Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svohljóðandi bréf dagsett 7. maí 1985: „Kjartan Jóhannsson 3. þm. Reykn. hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Kristín H. Tryggvadóttir fræðslufulltrúi, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Kristín H. Tryggvadóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili. Býð ég hana velkomna til starfa.



Herra forseti. Nýlega var rætt hér á þingi frv. til laga um breytingar á lögum um tekjustofna sveitarfélaga. Var nánar tiltekið lagt til að fella niður heimildarákvæði fyrir sveitarfélög til að leggja 4% hlunnindaskatt á utansveitarmenn. Til að kynna mér nánar þetta mál hringdi ég í nokkrar opinberar stofnanir hér á höfuðborgarsvæðinu. Þær upplýsingar, sem mér þannig áskotnuðust, urðu kveikjan að þeim fsp. sem ég ber hér fram til hæstv. félmrh. Áður en ég vík að þeim vil ég fyrst reifa nokkur málsatriði. Til eru ýmsar aðferðir við að meta fasteign. Söluaðferð dugar vel þar sem hlutirnir ganga kaupum og sölum og verðmæti má dæma af söluverði. Það á illa við um hlunnindi sem sjaldan ganga kaupum og sölum. Kostnaðaraðferð er ekki nothæf þar sem um er að ræða náttúruauðlind sem litlu hefur oft verið kostað til. Því hefur við fasteignamat á hlunnindum verið beitt svokallaðri tekjuaðferð. En þá er verið að reyna að gera sér í hugarlund verðmæti höfuðstóls með því að áætla gildi hans út frá þeim tekjum sem hann gefur af sér. Í því tilviki, sem hér um ræðir, er lögbundin sú reikningsaðferð að tífalda tekjurnar til að fá út verðgildi höfuðstóls. Þessi háttur hefur verið lögbundinn frá 1978 og tekur því engan veginn tillit til þeirra ávöxtunarkrafna sem nú gilda í þjóðfélaginu. Ef við lítum á mat hlunninda á árinu 1984 kemur eftirfarandi í ljós: Það er þá eftir landshlutum, Reykjanes hefur 90 staði þar sem hlunnindamat er 199 millj. 752 þús., Vesturland og Vestfirðir hafa 798 staði þar sem hlunnindamat er 203 millj. 404 þús., Strandasýsla og Norðurland vestra og eystra með 1300 staði þar sem hlunnindamat er 107 millj. 979 þús., Austurland með 254 staði 16 millj. 623 þús. og Suðurland með 841 stað 84 millj. 98 þús. Þetta gerir á öllu landinu 3283 staði með hlunnindi að heildarmati 611 millj. 866 þús. Og þessar tölur gilda bæði um hlunnindi í eigu utan- og innansveitarmanna. Í heildarmat hlunninda, eins og áður gat, upp á 611 millj. 866 þús. þarf síðan að della með 10 til þess að fá út tekjurnar af hlunnindum á landinu öllu. Þá fæst talan rúmlega 61 millj. kr. Þetta er ekki ýkja há tala ef tekið er tillit til þess að þarna er um að ræða landið allt og þarna er innifalinn jarðvarmi auk lax- og silungsveiði, dúntekju, malarnáms, rekaviðar, selveiða o. fl. Ef við snúum okkur nú að laxveiðinni eingöngu þá eru leyfðir laxveiðidagar á hverju sumri um 100. Gildir sú regla að öllum jafnaði að ódýrast er að veiða í byrjun og lok þess tímabils, þ. e. fyrri hluta júní og síðari hluta ágúst, en langdýrast er um miðbikið þegar mest er af laxi. Tilhneigingin undanfarin ár hefur verið sú að gjöfulustu og skemmtilegustu árnar hafa verið leigðar útlendingum, að sögn fyrir ærið fé, a. m. k. um hámarkstímann. Hafa reyndar nýlega birst tölur í blöðum um þau efni. Hafa erlendir aðilar verið viljugir að greiða svo háa leigu fyrir sumar árnar að langflestir Íslendingar geta ekki við slíkt verð keppt. Reyndar er verð á veiðileyfum mjög breytilegt eftir árstíma, ám, veiðistað í á og svo eftirspurn eftir leyfum. Erfitt er að fá uppgefið verð á veiðileyfum í hinum dýrari ám, en þar heyrist fleygt ævintýralegum tölum. Hins vegar eru aðrar ár sem þykja miðlungi góðar eða ágætar en eru ódýrari og Íslendingum býðst að veiða í. Má þar nefna sem dæmi Leirvogsá sem kostar 7200 kr. fyrir eina stöng í einn dag í júlímánuði. Grímsá kostar 7200 fyrir eina stöng í einn dag í ágúst, en þar eru tíu stangir. Sú á gefur því 72 000 kr. á dag utan hámarkstíma eða rúmar 7 millj. kr., ef reiknað er með þessu lægra verði yfir alla 100 veiðidagana. Eins og áður sagði var reiknað með rúmlega 61 millj. kr. í tekjur af hlunnindum á landinu öllu á s. l. ári. Við þurfum því ekki nema tíu meðalgóðar laxveiðiár, ekki nærri því á hámarksverði, til að fá út rúmar 70 millj. kr. í hlunnindatekjur á ári af þeim eingöngu. Og þá skulum við ekki gleyma að undan er skilinn jarðvarmi allur. Þetta dæmi gengur einfaldlega ekki upp. Og til þess að kanna þessa málavöxtu frekar hef ég leyft mér að spyrja hæstv. félmrh. á þskj. 554: 1. Hve miklar voru tekjur sveitarfélaga árið 1984 af 4% hlunnindaskatti skv. 5. mgr. 3. gr. laga nr. 73/1980, um tekjustofna sveitarfélaga? 2. Hvaða sveitarfélög hafa möguleika á að nýta þennan tekjustofn og hver þeirra hafa beitt heimild laganna og lagt hlunnindaskatt á utansveitarmenn? 3. Hve margir eigendur hlunninda á landinu eru búsettir utan þeirrar sveitar þar sem hlunnindaeign þeirra er?



Herra forseti. Samkvæmt upplýsingum, sem liggja fyrir í félmrn., hafa um 70 sveitarfélög á Íslandi möguleika á að nýta sér tekjur af hlunnindaskatti skv. lögum nr. 73/1980, um tekjustofna sveitarfélaga. Það sem er ábótavant við upplýsingar af þessu tagi er það að sveitarfélögin hafa á undanförnum árum ekki skilgreint þetta nægjanlega vel í sínum ársreikningum þannig að aðgengilegt væri til þess að fá svör við slíkum spurningum sem hér voru lagðar fram. Hins vegar ritaði rn. öllum þessum 70 sveitarstjórnum og óskaði eftir upplýsingum frá þeim í samræmi við efni þessarar fsp. á þskj. 554. Svör bárust frá 48 sveitarstjórnum. Í svörunum kemur fram að 35 af þessum 48 sveitarfélögum, sem sent hafa svör, hafa beitt heimild laganna og lagt hlunnindaskatt á utansveitarmenn. Upphæð hlunnindaskatts í þessum 35 sveitarfélögum er samtals 1 533 755 kr. á árinu 1984 og skv. svörunum hefur þessi skattur verið lagður á 209 utansveitarmenn sem eru eigendur hlunninda í þessum sveitarfélögum. Mér þykir rétt að lesa upp þessi 48 sveitarfélög sem hafa svarað formlega þessari fsp. Þau eru Hvalfjarðarstrandarhreppur, sem hefur lagt hlunnindaskatt á 3 utansveitarmenn, Andakílshreppur á 9, Lundarreykjadalshreppur á 7, Reykholtsdalshreppur á 5, Stafholtstungnahreppur á 8, Borgarhreppur, þar er ekki tilgreindur fjöldi en þeir hafa lagt á um 90 440 kr. skatt, Hraunhreppur á 8 utansveitarmenn, Álftaneshreppur á 4, Kolbeinsstaðahreppur á 6, Eyjahreppur á 3, Miklaholtshreppur á 2, Staðarsveit á 3, Helgafellssveit á 2, Haukadalshreppur á 9, Fellsstrandarhreppur á 2, Klofningshreppur á 10, Mosvallahreppur á 1, Ögurhreppur á 3, Reykjarfjarðarhreppur, þar er ekki lagður neinn skattur á en gefnar upplýsingar um það, Nauteyrarhreppur á 5, Árneshreppur á 5, Hrófbergshreppur á 4, Hólmavíkurhreppur hefur ekki lagt á hlunnindaskatt en gefur upplýsingar um það, Kirkjuhólshreppur á 1, Bæjarhreppur á 9, Fremri-Torfustaðahreppur á 6, Þverárhlíðarhreppur á 8, Þorkelshólshreppur á 3, Torfalækjarhreppur á 6, Vindhælishreppur hefur ekki lagt á skatt en gefur upplýsingar, Skagahreppur á 2, Staðarhreppur hefur ekki lagt á skatt, Sketilsstaðahreppur á 12, Lýtingsstaðahreppur hefur ekki lagt á skatt en gefur upplýsingar, Viðvíkurhreppur á 1, Svarfaðardalshreppur hefur ekki lagt á, Skútustaðahreppur ekki heldur, Reykjahreppur á 2, Tjörneshreppur hefur ekki lagt á skatt, Presthólahreppur ekki heldur, Svalbarðshreppur á 12, Skeggjastaðahreppur á 7, Vopnafjarðarhreppur á 22, Hjaltastaðarhreppur á 5, Kirkjulækjarhreppur hefur ekki lagt á, Leiðvallarhreppur á 7, Eyrarbakkahreppur á 2 og Hraungerðishreppur á 5. Samtals eru þetta um 35 sveitarfélög sem hafa lagt þessi gjöld á 209 utansveitarmenn. Ég mun svo afhenda fyrirspyrjanda skrá yfir þau 70 sveitarfélög sem hafa möguleika skv. lögunum að leggja á þennan skatt. Eins og fram kom í máli fyrirspyrjanda er hér um allháar upphæðir að ræða miðað við fasteignamat og ættu þess vegna að koma fram hærri fjárhæðir í skatttökunni en raun ber vitni. Ég vil geta þess að nú er hafin endurskoðun á tekjustofnum sveitarfélaga. Það er mín skoðun, og ég veit að það hefur þegar komið fram í endurskoðunarnefndinni, að nauðsynlegt sé að taka alla þessa þætti til vandlegrar endurskoðunar miðað við þá þróun sem hefur orðið í þessum hlunnindamálum á síðari árum og færa þá að minnsta kosti í það form að auðveldara sé að fylgjast með og fá upplýsingar um raunverulega skatttöku sem er vissulega mikilvægt í þessum málum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Mér finnst afleitt að ekki nema rúmur helmingur sveitarfélaga hafi enn svarað beiðni hæstv. ráðherra. Það er kannske fáar ályktanir hægt að draga af þeim svörum sem gefin hafa verið, en þó. Um er að ræða 70 sveitarfélög sem hafa heimild til þess arna. Það eru 35 sem hafa beitt heimildinni af þeim 48 sem svöruðu. Þessi 35, það er helmingur þeirra sveitarfélaga sem hafa þessa heimild. Ég heyrði nú ekki nákvæmlega þá tölu sem nefnd var um þær tekjur sem sveitarfélögin fengju af hlunnindum, það skiptir ekki meginmáli, en það gefur einmitt strax til kynna það sem alvarlegast er í málinu, að hlunnindaeign á Íslandi er gríðarlega vanmetin. Ég fagna því að lög um tekjustofna sveitarfélaga skuli nú vera í endurskoðun og vonast til þess að réttlátari niðurstaða fáist í þeim málum þegar endurskoðunin hefur farið fram heldur en nú virðist vera raunin.



