Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. allshn. (Guðni Ágústsson) : Hæstv. forseti. Allshn. hefur fjallað um 62. mál þingsins. Hér hefur verið útbýtt nál. um till. til þál. um könnun á gerð jarðganga og vegarlagningu milli Ólafsfjarðar og Siglufjarðar í framhaldi af opnun jarðganga um Ólafsfjarðarmúla. ,,Nefndin hefur fjallað um tillöguna og stuðst við umsagnir frá síðasta þingi, þ.e. frá bæjarstjórnum Siglufjarðar og Ólafsfjarðar, Fjórðungssambandi Norðlendinga og Vegagerð ríkisins. Nefnd þingmanna úr öllum þingflokkum vinnur nú ásamt Vegagerð ríkisins að gerð langtímaáætlunar í samgöngumálum. Virðist efni tillögunnar falla inn í verkefni þeirrar nefndar. Nefndarmenn eru því sammála um að heppilegast sé að umræða um jarðgangagerð og könnun hennar fari fram í þeirri nefnd sem vinnur að langtímaáætluninni. Í trausti þess að efni þessarar tillögu verði komið á framfæri við fyrrgreinda þingmannanefnd leggur nefndin til að tillögunni verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta skrifa Guðni Ágústsson, Jón Kristjánsson, Karl Steinar Guðnason, Kristinn Pétursson, Guðrún Helgadóttir, Ingi Björn Albertsson og Eggert Haukdal.

Flm. (Margrét Frímannsdóttir) : Virðulegi forseti. Á þskj. 77 flyt ég ásamt þremur öðrum hv. þm. Suðurl. eftirfarandi till. til þál.: ,,Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að hún hlutist til um að Ríkisútvarpið ráði til starfa fréttamann til að annast fréttaöflun og úrvinnslu á fréttatengdu útvarpsefni frá Suðurlandi fyrir báðar rásir Ríkisútvarpsins. Fréttamaðurinn liðsinni fréttariturum sjónvarps í héraðinu. Jafnframt verði komið á fót hljóðstofu á Selfossi og húsnæði tekið á leigu eða keypt til starfseminnar í því augnamiði að síðan verði þar rekið reglulegt svæðisútvarp á vegum Ríkisútvarpsins þegar efni leyfa og næg reynsla þykir á komin.`` Í greinargerð með tillögunni segir, með leyfi forseta: ,,Sunnlendingum hefur nokkuð þótt þeir afskiptir í umfjöllun Ríkisútvarpsins um málefni líðandi stundar undanfarið eins og raunar fleiri landsmönnum utan höfuðborgarsvæðis sem hefur þótt sinn hlutur fyrir borð borinn þegar fréttamat stofnunarinnar er skoðað ofan í kjölinn. Á árunum 1985 til 1987 störfuðu í lausamennsku fyrir fréttastofu Ríkisútvarps ötulir fréttaritarar á Selfossi sem fluttu fréttir vítt og breitt úr héraði, og var það stefna þáverandi fréttastjóra, Margrétar Indriðadóttur, að fastráða fréttamann til starfa í héraðinu um leið og heimild fengist. Þróunin varð hins vegar sú að frá ársbyrjun 1988 og út það ár var enginn lausamaður starfandi á Selfossi vegna samdráttar og sparnaðar í rekstri Ríkisútvarpsins. Þá var aftur ráðinn fréttaritari en eins og áður aðeins í hlutastarf. Á Suðurlandsundirlendi og í Vestmannaeyjum eru samtals upp undir sex þúsund heimili sem eiga rétt á svipaðri þjónustu af hálfu Ríkisútvarpsins og Norðlendingar, Vestfirðingar og Austfirðingar njóta nú. Algengur misskilningur virðist vera að telja Suðurlandsundirlendið til Stór - Reykjavíkursvæðis. Staðreyndin er hins vegar sú að í fjarlægari plássum á jaðarsvæðum Suðurlands er byggð jafnfjarri því að finna fyrir nálægð höfuðborgarinnar og sveitabæir norður á Langanesi eða á Ströndum. Vissulega sækja Sunnlendingar ýmsa þjónustu til Reykjavíkur, eins og aðrir landsmenn. Á Suðurlandi er fjölbreytt og kröftugt mannlíf sem borið er uppi af undirstöðuatvinnuvegum íslensks samfélags. Þar ber daglega eitthvað til tíðinda sem vert er að gefinn sé gaumur af hálfu fjölmiðla. Þess vegna er Sunnlendingum mikið í mun að rödd þeirra fái að hljóma til jafns við aðra á öldum ljósvakans. Frá því eftir mitt ár 1986 og allt árið 1987 starfaði þaulvanur blaðamaður á Selfossi fyrir fréttastofu Ríkisútvarpsins og tók hann síðan saman skýrslu um störf sín fyrir menntmrn. Þar kemur fram að á árinu 1987 voru sendar út 245 fréttir af atburðum á Suðurlandi, 114 styttri fréttir og 131 fréttainnskot (viðtöl eða lesnir pistlar). Þetta gerir nærri fimm fréttir til jafnaðar í viku hverri. Fréttir sem tengdust Suðurlandi í heild, einkum ef um lengri fréttainnskot var að ræða, voru studdar heimildum sem sóttar voru vítt og breitt um héraðið. Sérstaklega átti það við ef um var að ræða fréttir af verkalýðs - og atvinnumálum eða málefnum landbúnaðar. Um það bil fjórðungur frétta tengdist fundahöldum eða ráðstefnum af einhverju tagi. Dreifing sendra frétta eftir málaflokkum og uppruna í héraði var`` --- eins og segir á síðu 4 í greinargerð, og ég tel óþarfa, virðulegi forseti, að lesa það hér upp. ,,Um fréttamat fréttastofu Ríkisútvarpsins segir í skýrslu þeirri sem hér er vitnað til: ,,Eftir að ég hóf þessa lausamennsku varð ég þess fljótlega áskynja að ef frá eru taldar starfsreglur Fréttastofunnar sem taka til hlutlægni frétta og vöndunar vinnubragða við öflun heimilda, varð að spila mestan part eftir eyranu hvað fréttamat áhrærði og áherslur í starfi. Þrátt fyrir góð orð um bætta þjónustu við fjórðunginn þótti mér stundum þungt fyrir þegar ég var að reyna að koma frá mér fréttum, einkum ef mikið var um að vera annars staðar. Auðvitað þarf að ritstýra útsendingum frétta og mál geta komið upp með skömmum fyrirvara sem ryðja í bili frá öðrum fréttum og léttvægari. Það er á hinn bóginn álitamál hvort einstakir meiri háttar viðburðir af innlendum toga eiga að fá svo mikið rúm að þeir kæfi að mestu annan fréttaflutning af landsmálum.`` Það er vissulega ánægjuleg þróun að þjónusta Ríkisútvarpsins við landsbyggðina hefur á síðustu árum verið stóraukin. Þar má þó ekki vera um mismunun að ræða. Uppbygging þjónustu á einum stað má ekki verða til þess að þjónusta við annan verði í lágmarki. Ríkisútvarpið þarf að koma upp sambærilegri aðstöðu víðar á við það sem nú er á Akureyri, Egilsstöðum og á Ísafirði, meðal annars á Selfossi eða öðrum heppilegum stað á Suðurlandi. Einnig má benda hér á sérstöðu Vestmannaeyja. Miðað við þær upplýsingar, sem liggja fyrir í þeirri skýrslu sem unnin var fyrir Ríkisútvarpið um fréttaflutning af Suðurlandi 1987, og ef tekið er tekið mið af öðru útvarpsefni frá Suðurlandi er ljóst að þar er full þörf á að ráðinn verði starfsmaður á Suðurlandi, fréttamaður í fullt starf hjá Ríkisútvarpinu." Virðulegi forseti. Eins og ég tel mig hafa rökstutt í greinargerðinni er mikil þörf fyrir bætta þjónustu Ríkisútvarpsins á Suðurlandi. Vissulega höfum við á Suðurlandi fréttaritara, bæði útvarps og sjónvarps. En yfirleitt er um að ræða menn sem eru í öðrum störfum og sinna fréttamennskunni í hjáverkum. Þeir verða einnig að koma sér upp aðstöðu og tækjum sjálfir, í það minnsta þeir sem stunda fréttaöflun fyrir sjónvarpið. Þær kröfur eru líka gerðar til viðkomandi fréttamanna að þeir komi fréttum til Reykjavíkur fyrir ákveðinn tíma og þá að sjálfsögðu á meðan þær eru nýjar og ferskar. Það segir sig sjálft að fréttaritarar sem sinna fréttamennsku sem hlutastarfi með annarri vinnu hafa litla möguleika til að vera stöðugt vakandi yfir því sem er að gerast á líðandi stund. Möguleikar þeirra til að vera fréttamaður á staðnum, eins og sagt er, eru líka takmarkaðir vegna vinnu annars staðar. Krafa sem gerð er með tillögu þeirri sem ég mæli hér fyrir, að Ríkisútvarpið sé útvarp allra landsmanna jafnt, er ekki ný og vissulega hefur verið reynt af hálfu Ríkisútvarpsins að mæta þeirri kröfu, t.d. með því að starfrækja svæðisútvarp á Vestfjörðum, Austfjörðum og Akureyri. Á því er enginn vafi að efnið frá svæðisútvarpsstöðvunum bætir dagskrá útvarpsins, sérstaklega fréttir og fréttatengdir þættir frá þessum svæðum. Fréttir unnar og fluttar af heimamönnum eru oft nær raunveruleikanum en þær fréttir sem unnar hafa verið af heimamönnum og síðan sendar til úrvinnslu til Reykjavíkur til starfsmanna Ríkisútvarps eða sjónvarps. Þær fréttir fara oft þannig að það sem er aðalatriði að mati heimamanna er klippt út. Það er líka ljóst að þar sem ráðnir eru fréttamenn í fullt starf verður öll vinnsla frétta og útvarpsefnis vandaðri en þar sem aðeins eru ráðnir fréttaritarar, oft án þess að fá nokkra þjálfun og leiðbeiningar allar í lágmarki. Tillagan er áskorun á ríkisstjórnina um að ráða til starfa fréttamann á Suðurlandi sem annist öflun og úrvinnslu á fréttum og fréttatengdu efni á Suðurlandi. Einnig skal hann liðsinna fréttariturum sjónvarpsins en starfsaðstaða þeirra á Suðurlandi hefur verið afar bágborin og hefur t.d. fréttaritari sjónvarpsins sem hefur aðsetur í Rangárvallasýslu orðið, eins og ég sagði áðan, að fjármagna tækjabúnað sinn sjálfur. Einnig er farið fram á í tillögunni að komið verði á fót hljóðstofu á Selfossi og húsnæði tekið á leigu eða keypt til þeirrar starfsemi í því augnamiði að síðan verði komið á fót reglulegu svæðisútvarpi þannig að Sunnlendingar hafi tækifæri til að koma á framfæri því sem þeir telja fréttnæmt á svæðinu ásamt öðru því útvarpsefni eða sjónvarpsefni sem til verður á Suðurlandi. Einnig má benda á sérstöðu Vestmannaeyja. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og félmn.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) : Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs til að taka undir þá tillögu sem fjórir hv. þm. Suðurl. hafa flutt og fagna þeirri tillögu, mæla með henni, og það geri ég vegna þess að ég held að bæði í þeirri ágætu greinargerð sem tillögunni fylgir og ræðu 1. flm. hafi komið greinlega fram að hér er um þýðingarmikið mál að ræða fyrir þá sem hlut eiga að máli. Það kom fram í máli flm. að þrír fjórðungar hafa þegar þá þjónustu sem hér er verið að fara fram á fyrir Sunnlendinga. Í Vestfirðinga - , Norðlendinga - og Austurlandsfjórðungi er þessi þjónusta þegar fyrir hendi. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það að fréttaþjónusta og umfjöllun fjölmiðils, eins og á vegum Ríkisútvarpsins, er mikilvæg fyrir alla sem hlut eiga að máli. Auk þess sem héraðsfréttir fá ákveðið vægi í slíkri stofnun fær fjórðungurinn sem slíkur aukna sjálfsvitund ef svo má segja. Ýmsir möguleikar fylgja framförum á þessu sviði. Mig langar aðeins til að minna á það í þessu sambandi að á Selfossi hefur þetta verið í hug manna alllengi. 1974 -- 1986 unnu menn þar að stórbyggingu við Ölfusárbrú sem er félagsheimili, hótel o.fl. Í þeirri byggingu var þegar frá upphafi gert ráð fyrir aðstöðu fyrir þessa þjónustu sem enn þá er ekki tekin í notkun. Þess vegna er það svo að aðstæðurnar bjóða sig fram. Þetta er allt saman tilbúið ef menn vilja nýta það en um það er einmitt beðið í þessari þáltill., að að því sé unnið. Afstaða bæjarstjórnar Selfoss liggur einnig ákveðið fyrir í þessu efni og ég vænti þess að þingheimur allur veiti tillögunni brautargengi.

