Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Í störfum þingsins í dag ætla ég að ræða málefni sem hefur verið mér nokkuð hugleikið undanfarnar vikur. Það er nefnilega svo að ég hef áhyggjur af stöðu einstaklinga sem voru með gengistryggð lán, einstaklinga sem eru að reyna að leita réttar síns vegna lánamála hjá fjármálastofnunum. En baráttan gengur því miður illa vægast sagt. Mig langar að segja hér eina stutta sögu en hún er einmitt lýsandi dæmi fyrir þá einstaklinga sem til mín hafa leitað. Um er að ræða einstakling sem er með gengistryggt lán hjá fjármálastofnun. Í hruninu hækkaði lánið upp úr öllu valdi. Samningaviðræður um afborganir voru í fullum gangi við viðskiptabanka viðkomandi en skiluðu engum árangri. Þetta endar með því að einstaklingurinn fer í þrot. Það gerist aðeins örfáum dögum eftir og þá meina ég eftir að lán með sömu lánaskilmála og sömu skilyrðum í alla staði voru dæmd ólögleg í Hæstarétti Íslands. Síðan þetta gerðist hefur sá einstaklingur sem hér um ræðir reynt að leita réttar síns. Hann hefur óskað eftir endurútreikningum við bankann en bankinn neitar, nema hann fari í mál. Gerum okkur grein fyrir því að aðeins lítill hluti þeirra einstaklinga sem stendur í þessum sporum hefur fjárhagslegt bolmagn til að fara í mál gegn fjármálastofnunum. Að vísu er hægt að sækja um gjafsókn í þessum málum en skilyrðin eru mjög þröng. Einnig hefur verið leitað til hagfræðings hjá virtri stofnun við það að endurútreikna lánin. Jafnframt hefur matsmaður á vegum bankanna og einstaklingsins reiknað út lánin og var sá matsmaður samþykktur á vegum bankans. Þessir aðilar komust allir að sömu niðurstöðu, að það verði að endurútreikna lánin en bankinn neitar enn, vill ekkert gera nema einstaklingurinn fari í mál. Leitað hefur verið til stofnana sem eiga að tryggja hag neytenda og hafa aðhald með fjármálastofnunum en þær vísa hver á aðra. Mikilvægt er að við sem sitjum hér á Alþingi skoðum þessi mál og reynum eftir fremsta megni að tryggja að einstaklingar geti sótt rétt sinn í hinum ýmsu neytendamálum.

Virðulegi forseti. Yfirskrift ræðu minnar í dag er: Hlustið á börnin. Fyrr í þessum mánuði var haldin ráðstefna norrænna hjúkrunarfræðinga þar sem einmitt þetta var rauði þráðurinn, hlustið á börnin. Meðal þátttakenda í hringborðsumræðum voru umboðsmenn barna frá öllum Norðurlöndunum þar á meðal Margrét María Sigurðardóttir, umboðsmaður barna á Íslandi. Þrátt fyrir að hér á Íslandi og annars staðar á Norðurlöndunum sé vel búið að flestum börnum er það ekki einhlítt og stórkostleg vandamál þeirra geta verið vel falin eins og dæmin sanna, t.d. þegar börn eru beitt kynferðisofbeldi á heimilinu. Ísland hefur nýverið innleitt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og hefur því ríkum skyldum að gegna í þessum efnum. Samkvæmt 19. gr. barnasáttmálans eru löndin sem að honum standa skyldug til þess að gera allar viðeigandi ráðstafanir til að vernda barn gegn hvers konar líkamlegu og andlegu ofbeldi, meiðingum, misnotkun, vanrækslu, skeytingarleysi, illri meðferð, þar á meðal kynferðislegri misnotkun, o.s.frv. Fram kom á fyrrnefndri ráðstefnu að hjúkrunarfræðingar sem vinna með börn í skólaheilsugæslunni og í öðrum heilbrigðisstofnunum hitta þar reglulega fyrir börn sem hafa beint eða óbeint glímt við vandamál sem tengjast ofbeldi sem þau hafa orðið fyrir. Þetta á líka við um Ísland. Það fólk þarf því að hafa þekkingu á birtingarmyndum ofbeldis gegn börnum og afleiðingum þess til að skilja orsakir erfiðleika barnanna og kunna að hlusta og spyrja réttu spurninganna til að fá fram vitneskju um ofbeldi eða vanrækslu. Barnasáttmálinn fagnar 25 ára afmæli 20. nóvember næstkomandi og er það mín von og ósk að íslensk stjórnvöld haldi upp á þennan dag með myndarlegum hætti með því að beina sjónum sem flestra hér á landi að réttindum barna, ekki síst barnanna sjálfra.

Herra forseti. Fjárhagsstaða Landhelgisgæslunnar er á hættumörkum. Þetta sagði fjármálaráðherra þegar hann var gestur í Vikulokunum hjá Helga Seljan á RÚV síðastliðinn laugardag og að það væri áhyggjuefni hve fáa daga skip Gæslunnar gætu verið á sjó. Ég tek heils hugar undir þessar áhyggjur. Landhelgisgæslan er með viðvarandi aðhaldskröfu á sínum rekstri og það hlýtur að vera á ábyrgð fjármálaráðherra að tryggja Gæslunni fjármagn til reksturs því að 95 millj. kr. aðhaldskrafa er ekki neitt náttúrulögmál. Við höfum þurft að leigja frá okkur skip og þyrlur sökum fjárskorts eftir hrunið en nú ætti að vera komið borð fyrir báru til að auka fjárveitingar til þessa mikilvæga málaflokks. Þegar flutningaskipið Akrafell strandaði við Reyðarfjörð fyrr í þessum mánuði var ekki hægt að senda fullkomnasta varðskipið okkar, Þór, á strandstað sökum fjárskorts, ekki strax. Aðeins ein áhöfn er í vinnu í einu og hún var fyrir norðan land á Ægi svo að kalla þurfti menn úr fríum til að manna Þór. Ég spyr: Er þetta ásættanlegt? Hver á viðbragðstíminn að vera? Akrafellið var fullhlaðið varningi og hætta gat verið á alvarlegu mengunarslysi en Þór er vel búinn tækjum og fullkomnasta skipið með búnað til að dæla olíu úr sjó. Þessar umfangsmiklu aðgerðir Landhelgisgæslunnar tókust sem betur fer vel en sýna okkur fram á nauðsyn þess að fullkomnasta skipið sé ávallt til taks þegar þörf er á. Fyrr á árum voru tvö til þrjú varðskip til taks en nú er aðeins ein áhöfn í vinnu í einu. Fjármálaráðherra sagði að það væri áhyggjuefni að erfitt gæti reynst að manna Þór þegar alvarleg atvik koma upp og ég tek undir það. En mér fannst mjög undarlegt að heyra, og skjóta skökku við, í fréttum RÚV í gær að forsætisráðherra léti Landhelgisgæsluna, eftir útsýnisflug yfir gosstöðvarnar, skutla sér fyrst á sveitahótel og í mat og síðan í 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að óska okkur öllum til hamingju með Dag umhverfisins, en að því sögðu langar mig að bæta við ágæta umræðu um stöðu og öryggi í fjarskiptum á landsbyggðinni sem fram fór hér í gær. Ég tek heils hugar undir það sem þar kom fram að fyrirkomulagið er það flókið og ábyrgð óljós að þeir aðilar sem eiga að bera ábyrgð á fjarskiptum komast upp með að vísa hver á annan í stað þess að unnið sé markvisst að lausnum. Það eru fyrirtækin sem veita þjónustuna, Míla sem rekur dreifikerfið, Ríkisútvarpið og fjarskiptasjóður. Of mikið er um ómarkviss vinnubrögð og misheppnaðar fjárfestingar. Mig langar að nefna nokkur dæmi bara frá síðustu vikum um að kerfin sem við treystum standa ekki undir væntingum þeirra sem þau eiga að þjónusta. Skemmst er að minnast að sumir viðskiptavinir Nova fengu ekki viðvörun frá Almannavörnum sem send var í smáskilaboðum til fólks sem statt var í Fjarðabyggð síðastliðinn föstudag og í gær voru það viðskiptavinir Símans við Öxarfjörð sem ekki fengu sms-ið frá Almannavörnum. Fjöldi ferðafólks sótti bæjarhátíðir víða um land í sumar og því miður var staðan oft sú að GSM-kerfin virkuðu illa þar sem mannfjöldi fór fram úr daglegum íbúafjölda. Það þýðir meðal annars skert samband viðbragðsaðila og víða urðu GSM-posar óvirkir, sem ekki er sérlega hentugt dagana sem þjónustuaðilar í byggðunum stefna að hámarki í tekjuöflun. Á Kópaskeri og í Öxarfirði hefur GSM-samband oft verið stopult sem og sjónvarps- og útvarpsútsendingar vegna bilana hjá Vodafone og galla í kerfi Mílu. Það höfðu svo sem fáir nema íbúarnir sérstakar áhyggjur af þessu þar til fór að gjósa og Almannavarnir fóru að kortleggja stöðuna. Enn vantar þó mikið upp á að þessi mál séu í lagi þar. Á netinu er að finna kort yfir þau svæði sem GSM-kerfin þjónusta á landsbyggðinni en við sem keyrum þjóðvegi landsins reglulega gætum öll á stuttum tíma gert verulegar leiðréttingar á þessum kortum. Það þarf mikið að breytast á þessu sviði.

Virðulegi forseti. Ég ætla að opna hér mál sem fjallað var um í Fréttablaðinu í morgun. Þar kemur fram að stærstur hluti félagsmanna í Starfsmannafélagi ríkisins fær greiddar aukagreiðslur umfram grunnlaun og hjá félaginu er þetta hlutfall 83%. Auðvitað þarf ekki að spyrja að því að karlar fá frekar aukagreiðslur en konur. Hjá starfsmannafélaginu er þessi munur 93,5% karla á móti 78,7% kvenna. Hér er vísað í fréttinni í Árna Stefán Jónsson, formann Starfsmannafélags ríkisins, en hann segir að þessi þáttur hafi fylgt ríkisstarfsmönnum lengi og stjórnendur ríkisstofnana búi til óunna yfirvinnu eða aðrar sporslur til þess að fela laun gagnvart öðrum eða til þess að fela laun gagnvart ráðuneytinu. Hann segir síðan, með leyfi forseta: „Þetta er alveg ótrúlegur leikur í kringum þetta og hann er alltaf að aukast aftur og aftur.“ Virðulegi forseti. Þetta eru stór orð frá formanni Starfsmannafélags ríkisins. Þarna er greinilega pottur brotinn. Þarna er beinlínis verið að blekkja varðandi það hversu háar launagreiðslur ríkisins eru og þegar þetta er sett fram með þessum hætti er þetta virkilega sláandi. Hér er hæstv. ríkisstjórn að reyna að reka ríkið eins og best verður á kosið, gerir miklar aðhaldskröfur og þurfti að fara í niðurskurð og gera aðhaldskröfur nú í fjárlögum 2015. Þá koma þessar upplýsingar fram um að beinlínis sé verið að villa um fyrir ráðuneytunum. Virðulegi forseti. Hvernig á að vera hægt að reka ríkið þegar svona blekkingarleikur er í gangi gagnvart því sjálfu?

Virðulegi forseti. Ég ætlaði að gera að umtalsefni stöðu verslunarinnar í landinu. Um verslunina í landinu hefur oft og tíðum í gegnum árin og áratugina verið talað sem einhvers konar aukreitis, jafnvel óþarfa, ekki í tengslum við alvöruatvinnulíf. Þess vegna hafa menn verið með allra handa skatta og gjöld, ofurskatta, og nú síðast vörugjöld. Niðurstaðan hefur verið sú að við erum í raun með tvær þjóðir hér í landinu, það er þjóðin sem getur keypt án þessara gjalda, hún gerir það í útlöndum eða á ákveðnum stað á Íslandi sem er Fríhöfnin. Í Fríhöfninni geta menn keypt hluti eins og áfengi, snyrtivörur, sælgæti, tóbak, leikföng, ferðavörur, heilsuvörur, Dutyfree Fashion, annan fatnað og Victoria's Secret, virðulegi forseti, ef marka má heimasíðu Duty Free á Íslandi. Og þetta er fyrir þá sem hafa ráð á því að fara til útlanda. Hinir mega borga allt önnur gjöld og gjalda þessar vörur allt öðru verði. Loksins kemur hér fram fjárlagafrumvarp sem hreinsar út þessa gömlu ofurtolla. Hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórnin má hafa þakkir fyrir það. Þetta gerir ekkert annað en að jafna stöðu fólks í landinu, sérstaklega er þetta gott fyrir þá tekjulægri sem ekki hafa efni á því að fara til útlanda eins og hinir sem eru tekjuhærri. Maður mundi ætla að samtök fólks sem vinnur við verslunina mundu fagna þessu vegna þess að þetta styrkir stöðu íslenskrar verslunar, styrkir samkeppnisstöðu hennar og bætir þar af leiðandi hag þess starfsfólks. En, nei, virðulegi forseti, 

Hæstv. forseti. Rétt fyrir klukkan ellefu í morgun birtist frétt sem fékk mig virkilega til þess að berja í borðið. Þar var tilkynnt um þá ákvörðun Skipulagsstofnunar að hafna nýrri tillögu að veglínu um Teigsskóg í Þorskafirði, svokallaðri ÞH-leið sem Vegagerðin hafði lagt til og átti að fara um norðanverðan Þorskafjörð og fylgja nokkuð eftir veglínu sem Skipulagsstofnun hafði áður hafnað, þ.e. B-leiðinni margnefndu. Því finnst Skipulagsstofnun að ekki hafi verið farið eftir þeim ákvæðum sem lögð voru fram og viðbrögðum sem kallað var eftir þegar B-leið var hafnað. Því má segja að Skipulagsstofnun kalli ÞH-leiðina B-leið í dulbúningi þrátt fyrir að með nýrri ÞH-leið hefði orðið enn minni skerðing á Teigsskógi en var áætlað með fyrri tillögu, þ.e. B-leið. Þegar Vegagerðin benti á þá breytingu svaraði Skipulagsstofnun því til að það þyrfti enn frekari breytingar til endurupptöku umhverfismatsins. Verði endurupptaka málsins tekin fyrir má reikna með að málinu seinki um þrjá til fimm mánuði. Fólkið sem býr þarna getur ekki beðið enn eitt árið í óvissu um framtíðina, óvissu um búsetu og atvinnumöguleika og óvissu um öryggi því að nú þegar er fólk farið að fá hnút í magann fyrir komandi vetri. Í stað þess að gera eitthvað í málinu á að halda enn einn fundinn þar sem Vegagerðin og sveitarstjórn Reykhólahrepps ásamt Skipulagsstofnun ætla að ræða mögulegar málsmeðferðir. Stór og fín orð skreytt með glitrandi bleikum borða. Ég hef vitað hug hæstv. innanríkisráðherra í þessu máli enda sjálf setið ófáa fundi um þetta málefni. Nú held ég að tími sé kominn til að hæstv. innanríkisráðherra bíði ekki eftir fleiri fundum heldur taki til aðgerða svo að hægt sé að ráðast í framkvæmdir og koma byggðarlögum vestra í tengingu við aðra landshluta og fara leiðir sem eru mönnum bjóðandi.

Virðulegur forseti. Tvær stórar pólitískar ákvarðanir sem varða kjör heimilanna koma til framkvæmda nú á sama haustinu, skuldaleiðrétting þar sem skuldir heimilanna lækka um 5% og á sama tíma á að hækka matarskattinn um 5%. Þessir kostnaðarliðir í rekstri heimilanna, húsnæði annars vegar og matur hins vegar, eru álíka þungir. Þeir eru um 15% af útgjöldum venjulegra heimila á Íslandi og niðurstaðan úr loforðunum um hinar miklu kjarabætur Framsóknarflokksins í síðustu kosningum, og Sjálfstæðisflokksins raunar líka, er sem sagt sú að það á að lækka skuldirnar um 5% en hækka matinn um 5%. Framsóknarflokkurinn hefur loksins fundið trausta leið til að fjármagna skuldaleiðréttinguna sem mun kosta um 18 milljarða á ári en það er með því að leggja 11 milljarða álögur með hækkun á lægra virðisaukaskattsþrepinu á hverju ári. Munurinn er sá að skuldaleiðréttingin varir bara í fjögur ár en hækkunin á matarskattinum mun vara um áratugi. Þess vegna er ekki nema von að það eru að minnsta kosti nokkrir þingmenn í hópi Framsóknarflokksins sem hafa lofað kjósendum umtalsverðum kjarabótum og að þeim sem verst er settir verði sannarlega mætt í sinni stjórnartíð. Það er gott að það eru þó nokkrir af þeim sem fóru hér um landið með mikil loforð sem eru hikandi við það að styðja þessar gríðarlegu skattahækkanir á lífsnauðsynjar. En ef þeir heykjast á andstöðu sinni verður það þeim að minnsta kosti til ævarandi skammar að 20% skuldaleiðréttingin - ja, það er kannski sök sér að hún skyldi ekki verða 15% og ekki 10%, heldur bara 5%. Það má kannski segja að meiru hafi þeir ekki komið í höfn í samstarfi við Sjálfstæðisflokkinn. Að á móti þessari litlu 5% leiðréttingu á skuldum heimilanna, 1 milljón á hvert heimili, skuli þeir ætla að hækka mat í landinu um 5% eru ótrúleg svik við kjósendur.

Herra forseti. Ég kem hingað upp til að eiga orðastað við hv. formann fjárlaganefndar, Vigdísi Hauksdóttur, vegna fjárlagavinnunnar. Ég verð að lýsa ákveðnum áhyggjum af áreiðanleika þeirrar vinnu og þá ekki síður þeirra upplýsinga sem koma fram eða öllu heldur koma ekki fram í fyrirliggjandi fjárlagafrumvarpi sem þingmenn hafa nú til umfjöllunar. Fræg er nú þegar orðin bls. 207 þar sem ruglað var með prósentutölur virðisaukaskattsins og ég skal ekki fjölyrða um það frekar, það hefur verið rætt hér. En nú taka menn eftir því þegar frumvarpið er lagt fram að sóknaráætlanir landshlutanna, það veigamikla verkefni sem hefur staðið árum saman til að breyta vörn í sókn fyrir viðkvæm byggðarlög í landinu, það mikla og góða verkefni hefur misst allar fjárveitingar ef undan eru skildar litlar 15 millj. kr. Til viðbótar við að 400 millj. kr. fjárveiting var tekin af í fyrra og einungis fjórðungur fjármagns settur inn aftur þá sem sagt hvarf allt núna nema 15 millj. kr. Atvinnuvegaráðherra upplýsti síðan í umræðunni að þarna hefðu orðið mistök sem yrðu leiðrétt. Það hefðu átt að renna til sóknaráætlananna 100 millj. kr. eins og á síðustu fjárlögum en það hefði gleymst í forsætisráðuneytinu að setja þetta inn. Sem sagt 85 millj. kr. sem áttu að vera inni gleymdust. Nú hefur ríkisstjórnin verið að rugla mikið með verkaskiptinguna og það kann að skýra þessi mistök en maður veltir því fyrir sér hvað sé þá eiginlega að marka þetta fjárlagafrumvarp, hvort þetta sé einhver hrákasmíð sem þingmönnum sé síðan ætlað að leiðrétta og laga í meðförum þingsins eftir á. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar hver hennar viðbrögð séu við þessum og öðrum eins vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur fyrir þessa fyrirspurn. Það hefur líklega ekki farið fram hjá henni frekar en öðrum landsmönnum að hér voru alþingiskosningar 2013 og þá var skipt um ríkisstjórn. Það er því ekki nema von að jafnframt hafi verið skipt um stefnu í ríkisfjármálum, það hefði verið mjög óeðlilegt ef þessi ríkisstjórn hefði haldið áfram með þá arfavitlausu fjármálastjórn ríkisins sem hin svokallaða norræna velferðarríkisstjórn fór fram með, hún lofaði ýmsu og efndirnar létu á sér standa. Hér var talað um að eitthvað hefði skolast til á milli þeirra stjórnarflokka sem nú sitja og um verkaskiptingu ráðuneyta. Því er til að svara að ég held að Stjórnarráðið hafi aldrei verið sett eins mikið á hvolf og á síðasta kjörtímabili, öllu ruglað fram og til baka, ráðuneyti stækkuð og stækkuð svo mikið að jafnvel yfirsýn týndist, má segja. Af fjárlagavinnunni er það að frétta að fjárlagafrumvarpið kom inn í fjárlaganefnd nú í gær. Það hefur verið haldinn einn fundur og fundir verða haldnir fram að kjördæmaviku í fjárlaganefnd. Vinnan gengur afar vel og ég get fullvissað þingmanninn um það að hún verður fagleg. Ef gleymst hefur að setja eitthvað inn í fjárlagafrumvarpið er alltaf hægt að bæta úr því með breytingartillögum við 2. og 3. umr., þannig að það er nú enginn skaði skeður þótt eitthvað vanti inn sem var vilji til að setja inn. Eins og ég hef svo oft farið yfir getur fjárlagafrumvarpið eins og öll önnur frumvörp tekið breytingum í þinginu. Það er ekki svo að ekki sé hægt að breyta frumvörpum, þannig að það sem þingmaðurinn taldi upp er hægt að setja inn með breytingartillögum. Þá fer ég fram á það við þingmanninn að hann komi þessum breytingartillögum til fjárlaganefndar svo þær nái framgangi, ef vilji er til þess. Annars verður það til skoðunar. Ég get fullvissað þingmanninn 

Virðulegi forseti. Við höfum á undanförnum dögum rætt talsvert um þann kostnað sem sjúklingar bera í heilbrigðiskerfinu, m.a. vegna lyfja. Vísast mun sú umræða halda áfram þegar við förum að ræða ýmsar forsendur fjárlagafrumvarpsins enda um mjög stórt pólitískt mál að ræða. Ég vil nota þennan dagskrárlið til að eiga orðastað við hv. þm. Pétur Blöndal. Tilefnið er frétt í Fréttablaðinu frá því í gær þar sem segir að formaður nefndar um greiðsluþátttökukerfi sjúklinga, sem er einmitt hv. þm. Pétur Blöndal, vonist til að leggja fram róttækar tillögur um breytingar á kerfinu á næstu mánuðum þar sem enginn sjúklingur eigi að greiða meira en 120 þús. kr. á ári fyrir læknismeðferð, burt séð frá umfangi hennar. Þá eru í fréttinni nefnd ýmis dæmi um þann kostnað sem þarna eigi að falla undir, svo sem lyf, rannsóknir, sjúkraflutningar, svo eitthvað sé nefnt. Mig langar því af þessu tilefni að spyrja hv. þm. Pétur Blöndal annars vegar hvort þetta séu vangaveltur hans eins sem fjallað er um í þessari frétt eða hvort búast megi við að tillögur nefndarinnar verði í þessa átt og byggi á þessari hugsun og hvort eining sé innan nefndarinnar um að greiðsluþátttökukerfi sjúklinga verði komið á. Hins vegar vil ég spyrja um það hvort áform séu um að hvers lags hjálpartæki sem fólk þarf að nota vegna skerðingar eða veikinda sinna verði felld undir slíkt greiðsluþátttökukerfi. Það er ekkert minnst á hjálpartæki í umfjölluninni í þeirri blaðagrein sem ég vísaði í. En ég hefði mikinn áhuga á því að vita hvort þetta sé eitthvað sem nefndin hafi tekið til umræðu.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir að taka upp mjög brýnt mál hér á Alþingi. Ég tel það mjög jákvætt. Í fyrsta lagi er það sem kom fram í viðtalinu náttúrlega með öllum fyrirvörum vegna þess, eins og ég gat um í viðtalinu sjálfu, að ekki hafa legið fyrir gögn nema þau sem eru orðin sjö ára gömul en mikið hefur breyst síðan. Þegar ég nefndi að beiðni hvaða hámark gæti orðið á þessu þá sagði ég 120 þús. kr. Það er án þess að hafa þessi gögn. Það má vel vera að talan verði lægri. Það getur líka verið að hún verði eitthvað hærri. Til að gefa einhverja mynd af því hvað við erum tala um hafa borist fréttir af því að sumt fólk, langveikir sérstaklega, borgi óhemju mikið. Það var vitað fyrir og hefur legið fyrir allan tímann frá því fyrri nefnd starfaði 2007–2008 að sumir sjúklingar borga mjög mikið. Það finnst mér vera óviðunandi þannig að ég hef lagt mikla áherslu á að nefndin klári sem fyrst. Það sem kom fram í viðtalinu eru að sjálfsögðu mínar hugleiðingar þar sem nefndin hefur ekki komist að niðurstöðu. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi um hjálpartæki þá eru uppi tvenns konar hugmyndir, annars vegar að þau séu bara veitt óháð öðru og hins vegar að þau falli undir greiðsluþátttökukerfið. Nokkuð sem við eigum eftir að ræða og ákveða er hvað eigi að falla undir kerfið og hvað ekki. Ég fékk upplýsingar um það í morgun að gögnin eru komin í hús í ráðuneytinu. Það er verið að kanna áreiðanleika þeirra. Það tekur kannski viku eða tvær. Eftir það mun ég boða fund í nefndinni því að hún bað eðlilega um þessi gögn og bíður eftir þeim. Eftir það getum við tekið til starfa.

Hæstv. forseti. Nú er ljóst að fyrirhugaðar eru breytingar á virðisaukaskattskerfi Íslendinga og er það vel. Það skiptir máli að draga úr muninum á milli þessara þrepa og auðvitað vonumst við til þess að geta með tíð og tíma lækkað hærra þrepið enn frekar. Ég heyri nú þegar umræðu hjá almenningi um það að þó svo þessi lækkun eigi sér stað hjá ríkinu þá muni hún ekki skila sér út í verðlagið hjá neytendum. Það er auðvitað áhyggjuefni. Allar forsendur eiga að vera til staðar til að þessi lækkun á virðisaukaskatti skili sér til neytenda. Því til viðbótar er verið að fella út vörugjöld þannig að ég skora á þá sem selja þjónustu með virðisaukaskatti í efra þrepi og þá sem selja vöru eða þjónustu sem vörugjöld eru á að láta neytendur sjá það þegar þetta kemur til framkvæmda. Þetta skiptir máli fyrir okkur öll. Þetta skiptir líka máli, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom inn á áðan, fyrir samkeppnisstöðu Íslendinga gagnvart erlendri vöru og þjónustu. Annað er líka hægt að benda á í þessu sambandi. Það er traustið milli neytandans og þess sem er að selja vöruna eða þjónustuna. Traust skiptir miklu máli í samskiptum manna. Ég sendi ítrekaða áskorun til þeirra sem selja þjónustu að láta það sjást þegar þessi breyting hefur gengið í gegn.

Hæstv. forseti. Ég beindi spurningu til hæstv. fjármálaráðherra í gær varðandi skuldaleiðréttingar og svokölluð auðkennismál en ég hef áhyggjur af því að ég hafi verið óskýr í máli og það skýri hversu illskiljanleg svör hæstv. fjármálaráðherra voru. Spurning mín var margþætt að sönnu. Í fyrsta lagi vildi ég vita hvað væri fólgið í þessari undirskrift. Væru menn að afsala sér réttinum til áfrýjunar? Væru menn endanlega að veita samþykki sitt fyrir útreikningum ríkisins varðandi skuldaleiðréttinguna? Hvað væri fólgið í þessari undirskrift sem yrði að vera svo traust, annaðhvort með eigin hendi eða í gegnum rafræn auðkenni bankanna? Í annan stað vildi ég vita hvernig stæði á því að menn gætu ekki notast við veflykil ríkisskattstjóra eða íslykil þjóðskrár til að staðfesta samskipti sín til að hafa þessi samskipti vegna þess að ég fæ ekki séð að það sé þörf á rafrænni undirskrift eins og óskað er eftir. Það vantar alla vega skýringar á því. Í þriðja lagi vildi ég vita á hvaða forsendum þessi ákvörðun hefði verið tekin og hver hefði tekið ákvörðunina. Ég fæ ekki annað séð en það sé verið að nota skuldaleiðréttinguna til að þvinga landsmenn eða þá sem njóta skuldaleiðréttingar í viðskipti við eitt tiltekið fyrirtæki. Þar sem ég fékk ekki svör við þessum spurningum mínum leyfi ég mér að beina því til hv. efnahags- og viðskiptanefndar Alþingis að hún taki þessi mál og setjist yfir þau með hagsmuni þeirra sem hlut eiga að máli í huga.

Hæstv. forseti. Ég ætla að ræða hér um ferðasjóð íþróttafélaga. Í greinargerð með þingsályktunartillögu frá 130. löggjafarþingi, um að Alþingi álykti að veita árlega á fjárlögum fé í ferðasjóð íþróttafélaga til að standa straum af kostnaði við keppnisferðir, kemur m.a. fram, með leyfi forseta: „Íþróttaástundun er hverju byggðarlagi afskaplega mikilvæg. Um er að ræða eina mestu forvörn fyrir ungt fólk. Að auki eiga keppnislið einstakra sveitarfélaga drjúgan þátt í að efla samkennd og samstöðu íbúa sveitarfélaganna. […] Ferðasjóði íþróttafélaga er ætlað að jafna þennan aðstöðumun og stuðla þannig að öflugra íþróttastarfi í landinu.“ Virðulegi forseti. Ef það er eitthvað sem við getum verið sammála um þvert á flokka í störfum okkar á Alþingi er það einmitt gildi íþrótta fyrir þjóðfélag okkar í víðasta skilningi, hvort sem er staðfest forvarnargildi eða huglægari þættir samkenndar og samstöðu. Ferðasjóður íþróttafélaganna var m.a. baráttumál okkar framsóknarmanna og var 1. flutningsmaður þá hv. þm. Hjálmar Árnason. Hv. þm. Kristján L. Möller var sá af núsitjandi þingmönnum sem studdi þetta mál og kom inn á það hér í ræðu um fjárlagafrumvarpið. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að vera vakandi yfir þessu máli sem hann barðist fyrir með okkur framsóknarmönnum og það er von mín að hv. nefndir menntamála og fjárlaga ásamt hæstv. ráðherrum verði vakandi með okkur í þessu máli og auki stuðning við ferðasjóð íþróttafélaga.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, brottfall laga nr. 97/1987, um vörugjald, og breytingu á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt. Um þetta frumvarp hefur talsvert verið rætt og ritað síðustu daga. Það má margt um þá umræða segja en eitt er víst að það er mjög tímabært og þarft að ræða það kerfi sem hér er til skoðunar. Virðisaukaskattskerfið á Íslandi er nú um aldarfjórðungsgamalt og það hefur ekki sætt heildarendurskoðun síðan á tíu ára afmælinu sem var um síðustu aldamót. Lög um almenn vörugjöld eru í grunninn frá árinu 1987 og byggjast upphaflega á hugmyndafræði um sértæka neyslustýringu. Fljótlega eftir að ég kom í fjármála- og efnahagsráðuneytið setti ég af stað vinnu við heildarendurskoðun á lögum um virðisaukaskatt og vörugjald. Til upplýsingar má lesa um þessa vinnu í ítarlegri fréttatilkynningu sem ráðuneytið sendi frá sér þann 21. febrúar sl. Yfirskrift verkefnisins var: Einfaldara og skilvirkara virðisaukaskatts- og vörugjaldakerfi. Um heildarendurskoðun er að ræða, eins og áður sagði, og er henni ætlað að standa út kjörtímabilið. Ég vil nota þetta tækifæri til að árétta að þetta frumvarp er einungis fyrsti áfangi í þessari vinnu. Fjölmargar sérreglur þarfnast skoðunar í þessu kerfi og ég tel fulla ástæðu til að yfirfara virðisaukaskattskerfið í heild sinni. Sem dæmi vil ég nefna að um virðisaukaskatt gilda ýmsar reglugerðir sem ég tel að þarfnist endurskoðunar, ekki síst vegna breyttra viðskiptahátta. Viðskiptaumhverfið í heiminum öllum hefur tekið miklum breytingum á undanförnum árum og sem dæmi er hvers kyns sala á rafrænni þjónustu að verða stærra og stærra hlutfall af allri seldri þjónustu. Ef við gefum þessu ekki gaum bíður okkar það eitt að sitja eftir hvað skatttekjur varðar. En hver skyldi vera ein meginástæðan fyrir því að við ákváðum að ráðast í endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu? Jú, ástæðan er einfaldlega sú að undanfarin ár hafa okkur borist endurteknar ábendingar um að íslenska virðisaukaskattskerfið sé ekki nægilega skilvirkt, kerfið sé ekki bara vel undir meðaltali hvað skilvirkni varðar þegar það er borið saman við lönd í Evrópu heldur líka þegar það er borið saman við lönd innan OECD. Þetta hefur ítrekað komið fram bæði í gögnum frá OECD og skýrslum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Í ljósi þess að virðisaukaskattur er einn mikilvægasti tekjustofn ríkissjóðs mat ég það svo að rétt væri að bregðast við þessum ábendingum. Eitt af því fyrsta sem ráðist var í við heildarendurskoðunina var að fá sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til að leggja mat á lög um virðisaukaskatt, lög um almenn vörugjöld og framkvæmd þeirra. Þessi vinna sjóðsins fór fram á fyrri hluta þessa árs. Í framhaldinu skrifuðu sérfræðingar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins skýrslu um þessa úttekt sína og var hún birt ráðuneytinu í maí á þessu ári. Þessi skýrsla er fróðleg lesning sem því miður staðfestir það sem áður hafði komið fram um óskilvirkni íslenska virðisaukaskattskerfisins. Skýrslan verður birt á vef ráðuneytisins á næstu dögum. En ef ég vík nú að frumvarpinu sjálfu felast í því eftirfarandi tillögur: Í fyrsta lagi að almenna skatthlutfallið í virðisaukaskatti lækki úr 25,5% í 24% þann 1. janúar næstkomandi. Í öðru lagi að lægra skatthlutfallið í virðisaukaskatti hækki úr 7% í 12% þann 1. janúar 2015. Í þriðja lagi að undanþágum frá skattskyldu í virðisaukaskatti verði fækkað og fólksflutningar í afþreyingarskyni verði gerðir skattskyldir í lægra skattþrepi virðisaukaskatts frá og með 1. maí 2015. Óbreytt er að almenningssamgöngur, leiguakstur fólksbifreiða, skólaakstur, akstur í hvers kyns dagvistun og sjúkraflutningar eru undanþegnir virðisaukaskatti. Í fjórða lagi að almennt vörugjald verði afnumið 1. janúar 2015. Um er að ræða vörugjald af ýmsum raftækjum og stærri heimilistækjum, byggingarvörum, bílavarahlutum og vörum sem innihalda sykur og sætuefni. Í fimmta lagi að fjárhæðir barnabóta verði hækkaðar um 13%, auk 2,5% verðlagsuppfærslu og að skerðingarhlutföll vegna tekna foreldra verði hækkuð um eitt prósentustig. Hvað virðisaukaskattinn varðar er rétt að halda því til haga að allt frá árinu 1992 til ársins 2007 voru skatthlutföllin þannig á Íslandi að almenna skatthlutfallið var 24,5% en lægra skatthlutfallið var 14%. Verði frumvarpið að lögum mun almenna hlutfallið verða það lægsta frá upphafi og lægra hlutfallið tveimur prósentustigum lægra en það var lengst af. Hvað almenna skatthlutfallið varðar þarf einnig að hafa í huga að skattskyldan í virðisaukaskatti er mjög víðfeðm og nær til allrar vörusölu í atvinnuskyni með örfáum undantekningum og mjög margra þjónustugreina. Svo eitthvað sé nefnt fellur í almenna skatthlutfallið sala á fatnaði og skóm, hreinlætisvörum, lyfjum, hvers kyns húsbúnaði og eldsneyti. Þá er þjónusta símafyrirtækja í almenna skatthlutfallinu sem og hvers kyns þjónusta iðnaðarmanna. Hvað almennu vörugjöldin varðar varð niðurstaðan sú að leggja til að þau yrðu afnumin í heild sinni. Ég tel að lögin um almennt vörugjald séu á vissan hátt barn síns tíma. Þetta á ekki síst við um þann hluta þeirra er snýr að gjaldtöku á ýmis raftæki, byggingarvörur og varahluti. Sú gjaldtaka byggðist á sjónarmiðum um neyslustýringu og tekjuöflun en nær nú orðið nánast eingöngu til vöruflokka sem tilheyra öllum heimilum. Eldavélar, þvottavélar, kæliskápar og sjónvörp eru ekki lengur munaðarvara sem þykir rétt að sporna við kaupum á. Hvað vörugjaldið á sykur og sætuefni varðar hefur það ekki reynst eins og til var ætlast. Markmiðið um bætta lýðheilsu er gott og gilt og ekki síður brýnt nú en áður, en því markmiði verður að ná með öðrum aðferðum. Í fyrsta lagi hefur framkvæmdin reynst torveld, ekki síst vegna þess að gjaldtakan miðast við innihaldslýsingu vara. Í öðru lagi hefur Eftirlitsstofnun EFTA gert athugasemdir við gjaldið vegna þess að hún telur líklegt að það leiði til mismununar milli innlendrar framleiðslu og innfluttrar. Í þriðja lagi var talið nauðsynlegt út frá jafnræðissjónarmiðum að leggja gjaldið jafnt á sykraðrar vörur og vörur sem innihalda sætuefni. Síðast en ekki síst liggur ekkert fyrir um það að gjaldið, í formi 21 kr. á hvern lítra af gosdrykk t.d., dragi úr neyslu þeirra svo heitið geti. Þegar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn leggur mælistiku sína á þessa gjaldtöku eru viðvörunarorðin nokkur og almennt virðist það viðurkennt að gjaldtakan þurfi að vera mun beittari til að hafa tilætluð áhrif. Reynsla nágrannaþjóðanna af gjaldtöku sem miðast við innihaldslýsingu vara er heldur ekki góð. Við vinnslu frumvarpsins fóru fram ítarlegir útreikningar á áhrifum þess á ráðstöfunartekjur og verðlag að minnka bilið milli skattþrepa í virðisaukaskatti og fella brott almennu vörugjöldin. Uppleggið var að kerfisbreytingin á virðisaukaskatti og vörugjöldum ætti að vera hlutlaus hvað tekjur ríkissjóðs varðar og að hún ætti fremur en hitt að auka ráðstöfunartekjur heimila. Þetta er af ýmsum ástæðum ekki einfaldur útreikningur. Bæði er skattskylda í virðisaukaskatti víðfeðm og nær til fjölmargra vörutegunda og svo er vörugjaldakerfið flókið. Vegna þessa flækjustigs var miðað við að láta heimilin njóta vafans ef einhver væri og var jafnframt reynt að horfa til ólíkra fjölskyldumynstra. Áhrifin á einstakar fjölskyldur eru nokkuð mismunandi eins og sést á dæmunum sem birt eru í fylgiskjali með frumvarpinu, en í öllum tilvikum var aðgerðin þannig stillt að ráðstöfunartekjur mundu aukast. Vegna þess að kannanir hafa sýnt að barnafjölskyldur eyða meira í mat að jafnaði en aðrar var ákveðið að ráðast í þá mótvægisaðgerð sérstaklega að hækka barnabætur hjá þeim tekjulægstu. Hvað verðlagsáhrifin varðar er niðurstaðan sú þegar allt er lagt saman að aðgerðin geti lækkað vísitölu neysluverðs um allt að 0,2%. Til samanburðar má rifja það upp hér að þegar sykurskatturinn var á sínum tíma hækkaður með sérstakri aðgerð á síðasta kjörtímabili til þess að afla ríkissjóði tekna og til þess að ná þeim yfirlýstu lýðheilsumarkmiðum sem ég hef aðeins vikið að var talið að vísitala neysluverðs mundi hækka um 0,1% og skuldir heimilanna af þeim sökum um rúman 1 milljarð. Hægt væri að nefna dæmi um ýmsar algengar neysluvörur sem á þeim tíma hækkuðu um 3%, margt af því sem t.d. finnst í mjólkurkælum. Hér er lagt upp með það að áhrifin á verðlag verði jákvæð, þ.e. geti stuðlað að því að vísitala neysluverðs lækki. Það hefur ekki farið fram hjá þeim sem hér stendur að nokkuð hefur verið um gagnrýni á þessa útreikninga ráðuneytisins en ég tel að ekki séu komnir fram útreikningar sem sýni fram á að forsendur frumvarpsins standist ekki. Svona útreikningar eru nokkuð tímafrekir og krefjast þess að fyrir liggi bæði tölulegar upplýsingar og góð þekking á virðisaukaskatts- og vörugjaldakerfinu. Það er látinn fylgja með frumvarpinu í eins konar fylgiskjali fjöldinn allur af dæmum um mismunandi áhrif fyrir ólíka tekjuhópa og fjölskyldumynstur, eins og ég hef áður rakið, og ég hvet alla sem vilja kynna sér málið gaumgæfilega að fara yfir þau dæmi. Það er ekki hægt að láta undir höfuð leggjast að benda á að tekjulægsti hópurinn eyðir hærra hlutfalli tekna sinna í langflestar neysluvörur eins og sjá má af neyslukönnun Hagstofunnar og Viðskiptaráð sá sig tilknúið að benda á eftir að VR og ASÍ höfðu gagnrýnt aðgerðina. Þar kjósa forsvarsmenn þessara fyrrgreindu samtaka að líta fram hjá heildaráhrifum aðgerðanna sem verða til þess að styrkja ráðstöfunartekjur heimilanna og þeirra tekjulægstu mest. Umræðan um tekjulægstu hópana hefur að allt of miklu leyti snúist um það hvað tekjulægstu hóparnir verja háu hlutfalli af launatekjum sínum í matarinnkaupin ein og sér. Hér skiptir miklu að átta sig á nokkrum mikilvægum þáttum. Í fyrsta lagi. Þegar við ræðum um heildaráhrif af þessum breytingum tökum þá alla myndina með í umræðuna. Tökum ekki einungis þau 15% af ráðstöfunartekjunum sem almennt ganga til matarkaupa.

20% fyrir tekjulægsta hópinn.

Horfum líka á þann hluta neyslunnar sem fer til annarra hluta en matarinnkaupa og hvaða áhrif breytingarnar hafa á verðlag þess þáttar. Veltum því einnig fyrir okkur hversu raunhæft, marktækt eða skynsamlegt sé yfir höfuð að horfa á dæmin sem við höfum út frá launatekjunum einum og sér. Í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað undanfarna daga hefur því til dæmis brugðið fyrir að horft sé á stöðu námsmanna og því stillt upp að námsmenn hafi, sem dæmi, 100 þús. kr. í launatekjur en aðrar ráðstöfunartekjur byggi á lántöku. Svo er matarkostnaðurinn reiknaður út sem hlutfall af launatekjunum en ekki sem hlutfall af ráðstöfunartekjunum. Það er augljóst að með slíkri aðferðafræði kemur sá þátturinn sem fjallar um matarinnkaupin verr út borið saman við aðra hópa, þegar einungis er horft á launatekjurnar. En það á líka við um alla hina neysluþættina vegna þess að námsmaður í þessari stöðu, sem er með 100 þús. kr. í launatekjur á mánuði en 200 þús. kr. í neyslu, eyðir tvöföldum launatekjum sínum og er á þeim tíma að framfleyta sér með lántöku. Ég vil því setja ákveðinn fyrirvara við að þetta sé rétti mælikvarðinn til þess að komast að niðurstöðu um það hvernig aðgerðir koma við matarinnkaup ólíkra launahópa. Úttekt Hagstofunnar horfir á útgjaldahliðina og spyr: Hversu hátt hlutfall útgjaldanna fer til matarinnkaupa? Og þar kemur í ljós að munurinn er afskaplega lítill. Það segir okkur í fyrsta lagi að það er ekki við því að búast að hlutfallslega komi hækkun neðra þrepsins verr við lægri tekjuhópana en þá hærri, en segir okkur líka aðra mikilvæga sögu sem er ein helsta forsenda þess að ég tel rétt að hækka neðra þrepið, jafnvel þótt við séum með viðkvæmar neysluvörur í því þrepi, og hún er þessi: Með því að halda lægra þrepinu þetta lágu erum við að ívilna tekjuhærri hópunum langt umfram hina tekjulægri. Það byggir á því að þeir eyða að jafnaði miklu fleiri krónum í matarinnkaup, kaupa dýrari vöru með meiri skattaívilnun, ef maður vill líta þannig á það, í krónum talið en tekjulægri hóparnir. Þetta er meðal meginástæðna þess að Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, OECD og aðrir aðilar sem fjalla helst um samanburð á skattkerfum milli landa benda á að það að hafa mat í sérstaklega lágu þrepi sé óskilvirk leið ef hún er hugsuð til þess að ná fram tekjujöfnuði í samfélaginu. Í sjálfu sér er sú skoðun alveg hlutlaus hvað skattprósentuna varðar, það er einungis bent á þá staðreynd að ef markmiðið er að auka tekjujöfnuð í landinu eru aðrar leiðir betur til þess fallnar. Það er á því sem þessar tillögur byggjast að beita frekar öðrum aðferðum. Ég hef rakið það hér sérstaklega að vegna þess að matarinnkaup eru hlutfallslega hærri hjá barnfleiri fjölskyldum þykir rétt að auka í við barnabætur, bæta þar í, og ég tek það fram að þær tölur sem birtast um barnabæturnar í fjárlagafrumvarpinu bera ekki með sér alla þá hækkun sem fyrirhuguð er. Það er gert ráð fyrir því að við 2. umr. fjárlaga komi viðbótarmilljarður í barnabæturnar og að við munum þannig bæta bæði upp til verðlags upp á 2,5% og síðan setja 1 milljarð í viðbót í barnabætur. Ástæðan fyrir því að þetta kemur ekki fram í fjárlagafrumvarpinu er sú hin sama og ég hef áður farið yfir; þegar verið var að ganga frá fjárlagafrumvarpinu var tekjuöflunarhliðin einfaldlega ekki alveg tilbúin og það er skýringin á því að greint er frá áformum um breytingar á virðisaukaskattskerfinu með þeim hætti sem gert er í frumvarpinu, en á bls. 197 er þó vakin athygli á því að við lokafrágang á tekjuöflunarfrumvörpunum hafi áherslur verið að breytast. Sá fyrirvari er sleginn þar. Þetta vildi ég hafa sagt vegna umræðunnar um barnabæturnar, að við 2. umr. er verið að tala um að ganga lengra en sjá má í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram. Það er mjög mikilvægur þáttur að það séu önnur tæki sem við búum yfir betur til þess fallin að ná fram tekjujöfnunareiginleikunum og auk þess að bæta í barnabætur, í heildarfjárhæðina, eins og ég rakti áðan, er gengið út frá því að skerðingarhlutföllin verði hækkuð örlítið. Það þýðir að við erum að færa fjármagn frá tekjuhæstu hópunum sem enn njóta barnabóta neðar í tekjustigann og beina stuðningnum þangað. Það hefur komið fram í umræðunni, m.a. frá BSRB, og verið gagnrýnt að barnabætur taki skerðingum allt of snemma og mjög lág laun séu undir þessar skerðingarreglur seld. Það má alveg taka undir það í sjálfu sér að það er erfitt að finna rétta jafnvægið í þessu en við vitum það líka sem höfum fengist við að útfæra skerðingarreglur að eftir því sem við höfum skerðingarnar grimmari vaxa jaðarskattarnir meira. Það er í sjálfu sér engin einföld leið til að takast á við þann þátt málsins önnur en sú að bæta í. Í sjálfu sér erum við að gera hvort tveggja í þessu frumvarpi. Við erum bæði að bæta í heildarfjárhæðina og við erum að auka skerðingarnar þannig að við erum á tvennan hátt að tryggja það betur en gildir í núverandi kerfi að stuðningurinn skili sér til tekjulægri hópanna. Heilt yfir skiptir sköpum, vilji menn á annað borð efna til yfirvegaðrar, málefnalegrar umræðu um heildaráhrif þessa máls, að fara rétt með. Það er til dæmis rangt sem oft hefur verið sagt úr þessum ræðustól hér síðustu daga, og síðast hlustaði ég á það í umræðunni um störf þingsins, að matarverð muni hækka um 5% við þessar breytingar. Það er einfaldlega rangt. Ástæðan fyrir því er sú að vörugjöld á matvæli falla niður. Þess vegna mun virðisaukaskatturinn leggjast á lægri stofn. Við áætlum að matarverð geti af þessum sökum mögulega hækkað um í kringum 2,5%. Ég hef séð aðrar tölur í umræðunni, ég hef séð að Viðskiptaráð áætlar að matarverð muni hækka um 1,6%. Aðrar vörur lækka meira. Raftækin lækka meira, byggingarvörur lækka verulega, varahlutir í bíla o.s.frv. Við áætlum til dæmis að byggingarkostnaður muni lækka um heilt prósent, á bilinu 1,1–1,2%. Það er tiltölulega ótengt tegundum bygginga, hvort sem um er að ræða einbýli, fjölbýli, raðhús, parhús. Í úttekt sem unnin hefur verið af verkfræðistofu fyrir fjármálaráðuneytið er niðurstaðan ávallt hin sama eftir þessum ólíku byggingarformum. Byggingarkostnaður lækkar um 1%. Til langs tíma ætti það til dæmis að skila sér í lægri leigu, a.m.k. ef við búum við skilvirkan markað. Í dæmigerðu raðhúsi, sem var tekið fyrir í einu dæmanna sem við fengum útreiknað, sem kostar 42 milljónir að byggja lækkaði byggingarkostnaðurinn um rétt um 0,5 milljónir. Þá hefur ekki verið tekið tillit til innbúsins, það er bara byggingarkostnaðurinn á húsnæðinu sjálfu. Fyrir ungt fólk vitum við að það skiptir sköpum hvað það kostar síðan að flytja inn. Allir hafa eflaust sína sögu að segja af því hvernig menn hafa þurft að þreyja þorrann og fresta því að kaupa gólfefni eða fresta því að ganga frá einhverjum hlutum í húsnæði sem þeir eru nýfluttir í. Það skiptir verulegu máli fyrir ungt fólk í landinu að gera það sem við getum til að draga úr kostnaði við húsnæði og byggingarkostnaður er þar einn mikilvægur liður, að ekki sé rætt um alla þá þætti sem eru í efra þrepinu. Mér finnst hafa verið allt of lítið úr því gert hvað það eru margar nauðsynjavörur í efra þrepinu. Ég rakti það stuttlega áðan hversu margir mikilvægir þættir í daglegri neyslu landsmanna eru í efra þrepinu, en síðan er það alveg sérstakt umræðuefni hvað á á endanum að lenda í efra þrepinu, hvað á á endanum að vera í lægra þrepinu eða yfir höfuð að vera undanskilið. Það er hægt að hafa ólíkar skoðanir á því. Ég hef sjálfur staðið hér og mælt fyrir því að einstakar vörutegundir væru fluttar á milli þrepa til að ná fram einhverjum ákveðnum áherslum, t.d. þegar við sáum á öllum skuldaúttektartölum og gögnum um ráðstöfunartekjur heimilanna að það voru sérstaklega barnafjölskyldur sem áttu erfitt með að láta enda ná saman um hver mánaðamót hér á eftirhrunsárunum. Þetta var ljóst til dæmis af skýrslum frá Seðlabankanum. Við þær aðstæður sagði ég: Gerum það sem við getum til að létta undir með barnafjölskyldum. Við getum tekið barnavörur og fært í neðra þrepið. Það sem við erum að ræða í dag er auðvitað miklu stærra og mikilvægara mál fyrir heildarhag heimilanna, enda er tekjutap ríkisins vegna þessa máls beint um 2,7 milljarðar, reiknað, og svo setjum við 1 milljarð í viðbót í stuðning í barnabótakerfinu sem eru margfalt hærri tölur en við höfum verið að senda út í stuðning til heimilanna ef við höfum farið í þá aðgerð eina að færa einhvern vöruflokk á milli þrepa. Mér finnst það líka vera sjálfsagður hluti umræðunnar hér um virðisaukaskattskerfið hvort menn leggja yfir höfuð eitthvað upp úr því að vera með skilvirkt kerfi. Mælikvarðinn á skilvirkt kerfi, samkvæmt þeim stöðlum sem unnið er eftir, er að hann mælir það hversu mikið bil er á milli þrepanna og hversu margar undanþágur eru frá almenna þrepinu. Þannig sjáum við, eins og ég hef rakið, að íslenska virðisaukaskattskerfið telst á þennan mælikvarða vera mjög óskilvirkt. Það segir okkur ekkert í sjálfu sér um tekjurnar sem kerfið skilar, það segir okkur að það eru rangir hvatar í kerfinu vegna þess að bilið er mjög mikið milli þrepanna og það segir okkur að það eru miklar undanþágur í kerfinu. Ef við horfum hins vegar bara á tekjurnar sem kerfið skilar eru tekjurnar í íslenska virðisaukaskattskerfinu vel yfir meðaltali. Það er vegna þess að við höfum lagt áherslu á að afla ríkinu tekna með neyslusköttum. Það gefur okkur þá færi á að ganga skemur með annarri skattlagningu. Ég vil láta það koma fram hér undir lok máls míns að ég tel að með því að gera neysluskattskerfin skilvirkari sé verið að ryðja brautina til þess að létta undir með heimilunum í annarri skattlagningu og þá sérstaklega í beinni skattlagningu, eins og t.d. birtist í tekjuskattskerfinu. En við getum ekki búið við það að virðisaukaskattskerfið gefi eftir, eins og tölurnar sýna okkur, og látið okkur það í léttu rúmi liggja og fara síðan að veikja önnur tekjuöflunarkerfi á sama tíma. Það væri ekki sérstaklega ábyrg skattstefna. Ég tel skynsamlegri skattstefnu til lengri tíma að vera með sterk neysluskattskerfi, einföld, sanngjörn kerfi sem eru með skýrar reglur, sem fæstar undanþágur, þó að ég telji ekki raunhæft að sinni að gera frekari breytingar hvað varðar það að draga úr mun á milli þrepanna, og að það sé gegnsætt og mismuni ekki ólíkum atvinnugreinum. Sterkt neysluskattskerfi sem býr ekki til óeðlilega hvata eins og þá að sækja vöru eða eftir atvikum þjónustu út fyrir landsteinana. Við höfum svo sem gert ákveðna tiltekt í þeim efnum og nú erum við að stíga stærra skref með afnámi almenna vörugjaldakerfisins, en þess voru dæmi á sínum tíma að vinsælu iPodarnir sem voru með tónlist á, að níu af hverjum tíu slíkum tækjum voru keypt í útlöndum vegna þess hvernig neysluskattarnir voru stilltir á Íslandi. Það er reyndar þegar frágengið mál og ekki hluti af því sem við erum að gera hér, en þetta sýnir okkur hvernig rangir hvatar í kerfinu geta haft bein áhrif á hegðun fólks. Sterkt neysluskattskerfi og svo hóflega beina skatta, þannig sé ég fyrir mér að við eigum að byggja upp skattkerfið. Ég mun að sjálfsögðu fagna allri málefnalegri umræðu um áhrifin af þessum tillögum. Við erum að gera breytingar sem leiða til þess að við verðum með lægsta efra þrepið á Norðurlöndunum, þ.e. ekkert Norðurlandanna er með lægra efra þrep, ekkert Norðurlandanna með lægra neðra þrep á matvörum. 
             Virðulegi forseti. Ég ætla að mælast til þess að þessu frumvarpi verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Í þessu andsvari mínu vil ég gera það að umtalsefni sem hæstv. fjármálaráðherra sagði um áhrif á lækkun virðisaukaskattsþreps á byggingarkostnað. Hann var með dæmi um byggingarkostnað vegna raðhúss upp á 42 milljónir o.s.frv. og sagði að hann lækkaði um 1%. Virðulegi forseti. Hvergi í gögnunum er getið um það að núverandi hæstv. ríkisstjórn ætli að afnema átakið Allir vinna, þ.e. 100% endurgreiðslu á virðisaukaskatti við vinnu á byggingarstað. Tökum sem dæmi að vinnulaun í þessu umrædda húsi væru 20 milljónir, þá fengjust 4 milljónir endurgreiddar. Með breytingartillögum hæstv. ríkisstjórnar verður þetta lækkað niður í 60%. 40% hverfa af. Virðulegi forseti. Þarna er umtalsverð upphæð sem notuð er í dag en hverfur um næstu áramót. Hvers vegna ræðir hæstv. fjármálaráðherra ekki um þennan þátt sem dettur þá út og mun hafa 

Virðulegi forseti. Það mál sem hv. þingmaður vísar til er hluti af þingskjölunum þannig að því fer fjarri að ég sé að reyna að fela þessa breytingartillögu.

… ekki inn í efnahagsforsendur.

