilinu 2--2,5% samkvæmt spánni. Í forsendum fjárlaga fyrir yfirstandandi ár var miðað við að verðhækkanir milli áranna 1998 og 1999 yrðu 2,5% og að hækkunin innan ársins yrði 3%. Ýmislegt hefur orðið þess valdandi að verðbólgan á árinu verður meiri en þá var reiknað með. Hins vegar er gert ráð fyrir að verulega dragi úr verðhækkunum á næsta ári og að neysluverðsvísitalan hækki um nálægt 2,5% frá upphafi til loka næsta árs, samanborið við um 4,5% hækkun á þessu ári. Meðalhækkunin milli ára verður þó meiri vegna mikilla hækkana á síðari hluta þessa árs, eða á bilinu 3,5--4%. Þess má geta að nýjasta spá Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um verðlagsþróun hér á landi er nokkru hagstæðari en þær tölur sem fram koma í þjóðhagsáætlun. Nokkur umræða hefur orðið um stöðu efnahagsmála að undanförnu, m.a. í ljósi þeirrar verðlagsþróunar sem ég hef gert að umtalsefni. Eðlilegt er að spurt sé hvernig stjórnvöld hyggist bregðast við aukinni verðbólgu. Þessari spurningu hefur að nokkru leyti verið svarað með þeirri ákvörðun Seðlabankans fyrir skömmu að hækka vexti í fjórða sinn á einu ári. Þessi ákvörðun er að mínu viti rökrétt og eðlileg og gefur um leið skýr skilaboð um að stjórnvöld muni einskis láta ófreistað til að hamla gegn verðbólgunni. Um leið stuðlar hún að hækkun gengis íslensku krónunnar sem aftur leiðir til lækkunar innflutningsverðs og þar með minni verðbólgu til skamms tíma. Ég leyfi mér hins vegar að halda því fram að veigamestu og skýrustu áherslur stjórnvalda um að það verður ekki látið viðgangast að verðbólgan fari úr böndunum komi fram í þessu fjárlagafrv. Niðurstaða frv. um tvöfalt meiri rekstrarafgang á næsta ári en í ár felur í sér skýr skilaboð um að ríkisstjórnin hyggist beita sér af alefli gegn verðbólgu og viðskiptahalla með öllum tiltækum ráðum. Stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum er mjög skýr og verður ekki misskilin. Ég vil einnig undirstrika ábyrgð Alþingis í þessum samhengi og mikilvægi þess að í engu verði hvikað frá markmiðum fjárlagafrv. þannig að fjárlög verði afgreidd með að minnsta kosti jafnmiklum afgangi og gert er ráð fyrir í frv. Í þessu felst vitaskuld að ýmsum verkefnum sem mörgum kann að þykja brýn verður að skjóta á frest. Hér eru engar millileiðir færar. Meginatriðið er að tryggja stöðugleikann og því þurfa aðrar áherslur einfaldlega að víkja um sinn. Á því byggir áframhaldandi farsæld og velmegun í landinu og ekkert mun koma sér betur fyrir heimilin og atvinnulífið. Ég treysti því að þessi sjónarmið hafi víðtækan hljómgrunn og njóti skilnings bæði hér á hinu háa Alþingi og almennt í þjóðfélaginu. Þrátt fyrir að verðlagshækkanir síðustu mánaða hafi orðið meiri en æskilegt getur talist er ekki unnt að líta fram hjá þeirri staðreynd að þróun efnahagsmála hér á landi að undanförnu hefur verið hagstæð og flestir mælikvarðar á afkomu þjóðarbúsins verið mjög jákvæðir. Hagvöxtur hefur verið á bilinu 5--6% síðustu fjögur ár, eða tvöfalt meiri en gengur og gerist í helstu nágrannalöndum. Kaupmáttur heimilanna hefur aukist meira á undanförnum árum en dæmi eru um hér á landi, eða um nálægt fjórðung síðan 1995. Þetta jafngildir 5--6% kaupmáttaraukningu á ári að jafnaði, eða þrisvar sinnum meira en í helstu viðskiptalöndunum. Atvinnuleysi er um 2% og er hvergi lægra sé tekið mið af aðildarríkjum OECD. Verðbólga hefur verið á bilinu 1,5--2,5% allt fram á þetta ár. Staða ríkisfjármála hefur mjög færst til betri vegar að undanförnu og horfur á ríflegum afgangi á fjárlögum á næstu árum ef rétt er að málum staðið. Staða ríkisfjármála er ekki einungis hagstæð í samanburði við fyrri ár heldur einnig með tilliti til stöðunnar í helstu nágrannaríkjum. Þannig er Ísland eitt fárra aðildarríkja OECD þar sem ríkissjóður skilar afgangi. Í flestum ríkjanna er halli sem nemur á bilinu 1--2% af landsframleiðslu. Jafnframt er skuldastaða hins opinbera betri hér en víða annars staðar sem og staða opinberra lífeyrismála. Í þessu felst hins vegar ekki að unnt sé að slaka á þeirri ábyrgu og aðhaldssömu efnahagsstefnu sem hér hefur verið fylgt að undanförnu. Við verðum að nota það svigrúm sem nú er fyrir hendi til að grynnka enn frekar á skuldum ríkisins og létta þannig undir með komandi kynslóðum. Ofangreindar staðreyndir sýna svo ekki verður um villst að efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar hefur skilað miklum árangri. Jafnframt hefur Ísland skipað sér á bekk með þeim þjóðum sem sýnt hafa hvað bestan árangur í efnahags- og ríkisfjármálum að undanförnu. Þegar horft er til baka til þess tíma er hér ríkti óðaverðbólga og óstöðugleiki var landlægur verður þetta að teljast ótrúlega góður árangur eins og fram hefur komið í skýrslum OECD og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Sömu sögu er að segja af þeim fyrirtækjum sem hafa skoðað stöðu íslenskra efnahagsmála með það fyrir augum að meta lánshæfi Íslands. Niðurstaða þessara aðila hefur verið á sama veg, að staða efnahagsmála sé traust og umbætur í stjórn efnahagsmála undanfarin ár hafi skilað mikilvægum árangri og komið Íslandi í hóp þeirra ríkja sem best standa í þessu tilliti. Jákvæð umsögn þessara aðila og bætt lánstraust hefur síðan skilað sér með áþreifanlegum hætti í þjóðarbúið í formi lægri vaxta af erlendum lánum því að lánstraust íslenska ríkisins þjónar sem ákveðin viðmiðun fyrir aðra lántakendur. Það er enn frekar til marks um þau umskipti sem orðið hafa í ríkisfjármálum á undanförnum árum að frá árinu 1990 hefur svokallaður undirliggjandi halli í ríkisfjármálum --- eða kerfishallinn eins og hann er stundum nefndur --- sem þá nam tæplega 30 milljörðum kr., snúist í 6--7 milljarða kr. afgang. Þessi mælikvarði sýnir afkomu ríkissjóðs þegar áhrif hagsveiflunnar hafa verið fjarlægð. Það er því ekki rétt sem sumir halda fram að hagstæð afkoma ríkissjóðs skýrist eingöngu af efnahagsuppsveiflunni eða góðærinu sem kallað er. Vissulega aukast tekjur ríkissjóðs þegar vel árar, en nú hefur verið búið svo um hnútana að ríkissjóður mun að óbreyttu einnig skila afgangi í venjulegu árferði. Útreikningar af þessu tagi byggjast að vísu ekki á nákvæmum vísindum en gefa á hinn bóginn sterka og ánægjulega vísbendingu um hvert stefnir. Samkvæmt framreikningum eru horfur á að afgangur á ríkissjóði á þennan mælikvarða þrefaldist á næstu fjórum árum ef haldið verður áfram á þeirri braut sem mörkuð er í fjárlagafrv. sem ég tel bæði sjálfsagt og eðlilegt. Heimilin í landinu hafa einnig notið þess árangurs sem náðst hefur í efnahagsmálum eins og sést best á því að útgjöld þeirra til ýmissa málaflokka hafa stóraukist að undanförnu, hvort sem litið er til almennra neysluútgjalda eða fjárfestinga í íbúðarhúsnæði í kjölfar aukins kaupmáttar. Það er enn fremur til marks um bætta stöðu heimilanna að vanskil þeirra hafa minnkað. Traust og farsæl efnahagsstefna skilar sér einnig í almennum fyrirtækjarekstri, hvort sem litið er til hefðbundinna atvinnugreina eða fyrirtækja í nýjum greinum sem hafa haslað sér völl að undanförnu, bæði innan lands og utan. Bætt staða atvinnulífsins er síðan grundvöllur fyrir enn aukinni velmegun heimilanna. Ég hef lagt mikla áherslu á það bæði nú og í fyrra að batnandi afkoma ríkissjóðs gerir honum kleift að greiða niður skuldir og grynnka á vaxta- og greiðslubyrði næstu ára. Undanfarin ár hefur markvisst verið unnið að þessu. Sú vinna hefur skilað þeim árangri að í stað langvarandi hallareksturs og skuldasöfnunar hafa skuldir ríkissjóðs lækkað um meira en fimmtung frá 1995 til ársloka 1998 og horfur eru á frekari lækkun á þessu og næsta ári. Samkvæmt áætlun fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að skuldahlutfallið verði nálægt 30% í árslok 2000 samanborið við 51% í árslok 1995 og er þá miðað við hlutfall af landsframleiðslu. Jafnframt hefur þetta orðið til þess að vaxtagreiðslur ríkissjóðs lækka um 2 milljarða kr. á næsta ári miðað við 1998 og er þar að sjálfsögðu um varanlega, árlega lækkun að ræða. Mikil lækkun skulda ríkissjóðs er vitaskuld fagnaðarefni og ætti að vera kappsmál allra. Í þessu sambandi vil ég þó nefna nokkur álitamál sem upp koma við núverandi aðstæður og gera það að verkum að ekki er sjálfgefið að verja lánsfjárafgangi ríkissjóðs einvörðungu til að lækka skuldir. Lítum aðeins nánar á þetta. Eins og ég hef sagt gefur hagstæð greiðslustaða ríkissjóðs vissulega færi á að lækka skuldirnar verulega en hér þarf hins vegar jafnframt að huga að stöðu efnahagsmála hverju sinni í víðara samhengi. Ef lánsfjárafgangur ríkissjóðs er eingöngu nýttur til að lækka innlendar skuldir leiðir það, að öðru óbreyttu, til vaxtalækkunar, einkanlega á lánum til lengri tíma. Sú þróun er þegar hafin en við núverandi aðstæður þarf að gæta þess að það stuðli ekki að aukinni eftirspurn og þenslu. Á hinn bóginn setur gjaldeyrisforðinn því nokkrar skorður hversu langt er unnt að ganga í að greiða niður erlendar skuldir sem þó væri að sjálfsögðu æskilegast út frá almennum efnahagssjónarmiðum. Einnig eykur uppgreiðsla erlendra skulda þrýsting á gengi krónunnar og getur leitt til gengislækkunar sem sömuleiðis er mjög óheppilegt við núverandi aðstæður. Hér þarf því að iðka vissa jafnvægislist í lánastýringu þar sem einnig kemur til greina að ávaxta hluta afgangsins í Seðlabanka eða með öðrum hætti. Sérstaklega kemur til athugunar að nýta þær hagstæðu aðstæður sem nú ríkja til að koma til móts við fyrirsjáanlegan fjárhagsvanda B-deildar Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins sem til er kominn vegna fyrri ára. Staðan er sú að ríkissjóður er, eins og kunnugt er, á endanum ábyrgur fyrir öllum skuldbindingum þótt ekki sé hægt að líta á þær sem skuldir í hefðbundnum skilningi. Þessar skuldbindingar hafa stórvaxið á undanförnum árum. Sýnt er að að óbreyttu stefnir í sjóðþurrð hjá B-deild lífeyrissjóðsins um árið 2010 þannig að ríkissjóður þurfi þá og framvegis að standa undir öllum útgreiddum lífeyri úr þessum hluta sjóðsins á grundvelli bakábyrgðar sinnar. Þá alvarlegu stöðu er brýnt að koma í veg fyrir. Það verður best gert með skipulegum innborgunum í sjóðinn, t.d. næstu tíu árin. Í ársbyrjun kynnti ég að a.m.k. milljarður króna af afgangi þessa árs yrði lagður í sjóðinn á þessu ári. Nú eru horfur á að unnt verði að hafa þá fjárhæð enn hærri, jafnvel verulega hærri. Heildarfjárvöntun lífeyrissjóðsins, sem er á ábyrgð ríkissjóðs, er talin vera um 55 milljarðar kr. að bestu manna yfirsýn. Brýnt er að gera heildaráætlun um að taka á þessum vanda og er nú unnið að því af hálfu fjármálaráðuneytisins í samstarfi við stjórn sjóðsins. Mun þetta vera í fyrsta sinn sem að þessari hlið málsins er hugað í alvöru og fé greitt beint inn í sjóðinn. Hins vegar hefur þegar verið tryggt að A-deild lífeyrissjóðsins sem allir nýir starfsmenn greiða í, mun ekki lenda í þessum vanda. En aðalatriði málsins er að finna leiðir til þess að ráðstafa lánsfjárafgangi ríkissjóðs með þeim hætti að það stuðli að efnahagslegum stöðugleika til lengri tíma og minnki framtíðarskuldbindingar. Ég mun nú gera grein fyrir helstu áhersluatriðum frv. eins og þau birtast á tekju- og gjaldahlið þess. Minni hagvöxtur á næsta ári veldur því að vænta má minni aukningar tekna ríkissjóðs en að undanförnu. Í heild er þó gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs verði um 205 milljarðar kr. árið 2000 sem er um 10 milljarða kr. aukning frá áætlun ársins 1999. Þar af er reiknað með um 2,5 milljarða kr. aukningu í tekjusköttum einstaklinga, um 1 milljarðs kr. hækkun á tryggingagjöldum og um 5 milljarða kr. aukningu í veltusköttum. Tekjur ríkissjóðs sem hlutfall af landsframleiðslu eru taldar lækka úr 30,3% árið 1999 í 29,8% árið 2000 og skatttekjur lækka um svipað hlutfall. Heildarútgjöld ríkissjóðs árið 2000 eru áætluð 190 milljarðar kr. og aukast um 2,7 milljarða kr. frá áætluðum útgjöldum árið 1999. Þar af eru 2,2 milljarðar kr. vegna umsaminna launahækkana. Heildarútgjöld lækka þannig um 1,5% að raungildi frá áætlaðri útkomu þessa árs miðað við fyrirliggjandi verðlagsforsendur. Útgjöldin lækka um svipað hlutfall af landsframleiðslu, eða úr 29,2% í 27,7% eins og ég hef áður nefnt. Mig langar til að víkja sérstaklega að tveimur þáttum þeirra breytinga sem urðu á framsetningu fjárlaga á síðasta ári þar sem ég hef orðið var við nokkurn misskilning á eðli þeirra. Fyrra atriðið er náskylt því efni sem ég gat um áðan og varðar áhrif og meðferð lífeyrisskuldbindinga ríkisins. Nú eru bæði fjárlög og ríkisreikningur færð á rekstrargrunni, en fjárlög voru áður eingöngu færð á greiðslugrunni þótt ríkisreikningur væri á rekstrargrunni. Í þessu felst meðal annars að nú ber að færa þær skuldbindingar sem falla á ríkissjóð á fjárlagatímabilinu til gjalda jafnóðum og til þeirra er stofnað, jafnvel þótt þær komi ekki til greiðslu fyrr en löngu síðar. Þetta sést best á færslu lífeyrisskuldbindinga ríkisstarfsmanna, en hækkun á þeim vegna breytinga á launakerfi ríkisstarfsmanna á þessu og síðasta ári er öll bókfærð á rekstur þessara tveggja ára þótt hún komi til greiðslu á mörgum árum og jafnvel áratugum. Þótt ýmsum þyki þetta ankannalegt við fyrstu sýn tel ég þessar breytingar til mikilla bóta þar sem þær gera öll fjármál ríkissjóðs sýnilegri sem og hvaða skuldbindingar gengist er undir hverju sinni. Heildaryfirsýnin er mun betri. Það er af sem áður var að teknar séu ákvarðanir í dag sem fela í sér stórfelld útgjöld í framtíðinni án þess að þeirra sé getið í fjárlögum. Nú er skilmerkilega skýrt frá því hvaða afleiðingar tilteknar ákvarðanir hafa í för með sér fyrir ríkissjóð í formi skuldbindinga og um þessar bókhaldsbreytingar var góð samstaða í þinginu á sínum tíma. Með þetta í huga kemur á óvart að heyra því haldið fram að í gangi sé einhver feluleikur um þetta efni hvort sem er í fjárlagagerðinni eða í framsetningu ríkisreiknings. Þannig hefur því til dæmis verið haldið fram að verið sé að fela þær lífeyrisskuldbindingar sem rekja má til kjarasamninga við ríkisstarfsmenn á árunum 1997 og 1998. Þessu vísa ég algjörlega á bug enda eru þessi áhrif tilgreind skilmerkilega, bæði í nýbirtum ríkisreikningi fyrir árið 1998 og í fjárlögum þessa árs sem og frumvarpinu fyrir hið næsta. Hins vegar getur verið flókið mál að meta þessar skuldbindingar og aðeins á færi sérfræðinga. Með þeim breytingum á tilhögun lífeyrismála sem forveri minn í fjármálaráðherrastóli beitti sér fyrir var tekið á þessum málum til frambúðar. Þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til á þessu sviði og fyrirhugaðar innborganir í sjóðinn bera vott um fyrirhyggju og ábyrga fjármálastjórn. Víkjum þá að seinna atriðinu sem ég vil vekja athygli á og lýtur að breytingum á framsetningu fjárlaga. Það eru hinir tveir mismunandi mælikvarðar á afkomu ríkissjóðs sem nú eru notaðir, þ.e. annars vegar bókfærð afkoma á rekstrargrunni, svokallaður tekjujöfnuður, og hins vegar lánsfjárjöfnuður. Báðir mælikvarðar hafa hlutverki að gegna. Sá fyrri sýnir mat á afkomu ríkissjóðs að teknu tilliti til áfallinna en ógreiddra skuldbindinga svo sem lífeyrisskuldbindinga. Það er ljóst að gjaldfærsla þessara skuldbindinga hefur neikvæð áhrif á bókfærða afkomu ríkissjóðs eins og glöggt kom í ljós í ríkisreikningi ársins 1998, en þar voru gjaldfærðir rúmlega 20 milljarðar kr. Árið 1999 er gjaldfærslan talin geta numið 8 milljörðum kr. og í fjárlagafrv. er reiknað með um 6,6 milljarða kr. gjaldfærslu. Rekstrarafkoma ríkissjóðs, eða tekjujöfnuður eins og hann kallast á fagmáli, segir því ekkert um greiðsluflæði innan ársins og getur þar af leiðandi ekki orðið grundvöllur umræðu um áhrif ríkisfjármálanna á efnahagslífið til skamms tíma litið. Þar verður að nota hinn mælikvarðann, lánsfjárjöfnuðinn. Hann mælir það fjármagn sem raunverulega er til ráðstöfunar eða þá fjárvöntun sem til staðar kann að vera og er því sú stærð sem skiptir mestu fyrir áhrif ríkisfjármála á lánsfjármarkaðinn og efnahagslífið hverju sinni. Lánsfjárjöfnuður er því í reynd mælikvarði á það hvort stjórnvöld fylgja aðhaldssamri eða undanlátssamri stefnu, hvort ríkissjóður þarf að fjármagna rekstur sinn með lántökum eða ekki. Stórfelldur lánsfjárafgangur á árunum 1998--2000 sýnir ótvírætt að ríkisstjórnin fylgir aðhaldssamri stefnu í ríkisfjármálum sem hamlar gegn þenslu í efnahagslífinu og stuðlar að auknum stöðugleika. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir áframhaldandi sölu á eignarhlut ríkisins í ýmsum fyrirtækjum, eins og kveðið er á um í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að tekjur af eignasölu gangi ekki inn í rekstur ríkissjóðs til þess að standa undir útgjöldum. Slíkt væri að sjálfsögðu mikið glapræði. Gert er ráð fyrir að slíkar tekjur gangi á næsta ári einvörðungu til þess að lækka skuldir ríkisins. Í framtíðinni kemur til greina að verja hluta þeirra til sérstakra innviðaverkefna á sviði samgangna og upplýsingatækni, eins og tekið er fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að sala ríkiseigna skili tæplega 4 milljarða kr. söluhagnaði á árinu 2000. Þessi fjárhæð ásamt 11 milljörðum króna til viðbótar af almennum tekjum mynda þann 15 milljarða króna rekstrarafgang sem er niðurstaða frv. Við núverandi aðstæður er ljóst að sala á eignarhlut ríkisins í ýmsum fyrirtækjum, t.d. bönkunum, er álitlegur kostur auk þess sem slíkt er æskilegt með tilliti til almennra rekstrar- og hagkvæmnisjónarmiða. Í fjárlagafrv. er af þeim sökum gert ráð fyrir að stigin verði nokkur skref í þá átt á næsta ári. Enginn vafi er á að það mun skila sér í traustari umgjörð efnahagsmála almennt. Hins vegar hefur ekki enn verið endanlega afráðið hvar borið verður niður í þessu efni og því er söluhagnaður á næsta ári varlega áætlaður. Á næstunni verður unnið að nánari útfærslu á þessum málum á vegum ríkisstjórnarinnar. Ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum beitt sér fyrir margvíslegum aðgerðum á sviði skattamála sem einkum hafa miðað að því að treysta samkeppnisstöðu atvinnulífsins, draga úr atvinnuleysi, tryggja afkomu hinna tekjulægri, stuðla að auknum stöðugleika í efnahagslífinu og bæta lífskjör heimilanna. Jafnframt hefur verið lögð áhersla á að þessar skattbreytingar gangi ekki gegn þeirri þróun sem er í helstu nágrannaríkjunum. Hefur ekki síst verið unnið að því að lækka skatthlutföll. Hér minni ég t.d. á þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar í tengslum við síðustu almennu kjarasamninga að lækka tekjuskatt um fjögur prósentustig. Þessi skattalækkun hefur skilað mikilli kjarabót í vasa launafólks og m.a. lækkað jaðaráhrif. Jafnframt hefur stefnan í skattamálum miðað að því að fækka undanþágum og stuðla að breiðari skattstofnum og um leið draga úr möguleikum til undandráttar frá skatti. Með þessum aðgerðum hefur í senn verið rennt styrkari stoðum undir atvinnulífið, bæði hér innan lands og gagnvart erlendum keppinautum og stuðlað að auknum kaupmætti heimila. Alþjóðlegur samanburður í skattamálum er Íslandi hagstæður enda höfum við forðast að falla í sömu gryfju og margar nágrannaþjóðirnar, þ.e. að reyna að leysa öll vandamál í gegnum skatta- og tilfærslukerfin. Fyrir vikið hefur skattbyrðin haldist innan þolanlegra marka enda sýna skýrslur OECD að skattbyrði hér á landi er með því lægsta sem þekkist í aðildarríkjum þeirra samtaka. Ég vil þó taka það fram að ég tel að almennt séu skattar of háir hér á Íslandi og að vinna þurfi að því að lækka skattbyrði almennings þegar efnahagsaðstæður gefa tilefni til. Við núverandi þensluástand eru almennar skattalækkanir hins vegar ekki skynsamlegar. Því ber fremur að beina athyglinni í þessum efnum að sérstökum leiðréttingum eða augljósum ágöllum í skattkerfinu og vinna bug á þeim. Tillaga ríkisstjórnarinnar um að hækka millifæranlegan persónuafslátt hjóna eða sambýlisfólks í áföngum á kjörtímabilinu, sem liggur nú þegar sem frv. á borði þingmanna, er dæmi um þetta og fleiri slík atriði verða til athugunar. Mikilvægt er að samhæfa stefnuna í skattamálum almennri efnahagsstefnu. Jafnframt hlýtur stefnan í skattamálum í vaxandi mæli að taka mið af þeim breytingum sem hafa orðið á alþjóðavettvangi þar sem frelsi í viðskiptum á öllum sviðum hefur víðast hvar leyst höft, boð og bönn af hólmi. Í þessu samhengi vil ég nefna að ég hef fyrir nokkru sett á laggirnar sérstaka nefnd sem skipuð er kunnáttufólki úr viðskiptalífinu sem ætlað er að vera ráðgefandi um þessi mál. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eru tilgreind nokkur atriði sem mikilvægt er að hafa að leiðarljósi við endurskoðun skattalöggjafarinnar. Þannig er brýnt að halda áfram á þeirri braut sem mörkuð hefur verið með það fyrir augum að draga enn frekar úr neikvæðum jaðaráhrifum í skattkerfinu. Með ákvörðun Alþingis um skattlagningu fjármagnstekna var stigið mikilvægt skref í átt til samræmingar í skattlagningu. Nú þarf að huga að næstu skrefum, m.a. þeim sem lúta að lækkun og samræmingu eignarskatta. Í dag njóta sumar tegundir eigna skattfrelsis á meðan aðrar eignir eru að fullu skattlagðar. Loks þarf að taka til sérstakrar skoðunar samspil bótakerfis almannatrygginga, greiðslna úr lífeyrissjóðum, skattkerfis og sparnaðar í efnahagslífinu. Á næstu árum og áratugum blasir við hlutfallsleg aukning eldra fólks sem mun að óbreyttu hafa í för með sér aukin útgjöld til lífeyris-, heilbrigðis- og umönnunarmála. Verkefni stjórnvalda er að leita leiða til að bregðast við þessum horfum án þess að skattbyrði aukist. Á næstunni verður skipuð sérstök nefnd undir forustu forsrn. til þess að fara ofan í þessi mál og gera tillögur um úrbætur. Í fjárlagafrv. er lögð áhersla á aðhald í rekstri ríkisins og tekið er á umframútgjöldum stofnana sem orðið hafa á þessu ári. Jafnframt er áfram unnið að styrkingu þeirra málaflokka sem ríkisstjórnin hefur lagt áherslu á, einkum velferðar- og menntamála. Þannig aukast framlög til heilbrigðismála um tæp 13% frá árinu 1998, framlög til almannatrygginga og velferðarmála um 11% og framlög til fræðslumála um tæplega 7%. Ég tel einnig sérstaka ástæðu til að nefna aukin framlög úr ríkissjóði til að taka á áfengis- og fíkniefnavandanum, einkanlega meðal ungmenna. Sömuleiðis eru framlög til sambýla fatlaðra aukin. Í frv. eru á hinn bóginn umtalsverð áform um frestun framkvæmda, eða sem nemur rúmlega 2,2 milljörðum króna miðað við yfirstandandi ár. Ef ekki hefði komið til frestunar hefði stofnkostnaður aukist á milli ára, vegna markaðra tekjustofna til vegagerðar og áforma sem uppi voru um að ljúka ýmsum stórum byggingaráföngum. Með frestun framkvæmda er í senn stuðlað að auknum afgangi á ríkissjóði og hamlað gegn þenslu í efnahagslífinu. Ég vil í þessu samhengi undirstrika það sem ég nefndi fyrr í ræðu minni að þessi stefnumörkun ber vott um þann staðfasta ásetning ríkisstjórnarinnar að róa að því öllum árum að draga úr þenslu og treysta stöðugleikann í efnahagsmálum. Í þessu sambandi má nefna að í frumvarpinu fyrir næsta ár eru stórfelld útgjöld sem tengjast eingöngu næsta ári og þeim tímamótum sem þá verða. Nema þau í allt um milljarði króna en hverfa að mestu árið eftir. Helsti vandi á útgjaldahlið á þessu ári er aukinn rekstrarkostnaður í heilbrigðiskerfinu umfram heimildir fjárlaga. Við undirbúning frv. var lögð áhersla á að greina þennan vanda og gerðar eru tillögur um 1,4 milljarða króna viðbótarframlög til að styrkja rekstur sjúkrastofnana. Í fjáraukalögum fyrir árið 1999 verður einnig lögð til veruleg viðbót við framlög þessa árs. Ljóst er að áfram verður að vinna að tillögum um hvernig brugðist verði við miklum og vaxandi útgjöldum í heilbrigðiskerfinu. Nú er til endurskoðunar fyrirkomulag í heilbrigðisþjónustu með það að markmiði að skoða möguleika á breyttu rekstrarformi einstakra þjónustuþátta eða stofnana til að tryggja landsmönnum góða þjónustu en auka jafnframt ábyrgð stjórnenda á rekstrinum. Kannaðir verða möguleikar á auknu samstarfi og verkaskiptingu sjúkrastofnana þannig að nýjungar og fjölbreytni fái notið sín. Meðal annars er ætlunin að skilja á milli hlutverks ríkisins sem kaupanda þjónustunnar annars vegar og veitanda hennar hins vegar. Á undanförnum árum hefur markvisst verið unnið að því að endurskoða ýmsa þætti í ríkisrekstrinum með það fyrir augum að auka hagkvæmni og bæta þjónustu. Hér má nefna aukin útboð ýmissa verkefna og framkvæmda, stækkun og sameiningu stofnana, auk þess sem ríkið kaupir þjónustu í ríkari mæli en áður af einkaaðilum. Jafnframt hefur eftirlit með framkvæmd fjárlaga verið hert. Mikilvægt er að halda áfram á þessari braut, meðal annars með því að gera samhliða auknu sjálfstæði stjórnenda ríkisstofnana auknar kröfur til þeirra um árangur og ábyrgð á rekstrinum. Á vegum ráðuneyta verður áfram unnið að endurskipulagningu og hagræðingarverkefnum með það að markmiði að bæta þjónustu og minnka kostnað. Áfram verður unnið að umbótum í ríkisrekstrinum, m.a. með auknum útboðum og sameiningu og styrkingu stofnana, þjónustusamningum og auknu svigrúmi og ábyrgð stjórnenda. Í morgun var undirritaður samningur milli ríkisins og Háskóla Íslands sem er gott dæmi um þessa stefnu. Kostir einkaframkvæmdar verða áfram nýttir þar sem það á við og stefnt að einfaldari og skilvirkari ríkisrekstri og stuðlað að aukinni ráðdeild í meðferð opinberra fjármuna. Gera þarf eðlilegar arðsemiskröfur til fyrirtækja í eigu ríkisins og gæta að því að allur kostnaður við þjónustu ríkissjóðs komi fram. Mörkin milli einkareksturs og þess sem hingað til hefur verið talinn eðlilegur hluti af opinberri starfsemi eru sífellt að verða óljósari. Ríkissjóður þarf því sífellt að endurskoða hlutverk sitt og gæta að því að samkeppnisstaða milli einkaaðila og ríkisins verði sem jöfnust og nýta sér jafnframt í auknum mæli þjónustu einstaklinga og samanburð við einkamarkað. Herra forseti. Ég hef í máli mínu lagt áherslu á að það séu veigamikil rök fyrir því að treysta stöðu ríkisfjármála enn frekar og ná fram þeim sögulega afgangi á næsta ári sem frv. gerir ráð fyrir. Það gefur ekki aðeins færi á að greiða niður skuldir heldur mun það einnig verða til þess að draga úr þenslu og hamla gegn verðbólgu sem ekki skiptir síður máli við núverandi aðstæður. Auk þess myndar afgangur á ríkissjóði mótvægi við viðskiptahallann og stuðlar að auknum þjóðhagslegum sparnaði eins og alkunna er. Fjárlagafrv. er þess vegna mikilvægt efnahagslegt útspil af hálfu ríkisstjórnarinnar í þeirri viðleitni að treysta stöðugleikann í sessi sem hlýtur að vera markmið allra landsmanna. Afgangur af rekstri ríkissjóðs sem nemur 15 milljörðum króna, 40% af öllum tekjuskatti einstaklinga, er mjög mikilvægt innlegg af hálfu ríkisstjórnarinnar miðað við núverandi efnahagsástand. Það hefði verið auðvelt að eyða öllum þessum peningum. Lánsfjárafgangur sem nemur 2 / 3 hlutum alls tekjuskatts einstaklinga segir enn meiri sögu. Það blasir við öllum og þarf vart að taka fram. Markmiðið er að sjálfsögðu að stuðla að batnandi lífskjörum heimilanna og alls almennings, gera okkar góða land enn betra. Með þessu frumvarpi er lagður hornsteinn að áframhaldandi stöðugleika og velmegun í landinu. Þess vegna er mjög brýnt að Alþingi og fjárln. þess standist ásælni þeirra sem munu gera tilkall í þá miklu fjármuni sem hér eru til meðferðar. Sú gagnrýni hefur þegar heyrst frá stjórnarandstöðunni og fleirum að með þessu frv. sé ríkisstjórnin að brjóta sína eigin stefnuyfirlýsingu eða stjórnarflokkarnir einhver af svokölluðum kosningaloforðum. Þetta er vitanlega fjarri sanni og sérstaklega hafa árásir á Framsfl. eftir að fjárlagafrv. kom fram verið tilefnislausar. Stefnuyfirlýsingin er eins og segir í henni sjálfri starfsáætlun til fjögurra ára, þ.e. út kjörtímabilið. Í henni eru mörg stefnumið sem verður náð smám saman. En mikilvægasta markmiðið um þessar mundir er að sjálfsögðu að tryggja stöðugleikann, skapa skilyrði fyrir áframhaldandi hagvöxt, auka þjóðhagslegan sparnað og reka ríkissjóð með umtalsverðum afgangi eins og segir í stefnuyfirlýsingunni. Það er forsenda þess að unnt verði síðar að koma öðrum stefnumálum sem þar er að finna farsællega í höfn. Það ættu allir að geta séð. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. fjmrh. fyrir fyrirlesturinn, hagfræðibrotin sem hann flutti okkur í ræðu sinni. Það er ágætt að fá ábendingar um misskilning og því um líkt sem kom fram í ræðunni að við stjórnarandstæðingar værum haldnir. Ég ætla ekki að fara að deila við hæstv. ráðherra um hugtök og ákvað að byrja mína ræðu með spurningum í stað þess að fara í andsvör. Áður en ég kem að því vil ég, herra forseti, að vanda nefna að ég tel sjálfsagt að ráðherrar séu við þegar 1. umr. fjárlaga fer fram. Ég þakka þeim sem hér eru viðstaddir fyrir að verða við þeirri beiðni. Ég vil nefna það í leiðinni að mér þætti vænt um ef hæstv. viðskrh. mætti vera að því að vera hér um stund. Ég skal beina máli mínu til hans þegar hann kemur svo að hann tefjist ekki mjög frá störfum af mínum völdum. Þær spurningar, herra forseti, sem ég vildi bera fram í framhaldi af ræðu hæstv. fjmrh. eru varðandi fyrirhugaðan niðurskurð framkvæmda um 2,2 milljarða. Ég spyr: Hvað kostar frestun framkvæmda um 2,2 milljarða? Ég beini sérstaklega sjónum að Alþingishúsinu, viðbyggingunni þar sem áætlað er að fresta framkvæmdum. Þar er um 100 millj. kr. að ræða. Ég spyr: Hvað kostar frestun viðbyggingarinnar? Gera menn sér ekki ljóst að í kringum Alþingishúsið í höfuðborginni verða ljót sár jafnvel þó klárað verði að steypa plötu yfir holuna sem þarna er komin? Ég spyr hvort ekki hefði verið ráðlegt að klára húsið að utan og fresta innréttingum? Hefur það verið athugað? Ég get ímyndað mér að það kosti allt að 10 millj. að fresta þessum framkvæmdum bara hér á Alþingisreit. Síðan spyr ég: Er ekki fyrirhugað að verklok á þeim framkvæmdum sem nú er rætt um verði óbreytt? Ef svo er þá er eðlilegt að fram komi einhverjar hagfræðivangaveltur frá mönnum um hver sparnaðurinn sé til lengri tíma litið eða hver tilgangurinn sé. Mig langar líka að spyrja: Hverjar eru forsendur almennra launabreytinga í fjárlagafrv.? Og til viðbótar: Hverjar eru forsendur hækkunar bótagreiðslna samkvæmt frv.? Ég vil beina því til hæstv. fjmrh. að ég er ósammála ráðherra varðandi skattlagningu í góðæri. Ég tel að það eigi ekki að lækka skattgreiðslur í góðæri því ekki veitir af að bæta samhjálpina. Það getum við séð á bágri stöðu fjölmargra þegna, sérstaklega ellilífeyrisþega, öryrkja og þeirra sem eru á lægstu launum. Ég ítreka að ég tel ekki ástæðu til að lækka skatta í góðæri. Við þurfum að bæta samfélagsþjónustuna. Herra forseti. Við ræðum nú fjárlagatillögur sem grunn að fjárlögum fyrir árið 2000. Ég get fagnað því af heilum hug að stefnt er að tekjuafgangi, líklega meiri tekjuafgangi en þekkst hefur frá upphafi fjárlagagerðar að teknu tilliti til allra aðstæðna. Ég árna hæstv. fjmrh. heilla með markmiðið. En það má velta fyrir sér hver grunnurinn er fyrir framsetningu frv., veikleika þess og styrkleika. Við ræðum frv. til fjárlaga sem á eftir að taka breytingum, þó það sé ekki kannski í heildarramma, ég reikna ekki með því. En það á eftir að taka breytingum í meðferð fjárln. og ekki bara í meðferð fjárln., ég veit að það verður líka vegna tillagna frá hæstv. ríkisstjórn. Það munu koma brtt. á þeim tíma sem við vinnum við frv. Og frv. eða þessar tillögur sem við ræðum verða ekki að lögum fyrr en í desember. Fram að því er rétt að tala um áætlun en ekki lög. Það sem við höfum í höndum eru að vissu marki væntingar sem að vísu eru byggðar á forsendum fyrri fjárlaga og ýmsum þekktum staðreyndum. En vonandi gefst kostur á að gera nauðsynlegar lagfæringar á frv. á þeim tíma sem er til áramóta. 15 milljarða afgangur er engin smátala. Það er varla að fólk geti gert sér grein fyrir því um hve mikla fjármuni er að ræða. Það væri hægt að byggja margar náttúrustofur fyrir þessa peninga. Við gætum grafið fimm Hvalfjarðargöng fyrir þennan aur. Við gætum smíðað fjögur vel búin varðskip af fullkominni gerð fyrir þessa fjármuni. Við gætum klárað tvöföldun allra brúa á hringveginum og átt góðan afgang í að klára klæðningu vegarins. Við gætum gert svo margt með þessa fjármuni. Og ég væri því sammála að taka þessa fjármuni í greiðslu skulda ef aðstæður leyfðu. En ég efast þrátt fyrir allt um að hægt sé að vinna þetta á þann máta sem ætlað er. Í frv. er nefnilega ekki gert ráð fyrir bættum aðstæðum þeirra sem fá laun í formi bóta frá samfélaginu. Það er verið að greiða þegnum laun til framfærslu, til lágmarksframfærslu, en gallinn er bara sá að ekki liggur fyrir neinn viðurkenndur grunnur sem byggja má framfærsluna á. Það er meira að segja svo að Hagstofa Íslands og Háskóli Íslands geta ekki gefið upp viðmiðunargrunn sem hægt er að ganga út frá fyrir samfélagið í heild sinni. Ég fullyrði að þau laun sem greidd eru í formi bóta sem lágmark til aldraðra og öryrkja eru allt of lág. Og út frá því sem staðreynd tel ég forsendur fyrir 15 milljörðum í afgang rangar nema, eins og ég skaut einhvern tíma að í fréttum, hæstv. ríkisstjórn sé reiðubúin að selja eignir til að bæta stöðu aldraðra og fatlaðra í landinu. Það þarf líklega 5 milljarða til að rétta af hlut öryrkja, fatlaðra og þeirra sem á lægstu laununum eru svo þeir beri viðunandi hlut. Ég held að ríkisstjórnin muni ekki komast upp með þá fyrirætlun sem liggur að baki frv., ef ég hef skilið það rétt, að framfærslugreiðslur til aldraðra og öryrkja eigi aðeins að hækka um 4% á sama tíma og fjölmargir í þjóðfélaginu hafa fengið samninga, aðlögunar- eða almenna samninga, með hækkunum á launum sem nema 16--50%. Þar með eru taldir alþingismenn sem fengu úrskurð upp á 30% launahækkun. Það er rétt að benda á að Kjaradómur og launanefnd ríkisins eiga ríkulegan hlut að máli varðandi þessar launahækkanir sem ég er að ræða um. Ég tel mig benda hér á einn mesta veikleika frv. Ég sný mér nú að sveitarfélögum landsins vegna þess að við í fjárln. höfum verið að ræða við sveitarstjórnarmenn sem komið hafa hver á fætur öðrum má heita frá bæjarfélögunum og rakið stöðuna þar sem hún er bág almennt, og telja sig hafa farið halloka út úr tekjuskiptingunni við ríkið. Já, sveitarfélög landsins berjast í bökkum við að koma í framkvæmd þeim skyldum sem á þeim hvíla. Sveitarstjórnarmenn eru ekki alltaf sammála um hver sé orsakavaldur að rekstrarörðugleikum þeirra. En það er núna samdóma álit sveitarstjórnarmanna að tekjuskiptingin milli sveitarfélaga og ríkis sé röng, að ríkið taki til sín of stóran hlut fjármuna miðað við verkaskiptingu og að það sé rangt gefið. Einhliða ákvarðanir ríkisvaldsins og ýmsar tilskipanir sem sveitarfélögunum er ætlað að framkvæma eru m.a. ástæða góðrar stöðu ríkissjóðs, og ég verð að taka undir með sveitarstjórnarmönnum um að rangt sé gefið. Ég vil meina að hér sé komin önnur ástæða fyrir veikleika í frv. Sennilega má færa rök að því að um 2 milljarðar af því sem ætlað er að leggja til hliðar og nota til að greiða niður skuldir ættu að tilheyra sveitarfélögunum. Ég get rætt það út frá skattalegum forsendum, þ.e. einhliða ákvörðunum um að lækka skatta sem komu niður á sveitarfélögunum. Þetta vitum við öll sem hér erum inni. Herra forseti. Ég er aðeins að lýsa tilfærslum sem verða að eiga sér stað. Tilfærslur tekna frá ríkissjóði til sveitarfélaga verða að fara fram, annars stefnir í enn meira óefni og enn meiri lántökur hjá sveitarfélögunum og það er ekki hægt því að við verðum að starfa hlið við hlið, rétt eins og ég tel mig vera að gera núna, þ.e. starfa við hlið hæstv. fjmrh., taka undir það sem mér þykir vel gert og benda á það sem mér þykir miður. Ég undirstrika að ég tel óbærilegt annað en að ríkissjóður verði með umtalsverðan afgang. Hann verður að vera með umtalsverðan afgang, en menn verða líka að vera í jarðarlitunum í þessu tilliti og vinna út frá því sem ég tel vera staðreyndir. Tekjuauki ríkissjóðs hefur á síðustu árum byggst að verulegu leyti á aukinni neyslu einstaklinganna sem því miður hefur byggst á lántökum heimilanna. Hann skilar sér í ríkissjóð í formi vöru- og aðflutningsgjalda auk virðisaukaskatts. Til þess að sanna mitt mál er ég hér með súlurit sem sýnir skuldir sem hlutfall af ráðstöfunartekjum heimilanna, þar sem skuldirnar núna árið 1999 eru rösklega 140% af ráðstöfunartekjum heimilanna. Það má sjá hvernig súlurnar rísa frá árunum 1980--1999. Það er sjálfsagt að afhenda hæstv. ráðherra þetta súlurit svo hann geti borið saman og skoðað. Því miður í þessu sambandi eru lántökur heimilanna þess valdandi, með mörgum öðrum þáttum, að meiri þensla er á peningamarkaði en áður. Ein mesta ógn sem steðjar að íslensku þjóðfélagi er vaxandi verðbólga. Aðgerðir Seðlabanka Íslands gegn verðbólgu felast í hækkun vaxta til innlánsstofnana. Vextir hafa hækkað á einu ári úr 7,2% í 9%. Það þýðir u.þ.b. 20% hækkun vaxta. Svona þenslu er ekki hægt að stroka út. Hún verður að minnka jöfnum skrefum, annars verður þetta eins og í vél. Það myndast gangtruflun í vél sem ekki fær það eldsneyti sem þarf til framleiðslunnar. Það má e.t.v. segja í einni setningu að efnahagsástandið sé á mörkum þess sem hagkerfið þolir. Ég veit ekki hvort hæstv. fjmrh. er sammála en þessi skilgreining er ábyggilega sú einfaldasta skýring sem hægt er að leggja fyrir landsmenn til þess að þeir skilji almennt hvað við er átt. Það er auðvitað eðlilegt að fólk velti fyrir sér hvað verðbólga er. Einfaldasta skýringin, hæstv. fjmrh., er sennilega að segja að of mikil aukning peningamagns í umferð leiðir til minnkandi verðgildis hverrar krónu sem leiðir til hærra verðlags. Þetta er einfalda skýringin sem ég hef lært af hagfræðingum, því ég á langt í það að verða hagfræðingur. Ég lærði þetta af hagfræðingum, ég þykist skilja þetta og mér finnst að hægt sé að koma þessu á framfæri svona. En þetta er einmitt það sem hefur verið að gerast. Það hefur verið of mikið peningamagn í umferð. Þess vegna er það rétt hjá hæstv. fjmrh. að tala um að taka peninga úr umferð. Það mun leiða til lækkandi verðbólgu. Heimsmarkaðsverð á vörum, t.d. olíu, hækkandi fasteignaverð, iðgjöld tryggingafélaganna og fleira eiga sinn þátt í þenslunni þannig að að mörgu er að hyggja. Allra síst má hv. Alþingi verða til þess að setja af stað ferli sem eykur verðbólgu eins og gert hefur verið, einmitt í því tilviki sem ég var að nefna, þ.e. hækkun tryggingafélaganna er beinlínis rakin til ákvarðana á hinu háa Alþingi. Herra forseti. Ég vildi aðeins kanna hvernig staðan er hjá hæstv. viðskrh., hvort hann muni hafa tíma til þess að koma og hlusta á það sem ég hef fram að færa um mál sem beint heyra undir hann. Ég tel að ákveðnar aðgerðir sem gætu hamlað á móti verðbólgu tilheyri því ráðuneyti.

