Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra, umhverfis- og auðlindaráðherra og heilbrigðisráðherra.

Herra forseti. Í viðtölum að undanförnu hefur hæstv. heilbrigðisráðherra orðið tíðrætt um að stóru verkefni næsta kjörtímabils verði að stórbæta heilbrigðiskerfið og laga rekstrargrunn hjúkrunarheimila. Þetta er sami ráðherra og talaði um fyrir fjórum árum að þau væru komin í ríkisstjórn til að bjarga heilbrigðiskerfinu. En þó hefur engu verið bætt inn í rekstrargrunn hjúkrunarheimila þó að legið hafi fyrir allt kjörtímabilið að það hafi vantað. Biðlistar hafa lengst í kerfinu. Öryggi kvenna hefur raskast vegna stórfellds klúðurs við leghálsskimanir. Á allra síðustu dögum hafa 985 læknar sent neyðarkall til stjórnvalda og mótmælt langdregnu sinnuleysi í garð heilbrigðiskerfisins og Ljósmæðrafélag Íslands hefur sent heilbrigðisráðherra minnisblað þar sem varað er við að stefni í neyðarástand í fæðingarhjálp í sumar. Við þessari alvarlegu stöðu þarf svo sannarlega að bregðast og Samfylkingin vill mikla uppbyggingu í heilbrigðiskerfinu. En nú ætlar VG sem sagt inn í kosningarnar með loforð um að gera það fyrir heilbrigðiskerfið á næsta kjörtímabili sem þau ætluðu sér síðustu fjögur ár. Þau ætla að gera það með sama stjórnarmynstri þrátt fyrir að stjórnarliðar skjóti nú föstum skotum að heilbrigðisráðherra og segi t.d. að Sjálfstæðisflokkurinn geti ekki tekið þátt í ríkisstjórn sem haldi áfram stefnu heilbrigðisráðherra, þrátt fyrir að í fimm ára fjármálaáætlun núverandi ríkisstjórnar eigi að ráðast í afkomubætandi ráðstafanir upp á 120 milljarða, sem kallast á mannamáli annaðhvort niðurskurður eða skattahækkanir. Spurningin er: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra ná árangri í að leysa þessi gríðarlega stóru vandamál á næstu árum í samstarfi við flokk sem er algerlega á öndverðum meiði um það sem þarf að gera í þessum mikilvæga málaflokki?

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Loga Einarssyni, sem ákveður að spyrja mig um heilbrigðismál þó að hæstv. heilbrigðisráðherra sé hér til svara og örugglega best að sér í þessum sal til að ræða stöðuna í heilbrigðismálum landsins. En ég verð þó að byrja á því að leiðrétta hv. þingmann þegar hann kemur hér upp og lætur sem ekkert hafi verið gert í heilbrigðismálum á þessu kjörtímabili, því að ekkert er fjær lagi. Staðreyndin er sú að útgjöld til heilbrigðismála hafa verið aukin á hverju einasta ári á þessu kjörtímabili. Það er staðreynd. Staðreyndin er sú að þau hafa aukist, ekki bara í krónutölu heldur líka sem hlutfall af vergri landsframleiðslu. Staðreyndin er sú að núverandi heilbrigðisráðherra hefur gert það sem margir hafa sagst ætla að gera og það er að taka raunveruleg skref til að gera heilsugæsluna að fyrsta viðkomustað í kerfinu, nokkuð sem við erum búin að tala um í þessum sal í 13 ár, a.m.k. síðan ég var kjörin á þing, nokkuð sem komið hefur fram ítrekað í stefnum og ákvörðunum en er fyrst núna verið að gera. Þannig að heilsugæslan hefur verið verulega styrkt og þar sjáum við nú gerbreytta þjónustu með aukinni teymisvinnu og miklu fjölbreyttari þjónustu en áður. Núverandi heilbrigðisráðherra hefur lækkað kostnað sjúklinga. Það er nú mál sem við ræddum ekki lítið á síðasta kjörtímabili og því þarsíðasta og þar-þarsíðasta. Og nú fyrst er kostnaður sjúklinga á Íslandi orðinn sambærilegur við það sem gerist á Norðurlöndum en var verulega miklu hærri fyrir þetta kjörtímabil. Eru óunnin verkefni í heilbrigðismálum? Já, þetta er risastór málaflokkur og hann á eftir að stækka, ekki síst vegna þess að aldurssamsetning þjóðarinnar er að breytast. Og það tengist auðvitað því sem hér er rætt um hjúkrunarheimilin, sem verður áfram stórmál. Ég held að við hv. þingmaður séum sammála um að þar þarf bæði að horfa til aukinna fjárveitinga en líka að skoða fjölbreyttari úrræði. En það er ekki hægt að koma upp og láta eins og hér hafi verið kyrrstaða í heilbrigðismálum því að það er svo sannarlega ekki þannig.

Herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra víkur sér undan því að svara spurningunni sem að henni er beint. Ég tók hér dæmi af heilbrigðiskerfinu. Ég hefði allt eins getað talað t.d. um hálendisþjóðgarð þar sem flokkar sem eru á algerlega öndverðum meiði eru að reyna að vinna saman og verið er að fresta þessu aftur og aftur. Við þekkjum hvað það þýðir þegar alltaf er verið að reyna að nota sömu aðferðirnar til að koma málum í gegn án þess að breyta aðferðafræðinni. Spurningin var: Hvernig telur hæstv. forsætisráðherra að það gangi að leysa þessi gríðarlega mikilvægu og erfiðu mál í samstarfi við flokk sem er algerlega ósammála Vinstri grænum og stefnu heilbrigðisráðherra í heilbrigðismálum? Telur hún ekki vænlegra til árangurs að reyna einhverja aðra aðferðafræði og reyna að vinna með flokkum sem eru sama sinnis og hún?

Herra forseti. Það er ekki svo að ég víki mér undan að svara spurningum, en auðvitað hlýt ég að leiðrétta forsendur spurningarinnar ef ég tel þær vera rangar. Út frá orðum hv. þingmanns mátti greina þá skoðun, sem ég tel vera ranga, að hér hafi ekkert verið aðhafst í heilbrigðismálum á kjörtímabilinu og ekki verið staðið við þau stefnumál sem hæstv. heilbrigðisráðherra boðaði í upphafi kjörtímabils. Bygging Landspítala loksins farin af stað. Kostnaðarþátttaka sjúklinga loksins farin af stað, hún hefur farið niður á við til samræmis við önnur Norðurlönd. Heilsugæslan, sem ég nefndi hér áðan o.s.frv. Þótt hv. þingmaður vilji kannski gjarnan fá mig í stjórnarmyndunarviðræður í þessum óundirbúnum fyrirspurnum  Stóra málið í þessu er auðvitað að Vinstrihreyfingin – grænt framboð lagði fram skýra stefnu í þessum málaflokki fyrir kosningar og hún hefur náð árangri undir forystu hæstv. heilbrigðisráðherra. Það er stóra málið.

Forseti. Í umræðum um stefnuræðu forsætisráðherra í september árið 2017, örfáum mánuðum áður en hún tók við embætti forsætisráðherra, sagði þáverandi hv. þm. Katrín Jakobsdóttir um ríkisstjórn Bjarna Benediktssonar að stjórnvöld ættu ekki að biðja fátækt fólk á Íslandi um að bíða eftir réttlæti. Forseti. Þann 20. júní 2018 skilaði umboðsmaður Alþingis áliti þar sem hann lýsti því hvernig örorkulífeyrisþegar sem hafa verið búsettir í öðru landi innan EES hafa þurft að lifa við ólöglegar skerðingar í áratug og jafnvel lengur. Félagsmálaráðuneytið staðfesti þennan úrskurð og lofaði leiðréttingu. Í dag, rúmum þremur árum síðar, bíða hundruð öryrkja enn eftir réttlætinu. Meira en helmingur þeirra sem urðu fyrir ólöglegum skerðingum bíða enn eftir leiðréttingunni sem þeim var lofað. 96 þeirra dóu á meðan þeir biðu eftir réttlætinu. Aðeins örfáum mánuðum áður en hæstv. forsætisráðherra tók við stjórnartaumum núverandi ríkisstjórnar sagði hún, með leyfi forseta: „Stjórnmálamenn mega aldrei vísa í ríkjandi kerfi til að rökstyðja bið eftir réttlæti. Stjórnmálamenn þurfa að vera reiðubúnir að beita sér stöðugt fyrir réttlætinu og breyta kerfinu ef það þarf til. Annars er hættan sú að traust fólks á hinu lýðræðislega samfélagi dvíni og þá ábyrgð þurfum við öll að axla.“ Nú er þetta fólk enn þá að bíða. Það er því ekki að sjá að hæstv. ráðherra hafi beitt sér nægilega vel fyrir réttlætinu. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er það vegna þess að ráðherrann hefur ekki viljað beita sér eða hefur hún bara ekki getað beitt sér með hendurnar bundnar í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum þar sem hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson heldur um pyngjuna?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnirnar. Svo ég komi fyrst inn á það sem hv. þingmaður nefndi hér varðandi búsetuskerðingar sem dæmdar voru ólögmætar, þá get ég því miður ekki svarað nákvæmlega hv. þingmanni hvenær þeim leiðréttingum mun ljúka, sem er auðvitað á hendi Tryggingastofnunar og hæstv. félags- og barnamálaráðherra.

