Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pálmi Jónsson Hæstv. forseti. Eins og fram hefur komið í umr. er ég andvígur þessu frv. af eftirgreindum meginástæðum: 1. Verði frv. að lögum er ráðh. fengið í hendur vald, sem auðvelt er að misnota á fleiri vegu. 2. Frv. gengur þvert á hefðbundnar venjur um að takmarkanir og athafnafrelsi séu almennar og án mismununar. 3. Með frv. er gefið fordæmi, sem háskalegt kann að reynast fleiri þáttum atvinnulífs í framtíðinni. 4. Frv. er óþarft, því að gildandi lög veita fullar heimildir til að hafa hemil á aflamagni og vinnslustöðvum af því tagi, sem það nær til, m. a. vegna þess að unnt er að hafa vald á tölu báta. 5. Allar umsagnir, sem um frv. hafa borist, eru neikvæðar. 6. Frv. stríðir gegn sjónarmiðum, sem ég tel mig fulltrúa fyrir hér á hv. Alþ. Ég segi því nei.



Virðulegi forseti. Hér er til umr. frv. til l. um breyt. á sveitarstjórnarlögum, nr. 58 frá 29. mars 1961. Það er ekki nýtt af nálinni. Það hefur verið flutt á tveim síðustu þingum, en dagaði uppi í bæði skiptin. Frv. miðar að löggildingu hinna svokölluðu landshlutasamtaka sveitarfélaga. Það er áhugamál margra sveitarstjórnarmanna og flutt að beiðni stjórnar Sambands ísl. sveitarfélaga. Ég sé ástæðu til að segja nokkur orð um þetta frv. nú við 1. umr. þess. Þess er getið í grg. sem rétt er, að landshlutasamtök sveitarfélaga hafi verið stofnuð og starfað í nokkur ár í öllum landshlutum utan Reykjavíkur. Þykir því tími til kominn að tilvera þeirra verði staðfest í lögum. Er því fyrirhuguð sú leið að skjóta ákvæðum um þau inn í sveitarstjórnarlög eða öllu heldur hnýta þeim aftan við þau lög. Svo sem kunnugt er hafa sveitarstjórnarlögin að geyma almenn ákvæði um héraðsstjórn, sveitir og sýslur og hlutverk þeirra. Þetta er í samræmi við 76. gr. stjórnarskrárinnar, þar sem segir að rétti sveitarfélaganna til að ráða sjálf málefnum sínum með umsjón stjórnarinnar skuli skipað með lögum. Skipting landsins í hreppa er ævaforn. Snemma á þjóðveldisöld er komin á hreppaskipan sú er haldist hefur lítt breytt fram á þennan dag. Lögbækurnar Járnsíða frá 1271 og Jónsbók frá 1281, sem leystu af hólmi löggjöf þjóðveldistímans um héraðsstjórn, hreyfðu ekki við hreppaskipaninni. Verkefni hreppsfélaga voru að vísu fábreytt í fyrstu, en þó harla merkileg á þeim tímum. Samkv. ákvæðum í Jónsbók er landinu skipt í sýslur í þágu umboðsstjórnar, en í raun og veru á sú umdæmaskipting rætur að rekja lengra aftur í aldir og fær jafnframt víðtækari þýðingu þegar tímar líða. Samkv. tilskipun frá 4. maí 1872 er héraðsstjórn lögð í hendur hreppsnefnda, sýslunefnda og amtsráða. Tilskipun þessi var undanfari sveitarstjórnarlaganna frá 1905, sem eru að stofni til svipuð lögum þeim sem nú gilda. Hreppsnefndir og sýslunefndir hafa starfað hér á landi með svipuðu sniði og nú er á aðra öld. En ömtin og amtsráðin eru fyrir löngu úr sögunni. Með myndun þéttbýlis hafa nokkrir staðir á landinu fengið kaupstaðarréttindi svo sem kunnugt er með sérstakri löggjöf og hefur þeim farið fjölgandi. Á síðari árum hefur mikið verið bollalagt um sveitarfélög, hlutverk þeirra, verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og þar fram eftir götunum. Allir virðast sammála um að nauðsynlegt sé að stuðla að eflingu sveitarfélaga í hvívetna. Samband ísl. sveitarfélaga var stofnað 1945. Það er skilgreint sem frjáls hagsmunasamtök íslenskra sveitarfélaga. Sveitarfélögin eiga beina aðild að sambandinu. Nú munu öll sveitarfélög landsins, 224 að tölu, vera orðin aðilar að því sambandi. Ég hygg að Samband ísl. sveitarfélaga hafi unnið mjög gott og mikilvægt starf á undanförnum árum og það án nokkurrar sérstakrar löggildingar, enda margir nýtir og gagnmerkir menn lagt þar hönd að verki. Það hefur oft borið á góma á síðari árum að nauðsynlegt og æskilegt væri að fækka sveitarfélögum hér á landi og stækka þau. Það hefur reynst hægara sagt en gert að hrófla til muna við svo fornu og rótgrónu kerfi sem hreppaskipunin er. Þó eru í gildi lög um sameiningu sveitarfélaga, nr. 70 frá 1970. Þar segir m. a., að félmrn. skuli í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga stuðla að eflingu sveitarfélaganna með því að koma á sameiningu tveggja eða fleiri sveitarfélaga í eitt sveitarfélag, eftir því sem nánar er fyrir mælt í lögum. Áreiðanlega gæti slík sameining viða orðið til bóta. Jafnframt er þó skylt að benda á að sveitar- og sýslufélög geta unnið saman með ýmsum hætti að veigamiklum málum án þess að sameinast. Mætti nefna mýmörg dæmi því til sönnunar. Eins og áður segir og kunnugt er hafa nú verið stofnuð landshlutasamtök sveitarfélaga í öllum kjördæmum landsins utan Reykjavíkur. Það eru frjáls samtök sveitarfélaga og hafa sín eigin lög. Markmið þeirra er að eigin sögn að vinna að hagsmunamálum sveitarfélaganna í umdæmum þeirra, einkum í atvinnu-, efnahags-, heilbrigðis- og félagsmálum. Þetta er allt saman gott og blessað. Ég efast heldur ekki um að þetta samstarf sveitarfélaganna hefur haft eitt og annað jákvætt í för með sér, eins og dæmin sanna. Einlæg og traust samvinna í frjálsu formi er jafnan æskileg og árangursrík. Hitt er meira vafamál í mínum augum, hvort þörf sé á að binda slíkt samstarf við löggjöf né njörva samtök þessi við íslenskt stjórnkerfi og stjórnsýslu nú þegar. Það tel ég þurfa allmikillar athugunar við. Sveitarstjórnarlöggjöf landsins er nú öll í almennri endurskoðun. Forsvarsmenn þessa