Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vildi mælast til þess, að frestur yrði á því, að þetta mál verði tekið fyrir, unz brtt. minni hl. koma, en þær eru nú í prentun.

Forseti (JörB): Ég álít, að frsm. meiri hl. geti gert grein fyrir sínum till., unz hinar koma, því að þær munu vera á leiðinni.

* Frsm. meiri hl. (Bjarni Ásgeirsson): Hér hafa verið lagðar fram brtt. við frv. frá meiri hl. landbn. Ég hefi borið þær undir hv. þm. Borgf., og virtist mér hann vera samþ. þeim flestum, þótt ekki sé hann meðfl. að þeim. A-liður 1. till. er á þá leið, að því er bætt inn í, að mjólkursölunefnd verði að ákveða sem sölusvæði þá kaupstaði og kauptún, þar sem dagleg sala mjólkur fer fram. Þá er b-liður, um að upphaf 3. málsgr. orðist svo: „Tekjuafgangur mjólkursölu skal renna“ o. s. frv., í stað: „Tekjuafgangur mjólkurbús eða mjólkursamsölu á sölusvæðinu skal renna“ o. s. frv. Ég vil taka það fram, að „mjólkursölu“ er prentvilla, í stað „mjólkursamsölu“. Margir skildu þetta ákvæði í frv. svo, að tekjuafgangur ætti allur að renna í verðjöfnunarsjóð, en hér er þetta ljósar orðað. - Brtt. 1. c. er aðeins orðabreyt. Þá er d-liður. Hann er á þá leið, að eftir orðunum „í stöðvargjaldi búsins“ komi nýr málsl., svohljóðandi: „Flutningskostnaður þessi, bæði á mjólk og mjólkurafurðum, skal ákveðin fyrirfram af mjólkursölunefnd svo oft sem hún telur ástæðu til, þannig, að hann sé sem næst raunverulegum kostnaði á hverjum tíma, og með hæfilegri hliðsjón af reynslu undanfarandi ára“. Hér er ætlazt til, að mjólkursölunefnd geti ákveðið flutningskostnaðinn fyrir hvert tímabil, þannig, að bilið milli vinnslu- og neyzlumjólkur verði hærra að vetri en sumri, það gæti orðið til þess að auka, eða, ef svo mætti að orði komast, „stimulera“ mjólkurframleiðsluna vestan heiðar yfir veturinn, en draga úr henni yfir sumarið, sem er ekki nema eðlileg verkaskipting milli þessara tveggja aðilja, því að það er eðlilegra að framleiða mjólk hér á vetrum, þegar samgöngur eru örðugar, en þær eyður, sem koma í framleiðsluna hér, séu heldur að sumarlagi, og fer þetta saman við hagsmuni þeirra, sem búa vestan heiðar, því að þeim er eðlilegri framleiðslan að vetri en sumri vegna hinna lélegu haga, sem hér eru, og því erfitt að halda uppi góðri nyt í kúm yfir sumarið. Þá er e-liðurinn, sem sé að upphaf 4. málsgr. orðist svo: „Stöðvar- og vinnslukostnaður skal talinn jafn hjá öllum mjólkurbúum á sama verðjöfnunarsvæði fyrir hverja vörutegund, sem þau framleiða, en slíkan kostnað“ o. s. frv. Þetta er aðeins til þess að skýra frekar það, sem í gr. stendur, en ekki til þess að breyta efni hennar. Það, sem átt er við, er, að í öllum búum skuli reikna sama gjald fyrir vinnslu á hverri vörutegund út af fyrir sig, þannig að öllum búum er reiknað sama vinnslugjald fyrir smjör út af fyrir sig, fyrir ost út af fyrir sig og fyrir rjóma út af fyrir sig, og svo verði það þeirra halli eða ábati, hvort þau geta rekið búin fyrir lægra eða hærra gjald en þar er ákveðið. Þá kemur f-liður, að aftan við 1. málsgr. 3. gr. bætist: „miðað við bæjarlöndin eins og þau eru nú“, m. ö. o., að sú undanþága, sem þeim er gefin, sem búa á bæjarlandinu, sé bundin því, að bæjarlöndin séu ekki færð út frá því, sem nú er, þannig að undir þetta komi kannske heil sveitarfélög til viðbótar, sem nú liggja fyrir utan bæjarlöndin. Ef þessi varnagli væri ekki sleginn, væri hægt að bæta við heilum sveitarfélögum. Þá kemur g-liðurinn, sem er aðeins umorðun á síðustu málsgr. 1. gr. frv. og um það, að þeir framleiðendur, sem búa á sölusvæðinu, þ. e. a. s. á bæjarlandinu og ekki hafa leyfi til sölu beint til neytenda, fái eins eyris uppbót á hvern lítra af þeirri mjólk, sem þeir selja jafnt allt árið. Tilgangurinn með þessu er sérstaklega sá, að reyna að örva mjólkurframleiðsluna á því tímabili, sem hún er minnst, því að það hefir komið fyrir, að mjólkurskortur hefir orðið svo mikill, að ekki hefir verið hægt að fá nægilega mjólk til skyrgerðar og rjómasölu borið saman við það, sem eftirspurnin hefir krafizt. Þess vegna er það út af fyrir sig nauðsyn að reyna að jafna framleiðsluna, svo að ekki verði skortur á mjólk á neinum tíma ársins, og það geri þannig, að það gangi yfir á það tímabil, sem mjólkin hefir verið mest, og miklu meiri en góðu hófi gegndi vegna framboðsins og þeirra, sem hafa þurft að koma henni út. M. ö. o., það hefir orðið svo lítið úr mjólkinni vegna vinnslunnar á þessu tímabili, að full ástæða er til að draga úr, að hóflaust sé framleitt vissa árstíma, en aftur skorti mjólk vissa árstíma. Ég hefði óskað, að þessu hefði verið breytt þannig að í staðinn fyrir að greiða ákveðna upphæð fyrir meðalmagn, hefði átt að greiða hærra gjald fyrir mjólkina ákveðinn tíma ársins, þegar helzt skortir mjólk, en ég komst ekki að samkomulagi um það við hv. 7. landsk., sem hélt nokkuð fast í þetta ákvæði, og gekk ég og meiri hl. inn á að láta þetta standa, gegn því, að við bættist annað viðbótarákvæði, sem nær til þeirra manna, sem framleiða mjólk utan sölusvæðisins, og kemur það hér sem h-liður í brtt. við 1. gr. og ef þannig: „Fyrir það mjólkurmagn, sem framleitt er utan sölusvæðis og selt er af sölusamtökum á því, mánuðina okt.–des., skal greiða 1 eyri á lítra umfram jöfnunarverð þá mánuði. Einnig er mjólkursölunefnd heimilt að fyrirskipa mjólkurbúum að mismuna í útborguðu verði til framleiðenda eftir árstíðum, ef hún telur nauðsyn á, til að fullnægja markaðsþörfinni.“ Ég skal geta þess, að í þessum lið er prentvilla; stendur þar „verðjöfnunarverð“ í staðinn fyrir jöfnunarverð. Verður að lagfæra það í umprentun. Þessi ákvæði stefna bæði að því sama, að auka mjólkurframleiðsluna á því tímabili, sem hún er minnst, dýrust og örðugust. Þessar aðferðir hafa báðar verið notaðar áður af Mjólkurfélagi Reykjavíkur, og á vissu tímabili fylgt þeirri reglu, að borga fullt verð út fyrir þá mjólk, hversu mikil sem vinnslan var, sem nam því, sem menn höfðu haft yfir haustmánuðina, og á þennan hátt var mjólkurframleiðslan á þessu tímabili stóraukin, en síðar var þessari reglu breytt þannig, að í staðinn fyrir meðaltalsákvæðið var þeirri reglu fylgt, að borga meira fyrir haustmánuðina, og það hefir verið gert til skamms tíma. Þess vegna er reynsla fengin fyrir því, að báðar þessar reglur hafa orðið til þess að „stimulera“ mjólkurframleiðsluna fyrir það tímabil, sem aðallega er dauður punktur í framleiðslunni, en það eru haustmánuðirnir. Við í meiri hl. berum þessa till. fram til samræmis fyrir þá, sem búa utan sölusvæðisins, til samræmis við þau hlunnindi, sem þeir fá, sem búa inn á sölusvæðinu, með þeirri uppbót, sem þeir fá á meðaltalsmjólk ársins. Ég hefði frekar óskað þess, að sama ákvæði hefði náð yfir hvorttveggja, en ég tel, að það ákvæði, sem hér er bætt við, nái fremur tilgangi sínum en hitt, vegna þess að ef verðuppbót er bundin víð meðaltalsmjólk, reyna menn alltaf að hafa mjólkina það uppi, að það nái þessu lægsta meðaltali, t. d. reyni menn um sumarmánuðina að komast það hátt upp, að þeir nái haustmeðaltalinu, en það er engin nauðsyn, heldur miklu meir ástæða að herða á framleiðslunni yfir haustmánuðina, án þess að menn séu bundnir við að halda uppi meiri framleiðslu yfir sumarmánuðina. Að því leyti verkar brtt. okkar í h-lið frekar í þá átt, sem ætlazt er til, að örva framleiðsluna yfir haustið, að það er sama, hvað þeir framleiða mikið yfir það tímabil, þá fá þeir eins eyris uppbót fyrir það, þó að dragi úr framleiðslunni hjá þeim á öðrum tíma ársins, og jafnvel þó hún færi niður í ekki neitt. Þá er seinni hluti brtt. „Einnig er mjólkursölunefnd heimilt“, o. s. frv. Þetta ákvæði stefnir í sömu átt, þá átt, að ef ekki næst nægilegur jöfnuður á framleiðsluna með þessum tveimur ákvæðum, sem ég hefi nefnt, þá geti n. fyrirskipað búunum ennfremur að borga mjólkina tiltölulega hærra verði vissar árstíðir heldur en aðrar, til þess að ýta undir að fá meiri mjólk inn á markaðinn, sem nauðsynlegt er, ef hætt er við, að framleiðslan verði of lítil, eins og komið hefir fyrir á haustin. Ef þetta ákvæði hefði þá verið í l., þá hefði verið hægt að koma því þannig fyrir, að framleiðendunum hefði verið greitt hærra fyrir haustmjólkina en gert var, - reyndar á kostnað þeirrar mjólkur, sem síðar kom, - aukið þannig framleiðslu haustsins, svo að eftirspurninni hefði frekar verið fullnægt heldur en raun varð á í haust. Þetta getur vitanlega alltaf komið fyrir, og þess vegna sá n., að ekki var nema sjálfsagt að gefa mjólkursölunefnd heimild til að gera þessar ráðstafanir, ef á þyrfti að halda. Þá er brtt. við 3. gr. Þar orðum við um 2. málsgr. 5. gr. í núgildandi l. Ég ætla að lesa alla brtt. eins og hún liggur fyrir. Hún er svona, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt skal þó mjólkursölunefnd að leyfa þeim, er framleiða mjólk innan lögsagnarumdæma kaupstaða, að velja um, hvort þeir afhenda sölumjólk sína til sölusamtakanna og njóta undanþágu verðjöfnunargjalds samkv. 2. gr., eða selja mjólk sína beint til neytenda innan lögsagnarumdæmisins og greiða af henni verðjöfnunargjald eftir því sem mjólkursölunefnd ákveður það á hverjum tíma“. Þetta er svo að segja orðrétt nema niðurlagið, þar sem tekið er fram, að þeir skuli greiða verðjöfnunargjald, eftir því, sem mjólkursölunefnd ákveður það á hverjum tíma, en það er til samræmis við þær breyt., sem eru við 2. og 3. gr. l., því að áður var ákveðið víst verðjöfnunargjald, sem ekki varð breytt, en ef frv. verður samþ., verður hægt að breyta því, og við það er átt með þessari brtt. Þá er áframhald brtt., sem er svo hljóðandi: „Skal þá verðjöfnunargjaldið miðað við 3000 lítra ársnyt úr hverri kú í lögsagnarumdæmi Reykjavíkur og Hafnarfjarðar“. Þetta er líka óbreytt frá því, sem er í l. Svo kemur niðurlagið. „Hafi hinsvegar meðalársnyt í öðrum þeim lögsagnarumdæmum, þar sem sölusvæði er ákveðið, reynzt lægri samkv. skýrslum nautgriparræktarfélaga þar, skal gjaldið miðað við það“. Ég skal taka fram til skýringar á ákvæðinu um þessa 3000 lítra ársnyt, að hún er neðan við það, sem er í þessum tveimur lögsagnarumdæmum, en það var gert til tilhliðrunar við þá menn, sem búa á bæjarlandinu, að færa hana niður í 3000 lítra. En viðbótin við brtt. er fram komin m. a. fyrir kröfu hv. þm. Ak. Það mun hafa sýnt sig á Akureyri, að meðalársnyt er ekki svona há, og eins gæti verið, að sölusvæðunum yrði síðar meir fjölgað, og gæti vel verið, að meðalársnyt yrði þar minni en 3000 l. og þykir n. rétt, að þar sé miðað við þá raunverulegu nythæð, sem er á hverjum stað. Þá er breyt., sem var í frv. og við breytum einnig, en það er heimild til að undanskilja til heimilisnotkunar ½ lítra á dag fyrir hvern heimilismann. Þetta er nýtt ákvæði, en lá fyrir í því frv., sem hér er til umr., og n. hefir ekki breytt því út af fyrir sig, en leggur til að bæta því við, að í þessu sambandi teljist þeir til heimilismanna, er framleiðandi hefir á framfæri, svo og hjú hans, enda tilkynni hann tölu heimilismanna og færi sönnu á hana eftir því sem sölustjórn ákveður. Þetta ákvæði er aðeins til öryggis, til þess að menn fari ekki að telja heimilismenn fleiri en þeir eru. Þá er 3. brtt., sem er aðeins smálagfæring við 2. málsgr. 4. gr., að í staðinn fyrir „sá, er flutninginn annast, eða aðrir“, komi sá, er flutninginn annast, og aðrir. Þetta er gert til að orða það skýrt, að ef mjólkurvörur eru fluttar óleyfilega inn á sölusvæðið, skuli sektir ekki aðeins koma fram á þeim, sem vöruna flytja, heldur einnig þeim, er meðsekir reynast. Þetta er aðeins smáleiðrétting. Eins og hv. þdm. sjá, er nokkuð mikið af þessum brtt. aðeins formsbreyt., sem gera ýmis ákvæði frv. skýrari en áður. Eina till., sem felur í sér efnisbreyt., er sú, að bætt sé við þessari eins eyris uppbót hjá þeim, sem selja utan bæjarlandsins. Sömuleiðis er skýrar tekið fram, hvernig skuli reikna flutningskostnaðinn, og með tilliti til þess, að ekki skuli reiknaður meðaltalsflutningskostnaður yfir allt árið, heldur mismunandi fyrir ýmis tímabil ársins, þannig að reiknaður sé hærri á vetrum en sumrum, munurinn milli vinnslumjólkur og sölumjólkur, en þetta verður til þess, að eðlileg verkaskipting myndast, þannig að nærliggjandi búin taka að sér framleiðslu sölumjólkurinnar að vetri til, en hleypa hinum búunum inn á sumarsöluna. eftir því sem ástæður eru fyrir hendi.

Forseti (JörB): Brtt. á þskj. 296 munu ekki vera komnar úr prentun og getur dregizt í nokkrar mínútur. Fundi er því frestað til kl. 3.10. Fundarhlé.

Forseti (JörB): Útbýtt er í deildinni brtt. á þskj. 296, og verður að leita afbrigða frá þingsköpum til þess að þær megi taka til meðferðar á fundinum.

* Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Hv. frsm. meiri hl. gat þess í upphafi máls síns, að enginn fundur hefði verið um þetta í landbn. Þegar málið var hér til 2. umr., talaði ég um, að æskilegt væri, að leitað væri samkomulags um ýms atriði, er snerta afgreiðslu þess, og að n. héldi fund í því skyni. En það hefir atvikazt svo, að enginn fundur hefir verið haldinn hjá n. í heild, en hv. frsm. meiri hl. sýndi mér í morgun þær till., sem hann hefir borið fram, og ég sagði honum innihald till. minni hl. og jafnframt, að við hefðum ekki gengið frá þeim, því að við héldum, að landbn. mundi taka málið til meðferðar, og við vildum sjá, hver árangur yrði af því. Þetta varð þess valdandi, að brtt. komu seinna fram en ella. Hv. frsm. gat þess, að ég hefði haft mikið að athuga við þessar brtt. Það er að því leyti rétt, að brtt. miða að því að bæta úr ágalla frv. um óljósa orðun á ýmsum atriðum, einkum 1. gr. En í þeim brtt., sem hv. frsm. meiri hl. talaði um, er ekki um neinar meginbreyt. að ræða. Þó er lögð til í g-lið nokkur breyt. á ákvæði, sem nú felst í síðustu mgr. 1. gr. frv. Það er breyt., sem ég ekki samþ. og skal ekki fjölyrða um. Hin atriðin í brtt. eru ekki breyt. í raun og veru, heldur skýringar á ýmsum ákvæðum frv. Þó mætti segja, að í einu atriði - e-lið - gæti falizt nokkur breyt. Það er hér í 1. gr. frv., þar sem talað er um, að þeir, sem leggja mjólk sína í mjólkurbú til vinnslu, fá þeim mun minna verð fyrir mjólkina, sem svarar til flutningskostnaðar hennar frá því búi til sölustaðar. Þetta er skýrt svo af hv. frsm. meiri hl., að þessi munur sé flutningskostnaður á hrámjólk frá búi til sölustaðar, sem hann gizkar á, að séu 3–4 aurar á lítra. Ég held, að þegar þetta ákvæði er athugað í sambandi við annað í sama málslið, sé þetta ekki allskostar rétt. Þar stendur: „- enda sé þá flutningskostnaður vinnsluvaranna til sölustaðar innifalinn í stöðvargjaldi búsins“. M. ö. o., flutningskostnaður á unnu vörunni á að teljast með í rekstrarkostnaði búsins, og eftir því sem hann er meiri, eftir því fá menn minna fyrir mjólkina og þurfa meira verðjöfnunargjald til þess að jöfnuður fáist. Mismunurinn yrði ekki 3 aurar, heldur bara munurinn á flutningskostnaði hrámjólkurinnar og flutningskostnaði unnu varanna. Það á ekki að binda sig við þetta eingöngu, heldur á mjólkursölunefnd að ákveða flutningskostnaðinn, að hann sé sem næst raunverulegu verði, en það fer eftir því, sem litið er á á hverjum tíma. Ég skal ekki fara út í þessar brtt., nema brtt. í g-lið í sambandi við brtt. minni hl. um svipað efni. Þess er getið í nál. minni hl., að hann geti ekki fallizt á þá hugsun, sem felst á bak við frv., nema jafnframt sé sýnd viðleitni til þess, að í framtíðinni verði það ekki til þess að valda þeim örðugleikum, sem mundu torvelda eða gera ómögulegan búrekstur þeirra, sem áður gátu flutt daglega mjólk inn á sölustaðina í Reykjavík og Hafnarfirði. En því hefir verið haldið mjög fram, að ekki sé hægt að sjá út yfir framkvæmd þessa frv., svo að ekki er hægt að fortaka neitt um, að þessi geti ekki orðið afleiðingin. En þó að sé viðurkennd þörfin á, að þeir, sem fjær búa, beri meira úr býtum en nú á sér stað, þá verður að gæta þess, að þjóðhagslega séð er ekki bætt úr þessari þörf, ef framkvæmd h hefir þær afleiðingar, að á öðrum svæðum verði menn að gefast upp við búreksturinn. Við minni hl. menn höfum borið fram brtt., sem stefna að því, að í framkvæmdinni verði reynt að sigla framhjá þessum afleiðingum. Við gerum það með brtt. okkar við 1. gr. - a-lið, þar sem við leggjum til, að aftan við 2. mgr. 1. gr. bætist: „Við ákvörðun gjaldsins skal þó tekið hæfilegt tillit til mismunandi kostnaðar við mjólkurframleiðsluna á hinum ýmsu stöðum innan verðjöfnunarsvæðis, og má aldrei hækka það svo, að ofboðið sé með því greiðslugetu framleiðenda í nokkru byggðarlagi á verðjöfnunarsvæðinu; skal um þetta stuðzt við álít og till. Búnaðarfél. Ísl.“. Það hefir fengizt viðurkenning hjá hv. frsm. meiri hl. um það, að hann gæti gert ráð fyrir. að sú yrði afleiðingin um þessi byggðarlög, að á eftir þyrfti að gera sérstakar vandræðaráðstafanir vegna þeirra, sem l. kæmu illa niður á. Það er líka viðurkennt af formælendum málsins, að réttmætt er að taka tillit til þess, hversu ræktun hefir verið dýr sumstaðar og til þess aðstöðumunar, að sumir hafa ekki sumarbeit fyrir mjólkurpening. Búnaðarfél. Ísl. er stofnun bændanna og hefir sérstakan kunnugleika á högum bænda. Þess vegna leggjum við til, að Búnaðarfél. Ísl. sé haft með í ráðutn. Enda er það viðurkennt af Alþ., að Búnaðarfél. Ísl. hafi hönd í bagga með ræktunarmálum og framleiðslumöguleikum. Næst er brtt. við b-lið, og er aðeins leiðrétting á tilvitnun. Þá kem ég að c-lið, og þar er ég kominn að þeirri brtt., sem ég minntist á áðan og sem brtt. frá hv. meiri hl. liggur hér fyrir um. Eins og þetta er nú, og tekið er fram í frv. og minnzt var á við 2. umr. málsins, þá eru það eingöngu þeir, sem framleiða mjólk í kaupstöðum eða á sölusvæðinu, sem eiga að njóta þessarar 1 eyris uppbótar á sína mjólk fyrir það lágmarksmjólkurmagn, sem þeir leggja í samsöluna yfir árið. Ég hefi bent á, að með þessu ákvæði er alls ekki hægt að ná þeim tilgangi, sem látið var skína í að ætti að ná með þessu, sem sé að auka mjólkurmagnið á vissum tíma ársins, af því að mjólkurmagnið, sem um er að ræða í kaupstöðunum, er svo lítið, að það gerir hvorki til né frá, þegar um er að ræða heildarmjólkurþörf kaupstaðanna. Nú er hér brtt. um að færa þetta út. Því er haldið óbreyttu, að kaupstaðarbúar eigi að fá þessa 1 eyris uppbót á allt sitt lágmarksmjólkurmagn yfir árið, en annarsvegar eiga aðrir framleiðendur á verðjöfnunarsvæðinu að fá 1 eyris uppbót fyrir það mjólkurmagn, sem þeir leggja inn 3 mánuði ársins, og það án tillits til þess, hvort um er að ræða mjólk, sem framleidd er á þeim svæðum, sem hafa aðstöðu til þess að senda mjólk daglega inn á sölustaðinn; því að þetta nær til allrar mjólkur, sem flutt er til samsölunnar, hvort sem hún er framleidd fyrir vestan eða austan fjall. Það sjá allir, hver geysimunur er á þessu ákvæði gagnvart mönnum, sem búa utan sölusvæðisins eða utan kaupstaðar. Þeir, sem búa í kaupstöðum, eiga að fá 1 eyri fyrir lágmarksmjólkurmagn allt árið, en þessir menn fá 1 eyri á það magn sem þeir selja 3 mánuði ársins, og þá mánuði ársins, sem þeir undir venjulegum kringumstæðum flytja minnst af mjólk til kaupstaðanna. Mér finnst þarna kenna ærins misræmis, þegar um er að ræða þau hlunnindi, sem felast í þessari 1 eyris uppbót, sem skiptist í milli framleiðenda. Ég fyrir mitt leyti vil alls ekki ganga inn á viðbót við þau hlunnindi, sem kaupstaðirnir hafa fengið og nú er verið að færa út með ákvæðum, sem hér liggja fyrir, fyrst og fremst með því, að þeir megi draga frá ½ lítra á hvern heimilismann, og í öðru lagi með brtt., sem hér liggur fyrir um það, að þeir menn, sem selt hafa til samsölunnar og orðið að borga í verðjöfnunarsjóð af 3000 árslítrum á hverja kú, þurfi ekki að borga svo mikið, heldur eins og t. d. á Akureyri ekki nema af 2700 l., og ég efast um, að það sé hærri meðalnyt hér í Reykjavík, en ég skal þó ekki fullyrða um það. Það sjá allir, að þau ákvæði, sem nú gilda í þessu efni, ern ekki ósanngjörn miðað við þau verulegu hlunnindi, sem kaupstaðirnir fá að því er þetta snertir. Við í minni hl. höfum lagt til í okkar brtt., að það sé farið með þetta á sama grundvelli, sem um langt árabil var búið að framkvæma þetta á hjá Mjólkurfélagi Reykjavíkur, sem sé að fyrir það mjólkurmagn, sem framleiðendur á verðjöfnunarsvæðinu leggja inn í samsöluna og geta tryggt til sölu og selja allt árið jafnt, skal þeim greiddur 1 eyrir umfram jöfnunarverð til framleiðenda, og skuli þessi uppbót greiðast úr verðjöfnunarsjóði eftir á um áramót. Með þessu móti má ná þessum tilgangi, sem lá á bak við þetta áður og þótti reynast vel, og það er sanngjarnt, að þetta ákvæði nái til allra, sem hafa aðstöðu til þess að senda mjólk til samsölunnar, með þeim takmörkunum, sem nú eru um þetta efni. Ég vil vænta þess, að hv. d. geri ekki upp á milli manna, hvort sem þeir framleiða mjólkina í kaupstað eða annarsstaðar á verðjöfnunarsvæðinu, þar sem annars er möguleiki fyrir því að senda daglega mjólk á sölustaðinn.[Frh.]