Vilji menn reyna að meta áhrif þessarar breytingar á efnahagsforsendurnar mun hún ein og sér einangrað hafa einhver áhrif til lækkunar á kaupmætti ráðstöfunartekna, en aðrir þættir vega það upp og gott betur. Hérna stöndum við frammi fyrir alveg sjálfstæðri spurningu sem er þessi: Er ástæða til að framlengja átakið Allir vinna, átak sem hrundið var af stað þegar það var atvinnuleysi, átak sem hrundið var af stað þegar ekkert framkvæmdastig var í byggingariðnaðinum? Það hefur gjörbreyst. Hér er spurningin þessi: Eigum við til langs tíma að vera með 100% endurgreiðslu vegna endurbyggingar og viðhalds 

Virðulegi forseti. Ég mun fara betur yfir þetta mál í ræðu minni á eftir. Hitt atriðið sem ég ætla að nefna í stuttu andsvari er það sem kemur fram hér líka um afnám af virðisaukaskattsskyldu á fólksflutninga og þá áhrifin sem það hefur á íþróttafélög og íþróttastarfsemi. Það eru engir aðrir sem borga ferðalög íþróttafélaga, sem verða sett í 12% virðisaukaskattsþrep núna ef þessar breytingar ná fram að ganga, en iðkendurnir sjálfir, þeir sem ferðast með rútunni. Hér er lagt til að 12% virðisaukaskattur leggist ofan á rútuferðir íþróttafélaga, svo dæmi sé tekið, þegar farið er öðruvísi en með áætlun. Ef farið er með strætó er það virðisaukaskattsfrjálst, ef farið er með flugi er það virðisaukaskattsfrjálst en ef farið er í ferð eins og flestallar ferðir eru farnar leggst á það 12% virðisaukaskattur. Þetta er bara einfalt reikningsdæmi. Ferð sem kostar 1 millj. kr. með 40 manns innan borðs hækkar um 120 þús. kr. Svo get ég eftirlátið það 

Herra forseti. Það er auðvitað mjög þægileg staða að taka sér að standa hér og mæla fyrir fleiri undanþágum í virðisaukaskattskerfinu, að taka sér þá stöðu að leggja út frá því  Línan sem er unnið eftir varðandi fólksflutninga er þessi: Áætlunarferðir eru undanskildar. Aðrar ferðir, sérstaklega í afþreyingarskyni og þar er horft til ferðamannaiðnaðarins, komi inn í kerfið. Það þýðir, já, að rútuferðir sem ekki eru í áætlun, sama hvort verið er að flytja íþróttafólk eða hóp eldri borgara eða þingmenn eða aðra, koma inn í kerfið.

Virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra talar um að neysluskattur sé ekki góð leið til að jafna lífskjör í landinu. Vissulega má færa fyrir því rök að svo sé og að það sé betra að gera það með öðrum hætti og að aðrar leiðir dugi betur. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvaða leiðir eru það sem hagfræðingar hafa meðal annars bent á að dugi betur en að reyna að jafna lífskjörin óbeint í gegnum neysluskatta? Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra hvort þriggja manna stýrihópurinn sem hafði það í erindisbréfi að kanna tekjuskiptingaráhrif breytingarinnar hafi lagt það til að barnabæturnar næðu ekki einu sinni rauntölum úr fjárlögum 2013 og að það væru einhverjar mótvægisaðgerðir við þessa breytingu.

Virðulegi forseti. Mér heyrist á hv. þingmanni að hún sé sammála þeirri skoðun að neysluskattskerfið og virðisaukaskattskerfið sé óheppilegt til að ná fram tekjujöfnunaráhrifum. Þetta var kannski ekki alveg skýrt. En það er spurt: Hvaða leiðir eru þá færar? Þær eru einkum í gegnum bótakerfin. Við höfum í fyrsta lagi almannatryggingakerfið sem er nokkuð öflugt á Íslandi. Við höfum síðan sérstök bótakerfi eins og vaxtabótakerfið, sem er með talsvert miklum tekjutengingum. Við höfum líka barnabótakerfið sem ég nefndi hér til sögunnar. Það er ekki rétt hjá hv. þingmanni að með þeirri hækkun sem mælt verður fyrir við 2. umr. fjárlaga upp á 1 milljarð hafi barnabætur ekki náð árinu 2013 vegna þess að fyrir árið 2014 var varin þá nýleg hækkun barnabóta sem gilti á árinu 2013. Og nú erum við bæði að hækka upp til verðlags og bæta heilum milljarði í.

Virðulegur forseti. Í fjárlögum fyrir árið 2013 voru barnabætur rúmir 10,7 milljarðar. Með einföldum prósentureikningi er hægt að reikna það út að 11 milljarðar dugi ekki til að verðbæta það. En það er önnur saga. Það er einmitt þrepaskipt tekjuskattskerfi sem hagfræðingar hafa sagt að sé betri leið til að jafna lífskjör í landinu, en með fjárlagafrumvarpinu er boðað að það eigi að hverfa frá því líka. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér að ekki sé gert ráð fyrir því að breyta skerðingarmörkunum þannig að barnabætur byrji eftir sem áður að skerðast við 200 þús. kr. hjá einstaklingum og 400 þús. kr. hjá hjónum. Þá hljóta menn að velta fyrir sér hvað það er stór hópur og hverjir fái óskertar barnabætur samkvæmt þessum tillögum sem eiga að vera mótvægisaðgerðir við byltingarkenndum breytingum.

Herra forseti. Ég hvet þingmanninn til að lesa það sem við höfum lagt fram í gögnum um áhrif breytinganna á barnafjölskyldur. Þar kemur í ljós að dæmigerð fjölskylda, hjón með tvö börn, annað undir sjö ára aldri, eykur nokkuð umtalsvert ráðstöfunartekjur sínar vegna þessara breytinga. Meginþorri aukinna ráðstöfunartekna kemur vegna hækkunar á barnabótum. Barnabætur voru skertar mjög verulega í ríkisstjórnartíð síðustu ríkisstjórnar. Á árinu 2013 var svo komið til baka með hækkun. Hún var umtalsverð. Hún var varin fyrir árið 2014. Nú erum við að bæta 1 milljarði þar ofan á. Þess vegna er það rangt sem sagt er að barnabætur muni ekki ná því sem þær voru árið 2013. Það er einfaldlega rangt. Varðandi þrepaskipta tekjuskattskerfið kallast það á við mjög háan persónuafslátt. Mín skoðun er sú að flækjustigið í kerfinu 

Herra forseti. Ræðum þetta út frá prinsippum, sagði hæstv. ráðherra. Gott og vel, gerum það. Prinsippið sem ég vil leggja til grundvallar þessari breytingu er auðvitað að verja tekjulægstu hópana. Það finnst mér skipta langmestu máli. Í allri þessari ótrúlegu rökflækju sem hæstv. ráðherra var með í máli sínu áðan er alveg ljóst að í jöfnu hans er alltaf ein stærð sem er afgangsstærð og það eru tekjulægstu hóparnir. Það hefur ekkert breyst frá því að hæstv. forsætisráðherra sagði á sínum tíma að hækkun matarskattsins kæmi langverst við tekjulægstu hópana. Ekkert af því sem hæstv. ráðherra sagði og ekkert sem er hægt að finna í þessari vanburðugu greinargerð breytir því. Hæstv. ráðherra sagði að engir útreikningar hefðu komið fram sem breyttu með einhverjum hætti grundvelli þessa frumvarps. Hvað segir þá hæstv. ráðherra við þeirri könnun sem ASÍ hefur lagt fram sem sýnir að tekjulægstu hóparnir eyða tvöfalt hærra hlutfalli af ráðstöfunartekjum sínum í mat en tekjuhæstu hóparnir? Þar af leiðandi koma þeir verst út. Er þetta ekki grundvöllur 

Herra forseti. Svarið við þessari síðustu spurningu er: Tekjulægstu hóparnir verja sambærilegu hlutfalli af útgjöldum sínum í matarinnkaup og aðrir tekjuhópar. Það er svarið. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að þegar fjölskylda ver um 15–16% útgjalda sinna til matarinnkaupa ver sama fjölskylda 84–85% af útgjöldum sínum í aðra hluti. Það er sagt að ekki sé horft til tekjulægstu hópanna. Hér eru dæmin í fylgiskjali I. Það er sama hvort horft er á barnlaus hjón, barnlausan einstakling, einstætt foreldri með tvö börn, annað yngra en sjö ára, hjón með tvö börn - allir þessir hópar koma betur út úr útreikningum á áhrifum frumvarpsins á þeirra kjör.

Hæstv. ráðherra bað um prinsipp. Þetta eru mín prinsipp, þetta er það sem ég legg til grundvallar, og það er rangt sem hæstv. ráðherra segir að það sé lítill munur eftir tekjuhópum á því hvað menn verja miklu af ráðstöfunartekjum sínum til matar. Það er að minnsta kosti klárt að hæstv. ráðherra hefur ekki farið á heimasíðu ASÍ og lesið könnun sambandsins. Þar kemur algjörlega skýrt fram að tekjulægsti hópurinn ver fimmtungi af ráðstöfunartekjum sínum til matarinnkaupa, tekjuhæsti hópurinn tíund. Munurinn er 100% þar á þannig að það er alveg ljóst, hvernig sem menn reikna þetta út, að það hlýtur alltaf að koma verst við þá tekjulægstu. Þá skulum við fara í mótvægisaðgerðir, segir hæstv. ráðherra. Gott og vel, þau dæmi sem hann rekur taka ekkert á lægst launuðu hópunum. Það er mitt prinsipp. Það er alveg prýðilegt að fólk geti byggt sér raðhús fyrir 42 millj. kr. og að byggingarkostnaður lækki um hálfa milljón. Það hjálpar hins vegar ekki öryrkjanum og það hjálpar ekki ellilífeyrisþeganum. Það er það fólk sem ég er að hugsa um. Hæstv. ráðherra verður þá að beita betri röksemdafærslu til að 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að mér leiðist í fyrsta lagi þegar menn eru með jafn miklar alhæfingar og oft koma hér fram í umræðu um stöðu öryrkja. Auðvitað eru ekki allir öryrkjar í þeirri stöðu að vera meðal þeirra sem eru með 5% lægstu  Ég vil líka segja að þegar rætt er um tekjulægstu hópana sem verja hærra hlutfalli ráðstöfunartekna sinna til matarinnkaupa er í raun og veru hið sama hægt að segja um flesta aðra þætti sem þeir neyta ef menn horfa á þetta út frá ráðstöfunartekjunum. Þeir sem lifa á lántökum, eins og dæmi ASÍ sýnir, eru að verulegu leyti að byggja afkomu sína á því að taka lán og þess vegna verður dæmið ekki samanburðarhæft við aðra. Það sem skiptir máli er að horfa á 

Herra forseti. Mig langar að inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því þegar ákveðið var að bera niður með þessum hætti í undanþágunni varðandi fólksflutninga í afþreyingarskyni, sem ég held að hafi legið í loftinu og flestir verið sammála um að ætti að taka á, af hverju niðurstaðan hafi orðið að nema staðar nákvæmlega þar sem var gert. Ég tek fram að ég er fylgjandi því, og þótt fyrr hefði verið, en þá koma upp önnur landamæri sem lúta að ýmiss konar afþreyingu eða sölu til dæmis til ferðamanna ef við erum að hugsa um þann geira. Það má nefna Bláa lónið sem væntanlega verður áfram án virðisaukaskatts en er það ekki afþreying til ferðamanna? Ekki er það hefðbundin sundlaug. Hvað með leiðsögn og þjónustu við veiðimenn á veiðihótelum? Ég hef ansi mikinn grun um að sú þjónusta sé yfirleitt seld án virðisaukaskatts sem veiðileyfi. Að hinu leytinu langar mig að spyrja út í gildistökuákvæðin eða aðlögunartímann. Það var haft hátt um það hér að breytingar sem þá voru í farvatninu gagnvart ferðaþjónustunni hefðu ekki nógan aðlögunartíma. Nú á að hækka virðisaukaskattinn á gistinguna með örfárra mánaða fyrirvara. Það eru sömu menn og hömuðust 

Herra forseti. Það er rétt ábending hjá hv. þingmanni að við verðum áfram í ákveðnum vanda með að hafa hrein mörk milli tegundar þjónustu sem er innan eða utan kerfisins. Það sem við ákváðum að gera núna eftir þá vinnu sem átt hefur sér stað á þessu ári er að taka inn fólksflutninga í afþreyingarskyni. Það var til skoðunar að taka inn alla fólksflutninga. Meðal þess sem ég hafði miklar áhyggjur af í því sambandi voru áhrifin á flugmiðann í innanlandsflugi. Flug innan lands hefur átt undir högg að sækja. Þegar við erum hins vegar farin að ræða um aðila eins og Bláa lónið erum við klárlega utan fólksflutninga og þá erum við farin að skoða út frá aðeins víðara sjónarhorni. En allir þessir þættir, almenningssamgöngurnar og aðrir undanskildir aðilar sem eru til dæmis innan ferðaþjónustunnar, verða áfram til  Ég ætla bara að segja um gildistökuákvæðin að þau eru 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og út af fyrir sig skil ég alveg þá nálgun að reyna að aðgreina þetta á grundvelli þess hvort um er að ræða afþreyingu, þjónustusölu af því tagi til ferðamanna. En þá þyrftu menn helst að skoða það svið og ekki bara einangra það þröngt við það sem hefur hingað til sloppið hjá virðisaukaskatti af því að það hékk á fólksflutningum sem var auðvitað mjög skondið. Varðandi gildistökuna, já, þá hlýtur að mega að grafa upp einhverjar ræður frá því fyrir ekki svo löngu þar sem menn höfðu af þessu alveg dauðans áhyggjur. Þingið setti sitt mark á afgreiðsluna á því máli og lengdi aðlögunartímann. Nú er verið að fara nokkurn veginn í sömu hækkun og niðurstaðan átti að verða, þ.e. 12% í staðinn fyrir 14% með gistinguna, með örfárra mánaða fyrirvara. Það má líka velta fyrir sér með þessa afþreyingarsölu sem auðvitað byggir á verðskrám sem kynntar eru og gefnar út að þetta á þó ekki að fá meiri aðlögun en fram til 1. maí. 

Herra forseti. Varðandi fyrirvarana verð ég að halda því til haga að sú vinna sem er grundvöllur þessarar tillögu fór af stað í febrúar og ég hef í sjálfu sér talað fyrir því allt þetta ár að ég stefndi að því að hækka neðra þrepið og lækka efra þrepið. Vissulega hefur ekki dugað að hlýða á almenn áform í því efni til að ákveða verðskrá strax á næsta ári, en að minnsta kosti hefur ferðaþjónustan vitað af því að breytingar væru í farvatninu. Hversu langan aðlögunartíma á að gefa? Það er alltaf matsatriði. Við þurfum að finna jafnvægið á milli þess að ná fram þeim breytingum sem við ætlum okkur og að taka nægilegt tillit til ferðaþjónustunnar, en ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður kannist við þá tilfinningu að við séum dálítið að hreyfa okkur í sírópi þegar árið 2014 fer í að ákveða hvað við ætlum að gera og árið 2015 í að bíða eftir því að greinarnar séu tilbúnar að taka við breytingunum.

Virðulegi forseti. Það er hægt að hafa mörg orð um þetta mál og full ástæða til þess að fara yfir það nokkuð ítarlega eftir að hæstv. fjármálaráðherra hefur flutt framsöguræðu sína. Yfirlýst markmið þessara breytinga er að minnka bil milli skattþrepa í virðisaukaskatti og tryggja einföldun í kerfinu. Þá má spyrja á móti: Hvers vegna er ekki gengið lengra í einföldun og í að ryðja burt undanþágum úr virðisaukaskattskerfinu? Hér var í andsvörum áðan minnt á það að laxveiðar verða áfram undanþegnar virðisaukaskatti sem og baðþjónusta fyrir ferðamenn í atvinnuskyni. Hvers vegna er bara látið staðar numið við fólksflutninga í atvinnuskyni fyrir utan hefðbundna áætlunarflutninga? Það má líka spyrja: Hvert er endamarkmiðið? Er það eitt skattþrep eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur stundum talað um? Þá held ég að menn verði að fara með gát í því að elta greiningar sérfræðinga um að tvö skattþrep í virðisaukaskatti séu óskilvirk. Það kann vel að vera að fyrir því sé hægt að færa efnisleg rök en því verður ekki á móti mælt að það er einungis eitt ríki af nágrannaríkjum okkar sem hefur farið þá leið að hafa eitt skattþrep, það er Danmörk. Öll önnur Evrópuríki hafa farið þá leið að vera með tvö þrep og sum jafnvel þrjú. Fyrir því eru félagsleg og framfærsluleg rök. Ég held að spyrja þurfi margra spurninga í þessum málum. Mótvægisaðgerðirnar duga engan veginn. Hér kom fram í andsvörum áðan að barnabætur munu ekki duga til þess á uppfærðu verðlagi að fara yfir barnabætur eins og þær voru í fjárlögum ársins 2013. Með öðrum orðum, ríkisstjórnin hefur krukkað í barnabæturnar þannig að hin meinta mótvægisaðgerð núna gerir ekki annað en að færa heildarútgjöld til barnabóta til samræmis við það sem þau voru 2013. Það er engin mótvægisaðgerð í því fólgin. Í annan stað hefur ríkisstjórnin dregið stórlega saman í greiðslu vaxtabóta. Vaxtabætur nýtast best tekjulágum heimilum með mikla framfærslubyrði. Þær hafa farið úr 17–22 milljörðum þegar mest lét í tíð síðustu ríkisstjórnar niður í 7,7 milljarða samkvæmt þessu fjárlagafrumvarpi. Það er næstum því niður um 2/3. Ég held að fólk í landinu átti sig ekki almennilega á því hversu hart ríkisstjórnin hefur gengið fram í því að skerða með þessum hætti hlut heimila með þunga endurgreiðslubyrði af lánum og lágar tekjur en í staðinn veitt mismuninum til heimila sem hafa litla greiðslubyrði af fasteignalánum sínum í gegnum hina svokölluðu leiðréttingu. Mótvægisaðgerðirnar duga því ekki hætis hót. Það er búið að skerða stórlega framlög til vaxtabóta og aukningin til barnabóta dugar ekki til að ganga lengra en heildargreiðslur til barnabóta voru árið 2013. Það er engin mótvægisaðgerð í þessu, hæstv. fjármálaráðherra. Í annan stað er mikilvægt að horfa á það að umgjörð lágtekjufólks vegna heimilisútgjalda er allt önnur en hjá hátekjufólki. Hæstv. fjármálaráðherra talaði hér af dálítilli lítilsvirðingu áðan um heimili sem eru í þeirri stöðu að þurfa að taka lán fyrir útgjöldum. Það er bara, hæstv. fjármálaráðherra, með fullri virðingu, veruleiki fjölda fólks. Það er veruleiki námsmanna sem hafa ekki tekjur. Þeir verða að byggja afkomu sína á lánsfé. Það er líka hlutskipti fólks sem á erfitt með að láta enda ná saman. Það hefðu verið ýmsir kostir til þess að létta undir með lágtekjufjölskyldum, sérstaklega fyrst hæstv. ráðherra vill ekki að við vitnum til öryrkja í dæmaskyni um fólk sem hefur lítið milli handanna. Þá skulum við bara tala um lágtekjufólk fyrst það er viðkvæmt mál að nefna örorkulífeyrisþega. Hlutdeild húsnæðis og matvæla í útgjöldum lágtekjufólks er yfirgnæfandi vegna þess að það er mjög litlu til að dreifa til annarra útgjalda en nákvæmlega þessara. Þess vegna hefði verið hægt að hugsa sér mótvægisaðgerðir sem hefðu getað virkað fyrir lágtekjufólk. Þær hefðu til dæmis getað verið framlag til félagslegs húsnæðis. Það er gríðarleg þörf fyrir félagslegt húsnæði. Á biðlistum á höfuðborgarsvæðinu eru upp undir 2 þús. manns og oddviti Sjálfstæðisflokksins í borgarstjórn Reykjavíkur segir að ástæðan sé stefnuleysi ríkisstjórnarinnar í húsnæðismálum. Í viðtali við Ríkisútvarpið í síðustu viku sagði oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavíkurborg að skortur á efndum á fyrirheitum ríkisstjórnarinnar um að sameina vaxtabætur og húsaleigubætur í eitt kerfi húsnæðisbóta og efla bætur til þeirra sem eru í leiguhúsnæði væri ástæðan fyrir því að ekki væri ráðist í uppbyggingu félagslegs húsnæðis af hálfu sveitarfélaganna. Oddviti Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík segir að ástæðan fyrir hinum félagslega vanda sé þessi ríkisstjórn og skortur hennar á efndum. Það hefði verið hægt að leggja af mörkum í þennan pakka vegna þess að húsnæðiskostnaður er vissulega mjög stór hluti af framfærslu lágtekjufólks. Það hefði líka verið hægt að fara eftir tillögum sérfræðinga eins og þeirra sem unnið hafa fyrir samráðsvettvanginn um aukna hagsæld. Það eru tillögur um lækkun á álögum á innflutta matvöru til þess að vinna þar á móti hækkun á matvöru sem leiðir af breytingunni sem hér er lögð fram. Það er mjög athyglisvert að þessi ríkisstjórn hefur engan áhuga á að byggja víðtæka samstöðu um tillögur sínar eða hugmyndir. Það er gengið fram með ystu öfgaafstöðu í þessu máli. Ekki er reynt að skapa jafnvægi með því að grípa til aðgerða sem sérstaklega nýtast lágtekjufólki og það er athyglisvert að þegar búið er að búa til samráðsvettvang um aukna hagsæld, þar sem reynt er að vinna með aðkomu allra stjórnmálaafla, aðkomu aðila vinnumarkaðarins og aðkomu sveitarfélaganna og stærstu fyrirtækja að stefnumörkun sem geti orðið þjóðinni til góðs, þá er ekkert gert með tillögurnar sem þar liggja fyrir um lækkun á álögum á innfluttum matvælum. Þeim er bara alveg ýtt frá. Ríkisstjórnin hefur því engan áhuga á víðtækri samstöðu um þessar tillögur sínar. Hún gætir þess að koma ekki með neitt inn í þær sem gæti orðið til þess að auka um þær frið eða skapa víðtæka samstöðu. Þá komum við að sykurskattinum. Það er nú ekki neitt, segir hæstv. fjármálaráðherra, 21 króna á hverja gosdrykkjarflösku. Þá má spyrja hvort það sé sérstakt markmið að lækka gosdrykki í verði miðað við þau lýðheilsurök sem við höfum heyrt, þá stöðu sem þjóðin er í, það mikla heilsufarsvandamál sem vaxandi offita er. Hæstv. ráðherra segir að skatturinn sé of lágur til að gera gagn. Ja, það er þá hægt að hækka hann. Það er að minnsta kosti ekki skynsamlegt að leggja hann af ef hann er of lágur til að gera gagn. Það væri umhugsunarefni að hækka hann. Það eru alla vega ótrúleg rök fyrir því að leggja af skatt að segja að hann sé í sjálfu sér góður en hann sé ekki nógu hár, þess vegna sé best að leggja hann af. Ef við teljum í alvöru að mikilvægt sé að sporna við neyslu á sykri þá skiptir máli að hækka þennan skatt frekar ef menn telja að hann geti ekki gegnt hlutverki sínu eins og hann er nú. Það er líka athyglisvert að nú er flokksbróðir hæstv. ráðherra að leggja fram frumvarp um að selja áfengi í búðum. Af hverju er þá hægt að leggja sérstök gjöld á áfengi sem selt væri í búðum en ekki hægt að leggja gjöld á hættulega vöru eins og sykur? Því að sykur er sannarlega hættuleg vara. Það er líka vert að minna á það að hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur vakið athygli á því að þó að sykurskatturinn sé ekki hár dugi hann á 20 árum til þess að borga fyrir heilan Landspítala. Það væri þá hægt að nota hann til þess að byggja Landspítala. En hæstv. ráðherra hefur ekki áhuga á því. Eða hvort var það hæstv. ráðherra sem skrifaði bls. 207 í fjárlagafrumvarpinu eins og hún er eða embættismennirnir? Hver ber ábyrgðina á því að þar stendur að sykurskatturinn eigi áfram að vera við lýði? Hvort var það ráðherrann sem breytti tillögunum frá því sem stendur á bls. 207, frá því sem embættismennirnir höfðu lagt til eða embættismennirnir sem sneru ráðherrann niður af því að hafa sykurskattinn áfram? Við þurfum svör við því hver ber ábyrgðina á klúðrinu með bls. 207. Virðulegi forseti. Forsendan fyrir því að þetta frumvarp skili einhverju fyrir heimilin í landinu er að lækkun skili sér út í verðlag. Við höfum empíríska rannsókn á því hvernig það gengur frá árinu 2007 þegar lækkaður var virðisaukaskatturinn úr 14% í 7. Og reynslan af því er algerlega skelfileg, hún er bara skelfileg. Það er ekkert sem bendir til að sú lækkun skili sér út í verðlag. Þess vegna er mjög hlálegt að lesa hér aftur og aftur í frumvarpinu fyrirvara eins og: „Þann fyrirvara þarf að hafa á matinu að hér er miðað við að áhrifin skili sér að fullu í breyttu smásöluverði.“ Hér er verið annars vegar að hækka mat, sem allir vita að verður hækkaður, og hins vegar að lækka ýmsar vörur og vegið meðaltal af því á að skila fólki ávinningi, nettóávinningi. Ég segi þá á móti: Hæstv. fjármálaráðherra rakti hér áðan að lágtekjufólk ætti sjónvörp og lágtekjufólk keypti sér þvottavélar. Vissulega. En maður sem stendur með annan fótinn í eldi og hinn í ís hefur það ekki að meðaltali gott. Lágtekjufólk þarf alla daga að kaupa mat en það getur frestað ýmsum útgjöldum af þessum toga. Og mörg okkar erum ekki mikið í þessum útgjöldum. Ég get tekið dæmi af sjálfum mér, ég hef ekki keypt ísskáp síðan 2001, þannig að hann má lækka ansi mikið í verði til að vega upp á móti öllum þeim matarkörfum sem ég hef keypt á því tímabili.  Að síðustu þá hefur umræðan hér snúist mjög mikið um matvælaverð, vegna þess að það skiptir svo miklu máli. Þetta er grundvallaratriði. Mótvægisaðgerðirnar duga ekki til að vega upp hækkunina og þær eru langt, langt frá því og það er ekkert í þeim sem er sérstaklega ætlað að bæta hag lágtekjufólks. En þar við bætist stóra spurningin um áhrif hækkunarinnar í heild á menningarstarfsemi þjóðarinnar, á bókaútgáfu, þegar höfuðvandamálið sem við er að glíma í skólamálum er læsi. Og það er eiginlega stórsérkennilegt að á sama tíma og hæstv. menntamálaráðherra er á flandri um allt land að boða breytingar í menntakerfinu og m.a. að leggja höfuðáherslu á læsi skuli lausnin á því og sú eina handfasta tillaga sem frá ríkisstjórninni kemur í stefnubreytingu í álagningum á vörur vera sú að gera bækur dýrari. Það getur vel verið að framtíðin felist í því að láta þá ungt fólk og láta börnin lesa innihaldslýsingar á abt-mjólk, sem er orðin mest auglýsta varan í þingsölum fyrr og síðar, en ég er ekki viss um að það verði til þess til langframa að auka veg læsis á Íslandi. Ég held líka að menningargeirinn í heild, tónlistin, þurfi að hugsa þessa stöðu mjög vandlega. Það er verulegt umhugsunarefni hvað bókaútgáfuna varðar sérstaklega. Það eru dæmi um það í nágrannalöndum okkar að bókaútgáfa á tungumáli, hvað þá eins og í okkar tilviki tungumáli sem er í mikilli vörn, njóti sérstakra skattfríðinda og fyrir því geta verið sterk efnisrök. Og ef hæstv. fjármálaráðherra efast um það þá legg ég til að hann ræði málið við hæstv. menntamálaráðherra.

Herra forseti. Í fyrsta lagi varðandi fullyrðingar um að vaxtabótakerfið og barnabótakerfið hafi verið skorin niður þá er það einfaldlega ekki rétt. En barnabætur voru vissulega skornar niður mjög hressilega á síðasta kjörtímabili, þær fóru niður í 8,2 milljarða árið 2012, höfðu verið 9,3 milljarðar árið 2011, fóru svo í 10,7 milljarða árið 2013. Þetta eru allt tölur á verðlagi ágústs síðastliðins, 10,7 milljarðar árið 2013 en verða 11 milljarðar á næsta ári Það þarf ekkert að ræða það að barnabætur eru að hækka með þessu frumvarpi, þær hækka um milljarð frá því sem gilti í fyrra. Aftur að tekjulágum. Tekjulágir nota allar ráðstöfunartekjur sínar í neyslu, allar. Þess vegna er alveg sama hvort við horfum á matvöru eða aðra flokka, að jafnaði fer hærra hlutfall ráðstöfunarteknanna í neyslu hjá tekjulágum. Það gildir ekki bara um matvöruna sem menn vilja einblína á í þessari umræðu, sem er vissulega að hækka. Það gildir líka um alla hina neysluna sem er í öðrum flokkum sem eru að lækka. Þess vegna njóta tekjulágir umfram aðra lækkana á öðru því sem lækkar í þessu frumvarpi. Þeir njóta hlutfallslega meiri ávinnings af lækkununum í frumvarpinu en aðrir tekjuhópar. Af þeirri ástæðu hefur Viðskiptaráð til dæmis reiknað það út að ráðstöfunartekjur lægstu hópanna, þeirra sem eru með hæsta neyslu sem hlutfall af ráðstöfunartekjum, vaxi meira, að kaupmáttaraukningin verði meiri á ráðstöfunartekjur hjá tekjulágum en hinum. Þetta er grundvallaratriðið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir staðfestingu á talnaefninu sem hann rakti hér áðan. Á sambærilegu verðlagi er sem sagt um að ræða 300 millj. kr. aukningu á heildarframlögum til barnabóta samkvæmt því sem fjármálaráðherra segir hér nú. Það vegur skammt á móti þessari breytingu. Þegar haft er í huga að vaxtabætur sem voru á ýmsum árum síðasta kjörtímabils 17 milljarðar, fóru upp í 22 milljarða þegar mest var, voru gjarnan 14–16 milljarðar, eiga nú á næsta ári að standa í 7,7, er það ekki fyrst og fremst vegna lækkandi skulda heldur vegna nýrra skerðinga í vaxtabótakerfinu sem hafa verið settar inn af núverandi ríkisstjórn. Auðvitað er þarna verið að skerða framlög til heimila sem ekki hafa mikið milli handanna vegna þess að vaxtabætur eru tekjutengdar. Hæstv. ráðherra neitar að horfast í augu við þann veikleika sem er í forsendunum, þ.e. alltaf er talað um að ætíð sé gengið út frá því að lækkanir skili sér. Hæstv. fjármálaráðherra talar um að lágtekjufólk geti haft hag af málinu en alltaf gefa menn sér það sama, þ.e. að lækkunin skili sér. Virðulegi forseti. Við höfum empíríska rannsókn á því. Við þurfum ekkert að lesa einhverjar greinar fræðimanna um það. Þetta var prófað hér á fyrri hluta árs 2007. Sú ákvörðun að lækka virðisaukaskattinn úr 14% í 7% og telja að það skili sér til almennings í landinu var bara sigur draumsýnarinnar yfir raunveruleikanum. Það reyndist vera þannig. Það gerðist nákvæmlega ekki og þetta er auðvitað staðreynd sem ráðherrann verður að horfast í augu við. Hækkanirnar munu koma, lækkanirnar eru fugl í skógi.

Herra forseti. Ég tel reyndar að þetta sé röng fullyrðing hjá hv. þingmanni og könnun Hagstofunnar hafi sýnt að matur lækkaði raunverulega um það bil um það sem ráð var fyrir gert á árinu 2007. Rannsóknasetur verslunarinnar á Bifröst tók þetta líka saman í síðustu viku og staðfesti það aftur sem Hagstofan hafði tjáð sig um að lækkanirnar skiluðu sér. Varðandi barnabæturnar þá munu þær hækka um 2,8 milljarða á verðlagi ágúst 2014 borið saman við árið 2012 sem var síðasta heila árið sem síðasta ríkisstjórn var við völd. Sannarlega voru barnabætur hækkaðar mikið árið 2013 og þær munu halda áfram að hækka á næsta ári. Þær munu hækka um milljarð borið saman við yfirstandandi ár. Ég ætla síðan að segja um lýðheilsumarkmið með sykurskattinum: Ég tel að sykurskatturinn sé ekki góður skattur, að vörugjöld á sykur séu ekki góð aðferð, hvorki til að afla ríkinu tekna né til að ná þessum lýðheilsumarkmiðum. Ég tel að þetta hafi, þegar kom til framkvæmdarinnar, einfaldlega verið nýr viðbótar 3 milljarða skattur á heimilin sem ég legg hér til að verði afnuminn. Ég er hins vegar í sama liði og hv. þingmaður þegar kemur að því að berjast fyrir bættri lýðheilsu í landinu en margar aðrar leiðir eru betur til þess fallnar en þessi. Varðandi læsi þá tel ég líka að það sé mikil einföldun að segja að hækkun á virðisaukaskatti á bækur muni valda ólæsi í landinu. Því miður tel ég að það sé allt of algengt að það sé ekki bókakostur á heimilum sem standi betra læsi unglinga fyrir þrifum heldur eitthvert flókið sambland af því sem er að gerast í skólunum og á heimilunum og í samfélaginu að öðru leyti, að það valdi því að dregið hafi úr áhuga á lestri.

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert að hæstv. fjármálaráðherra vekur ekki máls á tvennu: Annars vegar því af hverju ekki er reynt að vinda ofan af neikvæðum áhrifum matarhækkunarinnar með því að lækka álögur á innflutt matvæli eins og McKinsey hefur lagt til og eins og rætt hefur verið á samráðsvettvangnum um aukna hagsæld, og almenn samstaða er um hjá öllum nema þeim afturhaldsflokkum sem sitja í þessari ríkisstjórn. Hitt sem stendur eftir er síðan bls. 207. Hvernig stendur á bls. 207? Af hverju er þar gert ráð fyrir allt annarri uppstillingu á þessu máli, hækkun í 11% en ekki 12%, og það sem meira er um vert, af hverju er þar gert ráð fyrir því að sykurskatturinn verði áfram við lýði? Mér leikur forvitni á að vita þetta og mér finnst að við þingmenn eigum rétt á að vita þetta. Hér er lagt fram fjárlagafrumvarp sem er ekki í samræmi við yfirlýst markmið og það mun þurfa að koma fram breytingartillaga við það. Hver ber ábyrgðina á því? Af hverju er þetta gert með þessum hætti? Og annaðhvort ráðherrann eða embættismenn ráðuneytisins töldu mögulegt að fara í þessa breytingu án þess að hrófla við sykurskattinum þegar bls. 207 var samin. Þess vegna finnst mér að menn þurfi sérstaklega að rökstyðja það hvers vegna nauðsynlegt er að leggja hann af. Ég er sammála hv. þm. Frosta Sigurjónssyni um að full ástæða er til að hafa þennan sérstaka skatt áfram út frá lýðheilsumarkmiðum, út frá kostnaðinum sem sykurinn veldur í heilbrigðiskerfi þjóðarinnar. Með sömu rökum og hæstv. fjármálaráðherra talaði gegn sykurskatti hér áðan er enginn vandi að tala gegn álögum á áfengi og álögum á tóbak. Þetta er bara aukaskattur á heimilin, vissulega. En það er ástæða til að skattleggja þessa vöru sérstaklega rétt eins og sykur.

Herra forseti. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart að það sé til skoðunar í fjármála- og efnahagsráðuneytinu að endurskoða fyrirkomulag hvað varðar virðisaukaskatt. Sumt af því hefur lengi legið í loftinu að þyrfti að gera, samanber þann frumskóg ef kalla má sem skattlagning innan ferðaþjónustunnar og tengdra greina hefur verið. Það er því ekki af andstöðu við það sem ég hlýt að lýsa mig ósáttan við ýmislegt og reyndar flest í þessu frumvarpi, því miður. Ég hefði gjarnan viljað taka þátt í að ræða breytingar í þeim efnum sem ég hefði talið standa góð og gild rök fyrir. Þar á meðal vil ég segja að það sé að sjálfsögðu gilt sjónarmið að ekki sé heppilegt að hafa svona langt bil á milli virðisaukaskattsþrepanna. Það er gott að núverandi stjórnarflokkar uppgötva það loksins. Má ég þá minna á að þetta eru nákvæmlega sömu flokkar og réðust í hina mislukkuðu lækkun á árinu 2007. Það er auðvitað kostulegt að standa hér, herra forseti, þegar öllu er snúið á haus. Flokkarnir, sem í miðri þenslunni fóru í þá óviturlegu ráðstöfun að taka lægra þrepið úr 14% og niður í 7% og láta gistingu og þjónustu veitingahúsa og annað slíkt fylgja með matnum og menningunni þangað niður við þær vitlausustu efnahagsaðstæður sem hugsast gat, í þenslunni sem þá var, það var olía á eldinn, þeir koma nú hingað ekki mörgum árum seinna og vilja snúa dæminu við. Flokkarnir, sem hömuðust hér gegn því að hótelgisting færi upp í 14% og yrði sérstakt þrep í virðisaukaskatti, felldu það úr gildi nýkomnir til valda í fyrrasumar en koma nú og leggja til að hækka virðisaukaskatt á gistingu, að vísu upp í 12%. Það hefur ýmislegt snúist við á skömmum tíma. Langstærsta álitamálið í þessu er að sjálfsögðu spurningin um skattlagningu þessara brýnu lífsnauðsynja, matvæla, rafmagns og hita og menningar því að ég lít líka á hana sem lífsnauðsyn hverju þroskuðu samfélagi. Þar eru rök sem ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi ekki tommað gegn. Það er alveg ljóst að tekjulægsta tíundin í samfélaginu eyðir mun hærra hlutfalli ráðstöfunartekna sinna í mat. Það liggur fyrir, ég held að það verði ekki hrakið. Vandinn er sá að dæmi ráðuneytisins og málflutningur ráðherrans byggir allur á meðaltölum. Allt er þetta meðaltalanálgun. Það er út af fyrir sig rétt að ef við erum með eina fjölskyldu sem þarf að kaupa 3–5% dýrari mat en svo í næstu götu eða í fínna hverfi er önnur fjölskylda sem stekkur á tækifærið og kaupir flatskjá þá koma þær kannski út á sléttu. Þetta eru tvær fjölskyldur, þetta er ekki sama fólkið. Innan meðaltalanna verða alltaf jaðartilvik. Tekjujöfnunarrökin, við skulum segja tryggingarökin fyrir tekjulægstu hópana eru enn til staðar. Þau eru ekkert einhlít, ég viðurkenni það alveg. Í mínum huga er allt of grunn röksemdafærsla að ætla að slá lágt virðisaukaskattsþrep á matvæli og aðrar brýnar lífsnauðsynjar af bara af því að það sé ekki skilvirkasta tekjujöfnunartæki sem til er. Gott og vel. Það eru mörg fleiri mjög gild rök sem væntanlega standa til þess að eiginlega allar þjóðir sem við berum okkur helst saman við eru með, ef ekki eitt þá oft tvö lægri virðisaukaskattsþrep og sýna þannig stuðning við þá neyslu eða þær vörur sem þar eru, sem sagt miklu fleiri rök en bara þau að þetta eigi að jafna lífskjör. Ég tel þó að þau geri það í þeim tilvikum sem eru kannski mikilvægust af öllum, þ.e. við þær aðstæður fjölskyldna að þær eru í miklum erfiðleikum með að ná endum saman og verða auðvitað að setja matinn í forgang. Ef sá liður verður dýrari, hvað gerist þá? Hættan er sú að menn hörfi yfir í lakari vöru, ódýrari, lakari vöru og að þetta komi niður á gæðum matvælanna sem menn neyta. Það er líka hlutur sem kemur inn í þessi lýðheilsurök fyrir utan sykurinn. Það er líka pólitísk ástæða fyrir því að ég ákvað tiltölulega ungur að árum, þrátt fyrir að ég skildi að mörgu leyti rökin fyrir einföldu neysluskattskerfi, að styðja lægra skattþrep á matvæli. Þeim stuðningi sem tekjulágu fjölskyldurnar þar með fá er betur varið í slíku lægra skattþrepi en í millifærslukerfi og bótum sem hægt er að svipta þær á hverju ári. Pólitískt er það bara þannig. Ætli hæstv. fjármálaráðherra sé nú ekki í þann veginn að kynnast því? Það er nefnilega skýr víglína að verja lága skattlagningu á mat og aðrar lífsnauðsynjar. Fjárhæðir barnabóta, millifærslur í almannatryggingakerfinu eða aðrar mótvægisaðgerðir eru miklu lausari í hendi. Það leiddi mig að þeirri niðurstöðu að lokum að sennilega væri best að verja þessa víglínu, lágan skatt á matvæli. Auðvitað snýr allt hér öfugt. Hæstv. fjármálaráðherra er í hinu mesta basli með að útskýra fyrir okkur að það sé skynsamleg stefna miðað við alla upplýsingu nútímans um heilsu fólks að hækka verð á fiski, kjöti, grænmeti og mjólk en lækka það á sælgæti og gosdrykkjum. Hvers konar lýðheilsustefna er það? Hún er alveg galin, en það er það sem verið er að bjóða okkur hér upp á. Ég tel að hæstv. fjármálaráðherra sé að gera sér þetta enn erfiðara en hann þyrfti að gera með því að taka þetta svona saman í slengi. Þeir sem skrifuðu hinn margfræga texta á bls. 207 hafa haft aðeins meira pólitískt nef en ráðherrann, að láta nú sykurskattinn alla vega halda sér í bili á meðan grænmeti, fiskur, kjöt og mjólk voru hækkuð. Hættan er sú að þetta leiði til neikvæðra breytinga á neysluvenjum þjóðarinnar og sérstaklega tekjulægri hópanna, að í staðinn fyrir ferska, óunna, holla matvöru, sem við eigum auðvitað hlúa að að sé neytt í landinu, komi ódýrara prótín og ódýrara kolvetni, unnar vörur með lakari gæðum, vatnsþynnt saltblönduð skinka í staðinn fyrir hreint álegg, kjötfars í staðinn fyrir kjöthakk o.s.frv. Þetta er veruleikinn. Ég er ekki að segja að þetta muni gerast í einhverjum stórum stökkum en þetta eigum við að hugsa um og vanda okkur því að á bak við tölurnar er líf fólks og verður á komandi árum og áratugum. Rafmagn og heitt vatn. Það er líka spurning um hvort þetta séu ekki lífsnauðsynjar algerlega við hliðina á matnum. Rafmagnsreikningar eru um það bil síðustu reikningar sem menn borga ekki, ég tala nú ekki um á köldum svæðum þar sem menn hafa ekki einu sinni hitaveitu til að hita húsið. Þú vilt ekki krókna úr kulda! Matur og svona algjörar undirstöðunauðsynjar eru auðvitað fremstar í röðinni þegar reikningarnir eru borgaðir hjá þeim allt of stóra hluta heimilanna sem þarf að velta slíku fyrir sér. Það er bara veruleikinn. Hvað sem hver segir um að það séu þvottavélar, þurrkarar og flatskjáir og alls konar tæki inni á flestum heimilum í landinu þá eru sum þeirra gömul, sum þeirra eru ódýr og það er beðið með að endurnýja þau jafnvel svo árum skiptir ef vantar krónur til að kaupa mat, nesti í skólann handa börnunum og tómstundir þeirra og annað því um líkt. Það er því dauðans alvara á bak við þetta mál. Að sjálfsögðu eru barnabætur að mörgu leyti skilvirkt tæki til að koma til móts við stóran hluta þessa hóps, það er rétt, eins og barnafjölskyldur þar sem matarútgjöldin verða meiri, fleiri eru í heimili, en það er ekki einhlítt. Við erum með þúsundir og aftur þúsundir fjölskyldna sem eru öðruvísi saman settar; elli- og örorkulífeyrisþega, þótt þeir eigi auðvitað sumir börn; námsmenn og einhleypa einstaklinga sem búa og hafa það kannski ekki allt of gott margir hverjir. Hvað með fráskilda karlmenn sem búa einhvers staðar einir og borga þrjú meðlög? Ætli veiti af að hlúa frekar að því að þeir geti borðað sæmilega hollan mat? Ég fæ engan botn í það, satt best að segja, að ætla að standa svona að þessu. Ef menn ætla í alvöru að velta því fyrir sér að hækka lægra þrepið á virðisaukaskatti, sem ég skil rökin fyrir eins og ég sagði, þá held ég að mótvægisaðgerðir af allt öðrum toga eigi að koma til. Ég var standandi hissa þegar ég sá að hugmyndin var sú að nota tekjuaukann af því að hækka lægra þrepið, upp á 11 milljarða kr., að mestu leyti í að fella svo niður vörugjöld á hinn endann, þar með af sykri og gosdrykkjum, í staðinn fyrir það sem ég hef alltaf ímyndað mér að yrðu mótvægisaðgerðirnar, þ.e. barnabætur, persónufrádráttur og almannatryggingakerfið, til að ná til allra hópanna. Þegar ég var að skoða þetta svolítið á sínum tíma, fyrir 2–3 árum, á grundvelli einnar af fyrri skýrslum frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, þar sem þessu var velt upp, þá var gengið út frá því, herra forseti, að 2/3 af tekjuaukanum vegna hækkunar neðra þrepsins gengju til baka í mótvægisaðgerðir á breiðu sviði þannig að menn reyndu virkilega að mæta öllum sem yrðu fyrir áhrifum á hærra matarverði. Það er ekki hér, heldur er stærsti hluti tekjuaukans notaður í að mæta annars vegar lækkuninni á efra þrepinu og hins vegar niðurfellingu vörugjalda. Hæstv. fjármálaráðherra hefur talað mikið um að þetta sé ekki skilvirkt tæki til að jafna lífskjör. Það er auðvitað nærtækt að spyrja eins og ég hef þegar gert: Hvað telur þá hæstv. fjármálaráðherra vænlegast í þeim efnum? Ef við virkilega treystum því nú að þar stæði góður hugur á bak við, hér væri fjármálaráðherra í landinu sem væri einbeittur stuðningsmaður prógressívs tekjuskatts þá væri kannski á þá hlustandi en svo er ekki. Hefur ekki þessi hæstv. fjármálaráðherra látið í það skína að hann vilji fletja tekjuskattinn út aftur? Þá fer virkasta tekjujöfnunartækið þar með úr okkar höndum. Það er því ástæða til að staldra við í þessum efnum miðað við þá pólitík sem gefin hefur verið út um skattamál að þessu leyti. Mér finnst vanta dálítið botninn í þetta að ýmsu leyti. Ég hef gert að umtalsefni í andsvari hér við hæstv. ráðherra gildistökuákvæðið um þann skamma fyrirvara sem er nú allt í einu talinn nægja til dæmis gistingunni að fá á sig hærri virðisaukaskatt. Öðruvísi mér áður brá. Ég hef ekki haft tíma til að leita í ræðum en ég yrði ekki hissa á því þótt þeir hv. þáverandi þingmenn Bjarni Benediktsson og Guðlaugur Þór Þórðarson hefðu haldið einhverjar ræður um það hvers konar ósvinna það væri að ætla að skella þessu með litlum fyrirvara á menn á sínum tíma. Ég vil líka taka undir það sem hér var nefnt af einum hv. ræðumanni. Ég varð mjög dapur í hjarta mínu þegar ég sá að það ætti að hverfa frá átakinu Allir vinna og það á einu bretti, í einu skrefi. Ég tel það vera eitt af betri dæmum um fjölmargar velheppnaðar aðgerðir sem farið var í á síðasta kjörtímabili til að takast á við ástandið þá. Það held ég að sé alveg óumdeilt orðið að aðilar vinnumarkaðarins hafa tekið það í fangið og það nægir að ræða það við iðnaðarmenn að þetta gerði sitt gagn og rúmlega það, bæði í þeim skilningi að auka umsvif í viðhaldi og endurbótum á húsnæði og koma starfseminni upp á yfirborðið. Ég held að það sé enn þörf fyrir átakið, t.d. á ákveðnum svæðum þar sem byggingariðnaðurinn er nú ekki kominn á mikinn snúning. Í öðru lagi held ég að það sé óskynsamleg aðferð að fara svona bratt út úr þessu. Væri hér verið að leggja til að endurgreiðslurnar færu t.d. í 80% næstu tvö ár þá væri það strax betra að mínu mati. Það mun verka sem dálítið mikið bakslag inn á þennan geira að fara úr 100% niður í 60% bara í einu skrefi með svo stuttum aðdraganda. Ég mæli nú með því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra verði opinn fyrir því að það verði skoðað að fara a.m.k. í einhverja meiri aðlögun þannig að við bökkum þá í skrefum aftur í það fyrirkomulag sem upphaflega var, sem væri strax betra að mínu mati. Aðeins betur um lægra þrepið og matvælin. Ég held að það vanti inn í þá umræðu enn eina breytuna sem ekki snýr að tekjujöfnunarhlutverki þess og það er spurningin um það sem væntanlega er ein af meginástæðum þess að flestar þjóðir í kringum okkur eru með tvö, þrjú og fjögur þrep í virðisaukaskatti. Það er almennt þrep, margar þeirra eru með tvö lægri þrep og síðan núll þannig að í reynd eru fjögur þrep í skattinum, t.d. í Svíþjóð, Finnlandi og Noregi. Það er ekki bara hugsunin að með því sé verið að jafna aðstöðumun fólks heldur er verið að hlúa að tiltekinni starfsemi, samanber lágan skatt af menningu, samanber lágan skatt á innlenda matvælaframleiðslu sem auðveldar fólki að neyta ferskra, óunninna, hollra vara af því að þær eru ódýrari í verði. Það verður að hafa í huga að þetta snýst um það. Við erum ekki bara að bera saman tekjuhópa, hvað þeir eyða háum hluta launa sinna eða ráðstöfunartekna í matvæli, heldur hvað matarkarfan vegur þungt í heildarútgjöldum heimilanna. Það er lýðheilsumarkmið. Það er félagslega mikilvægt 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir um margt málefnalegar ábendingar. Ég verð að segja að það er frískandi að hlusta á hv. þingmann færa gild rök fyrir því að halda sköttum lágum. Í þessu tilviki átta ég mig ekki að fullu á því hvort hv. þingmaður er í raun og veru talsmaður þess að halda neðra þrepinu í 7% eða hvort hann sér einhvern flöt á því að hækka það. Í það minnsta heyrist mér að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar að þörf sé á að skoða skilvirknina í virðisaukaskattsþrepinu. Það er rétt að langflestar þjóðir eru með tvö virðisaukaskattsþrep eða fleiri. Það verðum við líka þrátt fyrir þessa breytingu. Það er ekki verið að afnema það. Við verðum með 12 prósentustiga lægri virðisaukaskatt á allt það sem fellur í neðra þrepið, nái þessar breytingar fram að ganga. Þar eru einmitt þær helstu nauðsynjar sem hv. þingmaður hefur hér rakið. Varðandi lægstu tekjuhópana verð ég enn og aftur að benda á það að vegna þess að lægri tekjuhópar nota almennt allt það svigrúm sem þeir hafa til neyslu með einum eða öðrum hætti kemur þetta þannig út í útreikningum að í flestu tilliti koma allar breytingar ýmist betur eða verr út fyrir þá hópa. Við skulum ekki bara einblína á það sem kemur verr út fyrir þá. Þegar við horfum á það hlutfall af heildarútgjöldum sem fer til matarinnkaupa, eins og hv. þingmaður lagði til, eru 85% eftir. Þar kemur margt til góða sem mælist í 

Herra forseti. Ég skal svara spurningunni alveg heiðarlega. Það er rétt, ég tel það galla á virðisaukaskattskerfinu að hafa svona langt bil milli þrepanna. Það sem gert var árið 2007 í þeim efnum var óskaplega misráðið, en það verður ekki upp tekið. Nú erum við að hreyfa okkur úr þeirri stöðu sem hér hefur verið undanfarin ár. Ég er algerlega andvígur því að hækka lægra þrepið á þeim forsendum sem hér er í boði. Það get ég ekki stutt með nokkru móti. Ég fór dálítið yfir það í ræðu minni af hverju. Það breytir ekki hinu að maður getur út frá skattatæknilegum sjónarmiðum viðurkennt og horfst í augu við að það er ekki æskilegt að hafa þetta mikla bil á milli. Það veldur öðru sem er kostulegt að þar með er viðkomandi starfsemi virðisaukaskattsskyld en með svona lágan útskatt, eins og komið hefur í ljós með gistinguna, að menn geta verið að fá endurgreitt út úr kerfinu af því innskatturinn er hærri en útskatturinn þegar hann er bara 7%. Það er auðvitað ekki það sem til stóð. Mér finnst hæstv. fjármálaráðherra enn þá vera fastur í þessu með tekjujöfnunarspurninguna eina saman, alla vega minntist hann ekki á neitt af því sem ég var að benda á að stæði sem rök bak við lágt þrep á matvæli og brýnar nauðsynjar af öðru tagi. Það eru til dæmis lýðheilsurökin og þau sjónarmið að hlúa að því að fersk, góð matvara sé eins viðráðanleg fyrir alla tekjuhópa samfélagsins og kostur er, sem sagt að reyna einfaldlega að halda matarkörfunni sem slíkri ódýrri og helst að sjálfsögðu að samsetning hennar sé sem heppilegust. Ég geri hiklaust greinarmun á því sem eru matvæli, heitt vatn og rafmagn og aftur á móti ýmis tæki sem er frekar hægt að bíða með að kaupa eða endurnýja o.s.frv. Það eru veik rök að taka allt saman og segja að að meðaltali komi þetta nógu vel út af því einn byggir raðhús fyrir 42 milljónir 

Herra forseti. Það er enginn ágreiningur milli mín og hv. þingmanns um að það er skynsamlegt að ná fram ákveðnum markmiðum með því að hafa tvö þrep. Ég hef talað um það hér í dag að ég telji afar ólíklegt að við munum stíga það skref að fara í eitt virðisaukaskattsþrep, jafnvel þótt hægt væri að færa fyrir því ýmis einföldunar- og hagkvæmnisrök. Ég tel einfaldlega að það sé of margt annað veigamikið sem mæli gegn því. Þess vegna er ég talsmaður þess að þessar nauðsynjar séu í neðra þrepinu. Við skulum velta því aðeins fyrir okkur. Ef matvara er einhver helsta nauðsynjavara heimilanna og matvaran er u.þ.b. 15% af útgjöldum hvers heimilis af heildarútgjöldunum, 15–16%, 

Hvað stendur á bak við …?

Þar eru húsnæðiskostnaður m.a.,  Ég vek aftur athygli á því sem hefur komið hér fram í dag að með því að lækka þær vörur náum við hlutfallslega meiri áhrifum til tekjulægri hópanna vegna þess að þeir verja hærra hlutfalli ráðstöfunartekna sinna, hærra hlutfall útgjaldanna, til 

Herra forseti. Ég kaupi ekki þessar röksemdir hæstv. fjármálaráðherra, ég tel að það liggi önnur gögn fyrir sem sýni að svona einhlít er myndin ekki, ég hef ekkert séð sem hrekur það að lægsta tíundin eyði hærra hlutfalli í matarkaup. Það eru um 20% af ráðstöfunartekjum en ekki 15%, eins og meðaltalið er. En jafnvel þótt við keyptum röksemdir ráðherra stæðu eftir svo mörg rök sem við þyrftum að velta fyrir okkur. Þar á meðal er þessi spurning: Viljum við ekki að þetta hlutfall sé sem lægst þannig að það sé sem mest eftir í allt hitt? Og menn geta sjálfsagt sagt að í þeim tilvikum sem fólk veltir fyrir sér hverri krónu hljóti það að teljast nauðsynjar á heimilunum. Ef fólk er í þeirri stöðu að velta fyrir sér hverri krónu áður en það ákveður endanlega útgjöldin, þá geri ég ráð fyrir að það sé þannig. En að því marki sem við höfum alltaf áhrif á þetta, hvort sem er með ákvörðunum um skattlagningu og fleiri hlutum, gætum við ekki bara orðið sammála um það að við viljum að þessi liður í meðaltalinu og hjá venjulegum fjölskyldum sé sem lægstur? Það þjónar mörgum mjög góðum öðrum markmiðum en tekjujöfnunarmarkmiðunum, jafnvel þó við deilum um þau, og ég taldi mig hafa farið hérna ágætlega yfir það áðan. Ég held að það mætti færa fram sjálfbærnirök fyrir því og umhverfisrök. Ég nefni landsbyggðina í þessu sambandi þar sem matvælaverðið er hátt, ofan í hátt orkuverð. Flutningskostnaðurinn ofan á ferskar vörur er mjög hár, eins og við vitum, út á afskekktustu svæði landsins. Ætlum við nú að hækka það með því að hækka vaskinn sem leggst á þá vöru á endanum þegar búið er að reikna inn flutningskostnaðinn og allt þetta? Það er að mörgu að hyggja í þessu. Við þurfum að breikka þessa umræðu og skoða þetta mjög rækilega í nefnd sem ég vona að við gerum. Ég held að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra gerði bara rétt í því að treysta efnahags- og viðskiptanefnd til þess að vinna 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir alveg ágætlega málefnalega ræðu. Þar kom margt gott fram. Hv. þingmaður talaði um að bilið væri of mikið í virðisaukaskattskerfinu. Eins og ég skildi hv. þingmann núna og í fyrri ræðu sinni talar hann fyrir einföldun og breikkun skattkerfisins. Hann nefndi sérstaklega ferðaþjónustuna í fyrra andsvari sínu. Mér fannst hann líka tala fyrir lækkun eldsneytisverðs af því að hann lagði sérstaklega áherslu á lækkun flutningskostnaðar. Við erum nú að stíga skref í rétta átt hvað það varðar. Við erum að tala um nauðsynjavörur og hv. þingmaður sérstaklega um þá lægstlaunuðu. Nú sýna kannanir að þeir sem kaupa nær eingöngu föt hér á landi eru lægstu tekjuhóparnir. 30–35% af öllum fatnaði er keyptur af Íslendingum í öðrum löndum. Finnst hv. þingmanni ekki gott að við séum þá að lækka virðisaukaskattinn á þær vörur? Ég get líka nefnt raftæki, byggingarvörur og varahluti í bíla. Mér finnst talsmáti hv. þingmanns stundum benda til þessarar gömlu íslensku hugsunar. Hér voru einu sinni lög sem hétu bann við innflutningi á óþarfa. Það er talað eins og allt sé einhver óþarfi. Til dæmis talar hv. þingmaður mikið um flatskjái. Ég er ekki sérfræðingur í þeim. Ég fór hins vegar á vefinn áðan og skoðaði, að ég held, stærstu raftækjaverslunina. Ég sá ekki að til væru önnur sjónvörp en flatskjáir. Hv. þingmaður er væntanlega búinn að kynna sér hvort það sé til eitthvað annað í þessum efnum en flatskjáir. Það væri gaman að vita það úr því að menn eru að ræða þetta hér.

