Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr: og félmn. hefur haft þetta frv. til athugunar, og er n. sammála að mæla með, að frv. verði samþ. Frv. er í síðari d. Heilbr.- og félmn. Ed. leitaði umsagnar nokkurra aðila um frv., og allar þær umsagnir, sem bárust, mæltu með því, að frv. yrði samþykkt. Alþ. samþykkti þáltill. 8. marz 1967, þar sem skorað var á ríkisstj. að undirbúa löggjöf um öryrkjaheimili og endurhæfingarstöðvar. Síðar á því ári fól félmrh. Öryrkjabandalagi Íslands að semja drög að frv. til l. um öryrkjaheimili og endurhæfingarstöðvar, og við samningu þess frv. var höfð hliðsjón af tillögum Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um atvinnuþjálfun fatlaðra manna. Eins og fram kemur í aths. fyrir frv. þessu, eru engin lög hér á landi um endurhæfingu fólks, sem er með skerta starfshæfni, en þó má minna á það, að mikið og merkilegt starf hefur verið unnið af hinum ýmsu félagasamtökum, og ríkisvaldið hefur stutt að því beint og óbeint á undanförnum árum. En það er hér sem annars staðar mikil þörf fyrir löggjöf í þessu efni, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, því að það er talið, að rúmlega 5% fullorðins fólks sé með skerta starfsorku og þarf því sannarlega á endurhæfingu að halda. Það eru miklir fjármunir, sem hægt er að stuðla að, fyrir utan það, að fólk, sem er með skerta starfsorku, þarf auðvitað aðstoðar við, til þess að það geti haldið áfram að vera raunverulegir þátttakendur í að skapa verðmæti í sínu landi. Þetta frv. gerir því ráð fyrir að lögfesta endurhæfingu, og ég þarf ekki að fara um það fleiri orðum. Ég hygg, að allir séu sammála um nauðsyn þess að setja slíka löggjöf.

forseti (MÁM): Mér hefur borizt svo hljóðandi bréf: „Þar sem Emil Jónsson utanrrh., 3. þm. Reykn., er farinn til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi næstu vikur, leyfi ég mér samkv. beiðni hans og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, Ragnar Guðleifsson kennari, taki sæti á Alþingi í fjarveru hans. Gylfi Þ. Gíslason, formaður þingflokks Alþýðuflokksins. Til forseta neðri deildar Alþingis.“ Kjörbréf Ragnars Guðleifssonar kennara, 1. varaþm. Alþfl. í Reykjaneskjördæmi, hefur áður verið rannsakað og tekur hann því sæti í hv. d. og er boðinn velkominn.

Frsm. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. með því frv., sem hér er til umr., er það flutt af fjhn. þessarar hv. d. samkv. beiðni hæstv. fjmrh. Í upphafi grg. segir, að einstakir fjhnm. hafi óbundnar hendur um afstöðu til málsins, og þar sem n. hafi ekki fjallað um efni frv., þá sé gert ráð fyrir því, að málið gangi til n. með venjulegum hætti til athugunar, eftir að 1. umr. er lokið. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð mín fleiri, en hæstv. fjmrh. mun gera hv. þd. grein fyrir efni frv.

Fjmrh. (Magnús Jónsson) : Herra forseti. Eins og hv. frsm. fjhn. gat hér um réttilega, flytur n. þetta frv. eftir minni ósk, og vil ég í fyrsta lagi þakka það, að n. skuli hafa fallizt á að flytja frv. með þessum hætti, og í öðru lagi vil ég gera nokkra grein fyrir því, áður en ég vík að efnisatriðum málsins, hvernig þetta mál er til komið og hvernig stendur á, að hv. fjhn. hefur verið beðin að flytja málið, en það ekki lagt fram sem stjfrv. Svo sem segir í grg. frv., sem því fylgdi frá rn., var snemma á árinu 1969 skipuð nefnd embættismanna til þess að gera till. um skattalega aðstöðu fyrirtækja hér á landi fyrst og fremst með tilliti til hugsanlegrar aðildar að EFTA og einnig með önnur sjónarmið í huga, sem ég mun nánar víkja að á eftir. Hér var, eins og ég gat um, um embættismannanefnd að ræða eingöngu, en í n. áttu sæti þeir Árni Vilhjálmsson prófessor, dr. Gísli Blöndal hagsýslustjóri, dr. Jóhannes Nordal bankastjóri, Sigurbjörn Þorbjörnsson ríkisskattstjóri og Jón Sigurðsson ráðuneytisstjóri í fjmrn. sem var formaður n. Ástæðan til þess, að hér var skipuð embættismannanefnd til að fjalla um þetta mál og gera um það till., er fyrst og fremst sú, að hér er um mjög hátæknileg vandamál að ræða, sem ég geri ráð fyrir, að hv. þm. sé ljóst, þegar þeir athuga það frv., sem hér liggur fyrir, sem er mjög flókið í útfærslu. Hins vegar var það að sjálfsögðu pólitísk ákvörðun, eftir hvaða meginstefnumiðum skyldi unnið, en engir sérstakir fulltrúar frá stjórnmálaflokkum og þá heldur ekki frá stjórnarflokkunum voru settir í þessa n. Það var því ekki nema eðlilegt, að eftir að n. hafði skilað þessu frv., - en að vísu er ekki heldur nema hluti af verkefni hennar leyst með því, - þá vildu menn fá nokkurt svigrúm til þess í stjórnarflokkunum og raunar fyrst og fremst í ríkisstj. sjálfri til að átta sig á málinu og gera sér grein fyrir því, hvort það væri í öllum efnum hentugasta úrlausnin á þeim vanda, sem n. hafði verið ætlað að leysa, en að sjálfsögðu var það í upphafi ákvörðun ríkisstj., að hverju skyldi stefnt með frv. Menn töldu sem sagt ekki nægilegt svigrúm til að kanna það til hlítar, hvort n. hefði útfært þetta verkefni með þeim hætti, að ríkisstj. væri í fyrsta lagi sammála um það, að frv. skyldi lögfest með þessum hætti, og í annan stað, sem að sjálfsögðu var ekki minna atriði, að stjórnarflokkarnir hefðu kannað málið svo rækilega, að þeir hefðu gert það upp við sig, að þeir vildu standa að samþykkt frv., sem var efnislega útfært á þennan hátt. Því var að vonum ekki grundvöllur til þess að leggja frv. fram á þessu stigi sem stjfrv. Nú munu menn væntanlega þá spyrja: „Af hverju var frv. lagt fram engu að síður?“ Og ég get hér lýst yfir því, að það var mín skoðun, fyrst og fremst, að það væri brýn nauðsyn, og var það í samráði við nm., til að fá viðbrögð við frv. fyrst og fremst á Alþ. og einnig frá ýmsum öðrum aðilum í þjóðfélaginu, og mér fannst það eðlilegra mál, að frv. væri lagt fyrir Alþ. og umr. hæfust um það, eftir að það hefði gerzt, en að væri farið að senda frv. út hinum og öðrum aðilum, áður en Alþ. hefði fengið að sjá það. Þetta er því ástæðan til þess, að frv. var flutt með þessum hætti. Það er ekki flutt sem stjfrv. og ekki yfirlýsing um það, að ríkisstj. standi að því endanlega nákvæmlega á þann hátt eins og það liggur fyrir. En ég tel rétt, að það komi fram hér, að ég álít, eftir að hafa kynnt mér þetta mál að sjálfsögðu nokkuð ítarlega, að í meginefnum sé náð þeim tilgangi, sem til var stofnað í upphafi með skipun n., og því ber að líta á þetta frv. í meginefnum sem skoðun mína á því um leið, hvernig eigi að leysa þetta vandamál. Það merkir ekki það, að ég telji ekki fært að fallast á einhverjar breyt. á frv., en ég legg á það áherzlu, sem ég gerði í upphafi, að hér er um mjög flókið mál að ræða og einnig flókið að því leyti til, að hvert atriði málsins er í rauninni öðru tengt, þannig að eins og menn munu vafalaust komast að raun um við nánari athugun, þá leiðir breyting á einu atriði af sér, að það getur verið óumflýjanlegt að breyta þá jafnvel þeim megingrundvelli, sem frv. hvílir á, þó að alltaf sé hægt að hugsa sér minni háttar breytingar. Þetta er í stuttu máli sagt orsök þess, að frv. ber nú að með þessum hætti, en er ekki lagt fram sem stjórnarfrv. En ég tek það einnig fram, að það liggur heldur ekkert fyrir um það, að um frv. sé ágreiningur í ríkisstj., heldur eingöngu, eins og ég sagði áðan, að tóm hefur ekki unnizt til þess, að menn gætu kynnt sér frv. ítarlega og gert upp hug sinn um það, hvort það nákvæmlega túlkaði stefnu, sem menn teldu rétt að fylgja í þessum efnum eða ekki. Ég skal þá víkja að því meginstefnumarki, sem sett var þeirri n., sem vann að frv., en það er að sjálfsögðu pólitísk ákvörðun, sem þar kemur til, og hið pólitíska mat á því, að hverju eigi að stefna með þessum skattalagabreytingum. Það er komizt svo að orði í því erindisbréfi, sem ég setti n. á sínum tíma, að n. bæri að kanna og gera till. um skattalega aðstöðu fyrirtækja hér á landi með tilliti til hugsanlegrar aðildar að EFTA. Sérstaklega er n. falið að kanna leiðir til að örva myndun eigin fjármagns í fyrirtækjum, auðvelda samruna þeirra og jafnvel tryggja, að fjármagn leiti ekki út úr fyrirtækjunum í öðru formi en hæfilegum arðgreiðslum. Þetta er viðfangsefnið, sem n. var fólgið. Það þótti nauðsynlegt að hafa hér þá samsetningu n., sem ég gerði grein fyrir áðan, og m. a. að tengja Seðlabankann við athugun málsins, vegna þess að hér er um mjög víðtækt efnahagslegt og fjárhagslegt markmið að ræða og sömuleiðis vegna þess að af hálfu Seðlabankans hafði farið fram sérstök athugun á því og m. a. einn nm. unnið að þeirri athugun, hvaða ráðstafanir þyrfti að gera til að auðvelda samruna fyrirtækja og hvaða ráðstafanir þyrfti að gera til þess að koma á eðlilegri verðbréfasölu í landinu og stofnun kaupþings. En allt er þetta veigamikill þáttur í þessum málum. Þegar n. var skipuð, var það ekki endanlega ljóst, hvort Íslendingar yrðu aðilar að EFTA, en það þótti hins vegar sýnilegt, að allt stefndi í þá átt fyrr eða síðar, og þess vegna þótti rétt að hefjast þá þegar handa um það, sem auðvitað er grundvallaratriði fyrir atvinnureksturinn, að hann hafi einnig skattalega séð jafnréttisaðstöðu á við fyrirtæki í EFTA-löndum. Þetta, hygg ég, að muni ekki verða ágreiningur um, enda hefur það komið fram og kom fram í sambandi við umr. um aðild að EFTA, að hér væru skattabyrði félaga með þeim hætti og fyrirtækja, að þegar af þeirri ástæðu er ekki búið að tryggja þeim nægilegan starfsgrundvöll og samkeppnisaðstöðu gagnvart fyrirtækjum EFTA-landa. Það var því grundvallaratriði í málinu, að það yrði skoðað út frá þessum sjónarhóli og breytingar gerðar, ef ástæða þætti til að jafna hér metin, og atvinnurekendum og þá ekki hvað sízt iðnrekendum var gefin yfirlýsing um það af hálfu ríkisstj., að þessi endurskoðun skattalaga og breytingar, sem af því leiddi, skyldu fara fram og verða lögfestar. Það er öllum kunnara en frá þurfi að segja, að það hefur verið mikið vandamál hér í atvinnurekstri, hve lítið eigið fjármagn hefur verið í fyrirtækjum. Það á sér að sjálfsögðu margar orsakir, en oft verið haldið fram, að það væru fyrst og fremst skattalegar forsendur, sem hér væru til hindrunar. Nú er það að vísu ekki svo, að skattarnir séu eins afgerandi í því efni og menn oft hafa haldið, en þeir eiga þó sinn veigamikla þátt í að hindra þessa eigin fjármyndun, og það er að sjálfsögðu hin brýnasta nauðsyn, sem ég hygg naumast, að menn greini á um, að fundin verði leið til þess að leiða eigið fjármagn í ríkari mæli inn í fyrirtækin. Þá er einnig eitt vandkvæði, sem snertir í rauninni EFTA-aðild, og er einn þáttur í viðfangsefni n., þ. e. að auðvelda samruna fyrirtækja, en það hefur a. m. k. verið talið svo, að skattalögin íslenzku hindruðu það mjög, að hin smærri fyrirtæki gætu sameinazt að einhverju eða öllu leyti, en gera má ráð fyrir því og raunar ljóst, að til þess að samkeppnisaðstaða fyrirtækja hér á landi batni, þá verður nauðsynlegt að stefna að meiri samvinnu og samruna fyrirtækja en verið hefur. Loks leiðir það af eðli málsins, að ef á að veita fyrirtækjum stórbætta aðstöðu til eigin fjármyndunar og til uppbyggingar og veita þeim skattfríðindi, þá að sjálfsögðu verður um leið að gera ráðstafanir til þess að tryggja það, að fjármagn leiti ekki út úr fyrirtækjunum í öðru formi en í hæfilegum arðgreiðslum. Þessa hlýtur þjóðfélagið að gera kröfu til, því að vitanlega er hin bætta aðstaða fyrirtækjanna ekki hugsuð til þess, að einn né neinn geti óeðlilega hagnazt af því, sem stendur að atvinnurekstrinum, heldur er þetta gert með hagsmuni þjóðfélagsins sjálfs fyrir augum til þess að efla atvinnureksturinn og þar með bæta lífskjör alls almennings í landinu. Í sambandi við þetta viðfangsefni er svo framhaldið eðlilega það, að það verði lagður grundvöllur að því, að hér verði hægt að koma upp eðlilegri verðbréfasölu, verðbréfamarkaði og kaupþingi, þar sem verzlað sé með hlutabréf og verðbréf, svo sem gerist í þeim löndum, þar sem atvinnulífið er orðið þróað, þannig að fólk finni hvöt hjá sér til þess að leggja fjármagn sitt í vaxandi mæli í uppbyggingu atvinnurekstrar í landinu i formi eigin fjármagns. Þær till., sem nú liggja fyrir í þessu frv., fjalla um meginefni þessa viðfangsefnis, sem hér er um að ræða, og mun ég gera nánari grein fyrir þeim síðar, en legg á það áherzlu strax í byrjun, að með till. er út af fyrir sig ekki haggað