Guðni Ágústsson : Hæstv. forseti. Ég þarf ekki miklu við það að bæta sem hér hefur komið fram í ágætri ræðu 1. flm., hv. þm. Margrétar Frímannsdóttur. Ég vil taka undir orð hæstv. dómsmrh. að hér er um réttlætismál að ræða og mikið mál í huga okkar Sunnlendinga. Við teljum að okkar byggð hafi því miður verið afskipt hjá þessari miklu stofnun, Ríkisútvarpinu, nú um alllangt skeið. Sem betur fer hefur Ríkisútvarpið verið að byggja sig upp víða um land og þetta hefur, má segja, orðið til þess að þjappa landsmönnum saman og gefa þeim færi á að sitja við sama borð. Eins og hér kom fram eru þetta sex þúsund heimili á Suðurlandi. Mikið starf fer fram í því kjördæmi, að því er okkur finnst. Þegar þessu er þjónað hér af höfuðborgarsvæðinu verðum við, eins og hjáleigan, dálítið afskiptir. Þess vegna legg ég áherslu á að þetta þingmál fái þinglega meðferð og góða umfjöllun í nefnd. Fyrsta skrefið væri, eins og fram kemur í ályktuninni, að ráða þarna til starfa fréttamann. Og annað skrefið síðar væri auðvitað að á Suðurlandi yrði reglulegt svæðisútvarp eins og viðgengst í hinum einstöku landshlutum. Við höfum að vísu ágæta fréttaritara hjá útvarpi og sjónvarpi sem vinna gott starf. Ég lýk orðum mínum með því að fagna þáltill. og vænti þess að hún fái framgang á þessu þingi.