Herra forseti. Aðeins til að fyrirbyggja misskilning. Það kom fram í svari mínu að 70 sveitarfélög hafa rétt til að leggja á hlunnindaskatt skv. lögunum miðað við aðstöðu þeirra. Það hafa aðeins 48 svarað, svo að það er ekki hægt að draga þá ályktun, þó að 35 þeirra hafi lagt á skatt á s. l. ári, að þau 22 sem ekki hafa svarað muni ekki hafa lagt skattinn á. Þvert á móti geri ég ráð fyrir að þau hafi lagt skattinn á og jafnvel í stærri stíl.



Herra forseti. Það kann að hljóma undarlega að spyrjast hér fyrir á þingi um fyrirhugað frv. til laga um fiskeldi. En ástæðan er sú að það hefur margt verið boðað af þessari ágætu ríkisstj. en fátt hefur sýnt sig. Það er búið að boða alls konar frv. og frægustu dæmin eru náttúrlega þau frv. sem boðuð voru fyrir 18 mánuðum síðan og sáu loksins dagsins ljós fyrir um það bil 10 dögum. Það sem skiptir máli í þessu er að jafnvel þótt einungis sé búið að boða frv. og einhverjar tilteknar aðgerðir þá hafa þau áhrif. Þau hafa áhrif úti í þjóðfélaginu vegna þess að menn eru náttúrlega að reyna að spá í það í hvers konar skapi stjórnvöld séu hverju sinni þannig að þeir geti tekið þær ákvarðanir og gert þær ráðstafanir sem þeir telja sig þurfa í sínum atvinnurekstri. Þess vegna spyr ég um fyrirhugað frv. til laga um fiskeldi. Það hafa sem sé borist um það upplýsingar að landbrn. áformi að semja og leggja fram, og hafi raunar samið frv. til laga um fiskeldi. Og þá fer ekki hjá því að það hríslist niður um bakið á manni ónotin vegna þess að þá spyr maður sig: Ætlar landbrn. nú að fara að búa til sams konar umgjörð um fiskeldi og því hefur tekist að búa til umgjörð um landbúnaðinn í þessu landi? Því hefur tekist að gera bændur að bónbjargamönnum. Einstakir bændur eru algjörlega áhrifalausir um eigin hag, þeir eiga allt undir því hvernig kjaftaklúbbarnir í Stéttarsambandi bænda og Búnaðarfélagið reikna meðaltöl sín. Ég er hérna með frétt úr Morgunblaðinu frá 8. september 1980 af stéttarsambandsfundi. Þar segir, með leyfi forseta: „Skoraði fundurinn á landbrh. að beita sér fyrir lagasetningu sem stemmi stigu við slíkum verksmiðjurekstri í landinu og þar á meðal í fiskirækt.“ Það er verið að fjalla um stórvirkari aðferðir í landbúnaði. Í annarri samþykkt fundarins er skorað á Alþingi, ríkisstjórn, Stéttarsambandið og Búnaðarfélagið að taka höndum saman um mótun markvissrar stefnu í fiskirækt og fiskeldi á sem breiðustum grunni sem tryggi hagsmuni bænda í þessari búgrein og verði þannig til að styrkja búsetu í dreifbýli. Þá verði þessari búgrein veittur sambærilegur stuðningur í leiðbeiningum og fjárframlögum og hefðbundnum greinum landbúnaðarins. Þarna virðist sem sagt sá andi svífa yfir vötnunum 1980 að búa til sams konar ramma um fiskeldi eins og tekist hefur að búa til utan um landbúnað í landinu. Og þá setur hroll að manni. Það setur sérstakan hroll að manni vegna þess að það hefur sýnt sig að Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélagið eru hið raunverulega landbrn. í þessu landi. Landbrn. sjálft er ekki annað en póstlúga eða í besta falli símaklefi sem tekur við fyrirskipunum frá þeim háu herrum. Við höfum ýmis dæmi um það hvernig staðið hefur verið að málum þar. Það hefur verið komið á þeim orðrómi að stórkostleg nýsköpun sé í gangi í landbúnaði og í það sé varið umtalsverðu opinberu fé. Hagfræðingur bænda sprengdi raunar þá loftbólu á ráðuneytafundi í vetur þar sem hann lýsti því yfir að í raun og veru hefði ekkert verið nýskapað í þessum greinum. Peningarnir sem verið er að verja í landbúnaði fara allir í gamla dótið. Þess vegna er ekki beinlínis björgulegt ef þetta sama landbrn., sem hefur staðið svona að brautryðjendastarfi í landbúnaði, ætlar að fara að taka að sér brautryðjendastarf í fiskeldi. Nú virðist manni að landbrn. og jafnvel sjútvrn. hafi tekið eftir því að það eru stórir hlutir að gerast í fiskeldi í landinu, að þarna er villihestur á ferð utan girðingar og fer greitt. Menn grunar jafnvel að hann sé kannske á leiðinni í góða haga, að svo gæti farið að menn græddu meira að segja á fiskeldi. Og þá er náttúrlega um að gera að koma böndum á hann og koma honum inn í framsóknardilkinn til þess að hafa síðan í fullu tré við hann. Vegna þessara staðreynda tel ég nauðsynlegt að fá að vita hver markmið væntanlegs frv. um fiskeldi eru og hvert verði hlutverk landbrn. skv. því frv. Það er nauðsynlegt að vita um fyrirhugað hlutverk landbrn. í fiskeldi í landinu vegna þess að ég tel að landbrn. hafi reynst landbúnaðinum álíka vel og sláturhúsin reynast lömbunum á haustin. Ég held að það sé ekki björgulegt ef þetta rn. ætlar sér forgöngu í þessum málaflokki.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. hefur borið fram fsp. til mín um frv. til l. um fiskeldi. Í framsöguræðu sinni sagði hann að það hljómaði nokkuð undarlega að spyrjast fyrir um frv. sem ekki hefði komið fram eða ekki hefði verið endanlega samið, enda fór hann út um nokkuð víðan völl í máli sínu og ræddi um ýmislegt fleira en þá fsp. sem hér er á dagskrá. Í núgildandi lögum um lax- og silungsveiði er sérstakur kafli um klak- og eldisstöðvar ríkisins. En vegna þess hvað aðstæður hafa breyst frá því að þau lög voru sett með tilliti til fiskeldis, þá var það mat landbrn. að eðlilegra væri að setja sérstök lög um þann þátt og þá sérstaklega með tilliti til þess að það snertir fleiri stofnanir en þær sem heyra undir landbrn. Að þessu verki var unnið í vetur og drög að frv. voru mótuð á vegum rn. Endanlega hefur ekki verið gengið frá því og þess vegna er ekki hægt að ræða um það sem fullbúið frv. Markmið þessa frv. er vitanlega að mynda lagaramma fyrir þessa starfsemi í landinu. Þar voru ekki settar á blað neinar hugmyndir um eitthvert gífurlegt bákn, eins og hv. fyrirspyrjandi var að gefa í skyn, heldur er einn megintilgangurinn með frv. að reyna að leita eftir samstarfi allra þeirra aðila í þjóðfélaginu sem geta stutt að þessum málum. En það eru allmargar stofnanir og aðilar sem hingað til hafa ekki að mínu mati haft nægilega náið samstarf. Veiðimálastofnun fer með framkvæmd laga um lax- og silungsveiði fyrir hönd rn. í fjölmörgum atriðum og veitir leyfi til þessarar starfsemi eða umsagnir um hana. Auk þess hefur svo laxeldisstöðin í Kollafirði starfað alllengi að tilraunastarfi á þessu sviði. En þar til viðbótar tel ég að þurfi að koma samstarf við Rannsóknastofnun landbúnaðarins vegna þess að þar er til þekking í sambandi við kynbætur á þessu dýri eins og öðrum okkar húsdýrum hér á landi. Einnig þarf að hafa samstarf við bændaskólana. Við Bændaskólann á Hólum hefur þegar verið sett upp fiskeldisbraut og ég vil leggja áherslu á að þar er um mjög þýðingarmikið atriði að ræða því að fyrsta skilyrðið til þess að ná árangri í þessari búgrein eins og öðrum er að hafa þekkingu. Það er reynsla Norðmanna, sem við vitnum mjög til, að það þurfi einmitt að byggja á þeim sömu hefðum og brýnastar eru í sambandi við annað skepnuhald og þess vegna þurfi að tengja þetta saman. Einnig þarf að hafa samstarf við dýralækna vegna sjúkdóma og sjúkdómavarna. Það mál hefur verið ofarlega á baugi og var því öllum ljóst. Síðan eru aðrir aðilar og stofnanir utan landbrn. sem búa yfir þekkingu og hafa þarna hagsmuna að gæta. Þar má nefna Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins sem hefur á undanförnum árum unnið að tilraunum með fóður fyrir fiska. Hafrannsóknastofnun býr vitanlega yfir mikilli þekkingu á þessu sviði og síðan eru samtök fiskeldis- og hafbeitarstöðva sem hafa og eru að öðlast mikla reynslu. Alla þessa aðila þarf að reyna að sameina til átaka í þessum málum og það vakti fyrir mér með þessu frv. að það yrði einn gildasti þátturinn í því að stuðla að slíku. En eins og ég sagði er þarna um fleiri aðila að ræða en þá sem undir landbrn. heyra og því er ljóst að þetta þarf að vinna í samstarfi við þá og þar af leiðandi einnig þetta frv. Þess vegna hefur verið ákveðið að forsrn. skipi nefnd með aðild frá landbrn. og sjútvrn. til þess að ljúka við frágang þessa frv. og fjalla þá um þessi mál að öðru leyti eftir því sem snertir þessa starfsemi og það gæti orðið þar til aðstoðar. Einnig hef ég ákveðið að kalla saman til fundar alla þá aðila sem ég taldi hér upp að snertu landbrn., enda þótt ekki hafi verið felld í lagaramma sú starfsemi, til að koma þessu samstarfi á sem fyrst. En hlutverk landbrn. verður vitanlega það að hafa forustu um að leiða saman þessa aðila sem á þess vegum eru og stuðla á annan hátt að því að þessi atvinnuvegur uppfylli þær vonir sem menn gera til hans og geti orðið svo mikilvægur fyrir okkur á komandi árum.