Forseti (JörB): Þar sem ég býst við, að fundur í Sþ. standi til kl. 7 og ég hefi hugsað mér að halda fundi áfram í hv. d., fresta ég fundi til kl. 8 í kvöld. Fundarhlé.



Ég var kominn að því áðan, þegar fundi var frestað, að minnast hér á brtt., sem við minni hl. landbn. berum fram, að eftir 3. gr. mjólkurlaganna komi ný gr., sem felur í sér að afla verðjöfnunarsjóði nokkurra tekna fram yfir það, sem honum ber gegnum verðjöfnunarsjóðsgjaldið af mjólkinni. Og er það með tvennum hætti, sem við viljum auka tekjur hans, sem sé með því að leggja innflutningsgjald, sem nemi allt að 5 aurum á hvert kg. af innfluttu kjarnfóðri, þ. e. a. s. kjarnfóðri, sem flutt er inn, á verðjöfnunarsvæðið. Í öðru lagi með því að afla verðjöfnunarsjóði tekna með því að komið sé á fót þurrmjólkurvinnslu, og að það verði gert að skyldu að blanda mjólk í öll brauð í brauðgerðarhúsum á verðjöfnunarsvæðinu. Með þessum hætti ætti að mega afla verðjöfnunarsjóði nokkurra viðbótartekna, og þá líka hamla nokkuð upp á móti því, að af þessu fyrirkomulagi leiði það, að verðið jafnist svo mikið niður á við, ef mikil aukning yrði á mjólkurframleiðslunni, að lítt yrði við hlítandi fyrir þá, sem eiga að byggja sína búskaparafkomu á mjólkurframleiðslunni. Ég hefi náttúrlega engar tölur um þetta, hvað mikilla tekna sé hægt að afla verðjöfnunarsjóði með þessum hætti, en hinsvegar má fullkomlega gera ráð fyrir því, að með þessum ákvæðum mundi vera létt allmikið undir með það, að hægt væri að bæta verð mjólkurinnar allmikið meir en hægt yrði að gera án þess að miður færi á öðrum stöðum, með því ákvæði einu, að verðjöfnunarsjóður fái ekki aðrar tekjur en verðjöfnunarsjóðsgjaldið af mjólkinni. Við höfum í þessari brtt. einungis gert ráð fyrir innflutningsgjaldi af því kjarnfóðri, sem flutt er inn á verðjöfnunarsvæðið, svo að aðrir en þeir, sem hafa einhverra hagsmuna að gæta, verða ekki skattlagðir í þessu augnamiði, svo að neinu verulegu nemi. Jafnframt þessu höfum við reynt að búa svo um þá hnúta, að það þurfi ekki að verða neinn árekstur á framkvæmd þessara ákvæða, með þeim ákvæðum, sem við höfum sett inn í okkar brtt. að þessu lútandi. Ennfremur er gert ráð fyrir því, að um innflutningsgjald sé einungis að ræða á þeim svæðum, þar sem verðjöfnunarsjóður er. En á hinum falli það niður, t. d. eins og ég ætla, að muni vera á verðjöfnunarsvæði Akureyrar. Og ætti þetta þá ekki að rekast á við skiptingu verðjöfnunarsvæða. Um hitt ákvæðið, um þurrmjólkurvinnslu og að blanda þurrmjólk í brauð, liggur nú fyrir alþingi, og það einmitt fyrir þessari hv. deild, till. um það, að komið sé á fót þurrmjólkurvinnslu í landinu, án þess að nokkuð sé tekið fram um það, eða hað sé nokkuð tengt við mjólkurlögin, sem nú eru í gildi hjá okkur. Að farið verði að nota mjólk í brauð, er náttúrlega til mikilla bóta, og hagnýta þannig svo og svo mikinn hluta af mjólk, sem annars er lítið verðmæti, eins og t. d. undanrennan. Hinsvegar virtist okkur flm. þessara brtt., að þá væri rétt að tengja þetta nokkuð nánar við mjólkurlögin eða framkvæmd þeirra, þannig, að gert yrði ráð fyrir í þessu sambandi, að stofna til þess að vinna þurrmjólk, jafnframt því sem fyrirskipað er að nota mjólk í brauð í öllum brauðgerðarhúsum á verðlagssvæðinu, og að það væri skýrt tekið fram, að allar tekjur, sem af þessu hlytust, rynnu einmitt í verðjöfnunarsjóð. En í frv., sem liggur fyrir, er ekkert ráð fyrir þessu gert, heldur alveg óákveðið um þetta, og virtist okkur því réttara að tengja þetta mál einmitt með þessum hætti við mjólkurlögin, eins og við höfum gert í brtt. Það getur ekki verið álitamál, að hér sé að ræða um mikinn ávinning fyrir framleiðendur, að það verði tekið upp að blanda mjólk í brauð og á með þessum hætti að vera hægt að afla aukins markaðar fyrir mjólk og koma á þennan hátt þessari kjarngóðu fæðu einmitt til notkunar í nokkuð verulega stærri mæli heldur en nú er, með því að þetta sé upp tekið. Þá er ennfremur í okkar brtt. ákvæði um það, að kveða alveg skýrt á um það í lögum, að framleiðendur fái í sínar hendur alla framkvæmd, er snertir sölu mjólkur, og þeir ráði beinlínis, hvaða menn það eru, er skipa þá stjórn, sem hefir með höndum sölu og dreifingu mjólkurinnar. Eins og tekið var fram við 2. umr. þessa máls, er framkvæmd þessara mála í höndum mjólkursölun., og er bráðabirgðaákvæði í lögum, og við teljum rétt, úr því að það liggur fyrir að breyta lögunum, að taka upp ákvæði um þetta efni. Hefir verið um tilhögun á stjórn og framkvæmd mjólkursölunar farið eftir þeim till., sem komið hafa frá fulltrúum mjólkurbúanna, og verið samþ. á fundum þeirra um þetta efni, þannig, að mjólkurbúin tilnefni þessa menn, og að það sé tilnefndur einn maður frá hverju mjólkurbúi, með þeim undantekningum þó, að 2 mjólkurbú, sem langsamlega hafa yfir mestu mjólkurmagni að ráða, tilnefni hvort fyrir sig 2 menn í stjórn samsölunnar. Í sambandi við þessar till. höfum við gert brtt. um það, að niður falli e-liður í 9. gr. Það er bein afleiðing af þessari breyt., og sömuleiðis ákvæði um stundarsakir, sem þá er alveg óþarft, þegar búið ec að slá föstu, hvernig stjórnin skuli skipuð. Ég vil nú vænta þess að hv. d. ljái þessum till. okkar fylgi sitt og þær verði samþ. Skal ég svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál að svo stöddu, fyrr en þá ef tilefni gefst til þess síðar.



Mig langar að gera hér nokkrar aths. við það, sem fram kom hjá hv. frsm. minni hl., bæði það, sem hann fór inn á brtt. meiri hl., og það, sem hann sagði í sambandi við brtt. minni hl., sem fram hafa komið síðan í dag að ég talaði. Hann hóf mál sitt á því, að hann hefði óskað eftir því við 2. umr. þessa máls, að samvinna gæti orðið í landbn. milli meiri og minni hl. um þær till., sem fram yrðu bornar. Þetta er að vísu rétt, en ég þarf ekki að geta þess, þó það sé nú rétt í sambandi við þetta, að þingdm. er kunnugt um, að síðan þær umr. fóru fram, hefir ekki gefizt kostur á því að halda neinn deildarfund. Fundir n. eru milli kl. 5 og 6, en síðan farið var að halda kvöldfundi, hefir ekki verið unnt að kalla saman nefndarfund. Og í öðru lagi vegna þess, að ég gerði talsverða tilraun til þess að ná í þm. Borgf. til samkomulags og ræða um þessa brtt. minni hl., en mér tókst það ekki fyrr en í morgun, áður en ég setti þær í prentun. Þannig er það ekki af því, að ég hafi forðazt samvinnu og samtal við hv. minni hl. n. Hinsvegar er ekki víst, að við hefðum orðið sammála um allar okkar till., þó að okkur hefði gefizt tími til að ræða málið saman. Þá skal ég minnast á nokkur atriði. sem hv. þm. kom inn á í sambandi við mál mitt á fundinum í dag. Ég held það hafi verið af vangá hjá honum, eða hann hefir ekki tekið eftir því, þegar ég við 2. umr. þessa máls tók það fram, að verðmunur milli vinnslubúa og sölubúa yrði sem mismun á flutningskostnaði næmi, þ. e. að ég ætla 3 til 4 aurar, og hefi ég byggt mína útreikninga á því. Þá fetti hv. þm. fingur út í það, að í till. okkar meiri hl. væri gert ráð fyrir því, að þessi flutningskostnaður reiknaðist sem mest eftir hinum raunverulega kostnaði, og finnst óþarflega hæversklega til orða tekið, að það væri ekki allur raunverulegur flutningskostnaður, sem lagður væri til grundvallar, heldur sem næst honum. Það er af því, að það er ekki hægt að gera ráð fyrir, að hann sé ákveðinn fyrirfram, svo menn fyrirfram viti, að hverju er að ganga, heldur fara eins nærri honum og unnt er. Ég býst við, að aldrei verði hægt að sjá flutningskostnað út í öllum einstökum atriðum eins og hann hefir verið breytilegur, svo sem mönnum er kunnugt. Þá skal ég víkja að brtt. minni hl. n. Ég efast nú ekki um, að honum hafi gengið gott eitt til með þeim brtt., sem hann leggur hér fram, en mér virðist, að sá sameiginlegi galli sé á a. m. k. öllum höfuðbrtt., að þær séu illframkvæmanlegar, og skal ég reyna að færa þeim orðum mínum stað. - Fyrsta brtt. hljóðar svo: „Við ákvörðun gjaldsins skal þó tekið hæfilegt tillit til mismunandi kostnaðar við mjólkurframleiðsluna á hinum ýmsu stöðum innan verðjöfnunarsvæðis, og má aldrei hækka það svo, að ofboðið sé með því greiðslugetu framleiðenda í nokkru byggðarlagi á verðjöfnunarsvæðinu ... “ Ég býst við, að flestum muni reynast það nokkuð erfitt að meta það fyrir hvert framleiðslusvæði fyrir sig, hvað þetta verðjöfnunargjald megi vera hátt, til þess að greiðslugetu framleiðenda sé ekki ofboðið. Ég býst við, að það muni reynast mjög erfitt og að niðurstaðan yrði sú, að verðjöfnunargjaldið yrði að vera mjög mismunandi á hinum ýmsu svæðum, því að við vitum það, að jafnvel á sölusvæðinu til Reykjavíkur er framleiðslukostnaðurinn mjög mismunandi. Ef þessu ákvæði ætti því að fylgja út í ystu æsar, þá yrði að vera t. d. annað verðjöfnunargjald í Kjósinni heldur en á Kjalarnesi og Mosfellssveit, og annað uppi í Borgarfirði. Ég efast líka um, að nokkur muni vilja taka það að sér að reikna þetta út, því að vafalaust yrði mikið þref um það, hvort sá útreikningur væri sannleikanum samkvæmur eða ekki. - Svo vildi ég líka minnast á annað í sambandi við þessa brtt. Þar stendur sem sé, að aldrei megi hækka verðjöfnunargjaldið svo, að ofboðið sé með því greiðslugetu framleiðenda í nokkru byggðarlagi. En það er ekkert falað um það, að ekki megi lækka svo verðjöfnunargjaldið, að greiðslugetu manna sé ofboðið. Við verðum að aðgæta það, að bæði hækkun og lækkun á verðjöfnunargjaldinu hefir mjög mikil áhrif á hina einstöku framleiðendur. Hagur þeirra, sem selja mjólkina nýja og greiða verðjöfnunargjaldið, batnar, ef gjaldið er lágt, en hagur hinna, sem verða að láta vinna úr mjólkinni, versnar að sama skapi sem gjaldið lækkar. - Ég bendi á þetta sem dæmi um það, hve hér er mjög einstrengingslega sett fram krafa þeirra, sem hag hafa af því, að þetta gjald sé sem lægst, en ekkert tillit tekið til hinna, sem eiga alla sína hagmuni undir því, að gjaldið sé hátt. Hér verður vitanlega að sigla milli skers og báru, og ég sé ekki, að hægt sé að finna neina réttlátari leið en þá, að gera öllum jafnhátt undir höfði með það að nota markaðinn, eftir því sem eðlilegar ástæður leyfa, með þeim takmörkunum einum, sem því eru samfara, að menn búa mismunandi langt frá markaðsstaðnum. M. ö. o., að flutningsgjaldið eitt hafi áhrif á það, hvað menn fá mikið út úr sinni framleiðsluvöru. En matið samkv. 1. lið 1. brtt. er svo flókið, að ég sé ekki nokkra leið til þess að framkvæma það. Þá vil ég aðeins minnast á c-lið þessarar sömu brtt., sem er umorðun á 6. gr. frv., og er á þá leið, að allir framleiðendur á verðjöfnunarsvæðinu, sem leggja mjólk sína inn í samsöluna, skuli njóta eins eyris uppbótar fyrir þá mjólk, sem þeir hafa að meðaltali allt árið, eða m. ö. o. fyrir það mjólkurmagn, sem er jafnt því, sem þeir hafa minnst yfir árið. Hv. þm. Borgf. talaði töluvert um þetta ákvæði og fannst þetta mundi verða hagkvæmara heldur en það, sem meiri hl. leggur til, sem sé að ætla mönnum eins eyris uppbót fyrir þá mjólk, sem þeir leggja inn 3 haustmánuðina, okt.–des. En ég held, að þetta sé alveg öfugt við það, sem hv. þm. vill halda fram, og hann mundi reyna það, ef hann framkvæmdi báðar þessar leiðir, að það er miklu erfiðara og dýrara að haga mjólkurframleiðslunni þannig, að náð sé einhverri jafnri framleiðslu allt árið, heldur en að koma miklu af henni á 3 mánuði. Og ég er alveg sannfærður um það, að bændur myndu fá meira fyrir sína mjólk, ef þeir neyta þess að fá eins eyris uppbót fyrir 3 mánuði, heldur en með því að fá eins eyris uppbót fyrir meðaltalsmjólkina. Ég segi þetta ekki heldur út í bláinn, vegna þess að ég og fleiri bændur hér í nágrenni Reykjavíkur hafa reynt þetta. Þetta ákvæði var fyrst lengi vel í reglugerð Mjólkurfélags Reykjavíkur, að menn ættu að fá uppbót fyrir það mjólkurmagn, sem þeir hefðu jafnt allt árið, en Mjólkurfélagið hvarf frá þessari reglu yfir í það að borga meira yfir haustmánuðina, sem hvorttveggja stefnir að því sama, þ. e. að „stimulera“ mjólkurframleiðsluna á þeim tímum árs, sem venjulega er minnst af henni og dýrast að framleiða hana. Og ég verð að segja það, að seinni reglan verkaði engu síður á það að auka við haustframleiðsluna, því að það er nú miklu hægara fyrir framleiðendur að nota sér þá reglu heldur en hina. Hv. þm. verður nefnilega að athuga það, að þó að greiða eigi þetta eyris gjald allt árið, þá verður undir flestum tilfellum ekki nema nokkur hluti ársframleiðslunnar, sem kemst undir þetta ákvæði. Mér þykir gott, ef meðalbændur ná meiru en ¼ af sinni framleiðslu undir þetta ákvæði, þ. e. a. s., að meðaltalsmjólkin verði meira en ¼ af ársframleiðslunni. En ég er sannfærður um það, að hægara er að ná þessum ¼ af ársnytinni á þessum ársfjórðungi, þ. e. okt., nóv. og des., þannig að það er langt frá því, að þeim sé ívilnað, sem komast undir þetta meðaltalsákvæði, fram yfir þá, sem fá eins eyris uppbót á 3 mánuðum. Og auk þess er þetta í fullu samræmi við reynslu Mjólkurfél. Rvíkur, sem hvarf frá meðaltalsákvæðinu yfir í uppbótarákvæðið fyrir vissa mánuði. Þá var það annað, sem hv. þm. Borgf. fann þessu ákvæði til foráttu, nefnil. að uppbótarákvæðið yfir haustmánuðina næði líka til vinnslubúanna, þ. e. a. s. til þeirrar mjólkur, sem þau koma með á þessu tímabili, ef ekki er næg mjólk fyrir hendi hjá sölubúunum. En hvað gæti komið til þess, ef bændur yfirleitt notuðu sér ekki þetta ákvæði og framleiddu ekki næga mjólk fyrir markaðinn, til þess að fá þessa eins eyris uppbót? Það væri vitanlega vegna þess eins, að þeim þætti svo dýrt að auka framleiðsluna á þessu tímabili, að þeim fyndist það ekki borga sig fyrir þennan eina eyri. En ef það er svo, að bændum á sölusvæðinu þætti of dýrt að auka framleiðsluna með eins eyris viðbót á þessu tímabili, hvaða sanngirni er þá í því, að þeir, sem selja til vinnslubúanna, fái ekki þessa uppbót líka? Því að það er vitanlega líka dýrara fyrir þá að framleiða mjólk á þessu tímabili, og eiga þeir því sömu heimtingu á að fá þessa uppbót. Mér þætti það einkennilegt, að ef bændur í nágrenni Rvíkur vildu ekki nota sér af þessu uppbótarákvæði, þá ættu bændur úr Borgarfirðinum, sem hlaupa yrðu í skarðið, ekki að njóta þessa eina eyris, sem hinum þætti of lítið. Ég gæti ekki séð neitt réttlæti í því. Hv. þm. Borgf. var mikið að tala um það, að bændur á bæjarlandinu mættu ekki vera rétthærri en aðrir bændur, sem seldu til búanna. Og ég skal játa, að mér þykir það nokkur galli á þessu frv., að ekki skuli vera hægt að ganga þannig frá því, að allir séu jafnréttháir um mjólkursöluna, með þeirri takmörkun einni, sem fjarlægðir og önnur náttúrleg skilyrði setja. En mér finnst það fara illa í munni hv. þm. Borgf. að fjargviðrast yfir því, að bændur á bæjarlandinu séu hærra settir heldur en hinir, þar sem það er undirstaðan í hans máli, að bændur í nærsveitunum eigi að vera hærra settir heldur en bændur í fjarsveitunum. Þá skal ég koma inn á brtt. hv. minni hl. um fóðurbætisgjaldið. Þar stendur svo: „Af öllu innfluttu kjarnfóðri á verðjöfnunarsvæði skal greiða innflutningsgjald, er renni í verðjöfnunarsjóð svæðisins, og nemi það 5 aur. á hvert kg. Ef ekki cr verðjöfnunarsjóður á svæði, fellur gjaldið niður.“ Um þessa brtt. vil ég segja það sama og þá fyrstu, að ég sé ekki vel, hvernig á að framkvæma hana. Ég sé ekki, hvernig á að finna það út, hvað af því fóðurmjöli, sem flutt er inn á verðjöfnunarsvæði Rvíkur og nágrennis er notað á þessu svæði, því að mikið af því fóðurmjöli, sem flutt er til Rvíkur, er aftur flutt út á land. En svo er annað í þessu sambandi, sem við verðum að athuga, sem sé, að þegar farið er að skattleggja fóðurmjöl, þá gæti vel farið svo, að bændur færu að nota rúgmjöl í staðinn fyrir maís til fóðurbætis, og ómögulegt er að hafa aðgæzlu á því, hvað af rúgmjölinu er notað til manneldis og hvað til fóðurs, og svo félli það vitanlega undan skattinum. Ennfremur vil ég benda á það, að ef ég t. d. tek verðjöfnunarsvæðið í Borgarfirði, Mýra- og Snæfellsnessýslu, þá er það ekki óhugsandi, að bændur á því svæði færu til Stykkishólms og keyptu þar fóðurbæti, og yrði þá að gera sérstaka skrá yfir það, hvaða fóðurbætir færi frá Stykkishólmi inn á verðjöfnunarsvæðið. Og í þriðja lagi vil ég benda á það, að mér finnst það ekki réttmætt, að á þennan hátt yrðu skattlagðir vegna mjólkurframleiðenda bændur, sem alls ekki ná til búanna og auðvitað - sérstaklega þegar verðið er lágt á sauðfjárafurðum eru miklu verr settir heldur en hinir, sem framleiða mjólk til sölu. Það er vitanlega ekki hægt að sjá, hvað af fóðurbætinum er notað fyrir kýr og hvað fyrir fénað, þannig að sauðfjárræktarbændur, sem eru þannig settir, að þeir hafa engin not af mjólkurbúunum, verða skattlagðir fyrir þessa menn, sem undir mörgum kringumstæðum eru betur settir heldur en þeir sjálfir. Gagnvart þessum mönnum álít ég, að kæmi fram ranglæti, ef þetta yrði samþ. En hitt skal ég taka fram, að meginhlutinn af þessum skatti kæmi frá mjólkurframleiðendum í nágrenni við bæina, því að þar er vitanlega kjarnfóðrið mest notað, m. ö. o., að skatturinn kæmi aðallega niður á þeim sömu mönnum, sem greiða verðjöfnunargjaldið. Þeir slyppu að vísu með minna verðjöfnunargjald, en kostnaðurinn yrði þeim mun meiri á fóðurvörunum. Ég get því ekki séð, að þeir, sem hjálpa á með þessu ákvæði, verði neitt betur settir, síður en svo. - Af þessum ástæðum, sem ég hefi nú nefnt, get ég ekki fylgt þessari till. um kjarnfóðrið. Ég álít, að hún sé ýmist ranglát, óframkvæmanleg eða komi ekki að þeim notum, sem til er ætlazt. Um þurrmjólkurtill., sem hv. minni hl. flytur með brtt. sínum, er það. að segja, að ýmislegt mælir að vísu með því, að sá háttur sé upp tekinn, sem þar er gert ráð fyrir. En nú liggur fyrir þessu þingi sérstakt frv. um framleiðslu á mjólkurdufti og blöndun í brauð, og ég sé ekki betur en að öll aðalatriði brtt. n. séu í þessu frv., sem mér finnst því rétt að afgr. eins og það liggur fyrir. Að síðustu vil ég minnast á brtt. minni hl. um skipun stjórnar samsölunnar. Ég er hv. þm. Borgf. alveg sammála um það, að æskilegast er, að þessi mál komist á þann rekspöl, sem upphaflega var hugsað, að bændur taki stjórn þessara mála í sínar hendur. En eins og togstreitan í þessum málum hefir verið til þessa, þá verður að viðurkenna, að það er nauðvörn að hafa stjórnina skipaða á þennan hátt, sem verið hefir. En hitt vil ég segja, að ef þær breyt. á mjólkursölulögunum, sem hér liggja fyrir í þessu frv., verða samþ., þá er kippt burtu aðalágreiningsefninu og ásteytingarsteininum úr framkvæmd þessa máls, og ég treysti því, að þá hljóti svo að fara, að fullt samkomulag geti orðið milli bænda um stjórn samsölunnar eftir ákvæðum núgildandi l., án nokkurra breyt. Því tel ég ekki þörf á því að taka upp ný ákvæði um skipun stjórnarinnar. Ég hefi þá farið nokkrum orðum um helztu atriðin í brtt. hv. minni hl., en ég skal geta þess, að ég hefi ekki getað borið mig saman við landbn. sem heild, þannig að það, sem ég hefi hér sagt, er meira út frá mínu eigin brjósti heldur en fyrir hönd. n. Ég vil þá að lokum geta þess um brtt. hv. 2. þm. Rang., að ég tel sjálfsagt að samþ. hana og reikna það frekar sem vangá heldur en viljaleysi, að n. tók hana ekki upp.

