Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni lánastarfsemi og afskriftir Byggðastofnunar í sinni yfirgripsmiklu ræðu. Ég held að það hljóti að vera ljóst - mér fannst það ekki koma nægilega skýrt fram í ræðu hv. þingmanns - að eðli málsins samkvæmt eru lán Byggðastofnunar alltaf áhættulán. Þar af leiðir að við hverja einustu lánveitingu lagt í afskriftasjóð. Af því að hv. þingmaður vitnaði í skýrslu sem unnin var fyrir hæstv. iðnaðarráðherra á vordögum, sem ég hef að vísu ýmsar athugasemdir við, þá kemur þar fram m.a. að í afskriftasjóð hjá Byggðastofnun hafa verið lagðir 4,3 milljarðar á tíu ára tímabili. Hins vegar hefur 4,1 milljarður verið afskrifaður. Það hefur því verið gert ráð fyrir þessum afskriftum. Þetta eru áhættulán og alltaf má búast við því að hluti þessara lána verði afskrifaður. Lánastarfsemin sem slík hjá stofnun eins og Byggðastofnun er hluti af atvinnuþróunarstarfi og að mínu mati mun eðlilegri og ódýrari leið en t.d. hlutafjárkaup, að ég tali nú ekki um styrkveitingar. Lánastarfsemin sem slík stendur undir því sem er lagt í afskriftasjóðinn. Lánastarfsemin er til þess að styrkja atvinnulífið á landsbyggðinni og sinnir að því leyti byggðaþróunarstarfi og atvinnuþróunarstarfi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er ágætt að skýra þetta betur. Ég veit alveg hvað hún er að tala um. Þetta stendur í rauninni allt í skýrslunni. Ég hef sjálfsagt ekki komið því nógu skýrt frá mér. Ég tók líka fram að núverandi stjórn og starfsháttum er hrósað í skýrslunni. Það er tekið fram að orðið hafi breyting eftir 2002. En ég sagði líka í ræðu minni áðan að breytingar á fjármálamarkaði hér heima hefðu orðið til þess að tryggustu og traustustu viðskiptavinir Byggðastofnunar hefðu leitað annað með lánin sín og það verður til þess að stofnunin verður af tekjum frá þeim. Það voru nákvæmlega tekjurnar af traustum viðskiptavinum sem stóðu undir rekstrinum þegar lán töpuðust. En eftir því sem þeim fækkar þeim mun verra verður að standa undir útlánatapi. Það liggur í augum uppi. Það kemur líka fram í þessari skýrslu sem ég er alltaf að vitna í að ef ekki hefði verið bætt í afskriftasjóð aftur og aftur væri hann löngu orðinn tómur og með því framhaldi sem virðist vera núna þá stendur hann náttúrlega ekki lengi undir því tapi sem fyrirsjáanlegt er. Það er einmitt líka tekið fram að þau lán sem voru veitt fyrir 2001 voru miklu áhættusamari í raun en talið var í matinu þegar þau voru veitt. Samkvæmt skýrslunni - ég get auðvitað ekkert hengt mig upp á það eða tekið neina ábyrgð á því - voru því lánin eða áhættan rangt metin. Þess er stofnunin að gjalda núna. En ég tek undir með hv. þingmanni að þetta er mjög mikilvæg starfsemi. Ég held að það hafi nú komið fram í ræðu minni áðan.

Hæstv. forseti. Það hefur m.a. komið fram að t.d. voru niðurstöður skýrsluhöfundar hvorki bornar undir endurskoðanda Byggðastofnunar né yfir höfuð leitað upplýsinga til hans. Því verður mjög áhugavert að sjá hvað löggiltur endurskoðandi segir um mat skýrsluhöfundar. En það er önnur saga. Það sem ég tel að megi segja að sé ánægjulegt við einn helsta vanda Byggðastofnunar eru þær uppgreiðslur sem hafa orðið á lánum. Það eru að sjálfsögðu mjög ánægjuleg tíðindi vegna þess að fyrirtækin sem Byggðastofnun á sínum tíma þurfti að lána til eru orðin svo stöndug að þau eru orðin góðir kúnnar viðskiptabankanna. Ég held að við getum fagnað því að þetta eru heilbrigð og samkeppnishæf fyrirtæki sem viðskiptabankarnir vilja nú fá í viðskipti við sig og þá erum við að ná árangri. Ég held að við getum verið sammála um það. En það að við skulum ná þessum árangri lýsir sér í einum helsta vanda Byggðastofnunar nú því þegar það gerist svona skyndilega á lánamarkaði að bankarnir vilja fá þessi fyrirtæki mjög hratt í viðskipti við sig þá eru þessi lán greidd mjög fljótt upp þannig að tekjur Byggðastofnunar hrapa mjög hratt. Þetta hefur gerst á mjög skömmum tíma og við skulum vona að efnahagsástandið verði slíkt að bankarnir vilji fá þessi góðu fyrirtæki í viðskipti við sig. En eins og ég held að hv. þingmaður hafi farið vel yfir þá eru það mörg fyrirtæki sem viðskiptabankarnir munu ekki skipta við og 

Þetta er allt hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég vil bara bæta því við að ég vona að við getum litið á þessa erfiðleika núna sem tækifæri og nýtt upphaf. En ef svo á að verða verður að koma til vilji þess sem ber endanlega ábyrgð á stofnuninni, þ.e. ráðherra. Því miður er ég ekki óttalaus í því efni. Ég er líka smeyk um að gerðar verði miklar breytingar á stofnuninni því ég held að það sé alls ekki það sem landsbyggðin þurfi núna. Staða gengisins gerir fyrirtækjum á því svæði sem ég var að tala mest um, þ.e. Vestfjörðum, einkar erfitt fyrir því að þar er talsvert um sjávarútveg og útflutningsgreinar t.d. Það gerir nú ekki auðveldara fyrir viðkomandi fyrirtæki að standa í skilum við stofnunina, en 40% af lánum stofnunarinnar, ef ég man rétt, samkvæmt skýrslunni eru einmitt til sjávarútvegs. Ýmiss konar vandi er því þarna á ferðinni fyrir stofnunina og fyrir okkur í heild, landið, því að þetta er í raun ekki vandi einnar stofnunar heldur vandi allra landsmanna, mundi ég segja, vandi sem hvílir þungt á herðum okkar þingmanna. Það á vera á herðum allra þingmanna að reyna að halda lífvænlegri byggð í landinu sem víðast. Það getur gerst með hjálp Byggðastofnunar ef vel er stutt við bakið á henni.

Hæstv. forseti. Það er nú orðið langt liðið á kvöld og komið fram á nótt. Ég mun reyna að stytta mál mitt og fara yfir nokkra áherslupunkta sem sumir hafa komið fram með við umræðuna og ég vil hnykkja frekar á. Ég vísa til nefndarálits á þskj. 405 frá 2. minni hluta fjárlaganefndar hvað varðar forsendur fjárlaga, skuldastöðu þjóðarinnar og efnahagsspá, m.a. Seðlabanka, KB-banka og fleiri og tillögur þeirra aðila um hvernig þurfi að bregðast við því þensluástandi og þeirri skuldastöðu sem við búum við í dag. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt fram þó nokkrar breytingartillögur, bæði ein og sér og eins með stjórnarandstöðuflokkunum, til þess að lýsa áherslum okkar. Einnig höfum við lagt fram sem fylgiskjöl með fyrrgreindu nefndaráliti þingsályktunartillögur sem lýsa þeim leiðum sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill fara til að ná efnahagslegum stöðugleika og til að ná meiri og betri jöfnuði í þjóðfélaginu. Hæstv. forseti. Hæstv. ríkisstjórn og ríkisstjórnarflokkarnir eru nokkuð ánægðir með sig við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2006 og benda á góða stöðu ríkissjóðs. Ég segi bara eins og kerlingin sagði: Skyldi það nú vera að þeir væru ánægðir með sig. Því að þeir sem selja sína bestu mjólkurkú fá innleggið borgað í eitt skipti og ríflega fjárhæð sem þeir geta lagt inn, en þeir sem hlúa vel að mjólkurkúnni fá minni greiðslur en til lengri tíma og öruggt innlegg. Það er það sem ég tel að ríkisstjórnin hafi gert, að hún hafi selt hina góðu mjólkurkú þegar hún seldi Símann. Hún býr vel að því núna og næstu árin meðan verið er að eyða þeim fjármunum. En við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum farið yfir það og rökstutt vel, tel ég, hvers vegna við vildum ekki selja Símann heldur fá þann árlega arð sem varð af rekstri Símans og hlúa frekar að áframhaldandi rekstri þannig að þjóðin gæti notið öruggrar þjónustu þess fyrirtækis. En gert er gert og því er hægt að vísa til þess að til standi, ekki í þessum fjárlögum nema að hluta, en í nánustu framtíð og á næsta kjörtímabili að ráðstafa þeim fjármunum sem fengust fyrir sölu Símans. Hæstv. forseti. Ég vil aðeins nefna - ég bið hæstv. forseta að láta sér ekki bregða þó að svona mikill bunki sé hér á borðinu, það stendur ekki til að lesa upp úr þessu en þetta er hluti þeirra gagna sem ég tók mér til handargagns. Eins og áður hefur komið fram og sérstaklega hjá hv. þm. Guðmundi Magnússyni sem fór yfir stöðu mála sem snúa að öryrkjum og nefndi þar, eins og ég geri, að við tökum undir ályktun aðalfundar Öryrkjabandalagsins og þær kröfur sem frá Öryrkjabandalaginu hafa komið um að ríkisstjórnin standi við það samkomulag sem vitnað hefur verið til að hafi verið til fyrirmyndar en áhöld eru um að hún hafi staðið við og munar þar um 500 milljónum. Við leggjum því til að það verði bætt núna og þá verði komist hjá frekari málaferlum og skaðabótakröfum á hendur ríkinu. Ég tel að þetta sé mikið réttlætismál og að peningar eigi að vera til til að uppfylla þetta samkomulag og það sé rétt að gera það hið fyrsta. Við höfum rætt um bensínstyrkinn sem átti að taka af og beita hagræðingarkröfu heilbrigðisráðuneytisins á þann lið en fallið hefur verið frá því að skera af bensínstyrkinn. En vegna þeirra ummæla og orðaskipta sem fóru fram milli hæstv. heilbrigðisráðherra og þingmanna um bensínstyrkinn og hvað þær upphæðir sem fara í bensínstyrkinn hefðu þanist út og hve mjög þeim bótaþegum sem fá bensínstyrk hefur fjölgað, vil ég benda á að þegar bensínstyrkurinn var settur á var horft til þess að þetta væru fatlaðir einstaklingar, þ.e. líkamlega fatlaðir og í hjólastól sem ekki kæmust á milli öðruvísi en með bíl. En, hæstv. forseti, það eru fleiri sem geta verið jafnósjálfbjarga eða ekki komist á milli staða nema með bíl þó að þeir séu ekki bundnir hjólastól. Má nefna sjúklinga sem eru með erfiða lungnasjúkdóma en eru ekki á heilbrigðisstofnunum heldur heima. Slíkir sjúklingar eru oft í það mikilli andnauð að þeir geta ekki komist á milli staða nema í bíl. Engir fá bílastyrk nema þeir séu með fullgilt læknisvottorð og þá vegna mismunandi sjúkdóma. Þetta er að hluta til ástæðan fyrir því að þessum einstaklingum hefur fjölgað svo mjög og ég tel enga ástæðu til að efast um að allir eigi rétt á bensínstyrk sem hafa hann í dag. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til að vinna mjög hratt og skoða á allra næstu dögum það mál sem nú er komið upp varðandi innheimtu Tryggingastofnunar ríkisins á ofgreiðslum til öryrkja sem í ljós komið hefur eftir að Tryggingastofnun fékk betri tölvubúnað til að fylgjast með bótagreiðslum, vangreiðslum eða ofgreiðslum til lífeyrisþega. Ef um ofgreiðslur er að ræða er réttlætismál að endurgreiðslunni sé dreift á lengra tímabil þannig að fólk standi ekki uppi algjörlega tekjulaust og þá sérstaklega núna fyrir jólin. Það væri mjög ómannúðlegt að fella lífeyrisgreiðslur algjörlega niður fyrirvaralaust til þeirra sem hafa tekið á móti ofgreiðslum, flestir í góðri trú, og eiga síðan núna að vera þannig settir að fá engar greiðslur úr Tryggingastofnun. Það gengur ekki. Hæstv. forseti. Mig langar til að segja nokkur orð um öldrunarþjónustuna og þá afgreiðslu sem hún fær í fjárlagafrumvarpinu og í þeim breytingartillögum sem komið hafa fram hjá stjórnarliðum og eins varðandi þær breytingartillögur sem við höfum lagt fram. Ljóst er að öldrunarstofnanir, dvalar- og hjúkrunarheimili, eiga í miklum rekstrarerfiðleikum. Þau eru mörg hver rekin á þessu ári með tapi og hafa þurft að spara óheyrilega til að reyna að láta enda ná saman og hefur ekki alltaf tekist. Mér finnst það vera þjóðarskömm ef svo er komið að sparnaðurinn hafi gengið svo langt að það sé farið að bitna á rekstri mötuneytanna, að þar sé hreinlega verið að spara. Maður gæti a.m.k. ályktað að svo sé þegar maður les niðurstöðu könnunar um næringarástand aldraðra á dvalar- og hjúkrunarheimilum þegar það sýnir sig að um næringarskort er að ræða hjá 60% einstaklinga sem dvelja á fyrrgreindum heimilum. Þetta er mjög alvarlegt. Rekstraraðilar hafa sýnt það og sannað að á ákveðnu tímabili, frá 1990–1998, var grunnurinn sem reiknað var út frá vanreiknaður. Því er nauðsynlegt að hið fyrsta verði þetta viðurkennt í fjárlögum og sú skekkja leiðrétt þannig að áframhaldandi rekstur verði eðlilegur og ekki sé verið að berjast stöðugt við fortíðarvanda og í máli sem er viðurkennt að er skekkja. En það eru líka erfiðleikar hjá dvalar- og hjúkrunarheimilunum að því leytinu til að fólk eldist og hafi dvalarheimilin áður verið rekin fyrir hressari einstaklinga eldast þeir jú. Þeim fjölgar því stöðugt sem eru orðnir of lasburða til að vera í dvalarheimilisþjónustu og dvalarheimilisstofnanir annast þunga hjúkrunarsjúklinga. Nokkuð treglega hefur gengið að fá viðurkenningu á fjölgun hjúkrunarplássa, þ.e. að breyta dvalarheimilisrýmum yfir í hjúkrunarpláss og í rauninni viðurkenna þann vanda sem slíkar stofnanir eiga við að glíma. Ég tel að í fjárlögunum eigi að viðurkenna þennan vanda. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að fjölga hjúkrunarplássum, það er stefna okkar allra sem höfum fylgst með þróun mála. Í niðurstöðu nýútkominnar skýrslu um úttekt á dvalar- og hjúkrunarheimilum kemur fram að fleiri hjúkrunarpláss vantar og ég tel að við eigum að fjölga hjúkrunarrýmum, hjúkrunarplássum meira en gert er í tillögum ríkisstjórnar og fjárlaganefndar. Við erum því með tillögu um að bæta þar í. Einnig er ósamræmi á milli stofnana á föstum fjárlögum og þeirra sem eru á daggjöldum, þar munar 10–30% á milli stofnana í lægri framlögum til stofnana á daggjöldum. Þetta ber að fara vel yfir og ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra til að skoða það vel og finna réttlátari grunn og reglur til að greiða eftir. Eins verður að skoða vel, hæstv. forseti, hvernig dvalar- og hjúkrunarheimili standa varðandi áfallnar lífeyrisgreiðslur. Greiðslubyrðin er orðin mjög þung fyrir mörg heimili og verður það áfram. Ég tel því nauðsynlegt að sú staða verði skoðuð með tilliti til þess að vinna þarf að því að gera samninga við dvalar- og hjúkrunarheimilin. Rétt eins og gerður var samningur við Sóltún þarf að vinna samninga við aðrar stofnanir þannig að þær hafi fastari grunn, að vitað sé hvaða þjónustu þær eiga að veita og fái greitt samkvæmt hjúkrunarþyngd eða RAI-mati. Ég hvet hæstv. heilbrigðisráðherra og fjármálaráðherra til að vinda sér í þetta þannig að þessi heimili þurfi ekki að búa svo þröngt í nánustu framtíð sem þau gera í dag. Hvað varðar heilbrigðisstofnanir, hæstv. forseti, vil ég nefna Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Það er heilbrigðisstofnun sem er háskóla- og hátæknisjúkrahús okkar á landsbyggðinni. Það er mótvægið við Landspítalann, stofnun sem hefur vaxið og dafnað á undanförnum árum og hefur mikla möguleika til að gera það enn frekar ef hún fær frekari fjárveitingar og möguleika á að byggja upp þjónustu sína. Það er ljóst að eftirspurnin er mikil, sérstaklega á ákveðnum sviðum, t.d. hvað varðar krabbameinslækningar og krabbameinsmeðferð. Eftir að Fjórðungssjúkrahúsið var mannað þannig að hægt væri að taka á móti krabbameinssjúklingum hefur sú starfsemi eflst mjög. Nú er svo komið að til að standa undir því álagi sem er á stofnuninni þyrfti að fjölga þar um einn krabbameinslækni. Þá væri hægt að mynda teymi fyrir krabbameinssjúklinga sem mundi bæta þjónustuna mjög og draga úr álagi á deildina fyrir sunnan. Auk þessa er mögulegt að koma upp hjartaþræðingastofu og sinna hjartaþræðingum fyrir norðan. Þeir 200–300 sjúklingar sem sækja þá þjónustu á höfuðborgarsvæðið þyrftu því ekki að leita til borgarinnar. Það mundi sömuleiðis létta álagið á Landspítalanum fyrir utan að vera þægilegra fyrir sjúklingana. Einnig er mikill áhugi og þörf fyrir að koma á líknardeild. Menn hafa safnað fjármunum til að koma henni í gang en þá þarf að tryggja rekstur deildarinnar. Þörfin á líknardeild vex að sjálfsögðu með aukinni þjónustu í krabbameinslækningum. Þegar fólk getur fengið meðferð í heimabyggð, þ.e. fyrir norðan, þá mun fólk vilja fá lokameðferð, þjónustuna undir lok lífsins, á sama stað. Tækninni fleygir fram, sem er af hinu góða. Nú hafa verið teknar upp stafrænar framkallanir á röntgenmyndum. Til að það nýtist vel þarf að koma upp geymslu fyrir stafræna myndgreiningu og tengingu á milli sjúkrahúsanna svo hægt sé að nýta tæknina vel. Röntgenmyndirnar í núverandi mynd leggjast þá af og þarf ekki að senda þær á milli. Það sparar einnig sjúklingum heilmikil ferðalög, erfiði og kostnað. En það þarf að tengja á milli sjúkrahúsa Vesturlands, Vestfjarða, Akureyrar og Austurlands til að ná góðri hagkvæmni úr hinni nýju tækni, þ.e. að hægt sé að taka myndir á einum stað en lesa úr þeim á öðrum og koma upp myndvörslukerfi. Frú forseti. Í sambandi við nýja tækni hvet ég fjárlaganefnd og hæstv. heilbrigðisráðherra til að fylgjast vel með og taka þátt í nýrri tækni við brjóstamyndatökur sem notaðar eru við kembileit að krabbameini í brjóstum kvenna. Sú tækni er miklu öruggari en röntgenmyndirnar, eins og þær eru notaðar í dag. Menn eru að safna fyrir slíku tæki eins og er en það er nokkuð dýrt þannig að ég hvet fjárlaganefnd og alla þá sem geta komið að málinu, sérstaklega hæstv. ráðherra, að fylgjast vel með og taka vel í það ef beiðni kemur, sem ég trúi, frá Krabbameinsfélagi Íslands um að stuðla að kaupum á slíku tæki. Það mundi skipta konur þessa lands miklu máli að vita að þær gætu gengið að öruggari greiningu en þær geta í dag. Ég vil einnig minnast á Heilbrigðisstofnun Austurlands sem fær á fjárlögum aukið framlag sem nemur einu stöðugildi læknis. Það ber að þakka og eins framlag til uppbyggingar, tæplega 100 millj. kr., sem er mjög þarft. Ég þekki vel til stofnunarinnar og veit að húsnæðið er löngu sprungið utan af starfseminni, þá sérstaklega á Egilsstöðum. Huga þarf vel að áframhaldandi framlögum til aukinnar þjónustu vegna þeirra umsvifa sem nú eru í gangi og eins að horfa til fólksfjölgunar á svæðinu. Það þarf að fylgjast grannt með þessari stofnun upp á að hlúa að henni áfram. Sama má segja um St. Franciskusspítalann sem við leggjum til að fái á fjárlögum 15 millj. kr., að það er stofnun rétt við radíus höfuðborgarsvæðisins sem sérhæfir sig í ákveðinni meðferð á bakveikum og þeim sem eru með veikt stoðkerfi. Þessi stofnun hefur mikla möguleika á að auka þjónustu sína og þar af leiðandi að létta á heilbrigðisstofnunum á höfuðborgarsvæðinu, sem eru undir miklu álagi. Sama má segja um sjúkrahúsið á Suðurnesjum, sem þarf ekki háa fjárupphæð til að geta sinnt bráðatilfellum og fæðingarhjálp og tekið að sér meiri þjónustu en það gerir í dag. Ég tel að í mörgum tilfellum sé þetta ekki spurning um háar fjárhæðir heldur að hlúa að þeim stofnunum sem við höfum og gera þeim og því fólki sem þar vinnur kleift að nýta krafta sína og sérþekkingu og þjóna betur sínu svæði. Það á t.d. við sjúkrahúsið á Suðurnesjum. Hvað varðar stofnunina sem hér hefur nokkrum sinnum verið nefnd í ræðum í dag, þ.e. barna- og unglingageðdeildina, þá þjónar hún öllu landinu. Þar hafa verið miklir erfiðleikar. Sú starfsemi þarf verulegt fjármagn og athygli til að geta sinnt börnum og unglingum með geðraskanir. Það er svartur blettur á heilbrigðisþjónustu okkar að biðlistar, og það oft langir, séu eftir því að komast með börn í greiningu og meðferð á þessa stofnun. Það eigum við ekki að líða og láta viðgangast í ríku þjóðfélagi eins og okkar. Hér liggur fyrir breytingartillaga um framlag til stofnunarinnar þannig að hægt verði að ráða fleiri starfsmenn, vinna á þeim biðlistum sem þar eru og sinna betur börnum og unglingum sem þangað leita. Hæstv. forseti. Nokkur umræða hefur verið um háskólana, framhaldsskóla, sí- og endurmenntunarstöðvar og þeirra stöðu. Þetta eru stofnanir sem margar eiga í rekstrarerfiðleikum, hvort sem það er Háskólinn á Akureyri, Háskóli Íslands eða sí- og endurmenntunarstöðvar, sem eru svo mikilvægar fyrir landsbyggðina og til þess að efla menntun á viðkomandi svæði. Það hefur sýnt sig að mikill munur er á fjölda háskólamenntaðs fólks eftir því hvort það býr á höfuðborgarsvæðinu eða úti á landi. Það hallar mjög á landsbyggðina og því ber okkur að leggja áherslu á að efla þar menntun. Með þeim hætti getum við eflt atvinnulífið og búsetu. Ég tel nauðsynlegt að samþykkja aukin framlög til sí- og endurmenntunarstöðvanna til að ráða bót á fjárhagsvanda þeirra og til að efla starfsemi þeirra. Háskólinn á Akureyri er eins og fjórðungssjúkrahúsið stóriðja fjórðungsins. Það þarf sannarlega aukið fjármagn til háskólans til þess að anna eftirspurn nemenda og til að efla rannsóknir. Auknar rannsóknir skila sér víða út í fjórðunginn og út fyrir svæðið í afleiddum störfum. Auk þess er það til þess að mæta auknum rekstrarkostnaði vegna húsnæðis sem skólinn hefur orðið að taka á leigu. Bjarg, húsnæðið undir rannsóknarstarfsemina, er trúlega versta dæmi um einkarekstur og dæmalausa vitleysu og dæmalausasta samning sem gerður hefur verið um nýtingu opinberrar stofnunar á húsnæði sem er reist í einkaframkvæmd. Háskólinn og aðrar stofnanir á Akureyri sitja uppi með að borga um 100 milljónir króna á ári umfram það sem þær borguðu í leigu á því húsnæði sem þær voru áður í. Hæstv. forseti. Ég vil nefna eina stofnun til viðbótar sem er líka úti á landi, þ.e. þekkingarsetrin. Þekkingarsetur Þingeyinga sem sækir um styrk. Það á í miklum fjárhagserfiðleikum núna og rekstrarerfiðleikum ef ekki verður brugðist við. Það er mjög mikilvægt að tryggja rekstur Þekkingarseturs Þingeyjarsýslu til þess að það geti fótað sig áfram og ekki sé óvissa með reksturinn. Svo vil ég nefna þekkingarsetur sem núna er kallað Þekkingarnet, áður Fræðslunet Austurlands. Nú er komið nýtt skipulag og stofnunin er komin í nýtt húsnæði. Heimamenn sjá mikla möguleika til þess að efla almenna menntun og háskólanám með rekstri þessarar stofnunar eins og hún er byggð upp í dag. Ég get þó ekki með nokkru móti fundið í fjárlagafrumvarpinu eða breytingartillögunum fjármagn sem er ætlað í þennan viðbótarrekstur. Hugsanlega er þetta einhvers staðar í fjárlagafrumvarpinu. En ég tek undir orð þeirra sem hér hafa lýst því hversu erfitt er að lesa fjárlagafrumvarpið í þessari nýju uppsetningu. Þetta virðist flæða fram og til baka. Ég verð að viðurkenna það, hæstv. forseti, að ég hef ekki fundið framlög til þessarar nýju stofnunar og aukins reksturs hennar eins og frumvarpið er lagt fram. Ég leita því eftir aðstoð fjárlaganefndar við að skoða þetta mál og ráða þá bót á því ef engin aukning er til rekstursins eftir að því var breytt úr Fræðsluneti Austurlands í Þekkingarnet Austurlands. Hæstv. forseti. Ég hef nokkrar áhyggjur af Tilraunastofu Háskóla Íslands á Keldum. Ég finn þó í fjárlagafrumvarpinu framlag til stofnunarinnar upp á um 5 millj. kr. á næsta ári. Það er mikil þörf á því að koma upp öryggisrannsóknarstofu samkvæmt P-3 staðli og er kostnaður við að koma upp slíkri rannsóknarstofu áætlaður um 130 milljónir. Ég tel að 5 millj. kr. séu þá eingöngu til undirbúnings byggingar eða reksturs slíkrar rannsóknarstofu. Við megum búast við því að hingað komi næsta vor farfuglar hugsanlega smitaðir af fuglaflensu. Alla vega eru miklar líkur á því að við þurfum að geta rannsakað hvort fuglar séu sýktir eða ekki. En þá er ekki til nein stofa til að ráðast í slíkar rannsóknir. Ég hvet til að allt verði gert til þess að fullbúin öryggisrannsóknarstofa verði risin hér næsta vor og það þarf meira en þessar 5 milljónir til þess að byggja slíka rannsóknarstofu eða koma henni á legg. Hæstv. forseti. Ég ætla að nefna nokkur atriði til viðbótar, t.d. það sem snýr að landbúnaðarráðuneytinu og grisjun þjóðskóganna. Umhirða þjóðskóganna tel ég að sé okkur til vansa. Við þurfum að stórefla stígagerð og móttöku ferðamanna í þjóðskógunum. Allt kostar þetta bæði mannafla og fjármagn, þ.e. til að gera skógana aðgengilega og að umhirða þeirra sé okkur til sóma. Þetta er áætlun sem ég tel að við þurfum að setja í gang og veita rausnarleg fjárframlög til því að þetta mun hafa áhrif. Það skapast ekki bara atvinna við þetta heldur munu skógarnir verða aðdráttarafl fyrir ferðamenn, íslenska og erlenda, og styrkja ferðaþjónustuna á hverjum stað. Eins vil ég nefna landshlutabundnu skógræktarverkefnin. Enn og aftur er verið að leggja fjármagn í þau án þess að farið sé eftir þeim tillögum um upphæðir sem voru samþykktar í þingsályktunartillögunni og vil ég enn og aftur nefna það. Hv. þm. Anna Kristín Gunnarsdóttir ræddi rétt áðan um mikilvægi þess að treysta byggð í landinu. Ég tek undir það. Hún nefndi Byggðastofnun og að verið sé að vinna að nýrri byggðaáætlun. Ég tel að í þeirri byggðaáætlun ætti að vera sérstakur kafli um nýtingu og vinnslu skógarafurða því finna þarf bæði farveg fyrir og stuðning við að því verði komið á, þ.e. að við förum að sinna nýtingu og vinnslu skógarafurða. Brátt kemur að mikilli grisjun nytjaskóganna og ef við förum út í grisjun þjóðskóganna þá fellur til efni þar líka. Það er í raun til vansa hvað við erum stutt komin í að undirbúa það og nýta okkur þær afurðir sem falla til. Þetta eru verðmæti og við getum unnið mikið úr þessum verðmætum og gert þau enn verðmætari. Hæstv. forseti. Ég vil líka nefna mál sem snýr að samgönguráðuneytinu. Það er Egilsstaðaflugvöllur. Samkvæmt samgönguáætlun er viðbygging við flugstöðvarhúsið ekki á dagskrá. En svo er komið að flugvallarbyggingin, móttakan, afgreiðslan, er svo gjörsamlega sprungin að varla er hægt að sinna innanlandsfluginu, sérstaklega yfir sumartímann þegar þotur í millilandaflugi lenda þar með 150–200 manns. Það er algjörlega óviðunandi hvernig tekið er á móti ferðamönnum, þ.e. þjónustan, hvað þá þegar saman fer innanlandsflugið og millilandaflugið. Þessa framkvæmd tel ég að þurfi að skoða og víkja þá út af samgönguáætluninni og flugmálaáætluninni og eyrnamerkja pening í að undirbúa stækkunina og helst að byrja strax á þessu ári því að þetta hefði þurft að vera komið þegar í gagn. Eins þarf að leggja þar bílaplön. Það mundi nú ekki setja okkur á hausinn en skiptir afgreiðsluna og aðkomu ferðamanna mjög miklu máli. Hvað varðar utanríkismál vil ég bara nefna eitt sem ég hefði viljað sjá hér í tillögum. Ég sakna þess að við skulum ekki vera nógu framsýn og meðvituð um stöðu fólks í Palestínu að hafa í afgreiðslu fjárlaga framlag til færanlegrar sjúkrastöðvar eins og lagt hefur verið til núna í tvígang með þingsályktunartillögu um að Ísland leggi sitt lóð á vogarskálar friðar og uppbyggingar í Palestínu með því að styrkja eða reka færanlega sjúkrastöð þar. Hæstv. forseti. Þetta vildi ég nefna. Sumt hefur komið hér fram áður og svo voru nokkur atriði þar fyrir utan sem ég saknaði í fjárlagagerðinni og svo vildi ég skýra aðeins betur hvers vegna breytingartillögur eru fram komnar.

Frú forseti. Umræðan um fjárlög er yfirgripsmikil enda nær hún til allra þátta samfélagsins. Í raun má segja að umræða um fjárlög á hverju ári endurspegli hinar almennu pólitísku skoðanir allra flokka svo ekki sé minnst á persónulegar skoðanir þeirra þingmanna sem láta sig umræðuna varða. Einstaka þingmenn ræða eingöngu um tiltekin atriði sem snúa að þeirra sérþekkingu á meðan aðrir vilja ræða um hið stóra pólitíska svið sem fjárlögin á hverju ári sannarlega eru. Ég vil nota tækifærið og koma á framfæri þeim áherslum sem ég aðhyllist í almennum ríkisrekstri. Á undanförnum árum hafa stór ríkisfyrirtæki verið einkavædd með misgóðum árangri. Nú síðast var Síminn einkavæddur og fyrir vikið ýtt úr vör nýju tímabili á sviði fjarskiptamála þar sem einkanlega tvö fyrirtæki berjast um hituna. Söluverðmæti Símans skilaði tæpum 70 milljörðum kr. í sameiginlega sjóði landsmanna og hefur nú þegar verið ákveðið hvernig fjármagninu skuli varið. Að stórum hluta verður söluandvirðinu varið í að styrkja samgöngur og efla heilbrigðiskerfið ásamt öðrum smærri liðum en einnig var ákveðið að niðurgreiða skuldir upp á rúma 30 milljarða kr. Fyrir vikið munu vaxtagjöld ríkissjóðs minnka til muna en einnig mun ríkissjóður njóta digurra vaxtatekna á næstu missirum fyrir það fé sem nú bíður verkefna á komandi árum. Stór hluti stjórnarandstöðunnar var í meginatriðum samþykkur þeirri skiptingu sem ríkisstjórnarflokkarnir ákváðu á söluandvirðinu þó auðvitað hafi verið um mismunandi áherslur að ræða í þeim efnum. Til að mynda þótti mér sjálfum miður að ekki skuli hafa verið tekin ákvörðun um öfluga innspýtingu fjármagns til málaflokka sem tilheyra eldri borgurum en einnig vil ég lýsa yfir ánægju minni yfir þeirri niðurstöðu að sala Símans skuli gera nýja framtíðarsýn í geðheilbrigðismálum mögulega svo dæmi sé tekið. Þrátt fyrir góða stefnu ríkisstjórnarinnar, að mínu mati, við einkavæðingu stórra ríkisfyrirtækja og sterka stöðu ríkissjóðs í dag er engu að síður staðreynd að umsvif hins opinbera hafa verið að aukast. Fyrir þær sakir er að mínu viti rétt að við taki nýtt pólitískt tímabil á næstu missirum sem lýtur að frekari einkarekstri og markaðslausnum fyrir landið í heild og því mikilvægt að í ríkari mæli verði komið á öflugri samkeppni milli rekstrarforma í landinu. Á ég þá við samkeppni á milli annars vegar hins vanabundna ríkisrekna forms sem stundum er nauðsynlegt og dýrmætt ríkisrekstrinum og svo hins vegar þeim lausnum sem einkaaðilar geta skilað til aukinnar hagkvæmni og þjónustu öllum landsmönnum til hagsbóta. Að sjálfsögðu kemur skattstefnan málinu við. Að sjálfsögðu er mikilvægt að hugsað sé til betri lausna sem leitt geti til sparnaðar og þá um leið betri þjónustu til að mynda á velferðarsviðinu sem og öðrum mikilvægum grunnþáttum sem íslenskt samfélag byggir á. Því er eðlilegt að spurt sé: Hvar getum við sparað? Enn mikilvægara er að spurt sé: Hvar vantar fjármagn og betri þjónustu frá ríki til landsmanna? Áberandi í umræðunni eru málefni eldri borgara. Getur ekki verið að mikið bjáti á þar? Getur verið að umræðan um sama mál séu skýr skilaboð til stjórnvalda? Ég tel svo vera, hæstv. forseti, enda hef ég kynnt mér þetta tiltekna málefni nokkuð ítarlega frá því ég settist fyrst inn á þing. Vandi eldri borgara er margþættur. Hins vegar má aðskilja hina miklu þörf til skjótra aðgerða á tvo vegu. Í fyrsta lagi er það fjárhagshliðin og sú ótrúlega tekjutenging sem er á milli almennra tekna og lífeyristekna annars vegar og hins vegar samsettra bóta almannatrygginga. Í annan stað er um að ræða mjög erfiða stöðu á höfuðborgarsvæðinu þegar kemur að vistunarmálum og biðlistum á hjúkrunarheimili en vandinn er staðbundinn og virðist fyrst og síðast eiga við höfuðborgarsvæðið og allra nálægustu byggðir svo sem á Reykjanesi. Hér er að mínu viti um að ræða eitt allra brýnasta viðfangsefni sem stjórnvöld þurfa að bregðast við og það með skjótum hætti. Eitt ár er dýrmætur tími fyrir fullorðið fólk og það hlýtur að vera skiljanlegt að því fólki þyki erfitt að bíða eftir lausnum sem eiga að skila sér til þeirra eftir tvö ár, þrjú ár eða lengri tíma. Það er því mikilvægt að brugðist verði skynsamlega við og leitað sparnaðarleiða og hagkvæmni í almennum ríkisrekstri. Uppgangur atvinnulífsins og sú dínamíska þróun sem átt hefur sér stað hér á landi á síðustu árum er hægt og rólega að skila til okkar öflugri einkafyrirtækjum en áður hefur þekkst. Flóra félaganna er mikil og fjölbreytileiki atvinnulífsins að sama skapi. Fyrir sakir einkavæðingar á fjármálafyrirtækjum og sterkrar stöðu þeirra í dag hefur á umliðnum árum skapast olnbogarými til uppbyggingar á þjónustu- og hátæknifyrirtækjum, svo dæmi séu tekin. Sömu fyrirtæki banka hastarlega á dyrnar hjá stjórnsýslunni þessa dagana. Þau vilja upplýsa stjórnmálamenn, ríkisstjórnina og ráðamenn ríkisstofnana og ráðuneyta um þær rekstrarlegu lausnir sem þau hafa upp á að bjóða fyrir hinn opinbera rekstur sem kostaður er af skattfé Reykvíkinga. Getur verið að sömu einkafyrirtæki geti boðið upp á ódýrari lausnir og á sama tíma betri þjónustu en ýmis ríkisfyrirtæki og stofnanir bjóða upp á í dag? Hæstv. forseti. Ég er sannfærður um en umfram allt tel ég mestu skynsemina fólgna í því að tryggja öfluga samkeppni milli ólíkra rekstrarforma eins og áður hefur verið greint frá. Í því skyni vil ég, með leyfi forseta, lesa skýrslu sem Viðskiptaráð Íslands sendi nýlega frá sér um sama efni. Hún ber heitið Samkeppni ríkisfyrirtækja við einkaaðila. „Fyrir um ári síðan var spurt að því í skoðun Viðskiptaráðs hvort að ríkisvæðing væri að taka við af einkavæðingu. Var tilefnið ábending Ríkisendurskoðunar um að fjölmargar ríkisstofnanir hefðu farið fram úr fjárlögum. Áður hafði Viðskiptaráð bent á að samhliða almennri einkavæðingu ríkisfyrirtækja hefur ríkisstofnunum fjölgað undanfarin ár og rekstur þeirra orðið sífellt umfangsmeiri. Þá er þátttaka ríkisins í atvinnulífinu enn umfangsmikil þótt lítið fari fyrir henni í daglegri umræðu.“ Í upphafi þessa árs kom fram í svari fjármálaráðherra við fyrirspurn á Alþingi að ríkið á hlut í næstum 200 félögum, hlutafélögum og einkahlutafélögum, ýmist með beinum hætti eða í gegnum fjárfestingarsjóði sína eins og Byggðastofnun og Nýsköpunarsjóð. Eignarhluti ríkisins í þessum félögum er allt frá 100% niður í 0,1%. Flest þessara félaga eru í atvinnurekstri sem keppir með beinum hætti við aðra einkaaðila á markaðnum. Það er auðvitað ekki ásættanlegt að ríkið brengli þannig aðstæður á markaðnum á ógagnsæjan máta í gegnum eignaraðild að hlutafélögum. Viðskiptaráð telur brýnt að ríkið hverfi frá slíkri beinni þátttöku í fyrirtækjum sem betur væru komin í einkarekstri. En beinum sjónum nú frá ríkisfyrirtækjum að ríkisstofnunum sem ekki bara hefur fjölgað undanfarin ár heldur hafa þær einnig stækkað. Allar þessar stofnanir hafa lögbundnu hlutverki að gegna sem yfirleitt er nokkuð skýrt afmarkað. Í mörgum tilvikum blasir hins vegar við að starfsemi ríkisstofnana fer út fyrir hið lögbundna hlutverk þeirra. Það er ekki nema von að oft liggi óljós mörk milli þess sem menn telja að ríkið eitt hafi getu til eða eigi að framkvæma og þess sem markaðurinn sinnir alla jafnan. Um leið og einkaaðilar hasla sér völl á ákveðnu sviði á það að vera regla en ekki undantekning að sambærileg verkefni hjá ríkisstofnunum séu lögð niður. Skilin milli verkefna ríkisins og markaðarins hljóta einnig að breytast með tímanum og oft færast þau skyndilega til. Þá kemur upp sú spurning hvort ekki sé kominn tími til að huga að breyttu lögbundnu hlutverki ríkisstofnunar. Í ljósi viðbragða markaðarins er jafnframt nauðsynlegt að endurskoða á hverjum tíma þörfina fyrir tilteknar ríkisstofnanir. Í apríl 1996 gaf fjármálaráðuneytið út athyglisverða skýrslu sem nefndist Bætt samkeppnisstaða Íslands í framtíðinni. Skýrslan var afrakstur vinnu starfshóps um sama efni sem skipaður var af þáverandi fjármálaráðherra Friðriki Sophussyni. Rauði þráðurinn í skýrslunni er sá að samkeppni sé ein meginundirstaða framþróunar. Þar kemur fram að um þriðjungur atvinnustarfsemi sé rekinn án þess að um neina samkeppni sé að ræða. Er þá oftsinnis um að ræða atvinnustarfsemi sem ríkið sinnir og þar er erfitt ef ekki ómögulegt fyrir einkaaðila að komast inn í vegna gífurlega sterkrar stöðu ríkisins. Ríkið er jafnframt með starfsemi þar sem samkeppni er fyrir og skekkir það stöðuna til muna. Verður vart sagt að um frjálsa og eðlilega samkeppni sé að ræða þar sem ríkið er í atvinnurekstri. Það eykur enn á þessa misjöfnu samkeppnisstöðu að margar ríkisstofnanir innheimta ekki virðisaukaskatt á þjónustu við aðra opinbera aðila. Þegar fjallað er um ríkisstofnanir er vert að hafa í huga að hin ýmsu embætti ríkisins falla undir þá skilgreiningu að vera ríkisstofnanir þótt almennt sé ekki litið svo á. Þannig eru t.d. héraðsdómstólar og sýslumannsembætti um land allt talin til ríkisstofnana. Fjöldi ríkisstofnana telst því um 240. Viðskiptaráð teldi óvarlegt að fjalla um þær allar í því samhengi sem þessi skýrsla lýtur að enda þótt ráðið teldi að auðveldlega mætti fækka stofnunum ef vilji væri til þess. Reyndar er þróunin í þá átt, eins og nýlegar fréttir af áformum dómsmálaráðherra um að fækka lögregluembættum sýna. Það er talið að a.m.k. um 30 af þeim 240 ríkisstofnunum séu þess eðlis að um samkeppni þeirra geti verið að ræða við einkaaðila. Þar er aðallega um að ræða hinar hefðbundnu ríkisstofnanir, eins og menn hafa tilhneigingu til að skilgreina þær, sem hafa einhvers konar víðtækara þjónustuhlutverki að gegna en þeirri þjónustu sem leiðir af stjórnsýslunni. Aðhald í ríkisrekstri hefur aukist á undanförnum árum og eru gerðar kröfur til forstöðumanna ríkisstofnana um að þeir hagræði og sýni ráðdeild í rekstri. Til þess verður þó að líta að stofnanir hafa tilhneigingu til að blása út en það virðist oft ranglega vera viðhorf að um sé að ræða vel rekna stofnun ef útgjöld hennar aukast jafnt og þétt. Þannig má leiða líkur að því að ef framlög frá ríkissjóði til stofnana minnka eða aukast minna en áður leitist stofnanir við að finna önnur úrræði til að afla tekna. Því gæti verið vert að athuga hvort stofnanir reyni að afla sér aukinna tekna með því að útfæra starfsemi sína. Stofnanir krefjast þá annaðhvort heimildar til innheimtu, þ.e. þjónustugjalda fyrir nýja þjónustu, eða stofnunin selur einkaaðilum þjónustuna eins og einkaaðili mundi gera. Í báðum tilvikum er ekki ólíklegt að stofnunin sé að fara inn á svið sem einkaaðili hefur áður sinnt eða gæti sinnt jafn vel ef ekki betur en opinber aðili. Íslensk lagahefð byggir á lögbundinni stjórnsýslu. Enn fremur gildir svonefnd lögmætisregla sem felur í sér að stjórnvöldum er ekki heimilt að gera neitt nema til standi sérstök heimild í lögum. Viðfangsefnin þarf því að nálgast út frá þeirri meginforsendu að umsvif ríkisins séu takmörkuð og því verði að teljast meginregla að ríkið sinni ekki tilteknum verkefnum og þá hlýtur starfsemi ríkisins fræðilega að vera undantekning. Viðurkennd lögskýringarregla er að undantekningar skuli skýra þröngt og því má ætla að skýra skuli lagaákvæði þar sem mælt er fyrir um tilgang og starfssvið ríkisstofnana þröngt. Eins og sjá má af þeim örfáu dæmum sem nefnd eru hér á eftir er hins vegar augljóst að nokkuð frjálslega hefur verið farið með þessi ákvæði og þau gjarnan skýrð nokkuð rúmt. Í lögum um Ríkisendurskoðun, nr. 86/1997, er mælt fyrir um hlutverk Ríkisendurskoðunar sem er einkum endurskoðun ríkisreiknings og reikninga þeirra aðila sem hafa með höndum rekstur og fjárvörslu á vegum ríkisins. Þá er Ríkisendurskoðun heimilt að gera svokallaða stjórnsýsluendurskoðun sem felst í því að kanna meðferð og nýtingu ríkisfjár, hvort hagkvæmni og skilvirkni sé gætt í rekstri stofnana og fyrirtækja í eigu ríkisins og hvort gildandi lagafyrirmælum sé framfylgt í því sambandi. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2005 kostaði rekstur Ríkisendurskoðunar 357 millj. kr. Skýr heimild er fyrir Ríkisendurskoðun um að fela utanaðkomandi sérfræðingum á viðkomandi sviði verkefni sem stofnuninni verður falið með lögunum. Rétt er að velta því upp hvort það sé almennt gert. Ríkisendurskoðun hefur tekið að sér margs konar úttektir hjá stofnunum og fyrirtækjum ríkisins. Viðskiptaráð vakti athygli á því á síðasta ári að stofnunin hefur til að mynda gert starfsánægjukönnun meðal starfsmanna Landhelgisgæslunnar. Er þetta aðeins eitt fjölmargra dæma um það þegar Ríkisendurskoðun hefur sjálf tekið að sér verkefni sem endurskoðunarfyrirtæki eða mannauðsráðgjafar eru a.m.k. jafn vel í stakk búnir til að inna af hendi. Má jafnvel halda því fram að utanaðkomandi aðilar væru betur í stakk búnir til að sinna eins sérhæfðu verkefni og nefnt er í dæmi Landhelgisgæslunnar, vegna sérhæfðrar reynslu og þekkingar sem þeir kynnu að hafa. Viðskiptaráð leggur til að sem flest verkefni verði unnin af sjálfstætt starfandi endurskoðendum og öðrum sérfræðingum. Til dæmis væri hægt að bjóða upp einstök stærri verkefni eða bjóða upp heildstætt verkefni sem til falla á tilteknu tímabili. Í lögum um lax- og silungsveiði, nr. 76/1970, er gert ráð fyrir veiðimálastjóra sem fer með stjórnsýslu veiðimála. Lögin gera jafnframt ráð fyrir aðskilinni Veiðimálastofnun sem ætlað er í fyrsta lagi að sinna rannsóknum á ám og vötnum með það að markmiði að veita ráðgjöf um veiðinýtingu og þróun í þeim efnum. Þá veita lögin í öðru lagi Veiðimálastofnun heimild til að taka að sér rannsóknir og önnur verkefni á starfssviði sínu fyrir einstaklinga, félög og stofnanir gegn endurgjaldi. Það eru verkefni sem stærri verkfræðistofur og sjálfstætt starfandi vísindamenn gætu auðveldlega sinnt. Gert er ráð fyrir kostnaði af rekstri Veiðimálastofnunar upp á 122,5 millj. kr. ár hvert. Til dæmis var gert ráð fyrir sértekjum upp á 80 millj. kr. árið 2004. Námsgagnastofnun er 25 ára á þessu ári en aldurinn veitir þó ekki vísbendingu um hversu lengi hið opinbera hefur haft afskipti af útgáfu námsbóka. Stofnunin tók nefnilega við starfi Ríkisútgáfu námsbóka sem sett var á laggirnar árið 1937. Kannski má halda því fram að um miðja síðustu öld hafi verið ástæða til að ríki hlutaðist til um námsgagnagerð þótt vissulega megi færa fyrir því rök að þróun námsgagna hafi með því orðið minni en ella. Í dag eru hins vegar aðstæður með þeim hætti að öflug bókaforlög hafa haslað sér völl í námsgagnagerð. Þannig reiða framhaldsskólar sig á hinn almenna markað um allar kennslubækur. Lög nr. 23/1990, um Námsgagnastofnun, fela Námsgagnastofnun hins vegar að sjá grunnskólum fyrir náms- og kennslugögnum. Þó er einnig heimild fyrir því að fela stofnuninni að annast verkefni fyrir framhaldsskóla og tónlistarskóla. Stofnuninni er ætlað að annast gerð, útgáfu, framleiðslu og dreifingu á náms- og kennslugögnum og um leið að kaupa eða framleiða fræðslumyndir eða vera aðili að gerð þeirra. Námsgagnastofnun er með öðrum orðum heimilt að kaupa, selja og dreifa náms- og kennslugögnum frá öðrum aðilum. Þó er Námsgagnastofnun ætlað að hafa með höndum þróun námsgagna og frumkvæði að könnunum og rannsóknum að gerð þeirra og notkun. Sjálf framleiðslan á námsefninu, þ.e. prentun og önnur tæknileg vinna er í flestum tilvikum boðin út. Engin rök leiða til þess að námsgagnagerð á grunnskólastigi lúti öðrum lögmálum en þeim sem að framhaldsskólastiginu lýtur, þ.e. markaðslögmálinu. Rekstur stofnunarinnar kostar 382 millj. kr. samkvæmt fjárlögum ársins 2005. Viðskiptaráð hvetur til þess að starfsemi Námsgagnastofnunar verði endurskoðuð. Telur ráðið vel koma til greina að leggja stofnunina alfarið niður. Að öðrum kosti verði hlutverki hennar breytt í þá veru að hún annist frekar úttekt og ráðgjöf vegna námsgagnavals skólanna. Lög um landmælingar og kortagerð, nr. 95/1997, gera ráð fyrir starfsemi Landmælinga Íslands, sérstakrar ríkisstofnunar sem ætlað er að sinna m.a. staðfræðilegum og landfræðilegum mælingum og útgáfu landslagskorta af Íslandi á prentuðu og stafrænu formi. Starfsemi ýmissa einkafyrirtækja svo sem Loftmynda ehf. og verkfræðistofunnar Hnits hf. ganga m.a. út á að kortleggja landslag Íslands. Starfsemi Landmælinga er því að miklu leyti á því sviði sem þau fyrirtæki sinna. Í október síðastliðnum gerðu þessi fyrirtæki ríkissjóði tilboð um að taka yfir rekstri Landmælinga gegn greiðslu 100 millj. kr. á ári næstu 5 árin. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2005 kostar 226 millj. kr. að reka stofnunina. Hér er því um kostaboð að ræða fyrir íslenska skattgreiðendur. Stofnunin heyrir undir umhverfisráðherra og nú liggur fyrir að hann hyggist beita sér fyrir breytingum á áðurnefndum lögum með það að markmiði að draga verulega úr samkeppni Landmælinga Íslands við einkaaðila. Viðskiptaráð hvetur til þess að Landmælingar hætti þeirri starfsemi sem er í samkeppni við einkaaðila en að önnur starfsemi stofnunarinnar verði boðin út. Lög um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, nr. 64/1965, fjalla um Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Ákvæðið um Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins er ekki þess eðlis að þar séu talin upp með tæmandi hætti möguleg verkefni stofnunarinnar. Kveðið er á um verkefni á borð við rannsóknir á hráefnum og framleiðslu fiskiðnaðarins í því skyni að tryggja fyllstu nýtingu hráefna og gæða afurðanna, einnig um aðstoð og leiðbeiningar við undirbúning og byggingu fiskiðjuvera og val véla og tækja til fiskiðnaðar. Þá er Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins ætlað að kynna nýjungar í fiskiðnaði, tækjum og vinnsluaðferðum og prófun á gagnsemi þeirra. Einnig stendur stofnunin fyrir námskeiðum fyrir matsmenn, vélstjóra og verkstjóra í fiskiðnaðinum. Nauðsynleg rannsóknaþjónusta við fiskiðnaðinn er svo talin meðal verkefna stofnunarinnar. Lögin veita enga vísbendingu um hversu víðtæk slík rannsóknaþjónusta geti orðið. Enda er raunin sú að rannsóknastarfsemi stofnunarinnar hefur í auknum mæli keppt við einkaaðila. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2005 kostar 386 millj. árlega að reka stofnunina. 
             Viðskiptaráð leggur til að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins verði lögð niður. Ríkið rekur rannsóknastofur á ýmsum sviðum atvinnulífsins. Ýmist eru þetta sjálfstæðar rannsóknastofur, eins og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, eða rannsóknastofur inni á öðrum stofnunum ríkisins sem hafa að einhverju leyti víðtækari starfsemi með höndum, t.d. Iðntæknistofnun. Þessar rannsóknastofur, sjálfstæðar eða ekki, eru mjög gjarnan í samkeppni við einkaaðila sem í auknum mæli bjóða nú upp á rannsóknir af hvers kyns toga. Viðskiptaráð leggur til að hlutverk rannsóknastofa ríkisins verði endurskoðað þannig að þær annist ekki rannsóknir í samkeppni við einkaaðila. Nýlega bárust fréttir af nýrri starfsemi hjá sýslumannsembættunum sem fyrirhuguð er í tengslum við útgáfu nýrra tegunda vegabréfa. Þannig er ráðgert að myndataka fyrir vegabréf fari fram hjá sýslumönnum og er ljóst að þar með er starfsemi sýslumannsembætta komin á svið atvinnuljósmyndara. Það stefnir þó ekki einu sinni í samkeppni sýslumanna við ljósmyndara því samkvæmt fréttum verður gert ráð fyrir að myndataka fyrir vegabréf geti aðeins farið fram hjá sýslumönnum en ekki atvinnuljósmyndurum. Ríkið er því að mæla fyrir um einokun á starfsemi sem hingað til hefur áfallalaust verið haldið út eingöngu af einkaaðilum. Kostnaður við þetta mun nema tugum millj. kr. á ári. Fullyrðingar um að þetta sé nauðsynlegt af öryggisástæðum eiga ekki við rök að styðjast enda tíðkast þetta fyrirkomulag t.d. ekki á Norðurlöndunum sem lúta þó jafnframt að Schengen í þessum efnum. Myndatökur í passamyndir eru oft stór hluti af starfsemi ljósmyndara og því er jafnvel haldið fram að þetta geti riðið sumum ljósmyndurum að fullu. Viðskiptaráð leggur til að ríkið láti af hugmyndum sínum um að sýslumenn annist myndatökur í vegabréf. Vinnueftirlitið. Í lögum um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum, nr. 46/1980, er gert ráð fyrir Vinnueftirliti ríkisins. Í lögunum er Vinnueftirlitinu ætlað margvíslegt hlutverk á þeim sviðum sem lögin fjalla um. Að miklu leyti sem umsagnaraðili vegna ýmissa reglna sem félagsmálaráðherra er ætlað að setja. Samkvæmt 75. gr. laganna eru þó talin upp verkefni Vinnueftirlitsins í 12 liðum og er þó ekki um tæmandi talningu að ræða. Verkefnin eru allt frá almennu stjórnsýsluhlutverki til almennrar fyrirtækjaráðgjafar. Ákvæði lagagreinarinnar um ráðgjöf til handa einkaaðilum eru afar opin og undir þann þátt má heimfæra ýmiss konar þjónustu Vinnueftirlitsins. Vinnueftirlitið hefur til að mynda tekið að sér ýmsar starfsmannaúttektir sem ráðgjafarstofur gætu hæglega tekið að sér. Samkvæmt fjárlögum fyrir árið 2005 kostaði rekstur Vinnueftirlitsins 370 millj. kr. Viðskiptaráði er kunnugt um eftirfarandi raunverulegt dæmi um hvernig þetta hefur horft við einkaaðila á markaðnum. Verkefnið var unnið af Liðsinni í samstarfi við Samiðn og Samtök iðnaðarins ásamt fjórum öðrum einkaaðilum. Tilgangur verkefnisins var að kortleggja áhættuþætti í vinnuumhverfi í málm- og byggingaiðnaði til að finna leiðir til að draga úr slysum starfsmanna. Matskerfi frá LSP var notað og gert var skimunarúrtak hjá fjórum fyrirtækjum með um 150–200 starfsmenn og var meginniðurstaðan slök öryggisvitund. Í kjölfarið voru sett á laggirnar tvö verkefni á vegum Vinnueftirlits ríkisins. Verkefni sem LSP hefði auðveldlega getað sinnt. Niðurstaðan af þessu frumkvæði einkafyrirtækjanna varð sú að Vinnueftirlitið bætti viss verkefni á sviði eflingar öryggisvitundar á meðal starfsmanna þessara fyrirtækja, m.a. með skýrslu LSP úr ofangreindri greiningu til grundvallar. Þá var átaki í heilsueflingu hrundið af stað innan Samtaka atvinnulífsins í samvinnu við Vinnueftirlitið. Að lokum kemur enn annað dæmi um samkeppni Vinnueftirlitsins. Árið 2003–2004 framkvæmdi ráðgjafarfyrirtæki áhættugreiningu á tveimur togurum fyrir útgerð, með eins árs heilsueflingu í kjölfarið. Markmið ráðgjafarfyrirtækisins var að nýta þá reynslu og þekkingu á öðrum rekstrarsviðum útgerðarfélagsins. Stuttu eftir ráðgjafarvinnuna bauð Vinnueftirlit ríkisins útgerðarfyrirtækinu tilraunaverkefnið um áhættugreiningu í landvinnslu fyrirtækisins sem útgerðarfyrirtækið þáði enda þeim að kostnaðarlausu. Áður hefur svo Viðskiptaráð vakið athygli á starfsánægjukönnun Vinnueftirlitsins sem var svo kölluð í fréttum meðal starfsmanna Landspítalans. Vinnueftirlitið gerði athugasemd við ályktun sem Viðskiptaráð prófaði af fréttum af þeirri könnun og áréttaði þá túlkun sína af lagaákvæðum um vinnueftirlit að slíkar kannanir væru liður í því að kanna aðbúnað starfsmanna á vinnustað. Viðskiptaráð mótmælir hins vegar áfram svo rúmri lagatúlkun. Með hliðsjón af þeirri meginstefnumörkun sem ríkisstjórnir síðustu ára hafa haft varðandi ríkisrekstur almennt er þó óhætt að fullyrða að mörk ríkisrekstrar og einkarekstrar séu nokkuð skýr ef nánar er að gáð. Með einkavæðingu síðustu ára hefur markvisst verið unnið að því að leggja niður samkeppni ríkisins við einkaaðila. Sömu sjónarmið eiga við um ríkisstofnanir. Það getur vissulega verið umfangsmikið verkefni fyrir ríkisstofnanir að fylgjast með því á hvaða sviðum einkaaðilar hafa haslað sér völl. Það er hins vegar ekki nema eðlilegt að gera þá kröfu til forstöðumanna ríkisstofnana að þeir sjái til þess að stofnunin sé ekki í samkeppni á markaðnum. Að þessu leyti hvílir einnig mikil ábyrgð á einkaaðilum. Þeir verða að búa svo um hnútana að opinberir aðilar upplifi ekki hvatningu til að veita þjónustu sem er í samkeppni við einkaaðila. Þannig þurfa einkaaðilar að meta það með skipulegum hætti hvort rétt sé að þiggja opinbera þjónustu sem er í samkeppni við einkaaðila jafnvel þó svo hinu opinbera sé veitt gegn vægara gjaldi eða jafnvel ókeypis.“ Frú forseti. Ég er á þeirri skoðun að ríkisstjórnin ráðist í krefjandi verkefni sem skila mun almennum sparnaði í ríkisrekstri öllum landsmönnum til farnaðar. Í samþykkt ríkisstjórnarinnar um innkaupastefnu ríkisins frá 2002 felst m.a. sú eðlilega krafa til ríkisstofnana að skoðað sé með reglulegum og skipulegum hætti hvort verkefni séu leyst með hagkvæmari hætti innan stofnunar en með því að kaupa þjónustuna á almennum markaði. Ákveðið aðhald felst í því að einkaaðilar geti beint fyrirspurnum til stofnana um rekstur einstakra þátta sem stofnanir verði að bregðast við. Í tengslum við mótun innkaupastefnu verða ráðuneyti að fara yfir með viðkomandi stofnun þá þætti sem mögulegt er að bjóða út og tilgreina markmið og tímasetningar í því sambandi. Ég er hjartanlega sammála samþykktinni en að sama skapi spyr ég: Er eftir henni farið í einu og öllu? Ég tel mikilvægt að fagráðherrar í ríkisstjórn Íslands virði í einu og öllu þá samþykkt sem felst í innkaupastefnu ríkisins um þessi mál. Með metnaði og vilja er ég sannfærður um að ríkisbúskapinn megi reka með hagkvæmari hætti sem og betri þjónustu. Samhliða slíkum fullyrðingum tel ég þó brýnasta verkefnið í dag að ríkisreksturinn og ríkisfjármálin hlúi að fullorðnu fólki í okkar ríka landi með því að tryggja viðeigandi og mannvirðuleg vistunarúrræði fyrir þá sem slíka þjónustu vantar og síðast en ekki síst breyti þeirri ófarnaðarstefnu að letja eldri borgara til vinnu sem og að hún rífi frá áunnin lífeyrisréttindi að stóru leyti vegna ómanneskjulegra tekjutenginga. Hæstv. forseti. Ég leyfi mér að gagnrýna rétt eins og að lofa. Það er hlutverk okkar þingmanna að leita leiða og benda á það sem betur má fara. Sjálfur er ég bjartsýnn á framtíðina. Ég er á þeirri skoðun að með fastmótaðri skattstefnu þar sem hlutur hins vinnandi manns verði réttur, samhliða þeim áunnu skattakjörum sem lögaðilar búa við í dag muni hún veita íslensku samfélagi gríðarsterka stöðu í alþjóðasamkeppni nútímans. Ég er á þeirri skoðun að flatur tekjuskattur á fyrirtæki og einstaklinga sem og virðisaukaskattur verði sem næst 15%. Ég er sannfærður um að slík stefna mundi skila afkomendum okkar þegar allt kemur til alls þeim hagvexti, tekjum, tækifærum og ávinningi sem við viljum. Okkur stjórnmálamönnunum ber skylda til að útfæra jákvæðan hvata til atvinnulífsins og samfélagsins. Við eigum að þora og leita leiða. Írland, Singapúr og fleiri stórhuga ríki hafa náð undraverðum árangri með róttækum skattstefnum í takt við þá skattstefnu sem ég hef séð þróast hér á landi. Einstaka stjórnarandstöðuþingmenn hafa komið hér upp og varla bent á nokkuð annað en niðurskurð í sendiráðum til ríkissparnaðar. Á sama tíma segja þeir vanta framtíðarstefnumótun í ríkisfjármálin. Ég spyr: Hvar hefur þetta fólk búið síðasta áratuginn? Ríkissjóður hefur aldrei staðið betur. Ég hef kynnt mér kostnað vegna nýrra sendiráða og hef enn þá skoðun að hægt sé að spara töluverða fjármuni í þeim efnum. Engu að síður hef ég ekki enn heyrt af heilbrigðri pólitískri stefnumótun til framtíðar frá neinum stjórnarandstöðuflokkanna sem skilar af sér betri þjónustu sem og frekari hagræðingu í ríkisrekstri, hvað þá betri tækifærum til afkomenda okkar. Mín lokaorð verða þau skilaboð til ríkisstjórnarinnar að bretta upp ermar í málefnum eldri borgara og tryggja fullorðnu og stoltu fólki í samfélaginu þau lífsskilyrði sem það á skilið eftir að hafa skilað bændasamfélaginu Íslandi í stöðu einnar ríkustu þjóðum veraldar á umliðnum áratugum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Erni Örlygssyni fyrir að loka þessari löngu umræðu okkar um fjárlög fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins en sem kunnugt er er hann nýr þingmaður þess flokks. Það var sérstakt, en um leið kannski hreint og beint af þingmanninum að lesa að mestu leyti upp úr tillögum Viðskiptaráðsins og áliti Viðskiptaráðsins enda þekkjum við í þessum sal að þingflokkur Sjálfstæðisflokksins gengur mestan part erinda Viðskiptaráðsins í þessum sölum og að mörgu leyti því viðeigandi að þeir hafi upplestur á þeirra orðum fremur en að setja þau í sinn eigin búning. Nú hefur hv. þingmaður nýverið skipt um stjórnmálaflokk og ekkert við það að athuga. Menn eiga að fylgja sannfæringu sinni. En ég geri mér ferð í ræðustólinn til að inna þingmanninn eftir því hver afstaða hans verði þetta árið til tillögunnar um það að ríkisstjórnin uppfylli samkomulagi sem hún gerði við Öryrkjabandalagið í aðdraganda kosninganna 2003. Hér liggur fyrir tillaga um að verja 600 millj. kr. til að efna það samkomulag. Þetta er ekki fyrsta árið sem tillagan er flutt heldur er þetta þriðja árið sem hún er flutt. Ég þekki vel hug þingmannsins til þess máls. Hann hefur komið skýrt fram, m.a. í tvígang í atkvæðagreiðslum á Alþingi um þá tillögu þar sem hann hefur léð henni liðsinni sitt með atkvæði sínu enda fylgt sannfæringu sinni eins og stjórnarskráin býður honum. Ég vil þess vegna inna hv. þingmann eftir því hvort hann muni styðja þá tillögu að veita 600 millj. kr. til að tryggja að ríkisstjórnin geti uppfyllt það samkomulag sem hann sannarlega hefur talið að hún hafi gert við Öryrkjabandalagið og þá lífeyrisþega sem hann kveðst bera hag fyrir brjósti.

Frú forseti. Í ræðu minni fór ég yfir pólitíska sviðið. Ég talaði fram í tímann, ég talaði um niðurskurð og sparnað í ríkisrekstri og ég talaði um hagkvæmni í ríkisrekstri. Ég fór yfir tillögur Viðskiptaráðs Íslands í þeim efnum, hvort sem þær eru að skapi hv. þm. Helga Hjörvars eða ekki. Ég tel það skyldu okkar að leita leiða og hlusta á félagasamtök í þjóðfélaginu, rétt eins og stjórnmálaflokkur hv. þingmanns hlustar iðulega á Alþýðusamband Íslands. Hvað varðar spurningu hv. þingmanns vil ég segja: Auðvitað tel ég að koma eigi vel fram við öryrkja og aldraða í þessu landi. Það kom fram í ræðu minni rétt áðan að ég teldi brýnasta verkefni ríkisstjórnarinnar í dag að bretta upp ermar og koma til móts við þarfir eldri borgara í þessu landi, brýnasta verkefnið. Ég fer ekkert ofan af þeirri skoðun hvort sem ég er í Sjálfstæðisflokknum eða öðrum flokki. 

Virðulegur forseti. Nú hefur það komið fram í ræðu minni að ég geri engar athugasemdir við að alþingismenn skipti um stjórnmálaflokka eftir kosningar. Fylgi stjórn en ekki stjórnarandstöðu ef þeim býður svo við að horfa, fylgi með öðrum orðum sannfæringu sinni. Ég gerði engar athugasemdir við þær gerðir hv. þingmanns en það er áhyggjuefni, en kannski eðlilegt, að honum vafðist nokkuð tunga um tönn við að svara einfaldri spurningu. Spurningin var einfaldlega þessi: Hv. þingmaður hefur staðið að tillöguflutningi á Alþingi tvö undanfarin ár um að verja skuli nærri 600 millj. kr. til að uppfylla samning ríkisstjórnar Íslands við Öryrkjabandalag Íslands. Hann hefur haldið því fram ásamt okkur að sá samningur hafi ekki verið efndur og hann hefur ítrekað greitt því atkvæði að þann samning eigi að efna. Nú liggur sú tillaga fyrir Alþingi Íslendinga þriðja sinni og ég spyr hv. þingmann einfaldlega: Mun hann í þessu efni fylgja sannfæringu sinni og greiða henni atkvæði þriðja árið eða telur hv. þingmaður núna allt í einu að samkomulagið hafi verið efnt eða það þurfi ekki að efna það fyrr en eftir tvö, þrjú eða fjögur ár eða einhvern tíma í framtíðinni - hv. þingmaður talaði mestan part fram í tímann en ekki um það fjárlagafrumvarp sem hér liggur fyrir.

Frú forseti. Ef það hefur ekki komið skýrt fram í máli mínu áðan þá er ég á þeirri skoðun að koma eigi til móts við öryrkja og aldraða í þessu landi. Mín afstaða til þess að ríkisstjórnin efni þau loforð sem hún gaf öryrkjum á sínum tíma hefur ekkert breyst. Þingmaðurinn á eftir að sjá það í þingsal þegar um þetta verður greitt atkvæði.

