Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Þorvaldur G. Kristjánsson) Hæstv. forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um hækkun á bótum almannatrygginga. Eins og fram kemur í nál., hefur heilbr.- og félmn. tekið mál þetta til afgreiðslu og mælir með því, að það verði samþykkt óbreytt. Tveir nm. voru fjarstaddir við þessa afgreiðslu nefndarinnar, þeir hv. 4. þm. Reykn. og hv. 4. landsk. þm.

Flm. (Jón Skaftason) Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 75 að flytja ásamt 6 öðrum hv. þm.. Framsfl. frv. til laga um breyt. á l. nr. 42 frá 1957, um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins, sparnað til íbúðabygginga o.fl. Frv. hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. gr. Stafliður d. í 1. mgr. 6. gr. laganna orðist svo: Lánsupphæðin má nema allt að 2/3 hlutum verðmætis íbúðar samkvæmt mati trúnaðarmanna veðdeildar Landsbankans, þó ekki meira en 200 þús. kr. út á hverja íbúð. Ef fleiri íbúðir eru í sama húsi, má lána út á hverja íbúð fyrir sig. Þó skal engum einstaklingi veitt lán nema út á eina íbúð. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi: Það er almennt talin rétt stefna hér á landi, að ríkisvaldið stuðli að því, að sem flestir einstaklingar geti búið í eigin húsnæði. Þrátt fyrir almennt fylgi við þessa stefnu hefur hv. Alþ. og hæstv. ríkisstjórnir aldrei hingað til gert þær ráðstafanir, er nægi til þess að koma á fót það fjársterku veðlánakerfi til húsabygginga, sem fært væri um að gegna því hlutverki að lána verulegan hluta af kostnaðarverði húsa, t.d. 75% af byggingarkostnaðinum. Reynslan, sem fengizt hefur í þessum málum, síðan hið almenna veðlánakerfi tók til starfa þann 2. nóv. 1955, sannar þetta mætavel. Hjá húsnæðismálastofnun ríkisins munu nú leggja fast að 2000 lánsumsóknir um lán til íbúðabygginga, lán, sem annaðhvort enga afgreiðslu hafa fengið eða þá mjög óverulega hefur verið lánað út á. Og þó mega hámarkslán samkvæmt l. nr. 42 frá 1957 ekki nema hærri fjárhæð en 100 þús. kr., sem vart verður talið nema meira en ca. 18% af verðmæti vísitöluhússins, eins og það var útreiknað fyrir síðustu gengisfellingu, en þá var verðmæti þess talið nema um 526 þús. kr., ef ég man rétt. Efni þessa frv., sem ég er nú að mæla fyrir, gengur út á það, að hámarksupphæð lána úr byggingarsjóði ríkisins verði hækkuð úr 100 þús. kr. í 200 þús. kr. Ég vil strax taka það fram, að tilgangur flm. þessa frv. er ekki sá, að af hækkun hámarkslánanna leiði það, að færri einstaklingar geti notið lána úr byggingarsjóðnum en áður hefur verið, enda höfum við undirstrikað það mjög greinilega í grg. þeirri, sem fylgir frv. Okkur er fyllilega ljóst, m.a. af þeirri reynslu, sem fengizt hefur á þeim rúmum 5 árum, síðan hið almenna veðlánakerfi tók til starfa, að ekki er hægt að gera ráð fyrir, að til lækkunar á þeim fjölda, sem lán getur fengið úr byggingarsjóðnum, geti komið. Ég nefndi hér áðan, að fast að 2000 umsóknir lægju nú óafgreiddar eða mjög óverulega afgreiddar hjá húsnæðismálastjórninni. Ég hygg, að til þess að vinna þann hala upp, miðað við, að hægt væri að veita um 100 þús. kr. lán út á hverja þessara umsókna, þyrfti a.m.k. um 130 millj. kr. Og það er svo fjarri því, að þeir tekjustofnar, sem byggingarsjóðurinn nú hefur lögum samkvæmt, nægi á nokkurn hátt til þess að sinna því verkefni. Hækkun hámarkslána frá byggingarsjóðnum um helming er í fyllsta máta sanngirnismál. Sú hækkun gerir tæpast meira en að vega upp á móti þeirri hækkun, sem hefur orðið á byggingarkostnaði frá árinu 1955, þegar hámark þetta var ákveðið. Ef einnig er tekið tillit til þeirra vaxtahækkana, sem orðið hafa á lánum byggingarsjóðsins svo og á almennum lánum í landinu á þessum tíma, þá gefur það að sjálfsögðu auga leið, að þessi helmingshækkun nægir ekki til þess, að 200 þús. kr. lán nú geri meira en 100 þús. kr. lán gerði á árinu 1955. Ég hygg því, að það þurfi ekki að deila um það hér í hv. deild, að jafnvel þótt frv. þetta yrði samþykkt, þá nytu húsbyggjendur ekki meiri lánsaðstoðar frá byggingarsjóðnum eftir samþykkt frv. heldur en þeir nutu á árinu 1955, þegar hámarkslánin námu 100 þús. kr. Ég vil rökstyðja þetta nokkru frekar. 1 júní 1955 var húsbyggingarvísitalan umreiknuð eftir heim reglum, sem nú gilda um útreikning hennar. Þá var hún 93 stig, og byggingarkostnaður á hvern rúmmetra var þá um 850 kr. Hinn 1. okt. s.l. var húsbyggingarvísitalan hins vegar komin upp í 168 stig, eða hafði hækkað frá 1955 um 75 stig eftir hinum nýja grundvelli. Byggingarkostnaður á rúmmetra 1961, hinn 1. okt., var 1562 kr., eða hafði hækkað frá árinu 1955 um 712 kr. Viðvíkjandi vöxtum af lánum frá byggingarsjóðnum vil ég taka þetta fram: Árið 1955 voru vextir af A-lánum um 7% og lánstími þeirra 25 ár. Af B-lánum voru vextir 51/2 % og lánstími 15 ár. Árið 1961 eru vextir hins vegar af A-lánum komnir upp í 8% og lánstími er óbreyttur, 25 ár, en af B-lánum voru vextir og lánstími óbreyttir frá því, sem áður hafði verið. Þegar á þetta er litið, er alveg ljóst, að tvöföldun hámarkslána byggingarsjóðs ríkisins gerir ekki meira en halda við svipuðu hlutfalli milli lána byggingarsjóðsins og byggingarkostnaðarins og ákveðið var með löggjöfinni frá 1955. Þó er það hlutfall í sjálfu sér allt of lágt, og má benda á það, að á Norðurlöndum hafa starfað um fjölda ára öflug veðlánakerfi til húsbygginga, og hafa þau lánað húsbyggjendum allt að 90% af byggingarverði húsa til langs tíma og með mjög lágum vöxtum. Að sjálfsögðu verðum við Íslendingar að keppa að því að byggja hér upp veðlánakerfi, sem getur þjónað hagsmunum húsbyggjenda á svipaðan hátt og þau veðlánakerfi gera, sem nú eru fyrir hendi á Norðurlöndum. Í grg. með frv. þessu höfum við flm. gefið upplýsingar um lán, sem afgreidd hafa verið úr byggingarsjóði ríkisins frá árinu 1957 til ársins 1961. Ég þarf ekki að rekja þær tölur, en vísa aðeins til þeirra, eins og þær koma fram í grg. En það er augljóst mál, að útlán úr sjóðnum hafa hvergi nærri fylgt þeirri hækkun, sem orðið hefur á byggingarkostnaði á þessum árum, þótt ekkert tillit sé tekið til þeirrar fólksfjölgunar í landinu og þar af leiðandi auknu eftirspurnar eftir lánum, sem orðið hefur á þessum árum. Við flutningsmenn þessa frv. gerum ekki í frumvarpsgreinunum tillögur um, að lögfestar séu sérstakar tekjuöflunarleiðir, en bendum hins vegar í niðurlagi grg. á 4 atriði, sem við teljum að eðlilegt sé, að ríkisstj. og sá þingmeirihluti, sem hún styðst við, taki til athugunar, ef frv. þetta næði samþykki. Ég tel þetta eðlileg vinnubrögð, því að það er ljóst, að hæstv. ríkisstj. á að ýmsu leyti miklu betra með að ákvarða, hvar þær auknu tekjur skuli teknar til sjóðsins, er leiða mundi af samþykkt þessa frv. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um frv. þetta að sinni. Með því fylgir nokkuð löng grg., og er þar komið inn á, að mínu áliti, þau helztu atriði, sem hér skipta máli. Ég legg því til, hæstv. forseti, að frv. þessu verði vísað til 2. umr. og til hv. heilbr.- og félmn.