Ég hef látið hæstv. iðnrh. vita að hans sé sárt saknað.

Ég þakka virðulegum forseta fyrir hans aðgerðir og ítreka þakkir til hæstv. ráðherra sem hér eru staddir. Mér líkar þetta mjög vel. Ekki fyrir það að þeir hlusta á mína rödd heldur einnig raddir þeirra sem eiga eftir að tala. Ég er þá ekki síst að tala um hv. formann fjárln. því að ég tel það nánast móðgun við hann ef ráðherrar ríkisstjórnarinnar vilja ekki einu sinni hlusta á það sem hann hefur fram að færa. Við afgreiðslu fjárlaga undanfarin ár hefur minni hluti fjárln. hvað eftir annað bent á að fyrirséð útgjöld eru ekki sett inn í frv. Fyrirséð útgjöld eru ekki sett inn í fjárlagafrv. Það leiðir til þess að fjáraukalög, sem við munum væntanlega fá í næstu viku, eru með allt öðrum hætti en þau ættu að vera. Þau eru miklu hærri en vera skyldi. Nefna mætti fjölmörg atriði sem stjórnarandstaða undanfarinna ára hefur bent á á hverju ári, varðandi rekstur og viðhald o.fl. en því ekki verið sinnt. Það kemur svo fram á næsta ári með fjáraukalögum, beinlínis þær tölur sem nefndar hafa verið. Ég nefni bara 2,5 milljarða sem stjórnarandstaðan taldi vanáætlaðar í rekstri heilbrigðiskerfisins. Það er rangt og beinlínis falskt að setja ekki inn í fjárlög staðreyndir, hafi maður þær og sé þeim ekki mótmælt. Rétt er að minna á að Morgunblaðið var í síðustu viku með risafyrirsögn um að vanáætluð útgjöld heilbrigðiskerfisins væru 2,5--3 milljarðar. Búið var að nefna þessa tölu a.m.k. átta til tíu sinnum á opinberum vettvangi frá síðustu áramótum og margsinnis á hv. Alþingi á vorþinginu. Þá var einmitt spurt sérstaklega um stöðuna hjá heilbrigðisstofnunum. Því var þannig til svarað að menn vissu að þar væri mikill vandi en á honum er ekki farið að taka enn. Herra forseti. Ég hef áður gagnrýnt ónóga yfirsýn eftir að fjárlög eru samþykkt. Ráðuneytin eru rekin án nægjanlegs aðgengis yfirstjórnar fjármála rétt eins og ráðuneytin séu eitthvert sérfyrirtæki. Þessa hluti verður að laga ef menn vilja ná þeim markmiðum sem ber að vinna að. Að sjálfsögðu ber að vinna að því að fjárlög séu raunhæf og eftir þeim sé unnt að fara. Yfirstjórn fjármála á að hafa aðgang að ráðstöfun fjármuna úr hvaða ráðuneyti sem er, hvenær sem er meðan fjárlögin eru í gildi. Sem sagt alltaf. Þessa hefur ekki verið gætt og því er svo komið sem raun ber vitni í mörgum tilvikum. Ég er ekki að segja að heilbrigðisstofnanir hefðu átt að hafna því að veita þjónustu. Það átti að viðurkenna fyrir fram hvað þyrfti. Það var málið. Ég vil að það komi skýrt fram að ég er ekki að tala um að íslenska heilbrigðiskerfið sé eitthvað dapurt. Íslenska heilbrigðiskerfið er mjög gott en reksturinn gengur ekki nægjanlega vel. Hann kostar miklu meira en menn ætluðu. Herra forseti. Það liggur núna fyrir að fara yfir tillögugreinar þær sem settar eru fram í frv. Fram undan er mikil vinna fjárln. með ráðuneytum, með stofnunum og öllum þeim sem sækja eftir rekstrar-, viðhalds- eða stofnframlagi frá ríkissjóði. Fyrst eftir þá vinnu verður unnt að fara ofan í einstaka liði og tillögur um þá. Ég get þó ekki látið hjá líða að nefna einstök atriði varðandi heilbrigðiskerfið sem ég ræddi hér um áðan. Þau atriði þau hljóta að sæta gagnrýni við fyrstu yfirferð fjárlagatillagna. Eins og fram kom í máli hæstv. fjmrh. ætlar ríkisstjórnin að auka fjárveitingar til heilbrigðiskerfisins sem nemur 1,4 milljörðum. Nú er hallinn einhvers staðar í grennd við þrjá milljarða og þyrfti því að grípa til einhverra sérstakra aðgerða sem ekki hefur verið boðað til --- annarra en að leggja 355 millj. kr. skatt á þá sem nota lítið af meðulum. Það á leggja 355 millj. kr. skatt á þá sem nota lítið af meðulum. Í fyrri hluta frv. til fjárlaga kemur fram sjúkratryggingar eiga að lækka um 355 milljónir vegna þess að þeir sem lítið nota af meðulum eiga að greiða þau fullu verði. Þetta er bara svona. En 1,4 milljarða aukning nægir ekki til að reka heilbrigðiskerfið miðað við óbreytt ástand nema menn finni nýjar leiðir. Þær eru ekki boðaðar í þessu fjárlagafrv. Þess vegna tel ég að svona tillögur dæmi sig fyrir fram sem ómarkviss vinnubrögð. Kannski er hægt að fá útskýringu á því á hvernig menn ætla að reka kerfið með því að auka aðeins fjárveitingu um 1,4 milljarða. Á að hagræða á einhvern hátt? Hvernig þá? Á að skera eitthvað niður? Á að loka fleiri deildum? Hvað á að gera? Í fjárlagafrv. stendur hvergi neitt um það hvernig menn ætla að ná fram því sem þeir stefna að með framsetningu fjárlaga. Herra forseti. Það sem augljóslega blasir við, auk þess sem ég hef nefnt, er að ekki er tekið á því misrétti sem jaðarskattar eða skattkerfið hefur í för með sér. Það er miður ef augljósir gallar eru á lögum og ekki er reynt að bæta úr því. Skerðingarákvæði leiða nefnilega til missis barnabóta og annarra bótatekna þannig að einstaklingar geta lent í skattheimtu sem jafnvel er yfir 100% ef tekið er tillit til þess að þeir missa bætur vegna aukinna tekna. Sérstaklega hefur verið bent á þetta varðandi laun öryrkja og aldraðra og þetta liggur fyrir. Rætt hefur verið um það þegar annað hjóna vinnur fyrir miklum heimilistekjum. Við skulum miða við tvenn hjón, tvær fjölskyldur sem hafa hvor um sig 500 þús. kr. í laun á mánuði. Þau búa við nákvæmlega sömu aðstæður með tvö börn í íbúð á þriðju hæð í blokk. Á öðru heimilinu eru bæði karlinn og konan á vinnumarkaðinum en á hinu er aðeins annað hjónanna fyrirvinna. Þar sem fyrirvinnan er aðeins ein er skerðingin mun harðari en þar sem tveir vinna fyrir sömu upphæð á mánuði. Þetta þarf að skoða. Herra forseti. Eins og ég sagði áður hef ég beint athyglinni að almennum atriðum frekar en einstökum liðum. Ég geri mér vonir um að unnt verði að bæta ýmsar greinar frv. í meðförum fjárln. Sú vinna hefur á liðnum árum farið fram í góðri samvinnu nefndarinnar allrar undir forustu formanns hennar þó að ágreiningur hafi verið um einstök grundvallaratriði. Ég vil ítreka að við erum að fjalla um tillögur og áform, ekki endanlegar niðurstöður. Ég geri mér vonir um að niðurstöður verði raunhæfar til ávinnings fyrir samfélagið í heild eins og fjárlögum er ætlað. Ég hef aðeins stiklað á stóru. Mér er ljóst að 2. umr. fjárlaga verður átakaumræða. Þegar sú umræða fer fram, líklega 13.--14. des. mun liggja fyrir í hvað stefnir varðandi helstu veikleika þessa frv. Ég tel að þeir lúti að kjaramálum. Þá mun koma í ljós að nauðsynlegt verður að endurskoða forsendur fjárlaga. Þá verður nauðsynlegt að breyta ýmsu því sem núna er sett fram í tillögum. Það er alls ekkert óeðlilegt, en svo mun verða. Þess vegna er ástæðulaust að fara mjög djúpt í einstakar greinar. Ég tel að forsendur fjárlaga séu tiltölulega varfærnislega fram settar og þær muni breytast. Það hvarflar ekki annað að mér en að þetta muni breytast. Að lokum þetta: Í fjárlagafrv. finnst mér ekki votta fyrir afgerandi aðgerðum í baráttunni við fíkniefnabölið. Ég sé þess ekki stað að í gangi sé átak til að laga stöðu löggæslunnar. Þó hafa sveitarstjórnarmenn sem heimsótt hafa fjárln. ítrekað gert grein fyrir því að þeir telji að í heimabyggð sinni sé löggæsla ekki í nægjanlega góðu standi. Það kemur aðallega upp varðandi grenndarvakt, held ég að það sé kallað, þar sem lögreglan sinnir störfum sem eru kannski í 20--25 km fjarlægð frá bæjarfélagi. Í því sambandi má nefna t.d. Mosfellsbæ þar sem löggæslu er sinnt frá Reykjavík. Nefna má að löggæslu í Grindavík er sinnt frá Reykjanesbæ. Ég er ekki að ásaka lögregluna en bendi á það sem íbúarnir telja að vanti, lögreglustöð á staðnum, viðvarandi löggæslu allan sólarhringinn. Ég sé ekki votta fyrir sértækum aðgerðum varðandi fólksflótta af landsbyggðinni. Engin breyting er á varðandi jöfnun hitunarkostnaðar og engar sérstakar aðgerðir vegna þess stórmáls sem byggðavandinn er. Í þessu fjárlagafrv. sé ég ekki að neitt sé gert til þess að lagfæra stöðu þeirrar atvinnugreinar sem einna verst er stödd á landinu, það er sauðfjárræktin. Þriðjungur þeirra sem vinna að sauðfjárræktinni er með undir 50 þús. kr. á mánuði í tekjur. Það er svo sannarlega ástæða til þess að skoða hvað er að og hvað á að gera. Af því síðastnefnda má sjá að mikið verk er óunnið. Herra forseti. Mér þykir leitt að hæstv. viðskrh. hefur ekki séð sér fært að vera viðstaddur. Ég mun þá á einhvern annan máta reyna að nálgast hann og eiga við hann orðastað í þessum sal. Þau mál sem ég ætlaði að ræða við hann lúta að afnámi verðtrygginga fjárskuldbindinga. Herra forseti. Ég þakka fyrir að hæstv. viðskrh. er í salnum og dettur mér þá í hug sagan af Glókolli. Ég veit að við munum Glókoll og þegar hann vann sér það til lífs að fara yfir margföldunartöfluna, hann fór yfir alla töfluna en kóngur vissi ekki hvað níu sinnum níu var. En ég segi: Hálfur sinnum hálfur í hálft annað sinn. Ef hægt er að svara því þá reikna ég með að hæstv. viðskrh. geri það en um leið athugi hann frv. sem varðar afnám verðtryggingar fjárskuldbindinga. Ég tel ástæðu til að skoða stöðu einstaklinganna vegna þess frv. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hann geti beitt sér fyrir því að þessi mál fái sérstaka skoðun og möguleiki sé að að búin verði til viðmiðunarkarfa t.d. úr evru, t.d. úr dollar, t.d. úr jenum sem myndi þetta aðhald svo ekki verði misgengi á milli vísitölubindinga í hagkerfinu íslenska. Þar er misgengi og við vitum það. Ég spyr bara um hvort hægt sé að lagfæra þetta. En formáli minn er auðvitað þannig að hæstv. viðskrh. þarf ekki að svara því hvað hálfur sinnum hálfur í hálft annað sinn er.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir málefnalega ræðu þar sem hann fjallaði um fjárlagafrv. á breiðum grundvelli eins og vera ber við 1. umr. En hann bar fram nokkrar beinar spurningar til mín sem ég vil gjarnan leitast við að svara. Í fyrsta lagi fjallaði hann um frestun framkvæmda og velti fyrir sér hvað hún kynni að kosta. Auðvitað er ekki hægt að útiloka að í einhverjum tilfellum hafi það aukakostnað í för með sér að fresta framkvæmdum. Um það er ekki hægt að fullyrða, hvorki almennt né um einstakar framkvæmdir fyrr það hefur verið kannað. Hins vegar lét hann þess getið að það hlyti að hafa kostnað í för með sér ef það ætti að ljúka ákveðnum framkvæmdum á sama tíma og upphaflega var ráðgert þó að fyrsta áfanga yrði frestað. Um það er heldur ekki hægt að fullyrða. Það kann líka að vera hagkvæmni í því fólgin að ljúka framkvæmdum á stuttum tíma. Oft er kostnaður því samfara að draga hlutina í langan tíma og hugmyndin með frestun framkvæmda var vitanlega ekki sú fyrst og fremst að spara til langframa heldur að draga úr spennunni, draga úr þenslunni. Menn vita væntanlega að þó að þingbyggingin frestist þá sparar það ekki peninga til langframa. Hún mun væntanlega kosta það sama eða svipað þegar hún loksins rís. Það var ekki hugmyndin. Forsendur fyrir almennum launabreytingum í frv. eru 3% í samræmi við þær launahækkanir sem um er samið í kjarasamningum opinberra starfsmanna. Síðan hefur verið lagt til hliðar 1% á almennan lið til þess að eiga upp í aðrar hugsanlegar breytingar. Það sama á við eins og venjulega um bótagreiðslur almannatrygginganna. Þingmaðurinn sagðist vera ósammála mér um lækkun skattgreiðslna í góðæri. Eitthvað fer það á milli mála vegna þess að ég lýsti því yfir að óskynsamlegt væri að lækka skatta við núverandi aðstæður miðað við þá þenslu sem nú er. Það stendur í ræðu minni eins og þingmaðurinn getur kynnt sér.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. svörin þó við séum ósammála varðandi ákveðnar aðgerðir. Ég tel rétt að bremsa ofurlítið eins og gert er með frestun framkvæmda ef það kostar ekki neitt. Ég hef áhyggjur af því og spurði hvort athugað hafi verið hve mikið kosti að stöðva framkvæmdir við Alþingishúsið. Ég bendi á að í kringum Alþingishúsið munu verða ljót sár jafnvel þó að platan verði komin. Ég minni þá sérstaklega á stöðu Reykjavíkur í því sambandi sem menningarborgar Evrópu á næsta ári. Þar þarf að vera vel frá gengið og það mun kosta mikið. Þess vegna var ég að velta fyrir mér þessum 100 millj., af öllu því sem ætlað er að draga úr framkvæmdum við. Um leið benti ég á að menn hafa haft hugmyndir um óbreytt verklok. Það þýðir að hraða verður mjög framkvæmdum og það er eðlilegt að menn spyrji: Hvað kostar að hraða framkvæmdum eins og menn hljóta þá að sjá fyrir? Ég hef ekki ástæðu til að ræða meira við hæstv. fjmrh. að þessu sinni. Ég held að ég hafi komið því að sem ég vildi. Við erum að sjálfsögðu sammála um að hér er aðeins um tillögur að ræða. Það á eftir að gera breytingar á fjárlagafrv. þó að í meginatriðum verði ekki stórar breytingar. Breytingarnar munu þó nema a.m.k. 2--3 milljörðum, þær breytingar sem gerðar verða núna á haustmánuðum. Ég bið menn að taka eftir því.

Herra forseti. Það mætti líka taka með í reikninginn hversu ríkið mundi spara sér í vaxtakostnaði af þeim peningum sem hægt er að leggja til hliðar, þessa 2,2 milljarða, á því tímabili sem fresturinn nær yfir. Það er auðvitað hlutur sem reiknast með í dæmið. Þar er raunverulegur sparnaður sem getur í þessu tilfelli numið 100 millj. kr. ef um er að ræða 5% af 2 milljörðum eða eitthvað því um líkt. Þingmaðurinn nefndi ýmislegt fleira í ræðu sinni sem forvitnilegt var að hlusta á. Þó nefndi hann eitt sem mér finnst rangt og ég er ekki sammála. Það er að auka eigi sölu eigna ríkisins og nota peningana í rekstrarútgjöld. Ég held að það sé mjög óskynsamlegt að koma sér í þá stöðu að þurfa að fjármagna rekstrarútgjöld, hvort sem það er til tryggingamála eða annarra þátta, með slíkri eignasölu. Hins vegar talaði hann um nauðsyn þess að reka ríkissjóð með verulegum rekstrarafgangi, ,,umtalsverðum rekstrarafgangi`` sem er nákvæmlega orðalagið upp úr stefnuyfirlýsingu stjórnarflokkanna. Ég fagna því að hann tekur undir það markmið. Ég held að ekki sé hægt að segja annað en hér sé á ferðinni umtalsverður afgangur. Það getur ekki nokkur maður haldið öðru fram. Hvað eru 15 milljarðar í hagkerfi upp á 670 milljarða annað en umtalsverður afgangur? Það var líka fróðlegt að heyra vangaveltur hans um efnahagsástandið og peningamagn í umferð. Það minnti mig á það þegar flokksbræður hans í Alþfl. fyrir 20 árum síðan lögleiddu á Íslandi, fyrstir manna í heiminum, að peningamagn í umferð mætti ekki aukast nema um svo og svo mörg prósent á tilteknu tímabili. Það voru fyrstu hagfræðikenningar Miltons Friedmans sem nokkurs staðar voru lögleiddar í heiminum. Þær hafa að vísu sitthvað til síns máls í þessu efni en athyglisvert er að þessi hugmynd skuli skjóta upp kollinum á nýjan leik.

Herra forseti. Ég held að hæstv. fjmrh. hafi misheyrst eitthvað varðandi orð mín um efnahagsástandið. Ég held að ég hafi ekki borið Milton Friedman fyrir mig á einn eða neinn máta. Ég held að ég hafi ekki vitnað til hans og ég ætla ekki að fara í einhverjar söguskýringar varðandi þau mál. En 15 milljarðar eru eins og ég kom að áðan umtalsverður afgangur. Ef hann næst, ef það er gert á raunhæfan máta. Ég efaðist hins vegar um að hann næðist á þann máta, ég efast um að raunhæft sé að ætla öryrkjum og öldruðum að fá 4% launahækkun á sama tíma og stórir hópar í þjóðfélaginu hafa fengið frá 16% upp í 50% launahækkun. Ég taldi þingmenn þar með. Ég nefndi líka að Kjaradómur og launanefnd hefðu átt hlut að þessum samningum, almennum og aðlögunarsamningum og ég tel ástæðu til að nefna það við hæstv. fjmrh. að hann feli Kjaradómi að taka sig til og skoða laun og bætur sem falla í hlut þessara hópa, meta hver raunverulega talan ætti að vera svo þetta fólk komist betur af en öldungarnir margir eru að gera í dag. Þeir eru að skríða yfir mánaðamótin á yfirdráttarreikningum, með yfirdrátt. Öldungar sem jafnvel hafa 16 þús. kr. röskar í dagpeninga. Þeir eru með yfirdrátt til að sleppa milli mánaða. Haldið þið að þetta sé einhver hemja? Haldið þið að ekki sé ástæða, herra forseti, til að bæta þar úr?

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Gísla S. Einarssyni fyrir ágæta ræðu um fjárlagafrv. Honum var tíðrætt um stöðu fatlaðra, öryrkja og lágtekjufólks. Nú er það þannig að stefna ríkisstjórnarinnar hefur leitt til þess að atvinnuleysi er nánast horfið. Sér ekki hv. þm. að staða þessa fólks hefur gerbreyst? Sérstaklega öryrkja og fatlaðra sem geta fengið vinnu sem þeir gátu ekki áður þegar atvinnuleysið var grasserandi. Sér hann ekki líka að lægstu launin hafa hækkað vegna þess að komin er eftirspurn eftir fólki í þeim hópi, margir eru jafnvel hættir að vera lágtekjumenn og eru komnir á hærri laun. Sér hann ekki þessa bót á stöðu fólks jafnvel þó að framlög til atvinnuleysistrygginga hafi lækkað úr 3,2 milljörðum niður í 1,8? Er það ekki bara jákvætt? Er ekki jákvætt að minnka framlög til þess þáttar velferðarkerfisins og bæta þar með stöðu þess hóps sem hv. þm. ber svo fyrir brjósti eins og aðrir? Þá vil ég skora á hv. þm. sem á sæti í hv. fjárln. að vinna að því að auka afganginn upp í 20 milljarða, taka þá peninga raunverulega úr umferð til að kæla efnahagslífið enn frekar niður, stíga varlega á bremsurnar eins og hæstv. forsrh. nefndi í gærkvöldi. Þetta má t.d. gera með því að selja bæði Búnaðarbankann og Landsbankann.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir athugasemdirnar. Ég get verið sammála um að gott sé að atvinnuástandið á Íslandi skuli hafa lagast. Ég fagna því mjög fyrir hönd öryrkja og fatlaðra, fyrir hönd þeirra sem hafa fengið störf. Ég vil benda á að á svonefndum vernduðum vinnustöðum vinnur fólk allan heila daginn fyrir nokkur þúsund kr. á mánuði. Ég kalla það nokkur þúsund kr. á mánuði þó vissulega sé gott að það skuli hafa vinnu. En það er margt að í þessum málum, hv. þm., sem ég vildi nú gjarnan ræða í annan tíma en núna. Ég hef ekki undirbúið mig nægjanlega vel fyrir umræðu um atvinnumál öryrkja og fatlaðra. Þar þurfum við að taka miklu betur á. En ég fagna því að Atvinnuleysistryggingasjóður skuli standa betur. Það eru auðvitað bara hreinar tekjur í ríkissjóð sem renna þangað inn þegar ekki þarf að halda fólki á bótum vegna atvinnuleysis. Við getum alveg verið sammála um að aukin afgangur hjá ríkissjóði er til þess að hamla á móti verðbólgu. Ég held að ég hafi farið mjög skýrt yfir það í máli mínu, hvað ég teldi verðbólguhvata og bar fyrir mig að hafa lært af hagfræðingum. Þetta var ekkert heimadæmi sem ég sem ég rakti hér upp. Ég tel að það sé verið að vinna að þessu á réttan máta. En að hæstv. ríkisstjórn Davíðs Oddssonar eigi heiðurinn, þar er ég ekki sammála hv. þm. því að stór hluti af breytingunum er vegna ytri aðstæðna.

Herra forseti. Þegar litið er yfir þróun síðustu tveggja ára og það frv. sem hér er komið til fyrstu umræðu sést að straumhvörf hafa orðið í ríkisfjármálum til hins betra á þessum tíma. Eftir langvarandi hallarekstur hefur afkoman snúist við. Bata síðustu ára má rekja til aukinna tekna vegna hagvaxtar og aukinna viðskipta. Hins vegar hafa útgjöld hækkað minna þannig að ætla má að þrátt fyrir launahækkanir hjá ríkissjóði hafi tekist að ná tökum á sjálfvirkni útgjalda frá því sem áður var í öllum meginatriðum. Ef tekið er tillit til einungis útgjalda lífeyrisskuldbindinga á árinu 1998 má segja að rekstrarhagnaður hafi verið á árinu 1998 og aftur 1999, samtals bæði árin um 10 milljarðar kr. Útgjaldaþróun í ár og áætlun á næsta ári sýnir að gjöld hafa hækkað helmingi minna hlutfallslega en tekjur ríkissjóðs. Afleiðing þessa er að lánsfjárjöfnuður verður jákvæður á árunum l998--2000 upp á um 60 milljarða króna ef áætlanir standast. Dæminu hefur verið snúið við. Hættulegri skuldasöfnun hefur verið hætt. Skuldir ríkissjóðs eru greiddar niður svo um munar. Þetta eru stóru tíðindin við frv. og þetta eru þáttaskilin sem þróun síðustu tveggja ára marka. Ég segi að þessi afkomubati hvíli á traustum grunni. Ég segi það vegna þess að uppgjörsaðferðum hefur verið breytt og tekin upp sú aðferð að taka tillit til skuldbindinga. Ég man upphaf þessa áratugar þegar deilt var um hvort taka bæri skuldbindingar með þegar afkoma ríkissjóðs var rædd á Alþingi. Sem betur ferð náðist þverpólitískt samkomulag um að breyta málum á þann veg og það er vel. Það var gert með löggjöf um fjárreiður ríkissjóðs. Nú hefur ríkisreikningur fyrir árið 1998 verið lagður fram. Hann sýnir halla upp á 8,7 milljarða króna. Þetta stafar af færslu lífeyrisskuldbindinga upp á 22 milljarða króna sem leiðir af kerfisbreytingu í launamálum sem kom inn með fullum þunga á því ári. Lánsfjárjöfnuður ársins var hins vegar jákvæður um 16,8 milljarða króna. Ég nefni þetta í upphafi máls míns vegna þess að ég tel að þetta séu merkustu tíðindin í ríkisfjármálunum nú þegar líður að aldamótaárinu. Ég tel að þetta sé árangur sem eigi eftir að styrkja mjög aðstöðu okkar í framtíðinni og til að fást við mjög brýn samfélagsleg verkefni. Velferðarþjóðfélagið verður að byggjast á traustum efnahag og því að greiða niður skuldir í efnahagslegri uppsveiflu. Velferðarþjóðfélagið byggist einnig á því að nota ekki óhóflegar fjárhæðir í að borga skuldavexti en þess má geta að sparnaður í vöxtum á árinu 1998--2000 vegna niðurgreiðslu skulda er um 2 milljarðar kr. Eins og nú stendur eru þenslumerki í efnahagslífinu. Eftirspurn eftir vinnuafli í einstökum atvinnugreinum er mikil. Fjárfestingar í byggingariðnaði eru í hámarki og verðlagshækkanir hafa orðið. Útlán eru mikil í bankakerfinu og einkaneysla hefur vaxið um 6% á móti 3,4% aukingu í samneyslunni á yfirstandandi ári. Við þessar aðstæður er nauðsyn að reka ríkissjóð með hagnaði. Það eru skilaboð ríkisvaldsins út í efnahagslífið. Það dregur einnig fjármagn úr umferð og er framlag ríkisvaldsins til þess að draga úr þenslunni og auka þjóðhagslegan sparnað. Fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2000 er lagt fram með meiri hagnaði en dæmi eru til á síðari árum. Nauðsyn ber til að halda í horfinu í meðförum þingsins. 15 milljarða króna afgangur við framlagningu frv. er ekki ávísun á að þeir aðilar sem sækja til fjárln. geti fengið óskir sínar uppfylltar. Eins og frumvarpið er úr garði gert er það framlag til þess að draga úr þenslu og minnka hættuna á verðbólgu. Það markmið að verðbólga nái sér ekki á strik á ný er langmikilvægast og aukningar á framlögum til hinna ágætustu mála verða að skoðast í því ljósi hvort þau brjóta í bága við það höfuðmarkmið. Aukin verðbólga mundi bitna með fullum þunga á þeim sem minna mega sín í samfélaginu. Hún bitnar á skuldugum fjölskyldum og fólki sem þarf að lifa af lágum launum eða bótum. Barátta við að halda í horfinu gegn verðbólgunni er ekki síst í þágu þessa fólks. Ein af þeim efnahagsaðgerðum sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir er frestun nokkurra framkvæmda. Í fyrsta lagi er það gert til þess að draga úr spennu á vinnumarkaði og þenslu sem einkum hefur orðið vart á höfuðborgarsvæðinu. Í öðru lagi er ljóst að tilboð í verk fara hækkandi og ekki er hagkvæmt í öllum tilfellum að ríkið haldi fullum dampi í framkvæmdum þegar svo háttar til sem nú. Meiri skynsemi er í því að ríkisvaldið auki við framkvæmdir þegar samdráttur verður og niðursveifla á almennum markaði. Rétt er að undirstrika það sérstaklega í þessu sambandi að hér er ekki verið að skera niður framkvæmdir. Hér er einungis verið að létta á því spennuástandi sem nú ríkir, og í mörgum tilfellum er ætlunin að verklok verði á sama tíma og áætlað var og verkin séu þá tekin í stærri áföngum þegar hafist er handa. Nánari umræða um einstök verkefni á samgöngusviðinu bíða vegáætlunar og hafnaáætlunar en ljóst er að hægt verður á nokkrum stórum framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu og er framkvæmdir við Alþingishúsið það verk sem mest hefur verið umtalað í því efni. Í því sambandi er rétt að taka fram að það var fyrirséð þegar það verk var hafið að nokkurt viðbótarfjármagn þyrfti á yfirstandandi ári til að ljúka þeim áfanga sem nú er undir. Ég hef þá trú að þannig megi ganga frá þeim áfanga að svæðið í kring um Alþingishúsið spilli ekki fyrirhuguðum hátíðarhöldum Reykjavíkurborgar vegna menningarborgarinnar og aldamótaársins. Það ber að hafa í huga að hefði verið haldið áfram með verkið hefði þetta svæði í miðborginni verið undirlagt af byggingarframkvæmdum á komandi sumri. Ég ætla ekki að fara ítarlega út í einstaka þætti frv. við þessa umræðu. Fjárlaganefnd hóf undirbúningsvinnu við yfirferð frv. viku fyrir þingbyrjum samkvæmt venju og hefur átt viðræður við sveitarfélögin í landinu sem óskuðu eftir að leggja erindi sín fyrir nefndina. Vinna við yfirferð frv. sjálfs er hafin. Nefndin mun fara yfir einstaka þætti þess og gera grein fyrir þeirri vinnu og brtt. sínum við 2. umr. málsins eins og venja er til. Ég vildi nefna tvö atriði sem ástæða væri fyrir nefndina að huga sérstaklega að. Það fyrra er hvernig frv. rímar við þá þál. sem Alþingi samþykkti í byggðamálum á síðasta vetri. Síðara atriðið er fjárþörf heilbrigðiskerfisins í landinu. Í fjáraukalagafrv., sem er væntanlegt innan tíðar, og í fjárlagafrv. er reiknað með verulegum fjárhæðum til þess að styrkja rekstrargrunn sjúkrahúsa, hjúkrunar- og heilbrigðisstofnana og heilsugæslustöðva. Í fjárlagafrv. sem liggur fyrir nemur þessi fjárhæð 1,1 milljarði króna og 933 millj. kr. vegna launa og verðlagsbóta. Óviðunandi er að sjúkrastofnanir í landinu skuli vera stöðugt viðfangsefni fjáraukalaga á ári hverju. Þrátt fyrir að mikil vinna hafi verið lögð í að skilgreina hlutverk sjúkrahúsanna og fara yfir rekstur þeirra er ástandið líkt áður í þessu efni. Málum þarf að koma fyrir á þann veg að aukafjárveitingar til sjúkrastofnana séu undantekning en ekki regla. Þessu marki verður ekki náð með því að allir fái sínar ýtrustu óskir uppfylltar. Með slíku ráðslagi yrði enginn endir á fjárþörfinni. Það þarf enn að leggja vinnu í að skilgreina hvernig þeir fjármunir sem lagðir eru til þessara mála nýtast sem best, hvaða verkaskipting heilbrigðisstofnana er heppilegust og hvernig er hægt að beita hinum tveimur stóru sjúkrahúsum á höfuðborgarsvæðinu sameiginlega til að ná þessum markmiðum. Það er einboðið að í kjölfar skipunar eins forstjóra yfir bæði sjúkrahúsin ætti að koma þeim undir eina stjórnarnefnd til að einfalda aðgerðir í rekstri þeirra sem leiða til aukinnar hagkvæmni án þess að skerða þjónustuna. Ég get getið þess að nú er að fara í gang sérstök athugun á launaþróun hjá heilbrigðisstofnunum að beiðni heilbr.- og trmrn. og það er Ríkisendurskoðun sem framkvæmir þá athugun. Hér kom fram hjá hv. 5. þm. Vesturl. að stjórnarandstaðan tekur undir það markmið ríkisstjórnarinnar með fjárlagafrv. að skila því með hagstæðum tekjujöfnuði. Þeirri afstöðu ber að fagna. Hins vegar verður ekki í öðru orðinu krafist aukinna útgjalda í stórum stíl og í hinu orðinu talað um nauðsyn þess að skila fjárlagafrv. með verulegum afgangi. 
             Ég heyri með vindinum að menn tala um auknar tekjur og töfraorðið kemur úr herbúðum vinstri grænna. Mjög auðvelt væri að eiga við þessi mál ef auknar tekjur væru ætíð sóttar til þjóðarinnar en ég veit satt að segja ekki hvernig það mundi mælast fyrir að fara í stórfelldar skattahækkanir nú í aðdraganda kjarasamninga. Satt að segja voru þær skattalækkanir sem hafa verið til umræðu gerðar á sínum tíma þegar kjarasamningar stóðu yfir síðast. Þær voru þáttur í kjarasamningum þrátt fyrir að Alþýðusamband Íslands vildi ekki kannast við það síðar að þær hefðu verið það. En skattalækkanirnar voru þáttur í prógrammi stjórnvalda þegar kjarasamningar voru gerðir og ber að halda því til haga. Það er heldur ekki trúverðugur málflutningur, og hæstv. fjmrh. hefur svarað því, að selja eignir til þess að setja andvirðið í rekstur málaflokka hjá ríkissjóði jafnvel þó góðir séu. Rekstur ríkissjóðs verður að byggjast á tekjum en ekki sölu eigna. Ég tel ekki réttlætanlegt að leggja andvirði sölu eigna nema í það að greiða niður skuldir eða til einhverra ákveðinna afmarkaðra verkefna, t.d. fjárfestinga sem samkomulag er um að nauðsynlegar séu eða komi til góða að gera. Ég nefni t.d. framkvæmdir í samgöngumálum sem hafa stundum verið nefndar í þessu sambandi. En ég tel að svo nauðsynlegur málaflokkur sem bótagreiðslur er geti ekki byggt á einhverjum einskiptistekjum út af sölu eigna. Það er alveg útilokað. Ég veit að hv. 5. þm. Vesturl. mun skilja þetta enda er hann á góðri leið með að verða hagfræðingur eins og kom fram í ræðu hans áðan og mun hann verða það væntanlega eftir þessa umræðu og fá prófgráðu ef hann hlustar vel. Mikið hefur verið gert úr því að fjárlagafrv. rími ekki við kosningastefnuskrá okkar framsóknarmanna í vor. Það hefur komið fram en ég vil undirstrika að kosningastefnuskrár eru yfirlýsingar um að hverju á að vinna á kjörtímabilinu og fréttaflutningur eins og við sáum á Stöð 2 í gærkvöldi um þessi mál er náttúrlega gjörsamlega út í hött og til lítils sóma fyrir þá sem honum beita. Hins vegar könnumst við framsóknarmenn mjög vel við þennan málflutning, hann var alveg nákvæmlega eins í upphafi síðasta kjörtímabils. Ég hrekk því ekkert við þó að þessu sé slegið fram enda vita menn betur. Framsfl. setti baráttuna gegn fíkniefnum í forgang í stefnuskrá sinni við kosningarnar í vor. Það sjást glögg merki þess í fjárlagafrv. að verið er að taka á þessum málum og þess munu sjást merki í fjáraukalagafrv. sem er væntanlegt innan tíðar. Framlög til meðferðarúrræða verða aukin og löggæslan í landinu verður einnig styrkt. Í fjáraukalögum mun væntanlega verða leitað staðfestingar Alþingis á ákvörðunum ríkisstjórnar á yfirstandandi ári um aukin framlög til þessara mála. Þar að auki hefur þegar verið skipuð nefnd nokkurra ráðuneyta til að fara yfir þessi mál og hvaða tillögur eru heppilegastar til úrbóta á næstu missirum og næstu árum. Vinna við þessi mál er því vissulega í fullum gangi og áróður eða staðhæfingar um annað er ekki sanngjarn málflutningur. Framsfl. boðaði einnig breytt kerfi í barnabótum. Sú stefna er í fullu gildi og styðst við stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar. Kerfisbreytingin þarf undirbúning og á meðan hún hefur ekki tekið gildi er farið eftir núverandi kerfi. Núverandi kerfi er einfaldlega þannig að bæturnar eru tekjutengdar og þegar tekjurnar vaxa lækka bæturnar eða skerðast. Upphæð barnabótanna lækkar vegna þess að fleiri fara upp fyrir þau skerðingarmörk sem eru í kerfinu. Þannig horfir málið nú við og þannig verður þetta meðan því er ekki breytt en fyrirhugað er að kerfisbreyting verði í þessum efnum. Hv. 5. þm. Vesturl. kom í máli sínu inn á sveitarfélögin og þær umræður sem hafa verið um tekjur þeirra. Þess ber að geta að félmrn. hefur skipað nefnd til þess að fara yfir tekjustofna sveitarfélaga á víðum grundvelli og kanna hvort sveitarfélögin hafa tekjur til þess að standa undir lögbundnum verkefnum. Það er verkefni nefndarinnar að fara yfir þau mál. Mikil vinna hefur verið lögð í það nú þegar, bæði af forustumönnum Sambands ísl. sveitarfélaga og félmrn. að fara yfir áhrif ýmissa skattalegra aðgerða á tekjur sveitarfélaganna og miklar upplýsingar liggja fyrir um þau efni. Þar á meðal að nokkrar skattalegar aðgerðir, sem hafa verið samþykktar á Alþingi, hafi skert tekjur sveitarfélaganna. Hitt er svo annað mál, og því verður auðvitað að halda til haga í umræðunni, að aukin umsvif í þjóðfélaginu, auknar tekjur í staðgreiðslunni hafa fært sveitarfélögunum 4,7 milljarða kr. á yfirstandandi ári samkvæmt síðustu álagningu. Sveitarfélögin njóta því vissulega góðærisins í landinu ef svo má að orði komast. Þess má líka geta að framlög til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga hækka af sömu ástæðum fram yfir verðlagshækkanir. Með þessu er ég ekki að draga úr nauðsyn þess að fara mjög vel yfir þessi mál og kanna hvaða aðstöðu sveitarfélögin hafa til að sinna verkefnum sínum. Hlutverk sveitarfélaganna er afar mikilvægt. Hlutverk sveitarfélaganna í byggðalegu tilliti er afar mikilvægt, að þau geti sinnt þjónustu sinni sem er nærri fólkinu og náin og persónuleg. Ég dreg ekki úr því. En það verður að hafa heildarmyndina í huga í þessu og mér er kunnugt um að sú nefnd sem er að störfum vill gera sér grein fyrir öllum þáttum málsins og m.a. hvaða áhrif setning ýmissa reglugerða hefur á aðstöðu sveitarfélaganna og fjárhag þeirra. Hv. 5. þm. Vesturl. ræddi einnig hvað væri hægt að gera við 15 milljarða. Það var ekkert smáræði sem var hægt að gera fyrir þá. Grafa svo og svo mörg Hvalfjarðargöng og nota þau til ýmissa góðra verka. Ég er honum alveg sammála um það. En við gætum hugsað okkur aðra tölu sem er skuldatala ríkissjóðs, þær skuldir sem ríkissjóður hefur safnað í gegnum tíðina --- til að gera mörg ágætis verk í landinu sem við erum kannski að njóta ávaxtanna af núna. Það væri hægt að gera mikið fyrir þá upphæð sem er margfalt hærri en 15 milljarðar. Það sem er mest áríðandi er að greiða niður þessar skuldir --- til þess að renna stoðum undir velferðarkerfið í framtíðinni, til þess að renna nýjum stoðum undir velferðarkerfið á nýrri öld. Það verður ekki nógsamlega undirstrikað að það var komið svo að vaxtagreiðslur ríkissjóðs voru næststærsti útgjaldaliður ríkissjóðs á eftir heilbrigðis- og tryggingamálum. Vaxtagreiðslur voru orðinn hærri útgjaldaliður hjá ríkissjóði en öll menntamálin eftir að grunnskólarnir fóru yfir til sveitarfélaga. Um 16 milljarðar kr. Það er álíka upphæð eins og hv. 5. þm. Vesturl. var að tala um áðan eða ívið hærri. Þetta er grundvallaratriðið og þess vegna er sérstakt fagnaðarefni að það er hægt að leggja fram frv. með þetta miklum afgangi og það er mikil ábyrgð sem fylgir því að taka við því og sjá til þess að þessi markmið haldist. Hins vegar mun fjárln. kappkosta að fara vel yfir þau erindi sem henni berast og reyna að forgangsraða því hverju ber að verða við í því og hverju ekki. Það er vandaverk en á liðnum árum hefur samstarfið í nefndinni verið gott þrátt fyrir ágreining um ýmis mál og ég vona og veit að svo verður áfram. Sem eðlilegt er greinir nefndamenn í stjórn og stjórnarandstöðu á um margt en ég fagna því að það virðist vera nokkuð þverpólitísk samstaða um aðalmarkmiðið, að skila ríkissjóði með tekjuafgangi og greiða niður skuldir. Það frv. sem um ræðir er framlag stjórnvalda til að hamla gegn þenslu og verðbólgu og það er fjárhagslegur rammi um opinbera starfsemi á árinu 2000. Ég vil að lokum undirstrika að það markmið að missa verðbólguna ekki upp á ný, greiða niður skuldir í þágu framtíðarinnar, skyggir á öll önnur markmið. Þrátt fyrir aðhald er það frv. sem liggur fyrir ekki frumvarp niðurskurðar heldur er það þáttur í framfarasókn okkar þegar líður að aldamótum.