Frú forseti. Ég vil eiga orðastað við forseta áður en umræðan um fjárlög hefst að mjög gefnu tilefni vegna þess hvernig umræður um þetta dagskrármál hafa þróast undanfarin ár. Það varðar viðveru ráðherra við umræðu um fjárlagafrumvarp. Það hefur verið að keyra um þverbak, frú forseti, hvað það varðar að hæstv. ráðherrar hafa að því er virðist alls ekki talið sér skylt að vera hér til staðar við umræðu um fjárlög og svara fyrir sína málaflokka. Ítrekaðar tilraunir í fyrra og hittiðfyrra til þess að fá fagráðherra til að mæta, þó ekki væri nema undir einhvern hluta umræðunnar þannig að hægt væri að bera fyrir þá spurningar og heyra svör þeirra og málsvörn fyrir þá meðhöndlun sem málaflokkar þeirra fá við fjárlagaafgreiðsluna, voru árangurslausar. Heldur var þunnskipaður ráðherrabekkurinn hér í dag þegar þessi fundur hófst þó það hafi heldur farið batnandi með því að hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra trítlaði í salinn og sömuleiðis hæstv. fjármálaráðherra, og stendur það auðvitað allt til bóta. En hér vantar marga fleiri hæstv. ráðherra og þó svo einhverjir þeirra kunni að vera erlendis þá gegna einhverjir embættum fyrir þá. Ég vil spyrja hæstv. forseta hvort það hafi verið kerfisbundið kannað hvort allir ráðherrar sem gegna embættum og eru á landinu verði hér í dag og undir allri umræðunni sem auðvitað er lágmarkskrafa. Það er ekki oft nú orðið sem til þess er beinlínis ætlast og uppi er höfð um það krafa að ráðherrar séu við. Ég hef a.m.k. reynt að þrjóskast við með þá hefð að þetta væri ekki látið leka niður líka hvað varðar fjárlagaumræðuna sjálfa. Ég fer fram á að forseti fari yfir þetta, afli upplýsinga um hvort allir ráðherrar sem eru staddir á landinu verði hér við og það sé þá skýrt hverjir gegna fyrir þá sem staddir eru erlendis þannig að umræðan fari fram í dag að fullmönnuðum ráðherrabekkjum. Ef ekki, ef það verða veruleg brögð að því að ráðherrar verði hér ekki viðstaddir þá fer ég fram á að þessari umræðu verði frestað og hún skipulögð þannig að ráðherrarnir verði við. Það er ekki nokkur hemja að horfa upp á þetta fara aftur á bak ár frá ári og svipurinn á því er auðvitað fyrir neðan allar hellur. Það er til vansa og lítils sóma fyrir Alþingi sem slíkt að láta bjóða sér þetta svo maður tali náttúrlega ekki um ríkisstjórnina sem með þessu gefur sjálfri sér og metnaði sínum fyrir hönd eigin verka tiltekna einkunn. Það verður auðvitað að vera þeirra mál. En það varðar þingið hvað það lætur bjóða sér í þessum efnum og ég nenni því satt best að segja ekki að þurfa að standa í þessu þrasi hér og stappi á hverju ári og vera sjálfur alltaf að krefjast þess þegar maður er að flytja sína ræðu að tilteknir ráðherrar komi þannig að hægt sé að bera fyrir þá spurningar. Mér finnst þetta vera skipulagsatriði, þetta varði okkur öll og það eigi að ganga frá þessu í upphafi umræðunnar. Auðvitað 

Að gefnu tilefni mun forseti láta kanna viðveru hæstv. ráðherra. Eftir því sem best er vitað eru þrír hæstv. ráðherrar með varamenn á hinu háa Alþingi. Enn fremur eru tveir ráðherrar með fjarvistarleyfi í dag. 
            

Hæstv. forseti. Ég held að ekki sé nokkur ástæða til að hafa áhyggjur af því að ráðherrar verði ekki hér viðstaddir. Hún er orðin viðvarandi þessi umræða, þ.e. að þingmenn óska eftir því að þeir verði hér og því hefur auðvitað vel verið komið á framfæri við þá. Ég held að ekki standi annað til en að þeir verði viðstaddir þessa umræðu. Af þeim sökum getum við mjög vel hafið umræðuna og ekki er ástæða til þess að ætla annað en að þeir verði vakandi yfir henni eins og þeir hafa náttúrlega alltaf verið. Alla vega hefur því vel verið komið á framfæri við þá og ekki er ástæða til að tefja umræðuna þess vegna nú í sölum Alþingis, hæstv. forseti.

Frú forseti. Mér er snöggtum rórra yfir þeim upplýsingum sem hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir færir okkur, að yfirleitt séu ráðherrarnir ekki sofandi undir umræðum hér. Hins vegar verð ég að taka undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni þegar hann fer fram á að forseti íhugi að fresta þessari umræðu. Ég held að þetta sé í fyrsta skipti sem ég man eftir að hér eru fimm ráðherrar ekki við. Þrír eru í útlöndum og tveir eru með fjarvist. Ég spyr nú hæstv. forsætisráðherra: Hvar er agavaldið á þessu heimili? Ég minnist þess að hér áður fyrr gengu þær dagskipanir út til ráðherra frá hæstv. forsætisráðherra að þeir yrðu veskú við umræðu um fjárlög. Frú forseti. Mér er sérstaklega umhugað um tvo málaflokka sem hér eru til umræðu í dag, heilbrigðismál og menntamál. Hæstv. heilbrigðisráðherra er hér eins og hann er alltaf því að hann sinnir starfi sínu vel. Við þingmenn þurfum ekki að kvarta yfir honum. En það er mikið að gerast í menntamálum. Við vitum það. Við sjáum að blöðin eru full af ádeilum á menntamálaráðherra. Það er verið að skera niður í háskólum og hér liggja fyrir tillögur sem varða menntamál. En hvar er hæstv. menntamálaráðherra? Jú, hæstv. menntamálaráðherra er í Senegal. Hæstv. menntamálaráðherra er á fundi um „international cultural policy“ í Senegal. Þetta eru upplýsingar sem ég fékk rétt áðan í menntamálaráðuneytinu þegar ég spurðist fyrir um hvar sú ágæta kona væri. 
             Ég verð að segja það, frú forseti, af því að ég ætla hér ekki í neina efnislega umræðu um málaflokkinn, að mig rekur í rogastans að ráðherra sem fer með jafnmikilvægan og viðkvæman málaflokk skuli flatmaga í Senegal á einhverjum sérkennilegum fundi sem hlýtur að vera miklu minna virði en menntamál íslensku þjóðarinnar og láta það bera upp á nákvæmlega þann tíma þegar við erum að ræða fjárveitingar til málaflokksins. 
             Ég verð að segja það, frú forseti, að ég vænti þess - og gef mínum ágæta vini hæstv. forsætisráðherra þau góðu ráð í veganesti - að hann sjái til þess í framtíðinni að ráðherrar mikilvægra málaflokka séu ekki í öðrum heimsálfum á þeim degi þegar verið er að ræða málaflokka þeirra hér. Frú forseti. Jafnvel þó að ráðherrar kunni stöku sinnum að vera á faraldsfæti þá hlýtur að vera hægt að skipuleggja það þannig að alþingismenn fái tækifæri til að eiga við þá orðastað á mikilvægasta degi þingsins þegar verið er að ræða um fjárveitingar. En auðvitað er miklu skemmtilegra að vera í Senegal  
            

Frú forseti. Ég veit að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hefur gegnt ráðherraembætti og veit að slíku embætti fylgja ýmsar skyldur, þar á meðal samskipti við önnur lönd og samskipti við alþjóðasamfélagið. Mér finnst alveg óþarfi að tala háðslega um ákveðin lönd, sérstaklega ríkin í Afríku. Ég veit ekki til þess að þau séu minna virði en önnur ríki í heiminum. Það er jafnmikil ástæða að hafa samskipti við Afríku og aðra heimshluta. Mér finnst nú óþarfi að tala með þeim hætti. Það liggur hins vegar fyrir að hæstv. fjármálaráðherra getur í einu og öllu svarað fyrir öll atriði fjárlaganna 

Nei.

Ef beina þarf einhverju til annarra ráðherra þá mun ríkisstjórnin vera fullfær um að taka þátt í umræðum hér í dag um þessi mál. Ég hef nú verið hérna í rúm 30 ár og ég veit ekki til þess að það hafi verið venja að hver einasti ráðherra væri viðstaddur fjárlagaumræðu. Það er alveg nýtt fyrir mér. 

Frú forseti. Ég veit ekki almennilega hvaðan á mig stendur veðrið. Stjórnarandstaðan er stöðugt að tala um ráðherraræði og að ríkisstjórnin stjórni öllu o.s.frv. og hér ætlum við að ræða nefndarálit hv. fjárlaganefndar. Það er búið að ræða málið í 1. umr., það er búið að vísa því til nefndar og við erum að fara að ræða álit nefndarinnar. Nefndin er búin að spyrja ráðuneytin, hún er búin að spyrja alla aðila sem máli skipta - mér skilst að hún vinni ansi mikið allt haustið, á hverjum einasta degi nánast - og hún er búin að spyrja um þetta og er komin með álit, bæði meiri hluti og minni hluti o.s.frv., og við erum að ræða það álit. Þetta er mál þingsins. Ég vil ekki að menn geri svona lítið úr þinginu að heimta að ráðherrar sitji hérna við. Auðvitað er gott að hafa þá hérna og fjármálaráðherra mun geta svarað öllu en við eigum fyrst og fremst að ræða álit nefndarinnar.

Frú forseti. Hér eru ýmsar áhugaverðar kenningar uppi eins og þær að það komi ráðherrunum ekkert við eftir að fjárlagafrumvarpið er komið til þingsins hvernig það er síðan meðhöndlað og hvaða fjárveitingar verða til að standa straum af rekstri málaflokka næsta ár. Ætli það komi ekki framkvæmdarvaldinu eitthvað við? Ætli það sé ekki þannig að þingmenn hafi fulla ástæðu til og stjórnarskrárvarinn og lögvarinn rétt til að ráðherrarnir standi reikningsskil sinna málaflokka fyrir þinginu? Þetta snýst um það að fagráðherrarnir séu hér til staðar, t.d. hæstv. heilbrigðisráðherra til að útskýra hvernig hann ætlar að reka almannatryggingakerfið á næsta ári með þeim fjármunum sem hann fær. Hvaða áhrif hefur það á afkomu og kjör þeirra sem í hlut eiga? Hvernig ætlar samgönguráðherra að standa að málum o.s.frv.? Það þarf vonandi ekki að taka upp kennslu í stafrófinu í þingsköpum og því hvernig framkvæmdarvaldið í þingræðislandi starfar. Ég verð að segja alveg eins og er, frú forseti, að mér finnst það slök frammistaða og losaralegt hjá hæstv. ríkisstjórn að 5 af 12 ráðherrum ætli að vera algerlega fjarstaddir í dag. Þrír erlendis, látum það vera ef þeir hafa allir átt brýn erindi til útlanda og ekki hefur verið hægt að haga því á annan veg en þann að þeir væru í burtu á löngu, löngu ákveðnum degi fyrir 2. umr. fjárlaga. En mér finnst það nokkuð langt gengið að tveir ráðherrar þar til viðbótar skuli vera með fjarvistarleyfi og ég spyr: Eru það svo ríkar og óumflýjanlegar ástæður að efni séu til að þessir tveir fagráðherrar, sem mögulega gegna líka fyrir einhverja hinna sem eru erlendis, nú veit ég það ekki, velji að taka önnur verkefni og aðrar skyldur fram yfir það að vera hér viðstaddir 2. umr. fjárlaga? Er hægt að fá það upplýst hvað þessir tveir hæstv. ráðherrar eru að gera hér innan lands væntanlega, úr því að þeir eru með fjarvistarleyfi og ekki með varamann inni fyrir sig. Ég held að hæstv. forsætisráðherra ætti ekki að vera að hrósa sér af þessu og telja þetta í góðu lagi. Það er rangt, eins og hann veit og við báðir, að það sé ekki hefðin að ætlast sé til viðveru fagráðherra til að ræða málin þegar 2. umr., meginefnisumræða, um fjárlagafrumvarpið fer fram. Nú liggur fyrir eftir hina miklu vinnu fjárlaganefndar hvaða breytingar þingið getur hugsað sér að gera á þeirra málaflokkum og þá blasir við hver afgreiðslan verður. Þá er eðlilegt að hin stóra efnislega umræða um frumvarpið grein fyrir grein, lið fyrir lið, ráðuneyti fyrir ráðuneyti fari fram. Við 3. umr. er málið rætt í heild sinni og afgreitt í heild sinni. Þetta kunnum við öll. Ég ítreka óskir mínar um að forseti geri grein fyrir því hver staðan er, hvaða tveir ráðherrar hafa fjarvistarleyfi, gegna þeir fyrir aðra sem eru erlendis, þannig að við vitum nákvæmlega hver niðurstaðan er. Og verður svo þessi hópur hér undir allri umræðunni í dag?

Frú forseti. Ég get fullvissað hv. þingmann um að ríkisstjórnin getur svarað spurningum hans í dag og ef það er eitthvað sem verður ekki hægt að svara þá skulum við sjá hvað það er í lok dagsins. Ég tel að við sem erum hér viðstödd séum fullfær um að svara fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég bið hv. þingmann að hafa engar áhyggjur af því.

Hæstv. forseti. Það hefur komið fram að þrír hæstv. ráðherrar eru inni með varamenn og aðrir ráðherrar gegna fyrir þá á þessari stundu. Ég get enn fremur upplýst að hæstv. iðnaðarráðherra er einnig á fundi erlendis í dag. Hún kemur til landsins í kvöld og mun verða hér við umræðuna þá. Hún er á fundi um orkunotkun og olíusparnað. Ég held að hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni hljóti að vera umhugað um að hún geti sótt slíka fundi. Hún hefur sjálfsagt ekki haft tök á því að skipuleggja þann fund með alþjóðasamfélaginu á þann hátt að það passaði hv. þingmanni eða því hvenær við mundum ræða tillögur varðandi fjárlögin við 2. umr. Ég held, hæstv. forseti, að nú sé komið að því að við getum farið að ræða þessar tillögur. Það er upplýst hvernig þetta stendur með ráðherrana og aðrir ráðherrar munu svara fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Ég treysti því fullkomlega að þannig getum við komist í gegnum þessa umræðu í dag. Ég legg því til, hæstv. forseti, að við hefjum umræðuna núna.

Frú forseti. Mér finnst eðlilegt að forseti upplýsi hvaða ráðherrar eru viðstaddir og gegna fyrir þá ráðherra sem eru fjarverandi og eru formlega til andsvara fyrir þeirra ráðuneyti. Þó að ráðherrar hafi varamenn inni á þingi fyrir sig til að gegna þingstörfum þá eru þeir væntanlega ekki, ef þeir eru á landinu, með varamenn fyrir sig sem ráðherra þannig að þeir ættu að geta verið hérna þess vegna. Mér finnst eðlilegt að það liggi ljóst fyrir hverjir svara fyrir málaflokkana, ekki síst út af orðum hv. þm. Péturs Blöndals um vinnu við fjárlagagerðina. Ég verð því miður að segja, ég er í fjárlaganefnd, að jafnvel í enn ríkara mæli en fyrr hefur fjárlagagerðin verið unnin samkvæmt tilskipunum og tilskipunarerindum frá ríkisstjórninni. Að mínu viti er það því miklu frekar ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á þessum fjárlögum en fjárlaganefndin þó meiri hlutinn hafi afgreitt frumvarpið frá sér til 2. umr.

Forseti hefur áður lýst því yfir að hann muni kanna þetta mál og staðfestir að hæstv. umhverfisráðherra er erlendis. Hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra mun hins vegar væntanlegur á þingið síðdegis í dag.

Frú forseti. Ég mótmæli harðlega orðum Jóns Bjarnasonar. Hann gerir lítið úr fjárlaganefnd og allri þeirri vinnu sem þar er unnin, gerir lítið úr stjórnarþingmönnum og stjórnarandstöðuþingmönnum og það er kannski ágætt að hann lýsi því yfir að vinna í fjárlaganefnd skipti ekki nokkru máli. Til hvers er þá stjórnarandstaðan að mæta þar ef það er satt sem hann segir? Þetta er náttúrlega algert bull, ég mótmæli því harðlega, hv. þm. Jón Bjarnason. Í annan stað vildi ég benda á að hér koma stjórnarandstæðingar og segja: Hvar eru ráðherrarnir? Hvar er ábyrgð þeirra? Hvar er formaður stærsta stjórnarandstöðuflokksins? 

Hæstv. forseti. Frumvarp til fjárlaga ársins 2006 kemur nú til 2. umr. á Alþingi. Samkvæmt starfsáætlun þingsins er gert ráð fyrir að þessi umræða fari fram á þessum degi. Það er því ljóst að okkur hefur tekist að halda áætlun við umfjöllun um frumvarpið og allt útlit fyrir að fjárlög ársins 2006 verði afgreidd frá Alþingi í samræmi við starfsáætlun þingsins. Nú, eins og á síðasta ári, eru til umfjöllunar allir þættir frumvarpsins við 2. umr., með breytingartillögum og því sem tilheyrir. Okkur er því að takast að festa það í sessi að fjalla um frumvarpið á þennan hátt við 2. umr., í stað þess sem tíðkaðist áður að tekjuhlutinn ásamt heimildargreinum, lánsfjárlögum og öðrum þáttum málsins biði umfjöllunar við 3. umr. Þessi breyting er tvímælalaust til bóta. Það eru hagsmunir allra aðila að niðurstöður fjárlaga liggi fyrir tímanlega, m.a. til þess að stofnunum og öðrum aðilum verði gert kleift að ljúka gerð rekstraráætlana í tíma áður en fjárlagaárið rennur upp. Það er ekki síður mikilvægt að fjárlög liggi tímanlega fyrir út frá öllu samhengi efnahagskerfisins, því þar spila fjárlög ríkisins stórt hlutverk. Það er mikilvægt, virðulegur forseti, að áfram takist að halda góðum og traustum tökum á ríkisfjármálum. Það hefur gengið vel undanfarin ár, stjórnarflokkarnir hafa sett sér markmið í þessum efnum og vinna markvisst að því að ná þeim. Birtist það m.a. í langtímaáætlun í ríkisfjármálum - og það að henni verði fylgt eftir mun hafa mikla þýðingu varðandi efnahagslífið í landinu. Það varðar því framtíðarhagsmuni þjóðarinnar að vel takist til í þessum efnum. Það er ljóst að við Íslendingar eigum mikla möguleika á að sækja fram á næstu árum með það að markmiði að treysta efnahagslega stöðu okkar, líkt og við höfum gert á undanförnum árum. Við höfum ýmsa möguleika á að halda áfram við að efla og byggja upp atvinnulífið og treysta innviði samfélagsins á mörgum sviðum, halda uppi hagvexti og auka kaupmátt almennings, en það liggur fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur aukist gríðarlega mikið á undanförnum árum og allt bendir til að svo muni verða áfram næstu árin. Afrakstur alls þessa getum við nýtt til að treysta velferð þjóðarinnar enn frekar og sækja fram í samfélagi þar sem þekking og færni skipta sköpum. Við erum á þessari braut og á henni verðum við áfram ef vel er haldið á málum. Auk alls þessa þurfum við að halda áfram að hlúa að þeim traustu stoðum sem menning okkar og búseta í landinu öllu hvílir á og hefur gert gegnum tíðina. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd óskað eftir umsögnum annarra fastanefnda þingsins um þá þætti frumvarpsins sem varða málefnasvið þeirra. Fjárlaganefnd óskaði eftir áliti fastanefnda um þessa þætti, einnig gerðu fastanefndir tillögur um skiptingu safnliða sem er breyting til fyrra horfs, en þessi þáttur var með öðru fyrirkomulagi á síðasta ári. Fastanefndir þingsins skiluðu umsögnum til fjárlaganefndar og eru þær birtar sem fylgiskjöl með nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar eins og mælt er fyrir um í þingsköpum. Í frumvarpi til fjárlaga 2006 koma fram sérstakir safnliðir í einstökum málaflokkum, sem viðkomandi ráðuneyti hafa til ráðstöfunar. Hér er um nýbreytni að ræða sem miðar að því að draga upp skýrari skil milli framkvæmdarvaldsins og fjárveitingavaldsins þar sem um er að ræða ráðstöfun fjármuna af safnliðum. Í frumvarpinu koma fram upplýsingar um það í sérstökum yfirlitum, hvernig viðkomandi ráðuneyti hyggjast ráðstafa fjármunum innan viðkomandi safnliða. Þannig má fyrir fram sjá hvernig ráðuneytin hyggjast ráðstafa þessum fjármunum og er það nauðsynlegt því Alþingi þarf að gera sér sem gleggsta mynd af því hvernig fjármunum verður ráðstafað á næsta fjárlagaári. Hins vegar er það svo að einstök ráðuneyti verða að draga upp skýrari mynd af því hvernig áformað verður að ráðstafa þessum fjármunum af safnliðum þegar kemur að fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2007 og verður gengið sérstaklega eftir því að svo verði. Þar sem um nýbreytni er að ræða að þessu sinni eru þær upplýsingar sem fram koma í frumvarpinu látnar duga, en við erum að þróa þessa framsetningu sem ég tel mjög til bóta. Fulltrúar efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins komu á fundi fjárlaganefndar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins og horfur í þjóðarbúskapnum. Spá um þjóðhagsforsendur er óbreytt frá því sem frumvarpið byggir á. Eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu gerir tekjuáætlun ekki ráð fyrir að vöxtur efnahagslífsins verði eins mikill árið 2006 og á yfirstandandi ári. Þar er gert ráð fyrir að hagvöxtur á árinu 2006 verði um 4,6% og verðbólga verði um 3,8%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann er talinn muni aukast um 2,7%. Spáð er að aukning einkaneyslu verði um 4,3% og að atvinnuleysi muni verða 1,8%. Þá er áfram gert ráð fyrir miklum viðskiptahalla á árinu 2006 og hann verði um 12,2% af landsframleiðslu. Hæstv. forseti. Ég mun nú gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar þar sem ég fer yfir helstu þætti þess, en vísa að öðru leyti til þingskjala þar sem fram koma breytingartillögur og ítarlegt nefndarálit með skýringum. Störf og verklag fjárlaganefndar Alþingis við vinnslu og afgreiðslu frumvarpsins hefur verið með hefðbundnum hætti. Nefndin hóf umfjöllun um málið 26. september sl. og átti þá viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu nefndinni grein fyrir erindum sínum og ýmsum hagsmunamálum. Nefndin hefur haldið 30 formlega fundi til umfjöllunar um málið og átt viðtöl við mjög marga aðila. Þá hefur nefndin átt fundi með fulltrúum ráðuneyta og einstakra stofnana, auk ýmissa aðila sem hafa sent nefndinni erindi er varða verkefni nefndarinnar. Það er því ljóst að umfang þessa verkefnis fjárlaganefndar er mikið á þessum haustdögum. Ég vil vegna þeirra orða sem féllu hér fyrr í dag af munni hv. þm. Jóns Bjarnasonar mótmæla því sem þar kom fram og ég tel að út af fyrir sig séu þau orð ekki svara verð. Breytingartillögur meiri hluta nefndarinnar við 2. umr. nema samtals 1.859,3 millj. kr. til hækkunar útgjalda í sundurliðun 2. Að teknu tilliti til breytingartillagna meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði um 334,6 milljarðar, sem er um 7,2 milljarða hækkun frá frumvarpinu. Samkvæmt því verður tekjujöfnuður fjárlaga ársins 2006 um 19,6 milljarðar króna, sem er 5,4 milljörðum meiri afgangur af fjárlögum en fjárlagafrumvarpið gerði ráð fyrir, og er það nálægt því að vera 2% af landsframleiðslu. Áætlað er að innheimtar afborganir af veittum lánum ríkissjóðs verði 4.950 millj. kr. í stað 4.700 millj. kr. samkvæmt frumvarpinu, eða um 250 millj. kr. hærri. Þá er gert ráð fyrir að fjármögnun ríkissjóðs breytist með þeim hætti að tekin verði skammtímalán að fjárhæð 1.100 millj. kr., en í sjóðstreymi frumvarpsins er ekki gert ráð fyrir skammtímalánum. Á móti er nú gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði niður löng lán að fjárhæð 12.500 millj. kr., en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að langtímalán verði greidd niður sem nemur 6.600 millj. kr. Samkvæmt þessu lækka skuldir ríkissjóðs um 11.400 millj. kr. í stað 6.600 millj. kr., eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, eða um 4.800 millj. kr. meira en áætlað er í frumvarpinu. Það er að sjálfsögðu sérstakt ánægjuefni. Hæstv. forseti. Helstu tillögur um breytingar á tekjuáætlun, sundurliðun 1 í A-hluta frumvarpsins, eru þær að tekjur verði 7.248,2 millj. kr. hærri en frumvarpið gerir ráð fyrir og verði því alls 334,6 milljarðar. Í breytingartillögum er gert ráð fyrir að tekjuskattur lögaðila verði 3.500 millj. kr. hærri en samkvæmt frumvarpinu, sem kemur til vegna endurmats á tekjuskatti lögaðila árið 2005 í kjölfar álagningar ríkisskattstjóra. Gert er ráð fyrir að skattar á vörur og þjónustu verði 1.520 millj. kr. hærri, þar sem mest munar um að áætlaðar tekjur af vörugjaldi af innfluttum ökutækjum verði um 1.500 millj. kr. hærri. Reiknað er með að arðgreiðslur og leigutekjur verði 2.170 millj. kr. hærri og munar þar mest um 1.280 millj. kr. meiri vaxtatekjur. Loks er reiknað með að ýmsar tekjur verði 58,2 millj. kr. hærri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Ég mun nú gera grein fyrir helstu breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er varðar sundurliðun 2, 5. gr., 6. gr. og C-hluta frumvarpsins. Það yfirlit verður ekki tæmandi en vísað er til nefndarálits meiri hlutans þar sem gerð er ítarleg grein fyrir tillögunum. Lagt er til að fjárheimild æðstu stjórnar ríkisins verði aukin um 48,5 millj. kr., og er það vegna Alþingis, umboðsmanns Alþingis og Ríkisendurskoðunar. Lagt er til að fjárheimild forsætisráðuneytis hækki um 11 millj. kr. frá frumvarpinu og munar þar mest um 10 millj. kr. framlag til að stofna sérstakan rannsóknasjóð, Jafnréttissjóð, sem ætlað er að veita fé til rannsókna. Markmið sjóðsins er að tryggja að hér á landi verði unnar vandaðar kynjarannsóknir sem geti stuðlað að framgangi aukins jafnréttis og jafnri stöðu kynjanna. Fram eru lagðar ýmsar tillögur sem hækka fjárheimild menntamálaráðuneytis samtals um 690,2 millj. kr. Nokkrar tillögur varða háskólastarfsemi, rannsóknir og framhaldsskóla, en þar er m.a. um að ræða 18 millj. kr. framlag til menntunar á sviði kvikmyndagerðar. Gerð er tillaga um 100 millj. kr. fjárheimild til sérstaks átaks til að efla starfs- og endurmenntun ófaglærðra einstaklinga með litla menntun, jafnframt því að bæta stöðu erlends vinnuafls í íslensku samfélagi. Er þetta í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 15. nóvember sl. til að greiða fyrir samkomulagi aðila vinnumarkaðarins um áframhaldandi gildi kjarasamninga. Gert er ráð fyrir að símenntunarstöðvar í landinu komið að þessum verkefnum. Vegna endurskoðaðra áætlana Lánasjóðs íslenskra námsmanna er lagt til að framlag til sjóðsins hækki um 27 millj. kr. frá frumvarpinu. Ýmsar tillögur eru um framlög til safnamála og er gerð ítarleg grein fyrir þeim í nefndaráliti meiri hlutans. Lögð er til 65 millj. kr. hækkun framlags til styrkja vegna kvikmyndagerðar. Þá eru tillögur um framlög til lista og fræðistarfa, þar sem m.a. er um að ræða fræðasetur, þekkingarsetur og háskólasetur víða um landið. Loks eru ýmsar tillögur um framlög til íþrótta- og æskulýðsmála á ýmsum sviðum, bæði er varðar rekstur og stofnkostnað. Tillögur eru um að fjárheimild utanríkisráðuneytis lækki um 2 millj. kr. Annars vegar er um það að ræða að fjárheimild að fjárhæð 4 millj. kr. vegna mannréttindamála færist til dómsmálaráðuneytis, en hins vegar er gerð tillaga um 2 millj. kr. framlag vegna húsnæðiskostnaðar sendiráðsprests í London. Á sviði landbúnaðarráðuneytis er lagt til að fjárheimild hækki um alls 77,6 millj. kr. Má þar helst nefna 12 millj. kr. tímabundna fjárheimild til Veiðimálastofnunar vegna rannsóknarverkefnis, 42 millj. kr. fjárheimild til nýrrar Landbúnaðarstofnunar og sérstaka fjárheimild vegna Hekluskóga. Tillögur eru um að fjárheimild sjávarútvegsráðuneytis hækki um 101,9 millj. kr. Um er að ræða framlag vegna gagnagrunns um ástand og nýtingu fiskstofna, 50 millj. kr. hækkun á framlagi til Hafrannsóknastofnunar og 40,9 millj. kr. fjárheimild vegna Fiskistofu. Lagt er til að fjárheimild dóms- og kirkjumálaráðuneytis verði aukin um alls 79,8 millj. kr. Um er að ræða 4 millj. kr. hækkun vegna mannréttindamála og 15 millj. kr. fjárheimild vegna tímabundinna starfa sérstaks ríkissaksóknara. Þá er gerð tillaga um framlag til framkvæmda við stækkun og endurbætur fangelsa. Um er að ræða breytingar á fangelsum á Kvíabryggju, þar sem gert er ráð fyrir fjölgun fangarýma og á Akureyri. Miðað er við að hafist verði handa við nauðsynlegar framkvæmdir á Akureyri seinni hluta næsta árs og er gert ráð fyrir að fjárframlag til þess verkefnis verði endurmetið fyrir gerð fjárlaga ársins 2007. Samkvæmt áætlun dómsmálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að í framhaldi af þeim framkvæmdum verði ráðist í úrbætur í fangelsinu á Litla-Hrauni og hugað að byggingu nýs fangelsis við Reykjavík. Loks eru tillögur er varða þjóðkirkjuna og aðstöðu við kirkjur. Gerðar eru tillögur um að fjárheimild félagsmálaráðuneytis hækki um 472 millj. kr. Um er að ræða nokkrar tillögur er varða málefni fatlaðra. Þá er lagt til að heimild Atvinnuleysistryggingasjóðs til greiðslu atvinnuleysisbóta hækki um 400 millj. kr. í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar til að greiða fyrir samkomulagi aðila vinnumarkaðarins um áframhaldandi gildi kjarasamninga. Loks eru nokkrar tillögur er varða ýmsa starfsemi á sviði ráðuneytisins. Lagt er til að fjárheimild heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis verði aukin um 155,4 millj. kr. Um er að ræða ýmsar tillögur sem eru tilkomnar vegna þess að fallið er frá fyrri tillögum er fram koma í frumvarpinu og varða breytingar á greiðslu uppbótar til elli- og örorkulífeyrisþega til að mæta kostnaði við rekstur bifreiða. Þá eru einnig ýmsar tillögur er varða heilbrigðisstofnanir, öldrunarstofnanir og sjúkraflutninga. Lagt er til að fjárheimild fjármálaráðuneytis verði lækkuð um 50 millj. kr. Þar er m.a. um það að ræða að fjárheimild launa- og verðlagsliðar frumvarpsins verði aukin um 100 millj. kr. til að mæta áhrifum af samkomulagi við aðila á vinnumarkaði, en hins vegar lækki fjárheimild þessa liðar um 150 millj. kr. og hann verði alls 690 millj. kr. í fjárlögum. Tillögur eru um að fjárheimild samgönguráðuneytis verði aukin um 83,7 millj. kr. Auk nokkurra millifærslna milli fjárlagaliða, m.a. er varða ferðamál, má nefna það helst að fjárheimild Vaktstöðvar siglinga er hækkuð um 10 millj. kr., auk þess eru tillögur er varða rekstur Flugmálastjórnar. Lagt er til að fjárheimild iðnaðarráðuneytis hækki um 24,6 millj. kr. Auk millifærslna og leiðréttinga ber helst að nefna 25 millj. kr. viðbótarfjárheimild vegna jöfnunar kostnaðar við dreifingu raforku. Þar er gengið út frá því að þau mörk sem miðað hefur verið við er varðar niðurgreiðslur ríkissjóðs á raforkukostnaði til húshitunar verði hækkuð úr 35 þús. kwst. á ári í 40 þús. kwst. á ári. Lagt er til að fjárheimild viðskiptaráðuneytis verði aukin um 88,9 millj. kr. Þar ber hæst tillaga um að fjárheimild Fjármálaeftirlitsins verði aukin um 101 millj. kr. vegna aukinna verkefna og fjölgunar starfsmanna. Að öðru leyti er um að ræða millifærslur og leiðréttingar á nokkrum fjárlagaliðum ráðuneytisins. Tillaga er um að fjárheimild Hagstofu Íslands verði aukin um 15 millj. kr. til að bregðast við tilmælum frá alþjóðastofnunum er varða verkefni Hagstofunnar og til þess þarf að auka við starfsemina. Gerðar eru tillögur um að fjárheimild umhverfisráðuneytis hækki um 62,7 millj. kr. Þar er m.a. um að ræða tillögu um fjárheimild til Náttúrufræðistofnunar vegna gerðar náttúrufarskorta af landinu og lagt er til að sjö náttúrustofur fái tímabundnar fjárheimildir að fjárhæð 5 millj. kr. hver vegna tiltekinna rannsóknarverkefna. Í því sambandi er lögð rík áhersla á að viðkomandi rannsóknarverkefni verði unnin í samráði við Náttúrufræðistofnun Íslands eða aðrar stofnanir þar sem það á við. Einnig er sérstök áhersla lögð á að náttúrustofurnar skili umhverfisráðuneyti skýrslum um framgang viðkomandi rannsóknarverkefna. Loks er lögð til 5 millj. kr. fjárheimild til Veðurstofu Íslands til áframhaldandi háloftarannsókna vegna veðurspáa í tengslum við Keflavíkurflugvöll. Hæstv. forseti. Ég hef í stuttu máli farið yfir helstu tillögur er varða sundurliðun 2 en í tengslum við ýmsar fjárheimildir er í nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og í sérstökum yfirlitum gerð grein fyrir skiptingu þeirra. Í breytingartillögu við sundurliðun 4, þ.e. C-hluta, er lagt til að breytt verði framsetningu Lánasjóðs íslenskra námsmanna vegna endurmats á áætlunum sjóðsins. Helstu breytingarnar frá frumvarpinu eru þær að gert er ráð fyrir að hreinar fjármunatekjur aukist um 330 millj. kr. og verði neikvæðar um 620 millj. kr. Framlag úr A-hluta ríkissjóðs eykst um 27 millj. kr. og nemur þar 4.477 millj. kr. Er þá miðað við að ríkissjóður leggi til 51% af áætluðum útlánum sjóðsins eða 4.213 millj. kr., auk 364 millj. kr. vegna reksturs sjóðsins en frá dragist 100 millj. kr. sem er áætlað ónotað ríkisframlag í árslok yfirstandandi árs sem lagt verður til í lokafjárlögum 2005 að færist yfir á árið 2006. Áætlað er að innheimtar afborganir af veittum lánum nemi 3.800 millj. kr. og að sjóðurinn greiði 3.500 millj. kr. í afborganir af teknum lánum og jafnframt er áætlað að handbært fé aukist um 50 millj. kr. af þessum sökum. Til þess að fjármagna aukin útlán þarf sjóðurinn að taka 200 millj. kr. meiri lán en áætlað er í fjárlagafrumvarpinu og eru lántökurnar því áætlaðar 5.100 millj. kr. Varðandi 5. gr. frumvarpsins er lögð til 200 millj. kr. hækkun á lántökuheimildum lánasjóðsins eins og ég hef áður farið yfir og er í ljósi endurskoðaðra áætlana. Þá er lagt til að heimild til veitingar ríkisábyrgðar á lántökum Landsvirkjunar verði aukin um 4 milljarða og er það í ljósi endurskoðaðra fjárfestingaráætlana fyrirtækisins og samsvarandi aukningar á lánsfjárþörf. Þá eru í niðurstöðum fjárlaganefndar nokkrar breytingartillögur við 6. gr. frumvarpsins og eru þær skýrðar í sérstöku þingskjali og vísa ég til þess. Hæstv. forseti. Ég hef lokið við að gera grein fyrir nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar. Undir það rita hv. þingmenn Magnús Stefánsson, Einar Oddur Kristjánsson, Arnbjörg Sveinsdóttir, Birkir J. Jónsson, Drífa Hjartardóttir, Ásta Möller og Bryndís Haraldsdóttir. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem skýrðar hafa verið og gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Ég vil í lok máls míns þakka samstarfsfólki mínu í fjárlaganefnd, stjórnarliðum og stjórnarandstæðingum, fyrir mjög gott og ánægjulegt samstarf nú á haustdögum. Starfsfólki ráðuneyta og stofnana sem nefndin hefur átt samskipti við þakka ég sömuleiðis. Síðast en ekki síst vil ég fyrir hönd fjárlaganefndar þakka starfsfólki Alþingis fyrir sérstaklega gott samstarf og alla þá ómetanlegu aðstoð sem það veitir okkur í störfum okkar.

Frú forseti. Það má segja að ræða hv. þm. Magnúsar Stefánssonar hafi nú ekki síður verið athyglisverð fyrir það sem ekki var sagt í henni, en þar sem ég mun hér í ræðu á eftir fara betur yfir þau mál vil ég nú aðeins einbeita mér að einu máli. Það vakti sérstaka athygli að hv. þingmaður nefndi hvergi orðið Byggðastofnun. Það er athyglisvert að í áliti iðnaðarnefndar sem er samhljóða, þ.e. öll nefndin stendur að álitinu, segir m.a., með leyfi forseta: „Iðnaðarnefnd leggur áherslu á mikilvægi þess að óvissu um starfsemi Byggðastofnunar verði eytt.“ Nú er það ljóst, frú forseti, að ekki er mikill tími til stefnu til þess að eyða þeirri óvissu ef það á að gerast í tengslum við fjárlög eða fjáraukalög. Í morgun komu tillögur varðandi fjáraukalög þessa árs og þar er hvergi minnst á Byggðastofnun, þannig að ég spyr hv. þingmann: Er ekki gert ráð fyrir því að eyða óvissu um starfsemi Byggðastofnunar?

Virðulegur forseti. Varðandi athugasemd hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar um Byggðastofnun og spurningu hans um það hvort það sé ekki mikilvægt að eyða óvissu þá er það einfaldlega þannig að það er auðvitað mjög mikilvægt að eyða þeirri óvissu. Ég vonast auðvitað til þess að það megi verða sem allra fyrst.

Frú forseti. Það er auðvitað gott að halda í vonina og við vonum að sú von beri árangur. En eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu er ljóst að það er afskaplega skammur tími til stefnu. Hér erum við með 2. umr. um fjárlög 2006 og það er ekkert minnst á hvernig eigi að eyða þessari óvissu. Það stefnir í að það verði ekki gert í fjáraukalögum fyrir árið 2005 miðað við það sem kom fram á fundi fjárlaganefndar í morgun og þá er aðeins eftir 3. umr. um fjárlög. Það styttist óðum í að hún fari fram þannig að það eru í raun og veru bara örfáir dagar til stefnu. Það er því óhjákvæmilegt að spyrja hv. þingmann nánar, vegna þess að það er ekki bara þannig að hv. þingmaður sé formaður fjárlaganefndar og ætti þar af leiðandi að vita nokkuð um það hvað hugsanlega er í pípunum, heldur er hann einnig í nefnd á vegum iðnaðarráðuneytisins um starfsemi Byggðastofnunar þannig að hann hlýtur að geta upplýst okkur örlítið betur um hvort það sé virkilega svo að kæruleysið eigi að vera slíkt gagnvart starfsemi stofnunarinnar að engar líkur séu á því að þessari óvissu verði eytt.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður talar hér um kæruleysi en ég get ekki tekið undir það því að það er verið að vinna, eins og hann sagði reyndar sjálfur, að lausnum varðandi Byggðastofnun. Þangað til niðurstaða um það liggur fyrir get ég ekkert sagt um hvernig það verður, þannig að ég ítreka það sem ég sagði fyrr, það er mikilvægt að því ljúki sem fyrst og ég vænti þess að það verði mjög fljótlega.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Magnúsi Stefánssyni fyrir ræðu þar sem hann fór víða yfir og vitaskuld er hæstv. ríkisstjórn að gera margt sem horfir til framfara. Mig langar, frú forseti, til þess að nota þetta tækifæri til að vekja máls á einu tilteknu atriði sem ég tók ekki eftir að hv. þingmaður dræpi á í máli sínu, það eru málefni Barna- og unglingageðdeildar Landspítalans. Við vitum að aðstaða þar er ekki nógu góð, húsnæðið er löngu sprungið og þetta aðstöðuleysi hefur leitt til þess að unglæknar fara ekki lengur í sérhæfingu í barnageðlækningum. Stofnunin hefur 180 milljónir í sjóðum en hana vantar 90 milljónir frá ríkinu til þess að það sé hægt að byggja við. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji mögulegt að komast að samkomulagi um að reyna að finna leiðir til þess að hægt sé að ráðast í þessa viðbyggingu.

Virðulegur forseti. Varðandi málefni Barna- og unglingageðdeildar og áform um framkvæmdir þar við úrbætur á aðstöðu þá er rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að það liggja fyrir fjármunir varðandi það verkefni. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef skilst mér hins vegar að þeir nægi ekki til að ljúka fyrsta áfanga þess verkefnis. En miðað við upplýsingar sem ég hef líka, skilst mér að það sé þó nægt fjármagn til að hefja framkvæmdir á síðari hluta næsta árs. Síðan geri ég auðvitað ráð fyrir því að þetta mál muni þá koma inn í umræðu um fjárlög 2007 þannig að ég er þess fullviss að það eru uppi áform og vilji til að fara í þetta verkefni sem allra fyrst. En þetta eru þær upplýsingar sem ég hef um málið.

Frú forseti. Mér þykir það mjög mikilvægt að formaður fjárlaganefndar segir að fullur vilji sé til þess að ráðast í þær framkvæmdir sem þarf hið fyrsta. Ég vek eftirtekt á því að hér fyrir þinginu liggur tillaga um 90 millj. kr. framlag til þess að þetta verði hægt. Ég mun í umræðunni síðar í dag gera grein fyrir þessum vanda og reyndar vil ég að það komi líka fram að ég hef óskað eftir umræðu utan dagskrár við hæstv. heilbrigðisráðherra um þetta mál. En mér finnst það mjög mikilvægt að hjá hv. þm. Magnúsi Stefánssyni kemur greinilega fram sterkur vilji til þess að leysa málið. Mér finnst að það hljóti að vera hægt að finna svigrúm hjá ríkinu til þess að láta einhverja tugi milljóna í þetta núna til að hægt sé að ráðast í framkvæmd fyrsta áfanga. Ég er þá að hugsa um einhvers konar framlag frá ríkinu í gegnum fjárlaganefnd, hugsanlega einhverja sjóði til bygginga innan Landspítalans. Ég held að þetta sé mál sem ekki getur beðið og ég bið hv. þingmenn um að taka undir með okkur sem erum að berjast í þessu máli og ég veit að það er ríkur skilningur á því.

Virðulegi forseti. Niðurstaða úttektar Evrópusamtaka háskóla núna fyrir nokkrum vikum bar með sér að Háskóli Íslands er í kreppu. Hann fær næstlægstu framlög allra sambærilegra háskóla í Evrópu, einungis háskólinn í Króatíu er neðar en Háskóli Íslands og vermir þar botnsætið. Skólinn er í raun, samkvæmt skýrslunni, akademískt afrek vegna þeirrar þröngu fjárhagsstöðu sem hann býr við og staðan kallar á akademíska afturför skólans ef ekki verður brugðist mjög hressilega við því. Skýrsla Ríkisendurskoðunar frá því í vor sagði tvennt: Annaðhvort fær skólinn verulega aukin opinber framlög eða heimild til skólagjalda. Núverandi fjárlagafrumvarp tekur á hvorugu. Því fer fjarri að skólinn fái nægjanlegt fjármagn til að rétta úr kútnum, hann þyrfti að fá hundruð milljóna aukalega til að þar yrði einhver veruleg bót á. Því spyr ég hv. formann fjárlaganefndar: Hvorn kostinn á að taka og af hverju er ekki annar hvor kosturinn tekinn og hverjar er forsendurnar fyrir því að það er ekki gert?

Virðulegur forseti. Það kemur fram að í frumvarpinu er verið að auka nokkuð við fjármagn til háskólans. En varðandi hvað á að gera í málefnum háskólans hefur sú umræða verið uppi á borðum, a.m.k. þann tíma sem ég hef verið í þessari fjárlaganefnd. Í sjálfu sér get ég ekki mikið um það sagt hvar það mál liggur milli ráðuneytisins og háskólans. En háskólinn hefur lagt áherslu á að hann þurfi aukið fjármagn og ég ætla ekkert að rengja það, en þetta er bara mál sem ég tel að við þurfum að vinna í á breiðum grunni.

Virðulegi forseti. Það er vissulega óheppilegt að hæstv. menntamálaráðherra sé erlendis akkúrat núna þegar öll þessi mál brenna á háskólastiginu og menntakerfinu öllu. Háskólinn á Akureyri er t.d. í mikilli kreppu, er að leggja niður tvær deilda sinna, rifa seglin og þarf að draga verulega saman, þannig að skólanum er verulega ógnað. Núverandi niðurskurður og sparnaður sem þar á sér stað innan dyra gengur mjög nærri skólanum. Til að hann mætti halda úti núverandi starfsemi og þyrfti ekki að skera svo mikið niður að það ógni stöðu skólans og þar með kannski kjölfestunnar í íslenskri byggðastefnu á síðustu árum, þyrfti skólinn að fá 80 millj. kr. til viðbótar. Því spyr ég hv. formann fjárlaganefndar hvort það sé ekki möguleiki að koma til móts við þessa bráðaþörf skólans, þann bráðavanda sem Háskólinn á Akureyri á í með því að bæta við og auka framlög til hans um þessar litlu 80 miljónir þannig að skólinn þurfi ekki að vera í þeirri öng sem hann er núna í.

Virðulegi forseti. Málefni Háskólans á Akureyri eru eitt málið enn sem við höfum fjallað um í nokkurn tíma. Það sem hv. þingmaður ræðir hér um, 80 milljónir, hygg ég að sé vegna húsnæðiskostnaðar, ekki rétt? Þetta tengist fyrst og fremst, að því er ég best veit, rannsóknahúsi við háskólann sem var byggt og ríkið hefur leigt af einkaaðilum. Ég held að það sé rétt að koma því á framfæri hér í tengslum við þetta að kostnaðarauki ríkissjóðs vegna þeirra stofnana sem fara inn í það húsnæði og þurfa að leigja það er yfir 100 milljónir á ári við þessa aðgerð. Ég held að það sé rétt að það komi hér fram.

Frú forseti. Það vakti ánægju hjá mörgum þegar lagt var til í frumvarpi til fjárlaga, eins og kom fram við 1. umr., að verja skyldi 100 millj. kr. á lið Bætur til elli- og örorkulífeyrisþega til starfsendurþjálfunar sjúkratrygginga, og enn fremur að það skyldi vera farið í að verja nærri 400 millj. kr. til að hækka tekjutryggingu hjá elli- og örorkulífeyrisþegum. En nú við 2. umr. frumvarpsins er þetta hvort tveggja skorið niður. Það eru líka skorin niður, frú forseti, framlög til sjúkrahúsa og framlög til reksturs heilsugæslustöðva. Er það nú enn svo að þegar á að beita hagræðingaraðgerðunum þá beinast þær að elli- og örorkulífeyrisþegum, sjúkrahúsum, sjúkrahúsum úti á landi? Á nú aftur að skera niður fjárveitingar til sjúkrahúsanna á Patreksfirði, 

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason leyfir sér oft að segja ýmislegt í þessum ræðustól sem er mjög langt frá veruleikanum. Hér heldur hann því fram að það eigi að fara að skerða fjárheimildir sjúkrahúsa og nefnir til sögunnar tiltekin sjúkrahús. Þetta er alrangt. Ef þingmaðurinn les tillögurnar og áttar sig á þeim og vill skilja þær rétt þá er hér um að ræða lækkun á því sem við köllum pott í heilbrigðisráðuneytinu, sem er ætlaður til sjúkrahúsa almennt. Það er ekki verið að skerða fjárheimildir einstakra sjúkrahúsa. Ég bið hv. þingmann að fara rétt með. Varðandi hitt sem hann nefndi þá kemur fram í tillögunum að það er fallið frá því að fella niður svonefndan bensínstyrk, sem var mikið rætt hér í haust, og það vita þeir sem skoðuðu það mál að í því fólst ýmislegt, m.a. áform um að hækka tilteknar bætur til þeirra sem þær fá. Þetta mál er í heild sinni einfaldlega dregið til baka og ég held því að hv. þingmaður hljóti að geta verið ánægður miðað við þau mótmæli sem málið fékk fyrr í haust.

Frú forseti. Ég man ekki betur en hæstv. heilbrigðisráðherra hefði lýst því yfir á Alþingi að haft yrði samráð við hlutaðeigandi um þær breytingar sem þarna var verið að leggja til. Að sjálfsögðu var því mótmælt að afnema styrkinn sem fatlaðir og örorkulífeyrisþegar hafa fengið til bifreiðaaksturs. Ég er ekki viss um að þeir aðilar hafi samþykkt að það ætti að skera hitt niður sem var þó búið að gefa vilyrði fyrir. Mér finnst mjög aumt, frú forseti, að grípa til þess að skera niður þau fyrirheit sem gefin voru við 1. umr. og í frumvarpinu, tæpar 400 millj. kr. til að hækka tekjutryggingu hjá elli- og örorkulífeyrisþegum og um 100 millj. kr. til starfsendurhæfingar. Eitt vekur líka athygli. Mikið er búið að ræða um brýna þörf fyrir hjúkrunarheimili og elliheimili, en þess sér takmarkað stað nú við 2. umr., þ.e. það átak sem um hefur verið rætt að þyrfti að gera á þeim vettvangi.

Virðulegur forseti. Bara rétt út af því sem hv. þingmaður hefur rætt hér varðandi þetta mál sem í umræðunni hefur verið kallað niðurfelling bensínstyrks. Ég held að hægt sé bara að kalla það því nafni. Því var mótmælt mjög harkalega og ég veit að hv. þingmaður gerði það einnig. Hér er verið að hverfa frá þeirri tillögu að fara í þá aðgerð og ég skil ekki af hverju hv. þingmaður er svo stúrinn yfir því.

