Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Árni Jónsson) Það eru aðeins örfá orð frá minni hendi, enda er hjer ekki um neitt stórmál að ræða, auk þess sem allar nánari ástæður eru teknar fram í greinargerð frv. og nál. því, sem fylgir. Sýslunefnd Skagafjarðarsýslu hefir mælt með því, að Sauðárkrókshreppur fengi keypta þessa jörð. Hreppurinn er landlítill, en hefir fjárfjölda að mun meiri en títt er um kauptún af sömu stærð. Er honum því full nauðsyn á að geta aukið slægjulönd sín og fengið meira land til beitar. Samskonar heimild og þetta hefir Alþingi gefið áður, t. d. um sölu Leynings til Siglufjarðar 1924, Ögurs og Sellóns til Stykkishólms 1919, og enn lengra er síðan leyft var að selja Kjarna Akureyrarkaupstað. Get jeg því búist við, að hv.þdm. fallist á frv. eins og það liggur fyrir, og læt jeg því þessum fáu orðum lokið.

Atv.- og dómsmrh. (Magnús Guðmundsson): Jeg vildi leyfa mjer að gera lítilsháttar fyrirspurn til háttv. landbn. viðvíkjandi engjahólma þeim, sem nefndur er í greinargerð frv. og nál. Jeg er nefndinni samþykkur um, að hólminn verði tekinn með í mati Sauðár. Hitt vildi jeg spyrjast fyrir um, hvort hv. landbn. teldi það skifta máli, hvort engjahólmi þessi ætti að fylgja Sauðá eða falla aftur undir Sjávarborg, ef til vill gegn gjaldi frá Sjávarborgareiganda. Ef háttv. nefnd hefir ekki rætt þetta, svo hún geti svarað því nú, þá skiftir ekki máli, þótt svarið komi ekki fyr en við 3. umr.

Frsm. (Árni Jónsson) Það er ekkert til fyrirstöðu að svara þessu nú þegar. Nefndin hefir einmitt rætt um þetta atriði og er eindregið þeirrar skoðunar, að þessi engjahólmi fylgi með Sauðá og verði þannig eign Sauðárkrókshrepps. Það er einmitt tilgangur frv., að Sauðárkrókur geti eignast sem mest slægjulönd, og það verður auðveldast á þann hátt, að hólminn fylgi með í kaupunum.

Halldór Stefánsson Jeg flyt hjer brtt. á þskj. 289, ásamt háttv. 2. þm.N.-M. (ÁJ), sem jeg ætla að víkja að nokkrum orðum. Til þess að geta gert grein fyrir þeim, tel jeg nauðsynlegt að gera stutt yfirlit yfir sögu hreindýranna hjer á landi. Hreindýr eru flutt hingað til landsins 1776, 20–30 dýr, að því er talið er. Stóð svo um 70 ára skeið, að jeg veit ekki, hvort þau hafa verið friðuð eða ófriðuð. Um miðja 19. öld er farið að kvarta yfir usla á högum í bygð af völdum hreindýra, talið, að þau gangi í stórhópum niður í bygð og eyðileggi land það, er þau ganga á. Á þessum tíma hefir þeim því sýnilega fjölgað mikið. Afleiðing af þessu var svo tilskipun, sem gefin var út 1849, og er þar svo fyrir mælt, að hreini megi elta og veiða hvar sem er. Það kemur fram í nefndaráliti undir meðferð málsins, að það hafi verið margreynt að temja hreindýr, en aldrei hepnast, því að þau hafi annaðhvort veslast upp í fóðrinu eða hlaupið á fjöll þegar voraði. Frá 1849 til 1881 stóð svo í lögum, að hreina mætti elta og veiða hvar sem væri, en 1881 fara menn að hugsa um að friða þá, því að þá hefir þeim þótt vera farið að fækka svo mjög. Eru þeir þá friðaðir ásamt fuglum, og er friðunartíminn ákveðinn frá 1. janúar til 20. ágúst ár hvert, og gengu þessi lög í gildi 1882. Jeg hefi litið yfir umræðurnar um þetta mál 1881, og er þar litlar upplýsingar hægt að fá. Aðalástæðan, sem færð er fram fyrir friðuninni, er sú, að það sje mjög farið að tíðkast, að Englendingar ferðist um landið og hafi það fyrir sport að skjóta hreina, jafnt kýr og kálfa sem tarfa, en það þykir óhæfa. Stendur þetta svo í 20 ár, frá 1882 til 1902, að dýrin eru friðuð meiri hluta ársins. En síðan hafa þau verið alfriðuð til nokkurra ára í senn. Þó hygg jeg, að þau hafi verið ófriðuð fyrri hluta ársins 1919, og nú síðan 1. janúar 1926 hafa þau verið ófriðuð, eins og tekið er fram í ástæðunum fyrir frv. þessu. Þegar frv. um friðun dýranna var borið fram 1902, var það ekki meiningin í fyrstu að alfriða þau, heldur snerist það svo í meðferð þingsins, en þá er jafnframt gert ráð fyrir að breyta til aftur, þegar dýrunum fjölgar. Á umr. um málið þá sjest, að þá hafa verið hreinar á Reykjanesfjallgarði, sem nú munu vera nær eða alveg horfnir. Aðalástæðan fyrir friðuninni 1902 er ekki ásælni Englendinga, heldur er hún talin sú, að nú eru dýrin talin í mikilli hættu fyrir veiðilöngun mannanna, sjerstaklega eftir að menn höfðu fengið sjer rifla til þess að skjóta þau með; líka væri veiðiaðferðin ómannúðleg, þar sem skotið væri á hópa, og því drepnar jafnt kýr og kálfar sem karldýr, en önnur særðust og dræpust síðan. Reynslan hefir nú orðið sú, að þrátt fyrir alfriðun í 24 ár, hefir dýrunum ekki fjölgað að líkum. Nú eru þau aðeins á öræfunum norður af Vatnajökli, austarlega, aðallega austan Jökulsár á Fjöllum, á milli hennar og Jökulsár á Dal, kringum Snæfell og enn sunnar, suður að Hofsjökli eystri og Þrándarjökli, og ef til vill eitthvað lítilsháttar norðan Jökulsár á Fjöllum, en þar eru þau þó ekki að staðaldri. Þar sem nú jafnlöng alfriðun hefir ekki borið þann árangur, sem hefði mátt vænta, þá lítur út fyrir, að eitthvað annað en mannshöndin eigi hjer hlut að máli, og er þá næst að geta þess til, að óblíða náttúrufarsins eigi sinn drjúga þátt í því, að dýrunum fjölgar ekki meira. Eins og kunnugt er, hafast þau mest við uppi við jökla og lifa að miklu leyti á mosum og skófum, en þrífast illa á grasi eingöngu. Þegar þar gerir jarðlaust fyrir snjódýpt eða áfrera, hrekjast þau út á heiðar og ofan í bygðir og verða að gera sjer að góðu graslendið eitt, samfara skorti á nægri beit, en þá megrast þau og falla. Auk þess verða þau fyrir ýmiskonar slysum á þessum hrakningi, fara í vötn, hrapa í fjöllum o. fl. Aðra orsök hefi jeg heyrt tilnefnda, sem ef til vill eigi sinn þátt í því, að dýrunum fjölgar ekki meira. Hún er sú, að tarfarnir sjeu tiltölulega of margir, fleiri en hagkvæmt sje fyrir viðhald og fjölgun stofnsins. Þeir eru harðgerðari í baráttunni fyrir lífinu en kvendýrin, svo að líklegt er, að þeim fjölgi meira. Jeg hefi heyrt nýlega, að eitt af þeim ráðum, sem notuð hafi verið í Noregi norðanverðum til þess að fjölga dýrum þessum, hafi verið það, að fækka törfunum hæfilega. Er talið hæfilegt, að nokkur kvendýr sjeu fyrir hvert karldýr, til þess að kvendýrin hafi meira næði, því eins og gefur að skilja, gera tarfarnir þeim mikið ónæði og hrakninga, þegar þeir eru miklu fleiri, og jafnvel, að kýr og kálfar hafi drepist af þeim ófriði og hrakningum, sem of mörg karldýr valda, bæði á brundtíðinni og á vorin. Mjer sýnist nú, að svo framarlega sem mönnum er ant um, að hreindýrunum fjölgi, þá eigi að breyta til. Á því eru bygðar till. okkar flm. Leggjum við til að setja umsjónarmenn með veiðinni, svo marga, sem hæfilegt þykir. Þeir leyfðu ekki veiði nema þeir teldu það óhætt vegna stofnsins, og settu þau takmörk fyrir veiðinni, sem þeir teldu þurfa, svo sem veiðitíma - líklega aðeins fyrir eina veiðifor í senn - á hvaða svæði mætti veiða, hve mörg dýr mætti veiða og hve mörg af hvoru kyni fyrir sig; bannað væri að skjóta í hópa og á kálfa. Með þessu er líklegt, að næðist betri árangur en með alfriðun. Það fengist betri vitneskja um lifnaðarhætti, fjölgun og útbreiðslu dýranna. Meiri áhugi myndi vakna fyrir þrifum og fjölgun stofnsins, er menn sæju, að dýrin væru ekki eingöngu friðuð til þess að falla í hörðu árunum. Brtt. þessar eru ekki bornar fram af því við þykjumst ekki hafa eins mikinn áhuga á viðhaldi og þrifum þessa dýrastofns eins og aðrir, heldur til þess að leita annara skynsamlegra leiða, sem líklegar eru til að bera betri árangur en 24 ára reynsla alfriðunarinnar hefir borið. Skal jeg svo ekki fjölyrða mikið frekar um þetta mál nú. Við flm. þessara brtt. höfum lagt þær fram til athugunar fyrir hv.þm. og væntum þess, að þeir geti fallist á þær, því að það hefir aldrei verið meiningin að friða hreindýrin endalaust, heldur þvert á móti altaf verið í hugum manna að leyfa að veiða þau, þegar þau væru svo mörg, að það yrði að teljast óhætt. Líka er hugsanlegt, að þessi ráðstöfun gæti orðið til þess að dreifa dýrunum um öræfin norðan Vatnajökuls, en það gæti orðið betra fyrir þau sjálf, t. d. í vetrarhörkum, því að með því móti hefðu þau stærra land til þess að bjargast á.