Herra forseti. Ekki ætla ég að efna til kapphlaups hér í ræðustólinn um þetta mál. En ég kveð mér hljóðs til að vekja athygli á því að ég spurðist fyrir nánast um alveg sama mál hér fyrir fáum vikum og þá bæði hæstv. landbrh. og sjútvrh., innti eftir því hvað gert hefði verið á grundvelli þál. um fiskeldi, klak og eldi sjávar- og vatnadýra, fiskirækt, en það er þál. sem vísað var til ríkisstj. á s. l. vori. Við höfðum flutt um þetta sérstaka þáltill., nokkrir þm. Alþb., og till. þessari var vísað til ríkisstj. Hæstv. ráðherrar báðir viku að þessu máli í svörum sínum hér fyrir skemmstu í Sþ. og þar kom raunar efnislega fram svipað og hér kom fram í máli hæstv. landbrh. Þó vantaði það kannske á að hæstv. sjútvrh. upplýsti að á hans vegum hefði á síðustu tveimur árum verið nokkuð að þessum málum unnið. Ljóst er að það hefur verið veruleg togstreita á milli sjútvrn. og landbrn. um þessi mál og á þann hnút hefur verið reynt að höggva með skipun sérstakrar nefndar á vegum hæstv. forsrh. Ég tel allan áhuga hv. alþm. á fiskeldismálum og fiskirækt vera góðra gjalda verðan. Hér liggja fyrir Sþ. ein þrjú mál, nr. 427, 449 og 478, um fiskeldi og fiskirækt, hvert með sínum hætti, en öll taka þau til atriða sem komu fram í þáltill. okkar Alþb.-manna á síðasta þingi sem vísað var til ríkisstj. Það er raunar ekkert efnislega nýtt í þessum þáltill. sem ekki kom fram þá. Ég vil vekja athygli á þessu en jafnframt taka það fram að ég tel allan eftirrekstur af hálfu hv. alþm. í sambandi við fiskeldi góðra gjalda verðan. Því miður hefur ekki verið af framkvæmdavaldsins hálfu staðið að málum sem skyldi á undanförnum misserum og því er ekki að vænta þess árangurs af því starfi sem þegar hefur verið reynt að efna til af ýmissa hálfu eins og ella hefði getað orðið.



Herra forseti. Ég þakka þau svör sem komu fram frá hæstv. landbrh. en þau voru náttúrlega afar þunn. Varla trúi ég að búið sé að semja heil drög að frv. til þess eins að leiða saman ýmsa sem hafa verið að föndra við fiskeldismál á undanförnum árum. Mér er þá raunar spurn, fyrst ekki er annað látið í ljós, hvort rn. sé hætt við að halda til streitu ýmsum atriðum sem menn þykjast hafa haft fréttir af að það muni hafa sett í drög sín að lögum um fiskeldi, svo sem það að skipuð verði sérstök nefnd til þess að gefa út leyfi handa mönnum til að reka fiskeldi, hvort landbrn. ætli að skipa sérstaka fisksjúkdómanefnd, hvort landbrn. ætli að setja sérstök lög um slátrun laxfiska, hvort landbrh. ætli sér það vald að staðfesta samþykktir frjálsra samtaka um fiskeldis- og hafbeitarstöðvar og hvort ráðh. ætli að leggja til að mynduð verði sölusamtök afurða fiskeldis sem hafi einokun á sölu afurða erlendis. Það verður kannske lagt á eitthvert sérstakt fiskeldisgjald og ekki yrði maður hissa þó að því fylgdi kannske einhver fiskeldissjóður ríkisins. Maður veltir því þess vegna fyrir sér hvort þessi áform hafi einhvern tíma verið uppi og ef þau hafa verið uppi, hvort rn. sé þá hætt við að leggja þetta til. Af þessum upplýsingum var virkilega ástæða til að ætla að það hafi verið og sé kannske enn vilji rn. að koma upp einu af þessum gömlu, góðu, dæmigerðu kerfum sem við þekkjum svo vel, gamaldags bónbjargakerfi, þar sem fyrst á að beygja menn á hné til þess að fá leyfi til að reka fiskeldisstöð, síðan verða þeir beygðir á hnén til þess að fá lán hjá Fiskeldissjóði ríkisins, sem væntanlega verður kosin stjórn fyrir hér á hv. Alþingi, og loks bogna þeir meira og meira undan millifærslukerfi, einhvers konar meðalverði sem væntanlega verður reiknað út um allar laxaafurðir á Íslandi, og svo náttúrlega miðstýrðum sölusamningum sem verða líklega á hendi Sölustofnunar fiskeldisstöðva með einkaleyfi á söluafurðum erlendis. Þessi áform eru kannske uppi á sama tíma og alls staðar er verið að reyna að breyta til annarrar áttar, að grisja reglugerða- og lagafrumskóg, og maður spyr sig hvort hér sé kannske bara ein vanhugsunin enn, hvort þetta sé gert í ógáti, menn hafi hreinlega bara fallið í þann gamla farveg að búa nú til eitt gamla, góða kerfið enn, eða hvort hér eigi að ná yfirráðum yfir þessari grein, færa hana undir landbrn., gera úr henni einhvers konar aukabúgrein milli mjalta. Og ef svo er, þá eru þetta fyrstu hættumörkin fyrir fiskeldi á Íslandi. Og miklu alvarlegri en þau að laxeldisstöðin í Kollafirði hafi ekki ráðfært sig við laxeldisbrautina á Hólum í Hjaltadal.