Þorvaldur G. Kristjánason Hæstv. forseti. Hv. 1. flm. þessa frv. vék nokkuð að efni þeirrar grg., sem fylgir með frv. Þó saknaði ég eins atriðis, sem hann gerði ekki að umræðuefni í ræðu sinni, en ég tel þess eðlis, að það sé rétt að vekja athygli á því. í grg. segir, að híð opinbera hafi sýnt nokkra viðleitni til þess að stuðla að þeirri þróun hér á landi, að sem flestir einstaköngar byggi og eignist eigin íbúðir. Segir í grg., að að þessu hafi verið stutt með því að efla opinbert veðlánakerfi til húsbygginga og merkasta sporið hafi verið stigið á þeirri braut í tíð vinstri stjórnarinnar með setningu l. nr. 42 frá 1957, um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins o.fl. Maður hlýtur að staldra við ,við þessa fullyrðingu, þó að oft hafi hún heyrzt fyrr af munni framsóknarmanna. Þeir láta jafnan ekkert tækifæri ónotað til að koma þessari skoðun sinni á framfæri í umr, um húsnæðismálin. Þeir segja, að það bezta, sem í þeim hafi verið gert, hafi verið framkvæmt af kommúnistum undir forustu núv. hv. 4. landsk. þm.., Hannibals Valdimarssonar. hað segja þeir að sé ólíkt merkilegra en það, sem gert var, þegar Steingrímur Steinþórsson fór með þessi mál í ríkisstj. Ólafs Thors frá 1953 til 1956. Hv. 1. flm. frv. skýrði ekki, í hverju þetta liggur. Það finnst mér þó eðlilegt að komi hér fram. Hér liggur fyrir frv., sem varðar vissulega hin þýðingarmestu mál. Hver er stefna flm. þessa frv. í húsnæðismálunum? Á hvað leggja þeir áherzlu til að leysa meginvanda þessara mála, sem er lánsfjárskortur til íbúðalána? Svarið við þeirri spurningu virðist mér fást með því að gera sér grein fyrir, í hverju þetta merkasta spor er fólgið, sem stigið var í húsnæðismálunum undir leiðsögn kommúnista í vinstri stjórninni. Það er því eðlilegt að athuga strax á þessu stigi málsins, í hverju þessi merkilegheit eru fólgin. Það eru nefnd lögin um húsnæðismálastofnun frá 1957, og þau lög eiga að vera merkilegri en lögin frá 1955, sem settu á stofn almenna veðlánakerfið. Þetta er nú því athyglisverðara sem lögin frá 1957 eru að meginstofni um almenna veðlánakerfið óbreytt frá því, sem áður var. En þó var gerð breyting, sem rétt er að hafa í huga. Með 1. frá 1957 var nafni breytt á varasjóði almenna veðlánakerfisins, sem stofnað var 1955. Varasjóðnum var gefið nafnið byggingarsjóður ríkisins og honum fenginn einn nýr tekjustofn. Var það 1 % álag, er innheimta skyldi aukalega á tekju- og eignarskatt og stríðsgróðaskatt og aðflutningsgjöld. Þessi tekjustofn hefur gefið byggingarsjóðnum um 5 millj. kr. á ári. En þá var ákveðið einnig, að til byggingarsjóðsins rynnu 2/3 stóreignaskattsins frá 1957. Hefur sjóðurinn fengið greitt fram til þessa 9.4 millj. kr. af þessum skatti. Ég geri ekki ráð fyrir, að hv. flm. þessa frv. hafi fundizt svo mikið koma til þessara tekna byggingarsjóðs, að tilkoma þeirra sé merkilegra spor í húsnæðismálunum en sjálf stofnun sjóðsins og veðlánakerfisins 1955. Hinu gæti ég frekar átt von á, að hv. flm, fyndist skyldusparnaðurinn, sem lögfestur var með lögum nr. 42 frá 1957, merkasta sporið, sem stigið hefur verið í húsnæðismálunum. Ég verð að játa, að mér finnst þetta í sjálfu sér harla ósennileg skýring. En ef lögin frá 1957 eru merkust alls, sem gerzt hefur í húsnæðismálunum, þá hlýtur það að vera fyrir skyldusparnaðinn, sem er eina veigamikla nýjungin í þeim lögum frá því, sem var í húsnæðismálalögunum 1955. Og auðvitað var það skyldusparnaðurinn, sem þótti svona merkilegur. Hér átti að vera fundinn árlegur tekjustofn, sem gæti aukið verulega það fjármagn, sem varið yrði til íbúðalána. Hér var til mikils að vinna. Til þess að bæta úr fjármagnsskortinum til íbúðalána þótti sjálfsagt að lögskylda ungt fólk á aldrinum 16–25 ára til að leggja til hliðar 6% af launum sínum, sem greiða skyldi svo viðkomandi, þegar hann hefði náð 26 ára aldri. En það var eins og þeir, sem að þessari lagasmið stóðu gerðu ekki ráð fyrir því, að unga fólkið yrði nokkurn tíma 26 ára gamalt, því að þá hefði ekki verið útbásúnuð svo sem raun varð á þýðing skyldusparnaðarins til frambúðarlausnar á húsnæðismálunum. Þetta sparnaðarkerfi var engin varanleg lausn á lánamálunum. Að halda slíku fram var helber blekking alla tíð. Það mátti vera öllum ljóst frá byrjun. Þetta sparnaðarkerfi var þannig byggt upp, að ekki var til ráðstöfunar til útlána nema mismunurinn á innborguðu sparnaðarfé og endurgreiðslum til þeirra, er náð hafa 26 ára aldri. Þessi mismunur var mestur fyrsta árið, sem kerfið starfaði, en minnkar ört á hverju ári, eftir því sem endurgreiðslurnar aukast vegna aukinnar inneignar þeirra, sem undir kerfið heyra, með ári hverju. Þetta leitar jafnvægis þannig, að fé það, sem inn kemur vegna skyldusparnaðarins, verður ekki meira en endurgreiðslurnar, nema sem svarar því, hvað yngri árgangar, sem inn í kerfið koma, eru fjölmennari þeim eldri, sem ganga frá og taka út skyldusparnaðinn. Og þessi mismunur, sem liggur í fólksfjölguninni, gefur ekki mikið fjármagn, sem hægt er að ráðstafa til frambúðar til íbúðalána. Tala þeirra, sem eru á skyldusparnaðaraldri og jafnframt inna skyldusparnað af hendi, eykst á ári hverju um hér um bil 400 manns. Á árunum 1958 og 1959 mun skyldusparnaður á hvern einstakling hafa numið að meðaltali um 2600 kr. á ári. Þetta svarar til þess, að þegar jafnvægi er komið á í skyldusparnaðarkerfinu, eins og það verður til frambúðar, þá ættu innborganir umfram endurgreiðslur að nema árlega eitthvað um 1 millj. kr. Þessi upphæð, um 1 millj. kr., er því það, sem fæst út úr kerfinu árlega og hægt er að verja til útlána á vegum húsnæðismálastofnunar. Þetta er það, sem til frambúðar er samkvæmt skyldusparnaðarkerfinu. Þetta virðist manni þá að sé merkasta sporið, sem stigið hefur verið í húsnæðismálunum að dómi framsóknarmanna. En það merkilegasta við þetta úrræði er þó kannske það, að samkv. því skipulagi, sem komið var á í tíð vinstri stjórnarinnar, kostaði 21/2 millj. kr. árlega framkvæmdin á skyldusparnaðarkerfinu, sem til frambúðar gat gefið 1 millj. kr. árlega til aukinna íbúðalána. Svo stórkostlega merkilegt var þetta spor, sem stigið var. Ég held, að það verði að líta annað en til vinstri stjórnarinnar um úrræði í húsnæðismálunum. Það eru gróflega afskræmdar staðreyndir, þegar því er haldið fram, að merkasta sporið til úrlausnar þessu vandamáli hafi verið stigið, þegar kommúnistar fóru með þessi mál í ráðherratíð hv. núv. 4. landsk. þm.. Það er ekki hægt að láta slíkum fullyrðingum framsóknarmanna ómótmælt. Og ég get naumast trúað, að hv. 4. landsk. líki slíkt oflof, og það verður að segja eins og er, að það lýsir harla öllum skilningi á hinum mikilvægu málum, sem húsnæðismálin eru, að láta sér fara um munn slíkar fjarstæðukenndar fullyrðingar. Það kann að vera, að nokkra skýringu sé að finna á þessu í því gegndarlausa kommúnistadekri, sem framsóknarmenn leggja sig fram um um þessar mundir. En heldur sýnist þetta framferði óvænlegt til rétts skilnings á þeim mikla vanda, sem úrlausnar þarf. Nei, spor vinstri stjórnarinnar vísa ekki veginn. Það verðum við að gera okkur ljóst. Fjármagnsskorturinn til íbúðalána leysist ekki nema með auknum sparnaði. Hann getur aðeins orðið með tvennum hætti. Annaðhvort getur verið um að ræða frjálsan sparnað eða lögbundinn, í formi skatta og gjalda til ríkisins. En engin ríkisstj. hefur á undanförnum árum treyst sér til að hækka skatta, sem nokkru nemur, til að ná inn fjármagni til eflingar lánasjóðanna og aukningar íbúðalána. Allar ríkisstjórnir virðast hafa tekið skatta þegar svo háa, að þær hafa ekki treyst sér til þess að hækka þá sem neinu verulegu nemur í þessu skyni. Þetta hefur því reynzt ófær leið til að leysa úr lánsfjárskortinum til íbúðarlána. En þá stöndum við líka frammi fyrir þeirri staðreynd, að úrræðið, sem við eigum, er aðeins það að efla hinn frjálsa sparnað, stuðla að aukningu sparifjármyndunar í landinu. Hvernig okkur tekst það, fer eftir ástandi peningamálanna og efnahagsmálanna almennt. Það fer eftir þeim skilyrðum, sem efnahagskerfið veitir til aukinnar sparifjármyndunar á hverjum tíma. Þegar almenna veðlánakerfið var sett á stofn með lögum nr. 55 frá 1955, var það byggt á hinni frjálsu sparifjármyndun. Veðdeild Landsbankans var, svo sem kunnugt er, veitt heimild til að gefa út bankavaxtabréf, annars vegar svokallaða A-flokka, vaxtabréf með föstum vöxtum og afborgunum, hins vegar svokallaða B-flokka, vaxtabréf með vísitölukjörum, þannig að greiðsla afborgana og vaxta var bundin vísitölu framfærslukostnaðar. Fjár til íbúðalána skyldi afla með sölu þessara vaxtabréfa. Salan hlaut að fara eftir því, hver skilyrði væru á hverjum tíma fyrir aukningu sparifjármyndunar í landinu. Hin frjálsa sparifjármyndun kemur aðallega fram í aukningu sparönnlána bankanna. Þess vegna var í upphafi samið við bankana um kaup á þessum bankavaxtabréfum. Þau voru og í upphafi seld, svo að um munaði, á frjálsum markaði. Þannig fór almenna veðlánakerfið mjög vel af stað. En þegar vinstri stjórnin tók við og áhrifanna fór að gæta af stefnu hennar í efnahags- og peningamálum, fór þegar að síga á ógæfuhliðina. Aukning sparifjármyndunarinnar minnkaði, bankar og sparisjóðir höfðu minni möguleika en áður til að kaupa bankavaxtabréfin, og sala þeirra hvarf af frjálsum markaði. Á þessum tíma fór almenna veðlánakerfið úr skorðum. Það brast grundvöllurinn undir tekjuöflun þess. Það skeði, þegar kommúnistar fóru með yfirstjórn þessara mála. Þetta skeði, þegar merkasta sporið var stigið í húsnæðismálunum að dómi framsóknarmanna, hv, flm. þessa frv. En þetta markaði alla vega djúp spor, sem verða ekki afmáð nema eftir því sem áhrif efnahagsmálastefnu núv. hæstv. ríkisstj. koma fram í aukningu sparifjármyndunar í landinu. En þess sjáum við nú þegar glögg merki. Á þeim tveim mánuðum, sem almenna veðlánakerfið starfaði á árinu 1955, var fjár aflað til þess með sölu bankavaxtabréfa að upphæð 25.5 millj. kr. Á árinu 1956 nam þessi sala 41.9 millj. kr. Á árinu 1957, þegar fer að gæta áhrifa vinstri stjórnarinnar, lækkar sala bankavaxtabréfanna strax niður í 32.3 millj. kr. Og enn versnar það svo stórkostlega, að lokaár vinstri stjórnarinnar, 1958, er salan komin niður í 15.4 millj. kr. eða 63% lækkun frá því, sem hún var árið 1956. Í tíð núv. hæstv. ríkisstj. tekur svo að rofa til. Árið 1960 nemur sala þessara bankavaxtabréfa 21.7 millj. kr. Og 15, ágúst í sumar var salan þá þegar orðin á þessu ári 30.7 millj. kr. eða 100% meiri en á öllu árinn 1958. Með því að efla þessa þróun byggjum við traustastan grundvilli undir almenna veðlánakerfið og lánastarfsemina til íbúðabygginga. Í raun og veru er þetta okkar eina leið, sem fær er til þess að ráða bót á miklu vandamáli. Þörfin er óumdeilanleg. Það þarf að fullnægja eftirspurninni eftir íbúðalánum, og ég er sammála hv. flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, um nauðsyn þess að hækka verulega lánsupphæð íbúðalánanna. En ég er þeim ekki sammála um, að í þeirri viðleitni eigi að hafa að leiðarljósi aðgerðir vinstri stjórnarinnar í þessum málum, því að þau spor hræða vissulega. En ég ann framsóknarmönnum hins vegar að ástunda gælur sínar og dekur við kommúnista, þótt mér þyki það lýsa helzt til miklu ábyrgðarleysi í svo alvarlegu máli sem hér er til umræðu.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm.. Vestf. (ÞK), telur sig vera sérfræðing síns flokks í þeim málum, er lúta að lánamálum húsbyggjenda hér á landi. Sú ræða, sem hann flutti hér áðan, virðist mér þó ekki bera vott um, að hann væri sérlega kunnugur þessum málum. Hann taldi flutning þessa máls dæmi um, að framsóknarþingmenn hér stunduðu kommúnistadekur. Að hans dómi var það sérstakt kommúnistadekur að leggja til, að lán til húsbygginga yrðu hækkuð um helming. Þessi niðurstaða hv. þm., er þeim mun einkennilegri, þar sem hann viðurkenndi í sömu ræðu, að hann teldi þörfina fyrir þessa hækkun ótvíræða og að mér skildist hækkun sanngjarna. Samt taldi hann flutning þessa máls sýna sérstakt kommúnistadekur okkar flm. Það var eitt atriði, sem hv. þm. gerði sérstaklega að umræðuefni í ræðu sinni áðan. Það voru þau orð, sem er að finna í grg. með frv., að með lagasetningunni 1957, nr. 42, hefði verið stigið merkasta sporið á því sviði að efla opinbert veðlánakerfi á vegum ríkisins. Þetta taldi hann hina mestu fjarstæðu. Ég tel mér því skylt að fara nokkrum orðum um þetta atriði og rökstyðja það, sem ég hef sett í grg. um þetta atriði. Þegar ég tala um, að á árinu 1957 hafi verið stigið merkasta sporið í þessum efnum, þá á ég fyrst og fremst við, að þá var í fyrsta skipti efnt til verulegrar sjóðmyndunar á vegum byggingarsjóðs ríkisins. Með þeirri löggjöf voru byggingarsjóðnum í fyrsta skipti tryggðar nokkuð verulegar tekjur. Að vísu tryggði löggjöfin frá 1955 byggingarsjóðnum nokkrar tekjur, en þær voru ekki nema lítill hluti af þeim tekjum, sem ráðgert var að byggingarsjóðurinn nyti, eftir að lögin frá 1957 voru sett. Ég vil víkja lítillega að nokkrum þeim helztu tekjustofnum, sem lagðir voru með löggjöfinni frá 1957 til byggingarsjóðsins. Í fyrsta lagi var ráðgert, að þangað rynni fé, af skyldusparnaði. Í áætlun, sem sjóðsstjórn byggingarsjóðs gerði á sínum tíma, áætlaði hún, að árlegar tekjur byggingarsjóðsins af þeim tekjustofnum, sem honum voru fengnir með þeirri löggjöf, mundu nema árlega um 40 milljónum kr., að því er mig minnir. Af þessum 40 millj. kr. áttu tekjur af skyldusnarnaði að nema um 20 millj. kr. Í öðru lagi var ráðgert með lögunum frá 1957, að um 2/3 hlutar af stóreignaskatti rynnu til veðlánakerfisins. Reiknað var með, að sá skatthluti mundi gefa í árlegar tekjur byggingarsjóðsins um 10 millj. kr. á ári. Hitt er svo annað mál, að tekjurnar, bæði af skyldusparnaðinum og þó ekki sízt af skattinum á stóreignir, hafa orðið miklu minni en ráð var fyrir gert í upphafi, og hygg ég, að flokkur hv. síðasta ræðumanns eigi ekki hvað sízt sök á því, að tekjur byggingarsjóðs af skatti á stóreignir eru svo að segja að hverfa. Maður hefur séð í blöðum því haldið fram, að nú standi jafnvel til að fella niður þær eftirstöðvar af þessum skatti, sem enn þá standa eftir. Stóreignaskatturinn nam, ef ég man rétt, upphaflega um 135 millj. kr. En ég hygg, að hann sé kominn niður í um 60–70 millj. kr. og tekjur byggingarsjóðsins af þessum tekjustofni hafi því minnkað tilsvarandi. Það er því sízt ástæða fyrir hv. síðasta ræðumann að tala um einhverja sérstaka ást þeirra hv. sjálfstæðismanna á hagsmunum húsbyggjenda, því að þeirra framkoma, t.d. í þessu atriði, sannar þá ást ekki í verki. Það eru fleiri nýir tekjustofnar, sem lagðir voru byggingarsjóðnum til með löggjöfinni frá 1957. Það er 1% álag, er innheimta átti aukalega á tekju- og eignarskatt og stríðsgróðaskatt og aðflutningsgjöld samkv. tollskrá með gildandi viðaukum. Þetta var líka nýr tekjustofn. Ég get því endurtekið hér úr þessum ræðustóli þau orð, sem er að finna í grg., að með löggjöfinni frá 1957 hafi verið stigið merkasta sporið á þeirri braut að efla opinbert veðlánakerfi til húsabygginga hér á landi. Ég þykist hafa fært að þessu nokkur rök. Að sjálfsögðu byggist þetta veðlánakerfi, eins og öll önnur lánakerfi, á því, að tekjur fáist til útlána. Og það er einmitt á því sviðinu, sem löggjöfin frá 1957 sker alveg úr um, að þar er miklu lengra gengið en nokkurn tíma áður hefur verið gert til þess að afla byggingarsjóði ríkisins tekna. Ég tel mig þá hafa svarað þessu atriði úr ræðu hv. ræðumanns. Hv. ræðumaður vék einnig að því, að hæstv. núv. ríkisstj. og þeir flokkar, sem hana styðja, væru miklu vinveittari hagsmunamálum húsbyggjenda en þeir flokkar, sem í stjórnarandstöðunni eru. Við skulum nú líta á þetta nokkru nánar. Hann vildi halda því fram, að með frjálsri sparifjármyndun í landinu væri einungis hægt að tryggja fjármagn til þessara framkvæmda. Ég get fallizt á þetta, eins langt og það nær. En við skulum líta á, hvaða hlutir hafa gerzt í þessu efni á valdaskeiði núv. hæstv. ríkisstj. Málgögn hennar hafa æ ofan í æ lýst því yfir, að einn glæsilegasti árangur stjórnarstefnunnar til þessa væri aukning á innlánsfé í lánastofnanir landsins. Við skulum þá ætla, að húsbyggjendur í landinu og þ. á m. byggingarsjóður ríkisins hafi notið einhvers í af þeirri miklu innlánaaukningu, sem hefur orðið á s.l. tveimur árum. En hvað segir reynslan um það? Ég las hér upp áðan úr grg., hver útlán byggingarsjóðs ríkisins hafa orðið á árunum 1957–61, og þau sýna, að á tveim seinustu árunum eru útlánin að vísu dálítið hærri en þau voru árin 1957 og 1958, en þar munar mjög litlu, og ég hygg mig muna það rétt, að árið 1956 hafi verið lánað enn þá meira úr byggingarsjóði ríkisins en bæði árin 1960 og 1961. Það er því staðreynd, að byggingarsjóðurinn hefur a.m.k. ekki notið þeirrar innlánsaukningar, sem orðið hefur í bönkum landsins á valdaskeiði núv. hæstv. ríkisstj. Það sýna útlán sjóðsins þessi tvö síðustu ár. Það er svo annað mál, sem þó tilheyrir þessu máli, að það er ekki einasta, að útlán byggingarsjóðsins nú tvö síðustu árin hafi ekki aukizt, svo að nokkru verulegu nemi, heldur hefur byggingarkostnaður á valdatímabili þessarar hæstv. ríkisstj. vaxið svo stórlega, að hann hefur raskað öllum eðlilegum möguleikum almennings í landinu til þess að byggja húsnæði yfir sig. Það er því eðlilegt, að hv, síðasti ræðumaður geti staðið hér nokkuð kotroskinn í ræðustóli og hælt sér og sínum flokki fyrir góða framgöngu í lánamálum húsbyggjenda. Ég get ekki, þótt ég beiti fyllstu sanngirni í mati mínu á því atriði, orðið honum sammála um þá niðurstöðu.