Frú forseti. Ég mæli fyrir áliti 1. minni hluta fjárlaganefndar sem er myndaður af þingmönnum Samfylkingarinnar en einnig stendur að nefndarálitinu áheyrnarfulltrúi Frjálslynda flokksins. Það er eðlilegt í upphafi að taka undir með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni að ánægjuefni er að fjárlaganefnd hagi störfum sínum með þeim hætti að þær áætlanir sem fyrir eru lagðar í byrjun þings standi. Þannig erum við nú í 2. umr. um fjárlög eins og gert var ráð fyrir við upphaf þings að fram færi í dag, 24. nóvember. Frú forseti. Áður en ég geri grein fyrir nefndarálitinu vil ég taka saman í stuttu máli það sem einkennir línu okkar í álitinu. Samkvæmt tillögum okkar mun tekjuafgangur ríkissjóðs aukast í 23,6 milljarða kr. en í því felst aukin vörn gegn neikvæðum afleiðingum þenslunnar í efnahagslífinu. Lagt er til að svigrúmi til skattalækkana verði varið til að lækka matarskatt og hækka persónuafslátt meira en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Í tillögum 1. minni hluta eru lagðar til sérstakar hækkanir til að styrkja einstaka málaflokka. Rúmlega 1 milljarði kr. skal varið til að bæta stöðu menntakerfisins með sérstakri áherslu á framhaldsskóla- og háskólastigið, rúmlega 2 milljörðum kr. til að styrkja velferðarkerfið og hálfum milljarði kr. til að bæta stöðu landsbyggðarinnar með tillögu sem færð er undir forsætisráðuneytið. Í tillögum um velferðarmál er sérstaklega tekið á vanda sjúkra barna með fjárveitingum til stækkunar á barna- og unglingageðdeild, eflingar barnadeildar LSH, aukinnar þjónustu hjá Barnaverndarstofu og Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Frú forseti. Þetta er megininntak þeirra tillagna sem ég mun að sjálfsögðu gera örlítið betur grein fyrir á eftir en verður síðan farið alveg sérstaklega yfir í sérræðu síðar í dag. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006 er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs verði 313,2 milljarðar kr. og að tekjur verði 327,4 milljarðar kr. sem skilar 14,2 milljarða kr. tekjuafgangi. Við 2. umr. um frumvarpið leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að útgjöld samkvæmt því hækki um tæplega 1,9 milljarða kr. en jafnframt að tekjuhlið frumvarpsins hækki um rúmlega 7,2 milljarða kr. vegna endurskoðaðrar tekjuáætlunar næsta árs. Áætlaður tekjuafgangur samkvæmt tillögum meiri hlutans hækkar því um 5,4 milljarða kr. Samkvæmt tillögum 1. minni hluta er hins vegar gengið lengra og lagðar til breytingar sem gera að verkum, ef samþykktar verða, að tekjuafgangur fjárlaganna verði 23,6 milljarðar. kr. Hækkun tekna er til marks um að stjórnvöld telja augljóslega sjálf að ekkert lát verði á þeirri gríðarlegu þenslu sem einkennt hefur íslensk efnahagslíf. Gjaldaaukningin samkvæmt tillögum meiri hlutans bendir til þess að stjórnvöld ætli sér að gæta meira aðhalds hvað útgjöldin varðar en áður. Sporin hræða hins vegar í því efni. Eitt megineinkenni þessarar ríkisstjórnar er hömlulaus þensla útgjalda. Fátt hefur breyst í því efni eins og speglast í áætlaðri útkomu á þessu ári, sem bendir eindregið til að útgjöld verði mun meiri en stjórnvöld höfðu ætlað. Frú forseti. Efnahagsforsendur frumvarpsins byggjast á spá fjármálaráðuneytisins um að hagvöxtur verði um 4,6% á árinu 2006 og að verðbólga verði um 3,8%. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann er talinn aukast um 2,7%, einkaneysla er talin aukast um 4,3% og atvinnuleysi talið minnka áfram og verða um 1,8%. Miður jákvætt er að ekkert lát er á miklum viðskiptahalla við útlönd sem talinn er verða nálægt 12,2% af landsframleiðslu á næsta ári. Þessar forsendur hafa ekki verið endurmetnar af fjármálaráðuneytinu fyrir 2. umr. um frumvarpið. Reynslan sýnir því miður að erfitt er að treysta þeim forsendum sem fjármálaráðuneytið leggur til grundvallar. Þannig blasir við að efnahagsþróunin á yfirstandandi ári hefur einfaldlega orðið allt önnur en ráð var fyrir gert í fjárlögum ársins 2005. Þetta kemur vel fram í töflu sem fylgir nefndaráliti 1. minni hluta og sýnir svart á hvítu að efnahagsþróun ársins hefur orðið talsvert öðruvísi en ætlað var í spá ráðuneytisins. Í töflunni kemur glöggt fram að lykilstærðir hafa þróast með allt öðrum hætti á árinu en fjármálaráðuneytið spáði. Þannig hefur einkaneysla orðið miklu meiri og er nú spáð að hún verði 9,5% í stað 5% sem ráðuneytið taldi upphaflega. Fjárfestingar eru nú áætlaðar 28,5% í stað 18% og þjóðarútgjöld vaxa um 12,8% í stað 7,5%. Þær efnahagsforsendur sem ríkisstjórnin leggur nú til grundvallar fjárlagafrumvarpinu er óhjákvæmilegt að skoða í þessu ljósi. Reynslan hefur einfaldlega sýnt - ekki síst af yfirstandandi ári - að spár hennar um framvindu efnahagsmála hafa reynst vera úr takti við raunveruleikann. Í þessu samhengi vekur 1. minni hluti fjárlaganefndar sérstaka athygli á því að forsendur fjármálaráðuneytisins um vöxt einkaneyslu eru mun varfærnari en spár bæði Seðlabankans og greiningardeilda bankanna. 1. minni hluti fjárlaganefndar telur því að tekjur ríkissjóðs séu líklegar til að verða umtalsvert hærri á næsta ári en fram kemur í frumvarpinu. Ábyrgir aðilar hafa haft uppi sterk varnaðarorð um þróun efnahagsmála og sinnuleysi sem stjórnvöld sýna gagnvart því ójafnvægi efnahagsmálanna sem við blasir. Þannig lýsti miðstjórn ASÍ strax yfir vonbrigðum með þá efnahags-, atvinnu- og félagsmálastefnu sem birtist í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar. ASÍ benti á þá sérkennilegu staðreynd að fjármálaráðuneytið spái um 4% verðbólgu næstu árin á grundvelli eigin fjárlagafrumvarps, það spái sjálft miklu ójafnvægi í þjóðarbúskapnum og áframhaldandi háum vöxtum og sterku gengi með tilheyrandi vandræðum fyrir útflutnings- og samkeppnisatvinnuvegina. Það skortir því augljóslega ábyrgð í efnahagsstefnunni og eins og stjórnarandstaðan hefur ítrekað bent á síðustu ár þarf meiri festu í ríkisfjármálum. Miðstjórn ASÍ sá því sérstaka ástæðu til að skora á ríkisstjórnina og Alþingi að taka með ábyrgum hætti þátt í efnahagsstjórninni og beita ríkisfjármálunum þannig að það dragi úr þörf fyrir harkalegar aðgerðir Seðlabankans í peningamálum. Athyglisvert er jafnframt að fleiri aðilar í fjármálalífinu taka undir varnaðarorð ASÍ og spara heldur ekki stóru orðin þegar kemur að umfjöllun um efnahagsmálin. Í hagspá Landsbankans 2005–2010 frá því í september kemur t.d. fram að viðskiptahallinn hafi orðið mun meiri en talið var í fyrri spá og gengi krónunnar hafi styrkst langt umfram það sem flestir reiknuðu með. Þar segir síðan orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það hefur því reynt á þanþol hagkerfisins af enn meiri þunga en flestir sáu fyrir og því ekki að undra að gripið sé til orða á borð við ógnarjafnvægi til að fanga það ástand sem nú ríkir í efnahagsmálunum.“ Þetta voru orð greiningardeildar Landsbanka Íslands. Bent er á mikilvægi hagstjórnar í þessu sambandi, bæði stjórn peningamála og ríkisfjármála. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar undirstrikar að margt jákvætt er að finna í þróun efnahagslífsins á undanförnum árum. Það hefur einkennst af sköpunarkrafti og frumkvæði sem birtist glöggt í útrás fyrirtækja erlendis. Þennan þrótt má rekja til aukins frelsis og minni hafta sem lagður var grunnur að með EES-samningnum fyrir áratug. Með frumkvæði sínu að honum áttu jafnaðarmenn stærstan þátt í því frelsi sem lagt hefur grunninn að gríðarlega sterkri samkeppnisstöðu Íslands í dag. Sala bankanna var að sönnu mjög umdeild á sínum tíma. Hitt er óefað að hún leysti mikinn kraft úr læðingi í atvinnu- og efnahagslífinu. Þetta er hin jákvæða hlið efnahagsmálanna í dag. Neikvæða hliðin birtist í því að dökkar blikur rísa nú hratt á loft efnahagsmála. Miklu skiptir því að stjórnvöld greini vandann rétt til að hægt sé að grípa til samræmdra gagnráðstafana. Stjórntækin sem völ er á, peningastefna Seðlabankans og ríkisfjármálin, verða að grípa saman eins og tannhjól í vél. Frú forseti. Því miður bendir margt til þess að lykilþættir séu að fara úrskeiðis við þessar viðkvæmu aðstæður. Ríkisstjórnin neitar að horfast í augu við afleiðingar óhóflegrar þenslu. Það kom skýrt fram í stefnuræðu forsætisráðherra í haust þar sem ekki var vikið einu orði að veikleikum í efnahagslífinu og engin merki um skilning á afleiðingum þenslunnar hafa komið úr herbúðum ríkisstjórnarinnar. Hún lifir því miður í sýndarveruleika. Þessi afstaða veldur því að meiri hlutinn á Alþingi hefur sneitt hjá því að beita fjárlögum með virkum hætti til að slá á þensluna eins og margoft hefur verið lagt til við umræður um fjárlög síðustu árin. Hagstjórninni er velt nær alfarið yfir á Seðlabankann sem á fárra kosta völ annarra en að halda áfram að hækka vexti sem leiðir til hærra gengis og enn meiri erfiðleika fyrir útflutningsgreinarnar. Vaxtahækkanir og hátt gengi krónunnar með tilheyrandi vandræðum fyrir útflutningsgreinarnar eru því að verulegu leyti heimatilbúinn vandi ríkisstjórnarinnar. Hitt sem einnig er vaxandi áhyggjuefni er ósamræmið sem nú er að koma fram í mati annars vegar Seðlabankans og hins vegar fjármálaráðuneytisins á framleiðsluspennu í hagkerfinu en hún er helsti mælikvarðinn á þensluna. Seðlabankinn telur að hér sé meiri spenna en nokkru sinni fyrr meðan fjármálaráðuneytið virðist einfaldlega álíta að hagkerfið sé því sem næst í jafnvægi. Mismunandi mat þessara lykilstofnana veldur því að þær hafa ekki sömu skoðanir á því til hvaða aðgerða beri að grípa til að draga úr þenslunni, og í hve ríkum mæli. Þetta á m.a. við aðhald í ríkisfjármálum. Mótvægisaðgerðir þeirra eru því líklegar til að verða ómarkvissar og ónógar eins og sést á undirbúningi fjárlaga. Aðgerðirnar eru því miður ólíklegar til að vinna nægilega vel saman til að tryggja að hægt sé að koma böndum á þensluna. En frú forseti. Það eru fleiri hliðar á málinu. Kaupmáttur hefur vissulega aukist. Um það er ekki deilt. Samhliða hefur hækkun á lánshlutfalli vegna íbúðakaupa, hækkun á lánaþakinu og samkeppni banka við Íbúðalánasjóð um endurfjármögnun stóraukið aðgengi almennings að lánum á lágum vöxtum sem slegin eru út á húsnæði sem þar að auki er miklu verðmætara en áður. Þessi þættir, sem rekja má að hluta til stjórnvaldsaðgerða, hafa ýtt af stað gríðarlegri neyslubylgju sem birtist í langtum meiri aukningu einkaneyslu en fjármálaráðuneytið gerði ráð fyrir í þjóðhagsáætlun síðasta árs. Þessi þróun er ekki sísta orsök þenslunnar og á mun ríkari þátt í henni en fjárfestingar vegna stóriðju. Það er eðlilegt að því sé haldið fram að stigið hafi verið heillaspor með lækkun vaxta en tímasetning þeirra aðgerða var hins vegar afar óheppileg. Afleiðingarnar birtast í því að alvarlegar blikur blasa nú alls staðar við eins og kemur fram jafnt í umsögnum ASÍ og greiningardeilda bankanna um stöðu efnahagsmála. Viðskiptahallinn er á leið yfir 14% og hefur ekki mælst meiri í þau 60 ár sem hann hefur verið mældur. Stýrivextir Seðlabankans fara stöðugt hækkandi. Gengi krónunnar er gríðarlega hátt og tekjur útflutningsgreinanna hafa lækkað að sama skapi. Fyrirtækin eru því farin að greiða atkvæði með fótunum og freista þess að flýja óstöðugleikann með því að flytja starfsemi sína til útlanda. Önnur, sem eiga þess ekki kost, munu þurfa að segja upp starfsfólki eða loka endanlega eins og gerst hefur víða á landsbyggðinni að undanförnu. Ýmsir í fjármálalífinu hafa spáð því að hugsanlega sé fram undan skarpt gengissig og virtar bankastofnanir hafa nefnt allt að 25% gengisfall í opinberum greiningum sínum. Verðbólgan gæti tímabundið rokið upp, sumar greiningardeildir nefndu allt að 8% fyrr á árinu, með tilheyrandi áföllum fyrir heimilin og einstaklingana í landinu. Þessi staða ber því alls ekki vott um ábyrgð eða nægilegt aðhald af hálfu ríkisstjórnarinnar. Stýritækin sem stjórnvöld hafa í sínum höndum til að ráðast gegn ofrisi og þenslu eru aðallega tvenns konar. Seðlabankinn getur hækkað stýrivexti og slegið þannig á eftirspurn eftir fjármagni. Það eykur hins vegar kostnað fyrirtækja og ýtir undir hækkun gengisins þannig að staða útflutningsgreinanna versnar enn. Hins vegar getur ríkisstjórnin slegið á þenslu með því að skila sem mestum afgangi af fjárlögum. Meiri afgangur þýðir meira viðnám gegn þenslu og á miklum veltu- og þenslutímum á að vera auðveldara að skila miklum afgangi. Það er jafnframt miklu brýnna en ella við aðstæður eins og nú ríkja. 1. minni hluti fjárlaganefndar bendir þó á að langvarandi hömluleysi í útgjaldaþenslu ríkisins hefur leitt til þess að blikur dregur á loft eins og birtast nú í lykilstærðum, t.d. genginu, viðskiptahalla og verðbólgu, og þá er erfitt að grípa í einu vetfangi til aðgerða sem leiða til fjárlagaafgangs sem sérfræðingar telja nauðsynlegan. Samkvæmt tillögum meiri hluta fjárlaganefndar við 2. umr. er gert ráð fyrir að afgangur af fjárlögum aukist. Í því birtist meiri skilningur en fram kom í fjárlagafrumvarpinu. Það ber sannarlega að virða. 1. minni hluti telur þó að afgangur af fjárlögum þyrfti að vera meiri og til að undirstrika það leggur hann til breytingar sem, ef samþykktar verða, munu leiða til þess að tekjuafgangur ríkissjóðs verði 4 milljörðum kr. meiri en meiri hlutinn leggur til, eða 23,6 milljarðar kr. Annar veikleiki fjárlagafrumvarpsins birtist svo í skattalækkunum. Menn geta deilt um réttmæti þeirra. Í þeim birtist sorglegur ójöfnuður þar sem langflestar krónur fara í vasa hálaunahópa en langtum minna rennur til þeirra samfélagshópa sem mest eru þurfandi. Sé á annað borð svigrúm til skattalækkana á að fara aðrar leiðir til að nýta það og bæta kjör þeirra sem verst eru settir. Um það gerir 1. minni hluti sérstakar tillögur við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Þessi ójöfnuður er alvarlegur veikleiki á hagstjórninni af ríkisins hálfu og ber vott um vanhugsuð áform þar sem ekki er spáð í afleiðingar. Frú forseti. Varanlegur agi í ríkisfjármálum og sterkt viðnám gegn þenslu ríkisútgjalda, ekki síst á tímum góðæris og fyrirsjáanlegrar þenslu, er sá grunnur sem fyrirhyggjusöm og ábyrg ríkisstjórn leggur svo að unnt sé að mæta mögulegri ofþenslu þegar hagsveiflan nær toppi. Það verður því að rifja upp að í niðursveiflunni árið 2000 var ríkisstjórnin brýnd til að gæta aðhalds í ríkisútgjöldum til að vera undirbúin hugsanlegum afleiðingum uppsveiflunnar sem þá var strax spáð. Ráð er ekki nema í tíma sé tekið. En það var ekki tekið. Ríkisstjórnin svaf á verðinum. Hún lét skammsýni ráða för. Útgjaldaþensla ríkisins fór úr böndum og hefur lítið batnað síðan. Agaleysið speglast mjög vel í því ósamræmi sem hefur annars vegar birst í áformum fjárlagafrumvarpa síðustu ára um tekjuafgang af fjárlögum og hins vegar í raunverulegum afgangi samkvæmt ríkisreikningi. Á veltuárunum 2000–2004 átti afgangurinn samtals að nema 82 milljörðum kr. en endaði í 8 milljarða kr. halla. Munurinn á þessu tímabili er því 90 milljarðar kr., eða 18 milljarðar kr. að meðaltali á ári. Það munar um minna. Í þessu birtist agaleysið í hnotskurn. Yfirstandandi ár er þó ef til vill besta dæmið um hvernig tækifæri til að skila miklum tekjuafgangi af fjárlögum tapaðist. Áformað var að skila 10 milljörðum kr. Meðan árinu vatt fram varð gríðarleg veltuaukning í samfélaginu eins og fyrr er rakið. Ríkissjóður fékk því óvæntan búhnykk sem svaraði til nær 30 milljarða kr. tekjuaukningar. Hefðu áform um útgjöld staðist hefði afgangur ríkissjóðs því getað verið fast að 40 milljörðum kr. í stað nærri 30. En áform um útgjöld stóðust ekki. Tækifæri til að beita ríkisfjármálum af festu gegn þenslunni fór forgörðum. Staðreyndin er sú að allir, jafnt greiningardeildir bankanna, ASÍ og atvinnurekendur, telja að veikleikar fjárlagafrumvarpsins veiki hagstjórnina. Það hefur ekki gerst áður að allir þessir aðilar hafi verið sammála um svo harða gagnrýni á efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar. Hún veltir í reynd vandanum öllum yfir á Seðlabankann og lætur skeika að sköpuðu. Í því felst mikið ábyrgðarleysi af hálfu ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Árum saman hafa fjárlög ekki staðist heldur gefið allt aðra mynd af ríkisfjármálunum en niðurstaða ársins hefur orðið. Var á þetta bent í nefndaráliti 1. minni hluta í fyrra og þar gagnrýnt að stjórnvöld hafi m.a. viljað taka einstaka, svokallaða ,,óreglulega liði“, út úr samanburði fjárlaga við ríkisreikning. Til þess að nota megi fjárlög sem best til að stjórna ríkisfjármálum er nauðsynleg að huga að nokkrum atriðum. Þau atriði sem ég mun fara yfir, frú forseti. Í tengslum við þetta eru í fyrsta lagi flutningur fjárheimilda milli ára, í öðru lagi útgjaldarammar fjárlaga og afgreiðsla Alþingis, í þriðja lagi tímanlegar upplýsingar um fjárhagsstöðu og í fjórða lagi langtímastefna í ríkisfjármálum. Fyrst vík ég að flutningi fjárheimilda milli ára. Ástæða er til að geta mikilla frávika sem flutningur fjárheimilda milli ára er farinn að hafa á fjárheimildir stofnana. Hann gerir að verkum að fjárlögin segja í mörgum tilfellum lítið til um hverjar fjárveitingar þeirra eru í raun. Í nýrri skýrslu Ríkisendurskoðunar um endurskoðun ríkisreiknings fyrir árið 2004 kemur fram að 19,5 milljarða kr. eldri fjárheimildir voru fluttar yfir á það ár. Það svarar til um 7% af fjárlögum ársins. Í þessu sambandi er óhjákvæmilegt að undirstrika að þetta er langt umfram þau 4% viðmiðunarmörk sem talin eru ásættanleg samkvæmt reglugerð um framkvæmd fjárlaga og ábyrgð á fjárreiðum ríkisaðila. Ríkisendurskoðun hefur áður bent á að það veiki framkvæmd fjárlaga að flutningur á fjárheimildum milli uppgjörstímabila sé jafnmikill og raun ber vitni. Að hennar mati á það jafnt við um aðila sem hafa eytt umfram gjaldaheimild og þá sem ekki hafa notað fjárheimildir sínar í mörg ár. Í skýrslunni ítrekar stofnunin það álit sitt að Alþingi taki þetta mál til skoðunar og segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Telja verður mjög óheppilegt að stór hluti útgjaldaákvarðana sé þannig ekki ræddur í tengslum við afgreiðslu fjárlaga hvers ár. Nefna má ýmis dæmi um fjárveitingar til stofnana samkvæmt fjárlögum sem skerðast strax í byrjun fjárlagaársins um tugi prósenta vegna umframgjalda fyrri ára. Fyrr eða síðar þarf að bregðast við þeim vanda, ýmist með viðbótarfjárveitingum, hagræðingu í rekstri eða samdrætti í starfsemi.“ Svo mörg voru þau orð Ríkisendurskoðunar um þessi atriði. Hún telur einnig vel koma til greina að flutningi fjárheimilda milli ára með núverandi hætti verði settar skorður, t.d. að hann takmarkist við 4% af fjárheimild ársins, en að fjárveitingavaldið taki þess í stað ákvörðun um endurnýjun á heimild sem ekki var notuð og eins hvort stofnun sé látin gjalda fyrir umframútgjöld. Slík breyting dregur á engan hátt úr ábyrgð forstöðumanna sem eftir sem áður geta þurft lögum samkvæmt að sæta viðurlögum hafi þeir brotið af sér. Frú forseti. Annað atriði sem við viljum skoða til að finna leiðir til að fjárlög nýtist sem best við stjórn ríkisfjármála er útgjaldarammar fjárlaga og afgreiðsla Alþingis. Verklag rammafjárlaga var tekið í notkun árið 1992 en í því felst að ríkisstjórnin gerir tillögu að útgjaldarömmum fyrir hvert ráðuneyti sem aftur koma með tillögur um skiptingu útgjalda vegna sinna málaflokka í fjárlagafrumvarpinu. Þegar á reynir hafa þessir rammar ekki haldið. Þeim er iðulega breytt, langoftast til hækkunar, í meðförum Alþingis á frumvarpinu. Tillögur að slíkum breytingum koma þó að stærstum hluta frá ríkisstjórninni enda þótt þær séu formlega lagðar fram af meiri hluta fjárlaganefndar. Í skýrslu sinni um fjárlagaferlið frá árinu 2001, sem er um útgjaldastýringu ríkisins, gerir Ríkisendurskoðun þetta að umtalsefni og segir, með leyfi forseta: ,,Hið nýja skipulag fjárlagagerðar, rammaskipulagið, hefur almennt gefist vel og eflt mjög stefnumótunarhlutverk ríkisstjórnarinnar. Hins vegar nær skipulagið ekki til afgreiðslu Alþingis á fjárlögunum. Sú heildarsýn og sá agi sem felst í skipulaginu fer því forgörðum eftir að fjárlagafrumvarp hefur verið lagt fyrir þing. Stór hluti þeirrar útgjaldaaukningar sem jafnan verður í meðförum þingsins á rætur að rekja til tillagna frá ríkisstjórn.“ Frú forseti. Í annarri skýrslu sem Ríkisendurskoðun skrifaði, þar sem fjallað var um svipað mál, kom fram að ætla mætti að það væri vilji framkvæmdarvaldsins að hafa hlutina með þessum hætti vegna þess að með slíku háttalagi, jafnvel á stundum með hvatningu til stofnana að keyra út fyrir heimildir fjárlaga, sé stór hluti af fjárveitingavaldinu færður frá Alþingi til framkvæmdarvaldsins. Þetta er að sjálfsögðu grafalvarlegt mál og er fyrir löngu kominn tími til að eitthvað verði í málinu gert. Þriðji liðurinn varðandi nýtingu fjárlaga við stjórn ríkisfjármála er um tímanlegar upplýsingar um fjárhagsstöðu. Fyrsti minni hluti hefur áður kvartað yfir skorti á upplýsingum frá fagráðuneytum um fjárhagsstöðu stofnana til þess að hægt sé að leggja mat á fjárveitingar og fjárþörf stofnana við afgreiðslu fjárlaga. Fyrir liggur að fjármálaráðuneytið metur afkomu ríkissjóðs tvisvar til þrisvar á ári og kallar þá eftir upplýsingum og skýringum fagráðuneytanna vegna stofnana þeirra og fjárlagaliða sem stefna í að fara fram úr fjárheimildum. Auk þess tekur Fjársýsla ríkisins saman mánaðarleg yfirlit um fjárreiður ríkissjóðs sem ekki eru birt opinberlega. Mjög brýnt er að fjárlaganefnd fái aðgang að þessum gögnum. Á þetta leggur 1. minni hluti mikla áherslu. Fullnægjandi lausn á þessum málum fæst hins vegar vart fyrr en árshlutauppgjör verða birt fyrir ríkissjóð og ríkisstofnanir sem 1. minni hluti telur að sé löngu orðið tímabært. Þegar litið er yfir þróun síðustu ára má greina sífellt aukna tregðu af hálfu framkvæmdarvaldsins til að láta Alþingi, þ.e. nefndum þess og einstökum þingmönnum, í té upplýsingar í tengslum við meðferð fjárlaga. Án upplýsinga er ljóst að löggjafinn hefur ekki forsendur til að endurskoða eða leggja sjálfstætt mat á þær tillögur sem fjármálaráðherra setur fram í fjárlagafrumvarpinu. Þetta dregur mjög úr möguleikum þingsins til sjálfstæðra og gagnrýninna vinnubragða og er vitaskuld ein birtingarmynd aukinnar valdtöku framkvæmdarvaldsins á kostnað löggjafans. Afleiðing þessara vinnubragða er m.a. sú að meiri hluti Alþingis telur sig ekki hafa annan kost en að fallast á tillögur ráðherra í öllum meginatriðum. Við slíkar aðstæður virkar meiri hluti fjárlaganefndar einfaldlega líkt og stimpilvél gagnvart tillögum framkvæmdarvaldsins. Þetta er til marks um vaxandi virðingarleysi framkvæmdarvaldsins gagnvart Alþingi. Þetta háttalag grefur undan sjálfstæði Alþingis sem fjárveitingavalds og að mati 1. minni hluta er ástæða til að forsætisnefnd þingsins taki þetta mál upp við fjármálaráðherra til að tryggja að nauðsynlegar upplýsingar um fjármál ríkisins liggi ávallt fyrir hjá fjárlaganefnd. Frú forseti. Það er rétt að fram komi að mörg undanfarin ár hefur minni hluti fjárlaganefndar óskað eftir því að fyrir lægju listar um stöðu stofnana í upphafi árs, stöðu stofnana við framlagningu fjárlagafrumvarps og áætlaðri stöðu stofnana í lok árs. Með því mætti átta sig á því hvað fjárlög, þegar þau hafa verið samþykkt, þýða. Þetta hefur reynst afskaplega erfitt. Þetta haust höfum við fengið inn nokkrar töflur. Ef ég man rétt, þá kom fyrsta taflan í gær varðandi stofnanir í dómsmálaráðuneyti, að vísu býsna ófullkomin tafla þar sem vantaði áætlun um stöðu í árslok. Í morgun fengum við afhent gögn frá samgönguráðuneyti og félagsmálaráðuneyti og fljótt á litið virðast þau uppfylla þau skilyrði sem um er rætt þótt fara þurfi betur yfir þau. Dómsmálaráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið var síðan að skila, fékk ég fréttir um rétt áðan, plaggi sem ég hef ekki fengið í hendur. Það liggur aftur á móti ljóst fyrir að tillögur meiri hluta nefndarinnar hafa ekki tekið mið af þeim gögnum. Þess vegna standa lýsingar mínar áðan fyllilega undir því sem sagt var um að tillögurnar væru ekki byggðar á staðreyndum og væru því miður hluti af þeim sýndarveruleika sem þessi plögg hafa verið undanfarin ár, sem virðist því miður ætla að halda áfram á næsta ári líka. Frú forseti. Ég var að fara yfir nokkur atriði sem tengjast því hvernig nota megi fjárlög til að stjórna ríkisfjármálum og á nú eftir fjórða liðinn sem fjallar um langtímastefnu í ríkisfjármálum. Brýnt er orðið að stjórnvöld setji sér heildstæða langtímastefnu í ríkisfjármálum. Vísi að þessu er að vísu að finna í frumvarpinu þar sem boðuð er aðhaldssöm stefna í ríkisfjármálum til næstu fjögurra ára sem felur í sér að árlegur vöxtur samneyslu verði ekki umfram 2% að raungildi, tilfærsluútgjöld ekki umfram 2,5% og tímabundinn samdráttur í framkvæmdum um 2 milljarða kr. á árinu 2006. Þá er í athugasemdum með fjárlagafrumvarpinu gerð nokkur grein fyrir horfum í útgjaldaþróun helstu málaflokka út frá markmiðum ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum og er þar stuðst við greiðslulíkan fjármálaráðuneytisins fyrir langtímaáætlun um útgjöld ríkissjóðs. En þar eru útgjöld metin miðað við hagrænar forsendur, gildandi lög og reglur, gerða samninga og ákvarðanir og áform ríkisstjórnarinnar sem þegar liggja fyrir. Það sem hins vegar skortir talsvert á er að sett sé raunhæf stefna um útgjaldaþróun fyrir hvern málaflokk. Er þetta í fullu samræmi við tillögur sem Ríkisendurskoðun setti fram í áðurnefndri skýrslu um fjárlagaferlið, en þar segir að ekki fari fram heildstæð langtímastefnumótun um ríkisfjármál eins og æskilegt væri, en til þess að svo geti orðið þurfa stjórnvöld að fjalla um og samþykkja útgjaldastefnu til lengri tíma en eins árs í senn. Frú forseti. Tekjuspá fyrir árið 2006 er háð meiri óvissu en oft áður. Á þetta er sérstaklega bent í áliti 2. minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar. Tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins er vissulega alltaf háð talsverðri óvissu enda byggist hún á spá um útlit og horfur á ókomnu ári. Undanfarin ár hafa mikil frávik verið á tekjuhlið fjárlaga auk þess sem mat fjármálaráðuneytis, Seðlabanka og greiningardeilda bankanna er nokkuð mismunandi á því hvenær og hversu hratt muni hægja á vexti í hagkerfinu en það skiptir verulegu máli fyrir afkomu ríkissjóðs. Allt leiðir þetta til óvissuástands um hverjar tekjur ríkisins verði í reynd þegar árið er gert upp en eins og rakið er í upphafi þessa álits 1. minni hluta fjárlaganefndar bendir margt til þess að tekjur ríkisins aukist enn meira en fram kemur í frumvarpinu. Í efnahagslegu tilliti einkennist árið 2005 af mikilli spennu og þenslu vegna stóriðjuframkvæmda, gríðarlegrar útlánaaukningar í bankakerfinu, mikillar hækkunar á fasteignaverði og verulegrar aukningar á einkaneyslu. Allt hefur þetta ýtt undir verðbólgu og meiri viðskiptahalla en dæmi eru um. Sterk staða krónunnar er jafnframt farin að hafa mjög neikvæð áhrif á útflutnings- og samkeppnisgreinar. Til að skapa svigrúm til að mæta tekjusamdrætti sem búast má við þegar dregur úr þensluástandi hagkerfisins er mikilvægt að ráðstafa ekki öllum tekjuaukanum til nýrra útgjalda heldur stefna að betri afkomu ríkissjóðs en gert er ráð fyrir í frumvarpinu og endurskoðaðri tekju- og útgjaldaáætlun þess. Í þessum anda eru breytingartillögur 1. minni hluta fjárlaganefndar sem eins og áður sagði fela í sér að tekjuafgangur af ríkissjóði verði næstum 10 milljörðum kr. meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu þegar það var lagt fram í haust. Tillögur ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir voru gagnrýndar í nefndaráliti 1. minni hluta í fyrra. Þar var á það bent að þær kæmu einkum hinum tekjuhæstu til góða, t.d. mundu 25% þeirra tekjuhæstu fá um 2,5 milljarða kr. skattalækkun en 25% þeirra tekjuminnstu einungis fá um 300 millj. kr. í sinn hlut. Nær hefði verið að lækka virðisaukaskatt á matvöru úr 14% í 7% eins og 1. minni hluti lagði til sem hefði komið öllum landsmönnum til góða, ekki síst barnafjölskyldum, en gagnast þeim hlutfallslega mest sem hafa úr minnstu að spila.  Það er rétt að víkja að gjaldahlið frumvarpsins. Ástæða er til að gera hér athugasemdir við nokkra liði á gjaldahlið fjárlagafrumvarpsins. Að öðru leyti vísast til nefndarálita minni hluta fagnefnda um hina ýmsu málaflokka. Frú forseti. Fyrst vil ég fjalla örlítið um vaxtabætur. Ljóst er að vaxtabótakerfið á undir högg að sækja og er skemmst að minnast yfirlýsinga fyrrverandi fjármálaráðherra um að til greina komi að endurskoða vaxtabótakerfið frá grunni og jafnvel að afnema það. Þessi stefna birtist enn í fjárlagafrumvarpinu þar sem lögð er til áframhaldandi 5% skerðing á rétti fólks til vaxtabóta. Auk þess er hámark vaxtagjalda til útreiknings lækkað úr 5,5% í 5,0% af heildarskuldum til öflunar íbúðarhúsnæðis. Þessu er 1. minni hluti mótfallinn og leggur til að skerðingin verði felld úr frumvarpinu. Fyrsti minni hluti fjárlaganefndar geldur varhuga við slíkum breytingum. Þær munu rýra stöðu ungra fjölskyldna og barnafólks, sem er að freista þess að koma þaki yfir höfuðið, og fela því í sér aukinn ójöfnuð. Þá skekkir skerðingin fjárhagsáætlanir þeirra sem hafa gert ráð fyrir vaxtabótum við húsnæðiskaup og nú þegar húsnæðisverð hefur náð óþekktum hæðum er þörfin fyrir vaxtabætur enn meiri til að koma til móts við þá tekjulægstu. Frú forseti. Kostnaður við bæði framhaldsskóla og háskóla hefur vaxið mjög á síðari árum, ekki síst vegna mikillar fjölgunar nemenda og nýrra námsbrauta. Ber vissulega að fagna þeim vexti sem einkennt hefur þessi skólastig en stjórnvöld hafa samt aðeins að nokkru leyti viðurkennt þá auknu fjárþörf sem fylgir nemendafjölgun og meira framboði náms. Vandi margra framhaldsskóla vegna uppsafnaðs hallareksturs hefur margsinnis komið til umræðu án þess að á honum hafi verið tekið af nógu mikilli festu. Margir skólar eru látnir dragast áfram með mikinn halla, ólíkt t.d. sumum stofnunum utanríkis- og landbúnaðarráðuneytisins sem fá hallareksturinn strokaðan út með fjáraukalögum. Frú forseti. Hér er sérstaklega áberandi hversu misjafnlega eru meðhöndlaðir þeir háskólar sem annars vegar heyra undir landbúnaðarráðuneytið og hins vegar þeir sem heyra undir menntamálaráðuneyti. Skortur á fjármagni og skilningsleysi stjórnvalda hefur heft þróun íslenskra skóla. Um þverbak hefur þó keyrt í tíð núverandi menntamálaráðherra. Skilningur ráðherrans á þörfinni fyrir nægilegar fjárveitingar til að menntun á Íslandi standi jafnfætis menntakerfum nágrannalandanna er átakanlega rýr. Hæstv. ráðherra hefur lagt það í vana sinn að fara sífellt með sama sönginn um að hér sé svo mikil aukning, hér sé allt svo gott og samanburður er síðan tekinn af handahófi eftir því sem hentar hverju sinni. Eins og fram kemur í áliti 2. minni hluta menntamálanefndar er framtíðarfjármögnun opinberu háskólanna í óvissu og samkeppnisstöðu þeirra innan lands og utan ógnað vegna alvarlegs fjárskorts. Má í þessu sambandi bæði nefna Háskóla Íslands og Háskólann á Akureyri, en auk þess liggur fyrir að Kennaraháskólinn hefur lengi þurft að vísa frá umsækjendum um nám. Í þessu sambandi er vert að rifja upp að nýlega hafa verið gerðar úttektir á Háskóla Íslands annars vegar af Ríkisendurskoðun og hins vegar af Evrópusamtökum háskóla. Niðurstöðurnar voru samhljóða um það að skólinn standi mjög vel hvað varðar gæði náms og rannsókna í samanburði við evrópska háskóla. Það var þó athyglisvert að miðað við samanburðarskólana stóð HÍ mjög höllum fæti hvað fjárveitingar varðar. Það má því segja, frú forseti, að Háskóli Íslands hafi staðist með sóma allan samanburð nema einn, þ.e. fjármögnunina. Þetta er, því miður, dæmigert fyrir skilningsleysi Sjálfstæðisflokksins sem um allt of langt skeið hefur farið með stjórn menntamála hér á landi. Undir hans stjórn hefur menntakerfið ekki náð að þroskast og dafna með svipuðum hætti og hjá nágrannaþjóðunum. 1. minni hluti telur þörf á sérstöku átaki í menntamálum með áherslu á framhaldsskóla- og háskólastigið og gerir breytingartillögur í þeim anda. Frú forseti. Ég nefndi Háskóla Íslands áðan. Það er rétt að nefna örlítið Háskólann á Akureyri einnig. Hér hefur að vísu orðið nokkur umræða um stöðu þess skóla. Ég mun því aðeins nefna tvo þætti varðandi samanburð Háskólans á Akureyri við aðra háskóla. Það er í fyrsta lagi hin sérkennilega meðferð á skólanum gagnvart nýju húsnæði, rannsóknarhúsi, þar sem húsaleiga skilar skólanum í mínus 70 millj. kr. miðað við það húsnæði sem skólinn hafði áður. Hér er vissulega um miklu stærra og betra húsnæði að ræða sem að sjálfsögðu mun virka til eflingar starfsemi skólans. Það er hins vegar algjörlega óviðunandi að stofnun eins og Háskólinn á Akureyri skuli ekki fá bætta slíka upphæð sem þessu nemur vegna þess að fyrir lá allan tímann í raun hver hún yrði. Það átti því ekki að koma yfirvöldum menntamála á óvart, ég tala nú ekki um þegar horft er til þess að sú leið sem farin var við fjármögnun hússins og byggingu þess var að undirlagi menntamálayfirvalda. Frú forseti. Þegar fjármál háskólanna eru skoðuð er einnig athyglisverður skortur á reglum og viðmiðunum sem hægt er að nota varðandi það fjármagn sem rennur til rannsókna skólanna. Þannig er áberandi í fjárlagafrumvarpinu að einn ákveðinn háskóli fær mikla hækkun á þessum fjármunum án þess að upplýst hafi verið á hvaða samningi þær tölur byggja og því miður er ekki hægt að bera saman og komast að niðurstöðu um hvort háskólarnir sitja við sama borð eður ei. Má í raun draga þá ályktun að svo sé ekki vegna boðaðs frumvarps um að tryggja eigi að háskólarnir sitji allir við sama borð. Auðvitað verður að fagna því ef stjórnarflokkarnir ná saman um frumvarp sem tryggir það. En það er því miður eitt af þeim málum sem við höfum þurft að bíða eftir eins og svo mörgum öðrum frá þessu ráðuneyti. Frú forseti. Hlutfallsleg fjölgun aldraðra kallar á aukin útgjöld til öldrunarmála en því má heldur ekki gleyma að þjóðfélagið gerir meiri kröfur en áður um þjónustu og aðbúnað sjúkra, aldraðra og fatlaðra. Töluverð umræða hefur spunnist um bið eftir fullnægjandi þjónustuúrræðum og um aðbúnað íbúa hjúkrunarheimila sem mörg hver fullnægja engan veginn lágmarkskröfum sem eðlilegt er að gera til slíkrar starfsemi. Þjónusta utan stofnana hefur á sama tíma staðið í stað eða jafnvel dregist saman þrátt fyrir yfirlýst markmið um að hana beri að auka. Fyrirliggjandi frumvarp gefur ekki til kynna að stjórnvöld ætli að taka á þessum vanda á næsta ári né er þar að finna nein fyrirheit um framtíðaruppbyggingu þessarar þjónustu. 1. minni hluti gerir því tillögu um auknar fjárveitingar til þessa málaflokks. Frú forseti. Fjárþörf Fæðingarorlofssjóðs hefur verið vanáætluð. Útgjöld sjóðsins voru áætluð innan við 6,0 milljarðar kr. í fjárlagafrumvarpi 2005 en minni hlutinn hélt því fram að þau yrðu 6,2–6,4 milljarðar kr. Nú er komið á daginn að útgjöld á þessu ári eru áætluð 6,7 milljarðar kr. Í frumvarpi þessa árs eru útgjöld sjóðsins áætluð 7.041 millj. kr. Tekjur sjóðsins af iðgjöldum eru áætlaðar 6.353 millj. kr. og því stefnir í að halli ársins verði 688 millj. kr. og eigið fé sjóðsins neikvætt um 1.558 millj. kr. í lok árs. Ekki er tekið á þessum vanda sjóðsins í fjárlagafrumvarpinu heldur er honum frestað eins og oft áður. Gerð er tillaga af hálfu 1. minni hluta til að unnt sé að draga úr þeim skerðingum sem fram hafa komið við þær breytingar sem gerðar voru á lögum um sjóðinn Frú forseti. Full samstaða virðist um það á Alþingi að leggja áherslu á að óvissu um starfsemi Byggðastofnunar verði eytt, eins og birtist í samstöðu iðnaðarnefndar í umsögn hennar um stofnunina. Nú er svo komið að stofnunin getur ekki lengur sökum fjárskorts sinnt því hlutverki sínu að styðja við atvinnurekstur á landsbyggðinni með lánveitingum og styrkjum. Ekkert bendir til að ríkisstjórnarmeirihlutinn ætli að taka á þeim vanda í tengslum við fjárlög næsta árs en með slíku aðgerðarleysi sýnir ríkisstjórnin algert ábyrgðarleysi gagnvart stofnuninni. 1. minni hluti fjárlaganefndar leggur til auknar fjárveitingar til byggðamála og telja fulltrúar Samfylkingarinnar eðlilegt í þessu samhengi að Byggðastofnun verði aftur flutt til forsætisráðuneytisins til að leggja áherslu á mikilvægi málaflokksins sem hefur drabbast niður, því miður, undir stjórn hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra. Frú forseti. Hvers vegna ætti að flytja Byggðastofnun og þennan málaflokk til forsætisráðuneytisins? Jú, þetta er málaflokkur sem í raun tengist öllum ráðuneytum og því eðlilegt að þar sem verkstjórn ríkisstjórnarinnar er þar sé þessi málaflokkur. Við höfum mýmörg dæmi um það hversu illa hefur gengið jafnvel að framkvæma mótaða stefnu í þessum málaflokki vegna þess að iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið hefur ekki komið þeim áfram m.a. gagnvart öðrum ráðuneytum. Mér er minnisstæð tillaga um að flytja störf og stofnanir frá ráðuneytum út á land þegar ráðuneytisstjórum var falið að kanna hvað væri nú best að flytja úr hverju ráðuneyti. Niðurstaða ráðuneytisstjóranna var eðlilega sú að ekkert væri hægt frá þeim að flytja og þess vegna var árangurinn sá sem hann varð. Það er nauðsynlegt að þessi málaflokkur sé alls staðar staðsettur og hann á ekki að vera eyrnamerktur sérstaklega heldur kemur hann inn í öll ráðuneyti. Það er augljóst mál, ef við tökum eitt lítið dæmi, að menntamálaráðuneytið hlýtur í raun í nútímasamfélagi að vera eitt mesta byggðamálaráðuneytið ef einhver meining er í því sem oft er sagt. Frú forseti. Í andsvari áðan spurði ég hv. þm. Magnús Stefánsson, formann fjárlaganefndar, örlítið út í þessi mál og því miður komu engin svör um það hvort von væri á því að þetta leystist á næstunni. Aðeins vonin var til staðar sem vissulega er mikilvæg en dugar ekki ein og sér. Ég vil þess vegna velta því upp, frú forseti, hvort sú nefnd sem hv. þingmaður m.a. á sæti í og fjallar um stöðu Byggðastofnunar hefur eitthvað velt því fyrir sér að þessum málaflokki og stofnuninni sjálfri væri betur komið á ný í forsætisráðuneytinu. Frú forseti. Ég nefndi það áðan að ég mundi stuttlega gera grein fyrir breytingartillögum 1. minni hluta við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006 en endurtek að farið verður nánar yfir þær tillögur í sérstakri ræðu sem hv. þm. Helgi Hjörvar mun flytja síðar í dag, en ég mun nú gera stuttlega grein fyrir breytingartillögunum. Við 2. umr. um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006 leggja þingmenn Samfylkingarinnar, einir eða með öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar, fram breytingartillögur við frumvarpið. Tillögurnar miða m.a. að því að jafna áhrif skattalækkana þannig að þær nýtist efnaminna fólki betur en gert er ráð fyrir í tillögum ríkisstjórnarinnar. Lagt er til að það svigrúm sem ríkisstjórnin telur til skattalækkana verði fremur notað til að lækka matarskattinn og auka persónuafslátt. Auk þess eru lagðar fram tillögur sem miða að sparnaði í ríkisrekstrinum og breyttum áherslum í skiptingu ríkisútgjalda. Lagðar eru fram tillögur um að bæta stöðu menntakerfisins um rúmlega 1 milljarð króna, auka hlut velferðarmála um rúmlega 2 milljarða króna og hálfan milljarð króna til að jafna stöðu landsbyggðarinnar. Frú forseti. Í menntamálum er gerð tillaga um 500 millj. kr. til Háskóla Íslands. Sú tillaga tekur mið af niðurstöðum þeirra úttekta sem gerðar hafa verið á skólanum nýlega og getið er fyrr í áliti þessu. Í velferðarmálum eru m.a. gerðar tillögur um bætta þjónustu við börn á Landspítala – háskólasjúkrahúsi, annars vegar til stækkunar á barna- og unglingageðdeild og hins vegar til barnadeildar, og um aukna þjónustu hjá Barnaverndarstofu og Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins. Tillaga um fjármagn til sérstakra verkefna á landsbyggðinni er sett á lið hjá forsætisráðuneyti eins og áður var reifað. Þá er lagt til aukið fjármagn til Listdansskólans, jöfnunar námskostnaðar og vegna svokallaðra vasapeninga bótaþega. Frú forseti. Þá er gerð tillaga um að staðið verði við samning við Öryrkjabandalagið og stjórnarliðum þannig enn einu sinni gefið tækifæri til að standa við loforð sem gefið var fyrir síðustu alþingiskosningar. Heildaráhrif tillagnanna bæta stöðu ríkissjóðs verulega en auk þess er gerð tillaga um frestun yfirfærslu 3 milljarða kr. af uppsöfnuðum fjárlagaheimildum stofnana sem voru tæpir 20 milljarðar kr. í árslok 2004. Í heild gera tillögur 1. minni hluta að verkum að tekjuafgangur ríkissjóðs mundi aukast í 23,6 milljarða kr. Nánar verður gerð grein fyrir tillögunum síðar í umræðunum eins og fram hefur komið. Frú forseti. Frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2006, líkt og fjárlagafrumvörp síðustu ára, ber einkenni óvandaðra vinnubragða. Slík vinnubrögð eru á ábyrgð framkvæmdarvaldsins en það er ekki síður ábyrgðarhluti löggjafans að gera ekki þær breytingar á frumvarpinu sem nauðsynlegar eru til að tryggja trúverðug fjárlög. Það er með ólíkindum ef það gerist eitt árið enn að fjárlaganefnd berist ekki upplýsingar um áætlaða stöðu allra stofnana í árslok. Slíkar upplýsingar eru nauðsynlegar til að hægt sé að gera raunhæfar áætlanir og forsenda þess að löggjafinn viti í raun hvaða fjárveitingar er verið að ákveða til rekstrar næsta árs. Stefnuleysi ríkisstjórnarinnar í stórum málaflokkum einkennir það fjárlagafrumvarp sem hér er um fjallað og þess vegna skortir bæði heildarsýn og forgangsröðun. Þegar þensluástand færir ríkissjóði auknar tekjur reynir mjög á aga og stjórnfestu í ríkisbúskapnum. Því miður hafa þeir sem nú ráða för ekki staðist álagið. Þess vegna munu fjárlög næsta árs að öllum líkindum ekki nýtast eins og nauðsynlegt er í baráttunni við þenslu og vaxandi verðbólgu. Frú forseti. Sýndarveruleiki stjórnarherranna þarf að hverfa og raunveruleikinn að taka við. Virðing fyrir fjárlögum þarf að taka við af kæruleysi síðustu ára. Meiri hlutinn á Alþingi þarf að hafa trú á því að ríkisfjármálin leiki mikilvægt hlutverk í baráttunni fyrir stöðugleika í efnahagsmálum. Þegar raunveruleikinn sigrar og virðing fjárlaga verður sú sama og í flestum löndum verða fjárlög upplýsandi um framvindu efnahagslífsins. Frú forseti. Ég hef lokið að gera grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar en í þeim minni hluta eru auk mín hv. þingmenn Helgi Hjörvar og Katrín Júlíusdóttir. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, áheyrnarfulltrúi í fjárlaganefnd, er sammála nefndaráliti þessu. Frú forseti. Það er rétt að ljúka þessari umfjöllun með því að þakka fyrir þau orð sem hv. þm. Magnús Stefánsson lét falla í garð okkar fulltrúa minni hlutans í fjárlaganefnd og þakka jafnframt meiri hlutanum og öðrum í minni hluta fjárlaganefndar fyrir ánægjulegt samstarf. Á stundum er auðvitað deilt í nefndinni eins og eðlilegt er og á stundum deilum við hér í þingsal en þrátt fyrir það er samstarf og vinnulag í fjárlaganefnd hið besta og ber að þakka það.

Hæstv. forseti. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar létu móðan mása við 1. umr. um fjárlög ársins 2006 og töluðu um að auka þyrfti aðhald í ríkisfjármálum og þeir lofuðu og hétu því að þeir mundu tvöfalda þann afgang sem ríkisstjórnarflokkarnir áætluðu í 1. umr. um fjárlög. 
             Nú ber svo við, hæstv. forseti, að þingmenn Samfylkingarinnar ætla að stofna til nýrra útgjalda upp á 3.168 millj. kr. Hvaðan ætla þeir að taka þá peninga? Jú, þeir ætla að hækka skatta frá því frumvarpi sem hér liggur fyrir um 2.250 millj. kr., taka það úr vösum fólksins í landinu. Er þetta ábyrg stefna? Og hvar ætla þeir svo að ná auknu aðhaldi? Jú, það er í einhverjum almennum aðgerðum svo sem að fresta yfirfærslu ónotaðra heimilda ráðuneyta frá fyrra ári um 3 milljarða. Ég óska eftir yfirliti frá Samfylkingunni hvar hún vill taka þessa 3 milljarða og aðrar almennar tillögur í þeim efnum. Við viljum fá að sjá hvar þeir 

Frú forseti. Ég vil í upphafi segja að ástæðulaust er fyrir hv. þingmann að æsa sig eitthvað við upphaf umræðunnar vegna þess, eins og ég margoft sagði, verður skilmerkilega farið yfir tillögur okkar á eftir í sérstakri ræðu þar sem gerð verður sérstaklega grein fyrir þeim.  En ástandið er hins vegar ósköp einfaldlega þetta, hv. þingmaður, að við erum af ábyrgð að taka á ríkisfjármálunum. Tillögur okkar ganga ekki út á skattahækkun. Hv. þingmaður hefur greinilega ekki lært nógu mikið hjá hæstv. fjármálaráðherra þegar þeir voru að hvíslast hér á meðan ég flutti ræðu mínu, þannig að hv. þingmaður verður líklega að ræða betur við hæstv. fjármálaráðherra því að ég trúi því ekki að hæstv. fjármálaráðherra kunni ekki betur að lesa úr tillögum okkar. Málið er að þessi aukna tekjuöflun vegna skatta 

Forseti minnir hv. þingmann á að beina orðum sínum til forseta.

Hæstv. forseti. Hér er náttúrlega um heimsmet að ræða. Hv. þingmaður hélt ræðu í rúmar 47 mínútur og gat ekki gert grein fyrir tillögum Samfylkingarinnar í sparnaði í ríkisrekstri. Þetta kalla ég að fara illa með tímann í ræðustól Alþingis, ég verð að segja það, hæstv. forseti. Nettóáhrif í skattahækkunum Samfylkingarinnar frá frumvarpi ríkisstjórnarinnar eru 2.250 millj. kr. Það ætla þeir að taka úr vösum skattborgara hér á landi, en þeir lofuðu fyrir síðustu kosningar skattalækkunum á flestöllum fundum sem þeir sóttu. Síðan tala hv. þingmenn um að auka eigi aðhald í ríkisfjármálum, þvílík óstjórn. Svo koma hv. þingmenn með heilar 3.168 milljónir sem þeir leggja til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin. Þvílík ábyrgð flokks sem breytir um stefnu á tveggja mánaða fresti í skattamálum. En það er svo sem ekki í fyrsta skipti og ég kalla eftir yfirliti um það hvar þeir ætla að spara, hv. þingmenn, í ríkisrekstri.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur ekkert róast við fyrri orð mín. Ég fer því að hafa áhyggjur af þessari óþolinmæði hv. þingmanns. En við skulum vona að hann róist þegar líður á daginn því að ég get endurtekið að hv. þingmaður mun fá mjög greinargott yfirlit yfir þetta þannig að ég vona að áhyggjur hans hverfi þegar að því kemur.

Við skulum vona það.

Hins vegar var ansi áberandi að hv. þingmaður hafði miklar áhyggjur af ábyrgð. Ég skil vel óróleika hv. þingmanns gagnvart því vegna þess að ég vona að hv. þingmaður hafi hlýtt sæmilega á orð mín og hafi þar af leiðandi tekið eftir því að þar voru færð mikil rök fyrir því að ábyrgðarleysi ríkisstjórnarinnar er gífurlegt í ríkisfjármálum. Meðal annars var reynt að upplýsa hv. þingmenn um hvernig hægt væri að nota fjárlög til þess að stjórna ríkisfjármálum, en það er vissulega eitt af því sem hefur skort. Hv. þingmaður þarf því vonandi í hverri einustu ræðu sinni sem hann flytur hér í dag að fjalla um ábyrgð og vonandi getur hann haft einhver áhrif í flokki sínum. En það er skiljanlegt, frú forseti, að hv. þingmaður hafi 

Frú forseti. Ég hnaut um þau orð hv. þingmanns að Seðlabankinn stæði einn í baráttunni við verðbólguna. Nú erum við hér að leggja til og sjá hækkun á afgangi fjárlaga um tæplega 20 milljarða, það eru 2% af landsframleiðslu. Ég hugsa að leitun sé á löndum í Evrópu sem hafa annan eins afgang á fjárlögum. Ég vil því að hv. þingmaður útskýri betur að Seðlabankinn standi einn í baráttunni við verðbólguna. Síðan erum við búin að selja Símann og af 66 milljörðum fóru 32 til að borga erlendar skuldir, borga þær upp með erlendri mynt, það breyttist ekki neitt hér innan lands. En afgangurinn, fyrir utan eitthvert smáræði, 2,5 milljarða, er frystur í Seðlabankanum og virkar nákvæmlega eins og skattahækkun, virkar nákvæmlega eins á atvinnulífið og skattahækkun, þ.e. upp á 32 milljarða á þessu ári. Hvernig getur hv. þingmaður sagt að Seðlabankinn standi einn?

Frú forseti. Það er rétt að róa hv. þingmann  Hins vegar er ljóst og það kom fram í máli mínu, hv. þingmaður, að meiri hlutinn á Alþingi hefur ekki þau gögn sem hann þarf til þess að sýna framkvæmdarvaldinu það aðhald sem nauðsynlegt er. Ég vona og hef þá trú að hv. þingmaður sé sammála mér í því að mikil nauðsyn sé á að ná aga í ríkisfjármálunum. En til þess að svo megi verða þarf löggjafinn að 

Frú forseti. Ég vona að forseti geti borið vitni um það að ég er nokkuð rólegur. Talandi um afgang á fjárlögum erum við núna að ræða fjáraukalög fyrir 2005 þar sem gert er ráð fyrir að lánsfjárafgangur verði 104 milljörðum meiri en ráð var fyrir gert upphaflega. Það má kannski segja að það sé ekki sérstaklega ábyrgt að vera með svona mikla skekkju en þegar hún er í þessa átt þá mundi ég nú telja að það væri bara mjög jákvætt. Ég vil að hv. þingmaður endurskoði það sem hann sagði áðan um að Seðlabankinn stæði aleinn í baráttunni við verðbólguna.

Frú forseti. Já, það er rétt, hv. þingmaður er óvenju rólegur, ég skal taka undir það og ber að fagna því. En það er væntanlega vegna þess að ræða mín hefur haft svona góð áhrif á hann og ég vona að þannig verði þetta áfram fram eftir degi. Við, ég og hv. þingmaður, höfum nefnilega, frú forseti, yfirleitt verið sammála um að það þyrfti að sýna framkvæmdarvaldinu miklum mun meira aðhald hér hjá löggjafarvaldinu. Það er auðvitað augljóst mál að það er best gert í gegnum fjárlögin. En því miður eins og aðstæður eru í dag hefur meiri hlutinn á Alþingi, enn síður minni hlutinn, möguleika á að veita slíkt aðhald vegna þess að upplýsingar skortir til þess. Frú forseti. Rétt er að vekja athygli hv. þingmanns á því að við teljum, og það er rauði þráðurinn hjá okkur, að afgangurinn þurfi að vera meiri en kemur fram í tillögum meiri hlutans og þess vegna gerum við tillögur um að hann verði 4 milljörðum meiri en meiri hlutinn gerir ráð fyrir.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður eyddi töluverðum hluta ræðu sinnar í umræðu um efnahagsmál. Þar sagði hann m.a. að hann teldi miklar líkur á því að tekjur ríkisins á næsta ári yrðu mun hærri en gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Þetta vakti athygli mína og mig langar til að vita hvernig í veröldinni þetta má vera. Hann eyddi líka löngum tíma í að segja frá því að það þyrfti meiri festu í ríkisfjármálin. Hver eru nú þessi ríkisfjármál? Það eru framkvæmdirnar, þær hafa dregist saman um einn þriðja. Það eru vextirnir, þeir hafa dregist saman um helming. Það eru afskriftirnar sem eru óbreyttar. Hvað er þá eftir? Það eru millifærslurnar, samneyslan, það eru launin. Og hvar hefur þessi hv. þingmaður verið á undanförnum árum þegar við höfum rætt laun í opinberum rekstri? Ég hef hvergi séð hann og hvergi heyrt hans getið. Hann sagði líka að Seðlabankinn stæði hér einn í baráttunni gegn verðbólgu. Hann tekur kannski undir þá meinloku bankans um að enn eigi að hækka stýrivexti, 

Frú forseti. Það er leitt hversu stuttur tími er hér til andsvara vegna þess að hv. þingmaður Einar Oddur Kristjánsson hafði greinilega miklu meira að segja en hann kom að á einni mínútu.  Frú forseti. Það er ánægjulegt að hv. þingmaður Birkir J. Jónsson er aðstoðarmaður minn hér við tímatökuna. 

Virðulegur forseti. Að vanda voru náttúrlega engin svör frá hv. þingmanni, það kom ekki á óvart. Hann sagði að það vantaði langtímastefnumörkun í ríkisfjármálin. Veit hann ekki að sú langtímastefnumörkun hefur verið í ríkisfjármálunum að hafa hér 2% aukningu á samneyslu og 2,5% aukningu í millifærslum? Það hefur staðist núna í tvö ár og þriðja árið er að líða og meiningin er sú að halda því áfram næstu þrjú árin. Skýri hann fyrir mér, virðulegi forseti, hvernig á að auka baráttu ríkisins gegn verðbólgu með því að hafa meiri afgang á ríkisfjármálunum með því að taka 3 milljarða og hætta við að millifæra þá og segja svo að það sé 3 milljörðum meiri afgangur. Þetta er nú barbabrella sem hefur ekki sést lengi og það verður gaman að heyra hvers konar barátta þetta verður fyrir verðbólgunni.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að ég var ekki búinn að svara öllu sem fram kom í fyrra andsvari hjá hv. þingmanni og það er varðandi stýrivextina og Seðlabankann. 

Virðulegur forseti. Eitt langmikilvægasta verkefni í stjórn ríkisfjármála er að halda aftur af vexti samneyslunnar. Ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum hefur tekist það bærilega vel á undanförnum árum eins og hér hefur komið fram og í raun og veru er það mun mikilvægara mál en hvort afgangur á fjárlögum sé einum milljarði meiri eða minni. Ég vil spyrja hv. þm. Einar Má Sigurðarson hvort hann sé ekki sammála þessu. Ég veit að hann er það. Í framhaldi af því vil ég vekja athygli að í breytingartillögum sem liggja hér fyrir frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar eru útgjöld upp á nokkra milljarða og þar er að langmestu leyti um að ræða útgjaldaliði sem auka samneysluna. Ég vil því gjarnan fá sjónarmið hv. þm. Einars Más Sigurðarsonar á þessu atriði.

Frú forseti. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að það að halda aftur af samneyslunni skiptir auðvitað gífurlegu máli. En ég vek nú athygli á því að tillögur okkar ganga í báðar áttir og mismunurinn er það sem skiptir máli. Og auðvitað er það þannig þegar stjórnarandstaða leggur fram breytingartillögur við fjárlagafrumvarp þá er að sjálfsögðu ekki hægt að fara í hvert einasta smáatriði. Hins vegar er fyrst og fremst um stefnumörkun að ræða, það eru dregin upp ákveðin plögg um það hvaða áherslur menn vilji leggja. Okkar megináhersla er þessi: Við viljum skila meiri afgangi af ríkissjóði en stjórnarflokkarnir vegna þeirrar stöðu sem við erum í í efnahagslífinu og þá skiptir auðvitað máli að það séu notaðar þær aðferðir sem hægt er að nota. En þarna skiptir mestu, svo að ég endurtaki það nú enn einu sinni, að sýndur sé agi í þessum málum. Það skiptir máli hvernig farið er með fjármunina. Það er ekki nóg, þrátt fyrir að við búum við þensluástand og fjármagnið streymi inn, að láta það allt streyma jafnóðum út aftur. Það er auðvitað freistandi þegar aðstæður eru þannig 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti 2. minni hluta fjárlaganefndar. Ég leyfi mér að vísa til talna sem lúta að fjárlagafrumvarpinu í heild sinni og hvernig það kemur tölulega nú til 2. umr. og hefur verið gerð grein fyrir hér í máli hv. formanns fjárlaganefndar, Magnúsar Stefánssonar. Ég er fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd. Ef við víkjum að nefndarálitinu er það nú svo að í fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar fyrir árið 2006 og breytingartillögum hennar og meiri hluta fjárlaganefndar kemur skýrt fram stefna ríkisstjórnarinnar í þeim málaflokkum sem ríkisvaldið ber ábyrgð á. Fram kemur hvernig ríkisstjórnin ætlar að afla tekna og hún leggur til með tillögum sínum hvernig þeim skuli ráðstafað á einstaka málaflokka og verkefni. Þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað í heild sinni kemur greinilega fram sá munur sem er á áherslum núverandi meiri hluta annars vegar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hins vegar. Íslenskt samfélag á að einkennast af jöfnuði, frelsi, fjölbreytni og ríkri samkennd. Framtíðarsýn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er sú að allir fái notið sín á eigin forsendum í samfélagi þar sem samhjálp, virðing og velferð ríkir. Ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks stefnir þjóðinni í auðhyggjusamfélag þar sem skammtímaarður og peningalegur mælikvarði er í auknum mæli lagður á allt og alla. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á velferð og jöfnun lífskjara. Skattkerfinu á að beita til að afla hinu opinbera nægjanlegra tekna til að standa undir samneyslu þjóðfélagsins og öflugu velferðarkerfi. Skattastefnan á að fela í sér tekjujöfnun og að byrðum sé dreift með sanngjörnum hætti. Stefna núverandi ríkisstjórnar, ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í skatta- og velferðarmálum stefnir í þveröfuga átt. Ef við lítum á efnahagsforsendur þessara fjárlaga þá fylgir frumvarpi til fjárlaga greinargerð fjármálaráðuneytisins um þróun helstu stærða í þjóðarbúskapnum. Þær forsendur sem fjármálaráðuneytið lagði af stað með í frumvarpi til fjárlaga hafa breyst verulega hvað varðar gengisvísitöluna og áætlaðan viðskiptahalla á þessu ári. Gert var ráð fyrir að gengisvísitalan yrði um 125 stig á árinu 2005 í forsendum fjárlaga þegar við samþykktum þau fyrir ári síðan en nú er hún rétt rúmlega 100 stig og ef litið er á meðaltal ársins fer hún líklega að nálgast 110. Ljóst var að viðskiptahallinn yrði verulegur á árinu. Í skýrslu fjármálaráðuneytisins um þjóðarbúskapinn í janúar síðastliðnum er áætlað að viðskiptahallinn verði 103 milljarðar kr. á árinu. Í skýrslu frá því í október síðastliðnum er þessi áætlun komin í 128 milljarða kr. Þá má nefna að í hagspá Landsbankans frá því í september, sem bar yfirskriftina Ógnarjafnvægi efnahagsmála, er gert ráð fyrir að viðskiptahallinn verði 132 milljarðar kr. á þessu ári, þ.e. um 30 milljörðum meiri en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga og í áætlunum fjármálaráðuneytisins í upphafi árs. Og þetta ár er ekki enn liðið þannig að við eigum eftir að sjá hver endanlegur viðskiptahalli verður. Í áætlunum fyrir næsta ár er gert ráð fyrir að gengisvísitala verði um 114 sem er allsendis óvíst að náist og ef við tökum mið af hvernig gengisvísitöluspár hafa staðist á undanförnum árum getum við lítt vænst þess að þessi spá rætist miðað við óbreytta stjórn efnahagsmála. Á árinu 2004 var gert ráð fyrir að gengisvísitalan væri liðlega 130, reyndist síðan í kringum 120 og í forsendum fyrir þetta ár var gert ráð fyrir að gengisvísitalan væri 124, reynist nálægt 110, þannig að við sjáum hvernig þessar grunnforsendur efnahagslífs og atvinnulífs þjóðarinnar standast, sem er verulegt áhyggjuefni. Það er áætlað að viðskiptahallinn verði á næsta ári 12,2% af landsframleiðslu sem er alveg ískyggilega hátt og efnahagssérfræðingar, m.a. Seðlabankans, hafa varað alvarlega við þessari þróun. Útflutningsgreinarnar, sjávarútvegurinn, ferðaþjónustan, nýsköpunin og hátæknigreinarnar berjast nú við verstu hamfarir af mannavöldum sem er efnahagsstefna núverandi ríkisstjórnar. Ruðningsáhrif stóriðjustefnunnar, skattalækkanir á hátekjufólki, allt birtist þetta í ofurgengi krónunnar, gífurlegri skuldasöfnun þjóðarbúsins og heimilanna, háum stýrivöxtum Seðlabankans og miklum viðskiptahalla þjóðarbúsins. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðu fram nú á haustþingi sem fyrsta mál sitt þingsályktunartillögu um aðgerðir til að tryggja efnahagslegan stöðugleika og fylgir hún þessu nefndaráliti sem fylgiskjal og verður nánar vikið að helstu atriðum hennar síðar. Frú forseti. Það er alveg ljóst að eitt brýnasta mál í stjórn efnahagsmála og fjármála ríkisins nú er að skipa þeim málum með þeim hætti að útflutningsgreinarnar geti búið við samkeppnishæft gengi, að atvinnulífið geti búið við samkeppnishæf vaxtakjör. Það gengur ekki að vaxtamunur hér á landi, sem birtist m.a. í stýrivöxtum Seðlabankans og í lánum erlendis, sé um 7,5%. Slíkt efnahagsástand getur ekki gengið, enda hafa líka fulltrúar úr hverri atvinnugreininni á fætur annarri komið fyrir nefndir þingsins og tjáð að fari fram sem nú horfir, óbreytt staða efnahagsmála, muni mörgum fyrirtækjum enn, sérstaklega í útflutningsgreinunum, verða lokað eða dregið úr starfsemi þeirra og ekki styrkir það viðskiptahallann ef útflutningsgreinarnar verða að draga saman. Þess eru nú aðeins að byrja að sjást merki að verðmæti útflutningsins er einmitt að dragast saman eða eykst ekki með þeim hætti sem vænst var og aukning viðskiptahallans stafar einnig af því. Fjárlagafrumvarpið er lagt fram og unnið á efnahagsforsendum fjármálaráðuneytisins og fellur að stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum og mótast af væntingum hennar. Eins og hér hefur áður verið bent á hafa ýmsar grunntölur þeirra væntinga á undanförnum árum verið í takmörkuðum takti við raunveruleikann en fjárlaganefnd hefur litla möguleika til að leita annarra viðhorfa eða meta öryggi efnahagsforsendna fjármálaráðuneytisins. Aðstæður fjárlaganefndar til að meta á sjálfstæðan hátt forsendur útgjalda og tekjuhlið frumvarpsins hafa versnað stórum á undanförnum árum. Æ erfiðara hefur reynst að fá nauðsynlegar upplýsingar úr ráðuneytum um stöðu stofnana og verkefna og forsendur að baki einstakra tillagna í frumvarpinu. Í ljósi þess hve erfitt hefur reynst að fá upplýsingar er brýnna nú en nokkru sinni fyrr að styrkja stöðu þingsins og nefnda þess, ekki hvað síst sem lýtur að fjárlagavinnu og fjárlagagerð, framkvæmd fjárlaga og áætlanagerð og stefnumótun í efnahagsmálum. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa ítrekað lagt til á Alþingi að stofnuð yrði sérstök efnahagsskrifstofa þingsins, sem starfaði sjálfstætt á ábyrgð þingsins, sem gæti lagt sjálfstætt mat á stöðu og þróun efnahagsmála og fjármála ríkisins og verið þingmönnum og nefndum þingsins til ráðuneytis um mat og tillögugerð í þeim efnum. Samkvæmt 42. gr. stjórnarskrárinnar skal, þegar Alþingi er saman komið, leggja fram frumvarp til fjárlaga fyrir fjárhagsárið sem í hönd fer. Fjármálaráðherra leggur frumvarpið fram fyrir hönd framkvæmdarvaldsins á fyrsta degi þingsins að hausti. Eftir það er frumvarpið á ábyrgð þingsins og fer til fjárlaganefndar sem vinnur það áfram til 2. og 3. umr. eins og þingsköp kveða á um. Nefndin hefur því aðeins tæpa tvo mánuði til að fara yfir frumvarpið, forsendur tekna og gjalda og gera á því þær breytingar sem fjárlaganefnd og Alþingi telja nauðsynlegar. Þegar tekið er mið af því hvernig samþykkt fjárlög hafa staðist á undanförnum árum og þeim breytingum sem gerðar hafa verið, t.d. með fjáraukalögum, er ljóst að frávikin eru allt of mikil. Á síðustu fimm árum hafa gjöldin að meðaltali verið 10% umfram heimildir fjárlaga eða alls um 119 milljarðar kr. Á árinu 2004 voru tekjur 21 milljarður umfram áætlanir fjárlaga og gjöldin 25 milljörðum hærri en heimildir fjárlaga sögðu til um. Fjárlög gerðu þá ráð fyrir að tekjuafgangur yrði tæpir 7 milljarðar kr. en raunin varð 2 milljarðar. Frú forseti. Þetta eru allt of mikil frávik í svo veigamiklum þætti í stjórn efnahagsmála og öflun tekna og ráðstöfun fjár ríkisins að óviðunandi er. Ríkisendurskoðun hefur bent á það í skýrslum sínum um framkvæmd fjárlaga að allt of margir fjárlagaliðir hafi safnað upp verulegum halla á undanförnum árum. Annar minni hluti leggur áherslu á að til fjárlagagerðarinnar sé vandað og framkvæmdarvaldið virði lögin og fari ekki fram úr fjárheimildum. Ef rekstrarforsendur breytast og framkvæmdarvaldið sér fram á að fjárheimildir dugi ekki fyrir rekstrinum verður að tryggja að beiðnir um aukafjárveitingar séu lagðar fyrir Alþingi eins og lög kveða á um áður en til útgjalda er stofnað. Því skiptir máli að fjárlagagerðin sé vönduð og gjöld til einstakra stofnana og verkefna ákveðin í samræmi við það sem vænst er af viðkomandi stofnunum en ekki reynt að ljúka fjárlagagerðinni með einhverri ímyndaðri stöðu sem getur fyrir suma litið vel út á pappírnum, sérstaklega fyrir fjármálaráðherrann sem er að reyna að loka fjárlagafrumvarpinu á sléttum tölum, en reynist svo óraunhæf þegar til kastanna kemur og veldur stofnunum ómældum erfiðleikum í starfsemi sinni. Síðan er fyrirsjáanlegur fjárskortur dreginn að landi í fjáraukalögum en slíkt eru óviðunandi vinnubrögð eins og ég hef áður gert að umtalsefni á þingi. Ég hef lagt til á Alþingi að fjárlagavinnan verði stórlega bætt. Fjárlaganefnd verði gefinn lengri tími til að vinna í fjárlögunum og fjárlagagerðinni, fara ofan í rekstrarforsendur ýmissa stofnana og verkefnaliða og reynt þannig að leggja fram raunhæf fjárlög. Síðan yrðu gerð fjáraukalög að vori þegar ljóst væri hvaða breytingar þingið hefði gert með nýjum lagasetningum eða öðrum stjórnvaldsákvörðunum sem krefðust fjármagns eða breyttu tekjuforsendum og þá væru fjárlögin endurskoðuð og síðan aftur að hausti. Þannig væri þetta í ásættanlegu þinglegu formi. Ef við lítum á stöðu efnahagsmála hefur hvað eftir annað komið fram síðustu mánuðina, sérstaklega hjá fulltrúum atvinnulífsins, að hin gríðarlegu ruðningsáhrif stóriðjuframkvæmdanna og stóriðjustefnu ríkisstjórnarinnar birtast í hinum ýmsu formum. Þar bætir á skattastefnan þar sem stefna ríkisstjórnarinnar er sú að lækka skatta á þeim sem hafa hæstar tekjurnar og auka kaupmátt þeirra, frú forseti. Ég vek athygli á því að þegar talað er um að kaupmáttur hafi aukist þá er í stórum dráttum verið að tala um meðalkaupmátt. Við vitum öll að tekjur sumra hópa í þjóðfélaginu hafa hækkað gífurlega og kaupmáttur þess fólks hefur vaxið gríðarlega. En við vitum jafnframt að stórir hópar þjóðfélagsins hafa ekki fengið tilsvarandi tekjuhækkanir og þess vegna hefur kaupmáttur þeirra eða kaupgeta alls ekki vaxið með sama hætti og þessara hátekjuhópa. Þegar verið er að tala um meðaltöl í kaupmætti og kjörum þá eru menn að segja ósköp lítinn sannleika. Einu sinni var ágætur skólastjóri sem ég var í skóla hjá að kenna okkur bókfærslu og bókhald og þessi skólastjóri sagði einmitt: Ef þið ætlið að segja ósatt eða gera sannleikann blendinn skuluð þið tala í meðaltölum og prósentum því að í fáu er fólgin meiri blekking en þegar verið er að gefa lýsingu á einhverju ástandi með meðaltalstölum eða prósentureikningi. Hvernig er málflutningur ríkisstjórnarinnar á þinginu? Jú, talað er um að meðalkaupmáttur, meðaltekjur, meðalráðstöfunartekjur hafi hækkað svo og svo mikið. Já, það er mikill sannleikur fólginn í því. En ætli því fólki sem er með lægstu tekjurnar finnist það vera á þessu meðaltali sem ríkisstjórnin gumar af að hafi hækkað svo á síðustu árum og sé mælikvarði um batnandi og góð lífskjör? Nei, frú forseti, meðaltölin eru notuð þegar menn vilja blekkja. Þegar menn vilja komast hjá því að sannleikurinn birtist í sinni réttu mynd þá nota þeir meðaltöl, tala um meðalkaupmátt, meðalhækkun ráðstöfunartekna o.s.frv. Þetta veit þjóðin, að bilið á milli þeirra sem hafa miklar tekjur og lágar tekjur hefur vaxið gríðarlega á síðustu árum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur ítrekað bent á erfiða stöðu útflutningsgreinanna og ferðaþjónustunnar vegna allt of hás gengis krónunnar og jafnframt blasi við að sívaxandi viðskiptahalli með tilheyrandi skuldasöfnun geti ekki gengið til lengdar. Á innan við ári hefur störfum í sjávarútvegi fækkað um 500. Útflutnings- og samkeppnisiðnaðurinn bregst við með því að leggja niður starfsemi eða flytja hana úr landi. Talsmenn atvinnulífsins vítt og breitt um landi, sem og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hafa ítrekað bent á þá hættu sem ruðningsáhrif stóriðjunnar hefðu á hagkerfið og aðrar atvinnugreinar í landinu væri gengið fram með þeim hætti sem ríkisstjórnin ætlaði sér og hefur gert. Samþjöppun í stóriðjuframkvæmdum mundi stefna efnahagslegum stöðugleika í voða. Ruðningsáhrifin koma nú fram í erfiðleikum í sjávarútvegi. Þá hefur ríkisstjórnin, þvert ofan í viðvaranir hagfræðinga, ýtt undir þensluna með skattkerfisbreytingum sem koma langbest við þá efnameiri og auka þannig enn á misskiptinguna í þjóðfélaginu. Allt var þetta fyrirséð. Hagfræðingar Seðlabankans bentu á það fyrir ári síðan að gengi sú efnahagsstefna ríkisstjórnarinnar fram sem þá var boðuð leiddi hún til gríðarlegrar hækkunar gengisins, skuldasöfnunar erlendis og misskiptingar í kjörum fólks. Allt þetta er að ganga eftir, kannski ívið þyngra en spáð var á þeim tíma. Á síðustu tveimur árum hefur allt efnahagskerfið tekið miklum breytingum. Bankarnir keppa nú við Íbúðalánasjóð um lánveitingar vegna húsnæðis og vaxtakjör hafa batnað verulega, þó að enn vanti upp á að Íslendingar njóti sambærilegra kjara og bjóðast annars staðar á Norðurlöndum. Þessi breytta staða hefur orðið til þess að verulegur hluti af einkaneyslunni hefur verið fjármagnaður með lánum. Því er rétt að fá það fram hjá hæstv. fjármálaráðherra hversu mikið er áætlað að skatttekjur ríkisins lækki þegar einkaneyslan, þegar efnahagsbúskapurinn verður eingöngu borinn uppi af rauntekjum. Þegar viðskiptahallinn verður kominn niður í núll, þegar efnahagsástandið verður komið í jafnvægi, hve stór hluti tekna ríkisins er þá eftir, hverjar verða tekjur ríkisins þá af þeim föstu tekjustofnum sem við viljum í raun að ríkissjóður hafi? Því það getur ekki verið nein óskastaða að aðaltekjustofn ríkisins sé viðskiptahallinn og þenslan. Hv. þingmaður og formaður fjárlaganefndar, Magnús Stefánsson, var einmitt að guma af auknum tekjum ríkissjóðs á síðustu mánuðum. En í hverju er sú aukning fólgin? Jú, það er aukning, það eru skattar á innflutnings, á neyslu, á viðskiptahallann. Og þó að það sé gott að fá fleiri krónur í ríkiskassann getur það ekki verið neitt efnahagslegt gleðiefni að viðskiptahallinn sé að vaxa og hann sé að verða aðaltekjustofn ríkissjóðs. Mér finnst það ekki gleðiefni, frú forseti, að staðan sé slík að því meiri sem viðskiptahallinn er, því meiri sem þenslan er, því meiri tekjur komi í ríkissjóð og þess vegna sé það fagnaðarefni fyrir ríkissjóð að fá tekjur inn með þeim hætti.

Forseta leikur forvitni á að vita hvort hv. þm. Jón Bjarnason eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Frú forseti. Það er drjúgur kafli eftir en ef forseti er að huga að matarhléi hentar það prýðilega núna.

Forseti hefur hitt á rétta augnablikið í ræðu þingmannsins og þá verður gert hlé á þessum fundi til klukkan hálftvö.

Forseti er næmur á stöðu mála.

Frú forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni fyrir matarhlé sem við vorum að ræða um efnahags- og atvinnustefnu ríkisstjórnarinnar. Ég var einmitt að ræða um þá ofuráherslu sem ríkisstjórnin leggur á stóriðjuframkvæmdir, sem hefur verið þjappað saman á stuttu tímabili. Allir efnahagssérfræðingar og fulltrúar í atvinnulífinu vöruðu við að fara í svo miklar stórframkvæmdir í svo litlu hagkerfi sem Ísland. Þeir töldu að það mundi keyra upp gengið, keyra upp viðskiptahallann og hafa gríðarleg ruðningsáhrif fyrir annað atvinnulíf. Það er kannski það alvarlegasta sem við stöndum frammi fyrir í dag, þ.e. staða útflutningsgreinanna, samkeppnisstaða þeirra gagnvart háu gengi, háum vöxtum og mikilli þenslu. Í kjölfarið skerðist samkeppnisstaðan. Við breytingar á skattbyrðinni á síðasta þingi kom skýrt fram hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að þar væri gengið fram algerlega andstætt áherslum Vinstri grænna. Við höfum lagt áherslu á öfluga samfélagsþjónustu sem fjármögnuð sé af þjóðinni sameiginlega, m.a. með sköttum en ekki notendagjöldum, hvort sem það eru skólagjöld, álögur á sjúklinga eða aðra sem þurfa á þjónustunni að halda. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill hins vegar endurskoða skattkerfið, gera það réttlátara og markvissara. Hefur þingflokkurinn lagt fram þingmál í þeim efnum, sem fylgir með álitinu sem fylgiskjal. Nánar verður vikið að því síðar. Norðurlöndin koma vel út í öllum lífsgæðakönnunum. Þar hefur hið opinbera tryggt ákveðinn jöfnuð. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mótmælir þeirri stefnu ríkisstjórnar Sjálfstæðis- og Framsóknarflokks að lækka skatta þeirra sem hæstar hafa tekjurnar og hækka álögur á þeim sem hallari fæti standa og eru umfram aðra háðir samfélagsþjónustunni. Gini-stuðull svonefndur, sem notaður hefur verið til að bera saman launamun og tekjuskiptingu í alþjóðlegu samhengi, sýnir að jöfnuður er hvergi meiri í heiminum en á Norðurlöndum. Þar hefur þó orðið á ein hastarleg og snögg breyting á síðustu árum. Ísland siglir hraðbyri í burtu frá hinum ríkjum Norðurlandanna. Misskipting eða ójöfnuður hefur aukist gríðarlega á síðustu árum eins og fram kemur í þessu mati. Danmörk er enn það land innan OECD þar sem jöfnuður er mestur. Gini-stuðullinn svokallaði fyrir Danmörku er undir 25. En því lægri tala sem þessi stuðull er því jafnari er tekjuskiptingin innan samfélagsins. Í fjórða, fimmta og sjötta sæti, neðan frá talið, koma svo Svíþjóð, Noregur og Finnland þar sem þessi stuðull er rúmlega 25. Frá árinu 1995 hefur Gini-stuðullinn fyrir Ísland hækkað úr 21 í 31. Árið 1995 var jöfnuður einna mestur hér á landi, af þeim fjórum löndum sem borið var saman við, en nú erum við með meiri ójöfnuð í tekjum innan samfélagsins en hin Norðurlöndin. Aðeins á um tíu árum  Í krafti samvinnuhugsjónarinnar sóttum við fram til bættra lífskjara og náðum árangri, í félagshyggju og samhjálp með öflugu velferðarkerfi. En síðustu ár sýna að við erum þar á undanhaldi. Ójöfnuður eykst hér og er meiri í okkar litla samfélagi en í nágrannalöndunum Noregi, Danmörku, Finnlandi og Svíþjóð. Er það þessi þróun sem Framsóknarflokkurinn, sem einu sinni kenndi sig við félagshyggju vill sjá halda áfram?

Og kennir sig enn.