frv. munu óttast að sú yfirgripsmikla endurskoðun taki of langan tíma, því sé knýjandi að fá samþykkta rammalöggjöf um landshlutasamtök á þessu þingi. Ég leyfi mér að draga þessa staðhæfingu í efa. Hingað til virðist ekki hafa háð þessari starfsemi, að lagaákvæði skorti. Hin frjálsu samtök hafa þegar tryggt sér álitlega tekjustofna úr opinberum sjóðum, svo sem Byggðasjóði og Jöfnunarsjóði. Hafa þeim þegar verið falin ákveðin verkefni í hinni nýju fræðslulöggjöf um grunnskóla, svo að dæmi séu nefnd. Ég álít að þessi samtök, landshlutasamtök sveitarfélaga, geti haft næg verkefni, verið ánægjuleg og látið margt gott af sér leiða hér eftir sem hingað til, þeim liggi ekki lífið á að fá útmældan löggiltan sess í stjórnkerfinu meðan þau mál eru öll í heildarendurskoðun. Það er að sönnu ómetanlegt að eiga hugsjónamenn sem berjast fyrir hugðarefnum sínum og horfa fram á leið. En allt er breytingum háð og ákveðnum þróunarlögmálum. Lög, sem búið er að afnema, geta haft sögulegt gildi og frv., sem fjallað er um, eru meira og minna áhugaverð. En næst okkur standa þó vissulega þau lög sem í gildi eru á hverjum tíma. Samkv. sveitarstjórnarlögunum er sýslufélögum falin margþætt verkefni, nánast óteljandi. Þessi störf hafa sýslufélögin rækt í 100 ár sem lögboðin samtök sveitarfélaga og oft við mikil umsvif og með miklum ágætum, leyfi ég mér að segja, miðað við aðstæður. En það hefur alltaf gleymst að sjá þeim fyrir frumtekjustofni, sbr. orðalag 101. gr. sveitarstjórnarlaganna, en þar segir: „Því, sem á vantar að tekjur sýslusjóðs hrökkvi fyrir útgjöldum hans, skal jafna niður á hreppana“ o. s. frv. Þál. var samþ. á Alþ. 5. maí 1965 um endurskoðun á gildandi reglum um tekjustofna sýslufélaga. Hún mun hafa verið samþ. shlj. Í fyrra var flutt þáltill. svipuð að efni til að minna á þetta mál, en sú till. varð ekki útrædd. Ég get ekki látið hjá líða að minna á þetta atriði varðandi gildandi sveitarstjórnarlög og framkvæmd þeirra, þegar nú er rætt um að auka nýjum þætti við þá löggjöf, - þætti sem vissulega þarfnast einhverra tekjustofna, svo sem þegar hefur verið að vikið.

Forseti (Ragnhildur Helgadóttir) : Áður en hv. 5. þm. Sunnl. tekur til máls, vil ég vekja athygli á því að gefnu tilefni, að hafi þm. beðið um orðið í málum sem ekki hefur tekist að ljúka umr. um á seinustu fundum, þá bið ég þá um að gera svo vel að endurnýja þá ósk sína til þess að tryggja að þeir verði ekki af tækifæri til að tala fyrir áhugamálum sínum í sambandi við dagskrármál.

Garðar Sigurðsson Hæstv. forseti. Ég þóttist hafa beðið um orðið áðan með því að berja myndarlega í borðið, og ég hélt að hæstv. forseti hefði tekið eftir því. En ég ætla aðeins að segja örfá orð í sambandi við þetta frv. sem hér er enn komið á dagskrá og enn borið fram illu heilli. Þetta mál hefur komið fyrir þingið tvisvar sinnum og í hvorugt skiptið náð fram að ganga, og við þetta frv., eins og það lítur út núna, hafa fjölmargir menn gert rökstudda aths. og þ. á m. stjórnlagafræðingurinn Ólafur Jóhannesson, núv. hæstv. ráðh., fyrrv. félmrh. Hannibal Valdimarsson og margir aðrir. Bent hefur verið á marga galla í þessu frv. og það hefur komið í ljós að ágreiningur er um mörg atriði í frv., bæði innan þings og meðal þeirra sem þetta mál skiptir svo miklu. Samt sem áður leyfa þeir sér að koma með frv. gersamlega óbreytt, lagfæringalaust, og vekja upp drauginn í annað sinn, - var þó síður hér að fornu að vekja ekki upp sama drauginn nema einu sinni. Ég vil aðeins minna á nokkur atriði, sem mér finnst athugaverð í þessu frv., og hef tekið kostinn að taka greinarnar í þeirri röð, sem þær eru í frv. Ef við tökum 1. gr., þ. e. a. s. 110. gr., sem á að skjóta inn í núv. sveitarstjórnarlög, þá ern talin upp þau landshlutasamtök sem ákvæði þessara laga eiga að gilda um. Og þá er enn aðeins talað um Fjórðungssamband norðlendinga og þýðir það að eina kjördæmið, sem ekki á að hafa sér landshlutasamtök, er Norðurl. v. Þm. Norðurl. v. gerðu auðvitað mjög ákveðnar aths. hér bæði í hittiðfyrra og í fyrra þegar þetta mál var til umr., en þetta hefur ekki verið lagað. Geri ég ekki ráð fyrir að þeir muni sætta sig við það nú, enda lágu fyrir, þegar þetta frv. var rætt fyrst, mótmæli frá bæjarstjórn Sauðárkróks sem hv. þm. geta kynnt sér með því að fletta umræðukafla þingtíðinda frá þeim tíma. Í næstu gr., sem er mjög alvarleg að mínu mati, segir í fyrri setningu að sérhvert sveitarfélag eigi að skylda til þess að eiga aðild að samtökum sveitarfélaga í sínum landshluta. Það eiga alls ekki öll sveitarfélög í landinu hlut að þessum samtökum. Og af hverju skyldu þau ekki eiga hlut að samtökunum? Ósköp einfaldlega vegna þess að þau vilja það ekki. En nú leggja þessi menn til að það eigi að skylda sveitarfélögin til þess að taka þátt í þessum samtökum. Ég sé á listanum yfir flm. að þar eru tveir hv. þm. Sjálfstfl. Hvar er nú frelsishugsjónin sem þeir hafa haft mjög hátt um að undanförnu? Nú er það valdboðið sem skal gilda. Það á að skylda heil sveitarfélög í landinu, fjölmörg sveitarfélög, til þess að taka þátt í þessum hrærigraut. En þessum hv. þm. er að sjálfsögðu alveg sama um allt frelsi ef þeim býður svo við að horfa, og það vissum við reyndar fyrir. Í síðari setningunni kemur á fyrsta stað í frv. það sem á eftir að koma oftar í því, það eru heimildarákvæði. Og heimildarákvæðin gera frv. allt svo loðið og laust í reipunum að ef hlutaðeigandi landshlutasamtök