þeim reglum, sem nú gilda um skattálagningu, þ. e. a. s. hvað varðar skattstiga. Þeim er ekki breytt né heldur er breytt hlutföllum milli einstöku félagsforma, ef svo má segja. Á ég þar við samvinnufélög og önnur hlutafélög og einkaaðila. Það eru ekki gerðar breytingar í því efni að öðru leyti en því, að eitt félagsform er fellt niður, en það eru sameignarfélög, sem gert er ráð fyrir, að ekki verði viðurkennd sem skattaðilar, og mun ég koma nánar að því, af hvaða ástæðu það er. Svo sem ég gat um, að hefði verið í erindisbréfi n., átti hún fyrst og fremst að hafa það sem meginsjónarmið, að till. beindust í þá átt, að skattlagning félaga og fyrirtækja yrði sambærileg við það, sem er í EFTA-löndum. N. aflaði sér margvíslegra upplýsinga um þessi mál, þ. e. a. s. skattareglur, sem gilda í hinum ýmsu EFTA-löndum og þá fyrst og fremst Norðurlöndunum, en það kom í ljós, að þar var nokkuð erfitt um vik að átta sig til hlítar á þessum málum og gera nákvæman samanburð, vegna þess að skattkerfi í EFTA-löndunum sjálfum er töluvert ólíkt, og ýmsar sérreglur valda því, að það er mjög erfitt að gera nákvæman samanburð, enda koma þar til greina ýmis önnur atriði, sem liggja utan skattalaganna, sem hafa áhrif á hin opinberu gjöld fyrirtækjanna. Hins vegar er rétt að leggja áherzlu á það, að svo miklu leyti sem hægt var að komast að niðurstöðu um þetta efni, þá hefur n. miðað till. sínar við það, að skattabyrði fyrirtækja hér, yrði að lögfestum þessum reglum og að vísu framhaldsbreytingum, sem þarf að gera á skattalögunum, sambærileg við það, sem er í öðrum EFTA-löndum, en það er þó rétt að taka það fram, að eitt frávik er þar enn um að ræða, sem skapar sérstöðu hér á landi, og það er álagning aðstöðugjalda, sem er mjög sérstætt gjaldform, eins og menn þekkja, og getur valdið því varðandi fyrirtæki, sem hefur litla arðgjöf, að skattbyrði þeirra verður óhæfilega mikil, og verður því að taka þetta mál til sérstakrar meðferðar. Þá kemur það einnig til, að það er nokkuð erfitt um vik að gera samanburð, vegna þess að aðstaða fyrirtækja í löndum, þar sem virðisaukaskattur gildir, er með nokkuð öðrum hætti en í löndum, sem ekki hafa það skattform eða þar sem venjulegt söluskattsform gildir. Aðstaða fyrirtækja og greiðsla þeirra á þessum skatti er með nokkuð öðrum hætti en gildir um söluskattinn. Þá er einnig erfiðleiki að gera hér samanburð, vegna þess að mismunandi útsvarsstigar eru í gildi hér á landi, og frádrættir og álagning á þessa stiga gerir það einnig að verkum, að það er mjög erfitt að sjá alltaf fyrir um það, hvernig skattaðstaða félaga hér er. Till. miða í meginefnum að því, eins og ég áðan sagði, að í fyrsta lagi almennt séð verði skattaleg aðstaða félaga hér og fyrirtækja svipuð og í EFTA-löndum, að með till. sé hvatt að hagkvæmri stærð fyrirtækja, að fyrirtæki verði hvött til þess að auka eigið fjármagn og að síðustu, sem ég áðan gat um, að fjármagn haldist innan fyrirtækja, nema að því leyti, sem tekur til hæfilega útborgaðs arðs. Ég gat um það áðan, að það mætti hugsa sér ýmiss konar mismunandi útfærslu á einstökum atriðum í sambandi við það viðfangsefni, sem n. fékk, og kemur það m. a. fram í því, að einn nm., ríkisskattstjóri, hefur um ýmis atriði till. skilað séráliti, sem ekki er að vísu prentað hér með, en ég tel sjálfsagt, að hv. fjhn. fái það til athugunar. Það er ekki um grundvallaratriði að ræða eða neina breytingu frá þeim meginsjónarmiðum, sem n. var falið að starfa eftir, heldur útfærsla á einstökum atriðum. Ég mun þá víkja að frv. sjálfu og gera grein fyrir meginefni þess, en ekki fara samt út í að reyna að skýra öll þau einstöku atriði, sem er að finna í hinum ýmsu gr. frv., heldur reyna að gefa yfirlit yfir það, hvað í frv. felst efnislega og hvernig leitazt er við að útfæra þær till. Í frv. er fólgin mikil breyting á heimildum til fyrninga á fjármunum í atvinnurekstri frá því, sem nú gildir. Mikið hefur verið um það rætt hér á landi undanfarið, að verðþróun, eins og hún hefur verið, geri með öllu óhjákvæmilegt að leyfa atvinnurekstri að fyrna eignir sínar á endurkaupsverði hverju sinni, en ekki á upphaflegu kostnaðarverði, eigi fyrningin að ná tilgangi sínum. Það er ljóst, að tilætlun fyrningar er sú, að í lok fyrningartíma hafi atvinnurekandi lagt til hliðar af rekstrartekjum á notkunartíma hinnar fyrndu eignar, sem svarar því, sem kostar að endurnýja hana. Með fyrningu á upphaflegu kostnaðarverði miðað við þá verðþróun, sem hér hefur verið ríkjandi, fer því víðs fjarri, að þessu marki sé náð, og því er upp komin hugmyndin um fyrningu á endurkaupsverði. Með frv. hefur verið tekin sú afstaða, að ekki hefur þótt fært að taka upp fyrningu á endurkaupsverði, sem almenna reglu. Ræður þar mestu, að mótun á framkvæmd nothæfra reglna um slíka fyrningu sýnist vera óvenju flókið verk. Fyrning á endurkaupsverði er ekki þekkt í öðrum löndum, en í frv. er reynt að koma til móts við þann vanda, sem er undirrót umr. um fyrningu á endurkaupsverði með tvennu móti. Annars vegar er notuð sú aðferð, sem tíðkast í öðrum löndum, að gefinn er kostur á tiltölulega mjög örri fyrningu fjármuna í atvinnurekstri og miklum mun örari en svarar til slits eða verðrýrnunar. Með því að festa með einhverjum hætti það fé, sem þannig losnar, á verðtryggðan hátt, geta fyrirtæki þannig sneitt hjá því, að fyrningar raunverulega rýrni í verði. Á hinn bóginn er svo gert ráð fyrir endurmati eigna, sem fyrirtæki nú eru að fyrna, til að vega upp á móti verðþróun síðustu ára. Þess er vert að geta til upplýsingar, að fyrning á endurkaupsverði á sér nú þegar stað að því marki, sem erlendar skuldir við gengisfellingu valda því, að raunverulegt kostnaðarverð eigna hækkar. Eins og getið var, eru fyrningar þannig hugsaðar, að árlega sé lagt til hliðar í atvinnurekstrinum fjárhæð, sem svarar til slits eða verðrýrnunar, sem orðið hefur á hinni fyrnanlegu eign, t. d. vél eða skipi. Þess var sömuleiðis getið, að víðast hvar í löndum hefur verið hneigð til að leyfa mun örari fyrningu fjármuna í atvinnurekstri en svarar til slits. Þannig hefur skattskyldur hagnaður á fyrningartímanum verið lægri en ella, og fjármagn, sem fyrirtækið þannig hélt eftir í rekstrinum af rekstrartekjum, þeim mun meira. Fyrningar samkv. gildandi reglum hér á landi eru mjög rúmar í ýmsum greinum atvinnurekstrar, en misjafnar milli greina. Hins vegar eru þær bundnar, þannig að atvinnurekanda er veitt lítið svigrúm um fyrirkomulag fyrninga. Sem dæmi um þetta má nefna, að skip má fyrna með 20% af kostnaðarverði á ári fyrstu þrjú árin og síðan nokkru minna. Iðnaðarvélar má fyrna, sem svarar 16.2% á ári, hvort tveggja niður í 10% af kostnaðarverði. Aðrar fyrningar eru mun minni, og minnstar eru heimilar fyrningar á skrifstofu- og verzlunarhúsnæði, enda miðast fyrningin við gamalt fasteignamatsverð. Stefnubreytingin, sem frv. gerir ráð fyrir að þessu leyti, er mjög mikil. Gert er ráð fyrir, að allur atvinnurekstur verði jafnt settur gagnvart fyrningarreglum og jafnframt gert ráð fyrir mjög verulegu valfrelsi atvinnurekenda um, hvernig og hversu ört hann fyrnir fjármuni í rekstri sínum. Með þessu móti er fyrirtækjum gefinn kostur á að fyrna eignir sínar ört, þegar og ef það hefur góðan hagnað og notar féð, sem þannig bindist í fyrirtækinu, til að treysta fjárhag sinn eða til að festa fé í frekari aukningu umsvifa fyrirtækisins. Þannig getur fyrningarkerfið, sem lagt er til að taka upp, leitt til lítillar eða engrar skattlagningar fyrirtækja, sem eru að komast á legg eða hafa ráðizt nýverið í meiri háttar fjárfestingu. Vert er að minnast þess, að fyrning er í rauninni aðeins frestun á skattgreiðslum. Að því kemur, að eign er fullfyrnd, en heldur þó áfram að skila tekjum, sem þá verða skattlagðar með fullum þunga, nema því aðeins að þá ráðizt fyrirtækið í frekari fjárfestingar og stækkanir. Kerfið ýtir þannig undir sífellda aukningu í umsvifum atvinnurekstrar fyrirtækja. Sveigjanleiki í fyrningum, sem lagt er til að veita með frv., er tvenns konar. Annars vegar er fyrirtæki gefinn kostur á að velja sér árlega fyrningarprósentu fyrir hverja fyrnanlega eign innan tiltekinna marka. Hins vegar er fyrirtæki gefinn kostur á að flýta fyrningu síðustu 30% af fyrningarverði og nota þann hluta fyrningarinnar, hvenær sem er á notkunartíma eignarinnar, eftir því sem fyrirtækinu hentar. Með frv. er ráðgerð sérstök heimild til þess að fyrna í 30%, jafnvel á byggingartíma, þ. e. áður en hin fyrnanlega eigu er tekin í notkun, þegar sérstaklega stendur á. Eins og rakið var hér að framan, er þetta fyrirkomulag um afskriftir æskilegt vegna þess, hversu það hvetur til og örvar arðbæran atvinnurekstur. Á hinn bóginn er þess að gæta, að örar afskriftir opna að öðru óbreyttu möguleika til að koma tekjum undan skattlagningu með óeðlilegum hætti. Markmið sveigjanlegra fyrningarheimilda er að gefa atvinnurekstrinum kost á að fresta skattlagningu, en þá því aðeins,að féð sé áfram bundið í atvinnurekstrinum og geri fyrirtæki þannig fjárhagslega öflugra. Með rúmum fyrningarreglum er mögulegt að fyrna eignir mjög ört og selja þær síðan og þannig sleppa með tekjur undan skatti í formi söluhagnaðar af eigninni.Vegna þessa er nauðsynlegt jafnhliða ákvörðunum um rúma fyrningu að setja nýjar reglur um söluhagnað. Raunar eru gildandi lög gölluð að þessu leyti, því að þau heimila ríflegar fyrningar fyrir ýmsar eignir, en gera söluhagnað síðan skattfrjálsan af lausafé eftir þriggja ára eignarhald, en fasteignum eftir fimm ára eignarhald. Hefur þessi galli á gildandi löggjöf opnað mönnum leið til að koma nokkrum fjármunum undan skattlagningu. Með frv. er lagt til, að söluhagnaður skattleggist með öðrum tekjum skattþegns með þrennum hætti. Söluhagnaður, sem svarar til fyrninga, en er umfram lágmarksfyrningu, er ætlazt til, að teljist tekjur að fullu, en frekari söluhagnaður teljist tekjur að fullu, að helmingi eða 1/4, eftir því hvað seljandi hefur lengi átt eignina. Sé reynt að segja í einföldu formi, hver eru aðaleinkenni þeirra reglna, sem lagt er til með frv., að upp verði teknar, má segja, að hinar nýju reglur mundu gefa atvinnurekstrinum kost á lágum eða engum sköttum, meðan hann er að ná aftur inn af rekstrartekjum því fé, sem fest hefur verið í atvinnutækjum fyrirtækis. Ætli atvinnurekandi hins vegar að selja tækið og draga það fé, sem í tækinu er bundið, út úr atvinnurekstrinum, þá kemur til verulegrar skattlagningar. Eins og getið var, heimila gildandi reglur einungis fyrningu niður í 10% af upphaflegu kostnaðarverði. Þær reglur um meðferð söluhagnaðar, sem hér var lýst, gera mögulegt að leyfa fyrningu samkv. frv. á öllu fyrningarverðinu. Annað lykilatriði í þessu frv. er hlutabréfaeign og arður af hlutabréfum og skattlagning þessa. Markmið þeirrar stefnu, sem lýst var hér að framan um fyrningarheimildir og skattlagningu söluhagnaðar, er að byggja fyrirtækin fjárhagslega upp með eigin fjármagni innan frá og halda því fjármagni í virkum atvinnurekstri innan fyrirtækjanna. Stefnan, sem fólgin er í till. frv. um skattlagningu hlutabréfaeigna og arðs af hlutabréfum, miðar hins vegar að því að skapa aðstæður til þess að efla fyrirtækin fjárhagslega með fjárframlögum utan frá í formi aukinna hlutafjárframlaga. Það er markmiðið, sem þessi stefna beinist að, að gera hlutabréfaeign áhugaverðari aðferð til að ráðstafa fjármunum en verið hefur. Eins og kunnugt er, hefur löggjöf á undanförnum árum gert það að verkum, að það hefur verið slæm ráðstöfun fjár að veita því sem hlutafé inn í fyrirtæki. Má taka um þetta dæmi mann, sem er eignarskatts- og eignarútsvarsskyldur á nettóeign. Eigi hann 100 þús. kr. hlutafjáreign í fyrirtæki og fái af því 10% arð, fara 1.2% af þeim arði í eignarútsvar og eignarskatt og nettó um eða yfir 50% í tekjuskatt og tekjuútsvar, þannig að af 10 þús. kr. arði heldur hluthafi nettó sem næst 3600 kr. Sé þetta atriði skoðað með öðrum hætti, á borgari, sem ráðstafar lausafé sínu, kost á tekju- og eignarskattsfrjálsu sparifé og spariskírteinum sem og mjög hagstæðri skattlegri meðferð fasteigna, en á hinn bóginn kemur sú eignarskatts- og eignarútsvarsbyrði á hlutabréfum, sem getið var, og tekju- og útsvarsbyrði, ef bréfin skila arði. Og svo er þar að auki ríkjandi skortur á vernd hluthafa minni hlutans í hlutafélagi. Augljóst er, að