0525Sveinn Ólafsson: Það hlýtur að vaka fyrir þeim mönnum, sem vilja friða hreindýrin, að viðkomu þeirra sje hætta búin og að það sje æskilegt og ekki þýðingarlaust, að þeim fjölgi. Á þessu er bygt frv. á þskj. 144. Jeg er líka þeirrar skoðunar, að þörf sje á að friða dýrin; dreg jeg það meðal annars af því, að útbreiðsla þeirra um þann landshluta, sem jeg þekki best, hefir ekki aukist síðustu 40 árin, heldur virst að þverra. Hinsvegar veit jeg vel, að engum er kunnugt um fjölda hreindýra í landinu, enginn maður hefir rannsakað það, hve stór stofninn er nú orðinn. Einnig held jeg, að það sje ágiskun ein, að þau hafi á síðari árum, svo að nokkru nemi, fallið vegna vetrarríkis. Jeg hefi spurt þá menn, sem kunnugastir eru á svo nefndum Vestur-Öræfum, norður af Vatnajökli og á Öxarheiði, hvort þeir hafi í fjallleitum á haustin hitt fyrir sjer mikið af beinagrindum hreindýra, og hafa þeir neitað því, að svo væri. Þeir hafa sagt, að það væri mjög sjaldgæft að hitta slíkar menjar fallinna dýra. En hefðu dýrin fallið í stórum stíl vegna vetrarríkis, þá hefði það hlotið að koma þannig í ljós. Nú hefði mjer þótt eðlilegast, um leið og friðun er tekin upp af nýju, að gerð hefði verið rannsókn um fjölda og útbreiðslu hreindýra og athugað, hve stór stofninn kann að vera, að minsta kosti þó áður en farið er að veita leyfi til hreindýraveiða í stórum stíl, eins og nú hefir verið farið fram á, og það liggur ákaflega nærri, að slík rannsókn verði látin fram fara, sjerstaklega nú, þegar menn eru jafnvel farnir að hugsa um að flytja inn dýr frá Noregi til þess að stunda hreindýrarækt. Jeg býst sem sagt við, ef úr framkvæmdum ætti að verða um hreindýrarækt, að þá lægi fult eins nærri að handsama innlend dýr og reyna þá að ala þau upp eins og flytja inn útlend dýr. Jeg ber fram brtt. á þskj. 287 við þetta frv., brtt., sem í raun og veru ganga í sömu átt og frv.; þær breyta ekki efni frv. í neinu verulegu, en jeg vildi með þeim koma að fyllri ákvæðum um það, sem í frv. stendur, og jeg hefi tekið upp í þessar brtt. þá einu undanþágu frá fullkominni friðun, að dýrin megi handsama til eldis, en lengra virðist mjer ekki rjett að fara að svo komnu. Jeg lít hinsvegar á brtt., sem fyrir liggja á þskj. 289 - sem reyndar er nýtt frv. - eins og frv. til ófriðunarlaga á hreindýrum; í öllu falli get jeg ekki felt mig við, að fyrirsögn frv. eigi að vera eins og þar stendur: Frumvarp til laga um friðun hreindýra, - því að það er að meira leyti fyrirsögn um það, hvernig veiðum hreindýra skuli hagað. Nú kunna brtt. þær að eiga við, þegar stundir líða og sjeð er, að stofninn sje stór orðinn, en eins og nú er ástatt held jeg, að þær eigi ekki við. Auk þess virðist mjer vanta í þetta frv. skýr fyrirmæli um það, hvernig eftirlitið með dýraveiðunum skuli framkvæmt og hver skuli bera kostnað þann, sem af því hlýtur að leiða, og ennfremur eru ekki nándar nærri nógu nákvæmar fyrirsagnir um varnir gegn misnotkun veiðileyfis. Jeg held t. d., að niðurlag 5. gr., um bann gegn því að skjóta í dýrahópa, sje þýðingarlítið. Því verður ekki með einfaldri fyrirsögn aftrað, að þeir, sem fá veiðileyfi, skjóti í hreindýrahópa þar sem veitt verður langt frá mannabygðum. Yfir höfuð að tala verð jeg að vera mótfallinn veiðileyfi á hreindýrum fyrst um sinn, meðan ekki er fullkunnugt um, hve mikið af þeim kann að vera til, og ekki er vitað, hvort stofninn þolir slíka veiði. Jeg held því, að það væri í raun og veru hyggilegast með þetta frv. farið, ef málið væri tekið út af dagskrá og því vísað til nefndar, því að jeg finn glögglega, að það er lítt undirbúið, og sennilega mætti í nefnd leita ýmsra nýrra upplýsinga og ganga tryggilegar frá því. Jeg finn ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um þetta. Jeg hefi ekki gefið ítarlegar skýringar á brtt. mínum: mjer finst þær skýra sig sjálfar. Þó vil jeg taka fram um brtt. mína við 1. gr. frv., þar sem stendur, að helmingur sektar skuli renna í sveitarsjóð þar, sem brotið er framið, að mjer virðist það ákvæði ekki geta staðist, því að brotin myndu oftast nær framin uppi á öræfum, utan við landamerki allra sveita. Þess vegna legg jeg til að breyta greininni svo, að hálfar sektir falli til uppljóstrarmanns, en hálfar í sveitarsjóð heimilissveitar hans. Með því hverfur allur vafi um greiðslu sektanna, en eftir fyrirmælum frv. myndi það orka tvímælis, hvert ætti að greiða þær. Jeg vil þá að lokum endurtaka þau tilmæli, að málið verði sent til nefndar og athugað þar betur. Tillaga mín er, að því verði vísað til allshn., ef hv. deild vill fallast á að hafa þá meðferð á málinu, er jeg hefi bent á.