fara eftir öllum þeim heimildum sem þarna eru, þá verða þau kannske ekkert lík þegar upp er staðið. Það er svo margt sem getur verið með sitt hvorum hætti og skal ég kannske víkja að því síðar. En þarna er heimilt að veita sýslufélögunum aðild, en það er ekki skylt. Í 112 gr. eru í 4 liðum talin upp hlutverk landshlutasamtaka. Sannleikurinn er sá að þetta er geysilega fallegur listi, eiginlega hreinn óskalisti. Og það er: að vinna að sameiginlegum hagsmunum sveitarfélaga og héraða í umdæmum sínum og landshlutans alls, - þetta minnir mann á framför landsins alls sem var eitt aðalstefnumál Framsfl. í kosningunum, - að vinna að áætlanagerð - að vinna að öðrum verkefnum, að vinna að framkvæmdum. Það er unnið að öllum þessum hlutum og það verður ekkert öðruvísi né betur unnið að þessum hlutum jafnvel þótt þessi lög verði samþ. Landshlutasamtök sveitarfélaga hafa þegar starfað í mörg ár og virðist það alls ekki hafa verið þeim neinn fjötur um fót þótt þau hafi ekki fengið lögfestingu. Það væri kannske einhver munur á hv. „lobbíistum“ frá Fjórðungssambandi Norðurlands eftir því hvort þeir væru lögfestir hér í stólnum niðri í gangi eða ekki. Ég sé enga þörf á því og engan mun á því hvort þessi landshlutasamtök fá lögfestingu eða ekki. Í 113. gr. er fjallað um kosningar, hvernig kjósa á fulltrúa á aðalfund samtakanna. Sannleikurinn er sá, að þeir, sem hafa kynnt sér þessa hluti, gera sér grein fyrir því að kosningar á þessar samkomur eru ekki með lýðræðislegum hætti. Þær eru ekki þannig að raunverulegur styrkleiki stjórnmálaflokkanna komi þar fram, það vitum við. Og það væri hægt að kjósa í þessar stofnanir með miklu lýðræðislegri hætti. En hvað varðar þessa menn um lýðræði þegar þeir eru búnir að kasta frá sér frelsinu, hv. þm. Sjálfstfl.? En þó er þarna talinn upp mjög ákveðinn og fastur listi, hvernig kjósa á í hinum ýmsu sveitarstjórnum. Það er eftir höfðatölureglunni og nákvæmlega tilgreint hvernig að skuli farið. Þá vekur það kannske hjá manni í fyrsta skipti einhverja von um að þarna séu þessir hv. flm. loksins búnir að festa sig við eitthvað. En lesi menn aðeins lengra, þá kemur þó í ljós ein heimildin enn þrátt fyrir nákvæma niðurskipan á kosningaaðferðinni. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „En heimilt er einstökum landshlutasamtökum að ákveða fulltrúa með öðrum hætti en greint er í 2. mgr., enda séu ákvæðin um það í samþykktum samtakanna, sem ráðh. staðfesti.“ Það má eftir þessu kjósa í þetta hvernig sem hverjum sýnist þrátt fyrir nákvæma upptalningu áður. Þetta er glundroðinn. Það virðist nefnilega vera að þessir hv. þm. kæri sig ekkert um frelsið þar sem það skiptir máli en vilji aðeins það frelsi sem hefur í för með sér glundroða. Og svo er hér viðtengingarháttur í annarri hverri setningu, t. d.: „Eigi sýslufélög aðild, þá skal“ o. s. frv. Og það segir ekkert annað en það, að þarna er enginn hlutur fastákveðinn, allir hlutir loðnir og eins og í þoku, og minnir á minkabú í rigningu. Í 114. gr. er rætt um stjórn á þessum landshlutasamtökum. Það skyldi nú auðvitað vera að menn hefðu eftir þriggja ára umhugsunartíma og dygga þjónustu við stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga nú loksins komið sér niður á það hversu margir skyldu stjórna þessum fyrirtækjum? Nei. Það segir í 2. mgr. 114. gr., með leyfi forseta: „Á aðalfundi skal kosin stjórn samtakanna, 5–11 menn.“ Þarna er verið að sveifla eins og menn sjá, enginn fastur punktur og allt á reki. Og ef lesið er áfram, þá kemur í ljós að þar kemur ein heimildin enn, að kjósa megi sér allt annað form á stjórn samtakanna með því að kjósa sér framkvæmdaráð. Hins vegar sé ég ekki nokkra ástæðu til þess að setja slíkt í lög, því að hvert einasta félag í landinu, stórt eða smátt, hvernig svo sem því er stjórnað eða hagað, má auðvitað kjósa sér framkvæmdastjórn, eins eða fleiri manna, og algerlega óþarfi að setja það í lög. En það virðist bara sett til að teygja eitthvað úr þessu frv. sem er hvorki eitt né neitt. Í 115. gr. er auðvitað og ætti að vera langmerkilegasti og nákvæmasti kaflinn, þar sem fjallað er um tekjur samtakanna sem einhverjar þurfa að vera til þess að halda uppi starfsemi þeirra. En tekjur samtakanna samkv. þessari gr. geta auðvitað verið með hvaða hætti sem er, því að þær eru samkv. samþykktum aðalfundar hvers sambands út af fyrir sig. Og í 116. gr. er dregið saman í nokkrum setningum að allt sé heimilt alls staðar: „Nánar skal kveða á um skipulag og stjórn einstakra samtaka“ o. s. frv. Herra forseti. Þetta frv. hefur ekki náð fram að ganga á undanförnum þingum af eðlilegum ástæðum, vegna þess að mætustu menn hafa bent þessum villuráfandi hv. flm. á að það væri engin þörf á þessu frv. nú. Það er unnið að heildarsamræmingu í sambandi við sveitarstjórnarmál á Íslandi, samskipti ríkis og sveitarfélaga, og þess vegna mundi ég álíta að það væri hæfilegur dráttur á þessu frv. að leyfa því að bíða þangað til þeirri endurskoðun er lokið. Ég mun ekki flytja um þetta langa ræðu. Langar ræður um lítilfjörleg, illa unnin, sundurlaus og óákveðin mál eiga ekki við, en ég vil aðeins vekja athygli þeirra hv. nm., sem fá þetta frv. til meðferðar, á því hvort þeir vilji festa það í lög að Norðurl. v. megi ekki hafa sitt sérsamband. Vilja þeir festa það í lög að skylda sveitarfélög til þess að taka þátt í þessu eða hinu félaginu? Og vilja þeir ekki bíða þess að endurskoðuninni, sem