Herra forseti. Ég er alveg sammála því að það muni dýpka og breikka þessa umræðu mjög mikið að fá á hreint afstöðu mína til flatskjáa versus túbusjónvarpa og hvort ég hafi áttað mig á þessari tækni sem og hvort ég sé að gæla við hugmyndir um að setja lög um að banna innflutning á óþarfa. Það er mjög gilt efni inn í þessa umræðu. Nei, ég er ekki að hugsa um það. Ég færði hins vegar fram rök fyrir því sem ég tel vera gild lýðheilsusjónarmið þar sem ég tel þessa ríkisstjórn á miklum villigötum. Ég veit alveg hvernig hægri menn nálgast oft þessa umræðu, að það eigi ekki að stýra neyslunni. En erum við ekki alltaf að því? Hafa ekki allir skattar í eðli sínu einhver áhrif einhvers staðar? Spurningin er bara hvernig þeir eru útfærðir. Þetta eru oft svo barnalegar röksemdafærslur. Við ættum þá bara að sleppa alveg hendinni af þessu og hafa ekkert fyrirkomulag á þessum hlutum. Meðan við erum með tekjuöflunarkerfi sem byggir að hluta til á óbeinum sköttum, neyslusköttum, hafa þeir áhrif. Nú hefur það orðið að við hæstv. fjármálaráðherra erum algjörlega sammála um að það er ekkert á dagskrá annað en að við verðum með tvö þrep í virðisaukaskatti. Þá erum við strax að stýra. Við höfum strax viss áhrif með því til dæmis að velja hvaða vörur fara í efra þrepið og hvaða vörur í það neðra. Með því að hafa tilteknar vörur í neðra þrepinu erum við að segja: Við viljum hlúa að þessari þjónustu. Við viljum gera þetta aðeins ódýrara fyrir fólk. Við viljum draga úr kostnaðinum við matarreikninginn, hitann og rafmagnið en í staðinn er hærri skattur á ýmislegt annað. Er það ekki? Já, það geta verið flatskjáir. Ég verð bara að harka af mér, herra forseti, og nefna það tæki aftur. Erum við ekki sammála hérna í salnum um að það sé eðlilegra að breyttu breytanda að það sé hærri neysluskattur á flatskjái en fisk og grænmeti? Ég er það að minnsta kosti. Ég veit ekki um hv. þingmann. Það er kannski fornaldarlegt 

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þingmann hvort honum fyndist ekkert unnið með því að lækka virðisaukaskatt á föt.  Hér er talað um neyslustýringu en þetta er bara neyslustýring á suma. Ég benti hv. þingmanni á að margir geta keypt þetta annars staðar og gera það og borga þá ekki þessi gjöld. Þeir tekjulægstu verða að borga þetta. Þetta snýst ekki um það að við hér ákveðum fyrir fólkið í landinu að það skuli kaupa þessa vöru en ekki hina vegna þess að það er gott fyrir það, vegna þess að þeir sem eru með meiri tekjur kaupa þetta annars staðar, ekki bara í útlöndum, heldur líka í ríkisversluninni Fríhöfninni. Það er svolítið holur hljómur í þessu. Ég vona svo sannarlega að menn nái samstöðu um lýðheilsuna og forvarnastefnuna. Það var því miður ekki í síðustu ríkisstjórn. Sú vinna var unnin af ríkisstjórn sem ég sat í og var tilbúin þegar sú ríkisstjórn sem hv. þingmaður, fyrrverandi hæstv. ráðherra, var í en hún gerði ekkert með þá miklu vinnu sem var unnin af fagfólki í því efni. Vonandi er það að lagast og við náum saman um góða forvarnastefnu. Það sem ég er að vekja athygli á er að það er auðvelt að tala eins og að fólk hér á landi og tekjulágir þurfi bara á mat að halda, það séu engar aðrar nauðsynjavörur. Það eru fleiri nauðsynjavörur. Og það eru tvær þjóðir í þessu landi. Við sem erum hér inni förum stundum til útlanda og getum keypt í ríkisversluninni í Leifsstöðinni á allt öðru verði en fólkið, sérstaklega það tekjulága, sem verður að versla hér. Ég spyr hv. þingmann: Svíður hv. þingmanni það ekkert, finnst honum það ekki ósanngjarnt? Finnst honum ekki ósanngjarnt að þeir tekjulágu eigi ekki annarra kosta völ en að borga 

Herra forseti. Föt eru að sjálfsögðu nauðsynleg en þar er nú komið út í vöru þar sem menn hafa talsvert svigrúm til að velja sér bæði verð og það hversu vel þeir ganga út úr fötunum sínum. Ég tek eftir því að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er mjög upptekinn af þessu, og hefur verið undanfarna daga, að sumir fari iðulega til útlanda og kaupi þar sín föt og jafnvel í Fríhöfninni. Það er ekki einhlítt. Ég veit um fullt af fólki sem ferðast mikið til útlanda, þar á meðal er undirritaður sem hefur oft og iðulega þurft þess í sínu starfi undanfarna áratugi. Ég kaupi nánast aldrei föt í útlöndum, einfaldlega af því að hér eru alveg ágætisbúðir og afgreiðslumennirnir sumir kunningjar mínir og þar fæ ég góða þjónustu og fínustu föt. Ég hef ekki rekist á þennan óskaplega verðmun, satt best að segja, enda er ég ekki að kaupa einhver tískumerki.  Við höfum stundum rætt um það hvort barnaföt og barnavörur ættu að fá sérstaka meðhöndlun í þessum efnum og vera í lægra þrepi. Bretar eru með hreinlega engan virðisaukaskatt á barnafötum upp að vissum aldursmörkum. Það virðist ganga hjá þeim. Það er hægt að skoða ýmislegt í þessum efnum ef menn eru ekki of hræddir við það að hafa útfæra slíkar reglur í skattkerfi. Einhvern tímann langar mig, herra forseti, til að halda ræðu um þetta einföldunarkjaftæði. Það verður seinna því að ræðutíminn er ekki mikill núna. Mig langar að tala um þau heilögu einföldunarrök að það sé alltaf allt réttlætanlegt og menn þurfi ekkert að rökstyðja það þegar þeir breyta skattkerfinu ef þeir segja að það sé til einföldunar eins og þetta átti víst að vera þótt við sitjum áfram uppi með tvö þrep. 12% er ekkert einfaldari tala en 7%. Skattkerfi eru alltaf í eðli sínu flókin. Það er engin leið að útfæra þau öðruvísi enda væru þau þá ófreskja og menn misstu þá fyrir borð öll félagsleg og umhverfisleg markmið 

Virðulegi forseti. Mér þykir á ákveðinn hátt leitt að hæstv. ráðherra skuli ekki vera hér. Hann fylgist vonandi með ræðu minni einhvers staðar annars staðar eða horfir á hana í kvöld á netinu,  Það er eitt og annað sem mig langar til að - já, hér er ráðherrann kominn. Við vorum að leiða að því líkum að þú værir heima hjá þér að horfa á þetta í túbusjónvarpinu. En nú ætla ég að hefja mál mitt. Það er eitt og annað sem ég hef út á þetta frumvarp að setja. Það fyrsta sem kemur upp í hugann er einfaldlega spurningin: Hvert er markmiðið? Það er sagt að markmiðið sé einföldun, og ég tek undir það með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, síðasta ræðumanni, að það er orðin svolítil klisja í umræðu um skattamál að nota einföldun sem rökstuðning fyrir skattkerfisbreytingum. Ég skil einföldun þannig að hún eigi að koma rekstraraðilum vel, t.d. rekstraraðilum í ferðaþjónustu sem glíma við það að uppgjör eru orðin mjög flókin í rekstrinum vegna þess að það er óljóst hvað er í efra þrepi og engu þrepi eða í hærra þrepi og síðan geta komið bakreikningar þegar árið er gert upp. Þetta er dæmi um flókið umhverfi sem mér finnst þess virði að laga. Það er sagt að hér sé verið að einfalda en svo kemur á daginn að það er í raun bara verið að fella brott eina undanþágu. Fólksflutningar í afþreyingarskyni hafa hingað til ekki borið neinn virðisaukaskatt en munu gera það núna. Þetta er eina einföldunin. Þegar ég spurði hæstv. ráðherra þegar hann mælti fyrir fjárlagafrumvarpinu hvort einhverjar frekari einfaldanir stæðu til var svarið nei. Mér fannst það athyglisvert. Það stendur sem sagt ekki til að setja til dæmis alla ferðaþjónustuna í hærra þrepið sem ég held að væri skynsamlegt. Ferðaþjónustan er farin að skila miklum tekjum og margt sem mælir með því. Á að skoða happdrætti og getraunir, vátryggingastarfsemi og þar fram eftir götunum? Stendur eitthvað til í þessu sem réttlætir það að hægt sé að tala um umfangsmikla einföldun? Það á ekki að fækka skattþrepunum. Mér finnst umræðan um eitt þrep í virðisaukaskatti mjög áhugaverð. Ég er alveg opinn fyrir umræðu um það allt saman, og við í Bjartri framtíð. Sjónarmið OECD og AGS, þessara skammstafana, eru mjög athyglisverð. Sum ríki hafa eitt þrep í virðisaukaskatti, eins og Danmörk, Litháen, Slóvakía, Eistland og Búlgaría, á bilinu 20–25%. Ég mundi alveg vilja vita meira um reynslu þessara ríkja. Það er eitt lykilatriði í málflutningi AGS hvað þessi mál varðar. Í ráðleggingum AGS til Íslendinga er talað um að virðisaukaskattskerfið sé ekki hentug umgjörð til tekjujöfnunar. Ég get tekið undir það, það er ekki hentug umgjörð vegna þess að of margir sem í raun þurfa ekki niðurgreiðslu fá hana. Þetta á við um mat. Allir kaupa mat og vissulega er dýrt að niðurgreiða mat fyrir fátækasta hluta þjóðarinnar með því að niðurgreiða mat fyrir alla. Lykilatriðið í þessu er að AGS segir að til séu betri leiðir. Það verða að koma mótvægisaðgerðir til að mæta þó þeim sem verða fyrir skelli af hærra matarverði þegar matarskattur er hækkaður. Þetta vantar í frumvarp hæstv. ráðherra, það vantar skýra yfirsýn, einhverja heildarmynd, einhverjar boðaðar aðgerðir sem geta kallast með réttu mótvægisaðgerðir gagnvart svo skarpri hækkun á matarskatti. Þetta vantar. Mér finnst þess virði að fara í yfirgripsmikla vinnu með aðilum vinnumarkaðarins og þverpólitíska vinnu allra flokka á þingi, vegna þess að það þarf að ríkja sátt um skattkerfið, og skoða hvort eitt þrep í virðisaukaskatti henti til dæmis Íslendingum með rausnarlegum mótvægisaðgerðum til þeirra sem þurfa sannarlega stuðning í samfélaginu, hnitmiðaðri mótvægisaðgerðum, hnitmiðaðri leiðum til tekjujöfnunar, t.d. með því að hækka persónuafslátt eftir einhverjum öðrum leiðum í skattkerfinu eða í gegnum bótakerfið. Það væri þess virði að fara í slíka vinnu. Það vekur eftirtekt mína að í greinargerð með frumvarpinu segir að slík vinna sé rétt hafin innan fjármálaráðuneytisins. Stýrihópur þriggja manna hefur verið skipaður til að skoða heildarmyndina í virðisaukaskattskerfinu. Sá stýrihópur er rétt byrjaður að starfa og starfshópar sem eiga að endurskoða þetta með dýpri hætti hafa enn ekki verið skipaðir. Mér finnst þetta lýsandi fyrir hvað þetta er ómarkvisst, það er engin hugmynd um hver endapunkturinn er í þessu öllu saman. Mér finnst þetta mikilvægt allt saman. Fyrst þetta er svona stutt á veg komið, þetta mikilvæga tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs, þætti mér til dæmis skynsamlegt - nú er ég bara að hugsa upphátt upp að því marki sem það er hægt hér á þessum stað, í þessum ræðustól, ég er náttúrlega búinn að hugsa þetta aðeins - að fresta því að afnema auðlegðarskattinn að fullu. Er ekki hægt að gera það í einhverjum þrepum, lækka vissulega efra þrepið á virðisaukaskatti, afnema vörugjöldin en fresta líka þessari hækkun á neðra þrepinu, á matarskattinum? Það kemur út á eitt, ef við frestum því að afnema auðlegðarskattinn að hluta og frestum því að hækka matarskattinn kemur það eins út fyrir ríkissjóð, þá verður ríkissjóður ekki fyrir skaða. Við setjum síðan þessi mál í það þverpólitíska og yfirgripsmikla samráðsferli sem þarf að fara fram áður en við breytum virðisaukaskattskerfinu til raunverulegrar einföldunar eða í átt til meiri sanngirni. Við gætum hannað raunverulegar mótvægisaðgerðir sem mæta þeim sem sannarlega verða fyrir skelli af hærra matvælaverði, hærra verði á rafmagni og hita. Þetta væri ein leið og ég held að hún væri þess virði að skoða hana. Það hefur verið mikill hringlandaháttur með virðisaukaskattskerfið á undanförnum árum. Það var farið yfir það ágætlega í ræðu áðan hvernig var farið í þessa óígrunduðu lækkun 2007 og núna erum við í rauninni að fara skref aftur í þá átt sem það var fyrir þann tíma. Það lýsir ónauðsynlegum hringlandahætti og hefði verið betra að fara í víðtækt samráð árið 2007. Við eigum að læra af þessu. Gagnvart ferðaþjónustunni sjáum við alveg ótrúlegan hringlandahátt. Hér var lagt til að gistingin færi upp í 25,5%, bakkað með það og ákveðið að fara niður í 14%, að því er ég taldi í sátt allra aðila. Síðan kom ný ríkisstjórn og hún ákvað að gistingin ætti að vera í 7% og sú sama ríkisstjórn leggur núna til ári síðar að gistingin sé í 12%. Og svo 14% á næsta ári, eða hvað? Hér gætir ekki þess pólitíska stöðugleika sem ríkisstjórnin státar sig stundum af að hún hafi innleitt. Ég held að við ættum að taka skref til baka núna, bakka með þessa hækkun á neðra þrepinu, bíða með hana og spá í heildarmyndina af þessu. Ég held að það sé alveg einnar messu virði, og jafnvel fleiri, að fara í endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu. Ég fagna því að það sé hafið í fjármálaráðuneytinu en því er ekki nándar nærri lokið. Þeirri vinnu þarf að ljúka með skýru markmiði og í þverpólitískri sátt upp að því marki sem það er hægt. Það er svolítið rætt um matvælaverð í þessu samhengi. Það er athyglisverð umræða um mun á nauðsynjavörum og öðrum vörum. Ég get alveg tekið undir það að ef við tölum út frá meðaltalsþörfum venjulegs launafólks á Íslandi vill fólk kaupa sér flatskjá, það vill kaupa sér ísskáp og það vill kaupa sér þvottavél, varahluti í bíla og allt það. Við viljum að þjóðfélagið sé þannig að fólk hafi efni á þessu og ég fagna afnámi vörugjalda. Þetta kemur öllu fólki ágætlega en við erum ekki að tala um þennan hóp þegar við segjum: Matur er nauðsynjavara. Nú vil ég minna á skýrslu um fátækt á Íslandi sem kom út fyrir ári. Þar var sýnt fram á að 8,5% þjóðarinnar, 28 þús. manns, þurfa að lifa á tekjum undir 160 þús. kr. Það er þessi hópur sem við erum að tala um. Þessi hópur á kannski þurrkara en hann er ekki að fara að endurnýja hann með góðu móti. Hann endurnýjar heldur ekki ísskápinn sinn með góðu móti, það þarf mun meira til að hann geti komist upp í þetta meðaltal sem er í endurnýjun heimilistækja með reglulegu millibili. Þessi hópur þarf hins vegar mat sem og rafmagn og hita. Tölur frá umboðsmanni skuldara sem okkur voru kynntar fyrir ári sýndu að nokkur hundruð manns á Íslandi hafa ekki einu sinni efni á húsnæði. Röksemdin fyrir því að hafa matarskattinn lágan er einfaldlega sú að þessi hópur þarf í öllu falli mat. Sá sem lendir í því að þurfa að lifa á undir 160 þús. kr. á mánuði mun í öllu falli þurfa að kaupa sér mat. Það er röksemdin fyrir því að þetta er nauðsynjavara. Ég mundi segja að við ættum ekki að hækka skattinn á hana nema við séum með það alveg á hreinu hvaða mótvægisaðgerðir eigi að koma þessum hóp til góða í staðinn. Það er ekki ljóst. Það á að hækka barnabætur. Barnabætur eru að mínu viti ekki hin fullkomna leið til að ná í þennan hóp. Okkur í Bjartri framtíð hefur orðið tíðrætt um umgengnisforeldra. Það er sá hópur barnafólks sem nýtur ekki barnabóta, mjög ört stækkandi hópur fólks á Íslandi, fjölskyldur sem hafa ekki lögheimili barnanna en ala þau sannarlega upp jafnvel helming ársins. Þau njóta ekki barnabóta, þau taka bara þennan skell. Svo er einfaldlega til fátækt fólk á Íslandi án barna, einstæðingar, aldraðir. Ég held að námsmenn þurfi líka lágt matvælaverð. Það er mjög mikilvægt að vera meðvitaður um að á Íslandi er matvælaverð hátt af mörgum öðrum orsökum. Því veldur fjarlægðin til landsins, flutningskostnaður er mikill. Við erum með tiltölulega háa tolla á mörgum matvælum og það á ekkert að gera í því. Tollarnir hafa meðal annars leitt af sér fákeppni, litla samkeppni á matvörumarkaði. Það er líka lítil samkeppni í smásölunni. Það er lág framleiðni í matvöruverslun á Íslandi, smæðin torveldar okkur á margan hátt. Það eru mörg tilfallandi íslensk rök byggð á íslenskum aðstæðum sem mæla með því að hafa skatt á matvæli lágan. Úr því að við erum að tala um mótvægisaðgerðir er ekki úr vegi að nefna að hér á að hækka virðisaukaskatt á bækur. Það er beinlínis ekki talað um neinar mótvægisaðgerðir í því. Ég sé ekki neitt um það hvernig á þá að koma til móts við það högg sem bókaútgáfa fær á sig. Það gerir það að verkum að manni reynist mjög erfitt, eiginlega nánast algjörlega ómögulegt, að styðja þessa skattahækkun. Af hverju leggja flestar þjóðir lágan virðisaukaskatt á bækur? Það er til þess að efla læsi, til þess að námsbækur kosti minna. Við viljum vernda íslenska tungu. Þetta eru ekki bara einhver hátíðarmarkmið, þetta eru raunveruleg markmið og við höfum reynt að ná þeim með því að hafa virðisaukaskatt lágan á bækur. Ég er alveg opinn fyrir því að hlusta á rök þess efnis að það sé kannski ekki skilvirkasta leiðin, en komið þá með einhverja aðra leið. Hver er hún? Hér skilar ríkisstjórnin algjörlega auðu. Svo vil ég að síðustu benda á að lækkun á vöruverði í kjölfar lækkana á efra þrepinu og vörugjöldum er sýnd veiði en ekki gefin. Það sýna úttektir á lækkununum 2007, 

Herra forseti. Ég fagna því að við tökum hér alvöruumræðu um markmiðið með þessum breytingum. Ég hef gert grein fyrir því allt frá fyrsta degi, allt frá því ég setti vinnu við þetta verkefni af stað í febrúar á þessu ári, að markmiðið er að gera virðisaukaskattskerfið skilvirkara sem tekjuöflunartæki fyrir ríkið. Það eru margar brotalamir í kerfinu eins og sakir standa. Þær birtast meðal annars í því að það eru rangir hvatar í því. Í hádeginu var Félag viðskipta- og hagfræðinga t.d. með fund þar sem gerð var grein fyrir úttekt sem unnin hefur verið á stöðunni í veitingahúsageiranum; kaffihús og krár komu þar inn í myndina. Þar eru mjög sterkar vísbendingar um það að vegna þess hversu hátt eða mikið bil er á milli þrepanna séu sterkir hvatar til þess að færa vöru- og þjónustusölu í neðra þrepið sem með réttu ætti að vera í efra þrepinu. Þar hverfa undan skattlagningu jafnvel milljarðatugir. Einföldun á kerfinu felst meðal annars í því að draga úr svona miklu gati. Það er í sjálfu sér alveg rétt að eftir sem áður eru tvö þrep, en stærsta einföldunin í þeim breytingum sem ég hef hér mælt fyrir felst í því að afnema með öllu vörugjöldin sem í dag leggjast á um 800 vöruflokka. Þetta finnst mér mikilvægt í tengslum við umræðu um markmið með frumvarpinu. Varðandi það sem stendur til í framhaldinu þá er ég ekki tilbúinn með neinar frekari tillögur um breikkun á skattstofninum eins og fram hefur komið áður, en ég hef líka tekið fram að þessi vinna heldur áfram og hún heldur áfram m.a. til þess að skoða möguleika til frekari 

Virðulegur forseti. Ég mundi telja það skynsamlegt, fyrst vinnan er ekki komin lengra en þetta við endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu, að bíða með svo stórar breytingar eins og hækkun á neðra þrepi úr 7% í 12. Ég held að það sé mikilvægt að vita hvert stefnan er tekin áður en farið er í leiðangurinn. Ég held að það séu svolítið augljós rök fyrir því. Það kemur mér satt að segja á óvart að vinnan sé ekki komin lengra, að ekki sé skýrari mynd til í huga hæstv. ráðherra á því hvert er lokatakmarkið. Varðandi einföldunina, þá er mikið talað um ferðaþjónustuna í því efni. Ég heyri þær raddir innan úr ferðaþjónustunni að þar kalli margir eftir því að fá að vera í einu þrepi með allt saman og þá í hærra þrepinu, það yrði einfaldara, mundi gera lífið einfaldara. Það er gerð krafa um réttlátan aðlögunartíma í því. Það er hækkun sem fer út í verðlagið til erlendra ferðamanna á tímum þar sem er hagstætt gengi og rík eftirspurn, jafnvel of mikil eftirspurn eftir landsins gæðum. Það hljómar í mínum huga sem skynsamleg aðgerð bæði til einföldunar og til tekjujöfnunar, en það er ekki verið að stíga þau skref hér. Það er mikilvægt líka að horfa á aðrar þjóðir í þessum efnum. Við erum núna í 16. sæti með lægra þrepið af 30 Evrópuþjóðum. Ef við gerum þessa breytingu verðum við í 10. sæti. Það vekur athygli mína að vel flest eru með lægra efra þrep, 23 ríki eru með lægra efra þrep. Þannig að ef þessi breyting yrði gerð 

Herra forseti. Ég vil beina sjónum hv. þingmanns að öllu því sem er utan matarkörfunnar og þetta mál hefur áhrif á. Það eru 85% af neyslunni, það eru tekjulágu hóparnir sem njóta góðs af þeim breytingum sem eru að verða á efra þrepinu, t.d. vegna lyfjakaupa og fatakaupa. Skór eru í efra þrepinu. Eldsneyti er í efra þrepinu og svo margt, margt annað sem í daglegu tali telst til nauðsynjavöru, enda er það varla svo að það séu einungis 15% af útgjöldum heimilanna sem gangi til kaupa á nauðsynjum. Væntanlega er eitthvert hlutfall af restinni líka nauðsynjavara og nauðsynleg útgjöld. Auðvitað vitum við að húsnæðiskostnaður er þar mjög stór liður. Þessar breytingar hafa jákvæð áhrif á byggingarkostnað og þar með á húsnæðisverð í landinu. Ég kom t.d. í eina verslun í gær sem selur hreinlætistæki og ýmsan þess háttar varning, þurfti að kaupa nýja síu í krana í eldhúsvaskinum. Ég spurði um vörugjöldin og svarið var að nær allt sem væri í búðinni bæri vörugjöld. Væntanlega margir vöruflokkar af þeim 800 sem eru að lækka. Menn eiga að taka þetta með í myndina þegar rætt er um heildaráhrif af þessum breytingum. Það finnst mér vera algjört grundvallaratriði til þess að fá sanngjarna mynd af stöðunni. Síðan segi ég bara varðandi það hvar við erum stödd í endurskoðun á virðisaukaskattskerfinu: Við erum alveg fullfær um að stíga þetta skref núna. Hærra lægra þrep, lægra efra þrep. Það er ekkert Norðurlandanna með lægra efra þrep. Það er ekkert Norðurlandanna með mat í lægra neðra þrepi. En það er rétt sem hv. þingmaður segir, við erum með háar tekjur af virðisaukaskattinum, hærri en margar aðrar Evrópuþjóðir. Þetta er það tekjuöflunarkerfi sem 

Virðulegur forseti. Þetta er mjög mikilvægt tekjuöflunarkerfi, skilar mjög miklum tekjum. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt að flýta sér hægt og gera ekki neinar afdrifaríkar breytingar á því fyrr en maður veit hvert lokatakmarkið á að vera. Mér finnst það vera tíðindi í þessu að lokatakmarkið er ekki á hreinu, ekki hvað varðar fyrirkomulag skattheimtunnar og enn síður, og þetta er ekki síður mikilvægt, hvað varðar mótvægisaðgerðir til að mæta þeim sem verða þó fyrir skakkaföllum vegna hækkunar á matarverði, svo dæmi sé tekið. Það er rætt um vörugjöldin og það allt saman. Ég tók það skýrt fram í ræðu minni og hef sagt það áður að við fögnum því að afnema almenna vörugjaldið. Það er vissulega einföldun sem skiptir máli, það er rétt. Við leggjum líka til í Bjartri framtíð að það verði farið í tollakerfið og reynt að efla samkeppni á matvælamarkaði á Íslandi af þessu tilefni. Ríkið gefur og ríkið tekur. Það er rætt um byggingarkostnað til dæmis. Ég stend í viðamikilli endurgerð á húsi. Ég veit ekki hvort vegur hærra, lækkun vörugjalda á einhverju því sem ég þarf mögulega að kaupa, eða það að með hinni hendinni lækkar ríkið endurgreiðslu virðisaukaskatts af vinnu iðnaðarmannanna sem þurfa að koma að þessu verki með mér. Ég veit ekki hvort ég kem út í plús eða mínus eftir aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra í sambandi við vörugjöld og lækkun á efra þrepinu til að kynna sér vel, og ég efast ekki um að hann hafi gert það, greinargerð um það hvernig lækkunin tókst í virðisaukaskattskerfinu árið 2007. Það var umfangsmikil eftirfylgni með þeirri lækkun. Því miður sýndi skýrsla sem var gerð í apríl 2008 að 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og vil byrja á því að spyrja. Ég hlustaði á ræðuna og áhrifin voru þau að þetta væru ægilegar skattahækkanir. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort 2.500 eða 2.700 millj. kr. tekjutap ríkissjóðs vegna þessara breytinga sé ekki hagnaður fyrir einhvern annan, þ.e. heimilin, sem borga þennan skatt, hvort þetta sé ekki í heildina skattalækkun. Það er fyrsta spurning mín. Síðan vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann hafi komið inn á heimili þar sem ekki er þvottavél, eldavél, ísskápur og jafnvel uppþvottavél. Fátækustu heimilin hafa kannski ekki uppþvottavél. En ég vil spyrja hann: Hefur hann komið inn á heimili sem er með þvílík tæki? Gerir hann sér grein fyrir því að þau lækka sum hver um 17–20%, það verður lækkunin á þessum heimilistækjum. Þá segir hv. þingmaður: Ja, þau kaupa þetta notað á bland.is eitthvað svoleiðis. En málið er það að um leið og verð lækkar á nýjum tækjum þá lækkar líka verðið á bland.is. Þannig að þessi lækkun á að koma sér vel fyrir alla. Síðan er það spurningin um ferðaþjónustuna sem hv. þingmaður kom inn á, gistiþjónustuna, sem komið hafði verið fram með tillögur um að hækka upp í 14%. Hann gleymdi að geta þess að það var nýtt þrep og nýtt þrep í virðisaukaskattinum er eitur í beinum margra, þar á meðal mín, vegna þess að það býður upp á enn meiri möguleika á því að hliðra til. Þegar ferðaþjónustufyrirtæki er að selja pakka, gistingu, mat, ferðir o.s.frv. í einum pakka, hvað skyldi það verðleggja matinn á mikið? Ég giska á þau verðleggi hann á 730 kr. en gistinguna þeim mun hærri af því hún er í lægra þrepi.

Virðulegur forseti. Ég þakka spurninguna. Hún veitir mér tækifæri til að ítreka það sem ég hef sagt nokkrum sinnum að við styðjum afnám vörugjaldanna. Ég ætla ekkert að gera lítið úr því að það getur haft mjög góð áhrif á heimilisbókhaldið hjá meginþorra fólks. Það sem ég var að reyna að beina sjónum þingheims að er að varðandi matinn erum við eiginlega ekki að tala um meginþorra fólks, við erum að tala um fátækasta hluta þjóðarinnar, þennan hóp, þessi 28 þúsund manns, samkvæmt ársgamalli skýrslu, sem þurfa að lifa á undir 160 þús. kr. á mánuði með öllum útgjöldum. Það er ekki fólk sem er endilega að kaupa sér mikið nýjan þurrkara. Það þarf miklu meira til, það þarf einfaldlega hærri laun, en þetta er fólk sem þarf mat. Þess vegna skilgreinum við mat sem nauðsynjar. Við viljum ekki hungur á Íslandi. Svo er það líka innifalið þegar hv. þingmaður spyr hvort þær 2.700 milljónir sem ríkið verður af endi ekki einhvers staðar. Jú, það er áleitin spurning og góð spurning hvar þessir 2,7 milljarðar lenda. Miðað við reynslu af fyrri skattalækkunum á þessum vettvangi er mjög líklegt að þetta lendi í smásölunni. Í greinargerð frumvarpsins er gert ráð fyrir því að lækkanir á efra þrepi og lækkanir á vörugjöldum skili sér að fullu út í verðlagið, „skili sér að fullu“ segir í greinargerðinni. Það þarf meiri háttar átak, meiri háttar eftirfylgni, til að þessar lækkanir skili sér að fullu út í verðlag 

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Hann féllst á að þetta væri í heild sinni skattalækkun. Það gleður mig af því ég er ánægður með þetta frumvarp. Síðan sagði hann að smásalan mundi taka þennan hagnað sem er af lækkun, sérstaklega á efra þrepinu. Þá er hann í raun að segja að það sé lítil samkeppni á Íslandi. Það vill svo til að í dag birtist frétt frá einu fyrirtæki sem selur og flytur inn raftæki, það er þegar búið að lækka skattinn, vörugjöldin, á sínum vörum. Þannig að menn njóta þess þar strax. Samkeppnin virðist vera það dugleg á þeim bæ að menn þurfa sem sagt að lækka það. Síðan talaði hann um fátækasta hluta þjóðarinnar. Það er náttúrlega alvarleg umræða. Hann talaði um fólk sem þyrfti að lifa á 160 þús. kr. Nú hef ég dálítið verið að skoða þetta. Það sem ruglar alla þessa tölfræði er það að nokkur hluti skattgreiðenda, þ.e. námsmenn, fá lánað fyrir framfærslunni. Það eru ekki tekjur. Það er lán. Þeir fá lán fyrir framfærslunni. Þetta eru um 15 þúsund heimili sem eru í þeirri stöðu að fá lánað fyrir framfærslunni. Ég hef spurt að því hvort það geti verið að þau séu þá talin með mjög lágar tekjur eða engar tekjur í öllum þessum könnunum. Þetta finnst mér að þurfi að vera skýrara, nákvæmara, ef við ætlum að komast að því hvar hin raunverulega fátækt er. Nú er það þannig að samkvæmt könnun Hagstofunnar eyða þessir fjórir tekjuhópar, lægsti fjórðungurinn o.s.frv., allir um 15% ráðstöfunartekjum sínum í mat, 85% fara í eitthvað annað. Ég geri ráð fyrir því að þeir með hæstu tekjurnar spari hluta af þessu þannig að þeir eyði minna en 85% í efsta þrepið. Það segir mér að það eru þeir sem eru með lægstu tekjurnar sem eyða meira í neðsta þrepið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta geti verið.

Virðulegur forseti. Ég er ekki viss um að ég hafi náð spurningunni almennilega en ég ætla þó að freista þess að útskýra alla vega mína sýn á þetta og minn skilning. Ég held að tekjulægsti hópurinn, sá hópur sem samkvæmt umboðsmanni skuldara hefur í raun ekki efni á að reka húsnæði og ferðast milli staða, þurfi alla vega mat. Hann þarf að geta keypt sér mat á daglegum basis og hann þarf að eiga fyrir rafmagni og hita ef hann er í húsnæði. Þetta er að hækka með þessum aðgerðum. Ég held því fram að það sé mjög óréttlátt og varhugavert að fara í svona skarpa hækkun gagnvart þessum hópi, sérstaklega, eins og ég gat um í ræðu minni, þegar ekki er farið í neinar alvöru og sannfærandi mótvægisaðgerðir. Mér finnst það lykilatriði þegar AGS talar um virðisaukaskattskerfið þá segir AGS og OECD líka að stefna eigi að einu þrepi, allir borgi bara það sama, virðisaukaskattskerfið sé ekki heppileg leið til tekjujöfnunar. Það eru á margan hátt sannfærandi rök, en það verða að koma aðrar leiðir. Þær vantar að mínu viti. Aðeins meira um vörugjöldin. Ég ítreka það að ég fagna afnámi þeirra, fagna því að almennu vörugjöldin eru afnumin. Ég vil bara ítreka þau varnaðarorð að gæta verður þess að þessi lækkun á vöruverði skili sér út í verðlag. Það hringir viðvörunarbjöllum í því sambandi. Það er verið að skera niður til Samkeppniseftirlitsins. Það er verið að skera niður til Neytendastofu. 

Virðulegi forseti. Hér hafa ýmsir stjórnmálamenn talað mikið um það að lækkunin muni ekki skila sér og jafnvel samtök líka, eins og ASÍ. Það er gleðilegt að nú þegar sjást þess merki að fyrirhuguð lækkun er byrjuð að skila sér. Það kom frétt í dag um að tvö fyrirtæki sem eru með raftæki hefðu ákveðið að lækka verð í samræmi við frumvarpið. Ég vek athygli á því, virðulegi forseti, að þegar títtnefndar breytingar komu fram um lækkun á virðisaukaskatti á sínum tíma, þá kom frétt á vef ASÍ, nánar tiltekið 3. apríl 2007, undir fyrirsögninni „Lágvöruverslanir skila lækkuninni“. Þetta kom frá ASÍ 3. apríl 2007. Þannig að það er svolítið sérstakt að heyra forustumenn ASÍ tala með þessum hætti núna. Er þetta fullkomið vantraust á þá sem voru í forustu ASÍ á þeim tíma? Sömuleiðis kom Samkeppniseftirlitið með skýrslu um verðþróun á samkeppni á dagvörumarkaði í ársbyrjun 2012. Þar segir, með leyfi forseta: „Verðhækkun dagvara var lítil á árunum 2006 og 2007. Lækkun á virðisaukaskatti á matvælum úr 14% í 7% sem og lækkun á vörugjöldum, einkum gosdrykkjum, í mars 2007 skilaði sér í samsvarandi lækkun á verði matvöru í smásölu.“ Þetta segir í skýrslu Samkeppniseftirlitsins sem kom út í ársbyrjun 2012. Ég held, virðulegi forseti, að við þurfum að fara að skoða þessa stofnun eða þá sem tala hæst núna. Það er alveg ljóst að báðir aðilar hafa ekki rétt fyrir sér, svo mikið er víst. Það má líka benda á úttekt Vísbendingar sem tók út afleiðingar af því að lækka aðstöðugjaldið á sínum tíma, sem var 1,3% skattur á atvinnulífið og var afnumið 1993. Niðurstaðan er algjörlega sú sama, að sú lækkun hafi skilað sér. Við hljótum að bíða eftir skýringum, sérstaklega frá ASÍ, væntanlega um að það sem samtökin sögðu á sínum tíma hafi ekki verið rétt. Það er alveg augljóst að hvort tveggja er ekki rétt. Virðulegi forseti. Hér hafa verið ágætisumræður. Ég vona að þetta sé upptakturinn að því sem koma skal og að við munum fara málefnalega yfir skatt- og gjaldabreytingar. Ég hef verið ánægður að heyra í sumum sem ég átti kannski ekki von á að töluðu með þessum hætti hér í salnum í dag miðað við hvernig þeir hafa talað fram til þessa. Þá vil ég sérstaklega hrósa hv. þm. Steingrími Jóhanni Sigfússyni sem mér fannst tala málefnalega að stærstum hluta um þessar breytingar. Hann benti á að bilið væri of mikið í virðisaukaskattskerfinu og sömuleiðis undanþágur of margar. Það er það sem menn eru að tala um þegar þeir segjast vilja einfalda kerfið, þ.e. að hafa bilið ekki of stórt og undanþágurnar ekki of margar. Af hverju vilja menn það ekki? Það er vegna þess að það eykur líkurnar á skattundanskotum. Það getur jafnvel verið til komið og kannski mjög oft út af því að kerfið er svo flókið að það er ekkert sjálfgefið hvað á að vera á hverjum stað fyrir sig. Menn geta mætt þessu með stórauknu eftirliti og reynt að fylgjast með öllu því sem fyrirtækin gera og/eða hitt, reynt að einfalda kerfið þannig að meiri líkur verði á því að hlutirnir skili sér, skattarnir skili sér og hvatinn til undanskota sé lítill. Virðulegi forseti. Ég hef hlustað bæði á tollvörð tala um framkvæmd vörugjaldanna og sömuleiðis á forsvarsmenn lítils fjölskyldufyrirtækis, sem er búið að vera með sömu kennitölu frá upphafi, lýsa hvernig þessi vörugjöld eru í reynd. Við skulum átta okkur á því og það skiptir máli að við séum meðvituð um það að vörugjöldin eru eitt af síðustu afsprengjum gamallar stefnu sem kom meðal annars fram í því að það voru sett hérna lög í upphafi síðustu aldar sem kölluðust bann við innflutningi á óþarfa. Það er augljóst að þegar menn hafa verið að búa til þessi vörugjöld hafa þeir leitað að því sem var óþarfi og sett sérstakan skatt á það. Upphaflega var þetta tollur. Þegar við gátum ekki lengur verið með toll af því að við gengum í EFTA og sömuleiðis út af samningum við Alþjóðaviðskiptastofnunina þá breyttum við þessu í vörugjöld. Í praxís er þetta svona: Ef viðkomandi aðili ætlar að flytja inn vöru eða selja vöru þá eru gríðarlegir hagsmunir að hún sé í tollflokki sem er ekki með vörugjald. - Virðulegi forseti. Það er spurning hvort hv. þingmenn muni í það minnsta, ef þeir vilja ekki hlusta, tala saman einhvers staðar annars staðar en hér því að maður er hættur að heyra í sjálfum sér. - Það eru gríðarlegir hagsmunir fyrir framleiðanda eða innflytjanda að vera, ekki með bestu vöruna, bestu markaðssetninguna eða bestu þjónustuna heldur er stóri hvatinn sá að hafa vöruna í réttum tollflokki sem ber ekki vörugjöld. Undanfarin ár og áratugi hafa tollverðir setið með ljósmyndir af viðkomandi vörum eða eru jafnvel með vöruna til að bera saman og átta sig á því hvaða vara þetta sé nákvæmlega, t.d. hvort þetta sé brauðrist eða samlokugrill því að lengi framan af var annað með vörugjöld og er kannski enn þá en ekki hitt. Hvenær er viðkomandi tæki að rista brauð og hvenær er það að grilla brauð? Þetta er ekki gamansaga, þetta er raunveruleg saga. Svona er þetta. Innflytjandinn má standa í því eða framleiðandinn að útskýra það og reyna að sýna fram á að ekki sé skorið í flís eða hún sé heil, ekki þvegin, til að sjá til þess að hún sé í réttum tollflokki og beri þar af leiðandi ekki vörugjald. Sumar utanhússklæðningar eru ekki með vörugjöld, aðrar eru með vörugjöld. Oftar en ekki fer þetta út í að kaupa þarf rándýra lögfræðiþjónustu til þess að gæta hagsmuna viðkomandi fyrirtækis. Hverjir borga fyrir þetta allt saman á endanum? Auðvitað eru það neytendur þessa lands. Við skulum hafa þetta í huga, virðulegi forseti, af því að hér tala menn nær eingöngu um matvæli - það er það eina sem menn hafa verið að tala um. Menn tala ekki um skattalækkunina í heild sinni heldur reyna að draga einn þáttinn út. Nú er til eitthvað sem heitir neysluvöruverðsvísitala. Hvernig ætli hún sé samsett þegar kemur að virðisaukaskattinum, ekki vörugjöldunum, bara virðisaukanum? 42% vísitölunnar eru vörur í hæsta skattþrepi, 25,5%, 23% vara eru í 7% og 35% eru ekki með neinn skatt. Nú geta menn örugglega bent á að það sé hægt að komast af án þess að kaupa allt það sem er í neysluverðsvísitölunni, en ég held að ef við erum sanngjörn þá viljum við að fólk hafi tækifæri til þess að kaupa þær vörur og þá þjónustu sem er í þessari vísitölu. Það er þess vegna fráleitt, virðulegi forseti, að taka bara einn þáttinn út en taka þá ekki í heild sinni - það er algjörlega fráleitt. Ég held, virðulegi forseti, að við séum sammála um það að fatnaður sé nauðsynjavara, skór sé nauðsynjavara, hreinlætisivörur, lyf, húsgögn, húsbúnaður.  Ofan á virðisaukaskattinn eru vörugjöld á byggingarvörur, raftæki og flatskjái - ég held að það sé ekki tekið sérstaklega fram núna þegar menn eru að selja þá, ég held að það sé bara talað um sjónvörp. Ég ætla að fara út í búð, virðulegi forseti, og kynna mér það sérstaklega. Ég verð að viðurkenna að þegar ég var búinn að hlusta á alla þessa flatskjáaumræðu fór ég að velta því fyrir mér hvort maður gæti keypt sér túbusjónvarp. Ég held að það sé alla vega ekki hægt að kaupa sér nýtt túbusjónvarp.  Virðulegi forseti. Ég er ánægður að heyra að forsendur séu fyrir því að menn vilji í raun einfalda kerfið, fækka undanþágum og breikka skattstofnana. Menn hafa nefnt ferðaþjónustuna sérstaklega og ýmis dæmi henni tengd. Ég tek undir það.  Virðulegi forseti. Í tillögu til þingsályktunar um mótun viðskiptastefnu Íslands, sem ég er búinn að flytja nokkrum sinnum, ég held ég sé að flytja hana núna í fjórða sinn með öllum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins, eru kannanir um kaup fólks eftir tekjustigum. Þar kemur skýrt fram að tekjulægsta fólkið kaupir til dæmis nær allan sinn fatnað hér á landi sem er nauðsynjavara. Það greiðir 25,5% virðisaukaskatt af honum. Á meðan erum við með sérstaka ríkisverslun, virðulegi forseti, sem er með skattafslátt á öllu milli himins og jarðar. Eins og ég las hér upp áðan og ætla að gera aftur þá eru vörurnar, ef farið á heimasíðu Fríhafnarinnar og vörurnar skoðaðar, flokkaðar með þessum hætti: Áfengi, snyrtivörur, sælgæti, tóbak, leikföng, ferðavörur, heilsuvörur, Dutyfree Fashion, annar fatnaður og að endingu Victoria's Secret. Þetta eru vöruflokkarnir í ríkisfríhöfninni okkar sem sumir geta keypt í. Ef menn fara í bæjarferð rétt við hliðina þurfa þeir að greiða allt önnur verð. Virðulegi forseti. Ég tel að það eigi að vera markmið ef menn eru í alvöru að hugsa um þá sem tekjulægstir eru að minnka í það minnsta muninn hjá þeim sem geta og hafa efni á því að ferðast og geta keypt vöruna á öðru verði og hjá hinum sem hafa ekki efni á því. Við hljótum að vera sammála um það. Þegar við förum í einföldun og lækkun á gjöldum, hvort það eru vörugjöld eða annað slíkt, þá erum við auðvitað að styrkja íslenska verslun. Fólk vinnur í þeim verslunum. Við erum að styrkja íslenska atvinnuvegi. Við sjáum náttúrlega fjölmörg dæmi um það, hvort sem okkur líkar betur eða verr, og við getum afgreitt það sem algjöran óþarfa en þetta eru bara mannheimar. Hæstv. ráðherra minntist hér á eitthvað sem heitir iPod. Um tíma voru níu af hverjum tíu, en það var fullt af þeim hér á landi, keyptir í útlöndum. Með því fyrirkomulagi sem við vorum með vorum við að færa störf frá Íslandi til annarra landa. Mér er vel við aðrar þjóðir en ég held að það sé markmið og okkar hlutverk að reyna að efla íslenskt efnahagslíf og atvinnustig og við gerum það auðvitað með því að styrkja íslenska verslun.

Frú forseti. Hv. þingmaður talar um markmið. Markmið okkar sameiginlegt hlýtur að vera að tryggja sem lægst verð til neytenda. Ég samgleðst hv. þingmanni með það að verið er að afnema vörugjöld. Ég hef alltaf verið þeirrar skoðunar og barist fyrir því eins og hann. Ég hef gert það í verki og sýnt það í dáð, til dæmis með því að í tíð síðustu ríkisstjórnar gerði ég fríverslunarsamning við Kína sem þýðir að verið er að aflétta gjöldum, miðað við innflutning sem þá var, af íslenskum neytendum sem svarar til 3 milljarða á ári. Það skiptir máli. Í þessu tilviki hins vegar er þetta líka spurning um prinsipp. Ég hef lagt það algjörlega skýrt fyrir að mitt prinsipp er að vernda þá tekjulægstu. Það er alveg sama hvað hv. þingmaður talar mikið um flatskjái, frystiskápa, ísskápa og ryksugur, það er einfaldlega staðreynd, eins og hefur komið fram í umræðunni, að þeir sem eru tekjulægstir nýta hæst hlutfall af ráðstöfunartekjum sínum til kaupa á matvöru. Þess vegna kemur þetta verst við þá. Það er ekki rétt sem hv. þingmaður sagði áðan að menn hefðu verið að vísa til ASÍ um að lækkanir skiluðu sér ekki til neytenda. Það sem menn hafa vísað í hjá ASÍ er einfaldlega könnun sem sýnir að þeir tekjulægstu nota tvöfalt hærra hlutfall af ráðstöfunartekjum sínum til að kaupa mat og vörur sem eru í lægra þrepinu en þeir tekjuhæstu. Það er fólkið sem ég er að hugsa um. Það eru þessi 22 þús. manns sem bent var á að lifa við eða undir fátæktarmörkum á Íslandi, þessi 8,3% sem komu fram við úttektina á bak við fátæktarskýrsluna sem kom út í fyrra, þetta er fólk sem lifir á í kringum 170 þús. kr. á mánuði. Er það að verja miklum peningum til þess að 

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni, hann gerði vel þegar hann gerði fríverslunarsamning við Kína. Það var gott af því að ef Samfylkingin hefði náð sínu fram værum við í tollabandalaginu Evrópusambandinu og hefðum ekki getað gert þennan samning. En hæstv. ráðherra lét það ekki þvælast fyrir sér og vann ötullega að því og hafi hann þakkir fyrir.  Virðulegi forseti. Forustumenn ASÍ og Samfylkingarinnar sögðu að skattalækkanir skiluðu sér ekki til neytenda, það er það sem þeir sögðu. Ég var að lesa í blaði að nú þegar væru þær farnar að skila sér til neytenda bara með frumvarpinu. Síðan las ég upp úr frétt frá ASÍ á sínum tíma sem sagði að skattalækkanir hefðu skilað sér til neytenda. Það er kjarni málsins að ASÍ og Samkeppniseftirlitið sögðu að þessar lækkanir hefðu skilað sér. Ef við erum að hugsa um tekjulága - ég sá þessar forsendur hjá ASÍ. Þar bera þeir saman tvö dæmi, annars vegar tekjulága með 100 þús. kr. í laun og 100 þús. kr. í lán og fjölskyldur með 600 þús. kr. í tekjur og engin lán, það eru forsendurnar. Segja svo: Tekjulægri borga miklu meira hlutfallslega í matvæli. Þetta er ekkert eins og Hagstofan hefur gert þetta eða neinn annar. Ef við erum að hugsa um tekjulága þurfum við þá ekki að hugsa um húsnæði? Þurfum við ekki að hugsa um fatnað? Það veit auðvitað hver maður að menn geta gengið lengur í fötunum sínum, þetta snýst ekkert um það. Fólk þarf meira en matvæli, það vita allir. Hvað er að því? Af hverju er enginn hljómgrunnur hjá Samfylkingunni fyrir því að reyna að minnka muninn hjá hinum útvöldu sem geta keypt allt sitt á allt öðru verði en almenningur? Er þetta eitthvað sem menn vilja bara hafa svona, vilja þeir kannski auka muninn?

Frú forseti. Hv. þingmaður er slyngur og orðfimur og það er merkilegt að sjá hvernig hann forðast í reynd kjarna þessarar umræðu sem er millum okkar tveggja. Kjarni málsins í andsvari mínu áðan var að benda á að ASÍ hefur gert könnun á því hvernig mismunandi tekjuhópar verja ráðstöfunarfé sínu. Það kemur í ljós að þeir sem eru tekjulægstir verja tvöfalt hærra hlutfalli en hinir tekjuhæstu til að kaupa sér matvörur. Þetta er fólkið sem er borið fyrir borð í frumvarpinu. Ég er sammála því að það er gott að geta lækkað gjöld og lækkað skatta. En það má ekki verða á þann hátt að verið sé að hækka nauðsynjavörur fyrir þann hóp í samfélaginu sem ber minnst úr býtum. Það er einfaldlega þannig að sá sem hefur úr að spila 165–175 þús. kr. á mánuði getur ekki byggt sér raðhús upp á 42 millj. kr. eins og var hið sérkennilega dæmi sem formaður Sjálfstæðisflokksins tók hér í dag. Þessi hópur getur varla endurnýjað ísskápinn sinn eða þvottavélina og hann getur ekki keypt sér flatskjái. Fólk sem er með þessar tekjur er ekki að endurnýja hluti af þessum toga. Það berst í bökkum og reynir að lifa frá degi til dags. Kannanir sýna líka að 60% af þessu fólki nær ekki endum saman. Þetta er fólkið sem ég slæst fyrir. Um leið og ég get tekið undir margt sem hv. þingmaður segir að sé lofsvert við frumvarpið breytir það ekki hinu að hluti af þessum tekjulægstu hópum fær ekki til baka það sem verið er að leggja á þá með öðrum hætti. Það er mín aðfinnsla. Um það ættum við að reyna að vera sammála að 

Virðulegi forseti. Tölum um tekjulága. Hverjir tapa á háu húsnæðisverði? Eru það auðkýfingarnir í þessu landi? Hverjir tapa á því að lánin hækka? Eru það auðkýfingarnir? Nei, virðulegi forseti. Þessar aðgerðir eru skref í þá átt að lækka húsnæðisverð. Það hefur jákvæð áhrif út í verðlagið.

Af því að það kaupir …

Þessar aðgerðir …  Þegar síðasta ríkisstjórn hækkaði vörugjöld komu 1.000 milljónir - eitt þúsund milljónir - í lánin hjá fólkinu. Hverjir fóru verst út úr því? Auðkýfingarnir? Nei, tekjulága fólkið sem skuldaði. ASÍ sagði 2007: Aðgerðirnar skiluðu sér til neytenda. Þeir sögðu það 2007. Skattalækkunin skilaði sér til neytenda. Samkeppniseftirlitið sagði í skýrslu 2012 að aðgerðirnar 2007 hefðu skilað sér til neytenda. Nú segir ASÍ eitthvað allt annað. Og einhvern veginn er ótrúlegur samhljómur á milli ASÍ og Samfylkingarinnar í þessu máli.

Já, með öðrum.

Og meira að segja VR - þegar farið er út í aðgerðir til að styrkja íslenska verslun, samkeppnislög íslenskrar verslunar, sem er náttúrlega til þess fallið að bæta hag verslunarfólks, þá er rosalegur samhljómur á milli verslunarmannafélagsins, Samfylkingarinnar og ASÍ. En eitt er alveg ljóst.

Hvað er að því?

að ASÍ getur bæði haft rétt fyrir sér núna og 2007. Það er algjörlega augljóst. Spurningin er þessi: Hvaða ASÍ hefur rétt fyrir sér? ASÍ 2007 eða ASÍ núna? 
            

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er eini þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem hefur talað í þessu máli fyrir utan málsflytjanda, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra.  Nú er það svo að þegar síðasta hæstv. ríkisstjórn kom með frumvarp inn um breytingu á þessum sömu liðum þá man ég ekki betur en að hv. þingmaður hafi farið hamförum, talað hátt og lengi um þá ósvinnu, sem hann kallaði svo, að ætla sér að gera þær skattkerfisbreytingar sem þar var verið að boða á ferðaþjónustuna með svo stuttum fyrirvara. Þar var aðlögunartíminn sex mánuðir og í meðförum þingsins og í meðförum ríkisstjórnar var það lengt upp í níu mánuði. Hér er verið að gera þetta með þriggja mánaða aðlögun. Hv. þingmaður nefndi það oft þá, sem var alveg rétt, að ferðaþjónustuaðilar voru þá allir búnir að gefa út sínar verðskrár. Hvað hefur breyst, virðulegi forseti, frá stjórnarandstæðingnum Guðlaugi Þór Þórðarsyni yfir í stjórnarsinnann hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarsyni hvað þetta varðar?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr: Hvað hefur breyst? Það hefur ekkert breyst. Þetta er það viðkvæmasta í þessu, það er bara hárrétt hjá hv. þingmanni og rétt að benda á það.  Hér voru nefndir ýmsir þættir, menn hafa nefnt veiðileyfi og ýmislegt annað, sem maður mundi allt vilja sjá þarna inni. Vonandi kemur það inn sem fyrst. En ekki verður á allt kosið í þessu. Ég ætla ekkert að þræta fyrir það að þessi þáttur málsins mætti vera betri. Ég er hins vegar svo sannfærður um ágæti þess að fara í þessa stærstu einföldun skattkerfisins að afnema vörugjöldin að ég mun gera allt það sem ég get til að klára þessar breytingar. Það er stórkostlegt framfaraskref. 

Hæstv. forseti. Já, ég mun koma að því í ræðu minni hér á eftir varðandi vörugjöldin og annað slíkt í frumvarpinu. En hér hefur það komið alveg skýrt fram, og það ber að þakka fyrir þá hreinskilni sem hv. þingmaður sýnir, að töluverður munur er á því hvort menn eru stjórnarandstæðingar eða stjórnarsinnar eins og hv. þingmaður er núna. Það er mikill munur á þessum málflutningi og ekki er nema eitt og hálft ár á milli þessara breytinga. En hér viðurkennir hv. þingmaður að fullbratt sé farið með því að setja þetta á 1. mars nk., hann afneitar þessari hugmynd í raun og veru og lýsir sig andvígan henni. Hitt atriðið sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í varðar málaflokk sem við báðir höfum mikinn áhuga á, en það er íþróttaiðkun landsmanna og þá alveg sérstaklega barna og ungmenna. Í fyrsta skipti verður lagður virðisaukaskattur á íþróttafélög sem ferðast til og frá sínum stað til keppni. Með öðrum orðum, eins og ég sagði áðan í stuttu andsvari við hæstv. ráðherra, þarf íþróttafélag sem fer með hóp iðkenda milli landshluta að greiða allt að 1 milljón króna í þá rútuferð. Sú ferð hækkar um 120 þús. kr. við þessa breytingu. Hún hækkar þannig, ef það væru 40 í rútunni, um 3 þús. kr. á hvern einstakling í hverri ferð. Og fari aðili sex sinnum, sem alveg getur gerst, þá eru það 18 þús. kr. á ári. Hvort sem þetta er nú nauðsynjaþáttur eða hvað, við erum sammála um að nauðsynlegt sé að unglingar stundi heilbrigt íþróttastarf, en þetta kemur inn í útgjöld heimilanna og vegur á móti. Þetta er hvergi mælt inn í þær vísitölur eða þá útreikninga sem hér eru sýndir.