Herra forseti. Ég gerði ekki ráð fyrir því að taka þátt í þessum umr., en nafn mitt hefur verið nefnt í sambandi við þetta mál, sem til umr. er. Frv. er að meginefni um það, að nú séu aðstæður svo breyttar að því er verðlag snertir í landinu og byggingarkostnað, að ástæða sé til þess að hækka það hámark, sem verið hefur um byggingarlán á íbúð, nálega um 100%, og hygg ég, að flestir hljóti að vera sammála um það, að til þess sé ærin ástæða og í raun og veru sé ekki verið að hækka með slíkri breytingu þau lán, sem veitt eru út á íbúð hverja, heldur aðeins að gefa lánsupphæðinni svipaðan kaupmátt og hin lægri upphæð hafði fyrir svo sem fimm árum. Það var svo hv. 1. þm.. Vestf. (ÞK), sem sá tilefni til þess út af ummælum í grg. með frv. að vefengja það, að breyting sú, sem gerð var á húsnæðismálalöggjöfinni 1957, væri einn merkasti áfanginn, sem stiginn hefði verið í sambandi við úrlausn húsnæðismálanna. Að sjálfsögðu er alltaf hægt að deila um slíkar fullyrðingar, og ég skal engan veginn ætla mér neitt dómarasæti um það. En það er, sem betur fer, ekki neitt á huldu, hvaða breytingar voru gerðar á húsnæðismálalöggjöfinni 1957, og fyrir því hefur að verulegu leyti verið gerð grein af hv. flm., sem hér talaði nú rétt áðan. En eitt af því, sem gerðist með setningu þessara laga, var það, að húsnæðismálastofnuninni eða byggingarsjóði ríkisins var þá tryggt 118.2 millj. kr. stofnfé, og þess gleymdi hv. 1. þm.. Vestf. alveg að geta. hetta var þannig: Í fyrsta lagi var byggingarsjóði ríkisins tryggður sem eign varasjóður hins almenna veðlánakerfis, sem var 20.9 millj. kr., í öðru lagi lán ríkisins til lánadeildar smáíbúða, 32.8 millj., og í þriðja lagi A-flokkabréf ríkisins, sem keypt voru fyrir tekjuafgang ríkissjóðs árið 1955, að upphæð 11.3 millj., og svo 2/3 hlutar af væntanlegum stóreignaskatti, en sú upphæð skyldi nema 53.2 millj. kr., eða þetta samtals 118 millj. kr. Nú hefur það verið tekið fram hér alveg réttilega, að það er Sjálfstfl., sem hefur séð meiri ástæðu til þess að undanþiggja stórgróðamennina í landinu þeim stóreignaskatti, sem réttilega og sanngjarnlega var á þá lagður, heldur en að þessi upphæð færi til þess að hjálpa fátæku fólki í landinu til þess að leysa úr sínum húsnæðismálum, og þetta er kórónan hjá Sjálfstfl. í húsnæðismálunum, einn helzti gimsteinninn, sem glitrar í þeirri kórónu. Auk tekna af þessu stofnfé sjóðsins, sem áætlað var að næmu árlega um 23 millj. kr., var svo gert ráð fyrir tekjuöflun til hans, sem nema mundi um 7–8 millj. kr., eftir áætlun þeirra manna, sem til þess voru fengnir, en það vorn einmitt trúnaðarmenn Landsbanka Íslands, og svo enn fremur tekjur af sparnaðarframlögum, hinum svokallaða skyldusparnaði, en árleg sparnaðarframlög voru áætluð um 15 millj. kr., og var gert ráð fyrir því, að meginhluti þess fjár hlyti að verða til útlána á hverjum tíma, og svo lengi sem ég fylgdist nákvæmlega með þessum málum, þá sýndi það sig, að þessi áætlun um skyldusparnaðinn, tekjurnar af honum, stóðst fyllilega og gerði betur. Hitt var svo alveg vitað mál, að þegar 5 árin væru liðin og greiðslur ættu að koma aftur til þeirra, sem höfðu sparað samkvæmt skyldusparnaðarlagaákvæðunum, þá yrði auðvitað að gera ráð fyrir því að afla byggingarsjóði ríkisins tekna í staðinn. Það var engin eilífðarlausn, sem hér hafði verið gerð, en hún hafði þó verið gerð þannig, að veruleg úrbót var að í bili og meira að segja um nokkur ár fram í tímann. Samanlagt var áætlað, að eigið fé sjóðsins til útlána gæti á næstu árum orðið um 40 millj. kr. Samkvæmt áætlun, sem trúnaðarmenn Landsbankans gerðu svo og heimiluðu að birt væri sem fskj. með þessu frv., áttu eignir sjóðsins í árslok 1961 að vera orðnar 163 millj. 230 þús. kr. og lánsupphæð samtals á árinu 1961 af þessum föstu tekjustofnum 25 millj. 640 þús. kr. Í árslok 1966 áttu eignir sjóðsins að vera orðnar 292 millj. 170 þús. samkv. þessari töflu, sem starfsmenn Landsbankans sömdu, að ég hygg eftir beztu vitund. En það er ekki von, að svona áætlun standist, þegar liður upp á 53 millj. í stóreignaskatti hefur verið að litlu leyti innheimtur og að því er fregnir herma nú ákveðið að gefa stórgróðamönnunum hann algerlega eftir. Þá verður hann auðvitað ekki til tekna fyrir byggingarsjóð ríkisins. Nú má það merkilegt heita, að málsvari þess flokks, sem þetta er að framkvæma, skuli líta yfir svona þýðingarmikið atriði í sambandi við umr. um þetta mál. Annars var skyldusparnaðurinn settur á í tvenns konar tilgangi. Hann var í fyrsta lagi tekjuöflun um visst árabil fyrir byggingarmálin í landinu, en hann var líka settur á til þess að tryggja unga fólkinu, sem hefði lagt þetta starfsfé húsnæðismálanna í té, forgangsrétt að lánum, þegar lánið væri fallið til endurgreiðslu á ný. Og það er það, sem ég vil a.m.k. vænta að núverandi stjórnarflokkar geri ekki, að svipta unga fólkið þeim rétti, sem því var með þessum lögum helgaður, að eiga forgangsrétt að lánum, þegar skyldusparnaðarfé þess hefði þjónað byggingarmálunum eins og verða mátti og átti að koma unga fólkinu til endurgreiðslu á ný. En að einu leyti held ég, að illa hafi verið farið með unga fólkið, sem lagt hefur fram fé í skyldusparnaðinn. Í lögunum segir, að það eigi að greiða því vexti eins og almennir útlánsvextir séu. En ég er hræddur um, að það hafi gleymzt að hækka vextina til unga fólksins, og það gæti e.t.v. verið ástæða til þess að athuga, hvort ekki hafi verið brotin á því lög, þegar vextirnir voru hækkaðir almennt. Og er það þá annar gimsteinninn í kórónu þessarar virðulegu hæstv. ríkisstj. í sambandi við húsnæðismálin að hafa líklega haft stórfé af unga fólkinu, sem hefur lagt húsnæðismálastofnuninni og byggingarsjóði ríkisins til stórfé á undanförnum árum. En mér heyrist, að myndin af því, hvernig húsnæðismálin standi núna, sé ekkert sérlega glæsileg, þrátt, fyrir það, þó að hinn virðulegi Sjálfstfl. sitji nú við stjórnvöl. Ég veit ekki betur en það sé staðreynd, að það hafi dregið mjög úr byggingu íbúðarhúsnæðis í landinu á undanförnum árum. Og orsökin til þess afturkipps er versnandi efnahagsafkoma í landinu. En þegar færri íbúðir eru byggðar, þá hefði átt að verða auðveldara fyrir húsnæðismálastofnun ríkisins að fullnægja þeim umsóknum um lán, sem bærust. En það er siður en svo. Það var upplýst hér áðan af hv. flm. málsins, að um 2000 umsóknir biðu nú að mestu leyti óafgreiddar eða algerlega óafgreiddar, og mun sjaldan hafa staðið verr í þeim efnum. Þó er upphæðin, sem nú er veitt á íbúð, aðeins að verðgildi um það bil helmingur á við það, sem var, þegar húsnæðismálalöggjöfin var seinast endurskoðuð, og hygg ég því, að öllum megi ljóst vera, að í óefni er komið um þessi mál og hefur sjaldan horft verr en nú.