Flm. (Jón Kristjánsson) : Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. sem fyrir liggur á þskj. 200 um grænar símalínur sem ég flyt ásamt hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur og Guðna Ágústssyni. Till. hljóðar svo: ,, Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að hlutast til um að Stjórnarráð Íslands og helstu ríkisstofnanir semji við Póst - og símamálastofnun um ,,grænar símalínur`` og tryggt verði fjármagn til að standa straum af þeim kostnaði sem af þessum samningum leiðir.`` Í grg. segir svo: ,,Tækniframfarir eru örar í fjarskiptum. Þetta skapar möguleika sem ekki voru áður fyrir hendi, m.a. í gjaldtöku fyrir símtöl. Meðal þeirrar þjónustu sem Póst - og símamálastofnun býður upp á eru svokallaðar grænar símalínur. Það þýðir að símtöl eru greidd af þeim sem hringt er til og sá sem hringir greiðir aðeins samkvæmt staðartaxta. Samkvæmt upplýsingum frá Póst - og símamálastofnuninni hafa nokkrar opinberar stofnanir notfært sér þessa þjónustu,`` þ.e. samgrn. og landbrn. ,,Hér hagar þannig til að opinberar stofnanir eru að mestu leyti í Reykjavík. Þar er einnig öll æðsta stjórn ríkisins. Mikill kostnaður er því samfara fyrir almenning í landinu að nýta þjónustu og ráðgjöf sem hægt er að fá símleiðis frá hinu opinbera og hið sama gildir um sveitarfélög og fyrirtæki. Það er réttlætismál að kippa þessu í lag og tæknilega er ekkert því til fyrirstöðu lengur, enda hefur Póst - og símamálastofnun þegar gefið út bækling þar sem þessi þjónusta er auglýst. Þetta mál væri skref til þess að jafna aðstöðuna í landinu. Segja má að sem sambærilegastur aðgangur að þjónustu hins opinbera heyri til lýðréttinda. Fordæmi þess í málinu gæti orðið fyrirtækjum á almennum markaði hvatning til að taka upp þessa þjónustu og þar með yrði gengið enn lengra til jöfnunar að þessu leyti.`` Eins og segir í grg. yrði samþykkt þessarar till. skref til þess að jafna aðstöðu í landinu. Mjög stór skref hafa verið stigin á undanförnum árum til að jafna símkostnað. Hér gerir tæknin okkur kleift að ganga enn lengra með auðveldum hætti. Meginmunurinn á því sem hér er lagt til og almennri jöfnun símataxta er sá að hér er gert ráð fyrir að stofnanir og fyrirtæki bjóði viðskiptavinum sínum þá þjónustu sem hér um ræðir. Það er ekki í valdi Alþingis að mælast til þessa fyrir aðra en opinbera aðila en fullvíst má telja að ef ríkisvaldið gengi á undan í þessu efni yrði það hvatning fyrir aðra. Ljóst er að hér er um nokkurn kostnað að ræða. Benda má á að nokkur reynsla er fyrir hendi í þessu efni þar sem nokkrar opinberar stofnanir hafa tekið þessa þjónustu upp nú þegar þó það hafi ekki verið fyrr en á þessu ári, enda hér um tiltölulega nýtt fyrirbrigði að ræða. Einnig hafa nokkur einkafyrirtæki nýtt sér þessa þjónustu Póst- og símamálastofnunar nú þegar. Þessi þjónusta er vel þekkt erlendis og er sambærileg við þá þjónustu í Bandaríkjunum sem kölluð er 800-þjónustan. Hérlendis sem annars staðar í Evrópu hefur þessi þjónusta fengið nafnið ,,grænar símalínur`` eða ,,grænt númer``. Þess má geta að sá sem hringir ber ætíð lágmarkskostnað vegna símtalsins, þ.e. hann greiðir þann staðartaxta sem gildir innan hans svæðis. Þetta þýðir að jafnrétti ríkir í þessum viðskiptum og það er eðlilegt í viðskiptum við opinberar stofnanir sem eiga að þjóna landinu öllu að þær nýti sér það þegar hægt er að koma slíku við með tiltölulega auðveldum hætti. Að öðru leyti en því að auðvitað kostar þessi þjónusta fjármuni. Þar sem hér er um útgjaldamál að ræða fyrir ríkissjóð tel ég eðlilegt að hv. fjvn. fái þetta mál til meðferðar og umræðu þannig að ef af samþykkt yrði sé mögulegt að reikna með þessum kostnaði í rekstrarfé viðkomandi ráðuneyta og stofnana. Hins vegar er eðlilegt að Alþingi lýsi vilja sínum í þessu efni. Vona ég að þessi till. fái jákvæð viðbrögð hér á hv. Alþingi. Eins og ég sagði áður, legg ég til að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til hv. fjvn.

Landbúnaðarráðherra (Steingrímur J. Sigfússon) : Hæstv. forseti. Ég tel eðlilegt að upplýsa lítillega við þessa umræðu það sem á döfinni hefur verið og gert hefur verið í þessum efnum að undanförnu á vegum Póst- og símamálastofnunar og samgrn. Þar hafa ,,grænar símalínur`` eða ,,græn símanúmer`` m.a. verið til skoðunar í tengslum við gjaldskrárbreytingar og aðgerðir á sl. tveim árum til að jafna símkostnað. Það liggur að vísu í hlutarins eðli að þeim mun meiri árangur sem næst í því efni að draga úr mun, sem verið hefur allt of mikill, milli langlínutaxta annars vegar og innanbæjarsímtala hins vegar þeim mun minna er í raun vægi slíkrar þjónustu eða í öllu falli er það þá minna sem munar þó svo ekki séu fyrir hendi ,,græn númer`` sem byggja á því, eins og kom fram í máli flm., að sá sem hringir borgar sama verð hvar sem er á landinu. Engu að síður er það mikið réttlætismál að þessi þjónusta sé fyrir hendi hvað varðar hinar stærri sameiginlegar stofnanir landsmanna þannig að mönnum sé ekki mismunað með tilliti til búsetu hvað snertir kostnað við að hafa samband við opinberar stofnanir, sameiginlegar stofnanir landsmanna. Þessi tækni er núna fyrir hendi. Það er fyrst og fremst spurning um framkvæmd eða útfærslu á því hvernig svona þjónustu verði við komið. Í því sambandi hefur Póst- og símamálastofnunin í samráði við samgrn. verið að gera ákveðnar tilraunir, fylgjast með þeim númerum sem þegar eru komin í notkun, m.a. til þess að geta síðan gefið upplýsingar um kostnað og lagt á það mat hvers megi vænta í sambandi við kostnað til að mynda opinberra stofnana, ráðuneyta, Alþingis og fleiri slíkra aðila. Ætla má að með því að fylgjast með notkun og reikna út hlutföll megi í kjölfar slíkra tilrauna meta það með nokkurri vissu hver slíkur kostnaður verður. Ég vænti þess að innan tíðar verði hægt af hálfu Póst- og símamálastofnunar að veita ákveðnar upplýsingar, a.m.k. ákveðnar vísbendingar, um það hvaða kostnaður gæti verið því samfara að taka upp slíka þjónustu. Ég tel rétt að láta það koma fram, til að gefa mönnum hugmynd um þá breytingu sem hefur orðið á gjaldskrá undanfarin tvö ár, að það hlutfall sem á miðju ári 1988 var á milli innanbæjar- og langlínutaxta ef talað var í þrjár mínútur, annars vegar innan sama svæðis og hins vegar á lengsta langlínutaxta, dagtaxta, var 1 á móti 8,2. Þ.e. það var 8,2 sinnum dýrara að hringja á lengsta taxta en innan bæjar þriggja mínútna símtal sem er gjarnan miðað við þegar slíkur samanburður er framkvæmdur. Þetta hlutfall er núna, eftir gjaldskrárbreytingar 1. nóv. sl., 1 á móti 3,8. Af þessu eina dæmi má sjá að þarna hefur náðst verulegur árangur og mikið miðað í rétta átt. En ég undirstrika að það breytir ekki nauðsyn þess að taka upp þjónustu af þessu tagi og bjóða hana fram þangað til menn ná því marki, sem ég tel auðvitað að eigi að vera hið eina endanlega takmark í þessum efnum, að gera allt landið að einu gjaldsvæði í símaþjónustu. Ég tel líka rétt að minna á að þessum málum hefur áður verið hreyft á Alþingi. Þannig var á 110. löggjafarþingi flutt þáltill. þar sem skorað var á ríkisvaldið að koma á í áföngum sama gjaldi fyrir símþjónustu á öllu landinu. Ég vil að sú skoðun mín komi hér fram við þessa umræðu að þó ég styðji efni tillögunnar og telji reyndar að þegar sé unnið að framkvæmd í þessa átt, tel ég að einungis beri að líta á slíkar ráðstafanir, svo nauðsynlegar sem þær eru, sem áfanga að því marki að gera allt landið að einu gjaldsvæði fyrir símþjónustu.