Virðulegi forseti. Ég var nú bara ærlegur í svari mínu og mér finnst að hv. þingmaður eigi að vera það líka. Ég er ekkert að lýsa mig mótfallinn fjárlagafrumvarpinu. Ef hv. þingmaður ætlar að spyrja mig hvort ég sé sammála hverju einasta atriði sem þar er þá er það ekki svo. Ég efast um að hv. þingmaður hafi nokkurn tíma verið sammála öllu því sem var í þeim fjárlagafrumvörpum sem við keyrðum í gegn, samherjar í ríkisstjórn, eða þegar hann var í ríkisstjórn. Þannig er það ekki. Ég segi það alveg eins og er og hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson nefndi það alveg skýrt að þetta væri það viðkvæmasta í þessu máli. Hv. þingmaður fór alveg ágætlega yfir ýmsa þætti þess máls. Hv. þingmaður spurði sömuleiðis hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson út í þennan þáttinn, varðandi ferðirnar, og ekkert nýtt er komið í því. Við verðum að hafa einhver prinsipp í því þegar menn fara í skattlagningu. Ef það er ekki gert lendum við í vanda vegna þess að þá munu menn sækja rétt sinn. Það verður að vera samhengi í hlutunum. Prinsippið þarna eru áætlunarferðir og almenningssamgöngur vega kannski þyngst þar - kannski eru þær eini þátturinn, ég hef ekki skoðað það - eru þá undanþegnar. Menn eru eðli máls samkvæmt að reyna að hafa meiri tekjur af undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, einum, sem er ferðaþjónustan. Ég held að menn hafi bara verið mjög hreinir og beinir í því. Æskilegast væri að við gætum gengið lengra og samræmt þessa hluti enn frekar. Þá þýðir að öðrum þeim markmiðum sem við viljum ná, hvort sem það er að styðja fólk til íþróttaiðkunar eða annað slíkt, þurfum við að ná eftir öðrum leiðum. En vandinn er sá að þegar við förum að pikka hluti út, eins og menn hafa gert í gegnum skattkerfið, þá sitjum við á endanum uppi með kerfi eins og vörugjaldakerfið sem er í eðli sínu orðið mjög flókið 

Frú forseti. Ég vil gera athugasemd um framvindu fundarins sem varðar rétt minn sem þingmanns til að eiga orðastað við talsmenn ríkisstjórnarinnar. Þetta frumvarp sem við ræðum hérna er alveg sérstakt í þingsögu síðasta aldarfjórðungs að því marki að það nýtur ekki stuðnings annars stjórnarflokksins. Það hefur komið skýrt fram af hálfu Framsóknarflokksins að hann styður ekki þetta frumvarp. Þetta hafa ýmsir talsmenn flokksins í efnahags- og fjármálum sagt algjörlega skýrt í fjölmiðlum. Ég átti hér í síðustu viku orðastað við hv. þm. Karl Garðarsson sem hefur lýst andstöðu við þætti í þessu frumvarpi. Hv. þingmaður sagði þá að hann kysi að bíða með málflutning þangað til þetta frumvarp yrði til umræðu. Hið sama hefur hv. þm. Vigdís Hauksdóttir sagt. Það vill svo til að á mælendaskrá er enginn maður úr Framsóknarflokknum, og ég spyr: Á þessum fundi að ljúka án þess að við, almennir þingmenn, fáum tækifæri til að ræða við Framsóknarflokkinn 

Þú ert … framsóknarmanna.

Hæstv. forseti. Ég kem hingað eingöngu til að taka undir með hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni sem vekur athygli á því að enginn framsóknarmaður er á mælendaskrá þessa máls. Hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur að mestu leyti setið hér í dag, formaður efnahags- og viðskiptanefndar, og hlustað á þær ræður sem haldnar hafa verið sem ég tel ákaflega mikilvægt. Ég sakna þess í þingstörfum hvað nefndarmenn viðkomandi nefndar eru lítið á staðnum að hlusta á það sem kemur fram í þessu máli. Það hefur einnig komið fram að hv. þm. Vigdís Hauksdóttur, formaður fjárlaganefndar, ætlaði ekki að tjá sig um fjárlagafrumvarpið - sem hún hefur lýst andstöðu við vegna matarskattsins, svo og margir aðrir framsóknarmenn, þar á meðal forsætisráðherra - heldur ætlaði hún að ræða það undir þessum lið. Þess vegna er mjög mikilvægt að kannað verði hvort viðkomandi þingmaður ætlar 

Frú forseti. Þetta er ákaflega sérkennilegt að þingmenn Framsóknarflokksins virðast bila í hnjánum. Þeir þora ekki að mæta til þessarar umræðu. Það er svo sem ágætt að þeir sitji hér og taki niður punkta en staðreyndin er sú að hæstv. forsætisráðherra hefur sagt að það séu skelfilegar fréttir að menn velti fyrir sér að hækka það sem hann kallaði matarskattinn og er sannnefni. Það var líka hann sem á sínum tíma sagði að það væri margsannað að hækkun matarskattsins kæmi langverst við þá tekjulægstu. Og þá spyr ég: Af hverju þorir Framsóknarflokkurinn ekki að koma til þessarar umræðu? Framsóknarflokkurinn segir í fjölmiðlum að hann hafi fyrirvara við frumvarpið sem þýðir að það nýtur að minnsta kosti ekki óskoraðs stuðnings Framsóknarflokksins. Helstu talsmenn flokksins í fjárlaga- og efnahagsmálum hafa sagt að þeir mundu koma til þessarar umræðu til að gera þingheimi skoðanir sínar ljósar - og hvar eru þeir? Á þessari umræðu að ljúka án þess að þeir þori að taka til máls?

Forseti. Það hefur gjarnan verið gagnrýnt að við hér í þingsölum séum ekki mjög skilvirk og eyðum tímanum frekar en að nýta hann. Ég hef einmitt verið að hugsa það hér í dag að nú ræðum við stjórnarfrumvarp sem við vitum að margir stjórnarþingmenn eru á móti. Við vitum hins vegar ekki hvort það er virkilega þingmeirihluti fyrir því þannig að það er alveg ljóst að frumvarpið á eftir að breytast mjög mikið. Nú er það auðvitað bæði sjálfsagt og eðlilegt að stjórnarfrumvörp breytist í meðförum Alþingis, en að þau breytist að markmiðinu, að því sem nákvæmlega er verið að gera, og ekki bara í einhverjum smáatriðum heldur í útfærslum, er svolítið skrýtið. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort við eigum ekki að nýta tímann betur og tala um eitthvað sem við vitum að er líklegt að komi 

Virðulegi forseti. Nú eru níu manns á mælendaskrá í þessari ágætu umræðu og enginn þeirra er framsóknarmaður. Það væri kannski ekki mikil frétt nema vegna þess að það gerðist á dögunum að ekki ómerkilegri þingmaður en hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, sem er líka aðstoðarmaður forsætisráðherra, gerði grein fyrir því í fjölmiðlum að Framsóknarflokkurinn í heild hefði verið með fyrirvara á málinu. Framsóknarflokkurinn í heild var með fyrirvara á málinu. Og nú bíða menn eftir því að heyra í hverju sá fyrirvari hafi falist. Hverjir eru þeir efnisþættir sem Framsóknarflokkurinn setti fyrirvara við? Að öðrum kosti er ekki hægt að halda umræðunni áfram ef við vitum ekki nákvæmlega hver þessi álitamál eru milli stjórnarflokkanna. Það hlýtur að vera eðlileg krafa að við köllum eftir því að annar stjórnarflokkurinn komi hér og eigi orðastað við þingmenn 

Hæstv. forseti. Umræðan um þetta frumvarp sem er á þskj. 2, annað aðalmál þessarar ríkisstjórnar, hefur um margt verið hér ágæt í dag. Þetta frumvarp fjallar um breytingu á lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskattskerfið sem var tekið upp í ársbyrjun 1990, og um vörugjöldin frá 1987 með öllum þeim breytingum sem þar á hafa verið gerðar. Það hefur verið mjög fróðlegt að fylgjast með þessari umræðu eins og hún hefur orðið. Ég vil þó ítreka það sem ég sagði áðan, ég sakna þess mjög að allir hlutir skuli ekki koma fram og kannski enn meira eftir að ég heyrði hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur lýsa því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, aðstoðarmaður forsætisráðherra, hefði lýst því yfir einhvers staðar að þingflokkurinn eins og hann leggur sig hafi haft fyrirvara á þessu frumvarpi. Það hafði ég ekki heyrt áður þó að ég hafi heyrt um einstaka þingmenn. Það er mjög bagalegt fyrir þessa 1. umr. að þeir fyrirvarar sem framsóknarmenn hafa sett inn komi ekki fram og hvað þeir sjá málinu helst til foráttu. Áður fyrr sátu nefndarmenn viðkomandi nefnda við 1. umr. Það hefur ekki verið mikið um það núna, en eitthvað þó og ber að sjálfsögðu að þakka fyrir það. Samt á ekki að þurfa að þakka fyrir það. Eins og ég segi eru hér lagðar fram stórar og miklar breytingar á virðisaukaskattskerfinu, þ.e. að lækka efra þrepið, hækka neðra þrepið og taka út nokkrar undanþágur sem hafa verið í neðra þrepinu. Það er allt og sumt sem heitir um einfaldleikann. Sá sem hér talar er talsmaður þess að hafa skattkerfið einfalt, alls ekki flókið, alls ekki þannig að það sé hægt að gera, viljandi eða óviljandi, fullt af mistökum, t.d. við innslátt þegar vara er greidd. Það fer bara eftir því hvernig viðkomandi aðili sem tekur við greiðslunni stimplar upphæðina inn hvort það er í virðisaukaskattsþrepi 7%, 25,5% eða bara ekkert. Það er jafn alvarlegt ef viðkomandi aðili slær inn í virðisaukaskattskerfi einhverja sölu sem á ekki að vera í neinu þrepi, er með 0% skatt, er í 3. flokki í raun og veru. Eina einföldunin er þessi sem hér er. Ég ætla að gera aðeins að umræðuefni það flókna kerfi sem er í ferðaþjónustunni, kerfi sem margir telja allt of flókið, að á ferðaþjónustuna og ýmsa þjónustu sé hægt að leggja hærri virðisaukaskatt. Ég geri það aftur að umtalsefni hvernig núverandi stjórnarsinnar, framsóknarmenn og sjálfstæðismenn, höguðu sér undir lok síðasta kjörtímabils þegar síðasta ríkisstjórn ætlaði sér að gera breytingar á virðisaukaskattskerfinu gagnvart ýmsu í ferðaþjónustunni. Þá höfðu menn hátt, töluðu mikið, beittu sér fyrir miklum fundum og þrýstingi og töluðu gegn þessu eins og hér hefur komið fram. Í andsvari við hv. þm. Guðlaug Þór Þórðarson áðan spurði ég hann út í þriggja mánaða aðlögunartíma sem hér er boðaður sem þeir beittu sér gegn sem stjórnarandstæðingar, meira að segja hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson og fleiri. Þar var sex mánaða aðlögunartími, sex mánaða fyrirvari, sem var svo lengdur upp í níu. Að lokum tókst það en núverandi hæstv. ríkisstjórn felldi þetta svo úr gildi. Það var margt flókið í þessu kerfi. Það má til dæmis segja að ferðaþjónustuaðilar hafi hag af því að reka ferðaþjónustu. Þeir geta selt mér pakka upp á 100 þús. kr. og ferðaskrifstofurekstur ber engan virðisaukaskatt. Gisting ber 7% virðisaukaskatt, matur 25,5% og vín 25,5% og sumar ferðir 0% en aðrar 7%. Í framkvæmd getur ferðaskrifstofan sagt að helmingurinn af þessu, þess vegna 50 þús. kr., sé ferðaskrifstofurekstur og beri engan virðisaukaskatt. Fínasti matur á fínasta veitingastað er verðlagður á 2.500 eða 5 þús. kr. og af þeirri upphæð er borgaður skattur. Vínföngin geta sömuleiðis verið í uppgjöri en niðurgreidd og svo munar hvort ferðin er farin á hestum með leiðsögumanni eða ekki leiðsögumanni. Það er alveg hárrétt að þetta er allt of flókið þannig að að því leytinu til er í þessu frumvarpi farið hér í ákveðna einföldun á kerfinu sem á þá að gera það að verkum að það verður auðveldara að gera upp og ríkið fær þá meira af þessari starfsemi. En það fylgir ýmislegt meira með eins og ég hef gert að umræðuefni en ætla ekki að eyða meiri tíma í, þ.e. ný skattlagning á íþróttaferðalög barna og unglinga. Þau munu koma inn með 12% virðisaukaskatt. Ég teldi þá eðlilega mótvægisaðgerð að ríkisstjórnin beitti sér fyrir því að ferðajöfnunarsjóður íþróttafélaga, með því fallega nafni ferðajöfnunarsjóður, yrði efldur stórlega. Mér skilst að það standi samt ekki til. En við skulum vona að þessi umræða leiði til þess að þeir aðilar sem fá frumvarpið og sitja í þeirri nefnd sem fer með þetta mál, efnahags- og viðskiptanefnd, taki þetta til skoðunar ásamt ýmsu öðru í ferðaþjónustu eins og dæmið sem ég nefndi áðan sem á að girða fyrir að menn geti leikið sér með þessar upphæðir, þ.e. hvernig þær eru gerðar upp á virðisaukaskattsskýrslu. Ég vona að nefndin skoði þá líka hvað ferðaþjónustan eins og hún hefur verið undanfarin ár hefur fengið í útskatt á móti innskatti vegna þess að það er alveg rétt, það kom fram síðast og það var ein af mörgum ástæðum þess að menn vildu breyta þessu kerfi, að menn vissu að sumir í ferðaþjónustu fengju greitt til baka af því að innskatturinn er meiri en útskatturinn. Ríkissjóður á ekki að greiða til baka í því þannig að gagnvart því er jákvætt að skoða þetta þótt ýmislegt annað fylgi hér með, eins og ég segi. Varðandi vörugjöldin er ég sömuleiðis mjög hlynntur því, skulum við segja, að þessi skoðun fari fram. Ég vil hins vegar segja að þetta er öruggasta skattheimtan í þessu kerfi. Hún skilar sér 100% til ríkissjóðs vegna þess að þetta er lagt á þegar varan er flutt til landsins og innflytjendur fá ekki vöruna fyrr en búið er að greiða vörugjöld og tolla af henni. Þá varðar okkur ekkert um hvað gert er við hana þegar hún ber svo virðisaukaskatt í framhaldi af því. Þetta eru 6,5 milljarðar í dag sem skiptast þannig, eins og hér er sagt á einum stað í frumvarpinu, að 3 milljarðar af þessum 6,5 eru tekjur ríkissjóðs af matvælum. 3,5 milljarðar eru aðrar vörur, eins og raftæki til heimilisnota sem eru nálægt 1,4 milljarðar, bílavörur 0,5 milljarðar, byggingarvörur 1,2 milljarðar og ýmsar vörur, svo sem varahlutir í raftæki, 0,4. Þetta eru samtals 3,5 milljarðar kr. Þetta er sem sagt mjög öruggur tekjustofn en hann er flókinn í framkvæmd. Þetta eru 800 vöruflokkar og eins og hér hefur komið fram er í raun mjög ósanngjarnt hvernig hann er lagður á. Dæmið af samlokugrillinu á móti brauðristinni er gott. Ég get nefnt annað dæmi, sem ég hef rætt við síðustu tvo eða þrjá fjármálaráðherra, af innlendri iðnaðarframleiðslu sem er í samkeppni við vörur erlendis frá, að sjálfsögðu. Norður í Ólafsfirði eru byggðir slökkvibílar og sjúkrabílar. Allar innflutningsvörur, hvort sem það eru ljós, skrúfur eða annað, bera vörugjöld og íþyngja þá íslenskri starfsemi gagnvart því að vera samkeppnisfær við fullútbúna bíla erlendis frá. Komi þeir frá Evrópska efnahagssvæðinu bera þeir ekki þessi gjöld. Að því leytinu skekkja þeir og gera innlendri starfsemi erfiðara fyrir. Þarna hef ég nefnt tvö atriði af því sem ég tel til bóta í þessu frumvarpi. Þá kem ég að síðasta þættinum sem er hækkun á lægra þrepinu úr 7% í 12% og þá alveg sérstaklega hvað varðar matvöruna. Hér hefur átt sér stað umræða um þetta og það verð ég að segja alveg eins og er að ég lýsi mig andvígan þeirri breytingu vegna þess að ég treysti ekki þeim mótvægisaðgerðum sem eru lagðar á borð fyrir okkur í frumvarpinu, hvernig það er reiknað út. Ég hef að sama skapi fyrirvara um að vörugjöld og lækkun virðisauka í efra þrepinu skili sér í fullkominni lækkun vöruverðs í landinu. Það getur vel verið að hún geri það fyrst en það getur skeð í framhaldi af því að álagning viðkomandi aðila hækki meira en hún er í dag og þar með hækkar varan. Það er þetta með matarskattinn sem ég stoppa við. Ég stoppa til dæmis við þá umræðu sem hér hefur verið í dag þar sem menn tala um ráðstöfunartekjur heimila, að lægst launaða fólkið eyði 20% í mat. Hér hafa nokkrir þingmenn nefnt töluna 150 eða 160 þús. kr. ráðstöfunartekjur hjá þeim sem lægst laun hafa í þjóðfélaginu. Ég leyfi mér að efast um að viðkomandi fjölskylda eyði ekki nema 25–30 þús. kr. í matarkaup á mánuði. Ég leyfi mér bara að efast um að þessar forsendur séu réttar. Ég skil ekki hvernig einstaklingur með 150 þús. kr. í ráðstöfunartekjur eyðir eingöngu 20% eins og ASÍ segir. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nefnt töluna 15–18%,  Fjölskylda með 500–600 þús. kr., jafnvel 700 þús. kr., á mánuði skerðist í barnabótum og fær nánast ekki neitt. Þær barnabætur sem sýndar eru hér koma ekkert til móts við það. Virðulegi forseti. Tíminn sem maður hefur til umráða við 1. umr. líður hratt þar sem menn viðra skoðanir sínar og benda á atriði sem betur mættu fara vegna þess að nefndin tekur þetta til umfjöllunar. Vonandi verður það góð vinna og mikið af gögnum kallað inn sem við höfum ekki séð, eins og með skiptingu vörugjalda og annað slíkt, að við förum í gegnum þetta. Ég átti andsvar við hæstv. ráðherra um átakið Allir vinna vegna þess að hér kom fram að lækkun efra þrepsins muni leiða til 1% lækkunar á byggingarkostnaði. Tekið var dæmi af 42 millj. kr. raðhúsi og þá eru 420 þús. öll lækkunin hvað það varðar. Við breytinguna sem er í öðru frumvarpi á átakinu Allir vinna, þ.e. að taka endurgreiðslu á virðisaukaskatti af vinnu á byggingarstað úr 100% niður í 60%, hverfur þessi ávinningur algjörlega.

Afslátturinn er fyrir endur…

Afslátturinn kemur inn í alla þessa þætti. Þetta átak er kúttað niður hvað það varðar og það hefur áhrif, en þetta sjáum við hvergi í þeim útreikningum sem fylgja þessu frumvarpi sem eiga að vera réttlæting stjórnarflokkanna fyrir því að þetta sé skynsamleg breyting. Ég þykist sjá að hjá framsóknarmönnum gera þessir þættir það að verkum að þeir hafa fyrirvara og hafa lýst andstöðu við þetta verkefni. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir, formaður fjárlaganefndar, er nú komin í salinn. Hún hefur lýst yfir andstöðu sinni við þetta frumvarp gagnvart matarskattinum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir gott innlegg í þessa umræðu og fína ræðu. Það eru margar ágætisábendingar, sérstaklega varðandi undanþágurnar og mér heyrist að hv. þingmaður sé frekar að hallast að því að við eigum að reyna að fækka undanþágunum til að auka jafnræðið í framkvæmd. Það finnst mér vera skynsamleg nálgun og verður helsta áherslan í því starfi sem enn er óunnið í fjármálaráðuneytinu og með þeim sem við munum starfa með við að halda áfram að betrumbæta virðisaukaskattskerfið. Það er sérstaklega með hliðsjón af því hvað við getum gert til að breikka skattstofninn og meta áhrifin af því að fækka undanþágunum og auka þannig skilvirkni kerfisins. Ég leyfi mér að skjóta því inn í að það er athyglisvert að þeir sem eiga rætur sínar að rekja til Alþýðuflokksins sáluga skuli vera jafn harðir talsmenn þess nú að vera með þrepaskipt og jafnvel undanþáguríkt virðisaukaskattskerfi vegna þess að framan af var það eitt helsta baráttumál Alþýðuflokksins, sem síðar rann inn í Samfylkinguna, að vera með einfalt kerfi og helst án allra undanþágna, eins og Jón Baldvin Hannibalsson innleiddi kerfið strax í upphafi: Engar undanþágur og matinn í efsta þrep. Við fengum í dag endurútreikning frá Rannsóknarsetri verslunarinnar á Bifröst sem hefur nú reiknað inn áhrifin af lækkun vörugjalda á mat og kemst að þeirri niðurstöðu að hækkunin sé rétt innan við helmingur af því sem rætt var um í síðustu viku af hækkun virðisaukaskatts á matvæli eða rétt að meðaltali 20 þús. kr. Fyrir lægsta tekjufjórðunginn eru það 16 þús. kr. og það verður auðvelt fyrir hv. þingmann að átta sig á því að fyrir barnafjölskyldur er það vel upp unnið og rúmlega það með hækkun á barnabótum.

Hæstv. forseti. Ég held að ekkert sérstakt hafi komið fram hjá hæstv. fjármálaráðherra í andsvari við ræðu minni sem ég þarf að bregðast við. Eins og ég sagði er sannarlega rétt að fækka undanþágum og gera kerfið skilvirkara og sem dæmi tók ég ferðaþjónustuna með ferðaskrifstofureksturinn. Ég get tekið mörg fleiri dæmi úr þeim rekstri sem eru flókin og þannig gerð að mistök geta átt sér stað, hvort sem er við innslátt eða uppgjör eða annað, eða um að menn noti þetta kerfi til að færa milli virðisaukaskattsþrepa. Þetta er hið jákvæða við það sem er að finna í þessu frumvarpi. Ég talaði líka um vörugjöldin og það er auðvitað þannig að margt í vörugjaldafrumvarpinu er barn síns tíma. Ég árétta það sem ég sagði áðan og mig langar að heyra hvort hæstv. fjármálaráðherra sé ekki sammála mér um að þrátt fyrir allt er þetta vörugjaldakerfi í raun öruggasti tekjustofn sem ríkið hefur hvað varðar þessa skatta af vörum og þjónustu. En það er svo margt í þessu kerfi sem er bjagað og er ruglingslegt og hreint og beint misræmi í og það hefur tekið allt of langan tíma að laga það. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi áðan að það væru vörugjöld á sjónvörpum en ekki á tölvuskjám sem er náttúrlega alveg með ólíkindum. Og dæmið af brauðristinni og samlokugrillinu er þannig að það er ótrúlegt að það skuli ekki hafa verið lagað. Svona getum við lengi talið. Virðulegi forseti. Það sem ég ætla að ítreka er að ég óttast breytinguna á lægra þrepinu hvað varðar matvöruna. Ég er mjög hræddur við hana vegna þeirra mótvægisaðgerða sem boðaðar eru. Ég hef að vísu ekki séð það sem kemur frá Bifröst, ef það er eitthvað nýtt, en aðalatriðið er að mér finnst vera farið fullhratt og ég var dálítið hræddur þegar ég las frumvarpið og sá að undirbúningsvinnan tók ekki lengri tíma en raun ber vitni.

Herra forseti. Ég ætla að bregðast aðeins við athugasemdum út af breytingum á endurgreiðslukerfinu vegna byggingarframkvæmda við eigið íbúðarhúsnæði, þ.e. við endurbætur og viðhald. Það er vissulega álitamál hversu lengi verkefnið Allir vinna á að fá að lifa og ég hef heyrt því hreyft í umræðunni í dag að við ættum kannski að trappa það niður hægar. Ég hef lagt til að við hverfum aftur til fyrra fyrirkomulags og trúi því að það sé verulegur hvati til að sækja endurgreiðslur með því að hafa 60% endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna vinnu við slíkar framkvæmdir. Það er hins vegar hárrétt hjá þingmanninum að þetta eitt og sér dregur úr kaupmætti ráðstöfunartekna. Það gerir það, en aðrir liðir vinna það einfaldlega hratt til baka. Einnig skil ég áhyggjur af hækkun matarverðs. Mér sýnist að samkvæmt útreikningum hjá Rannsóknarsetrinu spái þeir því að verðlag hækki um 2,3%, ef ég nota tölurnar hjá lægsta tekjufjórðungnum. Það er alveg augljóst, og hefur enginn talað um annað hér, að sérhver slík áhrif mundu kalla á mótvægisaðgerðir. Ég hef gert grein fyrir því hvaða mótvægisaðgerðir það eru. Tölurnar sýna að mótvægisaðgerðirnar koma hlutfallslega betur út fyrir tekjulægri hópana þannig að þá situr í raun og veru aðeins eftir spurningin: Eru menn í grundvallaratriðum á móti kerfisbreytingu? Þar til menn koma fram með útreikninga sem sýna að verðlag muni annaðhvort ekki lækka eða kaupmáttur ekki hækka 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hæstv. ráðherra segir hér í lokin og mér finnst vera þannig að bera þess vitni og þess vegna hef ég sagt að mér brá þegar ég sá hvað undirbúningstíminn hefur verið stuttur og hæstv. ráðherra talar ásamt öðrum um að nefndin sem fjallar um þetta og við hér á Alþingi getum farið frekar í þetta frumvarp og gert breytingar. Virðulegi forseti. Í ræðu minni áðan taldi ég aðallöstinn vera hækkun á virðisaukaskatti á matvæli. Ég hafði ekki tíma þá en ætla að gera það nú og nefna rafmagn og hita. Það hefur komið fram að hækkunin er mikil og mjög mikil hjá fólki í dreifbýli og á nokkrum stöðum úti á landi þar sem fólk borgar hæsta orkuverð sem þekkist á Íslandi. Hækkunin á höfuðborgarsvæðinu er talin vera 3.500 kr., eins og kom fram í fréttum, á meðan þetta eru 8.500 kr. í dreifbýli. Það er hlutur sem þarf að skoða í mótvægisaðgerðum og við höfum liði í fjárlögum til að lagfæra þetta og það er niðurgreiðsla til húshitunar og annað slíkt. Ég ætla einnig að tala um virðisaukaskatt á matvæli gagnvart vöruverði úti á landi. Það er þannig að flutningskostnaður sem er mjög hár leiðir til miklu hærra matvælaverðs úti á landi og hið ósanngjarna í því er að fólkið á Raufarhöfn borgar miklu hærri virðisaukaskatt af matvörunni en fólk gerir í Reykjavík fyrir uppskipun í höfninni. Þarna höfum við líka leið til að koma með mótvægisaðgerðir og það er í gegnum flutningsjöfnunarsjóð sem síðasta ríkisstjórn kom á og byrjaði þá með 200 milljónir sem mér sýnist núna vera búið að skera niður í 150 milljónir. Það er ekki mótvægisaðgerð. Stutt og laggott, til að súmmera þetta, þá getum við alþingismenn, og ég trúi því og treysti að stjórnarherrarnir muni leyfa okkur það, komið með tillögur sem jafna út þær hækkanir sem ég hef gert að umtalsefni.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og málefnalega. Hann var ekki alveg frábitinn því að einfalda kerfið og færði fyrir því rök sem eru gamalkunnug. Neyslukönnun Hagstofunnar, sem birt var fyrir nokkrum vikum, sýnir að þessir fjórir tekjuhópar, þeir sem hafa lægstu tekjurnar o.s.frv., eyða af ráðstöfunarfé sínu 15% í mat, nokkurn veginn allir jafnt, plús/mínus 0,5% hámark. Allir þessir hópar eyða 15% í mat af ráðstöfunartekjum sínum. Það þýðir að þeir eyða 85% í eitthvað annað, allir þessir hópar. Ég reikna með því að þar inn í fari góður hluti í efra þrepið og lækkar og alveg sérstaklega í vörugjöld. Ég hef ekki komið inn á það heimili enn þá, en það væri gott ef hv. þingmaður upplýsti okkur um það hvort hann hefur komið inn á slíkt heimili, þar sem ekki er ísskápur og hvort hann hefur komið inn á heimili þar sem ekki er þvottavél eða eldavél eða eitthvað slíkt. Allir hópar þjóðfélagsins, ríkir sem fátækir, þurfa að borga þetta hærra þrep og vörugjöld. Í fréttum í dag kom fram að eitt innflutningsfyrirtæki og smásala ætlar að lækka verð á þessum vörum nú þegar um 17–20%, það er töluverð lækkun, vegna þess hve vörugjöldin vega þungt. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji ekki að þetta komi fólkinu með lægstu tekjurnar til góða. Landsbyggðin þarf líka þessi dýru tæki og flutningskostnaðurinn leggst ofan á verðmætin. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir þetta andsvar sem fjallar um neyslukönnun sem ég verð því miður að játa að ég hef ekki lesið um. En þarna er talað um að lægst launaða fólkið, tekjulágir og þeir sem verst hafa það í þjóðfélaginu, noti um 15% af ráðstöfunartekjum sínum, ekki satt, í matarkaup. Ég sagði hér áðan að ég leyfi mér að efast um þessa könnun. Ég bara trúi því ekki að hægt sé að komast af, þeir sem lægstu launin hafa, með matarkaup upp á 22.500–30.000 kr. eftir því hvaða tölu við erum að tala um. Þá er jú restin af þessari prósentutölu, upp í 100%, notað í eitthvað annað. Það er þá notað í að greiða til dæmis rafmagn og hita. Það er notað til að flytja ísskápinn og þvottavélarnar o.s.frv. En allt hefur samt sem áður þessi margfeldisáhrif sem ég gerði hér að umtalsefni áðan. Hér er mikið tekið af dæmum um fólk sem er með börn, einstaklingar eða hjón með börn, og reynt að sýna okkur fram á að fólk komi betur úr þessu en við óttumst. Ég staldra við það og spyr hv. þingmann, af því að hann hefur mjög mikið talað um málefni aldraðra og öryrkja: Aldraðir sem hafa nú ekki mjög miklu úr að spila, þeir sem minnst hafa þar - hvernig bætum við þeim þessa hækkun á virðisaukaskatti á matvæli?

Frú forseti. Það er dálítið óvenjulegt að sá sem er í andsvari sé spurður en allt í lagi, ég skal svara því. Það vill svo til að þeir sem eru orðnir aldraðir eru líka með eldgamlan ísskáp og þeir eru með eldgamla þvottavél og eldgamla  Ég vil spyrja hann út í það sem ég kom inn á áðan, þ.e. könnunina sem segir að oft sé lánað fyrir því sem fólk ráðstafar, eyðslunni. Námsmenn fá til dæmis lánað fyrir framfærslu og það skekkir allar þessar kannanir. Kannski þurfum við að skoða þessa könnun án námsmanna eða telja lánin þeirra með ráðstöfunartekjum. Þá getur vel verið að við finnum út hverjir eru raunverulega fátækir í þjóðfélaginu, því að námsmenn fá nokkuð góð lán, sérstaklega ef þeir eru barnmargir, þeir fá lánað fyrir börnin líka, umtalsvert. Ég held að nefndin þurfi að leggjast í þá vinnu að brjóta þessa könnun Hagstofunnar betur niður og finna út úr því hvort það séu einhverjir hópar sem eru virkilega með lágar ráðstöfunartekjur og þurfa þá sérstakrar verndar við og það verði þá gripið til frekari aðgerða ef það sýnir sig að barnabæturnar gera það ekki.

Hæstv. forseti. Hér kemur hv. þingmaður með ákaflega athyglisverðan punkt um þessa umræddu neyslukönnun sem ég ítreka að ég hef ekki lesið, því miður, en geri það fljótlega. Hann tekur þar inn í dæmið námsmenn sem rugla það vafalaust vegna þess að eins og hv. þingmaður talar um fá þeir lánað fyrir framfærslu sinni meðan þeir eru í námi og borga svo til baka eftir að námi lýkur. Það eru einmitt þessir þættir allir í hagskýrslugerð okkar og fleiru sem ég treysti ekki almennilega. Þó að ég ætli ekki að fara að ræða um veiðigjöld hér, álagningarstofn veiðigjalds eru tölur frá Hagstofunni úr tveggja ára gömlum gögnum. Þetta er úrelt kerfi til að vinna eftir. Þannig má segja að hv. þingmaður hafi bent á atriði sem rökstyður frekar fyrirvara mína um að við getum ekki treyst öllum þessum gögnum eða því hvernig menn reikna þetta út. Rosalega mikið hefur verið rætt, í þessari umræðu um lækkun vörugjalda og hækkun virðisaukaskattsþrepsins, um ísskápa og þvottavélar. Nú er það svo að allir þurfa að nota þetta, það er alveg hárrétt. En ég er nokkuð viss um að í mjög mörgum tilfellum duga þessi tæki í ein 15 ár. Án þess að ég ætli að fara að lýsa því yfir hvernig ég rek mitt heimili veit ég alveg hve gamall ísskápurinn minn er, ég veit hve frystiskápurinn og þvottavélin eru gömul; og ég er ekki að kaupa þetta á hverju ári og ekki annað hvert ár. Virðulegi forseti. Það má eiginlega segja að þetta endurspegli það sem einn ágætur vinur minn setti á facebook í umræðu um þessa matvöruverðshækkun sem fylgir því að neðra þrepið er hækkað um 71%. Hann sagði einfaldlega: Til hvers er verið að lækka vörugjöld og virðisaukaskatt á ísskápum ef ég hef ekki einu sinni efni á að kaupa mat til að geyma í ísskápnum? Þetta er dálítið athyglisvert sjónarmið hjá aðila sem hefur kannski ekkert allt of mikið milli handanna.

Virðulegur forseti. Hér spannst nokkur umræða áðan um fjarveru Framsóknarflokksins frá þessari umræðu. Það er náttúrlega þannig að það er yfirlýst að þingflokkur Framsóknarflokksins hafi sett fyrirvara við þetta mál. Sú er nú venja að hér við umræður um þingmál fylgi þingmenn fyrirvörum sínum við mál úr hlaði við umræðuna í heyranda hljóði. Ég vil árétta þau sjónarmið sem hér komu fram áðan að hingað komi fulltrúi Framsóknarflokksins og lýsi þeim fyrirvörum sem við málið eru efnislega. Ég vil líka árétta að við 1. umr. fjárlaga beindi ég spurningum til formanns fjárlaganefndar og hún, eins og framsóknarmönnum er títt þessa dagana, neitaði að svara þeim, 

Virðulegi forseti. Það er margt ágætt sem hefur komið fram í þessari umræðu hér í dag um virðisaukaskattinn. Það er auðvitað alveg rétt að virðisaukaskattsprósenta er ekkert náttúrulögmál. Það eru ekki mörg ár síðan matarskatturinn var lækkaður úr 14% niður í 7%. Það var raunar aðgerð sem var gagnrýnd af einhverjum á þeim tíma fyrir að hún kæmi á röngum tíma, hún kæmi á miklum þenslutíma í samfélaginu, en þó þykist ég muna að fyrrverandi hv. þingmaður og hæstv. ráðherra, Guðni Ágústsson, hafi fagnað þessari lækkun mjög og sagt að nú mundu allir kokkar í eldhúsum landsins gleðjast. Ég eins og aðrir lýsi því eftir sjónarmiðum hv. þingmanna Framsóknarflokksins við þá hækkun sem hér er boðuð á nýjan leik á matarskattinum. Það er líka vel þess virði að ræða það hvort við teljum þá aðgerð að nýta virðisaukaskattskerfið til tekjujöfnunar, eins og við höfum talsvert rætt hér í dag, bestu leiðina. Þá er mjög mikilvægt að átta sig á því að hér hafa verið boðaðar aðrar breytingar á skattkerfinu, aukin einföldun á skattkerfinu eins og það er kallað. Þess vegna verð ég að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað, að ef ætlunin er að ræða endurskoðun á skattkerfinu er mjög mikilvægt að hafa heildarmyndina. Þau sjónarmið hafa verið viðruð að menn hafi áhuga á því að einfalda hið þrepaskipta tekjuskattskerfi, sem sannanlega hefur talsverð áhrif til tekjujöfnunar. Ef við ætlum að byrja á því að hækka álögur á matvæli og ýmislegt annað og fara síðan jafnvel á næsta ári í það að breyta hinu þrepaskipta tekjuskattskerfi þannig að tekjujöfnunaráhrif þess minnki þá hefur það áhrif á heildarmyndina. Þessa heildarmynd erum við ekki með hér undir. Ég verð því að taka undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað, að ef ráðast á í umfangsmiklar breytingar á virðisaukaskattskerfinu hér og nú í gegnum þessi frumvörp þá væri líka mikilvægt að við hefðum einhverja hugmynd um framtíðarsýnina, heildarmyndina og áhrif á ólíka tekjuhópa þegar heildarmyndin er skoðuð. Það er hægt að búa til einhver dæmi sem miða við ákveðin ísskápakaup eða ákveðin sjónvarpskaup og matarkörfu, en þurfum við ekki líka að átta okkur á því hvaða breytingar eru fyrirhugaðar á tekjuskattskerfinu? Mér finnst því mjög mikilvægt að við höfum heildarmyndina í huga. Þegar þessi áhrif verða skoðuð, sem tekið hefur verið vel í að fara yfir, finnst mér mikilvægt að þetta verði tekið til umræðu. Mig langar hins vegar sérstaklega að ræða einn þátt þessa máls sem er skattur á menningu, þ.e. virðisaukaskattur á bækur og virðisaukaskattur á tónlist og sérstaklega kannski bókaskatturinn sem hefur verið umdeildur. Eins og ég sagði áðan er virðisaukaskattsprósenta ekki náttúrulögmál, virðisaukaskattur var afnuminn með öllu á íslenskar bækur 1990. Hann var svo settur á á nýjan leik 1992 frá og með árinu 1993 og var þá 14% og var svo lækkaður niður í 7% samhliða matvælum 2007 þannig að þetta eru engin náttúrulögmál. Áhugavert er að skoða hvað aðrar þjóðir hafa gert og hver reynsla þeirra er af breytingum á virðisaukaskatti. Af hverju finnst mér mikilvægt að ræða það? Jú, hluti af því að efla læsi í samfélaginu er að tryggja aðgengi að lesefni. Það er mér til að mynda mjög mikið áhyggjuefni að skoða þróunina, segjum til að mynda í nýútgefnum íslenskum barnabókum, því að það er mjög mikilvægt þegar við erum að horfa á læsi barna, sem ég hef áhyggjur af í samtímanum, að þau fái lesefni við hæfi, að þau fái lesefni úr sínu samfélagi, sínum samtíma. Því miður hefur höfundum og nýútgáfum á þessu sviði ekki fjölgað undanfarin ár, fremur staðið í stað. Þá er vert að velta því fyrir sér: Hvaða áhrif hefur það þegar virðisaukaskattur er hækkaður á bækur? Ég get nefnt tvö dæmi frá nágrannalöndum okkar sem koma fram í óháðri norskri úttekt sem var gerð á breytingum á virðisaukaskatti á bækur sérstaklega og muninum til að mynda á því þegar ólíkur virðisaukaskattur er lagður á prentaðar bækur annars vegar og hins vegar rafbækur. Það hefur hins vegar verið í sama þrepi hér enda það sama í raun og veru, þ.e. ólíkt form með sama innihaldi. Í Lettlandi var þessi virðisaukaskattur hækkaður úr 5% í 21% árið 2009, stór og mikil breyting. Bóksala dróst saman um hátt í 40%. Nýútgefnum bókum fækkaði um 50% í Lettlandi. Við getum sagt: Ókei, við ætlum ekki að draga of miklar ályktanir af þessu því að við þurfum að horfa auðvitað á almennt efnahagsástand líka, sem var ekkert sérstakt í Lettlandi á þessum tíma, þegar kreppan skall á. En horfum þá til að mynda til Svíþjóðar. Þegar virðisaukaskatturinn var lækkaður í Svíþjóð um talsverð skref hafði það þau áhrif að bóksala jókst um 20% á einu ári, alveg óháð í raun og veru efnahagsástandinu. Það hafði því beinlínis hvetjandi áhrif á bóksölu því að nýútgefnum bókum fjölgaði, því að þeir sem voru að gefa bækur út sáu aukin tækifæri með minni skattlagningu. Ég tel að um bækurnar hljóti að gilda sérstök rök, ekki síst vegna þess að við höfum samþykkt hér á Alþingi Íslendinga þingsályktunartillögu um íslenska málstefnu, við samþykktum hana öll sem hér sátum þá, árið 2009. Við höfum gjarnan verið mjög ánægð með okkur og bent á stöðu þessa tungumáls sem aðeins rúmlega 300 þúsund málhafar nota - það eru auðvitað stórkostlega fáir sem nota þetta tungumál. Þess vegna er ekkert skrýtið þegar við erum á ferð erlendis að maður sé spurður að því hvaða tungumál við tölum eiginlega á Íslandi því að flestir reikna jú með því að við tölum ensku eða norsku. Fæstir reikna með því að við tölum sérstakt tungumál og séum að stritast við það. Við höfum sem betur fer borið gæfu til þess að rækta tunguna. Það liggur líka fyrir að bókaútgáfa er þar mjög mikilvægur þáttur, þ.e. nýsköpun í tungumálinu fer ekki síst fram í gegnum útgáfu bóka, samningu bóka. Við hljótum að hafa áhyggjur af því. Ég fellst ekki á þau rök að um þennan kima menningarinnar eigi það sama við og um allt annað því að þetta er algjört lykilatriði í því að íslenskt samfélag og íslensk börn fái nýtt lesefni úr sínum samtíma, úr sínu samfélagi á hverjum tíma til að þess að tungumálinu verði viðhaldið. Þannig er það bara. Þetta er auðvitað ástæðan fyrir því að mjög margar þjóðir hafa farið þá leið að hafa 0-skatt á bókum. Það eru ýmsar þjóðir sem gera það. Bretland hefur til að mynda farið þá leið og Írland hefur farið þá leið. Ekki þarf Bretland svo sem að hafa áhyggjur af tugumálinu en þeir hafa áhyggjur af því að bókum sé að fækka, ekki síst fyrir börn. Þeir gera þetta ekki síst út af læsisrökum enda mjög sterk barnabókahefð í Bretlandi sem skiptir máli að styrkja. Í Noregi er þetta gert og í Úkraínu. 17 þjóðir Evrópu eru með minna en 7% virðisaukaskatt á bókum og níu þjóðir eru með 8–10% virðisaukaskatt á bókum. Það eru einungis fjórar þjóðir sem eru með 12–25% og við yrðum þá fimmta þjóðin í þeim flokki ef það yrði framgangur málsins. Það eru Búlgaría, Tékkland, Danmörk og Lettland sem ég nefndi hér áðan. Það er oft erfitt að teygja sig lengra út í heim og skoða einhvern samanburð en auðvitað vekur það athygli þegar við sjáum að í Suður-Kóreu er ekki virðisaukaskattur á bókum. Þeir eru í hópi þeirra þjóða sem standa sig hvað best í lesskilningi í hinni margfrægu PISA-könnun. Sex Asíuríki eru með 0% virðisaukaskatt á bókum. Kanada er með 0% virðisaukaskatt á bókum. Það er ástæða fyrir þessu. Meðal annars hefur þetta verið rökstutt, eins og ég hef fylgst með þessum umræðum og lesið mér til, út frá læsisrökunum, að það sé mjög mikilvægt til að styrkja og efla læsi. Eins og ég hef bent á fer hæstv. menntamálaráðherra um landið og talar fyrir því að við gerum eitthvað raunverulegt til þess að efla læsi, og ég er algjörlega sammála honum um það, en þá skýtur auðvitað skökku við að við ætlum að torvelda bókaútgáfu í landinu, að við völdum því hugsanlega með aðgerðum okkar að nýútgefnum bókum fækki. Við ættum að huga að því að nýta það styrkjakerfi sem við höfum, sem er gott. Ég vitna til listamannalauna, sem eru lögbundin, og það er Bókmenntasjóður sem er ekki skorinn niður. Með þessu höfum við áhrif á lokaskrefið eiginlega í ferlinu, þegar bækur eru gefnar út. Þetta tel ég vera áhyggjuefni, sérstaklega í ljósi þeirrar stöðu sem ég nefndi í upphafi ræðu minnar, að fjöldi nýútgefinna barnabóka hefur staðið í stað og jafnvel heldur fækkað á undanförnum árum. Við vitum að það er svo gríðarlega mikil þörf á góðu lesefni fyrir börn. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um að það verður ekki leyst eingöngu með aukinni tæknivæðingu barnanna. Það er mjög mikilvægt að börnin læri á tæknina en þau þurfa líka að hafa eitthvað áhugavert að lesa. Það er því mjög mikilvægt að aðgerðir okkar verði ekki til þess að það dragi úr nýjum, vönduðum og góðum skáldskap fyrir börn. Ég leyfi mér að vísa í málstefnuna sem við samþykktum þar sem sérstaklega er vitnað til þess að bókmenntir hljóti að vera sú listgrein sem sé tengdust tungunni því að orðin og tungumálið séu í senn efniviður þeirra og verkfæri og því hafi verið haldið fram að bókmenntir séu almennt forsenda þess að tungumál fámennra þjóða geti lifað af og að ástæða þess að við tölum hér enn, ríflega 300 þúsund, þetta tungumál okkar sé ekki síst það að við höfum haft sagnahefðina, fornsögurnar sem urðu í raun og eru til þess að tungan lifði þrátt fyrir að henni stæði iðulega ógn af erlendum áhrifum. Ég tel að það séu menningarleg pólitísk rök fyrir því að skoða sérstaklega bókmenntirnar þegar þessi aðgerð er til umræðu. Ég tel raunar að það megi ræða og yfirfæra þetta yfir á tónlist að einhverju leyti. Það eru auðvitað ekki sömu málpólitísku rökin þar en það má ekki gleyma því að ríkisstjórnin hefur lýst því yfir og hæstv. forsætisráðherra að unnið sé að sóknaráætlun fyrir skapandi greinar á vegum ríkisstjórnarinnar. Ég leyfði mér að spyrja hæstv. menntamálaráðherra út í þessa sóknaráætlun og stöðu hennar í umræðum um fjárlög og fékk þau svör að fyrstu merki hennar sæjust í frumvarpinu því að ekki væri mikið skorið niður til menningarmála. Ég hefði viljað sjá aðeins öflugri sóknarbolta í þessari sóknaráætlun og bendi á það þegar við ræðum tónlist að þjóðir hafa líka tekið marktæk skref til þess að efla tónlistariðkun, þá er ég að vitna til tónlistar sem atvinnugreinar, með því að draga úr álagningu virðisaukaskatts á tónlist. Þessi dæmi þekkjum við, til að mynda gömul dæmi frá Frakklandi þar sem þetta hefur beintengd áhrif á sölu og framleiðslu á tónlist. Mér finnst það skjóta skökku við þegar ríkisstjórnin hefur boðað sókn skapandi greina að sóknin birtist í þessum fjárlögum annars vegar sem „ekki niðurskurður“ og hins vegar sem beinlínis vond aðgerð bæði fyrir íslenskar bókmenntir og fyrir íslenska tónlist með því að hækka virðisaukaskattinn á bókum og tónlist úr 7% í 14%. Það er engin sókn falin í þessu þannig að ég fer nú að draga þá ályktun að þessi sóknaráætlun hafi fyrst og fremst verið einhver orð í áramótaávarpi. Við höfum ekkert séð meira til hennar en þetta og þetta boðar ekki góð tíðindi fyrir starfandi listamenn, hvorki í bókmenntum né tónlist. Tíminn líður mjög hratt í pontu og maður nær ekkert að fara vel yfir nema örfá mál. Ég vil nota síðustu mínúturnar til að segja að mér finnst mjög mikilvægt að við almenna meðhöndlun þessa frumvarps í hv. efnahags- og skattanefnd og auðvitað við meðferð fjárlaganna hjá hv. fjárlaganefnd verði sérstaklega farið yfir áhrif frumvarpsins, eins og ég nefndi áðan, hækkunina á virðisaukaskatti á matvæli og rafmagn o.fl., að þetta verði skoðað út frá heildarmyndinni. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því hvaða fleiri breytingar á skattkerfinu eru fyrirhugaðar á þessu kjörtímabili af því að þær geta haft áhrif gegn tekjujöfnun, þ.e. valdið auknum ójöfnuði, og þá vitna ég til að mynda til breytinga á tekjuskattskerfinu sem geta sett þessar breytingar í annað samhengi. Ég hefði talið að það væri mjög eðlilegt að hæstv. ráðherra gerði nefndinni grein fyrir næstu skrefum í þessari vinnu svo að við gætum séð heildarmyndina áður en við samþykkjum einhverjar breytingar á borð við þær sem eru boðaðar í þessu frumvarpi og í fjárlagafrumvarpinu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir mjög málefnalega ræðu sem sneri sérstaklega að áhrifunum á bækur og bókaútgáfu í landinu. Það er spurt hér um fleira og meðal annars velt vöngum yfir því hvaða áform séu uppi um breytingar á tekjuskattskerfinu. Ég get sagt frá því að það hafa ekki verið uppi neinar ákveðnar tillögur þar aðrar en þær að reyna að draga úr flækjustiginu og vinna til baka þetta þriggja þrepa kerfi ásamt með háum persónuafslætti. Hv. þingmaður getur gengið út frá því að það verði unnið út frá því meginmarkmiði að lækka skatta, að lækka þá beinu skatta sem er að finna í tekjuskattskerfinu. Áhrifin af þeim breytingum ættu að verða til þess að auka kaupmátt. Ég tel að það eigi síðan að vera hluti þeirrar skoðunar að velta því upp hvort við séum með of flókið samspil af ívilnunum annars vegar og beinni skattlagningu hins vegar, t.d. þegar þeir sem eru komnir með um tvöföld meðallaun í landinu þiggja enn stuðning frá ríkinu en borga mjög háan tekjuskatt. Hvers vegna að vera með mörg prósent í viðbótartekjuskatt hjá þeim sem eru með tvöföld meðallaun og borga þeim síðan vaxtabætur eða barnabætur með hinni hendinni? Þetta finnst mér óskynsamlegt og hlýtur að koma til skoðunar þegar við veltum þessu fyrir okkur. Ég vil segja varðandi virðisaukaskattinn á bækur að ég geri mér grein fyrir því að það er viðkvæmt mál. Sagan sýnir okkur að við höfum verið með bækurnar í efsta þrepi, við höfum verið með þær undanskildar, eins og hv. þingmaður rakti, og við höfum verið með þær í 7% og 14% og nú er verið að leggja til 12%. Það er kannski enginn heilagur sannleikur hver prósentan á að vera. Það er auðvelt að segja að það sé verra fyrir bókaútgáfuna að fara í 12% en að vera í 7%, ég skil það, en ég held samt að við eigum að skoða það af fullri alvöru í fyrsta lagi hvort þetta sé líklegt til þess  Síðan er ég með spurningu 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þetta andsvar þar sem hann í raun dró fram að fyrirhugað er að horfa til frekari einföldunar, eins og það heitir, á tekjuskattskerfinu. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því í hverju þær breytingar munu felast. Ef ætlunin er að fara úr þremur þrepum í tvö, hvað mun það þýða fyrir tekjulægstu hópana? Það hefur margoft verið rætt hér og held ég viðurkennt af hæstv. ráðherra að þær breytingar sem voru gerðar á skattkerfinu og upptaka hins þrepaskipta kerfis gerði það að verkum að tekjulægri hóparnir komu t.d. betur út úr þeirri kreppu sem við höfum verið að fara í gegnum undanfarin ár en hinir tekjuhærri þannig að breytingarnar höfðu bein áhrif til tekjujöfnunar. Þetta finnst mér mikilvægt af því að ég er þeirrar skoðunar að það eigi ekki aðeins að nýta skattkerfið til tekjuöflunar fyrir samfélagið heldur líka til tekjujöfnunar og að velferðarkerfið eigi að vera þannig uppbyggt að það nýtist öllum jafnt án gjaldtöku og það sé aftur önnur leið til tekjujöfnunar. Á því getur fólk auðvitað haft ólíkar skoðanir en það er mjög mikilvægt að við sjáum fyrir afleiðingarnar þegar við ræðum einstaka hluta skattkerfisins. Hvað varðar bækurnar þá var ég ekki einu sinni búin að hugleiða hvort þetta væru íslenskar bækur eða ekki. Ég hef litið svo á að þetta eigi við um allar bækur - það á við um allar bækur núna. Ég átta mig hreinlega ekki á því hvort það er heimild til þess að gera einhverjar undanþágur sérstaklega fyrir innlendar bækur. Kannski hæstv. fjármálaráðherra geti upplýst okkur um það. Það sem ég sé hins vegar í því máli eru ákveðin menningarleg pólitísk rök fyrir að ganga þá leið að afnema virðisaukaskatt á bækur því að ýmsar rannsóknir benda til þess að læsi snúist um það að fólk hafi lesefni sem það hefur áhuga á. Það vill helst lesa bækur úr samtíma sínum, sínu samfélagi. Það er kannski það sem vekur fyrst áhuga barna. Það er mjög áhugavert, en það eru auðvitað ólíkir hlutir sem vekja áhuga barna til læsis. Þess vegna er svo mikilvægt að það sé fjölbreytt úrval af bókum og lesefni fyrir börn svo þau fái þann 

Virðulegi forseti. Varðandi bækurnar aftur, ég er ekki með neina tillögu og hef ekki skoðað það sérstaklega hvort það væri yfir höfuð mögulegt að gera slíka breytingu fyrir íslenska útgáfu eingöngu en það kynnu þó að vera fyrir því alveg gild rök miðað við ýmsar aðrar undanþágur sem við höfum séð samþykktar innan Evrópska efnahagssvæðisins. Hér er sem sagt lagt til að engin slík undanþága verði. Í þessum tillögum felst í sjálfu sér stuðningur við þau sjónarmið sem hv. þingmaður heldur á lofti, sem er: Er rétt að vera með ívilnun fyrir bókaútgáfu og sölu bóka á Íslandi með því að halda þeim áfram í neðra þrepinu? Slíkur grundvallarágreiningur er ekki uppi. En við þurfum sannarlega að velta því fyrir okkur hvaða áhrif þetta kann að hafa fyrir bókaútgáfuna og hversu slæm. Varðandi læsi þá held ég að það sé mjög flókið samspil margra ólíkra þátta. Virðisaukaskatturinn er örugglega ekki berandi þáttur á þróun læsis á Íslandi en eflaust einn af þáttunum sem horfa ber til. Hér voru rakin dæmi þess að virðisaukaskattur á bækur væri víða mjög lágur og sums staðar alveg undanþeginn. Í Frakklandi er hann t.d. almennt mjög lágur en það eru undantekningar samt á því og gríðarlega flókið samspil af alls konar reglum. Ef menn gefa út erótískt efni lendir það í efsta þrepi. Það fer ekki alveg saman við það sem hv. þingmaður sagði, að menn þyrftu að hafa lesefni sem þeir hefðu áhuga á við hendina, í lægsta þrepi. Sumir þurfa að greiða virðisaukaskatt í efsta þrepi vegna þess að tímaritið sem þeir kaupa þar í landi er hlutfallslega með of margar auglýsingar miðað við annað ritað efni o.s.frv. Þeir eru með óendanlega flókið kerfi en viðleitnin er greinilega að ýta undir menningu 

Virðulegi forseti. Ég skil hæstv. fjármálaráðherra þannig að hann sé a.m.k. opinn fyrir samræðu um að breyta þessari tillögu um 12% virðisaukaskatt á bækur, að tengslin við læsi verði skoðuð. Ég hallast nú að því að það sé best að fara bara alla leið og setja skattinn niður í 0% en við getum líka farið þá leið að það verði sett sérstök nefnd sem meti inntak erótíkur í bókum, sem raði þessu niður. Ég skal bjóða mig fram í hana með hæstv. ráðherra. Í alvöru talað, þá held ég að það sé alveg rétt að virðisaukaskatturinn einn og sér sé ekki aðalmálið þegar kemur að læsi, en það er hins vegar rétt að við sjáum marktæk tengsl í þeim löndum sem við erum að skoða í kringum okkur milli hækkandi virðisaukaskattsprósentu og færri nýútkominna bóka. Bókaútgefendur taka kannski síður séns, eins og maður getur sagt á slæmri íslensku, og fara síður út í það að taka inn nýja höfunda nema þeir séu alveg vissir um að þeir virki. Það er umhugsunarefni fyrir okkur að slík breyting geti haft áhrif á fjölda nýútgefinna bóka. Það hlýtur að hafa áhrif á læsi. Ég velti því fyrir mér til að mynda þegar við skoðum læsi íslenskra barna hvaða áhrif það hefur haft að barnabókahöfundum, þeim sem skrifa efni fyrir börn, er ekki að fjölga og hefur ekki fjölgað undanfarin ár. Er það af því að við lyftum þessum bókum ekki nægilega mikið í samfélagi okkar? Eitt af því sem ég beitti mér til að mynda fyrir á norrænum vettvangi var að taka upp norræn barnabókaverðlaun. Við getum velt því fyrir okkur af hverju Astrid Lindgren fékk aldrei bókmenntaverðlaun Norðurlandaráðs. Menn sögðu alltaf: Jú, barnabækur, þær eru jafn réttháar og allar aðrar bækur. Samt fékk hún aldrei verðlaunin þó að hún hefði vafalaust átt þau skilið. Þetta er eitt af því sem við gerum í okkar samfélagi; það er ákveðin aðgreining. Þá er spurning: Hvernig getum við hvatt til barnabókaútgáfu? Örugglega ekki með því að gera bækur að dýrari vöru hvort sem það eru rafbækur eða prentaðar bækur.