Og kennir sig enn, frú forseti, segir hæstv. landbúnaðarráðherra. Þeim fækkar stöðugt framsóknarmönnunum sem eru sammála flokksforustunni um hvert beri að stefna í þeim efnum. Verkin tala og þau sýna að misskipting vex í íslensku samfélagi með Framsóknarflokkinn í stjórn. Þegar lög um breytingar á skattkerfinu voru samþykkt á síðasta þingi benti Vinstri hreyfingin – grænt framboð á að breytingar á tekju- og eignarskatti kæmu langbest út fyrir þá efnameiri í þjóðfélaginu. Landssamband eldri borgara lagði á síðasta ári fram útreikninga sem sýnir vel að skattbyrðin hefur aukist á þeim sem hafa lægstu samfélagslaunin. Meginástæða þessa er að skattleysismörkin hafa ekki fylgt þróun verðlags eða launa. Á árinu 1988 voru skattleysismörkin við rúmar 44 þús. kr. Ef skattleysismörkin hefðu þróast með sama hætti og hækkun vísitölu neysluverðs væru þau nú rúmlega 100 þús. kr. Skattleysismörkin voru 75 þús. kr. á árinu 2005 en verða 79 þús. kr. á árinu 2006. Ef skattleysismörkin hefðu fylgt hækkun neysluverðs væru ráðstöfunartekjur af fyrstu 100 þús. kr. tekjunum tæplega 8 þús. kr. hærri en þær eru nú. Sé einungis horft á árin 2005 og 2006 þá festi ríkisstjórnin hækkun persónuafsláttar árið 2006 við 2,5%. Vísitala neysluverðs hækkar hins vegar líklega um nálægt 4% á árinu. Ef persónuafsláttur hefði fylgt þeirri hækkun yrðu skattleysismörkin rúm 80 þús. kr. en ekki 79 þús. kr. Allar þessar upphæðir skipta máli þegar um lægstu tekjur er að ræða. Ríkisstjórnin er því í raun alltaf að færa skattleysismörkin neðar. Þessi framkvæmd kemur þeim verst sem lægstar hafa tekjurnar og versta þjóðfélagslega stöðu hafa hvað tekjur varðar. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að lágmarkskrafa sé að skattleysismörk fylgi almennum verðlagsbreytingum. Tekjumyndun í þjóðfélaginu hefur breyst gífurlega á síðustu árum. Sífellt fleiri Íslendingar hafa mjög háar tekjur af eignum sínum eins og hér hefur verið rakið. Þær tekjur bera 10% skatt meðan skattprósentan á launatekjur er um 37%. Til það jafna og gera skattlagninguna réttlátari hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð lagt fram frumvarp um að tekjuskattur af fjármagnstekjum einstaklinga utan rekstrar hækki úr 10% í 18% eftir að 120 þús. kr. fjármagnstekjum er náð. Við viljum að tekjur af eðlilegum sparnaði og nokkuð ríflega góðum sparnaði séu skattfrjálsar. En séu fjármagnstekjur hreinlega framfærslufé viðkomandi þá teljum við eðlilegt að viðkomandi greiði skatta í líkingu við það sem gerist með launafólk. Í fylgigögnum með frumvarpinu eru dæmi sem sýna að skattlagning fjármagnstekna er almennt lægri hér á landi en hjá flestum viðmiðunarlanda okkar. Núverandi ríkisstjórn létti skattbyrðinni mest af stóreignamönnum þegar eignarskatturinn var afnuminn. 2. minni hluti leggur til, nú þegar stór hluti tekna í þjóðfélaginu skapast af eignum og arði, að skattbyrði verði réttlátari með því að jafna betur skatta af tekjum af launum og tekjum af fjármagni og arðgreiðslum. Nefndarálit Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um þessi mál frá síðastliðnu þingi fylgja sem fylgiskjal með frumvarpinu. Áherslur ríkisstjórnarinnar koma vel fram þegar aukning á útgjöldum einstakra ráðuneyta undanfarin ár eru skoðuð. Hækkun á fjárlögum 2004 til frumvarpsins 2006 er rúm 14%. Verulegur hluti aukningarinnar er vegna aukins framlags til þróunarmála og alþjóðlegs hjálparstarfs hjá utanríkisráðuneytinu. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt áherslu á að framlög til þróunarhjálpar verði aukin en því miður hefur ríkisstjórnin sett verulegar fjárhæðir undir þennan lið sem aðstoð við friðargæslu. En sú aðstoð reynist síðan í raun tengjast hernaði Bandaríkjamanna og NATO í Afganistan og Írak. Illu heilli studdu forustumenn Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins innrás Bandaríkjamanna í Írak. Þeir eru enn tengdir þeim hernaði og hörmungum sem dynja á íbúum þess stríðshrjáða lands. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur mótmælt þátttöku Íslendinga í þessum hernaði. Í þessum fjárlögum vekur þó sérstaka athygli að í mörgum tilfellum virðast gilda önnur lögmál um aðhald og sparnað hjá aðalskrifstofum ráðuneytanna en hjá undirstofnunum þeirra. Nefna má að þrátt fyrir að ákveðin verkefni hafi verið færð, t.d. frá aðalskrifstofum landbúnaðar- og samgönguráðuneyta með stofnun Landbúnaðarstofnunar og Ferðamálastofu, kemur það aðeins að litlu leyti fram í breyttum fjárheimildum til ráðuneytanna sjálfra. Frú forseti. Af því að hæstv. landbúnaðarráðherra er við umræðuna hefði ég gjarnan viljað heyra ráðherrann skýra stöðu Landbúnaðarstofnunar, sem stofnuð var með lögum á síðasta þingi. Þegar frumvarpið var kynnt átti Landbúnaðarstofnun ekki að leiða til aukinna útgjalda heldur stóð til að færa verkefni á einn stað. Það átti meira að segja að leiða til aukinnar hagkvæmni. Þar var embætti yfirdýralæknis, embætti veiðimálastjóra og aðfangaeftirlitið. Ýmis verkefni sem voru bæði í landbúnaðarráðuneytinu og hjá Bændasamtökunum átti að færa undir eina stofnun. Ég var reyndar ekki sammála þeim rökum. Ég taldi að málum væri best komið eins og þau voru þá, með lítils háttar breytingum. Þá var því haldið fram að þetta þýddi ekki aukin útgjöld. Í þessu fjárlagafrumvarpi kemur fram að þessi aðgerð, stofnun Landbúnaðarstofnunar, eykur útgjöld miðað við það sem áður var. Það snýr ekki aðeins að stofnuninni sjálfri heldur var einnig visst hagræði fyrir hendi í rekstrinum. Veiðimálastjóri var t.d. staðsettur í húsnæði Veiðimálastofnunar og naut þar hvor hagræðis af sameiginlegu húsnæði. Nú færist aukinn kostnaður á þær stofnanir sem eftir verða. Til þessa var ekki tekið tillit í þessum færslum. Það er áhyggjuefni hvernig málefni Landbúnaðarstofnunar standa, bæði fjárhagslega og skipulagslega, ekki síst í ljósi þess hve mikilvæg þau verkefni eru. Þarna á að vera öflug rannsóknaraðstaða og eftirlit, t.d. með slátrun, eða hættulegum sjúkdómum sem gætu borist til landsins. Ég hefði gjarnan vilja heyra um stöðu Landbúnaðarstofnunar hvað fjármál og skipulagsmál varðar, frú forseti. Vinstri hreyfingin – grænt framboð leggur áherslu á að góð háskólamenntun er undirstaða framfara í mörgum atvinnugreinum. Í nefndarálitinu er stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í menntamálum rakin mjög ítarlega og varað við þeirri stefnu hæstv. menntamálaráðherra að stytta nám til stúdentsprófs nær eingöngu í því augnamiði að spara ríkissjóði fé. Ríkissjóður ber fjárhagslega ábyrgð á framhaldsskólanum og sér vafalaust einhvern sparnað í því að stytta nám til stúdentsprófs. En jafnframt er gert ráð fyrir að hluti af því námi sem nú fer fram í framhaldsskólunum færist niður í grunnskólann og því færist aukinn kostnaður yfir á sveitarfélögin. Ekki er mér kunnugt um að neinar viðræður séu komnar í gang á milli ríkis og sveitarfélaga um að þau taki að sér aukinn hlut framhaldsskólans. Þessi áætlun um styttingu náms til stúdentsprófs er á röngu spori og í okkar tillögum er gert ráð fyrir því að af þeirri leið verði snúið. Við leggjum þvert á móti til að starf og nám á sviði þessara skóla verði frekar byggt upp og eflt. Hvað menntamálin varðar að öðru leyti vísa ég til góðs nefndarálits fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í menntamálanefnd og ræðunnar sem hún flytur hér á eftir, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir. Heilbrigðis- og tryggingamálin og kjör og þjónusta við aldraða eru líka stór málaflokkur sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði leggjum þunga áherslu á að standa á bak við. Þar greinir okkur og ríkisstjórnina á. Ríkisstjórnin vill sníða þeim málaflokki sem þrengstan stakk. Sem dæmi má nefna að við 2. umr. eru skornar niður fjárveitingar sem lagðar voru til við 1. umr. til sjúkrahúsa og heilsugæslustöðva, ekki háar upphæðir en þó einar 60 milljónir kr. Þessar upphæðir áttu væntanlega að fara til þess að standa að litlu sjúkrahúsunum úti á landi sem geta lent í þessari skerðingu. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir ári síðan voru uppi tillögur hliðstæðar þessum, um að skera niður starfsemina á Blönduósi, á Hvammstanga, á Patreksfirði, í Bolungarvík, í hagræðingar- og sparnaðarskyni eins og það er kallað. Með þeim tillögum sem hér eru uppi um að skera aftur niður framlög sem þó var búið að gera tillögur um í 1. umr. finnst mér að verið sé að ráðast á garðinn þar sem hann er lægstur. Það sama á við um þær bætur og þann stuðning sem átti að leggja til aldraðra og öryrkja, samkvæmt fjárlagafrumvarpinu við 1. umr., upp á annars vegar 100 millj. kr. til starfsþjálfunar og hins vegar nærri 400 millj. kr. í sérstakan tekjutryggingarauka, sem eru nú felldar niður. Þetta sýnir vel áherslu ríkisstjórnarinnar í þessum málum. Málefni öryrkja eru í sömu stöðu og við ræddum á síðasta þingi. Í mars 2003 undirrituðu Jón Kristjánsson heilbrigðisráðherra, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, og Garðar Sverrisson, formaður Öryrkjabandalagsins, samkomulag um hækkun grunnlífeyris öryrkja frá 1. janúar 2004. Samkomulag þetta var samþykkt í ríkisstjórn. Í fréttatilkynningu frá heilbrigðisráðuneytinu var gert ráð fyrir að þessar viðbótargreiðslur hefðu þá numið rúmum 1 milljarði kr. Fram hefur komið í allri þessari umræðu að þessi samningur hefur ekki verið efndur að mati Öryrkjabandalagsins og að enn standi 500–600 millj. kr. út af til þess að svo sé. Við leggjum til að við þann samning verði staðið. Í málflutningi og tillögum okkar hér á Alþingi höfum við lagt áherslu á gjaldfrjálsan leikskóla. Við teljum það eitt stærsta baráttumálið að jafna og bæta rétt og kjör barnafólks. Við fögnum að sjálfsögðu auknum framlögum til barnabóta í frumvarpinu en þegar til lengri tíma er litið er það eitt mesta hagsmunamál þjóðarinnar að foreldrum séu sköpuð skilyrði til samveru með börnum sínum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur haft forustu í umræðunni um gjaldfrjálsan leikskóla og þingflokkurinn hefur í tillögu til þingsályktunar lagt til að unnið verði að því að gera leikskólann gjaldfrjálsan í áföngum. Slíkt jafnar aðstöðu barnafjölskyldna og gefur þeim aukið svigrúm hvað varðar tekjur og fjölskyldulíf. Til þess að þetta sé mögulegt er lagt til að ríkið komi til móts við sveitarfélögin með sérstakri fjárveitingu til að hrinda í framkvæmd fyrsta áfanga áætlunar um gjaldfrjálsan leikskóla fyrir alla. Nánari grein er gerð fyrir þessu máli í þingsályktunartillögu þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um gjaldfrjálsan leikskóla. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill vernda íslenska náttúru og auðlindir lands og sjávar. Náttúruauðlindir eiga að vera sameign landsmanna og þær á að nýta í þágu almannahagsmuna án þess að gengið sé á umhverfið. Með hliðsjón af því er mikilvægt að efla stofnanir á þessu sviði og gera þeim kleift að sinna þýðingarmiklu hlutverki sínu. Mikið skortir á að þetta sé metnaðarmál af hálfu ríkisstjórnarinnar og fjárlagatillögurnar bera þess merki að stofnanir á sviði umhverfismála og umhverfisráðuneytisins eru í verulegu fjársvelti, enda höfum við orðið vör við það í umræðum á Alþingi um þau mál sem lúta að umhverfismálum að þau eru ekki hátt skrifuð hjá ríkisstjórninni. Er þar skemmst að minnast lagafrumvarps um vatnalög sem er keyrt hér áfram af iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins en frumvarp til laga um vatnsvernd, sem er á ábyrgð umhverfisráðherra, hefur ekki enn litið dagsins ljós. Áherslan er því alveg ljós, umhverfismálin eru ekki mál þessarar ríkisstjórnar, síður en svo, þveröfugt við það sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði viljum. Við viljum leggja áherslu á að auka fjárframlög til þjóðgarða og friðlýstra svæða og til landvörslu. Jafnframt er vakin athygli á að hvergi er ætlað fjármagn til náttúruverndaráætlunar, sem þó hefur verið samþykkt hér á Alþingi og var gumað af á sínum tíma og að mörgu leyti var það vel. Varðandi umhverfismálin frekar er vísað til nefndarálits fulltrúa Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í umhverfisnefnd, hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur. Allmargar beiðnir um upplýsingar um fjárlagavinnuna liggja óafgreiddar hjá ráðuneytum og nefndin á eftir að kalla fulltrúa nokkurra stofnana á sinn fund til að gefa skýringar áður en hægt er að ljúka fjárlagagerðinni fyrir 3. umr. Flutningsmaður hefur ítrekað lagt til breytt vinnulag við gerð fjárlaga og sýnist það aldrei brýnna en nú. Nauðsynlegt er að fjárlaganefnd taki til efnislegrar umræðu stöðu fjárlaga og raunkostnað, bæði á vor- og haustþingi. Það verklag sem nú viðgengst, að koma eftir á með óskir um samþykki á útgjöldum umfram heimildir, er ekki í samræmi við lög um fjárreiður ríkisins. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006 og tillögum sem liggja fyrir frá ríkisstjórninni og meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs á næsta ári nemi um 315 milljörðum kr. Samkvæmt því er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs dragist saman frá yfirstandandi ári. Þó er ljóst að framlög til fjölmargra málaflokka eru óafgreidd og bíða þau úrvinnslu og afgreiðslu við 3. umr. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur það sem sitt stefnumið að efla samfélagsþjónustu og velferðarkerfið og tryggja að fjárhagsleg staða fólks skerði aldrei möguleika þess til þess að njóta opinberrar þjónustu og félagslegs öryggis. Aðhaldsaðgerðir ríkisstjórnarinnar bitna mest á öldruðum, sjúklingum, öryrkjum og þeim sem lægstar hafa tekjurnar og sést best í skattaáherslum þessarar ríkisstjórnar. Fjölmargir málaflokkar fjárlaga bíða afgreiðslu við 3. umr. og verður þá gerð nánari grein fyrir þeim. Frú forseti. Ég vil gera grein fyrir nokkrum breytingartillögum. Í fyrsta lagi vil ég gera að umtalsefni tillögu sem flutt er af meiri hlutanum og lýtur að því að heimila Rafmagnsveitum ríkisins að stofna hlutafélag um öflun og sölu raforku í samstarfi við aðra aðila á raforkumarkaði og leggja félaginu til nauðsynlegar eignir. Hér er farið inn í heimildargrein með ákvæði um að fara aftan að hlutunum og breyta Rarik í eins konar hlutafélag eða gefa Rafmagnsveitum ríkisins heimild til þess að breyta sér í hlutafélag í áföngum. Rafmagnsveitur ríkisins eru ein sterkasta og öflugasta almannaþjónustustofnun landsmanna og hún hefur verið í hreinni ríkiseign og sem þjónustustofnun. Í röksemdum fyrir þessum breytingum er sagt að verið sé að einkavæða rafmagnið og verið sé að markaðsvæða rafmagnið og þess vegna þurfi líka að markaðsvæða Rarik. Jú, við þekkjum stefnu ríkisstjórnarinnar í orkumálum. Hún vill einkavæða orkugeirann og hún vill markaðsvæða rafmagnið. Við höfum líka kynnst því hvernig það kemur niður á rafmagnsnotendum vítt og breitt um landið, einmitt á þeim svæðum sem eru háðust því að fá rafmagn á sem ódýrustum kjörum. Íbúar hinna dreifbýlli svæða hafa lent í stórfelldum rafmagnshækkunum. Þeim árangri hefur rafmagnsstefna ríkisstjórnarinnar skilað. Við erum minnug þess að sveitarstjórinn í Súðavík greindi okkur frá því að hjá rækjuverksmiðjunni einni hefði rafmagnsreikningurinn hækkað um nærri 3 millj. kr. vegna breytinga á raforkulögum, sem tóku gildi um síðustu áramót, breytingin ein og sér olli 3 millj. kr. hækkun. Þessu gleðst Framsóknarflokkurinn og hæstv. iðnaðarráðherra Framsóknarflokksins yfir og áfram skal haldið á þessari braut og hér liggur fyrir tillaga um að hlutafélagavæða Rarik í einhverjum áföngum. Í fyrsta lagi vil ég segja að mér finnst það stjórnsýslulega rangt að setja inn heimildargrein með heimild til þess að hlutafélagavæða að hluta eða öllu leyti almannastofnun eins og Rarik. Séu stjórnvöld áfram um það ættu þau að gera það í sérlögum. Þá kemur það inn á Alþingi og verður rætt sem slíkt. Að smokra þessu svona inn, að gefa stóru almannaþjónustufyrirtæki, mikilvægri stofnun, Rafmagnsveitum ríkisins, með einfaldri heimildargrein færi á að hlutafélagavæða sig að hluta eða öllu leyti - ég mótmæli slíkum vinnubrögðum. Við eigum að taka hér efnislega, pólitíska og samfélagslega umræðu um orkumál, um hlutverk Rafmagnsveitna ríkisins og annarra orkufyrirtækja sem eru í almenningseigu, bæði orkuöflun og orkudreifingu, áður en við gerum grundvallarbreytingu þar á. Við höfum fengið nóg, frú forseti, við höfum fengið nóg af tilraunaverkefnum ríkisstjórnarinnar í rafmagnsmálum, sem því miður virðast óafturkræf. Víst er að komist Vinstri hreyfingin – grænt framboð í stjórn mun verða tekið á þessum málum og reynt að snúa til baka. Þjóðin hefur fengið nóg af álögum sem hafa fylgt þeim breytingum á raforkulögum sem við nú stöndum frammi fyrir og hafa valdið því að verð á rafmagni hefur hækkað mikið víða um land. Þá á ekki að hleypa hér inn í heimildargrein þeim möguleika að einkavæða Rarik. Frú forseti. Ég mun í seinni ræðu minni mæla fyrir einstökum breytingartillögum sem ég flyt við þetta frumvarp en aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu taka fyrir einstaka málaflokka og breytingartillögur sem að þeim lúta þar sem við viljum bæta úr við afgreiðslu þessa fjárlagafrumvarps.

Hæstv. forseti. Við 2. umr. fjárlaga fyrir árið 2006 vil ég í upphafi máls míns víkja að hinni miklu skattastefnu ríkisstjórnarinnar og þeim röngu áherslum sem þar eru uppi að mínu viti. Áherslum sem auka á misskiptingu þegna landsins. Stefnu sem verður til þess að hækka ráðstöfunartekjur þeirra verulega sem eru með há laun, þ.e. 500.000 á mánuði eða meira, en færa láglaunafólki örfáar krónur sem virka jafnvel þannig vegna lágs persónuafsláttar sem ekki hefur haldið raungildi sínu að fólk með lægstu tekjur, 100.000 á mánuði, greiðir allt að 9.000 í skatt til ríkissjóðs. Fjölgun tekjuskattsgreiðenda í tíð núverandi ríkisstjórnar er að finna í hópi eldri borgara, öryrkja og láglaunafólks. Ríkisstjórnin vinnur að því með stefnu sinni að breikka bilið milli þjóðfélagshópanna. Hleður undir þá sem hæstar hafa tekjur en vegur að lífskjörum þeirra sem eru tekjulægri. Ég held að mikil þörf sé á að endurskoða stefnuna í skattamálum, þó að ég þykist vita að fjármálaráðherra og ríkisstjórnin séu mér ekki sammála í því. En ég tel að sú útfærsla sem er í skattalækkunarstefnu ríkisstjórnarinnar þjóni ekki þeim markmiðum að auka jöfnuð í þjóðfélaginu og þjóni ekki heldur nægilega þeim markmiðum að koma til móts við þá sem lægri tekjur hafa í þjóðfélaginu sem ég held að sé mjög nauðsynlegt í núverandi stöðu, hæstv. forseti. Við vitum um mikla óánægju verkalýðshreyfingarinnar um hvernig mál hafa þróast hér á landi. Talað er um að meðaltalskaupmáttur hafi aukist verulega en það er auðvitað svo að meðaltalskaupmátturinn tekur mið af þeim launabreytingum sem hafa orðið í þjóðfélaginu. Við vitum að þeir sem hafa hærri launin hafa verið að bæta við sig og það er launaskrið sums staðar í fyrirtækjum og einkum á þeim stöðum þar sem greitt er hærra kaupið. Hinir föstu samningar verkalýðshreyfingarinnar hafa jafnan gert það að verkum að í slíku ástandi dregst kaupmáttur verkamanna meira saman en meðaltölur sýna. Það hefur gerst hjá okkur núna og margir í verkalýðshreyfingunni telja að láglaunafólkið sitji mjög verulega eftir í launabótum. Ég hygg, hæstv. forseti, að það sé rétt. Þess vegna er það að mínu mati mjög verðugt verkefni núverandi ríkisstjórnar að endurskoða skattastefnu sína, m.a. með það að markmiði - í stað þess að fara í flata prósentulækkun í tekjuskattinum upp á 1% á næsta ári og 2% árið 2007 - að skoða hvort ekki mætti koma til móts við láglaunafólk, aldraða og öryrkja á almennum vinnumarkaði með öðruvísi útfærslum í þessum skattalækkunum. Það er skoðun mín og okkar í Frjálslynda flokknum að miklu nær hefði verið, sérstaklega eins og ástandið er núna, að setja þá fjármuni sem gert er ráð fyrir í skattalækkunum á næsta ári sem eru 4 milljarðar kr. vegna 1% skattalækkunar yfir í að hækka persónuafsláttinn. Ég tel að með þeim 4 milljörðum hefði verið hægt að hækka persónuafslátt á bilinu 2.600–2.800 kr. á mánuði fyrir hvern einstakling. Og þá hefðum við verið að tala um nokkurn veginn sömu fjárhæð, eða um 4 milljarða kr. vegna þess eins. Með sama hætti hefði auðvitað verið hægt að taka næstum því tvöfalt það í janúar 2007 ef menn hefðu valið þá leið. Ég hygg að verkalýðshreyfingin hefði metið það talsvert ef menn hefðu farið slíka leið í skattalagabreytingum og þannig búið til meiri jöfnuð í þjóðfélaginu. Það hefði örugglega komið þeim betur sem lægri hafa launin sem og öldruðum og öryrkjum að fá þá hækkun á persónuafsláttinn heldur en að fá þessa prósentutengdu flötu skattalækkun sem ríkisstjórnin vill fara. Við hefðum getað sleppt því að fella niður hátekjuskattinn, hæstv. forseti, og ekki setja þá forgangsröðun á undir þessum kringumstæðum að lækka sérstaklega tekjuskatt þeirra sem eru með upp undir hálfa milljón á mánuði eða meira í tekjur. En það er forgangsröðun ríkisstjórnarinnar. Nýverið gerðu aðilar vinnumarkaðarins og ríkisstjórnin með sér samkomulag um eingreiðslu í desember til launþega upp á 26.000 kr. Eftir umræður í þinginu fyrir viku ákvað ríkisstjórnin að greiða atvinnulausum, öryrkjum og öldruðum einnig sömu upphæð, þ.e. 26.000 kr. En þá kemur spurningin: Hvernig virkar sú upphæð til raunverulegs kaupauka hjá öldruðum og öryrkjum, hópum sem fá greiðslur frá almannatryggingum í formi samsettra lágmarksbóta þar sem allar viðbótartekjur skerða lágmarksbætur aldraðra og öryrkja um 45%, með svokallaðri skerðingarreglu sem nær einnig til mánaðargreiðslna hvers einstakling vegna viðbótargreiðslu úr lífeyrissjóði? Hæstv. fjármálaráðherra sagði í fjölmiðlum að kostnaður ríkissjóðs væri um 700 millj. kr. vegna þessa. Ef við skoðum hverjar rauntekjur verða hjá einstaklingi sem fær umrædda 26.000 kr. greiðslu en verður fyrir 45% skerðingu á bótum almannatrygginga, þarf síðan að borga 37,73% í skatt og við skulum síðan gera ráð fyrir að það sem þá stendur eftir verði notað til að kaupa vörur, annaðhvort jólagjafir eða matarvörur, við getum gengið út frá því í dæminu sem ég er með fyrir framan mig, að sú eyðsla sé til helminga. Þá lítur dæmið þannig út, hæstv. forseti: Þegar einstaklingur sem hefur bætur frá Tryggingastofnun fær þessar 26.000 kr. í hendur verður fyrst skerðing á bótunum um 45% sem þýðir að raunveruleg greiðsla þegar búið er að taka tillit til skerðingarinnar er upp á 15.820 kr. Þá kemur tekjuskattur. Þegar tekjuskatturinn er settur á það sem eftir er, þessar 15.820 kr., 37,73% tekjuskattur, þá standa eftir 9.879 kr. Við skulum nú gera ráð fyrir að viðkomandi ellilífeyrisþegi eða öryrki fari með þessar 9.879 kr. út í búð og ákveði að kaupa fyrir það annars vegar helminginn jólagjafir og helminginn mat. Þá greiðir hann væntanlega eins og allir aðrir landsmenn 14% virðisaukaskatt af matvörunni og 24% virðisaukaskatt af jólagjafavörunni. Hver er þá raunkostnaður ríkissjóðs af því að hafa afhent mönnum sem eru á bótakerfinu 26.000 kr.? Mér sýnist að eftir verði 8.000 kr., hæstv. forseti, sem verður raunkostnaður ríkissjóðs á einstaklinginn þegar hann er búinn að lenda í þeirri meðferð sem er innbyggð í tryggingakerfi okkar. Fyrst með 45% skerðingu, því næst með 37,73% skatti og síðan að ráðstafa fjárhæðinni, sem verður að teljast mjög líklegt því þetta fólk hefur ekki mikla fjármuni. Þá kemur vaskurinn til viðbótar upp á tæpar 2.000 kr. Ég held, hæstv. forseti, að fjármálaráðherra skuldi það að gefa okkur nákvæmari skýringar á þeirri framsetningu með 700 milljónirnar sem hann taldi vera kostnað ríkissjóðs. Þess vegna vil ég beina eftirfarandi þremur spurningum til hæstv. fjármálaráðherra sem var hér í salnum fyrir stuttu. - Veit hæstv. forseti hvar fjármálaráðherrann er? Ef hæstv. forseti getur upplýst mig um að fjármálaráðherrann sé að hlusta á ræðu mína einhvers staðar annars staðar nægir mér það alveg. Ég þarf ekki að sjá andlitið á honum til að bera þær upp.

Hæstv. fjármálaráðherra mun vera í húsinu en forseti hefur gert ráðstafanir til að vekja athygli hans á ræðu hv. þingmanns.

Velkominn, hæstv. fjármálaráðherra. Ég ætla að beina til ráðherra þremur spurningum vegna þess kaupauka sem ríkisstjórnin hefur ákveðið að setja út til aldraðra, öryrkja og atvinnulausra. Og þær eru eftirfarandi. Í fyrsta lagi: Munu umræddar kjarabætur til eldri borgara og öryrkja koma til skerðingar á bótum almannatrygginga? Önnur spurningin er: Ef fjármálaráðherra lítur á þessa uppbót eldri borgara og öryrkja sem laun, munu þær þá ekki aðeins skerða tekjutrygginguna heldur einnig grunnlífeyrinn? Munu þessar bætur skerða grunnlífeyrinn? Það gæti komið til þess ef ekkert stæði eftir af bótunum annað en grunnlífeyririnn. Í þriðja lagi. Hvað telur ráðherra að komi mikið til baka í ríkissjóð í gegnum annars vegar tekjuskatt og virðisaukaskatt og hins vegar skerðingarreglu Tryggingastofnunar ef hún er notuð á þessar greiðslur? Þetta voru þær þrjár spurningar sem ég óskaði eftir að fjármálaráðherra hlustaði sérstaklega á. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að hafa brugðist svo við, jafnléttur á fæti og hann er að mæta hér í salinn. Mér finnst orðið meira en tímabært að endurskoða þessa reglu hjá Tryggingastofnun, þ.e. þá 45% skerðingarreglu sem látin er bitna á öldruðum og öryrkjum, og ég vil segja oft með mjög ósanngjörnum hætti eins og dæmið sýndi sem ég tók áðan. Ég vil einnig, hæstv. forseti, minna stjórnarliða á að sex sinnum höfum við í Frjálslynda flokknum á jafnmörgum þingum flutt mál um tryggan lágmarkslífeyri fólks sem gengur út að að afnema alla skerðingu á bótum almannatrygginga ef tekjur úr lífeyrissjóði eru undir 50.000 kr. á mánuði. Síðan lögðum við til þrepaða skerðingu fyrir tekjur úr lífeyrissjóði frá 50.000–100.000 kr. á mánuði þegar aftur væri komið í þá 45% skerðingu sem nú er unnið eftir varðandi bætur Tryggingastofnunar. Það væri mikil kjarabót, hæstv. forseti, að slíku. Það mundi þýða að þeir sem lægstar hafa afkomutekjur hér á landi yrðu ekki fyrir þeirri bröttu skerðingu sem verður núna þegar fyrsti þúsundkallinn skerðir bætur með 45% reglu, þ.e. í hvert skipti þegar eldri borgari eða öryrki fær þúsund kr. til viðbótar, annaðhvort í laun eða sem bætur úr lífeyrissjóði missir hann 450 kr. af bótunum frá Tryggingastofnun. Þetta finnst mér ósanngjörn regla, hæstv. forseti. Það hlýtur að vera skynsemi í að búa til einhverjar þrepaskiptingu í þessar skerðingarreglur. Þannig að þeir sem lægstar hafa tekjurnar og eru í raun og veru með tekjur undir lágmarksframfærslukostnaði, eins og hann er skilgreindur í þjóðfélaginu, fái leiðréttingu á stöðu sinni. Þarna er um að ræða hópa í þjóðfélaginu sem höfðu á árum áður oft litlar tekjur og eignuðust lítil réttindi í lífeyrissjóði. Því miður er það þannig með marga öryrkjana að þeir eiga engin réttindi í lífeyrissjóði. Hæstv. forseti. Úr því að ég er byrjaður að fara hér yfir dæmi eins og ég gerði áðan varðandi 26.000 kr. þá vil ég taka annað dæmi úr heimi þess fólks sem lifir við örorku. En það snýr að Öryrkjabandalagi Íslands sem rekur verndaðan vinnustað í Hátúni. Á árinu 2004 greiddu vinnustaðir Öryrkjabandalags Íslands, verndaðir vinnustaðir í Hátúni, til hins opinbera 23,9 millj. kr. í formi virðisaukaskatts, staðgreiðslu og tryggingagjalds. Á því ári fengu þessir vinnustaðir í framlag frá ríkinu 13 millj. kr., úr ríkissjóði. Það sem má kalla arð af þessum vinnustöðum til hins opinbera er þá mismunurinn á þeim styrk sem þessir vernduðu vinnustaðir fengu og þess sem vinnustaðirnir inntu af hendi til ríkissjóðs, en það voru 10,9 millj. kr. ríkissjóði í hag. Í þessum tölum er ekki tekið tillit til skerðingar á tekjutryggingu og öðrum tekjutengdum liðum örorkubóta fatlaðra starfsmanna sem ég var að fara hér yfir áðan í dæminu um desemberuppbótina. Hæstv. forseti. Ég vona að þessi dæmi nægi til að hv. þingmenn átti sig á því að þarf ýmislegt að skoða í þeim heimi sem aldraðir og öryrkjar lifa í. Það hlýtur að vera skylda okkar og sómi að takast á við það hér á hv. Alþingi. En víkjum að allt öðru sem skiptir miklu máli fyrir þjóðina. Þótt það komi ekki fram í fjárlagafrumvarpinu þá má sjá á minnisblaði frá dómsmálaráðuneytinu að ef staða Landhelgisgæslunnar er skoðuð um miðjan þennan mánuð þá virðist stefna í að verulegt tap verði á rekstri hennar á þessu ári. Jafnvel þó að við gerum ráð fyrir að einhver bati verði á rekstrinum í lok þessa árs er líklegt að tapið verði allt að 100 millj. kr. Okkur ber skylda til að reyna að hafa sem réttastar tölur í fjárlögum hvers árs. Og því spyr ég hver verði líkleg niðurstaða í rekstri Landhelgisgæslunnar á þessu ári og hvort ekki þurfi að taka tillit til þess þegar við erum að semja fjárlög fyrir næsta ár. Mér sýnist að á þessu ári verði mjög líklegt að niðurstaðan af rekstrinum verði tap upp á 70–90 millj. kr. hjá Landhelgisgæslu Íslands. Ef það er svo hlýtur að vera hægt að upplýsa okkur í fjárlaganefnd um þetta áður en við klárum málið í 3. umr. því þá ber okkur auðvitað skylda til að koma með breytingartillögu sem lagfærir þessa stöðu. Því við eigum ekki vitandi vits að fara með tölur á milli ára sem síðan lenda beint inn í fjáraukanum á næsta ári. Við eigum að reyna að setja það inn í fjárlögin sem við teljum réttast og eðlilegast. Og ef við sjáum fram á að ekki sé hægt að hagræða enn frekar í rekstri Landhelgisgæslunnar, sem hefur leitast við að spara í rekstri sínum eins og frekast er unnt, m.a. með að taka nánast alla olíu í Færeyjum og hefur þar af leiðandi sparað um 15–16 millj. kr. á ársgrundvelli, þá sýnist mér að einboðið sé hjá okkur í fjárlaganefnd að taka á þessu máli fyrir 3. umr. Þetta þurfum við auðvitað að fá upplýst og einnig hversu rétt minnisblaðið sem barst frá dómsmálaráðuneytinu er eða fá skýringar ef þetta er ekki rétt. Að öðrum kosti sýnist mér, hæstv. forseti, að okkur beri skylda til að taka á þessu máli. Það er kannski eitthvað fleira sem þarf að koma inn. Það er óhjákvæmilegt í 2. umr. um fjárlögin 2006 að gera að umtalsefni vöxtinn í starfsemi utanríkisþjónustunnar á þessu ári. Í fjáraukanum var sótt um 50 millj. kr. aukalega í almennan rekstur fyrir aðalskrifstofu. Í fjárlögum fyrir næsta ár er sótt um 135 millj. kr. hækkun á starfsemi aðalskrifstofu utanríkisráðuneytisins. Eftir því sem ég best veit þá hefur utanríkisráðuneytið ekki orðið við þeirri hagræðingarkröfu sem sett hefur verið fyrir ráðuneyti á undanförnum árum, þegar sett hafa verið upp fjárlög. Sendiráðin fengu 276 millj. kr. í fjáraukanum, eða munu fá sýnist mér, þegar hann verður afgreiddur. Ætli samkvæmt venju verði ekki aftur tekið til við aukningu í fjáraukanum á næsta ári, fyrir árið 2006 ef að líkum lætur. Hæstv. forseti. Ég held að það sé kominn tími til að við tökumst á við þann vanda og þá miklu útþenslu sem hefur orðið í utanríkisráðuneytinu á undanförnum árum. Vissulega er utanríkisráðuneytið með mörg verkefni sem ber að líta til og styðja, eins og verkefni við þróunaraðstoð og önnur þau störf sem verða til að stuðla að friði og uppbyggingu í heiminum og aðstoð við svæði og ríki sem eiga undir högg að sækja. En það er samt einn liður í viðbót, hæstv. forseti, undir utanríkisráðuneytinu sem ég staldraði við og vil spyrja sérstaklega um. Það er liðurinn Alþjóðastofnanir. Hann hefur hækkað úr 862 millj. árið 2004 í 1.401 millj. eins og hann lítur út í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2006, eða um 540 millj. á tveimur árum. Þetta er mikil aukning og mikil útþensla. Hæstv. fjármálaráðherra eða formenn fjárlaganefndar mættu gjarnan gefa okkur skýringu á hvað þarna er á ferðinni, ef þeir vita það. Eru þetta fjárveitingar sem tengjast því að við erum að berjast fyrir sæti í öryggisráðinu? Er þetta það sem um er að ræða í þessari miklu aukningu varðandi alþjóðastofnanir? Eða er þetta eitthvað annað? Ég óska eftir að þeir sem betur vita en sá sem hér stendur fari einhverjum orðum um þetta. Byggðavandinn er því miður enn til staðar. Í nýrri skýrslu hæstv. iðnaðar- og byggðamálaráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, um raforkumál sem hér hefur verið dreift, má sjá að orkuverð í dreifbýli á Vestfjörðum hefur hækkað mest eða um allt að 24%. Þarna er að sjálfsögðu um að ræða meðaltal. En það er alveg ljóst að dreifbýlisbyggðir á Vestfjörðum hafa fengið skell við breytingu á raforkulögunum. Þar með ætti nú hæstv. ráðherra byggðamála að geta viðurkennt að það nafn sem ég gaf þessari löggjöf, þ.e. „axarskaftaaðgerð“ hafi sennilega átt við nokkur rök að styðjast. Þetta verklag, hæstv. forseti, vegur að byggðunum, byggðum sem eru í vörn fyrir. Það var ekki ástæða til af hæstv. iðnaðarráðherra sem jafnframt er ráðherra byggðamála að beita sér fyrir því að lögin hefðu þær afleiðingar sem þau virðast hafa miðað við það sem lesa má í lok töflu sem er aftast í skýrslunni um hækkun orkuverðs í dreifbýli. Nú þarf hæstv. ráðherra byggðamála og orkumála, hæstv. iðnaðarráðherra, að takast á við að tryggja að þessi kostnaður lækki aftur og hann verði þá í samræmi við það sem mig minnir að hæstv. ráðherra hafi sagt hér í þingsal, að breytingin á raforkulögunum mundi ekki kalla á aukinn kostnað notenda nema að mesta lagi upp á 1–3%. Ég held að hæstv. ráðherra vitni samt í í andsvari að ef einhver kostnaður yrði, mundi hann hlaupa á nokkrum hundraðköllum hjá notendum. Hæstv. forseti. Ég held að það sé tími til kominn fyrir iðnaðar- og byggðamálaráðherrann að takast á við að lagfæra þetta mál. Það er að vísu í fjárlagafrumvarpinu gert ráð fyrir 100 millj. til viðbótar í niðurgreiðslur. Ég veit ekki hvernig menn ætla að deila því út svo það komi þannig niður að ákveðinn hópur landsmanna sem býr í hinum dreifðu byggðum fari ekki með verulega skarðan hlut frá borði. En með einhverjum ráðum verður að fara þannig að að þessi sérstaka lagasetning bitni ekki verr á ákveðnum þjóðfélagsþegnum en öðrum, þ.e. eftir því hvort þeir búa í dreifbýli eða þéttbýli. Það er því miður ennþá svo, hæstv. forseti, að íbúum á Vestfjörðum fækkar enn. Það er mikil nauðsyn á því að snúa vörn í sókn í þeim landshluta. Ef fjármagn þarf til þess, verður að gera ráð fyrir því í fjárlögum og þess vegna er ég mjög hlynntur því að einhverjir tekjustofnar séu markaðir til að takast á við byggðavandann. Í minni hlutanum höfum við lagt þar til sérstaka fjárveitingu því nægur er nú vandinn fyrir. Byggðastofnun sem virðist ekki geta sinnt störfum sínum samkvæmt lögum þarf auðvitað að takast sérstaklega á við þetta. Byggðir sem eiga undir högg að sækja þurfa ekki á frekari áföllum að halda, allra síst af völdum okkar sem störfum hér á hv. Alþingi. Ég veit það og hef heyrt það ofan í hv. þingmenn að þeir eru sammála því að það verði að tryggja rekstur Byggðastofnunar og tryggja það hlutverk stofnunarinnar að hún geti staðið með hinum dreifðu byggðum. Ég fagna því auðvitað og treysti því að sameiginlega munum við hér taka á því máli sem snýr að Byggðastofnun því nógur er vandi byggðanna samt. Það getur ýmislegt orðið dreifðum byggðum til hagsbóta, m.a. bættar samgöngur. Það skiptir miklu máli fyrir landshluta eins og t.d. Vestfirði, að byggðirnar þar verði tengdar saman með varanlegum lausnum í vegagerð eins og jarðgöngum. Það á sennilega enginn landshluti eins erfitt varðandi fólksfækkun og stöðu og Vestfirðirnir hafa átt á undanförnum árum. Þess vegna þarf að takast á við þetta mál með öllum þeim ráðum sem við eigum. Ég tel, hæstv. forseti, að það þurfi að breyta fiskveiðistjórnuninni svo sjávarbyggðirnar fái lifað af. Og líka til þess að nýir menn komist að inn í útgerðina, sjávarútveginn. Það er einfaldlega svo að ef nýliðar fá ekki tækifæri og annað hlutskipti en að vera leiguliðar annarra sem oft á tíðum arðræna störf þeirra með ofurháu gjaldi á aflaheimildum, hafa tekjur af dugnaði þeirra og frumkvæði, þá held ég að það verði áfram fækkun í sjávarbyggðunum. Hæstv. forseti. Ég vík að þessu máli vegna þess að mér finnst þetta vera orðin spurning um vöxt eða fall byggða og að við verðum að taka á þeim vanda með öllum tiltækum ráðum. Ef fólksfækkun á Vestfjörðum heldur áfram með sama hraða og gerst hefur síðustu sex ár verða íbúar Vestfjarða ekki 7.700 eins og þeir voru fyrir um ári síðan eftir sex ár heldur verða þeir komnir niður fyrir 7 þúsund manns því þeim fækkaði um 1.150 frá 1998. Það fer ekkert á milli mála að þessi þróun íbúafjölda á Vestfjörðum er okkur Vestfirðingum mjög erfið. Við skynjum það auðvitað sem þaðan erum. Það þarf að takast á við þetta mál. Ég geri mér auðvitað grein fyrir því, hæstv. forseti, að ég er ekki sá eini á hv. Alþingi sem hefur áhuga eða vilja til að lagfæra stöðu þessa landshluta sem því miður á undir högg að sækja. En ég vonast til að okkur takist að snúa þessari þróun við með mörgum samhliða aðgerðum, hvort sem þær heita breytingar á sjávarútvegsstefnunni, breytingar í samgöngumálum eða áherslur í samgöngumálum. Þess vegna get ég ekki annað en lýst þeirri skoðun minni að ég tel að það hafi verið afar misráðið að skera niður verklegar framkvæmdir hjá Vegagerðinni um 2 milljarða kr. Miklu nær hefði verið að auka framkvæmdir á þeim svæðum landsins þar sem atvinnulífið er veikast og þar sem mest þörf er á auknum samgöngubótum. Ef menn halda að frestun á 2.000 milljónum til vegaframkvæmda á árinu 2006 ríði baggamuninn um hvernig mál þróast hér á landi þá held ég að það sé misskilningur. Nýleg útboð Vegagerðarinnar, annars vegar á framkvæmdum í Svínadal og hins vegar á Reykjanesbraut, sýna að Vegagerðin er að fá mjög góð tilboð í þau verk, um 70% eða eitthvað svoleiðis miðað við þá áætlun sem Vegagerðin gerði um hvað þessi verk kostuðu. Það sýnir ekki að það sé ofboðsleg þensla í framkvæmdum varðandi jarðvinnu og vegalagnir úr því að menn eru að bjóða undir áætluðum kostnaði Vegagerðarinnar. Þess vegna held ég að misráðið sé að fara í þetta með því lagi sem gert er ráð fyrir á næsta ári. Það má þá einnig spyrja, hæstv. forseti: Ef þessir 2 milljarðar ráða úrslitum, hvað með aðrar framkvæmdir? Við vitum jú öll að verið er að byggja af miklum krafti á Keflavíkurflugvelli og það er full nauðsyn á því. Ætli það verði ekki framkvæmt þar fyrir 5 milljarða á næstu tveimur árum? Við vitum vel að það er mikil þensla í byggingarmarkaðnum, sérstaklega á suðvesturhorninu. Mér er nær að halda að skynsamlegra hefði verið að skammta þessa 2 milljarða á þau svæði landsins þar sem atvinnusamdráttur er, þar sem íbúum fækkar og þar sem þarf virkilega að gera átak til að bæta búsetuskilyrðin. Ég held að allir landsmenn viti, eins og sá sem hér stendur, hvaða landsvæði þetta eru. Það eru Vestfirðir, Norðvesturland og norðausturhorn landsins. Síðan má auðvitað nefna einnig suðurhluta Austfjarða þar sem líka þarf að gera verulegt átak. Þetta vildi ég sagt hafa varðandi vegamálin. Ég tek fram að ég lýsti því yfir í fjárlaganefnd og einnig í samgöngunefnd að ég væri andvígur stefnumörkun um niðurskurð á verklegum framkvæmdum á næsta ári upp á 2 milljarða kr. vegna þess að ég teldi að sú þensla sem menn væru að fást við væri ekki til staðar á stórum svæðum landsins og þangað bæri að beina fénu á næsta ári. Við getum svo líka spurt okkur að því hvað verður um framkvæmdirnar árin 2007, 2008 og 2009 þegar verulegar hækkanir verða á fjárveitingum til vegagerðar og mikil umsvif í framkvæmdum. Það skyldi þó ekki vera, hæstv. forseti, að á þeim árum verði tilboð í verklegar framkvæmdir ekki 70% af kostnaðarverði eins og fyrir næsta ár heldur hærri tala og að við séum í raun og veru að tapa fé í verklegar framkvæmdir með því að fara í þetta með því lagi sem gert er ráð fyrir í stefnu ríkisstjórnarinnar? Það mun allt koma í ljós. Það mun þá koma í ljós hvort ég hafi haft rétt fyrir mér í því eða þeir sérfræðingar sem lagt hafa upp með þá áætlun sem unnið er eftir. Hæstv. forseti. Það er við ýmsa óáran að eiga. Það er m.a. svo að nú má ekki lengur veiða rækju í vestfirskum fjörðum. Það er sjálfsagt að minnast á að þessi atvinnuvegur er búinn að vera við lýði á Vestfjörðum nánast samfellt í 70 ár. Rækjuiðnaður á landinu hófst í raun og veru þegar bæjarsjóður Ísafjarðar tók þá ákvörðun 1936 að stofna til rækjuvinnslu á Ísafirði. Þar var sett á stofn rækjuvinnsla til að sjóða niður rækju. Sú niðurstaða að rækjuveiðar eru ekki lengur til staðar í þessum landshluta er auðvitað harkaleg. En það er kannski ekki við ríkisstjórnina að sakast í þeim efnum, frekar við þorskinn og ýsuna og hlýjan sjó sem veldur því að rækjan gefur eftir. En það kann hins vegar að vera að stefnumótun okkar í nýtingu sjávarstofnanna, m.a. uppsjávarstofnanna, hafi haft þau áhrif að nýting þorsksins og ýsunnar á innfjarðarætinu, rækjunni og öðru, verði með þeim hætti að þeir stofnar sem við gátum byggt atvinnu okkar á í 70 ár hverfi. Við búum hins vegar við það, hæstv. forseti, að þrátt fyrir að firðirnir og flóarnir fyllist af fiski má ekki auka veiði íbúanna sem hafa misst frá sér annan atvinnuveg í sama mæli í þessa fiskstofna vegna þess að þar kemur kvótakerfið til og menn eru búnir að kvótasetja þennan fisk. Það eru jafnvel íbúar sem búa allt annars staðar á landinu sem eru með þann veiðirétt í þorski og ýsu sem menn þyrftu til að fá að veiða inni í flóum og fjörðum miðað við núverandi lög. En það er hægt að breyta lögum, hæstv. forseti. Það er auðvitað eitthvað sem okkur ber skylda til að gera á hv. Alþingi, að skoða vandlega hvort útfærslan á kvótakerfinu sé það sem hentar hinum dreifðu byggðum landsins. Ég leyfi mér að efast um það. En það er nú önnur Ella eins og sagt er. Mig langar að víkja að öðru, hæstv. forseti, í þessari ræðu minni. Það snýr að máli sem við í Frjálslynda flokknum höfum flutt nokkrum sinnum og mælt fyrir, þ.e. um textun sjónvarpsefnis. Ég kem ekki auga á það, hæstv. forseti, að gert sé sérstaklega ráð fyrir því í fjárlögunum að auka greiðslur til að hægt sé að texta íslenskt sjónvarpsefni. Við í Frjálslynda flokknum höfum mælt fyrir þessu máli á fyrri þingum og einnig á yfirstandandi þingi. Síðan hafa aðrir þingmenn úr stjórnarandstöðunni flutt málið með okkur, þingmenn úr öllum flokkum stjórnarandstöðunnar hafa stutt málið. Fáeinir stjórnarliðar hafa einnig lýst því yfir að þeir teldu að málið ætti að fá framgang og afgreiðslu í hv. Alþingi, það væri nauðsyn að lagfæra þá stöðu sem frumvarpið víkur að. Markmið frumvarpsins er einfaldlega að tryggja heyrnarskertum og heyrnarlausum aðgang að upplýsingum og afþreyingar- og fræðsluefni til jafns við þá sem hafa fulla heyrn. Ég hef hins vegar ekki komið auga á það í þessum fjárlagatillögum, hæstv. forseti, hvar eigi að taka fjármagn til að auka þessa textun, t.d. á sjónvarpsefni í ríkissjónvarpinu, sem væri svona fyrsti vísirinn að því að auka textun á efni til hagsbóta fyrir þann mikla fjölda Íslendinga sem hefur þörf fyrir textun efnis, en talið er að það séu um 25 þúsund manns. Það kann svo sem að vera, hæstv. forseti, að einhvers staðar í fjárlagafrumvarpinu sé gert ráð fyrir þessari greiðslu. Kannski getur hæstv. fjármálaráðherra upplýst okkur um það. Það kann að vera að í fjárveitingum til Ríkisútvarpsins sé gert ráð fyrir að auka textun á sjónvarpsefni eða að hæstv. menntamálaráðherra hyggist veita í það sérfé af einhverjum óskiptum liðum. Hæstv. forseti. Fyrir tveimur árum síðan ákvað menntamálaráðherra að setja fé í að auka textun á efni í sjónvarpinu. Það var gert 23. apríl 2003 fyrir alþingiskosningar. Þá þótti sérstök ástæða til þess að leggja eitthvert fjármagn fram til þess að hægt yrði að auka textun og koma til móts við sjónarmið þess fjölmenna hóps sem þarf á því að halda. Ég varð hins vegar ekki var við þetta væri í fjárlögum þessa árs eða að neitt sérstakt kæmi fram um það. Ég vona vissulega að það sé þó og að mér hafi yfirsést þetta, en óska þá eftir að fá það upplýst, hæstv. forseti. Er það kannski e.t.v. svo að næsta fjárveiting til að auka textun sjónvarpsefnis komi aftur í apríl 2007 fyrir alþingiskosningarnar? Er það kannski bara á fjögra ára fresti sem menn setja í þetta pening svona þegar málið er kosningavænt? Ég vona vissulega að þessi ályktun mín sé röng og að menn ætli sér að setja í þetta fjármuni. Eins og áður sagði þá snýr þetta að sennilega um 20–25 þúsund manns hér á landi. Þess vegna held ég að mjög nauðsynlegt sé að huga að því hvernig við ætlum að uppfylla þá skyldu að gera öllum Íslendingum kleift að fylgjast með því efni sem þeir borga fyrir eins og aðrir landsmenn. Við borgum jú fyrir Ríkisútvarpið og sjónvarpið. Ég vonast því til þess að ég verði upplýstur um það af fjármálaráðherra eða formönnum fjárlaganefndar eða þá þeim sem getur upplýst það hvernig á að standa að þessum málum í framtíðinni. Ef ekki þá tel ég að við eigum að taka þetta mál til meðferðar milli 2. og 3. umr., þ.e. ef gleymst hefur að setja í þetta fjármuni. Ég trúi því varla að sú stefnumótun sem menntamálaráðherra beitti sér fyrir á árinu 2003 um að auka fé til textunar um 4,5 milljónir - í það lögðu saman forsætisráðuneytið, félagsmálaráðuneytið og heilbrigðisráðuneytið - hafi bara verið sérstök kosningaaðgerð og menn ætli ekki að halda því áfram. Ég vona að það sé ekki þannig og menn ætli sér í raun og veru að lagfæra stöðu þessa hóps. Hæstv. forseti. Ég vék aðeins áðan að samgöngum á landsbyggðinni sérstaklega. En til þess að ekki halli á í málflutningi mínum vil ég líka geta þess að ég sat nýlega mjög fróðlegan fund um Sundabrautina og framkvæmd hennar þar sem ræddar voru mögulegar leiðir sem hægt er að fara og vikið var að stefnu ríkisstjórnarinnar um að leggja til allt að 8 milljarða í þessa framkvæmd sem væri þó háð því að farin yrði hin svokallaða innri leið, eins og sagt var þarna á fundinum. Nú þori ég ekki að fullyrða um hvort þeir sem fluttu það mál höfðu rétt fyrir sér með því að segja að það væri skilyrði að fara einhverja fyrir fram ákveðna leið til þess að þessir fjármunir gengju til framkvæmda við Sundabraut. En ég spyr hér hvort svo sé því á þessum fundi komu fram margar athugasemdir um staðarval fyrir Sundabraut og sérstaklega frá íbúum hverfa þar sem Sundabrautin mun liggja. Þeir gerðu við það verulegar athugasemdir og töldu að kannski væri nær að skoða aðrar leiðir og undruðust það, ef svo væri, að búið væri að negla þetta niður með sérstöku skilyrði frá ríkisstjórninni varðandi fjárveitinguna. Ef nokkur hér veit meira um þetta en ég þá þætti mér gott að hann viki að því einhverjum orðum, þ.e. um þessa einstöku framkvæmd. Hún er svo sem ekkert alveg að detta yfir okkur og verður sennilega ekki komin í notkun fyrr en í fyrsta lagi árið 2011 eða 2012 ef að líkum lætur. Þessi sjónarmið komu mér á óvart því að ég hafði kannski ekki fylgst nægilega vel með áður og taldi að búið hefði verið að lenda þessu í sátt við þá sem við eiga að búa, íbúa höfuðborgarsvæðisins, sérstaklega í þeim hverfum þar sem Sundabraut liggur. En auðvitað skiptir Sundabrautin okkur öll verulegu máli. Hún er veruleg stytting á þjóðveginum til Reykjavíkur fyrir þá sem koma norðan af landi og vestan og það skiptir verulegu máli hvernig um þetta mál verður farið höndum í framtíðinni. Hæstv. forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Þó væri hægt að tala um ýmislegt sem tengist fjárlögunum. Ég vil aðeins víkja að einu, hæstv. forseti. Við vorum að tala um hluta af símapeningunum, 8 milljarða kr. sem ætlaðir eru í Sundabraut. Ég verð að segja að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum með tillögur í heilbrigðis- og tryggingamálum í meirihlutaálitinu sem víkja sérstaklega að því að lækka tekjutryggingarauka ellilífeyrisþega um 191,3 milljónir og hins vegar tekjutryggingarauka örorkulífeyrisþega um 202 milljónir. Ég veit vel að þessa liði ætluðu menn að fjármagna með því að fella niður svokallaðan bifreiðastyrk. Ég tel samt að þeir hefðu átt að reyna að finna aðra fjármögnun á þessu dæmi. Á það hafa eldri borgarar réttilega bent að þeir hafi eins og aðrir landsmenn átt hlut í því að Síminn varð til hér á landi á sínum tíma og að þeir hafi verið notendur Símans og byggt upp það fé eins og aðrir landsmenn. Það hefði kannski verið hægt að finna 400 milljónir í þessa liði sem hér eru til niðurskurðar. Ég vonast til þess að það verði athugað milli 2. og 3. umr. Hæstv. forseti. Nánast allir í þjóðfélaginu sem ég hef heyrt tala um menntamál hafa lagt mikla áherslu á að við Íslendingar stöndum vel að menntun í landinu og að í aukinni menntun og góðri menntun felist miklir framtíðarmöguleikar okkar þjóðar því að með því að standa vel að menntuninni og auka þekkinguna þá tryggðum við að þjóðin héldi velli og að hér yrðu góðir lífdagar fyrir komandi kynslóðir. Við í minni hlutanum höfum lagt til að lagðir verði auknir fjármunir í menntakerfið. Í breytingartillögum sem ég mæli hér fyrir er lagt til að Háskóli Íslands fái 500 milljónir til viðbótar við það sem gert er ráð fyrir í tillögum meiri hlutans. Vitað er Háskóli Íslands þarf meira fé og um það held ég að engar deilur séu í fjárlaganefnd að þannig sé málum komið að meira fjármagn þurfi að setja í Háskóla Íslands. En í raun var ekki tekist á við það nægilega að okkar viti. Þess vegna höfum við lagt til að þar verði aukið við og háskólanum gert kleift að halda áfram að þróa starfsemi sína og auka sína kennslu. Háskólinn er talinn mjög góð menntastofnun í samanburði við sambærilega skóla innan lands og erlendis og við í minni hlutanum teljum að auka verði fjármagn til hans. Í áliti minni hlutans er sérstaklega gerð grein fyrir stöðunni í menntamálum og hvers vegna við viljum fylgja þessari tillögu eftir sem ég er hér að mæla fyrir og ætla ég ekki að lengja ræðu mína með því að endurtaka þann kafla sem í álitinu er. En það er ljóst, hæstv. forseti, að í stefnu allra stjórnmálaflokka hefur verið lögð mikil áhersla á að auka menntun í landinu og að í því felist það markmið að tryggja hagsæld til framtíðar. Við í minni hlutanum tökum undir það og leggjum þar að auki til að settar verði 100 milljónir í Háskólann á Akureyri og síðan 150 milljónir í Kennaraháskóla Íslands. Við teljum að á þessum fjárveitingum sé full þörf og að þetta sé fjárfesting sem þjóðin muni njóta góðs af í framtíðinni. Ég læt svo máli mínu lokið í bili, hæstv. forseti, en óska eftir að fara á mælendaskrá síðar í dag.

Hæstv. forseti. Vegna spurningar hv. þingmanns um hvernig eingreiðslu þeirri sem mun koma til útgreiðslu til þeirra er þiggja lífeyrisgreiðslur úr almannatryggingum í desember er því til að svara að þær teljast hluti af greiðslum lífeyristrygginganna og koma þar af leiðandi ekki til skerðingar á öðrum greiðslum lífeyristrygginga. Að öðru leyti fer með þær eins og greiðslur sem frá tryggingunum koma og svo eftir því hvernig það hefur síðan áhrif á aðrar tekjur viðkomandi óháð þeim greiðslum sem viðkomandi fær frá almannatryggingunum. Skerðingin sem hv. þingmaður var að tala um á því ekkert við í þessu tilfelli.

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. fjármálaráðherra. Það verður þá litið svo á við framkvæmd þessara greiðslna og samspil þeirra við Tryggingastofnun að þetta sé viðbót við almannatryggingapakkann og valdi þar af leiðandi ekki skerðingu á öðrum bótum almannatrygginganna. Ég verð að segja að ég gleðst yfir því að menn skuli hafa túlkað þetta með þessum hætti og þakka fyrir góð svör.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér fjárlög ríkisins fyrir árið 2006 og er það önnur umræða. Ég vil fara nokkrum orðum um tillögur Samfylkingarinnar í ríkisfjármálum.  En þannig er þetta nú, virðulegi forseti. Ég lít á þetta sem humör en ekki sem neina alvöru. Það liggur þá fyrir að Samfylkingin er að minnsta kosti ekki á móti þeim rúmlega 19 milljörðum sem við höfum í afgang þó hún vilji bæta við 3. Það stendur þá bara eftir í bókum sögunnar, ef einhver nennir að muna eftir því. Þegar rætt er um ríkisfjármál, virðulegi forseti, fer umræðan oft á flakk. Við erum þeir lánsmenn, Íslendingar, að ríkissjóður Íslands er talinn til mikillar fyrirmyndar miðað við ríkissjóði flestra landa Evrópu. Nokkur lönd í Evrópu eru í sömu stöðu: Sviss, Noregur og nokkur önnur. Yfirleitt hefur ógæfa Evrópuþjóðanna verið sú að þær hafa misst ríkisfjármálin algerlega út úr höndunum. Hvernig hefur það gerst? Það er nauðsynlegt, virðulegi forseti, að rifja það upp hvernig það hefur gerst að hin góðu og menntuðu lönd Evrópu hafa algjörlega misst tökin á ríkisfjármálunum. Það hefur gerst þannig að þegar vel hefur árað, þegar tekjurnar hafa hækkað, þá hafa menn látið undan og verið sammála í því að auka þjónustuna og auka umsvifin o.s.frv. En þegar á reynir, þegar samdráttur verður, þegar tekjur lækka virðist ekki vera til staðar pólitískt afl eða pólitískur vilji til að fylgja því eftir. Þannig hefur velferðarkerfi Evrópu vaxið og þanist út í gegnum gegnumstreymiskerfið sem þeir eru með. Þeir hafa aukið og eflt og látið vaxa hjá sér tryggingakerfi sem er ofan á launastrúktúrnum, sjá svo fram á það í dag að þeir standa frammi fyrir hlut sem þeir ráða ekkert við. Þeir hafa fjallað um þetta í mörg ár. Hvað eigum við að gera? Eigum við að skera niður velferðarkerfið í Evrópu eða eigum við að hækka skatta um 100–150%? Þetta er umræðan í Evrópu. Þetta er það sem evrópskir stjórnmálamenn þurfa að glíma við. Og enginn veit nokkurn skapaðan hlut hvernig á að gera þetta, enda óviðráðanlegt. Við erum þeir lukkupamfílar hér á Íslandi að þurfa ekki að eiga við vandamál af þessum toga vegna þess að ríkissjóður Íslands stendur mjög vel, skuldir hans eru mjög litlar. Það liggur fyrir núna um þessi áramót að skuldir ríkissjóðs verða í kringum 10% af landsframleiðslu sem er mjög lágt í sögulegu tilliti miðað við þjóðir Evrópu síðustu 100 árin. Mjög lágt. Þannig að skuldirnar eru alveg hættar að vera hið mikla vandamál sem menn stóðu frammi fyrir fyrir nokkrum áratugum. Svo vel hefur til tekist að við getum fagnað því að við eigum fyrir okkar skuldbindingum, við getum horft fram á veginn og bætt lífskjör þessarar þjóðar, þeirra sem eru að alast upp í dag og þeirra sem munu fæðast á morgun. Við getum tryggt það og sýnt fram á að fullkomin rök eru fyrir því að lífskjör á Íslandi geta haldið áfram að vaxa og dafna og kjör Íslendinga geta þess vegna auðveldlega orðið þau albestu sem völ er á í Evrópu. Við eigum að þakka þá hamingju að eiga slíka framtíðarsýn. Svo kemur stjórnarandstaðan og segir að hér sé hin mesta vá fyrir dyrum vegna þess að framtíðarstefnumörkun skorti. En við höfum einmitt verið með framtíðarstefnumörkun. Í hverju hefur hún verið fólgin? Hún hefur verið fólgin í því að gæta þess að samneyslan í samfélaginu og millifærslukerfi ríkisins fari ekki upp. Halda því niðri. Gæta þess á velferðartímum að missa ekki samneysluna upp. Það er leiðin til glötunar. Dæmin sýna það og sanna um alla Evrópu að menn ná því ekki niður seinna. Og það eru tekjur. Við höfum haldið samneyslunni á undanförnum árum niðri við 2% markið. Höfum haldið henni þar. Meiningin var að halda millifærslukerfinu niðri í 2,5% og það hefur líka tekist og miklu meira en það á því ári sem nú er að líða. Við erum langt fyrir neðan það á þessu ári. Það nær varla 2%. Þar kemur ýmislegt til eins og minnkandi atvinnuleysi og fleira. Þetta er framtíðarstefnumörkunin sem við settum fyrir þremur árum. Þetta er sú stefnumörkun sem við höfum ákveðið að fylgja áfram á næstu árum og við höfum ástæðu til að ætla að við verðum menn til að standa við hana. Að varast það að missa samneysluna upp þegar vel gengur vegna þess að við vitum að við náum henni ekki niður þegar dregur úr tekjunum. Þannig er það. Stjórnarandstaðan og Samfylkingin hafa líka rætt hér tekjurnar. Það kemur mér mjög á óvart hvað þeir segja í því. Þeir hafa haldið því fram að á næsta ári séu líkur til þess að tekjur ríkisins verði mun meiri en fjármálaráðuneytið gerir ráð fyrir. Þetta kemur mér mjög á óvart. Fjármálaráðuneytið fer í sinni spá ákveðinn milliveg sem ég held að sé mjög skynsamlegur. Þeir gera ráð fyrir meðalgengi 114 og á þeirri forsendu gera þeir ráð fyrir þeim tekjum sem þarna eru. Ég sagði, virðulegi forseti, við 1. umr. fjárlaga, að ég vonaðist sannarlega til að sú spá gengi ekki eftir vegna þess að ég taldi mjög brýna þörf á því að meðalgengi á næsta ári yrði hærra en þarna segir, vísitalan yrði hærri, raungengið lægra. Og þar með vonast ég til að tekjur ríkisins á næsta ári verði ekki eins miklar og fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir. Ég vonast sannarlega til að tekjur ríkisins lækki vegna þess að ríkið hefur ekkert að gera með þessar miklu tekjur. Bókstaflega ekkert með þær að gera. Það væri af hinu verra ef það gerðist að við héldum áfram þeirri skuldasöfnun sem við höfum upplifað í ár. Við gerum ráð fyrir 120 til 130 milljarða halla á viðskiptunum, þar af eru tæpir 40 milljarðar vegna virkjunar- og stóriðjuframkvæmda. Það er einkaneyslan í samfélaginu sem er svona mikil. Og það er, virðulegi forseti, svo ég segi það nú enn og aftur, mikil þörf á því að menn geri sér grein fyrir því að þessi einkaneysla og þessi umframnotkun Íslendinga á peningum, umfram framleiðslumátt samfélagsins, er ekki af hinu góða. Þessi eyðsla kemur sér illa í framtíðinni. Því fyrr sem henni lýkur þeim mun betra. Þó að dragi úr tekjum ríkisins þá er það líka af hinu góða, ríkið hefur ekkert með þessa peninga að gera. Vonandi náum við fyrr jafnvægi en gert er ráð fyrir þarna. Stjórnarandstaðan, Samfylkingin, gerir mismunandi áherslur fjármálaráðuneytis og Seðlabanka að umtalsefni. Og ég segi: Virðulegi forseti. Það er mikið fagnaðarefni að fjármálaráðuneyti Íslands skuli ekki vera haldið sömu meinlokum og Seðlabankinn. Það er mikið fagnaðarefni. Við verðum að sjálfsögðu að búast við að gengið láti undan. Við verðum að búast við því og gerum ráð fyrir því vegna þess að framleiðslan í landinu þarf andrými, hún þarf að geta lifað. Það er á framleiðslunni sem allt byggist. Allt saman, alveg sama hvað það er. Ég ætla ekki að fara að halda hér fyrirlestur um efnahagsmál eins og ég hef oft gert áður. Ég nenni ekki að endurtaka allt sem ég hef sagt um þau efni en segi samt í leiðinni að ég er sömu skoðunar og áður. Ég geri mér sannarlega vonir um, virðulegi forseti, að það dragi úr tali um þessa ímynduðu spennu sem menn eru alltaf að fjalla um. Hver er þessi spenna í þjóðfélaginu? Hún var núll um síðustu mánaðamót. Hún var mínus 0,2% og hún var 0,6%, þ.e. miðað við síðustu þrjá mánuði. Hver er þessi spenna? Hún er engin. Það er engin verðbólga hérna. Það var heldur engin verðbólga fyrir ári. Það var eignaverðbólga. Ég fer ekki að ergja mig eða aðra, virðulegi forseti, með að fara í gegnum það. Menn vilja ekki horfast í augu við það en þetta er ekki spurning um hagfræði, þetta eru trúarbrögð sem við er að eiga. Ég trúi því, virðulegi forseti, að komin sé einhver þíða í þetta mál. Ég vil ekki trúa því að áfram verði haldið á þeirri braut að hækka stýrivexti á Íslandi, enda er það fásinna. Það er engin þörf á því. Það yrði hræðilegt ef menn héldu áfram í því díki. Ég trúi því að menn láti nú staðar numið og sjái til. Við getum þá séð næstu einn til tvo mánuðina hvort gengið nær ekki aðeins að jafna sig og framleiðslan geti ekki aðeins náð vopnum sínum. Þannig getum við náð á næsta ári farsælli mjúkri lendingu, snertilendingu kallaði formaður Sjálfstæðisflokksins, hæstv. utanríkisráðherra, Geir H. Haarde, það fyrir nokkrum árum. Ég trúi því að enn þá sé möguleiki á því að svo verði þannig að spá fjármálaráðuneytisins, sem er svona millispá, standist ekki heldur verði meðalgengið kannski í kringum 120 sem yrði þá þokkalegt ár. Ríkissjóður hefur alveg efni á því. Það kæmi ekkert við ríkissjóð. Verðbólgan yrði ekki í neinum þeim takti sem Seðlabankinn er að spá. Það eru gríðarlega miklir innsafnaðir peningar sem menn hafa haldið eftir hér í innflutningsversluninni. Það yrði einhver minnkun á kaupmætti á erlendum vörum, enda er mjög nauðsynlegt að minnka þann kaupmátt. Og enn þá aftur, virðulegi forseti, skal ég fara yfir það þegar stjórnarandstaðan, þ.e. þegar Samfylkingin talar um að festu vanti í ríkisfjármálum. Enn og aftur skal ég fara yfir það hver þróunin hefur verið í ríkisfjármálum á Íslandi. Hvar hefur vantað festu?

Það er ekki nema hjá ykkur, það eru engir aðrir í stjórn.

Það hefur nefnilega verið þannig að lauslæti hefur verið í ákveðnum þætti efnahagsþróunar á Íslandi og er viðvarandi veikleiki Íslendinga. Þessi viðvarandi veikleiki er sá að láta alltaf meira og meira undan launakröfum en framleiðslan getur staðið undir. Virðulegi forseti. Í gegnum árin hef ég varað við þessu. Í gegnum árin hef ég haldið hverja ræðuna á fætur annarri um þetta, að menn mega ekki vera með slíka lausung í launamálum. Ég spyr: Hefur stjórnarandstaðan komið hér, virðulegi forseti, og tekið undir með mér? Nei, hún var hvergi nálægt. Hún sagði aldrei orð. Það var of viðkvæmt. Það var ekki þeirra að segja hluti sem gætu verið óvinsælir. Nei, menn segja helst það sem þeir halda að aðrir vilji heyra, það er líklegast til vinsældanna. Stjórnarandstaðan hefur hvergi verið nálægt í gegnum árin þegar varað hefur verið við þeirri lausung í launamálum sem er þó eina vandamál okkar Íslendinga. Viðvarandi vandamál í gegnum áratugi. Þar er alltaf viðkvæðið, aðeins hærra, aðeins hærra. Þess vegna fáum við og höfum alltaf fengið í gegnum árin einhver smábakföll sem eru mjög slæm, sérstaklega fyrir láglaunafólk í landinu. Alltaf komið verst niður á láglaunafólkinu. Alltaf komið þeim verst.  
             Ég tel, virðulegi forseti, ekki ástæðu til að fara sérstaklega í gegnum tillögur meiri hlutans. Formaður fjárlaganefndar hefur gert það. En ég vil þó fara í gegnum eitt atriði varðandi útgjöldin. Það er 6. gr., þ.e. heimildagrein fjárlaganna. Vandamál henni tengd komu á borð fjárlaganefndar og það er rétt að fara í gegnum það. Vandamálið var leigukostnaður Háskólans á Akureyri. Háskólinn á Akureyri er í nýbyggðu húsi, svonefndu tæknihúsi sem kallað er, tæknigarði, ég man ekki hvað þeir kalla það,  Í því sambandi vil ég sérstaklega gera að umræðuefni að núna í 6. gr. er heimild til að borga kostnað við að byggja og undirbúa tónleikahöll í Reykjavík. Rætt hefur verið um þátttöku ríkisins upp á 6.000–7.000 millj. kr. Ég geri athugasemd við þetta, virðulegi forseti. Slík skuldbinding ríkisins á framkvæmd getur ekki gengið. Ef ríkið ætlar sér að taka þátt í einhverri slíkri byggingu, menningarbyggingu, íþróttabyggingu eða hvaða byggingu sem er, skóla, íþróttahúsi o.s.frv., þá á að leggja það fyrir þingið. Ég get ekki séð neina ástæðu til annars en að lagt sé frumvarp fyrir þingið um það ef ríkið ætlar að taka þátt í hinni miklu byggingu sem menn telja mjög brýna fyrir menningarlífið og ferðaþjónustuna. Þá tekur þingið, hinn rétti aðili, löggjafinn, ákvörðun um það. En að afgreiða svona hluti í 6. gr. eins og nú er verið að gera eru vinnubrögð sem alls ekki er hægt að fallast á. Ekki með nokkru móti. Ég vil gera mönnum grein fyrir þessu, þeirri skoðun minni sem ég hef að vísu reifað víðar. Ég hef ástæðu til að ætla að menn séu að átta sig á að slík lausung getur ekki viðgengist. Við verðum að breyta þessu. Við verðum að gera þetta með því að flytja um það frumvörp ef ríkisstjórnin vill skuldbinda ríkið og telur það rétt. Það verður að reyna á hvort löggjafinn er því sammála eða ekki.