Herra forseti. Ég þakka fyrir yfirferð og ræðu hv. formanns fjárln., Jóns Kristjánssonar. Ég vil ítreka að í ræðu minni fór ég yfir og viðraði skoðun mína um nauðsyn þess að ríkissjóður væri rekinn með verulegum jákvæðum jöfnuði til að greiða niður skuldir. Þetta var það sem ég sagði og ég stend við það. En varðandi sölu eigna til þess að bæta stöðu aldraðra og öryrkja þá get ég sagt þetta svona: Mér er alveg sama hvort þeir peningar, sem þarf til að bæta þeirra stöðu, eru teknir frá þeim afgangi sem orðinn er til eða það séu seldar eignir til þess að komast upp í 15 milljarða til að greiða niður skuldir, það breytir engu í mínum huga. Aðalatriðið er að það verður að bæta stöðu þessa fólks, það verður að gerast. Þess vegna var ég að gagnrýna forsendurnar sem eru settar fram á bak við 15 milljarðana. En ég ætla að biðja hv. formann fjárln. að muna að ég nefndi líka í ræðu minni að ég tel forsendur varfærnar. Það eru varfærnar forsendur að tala um 2,5% hagvöxt á móti 5,8% hagvexti sem er í ár. Það er varfærni. Ég held að við getum vonast eftir meiri tekjum þó að ég ætli ekki að fara að gera það að umræðuefni á þessari stundu en það mun ugglaust koma í ljós við endurskoðun. Herra forseti. Ég þarf ekki að ræða frekar um þá 15 milljarða sem ég vonast til að verði í afgang en það mun gerast að útgjöld munu aukast verulega umfram þær tölur sem eru nú nefndar. Ég bið menn að muna að það mun vanta að óbreyttu a.m.k. 2 milljarða til reksturs heilbrigðiskerfisins á næsta ári ef ekkert verður að gert núna.

Herra forseti. Við í fjárln. munum að sjálfsögðu fara yfir forsendur frv. Ég er tilbúinn til þess eins og við höfum alltaf gert. Kjör aldraðra og öryrkja eru sígilt verkefni í umræðu um fjárlög og hafa alltaf verið. Það sem ég vildi taka fram er að mér finnst rangt að tengja tryggingakerfið við sölu eigna, mér finnst sú hugsun ekki rökrétt. Eins og hv. 3. þm. Norðurl. e. benti á í blaðaviðtali, minnir sú hugsun á menn vestur á Ísafirði sem seldu sama hundinn um borð í skip margsinnis og hann hljóp alltaf í land aftur. Við seljum ekki eignir nema einu sinni og við notum það ekki ár eftir ár til þess að bæta kjör aldraðra og öryrkja. Það verður að byggjast á öðrum grunni. Það er það sem ég var að leiða fram en ekki að þessi mál eru auðvitað til meðferðar í fjárln., forsendur fjárlaga og þeir útgjaldaliðir sem eru í fjárlagafrv.

Herra forseti. Ég ætla ekki að deila um hvort verið er að selja hunda eða ketti, eða hvað menn vilja kalla það í þessum ræðustól. Ég er bara að lýsa þeirri skoðun minni að bæta verður stöðu þessa fólks á hvern hátt sem menn finna til þess leiðir. Ég sagði að mér væri sama hvort menn tækju það af þeim afgangi sem orðið hefur til í rekstri, ef menn vilja kalla það rekstur ríkissjóðs, eða hvernig sem þessar tekjur hafa orðið til. Það verður að bæta stöðu þessa fólks. Það er lykilatriði. Það má segja hlutina á ýmsan hátt en ég veit að hv. formaður fjárln. skilur nákvæmlega hvað verið er að segja og það er alveg óþarfi að snúa út úr hugsun minni með því að rifja upp sögur einhvers manns um endurtekna sölu á hundi vestur á Ísafirði í tengslum við þetta mál. Það er allt of viðkvæmt til þess að ræða það svona. Ég rakti það áðan að fjöldi öldunga er að klóra sig áfram í fjármálum sínum með því að vera með 15% dráttarvexti á reikningnum til að komast yfir mánaðamótin, meira að segja öldungar sem eru inni á stofnunum og fá liðlega 16 þús. kr. á mánuði í vasapeninga. Þetta er ömurleg staðreynd. Það eru mörg svona tilvik í þjóðfélaginu. Það er þetta sem ég vil laga. Og ég vil nota öll tiltæk ráð til að breyta stöðu þessa fólks og þeirra sem eru með lægst launin. Ég nefndi það í ræðu minni, herra forseti, að líklega þyrfti allt að 5 milljarða til þess að lagfæra þessa stöðu og ég bið hv. formann fjárln. að skoða með mér hvort það gæti ekki verið rétt tala til þess að lagfæra þessa stöðu í eitt skipti fyrir öll. Síðan verðum við að sjálfsögðu að taka hlutina inn í rekstur á hagkerfi okkar.

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við fyrri ræðu mína að bæta nema að það var síður en svo að ég væri að gera lítið úr kjörum aldraðra og öryrkja með sögu þeirri sem höfð var eftir einhverjum manni, eins og hv. 5. þm. Vesturl. orðaði það, en var hv. formaður stjórnmálaflokks sem heitir vinstri grænir. En ég var ekki að gera lítið úr kjörum aldraðra og öryrkja með þessu. Það er fjarri mér að gera það. Ég er ætíð tilbúinn til þess að ræða þau mál. 

Virðulegi forseti. Talsmenn ríkisstjórnarinnar eru afskaplega ánægðir með aðhaldsfjárlögin sín og það er gott vegna þess að sú ofþensla og verðbólga sem nú er verið að reyna að bregðast við er m.a. til komin vegna hagstjórnarmistaka ríkisstjórnarinnar sjálfrar og það hlýtur formaður fjárln. að gera sér vel grein fyrir. Ég ætla að koma með örfá viðbrögð í stuttu andsvari við ræðu formannsins. Á síðasta ári jókst heildarfjárfesting í atvinnulífinu um tæp 36% og sem hlutfall af landsframleiðslu fór hún í 21%. Það er staðreynd að heildarfjárfesting ríkisins er aðeins 2% af landsframleiðslu og það er innan þessara 2% sem ríkisstjórnin er að reyna að bregðast við með því að draga úr framkvæmdum ríkisins. Hún hefur engin tök á annarri þenslu eða fjárfestingu og það er einn sá vandi sem við blasir og allt of seint er við brugðist. Formaðurinn sagði, eða réttara sagt ég held að ráðherrann hafi nefnt það, að framlög til sambýla hafi verið aukin. Nú er rekstrarhækkun vegna sambýla sem fóru í gang á liðnu ári. Ég spyr: Er nýr rekstur áætlaður til nýrra sambýla á þessu ári? Ég spyr vegna orða heilbrrh. í umræðum um stefnuræðu forsrh. í gær um framfarir þar sem einn forstjóri er nú yfir stóru sjúkrahúsunum í Reykjavík og 2,5 milljarða eða þar um bil vantar í heilbrigðiskerfið í heild sinni. Þýðir þessi stefnumörkun að haldið verði áfram á sömu braut og að sameining stóru sjúkrahúsanna standi fyrir dyrum? Ég spyr um skatta á vörur og þjónustu sem eru um 4 milljörðum meiri en á síðasta ári, þar af um 900 millj. vegna virðisaukaskatts. Hve mikið af honum er aukinn virðisaukaskattur af bensíni? Það hlýtur að liggja fyrir þar sem bensínálögur og hækkanir og breytingar á bensínverði hafa verið mjög til umfjöllunar hjá ríkisstjórninni. Svo ætla ég að benda forráðamönnum ríkisstjórnarinnar og talsmönnum hennar í þessari umræðu á að 14 þúsund færri fjölskyldur njóta barnabóta núna en 1997. Menn hafa bent á að það sé vegna hærri tekna. Ríkissjóður fær 20% meiri tekjuskatt af 10% hækkun tekna. En það að skríða yfir viðmiðunarmörk barnabóta í verðbólgu eins og nú, getur hreinlega þýtt tekjurýrnun hjá stórum hópi þessara 14 þúsund fjölskyldna. Þetta bendi ég á vegna hinnar miklu gleði formanns fjárln. með frv.

Herra forseti. Þetta andsvar var nokkuð þétt í sér og þetta var snotur ræða undir því formi sem er leyft í andsvörum. Ég mun ekki svara þessum spurningum öllum til hlítar en það er hægt að gera það síðar. Ég kem aðeins að því sem hv. 4. þm. Reykn. kallar fjárfestingu í atvinnulífinu og fjárfestingu ríkisins. Fjárfestingar ríkisins eru einfaldlega þau meðul sem ríkisvaldið hefur til að senda skilaboð út á almenna markaðinn og það er gert með þessu frv. Ég hygg að í frv., án þess að búið sé að fara yfir það í fjárln., muni verða aukin framlög til sambýla. Ég hygg einnig að með því að samreka sjúkrahúsin í sem flestum greinum án þess að þau verði e.t.v. sameinuð, verði hægt að ná mikilli hagræðingu. Ég hef ekki tíma í andsvari til þess að fara í saumana á því. Hvað varðar 14 þúsund fjölskyldur sem hafa misst barnabætur, þá er það vegna þess að tekjurnar hafa hækkað. Ég hef ekki tölur um það hér hvort þessar 14 þúsund fjölskyldur hafi skriðið yfir skerðingarmörkin, eins og hv. 4. þm. Reykn. orðar það. En það er ljóst að barnabæturnar skerðast vegna þess að tekjur þessa fólks hafa hækkað. Það er líka yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að skoða þetta kerfi.

Virðulegi forseti. Það kemur mér á óvart að formaður fjárln. skuli bera sig undan því að fá fyrirspurnir í andsvari. Þetta form er einmitt til þess að geta brugðist við. Við getum það ekki við ræðu hæstv. fjmrh. af því að þar er alltaf búið að ákveða talsmann fyrir fram. Varðandi stóru sjúkrahúsin þá er nægilegt að segja já, ef á að sameina þau. Ég skil þetta svar hans þannig að menn séu ekki komnir að því að vilja sameina. Varðandi bensínið hefði einfaldlega verið nægilegt að nefna hversu há fjárhæðin er af því sem hér kemur fram í fyrri hluta fjárlaganna. Ég spyr í tilefni þess að 2000 fjölskyldur missa barnabætur á þessu ári vegna fjárlaganna, m.a. vegna þess að skerðingarmörkin eru ekki endurskoðuð miðað við verðlagsþróun, hvort það verði gert, hvort skerðingarmörkin verði endurskoðuð. Mér finnst miður að hafa ekki fengið nein svör við spurningunum. Formaður fjárln. er kunnur að góðum vinnubrögðum og ég hefði talið að spurning mín um bensíntekjurnar, upplýsingar um þær, lægju algerlega fyrir. Þess vegna vonast ég eftir því að seinna í umræðunni verði þetta upplýst. Ég mundi gjarnan líka vilja benda á það, af því að ég var að bregðast við því hversu ánægður formaður fjárln. er með fjárlögin, að áfram er Framkvæmdasjóður fatlaðra skertur um helming og ekki farið að þeirri stefnumörkun að erfðafjárskattur renni til þessa mikilvæga verkefnis. Starfsmenntasjóðurinn er og óbreyttur þrátt fyrir að eitt af stóru málunum nú sé endurmenntun, starfsmenntun og það að fara inn í nýja öld á nýjan hátt og skoða það og bregðast við því að reiknað er með að á komandi tímum verði hver einasti maður að skipta um starf mörgum sinnum á ævinni og endurmennta sig til nýrra starfa.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. 4. þm. Reykn. að ég á eftir annan ræðutíma og ég kýs að koma að hennar máli í þeirri ræðu, þ.e. þeim atriðum sem ég hef ekki svarað nú þegar. Hins vegar kom hv. þm. inn á menntamál og málefni fatlaðra og ánægju mína með frv. Í frv. aukast fjárframlög til félagsmála og menntamála að raungildi. Hins vegar kann vel að vera að hv. þm. líki ekki sú forgangsröð sem er í frv., það má vel vera. Við munum vafalaust ræða það bæði við þessa umræðu og þær tvær umræður sem eftir eru um frv. Mergurinn málsins er sá að í frv. aukast framlög til heilbrigðis- og tryggingamála, til félagsmála og menntamála þrátt fyrir að frv. sýni aðhald og sé lagt fram með 15 milljarða kr. afgangi. Þetta er hægt að lesa í frv. Það má vel vera að hv. 4. þm. Reykn. finnist gagnrýnisvert að ekki skuli tekið tillit til einhverra atriða. Það hefur ávallt verið svo. Ég er tilbúinn til að hlusta á öll rök um það og fara yfir það í vinnu okkar í fjárln.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Margt hefur verið athyglisvert í skoðanaskiptum, bæði í fjárlagaumræðunni í dag, 1. umr. um fjárlög, og eins í gærkvöldi þegar stefnuræða forsrh. var til umfjöllunar. Þetta er það tvennt, herra forseti, sem við höfum afrekað það sem af er þinginu fyrir utan venjuleg aðalfundarstörf, ef svo má að orði komast, þ.e. að kjósa forseta og annað því um líkt. Ég hef sérstaklega tekið eftir einu og það eru nokkuð áleitnar ástarjátningar stjórnarliða í garð hvers annars. Greinilegt er að gerð hefur verið samþykkt á stjórnarheimilinu um að lappa upp á hjónabandið og gott ef þeir hafa ekki leitað sér ráðgjafar og talað hefur verið á milli þeirra því að þetta er svo vel skipulagt. Það vakti alveg sérstaka aðdáun og athygli þegar hæstv. heilbrrh. fór með fagrar ástarjátningar í garð forsrh. og fjmrh. og lýsti því í gærkvöldi hvað þessi tveir heiðursmenn hefðu staðið einstaklega við bakið á sér á erfiðum tímum og stutt sig í hvívetna þegar vandi hefði verið uppi í heilbrigðismálum og vantað hefði peninga í þetta og hitt. Aðra eins afbragðsmenn og stuðningsmenn hafði hæstv. heilbrrh. sjaldan eða aldrei fyrirhitt. Þeim mun erfiðara er að skilja þann fjárhagsvanda og þrengingar og þær kröggur sem hæstv. ráðherra hefur engu að síður, þrátt fyrir bandamennina sem eru nú ekki valdalitlir, þ.e. fjmrh. hæstv. og forsrh., samt hefur þetta gengið svona hjá hæstv. ráðherra með heilbrigðismálin. Síðan komu miklar ástarjátningar frá hæstv. fjmrh. sem gekk í vörnina fyrir Framsfl. og sagði að það væri alls ekki maklegt að segja að Framsfl. stæði ekki við öll kosningaloforð sín. Það mundi hann svo sannarlega gera og þetta kæmi allt saman í áföngum á kjörtímabilinu á fjórum árum. Þetta eru athyglisverð hlutverkaskipti að þeir bera nú blak af hver öðrum og lofi hverjir aðra, stjórnarherrarnir, samkvæmt greinilega fyrir fram gerðri áætlun sem hjónabandsráðgjafi hefur sett upp fyrir þá og verður fróðlegt að fylgjast með framhaldinu og hvort þessir kærleikar muni endast og reynast innihaldsríkir á komandi vetri. Þetta er væntanlega til þess að lappa upp á sambandið sem var eitthvað farið að kólna í sumar, kærleikarnir voru minnkandi og varð einna kaldast í hádegisfréttum útvarpsins þegar iðnrh. á sagði ákaflega penan hátt að forsrh. hæstv. ætti að þegja.

Var þetta aldrei reynt í Alþýðubandalaginu?

Hann gerði það með þeim hætti, hæstv. landbrh., að hann skaut sér á bak við samkeppnislög eða lög um verðbréfaþing og kauphallir og sagði að ekki mætti tala um mál sem væru á vegi stödd í því ferli öllu saman. Að þessu er sem sagt, herra forseti, nokkuð gaman. Herra forseti. Stóra málið er hinn mikli og margrómaði og lofaði afgangur að fjárlögunum, milljarðarnir 15 sem hæstv. fjmrh. þreytist seint á að tíunda. Vissulega er ánægjulegt að ríkissjóður braggist. Ég vil segja fyrir mitt leyti að ég sem eindreginn stuðningsmaður öflugrar samneyslu og öflugs velferðarkerfis fagna því að sjálfsögðu að ríkissjóður landsins sé í vel í stakk búinn til að axla verkefni sín á því sviði. Því skal enginn efast um að við hjá Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði erum samherjar og stuðningsmenn, hæstv. fjmrh. í því að reyna að tryggja öfluga og sterka stöðu þeirra sameiginlegu sjóða landsmanna, hvort heldur er ríkissjóðs og/eða sveitarfélaganna sem eiga að standa undir samneyslunni. Það er mikilvægt að þar séu menn í færum til að axla þau verkefni sem þessir aðilar eiga að sinna. Spurningin er hins vegar sú, herra forseti: Er þetta á traustum grunni eða er þetta að einhverju leyti byggt á sandi? Það er það sem ég held að sé ástæða til að ræða. Ekki borgar sig að gerast of upphafinn í aðdáun á eigin afrekum, svo mjög að menn gleymi því að skoða hvort forsendurnar sem byggt er á séu nægjanlega traustar. Kannski á það eftir að koma í ljós að hyggilegra hefði verið af hæstv. fjmrh. að fara aðeins vægar í sakirnar --- og þá má nefna forsrh. með honum --- bæði hvað varðar lýsingar á eigin afrekum en líka hvað varðar þær forsendur sem hafa greinilega verið settar upp í frv. til þess að fá sem allra hagstæðasta útkomu tölfræðilega séð hvað varðar afgang á næsta ári. Það er augljóslega það sem hefur verið gert og þarf ekki sprenglærðan mann með hagfræðipróf en menn virðast aðallega vera að keppa að því hér að komast í þann flokk að geta skartað hagfræðigráðu. Ég held að þess þurfi ekki, það er oft hægt að athuga þetta með einföldum hætti og sjá að þarna er teygt á forsendunum til hins ýtrasta til þess að ná þessari tölu. Því miður er reyndar gert meira. Ýmsum þáttum er haldið niðri sem hér hefðu átt að hækka eða fylgja verðlagsþróun til þess að ná þessari útkomu. Það fyrsta sem verður að hafa í huga er að ríkisstjórnin ætlar að halda áfram einkavæðingu, sölu á eignum almennings, og það kemur inn í þennan reikningsskap. Næstum þriðjungur af afganginum er áætlaður hagnaður af sölu ríkiseigna. Það er að vísu þannig að þar er talað annars vegar um hagnað af sölu ríkiseigna upp á tæpa 4 milljarða kr., hins vegar er í frv. talað um sölu á eignahlut ríkisins upp á 6,2 milljarða. Fróðlegt væri að hæstv. fjmrh. færi aðeins betur yfir mismuninn því að hann er áhugaverður. Í hverju er hann fólginn? Hvaða frádráttarliðir valda því að sala eigna upp á 6,2 milljarða skila ekki nettó í ríkissjóð nema tæpum 4 milljörðum? Þetta er það fyrsta. Þarna fara 4 milljarðar og eftir eru 11 milljarðar. Það er auðvitað á allt öðrum grunni að ganga á eigur sínar eins og sagt er, og það er það sem verið er að gera. Allur almenningur veit hvað það þýðir. Það er hægt að gera það en bara einu sinni. Menn kunna að telja óviðeigandi dæmisöguna frá Ísafirði en hún var til að sýna það og undirstrika og fá menn að reyna að horfast í augu við það að það að ganga á eigur sínar er ekki mikil kúnst. Það er ekki mikið innlegg í umræðuna um það hvaða jafnstöðu menn eru að ná í fjármálum ríkisins eða sveitarfélaga því að menn geta hvenær sem er étið upp eigur sínar. Þá eru eftir 11 milljarðar og þá skulum við fara aðeins betur yfir það hverju þeir eru tengdir. Þeir eru t.d. tengdir næstum 30 milljarða viðskiptahalla þjóðarbúsins út á við. Fyrirtækið Ísland hf. verður rekið með næstum 30 milljarða halla núna ár eftir ár. Það er auðvitað ávísun á skuldasöfnun þjóðarbúsins út á við. Það liggur líka fyrir hverjir þeir aðilar eru sem eru að safna þeim skuldum. Það eru sveitarfélögin, það eru heimilin í landinu og það er t.d. sjávarútvegurinn sem býr þrátt fyrir allt ekki við betri afkomu en svo að hann er að safna skuldum þegar hann er að reyna að ráðast í löngu tímabæra endurnýjun á framleiðslutækjum sínum, skipum og vélum og öðru slíku. Í þriðja lagi, herra forseti, er afgangurinn fenginn með því að halda niðri breytum í forsendum fjárlagafrv. sem hefðu átt að hækka meira, hefðu átt að fylgja verðlagi. Þar er ég í fyrsta lagi að tala um skattleysismörkin. Þeim er haldið niðri, þau fylgja ekki launaþróun, eru hér uppreiknuð um 2,5%, ef ég man rétt, en hefðu auðvitað átt að fylgja hinni almennu launaþróun eða hækkun lægstu launa. Með því er verið að þyngja skattana. Hv. þm. Jón Kristjánsson kom áðan og spurði: Ja, hvað mundu menn segja ef hér ætti að fara út í stórfelldar skattahækkanir? Það er verið að hækka skattana en á lágtekjufólkinu að vísu. Það er rétt. Ekki á hátekjuliðinu, nei. Það er verið að hækka skattana á lágtekjufólki, elli- og örorkulífeyrisþegum og öðrum þeim sem eru með laun rétt yfir skattleysismörkum. Það er staðreynd og hvorki hæstv. fjmrh. né formaður fjárln. komast neinar skógarferðir frá því að svona er þetta. Sama má segja að verulegu leyti um bætur almannatrygginga, þær fylgja ekki verðlagi eins og þær hefðu þurft að gera til þess að þær væru hlutlausar gagnvart verðlagsþróuninni í landinu. Skattbyrðinni er breytt nema að skattleysismörkin og/eða þá prósenturnar séu uppfærðar þannig að þær séu hlutlausar gagnvart þeim verðlagsbreytingum sem í gangi eru. Eðlilegasta breytan er að miða við er meðalþróun launa í landinu.

Það er ekki sama og verðlagið.