Klemens Jónsson Það er einmitt þetta, sem jeg ætlaði að minnast á, að það er nauðsynlegt að vísa málinu til nefndar. Það eru nú komnar fram svo margvíslegar brtt. við þetta frv., að það veitir ekki af, að það sje athugað í nefnd, og af því að jeg geri ráð fyrir, að það verði gert, þá vil jeg beina því til hv. nefndar að taka það til ítarlegrar athugunar, og þá yfirleitt, hvort nauðsynlegt sje að friða hreindýrin. Jeg held ekki, að hv.þm. sje það fullljóst, hvort það sje nokkur þörf á því að friða þau eða ekki, og á jeg þá sjerstaklega við, ef svo skyldi reynast, að hjer væri mjög mikið af hreindýrum. Eins og hv. 1. þm.N.-M. (HStef) sagði, var það tilætlun stjórnarinnar árið 1776, þegar hreindýr voru flutt hingað til landsins, að þau yrðu notuð eins og í norðanverðum Noregi og á Lappmörk, en það mistókst alveg; þau ljetu ekki temja sig og fóru til fjalla þegar voraði. Þegar tilskipunin um veiði frá 1849 var til meðferðar á Alþingi 1847, var sú tillaga borin fram, að það skyldi mega elta og drepa hreindýr, þótt það væri í annars manns landi, sem þó var andstætt lögum, nema um skaðlegar skepnur væri að ræða. - Ástæðan til þessa ákvæðis var sú, að hreindýrin, sem þá aðallega hjeldu sig inni á öræfum í Þingeyjarsýslum og Múlasýslum, þóttu gera oft mikinn usla, er þau komu niður í bygð, einkum á vorin, og það kvað svo ramt að því, hve mikinn usla þessi dýr gerðu, að það reis upp hver þm. af öðrum og kvartaði yfir þeim, einkum af Austurlandi, og lýstu því, að þau gerðu mjög mikinn skaða. T. d. segir einn þm. úr Norður-Múlasýslu: „Jeg álít, að þau sjeu ekki ranglega sett í flokk óargadýra, vegna þess að þau gera svo mikinn skaða“. Og sama kveður við hjá Jóni Sigurðssyni; hann segir, að það sje engin ástæða til að arta meira upp á þessa dýrategund hjer á landi, úr því að ekki lánaðist það, sem upphaflega var til ætlast, að rækta þau. Þar sem þessum vitru mönnum hefir alls ekki þótt nauðsynlegt að friða þau, heldur miklu fremur hið gagnstæða, virðist ekki óeðlilegt að taka til athugunar í nefnd, hvort nauðsynlegt sje að friða hreindýr eða ekki, og þá að reyna að afla upplýsinga um það, hve mikið sje til af hreindýrum hjer á landi. Jeg myndi ekki kunna við að greiða atkvæði með því, að þau væru upprætt, en hitt vildi jeg láta athuga, hvort ekki mætti nægja að gera einhverjar aðrar ráðstafanir, og vil jeg því biðja hv.allshn., sem málinu verður sennilega vísað til, að taka þetta til athugunar.