Herra forseti. Mér skilst að fjöldi barna hafi kynnst einhverju sem heitir tölva, net, hugbúnaður og annað slíkt. Ég hygg og vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann ekki þá trú að í framtíðinni verði hugbúnaður og kennsluforrit meira lesið en bækur? Þá er spurning að huga að því hvernig virðisaukaskatturinn er í því kerfi öllu saman. Tölvur falla í efra þrepið, það er ekki spurning,  Síðan er spurning hversu næmt verð á bókum og kaup á þeim er fyrir skattheimtu. Ég er ekkert viss um að það skipti neitt voðalega miklu máli. Verð á bókum er jú frjálst, það er frjáls álagning og þó að það hækki um 5% þá er spurning hvort það sé ekki frekar samkeppnin á jólabókamarkaðnum sem ákveður verðið en ekki endilega skattlagningin. Þetta er þekkt mjög víða. Ég hef ekki sömu áhyggjur og hv. þingmaður af því að þetta muni einhvern veginn rústa lestrarkunnáttu íslenskra barna.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður er ekki viss um að þetta hafi áhrif. Ég er svo sem ekki viss um neitt í lífinu en við getum bara séð dæmin frá öðrum löndum. Þar sem virðisaukaskattsprósenta hefur verið lækkuð hefur haft þau áhrif að nýútgefnum bókum hefur fjölgað og þar sem hún hefur verið hækkuð hefur þeim fækkað. Við getum kosið að læra af öðrum löndum eða bara gá hvað gerist hér. Ég aðhyllist fremur fyrri kostinn. Hvað varðar læsi þá er það alveg rétt að við gætum auðvitað sagt að það skipti líka máli að efla læsi með því að allir læsu leiðbeiningarnar með öllum græjunum sem lækka í vörugjöldum, ísskápunum og þvottavélunum, en það sem ég er auðvitað að tala um er inntakið sjálft, þ.e. skáldskapurinn. Það er held ég lykilatriði í því þegar við horfum á viðgang tungumálsins. Ég nefndi áðan fornsögurnar sem voru líklega lykilatriði í því að við héldum við okkar íslenska tungumáli í gegnum aldirnar af því að við sögðum sögur á þessu tungumáli. Læsi snýst mjög mikið um það að vilja lesa og hafa löngunina til þess að lesa sögu en ekki bara til að afla sér upplýsinga um ýmsa þætti. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni að hugbúnaður á eftir að nýtast í miklu meira mæli við kennslu og menntun og nám í framtíðinni. Það breytir því ekki að hvatinn til þess að lesa held ég að verði sá sami, þ.e. að vilja lesa skáldskap.

Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu, en ég hygg að svona 90–95% af því sem ég les sé af tölvum og netinu. Jú, margt af því skáldskapur, því miður eru margar upplýsingar sem ég fæ hreinn skáldskapur.  Ég held að það sé rétt að skoða þetta nákvæmlega, hvernig það virkar á hugbúnað, hvort hann eigi ekki að vera í lægra þrepinu almennt, sem og tölvur, þær eru jú menningartæki, ég þarf tölvu til þess að lesa þessi 95% af því sem ég les á netinu. Ég held að nefndin ætti kannski að skoða það nákvæmlega. Ég er mjög hlynntur því að hækka neðra þrepið og lækka efra þrepið og minnka muninn á milli þessara þrepa og alveg sérstaklega er ég ánægður með að efra þrepið hefur aldrei verið lægra en hér er lagt til.

Virðulegi forseti. Ég mundi gjarnan vilja ræða skáldskap einhvern tíma við hv. þingmann, ég veit samt ekki hvaða skáldskap hann er nákvæmlega að vísa í þegar hann vitnar til þess sem hann les. En punkturinn er sá að mér finnst þetta ekki snúast um í hvaða formi bækurnar eru og það snýst ekki um það í núverandi skattkerfi, þær eru í sama þrepi. Mér finnst við hins vegar hafa tækifæri til þess að taka ákvörðun, menningarlega pólitíska ákvörðun í takt við málstefnuna sem við samþykktum hérna 2009 um að færa þessar bækur bara niður í núllþrep hvort sem þær eru á rafrænu formi eða á prenti. Það væri þá skattalækkun fyrir hv. þingmann sem hann gæti glaðst yfir.

Herra forseti. Ég kem beint inn í glóðheita umræðuna um skattlagningu á menningu, þ.e. á bækur og tónlist, sem var einmitt það sem ég ætlaði mér að ræða hér, hið andlega fóður. Við erum búin að tala mikið í dag um skatt á matvæli og lífsnauðsynjar en menning er líka lífsnauðsyn. Það er enginn vafi á því og ég held að allar kannanir, allir sérfróðir aðilar sem hafa fjallað um læsi barna og læsi almennt séu sammála um að aðgengi að lesefni er grundvallaratriði fyrir uppbyggingu og eflingu læsis í samfélögum. Þegar ég settist niður til þess að setja niður einhverja punkta fyrir þessa umræðu fór ekki hjá því að mér varð hugsað til Hallgríms sáluga Péturssonar, sálmaskáldsins góða sem orti í heilræðavísum sínum: Að lesa og skrifa list er góð, læri það sem flestir. Þeir eru haldnir heims hjá þjóð höfðingjarnir mestir. Þetta er ort á þeirri tíð þegar bókfell var af skornum skammti, ritföng af skornum skammti og það var í raun og veru munaður að geta lært að draga til stafs og lesa. En þetta staðfestir líka það viðhorf sem hefur verið ríkjandi hjá íslenskri þjóð í gegnum aldirnar, að við værum bókaþjóð, menningarþjóð, þjóð sem berst með mátt orðsins að vopni þegar aðrar þjóðir heyja stríð. Þjóð sem geymir ódauðlegan og ómetanlegan bókmenntaarf í fornhandritum sínum, þjóð sem tignar mátt og sköpun hins talaða orðs, þjóðin á sögueyjunni sem við köllum landið okkar stundum. Okkar mesta niðurlægingarskeið í sögunni var þegar fátæk alþýða lagði sér skinnhandritin til munns í sárum sulti hallærisáranna á myrkasta tímanum í sögu okkar, þegar við bókstaflega átum bækur. Það dæmi hefur verið haft til merkis um hversu djúpt þjóðin var sokkin. Núna á því herrans ári 2014 þykir ríkisstjórninni efni til þess að gera bækur að fóðri fyrir ríkissjóð, að hækka virðisaukaskatt á bókum úr 7% í 12. Eins og komið hefur fram í umræðunni er það reynsla annarra landa sem sýnir að hækkun virðisaukaskatts á bókum dregur umtalsvert úr útgáfu og sölu bóka, og um það hafa verið rakin dæmi hér, þegar aftur á móti lækkun virðisaukaskatts skilar sér mjög fljótt í líflegri bókaútgáfu og aukinni sölu, og var t.d. tekið dæmi frá Svíþjóð. Það hefur líka komið fram í þessari umræðu að allar, velflestar ef ekki allar Evrópuþjóðirnar hafa lægri virðisaukaskatt en þann sem er til umræðu á bækur. Í nágrannalöndum okkar, eins og t.d. í Noregi, Færeyjum, Írlandi og á Bretlandseyjum, þykir sjálfsagt að hafa engan virðisaukaskatt á bókum. Í slíkum löndum vegsama menn menningu sína og sögu og arfleifð og sýna það í verki í gegnum skattkerfið meðal annars. Ríkisstjórn Íslands finnst hins vegar ástæða, og það er svo sorglegt að þessum stjórnvöldum skuli finnast það, til að hlífa t.d. auðugum útgerðarfyrirtækjum, hlífa þeim við eðlilegu veiðileyfagjaldi, sem mundi þó skila mun meiri fjármunum í ríkissjóð en hækkaður virðisaukaskattur á bókum. Heildarvelta bókamarkaðarins mun vera einhvers staðar um 3 milljarðar kr. en svo maður taki samanburð er hreinn hagnaður eins einasta útgerðarfyrirtækis norður í landi 22 milljarðar á síðasta ári, sjö sinnum sú upphæð sem bókamarkaðurinn í heild sinni veltir. Eins og við höfum rætt hafa viðurkenndar kannanir sýnt það að læsi í landinu fer hrakandi og lesskilningur ungmenna minnkar. Ráðamenn í mennta- og menningarmálum hafa lýst yfir áhyggjum af þeirri stöðu og mikilvægi þess að bregðast við. En hér, eins og oft áður, því miður, stangast algjörlega á orð og gjörðir, því að þeir hafa ekki fyrr sleppt orðinu en tekin er ákvörðun um að leggja það til við Alþingi Íslendinga í fjárlögum næsta árs að skattleggja bækur. Þess vegna finnst mér að við þurfum aðeins að velta fyrir okkur: Hvert er í raun og veru verðmæti menningarfyrirbæris eins og bóka? Hvað er menning? Ef við lítum í orðabækur sjáum við til dæmis í Orðabók Menningarsjóðs að menning er skilgreind þar sem þroski mannlegra eiginleika mannsins, það sem greinir hann frá dýrum, nær yfir þjálfun hugans og andlegt líf. Í Íslenskri orðsifjabók má sjá þá viðbót við það sem nú er rakið að menning sé þroski hugar og handa og það að manna einhvern, þróun, efling og siðmenning. Menning hefur líka verið skilgreind sem sameiginlegur arfur kynslóðanna og sú heild þekkingar, siðferðis, trúar og tákna sem er undirstaða mannlegs samfélags. Hugtakið menning hefur því tvíþætta merkingu. Annars vegar höfum við hugmyndina um siðmenningu og hins vegar hugmyndina um sameiginlegan arf. Þannig að menning er það sem gerir líf okkar þess virði að því sé lifað og hún er liður í almennum lífsgæðum og liður í því að vera maður innan um aðra menn á fallegan og gefandi hátt. Ein forsenda þess að fólk njóti menningar er aðgengi að bókmenntum. Það aðgengi þarf auðvitað að vera sem auðveldast. Það blasir við að hækkun virðisaukaskatts úr 7% í 12 er ekki til þess fallin að auka aðgengi ungs fólks að bókum eða ýta undir lestur. Það er ekki menningarvinsamleg aðgerð. En það segir býsna mikið um afstöðu, ég vil nú ekki segja innræti, ég vil frekar nota orðið afstöðu, lífsafstöðu þeirra sem núna halda um stjórnartauma að þeir skuli geta réttlætt það fyrir sjálfum sér að leggja skatta á mat og bækur, 5% hækkun á rafmagn og heitu vatni sem leggst þungt á tekjulága og barnafjölskyldur. Að þeir skuli frekar vilja auka greiðsluþátttöku sjúklinga í S-merktum lyfjum en til dæmis að taka réttlátan skerf af stórgróða útgerðarinnar eða stóreignum hinna ríkustu. Að þeir skuli vilja rukka sjúklinga frekar en útgerðarmenn og lækka skatta af óhollustu en hækka skatta á hollustuna, bæði hina líkamlegu og þá andlegu. Mér finnst þetta einhvern veginn segja svo nöturlega sögu um málefnaáherslur. Og í sama knérunn heggur hækkun á raforku til húshitunar sem mun íþyngja mjög landsbyggðinni, sérstaklega á köldustu svæðunum. Að ríkisstjórnin skuli hafa gleymt sóknaráætlunum landshlutanna og viti varla sjálf hvaða prósentutölu þau ætluðu að hafa á virðisaukaskattinum, eins og við sjáum á bls. 207 í fjárlagafrumvarpinu, hvorki í efra þrepinu né hinu neðra, það var á reiki, eða hvort sykurskatturinn væri inni eða úti finnst mér allt segja sína sorglegu sögu um óvandvirkni og ákveðið skeytingarleysi sem er áhyggjuefni. Svo að við setjum þessa umræðu aðeins í samhengi við aðrar ákvarðanir sem hafa verið teknar er til dæmis á döfinni kvótasetning á makríl. Makríll er ný fisktegund á Íslandsmiðum sem er eiginlega bara ný auðlind. - Herra forseti. Það væri gott ef fjármálaráðherra lækkaði aðeins róminn hérna í bakherbergi.

Ég vil biðja um ró í hliðarsölum. Takk. Gefið þingmanninum gott hljóð.

Takk fyrir. Mér þætti vænt um ef fjármálaráðherra mundi hlusta á þessa ræðu. Nú er verið að tala um það að kvótasetja þessa nýju tegund og úthluta henni til útgerðarinnar í landinu í stað þess að bjóða hana upp á opnum markaði með frjálsum tilboðum til dæmis í leigðar aflaheimildir. En ef aflaheimildir í þessari tegund og segjum rækju og makríl yrðu leigðar út á opnum markaði kæmu milljarðar í ríkiskassann og tekjurnar af slíku uppboði mundu auðvitað létta mjög undir með fjárvana ríkissjóði núna á þessum síðustu og verstu tímum. Þetta er eitt lítið dæmi í samhenginu, þó að fólki finnist kannski menning og fiskur ekki eiga margt sameiginlegt er ágætt að hugsa um þetta samt, finnst mér, hvaða leiðir við veljum. Nei, ríkisstjórnin metur það þyngra á vogarskálum að hlífa öflugum stórgróðafyrirtækjum og rótgrónum útgerðarfyrirtækjum við því að axla samfélagslega ábyrgð og þær byrðar kýs hún að leggja frekar á almenning, á sjúklingana, á lífsnauðsynjarnar og menninguna. Og þeir veiku borga veiðigjaldið. Herra forseti. Verkin sýna merkin. Í menningarlegu tilliti er orðið nokkuð ljóst að ríkisstjórn Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks finnst í rauninni ekkert að því að gera eins og þjóðin neyddist til að gera hér á sínu niðurlægingarskeiði sögunnar, þ.e. að éta bækur.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni hennar góðu ræðu. Þá umræðu sem hefur verið uppi og kom líka fram í ræðu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur um á virðisaukaskatt á bækur og þýðingu þess má kannski í raun og veru orða sem áhættuna sem við erum að taka með því að hækka verð á bókum í samfélagi þar sem menning skipar sannarlega mikinn og verðugan sess en ekki síður gagnvart tungumáli sem á undir högg að rækja og þar sem læsi er líka sérstakt viðfangsefni dagsins akkúrat núna. Manni finnst því svo sem ekki erfitt að rökstyðja það að styðja bæri þennan þátt íslenskrar tungu sem er bókaútgáfa á íslensku og ekki síður þýðingar á bókmenntaverkum, hvort sem er fyrir börn eða fullorðna af erlendum tungum yfir á íslensku. Þannig að það er kannski ekki snúnasti þátturinn í þessu ef menn gætu opnað eyrum gagnvart því að hverfa frá áformum um hækkun virðisaukaskatts á bækur, jafnvel fella þann skatt algjörlega niður. Spurningin sem mig langar að spyrja hv. þingmann er hvort sú lækkun, ef við gerum ráð fyrir því að við styðjum það skref hér í meðförum þingsins, ætti bara við um bækur eða fleiri þætti menningarinnar eins og til að mynda tónlist. Því það er jú líka mikilvægur þáttur í menningunni og öflugu menningarlífi og menningarstarfi í þroskuðu samfélagi sem býr yfir sjálfsvirðingu að tónlistin sé öflug og búi við opinberan stuðning. Ég vildi spyrja hv. þingmann um þetta.

Herra forseti. Ég held að farsælast væri ef menningarfyrirbæri eins og bæði bókaútgáfa og tónlist væru undanþegin virðisaukaskatti. Eins og ég sagði áðan lít ég á menningu sem lífsnauðsyn og lið í því að vera manneskja og fegra mannlífið og samskipti milli fólks. Menning hefur alltaf gefandi og hvetjandi áhrif. Hún er liður í því að kenna okkur að hugsa og hjálpa okkur að hugsa og skilja samhengi hluta, bæði röklega og óröklega. Þess vegna, eins og fram hefur komið, skila auknar álögur á menningu eins og á bókaútgáfu sér í skertri virkni. Það held ég að sé ekki áhættunnar virði fyrir jafn lítið samfélag og okkar sem leggur virkilega upp úr því að varðveita sinn menningararf og að hann sé fágæti og gersemi eins og íslensk tunga. Eins og fram hefur komið erum við aðeins 300 þúsund manneskjur sem tölum þetta tungumál en þetta er upprunalegt tungumál. Þetta er tungumál sem er fágæti á heimsvísu, gersemi. Það er einhverju til kostandi fyrir samfélag að varðveita slíkt menningarverðmæti. Við sjáum líka að það eru ekki einu sinni það miklar tekjur sem koma inn af þessum virðisaukaskatti að þær réttlæti að skella honum á og sjá svo bara hvað gerist. Þá er hætt við því að skaði sé orðinn sem erfitt verður að bæta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og er sammála henni í meginatriðum. Það væri til einhvers farið ef þessi umræða yrði til þess að augu okkar í þinginu opnuðust fyrir mikilvægi menningar og því jafnvel að hún búi við þann samfélagslega stuðning sem henni ber, sérstaklega gagnvart tungumáli sem á í vök að verjast. Þá enn og aftur að umræðunni hér. Ég hef fylgst með stjórnmálum frá því ég man eftir mér og ég man aldrei eftir því að það hafi gerst að menn hafi lýst yfir fyrirvörum við fjárlagafrumvarp án þess að litið hafi verið beinlínis á það sem fyrirvara við ríkisstjórnarstuðning. Það er því í raun og veru algjörlega ný staða komin upp. Ég sé að það eru tveir framsóknarmenn í salnum sem gætu kannski hjálpað okkur hv. þingmanni með þetta, þ.e. hvort þeir telji það vangaveltnanna virði, af því hæstv. fjármálaráðherra hefur jú aðeins svarað því, að skoða nákvæmlega þetta, þ.e. menninguna. Ýmsir þingmenn Framsóknarflokksins hafa talað um að það sé umhugsunarefni hvort hækkun á virðisaukaskatti á mat eigi rétt á sér, en ekki síður hvort lækkun á vörugjaldi á sykraða matvöru eigi rétt á sér í ljósi lýðheilsumarkmiða. Þarna erum við í svolítið sérkennilegri stöðu, við áttum okkur ekki alveg í raun á því hver viðmælandinn er. Að jafnaði er það þannig að fjárlagafrumvarpið og bandormarnir sem því tengjast eru stjórnarfrumvörp sem ríkisstjórnarflokkarnir standa með. Í þessari stöðu er viðfangsefnið ögn snúnara þar sem annar stjórnarflokkurinn ekki bara meldar sinn fyrirvara heldur til viðbótar kemur ekki hér í umræðuna til þess að gera okkur hinum grein fyrir því hver afstaðan hans er til lykilþátta eins og til að mynda þessa hér.

Virðulegi forseti. Ég tek heils hugar undir það, þetta er mjög sérkennileg staða sem við erum í hér og undarlegt að hafa ekki fulltrúa annars stjórnarflokksins til samræðna um þetta sem og annað sem lýtur að fjárlagafrumvarpinu. Það er eins og þingmaðurinn bendir á, það er ekki nokkur leið að átta sig á því hverjir fyrirvararnir eru hjá Framsóknarflokknum við þetta fjárlagafrumvarp. Eiga þeir einungis við um skattinn á lífsnauðsynjarnar eða eiga þeir einmitt við um menningarskattinn sem við getum kallað svo? Við vitum að innan Framsóknarflokksins eru þingmenn sem eru mjög menningarlega sinnaðir, vel menntaðir í menningarfræðum, áhugafólk um menningu, fólk sem hefur komið og gert íslenska menningu, ekki síst þjóðmenningu, að umtalsefni hér í ræðustóli. Hver er afstaða þess fólks til þess sem hér er að gerast? Okkur er haldið í myrkrinu varðandi það. Auðvitað á menning að hafa samfélagslegan stuðning. Það væri óskandi að við gætum tekið hér oftar og ítarlegar umræður um íslenska menningu, þýðingu hennar og hlutverk og okkar eigið hlutverk og skyldur gagnvart þeim menningararfi sem okkur hefur borist í hendur og er okkar að skila síðan áfram til komandi kynslóða, ekki síst með ritun bóka og brúki hins talaða, skapandi máls.

Herra forseti. Það hefur margt komið fram í þessari umræðu og kannski ekki komið á óvart hvernig línur liggja í þeim hækkunum sem eru hér boðaðar á virðisaukaskatti á mat, bækur, hita og rafmagn og lækkanir á vörugjöldum. Ég skoðaði síðasta fjárlagafrumvarp með landsbyggðargleraugunum í bland við annað. Þau fjárlög voru ekki mjög hliðholl landsbyggðinni og láglaunafólki. Ég held að alveg það sama megi segja um þessi fjárlög og þær tekjuaflanir sem eru hér á ferðinni, þær koma sérstaklega illa út fyrir landsbyggðarfólk og láglaunafólk. Það var ekki nein tilviljun að síðasta fjárlagafrumvarp væri á þá lund sem það var varðandi álögur á landsbyggðina. Svo virðist sem áfram sé róið á sömu mið. Fyrst varðandi hækkanir á virðisaukaskatti á hita og rafmagn. Það er vissulega mikið áhyggjuefni hvernig þau mál eiga eftir að þróast. Enn liggur ekkert fyrir um hverjar mótvægisaðgerðirnar verða hjá ríkisstjórninni varðandi það að koma með einhverjum hætti að jöfnun á dreifingu á rafmagni. Frumvarp þess efnis liggur fyrir en náðist ekki í gegn á síðasta þingi. Það er ekki hægt að sjá í núverandi fjárlagafrumvarpi að neitt liggi fyrir um hvernig hár húshitunarkostnaður og jöfnunargjald á dreifingu á rafmagni á eftir að verða. Þessi hækkun á hita og rafmagni stendur bara eins og hún stendur og kemur mjög illa við mörg svæði á landsbyggðinni sem berjast nú þegar við háan húshitunarkostnað að fá þetta í ofanálag. Það hefur komið fram að orkukostnaður í dreifbýli á hvert heimili er á ári að meðaltali 329 þús. kr. og að meðaltali á heimili á höfuðborgarsvæðinu 185 þús. kr. Ég þekki mætavel miklu hærri tölur en þetta meðaltal, orkukostnaður úti á landi getur verið allt upp í 400 þús. kr. á heimili á ári. Ég þekki líka mætavel að á höfuðborgarsvæðinu getur þessi tala verið miklu lægri en 185 þús. kr. á heimili í orkukostnað á ársgrundvelli. Þarna eru þættir sem vega þungt í útgjöldum heimilanna og þyngja enn álögur á þau svæði þar sem margur annar kostnaður er fyrir, mun hærri en hann er hér á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst alveg kominn tími til að hæstv. fjármálaráðherra láti greina fjárlagafrumvarpið með landsbyggðargleraugum og vinni út frá því. Það er ekki hægt að bjóða fólki á þessum svæðum á landsbyggðinni sem búa við aðstæður eins og ég hef nefnt upp á það að áfram sé haldið að þyngja álögur á rekstur heimilis á þeim stöðum og ekkert komi í staðinn. Í gegnum tíðina hafa fyrirheit stjórnmálamanna úr öllum stjórnmálaflokkum verið fögur en við vitum ósköp vel hverjir stýrðu landinu fram að hruni og hverjir bera ábyrgð á því að ekki er lengra komið í jöfnun orkukostnaðar í landinu en raun ber vitni. Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn héldu um valdataumana í 18 ár og því miður var ekki mikið afgangs til að nýta í þessa þætti eftir að hrunið varð. Samt var reynt að bæta í þessa þætti þótt ekki hafi verið úr miklum fjármunum að spila. Nú verður ríkisstjórnin að horfa á þetta í samhengi og beita sér fyrir jöfnun orkukostnaðar í landinu en bjóða fólki ekki upp á það að enn einu sinni bætist við álögur á þennan hluta kostnaðar við rekstur heimila á köldum svæðum. Ég vil líka koma inn á hækkun á virðisaukaskatti á mat. Ég er landsbyggðarmanneskja, hef búið úti á landi í vel yfir 50 ár og þekki vel á eigin skinni hátt matvöruverð á landsbyggðinni. Matarkarfan á þeim svæðum sem hafa ekki greiðan aðgang að lágvöruverslun eins og Bónus eða samsvarandi verslun er miklu hærri en er á höfuðborgarsvæðinu. Þetta vegur því enn þyngra á þeim svæðum þar sem menn hafa ekki aðgang að lágvöruverslun dagsdaglega þó að menn geti sem betur fer kannski gert hagstæðari innkaup með reglulegu millibili, sumir hverjir. Þetta þýðir samt enn frekari hækkun á matarverði þar sem virðisaukaskatturinn leggst ofan á flutningskostnaðinn sem bætist við vöruverðið þegar varan kemur í smásöluverslanir. Ég held að mörgum mundi bregða í brún yfir því hve hátt hlutfall orkukostnaður og matarkostnaður er á mörgum heimilum á landsbyggðinni af þessum sökum. Það kom fram í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar áðan að það væru tvær þjóðir í þessu landi. Ég get alveg tekið undir með hv. þingmanni að það eru að verða tvær þjóðir í þessu landi og hefur kannski verið hér á árum áður líka. Það eru þeir hópar sem þurfa að hafa sig alla við til að ná endum saman um hver mánaðamót og halda sjó. Síðan eru þeir hópar sem hafa góðar tekjur, þurfa ekki að horfa í hverja einustu krónu og geta veitt sér ýmsan munað eins og hann nefndi, utanlandsferðir oft á ári og verslunarferðir. Við þurfum að horfa á hvernig hægt er að jafna kjör fólks í landinu. Ég tel ekki réttu leiðina til að jafna kjör fólks í landinu að hækka virðisaukaskatt á orku og matvæli því að það eru þær grunnþarfir sem hver fjölskylda þarf að hafa. Hún kemst ekki undan því að kaupa mat og hita híbýli sín en láglaunafjölskyldur, og ekkert endilega láglaunafjölskyldur heldur bara meðalfjölskyldur á meðalkjörum, geta ekki veitt sér marga hluti sem hátekjumenn geta gert. Það var mikið rætt um hve hátt hlutfall ráðstöfunartekna fer í matarinnkaup. Ef við gefum okkur tvær fjölskyldur, önnur hefur 200 þús. kr. í ráðstöfunartekjur og hin hefur 700 þús. kr. í ráðstöfunartekjur, og að 15% af þeim tekjum fari í matarinnkaup eins og hefur verið nefnt í umræðunni nýtir sú fjölskylda sem hefur lægri ráðstöfunartekjur 30 þús. kr. í matarinnkaup á mánuði en hin fjölskyldan, með hærri tekjurnar, nýtir 105 þús. kr. á mánuði í matarinnkaup. Það segir sig sjálft að það sem menn geta verslað fyrir þessa upphæð hjá þessum tveimur sambærilegu fjölskyldum hlýtur að vera ansi ólík matvara ef við gefum okkur að 15% af ráðstöfunartekjum hvorrar fjölskyldu fari í þetta. Sú sem hefur 105 þús. kr. til þess að fylla matarkörfuna á mánuði getur eðlilega leyft sér meiri munað, ég tek bara svona dæmi, en sú sem er með meira en þrisvar sinnum minna til ráðstöfunar. Mér finnst fólk oft gleyma því í þessari umræðu - eins og hæstv. fjármálaráðherra nefndi hér að hjá báðum fjölskyldum, þeirri tekjulægri og hinni tekjuhærri, stæði eftir það sama, 85% af ráðstöfunartekjum - hvað er eftir af ráðstöfunartekjum þeirrar fjölskyldu sem hefur 700 þús. kr. á mánuði. Hún á eftir 595 þús. kr., það er ýmislegt hægt að gera fyrir það, en hin fjölskyldan á eingöngu eftir 170 þús. kr. Það segir sig sjálft að sú fjölskylda þarf að forgangsraða ansi stíft til að komast af. Hún getur kannski ekki endilega glaðst yfir því að verið sé að lækka vörugjöld á þvottavélar, ísskápa, eldavélar, sjónvörp eða hvað sem við nefnum því að það tekur hana ansi langan tíma að leggja fyrir, ef eitthvað er hægt að leggja fyrir yfir höfuð, til að endurnýja þessi tæki sem hvert heimili telur orðið sjálfsagðan hlut og er sjálfsagður hlutur á hverju heimili. Það tekur hana langan tíma og yfirleitt þarf hún að taka neyslulán til þess yfir höfuð að geta það ef viðkomandi tæki bilar og það er ekkert annað val en að endurnýja það. Sú fjölskylda sem hefur meira til ráðstöfunar á mánuði getur eðlilega nýtt sér þau kostakjör sem eru í boði. Þess vegna segi ég að það er leynt og ljóst, og ekki leynt lengur, staðið fyrir einni mestu tekjutilfærslu í landinu sem um getur. Vinstri stjórnin fór út í að jafna byrðarnar með þrepaskiptu skattkerfi, en þessi ríkisstjórn ætlar aldeilis að vinda ofan af því hratt og vel og gera eins og gert var síðustu 18 ár fyrir hrun, að auka byrðarnar á lágtekjufólk og meðaltekjufólk og létta byrðunum af hátekjufólki. Þannig lítur þetta út í mínum augum og í augum stórs hluta almennings sem blöskrar þessi forgangsröðun hjá ríkisstjórninni.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu þótt hún væri svona frekar á svartsýnishliðinni og frekar dapurleg. Ég vil spyrja hana að því: Hvernig eignast fólk yfirleitt þvottavélina sem er nánast á hverju einasta heimili? Hvernig eignast fólk ísskápinn? Og sjónvarpið? Hefur hv. þingmaður komið inn á eitthvert heimili þar sem ekki er ísskápur, þvottavél, eldavél og sjónvarp, fyrir nú utan bráðnauðsynlega síma? Allt er þetta í hærra þrepinu og margt af þessu ber vörugjöld sem í þessu frumvarpi er lagt til að leggja algjörlega af, sem er alveg stórkostlegt í mínum huga. Þessi tæki munu lækka um 17–20% við þessa lagabreytingu. Ég spyr hv. þingmann: Er það ekki til þess að gleðjast yfir? Fólk þarf að kaupa þetta einhvern veginn og annað hvort kaupir það nýtt eða notað. Ef það kaupir tækið nýtt þá lækkar það strax um 17%, ef það kaupir það notað þá munu notaðar vörur líka lækka af því nýjar vörur lækka. Það er því alveg sama hvernig fólkið eignast þessi tæki, þetta mun alltaf koma því til góða, af stærðargráðunni 17–20%. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann enga trú á því að fólk þurfi þessi tæki?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Það er bara ekki hægt að kolefnisjafna þessa þætti, matvöru og kaupum á varningi eins og sjónvörpum, raftækjum og ýmsu öðru. Það er ekki hægt að leggja þetta að jöfnu. Fjölskyldan sem fær nú á sig hækkun á matarverði og hefur litlar tekjur til ráðstöfunar hefur ekkert efni á að fjárfesta í þessum tækjum og gerir það ekki nema á löngu árabili. Annaðhvort þarf hún að leggja fyrir eða að taka lán með tilheyrandi vaxtakostnaði til þess að geta keypt heimilistæki. Við vitum að auðvitað eru heimili búin þessum sjálfsögðu heimilistækjum, en ég þekki það mætavel að hjá mörgum fjölskyldum, þegar eitthvert tæki bilar og er ónýtt, t.d. þvottavél eða eitthvað annað, og fólk neyðist til að kaupa viðkomandi tæki strax án þess að hafa gert ráðstafanir vegna þess, verður að láta annað sitja á hakanum. Það þarf kannski að láta sitja á hakanum að fara með börnin til tannlæknis eða fatainnkaup fyrir fjölskylduna eða draga saman í mat. Það er veruleiki sem fullt af fjölskyldum býr við. Ég tel varla að hæstv. ríkisstjórn sé svo veruleikafirrt að hún hafi ekki skilning á aðstæðum fólks sem er að reyna að ná endum saman og gagnast ekkert endilega þessi lækkun á vörugjöldum, þó að ísskápur sé eitthvað lægri í verði en annars væri þegar fjölskyldan endurnýjar kannski ísskáp á 15 ára fresti. 

Herra forseti. Í dag auglýstu nokkrar verslanir sem versla með raftæki lækkun með hliðsjón af frumvarpinu, væntanlegum lögum, þannig að þetta er að virka svona hratt frumvarpið er farið að virka áður en búið er að samþykkja það. Þetta kemur náttúrlega öllum heimilum til góða. Mjög margir á Íslandi eiga bíla, ég hef tekið eftir því, herra forseti - líka úti á landsbyggðinni og kannski sérstaklega þar - og þessir bílar bila. Ef varahlutir í bíla lækka umtalsvert þá á fólkið auðveldara með að gera við bílinn sinn, það segir sig sjálft. Það að fólk þurfi að kaupa ísskáp með lánum, þá tekur það 80% af láninu í staðinn fyrir 100% ef varan lækkar um 20%. Þannig að ég bara skil það ekki að þessi mikla vörugjaldalækkun komi ekki heimilum til góða, ekki síst úti á landi því þar þurfa menn kannski frekar bíla og þeir bila frekar á lélegum vegum en í Reykjavík. Ég næ ekki þessari svartsýni vegna þessa frumvarps því frumvarpið er einn pakki og heildarniðurstaða þess er skattalækkun sem kemur öllum heimilum til góða, að meðaltali 20 þús. kr. á heimili.

Herra forseti. Ég held að það fari ekkert á milli mála að lækkun vörugjalda og hækkun á matarskatt kemur þannig út fyrir fólk að það nýtist þeim sem eru með hærri tekjur miklu betur vegna þess að þeir hafa fjármuni til að nýta sér þessar lækkanir. Það er nú bara þannig með lækkun vörugjalda að með því er verið að ýta undir einkaneyslu. Er það það sem við þurfum núna? Við þekkjum það frá fyrri árum þegar verið var að kynda undir einkaneyslu, fólk hafði ekkert efni á því, en gylliboðin glumdu, þetta og hitt er að lækka. Ég hélt að við værum nýkomin út úr því hruni og að við þyrftum aðeins að draga andann og ekki keyra inn í neysluæði eins og var fyrir hrun. Ég hélt að við værum búin að brenna okkur nægjanlega á því. Það á heldur ekki að ýta undir það hjá láglaunafólki að hægt sé að kaupa ýmislegt á lánum. Hækkanir á virðisaukaskatti á mat og lækkanir á vörugjöldum koma þannig út í neysluvísitölunni að það hefur áhrif á hækkun lána. Þannig er nú sá mismunur. Það hefur Starfsgreinasamband Íslands reiknað út. Þetta gerir ekkert annað en að hella olíu á eld gagnvart verðbólgunni. Við erum ekki búin að sjá fyrir endann á afleiðingum aukinnar neyslu í þjóðfélaginu sem Sjálfstæðisflokkurinn virðist ætla að kynda undir enn eina ferðina. Við bíðum bara eftir afleiðingunum þess og hverjir eigi að þrífa upp eftir þá.

Virðulegi forseti. Í upphafi ræðu minnar vil ég renna yfir helstu ártöl og ákvarðanir í sögu virðisaukaskattskerfisins á Íslandi. Virðisaukaskattur var tekinn upp hér á landi í upphafi árs 1990. Hann var í einu þrepi en frá upphafi bar hluti af viðskiptum skatt sem er 0% en með heimild til að fá innskatt endurgreiddan. Hluti bar ekki skatt, þ.e. starfsemin getur ekki fengið greiddan virðisaukaskatt endurgreiddan. Í upphafi var áformað að skatthlutfallið yrði 22% en áður en til framkvæmdanna kom var búið að hækka hlutfallið í 24,5% og þannig var það þar til hækkun í 25,5% kom til framkvæmda í upphafi árs 2010. Lægsta þrep virðisaukaskatts kom til sögunnar á miðju ári 1993 og nam 14%. Í því þrepi var sala á innlendum bókum og tímaritum, áskriftir að fjölmiðlum og útvarpsstöðvum svo og húshitun. Sala matvæla og gistiþjónusta fóru í lægra þrepið í upphafi árs 1994 en skatturinn á matvæli hafði að hluta til verið endurgreiddur fram að því. Lægra þrepið var lækkað í 7% 1. mars 2007. Það gerðu sömu flokkar og nú vilja fara með 7% þrepið aftur til baka, að vísu í 12% en ekki í 14% þar sem það var áður. Breytingin sem var gerð 2007 varð til þess að munur á innskatti og útskatti var svo mikill að endurgreiðsla úr ríkissjóði óx umtalsvert. Sem dæmi skilaði hótel- og gistiþjónusta um 700 milljónum í tekjur í ríkissjóð á árinu 2006 en þau fengu endurgreitt úr ríkissjóði eftir breytinguna 300 milljónir árið 2007 og allar götur síðan hafa hótel og gistiheimili fengið hundruð milljóna endurgreidd ár hvert. Ég lagði það til sem fjármálaráðherra á sínum tíma að taka hótelgistingu út úr lægra þrepinu en í lægra þrepinu eru ásamt gistingunni, afnotagjöld útvarpsstöðva, sala tímarita, dagblaða og landsmála- og héraðsfréttablaða, sala bóka og hljóðupptökur af lestri slíkra bóka, sala á heitu vatni, rafmagni og olíu til hitunar húsa og laugavatns, aðgangur að vegamannvirkjum, geisladiskar, hljómplötur, segulbönd og aðrir sambærilegir miðlar með tónlist en ekki mynd, sala á matvöru og öðrum vörum til manneldis en ekki sala á áfengi. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur rætt það núna í rúmt ár að ráðast í þessar breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Mér finnst það frumvarp sem lagt hefur verið fram rýr afrakstur af rúmlega árs undirbúningsvinnu. Stýrihópur var ekki settur á laggirnar fyrr en í febrúar á þessu ári og starfshópar stýrihópsins hafa aðeins komið saman á þremur fundum samkvæmt skýringum með frumvarpinu. Stýrihópurinn átti meðal annars, samkvæmt erindisbréfi, að meta tekjuskiptingaráhrif breytinganna og líta til mótvægisaðgerða á grundvelli tekjujöfnunarsjónarmiða við fækkun þrepa og breikkun skattstofns. Ég á bágt með að trúa því að það hafi verið upplýst ákvörðun eftir útreikninga, t.d. á kjaraáhrifum eftir mismunandi tekjuhópum, sem leiddi til þeirrar hugmyndar að það að barnabætur færu upp í 11 milljarða dygði sem mótvægisaðgerðir við þessa róttæku breytingu. Í fjárlögum fyrir árið 2013 voru samþykktir 10 milljarðar og 762 milljónir til barnabóta. Viðmið sem notuð voru við úthlutun þess árs voru ekki verðbætt árið 2014 og heildarupphæðin lækkuð í 10 milljarða og 200 milljónir. Í þeim tillögum sem hér eru settar fram sem mótvægisaðgerðir eru skerðingarmörkin í launum ekki verðbætt annað árið í röð. Barnabætur árið 2015 eiga áfram að byrja að skerðast við 200 þús. kr. mánaðarlaun hjá einstaklingum og 400 þús. kr. hjá hjónum. Því er raunhæft að spyrja hve stór sá hópur er sem fær óskertar bætur. Mér sýnist að hér sé enn og aftur verið að beita blekkingum til að láta hækkanir á mat líta betur út í augum landsmanna. Sporin hjá þessari ríkisstjórn hræða hvað þetta varðar. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sagði í ræðu sinni hér fyrr í dag að ástæðan fyrir því að valið var að hækka barnabætur hefði verið sú að greiningar hefðu sýnt að barnafólk ætti í mestum greiðsluvanda og nefndi greiningu Seðlabankans í því sambandi. Það var einmitt sama greining sem gaf tilefni til verulegrar hækkunar barnabóta í fjárlögum 2013 og hefði einnig átt að vera í ákvörðun barnabóta ársins 2014. En svo var ekki og það var meðvitað hjá stjórnarliðum að lækka barnabætur og hækka hvorki viðmið samkvæmt neysluvísitölu né launavísitölu. Ástæða var sannarlega til að gera það og til að hækka barnabætur enn meira. Við afgreiðslu frumvarpa um skuldaniðurgreiðslu verðtryggðra fasteignalána á síðasta vorþingi voru gerðar breytingar á skattalögum. Ég nýtti það tækifæri til að leggja fram frekari breytingar á þeim lögum sem leitt hefði til hækkunar á barnabótum til þeirra fjölskyldna sem lægstu launin hafa. Barnabótum hafði þá þegar verið úthlutað tvisvar sinnum á árinu og var ljóst að umtalsverðir fjármunir sætu eftir í ríkissjóði í lok árs ef ekkert yrði að gert. Ég stóð í þeirri trú að meiri hluti alþingismanna mundi fagna þessum breytingartillögum og væri sammála mér um sanngirni þess að öll upphæðin, sem þeir höfðu samþykkt til barnabóta, gengi að fullu til barnafjölskyldna, ekki síst eftir að stjórnarþingmennirnir höfðu þá þegar samþykkt að veita tugi milljarða af ríkisfé til skuldaniðurgreiðslu fólks sem var ekki í nokkrum greiðsluvanda. Allar greiningar höfðu hins vegar sýnt, svo að ekki væri um villst, að það voru barnafjölskyldur, hvort sem þær skulduðu verðtryggð húsnæðislán eða væru á leigumarkaði, sem ættu við mikinn greiðsluvanda að stríða. Það væri sá hópur sem þyrfti fyrst og fremst á stuðningi að halda. Einnig taldi ég að skýrsla um upplýsingar um aukinn fjölda fátækra barna á Íslandi styrkti málflutning minn verulega. Ég vonaði líka að ríkisstjórnin stæði við loforð sín um að gæta sérstaklega að hag barna og því yrðu breytingartillögurnar samþykktar. En að fór ekki svo og það voru mér gríðarleg vonbrigði að líta á atkvæðatöfluna við afgreiðslu breytingartillagna minna og sjá að allir stjórnarþingmennirnir í salnum greiddu atkvæði gegn henni, allir sem einn. Tillagan var felld með 36 atkvæðum hv. þingmanna Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks. Við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins ársins 2014 lagði meiri hluti fjárlaganefndar til niðurskurð á barnabótum um 300 milljónum frá tillögum hæstv. fjármálaráðherra en hann hafði þá þegar lagt til lækkun á barnabótum frá fjárlögum 2013 um annað eins. Tillögu meiri hluta fjárlaganefndar var harðlega mótmælt bæði innan þings og utan og þær voru loks dregnar til baka. En þar sem breytingar á viðmiðunartölum barnabóta í skattalögum voru ekki samþykktar náðu tillögur formanns fjárlaganefndar og félaga hennar í fjárlaganefnd, um frekari skerðingu, fram að ganga og gott betur því að fjáraukalög, sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra mun væntanlega mæla fyrir innan tíðar, munu sennilega sýna að um 700 millj. kr. muni ganga til baka í ríkissjóð af þeirri upphæð sem Alþingi hafði þó samþykkt að mundi ganga til barnafólks og greiningar sýndu að þyrfti á því að halda og meiru til. Þeim tókst sem sagt að skerða hlut barnafólks bakdyramegin. Stjórnarliðar, hv. þingmenn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks, virðast ekki hika við að hygla vildarvinum hæstv. ríkisstjórnar með milljarða gjalda- og skattafslætti en beita blekkingum til að skerða hlut þeirra sem verst standa. Virðulegi forseti. Af hverju eru ekki fleiri þættir teknir inn í virðisaukaskattskerfið sem nú eru fyrir utan það? Hvað með laxveiði eða aðgangseyri í Bláa lónið? Hækkun þar mun örugglega ekki snerta fólkið í landinu sem er tekjulægst eða barnafólkið í mesta greiðsluvandanum. Það mun hins vegar auka tekjur ríkissjóðs, breikka skattstofninn eins og talað er um að gera eigi í erindisbréfi stýrihópsins. Tölum um heildarmyndina, sagði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra í ræðu sinni hér fyrr í dag þegar hann ræddi breytingar á virðisaukaskattskerfinu, afnám almennra vörugjalda og hækkun barnabóta. Og ég tek undir það með hæstv. ráðherra, það verður að líta á heildarmyndina. Og mér finnst afar mikilvægt að skattkerfi okkar skili nægum tekjum í ríkissjóð til að við getum rekið hér á landi gott velferðar- og menntakerfi og að það stuðli að jöfnuði í samfélaginu. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra notar það sem ein helstu rökin fyrir þessum breytingum, auk þess að einfalda kerfið, að það sé ekki góð leið til að jafna lífskjör í landinu að hafa það eins og það er og því þurfi að breyta því. Hagfræðingar hafa fært fyrir því rök að undanþága frá almennu þrepi virðisaukaskatts sé ekki besta leiðin til jöfnunar lífskjara, það sé ekki besta leiðin til að stuðla að jöfnuði með óbeinum hætti í gegnum til dæmis verð á matvælum. Betra sé að gera það með beinum hætti í gegnum tekjuskattskerfið, með hækkun skattleysismarka og þrepaskiptu tekjuskattskerfi þannig að mótvægisaðgerð við hækkun matarskatts ætti því að vera styrking á þrepaskiptu tekjuskattskerfi. Það ætlar hæstv. ríkisstjórn Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar hins vegar ekki að gera eins og fram kemur í fjárlagafrumvarpinu, þvert á móti ætla þau að fletja tekjuskattinn út en það mun fyrst og fremst gagnast þeim sem hæstar tekjur hafa. Og í þessu frumvarpi eru engar mótvægisaðgerðir ætlaðar til að styrkja stöðu þeirra sem eiga engin börn og eru í vandræðum með að ná endum saman hver mánaðamót. Virðulegi forseti. Mér virðist stefnan sem sagt vera sú að hækka verð á mat almennt en lækka óhollan sykraðan mat, leggja til barnabætur sem mótvægisaðgerðir, sem eru í raun lækkun frá barnabótum árið 2013 með skerðingu við 200 þús. kr. mánaðarlaun og fletja svo út tekjuskattskerfið á næsta ári og auka þannig ráðstöfunartekjur þeirra sem mest hafa fyrir. Slíkar aðgerðir geta jafnaðarmenn ekki stutt og munu berjast fyrir að þær nái ekki fram að ganga, því að þessi samsetning aðgerða mun auka ójöfnuð í samfélaginu og það er óásættanlegt. Virðulegi forseti. Það má vera að sú umræða sem fram fer um þessar tillögur og þetta frumvarp hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sé í raun ekki til neins vegna þess að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafi ekki stuðning stjórnarliða, t.d. hv. þingmanna Framsóknarflokksins, og muni þess vegna aldrei koma þessum málum hér í gegn. Þess vegna sé ekki ástæða til að ræða þetta mál. Hver veit? Þegar við ræddum hér frumvarpið um niðurfellingu eða niðurgreiðslu á verðtryggðum lánum, húsnæðislánum, tóku aðeins þeir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins til máls sem voru á móti frumvarpinu. Og nú tekur ekki einn einasti hv. þingmaður Framsóknarflokksins til máls. Að vísu er umræðunni ekki lokið og það má vera að úr því rætist. Virðulegur forseti. Ég mun kalla eftir því að fá upplýsingar um það hvernig neysla fólks í landinu er eftir tekjutíundum og eftir virðisaukaskattsþrepum. Þegar við höfum fengið þær tölur á borðið þá getum við séð nákvæmlega: Hvað eru þeir sem eru í lægsta þrepinu, lægsta 10% tekjuþrepinu, að eyða stórum hluta af tekjum sínum í vörur sem eru í almenna virðisaukaskattsþrepinu, í 7% þrepinu, 0% eða í það sem er fyrir utan kerfið? Þegar við sjáum það fyrir framan okkur þá getum við sannarlega tekist á um hvaða mótvægisaðgerðir duga best, því að vissulega er hægt að fá ágætar meðaltalstölur eftir því hvernig við leggjum þær upp og eru líka sýndar hér í skýringum með frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Mig langar að koma hér upp og ræða aðeins nánar um barnabæturnar við hv. þingmann. Nú er það svo að það verður mælt fyrir milljarðshækkun á barnabótum við 2. umr. fjárlaga og með því munu barnabætur losa 11 milljarða eða vera í raun rétt í 11 milljörðum, sem er á verðlagi ágústmánaðar hærri fjárhæð í barnabætur en gilti árið 2014. Það er líka hærri fjárhæð en gilti árið 2013, sömuleiðis hærri fjárhæð en gilti árið 2012 og árið 2011, þannig að í fjögur síðustu ár hefur ekki verið varið meiru til barnabóta en til stendur að gera á næsta ári. Þessu finnst mér mikilvægt að koma á framfæri vegna þess að hér er sífellt tönnlast á því að barnabætur séu ekki að hækka. Þær eru að hækka. Það er fleira sem er verið að gera í barnabótum. Það er verið að auka skerðinguna með tilliti til tekna og þannig nýtist þessi vaxandi heildarfjárhæð betur þeim sem eru með lægri launin, en ég heyri að hv. þingmaður hefur sérstakar áhyggjur af þeim. Við þessar breytingar hækka barnabætur um 5 þús. kr. á hverjum einasta mánuði hjá hjónum með tvö börn þar sem annað er yngra en sjö ára upp í um 400 þús. kr. tekjur. Það er rétt að þá byrja skerðingarnar að draga aðeins úr hækkuninni en þær halda hins vegar áfram borið saman við núverandi kerfi. Það er ekki fyrr en við erum komin upp í heildartekjur hjóna um 790 þúsund, kannski 780 þúsund, 

Virðulegur forseti. Í fjárlögum fyrir árið 2013 samþykktu hv. alþingismenn að verja ætti í barnabætur 10.762 millj. kr. Það er vissulega lægri upphæð en 11 milljarðar en ef þær væru verðbættar færu þær yfir 11 milljarðana. Ég er hissa á því að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra telji það nægilegar mótvægisaðgerðir við slíkri kerfisbreytingu að hækka barnabætur upp í rétt rúmlega þá krónutölu sem samþykkt var í fjárlögum 2013. Eru það nægilegar mótvægisaðgerðir við þessa kerfisbreytingu? Virðulegi forseti. Ég hef talað fyrir því að þurfi að skoða virðisaukaskattskerfið og ég bauð upp á málefnalegar umræður, hef gert það, um þær hugmyndir. En ég varð fyrir gífurlegum vonbrigðum þegar ég sá pakkann því að auðvitað er ekki hægt að sætta sig við það að gera þessar breytingar án þess að við séum algjörlega klár á því að þær séu til bóta, jafni lífskjör betur en sú leið sem við búum við og bæti kjör þeirra sem verst standa í landinu. Það er ekki að gerast með mótvægisaðgerðir í formi barnabóta sem hækka um rúmar 200 millj. kr. fá árinu 2013.

Herra forseti. Það er þá skýrt að hv. þingmaður hefur meðtekið það að hjón með tvö börn, annað undir sjö ára, fá til sín barnabætur vegna breytinganna sem vaxa um 60 þús. kr. á ári. Samkvæmt Rannsóknarsetri verslunarinnar mun matarkostnaður þeirra sem eru í lægsta fjórðungi tekjuhópanna, samkvæmt þeirra úttekt, vaxa um 17 þús. kr. Það er þá unnið upp á innan við fjórum mánuðum með hækkun barnabótanna og vel rúmlega það út árið, 60 þús. í viðbótarbarnabætur til allra þeirra hjóna með tvö börn, annað undir sjö ára, sem eru með 400 þús. kr. í tekjur. Þetta eru mótvægisaðgerðir sem ekki bara vega upp þá hækkun sem menn hafa gert hér að sérstöku umtalsefni og snýr að matvælaverði í landinu heldur ganga miklu lengra en það. Svo getum við rætt um aðra hópa. Hv. þingmaður fjallar hér um það hvernig vörur skiptast á milli virðisaukaskattsþrepa. Ef við skoðum samsetningu vísitölu neysluverðs er það sem er í vísitölunni og er undanþegið um það bil 35%. Það sem lendir í neðra þrepinu er um það bil 23% af því sem er í vísitölu neysluverðs. 42% af neysluverðsvísitölunni er í efra þrepinu, þannig að þegar við lækkum efra þrepið höfum við veruleg áhrif til lækkunar á vísitölu neysluverðs og kaupmætti heimilanna.

Virðulegur forseti. Ég hef alla vega meðtekið það að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra telur það nægilega mótvægisaðgerð að hækka barnabætur eins og hann fór hér yfir, að heildarupphæðin hækki um rúmar 200 millj. kr. frá þeirri upphæð sem samþykkt var og þótti nægileg árið 2013. Honum finnst það nægileg mótvægisaðgerð og er ánægður með að barnabætur byrja að skerðast við 200 þús. kr. mánaðartekjur og að þær skerðist hraðar en í því kerfi sem fyrir er. Gott og vel, það eru skilaboðin. Það finnst honum nægilegt og telur ekki hvað varðar öryrkja eða barnlausa einstaklinga sem eiga erfitt með að ná endum saman, að ástæða sé til þess að koma með einhverjar aðgerðir til mótvægis fyrir þær aðstæður sem þeir búa við. Þetta er algjörlega kristaltært og meðtekið. Varðandi hinar prósentutölurnar, sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fór hér yfir, þá vil ég fá að ræða þær við hann þegar ég hef fengið upplýsingar, sem ég mun kalla eftir að hann veiti Alþingi, þegar ég hef ég hef fengið þær upplýsingar og greiningu niður á töflu eftir tekjutíundum annars vegar og virðisaukaskattsþrepum hins vegar. Og þá getum við tekið þessa umræðu með staðreyndirnar fyrir framan okkur og komist eitthvað áfram. Ég hef grun um það og tilfinningu fyrir því að með þessu sé verið að skilja stóra hópa út undan og að þessar mótvægisaðgerðir séu ekki nægilegar og öll kerfisbreytingin muni leiða til ójafnaðar í samfélaginu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta og málefnalega ræðu. Sérstaklega hafði ég gaman af sögulegri skýringu hennar á uppruna og framþróun virðisaukaskattskerfisins sem er alltaf jafn áhugavert. Hv. þingmanni varð minna tíðrætt um vörugjöldin og samkvæmt frumvarpinu, 2. gr., er lagt til að lögin nr. 97/1987, um vörugjöld, falli brott, það er bara allt burt. Ég hélt að þetta yrði bara ekki hægt svona. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann ekki ásamt mér glaður yfir því að þetta skuli gerast vegna þess að vörugjöldin flækja málin mjög mikið? Þau eru ekkert sérstaklega auðveld í innheimtu vegna þess að þetta á líka við um innlendar vörur sem eru framleiddar hér á landi og vörugjöldin hafa að geyma margar furðulegar gamlar leifar af ýmsu. Þetta mun lækka verð á vörum og viðhaldshlutum í bifreiðar og annað slíkt um 17–20%. Ég vil spyrja hv. þingmann: Er hann ekki ánægður með þessa skattalækkun sem kemur heimilunum almennt til góða, mér heyrist oft eitt mesta vandkvæðið hjá tekjulágum heimilum vera þegar bíllinn bilar. Þá þarf að kaupa dýra varahluti sem hafa borið mjög hátt vörugjald. Svo bilar ísskápurinn og svo bilar þvottavélin o.s.frv. Og alltaf verður að kaupa viðkomandi hlut vegna þess að heimilin komast ekki af án þess. Er hv. þingmaður ekki sammála mér í því að það sé ljómandi góður flötur á þessu frumvarpi að lækka og fella niður öll þessi vörugjöld?

Virðulegi forseti. Ég er ekki óánægð með að fella niður almenn vörugjöld og einkum og sér í lagi ef afkoma ríkissjóðs er þannig að mögulegt er að bjóða upp á slíka lækkun. Ég hef hins vegar áhyggjur af því að afkomubati ríkissjóðs sé ekki mikill og það sýna reyndar áætlanir hæstv. ríkisstjórnar. Ef maður horfir bara á línuritin þá sjáum við hvernig málin breyttust og súlurnar fóru allar í rétta átt á síðasta kjörtímabili en nú er komin einhver stöðnun í hlutina og afkomubatinn virðist ekki ætla að vera mikill á næstu árum. Já, ég trúi því að það sé til bóta að fella brott vörugjöldin nema ég vil halda vörugjöldum á óhollustu. Ég vil halda vörugjöldum sem geta orðið til þess að stýra fólki frá því að kaupa óhollar vörur sem valda skaða og kostnaði. Ég vil halda vörugjöldum á sykur, á áfengi, á tóbak og á mengandi bifreiðum, þannig að þetta er bæði gott og slæmt. Ég get ekki stutt það að vörugjöld á sykri séu felld niður og mér finnst það afar óskynsamlegt í alla staði. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum Framsóknarflokksins sem hafa skrifað um það greinar og fært fyrir því rök af hverju skynsamlegt er að halda sykurskattinum inni. Einhverjir þeirra hafa meira að segja rætt um að hægt væri að safna þessum vörugjöldum á sykri saman og byggja Landspítala.