allt þetta vinnur beinlínis gegn því, að fjármagnseigandi leggi fé í hlutafélag. Sú mismunun, sem hér hefur verið lýst, er brotameiri og rótgrónari en svo, að henni verði eytt í einu vetfangi. Í frv. er hins vegar gerð till. um mjög mikilvægt skref í þessa átt. Gerð er till. um, að nokkur fjárhæð arðtekna hjá hverjum einstaklingi, eða 20 þús. kr. á ári, verði tekjuskattsfrjáls og 100 þús. kr. hlutafjáreign verði gerð eignarskattsfrjáls hjá hverjum einstaklingi. Það er ljóst, að hér er einungis um að ræða skref í þá átt að gera hlutafjáreign jafnsetta sparifé eða verðtryggðum spariskírteinum. Þannig er ljóst, að þrátt fyrir samþykkt þessa frv. væri enn mismunur milli þessara tveggja sparnaðarforma. Að því er varðar samanburð milli sparifjár og hlutabréfa í þessu sambandi er vert að hafa gát á því, að ákvæði frv. um skattfrjálsa úthlutun arðs og um úthlutun jöfnunarhlutabréfa opna leið til þess, að hlutabréf í traustu og vaxandi hlutafélagi séu í rauninni verðtryggð eign. Að því leyti má segja, að samþykkt frv. mundi leiða til þess, að hlutabréf verði áhugaverðari eign en sparisjóðsinnstæða að vissu leyti, a. m. k. þegar komið yrði á laggirnar kaupþingi, þar sem menn geta komið hlutabréfum í verð, ef þeim liggur á lausu fé. Eins og sagt var hér, er hér einungis um skref að ræða að því lokamarki að stefna í skattamálum mismuni ekki milli sparnaðarforma, og mun ég nánar víkja að því viðfangsefni síðar. Margs konar rök má setja fram þessari stefnu til stuðnings. Arðbær félög mundu sjálfkrafa fremur draga til sín fjármagn með hlutafjársöfnun en hin, sem lakari árangur sýna. Hlutabréf í góðu og traustu fyrirtæki væru í rauninni verðtryggð eign, eins og lýst var, og þjóðhagslega æskilegri en fjárfesting í húsnæði er í mörgum tilfellum, sem hefur verið mjög sótt eftir vegna skattalegra ástæðna. Áhugi manna, hluthafa eða væntanlegra hluthafa, á afkomu fyrirtækjanna mundi vakna og sjálfkrafa liggja fyrir traustari vitneskja opinberlega um það, hvers atvinnurekstur er megnugur og hvers ekki, t. d. í kjaradeilu. Eigið fé í fyrirtækjum ætti að geta aukizt og þar með að geta betur staðið af sér sveiflukennda afkomu frá ári til árs. Fleiri mikilvæg stefnuatriði eru tekin til meðferðar í frv., þótt ekki séu þau eins brotamikil og þau, sem rakin hafa verið. Opnaðar eru leiðir til þess að sameina fyrirtæki til að ná hagkvæmari stærð þeirra og/eða betri nýtingu á framleiðslutækjum þeirra. Er gert ráð fyrir, að slíkur alger samruni hlutafélaga geti átt sér stað án skattgreiðslu vegna samrunans. Sömuleiðis er opnuð leið til að fyrirtækjum, sem í raun eru hætt rekstri, verði slitið með skaplegri skattgreiðslu. Hlutafélögum er samkv. frv. ætlaður kostur á rýmri aðstöðu til útgáfu jöfnunarhlutabréfa en verið hefur. Er með þessu annars vegar reynt að skapa að þessu leyti heilbrigðan grundvöll undir frambúðarviðskipti með hlutabréf, eins og tíðkast í öðrum löndum samfara eðlilegri skattlagningu söluhagnaðar af slíkum viðskiptum. Á hinn bóginn beinist frambúðarheimildin til útgáfu jöfnunarbréfa að því, að nafnverð hlutabréfa svari alltaf nokkurn veginn til fjármagns, sem í fyrirtæki er bundið. Þá er lagt til í frv., að sameignarfélagsformið verði fellt niður úr skattalöggjöf sem sjálfstæður skattaðili. Með þessu formi skattaðildar getur skattgreiðandi nú sjálfur ákveðið frá ári til árs, eftir því sem hann kann að reikna sér hagkvæmara, með hvaða skattlagningaraðferð og þar með hvaða skattstigum skattar hans skulu reiknaðir, þ. e. a. s. hvort hann lætur félagið telja fram og skattleggja það eða það er skipt niður á milli sameignaraðilanna og skattlagt hjá þeim hverjum fyrir sig. En slíkt valfrelsi verður að telja algerlega óeðlilegt, að skattþegni sé veitt, enda er þetta félagsfarm ekki þekkt í þeim löndum, sem þessi mál hafa verið könnuð hjá. Það er enn fremur verulegt atriði í þeirri stefnubreytingu, sem mörkuð er með frv., að heimild til skattfrjálsra tillaga í varasjóð verður nú felld niður og núverandi varasjóður leystur upp á nokkrum árum. Eins og kunnugt er, eru varasjóðir í fyrirtækjum skattalega séð í rauninni geymdir, þ. e. óskattlagður hagnaður. Hér er um að ræða séríslenzkt fyrirbrigði, sem veldur ýmsum vandræðum. Ráðstöfun slíks varasjóðs er mjög takmörkuð, og hann verður skattskyldur að því leyti, sem hann er notaður með öðrum hætti. Það má telja fullvíst, að það uppsafnaða, óskattlagða fjármagn, sem í varasjóðum liggur, sé að einhverju marki Þrándur í Götu þess, að fyrirtækjum sé slitið, ef þau hafa hætt starfsemi, þar eð við slit mundi varasjóður koma til skattlagningar. Að því er varðar úthlutun arðs er sú stefnubreyting gerð, að frádráttarbær úthlutun arðs er aukin úr 10% af stofnfé, svo sem nú gildir eða hlutafé í 10%, sem áfram gildir eða helming hagnaðar, hvort sem er hærra. Þá nær heimildin jöfnum höndum til útborgaðs arðs og framlaga í arðjöfnunarsjóði. Arðjöfnunarsjóður sá, sem frv. opnar leiðir til að mynda, á að geta verið mjög mikilvægur vegna þeirrar sveiflukenndu afkomu atvinnurekstrar, sem er svo almenn hér á landi. Mjög góða afkomu eitt ár má nota til að mæta tapi síðar eða greiða arð, þegar afkoma er ekki nógu góð til arðgreiðslu. Þá eru loks í frv. nýjar reglur um mat á birgðum fyrirtækja við uppgjör til skatts. Þar er þó ekki um verulegar breytingar að ræða frá því, sem raunverulega hefur tíðkazt. Ef draga á saman í fáeinum orðum, hvað þetta frv. gerir aðallega, ef að lögum yrði, þá er það þetta: Frv. er hvatning til arðbærrar fjárfestingar fyrirtækja og þá ekki sízt þeirra fyrirtækja, sem hafa góða afkomu. Slíkum fyrirtækjum er gert mögulegt að treysta fjárhagslega stöðu sína með frestun skattlagningar, flýtifyrningum. Frv. hvetur til samruna fyrirtækja og opnar leiðir til að slíta dauðum félögum. Auk þess hvetur frv. til hlutafjáreignar almennings. Um fjárhagslegar afleiðingar af þessu frv. er engin leið að spá. Þær ráðast bæði af afkomu fyrirtækjanna og stefnuákvörðunum, sem þau taka sjálf, að því er varðar fyrningu og arðsúthlutanir. Heildartekjuskattar ríkisins af fyrirtækjum 1966–1968 voru 75–95 millj. kr. Samtala tekju- og eignarútsvara fyrirtækja til sveitarfélaga voru á sama tíma 110–130 millj. kr. Lánist með þeirri stefnu, sem frv. miðar að, að gera atvinnurekstur í landinu „dynamiskari“ og fjárhagslega traustari en hann hefur verið, eru hagstæðu og óbeinu áhrifin af frv. með öllu ófyrirsjáanleg og gætu auðveldlega bætt upp það, sem kynni að tapast vegna samdráttar eða minnkaðrar skattálagningar vegna þeirrar heimildar, sem frv. að öðru leyti veitir, en eins og ég gat um, get ég ekki með neinu móti spáð um og ekki er auðið að reikna þetta, enda veit ég, að hv. þm. gera sér grein fyrir því, að vegna þeirra frjálsu ákvarðana, sem fyrirtækjum er veitt, t. d. með fyrningar, þá er ekki hægt að gera áætlun um það nákvæmlega frá ári til árs, ekki fyrr en a. m. k. reynsla hefur fengizt af þessum ákvæðum, jafnvel í þrjú ár. Ég hef þá gert grein fyrir því, sem í meginefnum felst í þessu frv., en svo sem ég áðan gat um, þá fjalla till., eins og þær liggja fyrir, aðeins um hluta vandamálsins, þó að segja megi, að þær gripi yfir öll mikilvægustu atriðin. Varðandi skattamál atvinnurekstrar og skynsamlega fjármögnun fyrirtækja eru ýmis önnur atriði, sem þarf að íhuga, og vil ég í stuttu máli víkja að því helzta í því efni. Þess ber fyrst að geta, að skattkerfið sjálft er mjög flókið og þarf því nauðsynlega að endurskoðast, hvað álagningarreglurnar snertir, og ég skal aðeins til upplýsingar geta um nokkur dæmi þess, að því er varðar atvinnureksturinn, hversu flókið þetta kerfi er. Tekjuskattur er t. d. núna lagður á svokallaðar hreinar tekjur. Tekjuútsvar er sömuleiðis lagt á hreinar tekjur, en þær hreinu tekjur eru ekki hinar sömu og við álagningu tekjuskatts, heldur þær að frádregnu útsvari síðasta árs, en þó því aðeins, að útsvar hafi verið greitt fyrir tilsettan tíma. Byggingarsjóðsgjald er síðan lagt á samtölu tekju- og eignarskatts. Kirkjugarðsgjald er hlutfall af samtölu tekjuútsvars eignaútsvars og aðstöðugjalds. Aðstöðugjald er lagt á rekstrarútgjöld og sömuleiðis iðnlánasjóðsgjald í iðnfyrirtækjum. Launaskattur er lagður á laun í krónum, en ýmis tryggingaiðgjöld á aðkeypta vinnu í vinnuviku. Þetta er ekki tæmandi talning, er sýnir, hversu flókið þetta álagningarkerfi er og hversu brýn þörf væri á að taka þetta atriði út af fyrir sig til endurskoðunar. Hins vegar þarf þetta atriði og önnur þau, sem ég vil minnast á, miklu lengri aðdraganda heldur en sé hægt að taka þau til meðferðar nú, en nauðsynlegt er að vinna áfram að þessu,enda er ætlunin, að umrædd n. haldi áfram störfum sínum og kanni þá fleiri vandamál, sem við er að fást. Annað atriði er það, sem þarf að taka til athugunar og sem sérstaklega er brýnt að íhuga með hliðsjón af þeim breytingum, sem felast í þessu frv. varðandi endurmat hlutabréfa, sem mundi þá leiða til endurskoðunar á hlutabréfaeign og auka hana stórkostlega. En það er nauðsyn þess að endurskoða l. um eignarskatt og eignarútsvör. Þessir skattar eru hærri en tíðkast í öðrum EFTA-löndum, og á þetta alveg sérstaklega við skattlagningu á hlutabréfaeignina, sem nú verður miklum mun þýðingarmeiri en áður, ef þessi endurskoðun tekst og hefur þau áhrif, sem að er stefnt. Það virðist sýnt, að hinir háu eignarskattar hafa beinlínis orðið til þess að aftra því, að félög notuðu rétt sinn til útgáfu jöfnunarhlutabréfa, jafnframt því sem um hefur verið að ræða óraunhæfa skattlagningu á hlutabréfaeign í félögum með lága arðgjöf. Þetta atriði þarf að endurskoða, til þess að hvatning verði fyrir hendi til þeirrar hlutafjáraukningar, sem ég gat um og felst í frv., eins og það liggur fyrir. Ástæðan til þess, að þetta atriði var ekki tekið inn í þetta frv., sem hér liggur fyrir, er fyrst og fremst sú, að hér er um miklu flóknara vandamál að ræða, vegna þess að endurskoðun l. um eignarskatt og eignarútsvör yrðu að vera almenn endurskoðun þeirra l. og hefur því miklu víðtækari áhrif á skattkerfið og skattálagningarnar í heild, og það þarf í því sambandi að íhuga sérstaklega mismunandi aðferðir, sem eru nú á skattlagningu hinna ýmsu sparnaðarforma. Ég hef áður vikið að sparifénu og verðbréfunum. Þar er mismunun enn veruleg varðandi verðbréf almennt, og t. d. spariskírteini sömuleiðis. Þá hefur það verið svo, að fasteignir hafa verið vanmetnar, en það má gera ráð fyrir, að einmitt eftir að nýja fasteignamatið kemur til framkvæmda, sem er gert ráð fyrir ekki síðar en um næstu áramót, en væntanlega verður það látið taka þá gildi, þá verði raunhæfara mat á fasteignum, þannig að eðlilegur grundvöllur verði fyrir því að taka eignarskattsmálin almennt til endurskoðunar vegna þessa. Í samræmi við þetta þarf svo að taka, eins og ég gat um, til athugunar hin mismunandi sparnaðarform, sem n. hefur ekki talið mögulegt að fara út í nú. Svo sem öllum hv. þdm. er kunnugt, er sparifé skattfrjálst og einnig framtalsfrjálst. Sjálft spariféð er undanþegið eignarskatti, og arður af því undanþeginn tekjuskatti og tekjuútsvari. Þetta gildir að öðru leyti ekki um arð í hlutafélögum eða tekjur af verðbréfum, nema um þá, sem hafa keypt hin verðtryggðu spariskírteini ríkissjóðs. Þessu er mætt að litlu leyti í þessu frv., en það þarf að sjálfsögðu að útfærast miklu betur. Þó að hagur hlutabréfanna verði nú gerður mun betri, vegna þess að þau verða í raun og veru, eins og ég hef áður vikið að, að verulegu leyti verðtryggð vegna endurmatsheimildanna, verður engu að síður nauðsynlegt í framhaldsathugun málsins að taka þessi mismunandi sparnaðarform til athugunar og samræma skattskyldu þeirra. M. a. þarf að taka til athugunar, að hve miklu leyti sé rétt að hafa framtalsfrelsi áfram á sparifé, sem leiðir af sér margs kyns vandræði, og einnig í sambandi við spariskírteinin. Það þarf ekki að leiða til þess, að afnumið verði það skattfrelsi, sem þessi bréf hafa. Hins vegar leiðir framtalsfrelsið til mikilla vandræða, m. a. vegna þess, eins og mönnum er kunnugt, að þá er í l. ekki gert ráð fyrir því, að menn fái vaxtafrádrátt frjálsan, ef þeir eiga sparifé á móti, en reyndin í mörgum tilfellum hefur einmitt orðið sú, að menn hafa notið vaxtafrádráttarfríðindanna, enda þótt þeir ættu svo og svo mikið sparifé og arðurinn af því jafn mikill og næmi vaxtafrádrætti. Það