*Jón Pálmason: Ég þykist nú vita, að það sé meiningin að gera þetta frv., sem hér liggur fyrir, að l. á þessu þingi með þeim breyt., sem fyrir liggja frá meiri hl. n. En þrátt fyrir það vil ég ekki láta málið fara svo út úr þessari d., að ég ekki segi um það nokkur orð almennt séð. - Það hefir nú gengið svo til með þetta mjólkurmál, að síðan ég komst á þing hefir það legið fyrir á hverju einasta ári í einhverri mynd, og mætti því ætla, að við, sem setið höfum á öllum þessum þingum, værum farnir að kynnast nokkuð þeirri deilu, sem um það hefir staðið. Hvað mig snertir, þá stend ég vel að vígi með að tala um þetta mál sem almennt landsmál, því að mínir hagsmunir og minna kjósenda hafa fram til þessa verið utan við þær deilur, sem um það hafa staðið, og vildi ég því fara um það örfáum orðum frá því sjónarmiði, því að hér er auðsjáanlega til þess ætlazt, að gengið sé lengra en áður inn á þá braut, sem byrjað var á með mjólkurlögunum, þegar þau upphaflega voru sett. Það hefir oft verið að því vikið, og nú seinast töluvert við 2. umr. þessa máls, að við sjálfstæðismenn á Alþ. hefðum sýnt þessu máli andúð, en það er með öllu rangt. Deilan hefir aldrei staðið um það, hvort hér ættu að vera mjólkurlög eða ekki, hvort borga ætti verðuppbót til þess að jafna verðið o. s. frv., heldur um allt annað. Hún hefir staðið um það, hvernig ætti að haga stjórn þessara mála, og í annan stað, hvað langt ætti að ganga í því að jafna verðinu milli hinna einstöku framleiðslusvæða, en þó hefir deilan staðið fyrst og fremst og harðast um það, sem hafa verið framkvæmdaratriði á þessu sviði. Út í þetta skal ég ekki fara miklu nánar, en ég vildi aðeins taka þetta fram til þess að mótmæla því sem algerlega röngu, að við sjálfstæðismenn höfum sýnt því andúð að koma heilbrigðu skipulagi á þessa hluti. En það er eitt slagorð, sem upp hefir verið tekið í sambandi við þá deilu, sem staðið hefir á þessu og hinum síðustu þingum um enn frekari verðjöfnun en áður hefir verið, sem sé það, að sama verð skuli vera á sömu vöru á sama stað. Og ég hefi heldur engan heyrt mótmæla því, að þetta ætti svona að vera, enda held ég, að deilan standi alls ekki um það. Deilan hlýtur eðlilega að standa aðallega um hitt, hvaða breytingar eru gerðar, þegar vara, sem unnin er úr mjólk, kemur í allt annari mynd á markaðinn heldur en hún upphaflega var í. Nú kemur það í ljós samkv. grg. þessa frv., að síðan þessi l. voru sett, hafa hlutföllin milli vinnslumjólkur annarsvegar og neyzlumjólkur hinsvegar raskazt svo gífurlega, að verðjöfnunargjaldið hrekkur ekki líkt því til þess að skapa fullan jöfnuð. Líkur eru til, að þetta hlutfall breytist meira, ef lengra er farið inn á þá braut að hafa verðuppbótina misjafna. Þó sjálfsagt sé að hafa verðjöfnunargjaldið hærra á þá mjólk, sem hefir hagkvæma markaði, þá er samt vafasamt, hve langt á að ganga. Líklegt er, að eftir að neyzlumjólkin hefir minnkað í hlutfalli við vinnslumjólkina, verði verðjöfnunargjaldið hærra, og þá eru meiri líkur til, að búskapur, sem byggir á neyzlumjólk, geti ekki Horið sig. Það er þýðingarmikið að hugsa þá hugsun til enda, hvaða afleiðingar það hefði í framleiðslu okkar í heild, ef þessi regla yrði upp tekin. Ég sagði áðan, að mér væri það ljóst, að ef þessi reglu yrði upp tekin, yrði hún að vera viðtækt notuð. Segjum nú, að sú regla yrði tekin upp, að greiða framleiðendum sama verð fyrir mjólkina, í hverri mynd sem hún er sett á markaðinn, hvort sem unnið er úr henni eða hún seld beint sem neyzlumjólk. Þá getur endirinn ekki orðið annar en sá, að þetta fyrirkomulag hljóti að ná um allt landið. Ég vona, að hv. þm. sé ljóst, að þetta verður afleiðingin, ef framkvæmdin á að geta orðið sjálfri sér samkvæm. En þá vaknar sú spurning, hvort ekki sé eins sanngjarnt að færa þetta fyrirkomulag yfir á aðrar framleiðsluvörur, t. d. að hafa sama verð á kjöti, hvar sem það er framleitt á landinu og í hvaða mynd það er sett á markaðinn, og verðinu jafnað milli þess, sem nýtt er selt, og þess, sem er selt niðursoðið. Það yrði sama fyrirkomulagið og hér á að setja á mjólkursöluna. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um það, hversu heppilegt slíkt skipulag væri. En mér finnst fullt samræmi í því, eigi að bæta úr verðminni mjólkurvörum með því að taka af þeim verðmeiri. Það væri réttast, að þeir, sem sitja að Reykjavíkurmarkaðinum, borguðu svo hátt verðjöfnunargjald til okkar hinna, sem seljum á erlendum markaði, að hægt væri að jafna verðinu um allt land. Ef farið verður inn á þá braut, sem frv. fer fram á, væri athugandi, hvort skipulagið ætti ekki líka að ná yfir þá mjólk, sem seld er í smærri kauptúnum; annars gætu þeir seljendur fengið hærra verð en aðrir fyrir sína mjólk. Ég vil þá minnast á þau aðalatriði, sem uppi hafa verið í sambandi við þetta mál, og þá fyrst og fremst það, hverjir eigi að stjórna þessum málum. Sjálfst.menn hafa alltaf haldið því fram. að það væru framleiðendur sjálfir, sem ættu að stjórna þessum málum. Það er nú svo, að ég er samvinnumaður, hvað sem öðrum þóknast að kalla mig, og einn af merkari þáttum samvinnunnar hér á landi er einmitt samtökin um vinnslu og sölu á framleiðsluvörum lands og sjávar. En hér hefir það gerzt á undanförnum árum í mjólkurmálinu, að farið hefir verið út fyrir takmörk hinnar eðlilegu samvinnu, og ríkisvaldið látið skipa málunum. Það er sama sagan og um fiskinn. Þar var sett upp stjórnskipuð nefnd til að segja þeim mönnum fyrir verkum, sem framleiðendur sjálfir höfðu kosið sem forsvara sína. Þetta er mjög óheppileg aðferð að mínum dómi. Ég skal þá víkja að þeirri brtt., sem ég og hv. þm. Borgf. flytjum við þetta frv. Ég skal taka það fram, að mín afstaða til frv. er sú, að það eigi ekki að ná fram að ganga. En með brtt. okkar tel ég þó, að það sé fært til betra horfs. Frsm. meiri hl., hv. þm. Mýr., sagði, að þessi brtt. væri léttvæg. Ég skal ekki svara því með mörgum orðum, en víkja að því, sem vakir fyrir okkur flm. með till. Hvað það snertir, sem sagt hefir verið um fyrstu brtt. okkar, um að ekki megi ákveða verðjöfnunargjaldið svo hátt, að það ofbjóði greiðslugetu gjaldenda, og að við ákvörðun gjaldsins eigi að taka tillit til mismunandi framleiðslukostnaðar innan sama verðjöfnunarsvæðis, skal ég viðurkenna, að það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni, að framleiðslukostnaður getur verið mismunandi í sömu sýslu, en ekki er hægt að gera ráð fyrir, að löggjöfin geti tekið til greina svo nákvæman mismun á framleiðslukostnaðinum. Þegar nú á t. d. að leggja þungan skatt á bændur hér í Gullbringu- og Kjósarsýslu til verðjöfnunarsjóðs, þá yrði að miða við það, sem ætla mætti, að væri meðaltalsframleiðslukostnaður í þeim sýslum. Það gefur svo verið upp og ofan, hve réttlátt það meðaltal er. En Búnaðarfélagi Íslands, sem hér á að fjalla um, er vel trúandi til þess að fara sem næst sanni. - Hv. þm. Mýr. sagði í þessu sambandi, að farið gæti svo, að verðjöfnunargjaldið færi niður í ekkert, og væri þá ofboðið aðstöðu þeirra manna, sem taka eiga við verðjöfnunargjaldinu. Samkv. lögunum má hafa þetta gjald 5–8%, og er það álitamál, hvort hægt er að hafa verðjöfnunargjaldið hærra en lög gera ráð fyrir. Um eins eyris uppbótina er það að segja, að það er efamál, hvort hún á nokkur að vera. En ef hún á að vera, þá er ekki sanngjarnt, að uppbót þessi nái bara til takmarka bæjarlóðar Reykjavíkur. Ég lít svo á, að það sé sanngjarnara að hafa það eins og við fórum fram á í brtt. okkar, og mér skildist á hv. þm. Mýr., að hann liti svipað á það mál. Þetta getur ekki orðið erfitt í framkvæmd, ef þær reglur verða um það hafðar, sem við leggjum til. Og réttast er að miða við það meðaltal mjólkurmagns, sem viðkomandi getur selt árið um kring. Aðrar till. okkar eru um tekjuöflun í verðjöfnunarsjóð þann, sem hér er um að ræða. Ég get ekki fallizt á rök hv. þm. Mýr. hvað fóðurbætinn snertir. Það er tvímælalaust heppileg leið til þess að ná fé í verðjöfnunarsjóðinn, að leggja toll á innfluttan fóðurbæti, af þeim orsökum, að hið opinbera á ekki að ýta undir mjólkurframleiðslu, sem fyrst og fremst er byggð á erlendum fóðurbæti. Ég tel mjög heppilegt, að á þennan hátt verði aflað tekna í verðjöfnunarsjóð handa þeim mönnum, sem byggja framleiðslu sína á innlendu fóðri. Um framkvæmdaratriði þessa ákvæðis verður að fjalla í reglugerð, sem landbúnaðarráðh. gefur út. viðvíkjandi því, sem hv. þm. Mýr. sagði, að vel gæti farið svo, að þessi fóðurbætistollur lenti á þeim. sem nú eiga samkv. lögum að greiða hæst verðjöfnunargjald, er það að segja, að þetta mun verða mjög misjafnt í hinum einstöku sveitum, og algerlega fara eftir því, hvort hlutaðeigandi byggir framleiðslu sína á jarðrækt eða aðkeyptum fóðurbæti. Viðvíkjandi brtt. um þurrmjólkina er það að segja, að líkur eru til, að á þessu þingi verði samþ. lög um þurrmjólkurvinnslu, og því vafasamt, hvort rétt er að blanda því ákvæði inn í lögin um meðferð og sölu mjólkur og rjóma. Ýmislegt mælir með því, en ýmislegt á móti. Með þessu móti er hægt að fá allmikið fé í verðjöfnunarsjóð, og það veitir ekki af miklu fé. Ég mun þá ekki hafa þessi orð mín fleiri, en ég tel vafasamt, hvort rétt sé að samþ. frv. þetta eins og það er nú. Verði farið inn á þessa braut, má búast við, að það hafi viðtækar afleiðingar á allt skipulag afurðasölunnar innanlands.



Ég hefði óskað, að hér hefðu verið viðstaddir fleiri af þm. Alþfl., þar sem þeir telja sig öðrum fremur eiga að gæta hagsmuna þeirra, sem búa í bæjunum við sjávarsíðuna og kaupa þær vörur, sem hér er um að ræða. Mér skilst, að hagsmuna þeirra manna sé ekki sem bezt gætt í frv. þessu, sem nú mun orðið samkomulag um milli stjórnarflokkanna, að nái fram að ganga. Þessari skoðun til stuðnings má geta þess, að þegar frv. var sýnt hér áður á Alþ., var vitanlegt, að Alþfl. var því andvígur. Nú hefir flokkurinn fallizt á að afgreiða það ásamt Framsfl., til þess að fá að hanga áfram í stjórninni. Ég skil ekki í öðru en að afleiðingin af samþ. þessa frv. verði sú, að mjólkurverðið til neytenda, bæjarbúana, hækki stórum. í m það þarf ekki að deila, enda viðurkennt af hv. frsm. meiri hl., að landbúnaður í nágrenni Reykjavíkur ber sig svo illa, að það kemur ekki til mála, að hann fái staðizt þá verðlækkun sölumjólkurinnar, sem af því hlytist, ef fullkominn verðjöfnuður, eins og frv. fer fram á, yrði framkvæmdur, þá yrði aðeins um tvennt að tefla, að nærsveitir Reykjavíkur legðust í eyði, því að ekki er víst, að hægt yrði að breyta búnaðarháttum svo, að koma upp annari framleiðslu en mjólkurframleiðslu. Og mjólkurverðið mundi hækka, þegar mjólkurframleiðslan í nærsveitunum legðist niður. Það er augljóst mál, að jafnskjótt og það sýnir sig, að búskapurinn ber sig ekki, verður útsöluverð mjólkurinnar hækkað. Ég furða mig á því, að hv. þm. Alþfl. skuli hafa fengizt til að fylgja þessu frv. Hitt er skiljanlegra, að Framsfl. víli ekki fyrir sér að setja löggjöf sem þessa. Forystumenn Framsfl. eru þekktir að því að búa til sniðug spakmæli, þegar þeir eru að koma mestum rangindum inn í löggjöf landsins. Frægt er spakmælið um „tvöfalda skattinn“, en það var gert að allsherjar-þjóðlygi. Bændum var talin trú um það, að ef samvinnufélögin væru látin borga skatt eins og önnur sambærileg fyrirtæki, þá væri þar í rauninni um tvöfaldan skatt að ræða, þó að allir heilvita menn sæju, að skatturinn var bara eins og samskonar og sá skattur, sem hliðstæð fyrirtæki greiddu. En framsóknarmenn prédikuðu þetta svo látlaust, að það tókst að telja fjölda sveitamanna trú um það. Nú er það áþekk firra, sem á að styðja þau rangindi, sem hér á að lögfesta, nefnilega að það eigi að vera sama verð á sömu vöru á sama sölustað. En hér er alls ekki um það að ræða, heldur á hér að setja sama verð á lakari vöru á öðrum sölustað. Þeir, sem selja vöru sína í búin austanfjalls, eiga að fá sama verð, að frádregnum flutningskostnaði, og þeir, sem selja í Reykjavík. Sölukostnaðurinn er ekki sá sami. En er þá varan sú sama? Er það sama vara. sem flutt er austan undan Eyjafjöllum, og sú mjólk, sem fæst héðan úr Mosfellssveitinni? Vitanlega er það ekki sama varan. Það er önnur og lakari vara, sem búið er að flytja langar leiðir, jafnvel hundruð km., í misjöfnu færi og farartækjum. Þess vegna er hér ekki um að ræða að fá sama verð fyrir sömu vöru. Það er um að ræða að fá sama verð fyrir lakari vöru. Ef svo færi, að ekki væri hægt að halda uppi búskap í kingum Rvík, yrði afleiðinginu sú, að bæjarbúar ættu þess engan kost að fá nema lakari vöru fyrir sambærilegt verð og hægt er að fá betri vöru hér. Ég fæ ekki skilið, hvorki afstöðu Alþýðuflokksins, sem er með málinu, né heldur það blygðunarleysi, sem fram kemur hjá flm. þess. Í þessu sambandi má minna á fleira, sem hnígur að því að íþyngja neytendum í kaupstöðum. Það hefir verið talað um lögskipaða blöndun á þurrmjólk. Fyrir nokkrum árum var mikið um þetta rætt og gerðar áætlanir um kostnaðinn og sýnt fram á, að ef ætti að selja þurrmjólk við verði, sem gæti gefið bændunum nokkuð fyrir sína vöru, þá þyrfti kg. að kosta 1 krónu. Þessari þurrmjólk ætti svo að blanda saman við mjöl í deig og yrði til þess að lækka brauðverðið. Þarna er Alþfl. að niðast á umbjóðendum sínum. (Forseti bringir). Hæstv. forseti má hringja, ég lýsi óhikað mínum skoðunum. Ég vil segja það aftur, að Alþfl. svíkur kjósendur sína með fylgi sínu við þetta mál. Þeir hafa ekki boðað kjósendum sínum, að þeir ætli að vinna að því á Alþingi, að nauðsynjavörur hækki í verði. Þetta mái er mesta rangsleitnismálið á þessu þingi. Þeir framleiðendur, sem búa hér utan bæjarlandsins, eru þarna settir í þá aðstöðu að verða að fara á vonarvöl vegna þess að atvinnurekstur þeirra verður svo miklu dýrari en hinna, sem þeir eiga að greiða þennan skatt til. Og þessi aðstaða þeirra er svo til komin, að þeir eiga þar sjálfir enga sök. Jarðir þeirra hafa hækkað í verði vegna legu sinnar. Ef um væri að ræða að bæta þeim upp bara þennan aðstöðumun, t. d. með því að greiða þeim af opinberu fé nokkurn hluta af verðmæti jarðanna, þá væri öðru máli að gegna, en um það er alls ekki að ræða, því að það á blátt áfram að ræna mennina. Og samt er þess að gæta, að engar líkur eru til þess, að þeir, sem þetta er gert fyrir, geti innt af hendi það hlutverk, sem hinir geta innt af hendi, nefnilega að sjá neyzlusvæðinu fyrir mjólk. Ég man, að hv. 1. þm. Rang. sagði frá því við 1. umr., að það hefði komið fyrir, að hægt hefði verið að flytja mjólk austan yfir fjall sömu dagana sem ekki var hægt að flytja hana ofan úr Mosfellssveit, en það er náttúrlega alveg einstætt og mun mjög sjaldan koma fyrir. En ef á að halda opnum veginum að austan í hörðum vetrum, þá mundi sannast, að kosta þyrfti miklu til af opinberu fé til þess að tryggja mjólkurflutningana. Vegna hagsmuna minna umbjóðenda hlýt ég að vera mótfallinn þessu máli, því að enginn vafi er á, að það mun reka að því, að það leiði til verðhækkunar á mjólk. Í öðru lagi eru allar líkur til þess, að afleiðingin verði sú, að almenningur fái lakari vöru en ella. Í þriðja lagi er þetta ekkert annað en ágreiningsmál af hálfu manna, sem ekki hafa þá aðstöðu, sem geti réttlætt að setja þá jafnfætis hinum.