… svara spurningunni?

Ég er hér að svara spurningunni. Hv. þingmaður verður að halda ró sinni á meðan ég svara henni. Hæstv. félagsmálaráðherra fer með þennan málaflokk og ég vænti þess að að því sé unnið. Þetta snýst ekki um viljaleysi stjórnvalda til að leiðrétta þessar búsetuskerðingar heldur að þær verði gerðar upp með réttmætum hætti samkvæmt því sem félagsmálaráðherra hefur farið yfir ítrekað hér í þingsal. Hv. þingmaður spyr líka og gefur þar í skyn í forsendu spurningarinnar að ekkert hafi verið gert í málefnum öryrkja á kjörtímabilinu. Það er auðvitað rangt hjá hv. þingmanni. Hér hefur verið dregið úr skerðingum vegna atvinnutekna, sem hefur verið eitt stærsta hagsmunamál og baráttumál Öryrkjabandalagsins. Það var gert núna en við þeim hafði ekki verið hreyft síðan þær voru settar á fyrir 10–12 árum. Úr þeim var dregið. Á sama tíma var sömuleiðis ráðist í þá aðgerð að draga úr skerðingum milli bótaflokka. Markmið þeirrar leiðréttingar og breytingar var að auka tekjur tekjulægsta hópsins innan hóps öryrkja. Enn þá bíður að ljúka við heildarendurskoðun á kerfinu sem ekki var gert 2016, illu heilli að mínu viti, enda má sjá þegar sagan er skoðuð og tekjur ólíkra hópa skoðaðar, til að mynda aldraðra og öryrkja, að þar standa öryrkjar höllum fæti til að mynda gagnvart öldruðum. Þannig er nú staða málsins. Það er mjög brýnt að ljúka þessari heildarendurskoðun. Ég vonast til þess að það verði gert snemma á næsta kjörtímabili. En hér er ekki hægt að tala eins og ekki hafi verið komið til móts við mikilvæg baráttumál öryrkja sem snúast einmitt um að draga úr skerðingum og gera þetta kerfi gagnsærra og réttlátara.

Forseti. Hæstv. forsætisráðherra er vel Morfís-æfð og mjög sniðug í að svara ekki spurningum sem hún er spurð. Ég var ekkert að segja að það væri ekki búið að gera neitt fyrir öryrkja. Ég var bara að segja að það væri hópur af öryrkjum sem biði eftir leiðréttingu og biði eftir réttlætinu. Í þessari frægu ræðu árið 2017, þegar forsætisráðherra sagði að stjórnvöld ættu ekki að biðja fátækt fólk á Íslandi um að bíða eftir réttlæti, sagði hún að það sama ætti við um fólk á flótta sem hingað leitar. Þetta er sagt réttum tveimur mánuðum áður en hún fer í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, með hv. þm. Sigríði Á. Andersen í dómsmálaráðuneytinu. Það er því augljóst að það hefur ekki verið hátt á forgangslista hæstv. ráðherra að beita sér fyrir réttlætinu í málum fólks á flótta. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra, sem alla vega í orði á tyllidögum segist vera annt um að efla traust fólks á hinu lýðræðislega samfélagi: Hver er ábyrgð ráðherrans þegar kemur að því að hreinlega standa við orð sín? Hvernig á þjóðin í ljósi sögunnar að geta trúað einu einasta orði sem hæstv. ráðherra segir nú í aðdraganda kosninga?

Herra forseti. Ég ætla að sleppa því að gera að umtalsefni mælskubrögð hv. þingmanns þó að hún kjósi að koma hér upp með einhverjar slíkar fabúleringar sem eru auðvitað ekkert annað en fabúleringar. Staðreyndin er sú, eins og ég fór yfir áðan, að komið hefur verið til móts við tekjulægstu hópana í þessu samfélagi allt þetta kjörtímabil með því að lækka skatta á tekjulægstu hópana, með því að hækka barnabætur á tekjulægstu hópana, með því að ráðast í sértækar úrbætur bæði hvað varðar aldraða og öryrkja innan almannatryggingakerfisins. Það eru staðreyndir sem hv. þingmaður fær ekki hrakið og leggst því í mælskubrögð. Hvað varðar fólk á flótta hefur málsmeðferðartími hér á landi verið styttur aftur á þessu kjörtímabili. Tekið hefur verið á móti fleirum á þessu kjörtímabili en kjörtímabilinu á undan. Hér er tekið á móti hlutfallslega fleirum en annars staðar á Norðurlöndum. Það er það sem hefur í raun og veru gerst, hæstv. forseti, óháð öllum mælskubrögðum.

Virðulegi forseti. Mikilvægi sjávarútvegsins dylst engum. Við erum fiskveiðiþjóð og við höfum alla tíð verið það. Vegna þess hversu miklu máli auðlindir hafsins skipta okkur er einmitt mikilvægt að vernda þær og að nýting þeirra sé gagnsæ og byggð á sanngirni. Við vitum hins vegar að sífelld spenna er um verðlagningu á fiski hér á landi. Á meðan eðlilegar skýringar finnast ekki veldur það tortryggni. Opinbert verð á fiski sem notað er við útreikninga veiðigjalds og uppgjör við sjómenn er 27% lægra en verðmæti fisksins segir til um. Þannig eru bæði þjóðin og sjómenn skert um hlutinn sinn þegar kemur að auðlindinni. Vegna þess að þetta hefur verið uppspretta deilna í svo mörg ár, og jafnvel áratugi, höfum við í Viðreisn lagt til að þetta mat verði einfaldlega tekið úr höndum stjórnmálamanna og markaðurinn sjálfur ráði gjaldtökunni, að hluti kvótans verði settur á markað á hverju ári og markaðurinn fái þannig að svara lykilspurningunni um hvert raunverulegt virði er. Alveg eins og við treystum markaðnum á mörgum sviðum mannlífsins viljum við líka að gera það í þessum hluta. Á meðan deilt er um gjaldtökuna þá er hafið yfir allan vafa að arðsemi sjávarútvegsfyrirtækja er langtum meiri en í öðrum greinum. Í þannig aðstæðum safnast aukin áhrif á hendur þeirra sem að greininni standa. Við í Viðreisn óskuðum eftir skýrslu 17. desember sl. um eignarhald stærstu útgerða landsins í íslensku atvinnulífi. Þessi skýrsla, þetta yfirlit er nauðsynlegt til að varpa ljósi á raunveruleg áhrif aðila sem hafa einkaleyfi til nýtingar fiskveiðiauðlindarinnar á íslenskt atvinnulíf og samfélag. Mikilvægt er að fá einmitt þessi áhrif fram, ekki síst fyrir kosningar. En ekkert bólar á skýrslunni þrátt fyrir komandi kosningar. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. forsætisráðherra, sem ber ábyrgð á þessum mikilvægu verðmætum þjóðarinnar 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Ég vil fyrst segja að ég veit ekki hvar nákvæmlega þessi skýrsla er stödd og ég átta mig heldur ekki á því, ég veit að hæstv. ráðherra óskaði eftir fresti á skilum. En ég skal koma þeim skilaboðum til hæstv. ráðherra. Ég er sammála hv. þingmanni að ég held að það sé mjög mikilvægt að fá þessa skýrslu fram. Ég held að það sé eðlilegt að ráðherrar leitist við að verða við því þegar Alþingi beinir til þeirra ósk um skýrslur og þeir eiga að verða við slíkum beiðnum. Og séu einhverjar forsendur til þess að slíkar beiðnir taki lengri tíma í vinnslu ber ráðherrum að gera þinginu grein fyrir því, eins og ég þurfti að gera varðandi tiltekna skýrslubeiðni frá hv. þm. Birni Leví Gunnarssyni. Þeim ber að gera Alþingi grein fyrir því. Ég þekki ekki til þess hver staðan er í því efni hjá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra en ég mun koma þessum skilaboðum á framfæri og ég er sammála hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur að það er mikilvægt að fá þetta fram í ljósi þess að beiðnin var lögð fram og samþykkt af Alþingi. Síðan vil ég segja að það kom út önnur skýrsla af hálfu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um stöðu íslensks sjávarútvegs, sem er mjög góð, þar sem farið er yfir stöðu greinarinnar hér á landi, líka í alþjóðlegum samanburði. Það er merkilegt að sjá bæði verðmætasköpun í innlendum sjávarútvegi, hvað gert hefur verið til að draga úr losun í innlendum sjávarútvegi og hvernig þróunin hefur verið hvað varðar arðsemi, sem hv. þingmaður nefnir. Það er gott undirstöðugagn í þeim gögnum sem ég held að muni nýtast öllum stjórnmálaflokkum vel við sína stefnumótun þótt niðurstöður þeirra kunni að verða ólíkar varðandi hvað lagt er til. En í þeim efnum held ég að við eigum að setja okkur mjög skýr markmið, bæði hvað varðar hlutverk sjávarútvegsins í samfélagi og umhverfi og að sjálfsögðu í efnahagslífinu, eins og hv. þingmaður er hér að ræða.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir þetta. Þetta er mikilvægt, ekki síst í ljósi þess að í stjórnarsáttmálanum segir að við þurfum að efla virðingu þingsins, og ég vil biðja forsætisráðherra að beita sér núna á síðustu dögum ríkisstjórnarinnar að þessi skýrsla líti dagsins ljós. Hún er algjört lykilplagg við kortlagningu á umsvifum íslenskra útgerðarfyrirtækja og dótturfyrirtækja þeirra í íslensku atvinnulífi. Þetta má ekki dragast af því að við þurfum að fá þessa skýru mynd. Við höfum staðið frammi fyrir því að stjórnmálaflokkar stingi skýrslum undir stól rétt fyrir kosningar og það er enginn sómi að því. Ég vil undirstrika að það er mikilvægt í þessum málum að við höldum áfram að tala um það hvernig við nýtum og umgöngumst auðlindirnar. Ég vil undirstrika þá stefnu okkar í Viðreisn að við teljum mikilvægt í þessu ljósi að fá skýrsluna fram en um leið að halda fram ítrekaðri kröfu okkar um tímabindingu samninga og að þjóðin fái eðlilegt gjald. 