Herra forseti. Ég er hræddur um að sykurskatturinn þyrfti að vera ansi hár til að byggja heilan Landspítala því í heild sinni er þetta nú ekki það mikið miðað við þær tölur, það mundi taka mörghundruð ár eða ef sykurskatturinn yrði hækkaður upp í þúsund krónur á kílóið eitthvað svoleiðis. En spurningin er sú hvort hv. þingmaður hafi einhverja staðfestingu á því að hækkun sykurskatts hafi minnkað neyslu á sykri, ég er ekki alveg viss um það. Ég tek undir það með hv. þingmanni að í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, sem fær þetta mál til skoðunar, þurfi að skoða betur ekki bara fjórðunga í tekjum heldur tíundir til að sjá hvort einhverjir hópar séu að lenda illa í þessu. Þá þarf að taka námsmenn út úr vegna þess að þeir fá lánað fyrir framfærslunni. Það skekkir alla tölfræði að þeir eru kannski með mjög lágar tekjur en fá lánað fyrir framfærslunni og lánið telst ekki til tekna. Ég vil að það sé gert í þessu skyni að lánið sé tekið sem tekjur hjá námsmönnum. Lánið eykur ekki bara ráðstöfunartekjur þeirra heimila sem fá það heldur eykur það líka skuldir, því á móti námsláni kemur ekki eign á skattframtali. Menntun er ekki talin eign á skattframtali eins og ef menn kaupa íbúð. Þannig að lánasjóðurinn gerir tvennt; hann eykur ráðstöfunartekjur heimilanna sem fá lánin og eykur skuldsetningu þeirra. Hvort tveggja er jákvætt því að við viljum meiri menntun. Mér finnst að Hagstofan þurfi að endurskoða sína tölfræði. Ég mundi vera alveg sammála því að við þurfum að kanna þetta, hvort einhverjir hópar sem ekki eiga börn lendi hugsanlega í einhverjum vandræðum. Það þarf nefndin að skoða. Ég get hins vegar ekki alveg séð það í hendi mér hvernig það getur gerst að einstaklingar, sem væntanlega eru ekki öryrkjar eða aldraðir, því að þeir fá lífeyri, lendi í vandræðum með matarskattinn.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það verður að taka út þá hópa sem skekkja tölfræðina. Ég mun skoða beiðni mína með tilliti til þessarar ábendingar, sem er ágæt. Varðandi barnabæturnar vil ég að það komi skýrt fram hér að mér finnast þær vera of lágar hvort sem við erum að breyta hér virðisaukaskattskerfinu eða ekki, þær eru of lágar. Tveir kennarar, samkvæmt þeirri skerðingartillögu sem nú er verið að leggja hér til, sem eiga tvö börn og annað undir sjö ára fá engar barnabætur. Mér finnst það röng stefna. Við eigum mikið frekar að stefna í þá átt sem Norðurlöndin eru að gera hvað barnabætur varðar, þar sem þær eru ekki tekjutengdar. Við erum ekki komin á þann stað, en við eigum að stefna þangað og að fá fólk fái greiddar barnabætur sem um munar. Við eigum hins vegar að taka tekjujöfnunina í gegnum þrepaskipt tekjuskattskerfi. Varðandi sykurskattinn spyr hv. þingmaður mig að því hvort ég viti hvort sykurskatturinn hafi skipt einhverju máli varðandi sölu á sykruðum vörum. Ég veit það ekki. Ég veit ekki til þess að þær kannanir hafi verið gerðar. Það er ekkert alvarlegt að ég skuli ekki vita um það, en það er alvarlegt að leggja fram tillögur um lækkun sykurskattsins og hafa ekki hugmynd um hvort hann hafi skipt máli. Það má vel vera að hann þurfi að vera hærri til að hann fari að telja, og þá ættum við frekar að hækka hann. En mér finnst ekki ganga að setja það í skýringar með frumvarpi að ekki sé vitað hvaða áhrif hann muni hafa en hugsanlega eða kannski 

Hæstv. forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um breytingar á virðisaukaskatti, um afnám vörugjalda, um breytingar á tekjuskatti og breytingar á lögum um barnabætur. Sumt af þessu eru gamlir kunningjar og eðlilega hafa verið gerðar breytingar í tímans rás á skattkerfinu og við höfum stundum tekist á um það í þessum stóli. Ég lái engum sem skiptir um skoðun, hefur íhugað málin og skiptir um skoðun eins og ríkisstjórnin hefur gert t.d. varðandi gistináttagjaldið. Það er hins vegar svolítið skondið þegar það er hugleitt að ekki er nema rúmt ár frá því við vorum í þessum sal að ræða um gistináttagjald sem fyrrverandi ríkisstjórn hafði lögfest en stjórnarmeirihlutinn taldi mjög svo af hinu illa. Ég minnist hvaða röksemdir voru reiddar fram. Bæði í greinargerð hæstv. fjármálaráðherra og í ræðum sem hann flutti hér á þinginu sagði hann að það væri skaðlegt að hækka álögur á ferðaþjónustuna vegna þess að það mundi draga úr neyslu, það gæti orðið til þess að ferðamenn kæmu ekki til landsins í þeim mæli sem annars yrði. Þetta var sagt þótt allt benti til þess að ferðamannastraumurinn færi vaxandi og jafnvel þó mjög að áhöld væru um að við réðum við þann fjölda sem kæmi til landsins. Hitt atriðið man ég líka vel hvert var, það var fyrirvarinn, að fyrirvarinn væri of skammur, enda þótt við hefðum rætt málið með árs fyrirvara og lögfest það með hálfs árs fyrirvara ef ég man rétt þótti það of skammur fyrirvari fyrir ferðaþjónustuna. Ég virði þau sjónarmið að atvinnurekstur og einstaklingar og fjölskyldur eiga að fá að vita hvað er í vændum varðandi skatta, ég geri það, en þarna var fyrirvarinn engu að síður fjórum sinnum meiri en nú er þegar ríkisstjórnin hækkar gistináttagjaldið svokallaða úr 7% í 12%. Þannig að þessi rök virðast ekki halda. Ég endurtek að ekki harma ég það þegar menn skipta um skoðun eins og ríkisstjórnin hefur greinilega gert hvað gistináttagjaldið snertir. Eitt af því sem á að breyta með þessari lagaspyrðu er afnám vörugjalda. Maður heyrir það í umræðunni núna enduróma frá fyrri tíð, þegar svokallaður sykurskattur var settur á í formi vörugjalda á sykur og sykraðar vörur og gosdrykki, að það þótti afleitt að neyslustýra með sköttum. Það þótti af hinu illa. Nú heyrir maður þessi sömu rök enduróma að nýju. Hvað er neyslustýring? Verðmyndun á vöru á sér stað með margvíslegum hætti. Það er framleiðslukostnaður, það eru vissulega arður sem þeir sem eiga framleiðslutækið taka út úr framleiðslunni og það eru skattar og álögur. Það er álagning sem er sett á vöruna í verslunum. Allt myndar þetta verð á vörunni og stýrir neyslunni að einhverju leyti. Mig langar til að taka eitt dæmi um neyslustýringu sem er mjög áþreifanlegt. Í september hygg ég að það hafi verið á síðasta ári birti Krabbameinsfélag Íslands skýrslu sem Ingimar Einarsson, sérfræðingur á heilbrigðissviði, hafði unnið. Hún sýndi að kostnaðarþátttaka sjúklinga á Íslandi næmi núna um fimmtungi, að um 20% af heildarútgjöldum til heilbrigðismála eða kostnaði við að reka heilbrigðiskerfið kæmi úr vasa neytenda beint. Þetta er ekkert nýtt. Þetta er ekkert að gerast núna eða í gær eða fyrradag. Þetta er þróun sem hefur átt sér stað í langan tíma og hann fór aftur til tíunda áratugarins til að sýna fram á hver framvindan hefði verið að þessu leyti. Síðan er gerð önnur könnun. Ég hygg að það hafi verið í byrjun þessa árs. Það var Félagsvísindastofnun Háskóla Íslands. Rúnar Vilhjálmsson prófessor kynnti þá skýrslu. Þar kom fram hið sama að kostnaðarþátttaka sjúklinga væri að aukast en það sem meira var, og það var reyndar í anda þess sem lá í skýrslum Ingimars Einarssonar einnig, var að tekjulítið fólk var farið að veigra sér við því að leita til læknis. Ég man ekki í hvorri skýrslunni það kom fram, ég hygg það hafi verið hjá Rúnari Vilhjálmssyni eða Félagsvísindastofnun, að á þeim tíma sem rannsókn hans tók til hefði þriðji hver Íslendingur neitað sér um læknisþjónustu eða skotið henni á frest af einhverjum ástæðum og í sumum tilvikum fjárhagslegum ástæðum. Þetta er neyslustýring í heilbrigðiskerfinu. Þegar verðlagið er haft með þeim hætti að fólk getur ekki keypt þá þjónustu eða notið þeirrar þjónustu vegna féleysis. Það er neyslustýring. Nú ætlar ríkisstjórnin að neyslustýra börnunum okkar og ungviðinu í kókflöskuna, í appelsíndrykkinn. Það er neyslustýring líka. Ríkisstjórnin er að taka ákvörðun um neyslustýringu með afnámi sykurskattsins. Alveg þvert á ráðleggingar sem komið hafa frá lýðheilsusérfræðingum og læknum ætlar ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn að neyslustýra íslensku samfélagi ofan í gosflöskuna og konfektkassann. Ríkisstjórnin hælir sér af því í greinargerð með þessu frumvarpi hve mikið konfektkílóið komi til með að lækka þegar búið er að lækka eða afnema vörugjöldin, og hvað kókið muni lækka mikið á lítra. Það er gerð ítarleg grein fyrir því í frumvarpinu. Þannig að við erum að tala hér um neyslustýringu. Annað sem ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn ætla að neyslustýra hefur að gera með menninguna. Það á að gera bækur dýrari. Muna þingmenn og þeir sem kunna að heyra þessi orð eftir því hve rithöfundar fögnuðu þegar virðisauki á bækur var lækkaður á sínum tíma? Var það ekki 2007? Þá var hann lækkaður niður í 7%. Það var fagnað um landið. Þetta þótti mikið framfaraskref. En hvað núna? Hvað segir sami hæstv. fjármálaráðherra og hafði áhyggjur af því að hækkun á virðisaukaskatti mundi fæla fólk frá landinu, frá því að heimsækja okkur, um menninguna? Er ekki verið að fæla fólk frá því að lesa bækur og kaupa bækur? Hvers vegna halda menn að bókaútgáfan kvarti og beini þeim orðum til yfirvalda og til Alþingis að falla frá þessum sjónarmiðum? Síðan er annað. Ég vil hlusta á hvað Bændasamtökin eru að gera og hvað hinn skeleggi formaður þeirra, Sindri Sigurgeirsson, segir í blaðagrein í Morgunblaðinu 13. september um verðmætasköpun í íslenskum landbúnaði. Er Framsókn alveg hætt að hlusta á bændur? Er sú rót alveg sundurskorin sem einu sinni var sterk? Sindri Sigurgeirsson, formaður Bændasamtakanna, segir, með leyfi forseta: „Verðmætasköpun í íslenskum landbúnaði byggist á mörgum þáttum. Fyrir utan það að bændur nýta landsins gæði þá má horfa í þann sparnað sem það hefur í för með sér fyrir þjóðarbúið að eiga innlendan landbúnað. Við spörum gjaldeyri með því að framleiða eigin mat í stað þess að flytja hann inn frá útlöndum. Það er líka öryggi fólgið í því að eiga innlenda matvælaframleiðendur - það er eitthvað sem allar þjóðir leggja mikla áherslu á.“ Ég tek undir þessi orð. Ég vek líka athygli á því að hann á í blaðadeilum við fulltrúa verslunarinnar sem hafa að undanförnu vegið nokkuð að landbúnaðinum og samtökum bænda. Hann kemur með ágætar hugleiðingar og staðreyndir fram í þeirri grein sem ég vísa til og birtist í Morgunblaðinu laugardaginn 13. september. Þar segir hann að bændur séu gagnrýndir fyrir það að vegna mjólkurskorts hafi nautakjöt hækkað í verði frá framleiðendum um rúmlega 20% á síðustu 12 mánuðum. Ég vitna núna í greinina, með leyfi forseta: „Það er auðvelt að skella fram ólíkum tölum og draga margvíslegar ályktanir. Það er líka hægt að nefna að frá bankahruninu hefur nautakjöt hækkað í verði um 40% á meðan verð á brauði og kökum hefur hækkað um 74%. Á tímabilinu hækkaði vísitala neysluverðs um 47%. Staðreyndin er sú að íslenskar búvörur hafa haldið aftur af hækkun vísitölu neysluverðs því þær hafa hækkað minna í verði en innfluttar vörur.“ Ég held, hæstv. forseti, að við eigum að hlusta á þetta fólk. Við eigum að hlusta á íslenska bændur. Við eigum að standa vörð um íslenskan landbúnað. Ég ítreka að þær ráðstafanir sem hér er verið að grípa til eru mér mjög lítt að skapi. Kem ég nú að því sem ég gjarnan hefði viljað halda lengstu ræðuna um eða langa ræðu um en á aðeins eftir tæpar tvær mínútur. Það er um framhald á þessari samlíkingu um neyslustýringu. Ég vitnaði í rannsóknir sem leiddu það í ljós að fátækt fólk á Íslandi og fólk með tiltölulega litlar tekjur er farið að veigra sér við því að leita til læknis, það hefur ekki efni á því. Það er þó væntanlega það fyrsta sem þú gerir fyrir þig og börnin þín er að leita eftir heilbrigðisþjónustu og lækninga. En hvað gerirðu svo? Þú kaupir mat. Því minni tekjur sem þú hefur því meira hlutfall þeirra fer að sjálfsögðu til matarkaupa. Hvað gerirðu ef verð á heilbrigðri, góðri íslenskri matvöru er hækkað? Þú kaupir væntanlega það sem er að lækka í verði sem er þá aðflutt, erlend matvara. Það er verið að afnema vörugjöldin sem hafa áhrif á þá vöru til lækkunar. Þetta er sjónarmið sem bændur hafa teflt fram líka. Ég vek athygli á því og ítreka að þegar við greiðum endanlega atkvæði um þetta mál eða þegar það kemur til umfjöllunar í þinginu, það á náttúrlega eftir að fara til nefndar, þá hugleiðum við hve afdrifaríkar þær ákvarðanir sem hér eru teknar og lúta að verðstýringu og neyslustýringu eru og hvort ekki eigi að vera samantekin ráð okkar að reyna að stuðla að því að við búum þannig að þjóðinni 

Virðulegi forseti. Þegar maður er aftarlega í röðinni er næstum því búið að segja allt sem manni 

Forseti vill biðja um hljóð í hliðarsal.

Ég vil aðeins ræða matarskattinn. Mér finnst alls ekki sjálfsagt að fara út í þessar hækkanir á virðisaukaskatti á matvæli, sérstaklega ekki þegar við sjáum ekki hvert lokamarkmiðið á að vera og það koma í rauninni ekki til neinar mótvægisaðgerðir sem heitið geta. Nú var virðisaukaskattur á mat lækkaður árið 2007, ef ég man rétt, það var tekin ákvörðun um það 2006, og það voru einhver rök fyrir því að menn ákváðu að fara í þá aðgerð, gott ef það voru ekki sömu flokkar og stjórn nú sem tóku þá ákvörðun. Hún var meðal annars tekin vegna þess að matvælaverð á Íslandi er hátt og mun eflaust alltaf vera frekar hátt. Það er einfaldlega vegna þess að lega landsins er þannig að við erum fjarri mörkuðum, við erum fámenn, landið er dreifbýlt og svo erum við líka með nokkuð harða tollastefnu, verndarstefnu, hvað varðar innflutt matvæli. Síðan eru aðrir þættir, eins og stærð verslunarrýmis sem hefur mikið verið talað um. Við erum með gríðarlega mikið af verslunarrými og það fer út í verðlagið. Einnig eru opnunartímar langir, en í raun eru þetta þættir sem samkeppnin ætti að sjá um. Mér finnst mörg rök hníga að því að virðisaukaskattur á matvæli eigi að vera lágur. Það er mikið talað um að 7% eða lágur virðisaukaskattur á matvæli sé ekki góð tekjujöfnunaraðgerð. Ég skil ekki alveg þá umræðu, verð ég að segja, vegna þess að það eru til hundrað leiðir til að tekjujafna. Það að hækka mat, sem bitnar ekki síst á þeim sem hafa minnst á milli handanna, ég held að því fólki standi alveg á sama um hvort einhverjir sem hafa meira á milli handanna græði á því. Fólk sem er tekjulágt þarf að kaupa mat. Það skiptir einungis máli fyrir það að matvæli séu ódýr. Það má fara í aðrar aðgerðir ef menn vilja tekjujafna og ná sköttum af þeim sem eru tekjuhærri en þá mundi ég vilja að beitt væri öðrum aðgerðum en þessari. Svo hefur líka verið talað um að það sé svipað hlutfall ráðstöfunartekna sem fer í mat hjá tekjulágum og tekjuháum, þótt fari tvennum sögum af því. Það segir heldur ekki alla söguna vegna þess að það er munur á því hvað fólk kaupir. Sumir hafa lítið á milli handanna, maður þekkir það sjálfur frá því að maður var í námi með börn og nýr á vinnumarkaði með lág laun, að þá var matarkarfan allt öðruvísi en hún er hjá mér í dag, það er bara þannig. Mér finnst að það þurfi að rannsaka aðeins hvað tekjulágir kaupa og hvað tekjuháir kaupa ef við ætlum að nota þau rök. Mig langar líka að vekja athygli á því sem hefur komið fram hérna, þ.e. hvort þessi lækkun, sérstaklega á efra þrepinu, muni skila sér. Auðvitað vonar maður að það verði tilfellið og seljendur geri það, en þessar áhyggjur eru réttmætar. Það er til mjög góð skýrsla sem var gerð eftir lækkunina 2007, ég er með hana hérna einhvers staðar. Það er eiginlega greining á því hvort virðisaukaskattslækkunin hefði skilað sér, þetta var mikil lækkun á mat, sérstaklega hvað varðar veitingahúsin. Það var farið í mikið átak. ASÍ sá um ákveðinn hluta og fékk til þess styrk og Neytendastofa sá um ákveðinn hluta og Neytendasamtökin líka. Ríkið veitti einnig fjárstyrk, þannig að það voru allir á vaktinni. Þetta skilaði sér að einhverju leyti en þó ekki eins og menn höfðu ætlað. Þetta er alltaf erfitt vegna þess, eins og við vitum, að verðlag er frjálst og samkeppnin á að sjá til þess að verðlækkanir skili sér, en það geta verið markaðir þar sem þetta er erfitt. Það var farið í aðgerðir hér, það tók gildi að mig minnir 1. júní. Þá var verð á tóbaki og áfengi lækkað. Það var að vísu mjög lítil lækkun en ég veit ekki til þess að sú lækkun hafi skilað sér í verði, a.m.k. gerðu Neytendasamtökin rannsókn á því varðandi tóbakið og það hafði ekki skilað sér eins og til var ætlast. Það er því ástæða til að vekja athygli á því að ef af þessu verður verðum við að tryggja eftirlit, vitundarvakningu og allt sem við getum til að tryggja að seljendur skili þessu til neytenda. Varðandi vörugjöldin er rétt að taka fram að við í Bjartri framtíð fögnum því að afnema eigi vörugjöldin. Ég vil helst ekki fá andsvör sem snúa að því hvort ég viti ekki að fólk þurfi að kaupa sjónvarp og ísskápa, ég geri mér fullkomlega grein fyrir því. Við erum fylgjandi því. Þetta með sykurskattinn er kannski svolítið flókið. Þegar skatturinn var settur á á sínum tíma var ég frekar neikvæð gagnvart honum vegna þess að mér fannst alveg ljóst að þetta var ekki lýðheilsuaðgerð. Þetta var aðeins aukinn skattur. Þetta var of lítil hækkun til þess að hafa einhver áhrif á lýðheilsu. Ekki nóg með það, skatturinn er líka á vörum með sætuefni. Maður hefði haldið að það ætti ekki skattleggja vörur með sætuefni ef fólk er að reyna að forðast sykur. Hins vegar skilar þessi sykurskattur auðvitað tekjum í ríkissjóð. Mér mundi finnast það einkennileg aðgerð, ef það verður raunverulega farið í að hækka virðisaukaskatt upp í 12% á matvælum, að afnema á sama tíma sykurskattinn. Það fyndist mér einkennilegt. En ef við ákveðum að hækka ekki virðisaukaskattinn á matvæli og jafnframt að afnema sykurskattinn væri ég fylgjandi því. Ég mundi þó kalla eftir raunverulegum lýðheilsuaðgerðum vegna þess að sykur er ekki eina vandamálið. Það er salt líka og mér finnst raunverulega vanta markvissar aðgerðir í lýðheilsumálum. Ég geri fyrst og fremst kröfu um að merkingar á matvælum séu þannig að fólk skilji þær. Það er svoleiðis í dag að merkingar eru ekki þannig, gott ef hæstv. fjármálaráðherra sagði ekki í ræðu að sykurinn leyndist víða. Það er nákvæmlega þannig. Sykurinn leynist víða. Hvernig á sykur að leynast í matvælum? Hvernig getur það verið tilfellið? Eiga neytendur ekki að vera með það alveg á hreinu hvað er í matvælum og skilja það? Í því sambandi hef ég og fjölmargir aðrir þingmenn úr öllum flokkum lagt fram þingsályktunartillögu sem gengur út á betri merkingar á matvælum. Það finnst mér vera augljóst fyrsta skref áður en við förum í skattlagningu. Það er mín afstaða. Það eru ótal leiðir sem hægt er að fara en ég hef saknað þess, bæði fyrr og nú, að sjá hvað stjórnvöld ætla sér í lýðheilsumálum. Það þýðir ekkert að skrifa fleiri greinar, það þarf að gera eitthvað markvisst. Mér skilst að búið sé að skipa ráðherranefnd um lýðheilsuna. Ég bíð spennt eftir að heyra hvað lagt verður til. Annað í sambandi vörugjöldin sem mér finnst styðja það að afnema þau og líka að lækka efra þrepið í skattinum er að það er alveg rétt sem hefur komið fram, fólk fer til útlanda og verslar. Það er farið í innkaupaferðir. Mér finnst að það væri alveg til þess vinnandi að gera það sem við getum til að styðja við verslun á Íslandi, að skattleggja hana ekki það mikið að það verði beinlínis hvati að því að fara í verslunarferðir. Ég fagna því líka að við séum að færa neðra þrepið niður í 24%. Það má kannski segja að þegar það var hækkað hafi menn verið að bregðast við vanda í þjóðfélaginu, það þurfti skatttekjur, en á einhverjum tímapunkti verðum við líka að skila því aftur, að lækka skattinn og auka ráðstöfunartekjur. Að endingu vil ég ítreka það sem formaður Bjartrar framtíðar gerði í ræðu sinni, að við mundum gjarnan vilja sjá lokamarkmiðið hérna. Ég skil ekki alveg hvort það er þannig að við ætlum að gera þetta í nokkrum skrefum, að á hverju ári verði smá breytingar þangað til við erum komin með eitt þrep. Er gott að vera með breytingar á hverju ári? Flækir það ekki kerfið, bókhaldið og allt? Kannski er pólitíkin á Íslandi þannig að það er ekki hægt en ég vil leyfa mér að trúa því að við getum farið í svona breytingar í breiðri sátt og samvinnu þar sem við endum með einhverja útkomu og segjum: Svona höfum við þetta næstu 20 árin. Svo að það sé ekki alltaf þannig þegar ný ríkisstjórn kemur að hún geri eitthvað annað og við gerum þetta sífellt í andstöðu hvert við annað. Það þýðir ekki endilega að allir verði himinlifandi en að þetta séu breytingar sem við getum öll sæst á. Mér finnst það til þess vinnandi. Þess vegna vil ég taka undir það sem formaður Bjartrar framtíðar lagði til, að við förum hægar í þessar breytingar og vöndum okkur, en ég árétta að við erum opin fyrir því að skoða hvort eitt þrep sem endanlegt markmið sé sniðugt. Enn veit ég ekki hvort þrepið á að vera 12% eða 22%, þetta eina þrep, og þess vegna finnst mér svolítið erfitt að styðja þetta mál. Svo finnst mér það prinsipp að matarskatturinn sé lágur, matur er nauðsynjavara.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir málefnalega ræðu. Ég hef tekið eftir því að hún hefur látið sig neytendamál miklu varða og meðal annars beitt sér fyrir betri merkingum á matvælum. Það er vel, en mér fannst eiginlega ekkert sérstakt rökrænt samhengi í því þegar hv. þingmaður talaði hér um sykurskattinn og sagði að kannski hefðu menn átt að byrja á því að gera merkingarnar áður en þeir færu að setja skatt á sykraðar vörur og gætu ekki einu sinni verið vissir um það í hvaða tegundum sykur væri að finna. Þá langar mig til að benda hv. þingmanni á það að einn kollega okkar, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, hefur með mjög snjöllum hætti bent á það að jafnvel þó að sykurskatturinn sé hugsanlega ekki það hár að hann hafi beinlínis áhrif á neyslu, eins og mér fannst hv. þingmaður draga í efa, hefði hann eigi að síður áhrif vegna þess að hann hefur líka afleiðingar gagnvart hegðun fyrirtækjanna. Þetta var snjöll röksemd, fannst mér þegar ég las hana, vegna þess að ég hafði ekki hugsað þetta frá þeim sjónarhóli. Það gladdi mig að hv. þingmaður skyldi hafa þrek og þor undan ofurefli flokksagans til að láta þessa skoðun í ljósi. Tær snilld, fannst mér, af því að allt einfalt er snjallt þegar maður sér það og skilur. Þessi röksemd hv. þingmanns finnst mér undirstrika nokkuð vel mikilvægi þess að hafa sykurskattinn. Ég spyr hv. þingmann hvort hún geti ekki verið sammála þessari skoðun hv. þm. Frosta Sigurjónssonar sem ég hef gert að minni. Auðvitað vænti ég þess að þegar hv. þingmenn Framsóknarflokksins flykkjast að lokum í ræðustól til að gera afstöðu sína skýra muni hv. þm. Frosti Sigurjónsson leggja þetta mál fram með miklu einfaldari hætti en mér hefur tekist hér í endursögn. Þetta fannst mér eiga erindi inn í umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég heyrði einmitt þennan punkt hjá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, en ég tel reyndar að góðar merkingar mundu hafa mest áhrif á framleiðendur. Ef þeir þyrftu að setja upplýsingar um sykurmagnið framan á vöruna mundu þeir hugsa sig tvisvar um. Það er þess vegna sem matvælaframleiðendur fóru í dýrustu lobbíistaherferð allra tíma í Brussel þegar verið var að gera ný lög um merkingar á matvæli með þessari hugmynd að nota umferðarljós framan á matvæli. Þeir vildu ekki sjá það. Mig langar að sjá niðurstöðuna af þessari lýðheilsutilraun, þessum sykurskatti. Hefur sykurneyslan minnkað? Ég vil gjarnan byggja ákvarðanir á upplýsingum og ég mundi vilja að landlæknisembættið svaraði því hvort þessi sykurskattur hefði haft einhver áhrif á sykurneyslu Íslendinga. Ég held að það sé til mikils að vinna að minnka hana. Þetta var bara skattheimta, það er mín afstaða. Mér fannst þetta frekar máttlaus lýðheilsuaðgerð en hún skilaði einhverjum tekjum í ríkiskassann, ég get alveg sæst á það. Varðandi fyrirtækin skildi ég það þannig í fjárlaganefnd, þegar við vorum að reyna að fá upplýsingar um það hversu miklu þessi skattur hefði skilað, að framleiðendur hefðu farið í að hamstra sykur í miklum mæli áður en reglurnar tóku gildi þannig að við fengum ekki almennilegar upplýsingar. Það þótti skrýtið hvað þessi skattur hafði lítið skilað sér en þá var það af því að framleiðendur höfðu keypt sykurinn áður en reglurnar tóku gildi.

Herra forseti. Hugsanlega er það þetta sykurhamstur sem hv. þingmaður nefndi áðan sem gerir það að verkum að áhrifin hafa ekki komið sterklega fram. Um það þori ég þó ekki að fullyrða en það er tilfinningin í atvinnulífinu. Hæstv. fjármálaráðherra er nógu ærlegur til að segja að hann hafi ekki hugmynd um það. Það kemur fram einhvers staðar í greinargerð frumvarpsins að hvað þetta mál varðar liggi einfaldlega ekki fyrir nógu góðar upplýsingar. Þá kynnu skynugir framsóknarmenn hér í salnum að hafa hugsað sem svo að kannski ættu menn að rannsaka málið áður en þeir taka beinlínis ákvarðanir á grundvelli meintra áhrifa. Hæstv. fjármálaráðherra segir einfaldlega að þetta sé ekki þekkt en hann haldi að þetta sé með einhverjum hætti, sennilega af því að einhver hefur sagt honum það. Eigi að síður leggur hann fram frumvarp á grundvelli þess sem hugsanlega er til staðar. Hann hefur samt ekki hugmynd um það. Þetta eru alls ekki góð vinnubrögð, eins og hv. þingmaður benti á. Mér finnst til nokkurs unnið að hafa komið í þetta andsvar. Hv. þingmaður hefur skerpt hugsun mína. Svo liggur eftir þessi sérkennilega en skemmtilega notalega niðurstaða að ég, hún og hv. þm. Frosti Sigurjónsson erum sammála. Svo á umræðan eftir að leiða það fram hvort Framsóknarflokkurinn hafi bein til að standa undir sannfæringu sinni og að þegar upp verður staðið verði ég, hv. þingmaður, hv. þm. Frosti Sigurjónsson og allir hinir í Framsóknarflokknum líka sammála um það sem er stefna Framsóknarflokksins - að hækka ekki matarskattinn. 

Virðulegi forseti. Það er kannski rétt að ég taki það fram að þetta með sykurskattinn er mér svo sem ekkert hjartans mál, miklu frekar er ég tilbúin að berjast fyrir því að virðisaukaskatturinn á matvæli verði ekki hækkaður. Ég segi nú ekki að mér standi á sama hvað verður um sykurskattinn en ég bendi á að þetta er ekki sú lýðheilsuaðgerð sem talað var um, heldur leggst hann í rauninni sem skattur á fjölskyldur. Samkvæmt rökum Sjálfstæðisflokksins aukum við neysluna ef við lækkum álögur. Þá velti ég fyrir mér hvort það að lækka efra þrepið niður í 24% muni ekki bara auka neysluna samkvæmt þessum kenningum, auka tekjur ríkissjóðs af þeim vörum sem eru í því þrepi og þá sé óþarfi að hækka virðisaukaskattinn á matvæli. Lægri skattar auka tekjur, það er það sem ég hef svo oft heyrt sjálfstæðismenn segja.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér skattkerfisbreytingar, þ.e. breytingar á virðisaukaskattskerfinu. Ég ætla að nota tíma minn í kvöld til að ræða fyrirhugaðar breytingar, sem sagt þann þátt fyrirhugaðra breytinga að hækka virðisaukaskatt á menningu og mat úr 7% í 12% sem og niðurfellingu vörugjalda og þar með talið sykurskattinn margnefnda, og þau áhrif sem þessar breytingar koma til með að hafa á samfélagið okkar og þær áhyggjur sem ég hef af þeim samfélagsbreytingum sem verða í kjölfarið. Það má í raun segja að öllu sé snúið á hvolf í því hvernig ég telji gott og sanngjarnt samfélag eiga að vera byggt upp. Það hefur verið nefnt að virðisaukaskattskerfið sé kannski ekki það áhrifaríkasta til þess að koma á tekjujöfnun, kannski ekki það áhrifaríkasta en hluti af heildstæðara kerfi sem við búum við. Það er, eins og hefur verið nefnt, verið að falla frá frekari skattlagningu á hátekjufólk, þannig að ég held að þegar heildarmyndin er skoðuð komi þetta auðvitað til með að hafa áhrif úti um allt í samfélaginu. Ég er hrædd um að þær breytingar sem hér eru lagðar til muni leiða til aukinnar stéttaskiptingar þar sem hollur matur og menning verða aðeins á færi þeirra sem betur mega sín í samfélaginu og það finnst mér alveg hrikalega slæmt. Ég hef meðal annars áhyggjur af því að með hækkuðum sköttum á mat færist neyslan yfir í ódýrari og lakari matvörur sem eru ekki jafn heilsusamlegar og að fólk, og þá sérstaklega það fólk sem hefur mjög lágar upphæðir sér til framfærslu og sér í lagi þá fólk sem hefur mjög lágar upphæðir sér til framfærslu til langs tíma, svo sem öryrkjar, geti farið mjög illa út úr þessum kerfisbreytingum sem séu þá í raun hrein kjaraskerðing fyrir þann hóp. Einnig að hækkun á virðisaukaskatti á mat leiði til þess að neyslan færist út í ódýrari og lakari vörur, eins og ég sagði, þar sem tekjulágt fólk hafi einfaldlega ekki efni á að kaupa sér hollan og ferskan mat á borð við kjöt og fisk eða grænmeti og neyðist þá fjárhagsins vegna til þess að velja ódýrari, óhollari mat sem veitir engu að síður magafylli, því að öll þurfum við jú að borða og viljum helst komast hjá því að vera svöng, hverjar sem tekjur okkar svo eru. Eins og formaður Öryrkjabandalagsins hefur bent á eru nú þegar margir örorkulífeyrisþegar sem hafa hreinlega ekki mat út mánuðinn og þetta er auðvitað það sem við þekkjum mjög vel, í dagblöðum birtast með reglulegu millibili fréttir um biðraðir eftir mat o.s.frv. Ég er hrædd um að með þessari aðgerð séum við að færast í ranga átt, að við förum fjær því að nálgast það að allir hafi efni á mat út mánuðinn. Á sama tíma eru áform uppi um að fella niður sykurskattinn þannig að óhollari sykraðar vörur lækka í verði. Víða erlendis er það svo að hollar og lítið unnar matvörur eru orðnar forréttindi þeirra sem betur mega sín í samfélögum en ódýrari, næringarsnauðari, aukaefnabættari, geymsluþolnari, og svona mætti í raun lengi telja, vörur eru hins vegar ódýrari og því fæða þeirra sem hafa minni fjárráð. Ég held að því miður sé þetta að einhverju leyti líka staðan á Íslandi, að tekjulágt fólk leyfi sér hreinlega minna þegar kemur að mat og þá endurtek ég það sem ég sagði áðan, að ég tel að með þessum breytingum séum við aftur að færast í vitlausa átt, ekki í átt til þess að geta tekið á því heldur í öfuga átt, að það verði líklegra að tekjulágt fólk leiti í ódýrari matinn. Með þessu er verið að snúa lýðheilsusjónarmiðum á hvolf. Með stýringu erum við að beina neyslunni í óhollari mat. Það er kannski ekki neitt sem kemur fram alveg strax en ég tel að það muni koma fram á einhverjum árum í formi lélegri heilsu landsmanna og þar sé hætt við því að þeir sem eru tekjulægri komi enn verr út úr því og það er oft hópur sem má kannski enn síður við því að búa við lakara heilsufar. Öryrkjar, langveikt fólk er oft einmitt það fólk sem ætti að borða hollasta matinn því að það þarf sérstaklega á því að halda að byggja sig upp. Hæstv. fjármálaráðherra talaði um það fyrr í dag að mikilvægt sé að horfa á heildarmyndina, þ.e. alla neysluþættina þegar kemur að þessum virðisaukaskattsbreytingum, og telur að að meðaltali komi fólkið betur út þegar sem flestir neysluþættir eru teknir inn. Ég hef svolitlar efasemdir um slíka meðaltalsútreikninga. Eins og hefur verið bent á fyrr í dag er það svo að þótt ein manneskja komi betur út vegna þess að niðurfelling á vörugjöldum kemur henni vel og hún getur keypt sér ódýrari raftæki þá koma þær breytingar ekki þeim til góða sem eru ekki neitt á leiðinni eða hafa ekki efni á því að fjárfesta í slíkum tækjum og eyða nálega öllu sínu ráðstöfunarfé í mat. Ég er þess vegna hrædd um að ráðherrann sjái ekki eða vilji ekki sjá þá mynd sem blasir við tekjulágu fólki, því fólki sem hefur ekki einu sinni efni á mat og er þess vegna, eins og ég sagði, ekkert á leiðinni að fara að kaupa aðrar vörur. Það græðir ekki mikið á því að þetta komi að meðaltali voðalega vel út fyrir þjóðina í heild. Ég er því ósammála hæstv. ráðherra, þó svo að þetta jafnist út finnst mér það ekki nógu góð röksemd af því að þótt til séu meðaltöl veit maður aldrei hvort maður lendir inni í meðaltalinu eða einhvers staðar á jaðrinum. Hæstv. fjármálaráðherra talaði líka í morgun um það að horfa á málin út frá ráðstöfunartekjum. Gott og vel, ég er til í það og við getum skoðað dæmi. Meðalbætur öryrkja sem fær framfærsluuppbót en ekki heimilisuppbót eru 188 þúsund fyrir skatta. Með heimilisuppbótinni, sem einungis 30% öryrkja fá, hækkar talan í tæpar 216 þúsund. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu 2015 á að hækka þessar bætur almannatrygginga um 3,5%. Ég held að þessi hópur sé ekki líklegur til að komast inn í meðaltalið, þ.e. þeirra sem jafnast út þar sem eru vörugjöld annars vegar og hækkun á skatti á mat hins vegar, hvernig það jafnast út. Það hefur oft í dag verið talað um að hluti af þjóðinni fari til útlanda og kaupi þar ýmsar nauðsynjavörur. Þessi hópur er heldur ekkert í því. Hann græðir svo sannarlega ekki á því, en hann græðir heldur ekkert á því að vörugjöldin séu felld niður hérna heima því að hann er einfaldlega í þeirri stöðu að fresta öllu sem ekki eru lífsnauðsynjar, hann treinir sér það eins og hann getur að ráðstafa peningunum sínum í annað en það sem er húsnæði og matur. Húsaskjól og matur eru forgangsatriði. Það var rætt um það í umræðum um fjárlagafrumvarpið að nauðsynlegt væri að greina það út frá því hvaða áhrif það hefur á ólíka tekjuhópa, sem ég tók undir og fannst raunar vera mjög góð hugmynd. Ég held að tekjuöflunarfrumvörpin hefðu mjög gott af því að vera líka greind út frá því hvaða áhrif þau hafa á ólíka tekjuhópa, því að ég er hrædd við áhrifin þegar kemur að þeim sem hafa lægstu ráðstöfunartekjurnar. Ég held að við þurfum að hafa verulegar áhyggjur af þeim hópi, ég tel alla vega að við viljum vera með þannig samfélag að allir lifi við mannsæmandi kjör. Þess vegna held ég að við hljótum að skoða það hvernig við getum haft jákvæð áhrif til þess að bæta stöðu þeirra sem hafa lægstu tekjurnar og því miður held ég að með þeim skattkerfisbreytingum sem hér eru boðaðar séum við að halda í alveg kolvitlausa átt.

Virðulegi forseti. Mig langar til að beina tveimur ef ekki þremur spurningum til hv. þingmanns sem hér talaði síðast. Hefur þingmaðurinn eitthvað fyrir sér í því eins og hún lét að liggja að tekjulágir kaupi ekki raftæki? Í fyrsta lagi. Í öðru lagi. Telur þingmaðurinn rétt og eðlilegt að miða stærsta tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs einungis við tekjur þeirra sem lægstar hafa tekjurnar? Er ekki fremur kannski í þriðja lagi ráð að leita leiða þar sem kann að vera halli á tekjulága hópa til þess að bæta þeim upp en styrkja þetta tekjuöflunarkerfi? Ég ætla að leggja hér út af fyrstu spurningu minni. Til dæmis hafa tekjulágir ekki efni á að kaupa sér nýjan bíl en þeir gætu til dæmis þurft að kaupa sér varahluti í bílinn og spara sér þannig. Nú lækka til dæmis vörugjöld á varahlutum þannig að það er ekkert hægt að taka hér einhverja hópa út úr og segja að þessi njóti ekki. Ég hef lokið máli mínu að sinni.

Virðulegi forseti. Já, ég ætla að reyna að gera mitt besta til að svara spurningum frá hv. þingmanni sem beint var til mín. Hvort ég hafi eitthvað fyrir mér í því að tekjulágir kaupi ekki raftæki. Það eru örugglega einhverjir tekjulágir sem kaupa raftæki, þegar staðan er hins vegar sú að þú hefur ekki peninga til þess að kaupa mat út allan mánuðinn segir heilbrigð skynsemi mér að þú farir ekki og kaupir þér raftæki fyrst. Við getum alveg verið ósammála um það hvort þetta sé líklegt eða ekki, en svo tel ég vera. Hvort það sé rétt að miða bara við tekjur lægsta hópsins. Það er sjálfsagt ekki rétt að miða bara við tekjur lægsta hópsins, en hins vegar hafa þeir sem hafa meiri fjárráð ýmsar fleiri leiðir til að komast af í samfélaginu. Þess vegna tel ég mjög mikilvægt að huga sérstaklega að því hvaða áhrif allt sem ríkið gerir hefur sérstaklega á tekjulægsta hópinn. Svo hvort það mætti ekki leita leiða til að bæta tekjulágum upp með öðrum hætti. Jú, svo sannarlega mætti gera það. Það gætum við til dæmis gert með því að efla velferðarkerfið okkar, en til þess að efla velferðarkerfið okkar þurfum við líka að hafa sterka skattstofna. Nú hef ég sagt að ég telji þetta ekki endilega vera réttu leiðina til að auka skatta ríkisins, en þá held ég að 

Virðulegi forseti. Ég tel einmitt að þetta frumvarp leiði til bætts tekjuöflunarkerfis til þess að hægt sé að bæta stöðu þeirra sem verst eru settir í þessu samfélagi. Það að miða allt heila virðisaukaskattskerfið við þann hóp sem verst er settur tel ég rangt. Ég tel að fylla þurfi í þau göt sem menn hafa hér borað út og suður að geðþótta. Kem ég að því frekar í næstu ræðu minni. Ég ætla ekki að lengja þessa ræðu mína frekar að sinni.

Virðulegi forseti. Ég held að ég geti eiginlega ekki sagt annað við andsvari hv. þingmanns en að við séum greinilega ósammála. Okkur greinir hreinlega á um hvaða leiðir séu bestar til að bæta kjör tekjulágra í landinu. Þannig er pólitík og þar við situr. Við munum örugglega ræða þetta fram og til baka áfram. Hérna sýnist mér hreinlega okkur bara greina á um hvaða leiðir sé best að fara.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Steinunni Þóru Árnadóttur fyrir ágætisræðu. Ég er reyndar ekki sammála öllu, en ég tek alla vega undir að það sé nauðsyn í nefndinni sem fær þetta til skoðunar, hv. efnahags- og viðskiptanefnd, að skoða ekki bara fjórðunga í tekjum heldur tíundir til að reyna að finna út hvort einhverjir hópar séu að fara illa út úr þessu og þá sérstaklega að eyða þeim vanda sem felst í því að námsmenn fá lánað fyrir framfærslu og skekkja alla tölfræði. Þeir eru oft með mjög lágar tekjur og oft með tekjur sem eru bara ómögulegt að lifa af, enda fá þeir lánað fyrir lifibrauði. Ég mundi gjarnan vilja skoða þetta nánar og sjá hvort einhverjir hópar verða þarna út undan. Ég á reyndar ekki von á því. Síðan segir hv. þingmaður að það sé nauðsynlegt að tryggja að fólk hafi efni á lífsnauðsynjum. Ég vil spyrja hv. þingmann: Hefur hann komið inn á heimili, fátækt eða ríkt, þar sem ekki er þvottavél? Þar sem ekki er ísskápur? Þar sem ekki er eldavél? Þetta fólk þarf allt að kaupa þessa hluti. Það þarf að kaupa þessa hluti og það kaupir þá. Það getur verið að það kaupi þá á Bland.is, notuð tæki, en notuð tæki lækka með lækkun á nýjum tækjum. Frumvarpið er þegar farið að virka þannig að rafmagnsverslanir eru farnar að auglýsa lækkun upp á 17–20% sem þýðir að allar notaðar vörur lækka líka um 17–20%. Gott fyrir þá sem hafa lægstu tekjurnar og þurfa að kaupa sér notað. Inn í þetta falla líka varahlutir í bíla sem margir eiga. Svo sagði hv. þingmaður sé mikilvægt að hafa sterka skattstofna. Eru þetta ekki styrkleiki skattstofns að verið sé að einfalda kerfið þannig að erfiðara sé að svíkja undan skatti?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal talaði um að allir þurfi að kaupa sér raftæki og ég hugsa að það sé rétt hjá honum að flest algengustu raftæki séu til á flestum heimilum. Ég held hins vegar að fólk sem hefur lítið á milli handanna endurnýi þessi tæki mun sjaldnar, reyni að draga það eins og það getur að endurnýja slík tæki sér í lagi ef húsnæðisþátturinn og matarinnkaupin klára allar tekjurnar. Þess vegna sé ég ekki hvernig það að lækka vörugjöld á þessum nauðsynlegu hlutum hjálpar fólki ef skattur á mat er hækkaður á sama tíma. Ég sé ekki hvernig sú breyting á að koma fólki til góða því að ég held einfaldlega að peningarnir fari í aðra hluti en að kaupa þessi tæki. Þess vegna endurnýjarðu þau tæki helst ekki eða reynir að draga það eins og mögulega er hægt. Varðandi hina spurninguna, með sterka skattstofna og að svíkja undan skatti, verð ég hreinlega að játa það á mig að ég náði henni ekki. Ég held ég verði að biðja hv. þingmann um að endurtaka hana í seinna andsvari sínu og þá mun ég svo sannarlega gera mitt besta til að svara henni.

Herra forseti. Það má vel vera að þeir sem hafa hærri tekjurnar endurnýi tæki oftar en þörf er á, en þar sem ég þekki til endurnýja menn þvottavélina þegar hún bilar og borgar sig ekki að gera við hana. Ef það borgar sig að gera við hana þá lækkar vörugjaldið á varahlutum þannig að það verður ódýrara að gera við hana ef eitthvað er. Menn kaupa þessi tæki og neyðast til að kaupa þau þegar þau bila og það borgar sig ekki að gera við þau. Sama er með bílinn. Menn verða að gera við bílinn eða henda honum ella. Þannig að menn hafa ekkert val. Þá er ágætt, herra forseti, að þessar vörur lækki um 17–20%. Mér finnst það bara ágætt. Varðandi sterka skattstofna: Eftir því sem skattkerfið er flóknara og með fleiri undanþágur geta menn meira spilað á það. Ég vil nefna sem dæmi hótel sem selja gistingu, hádegis- og kvöldmat, ferðir, í einum pakka. Gistingin er núna með 7% skatti. Maturinn, kvöld- og hádegismatur, er með 25,5% skatti. Og hundasleðaferðin er án skatts. Hvað skyldu menn gera? Jú, maturinn er allt í einu óskaplega ódýr, hann kostar ekki nema 750 kr., bæði kvöldmatur og hádegismatur í einum pakka. Hundasleðaferðin er óskaplega dýr, það er enginn virðisaukaskattur á henni, og gistingin verður líka nokkuð dýr af því það er 7% á henni. Ekkert rangt við þetta, herra forseti, ekkert rangt við þetta. Menn borga virðisaukaskatt eins og þá langar til með því að hagræða svona innan pakkans sem þeir selja í einu lagi. Þetta er ekki skattsvik. Þarna er verið að hliðra til. Eftir því sem skattkerfið er flóknara og meiri munur á milli skattþrepa þeim mun meiri hvati er til að gera þetta.

Virðulegi forseti. Mér finnast skattsvik alltaf vera jafn stórt vandamál og jafn alvarlegur glæpur hvort sem verið er að svíkja undan skatti af einhverju sem er í háu skattþrepi eða lágu skattþrepi. Ég veit eiginlega ekki hvernig ég á að svara þessu öðruvísi. Það kann vel að vera, eins og ég hef sagt hér áður, að einhvers staðar megi hliðra til eða gera breytingar í kerfinu okkar eins og við höfum það í dag. En hvað heildarmyndina varðar, annars vegar að fella niður vörugjöldin og hins vegar að hækka skattinn á mat, finnst mér það prinsipelt röng nálgun. Það breytir engu að síður því að ég tel skattsvik alltaf vera jafn mikil skattsvik hvort sem það er gert í flóknu eða einföldu kerfi. Við eigum ekki að breyta lögunum okkar í þeirri von að fólk hætti þar með að brjóta þau. Finnur fólks sér ekki bara aðrar leiðir til að svíkja undan skatti hvernig sem kerfið lítur út, þ.e. ef fólk er á annað borð þannig innstillt að það ætli að svíkja undan skatti?

Herra forseti. Þegar ég sá þetta frumvarp verð ég að segja að það gekk framar björtustu vonum mínum. Ég vil hrósa hæstv. fjármálaráðherra fyrir hugrekkið að fara upp í 12% í staðinn fyrir að fara upp í 11% eða eitthvað þaðan af lægra og fara niður í 24%. Það finnst mér vera mesta hugrekkið. Það er svo merkilegt hérna að öll umræðan hefur snúist um seinni málslið c-liðar 1. gr., þ.e. í stað hlutfallstölunnar 7% í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur 12%. Öll umræðan hefur meira eða minna snúist um það. Stjórnarandstaðan sér ekkert annað. Hún gleymir öllum hinum ákvæðum laganna sem fela í fyrsta lagi í sér stórkostlegar skattalækkanir, niðurfellingu á heilum lagabálki um vörugjöld - framar öllum vonum, herra forseti - og hækkun á barnabótum fyrir þann hóp sem maður getur séð fyrir sér að lendi verst í þessu, þ.e. fólk sem er með lágar tekjur og mörg börn. Af hverju eru menn að þessu? Það er vegna þess dæmis sem ég nefndi áðan þar sem ferðaskrifstofa getur með gjörsamlega löglegum hætti selt pakkaferð þar sem hundasleðaferð er metin á 100 þús. kr., gisting er metin á 10 þús. kr. og matur á 750 kr., bæði kvöldmatur og hádegismatur, sem ber 25,5% virðisaukaskatt; hundasleðaferðin ber engan virðisaukaskatt, af því það er flutningur, og gistingin ber 7%. Þetta er algjörlega löglegt og ekkert við þessu að segja. Einhver getur komið og sagt: Heyrðu, maturinn hjá þér er ótrúlega ódýr. - Já, það er svo ótrúlegt hvað mér tekst að koma þessu niður, alveg með ólíkindum. Hundasleðaferðin er dálítið dýr. - Já, þeir eru verðmætir þessir hundar o.s.frv. Hver ætlar að segja hvað er rétt verð í þessu? Ég geti ekki vitað það. Með þessum hætti fara menn fram hjá virðisaukaskattinum, borga miklu minni virðisaukaskatt en ef hundasleðaferðin kostaði kannski ekki nema 30 þús. kr., maturinn kostaði 6 þús. kr. hvort skiptið og gistingin 15–20 þúsund, þá yrði virðisaukaskatturinn miklu hærri. Það er akkúrat þetta sem segir hvað er mikilvægt að hafa kerfið einfalt og undanþágulaust. Við erum enn þá með fullt af undanþágum sem ég vil gjarnan ræða í nefndinni þegar þangað kemur. Ég nefni t.d. laxveiðileyfi. Þau eru undanþegin af því að það er litið á þau sem leigu af ánni. Ég vil skoða af hverju þau eru ekki virðisaukaskattsskyld. Ég hef nefnt fjöldann allan af öðrum þáttum sem mætti gjarnan skoða. Það er heilmikið af flutningum sem eru virðisaukaskattsfrjálsir. Ég mundi vilja skoða að taka þá bara inn líka. Þá fá menn innskattinn og geta notið kerfisins í heild. Virðisaukaskattskerfið er orðið mjög götótt enda tekjur af því ekki nægilega miklar miðað við það sem tilefni er til. Menn hafa komið ansi mikið inn á það hérna að þetta komi illa við lægstu tekjuhópana. Við höfum eina neyslukönnun frá Hagstofunni um það í hvað hinir fjóru tekjuhópar, þ.e. þeir sem eru í lægsta fjórðungnum, þeir sem eru í öðrum fjórðungi og þriðja og fjórða fjórðungi, eyða í mat af ráðstöfunartekjum sínum. Það er svo merkilegt, herra forseti, öndvert við allt það sem menn segja hérna, að þessir hópar eyða nokkurn veginn 15% í mat plús/mínus einhver brot úr prósenti. Hátekjufólk eyðir jafn miklu í mat hlutfallslega og lágtekjufólkið. Maður hefði haldið að það þyrftu allir að borða, segja menn. - Jú, jú, en menn geta keypt humar og nautalundir í öll mál, hátekjumennirnir, og hent mat o.s.frv., bruðlað með mat og svo geta menn líka keypt sér baunir og kartöflur. Mín reynsla er sú gegnum æviskeiðið, ef við eigum að fara að segja sögur af því, að þegar að kreppir þá spara ég í mat. Það vill svo til. Svo er spurning: Hvað gera menn við restina af ráðstöfuninni sinni, 85%? Í hvað skyldi það fara? Það vil ég að nefndin skoði mjög nákvæmlega. Það eru reyndar til um það tölur. Ég hygg að lægsti tekjuhópurinn setji það allt saman í einhverja neyslu. Efsti tekjuhópurinn setur eitthvað af því í sparnað og borgar engan virðisaukaskatt af því. Ég hugsa að niðurstaða slíkrar könnunar mundi sýna okkur að lægsti hópurinn eyði mest í efra þrepið af þessum þremur hópum, þ.e. sem er 25,5% í dag, og muni njóta lækkunarinnar meira en aðrir tekjuhópar. Það segir mér hugur, en þetta er bara eitthvað sem ég er að skálda. Vörugjöldin munu koma öllum tekjuhópunum til góða og kannski frekast þeim sem hafa lægstar tekjurnar því að það þurfa allir þessi tæki. Ég nefndi hérna áðan hluti eins og síma sem allir eru komnir með, gemsa. Ég nefndi ekki tölvur og annað slíkt sem allt er í efra þrepinu. Ég hugsa að þegar upp er staðið muni þetta frumvarp koma betur við þá sem lægstar hafa tekjurnar en hina. Þetta eru getgátur og ég vil gjarnan að hv. nefnd fari í gegnum þetta og skoði sérstaklega ráðstöfunartekjur eftir að búið er að telja lán frá LÍN til námsmanna sem tekjur því að þau eru ráðstöfunartekjur þótt þau séu tekin að láni því að annars skekkja þau alla umræðuna, líka um fátækt, herra forseti. Námsmaður eða hjón með þrjú börn, sem eru bæði í námi, fá lánað fyrir framfærslunni og börnunum, umtalsvert fyrir börnunum, en geta verið tekjulaus. Samkvæmt allri tölfræði eiga þau óskaplega bágt en eru sem sagt bæði að læra að verða verkfræðingar, annað kannski verkfræðingur og hitt læknir svo að maður hafi þetta dálítið skrautlegt, og eru að fjármagna menntun. Menntunin kemur ekki fram á skattframtali sem eign en skuldin, námslánið, kemur fram sem skuld þannig að staða heimilisins versnar og versnar allan námstímann. Þau eru tekjulaus með vaxandi skuldir og staðan er ömurleg. Við viljum samt, herra forseti, að fólk mennti sig, eða hvað? Og það sem meira er, Gini-stuðullinn vex af því að fólkið er tekjulaust á ákveðnu æviskeiði og hefur síðan háar tekjur í lok þess þannig að aukin menntun þýðir hækkun á Gini-stuðli, þ.e. ójöfnuðurinn í þjóðfélaginu eykst þegar fólk menntar sig. Ég ætla að vona að enginn dragi þá ályktun að ég sé á móti menntun, það er ég alls ekki, ég er bara að benda á þetta. Í sambandi við niðurfellingu á vörugjöldum í þessu frumvarpi þá var einhvern tímann verksmiðja hérna sem framleiddi ullarteppi uppi á Álafossi. Þá voru vörugjöld eða tollur settur á gólfefni. Þegar verið að leggja gólfefni nú í dag á íþróttavelli er þetta vörugjald enn þarna, mörgum áratugum eftir að ástæða var til og löngu eftir að ullarteppaframleiðsla á Íslandi lagðist af. Ég er mjög ánægður með þessa niðurfellingu á vörugjöldum. Mér þykir það mjög hugrakkt skref hjá hæstv. fjármálaráðherra og gleðst verulega yfir þessu. Frumvarpið í heild sinni lýst mér vel á. Þetta er skattalækkun. Ég hef alltaf verið mjög hlynntur skattalækkunum. Ég hlýt því að styðja þetta eindregið og þó að inni í þessu séu skattahækkanir á matvörur, sem allir tekjuhópar borga, þá gleðst ég yfir skattalækkun í efra þrepinu og alveg sérstaklega yfir niðurfellingu vörugjalda. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég vil endurtaka það að mér þykir þetta mjög gott frumvarp. Mér finnst umræðan vera mjög skökk.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni ræðuna. Mig langar að spyrja af því að ég er í dálitlum vandræðum með ákveðna hugtakanotkun í þessari umræðu allri. Í fyrsta lagi tala menn hér um að frumvarpið sé til bóta, eins og kemur fram í máli hv. þingmanns,  Mig langar að spyrja hv. þingmann í fyrsta lagi þessarar einföldu spurningar: Hvert er markmiðið með þessum breytingum? Hann nefnir sjálfur skattalækkanir og einföldun á skattkerfinu. Þá vil ég heyra hvað liggur þar að baki. Af hverju eru skattalækkanir til góðs? Og af hverju er einföldun á skattkerfi út af fyrir sig til góðs? Ef svo er að einföldunin ein og sér er til góðs, af hverju þarf mótvægisaðgerðir? Eru mótvægisaðgerðir ekki flóknar að jafnaði, og mótvægi gegn hverju? Hvað er það sem stjórnvöld þurfa að bregðast við? Valda stjórnvöld þá þannig skaða að beita þurfi mótvægisaðgerðum eins og hækkun á barnabótum? Er það ekki til þess að flækja kerfið? Eru hækkaðar barnabætur fullnægjandi mótvægisaðgerðir gagnvart til að mynda hækkun á virðisaukaskatti á bækur? Eða hvaða mótvægi er þar verið að beita? Á hvers konar hækkun virka hækkaðar barnabætur? Fyrir hvern virkar það? Af hverju eru þeir hópar teknir 

Herra forseti. Væri ég einn þeirrar skoðunar að einföldun skattkerfis sé slæm efaðist ég dálítið um eigin skoðun. Ég er ekki einn um hana. Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn hefur bent á það og mjög margir hafa bent á að mjög gott sé að einfalda kerfið vegna þess að einföldunin gerir það að verkum að erfiðara er að svindla á því. Það er erfiðara að svindla á kerfinu og minni hvati til þess. Þau eru reyndar fjögur skattþrep eftir þessa breytingu: 24% í hæsta, síðan 12%, svo 0% og að lokum ekki skattskylt. Þannig að eftir því sem kerfið er einfaldara því mun erfiðara er að svindla á því, og einnig því færri sem undanþágurnar eru. Ef skattkerfið er þannig að það nær yfir allt og er eitt þrep er nánast ógjörningur að svindla. En í dag er náttúrlega allt heilbrigðiskerfið, allt menntakerfið, stór hluti af flutningum og fjármálakerfið undanþegið virðisaukaskatti. Það býður upp á möguleika. Einföldunin er því yfirleitt til góðs. Síðan er það skattalækkun. Að mínu mati og það er trú mín, og ég skil vel að hv. þingmaður sé annarrar skoðunar, hann hefur aðra heimssýn, að skattalækkun auki umsvif í þjóðfélaginu og gefi ríkissjóði jafnvel meiri skatttekjur. Það hefur margoft gerst. Ég minni á lækkun á tekjuskatti hérna um árið o.s.frv. Af hverju eru menn með mótvægisaðgerðir? Það er einmitt til að mæta þeirri umræðu sem hefur verið hér í allan dag um að þetta lendi á lágtekjufólki. Sú umræða finnst mér vera án raka. Það eru engin rök fyrir því. Það eru meira að segja komin rök fyrir því að það sé öfugt. En ég vil gjarnan skoða í hv. nefnd á hvaða hópum þetta lendir illa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Er það þá rétt skilið hjá mér að hv. þingmaður telji að það kunni að vera að þær mótvægisaðgerðir sem þegar hafa verið kynntar til sögunnar nýtist ekki vegna þess að frumvarpið, án mótvægisaðgerða, sé einfaldlega til góðs þar sem skattalækkanir auki hagsæld og almennan fögnuð í samfélaginu? Ég bið hv. þingmann að leiðrétta mig ef þetta er ekki rétt skilið. Ég þakka honum sérstaklega fyrir hvernig hann orðar það þegar hann segir: Ég hef þá trú. Það er akkúrat sú tilfinning sem ég hef oft þegar hægri menn tala um skatta, að það snúist kannski frekar um trú en raunverulega rökstudda afstöðu. Ég bið hann að nefna mér dæmi um það þar sem hagsæld hefur verið upp á við í samfélögum, og þá tala ég um aukinn jöfnuð og aukið réttlæti fyrir þá hópa sem minnst hafa, við það að lækka skatta.