ég nefndi áðan, ljúki þannig að við gætum fengið þessi mál öll tekin saman í heild? Þarna er verið að bæta einu apparatinu við þær stofnanir sem vinna að sveitarstjórnarmálum á Íslandi. Það eru sveitahreppar, kauptúnahreppar, kaupstaðir, sýslufélög, Samband ísl. sveitarfélaga sem vinna að öllum þessum verkefnum, og ég sé enga ástæðu til þess, án þess að líta á málin í heild, að sé verið að bæta við einni stofnuninni enn í lög, sem hefur þó unnið, að því er mér er sagt, með sæmilegum árangri sums staðar á landinu þó að ég hafi alls ekki orðið var við það að t. d. mitt sveitarfélag hafi nokkurn tíma haft nokkurt gagn af þessu starfi sambands sunnlenskra sveitarfélaga. En það er önnur saga, og ég ætla ekki að færa það mál inn á hv. Alþ. En ég vil biðja hv. n. að taka þetta mál til gaumgæfilegrar athugunar, skoða málflutning stjórnlagafræðinga í þessum efnum, kanna viðhorf félmrn., líta yfir málflutning fyrrv. félmrh. og hraða ekki þessu og hrapa ekki að málinu, eins og hæstv. ráðh. Ólafur Jóhannesson orðaði það þegar málið var til umr. árið 1972.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins nota þetta tækifæri til þess að lýsa yfir algerri andstöðu minni við þetta frv. sem hér er til umr. Það er nú, að því er mig minnir, í þriðja skipti sem þetta er vakið upp, en ekki annað skipti eins og hv. síðasti ræðumaður vildi vera láta og fyrst í stað. - 

Gunnlaugur Finnsson Hæstv. forseti. Það sem kom mér til að biðja um orðið var skarpleg aths. hjá hv. 5. þm. Sunnl. um það að sveitarfélög, sem ekki eru innan vébanda landshlutasamtakanna, væru þar ekki vegna þess að þau vildu ekki vera þar. Og þetta er auðvitað alveg hárrétt. En það er svo annað mál að eftir því sem ár hafa liðið hafa ýmis sveitarfélög, sem í upphafi voru ekki innan þessara landshlutasamtaka, tekið virkan þátt í starfi þeirra, notið fyrirgreiðslu þeirra og starf landshlutasamtakanna hefur á ýmsan hátt komið þeim til góða. Ég man nú ekki nákvæmlega hvað Samband ísl. sveitarfélaga er búið að starfa mörg ár eða marga áratugi en það var fyrst á síðasta ári sem síðasta íslenska sveitarfélagið gekk í samtökin. Og mér dettur ekki í hug, að þessi minnstu sveitarfélög, sem siðast komu inn til allsherjarsamtakanna hafi ekki notið þess á ýmsan hátt að þessi samtök hafa verið starfandi svo lengi. Það hefur komið hér fram að það væri ekki fjötur um fót landshlutasamtökunum að starfa þótt þau væru ekki lögbundin. Mér fannst satt að segja að ýmislegt í ræðu hv. 5. þm. Sunnl. rækist hvað á annars horn. Í sambandi við það,hvort það er þeim fjötur um fót að vera ekki lögbundin, vit ég segja það að þau hafa iðulega fengið þau svör hjá stjórnvöldum: Hvað vilt þú hér? Hver er staða þín? Þið eruð engin lögbundin samtök og við höfum ekkert við ykkur að tala. - Eigi að síður hefur þeim á Alþ. verið falin veigamikil verkefni að vinna. Og mér er ráðgáta hvernig heildarsamtökin eiga að geta gegnt þeim skyldum, sem Alþ. hefur lagt þeim á herðar, ef þau eru svo laus í reipum að ákveðinn fjöldi sveitarfélaga getur hlaupist þar undan merkjum og komið sér hjá því að greiða kostnað eða taka á sig aðrar skyldur, eins og t. d. um framkvæmd grunnskólalaganna. Og mér er ráðgáta hvernig landshlutasamtökin geta gegnt skyldum sínum og störfum varðandi áætlunargerð, landshlutaáætlanir, ef á að skilja undan þau sveitarfélög sem út af fyrir sig hafa ekki enn þá gerst aðilar að samtökunum vegna þess að í upphafi vildu þau bíða og sjá til hvernig þessi samtök þróuðust þegar þau stigu sín fyrstu spor. Ég verð að segja það að ég held að við verðum að líta til þess að þjóðfélagið er töluvert öðruvísi í dag en fyrir 100 árum þegar þau sveitarstjórnarlög voru raunar sett sem við í höfuðatriðum störfum eftir núna. Það kann vel að vera, að ef löggjafinn hefði gætt þess í gegnum áratugina að sjá sýslufélögunum fyrir nægilegu fjármagni og að leggja þeim ný verkefni á herðar eftir því sem önnur verkefni hurfu af vettvangi sýslufélaganna, þá hefði aldrei komið til að landshlutasamtökin yrðu stofnuð. Eftir að ýmsir veigamiklir málaflokkar, eins og t. d. framfærsluskyldan og fræðsluskyldan og annað fleira, sem hvíldi á herðum sýslufélaganna, voru af þeim teknir og komu undir hatt ríkisins, þá gerðist það að sýslurnar gátu ekki skapað sér ný viðfangsefni, og vegna þess að sveitarstjórnirnar sjálfar voru ekki virkir aðilar gagnvart sýslunefndunum þá dagaði uppi ýmis mál, sameiginleg hagsmunamás sem sveitarstjórnirnar þurftu að gegna. Og þegar ekki var tekið á þeim málum innan vébanda sýslunefndanna, þá knúði það einmitt á um að landshlutasamtökin yrðu stofnuð, annars vegar til þess að vera þjónustuaðill til þess að sinna ýmsum sameiginlegum verkefnum sveitarfélaganna, hins vegar til þess að vera samnefnari þeirra gagnvart ríkisvaldinu út á við. Þegar um það er talað hér að það sé engin ástæða til þess að ræða þessi mál. það megi bíða endurskoðunar sveitarstjórnarlaganna í heild, þá hvarflar það að mér að við þurfum e. t. v. að bíða jafnmörg ár eftir niðurstöðu um endurskoðun sveitarstjórnarlaganna í heild eins og við höfum þurft að bíða eftir endurskoðun stjórnarskrárinnar, sem lofað var, þegar lýðveldi var stofnað á Íslandi árið 1944. Þess vegna er mín niðurstaða sú að okkur sé nauðsynlegt að setja rammalöggjöf um landshlutasamtökin. Hv. 5. þm. Sunnl. talaði hér áðan um glundroða annars vegar og hæddist að því í raun og veru að landshlutasamtökunum