Herra forseti. Hv. 4. þm.. Reykn. virtist vera nokkuð viðkvæmur fyrir kommúnistadekrinu, og ég tek það ekki illa upp. En ég vil leiðrétta þann misskilning, að ég sagði ekki, að það væri kommúnistadekur að flytja þetta frv., heldur það að hafa þau villandi ummæli um afrek vinstri stjórnarinnar í húsnæðismálunum, sem fram koma í grg., og á því er mikill munur. Þessi hv. þm., fór eitthvað að tala um þekkingu mína á húsnæðismálum. Við getum alveg látið það liggja á milli hluta, og ég geri mig ánægðan með það, að hv. þdm. dæmi um það fyrir sig. En mér fannst liggja í orðunum, að hann vissi þeim mun betur um þessi mál. Því kom mér það á óvart, þegar hann lagði aukna áherzlu á, að það væri merkasta sporið, sem hefði verið stigið í þessum málum, þegar löggjöfin var sett árið 1957 og stofnað til sjóðmyndunar til íbúðalána. Ég held, að enginn, sem nokkur skil veit á þessum málum, láti sér í alvöru detta slíkt í hug, að það hafi verið nokkur nýjung. Eða hvernig er það, hafa menn algerlega gleymt, þó að ég nefni ekki annað en byggingarsjóð verkamanna, sem er einmitt byggður upp á sjóðagrundvellinum? Ég ætla ekki að ræða frekar um þetta. Ég held, að það sé ljóst, að hvernig sem á þetta mál er litið, var það enginn stórviðburður og enginn merkisviðburður, þó að það væri 1957 breytt nafni á varasjóði almenna veðlánakerfisins, sem stofnaður var 1955. Það verður ákaflega erfitt að færa rök fyrir því, að það hafi markað einhver straumhvörf eða tímamót í þessum málum. Það væri aðeins hægt að hugsa sér þó, að það væri, ef þeir tekjustofnar, sem við var bætt um leið, hefðu verið sérlega veigamiklir. En hv. 4. þm.. Reykn. kom í síðari ræðu sinni aftur inn á þetta atriði og gerði þar raunverulega ekkert annað en staðfesta það, sem ég sagði hér í minni fyrri ræðu, þ.e.a.s. að hér korn ekkert nýtt til nema ákvæðið um 1 % álag á tekjuskatt, sem lögbundið var með lögunum frá 1957, ekki nýr árlegur tekjustofn, fyrir utan að hluta af stóreignaskattinum var varið til sjóðsins, eins og ég tók fram í minni ræðu. Við hv. 4. þm.. Reykn. erum því algerlega sammála um það, hvað skeði í þessu efni. Ég verð að líta þannig á hans ræðu hér áðan. Hann bendir ekki á neina aðra nýja tekjustofna en þá, sem ég gat um. Og þessir tekjustofnar hafa þýtt ]nað fyrir kerfið, eins og ég gat um áðan, að 1% gjaldið hefur gefið að meðaltali um 5 millj. kr. á ári, en stóreignaskatturinn hefur gefið 9.4 millj. kr. hingað til. Hv. 4. þm.. Reykn. sagðist geta fallizt á það með mér, svo langt sem það næði, að undirstaða fjármagnsöflunar til íbúðalána væri aukning sparönnlánanna eða hin frjálsa sparifjáraukning. En hann vildi draga úr þessari skoðun okkar beggja með því að benda á, hver væri árangurinn í tíð núv. ríkisstj. eftir að sparifjársöfnunin hefur aukizt svo sem raun ber vitni um. Í hverju kemur hún fram í sambandi við útlán til íbúðabygginga? spurði hv. þm.. Með því að mér fannst, að honum væri ekki fullkomlega kunnugt um það, ekki a.m.k. nógu nákvæmlega, þá þykir mér rétt að víkja nokkuð að þessu atriði hér á eftir, og með því svara ég að nokkru leyti því, sem hv. 4. landsk. þm.. (HV) sagði í sinni ræðu. En áður vil ég nokkuð víkja að umr. um það, hvað skeði, þegar byggingarsjóður ríkisins var stofnaður með lögum 1957. Við hv. 4. þm. Reykn. virðumst vera sammála um, að það séu aðeins tveir nýir tekjustofnar, sem komi þar til. Hins vegar erum við hv. 4. landsk. þm.. ekki eins sammála, og þess vegna vil ég fara nánar út í það atriði. Og mér finnst fullkomin ástæða til þess, vegna þess að það er furðulegt, að það skuli hafa verið lagt fram af hálfu ríkisstj. eða félmrh., sem fór með þessi mál árið 1957, önnur eins grg, og var lögð fram með frv. til húsnæðismálanna þá, vegna þess að í þeirri grg. er beinlínis skýrt svo óljóst, - mér liggur við að segja villandi frá því, sem er að gerast þar, að það verður ekki hægt að líta á þá grg. öðruvísi en sem frekar auvirðilegt áróðursplagg. Ég held, að það sé mjög ljóst, hvað þarf að gera, til þess að skera úr því, hvor hefur réttara fyrir sér, ég eða hv. 4. landsk. þm.., í sambandi við það, hvað skeði, þegar byggingarsjóðurinn var stofnaður 1957. Og það verður gert með því að bera saman annars vegar 4. og 5. gr. l, nr. 55 frá 1957, um húsnæðismálastjórn og veðlán til íbúðabygginga, og hins vegar 3. gr. l. nr. 42 frá 1957, um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins o.fl. Ef þessar greinar eru bornar saman, kemur í ljós það, sem ég sagði í minni fyrri ræðu, að það eru aðeins tveir nýir tekjustofnar, fyrir utan skyldusparnað, sem ég hef sérstaklega talað um, teknir upp í þessu sambandi. Allt tal í aðra átt er orðaleikur. Og það geta menn séð með því að bera nákvæmlega þessar lagagreinar saman. En ég vil þá víkja að því, hver hefur orðið árangurinn í tíð núv. ríkisstj. Ég sagði áðan, að þegar farið hefði að gæta áhrifanna af stjórnarstefnu núv. hæstv. ríkisstj., hefði farið að rofa til í sambandi við sölu bankavaxtabréfanna og það svo mikið, að á þessu ári fram til 15. ágúst hafa selzt bankavaxtabréf fyrir 100% hærri upphæð en allt árið 1958. Og hér er um svo mikinn mismun að ræða, að ég held, að menn hljóti að taka eftir því. En þá segir hv. 4. þm.. Reykn.: Hvernig kemur þetta út í útlánunum sjálfum? - Og samkv. því, sem hann sagði, virtist hann ekki sjá, að þetta kæmi þar fram. Þetta er á einhverjum misskilningi eða ónógum upplýsingum að sjálfsögðu byggt, en ég tel rétt, að þetta atriði sé nánar skýrt. Á árinu 1960 voru afgreidd íbúðalán að upphæð 52.2 millj. kr. En á þessu ári fram til 15. ágúst var búið að afgreiða íbúðalán að upphæð 52.5 millj. kr. Þessa dagana er svo að ljúka, ef því er ekki lokið, að úthluta 20 millj. kr., sem að sjálfsögðu verður afgreitt fyrir næstu áramót, þannig að þetta ár hlýtur að koma út með meiri afgreidd íbúðalán en nokkurt ár í sögu þessara lána. Ég hygg, að þetta sýni svo glögglega sem vera má, að þegar við athugum þessa hlið málanna, þá kemur það einnig í ljós og auðvitað hlaut það að koma í ljós, að um verulega aukningu íbúðalána hefur verið að ræða. Ég hef e.t.v. ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um þessi mál. Ræður hv. 4. landsk, þm.. og hv. 4. þm. Reykn. gefa e.t.v. ekki tilefni til þess, nema ef sérstaklega skyldu vera hreystiyrði hv. 4. landsk. þm.. hér í ræðu sinni áðan. Þessi maður taldi sig vera þess umkominn að tala um lélegt ástand húsnæðismálanna í tíð núv. ríkisstj. Ég hefði haldið, að allra sízt hefði einmitt þessi hv. þm. átt að hætta sér út á þá braut að gera nokkurn samanburð á húsnæðismálunum í hans stjórnartíð og í stjórnartíð annarra. Og mér þykir rétt að færa að þessum orðum mínum nokkra stoð, og ég skal vera mjög stuttorður. Ég gæti talað langt mál til þess að sýna fram á réttmæti þessara fullyrðinga minna. Áður en þessi hv. þm. tók við yfirstjórn þessara mála, var hann manna fremstur í flokki að deila á það, að lánsupphæðirnar, sem veittar voru til íbúðalána, væru of lágar. Hann var fremstur í flokki að deila á lánskjörin, að þau væru slæm, ekki nógu góð. Og hvernig kemur það út, ef við berum svo saman þessi atriði? Hvernig var um þessi mál háttað, þegar hv. þm.. var að deila á ástand þessara mála, og hver var árangurinn, þegar hann fór með æðstu stjórn þessara mála? Í þessu sambandi leyfi ég mér að benda á, að fyrir hans tíð var upphæð lána, sem veitt voru frá almenna veðlánakerfinu, að meðaltali um 55 þús. Þetta er á árinu 1955. Það er 2 eða 3 þús. lægra að meðaltal 1956. En strax er áhrifanna fer að gæta af hans yfirstjórn á þessum málum, er þetta meðaltal komið niður í 35 þús. kr., á árinu 1957. Ég benti á lánskjörin. Það var sérstakt ádeiluefni hjá þessum hv. þm.., áður en hann tók við stjórn þessara mála, að 2/7 af lánum almenna veðlánakerfisins voru svokölluð vísitölulán. Það var bent á, að þau væru óhagkvæmari og það þyrfti helzt að afnema þau. Hvað skeði, eftir að þessi hv. þm.. tók við yfirstjórn þessara mála? Þá var þessu breytt á þann veg, að lántakendur voru skyldaðir til þess að taka við lánum sínum þannig, að 50% af upphæðinni voru með vísitölukjörum. En um leið og þetta skeður, um leið og lánsupphæðirnar lækka í stjórnartíð þessa hv. þm., um leið og lánskjörin versna, þá skeður það, að byggingarkostnaðurinn hækkar. Á þessum tíma hækkaði byggingarkostnaðurinn um 30%. Þetta skeður á sama tíma sem lánin lækka í framkvæmd og lánskjörin versna.