Herra forseti. Mér fannst dálítið erfitt að átta mig á því hver er vilji hv. 4. landsk. þm. Hann er að spyrjast fyrir um hvað líði lagasetningu og síðan þylur hann upp þær ógnir sem muni fylgja í kjölfar slíkrar lagasetningar. Eftir því að dæma virðist einna æskilegast að engin slík lagasetning færi fram. Ég held að engar hugmyndir hafi verið uppi um það í landbrn. að fara að leggja einhverja fjötra á þessa starfsemi. Þvert á móti er hugmyndin með lagasetningu að styðja þessa starfsemi og reyna að stuðla að sem bestri nýtingu á því fjármagni sem varið er til hennar. Þess vegna var á s. l. ári t. d. gerð áætlun um mjög aukna starfsemi stöðvarinnar í Kollafirði til þess að standa að tilraunastarfinu. Það virtist ætla að bera góðan árangur á þessu ári en því miður kom upp það óhapp þar sem ykkur öllum er kunnugt og því mun þar verða hlé á í bili. En vonandi verður þar tekið á af auknum krafti aftur strax á komandi vetri þegar sótthreinsun hefur farið fram í stöðinni. Ég sé ekki ástæðu til þess að elta ólar við órökstuddar fullyrðingar, sem hv. fyrirspyrjandi hafði uppi hér áðan en ítreka það að tilgangurinn með slíkri lagasetningu er að styðja og efla þessa atvinnustarfsemi en ekki leggja hana í fjötra.



Herra forseti. Ég skal ekki tala lengi. Vegna þess sem hæstv. ráðh. sagði síðast um órökstuddar fullyrðingar mínar, þar sem ég spurði um tiltekin efnisatriði sem hefðu verið í drögum til laga um fiskeldi, þá eru þær ekki órökstuddar. Ég hef fyrir því fulla vissu að þessar hugmyndir hafa verið settar í lög um fiskeldi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. landbrh. varðandi stofnútsæði. Stofnútsæði er ræktað við Eyjafjörð undir sérstöku eftirliti til þess að komast hjá sjúkdómum í kartöflum. Ekki er þörf að tíunda hversu mikilvægt er að nægilegt framboð sé af heilbrigðu útsæði til þess að koma í veg fyrir sjúkdóma. Því vakti það furðu mína þegar ég heyrði að tugir tonna af stofnútsæði hafi skemmst vegna gáleysis í flutningum. Hér mun hafa verið um að ræða 80–90 tonn af stofnútsæði sem flutt var með Drangi frá Norðurlandi til Reykjavíkur. Ef satt er að kartöflurnar hafi verið fluttar á opnum bíl í 12 stiga gaddi til skips nær kæruleysið og vanþekking á meðferð þessarar vöru hámarki. Til þess að varpa skýrara ljósi á þetta mál hef ég leyft mér að leggja fram eftirfarandi fsp. til hæstv. landbrh.: 1. Hve mörg tonn af stofnútsæði skemmdust vegna frosta í flutningum með Drangi nú nýverið frá Norðurlandi til Reykjavíkur? 2. Hvað er þetta stór hluti af því stofnútsæði sem til er í landinu? 3. Hve hátt er þetta tjón metið? 4. Hver ber beinan fjárhagslegan skaða af þessu tjóni? 5. Hver tók ákvörðun um þennan flutningsmáta? 6. Mun það stofnútsæði sem enn er til í landinu fullnægja eftirspurn eða þarf að auka innflutning vegna þessa tjóns?



Herra forseti. Mér hefur borist svar frá Grænmetisverslun landbúnaðarins við fsp. hv. 8. landsk. þm. á þessa leið: Við 1. spurningu: „Hve mörg tonn af stofnútsæði skemmdust vegna frosta í flutningum með Drangi nú nýverið frá Norðurlandi til Reykjavíkur?“ Svar: 98.8 lestir voru með skipinu. 2. „Hvað er þetta stór hluti af því stofnútsæði sem til er í landinu?“ Svar: Vegna mikillar og góðrar kartöfluuppskeru s. l. haust í Eyjafirði, þá eins í stofnrækt, má ætla þennan farm tæpan þriðjung. 3. „Hve hátt er þetta tjón metið?“ Svar: Verðmæti farmsins alls á útsöluverði var 2 millj. 768 þús. kr. en ekki var ljóst þegar þetta svar barst 19. apríl hvað stór hluti var þá ónýtur. 4. „Hver ber beinan fjárhagslegan skaða af þessu tjóni?“ Svar: Farmflytjandinn, flóabáturinn Drangur hf. 5. „Hver tók ákvörðun um þennan flutningsmáta?“ Svar: Leitað var tilboða í flutninginn til þriggja flutningafyrirtækja í Eyjafirði sem hafa sýnt áhuga á þessum flutningum undanfarin ár. Stjórn Grænmetisverslunar landbúnaðarins samþykkti að taka lægsta tilboði, frá Flóabátnum Drangi hf., enda var næsta tilboð 56% hærra. 6. „Mun það stofnútsæði sem enn er til í landinu fullnægja eftirspurn eða þarf að auka innflutning vegna þessa tjóns?“ Svar: Töluverð umframuppskera varð af stofnútsæðisræktuninni, sbr. 2. tölul. Auk þess er minni eftirspurn kartöflubænda eftir stofnútsæði sem ætla má að sé vegna þess hvað bændur eiga enn miklar birgðir kartaflna sjálfir. Innflutningur takmarkast við eitt kartöfluafbrigði, sem hefur gefið góða raun hérlendis en er ekki í stofnræktun, enda háð framleiðsluleyfi sem útsæði. Ekki er fyrirsjáanleg þörf fyrir frekari innflutningi þó að umrætt magn stofnútsæðis hafi misfarist.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin, en ég vil jafnframt lýsa því yfir að ef flóabáturinn Drangur á að bera skaða af þessu tjóni, þá mun það á endanum lenda á ríkissjóði. Við vitum það að Drangur er ríkisstyrkt fyrirtæki og þar með er þetta tjón alls almennings í landinu og það finnst mér alvarlegur hlutur í svona máli. Jafnframt kom fram að minni eftirspurn hjá kartöflubændum eftir stofnútsæði væri núna vegna þess hvað kartöfluuppskeran varð mikil. Þetta tel ég alrangt, þrátt fyrir að það komi frá Grænmetisversluninni, vegna þess að eftirspurnin er minni vegna þess að þetta er dýr vara. Ef hæstv. landbrh. hefur fylgst með frásögnum í blöðum undanfarið, þá hefur það komið fram að miklar skemmdir eru í kartöflum sem hafa gert mikinn skaða á þessu ári. Ný tegund af skemmd, svokallað hringrot, sem var mjög umtalað fyrir ári síðan vegna sendingar frá Finnlandi, hefur nú gert mjög mikinn usla og bændur hafa þurft að henda þúsundum poka af kartöflum. Þar af leiðandi væri enn þá brýnna að allt stofnútsæði sem til væri yrði fullkomlega nýtt til að komast hjá þeim síendurteknu skemmdum sem kartöflubændur bera ómælt tjón af. Eftirspurnin er því fyrst og fremst háð verði á þessari vöru til kartöflubænda en minnkar ekki vegna þess að þeir eigi nóg af kartöflum sjálfir. Enn fremur kom fram að þetta væri um þriðjungur af öllu því stofnútsæði sem til væri. Gott og vel. Það slapp fyrir horn í þetta skipti vegna þess að það var góð uppskera. Aftur á móti hef ég fengið þær upplýsingar að stofnútsæði sé um 180–200 tonn. Þetta er hér um bil helmingur af þeirri tölu. Þar af leiðandi veit ég ekki hvort þeir eru með töluna sem uppskeru eða sem flokkaðar og tíndar kartöflur. Þetta eru upplýsingarnar sem ég fékk hjá Grænmetisversluninni, að heildarmagnið væri 180–200 tonn af stofnútsæði sem til væri, og þetta voru 98.8 tonn, sem þarna skemmdist verulegur hluti af í flutningum.