Meðalþróun launa í landinu. Þá eru menn að svíkja fyrirheitin um það að taka til baka skerðinguna á bótunum. Þegar tengingin við launin var afnumin átti að heita svo eftir mikil mótmæli í þjóðfélaginu að það væri tekið til baka og þetta yrði sett í samband aftur. Svo kemur fjmrh. hér og segir: Já, en það er ekki það sama og verðlag. Hvar eru loforðin til samtaka aldraðra og öryrkja um að þetta yrði sett í samband aftur? Svardagar voru uppi um að það yrði gert eins og menn muna. Svo lélegt er minni manna ekki orðið enn þá, hæstv. fjmrh., að svona málflutningur dugi. Ég nefni barnabæturnar. Auðvitað er augljóst mál að breytingar ríkisstjórnarinnar í gegnum það að tekjutengja barnabæturnar að fullu og færa þá ekki upp upphæðir þeirra t.d. í takt við þróun launa eru skerðing enda eiga útgjöld til barnabóta að lækka um hundruð milljóna kr. núna milli ára. Það er verið að reyna að sannfæra okkur um að þetta sé allt í lagi, þetta sé ekki brot á loforðum Framsfl., nei, þetta eru bara útreikningslegar staðreyndir lífsins, segja þeir og horfa út um gluggann. Það á barnafólkið að taka sem svar. En staðreyndin er sú að mitt í öllu góðærinu og þeirri verðþenslu, sem þeir segjast í öðru orðinu hafa áhyggjur af, lækka útgjöld til barnabóta í krónum talið milli ára um, ef ég man rétt, 320 millj. kr. Augljóslega er það vegna þess og ekki nokkurs annars en að það er svikist um að færa upp þessar breytur í frv. og með því eru útgjöldin lækkuð og afgangurinn hækkaður. Ég nefni í fjórða lagi, herra forseti, afkomu sveitarfélaganna. Hér er ekkert komið inn á það mál. Engin fyrirheit eru gefin um það að ríkissjóður endurskoði tekjuleg samskipti sín við sveitarfélögin þó að hann sé rekinn með þessum mikla afgangi og þó að sveitarfélögin séu að safna skuldum. Ástæða er til að fara yfir það, herra forseti, hvernig þar er umhorfs þessi árin. Hvernig er staða sveitarfélaganna? Hún er þannig að þau eru rekin núna ár frá ári með miklum halla. Það er þannig að á árinu 1997 voru sveitarfélögin rekin með um 3 milljarða halla, það er um 6,2% af tekjum, sem voru 48,2 milljarðar á því ári. Á árinu 1998 er þetta enn verra því að þá var hallinn 3,8 milljarðar af 53,7 milljarða tekjum eða 7%. Þetta skánar aðeins núna en þó er hallinn enn upp á 2,7 milljarða að ætlað er á þessu ári, 4,5% af tæplega 60 milljarða tekjum. Mjög lauslegir framreikningar á næsta ári, sem eru sennilega óraunhæfir vegna þess að ég óttast að þar sé um að ræða vanmat á útgjaldaaukningu sveitarfélaganna, m.a. vegna launamála og vegna væntinga um úrbætur í skólamálum o.fl., en hallinn er engu að síður áætlaður upp á á þriðja milljarð króna eða eitthvað um 3,5--4% af tekjum. Þetta er afkoman á þeim bæ. Þetta er umtalsvert. Þetta er enginn smá hallarekstur á einu fyrirtæki, frá 3,5--4% og upp í 7% núna ár eftir ár. Engin viðleitni til þess að taka á þessu misgengi í afkomu ríkisins annars vegar og sveitarfélaganna hins vegar. Þvert á móti eru uppi áform um að halda áfram að færa verkefni til sveitarfélaganna án þess að bæta tekjulega stöðu þeirra. Í fimmta lagi, herra forseti, mætti nefna launaforsendur frv., þær eru auðvitað algjörlega óraunhæfar, það er öllum ljóst. Engin von er til þess, held ég, að launamenn í landinu muni gera kjarasamninga á þeim nótum sem hér eru settar upp. Það er næstum því broslegt, liggur mér við að segja, að reyna að setja upp útreikningslegar forsendur fyrir móverki af því tagi sem þarna er gert. Það liggur við að betra væri að sleppa því og segja sem svo að á þessu stigi málsins væri óvissa sem þessu næmi vegna þess að ekki væri hægt að áætla eða reikna með neinum sanni fyrir áætluðum útgjöldum vegna launabreytinga á næsta ári. En það að launaforsendurnar haldi, eins og þær eru settar upp í frv. og þar með verðlagsforsendurnar verður því miður, herra forseti, að teljast afar ólíklegt. Fleira mætti nefna. Ég leitaði eins og fleiri greinilega að milljarðinum í fíkniefnin og upphafi að efndum á kosningaloforðum t.d. framsóknarmanna í þeim efnum og fann lítið. Ég fann þvert á móti í vissum tilvikum niðurskurð til málefna á því sviði. Síðast en ekki síst nefni ég skattamálin og þá staðreynd að skattkerfisbreytingar hæstv. ríkisstjórnar hafa óumdeilanlega komið þannig út að skattar hafa lækkað á barnlausu hátekjufólki en hækkað á lágtekjufólki, elli- og örorkulífeyrisþegum og öðrum þeim sem eru með tekjur rétt yfir skattleysismörkum. Þetta er staðreynd sem verður ekki hrakin. Alþýðusamband Íslands hefur sent frá sér m.a. útreikninga á því núna nýverið og ég hvet menn til að fara inn á heimasíður ASÍ og BSRB ef þeir vilja skoða það mál í framhaldi af skýrslu þessara aðila um skattamál. Þeir sýna þar svart á hvítu hvernig t.d. bæði skattleysismörkin og lækkun barnabóta kemur út fyrir einstaka hópa. Ágæt dæmi eru birt þar, sem menn geta skoðað, sem sýna alveg óhrekjanlega að þeir sem hafa komið best út úr þessum breytingum eru hátekjufólkið og sérstaklega barnlausa hátekjufólkið, en minnst aukning kaupmáttar ráðstöfunartekna hefur orðið hjá þeim sem eru með tekjur rétt yfir skattleysismörk, húsnæðisskuldbindingar og börn á framfæri. Þetta er staðreynd. Það munar allt upp undir 10% á kaupmætti ráðstöfunartekna hvað hann hefur vaxið minna hjá þeim sem eru með tekjur á bilinu 75 til kannski 100 þús., börn á framfæri og húsnæðisskuldbindingar á bakinu og hinum sem eru lausir við hvort tveggja og með tekjur yfir 400 þús. kr. mörkin. Svona er þetta, hæstv. landbrh., og þýðir ekkert að setja upp skeifu út af því. Þetta eru staðreyndir málsins. Herra forseti. Ég minni á það að lokum áður en ég hverf frá skattamálunum að til voru þeir sem höfðu uppi varnaðarorð, eða hvað sem menn vilja kalla það, gegn skattalækkunarprógrammi ríkisstjórnarinnar á sínum tíma. Hér stendur a.m.k. einn sem lýsti sig andvígan því að farið yrði út í flatar skattalækkanir af því tagi sem gert var á sínum tíma vegna þess að það var augljóst mál að afleiðingarnar af því gætu ekki orðið aðrar en þær sem raun ber vitni, þ.e. að hátekjufólkinu nýttust þær best en lágtekjufólkið bæri að sama skapi minna úr býtum. Það var beinlínis óskynsamlegt í efnahagslegu tilliti í ljósi aðstæðna eins og þær blöstu við að fara þá út í slíkar aðgerðir. Launamunurinn, tekjumunurinn í þjóðfélaginu hefur farið vaxandi í gegnum þessar breytingar. Þær eru liður í því að fletja skattkerfið út þannig að tekjujöfnunargildi þess minnki og ganga þar af leiðandi í þveröfuga átt. Auðvitað veit ég að Sjálfstfl. er hæstánægður með þetta. Nákvæmlega svona vill hann hafa þetta, en það er enn dapurlegra að Framsfl. sem ég sé í Degi í dag að fyrrv. formaður þingflokksins, hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, er enn að þráast við að reyna að kalla félagshyggjuflokk, skuli ganga undir þau ósköp að hjálpa íhaldinu við að koma þessum breytingum fram. En það er engu að síður staðreynd. Í hverju felst þá félagshyggjan? Í því að fletja út skattkerfið, draga úr tekjujöfnunargildi þess og lækka sérstaklega skatta á barnlausu hátekjufólki. Ef það er félagshyggja, þá mega einhverjir aðrir ástunda hana fyrir mér. Herra forseti. Þá ætla ég að hverfa að nokkrum einstökum efnisþáttum frv. Það er aðallega í formi spurninga til hæstv. fjmrh. eða annarra ráðherra eftir atvikum, ef þeir eru hér viðstaddir og gera Alþingi þann stóra og óvænta og því miður allt of sjaldséða heiður nú orðið að vera viðstaddir umræður á Alþingi. En það gerist æ sjaldgæfara að ráðherrar, nema þeir séu beinlínis píndir til þess vegna þess að þeirra eigin mál eru á dagskrá, sjáist hér í þingsölum. Við skulum sjá hvernig veturinn verður í þessum efnum, herra forseti. Ég ætlaði reyndar að koma því að, herra forseti, að það stendur svo á einmitt fyrir tilviljun að ég er með í höndunum afrit af launaseðlum frá hjónum, sem bæði eru öryrkjar og eru með tekjur rétt yfir skattleysismörkunum og voru bæði að fá sérstaka viðbótarskerðingu á þessum miklu og veglegu greiðslum sem þau fá frá ríkinu. Þar inn í koma einmitt skattleysismörkin sem eru ákaflega beitt þegar kemur að ráðstöfunartekjum þeirra hópa sem eru kannski með einhverjar lítils háttar tekjur, segjum lífeyristekjur til viðbótar því sem þeir fá frá tryggingakerfinu og fá á sig jaðaráhrifin og skerðingarnar að fullu m.a. í gegnum það hvernig skattleysismörkin eru stillt af miðað við þessar upphæðir. Trúi því hver sem trúa vill að slíkir aðilar, t.d. annar með 60 þús. kr. á mánuði og hinn með 45 þús. kr. á mánuði og eru nú að fá á sig skerðingar vegna þessara greiðslna skatta, borga af þessu skatta, séu aflögufærir. Þarna eru fundin bök til að leggja byrðar á eins og þessir hlutir eru nú komnir. Það er enginn vafi á því, herra forseti, að sú aðferð, sú formúla sem ríkisstjórnin hefur valið, þessi og hin síðasta í skattamálum er að færa okkur langt aftur á bak miðað við þau gildi sem ég og samherjar mínir viljum sjá í þessum efnum í gegnum það að mikið vantar upp á að skattleysismörkin hafi fylgt verðlagsþróun eða launaþróun og í gegnum það að ríkisstjórnin neitar staðfastlega að taka upp fjölþrepaskattkerfi en montar sig svo af því að vera að lækka prósentuna flatt og nota mikla fjármuni í það. Í stað þess að leyfa t.d. skattleysismörkunum að fylgja launaþróun er verið að gera breytingar á innbyrðis skattbyrði. Það er augljóst mál og það er alveg ljóst í hvaða átt þær breytingar ganga. Þær þyngja skattbyrðina á lágtekjufólki og meðaltekjuhópum en létta hana á hátekjufólki. Ég staldra, herra forseti, fyrst við í fjárlagafrv. sjálfu þegar kemur að ráðstöfun tekna þar sem er fjallað um byggðamál. Það á að heita svo, ég segi aftur, herra forseti og endurtek: Það á að heita svo. Endurtek í þriðja sinn: Það á að heita svo að hæstv. forsrh. hafi farið með byggðamál á Íslandi sl. átta ár. Það er ekkert nema nafnið því að þess sér lítinn stað að það ráðuneyti hafi sérstaklega lagt sig í framkróka um að rækja það hlutverk. Þvert á móti er búið að vængstýfa Byggðastofnun þannig að hún er fyrst og fremst til skýrslugerðar og litlum fjármunum vægast sagt varið í þennan málaflokk. Ég tók þess vegna eftir því að framlag til Byggðastofnunar, framlag til byggðaaðgerða undir þessu ráðuneyti sem enn fer með byggðamál, er óbreytt. Það eru viðbrögð ríkisstjórnarinnar við t.d. nýjustu tölum um fólksflóttann af landsbyggðinni og ástand byggðamála, atvinnubrest í fjölmörgum byggðarlögum o.s.frv. 502 millj. kr. eru það á bls. 245 í hinum heilaga texta. Í öðru lagi langar mig til að spyrja, herra forseti: Hverju sætir það að liðurinn Undirbúningur að stofnun nýrra sendiráða fellur niður úr fjárlögunum? Hann var þar á síðasta ári, ef ekki sl. tvö ár. Nú veit ég ekki betur en til standi að stofna frekar tvö en eitt sendiráð á allra næstu missirum, þ.e. í Kanada og síðan í Japan. Engu að síður fellur niður sá liður í fjárlagafrv. sem verið hefur þar til ráðstöfunar til undirbúnings þessum verkefnum. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. úr því að hæstv. utanrrh. er ekki til staðar hverju þetta sæti. Í þriðja lagi var ég nokkuð undrandi, herra forseti, þegar ég fletti upp á bls. 285 og sá þar að til stendur að hætta niðurgreiðslu á fóðri til loðdýraræktar. Með öðrum orðum, það hlýtur að þýða ósköp einfaldlega að kveða upp dauðadóm yfir því sem eftir er af þessari atvinnugrein í landinu. Það er alveg borðleggjandi að við núverandi verðlag og afkomu í greininni þolir hún ekki það kjaftshögg sem þetta yrði, en þetta stendur engu að síður efst á bls. 285. Þar er verið að fjalla um útgjöld til ýmissa málaflokka landbrn. og þar segir: ,,Á móti kemur að hætt verður að niðurgreiða loðdýrafóður, 53 millj. kr.`` Er þetta endanleg ákvörðun hæstv. ríkisstjórnar og hvað segir hæstv. landbrh., sem er ekki alveg jafnglaðlegur á svipinn núna eins og hann var fyrir smástundu síðan, um þetta mál? Ég fletti líka upp á fjárveitingu til Skógræktar ríkisins og það voru mér vonbrigði að sjá að þar er ekki gert ráð fyrir neinum fjárveitingum til undirbúnings skógræktarátaks á Norðurlandi eins og í bígerð hefur verið og Norðlendingar hafa sótt mjög eftir að fá í gang með svipuðum hætti og verið hefur um nær tíu ára skeið á Fljótsdalshéraði til hins mesta sóma auðvitað. Slíkt átak er komið í gang á Suðurlandi undir heitinu Suðurlandsskógar. Það hefur verið mikill áhugi á að koma þessu af stað víðar, t.d. á Norðurlandi og jafnvel Vesturlandi, ef ég veit rétt, en þess sér ekki stað í neinum fjárveitingum, jafnvel undirbúningsfjárveitingum. Ég spyr hverju það eigi að sæta. Nú hélt ég að hæstv. ríkisstjórn ætlaði að láta planta miklu af skógum því að þar hafa menn fundið ráð þó í litlu sé til að koma örlítið til móts við loftslagssamning Sameinuðu þjóðanna og kannski komast hænufeti styttra í burtu frá því að geta uppfyllt ákvæði Kyoto-bókunarinnar, en það eru þá væntanlega ekki skógar á Norðurlandi eða Vesturlandi sem þar eiga að koma til. Schengen-samstarfið á að kosta 50 millj. strax á næsta ári. Dýr mundi Hafliði allur ef þessi ósköp eiga að kosta okkur tugi milljóna áður en þetta kemur til framkvæmda og er þá ótalin stækkunin á Flugstöðinni í Keflavík upp á annan milljarð kr. sem að miklu leyti er til komin eða verður alla vega mun dýrara en þyrfti að vera vegna þessa Schengen-samstarfs. Einnig sé ég að undir sama lið er fjallað um 100 millj. til Þróunarsjóðs EFTA. Textinn er afar fáorður sem kemur af því, kannski vegna þess að utanrrn. er ekki spennt fyrir því að lýsa yfir fullkominni og algerri uppgjöf sinni, 100% ósigri í deilunni um áframhaldandi greiðslur í Þróunarsjóð EFTA. En það er skjalfest hér með 100 millj. til sjóðsins á næsta ári þó að vísu sé verið að reyna að segja að um tímabundnar greiðslur sé að ræða. Trúi því hver sem vill. Herra forseti. Á bls. 301 er heldur neyðarlegur liður fyrir hæstv. ríkisstjórn og þá alveg sérstaklega fyrir Framsfl. því að þar er fjallað um lækkun á framlögum til áfengis- og fíkniefnamála, 2 millj. kr., af því að tímabundið framlag til átaks í fíkniefnavörnum í Reykjanesbæ fellur niður. Það hefur sem sagt hvergi annars staðar fundist þörf fyrir þessar 2 millj. sem þarna spöruðust vegna þess að þessu verkefni er lokið á Reykjanesi, er það? Nei. Þetta hlýtur þá í öllu falli að koma til frádráttar milljarðinum sem annars staðar er uppreiknaður í öðrum liðum, er það ekki, hæstv. ráðherra? Þá vil ég, herra forseti, í sjöunda lagi aðeins koma að Íbúðalánasjóði. Ég tek eftir því að í umfjöllun um Íbúðalánasjóð er að vísu gert ráð fyrir áframhaldandi 100 millj. kr. til niðurgreiðslu vaxta en ég finn ekkert, ekki eitt orð um greiðslur í varasjóð Íbúðalánasjóðs, ekki eitt orð, ekki ein einasta króna. Í lögum um húsnæðismál, kafla X og ákvæði til bráðabirgða VIII í sömu lögum, er fjallað sérstaklega um varasjóðinn og einn af þremur tekjustofnum hans til að mæta afskriftum sveitarfélaga vegna innlausna á félagslegum íbúðum eiga að vera framlög úr ríkissjóði. Það er ekki ein króna sett í þetta mál í fjárlagafrv. Nú vita þeir sem eitthvað vita og hafa heyrt í talsmönnum sveitarfélaganna að þetta er eitt mesta áhyggjuefni sveitarfélaga víða um land, þær gífurlegu skuldbindingar sem þau eru með á herðunum vegna þessara mála og liggur mjög á að fá niðurstöðu í það mál hvernig farið verður með þennan mikla vanda. Það er ljóst að hann er algerlega ofvaxinn fjölmörgum sveitarfélögum þar sem hann er mestur. Þau munu ekki einu sinni ráða við hann þó að þau settu alla handbæra fjármuni um langt árabil í hann, það dugar ekki til í sumum tilvikum. Þau þeirra sem ráða við hann mundu mörg hver þá ekkert annað gera næstu 10--20 árin en ráðstafa hverri einustu krónu í þennan vanda. En samt er hæstv. ríkisstjórn ekki komin lengra með þetta mál en svo að það er ekki ein einsta króna í fjárlagafrv., ekki gert ráð fyrir neinu í þessum efnum ef ég ef tekið rétt eftir. Meira að segja held ég að hæstv. ráðherra sé ekki einu sinni búinn að koma í gang því starfi eða þeirri endurskoðun og þeim reglum sem þarna átti að setja en um það hefur hæstv. ráðherra þegar fengið fyrirspurn á þinginu og við skulum bíða svara við henni. En ég spyr: Hverju sætir það að í fjárveitingum til Íbúðalánasjóðs er ekki gert ráð fyrir neinu inn í þetta samhengi? Er það í samráði við sveitarfélögin sem ráðslaga átti um þessi mál við? Hins vegar hefur betur árað þegar kom að viðskrn. Þar fundust 21 millj. kr. í sérstakt gæluverkefni hjá hæstv. viðskrh. Þá var ekki fátæktin í sérstakt samstarfsverkefni ráðherrans og Verslunarráðsins og fjárfestingarskrifstofunnar um alþjóðleg viðskiptafélög. Það var eitt það allra brýnasta sem hæstv. viðskrh. hafði þörf fyrir fjármuni í, þ.e. að setja á fót verkefni með þessum aðilum til að reka áróður og trúboð fyrir því að laða til landsins alþjóðleg viðskiptafélög, að hér settu niður fót sinn félög með starfsemi fjarri Íslandsgrundum, fengju hér að smjúga inn í skattasmugu sem búin var til með lögum í fyrra og skilar hér mest litlu til landsins en fá að hafa hér heimilisfang. Þetta brýna hagsmunamál, þetta stóra verkefni, þetta stórkostlega nýmæli í atvinnusköpun landsins, þetta plagg ríkisstjórnarinnar, stolt viðskrn., fær 21 millj. kr. Þá vantaði ekki aurinn og verður nú örugglega gleði og gaman bæði í Verslunarráðinu og viðskrn. og hjá fjárfestingarskrifstofunni þegar þetta verður allt í höfn. Annað er ekki eins gott, t.d. sú staðreynd að umhvrn. ætlar að draga, að því er best verður séð, einhliða úr þátttöku sinni hvað varðar framlög á móti sveitarfélögunum vegna fráveituverkefna um 100 millj. króna. Hélt ég þó að það ferli væri meira og minna niðurneglt og samningsbundið í samskiptum sveitarfélaga og ríkis. En þetta er engu að síður svo. Það stendur á bls. 358 að umhvrn. ætli að draga úr eða fresta styrkjum vegna fráveituverkefna sveitarfélaga um 100 millj. kr. Ég spyr: Er þetta gert í samráði við sveitarfélögin? Vita menn hvaða afleiðingar þetta getur haft fyrir þau sveitarfélög sem eru með miklar skuldbindingar og standa í miklum verkefnum á þessu sviði? Hverju sætir það að svona er að málum staðið? Herra forseti. Þá sá ég að hæstv. iðn.- og viðskrh. hafði fundið eina matarholuna og dugði meira en fyrir peningunum í alþjóðlegu viðskiptafélögin. Hæstv. iðnrh. sem ætlar að taka við byggðamálum --- er það ekki um áramótin sem það stendur til samkvæmt hrossakaupum stjórnarinnar að hæstv. iðn.- og viðskrh. fái byggðamálin en forsrh. Seðlabankann í staðinn? Það kann að tengjast því að þar eru lausar stöður --- hæstv. iðnrh. og tilvonandi byggðamálaráðherra Íslands, hvorki meira né minna, hann fann matarholuna eftir nokkra leit. Hvar haldið þið? Var það hátekjuliðið í landinu, stórfyrirtækin, fjármagnseigendurnir? 

Það þarf að virkja ...

. Þarf að virkja minna? Já, já, er það lausnin?  Herra forseti. Það mætti vissulega tína margt fleira til, en ég vona að hæstv. ráðherrar, bæði hæstv. fjmrh. og aðrir þeir sem hér hafa verið, svari því sem ég hef komið inn á sérstaklega og varðar ráðstöfun á ýmsum liðum, í einum tíu tölusettum liðum. Einkum og sér í lagi væri ánægjulegt að heyra í hæstv. félmrh. um húsnæðismálin og síðan í t.d. hæstv. iðnrh. um þetta afrek hans varðandi dreifikerfi raforku í sveitum. Herra forseti. Ég segi að lokum aftur að það er auðvitað jákvætt að okkur Íslendingum hefur að ýmsu leyti vegnað vel í efnahagslegu tilliti á undanförnum árum. Við höfum búið við mjög hagstæð ytri skilyrði. Það er óumdeilt. Við fórum að vinna okkur upp úr öldudalnum á árinu 1994 eins og er allt í lagi að rifja enn upp og það var eins og venjulega íslenskur sjávarútvegur sem kom hjólunum í gang, stóraukin verðmætasköpun með veiðum á fjarlægum miðum og góðar vertíðir á uppsjávarfiskum. Þær fóru að snúa þetta upp úr lægðinni og síðan hefur ýmislegt annað bæst við. En við skulum ekki gleyma því heldur að samanburðurinn er við einhverja dýpstu og erfiðustu lægð í efnahagsmálum sem við höfum lengi gengið í gegnum. Eða eru menn búnir að gleyma því við hvað við erum að bera okkur saman, þ.e. árin frá 1988 til og með 1993 sem voru einstaklega erfið og við fórum ofan í djúpa lægð? Því ber að hafa í huga varðandi allt grobb um kaupmáttaraukningu og annað slíkt að samanburðurinn er við þessa löngu og djúpu lægð. Við skulum líka í öðru lagi, herra forseti, vera raunsæ gagnvart því á hvaða forsendum þessir hlutir standa, minnast þess að við erum enn að glíma við ýmsa veikleika, til að mynda viðskiptahallann. Við skulum minnast þess, herra forseti, hvernig upphafið að þeim stöðugleika og efnahagslega bata sem við höfum þó notið var fengið. Hverjir færðu fórnirnar til að ná niður verðbólgunni og koma hér á stöðugleika umfram alla aðra? Það voru almennir launamenn í landinu og þeim var lofað því þá, þegar þjóðarsáttin var gerð, að sérstaklega yrði horft til þess að skila þeim því aftur þegar stöðugleikinn væri kominn í höfn og honum væri náð. Nú geta menn sagt að það hafi að meðaltali tekist. En hverjir hafa hirt mest af ávinningnum? Hátekjufólk í landinu. Á sama tíma hafa menn notað skattkerfið og ýmsar aðrar breytingar í ríkisfjármálum þannig að launamunurinn hefur aukist og þeir hafa dregist hlutfallslega aftur úr sem síst skyldi og síst eru í færum til að færa fórnir. Þetta eru því miður, herra forseti, óhrekjanlegar staðreyndir og allt í lagi og sjálfsagt fyrir okkur að hafa með. Ég get ekki neitað því að mér hefur fundist tónninn í stjórnarherrunum vera pínulítið háskalegur núna stundum á haustmánuðum. Ég held að þegar allt var búið sem til stóð, að láta kjósa og svona, þá átti að halda þessu áfram. Það skipti auðvitað engu máli hvort menn myndu tapa eða vinna, það sést best á því að Framsfl. stórgræddi á því að tapa svona miklu fylgi. Hann fékk enn þá fleiri ráðherra og nú er hálfur þingflokkurinn í ríkisstjórninni og nokkrir á biðlista. Svona þrír af hverjum fjórum eru því annaðhvort þegar orðnir ráðherrar eða skráðir á sérstakan biðlista um að verða ráðherrar innan skamms. Þetta er ekki dónaleg útkoma hjá Framsókn. Stjórnin lagði síðan upp dauðþreytt, óskaplega eitthvað þreytt. Hún svaf alla hveitibrauðsdagana og leitun er að öðrum eins þyrnirósarsvefni og þeim sem þessi ríkisstjórn hefur sofið að langmestu leyti. Og svo er komið og endurtekin hér góðæristuggan. En það sem hræðir mig pínulítið er sjálfbirgingurinn sem mér finnst koma dálítið fram í ræðum ráðamanna ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh., fjmrh. og fleiri manna., því dramb er falli næst. Ég hef þá ónotalegu tilfinningu, herra forseti, af einhverjum ástæðum að það væri hyggilegt af landsfeðrunum að guma minna af eigin afrekum um þessar mundir vegna þess að holara kunni að reynast undir góðærinu, því miður, en þeir vilja vera láta. Ýmis hættumerki eru í loftinu og það væri málefnalegra, fróðlegra og uppbyggilegra ef ráðamenn, hæstv. fjmrh., forsrh. og aðrir slíkir, eyddu aðeins minni tíma í að hæla sjálfum sér en meiri tíma í að ræða á málefnalegum nótum þá þætti sem a.m.k. ástæða er til að hafa áhyggjur af svo ekki sé meira sagt.

Herra forseti. Í stuttu andsvari verður ekki komið inn á öll þau atriði sem hv. þm. nefndi og ástæða væri að fjalla um. Ég mun eingöngu koma að hinum almennu atriðum sem hann nefndi í fyrri hluta ræðu sinnar. Það er eðlilegra að einstakir fagráðherrar svari fyrir sín ráðuneyti. ,,Er afgangurinn á traustum grunni eða er hann byggður á sandi?`` spurði hv. þm. Um þetta fjallaði ég ítarlega í minni framsögu. ,,Er teygt á forsendum til hins ýtrasta?`` spurði hann í framhaldinu og gaf sér þá fullyrðingu sem svar að svo væri. Hv. þm. Gísli S. Einarsson hélt því hins vegar fram að forsendur í fjárlagafrv. væru mjög varfærnislegar. Það er öllu nær sanni en fullyrðingar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar. Ég gat þess líka að við hefðum reiknað út hver afgangurinn væri miðað við að ekki væru þessi áhrif uppsveiflunnar í hagkerfinu. Staðreynd er að niðurstaðan úr því er sú að hér væri verulegur afgangur eigi að síður. Þrátt fyrir það nýtur ríkissjóður vitanlega góðs af góðærinu svokallaða í landinu og af hagstæðu efnahagsumhverfi. Vitanlega, skárra væri nú ef ríkissjóður nyti ekki góðs af því eins og aðrir. Vandinn er að ákveða hvað á að gera við þessa peninga. Á að kasta þeim út í eyðsluna til þess að tryggja að það verði grundvallarhalli aftur þegar á móti blæs, eins og ég skil hv. þm. að hann vilji gera, þ.e. að taka þennan afgang, 15 millj., og setja hann beint út í eyðsluna til þess að tryggja að upp komi mikill halli næst þegar á móti blæs. Þessu segi ég nei við. Þetta á ekki að gera. Þetta væri mjög misráðin stefna. Sama er að segja um ýmislegt annað varðandi þessar fosendur. Þær eru byggðar á því sem best er vitað og þar sem vafi er höfum við farið þá leið að taka frekar varlegri forsendur heldur en óvarlegri.

Herra forseti. Ég bið hæstv. ráðherra þegar hann er að svara spurningum að fara ekki að nota helminginn af ræðutímanum til að gera mér upp skoðanir um það hvernig eigi að sólunda afgangi ríkissjóðs. Það fólst ekkert slíkt í máli mínu. Þvert á móti lýsti ég mig mikinn stuðningsmann þess að ríkissjóður og aðrir sameiginlegir sjóðir væru reknir af ábyrgð þannig að þeir gætu vel axlað sín hlutverk. Það er hins vegar rétt hjá hæstv. ráðherra að mikil þörf er á að rétta hlut ýmissa sem halloka hafa farið. Þar af leiðandi er ég þeirrar skoðunar, þrátt fyrir mikilvægi þess að ríkissjóði sé beitt sem sveiflujöfnunartæki og hann sé rekinn með afgangi í góðæri, að taka eigi nokkra fjármuni til brýnna aðgerða t.d. í velferðarmálum og byggðamálum. Ég er þeirrar skoðunar. En ég er líka tilbúinn, hæstv. ráðherra, til þess að afla tekna á móti. Ég er tilbúinn til að afla tekna fyrir því öllu með skattlagningu á hátekjufólk, gróðafyrirtæki, fjármagnstekjur og annað slíkt. Áhyggjur mínar af forsendunum varða kannski aðallega það, hæstv. ráðherra --- og við skulum ekkert æsa okkur yfir því, það er bara efnahagsleg sagnfræði sem við þekkjum --- að það skiptir miklu máli að reyna að átta sig á því, að svo miklu leyti sem það er fyrirsjáanlegt eða viðráðanlegt, hvar við erum stödd á hagsveiflunni. Það þekkja allir að á tímum uppsveiflunnar þegar verðlagið er að fara upp og eyðslan og innflutningurinn mikill, þá koma tekjur í ríkissjóð. Það ætti ekki að þurfa að kenna sjálfstæðismönnum þetta sem reyndu ár eftir ár að gera lítið úr árangri Ragnars Arnalds sem fjmrh., sem rak síðastur manna á undan núv. hæstv. ráðherra ríkissjóð með afgangi. Það væri ekkert að marka, sögðu þeir, af því að það væri verðbólga og eyðsla. En þá var það þannig að við vorum stödd í hagsveiflunni ofarlega á kúrfunni rétt áður en hún flest út og fer niður aftur. Ef svo er þá geta menn verið í mikilli hættu staddir vegna þess að ríkissjóður er enn þá að mæla inn tekjuaukann af uppsveiflu undangenginna missira en fram undan er kannski þveröfug þróun og þá getur dregið hratt í sundur. Þess vegna skiptir það máli að menn séu á raunhæfum forsendum, raunhæfum nótum, hafi vaðið fyrir neðan sig og fari varlega í allri áætlunargerð og menn fari ekki offari vegna þess að löngunin til að sýna glæsilegar niðurstöðutölur beri þá ofurliði.

Herra forseti. Þetta er spurningin um hvar menn eru staddir í hagsveiflunni. Má ég minna hv. þm. á draum faraós úr Gamla testamentinu og boðskapinn sem þar er að finna um að leggja í kornhlöður á góðu árunum og geyma til hinna verri ára? Það er nákvæmlega það sem verið er að gera nú, nota góðærið til að byggja upp stöðu fyrir framtíðina. Ég vil svara tveimur atriðum sem hv. þm. spurði um. Hann nefndi sölu á eignum ríkisins. Annars vegar væri talað um 4 milljarða kr. hagnað en hins vegar væri sala fyrir 6,2 milljarða. Skýringin á þessu er sú að þessar eignir eru bókfærðar upp á 2,2 milljarða og söluandvirðið þá væntanlega 6,2 en hagnaðurinn er mismunurinn, 4 milljarðar. Og það er það sem er bókfært fyrir ofan strik, sem kallað er, þ.e. fært sem tekjur. Hitt kemur ekki fram sem tekjur í ríkissjóð en kemur þó til skila í lánsfjárjöfnuðinum sem fjármagn til ráðstöfunar. Síðan var það þetta með óraunhæfar launaforsendur sem hv. þm. nefndi og sagði að þetta væri nú svo broslegt að bara væri best að sleppa því. En þarna er komið aftur að þeirri forsendu sem ég gat um áðan. Við tökum inn í frv. það sem best er vitað. Auðvitað er ekki hægt að vita alla þessa hluti fyrir fram og klárt mál að óvissa er varðandi launaþróun á næsta ári, það kemur fram í frv. Haldið þið að það viti ekki hver maður? En hvað vitum við um málið? Við vitum það að opinberir starfsmenn hafa samið um 3% launahækkun frá og með næstu áramótum. Það er það eina sem vitað er um þessa þróun. Þess vegna er það með. Væru það betri vinnubrögð að hafa núll prósent hækkun í þessum efnum fyrir næsta ár? Vitanlega ekki. Þess vegna er mjög óeðlileg gagnrýni sem fram kemur af hálfu hv. þm. um þetta atriði og nánast bara út í hött miðað við það sem hann sagði hér að ljóst væri að forsendur væru teygðar til hins ýtrasta. Við höfum í þessu efni eins og öðrum notað þá vitneskju sem best liggur fyrir. Við getum að vísu ekki fullyrt að ekkert af þessu breytist. Það er rétt sem hv. þm. Gísli Einarsson sagði. Það eru líkur á því að einhver atriði breytist, sjálfsagt mörg frá því að við tölum saman um þetta núna þangað til í desember. Þannig er það alltaf. Það er ekki þannig að menn geti spáð fyrir um alla þessa hluti með 100% vissu fyrir fram og þarf ekki að segja það jafnþingreyndum manni og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni.

Herra forseti. Það var þetta með sjö mögru árin og feitu árin, kýrnar hans faraós og kornhlöðurnar. Ég er alveg eindreginn stuðningsmaður þess að menn leggi fyrir og eigi til mögru áranna enda tími menn þá að nota kornið þegar hungursneyðin skellur á en láti ekki fólkið svelta í hel. Ég vil alveg endilega að ríkissjóði sé beitt þannig. Þess vegna hef ég t.d. ekki verið í þeim hópi sem hrópar úlfur, úlfur, þó að ríkissjóður væri rekinn með halla á einhverju árabili ef aðstæður eru þannig að hann sem öflugasta sveiflujöfnunartæki sem a.m.k. stjórnvöld hafa í sínum höndum sé þá notaður þannig. Ég er því ekki að gera hér ágreining við hæstv. ráðherra um að það beri að reyna að vera með langtíma og framsýna viðmiðun í þessum efnum. Ég er tilbúinn til að stuðla að því fyrir mitt leyti m.a. með tekjuöflun. Þess vegna taldi ég óskynsamlegt að fara út í flatar skattalækkanir þegar ljóst var að ríkissjóður gæti haft inn umtalsverðar tekjur að óbreyttum sköttum og að óbreyttri skattbyrði þegar batnandi tímar fóru í hönd. Að sama skapi tel ég að menn ættu þá líka að vera tilbúnir til að láta þá njóta sem sannarlega þurfa á leiðréttingu sinna mála að halda. Spurningin er líka, eins og ævinlega hvort sem eru góðæristímar eða erfiðir tímar, hvernig við dreifum byrðunum eða útdeilum gæðunum. Það er alltaf grundvallarspurningin og það sem stjórnmál snúast kannski um að lokum. Ég þakka skýringarnar um söluandvirði eigna sem og önnur svör. Það er þá ljóst að ríkið ætlar að selja eignir að verðmæti 6,2 milljarða og fá þær borgaðar, hitt er í raun og veru bókhaldslegt atriði. Að allra síðustu um launaforsendurnar. Auðvitað viðurkenni ég vandann í þeim efnum. Auðvitað viðurkenni ég það að reikningslega þarf eitt stykki frv. af þessu tagi að byggja á einhverjum grunni. Og það getur vel verið að hægt sé að færa gild rök fyrir því að 1% sé skásta talan eða 3%, 1% umfram það sem liggur fyrir. En það breytir ekki hinu að menn eiga að viðurkenna raunsætt hversu ónákvæmt það getur reynst og að þar er um nánast hreina ágiskun að ræða, sem reyndar er frekar ólíkleg. Það er miklu ólíklegra en hitt að niðurstaðan verði nákvæmlega sú. Það var það sem ég var að fara inn á.

Herra forseti. Afkoma ríkissjóðs er góð eins og kemur fram í ræðu hæstv. fjmrh. og birtist í frv. til fjárlaga fyrir næsta ár. Hagvöxtur hefur verið mikill nú í nokkur ár en hraðinn á efnahagslífinu er meiri en þeir sem best þekkja til telja ráðlegt til lengri tíma. Að greiða niður skuldir ríkissjóðs við þessar aðstæður er vissulega þarft. Það er í raun fagnaðarefni að þannig sé verið að byggja upp fyrir framtíðina. En varla verður svo talað um þenslu í þjóðfélaginu að ekki sé vikið að því að óútskýrð skuldaaukning sjávarútvegs á fáum árum er yfir 30 milljarðar kr. Þar er svo til víst að um er að ræða þá fjármuni sem fyrrverandi sægreifar hafa tekið til sín með sölu á óveiddum fiski í sjó, kvótanum. Þessir fjármunir eru síðan m.a. þensluvaldur á höfuðborgarsvæðinu. Af því virðast núverandi ráðherrar, allir sem einn, ekki hafa neinar áhyggjur. Skuldaaukningin í sjávarútveginum mun halda áfram með vaxandi þunga og þegar kvótagreifalénin verða orðin aðeins tvö, eins og framtíðarsýn greifanna er nú, hafa sjálfsagt um 90% allra veiðiheimilda gengið kaupum og sölum og þá munu hafa hlaðist upp fjallþungar skuldir sem hvíla á sjávarútveginum. Af sérfræðingum er talið að verðmæti aflakvótans sé um 350--400 milljarðar kr. Treysti Fjárfestingarbanki atvinnulífsins og aðrar lánastofnanir sér til að lána upp í 70% af þeim reiknuðu verðmætum gætu skuldir sjávarútvegs hæglega verið orðnar 250--280 milljarðar eftir einn áratug í óbreyttu kvótabraskskerfi. Skuldirnar hafa hækkað á fjórum árum, frá 1995--1998, um 56 milljarða. Það er eins gott að ekki komi aflabrestur þegar svo er komið, eða hafís sem hindrar fiskveiðar. Þá hæfust vanskil skulda, dráttarvaxtareikningar og síðan gjaldþrot með ófyrirséðum afleiðingum fyrir íslenska þjóð. Það er vert að halda því til haga í þessari umræðu um auðsöfnun fárra að hugmyndasmiður sjávarútvegsráðherra síðasta einn og hálfan áratuginn, sem býr í Noregi, ræðir opinskátt um að sjávarþorp Íslands eigi að fara í eyði. Það megi hins vegar huga að smávegis bótum til handa þeim sem með þeim hætti eru rændir eignum sínum og lífsviðurværi. Dæmin láta ekki á sér standa: Í dag er það Hrísey, í gær Þingeyri, þar áður Þorlákshöfn, Breiðdalsvík, Djúpivogur. Menn spyrja ekki hvort einhver verði næstur, heldur hvenær. Við spyrjum því hvort það góðæri sem ríkt hefur nú hafi skilað sér jafnt til allra. Því fer fjarri að laun hins almenna verkamanns hafi hækkað jafnt og annarra. Þenslan er fyrst og fremst á suðvesturhorni landsins og jafnvel þar nær kaupmáttaraukningin ekki inn í taxta þeirra lægst launuðu sem eftir sitja eins og svo oft áður. Í forsendum fjárlaga virðist svo að gert sé ráð fyrir að laun hækki aðeins um rúm 4% á næsta ári. Í fjárlagafrv. segir svo, með leyfi forseta, um komandi kjarasamninga: ,,Flestir kjarasamningar á almennum vinnumarkaði eru lausir í febrúar næstkomandi og því ríkir mikil óvissa um launaþróun á næsta ári. Í forsendum þjóðhagsáætlunar er gert ráð fyrir að laun hækki almennt í byrjun árs í takt við það sem gerðist á þessu ári, en í þeim kjarasamningum sem gilda fram á næsta ár, meðal annars hjá hinu opinbera, hækka laun um 3% í janúar. Út frá þessum forsendum og miðað við þá verðlagsspá sem gengið er út frá í þjóðhagsáætlun má reikna með því að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukist um 1--1,5% á árinu 2000.`` Því verður ekki á móti mælt að við höfum lifað miklar breytingar á mörgum sviðum. Ef verðbólgan nær sér aftur af stað mun það bitna harðast á mjög skuldsettum heimilum fjölskyldufólks. Hækki verðbólgan um sem nemur einu prósentustigi er ljóst að skuldir heimila gætu samfara því hækkað um allt að 4 milljarða kr. Aukning einkaneyslu umfram kauphækkanir hefur í stórum stíl verið fjármögnuð með lántökum. Fyrstu átta mánuði ársins jukust lántökur heimilanna um 15% frá sama tímabili árið áður og þykir mál til komið að hægja á þeirri aukningu. Mjög óvarlegt er að ætla að launþegar sætti sig við svo litlar launabreytingar, eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., í ljósi þess að margir hafa fengið tugi prósenta í hækkun á laun sín. Herra forseti. Það ber að huga vel að stöðu öryrkja, sjúkra og aldraðra nú þegar við höfum til þess nokkurt svigrúm. Í fjárlagafrv. segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Unnið verður að endurskoðun á almannatryggingakerfinu og samspili þess við skattkerfið og lífeyrissjóðakerfið með það að leiðarljósi að umfang og kostnaður við stjórnsýslu verði sem minnstur, framkvæmd einfaldari og samræmd til gagns fyrir bótaþega.`` Það er löngu tímabært að fram fari heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu því um allangt skeið hefur verið ljóst að kerfið gegnir ekki því hlutverki sem kröfur eru gerðar um nú til dags. Um það vitna kvartanir aldraðra, öryrkja og stofnana innan heilbrigðiskerfisins. En hvernig á að vinna að þessari endurskoðun? Það er ekki tíundað í fjárlagafrv. Tilraunir til að endurskoða almannatryggingakerfið hafa nefnilega staðið í a.m.k. hálfan annan áratug án þess að nokkur niðurstaða sé í sjónmáli. Ríkisendurskoðun lauk nýlega stjórnsýsluendurskoðun á lífeyristryggingasviði Tryggingastofnunar ríkisins. Úttektin náði einkum til þeirra útgjalda sem beint tengjast elli- og örorkulífeyrisþegum og markmið hennar var að sýna umfang bótakerfisins og hvernig það tengist m.a. skattkerfinu og lífeyrissjóðakerfinu. Helstu niðurstöður úttektarinnar staðfesta m.a. að nauðsyn ber til að einfalda þann hluta bótakerfis lífeyristrygginga sem beint tengist öldruðum og öryrkjum og einnig er bent á að takmörkuð samvinna milli heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis annars vegar og félagsmálaráðuneytis hins vegar sé kerfinu fjötur um fót. Það er sjálfsagt að taka tillit til þessara athugasemda við tilvonandi heildarendurskoðun á almannatryggingakerfinu. Bætur til öryrkja eru lægri hér á landi en í nágrannalöndunum og jaðarsköttum þannig háttað að kerfið spornar beinlínis gegn því að öryrkjar reyni að bæta sér upp þessar lágu bætur með launaðri vinnu og aðlagist þannig atvinnulífinu. Góðærið svokallaða hefur skilað öryrkjum mun minni kaupmáttarauka en öðrum vegna þess að stjórnvöld tóku þá pólitísku ákvörðun að kjör öryrkja skyldu ekki fylgja almennri launaþróun í landinu. Frjálslyndi flokkurinn vill: að örorkubætur verði hækkaðar og fylgi þróun launa, að allur lífeyrir verði án tengingar við tekjur maka, að frítekjumörkin verði hækkuð og að dregið verði úr fráleitum jaðarskattaáhrifum. Við höfum einnig krafist þess að tekjutenging barnabóta verði afnumin því að öll tekjutenging skerðir hlut þeirra sem minna mega sín. Almennt bitnar hún á þeim sem erfiðast eiga svo sem öryrkjum og barnafólki. Í þessum ,,aðhaldsfjárlögum`` eru barnabætur skornar niður um 230 milljónir milli ára. Það kemur ekki á óvart að sparnaðaraðgerðir þessarar ríkisstjórnar skuli bitna verst á þeim sem minnst mega sín. Góðæri hefur ríkt í landinu og fyrir kosningar var fólk óspart hvatt til að kjósa stöðugleikann. En stöðugleikinn var fyrir bí strax daginn eftir kosningar og samkvæmt lögmáli nýfrjálshyggju stjórnarflokkanna hefur ágóðinn af góðærinu lent hjá þeim sem mest áttu fyrir og bilið milli ríkra og fátækra hefur enn breikkað. Þetta fjárlagafrumvarp tryggir að hinir fátæku verði áfram fátækir og axli byrðar aðhaldsins. Herra forseti. Fjármuni má nota á ýmsa vegu og í misarðbærar framkvæmdir. Betri vegir og styttri vegalengdir milli byggðarlaga og landsvæða eru framkvæmdir sem skila landsmönnum arði fyrr og betur en almennt er gert ráð fyrir við hönnun og gerð vega sem valda byltingu í samgöngum. Nærtækt dæmi þar um er gerð jarðganga undir Breiðadals- og Botnsheiðar sem rauf einangrun milli staða á norðanverðum Vestfjörðum yfir vetrarmánuði. Umferð um þann heilsársveg er mun meiri allan ársins hring en gert hafði verið ráð fyrir í upphafi við gerð jarðganganna. Það sama kom strax í ljós við opnun Hvalfjarðarganga. Þessi varanlegu mannvirki eru vissulega sá vegvísir sem við eigum að líta til sem framtíðarlausnar við gerð heilsársvega á landi okkar þar sem vetur geta bæði orðið langir og snjóþungir. Hins vegar verður að gera kröfu til þess að ný jarðgöng séu gerð þar sem þau nýtast sem flestum og valdi jafnframt verulegum breytingum á samgöngum bæði milli byggðarlaga og landsvæða. Að því er ég best veit eru Austfirðir næstir og vonandi að sem fyrst verði þar hafið verk. Hvenær svo sem Vestfirðir verða aftur komnir á kortið, eins og sagt er, tel ég að þar megi gera varanlega tengingu milli byggðarlaga og við aðalþjóðvegakerfið með einum jarðgöngum og að því loknu væri um engan fjallveg að fara sem kallast getur því nafni frá Þingeyri til Reykjavíkur og aðeins Kleifaheiði og Hálfdan að vestanverðu. Þessi hugmynd, ef hún reynist hagkvæm við nánari skoðun, kallar fram frestun á ýmsu sem nú er fyrirhugað að framkvæma á Vestfjörðum. Ég er þeirrar skoðunar að slíkar framkvæmdir, séu þær sú lausn sem ég vonast til, eigi að ráðast í sem fyrst og fjármagna með lántöku ef nauðsynlegt er og hagkvæmt þykir. Í þeirri veiku stöðu sem byggðir eru í nú um stundir er þörf á að finna lausnir sem stytta vegalengdir og efla samstarf og samvinnu fólks á landsbyggðinni. Herra forseti. Athygli vekur að enn á ný er dregið úr fjárveitingum til Sjómannaskólahússins. Það hús hefur um langan tíma skort viðhald og er varla á það bætandi að svo haldi áfram. Sjómannaskólahúsið var byggt af miklum stórhug á sínum tíma og er í raun ein af glæsilegri byggingum í Reykjavík. Í sumar átti að lagfæra þak hússins en því var frestað. Vonandi verður séð til þess að þær framkvæmdir dragist ekki enn frekar. Nú þegar er húsið orðið skemmt vegna viðhaldsleysis í mörg ár. Niðurskurður, þó ekki sé nema um 10 milljónir, fellur a.m.k. ekki að mínum áherslum um endurreisn þessa virðulega og sérstæða húss. Eins og allir vita sem komið hafa um borð í nútímafiskiskip eru slík skip mjög tæknivæddur vinnustaður. Þeir sem koma til að mennta sig í Sjómannaskólanum stefna að því að fá þar sem besta kennslu. Það er líka stefna þeirra og metnaður sem kenna fræðin að fylgjast með hinni öru þróun sem nú er á fullri ferð í tölvuvæddum heimi. Mjög líklegt verður að telja að til viðhalds og endurnýjunar tækja þurfi sérstaka fjárveitingu á næsta ári. Herra forseti. Bændur hafa mjög margir allt of lágar tekjur af búrekstri sínum. Mikil nauðsyn er að tekjur þeirra geti farið vaxandi á næstu árum. Eins og markaðsmálum er nú háttað á afurðum sauðfjárbænda er afar nauðsynlegt að auka greiðslur til bænda af fjárlögum. Flata skerðingin fór afar illa með afkomu bænda víða þar sem sauðfjárbúskapur var kjölfestan í búrekstrinum. Margir virðast líka vera búnir að gleyma því að það voru ekki hvað síst bændur sem tóku á sig byrðar á sínum tíma til þess að hér á landi væri hægt að ná niður verðbólgu og semja um þjóðarsátt sem færði okkur í átt að stöðugleika. Það voru ekki bara launþegar einir sem báru þær aðgerðir. Þjóðin skuldar bændum það að með þeim sé staðið þegar að kjörum þeirra kreppir. Bændur hafa varðveitt byggðina og víða haldið fögrum sveitum í byggð við erfið skilyrði og oft lítinn skilning á því að fá að nýta landgæði og gott beitarþol lands í héraði sínu eða sýslu. Það er nokkuð ljóst að sértækar aðgerðir verða að koma til ef jaðarbyggð eins og Árneshreppur á Ströndum, svo dæmi sé tekið, á að halda velli. Margir bændur, sem voru á sínum tíma hvattir til þess af samtökum sínum að hefja loðdýrarækt og hvattir til lántöku í því sambandi, eru enn þá með þær byrðar á bakinu sem afleiðingar af þeirri stefnumótun sem á sínum tíma var stefna bæði stjórnvalda og forustumanna bænda. Þær skuldir sem enn standa eftir af þessum gjörðum sem í mörgum tilfellum var röng stefnumótun ber nú að afskrifa. Menn geta kallað það sértækar aðgerðir, handstýringu eða mismunun ef þeir vilja. Ég sé ekki að það þjóni neinum hagsmunum að gera þá bændur eignalausa með öllu sem fóru að ráðum forustumanna sinna á sínum tíma, að reyna að auka tekjur sínar með loðdýrarækt, því miður mörgum þeirra til mikils skaða. Við verðum einfaldlega að tryggja bændum lífsviðurværi í sveitum landsins og reyna á aðlögunartíma að vinna markaði fyrir íslenskt lambakjöt. Margir bændur hafa tekjur af hlunnindabúskap. Minkurinn sem komið hefur óboðinn vargur inn í gósenland íslenskrar náttúru veldur ómældum skaða í lífríkinu. Það þarf á nýjan leik að auka fjárveitingar til eyðingar á refum og mink. Verði ekki við brugðist mun fjölbreytt fuglalíf víða láta undan svo og líf í ám og vötnum. Herra forseti. Vítin eru til að varast þau. Hafna ber með öllu sölu á búmarki milli bænda. Þar væri í raun verið að fara í það sama fúafen sem kvótabraskið í sjávarútvegi hefur leitt af sér. Uppkaup á búmarkskvóta eiga miklu frekar að fara í pott sem ríkið fjármagnar og selur úr eftir reglum um verndun byggðar og þar sem tekið væri fullt tillit til beitarþols landsvæða og fleiri atriða sem stuðlað gætu að jákvæðri uppbyggingu í sauðfjárbúskap í fullri sátt við náttúrufar og hagkvæmni.