sjálfum væri heimilt innan viss ramma að ákveða hvernig þau höguðu málum sínum og hve margir færu með stjórn, að sjálfsögðu að fenginni staðfestingu ráðh. en á honum hlýtur að hvíla sú skylda að gæta þess að þarna sé um visst samræmi að ræða, en ekki glundroða. Hins vegar var svo að skilja á hv. ræðumanni að það væri hin argasta hneisa að landshlutasamtökin væru samtök sveitarstjórna. Landshlutasamtökin hafa verið hugsuð sem samtök sveitarstjórna, en ekki smækkað þinghald sem kosið er til eftir pólitískum línum, enda er við óbeinum kosningum í gegnum sveitarstjórnir alltaf möguleikar til þess að gæta eðlilegra skipta á milli flokka í samræmi við ákvæði sveitarstjórnarlaga um hlutfallskosningar. Ég vildi aðeins, leggja inn þessa skoðun mína í þessum umr. og geyma mér þá önnur tilvik þangað til málið kemur hér til 2. umr.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að lengja þessar umr. úr hófi fram. Ég ætla að gera örstuttar aths. við tvær ræður sem hér hafa verið fluttar, þær sem hv. 4. þm. Vesturl. og hv. 5. þm. Sunnl. fluttu. Í fyrsta lagi er það um ræðu hv. 4. þm. Vesturl. að segja að hún var hógvær eins og hans er von og vísa. Ég vil þó aðeins gera þá aths. við hans málflutning, að það sem verið er að gera hér eða óska eftir að Alþ. geri hér, þ. e. a. s. að setja rammalöggjöf um starfsemi landshlutasamtakanna, er nákvæmlega það sama og sýslufélögin hafa við að búa. Það gilda þau lög í landinu að hreppar allir skulu vera í sýslufélagi, þeir eru skyldaðir til þess að vera í sýslufélagi að lögum og sýslunefndirnar hafa því við að styðjast dagaboð, lagaramma um sína starfsemi. Mér er nær að halda, eins og ég veit að hv. þm. hefur áreiðanlega einna besta þekkingu af okkur hér á Alþ. á, að það væri öðru vísi farið um sýslufélögin í dag ef þau hefðu ekki þennan lagaramma. Oft á tíðum verður náttúrlega ágreiningur á milli sveitarfélaga og gæti orðið það mikill ágreiningur að sveitarfélög segðu sig úr þeim samtökum sem þau eru í, eins og sýslufélagi, en það geta þau ekki vegna þess að þau eru skyldug til þess að vera þar í að lögum. Ég held þess vegna að það hafi verið mikil stoð og stytta fyrir sýslufélögin að hafa þessa löggildingu, eins og þau hafa haft - mér er nær að halda öldum saman. Það er dálítið annað mál að segja um ræðu hv. 5. þm Sunnl., Garðars Sigurðssonar. Hann tók nú dálítið öðrum tökum og með léttara hjali á þessu máli heldur en hv. 4. þm. Vesturl. Hann hefur sýnilega ekki verið hér í salnum þegar ég flutti framsöguræðu mína fyrir þessu frv. og kom fram mikill misskilningur á ýmsu út af því. Hann benti m. a. á það að við leyfðum okkur að flytja frv. óbreytt og í því væri t. d. ekkert ákvæði um það að Norðurl. v. gæti verið í sérstökum samtökum. Ég benti á það í minni framsöguræðu að um þetta hefði verið flutt brtt., m. a. hef ég sjálfur flutt brtt. um þetta á síðasta þingi, og það er meginhugsunin í þeirri till., að ef sveitarstjórnir í kjördæmi eins og Norðurl. v. komast að þeirri niðurstöðu heima fyrir að þær vilji heldur vera í sérstökum landshlutasamtökum, þá skuli það heimilt. Ég benti á það og óskaði eftir því að hv. n., sem fær þetta mál til athugunar, kanni þetta mál og flytji sameiginlega, ef hún getur komist að sameiginlegri niðurstöðu um það, brtt. við frv. Annars er hægt að endurflytja þessa brtt. En ég benti á þetta atriði og hef þegar lýst afstöðu minni til þess með flutningi brtt., þannig að þetta atriði ætti ekki að þurfa að tefja afgreiðslu þessa máls nú á þessu þingi. Og ég hygg að það hafi verið fullkomin samstaða um þetta mál á milli þm. Norðurl., um þá brtt. eða líka brtt. og ég flutti á síðasta þingi. Nóg um það. Hv. þm. taldi, að við værum með því að skylda sveitarfélög til að vera í þessum samtökum með lagaboði að hafna margumræddu frelsi sem við vildum hafa á öllum sviðum. Það kann að vera að svo sé, að eitthvað sé :til í þessu. En það má t. d. benda á það, ættum við þá ekki að afnema það að hreppar skuli vera í sýslufélögum, ef við ætlum að hafa frelsi á þessum sviðum, eða afnema öll lög um það að opinberir aðilar skuli gera þetta og hitt. Það yrði þá hið fullkomna frelsi. Ég held að fáir finnist formælendur slíkrar frelsiskenningar. En það, sem liggur til grundvallar því, eins og kom raunar fram hjá hv. síðasta ræðumanni, að við teljum nauðsynlegt að setja þessa reglu, er að við viljum tryggja að þessi samtök liðist ekki sundur, ef þau þurfa að taka verulegar ákvarðanir, þá líðist þau ekki hreinlega í sundur. Við viljum líka með þessu ákvæði tryggja rétt fólksins í öllum sveitarfélögum til þess að hafa áhrif á stjórn landshlutasamtakanna. Hann benti svo á, að það væru heimildarákvæði í frv. sem gerðu það loðið og sundurlaust, laust í reipunum. Á þetta var líka bent í framsöguræðu minni, að það væri nauðsynlega að hafa þessi ákvæði vegna mjög breytilegra aðstæðna. Það er t. d. allt annar fólksfjöldi, - ég vona, að hv. þm. viti það, - á Vestfjörðum eða á Suðurlandi eða Austfjörðum eða Norðurlandi. Þess vegna er ekki óeðlilegt að það sé hægt að hafa svolítinn sveigjanleika í fjölda stjórnarmanna í þessum samtökum. Þessi heimildarákvæði eru yfirleitt sett þarna til þess að mæta mismunandi aðstæðum og til þess að hafa hæfilegt frelsi í uppbyggingu þessara ágætu samtaka. Þá vil ég víkja að því máli sem ég hygg að sé mest undir niðri hjá þessum hv. þm. og hans flokksbræðrum í þessu og það eru kosningar til þessara ágætu