Frú forseti. Í svo stuttu andsvari er auðvitað ekki hægt að koma að öllum þeim atriðum sem hefði þurft að gera þannig að ég ætla ekki að eltast við hinar miklu rangfærslur hv. þingmanns varðandi þær tölur sem snúa að tillögum okkar því að þær sneru eiginlega allar á haus. Ég ætla hins vegar að vekja athygli á að hv. þingmaður nefndi hér tvö atriði sem eru mjög athyglisverð, þ.e. er lausung í launamálum og einkaframkvæmd við Háskólann á Akureyri, rannsóknarhúsið þar. Þessi tvö mál heyra undir tvo hæstv. ráðherra, annars vegar hæstv. ráðherra Geir H. Haarde, sem nú er utanríkisráðherra en var fjármálaráðherra, sem hefur væntanlega haft forustu um lausung í launamálum. En hitt heyrir undir hæstv. núverandi dómsmálaráðherra, þáverandi menntamálaráðherra, Björn Bjarnason, þ.e. sú einkaframkvæmd sem framkvæmd var á Akureyri. Þetta hvort tveggja, hv. þingmaður, heyrir undir þína samflokksmenn og ég veit ekki betur, hv. þingmaður, en að þú hafir ætíð staðið á bak við þessa hæstv. ráðherra og því er spurningin þessi: Er sá tími liðinn að þú styðjir þína menn til þessara verka?

Ég áminni hv. þingmann um að nota rétt ávarp.

Virðulegi forseti. Meginmistökin við gerð launasamninga ríkisins voru gerð árið 1997. Þá var fjármálaráðherra Friðrik Sophusson. Ég gagnrýndi mjög harkalega þá aðferðafræði sem var tekin upp þá og fór mjög ítarlega í gegnum það hvernig algildri aðferðafræði í samningum var þar snúið á haus, að semja fyrst um laun og eiga síðan að hnýta hnútana á eftir. Þetta er alveg öfugt við það sem allir þekkja sem til þessara mála kunna, fyrst hnýtum við alla hnútana og síðan semjum við. Þetta fór ég rækilega yfir og hef gert árum saman. Það voru ákveðnir embættismenn sem stóðu fyrir þessu. Þetta var mikið áfall fyrir ríkissjóð og ríkissjóður er ekki enn þá búinn að bíta úr nálinni með það hvernig hann á að standa að þessu. En sveitarfélögin hafa líka sýnt lausung í þessu. Almennur vinnumarkaður líka. Við höfum alltaf sýnt þennan veikleika í gegnum tíðina. En kórónuna á allri launastefnunni eiga bankar Íslands.  
            

Frú forseti. Hv. þingmaður staðfestir að sú ríkisstjórn sem hann hefur stutt hafi haft forustu um lausung í launamálum og nefnir þau dæmi mjög skýrt og hvernig þau voru. Hv. þingmaður veit einnig að þessi lausung, miðað við skilgreiningu hv. þingmanns, á einnig við í dag. Því þetta er enn við lýði, nákvæmlega þetta sama kerfi og hv. þingmaður er nú að gagnrýna. Hins vegar er kominn tími til að hv. þingmaður geri undantekningu á hefðinni, þ.e. að hv. þingmaður standi nú við orðin stóru og við fáum að sjá það í atkvæðagreiðslu í þinginu að einhvern meining sé á bak við öll þessi stóru orð. Hv. þm. hefur gott tækifæri til þess, frú forseti, vegna þess að fyrir liggur tillaga um - hv. þingmaður gagnrýndi hvernig staðið hefur verið að umræddri einkaframkvæmd og hv. þingmaður hlýtur að vera sammála um að á ekki að bitna á þeirri stofnun sem leigir og þarf að borga hluta af þessu dæmi, þ.e. Háskólinn á Akureyri. Það liggur fyrir tillaga um að stofnuninni verði bætt þetta. Hv. þingmaður hefur tækifæri til þess að standa nú við stóru orðin.

Virðulegi forseti. Ég hef aldrei orðið var við að stjórnarandstaðan á Íslandi á umliðnum árum hafi nokkurn tíma komið upp að hliðinni á mér og sagt að hún væri sammála mér, aldrei nokkurn tíma lýst yfir neinni samstöðu þegar ég hef verið að vara við launaþróuninni. Aldrei. Síðast í fyrra vildi góð stétt mikils ágætisfólks, sem heitir kennarar, fá launahækkanir umfram aðra. Ég varaði við því, sagði að það væri ekki hægt. Ég stóð einn þar. Stjórnarandstaðan hefur alltaf alið á þessu öllu saman. Að hún hafi nokkurn tíma komið fyrir fram og viljað vera ábyrg í að vara menn við þessu. Aldrei nokkurn tímann eitt aukatekið orð, ekki hósti eða stuna. Eftir á koma þeir og segja: Nei, við vorum þarna hvergi. En að hafa nokkurn tíma tekið ábyrga stöðu og ábyrga afstöðu meðan það var hægt, nei. Þess minnist ég ekki.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni fyrir sköruglega ræðu hans. Ég er með eina fyrirspurn til hv. þingmanns og hún varðar símenntunar- og fræðslumiðstöðvar sem samkvæmt fjárlagafrumvarpinu hafa tiltekna upphæð, 9,9 millj. kr. Þessar miðstöðvar hafa gert frábært starf og unnið mjög nauðsynlegt starf í þjóðfélagi okkar. Ég vil spyrja hann hvernig fjárlagafrumvarpið jafni þann aðstöðumun sem er á milli símenntunarmiðstöðva í landinu. Verulegur munur er á fjárframlögum til þessara miðstöðva sem eru að vinna mjög gott starf. Þess vegna langar mig að vita hvar birtist það sem við vildum gjarnan fá að sjá hér, þ.e. sú jöfnun sem þarf að vera á milli þeirra?

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Fjárlaganefnd hefur alltaf borið þessar stofnanir mjög fyrir brjósti og reynt að passa upp á þær eins og mögulegt er og byggt þær reyndar upp. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar vegna samninga við aðila vinnumarkaðarins koma einmitt fram 100 millj. kr. inn í starfsmenntun á Íslandi og í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir hvernig eigi að gera þetta, hvernig eigi að standa fyrir námskeiðum og endurmenntun einstaklinga á vinnumarkaði sem leggja stund á nám sem byggir á námskrám frá Fræðslumiðstöð atvinnulífsins o.s.frv. og svo segir, með leyfi forseta: „Símenntunarmiðstöðvum, sem starfræktar eru um land allt, verður falið að annast þetta nám.“ Og það er kveðið enn þá frekar á um það hér einhvers staðar og ríkisstjórnin segir það líka hér aftur og ítrekar það að menntamálaráðuneytið og Fræðslumiðstöð atvinnulífsins muni láta fara fram athugun á því hvernig þeim stuðningi verði fyrir komið þannig 

Ég bið hv. þingmenn að virða tímamörkin.

Frú forseti. Ég þakka þessi svör. Eins og ég nefndi áðan þá kemur þetta ekki beint fram í fjárlagafrumvarpinu. Ég þakka auðvitað fyrir þessi svör en mig langar að spyrja frekar: Verður þessum fjármunum útdeilt eftir umfangi hverrar símenntunarstöðvar fyrir sig eða eftir hvaða reglum yfir höfuð verður farið þegar þessum fjármunum verður útdeilt til símenntunarstöðvanna?

Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd hefur það ekki á valdi sínu. Eins og segir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þá er menntamálaráðuneytinu falið að vinna þetta með Fræðslumiðstöð atvinnulífsins sem var sett á stofn fyrir þremur, fjórum árum og hefur verið að vinna upp óskaplega mikinn grunn, menntunargrunn sem hefur nýst öllum í starfsmenntuninni. Ég treysti þessum aðilum fullkomlega. Ég geng út frá því að þeir vinni þetta eins og þarfirnar kalla á, þarfirnar í hinum ýmsu greinum og út um landið. Ég á von á því eins og reynslan hefur verið að þessar símenntunarmiðstöðvar sýni þá og sanni, eins og þær hafa gert allan tímann, að þær standa mjög fyrir sínu og eru sínum byggðarlögum, sínu umhverfi og sínum héruðum til mikillar styrktar og stoðar.

Frú forseti. Hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni var mjög tíðrætt um þessa einkaframkvæmd og stöðu Háskólans á Akureyri þar sem einhver vinafasteignafélög eru fengin til að byggja í einkaframkvæmd og síðan er ríkið látið borga. Ég minni á að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs vorum á móti þessari tilhögun. Við töldum eðlilegra að ríkið byggði sjálft þetta hús. Annað sem hv. þingmaður studdi líka var Sóltúnssamningurinn, samningurinn við elliheimilið Sóltún og það er greitt margfalt meira á vistmann á Sóltúni en á öðrum elliheimilum. Það studdi hv. þingmaður. Er hann reiðubúinn nú til að segja upp þessum samningum og koma þeim á eitthvert vitrænt form? Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að svona samningagerð af hálfu ríkisins er ekki í samræmi við lög um fjárreiður ríkisins. 

Virðulegi forseti. Gjörðin er lögleg samkvæmt fjárreiðulögunum þegar um er að ræða starfsemi eða stofnun sem er til staðar. Það er alveg skýrt. Það sem ég var að reyna að segja, virðulegi forseti, var að það er mjög nauðsynlegt fyrir löggjafann sem ber ábyrgð á fjárreiðum ríkisins - og það á enginn að geta skuldbundið ríkið nema Alþingi - að þegar farið er í svona framkvæmdir - ég er ekkert á móti svona framkvæmdum. Þetta getur verið mjög eðlileg og góð leið - á að gera Alþingi grein fyrir öllum þeim skuldbindingum sem því eru samfara og hvað það kosti þannig að fyrir liggi hvað þetta er og hver eigi að borga, að það sé gert fyrir fram. Samkvæmt eðli fjárreiðulaganna svífur sú hugsun þar yfir vötnunum og þess vegna verður að gera þetta líka varðandi einkaframkvæmdina. Við verðum að setja þetta þannig inn að við vitum hvað verið er að skrifa undir, hverjum beri að borga og hvenær.

Frú forseti. Það fór sem mig grunaði að það væri nóg fyrir hv. þingmann að bara vita af þessu. Fyrir mér er ekki nóg að verið sé að fórna hagsmunum ríkisins í að semja um einkaframkvæmdir sem eru bæði fjárhagslega óhagkvæmar og líka félagslega rangar. Varðandi síðan launamálin sem hv. þingmaður kom inn á þá bendi ég honum á að launabil, teknabil hefur aukist, svokallaður Gini-stuðull, úr 21 í 32 á innan við tíu árum á Íslandi. Hátekjufólkið sem sérstaklega hefur verið á jötu ríkisstjórnarinnar er að valda þenslu, ekki lágtekjufólkið, ekki starfsfólk leikskólanna, ekki starfsfólk sjúkrahúsanna. Það fólk hefur ekki fengið svo miklar launahækkanir. Það er ekki að valda þessari þenslu þannig að ég mótmæli þessum orðum hv. þingmanns ef hann er að meina það. Hins vegar 

Ég áminni enn þá einu sinni hv. þingmenn um að virða tímamörkin.

Virðulegi forseti. Þegar ég tala um laun þá er ég að tala um launin í heild sinni. Ef við lítum á þáttatekjurnar á Íslandi, hvað kemur þá í ljós? Laun á Íslandi sem hlutfall af þáttatekjunum eru 70%, sem er hærra hlutfall en í nokkru öðru landi OECD, 70% eru laun. Næsta land fyrir neðan okkur er Svíþjóð með 64% laun. Ég vara við þessari launaþróun vegna þess að hún getur ekki annað en skaðað samfélagið í framtíðinni. Við göngum of langt í að hækka launin okkar, ekki Pétur eða Páll heldur við í heild sem þjóð. Við með svona hátt hlutfall launa erum að skemma fyrir framtíðinni. 70% laun geta ekki staðist í nútímasamfélagi. Þau verður að lækka til að tryggja framtíð þjóðarinnar.

Virðulegi forseti. Þá hefur hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson flutt sitt árlega neyðaróp til stjórnarandstöðunnar með ósk um að stjórnarandstaðan komi honum til aðstoðar til að koma vitinu fyrir ríkisstjórnina. Hann hefur nú flutt ræðu sína enn og aftur á svipaðan hátt og hv. þingmaður hefur gert undanfarin ár nema í ræðuna vantaði núna hefðbundinn kafla um gengisþróun. Ég hef áhuga á því að spyrja hv. þingmann um þann kafla, virðulegi forseti, vegna þess að í opnu hagkerfi er það tvennt sem skiptir máli og menn geta skipt sér af varðandi gengismálin. Það eru annars vegar vextir Seðlabankans og hins vegar afkoma ríkissjóðs. Nú erum við að tala við varaformann fjárlaganefndar sem aldeilis hefði getað beitt sér til að tryggja öfluga og mikla aðkomu ríkissjóðs sem væri í takt við það sem bankarnir hafa kallað eftir, t.d. 4% landsframleiðslu. Hvar kom hv. þingmaður að því að tryggja aðkomu ríkissjóðs í takt við það sem bankarnir og aðrir hafa kallað eftir til að koma í veg fyrir þá gengisþróun sem við höfum horft upp á og hvar var kaflinn um gengisþróunina í ræðu hv. þingmanns?

Virðulegi forseti. Þeir hagfræðingar sem á umliðnum missirum hafa skrifað þá dauðadómsvitleysu að hægt sé að koma fyrir á Íslandi 4% afgangi af ríkissjóði miðað við landsframleiðslu eru bara að bulla. Það er búið að segja þeim þetta margsinnis. Þetta er fjarstæða. Það er ekki hægt. Þú getur ekki komið með yfir 40 milljarða afgang af ríkissjóði. Ætlar þú að leggja niður skólana? Ætlar þú að loka sjúkrahúsunum? Þetta er bara vitleysisrugl í einhverjum gaurum sem þykir gaman að að láta í sér heyra. Það er engin raunhæf hugsun til í þessu. Að ná núna 2% afgangi er mjög mikið og miklu meira en kannski er raunhæft. Ég held að 1% verði kannski niðurstaðan. En þessir menn eru algerlega ómarktækir og geta ekki staðið við það á nokkurn hátt, enda eru ekki til mælitæki sem sanna þetta. Hvað þjóð í Evrópu getur 

Virðulegi forseti. Vörn hv. þingmanns var afleit. Við vitum mætavel að á nokkrum árum hafa útgjöld ríkissjóðs aukist um 100 milljarða. Á tíu árum hafa ríkisútgjöldin aukist úr 100 milljörðum í 300 milljarða miðað við fjárlög. Þetta hefur gerst allt saman í tíð þeirrar ríkisstjórnar og þess flokks sem hefur talað fyrir minnkandi ríkisútgjöldum o.s.frv. þannig að kjarni málsins í því sem hv. þingmaður er hér að segja og fram kemur í ræðu hans árlega er þetta neyðaróp til stjórnarandstöðunnar um að hún hjálpi hv. þingmanni að koma viti fyrir ríkisstjórnina. En vonbrigðin hljóti að felast í því að það tæki sem fjárlögin eru til að vinna gegn þeirri gengisþróun sem verið hefur er ekki nýtt og varaformaður fjárlaganefndar sem ber ekki litla ábyrgð á þessu, talsmaður Sjálfstæðisflokksins, stóra flokksins í ríkisfjármálum, 

Virðulegi forseti. Þegar tekjur ríkissjóðs voru 100 milljarðar voru þjóðartekjurnar rúmlega 300 milljarðar. Núna eru þjóðartekjurnar rúmlega 1.000 milljarðar þannig að þetta hlutfall hefur hvergi skerst. 

Hæstv. forseti. Það frumvarp til fjárlaga ársins 2006 sem við ræðum hér sýnir gríðarlega sterka stöðu ríkissjóðs. 20 milljarða kr. afgangur á næsta ári, 105 milljarða kr. afgangur á þessu ári sýnir náttúrlega að ríkisstjórnarflokkarnir hafa náð ótrúlegum árangri í ríkisfjármálum þau tíu ár sem það samstarf hefur varið. Það er miður að hlusta ár eftir ár á þingmann Vinstri grænna sem situr í hv. fjárlaganefnd Alþingis, hv. þm. Jón Bjarnason, tala um niðurskurð ríkisstjórnarinnar í velferðarmálum. Þrátt fyrir að ríkisstjórnin sé að skila þessum gríðarlega afgangi þá er það staðreynd mála að aldrei höfum við varið jafnmiklum fjármunum til velferðarmála, til félagsmála og til menntamála. Samt staglast hv. þm. Jón Bjarnason á því að ríkisstjórnin sé með niðurskurð þessum málaflokkum.

Hún er með niðurskurð.

Svona er umræðunni snúið á haus og í raun er ámælisvert að hv. þingmaður skuli leyfa sér að tala með þeim hætti vegna þess að íslenskri þjóð vegnar vel. Í alþjóðlegum samanburði hefur kaupmáttaraukning íslenskra heimila verið 60% og nær hvergi meiri en hér á landi ef við miðum við þau lönd sem við berum okkur saman við. Þetta er árangur sem hefur náðst á síðustu tíu árum. Vanskil heimilanna hafa aldrei verið minni. Vanskil fyrirtækjanna hafa aldrei verið minni. Við höfum því verið að ná mjög miklum árangri á þessu sviði. Hæstv. forseti. Ég hefði haldið að það ætti að kæta hv. þm. Jón Bjarnason að núverandi ríkisstjórn hefur staðið vörð um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Veittir hafa verið tugir milljarða inn í þann lífeyrissjóð á 10 árum. Árið 1995 blasti gjaldþrot við þessum sjóði sem á að framfleyta ríkisstarfsmönnum á efri árum og fram undan virtust miklir erfiðleikar rétt eins og margar aðrar Evrópuþjóðir glíma við. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnin hefur ekkert verið að reyna að fegra mynd fjárlaga. Við höfum lagt tugi milljarða, sem koma ekki fram í tekjuafgangi ríkissjóðs, inn í Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins til að varðveita þá velferð fyrir framtíðina og hér er ekki með einum eða neinum hætti verið að fegra þá stöðu sem nú er í fjármálum ríkisins. Hæstv. forseti. Af hverju þessi árangur? Stjórnarandstaðan hefur mátt eiga það að hún hefur verið sammála um eitt atriði í andstöðu sinni á síðustu tveimur árum. Hún hefur verið sammála um stjórn fiskveiða, að menn ættu að fyrna þær veiðiheimildir sem útgerðin í landinu hefur. En nú brá svo við, hæstv. forseti, á dögunum að hv. formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, sagði í ræðu hjá íslenskum útvegsmönnum að Samfylkingin vildi sátt við sjávarútveginn. Gott og vel. Ég fagnaði þeirri yfirlýsingu hv. þingmanns. Ég lenti svo í umræðum hér vikuna á eftir við hv. þm. Jóhann Ársælsson, þingmann Samfylkingarinnar og forustumann samfylkingarþingmanna í Norðvesturkjördæmi, og ég spurði hann út í þetta mál. Hv. þingmaður talaði þá fyrir fyrningarleiðinni enda hefur hann gert það í gegnum árin og Samfylkingin gerði það fyrir síðustu kosningar. Það er alveg augljóst að hv. formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, hefur ekki rætt þetta innan sinna raða og það er með Samfylkinguna í því máli eins og mörgum öðrum að menn vita ekkert hvert hún stefnir. Það hlýtur að vera áhyggjuefni fyrir stjórnarandstöðuna að samhljómurinn, eini samhljómurinn sem við höfum heyrt í málflutningi hennar innan þings, um sjávarútvegsmálin skuli ekki lengur vera fyrir hendi. Við höfum jafnframt verið að byggja upp atvinnu á vettvangi stóriðju á Austurlandi og á Vesturlandi og það hefur fleytt okkur fram veginn, stóraukið atvinnu í landinu, enda búum við við eitt minnsta atvinnuleysi í Evrópu. Stærsti hluti stjórnarandstöðunnar verður að sitja uppi með það að hann gat ekki stutt þær framkvæmdir sem nú eiga sér stað á Austurlandi og eru ástæðan fyrir miklum uppgangi og mikilli bjartsýni. Þetta eru þeir þættir, fiskveiðistjórnunin og atvinnustefna núverandi ríkisstjórnar, sem hafa valdið því að kjör landsmanna og kjör ríkissjóðs hafa batnað með þeim hætti sem ég hef áður rakið. Hv. þingmenn Vinstri grænna og jafnvel Samfylkingarinnar tala um að þeir 4 milljarðar sem við ætluðum að verja til lækkunar á tekjuskatti, eins og við lofuðum fyrir síðustu kosningar, leiði til óðaverðbólgu í samfélaginu og óðaþenslu, þetta eru heilir 4 milljarðar. Að auki ætlum við að leggja fram 1,2 milljarða til að auka barnabætur fyrir meðaltekjufólk og lágtekjufólk. Þessir 5,2 milljarðar eru um 0,52% af þjóðarframleiðslu. Það eru öll ósköpin. Þetta eru þeir útgjaldaliðir hjá hæstv. ríkisstjórn að stjórnarandstaðan er að fara fram á að menn gangi á svig við gefin loforð. Að við göngum á svig við það loforð sem við gáfum öllum almenningi fyrir síðustu kosningar, og Samfylkingin reyndar líka, um að lækka skatta. En á sama tíma og þessir hv. þingmenn gagnrýna útgjöld upp á 5,2 milljarða, sem eru til lækkunar á sköttum almennings í landinu, leggja þeir sjálfir til milljarða kr. útgjaldatillögur hægri og vinstri. Þær streyma inn í þingsalinn, hver tillagan á fætur annarri, og alveg ljóst að ábyrgðarleysi stjórnarandstöðunnar í ríkisfjármálum er algert. Mig langar að gera að umtalsefni hér hina ábyrgu stefnu Samfylkingarinnar í skattamálum og það framlag til stöðugleikans sem kemur fram í tillögum hennar. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson hélt ræðu í rúmar 47 mínútur og gat ekki gert grein fyrir því hvar Samfylkingin ætlaði að bera niður í niðurskurði í velferðarmálum. Þær tillögur eru almennt orðaðar og það er í takt við talsmáta Samfylkingarinnar í mörgum öðrum málum að það er viðkvæmt að bera niður á einstaka málaflokka og viðkvæmt að koma með tillögur vegna þess að flokkurinn gæti orðið óvinsæll fyrir vikið og það er ekki vinsælt í herbúðum Samfylkingarinnar að fara í óvinsælar aðgerðir. En ég vil leiðrétta þann málflutning minn sem ég viðhafði í andsvari í dag við hv. þm. Einar Má Sigurðarson um að Samfylkingin væri með tillögur til nýrra útgjalda upp á 3.168 millj. kr. Rétt skal vera rétt og það er víst aldeilis ekki rétt. Útgjaldatillögur Samfylkingarinnar streyma inn í salinn og eru nú orðnar 3.759 millj. kr. Ég ætla svo sem ekki að bera ábyrgð á þeirri tölu fram á kvöldið, hún gæti átt eftir að hækka. Stefnufesta Samfylkingarinnar í útgjaldamálum ríkisins er slík að sú tala hefur stundum hækkað í miðri umræðu. Ég vil til að mynda nefna að í umræðu um skattamál fyrir um tveimur árum var Samfylkingin allt í einu inni á því að fella niður eignarskattinn að hluta. Samfylkingin hefur komið með þessar útgjaldatillögur þrátt fyrir málflutning m.a. forustumanna Samfylkingarinnar við 1. umr. um að það ætti að tvöfalda fjárlagaafganginn og óráðsía ríkisstjórnarinnar væri þvílík í fjármálum ríkisins að það yrði að hemja útgjöldin. Samt koma þessir hv. þingmenn með útgjaldatillögur og tillögur til skattahækkana, útgjaldatillögur upp á 3 milljarða og 759 millj. kr. og hvar ætla þau að fá þessa fjármuni? Eins og ég sagði áðan með því að hækka skatta, hækka skatta á atvinnulífið um 400 millj. kr. Vinstri menn hafa verið þekktir fyrir að vera ekki neinir sérstakir vinir atvinnulífsins og hér sýnir Samfylkingin vinstri vangann með því að hækka skatta á íslenskt atvinnulíf um heilar 400 millj. kr. Það er merkilegt að hlusta á tal samfylkingarmanna m.a. um íslenskan sjávarútveg og þá stöðu sem hann býr við - á sama tíma leggja þeir fram tillögur um 400 millj. kr. hækkun á íslenskt atvinnulíf - og hlusta á ræður Vinstri grænna um sprotafyrirtæki og annað slíkt. Ég þykist viss um að Vinstri grænir mundu með glöðu geði hækka skatta á íslensk fyrirtæki. Ég hef ekki orðið var við mikla andstöðu á þeim bæ hvað slík áform varðar. Hæstv. forseti. Hvað ætla svo hv. þingmenn Samfylkingarinnar að gera til viðbótar? Jú, þeir nefna loforð ríkisstjórnarflokkanna um að lækka tekjuskattinn á næsta ári um 1%. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar leggja til að tekjuskatturinn verði ekki lækkaður. En af því að fyrrverandi formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, er hér í salnum vil ég rifja upp að fyrir síðustu kosningar gekk Samfylkingin nokkuð djarft fram í skattalækkunaráformum og talaði um að svigrúm væri til skattalækkana. Svo koma hv. þingmenn upp nú og segja að ekki sé rétt að fara í þessar skattalækkanir og setja fram tillögur um að auka álögur á almenning í landinu sem því nemur. Ætti að taka upp gamla, góða hátekjuskattinn? Það er ein tillagan. Hverjir lentu í hátekjuskattinum nú á síðustu missirum? Það var aðallega ungt, menntað fólk nýkomið úr námi. Fólk sem var að koma sér þaki yfir höfuðið, koma sér upp fjölskyldu og þar fram eftir götunum, sem er kostnaðarsamt. Fólk með háar tekjur fékk nær engar vaxtabætur og engar barnabætur. Það lenti í þessum hátekjuskatti. Við lofuðum þessu fólki fyrir síðustu kosningar að við ætluðum að afnema þennan jaðarskatt íslenska skattkerfisins og við ætlum að standa við það. En Samfylkingin kemur hér með sérstaka tillögu um að taka gamla hátekjuskattinn aftur upp. Við skulum þá, ég og hv. þm. Össur Skarphéðinsson, tala við fólkið í háskólasamfélaginu, tala við það fólk sem er duglegt og er að koma sér þaki yfir höfuðið, um stefnu Samfylkingarinnar í skattamálum. Það á að skattpína þetta fólk eins og 1991–1995 þegar Alþýðuflokkurinn sálugi var við völd og hv. þm. Össur Skarphéðinsson sat í ríkisstjórn. Hæstv. forseti. Ég geri ekkert með sýndartillögur Samfylkingarinnar í sparnaði og ég fer fram á að fá sundurliðun hvað varðar tillögur hennar um aðhald í opinberum fjármálum og í rekstri ríkisins. Fyrsta tillaga hljómar á þann veg að selja eignir utanríkisráðuneytisins upp á 900 millj. kr. Það á væntanlega að selja eitthvert sendiráð úti í löndum en er með því verið að lækka rekstur ríkissjóðs til framtíðar? Það er ekki verið að lækka rekstur ríkissjóðs til framtíðar. Einhvers staðar verður þetta blessaða fólk að vinna og væntanlega mun það kosta eitthvað í leigu og öðru slíku þannig að ég get ekki séð að það sé trúverðug tillaga að selja eignir í rekstur. Slíkt veit ekki á gott. Samfylkingin leggur líka til að fresta yfirfærslu ónotaðra heimilda ráðuneyta frá fyrra ári upp á 3 milljarða. Hér er ekki verið að skera niður eins og Samfylkingin boðaði. Hér er einvörðungu um einhverja óljósa frestun að ræða og auðvitað hljótum við að krefjast þess að fá sundurliðun á þessum 3 milljörðum frá Samfylkingunni. Hvar vill hún bera niður í frestunum af þessu tagi? Reyndar hefur það komið fram að vanalega veltir ríkið fram yfir áramót um 20 milljörðum í ónotuðum heimildum þannig að þessi tillaga Samfylkingarinnar er einvörðungu til þess fallin að slá ryki í augu almennings vegna þess að það hefur verið hluti af rekstri ríkisins að ekki er hægt að nota allar þær heimildir sem fjárveitingavaldið setur. Hér er því einungis um sýndartillögu að ræða. Að lokum vill Samfylkingin lækka sérfræðikostnað stofnana um heilar 900 millj. kr. Og hver er sá sérfræðikostnaður? Erum við ekki að ræða þar um heilbrigðiskerfið, menntakerfið og félagslega kerfið? Vita hv. þingmenn Samfylkingarinnar að þessi hluti sérfræðikostnaðar, sem ríkið áætlar, er stór hluti af rekstri opinberra stofnana? Hvar ætla hv. þingmenn Samfylkingarinnar að bera niður? Tillagan er almennt orðuð. Hver á að taka ákvörðun um það ef þetta verður samþykkt? Á ríkisstjórnin að ákveða hvar skorið verður niður? Nei, við hljótum að krefjast þess að Samfylkingin leggi fram útfærðar tillögur. Það er ekki endalaust hægt að tala ódýrt í þessum efnum. Nú verða tillögur að koma fram og ég krefst þess að samfylkingarmenn geri okkur nánari grein fyrir því hvar þessi niðurskurður lendir á endanum - reyndar tjáði hv. framsögumaður Samfylkingarinnar í umræðunni, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, okkur að hv. þm. Helgi Hjörvar mundi gera okkur nánari grein fyrir því. Og við, hv. þingmenn stjórnarmeirihlutans, munum krefjast þess að fá þessar upplýsingar því Samfylkingin verður, þrátt fyrir að hafa verið í stjórnarandstöðu frá upphafi, að temja sér ábyrgð og gera raunhæfar tillögur. Ekki eitthvert almennt blaður sem ekki er hönd á festandi heldur raunverulegar tillögur. Það er það sem við gerum kröfu um. Það stendur upp úr þessari umræðu að stjórnarandstaðan á erfitt með að fóta sig vegna þess að staða ríkissjóðs er sterk. Málflutningur hennar hvað varðar fjárlög íslenska ríkisins er út og suður. Hv. stjórnarandstaða getur ekki einu sinni komið sér saman um eitt nefndarálit, verið sammála um að koma með breytingartillögur eins minni hluta heldur er hún klofin í þeim málum. Svo segir þetta fólk við þjóðina að það ætli að ganga samhent til næstu kosninga. Þessi stjórnarandstaða getur einfaldlega ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut og það er ósköp eðlilegt að trúverðugleiki hennar í ríkisfjármálum sé lítill vegna þess að við höfum náð gríðarlega miklum árangri, um það er ekki deilt. Við skulum horfa til þeirra alþjóðlegu stofnana sem hafa verið að meta lánshæfi íslenska ríkisins, stöðu lífeyrissjóðakerfisins, stöðu almennings hér á landi og stöðu fyrirtækja. Okkur gengur vel í öllum meginatriðum. Svo leyfa hv. þingmenn, eins og Jón Bjarnason, sér að koma hér og snúa sannleikanum á hvolf og þurfa svo ekki að standa skil orða sinna - sitja hér í hliðarherbergjum og þurfa ekki að svara fyrir sig, koma með staðlausa stafi, tala um niðurskurð í heilbrigðis- og félagsmálum. Er það þannig á heimili Vinstri grænna að ef ýtrustu kröfum stofnana ríkisins er ekki fylgt þá sé um niðurskurð að ræða? Er það þannig í lífinu hjá Vinstri grænum að ef menn verða ekki við ýtrustu kröfum þá sé verið að tala um niðurskurð þó að framlög til viðkomandi málaflokks séu að stórhækka? Hvers konar heimilishald er á heimili hv. þm. Jóns Bjarnasonar? Fá allir allt sem þeir biðja um? Ég hefði haldið að í persónulegu líferni sé hv. þingmaður frekar aðhaldssamur. En þegar kemur að peningum sem hv. þingmaður á ekki þá er hann tilbúinn að spandera og leggja fram ýmsar útgjaldatillögur. Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að stjórnarandstaðan er út og suður í sínum málflutningi og stendur ekki steinn yfir steini. Hún getur ekki einu sinni komið sér saman um eitt nefndarálit, breytingartillögur við það frumvarp sem meiri hlutinn hefur lagt fram. Þvílík samstaða hjá stjórnarandstöðinni hér á þingi.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson er samvinnuhugsjónamaður og félagshyggjumaður. Mig langar að spyrja hann einnar spurningar og hún hljóðar svo: Hefur hann ekki áhyggjur af þeirri auknu misskiptingu sem orðið hefur í þjóðfélaginu, gríðarlegu misskiptingu? Það eru ekki bara orð okkar í stjórnarandstöðunni, því miður. Það er staðfest af fyrrum hæstv. fjármálaráðherra, Geir H. Haarde, að misskipting hefur aukist gríðarlega. Af því að hv. þingmaður er félagshyggjumaður og samvinnuhugsjónamaður, eins og komið hefur fram, hefur hann þá ekki áhyggjur af því að samstaðan með Sjálfstæðisflokknum sé kannski orðin fullmikil þegar farið er að skipta tekjunum þannig upp að þeir sem hafa lágar tekjur fá alltaf minna í sinn hlut og þeir sem hafa háar tekjur fá alltaf meira? Þetta gerist á sama tíma og ríkisútgjöld aukast. Það er mjög sérstök þróun og væri fróðlegt að fá að heyra svar hv. þingmanns við þessari spurningu.

Hæstv. forseti. Það einkennir ræðu hv. þm. Sigurjóns Þórðarsonar að hann hefur yfirleitt meiri áhyggjur af málefnum annarra flokka, og þá sérstaklega Framsóknarflokksins, en málefnum eigin flokks. En ég vil þakka fyrir fyrirspurnina. Það er staðreynd mála, og hefur komið fram í samtölum við Samtök aldraðra, að kjör aldraðra sem minnst hafa haft úr býtum hafa aukist langmest. Ríkisstjórnin hefur verið að beita sér í þeim efnum, nú standa t.d. yfir viðræður milli ríkisstjórnarinnar og samtaka eldri borgara. Auðvitað hljótum við að leggja áherslu á að þeir sem verst standa í þeim hópi fái hlutfallslega mest. Það verður ekki deilt um það að þróunin síðustu ára hefur verið sú að ríkisstjórnin hefur beitt sér frekar fyrir því að þeir sem lægstan lífeyri hafa fái hlutfallslega meira en þeir sem meira hafa. Ég er sammála þeirri stefnu og ég vona að hv. þingmaður sé sammála því. Við gerðum samning við Öryrkjabandalag Íslands upp á 1 milljarð á þann hátt að þeir sem yrðu öryrkjar snemma á lífsleiðinni fengju hlutfallslega meira en þeir sem hefðu áunnið sér lífeyri og hefðu örkumlast síðar á ævinni. Ég er félagshyggjumaður. Ég er t.d. ekki endilega talsmaður þess að menn skerði endalaust samhjálpina en ég verð var við það t.d. hjá þingmönnum Samfylkingarinnar að menn vilja hefta samneysluna í samfélaginu og menn skulu átta sig á hvað það þýðir. Það verður erfiðara að jafna kjörin í þjóðfélaginu með því áframhaldi. Ég veit t.d. að ég og hæstv. forseti erum sammála í þeim efnum að við viljum standa vörð um samneysluna. En ég hjó eftir því, til að mynda við 1. umr. fjárlaga, að þá talaði einn samfylkingarþingmaður um að ríkissjóður bólgnaði út. Það hefur ekki þótt neikvætt í eyrum okkar framsóknarmanna fram á þennan dag.

Frú forseti. Það er því miður staðreynd að það er orðin miklu meiri misskipting eftir að Framsóknarflokkurinn komst til valda. Það er einnig staðreynd að tekjur þriðjungs allra eldri borgara landsins eru undir 110 þús. kr. á mánuði. Þetta er sá kaldi raunveruleiki sem blasir við. Mér finnst mjög undarlegt að hv. þingmaður skuli koma hér og nefna samninginn sem undirritaður var í Þjóðmenningarhúsinu, þar sem handsalaður var samningur við unga öryrkja upp á 1.500 millj. og hann var svikinn.  Ég heyrði á máli hv. þingmanns að hann var mjög ánægður með fiskveiðistjórnarkerfið og taldi það vera grundvöllinn að farsæld þjóðarinnar. Mig langar þess vegna að spyrja hvort hv. þingmaður hafi sett sig í spor ungra manna sem vilja hefja útgerð, t.d. á Siglufirði, í heimabæ hans. Ég hef gert það og séð kjör þeirra og hvað þeir þurfa að búa við. Það er þannig að helmingurinn af tekjum þeirra sem ætla að hefja útgerð fer beint í kvótaleigu. Þetta er það sem Framsóknarflokkurinn hefur búið til með Sjálfstæðisflokknum. Mér finnst þetta ömurlegt 

Hæstv. forseti. Ég hafna því algjörlega að um svik hafi verið að ræða við öryrkja á sínum tíma. Við höfum rætt það mál oft og ítrekað í sölum Alþingis. Tekjur öryrkja voru auknar á annan milljarð króna og kjör margra öryrkja stórbötnuðu fyrir vikið. Hvað varðar málefni eldri borgara þá erum við sammála, ég og hv. þingmaður, að auðvitað eigum við að einbeita okkur að þeim sem lægstan lífeyri hafa. Það er enginn ágreiningur um það og verið er að vinna að því máli, það mál er í athugun, þannig að okkur fleytir fram á flestöllum sviðum. Hv. þingmaður getur ekki deilt um það að kaupmáttur almennings hefur stóraukist á umliðnum árum. Reyndar hafa tekjur sumra aukist meira en annarra en hvað eigum við hv. þingmenn að gera t.d. í því launaskriði sem nú á sér stað innan bankakerfisins? Vill hv. þingmaður setja lög á það? Auðvitað eykst misskipting við það að stór hópur, hundruð manna í íslenska bankakerfinu sem orðið er hluti af alþjóðlegu kerfi hefur hækkað í launum. 

Virðulegur forseti. Frá því að við tókum 1. umr. um fjárlagafrumvarpið fyrir nokkrum vikum hafa orðið ákaflega ánægjuleg tíðindi í íslensku samfélagi sem er að aðilar vinnumarkaðarins hafa náð saman um þau álitaefni sem uppi voru vegna verðbólguþróunar og kjarasamninga. Það var mikið gæfuskref sem þar var stigið. Þær blikur sem voru á lofti um kjarasamninga eru ekki lengur fyrir hendi og full ástæða til að óska okkur öllum til hamingju með það og einkum að þakka fyrir þá ábyrgð sem forusta verkalýðshreyfingarinnar sýndi í þeim efnum. Það var auðvitað svo að forsendur kjarasamninganna voru brostnar og verðbólgan var umfram það sem við var miðað og því mikilvægt að tækist að ná samkomulagi til að tryggja að samningar yrðu ekki í sundur og hér mætti reyna áfram að standa vörð um þá þætti stöðugleikans sem enn eru. En við vitum auðvitað sem er að hvorki einkaneyslan, þróun gengisins né skuldanna í samfélaginu endurspegla neins konar stöðugleika. Við höfum margoft farið yfir það hér og ýmislegt sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. Í fjárlagafrumvarpinu er einkum tvennt sem ástæða er til að hafa áhyggjur af. Hið fyrra er að þetta frumvarp grundvallar stóran hluta skatttekna sinna á skuldsetningu heimilanna og atvinnulífsins í landinu. Hér eru umtalsverðar skatttekjur vegna þenslu, vegna lána sem fólk er að taka í dag og fyrirtæki sem skapa tekjur fyrir ríkissjóð en þegar kemur að skuldaskilunum verður ekki um að ræða sömu skatttekjurnar fyrir ríkissjóð. Því miður hefur ekki verið haldið á ríkisútgjöldum úr ríkissjóði með nægilegu aðhaldi á undanförnum árum og þess vegna er ástæða til að hafa áhyggjur af því að þegar þensluskeiðinu ljúki snúi yfir í neikvæðan rekstur ríkissjóðs. Hitt er sá mikli halli sem er að finna á tekjuskiptingunni í landinu í fjárlögum hæstv. ríkisstjórnar. Nú er það þannig að ég og hæstv. fjármálaráðherra, Árni Mathiesen, greiðum mánaðarlaunum minna í tekjuskatt hvor um sig en þegar ríkisstjórn Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks tók við völdum í landinu. Lífeyrisþegar með 110 þús. kr. á mánuði og láglaunafólk greiða hins vegar mánaðarlaunum meira í tekjuskatt en þá var. Þannig hefur núverandi ríkisstjórn skipulega og enn aftur í þessu fjárlagafrumvarpi aukið á misskiptinguna í samfélaginu svo að í óefni stefnir og sennilega ekkert sem eins ógnar stöðugleikanum og vaxandi misskipting tekna og eigna í íslensku samfélagi þar sem við löngum fögnuðum því að við værum ein stétt í landinu að meira eða minna leyti, ein stór fjölskylda Íslendinga. Og með tekjuskattsaðgerðunum sem er að finna í þessu frumvarpi heldur ríkisstjórnin enn áfram á þeirri braut og hyggst ganga enn lengra árið 2007 í að létta sköttunum einkum af sjálfri sér og öðrum hátekjumönnum en okkur hér sem sitjum í þessum sal. Við í Samfylkingunni flytjum með Guðjóni A. Kristjánssyni, hv. þingmanni og formanni Frjálslynda flokksins, og með Jóni Bjarnasyni, hv. þingmanni Vinstri hreyfingarinnar - græns framboðs, að hluta, ýmsar tillögur við 2. umr. fjárlaga. Þær tillögur eru fyrst og fremst táknrænar um áherslur okkar í Samfylkingunni í ríkisfjármálunum, þær eru ekki ný fjárlög með neinum hætti enda engin tök á að leggja fram ný fjárlög 25. nóvember, en táknrænar um þær áherslur sem við mundum hafa við fjárlagagerðina. Þær eru í fyrsta lagi um öðruvísi skattalækkanir. Sannarlega skattalækkanir en öðruvísi skattalækkanir heldur en í tillögu ríkisstjórnarinnar, því að við leggjum til í stað þess að lækka tekjuskatt og hátekjuskatt um 6 milljarða, eins og ríkisstjórnin leggur til brúttó eða um 4,5 milljarða nettó, þá lækkum við matarskattinn í landinu um helming úr 14% í 7%. Kostnaður við það er um 4 milljarðar kr. Við hækkum persónuafsláttinn sem nemur um 9 þús. kr. á ári en kostnaður við það er um 2 milljarðar eða samtals brúttó 6 milljarðar. Það er síðan álit fjármálaráðuneytisins að í báðum tilfellum komi 25% af þessum fjárhæðum til baka í veltuáhrifum. Þannig verjum við sömu fjárhæðum í skattalækkanir og ríkisstjórnin gerir en við gerum það með allt öðrum hætti. Við setjum það í persónuafsláttinn sem nýtist best þeim sem lægstar hafa tekjurnar og við setjum það í matarskattinn sem skiptir máli í útgjöldum hverrar fjölskyldu í landinu á hverjum degi og er liður í því mikilvæga pólitíska markmiði okkar í Samfylkingunni að innleiða á Íslandi Evrópuverð á matvælum. En eins og við þekkjum býr íslenskur almenningur ekki bara við hæstu vexti í heimi, hann býr líka við miklu hærra matvælaverð en við þekkjum í kringum okkur og hluti af því er auðvitað hin háu opinberu gjöld. Rétt er að minna á að þessar stefnuáherslur eru líka áherslur flokks hæstv. fjármálaráðherra þó að sá flokkur virðist ekki hafa afl til að koma þeim hugmyndum sínum fram í því ríkisstjórnarsamstarfi sem hann nú er í. Þá gerum við ráð fyrir því að verja 200 millj. kr. til þess að efla skatteftirlit í landinu. Eins og þingheimi er ljóst var lögð fram mjög viðamikil skýrsla á síðasta þingi um skattsvik á Íslandi. Þar er ríkissjóður Íslands talinn verða af 34 milljörðum kr. á hverju ári í skattsvikum. Við höfum ár frá ári hvatt til þess að varið verði meira fé til þess að efla skatteftirlit vegna þess að það eru reynslutölur nágrannaþjóða okkar að hver króna sem lögð er til þess skili sér tífalt til baka. Við gerum þess vegna ráð fyrir því að slíkt skatteftirlit gæti skilað 1.850 milljónum alls í auknum skatttekjum eða rétt um 5% af því sem ríkissjóður verður af í dag í skattsvikum samkvæmt mati ríkisskattstjóra, skattrannsóknastjóra og annarra þeirra sem sátu í þeim starfshópi sem vann skýrsluna. Áhrifin af þessum þáttum, að ráðast í lækkun á matarskattinum, hækkun á persónuafslættinum og hert skatteftirlit sjá menn í breytingartillögum okkar við sundurliðun 1. Þar má finna við lið a. 1.1.1.1 Tekjuskattur einstaklinga og staðgreiðsla, hækkun á tekjum upp á 69,9 milljarða í 72,9 milljarða eða þar um bil, sem eru nettóáhrif tillagnanna á tekjuskattsþáttinn. Þá finna menn í liðnum b. 1.1.1.5 Sérstakur tekjuskattur, sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir að nemi 100 milljónum en í breytingartillögu okkar er gert ráð fyrir að nemi 850 milljónum eða breytingu um 750 milljónir. Þá er sömuleiðis að finna í c. 1.5.1.1 Tekjuskattur, lögaðilar, þar komi 100 millj. kr. hækkun úr 14 milljörðum í 14,1 milljarð. Það eru einvörðungu áhrif af hertu skatteftirliti. Þá er gert ráð fyrir millifærslu á lið d. 2.2.1.1 Tryggingagjald. Það eru 400 millj. kr. tekjur sem á gjaldahliðinni er aftur ráðstafað til þess að auka fæðingarorlof eftir þær skerðingar sem nýtt lagafrumvarp eða breytingar á lögunum um fæðingarorlof hafa leitt til á fæðingarorlofinu og aukningin á tryggingagjaldinu jafnast út úr 30.259 millj. í 30.659 millj. en fer út gjaldamegin um 400 millj. kr. og er því ekki til tekjuaukningar. Síðan er Virðisaukaskatturinn í e. 5.1.1.1. Þar er gert ráð fyrir að hann sé lækkaður úr 114,4 milljörðum í 112,4 milljarða vegna aðgerðanna um matarskattinn fyrst og fremst en þar hefur hert skatteftirlit jafnframt áhrif á niðurstöðutöluna Í gjaldahlið frumvarpsins eru áherslur okkar einkum þríþættar. Við leggjum áherslu á að aðgerðir skili sér að helmingi í bættri afkomu ríkissjóðs og hann skili rúmlega 4 milljörðum í bætta afkomu frá því sem tillögur ríkisstjórnarinnar gerðu ráð fyrir og enn árétta ég að hér er í sjálfu sér bara um táknrænar tillögur að ræða, leiðbeiningar fyrir hæstv. ríkisstjórn um hvernig mætti hefja aðhaldsaðgerðir í ríkisfjármálum og raunar líka leiðrétta nokkuð áherslur í útgjöldum í frumvarpinu. Þar er þá fyrst til að taka tillögu sem ég vona að hæstv. nýr fjármálaráðherra taki vel undir, hana höfum við flutt hér ítrekað og hún er fyrst og fremst sett til þess að gera þinginu kleift að starfa af meiri myndarskap að fjárlagagerðinni með því að koma upp hagdeild við þingið, því að eftir að Þjóðhagsstofnun hefur verið lögð niður skortir hér mjög þá sérfræðiaðstoð sem þörf er á til þess að þingmenn geti unnið greinargóðar tillögur í fjárlögum. Það er lögð til á liðinn Æðsta stjórn, Alþingi 00-201, ný fjárveiting 10 millj. kr. við lið 1.05 til reksturs hagdeildar og lagt til að fyrir því verði sparað undir forsætisráðuneytinu lið 01-190 a. 1.19 Efnahagsrannsóknir, en það er í sjálfu sér eðlisskyld starfsemi sem þar hefur farið fram undir hatti hæstv. forsætisráðherra sem við gerum ráð fyrir að flytjist hingað. Þá er það tillaga um framlag til byggðamála sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson gerði hér grein fyrir fyrr í dag. Það er gert ráð fyrir undir forsætisráðuneytinu en ekki undir iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu vegna þess að menn treysti því betur til þess að fara með slíkar fjárveitingar. Það er þá ný fjárveiting undir liðinn 01.190 b. 1.92 Sérstök verkefni á landsbyggðinni, komi 500 milljónir. Milljarð teljum við að auka eigi við í framlög til menntamála og mikilvægast að taka þar á vanrækslusyndum hæstv. ríkisstjórnar eins og nýleg skýrsla um Háskóla Íslands gefur til kynna. Á fjárlagaliðnum 02-201, Háskóli Íslands gerum við þess vegna ráð fyrir að undir lið 1.01 Kennsla, komi viðbótarframlag upp á 500 millj. kr. Á fjárlagalið 02-210 Háskólinn á Akureyri sömuleiðis undir 1.01 Kennsla, komi 100 milljónir en undir fjárlagalið 02-215 Kennaraháskóli Íslands þar komi á sama lið 1.01, 150 millj. kr. eða samtals 750 milljónir til þessara háskóla. Þá er gert ráð fyrir því að Listdansskóli Íslands haldi áfram starfsemi á næsta ári en hætti henni ekki á miðju ári. Það er liður 02-564 sem þannig hækkar um 35 milljónir, úr 27,5 milljónum í 62,5 milljónir. Í menntamálum er enn fremur liðurinn 02-884 Jöfnun námskostnaðar, sem er 486,6 millj. kr. í frumvarpinu og við gerum ráð fyrir að hækki um 130 milljónir og verði 616 millj. kr. alls þegar upp er staðið. Þegar kemur að utanríkisráðuneytinu er fyrst sú fræga fjárveiting til mannréttindamála á síðasta ári sem skilaði sér alls ekki til mannréttindamála. En sem kunnugt er fékk Mannréttindaskrifstofa Íslands í opinberan stuðning 8 millj. kr. árlega, þangað til hún leyfði sér að gagnrýna ríkisstjórn Íslands. Við teljum að þær aðgerðir sem gripið var til í hefndarskyni gagnvart Mannréttindaskrifstofunni af þáverandi hæstv. utanríkisráðherra Davíð Oddssyni og núverandi hæstv. dómsmálaráðherra Birni Bjarnasyni séu blettur á störfum þingsins og það sé mikilvægt að Alþingi hreinsi sig af þeim vinnubrögðum, því að auðvitað þarf það að vera þannig í lýðfrjálsu landi að stofnanir í samfélaginu geti gefið Alþingi umsagnir eftir sinni bestu vitund og sannfæringu án þess að eiga á hættu að umsagnir þeirra til Alþingis leiði til þess að framkvæmdarvaldið skeri niður fjárveitingar til þeirra. Það má heita nokkuð geðlaust Alþingi sem lætur það yfir sig ganga. Hér er tillaga um 4,5 milljónir, það er undir 03-190 Ýmis útgjöld hjá utanríkisráðuneytinu og sömuleiðis 600 þúsund til Mannréttindastofnunar Háskóla Íslands. Undir liðnum 03-391 gerum við ráð fyrir nýrri fjárveitingu 70 millj. kr. til verkefna UNIFEM í Kosovo en á móti þeim útgjöldum er lagður til sparnaður undir liðnum 03-401, þ.e. Friðargæsla sem í frumvarpinu er gert ráð fyrir að varið sé til um 570 millj. kr. á næsta ári og er lækkuð um 70 millj. kr. og stendur þá eftir hálfur milljarður í friðargæslunni eigi að síður. Þá er það framhald að mannréttindaskrifstofumálinu sem menn sjá í breytingartillögum við lið 06-190 þar sem koma 4,5 milljónir annars vegar til Mannréttindaskrifstofu Íslands og hins vegar 600 þúsund til Mannréttindastofnunar Háskólans einfaldlega til að bæta fyrir þær skerðingar sem Mannréttindaskrifstofan varð fyrir eftir gagnrýni sína á nokkur frumvörp, ekki síst frumvörp frá hæstv. dómsmálaráðherra. Þá er komið að liðnum Félagsmál. Þar eru tvær af fjórum stofnunum í þágu barna þar sem Samfylkingin og meðflutningsmenn okkar leggja áherslu á að bætt sé úr rekstrarvandræðum eða brýnum nýbyggingar- og uppbyggingarverkefnum á þeirra vegum. Þar erum við fyrst að tala um lið 07-400, það er Barnaverndarstofa, liðurinn Ný meðferðarúrræði sem við teljum að verja eigi til 50 millj. kr. á komandi ári. Í liðnum 07-750 finna menn Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins sem hefur samkvæmt frumvarpinu 250 millj. kr. fjárveitingu og við gerðum tillögu um að hækki í 275 milljónir eða um 25 milljónir, en eins og þingmenn þekkja þá eru haldnir nær daglega styrktartónleikar í kirkjum borgarinnar til þess að fjármagna starfsemi þessarar ríkisstofnunar og hlýtur að vera óvenjulega mikil hneisa hinu háa Alþingi að geta ekki fjármagnað Greiningar- og ráðgjafarstöð ríkisins, sem þjónar þessum sannarlega þurfandi hópi betur en svo að hér þurfi hver kirkjan að hlaupa í það skarð sem ríkið ekki sér sóma sinn í að fylla. Undir liðnum 07-989 finna menn Fæðingarorlofssjóð og það eru þær 400 milljónir sem ég gat um áður að við ætlum til þess að taka aftur þær skerðingar á fæðingarorlofslögunum sem voru afgreiddar í þinginu síðasta vetur en eins og menn þekkja fá þeir sem eru að fara í fæðingarorlof ekki lengur 80% af fyrri tekjum sínum heldur 70% og það er auðvitað langt frá því sem hæstv. ríkisstjórn lofaði þeim hópum og er skerðing sem kemur í bakið á fólki. Talandi um skerðingar sem koma í bakið á fólki er í lið 08-204 Örorkulífeyrir, það er liður 1.15 þar sem við gerum ráð fyrir 600 millj. kr. fjárveitingu sem er ekki til annars ætluð en að efna þann samning sem ríkisstjórnin sjálf gerði í aðdraganda síðustu kosninga og við höfum ítrekað fjallað um hér á þessum vettvangi. Því miður er svo komið að á næstu dögum eða vikum mun Öryrkjabandalag Íslands væntanlega þurfa að draga hæstv. ríkisstjórn fyrir dómstóla enn eina ferðina vegna vanefnda á því samkomulagi og freista þess að fá það sannað fyrir dómi. Þetta er erfið og torsótt leið og vandséð hvort þetta fáist sannað fyrir dómi og að hægt verði að krefja ríkisstjórnina eftir þeirri leiðinni, en sannarlega teljum við að hæstv. ríkisstjórn ætti að sjá sóma sinn í því að efna það samkomulag sem hún sjálf gerði og efna það að fullu. Við gerum því ráð fyrir að hjálpa henni við það með þessari tillögu og eigum ekki von á öðru en hæstv. ríkisstjórn styðji hana þó að hún hafi að vísu fellt þá tillögu undangengin tvö ár. Á sama lið, undir 08-204 Lífeyristryggingar, eru undirliðirnir 1.28 og 1.29. Það eru vasapeningar aldraðra annars vegar og vasapeningar öryrkja hins vegar. Hér er um að ræða þá hópa sem trúlega eru verst settir í íslensku samfélagi, fólk sem býr á stofnunum og fær ekki til framfærslu annað en vasapeninga upp á skitnar 21 þús. kr. á mánuði. Tillaga okkar er að þessar upphæðir verði hækkaðar um helming. Þannig hækkar liður 1.28 úr 311 millj. rétt liðlega í 466 millj. eða um 155 millj. og vasapeningar öryrkja, liður 1.29, hækka úr 65 millj. í 97,5 millj. eða um 32,5 millj. Hækkunin á þessum tveimur liðum er því rétt tæpar 200 millj. eða 187,5 millj. nánar tiltekið. Þá er það liður 08-373 Landspítali – háskólasjúkrahús. Þar er liður 1.01 Rekstur þar sem gert er ráð fyrir 40 millj. kr. Sú fjárveiting er hluti af fjárveitingum til stofnana sem þjóna börnum sem við teljum mikilvægt að leggja áherslu á í afgreiðslu fjárlagafrumvarps þessa árs, en það er fjárveiting vegna bráðaþjónustu á barnaspítalanum sem Samfylkingin og meðflutningsmenn okkar telja ákaflega brýnt að verði komið á. Auk þess flytur hv. þm. Össur Skarphéðinsson ásamt fleirum breytingartillögu undir sama lið 08-373, það er undirliður 6.70 Nýframkvæmdir. Þar er gert ráð fyrir 100 millj. kr. fjárveitingu, en í tillögu hv. þingmanns og meðflutningsmanna hans er gert ráð fyrir 90 millj. kr. hækkun á þeim lið þannig að hann verði alls 190 millj. Er það sérstaklega gert vegna nýbyggingar við barna- og unglingageðdeild Landspítala – háskólasjúkrahús sem þingmaðurinn hefur áður gert grein fyrir við umræðuna og mun gera gleggri grein fyrir enn á eftir. Þá erum við komin að fjárlagalið 09-250. Það er innheimtuliður undir fjármálaráðuneytinu, nýr liður, 200 millj. kr. í hert skatteftirlit og sömuleiðis undir 09-821 sem eru vaxtabætur. Gert er ráð fyrir að þær hækki úr 5,1 milljarði í 5,7, þ.e. um 600 millj. kr. því að við teljum algerlega óforsvaranlegt af hæstv. ríkisstjórn að skerða vaxtabæturnar á skuldsettasta fólkinu, gjarnan ungum barnafjölskyldum sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið og eiga sannarlega ekki að sæta skerðingum meðan við hátekjufólkið í þessum sal erum að fá þær skattalækkanir sem ríkisstjórnin lofaði fyrir síðustu kosningar. Því gerðum við ráð fyrir að vaxtabæturnar hækki í þessum lið um 600 millj. Það rifjast upp fyrir mér, virðulegur forseti, og verður að virða mér það til vorkunnar af því að ég fer yfir þetta svona nokkurn veginn eftir minni, að mér hefur trúlega láðst að geta um breytingartillögu okkar við liðinn 02-319 Framhaldsskólar, almennt. Þar er óskiptur liður sem ætlaðar voru 250 millj. á og voru liður í þeim aukafjárveitingum upp á á annan milljarð kr. til menntamála sem Samfylkingin og meðflutningsmenn okkar vilja leggja áherslu á við þessa umræðu. Í sundurliðun 2 er síðan að finna nokkrar vísbendingar til nýs hæstv. fjármálaráðherra um hvert sækja mætti sparnaðar- og hagræðingaraðgerðir í rekstri ríkissjóðs. Ég bið hæstv. ráðherra um að taka vel eftir þeim. Þær eru auðvitað eins og tillögurnar almennt, fyrst og fremst táknrænar og vísbendingar um það sem hægt er að gera í ríkisrekstrinum sem einfaldlega byrjun á þeim róttæku aðhaldsaðgerðum sem þar er víða þörf, enda hafa menn auðvitað séð hvernig útgjöldin hjá ríkissjóði hafa vaxið ár frá ári í hvert nýja verkefnið á fætur öðru og framúrkeyrsluna á ráðuneytum, aðalskrifstofum, sendiráðum og hverjum liðnum á fætur öðrum, sem við sjáum í fjárlögum og fjáraukalögum ár eftir ár. Í þessum tillögum finnur hæstv. fjármálaráðherra, m.a. í 6. gr., að ráð er fyrir því gert að selja eignir utanríkisráðuneytisins erlendis fyrir 900 millj. kr. Tiltölulega einfalt mál og auðframkvæmt, enda hefur verið bruðlað mikið í þeim þætti í gegnum árin eins og hæstv. ráðherra þekkir. Í lið 7.11 finnur hann tillögu um 600 millj. kr. sparnað í öðrum útgjöldum ráðuneyta en það er liður sem hefur vaxið gríðarlega á undanförnum árum og ekki vanþörf á að taka þar nokkuð á. Í lið 7.12 finnur hann 3 milljarða frestun á yfirfærslu heimilda á næsta ár sem hér hefur verið nokkuð til umræðu. Það er rétt að hér hafa iðulega verið færðir nærri 20 milljarðar kr. yfir áramót í ónýttum heimildum. Það er auðvitað til marks um þá óráðsíu sem verið hefur í utanumhaldi um framkvæmd fjárlaga að menn hafa ekki haft tíma til að eyða þeim ótæpilegu útgjaldaheimildum sem ausið hefur verið hér til hægri og vinstri. Það er ekki tillaga Samfylkingarinnar einnar sér að taka á þessu. Við erum einfaldlega að feta í fótspor Ríkisendurskoðunar sem ítrekað hefur brýnt fjármálaráðuneytið á því að taka þessar óhóflegu útistandandi heimildir til gagngerrar endurskoðunar og innkalla stærstan hluta þeirra. Við kjósum hins vegar að taka tiltölulega mjög lítil skref í þessu, 3 milljarða, og þar sem ekki liggur fyrir spá um stöðu um áramót er hún ekki sérstaklega sundurgreind á einstaka liði. En ég er ekki í nokkrum vafa um að hæstv. fjármálaráðherra verði ekki skotaskuld úr því að finna þessum 3 milljörðum stað í öllum þeim aragrúa útgjaldaheimilda sem flytja á yfir áramót. Í lið 7.13 hygg ég að sé að finna 600 millj. kr. sparnað í ferðakostnað og risnu ráðuneytanna. Hv. þingmenn geta fundið í fyrirspurnum hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur með reglulegu millibili upplýsingar um hvernig þessi liður hefur verið að þróast og bólgna út þannig að sannarlega er orðið óhætt að taka á. Í lið 7.14 hygg ég að sé að finna um 900 millj. kr. í lækkun á aðkeyptri sérfræðiaðstoð A-hluta stofnana, en í fyrirspurn frá sama hv. þingmanni má finna greinargóðar upplýsingar um hvernig þessi útgjöld hafa vaxið og raunar margfaldast á tiltölulega stuttum tíma. En, virðulegur forseti, hér er auðvitað eins og ég hef áður sagt fyrst og fremst um að ræða táknrænar tillögur um hvar taka má á í útgjöldunum, hvar væri ástæða til að bæta í í útgjöldunum, hvernig breyta á skattalækkunum sem hér eru lagðar til þannig að þær komi fólkinu í landinu fyrst og fremst til góða en ekki okkur, forréttindastéttinni á Alþingi, og þeim sem í okkar stétt eru aðrir. Ég treysti því að hæstv. fjármálaráðherra taki þeim tillögum vel. Ég sagði við 1. umr. að fjölmargir aðilar hefðu vakið máls á því að afgangur á fjárlögum þyrfti að vera sem næmi um 3% af landsframleiðslu og trúlega væri það rétt mat um leið og óraunsætt væri að gera ráð fyrir því að auka svo mjög afganginn á fjárlögum með einhverjum tillöguflutningi í nóvember, því að það sem menn væru að glíma við væri áralangur uppsafnaður útgjaldavandi úr fjármálaráðherratíð hæstv. núverandi utanríkisráðherra, Geirs Haardes. Eins og komið hefur fram í umræðunni fyrr í kvöld jukust útgjöld hér á tiltölulega fárra ára bili um 100 milljarða kr. og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hefur verið óþreytandi við að vekja athygli manna á þeim hækkunum og útgjaldaaukum sem voru í þeirri tíð, sem sem betur fer er þó aðeins að takast að koma böndum á hin seinni árin. Það er fagnaðarefni að frá því að frumvarpið var lagt fram til 1. umr. hefur afgangurinn aukist úr 14 og upp í 20 milljarða eins og um var talað. Og með þeim tillögum sem við höfum flutt, sem eins og ég segi eru fyrst og fremst táknrænar og vísbendingar fyrir fjármálaráðherrann, þá væri verið að auka afganginn upp í tæpa 24 milljarða. En það er kannski ekki það sem skiptir mestu máli í þessu, virðulegur forseti. Það sem skiptir kannski mestu máli um afganginn af fjárlögum, þ.e. fari einhver eftir þeirri bók, er að framkvæmdin á fjárlögunum sé þannig að þessi afgangur verði, því að ef undan er skilið þetta ár, horfum við upp á það að útgjöldin hafa verið að vaxa að meðaltali um nærri 20 milljarða á hverju einasta ári umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlögunum vegna þess að framkvæmdin á þeim hefur öll einkennst, því miður, af aga- og aðhaldsleysi. Ég veit að á því ber nýr hæstv. fjármálaráðherra enga ábyrgð og ætla ekki að ræða það við hann sérstaklega öðruvísi en að brýna hann í því sem nýjan fjármálaráðherra að taka í þessu efni til hendinni og vinna að því að sá fjárlagaafgangur sem hér er gert ráð fyrir skili sér örugglega heim í hús. 

Virðulegur forseti. Ég kem upp í andsvar við hv. þm. Helga Hjörvar og vil taka undir með honum þegar hann fagnaði stöðunni á vinnumarkaðnum. Það er vissulega rétt og þar kom ríkisstjórnin myndarlega að verki og má þakka fyrir hve vel það stendur. Hann ræddi líka um skatttekjur og ég spyr hv. þingmann: Vill hann ganga til baka með lækkun skatta í því ferli sem þeir eru núna? Er hann á móti því að við lögðum niður eignarskattinn? Og hvað varðar einkaneysluna, er hv. þingmaður að kalla eftir einhverri ríkisskömmtun? Því er nú þannig háttað að fólk ræður hvað það gerir, það ræður hvort það skuldsetur sig, hvort það kaupir hús, hvort það kaupir bíl. Það er mikið verslað í dag en ég er hrædd um að uppi yrði ramakvein ef skömmtun yrði á því hvað mætti kaupa af bílum eða húsum í landinu. Ég er sammála honum varðandi virðisaukaskatt á matvæli. Við vinnum að því að lækkaður verði virðisaukaskattur á matvæli. 

Virðulegur forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að matarverð í Evrópusambandslöndunum er nokkuð mismunandi en það á kannski fyrst og fremst eitt sameiginlegt að alls staðar er það lægra en á Íslandi. Þess vegna er mikilvægt að þetta stefnumál Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, að lækka matarskattinn, nái fram að ganga og óþolandi að lítill minni hluti á Alþingi, kallaður Framsóknarflokkurinn, skuli enn þá standa í vegi fyrir því þjóðþrifamáli. Við viljum ekki hætta við skattalækkanir, hv. þingmaður. Það kom skýrt fram í máli mínu. Við viljum einfaldlega öðruvísi skattalækkanir. Við viljum ekki lækka hátekjuskattinn og tekjuskattinn í þessum fjárlögum. Við viljum nota þá peninga til að lækka matarskattinn og hækka persónuafsláttinn af því að það kemur þeim sem á þurfa að halda mest til góða. Hitt kemur okkur, mér og hv. þm. Drífu Hjartardóttur, helst til góða að lækka hátekjuskattinn og tekjuskattsprósentuna sjálfa. Að slíkum tillöguflutningi eigum við auðvitað ekki að standa á Alþingi í samfélagi þar sem tekjumisskiptingin hefur í sjálfu sér verið að aukast í launum á markaði ár frá ári þannig að ástæða er til að hafa áhyggjur af. Þingmaðurinn talaði um að menn væru frjálsir að einkaneyslu sinni. Mér finnst það tal vera af nokkurri léttúð vegna þess að við höfum tamið okkur, Íslendingar, ákveðið hugarfar til skuldsetningar. Við kölluðum skuldir lengi vel lán. Við notuðum um það sama orð og heppni og glöddumst yfir því að fá slík lán. Hér er hið sama á ferðinni. Við erum að fá miklar tekjur inn í ríkissjóð af skuldsetningu, ekki af tekjum manna eða hagnaði. Umframtekjurnar í þenslunni eru vegna skuldsetningar atvinnulífs og heimila og þess vegna hefði þurft að sýna umtalsvert meira aðhald í ríkisfjármálunum á undanförnum árum en raunin er.

Virðulegur forseti. Það er ekki nokkur andstaða hjá Framsóknarflokknum varðandi virðisaukaskatt á matvæli. Þetta er einfaldlega í vinnslu ásamt öðrum skattalækkunum sem við erum þegar búin að ákveða. Það hefur margoft komið fram í umræðunni, ekki reyndar í dag heldur áður, að þetta er samkomulagsatriði. En hvenær það verður er ekki ljóst. Það er ekki er hægt að gera alla hluti í einu. Þegar hv. þingmaður talar um að misskipting sé í landinu talar hann um leið á móti því að sett var þak á fæðingarorlofið. Þar vill hann ekki jafna niður á við, það er því svolítið talað út og suður í þessu. Þegar rætt er um einkaneyslu og skuldir fólks vil ég halda því til haga að við sjálfstæðismenn viljum ekki koma með skömmtunarkerfi eins og var hér eftir stríðsárin og foreldrar okkar muna eftir, að fólk varð að standa í biðröðum eftir að kaupa bleyjur, sykur og hveiti. Eða þegar ákveðnir útvaldir höfðu leyfi til að kaupa bíla. 