Hvað mundi það vera í dag?

Hvað mundi það vera í dag? segir hv. þm.. Ég vil minna hv. þm. á það, að byggingarkostnaðurinn í tíð núv. ríkisstj. hefur ekki hækkað um 30%, hann hefur hækkað um 26%. 

Sjútvmrh. (Emil Jónsson) Hæstv. forseti. Ég hafði nú ekki hugsað mér að taka þátt í þessum umr. og bjó mig þess vegna ekkert undir það að geta gefið upplýsingar, sem ég kannske kynni að hafa getað gefið, ef ég hefði verið undir það búinn. En þó eru það nokkur atriði eða a.m.k. tvö í sambandi við þetta mál, sem ég vildi láta koma hér fram. Þegar gerður er samanburður, eins og gerður er í grg. hv. flm., um afgreidd lán á ári, þá koma ekki í þessum samanburði fyrir síðustu árin öll kurl til grafar. Því er t.d. haldið fram, að á árinu 1960 hafi verið veittar 52.1 millj. kr. til þessara íbúðalána. En raunverulega voru fyrir hendi á því ári til útlána rúmar 70 millj., en nokkrum hluta af þeirri upphæð var ekki úthlutað fyrr en eftir áramótin og kemur því ekki með í veitt útlán á árinu 1960. En náttúrlega kemur það fram í hækkaðri upphæð á árinu 1961, enda er hún, eins og hér hefur margkomið fram, orðin, þó að ekki sé allt árið og ekki nálægt því, hærri á þessu ári en hún er talin í þessari upptalningu á árinu 1960. Það rétta er, að bæði árin 1960 og 1961 tókst að fá til útlána, - eða ég vil vænta þess, að það verði eins á þessu ári og var í fyrra, - 25 millj. kr. sölu í bankavaxtabréfum, sem ekki var fyrir hendi áður, og gerði það náttúrlega húsnæðismálasjóði miklu auðveldara fyrir um útlán en áður. En þar á móti kemur, og því er ekki að leyna, að tekjustofnarnir gömlu sumir hafa brugðizt alveg hrapallega, þannig að skyldusparnaðartekjurnar, sem koma til útlána nú, eru ekki orðnar nema brot af því, sem þær voru í upphafi. Endurgreiðslurnar í skyldusparnaðarkerfinu eru orðnar svo miklar, að tekjurnar, sem komu af því í upphafi og voru að ég ætla nokkuð verulega yfir 20 millj. kr., eru nú komnar niður í 5-6 millj. Það gerir það að verkum, að gömlu tekjustofnarnir hafa ekki getað staðið sig eins vel og þeir gerðu áður. En á móti því hefur aftur verið fengin, eins og hér kom fram hjá hv. 1. þm.. Vestf. (ÞK), mjög veruleg aukning í sölu bankavaxtabréfanna, sem hefur gert það að verkum, að til ráðstöfunar á árunum 1960 og 1961 eru. raunverulega ekki 52 millj., eins og talið er í grg. og mér finnst svolítið villandi, heldur raunverulega 70 millj. kr. bæði árin, þó að úthlutuninni fyrir árið 1960 hafi lítið eitt seinkað, þannig að nokkuð af henni hafi færzt yfir á 1961. En eins og ég segi, ef úthlutun allrar upphæðarinnar, sem er til ráðstöfunar 1961, verður lokið fyrir áramót, þá á upphæðin 1961 að verða þeim mun hærri. Þetta þýðir, að ef borið er saman það fé, sem hefur verið til úthlutunar á árunum 1957 og 1958 og á árunum 1960 og 1961, þá hefur þetta hækkað um yfir 50% í heildinni. Það er gerð tilraun til þess í grg. líka að gefa skýrstu um það, hvað byggingarkostnaðurinn - á teningsmetra er það víst - hefur hækkað á árabilinu frá 1957 til ársins 1961, og það er talið; að hann hafi hækkað úr 1079 kr. á árinu 1957 og upp í 1418 kr. á árinu 1961, og skal ég ekkert segja um þessar tölur annað en það, að ég les þær aðeins hér í grg. og hef ekki haft neina aðstöðu til þess að sannprófa þær. En ef þessar tölur eru réttar, þá hefur hækkun byggingarkostnaðar frá 1957 og til 1961 numið um 32%, og lætur nærri, eins og hér var sagt áðan, að hækkunin í tíð núv. ríkisstj. hafi verið nm 26%. Það er að vísu mikil hækkun, en hækkun hefur komið fyrir áður, og ég vil segja, ekki ósvipuð þessari. En samtímis því sem byggingarkostnaðurinn hefur hækkað á þessu fjögurra eða fimm ára tímabili, frá 1957 til 1961, um 32%, þá hefur féð, sem til ráðstöfunar hefur verið til útlána, hækkað - ekki um 32%, heldur um 50% rúm, þannig að það er þó a.m.k. nokkru meira en byggingarkostnaðaraukningunni hefur numið. Það hefur verið sagt, að fjöldi umsókna sé mikill. Ég hef ekki heldur tölur um það hér, en ég held, að ég geti fullyrt, að þessum umsóknum hafi fækkað frá því, sem áður var, þannig að þær séu nú ekki fyrir hendi eins miklar og þær voru áður. Þannig hefur gengið á umsóknirnar, og verði hægt að halda áfram að auka fé til þessarar starfsemi, er stefnt að því marki, sem auðvitað á að stefna að, að það verði hægt að veita lán í þessu skyni nokkurn veginn jafnskjótt og umsóknir um þau berast. Ég er ekki að halda því fram, að hér hafi verið ráðin endanleg bót á með þeim aðgerðum, sem gerðar hafa verið, langt í frá. Það er enn mikið ógert. En ég vil fullyrða, að það sé rangt, sem hér var sagt áðan, að það hafi aldrei verið eins illa komið þessum málum og nú er. Sú fullyrðing fellur áreiðanlega um sjálfa sig. Annars er það út af fyrir sig ákaflega æskilegt, að haldið sé áfram að auka það fé, sem til ráðstöfunar er í þessu skyni, og ég vil vona, að það verði hægt að sinna þeim málum áfram, eins og gert hefur verið tvö síðustu árin. En hvað fljótt tekst að ná þar á enda, skal ég ekkert fullyrða um, og verður kannske aldrei náð. En þar kemur fyrst og fremst til, hvaða möguleikar eru í landinu til þess að leggja fram fé í þessu skyni. Það er eins og allir vita, að við erum í ákaflegri fjárþröng. Við eigum ekki ráð á nema litlum hluta af þeim fjármunum, sem við þurfum að nota, og hvort féð er þá notað í þetta eða í aðrar nauðsynlegar og aðkallandi framkvæmdir, verður að vera mat Alþingis og ríkisstj. á hverjum tíma. Það er náttúrlega öllum ljóst, að þó að þörfin sé fyrir hendi að gera þetta og hitt, þá eru ekki alltaf möguleikar til framkvæmdanna fyrir hendi. Möguleikarnir og þarfirnar standast ekki alltaf á, því miður.