Herra forseti. Fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir er að mörgu leyti mjög ánægjulegt plagg. Það er besta frumvarpið sem við höfum getað sýnt í áratugi. Það er vitnisburður um að efnahagslífið hefur verið í miklu jafnvægi, það er vitnisburður um að mjög vel hefur tekist til við sjálfa efnahagsstjórnina. Sú jafnvægislist í ríkisfjármálum að gefa atvinnulífinu tækifæri til þess að vinna og starfa og búa til meiri auð fyrir þjóðfélag skiptir öllu máli. Þannig á líka fjárlagafrv. að vera. Það er til þess að halda jafnvægi svo að efnahagslífið fái að blómgast áfram. Það er einmitt það stóra verkefni sem liggur fyrir og það er einmitt það markmið sem menn hafa í huga þegar slíkt frv. er lagt fram. Mér hefur fundist, herra forseti, að hér gæti dálítils misskilnings um það hjá stjórnarandstöðunni um það hvers við værum að leita. Skattamálin, þar sem ríkið tekur til sín í ríkissjóð, eru líka í frv. Aðallistin í þessu jafnvægi er einmitt að ríkið taki frá fjármuni í góðærinu þannig að ekki skapist umframeyðsla en reyni að soga þetta til sín til þess að eiga peninga til að geta staðið undir því þegar verr árar. Skattkerfið á að virka líkt og veltitankar á skipi, svo að ég noti nú myndmál sem hæstv. síðasti ræðumaður á að skilja mjög vel. Það sogar til sín tekjurnar og er svo tilbúið til að dæla þeim út þegar við þurfum á að halda. Þess vegna er ákaflega mikilvægt þegar við erum að ræða um skattkerfið og frumvarpið að menn átti sig á því við hvað þeir eru að miða. Ég tók eftir því í ræðu hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni að hann nefndi fimm sinnum viðmiðanir og gerði það alltaf trekk í trekk. Hann talaði um að við ættum að miða við kaupmáttinn. Síðan í næstu setningu við neysluvísitöluna, síðan aftur við kaupmáttinn, síðan við neysluna og svo aftur við kaupmáttinn. Menn verða að gera þetta upp við sig: Hvað vilja menn miða við? Hvað eru menn að miða við? Ætla menn að miða við kaupmáttinn núna af því að kaupmátturinn hefur farið vaxandi, vísitala launanna hefur verið hærri en vísitala neyslunnar? Ætlum við þá að miða við kaupmáttinn? Hvað ætlum við að gera ef hagur þjóðarinnar versnaði nú? Hvað ætlum við að gera þá? Ætlum við þá, ef kaupmátturinn rýrnaði, að miða við kaupmáttinn? Nei. Ætlum við þá að miða við neysluna eða hvort ætlum við að gera? Hvernig færi fyrir þeim sem stæði verst að vígi ef svo illa vildi nú til að kaupmátturinn færi niður? Ég spyr, herra forseti. Ég áttaði mig alls ekki á þessum málflutningi. Auðvitað fær ríkið hluta af þeim ávinningi sem þjóðfélaginu hlotnast. Það er þess vegna sem við erum að skila mjög góðu ríkisbúi. Það kemur bæði til góða fyrir hið opinbera og fyrir einstaklinginn. Kaupmátturinn hefur aldrei aukist meira á Íslandi en á undanförnum árum. Staða ríkisins hefur jafnframt batnað. Hvað vilja menn? Vilja menn auka kaupmáttinn enn þá meira núna til þess að staða ríkissjóðs verði verri? Eru það sömu mennirnir sem eru að hneykslast í ræðupúlti á því að nú sé viðskiptajöfnuðurinn svo slæmur og hafi svo vond áhrif á verðbólguna? Menn verða að átta sig á því í hvorn fótinn þeir vilja stíga. En ég fullyrði, herra forseti, að það er einmitt það sem ríkisstjórnin er að koma í veg fyrir með þessu frv., hún er að reyna að halda jafnvægi í efnahagslífinu. Þannig er frv. byggt upp. Þess vegna er ríkisvaldið að taka til sín fjármuni umfram það sem það þarf að nota til rekstrar þess á næsta ári, til að geyma þá til þess að borga niður skuldir eða bara geyma þá. Þess vegna er staðið svona að málum. Það er lífsnauðsynlegt til þess að geta haldið áfram að bæta kjör Íslendinga að einmitt svona sé unnið, ekki öfugt. Það er mjög lítill vandi að telja það upp að mýmargt megi bæta, efla, stækka, auka og betrumbæta o.s.frv. Það geta allir farið með svoleiðis runu og auðvitað eru fjölmargir sem sannarlega þyrftu á því að halda. En til þess að kjörin geti batnað í heild fyrir samfélagið þá verðum við að geta stýrt ríkisfjármálunum. Það hefur engin þjóð getað náð árangri í að bæta kjör þegna sinna sem ekki hefur getað stýrt ríkisfjármálum sínum. Stýring ríkisfjármála er forsenda þess. Ef við ætlum að hlaupa eftir því sem hver og einn segir og segja: Nú miðum við allt sem við erum að gera við kaupmáttinn af því að hann er hærri. Hlaupum svo til hálfu ári seinna og segjum: Nei, nú breytum við því af því að nú er neysluvísitalan hærri. Það væri mjög skjótvirk aðferð til þess að sprengja hagkerfið í loft upp. Það væri jafnvel hægt að gera á nokkrum missirum. Menn verða því að sýna staðfestu í því --- ég efast ekkert um góðan hug þingmanna til allra góðra mála --- en menn verða að sýna staðfestu í því við hvað er miðað. Ég hjó líka eftir því í umræðum um frv. að menn virðast efast dálítið um á hversu traustum grunni það er. Náttúrlega veit enginn hið óorðna og enginn getur svo sem spáð um það. Mér sýnist þó flest benda til að hér sé varfærnislega farið að. Það er tiltölulega lág hagvaxtarspá, lægri en ég átti von á. En hið góða skaðar ekki. Þannig að það er ekki fyrir okkur í þetta skipti. Menn hafa líka rætt hér um launamál. Einn hv. þm. taldi forsendurnar broslegar. Herra forseti, ég held að það hafi ekki verið heppilegt. Launamálin eru ákaflega viðkvæm og í þessu frv. er gert ráð fyrir því að kaupmáttaraukning í landinu verði 1,3%. Nú kann að vera að forsenda sé fyrir nokkuð meiri kaupmætti. Ég get ekki fullyrt um það frekar en aðrir. Þó er ég alveg viss um það eins og fyrri daginn að þeim mun lægri sem meðalhækkun launa verður í samfélaginu, því líklegra er að talsverður kaupmáttarauki geti orðið. Ef við ætlum að fara gömlu, léttu, ljúfu leiðina sem svo algengt var að fara hér áður fyrr, að hækka laun en hugsa ekki um kaupmáttinn, þá er alveg öruggt mál að hægt verður að hækka svo mikið laun á Íslandi að kaupmáttur fólks muni versna. Ég vil ekki trúa því eftir mikil og góð kynni af forustu launþegahreyfingarinnar á Íslandi að nokkur þeirra hafi áhuga á því. Ég vil ekki trúa því. Við þessa fjárlagaumræðu tel ég hins vegar rétt að koma aðeins inn á það sem ríkið varðar í þeim efnum, þó að það sé viðkvæmt. Það var svo árið 1997 að samninganefnd ríkisins í launamálum ákvað töluverða stefnubreytingu varðandi ákvörðun launa. Ákveðið var að fara út í valddreifingu á því sviði. Ákveðið var að fela stofnunum meira vald til að ákveða launin, auka sveigjanleikann þannig að hver stofnun hefði meira um það að segja en hið miðstýrða ákvörðunarvald hafði áður. Hugmyndafræðin í þessu kann alveg að vera rétt. Ég held að hún hafi verið alveg rétt. Hún var vel hugsuð og það var vel meint að þannig mundi þetta nýtast betur hinu opinbera. Hins vegar var ég, herra forseti, í upphafi og er enn sannfærður um að þarna hafi nokkuð óvarlega verið unnið vegna þess að við höfum því miður þá reynslu að þó nokkur hluti af starfsemi ríkisins og forustumönnum ríkisfyrirtækja eiga ákaflega erfitt með að hemja rekstur sinn við fjárlögin. Fjárlagarammarnir halda ekki alfarið. Það er sá skuggi sem yfir þessu frv. hvílir og því ekkert eðlilegra að mínum dómi en að tala um þetta af hreinskilni. Það borgar sig ekki annað en ræða það. Fjöldamörg fyrirtæki ríkisins, svo hundruðum skiptir, virða ramma fjárlaganna, virða hann mjög vel. En það eru undantekningar á því og við eigum að viðurkenna það vegna þess að Alþingi á að koma hlutunum þannig fyrir að við getum stjórnað ríkisfjármálunum. Það er hið stóra viðfangsefni. Ég get ekki séð að það sé nokkuð frekar áhugamál stjórnarsinna fremur en stjórnarandstæðinga. Alþingi á hverjum tíma hlýtur að leitast við að hafa stjórn á ríkisfjármálum því að Alþingi er fjárveitingavaldið. Það hefur verið tilkynnt að fylgifrv. þessa, þ.e. fjáraukalögin fyrir 1999, muni sjá dagsins ljós eftir nokkra daga. Fyrir liggur og hefur verið sagt frá því að þar komi fram veruleg fjárvöntun nokkurra fyrirtækja, svo að umtalsvert getur talist. Í ræðu sinni gat hv. þm. Gísli Einarsson þess. Það mátti skilja orð hans þannig að ástæða þessa væri sú að í fyrrahaust hefði Alþingi og fjárln. alls ekki gert ráð fyrir því að setja inn í frv. þá peninga sem vænta mátti að þyrfti.

Fyrirséð var.

Ég get ekki, herra forseti, fallist á þetta. Í umræðunum um fjárþörf hins opinbera í fyrrahaust lá fyrir að búið var að uppfylla þær kröfur sem þarna var um að ræða. Árið 1998 var búið að borga upp allan hala sjúkrahúsa nema fjögurra sem áttu að fá til þess sérstakt fjármagn og hagræðingu. Verulegt fjármagn var sett inn í fjárlagafrv. 1999 sem ætlað var að mundi duga. En staðreyndirnar liggja nú þannig fyrir að það dugir ekki. Ef það væri, herra forseti, vegna kæruleysis fjárln., hæstv. fjmrh. eða Alþingis að rétta talan er ekki sett þarna inn, þá væri einfaldast að setja inn bara 2--3 millj. og laga þetta. Þá væri vandinn ekki til staðar. En því miður, herra forseti, held ég að þetta vandamál sé mun alvarlegra en svo. Ég get ekki séð að okkur hafi tekist að ná utan um það hversu miklir fjármunir fara inn í heilbrigðiskerfið. Ekki það að ég hafi neitt á móti peningum í heilbrigðiskerfið. Ég hef ekkert á móti læknum eða hjúkrun eða hvað sem það er. Það er óviðunandi að Alþingi sem hefur fjárveitingavaldið geti ekki stjórnað þessum þætti ríkisútgjaldanna. Það er óviðunandi. Ísland notar tiltölulega mikið opinbert fjármagn í heilbrigðisþjónustuna, ekkert voðalega mikið. Til eru þau lönd sem nota meira. Við notum samkv. síðustu tölum 6,7% af vergri landsframleiðslu. Til samanburðar nota OECD-ríkin 6%. Evrópubandalagið notar 6,2% svo að menn átti sig á því hvaða stærðir er um að ræða. Hins vegar liggur líka fyrir að einstaklingar á Íslandi borga tiltölulega lítið inn í heilbrigðisþjónustuna. OECD-meðaltalið er 2,1%. Evrópumeðaltalið er 2% en við borgum rétt um það bil 1,2% á ári. Þátttaka almennings í heilbrigðiskostnaði er því tiltölulega lítil á Íslandi. Ég segi þetta svo að menn átti sig á því um hvaða stærðir er að ræða. Ég veit að alls konar tillögur eru til. Það hafa verið lagðar fram tillögur í a.m.k. 10--15 ár meðan þetta vandamál hefur verið til umræðu á Alþingi af meiri og minni hreinskilni. Það eru a.m.k. 15 ár síðan umræður voru á Alþingi um að skilgreina yrði hlutverk heilbrigðisstofnana og reyna að átta okkur betur á því hvaða hlutverki þær höfðu að gegna. Það var mjög mikil umræða um þetta fyrir tíu árum og fyrir fimm árum. En þrátt fyrir að við náum mjög góðum árangri á mörgum sviðum við að stjórna ríkisútgjöldunum þá virðist okkur lítt hafa miðað þarna. Ég held að það liggi fyrir að einskis árangurs sé að vænta nema við horfum á þetta út frá öðru sjónarhorni en hingað til. Nú spyrja menn: Hver er sökudólgurinn í þessu? Ég held að það sé alveg ljóst hver er sökudólgurinn í þessu. Sökudólgurinn hlýtur að vera Alþingi sjálft vegna þess að Alþingi hefur alltaf í gegnum öll árin á endanum borgað allan kostnað. Þetta er reynsluheimur þeirra sem fjalla um sjúkrahúsin og reka heilbrigðisstofnanirnar. Reynsluheimurinn er þessi. Þegar er vitað um nokkra liði fjáraukalaganna sem á að leggja hér fram eftir nokkra daga. Í þeim er þetta: Þau sjúkrahús sem hafa staðið sig vel í rekstri og ekki farið neitt fram úr, fá eina milljón í verðlaun. Hin sjúkrahúsin bíða nú eftir sínum verðlaunum: 100 millj., 200 millj. eða 300 millj. verðlaunum. Svona hefur þetta gengið fyrir sig. Þetta er ekkert nýtt. Þetta var svona fyrir fimm árum. Þetta var svona fyrir tíu árum. Verðlaunaafhendingin fer alltaf fram í gegnum fjáraukalögin. Hvað á stjórnandi sjúkrahúss að halda miðað við þessa sögu? Hann þarf ekki að halda neitt. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Sá sem kaupir mest af tækjum, sá sem borgar hæst launin, sá sem velur sér bestu starfsmennina og fer mest fram úr, hann fær mesta peningana. Hann er bestur. Eins og krakkarnir segja, flottasti gæinn. Við verðum að taka ábyrgðina á þessu á okkur, við öll. Við höfum rosalega gott heilbrigðiskerfi. Allur vitnisburður erlendra aðila um stöðu heilbrigðismála hér er gríðarlega góður. Við höfum ábyggilega mjög gott starfsfólk. Það eru engin vandamál í þessum heilbrigðismálum. Það hlýtur samt að vera vandamál Alþingis að geta ekki stjórnað þessum fjármunum. Eða ætla menn kannski að halda þessu áfram svona? Kannski það verði útkoman að við höfum þetta bara óbreytt áfram. Þá vita líka stjórnendur heilbrigðismála hvernig á að fara að því að ná árangri. Þeir vita það margir og kunna það margir. Það verður þá svoleiðis áfram. En stjórnunin á þessum þætti hlýtur að vera meginmál ef við ætlum áfram að ná árangri á öðrum sviðum. Við hljótum að geta gert þetta. Hins vegar er það rétt, ef við athugum ríkisfjármálin, að í ýmsum þáttum ríkisfjármálanna erum við ekkert með mjög mikil framlög. Margar þjóðir eru með miklu hærri opinber framlög t.d. til mennta og vísinda en við Íslendingar. Ég held að það sé alveg ljóst að ef við ætlum að halda áfram á þeirri velferðarbraut sem við höfum verið, ef við ætlum að halda áfram að vera þetta farsældarfrón, ef við ætlum að halda áfram að standa fyrir því að hér geti verið mikill hagvöxtur, að hér geti blómgast mikið og gott atvinnulíf og mikil og góð afkoma, þá verðum við að horfa til þess í framtíðinni að fjárfesta miklu meira í skólum, í vísindum og rannsóknum. Sú gagnrýni sem mjög oft hefur komið fram á Alþingi í gegnum árin að allt sé að í heilbrigðismálunum er því bara ekki rétt. Hins vegar á sú gagnrýni að verulega skorti á gagnvart framtíð menntamála við töluverð rök að styðjast. Við verðum að hafa í huga að það er fullkomin ástæða til að trúa því að við getum haldið áfram á þessari braut. Það þarf alls ekkert að vera að við séum komin að einhverjum endimörkum vaxtarins, það er langt frá því. Ísland hefur alla möguleika til að verða ríkasta þjóð heimsins með mestu velmegun og bestu kjör. Lykillinn að því er skynsöm hagstjórn og skynsöm hagstjórn verður ekki nema með mjög ábyrgri stjórnun peningamála og ríkisfjármála. Það er lykillinn að þessu. Herra forseti. Það frv. sem liggur fyrir er traustur steinn í þann vegg. Það ber að virða og þakka. Auðvitað eru hættur og mörgum stærri og sterkari þjóðfélögum en Íslendingar eru hefur tekist að fara sér að voða og horfið þannig af spjöldum sögunnar. En við eigum að geta haldið þessu áfram, herra forseti. Það er mjög mikið að sækja í framtíðina og til mjög mikils að vinna. Óþol og firring eins og maður verður oft var við núna síðustu misserin og mánuðina eru kannski mun hættulegri fyrir okkur sem þjóð en efnahagshorfurnar sjálfar. Okkur liggur þannig kannski ekkert á en við getum haldið áfram og ætlum að halda áfram að byggja upp þetta þjóðfélag og ekkert útilokað að hagvöxtur geti haldið áfram í áratugi af svipaðri stærðargráðu og hann hefur verið á undanförnum árum. En til þess þurfum við að vanda okkur mjög mikið því að það er enginn vandi að misstíga sig.

Herra forseti. Ég hlýddi með athygli á ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Hann lét vaða á súðum eins og sjómanni sæmir um hve launakjör hafi batnað í landinu. Ég get tekið undir það í mörgum tilvikum, aðallega þó varðandi þá sem hærri launin bera úr býtum. En ég hef í dag eingöngu rætt í tengslum við fjárlagafrv. um að það verði að bæta hag öryrkja, aldraðra og þeirra sem lægst hafa launin. Er hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sammála mér um að gagnvart þeim þurfi sértækar aðgerðir? Hvaða leiðir sér hv. þm. til þess? Ég spyr hann sem reynslumikinn mann í þessum efnum. Um aðra hluti sem hv. þm. ræddi erum við að mörgu leyti sammála, a.m.k. um höfuðmarkmið fjárlagafrv. Hér var rætt um fjáraukalög. Ég er búinn að fara yfir það í dag að það á að setja það inn í fjárlagafrv. sem fyrirsjáanlegt er. Það var t.d. fyrirséð eftir að gerðir höfðu verið þeir aðlögunarsamningar sem lágu fyrir um áramót að þá vantaði fjármuni til að standa undir launum einstakra stofnana. Er þá ekki fyrirséð að meiri fjármuni vanti? Menn verða þá bara að taka á einhverju öðru, stýra á einhvern annan máta en gert hefur verið. Ég hef ekki séð nein ráð. Ég hef séð ætlanir um að taka á einhverjum málum. Það er ekki sagt á hvern hátt menn ætla að gera það. Það er hvergi komið að því. Það er talað um að sameina yfirstjórn og hagræða í rekstri en ekkert hvernig.

Herra forseti. Ég hef fyrir framan mig minnisblað frá heilbr.- og trmrn. frá því í fyrrahaust. Samningarnir voru búnir nema framgangssamningar hjúkrunarkvenna. Það lá fyrir frá ráðuneytinu hvað þeim var ætlað að vera, 1--3% lá fyrir í samningnum. Vel getur verið að hv. þm. Gísli S. Einarsson hafi séð þetta allt fyrir. En ég er alveg viss um að það er þá einhver ófreskisgáfa sem hann hefur haft vegna þess að ómögulegt var fyrir aðra að sjá það. Hins vegar hefur komið í ljós að þessa peninga vantar. Þeim var eytt. Því segi ég og ítreka að óvarlegt var að haga samningum um laun eins og gert var miðað við fyrri reynslu. Það er því miður fullt af ríkisfyrirtækjum sem virða ekki fjárlaga\-rammana. Það gengur ekki og menn verða þá í framtíðinni annaðhvort að taka aftur og miðstýra laununum eða gera einhverjar þær ráðstafanir sem duga til þess að menn virði rammana. Herra forseti. Ég veit ekki hvort hér er nokkur maður tilbúinn að nefna þá upphæð sem þarf í heilbrigðismálin árið 2000 og leggja höfuð sitt undir þannig að standist sú tala ekki þá skuli höfuðið af --- kannski hv. þm. Gísli S. Einarsson. Ég vona, herra forseti, að hv. þm. geri það ekki vegna þess að mér þykir vænt um þann koll.

Herra forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson smeygði sér fram hjá því að svara því sem ég spurði aðallega um. Hann notaði þann tíma sem hann hafði til að svara til annars en að koma með skýringar. Ég taldi upp þá hópa sem ég tel að virkilega þurfi að veita liðsinni í þessu samfélagi. Engin svör komu við því en honum gefst tækifæri til þess að svara því nú. Herra forseti. Ég mun ekki leggja minn haus að veði. Ég sagði í dag að í núverandi fjárlagatillögur vantaði a.m.k. tvo milljarða miðað við reksturinn á þessu ári. Það skal ég standa við og við skulum koma okkur saman um hvað við leggjum undir í því máli --- en ekki minn haus.

Herra forseti. Það er til að setja á langa ræðu að ætla að fara að gera grein fyrir því hvernig við bætum kjör allra þeirra sem lakast standa í þjóðfélaginu. Fyrst ætla ég að segja nokkuð um þetta: Aðeins þau þjóðfélög þar sem efnahagslífið er í jafnvægi, frelsi ríkir í verðmyndun og frelsi ríkir í verslun og viðskiptum hafa getað byggt upp þau samfélög sem hjálpað geta þeim sem standa verst að vígi. Önnur samfélög hafa ekki getað gert það. Hins vegar er mjög mikil villa í umræðunni um kjör elli- og örorkulífeyrisþega þegar menn fara að rugla saman jaðaráhrifunum. Þá fer umræðan öll í vitleysu. Við settum upp lágmarkslaun á áttunda áratugnum inn í ellilífeyrinn vegna þess að við vissum að verkamenn stóðu miklu verr að vígi en opinberir starfsmenn með lífeyrisgreiðslur. Þess vegna var það kerfi sett á. Við megum ekki nota það til að segja að menn hafi verið skertir um þetta. Þá fer umræðan öll í vitleysu. En það er hægt að bæta kjör Íslendinga allra og því meira sem við getum bætt kjör þeirra þeim mun líklegra er að við getum hækkað enn þá meira þá sem standa höllum fæti.

Hæstv. forseti. Mér þótti hv. þm. senda ýmsum stjórnendum heilbrigðisstofnana kaldar kveðjur. Þeir hafa staðið í því mörg undanfarin ár að berjast við halla á stofnunum sínum. Ég hef m.a. setið í stjórn slíkrar stofnunar og veit hvers konar höfuðverkur það er að reyna að fara eftir þeim tillögum um fjármuni til rekstursins sem hafa komið frá Alþingi. Þegar menn hafa í neyð sinni lagt til að dregið yrði saman í rekstri þessara stofnana þá hafa komið skýr skilaboð frá ráðherra eða öðrum um að það megi alls ekki gera, það verði að halda uppi þjónustunni. Þannig hefur tvískinnungshátturinn verið stundaður og þess vegna tek ég undir með hv. þm. um að það er héðan sem uppspretta þessa vandamáls kemur og það þarf að taka á því hér. Hér þurfa menn að forgangsraða, hér þurfa menn að segja hvaða starfsemi þeir vilja að sé sinnt. Þá geta menn gagnrýnt á eftir hvernig að þessu er staðið frá hendi stjórnenda. En á undanförnum árum hefur það ekki verið þannig að stjórnendur heilbrigðisstofnana hafi getað gengið að þeirri stefnumörkun vísri sem ætti að vera til staðar.

Herra forseti. Fyrirspyrjandi sagðist vera sammála mér en taldi þó að ég hefði sent stjórnendum spítala kaldar kveðjur. Ég tel mig ekki hafa sent þeim kaldar kveðjur, ég er enginn rekstrarráðgjafi, ég hef ekkert verið að segja til um það hvernig eigi að reka spítala og hvernig ekki eigi að reka spítala. Ég hef bara verið að rekja þá sögu hvernig þetta hefur gengið fyrir sig á Alþingi. Ég fullyrði að fé til spítalareksturs og heilbrigðismála er ríflegt á Íslandi miðað við flest önnur ríki. Við höfum líka þá viðmiðun að við erum ung þjóð. Við höfum vitnisburð um að við erum mjög heilbrigð þjóð. Við höfum vitnisburð um að sjúkraþjónusta hér er góð. Við höfum líka vitnisburð um það að hundruðum ríkisfyrirtækja takist mjög vel að aðlaga sig fjárlögum. Það kann að vera að eitthvað í stjórnun spítalanna eða eitthvað í því verkefni sem menn eru að vinna við heilbrigðismálin sé þess eðlis að sú stjórnun sem þar er viðhöfð dugi ekki. Það getur vel verið, ég þekki það ekki. En þetta er það viðkvæmt að þarna tekst okkur aldrei að ná árangri. Ég vil bara að ræða vandamálið af hreinskilni. Við verðum að ná tökum á því, annars missum við tökin á öllu hinu. Ég veit að til eru ótal skýrslur, bæði innlendar og erlendar um hvernig við eigum að breyta þessu. Ég skal ekkert segja um hver er hin rétta eða ranga í því. Ég veit að öðrum þjóðum tekst að ná árangri í heilbrigðismálum með minni fjárframlögum en við. Danir, Finnar og Norðmenn eru með minna, Svíar aðeins meira o.s.frv. Þetta getur því ekki verið eitthvert óyfirstíganlegt vandamál. Við verðum bara að þora að tala um það og reyna að taka á því.

Herra forseti. Ég tek undir að auðvitað á að ræða þessi mál. En það er sorgleg staðreynd að á þeim áætlunum sem stjórnendur þeirra ríkisstofnana sem eru til umræðu hafa lagt fram hefur ekki verið tekið mark mörg undanfarin ár. Ævinlega hafa verið settar einhverjar aðrar tölur, einhverjar óraunhæfar tölur um rekstur þessara stofnana á blöð frá Alþingi. Það er auðvitað vandamálið. Menn þurfa fyrst að finna út úr því sem hv. þm. var að tala um áðan, hvernig á að reka þetta betur, áður en þeir skera niður framlög til þessara stofnana en krefjast sömu þjónustu áfram eins og gert hefur verið á undanförnum árum. Það er hægt að fara í gegnum áætlanir þessara fyrirtækja, áætlanir stjórnenda þessara heilbrigðisstofnana og sjá að þær hafa staðist en niðurstöðurnar sem hafa komið frá hv. Alþingi hafa ekki gert það.

Herra forseti. Þetta er alrangt. Við fjárlagagerðina í fyrra var bætt inn í grunninn 1.647 millj. fyrir utan það að gamlir halar voru teknir. Vitnisburðurinn liggur fyrir, það átti að duga. Það var alls ekki svo að Alþingi væri að skera þetta niður. Alþingi var að bæta við þetta. Það reyndist svo að þetta dugði ekki. Þá verða menn líka að spyrja sig hvers vegna. Spurningin heldur áfram. Hvað þá með fjárveitingarnar í ár? Ætlum við að standa núna næsta haust og segja: Ja, því miður þetta fór bara 15%, 13% eða 14%. Við getum það ekki. Við verðum að reyna að hemja okkur og vita hvað við erum að gera. Við erum ekkert á móti heilbrigðismálum. Hver einasti Íslendingur vill leggja mikla peninga til heilbrigðismála. Við höfum ekkert á móti forstjórum sjúkrahúsa. Það vill hver einasti Íslendinga hafa góða þjónustu. Við viljum bara vita hvað við erum að gera.

Virðulegi forseti. Mönnum er tíðrætt um hag stjórnarheimilisins. En við skulum víkja að litlu einingunum, þúsundum heimila úti um allt land. Við höfum rætt barnabæturnar og kosningasvikin hér í dag og hvaða þýðingu þær breytingar hafa fyrir heimilin í landinu. Við skulum aðeins líta á aðra hluti. Skuldir heimilanna hafa vaxið frá árinu 1995 umtalsvert sem hlutfall af ráðstöfunartekjum fólks í góðærinu. Skuldir heimilanna hafa vaxið sem hlutfall af eignum fólks úr 41% í nær 48% frá árinu 1995. Þetta eru afskaplega háar tölur. Það er ekki hægt að ýta þeim til hliðar eða gera lítið úr þeim. Hvert verðbólgustig hækkar skuldir heimilanna hátt í 4 milljarða, 3,7 milljarða, ef ég man tölurnar rétt úr frv. Launin eru ekki vísitölutengd, skuldirnar eru vísitölutengdar. Á þessu ári er hækkun bensínverðs orsök vísitöluhækkunar neysluverðs sem nemur um 27,6%, ég er hérna með gott yfirlit yfir þetta, næstum þriðjungs hækkunarvaldur á vísitölunni. Aðeins fasteignaverðið er hærra, það er 33%. Herra forseti. Ríkið, ríkisheimilið er áhrifavaldur í báðum þessum þáttum. Við ætlum að ræða bensínverðið hér á morgun. Það skiptir miklu máli að fá svör við spurningum varðandi bensíngjald og tekjur. Þess vegna spyr ég enn á ný: Fær ríkið á þessu ári aukatekjur af vörugjaldi og af virðisaukaskattinum af bensíni? Og hversu mikið? Í öðru lagi: Verður hækkun á þeim tekjum sem ríkið fær af virðisaukaskatti á næsta ári? Þessar upplýsingar er ekki að finna í fjárlagafrv. Herra forseti. Í þessari umræðu eru þrír talsmenn stjórnarflokkanna, fjmrh. og tveir talsmenn úr fjárln. Ég býst ekki við að fá svarið hér og nú en einhver þeirra hlýtur að koma síðar í þennan ræðustól og þá óska ég svara við þessu.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. forseta að því hvað honum finnst um þau vinnubrögð að hér sé mjög vanur þingamður að misnota þær reglur um fundarsköp sem settar eru á Alþingi, koma hér í andsvörum með einhverja ræðu sem er gjörsamlega óskyld efni ræðumannsins. Vitandi vits að vera misnota aðstöðu sína til að þykjast vera í einhverjum andsvörum við mig. Ekki eitt einasta atriði sem hún fór með í ræðu sinni var neitt viðkomandi því sem ég hef verið að tala um hér. Ég bið hæstv. forseta að athuga þetta, hvort hann vill láta það líðast eða hvort menn eiga að fara að nota þetta almennt, þ.e. að banka hér eftir hvern ræðustúf og koma svo með einhverja ræðu út og suður eða hvernig sem það er, austan við sól eða sunnan við mána, allt eftir því sem menn langar til að tala um.

Andsvör eiga að sjálfsögðu að beinast að ræðu síðasta ræðumanns.

Herra forseti. Ég vil líka gjarnan að hæstv. forseti úrskurði um það ef hér eru einhverjar hömlur á viðbrögðum við ræðum manna. Hér eru talsmenn stjórnarflokkanna að ræða fjárlagafrv., tekjur þess og útgjöld, og fara vítt og breitt yfir sviðið. Ég hef vakið athygli á því að þrír sérstakir talsmenn stjórnarflokkanna eru í þessari umræðu. Það er fjmrh., það er talsmaður Framsfl. úr fjárln. og talsmaður Sjálfstfl., einnig úr fjárln. Ég er að biðja um upplýsingar sem ekki er að finna í fjárlagafrv. og það kæmi mér ákaflega á óvart ef hæstv. forseti mundi úrskurða að þessar spurningar væru úr takti við þá umræðu sem hér fer fram. Ég er búin að sitja yfir þessu og ég gæti farið yfir hvaða upplýsingar eru um þessi mál í fjárlagafrv. Það sem ég spyr um er ekki þar að finna. Virðulegi forseti. Það væri ágætt að fá svör við þessu.

Forseti ítrekar það að andsvör eiga að beinast að ræðu síðasta hv. ræðumanns.

Þau gerðu það.