Virðulegur forseti. Það var ekki annað að heyra á lokaorðum hv. þingmanns en hana skorti heldur efni í seinna andsvar sitt því auðvitað ætlar þingmaðurinn það ekki að hér séu á þingi einhverjir þeir flokkar manna sem vilji koma upp skömmtunarkerfi og óþarfi yfir höfuð að ræða um slíkar fullyrðingar, svo fjarri eru þær öllum veruleika. En misskiptingin sem hv. þingmaður talaði um verður æ alvarlegri. Það er auðvitað fullkomlega óboðlegt að hv. þingmaður og flokksmenn hennar skulu hafa létt af sjálfum sér heilum mánaðarlaunum í skatta á hverju ári en aukið skattbyrði hinna lægst launuðu um heil mánaðarlaun á sama tíma. Ég fagna því að hv. þingmaður lýsir því yfir að samkomulag sé um matarskattinn og aðeins spurning um tíma hvenær hann komi til framkvæmda. Minni hlutinn í Framsóknarflokknum hlýtur þá að hafa verið beygður á bak aftur og ekki annar tími til að setja fram lækkun á matarskatti en í síðasta fjárlagafrumvarpi þessarar ríkisstjórnar sem lagt verður fram á hausti komanda. Við treystum því þá að yfirlýsingar hv. þingmanns og oddvita Sjálfstæðisflokksins í Suðurkjördæmi um að matarskatturinn verði lækkaður um helming á þessu kjörtímabili og þá í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2007, standi og það megi treysta orðum og yfirlýsingum hv. þingmanns svo að Framsóknarflokkurinn hafi loksins verið beygður af Sjálfstæðisflokknum í þessu máli.

Hæstv. forseti. Hugur minn hvarflar einhvern veginn ósjálfrátt að 1. umr. fjárlaga frá því í haust. Það var einkar kraftmikil umræða og að mörgu leyti málefnaleg og fjallaði að mestu um efnahagsmálin og hvaða áhrif fjárlögin hefðu og ættu að hafa á stöðu efnahagsmála. Það var reyndar ekki bara, eins og minnst hefur verið á nokkrum sinnum, að nýr fjármálaráðherra mælti fyrir fjárlagafrumvarpinu heldur var líka nýr talsmaður Samfylkingarinnar í ríkisfjármálunum sem var þar í forustu fyrir Samfylkinguna. Hann flutti þar kraftmiklar ræður og taldi aðhald í fjárlögunum ekki nægjanlegt og boðaði að meira aðhald þyrfti og hann mundi leggja fram tillögur þar um upp á 14 milljarða, ef ég man rétt. Hann vildi tvöfalda afganginn sem í frumvarpinu var 14,2 milljarðar og ég gat ekki skilið annað en hann mundi við 2. umr. leggja fram tillögu um að auka afganginn um 14 milljarða. Mér fannst þetta mjög hraustlega mælt og fannst hv. þingmaður færast talsvert mikið í fang. Ég verð að segja að ég skil hann mætavel þegar hann gerir síðan grein fyrir tillögum Samfylkingarinnar og hefur þá á orði að óraunhæft hafi verið að ætla sér að endurskrifa fjárlögin á haustdögum og ætla ég ekki að lá honum það. Það er ekkert smáræðisverkefni. En til þess höfum við frumvarpið til meðferðar á hv. Alþingi, að fara yfir það og gera þær breytingar sem við teljum réttar og skynsamlegar. Hér liggja fyrir breytingartillögur frá hv. þingmönnum, bæði hv. þingmönnum Samfylkingarinnar og á sumum þeirra eru hv. þingmenn Vinstri grænna líka og sennilegast er hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson á flestum þeirra einnig. Ef ég mætti aðeins fara yfir þessar tillögur og kannski sérstaklega í því samhengi sem við ræddum fjárlögin við 1. umr. um áhrif þeirra á hagkerfið og þá þenslu sem við sjáum í hagkerfinu, þá mundi ég fyrst vilja fara örfáum orðum um breytingartillögur frá Vinstri grænum. Þar sýnast mér vera um að ræða tillögur um skattahækkanir upp á tæplega 5 milljarða og síðan útgjaldatillögur upp á rúmlega 4 milljarða þannig að afgangurinn, tekjujöfnuðurinn ætti að aukast um 600 millj. kr. ef niðurstaðan yrði sú að tillögur þeirra yrðu samþykktar. Mér kom það reyndar svolítið á óvart að þær tillögur skyldu koma frá Vinstri grænum, að auka afganginn og mér finnst það út af fyrir sig vera virðingarvert af þeirra hálfu þó það hafi ekki verið meira en 600 millj. kr. Síðan eru það tillögur Samfylkingarinnar og reyndar hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, þær sem Helgi Hjörvar kallaði í dag táknrænar tillögur sem eigi þá að vísa veginn um hvernig Samfylkingin mundi standa að málum ef hún mætti ráða. En mér finnst samt einhvern veginn að tillögur upp á - hvað er verið að breyta miklu hérna? Það er sjálfsagt verið að breyta tölum upp á um 10 milljarða þegar allt er tekið til, bæði plúsar og mínusar. Þó að maður skoði bara nettóáhrifin er það skattaaukning upp á ríflega 2 milljarða. Síðan eru það útgjaldatillögur langt í 3 milljarða og síðan ýmsar sparnaðartillögur. En þetta er hins vegar langt frá því að vera tillögur um að auka afganginn um 14 milljarða. Það felst í því að þetta eru táknrænar tillögur en þó þess eðlis að vert sé að fjalla aðeins efnislega um þær líka. Ef við reynum að einfalda þetta aðeins til að þurfa ekki að lesa upp alla þessa liði þá sýnast mér að tekjurnar vegna skattahækkana eða tillögurnar um tekjuaukningu upp á ríflega 2 milljarða gangi meira og minna út á móti útgjaldatilefnum. Ef maður skoðar þetta í samhengi við áhrifin á hagkerfið og þensluna þá er það ekki þannig að útgjaldatillögur og tekjuaukningartillögur hafi sömu áhrif á hagkerfið. Útgjaldatillögur hvort sem það er til aukningar eða til minnkunar hafa miklu meiri áhrif á þjóðarframleiðsluna og þar með þenslu eða samdrátt heldur en tillögur á tekjuhliðinni hvort sem þær eru til minnkunar eða aukningar. Samkvæmt sumum fræðimönnum getur verið allt að fimmfaldur munur þar á. Þó að þessar tölur standist nokkurn veginn á í tillögunum hafa þær alls ekki sömu áhrif á hagkerfið. Þess vegna má gera ráð fyrir að tillögurnar til útgjaldaaukningar hafi allt að fimmföld áhrif miðað við það sem tillögurnar til skattaaukningar hafa þannig að í þessum hluta er um að ræða tillögur sem auka þensluna og ganga þvert á málflutning hv. þm. Helga Hjörvars um aukið aðhald í ríkisfjármálunum til að hafa áhrif á hagþróunina. Nettóniðurstaðan á pappírnum er sú að afgangurinn mundi aukast um 4 milljarða. Inni í því eru líka tölur sem gætu á pappírnum virst draga úr þenslunni eða ættu að hafa slík áhrif. Þegar búið er að jafna þetta út, skattatillögurnar og útgjaldatillögurnar, standa eftir tillögur sem gætu haft nettóáhrif upp á 4 milljarða. Annars vegar er tillaga um að selja eignir utanríkisráðuneytisins erlendis fyrir 900 millj. kr. Hvaða áhrif skyldi það hafa á hagkerfið á Íslandi, að selja eignir utanríkisráðuneytisins erlendis fyrir 900 millj.? Það mundi væntanlega …  Hins vegar er tillaga um að fresta yfirfærslu ónotaðra heimilda ráðuneyta frá fyrra ári um 3 milljarða kr. Hv. þingmenn hafa talað um að alla jafna sé verið að færa 20 milljarða fjárheimildir milli ára og  Eins nákvæmt og maður getur vitað eru það aðallega þrír liðir sem tillaga hv. þingmanna Samfylkingarinnar snertir. Það eru vegaframkvæmdir, það eru menningarhús á landsbyggðinni og það er þróunaraðstoð. Þarna sjáum við hvað það er sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar vilja leggja fram til að vega upp á móti þensluaukningunni í útgjaldatillögunum því að skattahækkunartillögur þeirra vega ekki þar upp á móti. Það eru niðurskurðartillögur upp á 3 milljarða í vegagerð, menningarhúsum á landsbyggðinni og þróunaraðstoð. Hv. þingmenn Samfylkingarinnar vilja að þetta verði skorið niður til að standa undir útgjaldaaukningunni og þenslunni sem þeir eru að skapa og leggja til með tillögum sínum. Hæstv. forseti. Þetta heita táknrænar tillögur og hljóta því að vera til marks um hvernig staðið yrði að málum ef Samfylkingin fengi að ráða. Skorið yrði niður í vegamálum, menningarhúsum á landsbyggðinni og þróunaraðstoð. Hv. þm. Helgi Hjörvar og reyndar fleiri hafa farið orðum um stöðu ríkissjóðs og þróun ríkisfjármálanna undanfarin ár og hafa verið að bera þar saman epli og appelsínur sem er náttúrlega mjög algengt í þessari umræðu. Fyrir menn sem ekki þekkja í sundur epli og appelsínur og komnir eru á þennan aldur er afskaplega erfitt að reyna að kenna þeim það. En fyrir aðra sem vilja reyna að glöggva sig á þessu og komast í gegnum þá þoku sem hv. þingmenn eru að reyna að skapa með þessum samanburði sínum er langsamlega einfaldast að skoða skuldastöðu ríkissjóðs og vaxtagjöld ríkissjóðs. Þróun og staða ríkisfjármálanna endurspeglast best í þeim tölum og þarf ekki frekari vitnanna við að staða ríkissjóðs er sterk og hún hefur farið mjög batnandi á undanförnum árum. Er það að þakka öruggri fjármálastjórn hæstv. ríkisstjórnar en ekki tillöguflutningi frá hv. þingmönnum Samfylkingarinnar.

Frú forseti. Að mörgu leyti var ánægjulegt að hlýða á ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Það er augljóst að hæstv. ráðherra kemur hér fullur áhuga í þetta nýja ráðherraembætti og kynnir sér hlutina og heldur sig býsna málefnalega í umræðunni og er það þakkarvert. Það sem hins vegar var athyglisverðast, og ég bjóst nú við að hann mundi nota meginhluta ræðu sinnar í, var að ræða um það hvernig við notum fjárlögin til að hafa áhrif á efnahagsmálin, hvernig fjárlögin eru hjá okkur t.d. í samanburði við önnur lönd, hvaða virðingu við berum fyrir fjárlögunum. Ég átti von á því að hæstv. ráðherra mundi leggja fyrst og fremst út af því að nú væru breyttir tímar fram undan, að nú ætti að líta á fjárlög eins og önnur lög. Ég hélt að hann mundi nýta tækifærið til þess þegar við bendum á tilfærslurnar og það að auðvitað er ekki í lagi að færa um 20 milljarða 

Hæstv. forseti. Ég átti um nákvæmlega þetta mál mjög athyglisverðar umræður við núverandi hæstv. forseta ekki alls fyrir löngu sem hv. þingmaður hefur greinilega misst af. En það er ljóst að fylgja þarf fjárlögunum vel eftir og það hefur verið gert. En það er þannig á bestu bæjum að yfirleitt má úr ýmsu bæta og svo er á þessum bæ eins og öðrum. Það kannast alveg örugglega allir við það í hæstv. ríkisstjórn og við munum leitast við, eins og við höfum gert á undanförnum árum, að bæta ríkisfjármálin og ef við verðum eins dugleg og við höfum verið að undanförnu mun það auðvitað leiða til þess að í framtíðinni verður staða ríkissjóðs enn betri en hún er í dag.

Frú forseti. Vonandi fær hæstv. ráðherra þá ósk sína uppfyllta að staða ríkissjóðs verði enn betri. Mér heyrist sem betur fer að hæstv. ráðherra vilji reyna að stíga skref í þá átt að fjárlög verði eins og önnur lög, þ.e. að það verði eftir þeim farið nákvæmlega og þau segi okkur nákvæmlega hver staðan er. Það var t.d. býsna athyglisvert þegar hæstv. ráðherra fór yfir stærstu liðina sem færðir eru yfir, þ.e. plúsmegin yfir áramót, vegna þess að þetta eru upplýsingar sem við höfum m.a. verið að biðja um að fá. Við höfum beðið um stöðu stofnana og hverjar þær yrðu væntanlega um næstu áramót þannig að við vissum í raun hvað fjárlögin væru að segja okkur um rekstur þessara stofnana. Þessar upplýsingar hafa því miður ekki legið fyrir. En ég vona, í anda þess sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan, að við megum búast við því að strax á næsta hausti og kannski, ef vel verður að verki staðið, fyrir 3. umr. fjárlaga að fá þessar upplýsingar þannig að hægt sé að átta sig á því hvaða fjárlög við erum að samþykkja, þ.e. inn í hvaða mynd við erum að fara á komandi ári.

Það er ánægjulegt að hv. þingmaður tekur jákvætt í mín svör og minn vilja og gott er að eiga von á góðu samstarfi. En þær tölur sem ég fór með hérna eru svona í meginatriðum byggðar á reynslutölum. Ég geri ráð fyrir að hann ætti að geta séð þær bæði út úr ríkisreikningnum og eins út úr tölum úr skýrslu Ríkisendurskoðunar. 

Frú forseti. Ræða hæstv. fjármálaráðherra olli mér nokkrum vonbrigðum. Ég hefði talið eðlilegt að hann velti fyrir sér raunverulegum tekjugrunni ríkissjóðs. Eina spurningin í framsögu minni laut að því hvort hæstv. fjármálaráðherra gæti svarað því hverjar tekjur ríkissjóðs væru nú ef viðskipti við útlönd væru í jafnvægi. Tekjurnar sem núna halast inn gera það vegna viðskiptahalla, vegna þenslu, viðskiptahalla sem við viljum væntanlega ekki hafa. Eða er það hugmynd ráðherrans að reka ríkissjóð á viðskiptahalla? Hverjar væru tekjur ríkissjóðs nú ef viðskipti væru í jafnvægi og eðlilegt ástand í efnahagslífinu? 

Hæstv. forseti. Ég man nú ekki þessar tölur en ég held að ég hafi örugglega verið með þær í framsöguræðu með fjárlagafrumvarpinu. Ég held meira að segja að ég hafi kynnt þær á fundi með hv. þingmanni þegar fjárlagafrumvarpið var kynnt fyrir hv. fjárlaganefnd, að þá hafi ég kynnt þessar tölur um sveiflujöfnunina á fjárlögunum. Það er sjálfsagt að 

Frú forseti. Um þetta snúast ríkisfjármálin, um það hver sé hinn raunverulegi tekjugrunnur ríkissjóðs. Þess vegna leggjumst við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs m.a. gegn þeim skattalækkunum sem ríkisstjórnin berst fyrir og koma fyrst og fremst hátekjufólki til góða. Við viljum frekar að skattaívilnanir komi lágtekjufólki til góða. Þess vegna leggjum við líka til, frú forseti, að arður og hagnaður af fjármagni umfram eðlilegan sparnað sé skattlagður meira í líkingu við launatekjur en annað. Eins og nú horfir árið 2005 og frá er tekinn söluhagnaður af Símanum og öðrum eignum þá hygg ég að fjárhagur ríkisins sé nú bara rétt að berjast í að vera í jafnvægi þrátt fyrir allar þessar þenslutekjur. 

Ég held að það væri nú bara nokkuð góð staða ef við værum í þeirri stöðu, sem ég held reyndar að við séum. Ég held að við séum meira að segja vel ríflega yfir því. Miðað við sveiflujöfnuð fjárlög þá erum við í plús. Ég held að það væri bara nokkuð góð og eðlileg staða fyrir ríkissjóð.  
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra hlý orð í minn garð og okkar í Samfylkingunni og orðin líka um tillögur okkar og treysti á stuðning hans hér við þarfar hagræðingartillögur og um hert skatteftirlit og annað það sem til framfara má horfa í ríkisrekstrinum. Eins og hæstv. ráðherra tilgreindi þá eru þessar tillögur táknrænar. Hann átti greinilega von á enn þá umfangsmeiri tillögum. Ég hlýt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann óski hér með eftir því að Samfylkingin leggi bara fram fjárlagafrumvarp fyrir hann. Ef svo er skulum við taka þá áskorun til umfjöllunar og vita hvort við getum ekki orðið við því. Kannski á spádómur hans um að hér muni skipt um ríkisstjórn á miðju næsta ári sér einhverja stoð í reynsluheimi ráðherrans. Það voru óneitanlega orð sem vöktu athygli að hann taldi ástæðu til að gera ráð fyrir því að hér yrði skipt um ríkisstjórn á miðju næsta ári. Óskar hæstv. fjármálaráðherra eftir því að við í Samfylkingunni semjum alveg nýtt fjárlagafrumvarp fyrir hæstv. ráðherra? Ég spyr að því.

Hæstv. forseti. Það er lítið að þakka hlý orð í garð hv. þingmanna Samfylkingarinnar, en í guðanna bænum ekki leggja fram fullskapað fjárlagafrumvarp, því að ef dæma má eftir þessum táknrænu tillögum þar sem skattarnir eru hækkaðir um á þriðja milljarð þá veit ég ekki við hverju við eigum að búast ef það kemur fullskapað fjárlagafrumvarp frá ykkur.

Virðulegur forseti. Þetta hlýtur að vekja sérstaka eftirtekt. Nýr hæstv. fjármálaráðherra hallmælir hér hugmyndum um að ganga harðar fram í skatteftirliti og ná í einhverja af þeim 34 milljörðum sem skotið er undan sköttum hér í landinu á ári hverju. Hvers vegna vill nýr hæstv. fjármálaráðherra hlífa skattsvikurum hér í landinu? Og hvað er þetta um skattalækkunartillögur okkar? Hvers vegna talar hæstv. fjármálaráðherra um lækkun matarskattsins, sem er tillaga okkar, með þessari lítilsvirðingu? Var það ekki tillaga sjálfstæðismanna líka? Og hvers vegna telur hæstv. fjármálaráðherra það vera miklu betra fyrir land og þjóð að létta mánaðarlaunum af mér og honum í skatta, hátekjumönnunum hér í salnum sem búa við auð og allsnægtir, en leggja heil mánaðarlaun í auknar álögur á lífeyrisþega og láglaunafólk? Hvers konar eiginlega stjórnmálaflokkur 

Skattsvikurum skal ekki hlíft. En blekkingartillögur eins og hv. þingmaður Helgi Hjörvar kynnir fyrir okkur og leggur til grundvallar því að leggja fram heil og fullsköpuð fjárlög eru ekki það sem við þurfum á að halda. Hið táknræna í þessu er að Samfylkingin vill auka skattheimtuna. Hún vill meiri peninga til að geta eytt meira. Það er ekkert sem við þurfum minna á að halda en að auka útgjöldin til að auka enn á þensluna. Það skiptir máli í þessu sambandi, að við höldum útgjöldunum í skefjum, ekki það að við aukum þau. Það er þvert á málflutning hv. þingmanns bæði við 1. umr. og hér í dag að hvetja til aukinna útgjalda. En samt gerir hann það og vill síðan skýla sér á bak við blekkingartillögur hvað varðar skattsvikin. Við höfum séð slíka hluti áður hér á hv. Alþingi.

Forseti getur ekki veitt hv. þingmanni orðið til að bera af sér sakir. 

Virðulegi forseti. Það er ljóst að menn hafa upplifað ræðu hæstv. fjármálaráðherra hver á sinn hátt. Hér hafa menn ýmist fagnað ræðunni eða lýst yfir miklum vonbrigðum. Ég vil leyfa mér að segja að mér fannst hún heldur kostuleg. Mér fannst hún heldur kostuleg ræðan sem hæstv. ráðherra flutti áðan í umræðum um fjárlög ríkisins, fjárlagafrumvarp sem hæstv. ráðherra lagði sjálfur fram. Hann eyddi öllum tíma sínum í ræðustól við að fjalla um tillögur Samfylkingarinnar og áhrif þeirra á hagkerfi og þensluna. Um er að ræða tillögur sem hafa nettóáhrif upp á 1% eða svo á fjárlagafrumvarpið og hæstv. fjármálaráðherra eyddi öllum sínum tíma í að ræða hvílík áhrif það hefði á hagkerfið, þenslu og annað slíkt. Það er kostulegt að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki eiga annað erindi í ræðustól en að segja það sem hann sagði áðan. 

Hæstv. forseti. Það er alltaf mjög gott að hafa hv. þingmann Lúðvík Bergvinsson í salnum til að hlýða á ræðurnar og koma síðan upp á eftir eins og Bjarni Fel. og lýsa því síðan hvernig ræðumenn stóðu sig, gefa þeim einkunnir eins og þetta sé enski boltinn, enda hv. þingmaður vanur í þeim bransa. Ég heyrði ekki nein efnisatriði í hans andsvari önnur en að hann lýsti ræðu minni frá sínum sjónarhóli. Hann verður bara að fá að hafa þá skoðun fyrir sig.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir að fá að hafa mína skoðun út af fyrir mig og er ánægður með það. En ég vil halda aðeins áfram með þá umræðu sem hér fór fram áðan, þ.e. þær hugmyndir sem Samfylkingin hefur lagt fram. Það er rétt hjá hv. þingmanni Helga Hjörvar að hér eru fyrst og fremst um að ræða táknrænar tillögur. Þær breyta fjárlagafrumvarpinu ekki mikið, nettóáhrifin eru um það bil 1% eða svo. En hér er fyrst og fremst lögð áhersla á mál sem við viljum leggja áherslu á, þ.e. velferðarmál, byggðamál og menntunarmál. Þetta viljum við leggja áherslu á og við sýnum það á táknrænan hátt. En við tókum þá meðvituðu ákvörðun að jafnvel þótt full ástæða hefði verið til að endurskrifa fjárlagafrumvarpið þá gerðum við það ekki. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Í ljósi þess afgangs sem nú er gert ráð fyrir, heldur hæstv. fjármálaráðherra því fram að sá afgangur dugi til að slá á gengisþróun 

Hv. þingmaður nefndi þrjá málaflokka sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar vildu leggja áherslu á. Það vill einmitt þannig til að í þessu frumvarpi er sérstaklega lögð áhersla á þessa málaflokka. Það ber því ekkert gríðarlega mikið á milli. En eins og hann sagði sjálfur eitthvað um 1% af fjárlögunum miðað við táknrænar tillögur Samfylkingarinnar. Varðandi spurningar hv. þingmanns um tekjujöfnuð og áhrif á hagþróunina þá held ég að sú staða sem nú er uppi, við 2. umr., styrki mjög þá skoðun að sú þróun muni ganga eftir sem fjármálaráðuneytið spáir í efnahagsspá sinni. Mér sýnist þróun síðustu vikna að öðru leyti styðja mjög við að sú spá gangi eftir.

Frú forseti. Það ber vel í veiði að halda áfram umræðunum sem hófust í framhaldi af ræðu hæstv. fjármálaráðherra. Ég fagna því að hæstv. forsætisráðherra og heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra eru viðstaddir. Mig langar fyrst að ræða nokkuð almennt um aðstæður, efnahagslegt bakland þessa fjárlagafrumvarps og horfurnar á næsta ári og síðan ræða einstök efnisatriði fjarlagafrumvarpsins og breytingartillögur sem því tengjast. Það er út af fyrir sig ljóst að það er gaman að vera fjármálaráðherra á Íslandi, í þeim skilningi að mikil veltiár hafa gengið yfir þjóðarbúið og mokað miklum tekjum í ríkissjóð. Skárra væri það, þegar þjóðarbúið er rekið ár eftir ár með bullandi viðskiptahalla og innflutningi sem nemur á annað hundrað milljarða króna í ár, sem er umfram það sem tekjur af útflutningi vöru og þjónustu skila. Af þessu hefur ríkið miklar tekjur og sömuleiðis af þenslunni í þjóðarbúinu almennt, launaskriði og öðru slíku sem og fjárfestingum og framkvæmdum. Allt ber þar að sama brunni. Inn í kassann koma heilmiklar tekjur en það breytir hins vegar engu um það, ef þessir hlutir væru núllstilltir eða afkoma ríkissjóðs sveiflujöfnuð, að myndin yrði ekkert sérstaklega glæsileg þegar skoðuð eru t.d. tvö síðustu ár, yfirstandandi og síðasta ár. Samkvæmt mati Seðlabankans er halli á síðasta ári upp á hálft prósent af landsframleiðslu, þegar afkoma ríkissjóðs hefur verið sveiflujöfnuð. Afkoman á þessu ári, sem á að heita að geti orðið upp undir 2% í afgang, lækkar um minnsta kosti hálft prósent þegar sams konar aðferðum er beitt til að miða afkomu ríkissjóðs við ástandið. Þetta má allt saman lesa í ritum og á ekki að þurfa að deila um það því að færustu sérfræðingar liggja yfir því að reikna þetta út og meta þetta. Það er góðra gjalda vert að hæstv. fjármálaráðherra fari yfir breytingartillögur stjórnarandstöðunnar. Ég kveinka mér ekkert undan því að fjármálaráðherra biðji um rök og hafi skoðanir á því sem þar er lagt fram. En hæstv. fjármálaráðherra verður náttúrulega líka að rökstyðja eigin framgöngu. Hann ætti kannski fyrst og fremst, að minnsta kosti ekki síður, að nota tíma sinn í að ræða og fara í gegnum aðstæðurnar eins og þær blasa við í efnahagsmálunum. Fram undan er hallarekstur á ríkissjóði, verulegur hallarekstur á ríkissjóði. Sá halli varir ekki bara í eitt ár á meðan hagkerfið aðlagar sig heldur er mat manna, m.a. sjálfs fjármálaráðherra, að ríkissjóður verði rekinn með halla á árunum 2007–2009, ef ég hef tekið rétt eftir. Sá halli er talinn geta orðið umtalsverður, svo nemur kannski frá 0,5% og upp í 2–2,5% af landsframleiðslu. Það munar um það. Skattalækkanir ríkisstjórnarinnar, sem eiga að koma að fullu til framkvæmda á árinu 2007, þ.e. eftir rétt rúmlega eitt ár eiga þær að ganga í gildi að fullu, eru uppreiknaðar að nálgast um 30 milljarða kr. Þær eru a.m.k. ekki mikið undir því. Niðurstöðutölur fjárlaga núna losa 300 milljarða kr. Við erum þannig að tala um upp undir 10% lækkun á tekjugrundvelli ríkissjóðs, hinum föstu stöðugu tekjustofnum, miðað við veltuna eins og hún er núna. Það munar um minna. Það mun sérstaklega muna um það þegar hagsveiflan snýst við og afkoma ríkissjóðs verður jafnbágborin og jafnmikið í hina áttina vegna samdráttar í innflutningi og snarminnkandi veltu í þjóðarbúskapnum, eins og henni hefur verið slegið upp að undanförnu. Það er nefnilega nákvæmlega jafnerfitt og leiðinlegt að vera fjármálaráðherra þegar menn eru á leiðinni niður brekkuna, niður af bungu hagsveiflunnar eða kúrfunnar, eins og það er gaman að ríða upp á hana. Mér finnst mikil léttúð á ferðum þegar menn ræða um að fram undan sé umtalsverður hallarekstur á ríkissjóði. Engu að síður telja menn sig þess umkomna og bæra að ganga frá og jafnvel lögfesta langt fram í tímann gríðarlegar skattalækkanir. Hvernig ætla menn að koma hlutum saman og hvað ætla þeir að gera á árinu 2007 og á árinu 2008? Vonandi verður ekki við þá menn að eiga sem nú véla þar um. En það er ástæða til að spyrja þá um stefnu þeirra í þeim efnum ef svo hrapallega skyldi takast til að við sætum uppi með sömu ríkisstjórn eða að einhverju leyti svipaða ríkisstjórn, þ.e. ef annar hvor stjórnarflokkurinn yrði áfram við völd á næsta kjörtímabili. Á þá að reka ríkissjóð með halla svo nemur kannski 30–40 milljörðum kr., t.d. á árinu 2008? Eða á að skera niður sem því nemur? Getur hugsast að Sjálfstæðisflokkurinn leggi þetta þannig niður fyrir sér: Aha, nú erum við í góðum málum. Við dúndrum niður sköttunum í góðærinu og menn taka minna eftir því vegna þess að veltutekjurnar flæða inn í ríkissjóð og þetta lítur ágætlega út. Við þurfum ekkert að skera niður. En þegar syrtir í álinn erum við með borðleggjandi stöðu til að krefjast niðurskurðar. Þá komum við og segjum: Ríkissjóður á ekki fyrir þessu. Þetta er of dýrt. Við verðum að skera niður. Getur hugsast að þetta hafi læðst að einum og einum hægri manni, að nota sér þetta svona? Er það sérlega ábyrgt að sæta færis, kannski á þeim einu til tveimur árum er hagsveiflan færir sjálfkrafa mestar tekjur í ríkissjóð, með grenjandi viðskiptahalli á öðrum þáttum, sem eru í sjálfu sér mikið veikleikamerki í hagkerfinu? En tímabundið kemur það þannig út fyrir ríkissjóð að hagur hans vænkast. Er þá ábyrgt að stökkva til, skera niður traustu, stöðugu tekjustofnana og skilja þann hausverk eftir handa mönnum að glíma við á komandi árum? Hvernig á að takast á við vandann þegar hann gengur í garð? Hann mun ganga í garð. Það er algjörlega óumflýjanlegt að íslenska hagkerfið lendi í harkalegri niðursveiflu á komandi árum. Núverandi rekstur þess fær ekki staðist í nokkru tilliti. Það fær ekki staðist, hversu mikið sem hæstv. ráðherrar jarma um góðæri, að reka íslenska þjóðarbúið með 10–14% viðskiptahalla á ári miðað við landsframleiðslu og sambærilega skuldasöfnun. Hvert þjóðfélag eða ríki, sem á að heita sjálfstæð efnahagsleg eining, sem þannig hegðar sér til langs tíma endar bara á einn veg. Það fer á hausinn, lóðbeint á hausinn. Það er satt best að segja merkilegt hversu lítið er gert af því á Íslandi að ræða það af einhverri yfirvegun. Burt séð frá pólitík, hvernig ætla menn að hafa þetta, hvernig ætla menn að takast á við þetta? Það stendur upp úr hverjum manni sem þetta skoðar að jafnvægisleysið er slíkt í þessum rekstri að það fær ekki staðist nema til mjög skamms tíma og getur ekkert endað nema mjög illa ef svo heldur sem horfir. Hvað halda menn að þetta gangi lengi með t.d. óbreyttu lánshæfismati hjá Íslandi ef viðskiptahallinn er af stærðargráðunni 10–14% af landsframleiðslu á ári? Skuldasöfnunin er frá 100 og upp í 140 milljarðar á ári. Ef svo heldur sem horfir, og þó þetta verði nú ekki verra en spár fjármálaráðuneytisins sjálfs kveða á um, verður uppsafnaður viðskiptahalli áranna 2003–2010 500 milljarðar kr., hátt í tvenn fjárlög sem bætast ofan á skuldir þjóðarbúsins af þeim sökum. Halda menn að það taki ekki í og halda menn að það fari ekki fyrr en síðar að hafa veruleg áhrif á t.d. lánshæfismat þjóðarinnar? Jú, auðvitað. Alltsvo, viðskiptahallinn í ár er Íslandsmet, hvort sem við tökum varkárari áætlun fjármálaráðuneytisins upp á 13,3% landsframleiðslu eða spár bankanna sem eru yfirleitt upp á 14%, skiptir kannski ekki öllu máli hvort þetta verða 130 milljarðar rúmir eða 140, þetta er Íslandsmet. Síðasti mánuður var Íslandsmet. Aldrei áður í viðskiptasögu Íslands hefur verið annar eins viðskiptahalli og í síðasta mánuði þannig að þetta er nú ekki mikið að lagast, alla vega ekki enn þá. Hvernig eru spárnar núna? Í glænýrri frétt, spá Íslandsbanka tekinni út af vefnum núna rétt áðan, segir greiningardeildin - það væri nú fróðlegt að hæstv. forsætisráðherra hlustaði á þetta, kannski á hann eftir að blanda sér í umræðurnar og fara yfir það með okkur hvernig hann sér þessar horfur fyrir sér. Greiningardeild Íslandsbanka segir: „Gengi krónunnar er hærra um þessar mundir en fær staðist til lengdar en ójafnvægi hagkerfisins er mikið,“ - þarna tala þeir að vísu um viðskiptahalla upp á um 13% af landsframleiðslu - „og það er gríðarlegur halli í sögulegu ljósi og alþjóðlegum samanburði. Teljum við,“ segja þeir góðu menn, „að gengisvísitala krónunnar þurfi að fara í um 130–135 stig til að ná fram þeirri raungengislækkun sem stuðlar að jafnvægi í utanríkisviðskiptum landsins.“ Það er nú ekki lítið sem menn eru að tala um, að gengisvísitalan þurfi að fara úr þessum rétt liðlega 100 sem hún er í upp í 135 og gengi krónunnar veikjast sem því nemur. Gerist það nú allt saman á örfáum mánuðum, halda menn að það hafi ekki einhverjar afleiðingar með nokkurn veginn sambærilegri hækkun á innfluttu verðlagi? Jú, ég hugsa að það komi eitthvað við, ég hugsa að það hvíni eitthvað í. Ætli það gæti þá ekki komið dálítið hressilegt verðbólguskot? Seðlabankinn segir í síðasta hefti Peningamála, það er best að lesa þetta svolítið yfir mönnum, frú forseti, því að það er eins og það þurfi að endurtaka þessa vísu nokkuð. Það hefur satt best að segja merkilega lítið verið rætt um þetta í dag nema í hálfgerðum símskeyta- svo ég segi nú ekki skætingsstíl. Mér finnst satt best að segja að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson hafi oft haldið betri ræður en þá sem hann flutti hér í dag. Ég held að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ætti sem stuðningsmaður þessarar ríkisstjórnar að vera mjög hógvær og ekki fara fram með miklum derringi, ráðast á stjórnarandstöðuna eins og hún sé aðalvandamálið, belgja sig sjálfur út af því að hann hafi varað við þessu mörg undanfarin ár og aðalóráðsían sé launaþróunin í landinu. Maður, líttu þér nær, segi ég nú bara. Er þetta ekki sami hv. þingmaðurinn og hefur stutt stóriðjuæði ríkisstjórnarinnar, stutt skattalækkanirnar og ber alveg nákvæmlega sömu pólitísku ábyrgð á efnahagsstefnu þessarar ríkisstjórnar og hver annar stjórnarþingmaður sem ekki segir sig þá opinberlega frá því að vera aðili að þessum þætti mála? Það þýðir ekkert að skamma Seðlabankann, ætla að skjóta sendiboða hinna válegu tíðinda eða eina aðilann sem er eitthvað að reyna að hafa heimil á þessu. Í Peningamálum segir t.d. um þessi meginatriði, frú forseti: „Ójafnvægi í þjóðarbúskapnum hefur aukist frá því að Peningamál komu síðast út“ - það var í júní sl. - „og er það meira um þessar mundir en um langt skeið. Aðstæður í þjóðarbúskapnum nú eru að ýmsu leyti áþekkar þeim sem ríktu á árunum 1999–2000. Töluverðar sviptingar fylgdu í kjölfarið þegar efnahagslífið leitaði jafnvægis á ný á árunum 2001 og 2002. Ójafnvægið er jafnvel meira nú, viðskiptahallinn meiri, raungengið hærra, íbúðaverð langt yfir langtímajafnvægi og skuldsetning heimila, fyrirtækja og þjóðarbúskaparins í heild töluvert meiri.“ Það er nefnilega það. Staðan hefur versnað allverulega bara frá árunum 1999–2000, á þessum hálfa áratug hefur staðan versnað allverulega. Hún er verri í dag vegna þess að ójafnvægið er meira, vegna þess að viðskiptahallinn slær enn þá verr út og vegna þess að skuldsetningin hefur aukist gríðarlega á þessum stutta tíma, alveg ískyggilega. Síðan fjallar Seðlabankinn um að það séu mikil vonbrigði að þrátt fyrir hina miklu hækkun stýrivaxta séu verðbólguhorfur enn óviðunandi til næstu tveggja ára og bætir við, með leyfi forseta: „… einkum þegar einnig er tekið tillit til þeirrar verðbólguhættu sem fólgin er í mögulegri lækkun gengis krónunnar.“ Og nú hefur einn mjög alvarlegur verðbólguþáttur bæst þar við sem menn eru svona rétt farnir að átta sig á og greina en er ekki orsök vandans. Það er mikill misskilningur þegar menn í vandræðum sínum, eins og þingmenn Framsóknarflokksins og hæstv. ráðherra iðnaðar- og viðskiptamála, líklega í fyrradag, grípa til þess að reyna að útskýra vandann með útgáfu erlendra aðila á skuldabréfum í íslenskum krónum. Það er ekki orsök þessa vanda. Það er afleiðing af því ástandi sem hér er orðið og hófst ekki að ráði fyrr en á haustdögum. En það er auðvitað alveg augljóst mál að þetta hefur þau áhrif að gengisútslagið getur orðið miklu meira. Hvað segir Íslandsbanki í greiningardeildinni um þetta mál? Jú, þeir segja að í framhaldi af þessu með að gengisvísitalan þurfi að fara upp í 135 stig til að ná jafnvægi, hún þarf sem sagt að hækka um upp undir 35 punkta, og krónan veikjast að sama skapi: „Óvissan er aðallega fólgin í tímasetningu á slíkri leiðréttingu. Gengislækkun hefst líklega ekki fyrr en á síðari hluta næsta árs þegar menn telja sig loks sjá fram á vaxtalækkun Seðlabankans vegna minnkandi þenslu fram undan.“ Það er nefnilega það, það eru níu mánuðir eftir. Þeir verða glaðir að heyra þetta í ferðaþjónustunni og sjávarútveginum, þeir eiga eitt tekjuár eftir á sömu kjörum. Stór hluti erlendu skuldabréfaútgáfunnar í krónum er jafnframt á gjalddaga á síðari hluta næsta árs og fræðilega ætti það að stuðla að gengislækkun krónunnar fyrir þann tíma. Reyndar segja svo þeir í Íslandsbanka að þeir spái því að gengi krónunnar gæti hæglega styrkst enn á næstunni og ójafnvægið í hagkerfinu aukist enn áður en til leiðréttingar kemur, t.d. ef Seðlabankinn hækkar stýrivexti sína umfram væntingar eða ef erlend útgáfa skuldabréfa í krónum eykst meir en vænst er og þá má síðan aftur reikna með enn frekari gengislækkun. Með öðrum orðum ef þetta ástand á enn eftir að versna, Seðlabankinn hækkar vexti, gengið styrkist, erlendir aðilar auka útgáfu skuldabréfa á skammtímakjörum þannig að þau eru t.d. með gjalddaga aftur eftir eitt eða eitt og hálft ár, þá versnar ástandið að sama skapi enn meir þegar aðlögunin hefst og útslagið verður meira. Það er athyglisvert, frú forseti, að - það væri nú ágætt ef þessi fundur í hliðarsalnum tæki senn enda. Ég hef nefnilega áhuga á því að leggja eina spurningu enn fyrir hæstv. forsætisráðherra til viðbótar þeirri sem ég gerði áðan. Ég vildi gjarnan heyra hvernig forsætisráðherra metur þessar aðstæður - ef við gætum nú kannski einu sinni gert tilraun til þess að eiga hér málefnaleg skoðanaskipti um þetta. Ég skal þá reyna að passa mig alveg sérstaklega að nefna ekkert sem er viðkvæmt fyrir hæstv. ráðherra. En hvert var hæstv. forsætisráðherra að fara, frú forseti?  Var hæstv. forsætisráðherra að reyna að segja Seðlabankanum fyrir verkum í ræðu sinni á flokksstjórnarfundi eða miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins eða hvað það nú var sem haldinn var núna á dögunum? Ég hjó mjög eftir því að hæstv. forsætisráðherra lagði lykkju á leið sína í ræðunni til að útlista að það væri engin ástæða fyrir Seðlabankann að hækka stýrivexti og fór um það mörgum orðum hversu vitlaust það væri að halda áfram á þeirri braut. En er það ekki þannig að Seðlabankinn er sjálfstæður og er það ekki þannig að ekki er ætlast til að menn segi honum fyrir verkum eða stjórni honum? Ég hélt að andi nýju laganna um Seðlabankann væri sá. Eða er ríkisstjórnin búin að ná einhverju samkomulagi eða samráði við Seðlabankann um hvernig siglt verði í gegnum þennan brimskafl? Eða á bara að pína Seðlabankann til þess að sveigja af leið og hækka ekki stýrivextina með fyrirmælum af þessu tagi utan úr bæ án þess að neitt annað liggi fyrir? Er ríkisstjórnin með eitthvert prógramm í gangi sem hún getur þá rætt um við Seðlabankann þannig að menn hafi trú á því að hægt sé að ná tökum á ástandinu og Seðlabankinn megi sem sagt draga að sér hendur hvað þetta varðar? Stendur til að fara að einhverjum af þeim ráðum, einhverjum af þeim uppástungum sem komið hafa fram úr mismunandi áttum á undanförnum mánuðum, einu til tveimur missirum, frá ráðgjafastofnunum, frá nefndum sem ríkisstjórnin hefur sjálf skipað, svo að maður minnist nú ekki á stjórnarandstöðuna, en a.m.k. hluti hennar hefur verið að reyna að leggja eitthvað til? Kemur það til álita að slá af einhverju af skattalækkununum? Það hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn lagt til, það hefur OECD lagt til, upp á því stakk nefnd sjávarútvegsráðherra fyrrverandi um hágengi. Kemur til greina að slá á væntingarnar sem vaka um að í beinu framhaldi af núverandi og yfirstandandi stóriðjuframkvæmdum fari ein, tvær, þrjár aðrar af stað? Ræður ríkisstjórnin við það eða ræður hún ekki við það? Er Sjálfstæðisflokkurinn fangi álstefnu Framsóknarflokksins? Verða menn bara að láta sig hafa það að þetta gangi allt fram? Eru mögulegar einhverjar aðgerðir af því tagi að styrkja verulega gjaldeyrisvaraforðann og eftir atvikum eigið fé Seðlabankans í leiðinni? Þær hugmyndir hafa komið fram. Formaður LÍÚ lagði til að reynt yrði að vinna gegn styrkingu á gengi krónunnar og undirbúa aðlögunina með því að setja stóra fjármuni, ígildi söluandvirðis Landssímans, í gjaldeyriskaup og þann gjaldeyri ættu menn þá og þau kaup mundu væntanlega hafa einhver áhrif á gjaldeyrismarkaðinn þó að hann sé að vísu að sumra sögn í raun og veru hreinn spákaupmennskumarkaður í dag og lítt tengdur við raunverulegar efnahagsaðstæður í landinu. Kemur eitthvað af þessu tagi til greina? Kæmi til greina að fara yfir eiginfjármörk og lágmörk og útlánaflokkun fjármálastofnananna og fara þar inn með stífari kröfur? Bankarnir eru vissulega sjálfir aðeins að byrja að reyna að bjarga sér í land með því að herða á skilmálum útlána. Það fer kannski ekki mjög hátt því að þeim er eins og fleirum viðkvæmt að þurfa að viðurkenna að þeir hafi farið offari. En þeir hafa sumir þó mannað sig upp í t.d. að lækka útlánahlutföllin í fasteignalánunum. Landsbankinn á að mínu mati heiður skilinn fyrir að vera ekkert að pukrast með að það var ekki um annað að ræða en reyna að fara að vinda ofan af þessu. Hvar er ríkisstjórnin á þeim báti? Er hún tilbúin til að reyna að taka þátt í einhverjum aðgerðum af þessu tagi sem geta haft þarna heillavænleg áhrif? Það hlýtur að vera hægt að ræða þetta svona. Þurfum við að standa hér og rífast um hvort eitthvað sé að, þurfum við þess? Blasir það ekki við hverjum manni? Hvað þarf maður að lesa oft upp úr þessu eða taka menn ekkert mark á þessu? Er Seðlabankinn algjörlega úti að aka í þessu þegar hann í skýrslu eftir skýrslu, ársfjórðungslega hið minnsta, fer yfir þetta og bætir heldur í orðalagið? Í júní bætti hann í orðalagið frá því í febrúar, í september bætti hann í orðalagið frá því í júní o.s.frv. Og hvað kemur núna 1. desember nk.? Það verður fróðlegt að sjá það og auðvitað fróðlegt hvort húsbóndaskiptin þar hafa haft einhver áhrif. 
             Já, eiginlega á hvaða mælikvarða sem þetta er metið og reiknað þá er ástæða til að hafa áhyggjur, því miður. Það er í raun og veru aðeins þetta eina ljós í myrkrinu sem er sjálfgefið og það er að ríkissjóður hefur auðvitað bætt stöðu sína. Það er vissulega alveg hárrétt enda þreytast þeir ekki á því stjórnarliðarnir að tala um það. Og ég segi bara: Skárra væri það nú. Skárra væri það nú þó að ríkissjóður hefði lagað stöðu sína og greitt niður skuldir þegar tvennt er haft í huga alveg sérstaklega, að hann hefur notið gríðarlega góðs af veltitekjunum, fær inn miklar tekjur af viðskiptahallanum og hann hefur selt gríðarlegar eignir. Það er gott að ríkissjóður standi vel því að það mun mæða mikið á honum næstu árin. Það er óumflýjanlegt, enda áætlanir uppi um að hann verði rekinn með halla, verulegum halla strax á öðru ári héðan í frá og síðan kannski tvö til þrjú ár þar í frá a.m.k. Ég held þó, frú forseti, að það alvarlegasta af öllu því sem við okkur blasir séu tölurnar um erlendar skuldir. Kannski eru þær þannig að fólk almennt áttar sig ekki á hvað hefur gerst í þeim efnum. Ef við tökum brúttóskuldirnar þá er þar auðvitað um einfaldar tölur að ræða og þá hlaupa menn hér í stólinn, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal, og tala um eignamyndunina á móti. Við skulum bara sleppa því. Við skulum bara tala um hreinar erlendar skuldir þjóðarbúsins eins og þær eru þegar eignamyndun er öllsömul dregin frá. Þá er þetta þannig að hreinar erlendar skuldir sem hlutfall af vergri landsframleiðslu voru rétt rúm 40% 1990. Þær fóru í 100% markið 2001. Ég man það vel að á því ári stóð ég í þessum ræðustóli og sagði: Við erum því miður á sögulegum og dapurlegum tímamótum því að hreinar erlendar skuldir eru einmitt þessa mánuðina - það var síðsumars 2001 - að fara yfir 100% markið. Þær eru orðnar meiri en heils árs verðmætasköpun þjóðarbúsins. Það var gamall mælikvarði sem manni var oft sagður hér í árdaga að þá væri vissara að fara að biðja fyrir sér ef skuldirnar væru orðnar meiri en árstekjurnar hvort sem það væri í atvinnurekstri eða heimilisbókhaldinu eða hvar það væri. Nú eru þessar skuldir einmitt á þessum tímapunkti komnar yfir 150%. Þær eru orðnar ein og hálf landsframleiðsla þannig að hálf landsframleiðsla hefur bæst við á þessum fjórum árum. Það munar nú um minna. Og það er ekki eins og að stefni í að þessu sloti alveg á næstunni. Nei, ekki ef fjármálaráðuneytið hefur rétt fyrir sér og við rekum þjóðarbúið með halla út á við til 2010. Lengra spá menn ekki. Mér þykir ólíklegt miðað við þá tilhneigingu sem verið hefur hjá fjármálaráðuneytinu, eftir að Þjóðhagsstofnun var slegin af í geðvonsku og við höfum síðan aðallega þurft að reiða okkur á spár stjórnvalda sjálfra, að þeir séu að dekkja myndina mikið. Ætli það? Ætli þeir Geir H. Haarde og nú Árni M. Mathiesen séu mikið að sverta þetta umfram efni? Ég hef ekki trú á því. Hvar nákvæmlega kæmi þetta þá til með að liggja? Ef við segjum að það séu 100 milljarðar á þriggja ára tímabili núna sem bætast við, þá eru það 10% af landsframleiðslunni á hverju ári og síðan er spáin upp á 50 milljarða eftir það á árunum 2007–2010. Það eru samtals 20% af landsframleiðslu eins og hún er núna og þá erum við að nálgast 180–190% markið. Ekki er það falleg tilhugsun, frú forseti, að þannig verði þessu þá orðið háttað. Ég ætla síðan aðeins að koma inn á efnahagsástandið að öðru leyti og vona að hæstv. forsætisráðherra heiðri okkur með þátttöku í umræðunni og ræði lítillega við okkur um þá hluti. Ég ætla að nefna skattamálin aðeins og fara yfir það sem hæstv. fjármálaráðherra sagði hér um formúluna góðu, sem hann hefur tekið í arf og lært við föðurkné Péturs H. Blöndals, að tekjur aukist með lækkandi skattprósentu, alveg út í það endalausa. Það eru fróðlegar vísbendingar í þeim efnum inni í fjárlagafrumvarpinu sjálfu eða fylgiskjali þess og þarf ekki frekari vitna við. Ég ætla síðan aðeins að ræða um ruðningsáhrif þessa ástands í efnahagslífinu. Það er þannig að hæstv. ríkisstjórn hefur haft það sem alveg sérstakt forgangsmál sitt að lækka skatta á hátekjufólki. Það er þá alla vega einn skattstofn sem ekki skilar vaxandi tekjum með lækkandi prósentum því að tekjuhæsta fólk landsins, nokkur þúsund einstaklingar, greiddu af hæsta hluta launa sinna tæplega 1,5 milljarða kr. á árinu 2003 til samneyslunnar, til þjóðarbúsins. Já, við höfðum sem sagt úr 1,5 milljörðum að spila samkvæmt ríkisreikningi ársins 2003 frá fólki sem var með tekjur yfir 350 þús. krónur á mánuði eða hvað það nú er sem einstaklingar eða sambærilegri tölu tvöfaldaðri sem hjón. Og vel að merkja, svo að það sé enn einu sinni tekið fram til að vísvitandi tilraunir til að láta fólk misskilja þetta gangi ekki ljósum logum, það er aðeins greitt af því sem er þar fyrir ofan, viðbótarprósenta sem núna er 2% en voru áður 4 og reyndar einu sinni 5%. En þetta skilaði tæpum 1.500 milljónum á árinu 2003. Það er hægt að gera ýmislegt fyrir 1.500 milljónir. Það er tilfinnanlegt stundum þegar ríkisstjórnin telur sig ekki eiga 1.500 milljónir og grípur til þess ráðs að skera bensínstyrk, ætlar að fara að taka bensínstyrk af öryrkjum eða lækka atvinnuleysisbætur eða eitthvað annað þar sem yfirleitt er borið niður. Við gætum haft þessar 1.500 milljónir áfram á næsta ári og auðveldlega það, því að tekjur tekjuhæsta hópsins í landinu hafa hækkað gríðarlega eins og allar mælingar sýna, það dregur í sundur og launamunur vex. Milljónatuga og milljónahundraða mönnunum fjölgar hratt. Hvernig hefur þessi skattstofn þróast? Jú, hann gaf ekki nema 1.160 milljónir 2004 af því að ríkisstjórnin hafði það sem forgangsmál að lækka þennan skatt. Áætlað er að það gefi 800 milljónir í ár af því að hann er kominn niður í 2%, og eftirstöðvarnar 100 milljónir á næsta ári og síðan núll. Þetta er skattstofn, hæstv. fjármálaráðherra, sem hækkar ekki með lækkandi prósentu. Hann hverfur ef hann er látinn hverfa. Það er svo furðulegt. Hvar er Pétur H. Blöndal? Hvernig stendur á þessu? Af hverju hækkar ekki hátekjuskatturinn þegar prósentan er lækkuð? Hann hverfur. Þetta er alveg furðulegt. Hvar er nú kúrfan hans Péturs H. Blöndals, hv. þingmanns? Svo er okkur talin trú um það og er margbúið að tyggja þá klisju að tekjuskattur fyrirtækja hafi vaxið alveg gríðarlega með því að lækka prósentuna. Hvað eru þeir oft búnir að segja það hérna, sjálfstæðismennirnir, hvers konar asnar menn séu að styðja ekki skattalækkanir af því að þá komi meiri tekjur í kassann? Förum aðeins yfir það. Berum saman þróun í tekjuskatti einstaklinga annars vegar og tekjuskatti lögaðila hins vegar. Það er þannig að árið 2003 var tekjuskattur einstaklinga án hátekjuskattsins 56,5 milljarðar en samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á næsta ári á hann að vera tæpir 70 milljarðar, 69,9milljarðar. Tekjuskattur lögaðila var 12,2 milljarðar árið 2003, 11,5 árið 2004, 13,5 í ár og 14 á næsta ári. Þarna er önnur þróun í gangi og það verða ekki sömu stökkin upp á við, einkum á milli áranna 2003 og 2004 og 2005 eins og var í tekjuskatti einstaklinga.  Nú vitum við auðvitað að tekjuskattur fyrirtækjanna er eðlilega mjög háður afkomu þeirra og hagsveiflunni í þjóðarbúinu langt umfram það sem gildir um fastar tekjur, þ.e. sérstaklega tekjuskatt sem grundvallast á föstum umsömdum launum, og jafnvel umfram það sem gildir um óbeina skatta eða virðisaukaskatt því þar dregst þó veltan yfirleitt ekki jafnsnöggt saman, einfaldlega vegna þess að menn þurfa að halda áfram að lifa, kaupa í matinn o.s.frv. og borga af því sinn skatt. Þá kann svo að fara að menn velti því fyrir sér hvort breytingarnar í íslenska skattkerfinu hafi allar verið sérstaklega skynsamlegar, hvort það verði sérstaklega sanngjarnt í garð þeirra sem koma til með að glíma við að ná saman endum við fjárlagagerð komandi ára að hafa farið eins að ráði sínu og núverandi ríkisstjórn hefur gert. Ég er ekki viss um að það eigi eftir að þykja svo stórsnjallt og ábyrgt eins og þeir vilja sjálfir vera láta. Hef ég þó ekki minnst á það sem auðvitað er tilfinnanlegast og það er ranglætið sem hefur verið fólgið í áherslum þessarar ríkisstjórnar í skattamálum, þ.e. hvernig þessi ríkisstjórn hefur í anda hægri stefnunnar hyglað þeim sem hæstar hafa tekjurnar, mestan hafa arðinn eða hagnaðinn úr atvinnurekstri á kostnað þess að skattbyrðin hefur þyngst hjá almennum launamönnum. Það er heilmikið til í því sem menn segja stundum að rekstur og umfang hins opinbera hafi ekki minnkað að sama skapi og búast hefði mátt við þegar farið er yfir skattkerfisbreytingarnar sem slíkar og skoðaðar þessar lækkanir, prósentulækkanir o.s.frv. Og hver er ástæðan? Hún er auðvitað sú að skattbyrðin hefur verið flutt til. Hún hefur verið flutt alveg gríðarlega til og hvílir að miklu meiri þunga nú á lægri launum og meðallaunum en hún gerði áður. Það er augljóst. Það þarf ekkert annað en skoða þróun skattleysismarka og bera hana saman við þróun verðlags eða þróun launa til að sjá þetta. Sú staðreynd að elli- og örorkulífeyrisþegar borga núna skatta af kannski fjórðungi eða fimmtungi sinna greiðslna segir allt sem segja þarf um það vegna þess að það eru ekki greiðslurnar til þeirra sem hafa hækkað - til að útskýra það - nei, það eru skattleysismörkin sem hafa lækkað í hlutfalli við í raun alla mælikvarða þjóðfélagsins. Það þýðir ekkert að hrista hausinn, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Þetta blasir við hverjum manni.  Að lokum um þessa þætti mála, frú forseti, og áður en ég fer að ræða einstök efnisatriði fjárlagafrumvarpsins þá finnst mér ekki hægt annað en staldra aðeins við stöðuna í íslensku atvinnulífi því allt hangir þetta saman þegar betur er að gáð og verður ekki eitt skilið frá öðru. Í raun og veru væru full efni til þess að hafa hér annan dag og ræða ekkert nema það hvernig aðstæðurnar eru að þróast og hvað blasir við og hvað er fram undan t.d. ef greiningardeild Landsbankans hefur rétt fyrir sér í því að við eigum í vændum a.m.k. níu mánuði, upp undir ár í viðbót, með ekki betri og jafnvel verri skilyrðum fyrir útflutnings- og samkeppnisgreinarnar en er í dag. Það er þeirra spá að ekki þurfi að búast við að nein aðlögun hefjist fyrr en á síðari hluta næsta árs og ástandið geti vel átt eftir að versna tímabundið þangað til. Hvar eigum við að bera niður, frú forseti? Af svo mörgu er að taka að ég veit eiginlega ekki hvar er best að byrja. Mér dettur í hug að nefna fyrst iðnaðinn. Það vill svo til að Samtök iðnaðarins og ýmsir forustumenn úr þeirra röðum voru að funda um þessi mál á dögunum. Það er m.a. rætt í blöðum í dag undir fyrirsögninni Þekkingin flýr land. Þar er vitnað m.a. í orð Sveins nokkurs Hannessonar sem er framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins, með leyfi forseta: „Við missum fólkið og þar með þekkinguna og ég kann ekki að leggja verðmat á það. Hér eru að tapast framtíðarstörf.“ Þetta segir Sveinn Hannesson, framkvæmdastjóri Samtaka iðnaðarins. Þarna talar hann um hátækniiðnað sem hefur tekjur sínar af útflutningi. „Í þessum geira eru fyrirtæki á borð við Actavis, Marel og Össur einna mest áberandi. Nýlega tók fyrirtækið Medcare Flaga ákvörðun um að flytja starfsemi sína til Kanada.“ Síðar segir sami maður, með leyfi forseta: „Hér er um að ræða þau störf sem síst skyldi að við missum úr landi. Þetta eru þau fyrirtæki sem mest verðmæti skapa fyrir hvert starf og geta því staðið undir háum launum og góðum lífskjörum. Það er dýrt fyrir okkur að missa þessi fyrirtæki úr landi. Það tekur langan tíma að byggja þau upp, 15–20 ár í sumum tilvikum. Ef þessi fyrirtæki fara þá koma þau ekki aftur heldur þurfum við að byggja upp á nýtt í einhverju öðru.“ Þetta segir Sveinn Hannesson. Hvað segir hæstv. forsætisráðherra um þetta? Er þetta eitthvað sem bara er hægt að blása á? Er þetta eitthvert óráðsmannahjal? Ekki er þetta Seðlabankinn. Nei þetta eru Samtök iðnaðarins. Þeir vita eitthvað um iðnað, er það ekki? Hörður Árnason, framkvæmdastjóri Marels, sem á hrós skilið fyrir að hafa yfirleitt þorað að segja meiningu sína í þessum efnum og langt á undan flestum öðrum talsmönnum í atvinnulífinu, varaði við þeim aðstæðum sem væru að halda innreið sína í íslenskt efnahagslíf. Strax á ákvörðunarstigi stóriðjuframkvæmdanna varaði hann við því sem þetta mundi hafa í för með sér fyrir annað atvinnulíf í landinu. Hann útskýrir m.a. áhrif gengishækkananna á rekstur útflutningsfyrirtækja. Þetta er maður sem hefur eitthvert vit á bókhaldi - við hæstv. forsætisráðherra getum væntanlega verið sammála um það - og fer ekki með fleipur í þeim efnum. Samkvæmt útreikningum Harðar hefur 25% gengishækkun sömu áhrif á útflutningsfyrirtæki og 80% launahækkun starfsmanna hefði. Hvað segir hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson um þetta? Hv. þingmaður talar aðallega um ábyrgðarleysið í launamálum. Hann mundi örugglega segja eitthvað ef launin hækkuðu allt í einu um 80%. Það mundi örugglega hvína eitthvað í hv. þingmanni þá. En hvað er þá að segja um gengisstefnuna? Ef þetta eru réttir útreikningar 

Hef ég ekki talað nógu skýrt?