Herra forseti. Af því að hér er hafin umræða um stefnu flokkanna í þessum ágæta óundirbúna fyrirspurnatíma þá vil ég segja að það fylgja því líka hættur að setja allar aflaheimildir á uppboð. Við þurfum að huga að hættunni sem skapast á samþjöppun við slíka útfærslu, eins og hv. þingmaður þekkir, því að við viljum ekki taka áhættu á meiri samþjöppun í sjávarútvegi, og við þurfum líka að skoða hin byggðatengdu áhrif. Hvað varðar tímabindingu heimilda mælti ég sjálf fyrir frumvarpi sem var lagt fram af þáverandi sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Steingrími J. Sigfússyni, og var mikil andstaða hér í þessum sal 

Virðulegi forseti. Kenningar um þrískiptingu ríkisvaldsins eru raktar allt til 18. aldar heimspekinga og fræðimanna upplýsingarinnar og ætla ég sérstaklega að tala um Montesquieu og bók hans um lögin. Ég geri það vegna þess að ég áhyggjufull yfir því hvert við erum að stefna sem samfélag. Ég er áhyggjufull yfir réttarríkinu okkar. Mér finnst alveg ömurlegt að horfa upp á það, nú þegar við getum státað af því að vera komin með þriðja dómstigið, millidómstigið sem mikið var kallað eftir, að staðan skuli vera orðin sú að við séum komin með fjórða dómstigið, algerlega óumbeðið, og það er dómstóll götunnar. Hvers vegna? Hvers vegna finna einstaklingar sig knúna til þess að fara með mál sín og vanda til dómstóls götunnar? Það er vegna þess að réttarkerfið okkar, réttarvörslukerfið okkar, dómskerfið okkar, er að bregðast þessu fólki. Við horfum upp á fórnarlömb kynferðis og ofbeldis sem eiga engin önnur úrræði en að leita á náðir dómstóls götunnar þannig að það skiptir engu máli að sá sem lendir fyrir því, hvort hann er sekur eða saklaus, er tekinn úr umferð. Það er ekki flóknara en það. Þetta erum við að horfa upp á ítrekað, við sem segjum að við byggjum á lýðræði, við búum við lýðveldi, segjumst vera með réttarríki. Þess vegna spyr ég hæstv. forsætisráðherra: Hvað getum við gert? Ég trúi því af öllu hjarta að hæstv. forsætisráðherra hafi áhyggjur af þessari þróun og við sem löggjafi hljótum að verða að bregðast við. Við hljótum að verða að gera eitthvað og senda frá okkur skilaboð. Við búum við réttarríki, við eigum réttarvörslukerfi, við bjuggum til almenn hegningarlög og viðurlög við að brjóta þau. Hvers vegna tökum við ekki utan um þetta allt sem við erum að byggja upp 

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er kannski tvennt sem mér finnst mikilvægt að ræða í þessu samhengi. Þegar hv. þingmaður nefnir hér sérstaklega kynferðisbrot þá var í upphafi þessa kjörtímabils strax farið í aðgerðir til að styðja við rannsókn og meðferð kynferðisbrota hjá hinu opinbera. Það tekur að sjálfsögðu tíma að bera árangur. En bæði var farið í það að efla löggæsluna og sérstakt viðbótarfjármagn var veitt til að bæta við stöðugildum hjá lögreglunni til að öll lögregluembætti landsins væru í stakk búin til að sinna rannsókn og meðferð kynferðisbrota. Lagðir voru til sérstakir fjármunir í verklagsreglur og rannsóknarbúnað. Embætti héraðssaksóknara var líka styrkt um tvö ný stöðugildi til að efla meðferð kynferðisbrota. Sömuleiðis var ráðist í að styrkja mennta- og starfsþróunarsetur lögregluembætti ríkissaksóknara út frá þessum málaflokki. Þar fyrir utan höfum við verið að vinna að forvörnum til að koma í veg fyrir þá meinsemd sem kynferðisbrot eru í samfélagi okkar og hv. þingmaður tók þátt í því, ásamt öllum öðrum hv. þingmönnum, að samþykkja hér mjög metnaðarfulla forvarnaáætlun til næstu ára inn í skólakerfið. Hér var til meðferðar á síðasta þingi frumvarp dómsmálaráðherra til að breyta lögum um meðferð sakamála til að bæta réttarstöðu brotaþola, þannig að dómsmálaráðherra hefur beitt sér í þessum málum allt kjörtímabilið sem og aðrir ráðherrar að sviði menntamála, félagsmála og heilbrigðismála, vegna þess að þetta er málaflokkur sem þarf að bæta. En hvað varðar síðan málflutning á samfélagsmiðlum, sem er það sem hv. þingmaður vísar hér til, þá má spyrja sig hvort hann væri minni - vissulega sprettur hann að einhverju leyti upp vegna þess að það hefur verið ákveðin vöntun í kerfinu okkar, en um leið hafa tæknibreytingar orðið til þess að umræðan hefur auðvitað tekið stakkaskiptum, herra forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svarið. Í raun og veru liggur þetta í svarinu. Þegar verið er að telja upp allt það góða sem hefur verið gert til þess að reyna að taka á og aðstoða fólkið sem lendir í þeim hörmungum að vera beitt kynferðislegu ofbeldi, líkamlegu ofbeldi eða hvaða ofbeldi öðru sem er, hefur greinilega ekki tekist betur en svo að við erum að horfa upp á að einstaklingar eru hreinlega teknir úr umferð í samfélaginu. Það er staðreynd. Þeir eru teknir úr umferð í samfélaginu án þess að við getum komið yfir þá gildandi rétti og dæmt þá fyrir þau meintu brot sem þeim er gefið að sök að hafa framið. Burt séð frá því að við búum við samfélagsmiðla og annað slíkt breytir það ekki þeirri staðreynd að einhvers staðar hljótum við að geta búið til reglur sem taka utan um þetta 

Herra forseti. Eins og ég kom hér að undir lok míns fyrra svars er það er bara þannig í samtímanum að við búum við gerbreytt umræðuumhverfi frá því sem var. Að sjálfsögðu er ekki allt satt sem þar er haldið fram og það er erfitt fyrir fólk að leggja mat á hvað er satt og rétt. En þannig er hin frjálsa umræða og um hana verðum við að standa vörð. Undir öllum kringumstæðum verðum við að standa vörð um tjáningarfrelsið. Það sem við getum hins vegar gert er að styðja við réttarríkið, og ég fór hér yfir það sem hefur verið sérstaklega gert varðandi kynferðisbrotamálin. En gleymum því ekki heldur að það er ekki langt síðan, af því að hv. þingmaður nefndi hér stofnun Landsréttar sem var m.a. settur á fót til að koma til móts við þá gagnrýni sem var uppi um að ekki færi fram endurmat á sönnunarfærslu fyrir Hæstarétti. Það er auðvitað gríðarlegt framfaraskref fyrir okkar réttarríki. Þannig að ég verð nú að segja það, af því að hv. þingmaður lýsti hér áhyggjum af réttarríkinu: Það stendur traustum fótum á Íslandi. Það gerir það og við höfum verið að stíga góð skref á undanförnum árum til að styrkja enn stöðuna þess.