samtaka. Ég benti á það í minni frumræðu að þarna væri um að ræða samtök sveitarstjórna, það mætti ekki gleyma því, samtök sveitarstjórnarmanna. Þess vegna þyrfti að vera tryggt að það yrðu sveitarstjórnarmenn sem yrðu á þingi þessara samtaka og væru í stjórn þeirra. Þetta væri samstarfsvettvangur sveitarstjórnarmanna í ákveðnum landshlutum til þess að taka afstöðu til sameiginlegra mála sem varða þróun alls landshlutans, eins og samgöngumála, orkumála, skólamála o. s. frv. Þess vegna yrði það að vera tryggt að þarna væru sveitarstjórnarmenn á þingi, ekki einhverjir aðrir sem ekki væru í sveitarstjórn viðkomandi byggðarlags, þeir væru ekki réttir aðilar á réttum stað í að sitja á þingi samtakanna, heldur sveitarstjórnarmenn. Við getum líka bent á, ef við tökum Vestmannaeyjar og sambandið á Suðurlandi, þá gæti það verið dálítið ankanalegt ef það yrðu einhverjir aðrir en bæjarstjórnarmenn í Vestmannaeyjum sem færu með umboð fólksins úr Vestmannaeyjum í þessum samtökum. Það gæti hreinlega komið upp ágreiningur á milli þess aðila og viðkomandi sveitarstjórnar, þannig að það yrði um fullkominn glundroða að ræða í þeim efnum ef svo ætti að halda á málum. Hins vegar benti ég á að það gæti verið ástæða til þess að athuga hvort ekki kæmi til greina að hafa beinar kosningar til landshlutasamtakanna þegar og ef þau fengju veruleg verkefni sem þau ættu að vinna til fullnaðar hjá sér, fengju vald yfir þeim. En þá taldi ég hins vegar að það ætti að búa þannig um hnúta að sveitarstjórnarmenn væru einir kjörgengir, svo að það væri tryggt að sveitarstjórnarmenn úr viðkomandi byggðarlagi væru í landshlutasamtökunum og færu þar með umboð fólksins. Hins vegar gæti fólkið kosið beinni kosningu þá sveitarstjórnarmenn sem það vildi helst. Þetta var sú hugmynd sem ég varpaði hér fram í minni frumræðu. Ég held sem sagt að ef hv. þm. hefði hlustað á þessa ræðu, þá hefði hann getað sparað sér margt af því sem hann sagði hér, og ég ætla ekki að fara að efna til frekari orðræðna um þetta að þessu sinni. Ég vona að þetta frv. fái skoðun í n. Það er ekki ætlun okkar sem flytjum það að á það sé litið sem einhverja heilaga kú sem ekki verði hægt að finna að í einu eða öðru. Við munum áreiðanlega taka því vel ef koma fram við það skynsamlegar brtt. Hins vegar tel ég að þetta mál sé afar brýnt til þess að treysta þessi samtök í sessi. Þarna er um að ræða samtök sem eru mjög mikilvæg fyrir fólkið úti um byggðir landsins, og ég lít svo á að þetta sé áfangi, þetta sé áfangi á þeirri leið að treysta þessi samtök, efla þau, færa meira vald til fólksins úti um land, draga úr miðstjórnarvaldi, en dreifa valdinu í landinu.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Ég ber fram til utanrrh. fsp. þess efnis hvenær megi vænta efnda á marggefnum fyrirheitum um endurskipulagningu utanríkisþjónustunnar og hver verði meginatriði þeirrar endurskipulagningar. Utanríkisþjónusta okkar íslendinga er sem kunnugt er tiltölulega ung stofnun í samanburði við utanríkisþjónustu flestra annarra Evrópuríkja. Engu að síður er þessi stofnun dálítið forn að því leyti til að skipulag þessarar þjónustu var sniðið eftir skipulagi annarra ríkja og ekki síst dana, þegar þessi skipan var tekin upp eftir að Ísland varð lýðveldi og fékk aðstöðu til þess að komast í tengsl við nágrannaþjóðirnar beggja vegna Atlantshafs. Við vitum að við höfum komið fyrir föstum sendiráðum á afar litlum bletti í vestanverðri Norður-Evrópu. Þar eru langflest sendiráð íslendinga á tiltölulega litlu svæði og utan þess svæðis er aðeins um að ræða sendiráð í Bandaríkjunum og í Sovétríkjunum. Þetta eru leifar frá þeim tíma þegar þannig var litið á að Vestur-Evrópa væri miðdepill heimsins og þar gerðust allir þeir atburðir sem máli skiptu og það væri þar sem íslendingar yrðu að hafa tengsl sín til þess að fylgjast með hvað væri að gerast. Að því hefur oft verið vikið hér á Alþ., að þessi skipan væri orðin úrelt með öllu og að ástæða væri til, þó að okkur sé skorinn að sjálfsögðu þröngur stakkur um það hversu viða við getum haft sendiráð, að hafa sendiráð a. m. k. í helstu heimsálfum, í Asíu, í Afríku og í rómönsku Ameríku. Það hefur einnig verið bent á það hér á þingi margsinnis að sendiráðin gegni ekki þeim hlutverkum, sem vonir stóðu til að þau gætu gegnt, að því er varðar viðskiptastörf í þágu íslendinga, þau ræki ekki það verkefni að reyna að afla markaða fyrir íslenskar útflutningsvörur eða að veita vitneskju um mikilvæga þætti sem þeim eru tengdir, þau gegni öllu heldur hinum fornu, hefðbundnu störfum. Mér er kunnugt um það að starfsemi þessara sendiráða hefur haldist nálega óbreytt frá því var í upphafi. Sendiherrarnir senda heim skýrslur um stjórnmálaatburði og stjórnmálaþróun í löndum sínum. Ég hef átt þess kost að lesa sumar þessar skýrslur nú undanfarin ár. Og ég verð að segja það, þó að ég skuli ekkert út á þessar skýrslur setja í sjálfu sér, að þá hef ég ekki fengið í þeim neina vitneskju umfram þá sem ákaflega auðvelt er að afla sér með því að fylgjast örlítið með því sem sagt er um alþjóðamál í áreiðanlegum blöðum. Ég er þeirrar skoðunar að þessi skipan sé orðin gersamlega úrelt og hægt væri að skipuleggja þetta á miklu hagkvæmari hátt. Um þetta hefur oft verið fjallað hér á þingi eins og ég sagði áðan. Þetta var eitt af þeim atriðum sem upp voru tekin í málefnasamning vinstri stjórnarinnar 1971. Sá samningur endaði á þessari setningu: „Utanríkisþjónustan skal endurskipulögð og staðsetning sendiráða endurskoðuð.