Halldór Stefánsson Háttv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) hefir gert nokkrar athugasemdir um málið alment og um brtt. okkar á þskj. 289, og ætla jeg að víkja örstutt að þeim athugasemdum. Háttv. þm. (SvÓ) byrjaði á því að segja, að hreindýrum myndi ekki hafa fjölgað næstliðin 40 ár. Þetta er, held jeg, ekki rjett, því að jeg veit, að fyrir rúmum 40 árum, eða þegar þau voru friðuð 1882, þá var kvartað um, að þau væru mjög fá orðin, og efalaust er það, þó að menn viti ekki, hve mörg þau eru orðin, að þau eru miklu fleiri nú en þau hafa verið þá. Þá áleit hv.þm. (SvÓ), að það væri ágiskun ein hjá mönnum, að hreindýrum myndi hætt við að falla í hörðum vetrum, eða að þau myndu að minsta kosti ekki hafa fallið um hríð undanfarið, og færði það til, að menn, sem háttv.þm. (SvÓ) hefði spurt, segðu, að ekki fyndust beinagrindur inni á afrjettum. Jeg held, að þetta sje engin sönnun, því að þau falla einmitt ekki þar. Þau leita burt af þeim stöðvum áður en þau falla. Jeg man, að það kom fyrir fleirum sinnum í hörðum vetrum, að vart varð við hreindýrahópa, sem komu ofan úr afrjettum niður í bygð þar, sem jeg bjó á Fljótsdalshjeraði, og einu sinni man jeg til þess, að þau hröktust alla leið út af heiðarenda á milli Fljótsdals og Jökuldals og út í bygð á Úthjeraði, og í það sama sinn varð vart við þau á fjöllunum austan við Hjeraðið og jafnvel alla leið út við sjó þar á fjörðunum, og eitt sinn var hreindýr á slíkum hrakningum tekið á sundi á Seyðisfirði, og heyrt hefi jeg, að hreindýr hafi þá farist í Lagarfljóti og sömuleiðis hrapað í fjöllum þar eystra, og þess vegna er það ekkert að marka, þótt beinagrindur finnist ekki inni á öræfum; þau falla aldrei þar, því að þau leita þaðan áður en þau falla. Þá hefir hv.þm. (SvÓ) borið fram brtt. við frv., þar sem leyft er að handsama dýr til að temja þau. Jeg hefi í sjálfu sjer ekki svo mikið á móti þeirri hugsun, sem liggur á bak við þetta. Það væri eðlilegt, að það mætti handsama dýr til þess að temja þau, en hinsvegar má geta þess, að það leyfi gæti verið misnotað, og í öðru lagi hefir verið lýst þeirri reynslu, sem menn hafa um það, hve erfitt það sje að temja hreindýr. Jeg sagði fyr, að reynsla manna væri sú, að þau vanþrífast mjög í fóðri, og ef þau lifa til vors, þá sleppa þau jafnan á fjöll aftur, og þessi ummæli mín styrkjast nokkuð við það, sem hv. 1. þm. Rang. (KIJ) hefir sagt síðan. Þá sagði hv.þm. (SvÓ) um þessar tillögur okkar, að það væri rjettara að kalla þar ófriðunartillögur. Já, það er nú að vísu svo, að það er ekki alfriðun, sem við leggjum til, en við leggjum þó til, að þau sjeu alfriðuð meiri hluta ársins, og á þeim tíma, sem leyft er að veiða þau, er það mjög takmarkað og undir alveg sjerstöku eftirliti. Hv. þm. (SvÓ) taldi það ekki ljóst, hvernig ætti að haga því eftirliti, og heldur ekki, hver ætti að kosta það, en það stendur hjer í 4. gr. í tillögum okkar: „Umsjónarmaður getur sett sjerstakan mann til eftirlits með hverri veiðiför, að reglum veiðileyfis sje hlýtt. Leyfishafi kostar för hans, enda er honum skylt að aðstoða við veiðina.“ Það mundi nú oft verða svo, að þeir, sem vildu fá veiðileyfi, væru ókunnugir á þessum öræfum og þyrftu einmitt að fá leiðsögumann, og þá mætti mjög vel sameina það, að leiðsögumaðurinn væri eftirlitsmaður, og það er þá ekkert nema tortrygni á þeim eftirlitsmanni, sem settur væri, að segja, að það væri engin trygging fyrir því, að veiðileyfið yrði ekki brotið, og jeg tel enga ástæðu til slíkrar tortryggni. Þá gat hv.þm. (SvÓ) þess líka, að það, sem stæði í niðurlagi 5. gr., að bannað sje að skjóta í hreindýrahópa, myndi verða mjög brotið, en jeg vil vísa til þess, að það yrði einnig undir eftirliti þess manns, sem settur yrði eftirlitsmaður. Mjer finst það þess vegna algerlega öfugmæli að kalla þessar brtt. okkar ófriðunarlög, þótt ekki sje gert ráð fyrir fullkominni friðun. Eins og upplýst hefir verið við umr. síðan jeg talaði, var það upphaflega tilgangurinn með því að flytja inn hreindýr, að þau yrðu tamin, en þegar það reyndist ekki hægt, þá getur það varla verið meiningin að alfriða þau fyrir mannshöndinni fyrir öllum nytjum, sem hægt er að hafa af að veiða þau, aðeins til þess að þau falli fyrir hönd óblíðrar náttúru.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi í raun og veru engu að svara, og tel það líka tilgangsminna að svara, þar sem jeg vonast eftir, að málið fari í nefnd. En jeg vildi aðeins, út af því, sem hv. 1. þm.N.-M. (HStef) sagði um það, hvort hreindýrum hefði fjölgað, taka það fram, að jeg hefi ekkert fullyrt um, að þeim hafi ekki fjölgað á síðustu 40 árum; aðeins sagði jeg, að eftir öllum líkum að dæma hefði þeim ekki fjölgað, og ræð jeg það af því, að fyrir 40 árum var það miklu algengara en nú, að dýrin sáust út við sjó eða nærri bygðum, eins og það líka var miklu algengara að sjá flutt til kaupstaðanna dýrahorn til sölu heldur en nú er, því að nú má það heita sjaldgæft. Annars er það rjett hjá hv. 1. þm.N.-M., að ef dýrin falla að nokkru ráði, þá falla þau ekki eingöngu á öræfunum, heldur einnig nær sjónum, eða þar sem þau síðast leita fyrir sjer, en það hefir örsjaldan í mínu minni komið fyrir, að slíkar menjar hafi fundist á fjöllum milli sveita eða nærri bygðum. En þetta bendir til þess, að dýrunum hafi ekki fjölgað mikið á seinni tímum. Jeg skal að öðru leyti taka það fram, að það eru í raun og veru alveg ólíkar stefnur, sem vaka fyrir mjer og hv. 1. þm.N.-M. Jeg vil, að dýrin sjeu friðuð að fullu meðan ekki er fengin nein vissa um fjölgun þeirra og útbreiðslu eða hvort kynstofninn má við veiði; hinsvegar stefna till.hv.þm.N.-M. að útrýmingu dýranna, ef veiðileyfi eru ógætilega notuð eða eftirlit með veiðunum verður sljótt.