Flm. (Jón Kristjánsson) : Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir undirtektir við þetta mál. Ég vildi aðeins láta það koma fram að ég er honum sammála um að þessi till. á ekki að koma í veg fyrir það að menn nái því endanlega marki að jafna símkostnað landsmanna til fulls. Hins vegar er þetta tiltölulega auðveld og fljótvirk leið til að draga verulega úr þeim mismun sem er á þessum kostnaði nú þegar. Það er einnig alveg rétt að þessi kostnaður verður þeim mun minni eftir því sem mismunurinn á langlínusamtölunum er minni og sá mismunur hefur minnkað verulega á undanförnum árum. En eins og fram kom í minni framsöguræðu vona ég að þessi till. fái jákvæða meðferð hér á hv. Alþingi og afgreiðsla Alþingis á málinu verði til að flýta fyrir nauðsynlegu jafnrétti og réttlæti í þessum efnum.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Fyrir tíu dögum eða svo, á fimmtudegi í næstsíðustu viku, kvaddi ég mér hljóðs um þingsköp af þeirri ástæðu að hæstv. sjútvrh. hafði synjað sjútvn. Ed. um upplýsingar varðandi kvóta smábáta. Sú umræða fór fram þann fimmtudag þó svo að í ljós hafi komið að forseti hafi ekki greint varaforseta frá því að ég hafði beðið um orðið um þingsköp þá um morguninn. Í ræðu minni óskaði ég eftir því að hæstv. forseti beitti sér fyrir því að hæstv. sjútvrh. léti þingnefnd í té þær upplýsingar sem ég hef nú talað um. Ég vil minna á það, hæstv. forseti, að forseti Nd., hv. þm. Árni Gunnarsson, fulltrúi Alþb. í sjútvn. Ed., hv. þm. Skúli Alexandersson, og tveir þingmenn í sjútvn. Nd., hv. þm. Matthías Bjarnason og Kristinn Pétursson, tóku undir þessar óskir. Ég vil að það komi alveg skýrt fram að málið var tekið upp með þinglegum hætti í sameinuðu þingi þann fimmtudag sem hér um ræðir. Nú hef ég gert forseta Sþ. aðvart um að ég muni kveðja mér hljóðs í dag og inna forseta eftir því hvað hann hafi gert til þess að afla þeirra gagna sem ég hef beðið um frá hæstv. sjútvrh. Ég veit að vísu að formaður sjútvn. Ed. telur óþarft að nefndin fái þessar upplýsingar í hendur, enda flokksbróðir hæstv. sjútvrh. Ég vil beina því til hæstv. forseta hvað hann hafi gert til þess að afla gagnanna. Þessi fyrirspurn var borin fram með þinglegum hætti og yfirgnæfandi fjöldi nefndarmanna í sjútvn. sem til máls tóku þeirrar skoðunar að þeir þyrftu á þessum upplýsingum að halda vegna starfa sinna sem alþingismenn. Ég vil einnig taka það fram, hæstv. forseti, að í mig hafa hringt fjölmargir útgerðarmenn smábáta og skýrt mér frá því hvaða veiðiheimildir ráðuneytið hefur ætlað þeim á næsta ári. Ég hef beðið um að fá skriflegar upplýsingar um það sendar úr ráðuneytinu hvernig standi á því að viðkomandi menn fái ekki frekari veiðikvóta en þar er rætt um. Og ég hef ítrekað beðið um að fá samanburð milli báta þannig að ég geti kynnt mér hvernig málin standi. Þar sem hæstv. ráðherra hefur gefið þann úrskurð að ég sem sjávarútvegsnefndarmaður hafi ekki heimildir til þess að fá þessi gögn í hendur, vil ég enn á ný ítreka, hæstv. forseti, og með þinglegum hætti hvort hæstv. forseti hafi orðið við beiðni minni eða hvort hæstv. forseti sé þeirrar skoðunar að ráðherra hafi stjórnskipulega heimild til þess að neita þingnefnd um þær upplýsingar sem ég hef nú ítrekað beðið um. Ég vil, til þess að forðast misskilning, taka fram að þegar ég tók málið hér upp á Alþingi á fimmtudegi í fyrri viku og bað hæstv. forseta að vera viðstaddan umræðuna með löngum fyrirvara, kl. 10.30 um morguninn, málið var ekki tekið fyrir fyrr en 20 mínútur yfir 12, var auðvitað kjarni málsins sá að forseta ber að hlutast til um það ef þingnefnd hefur ekki starfsskilyrði eftir þeim almennu reglum sem þingnefndum ber að starfa í ljósi þess að ríkisstjórn starfar í umboði Alþingis og Alþingi hefur ríkt eftirlitshlutverk með ríkisstjórn á hverjum tíma.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna athugasemda hv. 2. þm. Norðurl. e. fyrir um það bil viku síðan, sem fram var borin vegna umræðna sem hér fóru fram um þingsköp þennan umrædda dag, hafa forsetar þingsins að beiðni hv. þm. sjálfs í dag skrifað honum bréf þar sem m.a. er að þessum atriðum vikið. Forseti vill leyfa sér að lesa þetta bréf upp fyrir hv. þingheim svo fram komi þau atriði málsins sem máli skipta. Forseti vill þó vekja athygli á því að menn biðja ekki um orðið um þingsköp með neinum fyrirvara þannig að það er undir hælinn lagt að sjálfsögðu hvaða forseti situr á forsetastóli þegar beðið er um orðið um þingsköp. Svo var einnig nú t.d. En bréfið hljóðar svo: ,,Hv. 2. þm. Norðurl. e. Halldór Blöndal hefur komið að máli við forseta Sþ. og óskað eftir að hann svari því hvar þingmaðurinn hafi farið út fyrir mörk þingskapaumræðu á fundi Sþ. fimmtudaginn 29. nóv. er hann kvaddi sér hljóðs til að ræða um samskipti sjútvn. Ed. og sjútvrn., nánar tiltekið um afhendingu á lista yfir heildarúthlutun veiðileyfa til smábáta. Forseti hefur, ásamt forsetum Ed. og Nd., kynnt sér útskrift af umræðunum sem fram fóru þennan dag. Eftir þá athugun og sem svar við þessari beiðni vill forseti taka fram eftirfarandi: Upphaf ræðu þingmannsins og samtöl hans við forseta voru aðfinnsluverð því að sitjandi forseta, hæstv. öðrum varaforseta Sþ., var ekki sýndur sá sómi sem ber. Hún er fullgildur forseti meðan hún situr í forsetastól, eins og skýrt er tekið fram í 12. gr. þingskapa, og var í þessu dæmi fullfær um að hlýða á og bregðast við kvörtun þingmannsins. Í öðru lagi fór þingmaðurinn of langt í að skýra bakgrunn málsins, þ.e. útgáfu veiðileyfa til smábátaeigenda og hugleiðingar við rétt smábátaeigenda til að gera athugasemdir við leyfisúthlutnina. Honum bar að vera stuttorður og fjalla aðeins um kjarna málsins, afhendingu gagnanna, en fjalla ekki um málið efnislega í þingskapaumræðu. Loks fór þingmaðurinn út fyrir öll mörk þegar hann gerði að umtalsefni för sína og sitjandi forseta til Grímseyjar fyrir skömmu. Sú för verður með engu móti tengd þingsköpum Alþingis. Í umræðum utan dagskrár mánudaginn 3. des. sl. bar hv. 2. þm. Norðurl. e. enn fram kvörtun sína um að hann hefði ekki fengið í hendur bráðabirgðalista yfir heildarúthlutun veiðileyfa til smábáta, en í þetta sinn að viðstöddum hæstv. sjútvrh. Ráðherra gaf þá þær skýringar að hér væri um tilraunaúthlutun að ræða og í henni væru villur og þess vegna algerlega óeðlilegt að slík viðkvæm vinnugögn yrðu send þingmönnum á þessu stigi málsins. Jafnframt upplýsti ráðherra að þingmenn hefðu fengið upplýsingar um einstök atriði í úthlutuninni, jafnvel um heildarúthlutun til einstakra byggðarlaga, auk þess sem þeim væri heimilt að kynna sér hvað eina í listanum hjá starfsmönnum sjútvrn. Forseti getur ekki kveðið upp úr um hvort fyrirmæli ráðherra um meðferð þessara vinnugagna í ráðuneytinu eru réttmæt eða ekki, en telur þó mestu skipta þá yfirlýsingu ráðherra að engum upplýsingum hafi verið haldið leyndum fyrir þingmönnum við vinnu í nefndinni. Forseti hefur ekkert vald til að skipa ráðherra fyrir um meðferð þessara gagna. Ráðherra einn ræður því hvernig með þau skuli fara en hann ber að sjálfsögðu ábyrgð á ákvörðun sinni gagnvart Alþingi. Forseti hyggst því ekkert aðhafast frekar í þessu máli. Alþingi, 10. desember 1990. Guðrún Helgadóttir, forseti Sþ.``