“ Það var fyrir tæpum 4 árum sem þetta fyrirheit var gefið og í þessu máli hefur ekkert gerst. Við vitum að vísu úr fjölmiðlum að hæstv. utanrrh. hefur látið kanna þetta mál. Við vitum, að hann fól um skeið Ólafi Ragnari Grímssyni prófessor að fara í ferðalag og semja skýrslu um starfsemi sendiráða. Við vitum að hann fól einum sendiherra okkar, Pétri Eggerz, að taka leyfi frá venjulegum störfum til þess að vinna að skýrslugerð um þetta atriði. Og við vitum einnig að sendiherrunum hefur verið falið að semja álitsgerð um þetta mál. En það hefur ekkert gerst og einmitt þess vegna ber ég fram þessa fsp. til hæstv. utanrrh. Það er nú svo að það er verkefni ráðh. að móta stefnu, - ekki aðeins safna vitneskju heldur móta stefnu, og mér finnst vera kominn ærinn tími til að hæstv. utanrrh. greini okkur frá því hvort hann hafi lokið því verki og hvernig sú stefnumótun muni verða í meginatriðum.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Það verður að segjast eins og er, að hægt hefur gengið að framkvæma það stefnuskráratriði fyrrv. ríkisstj. að endurskoða og endurskipuleggja utanríkisþjónustu landsins. Ég vil þó upplýsa í tilefni af fsp. hv. 3. þm. Reykv., eins og hann raunar gat um sjálfur að á sínum tíma óskaði ég eftir till. og grg. frá Pétri Eggerz sendiherra og frá sendiherrum Íslands erlendis um endurskipulagningu utanríkisþjónustunnar og staðsetningu sendiráða. Einnig tók Ólafur Ragnar Grímsson prófessor að sér að kanna sérstaklega á hvern hátt utanríkisþjónustan gæti orðið útflutningsatvinnuvegunum að sem mestu liði. Greinargerðir ofangreindra aðila hafa nú verið til athugunar í utanrrn. í nokkra mánuði og nú ætla ég mér að biðja utanrmn. að tilnefna menn úr n. til að vera til ráðuneytis við frekari könnun grg. Ég hef þegar rætt það við formann utanrmn. sem hefur tekið erindinu vel. Ég vona því að nokkur skriður geti komist á mál þetta nú, en of snemmt er að segja til um það hver verða meginatriði hinnar umræddu endurskoðunar. Þetta verður að vera svar mitt í dag. En ég þakka hv. 3. þm. Reykv. þann áhuga sem hann hefur sýnt þessu máli með þessari fsp. Það er vissulega rétt að ég hef hug á því að endurskipuleggja nokkuð utanríkisþjónustuna en því miður hefur mér reynst erfiðara að gera mér grein fyrir því, hvernig það skyldi gert, heldur en ég áleit í upphafi þegar ég kom að þessum málum öllu ókunnugur. En ég sem sagt vona að innan tíðar geti slíkar breytingar séð dagsins ljós. Ég er algerlega sammála hv. 3. þm. Reykv. um að það er ekki vansalaust og raunar ófært fyrir íslendinga að hafa ekki sendiráð í stórum hlutum heims eins og nú er komið málum, eins og við þurfum að hafa mikla samvinnu við þau ríki sem í þeim álfum búa sem hann áðan nefndi. Ég hef gert örlitla tilraun til þess að fá að opna sendiráð í Asíu og Afríku, ég hef lagt inn beiðnir til fjárveitingavaldsins um að stofnuð yrði sendiráð í Asíu og Afríku, og það hefur komið til tals að stofna sendiráð í Kanada. En öllum þessum beiðnum utanrrn. hefur verið hafnað og fjárhagsástæðum borið við. Ég hygg að það sé út af fyrir sig rétt, sem hv. 3. þm. Reykv. sagði, að sendiráð okkar séu of samanþjöppuð á litlum bletti jarðkringlunnar. Ég get fallist á það. En reynslan hefur sýnt að þegar mönnum datt í hug að leggja niður þau sendiráð, sem fyrir eru og starfrækt hafa verið að undanförnu, þá hefur það reynst erfitt og mætti mikilli mótspyrnu í viðkomandi landi. Þess er skemmst að minnast, að á sínum tíma ætlaði viðreisnarstjórnin sér að leggja niður sendiráðið í Osló. Þá komu mjög ákveðin viðbrögð frá norðmönnum og mótmæli gegn því að slíkt yrði gert og það talið móðgun við norsku þjóðina, þessa frændþjóð okkar íslendinga. Mér þykir leiðinlegt að standa hér og geta ekki gefið önnur svör við fsp. hv. 3. þm. Reykv. En það verður að segja hverja sögu eins og hún er, og þetta er sannleikur málsins sem ég hef nú sagt frá.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin þótt ég verði að lýsa yfir vonbrigðum mínum með efni þeirra. Eins og hæstv. ráðh. tók fram hefur ekki neitt í þessu gerst umfram þá gagnaöflun sem við minntumst hér báðir á. „ Hæstv. ráðh. kvaðst hafa gert örlitla tilraun þess að fá aðstöðu til að opna sendiráð í Asíu og Afríku, hann hefði lagt fram óskir um fjárveitingar til þeirra verkefna, en þær hefðu ekki fundið náð fyrir augum fjárveitingavaldsins. Ég er alveg sannfærður um að ef hæstv. ráðh. hefði lagt á þetta áherslu þá hefði honum tekist að koma fram einhverri slíkri fjárveitingu. Ég þekki það af störfum í rn. að ráðh. verða stundum að beita sér dálítið til þess að koma fram málefnum sem þeir hafa áhuga á, og ég efast ekki um að hæstv. ráðh. hefði getað fengið slíka fjárveitingu ef hann hefði lagt á það nægilega áherslu. En hitt þekki ég ákaflega vel, að fjvn. hefur þá vinnuaðferð að hún velur það úr sem hún telur að bæði sé mikilvægt og stjórnarvöld leggi áherslu á hverju sinni. Hæstv. ráðh. sagði að það væri viðkvæmt mál að raska gömlu sendiráðakerfi, og það er vissulega alveg satt. En ég held að við megum ekki taka allt of mikið tillit til þessarar viðkvæmni. Við skulum gera okkur ljóst að það hafa orðið gerbreytingar á öllum samskiptum, bæði samgöngum og samskiptum þjóða, með breytingum á ferðalögum og með fjarskiptum og öðru slíku. Það gamla starf, sem sendiráð og sendiherrar unnu þegar þeir voru