Hæstv. forseti. Í október síðastliðnum kom út skýrsla sem ber heitið Aukin framleiðni og gæði heilbrigðisþjónustu með nýju fjármögnunarkerfi og leiðbeinandi viðmiðum. Í þeirri skýrslu má sjá að hún kom út í samræmi við markmið heilbrigðisstefnu sem sett var hér. Það var sem sagt ákveðið að innleiða þjónustutengt fjármögnunarkerfi sem byggist á alþjóðlegu flokkunarkerfi sem við köllum DRG. Kerfið er ætlað fyrir kaup á allri sjúkrahúsþjónustu, og að flokka þau kaup, og sambærilegri þjónustu sem veitt er í einkarekstri utan sjúkrahúsa sem og innan opinbera kerfisins. Ég vil leyfa mér að vitna hér óbeint til orða hæstv. heilbrigðisráðherra sem segir í inngangsorðum að öllum sé það ljóst að mönnun íslenska heilbrigðiskerfisins til framtíðar sé mikil áskorun. Það er því nauðsynlegt að hraða þessari innleiðingu þar sem nú er hægt að fullyrða að nýta þarf fjármuni með skynsamlegum hætti, bæði hvað varðar mönnun og veitingu þjónustunnar. Ég segi þetta af því að nú höfum við undanfarið lesið í fréttamiðlum neyðarákall frá læknum á bráðamóttöku Landspítala, einnig frá fæðingar- og kvensjúkdómalæknum í sambandi við skimunarmálið svokallaða og fleiri aðilum innan kerfisins. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar er innleiðing þessarar vinnu stödd? Hversu mikið fjármagn hefur verið veitt til hennar? Hversu mikið þarf til að klára innleiðingu? Og eins vil ég spyrja út í tímalínuna ásamt því að fá svör við því hvernig hæstv. heilbrigðisráðherra ætlar að svara neyðarákalli starfsmanna heilbrigðiskerfisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina sem er nokkuð víðtæk en hún beinir sjónum sínum fyrst og fremst að fjármögnunarkerfinu sem í daglegu tali er kallað DRG. Innleiðingin á þessu kerfi gengur vel. Staðan er í raun og veru sú að tölvukerfin eru að verða tilbúin og innleiðingin á að vera á árinu 2022 fyrir sjúkrahúsin, þ.e. fyrir Landspítalann og Sjúkrahúsið á Akureyri. Ég geri ráð fyrir að það muni ganga eftir, áætlunin er að ganga upp. DRG hefur í sjálfu sér ekki áhrif á mönnun, hvorki neikvæð né jákvæð áhrif á mönnun út af fyrir sig, af því að ég tók eftir því að hv. þingmaður tengdi umfjöllun um mönnun við innleiðingu DRG. Hins vegar vil ég segja að í samræmi við heilbrigðisstefnu er mönnun og menntun heilbrigðisstarfsfólks ein af stærstu áskorununum til framtíðar og einn af meginköflum heilbrigðisstefnunnar. Í samræmi við þá áherslu höfum við sett á laggirnar landsráð um menntun og mönnun í heilbrigðisþjónustu þar sem saman eru komnar meginmenntastofnanir okkar sem og heilbrigðisstofnanir okkar til að stilla saman strengi varðandi framtíðarsýn og uppbyggingu námsframboðs o.s.frv. á heilbrigðissviði. Varðandi síðan DRG þá semja Sjúkratryggingar Íslands um einingarnar og gera samning við viðkomandi aðila. Framtíðarsýnin er auðvitað sú að það sé gert 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Til skýringar vitna ég til inngangsorða hæstv. ráðherra í skýrslu McKinseys frá október sl., en tekið er fram í skýrslunni að kostnaður sem fellur undir sérstök fyrirmæli verði til hjá deildum með miklar sveiflur í legutíma eða kostnaði innan greiningarflokka. Þar er t.d. átt við geðlækningar, endurhæfingar eða öldrunarlækningar. Þetta eru þær deildir sem við viljum alla jafnan hafa vel fjármagnaðar. Mig langar því að inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig ætlunin sé að koma til móts við þennan ófyrirsjáanleika sem við vitum að er fyrir hendi og fer vaxandi, þegar því er haldið fram í þessari skýrslu að slík fjármögnun muni ekki felast innan kerfisins, þessa DRG-kerfis, vegna þess að sveiflurnar séu það miklar.

Virðulegur forseti. Ég þakka enn hv. þingmanni fyrirspurnina. Þetta er og verður mjög mikilvægur þáttur sem hv. þingmaður dregur hér fram, við yfirfærsluna yfir í aukna áherslu á DRG-fjármögnun, sem á auðvitað líka eftir að koma til kasta og inn á borð hv. fjárlaganefndar í auknum mæli. En það verður aldrei þannig að DRG-kerfið henti allri öllum tegundum heilbrigðisþjónustu. Eins og hv. þingmaður dregur hér fram með réttu á það til að mynda við um endurhæfingarþjónustu og ekki síður og kannski fyrst og fremst geðheilbrigðisþjónustu á öllum stigum því að þar erum við ekki með sambærilegt einingakerfi sem einfalt er að yfirfæra á DRG-módelið. Það verður því eftir sem áður þannig að einhver hluti af fjármögnun kerfisins verður með þeim hætti sem nú er.

Virðulegi forseti. Það eru biðlistarnir í heilbrigðiskerfinu. Þeir hafa ekki minnkað á þessu kjörtímabili, heldur hafa þeir lengst til muna þrátt fyrir fögur fyrirheit í upphafi þessa tímabils. Staðan er alvarleg. Og nú reyna Sjálfstæðismenn að skrifa sig frá allri ábyrgð á heilbrigðismálum í landinu. Hæstv. heilbrigðisráðherra hlýtur nú að brosa út í annað við þann lestur því að hún veit vel að þó að þeir skrifi í Morgunblaðið þá koma þeir engu að síður og greiða atkvæði með stefnu Vinstri grænna, alveg sama hvað. En biðlistarnir eru ekki óvæntir. Við vitum alveg hvaða þjónustu er verið að sækja og við vitum líka hvað þarf að gera til þess að auka þjónustuna. En hvað hefur síðan gerst á vakt hæstv. ríkisstjórnar? Nýlega breytti ráðherra því að útskrifaðir sjúkraþjálfarar og talmeinafræðingar geta ekki komist á samning hjá Sjúkratryggingum Íslands fyrr en eftir tvö ár í starfi þrátt fyrir að þau hafi starfsleyfi frá landlækni. Dæmi eru um að sjúkraþjálfarar á einni stofu séu með 300–400 manna biðlista og bið eftir talmeinafræðingi er allt að þrjú ár - þrjú ár t.d. í lífi barns. Bið hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins eru tvö ár og nú eru tæplega 700 börn á biðlista hjá Þroska- og hegðunarstöðinni. Þetta eru allt saman börn á þessum biðlista sem ég er að tala um. Virðulegi forseti. Biðin eftir mjaðma- og liðskiptaaðgerðum hefur aukist um tæplega 40–50% á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar. Ég vil því ítreka, og er rétt að draga það sérstaklega fram þar sem ég þekki þessa ráðherra, þessa annars ágætu ráðherra og fólkið sem stendur á bak við titlana, að áður en ráðherra svarar því til að þetta sé allt saman einkarekstur þá er enginn, ekki ég, enginn í Viðreisn, enginn hér að kalla eftir því að ríkið hætti að bera ábyrgð á heilbrigðisþjónustunni, enginn. Ekki fara í þá útúrsnúninga. Spurning mín til hæstv. ráðherra er: Hvernig sér ráðherra fyrir sér að hægt verði að bæta þetta á komandi kjörtímabili, að koma því þannig fyrir að biðlistar styttist þannig að við minnkum vanlíðan fólks og komum til móts við fólk með raunverulegri þjónustu á ábyrgð ríkisins en í boði sem allra flestra?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir leiðbeiningarnar um að beita ekki útúrsnúningum í svari mínu og velti fyrir mér hvað gefi þingmanninum tilefni til að ætla að svar mitt verði með þeim hætti. Nýlega skilaði ég skýrslu til þingsins um afleiðingar Covid-19 á bið eftir þjónustu heilbrigðiskerfisins. Þar kemur fram að staðan er í raun betri en óttast var þó svo að Covid-19 hafi sannarlega haft áhrif á bið eftir þjónustu. Sérstaklega er því til að svara að þegar um er að ræða bið eftir geðheilbrigðisþjónustu hefur hún aukist lítillega. Þá hafa líka tímabundnar lokanir vegna Covid-19 skipt mestu máli, en t.d. hefur bið eftir ADHD-greiningu á BUGL styst þannig að þetta er nú með ýmsum hætti. Aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu hefur líka verið aukið til mikilla muna í tíð þessarar ríkisstjórnar með fjölgun sálfræðinga og stofnun geðheilsuteyma í öllum heilbrigðisumdæmum. Það hefur verið mín stefna að auka þjónustu sálfræðinga og sjúkraþjálfara við heilsugæsluna um allt land. Að auki hefur verið varið sérstöku fjármagni í samningagerð við sjálfstætt starfandi sálfræðinga og unnið er að því um þessar mundir að ljúka þeirri samningagerð, en líka um þverfaglega geðheilbrigðisþjónustu við börn sem ástæða er til að horfa sérstaklega á. Hv. þingmaður spyr líka um liðskipti sem verið hefur áhyggjuefni um langt árabil. Lengi hefur verið sérstaklega eyrnamerkt átaksfjármagn til að vinna á biðlistum út af liðskiptaaðgerðum. Þeir lengdust nokkuð í Covid og við erum að fara í sérstakt átak til að stytta þann biðtíma. Ég vona að ég fái ráðrúm til að gera grein fyrir því hér í síðara svari.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra sagði hér áðan að það væri engin kyrrstaða í heilbrigðismálum og það er rétt að því leytinu til að biðlistar hafa ekki minnkað, ekki staðið í stað. Þeir hafa lengst. Þar er engin kyrrstaða þegar kemur að biðlistum. Það eru biðlistar á biðlista ofan. Við þurfum ekki að leita langt eftir því af hverju það er, það eru pólitískar ákvarðanir ríkisstjórnarinnar sem hafa leitt til þess. Það er verið að fela sig á bak við Covid varðandi liðskiptaaðgerðir. Þetta var ástand sem var löngu ljóst fyrir Covid en ekkert gert í því, ekkert gert til þess að kalla alla upp á dekk hér innan lands til að lina þjáningar og minnka biðlista. Ég vil ítreka þessar tölur: Það er þriggja ára bið eftir talmeinafræðingi, tveggja ára bið eftir greiningu hjá Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, 700 börn eru á bið hjá Þroska- og hegðunarstöð og svo eru það náttúrlega liðskiptaaðgerðirnar. Ég vil sérstaklega draga fram sálfræðiþjónustuna. Þörfin hefur aukist eftir Covid, ekki síst hjá börnum, ungmennum og konum.  
             Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Mun ráðherra breyta afstöðu sinni til samninga við sjálfstætt starfandi sálfræðinga til að efla geðheilbrigðisþjónustu 