Lúðvík Jósefsson Hæstv. forseti. Það var alveg sérstaklega eitt atriði, sem fram hefur komið í þessum umr., sem mér fannst vera sett fram á þann hátt, að það væri full ástæða til þess að vekja athygli á því, hve villandi það er. Það kom mjög fram í ræðu hjá hv. 1. þm.. Vestf. (ÞK) og nú aftur í ræðu hæstv. félmrh., að úthlutun íbúðalána hefði verið í krónutali nokkru hærri árin 1960 og 1961 en hefði verið á árunum á undan, og jafnvel látið sérstaklega orð liggja að því, að búast mætti við því, að á þessu ári væri raunverulega um talsverða hækkun að ræða frá því, sem verið hefur. En það vantar allmikið í þessa lýsingu, til þess að hún gefi rétta mynd af því, sem raunverulega hefur verið að gerast. Vildu ekki þessir ræðumenn og þá alveg sérstaklega hæstv. ráðh. skýra frá því, hvað mikill hluti af útlánum á vegum húsnæðismátastjórnar árin 1960 og 1961 eru fjármunir þess eðlis, að það voru víxlalán í bönkum landsins, sem var breytt yfir í föst lán á vegum húsnæðismálastjórnar, en húsbyggjendur í landinu voru búnir að fá til sinna bygginga fyrir löngu, voru búnir að fá til sinna bygginga árið 1959 og jafnvel 1958, og nú var þessum lánum aðeins breytt í formleg lán? Hér var sannarlega ekki um lánaaukningu að ræða, heldur aðeins var hér um lánabreytingu að ræða. Það væri mjög fróðlegt að fá það upp gefið hér, hvað mikið af þessum lánum á þessum tveimur árum var þessa eðlis. En húsbyggjendur hafa sannarlega fundið, að það jukust ekki mikið lánin þeirra þrátt fyrir þessa lánabreytingu, því að svo hafði það verið í hönkum landsins allajafna, að menn höfðu fengið þar talsvert mikil lán. Hið sanna er, að þegar tillit er tekið til þessa, eru hin raunverulegu lán, sem húsnæðismálakerfið veitir úr sinum eigin sjóðum, miklum mun lægri en áður hafði verið á hverju ári. Ég vil alveg sérstaklega fara fram á það við hæstv. ráðh., að hann gefi upplýsingar um það, hve miklu þessar fjárhæðir nema, því að annars er þessi samanburður vitanlega alrangur, því að það, sem máli skiptir í þessum efnum, er, hvað húsbyggjendur í landinu hafa fengið mikið af lánum til þess að ráða við sinn húsbyggingarkostnað á hverju ári. En það var margt fleira í þessum umr., sem hér hefur komið fram, einkum hjá hv. 1. þm.. Vestf., sem ég tel svo rangt og villandi, að alveg furðu gegnir í málflutningi. Hann hefur gert það í málflutningi sínum að sérstöku atriði að bera saman stjórn húsnæðismálanna og hinn opinbera stuðning við þau á tímum vinstri stjórnarinnar og á tímum núv. ríkisstj. Og hann hefur jafnvel farið í slíkan útreikning að reikna það út, að meðaltalslán, sem veitt hafi verið árin 1955 og 1955, hafi verið hærri en meðaltalslán, sem veitt voru aftur á árunum 1957, 1958 og síðar. Þó hafa þessi meðaltalslán enn verið að minnka - hann gat þess auðvitað ekki - í tíð núv. hæstv. ríkisstj. Auðvitað segja þessi meðaltalslán ekkert um stuðning hins opinbera í sjálfu sér við húsbyggjendur í landinu. Það er vitanlega heildarlánveitingin, sem hér gildir, og svo annar aðbúnaður að húsbyggjendum í landinu í sambandi bæði við verðtagsmál, lánakjör og vaxtakjör almennt og annað þess háttar. En þetta kemur einna bezt fram í opinberum skýrslum, sem liggja fyrir um það, hvernig húsbyggjendur í landinu hafa brugðið við á hverjum tíma, hvað þeir hafa treyst sér til að leggja út í byggingar, hvað þeir hafa komizt áfram í byggingarmálum? Samkvæmt skýrslu Landsbankans, birtri í Fjármálatíðindum, sem ég hef hér við höndina, kemur í ljós, að á þessum dýrðarárum, 1955 og 1956, - sem er nú auðvitað ekki nema að hálfu leyti síðara árið, það er a.m.k. talið hálft árið til vinstri stjórnarinnar, ef á að reyna að halla eitthvað á árið, en stundum vilt nú fyrrv. ríkisstj. telja allt árið til sín, ef eitthvað er loflegt við það ár, - en hvernig var þá háttað um byggingar landsmanna? Árið 1955 er talið, að byggðar hafi verið í Reykjavík 564 íbúðir. Og árið 1956, þegar stóraukinn stuðningur frá hálfu vinstri stjórnarinnar kom við húsbyggjendur með stórauknum lánum í árslokin 1956 og ársbyrjun 1957, þá urðu byggingar 706. En svo kom vinstri stjórnin, og þá urðu byggingar í Reykjavík ekki 564, eins og þær voru árið 1955, heldur 935 og hafa aldrei orðið eins margar nokkurn tíma. Og árið á eftir, hitt ár vinstri stjórnarinnar, voru þær 845, en árið 1959 740, og síðan hafa þær farið fallandi. Það hefur aldrei verið byggt eins mikið af íbúðum í okkar landi og á árunum, sem vinstri stjórnin sat að völdum. Það votta opinberar skýrslur, og um það er ekki hægt að þrátta, og gildir það nákvæmlega sama um byggingar í Reykjavík og úti á landi. Þessar tölur ætti hv. þm.. að festa sér í minni, þegar hann ræðir þessi mál. Hv. 1. þm.. Vestf. vildi gera lítið úr því, sem gert var í þessum málum varðandi aðstoð ríkisins við húsbyggjendur með lögunum um húsnæðismálastjórn 1957. En hann hefur hlaupið yfir eitt meginatriðið, sem þar var lögfest. Þar var lögfest, eins og hér hefur verið minnzt á af öðrum í þessum umr., að húsnæðismálastjórnin skyldi fá til eignar sjóði, sem nema 118 millj. kr. Ég skil það, að hv. þm.. vill sem allra minnst tala um þennan stofnsjóð, vegna þess að hans flokkur hefur tekið til baka meginhlutann af þessu og gefið ríkismönnunum í landinu. Hann hefur tekið féð frá húsnæðismálastjórn og er nú að afhenda stórgróðamönnunum í landinn þetta. Það er eðlilegt, að hann vilji ekki tala um slíkar aðgerðir. En einmitt eitt það dýrmætasta, sem var verið að leggja grundvöll að með húsnæðismálalöggjöfinni 1957, var það að veita íbúðasjóði ríkisins þær eignir, sem gætu gefið af sér tekjur á komandi árum. Gamla veðlánakerfið var byggt upp á því, að það gat í rauninni aldrei gert neitt annað en tekið einhvers staðar eitthvað að láni og framlánað það til annarra. Það var í rauninni alltaf jafnfátækt. En með lögunum um húsnæðismálastjórn, sem sett voru 1957, var verið að leggja grundvöll að því, að húsnæðislánakerfið gæti fengið allverulegar árlegar tekjur, og vitanlega hefur komið sér vel fyrir núv. hæstv. ríkisstj. að hafa þær tekjur, m.a. til þess að lána út. En það sjá svo allir menn, að hefði þeim lögum verið framfylgt og lögunum um stóreignaskatt, stóreignaskatturinn innheimtur af stórgróðamönnunum í landinu, eins og lög stóðu til, þá hefði verið hægt að veita miklum mun meiri lán úr húsnæðislánakerfinu en gert hefur verið. En það er auðvitað fyrst og fremst Sjálfstfl. að kenna og núv. hæstv. ríkisstj., að það hefur ekki verið gert. Hv. 1. þm.. Vestf. gerir lítið úr skyldusparnaði. Um það er þó ekkert að deila, að í gegnum skyldusparnaðinn hefur húsnæðislánakerfið fengið til umráða nokkra tugi millj. kr., og þó að það þurfi að greiða út þetta fé aftur til þeirra, sem náð hafa þeim aldri, að þeir eiga kröfu á fénu aftur til baka, þá vitanlega rennur mjög mikið af þessu fé síðar meir til þess að aðstoða þessa menn við byggingar, eins og gert var ráð fyrir með uppbyggingu þessara reglna. Nei, það, sem riðið hefur baggamuninn, að nú standa þessi mál miklu erfiðari viðureignar fyrir húsbyggjendur en nokkru sinni áður, er það, að þau lán, sem nú eru veitt af húsnæðismálastjórn. eru minna virði í hlutfalli við byggingarkostnaðinn en þau hafa nokkurn tíma áður verið. Það er það, sem gerir stöðu húsbyggjenda nú verri en hún hefur nokkurn tíma áður verið. Byggingarkostnaðurinn hefur hækkað hrikalega mikið, og hann hefur raunverulega hækkað miklu meira en þær tölur gefa til kynna, sem hv. 1. þm.. Vestf. vitnaði hér í. Þar er aðeins verið að ræða um hinn beina byggingarkostnað, en vitanlega standa þessi mál þannig, að stórhækkaðir vextir leggjast umfram þetta ofan á húsbyggjendur sem mjög aukin útgjöld. En þeir verða að standa í byggingunum venjulega í nokkur ár, og hinir háu vextir, sem við búum við nú, vitanlega leggjast þarna ofan á. En núv. hæstv. ríkisstj. hefur einmitt gert það, að hún hefur stórhækkað hinn almenna byggingarkostnað og auk þess hefur hún hækkað vextina stórkostlega. Og hún meira að segja gerði þá ráðstöfun, að hún hækkaði vextina af íbúðalánunum, og nú standa ýmsir enn þá eftir með lán frá húsnæðismálastjórn og verða að borga af þeim hærri vexti en maður þarf að borga af almennum víxlum í landinu. Þetta eru vitanlega alger ókjör, en þetta hefur verið gert, og svona er þetta. Það er því vitanlega ekkert um það að villast, að málin standa þannig, að þeir, sem eru að reyna að byggja yfir sig, eiga nú í meiri vanda en þeir hafa nokkurn tíma áður átt. Það er að mínum dómi alger misskilningur hjá hv. 1. þm.. Vestf. að halda því fram, að vandi húsnæðismálanna í okkar landi verði leystur, aðeins ef um nægilega mikinn sparnað er að ræða í þjóðfélaginu eða það safnist fyrir nægilega mikið af sparifé. Reynslan hefur nú sýnt, að það tryggir ekki á nokkurn hátt, að þetta sparifé verði handbært fé fyrir þá, sem standa í húsbyggingum. Ég veit ekki annað betur en það hafi komið skýrt fram hjá bönkum landsins, að þó að þeir fengju nú nokkuð aukið sparifé, þá væru þeir ekki tilbúnir til þess að hækka kaup sín á bankavaxtabréfum hjá íbúðalánakerfinu. Nei, það leysir vitanlega ekki vandann, þó að um nokkurn frjálsan sparnað væri að ræða í landinu. Það eitt, sem getur leyst vandann í þessum efnum er að byggja upp þannig íbúðalánasjóð, að hann ráði yfir svo miklum fjármunum, að hann geti veitt lán, sem einhverju verulegu nemur af byggingarkostnaðinum. Því er það eitt aðalatriði málsins að byggja upp öflugan byggingarsjóð, sem getur veitt lán. Að skilja sjóðinn eftir fjárvana og láta hann ganga til banka eða annarra aðila og reyna að slá lán frá ári til árs, sem hann framlánar, það vitanlega skilur sjóðinn alltaf eftir í vanda, og það er hætt við því, að hlutur húsbyggjenda verði allknappur, á meðan slíkt ástand er. Ég vil líka benda á það í þessu sambandi, að það er fjarri því, að þessi frjálsi sparnaður nemi nokkuð stærri hlut í sambandi við þá fjármuni, sem íbúðalánakerfið hefur ráð yfir, en ýmsir aðrir aðilar. T.d. má benda á það, að atvinnuleysistryggingasjóður hefur tekið stóran þátt í því að lána íbúðalánakerfinu, svo að það geti aftur framlánað til húsbyggjenda í landinu. Það fer hins vegar heldur lítið fyrir skilningi hjá flokki hv. þm.. á uppbyggingu þess sjóðs. Og ég vil ætla það, að hann eigi heldur litið af því að hafa komið þeim sjóði á laggirnar. En hann hefur þó reynzt ein drýgsta stoðin fyrir húsnæðislánakerfið. Ég vil líka minnast á byggingarkostnaðinn, sem hv. 1. þm.. Vestf. hefur hér talað um að hafi hækkað um 26% frá 1958 til 1961, en ef samskonar reikningar eru lagðir til grundvallar, þá hefur byggingarkostnaðurinn ekki hækkað um 30%, eins og hv. þm., sagði, frá árinu 1956 til 1958. Sannleikurinn er sá, að sú hækkun, sem nemur um 14–15% og varð árið 1958, varð ekki fyrr en seinni part sumars eða eftir að efnahagslögin í lok maí árið 1958 voru samþykkt. Þar var því aðeins um að ræða hækkun á byggingarvörum seinni hluta árs og kaupi síðast á árinu 1958 eða síðast á tímabili vinstri stjórnarinnar. Hinn hlutann af tímabili vinstri stjórnarinnar, hálft árið 1956, allt árið 1957 og hálft árið 1958, var ekki um verðlagsbreytingar að ræða í þessum efnum.

Ef hv. þm.. leggur til grundvallar vísitölu byggingarkostnaðar í báðum tilfellum, þá er það einfalt reikningsdæmi og hann kemst að sömu niðurstöðu og ég.