Herra forseti. Í skýrslu frá Vinnueftirliti ríkisins, sem ber heitið „Mengunarúttekt í kerskálum Íslenska álfélagsins í Straumsvík,“ og er birt í jan. 1984, kemur ýmislegt fram um mengun í þessu kompaníi. Með leyfi forseta vil ég lesa um hvernig ástandið var að mati rannsóknarmanna Vinnueftirlitsins í árslok 1983: „Almennt má segja að rykmengun í kerskálum ÍSALs sé of mikil en hins vegar skapi flúoríðmengun, mengun flúorvetnis, brennisteinsdíoxíðs og kolmónoxíðs ekki alvarleg vandamál ef litið er á hvern þátt fyrir sig. Flúoríðmengun getur þó verið of mikil við einstök störf vegna þess að ryk, flúorvetni og brennisteinsdíoxíð hafa áhrif á öndunarfæri og lungu þeirra sem í snertingu við þessi efni komast. Má gera ráð fyrir að starfsmenn séu í nokkurri hættu við að fá öndunarfærasjúkdóma. Af 185 ryk- og flúorsýnum reyndust 55.4%, þ. e. rúmur helmingur, yfir markgildi fyrir ryk og 15.1% yfir markgildi fyrir flúorinn. Af 111 þvagsýnum voru 9% yfir markgildi en í ljós kom að marktækt samband er milli flúoríðmengunar í andrúmslofti og þess flúoríðs sem mælist í þvagi starfsmanna. Athygli vekur að ekki er marktækur munur á þeim niðurstöðum sem nú fengust og þeim ryk- og flúoríðmælingum sem gerðar voru 1977–1979 þrátt fyrir umfangsmiklar breytingar sem ætlað var að bæta vinnuumhverfið. En í ljós kom að flúoríðstyrkur í þvagi var meiri nú en 1977–1979 og að munurinn er tölfræðilega marktækur. Nauðsynlegt er því að reynt sé að draga úr þeirri mengun sem starfsmenn verða fyrir með víðtækum aðgerðum og tryggja að lokun kera skili þeim árangri sem að var stefnt í upphafi. Nauðsynlegt er að allir starfsmenn í kerskálunum noti rykgrímur til að verja sig gegn skaðlegum áhrifum þeirrar mengunar sem er til staðar.“ Síðan segir: „Mikilvægt er að gerð verði kerfisbundin athugun á því hvort sú mengun, sem þarna hefur verið til staðar um langt árabil, hafi í för með sér óeðlilega tíðni öndunarfærasjúkdóma.“ Síðar segir: „Þær ráðstafanir, sem til athugunar þurfa að koma nú þegar, þ. e. úrbætur til að draga úr mengun, eru eftirfarandi:“ - Og síðan er stungið upp á fjöldamörgum aðgerðum sem skoðunarmenn Vinnueftirlits telja að nauðsynlegt sé að gera í verksmiðjunni til að bæta umhverfi starfsmanna. Þetta er athugun sem gerð er í byrjun nóvember 1983. Þarna kemur fram, ef ég tek til aðalatriðin, að í fyrsta lagi er rykmengun of mikil, í öðru lagi er flúoríðmengun of mikil við einstök störf, í þriðja lagi er gert ráð fyrir að starfsmenn séu raunverulega í hættu á að fá öndunarsjúkdóma, í fjórða lagi virðast breytingar í sambandi við hreinsibúnað á árunum 1979–1982 ekki hafa minnkað flúoríð, í fimmta lagi er sérstaklega óskað eftir kerfisbundinni rannsókn á heilsufari með tilliti til öndunarfærasjúkdóma og í sjötta lagi er bent á ákveðin atriði sem lagt er til að séu gerð þarna til úrbóta. Ég hef í framhaldi af þessu beint fsp. til félmrh. um þessi atriði þar sem ég spyrst raunar fyrir um hvað hafi breyst, hvort eitthvað hafi breyst til batnaðar og hvort eitthvað hafi verið gert af því sem talað er um í lok ársins 1983. Fsp. hljóðar svo: „1. Er sami háttur hafður á heilsugæslu hjá starfsfólki álversins og tíðkast hjá öðrum stórum efnaverksmiðjum á landinu? 2. Eru sérstakar hættur á öndunarfærasjúkdómum hjá starfsfólki álversins? 3. Eru vísbendingar um að þessir sjúkdómar séu óeðlilega algengir hjá starfsfólki álversins? 4. Hafa sérstakar kerfisbundnar rannsóknir verið gerðar á tíðni þessara sjúkdóma í álverinu?“



Herra forseti. Svar við þessum fsp. á þskj. 749 frá hv. 4. landsk. þm. byggi ég á upplýsingum frá Vinnueftirlitinu og er í stórum dráttum þannig: Fyrsta spurning: „Er sami háttur hafður á heilsugæslu í álverinu og tíðkast hjá öðrum stórum efnaverksmiðjum í landinu?“ Heilsufarseftirlit starfsmanna álversins hefur verið í höndum trúnaðarlæknis þess, en álverið hefur haft á sínum vegum trúnaðarlækni allt frá því að verksmiðjan hóf störf. Trúnaðarlæknirinn kemur í álverið einu sinni í viku og hefur opna móttöku þar. Við aðrar stórar verksmiðjur í landinu er heilsugæslu starfsmanna sinnt af næstu heilsugæslustöð. Heilsugæslulæknar á Akranesi sinna þannig heilsufarseftirliti starfsmanna Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga og Sementsverksmiðju ríkisins. Heilsugæslustöðin á Húsavík annast heilsugæslu starfsmanna Kísiliðjunnar við Mývatn. Starfsfólk Áburðarverksmiðjunnar í Gufunesi er undir heilsufarseftirliti læknis við heilsugæslustöðina í Árbæ. Ekki hefur verið gerð formleg athugasemd við fyrirkomulag þessara mála hjá álverinu, m. a. af því að ekki hefur verið stofnuð heilsugæslustöð í Hafnarfirði. Í lögum nr. 46/1980, um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, og lögum nr. 49/1983, um heilbrigðisþjónustu, er kveðið á um það að heilsuvernd starfsmanna skuli falin þeirri heilsugæslustöð eða sjúkrahúsi sem næst liggur og/eða auðveldast er að ná til. Slík framkvæmd heilsufarseftirlits með starfsmönnum á vinnustöðum hefur verið í undirbúningi en framkvæmd er ekki hafin. Fyrirkomulag þessara mála við Kísiliðjuna, Járnblendiverksmiðjuna, Sementsverksmiðjuna og Áburðarverksmiðjuna er þó mjög nærri því sem lögin gera ráð fyrir. Önnur spurning: „Eru sérstakar hættur á öndunarfærasjúkdómum hjá starfsfólki álversins?“ Svar: Við framleiðslu áls myndast ýmsar gastegundir og ryk sem valdið geta ertingu öndunarfæra og jafnvel leitt til sjúkdóma. Þau efni, sem helst er rætt um í þessu sambandi, eru flúorvetni, flúoríð, kolmónoxíð, brennisteinsdíoxíð, áloxíð, sótagnir og svonefnd fjölhringakolvetnasambönd. Fyrirtækið hefur sjálft framkvæmt reglubundnar mælingar á flúor í þvagi starfsmanna og flúor og ryki í andrúmslofti á undanförnum árum. Fylgst hefur verið með þessum mælingum af heilbrigðis-, hollustu- og öryggisnefnd fyrirtækisins og af Vinnueftirliti ríkisins. Haustið 1983 voru gerðar umfangsmiklar mengunarmælingar af hálfu Vinnueftirlitsins í samvinnu við Íslenska álfélagið og fulltrúa starfsmanna þess. Skýrsla varðandi niðurstöður þessara mælinga kom út 1984, en í henni segir m. a.: „Helstu niðurstöður eru að rykmengun sé allt of mikil í kerskálunum, en að flúoríðmengun sé of mikil við sum störf. Mengun flúorvetnis ein sér, kolmónoxíðs og brennisteinsdíoxíðs er yfirleitt vel undir markinu. Mengun í andrúmslofti í kerskálunum er því það mikil að það skapar hættu á að starfsmenn geti fengið öndunarfærasjúkdóma og veldur þeim óþægindum og skapar óþrif. Í ljós kom að ekki hafði dregið úr ryk- og flúoríðmengun frá því sem mælingar sýndu áður en lokun kera hófst og að flúoríðsstyrkur í þvagi var meiri nú en þá.“ Enn fremur segir í skýrslunni: „Nauðsynlegt er að sem fyrst verði gerðar úrbætur til að draga úr mengun og tryggja að lokun kera skili þeim árangri fyrir starfsumhverfið sem að var stefnt í upphafi og unnt er að ná skv. reynslu í öðrum verksmiðjum.“ Í framhaldi af mælingum þessum gerði Vinnueftirlitið kröfu til fyrirtækisins um úrbætur. Unnið hefur verið að úrbótum en ekki liggja fyrir að mati Vinnueftirlitsins fullnægjandi upplýsingar um það hvort þær hafi skilað viðunandi árangri. Álverið hefur látið gera eftirlitsmælingar á andrúmsloftsmengun síðan. Þær mælingar voru ekki eins umfangsmiklar og því ekki að fullu sambærilegar við úttektina frá haustinu 1983. Niðurstöðurnar sýna þó að mati Vinnueftirlitsins að enn er þörf frekari úrbóta. Þriðja spurning: „Eru vísbendingar um að þessir sjúkdómar séu óeðlilega algengir hjá starfsfólki álversins?“ Svar: Vinnueftirliti ríkisins berast tilkynningar um meinta atvinnusjúkdóma frá læknum. Fjöldi tilkynntra atvinnusjúkdóma hefur frá upphafi verið lítill og er talið að miklu fleiri séu haldnir atvinnusjúkdómum en fjöldi tilkynninga segir til um. Upplýsingum úr þessari skráningu ber því að taka með varúð. Vinnueftirliti ríkisins hafa frá 1981 borist sex tilkynningar um meinta atvinnusjúkdóma varðandi starfsmenn ÍSALs og er þá ekki talið með heyrnartjón af völdum hávaða. Í flestum atvikum er hér um að ræða öndunarfærasjúkdóma og einnig aðra sjúkdóma, svo sem exem. Fjórða spurning: „Hafa sérstakar kerfisbundnar rannsóknir verið gerðar á tíðni þessara sjúkdóma í álverinu?“ Svar: Hingað til hafa engar kerfisbundnar athuganir verið gerðar á tíðni öndunarfærasjúkdóma við álverið. Slíkar athuganir hafa verið gerðar á starfsmönnum álvera erlendis og þykir sýnt að óhreinindi í andrúmslofti þessara vinnustaða geti haft áhrif á öndunarfæri þeirra sem þar vinna. Lýst hefur verið bráðum, einnig meira hægfara öndunarfærakvillum og einnig astmaköstum með mæðihósta, slímuppgangi og surgi fyrir brjósti. Þessi einkenni geta komið nokkru eftir að farið er af vinnustað. Þekking varðandi eðli þessara sjúkdóma og við hvaða mengun er óhætt að vinna er hins vegar takmörkuð. Undanfarnar vikur hafa farið fram undirbúningsviðræður milli Vinnueftirlits ríkisins, hollustu-, heilbrigðisog öryggisnefndar ÍSALs, lækna frá Heilsugæslu Hafnarfjarðar og lungnasérfræðinga með það fyrir augum að gera sérstaka rannsókn á tíðni og útbreiðslu öndunarfæraeinkenna og sjúkdóma hjá starfsmönnum álversins. Ætlunin er að þessi rannsókn verði samhæfð við norrænar rannsóknir sem þegar eru hafnar á þessu sviði. Þar sem til eru umfangsmiklar athuganir á andrúmsloftsmengun í álverinu ættu að fást mikilsverðar niðurstöður úr fyrirhugaðri könnun. Slíkar athuganir þjóna því langtímamarkmiði að tryggja heilsusamlegt starfsumhverfi. Ég vil aðeins bæta því við að ég hef sérstaklega óskað eftir því við Vinnueftirlit ríkisins að það sé vel á verði í þessu máli og fylgi eftir þeim undirbúningi og þeim rannsóknum til úrbóta sem ráðgert er að hefja í málinu.