Frsm. (Sigurjón Jónsson) Þetta frv. er svo kunnugt hjer í hv. deild, að ekki er þörf á að fara um það mörgum orðum. Það eru nú tvö ár síðan frv. þessa efnis var afgreitt hjer út úr hv. deild, og það frv. var samhjóða þessu. Sjútvn. hefir ekki getað orðið alveg samferða í tillögum sínum um afgreiðslu málsins. Þrír menn vilja samþykkja frv. óbreytt, en tveir hafa áskilið sjer óbundin atkvæði. Þeir munu gera grein fyrir afstöðu sinni, en sjerstaða annars þeirra er ekki þess eðlis, að hann sje á móti þessu máli. Hjer er um að ræða að gera landsmönnum mögulegt að stunda hvalveiðar, því að svo framarlega sem einhverjir landsmenn eru því vaxnir, álítur sjútvn. ekki rjett að meina þeim það með lögum. Það hefir nú rutt sjer til rúms sú skoðun, að hvalveiðar sjeu ekki til meins fyrir síldar- eða fiskigöngur, og mönnum hefir komið saman um, að sú gamla skoðun á því atriði sje hin mestu hindurvitni. Hitt er alkunna, að hvalurinn lifir á sömu fæðu og t. d. síldin, og leitar því sömu átu, og sjest þar af leiðandi oft í fylgd með henni. Það mætti því fremur segja, að hvalurinn væri keppinautur ýmissa fisktegunda um fæðu. Jeg sje ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta frekar, en vænti þess, að frv. verði samþykt.

Sveinn Ólafsson Jeg gæti að vísu látið mjer lynda það, sem hv.frsm. (SigurjJ) nefndi um sjerstöðu mína í þessu máli. Jeg hefi ekki einu sinni ritað undir nál. með fyrirvara, heldur aðeins áskilið mjer óbundið atkvæði. En það er ekki vegna þess, að jeg leggi nokkurn trúnað á þá hjátrú, sem hefir bólað á í ýmsum veiðistöðvum landsins, að hvalveiðar verði til þess að spilla fyrir fiskiveiðum og trufli síldargöngur, heldur stafar mín sjerstaða af því, að jeg veit, að þessar veiðar verða því aðeins teknar upp, að útlendir menn komi til sögunnar og leggi fram veiðitæki og kunnáttu. Engir innlendir menn kunna að þessum veiðum, og veiðitæki eru hjer engin til, en þau eru dýrari en svo, að fært sje að leggja fje í þau fyrir skammvinna veiði. Afleiðingarnar af þessari undanþágu frá hvalafriðun mundu því verða þær, að útlendir menn fengju hjer bólfestu og stunduðu veiðarnar. Fyrirtækin yrðu með öðrum orðum rekin með leppum, en á þeim hefi jeg litlar mætur. Hinsvegar get jeg vel fallist á það, að ef innlendir menn hefðu föng á að stunda hvalveiðar, gætu þær verið arðvænlegar um stuttan tíma. Jeg mun því ekki beinlínis leggja á móti þessu frv., en sje hinsvegar ekki ástæðu til að veita því neinn frekari stuðning og legg ekkert kapp á að það gangi fram.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg get um mína afstöðu til þessa máls að mestu skírskotað til þess, sem hv. 1. þm. S.-M. sagði. Auk þess vil jeg geta þess, að jeg álít heppilegra, að slíkur atvinnuvegur sem þessi væri rekinn af því opinbera, heldur en að veita einstökum mönnum sjerleyfi til þess, og þá ef til vill leppum útlendinga. Nokkur atriði í frv. eru óviðkunnanleg, t. d. það, að sjerleyfið skuli bundið við ákveðinn fjölda skipa, í stað þess, að taka ætti fram, hvað mikill fjöldi veiðiskipa yrði mestur. Ef á annað borð ætti að stunda hvalveiðar fyrir alvöru, má gera ráð fyrir, að ef ekki er takmarkaður skipafjöldinn með lögum, mundi bráðlega reka að því, að sjerleyfi væri gefið ofan á sjerleyfi, uns allur hvalur við Íslandsstrendur væri horfinn. Þá má geta þess, að hagnaður ríkissjóðs er hverfandi, 1500 krónur á skip. Þetta yrði atvinnurekstur, sem litla þýðingu hefði, nema í mesta lagi fá ár, svo að ekki yrði þetta til mikilla bóta frá því, sem nú er.

Hákon Kristófersson Jeg kann háttv. 1. þm. S.-M. þakkir fyrir afstöðu hans í þessu máli. Jeg get ekki komið auga á, hvað vakir fyrir mönnum með flutningi þessa frv. Það er alkunna, að þá atvinnuvegi, sem fyrir eru, vantar fje til framkvæmda. En þetta frv. hlýtur að leiða af sjer fjárframlög, nema því aðeins, að vinna eigi að hvalveiðunum með útlendu fjármagni, og þar af leiðandi hyrfi allur arðurinn út úr landinu. Því hefir verið haldið fram áður, að hvalir væru drepnir hvort sem væri, og því væri ótilhlýðilegt af okkur að banna hvalveiðar. En jeg get ekki betur sjeð en að þetta frv. verði að eins til þess að gera aðstöðu útlendinga hægari, því að jeg býst ekki við því, að Íslendingar yrðu einir um þetta sjerleyfi, heldur mundi hið raunverulega sjerleyfi lenda í höndum útlendinga. Að hið opinbera fari að reka slíka starfsemi, eins og vilji hv. 4. þm. Reykv. (HjV) virðist vera, liggur lengra frá, og verður víst ekki fyr en þjóðnýtingartímabilið mikla hefst. Sem sagt get jeg ekki fallist á þetta frv., þar sem jeg get ekki með mínum besta vilja sjeð, að það komi að öðru gagni en því, að við fengjum hval til neyslu í 3–4 ár.