Virðulegur forseti. Ég verð nú bara til að byrja með að vísa því algjörlega til föðurhúsanna að hér hafi ekkert verið gert síðu upp og síðu niður. Hv. þingmaður byrjar hér þessi samskipti okkar á milli með því að ráða mér heilt varðandi útúrsnúninga og er svo sjálf með útúrsnúninga í öðru hverju orði og það fer ekki sérstaklega vel á því. Ég vonast til þess að við séum sammála um mikilvægi þess að bæta geðheilbrigðisþjónustu og ég hef verið að leita leiða til að bæta hana, bæði í hinu opinbera kerfi en ekki síður í því að ráðstafa sérstöku fjármagni til að fara í samninga við sjálfstætt starfandi, og hv. þingmaður veit það. Mig langar til að nefna liðskiptasetur sem sett verður á laggirnar á sjúkrahúsinu á Akranesi og væntanlega verður það í febrúar 2022. Þá verður hægt að fjölga um 320 aðgerðir á ársgrundvelli hjá sjúkrahúsinu á Akranesi, Heilbrigðisstofnun Vesturlands. 

Herra forseti. Salan á 35% hlut ríkisins í Íslandsbanka hefur verið gagnrýnd harðlega. Hæstv. ríkisstjórn hefur með sölunni boðið ríkustu Íslendingunum og erlendum fjárfestingarsjóðum til veislu á kostnað almennings. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra ákvað að selja banka á undirverði, banka sem gefið hafði milljarða í ríkissjóð undanfarin ár og styrkt þannig velferðarsamfélagið. Það er arfavitlaus fjármálastjórn að selja banka á undirverði til að greiða niður skuldir á lágum vöxtum. Í eigendastefnu ríkisins segir um sölu banka að gæta þurfi að langtímahagsmunum ríkissjóðs og stuðla eigi að heilbrigðu eignarhaldi til lengri tíma. Er ekki augljóst að hæstv. ráðherra hefur mistekist að laða að bankanum heppilega bakhjarla með áhuga fyrir langtímabankarekstri og þjónustu við íslenska viðskiptavini, sterka bakhjarla sem kunna bankarekstur líkt og lagt er til í hvítbók sem ríkisstjórnin sjálf lét gera sem undanfara sölunnar? Ásgeir Brynjar Torfason, doktor í fjármálum, spyr í ágætri grein í Vísbendingu á dögunum hver sé hagur íslenskra viðskiptavina bankanna, lífeyrissjóðanna eða íslenska fjármálamarkaðarins yfir höfuð af því að þjóðarsjóður Abú Dabí eða konungsríki Sádi-Arabíu geti komið hingað til lands og náð 20–25% ávöxtun á einni viku. Getur hæstv. ráðherra svarað því? Og gróðinn er allur á kostnað almennings vegna ákvörðunar hæstv. ráðherra og ríkisstjórnarinnar að selja banka á undirverði.

Virðulegi forseti. Þeir keppast nú við að útskýra fyrir okkur að við höfum selt banka á of lágu verði sem sögðu að ekki væri hægt að selja bankann vegna þess að ekki myndi fást nægilega hátt verð. Þetta er fólkið sem allt lagðist gegn því af þeim ástæðum að aðstæður byðu ekki upp á það. En við héldum okkar striki og sýndum fram á að eftirspurnin var næg og hún var mikil og við náðum okkar helstu markmiðum með því að fá hlutabréf í Íslandsbanka skráð. Ég vil minna á það hér í upphafi að þetta er banki sem við í ríkisstjórn sem ég átti aðild að tókum á sínum tíma af kröfuhöfunum án endurgjalds. Nú vitum við hvers virði eignarhluti ríkisins er sem ekki var seldur. Við höfum beitt markaðnum til þess að fá endanlegt verð á þann hlut og kemur í ljós að við höfum líklega verið að vanmeta þessa eign okkar þrátt fyrir að við höfum núna selt á markaði yfir bókfærðu verði ríkisins. Ég vek athygli á því að með þeirri sölu sem hefur átt sér stað hefur ríkið einungis selt u.þ.b. 12,5% af eignarhlutum sínum í fjármálafyrirtækjum, en fyrir söluna vorum við langstærsti eigandi að fjármálafyrirtækjum í Evrópu. Þeir eru til sem vilja ekki sjá fjármálafyrirtæki nema í eigu ríkisins, nú eða í eigu lífeyrissjóða. En ég er þeirrar skoðunar að almenn þátttaka fólksins í landinu, í gegnum skráningu, Kauphöllina, sé af hinu góða. Það er alrangt sem hv. þingmaður segir að ekki hafi verið forgangsraðað í þágu þeirra sem mesta fjármuni hafa. Þvert á móti, eina fólkið sem ekki var skert var fólkið sem bauðst að kaupa fyrir 50.000 kr. eða allt upp í 1 milljón af sparnaði sínum 

Herra forseti. Ég hélt að það hlytu að vera töluverð vonbrigði fyrir hæstv. ráðherra að þeir sem gagnrýndu söluáformin og nú söluna hafi í raun haft rétt fyrir sér allan tímann, að hæstv. ráðherrann hefði búist við öðru. En nei, svo er ekki. Hann er hæstánægður. Ekki er furða að þátttaka í útboðinu hafi verið afbragðsgóð, enda verið að gefa hluta af arðbærri eign. Fjárfestar fengu eign almennings að gjöf og það er ekkert annað en bankagjöf að selja hluti bankans á undirverði sem kaupendur seldu svo á rúmlega fullu verði örfáum dögum síðar. Blasir ekki við að nýir eigendur, hverjir sem þeir nú eru eða verða, geri hærri ávöxtunarkröfu 

Virðulegi forseti. Það var þarna í síðustu orðunum sem við sáum í vinstri vangann á Samfylkingunni, vangann sem trúir því ekki að fjármálafyrirtæki geti yfir höfuð verið í einkaeigu, þ.e. á almennum markaði, Samfylkingin sem trúir því eingöngu að ríkið eigi að fara með slíka hluti og eigi að beita eignarhlutum sínum í fjármálafyrirtækjum til að gefa fólki góð kjör. Væntanlega að fara í einhvers konar núllrekstur. Það var nákvæmlega þessi hugmyndafræði sem hefði mátt koma fram fyrir söluna. Ekki koma hingað eftir söluna og tala um að verðið hafi ekki verið nógu hátt. Þið eruð ekkert að tala um það. Þið eruð að tala um það að þið viljið einfaldlega ekki að svona hlutir séu markaðssettir, jafnvel þótt þið hafið á sínum tíma setið í ríkisstjórn og boðað 30% sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka. Fólkið sem vill ekki selja banka á bara að segja það hreint út. 