Herra forseti. Það er rétt í upphafi að taka undir meginmarkmið fjárlagafrv. um að nýta bætta afkomu til að draga úr þenslu í efnahagslífinu og greiða niður skuldir ríkissjóðs og bæta stöðu ríkissjóðs að öðru leyti. Gert er ráð fyrir tekjuafgangi upp á 15 milljarða kr. og vissulega eru það merk tíðindi og ástæða til að taka eftir slíku. Þetta efnahagslega útspil er mikilvægt því að eins og bent var á fyrir mörgum mánuðum voru teikn á lofti um þenslu og hækkandi verðbólgu. Þessi teikn hafa nú verið viðurkennd af ríkisstjórninni. Vonandi tekst að koma í veg fyrir meiri hækkun verðbólgu en orðið er þó vissulega hefði verið betra að grípa fyrr til aðgerða. Ríkisstjórnin ákvað hins vegar að vita ekkert um slíka hluti fyrr en eftir kosningar og þegar nýir kjarasamningar nálgast. Þrátt fyrir að meginmarkmið frv. sé jákvætt er ýmislegt sem áhyggjum veldur. Reynsla síðustu ára sýnir að því miður eru ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpa ekki nægilega traustar. Þetta á ekki síður við nú en um fyrri ár. Á yfirstandandi ári er t.d. áætlað að heildartekjur verði um 10 milljörðum hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir og að útgjöld fari um 5 milljarða fram úr fjárlögum, þar af rekstrargjöld um 3 milljarða --- mest í heilbrigðiskerfinu, er ríflega 2 milljarða --- og um hálfan milljarð í menntamálum, einkum í framhaldsskólum. Því er spurt: Eru fjárlögin fyrst og fremst sýndarveruleiki? Margt sem kom fram í ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar virðist benda til þess og í grg. frv. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Helsti vandi á útgjaldahlið í ár er rekstrarkostnaður í heilbrigðiskerfinu umfram heimildir fjárlaga.`` Enn á ný skal leita leiða. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson rifjaði upp forn ummæli í sama dúr og þrátt fyrir það virðast enn ekki finnast lausnir á því að ná utan um útgjöld í heilbrigðiskerfinu. Enn eru nefndir til skýringar aðlögunarsamningar, sem búið er að nefna nokkur ár í röð, og nú er þó eingöngu sagt að framgangssamningar hjúkrunarfræðinga hafi verið eftir um síðustu áramót. Það er rétt í þessu samhengi að vitna enn í grg. frv., með leyfi forseta, en þar segir m.a.: ,,Forstöðumenn stofnana bera ábyrgð á að farið sé að fjárheimildum og er óheimilt að stofna til skulda utan ríkissjóðs án heimildar í fjárlögum.`` Því er spurt: Hafa forstöðumenn verið dregnir til ábyrgðar þegar þeir hafa ekki haft fjárheimildir til útgjalda og þá hve oft? Það er hins vegar rétt í framhaldi af þeim umræðum sem hér áttu sér stað eftir ræðu hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að nefna dæmi vegna þess að ljóst er að það eru ekki bara forstöðumenn sem bera ábyrgð. Ég tek undir orð hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar að ábyrgð Alþingis í þessu er mikil. Hér er eitt lítið dæmi. Á þessu ári var stofnuð heilbrigðisstofnun á Austurlandi. Sameinaður var fjöldi heilbrigðisstofnana og er þetta mjög í anda þess sem boðað er nú víða um land. Þess vegna var þetta tilraun sem merk verður að teljast og ég er sannfærður um að þetta var rétt ráðstöfun. Hins vegar gekk Alþingi þannig frá málum að þegar tölur eru bornar saman þá er niðurstaðan eftirfarandi: Reikningar 1998 gefa niðurstöðuna 685,5 millj. Fjárlög 1999 gerðu ráð fyrir 607,4 millj. Við höfum ekki neinar upplýsingar um áætlun fyrir árið 1999. Við sjáum hins vegar að hin nýja stofnun átti að hefja leik með minni fjárhæðum en áður var til hinna stofnananna þrátt fyrir að engar breytingar væru gerðar að því er fyrir liggur um rekstur. Í fjárlögum fyrir árið 2000 er gert ráð fyrir að upphæðin verði 699 millj. og sérstaklega er tilgreint að af þeim séu um 30 millj. til að hagræða og efla heilbrigðisþjónustu á Austurlandi. Sem þýðir í raun að grunntalan nær ekki niðurstöðu reiknings 1998. Því vitna ég enn til hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar þegar ég segi að ábyrgð Alþingis er mikil vegna þess að forstöðumenn sem eru settir í slíka stöðu sem þessa eru ekki öfundsverðir. Það er einnig rétt að nefna fleiri atriði sem óvissu valda vegna næsta árs. Hagvöxtur er áætlaður um 2,7% en víðast hvar er talið að hagvöxtur umfram 2,5--3% á ári geti ekki samrýmst almennum efnahagsstöðugleika. Árið 1998 var hagvöxtur um 5,1% og var áætlaður 5,8% árið 1999. Hér er því gert ráð fyrir að hagvöxtur lækki nokkuð hratt og verður að vitna enn til þess sem gert var ráð fyrir fyrir þetta ár því þá var spáð lægri hagvexti en raun varð á. Sama er að segja um verðhækkanir. Gert er ráð fyrir að verulega dragi úr þeim á næsta ári og virðist nú vera spáð svipað og gert var í fyrra, en niðurstöðurnar urðu þær, eins og kunnugt er, að verðhækkanir urðu miklum mun meiri. Rétt er að vekja athygli á því að það eru tveir þættir sem fyrst og fremst standa upp úr varðandi það sem valdið hefur þessari miklu hækkun milli ára. Það er annars vegar mikil hækkun á bensínverði, um 25%, og hins vegar hækkandi fasteignaverð, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu. Því er spurningin sú: Hvað með áframhaldið? Eru líkur á því að bensínverð hætti að hækka? Ýmislegt bendir til þess að það nálgist toppinn en óvíst hvenær það verður. Og það er enn óvissa með hækkun fasteignaverðs. Því miður virðist ekki hafa dregið úr fjölgun íbúa á höfuðborgarsvæðinu, sem er orðin ógnvekjandi og ég mun koma að síðar í ræðu minni. Þá er þriðji óvissuþátturinn gagnvart næsta ári óvissan um launaþróun því flestir kjarasamningar á hinum almenna vinnumarkaði eru lausir í febrúar og kjarasamningar opinberra starfsmanna eru lausir seinna á árinu. Síðan er gert ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna aukist um 1--1,5% á næsta ári en gert er ráð fyrir að hann muni hækka um 5% á þessu ári og gert er ráð fyrir að laun hækki um 4--5% á næsta ári. Það verður að segjast eins og er að ólíklegt er að þessar tölur standist. Þessir þættir skipta hins vegar miklu máli um þróun næsta árs. Tekjulega séð er gert ráð fyrir að tekjuskattar einstaklinga hækki um 7%, gert er ráð fyrir að fjármagnstekjuskattur, sem talinn er mjög óviss, hækki örlítið. Það er rétt að rifja upp að fyrir þetta ár var allt of lítið áætlað í fjármagnstekjuskatt, hann skilaði mun meira en gert var ráð fyrir. Og áætlað er að tekjuskattur lögaðila hækki um 1 milljarð eða í 9,5 milljarða. Það verður að segjast að þarna er ýmislegt sem bendir til að niðurstöður gætu orðið aðrar og rétt að spyrja hvort því fari nú ekki senn að ljúka að lögaðilar geti nýtt fyrnd töp fyrri ára. Megineinkenni fjárlagafrv. er auðvitað það að ekki er tekið á tekjuskiptingunni. Bætur almannatrygginga hækka ekki til samræmis við launaþróun og skattleysismörk fylgja ekki launaþróun né hækkun lægstu taxta. Þess vegna eykst misskiptingin og jöfnunaráhrif skattkerfisins minnka. Þá halda barnabætur áfram að lækka, nú um 230 milljónir milli ára. Það er von að spurt sé: Hvar eru barnakortin þeirra framsóknarmanna? Til að slá á þenslu er eðlilega frestað framkvæmdum og eins og aðrir hafa gert hér í dag vil ég einnig rifja upp eina framkvæmd sem hefði verið nær að hefja ekki vegna þess að ef stjórnarherrarnir hefðu litið á raunveruleikann þá hefðu að sjálfsögðu aldrei verið hafnar framkvæmdar við þjónustuskála Alþingis. Hins vegar mun framkvæmdin í þeirri stöðu sem hún mun verða næsta árið vera vitnisburður um fyrirhyggjuleysi stjórnvalda. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er m.a. minnt á vilja til að auka veg menntunar og rannsókna. Hver er metnaður ríkisstjórnarinnar í þessum málum? Fyrst skulum við horfa til rannsóknanna. Niðurstaða reiknings 1998 sýnir að varið var 6,9 milljörðum til rannsókna en fjárlög 1999 gera ráð fyrir 6,3 milljörðum. Hins vegar vantar áætlun fyrir 1999 en fjárlög 2000 gera ráð fyrir 6,5 milljörðum. Það þýðir að það er lækkun um 5% frá niðurstöðum reiknings 1998 til fjárlaga árið 2000. Sér er hver metnaður ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Af tilviljun lít ég á eina stofnun í menntageiranum, Námsgagnastofnun. En eins og kunnugt er hefur nýverið verið sett ný aðalnámskrá grunnskóla og talið líklegt og víst að Námsgagnastofnun þurfi að auka mjög útgáfu sína. Þrátt fyrir það sýnir samanburður talna að ekki er um aukningu að ræða frá niðurstöðu reiknings 1998 en þá fékk stofnunin 274,5 milljónir. Fjárlög 1999 gerðu ráð fyrir 258,5 milljónum en það vantar enn áætlun fyrir árið 1999. En fjárlög nú gera ráð fyrir 266,2 milljónum. Einhvers staðar verður því að skera í þeirri ágætu stofnun og ég tala ekki um ef hún á að standa undir þeim verkefnum sem fylgja hinni nýju aðalnámskrá. Herra forseti. Ég vil að lokum ræða nokkuð þátt byggðamála. Það er ljóst og segir í þjóðhagsáætlun, sem hæstv. forsrh. hefur lagt fyrir þingið, að enn eru búferlaflutningar í sama fari og fyrri ár. Í áætluninni er gert ráð fyrir að það muni fjölga á höfuðborgarsvæðinu um 4.500 manns á þessu ári. Í þessu samhengi vil ég vitna í borgarstjóra, Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur, sem segir í viðtali við DV sl. laugardag, með leyfi forseta: ,,Okkur sýnist sem höfuðborgarsvæðið geti tekið við hundrað þúsund manns til viðbótar því sem þar býr í dag en þá sé það líka fullbyggt.`` Hvað segir þetta okkur? Það segir okkur það að það tekur rétt rúmlega 20 ár með sama áframhaldi að fylla þetta svæði. Þetta er uggvænlegt og nauðsynlegt að brugðist verði við. Í lok síðasta kjörtímabils var samþykkt þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árin 1999--2001. Við erum nú að fjalla um fjárlög fyrir árið 2000 þannig að eðlilegt verður að telja að þar inni sé töluverð tenging við hina nýsamþykktu þáltill. En hvert var markmið þáltill.? Jú, að treysta búsetu á landsbyggðinni, stefna að því að fólksfjölgun þar verði ekki undir landsmeðaltali og nemi 10% til ársins 2010. Já, það þarf heldur betur að taka á ef ná skal markmiðunum. Í 6. lið þáltill. segir, með leyfi forseta: ,,Lögð verði áhersla á að opinberum störfum fjölgi eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu.`` Rétt er í þessu samhengi að minna á þáltill. sem samþykkt var árið 1995 þar sem markmiðið var að fjölga opinberum störfum á landsbyggðinni en fækka þeim á höfuðborgarsvæðinu. Hér er dregið úr en rétt er að minna á að sú þáltill. náði ekki betur fram að ganga en svo að niðurstaðan varð öfug. Nú er markmiðið örlítið lægra en því miður, herra forseti, sé ég ekki að neitt sé í fjárlögum næsta árs sem bendi til þess að taka eigi á þessum 6. lið. Í 9. lið sömu þáltill. segir, með leyfi forseta: ,,Menntun á landsbyggðinni verði stórefld, sérstaklega hvað varðar verklegar greinar tengdar atvinnulífinu og tölvunám. Jafnframt verði bætt skilyrði þess fólks sem sækja verður nám utan heimabyggðar sinnar.`` Það segir í fjárlögunum að efla eigi rekstur framhaldsskóla um 265 milljónir. Jafnframt kemur fram að í menntamálum sé gert ráð fyrir að farið verði fram úr um hálfan milljarð og fyrst og fremst í framhaldsskólum. Spurt er hver raunhækkunin sé á milli ára því ekki er hægt að sjá það í gögnum frv. Framlög til framhaldsskóla eru reiknuð meira og minna út frá reiknilíkani sem sett hefur verið samkvæmt reglugerð. Í grg. fjárlfrv. segir m.a., með leyfi forseta: ,,Þá hefur líkaninu verið breytt til að taka meira tillit til viðbótarkostnaðar sem landsbyggðarskólar með færri en 300 nemendur verða fyrir vegna staðsetningar og smæðar. Framlög til fámennra landsbyggðarskóla hækka um 40 millj. kr. umfram það sem almennt gerist.`` Þegar lesið er örlítið lengra í greinargerðinni kemur hins vegar fram að á þessu ári hafi verið liður óskiptur þar sem sömu upphæð var varið að því er sýnist til sömu skóla. Þess vegna er spurt hvort eitthvað sé gert til þess að tryggja stöðu þessara smáu skóla á landsbyggðinni vegna þess að ef skoðuð er tafla sem birt er í grg. með frv. er áberandi að mjög víða lækkar nemendaígildi framhaldsskóla milli áranna 1999 og 2000 og sérstaklega í skólum á landsbyggðinni en í reikniformúlunni er nemendaígildið einmitt grunntala og þess vegna sýnist nokkuð ljóst að þetta geti lækkað framlög til framhaldsskóla á landsbyggðinni. Herra forseti. Örlítið að lokum, örstutt.

Tíminn er liðinn.

Örstutt, herra forseti, það segir eitt í viðbót í þáltill.

Tíminn er liðinn.

Það er að Byggðastofnun eigi að meta reglulega áhrif lagasetningar og fjárlagagerðar. Ég segi því, herra forseti, að lokum: Ég held að það sé óhjákvæmilegt að þetta reglulega mat Byggðastofnunar á fjárlagagerðinni fari fram hið fyrsta. Það verður fróðlegt að bera það saman við hina samþykktu þál. um stefnu í byggðamálum fyrir árið 1999 og 2001.

Ég minni hv. þm. á að virða tímasetningar og ræðutíma.

Herra forseti. Vegna þess sem hv. þm. hafði að segja um menntamálin og rannsóknir og vísindi vildi ég láta það koma fram að það er alveg ljóst samkvæmt þessu fjárlagafrv. að þá hækka framlög úr ríkissjóði bæði til Rannsóknarráðs Íslands með því að stofnaður er nýr sjóður, launasjóður höfunda fræðirita, sem kemur til sögunnar og fær 8 millj. kr. og einnig hækka framlög vegna rannsókna og þróunar í upplýsingatækni og umhverfismálum þar sem um hækkun er að ræða samkvæmt markáætlun sem samþykkt var. Það gefur því ekki rétta mynd eins og hv. þm. rakti að framlög úr ríkissjóði til rannsókna lækki. Að sjálfsögðu kemur ekki allt fé til rannsókna og þróunar úr ríkissjóði þannig að þær tölur sem hann nefnir eru ekki endilega þær tölur sem liggja fyrir þegar litið er á fjárlagafrv. og þvert á móti ber það þess merki að menn eru að leggja aukið fé til rannsóknar- og þróunarstarfsemi. Auk þess vil ég geta þess að í dag var undirritaður samningur við Háskóla Íslands um kostnað við kennslu í háskólanum og þar er undanskilið að við munum fara í viðræður við háskólann um rannsóknarþáttinn þannig að um það mál hefur verið samið við Háskóla Íslands. Varðandi Námsgagnastofnun er það svo að fé sem hún fær á þessu ári umfram þær tölur sem hv. þm. nefndi er um 80 millj. kr. og ekki er skorið niður varðandi næsta ár. Við erum því að leggja aukið fé til námsgagnagerðar í samræmi við nýjar námskrár og nýja skólastefnu og það fé mun halda áfram að verða veitt til þeirrar starfsemi hvað sem líður einstökum fjárveitingum til Námsgagnastofnunar því að þetta er fé sem menntmrn. ráðstafar með hliðsjón af framkvæmd skólastefnunnar og framkvæmd námskrárvinnunnar. Varðandi einstaka framhaldsskóla er það þannig að það er rétt sem hv. þm. sagði að fjárveitingarnar taka mið af fjölda nemenda. Ef nemendum fækkar minnka líka fjármunirnir. Því miður er þróunin sú, eins og menn vita, að nemendum fækkar frekar á landsbyggðinni en hitt.

Herra forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. menntmrh. að það er auðvitað fleira sem kemur til gagnvart rannsóknum. Ég var eingöngu í máli mínu að benda á að hér væru tölur sem segðu okkur að örlítill skortur væri á metnaði. Ég held að það sé vænlegra að við horfum fram á við og ég mun að sjálfsögðu taka þátt í því í fjárln. að bæta þar um betur og fagna þeim samningi sem hæstv. menntmrh. vitnaði til. Varðandi Námsgagnastofnun er hins vegar alveg ljóst að hún hefur um allt of langt skeið búið við fjárhagserfiðleika og því miður bendir ýmislegt til að framhald verði þar á. En ég fagna að sjálfsögðu því að hæstv. ráðherra getur þess að fjármagn til stofnunarinnar komi eftir fleiri leiðum en fram kemur í þeim texta sem ég vitnaði til. Varðandi einstaka framhaldsskóla er það að sjálfsögðu þannig að það fækkar og fjölgar nemendum í þeim skólum. Hins vegar er það þannig að sumir þeirra skóla, þar sem kemur fram í töflunni að nemendaígildi lækka, kannast ekki við að þetta sé í samræmi við áætlanir þeirra. Þetta verður að sjálfsögðu nánar skoðað í fjárln. og farið nákvæmlega yfir það. Hins vegar er mjög brýnt og nauðsynlegt þegar sett er fram stefna, eins og kemur fram í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og einnig í þáltill., að menn taki tillit til þess að þessir skólar gegna mjög mikilvægu hlutverki í byggðum landsins og það er mjög nauðsynlegt í mörgum þeirra að auka fjölbreytni námsvals vegna þess að það er oft og tíðum hluti þess að nemendum fækki þegar ekki er boðið upp á nægilega fjölbreytt námsframboð.

Herra forseti. Þegar litið er til framlaga til rannsókna og vísindastarfsemi í landinu eru hlutfallstölur þannig að aldrei hefur verið jafnhátt framlag hlutfallslega miðað við þjóðarframleiðslu eins og nú, um 2%. Það hefur hækkað ár frá ári og er núna í ár líklega um 2%. Varðandi framhaldsskólana er ástæða til að vekja athygli þingmanna á því að þær upplýsingar sem birtar eru í þessu fjárlagafrv. og sú tafla sem hér er birt og öll útlistun á fjárhagsmálum framhaldsskólanna er mun nákvæmari en nokkru sinni áður við gerð fjárlaga. Það er því lagt á borðið fyrir þingmenn betur en nokkru sinni fyrr hvernig staðið er að fjárveitingum til framhaldsskólanna og þessar tölur eru tölur sem hafa verið ræddar við hvern einasta framhaldsskóla og gerðir hafa verið samningar við skólana og er unnið að gerð samninga við skólana. Það hefur lengi verið ósk þeirra sem starfa í framhaldsskólunum að upplýsingar af þessu tagi lægju fyrir. Það fer því ekkert á milli mála hvernig kostnaði er háttað og menn sjá líka að það er mjög mismunandi hve kostnaður á nemanda er mikill. Hæstur er hann í Verkmenntaskólanum á Austurlandi, í almennum framhaldsskóla, það eru 616 þús. kr. á nemanda. Síðan í Stýrimannaskólanum 623 þús. kr. á nemanda. En í Menntaskólanum í Reykjavík er hann 305 þús. kr. á nemanda. Síðan sjá menn líka í töflunni hvernig húsnæðismálum er háttað þannig að það er lagt mun skýrar fyrir alþingismenn en nokkru sinni fyrr hvernig að fjármálum framhaldsskólanna er staðið og þeir geta þess vegna lagt mat á það hvaða þættir það eru sem ráða mestu um stöðu skólanna. Hitt er ljóst að þetta eru samningar sem gerðir eru á milli skólanna og menntmrn. og skólunum ber að sjálfsögðu að standa við þá samninga sem gerðir eru og fara að þeim kröfum sem settar eru fram í samningunum.

Herra forseti. Ég tek undir það með hæstv. menntmrh. að það er mjög til fyrirmyndar hvernig upplýsingar eru birtar um fjármál framhaldsskólanna og hvernig fjárveitingum til þeirra er háttað. Ég geri ráð fyrir því að þetta verði okkur mjög mikilvægt gagn í störfum fjárln. Það sem ég var hins vegar að benda á var að þegar sett eru fram markmið um að efla t.d. tiltekna tegund af skólum þarf þess auðvitað að sjást staður í fjárframlögum vegna þess að það er grunnurinn að því hvernig tekst til með þessa skóla. Sú samningsgerð sem gerð hefur verið við skólana er mjög til fyrirmyndar en hins vegar er það ljóst og hæstv. menntmrh. veit það að sjálfsögðu jafn vel og ég og fleiri væntanlega hér inni að sú reikniformúla sem notuð hefur verið er að sjálfsögðu ekki fullkomin frekar en önnur mannanna verk. En töluverð vinna hefur verið lögð í það að því er mér er tjáð að reyna að bæta hana. Við skulum vona að úr henni verði fljótlega þannig gagn að hún nálgist fullkomleikann og síðan megi hugsanlega yfirfæra þá reynslu á fleiri stofnanir. Ég endurtek að ég fagna því mjög hvernig þessar upplýsingar eru lagðar fram og ég vona að það verði að sjálfsögðu til þess að bæta upplýsingastreymið og ekki síður að bæta stjórnun þessara mikilvægu ríkisstofnana vegna þess að eins og við höfum rætt hér áður hafa ýmsar fleiri ríkisstofnanir átt erfitt með að halda sig innan fjárlagarammans. Við skulum vona að það verði hægt að ná svipuðum tökum og tekist hefur á seinni árum gagnvart framhaldsskólunum.

Herra forseti. Það fjárlagafrv. sem lagt er fram af hæstv. fjmrh. er að sjálfsögðu tímamótafrumvarp, miðað við frv. til fjárlaga fyrir árið 2000, fyrsta árið á nýrri öld. Það er að sjálfsögðu Íslandsmet hvað það varðar að skila methagnaði eða metafgangi af fjárlögum eða 15 milljörðum kr. Ég ætla svo sem ekkert mikið að gagnrýna það, sjálfsagt er að skila fjárlagafrv. með afgangi í góðærinu. En það eru ýmis atriði í fjárlagafrv. sem ég stoppa dálítið við og ætla að gera að umtalsefni. Megintilgangurinn er að hemja þenslu, sem við sem búum úti á landi þekkjum ekki mikið en höfuðborgarbúar þekkja meira. Því er eðlilegt að dregið sé úr framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu til þess að draga úr þenslu. Það er kannski ekkert óeðlilegt við það að ekki sé dregið úr framkvæmdum á landsbyggðinni til að draga úr þenslu vegna þess að ríkisframkvæmdir þar eru frekar litlar þannig að það er af litlu að taka. Nægir í því efni að benda á sem dæmi flokksbræður fjmrh. norður á Siglufirði sem sitja í bæjarstjórn Siglufjarðar, sem gerðu mjög harðorða ályktun um það þegar sveitarstjórnarmenn og sveitarfélög voru gagnrýnd fyrir það að stuðla að þenslu í landinu. Ég hef ekki tölur handbærar um það en mér þætti ekki ólíklegt að fjárfestingartölur sveitarfélaga í landinu séu kannski ekki miklu hærri en framkvæmdir í Smáranum í Kópavogi sem er byrjað á. Þessi mikli afgangur af fjárlögum er eins og ég segi vafalaust góður en ég hefði sannarlega viljað sjá hann minni. Ég hefði viljað sjá tölur lagðar til ýmissa framkvæmda og ýmissa mála á landsbyggðinni einmitt til þess að draga úr þenslunni á höfuðborgarsvæðinu. Það væri þensluminnkandi ef einhverjar aðgerðir væru þannig í frv. að þær gerðu það að verkum að við þyrftum ekki að horfa á eftir tvö þúsund manns á ári flytja frá landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins og skapa þá þenslu sem því fylgir. Ég held að það séu öfugmæli hjá hæstv. forsrh. að kenna lóðaskorti á höfuðborgarsvæðinu um þensluna. Ætli það sé ekki dálítið til í því að menn eru hér að taka þátt í að sporðreisa landið? Ekki alls fyrir löngu eða fyrir ári skipaði hæstv. forsrh. svokallaða byggðanefnd forsrh. Ég var skipaður í hana af þingflokki jafnaðarmanna. Þetta var þverpólitísk nefnd sem vann fljótt og vel og skilaði þverpólitískum niðurstöðum og við kölluðum það bráðaaðgerðir sem við vildum ráðast fyrst í. Það voru sem sagt tillögur um að stíga tiltölulega stórt skref í átt að jöfnun húshitunar, að færa dýra húshitun sem kostar íbúa landsbyggðarinnar flesta 130--140 þús. kr. á ári niður í svokallaða meðaldýra húshitun eða í kringum 60 þús. Áætlað er að þetta kosti um 750 millj. og þetta átti að gerast á þremur árum. Ég get ekki séð neitt um það í þessu frv. Ég get ekki séð annað en að hæstv. forsrh. og ríkisstjórnin öll sé að svíkja þessi loforð. Það er ekkert um þetta í fjárlagafrv. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. fjmrh. út í hverju það sæti að ekki skuli vera stigið skref í þessa átt. Ég vil líka geta um hitt aðalatriðið sem frá byggðanefnd forsrh. kom um jöfnun námskostnaðar fyrir íbúa landsbyggðarinnar. Það voru allir sammála um það og fulltrúar Sjálfstfl. líka að eðlilegt væri að allir sætu við sama borð við það að sækja sér nám. En það er aldeilis ekki. Það er margfalt dýrara fyrir íbúa á Raufarhöfn að sækja framhaldsskóla en íbúa í Reykjavík sem þarf ekki annað en að ganga yfir götuna. En það er heldur ekkert í þessu frv., hæstv. fjmrh., um að stíga aukin skref í þessa veru. Það eru nánast sömu tölur og voru áður og ég geri lítið með það þegar rætt er um aukningu sem var árið þar á undan sem komu ekki í raun til aukningar til þeirra námsmanna vegna þess að námsmönnum fjölgaði mjög. Þarna eru því enn svikin loforð. Ég vil aðeins segja að mér sýnast þessi tvö atriði vera brotin sem ég geri hér að umtalsefni og mér eru mjög kær --- og ég leit svo á að væri full samstaða um frá þessari byggðanefnd og fögur orð hæstv. forsrh. bæði fyrir kosningar og eins úr þessum ræðustól þegar stjórnarskipunarlögin voru afgreidd. Það er ekkert um það að þetta eigi að gerast. Eru það skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til íbúa landsbyggðarinnar núna nokkrum mánuðum eftir þessi loforð að þetta skuli svikið og ekki koma til? Er þetta ekki hugur ríkisstjórnarinnar til íbúa landsbyggðarinnar? Er þetta ekki hugur þeirrar ríkisstjórnar sem sl. fjögur ár hefur látið það viðgangast og horft á það aðgerðalaust að tíu þúsund manns hafa flutt frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðis? Útlit er fyrir að tvö þúsund manns eða heill kaupstaður flytjist frá landsbyggð til höfuðborgarsvæðis á þessu ári. Þetta eru svikin loforð, þetta eru kaldar kveðjur og þess vegna með Íslandsmetinu, hæstv. fjmrh., um tekjuafgang sýnist mér menn líka vera að slá enn eitt Íslandsmetið í þessa veru og ætli ekkert að nota góðærið til þess að senda út á land til þess að sporna gegn þeim þjóðarvanda sem þar er. Aðeins vegna þess að ég greip það hér með mér, vil ég lesa upp, með leyfi forseta, svar hæstv. forsrh. við spurningum sem ég varpaði fram í jómfrúrræðu minni hvað varðar þessa tvö þætti, þ.e. jöfnun húshitunarkostnaðar og jöfnun námskostnaðar. Forsrh. sagði, þegar hann var búinn að vitna í ræðu mína, ,,... að það væri að sjálfsögðu ætlunin að fara eftir tillögum nefndarinnar í þeim efnum og framkvæma í áföngum á þremur árum. Það voru tillögur nefndarinnar, því var lýst yfir í þinginu áður en þingið fór heim að þessar tímasetningar mundu gilda ...`` Ég sakna þess mjög að hæstv. forsrh. skuli ekki vera hér í dag þegar 1. umr. um fjárlög fer fram. En varaformaður Sjálfstfl., hæstv. fjmrh., situr hér og ég spyr hann út í þessi atriði og bið hann að gefa okkur svör við því sem ég hef gert að umtalsefni. Af hverju er ekkert fé veitt í þessa málaflokka? Ég ætla svo aðeins að lokum bara rétt að geta um það sem kemur fram og er líka sending hæstv. ríkisstjórnar til elli- og örorkulífeyrisþega um þau 4% sem kemur fram í frv. að þeir eigi að fá 1. jan. nk. Þetta eru skilaboð hæstv. ríkisstjórnar til þessara hópa í þjóðfélaginu, þetta er hluti þeirra af góðærinu. Meðan aðrir geta fengið 16--50% eða meira í kauphækkun þá skulu elli- og örorkulífeyrisþegar aðeins fá 4%. Breiðu bökin eru greinilega fundin í þessu þjóðfélagi. Að lokum nokkur orð um barnabætur og svikin kosningaloforð framsóknarmanna. Aumt er hlutverk þeirra í ríkisstjórninni að þurfa að sætta sig við það að svíkja öll kosningaloforð, sem komu rétt fyrir kosningar --- kortéri fyrir kosningar, um barnabætur. Aumt er það hlutverk þeirra að þurfa að slá af öllum kosningaloforðum sínum eingöngu til þess að ná Íslandsmetinu um fjárlagaafganginn. Það að skerða barnabætur um 33% sl. fjögur ár er Íslandsmet og að lækka barnabæturnar nú milli ára um 230 milljónir eru náttúrlega kaldar kveðjur til barnafólks. Barnabætur hafa verið stórskertar undanfarin ár og í tíð ríkisstjórnarflokkanna sl. fjögur ár. Þetta eru þær kveðjur sem barnafólk fær. Ég segi bara rétt að lokum vegna þessara tveggja málaflokka sem ég hef tæpt á úr fjárlagafrv., jöfnun húshitunarkostnaðar og jöfnun námskostnaðar og barnabæturnar, mér finnst ekkert óeðlilegt við það að framsóknarmenn hafi þurft að leita til sálfræðings áður en þeir fóru í síðustu kosningabaráttu. Ég mundi líka halda að þeir þyrftu að fara í framhaldskúrs hjá sálfræðingnum til að verja þær gjörðir sínar sem koma fram í þessu fjárlagafrv. og þau sviknu loforð sem þar eru. Áður fyrr var svolítið litið til þess að framsóknarmenn væru tiltölulega landsbyggðarhollir enda hafa þeir samkvæmt skoðanakönnunum sótt fylgi sitt mest út á landsbyggðina. Ég get ekki séð að það sé neitt á framsóknarmenn að treysta í þessum efnum eins og þetta kemur nú fram. Það er á svo mörgum sviðum og það virðist vera að landsbyggðin skipti orðið engu máli í taflinu innan ríkisstjórnarinnar við þann herskara þingmanna Sjálfstfl. sem af höfuðborgarsvæðinu kemur að framsóknarmennirnir mega sín lítils gagnvart landsbyggðinni. Enn einu sinni fá landsbyggðarmenn kaldar kveðjur við fjárlagafrv. og landsbyggðarmenn verða ekki sakaðir um þenslu í þjóðfélaginu. En ég ítreka fyrirspurnir mínar til hæstv. fjmrh. gagnvart jöfnun húshitunarkostnaðar þar sem vantar að mér sýnist 250 milljónir, miðað við gefin loforð hæstv. forsrh., og einhver hundruð millj. vantar í jöfnun námskostnaðar.

Herra forseti. Aðeins út af þeim tveimur atriðum sem hv. þm. nefndi. Ég hygg að rétt sé með farið að svokallaðir dreifbýlisstyrkir eða jöfnun á námskostnaði á framhaldsskólastiginu hafi hækkað um u.þ.b. 130% á undanförnum fjórum árum. Það eru handbærar tölur í fjárlagafrv. sem sýna að þessi aðstoð hefur hækkað um 57% frá því 1998 miðað við frv. fyrir næsta ár. Ekki er hægt að tala um þetta sem einhverjar litlar tölur eða einhverja ölmusu eða einhverja smámuni. Tekin var meðvituð ákvörðun um að hækka þetta stórlega á árinu 1999, á yfirstandandi ári. Sú hækkun flyst að sjálfsögðu áfram yfir á næsta ár. Er þingmanninum ekki kunnugt um þetta? Að því er varðar niðurgreiðslur á rafhitun liggur fyrir mörkuð stefna um það, sem var mótuð í þeirri byggðanefnd sem hv. þm. nefndi og ég hygg að hann hafi sjálfur setið í, að meðalkostnaður þeirra rafveitna sem nytu niðurgreiðslu yrði nokkurn veginn jafn því sem væri þar sem um er að ræða meðalhitaveitu. Að þessu marki verður unnið. Það fara 600 millj. kr. í þetta verkefni á næsta ári samkvæmt frv. Ég hygg að sú upphæð hafi aldrei verið meiri. Þetta er hins vegar mál sem er auðvitað til skoðunar og meðferðar áfram og það stendur ekki til í neinu að hvika frá þeirri stefnu sem mörkuð hefur verið.

Herra forseti. Fyrst með niðurgreiðslur á rafhitun. Það er rétt að þær 600 millj. standa þar inni. En 600 millj. stóðu líka í fjárlagafrv. fyrir þetta ár og það voru tölur sem menn voru með þegar við vorum að tala um þetta í þeirri nefnd sem ég hef vitnað í. Miðað við þær tölur sem voru þá inni í fjárlagafrv. vantaði 750 millj. til að fara niður í meðaldýran hitunarkostnað. Þessar 600 millj. eru engin viðbót í því. Þetta er niðurgreiðsla á öllum orkugjöfum, alveg sama hvort það er rafhitun eða hitaveita. Það hefur verið rætt um um að húshitunarkostnaður, sem í flestum tilfellum er svona hár hjá íbúum landsbyggðarinnar, eigi að lækka niður í meðaldýra orkuhitun. Til þess vantaði 750 millj. samkvæmt skýrslum sem lágu fyrir þessari nefnd, nefnd sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson, flokksbróðir hæstv. fjmrh., stýrði. Það er ekki sjá að í þessu fjárlagafrv. sé stigið einn þriðja í átt að því takmarki. Sama á í raun og veru við um jöfnun námskostnaðar. Ég þekki það sjálfur að við þær hækkanir sem hæstv. fjmrh. vitnaði til þá jókst ekki það sem íbúar landsbyggðarinnar, sem sækja um langan veg í framhaldsskóla, eiga að fá. Þar vantar enn upp á. Það var líka í tillögum þessarar nefndar og líka á borðum okkar þegar við vorum að ræða þetta. Þá voru þær tölur þekktar sem hæstv. fjmrh. var að vitna til. En samt sem áður vantar aukna upphæð í þennan málaflokk. Mér sýnist því að enn einu sinni sé verið að leika sér með tölur og villa um en það stendur að innan þessarar nefndar voru þessar tölur á borðum. Um þær var þverpólitísk samstaða, þar á meðal hjá hv. þm. Einari Kristni Guðfinnssyni og Tómasi Inga Olrich.