er því nauðsynlegt að taka þetta mál til sérstakrar endurskoðunar. Þá er nauðsynlegt, eins og ég gat um áðan, að íhuga aðstöðugjaldið. Hér er um mikið vandamál að ræða. Þetta er eitt þeirra skattlagningarforma, sem segja má, að Íslendingar hafa orðið brautryðjendur i, og í öðrum EFTA-löndum finnst ekki sambærilegur skattur. En til er svipaður skattur í Sviss og Austurríki, en þó annars eðlis, og það er skoðun þeirrar n., sem að málinu hefur unnið, að aðstöðugjaldið í núverandi formi sé að mörgu leyti mjög gallaður skattur og sé rækileg endurskoðun á því nauðsynleg. Sérstaklega er, eins og menn vita, aðstöðugjaldið þungt á fyrirtækjum, sem hafa mikla veltu, en lítinn arð, þar sem hann kemur að litlu gagni, þó að þau fái að draga aðstöðugjaldið frá sköttum, og tekjum sínum. Vitanlega mætti breyta aðstöðugjaldinu með ýmsum hætti, sem þarf að íhuga nánar, og það eru vitanlega full rök fyrir því, að fyrirtæki, enda þótt þau beri ekki arð nema að takmörkuðu leyti, gjaldi eitthvað fyrir þá aðstöðu, sem sveitarfélög veita þeim, en það verður þó að gæta þess, að þetta gjald verði ekki svo hátt, að það beinlínis verði fyrirtækinu að fjörtjóni, og eins og nú standa sakir, miðað við þá samkeppni, sem fyrirtækin þurfa að vera búin undir, þá verður því meiri nauðsyn að þetta mál sé endurskoðað. Erlendis er svipuðu markmiði víða náð með fasteignarsköttum, og er eðlilegt, að það mál verði rannsakað nánar. Þá þarf að íhuga það, hvort ekki væri rétt að koma hér upp fjárfestingarsjóðum fyrirtækjanna, t. d. með svipuðum hætti og tíðkast í Svíþjóð. Þar er um að ræða sérstaka sjóði, sem félögin geta lagt í, en skila viðkomandi skatti á bundinn reikning á vegum ríkisins, þannig að það er vissum takmörkum háð, hvernig þetta fé getur losnað undan opinberu eftirliti, þannig að það er ekki hægt að losa þetta fé, nema þegar sérstök ástæða þykir til að örva fjárfestingu af þjóðfélagslegum ástæðum. Þetta hefur hins vegar þann tilgang, að það skapar fyrirtækinu möguleika til að flytja skattlagningu á milli ára, og getur þetta komið sér vel, þegar miklar sveiflur eru í afkomunni. Hins vegar leggur þessi skipan verulega í hendur ríkisins nýtt hagstjórnartæki, ef svo má segja, sem hentar einnig vel til þess að draga þannig úr sveiflum í fjárfestingu. Þetta þarf hins vegar að kanna miklu betur, til þess að bægt sé að gera um það ákveðnar till., og verður það að bíða framhaldsathugunar málsins. Þá er það, sem ég vék að áðan í mínu máli, sem gerir mjög erfitt um allan samanburð við EFTA-löndin, en það eru tekjuöflunarmál sveitarfélaganna. Þau eru hér með mjög mismunandi hætti í hinum ýmsu sveitarfélögum, og hefur þetta þegar valdið mikilli mismunun í aðstöðu fyrirtækja til starfsemi í hinum einstöku byggðarlögum, þar sem það getur verið mjög mismunandi, hvað þau greiða þungt tekjuútsvar, þótt tekjuskatturinn sé sá sami, og í rauninni, ef á að fá fullt samræmi hér á milli aðstöðu fyrirtækjanna, þá þyrfti að sameina tekjuskattinn og tekjuútsvarið, og þetta hefur einnig komið til athugunar, eins og hv. þdm. er kunnugt, í sambandi við staðgreiðslukerfi opinberra gjalda. Þá hefur staðgreiðslunefndin komizt að sömu niðurstöðu í athugunum sínum um, að þessi mikli munur, sem er á útsvarsálagningum í hinum einstöku sveitarfélögum, veldur stórkostlegum vandræðum, og það er brýn nauðsyn að skapa hér meira jafnrétti. Ég hygg því, að það verði ekki hjá því komizt, ef á að tryggja fyrirtækjum svipaða aðstöðu, hvar sem þau starfa í landinu, og ekki aðeins aðstöðu út á við, þá þurfi að taka þetta mál til víðtækrar athugunar og leita eftir því, hvort ekki er auðið að sameina þessa skattstofna. Mætti þá vel hugsa sér það, að þetta gerðist í sambandi við athugun á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga, og umræður standa nú yfir á milli rn. og Sambands ísl. sveitarfélaga á grundvelli athugunar, sem Samband íslenzkra sveitarfélaga hefur gert á þessu efni, hvort ekki væri rétt að taka upp viðræður milli þessara aðila um það mál, því að vel má hugsa sér, að það væri hentugt að breyta þeirri verkaskiptingu, sem nú er, og þá e. t. v. flytja tekjustofnana á milli með einhverjum hætti. Það skiptir að sjálfsögðu ekki meginmáli, hver leysir hin opinberu þjónustuhlutverk af hendi, hvort það er ríki eða sveitarfélag. Það verður að velja það, sem hentugast er, og á það út af fyrir sig ekki að þurfa að hafa nein áhrif á tekjuöflunina í heild, þó að tekjurnar kunni að skiptast með öðrum hætti en verið hefur. Framhaldið af þessu, sem snertir ekki beint skattalögin sem slík, er að sjálfsögðu undirbúningur að því að koma hér á fót kaupþingi, en það mundi verða á vegum Seðlabankans að vinna að því máli. Þá er einnig nauðsynlegt, að hrundið sé í framkvæmd sem fyrst og fái lögfestingu, endurskoðun hlutafélagalaga, en málið hefur verið í athugun hjá dómsmrn. um nokkurn tíma. L., sem sett voru um bókhald nú fyrir skömmu, hafa þegar skilað verulegum árangri, og án þeirra hefði í rauninni ekki verið hægt að taka upp þá víðtæku breytingu, sem hér er gert ráð fyrir, í skattalegri aðstöðu fyrirtækja, því að fullkomið bókhald er að sjálfsögðu forsenda þess, að hægt sé að framkvæma þá hluti, sem hér er verið að tala um. Þá gat ég þess áðan, að virðisaukaskatturinn væri mjög þýðingarmikill í sambandi við þetta kerfi allt og hann út af fyrir sig breytti nokkuð aðstöðu fyrirtækja. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma, en aðeins geta þess, sem ég raunar gat um í fjárlagaræðu minni í haust, að rn. hefur það til sérstakrar athugunar, hvort henta mundi og hvenær það væri tímabært, ef það þætti henta við nánari athugun ríkisstj., að innfæra slíkt kerfi eða lögfesta það hér á landi. Þetta, sem ég hef hér nefnt, eru þau ýmsu atriði, sem enn á eftir að rannsaka, og reyndar fleiri, og yrði of langt mál að telja upp það allt í einstökum efnum, en sem varða fyrirtækin og uppbyggingu þeirra. Þá er einnig þörf á því, að fram fari í framhaldi af þessu öllu saman athugun á ýmsum atriðum skattalaganna. Og það hefur komið fram í auknum frv.flutningi hér á Alþ. um ýmis atriði, varðandi persónuskatta og frádráttarreglur og ýmis önnur atriði, að það er vaxandi tilfinning fyrir því, að það þurfi að gera hér á einhverjar breytingar. Ég skal ekki fara langt út í þá sálma, en aðeins taka undir það, að ég er sammála um, að ýmis þeirra frv., sem hér liggja fyrir þinginu, eru þess eðlis, að rétt er að athuga þau nánar, en ég mundi telja mjög æskilegt, þar sem þetta mál er allt í heildarendurskoðun og slíkar breytingar mundu hvort sem er ekki taka gildi við skattaálagningu í ár, að þessum frv., a. m. k. þeim, sem hv. þm. þætti ástæða til að taka jákvætt á, yrði vísað til ríkisstj. til athugunar í framhaldsskoðun á þessu vandamáli og þá eftir atvikum eftir því, hvort það væri mat þingsins, að rétt væri að taka á málunum jákvætt eða neikvætt. Ég hef áður getið þess, að ástæðan til þess, að ekki hafa verið gerðar ýmsar breytingar, sem vissulega hefði verið þörf á að gera fyrir nokkru síðan á skattalögunum, hefur fyrst og fremst verið sú, að staðgreiðslukerfið hefur verið í sérstakri meðferð, og það var ljóst, eða mér sýndist það a. m. k. augljóst, að það yrði að gera allvíðtækar breytingar á skattakerfinu, bæði tekjusköttum og útsvörum, ef staðgreiðslukerfið yrði innleitt, og það hefur valdið því, að frestun hefur orðið á þessari endurskoðun á ýmsum einstökum atriðum skattalaga, sem rædd hafa verið hér á hinu háa Alþ. Nú skal ég ekki um það segja, hver verður niðurstaðan hjá Alþ. að þessu sinni um þá tillögu, sem hér liggur fyrir, og nál. um staðgreiðslukerfið, en mér sýnist nú margt benda til þess, að það þurfi að eiga miklu lengri aðdraganda að lögfesta það en gert hefur verið, og má því vel vera, að það sé rétt að gera áður ýmsar breytingar á skattalögunum. Ég sé ekki ástæður til þess að ræða þessi mál frekar, nema sérstakt tilefni gefist til, en vil aðeins að lokum vekja athygli á því, sem ég gerði í upphafi máls míns, að þetta frv. er þannig úr garði gert, að það er byggt á ákveðnu kerfi og til að ná ákveðnum markmiðum, sem ég lýsti í upphafi máls míns. Ég hygg, að hv. þm. muni allir komast að raun um það við íhugun málsins, að einstök ákvæði frv. eru í svo nánu samhengi hvert við annað, að því verður vandbreytt í meginatriðum, nema því aðeins að kollvarpað verði þá um leið þeim grundvelli, sem það er byggt á, eða kerfinu sjálfu. Þetta tel ég alveg nauðsynlegt að menn íhugi. Breytingar á fyrningarreglum leiða af sér breytingu á meðferð arðs og hlutafjárákvörðunum, þannig að þessi þrjú meginefni eru í svo nánu samhengi hvert við annað, að einu verður naumast breytt að neinu verulegu leyti, án þess að öðru verði breytt. Ég sagði í upphafi máls míns, að það hefði ekki unnizt tími til að rannsaka þetta mál svo ofan í kjölinn í ríkisstj. eða stjórnarflokkunum, að það væri á þessu stigi flutt með venjulegum hætti sem stjfrv., en ég tók jafnframt fram, að í því fælist engin vísbending um það, að ríkisstj. eða stjórnarflokkarnir mundu ekki efnislega geta náð samstöðu um málið. Ég taldi hins vegar mjög mikilvægt, eins og ég gat um, að þótt þessi heildarathugun málsins lægi ekki fyrir hjá þessum aðilum, þá yrði frv. sýnt hér á Alþ., þar sem ég tel persónulega, að það uppfylli þær kröfur eða þau skilyrði, sem sett voru í erindisbréfi n. Hins vegar er hér um svo víðtækt mál að ræða, sem hefur svo mikla þýðingu í þjóðfélaginu, að það er brýn nauðsyn að fá viðbrögð Alþ. við frv., enda þótt þess yrði ekki kostur að lögfesta það á þessu þingi, og jafnframt, að það kæmi fram í dagsljósið, þannig að aðrir aðilar, sem málið varðar, gætu rætt það nú á næstu mánuðum. Þetta er sérstaklega veigamikið vegna þess, sem ég gat um áðan, að það á eftir að fara fram athugun á ýmsum veigamiklum þáttum málsins enn, og það skiptir að sjálfsögðu miklu máli fyrir framhaldsstarf n., sem að þessu vinnur, hvort viðbrögðin við málinu verða með þeim hætti, að það séu líkur á því, að að lokum fallist Alþ. á að leysa málið á grundvelli þeirrar meginreglu, sem þetta frv. byggist á, vegna þess að framhaldsathugun hjá n. á þeim atriðum, sem enn eru ókönnuð, eða a. m. k. ekki komin niðurstaða á, veltur að sjálfsögðu verulega á því, hvort n. á að byggja á þeim grunni, sem lagður er með þessu frv., eða hvort viðbrögðin yrðu slík, að mönnum sýndist nauðsynlegt að spinna þráðinn með einhverjum öðrum hætti eða byggja kerfið upp á einhverjum öðrum grunni. Málið í heild þarf að sjálfsögðu að verða lögfest fyrir næstu áramót og þarf að koma til framkvæmda við álagningu skatta á árinu 1971. Hins vegar er eitt atriði í þessu frv., sem óhjákvæmilega þarf að vera lögfest á þessu þingi. Ég geri ráð fyrir því, að flutt verði nú á næstunni sérstakt frv., þar sem það atriði út af fyrir sig verður tekið út úr frv., en það eru bráðabirgðaákvæði um endurmat á fyrnanlegum eignum eða hækkun fyrninga, miðað við skattárið 1970, þ. e. a. s. af eignum 1969 og þá miðað við áhrif gengisbreytingarinnar, sem var 1968, að svo miklu leyti, sem eignir hafa ekki þegar svo til hlotið endurfyrningu eða endurmat, ef svo má segja, vegna gengistjóns. Herra forseti. Ég hef nú þegar talað nokkuð lengi um þetta mál, en það verður naumast komizt hjá því, ef á að gera því einhver skil, og er þó langt í frá, að því hafi verið gerð tæmandi skil. Hér er um svo víðtækt og vandasamt mál að ræða. Ég legg aðeins að lokum á það megináherzlu, að hugsunin með þessu frv. er að örva íslenzkt atvinnulíf, efla íslenzk fyrirtæki og gera þeim mögulegt að taka upp þá samkeppnisbaráttu, sem þau verða að heyja á næstu árum og áratugum og gera þeim fært að leysa þann stóra vanda, sem á íslenzkum atvinnufyrirtækjum hvílir, að byggja upp nægilega traust atvinnulíf í landinu. Jafnframt er þessum till. ætlað að sjá til þess, að ekki verði með óeðlilegum hætti farið með þau hlunnindi, sem hér eru veitt, og strangar reglur um það settar, að ekki sé hægt að draga með óeðlilegum hætti fé út úr atvinnurekstrinum, vegna þess að hugsunin er ekki sú, að auðga með þessum hætti á óeðlilegan hátt einn né neinn, heldur að efla atvinnureksturinn sjálfan með sameiginlega hagsmuni þjóðarinnar fyrir augum. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað aftur til fjhn., svo sem hv. n. víkur að í till. sínum í grg. með frv.