næsta einangraðir fjarri heimalöndum sínum, er allt annars eðlis en það starf sem unnið er í dag. Og við vitum það ákaflega vel að þegar við þurfum að láta fjalla um einhver mikilvæg mál sem snerta hagsmuni okkar í samskiptum við aðrar þjóðir, þá sendum við yfirleitt sérstaka menn héðan að heiman til þess að rækja þau málefni, stundum ráðh., stundum embættismenn og stundum stjórnmálamenn. Þetta er ekki falið sendiráðunum. Sendiráðin eru fyrir utan öll meginatriði í utanríkisþjónustu okkar. Þau eru ákaflega staðnaðar stofnanir að því er mér hefur virst. Og ég held að við, sem höfum að sjálfsögðu takmarkaða fjármuni til að verja til slíkra verka, hljótum að reyna að líta á það ferskum augum hvernig við getum varið þeim fjármunum á sem sjálfstæðastan og gagnlegastan hátt. Það er, eins og hæstv. ráðh. viðurkenndi, ekki vansalaust að við skulum ekki hafa sendiráð t. d. í Asíu. Og ég verð að segja það eins og er, að mér finnst það til marks um hina ákaflega kunnu kínversku kurteisi, að Kínverjar skuli vera með sendiráð hér í Reykjavík, en við skulum líta á Kína sem einhvern botnlanga af Danmörku. Ég tel að þetta sé ákaflega annarleg skipan og við hljótum að verða að breyta henni mjög fljótlega. Mér virðist einnig að það sé ekki einungis að ekki hafi orðið neinar efndir á fyrirheitum sem gefin voru 1971, heldur sé vaxandi stöðnun í þessu kerfi okkar. Sendiherrar okkar dveljast lengur og lengur í þeim löndum þar sem þeim hefur verið falið að starfa. Ég hygg að þess séu dæmi að sendiherrar hafi verið í einu tilteknu landi allt að því 10 ár og það er að verða þannig í mörgum löndum að sendiherrar íslendinga eru að verða oddvitar í hópi sendiherra og verða þá að taka á sig ákaflega miklar og merkilegar skuldbindingar í samkvæmislífinu og síst er að lasta það. En hvort við eigum að leggja áherslu á að verja starfskröftum sendiherra okkar í slík verkefni, það dreg ég æðimikið í efa. Hæstv. ráðh. minntist á að það hefði reynst viðkvæmt mál þegar viðreisnarstjórnin talaði um að fækka sendiráðum á Norðurlöndum og ég kannast ákaflega vel við þetta. En engu að síður finnst mér að ástæða sé til að halda einmitt þeirri stefnu ekki síst til streitu. Við tökum ákaflega mikinn þátt í norrænu samstarfi. Þar er um að ræða nánustu samvinnu sem við höfum við nokkur ríki, þar er um að ræða verulega samvinnu af hálfu Alþ. og okkar alþm., þar er um að ræða samvinnu af hálfu embættismanna, þar er um að ræða samvinnu ýmissa almennra stofnana í landinu o. s. frv. Þarna er um ákaflega lifandi samvinnu að ræða, og ég tel að sendiráðin séu komin út fyrir þessa lífandi þróun, þau séu orðin eins konar leifar frá gamalli tíð. Það er í sjálfu sér ágætt sem hæstv. ráðh. greindi frá að utanrmn. eða fulltrúar frá utanrmn. mundu fá að sjá þær skýrslur sem unnar hafa verið af Ólafi Ragnari Grímssyni og Pétri Eggerz sendiherra og öðrum sendiherrum. En á hitt vil ég leggja áherslu sem ég gerði áðan, að það hlýtur að vera verkefni utanrrh. hverju sinni að koma með till. um stefnu. Það er ekki hægt árum saman að ræða svona hluti við menn án þess að hæstv. ráðh. geri upp hug sinn um það, hvaða stefnu hann vill taka upp, hvaða breytingar hann telur óhjákvæmilegt að gera, og láti þá á það reyna, hvert fylgi þær hugmyndir geta haft. Og ég vil leggja á það áherslu við hæstv. ráðh., að ég vænti þess í áframhaldi af því, sem hann sagði hér áðan að sér þætti miður hvað þetta starf hefur gengið seint, að hann geri núna gangskör að því að taka þennan mikilvæga þátt til endurskoðunar alveg á næstunni.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við mína fyrri ræðu að bæta og allra síst ætla ég að fara í neinar deilur við hv. 3. þm. Reykv. um þessi mál eftir þá hógværu ræðu og þær ábendingar sem hann lét hér falla til mín. En ástæðan til þess að ég kvaddi mér hljóðs öðru sinni var sú, að ég vil ekki fallast á það að sendiráðin séu verkefnalaus og þau séu komin út fyrir veruleikann, ef svo mætti segja, og stundi ekkert nema samkvæmislíf. Þetta er nokkuð útbreidd skoðun, ég skal viðurkenna það, en ég held að hún eigi ekki nema að litlu leyti a. m. k. við rök að styðjast því að ég tel mig hafa kynnst því á þessum árum sem ég hef starfað við utanríkisþjónustuna, að þar eru mjög margvísleg og margs konar verkefni. En ég get fallist á það, að þau beinist kannske ekki fyrst og fremst að því sem þau þyrftu að gera, þ. e. a. s. aðstoð við sölu íslenskrar framleiðsluvöru erlendis. Og það er fyrst og fremst í þá átt sem mig langar til þess að breyta utanríkisþjónustunni. Hitt er svo annað mál, hvort allir verða ánægðir með það og hvort þeir útflytjendur, sem flytja frá landinu, óska yfirleitt nokkuð eftir því að sendiráðin komi þar til. En það mun koma í ljós síðar.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) : Herra forseti. Hafi ég komist þannig að orði, að ástæða sé til að ætla að ég telji að sendiráðin hafi ekki störfum að gegna, þá hef ég ekki orðað mína hugsun rétt. Mér er vel kunnugt um það að sendiráðin hafa störfum að gegna, og um það gildir raunar eitt af lögmálum Parkinsons sem segir að hvert starf uppfylli þann tíma sem til þess sé ætlaður. Þessi sendiráð vinna að ýmsum verkefnum og mér dettur ekki í hug að væna nokkurn mann þar um það að hann geri það ekki. En ég tel að þessi verkefni séu orðin ákaflega smávægileg í samanburði við þau raunverulegu verkefni sem ég tel að utanríkisþjónusta þurfi að rækja.