Jú, jú en þá þarf að gera eitthvað í því, hv. þingmaður, t.d. að ræða við sína eigin menn, halda ræður í þingflokki Sjálfstæðisflokksins en ekki hér úr pontu.  Þetta segir sína sögu og er auðvitað augljóst mál að fyrir hrein útflutningsfyrirtæki sem fá allar sínar tekjur í erlendum gjaldeyri og þar sem launakostnaðurinn er þá væntanlega miðað við þetta eitthvað undir helmingi af tilkostnaði, þá verkar þetta svona. Það er bara alveg hárrétt. Ég hef verið að heyra í forustumönnum í útflutningsfyrirtækjum t.d. í sjávarútvegi, fyrirtæki sem var að loka niður einni deild hjá sér núna fyrir stuttu síðan. Það er búið að ákveða að starfrækja hana ekki í vetur. Af hverju? Af því að tekjurnar dugðu ekki lengur fyrir launum og olíu. Heildartekjurnar af afurðunum dugðu ekki lengur fyrir launum og olíu. Það var ekki ein króna upp í neitt annað og ekki einu sinni það. Þegar búið var að greiða launakostnaðinn og kaupa olíu á skipið var minna en ekkert eftir. Þetta var starfsemi sem fyrir tveim, þrem árum síðan var í bærilegu jafnvægi. Ég spái því að ef engin ljós birtast neins staðar við sjóndeildarhringinn eða fyrir enda ganganna þá verði það fleiri sem á næstu mánuðum taki þá ákvörðun að loka frekar en halda áfram að tapa meira fé með því að hafa fyrirtækin opin. Þetta er bara reikningsdæmi hjá mönnum. Og ef menn standa frammi fyrir því að þeir tapa minna með því að loka heldur en halda áfram að reka þá gera þeir það ef þeir ætla að halda fyrirtækjunum lifandi og í voninni um að einhvern tíma taki eitthvað betra við. Hæstv. ríkisstjórn verður að horfast í augu við það að úthaldi fyrirtækjanna eru mikil takmörk sett. Það er ekki hægt að koma hér ár eftir ár og segja það sama og árið á undan, að þetta sé tímabundið ástand og menn verði að þreyja þorrann og góuna. Fyrir það fyrsta hefur ástandið versnað síðan í fyrra. Við erum hér í verri sporum en fyrir ári þegar við áttum nokkurn veginn þessa sömu umræðu augljóslega. Gengisvísitalan hefur orðið mun lægri á þessu ári en allar forsendur gengu út frá í fyrra. Átti hún ekki að vera upp undir 120 samkvæmt fjárlagafrumvarpinu sem hér var til umfjöllunar á nákvæmlega sömu dögum fyrir ári? Spárnar voru síðan að lækka niður í 115, 113 þegar kom fram á árið og enn er talað um að hún verði niður undir 110 að meðaltali, sé ég, í greinargerð fjárlagafrumvarpsins frá því í haust. Hvað bendir til þess að það náist? Ekki neitt. Það er ljóst að þetta er miklu harkalegra áfall sem útflutningsstarfsemin og samkeppnisgreinarnar hafa orðið fyrir heldur en menn óraði fyrir jafnvel bara fyrir ári síðan. Að sama skapi er afkoman að versna og það þýðir að úthaldið verður minna. Fyrirtækin lifa einfaldlega styttri tíma af við þessar aðstæður. Sum þeirra geta bjargað sér kannski með því að loka og mögulega hafa þau einhverja starfsemi innan sinna vébanda sem enn ber sig. Það er t.d. alveg augljóst mál hvað mörgu stóru sjávarútvegsfyrirtækin hafa gert. Þau draga úr eða loka niður þeim deildum, rækjuvinnslu, bolfiskvinnslu eða sérvinnslu ýmiss konar sem ekki ber sig, leigja frá sér veiðiheimildirnar og reka þá hluta starfseminnar sem enn þá stendur undir sér, t.d. frystiskip í uppsjávarveiðum eða útflutning á ferskum afurðum. Það sem hefur hjálpað sjávarútveginum og í raun gerir það að verkum að hann er yfir höfuð starfandi í dag er náttúrlega mjög gott verð, mjög gott afurðaverð í mörgum greinum. Ef það hefði ekki komið til þá fullyrði ég að sjávarútvegurinn væri meira og minna að komast í þrot. Ferðaþjónustan er í enn þá hörmulegri stöðu. Hún hefur engin úrræði. Hún getur ekkert gert. Hún getur ekki hreyft sig á neinn hátt gagnvart þessum aðstæðum nema bara gefast upp, játa sig sigraða. Hún getur ekki flutt úr landi. Það yrði handleggur að flytja Hótel Nordica og Hótel Sögu til London og reyna að starfrækja þau þar. Það er ekki létt verk. Ísland er hér, landið sem við erum að selja og tilkostnaðurinn er hér. Hann er í formi innlendra vinnulauna, innlendra kostnaðarþátta. En tekjurnar skila sér að stærstum hluta í erlendri mynt, í dollurum og evrum, og það eru gerðir samningar til tveggja, þriggja, fjögurra ára fram í tímann, t.d. við ferðaskrifstofur um gistingu. Það er mjög algengt að menn rúlli á undan sér tveggja, þriggja ára samningum. Hvernig halda menn að staðan sé hjá ferðaþjónustuaðila sem samdi við erlendar ferðaskrifstofur um gistingu í evrum fyrir þremur árum síðan eða dollurum fyrir fjórum? Sjá menn tekjutapið fyrir sér ef dollarinn var 105 þegar var skrifað undir eða evran 115? Síðan hefur innlendur kostnaður sennilega á þessum tíma hækkað um 10–15% en tekjurnar lækkað um 30–40%. Þetta er bara svona. Þetta er bara nákvæmlega svona. Hvað segja þeir um þetta, hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra? Halda þeir að það sé létt ár fram undan hjá ferðaþjónustunni íslensku ef allar þessar aðstæður haldast óbreyttar eða versna heldur? Það eru nánast hverfandi möguleikar hjá þessum aðilum að sækja sér þetta í formi hækkaðs verðs. Um það er yfirleitt lítið að ræða. Jafnvel þó menn séu með lausa samninga, ekki bundnir af þegar gerðum samningum eins og margir eru, þá tekur markaðurinn ekki við því. Ísland þykir mjög dýrt land í dag nú þegar og það þýðir ekkert að tala um verðhækkanir af stærðargráðunni 10, 20, 30% á gistingu eða þjónustu. Þannig er nú þetta. Ég held að hæstv. ráðherrar og ríkisstjórnin öll verði að reyna að komast af afneitunarstiginu og ræða um þessa hluti og við okkur hin í landinu um þessa hluti eins og veruleikinn er en ekki einhvern veginn allt öðruvísi. Það kemur mönnum alltaf í koll að lokum að reyna að búa til gervimynd og lifa í draumaheimi sem fær ekki staðist. Það viðurkenna í raun allir í dag, hver á sinn hátt, nema þá hæstv. ríkisstjórn að við séum í miklum erfiðleikum með þessi mál. Látum þá bara liggja á milli hluta friðarins vegna hvers vegna svo er komið sem komið er. Ég hef mínar skýringar á því. Þær eru sjálfsagt sæmilega þekktar. En geymum það þá í bili. Ræðum bara ástandið eins og það er í dag og hvað við getum gert til að reyna að koma okkur út úr þessu þannig að þjóðarbúið fari ekki alveg gjörsamlega í upplausn og þannig að við náum að sigla þessari þungt lestuðu skútu okkar gegnum brimgarðinn heilu og höldnu því hún er drekkhlaðin af skuldum. Sá er nú bara veruleikinn því miður. Á nánast alla mælikvarða er Ísland skuldugasta land innan Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD. Hér er skuldsettasta atvinnulífið svo miklu munar. Hér eru skuldsettustu heimilin að verða og Ísland er að slá metið sem skuldsettasta þjóðarbúið út á við. Við erum að taka þarna við forustusætunum af löndum eins og Finnlandi og Nýja-Sjálandi. Íslensku heimilin eru að fara fram úr þeim japönsku sem skuldugust og íslenska atvinnulífið er búið að vera það núna um nokkurra ára bil. Þetta er veruleikinn, frú forseti. Nú er auðvitað sem betur fer margt sem við getum notað okkur til hughreystingar í þessum efnum og ber að sjálfsögðu að fagna því og ég hef þegar nefnt einn hlut sem er góð staða ríkissjóðs. Það er mjög gott. Það verður hægt að leggja þá meira á hann af þeim sökum en ég sé enga aðra framtíð honum til handa, sérstaklega ekki ef hinar óráðlegu skattalækkanir ganga allar í gegn en hann verði rekinn með verulegum halla aftur og taki að safna skuldum í þó nokkrum mæli strax frá og með árinu 2007. Það er engin önnur leið. Og ég býst við að það verði efnahagslega í raun og veru óumflýjanlegt og beinlínis skynsamlegt til að reyna að fleyta þjóðarbúinu og samfélaginu á Íslandi í gegnum erfiðleikana sem þá eru væntanlega að berja að dyrum. Þá verðum við bara að taka það á stóra sameiginlega sjóðinn okkar allra að standa undir velferðarþjónustunni og þeim nauðsynlegu framkvæmdum og öðrum hlutum sem við viljum eftir sem áður geta ráðist í. Hann verður að taka einhver lán á meðan það ástand varir. Öðruvísi verður ekki hægt að gera þetta. En það er auðvitað ekkert sem neinn óskar sér að ríkissjóður þurfi að fara að safna skuldum á nýjan leik en ríkisstjórnin er búin að búa til þá framtíð. Hún er búin að undirbúa hana markvisst þannig að engir aðrir kostir verða í stöðunni því að það verður ekki auðvelt í samdrætti og verulegum erfiðleikum að stórhækka skatta. Það eru bara þrjár leiðir til, það er alveg augljóst, það er niðurskurður, það er skattahækkun eða það er að sætta sig við að ríkissjóður verði rekinn með halla einhver ár og hann þannig notaður til að hjálpa þjóðarbúinu í gegnum öldudalinn. Frú forseti. Síðan langar mig að víkja aðeins að nokkrum breytingartillögum og ræða þá jafnframt svolítið málefnin sem þar eiga í hlut og í einhverjum tilvikum varða tiltekna hæstv. ráðherra sem eru víst hér geri ég ráð fyrir og vonandi allir saman á staðnum. Það er fyrst hér lítil breytingartillaga sem við flytjum þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og varðar það að setja á fót sjóð til að jafna ferðakostnað íþróttafélaga í landinu. Þetta er mikið þarfamál sem hefur verið hreyft hér á þingi mörg undanfarin ár og ég vildi nú gjarnan inna hæstv. forseta eftir því hvort formaður þingflokks Framsóknarflokksins, sem mun heita Hjálmar Árnason, eða gerði það síðast þegar ég vissi, sé hér á svæðinu, því að svo vill til að ekki ómerkari maður en formaður þingflokks annars stjórnarflokksins hefur hér á undanförnum árum safnað liði og flutt gagnmerka tillögu um þetta mál.  „Alþingi ályktar að veita árlega af fjárlögum“ - bíddu, það er það sem við erum að tala um í dag, er það ekki? Jú. - „fé í ferðasjóð íþróttafélaga til að standa straum af kostnaði við keppnisferðir þeirra á viðurkennd mót. Úthlutun þeirra fari eftir reglum sem menntamálaráðherra setur.“ Ja-há. Síðan vill svo til, frú forseti, að ég er hér með ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins. Það var merk samkoma hér í bænum fyrr í haust þar sem haugur af sjálfstæðismönnum kom saman og gladdist og ályktaði út og suður í íþróttahöll eða var það á hóteli núna? Í þessari merku ályktun þeirra um íþrótta- og tómstundamál stendur þetta, með leyfi forseta: „Landsfundurinn hvetur hið opinbera“ - sem er nú væntanlega leyfilegt að skilja sem ríkið í þessu tilviki - „til að jafna stöðu íþróttaiðkenda vegna ferðakostnaðar með stofnun sérstaks sjóðs.“ Nú, það er bara tillagan. Það er nákvæmlega það sama og sagt er í tillögunni, enda hv. þm. Guðjón Hjörleifsson sjálfstæðismaður með flutningsmönnum. „Íþróttahreyfingunni verði falin ráðstöfun þessa sjóðs eftir reglum sem settar verða í samráði við menntamálaráðuneytið.“ Já, það er mjög hliðstætt, úthlutun fari eftir reglum sem menntamálaráðherra setur, segir í tillögum. Þá ætti þetta nú bara að vera í höfn. Hv. þm. Hjálmar Árnason er búinn að margflytja þessa tillögu hér. Hann er í meiri hlutanum, hann er með ekki ómerkari menn með sér en formann fjárlaganefndar og fjárlaganefndarmanninn Birki Jón Jónsson. Og landsfundur Sjálfstæðisflokksins, hins stjórnarflokksins, hefur ályktað sérstaklega um málið. Hvað er þá að vanbúnaði? Ekki er nú málið flókið í framkvæmd, það er ekki aldeilis gert ráð fyrir því. Samkvæmt tillögunni á þetta bara ósköp einfaldlega að vera þannig að það sé sett fé á fjárlög og menntamálaráðherra setji reglur um ráðstöfun fjárins. Einfaldara getur það ekki verið. Ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins er í sömu átt. Getur það þá verið að það sé að gerast fyrir augunum á okkur að aftur og aftur séu engu að síður afgreidd fjárlög án þess að ein einasta króna sé sett í verkefnið? Hvaða einkunn á þá að gefa þessum málatilbúnaði? Hvað á þá að gefa mikið fyrir ályktun landsfundar Sjálfstæðisflokksins?  Er hæstv. fjármálaráðherra á móti því að settir verði fjármunir í að standa við landsfundarályktun Sjálfstæðisflokksins um að jafna eitthvað ferðakostnað íþróttafélaga í landinu?  Nei, að öllu gamni slepptu, frú forseti, og í fúlustu alvöru þá finnst mér þetta neðan við allar hellur. Mér finnst það algjörlega viðkomandi mönnum til skammar og háðungar að hafa þetta svona. Þá er betra að sleppa því að vera með svona tillöguflutning eða álykta svona. Þá er það bara aumkunarvert. Hefur ríkissjóður þá ekki efni á þessu? Hver getur verið skýringin? Það eru engar, engar, engar, engar frambærilegar málsástæður fyrir því að þetta sé ekki hægt að gera ef viljinn er til staðar, ef menn meina eitthvað með því sem þeir eru að segja, sem þeir eru að flytja tillögur um. Eða eru þessir menn allir áhrifalausir í eigin flokkum? Hver ræður þessu þá ef það dugar ekki að kippa af stjórnarþingmönnum og landsfundur annars stjórnarflokksins flytji um þetta tillögur? Er formaður fjárlaganefndar í engri aðstöðu til að reyna að þoka þessu máli áfram þó að hann sé einn af tillögumönnum? Ég hélt nú kannski að sá maður hoppaði ekkert gjarnan inn á útgjaldatillögur nema hann meinti eitthvað með því, því að hann er nú einu sinni formaður fjárlaganefndar og hlýtur að vita það maðurinn að þegar tillögurnar eru nú bara beinlínis um peninga, bara beinlínis um fjárframlög í tilteknu, skilgreindu skyni, þá annaðhvort gerist það eða ekki. Þá er það þannig, það er ekkert til að skýla sér á bak við í þeim efnum. Í ljósi þess, frú forseti, að þessi tillaga var fyrst lögð fram á 126. löggjafarþingi af hv. þm. Hjálmari Árnasyni þá verð ég nú að segja að mér fer nú að þykja leggjast lítið fyrir kappann, formann þingflokks Framsóknarflokksins, formann fjárlaganefndar, alla miklu forustumennina sem þarna eiga hlut að máli ef ekkert gerist. Nóg um þetta, frú forseti. Ég ætla næst að nefna hér breytingartillögu við alþjóðastofnanir, það er liðurinn Alþjóðleg friðargæsla, liður 03-401 1.85. Það er nefnilega þannig að þetta er einn af þeim stöðum þar sem ríkisstjórnin af rausn sinni hækkar allt í einu talsvert fjárlagalið. En þegar betur er að gáð og farið er í skýringar með fjárlagafrumvarpinu kemur í ljós að þetta er vegna flutninga á hergögnum fyrir NATO. Við leggjum til að þessi hækkun gangi til baka. Þarna er þó a.m.k. hægt að ósekju að spara peninga og ekki er það nú síður ástæða til að Alþingi taki upp þykkjuna fyrir sjálfs sín hönd í þessum efnum því að þessum framlögum var lofað að Alþingi forspurðu. Þessum framlögum lofuðu hæstv. utanríkisráðherra þáverandi og hæstv. forsætisráðherra þáverandi algerlega að Alþingi forspurðu án þess að hafa rætt það eða borið það upp við nokkurn einasta mann svo vitað sé. Ég hef nokkuð áreiðanlegar heimildir fyrir því að aðrir ráðherrar eða þingmenn í stjórnarliðinu fréttu af þessu með sama hætti og við stjórnarandstæðingar þegar þetta mál kom í fjölmiðlum frá útlöndum af fundum sem þeir sóttu þá þessir hæstv. ráðherrar. Ég tel þar af leiðandi á engan hátt óeðlilegt að Alþingi einfaldlega taki af skarið í þessum efnum og segi að þessi útgjöld séu óþörf og ástæðulaus og þetta fé verði sparað. Því mætti að sjálfsögðu auðveldlega ráðstafa til annarra og betri verkefna, svo sem til að auka mannúðaraðstoð, þróunarframlög eða annað því um líkt. Á þingskjali 407, breytingartillögu okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í 4. tölulið flytjum við tillögu um að í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga verði ráðstafað fé til að fjármagna fyrsta áfanga af samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga um gjaldfrjálsan leikskóla. Það mundi duga vel fyrir einu af þeim fjórum árum sem í leikskólanum eru og mundi til að mynda nægja til að mæta útgjöldum allra sveitarfélaga í landinu þeirra sem leikskólar reka af því að gera síðasta ár leikskólans gjaldfrjálst. Það er alveg augljóst að þessu verkefni mun miða hægar en skyldi og kannski mun því lítt miða ef ríkið fæst ekki til samstarfs við sveitarfélögin um það. Þau hafa mörg hver ekki ráð á því að ráðast í þetta verkefni jafnvel þó að hugur þeirra standi til þess. Það liggur fyrir eftir könnun sem þingflokkur okkar gerði á því máli í haust með því að skrifa öllum sveitarfélögum í landinu. Um helmingur þeirra svaraði eða rúmlega það og veitti upplýsingar um stöðu þessara mála. Þar kemur fram að milli tíu og tuttugu sveitarfélög eru ýmist búin að stíga skref í þessa átt eða eru að undirbúa slíkt. En mjög mörg þeirra bera því við, sem skiljanlegt er vegna bágrar afkomu sveitarfélaganna, að þau hafi illa ráð á því nema að fá til þess auknar tekjur á móti. Við flytjum einnig tillögu um að framlög verði hækkuð til Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem ég nefni hér og okkur finnst fullnaumlega skömmtuð. Það stendur mönnum fyrir þrifum í áframhaldandi uppbyggingu og þróun þeirrar góðu stofnunar að ekki hafa fengist fjárveitingar til margra brýnna verkefna. Það hefur verið mönnum metnaðarmál og keppikefli að flytja heim eða gera mögulegar ýmsar aðgerðir og rannsóknir norðan heiða sem hingað til hefur þurft að sækja suður með ærnum kostnaði oft fyrir þá sjúklinga sem í hlut eiga eða málunum tengjast. Þetta hefur þegar skilað miklum árangri, t.d. hefur efling rannsóknar- og greiningarstarfsemi norðan heiða sparað bæði heilbrigðiskerfinu fé og sjúklingum af þessu svæði og aðstandendum þeirra stórfé þegar hægt er að losna við dýrar ferðir og uppihald dögum eða vikum saman hér syðra. Hlutir eins og hjartaþræðingar, eins og að koma upp líknardeild og annað því um líkt eru löngu, löngu tímabær skref í áframhaldandi uppbyggingu og þróun Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri er flaggstofnun í heilbrigðismálum landsbyggðarinnar og miðlægt í allri sérhæfðri starfsemi um allt norðvestan- og austanvert landið og í raun er upptökusvæði þess að stækka með því skipulagi sjúkraflugs sem nú er að komast á og ljóst að hlutverk Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri verður enn mikilvægara en ella sökum þess að héðan í frá verður nær allt sjúkraflug nema hér á suðvesturhorninu og í Vestmannaeyjum byggt upp frá Akureyri og fyrsti viðkomustaður sjúklinga úr sjúkraflugi og sjúkraflutningum yfirleitt þar nema annað henti betur. Við flytjum einnig breytingartillögu á öðru þingskjali um aukin framlög til St. Franciskusspítala í Stykkishólmi og Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja og ég vil nefna þá tillögu lítillega. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs heimsótti þá stofnun í haust og átti þar mjög góða heimsókn. Við settum okkur inn í stöðu mála og hvaða áform menn hafa þar um aukna þjónustu og styrkingu þeirrar starfsemi sem er geysilega mikilvæg sem svæðisbundin stofnun. Menn eru þar að vissu leyti á þröskuldi þess að hún geti að fullu staðið undir nafni og að fullu sinnt hlutverki sínu með sóma, ekki bara yfir daginn heldur allan sólarhringinn og allt árið. Fyrst og fremst er það skortur á fjármunum sem stendur stofnuninni fyrir þrifum að koma á sólarhringsvöktum. Það leiðir til þess að fæðingaraðstaða nýtist mun verr en skyldi af því að ekki er hægt að tryggja með fullkomnu öryggi fæðingar þann hluta sólarhringsins og um helgar sem ekki eru bakvaktir við spítalann. Þetta kostar heilar 30–40 millj. kr. á ári. Það eru öll ósköpin sem kostar í raun að færa stofnunina upp á það stig að geta fullnýtt aðstöðu sína svo sem eins og fæðingaraðstöðu eða skurðstofur allan sólarhringinn allt árið. Það er að mínu mati sóun á peningum að láta það stranda á ekki þó stærri útgjaldapósti en þetta. Ljóst er að þetta háir starfseminni og stofnuninni á margan hátt og á fleiri sviðum en ástæða og tími er til að fara yfir hér. Við leggjum einnig til að nokkrir fjármunir komi til stofnkostnaðar, þ.e. til að hefja innréttingu nýrrar álmu eða nýrrar hæðar í nýjustu byggingu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja sem stendur tóm og synd að geta ekki nýtt það húsnæði og full þörf er á. Síðan verð ég að nefna lítillega málefni Háskólans á Akureyri, frú forseti. Reyndar liggur inni fyrirspurn frá mér um það mál til hæstv. menntamálaráðherra, en hæstv. ráðherra er fjarri góðu gamni eins og hér hefur þegar orðið frægt í dag í umræðum. Það má kannski segja um þetta að nota megi sama orðatiltæki og haft er eftir ónefndum slökkviliðsstjóra í Reykjavík eða brunamálastjóra þegar hann var svo óheppinn að eigin sögn að vera utan bæjar þegar hér varð stórbruni. Var viðtal við hann í hádeginu daginn eftir og hann tók þannig til orða að segja mætti að hann hefði verið fjarri góðu gamni. Svipað má ef til vill segja um hæstv. menntamálaráðherra að hún sé fjarri góðu gamni þegar kemur að því að ræða málaflokk hennar því það væri sannarlega ástæða til að hæstv. menntamálaráðherra væri í eigin persónu til að svara t.d. fyrir styttingu náms til stúdentsprófs og fleiri hluti, fjárveitingar til háskólanna sérstaklega. Háskólinn á Akureyri er held ég að flestra dómi einhver best heppnaða, ef ekki yfir höfuð best heppnaða aðgerð á sviði mennta- og byggðamála sem menn hafa ráðist í á seinni áratugum. Auðvitað stæði Háskólinn á Akureyri sem menntastofnun fyrir sínu þó menn væru ekkert að velta öðru fyrir sér. En það er væntanlega ekki verra að óumdeilt er að hann hefur haft gríðarlega jákvæð áhrif á byggðaþróun, á samfélagsþróunina á því svæði sem hann hefur sérstaklega áhrif á og reyndar úti um allt land, meira að segja á höfuðborgarsvæðinu. Hann hefur verið ágætlega hollur litli bróðir eða litla systir Háskóla Íslands, míns gamla skóla. Menn höfðu gott af því þar að Háskólinn á Akureyri varð til. Hann hefur verið í fararbroddi á ýmsum sviðum, t.d. í uppbyggingu fjarnáms á háskólastigi ásamt og með Kennaraháskólanum sem hefur líka staðið sig mjög vel í þeim efnum. Háskólinn á Akureyri hefur verið snöggur til og hafið kennslu í nýjum greinum, sumum hverjum sem jafnvel voru búnar að vera afvelta og ekki höfðu komist áfram í áratugi. Hann hefur vaxið og dafnað, orðið að stórum og mikilvægum vinnustað og glæsilegri menntastofnun og hefur gríðarlega góð áhrif. En nú er því miður svo komið að vöxtur Háskólans á Akureyri er að stöðvast, ekki vegna þess að ekki sé eftirspurn eftir þjónustu hans, ekki vegna þess að hann fái ekki umsóknir í tuga eða hundraða tali frá nýjum nemendum. Nei, heldur vegna þess að hann fær ekki nóga peninga. Það er ósköp einfaldlega þannig að það er að því er virðist pólitísk ákvörðun að hægja á eða jafnvel stöðva vöxt Háskólans á Akureyri með því að skammta svo naumt til hans fjármuni og það hefur verið gert þrjú ár í röð. Strax á árinu 2002 mættu Háskólanum á Akureyri nýir tímar að þessu leyti. Hann var rekinn með halla upp á 36 millj. kr. Sá halli varð um og yfir 100 millj. kr. árið eftir og árið þar á eftir. Í lok árs 2004 var hallinn kominn í um 230 eða 240 millj. kr., 35 + 100 + 100 og á yfirstandandi ári er háskólinn í miklum erfiðleikum hafandi þó skorið niður og er þegar kominn í miklar sparnaðar- og niðurskurðaraðgerðir. Það þýðir ekkert annað en að horfast í augu við það að þetta er þegar farið að hafa veruleg áhrif á starfsemi háskólans, er þegar farið að valda því að hann getur ekki haldið áfram að byggja sig upp, taka við nýjum nemendum, þróa þjónustu sína, efla fjarkennslu og annað því um líkt eins og hugur manna stendur þar til. Háskólinn á Akureyri hætti t.d. við að innrita nýnema í tölvunarfræði. Hann hætti við að innrita nemendur á fyrsta ár einfaldlega í sparnaðarskyni. Búið er að grípa til einhverra - ja, maður hlýtur að kalla það bráðabirgðaráðstafana til að auðvelda skólanum að kljást við vandann á yfirstandandi ári og lifa hann af en þær eru t.d. fólgnar í því að hann fær að nota söluandvirði eignar í rekstur. Hann fær að nota söluandvirði eignar í Glerárgötu í rekstur sem auðvitað er neyðarbrauð því söluandvirðið hefði þurft að fara í áframhaldandi uppbyggingu á húsnæði í staðinn fyrir það sem selt var. Auðvitað. Og til viðbótar niðurskurði eða minni fjárveitingum til rekstrar skólans er verið að snardraga úr og nánast fella niður framlög til áframhaldandi uppbyggingar sem er ákaflega bagalegt í ljósi þess að háskólinn starfar á þremur stöðum í bænum og allar hagræðingaráætlanir hafa gert ráð fyrir því að það tækist að flytja starfsemina saman á einn stað. Það er mjög umhendis fyrir háskólann að fara að reyna að endurskipuleggja starfsemi sína og draga úr rekstrarkostnaði við þessar snúnu aðstæður sem vonandi verða og áttu aldrei að verða nema til bráðabirgða. Svo bætist það við að menntamálaráðherra Sjálfstæðisflokksins vildi endilega að nýbyggingin við háskólann yrði byggð í einkaframkvæmd sem er náttúrlega að reynast einhver dýrasti biti sem menn hafa lengi tekið sér í munn. Hér stóð formaður fjárlaganefndar fyrr í dag og upplýsti - hvað? Að kostnaðarauki, ekki heildarkostnaður, nei, kostnaðarauki opinberra stofnana í húsinu er yfir 100 millj. kr. á ári. Yfir 100 millj. kr. á ári í viðbót fara í húsaleiguna í borgun vegna þess hversu dýr sú leið er að reynast sem valin var til að þjóna einkaframkvæmdarkreddunni. Það sem ég ætlaði mér að spyrja hæstv. ríkisstjórn um, hæstv. forsætisráðherra segir að ríkisstjórnin geti svarað fyrir sig og menn þurfi ekki að hafa áhyggjur af fjarveru einstakra ráðherra, þá er prýðilegt að taka hæstv. forsætisráðherra á orðinu og spyrja hann: Hvernig stendur á því að ríkisstjórnin skuli búa svona að þessu flaggskipi byggðamála og menntunar á æðri skólastigum á landsbyggðinni sem Háskólinn á Akureyri er? Er það ekki metnaðarleysi að láta vöxt og uppbyggingu Háskólans á Akureyri stöðvast í sjálfu góðærinu ef marka má? Erum við þá svo illa stödd úr því að við gátum á miklu erfiðari tímum hafið starfrækslu Háskólans á Akureyri og haldið áfram að byggja hann upp jafnvel á allra erfiðustu árum m.a. meðan við vorum saman í ríkisstjórn, ég og hæstv. forsætisráðherra. Menn létu það þó ekki aftra sér frá því að hleypa nýjum deildum við Háskólann á Akureyri og hefja þar nýbyggingar á þeim árum. En núna á sjálfri gullöldinni hjá hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Einari Oddi Kristjánssyni eru allt í einu ekki til peningar til að halda áfram þróun þessarar stofnunar. Það er mjög dapurlegt. Eða er ríkisstjórnin kannski ósammála því að Háskólinn á Akureyri hafi verið jafnjákvæð aðgerð og almennt er talið í mennta- og byggðamálum? Þá er náttúrlega allt annað uppi ef ríkisstjórnin hefur aðra skoðun á því og vill kannski skipta honum út fyrir einhverja aðra hluti sem hún telur heppilegri fyrir byggðirnar en þá er ég innilega ósammála því. Ég vil að lokum hvað þetta varðar minna á og hamra á því að fjarnámið, sem Háskólinn á Akureyri og auðvitað í þeim mæli sem það er í boði hjá öðrum aðilum sérstaklega Kennaraháskólanum og vissulega Háskóla Íslands líka og fleiri aðilum, er algert undirstöðuatriði þess að landsbyggðin og sérstaklega hinar dreifðu byggðir geti haldið í við landsmenn að öðru leyti og aðrar byggðir landsins í þessum efnum. Það gleðilega er sem þrátt fyrir allt hefur þó verið að gerast að möguleikar hafa opnast fyrir fólk hundruðum saman í dreifðum byggðum landsins til að stunda nám á háskólastigi sem alls ekki var í boði áður. Ég get sem dæmi nefnt heimabyggð mína, Þórshöfn, Þistilfjörð og Raufarhöfn þar sem sex manns eru núna í réttindanámi til kennaraprófs í gegnum fjarnám frá Háskólanum á Akureyri. Þetta er reikna ég með í flestum ef ekki öllum tilvikum fólk sem ekki hefði haft tök á að afla sér þeirrar menntunar nema vegna þess að slíkir möguleikar eru í boði. Þetta eru leiðbeinendur, fólk sem er bundið við fjölskyldu sína og hefði ekki átt annan kost en flytja þá varanlega í burtu ef það hefði ætlað að fara í þessa menntun, ekki átt þess kost að afla sér hennar með starfi sínu á staðnum augljóslega nema í gegnum fjarnámið. Þá kem ég að því sem mér finnst að hæstv. ríkisstjórn mætti huga að. Ef menn vantar upplögð verkefni til að styðja við bakið á væri það að auðvelda sveitarfélögunum og byggðunum á hinum endanum fyrir sitt leyti að mæta þeim kostnaði sem þessu er samfara. Í mörgum þessum allra minnstu sveitarfélögum eru það veruleg útgjöld sem munar um að kaupa þann búnað, sjá fyrir því húsnæði og styðja við bakið á því með mannahaldi sem helst þarf að vera ef þetta á að geta farið fram með fullri reisn. Og þetta væri auðvelt að gera í gegnum Byggðastofnun eða atvinnuþróunarfélög og styðja við þessar litlu útstöðvar þar sem menn safnast saman til að stunda sitt fjarnám. Frú forseti. Um byggðamálin væri hægt að hafa langt mál. Aðrir hafa komið inn á það á undan mér og ég vísa til þeirra breytingartillagna sem við flytjum um að efla Byggðastofnun - eða við skulum orða það þannig eins og auðvitað er, að gera Byggðastofnun starfhæfa á nýjan leik. Það er alveg með ólíkindum að hæstv. ríkisstjórn er við 2. umr. fjárlaga og við afgreiðslu fjáraukalaga með þær aðstæður að Byggðastofnun er óstarfhæf, er búin að loka og ekkert bólar á tillögum um að taka á því máli. Menn þvæla eitthvað um að það sé í nefnd og það sé í skoðun. Að skoða hvað? Þarf einhverja skoðun á því að ef eigið fé Byggðastofnunar er farið niður fyrir viðmiðunarmörk þá þarf að auka það til að hún geti aftur orðið starfhæf? Er það eitthvað flókið mál? Nei. Þarf einhverja skoðun á því að það sem langmest ríður á að gera í þessum efnum er að efla atvinnuþróunarstarfsemina og styðja við bakið á atvinnuþróunarfélögunum í gegnum Byggðastofnun eða nota hana sem tæki í þeim efnum? Þegar lögum um Byggðastofnun var síðast breytt var hún flutt frá forsætisráðuneytinu og þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddssyni, sem hafði verið yfirmaður hennar um skeið og hún flutt í iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið. Þar er húsbóndi hæstv. ráðherra Valgerður Sverrisdóttir. Hún var sem sagt flutt til Framsóknarflokksins. Nú man ég ekki nákvæmlega ártalið en ég er ekki frá því að þetta hafi getað verið árið 2000 eða 2001 og síðan hefur Framsóknarflokkurinn farið með þessi mál. Byggðamál hafa af þessum sökum formlega heyrt undir Framsóknarflokkinn síðustu 4–5 ár. Er þetta ekki allt saman rétt? Jú, ég hygg það. Þá er spurningin: Eru framsóknarmenn stoltir af frammistöðunni? Er hæstv. forsætisráðherra stoltur af frammistöðu Framsóknarflokksins í byggðamálum eftir að hafa farið með þau í hálfan áratug og komið hlutunum þannig fyrir að Byggðastofnun er óstarfhæf? Hún er búin að loka. Hún á ekki fyrir skuldbindingum sínum miðað við þau eiginfjármörk og þær reglur sem gilda um sambærilegar eða slíkar fjármálastofnanir. Hvernig ætlar hún þá að fara að? Hvað verður þá um núverandi viðskiptavini hennar ef þeir þurfa á eðlilegri fyrirgreiðslu að halda í formi þess að ræða við sinn lánveitanda um biðlund, um skuldbreytingar eða annað slíkt? Getur það gengið að hafa Byggðastofnun óstarfhæfa? Nei, augljóslega ekki, a.m.k. gagnvart þeim verkefnum sem hún hefur með höndum og hún hlýtur að þurfa að virða skuldbreytingar sínar og standa við skilmála gagnvart viðskiptavinum sínum. Menn geta deilt um hvort eigi og megi endurskoða eitthvað hlutverk hennar inn í framtíðina og hvort hún þurfi að sinna þeirri lánastarfsemi sem hún hefur áður gert. Margt hnígur að því að það þurfi ekki endilega að vera með sama hætti og áður var, auðvitað er engin ástæða til að reka Byggðastofnun ef lánin frá henni eru jafnvel dýrari en bjóðast á almennum markaði, að því tilskildu að þeir aðilar séu þá tilbúnir til að lána út í þau byggðarlög og út í þá hluti sem Byggðastofnun hefur þó gert og á auðvitað að gera. Mér finnst það ekki vera beysin frammistaða hjá Framsóknarflokknum að hafa tekist að koma því þannig fyrir, eftir að vera búinn að fara með byggðamálin og málefni Byggðastofnunar í ein fimm ár, að hún sé bókstaflega óstarfhæf í fjárhagslegum skilningi. Hún hefur að vísu legið undir grun um að vera ekki mjög vel fúnkerandi, m.a. vegna deilna um hennar mál, flutninga og fleiri hluta sem hafa haft áhrif á starfsemina undanfarin ár. Framsóknarmönnum hafa kannski verið mislagðar hendur með stjórn sína á apparatinu og ætla ég ekki að nefna nein nöfn í því sambandi en eitthvað var um deilumál þarna og læti. En svona er þessu alla vega komið, eftir glæsta fimm ára húsbóndatíð Framsóknarflokksins í byggðamálaráðuneytinu og farandi með Byggðastofnun, að hún er óstarfhæf og lokuð. Það er búið að loka sjoppunni. Ég er meðflutningsmaður ásamt fleirum að tillögu um barnageðdeild og vísa til hennar og vona svo sannarlega að hægt sé að fá skilning á því hér að skoða eitthvað málefni þeirrar starfsemi. Í orði kveðnu ljúka auðvitað allir upp lofsorði á það sem þar er gert við erfiðar aðstæður en þegar á borðið kemur vill stundum verða minna úr. Það er að sjálfsögðu gott og virðingarvert að menn fái viðurkenningu fyrir störf sín, eins og menn gerðu þar nú á dögunum og svo sannarlega verðskuldað, en það er öllu lakara ef stjórnvöld sjá ekki sóma sinn í því að skila sínum hlut og það verður ekkert um það deilt að þessi starfsemi býr við óviðunandi aðstæður og úr því þarf að bæta. Síðasta efnið sem ég ætla örstutt að nefna í lokin er afgreiðslan á Mannréttindaskrifstofu Íslands. Við ræddum það mál verulega á síðasta ári. Það var tilefni nokkuð heitra deilna og ekki að ástæðulausu því hæstv. ríkisstjórn greip þar til sérkennilegrar ráðstöfunar, satt best að segja, að taka þessa ágætu starfsemi út af fjárlögum í þeim skilningi að hún hafði áður sérmerktan og fastan og tryggan tekjustofn þannig að starfsemi hennar var í föstum skorðum og engin óvissa þar um. Alþingi gekk frá málinu með afgreiðslu fjárlaga hverju sinni og þannig var það. En hæstv. ráðherrar, utanríkisráðherra og dómsmálaráðherra, sameinuðust um það, eða einhvern veginn gerðist það, að Mannréttindaskrifstofa Íslands var tekin út úr fjárlögunum og þeim fengið húsbóndavaldið yfir því að útbýta tilteknum fjármunum til mannréttindastarfsemi eða slíkra hluta í landinu. Hver varð niðurstaðan? Það reyndist ekki orð að marka svardaga sumra talsmanna stjórnarliðsins hér um að þetta væri bara kerfisbreyting. Það reyndist einskis virði að hafa þá hér í ræðustólnum, þar á meðal, ef ég man rétt, formann fjárlaganefndar, Magnús Stefánsson, lofandi því að þetta væri bara kerfisbreyting, að sjálfsögðu yrði rekstur hennar tryggður áfram þótt með nýju fyrirkomulagi væri. Nei, hæstv. ráðherrar þjónuðu lund sinni með því að taka að verulegu leyti peningana af Mannréttindaskrifstofunni. Það er veruleikinn. Til þess voru refirnir skornir, það kom í ljós. Nú á enn að ganga svo frá að þessi skrifstofa, sem m.a. á að veita stjórnvöldum aðhald og gefa skýrslur um ástand mannréttindamála til erlendra aðila og vera tengiliður okkar við t.d. starf Sameinuðu þjóðanna á þessu sviði, á áfram að vera sett undir það jarðarmen að þurfa að ganga fyrir ráðherra og biðja þá náðarsamlegast um peninga. Óskaplega er lágt á þessu risið, frú forseti. Það er von að hæstv. forsætisráðherra velji að þoka sér út í hliðarsal  Þessi afgreiðsla varð hæstv. ríkisstjórn auðvitað til skammar og áframhaldið verður það ef hún ekki sér sóma sinn í að bæta úr því. Ég held að langbesti frágangurinn á þessu máli væri sá sem við reyndar lögðum til, formenn stjórnarandstöðuflokkanna, í frumvarpi til fjáraukalaga strax í kjölfar afgreiðslu fjárlaga í fyrra að Mannréttindaskrifstofan færðist sem sérstakur liður undir Alþingi. Ég held að skoða eigi það í miklu fleiri tilvikum að starfsemi af þessu tagi, sem menn vilja tryggja að sé algerlega sjálfstæð og ósnertanleg og ekki á nokkurn hátt sett undir áhrifavald framkvæmdarvaldsins, nógur er yfirgangurinn samt, sé færð undir Alþingi. Hún starfi í skjóli af Alþingi sjálfstæð og óháð en í skjóli af Alþingi og í skjóli af fjárveitingavaldinu, fjárstjórnarvaldinu sjálfu sem er auðvitað Alþingi eða á að vera samkvæmt stjórnskipun landsins þó að það grautist dálítið saman. Það er ágætt að rifja upp og hafa í huga að það er nú þannig að samkvæmt stjórnskipun okkar er fjárstjórnarvaldið hér og reyndar hefur verið rætt um það í nefnd sem undirritaður á sæti í að ástæða væri til að taka það inn í stjórnarskrá að hér skuli afgreidd fjárlög og hér sé fjárstjórnarvald. Frú forseti. Ég læt þá þessari ræðu minni lokið og þykir sjálfsagt ýmsum að mátt hefði vera fyrr en ég hef ekkert sérstakt samviskubit yfir því að hafa farið yfir þá hluti í þessu máli sem ég vildi ræða.

Frú forseti. Hv. þingmaður spurði um ummæli mín varðandi vexti Seðlabankans. Það liggur fyrir að Seðlabankinn er sjálfstæður í ákvörðunum sínum en það tekur ekki valdið af öðrum að hafa skoðanir á því hvað Seðlabankinn er að gera og ekki heldur frá forsætisráðherranum. Ég get endurtekið að ég tel málum vera þannig háttað að ekki sé tilefni til frekari vaxtahækkana heldur fremur til lækkunar. Hverjar eru ástæðurnar? Það eru verðbólgumælingar í nóvember, væntingar um verðbólgu í desember, það eru þeir samningar sem náðst hafa á vinnumarkaði, það eru þær staðreyndir sem blasa við á húsnæðismarkaði, hjöðnun, vaxtahækkanir sem hafa verið á húsnæðismarkaði, það er olíuverð í heiminum sem hefur farið lækkandi og síðast en ekki síst liggur það fyrir að við erum að afgreiða fjárlög með miklum afgangi á næsta ári, yfir 20 milljarðar, og verið er að staðfesta mikið aðhald í ríkisfjármálum. Ég býst við því að þar sé fremur um varkárar spár að ræða í sambandi við tekjur fremur en hitt. Ef eitthvað er þá finnast mér a.m.k. líkur á því að tekjurnar gætu orðið ívið meiri. Auðvitað er það alveg rétt hjá hv. þingmanni að hið háa gengi krónunnar hefur valdið erfiðleikum í ákveðnum greinum. Sem betur fer hefur orðið nokkur breyting síðustu missirin á gengi krónunnar og liggur alveg ljóst fyrir að gengið mun breytast á næstunni. Þessi sveifla hefur verið útflutningsatvinnuvegunum óhagstæð en það er einhvern veginn þannig að þegar vel gengur og þegar gengið er hátt hjá þjóðfélaginu þá er gengið almennt hátt.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Auðvitað er það alveg rétt að hæstv. ráðherra og aðrir geta haft sínar skoðanir og verið ósammála Seðlabankanum um horfur í efnahagsmálum. Ég verð þó bara að segja að þessi ummæli hæstv. forsætisráðherra slógu mig þannig. Blærinn á þeim var einhvern veginn þannig að ég fékk það á tilfinninguna. Kannski var það alger misskilningur að þetta væri sett fram sem bein tilraun til að hafa áhrif á Seðlabankann og reyna að stjórna því sem hann gerði. Hæstv. forsætisráðherra veit vel að annars vegar Seðlabankinn og hins vegar ríkisstjórnin meta þessa hluti með mjög ólíkum hætti. Það liggur alveg fyrir. Það virðist vera djúpstæður ágreiningur um það hvernig þessi mál séu vaxin milli þessara aðila. Mér fannst hæstv. forsætisráðherra vera að segja við Seðlabankann: Við höfum rétt fyrir okkur og þið eigið að gera eins og við viljum. Það má tína til, eins og hæstv. forsætisráðherra gerði, hluti til skamms tíma litið með nákvæmlega þessum hætti og segja: Það eru teikn á lofti um betri tíð. En Seðlabankinn stjórnast ekki af því. Seðlabankinn er ekki að velta því fyrir sér hvort verðbólgumælingin í október eða nóvember sé svo góð að hann geti lækkað vexti. Og ekki heldur hvernig verðbólguhorfurnar eru í janúar og febrúar. Nei, Seðlabankinn horfir 1–2 ár fram í tímann. Hann reynir að stýra væntingunum framvirkt þannig að menn hafi tök á ástandinu, ekki bara í augnablikinu heldur gagnvart því sem fram undan er og hverjar eru þá horfurnar? 8% verðbólga á árinu 2007, segir Íslandsbanki. Ég held að Seðlabankinn horfi á þetta í öðrum tímaskala en hæstv. forsætisráðherra. Ég er ekki jafnbjartsýnn og hann er kannski um að Seðlabankinn sjái ekki ástæðu til vaxtabreytinga 1. desember nk. og ef þær verði einhverjar þá verði þær ekki frekar upp á við en niður á við.

Frú forseti. Seðlabankinn hefur ekki spáð 8% verðbólgu á árinu 2007. Það liggur fyrir að það hefur verið mikil uppsveifla í íslensku þjóðfélagi og hún mun ekki vara að eilífu. Það er mjög mikilvægt að sú lending sem verður í efnahagsmálum á næstunni verði, eins og menn segja, mjúk. Ég tel enga ástæðu til annars en ætla að svo verði. Það er m.a. mat aðila vinnumarkaðarins sem hafa nýlega staðfest kjarasamninga sína. Ég man ekki betur en að hv. þingmaður væri fyrir stuttu síðan að spá því að mikill tekjusamdráttur yrði hjá ríkissjóði á árinu 2007 og árinu 2008. Gera má ráð fyrir því, eins og hann sagði, að allmikil breyting verði en þó er ekkert víst í þeim efnum. Það ríkir mikil bjartsýni í þjóðfélaginu sem betur fer. Það er mikill hugur í fyrirtækjum og einstaklingum að fara út í framkvæmdir til atvinnuuppbyggingar. Auðvitað vitum við þetta ekki nákvæmlega. En hv. þingmaður sagði að menn þyrftu að grípa til aðgerða, ef ég man rétt, ég skrifaði það hjá mér, þannig að þjóðarbúið færi ekki í upplausn. Mér finnst hann vera að mála allt of dökka mynd af ástandinu. Það eru ákveðnir erfiðleikar á vissum sviðum eins og alltaf hafa verið en yfirleitt gengur þetta allt saman vel. Atvinnustigið er mjög hátt. Það hefur sjaldan eða aldrei verið jafnlítið atvinnuleysi, sem betur fer. Ég vænti þess að ég og hv. þingmaður getum verið sammála um að atvinnustigið skiptir miklu máli. Það er það mikilvægasta fyrir hverja fjölskyldu að hafa atvinnu og hafa fyrirvinnu og möguleika til að taka þátt í starfi þjóðfélagsins.

Frú forseti. Þau eru nú að fara í gamalkunnan farveg þessi skoðanaskipti okkar, að því leyti til að við virðumst meta hlutina með býsna ólíkum hætti, ég og hæstv. forsætisráðherra. Mér finnst hann áfram hafa mikla tilhneigingu til að fegra fyrir sér stöðuna. Hæstv. ráðherra virðist trúa því að þetta ástand geti bara haldið áfram sisona, að eilífu. Ég taldi mig hafa farið hér rækilega yfir það, og minnsta kosti rökstutt það fyrir mitt leyti, þannig að ég get ekki gert það mikið betur, að það er ekki hægt að keyra þjóðarbúið á þessum nótum áfram. Jafnvægisleysið er svo mikið. Það er það sem menn eru að segja og skrifa um. Álykta um. Þannig að við verðum að horfast í augu við það hvernig ástandið er. Það breytist ekkert þó menn gefi því falleg lýsingarorð og tali um mikinn uppgang og uppsveiflu og mikinn hug í mönnum. Þetta er svona. Við erum að reka þjóðarbúið í miklu ójafnvægi, safna miklum skuldum og það er mat flestra að þeim mun lengur sem þetta ástand varir þeim mun harkalegri verði timburmennirnir þegar veislunni lýkur, ef nota má þá líkingu. Þeim mun harkalegri verði þá aðlögunin, ef menn vilja kalla það svo. Nú er jafnvel verið að spá því að það sé ekkert alveg á næstunni sem hlutirnir fari að breytast. Íslandsbanki metur það t.d. svo, hverra verðbólguspár ég vitnaði, vel að merkja, til hér áðan, að Seðlabankinn sé ólíklegur til að fara að lækka vexti fyrr en þá í fyrsta lagi á síðari hluta næsta árs. Þeir spá að vísu ekki beinlínis vaxtahækkun en þó má velta því fyrir sér hvort ekki sé verið að gefa í skyn að Seðlabankinn kunni enn að hækka vexti í eitt, tvö skipti áður en þetta getur farið að snúast við. Þannig að ég er ekki viss um að þetta sé allt saman eins slétt og fellt og hæstv. forsætisráðherra vill vera láta eða að líkurnar á mjúkri lendingu, sem hann kallar svo, séu eins miklar og hann virðist trúa.

Virðulegi forseti. Það var fyrir ári, eða 3. desember, að ég og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ræddum aðeins um gengismálin og stefnu Seðlabankans. Ég gagnrýndi þá mjög harkalega þá hundrað punkta hækkun sem varð hjá Seðlabankanum, sem hafði verið tilkynnt daginn áður, og taldi að þessi viðleitni bankans væri vonlaus frá upphafi. Þeir gætu ekki staðið að þessu, þeir mættu ekki gera þetta, það hefði engin önnur áhrif en þau að framleiðslan í landinu kæmist á kaldan klakann. Ég man ekki betur en hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi hneykslast mjög á mér þá. Að vera með þennan dónaskap að gagnrýna svona fína menn eins og þá sem eru í Seðlabankanum. Hann taldi það alveg óviðeigandi. Nú heldur hann hér langa ræðu og lýsir stöðu framleiðslunnar og ég gat ekki betur heyrt en hann væri að lýsa nákvæmlega því sem ég hafði spáð hér fyrir ári síðan. Nú leikur mér forvitni á að vita: Hvaða skoðun hefur hann á málinu? Hver telur hann að sé hin rétta efnahagsstjórn? Hann hneykslast á mér fyrir að segja að laun séu of há á Íslandi. Laun á Íslandi eru 70% af þáttatekjunum. Hvergi í OECD eru laun jafnhá. Næsta land fyrir neðan okkur er Svíþjóð með 64%. Hvað er það annað en launin sem við getum hreyft? Hvaða óhreinskilni er það að geta ekki komið hér fram og rætt efnahagsmálin á hlutlægan hátt án þess að segja það beint við þjóðina að hennar bíði að kaupmátturinn í erlendum varningi muni falla? Það ber að segja það og á að segja það, það er enginn möguleiki á að komast undan því.

Frú forseti. Þetta er allt rétt munað hjá hv. þingmanni, nema bara að hann lætur staðar numið við sín eigin orð og segir að ég hafi hneykslast á því sem hann sagði. Ég spurði á móti og hef oft spurt síðan: Hvað á Seðlabankinn að gera? Ef hann rær einn á móti straumnum og fær enga hjálp til þess og er bundinn af ákvæðum laga sem ríkisstjórnin hefur ekki haft forgöngu um að breyta og hann er bundinn af yfirlýsingu sem ríkisstjórnin fyrir sitt leyti samþykkti og var undirrituð sameiginlega árið 2001 í framhaldi af lagasetningunni, sem setur vikmörk verðbólgunnar þar sem þau eru. Þannig að það er nú ansi einfalt af ríkisstjórninni að koma og kenna Seðlabankanum einum um. Hvað á Seðlabankinn að gera? Hann hefur bara þetta eina tæki og lái honum hver sem vill þó hann sé þá að reyna að nota það. Menn kunna að kalla þetta og mega kalla þetta brotna ár, en það er þá bara þessi eina brotna ár sem Seðlabankinn hefur. Það er að reyna að halda aftur af þenslunni og slá á verðbólguna og reyna að hafa áhrif á framtíðarvæntingarnar í gegnum vaxtabreytingarnar sem eiga að hafa áhrif inn í framtíðina fyrst og fremst. Og meðan hann er bundinn af óbreyttum ákvæðum laga um verðbólgumarkmið sem eina meginmarkmiðið í starfsemi bankans, hvað varðar peningastjórn, og þeim vikmörkum sem hann er líka bundinn af þangað til yfirlýsingunni verður breytt, þá sé ég ekki hvað hann getur gert. Væri ekki Seðlabankinn að brjóta lög ef hann reyndi ekkert að aðhafast þegar verðbólgan fer út fyrir vikmörkin? Hann væri að minnsta kosti að brjóta þessa yfirlýsingu sem er gerð á grundvelli stoðar í lögunum um Seðlabankann. Mér finnst þetta geysilega ósanngjarnt. Með því er ég ekki að segja að Seðlabankinn sé alvitur og ákvarðanir hans séu hafnar yfir gagnrýni. 

Virðulegi forseti. Í 2. mgr. 3. gr. laga um Seðlabankann segir: Með samþykki forsætisráðherra getur Seðlabankinn sett verðbólgumarkmiðum sínum tölulegt gildi. Þannig er nú textinn. Og hvað átti þá Seðlabankinn að gera? Hann átti auðvitað að láta kyrrt. Hann átti bara ekki að koma nálægt þessu. Það lá fyrir að þessi þjóð hafði farið óvarlega. Hún hefur hækkað launin sín meira að raungildi en allar samkeppnisþjóðir í kringum hana. Miklu meira. Hún hefur líka tekið ákvörðun um að fara í miklar framkvæmdir. Það var óumflýjanlegt að þjóð sem svo hagar sér fái einhverja verðbólgu. Og hvað með það? Verðbólgan bara fer í gegn. Hún lækkar kaupmáttinn í erlendum varningi og það er ekkert við því að gera. Það er bara eðlilegt og þurfti að koma í veg fyrir það hvort sem er. Hvers vegna erum við, virðulegi forseti, að berjast gegn verðbólgu? Það eru allir búnir að gleyma því. Við erum á móti verðbólgu vegna þess að við vitum að hún skaðar efnahagslífið. Það að vita að verðbólgan skaðar efnahagslífið réttlætir ekki það að stjórnendur peningamála gangi af efnahagslífinu dauðu. Eins og hefur verið sagt hér áður, þegar svo er komið, er lækningin orðin hættulegri en sjúkdómurinn. Það er staðreyndin og þannig stendur það í dag. Ég vil enn þá ítreka, hvað er það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon vill gera í peningastjórnarmálum? Er hann sammála mér eða er hann ósammála mér?

Frú forseti. Ég er sammála því að beiting vaxtastýringatækisins, eins og Seðlabankinn hefur gert, er að sjálfsögðu ekki gallalaus aðferð. Það má alveg deila um bæði hversu virk hún er og það má líka deila um hvort neikvæðu afleiðingarnar séu ekki miklar hlutfallslega miðað við jafnvel meintan ávinning af henni. En ég endurtek, hvað á Seðlabankinn að gera meðan hann fær enga  Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kemur hér og talar mikið um launahækkanir og launasummuna. En er þetta ekki sami hv. þingmaðurinn og styður það að lækka sérstaklega skatta og á því fólki sem mest hefur launin og setja þá peninga í umferð? Það verða allir að líta í eigin barm. Það þýðir ekkert að leita sífellt að sökudólgunum í annarra ranni og tala eins og ríkisstjórnin beri hér enga ábyrgð og hafi hvergi nærri neinu komið. Það lengsta sem hv. þingmaður komst var hér áðan að segja: Farið út í miklar framkvæmdir. Það örlaði fyrir viðurkenningu á því, svona með jákvæðri túlkun, að hv. þingmaður gerði sér grein fyrir því kannski að stóriðjustefnan hefði þarna einhver áhrif.

Virðulegi forseti. Fjárlagafrumvarpið, sem við erum hér að ræða, er stefnumarkandi plagg og sýnir okkur hvað ríkisstjórnin ætlar að gera í öllum málaflokkum á næsta ári. Í því ljósi vil ég tæpa á nokkrum atriðum og í því ljósi er líka mjög forvitnilegt að lesa og skoða einstaka þætti þessa fjárlagafrumvarps, þ.e. út frá stefnu og yfirlýsingum hæstv. ríkisstjórnar. Ég verð að byrja á því, virðulegi forseti, að nefna að hæstv. forsætisráðherra hefur orðið mjög tíðrætt um stöðu barnafjölskyldunnar á Íslandi og stofnað sérstaka nefnd um málefni hennar. Hef ég fagnað þessu allverulega vegna þess að á mjög mörgum þáttum þarf að taka. Þess vegna veldur það sárum vonbrigðum að í því fjárlagafrumvarpi sem hér er kynnt á að skera niður vaxtabætur. Þannig ætlar ríkisstjórnin að spara í meira en 300 milljarða fjárlögum tæplega 600 millj. kr. á næsta ári. Þetta, virðulegi forseti, eru mjög skrýtin skilaboð frá ríkisstjórn sem boðar fjölskyldustefnu og átak í málefnum barnafjölskyldna í landinu í hátíðarræðu. Þetta eru afar sérkennileg skilaboð, að boða eitt og skera síðan niður vaxtabætur þegar við vitum að sú skerðing mun koma verst niður á þeim sem mestar hafa húsnæðisskuldirnar. Við vitum að samsetning skulda er á þann veg að þeir yngstu hafa hlutfallslega mestar húsnæðisskuldir. Þessi skerðing kemur verst niður á þeim tekjulægstu og þeim sem mestar hafa húsnæðisskuldirnar og eru að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið. Það eru að stórum hluta ungar barnafjölskyldur. Virðulegi forseti. Með þessari skerðingu á vaxtabótunum er komið aftan að fólki. Það er komið aftan að fólki sem hefur gert áætlanir í samræmi við þær vaxtabætur sem eru lögum samkvæmt áætlaðar. Það er komið aftan að þeim hér með því að halda áfram þeirri skerðingu sem byrjað var á á síðasta ári. Og ekki nóg með það, það á að gefa í á þessu ári og lækka vaxtabæturnar enn frekar. Í fyrra lét hæstv. ríkisstjórn sér nægja að miða við að vaxtabætur við álagningu ársins 2005 yrðu 95% samkvæmt gildandi reglum. Ekki nóg með að það eigi að framlengja þessa ráðstöfun, og ef ég má með leyfi forseta, vitna í fjárlagafrumvarpið sjálft, stendur hér orðrétt: „Ákveðið hefur verið að framlengja þá ráðstöfun í samræmi við áform um aðhald með útgjöldum ríkissjóðs.“ Þar segir einnig, með leyfi forseta: „Við álagningu næsta árs verður einnig sú breyting að hámark vaxtagjalda til útreiknings á bótum miðast við 5,0% af heildarskuldum til öflunar húsnæðis í stað 5,5% áður.“ Eins og ég sagði, virðulegi forseti, er þarna verið að gefa enn í við skerðingar á vaxtabótum frá því sem var í fyrra og nóg var þá. Á þessu ári erum við að sjá himinhátt húsnæðisverð þannig að það er orðið mjög erfitt fyrir ungt fólk að koma sér upp þaki yfir höfuðið, bara að byrja, og þá kemur ríkisstjórnin aftan að því með því að skerða vaxtabæturnar sem gert var ráð fyrir við alla áætlanagerð. Virðulegi forseti. Ég skil ekki þvílíka fjölskyldustefnu, ég bara skil hana ekki. Og ég skil ekki hvernig svona aðgerð getur rúmast innan fjölskyldustefnu sem boðuð er af hæstv. forsætisráðherra sjálfum. Maður hefði haldið í ljósi þeirrar stöðu sem hann er nú kominn í að tekið yrði raunverulega á fjölskyldumálunum en svo er greinilega ekki. Fjölskyldustefna Framsóknarflokksins er ekkert nema plat þegar fjárlagafrumvarpið er skoðað. Virðulegi forseti. Ekki þarf að fara ítarlega yfir það, við vitum öll að á ungum barnafjölskyldum hvíla mjög miklar byrðar. Við erum með hátt matvælaverð og há skólagjöld í leikskóla og gjöld fyrir dagvistun yngri barna í grunnskólum. Við erum með háan læknakostnað og tannlæknakostnað og núna erum við með mjög háan húsnæðiskostnað, gríðarlega háan húsnæðiskostnað. Daglegur rekstur heimila þar sem börn búa er mjög kostnaðarsamur og margir þættir sem leggjast á eitt við það að þyngja þann róður. Og núna þegar húsnæðisverð hefur rokið upp og skuldir ungra barnafjölskyldna hafa aukist að sama skapi vegna húsnæðiskaupa ætlar ríkisstjórnin sem boðar fjölskyldustefnuna að kroppa í vaxtabæturnar. Á ungum barnafjölskyldum hvílir þung vaxtabyrði vegna húsnæðiskaupa og af heildarskuldum ungs fólks er stærstur hluti til kominn vegna húsnæðiskaupa. Virðulegi forseti. Ungt fjölskyldufólk þarf að vinna mjög langan vinnudag til að ná endum saman og lítill tími er fyrir samverustundir fjölskyldunnar. Þetta vitum við, þetta er umtalað. Talað hefur verið um þetta á hinu háa Alþingi árum saman. Ríkisstjórnin boðar að grípa þurfi til aðgerða til að bæta hag barnafjölskyldunnar og auka samverustundir hennar. En hvað er gert? Ekki neitt. Ungt fólk sem er í lánasamsetningu sinni með að stærstum hluta lán vegna húsnæðiskaupa er ekkert að bruðla eða taka óþörf lán. Það er einfaldlega að koma sér og fjölskyldu sinni upp þaki yfir höfuðið. Þess vegna skuldar ungt fólk. Skuldasamsetning ungs fólks hefur sýnt okkur þetta á undanförnum árum. Ef ungar barnafjölskyldur hafa einhvern tíma þurft fullar vaxtabætur er það einmitt núna þegar verð á húsnæði hefur náð áður óþekktum hæðum. Ég verð að segja, virðulegur forseti, að boðskapur hæstv. forsætisráðherra um bættan hag barnafjölskyldna er í þessu ljósi vægast sagt ótrúverðugur og ekkert nema sýndarmennska. Það er skoðun mín að ríkisstjórn sem kroppar í vaxtabætur, sem í kjölfarið bitnar verst á tekjulægstu hópunum í samfélaginu sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið, er komin í verulegt hugmyndalegt þrot ef þetta eru leiðirnar til niðurskurðar. Mér þykir það vægast sagt furðuleg fjölskyldustefna sem slíkar aðgerðir rúmast innan. Varðandi samstarfsflokk hæstv. forsætisráðherra, Sjálfstæðisflokkinn, kemur þessi skerðing kannski ekki mikið á óvart í ljósi þess að skemmst er að minnast yfirlýsinga fyrrverandi fjármálaráðherra um að til greina kæmi að endurskoða vaxtabótakerfið og jafnvel afnema það. Því tel ég rétt að spyrja Framsóknarflokkinn og fulltrúa þeirra á Alþingi hvort þessi aðgerð, þessi skerðing, sem er endurtekin frá því í fyrra, og hin aukna skerðing sem nú á að ráðast í sé liður í því að þeir séu að hoppa á vagninn með Sjálfstæðisflokknum sem hefur rætt og viljað skoða vaxtabótakerfið og jafnvel afnema það. Við hljótum að spyrja okkur þeirrar spurningar. Þegar hæstv. sjávarútvegsráðherra var óbreyttur þingmaður fjallaði hann líka um þetta í sumar, þetta hefur því heyrst úr fleiri en einum ranni í Sjálfstæðisflokknum. Við hljótum að spyrja okkur og þetta hlýtur að valda okkur áhyggjum ef þetta er leiðin sem fara á. Það er skrýtið að þurfa að standa í þeim sporum að verjast fjölskyldustefnu stjórnmálaflokks ef þetta er birtingarmynd á framkvæmdinni á fjölskyldustefnunni. Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin hefur boðað og hafa þingmenn í dag barið sér á brjóst og fjallað um að nú sé verið að auka barnabætur. Gott og vel, það er verið að auka í í barnabótum en það er ekkert á við þær skerðingar á barnabótum sem átt hafa sér stað á undanförnum árum. Sú aukning nær ekki skerðingunni sem hefur átt sér stað á síðustu 15 árum að raungildi. Ríkisstjórnin er einungis að skila til baka um fjórðungi þess sem hún hefur hlunnfarið barnafólk um í barnabótum þegar hún loksins á árunum 2006 og 2007 skilar til baka þeim 2 milljörðum sem setja á nú í barnabæturnar. Að berja sér á brjóst eftir að hafa gengið til kosninga hvað eftir annað með loforð um barnakort og auknar barnabætur og tala um að verið sé að auka í barnabæturnar þegar búinn er að vera niðurskurður árum saman, finnst mér ekki trúverðugt og það finnst mér heldur ekki sannfærandi fjölskyldustefna, virðulegi forseti. Ég sé þetta ekki öðruvísi en að skilaboðin til fjölskyldna séu þessi: Svona sker ríkisstjórnin niður. Hún sker niður í þeim tækjum sem við höfum ákveðið að nota til að létta róður barnafjölskyldna sem mikið leggst á, en svona sker núverandi ríkisstjórn niður, hún byrjar þar. Ég segi: Maður gerir ekki svona á sama tíma og fjölskyldustefna er boðuð. Eins og ég sagði áðan, það er illt í efni ef ungar barnafjölskyldur þurfa að verjast fjölskyldustefnu hæstv. ríkisstjórnar. Miðað við það sem við sjáum í fjárlagafrumvarpinu er fjölskyldustefna hæstv. forsætisráðherra plat. Virðulegi forseti. Ég vil aðeins nefna fæðingarorlofið. Fjallað er um það í fjárlagafrumvarpinu að sjálfsögðu. Við í Samfylkingunni og í stjórnarandstöðunni höfum lagt fram breytingartillögu hvað fæðingarorlof varðar og boðað aukningu í Fæðingarorlofssjóð. Samkvæmt útreikningum félagsmálaráðuneytisins er áætlað að halli verði á Fæðingarorlofssjóði um 688 millj. kr. á næsta ári og eigið fé í árslok verði neikvætt um 1.558 millj. kr. Þetta finnst mér verulegt áhyggjuefni. Við erum með góð fæðingarorlofslög og við eigum að vinna í því og leita allra leiða til að styrkja undirstöður þeirra laga. Virðulegi forseti. Við vitum að staða sjóðsins er ekki góð og ekki á að gera neitt á næsta ári til þess að bæta hana. Það finnst mér líka áhyggjuefni vegna þess að það lýsir ákveðnu hugarfari. Menn ætla að sitja og bíða eftir því að afleiðingar breytinga á lögum um Fæðingarorlofssjóð sem gerðar voru á síðasta ári komi til framkvæmda. Og hverjar eru þær? Jú, skert fæðingarorlof vegna lengdra og breyttra viðmiðunarreglna um tekjur. Þær hafa lækkað fæðingarorlofsgreiðslurnar verulega, þannig að segja má að raungildi greiðslna sem áður var um 80% af tekjum getur farið niður í allt að 70% af tekjum. Virðulegi forseti. Sú breyting sem hér um ræðir felur það í sér að nú er miðað við tvö síðustu tekjuár. Þegar barn fæðist er miðað við tvö tekjuár þar á undan þannig að tekjuviðmiðunin getur miðast við allt að þrjú ár. Það skal tekið fram að ekki er gert ráð fyrir að þær séu uppfærðar miðað við launavísitölu eða verðlagsbreytingar á viðmiðunartímabilinu. Því er alveg ljóst að mjög margir lenda í því að fá verulega skerðingu. Þessi 80% tala verður vægast sagt hlægileg í mörgum tilfellum vegna þess að þeir sem þetta hittir langmest fyrir er ungt fólk sem er að koma úr námi og hefur ekki haft tekjur og fólk sem eignast börn með skömmu millibili, það lendir í enn meiri skerðingum, fær 80% af tekjunum þá og síðan 80% af því o.s.frv. Svona mætti lengi telja. Ég vil nefna að við þessu var verulega varað þegar verið var að fjalla um þá breytingu á lögunum á sínum tíma og kemur ágætlega fram í góðri ræðu hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur um málið á sínum tíma og í nefndaráliti minni hlutans frá þeim tíma. Þar kom fram að þetta atriði, hið breytta viðmiðunartímabil, hafði verið eitt af helstu gagnrýnisatriðum umsagnaraðila svo sem ASÍ, BSRB, BHM og SÍB. Þar kom einnig fram, t.d. í umsögn frá BHM, að þeir sögðu að rofið væri samráð við samtök launafólks um því sem næst 80% heildartekna í fæðingarorlofi. Á þetta var ekki hlustað heldur ákváðu menn að fara í að rýra gildi þeirra ágætu laga sem sett voru á sínum tíma. Þetta þykir mér miður. Þessu höfum við mótmælt vegna þess að við viljum hafa góð fæðingarorlofslög og til að hafa góð fæðingarorlofslög þurfum við að hafa góðar undirstöður. Góðar undirstöður eru sterkur sjóður og að staðið sé við þau viðmið og þær áætlanir sem gerðar eru en ekki endalaust að skerða. Við setjum ekki lög og byrjum síðan að skerða þau og rýra gildi þeirra. Virðulegi forseti. Það er skoðun mín að þessa breytingu eigi að draga til baka og miða eigi við, eins og gert er á Norðurlöndunum og löndunum í kringum okkur, tólf mánaða tekjutímabil, þ.e. tólf mánuði fram að því fæðingarorlofið er tekið og hefst. Virðulegi forseti. Það er vissulega margt í fæðingarorlofslögunum sem við verðum að skoða og að mínu mati er næsta skref eðlilegt að lengja fæðingarorlofið upp í tólf mánuði og skipta því þannig á milli foreldra að faðirinn fái fimm mánuði, móðirin fái fimm mánuði og síðan sé sameiginlegur tími tveir mánuðir. En það er efni í aðra ræðu og ekki lagt til í okkar tillögum núna en ég tel víst að við eigum að taka það sem næsta skref vegna þess að í samanburðarlöndunum á Norðurlöndunum sem standa okkur næst er fæðingarorlofið yfirleitt lengra eða sem nemur allt að 68 vikum í Svíþjóð, í Danmörku 52 vikum og í Finnlandi nær það 44 vikum, í Noregi 52 en hér á landi er það 39 vikur. Ég tel því að við eigum að skoða þetta sem næsta eðlilega skref. Þetta snýst líka um fjölskyldustefnu svo ég komi inn á það aftur vegna þess að við vitum að það er erfitt að brúa bilið frá því að fæðingarorlofi lýkur og þangað til leikskólavist hefst sem getur verið allt að níu mánuðir, jafnvel meira, þ.e. níu til tólf mánuðir sem fólk þarf að bíða. Þetta hefur ekki góð áhrif á eitt af grunnmarkmiðum laganna sem er að stuðla að jöfnum rétti karla og kvenna á vinnumarkaði vegna þess að hætt er við að þegar brúa þarf þarna bil þá taki konan það hlutverk að sér og því miður er tilhneiging til þess í okkar samfélagi. Það rýrir svo aftur stöðu konunnar á vinnumarkaði. Virðulegi forseti. Ég vil koma inn á fleiri mál sem og það eru menntamál. Það er því miður staðreynd að hér á landi hefur verið rekin sveltistefna þegar kemur að háskólastiginu og framhaldsskólastiginu. Við erum með tölur um að við séum í 14. sæti hjá OECD-ríkjunum þegar kemur að útgjöldum til framhaldsskólastigsins. Við vitum það líka og okkur hefur verið sýnt það með óyggjandi hætti að við erum í 17. sæti þegar kemur að samanburði OECD-ríkjanna í framlagi til háskólastigs. Við erum þar undir meðaltali OECD-ríkjanna. Allt tal um það sem hér hefur átt sér stað í okkar samfélagi af hálfu hæstv. menntamálaráðherra að undanförnu um að við stöndum okkur vel er því ekki rétt. Við stöndum okkur ekki vel. Sveitarfélögin standa sig vel. Það eru framlög sveitarfélaganna til grunnskólanna sem toga okkur upp í meðaltalinu þegar kemur að öllum skólastigunum. En þegar kemur að því að greina þá þætti sem eru á hendi hæstv. menntamálaráðherra og ríkisins þá erum við undir meðaltali OECD-ríkjanna í framlögum til háskólastigsins. Það kalla ég ekki og það kallar það enginn og getur enginn kallað að standa sig vel eða vera í menntasókn eins og þetta hefur verið kallað. Virðulegi forseti. Maður verður að nefna hlutina sínum réttu nöfnum. Í stað þess að leggjast á eitt með okkur í stjórnarandstöðunni sem höfum talað um það árum saman að auka þurfi framlög til háskólastigsins og framhaldsskólastigsins þá eru menn að slá upp einhverjum sýndarveruleika í menntamálum. En hverjum gagnast það? Engum, það gagnast engum til framtíðar. Það þýðir ekki að ganga um með einhvern umslátt og reyna að telja fólki trú um að hér sé allt i himnalagi þegar við vitum að háskólastigið er svelt og hefur verið árum saman. Virðulegi forseti. Á þessu ári hafa verið gerðar tvær mjög góðar úttektir á Háskóla Íslands og fjárhagsstöðu hans. Önnur er stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á stöðu Háskóla Íslands. Virðulegi forseti. Þessi stjórnsýsluúttekt er alveg ótrúleg. Hún sýnir okkur svart á hvítu að það verður að setja meira fjármagn í Háskóla Íslands ef hann á að geta staðið undir nafni sem breiður akademískur rannsóknarháskóli. Ég held að fólki sé hollt að heyra ákveðinn hluta úr þessari stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar. Vil ég, með leyfi forseta, grípa niður í einn kafla: „Fjölgun nemenda og hækkun launakostnaðar, á sama tíma og skólinn hefur aukið námsframboð, ekki síst á framhaldsstigi, og ýtt undir rannsóknir, hefur t.d. haft áhrif á fjárhagsstöðuna. Við þessu þurfa bæði skólinn og stjórnvöld að bregðast. Getur skólinn aflað meiri ríkisframlaga eða ætti hann að auka tekjur sínar með skólagjöldum? Á hann að grípa til ráðstafana til að takmarka fjölda nýrra nemenda eða endurmeta áherslur í starfseminni og draga saman fjárframlög til sumra deilda og námsgreina til að geta aukið framlög til annarra? Hvorki skólinn né stjórnvöld geta vikist undan að taka af skarið um svo þýðingarmikil mál í starfsemi skólans. Í málum af þessu tagi hlýtur frumkvæðisskyldan að hvíla á báðum aðilum.“ Virðulegi forseti. Þetta er mjög skýrt af hálfu Ríkisendurskoðunar. Þarna þarf að gera eitthvað hvað fjármögnunina varðar. Fjármögnun er ekki nógu góð. Við vitum að Háskóli Íslands hefur gert allt sem hann hefur getað til að geta boðið upp á gott nám, góðar rannsóknir. Í nýlegri úttekt Evrópusamtaka háskóla kemur skýrt fram að Háskóli Íslands er í fremstu röð hvað gæði náms varðar og rannsókna en að hann á í fjárhagskreppu. Þetta kemur skýrt fram. Ég held að spurningu ríkisendurskoðanda frá því í vor um að frumkvæðisskyldan hvíli á báðum aðilum sé svarað þannig í þessari skýrslu að Háskóli Íslands hefur gert allt innan stofnunarinnar til að mæta þessum skertu framlögum frá ríkinu. Því er það ríkisins núna að taka af skarið um hvernig eigi að fjármagna þennan skóla til framtíðar. Það á ekki að vera að heldur á hendi Háskóla Íslands að ákveða hvort taka eigi upp skólagjöld. Það á að vera pólitísk ákvörðun sem er tekin hér. Það á ekki að svelta háskólann út í þá neyðaraðgerð að skera niður nám. Það á að mínu mati líka að vera pólitísk ákvörðun hvort við ætlum að hætta t.d. að vera með guðfræðideild. Enginn annar skóli í landinu, enginn af samkeppnisskólunum, býður upp á það. Tungumálakennsla er ekki í skólunum sem veita Háskóla Íslands samkeppni. Auðvitað verðum við að líta á þessa þætti. Því miður kemur það fram í báðum þessum skýrslum að næsta skref sé annaðhvort að auka fjármagn eða skera niður námsframboðið. Þetta eru staðreyndir sem hæstv. menntamálaráðherra verður að horfast í augu við. Það þýðir ekki bara að tala endalaust um menntasókn og að hér sé verið að auka fjármagn í háskólastigið þegar það er ekki rétt eða vera hér með fagurgala af því að við vitum að þessi aukning til háskólastigsins fylgir því að nemendum hefur fjölgað. Háskólarnir sem slíkir eru því ekki að fá aukið fjármagn. Virðulegi forseti. Nýjasta dæmið um þetta er að Háskólinn á Akureyri hefur þurft að leggja niður tvær deilda sinna vegna fjárskorts. Hann tók þá ákvörðun að leggja niður tvær deildir vegna fjárskorts. Út í þann leiðangur er hæstv. menntamálaráðherra að senda skólana. Næst kemur að Háskóla Íslands ef ekkert verður að gert. Því leggjum við til, virðulegi forseti, í stjórnarandstöðunni að settar verði 500 millj. kr. til Háskóla Íslands til að mæta þeirri stöðu sem hann er í nú og til þess að alla vega að hefja hér raunverulega menntasókn. Við leggjum líka til að fjármagn til Háskólans á Akureyri verði aukið um 100 millj. kr. til að bæta stöðu hans. Varðandi Háskólann á Akureyri þá er auðvitað verulega vont að skera niður námsframboð úti á landsbyggðinni með þessum hætti vegna þess að við vitum að Háskólinn á Akureyri hefur gegnt lykilhlutverki í að mennta fólk úti á landi og fólkið hefur farið aftur í heimabyggð eftir að hafa lært í Háskólanum á Akureyri. Það er veruleg synd og skömm að draga svo úr háskólaþjónustu við landsbyggðina. Virðulegi forseti. Annan háskóla vil ég nefna, Kennaraháskóla Íslands. Í breytingartillögum okkar leggjum við til að settar verði 150 millj. kr. til Kennaraháskóla Íslands. Á bak við þá tillögu liggur sú hugmynd að teknir verði fleiri inn í Kennaraháskólann, að auka heimildir til inntöku nemenda vegna þess - ég get tekið dæmi - að við vitum að í leikskólakennaradeildinni er verið að taka allt of fáa inn ef anna á eftirspurn eftir leikskólakennurum í leikskólum landsins. Árið 2004 var helmingi umsækjenda vísað frá. Við sjáum að það er gríðarleg starfsmannavelta í leikskólum landsins og sú starfsmannavelta er aðallega í hluta ófaglærða hópsins sem á leikskólunum starfar. Ófaglærði hópurinn er um 60% af þeim sem starfa við kennslu á leikskóla. Leikskólakennarar eru um 34% af þeim sem starfa við kennslu á leikskólann. Starfsmannaveltan hjá ófaglærða hópnum er um 30% á meðan hún er um 7% hjá leikskólakennurum. Því er augljóst að við þurfum að stækka þann hóp sem ætlar að gera starf á leikskólum að ævistarfi með því að fjölga þeim sem hafa lært til leikskólakennara. Þegar munurinn er svona og þegar ekki er hægt að manna leikskóla á helstu þéttbýlisstöðum landsins, þegar það er ekki hægt og foreldrar þurfa að vera heima nokkra daga í mánuði vegna þess að ekki er hægt að manna allar stöður og gríðarlegt álag er á því starfsfólki sem er fyrir þá á auðvitað að ráðast í það verkefni að fjölga þeim sem ætla að gera störf á leikskólum að atvinnu sinni. Það er verkefnið fram undan. Í umræðum á Alþingi um daginn þar sem ég átti orðastað við hæstv. menntamálaráðherra um þetta mál sá hún þetta ekki heldur benti einungis á sveitarfélögin og að þau þyrftu að hækka launin til að halda fólki á leikskólum. Auðvitað er það að vissu leyti rétt. Auðvitað þarf að hækka launin. Þau eru skammarlega lág laun fyrir leikskólakennslu. En þetta er ekki bara verkefni sveitarfélaganna. Sveitarfélögin munu að sjálfsögðu vinna í því og það hafa komið yfirlýsingar frá forustumönnum sveitarfélaga um að þetta verði verkefnið næsta haust, að það verði að skoða launakröfur leikskólakennara 2006. Fram að því er það verkefni hæstv. menntamálaráðherra að hleypa fleirum inn í leikskólakennaranámið. Það er eftirspurn eftir því. Það er umframeftirspurn eftir náminu. Við vitum það. Við erum með tölur um það hversu mörgum er vísað frá. Þessu verðum við að taka á vegna þess, eins og ég sagði, að vandinn felst í of mikilli starfsmannaveltu. Til að minnka hana þurfum við að fjölga leikskólakennurum. Það þurfum við að gera til að lenda ekki í þessari stöðu aftur og aftur, lenda í þessu um áramótin, á haustin. Þá eru sveitarfélögin að lenda í þessu og leikskólarnir að lenda í þessu. Þetta er algerlega ótækt bæði fyrir börnin og foreldrana. Þess vegna verður hæstv. menntamálaráðherra að skoða sinn þátt í málinu. Og hver er hann? Hvað er á hennar ábyrgð? Það er að fjölga leikskólakennurum. Virðulegi forseti. Áður en ég yfirgef alveg Kennaraháskólann þá verð ég líka að nefna að heyrst hefur úr skólasamfélaginu að á næstu árum gæti komið upp töluverð vöntun á grunnskólakennurum í skólum landsins vegna þess að meðalaldur grunnskólakennara er mjög hár og búist er við að töluvert margir fari á eftirlaun á svipuðum tíma. Þetta er hlutur sem verður að skoða. Við vitum að umfram eftirspurn er eftir bæði grunnskólakennaranámi og leikskólakennaranámi. Það verður að hleypa þarna inn fleiri einstaklingum sem þetta vilja læra, sækja sér þessa góðu menntun, þessa nauðsynlegu menntun í tveimur af þeim skólastigum sem eiga að vera kjarninn í menntastefnu okkar. Þó svo að þessir málaflokkar séu á hendi sveitarfélaganna þá er hæstv. menntamálaráðherra ekkert stikkfrí og ríkisvaldið er ekkert stikkfrítt í þessum efnum þegar það er ríkisvaldið sem sér um menntunina. Við vitum líka að tekjuskipting milli ríkis og sveitarfélaga er ranglát. Ríkisvaldið er því ekki stikkfrítt í þessum efnum og það verður að fara að líta til þess að veita sveitarfélögunum sjálfstæðari og sterkari tekjustofna. Virðulegi forseti. Ég vil nefna annað varðandi menntamál og það er tillaga okkar þingmanna Samfylkingarinnar og Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Við leggjum til að 35 millj. kr. verði settar í Listdansskóla Íslands. Þetta gerum við vegna þess að ákvörðun hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur um að leggja Listdansskóla Íslands niður er illa ígrunduð. Hún er fljótfærnisleg og hún er afar illa ígrunduð. Við teljum ekki rétt að Listdansskóla Íslands verði lokað næsta vor miðað við þær forsendur sem fyrir liggja og því leggjum við til að veittar verði 35 milljónir til þess að skólinn geti starfað út næsta ár. Þetta gerum við vegna þess að sú ákvörðun um að leggja niður Listdansskóla Íslands er með miklum ólíkindum og aðdragandinn að henni afar sérstakur vægast sagt. Þessi ákvörðun var tekin án nokkurs samráðs við fagaðila eða þá sem koma að þessu námi eða listdansi í landinu yfirleitt. Yfirlýsingin kom okkur öllum í opna skjöldu og þeir sem að listdansnáminu standa og að listdansi standa hafa mótmælt vinnubrögðum ráðherrans harkalega. Virðulegi forseti. Það er afar sérkennilegt að taka ákvörðun um að leggja niður slíkan skóla án þess að hafa nokkurt samráð við fagaðila. En það virðist vera orðið dálítið leiðarljós í starfsháttum hæstv. menntamálaráðherra að taka ákvarðanir og segja síðan fólki sem á að standa undir því og lifa með þeim frá því eftir á. Þetta eru engin vinnubrögð. Þetta gerðist með Listdansskólann. Þetta gerðist með styttingu náms til stúdentsprófs. Þetta eru vinnubrögð fyrir neðan allar hellur, það verður að segja. Svona vinnubrögðum hlýtur maður að mótmæla og við mótmælum þeim. Virðulegi forseti. Listdansskólinn hefur gegnt mikilvægu hlutverki í menntun listdansara hér á landi og þangað hafa dansarar framtíðarinnar getað sótt sér menntun frá unga aldri. Það hefur enginn og hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki sagt þessum ungu krökkum sem eru á grunnskólaaldri og hafa ákveðið að leggja fyrir sig listdans, eða foreldrum þeirra, hvert þau eigi að sækja menntun sína á þessu sviði á næsta ári. Þetta er ömurleg staða fyrir þessa krakka sem eiga sér stóra drauma og hafa fundið sig í listdansinum. Þessir krakkar verða að fá svör frá ráðherranum um hvert þau eigi að halda á næsta ári þegar búið verður að loka skólanum. Þessi svör hafa ekki enn þá fengist og það eru komin lok nóvember. Það eru ekki nema níu mánuðir í að lokunin komi að fullu til framkvæmda og sé orðin raunveruleg. Þessari spurningu verður því að svara. Það er mjög ruglingsleg framtíðarsýn, virðulegi forseti, fyrir listdansnámið ef það á að koma því fyrir innan veggja grunn- og framhaldsskólanna eins og þeir eru í dag. Í fyrsta lagi er svo vegna þess að kraftar stéttarinnar mundu dreifast óþarflega, í öðru lagi vegna þess að námið krefst sérhæfðrar æfingaaðstöðu og faglegrar kennslu. Í þriðja lagi hefur Listdansskólinn sinnt þeim einstaklingum sem hafa getað og viljað gera þetta „auka“ sem til þarf til þess að leggja listdansinn fyrir sig. Venjulegt dansnám í skólakerfinu er allt annars eðlis því að þar er það hluti af þroskaferli barnanna og ætlað til að efla líkama þeirra og sál, þ.e. hreyfing. Listdansskóli Íslands hefur hins vegar sinnt þeim sem hafa viljað sérhæfa sig á þessu sviði og jafnvel gera listdansinn að ævistarfi. Á þessu er klárlega munur. Meðan þessi staða er uppi er skóla ekki bara lokað án þess að fyrir liggi hvernig eigi að koma þessu fyrir á grunn- og framhaldsskólastigi. Það hafa bara komið einhverjar ódýrar yfirlýsingar um að þetta verði sett inn í framhaldsskólann með einhverjum hætti. Útfærslan liggur ekki fyrir. Þetta gengur ekki, virðulegur forseti. Þessi vinnubrögð eru menntamálayfirvöldum til fullkominnar skammar að mínu mati og að mörgu leyti lýsandi um margt. Ég tel að þessa niðurlagningu eigi að draga til baka. Ég vona svo sannarlega að tillaga okkar fái stuðning hér. Þetta eru 35 milljónir. Ég vona svo sannarlega að stjórnarliðar taki undir þessa tillögu og veiti henni liðsinni. Virðulegi forseti. Ég gæti tæpt á fjölmörgum atriðum en ég ætla að láta félögum mínum eftir að fara yfir fleiri breytingartillögur sem við höfum kynnt í ræðum hér á eftir. En ég get ekki farið úr þessum stóli nema að lýsa því yfir enn og aftur að ég hef orðið fyrir ofboðslega miklum vonbrigðum. Ég veit að barnafjölskyldur í landinu hafa orðið fyrir ofboðslegum vonbrigðum með aðgerðir þessarar ríkisstjórnar í málefnum barnafjölskyldna. Það að berja sér á brjóst eins og gert hefur verið, koma síðan hingað og skera niður vaxtabæturnar, er bara - fyrirgefðu, frú forseti - þetta er bara „lásí“ svo vægt sé til orða tekið.