Herra forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er flutt af fjhn., án þess að hún hafi tekið nokkra endanlega afstöðu til málsins. Mér finnst því rétt að byrja mál mitt með því að gera grein fyrir því, hvers vegna við fulltrúar Framsfl. í fjhn. töldum rétt að verða við þeirri beiðni fjmrh., að n. flytti þetta frv. Það mun vera nokkurn veginn hefðtekin venja, að þegar ráðh. á í erfiðleikum við að flytja eitthvert mál sem stjfrv. og hann biður n. að flytja málið, að þá verður n. við þeirri beiðni. Það mun liggja fyrir í þessu máli, að hæstv. fjmrh. veit enn ekki um það, hvort samstarfsflokkar hans og samstarfsmenn í ríkisstj. munu fylgja þessu máli eða ekki, eða hvort það verður einn af ráðh. flokksins eða tveir eða þrír, sem kunna að greiða atkv. á móti því að lokum. Það er skiljanlegt, að hæstv. ráðh. vill ekki flytja málið sem stjfrv., þegar þannig er ástatt. Við töldum það rétt, fulltrúar Framsfl. í fjhn. að taka nokkurt tillit til þessarar erfiðu aðstöðu fjmrh. En hitt réð ekki minna um afstöðu okkar,að það hefur lengi verið yfirlýst afstaða Framsfl., að tími væri til þess kominn, að fram færi athugun á skattlagningu fyrirtækja, vegna þess að hún væri óeðlileg og óheppileg að mörgu leyti, eins og nú háttaði, og þar sem þetta frv. fjallar fyrst og fremst um skattlagningu fyrirtækja eða endurskoðun á reglum um þau mál, þá fannst okkur rétt að eiga aðild að því, að frv. kæmi hér fram á Alþ., án þess að við værum búnir að taka nokkra endanlega afstöðu til þeirra einstakra atriða, sem í frv. eru. Í umr. í sambandi við EFTA-málið svonefnda og fleiri mál hér á Alþ., þá hefur yfirleitt komið fram sú afstaða Framsfl. um það, að hann teldi rétt að gera ýmsar breytingar og leiðréttingar á skattlagningu fyrirtækja og þó sérstaklega um það, hvernig fyrningarreglum er nú háttað. Um þetta atriði hefur flokkurinn lagt fram sérstakt frv. á þessu þingi hér í hv. deild, sem er að finna á þskj. 75, en þar er gert ráð fyrir því, að sú regla verði tekin upp í sambandi við fyrningarreglur, að fyrning verði miðuð við endurkaupsverð. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni þess frv. nánar hér, en nefni þetta aðeins til þess að sýna það, að Framsfl. hefur talið það aðkallandi mál, að gerðar yrðu leiðréttingar á skattlagningu fyrirtækja og þá sérstaklega í sambandi við þetta atriði. En það kom hins vegar alveg greinilega fram í ræðu hæstv. ráðh., og það vil ég undirstrika, að það er engan veginn nægilegt í þessu sambandi að endurskoða tekjuskatts- og eignarskattslögin ein. Það þarf að fara fram miklu víðtækari endurskoðun. Ég hygg, að því verði ekki haldið fram, að tekjuskatturinn sé í dag sérstaklega tilfinnanlegur fyrir fyrirtækin í landinu, eins og sézt á því, að það er reiknað með því, að hann verði allur á þessu ári ekki nema 85 millj. króna, en það eru margir aðrir skattar, sem leggjast raunverulega miklu þyngra og óréttmætar á atvinnufyrirtækin en tekjuskatturinn, og þess vegna er nauðsynlegt, að fram fari miklu víðtækari endurskoðun á skattamálum fyrirtækjanna. Ég held, að það hafi verið hv. 3. þm. Norðurl. v., sem upplýsti það fyrir nokkru hér á Alþ., að útgerðin þyrfti að greiða eina 24 skatta. Þetta sýnir það, út í hvaða óefni við erum komnir í þessum efnum og hversu nauðsynlegt það er, að hér fari heildarendurskoðun fram með það fyrir augum, að skattar verði sameinaðir og samræmdir. Þeir verði miklu færri en nú og meira tillit tekið til þess, hvernig þeir verka í heild á fyrirtækið. En vegna þess hve skattarnir eru orðnir margir núna, þá er ekkert samræmi í því, hvernig þeir leggjast á fyrirtækin í einstökum tilfellum. Þess vegna þarf að fara fram miklu víðtækari endurskoðun en sú, sem hér hefur átt sér stað, og það kom líka fram í ræðu hæstv. fjmrh., að svo væri. Ég hygg, að allir hljóti að vera sammála um það og ekki þá sízt við, sem gerum þær kröfur til fyrirtækjanna, að þau greiði starfsfólki sínu sæmilegt kaup, að það verði að koma til móts við fyrirtækin á annan hátt, með því m. a. að skapa þeim aðstöðu til þess að eignast eigið fé, bæði til þess að setja í fjárfestingu og til þess að hafa í rekstrinum, og það verður áreiðanlega ekki gert, svo að vel sé, nema veruleg breyting verði á skattlagningu þeirra frá því, sem nú er. Ég vil svo að öðru leyti segja það um þetta mál, að ég tel það mjög miður farið, hve seint það er fram borið. Það eru í mesta lagi nú þrjár vikur þangað til að reiknað er með því, að þingi ljúki. Í þessu frv. eru fólgin mörg nýmæli, sem þarfnast að sjálfsögðu vandlegrar íhugunar af þingsins hálfu, og þess vegna er um annað tveggja að ræða, að þetta mál fari í gegnum þingið, án þess að það fái fullnægjandi athugun, eða þá að það verði að bíða næsta þings að mjög verulegu leyti. Ég er ekki fjarri því, að það kunni að vera rétt vinnuaðferð, eins og nú er komið tíma þingsins, að meginefni þessa frv. verði kynnt hér, eins og þegar er orðið, en þm. fái svo betri tíma til þess að athuga þetta mál fram á næsta þing. Jafnframt verði unnið að því að íhuga á þeim tíma og endurskoða önnur skattalög og aðrar skattareglur. Ég vil segja það í þessu sambandi, að ég tel það ekki fullnægjandi í sambandi við slíka endurskoðun, að það séu eingöngu embættismenn, sem vinni að þeirra endurskoðun og athugun samkv. fyrirmælum fjmrh., heldur sé það eðlilegt, að fulltrúar hins pólitíska valds og stjórnmálaflokkanna fái strax aðild í athugun þessara mála, og þannig ráði þessir aðilar yfir meiri vitneskju, þegar að því kemur, að Alþ. þarf að fara að fjalla um þau að nýju. Ég legg þess vegna áherzlu á það,að framhaldsathugun þessa máls fari fram á þeim grundvelli, að það væru ekki eingöngu sérfræðingar, sem um þau fjölluðu, heldur einnig fulltrúar hinna pólitísku flokka og þá sérstaklega þingflokkanna. Ef svo fer, að Alþ. kemst að þeirri niðurstöðu, að það geti ekki afgreitt þetta mál allt, eins og það liggur nú fyrir, þá tel ég eigi að síður nauðsynlegt, að viss atriði í skattamálunum verði tekin út úr og afgreidd á þessu þingi, vegna þess að þeim er þannig háttað, að afgreiðslu þeirra má ekki fresta, og ég tek þar undir með hæstv. fjmrh., að nauðsynlegt er, að nú á þessu þingi verði settar nýjar reglur um fyrningu, til þess að hægt væri að framfylgja þeim með álagningu skatta á þessu ári. En ég tel það jafn nauðsynlegt, að einnig verði gerð breyting á skattvísitölunni eða álagningu skatta á þessu ári, því að það er víst, að eins og henni er nú háttað, þá kemur hún mjög ranglátlega niður á launþegum, og þarf að gera breytingu þar á. Nú mun vísitalan vera ákveðin 140 stig, en ætti að vera 173 stig, ef skattareglur ættu að vera í samræmi við það, sem gert var ráð fyrir við setningu skattalaganna 1964. Ef ekki verður gerð breyting á í þessum efnum, þá þýðir það það, að það er raunverulega verið að skattleggja þann hluta launanna, sem menn hafa fengið í dýrtíðarbætur, og Alþ. hefur alls ekki ætlazt til, að skattlagt væri á þennan hátt, og þess vegna sett ákvæði um vísitöluna, sem áttu að koma í veg fyrir slíka skattlagningu. Því mun e. t. v. vera haldið fram, að það sé orðið nokkuð seint að breyta skattvísitölunni nú, vegna þess að skattanefndir séu búnar að miða við töluna 140 í útreikningum sínum, en ég tel, að hér sé um svo mikilsvert atriði að ræða, að ekki megi í það horfa, þó að þetta kosti að einhverju leyti meiri útreikninga hjá skattanefndum. Það má líka segja í sambandi við það, ef við breytum fyrningarreglunum á þessu þingi, að þá þurfa skattanefndir kannske að einhverju leyti að endurskoða fyrri útreikninga sína um það efni, og gildi þá hið sama um þetta tvennt. Það, sem ég teldi svo í þriðja lagi nauðsynlegt, er, að settar yrðu reglur um, ef afgr. yrðu l. til bráðabirgða á þessu þingi, að hert yrði eftirlit með framtölum, en um það efni liggur einnig fyrir frv. frá okkur framsóknarmönnum hér í þd., og sé ég ekki ástæðu til þess að rekja efni þess nánar, vegna þess að það hefur verið gert hér áður. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta mál að sinni. Ég ræði ekki einstök efnisatriði frv., vegna þess að það hefur ekki gefizt tími til þess að íhuga þau nægilega, og það mun líka verða gert í þeirri n., sem mun fá málið til athugunar, en ég legg áherzlu á það, ef það er mögulegt, að það verði reynt að greiða fyrir þessu frv. í þessu formi eða með einhverjum breytingum, en ef það þykir ekki ráðlegt, að þá verði afgreidd sérstök l. með þeim þremur bráðabirgðaatriðum, sem ég hef hér minnzt á.