*Sveinbjörn Högnason: Ég hefi heyrt það um hv. 2. þm. Reykv., að hann kallaði ekki allt ömmu sína í ræðumennsku. Ég hefi lítið orðið þessa var, en eftir þessa síðustu ræðu hv. þm. sé ég, að þetta muni vera alveg rétt. Hv. þm. talaði um, að hagsmuna neytenda væri illa gætt af hálfu mjólkurlöggjafarinnar. En hver maður sér, að þetta er sú herfilegasta fjarstæða. Til þess eru mjólkurl. sett, að taka af hinn mikla sölukostnað í Rvík til hagsbóta bæði fyrir neytendur og bændur. Þetta hefir tekizt. Það er vitanlega eins og hv. 2. þm. Reykv. segir, að ef verðið fer mjög niður, hækkar það til neytendanna. Þar með er fengin full viðurkenning fyrir því, að ef samkeppnin hefði haldið áfram, hefði hlotið að stafa af því hækkun á verði til neytendanna, enda liggur það í hlutarins eðli. Það hefir komið fram fyrir löngu hjá framleiðendum, að þeir heimta hækkað verð, allt upp í 7 aura. Þetta rekur sig svo á, að það hlýtur að reka að því, ef ekki er hægt að spara milliliðakostnaðinn, að verið hækkar hér. Hv. þm. talaði um, að hér væri um fullkomið okur að ræða og að níðzt væri á neytendum. Ég held, að hv. þm. ætti að líta sér nær. Hvað gerir hann í bæjarstj. Rvíkur? Hann leggur aukaskatt á hvern vatnssopa fátækra verkamanna. Er hann ekki þar að níðast á þeim, sem mega sín minnst? Og rafmagnið er dýrara en kostar að framleiða það. Þar er líka verið að níðast á þeim fátæku og smáu. Þessu stendur hv. 2. þm. Reykv. að, og svo leyfir hann sér að bregða okkur um, að við séum að níðast á neytendum, þegar við gerum skipulagsbundnar ráðstafanir til, að varan hækki ekki fyrir neytendur. Síðan mjólkurskipulagið var sett, hafa allar vörur hækkað hér í Rvík og Hafnarfirði, nema mjólkin. Er þetta að niðast á neytendum? Nei, frekar þó á framleiðendum. En þeir fengu milligróðann, svo að þeir hafa ekki þurft að kvarta fram til þessa. Hv. þm. viðhafði þau orð, að ég vil ekki hafa þau ettir. En það er nú sumum hollt að sletta ekki miklu fram til andstæðinganna. „Þjóðlygar“ var eitt orðið, sem hv. þm. notaði. Það væri rétt fyrir hv. þm. að líta í eiginn barm. En öll ræða hv. þm. sýndi, hvað undir býr. Það er gremja gagnvart samvinnufél. landsins, sem hv. þm. segir, að hafi verið ívilnað þegar þau fengu réttlátara skattaskipalag á móts við aðra. Hv. þm. segir, að hér sé um það sama að ræða. Já, það er rétt, það á að hjálpa bændum til að halda uppi mjólkurskipulagi, svo að þeir þurfi ekki að láta taka af sér 16 aura fyrir hvern mjólkurlítra hér. Það er von, að umbjóðendum hv. þm., kaupmönnunum, sárni þetta. Þá vil ég aðeins minnast á brtt. hv. meiri hl. Ég get fellt mig sæmilega við þær flestar og álit, að sumar þeirra séu til bóta, þó að ég telji varhugavert að mismuna til framleiðenda, en til samkomulags get ég fallizt á það. Um brtt. hv. minni hl. gegnir öðru máli, og það kom ljóst fram í ræðum beggja flm., að erfitt er fyrir menn að mæla gegn máli, sem þeir eru í hjarta sínu samþ. Í brtt. minni hl. felst í fyrsta lagi mismunur eftir geðþótta á milli framleiðenda. Í fyrstu brtt. stendur: „Við ákvörðun gjaldsins skal þó lekið hæfilegt tillit til mismunandi kostnaðar við mjólkurframleiðsluna á hinum ýmsu stöðum innan verðjöfnunarsvæðis“. Hvaða framleiðandi segir það ekki um hvern einasta skatt, að hann sé ofvaxinn greiðslugetu sinni. Meira að segja kaupmenn hér, sem hafa tugi þúsunda á ári, kveina undan hverjum skatti. Hv. frsm. minni hl. talaði um, að margt væri óljóst í frv. Ég hygg nú, að hann hafi sett met í að hugsa óljóst, og skal ég koma að því síðar. Ein brtt. er um að fella alveg niður öll ákvæði, sem gilda um það, eftir hverju skuli fara um verð á mjólk. Þá gæti orðið nokkuð hátt verð, ef ætti að fara eftir því, hvað þessi og þessi framleiðandi vill fá. Hygg ég að þessir flokksmenn gætu illa komið sér saman um þá skilgreiningu. Ég get ekki annað skilið. [Frh.].

Forseti (FJ): Ég vil biðja hv. 1. þm. Rang. að gera dálítið hlé á ræðu sinni á meðan leitað er afbrigða fyrir brtt. á þskj. 300, sem nú var verið að útbýta.



Þetta var hin fyrsta aðalbreyt., sem hv. minni hl. fer fram á, og þetta er í fullu samræmi við nál. það, sem þeir gáfu út, þar sem þeir segjast vera andvígir stefnu þeirri, sem fylgt er í þessari löggjöf. Þessi brtt. er því í fullu samræmi við skoðun þeirra um að brjóta þetta á bak aftur. 2. brtt. þeirra er sú, að taka upp í þetta mjólkurfrv. aðalákvæði úr frv. um þurrmjólk og þurrmjólkurvinnslu, sem hv. 7. landsk. og ég flytjum og búið er að ganga í gegnum 2. umr. í þessari d. Ákvæðin í brtt. eru ófullkomnari en í frv., svo ég get ekki séð, að þessi brtt. hafi nokkurt gildi. 3. brtt. er um það, hvernig stjórn þessara sölusamtaka skuli hagað. Nú er vitað, að í l. sjálfum eru ákvæði um, hvernig stjórninni skuli hagað, en það er á valdi framleiðendanna sjálfra, hvernig þessu er hagað, ef þeir geta komið sér saman um það. Ég get ekki annað séð en það sé bezt fyrir framleiðendurna, að þeir geti ráðið þessu sjálfir með samkomulagi sín á milli. Þegar það er athugað, sem hér er stungið upp á, þá dettur engum óvitlausum manni í hug, að það geti verið heil brú í því. Þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnin skal skipuð á þann veg, að hvert mjólkurbú og framleiðslufélag skipi einn mann“. Það þarf a. m. k. skilgreiningu á þessu. Hv. 1. flm. brtt. talaði um, að aðrir hugsuðu óskýrt eða settu óskýrt fram það, sem þeir hugsuðu. Ég veit ekki, hvað átt er við með þessu, nema ef vera skyldi átt við öll framleiðslufélög, sem til eru og mynduð kunna að verða. Og hvað geta þau orðið mörg? Það er gefið, að framleiðslufélög verða mynduð milli þeirra, sem nú hafa undanþágu til að selja sína mjólk beint til neytenda. Það hlýtur að koma framleiðslufélag í Reykjavík fyrr eða síðar og annað í Hafnarfirði. Og ef sérstakt sölusvæði verður á Akranesi, þá kemur hið þriðja þar. Ef reipdráttur yrði t. d. um það, hvernig stjórn skyldi mynduð, þá yrði öðrum hvorum hreppnum falið að mynda sérstakt framleiðslufélag. Ég veit til þess, að í sumum hreppum eru 2 framleiðslufélög, sem ekki eru meðlimir í mjólkurbúi, heldur viðskiptamenn. Þetta eru hrein starfandi framleiðslufélög. Það er svo óskýrt markað, hvernig þetta skuli vera, og það er svo mikið svigrúm fyrir ótakmarkaðar breytingar, svo þetta ákvæði er einskis nýtt. Þetta eru í höfuðatriðum þær þrjár breyt., sem felast í brtt. minni hl. Ég veit ekki, hvort ég á að fara inn á einstök atriði í þeim. Hv. frsm. meiri hl. hefir þegar gert það. Ég get þó ekki stillt mig um að benda á, hversu skaplega hugsað er hjá þessum hv. þm., þar sem í 2. lið 2. brtt. þeirra segir á eftir ákvæðinu um þurrmjólkurvinnslu.: „Sú verðhækkun, sem á mjólkinni verður fyrir þessa notkun, eftir mati mjólkursölunefndar, rennar óskipt í verðjöfnunarsjóð“. Hvað eiga þeir við með þessu? Þeir munu þarna hafa farið í smiðju til manna, sem fluttu svipað frv. á síðasta þingi. Mér skilst, að ef fyrirkomulag verðjöfnunarsjóðs er eins og ætlazt er til í frv., þá sé dálítið einkennilegt að segja, að ef einhver hlutur, sem fer til að búa til venjulega vöru, hækkar í verði, þá renni sá hækkun í verðjöfnunarsjóð til að bæta upp vöruna sjálfa. Fyrir mér er þetta það sama eins og ef sett væri í l. ákvæði um það, að ef verðhækkun yrði á ostum á erlendum markaði, þá ætti sú hækkun að renna í verðjöfnunarsjóð. Ég get ekki séð, hvaða önnur meining er með þessu. Nú er það vitanlegt, eins og hv. 2. þm. Reykv. var að tala um, að þar sem þurrmjólkurvinnsla er komin á, þá er aldrei hægt að gera sér vonir um, að hún skili meiru fyrir mjólkina heldur en meðaltal annarar vinnsluvöru er, eins og hún nú er. Og þrátt fyrir það, þótt hún skilaði svo miklu, þá væri það miklu hærra verð heldur en verð þurrmjólkur, sem fæst keypt frá útlöndum. Ég vil segja, að það sé helmingi hærra. Þetta gefur að skilja, þar sem vinnsluverðið er helmingi dýrara hér en hjá bændum erlendis. Ég skal svo ekki fara um þessar brtt. fleiri orðum. Þær sýna ljóslega, að þær eru í flaustri hugsaðar til þess eins að vinna máli því, sem hér um ræðir, tjón. Ég get vel skilið þetta, þar sem báðir þessir hv. þm. hafa sagt, að þeir væru þessu andvígir. Ég get skilið, að þeir vilji þá gera þessu máli það tjón, sem þeir halda, að geti orðið því að fullkomnu fótakefli, enda væri, ef þessar till. væru samþ., harla lítið varið í mjólkurlögin, sem eru í gildi hér á landi. Og einmitt í þessu kemur það fram, sem hv. þm. A.-Húnv. var að tala um, þegar hann var að spyrja okkur, sem að þessu frv. stöndum, hvort sjálfstæðismenn á þingi hefðu sýnt mjólkurskipulaginu fjandskap. M. a. eru hv. flm. þessara till. að sýna því fjandskap, þó ég viti reyndar, að það sé að óvilja þessa hv. þm., því hann er velviljaðri bændastéttinni heldur en þessar till. bera vott um. Það hefir jafnan verið svo, að þegar þetta mál hefir verið til meðferðar hér á Alþ., þá hefir það sætt þessari sömu meðferð með brtt. og málarekstri, sem jafnan hefir stefnt að því að ónýta það svo, að ekkert gagn væri að því. Þá voru það nokkur atriði önnur, sem hv. þm. A.-Húnv. var að tala um og ég vildi gjarnan koma lítilsháttar inn á, þó ég vilji ekki eyða til þess miklum tíma. Hann segir, að ef eigi að útfæra þetta, að sama verð verði fyrir sömu vöru á sama stað, þá hljóti það að leiða til þess, að þessa verði krafizt um allt land og allt verði að koma undir þetta. Þá komi sama krafan um kjöt og aðrar framleiðsluvörur, svo þetta eigi að ríkja alstaðar. En hann hugsar þetta dálítið skakkt. Hann gengur út frá því, að allir eigi að eiga sinn sölustað í Reykjavík. Ef verðjöfnun á kjöti væri framkvæmd þannig nú, og þó ekki væri gengið lengra en þessar brtt. við mjólkurl. fara fram á og með þeim mismun á flutningskostnaði, sem yrði, ef kjötlögin væru framkvæmd þannig, að á öllu landinu væri miðað við Reykjavík, þá myndi verða langtum meiri mismunur á verðjöfnun á kjöti heldur en nú er. Hvað myndi það nema miklu á hverju kjötpundi hjá bændum, að flytja lifandi fé landleiðina norðan ár Þingeyjarsýslu og til Reykjavíkur? Hvað myndi það verða, komið til Rvíkur? - Ég skal taka annað dæmi. Ef Akureyri, sem nú fær 20 aura fyrir sína mjólk, væri t. d. ekki miðuð við sitt verðjöfnunarsvæði, heldur við Reykjavík, svo flutningskostnaðurinn á óunninni mjólk til Reykjavíkur væri dreginn frá, en hann er 15 aur., og er ég þá hræddur um, að verðið væri orðið harla lágt. Þess vegna verður verðjöfnunin að miðast við þann sölustað, sem næstur er, svo að sem mest réttlæti ríki meðal framleiðenda á öllum sviðum, því það er í raun og veru rangheiti að láta menn gjalda fjarlægðar frá sölustað. Ég veit um mjólkurbú á Suðurlandsundirlendinu, sem hefir tekið að sér ótilkvatt að minnka flutningskostnaðinn hjá þeim, sem lengst eiga, þannig að þeir, sem nær eru, taki þátt í honum. Þetta er hinn rétti samvinnuandi, og með slíku móti getur félagsskapurinn bezt haldizt. Það er ekki réttlátt, að þeir einir, sem hið opinbera hugsar mest um og hafa beztar samgöngur og þurfa því minnst fyrir lífinu að hafa, séu látnir njóta þess, sem hið opinbera hefir lagt fram til þess að lífsskilyrðin séu sem bezt á þeim stað. Það er nú ekki meira réttlæti, sem farið er fram á með þeim breyt. á mjólkurl. sem hér er gert ráð fyrir. Það er ekki farið fram á, að gengið sé lengra en það, að ekki sé níðzt á, svo ég noti orð hv. 2. þm. Reykv., þeim framleiðendum, sem hið opinbera hefir gert minnst fyrir og verst eru settir hvað snertir samgöngur og flutning á sinni framleiðsluvöru. Annað er ekki farið fram á. Ég ætla svo ekki að segja miklu meira um þetta efni, enda býzt ég við, að það sé óþarfi. Ég vil aðeins taka undir það, sem hv. þm. A.Húnv. sagði, sem ég veit, að meinar vel að ýmsu leyti, þó hann sé þarna á villigötum, að hann vonaði, að hv. þm. gerða sér það ljóst, hvað það þýðir, ef þetta frv. verður samþ. Eða ef það verður fellt? Hvað þýðir það? Það þýðir upplausn á því skipulagi, sem nú hefir verið í nokkur ár og hefir á mestu örðugleikaárum bjargað bændum á stórum svæðum með afurðasölu, og fært þeim betra verð en þeir hafa fengið áður, en jafnframt fært neytendunum lækkun á því tímabili, sem allar aðrar vörur hafa hækkað í veði. Ég vona, að hv. þm., sen finna til ábyrgðar gagnvart úrlausn þingmála, geri sér þetta ljóst, áður en þeir láta hafa sig til að greiða atkv. móti þeirri lausn, sem hér um ræðir til þess að halda uppi því nauðsynlega skipalagi, sem verið hefir, og reyna að bæta það, en ekki að fella það niður.

*Einar Olgeirsson: Ég hefi áður lýst afstöðu minni til þessa máls, svo ég þarf ekki að fara út í það aftur. En það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði áðan, gaf mér tilefni til að standa upp og segja nokkur orð Við 2. umr. málsins kom það í ljós, að menn óttuðust, að þessi l. yrðu til þess að mjólkurverð hækkaði í Reykjavík. Ég kom þá með fyrirspurn til hv. flm. þessa frv. og fór fram á, að þess gæfu yfirlýsingu um, að engin hætta væri á því. Ég fékk ekki skýrt svar við þessari fyrirspurn þá. Nú höfum við heyrt, hvernig full trúar íhaldsins hér í hv. d. fara að því að nota sér ótta fólksins í Reykjavík við hugsanlega hækkun á mjólkinni, og reyna að slá sér upp á henni. Það var einkennilegt að sjá þá verkaskiptingu, sem átti sér stað hjá hv. þm. Sjálfstfl. í þessari deild. Við 2. umr. málsins talaði hv. þm. G.-K. langt og mikið mál um það, að með þessari l. eigi að drepa bændur í nágrenni Rvíkur. Hann talaði um, hvílík réttarskerðing þetta væri gagnvart þeim og bar þá mjög fyrir brjósti þá menn, sem harðast hafa gengið fram í því að halda uppi háu mjólkurverði gagnvast neytendum í Rvík. Nú kemur annar þm. úr Sjálfstfl., hv. 2. þm. Reykv., með allt aðra hlið á málinu, sem sé þá, að það eigi að fara að vega að neytendum í Rvík og hækka mjólkarverðið fyrir þá. Það er kyndugt að sjá þessa verkaskiptingu hjá íhaldinu hér. Þetta er að vísu ekki nýtt. Þeir hafa vanið sig á þetta og beita þessu hvað eftir annað. Annar talar fyrir bændur í sveitunum, en hinn fyrir neytendurna í kaupstöðunum, og þannig geta menn úr sama flokki leyft sér að segja við bændar úti um sveitirnar, að þeir vilji hafa hátt mjólkurverð, en með hinni tungunni segja þeir við neytendurna í Rvík, að þeir vilji hafa mjólkurverðið sem lægst. Það er dálítið einkennilegt, að íhaldsmenn segjast allt í einu vesa orðnir á móti háu mjólkarverði, því mjólkurhringurinn, sem er tökubarn íhaldsins, hefir haldið uppi háu mjólkurverði lengst af. Þegar við í Kaupfélagi alþýðu vorum að brjóstast í því að fá samninga við mjólkurbúin austanfjalls til þess að fá mjólkina fyrir lægra verð en hringurinn lét hana fyrir, þá þutu þeir í mjólkurhringnum upp til handa og fóta og gerðu allt, sem þeir gáta, til þess að drepa niður hverja viðleitni í þá átt að lækka mjólkurverðið. Það kemur því úr hörðustu átt, þó maður sé nú vanur lýðskrumi frá íhaldinu, þegar þessir herrar beita sér fyrir því, að mjólkurverðið hjá neytendum í Rvík sé ekki hækkað, enda er ég hræddur um, að neytendurnir í Rvík trúi þeim ekki mikið, hvað þetta snertir. En ég vil sérstaklega vekja eftirtekt Framsfl. á því, að það er engin ástæða til þess að gefa íhaldinu undir fótinn með þetta lýðskrum, því hann hefði átt að lýsa því ótvírætt yfir, að menn þyrftu ekki að óttast, að mjólkurverðið hækkaði. Ég fór fram á það til þess, að við hefðum það svart á hvítu, að slík yfirlýsing hefði verið gefin, ekki sízt út frá þeim tilraunum, sem fulltrúar íhaldsins hafa vesið að gera hér á þessa þingi til þess að beita fyrir sig lýðskrumi. Það er líka annað, sem mig langar til að minnast á. Hr. 2. þm. Reykv. kem inn á tvöfalda skattinn svokallaða í þessa sambandi, og talaði um hann sem eina þjóðlygina sem Framsfl. hefði tekizt að koma inn hjá þjóðinni. Það er afasheppilegt að fá þessa yfirlýsingu fram á þessu augnabliki, og það er leitt, að formaður Framsfl. skuli ekki vera staddur hér í d. Það er lærdómsríkt fyrir þá menn, sem fyrir áratug síðan börðust ár eftir ár móti tvöfalda skattinum og börðust ár eftir ár fyrir því að koma þeim skilningi inn hjá þjóðinni, að tvöfaldi skatturinn væri réttlátur, að sjá nú, þegar þeir eru farnir að brosa til hægri og búa sig undir samvinnu við íhaldið, að sjá þá hvernig íhaldið hugsar undir niðri. Það hefir ekki borið á þessa síðan Garðar Gíslason skrifaði sínar frægu greinar á árunum,svo það er langt síðan íhaldið hefir látið bera á þessari skoðun sinni um tvöfalda skattinn. Þeir hafa ekki verið að hampa henni mikið upp á síðkastið, eftir að þeir tóka upp lýðskrumsaðferðina. Þeir þykjast jafnvel upp á síðkastið vera orðnir samvinnumenn. Það er þess vegna mjög heppilegt í þessum tímamótum, að það skuli við sérstök tækifæri gægjast undan sauðargærunni sá sami andi og var 1923 og þar í kring. Þeir þm. Framsfl., sem eru kannske að hugsa um að taka á einhvern hátt upp samvinnu við Íhaldsfl., mega þess vegna af þessum orðum hv. 2. þm. Reykv. greinilega sjá, á hverja þeir mega eiga von að því er snertir samvinnuhreyfinguna, og ég kann hv. 2. þm. Reykv. beztu þakkir fyrir.