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að svara efnislega því bréfi sem ég fékk í hendur fyrir tíu mínútum eða svo frá forsetum Alþingis. Ég vil vekja athygli hæstv. forseta á því að það er alveg á mörkum að almennar bréfaskriftir milli forseta og einstakra þingmanna rúmist innan umræðu um þingsköp þegar þingmaður er að inna forseta eftir því hvort hann hafi orðið við beiðni um að afla tiltekinna upplýsinga hjá hæstv. sjútvrh. Það er greinilegt af þessu bréfi samt, eins og það er lesið upp, að hæstv. ráðherra hefur ekkert gert í því máli, ekki neitt. Og það er jafnframt greinilegt að hæstv. ráðherra hyggst ekki gera neitt í málinu. Með því að gera ekkert í málinu telur hæstv. forseti að þeir þingmenn sjútvn. Ed. og Nd. Alþingis sem fóru fram á þessar upplýsingar hafi farið yfir þau takmörk sem þeim bar. Og ekki nóg með það, telur að beiðni þeirra hafi ekki verið á rökum reist. Það er mat hæstv. forseta að sjútvrh. eða framkvæmdarvaldið að þessu sinni, hafi haft stjórnskipulegan rétt til þess að halda á málinu eins og sjútvrh. hefur gert og að þeir fjölmörgu smábátaútgerðarmenn um allt land sem hafi leitað til alþingismanna um frekari upplýsingar og samanburð á þeirra úthlutun og annarra hafi leitað til rangs aðila. Þessir smábátaútgerðarmenn geta ekki vænst þess að alþingismenn fái að fylgjast með. Það er rangt hjá hæstv. forseta að sjútvrh. hafi ekki neitað um upplýsingar. Það kom skýrt fram í ræðu hans þegar málið var rætt utan dagskrár um daginn og ég ráðlegg hæstv. forseta að lesa þá umræðu. Ég vil í öðru lagi segja það, sem á að vera óþarfi, að það var efnt til þingskapaumræðu um þessi mál næstliðinn fimmtudag með löngum fyrirvara, með samþykki hæstv. forseta á þeim tíma, eins og hann hefur raunar sjálfur viðurkennt, ef ég man rétt úr forsetastóli hér í þessum ræðustól. Við höfðum komið okkur saman um það að umræðan gæti hafist kl. 12. Það er þess vegna rangt hjá hæstv. forseta að sú umræða hafi ekki verið ákveðin með fyrirvara. Það er líka rangt hjá hæstv. forseta að ég hafi ekki látið vita um það fyrir fram að ég mundi kveðja mér hljóðs í dag um þingsköp til að spyrja eftir því efni sem ég er nú að tala um. Það er auðvitað aukaatriði í þessu máli hvort forseti fer rétt með. En ég fól einum starfsmanni þingsins, hringdi í hann sérstaklega fyrir helgi og bað hann um að skýra forseta Sþ. frá því að ég mundi taka þetta mál upp í dag. Sá ágæti starfsmaður hefur jafnan, svo langt ég veit, verið trúr þeim verkum sem þingmenn hafa beðið hann um. Ég efast ekki um að hann hafi komið mínum skilaboðum til hæstv. forseta þannig að bæði nú og áður hefur hæstv. forseta verið kunnugt um mína beðni. Það er hins vegar rétt að ég var ekki búinn að binda það við fastákveðinn tíma í dag við forseta hvenær ég mundi taka til máls. Mér þykir leitt að hæstv. forseti skuli bregðast svo við, finnast ekkert athugavert við það að hæstv. sjútvrh. haldi upplýsingum fyrir nefndarmönnum í sjútvn. Ég fékk upphringingu nú um helgina. Það var gamall maður sem hefur verið á sjónum 60 -- 70 ár á hverju einasta ári. Hann fékk sex tonn í úthlutun. Þetta er svona dæmi af því sem hefur verið að gerast og það er úthlutun af þessu tagi sem verið er að halda leyndri fyrir sjávarútvegsnefndarmönnum Alþingis.

Forseti (Guðrún Helgadóttir) : Vegna þeirra orða sem hér voru sögð vill forseti reyna að upplýsa enn og aftur og einu sinni enn að það er ekki hægt að tímasetja umræðu um þingsköp vegna þess að sá ræðumaður sem í stólnum er hverju sinni lýkur ræðu sinni áður en leyft er að ræða þingsköp. Ég vil minna hv. 2. þm. Norðurl. e. á að 29. nóv. sl. bað hann um orðið um þingsköp. 3. des. fékk hann hins vegar leyfi til þess að ræða þessi mál utan dagskrár og það er allt annað. Í dag er umræða um þingsköp. Ef hv. þm. sem setið hafa á þingi árum saman geta ekki skilið muninn á umræðu um þingsköp og leyfðri utandagskrárumræðu þá bið ég hv. þm. að lesa sérprentun á þingskapalögum sem hver einasti þingmaður á að hafa undir höndum. Annað hef ég ekki um þetta mál að segja.

Stefán Guðmundsson : Virðulegi forseti. Ég vil aðeins skýra frá því, ef það hefði farið fram hjá einhverjum hv. þm. sem hefur komið fram áður í umræðum um þessi mál, að á fund sjávarútvegsnefnda mættu fulltrúar sjútvrn. ásamt þeim fulltrúum sem unnu að útreikningum á aflakvóta til umræddra smábáta. Það voru fulltrúi Fiskifélags Íslands, fulltrúi Félags smábátaeigenda og fulltrúi sjútvrn. Skýrt kom fram hjá þessum aðilum að þeir væru tilbúnir til þess að fara yfir öll þau gögn sem þeir hefðu undir höndum með sjávarútvegsnefndarmönnum og með hverjum og einum þingmanni, hvort sem það væri í herbergjum þingnefndanna eða uppi í sjútvrn. Þar var engu að leyna. Þeir voru tilbúnir að fara yfir öll þessi gögn með nefndarmönnum eða þingmönnum í herbergjum okkar, þar sem við höfum starfsaðstöðu, eða uppi í sjútvrn. Þetta eru staðreyndir málsins og þetta boð stendur enn. En merkilegt nokk, mér er ókunnugt um það að nokkur af sjávarútvegsnefndarmönnum eða þingmönnum almennt hafi leita til þessara manna til að fá einhverjar upplýsingar. Hér tala menn hins vegar endalaust um þessi mál.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Mér heyrist sem formaður sjútvn. Ed., Stefán Guðmundsson, sé hér að efna til málefnalegrar umræðu um sjávarútvegsmál sem ekki var mín hugmynd. Ég hafði kvatt mér hljóðs um þingsköp til þess að vekja athygli á afgreiðslu hæstv. sjútvrh. á málinu og sinnuleysi hæstv. forseta fyrir því að þingmenn fái nauðsynleg gögn í hendur. Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég hef beðið um það í sjútvrn. að fá send gögn. Því hefur verið synjað en á hinn bóginn hefur mér verið boðið það að hlaupa upp í ráðuneyti í hvert skipti ef ég þarf á upplýsingum að halda og þar má ég lesa yfir bakið á ráðuneytismönnum einhverja pappíra sem þeir leggja fyrir mig. Er það einhver afgreiðsla á þingnefndum? Ekki þykir okkur það, þeim sem hugsa á svipuðum nótum og ég. En ég veit að formaður sjútvn. gegnir mjög ötullega því erindi sem hæstv. sjútvrh. hefur falið honum, að reyna að koma í veg fyrir að nefndarmenn fái þær upplýsingar sem þeir þurfa á að halda.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Við höfum orðið vitni að því, hv. þm., að hér séu lesin upp bréf sem fara á milli þingmanna og virðulegs forseta. Ég held að þetta sé nú allt að því einsdæmi í þingsögunni. Tilefnið var þingskapaumræða hér fyrir nokkrum dögum síðan, þingskapaumræða sem varð til af því að við nokkrir þingmenn óskuðum eftir því að við fengjum í hendur ákveðin gögn sem sjútvrn. hafði kynnt okkur. Ekki það að við færum að nota þau til þess að upplýsa hvern sem væri um það sem í þeim stæði, heldur til þess að við vinnu okkar í þinginu gætum við haft þessi gögn og gefið nauðsynlegar upplýsingar eða leitað nauðsynlegra upplýsinga í þeim gögnum. Á síðustu dögum hefur komið mjög greinilega í ljós þörf okkar til að hafa þessi gögn í höndum, ekki eingöngu vegna þess sem við höfum lýst hér áður til þess að geta upplýst ýmsa sem við okkur tala um þeirra eigin stöðu, heldur til þess að geta tekið þátt í þeirri umræðu sem hæstv. sjútvrh. hefur haldið uppi um þessi mál í fjölmiðlum og vítt um landið. Ég kem hér upp til þess að endurtaka þá ósk mína að við þingmenn í sjávarútvegsnefndum fáum þessi gögn í hendur til þess að við séum jafngildir hæstv. sjútvrh. þegar verið er að fjalla um þessi mál á fundum og í beinum viðtölum við þá aðila sem þessi mál snerta. Það er alveg fráleitt að þingmenn séu settir á lægri skör en hæstv. ráðherra sem hefur möguleika til að svara hverjum og einum um þessi mál þegar um þau er verið að fjalla og deila.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Hv. 3. þm. Norðurl. v. biður nú um orðið um þingsköp. Forseti vill minna hv. þm. á að halda sig við þingskapaumræðu.