Ég veit það, að verðlagsbreyting varð ekki á þessu tveggja ára tímaböl, sem vinstri stjórnin sat við völd, – frá miðju árinu 1956 til miðs ársins 1958, - þá varð ekki um neina verulega verðlagsbreytingu að ræða í þessum efnum, og því getur hv. þm.. ekki breytt. Það var aðeins þegar efnahagslögin voru samþ. í lok maímánaðar 1958, þá varð um nokkra hækkun á byggingarefni að ræða, en ekki fyrr en þá, og alls ekki þessa, sem hv. þm.. hefur fullyrt hér um. En hitt ætla ég hins vegar að liggi hér alveg ljóst fyrir, að afleiðingarnar af stefnu núv. hæstv, ríkisstj, í þessum efnum hafa komið fram í þessu, að byggingar hafa dregizt verulega saman og að lánin, sem nú eru veitt, eru minni hluti af byggingarkostnaðinum en þau hafa nokkurn tíma áður verið. Það gerir vitanlega gífurleg hækkun á byggingarkostnaði og mikil hækkun á vöxtum. Það er þetta, sem ræður hér úrslitum. Ég vildi láta þessi atriði koma hér fram í tilefni af því, sem hér hefur verið sagt, en skal svo ekki orðlengja um þetta frekar. En ég vildi mjög mælast til þess, að hæstv. ráðh. sæi sér fært að upplýsa það, hve mikill hluti af lánveitingum húsnæðismálastjórnar 1960 og 1961 var þess eðlis, að verið var að breyta gömlum bankalánum, sem húsbyggjendur höfðu, og nú voru aðeins færð yfir til húsnæðismálastjórnar.

Flm. (Jón Skaftason) Hæstv. forseti. Ég hygg, að flestir hv. þdm., sem voru hér í deildinni, þegar hv. 1. þm.. Vestf. flutti sína síðari ræðu áðan, geti verið mér sammála um, að hann var allmjög hógværari í orðum og ályktunum en hann var í þeirri frumræðu, sem hann flutti um þetta sama mál, og tel ég það ljósan vott um, að ýmislegt, sem hann sagði í fyrri ræðu sinni, hefði hann betur látið ósagt, og skal ég ekki ræða frekar um það núna. En til viðbótar þeirri staðhæfingu minni áðan í frumræðu og eins þeim orðum, sem er að finna í grg, um, að löggjöfin frá 1957 um húsnæðismálastofnun ríkisins hafi verið merkasta sporið, sem stigið hafi verið á þessu sviði, síðan efnt var til almenns, opinbers veðlánakerfis til húsbygginga hér á landi, vil ég aðeins nefna eftirfarandi: Ég hef hér skýrslu fyrir framan mig um tekjur byggingarsjóðs ríkisins, sem nær til áranna 1959-61. Á árinu 1959 hefur það gerzt, að veðlánakerfið og byggingarsjóðurinn hafa fengið tekjur af þeim þrem nýju tekjustofnum, sem lagðir voru kerfinu til með löggjöfinni frá 1957, er námu samtals 26.3 millj. kr. Ég gat um það í upphafi, að samkvæmt áætlun sjóðsstjórnar a sínum tíma hefði verið gert ráð fyrir, að um 40 millj. kr. tekjur mundu fást til byggingarsjóðsins á hverju ári. 26.3 millj. kr. af 40 millj. kr. eru um 2/3 hlutar af heildartekjum sjóðsins. Það er þetta atriði, sem ég á við og ég undirstrikaði sérstaklega í ræðu minni hér áðan, þegar ég tala um, að merkasta skrefið á þessu sviði hafi verið stigið með setningu laganna frá 1957. Og ég hygg, að það sé erfitt að mótmæla því með nokkrum rökum, að löggjöf, sem tryggir lánasjóðnum um 2/3 hluta þeirra tekna, sem hann hefur, marki ekki spor og tímamót í þeim málum. Ég tel því, að um þetta atriði þurfi ég ekki að deila við hv. 1. þm.. Vestf. frekar. En það er annað atriði, sem mig langar til að koma lítillega að og hæstv. félmrh. gaf mér tilefni til að fara örlítið inn á með þeim fáu orðum, sem hann sagði áðan. Ég sé, að ráðh. er farinn úr salnum, þannig að þessi orð mín ná ekki til hans a.m.k. að sinni, en hæstv. ráðh, vildi halda því fram, að þær tölur um útlán úr byggingarsjóðnum, sem er að finna á bls. 2 í frv. og ná til áranna 1957–61, séu dálítið blekkjandi upp settar. Þessu vil ég algerlega mótmæla. Við samanburð á útlánum byggingarsjóðsins frá ári til árs er nauðsynlegt, að sömu reglunni sé fylgt, og þá er um tvær reglur að ræða: annars vegar að miða við afgreiðslu lána hjá húsnæðismálastjórninni sjálfri eða miða við afgreiðslu lána, þegar þau eru greidd út úr veðdeild Landsbankans. Ég hef í þeim dæmum, sem ég hef nefnt hér í grg., fylgt síðari reglunni. Tölurnar, sem þar eru nefndar, eru byggðar á heildarlánum afgreiddum frá veðdeild Landsbankans á þessum árum. Þegar því hæstv. ráðh. er að láta liggja að því hér í ræðu sinni áðan, að við þau útlán, sem átt hafi sér stað á árunum 1960 og 1961, megi bæta að mér skildist um 20 millj. kr. hvort áranna, þá er hann að rugla þá uppsetningu á dæminu, sem ég hef hér fylgt, og gera allan samanburð rangan, því að þá miðar ráðh, við afgreiðslu á lánaumsóknum hjá húsnæðismálastofnun ríkisins. hað er t.d. augljóst um þá lánveitingu, sem nú var verið að afgreiða hjá húsnæðismálastofnuninni og hæstv, ráðh. telur hafa numið um 20 millj. kr., að sumt af þeim lánum, ef byggja má á fyrri reynslu í þessum efnum, kemur ekki til afgreiðstu frá bankanum fyrr en á næsta ári. Í heildarlánsfjárhæð ársins 1960, eins og hún kemur fram í grg. hjá mér, er nokkur fjárhæð af lánum, sem afgreidd voru hjá húsnæðismálastjórninni á árinu 1959, og eins er í tölunni 1961 nokkur hluti lána, sem afgreidd voru hjá húsnæðismálastjórninni 1960. Það er því alveg rétt, sem ég hef sagt og haldið fram, bæði í ræðum mínum áðan og eins í grg., að útlán þessara ára hafa sannanlega numið þeim fjárhæðum, sem þar eru nefndar. Það skal að vísu viðurkennt, að sennilega mun talan 1961 eitthvað hækka, vegna þess að sennilega verði eitthvað afgreitt af lánum frá veðdeildinni vegna síðustu úthlutunar nú fyrir áramót, en það verður, ef að líkum lætur, ekki mjög stór upphæð, sem kemur þar til viðbótar. Hæstv. ráðh. vildi einnig halda því fram, að ástandið í lánamálum húsbyggjenda hefði oft verið verra en það er núna. Um þessa staðhæfingu hans vil ég ekki fullyrða neitt afdráttarlaust nú, þó að ég dragi réttmæti hennar mjög í efa. Í grg. með frv. okkar framsóknarmanna er getið um það, að þann 15. ágúst s.l. hafi um 1557 óafgreiddar lánsbeiðnir legið hjá húsnæðismálastofnuninni. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað fengið, hefur sú tala hækkað nokkuð verulega fram til þessa tíma. Því sagði ég í frumræðu minni áðan, að hjá húsnæðismálastofnuninni lægju núna fast að 2000 lánaumsóknir, sem ekkert væri búið að sinna eða að mjög óverulegu leyti. Ég held, að ég megi fullyrða, að síðan löggjöfin var sett 1957, hafi ekki verið stærri hali lánsumsókna hjá húsnæðismálastofnuninni en núna. Ég held, að ég megi fullyrða það. En auk þess kemur svo margt fleira til, sem dekkir myndina enn meira og hv. síðasti ræðumaður vék einnig að. Það eru svo fjöldamörg önnur atriði, sem áhrif hafa á aðstöðu manna til að byggja sómasamlegar íbúðir yfir sig, heldur en þau fjárráð, sem byggingarsjóðurinn einn hefur. Að sjálfsögðu hefur allt verðlag í landinu útslitaáhrif í þessum efnum, og ég hygg, að um það þurfi ekki að deila, að byggingarkostnaður hafi aldrei verið jafnhár og nú er. Hæstv. ráðh. nefndi tölur úr grg. minni sem dæmi um hækkun byggingarkostnaðar. Hann sagði, að húsbyggingarvísitalan hefði verið 1079 stig 1957, en 1418 stig 1961. En eftir gengisfellinguna í ágúst s.l. hækkar þessi vísitala úr 1418 stigum í 1562, þannig að ef hann hefði tekið þá hækkun með í reikninginn, þá hefði hann fengið prósentuhækkunina töluvert meiri en hann nefndi áðan. Ég skal ekki lengja þessar umr. meira. En ég tel, að það hljóti öllum að vera ljóst og raunar ekki umdeild sú þörf, sem er á því, að þarna sé myndarlega gripið á málum og ríkisvaldið beiti sér fyrir aðgerðum, er kynnu að létta húsbyggjendum byggingaraðgerðir sínar. Það er ekki farið fram á mikið með þessu frv. í raun og veru. Það er aðeins farið fram á það, að ríkisvaldið færi þá opinberu lánaaðstoð í sama horf og hún var ákveðin með löggjöfinni frá 1955. Það er farið fram á það að hækka lánsupphæðina um helming, til samræmis við þá hækkun á byggingarkostnaði, sem á þessu tímabili hefur orðið, og aðrar þær aðstæður í þjóðfélaginu, sem verka á byggingarkostnaðinn beint og óbeint.



Þessar umr. hafa að mínu áliti verið með nokkuð einkennilegum hætti. Efni frv., sem liggur fyrir til umr., er einungis um það að hækka lánsupphæð húsnæðismálastofnunarinnar svo, að lánsupphæðin að verðgildi verði nokkuð álíka og fyrir 5-6 árum. Auðvitað hefði verið eðlilegt, að málsvari ríkisstjórnarflokkanna eða hæstv. félmrh. t.d., sem kom honum til aðstoðar í umr., hefði lýst yfir afstöðu sinni til þessa máls, hvort ríkisstj.flokkarnir féllust á, að það væri ástæða til að breyta þessari krónutölu lánsupphæðanna eða hvort það væri ástæðulaust.

Ég sagði, að ég væri sammála.

Og þýðir það þá, að það sé yfirlýsing frá ríkisstjórnarflokkunum um, að þeir samþykki frv.?

Það er mín yfirlýsing.