*Eiríkur Einarsson: Að sama skapi og framleiðsla neysluvara jókst í nágrenni höfuðstaðarins, þá vaknaði hjá mönnum áhyggja út af því, hvaða aðstöðumun ýms héruð hér nærlendis höfða til að koma vöru sinni, sem alltaf fór vaxandi, á markaðinn. Menn höfðu áhyggju út af því., að þeir, sem erfiðari aðstöðu höfðu, træðust undir í þeirri viðureign. Að því er snertir aðalframleiðslasvæðin út frá höfustaðnum, sem eru fyrst og fremst héruðin fyrir austan fjall, þá hefir mönnum verið það ljóst um langt skeið, að til þess að fá bætt úr erfiðari aðstöðu þessara héraða, þá var það ekki fyrst og fremst skipulagið, að því ólöstuðu og viðurkennda nauðsynlegu að mörgu leyti, sem um var að ræða til bjargráða í þessu efni, heldur samgöngurnar. Mönnum var það ljóst, að til þess að þessi héruð gætu komið á öruggu sambandi víð höfuðstaðinn með markaðsvöru sína, þá var óhjákvæmilegt að bæta samgöngurnar svo, að þær yrðu öruggar allan ársins hring. Það þurfti að nema burtu þann ókleifa múr, sem var milli höfuðstaðarins og sveitanna fyrir austan fjall. Það var þessi ókleifi múr, sem varð þess valdandi, að umhverfis Reykjavík voru unnin og ræktuð lönd með ærnum kostnaði, því menn treystu því, að sá kostnaður myndi borga sig vegna þess aðstöðumunar, sem fyrir hendi var í þessu efni. Þannig stóð á því, að hin mikla jarðyrkja í Mosfellssveit, Reykjavík sjálfri og annarsstaðar nærlendis, jókst í óeðlilegu hlutfalli við framkvæmdirnar annarsstaðar á landinu. Það er því harla einkennilegt, þegar verið var að ræða um það í hv. d. víð umr. um þetta frv., hvernig það sé með löndin hér í nágrenni höfuðstaðarins, hvort þar sé dýrari framleiðsla eða hvort þeir, sem þar búa, þurfi í raun og veru að fá meira fyrir sína vöru heldur en þeir, sem búa annarsstaðar. Allir, sem bera nokkurt skynbragð á þétta og hafa fylgzt með þessu máli, vita, að hér nærlendis hefir verið dýrara að rækta löndin heldur en annarsstaðar af því, að þau hafa verið torveldari til ræktunar. Menn brutust í að rækta þessi lönd til þess að geta notið markaðarins með betra árangri til frambúðar heldur en aðrir áttu að fagna. Þessi lönd gengu því kaupum og sölum fyrir hærra verð en aðrar jarðeignir og lendur, sem voru lengra frá aðalmarkaðinum. Það er því enginn vafi á því, að löndin í kringum Reykjavík og í Rvík hafa verið dýrari, svo menn þurfa þar í raun og veru að fá meira fyrir mjólkurlítrann heldur en annarsstaðar á landinu. En svo er hitt allt annað mál, hvort það eigi rétt á sér, að það verði þannig til frambúðar, að þessir menn, sem næst búa og hafa bezta aðstöðu,fái að njóta hennar á kostnað hinna, sem fjær búa, og þeim verði gert ókleift að koma til samræmis aðstöðu við þá, sem næst búa. Ég verð að segja það, að frá sjónarmiði þeirra, sem vilja líta á þetta með óhlutdrægni og ekki kemur málið of mikið við, þarf þetta að leita sins jafnvægis, á þann hátt, að sá aðstöðumunur, sem þeir eru búnir að öðlast með því að búa hér næst höfuðstaðnum, komi þeim ekki þann veg til hagsbóta, að þeir sitji í ljósi fyrir öðrum, sem hafa einhverja möguleika og þörf til að verzla við höfuðstaðinn. Þess vegna hefir sú grundvallarhugsun, sem um er að ræða í þessu máli, rétt á sér að vissu takmarki, að því takmarki, þegar maður lítur til bændanna hér í námunda við Rvík öðrum þræði og bændanna á suðurlandssvæðinu hinsvegar, þá þarf mælikvarðinn og hin lögbundna afstaða að vera á þann hátt, að þeim verði álíka haganlegt að nota markaðinn og koma sinni framleiðsluvöru á sölustaðinn. Ég veit, að þetta er vandfundin leið, en hinu verður maður að gera sér grein fyrir, að fyrst verður að hugsa til að fylgja þeirri grundvallarhugsun, sem er -réttmæt í þessum málum, og hún er þetta. Ég nefndi það áðan, að þó að verðjöfnunin og skipulagið eigi hinn fyllsta rétt á sér, hvort um sig og sameiginlega, verður það aldrei lagasetningin ein, því miður, sem bætir til hlítar úr þeim misbrestum, sem þarna eru fyrir hendi. Maður verður að líta til þessa eins og maður væri landnemi, sem maður er reyndar, og þjóðin verður fyrst að framkvæma það, sem er nauðsynlegast. Eitt af allra mestu nauðsynjamálunum, sem þjóðin þarf að ráða bót á, eru samgöngumálin. Og með bættum samgöngum kæmist af sjálfu sér meira jafnvægi á hvað snertir það mál, sem hér er til umr. Ég ætla þá að snúa mér að því frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 154, og þeim brtt., sem fram hafa komið frá minni hl. landbn. á þskj. 296. Það hefir verið mælt fyrir þessum brtt. af hv. flm., og það hefir líka verið mælt gegn þeim af meiri hl. landbn., og ætla ég ekki að tefja tímann með því að endurtaka það, sem þeir hafa sagt, hvorir um sig. En ég vil skýra frá minni afstöðu til nokkurra af þessum till., sem mér þykja máli skipta. Það er þá fyrst viðvíkjandi verðjöfnunargjaldinu og takmörkum þess. Það hefir, frá því að mjólkursölulögin voru sett og allt til þessa, verið ein aðalspurningin, hvernig ætti að reikna þetta gjald. Það er í rauninni svo, að þó að það hafi komið hér fram við umr., að það sé djúp staðfest á milli þess, sem um þetta er sagt í frv. annarsvegar og brtt. minni hl. hinsvegar, þá tel ég að hér sé alls ekki um neinn meginmun að ræða. Í frv. segir svo um verðjöfnunargjaldið, að það ákveðist fyrirfram af mjólkursölunefnd, og megi breyta því svo oft sem þurfa þykir. Þetta fær að standa samkv. till. minni hl. landbn., en það er bætt nokkru við um það, hvernig gjaldið eigi að ákveðast og hvað langt megi fara í þessum efnum. Það er sagt eitthvað á þá leið, að gjaldið megi aldrei reikna hærra en svo, að búskapnum á þeim svæðum, sem gjaldið greiðist frá, verði ekki íþyngt um of, þannig að hann fái ekki borið sig. Þetta virðist í sjálfu sér ekki vera nema sjálfsagt sem hver annar varnagli. Það hefir kamið fram hér við umr., að það sé óljóst, hvernig eigi að finna það út, hvenær búskapnum sé ofþyngt. En ég vil þá vekja athygli á því, að samkv. frv. á mjólkursölunefnd að ákveða verðjöfnunargjaldið fyrirfram, og má breyta því svo oft sem þurfa þykir. Er þetta ekki einnig handahófsákvæði? Er ekki vandi að finna það út, hvað hátt þetta gjald á að vera í hvert skipti? Er ekki mjólóursölunefnd í vanda sett? Vitanlega. Ég segi, að sá vandi er engu minni heldur en þessi vandi, sem skapast með varnagla minni hl. landbn. Er gert á hluta nokkurs með því að setja þennan varnagla, að verðjöfnunargjaldið megi ekki vera hærra en svo, að búskapurinn fái staðizt? Nei, vissulega ekki. Ef mjólkursölunefnd yrði einhverntíma sú skyssa á, að reikna gjaldið hærra en svo, að menn stæðust við að greiða það og hrökkluðust burt af jörðum sínum, hvaðan kæmi þá þeirri mjólkursölunefnd fé í verðjöfnunarsjóð? Því aðeins borgast þetta gjald, að það séu kýr og fjós, sem gefa af sér einhverjar nytjar. Það var tekið fram hér, að það gæti þá komið eins að því, að hinum, sem ættu að verða aðnjótandi verðjöfnunargjaldsins, þ. e. þeim aðiljum, sem senda mjólkurnyt sína til mjólkurbúanna til vinnslu, gæti vegna skorts á slíku gjaldi orðið ómögulegt að reka þú sín. En yrðu hinir sömu bættari fyrir það, þó að mjólkin hér í nágrannasveitunum minnkaði svo, að þetta gjald yrði hverfandi lítið? Ég segi nei. Þetta gjald getur því aðeins komið að tilætluðum notum, að fullrar sanngirni sé gætt á báða bóga. Því er svo varið með þetta mál, að þó að menn vildu hver og einn skara eld að sinni köku og bæta hagsmuni þess héraðs eða þeirrar sveitar, sem þeir bera sérstaklega fyrir brjósti í þessum efnum, þá vita menn ekki hverra hagsmuna þeir eru að gæta, þegar frá líður, því eftir því sem höfuðstaðurinn eykst vegna fólksfjölgunar, og eftir því sem samgönguskilyrðin breytast og batna, eftir því breytast einnig þau hlutföll sem nú gilda viðvíkjandi verðjöfnunargjaldinu. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að öðru aðalatriði þessa frv. og brtt., sem hér hefir orðið nokkur ágreiningur um, þ. e. verðjöfnunarsjóð. Ég hygg nú, að því miður sé því þannig varið, að verðjöfnunarsjóður þurfi á einhvern hátt að afla sér tekna utan verðjöfnunargjaldsins, til þess að geta staðizt óhjákvæmilegar greiðslur. Og ef þetta er satt, sem ég vildi þó að væri ekki, þá virðist sízt úr vegi að gera sér grein fyrir því, hvaða leiðir verða fundnar í þessum efnum. Ég held, að þær leiðir, sem minni hl. landbn. hefir bent á, séu einna líklegastar. Hann leggur til, að lagður verði nokkur skattur á aðfluttan fóðurbæti í þessu skyni, þó með þeirri eðlilegu og sjálfsögðu undantekningu, að þetta skuli ekki gilda með innfluttan fóðurbæti í harðærum. Ég álit, að þessi skattur sé hentugur, ekki einungis til þess að afla tekna, heldur líka með tilliti til þess, að vera einskonar hamla á móti því, að framleiðendur, t. d. hér í Rvík og nágrenni, haldi kúabúum sínum að meira eða minna leyti uppi á erlendum fóðurbæti. Þá hefir verið minnzt á aðra tekjulind, þ. e. þurrmjólkurvinnsluna. Það er svo skylt mál hvað snertir alla framþróun í meðferð á mjólk, að það er ekki nema eðlilegt að láta verðjöfnunarsjóð verða góðs aðnjótandi, ef um hagnað gæti orðið að ræða. Það segir sig sjálft, að eftir því sem fleiri leiðir verða fundnar til þess að hagnýta mjólk landsmanna, eftir því ætti afkoman að verða betri á þessu sviði. Nú er það vitað, að aðsóknin til mjólkurbúanna eykst stöðugt, og þar af leiðandi aukast einnig mjólkurvinnsluvörurnar, en það eru þær, sem hafa aðallega tekið til sín verðjöfnunargjaldið. Til þess því að geta haldið verðinu nokkurn veginn uppi, veitir sízt af því að færa sér í nyt öll hugsanleg meðul, sem fyrir hendi eru. Ég skal lítið ræða um það, hvort sanngjarnlega sé komið fyrir þessari eins eyris uppbót, sem um getur í frv. Ég verð að taka undir það, sem um þetta hefir verið sagt hér við umr., að það sé helzt til mikið handahófsverk að láta takmörkin fyrir þessu einskorðast af kaupstaðarlóðinni, þannig að það gildi allt árið innan lögsagnarumdæmis Rvíkur, en 3 mánuði á næsta bæ í Mosfellssveit. Það er kannske erfitt að koma þessu fyrir, en mér hefði þótt skemmtilegra, að það hefði getað verið þarna nánara samræmi. Skal ég ekki fara lengra út í þá sálma. Ég veit, að þetta þriggja mánaða ákvæði er sett inn til þess að örva framleiðsluna, þegar mjólkin er minnst, svo að það verði síður hörgull á mjólk yfir haustmánuðina. Þá er það þriðja meginatriðið, sem kemur fram í brtt., þ. e. till. um breyt. á stjórn mjólkurmálanna. Ég álít, og það virðast allir gera, sem tekið hafa til máls, að stjórn þessara mála eigi að vera í höndum framleiðendanna sjálfra. Mér finnst sannarlega kominn tími til þess að hrinda þessu í framkvæmd, og get ég ekki séð, að þar sé eftir neinu að bíða. Þá vildi ég að lokum minnast á verðjöfnunarsvæðin og stærð þeirra. Ég álit fróðlegt að hafa orð á því hér, að þegar mjólkurbúið fyrir austan heiði var stofnað 1928–'29 var fenginn til forstöðunnar maður með þekkingu og reynslu frá Danmörku. Og ég man að hann aðvaraði okkur, sem vorum að baksa í að koma þessu á fót, þegar við vorum að „agitera“ fyrir þátttöku í þessu fyrirtæki, að vera ekki of bráðlátir, því hagur búsins og gengi byggðist á því, að hafa hvorki of mikla eða of litla aðsókn, að eiginlega væru það hinir hæfilegu flutningar, sem svöruðu til vinnslu og markaðar. Ef búið er of lítið, þá er það of dýrt í rekstri. Hitt gætu orðið samskonar vandræði, ef farið yrði að safna langt að hverjum lítra, sem næst. Þá koma dýrir flutningar og allskonar erfiðleikar, jafnvel gallar á vörunum, af því að mjólkin hefir spillzt. Það er nú þegar á líðandi tíma gert of mikið að því að safna öllu undir vængi mjólkurbúanna. Og ef vinnslan í búunum fer að verða svo mikil, að yfirgnæfandi meiri hluti verður vinnslumjólk, þá þrengist um möguleika til sæmilegra verðuppbóta. Þó að það vanti í mjólkurlögin frá 1933 og vanti í þetta frv., þyrfti að setja þarna ýmis ákvæði, sem væru hömlur á það, hvað búin fengju að þenjast langt út frá heimasetri sínu. Þá vantar einnig ákvæði um flutninga bæði að búunum og frá þeim um það, hvort útboð skuli gert á þeim eða annað, sem tryggi það, að aldrei verði einokun á slíkum hlutum. Þessi ákvæði ættu þar virkilega heima almenningi til öryggis. Og fleiri mætti telja. En ég vil enda mál mitt með því að víkja aftur að meginskoðun minni. Þó að skipulag mjólkurmálanna sé merkilegur hlutur og óhjákvæmilegur og flokkapólitíkin hljóti að ráða þar nokkru, svo viðsjárverð sem hún þó er, þá er hvorugt aðalatriðið, mjólkurlögin né flokkarnir, heldur er það framkvæmd öruggra samgangna við suðurlandsláglendið. Það er umbótin, sem verður til þess að leggja allar deilur.

*Jakob Möller: Mér þykir ákaflega leitt að hafa orðið til þess, að sessunautur minn, annar eins geðspektarmaður og allir vita að hann er, stökk dálítið upp á nef sér. Það var líka það eina, sem ég hafði upp úr eftirgrennslan minni. því að hann gleymdi náttúrlega að svara mér og fór út í aðra sálma. Ég hafði gert ráð fyrir, að þessi breyt. á mjólkurlögunum mundi verða til þess að útsöluverð mundi hækka. Hv. 1. þm. Rang. (SvbH) svaraði þessu engu, en ráða mátti af orðum hans, að hann gerði ráð fyrir þessu, því að hann fór að réttlæta hækkun og vitnaði í það, að ef að framleiðendum þrengdi, mundu þeir annaðhvort verða að hætta eða hækka afurðaverðið. Hv. 5. þm. Reykv. kvaðst hafa spurt um þetta við 2. umr. hvort stuðningsmenn þessa máls vildu gefa nokkur fyrirheit um það, að söluverð yrði ekki hækkað, og hann þóttist ekki fá skýr svör, hvorki þá né í ræðu sessunautar míns; hv 1. þm. Rang. - Það eru líka ákaflega litlar líkur til annars en að þetta verði til hækkunar, því að svo þrengist að bændum í nágrenni Reykjavíkur, að búskapur þeirra getur alls ekki borið sig undir hækkuðu verðjöfnunargjaldi, því að talið er, að þeir berjist í bökkum eins og nú er. Hv. 10. landsk. taldi þetta frv. enga bót yfirleitt og e. t. v. ekki fyrir neinn. Alveg eins og framleiðslan á stóru verðjöfnunarsvæðunum hefir aukizt geysilega, þegar verð hefir hækkað, þá má gera ráð fyrir, að framleiðslan haldi áfram að aukast, og verður þá engu nær en áður að bera sig. Hinsvegar skil ég ekki afstöðu hv. 1. þm. Rang., þegar hann talar um afstöðu manna utan verðjöfnunarsvæðisins. Hv. þm. A.Húnv. veik að því, að hliðstæðar kröfur mundu verða gerðar af öllu landinu. Hv. 1. þm. Rang. var stokkinn upp á nef sér áður, svo að hann gat það ekki meir, en nú brást hann við hið versta, ef hann ætti að sjá borgið hag bænda utan verðjöfnunarsvæðis Reykjavíkur. Það er alls ekki grunlaust um, að þetta standi í nokkru sambandi við þingmennsku hv. þm., það að kjósendur hans eru í fjarlægum sveitum verðjöfnunarsvæðisins, en ekki utan þess. Nú vil ég spyrja: Er ekki nákvæmlega sama ástæða til að bæta hag bænda, sem búa utan verðjöfnunarsvæðisins? Bændur t. d. í Rangárvallasýslu eru ekki vitund verr settir, eins og er, heldur en bændur hvar sem er á landinu. Ef þeir þar eystra eru illa stæðir, þá hafa allir bændur annarsstaðar á landinu jafnilla aðstöðu. En hv. þm. sér ekki út fyrir sínar bæjardyr og kjósenda sinna. Þess vegna hvorki vill hann né treystir sér til þess að svara neinu um þetta. En ég hygg, að þessir bændur séu kannske meðal þeirra, sem þurfa þess sízt með, að þeim sé hjálpað með þessum lögum. Ég hygg, að afkoma þeirra sé sízt verri ert bændanna, sem aðallega selja nú mjólkina í Reykjavík og Hafnarfirði. Ég verð að líta svo á, að það sé játað, að miklar líkur séu til þess, að útsöluverð mjólkurinnar hljóti að hækka á útsölustöðunum. Þá er mér alveg fullnægt. Þetta var það, sem ég vildi láta koma fram. Hv. 1. þm. Rang. spurði mig, hvort ég vissi, hvers vegna mjólkurlögin hefðu verið sett. - Hann sagði, að þau hefðu verið sett af því, að líkar hefðu bent til þess, að útsöluverð mundi hækka. Þetta fannst mér býsna undarleg staðhafing. Því að almennasta afleiðingin af vaxandi framboði á mjólk er vitanlega verðlækkun, en ekki hækkun. Hv. þm. snýr þessu alveg við. Nei, ástæðan til að setja þessar hömlur á söluna var óttinn við það, að et hún væri frjáls, mundu bændur í fjarsveitum fara að senda hingað mjólk í stórum stíl og bjóða niður verð hver fyrir öðrum.

Hvað reyndi Mjólkurfélag Reykjavíkur 1933?

. Það er viðurkennt, að afleiðingin hefði orðið lækkun almennt, og það hefi ég heyrt hv. 1. þm. Rang. segja sjálfan, einmitt við menn, sem eru í Mjólkurfélagi Reykjavíkur. - Þetta er svo alviðurkennt, að það þarf ekki að þrátta um það. Lækkunin hefði ekki aðeins orðið á verðinu til neytenda, heldur líka á verðinu til framleiðenda, vegna samkeppninnar um markaðinn. Svo komst þm. út í þá sálma að tala um okur, svívirðilegt okur. Það kom sér illa fyrir hann í þessu sambandi, en hann þurfti nú samt á því að halda. Hann þurfti að geta sagt, að Reykjavíkurbær okraði á nauðsynjum, t. d. hefði hann hækkað verð á rafmagni og vatni. Hv. þm. snýr þessu við líka. Tökum fyrst rafmagnið. Það hefir alltaf verið að lækka, seinast nú í vetur úr 50 aurum niður í 6 aura. Annars er þetta ekki sambærilegt við mjólkurframleiðsluna. Rafveitan er sameiginlegur rekstur bæjarbúa og því sameiginleg eign þeirra. Það var fyrirsjáanlegt, að það þurfti að reisa nýja stöð, sem framleitt gæti ódýrara rafmagn. En til þess að hægt yrði að lækka rafmagnsverðið að sama skapi, þurfti að vera búið að láta Elliðaárstöðina borga sig upp og skuldabagginn að vera horfinn. Alveg sama er að segja um vatnið. Það varð að auka vatnsveituna. Og þá þurfti að leggja nýjan skatt á bæjarbúa. Það var ráðstöfun, sem allir flokkar samþykktu. Ég man ekki til þess, að samflokksmenn hv. 1. þm. Rang. gerðu nokkurn ágreining um það í bæjarstjórn. Við tölum um þjóðlygar. Hv. þm. var að tala um fimm millj., sem kaupmenn hér í Reykjavík græddu. Hún er þekkt hér, þessi saga. Áður hefir það verið hv. samþingsmaður minn til hægri (EOl), sem mest hefir hampað henni. Hún er tekin úr þeirri rauðu bók, sem annar nágranni minn hér á þingbekkjum, hv. 7. landsk. (EmJ), kannast við. Þar stendur á bls. 90–91: vöruhagnaður (407) verzlana í Reykjavík kr. 2687303,71 Vöruhagnaður (758) verzlana á öllu landinu kr. 5061381,87 Þarna er þetta 3 milljóna fjármagn sýnt á pappírnum. En þetta er ekki í Reykjavík einni. Það er á öllu landinu. Það er þjóðlygin, sem segir, að þetta græði kaupmennirnir í Rvík allt saman. Ég veit, að hv. þm. hefir kannske ekki átt neinn þátt í tilorðning þessarar þjóðlygi, þó að hann sé að stuðla að útbreiðslu hennar. Hann lætur sem hann viti ekki, að í þessari 5 milljóna upphæð á öllu landinu kemur aðeins fram mismunur á verði keyptrar og seldrar vöru og í því er innifalinn allur verzlunarkostnaðurinn. Það verður náttúrlega býsna mikill munur. Fyrir því eiga menn að loka augunum; þá er komin þessi dálaglega þjóðlygi.

Já, þm. var að bæta einni við

.