Herra forseti. Eins og þegar hefur komið fram í þessum umr., þá er það helzt að skilja, að það sé ekki ætlun hæstv. fjmrh., að þetta frv. verði endanlega afgreitt á þessu þingi, og helzt svo að skilja, að hann reikni með því, að aðeins örlítill hluti af því, sem frv. fjallar um, nái afgreiðslu nú. Það er líka varla við því að búast, að það vinnist tími til þess, eins og nú er orðið áliðið þings, að sú athugun geti farið fram á þessu máli, sem í rauninni er nauðsynleg, því að hér er um æði flókið mál að ræða, þar sem gert er ráð fyrir því að gerbreyta um skattlagningarreglur í ýmsum veigamiklum atriðum. Annars verð ég að segja það, að mér sýnist, að það sé ýmislegt annað, sem meira kallar á fyrir atvinnureksturinn í landinu en að koma fram breytingum á tekju- og eignarskattsreglum fyrirtækja. Ég held, að það verði ekki um það deilt, að íslenzk fyrirtæki hafa greitt tiltölulega lága skatta til ríkisins í formi tekjuskatts og eignarskatts á undanförnum árum, og þeir skattar hafa síður en svo farið hækkandi í hlutfalli við aðra skattlagningu í landinu. Ég hefði nú talið eðlilegt, að það hefði komið fram m.a. í grg. þessa frv., hvernig íslenzk fyrirtæki hafa verið skattlögð í þessum efnum á undanförnum árum. Mér er nær að halda, að sú fjárhæð, sem íslenzk fyrirtæki hafa verið skattlögð um í formi tekjuskatts og eignarskatts, standi í krónum talið nokkurn veginn óbreytt um 10 ára tímabil eða svo, á sama tíma og tekju- og eignarskattur einstaklinga hefur líklega meira en tífaldazt eða farið úr um 70 millj. kr. og upp í 700 millj. kr. Ég held líka, að það sé rétt, sem segir hér í grg. frv., að fyrningarreglur og aðrar reglur, sem gilt hafa um skattfrelsi fyrirtækja, hafi verið þess eðlis í skattalöggjöf okkar, að ekki hafi getað talizt gengið nærri atvinnurekstrinum með skattlagningu í þessu formi. Það er hins vegar rétt, eins og hér hefur komið fram í þessum umr., að atvinnureksturinn í landinu borgar margvíslega aðra skatta en þá, sem flokkast undir tekju- og eignarskatt. Slíkir skattar hafa verið fundnir upp, einn og tveir og fleiri á ári, og eru orðnir æði margir slíkir skattar, og það þarf auðvitað að athuga, hversu atvinnureksturinn í landinu er skattlagður eftir slíkum leiðum, en það er þó í rauninni allt önnur endurskoðun en sú, sem þetta frv. fjallar um. En það eru nokkur atriði í þessu frv., sem ég vildi aðeins minnast hér á, þó að tími gefist eflaust til þess að ræða þau betur í þeirri n., sem kemur til með að fjalla um málið. Í frv. er gert ráð fyrir því sem meginbreytingu, að fyrningarreglum verði breytt á þann veg, að fyrirtækin geti ráðið því meira en nú er, hve hátt þau fyrna eignir sínar hverju sinni eða á hverju ári. Þetta kann að vera heppilegt í ýmsum tilfellum, en ég verð að segja það, að t.d. jafnþýðingarmiklar atvinnugreinar og sjávarútvegurinn og iðnaðurinn hafa notið í þessum efnum mjög hagstæðra lagaákvæða. Sjávarútvegurinn hefur í mörgum tilfellum mátt fyrna sínar eignir um 20% auk hinnar almennu heimildar fyrir mikinn hluta af atvinnurekstrinum til að leggja skattfrjálst í varasjóð, sem nemur 25% af hreinum hagnaði. Ég get því ekki séð það í fljótu bragði, að þessar reglur, sem hér er verið að kynna í þessu frv., geti orðið til hagsbóta fyrir sjávarútveg okkar frá þeim reglum, sem nú gilda, nema síður sé. Ef reglurnar um skattfrjálst framlag til varasjóða eiga að falla niður, þá sýnist mér allt benda til þess, að a.m.k. sjávarútvegsfyrirtækin verði að búa við lakari reglur með hinu nýja fyrirkomulagi en því, sem nú er í gildi. Það er talað um það í grg. frv. með fallegum orðum, að ætlazt sé til þess, að allar greinar atvinnurekstrar eigi að búa hér við sömu kjör varðandi fyrningarreglur, en eins og við vitum, þá hefur þarna verið nokkur munur á. Því hefur t. d. verið slegið föstu, að fyrning á t.d. fiskiskipum og ýmsum eignum sjávarútvegs- og iðnaðarfyrirtækja sé miklu hærri en átt hefur sér stað t. d. með verzlunarhúsnæði og skrifstofuhúsnæði. Þetta er rétt. Þarna hefur verið mikill munur á, en nú á samkv. þessu mikla réttlæti að verða hér jöfnuður á. Ég segi það alveg hiklaust sem mína skoðun, að ég álít, að hér sé verið að jafna saman alveg óskyldum hlutum. Ég jafna því ekki saman að ákveða fyrningarreglur fyrir verzlunar- og skrifstofuhúsnæði, t.d. hér í borginni eða í rauninni hvar sem væri á landinu, og ákveða fyrningarreglur fyrir síldarverksmiðjur eða aðrar slíkar eignir, þar sem slíkar eignir hafa fyrnzt niður í svo að segja engin verðmæti á nokkrum árum, án þess að um það giltu sérstaklega nein ákvæði í l. Atvikin hafa hins vegar aðeins fyrnt þetta niður í það að verða verðlaust. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að það verði að taka hér mjög tillit til allra aðstæðna í þessum efnum um notagildi og raunveruleg verðmæti eignanna, en mér er ljóst, að eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., þá gæti hér verið um verulega aukin skattfríðindi að ræða fyrir verzlunina í landinu. En ég dreg það mjög í efa, að þessar breytingar verði til hagsbóta, t.d. fyrir sjávarútvegsfyrirtæki. Mér sýnist þvert á móti allt benda í þá áttina, að þetta yrði lakara fyrir þau en það, sem gildir nú. Þá er í frv. gert ráð fyrir því, að sú regla verði tekin upp sem aðalregla að skattleggja allan söluhagnað á eignum, þó með þeim hætti, að ef eignin hefur verið í eigu sama aðila í nokkur ár, þá verði ekki nema hluti af söluhagnaðinum tekinn til skattlagningar. En nú er þessu þannig fyrir komið, að hafi eignin verið í eigu sama aðila í 3–5 ár, þá er söluhagnaðurinn ekki talinn skattlagningarhæfur, eða þá verður hann skattfrjáls. Ég tel, að það þurfi að breyta þeim ákvæðum, sem nú eru í skattalögunum varðandi þessi efni. Mér sýnist mjög óeðlilegt, að allur sá hagnaður, sem til fellur í ýmsum tilvikum við sölu á fasteignum, sem nú verður alveg skattfrjáls, eigi að vera það áfram. Ég álít, að hann ætti að skattleggjast í ýmsum tilfellum og a.m.k. að nokkru leyti. Ég viðurkenni því, að það þarf að breyta þessum ákvæðum. En ég dreg hins vegar mjög í efa, að það sé hægt að setja svo einfaldar reglur, eins og koma fram í þessu frv., varðandi þessi mál. Ég held, að það gæti orðið mjög til þess að torvelda eðlileg eignaskipti hjá aðilum, ef taka á söluhagnað, sem fram kemur sem verðbólguhagnaður í bili af tiltekinni eign, og skattleggja þann hagnað, þó að sami aðili kaupi aðra hliðstæða eign jafnvel á sama ári, þá auðvitað undir allt öðru verðlagi en áður hafði gilt. Í mínum augum gæti þetta t.d. verið þannig, að aðilinn, sem átt hefur fyrirtæki, sem átt hefur fiskiskip í nokkur ár, seldi skipið síðan með verðbólguhagnaði. Eins og nú standa sakir, þá getur þessi hagnaður verið umtalsverður, skipt millj. kr., en ef sami aðili kaupir hins vegar nýtt skip í staðinn á sama ári, á hinu nýja verðbólguverði, þá tel ég ekki, að hér sé um gróða að ræða, sem rétt sé að taka til skattlagningar, og þó að sagt sé við þennan aðila, sem í þessu tilfelli ætti að borga hér háa skatta af þessum verðbólguhagnaði: „Þú nýtur þess að fá nú að komast inn í nýjar fyrningarreglur með hið nýja skip,“ þá er ekki víst, hvenær hann hefur mikinn hagnað upp úr því í sínum rekstri. Og þetta gæti hreinlega orðið til þess, að hann gæti ekki skipt á eign með eðlilegum hætti. Ég vek aðeins athygli á þessu og nefni hér skip sem dæmi, en aðrar eignir geta hér vitanlega alveg eins komið til og skip. Mér sýnist við fljótlega athugun á þessu máli, að hér þurfi að búa talsvert betur um ákvæði en gert er í frv. varðandi þetta atriði, ef þetta eigi ekki að torvelda verulega eðlileg eignaskipti, sem ég tel, að þurfi að eiga sér stað. Þá er hér í frv. einnig gert ráð fyrir því að gera arð af hlutabréfaeign skattfrjálsan að vissu marki, hliðstætt arði af bankainnstæðum. Ég tel fyrir mitt leyti, að þessi ákvæði í skattalögum, um skattfrelsi í þessum efnum, séu mjög hæpin og af þeim leiði margvísleg vandkvæði við eftirlit í skattamálum. Og mér sýnist því mjög vafasamt að bæta miklu við varðandi þessi atriði, þó að ég skuli játa það, að það sé eðlilegt að leggja þarna nokkuð að jöfnu þann arð, sem fæst út úr hlutabréfaeign, og þann arð, sem fellur til af innistæðufé í bönkum eða sparisjóðum. Ég verð að segja,að mér sýnist mjög vafasamt, að réttmætt sé að halda því fram á þessu stigi málsins, að ef þetta frv. yrði að l., þá yrði það til þess að örva verulega hlutafjáreign í fyrirtækjum, eða til þess að efla verulega atvinnufyrirtæki okkar. Ég held, að það þurfi að koma allt annað til og annað miklu meira en þetta frv. fjallar um til þess að ná slíku marki. En það er eflaust nauðsynlegt fyrir okkur að reyna að haga skattlagningu á atvinnurekstri okkar þannig, að hann sé nokkuð í samræmi við það, sem gerist í mestu samkeppnislöndum okkar. Ég viðurkenni það. Ég sakna því í þessu frv. að fá þar ekki nokkur dæmi um samanburð á skattlagningu fyrirtækja, t.d. í öðrum EFTA löndum og hér hjá okkur, þannig að maður gæti auðveldar gengið úr skugga um það, hvernig ástatt er hjá okkur í samanburði við aðra varðandi þessi mál. Ég er ekki nægilega kunnugur þessum málum, en ég dreg það mjög í efa, a.m.k. á sviði þessarar beinu skattlagningar til ríkisins í formi tekjuskatts og eignarskatts, að þá göngum við nær okkar atvinnurekstri en aðrir gera. Ég dreg það mjög í efa, hefði a.m.k. viljað fá frekari sannanir í þeim efnum en koma fram í þessu frv. Ég skal svo ekki ræða um þetta frekar, en vil aðeins segja það að lokum, að ég tel hins vegar, að þó að réttmætt sé að taka þessi mál til gaumgæfilegrar athugunar um skattlagningu fyrirtækja, þá sé ekki hægt við endurskoðun á skattalöggjöf okkar að binda sig þar eingöngu við skattlagningu á fyrirtækjum, það verði einnig að athuga gaumgæfilega skattlagningu einstaklinga samkv. þessari löggjöf, og mér sýnist enginn vafi leika á því, að skattarnir hafa nú hin síðari ár hækkað mjög ört og mikið á miðlungstekjum og séu orðnir hærri en eðlilegt er. Því þurfi ekki síður að endurskoða þann hluta þessarar löggjafar en hinn, sem snýr beint að tekju- og eignarskatti fyrirtækja. En þar held ég sem sagt, að aðalvandinn liggi nú ekki hjá okkur.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur gert nokkra grein fyrir frv. því, sem hér liggur fyrir á þskj. 530. Það verður nú að segja það, að þetta er mikill bálkur og tekur það áreiðanlega tíma að kynna sér það gaumgæfilega, enda bar ræða hæstv. fjmrh. það með sér, að það mundi ekki vera í ráði að gera annað en að sýna það nú og kynna þetta þingheimi og almenningi, en um það gæti orðið að ræða að taka viss ákvæði úr frv., sem yrði lögfest á þessu þingi. Ég ætla ekki að fara að ræða neitt ítarlega um þetta frv., en ég tel, að hér séu mjög mörg athyglisverð ákvæði, sem eiga að geta orðið atvinnurekstrinum til framdráttar, þegar það hefur verið athugað nákvæmlega og fullar upplýsingar gefnar, svo að þessi mál liggi alveg ljóst fyrir. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, er sú, að í frv. er gert ráð fyrir með einu pennastríki að skera á eitt form í félagarekstri um atvinnurekstur niður og leyfa það ekki áfram. Þess vegna langar mig til þess að fá frekari upplýsingar um það hjá hæstv. fjmrh. Ég hlustaði með mikilli athygli á hans ræðu, og hann gaf það í skyn, að hann mundi gefa gleggri upplýsingar um þetta atriði en er hér á bls. 8 í hinni almennu grg. um sameignarfélögin. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. gerir ráð fyrir mjög ákveðinni stefnubreytingu, að því er varðar sameignarfélög. Er lagt til, að sameignarfélög sem sjálfstæðir skattaðilar verði felld niður úr skattkerfinu. Hér er um að ræða félagsform, sem er nánast óþekkt sem sjálfstæðir skattaðilar í öðrum EFTA-löndum, auk þess sem fyrirkomulagið, sem hér hefur gilt, felur í sér, að sameignarmönnum, þremur eða færri, er gefinn kostur á að velja sér skattálagningarform og þar með skattstiga, eftir því sem hentar ár hvert, ýmist sem hluti af sameignarfélagi eða sem einstaklingar. Er talið mjög óæskilegt að veita slíkt valfrelsi í skattalöggjöf. Að því er varðar sameignarfélög er sömuleiðis gert ráð fyrir niðurfellingu varasjóðsheimilda og upplausn núverandi varasjóða á nokkrum árum.