Stefán Guðmundsson : Já, ég hef reynt að halda mig við þingskapaumræðuna. Ég kem hér aftur til að mótmæla því sem kom fram hjá hv. þm. Halldóri Blöndal. Ég hef ekki gengið erinda sjútvrh. í þessu máli. Ég hef aðeins reynt að gegna skyldu minni sem formaður nefndar og verða við óskum Halldórs Blöndals um það að kalla sjávarútvegsnefndir deildanna saman til fundar til þess að skoða þessi mál og athuga. Og ég vil endurtaka að ef Halldór Blöndal er orðinn svo fótafúinn að hann komist ekki upp í ráðuneyti þá stendur það enn til boða hjá þessum mönnum, sem eru ekki bara starfsmenn ráðuneytisins heldur þeir sem unnu þetta starf á vegum ráðuneytisins og voru fulltrúar Félags smábátaeigenda, Fiskifélags Íslands og sjútvrn., að þeir eru tilbúnir að koma hér niður í Alþingi og fara yfir þessi gögn með okkur þar sem við höfum okkar vinnuaðstöðu úti í Þórshamri. Þetta stendur öllum til boða, ekki bara okkur sjávararútvegsnefndarmönnum, heldur öllum þingmönnum. Og það er margbúið að koma hér fram.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Vera má að hv. formaður sjútvn. Ed. álíti okkur eitthvað fótfúnari en hann sjálfan. En jafnvel þó að ástæðan sé ekki sú að við séum fótfúnir eða séum að koma okkur undan því að fara upp í sjútvrn. til þess að lesa þar gögn sem okkur hefur verið boðið upp á lesa þar, svo og í kringum borð á fundum sjútvn., þá er það þannig að þó að við séum sjálfsagt næmir þá erum við líklegast ekki eins næmir og hv. þm. álítur sjálfan sig að það geti dugað honum að fara upp í ráðuneyti og líta yfir allan þann lista og geta notað hann síðan í viðtölum við þá aðila sem hafa samband við okkur. Það er náttúrlega alveg útilokað að þegar viðkomandi aðilar, norðan úr Grímsey, vestan af Hellissandi eða annars staðar, hringja í okkur, oftast nær utan þingtíma, höfum við enga möguleika til þess að leita upplýsinga niðri í ráðuneyti eða til ráðherra eða kalla saman fund í sjávarútvegsnefndum. Það sem hv. formaður sjútvn. Ed. er að segja hér er því eingöngu útúrsnúningur gagnvart þeirri beiðni sem við höfum flutt fram. Og ég endurtek þá beiðni að við fáum þessi gögn í hendur og getum notað þau, vitaskuld sem trúnaðarmál í viðræðum okkar við þessa aðila.

Forseti (Salome Þorkelsdóttir) : Hér hefst nú utandagskrárumræða að beiðni hv. 5. þm. Austurl. um stjórn fiskveiða. Þessi umræða fer fram skv. 32. gr. þingskapa og má standa í allt að hálftíma.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að biðja hæstv. forseta um utandagskrárumræðu vegna enn einnar uppákomu í sambandi við stjórnun fiskveiða. Og ég þakka hæstv. forseta fyrir að verða við beiðni minni um umræður hér utan dagskrár. Svo er mál með vexti að á forsíðu Þjóðviljans sl. laugardag er haft eftir eftirlitsmanni sjútvrn. að yfirvigt í afurðum frystitogara sé allt að 10%. Eftirfarandi kemur þar fram, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ægir Ólafsson, veiðieftirlitsmaður hjá veiðieftirliti sjútvrn., segir að samkvæmt þeirra pappírum sé yfirvigtin hjá frystitogurum fram hjá kvóta allt að 2 kg í hverjum 20 kg pakkningum, eða um 10%. Hann segir að auðvitað safnist þetta saman og þetta mál verði að taka föstum tökum.`` Enn fremur kemur hér fram: ,,Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hefur síðustu ár rannsakað nýtingu afla frystitogara og að sögn Jóns Heiðars Ríkharðssonar hefur hún að jafnaði verið um 55% á botnfisktegundum sem þýðir þá að 45% er hent.`` Þetta á við um nýtingu hvers fisks. Ég vil ítreka það, hæstv. forseti, að hér er mjög alvarlegt mál á ferðinni. Á síðasta ári voru fryst úti á sjó um 108 þús. tonn. Ef um er að ræða einhverja yfirvigt í þessum pakkningum, eins og kemur fram hjá eftirlitsmanni sjútvrn. að sé, þá er það fiskur utan kvóta. Þetta er sérstaklega alvarlegt í ljósi þeirrar staðreyndar að frystiskip hafa verið að kaupa aðra upp í þessari svokölluðu hagræðingu. En hagræðing í sjávarútvegi fer þannig fram, að mati hæstv. sjútvrh., að útgerðarmenn kaupi upp vandamál hvers annars. Ég vil í framhaldi af þessu spyrja hæstv. sjútvrh.: Vill hæstv. sjútvrh. staðfesta það hér að eftirlitsmaður ráðuneytisins fari með rétt mál um að yfirvigt umfram leyfilegan afla hjá frystitogurum sé allt að 10%? Í öðru lagi vil ég spyrja: Hversu lengi hefur hæstv. sjútvrh. verið þetta ljóst og hvers vegna hefur ekkert verið aðhafst í málinu? Í þriðja lagi vil ég svo ítreka þetta: Vill hæstv. sjútvrh. afhenda sjávarútvegsnefndum Alþingis þau gögn sem til eru um þetta mál í ráðuneytinu ásamt margnefndum kvóta trillubáta eða svokallaðri tilraunaúthlutun? Er eitthvað í þessum gögnum sem hæstv. sjútvrh. getur rökstutt hér fyrir hv. Alþingi? Hvers vegna megum við sjávarútvegsnefndarmenn ekki fá þessi gögn um trillukvótann? Hvers vegna er þetta svona voðalega mikill trúnaður? Hvers vegna megum við ekki fá þessi gögn?

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegur forseti. Hv. þm. hafði samband við mig um hádegisbilið og spurðist fyrir um það hvort ég hefði eitthvað á móti því að hér færu fram umræður utan dagskrár um þetta mál. Ég sagði að það væri að sjálfsögðu undir Alþingi komið að ákveða slíka umræðu en ég vissi ekki til þess að sú umræða ætti að fara hér fram í dag fyrr en fyrir nokkrum mínútum síðan. Ég vil samt reyna að svara hv. þm. eftir bestu getu um þetta mál. Hér liggur til grundvallar frétt í dagblaðinu Þjóðviljanum frá sl. laugardegi. Sá veiðieftirlitsmaður sem hér er vitnað í segist ekki hafa viðhaft þessi orð og fréttin sé röng. Hann segist hafa verið spurður um það hvort það væri rétt að þessi umframvigt væri allt að 10% og hann svarar því til að hann kannaðist ekki við það. Hann mun að sjálfsögðu leiðrétta þetta. Ég hef ekki haft tækifæri til að ræða við hann en ég veit að hann hefur komið athugasemdum á framfæri við blaðið um þetta mál. Hið rétta í málinu er að fyrir alllöngu síðan var gert úrtak á afla um tíu frystiskipa. Þetta úrtak var ekki mjög stórt. Í flestum tilfellum var enginn munur en í öðrum tilfellum var lítils háttar munur. Nú hefur verið ákveðið, og það er hv. alþm. kunnugt um vegna þess að við höfum afhent þeim uppkast að þeirri reglugerð, að breyta vigtun að því er frystitogarana varðar um næstu áramót. Og hv. þm. er jafnframt kunnugt um það, af fundi sem þeir áttu með aflanýtingarnefnd fyrir nokkru síðan, að það verða teknir upp einstaklingsbundnir nýtingarstuðlar fyrir hvern og einn frystitogara frá og með næstu áramótum. Ég tel mig því hafa svarað spurningunum. Fréttin er röng og þar af leiðandi hefur sjútvrh. ekki verið það ljóst sem þarna er sagt, enda ekki rétt. Í þriðja lagi um að afhenda sjávarútvegsnefndum öll þau gögn sem til eru. Ég hef svarað því áður. Ég er tilbúinn að afhenda sjávarútvegsnefndum þær upplýsingar sem spurt er um en ég get ekki lofað því fyrir fram að afhenda öll gögn sem í ráðuneytinu kunna að vera, enda hlýtur að vera aðalatriðið fyrir alþingismenn að fá upplýsingar um það sem spurt er um en ekki öll gögn ráðuneytanna. Það eru aðrir sem fylgjast með framkvæmdarvaldinu, það er Ríkisendurskoðun. Ég vænti þess að það sé vel gert og hún gefur Alþingi skýrslu um það hvernig framkvæmdarvaldið stendur að sínum málum.