*Emil Jónsson: Ég hafði ekki hugsað mér að lengja umr. Ég er að vísu meðflm. að brtt. meiri hl. landbn. og fylgi þeim því vitanlega. En það er búið að gera svo rækilega grein fyrir þeim, að ég tel míg ekki þurfa neinu við að bæta. Sömuleiðis hefir málið verið rætt á við og dreif, eins og þörf gerist. En hv. 2. þm. Reykvíkinga gaf mér tilefni til andsvara, þegar hann lýsti eftir því, hvort nokkur Alþýðuflokksmaður tæki til máls um þetta. Við 2. umr. lýsti ég nákvæmlega afstöðu minni til málsins, og hefði hv. þm. vel mátt heyra það. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það. En ég skal minnast á aðalatriðin og sérstaklega þau, sem snerta mjólkurverð. Það er sá höfuðmunur á því að samþ. ótakmarkað verðjöfnunargjald nú, hjá því sem var á síðasta þingi, að nú er með sérstökum ráðstöfunum skapaður möguleiki til þess að auka markaðsmöguleikana stórkostlega - með stofnun mjólkurvinnslustöðva og vinnslu þurrmjólkur. Bæði aukin nýting á næringarefnum undanrennunnar og sá léttir, sem þetta getur skapað á markaðinum fyrir mjólkurvörur, ættu að leiða til þess, að hægt verði að miðla meiri verðuppbótum heldur en hægt var áður. En um mjólkurverðið má annars segja, að mjólkurskipulagið hefir einmitt orðið til þess, að hægt var að lækka taxta útsöluverðsins, lækka dreifingarkostnaðinn, afnema milliliða gróða, hækka verð til framleiðenda, og það, sem líka er peningavirði: bæta vörugæðin með fullkominni gerilsneyðing og heilbrigðiseftirliti. - Ég tel þess vegna mjólkurskipulagið fela í sér þá beztu möguleika, sem fyrir hendi eru, til þess að ná lágu vöruverði án þess að lækka verð til framleiðenda. Hagnaðurinn næst með því fyrst og fremst að lækka dreifingarkostnaðinn. Ég get vel skilið, að hv. 2. þm. Reykv. taki það sárt, að sá skattur lækki, sem fer til dreifingar og milliliða. Sá skattur rann í vasa hans umbjóðenda og skjólstæðinga. Honum svíður það, að Mjólkurfélag Reykjavíkur getur ekki haft sama arð af mjólkinni og áður og ýmsir í skjóli þess. En það fer ákaflega illa í munni þessa hv. þm. að hallmæla öðrum fyrir að lækka ekki mjólkina. Það er játað, að verðinu var einmitt haldið uppi af honum og hans skjólstæðingum, sem þurftu að græða á því. Og manni verður að spyrja: Hvenær hefir hann og flokkur hans yfirleitt beitt sér fyrir að lækka vöruverð? Hvenær hefir þeim flokki eiginlega skilizt það, að verð á nauðsynjum væri of hátt? Þeir hafa aldrei á það minnzt fyrr en milliliðirnir voru greinilega komnir úr sögunni. Nú fara þeir fyrst að tala um hátt mjólkurverð, þegar búið er að fara niður dreifingarkostnaðinn. Þeir tala um raftækjaeinkasöluna, að hún selji fyrir of hátt verð; ekki af því, að verðið sé hærra en það hefði verið í frjálsri sölu, því það er alveg öfugt, heldur af því, að þarna er milliliðagróðinn horfinn. Í hvert einasta skipti, sem þeir tala um lágt vöruverð, en það er nú reyndar ekki oft, sem það kemur fyrir, en þá er það fyrir að milliliðagróðinn er horfinn. Annars finnst mér það fara ákaflega illa í munni hv. þm. að vera að tala um of hátt vöruverð. Við Alþfl.-menn teljum það alveg víst, að með skipulagi og góðri samvinnu milli framleiðenda og neytenda í þessu máli muni nást lækkun á verðinu til hagsbóta fyrir báða aðilja. Ég skal ekki fara langt út í önnur atriði í ræðu hans. Hann var að tala um, að rafmagnið hjá rafmagnsveitu Rvíkur hefði lækkað núna úr 50 au. niður í 6 au. Þetta er ekki rétt hjá honum. Lækkunin er úr 50 au. í 40 au. á ljósarafmagni. 6 au. rafmagnið er önnur tegund rafmagns, sem ekki hefir áður verið í notkun. Í skýrslum skipulagsn. er sýnt greinilega, hvað átti er við með verzlunarhagnaðinum í landinu, og sýnt glögglega fram á, að það nær ekki nokkurri átt, hve hann er hár. Það, sem þar er sagt, heyrir alls ekki undir þjóðlygi, enda var því ekki hnekkt af hv. þm. Um mjólkurduftið fór hann hörðum og óviðurkvæmilegum orðum, sérstaklega þegar þess er gætt, að aðalefnið úr frv. mínu um mjólkurduftið í fyrra hafa flokksmenn hv. þm. tekið upp í brtt. sínar við þetta frv. Hv. þm. sagði, að það ætti að selja mjólkurduftið á 1 kr. kílóið, en ég efast um, að hann hafi kynnt sér þetta mál nógu vel til að geta talað um það. Ég skal til að upplýsa hann betur um það mál lesa fyrir hann kafla úr grg. við frv. mitt í fyrra, sem samin er af dr. Jóni Vestdal, og er það kafli úr bréfi frá honum á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hefi reiknað út, að ef í það rúgmjöl, sem notað er í rúgbrauð, væri blandað 1% af undanrennudufti, þyrfti mesta hækkun á einu rúgbrauði, sem er 1,5 kg., að vera 1,3 aurar, en ef látið væri í það 5% af undanrennudufti, 6,6 aurar. Ef í það hveiti; sem notað er í hveitibrauð, væri blandað 1% af undanrennudufti, þyrfti mesta hækkun að vera 0,5 aurar, og með 5% undanrennudufti 2,6 aurar. Mestu hækkun, sem þyrfti að verða á ýmsu kaffibrauði, hefi ég ekki getað reiknað út, þar sem ég þekki ekki þyngd þess og samsetningu, en hækkun á því er þó ekki nema lítið brot af hækkun hveitibrauða. Til þess að þessar vörur hækkuðu ekki svo mikið í verði, að neytendur yrðu að nokkru verulegu leyti varir við það, mundi ég telja heppilegast að blanda í allt rúgmjöl, sem notað væri í brauð, 1% af undanrennudufti og í allt hveiti, sem notað væri í brauð og kaffibrauð, 5% af undanrennudufti. Mesta hækkun, sem þyrfti að verða á þessum vörum, væri með því móti svo lítilfjörleg, að neytendur mundu verða vart varir við hana“. Þannig varð samkomulag milli Bakarameistarafélagins og Alþýðubrauðgerðarinnar um það, að brauðverðið þyrfti ekkert að hækka, þó ákvæði frv. yrðu samþ., svo hv. þm. má reikna kílóið af mjólkurduftinu svo hátt eða lágt sem honum sýnist; það hefir engin áhrif á brauðverðið til neytenda, og það er aðalatriðið. En þó ekki sé blandað nema 1% af mjólkurdufti í rúgbrauð og 5% í hveitibrauð, þá þarf 2,1 millj. lítra af undanrennu í það duft, og ég verð að segja, að það er verulega mikið mjólkurmagn, sem létt er af mjólkurbúunum á þennan hátt, því smjörframleiðsluna eru engin vandræði með, því það er alltaf fremur smjörskortur en hitt, að það sé of mikið. Ég tel þess vegna svo mikla bót að þurrmjólkurframleiðslunni, sem hægt verður að selja á erlendum markaði, að viðhorfið sé nú allt annað til þessa máls en var í fyrra. Þess vegna er afstaða mín og okkar Alþfl.-manna til þessa máls allt önnur nú en hún var þá. Þegar svo þar við bætist, að milliliðagróðinn er alveg útilokaður, þá er ekki að undra, þó við viljum halda áfram að styðja þessa stofnun, sem við vorum með að koma á fót og studdum gegn hinum harðvítugu og illvígu árásum frá flokki þessa hv. þm. Ég tel svo hv. þm. fyllilega svarað með þessu. Ég hefði gjarnan viljað ræða brtt. meiri hl. landbn., en hv. þm. Mér., frsm. n., hefir skýrt þær svo vel, að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þær skýringar. Þá var hv. þm. Reykv. að segja ýms spakmæli, sem Framsfl. hefði fundið upp; hann talaði um svokallaðan „tvöfaldan skatt“ og hann talaði um „sama verð á sömu vöru á sama stað“. Ég skal ekki um það segja, hvort þetta eru spakmæli eða hve rétt þau eru, en Framsfl. hefir fundið eitt spakmæli, sem form. flokksins, Tryggvi Þórhallsson, sagði fyrstur fyrir nokkrum árum, og það er þetta: Allt er betra en íhaldið. Þetta er spakmæli. Og það, að ég veit, að hvaða skipulag sem er er betra en það, sem íhaldið vill hafa, þá fylgi ég því skipulagi, sem þetta frv. felur í sér, langtum fremur en að láta íhaldið ráða, því ég hefi enga trú á því, að íhaldið leysi þetta mál til hagsbóta fyrir framleiðendur og neytendur.

*Ólafur Thors: Það er nú orðið svo áliðið dags og fáir hv. þdm. viðstaddir, að ég tel ekki þýða að gera máli þessu þau skil, sem annars málsins sjálfs vegna væri full ástæða til að gera, og einnig með hliðsjón af þeim rökum, sem hv. flokksbræður mínir hafa fært fram í þessu máli, þá mun ég að þessu sinni láta nægja aðeins örfá orð. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þær almennu umr., sem hér hafa farið fram. Allra sízt ætla ég að gera tilraun til að sannprófa það, hve mikið sannleiksgildi hafa hin einstöku spakmæli, sem hér hafa verið tilfærð eftir Framsfl., og hvað þau hafa auðgað vísindi heimsins. En út af því spakmæli, sem hv. 7. landsk. síðast tilfærði eftir Framsfl. á sínum tíma. „allt er betra en íhaldið“, vil ég benda þessum hv. þm. á það, að það er nú hálfleiðinlegt fyrir hann og hans flokk að lifa á því eina náðarbrauði í kjöltu Framsfl., að allt sé betra en íhaldið, eftir að þeir flúðu til baka frá fótum kommúnista, vitandi það, að máske flýgur nú um hug sjálfra framsóknarmanna, að til muni vera það sem er verra en íhaldið. Það er alkunnugt, að hið þjóðfræga hægra bros breiðist nú ört út í þeim flokki af þeirri ástæðu, að flokkurinn er að skilja, að til er það, sem er verra en íhaldið. Og ég get óskað þessum hv. þm. til hamingju með það, að sú forna speki Framsfl. er nú að falla úr gildi. Um þetta frv. er margt misjafnt, en fátt gott að seg,ja. Ég er hræddur um, að sú verði raunin síðar, að það verði til lítillar blessunar þeim bændum, sem ætlað er að ívilna með því, og ennfremur að neytendur á þessu sölusvæði kenni þess brátt, að ekki heldur verður það þeim til framdráttar. Það er örugg vissa fyrir því, að nokkur hópur bænda, sem við l. þessi á að búa, mun vegna beinna fyrirmæla frv. verða fyrir miklum þrengingum, hversu sem að lokum kann að takast að ráða fram úr þeim örðugleikum. Það er alveg augljóst, að með ákvæðum frv. er fyrst og fremst stefnt að því að ívilna bændunum austanfjalls á sölusvæðum hér, sem l. er aðallega ætlað að ná til. Sjálfsögð afleiðing af frv., ef samþ. verður, er ný hvatning til þessara bænda um aukna framleiðslu. Við því er ekkert að segja, ef ekki væri með þessu verið að gefa bændunum tyllivonir, en ég veit, að margir hv. þm. óttast í hjarta sínu þá örðugleika, sem stafa munu af þeim framleiðsluauka, er siglir í kjölfar þessarar löggjafar. Örðugleikarnir hafa þegar gert vart við sig, en það vita allir, að þeir munu vaxa, og ég er ekki í minnsta efa um það, að þeir verða svo miklir. að þessir bændur, sem nú á að hjálpa, fá að reyna það, að þær vonir, sem þeim nú eru gefnar með þessu frv., eru tyllivonir. Nú veit ég það, að örlög þessa máls eru hér ákveðin, svo að ræðuhöld þess vegna fá engu raskað. Eigi að síður vil ég vekja athygli á því, að hægt er að gera á frv. nokkrar breyt. sem yrðu tvímælalaust til bóta, án þess þó að vikið sé frá höfuðtilgangi frv., og sem jafnvel gefur vonir um, að hægt væri að sjá sæmilega borgið hag þeirra manna, er falla eiga undir l. Ég vil í því sambandi sérstaklega leggja áherzlu á tvö atriði. Annarsvegar að bændur sjálfir fái yfirráð yfir þessum málum, eins og lagt er til í brtt. sjálfstæðismanna í landbn. Það er of augljóst mál til þess, að ég ætli að látast vera að opna augu hv. þdm. fyrir því, að hér er náttúrlega um mikið hagsmunamál að ræða fyrir alla bændur, en jafnframt mál, sem felur í sér nokkra innbyrðis togstreitu milli þeirra sjálfra. Ég hefi enga trú á, að þeirri togstreitu verði ráðið til lykta á annan hátt en helzt að bændurnir sjálfir leysi málið. Ég er sannfærður um. að heppilegra er að láta þann bóndann, sem á að missa, deila við hinn bóndann, sem á að hreppa, heldur en að leggja deiluna í hendur mönnum eins og hv. 1. þm. Rang., fim. þessa frv. Ég hefi náttúrlega mikla löngun til að deila á hann persónulega, þó ég ekki geri það hér, en það er mín skoðun, að maður með hans aðstöðu eigi öruggra með að ná réttlátri og farsælli lausn í málinu heldur en bændurnir sjálfir. Menn eru þannig gerðir, að þegar þeir halda á umboði fyrir aðra menn, eru þeir djarfari og ófeimnari í frekum kröfum heldur en þegar þeir berjast fyrir sínu eigin máli. Hv. þm. veit, að við erum svona allir. Ég er t. d. ekki viss um það, ef hann, sem er þm. Rang., væri að bera fram kröfur á hendur mér, þm. G.-K., að hann með jafnköldu blóði gengi á minn hag eins og hann nú, að því er virtist, tiltölulega rólegur gengur á rétt bændanna í G.-K. Þetta er þáttur í mannlegu eðli. Þess vegna tel ég betra, að valdið verði lagt í hendur bændunum sjálfum, í stað þess að nú á að auka þetta vald í höndum þeirrar framkvæmdarstjórnar, er sjálf stendur utan við málið. Þetta er nú annar þáttur þessa máls, hinn er sá, að ég tel, að tæplega sé hægt fyrir hv. þd. að neita þeim tilmælum fulltrúa sjálfstæðismanna í hv. landbn., sem koma fram í a-lið 1. brtt. þeirra víð 1. gr., um að við ákvörðun verðjöfnunargjaldsins sé tekið hæfilegt tillit til mismunandi kostnaðar við mjólkurframleiðsluna á hinum ýmsu stöðum innan verðjöfnunarsvæðisins, og má aldrei hækka það svo, að ofboðið sé með því greiðslugetu framleiðenda í nokkru byggðarlagi á verðjöfnunarsvæðinu. Ég viðurkenni fúslega það, sem komið hefir fram í umr., að þetta er teygjanlegt ákvæði, en það lýsir góðvilja Alþingis í garð þeirra bænda, sem ástæða er til að ætla, að l. setji í voða og bindur að vissu marki hendur þeirra manna. sem framkvæmdarvaldið hafa. Ég veit að vísu, ef þessi till. verður samþ., að nokkur hætta er á því, að mjólkin hækki fyrr eða síðar, en ég álít þessa hættu ekki mikla, því ekki verði gripið til þess að hækka mjólkina fyrr en til verulegra þrenginga er komið fyrir bændur hér í grennd. Það liggur í hlutarins eðli, að fyrir hönd bændanna í Gullbr.- og Kjósarsýslu hefði ég ástæðu til að gera margt fleira í frv. að umræðuefni, en ég geri það ekki að þessu sinni af þeim ástæðum, sem ég þegar hefi tilgreint. Ég þori ekki að segja, að ég hafi fullkomna trú á því, að tekið verði tillit til óska minni hl. í þessu máli, en þó hefi ég nokkra von um, að svo mikil sanngirni og sómatilfinning finnist hjá andstæðingunum, að sýnd verði nokkur tilhneiging til að verða við óskum þeirra. Ég get svo lokið máli mínu með því að endurtaka það, sem ég sagði í öndverðu mínu máli, að ég hefi margt misjafnt að segja um þetta frv., en fátt gott, og hvað formshlið þess snertir þykir mér verst að sjá hv. þm. Mýr. sem meðflm. frv., því um hann má áreiðanlega segja, að „þar heggur sá, er hlífa skyldi“. Því hann veit eins og hver annar - og í raun og veru betur en aðrir hv. flm. frv., - hvernig þeir bændur standa að vígi, sem nú eiga að mæta hinu nýja böli. Læt ég svo þetta nægja að svo komnu máli.

* Frsm. minni hl. (Pétur Ottesen): Ég ætla, að það hafi verið hv. 1. þm. Rang., sem hafði orð á því, að okkur í minni hl. landbn., flm. brtt. á þskj. 296, hefði ekki farizt fimlega að mæla fyrir þeim brtt., og vildi hann færa það út á þann veg, að málstaðurinn væri svo illur og bölvaður, að betra væri ekki að vænta. En ég verð að segja það, að hafi okkur farizt þetta ófimlega, þá fórst honum samt enn verr, er hann ætlaði að fara að gagnrýna brtt. okkar, og sömuleiðis hv. þm. Mýr., þó viðleitni hans væri að vissu leyti dálítið önnur, sem byggist á mjög svo ólíkri skapgerð þessara manna og allri framkomu. Sem gagnrýni á 1. brtt. okkar talaði hv. þm. Rang. um, að framleiðendum þætti náttúrlega sinni greiðslugetu ofboðið. Í þessari brtt. felst nú ekki annað en að það er mjólkursölunefnd, sem á að ákveða verðjöfnunargjaldið, að það er hún, sem á að hafa hliðsjón af því, þegar hún framkvæmir verkið, að greiðslugetu þessara manna sé ekki ofboðið með þeim hækkunum á verðjöfnunargjaldi, sem kynni að leiða af því nýja skipulagi. Þetta hálmstrá, sem hv. þm. grípur þarna til, sýnir ljóslega, í hverjum neyðarvandræðum hann er þegar hann ætlar að finna meinbugi og ágalla á brtt. okkar. Og því fremur ætti mjólkursölunefnd að geta framkvæmt þetta eða farið nærri um það, þar sem ráð er fyrir gert, að Búnaðarfélagið leggi henni nokkurt lið í þessu efni, sem sé allsherjarstofnun bænda í þessu landi, sem hefir það að hlutverki að kynna sér sem bezt þeirra hag. Annað dæmi sýnir það, hversu þröngt er fyrir dyrum hjá þessum mönnum um gagnrýni á þessum till. okkar, þegar hv. þm. Mýr. var að tala um kjarnfóðursskattinn. Þar fór hann að tala um, hvað óskaplegt ranglæti gæti af þessu hlotizt gagnvart þeim, sem við sauðfjárframleiðslu fást og keyptu kjarnfóður handa sauðfé. Það er ljóst, að samkv. þessari till. er það nær eingöngu innflutt kjarnfóður, sem innflutningsgjald þetta nær til. Þess vegna verður þetta ranglæti ekki til, sem hv. þm. var að tala um; það á engan grundvöll í till. Það er alkunnugt, að um innflutningsgjald er eingöngu talað af innfluttum vörum, en það er ekki talað um innflutningsgjald af vörum, sem fluttar eru milli hafna innanlands. Ég vildi aðeins henda á þetta, hvað það nú er, sem þessir hv. þdm. grípa til, þegar þeir eru að reyna að finna höggstað á þessum till. Ég þarf náttúrlega ekki að fara út í það, sem hv. 1. þm. Rang. var að breiða sig yfir út af verðhækkuninni, sem leiddi af þurrmjólkurvinnslunni og blöndun mjólkur í brauð. Með upphrópun yfir allt andlitið var hann eitthvað að tala um skarplega hugsun í þessu efni. Það eru vitanlega svo skiljanlegir hlutir, sem í till. felast, að mér dettur ekki í hug að eiga orðastað við hv. þm. um þá; það getur enginn misskilið hana, þó að þessi hv. þm. gripi til þess sem örþrifaráðs. Þá var hv. 1. þm. Rang. að tala um stj. á framkvæmd mjólkursölunnar. Hann hélt, að úr þessu gæti orðið hinn argasti óskapnaður, af því að það var talað um framleiðendafélög samhliða mjólkurbúunum. Eins og sakir standa nú, eru það mjólkurbúin ein, sem koma til greina um að skipa menn. Ég er nú ekki viss um að hugur fylgi máli hjá hv. þm., að hann vildi styðja brtt. um það, að framleiðendur fengju þessar framkvæmdir í sínar hendur, þá skyldi ég undir eins bjóða honum að taka orðið „framleiðendur“ úr þessari till. og láta standa „mjólkurbú“. En ég veit, að hv. þm. mundi ekki greiða slíkri till. atkv. Hann vill nú fá að halda þeirri aðstöðu, sem hann hefir haft undanfarið, nefnilega að vera formaður þeirrar stofnunar, sem hefir mjólkursöluna með höndum, og þjóna sinni lund þar áfram á líkan hátt og hann hefir gert undanfarið. Hv. þm. var eitthvað að tala um, að þessar till. okkar mundu vinna þessu máli tjón. Það er nú siður en svo. Fyrsta till. miðar að því að fyrirbyggja þá hættu, að einstök byggðarlög gætu beðið við það hnekki, þann, sem hv. þm. Mýr. meðfl. hans að þessu frv., hefir talað um að þyrfti að gera alveg sérstakar ráðstafanir til þess að bæta aftur. Fyrsta till. miðar nú eingöngu að þessu. En hitt tel ég vist, að hv. 1. þm. Rang., sem vili nú „skalta og valta“ með þetta allt eftir eigin vild, eftir því sem andinn blæs honum í brjóst á hverjum tíma, hann vill náttúrlega ekki, að sér verði settar neinar hömlur um framkvæmdir í þessu efni, eða á þann geðþótta, sem hans framkvæmdir annars stjórnast af á hverjum tíma. Það er bara þetta í till. sem hann er á móti, þótt hann láti það ekki koma beint fram og sé að leita að öðrum ástæðum. sem ekki er hægt að draga út úr till. Ég skal ekki fara mörgum fleiri orðum um þetta mál; það mun sennilega ekki hafa mikla þýðingu. En ég vil aðeins bæta því við, að það mun sýna sig við síðari reynslu, ef till. við þetta frv. frá meiri hl. landbn. verða felldar og frv. samþ. eins og það liggur fyrir, að það var ekki happaspor stigið í Alþingi, þegar það var gert, og að það var ekki gert af umhyggju fyrir hagsmunum bænda og framleiðenda. Og mér er kunnugt, að ýmsir framsóknarmenn, og þar á meðal þeir, sem fluttu málið á þingi fyrst, - t. d. hv. 1. þm. Árn. - hafa einmitt talað um, að það mundi verða nauðsynlegt að afla verðjöfnunarsjóði tekna með einhverju öðru móti heldur en gert er með verðjöfnunargjaldinu eingöngu. Ég er ekki í vafa um að sá kostur, sem menn eiga að búa þar við, getur orðið ærið þröngur, að jafna alltaf verðinu niður á við. Það hefir í þessum umr. verið talað um þjóðlygar. Það hefir verið talað um eina þjóðlygi, það hefir verið talað um tvær þjóðlygar, og ég held, að talan hafi verið komin upp í þrjár. Og mig minnir, að það féllu einhvern veginn orð á þá leið. að hv. 1. þm. Rang. væri kannske höfundur að þriðju þjóðlyginni. Ef ekki, þá hefði hann a. m. k. sýnt alla viðleitni á að koma henni á framfæri, og er það kannske nokkuð það sama. Og ég skal bæta því við, að þegar þetta var sagt, þá ljómaði andlitið á hv. 1. þm. Rang. og varð eitt bros. - svo mikið fannst honum um það að hafa átt þessa hlutdeild í þessari þriðju þjóðlygi. Mér verður á að bera þetta saman við það, þegar hann í sínum prestskrúða með uppréttar hendur blessar yfir söfnuð sinn þar austur frá og prédikar það yfir þeim, að „það er sannleikurinn sem gerir yður frjálsa“. Ég verð að segja í sambandi við þetta tvennt, að það fer náttúrlega öllum illa að þykja sómi að skömmunum. en verst fer það þeim, sem falið er það hlutverk að vera meðalgöngumenn milli guðs og manna.