Í fyrsta lagi varðandi barnabæturnar og mótvægisaðgerðir og hvort þörf sé á þeim fyrst skattalækkunin og einföldunin er nóg. Ég er bara svo félagslega sinnaður að ég vil gjarnan gera vel við barnafólk. Þannig að ef það er hægt og mögulegt og hluti af þessum pakka, hví ekki? Ég vil meira að segja skoða það kerfi allt saman enn betur. Hvað varðar að skattkerfi auki tekjur ríkissjóðs var það nefnilega þannig á Íslandi. Skattur á fyrirtækjum var lækkaður stórkostlega. Hvað gerðist? Tekjur ríkissjóðs af skatti á fyrirtæki stórjukust. Skattur á tekjur einstaklinga voru lækkaðar. Hvað gerðist? Tekjur ríkissjóðs jukust. Meira að segja erfðafjárskatturinn var lækkaður stórkostlega og einfaldaður. 

Herra forseti. Ég vil beina spurningu til hv. þingmanns af því hann er eindreginn áhugamaður um einföldun skattkerfisins. Mig langar að spyrja hann aðeins út í hvort honum finnist ekki frekar snautlegt það sem fáum að sjá hér hjá hæstv. fjármálaráðherra. Það er ekkert einfaldara að hafa skatt í 12% en í 7. Það eru, eins og hv. þingmaður rakti, áfram fjögur þrep í virðisaukaskatti. Hvað undanþágukraðakið varðar er komið með alveg óskaplega litla breytingu. Það er aðeins að fella út undanþágu fyrir fólksflutninga sem eru í afþreyingarskyni, en það er ekkert með fjölda marga aðra þætti. Það hefur flogið fyrir í umræðunni í dag að umfang seldra veiðileyfa og þjónustu við veiðimenn séu 20 milljarðar á ári. Það er aldeilis ástæða til að beygja sig eftir virðisaukaskatti af þeim peningum og er eiginlega með ólíkindum að hann sé ekki lagður á fyrst menn eru að hér að koma fram undir því yfirskyni að það eigi að einfalda kerfið. Það er líka búið að benda á að það eru rekin hér fyrirtæki í þjónustu við ferðamenn sem veita auðvitað aðra afþreyingarþjónustu, eins og t.d. sundstaðir sem ekki eru hefðbundnir sundstaðir, líkt og Bláa lónið, og selja aðgangseyri á fleiri þúsund krónur, enda að stíla fyrst og fremst á erlenda ferðamenn. Finnst hv. þingmanni ekki að þetta ætti að vera forgangsverkefni, að byrja á því að hreinsa það upp frekar en að leggja auknar álögur á mat?

Herra forseti. Jú, það er rétt, ég verð að taka undir með hv. þingmanni að þetta er dálítið snautlegt, þ.e. einföldunin er snautleg þangað til kemur að 2. gr. Hv. þingmaður gleymdi að nefna hana. Ég fagna henni alveg sérstaklega: Leggja niður öll vörugjöld. Bingó. Það finnst mér ekki snautlegt. Það gleður mig vegna þess að þar er óskaplegur frumskógur sem er ástæða til að ryðja. Það er nægilega mikið til þess að gleðja mig og segja að þetta séu ekki snautlegar breytingar. Varðandi veiðileyfi, það voru laxveiðileyfi, ég skildi það þannig, nefndi ég einmitt í ræðu minni að ástæða væri til að skoða það. Mér hefur lengi þótt ástæða til að skoða það ásamt fleiri undanþágum sem eru í virðisaukaskattskerfinu. Ég held að hv. nefnd, þegar hún fær þetta til skoðunar, ætti að skoða hingað og þangað hvort það séu einhvers staðar matarholur sem gera afgang ríkissjóðs enn meiri. Kannski er þá hægt að lækka efra þrepið eitthvað örlítið meira, en ég á nú ekki von á því að það geti farið niður í 23,5%.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þingmanni um að það er mjög mikilvægt að ryðja vörugjaldafrumskóginn. Það er það atriði þessa mál sem við í Samfylkingunni erum jákvæð gagnvart og teljum skynsamlega að verki staðið en sjáum ekki alveg ástæðuna til þess að hafa heildarumgjörðina með þeim hætti sem hún er. Ég vil hins vegar spyrja hv. þingmann: Er full ástæða til að ryðja burt öllum vörugjöldum? Hvað með þau ágætu rök sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur fært fyrir sykurskattinum, að hann dugi í 20 ár til að byggja nýjan Landspítala í ljósi þess alvarlega heilsufarsvanda sem sykur er að skapa? Og vegna þess að ég trúi því að hv. þingmaður deili með mér þeirri skoðun að rétt sé að leggja vörugjöld á hættulegar vörur eins og tóbak og áfengi, af hverju ekki sykur? Er hann ekki sammála mér? Og af því að mér virðist hv. þm. Frosta Sigurjónssyni, þótt ég ætli nú ekki að túlka um of orð hans - en er hann ekki sammála mér um að það sé ástæða til þess að leggja líka gjöld á sykur þó svo að önnur vörugjöld séu lögð af?

Herra forseti. Þarna er ég ekki sammála hv. þingmanni, alls ekki. Ég vil ekkert vera að stýra neyslu fullorðins fólks. Hvernig dettur mönnum í hug að fara að segja við fólk: Heyrðu, þú mátt borða þetta en ekki þetta? Hvernig er með feitmeti? Eigum við ekki að fara að skattleggja smjör og feitt kjöt og annað slíkt?

Hvað með áfengisgjald?

Það er mjög hættulegt. Við erum með áfengisgjald, jú, jú, vissulega er neyslustýring fólgin í því. En ég vil hverfa frá - ég held til dæmis að sykurskatturinn, ég hef reyndar ekki fengið skoðun á því, við getum skoðað það í nefndinni, hvort neysla á sykri hafi raunverulega lækkað eða minnkað. Ég er ekkert viss um að dregið hafi úr henni. Ég hugsa að kaup á nammi séu ekkert svo voðalega viðkvæm fyrir verðinu, alls ekki, og verðið er eiginlega ekki endilega í tengslum við framleiðslukostnaðinn þannig að inn í þetta blandast mjög margir þættir. En ég er mjög ánægður með að fella niður vörugjöld, það verð ég að endurtaka enn einu sinni.

Herra forseti. Það er auðvitað ástæða til þess að óska hv. þm. Pétri Blöndal til hamingju enda er hann hér í skýjunum. Það er lærdómsríkt og gagnlegt að fá inn í þessa umræðu svona ómengaða blinda trú á hægri frjálshyggjukreddurnar í skattamálum eins og við fengum hér að heyra. Að fagna bara alltaf skattalækkunum og trúa því að með því að lækka skatta nógu mikið aukist tekjurnar. Þær verða sennilega aldrei meiri en þegar skatthlutfallið er orðið núll eða hvað, ef þetta lögmál er algilt? Ekki eitt orð, frekar en er í greinargerð fjárlagafrumvarpsins, um að skattar hafi einhverju öðru hlutverki að gegna, að þeir séu tekjuöflunartæki til þess að standa undir sameiginlegum þörfum samfélagsins. Aldrei minnst á það. Bara glaðst yfir því að þeir lækki. Enn síður er nú talað um að þeir hafi tekjujöfnunarhlutverki að gegna. Það tekur meiri tíma að fara yfir þetta og við hv. þingmaður höfum svo sem átt þessar snerrur áður. Ég ætla að leyfa mér að mótmæla þeirri skoðun sem hv. þingmaður setti hér fram með litlum rökum að heildarbreytingar þessa frumvarps komi sennilega bara sérstaklega vel út fyrir tekjulágt fólk. Ég tel það fjarstæðu. Hv. þingmaður skautar fram hjá þeim staðreyndum að fyrir liggur, samanber greiningu sem er hægt að nálgast á heimasíðu Alþýðusambands Íslands, að tekjulægsta tíundin ver tvöfalt hærra hlutfalli af ráðstöfunartekjum sínum í mat en tekjuhæsta tíundin, 20% í staðinn fyrir 10%. Svo segir hv. þingmaður: Já, en ég vil vita í hvað hin 80% fara. Og þar telur hann sig finna sannleikann. Þau fari í flatskjái, ísskápa, þvottavélar og annað því um líkt. En gæti hugsast að einmitt hjá tekjulægstu tíundinni, sem verður að ráðstafa 20% af ráðstöfunartekjum sínum í mat, fari restin í aðrar algerlega óumflýjanlegar þarfir eins og húsnæði, mat og nesti og föt á börnin og annað því um líkt? Ég á eftir að sjá þá greiningu sem sýnir okkur að tekjulægsti hópurinn sem eyðir 20% af tekjum sínum í mat bæti sér það svo upp með tilkomu þessara 

Herra forseti. Ég er nú ekki sáttur við það að menn kalli þetta ómengaða blinda trú, mér finnst það ekkert sérstaklega málefnalegt. Þetta er einmitt það sem ég vildi gjarnan skoða í nefndinni, hvað lægsta tíundin notar mikið í mat þegar námsmenn eru teknir út, vegna þess að þeir fylla sennilega þá tíund. Námsmenn eru 12–15 þúsund, þeir eru um 10% af öllu vinnandi fólki og þeir fá lánað fyrir framfærslunni og skekkja allar þessar niðurstöður. Ég vildi gjarnan að lán frá LÍN yrði skoðað sem ráðstöfunartekjur og síðan yrði skoðað upp á nýtt hvernig tíundirnar líta út. Þá má vel vera, herra forseti, að komi í ljós að einhver hópur sem okkur hefur yfirsést hingað til lendi illa í því. Þetta er eitt af því sem þarf að skoða. Húsnæði, það þurfa nú allir að búa einhvers staðar, herra forseti, er það ekki? Og menn borga kostnaðinn við húsnæðið með einum eða öðrum hætti, sem leigu, sem vaxtagjöld o.s.frv. Húsnæði mun lækka. Það er meira og minna í efsta þrepinu. Og allur hráefniskostnaður við húsnæði mun lækka vegna þess að virðisaukaskattur lækkar úr 25,5% í 24%. Þessa njóta allir, jafnt lágtekjumenn sem hátekjumenn og það þurfa allir að búa einhvers staðar. Það erum við að minnsta kosti sammála um, eða hvað?

Herra forseti. Til hvers eru skattar? Eru þeir ekki til þess að afla tekna til sameiginlegra þarfa samfélagsins, þeirra sem við höfum komið okkur saman um að leysa sameiginlega? Til dæmis eins og að sjá fyrir góðu mennta- og heilbrigðiskerfi og það sé fjármagnað með sameiginlegum tekjustofnum samfélagsins og standi svo fólki til boða, helst endurgjaldslaust eða með litlum kostnaði, og þannig jafnist lífskjörin líka í gegnum útgjaldahliðina. Það er nefnilega kannski stærri hluti af lífskjarajöfnuninni í norrænu velferðarsamfélagi, sú þjónusta sem við njótum í gegnum skattana okkar. Nú eru skatthlutföll á Íslandi lægri en annars staðar á Norðurlöndunum, það er staðreynd, mun lægri en í Svíþjóð, Danmörku og Noregi og nokkuð lægri en í Finnlandi. Samt viljum við, a.m.k. mörg, kannski ekki hv. þingmaður, tilheyra svona norrænni samfélagsgerð. Ég held að það sé ekki mikil deila um það á Íslandi að við teljum okkur eiga best heima þar, í hinu norræna velferðarsamfélagsmódeli. Þá er 

Herra forseti. Fullyrðing hv. þingmanns um það að Íslendingar borgi lægstu skatta er skekkt með þeirri staðreynd að við borgum 12% af launum í lífeyrissjóði samkvæmt lögum, við komumst ekki hjá því. Ég lít á það sem skatta líka. Og þá kann að vera að þessi fullyrðing breytist. Ég er hins vegar alveg sammála hv. þingmanni í því að vera með skattkerfi sem tekjuöflun fyrir velferðarkerfið. Ég tel velferðarkerfið vera mjög mikilvægt, hef margoft nefnt það, en það þarf að vera skilvirkt, það þarf að vera réttlátt og það þarf að vera rökrétt. Það mega ekki vera einhverjar veilur í því eins og mjög oft er einmitt í dag. Ég vil því hafa tekjuöflunarkerfi sem er skatturinn, en hann má heldur ekki fara yfir ákveðið mark sem Laffer benti á, sem heitir Laffer-kúrfa og enginn veit hvar er. En þegar skatturinn fer yfir ákveðin mörk þá lækka tekjur ríkissjóðs, við hverja hækkun. Það má vel vera og ég hef þá trú, þó að ég viti það ekki, að í virðisaukaskattinum séum við komin yfir þessi mörk.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu eins og öllum má vera ljóst frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og sömuleiðis um brottfall laga um vörugjöld. Nú er það svo að minni mitt nær nokkuð langt aftur og til þess að vara þingmenn við mun ég í þessari ræðu fara jafnvel 90 ár aftur í tímann.

Frá stofnun Framsóknarflokksins.

Nei, þá væru það nú orðin 100 ár. Það sem ég ætla að nefna hér er að um 1960 var talið að landið væri komið í hinar mestu ógöngur með tolla sem hömluðu frjálsum viðskiptum. Þá tóku menn upp kerfi söluskatts, sem gekk nú úr sér og var kannski aldrei mjög fullkomið. Með virðisaukaskattinum, sem var kynntur fyrir mér árið 1977, var gert ráð fyrir því að hann væri sæmilega heildstæður með einu þrepi. Ég tel að virðisaukaskattur eigi að vera með einu þrepi. Í þessu frumvarpi er því miður ekki stígurinn genginn til enda, ég ætla hins vegar ekki að segja hver sú prósenta ætti að vera. Hún kann að vera einhvers staðar í kringum 20%, 21% ef virðisaukaskattur á vöru og þjónustu væri í einu þrepi. Því miður er það ekki gert nú en ég ætla samt sem áður að lýsa yfir stuðningi mínum við þetta frumvarp í heilu lagi. Þegar menn voru að hverfa frá tollum fundu þeir upp vörugjöld til þess að bæta upp tolla sem voru þá af innfluttum vörum. Vörugjöld voru almenn, hvort heldur varan var framleidd innan lands eða utan. Engu að síður varð vörugjaldakerfið mjög handahófskennt. Þá ætla ég að fara 90 ár aftur í tímann og leyfa ykkur að heyra hvernig stjórnhyggjumenn hugsuðu fyrir 90 árum, reyndar 8. mars 1920. Þá eru í Stjórnartíðindum lög um heimild fyrir landstjórnina til að takmarka eða banna innflutning á óþörfum varningi. Hér segir, með leyfi forseta: „Vjer Christian hinn Tíundi, af guðs náð konungur Íslands og Danmerkur, Vinda og Gauta, hertogi í Sljesvík, Holtsetlandi, Stórmæri, Þjettmerski, Láenborg og Aldinborg, gjörum kunnugt: Landstjórninni er heimilt með reglugjörð eða reglugjörðum að takmarka eða banna innflutning á allskonar óþörfum varningi, og ákveður hún“, - landstjórnin væntanlega - „hvaða vörur skuli teljast til slíks varnings.“ Þetta æði er enn þá í ýmsum þingmönnum. Þeir telja að þeir geti stýrt neyslu landsmanna með handafli, með vörugjöldum, með mismunandi virðisaukaskatti, eftir þeirra geðþótta. Árið 1924 er í Stjórnartíðindum reglugerð um bann við innflutningi á óþörfum varning og, með leyfi forseta, er þar talið upp: „Fiskmeti allskonar, nýtt, saltað, hert, reykt eða niðursoðið.“ Síðan endar þetta hér eftir langa upptalningu: „Legsteinar“ teljast til óþarfa. Hér í þessu frumvarpi er loksins gengið til enda það skref að fella niður vörugjöldin, reyna að samræma virðisaukaskatt, því miður ekki í eitt þrep heldur tvö. Hér er talað um matarskatt. Þetta er ekki matarskattur, þetta er ósköp einfaldlega virðisaukaskattur á vöru og þjónustu, og m.a. matvæli. Mér er algjörlega óskiljanlegt hvernig menn telja að þeir geti stýrt hér öllum sköpuðum hlutum, t.d. læsi með mjög lágum virðisaukaskatti á bókum og jafnvel engum. Menn telja jafnvel að það hefti íslenska menningu, að íslensk menning þoli ekki eðlilegan virðisaukaskatt. Bækur voru hér lækkaðar í þrepi virðisaukaskatts. Ég veit ekki til þess að læsi hafi aukist samkvæmt mælingum í PISA-könnunum þannig að það er algjörlega ómarkvisst. Ég tel að ástand hér í landi sé þannig að það sé ekkert óeðlilegt að fólk fari í ferðir til útlanda til að kaupa vörur vegna þess að þær eru ódýrari en hér á landi, vegna þess að það æði sem hér er á mönnum til verðstýringar er þar ekki með sama hætti. Til dæmis: Af hverju er verð á hlaupaskóm hér á tvöföldu dollaragengi? Mér er það algjörlega óskiljanlegt. Af hverju þurfa menn að fara til útlanda til þess að kaupa sér myndavélar? Af hverju geta menn ekki fengið að kaupa og velja myndavélar í verslunum hér á viðráðanlegu verði? Það er á það bent í greinargerð með þessu frumvarpi að sérfræðingar í skattamálum telji að það beri að afnema lægri þrep virðisaukaskatts til þess að ná fram skilvirku kerfi. Ég tek heils hugar undir þetta því að ég tel að virðisaukaskattur sé mjög slæmt kerfi til tekjujöfnunar. Tekjuskattskerfið, tekjuskattur, er skaplegra til þeirra hluta, skattafslættir, barnabætur og slíkt, en virðisaukaskattur er algjörlega óhæfur til tekjujöfnunar. Menn telja hér að þeir geti ákvarðað verð á vöru og þjónustu og stýrt neyslu og ákvarðað hvað sé hollt og óhollt. Ég er algjörlega ósammála. Ég held að upplýstir neytendur séu fyrst og fremst færir um að stýra neyslu sinni til hollra hátta en ekki við þingmenn. Við skulum hins vegar búa til skilvirkt kerfi þannig að tekjur skili sér í ríkissjóð. Í greinargerðinni eru taldir upp fimm flokkar vörugjalda. Fyrsti flokkur er þessi merki sykurskattur sem er býsna flókinn. Ég þekki engan Íslending sem hefur breytt hegðun sinni vegna þessa skatts. Sykraðar drykkjarvörur, jafvel drykkjarvörur með sætuefnum eru þarna undir líka. Byggingarvörur 15%, heimilistæki, ísskápar og þvottavélar 20%, önnur raftæki og hljómflutningstæki 25%. Má ég spyrja: Hvaða manni eða konu datt í hug að ákvarða 15, 20 og 25% á þessum þremur vöruflokkum? Hv. þm. Pétur Blöndal vitnaði hér áðan í það að gólfefni hefðu fengið á sig vörugjald til þess að vernda gólfteppaiðnað. Það er sem sagt arfur af þeirri verndarstefnu sem hér var við lýði fram undir 1960 og hefur tekið - ekki 50 ár, það virðist ætla að taka heila öld að snúa ofan af þessari verndarstefnu. Ég segi einfaldlega: Hvers á íslensk menning að gjalda að það sé ekki hægt að spila nema fyrir offjár á hljómdiska klassíska músík vegna þess að hljómflutningstæki eru með 25% virðisaukaskatti? Ég segi því ósköp einfaldlega að hér er mál sem þingmenn verða eiginlega að koma sér saman um. En þeir koma sér náttúrlega ekki saman um það vegna þess, miðað við ræður þær sem hér hafa verið haldnar, að þeir vilja viðhalda stýringu á þessum hlutum og ákveða verðhlutföll og hafa þau helst eins og þau voru og að þau sé föst og óumbreytanleg þannig að framleiðsluaðstæður geti ekki breytt þeim. Ég hef oft velt því fyrir mér hvort menn hafi hugmynd um það hvað vara kostar. Þegar ég hef spurt fólk að því hvort það viti hvað kóka kóla kostar þá hefur það ekki hugmynd um það. Það veit hins vegar hvað það borgar fyrir kóka kóla, það er annar hlutur. Það er ekki hægt að stýra neyslu með þessum hætti eins og menn hefðu viljað og það að hafa vit fyrir öðrum er í raun og veru ofstopi sem ég sætti mig ekki við. Ég vil fá að taka ákvörðun um það sjálfur og ég tel mig alveg færan til þess. Ég er hins vegar algjörlega ófær um að taka ákvörðun fyrir aðra um það hvað þeim henti best. Ég tel að þetta tekjuöflunarkerfi eigi að vera skilvirkt. Þetta frumvarp miðar að því og sömuleiðis er hér verið að eyða gömlum draugum sem verndarstefna fyrri hluta þessarar aldar hefur skilið eftir. Ég vona að menn klári þetta. Ég ætla ekki lengja umræðuna að sinni. Þetta mál fer væntanlega til efnahags- og viðskiptanefndar og ég áskil mér rétt til að taka til máls aftur við 2. umr. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég er með tvær spurningar til þingmannsins. Í fyrsta lagi brá fyrir stefi sem hefur gert vart við sig í nokkrum ræðum sjálfstæðismanna í þessari umræðu og það er stefið „Virðisaukaskattskerfið er ekki góð leið til tekjujöfnunar“. Gott og vel. Síðan segir hv. þingmaður: Tekjuskattskerfið er betra kerfi til þess arna. Þá spyr ég í fyrsta lagi: Er mikilvægt að jafna kjör í samfélaginu? Er það markmið í sjálfu sér að jafna kjör í samfélaginu? Í öðru lagi: Ef hv. þingmaður er þeirrar skoðunar að það sé verðugt markmið, og að tekjuskattskerfið sé gott til þess, telur hann þá að þar sé vit í að beita þrepaskiptu tekjuskattskerfi til þess að ná jöfnunarmarkmiðum eins og títt er í þeim löndum sem helst kenna sig við norræna velferð? Þetta í fyrsta lagi og svo er það í öðru lagi stóra ráðgáta þessarar umræðu sem eru fyrirvarar Framsóknarflokksins sem hafa ekki komið fram í umræðunni enn þá þó að hæstv. forsætisráðherra hafi nefnt þá í umræðu í Kastljósi og hv. þm. Ásmundur Einar Daðason hafi talað um að allur þingflokkur Framsóknarflokksins hafi gert fyrirvara við málið. Forsætisráðherra segir að hann vilji að breytingarnar leiði til aukins ráðstöfunarfjár heimilanna í fyrsta lagi og í öðru lagi að breytingarnar leiði til lækkunar verðlags. Það væri sannarlega til gagns ef hv. þingmaður gæti svarað því hvort hann sé sammála þessum meginprinsippum hæstv. forsætisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég tel rétt að fjalla ekki um aðra lagabálka en þá sem eru hér til umræðu og til breytinga þannig að fjalla hér um tekjuskatt tel ég að sé bara ekki til umræðu í þessu að öðru leyti. Ég skal hins vegar svara þeirri grundvallarspurningu að ég tel nauðsynlegt og verðugt verkefni að jafna kjör að svo miklu leyti sem það er hægt. En hins vegar eru einhver mörk á því. Að spyrja mig um fyrirvara Framsóknarflokksins, í guðanna bænum ekki ræða við mig um hugmyndir Framsóknarflokksins. Ég held ég hafi einhvern tíma heyrt í hv. þingflokksformanni Framsóknarflokksins, og ég vona að rétt sé munað. Þingmaðurinn hafði orð á því að Framsóknarflokkurinn mundi greiða atkvæði eins og pólitískir vindar mundu blása þegar fram í sækti og hvað almenningur vildi, þannig að sannfæringin var ekki mikil þar. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni snöfurmannlegt og hreinskiptið svar. Í fyrsta lagi varðandi tekjuskattsumræðuna er erfitt að taka hana algjörlega úr samhengi enda var það hv. þingmaður sjálfur sem nefndi tekjuskattinn sem leið til tekjujöfnunar. Væntanlega og vonandi fáum við betri tækifæri til þess að ræða þau mál sérstaklega. Vegna þess sem hv. þingmaður nefndi hér, um fyrirvara Framsóknarflokksins, spurði ég ekki um þá, hverjir þeir væru beinlínis. Ég spurði hv. þingmann hvort hann væri sammála því sem hæstv. forsætisráðherra sagði, að hann liti á sem meginprinsipp þessara breytinga, þ.e. að þau prinsipp þyrftu að vera fyrir hendi til að hægt væri að samþykkja málið að lokum, eins og ég skildi hæstv. forsætisráðherra. Í fyrsta lagi að breytingarnar mundu leiða til aukins ráðstöfunarfjár heimilanna og í öðru lagi að breytingarnar mundu leiða til lækkunar verðlags. Þetta var það sem hæstv. forsætisráðherra Íslands sagði í Kastljósi á dögunum. Það er þingmanninum til upprifjunar sá forsætisráðherra sem situr með hans stuðningi og stýrir ríkisstjórn sem hv. þingmaður hefur stutt bæði í orði og verki. Það væri áhugavert að vita. Eins og ég sagði áðan glímum við við nokkra ráðgátu, þ.e. óorðaðan fyrirvara Framsóknarflokksins og síðan að reyna að spá í þau spil hvernig framvinda og örlög þessara frumvarpa verða við atkvæðagreiðsluna. Af því að hv. þingmaður er í þeirri nefnd sem fær málið til umfjöllunar er áhugavert að heyra hvort hann deilir þessum sjónarmiðum með hæstv. forsætisráðherra. Og þá er ég ekki að spyrja um veður og vinda í huga eða orðum eða æði annarra framsóknarmanna.

Virðulegi forseti. Ég skal orða svar mitt með þeim einfalda hætti að ég tel að það sé markmið allra lagasetninga að bæta lífskjör lands og þjóðar. Ég tel að þetta frumvarp geri það með tvennum hætti. Það eykur væntanlega ráðstöfunartekjur og leiðir vonandi til lækkunar á verðlagi á ákveðnum hlutum og geri það svona þolanlegra. Ég leyfi mér að segja að heimilistæki þau sem hér eru talin upp munu lækka. Vissulega kann að vera að matvæli að öðru óbreyttu kunni að hækka. Ég ætla líka að minna hv. þingmann á það að til er svolítið sem heitir samkeppni sem ég tel að skorti dálítið á í þessu samfélagi og við skyldum einbeita okkur að. Það er samkeppni sem kann líka að færa okkur bætt lífskjör.

Herra forseti. Að venju var hv. þingmaður skorinorður, einkum í andsvörum. Ég verð þó að viðurkenna það að fyrri ræða hans olli mér nokkrum vonbrigðum en eigi að síður, ég virði þrek hv. þingmanns til þess að segja meiningu sína. Hv. þingmaður varpaði hér ansi gildum köpuryrðum að Framsóknarflokknum og ég heyrði ekki betur en hann segði að forusta hans tæki afstöðu eftir því hvernig vindar blésu hverju sinni. Má þá skilja hv. þingmann þannig að hann telji að Framsóknarflokkurinn hafi í raun enga sannfæringu í þessu máli og hann muni að lokum aka sínu atkvæði í þann áfangastað þar sem hann telji að fylgið sé hugsanlega mest? Er það það sem hv. þingmaður á við og er þetta reynsla hans af Framsóknarflokknum? Hv. þingmaður sagði líka, sem er kjarkað, að hann teldi að það ætti að hafa bara eitt virðisaukaskattsstig, t.d. að setja bara allt heila klabbið í 20%. Þá langar mig til þess að spyrja hann: Finnst honum að það sé allt í lagi að gera það án þess að grípa til einhverra aðgerða á móti sem fela það í sér að allir þeir sem kunna að bera skarðan hlut frá borði við slíka breytingu fái það bætt upp? Það sem ég er auðvitað að segja, til þess að hv. þingmaður skilji nákvæmlega hvað ég á við, er hvort honum finnist allt í lagi að einhverjir partar af hinum tekjulægstu hópum liggi eftir án þess að fá þetta bætt með einhverjum hætti. Að lokum hugsanlega tátólógísk spurning: Hv. þingmaður segir að það að hafa tvö virðisaukaskattsþrep sé í reynd neyslustýring. En má ekki líka segja að með því að hækka virðisaukaskattinn úr 7 í kannski 12% feli líka í sér stýringu undir öðruvísi formerkjum?

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn hefur óskaplega gaman af því að heyra mig tala um Framsóknarflokkinn. Ég ætla ekki að gera honum það til geðs.  Hvort það sé í lagi að tekjulágir hópar liggi óbættir hjá garði þá tel ég að svo megi helst ekki vera. Ég vísa til fylgiskjals á bls. 14 og 15 í frumvarpinu eins og það liggur frammi, um áhrif skattbreytinga á ráðstöfunartekjur, þeim er lýst á þeirri opnu. Þær eru alls staðar jákvæðar fyrir þá hópa sem þar eru teknir. Ég tel líka að skilvirkni kerfisins muni bæta stöðu ríkissjóðs til þess að bæta ráðstöfunartekjur heimila enn þá frekar. En ég skal ræða við hv. þingmann undir fjögur augu um þetta sameiginlega áhugamál okkar, Framsóknarflokkinn, en ekki hér í stól.

Herra forseti. Ég hef aldrei kynnst hv. þm. Vilhjálmi Bjarnasyni nema hér í þessum þingsölum. Ég get sagt það að mér þykir hann bera af mörgum um andlegt atgervi og sannarlega stendur hann mér miklu framar í því. Hann er líka miklu kjarkmeiri en ég, segir hlutina umbúðalaust. Þess vegna er það óvanalegt að hv. þingmaður flytji ræðu sem er þess eðlis að bæði er hægt að bregða honum um kjarkleysi og líka skort á þokkalegum rökum. Er það einfaldlega þannig að hv. þingmaður þorir ekki að hafa skoðun á því hvort samstarfsflokkur hans hafi einhverja sannfæringu í málinu? Blasir það ekki við að samstarfsflokkurinn hefur út og suður, alls staðar nema á Alþingi Íslendinga, verið að belgja sig út um að hann ætli ekki að samþykkja þetta? Hér þorir hann ekki að gefa upp neina skoðun, hér talar enginn af hálfu Framsóknarflokksins. Hvaða röklegu ályktun mætti draga af þessu? Mun Framsóknarflokkurinn samþykkja þetta frumvarp? Ég held ekki. Ég held að Framsóknarflokkurinn muni þegar í áfangastað kemur skoða það hvaða niðurstaða fellur best í jarðveginn sem þar er og ég tel að hún verði ekki sú sem Sjálfstæðisflokkurinn vill. Ég gæti haldið langa ræðu um það og á hugsanlega eftir að gera það hér í kvöld. Hitt þótti mér miklu verra að heyra hv. þingmann segja: Jú, hann telur að það eigi ekki að búa til eitt virðisaukaskattsþrep við 20% nema bæta öllum upp það sem þeir missa. Við vorum þar að tala um tekjulægstu hópana. En af hverju á það þá ekki að gilda um þetta frumvarp? Það er hreinlega út í hött sem hv. þingmaður hefur sagt í dag að tekjulægstu hópunum sé bætt það upp með því að fella niður vörugjöld af rándýrum hlutum. Veit hv. þingmaður ekki hvernig fólk bjargar sér í dag? Heldur hann að þeir sem eru með 160–200 þús. kr. á mánuði, þegar frystiskápurinn ónýtist, fari og kaupi sér nýjan fyrir ein mánaðarlaun, 

Ég get ekki svarað spurningum þingmannsins.

Forseti vill vekja athygli á að orðaskiptum hv. þingmanna er lokið.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum virðisaukaskatt, brottfall laga um vörugjöld, breytingu á lögum um tekjuskatt og fleiri breytingar. Pólitíski veruleikinn sem umlykur þessa umræðu er nokkuð merkilegur að því leytinu til að hér er að dragast upp mjög söguleg mynd sem snýst um það að enn og aftur gerist það að Framsóknarflokkurinn talar við okkur hin í gegnum fjölmiðla en kemur ekki upp í ræðustól þingsins til þess að gera grein fyrir sinni afstöðu. Það er orðið nokkuð ítrekað að svo sé. Það virðist vera þannig að liprara sé fyrir þá að taka upp símtólið og ræða við fjölmiðla en að skiptast á skoðunum hér í þinginu. Það er ekki gott. Það er ekki gott fyrir þingræðið að gera það þannig og gerir að verkum að við hin sitjum dálítið uppi með það að geta í eyðurnar. Ég vil þó nefna það að hv. þm. Willum Þór Þórsson er kominn hér á mælendaskrá fyrstur framsóknarmanna þegar klukkan er að ganga ellefu og ég sé ekki betur en að hv. þm. Frosti Sigurjónsson sé að bætast á mælendaskrána líka. Það er því að draga til verulegra tíðinda hér á ellefta tímanum og ég vil óska þingheimi til hamingju með það. Það sem er að gerast almennt í þessu frumvarpi og raunar í fjárlagafrumvarpinu líka er að verið er að stíga allnokkur skref sem öll eru í sömu átt, þ.e. frá jöfnuði og félagslegum sjónarmiðum í áttina að meiri þunga á þá hópa sem mestar byrðar bera fyrir og minnst hafa milli handanna. Það kemur í sjálfu sér ekki á óvart, það er sá taktur sem er yfirleitt sleginn og sá dans sem yfirleitt er stiginn þegar hægri flokkar eru við völd. Þess vegna er mikilvægt að við gleymum því ekki að það er það sem er að gerast hér. Hér er verið að stytta atvinnuleysisbótatímabilið, hér er verið að hækka verð á matvælum, hækka verð á heitu vatni og rafmagni, hækka verð á menningu. Hér ber í raun allt að sama brunni. Hér áðan, þegar við vorum að ræða við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins í andsvörum, var sá fókus auðvitað býsna skarpur að í þeirra augum eru skattar fyrst og fremst til óþurftar og leiðinda og ber að reyna að ráðast gegn þeim með öllum mögulegum ráðum, en síður þannig að þeir séu hornsteinn samneyslunnar og hrygglengjan í velferðarkerfinu, leið til þess að skapa tekjur fyrir sameiginlega sjóði og til viðbótar til þess að jafna kjör í landinu. Auðvitað þarf það kerfi að vera sanngjarnt, gagnsætt og skýrt, en það er fyrst og fremst leið til þess að skapa það sem heitir svo fallega „samfélag“, þ.e. félag sem við eigum öll saman og við kjósum okkur fulltrúa til þings til þess að ráða ráðum sínum um bæði öflun og ráðstöfun þessa sameiginlega fjár. Okkar sýn sem höfum að jafnaði skipað félagslegan væng stjórnmálanna er sú að félagslegt réttlæti og jöfnuður sé eftirsóknarvert út af fyrir sig. Við leitumst við við hverja þá ákvörðun sem við tökum í stjórnmálum að stíga skref frekar í áttina að jöfnuði, frá misskiptingu. Það var ekki einfalt þegar við komum að ríkissjóði eftir hrun þegar tölurnar voru svo stórar að þær verða vonandi aldrei jafn stórar aftur. En þegar þeir reikningar hafa síðan verið gerðir upp jókst jöfnuður á Íslandi á þessum fordæmalausu tímum. Það er í raun og veru ótrúlegt í samanburði við það sem hefur gerst í kreppunni og með viðbrögðum stjórnvalda víða annars staðar í heiminum og ekki síst í Evrópu. Ísland fór því fram með óvenjulegum hætti þannig að eftir var tekið, við jukum jöfnuð í samfélaginu við þessar fordæmalausu aðstæður. Nú er aftur verið að stíga til baka, nú er verið að stíga í hina áttina. Það minnir okkur á að það skiptir máli hverjir stjórna í samfélaginu og minnir okkur líka á að pólitískar meginlínur skipta máli. Hægri og vinstri eru víddir í stjórnmálum sem skipta máli og sem skipta kannski öllu máli þegar öllu er á botninn hvolft. Víddirnar eru vissulega fleiri, sumir tala um grænar víddir og gráar og aðrir tala um þær víddir sem snúast um frjálslyndi eða stjórnlyndi. En fyrst og fremst hefur sú sýn að samfélagið og jöfnuðurinn skipti meginmáli verið hjartað í jafnaðarmennskunni, sósíalismanum og samvinnustefnunni í gegnum tíðina. Þess vegna hefur Framsóknarflokkurinn stundum verið drjúgur við að standa í ístaðinu þegar þessi mál hefur borið á góma í gegnum tíðina og hefur jafnvel verið í þeirri stöðu að andæfa þegar Sjálfstæðisflokkurinn hefur verið hvað líkastur sjálfum sér í því að vilja hygla þeim sem meira hafa í samfélaginu á kostnað hinna. Þess vegna vil ég leyfa mér að vona að það séu þær blikur sem eru á lofti í Framsóknarflokknum og í þingflokki Framsóknarflokksins þegar hann í heild er með fyrirvara á málinu. Hins vegar verður það að segjast eins og er, eins og áður hefur komið fram í umræðunni, að það er mjög óvenjulegt að þingflokkur sé í heild með fyrirvara við mál eins og hér eru til umræðu, þ.e. fjárlagafrumvarpið og tengd frumvörp. Svo lengi sem ég man pólitíska umræðu hefur það bara þýtt eitt: Ef menn styðja ekki fjárlagafrumvarp þá styðja þeir ekki ríkisstjórnina. Það hefur verið mjög skýrt. Þetta er stærsta og mikilvægasta mál ríkisstjórnar á hverjum tíma. Og þegar hv. þm. Ásmundur Einar Daðason segir í samtali við Fréttablaðið á föstudaginn var, að Framsóknarflokkurinn sé í heild með fyrirvara á málinu, og segir svo að málið eigi eftir að fá þinglega meðferð þannig að óvíst sé hvernig það endi, þá er það ekkert smáræði. Þá er það í raun til marks um óvenjulega veika stöðu ríkisstjórnar á hvaða tíma sem hún er við völd. Það sem verra er og flóknara er að þessir fyrirvarar hafa síðan ekki náðst fram nema í gátum og stöku setningum einstakra þingmanna. Einhverjir hafa talað um virðisaukaskattinn á mat, einhverjir hafa talað um sykurskattinn og niðurfellingu á honum - það gerði hv. þm. Frosti Sigurjónsson - og fleiri hafa verið með stakar meldingar. Hv. formaður fjárlaganefndar gekk meira að segja svo langt til að byrja með að tala mjög skýrt um að hún væri eindregið á móti hækkun matarskattsins. Síðan hefur hún verið í einhverju pólitísku híði, alla vega gagnvart þessu máli, en á föstudaginn var lofaði hún því að hún mundi koma við þessa umræðu, sem núna er farin að síga á seinni hlutann, og þá ætlaði hún að gefa upp afstöðu sína til virðisaukaskattshækkunarinnar. En það bólar ekki á henni á mælendaskránni. Vonandi verða aðrir framsóknarmenn til þess að gera grein fyrir stöðu málsins hvað þetta varðar. Síðan höfum við rætt um fyrirbærið mótvægisaðgerðir, hverjar þær eru og af hverju þær þurfi og hvernig þeim er beitt. Það er nú svo kúnstugt með það að þingmenn stjórnarflokkanna segja að það þurfi að greina þetta frumvarp, útgjaldahlutann, útgjaldafrumvarpið, þ.e. fjárlagafrumvarpið sjálft, og síðan tekjurnar með tilliti til einstakra tekjuhópa í samfélaginu eða einstakra hópa. Hv. þm. Pétur Blöndal talar um tíu hópa og sumir tala um aðrar félagslegar víddir en tekjur. Það þurfi að fara yfir það. Af hverju þarf að fara yfir það? Jú, vegna þess að sennilega komi frumvörpin með mismunandi hætti niður á einstökum hópum. Og hvaða ályktun ætlum við að draga af því? Jú, ef þetta kemur sérstaklega illa niður á einhverjum tilteknum hópum þá þurfum við væntanlega að beita einhverjum mótvægisaðgerðum, eða hvað? Eða hvert er annars markmiðið með þessari greiningu sem hv. þingmenn hafa talað um? Hæstv. forsætisráðherra talar um að hann vilji sjá að breytingarnar leiði til aukins ráðstöfunarfjár heimilanna. Hvað heimila? Eru það heimilin í hverri tíund fyrir sig? Hann segir líka að breytingarnar eigi að leiða til lækkunar verðlags. Hvaða verðlags? Ekki verðlags á matvöru, verðlags á tilteknum neysluvarningi eða hvað? Þetta hefur ekki komið fram. Í því frumvarpi sem hér er til umræðu leynist ein tiltekin mótvægisaðgerð, hækkun á barnabótum. Henni er beint til þess hóps sem eru barnmargar fjölskyldur, þó þannig að tekjutengingin er meiri. Þegar upp er staðið er því um að ræða mjög svipaða stöðu barnabóta í heild eins og var fyrir árið 2013. En það er samt kynnt sem mótvægisaðgerðir. Mótvægisaðgerðir fyrir tekjulágar barnafjölskyldur. Gott og vel. Hvaða greining liggur þar að baki? Hvað ætlum við að gera fyrir þær fjölskyldur þar sem um er að ræða viðvarandi lágar tekjur en engin börn eða hverja aðra þá hópa sem þessi tiltekna mótvægisaðgerð nær ekki til? Það sama gildir um þá umræðu sem hefur verið hér í dag og að mörgu leyti ágæt við hæstv. fjármálaráðherra um áhrifin af hækkun á virðisaukaskatti á bækur þar sem um er að ræða tungumál sem á sannarlega í vök að verjast, við erum öll sammála því. Við erum öll sammála því að niðurstöðutölur í PISA sýna okkur að við þurfum að herða okkur ef eitthvað er. Hvaða áhrif hefur þá að pota í einstakar breytur eins og t.d. verð á bókum til hækkunar? Er það eitthvað sem þarf að skoða? Kallar það á einhvers konar mótvægisaðgerð og hver yrði hún o.s.frv.? Þetta þarf væntanlega að ræða en mikið óskaplega væri gott ef hv. stjórnarflokkar gætu gert okkur hinum þann greiða að gera okkur grein fyrir því hvernig það megi vera að flokkarnir standi ekki með stjórnarfrumvarpinu, sem er fjárlagafrumvarpið annars vegar og hins vegar frumvarpið um tekjuöflun. Með hverju standa flokkarnir þá? Hver er þessi niðurstaða sem flokkarnir ætla að standa við? Við ræðum væntanlega á morgun betur um styttingu atvinnuleysistímabilsins eða seinna í kvöld þar sem fram hefur komið að skortir verulega á samráð við sveitarfélögin. Við munum ræða um S-merktu lyfin þar sem enn og aftur á að sækja pening til þeirra sem eru veikir. Við erum þá að breyta úr þeirri nálgun að lækka skattana og taka í staðinn peninga af þeim sem eru heilbrigðir og snúum því þannig að til að borga heilbrigðisþjónustuna lækkum við þá upphæð en tökum peninga af þeim sem eru veikir. Þarna er verið að tala um 400 milljónir, ef ég man rétt. Fyrir ári voru áform um það að sækja 230 milljónir, minnir mig, til sjúklinga. Þeim áformum var snúið til baka. Þessi hægri sinnaða ríkisstjórn er sama sinnis og hún var fyrir ári, að þetta sé hópur sem eigi að sækja til aukið fé, sækja bara peninga beint í vasann á þessu fólki. Á sama tíma og talað er hér um skattalækkanir sem sérstakt og verðugt markmið stendur til aukin gjaldtaka á þá sem eru veikir. Það sem fyrir liggur er í raun og veru einfalt, þ.e. að staðreyndin er sú að allir þurfa mat, allir þurfa samfélag, allir þurfa velferðarkerfi, allir þurfa einhvers konar jafnvægi í sínu nánasta umhverfi og í samfélaginu. En með þeim breytingum sem hér eru lagðar til er alls staðar verið að stíga frá markmiðinu um jöfnuð í áttina að enn frekari félagslegri gliðnun í samfélaginu. Ég vonast til þess að það verði skýrar eftir því sem þessari umræðu vindur fram og hlakka til að heyra í hv. þingmönnum Framsóknarflokksins um þeirra fyrirvara og heildarfyrirvara þingflokksins, því að það verður áhugavert að sjá út á hvað sá fyrirvari gekk. Ég vonast auðvitað til þess að Framsóknarflokkurinn beri gæfu til þess að muna eftir samvinnuhjartanu í sér þegar þetta mál er annars vegar eins og önnur og verði með okkur vinstri mönnum og jafnaðarmönnum í því að færa þetta mál í átt til félagslegs réttlætis og jöfnuðar, því að það er það sem Ísland á skilið.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hún hafði farið fram hjá mér þessi yfirlýsing hæstv. „aðstoðarforsætisráðherra“ Ásmundar Einars Daðasonar í Fréttablaðinu, ef ég skil það rétt, á föstudaginn var, um að þingflokkur Framsóknarflokksins í heild sinni hafi fyrirvara við þingmál nr. 1, fjárlagafrumvarpið. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort þetta sé örugglega rétt með farið því að ég hélt að ég hefði skilið það rétt að fjárlagafrumvarpið væri stjórnarfrumvarp flutt af ríkisstjórn Íslands og þar með þeim ráðherrum sem þar sitja. Ef ég man þetta rétt mundu ekki færri en fjórir ráðherrar í þeirri ríkisstjórn sem flytur málið vera jafnframt þingmenn Framsóknarflokksins. Ég átta mig ekki á því hvernig það getur farið saman að þessir þingmenn Framsóknarflokksins, sem jafnframt eru ráðherrar, séu flutningsmenn málsins, og það er ekki getið um neina fyrirvara í greinargerð með fjárlagafrumvarpinu af hálfu einhverra flutningsmanna, en að þeir séu síðan eigi að síður með einhvers konar fyrirvara við málið. Nú hefur hv. þingmaður reynslu af því að sitja í ríkisstjórn og ég spyr: Er þetta hægt? Er hægt að flytja þingmál sem ráðherra í ríkisstjórn en hafa síðan fyrirvara sem þingmaður í þinginu? Hlýtur þetta ekki bara að vera fyrirvari frá þeim þingmönnum sem ekki eru ráðherrar, sem eru þá í einhvers konar uppreisn gegn ráðherrahópi sínum?

Virðulegur forseti. Ég hef allnokkrum sinnum vísað í forsíðufrétt Fréttablaðsins frá því á föstudaginn var og það hefur enginn hér í þingsalnum hreyft andmælum við því sem þar kom fram þannig að ég veit ekki betur en þetta sé rétt eftir haft. Í fréttinni segir, með leyfi forseta: „Mikil andstaða er innan Framsóknarflokksins við hækkun neðra þreps virðisaukaskattskerfisins úr sjö prósentum í tólf. Við breytinguna mun verð á matvælum hækka. „Framsóknarflokkurinn í heild var með fyrirvara á málinu,“ segir Ásmundur Einar Daðason, þingmaður Framsóknar, í samtali við Fréttablaðið. Málið eigi eftir að fá þinglega meðferð þannig að óvíst er hvernig það endi. Höskuldur Þórhallsson, flokksbróðir Ásmundar, efast um að forsendur frumvarpsins um áhrif skattbreytinganna til góðs standist. „Ég held að það verði að sýna betur fram á að afleiðingarnar verði jafn jákvæðar og fullyrt er. Það er ekki í anda þess sem við höfum verið að gera að hækka matarskatt,“ segir Höskuldur. Að sögn Höskuldar vonast hann til að það myndist samstaða um að breyta þessu með einhverjum hætti. „Ég sat í fjárlaganefnd í fjögur ár og margoft rákum við okkur á það að forsendur stóðust ekki. Að sjálfsögðu vonast ég til að þetta verði dregið til baka.“ Haraldur Einarsson, þingmaður Framsóknar, er einnig efins. „Þetta virðist vera að koma illa við fólk með lágar tekjur. Við munum berjast fyrir því að þetta komi ekki illa við það,“ segir Haraldur og bætir við að tryggja þurfi að ráðstöfunartekjur þeirra efnaminni skerðist ekki. Áður höfðu flokkssystur þeirra, þær Vigdís Hauksdóttir, Sigrún Magnúsdóttir og Elsa Lára Arnardóttir ásamt Karli Garðarssyni, lýst yfir efasemdum.“ Virðulegur forseti. Þannig var þetta á forsíðu Fréttablaðsins á föstudaginn var og það hefur mér vitanlega enginn þingmaður Framsóknarflokksins hreyft andmælum við þessum fréttaflutningi Fréttablaðsins.

Virðulegur forseti. Ég hafði nú tekið eftir þeim þingmönnum Framsóknarflokksins sem nefndir eru síðar í fréttinni og höfðu lýst andstöðu við matarskattinn, sérstaklega formanni fjárlaganefndar því að það vekur auðvitað athygli manns. Mér var líka kunnugt um efasemdir hv. þm. Haraldar Einarssonar um þessar fyrirætlanir, ekki þetta um hækkun matarskattsins heldur um hitt að fella niður sykurskattinn því að hv. þingmaður, sem er auðvitað líka kunnur íþróttamaður, hefur talað mjög fyrir mikilvægi lýðheilsusjónarmiða í skattlagningu á óhollustu í landinu og lýst efasemdum um þessi áform út frá því sjónarmiði. Mér var hins vegar ekki kunnugt um þessar yfirlýsingar Höskuldar Þórs Þórhallssonar og finnst gott að heyra hversu skýrt og eindregið hann tekur á málinu. Það er auðvitað nauðsynlegt að tala algerlega skýrt í grundvallarmáli eins og þessu en hitt getur ekki verið rétt haft eftir aðstoðarmanni forsætisráðherra, Ásmundi Einari Daðasyni, að þingflokkur Framsóknarflokksins í heild sinni hafi fyrirvara á málinu, því að málið er einfaldlega flutt af fjórum ráðherrum flokksins og það er algerlega óhugsandi að þeir hafi haft einhvern allsherjarfyrirvara við þennan þátt málsins. Þá hygg ég að hæstv. fjármálaráðherra hefði ekki mælt fyrir því í þinginu en það er ráð að óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra geri grein fyrir því, af því að hann er við umræðuna hér, hvort ráðherrar Framsóknarflokksins hafi við afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins út úr ríkisstjórn gert fyrirvara við það að flytja málið eða hvort það sé bara sá hluti þingflokks Framsóknarflokksins sem ekki situr á ráðherrabekk sem hefur þennan fyrirvara. Annars geta kannski þingmenn Framsóknarflokksins sem eru á mælendaskránni tekið af vafa um þetta atriði.