Jón Sæmundur Sigurjónsson : Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli þingheims á því að ég hef heimild hæstv. forseta, hæstv. sjútvrh. og hv. málshefjanda í þessari umræðu, Kristins Péturssonar, til að víkja aðeins út frá efninu. Það varðar þó sjávarútvegsmál. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja athygli á sameiginlegri ályktun bæjarstjórna Akureyrar og Siglufjarðar, bæjarstjórans í Bolungarvík og hreppsnefndar Raufarhafnar til sjútvrh. hér í gær. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Bæjarstjórnir Akureyrar og Siglufjarðar, bæjarstjórinn í Bolungarvík og hreppsnefnd Raufarhafnar vilja með ályktun þessari vekja athygli sjútvrh. á því að það veldur mikilli röskun í atvinnumálum þessara byggðarlaga og verulegum rekstrarerfiðleikum hjá loðnuverksmiðjum þessara staða að loðnuveiðum skuli nú vera hætt. Bræðsla loðnu ásamt ýmissi þjónustu við loðnuflotann er mikilvægur þáttur í atvinnulífi þessara staða. Bæjarfélög eru því í hópi hagsmunaaðila eins og útgerðarmenn og sjómenn.`` Og enn fremur segir: ,,Nú er upplýst að ekki verður fylgst með loðnugöngu fyrir Norðurlandi fram yfir áramót en áður hefur það sýnt sig að skjótt skipast veður í lofti í þessum efnum. Þess vegna skora ofanritaðar sveitarstjórnir á þig sem sjávarútvegsráðherra að þú beitir þér fyrir því að nú þegar verði rannsóknaskipum haldið úti og jafnframt verði 3 -- 4 loðnuveiðiskip styrkt til áframhaldandi leitar á miðunum fyrir Norðurlandi það sem eftir lifir til áramóta.`` Nú hefur það komið fram hjá forstjóra Hafrannsóknastofnunar, Jakobi Jakobssyni, í viðtali við Sjávarfréttir að hann er mjög óánægður með fjárveitingar til fiskirannsókna yfirleitt. Ágústmælingar á loðnustofninum hafa gefið í skyn að '89-árgangurinn sé lélegur en hann ætti að vera burðarásinn á næstu vertíð. Það er mat Hafrannsóknastofnunar að hrygningarstofninn sé aðeins um 370 þús. lestir og ástandið mjög svipað og þegar stofninn hrundi fyrir tæpum áratug. Það er eins og menn gleymi því að stofninn var mældur innan við 100 þús. lestir á sama tíma í fyrra en þá voru gefnar út yfirlýsingar að hann væri hruninn. 

Málmfríður Sigurðardóttir : Virðulegi forseti. Í umræddri blaðafrétt sem hv. 5. þm. Austurl. las upp úr stendur sitthvað fleira. Bátasjómaður í Grímsey segir að kvótakerfið hvetji menn frekar en letji til að kasta fiski í sjóinn og hann telur ekki fjarri að áætla að á ári hverju fari þannig í súginn allt að 50 -- 60 þús. tonn eða árlega um heildarafli smábáta. Og rökin fyrir þessari iðju telur hann vera að í takmörkuðum kvóta kappkosti menn við að koma með að landi fisk í hæsta gæðaflokki. Ef það er ekki hægt einhverra hluta vegna, þá er aflanum frekar hent en að fá lítið sem ekkert fyrir hann. Enn fremur gagnrýna smábátasjómenn alla nýtingu frystitogaranna, eins og kom hér fram áðan, en þar sé hugsað um það eitt að hirða verðmætasta hluta aflans en afganginum hent aftur í sjóinn. Þeir segja að umgengnin á miðunum að þessu leyti sé fyrir neðan allar hellur og mundi mörgum blöskra ef það væri látið viðgangast uppi á landi. Þannig býður kvótakerfið upp á að fiski sé hent. Þetta hlýtur að veikja trú manna á þeirri stefnu sem hér er rekin í fiskveiðum. En viðvíkjandi úthlutun aflaheimilda langar mig til að gera fyrirspurn til ráðherra. Togari hefur verið bundinn við bryggju í allt að tvö ár. Í þessum tillögum um veiðiheimildir sem nú liggja fyrir eru veiðiheimildir hans auknar um 300 tonn. Þegar spurt er um ástæður fyrir þessu eru svörin þau að viðmiðunin sé það sem togarinn hefði getað veitt hefði hann verið á veiðum. En um leið og slík ákvörðun er tekin eru veiðiheimildir skertar á öðrum skipum og bátum. Því fá þeir sem sannanlega hafa verið á veiðum þá skerðingu en ekki auknar heimildir? Þurfa að vera einhverjar hugmyndir um eitthvað sem hefði getað gerst til að menn fái aukningu á sínum heimildum? Ég vil fara fram á það við hæstv. ráðherra að hann gefi skýringu á því á hverju slíkir úrskurðir eru byggðir, sem satt að segja eru lítt skiljanlegir fyrir venjulegt fólk.

Skúli Alexandersson : Virðulegi forseti. Vera má að ýmislegt sé málum blandið í upplýsingum í þeirri frétt sem birtist í Þjóðviljanum og hér er til umræðu. Mér sýnist það svona fljótt á litið að það sé víðar en á þann veg sem hæstv. ráðherra var að upplýsa, að ekki væri rétt haft eftir veiðieftirlitsmanni. Hér er t.d. sagt í fyrirsögninni: ,,Meðaltalsnýting á botnfisksafla frystitogara er 55%.`` Ég fékk í hendur yfirlit frá sjútvrn. um það hvað ráðuneytið reiknar nýtingu hjá frystitogurunum. Það er dálítið annað en þetta. Það er t.d. flök, roðflett með beinum 41,5%, flök með roði, beinlaus 40%, flök roðflett og beinlaus 37%, flök með roði og beinum 44,5%. Þannig er útreikningur ráðuneytisins á nýtingu afla sem skipin koma með að landi. Hér virðist því ýmislegt misfarið og kannski á þann veg að menn viti ekki almennilega hvað þeir eru að tala um. Mér sýnist það einmitt eiga við um það sem hæstv. ráðherra sagði hér að nú skal fara að breyta nýtingarútreikningi á frystitogurunum. Hvað höfum við búið við á undanförnum árum? Eitthvað sem hefur verið rangt fyrst núna þarf endilega að fara að breyta. Ætli að það sé ekki allt í lagi með nýtinguna sem hér er áætluð 41,5%. Ég er ekki að segja að hún sé meiri hjá togurunum og jafnvel minni, jafnvel niður í 38 eða 37%, en eðlileg nýting samkvæmt útreikningum þeirra sjálfra er 45%. Þannig er ástandið í kringum þessa grein sem mestur vöxturinn hefur verið í á tímabili núverandi fiskveiðistjórnar. Það er margföldun í aukningu, sá afli sem sóttur er á þessum skipum. Til viðbótar langar mig til að spyrja hæstv. sjútvrh. um það sem hann sagði hér áðan að, það væri Ríkisendurskoðun sem ætti að fylgjast með störfum hans og ráðuneytisins. Er ekki Ríkisendurskoðun undir Alþingi? Og er ekki Alþingi þá yfir þessum stofnunum báðum? Og fær ekki ráðherra sitt vald frá Alþingi og ber ekki ráðherranum, þó að milliliður sé þarna til í einhverjum greinum, að fara fyrst og fremst eftir vilja og óskum Alþingis og alþingismanna?