*Sveinbjörn Högnason: Það er varla vert að gera raunir hv. þm. Borgf. meiri þegar maður heyrir þann tón, sem hann endar á. Því að meira vil og volæði hefir líklega sjaldan heyrzt frá honum, að hann væri svo herfilega beygður, að hann gæfi algerlega frá sér annað en einhverja prédikun um það, hvað hollt væri að halda sér við sannleikann. Því að ég hygg, að hann hafi ekki alltaf fremur öðrum verið neitt sérstakt leiðarljós í því, og þá sízt í þessu máli, hvað væri sannleikur. Enda hefi ég ekki heyrt, að hann hafi gert neina tilraun til að sýna, hvað er réttlæti milli manna, sem eiga að þessum l. að búa, heldur hefir hann stöðugt hamrað á því, að mikið ranglæti væri framið. Enginn hefir heyrt hann segja, á hverjum það ranglæti bitnaði. En ég tel það hlutverk mitt - það get ég sagt hv. þm. - bæði í kirkju og utan, að halda þannig á málstað manna, sem ég vinn fyrir, að réttur þeirra sé ekki fyrir borð borinn og að allir séu jafnréttháir í þjóðfélaginu. Og þess vegna álít ég, að ef hv. þm. Borgf. ætlar að tala í þeim tón, sem hann endaði ræðu sina á, þá ber honum að snúa sér frá þeirri stefnu í þjóðmálum, sem hann hingað til hefir fylgt, þar sem stefnt er í þá átt að halda við ranglæti og misrétti milli manna í þjóðfélaginn, þar sem menn aldrei vilja láta af ranglæti og misrétti fyrr en þeir eru til þess neyddir. Ég hefi annars ekki miklu við þetta að bæta. Menn hafa heyrt það, að bæði hv. þm. G.-K. og svo hv. þm. Borgf., sem annað er tamara en að barma sér, það verð ég að segja, hafa hér í raun og veru ekki haft nein rök að síðustu fram að færa, heldur bara spádóma og grunsemdir. En ég hygg, að hv. þingmenn verði nú að byggja á öðru traustara um afstöðu til mála og úrlausn þeirra á Alþingi heldur en spádómsgáfu hv. þm. Borgf. og hv. þm. G.-K., þó að þeir telji sig kannske spámannlega vaxna. Þá skal ég aðeins minnast á þau atriði, sem hv. ]nn. Borgf. talaði um viðkomandi tillögunum. þar sem hann kvaðst fús til þess að taka burt orðið „framleiðendafélög“. Því að nú hefir hann séð, að slíkt getur ekki náð nokkurri átt, að það verði ótakmarkað fyrir framleiðendur, hvernig skipa skuli sölustjórn fyrir þessi sölusamtök. Nú veit hv. þm., að í mjólkurlögunum eins og þau eru nú, er heimild fyrir þessu hvenær sem framleiðendur koma sér saman. Og hann heldur fram, að ég vilji ekki ganga inn á þetta fyrirkomulag af því að mér sé umhugað að vera formaður fyrir stofnun, og bætti við „til að ráða þar öllu einn“. En það er að gefa óþarflega mikið í skyn. að ég, einn af sjö mönnum. ráði öllu. En ég get sagt hv. þm. það, að ég hefi gengið ófús til þessa starfs, sem ég er i, og er manna fúsastur til að leggja það niður þegar bændur óska þess og aðrir, sem hafa falið mér það. En ég efast um það, þó að bændur ættu einir um að velja, að ég myndi að öllu leyti losna við það að vera eitthvað við þetta áfram. Það, sem verður að líta á í þessu máli, er það, hvað er framkvæmanleg og heppileg úrlausn. Og það er fullkomlega játað af mér - og margsinnis við þessar umræður -, að ef búið er að taka burt þann hagsmunaágreining, sem ríkt hefir, og bændur stæðu jafnar að vígi, þá er ekkert til fyrirstöðu, að þeir geti komið sér saman um sölustjórn. það hefir verið svo alstaðar annarsstaðar í löndunum kringum okkur, þar sem bændur hafa búið við það sama, að þeir hafa farið með þetta sjálfir án alls ágreinings. Og ég er alveg viss um, að þeir geta það líka hér á landi, þegar allir hafa sömu hagsmuna að gæta. Hv. þm. G.-K. var að tala um. að það ætti að ívilna einhverjum mönnum eftir frv., aðallega austanfjalls, sagði hann, og einnig í Borgarfirði. Ég vil biðja hv. þm. að benda mér á, hvar í frv., sem hér er á ferð, eru ákvæði, sem fela í sér sérréttindi og ívilnanir til bænda, sem fjær búa. Ég þekki þau ekki. Og ég veit ekki betur en að frv. feli í sér, að sá aðstöðumunur, sem er á milli manna, eigi að haldast, en þegar komið er í sölustað eigi þeir að búa að hinu sama. Annars skal ég ekki orðlengja um þetta meira og ekki koma inn á ræðu hv. 2. þm. Reykv., þar sem hann var að reyna að draga að landi með þær fullyrðingar, sem hann hafði í frammi, að verðið ætti endilega að hækka við þetta, því að náttúrlega er það mesti misskilningur, sem hugsazt getur. Þetta leiði ég nú hjá mér, enda hafði hann ekkert fram að bera. En ég ætla aðeins að enda orð mín á því að benda hv. þdm. á, hvað það er í raun og veru ómerkilegt hjá andstæðingum þessa frv., þegar .þeir tala um það eins og einhver voði sé á ferð og eru með illa spádóma út í framtíðina, ef á að koma á hjá okkur sömu ákvæðum um þetta sölufyrirkomulag eins og búin eru að gilda sumstaðar í mörg ár í nágrannalöndunum allt í kringum okkur. Og ég þekki engin dæmi um sölufyrirkomulag mjólkur í Evrópu, þar sem gengið er skemmra til þess að jafna aðstöðumuninn. Það er hinsvegar vitað, að hjá okkur hefir vegna þess. mismunar, sem ríkt hefir milli framleiðenda, verið allmikil togstreita um þetta mál þann tíma, sem þetta skipulag hefir staðið, þó að skipulagið í heild hafi orðið til góðs. Það er þess vegna alveg augljóst mál, að ef þessi mismunur, sem haldizt hefir undanfarið, er burt numinn, eru allar líkur til, að náist sami friður á milli framleiðenda um þetta skipulag og almenn ánægja eins og hefir náðst alstaðar annarsstaðar, þar sem framkvæmdin hefir verið með fullum jöfnuði.

* Frsm. meiri hl. (Bjarni Ásgeirsson): Ég verð enn einu sinni að leiðrétta þann misskilning, sem kom fram í umr. í kvöld, og ekki sízt hjá hv. þm. A.-Húnv., að með þessari löggjöf sé verið að taka einhver ákveðin réttindi af nokkrum hluta bænda og gefa öðrum mönnum réttindi, sem þeir hafi ekki haft áður. Þetta er sá misskilningur, sem öll höfuðmótspyrna og höfuðmálfylgja gegn þessu máli hefir byggzt á. Hér er ekkert verið annað að gera en tryggja mönnum að nota rétt og aðstöðu, sem þeir höfðu áður en mjólkurlögin voru samþ. og áður en þessi breyt. var fram borin. Því að hvað hefir skapað bændum austanfjalls og í Borgarfirði rétt og aðstöðu til að nota aðalmarkaðinn í Reykjavík og Hafnarfirði? Ekkert annað en þær miklu samgöngubætur, sem framkvæmdar hafa verið síðastl. ár milli þessara héraða og Rvíkur, þar með talin hin nýju flutningatæki, bílarnir. Ennfremur sú mikla ræktun, sem hefir farið fram í þessum héruðum, sem hefir allt gert mönnum mögulegt að koma upp kúabúum og stunda mjólkursölu. Allt þetta hefir skapazt fyrir aðgerðir, sem voru að nokkuð miklu leyti þegar á komnar áður en mjólkursölulögin voru sett. Eftir að samgöngurnar höfðu batnað og eftir að búið var að reisa mjólkurbú í Ölfusinu, í Flóanum og uppi í Borgarfirði, þá var þar með sköpuð sú aðstaða, sem bændur hafa og þeir hafa rétt til að nota, að koma mjólk sinni á Reykjavíkurmarkað. Við skulum hugsa okkur, að engin mjólkurlöggjöf hefði verið sett, eða að þessi löggjöf væri afnumin; þá mundu allir þessir aðiljar flytja mjólk á markaðinn hér. Og í verðmun á mjólk þeirra og hinna, sem nær búa, yrði munurinn á flutningskostnaðinum höfuðatriðið. Hér er því ekki verið að koma á neinum nýjum réttarbótum fjarlægari bændum til handa, heldur að lögfesta þann rétt og aðstöðu, sem þeir höfðu áður en l. voru gerð. Um þetta fannst mér skorta skilning hjá hv. þm. A.-Húnv., þegar hann var með heimspekilegar bollaleggingar sínar um mikið misrétti í þessari löggjöf. Hann sagði, að við yrðum að horfast í augu við það, ef þetta yrði framkvæmt eins og í frv. segir, að svipuð verðjöfnun yrði að ganga yfir kjötið. En er það ekki einmitt grundvallaratriðið í kjötlögunum, að jafna verðið á kjötinu eftir því, sem ástæður eru fyrir hendi? Og meira að segja er svo langt komið nú þegar, að verðjöfnun á kjöti er í aðalatriðum ekki minni en ætlazt er til, að verði á mjólkinni samkv. þessu frv. Það er einmitt návæmlega það sama, sem farið er fram á í þessari löggjöf, eins og búið er að gera í kjötsölulöggjöfinni. Hv. þm. sagði, að ef ætti að halda þessu áfram, þá yrði að stiga sporið til fulls og láta alla bændur á landinu njóta réttinda, sem eru í þessu frv. Ég geri ráð fyrir, að þótt sett yrði ákvæði um það, að bændur í Austur-Húnavatnssýslu ættu rétt til að koma mjólk á Reykjavíkurmarkað, ef þeir vildu kosta flutning hingað, þá yrðu þeir hv. þm. ekki ákaflega þakklátir fyrir að koma því til vegar. Því að flutningurinn yrði svo dýr, að vafasamt er, að söluverðið gerði meira en að borga hann, a. m. k. suma tíma árs. En með þessum l. er aðeins verið að tryggja mönnum áður fengin réttindi. Hv. þm. G.-K. kvað sér þykja það einna óviðkunnanlegast af öllu í meðferð þessa máls að sjá mig einn af flm. þessa frv., þar sem mér mundu vera kunnar ástæður bænda í Gullbringu- og Kjósarsýslu, og hyggi þar sá, er hlífa skyldi. Ég vil henda honum á, að ég er fulltrúi bænda í Mýrasýslu og tel mér skylt og rétt að gæta þeirra réttinda. En ég skal viðurkenna, að ef ég hefði þá skoðun, að ég aflaði þeim réttinda með því að ganga á rétt annara, þá er mér það mjög óljúft, og ég myndi ekki fylgja slíku máli fram. En þegar ég álít, að ég sé að tryggja þeim rétt, sem þeir samkv. sinni aðstöðu höfðu áður en þessi l. voru sett, þá er mér það skylt, þó að jafnvel verði að ganga eitthvað á hagsmuni minna nágranna að nokkru leyti. Og mér er kunnugt, að þótt erfiðar séu fjárhagsástæður fjölda bænda í nærsveitum Rvíkur,þá eru engu betri fjárhagsástæður fjölda bænda í mínu kjördæmi, sem ofan á alla erfiðleikana hafa orðið fyrir því undanfarin ár að missa mikinn hluta og sumir allt sauðfé. sem þeir hafa mest byggt afkomu sina á umlanfarið; þannig að ef ég ofan á það allt brygðist því að tryggja þeim á Alþingi þau réttindi, sem ég álít, að þeir eigi eins og aðrir borgarar þjóðfélagsins til að nota markað, sem þeir hafa skapað aðstöðu til að nota, þá mætti segja, að höggur sá, er blífa skyldi.

*Jón Pálmason: Það kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, sem oft hefir skeð áður í umr. um þetta mál, að hann greip til röksemda, sem eru algerlega út í hött, þegar hann var að gera ráð fyrir, hvernig fara mundi, ef allt mjólkurskipulagið væri upphafið. Ég veit ekki til, að nokkur maður vilji upphefja þau l. Hér er aðeins um það að ræða, hvort á að útfæra þetta í miklu víðtækari skilningi en áður hefir verið gert. Hvað það snertir, sem hann taldi mikið grundvallaratriði í þessari deilu, að sagt væri, að tekinn væri réttur af mönnum og fenginn öðrum í hendur, en hann taldi ekki vera gert, þá er það svo, að af þeim, sem næstir búa markaðsstaðnum, er tekinn réttur og fenginn öðrum í hendur, þegar á að jafna verðið þannig, að jafnt er greitt fyrir vinnslumjólk og neyzlumjólk. Annars verð ég að segja að ég get glatt mig fyrir hönd bæði minna kjósenda og annara, sem búa úti á landi, yfir að fá þessa yfirlýsingu, að ef frv. verður samþ., þá sé meiningin að útfæra verðjöfnun yfir allt landið, ekki aðeins að því er snertir mjólkina, heldur einnig aðra framleiðslu, sem er á markaðinum frá okkur bændunum, því að það er engum frekar til hagsmuna en þeim, sem fjærst búa. En ég álít, að það sé fjarstæða að taka upp þessa reglu, því að ef komið er fullum verðjöfnuði á neyzlumjólk og þá mjólk, sem unnið er úr kannske að 2/3–3/4 hlutum, þá getur eins gengið. þegar fjær kemur og unnið er úr mjólkinni allri, að eins eigi að bæta hana upp. Sama er að segja, að því er snertir kjötið og þau sláturhús, sem hafa ekki aðstöðu til neins annars en að salta, þá ættu þau samkv. sömu reglu að fá sama verð og þeir, sem hafa aðstöðu til að selja kjötið nýtt á bezta markaðnum innanlands. Ég vil að endingu minna menn á, að það kom fram hjá hv. 1. þm. Rang. hér í kvöld sú yfirlýsing, að ef frv. væri fellt, þá væri þar með upphafið allt það gagn, sem væri að hafa af þessu mjólkurskipulagi, sem nú er. Ef þessi yfirlýsing hefir við rök að styðjast, þá sannar hún, að mjólkurlögin sem nú eru í gildi og ekki nema 3 ára gömul, hafa ekki verið mikils virði þegar þau voru sett, ef þau eru nú einskis virði, eins og ætla má eftir yfirlýsingu hv. þingmanns. Ég lít öðrum augum á þetta. Ég álít, að eins og sakir standa sé heppilegast að una við þau lög, sem nú eru í gildi og ganga ekki út í neinar öfgar á þessu sviði, - en ég kalla það öfgar, ef það er meiningin, hvað mikil sem vinnslumjólkin verður, þá skuli jafna verðið til fulls, eins og á að gera með þessu frv.



Þetta frv. er ekki fyrirferðarmikið. Eins og tekið er fram í grg., er það samið í samráði við Farmannasamband Íslands og flutt fyrir tilmæli þess. Þó að breyt. séu ekki stórar, eru þær mjög þýðingarmiklar, og sumar svo vaxnar, að þær þola enga bið. Aðalbreyt. er við 9. gr., en 9. gr. mælir svo fyrir, að ráðh. láti reisa þá vita, sem þar eru taldir, og ráði, í hvaða röð þeir skuli koma. En nú hefir komið í ljós, að fyrir sjónum þeirra, sem kunnugastir eru þessum málum, eru nokkrir vitar, sem ekki hafa verið ákveðnir á sem heppilegustum stöðum, og ennfremur vantar nokkra vita, sem nauðsynlegt er að setja. Sú breyt., sem felst í frv. á 9. gr., er gerð í samráði við allra kunnugustu menn, einkum skipstjórann á Esju, sem segja má, að viti manna bezt, hvar heppilegast er, að vitarnir standi. Í vitaskránni er breytt um stað nokkurra vita og öðrum bætt þar inn. Ég hugsa, að ekki geti orðið ágreiningur um það hér, að rétt sé að gera þær breyt., sem sannprófað er, að séu til bóta, því að í frv. er engu raskað um það, í hvaða röð vitarnir skuli byggðir, og engar till. eru gerðar um aðrar tegundir vita en ákveðnar eru í 9. gr. l. Ég vil segja það til dæmis um, hve mikil þörf er á breyt. í þessu efni, að nú er byrjað að reisa vita í Málmey á Skagafirði, og á hann að standa innarlega á eynni, á stað, sem skipstjórar telja mjög óheppilegan, og telja þeir, að vitinn muni koma þar að litlu gagni, svo að ekki verði komizt hjá að byggja annan vita á eynni. Að sögn skipstjórans á Esju sést ekki til vitans frá þeim stöðum við innsiglinguna, sem eru hættulegastir. Vitinn verður að standa yzt á eynni, ef vel á að vera. Nú er búið að gera undirstöðuna undir vitann, en það verður samt að teljast betra að breyta um strax en að fullgera vitann og þurfa síðan að reisa nýjan vita. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. Hv. þm. hafa ekki aðstöðu til að gagnrýna það á þessu stigi málsins. Það verður að fela það n. og sérfróðum mönnum, sem n. mundi leita til. Það má vera hverjum manni ljóst, hversu óheppilegt það er, ef vitar eru settir á þá staði, sem reynslan sýnir, að eru ekki hinir réttu. Í frv. er einnig lögð til breyt. á 7. gr. Í stað þess, að vitamálastjóri á samkv. l. að semja till. og áætlanir í samráði við forstöðumann stýrimannaskólans og forseta Fiskifél. Ísl., mælir frv. svo fyrir, að ráðunautur vitamálastjóra skuli vera forstöðumaður stýrimannaskólans og formaður Farmannasambands Ísl. Það er víst, að hjá farmannasambandinu verður á hverjum tíma mestur kunnugleiki á því, hvar vita er mest þörf. Þess er ekki að vænta, að Fiskifél. geti haft nákvæma kynningu af því, þar sem starf þess er allt annað. Þá er ennfremur breyt. við 8. gr. l. í frv., um að burt falli orðin: „ef ástæður ríkissjóðs leyfa“. 8. gr. l. er örstutt og hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Verja skal árlega, ef ástæður ríkissjóðs leyfa, álíka upphæð til vitamála og vitagjaldi nemur, meðan stendur á byggingum vita þeirra, er ræðir um í 9. gr., ennfremur ef þurfa þykir til sjómerkja, sbr. 11. gr“. Það er auðséð á gr., að löggjafanum hefir verið ljóst, að meðan vitanetið var gisið, var varla hægt að forsvara að verja vitagjaldinu til óskyldra hluta, heldur þyrfti fyrst að koma vitakerfinu í viðunandi horf. Síðar gæti gjaldið e. t. v. runnið í ríkissjóð til annara þarfa. Ég held því, að ekki sé rétt með þessu innskoti í 8. gr. að gefa neina ástæðu til að misnota vitagjaldið, því að bæði gæti það verið háskalegt fyrir siglingar landsmanna, og eins gæti það valdið óvinsældum hjá þeim þjóðum, sem sigla til landsins og greiða hin háu vitagjöld, ef það vitnaðist, að svo og svo mikill hluti þeirra gengi til óskyldra hluta, á meðan sjálf vitamálin eru í ólagi. Ég vil geta þess, að úr 9. gr. frv. eru felldir þeir vitar, sem byggðir hafa verið síðan l. gengu í gildi. Það er ekki ástæða til, að þeir standi í skránni. Þá vil ég mælast til, að frv. verði vísað til sjútvn., og vænti ég, að hv. dm. muni taka því vel.