Hæstv. forseti. Hann er nokkuð góður með sig þessa dagana fjármálaráðherrann okkar hæstv. enda vildu víst ýmsir vera í hans sporum að geta lagt fram fjárlagafrv. þar sem tekjurnar fara langt fram úr öllum fyrri áætlunum. Helsta áhyggjuefni hæstv. fjmrh. er hvernig koma megi fyrir með sem skynsamlegustum hætti öllum afganginum sem er ráðgerður af fjárlögum ársins 2000. Gjaldeyrisforðinn leyfir nefnilega ekki að hann sé eingöngu notaður til að greiða niður erlendar skuldir, sem auðvitað væri æskilegt. En það er einmitt í fjárlagafrv. sem stefna ríkisstjórnarinnar birtist hvað skýrast á hverjum tíma og því er ekki að leyna að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með þetta frv. Auðvitað hefði reynslan þó átt að vera búin að kenna mér að vænta ekki mikils. Frv. ber það greinilega með sér að ætlunin er ekki að nýta neitt af þessum áætlaða tekjuafgangi til að auka jöfnuð í þjóðfélaginu. Það er t.d. boðaður áframhaldandi niðurskurður á barnabótum þrátt fyrir fögur orð í nýliðnum kosningum um að styrkja nú hag fjölskyldunnar meira en nokkru sinni fyrr. Það er merkilegt hvernig þessi ríkisstjórn veitist endalaust að þessum þjóðfélagshópi. Tekjutengingarnar sem settar voru á barnabæturnar fyrir mörgum árum á þrengingartímum hafa ekkert verið færðar til svo að nú er svo komið að foreldrar mega vart nokkrar tekjur hafa þá skerðast um leið barnabætur. Nú hyggst ríkisstjórnin setja á eina nefndina enn til að skoða tekjutengingar en sú sem sat á síðasta kjörtímabili flosnaði upp við lítinn orðstír. Kemur nú í huga gamalt dægurlag um ,,fræ sem fengu þennan dóm``. Einnig virðist sem þeir sem lifa á bótum muni ekki ríða feitum hesti frá þessu frv. fremur en endranær. Maður spyr sig nú hversu mikið góðæri þurfi að ríða yfir þjóðina svo að menn telji sig aflögufæra til þeirra sem standa höllustum fæti í okkar velferðarþjóðfélagi. Það mátti svo sem heyra í máli hæstv. ráðherra fyrr í dag að hann ætti von á að einhverjir ótilgreindir mundu nú reyna að seilast í þennan mikla tekjuafgang sem lítur óneitanlega vel út á blaði. Ég ætla hér með að slást í þann hóp. Ég krefst réttlætis fyrir hönd barnafólks og bótaþega í landinu. Eina ferðina enn á að stíga yfir velferð þessara hópa til að hægt sé að guma sig af fallegum tölum á blaði. Jafnvel þó þessi tekjuafgangur væri minnkaður nokkuð þá væru tölurnar samt fallegar. Það verður að tryggja þessum hópum réttláta meðferð og ef ríkisstjórnin getur ekki gert það án þess að hækka skatta þá verður bara að hækka skatta. Það er svigrúm til að hækka t.d. skatta á fjármagnstekjur og hátekjuskatta og nota þá peninga sem þannig fást til að bæta stöðu þessara hópa. Einhver mestu hagstjórnarmistök sem gerð hafa verið í þessu góðæri var þegar ríkisstjórnin lækkaði tekjuskatta um 4% yfir línuna og ýtti þar með undir það þensluástand sem nú hefur skapast. Hún bætti svo gráu ofan á svart með því að lækka skatta á fyrirtæki um 3% á árinu 1998. Það hefði betur verið reynt að finna leiðir til að bæta hag þeirra sem verst eru settir eða reynt að rétta hlut sveitarfélaganna í landinu sem standa ákaflega illa eftir að bætt hefur verið á þau fjárfrekum verkefnum sem ekki fylgir með nægilegt fjármagn. Svo má ekki líta fram hjá því að mjög mikið hefur vantað á að nægilegt fjármagn hafi á undanförnum árum verið veitt til málaflokka eins og t.d. sjúkrahúsanna í landinu og menntamála. Fjárlög fyrir árið 1999 voru afgreidd með fyrirsjáanlegum miklum halla á heilbrigðisstofnunum og verður nú spennandi að sjá hvernig tekið verður á þeim málum í fjáraukalögum sem verða lögð fram hér á Alþingi eftir nokkra daga. Í raun er erfitt að segja mikið um þróunina í þeim málum á næsta ári fyrr en fjáraukalög hafa verið lögð fram og það sama má segja um menntamálin. Nú er fjárveitingum til framhaldsskólanna stýrt eftir reiknilíkani og mun nú unnið að úttekt á því hvernig það kemur út. Mikil yfirkeyrsla hefur á undanförnum árum orðið í mörgum framhaldsskólum sem ýmsir hafa viljað kenna reiknilíkaninu um en víst er að það hefur komið misjafnlega út eftir skólum. Margir skólar hafa komið mjög vel út úr þessu reiknilíkani. Þó er alveg ljóst að það fjármagn sem áætlað var til að greiða sérstaklega fyrir stjórnunar-, skipulags- og umsjónarstörf í framhaldsskólum á árinu 1999 var stórlega vanáætlað. Hér er reynt að bæta úr því árið 2000 með því að áætla 90 millj. til þess sérstaklega auk 100 millj. til að efla rekstur og stjórnun. Vonandi finnast einhvers staðar í þessari púllíu peningar til að efla námsráðgjöf en það tel ég mjög brýnt. Það er alkunna að okkar ungu framhaldsskólanemendur glíma við ýmis ljón á námsbraut sinni. Sérstaklega er sárt að horfa upp á stefnuleysi og skort á sjálfsaga sem plagar þau allt of mörg. Ég tel að mjög aukin námsráðgjöf, sérstaklega í fjölbrautaskólum, gæti bætt þarna nokkuð úr. Alkunnur er alvarlegur fjárhagsvandi hjá Háskóla Íslands sem nokkuð er tekið á í fjárlögum næsta árs. Þó virðist sem enn um sinn eigi að halda háskólanum í spennitreyju því að stór hluti þeirrar hækkunar sem á að koma til háskólans er vegna launahækkana starfsmanna, t.d. prófessora, um 136 millj. kr. Einnig er gert ráð fyrir 250 millj. kr. rekstrargjöldum og sértekjum sem gert er ráð fyrir að renni að mestu til styrkveitinga rannsóknarsjóða, til einstaklinga og stofnana sem háskólinn hefur milligöngu um og bókfærast hjá honum, þó að peningarnir komi ekki endilega úr ríkissjóði. Einnig er gert ráð fyrir verulegri nemendafjölgun við skólann þó endanlegur nemendafjöldi liggi enn ekki fyrir. Því virðist ekki um mikla raunhækkun að ræða í þennan málaflokk þegar upp er staðið. En ,,mörg er á þér matarholan, mjöðm,`` sagði kerlingin forðum. Og get ég sannarlega tekið undir það með henni þegar ég sé að sá flótti sem varð fyrir tveimur árum úr íslensku þjóðkirkjunni skilar sér nú sem mikil aukning á sóknargjöldum til háskólans. Áætlað er að sú tekjulind muni skila háskólanum á næsta ári 51,6 millj. kr. og er það vel. Á þessu ári færist kostnaður af myndlistarnámi yfir á háskólana en Myndlistar- og handíðaskólinn hefur áður verið flokkaður með framhaldsskólum og skýrir sá flutningur 143 milljónir af hækkun til háskólastigsins. Það er svolítið sérkennilegt, nú þegar alvarlegur kennaraskortur herjar á landið svo ekki sé minnst á alvarlegan skort á leikskólakennurum, að þá eru framkvæmdir sem fyrirhugaðar voru við Kennaraháskóla Íslands skornar niður um 70 milljónir. Hvernig hyggst ríkisstjórnin leysa kennaraskortinn í framtíðinni? Ætlar hæstv. menntmrh. að láta fistölvurnar sjá um þetta einar? Mér er spurn. Ég get nú ekki skilið við þennan málaflokk, menntamálin, án þess að minnast aðeins á Lánasjóð íslenskra námsmanna. Ég verð að segja að þar finnst mér ekki rausnarlega að málum staðið. Lán þau sem námsmönnum okkar eru ætluð til framfærslu eru langt undir framfærslumörkum og satt að segja umhugsunarefni að menntmrh. hæstv. skuli vera ófáanlegur til að endurskoða þau mál á þeirri gullöld sem þessi þjóð er nú að upplifa. Ég vil minna á að þetta eru lán sem verða endurgreidd --- þetta eru ekki styrkir, eins og greiddir eru námsfólki í nágrannalöndunum --- og miklar hömlur eru á hvað fólk getur notið þessara lána lengi. Endurgreiðslukrafan er tiltölulega hörð sem ákveðið hlutfall af launum. Það væri óneitanlega reisn yfir því ef hæstv. menntmrh. tæki ákvörðun um það nú í góðærinu að slaka á sultaról þeirri sem við hæfi hefur þótt að spengja utan um íslenska námsmenn, það fólk sem íslenska þjóðin bindur mestar vonir við í framtíðinni, allavega á hátíðastundum. Það dylst víst engum að það er gríðarleg þensla í þjóðfélaginu, þó það rynni ekki upp fyrir hæstv. ráðherrum vorum fyrr en eftir kosningar. Erlendir iðnaðarmenn hafa verið fluttir inn í stórum hópum svo að metnaðarfull markmið sem peningamenn hafa sett sér um byggingartíma verslunarmannvirkja geti staðist. Á sama tíma sér ríkið sig knúið til að stöðva framkvæmdir sem það stóð í til hagsbóta fyrir alla landsmenn. Ég hef hér áður minnst á stöðvun framkvæmda við Kennaraháskólann, en þess utan eru það einkum tvær framkvæmdir sem ég harma mjög að nú skuli hafa verið skornar niður. Þar á ég annars vegar við þjónustubyggingu Alþingis sem vegna legu byggingarinnar hér í hjarta bæjarins hefði verið mjög brýnt að ljúka fyrst byrjað var á henni á annað borð. Þessi framkvæmd veldur gríðarlegri röskun á umhverfinu hér við Alþingishúsið og Dómkirkjuna, á stað sem allir gestir vitja sem heimsækja landið. Hitt er stöðvun endurbóta við Þjóðminjasafn Íslands sem ég tel menningarlegt slys. Það hefði verið mjög brýnt að halda áætlun við endurbætur á Þjóðminjasafninu í fyrsta lagi vegna þess að það var ríkissjóði til vansa að hafa dregið svo lengi að hefjast handa við þær og svo vegna þess að svo lengi sem dregst að opna safnið aftur eru engar sýningar á vegum Þjóðminjasafns Íslands. Það er óviðunandi ástand til langframa. Að lokum þetta: Skuldir heimilanna hafa á þessu ári og því síðasta vaxið sem aldrei fyrr. Þegar ríkissjóður grípur nú til þess ráðs að hækka vexti Seðlabankans, að því að sagt er til að minnka eftirspurn eftir lánsfé, og sú hækkun smitar út til vaxtahækkunar í öllum lánastofnunum þá hækka skuldir heimilanna sjálfkrafa um leið. En þær hækka líka um 4 milljarða fyrir hvert stig sem verðbólgan hækkar. Ég tel að í óefni stefni eins og horfurnar eru nú og við sem eldri og reyndari erum vitum að góðærið helst ekki um alla eilífð. Í kjölfar góðu áranna koma mögur ár eins og í Egyptalandi forðum og hætta er á að þá muni mörg heimili komast í þrot með öllum þeim sársauka sem því fylgir. Þá verða góð ráð dýr. Og ég bið hæstv. ríkisstjórn Íslands um að grípa nú, áður en það er um seinan, til einhverra þeirra aðgerða sem duga gegn þessari óheillaþróun. Það er höfuðnauðsyn að koma nú böndum á útlánaaukningu bankanna og þá hrikalegu sóun sem er í gangi í einkageiranum. Ég verð að segja að allt mitt líf hef ég aldrei fundið fyrir því hér á Reykjavíkursvæðinu að það vantaði verslunarrými til að ég gæti gert þau innkaup sem ég þarf á að halda. En nú er gríðarlegur fjöldi innlendra og erlendra iðnaðarmanna að vinna að mikilli viðbótarbyggingu við Kringluna og það er að fara af stað bygging annarrar risakringlu í Smárahverfinu. Hver hefur beðið um þessa stórkostlegu uppbyggingu í verslun? Hver fjármagnar þetta? Ríkisstjórn er að mínu mati skylt að beita öllum tiltækum ráðum til að koma á þetta einhverjum skynsamlegum böndum. Þetta er mikill þensluvaldur, fjármagnaður að hluta til af ríkisstjórn þegar hún, ótímabært á árinu 1998, lækkaði skatta á fyrirtækin í landinu.

Herra forseti. Ég ætla að leiðrétta misskilning. Það er ekki verið að stöðva framkvæmdir við Kennaraháskóla Íslands. Þær hafa ekki hafist. Það er verið að undirbúa framkvæmdirnar og þeim undirbúningi verður haldið áfram. Haldin var samkeppni um teikningu á húsið. Það er búið að velja teikninguna og er síðan verið að vinna að verkinu. Ljóst er að þótt að við frestum 70 millj. kr. fjárveitingu á næsta ári þá verður engin stöðvun á þeim framkvæmdum, þeim verður haldið áfram. Það er einnig heimild í fjárlagafrv. og fjármunir fyrir hendi. Í fjárlagafrv. er heimild til að selja hús til að fjármagna þessar framkvæmdir. Það er því ekki verið að stöðva framkvæmdir við Kennaraháskólann, þær hafa ekki hafist enn þá. Það er verið að undirbúa þær og þeim undirbúningi verður haldið áfram og síðan ráðist í framkvæmdirnar. Varðandi Þjóðminjasafnið þá var ákveðið í vor eða snemma á þessu ári þegar ljóst var að lengri tíma tæki að flytja muni úr Þjóðminjasafnsbyggingunni í geymslurými í Kópavogi --- sem er mjög vel útbúið og í fyrsta sinn sem munir í Þjóðminjasafni eru geymdir með viðunandi hætti --- að taka lengri tíma í að endurbæta safnhúsið. Þá var ákveðið að fresta opnun safnsins til ársins 2001. Þar er ekki verið að stöðva neinar framkvæmdir en menn hafa lengri tími til að vinna að þeim framkvæmdum og fjárveitingar taka mið af því. Varðandi Lánasjóð ísl. námsmanna þá hækka fjárveitingar til hans að raungildi um 140 millj. kr. milli ára þannig að það er ekki hægt að segja annað en að við séum að rýmka hag lántakenda með auknum fjárveitingum. Það sem hv. þm. sagði um Háskóla Íslands og fjárveitingar til hans heyrir raunar sögunni til því að í morgun var ritað undir samkomulag á milli menntmrn. og Háskóla Íslands og fjmrh. um fjárveitingar til háskólans. Nái þær hugmyndir sem í samningnum eru fram að ganga í meðförum Alþingis þá er gert ráð fyrir að fjárveitingar til háskólans hækki um 246 millj. að raungildi á milli áranna 1999 og 2000 og að þar með sé tekið á fjárhagsvanda háskólans með viðunandi hætti.

Hæstv. forseti. Ég sagði aldrei í ræðu minni að framkvæmdum hefði verið hætt við Kennaraháskólann, þær hefðu verið hafnar og þeim hefði verið hætt. Mér var ljóst að unnið var að undirbúningi og ég hafði bundið vonir við að þeim framkvæmdum yrði hraðað, sérstaklega í ljósi þeirrar umræðu sem hefur orðið í landinu um mikinn og alvarlegan kennaraskort. Það að þetta er skorið niður um 70 milljónir hlýtur óneitanlega að seinka framkvæmdum. Ég gat ekki skilið annað af því sem ég las í fjárlagafrv. Flutningur Þjóðminjasafnsins í Kópavog tók lengri tíma en áætlað var, það er alveg rétt. En ég sé ekki að það afsaki að enn á ný skuli skornar niður þær fjárveitingar sem voru ætlaðar til endurbóta á safninu svo að því seinki um eitt ár að það verði opnað á ný. Ég verð að segja það að einmitt við þessa framkvæmd fannst mér mjög nauðsynlegt að við héldum vel á spöðunum. Mér þætti fróðlegt að heyra hæstv. menntmrh. skýra frá því hversu mikið grunnviðmiðun í námslánum breytist við þessa innspýtingu sem hann var að skýra frá að kæmi inn í námslánakerfið. Varðandi Háskóla Íslands þá gleðst ég yfir því ef nú er búið að gera samning sem bindur enda á langvarandi svelti Háskóla Íslands sem verið hefur öllum til vansa. Ég mun fylgjast spennt með hvernig þetta gengur en ég tel að kannski sé fjárhagsvandi háskólans ekki endanlega leystur jafnvel þó að þessi samningur hafi verið undirritaður í morgun. Ég vona samt að svo sé.

Herra forseti. Það hafa engar framkvæmdir verið stöðvaðar, hvorki við Kennaraháskóla Íslands, Þjóðminjasafnið né annað sem hv. þm. vék að. Það sem um var að ræða í Þjóðminjasafninu var að í ljós kom að það þurfti lengri tíma til að undirbúa uppsetningu nýrrar sýningar í safninu miðað við breyttar aðstæður. Það verk var boðið út og þurfti að gefa því lengri tíma en menn ætluðu í fyrstu. Þess vegna var ákveðið að safnið yrði ekki opnað fyrr en árið 2001. Þar af leiðandi er svigrúm til þess að haga fjárveitingum með öðrum hætti en ella hefði verið. Einnig er hér um að ræða frestun á fjárveitingum, eins og fram hefur komið af hálfu ríkisstjórnarinnar, til að draga úr þenslu á höfuðborgarsvæðinu. Og þessar tvær framkvæmdir eru framkvæmdir á vegum menntmrn. sem það leggur af mörkum til þeirrar viðleitni ríkisstjórnarinnar að draga úr þenslu. Þess vegna er fjárveitingum frestað. Ég tel hins vegar að hvorugt spilli fyrir framgangi mála, hvorki fyrir Kennaraháskólann né Þjóðminjasafnið. Ef litið er á kennaraskortinn þá er efling fjarnáms talið skynsamlegasta úrræðið til að fjölga kennurum enda krefst það ekki aukins húsnæðis hjá Kennaraháskóla Íslands. Það er talið skynsamlegasta úrræðið til þess að draga úr kennaraskorti. Það sem hins vegar er að gerast hjá Kennaraháskólanum er að við erum að sameina fjóra skóla undir einu þaki, ef þannig má að orði komast, og þess vegna erum við að flytja leikskólakennaranema og þroskaþjálfanema inn á háskólasvæðið við Kennaraháskólann. Ég fullyrði að samningurinn sem við höfum gert við Háskóla Íslands tekur mið af þeim kröfum sem settar voru í upphafi um að fjárhagslegt svigrúm háskóla hér á landi væri sambærilegt við starfsvettvang háskóla í Svíþjóð og Danmörku. Tekið er mið af því og því markmiði náð með þeim samningi sem við höfum nú undirritað. Hann gjörbreytir öllum samskiptum ríkisins og háskólans að því er fjármál snertir.

Hæstv. forseti. Í ræðu minni hér fyrr sagði ég aðeins að fé til framkvæmda hefði verið skorið niður. Ég sagði aldrei að framkvæmdir hefðu verið stöðvaðar. Ef hæstv. menntmrh. hefur skilið mál mitt svo þá hefur hann kannski ekki heyrt alveg hvað ég sagði. Ég sagði að fé til framkvæmda hefði verið skorið niður. Mín reynsla er sú að það seinki framkvæmdum, hvort sem þær eru hafnar eða ekki, ef fé til þeirra er skorið niður. Kennaraskortinn á að leysa með því að efla fjarnám. Ég er mjög hlynnt því að fjarnám sé eflt en tel jafnframt að fjarnám henti alls ekki öllum. Fjarnám hentar fyrst og fremst því fólki sem hefur unnið við kennslu jafnvel í mörg ár sem leiðbeinendur úti á landi. Og þó ekki því öllu. Til þess að stunda fjarnám þarf mikinn tíma og mikinn sjálfsaga. Ég held að fjarnám, þó að það sé góður kostur þar sem það hentar, geti aldrei leyst þennan vanda eins og hann liggur fyrir í dag.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur fyrir ágæta ræðu. Sem fyrr þá hefur hún mikla trú á því að skattleggja en áttar sig ekki á því að skattlagningin breytir skattstofninum. Væri t.d. settur á 100% skattur á tekjur manna þá mundu allir hætta að vinna og tekjur ríkisins yrðu núll. Þetta er þekkt, þetta er svokölluð Leffer-kúrfa. Það skyldi þó ekki vera að lækkun skatta á fjármagnstekjur, sérstaklega á söluhagnað, hafi stóraukið tekjur ríkissjóðs eins og komið hefur í ljós? Lækkun skatta á fyrirtæki hefur líka stóraukið tekjur ríkissjóðs. Hvort er betra að hafa háa skatta og drepa niður atvinnulífið eða að láta ríkissjóð fá tekjur til að geta haldið uppi velferðarkerfinu? En hv. þm. kom inn á annað sem ég vildi gjarnan spyrja hana um. Hún segir að skuldir heimilanna hafi aukist svo og svo mikið vegna verðbólgunnar, vegna verðtryggingar lána. Hún gleymir því að af þessari 4,9% hækkun vísitölu eru 1,5% vegna hækkunar á íbúðarhúsnæði í Reykjavík. Það þýðir að 10 millj. kr. eign hefur hækkað um 12%, þ.e. um 1,2 milljónir, sem er jákvætt fyrir eigandann, en skuldirnar hafa ekki hækkað nema, ef maðurinn skuldar 5 milljónir, um tvö hundruð þúsund kall. Eignamyndun þessarar fjölskyldu vegna verðlagsþróunar undanfarins árs er 1 milljón í plús. Menn geta ekki bara litið á skuldaaukningu heimilanna heldur líka á eignirnar, hvernig þær hafa hækkað. Það er jákvætt. Stór hluti af þeirri vísitölu og hækkun sem hefur orðið undanfarið er vegna þess að íbúðarhúsnæði hefur hækkað, sem er eignamegin hjá íbúðareigendum. Það er jákvætt fyrir þá.

Hæstv. forseti. Ég er sannfærð um að lækkun skatta á fyrirtæki og lækkun skatta á fjármagnstekjur hefur kannski haft hvað mest áhrif í þá átt að örva verðbólguna eins og við horfum upp á í dag. Sérstaklega held ég að það hafi verið mjög vanhugsuð aðgerð á árinu 1998 þegar skattar voru lækkaðir á fyrirtæki. Ég held að þær gríðarlegu fjárfestingar sem fyrirtækin í landinu eru að fara út í, samanber verslunarfyrirtækin sem ég tiltók áðan, sýni að þessi fyrirtæki hafa hreinlega of mikið fjármagn handbært. Það getur vel verið að það eigi ekki að skattleggja fólk og fyrirtæki til blóðs, ég hef aldrei mælt með því. En hófleg skattlagning, ég tala nú ekki um á fjármagnsgróða, að borgaður sé skattur af fjármagnsgróða eins og af öðrum tekjum er bara sjálfsagt mál. Hvers vegna ekki? Ég tel enga ástæðu til að ríkissjóður sé með sérstakar aðgerðir til að örva það hlutabréfabrask sem viðgengist hefur hér í þjóðfélaginu undanfarið og við höfum mörg horft á með vaxandi hryllingi.

Herra forseti. Hv. þm. sagði að það væri gott hafa hóflega skattlagningu, og þá er það spurningin: Hvert er markmiðið? Ætlum við að afla ríkissjóði tekna eða ætlum við að lemja á einhverjum? Ég tel að markmiðið sé að afla ríkissjóði tekna. Ef lækkun á söluhagnaði hlutabréfa og eigna gefur ríkissjóði núna margfaldar tekjur á við það sem áður var þegar skatturinn var 47%, eftir að búið er að lækka hann niður í 10%. Er það ekki hófleg og góð skattlagning sem gefur ríkissjóði svona miklu meiri tekjur? Hvert er eiginlega markmiðið? Ég held því að skattlagningarsinnarnir séu á villigötum með því að heimta alltaf meiri og meiri skattlagningu. Þeir eiga að heimta minni skattlagningu til þess að örva atvinnulífið og auka tekjur ríkissjóðs. Það hefur sýnt sig með lækkun skatta á fyrirtæki, sem hafa verið lækkaðar úr 50% niður í 30%. Ég vildi gjarnan sjá þá fara niður í 25% eða jafnvel 20%.  Og hvert er markmiðið hjá okkur? Er það að örva atvinnulífið eða drepa það niður? Það hefur nefnilega sýnt sig að lækkun á sköttum eykur framtak og dugnað einstaklinga og fyrirtækja og ég er sannfærður um að ef við lækkum skatta á einstaklinga, miklu meira en við höfum gert hingað til, þá muni menn verða miklu duglegri og við fá miklu meira út úr hverjum manni. Frumkvæði einstaklinga verður miklu meira en er í dag.

Hæstv. forseti. Þar kom að því að ég og hv. þm. Pétur Blöndal vorum sammála. Ég er sammála hv. þm. um að við leggjum á skatta til að afla ríkissjóði tekna, til að ríkissjóður geti staðið undir þeim væntingum sem við gerum til hans. Við höfum ákveðnar væntingar til ríkissjóðs um að hann standi undir góðu heilbrigðiskerfi, að hann standi undir góðu menntakerfi --- að hann standi undir velferðarkerfi sem við viljum kannast við. Til þess verðum við að afla tekna. Til þess að afla tekna þá leggjum við á skatta, alveg eins og hv. þm. Pétur Blöndal lagði hér til. Ég er honum hjartanlega sammála.

Herra forseti. Hér hefur farið fram ágæt og skemmtileg umræða. Það var reyndar tvennt sem ég vildi segja í upphafi áður en ég vík að efnisatriðum. Í fyrsta lagi vil ég segja að frv. til fjárlaga og ekki síður fylgigögn um stefnu og horfur og þjóðhagsáætlun eru sérlega vel og greinilega fram sett. Þetta er mikilvægt vegna þess að það auðveldar alla umræðu. Í annan stað langar mig til að vara við þeim alhæfingum sem fram hafa komið hjá ýmsum hv. þm. sem hafa rætt fjárlagafrv. í dag. Nú síðast er rætt almennt um skatta. Hv. þm. Pétur Blöndal talar um mikilvægi þess að lækka skatta, hann nefndi að fara með þá niður í 20%. Hann sleppir því að geta þess að samkvæmt tillögum sem hann og hv. þm. Vilhjálmur Egilsson settu fram á síðasta þingi átti einnig að afnema persónuafsláttinn. Sú ráðstöfun hefði þýtt að skattar hefðu hækkað á alla einstaklinga undir 130 þús. kr. á mánuði. Þeir hefðu hækkað á þá einstaklinga en lækkað á hina. Þetta voru þær tillögur sem þeir félagar settu fram á síðasta þingi. Það er þetta sem við erum að ræða í fjárlfrv. Við erum að ræða um efnahagsstærðir og við erum að ræða um pólitík. Reyndar sagði hæstv. fjmrh. í útvarpsviðtali fyrir nokkrum dögum að fjárlagafrv. væri í sjálfu sér efnahagsstærð. Þá átti hann við að í því væru sett fram efnahagsleg og pólitísk markmið. Ég ætla í örfáum orðum að víkja að hvoru tveggja. Fyrst um hin efnahagslegu markmið. Þar vegur þyngst að ríkisstjórnin vill leita leiða til að slá á þenslu, að hægja á hjólum efnahagslífsins. Í annan stað er það meginmarkmið sett fram að skila ríkissjóði með rekstrarafgangi. Þar hefur talan 15 milljarðar verið nefnd. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að ná þessum markmiðum? Þar kemur einkum þrennt til sögunnar. Í fyrsta lagi er stefnt að því að draga úr framkvæmdum. Nú skiptir máli um hvaða framkvæmdir er að tefla. Talað er um að draga úr vegaframkvæmdum á suðvesturhorninu. Við höfum heyrt umræðu um að fresta viðbyggingu við Alþingishúsið og þar fram eftir götunum. Þegar á heildina er litið er ég fylgjandi þeirri stefnu á þensluskeiði að ríkið haldi að sér höndum. En hér þarf að forgangsraða vel. Ég væri t.d. ekki fylgjandi því að fresta því að reisa spítala fyrir börn. En ég get vel sætt mig við að fresta vegaframkvæmdum á suðvesturhorninu. Ég get vel sætt mig við að fresta viðbyggingu við Alþingishúsið. Þetta eru ekki hinar stóru efnahagsstærðir en þetta er táknrænt frá hendi Alþingis. Mér fannst það líka umhugsunarvert sem kom fram hjá hv. þm. Sigríði Jóhannesdóttur, þ.e. samanburður á framkvæmdum á markaði, byggingu verslunarhúnæðis og hins vegar opinberum framkvæmdum því að á markaðnum er þensla og að sjálfsögðu á að horfa til þess sem er að gerast í atvinnulífinu í heild sinni. Þetta er fyrsta atriðið. Hægt er að draga úr þenslu og hægja á hjólum atvinnulífsins með því að draga úr opinberum framkvæmdum. Þegar á heildina er litið finnst mér það hyggilegt á þenslutímum en þegar þrengir að og þegar atvinnuleysið eykst á ríkið og hið opinbera að þenja út. En það eru tvær aðrar leiðir til líka. Í fyrsta lagi er hægt að fara þá leið að hækka vexti til að draga úr neyslu og fjárfestingum. Það er hægt að hækka vexti. Sú leið hefur verið farin og studd af ríkisstjórninni. Seðlabankinn hefur hækkað vexti og afleiðingin er sú að vextir hafa hækkað í landinu. Nú kann þetta að hljóma hyggilegt þegar horft er til framtíðar ef þetta tæki aðeins til þeirra lána sem vísa inn í framtíðina. En staðreyndin er sú að á Íslandi eru til tvenns konar tryggingar fyrir fjármagnseigendur. Annars vegar er lánsfjármagnið vísitölubundið, það á við um mjög stóran hluta fjárskuldbindinga, og ofan á þetta koma síðan breytilegir vextir. Hækkun fjármagnskostnaðar vísar því ekki aðeins inn í framtíðina heldur einnig til fortíðar. Þessi efnahagsráðstöfun hefur því og getur haft slæmar afleiðingar fyrir allt það fólk sem skuldar í landinu. Þegar við vorum að ræða olíuverðhækkanir á dögunum var minnt á að hækkunin á bensínverði það sem af er þessu ári hafi aukið skuldir heimilanna um 4,3 milljarða kr. Þetta eru þær álögur sem menn eru að setja á heimilin í landinu og fyrirtækin með ráðstöfun af þessu tagi fyrir utan það að fjármagnskostnaður er þegar á heildina er litið of mikill í landinu. Þetta er eitt. Önnur leið til að draga úr þenslu eða ráðstöfunartekjum, möguleikum einstaklinga og fyrirtækja til að þenja og spenna, er annaðhvort að rýra kjörin eins og gert er gagnvart barnafólkinu --- barnabætur lækka um 320 milljónir á næsta ári --- eða með því að þyngja skattbyrðarnar, að rýra kjörin með því að draga úr bótum af þessum tagi eða þyngja skattbyrðarnar. Þegar hæstv. forsrh. talar um að bremsa í efnahagslífinu án þess að klossbremsa er hann búinn að finna bremsuborðann. Bremsuborðinn er láglaunafólk og millitekjuhópar í landinu. Með því að láta skattleysismörkin þróast ekki í samræmi við launaþróunina þyngir ríkisstjórnin skattbyrðar á þessa hópa, láglaunahópana og millitekjuhópinn. Hér erum við farin að tala um pólitík. Hér erum við að tala um pólitík þessarar ríkisstjórnar. Það er á kostnað þessa fólks sem á að hægja á hjólum atvinnulífsins. Ég er ekki að tala um hinar litlu stærðir sem sýna einnig pólitík þessarar ríkisstjórnar, t.d. sú ákvörðun sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vakti athygli á í ræðu sinni, að fresta framkvæmdum við styrkingu dreifikerfis í sveitum á raforku um 50 milljónir. Ég er ekki að tala um þessar litlu stærðir þó að þær sýni pólitískt innræti. Ég er ekki að tala um það hvernig þeim peningum er varið sem þarna sparast, í að auglýsa upp alþjóðleg viðskiptafélög sem Íslendingar hafa skotið skjólshúsi yfir að hætti eyja í Karíbahafinu til að hýsa fyrirtæki sem vilja koma sér hjá því að greiða til samfélagsins, koma sér hjá því að greiða skatta. Þetta er pólitík ríkisstjórnarinnar sem er hægt að finna í ýmsu smáu en líka þessum stóru stærðum sem eru auknar skattálögur á láglaunafólk og millitekjuhópa og barnafólkið í landinu. ,,Á móti vegur`` segir á bls. 331, ,,að áætlað er að barnabætur lækki sem nemur um 320 millj. kr. en þar gætir áhrifa af auknum tekjum heimilanna.`` Viðmiðunarmörkin í barnabótakerfinu eru með öðrum orðum ekki látin fylgja almennri launaþróun og þess vegna fer þetta svona. Varðandi pólitíkina gerði hæstv. fjmrh. vel grein fyrir henni í ræðu sinni áðan. Hún snýr m.a. að skipulagsbreytingum hjá hinu opinbera. Hann boðar áframhaldandi einkavæðingu. Hann boðar einkaframkvæmd. Í frv. segir, með leyfi forseta: ,,Áfram verður unnið að nýskipan í ríkisrekstri, m.a. með auknum útboðum og sameiningu og styrkingu stofnana, þjónustusamningum og auknu svigrúmi og ábyrgð stjórnenda. Kostir einkaframkvæmdar verða áfram nýttir þar sem það á við, stefnt að einfaldari og skilvirkari ríkisrekstri og stuðlað að aukinni ráðdeild í meðferð opinberra fjármuna.`` Fróðlegt væri að hæstv. fjmrh. gerði þinginu grein fyrir því hvar einkaframkvæmdin á við. Við vitum að hæstv. heilbrrh. er að bjóða út gamla fólkið. Ístak og önnur fyrirtæki eru að taka að sér að reisa og reka elliheimilin. Við vitum hvað er að gerast í skólakerfinu. Þar er verið að reisa og búið að reisa reyndar skóla á vegum fyrirtækis sem ég man ekki hvað heitir, í Hafnarfirði. Það er iðnskólinn þar. Reyndar stóðu margir í þeirri trú að þeir væru að setjast upp í Rolls Royce en það reyndist síðan vera Trabant. Þetta er ekki eins fallegt og sniðugt og menn höfðu vænst enda er hugmyndin náttúrlega að reyna að skera niður og komast hjá því að rækja þessa starfsemi og reka sómasamlega. En ég óska eftir því að hæstv. fjmrh. geri okkur grein fyrir því hvar hann telji einkaframkvæmd eiga við eins og hann komst að orði. Er það innan heilbrigðiskerfisins? Er það innan skólakerfisins? Á að vinna þar stærri lönd? Hvaða hugmyndir eru uppi í þessu efni? Tími minn er á þrotum og ég ætla að nota síðustu hálfa aðra mínútuna sem ég hef til að vara við alhæfingum um launaþróun. Hv. þingmenn hafa að mínum dómi gengið of langt í því efni. Annars vegar hafa menn stillt upp sem andstæðum opinberum starfsmönnum og starfsmönnum á almennum launamarkaði. Þetta er rangt. Ekki er hægt að stilla þessum hópum upp sem andstæðum. Stórir hópar innan opinbera kerfisins hafa hækkað verulega. Aðrir hafa ekki gert það. Á almennum launamarkaði hefur víða orðið mikið launaskrið og hópar hafa hækkað verulega í launum. Aðrir hafa staðið í stað. Það sem verra er, er að á báðum vígstöðvum hefur launalægsta fólkið fengið minnstu hækkanirnar. En hálaunafólkið eða þeir sem standa ívið skár hafa fengið mestar hækkanirnar. Þetta á náttúrlega sérstaklega við um ríkið, sérstaklega skjólstæðinga Kjaradóms og kjaranefndar. Það hefur verið hugsað mjög vel um þá aðila eins og fyrri daginn. Við deilum ekki við dómarann, sagði hæstv. forsrh. einhvern tíma þegar verið var að færa meintar yfirvinnugreiðslur inn í grunntaxtann þar á bæ. Ég held að búið sé að gera það þrisvar eða fjórum sinnum núna á síðustu tveimur árum. Ég skal ekki fullyrða um það á hvaða tímabili það hefur gerst. Við þingmenn þekkjum að laun þingmanna voru hækkuð verulega strax eftir kosningar. Enn meira voru laun hæstv. ráðherranna og toppanna í ríkiskerfinu hækkuð. En innan hins opinbera hafa stórar og fjölmennar sveitir, stærstu og fjölmennustu hóparnir, láglaunahóparnir, staðið í stað og ekki borið neitt úr býtum.

Herra forseti. Fram er komið fjárlagafrv., skynsamlegt að gerð þar sem ábyrgð og öryggi ræður för. Við þurfum að rétta kúrsinn lítillega en halda áfram örugg til meiri farsældar eins og fram hefur komið í málflutningi hæstv. fjmrh. og hæstv. forsrh. og vissulega í máli fleiri. Ég mun ekki fara í einstök efnisatriði frv. heldur fjalla stuttlega um markmiðin og forsendurnar í fjárlagafrv. Fram undan er mikil vinna við frv. Það hefur aldrei gerst að fjárlagafrv. fari óbreytt í gegnum þingið. Það verður varla heldur núna. Hins vegar er meginmarkmiðið alveg skýrt. Við stefnum að því að skila hálfum öðrum tug milljarða í tekjuafgang á ríkissjóði og búa þannig í haginn fyrir framtíðina með því að greiða niður erlendar skuldir ríkissjóðs. En það er þó tvennt sem getur breytt miklu áður en frv. verður samþykkt í desember. Í forsendum fjárlaga er ekki gert ráð fyrir sölu hlutabréfa í Fjárfestingarbanka atvinnulífsins sem bætir væntanlega stöðu ríkissjóðs talsvert á þessu ári. Ríkið ætti því að geta greitt niður skuldir sínar um nokkra milljarða á árinu sem gæti síðan þýtt lækkandi vexti. Í forsendum fjárlaga er ekki heldur gert ráð fyrir áhrifum Fljótsdalsvirkjunar, en reikna má með að áhrifa þeirra gæti þegar á næsta ári þótt það yrði að sjálfsögðu enn þá meira árið 2001. Gangagerð tekur þar þrjú ár svo væntanlega verður að hefjast handa á næsta sumri, en á næsta haustþingi verða þessi mál til lykta leidd. Ef þetta tvennt sem er í sjónmáli væri tekið með í forsendum fjárlaga, þá liti dæmið dálítið öðruvísi út. Hagvöxtur á næsta ári yrði þá um 5% eins og í ár og tvö árin þar á undan. Ég er sammála hv. 5. þm. Vestf., Einari Oddi Kristjánssyni, að við erum ekki komin að neinum endimörkum hagvaxtar en við þurfum að vanda okkur eins og fram kom í máli hans. Við þurfum að hægja á einkaneyslu og innflutningi. Ef það tekst ekki, þ.e. að hægja á þessari tegund umsvifa í þjóðfélaginu, þá þýðir það að vísu meiri hagvöxt en það er ekki hagvöxtur sem við viljum sjá. Það er eiginlega ef svo má segja illkynja hagvöxtur því að hann mundi stafa af erlendri skuldasöfnun og vaxandi viðskiptahalla vegna mikillar neyslu. Góðkynja hagvöxtur felur hins vegar í sér eignamyndun og auknar framtíðartekjur. Þetta er eins og með mannslíkamann, til eru tvær tegundir kólesteróls, gott og slæmt. Sama gildir um það hvernig hagvöxturinn er tilkominn. Þó að ríkið fái tekjur af þenslunni er það stundargróði, en ríkið, þjóðfélagið og þjóðlífið tapar. Af þessum ástæðum er stigið varlega á bremsurnar. Þenslumerkin eru skýr. Það gæti verið hætta á leiðinni fram undan. Þess vegna þarf að stíga létt á pedalana. Það eru verðhækkanir, útlánaaukning bankastofnana, viðskiptahalli og skortur á vinnuafli í ýmsum greinum atvinnulífsins á vissum stöðum á landinu. Nú er svo komið að framleiðni fyrirtækja og afkastageta getur ekki aukist svo mikið þetta lengi nema ný fjárfesting komi til í atvinnulífinu. Að öðrum kosti fer verðbólgan af stað með sífellt auknum viðskiptahalla. Þetta er því eins og hæstv. forsrh. sagði í gærkvöldi, annaðhvort náum við þessu með mjúkri lendingu og þá kemur þetta ekki við neinn og enginn finnur til eða við brotlendum með verulegum þjáningum margra. Ef þetta tekst ekki, þá upplifum við verðbólgu og gamaldags kollsteypur sem mörg okkar erum uppalin við. Herra forseti. Auðvitað yrði eftir sem áður að taka á því ástandi sem þá væri upp komið og með öllum tiltækum ráðum. Tækin sem ein eru til þess að bjarga okkur lifandi sem þjóðfélagi út úr þeirri brotlendingu eru þrenns konar. Það væru frekari vaxtahækkanir, frekari samdráttur opinberra framkvæmda og jafnvel niðurskurður á opinberum rekstri og í þriðja lagi hækkun skatta, en allt mundi þetta að sjálfsögðu þýða versnandi lífskjör. Þetta má ekki gerast og þess vegna verður okkur að takast ætlunarverk okkar sem birtist í fjárlagafrv., að hægja á ferðinni varlega en halda eftir sem áður áfram þægilegum ferðahraða fram til betri hags. Það á að geta tekist bærilega með styrkri efnahagsstjórn og fjárhagsáætlunum sem standast. Ástæða er til, herra forseti, að fagna sérstaklega samningi Háskóla Íslands og ríkisstjórnarinnar frá í dag. Með sama hætti þarf að gera samninga við sjúkrahúsin, einkum þau stóru og fjárfreku í Reykjavík. Áætlanir í fjárlögum verða að standast á heilbrigðissviðinu eins og á öðrum sviðum. Undanfarið hefur löggjafinn fært ákvarðanavald til stofnana. Virkni þeirra er aukin og ábyrgð þeirra er aukin, en valdinu fylgir líka sú ábyrgð að fara að þeim lögum sem sett eru. Forstjórarnir, framkvæmdastjórarnir hafa ekki fjárveitingavald. En ef það reynist rétt sem hér hefur komið fram í umræðum í dag, að milljarðaumframkeyrsla eigi sér stað á vissum heilbrigðisstofnunum og í heilbrigðisgeiranum, þá eru það lagabrot, fjárlagabrot. Gera þarf samning um heilbrigðisþjónustuna, halda sama þjónustustigi a.m.k. en það þarf ekki að kosta svona mikið. Við Íslendingar stöndum okkur vel í fjárframlögum til heilbrigðismála í samanburði við aðrar þjóðir, ekki síst að teknu tilliti til aldurssamsetningar þjóðarinnar og heilbrigðis.