Herra forseti. Það virðist vera full ástæða til að grennslast fyrir um þetta mál. Það kemur í ljós í svörum hæstv. ráðh., sem ég vil þakka honum fyrir, að í fyrsta lagi er ekki hafður sami reglubundni háttur á um heilsugæslu hjá starfsfólki álversins og er hjá öðrum stórum efnaverksmiðjum í landinu. Ég veit ekki hvort það skiptir raunverulegu máli en það er vissulega ástæða til að hafa þarna eftirlit. Í öðru lagi virðast ekki vera fullnægjandi upplýsingar um ástand ryk- og mengunarmála þarna núna, einu og hálfu ári eftir að þessi rannsókn Vinnueftirlitsins var gerð, og að mati eftirlitsins er enn þörf frekari úrbóta. Það er því augljóslega full ástæða til að taka þetta mál föstum tökum. Í þriðja lagi var spurt um hvort vísbendingar væru til um að þessir sjúkdómar séu óeðlilega algengir hjá starfsfólki álversins og það kom ekki beint fram í svari ráðh. Þar er lýst þeirri óvissu sem ávallt sé á skýrsluhaldi um þessa hluti, að menn telji alltaf ástæðu til að ætla að sjúkdómatilfelli séu verulega fleiri en þau sem tilkynnt eru, auk þess að þessir öndunarfærasjúkdómar geti komið í ljós talsvert löngu eftir að viðkomandi hefur sinnt þessum störfum. En af öðrum svörum hæstv. ráðh., sérstaklega við fjórðu spurningu, virðist mér mega skilja af svörum Vinnueftirlitsins að það óttist að þarna geti verið um hættulega hluti að ræða. Í fjórðu spurningu var síðan spurt hvort sérstakar kerfisbundnar rannsóknir hefðu verið gerðar á tíðni þessara sjúkdóma í álverinu. Það hefur ekki verið gert þrátt fyrir það að í árslok 1983 hafi verið farið eindregið fram á að sú rannsókn yrði gerð. Ef maður tekur saman svörin við öllum þessum fjórum spurningum virðist mér að þarna hafi verið haldið heldur illa á málum, að þarna sé ástæða til að óttast um heilsufar starfsmanna og að af þessu megi kannske sitthvað læra um framkvæmd þessara mála yfirleitt.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 750 beint eftirfarandi fsp. til félmrh. um brunavarnir: „Telur ráðh. tjón af völdum eldsvoða í atvinnuhúsnæði hér á landi óeðlilega mikið? Ef svo er, hverjar telur ráðh. helstu orsakir þess og hvaða leiðir telur hann helst til úrbóta?“ Þarna er sem sagt spurt um þrennt, hvort tjón af völdum eldsvoða sé óeðlilega mikið, hverjar séu orsakir og hverjar séu þá hugsanlegar úrbætur. Ástæðan til þess að ég spyr hvort þetta sé óeðlilega mikið tjón er að í Morgunblaðinu fimmtudaginn 21. mars 1985 er viðtal við Inga R. Helgason sem er forstjóri Brunabótafélags Íslands - sem sumir kalla nú „brunabyggðasjóð“ - og hann er líka formaður stjórnar Brunamálastofnunar Íslands. Þar segir Ingi R. Helgason, með leyfi forseta: „Tjón af völdum eldsvoða í atvinnuhúsnæði eru óeðlilega mikil hér á landi miðað við þá fækkun sem orðið hefur á brunatjónum í íbúðarhúsnæði á sama tíma.“ Það er vissulega ástæða til að spyrja sig hvort maður, sem er svo nákominn þessum brunamálum, bæði forstjóri Brunabótafélagsins og formaður stjórnar Brunamálastofnunarinnar, hljóti ekki að hafa fulla ástæðu til þess að segja svo alvarlega hluti sem raun ber vitni. Þegar að því kemur að velta fyrir sér hverjar séu hugsanlegar orsakir þessara miklu bruna vil ég áfram vitna í téð viðtal við Inga R. Helgason, en þar segir, með leyfi forseta: „Það sem verra er, rannsóknir sérfróðra skoðunarmanna á vettvangi ýmissa helstu eldsvoða hérlendis síðustu þrjú árin benda iðulega ýmist til stórfelldrar vanrækslu og gáleysis eða hreinlega íkveikju.“ - Eða hreinlega íkveikju. Þetta er niðurstaða Inga R. Helgasonar. Hann segir áfram, með leyfi forseta, að skoðunarmenn, þ. e. sérstaklega tilkvaddir skoðunarmenn og sérfræðingar, „kvarti iðulega yfir því að búið sé að hreinsa til í brunarústunum þegar þeir komi á staðinn og eyðileggja mikilvæg rannsóknargögn. Engu að síður sé það niðurstaða þessara skoðunarmanna í mörgum helstu eldsvoðum síðustu ára að upptök eldsins séu íkveikja eða stórfellt gáleysi, en í lögreglurannsóknum á upptökum þessara eldsvoða takist sjaldnast að fylgja þessum niðurstöðum eftir.“ Þetta eru mjög alvarleg ummæli manns sem ætti að þekkja allra manna best til þessara mála. Síðar í þessu viðtali, sem er ekki tími til þess að fara grannt ofan í, eru fimm dæmisögur um stórkostlega bruna. Það er talað um eldsvoða í þakpappaverksmiðju á höfuðborgarsvæðinu, í frystihúsi á Suðurnesjum í maí 1983, örfáum mánuðum síðar í frystihúsi í kauptúni á Snæfellsnesi og í lok síðasta árs í frystihúsi norður í Þingeyjarsýslu. Þarna hefur orðið tugmilljóna tjón. Í öllum tilfellum telur Ingi R. Helgason að um sé að kenna annaðhvort hreinni íkveikju eða stórfelldu gáleysi og enginn kallaður til ábyrgðar. Ég vil taka dæmi af því sem hefur komið í ljós í sambandi við bruna frystihúss á Hellissandi. Skv. skoðun sérfróðra manna í skoðunarskýrslu 1977 er sagt: „Hraðfrystihús Hellissands. Eldnæm einangrun er óvarin í lofti pökkunarsalar. Í ísvélarklefa er eldnæm einangrun á veggjum óvarin. Ekki er búið að koma upp trekvart tommu brunaslöngu við umbúðalager í gamla húsinu. Viðgerðarverkstæði: Þar er eldnæm einangrun óvarin.“ 1978, ári síðar, koma sömu skoðunarmenn á sama vettvang. Þeir segja: „Hraðfrystihús Hellissands. Plast er allt við það sama í pökkunarsal, ísvélarklefa og viðgerðarverkstæði. Sjá skýrslu okkar 1977. Slöngukeflið er komið en eftir að setja keflið upp.“ - Þetta eru nú efndir á eldvarnamálum þar. Hér segir: „Vélasalur ekki eldtraustur frá frystihúsi, þar er opið með leiðslum og timburhurð. Kyndiklefi er eldtraustur í hólf og gólf,“ er þó sagt. Hvað gerist síðan næst fréttnæmt í frystihúsinu á Hellissandi? Það sem gerist næst fréttnæmt er að þar verður gífurlegur eldsvoði, tugmilljóna tjón. Hvað kemur síðan í ljós við rannsókn á þessum bruna? Það sem kemur í ljós er að skv. brunamálareglugerð frá 8. júní 1978 er 17 atriðum ábótavant í brunavörnum þar. Hús er ekki hólfað niður með brunatraustum veggjum eins og ætti að gera, brunamótstaða burðarvirkja í þaki er ekki eins og hún ætti að vera. Þar er brennanleg einangrun óvarin. Svona get ég talið upp 17 atriði. Samt gera forsvarsmenn frystihúss á Hellissandi sér leið suður til Reykjavíkur, hitta forsvarsmann brunabótasjóðsins og fá tékka líklega fyrir einar tuttugu og fimm milljónir. Hver er ábyrgur? Er kannske enginn ábyrgur í svona atriðum? Það lendir náttúrlega á þeim sem alltaf þurfa að borga, þ. e. okkur sjálfum, skattþegnunum, að borga þessi tjón. Það mætti hafa um þetta langt mál. Í maí 1983 verður bruni í frystihúsi á Suðurnesjum. Aftur verður tugmilljóna tjón. Hvað kemur í ljós? Þar kemur í ljós að rannsóknarlögreglan í Keflavík, sem á að taka skýrslu af vitnum, hún tekur skýrslurnar 28. júní 1983, en það brann 17. maí. Rannsóknarlögreglan tekur skýrslur af vitnum tæpum einum og hálfum mánuði eftir að kviknaði í og tugmilljóna tjónið varð. Það kemur líka í ljós að Rannsóknarlögregla ríkisins var aldrei kölluð á vettvang, sem þó er kölluð á vettvang þegar stórtjón verða. Aftur hafa einhverjir gert sér för og fengið stóran tékka og enginn er ábyrgur. Í skýrslum brunasérfræðinga um tjónið í Keflavík er sagt að þar sé sterkur grunur um íkveikju. Enn þá er enginn kallaður til ábyrgðar. Svona er málum háttað í sambandi við brunamálin okkar. Þess vegna hef ég beint fsp. til félmrh. um það hvort hann sé sammála Inga R. Helgasyni um ástand í brunamálum atvinnuhúsnæðis, hverjar hann telji helstu orsakir og hvað hann telji helst til úrbóta.