Virðulegi forseti. Þetta er sannarlega kúnstug staða eins og kemur fram í máli hv. þingmanns. Í raun og veru er staðan fáheyrð. Ég minnist þess ekki að við höfum séð nokkuð viðlíka á síðustu áratugum í íslenskum stjórnmálum, að svona nokkuð hafi gerst. Það kemur fram hjá Fréttablaðinu að Framsóknarflokkurinn í heild, ég les þingflokkurinn vegna þess að það er það sem verið er að ræða, var með fyrirvara á málinu, segir Ásmundur Einar Daðason. Hann er eins og hér hefur komið fram ekki hver sem er því að hann er sérstakur trúnaðarmaður forsætisráðherra og aðstoðarmaður hans. En eins og þetta er sett fram í blaðinu er ekki hægt að skilja það öðruvísi en að annað tveggja hafi gerst: Þingflokkur Framsóknarflokksins í heild, að frádregnum ráðherrunum, sé með fyrirvara við stjórnarfrumvarpið, fjárlagafrumvarp og tengd frumvörp, annaðhvort hafi það gerst eða þá hitt að - þetta er nú svo snúið að það er varla hægt að koma orðum að því - annaðhvort að þeir hafi lýst andstöðu við ráðherra sína eða þá ráðherrunum hafi hreinlega snúist hugur, og hvort tveggja væri mjög skrýtið. Þó að þetta sé svona afdráttarlaust og afgerandi á forsíðu Fréttablaðsins hefur enginn hirt um að fylgja þessu eftir og reyna að fá fram hvað gerðist á þeim afdrifaríka þingflokksfundi þegar þessir fyrirvarar voru orðaðir og væntanlega bókaðir í bókum þingflokksins, eða hvernig sem það gerðist. Það er sannarlega óvenjulegt og óvenjulegast af öllu, af því að hv. þingmaður spurði um stjórnarfrumvarp almennt, þetta er ekki almennt stjórnarfrumvarp, þetta er fjárlagafrumvarp, þetta er fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar og það að standa ekki með því þýðir að standa ekki með ríkisstjórninni og það greinilega er almennt afstaða þingflokks Framsóknarflokksins.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér, eins og öllum hv. þingmönnum í salnum og þeim sem hafa fylgst með umræðunni er ljóst, frumvarp til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, brottfall laga um vörugjald og breytingu á lögum um tekjuskatt. Virðulegi forseti. Fjárlög, hvort heldur sem rætt er um tekjuhlið eða útgjaldahlið, birta og eiga að birta skýra stefnu hverrar ríkisstjórnar. Ríkisfjármálastefnan, samspil hennar og hagvaxtar hefur áhrif á okkur öll, hagkerfið allt. Ég segi það hér að styrkur þessa frumvarps er sá að það er í fullu samræmi við áform og stefnumörkun ríkisstjórnarinnar. Það er stefna þessarar ríkisstjórnar að breyta hér skattkerfinu til einföldunar, aukinnar skilvirkni og hagkvæmari nýtingar framleiðsluþátta, lækka skatta á einstaklinga og fyrirtæki og auka þannig ráðstöfunartekjur einstaklinga og styðja við atvinnulífið. Virðisaukaskattskerfið hefur verið að gefa eftir á undanliðnum árum og missirum. Það kemur ágætlega fram í frumvarpinu sem við ræðum að vægi skattsins af heildarskatttekjum ríkissjóðs hefur lækkað úr 35% frá 2006 í 29% árið 2013. Það bendir til þess að kerfið sé ekki nægilega skilvirkt. Það eitt mögulega kallar á breytingar. Jafnframt er athyglisvert að yfir lengri tíma virðist sem kerfið hafi gefið stöðugt eftir óháð hagsveiflum, hvort sem við höfum upplifað hér samdrátt og kreppu eða uppsveiflu og góðæri. Virðulegi forseti. Umræðan hér í dag hefur verið mjög gagnleg. Mér hefur heyrst það á flestum hv. þingmönnum sem hafa talað að það sé fyllsta ástæða til að endurskoða skattkerfið með breytingar í huga. Hér er vissulega verið að leggja til breytingar og eru þær í fullu samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar um að létta skattbyrði einstaklinga og einfalda skattkerfið, auka skilvirkni þess og styðja þannig við atvinnulífið. Það er stóra myndin. Gagnrýnin sem hér hefur komið fram hefur einskorðast við áhrif á einstaka þætti. Hv. þm. Svandís Svavarsdóttir kom ágætlega inn á það hér áðan og talaði um félagslegar víddir og svo mismunandi áhrif á mismunandi tekjuhópa. Þar lagði hv. þm. Pétur H. Blöndal til að hv. efnahags- og viðskiptanefnd mundi skoða ekki bara fjórðungshópa heldur í tíundum. Í þessu frumvarpi er lagt til að almenna hlutfallið lækki úr 25,5% í 24% og að lægra skatthlutfallið í virðisaukaskatti hækki úr 7% í 12%. Undanþágum frá skattskyldu í virðisauka er fækkað þar sem fólksflutningar í afþreyingarskyni verða skattskyldir í lægra þrepinu. Þetta er kjarni breytinganna. Þarna birtist einföldunin og aukin skilvirkni. Ég greini ekki annað en að flestir hv. þingmenn séu sammála því að bilið milli hærra og lægra þrepsins beri að minnka. Menn greinir eðlilega á um einstaka þætti og möguleg áhrif á einstaka hópa, ráðstöfunartekjur og kaupmátt. Þar hefur helst verið tekist á um hlut mismunandi hópa, eftir því hvað þeir hafa í tekjur, og virðisaukaskatt sem tekjujöfnunartæki, hlut matvæla, áhrif á bókaútgáfu og bókaútgefendur og vörugjald á sykur sem á að afnema, svokallaðan sykurskatt þar sem tekist er á um lýðheilsusjónarmið og neyslustýringu eftir atvikum og hlutverk skatta að því leyti. Virðulegi forseti. Það er hollt að skoða hvernig þessum málum er háttað hjá öðrum, eins og hefur komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum, hvernig kerfið virkar hjá öðrum þjóðum. Í Danmörku er eitt þrep, 25%. Það er hærra en hærra þrepið okkar sem fyrirhugað er í þessu frumvarpi. Þar eru matvæli meðtalin. Í Finnlandi er 24% þrep á flestar vörur og þjónustu og 14% á matvæli. Það er hærra en fyrirhugað þrep hér á matvæli, 12%. Þar er 10% virðisaukaskattur á bækur og lyf þannig að skatturinn er lagskiptari í Finnlandi. Í Svíþjóð er almenna þrepið 25%. Þar er 12% skattur á matvæli en 6% á bækur og tímarit, fleiri þrep, mögulega óskilvirkara kerfi. Í Noregi er virðisaukaskatturinn almennt 25% en 15% á matvæli. Þar er jafnframt 8% þrep á t.d. samgöngur. Virðulegi forseti. Í umfjöllun um einstaka liði frumvarpsins kemur fram að heildaráhrifin á afkomu ríkissjóðs af virðisaukaskattsbreytingunum verði 3,8 milljarðar þar sem hækkun á lægra þrepi hækkar álögur um 11 milljarða og lækkun á hærra þrepi kemur til lækkunar upp á 7,5 milljarða. Með afnámi vörugjaldsins er svo áætlað að ríkissjóður fari á mis við eða afsali sér tekjum upp á 6,5 milljarða. Hér er ekki síður mikilvægt að skoða afnám vörugjaldsins en sú aðgerð leiðir til, eins og til er ætlast, aukinnar skilvirkni og einföldunar fyrir atvinnulífið. Hvað erum við að tala um þegar við ræðum um einföldun? Fyrirtæki geta þá eytt orkunni og tímanum í annað en að hitta „á rétta vörugjaldsflokka“ sem eru orðnir æðimargir með árunum og þeir sem gjörla þekkja þetta kerfi segja oft hreint ekki augljóst. Gjarnan er tekist á um réttlæti eða virkni skattsins sem neyslustýringartækis og lýðheilsusjónarmiðum þá haldið á lofti. Ég held að allir hv. þingmenn taki undir lýðheilsusjónarmið, allir með tölu. Ég leyfi mér að fullyrða það hér. En það má vissulega færa fyrir því rök að fræðsla í forvarnaskyni sé öflugra tæki en skattlagning. Þess er getið í frumvarpinu á bls. 7 að ekki sé talið líklegt að sú gjaldtaka sem nú fer fram í formi 21 kr. vörugjalds á hvern lítra af gosdrykkjum dragi úr neyslu þeirra svo heitið geti. Engar beinar rannsóknir liggja þó fyrir í þeim efnum og það hefur komið fram í umræðunni m.a. hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni. Í skýrslu AGS frá því í maí 2014 kemur þó fram að stofnunin telur líklegt að vörugjaldið sé of lágt til að hafa þau áhrif að draga úr neyslu fólks á gjaldskyldum sykruðum vörum. Niðurfelling vörugjalda á sykraðar vörur breytir ekki markmiðum stjórnvalda um að reyna að bæta lýðheilsu fólks. Ég hneigist til þeirrar skoðunar að fræðsla sé sterkasta forvarnavopnið og miðlun upplýsinga á þessu sviði sem flestum öðrum. Hér hefur þingmönnum verið tíðrætt um áhrif á tekjulægstu hópana. Það er vissulega verkefni að þessar breytingar gagnist öllum og að tryggja jafnræði sem frekast er unnt fyrir alla hópa. Það er nú einu sinni þannig að einstaklingar eru almennt skynsamir og við eigum að treysta þeim best til að ráðstafa tekjum sínum þannig að hagur vænkist. Hér er komið til móts við barnafjölskyldur sem gjarnan hafa þyngri matarreikning. Barnabætur með hverju barni undir 18 ára aldri verða hækkaðar um 13% þegar búið er að taka tillit til 2,5% verðlagsuppfærslu. Útgjaldaáhrif á ríkissjóð verða um 1 milljarður. Þegar allt er talið verða heildaráhrifin á afkomu ríkissjóðs, sem ég trúi að skipti mestu máli þegar við tölum um svo veigamikið og stefnumarkandi frumvarp, lækkun upp á 3,7 milljarða. Ríkissjóður verður af eða fer á mis við 3,7 milljarða. Það má orða það öðruvísi. Það má orða það svo að þessir milljarðar verði eftir í hagkerfinu hjá einstaklingum og atvinnulífinu. Umræðan bæði hér í dag og í fjölmiðlum hefur einangrast við afmarkaða þætti í frumvarpinu. Þar hafa komið fram talnagögn, m.a. frá VR, ASÍ og Viðskiptaráði, allt gildandi aðilar og allt mikilvægar upplýsingar og gögn í umræðuna sem á án efa á eftir að nýtast hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þetta eru ekki bara mikilvægar upplýsingar heldur er nauðsynlegt að gaumgæfa betur og setja í samhengi þessi gögn við tilætluð áhrif af aðgerðunum sem boðaðar eru í frumvarpinu. Það er eðli málsins, tilætlun hinnar þinglegu meðferðar. Ég held að það sé ekki vænlegt að flagga hér afmörkuðum upplýsingum til þess eins að rökstyðja mál eða mæla gegn. Ég legg hins vegar áherslu á að hv. nefnd skoði vel og dragi fram það sem skiptir máli. Virðulegi forseti. Tillögurnar sem við ræðum hér og snúa að breytingum á virðisaukaskattskerfinu og mótvægisaðgerðum, m.a. í formi barnabóta, munu hafa áhrif á verðlag. Það er metið svo þegar allt er talið að þessar breytingar muni hafa áhrif til lækkunar neysluverðs um 0,2%. Það ætti að koma sér vel fyrir alla,  Ég treysti verslunum vel til að skila þessum lækkunum. Ég virði þau sjónarmið sem hafa komið fram í umræðunni, ekki bara hér á hinu háa Alþingi af hv. þingmönnum og í máli hæstv. fjármálaráðherra, sem mælti fyrir frumvarpinu, heldur líka í fjölmiðlum. Ég virði sjónarmið bænda í umræðunni gagnvart áhrifum á innlenda matvælaframleiðslu. Ég get leyft mér að deila áhyggjum bókaútgefenda og áhyggjum af áhrifum á tekjulægstu hópana. Það er vissulega áhyggjuefni ef ferðakostnaður íþróttahreyfingarinnar mun aukast vegna þessara skattbreytinga. Það er viðfangsefni en við eigum jöfnunarsjóð, ferðasjóð, sem var komið á laggirnar 2007 og ég kom inn á í ræðu fyrr í dag. Það var aukið í þann sjóð fyrir ári síðan um 15 milljónir, úr 70 í 85 milljónir. Þar er dæmi sem hægt er að skoða sem mótvægisaðgerð ef það er áhugi og vilji fyrir því. Það er verkefni hv. nefndar að skoða samhengi hlutanna, heildaráhrifin og tryggja það jafnræði sem ég er að ræða hér. Ég styð heils hugar stefnu ríkisstjórnarinnar í þeirri vegferð að einfalda skattkerfið og auka skilvirkni þess og lækka skattbyrði á einstaklinga og atvinnulíf.

Herra forseti. Mér liggur við að segja að ég komi hingað með sorg í huga. Var þetta ekki hin fullkomna uppgjöf Framsóknarflokksins? Var þetta ekki hinn fullkomni viðskilnaður framsóknarþingmannsins, sem hér talaði áðan fyrir hönd síns flokks, við eitt af grundvallarstefnumiðum framsóknarmanna um að hækka ekki matarskattinn? Hv. þingmaður sagði ekki einu sinni heldur tvisvar að það frumvarp sem við ræðum hér væri í fullu samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar og það væri hin stóra mynd. Vantaði ekki eitthvað í ræðu hv. þingmanns? Hafa ekki þingmenn Framsóknarflokksins út og suður í fjölmiðlum verið að berja sér á brjóst og lýsa því yfir að þeir hefðu fyrirvara við frumvarpið vegna þess að þar er verið að hækka matarskattinn og beinlínis sagt að það væri vegna þess að það kæmi illa við bændur og hina tekjulægstu. Sjö þingmenn Framsóknarflokksins hafa lýst þessu opinberlega. Ekkert sem hv. þingmaður sagði gaf til kynna að Framsóknarflokkurinn hefði hina minnstu fyrirvara við þetta mál. Hv. þingmaður talaði um eðlilega þinglega meðferð málsins. Við 1. umr. var það hin eðlilega þinglega meðferð málsins að þeir flokkar sem sitja saman í ríkisstjórn, og hafa gert fyrirvara við frumvarp, greini frá þeim. Er þingflokkur Framsóknarflokksins að fara á bak við þingheim? Er eitthvað í þessu máli sem við fáum ekki að vita um? Hvernig stendur á því að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason sagði það algerlega skýrt á forsíðu Fréttablaðsins að þingflokkur Framsóknarflokksins hefði gert fyrirvara við hækkun matarskattsins? Og ég spyr hv. þingmann: Er þessi fyrirvari fyrir hendi eða er hann ekki fyrir hendi?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir andsvar. Ég stend fyllilega við allt það sem ég sagði hér í ræðu áðan. Ég veit að hv. þingmaður er mjög athugull og hann heyrði vel þegar ég í lok ræðu minnar ræddi umburðarlyndi fyrir áhyggjum bænda af hækkun á innlenda matvælaframleiðslu. Ég nefndi áhyggjur bókaútgefenda. Þetta hefur allt komið fram í umræðunni í dag, fyrri hlutinn í andsvari hv. þingmanns sneri að þessu. Það er í fullu samræmi við stefnu okkar framsóknarmanna að ræða þessa hluti og ég geri ráð fyrir því að við munum greina gögn og fara yfir þessa þætti í hv. efnahags- og viðskiptanefnd. Þegar kemur að vangaveltum um það hvað þessi fyrirvari sem nefndur er, og vitnað í viðtal við hv. þm. Ásmund Einar Daðason, þá fyndist mér bara eðlilegra að hv. þingmaður ætti orðastað við hann um hans meiningu á því. Hæstv. forsætisráðherra útskýrði þennan fyrirvara hins vegar mjög vel í sjónvarpsviðtali þar sem hann skýrði frá því að gengið væri út frá því í frumvarpinu að verðlag muni lækka og ráðstöfunartekjur aukast og kaupmáttur aukast. Það er sá fyrirvari sem talað er um.

Herra forseti. Ég ætla að spara mér stór orð. En mér virðist sem hér liggi það fyrir að hv. þingmenn Framsóknarflokksins séu enn einu sinni barðir til hlýðni, píndir til að hverfa frá stefnumiðum sínum undir ofurafli Sjálfstæðisflokksins. Hv. þm. Willum Þór Þórsson er fyrsti þingmaður Framsóknarflokksins sem treystir sér í þessa umræðu. Það gerist eftir að fyrir liggur að hæstv. forsætisráðherra sagði á sínum tíma að það væri margsannað að hækkun matarskattsins kæmi langverst niður á þeim tekjulægstu. Ekkert hefur komið fram í umræðunni sem hrindir því. Þvert á móti hafa ýmsir þingmenn Framsóknarflokksins tekið undir þessi ummæli og sagt að ekkert hafi breyst síðan þau orð hrutu af vörum þáverandi og núverandi formanns og hæstv. forsætisráðherra, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar. Ýmsir þingmenn hafa stigið fram og haft kjark til að segja að þeir mundu ekki samþykkja frumvarpið. Ég átti orðastað við einn þeirra, hv. þm. Karl Garðarsson, hér í síðustu viku sem sagði reyndar að hann mundi koma til þessarar umræðu til að skýra viðhorf sín betur. Það var Framsóknarflokkurinn sem átti frumkvæði að því, með stuðningi Samfylkingarinnar sem þá var í stjórnarandstöðu, að fella lægra þrepið, matinn, úr 14% niður í 7%. Það var talið eitt af mikilvægustu stefnumálum Framsóknarflokksins. Það hefur verið margítrekað. Ég vísa í ályktun framsóknarmanna í Skagafirði. Hv. þingmaður kemur hingað og hann er í reynd að segja mér að hann ætli fyrir hönd Framsóknarflokksins að svíkja þetta. Hann reyndi að ómerkja orð hæstv. forsætisráðherra og hann er að segja að þeir sjö þingmenn, þar á meðal formaður þingflokks framsóknarmanna, fari með rangt mál þegar þeir segja að Framsóknarflokkurinn hafi gert fyrirvara um þetta mál.

Hæstv. forseti. Ég verð satt best að segja að játa að ég varð fyrir örlitlum vonbrigðum með gífuryrði, ég veit ekki hvort ég á að kalla það það, eða það að ætla mér, hvernig sem hv. þingmaður orðaði það,  Ég fór yfir þetta stefnumarkandi frumvarp, þá þætti sem snúa að því. Annars hef ég ekki meira um það að segja og ég get ekki staðið hér og tekið ábyrgð á orðum einstakra þingmanna um einstaka þætti frumvarps. Það hlýtur hv. þingmaður að taka sem gilt svar.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er hér um að ræða stjórnarfrumvörp. Þau eru borin fram af ráðherra í ríkisstjórninni og njóta stuðnings ríkisstjórnarinnar. Þegar frumvörpin eru síðan afgreidd úr þingflokki Framsóknarflokksins þá kemur fram í fréttaviðtali að flokkurinn í heild hafi verið með fyrirvara á málinu. Því spyr ég: Er það rétt eftir haft að þingflokkurinn í heild hafi haft fyrirvara á málinu, þar með talið ráðherrarnir? Tóku þeir undir fyrirvara við afgreiðslu þingflokksins á stjórnarfrumvarpi? Var þessi fyrirvari bókaður á fundi þingflokksins því að það skiptir máli til að menn séu klárir á því hvað þarna hafi verið sagt og hver niðurstaðan var? Þá ætti væntanlega að vera einfalt fyrir hv. þingmann að svara því hver var fyrirvari þingflokks Framsóknarflokksins við þessi mál.

Hæstv. forseti. Ég kem hér enn og aftur. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir andsvarið. Ég hefði að sjálfsögðu kosið að efnisleg umræða hefði farið fram um stefnu og innihald þessa frumvarps en enn og aftur er vikið að því sem hefur meira farið fram í fjölmiðlum og þar ekki vitnað í nein samtöl við mig persónulega. Ég held að ég fari með rétt mál að þessi fyrirvari hafi verið bókaður og í mínum skilningi nær hann til hinnar þinglegu meðferðar sem þetta mál fær eins og öll önnur mál. Ég vitnaði hér í orð hæstv. forsætisráðherra vegna þess að hann útskýrði þá þætti sem fælust í þessum fyrirvara, þ.e., eins og kemur vel fram í frumvarpinu sem við ræðum, að frumvarpið leiði til lækkunar verðlags, bæti kjör í landinu og auki kaupmátt og ráðstöfunartekjur. Þetta er nokkurn veginn eins og þetta horfir við mér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Það liggur þá fyrir að fyrirvari Framsóknarflokksins var alger, þ.e. þingflokkurinn í heild gerir fyrirvara við þessi stjórnarfrumvörp, sem eru væntanlega fjárlagafrumvarpið og tekjufrumvarpið. Þannig skil ég hv. þingmann og bið hann að leiðrétta mig ef það er ekki rétt skilið. Ég skil það líka svo að ráðherrar Framsóknarflokksins hafi á þessum stjórnarfundi gert fyrirvara við stjórnarfrumvarp. Þetta er afar mikilvægt atriði og ég bið hv. þingmann að virða mér það til vorkunnar að ég fari ekki í langa efnislega umræðu í þessu andsvari þó að ég hefði sannarlega viljað það. En það er einfaldlega vegna þess að mikil þörf er á því, nú þegar klukkan er að nálgast 11 og við fáum í fyrsta skipti í þessari umræðu tækifæri til að eiga orðastað við þingmann Framsóknarflokksins, að þetta liggi fyrir þannig að við áttum okkur á því um hvað umræðan snýst, þ.e. hver afstaða Framsóknarflokksins er. Mér þykir þá farið að verða býsna áhugavert, í framhaldi af þessari umræðu hér, að sjá hver afstaða Sjálfstæðisflokksins er til þeirra fyrirvara sem liggja væntanlega fyrir bókaðir. Ég vænti þess að sá trúnaður ríki milli stjórnarflokkanna að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins hafi fengið aðgang að þessum bókaða fyrirvara þingflokks Framsóknarflokksins í þessu lykilmáli ríkisstjórnarinnar. Ég spyr hv. þingmann hvort honum sé kunnugt um þann þátt í samskiptum þingflokkanna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir þessar spurningar og andsvör og ítreka að mér þykir mjög miður að efnisleg umræða skuli ekki eiga sér stað. Ég hefði viljað takast á um efni frumvarpsins en ekki þær vangaveltur sem hér eru hafðar uppi. Ég ítrekaði það í ræðu minni að hér birtist frumvarp ríkisstjórnarinnar og ræddi það sem slíkt. Ég sé ekki að þær vangaveltur sem hér eru hafðar uppi um fyrirvara hafi áhrif á það eða þá meðferð sem málið mun fá í framhaldinu. Ég held að engu sé við það að bæta.

Virðulegur forseti. Ég get bætt við orð hv. þm. Willums Þórs Þórssonar þó að hann hafi ekki treyst sér til að bæta við þau, sem er eðlilegt því að það er auðvitað þannig að ef þingmenn Framsóknarflokksins láta Sjálfstæðisflokkinn svínbeygja sig til að hækka matarskatt á almenning í landinu um 5% þá er leitun í þingsögunni að jafn stórum hópi þingmanna og þingmönnum Framsóknarflokksins á þessu þingi sem hafa hlaupið jafn hratt frá loforðum sínum við kjósendur og sá hópur hefur þá gert á aðeins rétt liðlega ári. Þessi hópur fór um landið þvert og endilangt og lofaði fólki afnámi verðtryggingarinnar sem þeir hafa svikið og munu ekki efna á þessu kjörtímabili, punktur. Þeir lofuðu heimilum í landinu 300 milljörðum, 20% leiðréttingu á verðtryggðum skuldum sínum. Hvað komu þeir með til heimilanna í landinu? Þeir komu ekki með 20% leiðréttingu og enga 300 milljarða og þeir komu ekki með 15% leiðréttingu og enga 200 milljarða og þeir komu ekki með 10% leiðréttingu og 100 milljarða. Nei, en þeir drógu nokkuð að landi, þeir drógu 72 milljarða að landi í leiðréttingu fyrir heimilin í landinu. Það eru 70 þúsund heimili búin að sækja um þetta, fá um 1 milljón hvert að meðaltali á fjórum árum, 250 þús. kr. á ári. Það er 5% af skuldum þessara heimila sem þau fá leiðrétt, 5%. Ef Framsóknarflokkurinn stendur að því á sama tíma á sama hausti og þessi 5% leiðrétting þó kemur til, ef þingmenn Framsóknarflokksins á því sama hausti ætla að hækka mat um 5% hjá þessum sömu heimilum þá hafa þeir náttúrlega haft þau heimili að fíflum. Það er bara þannig að húsnæðisliðurinn og matarliðurinn í rekstri heimilis eru álíka stórir. Þetta er sjötta hver króna sem fólk eyðir, þetta er í kringum 15%, húsnæði annars vegar og maturinn hins vegar. Og ef hinar stórkostlegu kjarabætur og hinar miklu leiðréttingar sem þingmenn Framsóknarflokksins fóru með um landið fyrir síðustu kosningar og öll þau fyrirheit og allar þær vonir og væntingar sem þessir þingmenn leyfðu sér að vekja hjá fólki í erfiðleikum, hjá fólki sem á erfitt með að ná saman endum, ef efndirnar við þetta fólk eru að lækka húsnæðisliðinn um 5% en hækka svo matarliðinn um 5% eru það náttúrlega engar efndir, einfaldlega engar efndir. Augljóslega ekki á verðtryggingunni, enda vissu þeir það sennilega fyrir fram að þeir mundu aldrei efna það loforð, en þá líka á hinu og vaxtabæturnar í þokkabót umtalsvert lægri en þær voru á síðasta kjörtímabili, sennilega einum 10 milljörðum sem er álíka fjárhæð og þeir eru núna að hækka skattinn á lífsnauðsynjum til almennings um. Það er auðvitað ekki nema von að það séu þá í þingflokki Framsóknarflokksins meiri kjarkmenn en hv. þm. Willum Þór Þórsson, þingmenn sem hafa haft dögun í sér til að reisa hér við rönd og lýsa því yfir, eins og raunar allir vita sem hafa fylgst með pólitískri umræðu, að það að hækka matarverð með þessum hætti sé ekki í anda stefnu Framsóknarflokksins sem hefur ítrekað talað um mikilvægi þess að halda matarverði lágu og talað fyrir sjónarmiðum eins og þeim sem formaður Bændasamtakanna talar nú fyrir, sem er vanur að tala fyrir stefnu Framsóknarflokksins í þessum sal en þarf nú að standa utan við salinn og mótmæla áformum um hækkun á matarskattinum, eðlilega vegna þess að það er sannarlega ekki sá Framsóknarflokkur sem formaður Bændasamtakanna hefur lifað og hrærst í sem hefur uppi slíkar fyrirætlanir. Það er sannarlega ástæða til að vona að þeir þingmenn Framsóknarflokksins sem hafa haft kjark til að standa með heimilunum í landinu í þessu máli og lýst sig andsnúna hækkunum á matarskatti og sömuleiðis þeir þingmenn sem hafa lýst sig andsnúna því að falla frá sykurskattinum, þeir heykist ekki á því og láti ekki kúga sig í málinu af hálfu samstarfsflokksins. Það er einfaldlega þannig að þetta er mál sem skiptir allar fjölskyldur í landinu miklu máli en sérstaklega þær fjölskyldur sem Framsóknarflokkurinn og þingmenn hans vöktu hjá vonir og væntingar um að fengju að njóta betri hags þegar þessir nefndu þingmenn Framsóknarflokksins væru komnir í stjórnarmeirihluta en þeir hefðu notið á síðasta kjörtímabili. Það er ástæða til að minna á að þetta er ekki sjónarmið sem við í Samfylkingunni erum að flagga hér í stjórnarandstöðu, nei. Þetta eru sjónarmið sem við höfum staðið fyrir í ríkisstjórn og líka þegar við vorum með heiminn á herðum ásamt með samstarfsflokki okkar, VG. Við tókumst á við stjarnfræðilegan halla á ríkissjóði, langt á annað hundrað milljarða í halla, 500 millj. kr. í taprekstri á hverjum einasta virkum degi vikunnar og samt hækkuðum við ekki virðisaukaskatt á lífsnauðsynjar úr 7% og upp úr. Þrátt fyrir allar þær fjölmörgu erfiðu ákvarðanir sem hér þurfti að taka í ríkisfjármálum alla stjórnartíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur, í fjögur ár og rúmlega það, þó að taka hefði þurft margar erfiðar ákvarðanir, og þar sennilega hvað erfiðast að innleiða aftur vörugjöldin sem við sjálf í Samfylkingunni höfðum knúið á um á kjörtímabilinu 2007–2009 að yrðu felld niður, var aldrei farið í sjö prósentin. Þegar við lögðum af stað í þann leiðangur vissum við ekki hvort við gætum staðið þá vakt til enda. Við vissum aldrei hversu mikið við þyrftum á endanum að skera niður og hækka skatta til að ná endum saman eins og okkur tókst á síðasta árið, árið 2013. Það var alveg ljóst að 7% skatt, lágan skatt á lífsnauðsynjar, matvæli, húshitun, rafmagn, bækur, ætluðum við að standa vörð um í lengstu lög. Það er ein af ástæðunum fyrir því að við tökum nokkurn þátt í þessari umræðu, þingmenn Samfylkingarinnar, af því að auðvitað hitnar mann í hamsi yfir því að á erfiðustu tímum Íslandssögunnar í ríkisfjármálum var þessum lífsnauðsynjum heimilanna hlíft og virðisaukaskattsprósentunni haldið í 7% en þegar hér flykkjast inn nýir þingmenn, sem létu kjósa sig út á óheyrileg loforð um það sem þeir ætluðu að gera fyrir heimilin í landinu og einkum þau sem illa væru sett, þegar þeir taka við búi þar sem landsframleiðslan hefur vaxið ár frá ári og áætlun okkar í ríkisfjármálum með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er að ganga fram og skila verulegum tekjum núna umfram gjöld, fyrst í ár, og hefði gert það enn frekar á næsta ári ef menn væru ekki að fella niður skatta af útgerðarmönnum og efnuðustu heimilunum í landinu, skuli þessir nýju þingmenn, við góðar aðstæður í ríkisfjármálum, við blómlegan vöxt í efnahagsstarfseminni ár frá ári núna í mörg ár og enn næstu árin ef marka má spár greiningaraðila, koma hér inn og leggja til að hækka skatt á lífsnauðsynjar úr 7% í 12. Það hefur kannski verið óþarfa kurteisi að kalla það 5% hækkun því að það er 71% hækkun á skatti á matvörum. - Það er 71% hækkun á skatti á matvöru, virðulegur forseti. - Og það þýðir ekkert fyrir þessa hv. þingmenn að koma hér og segja að helmingslækkun á skatti á gosdrykki sé mótvægisaðgerð, fyrir utan hvað það er óskynsamlegt eins og hv. þm. Haraldur Einarsson hefur svo ágætlega bent á. Menn geta alveg talað sig hása um það að efnalítil heimili eyði hlutfallslega jafn miklu í mat og efnamikil heimili. Það er bara ekki rétt. Það veit það hver maður og sér í hendi sér að það er tómt mál að tala um að sá sem hefur til ráðstöfunar á mánuði 150 þús. kr. borgi rétt liðlega 20 þús. kr. í mat. Þannig er það bara ekki. Sá borgar einfaldlega verulega hærri hluta tekna sinna í mat en þeir sem háar hafa tekjurnar. Þetta hefur Alþýðusambandið líka sýnt ágætlega fram á. Það er auðvitað ástæða til þess, kannski ekki fyrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafa svo sem ekki dregið dul á það að þeir fara hér með umboð hátekju- og eignafólksins í landinu en fyrir þingmenn Framsóknarflokksins, að hlusta á hvert stéttarfélagið á fætur öðru, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson hefur verið óþreytandi við að draga fram í umræðunni í dag. Meira að segja Verslunarmannafélag Reykjavíkur sem þó ætti að sjá ákveðna jákvæða hluti í tengslum við afnám vörugjalda, sem ég held að væri út af fyrir sig framfaraskref ef það væri ekki ætlunin að fjármagna það framfaraskref með því að hækka lífsnauðsynjar á almenning. Félag eldri borgara skorar á þessa þingmenn að falla frá því að hækka virðisaukaskattsprósentuna úr 7 í 12%. Fóru ekki þessir þingmenn Framsóknarflokksins hér um og boðuðu það að eldri borgarar mundu njóta betri kjara og það yrði hlustað á þá, eða ætla hv. þingmenn ekkert að hlusta á Félag eldri borgara í þessu máli? Eða Bændasamtökin. Voru það ekki einmitt þingmenn Framsóknarflokksins sem fóru hér um landið og gáfu sig út fyrir að vera sérstakir talsmenn bændastéttarinnar í landinu og að þeir mundu beita sér fyrir áherslum í þinginu sem væru hagfelldar bændum og innlendri framleiðslu á landbúnaðarvörum? Það er ástæða til þess fyrir alla þá sem láta sér annt um þessi málefni að leggja að þingmönnum Framsóknarflokksins að standa nú á stefnu sinni og láta ekki Sjálfstæðisflokkinn beygja sig til þess að hirða í einu vetfangi með hækkun á sköttum á mat allan ávinninginn sem þessir sömu þingmenn hafa barist fyrir í skuldaleiðréttingunni. Tekjurnar af hækkuninni á lægra þrepinu úr 7 í 12% eru 11 milljarðar á ári, þar af kannski tæplega 10 milljarðar sem lenda á lífsnauðsynjum heimilanna, þegar ferðaþjónustuhlutinn hefur verið dreginn frá. Þetta eru rétt um 100 þús. kr. fyrir hvert heimili í landinu, 100 þús. kr. Þetta fer náttúrlega langt með það að fjármagna þessa 18 milljarða sem á að leggja í skuldaleiðréttingu á ári. Mismunurinn er fjármagnaður með niðurskurði á vaxtabótum. En gallinn er sá að skuldaleiðréttingin verður aðeins í fjögur ár. Þessi 10 milljarða hækkun, 100 þús. kr. hækkun á hvert heimili á ári, verður um alla framtíð. Þess vegna eru heimilin í raun og veru verr sett eftir þessar hundakúnstir Framsóknarflokksins, ef skuldirnar eru lækkaðar um 5% með aðgerð til fjögurra ára en maturinn hækkaður varanlega.

Virðulegi forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi kynnt sér tölur um raunverulega hækkun matarverðs eins og gert er ráð fyrir að hún verði samkvæmt því sem segir í frumvarpinu, samkvæmt því sem Viðskiptaráð hefur áætlað, samkvæmt því sem Rannsóknasetur verslunarinnar á Bifröst hefur áætlað síðast í dag. Rannsóknasetrið áætlar að hækkun matvælaverðs losi um 2% en Viðskiptaráð gerir ráð fyrir 1,6% hækkun. Við í fjármálaráðuneytinu höfum viljað fara varlega og sagt að þetta gæti verið í kringum 2,5%. Það er í öllu falli ekki nema helmingurinn af því sem hv. þingmaður talar um. Síðan veit hann auðvitað af hinu, hann sleppir því með öllu að tala um allt annað sem lækkar, lyf, föt, skór, húsbúnaður, eldsneyti og allt annað sem er í efra þrepinu og kemur niður um 1,5 prósentustig og vegur hlutfallslega þyngra, þ.e. efra þrepið í vísitölu neysluverðs, en allt það sem er í neðra þrepinu. Um það bil helmingi meira af því sem fellur í efra þrepið skiptir máli í vísitölu neysluverðs. Þess vegna spyr maður sig, þegar við ræðum um mikilvægi þess að skoða heildaráhrif breytinganna, hvort þingmaðurinn hafi virkilega svona mikla vantrú á þeim útreikningum sem hafa verið lagðir fram um að málið í heild sinni feli í sér skattalækkun upp á um 3 milljarða. Trúir þingmaðurinn því ekki í fyrsta lagi að verðlag lækki? Trúir hann því ekki að kaupmáttur aukist? Ef hann trúir því ekki finnst mér full ástæða til að fara vandlega yfir þessa þætti í þinglegu vinnunni 

Virðulegur forseti. Þetta eru engin geimvísindi og það þarf engar sérstakar stofnanir til að reikna það út. Þetta eru um það bil 10 milljarðar, heimilin í landinu eru um 100 þúsund og allir þeir sem þekkja til í reikningi vita að 10 milljarðar deilt með 100 þúsund er 100 þúsund. Það er hækkunin á hvert heimili í landinu. Svo geta menn fengið alls konar stofnanir til að reyna að reikna það niður í 40 þús. eða 20 þús. af því að það komi eitthvað annað á móti. Hæstv. fjármálaráðherra verður að búa við það að þetta er aðgerðin. Hann hefði getað ákveðið að fella niður vörugjöld, og ég hefði út af fyrir sig stutt það, og fjármagnað það með því að framlengja auðlegðarskattinn til að mynda að hluta eða halda veiðigjöldunum. Við gætum sameinast um það. Þá gætum við líka losnað við vörugjöldin og við gætum líka lækkað efra þrepið í virðisaukaskatti og haldið veiðigjöldunum aðeins hærri eða framlengt auðlegðarskattinn áfram eins og við höfum framlengt höftin, enda voru þau ætluð til að standa til jafn langs tíma. Við þurfum ekki að hækka neðra þrepið úr 7% í 12% til að fjármagna afnám vörugjalda. Þess vegna er það sjálfstæð ákvörðun að hækka matarverð um 5% með þessari skattheimtu. Fjármálaráðherra getur reynt að telja sjálfum sér trú um að það verði bara 2,5%. Það er samt tilfinnanlegt. Og hitinn og rafmagnið og bækurnar munu engu að síður hækka að fullu um það sem þessu nemur, með þeim þunga sem það hefur í för með sér fyrir heimilin. Síðan vita Íslendingar auðvitað að hækkunin mun örugglega skila sér. En munu lækkanirnar skila sér? Nei, virðulegur fjármálaráðherra. Reynslan sýnir okkur að það gera þær ekki nema að takmörkuðu leyti. Við höfum ágæta skýrslu frá apríl 2008 um það hvernig lækkunin úr 14% í 7% skilaði sér og það var sannarlega ekki að fullu.

Herra forseti. Það er oft nefnt í þessari umræðu hér að láglaunafólkið sem er með um 200 þús. kr. komi svona og svona út úr þessu máli. Því er stundum haldið fram að það muni fá á sig mun meiri hækkun en þeir sem eru með hærri tekjurnar og að það verji hærra hlutfalli tekna sinna í matarinnkaup en aðrir. Gefum okkur að þetta sé rétt, sem ég tel reyndar að sé ekki, að 20% af ráðstöfunartekjunum fari í matarinnkaup, 40 þús. kr. á mánuði. Þá er það samkvæmt nýjustu útreikningum 1 þús. kr. á mánuði í hækkun. 5 þús. kr. koma hins vegar til þeirra sem eru með tvö börn á framfæri á móti á mánuði, 5 þús. kr. á hverjum einasta mánuði allt árið, 60 þús. kr. yfir árið í heild. Svo kemur lækkunin á efra þrepinu. Svo kemur niðurfelling annarra vörugjalda. Kjósi þingmaðurinn að horfa á málið brotakennt þá gerir hann það, en með því að koma í veg fyrir að þær breytingar nái fram að ganga sem við mælum hér fyrir þá er hann að berjast gegn hag heimilanna og það veit hann best sjálfur.

Virðulegur forseti. Ég bið hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson um að hringja í mig þegar hann hefur keypt í matinn í einn mánuð fyrir 40 þús. kr. Það væri gaman að sjá hvað hann hefur keypt í matinn þann mánuðinn þegar hann getur haft matarreikninginn  Það truflar greinilega hæstv. fjármálaráðherra að vera minntur á að það eru færi til þess í ríkissjóði núna að leggja niður vörugjöldin og bæta hag heimilanna. Það eru líka færi til að lækka efra þrepið í virðisaukaskatti sem fór óþarflega hátt þegar verst stóð á í ríkisrekstrinum. Þá þurfa menn bara að halda áfram veiðigjöldunum og halda áfram auðlegðarskattinum og geta algerlega sleppt því að hækka lífsnauðsynjar á almenning í landinu um 5%. Það eru 10 milljarðar og 100 þús. heimili í landinu sem deila með sér 10 milljarða skattahækkun fjármálaráðherra borga 100 þús. kr. hvert fyrir það.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágætisræðu. Hann fór vítt yfir. Ég hlustaði ekki alveg á ræðu hv. þingmanns en hann kom inn á marga þætti. Ég tel ástæðu til að ítreka að heildaráhrifin í því frumvarpi sem við ræðum hér í allan dag, um breytingu á lögum um virðisaukaskatt og brottfall laga um vörugjald og breytingu á lögum um tekjuskatt, eru jákvæð fyrir heimilin. Ég taldi rétt að árétta það. Hv. þm. Helga Hjörvar varð hins vegar tíðrætt um einn einstakan þátt sem er hækkun á matvælum úr 7% í 12%. Ég vil minna hann á heildaráhrifin og spyrja hann að lokum: Er hv. þingmaður á móti því að afnema vörugjöld?

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hefur ekki hlustað mjög á ræðu mína því að þar kom í fyrsta lagi fram að ég væri hlynntur því að leggja niður vörugjöld. Ég mundi bara vilja greiða það með því að halda áfram að heimta skatta af 5.000 ríkustu heimilunum í landinu eða halda áfram að láta útgerðina borga eðlileg veiðigjöld í ríkissjóð. Það er alger óþarfi að fjármagna það þjóðþrifaverk með því að hækka verð á lífsnauðsynjum heimilanna í landinu jafn mikið og raun ber vitni. Ég greindi líka frá því að við í Samfylkingunni hefðum á kjörtímabilinu 2007–2009 knúið fram afnám gamla vörugjaldakerfisins í matvörum. Það hefur þess vegna verið stefnumál okkar að gera það ef færi væru á í ríkisfjármálum. Hugur okkar er algerlega skýr í þeim efnum. Við teljum hins vegar algerlega fráleitt að fjármagna það með því að hækka húshitun hjá fólkinu í landinu um 5%, með því að hækka rafmagnsreikninginn um 5%, enda var það ekki það sem þingmenn Framsóknarflokksins boðuðu. Eða með því að hækka matvöru um 5%. Hv. þingmaður getur alveg talað sig hásan um heildaráhrifin. Þetta snýst um nauðsynjar og það breytir ekkert þeirri staðreynd að hér er verið að hækka nauðsynjar heimilanna um 5%, 100 þús. kr. á ári fyrir hvert heimili að nauðsynjalausu. Stjórnarmeirihlutinn getur nefnilega fjármagnað afnám vörugjalda og meira að segja lækkunin á efra þrepinu með öðrum ráðum en þeim að hækka matvörurnar. Hæstv. forsætisráðherra Sigmundur Davíð Gunnlaugsson hefur orðrétt sagt að það sé löngu sannað að hærri skattar á matvöru komi langverst niður á þeim sem lægst hafa launin. Og ekki mótmælir hv. þingmaður því.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir svar hans. Við erum þá búin að fá það fram skýrt og skorinort að við erum sammála um að það sé öllum til hagsbóta að afnema þau vörugjöld sem talin hafa verið almenn vörugjöld og það sé jákvætt skref í þessu frumvarpi. Það er ágætt að fá það fram. Okkur greinir á um það hvernig fara beri með þrepin hér. Ég trúi því að það sé mjög til einföldunar að lækka efra þrep og hækka neðra þrep og minnka bilið á milli skattþrepanna, efra þreps og neðra. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála því að það sé til bóta að lækka bilið á milli þessara þrepa.

Virðulegur forseti. Mér er til efs að það sé eitthvað sérstaklega til bóta. Það er að minnsta kosti engin einföldun í því fólgin að fá fram tvö þrep, ekkert sem breytir því. Ég vek athygli hv. þingmanns á því að til að mynda Hollendingar, sem eru löngu heimskunnir fyrir að halda ákaflega vel á sínum ríkisfjármálum, hafa tvö þrep sem eru 4% annars vegar, þ.e. umtalsvert lægra en okkar, og 19% hins vegar og hefur gengið býsna vel að reka sín ríkisfjármál. En ég vil hins vegar árétta að þó ég hafi þessa afstöðu til vörugjaldanna og við í Samfylkingunni þá á það ekki við um sykurskattinn. Þar er ég eindregið sammála íþróttamanninum í þingflokki Framsóknarflokksins, Haraldi Einarssyni, og vona að hv. þm. Willum Þór Þórsson sé okkur sammála um að það sé glapræði að fella niður skatta á óhollustu og fáránlegt að hækka skatta á fisk um helming um leið og menn lækka skatta á gosi um helming. Það getur vel verið að menn geti reiknað út að það komi út á núlli en það er samt heimskulegt.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágætisræðu. Hún var reyndar dálítið dapurleg og ég var eiginlega dapur eins og ég hef nú verið glaður í kvöld út af þessu frábæra frumvarpi. Það er rétt, sem hv. þingmaður sagði, um fyrri ríkisstjórn, að hún tókst á við gífurlega mikið verkefni og leysti sumt vel og annað ekki eins vel. Ég hafði til dæmis alltaf miklar efasemdir um þær gífurlegu skattbreytingar sem hún gerði en ég ætla ekki að ræða meira um það. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé að ræða sama mál og við hin ræðum hér, þ.e. á þskj. 2, mál 2. Þar stendur í II. kafla að fella eigi niður öll vörugjöld. Hv. þingmaður talaði eiginlega ekkert um það. Ég endurtek spurningar mínar: Er þingmaðurinn ekkert glaður yfir því að vörugjöldin verði felld niður á einu bretti? Í því sambandi vil ég spyrja hann hvort hann hafi komið inn á heimil þar sem ekki er ísskápur og hvort hann hafi komið inn á heimili þar sem ekki er eldavél. Ég spyr hvort hann hafi komið inn á heimili þar sem ekki er bakaraofn og þessar venjulegu heimilisgræjur sem eru á öllum heimilum, hvort hann telji að fólk þurfi ekki að kaupa þessi tæki hvort sem það er með háar tekjur eða lágar og hvort það nýtist ekki þegar verð á þessum tækjum lækkar um 17–25%. Það gerist meira að segja svo hratt, herra forseti, að um leið og frumvarpið er lagt fram byrjar verðið að lækka. Það er ekki einu sinni búið að samþykkja það og nokkrar verslanir í Reykjavík hafa þegar lækkað verðið sem kemur öllum til góða og alveg sérstaklega lágtekjufólki.

Virðulegur forseti. Eitthvað hafa stjórnarliðar undirbúið ræður sínar hér í kvöld fullsnemma í dag því að ég hef ítrekað, bæði í ræðu minni og fyrri andsvörum, glaðst yfir afnámi vörugjalda. Ég hef bara sagt að mér finnist að ríkt fólk eigi að borga það en ekki almenningur í landinu með verulegum hækkunum á lífsnauðsynjum. Hv. þingmanni til upplýsingar þá hef ég komið á heimili þar sem ekki er ísskápur en það er auðvitað orðið býsna fátítt. Hitt get ég sagt hv. þingmanni að ef hann svipast um á þeim heimilum sem hann kemur inn á þá kemst hann ábyggilega að raun um að á efnaminni heimilum vegur matur talsvert þyngra í því sem þar er en ýmiss konar tækjadót. Á efnameiri heimilum vegur dýrt tækjadót umtalsvert þyngra en maturinn gerir á hinum efnaminni heimilum. Þess vegna kemur það að hækka skatt á lífsnauðsynjar, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur bent svo ágætlega á og er löngu sannað, verst út fyrir þá sem eru tekjulægstir. Ég hvet hv. þm. Pétur H. Blöndal til að fá hæstv. forsætisráðherra Sigmund Davíð Gunnlaugsson til að leiða sig í gegnum þær fjölmörgu sannanir sem fyrir þessu eru.

Herra forseti. Það þarf að líta á þetta frumvarp allt í einni heild. Það þýðir ekki að taka einn þátt út úr, bara matarskattinn, og ræða hann hér endalaust vegna þess að það er líka verið að fella niður öll vörugjöld. Þó að hv. þingmaður geri lítið úr því og láti eins og fólk þurfi ekki eldavél eða ísskáp er það engu að síður nánast staðreynd að heimilin eru með þessi tæki, hafa einhvern tíma keypt þau, og þau munu lækka um 20%. Þetta er því mjög jákvætt frumvarp og virkilega ánægjulegt að við skulum ræða það hér í dag. Ég hvet hv. þingmann til að taka gleði sína og vera bara kátur. Varðandi það að þetta frumvarp komi illa við lágtekjufólk þá vil ég bara að það sé skoðað, hvort það sé virkilega rétt. Allir tekjuhópar, ef þeim er skipt í fjóra fjórðunga, eyða 15% í mat, allir hóparnir, óháð öðru.

Virðulegi forseti. Á dauða mínum átti ég von en ekki því að hv. þm. Pétur H. Blöndal hvetti mig til að gleðjast yfir þeim skattahækkunum sem hér eru bornar á borð á lífsnauðsynjar til almennings. 
             Það er rétt hjá hv. þingmanni að vissulega verður að líta á tillögurnar í heild sinni. Í heild sinni eru tillögurnar þannig að þar eru ágætisskref í að lækka efra þrepið, í því að fella niður vörugjöldin 

Þú ert rökþrota.

Það er hið stóra samhengi hlutanna og það er að skoða málið í heild sinni hv. þm. Pétur H. Blöndal.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á virðisaukaskatti, brottfall almenns vörugjalds og hækkun barnabóta. Ég vil aðeins koma hingað í lok dagsins til að þakka fyrir mjög málefnalega og gagnlega umræðu hér í dag um þetta frumvarp, umræðu sem er mjög gott veganesti inn í vinnu hv. efnahags- og viðskiptanefndar um þetta mál. Eins og við var að búast voru skoðanir skiptar um frumvarpið og einstaka liði þess. Að mínu mati er frumvarpið gott í heildina, markmið þess sérstaklega sem eru að lækka skatta og bæta kjör allra hópa, einfalda og auka skilvirkni skattkerfisins. Þetta eru markmið sem ég vænti að flestir þingmenn geti tekið undir. Aðalatriði frumvarpsins fela í sér lækkun efra þrepsins um 1,5 prósentustig sem er þá kjarabót fyrir alla neytendur og til lækkunar á verðlagi. Það er að sjálfsögðu mikilvægt að lækkunin skili sér til neytenda og ég hef trú á því að ef þeir sem selja vörur vilji sjá frekari lækkanir láti þeir þetta skila sér þó að ýmsir þingmenn hafi viðrað hér efasemdir um að hægt sé að höfða til hagsmuna verslunarinnar. Það er algjörlega þeim sem selja vörurnar í hag að virðisaukaskattur sé lægri og verslun meira á Íslandi en erlendis. Þetta er liður í því sem þeir ættu að fagna og láta þetta skila sér vel. Hækkun neðra þrepsins úr 7% í 12% er að því leyti jákvæð að þar er dregið úr mun á milli þrepa en síðan er líka stórt skref til einföldunar í því að afnema flókinn lagabálk um almenn vörugjöld og veruleg lækkun út í verðlagið sem fylgir því. Í frumvarpinu er einnig lagt til að hækka barnabætur til að koma til móts við barnmörg heimili sem verða fyrir því að maturinn verður eitthvað dýrari. Í umræðunni hefur verið kallað eftir meiri upplýsingum. Hvernig skiptast útgjöld á virðisaukaskattsþrep eftir tíundum? Eru fleiri hópar en barnafjölskyldur sem þarf að koma til móts við? Hvaða áhrif hefur sykurskattur haft á neyslu? Er skynsamlegt að afnema undanþágur á fleiri sviðum en fólksflutningum í afþreyingarskyni? Í vinnu nefndarinnar tekst vonandi að finna svör við þessum spurningum og fleirum sem kunna að vakna. Nokkrir þingmenn minni hlutans hafa gert úr því umræðuefni að þingflokkur Framsóknar setti almennan fyrirvara við frumvarpið. Fyrirvarinn var í sjálfu sér eðlilegur þar sem þingmenn Framsóknar höfðu ekki haft mikinn tíma til að kynna sér málið og það þurfti að koma fram á fyrsta þingfundi ásamt fjárlagafrumvarpinu. Þeir vildu ekki tefja að það kæmi fram en settu þó þennan almenna fyrirvara. Það er í sjálfu sér eðlilegt að þingmenn setji fyrirvara um hvort mótvægisaðgerðir gegn hækkun matarskattsins, þ.e. niðurfelling vörugjalds, lækkun efra þrepsins í virðisaukanum og auknar barnabætur, dugi til að vega upp á móti hækkun lægra þrepsins og hvort það markmið náist í reynd að kjör allra hópa batni og verðlag lækki. Slíkur fyrirvari er ekki stórmál í sjálfu sér enda hefur hæstv. fjármálaráðherra sjálfur tekið fram að komi í ljós í vinnu þingsins að meginmarkmiðin náist ekki án lagfæringa megi gera slíkar lagfæringar. Það er ekkert nýtt að fjárlagafrumvarp taki breytingum í meðförum þingsins og ég á einmitt von á því að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari vandlega yfir málið og leggi til úrbætur ef á þarf að halda svo það grundvallarmarkmið náist að skattbyrði allra hópa lækki, verðlag lækki og skattkerfið verði einfaldara.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans. Hann hafði að minnsta kosti manndóm í sér til að tala hér fyrir hönd Framsóknarflokksins og segja undanbragðalaust að það hefði verið gerður fyrirvari við frumvarpið. Það kallaði hv. þingmaður þó ekkert stórmál. Ég verð að segja að mér finnst það vera stórmál og ég hugsa mjög mörgum öðrum að annar stjórnarflokkanna hafi gert almennan fyrirvara við eina meginstoðina undir tekjuöflun ríkisstjórnarinnar. Mér finnst að hv. þingmaður mætti útskýra betur í hverju þessi fyrirvari er fólginn. Ég rifja það upp að einn af þingmönnum Framsóknarflokksins, hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, sagði algerlega skýrt að þetta væri fyrirvari við matarskattinn. Ber þá að skilja það svo að hv. þingmaður styðji ekki frumvarpið í núverandi mynd? Ég réði það af máli annars hv. þingmanns Framsóknarflokksins sem talaði hér í kvöld að hann gæti fyllilega stutt frumvarpið í þessu formi og taldi það vera í fullu samræmi við stjórnarstefnuna, en mig langar að spyrja hv. þingmann: Er hann einn af þeim í þingflokki Framsóknarflokksins sem telja að þurfi að breyta frumvarpinu? Varla hafa menn gert fyrirvara nema þeir hafi haft rökstuddar grunsemdir um að frumvarpið samræmdist ekki stefnu Framsóknarflokksins. Síðan langar mig líka í tilefni af fyrri umræðum sem urðu hér í dag og spunnust af mjög prýðilegri grein hv. þingmanns um sykurskattinn að spyrja hvort hann sé þeirrar skoðunar að það sé óráð að afnema sykurskattinn. Miðað við hvernig hv. þingmaður hefur talað finnst mér ekki óeðlilegt að inna hann eftir því.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Þessi fyrirvari, svo ég víki fyrst að því, var ekki orðaður skýrar en þetta eða tilefnið sérstaklega. Menn geta haft ýmsar ástæður fyrir því að þeir óski eftir því að slíkur fyrirvari sé settur, hvort það er sykurskattur, matarskattur eða eitthvað annað. Menn vilja hafa tíma til að ganga úr skugga um að yfirlýst markmið frumvarpsins, þ.e. lækkun verðlags, lækkun skattbyrði allra hópa og einföldunin, náist í raun fram. Það gafst ekki nægur tími fyrir okkur þingmennina hvern um sig, ég reikna með að ráðherrarnir hafi haft rýmri tíma, en við höfðum það ekki sjálfir af því að þetta þurfti að koma fram á fyrsta þingdegi. Það er í raun og veru bara jákvætt að þetta kom allt fram samtímis, bæði útgjaldaliðurinn og tekjuliðurinn, það er gott. Ég legg fyrir mitt leyti aðaláherslu á þetta. Ég set það ekki fyrir mig hvort skattprósentur séu hærri eða lægri í sjálfu sér, aðalatriðið er að kjör allra hópa batni. Ef það næst fram þá er sá þingmaður sem hér stendur sáttur, en ég hengi mig ekki í einstök atriði. Hvað varðar sykurskattinn þá greinir menn mjög á um það hvort hann hafi í raun skilað því sem menn vildu ná fram, þ.e. einhvers konar neyslustýringu frá sykri sem núna kemur í ljós að er mjög óhollur. Ég hef persónulega trú á því, ég get alveg sagt mínar hugsanir um það, að neysluskattar geti virkað. Við höfum slíka skatta á tóbaki og áfengi og í einlægni þá finnst mér alveg ástæða til að skoða þetta í ljósi þeirra upplýsinga sem við erum að fá um skaðsemi sykurs. Það getur vel verið að í meðförum nefndarinnar finnum við einhverja leið til að koma því þannig fyrir án þess að hafa stórvægileg áhrif á fjárlagafrumvarpið í heild sinni. Það er alveg sjálfsagt að skoða það.

Herra forseti. Mig langar þá til að spyrja hv. þm. Frosta Sigurjónsson hvort það sé ekki alveg öruggt að ég og hann séum enn þá fullkomlega sammála formanni Framsóknarflokksins um að það sé margsannað að hækkun matarskatts komi langverst niður á þeim tekjulægstu. Hv. þingmaður háði heila kosningabaráttu, mjög sigursæla, vegna þess að hann lýsti umhyggju fyrir þeim sem höfðu farið mjög illa út úr lífsbaráttu undangenginna ára og ég vænti þess að hækkun matarskatts skipti hann máli. Sú var tíðin að það voru margir öflugir stjórnmálamenn í Framsóknarflokknum sem börðust mjög harkalega fyrir kjörum þeirra tekjulægstu. Ég er algerlega sammála því sem formaður Framsóknarflokksins sagði á sínum tíma. Mér hefur stundum virst að hann sé ekki alltaf sammála sjálfum sér eins og hann birtist á þeim tíma. Hitt liggur alveg ljóst fyrir að hann hefur orðið viðskila við þingflokkinn. Formaður Framsóknarflokksins samþykkti þetta frumvarp undanbragðalaust í ríkisstjórn ásamt þremur öðrum ráðherrum Framsóknarflokksins. Það mætti kannski draga þá ályktun af því að það væri svolítið meiri hryggur í þingflokknum, hinum almennu þingmönnum en ráðherrunum því mér virðist sem hæstv. fjármálaráðherra fari afskaplega létt með að beygja þá við ríkisstjórnarborðið. Ég gleðst yfir því að hv. þingmaður vill skoða málið. Eitt var ákaflega mikilvægt sem hann sagði fyrir framhald þessa máls og skýrði forsendur sínar fyrir stuðningi við það. Hann sagði: Allir hópar verða að koma betur út eða jafn góðir. Það er mjög virðingarverð afstaða og ég mun hjálpa hv. þingmanni áfram í baráttunni með því að rifja þetta hugsanlega töluvert reglulega upp meðan málið er til umræðu í þinginu. En ég vænti þess að hann svari mér um það hvort við séum ekki enn þá jafn elskir að yfirlýsingu hæstv. forsætisráðherra í dag eftir þessa umræðu.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Nú veit ég ekki nákvæmlega hvað þarna er átt við en ef ekkert annað er gert, ef engar mótvægisaðgerðir koma til - hér á sér t.d. stað veruleg lækkun efra þrepsins, veruleg lækkun á vörugjöldum, almennum gjöldum og annað sem hefur áhrif til lækkunar á verðlagi og bætir kjör þeirra verst settu - þá er náttúrlega ljóst og alveg rétt að ef ekkert annað er gert til mótvægis hefur hækkun neðsta þrepsins neikvæð áhrif á alla tekjuhópa, 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni skýra ræðu hér og ágæt andsvör í samtali sínu við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Það er orðið nokkuð skýrt hvernig málið liggur. Í ræðu hv. þm. Willums Þórs Þórssonar kom fram að formlegur fyrirvari var gerður á þingflokksfundi Framsóknarflokksins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur gert atlögu að því að lýsa þeim fyrirvörum og lýst þeirri afstöðu sinni - og ég skil það þannig að það sé afstaða þingflokks Framsóknarflokksins - að allir hópar þurfi að koma betur út úr þessum aðgerðum. Það hlýtur að þýða líka að þeir þingmenn sem þann fyrirvara gera styðja ekki málið ef ljóst verður við skoðun þess að hópar verði út undan. Ef ekkert annað verður gert til mótvægis en það sem fyrir liggur eða ef fram kemur að það dugi ekki, þá styðji þingflokkur Framsóknarflokksins ekki málið. Ég bið hv. þingmann að leiðrétta mig ef þetta er ekki réttur skilningur, að fyrirvarinn snúist um að nú þurfi að fara í mjög rækilega vinnu í efnahags- og viðskiptanefnd þar sem það verður gegnumlýst, ef svo má að orði komast, að allir hópar komi betur út eftir þessa breytingu en fyrir hana. Ef það markmið náist ekki sé ekki að vænta stuðnings frá þingflokki Framsóknarflokksins.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Nú get ég ekkert sagt um það hvað einstakir þingmenn segja í þessu máli, en mín afstaða er alveg skýr. Komi í ljós, alveg eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur bent á, að einhverjir hópar hafi gleymst eða orðið út undan eða að eitthvað þurfi að laga þá er næsta skref að gera tilraun til að laga það. Ég held að það sé ekki nein andstaða við að það yrði bara lagað. Þannig hef ég skilið framsetningu ráðherrans og afstöðu okkar þingmanna.

Virðulegi forseti. Það er sannarlega ærið verkefni fram undan hjá hv. þm. Frosta Sigurjónssyni að leiða þetta mál til lykta þar sem það er galopið. Tekjuöflunarfrumvarpið er galopið þar sem þarf að fara yfir það lið fyrir lið hvort hagsmunir allra hópa séu tryggir. Ég held og er raunar viss um að hv. þingmaður getur treyst því að honum og hans félögum í ríkisstjórnarflokkunum verður haldið við efnið í því að uppfylla þessi fögru fyrirheit. Ég óska honum velfarnaðar í þessu stóra verkefni en árétta að það er í sögulegu samhengi og pólitísku samhengi afar óvenjulegt að fjárlagafrumvarpið annars vegar og hins vegar tekjuöflunarfrumvarpið sé galopið við lok 1. umr., en það eru sannarlega pólitísk tíðindi. Það væri ánægjulegt fyrir okkur sem aðhyllumst félagslegt réttlæti og jöfnuð ef það leyndist hrygglengja í Framsóknarflokknum sem gerði það að verkum að flokkurinn stæði við fyrirvara sína og héldi Sjálfstæðisflokknum á mottunni.

Herra forseti. Vegna orðalags hv. þingmanns um að túlka þetta sem svo að fjárlagafrumvarpið sé galopið þá get ég ekki tekið undir það, þótt gera þurfi einhverjar lagfæringar til að mæta meginmarkmiðum þess. Meginmarkmið þess eru ekki galopin, meginmarkmiðin eru mjög skýr og um þau er sátt og samstaða. Menn gera örlitla fyrirvara, almenna fyrirvara um það hvort og þá með hvaða hætti þurfi að gera einhverjar lagfæringar. Það er það eina sem þetta snýst um.