*Emil Jónsson: Enda þótt þetta frv. sé svo seint fram komið, að litlar líkur séu til þess, að það nái afgreiðslu á þessu þingi, finnst mér rétt að fara um það nokkrum orðum strax. Í grg. segir, að aðalbreyt. frv. sé við 9. gr. vital., þannig að samkv. þeirri breyt. séu ákveðnir nýir vitar, en þeir færðir, sem ekki hafa verið ákveðnir á hentugum stöðum. Ég skal upplýsa, að þegar vital. voru samin 1933, var það eftir till. n., sem skipuð var 1930. Í n. áttu sæti auk vitamálastjóra 5 skipstjórar, og þar af var forstjóri Skipaútgerðarinnar einn, en hann er þaulreyndur skipstjóri og þekkir strendur landsins vel. Ennfremur voru í n. forseti Fiskifél. og svo togaraskipstjóri. N. þessi samdi frv., en það náði ekki samþykki fyrr en 1933. En hvernig þessari n., sem skipuð var 1930 til að gera till. um þessi mál, hefir tekizt starf sitt, sést bezt á því, að við endurskoðun l. hefir hv. 6. þm. Reykv. aðeins fundið 3 nýja vita, til að bæta við, af þeim 63, sem taldir eru upp í því frv., sem hann ber hér fram. Þetta hugsa ég, að séu þau sterkustu rök, sem hægt er að fá fyrir því, að n. hafi ekki kastað höndunum til síns starfs og gert það sem bezt. Það er vitanlega alltaf skoðanamunur um einstök atriði, en þegar sá skoðanamunur er ekki meiri en þetta, tel ég mjög veigalitla ástæðu fyrir því að bera fram slíkt frv. og þetta. Auk þessara þriggja nýju vita, sem þarna eru nefndir, eru í frv. till. um breyt. á fjórum stöðum, og þær eru allar, að því er mér skilst, á þann hátt, að þær hefði mátt framkvæma, þótt engin breyt. hefði komið til, því eins og hv. þm. veit, stendur í 10. gr. núgildandi vitamálalaga, að ráðh. sé heimilt að breyta legu þeirra, ef það þyki hentugt, svo að breyt. þessara 4 vita krefst ekki lagabreytinga, heldur er ráðh. heimilt að gera hana án þess að lagabreyt. komi til. Ég tel þetta því sýna það - og ég er ánægður með það –hversu vel vitalögin eru upphaflega úr garði gerð, að eftir svo nákvæma endurskoðun og hér hefir farið fram, hefir Farmannasamband Íslands og hv. 6. þm. Reykv. komið sér saman um að bera fram till. um 3 nýja vita. Og þessir 3 nýju vitar, sem þarna eru nefndir, undir Söðli við Skorarhlíð, á Bálkastaðanesi og á Sauðanesi, eru vitar, sem sjálfsagt verða ekki byggðir alveg á næstunni, vegna þess, að það eru svo fjölmargir aðrir af þessum 60 hinum, sem þurfa bráðari aðgerða við en einmitt á þessum stöðum. Ég tel þess vegna alls ekki aðalatriði frv. þessa framkomnu breyt. á 9. gr., heldur hitt, að í 1. gr. er tekinn upp nýr aðili, sem á að ráðgast við um, hversu mikið fé skuli veitt úr ríkissjóði til vitamála. Þessi aðili er Farmannasamband Íslands, sem ég þekki ekki neitt verulega til, en ég fyrir mitt leyti hefi sízt á móti að fá till. frá um þessi mál, og ég ætla, að það hafi aðstöðu til að geta gert gagnlegar till. um þetta. En mér virðist óviðurkvæmilegt, hvernig þetta ber að, hvernig það vill láta taka sig inn. Það vill láta taka sig á þann hátt, að þurrka áhrif Fiskifélagsins út. Þetta tel ég mjög óheppilegt. Nú sem er, er það formaður Fiskifélagsins og skólastjóri stýrimannaskólans, sem gera till. um þetta. En samkv. frv. er það formaður Farmannasambands Íslands og forstöðumaður stýrimannaskólans í Rvík., m. ö. o., forseta Fiskifélagsins sleppt. Nú er mér kunnugt um það, að fiskifélagsdeildirnar úti um land hafa látið málið mikið til sín taka, og stj. félagsins hér í Reykjavík berast oft till. um breyt. og byggingar á vitum, og þess vegna væri það í mesta máta óheppilegt, frá mínu sjónarmiði, að útiloka Fiskifélagið frá öllum afskiptum og áhrifum á þessi mál. Ég tel því heppilegra, ef áhrifa Farmannasambandsins á að njóta í þessum málum, að það komi til viðbótar og að hinir aðiljarnir, sem fyrir eru, forseti Fiskifélagsins og skólastjóri stýrimannaskólans, hafi áfram sinn till. rétt. Ég hefi síður en svo á móti því, að þarna komi fleiri til, svo að þær till., sem gerðar eru, séu ræddar frá fleiri hliðum og verði sem bezt úr garði gerðar, en ég vil ekkí, að það verði til þess að útiloka neinn aðilja, sem þarna hefir verið áður. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um frv. Ég geri ráð fyrir að fá aðstöðu til að tala við n., sem fær þetta mál til meðferðar, og mun ég láta henni í té mitt álit á frv. Ég geri ekki ráð fyrir því, þó að hv. 6. þm. Reykv. flytji þetta frv. án þess að hafa borið það undir mig, að n. vildi afgr. það án þess að leita umsagnar vitamálaskrifstofunnar um það. Ég skal geta þess líka, að ég hefi þann stutta tíma, sem ég hefi verið við þetta starf, farið í gegnum l. og reglurnar, sem um þetta gilda, og hefi ég gert nokkur drög að breyt. á þessum l. og eldri l. um öryggi á sjó, og tel ég, að það færi vel á því að sameina þau í eina heild og að l. um vitamál væri breytt í fleiri atriðum en þarna kemur fram. Ég get nefnt eitt dæmi. Hér í Reykjavík og annarsstaðar líka eru auglýsingaljós, sem geta haft villandi áhrif á siglingar manna hér við land. Væri sjálfsagt að taka upp ákvæði í l., sem heimiluðu ríkisstj. að banna slík ljós, sem gætu orsakað það, að menn villtust á þeim og vitum, enda fleiri atriði, sem þyrfti upp í þessi 1. að taka. En eins og ég sagði áðan, geri ég ekki ráð fyrir því, að þetta frv. gangi fram á þessu þingi, en tel þá aðalbreyt. frv., sem fer fram á, að það verði teknir fleiri aðiljar til ráða um vítabyggingar, vel þess verða, að hún sé athuguð, og það er jafnvel hægt að segja, að á þessu stigi málsins væri æskilegt, að það kæmu áhrif einnig frá þessum aðilja um það, hvernig vitar eru byggðir. En ég tel, að það séu ýms atriði fleiri, sem þarna þurfa að koma inn, Og þess vegna vænti ég að fá tækifæri a. m. k. til þess að hafa tal af n. eða gera henni grein fyrir mínu áliti, áður en hún afgr. þetta mál frá sér. Hv. þm. minntist á Málmeyjarvitann sérstaklega og taldi, að með byggingu hans væri getin full ástæða til að flytja frv. um þessi mál; hann hefði verið byggður á óheppilegum stað. Ég skal ekkert um það segja, því sú staðarákvörðun var gerð áður en ég kom þar að, en ég tel þó, að þetta hafi verið gert í samráði við þá venjulegu aðilja, og eftir því. sem ég hefi frekast kynnt mér þetta mál, að vitinn uppfylli þær kröfur, sem til hans eru gerðar. Byggingu vitans er nú fulllokið, og þarf því ekki að flytja frv. þess vegna. Hvað legu vitans snertir er það að segja, að það hagar þannig til á eyjunni, að vitinn getur ekki sézt alstaðar frá. Nyrzt á eyjunni sést hann ekki sunnan frá og syðst á eyjunni sést hann ekkí norðan frá. Þetta er atriði, sem hver og einn verður að gera upp með sjálfum sér. Þeir, sem ákváðu staðinn, töldu vitann bezt kominn sunnan til á eyjunni. En ég vil taka það fram. að þessi ástæða þarf ekki að verða til þess, að frv. þurfi að ganga í gegn. Samkv. gömlu l. var fullkomin heimild til þess að byggja vitann norðarlega sem sunnarlega á eyjunni, eða á Straumnesi, því þar er svo ákveðið, að ráðh. sé heimilt, eftir till. vitamálastjóra, að breyta legu vitanna. Ég er hv. þm. sammála um það, að vitagjaldið ætti að sjálfsögðu að renna til byggingar nýrra vita og til rekstrar þeirra og viðhalds. En ef gert er upp frá upphafi. hvernig þessu fé hefir verið varið, þá er það að vísu svo nú, að vitagjaldið er ekki allt notað á þennan hátt, en það hefir líka stundum verið varið meira fé til vita en kom inn fyrir vitagjaldið, og hefir þetta því stundum verið til annarar handarinnar og stundum til hinnar. Og þegar um stórar vitabyggingar er að ræða, getur komið fyrir, að vitagjaldið það ár nægi ekki fyrir útgjöldunum, og þá er ekki nema eðlilegt og sanngjarnt að láta þeim mun mínna fé til þessara hluta næsta ár. En sanngirniskrafa er það, að vitagjaldið í heild, tekið frá því, er það var fyrst lagt á, og þangað til nú, eða tilsvarandi upphæð, verði notað til þessara mála. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Ég er samþykkur því „principi“, sem ég álit höfuðatriði frv., að nýr aðili sé tekinn til ráða um þessi mál, og ég vildi mega vænta þess, að þó hv. flm. hafi ekki leitað til vitamálaskrifstofunnar um þessi mál, þá geri n. það.



Það er sjálfsagt ekki neinum vafa undirorpið, að mál þetta verði lagt fyrir vitamálastjóra, áður en það verður leitt til lykta. En ég hefi ekki gert það af þeirri ástæðu, að það eru hæg heimatökin, þar sem vitamálastjóri er hér á þinginu og ég vissi, að n. mundi alltaf fyrst leita til vitamálaskrifstofunnar, svo ég held, að það sé ástæðulaust fyrir hv. þm. að vera neitt sérstaklega óánægður yfir því, þó að ég hafi ekki borið málið undir hann fyrirfram. Það er aðeins af þeirri ástæðu, að ég álít það eðlilegri gang málsins, að frv. verði af nefnd sent vitamálaskrifstofunni til athugunar. Og eins og hv. þm. velt, þá er hann ungur í þessari stöðu og hefir ekki haft ástæður eða aðstöðu til þess að kynnast þessum málum, nema af umsögn annara. Ég geri ráð fyrir því sama og hv. þm., að frv. verði ekki samþ. á þessu þingi. Það er ekki þar fyrir, að ég hefi fyrir löngu nokkuð byrjað að undirbúa málið, en ég þurfti að bera það undir ýmsa menn, og sérstaklega valdi ég til þess þá menn, sem hafa „praktíska“ þekkingu í þessum málum, og sem ég bjóst ekki við, að næðist til á meðan málið væri afgr. á Alþ., en ég vissi, að það var hægt um vík að ná í vitamálaskrifstofuna á þeim tíma. Hv. þm. sagði, og lagði mikla áherzlu á það, að þessi brtt. væri ekki annað en nudd og frv. væri illa undirbúið. Ég veit ekki, hvort átti að skilja þetta svo, að hann liti þannig á, að framkoma þessa frv. stafaði af því, að ég áliti l. frá 1933 illa undirbúin. Ég hefi ekkert orð látið falla í þá átt. Þvert á móti sýnist mér lögin bera þess vott, að þau hafi verið vel undirbúin. En það raskar ekki því, að það hlaut að koma í ljós, að þar þurfi eitthvað um að bæta; og þó ekki væri annað en það, að bæta inn í einum vita eða breyta stöðu eins vita, þá getur það verið svo mikilsvert atriði, að það beri ekki að horfa í að breyta l. til þess að fá þetta fært í lag. Í þessu frv. er ekki farið fram á nema 4 nýja vita, og þó að það hefði ekki verið nema einn, þá gat það verið næg ástæða til þess að breyta 1. Ég verð að telja, að aðalatriði frv. sé breyt. á þessari vitaskrá, því það er að sjálfsögðu aðalatriðið, að vitarnir séu bæði nægilega margir og á heppilegum stöðum; það er sem sagt breyt. á 9. gr. l., sem er um 4 nýja vita og að setja aðra 4 niður annarsstaðar en ákveðið er í lögunum. Um Málmeyjarvitann sagði hv. þm., að hann væri þegar kominn. En mér þykir undarlegt, ef skipstjóri á strandferðaskipi, sem fyrir 3–4 dögum kom úr hringferð í kringum land. skyldi ekki hafa séð þann vita, ef hann er kominn. En ég hygg, að efsta hluta vitans vanti, og sé alls ekki kominn, eða ljóskerið sjálft. Ég átti tal við skipstjórann á öðru strandferðaskipinu nú þegar hann kom úr strandferð, og sagði hann mér, að vitinn væri ekki fullgerður. Það er sjálfsagt ekkert undarlegt, þó að nokkrir vitar kunni að verða settir niður á þá staði upphaflega, sem reynast ekki heppilegir, og er mjög fjarri mér að fjargviðrast út af slíku, því það er ekki nema eðlilegt. Það er vitað, að krafan um vita kemur venjulega frá 2 aðiljum: mönnum, er sigla umhverfis landið, og einkanlega frá heimamönnum, sem eru að biðja um vita hjá sér, og er þá aðallega miðað við inn- og útsiglingu til verstöðva og annara hafna. Þessir heimamenn hafa ekki annað sjónarmið en það, að vitarnir vísi mönnum innsiglingarleiðina, eða að mestu leyti það. Aftur á móti hafa þeir, sem sigla umhverfis landið, það tvöfalda sjónarmið, að vitarnir séu bæði hagnýtir til landtöku og til leiðbeiningar á siglingum umhverfis land. Það er þess vegna ekki nema eðlilegt, þótt það komi í ljós, að einhverjir af vitunum séu ekki alveg á réttum stað. Nú er það rétt hjá hv. þm., að það sé í l. heimild til að breyta þessu, en þær breyt. verða því aðeins gerðar, að einhver verði til að sýna fram á nauðsyn þeirra, og það er varla við því að búast, að vitamálaskrifstofunni komi sú þekking, nema einhver taki sig fram um það, sem er í siglingu umhverfis landið. Ég skal svo ekki fjölyrða um þessa gr. meira, en ég vænti þess, að hv. þdm. skilji það, að breyt. einmitt á vitunum sjálfum, hvar þeir eru reistir, er höfuðatriði þessa máls, og það er ekkert litilfjörlegt atriði; það er geysistórvægilegt mál. Hv. þm. talaði talsvert mikið um þá kröfu, sem í frv. er gerð um breyt. á 7. gr. 1., og skildist mér honum þykja það mjög misráðið, að ætlast til þess, að skipt yrði á Farmannasambandi Íslands og Fiskifélagi Íslands. Ég hefi að sjálfsögðu ekkert á móti því, að Fiskifélagið standi eftir sem áður, og auðvitað er vitamálastjóra alveg frjálst að leita til hverra sem er um upplýsingar, svo að það þyrfti ekki að standa í l. En ég held, að það geti ekki orðið skiptar skoðanir um það almennt, að félag manna, sem hefir innan sinna vébanda þá menn, er sigla langmest allra manna umhverfis landið, - eins og eru skipstjórar og sérstaklega skipstjórar á strandferðaskipum, - það félag muni hafa yfir að ráða meiri og gagnlegri þekkingu á þessum málum heldur en skrifstofa, –þó að hún sé skipuð gegnum og góðum mönnum, - en hefir það hlutverk, að annast ýms skrifstofustörf og leiðbeiningar, er lúta að fiskveiðum. Og þó að á þessari skrifstofu sé nú maður, sem hefir verið á togara, þá er ekkert sambærileg hans þekking á þessu og þeirra manna, sem sigla allan ársins hring, og ár eftir ár og áratug eftir áratug, umhverfis landið, og koma svo að segja inn á hverja vík og hvern vog. Og ég held nú, að þessi aths. hv. þm. hafi verið meir gerð til þess að gera aths. en að honum muni annað til hugar koma en að Farmannasambandið hafi á hverjum tíma yfir að ráða mönnum með mestri þekkingu í þessum efnum. Ég vil að sjálfsögðu eiga sem bezta samvinnu við vitamálastjóra og vitamálaskrifstofuna um þetta mál. Það er ekki flutt af mér í neinum öðrum tilgangi en þeim, að koma þessum málum í sem allra fullkomnast og bezt horf, og ég veit, að það er ósk hv. þm. líka. Mér kemur málið persónulega ekkert við, en ég tel. af því að ég er í sjútvn. og hefi verið það undanfarin ár, að mér beri sem slíkum að verða við þeim óskum, sem skynsamlega eru fram bornar af mönnum við mig, og það fel ég, að hafi verið gert við þetta mál; það hefir verið borið fram við mig af fullkominni skynsemi og einlægni, og ég tel, að ég hafi líka ekki verið rangur aðili í málinu, þar sem ég er í þessari n. í þinginu, sem á um þessi mál að fjalla, og þm. þess kjördæmis, þar sem þeir menn kjósa, sem gengizt hafa fyrir þessu. Ég held því, að vitamálastjóri geti verið rólegur yfir því, að það er ekki af neinni lítilsvirðingu á honum eða hans embætti, þó að málið hafi gengið þessa leið, enda mun það sýna sig, að málið mun verða borið undir hann og hans skrifstofu, eins og vera ber.

*Emil Jónsson: Það eru örfá orð, sem ég ætla að segja, því ræða hv. 6. þm. Reykv. gaf ekki tilefni til mikilla andsvara. Ég vil aðeins geta þess, að ég fer alveg eins nærri um það og skipstjórar á strandferðaskipum, hvort Málmeyjarvitinn er fullbyggður. Ljósið hefir ekki enn verið sett í hann, en húsið er fullgert að öllu leyti. Hvað því viðvíkur, að aðalbreyt. á vitalögunum - eins og hv. flm. vildi halda sig við - fælist í 3. gr. frv., sem er breyt. á 9. gr. l., þá vil ég aftur halda mig við það, sem ég sagði áðan, að ég tel ekki, að þær breyt., sem koma fram í þeirri gr., séu eins veigamiklar og sú breyt., sem er í 1. gr. frv., um það, hverjir eigi að gera till. um þessi mál, því þeir 3 vitar, sem nefndir eru nýir í frv., eru sjálfsagt nauðsynlegir, - ég hefi áður kynnt mér tvo þeirra og veit þeir eru það, - en þarna er ekki nefndur viti, sem fyrst af öllu hefir verið nefndur, þegar um breyt. á vitalögunum hefir verið að ræða: það er viti á Þormóðsskeri, sem slysið á „Pour-quoi-pas“ er tengt við. Það er mál manna, sem þarna eru kunnugir, að viti á þeim stað sé ákaflega nauðsynlegur, og kannske nauðsynlegri heldur en allir þeir 3 nýju vitar, sem nefndir eru í frv. Ég skal geta þess einnig, að það hefir verið talið svo sjálfsagt, að þessi viti væri tekinn inn í l., að það hefir þegar verið gerð teikning á skrifstofunni af vita á þessum stað. Það er því síður en svo, að þeir þrír nýju staðir, sem nefndir eru í 3. gr. frv., séu neitt aðalatriði í breyt. þessara l., og m. a. vegna þess, að ég tel, að enginn þeirra komi til framkvæmda alveg á næstunni; það séu svo fjölmargir aðrir nýir vitar, sem séu nauðsynlegri. Þá sagði hv. 6. þm. Reykv. m. a., að ekki væri að búast við því, að vitamálaskrifstofan sjálf tæki sér fram um breyt. á vitunum. Þessi ummæli stafa af vanþekkingu hv. þm. á þessu máli. vitamálastjórnin hefir t. d. í þjónustu sinni skip með skipstjóra, þessum málum manna kunnugastan. Þá er og skólastjóri stýrimannaskólans hinn siglingafróðasti maður. Skipstjóri vitaskipsins tekur eftir öllum breyt. á siglingaleiðum og segir frá þeim á vitamálaskrifstofunni. Að vísu eru ferðir þessa skips ekki eins tíðar og ferðir strandferðaskipanna, en þó nægilega tíðar til þess að koma að gagni í þessu efni. Þá vil ég og geta þess, að sá maður, er stendur hér fyrir sjómælingum, Friðrik Ólafsson, forstöðumaður stýrimannaskólans, er í þjónustu skrifstofunnar. Því fylgist skrifstofan mjög vel með því, hverra breyt. vitakerfið þarfnast, enda koma margir sjómenn þangað ótilkvaddir og láta í ljós álit sitt um breytingar. Þá hélt hann því fram, að félag farmanna væri hér réttari aðili en Fiskifélagið. Ég get fyrir mitt leyti vel unað því, að þessir aðiljar séu gerðir jafnréttháir. Smáútvegsmenn hafa hér líka hagsmuna að gæta. Þótt Fiskifélagið hafi hér ekki öðrum á að skipa en manni, sem unnið hefir á togara og fengizt síðan við skrifstofustörf, verður að líta á það, að félagið fær ýms mikilsverð gögn í hendur.

Flm. (Sigurður Kristjánsson) : Hv. 7. landsk. þm. og núverandi vitamálastjóri sagði, að vita bygging á Þormóðsskeri væri í undirbúningi og þyrfti því ekki að blanda því máli inn í þetta frv. Ég get þó ekki séð, að brtt. um þetta geti skaðað frv., þótt samþ. yrði. Það var ekki rétt, sem hann hafði eftir mér, að þess væri ekki að vænta, að vitamálaskrifstofan skipti sér af breytingum á kerfinn. Ég sagði, að þess væri ekki að vænta, að hún gerði það nema eftir upplýsingum frá öðrum. En sá, er hefir sjómælingarnar á hendi, forstöðumaður stýrimannaskólans, er aðili þessa máls samkv. grg. frv. Ég tók það fram, að ég væri því samþykkur, að Fiskifélagið yrði áfram ráðunautur skrifstofunnar, en vildi jafnframt koma að þeim aðilja, sem mesta þekkingu hefir í þessum efnum. Það er því misskilningur, að ég hafi viljað bola Fiskifélaginu út. Ég vil bæta því við, að ég býst við, að þekking Fiskifélagsins á þessum málum komi aðallega frá félagsdeildunum, því að ekki er víst, og tæplega til þess ætlandi, að formaður félagsins sé fær um það upp á eigin spýtur að gefa skrifstofunni upplýsingar. En áhugi félagsdeildanna er bundinn við innsiglingarvitana eða vitana á því svæði, sem þær ná yfir, og því má vænta þaðan kunnugleika á málum þeim. Ég geri engan veginn lítið úr leiðbeiningum skipstjóra vitaskipsins, en ég tel óvíst, hve lengi það skip verður haft í rekstri, og a. m. k. munn margir þeir, sem eitthvað hafa hnýst í útgerð ríkis og vitamálastjórnar, vera í vafa um, hvort borgi sig að hafa sérstakt skip í þessum tilgangi. Gæti vel hugsazt, að strandferðaskipin og varðskipin gætu komið í staðinn. Að vísu skal ég ekkert fullyrða um þetta, en búast má við því, að hér verði breyting á gerð.