Frsm. (Sigurjón Jónsson) Jeg þarf aðeins að segja örfá orð út af þeim ummælum hv.þm. Barð., að ómögulegt muni reynast að fá fje til þessa fyrirtækis, þar sem svo erfitt sje að fá rekstrarfje til atvinnuveganna yfirleitt. Jeg get fallist á, að erfitt sje oft að útvega fje, en jeg vil benda á, að það getur verið auðvelt að afla fjár til eins fyrirtæki, þó að erfitt sje að afla þess til annars. Hvalveiðar þykja mjög arðvænlegar, og vel getur verið, að hægt sje að fá fje til þeirra. Ástandið er ekki efnilegt með ýmsan okkar rekstur til sjávarins, t. d. hinn stærri bátaútveg, sem hefir valdið landsmönnum miklum töpum. Jeg álít það mjög öfuga stefnu hjá hv.Alþ., ef það vill ekki gefa þeim mönnum, sem hafa vilja og dugnað til þess, tækifæri til að breyta til. Jeg get upplýst, að þessi atvinnugrein er í miklu áliti hjá Norðmönnum. Þeir hafa um 120 skip í suðurhöfum, og gert er ráð fyrir afurðum fyrir 90 miljónir kr. Þess utan hafa þeir rekið hvalveiðar talsvert hjer í norðurhöfum. Jeg vil benda þeim hv.þm., sem halda, að hjer sje á ferðinni einhver „hókuspókus“, að í 2. gr. frv. er tekið fram, við hvað sjerleyfið sje bundið. Það er bundið við íslenska ríkisborgara og ákveðinn fjölda veiðiskipa. Það er engin ástæða til að vera myrkfælinn við þetta. Jeg vil ekki gera jafnlítið úr því, að hafa hval til neyslu, eins og hv.þm. Barð. (HK). Hvalur var áður etinn um þvert og endilangt Ísland og þótti hin hollasta og ódýrast fæða. Nú flytjum við hval inn frá Færeyjum, og hann er rándýr. Jeg vildi mjög gjarnan stuðla að því, að landsmenn ættu aftur kost á að afla sjer þessarar ódýru en ágætu fæðu.

Ásgeir Ásgeirsson Andmæli, sem komið hafa fram gegn þessu frv., eru ekki veigamikil. Aðalmótmælin virðast vera hættan á því, að sjerleyfið falli í hendur útlendinga. Þetta orð, „útlendingar“, hljómar afar illa. Ef nokkur líkindi eru til þess að útlendingar geti haft hag af einhverju fyrirtæki, þykir um leið sannað, að verið sje að gera einhverja stórkostlega vitleysu. En jeg veit nú ekki til, að okkar íslenska löggjöf geti gert öllu meira til þess að tryggja aðstöðu landsmanna en gert er í 2. gr. þessa frv. Hitt skal jeg fúslega játa, að til hvalveiðanna mundum við þurfa hjálpar útlendinga, Norðmanna, sem eru þaulvanir þessari atvinnugrein. Hvenær sem við tökum upp einhvern atvinnuveg, þurfum við til þess aðstoð erlendra sjerfræðinga. Nú stendur svo sjerstaklega á, að til eru íslenskir hvalveiðamenn í Suðurafríku og víðar, en jeg get ekki að svo stöddu sagt um, hversu margir þeirra mundu vilja flytja heim, eða hversu marga norska sjerfræðinga við þyrftum að fá okkur til aðstoðar. En ef við fáum útlenda sjerfræðinga, er það til að hjálpa okkur sjálfum. Mjer skildist á hv.þm. Barð., að hann teldi, að af þessu frv. gæti ekki leitt annað gagn en það, að við fengjum hval að jeta í 3–4 ár. En eins og hv.þm. Ísaf. tók fram, er alls ekki svo lítið úr því gerandi. Það er samt ekki aðalatriðið, heldur hitt, að skapa atvinnuveg, sem annarsstaðar hefir reynst mjög arðvænlegur. Og það er alveg sjerstök ástæða til þess, þegar allir okkar atvinnuvegir standa höllum fæti, að taka upp atvinnuveg, sem reynst hefir öruggur og arðvænlegur. Hann mundi veita mönnum atvinnu og leggja af mörkum til ríkissjóðs og sveitarsjóðs. Jeg get frætt hv.þm. Barð. á því, að í ýmsum fjörðum nálægt honum hafa menn mjög fastlega óskað eftir, að hvalveiðar kæmust á. Þetta frv. er einmitt borið fram vegna áskorana frá þing- og hjeraðsmálafundi í Vestur-Ísafjarðarsýslu. Það er óhætt að segja, að meðal annars vegna þess, hvað atvinnuvegum okkar gengur illa, er ástæða til að líta í kringuin sig, ef einhversstaðar kynnu að vera ónotuð bjargráð. Þetta er það helsta, sem íbúar Vestur-Ísafjarðarsýslu hafa óskað eftir, og er fullhart að neita þeim um það af þeirri ástæðu, að þeir mundu þurfa útlenda sjerfræðinga sjer til hjálpar. Jeg man ekki betur en að til stjórnarráðsins eða þingsins kæmi áþekk ósk þessari úr kjördæmi hv.þm. Barð (HK), þar sem einn hreppur gerði kröfu til þess, að Norðmaður fengi að „stationera“ á Patreksfirði. En hjer er um að ræða íslenska ríkisborgara eina. Það er vitanlegt, að hvalveiðar eru stundaðar hjer við land frá erlendum höfnum, af erlendum mönnum, á erlendum skipum, svo að segja má með sanni, að þeir, sem eru á móti þessu frv., sjeu að friða hvalinn handa útlendingum. Af því, sem fundið hefir verið að frv., get jeg ekki sjeð, að neitt hafi við rök að styðjast, nema ef til vill það, sem hv. 1. þm. Reykv. (HjV) benti á, að frv. ætti að taka fram veiðiskipafjöldann. Ef skynsamleg tillaga kæmi fram í þá átt, mundi jeg geta fallist á hana, þó að jeg telji þetta ekki brýna nauðsyn.

Hákon Kristófersson Jeg hjelt að jeg hefði stilt svo í hóf mínum ummælum, að þau hefðu ekki þurft að móðga neinn. En skoðun mín á þessu máli er alveg óbreytt frá því sem var. Hv. flm. (ÁÁ) beindi þeim orðum til mín, að mjer væri ákaflega illa við útlendinga, og ef þeir kæmu hjer nokkursstaðar nálægt, væri það eins og rauð dula á mig og aðra. Jeg er ekki hræddur við útlendinga, svo að jeg get fullyrt, að þessi ummæli hv.flm. hafa ekki við neitt að styðjast 

Sjerleyfið á að vera takmarkað.

Já, jeg efast ekki um, að hv.flm. gangi það allra besta til með frv. sínu, og flytji það vegna áskorana úr kjördæmi sínu. En jeg hefi enga trú á því, að þetta frv. verði til þess að bjarga við hinum aðþrengdu atvinnuvegum þar vestur frá, því að þessari hugsun bólaði á löngu áður en kreppan kom á atvinnuvegi okkar, bæði þar og annarsstaðar á landi hjer. Hv. þm. sagði, að óskað hefði verið úr mínu kjördæmi eftir heimild handa útlendingi til að „stationera“ á Patreksfirði. Jeg hefi aldrei heyrt um það fyr, og verð jeg að biðja hv.flm. velvirðingar á því, að jeg skuli vera svona ófróður. Þó að jeg sje á móti frv. þessu, er það ekki meining mín, að gera mitt til að friða hvalina handa útlendingum. Þvert á móti. Jeg hefi bara ekki tilhneigingu til að fylgja því, af því að jeg býst við, að enda þótt það verði samþ., þá leiki mjög á tveim tungum, hvern hag Íslendingar hafi af því. Jeg segi þetta ekki af því, að jeg sje hræddur við, þó að nokkrir Norðmenn flytjist inn í landið. Annars legg jeg ekki svo mikið upp úr þessu máli, að jeg vilji fara að lenda í þrasi út úr því. Jeg hefi lýst minni skoðun, og hún er sú, að jeg býst við, að enda þótt við fáum átuna af 40–50 hvölum, þá bjargi það þjóðinni ekki yfir eitt eða tvö vandræðatímabil.