“ Ég tel ástæðu til þess, þótt hæstv. fjmrh. kæmi að þessu atriði, að fá gleggri skýringar en fram komu í ræðu hans um þetta atriði. Eins og ég sagði áðan, hlustaði ég nákvæmlega, en þær skýringar sannfærðu mig ekki um þetta. Í sambandi við það að leggja niður þetta form, þá tel ég, að það geti verið mjög varhugavert. Ég varð var við það á fundi, sem ég mætti á með n. þeirri, sem fjallaði um þetta mál, eða hluta úr henni, fyrir s.l. áramót, og skattstjóri ríkisins upplýsti einmitt þar, að það væri í l., og efast ég ekki um, að rétt sé með farið, að menn gætu ákveðið frá ári til árs, hvort þeir teldu fram sem sameignarfélag eða sem einstaklingar. Þó að ég hafi fylgzt talsvert með félagsformum og félagsmálum, þá kom þetta mér dálítið einkennilega fyrir eyru. Ég ræddi þetta við endurskoðanda, sem lengi starfaði á Skattstofunni, og kom þetta honum einnig mjög einkennilega fyrir eyru, að með þetta skattaform væri rokkað til frá ári til árs. Ef sameignarfélag er stofnað með vissu framlagi og það tilkynnt, þá hef ég álitið, að það væri sjálfstæður skattframteljandi og skattlagt eftir því. Vel má vera, að l. ákveði, að það eigi að tilkynna það í byrjun árs þess, sem á að skattleggja, hvort formið verði notað, við tökum t.d., að í byrjun ársins 1968 hefði átt að tilkynna, hvort talið yrði fram fyrir það ár sem sameignarfélag eða skipt á einstaklingana fyrir það skattár. Ég tel t.d., að í þeim atvinnurekstri, sem ég þekki bezt til, þá sé mjög erfitt að segja í ársbyrjun, hver útkoman verði, svo að þess vegna, ef aðilarnir hafa valið sér þetta form, þá telji þeir yfirleitt þannig fram, en fari ekki að skipta tekjunum á einn, tvo eða þrjá annað árið, heldur fari eftir þeirri reglu, sem ákveðin var í upphafi. Ég vil þess vegna leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., en ég ætlast ekki til að hann svari því á þessum fundi, það gæti komið fram síðar við umr. um þetta mál, í hvað mörgum tilfellum hafi verið breytt til á síðustu árum í sambandi við framtöl sameignarfélaga. Ég veit það, að t.d. í útgerð, bæði í mínum fæðingarbæ og í stærstu bátaverstöð landsins, er þetta form, sameignarfélag um útgerðarrekstur, mjög almennt notað, og ég veit, að það er til, að þessir aðilar telja fram sitt í hvoru lagi og fylla út þá sjávarútvegsskýrslu að þeim hluta, sem þeir eiga í skipunum, en þá gera þeir það eftir á, en ég held, að það sé líka nokkuð almennt, en mér er ekki kunnugt um það, að breytt sé til í þessum efnum á milli ára. Ef félag er tilkynnt sem sameignarfélag með ákveðnu framlagi, þá er félagið sérstakur framteljandi og það skattlagt eftir því. Mér er kunnugt um, að það er hægt að vera með sameignarfélög með takmarkaðri ábyrgð, en frá tryggingarsjónarmiði þeirra aðila, sem skipta við þessi félög, þá geri ég ráð fyrir, að þetta sé ekki óhagkvæmt fyrirkomulag, vegna þess að það er ekki eingöngu það framlag, sem um er að ræða, nema sérstök ákvæði séu sett þar inn í, og til þess þarf forsetaleyfi, svo að takmörkun gildi. Sameignarfélög tryggja viðskiptaaðila með öllum eignum einstaklinganna, sem í sameignarfélögunum eru. Ég tel því mjög varhugavert að fella þetta niður. Það er alveg rétt, sem hæstv. fjmrh. sagði í sambandi við hlutafélög, að þau hafa til skamms tíma verið alltof fjárvana og hlutaféð verið yfirleitt alltof lágt. Það kemur til af tvennu, bæði því, hve lítið fjármagn hefur verið í landinu og svo einnig, að fyrirkomulag hjá þessum félögum og l. í sambandi við þau hafa verið þannig, að það hefur verið mjög erfitt að fá fé til baka. Ég tel, að þetta frv. muni bæta þar mjög mikið úr, þegar það kemur til framkvæmda, en í mjög mörgum tilfellum hafa eigendur lánað fjármagn, þar sem þá hefur verið auðveldara að fá það til baka og fá vexti af því. Raunverulega hefur verið meira fé frá eigendum en almennt er talið. En í þessu sambandi, þótt það komi ekki beinlínis þessu máli við, þá má minna á það, hvernig lánastofnanir meðhöndla hin ýmsu hlutafélög, þegar hluthafar og þá sérstaklega stjórnendur þeirra eru látnir ganga í svo og svo miklar ábyrgðir, svo að raunverulega er þarna um að ræða a.m.k. meiri eign á bak við en skrásett hlutafé. Ég veit einnig, að það eru 1. og reglur um að gefa út jöfnunarhlutafé, en á þessum sama fundi, sem ég minntist á áðan, þá upplýsti ríkisskattstjóri, að ótrúlega fá hlutafélög hefðu notað sér þá heimild til útgáfu jöfnunarhlutabréfa. Með þessu frv., sem hér er lagt fram, er áreiðanlega stefnt í meginatriðum í rétta átt fyrir atvinnureksturinn og ætti að verða til þess, að fjármagn rynni, frekar en áður hefur verið, til hlutafélaga, og tel ég það vera til hagsbóta. Það er náttúrlega alveg útilokað, eins og l. eru í dag, að arðgreiðsla, sem getur verið 10%, sé í raun og veru, þegar til eigendanna kemur, aðeins 2.9%, og vitna ég þá í ræðu, sem einn virtur hæstaréttarlögmaður flutti ekki alls fyrir löngu suður í okkar kjördæmi. En sem sagt, ég skal ekki hafa þessi orð fleiri. Ég tel, að þetta frv. sé í megindráttum til bóta, og það stórbóta, vil ég segja, því að hér á að brjóta í blað og örva aðila til þess að leggja fé í atvinnurekstur, en ég fyrir mitt leyti þarf að fá frekari skýringar en ég hef þegar fengið frá hæstv. fjmrh. um, hvers vegna á að skera þetta form, þ.e. sameignarfélagsformið, niður við trog, því að ég held, að við eigum eftir að heyra margar raddir um það, að það sé ekki heppilegt. Mér er einnig kunnugt um það, að einstaklingar, sem reka fyrirtæki, hvort sem það er við sjávarsíðuna eða annars staðar, hafa ekki leyfi til að leggja í varasjóð, svo að þess vegna hefur verið farið inn á þetta form. En raunverulega eru þeir gagnvart lánastofnunum og gagnvart ríkisheildinni í enn þá meiri ábyrgð en þeir, sem leggja hlutaféð fram, ef lánastofnunin gerir ekki aðra samninga. Er þetta óheppilegt fyrir þjóðfélagið? En á þessu langar mig til þess að fá skýringu, og það er ekki nóg fyrir mig að það sé sagt, að þetta félagsform finnist hvergi í EFTA-löndum, það verða að koma frekari rök fyrir því en þegar eru fram komin.



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt út í umr. um það frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 530, enda hef ég ekki vegna fjarveru úr bænum um helgina haft tíma til að kynna mér það sem skyldi og veit líka, að hér er um veigamikið mál að ræða, sem nokkurn tíma þarf til þess að átta sig á. Ég vil hins vegar við þessa umr. segja það, að ég fagna því, að þetta mál skuli vera fram komið, því að ég lít svo á, eins og hefur komið fram bæði í flutningi mála hér á hv. Alþ. af hálfu okkar framsóknarmanna og í umr. fyrr, að nauðsyn beri til að endurskoða skatta- og útsvarslög landsins í heild, ekki eingöngu fyrirtækja, heldur og einnig einstaklinga. Eftir því, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh., verður stefnt að því, og er ég því mjög fylgjandi og fagna því, að svo skuli gert. Mér sýnist líka, eftir að hafa litið yfir þetta frv. og hlustað á hæstv. fjmrh., að það stefni að því að tryggja betur en verið hefur, að fjármagn haldist í atvinnurekstrinum. Og ég get tekið undir það og lýst þeirri skoðun minni, að ég tel nauðsyn bera til þess, að við gerum betur til að tryggja fjármagn í atvinnurekstrinum en gert hefur verið til þessa. Ég held, að það sé öllum þegnum þjóðfélagsins í hag, hvort sem það eru atvinnurekendur eða þeir, sem vinna að atvinnurekstrinum sem launþegar. Það er öllu þjóðfélaginu í hag, að atvinnureksturinn standi sig sem bezt og geti haft ótruflaðan rekstur. Ég vona, að þetta frv. gangi í þá átt, og þar sem ég tel mig hafa kynnzt því, þá sýnist mér viðbrögðin vera þau. Í tilefni af því, sem fram kom í ræðu hæstv. fjmrh., þá vil ég aðeins undirstrika það, til þess að þau atriði verði, eins og hann vék að, til frekari athugunar í sambandi við framhaldsathugun á málinu, að ég tel það mjög mikla nauðsyn, að skattakerfi okkar verði gert einfaldara en verið hefur. Ég hef áður látið í ljós þá skoðun, að sú stefna, sem ég tel, að fylgt hafi verið á síðari árum og hæstv. fjmrh. vék að, að bæta skatti ofan á skatt, eins og ég mun nú hafa orðað það áður, sé vægast sagt mjög óheppileg og hafi reynzt atvinnuvegunum afar illa. Það fer svo, að það verður öðruvísi litið á það mál, sem litið er á í einni heild, heldur en þegar verið er að bæta pinkli ofan á pinkil, eins og gert hefur verið. Þess vegna vil ég undirstrika það, að það er mjög mikil nauðsyn að gera skattakerfið einfaldara í framkvæmd og hafa heildarstefnu í því. Í sambandi við það, sem hæstv. fjmrh. vék að, aðstöðugjöldunum, þá er mér það ljóst, að aðstöðugjöldin eru mjög gallað form. Það er afskaplega gallað form að leggja því meiri skatt á, sem kostnaðurinn er meiri. Það hefur verið tekið dæmi af bátunum tveimur, sem fóru í róðurinn og annar tapaði veiðarfærunum, en hinn kom með mokafla, og sá, sem tapaði veiðarfærunum, varð að greiða hærra aðstöðugjald vegna róðursins. Þetta er mjög gallað form. Hins vegar er mér það ljóst, að sveitarfélögin geta ekki verið án þess að ná sköttum af atvinnurekstrinum, og þau hafa að sjálfsögðu margfaldan kostnað við atvinnureksturinn í byggðarlaginu og verða að veita atvinnurekstrinum eðlilega alls konar aðstöðu. Ég hef alið í brjósti mér þá hugsun og eftir því í ríkari mæli, sem ég hef hugsað meira um þetta og reynt að kynna mér þetta betur, að fasteignaskattarnir væru það form, sem við yrðum að hverfa að meira en við höfum nú gert og það í ríkum mæli. Í því sambandi hafa mér fundizt mjög mikil rök fyrir því, að eins og nú er, eru ýmsar stofnanir í landinu, m.a. ríkisstofnanir, sem við erum með, stikkfrí gagnvart gjöldum til sveitarsjóðanna og bæjarsjóðanna, en með því að ná með fasteignasköttum, þá næðum við til þessara aðila, sem ég tel jafn rétt, að taki þátt í uppbyggingu byggðarlaganna eins og aðrir aðilar, sem það verða að gera með greiðslu á sköttum og skyldum. Þess vegna held ég, að ef unnin verður framhaldsvinna í þessum málum, skattamálunum, eigi mjög að taka fasteignaskattana til athugunar, ekki sízt með það form í huga, sem við náum til fyrirtækjanna með. Svo vil ég að síðustu, því að ég ætla ekki að fara að halda hér langa ræðu, heldur aðeins undirstrika þau atriði, sem ég hef sérstakan áhuga fyrir og tel, að þurfi að vinna að í sambandi við framhald þessa máls, undirstrika það, sem einnig kom fram í ræðu hæstv. fjmrh., að nauðsyn ber til að gera einfaldari og ákveðnari verkaskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaganna, bæði í sambandi við tekjuöflun og eins við framkvæmdir verka. Þetta er hin mesta nauðsyn. Það er mjög óheppileg aðferð, sem við höfum haft um áratuga skeið eða allt frá upphafi, að sömu aðilarnir, bæði ríkið og sveitarfélögin sæki á sama tekjustofninn og kannske eftir mörgum leiðum. Þetta er afskaplega óheppilegt. Eins er um mörg verkefni, að miklu eðlilegra væri, að annar hvor aðilinn annaðist þau að öllu leyti. Mér dettur nú í hug á stundinni, að ég tel t.d., að það væri miklu eðlilegra, að ríkið hefði algerlega með lögreglumál að gera en sveitarfélögin legðu þar fjármuni til, því að þau hafa engin ráð á þeim af eðlilegum ástæðum, og önnur verkefni geta svo verið, sem eðlilegra væri, að sveitarfélagið annaðist eitt, en ríkið ekki. Þess vegna vil ég undirstrika það, að mikil nauðsyn er á því að gera verkaskiptinguna og tekjuskiptinguna á milli sveitarfélagsins annars vegar og ríkisins hins vegar ákveðnari og einfaldari. Þessi fáu atriði vildi ég aðeins minna á við þessa umr. málsins.