Notaðu þá sömu aðferðafræði við að fá rétt markaðsverð …


            

Forseti biður þingmenn um að hafa ró í þingsalnum og vera ekki að skiptast á skoðunum hornanna á milli.

Virðulegur forseti. Í skýrslu heilbrigðisráðherra til undirritaðs og fleiri þingmanna um áhrif kórónuveirufaraldursins á biðlista í heilbrigðiskerfinu var sérstaklega óskað eftir að fjallað væri um hvernig biðlistar hafa þróast eftir að kórónuveirufaraldurinn kom upp í landinu, sem og hvaða aðferðum hefur verið beitt til að takmarka vöxt biðlista og vinna niður biðlista í framtíðinni. Í skýrslunni kemur fram að vegna Covid-19 hafa biðlistar aukist um 102% eftir ákveðinni aðgerð hjá konum og 118% í annari, einnig hjá konum. Þar að auki er aukning á biðlista 94% vegna gallsteina, 78% vegna aðgerða á augasteinum, 67% vegna liðskipta á hné og 64% vegna liðskipta á mjöðm, allt vegna Covid-19. Hjá átröskunarteyminu er aukningin 50,9% og hjá ADHD-teyminu er aukningin á biðlista um 43,4% vegna Covid-19. Hjá átröskunarteyminu hefur biðin farið úr 18,4 vikum í 44,7 vikur eða úr þremur mánuðum í nærri 11 mánuði. Ástæðan er húsnæðisvandi, fækkun starfsmanna, Covid-19, nýliðun, afleysingar og starfsþjálfun. Hjá þunglyndis- og kvíðateymi er skortur á fagfólki sem lengir biðlistann og hægir á inntöku nýrra mála. Fjöldi beiðna á bið eftir sálfræðiþjónustu 1. febrúar 2020 var 539 en 2021 var hann 1.344, fór úr 539 í 1344. Þá telur meiri hluti heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni lengingu biðlista vera vegna manneklu frekar en Covid-19. Því spyr ég hæstv. heilbrigðisráðherra: Er heilbrigðiskerfið komið yfir þolmörk? 

Virðulegi forseti. Fyrst og fremst hefur íslenskt heilbrigðiskerfi staðist þetta þolpróf sem Covid-19 er með sóma. Raunar hefur íslenskt samfélag staðist þetta álagspróf með sóma. Það eru ákveðnir mælikvarðar og ákveðnar leiðir til að meta stöðu og styrkleika heilbrigðiskerfa og á slíkum mælikvörðum er íslenskt heilbrigðiskerfi í fremstu röð. Við getum gert enn betur, það er alveg ljóst, en hins vegar er það svo, núna á miðju ári 2021, eftir þessa lotu sem heimsfaraldurinn hefur verið fyrir okkar góða kerfi, fullkomlega eðlilegt að við horfumst í augu við áskoranir. Það er fullkomlega eðlilegt, að hluta til vegna Covid, að hluta til vegna þess að kerfið okkar hefur um langt árabil búið við áskoranir bæði í fjármögnun og mönnun. Starfsfólkið okkar í heilbrigðiskerfinu, sem hefur margt hvert neitað sér um frí, neitað sér um samverustundir með fjölskyldunni, hefur mætt til vinnu til að skima, til að bólusetja, til að hitta sjúklinga, til að standa vaktina, er það starfsfólk í íslensku samfélagi sem verðskuldar mikið þakklæti og mikinn skilning af okkar hálfu. Það er álag á hverjum einasta degi líka hjá þessu starfsfólki sú umræða sem snýst um það að heilbrigðiskerfið sé komið að fótum fram, vegna þess að það er sannarlega lúið eins og allt okkar góða fólk, kerfið okkar er lúið. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin. Ég get ekki annað en verið sammála henni, heilbrigðisstarfsfólk á sannarlega lof skilið eftir Covid-19. En er mönnunarvandi að stóraukast í heilbrigðiskerfinu? Er það vegna flótta úr kerfinu vegna álags, kulnunar í starfi og þá einnig þess að fáir útskrifast úr námi og vegna Covid-19? Hvaða áhrif hefur það? Við vitum það vantar tíu sérfræðinga á bráðadeild Landspítalans - tíu. Það hlýtur að skapa hættu. Þá eru Sjúkratryggingar Íslands að semja um endurhæfingarþjónustu vegna Covid-19, en þar eru langir biðlistar og hafa nokkrar stofnanir brugðið á það ráð að fækka meðferðartímum hjá hverjum einstaklingi til að koma fleirum að. Það hlýtur að hringja bjöllum. Og er það ekki áhyggjuefni þegar maður heyrir konu segja, sem á að vera löngu komin í leghálsskimun, að hún segist ekki þora að fara í skimun vegna þess að hún sé hrædd um að sýnið týnist? Hún þorir ekki að fara og hún ætlar ekki að fara fyrr en búið verður að ganga frá því þannig að allt ferlið fari fram hérna heima.

Virðulegi forseti. Það er sérstakt áhyggjuefni sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur bent á, núna þegar þjóðir heims eru að glíma við bólusetningar eftir heimsfaraldur og eru komnar mislangt, sú andlega vanlíðan sem þjakar þjóðir heims. Það er sérstakt áhyggju- og áhersluefni Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar sem biður þjóðir heims að horfa sérstaklega til geðheilbrigðismála og andlegrar líðanar fólks en ekki síst heilbrigðisstarfsfólksins. Þess vegna og ekki síst þess vegna skiptir mjög miklu máli það sem við ræddum hér áðan, ég og hv. þingmaður, að standa með heilbrigðisstarfsfólki í því álagi sem það hefur þurft að ganga í gegnum fyrir okkur öll. Heilbrigðisþjónustan hvílir á þessari mönnun. Þess vegna legg ég áherslu á að leggja við hlustir þegar heilbrigðisstarfsfólk hefur áhyggjur 

Herra forseti. Ég vísa til samgöngusáttmála höfuðborgarsvæðisins sem gerður var á milli ríkisins og sex sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu, undirritaður í september 2019 fyrir hönd ríkisins af hæstv. fjármálaráðherra. Það sem einkennir þennan höfuðborgarsáttmála um samgöngumál, þar sem vissulega er margt ágætt að finna, er að svokölluð borgarlína er þar einna efst á blaði en Sundabrautin mjög neðarlega, ef hún er þar yfir höfuð að tala. Nú verður varla opnað tölublað af Morgunblaðinu öðruvísi en að sérfræðingar fjalli þar um samgöngumál á höfuðborgarsvæðinu. Ég vísa sérstaklega til áhugahópsins Áhugafólk um samgöngur fyrir alla, sem hafa kynnt útgáfu sem þau kalla létta borgarlínu og meta að muni kosta 20 milljarða borið saman við áætlaða 100 milljarða fyrir þá borgarlínuhugmynd sem nú er unnið með, m.a. á vettvangi hins opinbera hlutafélags sem við ræddum hvað lengst hérna á sínum tíma. Síðan hefur komið fram umferðarspá þar sem fram kemur að þrátt fyrir að borgarlínan verði líklega gerð, það er líklega rétta orðið, muni almenningssamgöngur ekki aukast nema um kannski 1% fram til 2034, eins og fram kemur í grein eftir talsmann áhugahópsins, Þórarin Hjaltason samgönguverkfræðing. Af þessu tilefni spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann geti tekið undir með mér um að það sé fullt tilefni - 80 milljarðar eru mjög mikið fé, við hæstv. ráðherra myndum ekki deila um það - til að endurskoða fyrrgreindan höfuðborgarsáttmála með það fyrir augum að taka upp ódýrari útgáfu af borgarlínunni og nota sparnaðinn til að setja Sundabraut, sem er náttúrlega þjóðnýt framkvæmd eins og allir vita, á oddinn.