Ásgeir Ásgeirsson Mjer hefir aldrei dottið í hug að fullyrða, að tilgangur þessa frv. væri að seðja alla svanga munna og ljetta öllum áhyggjum af öllum til eilífðar. En verði það samþ., og komi það til framkvæmda, mun það hjálpa nokkrum mönnum og gera afkomu þeirra betri. Annað og meira er ekki um að ræða. Spurningin er því sú, hvort það sjeu nokkur útlát, að veita þessum mönnum það sjerleyfi, sem hagsmunir þeirra heimta. Jeg hefi ekki heyrt bent á eitt einasta atriði, sem bendi til þess, að það geti orðið til tjóns. Jeg ætla ekki að rifja upp þá gömlu deilu, hvort hvalurinn sje nokkurskonar smalahundur fyrir síldina, enda hefir slíkri kenningu ekki verið haldið fram hjer. Háttv. deildarmenn hafa verið svo skynsamir, að fara ekki inn á þær brautir nú. Fiskifjelagið hefir gefið þá yfirlýsingu, að samþykt þessa frv. hefði á engan hátt skaðleg áhrif á neinn þann atvinnuveg, sem fyrir er í landinu. Og þegar svo er, þá eigum við að taka upp sjerleyfisstefnuna, eins og Norðmenn. Annars er það engin þjóð, sem hefir friðað sína hvali, og við erum umkringdir af hvalveiðastöðvum; þannig eru t. d. margar í Færeyjum og flotstöð var við Grænland. Hvað frv. þetta snertir, þá er enginn vafi á, að það á að samþykkja það, því að hvalirnir flakka svo víða, að engin líkindi eru til, að friðun í einu landi komi að gagni. Og hjer er ekki gert ráð fyrir hvalveiðum í stærri stíl en það, að þær geti orðið sæmilegur atvinnuvegur fyrir nokkra menn, að notfæra sjer þetta veiðidýr, sem hvort sem er yrði þó drepið annarsstaðar, en draga það ekki um of, svo að þetta geti verið nokkurnveginn öruggur atvinnuvegur fyrir þá fáu menn, sem hann stunda, og til þess, að ekki fari eins og síðast, er alt of mikil samkepni hljóp í þessa hluti.