Herra forseti. Ég vil reyna að svara fsp. á þskj. 750 frá hv. 4. landsk. þm. Efni fsp.: „Telur ráðh. tjón af völdum eldsvoða í atvinnuhúsnæði hér á landi óeðlilega mikið? Ef svo er, hverjar telur ráðh. helstu orsakir þess og hvaða leiðir telur hann helst til úrbóta?“ Það er að sjálfsögðu mjög erfitt að meta hvort tjón af völdum eldsvoða í atvinnuhúsnæði hér á landi er óeðlilega mikið. En auðvitað er það ljóst að tjón, hverju nafni sem nefnist, er allt of mikið ef það verður staðreynd. Skv. upplýsingum tryggingafélaganna voru bein greidd eignatjón í húsbruna á Íslandi árin 1981–1983 sem hér segir: Reykjavík, Kópavogur, Seltjarnarnes og Mosfellshreppur: 11.8 millj. kr. 1981. Aðrir staðir á landinu: 10.7 millj. Samtals eignatjón eftir upplýsingum tryggingafélaganna yfir landið allt: 22.5 millj. kr. 1981. 1982 á sama svæði, Reykjavík, Kópavogur, Seltjarnarnes og Mosfellshreppur: 11.7 millj. kr. Aðrir staðir á landinu: 25.3 millj. kr. Samtals landið allt: 37.1 millj. kr. 1983 Reykjavík, Kópavogur, Seltjarnarnes og Mosfellshreppur 51.7 millj. Aðrir staðir á landinu 75.2 millj. Samtals landið allt: 126.9 millj. árið 1983. Við samanburð á brunatjónum milli landa hefur verið reynt að miða við hlutfall tjónanna af vergri þjóðarframleiðslu. Verg þjóðarframleiðsla hérlendis var árin 1981–1983 sem hér segir: 1981 20.5 milljarðar, 1982 31.2 milljarðar, 1983 53 milljarðar. Brunatjónin voru 0.11% af vergri þjóðarframleiðslu 1981, 0.12% 1982 og 0.24% 1983. Árin 1981 og 1982 voru hagstæð í þessu efni, ef það má orða það svo, en árið 1983 mjög óhagstætt. Með því að taka meðaltal þessara þriggja ára ætti að fást sæmilegur samanburður, en að meðaltali hafa bein brunatjón þessi þrjú ár verið 0.16% af vergri þjóðarframleiðslu hér á landi. Til samanburðar eru hér tölur um bein brunatjón sem voru gefnar út í Genf í mars á þessu ári. Tölurnar eru byggðar á árunum 1979–1980 sem prósenta af vergri þjóðarframleiðslu landanna. Það er of langur lestur að lesa þetta hér upp, ég vil aðeins grípa hér niður í það: Það er Ungverjaland 0.11, Japan 0.12, Spánn 0.18, Austurríki 0.21, Holland 0.21, Bretland 0.21, Finnland 0.25, Bandaríkin 0.26, Svíþjóð 0.30, Danmörk 0.36 og Noregur 0.37. Skv. þessum samanburði eru þarna aðeins tvö lönd af þrettán sem eru með hlutfallslega minni brunatjón en við. Athyglisvert er að á öllum Norðurlöndunum, sem við berum okkur oft saman við, eru hlutfallslega mun meiri brunatjón en hérlendis. Í þessum samanburði eru tekin öll bein greidd eignatjón í húsbruna í hvaða húsnæði sem er. Eftir upplýsingum Brunamálastofnunar ríkisins voru greidd brunatjón á atvinnuhúsnæði hérlendis um 7 millj. kr. 1981, 12.5 millj. 1982 og 96 millj. 1983. Brunamálastofnunin hefur ekki undir höndum nákvæma sundurliðun á tjónaprósentunni í tjónum á atvinnuhúsnæði og öðru húsnæði í þeim tólf löndum sem ég vitnaði til. En skv. þeim upplýsingum sem fyrir liggja bendir ekkert til að tjón á atvinnuhúsnæði í þessum löndum sé lægra hlutfall heildartjónanna en hérlendis. Enginn vafi leikur á að á undanförnum árum hefur náðst verulega aukinn árangur í brunavörnum hér á landi. Er það bæði vegna opinberra aðgerða og einnig vegna aukins skilnings húseigenda á gildi brunavarna. Skv. þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér eru brunavarnir í nýju atvinnuhúsnæði hérlendis alveg sambærilegar við það sem best gerist erlendis. Stærsti vandinn í þessu efni er hins vegar í gömlu atvinnuhúsnæði. Varðandi það hvað hægt sé að gera til að efla brunavarnir og draga úr brunatjónum má benda á ýmsar leiðir og skal ég nefna nokkur atriði í því sambandi. Brunamálastofnunin hefur skv. lögum lykilhlutverki að gegna á þessu sviði. Hún hefur verið í uppbyggingu undanfarin ár og það er mjög æskilegt að efla hana enn frekar. Efla þarf slökkviliðin, bæta stórlega tækjakost þeirra og gera þau betur fær um að gegna hlutverki sínu. Það er nauðsynlegt að kanna á hvern hátt hægt er að gera ráðstafanir vegna fjárútvegunar til fyrirbyggjandi aðgerða, einkum í eldri byggingum. Þetta á ekki síst við um húsnæði ýmissa þýðingarmikilla fyrirtækja sem veita mörgu fólki atvinnu en skortir fjármagn til að gera nauðsynlegar endurbætur á húsnæði sínu. Sjá þarf til þess að sveitarfélögin hafi aðgang að nægjanlegu fjármagni til uppbyggingar og reksturs slökkviliðanna. Síðast en ekki síst vil ég nefna upplýsinga- og fræðsluþáttinn. Það er mjög mikil þörf á því að auka á þessu sviði almenna upplýsinga- og kynningarstarfsemi. Einnig er nauðsynlegt að efla sérstaka fræðslu fyrir slökkviliðsmenn sveitarfélaganna og þjálfun þeirra. Ég fól fyrir nokkru brunamálastjóra að gera sérstaka úttekt á menntunar- og fræðslumálum slökkviliðsmanna í hinum ýmsu slökkviliðum á landinu. Þess var einnig óskað að hann legði fram álit um hvernig þessum málum verði best og haganlegast fyrir komið. Úttekt brunamálastjóra og tillögur hafa legið fyrir um nokkurt skeið og einnig hafa komið fram ábendingar og brtt. frá ýmsum aðilum sem þessi mál varða. Það er of langt mál . að rekja þessar tillögur hér en þar er gert ráð fyrir að komið verði á sérstökum brunamálaskóla sem verði deild í Brunamálastofnun ríkisins. Skólinn veiti nemendum sínum fræðslu í formi bréfaskóla með námskeiðum, fræðslufundum og verklegum æfingum. Þessar tillögur hafa verið kynntar Landssambandi slökkviliðsmanna og slökkviliðsstjórum og eins og áður segir hafa borist brtt. og umsagnir. Tillögurnar eru nú til frekari athugunar og vonast ég til að fljótlega verði hægt að taka afstöðu til þeirra. Ég vil geta þess í þessu sambandi að ég hef haldið fundi með öllum þessum aðilum ásamt stjórn Brunamálastofnunarinnar og hefur verið fjallað um aukið samstarf á þessu sviði til að reyna að ná þeim árangri sem við hljótum öll að vera sammála um, að efla brunavarnir í landinu og reyna með öllum tiltækum ráðum að koma í veg fyrir tjón, hverju nafni sem nefnist, í þessum þýðingarmikla málaflokki. Ég er sannfærður um að með sameiginlegu átaki er hægt að ná verulegum árangri í þessu máli. En fyrsta atriðið er það að við þurfum að finna möguleika á því að auka fjármagn til þess að gera þetta mögulegt, bæði til atvinnufyrirtækja sem búa við gamalt og ófullnægjandi húsnæði og enn fremur til þess að efla með árangursríkari hætti brunavarnir í landinu sem .þó eru á réttri leið og gera sveitarfélögum mögulegt að koma upp fullkomnu kerfi í hverju sveitarfélagi. Að þessu er unnið og ég vænti mikils af þeim fundi sem ég er nýbúinn að halda með Brunamálastofnun ríkisins og fulltrúum slökkviliðanna í landinu og slökkviliðsmanna sjálfra.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir svörin. Mér skildist einhvern veginn að hann væri kannske ekkert sammála Inga R. Helgasyni um að hér væri óeðlilega mikið tjón í brunahúsnæði og bar þar fyrir sig samanburð á innlendum og erlendum tölum. Þeir verða greinilega að ræða þetta mál sín á milli, yfirmaðurinn og undirmaðurinn, til þess að komast að einhverri sameiginlegri niðurstöðu. Það er kannske fróðlegt, áður en við förum lengra í það að velja fyrir okkur orsökum þessa, að lesa hérna ummæli úr bréfi frá Landssambandi slökkviliðsmanna sem þeir sendu til þingflokks Bandalags jafnaðarmanna dags. 21. jan. 1985 og sendu, ef ég man rétt, afrit til allra alþm. Þetta var sent vegna þáltill. sem Bandalag jafnaðarmanna lagði fram um könnun eða úttekt á brunamálum í fiskvinnslufyrirtækjum. Þar segir, með leyfi forseta: „Rétt er að geta þess áður en lengra er haldið að Brunamálastofnun ríkisins hefur í öll þessi ár haft 1–2 eftirlitsmenn sem hafa ferðast um landið og tekið út allar helstu brunaáhættur landsins, þar með talin öll frystihús, hótel o. fl. Hafa þeir jafnvel ár eftir ár heimsótt sama staðinn“ - eins og ég vísaði til áðan í sambandi við heimsóknir í frystihúsið á Hellissandi -„og óskað eftir sömu lagfæringunum án árangurs. Og enn í dag hefur ekki eitt einasta fyrirtæki eða stofnun verið ákærð eða lokað vegna ágalla í brunavarnamálum og þó gera allir sér ljóst að nóg er af brotunum.“ Þeir nefna jafnvel eitt dæmi sjálfir frá brunanum á Raufarhöfn þann 10. des. 1984. Síðar í bréfinu segir, með leyfi forseta: „Greinilegt er að ekki er tekið nema lítils háttar mark á tilskipunum eldvarnaeftirlitsmanna og Brunamálastofnunar ríkisins vegna þess að eigendur fyrirtækja og stofnana geta verið nokkuð öruggir með að hótanir um umbætur á kostnað eigenda eða lokun eru bara orðin tóm. Af framkvæmd verður ekki.“ Síðar í þriðja lagi segir í bréfinu, með leyfi forseta: „Þykir stjórn Landssambands slökkviliðsmanna því ljóst að annað tveggja þurfi að gera, ýta við Brunamálastofnun ríkisins þannig að hún starfi eftir þeim lögum sem henni eru sett eða ef þau eru ekki nægilega sterk, þá þarf að breyta þeim þannig að þau virki eins og til er ætlast.“ Maður spyr sig þarna eins og kannske víðar í íslensku samfélagi hvort engir séu ábyrgir, hvort ekki sé nokkur leið að gera menn ábyrga fyrir þeim völdum sem þeir fara með og koma því svo fyrir að á þeim sé í raun hvatning til þess að standa sig betur, hvatning til þess að lufsast ekki og slugsa. Mér er t. d. sagt af fróðum mönnum að í öllum venjulegum þjóðríkjum í heiminum væri búið að setja stjórn frystihússins á Hellissandi í fangelsi fyrir að hafa ekki sinnt aðfinnslum eftirlitsmanna og fyrir að hafa starfrækt hreina brunagildru. Það kemur í ljós við könnun að þar eru a. m. k. 17 atriði sem er ábótavant. Menn geta líka spurt sig hvers vegna Brunabótafélag Íslands neyðist til að tryggja svona brunagildrur. Á ekki að breyta lögum þannig að fyrirtæki fái ekki tryggingar nema þau hafi fullnægjandi brunavarnir og koma þannig í veg fyrir að Brunabótafélag Íslands gangi meðal kunnugra undir aukanefninu „Brunabyggðasjóður“? Hæstv. ráðh. sagði að það vantaði fjármagn. Ég segi: Fjármagnið er til. 1983 eru borgaðar 96 millj. kr. út úr brunasjóðunum vegna þessara tjóna. Hvað hefði verið hægt að gera til úrbóta fyrir 96 millj. kr.? Eru menn ekki að tala um að reyna að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í? Eða eigum við að segja að brennt barn forðist eldinn?