Herra forseti. Hér höfum við fjárlagafrv., fágætt að því leyti að gert er ráð fyrir mjög drjúgum tekjuafgangi. Því er ástæða til þess að fagna sérstaklega og að öllu leyti ef ekki væri meginástæða fyrir tekjuafganginum það sem hv. síðasti ræðumaður kallaði illkynja hagvöxt sem byggir á bullandi viðskiptahalla. Þess vegna eru það auðvitað vonbrigði. Það má gera að gamni sínu eins og hæstv. forsrh. hvatti til að menn ættu að gera hér á hinu háa Alþingi og hugsa sér að menn stefndu í 100 milljarða kr. halla og þá væru tekjur ríkisins þar af 24 milljarðar eða svo. En að öllu gamni slepptu er þetta sem ég hef viljað kalla froðufé. Það kraumar og sýður í kjötkatli ríkisstjórnarinnar af því að kynt er of mikið undir og froðukúfarnir standa upp af og þar á meðal þessi sem við höfum nú hér að helmingi til að ég hygg sem afgang á fjárlögum. Það er óhjákvæmilegt að rifja aðeins upp rekstur ríkissjóðs um allmörg ár og við skulum aðeins líta á þann árafjölda sem minn gamli flokkur, Sjálfstfl., hefur fari með yfirstjórn þeirra mála. Í grg. með fjárlagafrv. á bls. 8 segir, með leyfi forseta: ,,Traust afkoma ríkissjóðs gerir kleift að greiða niður skuldir ríkissjóðs og grynnka á vaxta- og greiðslubyrði næstu ára. Undanfarin ár hefur markvisst verið unnið að þessu markmiði. Sú vinna hefur skilað þeim árangri að í stað langvarandi hallareksturs og skuldasöfnunar hafa skuldir ríkissjóðs lækkað.`` Ég man ekki betur og ég hygg að ég hafi séð þær tölur að frá árinu 1991 til 1996, að báðum árum meðtöldum, hafi halli á ríkissjóði á fjárlögum hvers árs numið að meðaltali 14 milljörðum kr. og samtals þess vegna í 7 ár 84 milljörðum. Einhvers staðar sá ég þess getið að í lok ársins 1997 hafi hallinn numið samtals 100 milljörðum kr. Það er komið að skuldadögum og sem betur fer hefur tekist að lækka skuldir ríkissjóðs og það sem kallað er hér lánsfjárafgangur, og ég kynni kannski betur við að kalla ráðstöfunarfé, hefur verið drjúgum meira og raunar töluvert þótt um halla á sjálfum fjárlögunum hafi verið að tefla. Þessi bullandi hallarekstur ríkissjóðs orsakaði lánsfjárhungur sjóðsins sem birtist í því að hið opinbera keppti um lánsfé af mikilli hörku á lánsfjármarkaði, svo mjög að Lánasýsla ríkisins stundaði svartamarkaðsbrask á þeim vettvangi og bauð stærstu kaupendum ríkisvíxla aukavexti undir borðið. Þetta þarf ekkert að vera neitt bankaleyndarmál enda þótt ég kæmist á snoðir um það í mínu fyrra starfi. Þetta hækkaði vaxtastigið í þjóðfélaginu óhjákvæmilega. En eins og vant er og því miður er það svo hjá hæstv. ríkisstjórn að hún hefur stundað afskaplega mikið alls kyns loftfimleika og blekkingar. Það var á því klifað að þeir sem bæru ábyrgð á hinu háa vaxtastigi væru bankarnir. Auðvitað þurftu þeir óþarflega mikið til síns reksturs. Þeir höfðu verið reknir með óskynsamlegum hætti þannig að gífurlega fjármuni þurfti að afskrifa þar. En undirrótin var bullandi hallarekstur sjálfs ríkissjóðs sem síðar þurfti að ná inn fjármagni og ég var innilega sammála því að það yrði sem mest gert á innlendum markaði eða svo sem kostur væri. Eitt hið gæfulegasta sem hér hefur náðst er það markmið að útrýma atvinnuleysi. Ekkert böl er að minni hyggju eins átakanlegt og að menn geti ekki fengið vinnu sína selda. Það ber sérstaklega að þakka og að því liggja ýmsar ástæður. Ríkisstjórnin má eiga sitt hrós þess vegna fyrir hlutdeild sína í því máli. Stöðu heimilanna í landinu hefur borið hér á góma og ég verð að segja að mér brá ónotalega þegar hæstv. forsrh. taldi í viðtali við fjölmiðil að þetta væru einkenni góðærisins. Það er ýmislegt sem liggur til grundvallar þess að ég hef enga sérstaka ánægju af að rifja upp ýmsa þætti í mínu fyrra starfi í Landsbanka Íslands, en það var mér þungbærast þegar fólk leitaði á náðir mínar og var í þann veginn eða þegar búið að missa íbúð sína undir hamarinn. Þessar heimsóknir voru allt of tíðar. Mér rann þetta ákaflega til rifja. Margur brast í grát og gekk bónleiður til búðar því að í fæstu falli var hægt að hjálpa þessu fólki. En ég hefði átti að láta huggast og átta mig á að þetta var góðærisgrátur. Ég nefndi þetta við kunningja minn, skáldið Ragnar Inga Aðalsteinsson frá Vaðbrekku í Hrafnkelsdal, og honum varð óðara að munni þessi limra: Hver dári er dansandi kátur með drynjandi velferðarhlátur. Þótt einn felli tár og annar sé sár. Það er allt saman góðærisgrátur. Þessi skuldaaukning er hrollvekjandi og það þarf að hafa augu á því hvert þetta stefnir. Menn telja að staða heimilanna hafi skánað og vanskil þeirra minnkað. Kann það ekki að vera vegna hinnar gegndarlausu útlánastefnu bankanna, að þeir hafi veitt fólki miklu meiri fyrirgreiðslu þannig að það sé ekki mark á því takandi þótt vanskil heimilanna hafi minnkað? Hafa þau ekki steypt sér í þeim mun meiri skuldir? Það er skoðun mín að svo hafi orðið. Hættumerkin í þjóðfélagi okkar eru margvísleg eins og hinn illkynja hagvöxtur Stór-Reykjavíkursvæðisins vegna þenslu á íbúðamarkaði, vegna gegndarlausrar útlánaaukningar bankanna. Það var einmitt í fyrravetur allnokkru fyrir kosningar að Landsbanki Íslands veitti fyrirgreiðslu manni sem nafngreindur er nú orðið og heitir Jón Ólafsson, nærri 800 millj. kr., til þess að kaupa fyrir lóðir suður í Garðabæ og veitti vilyrði fyrir því að lána allt að 80% af byggingarkostnaði á þeim lóðum. Hættumerkin verðþenslunnar voru löngu komin í ljós þegar þetta er. Þau eru komin í ljós fyrir meira en ári og þess vegna hefði þurft að sníða þáv. fjárlagafrv. að þeim köldu staðreyndum sem ekki var gert af því að það þurfti að kjósa undir merkjum velmegunar og stöðugleika, stöðugleika sem stjórnarherrarnir japla á eins og belja á frosinni næpu, sem reyndist svo strax að kosningum loknum óstöðugleiki svo ekki sé meira sagt. Þar höfðu menn það og ég hygg að ein af meginástæðunum fyrir verðþenslunni sé gegnarlaus útlánastefna bankanna. Þeir hafa að vísu sjálfir bætt stöðu sína og rekstrarstöðu og það er auðvitað vel. En það er kannski ekki góðkynja gróði heldur þegar öll kurl koma til grafar. Það hefur verið talað um aðhald í ríkisfjármálum og auðvitað er það ágætt út af fyrir sig að meira streymi inn en gert er ráð fyrir í fjárlagaafgreiðslu. En aðhaldið var samt ekki meira en svo að fjárlögin fara 5 milljónir, ef ég man rétt ...

Milljarða.

milljarða auðvitað, 5 milljarða --- ég er að týna niður orðfærinu því að menn voru hættir í minni tíð að nefna lægri tölur úti í Landsbanka --- 5 milljarða fram úr áætlunum svo aðhaldið hefur nú ekki sýnst vera afskaplega mikið þar. Ég ætla ekki að víkja sérstaklega að kosningaloforðum stjórnarflokkanna og nenni ekki að rifja það upp sem menn hafa gert, að minna á loforð Framsfl. um milljarð til baráttu gegn fíkniefnunum. Það er allt of viðkvæmt mál til þess að menn séu sérstaklega að kasta því þann veg milli sín. Þeir láta svo sem þeir ætli að gera þetta seinna, að standa við þetta. En ég er nú ekki viss um nema þetta loforð hafi verið gefið af þeim háttvirtu mönnum, hæstv. ráðherrum Framsfl., til þess að sverja af sér fóstbræðralag við einhverja í þeim hópi sem forsrh. hefur verið að nefna eiturlyfjabaróna og hann kann frekari skil á en ég. Það er rétt að það er mikilsvert að fresta framkvæmdum í stöðu eins og nú, í þenslustöðu. Það er mjög mikilvægt og ég fyrir mitt leyti er tilbúinn til að líta á fleiri frestanir. Það er bullandi spenna á byggingarsviði og rétt er það sem ég held að hafi komið hér fram í dag að ítalskir verkamenn eða iðnaðarmenn eru að pússa gólf í verslun upp í Kringlu og þá getur maður rétt ímyndað sér hvernig ástandið er. Það má engum silkihönskum taka á þessum málum. Og eins ég segi, ég kann vel að eiga það eftir að sirkla út hvort ekki sé færi á að setja saman tillögur um frekari frestanir. Menn hafa vikið að greinargerð fjárlaganna, að fjármagnstekjuskattur hefur gefið alldrjúgum meira í aðra hönd en upphaflega var áætlað. Ég var á sínum tíma afar andsnúinn þeirri skattlagningu. Ég rifja upp þá staðreynd sem blasti við okkur í bönkum að fólk 60 ára og eldra á 60% af öllu sparifé þannig að hér var vissulega um aldraðra skatt að tefla. Ég minnist þess hins vegar líka hvernig farið var að því að koma honum á því að hann átti drjúgum andstæðinga. Það var gert með því að versla við þá hina sömu um það að slá af sköttum af arði af hlutabréfum niður í 10%. Það var áreiðanlega ekki holl og skynsamleg framkvæmd. Herra forseti. Ég hefi lokið máli mínu. Það er mjög margt gott hægt að segja um þetta frv., sérstaklega það sem lýtur að þeim afgangi sem hér á að verða og ég fyrir mitt leyti er tilbúinn til að styðja að verði enn meiri ef þess er nokkur kostur og hann verði alla vega varinn.

Herra forseti. Það er að koma að lokum þessarar umræðu og umræðan hefur ...  Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í þessari umræðu til þessa og vildi geta þess í upphafi að ástæðan er einfaldlega sú að ég hef ekki haft tíma til þess að setja mig nægilega vel inn í frv. sjálft. En í lok þessarar umræðu, eða því sem ég tel að kunni að vera lok hennar, þá langar mig eigi að síður, herra forseti, að rifja upp nokkrar forsendur frv. sem ég hef numið af vörum hæstv. fjmrh. í ræðum hans í dag og bera saman við orð hans fyrr á þessu ári. Ég leyfi mér að gera það út frá prýðilegri ræðu hv. þm. Hjálmars Jónssonar þar sem hann talaði áðan um illkynja hagvöxt. Það voru orð að sönnu hjá hinum vísa klerki. Hagvöxturinn sem drífur efnahag þjóðarinnar núna og er undirrót þeirrar góðu stöðu ríkisfjármálanna sem hæstv. fjmrh. birtir hér með nokkru stolti, er einmitt illkynja hagvöxtur. Hv. þm. Hjálmar Jónsson vísaði í orð hæstv. forsrh. í gær þar sem hæstv. forsrh. sagði að staðan í ríkisfjármálunum væri slík að annaðhvort næðum við mjúkri lendingu eða við brotlentum með verulegum þjáningum margra. Þetta er alveg hárrétt hjá hæstv. forsrh. Og það var prýðilega til fundið hjá hv. þm. Hjálmari Jónssyni að leiða þannig fram orð leiðtoga lífs síns til þess að sýna alvarleika málsins. Herra forseti. Hv. þm. Hjálmar Jónsson var önnum kafinn í kosningabaráttu á Norðurlandi þegar aðrir menn bentu á nákvæmlega þetta. Hann heyrði e.t.v. ekki þau varnaðarorð. En hæstv. forsrh. heyrði þau og hæstv. fjmrh. líka. Það var þá sem ég sagði í kosningabaráttunni að í ríkisfjármálunum væri tifandi tímasprengja. Hæstv. forsrh. fékk hláturskast yfir þessum orðum, vísaði þessu algerlega á bug og sagði að þessum ágæta þingmanni og fyrrv. félaga úr ríkisstjórn væri sæmst að hyggja að því sem hann kynni sæmilega sem væri kynlíf laxa, en láta efnahagsmálin eftir fróðari mönnum. Og hæstv. fjmrh. sem er að vísu ekki alveg eins fyndinn og hæstv. forsrh. vísaði þessu alveg á bug. Nú er það svo að ég hef starfað með hæstv. fjmrh. og veit að hann er drengur góður. En ég hef velt því fyrir mér hvort það hafi verið tækifæris- og hentistefna hjá hæstv. fjmrh. að viðhafa þau orð sem hann hafði þá í kosningabaráttunni þegar hann vísaði því algerlega á bug að eitthvað væri að í ríkisfjármálunum eða hvort hann hafi vísvitandi verið að blekkja. Hæstv. fjmrh. hlýtur að lýsa því yfir hér á eftir hvernig á því stendur að í kosningabaráttunni hafi hann vísað því algerlega á bug að nokkuð væri að. Þá var honum bent á að sá hagvöxtur sem hann stýrir nokkuð farsællega um þessar mundir er það sem hv. þm. Hjálmar Jónsson kallaði réttilega illkynja hagvöxt. Hv. þm. Hjálmar Jónsson orðaði það svo áðan að það gæti farið svo að hagvöxturinn yrði jafnvel meiri en menn tala um í fjárlagafrv. og ég óttast að hann hafi rétt fyrir sér, herra forseti, og er að því leyti til ósammála hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni sem taldi fyrr í dag að ríkisstjórnin ætti í seli vegna þess að líklegt væri að hagvöxturinn yrði meiri en þau 2,7% sem gert er ráð fyrir. Ég held nefnilega að hagvöxtur umfram það væri afar óæskilegur og yrði okkur mjög erfiður við þær kringumstæður sem við búum við núna. Herra forseti. Ég kem hér til þess að rifja það upp að þegar ég kom fram og benti á tifandi tímasprengju sem er undirliggjandi viðskiptahalli í ríkisfjármálunum, þá var gert grín að því. Hæstv. forsrh. sem ekki er í salnum í kvöld sagði opinberlega að ekkert væri að, staða ríkisfjármála væri bara furðu góð, verðbólgan væri undir góðri stjórn og menn þyrftu ekki að hafa áhyggjur af viðskiptahalla vegna þess að hann mundi fara minnkandi. Og það voru leiddir fram kjölturakkar úr Háskóla Íslands, þar á meðal formaður stjórnar Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem vitnuðu gegn betri vitund um að hæstv. forsrh. hefði rétt fyrir sér. Gegn betri vitund segi ég, herra forseti, vegna þess að allt það sem þá lá fyrir í prentuðum textum sérfræðinga mælti til alls annars en þeirrar niðurstöðu. Ég velti því áðan upp hvort hæstv. fjmrh. hafi verið að blekkja vísvitandi, eða vissi hann einfaldlega ekki betur? Ég þekki hæstv. fjmrh. ekki að því að koma í þennan sal og halda gegn betri vitund fram röngum hlutum. Ég vísa til þess, herra forseti, að hæstv. fjmrh. sagði líka á sumarþinginu að viðskiptahallinn væri að minnka og ég er viss um að hann talaði þá eins og hans skilningur var. En nú blasir við að það sem hæstv. fjmrh. sagði þá var rangt. Viðskiptahallinn er ekkert að minnka. Þá komum við að eftirfarandi spurningu: Hversu góðan skilning hefur hæstv. fjmrh. á stöðu ríkisfjármála? Ef hann hafði rangt fyrir sér í kosningabaráttunni og ef hann hafði rangt fyrir sér eftir hana, á sumarþinginu, getur þá verið að hann hafi líka rangt fyrir sér núna þegar hann kemur og segir: ,,Undirstöður fjárlaganna eru traustar``? Ég vek eftirtekt á því, herra forseti, að þessi ágæti hæstv. fjmrh., sem er þannig í laginu að maður þarf ekki annað en líta á hann til þess að um mann fari notaleg tilfinning um velsæld,  Hv. þm. Hjálmar Jónsson sagði áðan að það væri þrennt sem menn kynnu nauðsynlega að grípa til ef ekki næðist hin hæga mjúka lending og það væri hækkun vaxta enn einu sinni, það væri hækkun skatta eða niðurskurður framkvæmda. Hæstv. fjmrh. sagði í ræðu sinni í dag að tekjuafgangurinn í fjárlagafrv., þ.e. 15 milljarðar, sýndi vilja ríkisstjórnarinnar. Ég er sammála því og dreg það ekki í efa, það sýnir vilja ríkisstjórnarinnar. Getum við, miðað við þau dæmi sem við höfum um innsýn hæstv. fjmrh. í gang ríkisfjármálanna, treyst því að þessir 15 milljarðar séu nægir? Hæstv. fjmrh. fór með spott og flím þegar ég kom fram með spádóma mína um gang efnahagsmálanna í kosningabaráttunni en þeir hafa allir gengið eftir. Þegar ég sagði að verðbólgan mundi aukast hlógu þeir en nú velta menn því ekki einu sinni fyrir sér hvort hún er farin af stað því að hvar sem þeir horfa sjá þeir að hún hefur geyst af stað. Við skulum vona að það takist að setja taum á þessa skepnu en ég er ekkert viss um það. Þegar hæstv. fjmrh. kemur og ber sér á brjóst, er óhjákvæmilegt annað en draga það fram að það var hann sem stýrði þeim mistökum sem gerðu það að verkum að við erum í þessari stöðu í dag. Þegar ég segi hann á ég við embættið sjálft, hann eða forvera hans. Það skiptir ekki máli fyrir mig. Það var fjmrh. Sjálfstfl. sem stóð fyrir aðgerðum sem urðu beinlínis valdandi að því ástandi sem er í dag. Það kom t.d. fram í ræðu hæstv. fjmrh. og í andsvari við hv. þm. Gísla S. Einarsson að það væri tóm vitleysa að lækka skatta í góðærinu. Hv. þm. Gísli S. Einarsson var því hjartanlega sammála enda ekki nema von. Samfylkingin hélt þessu fram í kosningabaráttunni. Ég hélt þessu ítrekað fram í opinberum samræðum við hæstv. fjmrh. sem lét sig einu sinni hafa það að halda því fram að það væri dæmigert fyrir Samfylkinguna að hér væri fulltrúi hennar að leggjast gegn skattalækkunum. Það var hárrétt, ég gerði það. Með öðrum orðum, það sem hæstv. fjmrh. segir núna að sé bull að gera í góðæri, það gerði hann fyrir kosningar þegar hann lækkaði skattlagningu allverulega og allir sérfræðingar sem hæstv. fjmrh. getur fundið á þessu landi eru sammála því að það hafi verið heimskuleg aðgerð. Hæstv. fjmrh. talar líka um þenslu í bankakerfinu og það er staðreynd að bankarnir, sem ríkisstjórnin á stóran og styrkan meiri hluta í, eiga verulega sök á því þensluástandi sem er núna. Þeir eru að búa sig undir samruna og endurskipulagningu bankakerfisins og hvernig gera þeir það? Með því að taka fé að láni og þrýsta því út með alls konar gylliboðum. Hverjir hafa gert gert þeim það kleift? Hæstv. fjmrh. og hæstv. iðn.- og viðskrh. Hvernig? Með því að þeim urðu á gróf mistök þegar þeir hleyptu af stað einkavæðingu ríkisbankanna, ekki einkavæðingin sjálf heldur aðferðin sem notuð var. Í stað þess að selja það hlutafé sem fyrir var juku þeir það og gerðu bönkunum þar með kleift að taka meiri lán og ýta út meiri peningum. Þriðju mistökin sem hægt er að rekja til þeirra ágætu herra sem stjórna landinu er kannski sálfræðilegs eðlis. Það er skammt síðan haldinn var fundur hér í bæ um verðbólgu. Þar kom fram aðalsagnfræðingur Seðlabankans og lýsti því yfir að ofurbjartsýni væri eitt af því sem gæti aukið þensluna upp á hin hættulegu mörk. Muna menn eftir því að hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. héldu blaðamannafund einhvern tíma á útmánuðum í ráðherrabústaðnum og eina tilefni fundarins var að segja þjóðinni að það væri góðæri í landinu og það væri líklegt að það mundi ríkja áfram? Hvaða áhrif hefur það þegar tveir helstu leiðtogar ríkisstjórnar, sem nýtur mikils fylgis, koma og segja þetta? Hin sálfræðilegu áhrif eru auðvitað þau að menn telja að þeir muni að búa við góðan hag á næstu árum og þess vegna leyfa menn sér það, vegna þeirrar auknu bjartsýni sem þessir menn keyptu undir að taka meiri lán, eyða meira, spenna meira. Það er þetta sem er orsökin að því sem hv. þm. Hjálmar Jónsson réttilega kallar illkynja hagvöxt. Orsök hins illkynja hagvaxtar, sem hv. þm. Hjálmar Jónsson hefur fundið á líkama þjóðarinnar, er að leita í ríkisstjórn Íslands. Ég spyr enn, herra forseti: Hvernig ætlar hæstv. fjmrh. að draga úr viðskiptahallanum? Hann hafði rangt fyrir sér þegar hann sagði að viðskiptahallinn væri ekki kominn á hættuleg mörk, hann hafði rangt fyrir sér þegar hann sagði á sumarþinginu að hann væri að minnka. Hann er ekki að minnka. Það er þessi viðskiptahalli sem veldur því að það er langtíma ójafnvægi í efnahagskerfinu sem mun valda því að þrátt fyrir hækkanir Seðlabankans á þessu ári og styrkingu krónunnar sem af því leiðir mun krónan veikjast þegar fram í sækir. Það gæti lent til þess sem hæstv. forsrh. kallaði sjálfur í ræðu sinni og taldi ástæðu til þess að ávarpa sérstaklega, brotlendingar. Það getur leitt til gengisfalls og rýrnandi kaupmáttar og atvinnuleysis. Ég segi það, herra forseti, þessir menn sem koma hér og berja sér á brjóst yfir því hvað þeim hefur tekist vel upp eru ástæðan fyrir því að sá möguleiki, sem hæstv. forsrh. sér á sjóndeildarhringnum, er til staðar.

Herra forseti. Ekki er mikið af einstökum atriðum sem ég þarf að svara í lokaorðum mínum við umræðuna en kannski ástæða til að fara nokkrum orðum almennt um þessa hluti. Það eru nokkur atriði sem ég vildi þó koma inn á. Ég vil reyna að svara í fyrsta lagi spurningum hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur um bensíngjald og tekjur af því. Það mál verður reyndar væntanlega til umræðu í þinginu á morgun. Upplýsingar um þetta efni er að finna á bls. 235 í fjárlagafrv. að því er varðar tekjur af þessum gjöldum í fyrra, fjárlög ársins í ár, áætlun ársins í ár og frv. fyrir næsta ár. Frv. fyrir næsta ár byggir á þeirri forsendu að það frv. um vörugjald á bensíni, sem ég flyt hér og mun mæla fyrir á morgun, nái fram að ganga. Við það er tekjuáætlunin miðuð. Af þessu má sjá að tekjur bæði af almenna vörugjaldinu af bensíni, sem nú er 97% af innkaupsverði, verða minni á árinu en fjárlög gerðu ráð fyrir. Þar munar 47 millj. og af sérstaka bensíngjaldinu, sem rennur til vegagerðar, er gert ráð fyrir að tekjurnar verði 73 millj. lægri á árinu en fjárlögin gerðu ráð fyrir. Við sjáum handfast í niðurstöðum fyrstu átta mánaða ársins að þetta er hvort tveggja fyrir neðan upphaflega áætlun. Á næsta ári eru tölur tilgreindar um þessa skattstofna sem allir geta kynnt sér en þær miðast sem sagt við það að frv. sem mælt verður fyrir á morgun nái fram að ganga. Að því er varðar aftur virðisaukaskattinn af bensíni eru það auðvitað hreinar reikniæfingar að geta sér til um það hver hann verður. En auðvitað má prófa slíkar æfingar. Ef bensínlítrinn kostar 87 kr. og seldir eru 200 millj. lítrar af bensíni gerir það ákveðna fjárhæð, 17,4 milljarða. Virðisaukaskatturinn í vöruverðinu er rétt tæp 20% þannig að það má geta sér til að virðisaukaskatturinn af þessu yrði um 3,4 milljarðar. En þetta fer allt eftir innkaupsverðinu og fer allt eftir þeim sveiflum sem þar verða því að virðisaukaskatturinn er hlutfallsskattur og erfitt að áætla hann með nokkurri vissu. Hins vegar má líka geta þess að peningar sem fara í þennan virðisaukaskatt af bensíni fara ekki í annan virðisaukaskatt af öðrum vörum þannig að ef hann hækkar þá lækkar hann væntanlega annars staðar á móti og öfugt. Þarna höfum við ekki fast land til að standa á annað en bara gamla reynslu sem menn þekkja. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði mig um einkaframkvæmdarmál. Við höfum rætt þau mál áður í þessum sal. Hvenær getur einkaframkvæmd átt við? Hvenær á það við? Það getur átt við í ýmsum verkefnum. Eitt þeirra var Iðnskólinn í Hafnarfirði. Annað sem er núna til umfjöllunar er hjúkrunarheimilið við Sóltún í Reykjavík. Það er ekki komin niðurstaða í það mál, hvort það mál er talið ganga upp ef svo mætti segja. En reynslan í Bretlandi er náttúrlega sú að þessi svokölluðu PPP-verkefni eða einkaframkvæmdarverkefni eru náttúrlega mjög víða í þjóðfélaginu og fáir sem andmæla þeim eins og ég hygg að hv. þm. hafi nú kynnt sér jafnvel betur en ég. Þessari spurningu er því að sjálfsögðu ekki hægt að svara til hlítar en ég vara við því að menn loki augunum fyrir möguleikum á þessu sviði. Að því er varðar spurningar hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, þá er eins og ég sagði áðan eðlilegra að þeim verði svarað af þeim ráðherrum sem gert hafa umræddar tillögur því að nú erum við með rammafjárlagagerð. Ég get nefnt að sumt af þeim fjárveitingum sem hafa fallið brott voru hugsaðar sem tímabundnar eins og undirbúningur að stofnun nýrra sendiráða, 15 millj. kr. í fyrra, það kom bara í eitt skipti inn í fjárlögin. Ég veit ekki hvernig farið hefur verið með þá peninga en ég hygg ekki að það út af fyrir sig að þessi liður hverfi út af fjárlögum hafi neitt með það gera hvort á endanum verði stofnuð ný sendiráð bæði í Kanada og Japan eins og ég tel að þingmaðurinn hafi í raun og veru verið að spyrja um. Þróunarsjóðsmálið hjá EFTA er alkunnugt. Þar urðu menn bara að bíta í það súra epli að Evrópusambandið svínbeygði menn til þess að halda áfram að borga í þennan sjóð. Vil ég þá koma að ræðu hv. síðasta ræðumanns. Hann rifjaði upp ýmis atriði frá því fyrir kosningar og frá því á sumarþinginu. Minni hans brestur að einhverju leyti eigi að síður því að hann sagði hér að hann hefði talað um að ríkisfjármálin væru tifandi tímasprengja. Það sem hann sagði hins vegar og var upphaflega sagt í viðtali í Degi var það að viðskiptahallinn væri tifandi tímasprengja. Síðan endurtók hann það margoft í ræðu sinni að ríkisfjármálin hefðu verið tifandi tímasprengja. Það sýnir að það er ekki alveg fullkomið öryggi á bak við þessar fullyrðingar að rugla sama svona grundvallarhugtökum eins og ríkisfjármálum og viðskiptahallanum. Það hefur aldrei verið nein tímasprengja á þessu ári í ríkisfjármálunum og er það ekki enn, var það ekki fyrir kosningar og ef eitthvað er, þá hafa þau styrkst á árinu þannig að afgangurinn sem ráðgerður er verður 5 milljörðum meiri en upphaflega var talað um þannig að þeir sem tala um ónógt aðhald ættu að kynna sér þessar tölur. Það hefur hv. þm. reyndar ekki gert. Hann hefur ekki talað um ónógt aðhald í þessu samhengi. Hann talaði um undirliggjandi viðskiptahalla í ríkisfjármálunum. Með góðum vilja má skilja hann svo, sem ýmsir hafa verið að halda fram, að viðskiptahallinn sé undirrót þess árangurs sem náðst hefur í ríkisfjármálunum. Að hluta til er það auðvitað rétt. Ég hef farið yfir það í dag. En við höfum líka reiknað það út að kerfishallinn sem var hefur núna breyst í afgang þannig að við venjulegar aðstæður í venjulegu árferði ætti ríkissjóður að vera rekinn með afgangi. Ef við höldum rétt á spöðunum mun sá afgangur aukast á næstu árum. Ég ætla hvorki að elta ólar við fullyrðingar um útlit mitt og vaxtarlag né innræti sem haldið hefur verið fram hér en ég hef ekki vanið mig á það að segja Alþingi ósatt eða fara með upplýsingar sem ég veit eða tel rangar. Þingmaðurinn spurði: Var ráðherrann að blekkja vísvitandi?  Ég hélt því fram á sumarþinginu að viðskiptahallinn væri minnkandi. Vegna hvers? Vegna þess að þá höfðum við þjóðhagsspá sem benti til þess. Við höfum reyndar líka þjóðhagsspá í dag, hún er birt á þskj. 2, um að viðskiptahallinn fari minnkandi. Hann fari minnkandi á þessu ári og líka næsta en að vísu ekki nærri nóg. Það er málið. Hann minnkar á þessu ári frá því sem hann var í fyrra eins og hérna kemur fram í þessum upplýsingum úr 5,7% í 4,6% og ofan í 4,2% á næsta ári. En ég tek undir að það er allt of lítið. En á þessu eru að hluta til sérstakar skýringar. Það er mikill innflutningur fiskiskipa á næsta ári o.s.frv. Við byggjum okkar frv. og okkar upplýsingar á þeim upplýsingum sem fyrir hendi eru á hverjum tíma. Hvaða hag hefði ég haft af því að blekkja þingið í sumar ef það vakir fyrir þingmanninum að slíkt hafi verið gert með tilliti til kosninga? Þingmaðurinn spyr: Hvað er ríkisstjórnin að gera til að draga úr viðskiptahallanum? Ja, hvað er hún að gera? Hún er að gera þetta hér. Hún er að leggja fram þetta frv. Það er svar ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Og 15 milljarða kr. afgangur og 24 milljarða kr. lánsfjárafgangur, sem er hvorki meira né minna en tveir þriðju af öllum tekjuskatti einstaklinga í landinu, ætli það hafi ekki einhver áhrif? Skyldi nú ekki vera að þar með væri eitthvert fjármagn úr umferð tekið og minni eyðsla og aukinn þjóðhagslegur sparnaður af þeim völdum? Skyldi það nú ekki vera? Skyldu ekki allir sérfræðingarnir sem hv. þm. var að vitna í geta orðið sammála um að það að skila afgangi af ríkisfjármálum upp á 2,2% af landsframleiðslu hafi eitthvað að segja? Ég hygg að þeir muni telja það. Skattalækkanir í góðæri. Var góðæri 1997 þegar skattalækkanir voru ákveðnar í tengslum við kjarasamninga? Ég vil ekki fullyrða að það hafi verið byrjað í neinum verulegum mæli þá. Ég tel að við núverandi aðstæður, eins og ég sagði í ræðu minni, væri óheppilegt og óæskilegt að lækka skatta meira en orðið er. En skattalækkunin sem varð 1. janúar var hluti af pakka sem var afgreiddur hér á Alþingi 1997 um vorið fyrir tveimur og hálfu ári síðan. Ég held að mönnum sé nauðsynlegt að fara vel og gætilega yfir alla þessa þætti. Það er alveg ljóst og ég sagði líka á vorþinginu að við gerðum okkur vonir um að verðbólgan færi minnkandi m.a. vegna þess að horfur væru á því að bensín mundi lækka. Ég man það vel að ég sagði það hér úr þessum ræðustól. En hvað hefur gerst? Bensín hefur haldið áfram að hækka.  Ýmislegt annað hefur farið öðruvísi en menn áttu von á í verðlagsmálum og í sambandi við viðskiptajöfnuðinn. En svarið við þessu hvoru tveggja, þessum einkennum þenslu sem við höfum séð hér í verðlagsmálum og í viðskiptahallanum, er þetta frv. hér. Seðlabankinn hefur gefið sitt svar með vaxtahækkunum á skammtímavöxtum í bankakerfinu. Vonandi þýðir það að bankarnir verði ekki eins útbærir á fé og þeir hafa verið. Svar ríkisstjórnarinnar er auðvitað þetta frv. og ég vona að það nái fram að ganga með ekki minni afgangi heldur en hér er lagt til. Hann má gjarnan vera meiri eins og hv. þm. Sverrir Hermannsson sagði en þá verða bæði hann og aðrir þingmenn að láta það á móti sér að standa eins og belja á frosinni næpu.

Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd og leiðrétting. Það er rétt sem kom fram í máli hæstv. fjmrh. að við höfum stundum rætt um einkaframkvæmd í þessum sal og eigum án efa eftir að gera það í framtíðinni og á komandi dögum vegna þess að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, hefur lagt fram þáltill. þar sem tekið er á þeim málum. Hæstv. fjmrh. segir að verið sé að skoða möguleika á einkaframkvæmd í skólakerfinu og í heilbrigðiskerfinu. Ákvarðanir hafi ekki verið teknar að öðru leyti en því að Iðnskólinn í Hafnarfirði verði reistur og rekinn á þeim forsendum. Síðan er verið að kanna hjúkrunarheimili hér á höfuðborgarsvæðinu einnig. Það sem ég vildi leiðrétta er sú staðhæfing hæstv. fjmrh. að reynslan af þessu fyrirkomulagi í Bretlandi, ,,private finance initiative``, einkaframkvæmd, hafi verið góð. Það er rangt. Hún er slæm og það get ég stutt tölulegum rökum. Ég hlakka til að gera það í umræðu á næstu dögum.

Herra forseti. Það er greinilegt að við hv. þm. tölum ekki við sama fólkið um þessi málefni. Ég hef þær upplýsingar að reynslan sé góð. Þingmaðurinn hefur þær upplýsingar að hún sé slæm og þar við situr. Við skulum bara halda áfram að ræða þetta við betra tækifæri.

Herra forseti. Út á þetta gengur þáltill. þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, að menn víki kennisetningum og kreddum til hliðar og setjist yfir staðreyndir málsins. Þetta hefur verið ósk okkar og krafa og ég vona að við berum gæfu til að ná samkomulagi um að hafa þennan hátt á.

Herra forseti. Ég bið hæstv. fjmrh. afsökunar hafi ég fest í einhvers konar meinloku í ræðu minni áðan varðandi hugtakanotkun. En hæstv. ráðherra má ekki seilast um hurð til lokunar í hita augnabliksins og halda því fram að ég hafi látið að því liggja að hann legði það í vana sinn eða hefði einhvern tíma komið inn í þingið vitandi vits til þess að bera fram rangar upplýsingar. Ég gaf tvo möguleika og sagði að annaðhvort hafi hann gert það eða að hann hefði ekki nægilega innsýn í gangvirki hagstjórnarinnar og ríkisfjármálanna. Ég svaraði síðan spurningunni sjálfur, að ég hefði þá reynslu af hæstv. ráðherra að hann mundi alls ekki koma hér vitandi vits og flytja rangar upplýsingar. Þar af leiðandi taldi ég niðurstöðuna seinni möguleikann. Ég dró þá ályktun að ef hann hefði tvisvar, að mínu viti, haft rangt fyrir sér þá gæti hann haft rangt fyrir sér í þriðja skiptið líka, þ.e. núna um forsendur fjárlaganna. Hæstv. ráðherra sagði síðan að svar hans við spurningu minni um hvað væri verið að gera til þess að koma böndum á viðskiptahallann væri að finna í fjárlagafrv. Og hann spurði síðan: Skyldu ekki sérfræðingarnir sem ég hef verið að vísa til telja að svo væri? Ég vil biðja hæstv. fjmrh. að nota tíma sinn á næstu dögum til þess að spyrja helstu sérfræðinga í þessum málum um það hvort fjárlagafrv. gangi nægilega langt. Ég sagði líka að ég dragi ekki í efa viljann en ég dreg í efa, miðað við þau mistök sem hæstv. fjmrh. og ríkisstjórn hans hefur áður gert í þessum málum, að það tiltölulega stóra skref sem stigið er með fjárlagafrv. dugi. Ég er ekki viss um það. Ég er sem sagt ekki viss um að afgangur upp á 15 milljarða sé nægur. Ég leyfi mér að draga það í efa. Ég held að ef hæstv. fjmrh. ætli sér að koma böndum á stöðuna eins og hún er í dag þá þurfi að stíga erfiðara og sársaukafyllra skref. Og það þýðir ekki fyrir hæstv. ráðherra að koma til mín og spyrja mig, eins og mér fannst hann vera að spyrja stjórnarandstöðuna hérna áðan, eða okkur sem erum sama sinnis: Hvað viljið þið gera? Hann er sá sem stýrir og á að koma með svörin ef hann telur að það séu spurningar og vandamál í dæminu. Það er augljóst að hann virðist þeirrar skoðunar að hann kunni e.t.v. að hafa stigið skref sitt eilítið of stutt.

Herra forseti. Ég hef aldrei haldið því fram að mér gæti ekki skjátlast. Ég var einmitt að viðurkenna það hér áðan að mér hefði skjátlast vegna þess að ég var ekki með nægilega góðar upplýsingar í vor. Auðvitað getur það vel verið. Ég hef meira að segja sagt það hér sjálfur og sagði það á kynningarfundinum í fjárln. að allar forsendur í þessu frv. rætist ekki 100%. Vitum við það ekki öll? Þarf eitthvað að vera að ræða það hér að forsendur geta breyst og tekjur og gjöld breytast alveg eins og á árinu í ár? Hitt atriðið er hvort nægilega þungt sé stigið til jarðar í þessu máli. Ég þekki engan fjármálaráðherra og hef kynnst mörgum í gegnum árin sem er nokkurn tíma ánægður með þann afgang sem hann skilar. Ég þekki hins vegar marga sem hefðu viljað ná betri og meiri árangri. Ef það er unnt við núverandi aðstæður þá náttúrlega mun ég fagna því fyrstur manna og sömuleiðis liðveislu hv. þm. í því máli, ef koma þarf einhverjum hliðaraðgerðum eða nýjum hugmyndum í gegnum þingið. Ég veit að það munar mjög um stuðning hans í því efni. Að öðru leyti vil ég þakka þingheimi fyrir málefnalegar og góðar umræður og vænti þess að fjárln. gangi rösklega til verks í þessu mikilvæga máli.