Virðulegi forseti. Höfuðborgarsáttmálinn er, eins og kom kannski fram hjá hv. þingmanni, annars vegar hugmyndafræði um að forgangsraða tilteknum stofnvegaframkvæmdum yfir tímabil sem sáttmálinn teygir sig yfir, og hins vegar að stórefla almenningssamgöngur á höfuðborgarsvæðinu, með því að fara í veglagningu fyrir hjólreiðar og gangbrautir, en líka fyrir vagna, það gætu verið strætisvagnar, gætu verið léttvagnar, allt eftir því hvaða tæknin býður okkur helst upp á þegar að því kemur. Ég hef alltaf litið þannig á að verkefni okkar og félagsins, sem nú hefur verið komið á fót í samvinnu ríkis og sveitarfélaganna á höfuðborgarsvæðinu, sé að leiðirnar sem kæmu til greina ættu að vera í símati. Það er mjög vel skrifað út í sáttmálanum að framganga hans er auðvitað háð því að það fáist viðvarandi stuðningur hér á þinginu, t.d. hvað fjármagnið snertir. Nú eigum við enn eftir að afsala t.d. Keldnalandinu sem er stór hluti af fjármögnun höfuðborgasáttmálans. En ágreiningurinn sem hv. þingmaður vísar til snýst um það í mínum huga að þeir eru til sérfræðingarnir sem segja að það væri bruðl að taka frá sérstaka akrein fyrir allt strætisvagnakerfið og fyrir allt höfuðborgarsvæðið, sem myndi þýða að stóran hluta dagsins stæði viðkomandi akrein auð. Það myndi duga að taka frá sérstaka akrein á þrengra svæði heildarsvæðisins. Með því að láta vera að teppaleggja fyrir borgarlínu út í ytri mörk alls höfuðborgarsvæðisins væri hægt að spara mikla peninga. Þetta eru hlutir sem ég held að hljóti að vera til nánari skoðunar í nefndinni en hafa að hluta til verið skoðaðir á fyrri stigum máls.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég átta mig ekki alveg á því til hvers hann vísar þegar hann segir að þetta hafi verið skoðað á fyrri stigum vegna þess að þessi tillaga áhugahópsins sem ég vísaði til er tiltölulega nýtilkomin. Hún er um að hafa sérstaka akrein hægra megin þar sem er mikið álag. Síðan áttaði ég mig ekki á því þegar hæstv. ráðherra talaði um eina akrein sem verði tekin en miðað við þær upplýsingar sem fram hafa komið þá sýnast vera ráðagerðir um að taka tvær akreinar, a.m.k. mestan part. En ég vona það, fyrst hæstv. ráðherra nefnir Keldnalandið, að það komi aldrei til þess að því verði varpað inn í þá hít sem þessi svokallaða borgarlína er. En af því að Íslandsbanki var nú líka nefndur í sambandi við fjármögnun borgarlínu þá vil ég nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra í fyrsta lagi hvort hann hafi aflað sér upplýsinga um það hversu mikil brögð hafa verið að því að kaupendur á hinu lága hagstæða verði í útboðinu hafi innleyst nú þegar þennan ofsalega skyndihagnað sem þarna er í boði. 

Virðulegur forseti. Það má kannski bara vísa til þeirra stóru kynningarfunda sem áttu sér stað í dag. Sá síðari fer reyndar fram eftir u.þ.b. klukkustund um stöðu verkefnisins, bæði hvað stofnvegaframkvæmdirnar snertir og aðra þætti. En ég held að það sé hægt að segja að í kjarnann snúist þetta um það hvort sé of í lagt að fjárfesta í forgangsakrein úti um allt almenningssamgangnakerfið eða hvort það dugi að vera með forgangsakstur eða sérstaka akrein á þrengra svæði. Varðandi spurninguna um sölu á eignarhlut ríkisins í Íslandsbanka þá hef ég ekki yfirlit yfir þetta en það var í sjálfu sér ekki óheimilt að losa aftur um eignarhlutinn. Það voru eingöngu þeir sem voru teknir fram fyrir á fyrri stigum máls og skuldbundu sig fyrir fram til að taka ákveðna eignarhluti sem ekki gátu selt að útboðinu afstöðnu. Svo er náttúrlega bara ágætt að minna á það að enginn veit hvert verðið á þessum hlutabréfum 

Herra forseti. Það er mikil eftirspurn eftir umbyltingu fjármálakerfisins. Slík umbylting mætti t.d. felast í því að færa hluta bankastarfsemi yfir á samfélagsbankastig þar sem bankar gætu jafnframt starfað með græn sjónarmið og loftslagsmarkmið að leiðarljósi umfram hina strípuðu arðsemiskröfu. Þetta er eitthvað sem hæstv. forsætisráðherra hefur sjálf lengi talað fyrir. Ég óttast að þessa dagana séum við að missa ákveðið tækifæri til slíkra breytinga vegna þess að verið er að einkavæða Íslandsbanka í óþökk þjóðarinnar. Meðan ríkið átti tvo banka hefði verið svo borðleggjandi að beita sér fyrir betra bankakerfi í gegnum eignarhlut ríkisins. Hæstv. ráðherra hefur látið hafa eftir sér að ákvarðanir um frekari bankasölu bíði næstu ríkisstjórnar. Því vil ég spyrja hæstv. ráðherra og formann Vinstri grænna hvort flokkurinn sé einhuga í þeim málum. Munu Vinstri græn, ef þau komast í næstu ríkisstjórn, standa að því að Íslandsbanki verði seldur að fullu? Þá er rétt að nefna að hæstv. fjármálaráðherra og formaður Sjálfstæðisflokksins hefur sagst vilja ganga lengra og selja stóran hlut í Landsbankanum á næsta kjörtímabili. Þegar á hólminn er komið og Vinstri græn fara aftur í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum, hver fær að ráða? Geta kjósendur treyst því að Vinstri græn muni ekki standa að ríkisstjórn sem stefni á að einkavæða Landsbankann? Eða verður það kannski bara eins og þegar við treystum því að VG myndi ekki stökkva í stjórn með Sjálfstæðisflokknum fyrir kosningarnar 2017?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina, en nú var hann á sama landsfundi og ég árið 2017 sem samþykkti stefnu VG, þannig að hv. þingmaður veit það alveg jafn vel og ég hver stefna VG er í þessum málum og við hana hefur verið staðið á þessu kjörtímabili. Stefna VG er að ríkið eigi Landsbankann. Sú stefna hefur ekki breyst. Það hefur ekki verið tekin ákvörðun um að eiga fleiri banka. Íslandsbanki kom upp í fang ríkisins, eins og hv. þingmaður veit líka ósköp vel, með tilteknum hætti í tengslum við stöðugleikasamninga. Og VG hefur aldrei haft þá stefnu að ríkið eigi að eiga allt bankakerfið. Það veit hv. þingmaður líka jafn vel og ég af því að hann var á sama landsfundi þar sem síðasta ályktun var samþykkt um þetta, um að ríkið skyldi eiga Landsbankann. Við þá stefnu mun VG standa, eins og það hefur staðið við hana á þessu kjörtímabili. Ég veit ekki hvað hv. þingmaður sagði fyrir síðustu kosningar en ég veit hvað ég sagði sem formaður hreyfingarinnar. Það var að Vinstrihreyfingin – grænt framboð myndi vinna með þeim sem væru reiðubúnir að vinna með henni að málum sem væru til framfara fyrir íslenskt samfélag. Þar forgangsröðuðum við heilbrigðismálum og loftslagsmálum og í þeim málaflokkum hefur náðst ótvíræður árangur á þessu kjörtímabili, enda er ég þeirrar skoðunar að það skipti máli fyrir stjórnmálamenn að ná árangri, ekki bara tala. Þannig að ég er mjög ánægð með árangur VG á þessu kjörtímabili og ég mun leggja á það áherslu að VG leiði áfram ríkisstjórn og haldi áfram að ná árangri fyrir íslenskt samfélag.  
            

Herra forseti. Stefna Vinstri grænna kann að vera að ekki eigi að selja Landsbankann. En við áttum t.d. orðastað, ég og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir, hér við lok vorþings þar sem hún þrástagaðist á því að stefna Vinstri grænna væri að banna olíuleit en gat ekki treyst sér til að leggja fram nefndarálit þess efnis. Þannig að eftir stendur spurningin: Mun hæstv. forsætisráðherra, ef Vinstri græn komast í ríkisstjórn eftir kosningar, standa gegn hugmyndum fjármálaráðherra um að einkavæða Landsbankann? Í ljósi þess að kannanir síðustu misserin hafa allar sýnt fram á andstöðu við meiri hluta þjóðarinnar við bankasölu, telur ráðherrann að andstaða þjóðarinnar sé einfaldlega vegna þess að hún sé illa upplýst?

Herra forseti. Ég svaraði þessari spurningu mjög skýrt í fyrra sinnið og það er að Vinstrihreyfingin – grænt framboð hefur staðið við sína stefnu á þessu kjörtímabili og m.a. þess vegna var stjórnarsáttmáli samþykktur með yfirgnæfandi meiri hluta í flokksráði Vinstri grænna, þó að hv. þingmaður hafi ekki samþykkt hann og átt mjög erfitt með að styðja þessa ríkisstjórn, enda er hann farinn. En við í VG höfum staðið við okkar stefnu og höldum því bara áfram. Hv. þingmaður spyr um afstöðu almennings. Ég vil benda hv. þingmanni á að þessi sala, sem boðuð var í stjórnarsáttmála, var rædd á Alþingi. Það var óskað eftir áliti efnahags- og viðskiptanefndar um málið og fyrir liggja álitsgerðir hennar um hvaða sjónarmið eigi að hafa að leiðarljósi við söluna. Þar var sérstök áhersla lögð á dreift eignarhald og gagnsæi og að farin yrði sú leið sem farin er. Sömuleiðis var í raun og veru bæði stuðlað að dreifðu eignarhaldi og fjölbreytileika og það var líka lagt upp úr því að  Ég vil segja, af því að hv. þingmaður spyr um traust: Þessi sala var framkvæmd í samræmi við vilja meiri hluta Alþingis og 

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um samþykki til frestunar á fundum Alþingis samkvæmt 1. mgr. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Tillagan er svohljóðandi: „Alþingi ályktar að veita samþykki til þess að fundum þingsins verði frestað frá 6. júlí 2021 eða síðar, ef nauðsyn krefur.“ Tillagan skýrir sig sjálf.

Forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu við tillögu forsætisráðherra um þingfrestun. Legg ég til að við tillögugreinina bætist: enda verði þing kvatt saman að nýju eigi síðar en 12. ágúst 2021 til sérstaks fundar um stjórnarskrármál. Þessa tillögu flytja auk mín hv. þingmenn Guðmundur Andri Thorsson og Inga Sæland. Forseti. Óþarfi er að fara mörgum orðum um þá snautlegu niðurstöðu sem kom út úr vinnu við breytingar á stjórnarskrá undir forystu hæstv. forsætisráðherra á kjörtímabilinu. Svo rýrar voru heimturnar að stjórnarliðar ákváðu á síðustu dögum vorþings að svæfa málið í nefnd. Sá þingstubbur sem hér er mælt fyrir snýst ekki um að lögfesta í heild sinni þá nýju stjórnarskrá sem við eigum til, stjórnarskrá sem byggir á tillögum stjórnlagaráðs, því miður. Þingstubburinn snýst heldur ekki um að tjasla upp á stjórnarskrárfrumvarp Katrínar Jakobsdóttur og koma því yfir endamarkið, kannski sem betur fer. Nei, þessi þingstubbur snýst bara um eitt afmarkað og lítið atriði, eitthvað sem mætti kalla þrautalendingu, að þingið mæli fyrir um nýtt breytingarákvæði á gildandi stjórnarskrá sem myndi undirstrika vald þjóðarinnar sem stjórnarskrárgjafa. Breytingartillaga þess efnis liggur þegar fyrir á þskj. 844 og var lögð var fram af fulltrúum Pírata, Flokks fólksins og Samfylkingarinnar við 1. umr. stjórnarskrárfrumvarps Katrínar Jakobsdóttur. Sú tillaga gerir mögulegt að breyta stjórnarskránni án þingrofs með þeim hætti að þegar Alþingi hefur samþykkt frumvarp til breytingar á stjórnarskrá sé það borið undir þjóðaratkvæði til samþykktar eða synjunar. Hæstv. forsætisráðherra hefur sjálf sagt að núverandi fyrirkomulag sé óheppilegt. Að blanda saman þinglokum, blóðugum prófkjörum og stjórnarskránni er kokteill sem slær ekki á taugar þingmanna. Með því að gefa þjóðinni lokaorðið komumst við þannig hjá því að þingstörfin fari á hliðina rétt fyrir þinglok og að pólitísk framtíð einstakra þingmanna ráðist af stuðningi eða stórkarlalegri andstöðu þeirra við stjórnarskrárbreytingar sem ættu með réttu að vera í höndum hins raunverulega stjórnarskrárgjafa, þjóðarinnar. Ég mæli því fyrir því að frestunartillaga á fundum Alþingis þetta árið verði með þeim hætti að þingið komi saman á nýjan leik til sérstaks fundar 12. ágúst og reyni að gera eitthvað gott úr þessari vonlausu stöðu.

Forseti. Gert var ráð fyrir haustkosningum út af þingstubbi um stjórnarskrá. Ef atkvæðagreiðsla fer á þann hátt að þessari breytingartillögu verður hafnað þá er mjög skrýtið að halda áfram þessu kjörtímabili. Það er einfaldlega verið að taka fjóra mánuði af undirbúningstíma næsta kjörtímabils, næstu ríkisstjórnar, til að klára þingmálið sem er lagt fram á fyrsta þingi nýs kjörtímabils, fjárlög. Það er verið að taka þann undirbúningstíma af næsta kjörtímabili. Ef þingmönnum hugnast ekki að hafa þingstubb á þessu kjörtímabili fyrir kosningar þá legg ég til að ríkisstjórnin hætti þessu og hleypi næsta kjörtímabili að sem fyrst. Atkvæði þingmanna um þessa breytingartillögu skipta máli, hvort það verði stutt þing um breytingar á stjórnarskrá eða ekki. Atkvæði þingmanna í þessu máli munu segja sögu ríkisstjórnarinnar um stjórnarskrármál þessa kjörtímabils.

Herra forseti. Fulltrúi Samfylkingarinnar í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd er meðflutningsmaður á þessari breytingartillögu. Við í Samfylkingunni styðjum hana, enda teljum við mjög mikilvægt að við ljúkum ekki þessu kjörtímabili án þess að ræða um stjórnarskrármál, einkum og sér í lagi að taka afstöðu til breytingarákvæðis varðandi stjórnarskrána. Þess vegna styðjum við þessa tillögu og hvetjum aðra þingmenn til að gera slíkt hið sama.

Virðulegur forseti. Nú lít ég á töfluna og sé að enn á að svíkja þjóðina um nýja stjórnarskrá. Áfram skal haldið í kosningar án þess að virða niðurstöðu þjóðaratkvæðagreiðslunnar um að Íslendingar skuli fá nýja stjórnarskrá, þjóðaratkvæðagreiðslu sem búið að hunsa núna í fleiri ár. Þetta þing, þessi ríkisstjórn getur ekki einu sinni látið svo lítið að breyta breytingarákvæðinu til þess að gefa næsta þingi færi á að koma þjóðarviljanum í framkvæmd sem fyrst. Nei, þjóðin er svikin um nýja stjórnarskrá og meiri hlutinn kaupir sér þriggja og hálfs mánaðar launað leyfi til að fara í sumarfrí og kosningabaráttu. En ég vil halda því til haga, forseti, fyrir kosningarnar að það að fella þessa breytingartillögu, eins og meiri hlutinn er að gera, sýnir svo ekki verður um villst að þeim er ekki og mun ekki verða treystandi til þess að breyta stjórnarskrá. Þau þora það bara ekki.

Virðulegi forseti. Ég greiði ekki atkvæði með þessu því að ég get ekki fallist á forsendurnar fyrir þessari tillögu. Það sem mér finnst hins vegar skipta máli er að við klárum á þessu þingi umræðu um þær tillögur sem við höfum verið að ræða á meðal formanna stjórnarflokkanna og það sem tillögur forsætisráðherra fela í sér. Ég tel þær ekki fullræddar. Ég tel enn þá að þingið geti komið sér saman um tiltekin ákvæði hér í þingsalnum sem við höfum verið að ræða allt kjörtímabilið. Á þeim forsendum sit ég hjá. Ég get ekki tekið undir að það eigi að innleiða hina svokölluðu nýju stjórnarskrá, ég hef ekki verið þeirrar skoðunar og hef ekki breytt þeirri skoðun minni. Ég tel þingið engu að síður fullfært og stöndugt í að breyta stjórnarskránni í þá veru sem við höfum verið að ræða, fyrir utan auðvitað auðlindaákvæðið. Ég hefði viljað fá hina pólitísku sýn og afstöðu hér inni í þingsal 

Virðulegi forseti. Frá upphafi þessa kjörtímabils hefur Alþingi og fulltrúar héðan starfað við það að reyna að breyta stjórnarskránni með verklagi sem hæstv. forsætisráðherra lagði til í upphafi kjörtímabilsins. Á þeim tíma var sagt við okkur Pírata, og eflaust fleiri, að verið væri að draga okkur á asnaeyrunum. Það væri verið að fíflast í okkur með því að taka þátt í þessu starfi. Við ákváðum að taka þátt í því starfi af heilindum vegna þess að við trúðum því að það ætti að nýta öll tækifæri til að ná einhverjum árangri í þessum málum. Við stóðum við okkar af heilindum. Þegar ekkert kom út úr þeirri sameiginlegu vinnu þá lagði hæstv. forsætisráðherra fram sitt eigið frumvarp. Við stóðum ekki í vegi fyrir því. Það fór í nefnd og við stóðum meðal annarra að nefndaráliti til að afgreiða það úr nefnd, en það mátti ekki gera. Við vildum fá haustþing til að ræða stjórnarskrármál, en það mátti ekki gera. Og nú er það þessi tillaga og skal hún felld af meiri hlutanum. Virðulegi forseti. Ég legg til við kjósendur að þeir kjósi næst einhverja flokka sem treysta sér í verkið. Að lokum legg ég til að fundir fastanefnda Alþingis verði að jafnaði opnir.