Já, það getur nú verið endasleppt, því að það er ekki víst, að maðurinn verði á þingi, þegar hendurnar verða réttar upp. En ef það þýddi afstöðu flokksins, þá hefði það eitthvert gildi. Það hefur komið fyrir áður hér, að menn hafa talað fyrir hönd skynseminnar, en ekki fyrir hönd flokksins, - einmitt einn flokksbróðir þessa hv. þm.., - og það er kannske þannig, sem þetta er núna og það hafi litla þýðingu. Það liggur þá allt enn á óljósu um það, hvort Sjálfstfl. og Alþfl., þrátt fyrir þessar löngu umr., ætla að vera með þessu frv. eða ekki. Það þýðir hækkun á krónutölu um 100%, en er aðeins lagfæring, til þess að lánsupphæð á íbúð hafi nokkurn veginn sama gildi og fyrir 5–6 árum. og hafa þessir hv. þm.. þó gert heldur lítið úr því, hvaða aðstoð húsbyggjendur hafi fyrir 5–6 árum fengið til sinna mála. Hv. 1. þm.. Vestf. (ÞK) hefur farið svo öfugt fram á völlinn í þessum umr., að ég get ekki að því gert, að hann minnti mig á lýsingu Vatnsdælu, þar sem Vatnsdals-Ljót fór fram á völlinn heldur ófrýnileg með höfuðið milli fóta og gekk aftur á bak. Og hér var sannarlega líkt að farið. Allt öfugt, ekkert um nútíð eða framtíð, allt saman horfði aftur. Og það, sem hv. þm. færðist í fang, var í raun og veru það að sanna, að húsnæðismálalöggjöfin frá 1957 væri hin ómerkilegasta á allan hátt og aldrei hefði húsnæðismálum verið verr komið í okkar landi en einmitt eftir að hún var sett. Og allur hans málflutningur miðaðist við að sanna þessi öfugmæli. Mér finnst því ekki að furða, þó að manni komi Vatnsdals-Ljót í hug. En það er kannske nokkurs virði að ganga þá úr skugga um, hvað það var, fara yfir það í heild, sem gerðist með lagasetningunni um húsnæðismál 1957. Og það var þá í fyrsta lagi þetta, eins og hér hefur verið sagt, að byggingarsjóður ríkisins fékk til eignarumráða 118.2 millj. kr. Þetta var hans stofnfé, sem samkvæmt áætlun sérfróðra manna var talið að mundi með ávöxtun vera orðið að 300 millj. kr. í árslok 1966 eða að 10 árum liðnum. Og þá kemur að því, hvaða árlegar tekjur byggingarsjóðurinn átti að fá, og skal ég fara yfir það nú í heild. Það var þá í fyrsta lagi, að 1 % álag skyldi lagt á tekjuskatt og eignarskatt með stríðsgróðaskattinum, sem þá var innheimtur, og á tolltekjur ríkisins samkvæmt tollskrá, og var talið, að þessi tekjuliður gæfi 4–5 millj. kr. á ári. Í öðru lagi voru það svo afborganir og vextir af lánum, sem veitt höfðu verið og veitt verða af framlögum ríkisins til útrýmingar heilsuspölandi húsnæði. Tekjurnar af því fé áttu að renna inn í byggingarsjóðinn sem hans árlegu tekjur. Í þriðja lagi var svo lántökugjald af lánum, sem húsnæðismálastjórnin veitir, svo og vaxtatekjur þeirra lána, en þetta lántökugjald nemur 1% af lánsupphæðinni á hverjum tíma. Í fjórða lagi kemur til árlegra tekna byggingarsjóðsins höfuðstóll og vaxtafé, sem fallið er í gjalddaga, ef þess er ekki vitjað innan 20 ára. En það skal játað, að litlar líkur voru til, að sá póstur gæfi neitt verulegt fé og e.t.v. ekkert. Samhvæmt 4. gr. er svo gert ráð fyrir, að áfram starfi undir stjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbankans veðlánakerfi til íbúðabygginga, og var það byggt á tögunum frá 1955. Veðdeild Landsbankans var heimilað samkv. þessari löggjöf að gefa út bankavaxtabréf í þessu skyni, og mega þau nema allt að 100 millj. kr. á ári í næstu 10 ár. Þessi vaxtabréf skulu vera þannig, að annar hlutinn, A-flokkur, verði með föstum afborgunum og vöxtum, vextirnir 7%, en lánstími þeirra allt að 25 ár. Nú er búið að gera eina breytingu þarna á, og það er að hækka vextina úr 7% í 8%, og hafði maður þó heldur samvizkubit af því, að vaxtafóturinn væri þarna fullhátt settur. En hann var eins og í löggjöfinni frá 1955. Hinn hlutinn, B-flokkur, má vera allt að 50 millj. kr. á ári og skal vera með vísitölukjörum, þannig að afborganir og greiðsla afborgana og vaxta séu bundnar vísitölu framfærslukostnaðar. Þetta voru ákvæði, sem voru mjög svipuð ákvæðum laganna um hið almenna veðlánakerfi frá 1955 og var haldið áfram í löggjöfinni. Það skal tekið skýrt fram, að þessi liður með vaxtabréfasöluna var ekki nýmæli í lögunum. Í framsöguræðu minni, þegar ég lagði frv. fyrir á sínum tíma, gat ég þess enn fremur, sem nú skal greina, með leyfi hæstv. forseta, og sagði þá: „Til þess nú að glöggva sig betur á því, hvaða fjármagn á nú að fara til húsnæðismálanna, móts við það, sem áður fór til sömu verkefna, er rétt að minna á það til viðbótar, að framlag til verkamannabústaða hefur nú verið tvöfaldað, er nú rétt við 4 millj., en var áður innan við 2. Komi sama framlag frá sveitarfélögunum, eins og lögin um verkamannabústaði gera ráð fyrir, þá gæti sú byggingarstarfsemi, sem fram færi fyrir þetta fé, numið 8 millj. kr. Auk þess útvegar svo ríkissjóður aðrar 8 millj. kr. á þessu ári til byggingar verkamannabústaða, og hefur það fé þegar verið tryggt. Til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði, sem nú er á fjárlögum 4 millj. kr., eru nú 5 millj. í þessu skyni af fjárveitingu fyrri ára liggjandi fyrir. Þetta fé verður því aðeins greitt af hendi samkvæmt lagaákvæðum, að sveitarfélögin leggi fram jafnmikið fé á móti, og verður því unnt að verja allt að 18 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði, ef sveitar- og bæjarfélög leggja mótframlög á móti því fé, sem nú er til á þessa árs fjárlögum ásamt með geymslufé. Það er margfalt hærri upphæð en nokkru sinni áður hefur verið lögð fram í því skyni að útrýma heilsuspillandi húsnæði á einu ári. Ef þessar tölur eru hins vegar teknar án mótframlaga bæjanna, er hér samt um að ræða 33 millj. kr. af nýju fé á árinu 1957 til húsnæðismála.“ Þá er það þriðji kaflinn, um skyldusparnaðinn. Ég skal aðeins endurtaka það, sem ég áðan sagði, að það var áætlun gerð af hagstofunni um, að tekjurnar gætu orðið 15–16 millj. kr. á ári af þeim lið, og hæstv. félmrh., sem hér talaði áðan, staðfesti, að áætlunin hefði fyrstu árin fyllilega staðizt. Það vissi ég líka vel og fullyrti það hér áðan, því að fyrstu árin hefða tekjurnar orðið ekki 15–16 millj., heldur 20 millj. kr. á ári, sagði einmitt Emil Jónsson, hæstv. félmrh. Hitt var svo ekki torskilið, að þegar lánstími unga fólksins á sparnaðarfénu væri útrunninn, kæmi að gjalddaga og þá þyrfti að gera nýjar ráðstafanir til þess að afla byggingarsjóði ríkisins tekna í staðinn fyrir þennan tekjustofn, sem ríkið yrði þá að fara að skila aftur. Með lögunum frá 1957 var þannig gerð veruleg breyting um nýja tekjuöflun til byggingarmálanna og aukin fjárframlög, bæði til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis og til verkamannabústaða, og veit ég ekki til, að ráðstafanir hafi verið gerðar í því skyni síðar þrátt fyrir aukna dýrtíð. Hér hélt hæstv. ráðh., þegar hann kom hv. 1. þm.. Vestf. til aðstoðar, því fram, að upphæðirnar, sem nú væru lánaðar í gegnum byggingarsjóð ríkisins, húsnæðismálastofnunina, næmu allt að 70 millj. kr. á árunum 1960 og 1961. En það var sannarlega ástæða til þess að spyrja um það, sem hv. þm.. Lúðvík Jósefsson sagði hér áðan, 4. þm.. Austf., hvað mikið af því fé séu víxlar, sem búið var að lána einstaklingum í sparisjóðum og bönkum úti um land og þetta fólk þurfti að fá umfram 100 þús. kr. upphæðina hjá húsnæðismálastofnuninni, en tekst nú, að mér skilst, af þeirri 100 þús. kr. upphæð, sem þeir geta fengið til húsnæðismála. Það eru engin ný lán, það er breyting á lánum. Ég játa, að það er til hagræðis að fá breytt víxillánunum í sparisjóðum og bönkum í lán til lengri tíma, en það þrengir möguleikana til lána hjá húsnæðismálastofnuninni að öðru leyti og er þannig að því leyti bjarnargreiði. En ég spyr: Hvað á þessi þagmælska að þýða? Því koma ekki hæstv. félmrh. og aðrir talsmenn ríkisstjórnarflokkanna fram með upplýsingar um það, hvaða nýir tekjustofnar hafa verið lagðir til húsnæðismálastofnun ríkisins og byggingarsjóði ríkisins á síðustu 2–3 árum, sem núverandi stjórnarflokkar hafa farið með völd? Hvers vegna þegja þeir um þetta? Hvaða nýtt fé hefur verið lagt fram? Það er allt of mikil þagmælska eftir langar umr, að þegja um þetta. En ég slæ því föstu, að ef andi þessa frv. nær samþykki, sem er sá, að hámarksupphæðir lána hjá húsnæðismálastofnun ríkisins verði með sama verðgildi og fyrir 5–6 árum, en þá var upphæðin 100 þús. kr. og þyrfti því nú að verða eigi minni en 200 þús. kr., - og sjá allir, að það er frekar of lágt en of hátt, en í samræmi við þær heildartekjur, sem húsnæðismálastofnuninni voru hins vegar tryggðar með húsnæðismálalöggjöfinni 1957, sem voru um 40–44 millj. kr. á ári, - þá þyrfti húsnæðismálastofnunin nú að hafa 80–88 millj. kr. Hefur hún það? Hefur henni verið tryggt það? Ef henni hefur ekki verið tryggt það, þá er hún verr fær til þess að gegna hlutverki sínu nú en áður var. Og það þarf ekkert að fara í neinar grafgötur með það. Henni hefur ekki verið séð fyrir slíku fé, að hún hafi nú 80-88 millj. kr. til umráða, og hún hefur haldið sér við það þrátt fyrir tvennar gengislækkanir og sívaxandi dýrtíð og aukningu byggingarkostnaðar, að þá hefur húsbyggjandinn enn þá orðið að sætta sig við að fá 100 þús. kr. upphæð til byggingar sinnar íbúðar, sem kostar nú eigi undir 500 þús. kr., meðalíbúð. Og þessi aðstoð hefur farið síminnkandi. Þess vegna held ég, að það sé rangt hjá hæstv. ráðh., þegar hann sagði, að fullyrðing mín um það, að húsnæðismálin hefðu aldrei í meira efni komizt en nú og hefðu aldrei staðið verr, félli um sig sjálfa. Ég held, að hún standi þrátt fyrir fullyrðingu ráðh. Húsbyggjandinn á Íslandi hefur aldrei átt í eins miklum örðugleikum og nú, og það kemur fram í því, að færri og færri geta ráðizt í að byggja yfir sig, og er það alveg augljóst mál, þegar á það er litið, að hann fær nú aðeins þá sömu krónutölu og hann átti kost á fyrir 5–6 árum, en byggingarkostnaðurinn hefur stórkostlega aukizt. Vanefni húsnæðismálastofnunarinnar sjálfrar eru svo augljós af þessum staðreyndum, að það hefur dregið úr byggingum, en þrátt fyrir fækkun umsókna liggja nú fyrir um 2000 umsóknir óafgreiddar, og upphæðin er, eins og ég sagði fyrr í umr. í dag, aðeins hálf eða knapplega hálf að verðgildi á við það, sem lánsupphæðin var fyrir 5–6 árum. Hér er því úr ærnu að bæta fyrir hæstv. ríkisstjórnarflokka, ef þeir ætla að tefla mönnum sínum fram til þess að gorta af því, sem þeir hefðu gert fyrir húsnæðismálin í landinu.