Herra forseti. Ég vil vinsamlegast vara við fullyrðingum á borð við þær sem hér hafa verið settar fram af hv. 4. landsk. þm. Mér finnst ástæðulaust að menn kasti svona fullyrðingum fram um ákveðin fyrirtæki eða ákveðin byggðarlög án þess að hafa kynnt sér niður í kjölinn hvernig eðli málsins er. Ég vil fullyrða að það er ekki til nokkur aðili hér á landi í atvinnurekstri eða einkarekstri sem viljandi hefur starfsemi með höndum og gerir sitt til að hafa hana þannig útbúna að það sé slysahætta eða eldsvoðahætta á hverju strái. Ég held, eins og ég sagði í svari mínu áðan, að það sé ákaflega skiljanlegt að mörg fyrirtæki eigi erfitt með að fullnægja vissum atriðum til úrbóta á þeirri stundu sem úttekt er gerð. Þau þurfa sinn aðdraganda til þess og þau þurfa að hafa fjármagn til þess. Það eru engir lánasjóðir hér í landinu sem lána til þess að gera fyrirbyggjandi aðgerðir á þessu sviði sérstaklega, því miður. Það er eitt af þeim atriðum sem ég talaði um áðan að nauðsynlegt væri að vinna að. Ég hef þegar rætt það við ýmsa menn, bæði Brunabótafélag Íslands, sem hefur einkarétt á brunatryggingum í landinu, og eins við Lánasjóð sveitarfélaga á hvern hátt væri hægt að byggja upp sjóð til að mæta þessu nauðsynlega verkefni, að aðstoða fyrirtæki í einkaeign og félaga til þess að ráða bót á svona nauðsynlegum aðgerðum sem við erum sjálfsagt allir sammála um. Ég þekki það persónulega, ég veit ósköp vel um það hvernig það er að standa í því að fyrirskipa fyrirtækjum í rekstri, kannske eina eða svo til eina fyrirtækinu í viðkomandi byggðarlagi, að gera hlutina og setja þeim tímamörk og fylgja því eftir að staðið verði við það. Ég veit hvað það gildir. Ég veit að menn gera ekki að gamni sínu í þessum efnum þó að hins vegar ég geti viðurkennt að þarna er um gífurlega alvarleg mál að ræða. Af því að minnst var á forstjóra Brunabótafélags Íslands í máli hv. þm., sem er bæði forstjóri Brunabótafélagsins og formaður brunaeftirlits ríkisins, vil ég geta þess að ég hef rætt það við hann hvort ekki væri kominn tími til að Brunabótafélag Íslands hefði þann hátt á í fyrsta lagi að reyna að mynda sjóð til að styrkja fjárútvegun til að efla brunavarnir og reyna að koma til móts við fyrirtæki sem þurfi að gera ákveðnar ráðstafanir og einnig hitt að ef um er að ræða trassaskap eða fyrirtæki sem sýnilega vilja ekki fullnægja vissum reglum og vissum skilyrðum sé beitt ákvæði trygginganna, eins og hv. þm. kom hér inn á. Þetta er erfitt mál þar sem engin samkeppni er á þessu sviði hér á landinu. Það er einkaréttur Brunabótafélags Íslands að sjá um brunatryggingar, skyldutryggingar í landinu og menn hafa ekki verið sammála um aðgerðir að þessu leyti til. En ég tel að það sé verulegur skriður á þessum málum og ég tek undir það með forstjóra Brunabótafélagsins í þessari umræddu grein að tjónin hér á landi eru ískyggilega mikil, eins og t. d. dæmin sýna frá 1983. En ég mótmæli því að hægt sé að einhæfa málið á þann hátt sem hv. þm. gerði hér áðan og ég tel að bæði Brunamálastofnunin og sveitarfélögin í landinu hafi fullan skilning á því að reyna að ná eðlilegum tökum á þessum málaflokki. Eins og ég sagði áður reikna ég með því að sú samhæfða vinna og athugun þessara aðila sem ég nefndi áðan muni áreiðanlega leiða til árangurs.



Herra forseti. Ég ætla að mótmæla því að ég sé hérna með einhæfar yfirlýsingar og hafi ekki kynnt mér málin. Ég hef vitnað hérna í gögn. Í fyrsta lagi hef ég vitnað í viðtal við Inga R. Helgason, í öðru lagi hef ég vitnað í bréf frá stjórn Landssambands slökkviliðsmanna sem ættu að vita um hvað þeir eru að tala og síðan lýsti ég athugasemdum sem ég veit að eru réttar og voru gerðar af þar til kvöddum mönnum vegna brunanna bæði á Hellissandi og í Keflavík. Ég vísa því algerlega á bug að ég tali hérna af einhæfni eða vanþekkingu. Ég held að ráðh. hafi, hvort sem það var viljandi eða ekki, reyndar komið að kjarna málsins í máli sínu síðast. Það sem hlýtur að þurfa að gera er að afnema einkarétt og afnema þessar skyldutryggingar Brunabótafélags Íslands. Það þarf að koma málum svo fyrir að tryggingafélög tryggi ekki brunagildrurnar. Þá útvega menn sér peninga til þess að uppfylla sínar brunavarnaskyldur hvort sem það þarf svo til þess einhvern sérstakan brunavarnasjóð Íslands, það er hins vegar annað mál. Það væri svo sem eftir öðru eins og menn hafa unnið í svona málaflokkum hér.