Stefán Valgeirsson : Virðulegi forseti. Þetta mál er nú stærra og viðameira en svo að hægt sé að segja mikið um það á tveimur mínútum. Ég held að þessi mál séu orðin þannig að það sé alveg útilokað annað en endurskoða þau lög sem eiga að taka gildi nú um áramótin. Ég ætla mér ekki að ræða það neitt hér. Ég mun reyna að koma því hér inn á þing öðruvísi ef ég sé að þessu máli, eins og það lítur út í dag, verður sýnt það tómlæti að það verði ekki rætt á annan veg eða skoðað en undir þessum stutta tíma sem er hér til umráða. Það er ófriður um allt land. Það er óánægja um allt land. Við höfum ekki einu sinni frið um helgar ef við erum heima og verðum jafnvel að flýja frá símanum til þess að komast í ró út af þessum málum. Ég held því að það þurfi nú að taka á þessum málum og ég skora á hæstv. sjútvrh. að beita sér fyrir því. Það er ekkert gaman að standa í illindum við ríkisstjórnina út af þessum málum og það er ekkert gaman fyrir hann eða þegnana í landinu að búa við þetta ófriðarástand eins og nú er.

Kristinn Pétursson : Hæstv. forseti. Við fengum hér ákaflega skýr svör hjá hæstv. ráðherra. Ég þakka honum fyrir þau. Eftirlitsmaðurinn kannast ekki við að þetta sé rétt sem eftir honum er haft í Þjóðviljanum, á forsíðu þess ágæta blaðs, og ráðherrann kannast þar af leiðandi ekki við málið sjálfur. Þetta er svarið. Fréttin er þá sem sagt röng. Þá stendur það náttúrlega eftir að fréttamaðurinn sanni sitt mál. En því miður hafa þessar sögur um yfirvigt gengið í meira en eitt ár. Menn eiga náttúrlega ekki að fara eftir sögum. Ég taldi, hæstv. forseti, að þessi frétt væri staðfesting vegna þess að þetta er haft eftir eftirlitsmanni hins háa ráðuneytis. En ég spyr: Af hverju þarf þá að breyta reglum um vigtun frystitogara núna? Hvaða forsenda var þá fyrir því að breyta þeim núna? Það þarf að gefa út nýja reglugerð um breytingu á vigtun afla og það á að vigta allan afla af frystitogurum þegar hann kemur í land. Allt á að fara upp á löggilta hafnarvog og vigtast þar. Hvaða ástæða var þá fyrir því að gefa út nýja reglugerð ef þetta var allt í svona fínu lagi? Ég vil svo ítreka það hér að það er hlutverk okkar alþingismanna að reyna að semja almennileg lög. Lög um takmörkun á atvinnufrelsi eins og þessi lög eru mjög alvarleg löggjöf. Mér finnst satt að segja að það hafi verið mikil lífsreynsla að starfa sl. vor í þessari hv. deild. 42 þingmenn fengu 24 klukkutíma til þess að fjalla um þetta mál. Í hv. Nd. Alþingis fengum við 24 klukkutíma til að afgreiða 14 mál og þetta var eitt þeirra. Hvernig eiga alþingismenn að gera skyldu sína og búa til almennileg lög þegar hrossakaupin eru með þessum hætti og hlutunum rutt hér út úr deildinni? Það kom líka fram í umræddri frétt að fiski væri hent. Ég lét gera skoðanakönnun á því í vetur hvað miklum fiski væri hent. Ekki var fyrr búið að birta þá könnun en alls konar spámenn fóru að gera vart við sig og segja að þetta væri allt saman rangt. Það kom fram fjöldi manna sem sögðu það. En hversu margir báðu um að fá að skoða umrædda könnun? Ég hafði hugsað mér að nota þessa könnun m.a. til þess að fá að vinna málið hér í Nd. Alþingis. Hversu margir báðu um að fá að skoða umrædda könnun? Enginn einasti maður hefur beðið um að fá að líta á þessa könnun. Þá varðar ekkert um það hvernig hún var unnin. Hæstv. sjútvrh. segir að við verðum að fara í Ríkisendurskoðun til þess að fá þessi plögg varðandi tilraunaúthlutun smábátakvóta. Það finnst mér dálítið langt en það má þá reyna það. Það er mikið verk fram undan hjá umboðsmanni Alþingis. En ég ítreka það að það eru skyldur alþingismanna að semja almennileg lög svo að borgararnir geti búið við sæmileg lög og borið virðingu fyrir þeim lögum sem eru í gildi. Ég vil að síðustu segja, hæstv. forseti, með lögum skal land byggja en ólögum eyða.

Sjávarútvegsráðherra (Halldór Ásgrímsson) : Virðulegur forseti. Það væri ástæða fyrir mig að segja ýmislegt við þessa umræðu miðað við það sem hér hefur komið fram en ég skal þó reyna að takmarka mál mitt við það sem beint hefur verið spurt um. Að því er loðnuveiðarnar varðar voru það váleg tíðindi þegar rannsóknir á loðnustofninum leiddu það í ljós að stofninn væri mjög lélegur. Það var kallaður saman fundur og það voru ekki gerðar athugasemdir við það hjá hagsmunaaðilum að við færum fram á það við loðnuflotann að hann hætti veiðum sem allra fyrst. Það var gert og jafnframt var fljótlega ákveðið að senda eitt af rannsóknarskipunum til þess að fylgjast með ástandinu á miðunum. Sú tillaga að senda loðnuskip til aðstoðar á miðunum er ekki talin nauðsynleg á þessu stigi máls. Ég vil taka það fram að það er mjög líklegt að fá loðnuskip á miðunum gætu veitt nokkuð vel en búast má við þegar allur flotinn kemur til veiðanna að loðnan tvístrist og lítið aflist. Við teljum ekki rétt að taka mikla áhættu í þessu máli og viljum fá frekari upplýsingar áður en nokkuð verður meira aðhafst. Við munum meta þetta mál þegar Árni Friðriksson hefur lokið sínum rannsóknum og taka ákvörðun um næsta skref. Alla vega verða tvö rannsóknarskip send út um áramótin. Það verður þá jafnframt metið áður, eftir að Árni Friðriksson hefur lokið sinni rannsókn, hvort allur flotinn fer til veiða eða hluti hans. Að því er varðar spurningu hv. þm. Málmfríðar Sigurðardóttur, 7. þm. Norðurl. e., þá er það svo að sóknarmark skipanna var lagt niður og ákveðin ný skipting á milli skipanna vegna þessa. Þau skip sem minnst höfðu í flotanum fengu hlutfallslega meiri bætur en önnur skip og var um það almenn samstaða. Að öðru leyti erum við að sjálfsögðu tilbúnir að upplýsa hv. þm. um það dæmi sem hún nefndi en ég ætla ekki að gera það hér beint úr ræðustól.

Halldór Blöndal : Hæstv. forseti. Það er ekki rétt sem hæstv. sjútvrh. sagði hér að almenn samstaða hafi verið um það að sóknarmarksskipin, þau sem minnstan afla höfðu, fengju ekki umþóttunartíma. Þetta er ekki rétt. Þvert á móti var það sérstaklega tekið upp af okkur sjálfstæðismönnum í sjútvn. Ed. hvort eitthvað þýddi að ræða við fulltrúa ríkisstjórnarinnar um það mál á nefndarfundi. Svarið var skýrt og gott frá formanni nefndarinnar, að meiri hlutinn hefði fengið fyrirmæli um það uppi í ráðherrabústað hvernig frá frv. eða lögunum um stjórn fiskveiða yrði gengið. Það vill svo heppilega til að það var gripið fram í fyrir mér við umræðu málsins þar sem það kemur skýrt fram sem ég segi núna og var ekki gerð athugasemd við af formanni sjútvn. þá. Það er því ekki rétt hjá hæstv. sjútvrh. að almenn samstaða hafi verið um það að ganga jafnnærri sóknarmarksskipunum og gert hefur verið.

Jón Sæmundur Sigurjónsson : Virðulegi forseti. Ég vil einungis þakka fyrir þá velvild sem hæstv. forseti hefur sýnt mér og hæstv. sjútvrh. svo og frsm. Kristinn Pétursson að fá að koma með óskylt mál inn í þessa umræðu. Mér hefur fundist sem leikmanni að það hefði verið sterkara ef hægt hefði verið að notfæra sér þann möguleika að senda fleiri skip á miðin til að fylgjast með loðnugöngu fyrir Norðurlandi. Þetta er það veigamikið mál fyrir atvinnulíf viðkomandi staða, frá Bolungarvík til Raufarhafnar um Siglufjörð og Akureyri. En ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir greinargóð svör. Ég veit að á þessum málum er tekið af fullri ábyrgð.