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja mikið þessar umr. Fyrst og fremst vildi ég nota tækifærið til þess að þakka öllum þeim hv. þm., sem hér hafa talað, fyrir þeirra jákvæðu undirtektir undir frv. þetta að meginstefnu til. Þeir hafa allir tekið undir það, að það væri nauðsynlegt að koma skattamálum fyrirtækja í betra horf, og hef ég ekkert við að athuga neitt af því, sem þeir sögðu um það atriði. Hv. 4. þm. Reykv. vék nokkuð að vinnubrögðum við undirbúning þessa máls og taldi, að það væri heppilegra að skipa n. pólitískra fulltrúa í stórmál sem þetta. Það kann vel að vera, að það væri rétt að gera það í sambandi við heildarniðurstöður slíks máls, þ.e.a.s. skoðun þess, eftir að unnið hefur verið að samsetningu þess eða gerð, en ég álít hins vegar um svona flókið tæknilegt mál, þá sé það ekki óeðlilegt að láta sérfræðinga vinna verkið, sem hafa yfirsýn yfir alla hugsanlega þætti þess, en að sjálfsögðu á grundvelli pólitískrar stefnumörkunar, eins og gert hefur verið í þessu sambandi. Það var, áður en hafizt var handa um verkið, lögð í erindisbréfi til n. ákveðin stefna um það, hvaða tilgangi væri ætlað að ná í meginefnum með þessum breyt. á tekju- og eignarskattslögunum, og á þeim grundvelli hafa embættismennirnir byggt till. sínar. Ég hygg, að þessi vinnubrögð hafi verið skynsamleg og hafi leitt til mun hlutlausari athugunar og mats á því, hvaða leiðir kæmu helzt til álita í þessu sambandi. Hitt er svo annað mál, að það kann vel að vera nauðsynlegt, þegar lengra kemur, að láta pólitískt skoða þetta mál og þá jafnvel eftir atvikum að fela ákveðnum fulltrúum nánari athugun þess. T.d. væri það vel hugsanlegt að gera það milli þinga, að það yrði skoðað á þeim grundvelli, og sjálfsagt er að íhuga það, en ég álít, að til þessa hafi verið hyggilega að málum unnið og það leitt til þess, að það hafi fengið vandlegri og yfirgripsmeiri íhugun og athugun. Ég skal ekki fara að ræða sérstaklega þær aðrar breyt., sem hv. þm. sagði, að gera þyrfti nú á tekjuskattslögunum. Það kemur til umr., þegar þar að kemur, aðeins taka það fram, að til þess að fyrirbyggja misskilning, að ef ætti að fara að breyta skattvísitölu nú, þá hefði það að sjálfsögðu allt aðrar afleiðingar en það, þó að það væru sett ákvæði um breyttan fyrningarfrádrátt fyrirtækja vegna þess, þó að við sleppum nú alveg fjármálahlið málsins, en íhugum aðeins hina tæknilegu, að þá er byrjað þegar við útreikning á ýmsum frádráttarliðum að miða við skattvísitöluna, enda er nauðsynlegt að ákveða hana strax eftir áramót, til þess að það seinki ekki vinnu við skattaálagningu, en um fyrningu er mjög einfalt að fjalla og ekki er gengið frá álagningu á fyrirtæki, fyrr en eftir að álagningu á einstaklinga er lokið. Eins og menn vita, hafa þau mun lengri frest til þess að skila framtölum sínum, og byggist það á því, að frá þeirra málum er ekki gengið fyrr en mun seinna. Ef ætti nú að fara að breyta skattvísitölu ársins í ár, þá mundi það leiða til þess, að álagning skatta drægist mánuðum saman, sem mundi hafa í för með sér stórfelld vandræði. En ég skal ekki fara nánar út í þá sálma hér, aðeins upplýsa þetta. Hv. 4. þm. Austf. ræddi þetta mál einnig jákvætt að efni til, þó að hann teldi, að það ætti að gera hér meiri mun á fyrirtækjum en gert er ráð fyrir. Í frv. sjálfu er ekki gert ráð fyrir að mismuna atvinnurekstri eftir því, á hvaða sviði hann er. Það er álitamál að sjálfsögðu, hvort það skuli gert, en mun yfirleitt ekki vera tíðkað og er ekki gert í EFTA-löndum, og ég vil taka það sérstaklega fram, að í öllum greinum, einnig sjávarútvegi, eru þessar reglur, sem hér eru settar, til aukinna hagsbóta. Það er alveg rétt, að hlutur þeirra, sem hafa notið sérstakra fyrningarafskrifta, batnar að sjálfsögðu minnst varðandi fyrningarnar. En í engu tilfelli eru þær minnkaðar heldur,að ég hygg, en hvarvetna auknar frá því, sem nú er, ef flýtifyrningarnar eru notaðar, eins og gert er ráð fyrir, og það má segja, sérstaklega um iðnað, að það eru ekki nema vissar tegundir iðnaðar eða vissar framkvæmdir iðnaðar, sem hafa notið hárra fyrninga. Reglurnar um það hafa verið mjög mismunandi, þannig að hér er að sjálfsögðu um stórauknar hagsbætur að ræða fyrir iðnaðinn. Það er hins vegar alveg rétt hjá hv. þm., og ég hygg, að ég hafi einnig tekið það fram, að það er auðvitað alls ekki eingöngu hinir beinu skattar eða tekjuskatturinn, sem er vandamál atvinnurekstrarins. Ég er honum alveg sammála um það. Og ég held, að ég hafi tekið það fram í máli mínu, að kannske hefur of mikið verið lagt upp úr því, að það væri sérstök skattpíning, sem réði því, að það væri að sligast hér atvinnurekstur. Það er ýmislegt annað, sem þar kemur til greina, sem yrði allt of langt mál að fara út í hér. En varðandi það atriði, að það sýndi, að litlar álögur væru á atvinnurekstrinum, að tekjuskattar fyrirtækja hefðu ekkert aukizt síðustu árin, enda þótt tekjuskattur einstaklinga hefði aukizt mikið og tekjuútsvör, þá er þetta einfaldlega vegna þess, að hagur atvinnurekstrarins hefur verið svona erfiður. Þess vegna borgar atvinnureksturinn jafnvel minni skatt eða a.m.k. ekki meiri. Það eru tekjurnar, sem eru þar ákvörðunaratriði, og sanna aðeins það, hversu stórkostlega mikilvægt er að reyna að bæta með einhverjum hætti aðstöðu atvinnurekstrarins, því að skattprósentum hefur ekki verið breytt um margra ára skeið, hvorki í atvinnurekstri né hjá einstaklingum. Varðandi dæmi það, sem hann tók um sölu eigna, og tók í því tilfelli dæmi um skip, sem maður seldi og mætti selja eftir þrjú ár, að þá er það alveg rétt, að í dag þá nýtur þessi skipasala sérstakra fríðinda, og ég álít, algerlega óeðlilegra fríðinda, sem sagt þeirra að hafa flýtifyrningu, og við skulum segja, að hagnaður af skipinu hefði heimilað fullar flýtifyrningar eða sérstakar fyrningar, sem veittar eru skipum, þá hefði þessi aðili að loknu þessu tímabili farið með allan þennan skattfrjálsa hagnað út úr atvinnurekstrinum, ef hann hefði selt skipið og ekki keypt neitt annað skip í staðinn. Það er auðvitað algerlega óeðlilegt að nota á þennan hátt þau sérstöku fríðindi, sem þjóðfélagið veitir, sem vissulega var gert af nauðsynlegum ástæðum að þessu leyti til þess að bæta aðstöðu útgerðarinnar, það er annað mál. En það er ekki til þess að bæta aðstöðu útgerðarinnar, ef menn hætta útgerð. Hitt dæmið, sem hann tók um það, að hér væri verið að rýra aðstöðu manna með því, að það væru lagðir skattar á arð af sölu þessa skips, ef menn vildu endurnýja sitt skip og það á sama árinu, er efnislega veigamikið atriði. Ég held, að það geti naumast gerzt undir nokkrum kringumstæðum, vegna þess að hagnaðurinn af skipasölunni telst til tekna hjá aðila á því viðkomandi ári og þar af leiðandi til beins tekjuafgangs hjá fyrirtækinu. Og ef hann kaupir skip sama árið, þá mætti hann nota sér að fullu, ef hann vildi, flýtifyrninguna, sem er 31%, og þar við bætist fastafyrningin, sem ég hygg að sé 12%, eða um 42% af verði hins nýja skips, ef hann vildi gera það, þannig að hann mundi í þessu tilfelli, að ég hygg, ekki þurfa að lenda í neinum skatti, þó að hann endurnýjaði skipastól sinn með þessum hætti, enda er það ekki ætlunin, og til þess eru m.a. flýtifyrningarnar, að einmitt ef menn selja eign og halda áfram atvinnurekstri og eru ekki að draga út úr atvinnurekstrinum, þá komi það þeim til góða. Og það er t.d. heimilt að byrja flýtifyrningar, áður en búið er að byggja skip. Það má byrja að fyrna á byggingartíma skipsins, sem ég hygg líka vera mjög veigamikið atriði. Hv. þm. saknaði samanburðar við EFTA-lönd, og ég skal játa það, að ég sakna hans að nokkru leyti líka og hef beðið sérfræðinga mína um að gera samanburð í þessum efnum, sem þeir segja, að sé ákaflega erfitt að setja upp. Það er auðvitað hægt að fá vissan samanburð, en ekki til þess að prenta hann, vegna þess að hann er svo óviss og svo margt, sem þarf að taka til greina, að það krefst mikilla skýringa um leið til þess að setja það dæmi upp. Ég tel að sjálfsögðu rétt, að það verði gefnar allar þær upplýsingar, sem fyrir hendi eru um það til þeirrar hv. n., sem þetta fær til meðferðar. En ég held, að það mundi vera villandi, eftir því sem ég hef séð þau dæmi a.m.k. og reynt að stúdera þau, ef ætti að fara að birta þau án þess að gefa með þeim langar skýringar, sem er mjög erfitt að koma við í prentuðu máli. Varðandi það, sem hv. 10. landsk. þm. sagði um sameignarfélögin, þá kemur mér það í rauninni ekkert á óvart, þó að það valdi nokkrum bollaleggingum, hvort rétt sé að afnema sameignarfélögin. Og ég tel sjálfsagt, að það mál sé kannað nánar. Ég get ekki gefið honum öllu meiri skýringu á því, hvers vegna er lagt til að leggja þau niður en ég gerði hér. Það er eðlilegt út af fyrir sig, að sérfræðingar okkar geri það, vegna þess að það er reiknað með að reyna að samræma skipulag atvinnurekstrar hér sem næst því, sem er í samkeppnislöndunum, og því eðlilegt, þar sem þetta form er hvergi til, að það sé lagt til að fella það niður, vegna þess, að það er ekki sjáanlegur neinn grundvöllur fyrir þessu félagsformi í rauninni. Ástæðan til þess að það er notað og hefur verið notað töluvert mikið á s.l. ári er eingöngu af varasjóðstillagsástæðum. Það verður ekki séð önnur ástæða, nema persónulegar ástæður, sem kunna að valda því, að þetta er gert. En eftir að varasjóðurinn er lagður niður, þá breytist auðvitað efnislega mikið aðstaða þessa skattforms, þannig að það er alls ekki sama hvöt af þeirri ástæðu til þess að byggja upp þessi sameignarfélög. En gallinn á félögunum er sá, eins og hv. þm. upplýsti sjálfur raunar, að menu notuðu þetta sitt á hvað, ekki það, að menn, sem hefðu sameignarfélag, teldu kannske eitt árið fram, eins og ég sagði, að væri heimilt, og er heimilt, sem sameignarfélag, og hitt árið sem einstaklingar, heldur að svipuð samstarfsform, þ.e.a.s. sameignarfélög, nota ýmist reglurnar um sameignarfélög, þ.e.a.s. sum þeirra nota reglurnar um skattlagningu sem félag og önnur nota reglurnar um skattlagningu sem einstaklingar, eins og heimilt er í báðum tilfellum. Þetta er auðvitað óskaplega glundurskennt skipulag, og þó að þetta hafi verið heimilað skattalega að gera þetta, þá vantar algerlega nægilega skýr ákvæði í félagslöggjöf okkar um sameignarfélög. Og það verður þá að setja þeim alveg fast form og miklu fastara en er nú, ef þau eiga að viðurkennast sem skattaðili miðað við það kerfi, sem við nú gerum ráð fyrir að taka upp. Um þetta má endalaust deila og ég ætla ekki að fara að deila við hv. þm. um þetta. Þetta er auðvitað hlutur, sem er sjálfsagt að kanna, eins og allt í þessu efni, og ég sé ekki, að þetta sé neitt grundvallaratriði, sem menn geti ekki skoðað í rólegheitum og athugað, hvaða þýðingu hefur til eða frá. Og ég geri mér alveg grein fyrir því, að menn kæra sig ekki mikið um að raska því skipulagi, sem þeir hafa haft á atvinnurekstri sínum. En það mundi að sjálfsögðu ekki vera gerð nein krafa um það, að slíkt yrði gert. Þeir geta rekið áfram fyrirtæki sín sem sameignarfyrirtæki engu að síður, þó að þeir verði hér eftir skattlagðir sem einstaklingar. Það er ekkert sem hindrar, að þeir geti rekið fyrirtæki sín áfram með þessu formi. Það er aðeins skattaatriðið, sem eins og hv. þm. segir, að ýmis sameignarfyrirtæki einmitt geri, þ.e. skipti niður á einstaklingana. Það væri heimilt að hafa sameignarfélög hér eftir og gera það, en það yrði aðeins ekki heimilt að hafa sameignarfélög, sem teldu fram sem sameignarfélag, enda eru rökin fyrir því alls ekki þau sömu eftir þær breytingar, sem nú eru gerðar um afnám varasjóðshlunnindanna, sem áreiðanlega hafa verkað mjög mikið í þessu efni. Ég held svo ekki, herra forseti, að ég sjái ástæðu til þess að segja meira um þetta mál, en endurtek þakkir mínar til hv. þm., sem tekið hafa þátt í þessum umr. og fyrir ýmiss konar ábendingar, sem frá þeim hafa komið og allar hafa verið efnislegar.