Flm. (Pjetur Þórðarson) Jeg býst við að breyta út af venju í þetta sinn og hafa dálítinn formála fyrir máli mínu. Annars er það orðin nokkuð almenn venja hjá hv.þm., jafnvel þó ekki sje um sjerlega merk mál að ræða. Jeg tel sjálfsagt, að við sjeum allir sammála um það, að góð löggæsla og löghlýðni sjeu fyrstu og sjálfsögðustu skilyrðin fyrir góðu skipulagi og velferð hvers fjelags og sjerhverrar stofnunar. Þessi skilyrði verða alstaðar að vera fyrir hendi, og beri út af leið í þessu efni, má búast við, að svo fari, hvert heldur sem um eitthvert fjelag eða einhverja stofnun er að ræða, að það, hvort í sínu lagi, missi smámsaman virðingu fyrir sjálfu sjer. Jeg vil leyfa mjer að telja okkur alla sammála um það, að síst megi þessara skilyrða án vera á löggjafarþingi þjóðarinnar, í þeirri stofnun, sem hefir það háleita hlutverk með höndum að skipa lögum fyrir þjóðfjelagið og fyrir allar hinar smærri fjelagseiningar innan takmarka heildarinnar, stofnun, sem hefir vald til og á að vera ein út af fyrir sig fullnægjandi til þess að sníða löggjafarstakkinn eftir vexti þjóðarinnar, einstaklinganna og hinna smærri fjelagseininga innan sinna takmarka. Með þessum formála vil jeg þá leyfa mjer að drepa á það, hverju fram hefir farið um löghlýði og löggæslu á hinu háa Alþingi á síðari árum, þeim árunum, sem jeg þekki best til. Jeg tel sönnu næst, að nokkur skortur hafi verið á fullri löghlýðni af hálfu okkar þingmanna, en þó held jeg, að það, sem á hefir skort, megi frekar teljast fyrirgefanlegar breyskleikasyndir en lagabrot. Jeg skal sjerstaklega minnast á það, sem mjer hefir fundist mest bera á og ekki verður talið í samræmi við góðar fundareglur, eða skipulag, sem allir mundu hafa helst kosið. Nokkuð oft kemur fyrir á þingfundum, að fleiri en einn þingmaður tali í senn. Það getur nú verið álitamál, eða um það skiftar skoðanir, hvort hjer er um nokkurt brot á almennu velsæmi að ræða, og ekkert er bannað um það í þingsköpunum, að 4 til 6 eða jafnvel fleiri þm. tali í einu. En hitt er líka vitanlegt, að þegar slíkt kemur fyrir, og af því, hve oft það kemur fyrir, þá hlýtur það að stafa af einhverri innri ómótstæðilegri nauðsyn til að tala. Ósjálfrátt og án þess að aðgæta, hvernig á stendur að öðru leyti, virðast þm. knúðir til að tala, jafnvel hver í kapp við annan. Jeg vil ekki fullyrða, hvort þetta brýtur í bág við almennar fundareglur. Jeg veit ekki, hve mikið aðrir vilja gera úr þessu, enda eru því engin bein takmörk sett í þingsköpunum. Sama er að segja um það, þegar mikil brögð eru að því, að tekið er fram í fyrir þm., sem heldur ræðu og fengið hefir leyfi forseta til að tala. Þetta - sem ekki er sjaldgæft - hlýtur að stafa af einhverri nauðsyn, sem þm. finst ómögulegt að komast hjá að fullnægja þegar í stað, og vera má, að þess vegna sje þetta ekki bannað í þingsköpunum. Mjer dettur líka í hug, að nefna ráp þm. milli deilda, meðan á fundum stendur í báðum deildum. Verið getur, að það sje beinlínis nauðsynlegt fyrir þm. að halda sig í þeirri deild, sem þeir eiga ekki sæti í, og því sje þetta ekki alment talið neitt brot á þinglegu velsæmi. Þótt svo kynni að vera, að einhverjir hv.þm. væru mjer samdóma um, að betur færi á því, að þessu, sem jeg hefi drepið á, væri hagað nokkuð öðruvísi, þá hefi jeg ekki álitið svo mikla nauðsyn að breyta til í þessu efni, að jeg hafi komið fram með brtt. hjer að lútandi. Sama máli er að gegna um það, þegar þm. eru fjarstaddir, er atkvgr. fara fram. Í þingsköpunum eru viðurlög við slíku, þ. e. missir dagpeninga. Þetta hefir þó sjaldan reynst verða bagalegt, því að engum þm. veit jeg til, að hegnt hafi verið á þennan hátt, enda dettur víst engum þm. í hug að vera fjarstaddur atkvgr., nema brýn nauðsyn beri til. Sjálfsagt getur það talist eðlilegt, þótt slíkt hafi samt oft komið fyrir, en líklega verður það aldrei talið sem ólöghlýðni á Alþingi. Jeg hirði svo ekki að nefna fleiri dæmi um misfellur á góðri þinghegðun, sem koma fyrir, bæði hjá mjer og öðrum þm., og í fljótu bragði virðast stríða á móti anda þingskapanna. Í þessu frv., sem jeg hefi hjer borið fram, er ekki heldur farið fram á neinar breytingar í þessu efni. Því þegar vel er að gáð, þá þykist jeg vita, að einhver nauðsyn liggi á bak við þetta alt saman, og því beri ekki að skoða það sem ólöghlýðni. Hinsvegar má líka minnast þess, að hafi þetta gengið of langt, of nærri velsæmisreglum þingsins í þessu efni, þá hefir löggæsla forsetanna tekið í taumana. Jeg kem þá að aðalatriðinu. frv. á þskj. 216, sem fer fram á breytingar á þingsköpunum. Þar er farið fram á að breyta takmörkunum, sem þingsköpin setja fyrir því, hve oft þingmenn taki til máls í hverju máli, eða leyfa það oftar en þar er ákveðið. Mjer virðist það mjög oft koma fyrir, að þm. telji sig nauðbeygða til að kveðja sjer hljóðs oftar en þingsköp heimila. Og þótt engin heimild sje til þess í þingsköpunum, að þm. tali oftar en tvisvar og framsögumenn oftar en þrisvar, þá man jeg ekki eftir neinu dæmi um það, að forseti hafi meinað þingmönnum að taka oftar til máls, hafi þeir beðið um það. Vitanlega kemur þetta til af því, að forseti hefir sjeð nauðsyn á að leyfa þetta. Annars segir forseti venjulega, að þingmanninum sje leyfilegt að gera stutta athugasemd, þegar svona stendur á, en það er engin heimild gefin til þess í þingsköpunum, að þingmaður megi gera almenna nje stutta athugasemd um þingmál, aðeins er þar leyft að gera stutta aths. til þess að bera af sjer sakir, um þingsköp eða atkvæðagreiðslu. Jeg held, að óþarft sje að telja fram dæmi um þetta. Það er alkunnugt, að þessar undanþágur eða þessi undanfærsla frá skýlausum ákvæðum þingskapanna er oft veitt og er orðin mjög almenn. Og annað getur ekki legið til grundvallar þessari undanþágu en það, að hennar er þörf og að brýn nauðsyn beri til þess. En þegar þingið hefir sjálft vald til að, sníða lögin eftir þörfinni, jafnt þingsköpin sem önnur lög, þá ætti að losa forsetana við þau óþægindi, að vera að neyðast til að víkja frá ákvæðum þingskapanna, m. ö. o. vegna nauðsynjarinnar á því, að breyta þessu banni þingskapanna. Það hlýtur að vera þægilegt fyrir þá, sem þurfa að tala 3–4 sinnum eða oftar í sama máli, og líka fyrir forsetana, að þessu ákvæði væri breytt; það er ekki langrar stundar verk, en mundi ljetta miklu oki af forsetunum. Hinsvegar get jeg ekki neitað því, að stundum hefir mjer virst, sem hjer væri ekki um beina nauðsyn að ræða. En vegna þeirrar venju, sem á er komin í þessu efni, hefi jeg smámsaman horfið lengra og lengra frá þeirri hugsun og til hins, að hjer sje um brýna nauðsyn að ræða, og að þingsköpunum þurfi að breyta eftir henni. Að þessu sinni fer jeg þá ekki lengra út í einstök atriði þessa máls. Það væri sjálfsagt hægt að færa miklu skýrari rök fyrir þessu máli, heldur en mjer hefir nú tekist að gera. Jeg skal aðeins bæta því við, að jeg vildi ekki að svo stöddu fara lengra en að bæta aðeins einni aðalræðu við hjá hverjum þingmanni, sem í hlut á í hvert skifti. Jeg geng út frá því, að það sje ekki venja þingmanna að kveðja sjer hljóðs, nema af knýjandi þörf, en þegar þörfin er meiri en svo, að þetta dugi ekki, þá megi grípa til athugasemda, samkv. frv. Jeg tel sjálfsagt, að þeir verði að fá að tala 4–5 sinnum, eða eftir því sem þeir telja sig þurfa á að halda. Það má ætíð búast við, að endurtekning þess, sem þingmaðurinn hefir áður sagt, geti haft sín áhrif. Sje eitthvað það í frv., sem þarf að lagfæra, þá vona jeg, að hv.þdm. bendi mjer á það. Jeg tek því með þökkum, ef einhver hv.þdm. vildi benda á eitthvað til viðbótar, sem breyta þyrfti eða betur mætti fara. Jeg tel óhjákvæmilegt að breyta þessum ákvæðum þingskapanna, og annaðhvort verði að stöðva aukaræðuhöld eða samþ. frv. Málið er ofur einfalt, og auðvitað mætti útkljá það án þess að það færi í nefnd. En það er fátt of vandlega hugað. Vil jeg því leyfa mjer að leggja til, að því verði vísað til allshn. að umr. lokinni. Það mundi gleðja mig, að heyra álit hv.þm. á máli þessu, jafnvel á hvern veg sem það fjelli, því að þótt jeg hafi verið svo djarfur að koma hjer fram með gott og þarflegt málefni, að minni hyggju. Þá má vera, að öðrum lítist annað. Jeg teldi mjer það mikla sæmd, að heyra góðar undirtektir hv.þm. um þetta mál.