Hæstv. forseti. Það er aldeilis að stjórnarandstaðan hefur úthald í að standa í pontu í dag. Það er svo sem margt sem ég hefði viljað nefna úr ræðu hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur. En ég ákvað að taka hérna upp sérstaklega vaxtabótakerfið. Hún fer mörgum orðum um það og telur þetta fjandsamlegt fyrir fjölskyldurnar í landinu. Ég ætla bara að koma skoðun minni á framfæri sem Samband ungra sjálfstæðismanna hefur reyndar oft ályktað um. Það er okkar skoðun að ekki eigi að umbuna fólki fyrir skuldir sínar. Aftur á móti á að leggja allt kapp á að fólk hafi sem mestan hluta tekna sinna til ráðstöfunar. Þar af leiðandi er athyglisvert að sjá breytingartillögur Samfylkingarinnar við þessi ágætu fjárlög. Þær felast allar í útgjaldahliðinni. En hvernig á að ná tekjunum inn? Jú, auðvitað fyrst og fremst með því að hækka skatta frá því sem lagt er til í fjárlagafrumvarpinu og svo er aftur á móti einhverjar bókhaldsaðgerðir.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi fagna ég því að í salnum er sjálfstæðismaður sem kemur upp og segir blákalt að hún styðji að vaxtabótakerfið verði lagt niður. Hér var því lýst yfir og það er þá gott að vita af því. Ég tek hatt minn ofan fyrir því að það sé gert hér með þessum hætti og sagt hreint út, vegna þess að þetta er einmitt það sem ég var að fiska eftir. Því hlýt ég núna að ítreka þá spurningu mína til framsóknarmanna, sem reyndar eru ekki hér í salnum, hvort þessi skerðing núna í ár sé byrjunin á því að leggja niður vaxtabótakerfið. Miðað við hvernig Sjálfstæðisflokkur eða ungir sjálfstæðismenn hafa ályktað, miðað við hvernig ráðherrar og þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað um vaxtabótakerfið þá sýnir þessi skerðing mér núna að ríkisstjórnin sé á hraðri leið með að leggja niður vaxtabótakerfið. Því segi ég enn og aftur að vaxtabætur eru notaðar til þess að hjálpa skuldsettasta unga fólkinu með lægstu tekjurnar til þess að koma sér upp þaki yfir höfuðið og það er ekki hægt að boða fjölskyldustefnu á sama tíma og þetta er skorið niður. Það er mín skoðun. Þarna greinir okkur á við marga þingmenn sjálfstæðismanna. Ég tel vaxtabótakerfið mikilvægt tæki til þess að jafna kjör og létta barnafjölskyldum róðurinn í sinni þrautagöngu, verð ég að segja, í okkar samfélagi, í gegnum fyrstu skrefin við að koma sér upp fjölskyldu 

Það er gott þegar við erum sammála að því leyti að skoðanir séu hér ljósar. Það er að minnsta kosti ljóst að það er skoðun ungra sjálfstæðismanna að vaxtabótakerfið sé ekki best til þess fallið að umbuna barnafjölskyldum. Það hvetur til skulda og er ekki kerfi sem við viljum standa vörð um. Við teljum aftur á móti að skattalækkanir ríkisstjórnarinnar séu gott tæki. Þær sameina hag allra og koma barnafjölskyldum líka vel. Það er réttlátt að fólk hafi sem mest af sínum tekjum til ráðstöfunar. Þess vegna tökum við hattinn ofan fyrir þeim skattalækkunum sem hafa verið framkvæmdar hér á síðustu árum og lagt er til að haldið verði áfram í þessu fjárlagafrumvarpi.

Virðulegi forseti. Við vitum að þær skattalækkanir sem þessi ríkisstjórn hefur ráðist í koma þeim best sem hæstar hafa tekjurnar og þeim verst sem minnstar hafa tekjurnar. Þær eru því ekki besta tækið til þess að koma til móts við ungt fólki sem er að koma sér upp þaki yfir höfuðið og er með ung börn á framfæri. Við höfum sagt að betri leið sé að lækka matarskatt því það jafni aðgengi og hafi miklu meiri jöfnunaráhrif en þær skattalækkanir sem þessi ríkisstjórn hefur ráðist í. Við höfum líka sagt að frekar eigi að hækka persónuafsláttinn vegna þess að hann kemur sér hlutfallslega best fyrir þá sem lægstar hafa tekjurnar. Þarna greinir okkur í Samfylkingunni á við unga sjálfstæðismenn. Það er svo sem ekkert nýtt. Þannig hefur það verið um nokkurt skeið. Vaxtabótakerfið hvetur ekki til skuldsetningar. Húsnæðisverð er himinhátt. Vextir eru háir og hafa verið hér um langt skeið með verðtryggingu ofan á. Því er vaxtabótakerfið einmitt ein af bestu leiðunum sem við höfum til þess að koma til móts við ungar barnafjölskyldur sem eru að reyna að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Ég sagði í ræðu minni áðan að ungt barnafólk væri ekkert að taka lán að óþörfu. Það er að koma sér upp þaki yfir höfuðið og við eigum að létta því róðurinn. Fjöldamörg gjöld leggjast á ungt fólk, mörg í einu. Það hittir það þungt fyrir og við eigum að létta því róðurinn eins og hægt er og vaxtabótakerfið er stór hluti af því. Af því að hér var áðan talað um að við stæðum fyrir skattahækkunum þá er það bara ekki rétt. Ég hvet hv. þingmann til þess að lesa skattatillögur okkar og fara í gegnum það sem sagt hefur verið hér í dag vegna þess að þá sér hún að þetta er alls ekki rétt. Við erum ekki að leggja til skattahækkanir.

Virðulegi forseti. Við ræðum nú fjárlögin í 2. umr. Búið að ræða þau frá því kl. 11 í morgun og er ég aðeins fjórði stjórnarliðinn sem kemst að í þeirri umræðu, þannig að sumir hafa haldið hér langar ræður í dag. Hagvöxtur hefur verið hér meiri en annars staðar miðað við þau lönd sem við viljum bera okkur saman við og kaupmáttur almennings hefur aukist ár frá ári. Atvinnuleysi er í algeru lágmarki og sem betur fer ríkir friður og sátt á vinnumarkaðnum og er það ekki síst vegna þess að nú hefur ríkisstjórnin komið vel að vinnumarkaðinum og hefur tryggt þann frið með myndarlegum hætti. Spá um þjóðhagsforsendur er óbreytt og það er reiknað með að hagvöxtur verði 4,6% á árinu 2006 og verðbólgan 3,8%. Það er gert ráð fyrir að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukist um 2,7%. Því er spáð að á næsta ári muni gengi krónunnar lækka og að landsframleiðslan muni aukast um 4,6% að magni til. Það er einnig reiknað með því að atvinnuleysi minnki milli ára úr 2,2% niður í 1,8%. Virðulegi forseti. Ýmsar breytingartillögur liggja hér frammi frá meiri hluta fjárlaganefndar og mun ég fara aðeins yfir þær. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra erinda sem hafa komið til hennar og breytingartillögur sem nú eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 1.859,3 millj. kr. til hækkunar á fjárlögum. Í endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að tekjur verði um 334,6 milljarðar kr. sem eru 7,2 milljarða kr. hækkun frá frumvarpinu. Tekjujöfnuður verður um 19,6 milljarðar sem er hækkun upp á 5,4 milljarða kr. Mest hækka útgjöld menntamálaráðuneytisins, eða um 690,2 millj. kr., og síðan heilbrigðis- og tryggingaráðuneytis um 155,4 milljónir. Ég mun nú geta geta aðeins um nokkur verkefni, m.a. verkefni sem vistað er hjá forsætisráðuneytinu, það er Jafnréttissjóður. Það er verið að leggja til 10 millj. kr. fjárveitingu samkvæmt ákvörðun ríkisstjórnarinnar um Jafnréttissjóð. Á fundi ríkisstjórnarinnar 21. október síðastliðinn var að tillögu forsætisráðherra samþykkt að verja 10 millj. kr. til að stofna sérstakan rannsóknasjóð, Jafnréttissjóð, sem ætlað er að veita úr til rannsókna á grundvelli umsókna. Markmiðið með stofnun sjóðsins er að tryggja að hér á landi verði unnar vandaðar kynjarannsóknir sem geti stuðlað að framgangi aukins jafnréttis og jafnri stöðu kynjanna. Fyrst um sinn verður lögð sérstök áhersla á annars vegar að veita fé til rannsókna á stöðu kvenna á vinnumarkaði, bæði að því er varðar launakjör og áhrif og hins vegar til rannsókna á áhrifum gildandi löggjafar hér á landi, svo sem lög um sjálfstæðan rétt feðra til fæðingarorlofs. Ég held að þetta sé afskaplega mikilvægt og á örugglega eftir að skila sér inn í jafnréttisbaráttuna. Þá eru í breytingartillögunum lagðar til 100 millj. kr. sem er hluti af ríkisstjórnarsamþykktinni við aðila vinnumarkaðarins um 100 millj. kr. til sérstaks átaks á árinu 2006, til að efla starfs- og endurmenntun ófaglærðra einstaklinga með litla menntun, jafnframt því að bæta stöðu erlends vinnuafls í íslensku samfélagi. Tillagan er í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 15. nóvember til að greiða fyrir samkomulagi Alþýðusambands Íslands og Samtaka atvinnulífsins um áframhaldandi gildi kjarasamninga. Það er miðað við að menntamálaráðuneytið geri samning við Fræðslumiðstöð atvinnulífsins um eftirfarandi fjögur verkefni: Í fyrsta lagi að útbúa námsefni og þjálfa leiðbeinendur í íslenskukennslu fyrir útlendinga. Í öðru lagi að greiða fyrir námskeiðahald og endurmenntun einstaklinga á vinnumarkaði sem leggja stund á nám sem byggist á námskrám sem Fræðslumiðstöð atvinnulífsins hefur vottað og menntamálaráðuneytið staðfest. Í þriðja lagi að halda áfram með verkefni um mat á raunfærni einstaklinga á vinnumarkaði. Í fjórða og síðasta lagi að efla náms- og starfsráðgjöf fyrir ófaglærða og þá sem litla menntun hafa á vegum símenntunarmiðstöðva. Því er nú þannig háttað að við höfum níu símenntunarmiðstöðvar á landinu fyrir utan Fræðslusjóð atvinnulífsins og símenntunar. Samtals fyrir þessa liði eru þetta 291,4 millj. kr., sem eru eins og ég gat um áðan 100 millj. kr. viðbót við það sem var fyrir í frumvarpinu. Þetta er afskaplega mikilvægt verkefni því símenntunarstöðvarnar hafa rækilega sannað sig. Fleiri og fleiri hafa fengið tækifæri til að afla sér náms og mennta í fjarnámi og með ýmiss konar námskeiðum sem boðið er upp á í þessum miðstöðvum, sem eru eins og ég sagði áðan, níu á öllu landinu. Ein í hverju hinna gömlu kjördæma nema tvær á Suðurlandi, þar af önnur í Vestmannaeyjum. Allar hafa þessar símenntunarmiðstöðvar svo sannarlega sannað sig og þetta skiptir miklu máli. Virðulegi forseti. Við umfjöllun fjárlaganefndar um frumvarp til fjárlaga hafa nefndinni borist nú eins og á mörgum undanförnum árum, fjölmörg erindi um fjárframlög til ýmissa verkefna á vegum einstaklinga, félagasamtaka, sveitarfélaga og stofnana. Það er ljóst að því miður er ekki mögulegt að verða við nema að hluta þeirra erinda. Það kemur því í hlut fjárlaganefndar að forgangsraða, velja og hafna. Við slíkar aðstæður verður ekkert hafið yfir gagnrýni. Um allt land er unnið að mörgum mjög athyglisverðum verkefnum sem vert er að styðja við. Við afgreiðslu erinda að þessu sinni hefur sérstaklega verið tekið tillit til ákveðinna þátta og má þar nefna framlög til rannsóknarverkefna vítt og breitt um landið. Það eru störf sem eru sérstaklega ætluð háskólamenntuðu fólki en margir hafa gagnrýnt að það vanti störf fyrir háskólamenntað fólk út á landsbyggðina. Við þessu er fjárlaganefnd að bregðast með því að leggja aukið fé til rannsóknarverkefna. Eins og undanfarin ár höfum við lagt mikla áherslu á endurbyggingu og varðveislu gamalla húsa og uppbyggingu safna. Slík verkefni falla vel að menningartengdri ferðaþjónustu en á hana hefur verið lögð mikil áhersla á undanförnum árum. Sá mikli uppgangur sem verið hefur á landinu öllu hefur komið ferðaþjónustunni mjög til góða. Við verðum að leggja okkur fram um að varðveita menningararfinn sem er okkur afskaplega mikilvægur. Við höfum því miður glatað of miklu af menningarverðmætum okkar og slíkt má ekki henda framvegis. Þessar fjárveitingar hafa orðið hvatning og lyftistöng fyrir félög, byggðir og sveitarfélög um allt land og hefur verið afskaplega ánægjulegt að fylgjast með hvernig verkefni hafa dafnað og blómstrað í gegnum árin. Þetta kemur einnig fram í fjölmörgum heimsóknum til nefndarinnar nú í haust sem önnur haust, og ég tala nú ekki um þegar fjárlaganefnd fer um byggðir landsins, þá eru þetta verkefni sem standa svo sannarlega upp úr. Hvað varðar Þjóðminjasafn Íslands þá gerum við tillögu um að bæta við 15 millj. kr. hækkun á framlagi til húsasafns Þjóðminjasafns Íslands. Það eru endurbætur húsa í vörslu safnsins og þar má t.d. nefna torfbæina. Við verðum að taka okkur taki varðandi torfbæina. Þetta eru okkar menningarverðmæti. Þjóðin bjó og lifði í þessum bæjum og það er skylda okkar að sýna sögunni og menningarverðmætum okkar tilhlýðilega virðingu. Má geta þess að torfbæirnir gætu hugsanlega komist á heimsminjaskrá UNESCO. En það gerist aðeins ef vel verður að þessu hugað. Húsafriðunarsjóður. Það er gerð tillaga um 126 millj. kr. tímabundna hækkun á liðnum til ýmissa verkefna. Sá liður verður þá samtals 202,4 millj. kr. Þetta er um 50 verkefni. Það hefur verið mikil og góð samstaða með Húsafriðunarsjóði varðandi úthlutun til endurbygginga gamalla húsa og hefur framkvæmdastjóri Húsafriðunarsjóðs, Magnús Skúlason, lagt mat sitt á umsóknirnar og verið fjárlaganefnd innan handar og leiðbeint henni í þessum efnum. Ég tel að það skipti afskaplega miklu máli. Ég ætla aðeins að geta nokkurra verkefna sem fjárlaganefnd leggur til að verði lagðir fjármunir til. Það er vélsmiðjan á Þingeyri, gamli spítali, Gudmanns Minde, á Akureyri. Syðstabæjarhúsið í Hrísey. Maðdömuhúsið á Siglufirði, gosminjar í Vestmannaeyjum, verkefni sem er kallað Pompei norðursins, þar sem verið er að grafa hús undan hrauninu í Vestmannaeyjum. Þetta verkefni er afskaplega merkilegt og mun verða notað sem tilraunaverkefni til að sjá hvernig húsin koma undan hrauninu. Þá er hér gamall kunningi, það er Duus-húsið í Reykjanesbæ sem er menningarhús þeirra Reyknesinga og er afskaplega merkilegt hús. Í tillögunni er lagt til að þessi verkefni fái 5 millj. kr. hvert. Síðan eru fjölmörg önnur verkefni, eins og Þingeyrarkirkja í Dýrafirði, Friðbjarnarhús á Akureyri, gamla salthúsið á Þingeyri, Vatneyrarbúð á Patreksfirði, Faktorshúsið á Djúpavogi og gamla Faktorshúsið á Ísafirði. Verslunarhús í Englendingavík í Borgarnesi, steinhlaðið íbúðarhús á Héðinshöfða á Tjörnesi, Tryggvaskáli á Selfossi sem er mjög merkilegt verkefni sem hefur staðið í mörg ár. Hótel Framtíð á Djúpavogi, gamli barnaskólinn á Ísafirði, gamla mjólkursamlagshúsið í Borgarnesi, Kaldrananeskirkja á Ströndum, stúkuhúsið á Akranesi, Kálfatjarnarkirkja á Vatnsleysuströnd, Brydebúð í Vík, verslunin bræðurnir Eyjólfsson og Ingjaldshólskirkja á Snæfellsnesi. Síðan eru nokkrar gamlar réttir sem við leggjum til að fái fjárframlag. Þar má nefna Hraunsrétt í Aðaldal og Skaftholtsréttir. Eins eru hér tveir hákarlahjallar, annar í landi Asparvíkur á Bölum í Strandasýslu og hinn, ásamt skemmu, á Reyðarhlein á Dröngum. Síðan er það Kaupvangur á Vopnafirði, minningarkapella séra Jóns Steingrímssonar á Kirkjubæjarklaustri, og svona mætti lengi telja og lægsta upphæðin er lögð til í gamla þinghússins í Hraungerðishreppi í Þingborg. Síðan eru það söfnin. Það eru 27 söfn á landinu sem fá öll einhverja úrlausn og það er upp á samtals 90 millj. og 500 þús. Kvikmyndasjóður. Það er lagt til að Kvikmyndasjóður fái 65 millj. kr. hækkun framlags til að styrkja vegna kvikmyndagerðar. Og síðan er lagt til að 18 millj. kr. fari til menntunar á sviði kvikmyndagerðar sem er mikilvægur áfangi í að koma fótum undir kvikmyndaskóla Íslands. Þá er aðeins gerð úrlausn fyrir starfsemi áhugaleikfélaga og atvinnuleikhópa þar sem gerð er tillaga um 10 millj. kr. tímabundið framlag til Leikfélags Reykjavíkur vegna verkefna á vegum áhugaleikhópa. Tónlist fyrir alla. Það er lagt til að bætt verði þar við 2 millj. kr. hækkun á framlagi. Það verða þá 7 millj. til alls. Þetta verkefni er eitt af því skemmtilegasta og merkilegasta verkefni sem ég þekki. Þetta eru okkar fremstu tónlistarmenn sem fara um landið og kynna skólabörnum tónlist. Þetta hefur orðið til að mörg ungmenni hafa fengið áhuga á að læra meira í tónlist. Þetta skiptir miklu máli. Síðan eru samningar um menningarmál á Vesturlandi og svo koma hér ýmis fræðistörf og ég vil geta um nokkur. Það eru nokkur fræða- og þekkingarsetur. Það er lagt til 31,1 millj. kr. framlag til Þekkingarseturs á Vestfjörðum. Og 8 millj. kr. framlag til að stofna fræðasetur í Stykkishólmi. 7 millj. kr. framlag til Háskólasetursins á Hornafirði og 5 millj. kr. framlag til Þekkingarseturs á Vestfjörðum til reksturs Fornleifaskóla Vestfjarða í Reykjanesi við Ísafjarðardjúp og 5 millj. kr. framlag til Þekkingarseturs Þingeyinga. Þá er gerð tillaga um hækkun á rekstrarframlagi til Skriðuklausturs og einnig gerð tillaga um 2 millj. kr. tímabundið framlag til fornleifarannsókna á Skriðuklaustri. En eins og flestir vita fara þar fram afskaplega merkilegar fornleifarannsóknir. Þá er einnig gerð tillaga um að Snorrastofa fái 5 millj. kr. hækkun á rekstrarframlagi. Æskulýðsmál hafa verið sá málaflokkur sem fjárlaganefnd hefur alltaf lagt vel til. Gerð er tillaga um að Ungmennafélag Íslands fái 20 millj. kr. hækkun á framlagi og lagt er til að Dalabyggð ásamt UMFÍ verði veitt 10 millj. kr. framlag til ungmenna- og tómstundabúða á Laugum í Sælingsdal. Er óskandi að þetta verkefni og það verkefni sem UMFÍ hefur áhuga á að koma upp í Skógaskóla, hinum gamla, verði að veruleika í kjölfarið á þessu. Þá er einnig lagt til að Bandalag íslenskra skáta fái aukin framlög og áfram verður haldið með afskaplega merkilegt verkefni, sparkvelli. Tillaga er um að veita Knattspyrnusambandi Íslands 25 millj. kr. tímabundið framlag til að halda áfram sparkvallaátaki. Þetta verkefni er samstarfsverkefni Alþingis, Knattspyrnusambands Íslands og erlendra aðila. Það hefur verið mjög ánægjulegt að sjá það sem þessir vellir hafa komið upp, hvað þeir eru mikið notaðir, bæði af stelpum og strákum. Ég vil aðeins geta um landbúnaðarráðuneytið. Gert er ráð fyrir því að Veiðimálastofnun verði veitt 12 millj. kr. tímabundið framlag til rannsókna á sjávardvöl laxins. Það er mjög mikilvægt verkefni og er nauðsynlegt að það haldi áfram. Lagt er til að Guðbrandsstofnun við Hólaskóla á Hólum í Hjaltadal verði veitt 5 millj. kr. tímabundið framlag til verkefnisins 900 ára afmæli Hólastaðar – biskupsseturs og skóla. Síðan er gerð tillaga um að Landgræðsla ríkisins fái 7 millj. kr. tímabundið framlag vegna Hekluskóga og Skógrækt ríkisins einnig 7 millj. kr. tímabundið framlag vegna Hekluskóga. Þetta er afskaplega stórt og mikið verkefni sem er í samstarfi þessara tveggja stofnana. Í dóms- og kirkjumálaráðuneytinu er gert ráð fyrir fangelsisbyggingum. Það eru stofnframkvæmdir. Gerð er tillaga um 50 millj. kr. tímabundið framlag til framkvæmda við stækkun og endurbætur fangelsa. Unnið hefur verið að frumathugun á stöðu og horfum í fangelsismálum þar sem fram kemur þarfagreining, yfirlit yfir núverandi aðstöðu, rekstur og fleira. Fyrirhugað er í fyrsta áfanga að gera breytingar á fangelsum á Akureyri og Kvíabryggju. Á Kvíabryggju er ætlunin að fjölga um átta fangarými og er kostnaður við þær framkvæmdir áætlaður 27 millj. kr. Þær verða fjármagnaðar með ónotuðum fjárheimildum frá fyrri árum. Á Akureyri er ætlunin að fjölga fangaklefum um tvo og skapa möguleika á langtímavistun fanga. Áætlaður kostnaður við þær framkvæmdir eru 130 millj. kr. Auk þess er talið nauðsynlegt að gera breytingar á húsnæði lögreglustöðvarinnar og er kostnaður við það áætlaður 80 millj. kr. Fjárveitingin er ætluð til þess að unnt verði að hefjast handa við framkvæmdir á Akureyri seinni hluta næsta árs. Síðan er í undirbúningi stækkun og lagfæring á fangelsinu á Litla-Hrauni sem eru líka orðnar tímabærar. Hvað varðar ýmsa starfsemi hjá félagsmálaráðuneyti vil ég geta hér um nokkur verkefni. Fyrst nefni ég Geysi, vinnumiðlun fyrir geðfatlaða. Þar er gerð tillaga um 3 millj. kr. framlag til klúbbsins Geysis sem vinnur uppbyggingarstarf með einstaklingum sem hafa átt við geðræn vandamál að stríða. Það hækkar um 3 millj. kr. og verður þá 21,5 millj. kr. Lagt er til að Félag heyrnarlausra fái 4 millj. kr. tímabundið framlag og verður framlag til þeirra þá 9,2 millj. kr. Síðan er nýtt verkefni, Strókur, vinnumiðlun fyrir geðfatlaða. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. framlag til klúbbsins Stróks sem er klúbbur fyrir fólk með geðraskanir á Suðurlandi. Sá klúbbur er staðsettur á Selfossi en starfssvæðið er allt Suðurland. Þá er gerð tillaga um að Stígamót fái 4 millj. kr. hækkun og verður þá framlagið til þeirra 25,3 millj. kr. ef þetta verður að lögum. Undir liðnum Nýbúamiðstöð Vestfjarða er gerð tillaga um 5 millj. kr. hækkun á framlagi til Fjölmenningarseturs á Vestfjörðum og verður þá framlagið til þeirra 16,3 millj. kr. Varðandi málefni fatlaðra eru styrkir til ýmissa framkvæmda. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. tímabundið framlag til Bergmáls, líknar- og vinafélags, til að byggja hús undir starfsemi félagsins að Sólheimum í Grímsnesi. Krýsuvíkurskóli, vist- og meðferðarheimili, fær 5 millj. kr. hækkun á framlagi samkvæmt frumvarpinu og verður þá framlagið 48,7 millj. kr. Markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu hjá samgönguráðuneytinu. Þar er lagt til að 20 millj. kr. tímabundið framlag sem var á fjárlögum 2004 í tvö ár til uppbyggingar og þróunar ferðaþjónustu á landsbyggðinni verði framlengt um eitt ár. Það er afskaplega mikilvægt að þetta verkefni verði framlengt. Síðan er hækkun á safnlið sem fer til ferðamálasamtaka á nokkrum stöðum á landinu. Loks er hjá samgönguráðuneytinu 15 millj. kr. fjárheimild til flutnings verkefna út á land. Þá ætla ég að geta um jöfnun kostnaðar við dreifingu á raforku. Lagt er til að 25 millj. kr. viðbótarheimild verði veitt á þann lið. Áætlað er að um 20% þeirra sem nota rafhitun noti meira en 35 þús. kílóvattstundir á ári sem er núverandi hámark á niðurgreiðslu ríkissjóðs. Lagt er til að hámarkið hækki í 40 þús. kílóvattstundir á ári. Kostnaðarauki ríkissjóðs við að hækka viðmiðunarmörkin upp í 40 þús. kílóvattstundir á ári er áætlaður 40 millj. kr. á ári en mismunurinn, 15 millj. kr., rúmast innan útgjaldaramma ráðuneytisins. Þá kemur að umhverfisráðuneytinu og ég vil aðeins geta um það að lokum. Þar fær Náttúrufræðistofnun Íslands tímabundið framlag upp á 8 millj. kr. til að gera náttúrufarskort af landinu. Síðan eru náttúrustofurnar sem eru nokkrar. Um er að ræða framlög til rannsóknarverkefna og ég ætla aðeins að fara yfir þau. Náttúrustofa Neskaupstað: Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Náttúrustofu Austurlands til að sinna rannsóknum og vöktun hreindýrastofnsins. Náttúrustofa Vestmannaeyjum: Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Náttúrustofu Suðurlands til rannsókna á breytingum á fæðu lunda og áhrifum þeirra á varpárangur og rannsókn á búsvæðavali og afkomu óðinshana og þórshana á Suðurlandi. Náttúrustofa Bolungarvík: Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Náttúrustofu Vestfjarða til rannsókna í Hornstrandafriðlandi. Náttúrustofa Stykkishólmi: Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Náttúrustofu Vesturlands til áframhaldandi rannsókna á minkum. Náttúrustofa Sauðárkróki: Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Náttúrustofu Norðurlands vestra til eftirfarandi fimm verkefna: 2 millj. kr. til áframhaldandi jarðfræðilegrar úttektar á náttúrufari Skagafjarðar, 1 millj. kr. til jarðfræðilegrar úttektar á berghlaupum á Norðurlandi vestra, 1 millj. kr. til áframhaldandi rannsókna á Orravatnsrústum á Hofsafrétti, 0,5 millj. kr. til könnunar á útbreiðslu öskulaga á Norðurlandi vestra og loks 0,5 millj. kr. til áframhaldandi rannsókna á Sléttafellshverum við Síká. Náttúrustofa Sandgerði: Lagt er til 5 millj. kr. tímabundið framlag til Náttúrustofu Reykjaness til rannsókna á leiðum til fækkunar á mávi á Miðnesheiði með tímabundinni svæðafriðun á ref. Náttúrustofa Húsavík: Lagt er til 5 millj. kr. tímabundið framlag til Náttúrustofu Norðausturlands til rannsókna á lífríki vatna fyrir botni Öxarfjarðar og Skjálfanda. Hjá öllum þessum náttúrustofum hafa verið í gangi afskaplega metnaðarfull verkefni, verkefni sem skiptir miklu máli fyrir þessar fámennu byggðir að geta sinnt. Þarna eru störf fyrir háskólamenntað fólk og með þessu 5 millj. kr. viðbótarframlagi fær hver náttúrustofa 13,4 millj. kr. á fjárlögum. Virðulegur forseti. Ég hef ég farið yfir nokkur af þessum verkefnum og læt hér staðar numið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þá ræðu sem hún flutti hér þar sem farið var yfir margar breytingartillögur sem var reyndar eftir. Ég lýsi þeirri skoðun minni hér, virðulegi forseti, að það væri mjög eðlilegt að við þingmenn sem ekki störfum í fjárlaganefnd fengjum að hlýða á nefndarmenn áður en settar eru á langar ræður af annarra hálfu því að auðvitað vakna margar spurningar sem þyrfti að fá svör við. Meðal annars kemur fram í breytingartillögum meiri hlutans að setja eigi 50 millj. kr. í endurbætur á fangelsum. Það er vel. En þær milljónir eiga að fara á Akureyri og Kvíabryggju þar sem fjölga á rýmum. Til eru þegar 27 millj. kr., uppsafnaðar, á Kvíabryggju, en Hegningarhúsið við Skólavörðustíg hefur verið rekið á undanþágum núna árum saman, menn segja jafnvel að þær undanþágur fáist ekki aftur, verði ekki endurnýjaðar. Hvað varðar kvennafangelsið þá lá fyrir nokkuð löngu síðan að þar þyrfti að fara í verulegar úrbætur. Ég spyr hv. þingmann: Hver er staða þessara mála? Síðan spyr ég um framlög ríkisins til sérkennsludeildar, tilraunaverkefnis fyrir börn með geðraskanir sem velferðarsjóður og sveitarfélög á Suðurlandi hafa komið að. Ég hélt að hæstv. forsætisráðherra hefði talað um að ríkið kæmi líka að því tilraunaverkefni. Hver er staða þess? Loks spyr ég um símenntunarmiðstöðvarnar sem hv. þingmaður minntist á. Ég sé að framlög hafa lítið hækkað til þessara símenntunarmiðstöðva sem við erum með vítt og breitt um landið og eru kannski eitthvert stærsta og mesta byggðamál sem sett hefur verið á laggirnar á undanförnum árum. Hver er sýn hv. þingmanns á starfsemi þeirra og framhaldi á háskólastigi miðað við þær fjárveitingar sem þar er um að ræða?

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Suðurk., Margrét Frímannsdóttir, var með margar og merkilegar fyrirspurnir og ég þakka henni fyrir þær. Ég greindi einmitt áðan frá áformum í uppbyggingu fangelsismála og ég tek undir með hv. þingmanni að það er mjög brýnt að því verkefni verði haldið áfram. Við ættum vonandi að sjá það í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2007. Mikil og góð skoðun hefur farið fram af hálfu fangelsisyfirvalda á því hvernig byggja eigi upp fangelsi. Við fengum fangelsismálastjóra á fund til okkar í fjárlaganefnd. Það var afskaplega fróðlegt að hlusta á hann fara yfir þau mál. Það kom mjög vel fram hjá honum að bæði fangelsið við Skólavörðustíg og kvennafangelsið væru í alveg ómögulegri stöðu. Það væri óskandi að það gengi eftir að því yrði fundinn staður í framhaldi af þessu. Eins er með fangelsið á Litla-Hrauni sem ég tel að mikil þörf sé á að lagfæra. Hvað varðar símenntunarverkefnin er verið að bæta 100 millj. kr. í þann pott. Ætlunin er, a.m.k. höfum við gert ráð fyrir því í fjárlaganefnd, að það fé fari til símenntunarstöðvanna með handleiðslu frá menntamálaráðuneytinu og Samtökum atvinnulífsins hvernig vinna eigi að því verkefni. Hvað varðar háskólamenntunina tel ég afskaplega mikilvægt að háskólamenntun sé sem víðast. Mikið hefur verið um fjarnám í háskólanámi og í hefur Háskólinn á Akureyri verið þar í forustu.

Virðulegi forseti. Varðandi símenntunina þá sé ég að þar er sérmerkt verkefni, ekki merkt þeim símenntunarmiðstöðvum sem eru starfandi í dag sem hafa fengið úthlutað á fjárlögum. Þessi viðbót eftir samninga við aðila vinnumarkaðarins, 100 millj. kr. sem þar er um að ræða, eru ekki ætlaðar í símenntunarmiðstöðina. Ég spyr um væntanlega skiptingu. Ég ítreka spurningu mína varðandi tilraunadeild, grunnskóladeild fyrir börn með geðraskanir. Ég lýsi eftir stefnu miðað við að legið hafi fyrir árum saman að t.d. kvennafangelsið í Kópavogi gefur ekki kost á að þar séu vistaðar konur með geðraskanir. Þeir fangar sem inn koma, oft eftir langvarandi neyslu, eru margir mjög illa haldnir og búa sumir við alvarlega geðveiki. Það hefur meira að segja þurft að flytja konu og vista á Litla-Hrauni, sem kannski er í sjálfu sér ekkert verra en að vista hana í fangelsinu í Kópavogi. Þar þarf verulegra úrbóta við. Ég harma að ekki skuli sjást meiri metnaður af hálfu hæstv. dómsmálaráðherra, sem hefur lýst því yfir að loksins ætti að hefja byggingu fangelsis sem dómsmálaráðherrann á undan honum hafði undirbúið. Hann er ekki enn byrjaður.

Virðulegur forseti. Ég hef gert ráð fyrir því varðandi sérkennsluna að hún væri inni í tillögum ráðherra. Það eru ekki neinar breytingartillögur um hana og ég hélt að hún væri inni í tillögum ráðherra. Hvað varðar símenntunarstöðvarnar þá er, í texta um símenntun og fjarkennslu, gerð er tillaga um 100 millj. kr. til sérstaks átaks á næsta ári til að efla starfs- og endurmenntun ófaglærðra einstaklinga með litla menntun jafnframt því að bæta stöðu erlends vinnuafls í íslensku samfélagi. Þessi tillaga er gerð í samkomulagi við Alþýðusamband Íslands og Samtök atvinnulífsins. Miðað er við að menntamálaráðuneytið geri samning við Fræðslumiðstöð atvinnulífsins í þessi verkefni og að það verði að hluta til á vegum símenntunarmiðstöðvanna sem eiga náttúrlega að sinna þessu verkefni. Ég tel að það hljóti að rata í réttan farveg. Þetta er a.m.k. sá texti sem við leggjum áherslu á að fari í þann farveg. Þar með held ég að ég hafi svarað spurningunni. En ég gerði ráð fyrir að sérkennslan væri í tillögum ráðherra, að hann hefði gert ráð fyrir þessu.

Frú forseti. Ég sat á mér með að fara í andsvar við hv. þm. Drífu Hjartardóttur. En ég get eiginlega ekki á mér setið að misnota aðstöðu mína í ræðu minni og flétta aðeins áfram þann þráð sem þær stöllur, hv. þingmenn Suðurlands, Drífa Hjartardóttir og Margrét Frímannsdóttir, voru að ræða hér rétt áðan. Það vill svo til að ég hafði hugsað mér að ræða um símenntunarmiðstöðvarnar úti á landi. Ég kynnti mér þess vegna málið í dag. Eins og hv. þm. Drífa Hjartardóttir gat um í andsvari sínu er hluti af þessum 100 millj. kr. sem merktur er Fræðslumiðstöð atvinnulífsins ætlaður í og fer beinlínis til símenntunarmiðstöðvanna. Það er alveg rétt að átakið sem hér er efnt til, varðandi starfs- og endurmenntun ófaglærðra einstaklinga með litla menntun og sömuleiðis varðandi bætta stöðu erlends vinnuafls í íslensku samfélagi, verður gert innan símenntunarmiðstöðvanna. Það er gert ráð fyrir að gerður verði samningur eins og kom fram í máli hv. þingmanns. Síðan á að greiða ákveðið námskeiðahald til að endurmennta einstaklinga á vinnumarkaði sem leggja stund á nám sem byggist á námskrám sem Fræðslumiðstöð atvinnulífsins hefur vottað og menntamálaráðuneytið staðfest. Síðan á að halda áfram ákveðnum verkefnum um mat á raunfærni einstaklinga á vinnumarkaði, efla náms- og starfsráðgjöf fyrir ófaglærða og þá sem litla menntun hafa. Þetta verður allt gert á vegum símenntunarmiðstöðvanna þótt þetta verði að hluta til á forræði Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins, þar sem ákveðin kunnátta og færni er til staðar í að halda svona námskeið, þ.e. að byggja slík námskeið upp kennslufræðilega. Hins vegar sýnist mér ljóst að ekki sé komið til móts við þarfir símenntunarmiðstöðvanna varðandi fólk sem stundar fjarnám í almennum háskólum, í gegnum símenntunarmiðstöðvarnar. Ég hvet því hv. þm. Drífu Hjartardóttur, sem á sæti á fjárlaganefnd, að skoða þann þátt málsins. Ég er ansi hrædd um að símenntunarmiðstöðvarnar, þó að þær fagni því sem þær fá hér og komi til með að sinna því starfi af miklum myndarbrag, vanti óneitanlega fjármuni í þá starfsemi sem tengist háskólanámi almennra borgara sem ekki er gert ráð fyrir hér. Ég hvet hv. þingmann til að skoða það mál nánar. Varðandi svo fangelsismálin, svo ég haldi áfram að byggja ræðu mína á andsvari, hæstv. forseti - ég vona að mér verði fyrirgefið en þetta er þannig umræða og mér sýnist mönnum margt fyrirgefið í dag - þá tek ég heils hugar undir með hv. þm. Margréti Frímannsdóttur. Hún gerir athugasemd við að í raun sé það ámælisvert í uppbyggingu fangelsismálanna að dómsmálaráðherra hafi látið undir höfuð leggjast að gera framkvæmdaáætlun. Hvorki þeir sem starfa hjá fangelsunum né þeir sem dvelja í þeim og afplána þar refsingar, né heldur við sem á löggjafarsamkundunni störfum, vita á hvern hátt þessi uppbygging á að fara fram. Allt og sumt sem við vitum er að búið er að sletta ákveðnum fjármunum til þessa í gegnum vinnuna í fjárlaganefnd. Ákveðið var að setja 50 millj. kr. í tímabundið framlag til ákveðinna framkvæmda. Hverjar eru þær? Jú, það er Akureyrarfangelsið, og reyndar er lögreglustöðin á Akureyri þar innifalin, og síðan Kvíabryggja. Var það ekki? Jú, á Kvíabryggju er ætlunin að fjölga um átta fangarými og ætlaðir fjármunir í það. 
             Við vitum ekkert hvernig takast á við þau vandamál sem við eigum við að glíma hér, t.d. á höfuðborgarsvæðinu. Hvenær fáum við fjármuni í nýtt fangelsi á Hólmsheiði? Það er engin tímasett áætlun um það. Vinnubrögð af þessu tagi eru gagnrýnisverð. Fyrr en seinna hlýtur hæstv. dómsmálaráðherra að leggja fram tímasetta heildstæða áætlun um þessa uppbyggingu. Það þýðir ekki að ætla sér að kynna þetta ár fyrir ár. Á sama tíma er fangelsið uppi á Skólavörðustíg á útrunnu starfsleyfi. Í raun hefur það verið á undanþágu árum saman, eins og hv. þm. Margrét Frímannsdóttir gat um. Í kvennafangelsinu í Kópavogi er ófremdarástand. Það ríður á að setja fjármuni í að byggja nýtt fangelsi á höfuðborgarsvæðinu. Ég er hrædd um að á næsta ári fáum við fjárlagafrumvarp þar sem slett verði ákveðnum milljónum í enduruppbyggingu á Litla-Hrauni. Ég er hrædd um að sú enduruppbygging geti orðið svo fjárfrek að framkvæmdum á höfuðborgarsvæðinu verði endalaust frestað. Ég er ekki sátt við það og ekki heldur það fólk sem þarf að starfa við þær aðstæður sem boðið er upp á. Það verður að setja heildstæða vinnu í gang og sýna löggjafarsamkundunni og þeim sem starfa í þessum málaflokki hvernig uppbyggingin á að fara fram. Hæstv. forseti. Við höfum í allan dag rætt um fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur sem liggja fyrir frá meiri hluta fjárlaganefndar. Sömuleiðis hafa hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar talað fyrir breytingartillögum minni hlutans sem liggja fyrir, ýmist sameiginlegar tillögur eða tillögur sem einstakir þingmenn flytja í eigin nafni. Áður en ég fer út í að tala fyrir þeim breytingartillögum sem mér standa næst langar mig til að eyða nokkrum orðum í vinnubrögðin við fjárlagafrumvarpið í þetta sinn. Ég verð að segja að framsetning frumvarpsins þetta árið er gagnrýnisverð, henni er afar ábótavant. Sérstaklega rek ég mig á þetta í kaflanum sem heyrir undir menntamálaráðuneytið. Þar höfum við lent í að þurfa að leita að tölum og lúslesa textann til að reyna að finna hvaða hugsun er þar á bak við. Upplýsingarnar, sundurliðunin hvað varðar skólana er með þeim hætti að nánast ómögulegt er, fyrir þá sem vilja fylgjast vel með, að gera sér grein fyrir því á hvern hátt menn breyta og gera tillögur um nýja framsetningu. Tölurnar og töflurnar eru með allt öðru móti en þær hafa verið undanfarin ár. Mér finnst að svona breytingar, formbreytingar á framsetningu fjárlagafrumvarpsins, verði hreinlega að kynna. Það verður að gera þingmönnum grein fyrir því á hvern hátt framsetningunni er breytt og af hverju. Við lendum í verulegum vandræðum með þetta, en ekki bara við heldur líka og ekki síður þeir sem eiga að starfa eftir þessu, t.d. skólafólk sem á að starfa eftir lögunum. Við spurðum um þetta í menntamálanefnd, hverju þetta sætti. Fulltrúar menntamálaráðuneytisins, þeir sem komu á okkar fund, sögðu okkur að breytingin sem þarna var gerð á töflum og upplýsingum um skólana ætti rætur að rekja til fjármálaráðuneytisins. Þeir höfðu ekki fengið viðhlítandi skýringar á því hvers vegna breytingarnar væru gerðar en vildu benda hv. þingmönnum menntamálanefndar á að upplýsingarnar sem við báðum um, sem við leituðum eftir og erum vön að fá í fjárlagafrumvarpinu, væru aðgengilegar á heimasíðu ráðuneytisins. Sömuleiðis sögðust þeir ætla að reyna að koma þeim upplýsingum til skólastjórnenda sem hefðu kvartað undan fjárlagafrumvarpinu, þ.e. að upplýsingarnar væru aðgengilegar á heimasíðu ráðuneytisins. Frú forseti. Ég spyr og vil að hæstv. fjármálaráðherra svari því í ræðu sinni sem hann á örugglega eftir að halda á eftir: Hvers vegna eru þessar formbreytingar gerðar á frumvarpinu? Þær gera ekkert annað en að gera okkur erfitt fyrir sem störfum eftir því. Í alvöru talað, hæstv. forseti, þá hvarflar að manni að þarna sé tilraun til að fela eitthvað. Auðvitað vekur þetta tortryggni. Ég krefst þess að hæstv. ráðherra svari því hvers vegna þessar breytingar voru gerðar. Ég vil jafnframt biðja hæstv. ráðherra, vegna þess að ég geri ekki ráð fyrir að ég eigi eftir að sætta mig við svarið, krefjast þess að horfið verði aftur til fyrra horfs og þær töflur sem hafa verið í fjárlagafrumvarpinu, fyrst og fremst varðandi skólamálin og eflaust á það við um fleiri kafla, verði áfram í frumvarpinu eftirleiðis. Þetta verði bara eitthvert flaustursfrumvarp sem verði undantekning frá reglunni. Annað dæmi um flaustur í þessari vinnu, frú forseti, á rætur sínar í breytingartillögu. Ég ætla bara að taka það sem dæmi um fljótaskrift og illa ígrunduð vinnubrögð. Hér hef ég breytingartillögu meiri hlutans á þskj. 396 sem snertir kafla menntamálaráðuneytisins og fjárlagalið 982 Listir, framlög. Þar er gert ráð fyrir stuðningi upp á 10 millj. kr. undir fjárlagalið 1.24 Starfsemi atvinnuleikhópa. Þar er gert ráð fyrir 47 millj. kr. í frumvarpinu en framlagið á að hækka í 57 millj. kr. Þetta er 10 millj. kr. tímabundið framlag og sem er eyrnamerkt Leikfélagi Reykjavíkur, sem ekki hefur haft sjálfstæðan lið á fjárlögum í nokkuð mörg ár. Framlagið á greinilega ekki að nýtast Leikfélagi Reykjavíkur sem, ef hv. þingmenn vita það ekki, hefur í meira en 100 ár starfað innan borgarmarka og rekur Borgarleikhúsið. Það á ekki að nýta þá fjármuni til rekstrar leikfélagsins heldur á það að veita þá fjármuni til áhrifaleikhópa, trúlega innan Bandalags íslenskra leikfélaga, sem hefur sjálfstæðan fjárlagalið sem á að standa straum af kostnaði við skrifstofu bandalagsins og starfsemi áhugaleikfélaga sem starfa vítt og breitt um landið. En hvað á Leikfélag Reykjavíkur að gera með það að fjármagna áhugaleikhópa undir fjárlagalið sjálfstæðu atvinnuleikhópanna sem starfa vítt og breitt um höfuðborgarsvæðið - framlagið til þeirra, 47 millj. kr., fer allt saman til leiklistarráðs og er úthlutað til hópanna eftir úthlutunarreglum sem stjórn þess hefur sett sér. Á leiklistarráð núna að fá þessar 10 millj. kr. og er búið að setja merkimiða á það hvernig eigi að úthluta því til Leikfélags Reykjavíkur svo það geti stutt áhugaleikhópa? Fyrirgefið, frú forseti, hvaða rugl er hér í gangi? Þetta er dæmi um flaustur og fljótaskrift sem verður að leiðrétta, það er ekki hægt að vinna á þennan hátt. Ég hef grun um að ástæðan sé sú að í orði kveðnu reyni fjárlaganefnd að hafa einhverja samvinnu við fagnefndir en hlusti svo ekki á þau ráð sem þær gefa. Þegar fagnefndirnar hafa gefið sín ráð segir fjárlaganefnd: Þá hækkum við fjárlagaliðina svo að við höfum svo og svo mikið umleikis til að úthluta sjálf í okkar nafni. Úthlutun fjárlaganefndar í þetta verkefni - fyrst og fremst er þetta menningarverkefni en ekki eingöngu - stefnir í óefni og ég hef svo sem rætt svipaða hluti áður í tengslum við fjárlög úr þessum stól, hæstv. forseti. Ég held að einnig sé ástæða til að nefna, í þessari leit minni í gegnum fjárlagafrumvarpið, þá fjármuni sem hæstv. menntamálaráðherra vill setja í það að skerða nám til stúdentsprófs. Það kemur upp úr kafinu, þegar maður hefur fengið aðstoð þeirra sem hafa starfað hér lengi við að lesa þingskjöl, að á einum fjórum stöðum í frumvarpinu er að finna einhverjar smáupphæðir, samanlagt 90 millj. kr., sem eru vegna skerðingar náms til stúdentsprófs. En það er ekki einfalt fyrir þingmenn, jafnvel þó að þeir hafi starfað sex ár í menntamálanefnd, að finna þennan farveg, finna þessar leiðir, rekja þessa þræði sem í frumvarpinu eru. Ég fullyrði að frumvarpið er afar illa samið, það er ruglingslegt, og ég spyr hvort það sé gert með ásetningi. Frú forseti. Ég stend hér að tveimur álitum, álitum fagnefnda sem ég starfa með, þ.e. menntamálanefndar annars vegar og umhverfisnefndar hins vegar. Í menntamálanefnd stend ég að áliti ásamt öðrum þingmönnum stjórnarandstöðunnar í nefndinni en í umhverfisnefnd fylgdu fulltrúar Samfylkingarinnar meiri hlutanum og ég er ein með minnihlutaálit. Ég mun nú gera grein fyrir nokkrum þeim atriðum sem þar ber á góma og byrja á áliti mínu sem varðar menntamál og menntamálanefnd. Getið hefur verið um Háskólann á Akureyri í þessari umræðu en í því frumvarpi til fjárlaga sem við hér ræðum vantar um 130 millj. kr. upp á að hann fái þá fjármuni sem stjórnendur hans eiga rétt á. Við teljum það verulegt áhyggjuefni, við sem skipum 2. minni hluta menntamálanefndar í þessu áliti, að ekki skuli komið til móts við háa húsaleigu sem krafist er fyrir nýja aðstöðu í Borgum en hún er um 80 millj. kr. á ári og einungis 10 millj. sparast á móti vegna niður fallins rekstrarkostnaðar í Glerárgötu 36. Þeir áttu orðaskipti um þessi atriði áðan hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og hv. varaformaður menntamálanefndar, Einar Oddur Kristjánsson, og hv. þm. Einar Oddur viðurkenndi í orði kveðnu að einkaframkvæmdin hefði í þessu tilfelli nánast farið út um allar trissur því það væri ekki hægt að skuldbinda Alþingi á þessum nótum um tugi milljóna, ég held að hann hafi reyndar sagt hundrað millj. kr. á ári, án þess að það færi í gegnum Alþingi. En það var ekki Alþingi sem ákvað þessa einkaframkvæmd á rannsóknarhúsinu norður á Akureyri. Það var ákveðið hjá framkvæmdarvaldinu af hæstv. fyrrv. menntamálaráðherra, Birni Bjarnasyni. Þar skuldbindur hann Alþingi og skólann, setur skólann um leið í þá klemmu sem hér um ræðir því það er skólans að greiða þessa háu húsaleigu, 80 millj. kr. á ári. Það er náttúrlega ósvífið að koma fram á þennan hátt við menntastofnun sem hefur verið í mikilli uppsveiflu. Menn hafa notað tækifærið og hælt þessari stofnun á hvert reipi þegar tækifæri hefur gefist, þar með taldir einir þrír menntamálaráðherrar í mínu minni, og svo koma þeir svona fram. Þegar Háskólinn á Akureyri reynir eftir fremsta megni að grípa til einhvers konar ráðstafana þá ákveður hann að leggja niður deildir, sameina deildir og fara í verulegan niðurskurð. Það má sjá í áliti okkar að þegar það var í vinnslu bárust þær fréttir að Háskólinn á Akureyri hefði samþykkt tillögur starfsfólks um hagræðingu í starfseminni, sem fól m.a. í sér fækkun deilda. Það er alveg ljóst að þær aðgerðir ganga verulega nærri ákveðnum þáttum í starfsemi skólans. Þeim er ætlað að skila 50 millj. kr. í sparnaði og jafnvel þó það markmið náist er staða skólans samt sú að 80 millj. kr. standa út af og ekki virðist eiga að koma til móts við þær þarfir. Í fréttum Ríkisútvarpsins þann 11. þessa mánaðar er hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, spurð um þessar niðurskurðarráðstafanir háskólaráðs. Hún segir að þær beri vott um mikla framsýni og hún segir ákvörðunina styrkja skólann til langs tíma. Mig langar til að fá að vitna beint í orð hæstv. ráðherra í fréttaviðtali Ríkisútvarpsins frá 11. þessa mánaðar: „Þetta er allt þegar á heildina er litið til þess að efla og styrkja Háskólann á Akureyri og til lengri tíma litið er þetta, ja það mikil framsýni fólgin í því hjá háskólaráði hvernig þeir eru að taka á þessum málum. En ég vil undirstrika það, framlög, fjárframlög til Háskólans á Akureyri þau hafa verið aukin töluvert, við erum sérstaklega að reyna að gera það sem að hægt er að gera til þess að mæta þessu átaki þeirra til þess að taka á hallarekstrinum, við munum halda áfram að standa vörð um og efla Háskólann á Akureyri, bara þannig að það sé alveg skýrt.“ Hæstv. forseti. Mér finnst ekki boðlegt að hæstv. menntamálaráðherra þjóðarinnar tali á þennan hátt, að sparnaðaraðgerðir og niðurskurður í menntastofnun á háskólastigi horfi til mikilla framfara og það beri að fagna því sparnaðarátaki sem einhvers konar aðgerð sem eigi að efla háskólann. Hvernig fær það staðist? Er verið að efla skólann með því að skera framlög til hans niður? Ekki í minni orðabók. Til að efla háskólann, sem er alltaf að stækka, þurfum við að standa straum af kostnaðinum sem hlýst af því að fá inn aukinn fjölda nemenda og aukinn fjölda deilda. Þessar ráðstafanir eru ekki til þess að efla skólann, hæstv. forseti, og það þyrfti að taka hæstv. menntamálaráðherra í tíma í þessum efnum. En hún er ekki stödd hér, eins og gert hefur verið að umræðuefni. Ég ætla ekki að gera athugasemd við það í sjálfu sér. En hún er ekki til að svara fyrir þessi orð sín né heldur nokkuð annað sem í frumvarpinu eða breytingartillögunum er og er það mjög miður. Það er sannarlega tilefni til að ræða hér við hæstv. ráðherra um menntamálin í tengslum við þetta fjárlagafrumvarp. Það er verulega miður að hún skuli ekki vera til staðar en við látum okkur hafa það og höldum áfram. Mig langar að ræða næst um Háskóla Íslands en við í 2. minni hluta menntamálanefndar tökum í áliti okkar undir með stjórnendum þar og fögnum þeirri hækkun sem lögð er til á framlagi til skólans. Við vekjum þó athygli á því að hún nægir ekki til að greitt verði með öllum nemendum sem stunda nám við skólann. Og maður spyr: Hvað á það að fyrirstilla? Af hverju er ekki hægt að greiða með öllum nemendum sem stunda nám við Háskóla Íslands? Hvað er því til fyrirstöðu? Það vantar 80 millj. kr. upp á að skólinn fái greitt með öllum nemendum sem stunda þar nám. Við viðurkennum engu að síður að viðleitnin sem felst í auknu fjárframlagi er umtalsverð og hún skiptir auðvitað sköpum fyrir afkomu skólans í nánustu framtíð. En við teljum ekki að það firri stjórnvöld ábyrgð á þeim rannsóknarsamningi sem er í gildi við Háskóla Íslands. Hvað vantar upp á að staðið sé við þann samning sem undirritaður er af stjórnendum háskólans og hæstv. menntamálaráðherra? Jú, það vantar um 200 millj. kr. til að framlagið samkvæmt frumvarpinu nægi fyrir því sem samningurinn kveður á um. Á sama tíma hafa einkaskólarnir það mikinn forgang að Háskólinn í Reykjavík fær 200 millj. kr. til rannsókna án þess að hafa nokkurn rannsóknarsamning. Ég ætla ekkert að skammast yfir því þó Háskólinn í Reykjavík fái eitthvert framlag til rannsókna en það er ekki forsvaranlegt að ríkisstjórnin standi ekki við þann samning sem hefur verið gerður við þjóðskólann, Háskóla Íslands. Það er ekki forsvaranlegt að það skuli vanta 200 millj. kr. upp á að staðið sé við þann samning. Hvers vegna er ekki hægt að standa við gerða samninga? Af hverju hafa hæstv. menntamálaráðherrar dásamað þá aðferð að gera samninga við menntastofnanirnar en standa svo ekki við fjármunaþáttinn? Svona á auðvitað ekki að stjórna og ekki að koma fram. Án skýringa eru hlutirnir á þennan veg og, hæstv. forseti, það er ekki forsvaranlegt að skilja við þetta hér. Það er nauðsynlegt að hv. fjárlaganefnd Alþingis gefi út einhvers konar sjónarmið varðandi það ástand sem er til staðar. Minni hluti menntamálanefndar, við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í henni, teljum auðvitað að styrkja eigi Háskóla Íslands sem rannsóknarháskóla á heimsmælikvarða. Hann á að fá að fjölga doktorsnemum. Þeir eru um það bil 12 núna, held ég, en áætlun stjórnenda skólans er metnaðarfull. Hún hljóðar upp á að fjölga doktorsnemum í 60 á næstu fimm árum. Til þess þarf fjármuni og minni hluti menntamálanefndar, stjórnarandstöðuþingmenn í menntamálanefnd, styðja þær áætlanir stjórnenda háskólans. Það kemur fram í úttekt Evrópusamtaka háskóla að Háskóli Íslands er í fjárhagskreppu. Sú úttekt hefur verið mikið í umræðunni upp á síðkastið og hún virðist afar greinargóð og skýr. Sama niðurstaða fékkst raunar í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar á Háskóla Íslands frá því í apríl 2005. Háskóli Íslands fær næstlægst framlög allra sambærilegra skóla í Evrópu. Enda þótt sýnd hafi verið ýtrasta ráðdeild í rekstri, sem staðfest er í þessum úttektum, er staðan alvarleg og við teljum brýnt að brugðist verði við með auknum fjárframlögum. Það er eina leiðin. Að öðrum kosti er rekstri skólans stefnt í tvísýnu og framtíð hans í óvissu. Hæstv. forseti. Við fjöllum aðeins almennt um opinberu háskólana og á hvern hátt þeir hafa þurft að bregðast við fjárskorti með fjöldatakmörkunum. Kennaraháskóli Íslands vísar frá hundruðum nemenda á hverju einasta ári og Háskóli Íslands raunar einnig. Við teljum ekki forsvaranlegt að hægt sé að þvinga skólana til fjöldatakmarkana með því að svelta þá peningalega. Hæstv. menntamálaráðherra segir í orði kveðnu að við ætlum að standa okkur í samkeppninni en þá er nauðsynlegt að taka á annan hátt á málunum. Við verðum að feta í fótspor Norðurlandaþjóðanna í þessum efnum. Ef við gerðum það og legðum svipað hlutfall landsframleiðslu og aðrar Norðurlandaþjóðir til háskólastigsins væri árlegt framlag til háskólanna 4–8 milljörðum kr. hærra en það er núna. Norðurlandaþjóðirnar verja 35–80% hærra hlutfalli af landsframleiðslu sinni til háskólastigsins en við gerum. Þá er ég komin að framhaldsskólanum, virðulegi forseti. Frá fulltrúum framhaldsskólanna heyrum við enn kvartanir um reiknilíkanið sem menntamálaráðuneytið notar til að áætla fjárþörf skólanna. Þar vantar enn að tölur vegna lífeyrisskuldbindinga séu réttar. Einnig eru gerðar athugasemdir við lága áætlun vegna afskrifta á tækjum og eignum skóla. Það verður til þess að verkmennta- og starfsnámsskólar búa gjarnan við óboðlegan og úr sér genginn tækjakost en það er á engan hátt í samræmi við yfirlýsingar stjórnvalda um að efla eigi starfs- og verknám á framhaldsskólastigi. Við tökum því undir kröfur stjórnenda framhaldsskólanna um að ljóst þurfi að vera við upphaf fjárlagaárs úr hvaða fjármunum skólarnir hafa að spila þannig að ekki sé úthlutað í lok skólaárs af þessum stóra lið Framhaldsskólar, almennt. Við teljum að þarna þurfi að koma til breytingar þannig að skólarnir geti betur skipulagt sig og gert áætlanir um sín mál. Við erum með sérstakan kafla um fræðslu- og símenntunarmiðstöðvarnar. Ég hóf mál mitt á því að ræða aðeins um þær. Það er alveg ljóst að þær 9,8 milljónir sem stöðvarnar eiga að fá hver og ein samkvæmt fjárlagafrumvarpinu nægja ekki fyrir grunnstarfsemi þeirra. Það vantar um 5 milljónir upp á að grunnstarfsemi þeirra verði sinnt. Þær þurfa hver og ein um 15 milljónir í heildina til þess að grunnþörfunum sé sinnt. Þó að þetta 100 milljóna framlag hafi komið til Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins sem símenntunarmiðstöðvarnar taka verulegan þátt í þá held ég, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að það þurfi að gá að þeim þætti sem varðar háskólamenntun og fjarnám. Við fögnum því að Þjóðleikhúsið skuli nú fá fjárveitingar sem gefa til kynna að það eigi að taka vel á varðandi endurbyggingu en hnykkjum eingöngu á því að kné verði þar að fylgja kviði. Við verðum að búa til áætlun um að ljúka því verki. Það er fjárfrek framkvæmd. En úr því að byrja á á henni verður að sjá fyrir endann á henni og þess vegna þarf að gera fyrr en seinna tímasetta áætlun þar að lútandi. Safnliðirnir hafa verið hér til umræðu. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir gerði í löngu máli grein fyrir tillögum meiri hlutans í þeim efnum. Ég hef löngum sagt að þessar úthlutanir fjárlaganefndarinnar til menningarverkefna séu vægast sagt ámælisverðar og undarlegar. Ég held að þessi leið við að úthluta fjármunum til menningarverkefna sé afar gölluð. Við erum með sjóði, jafnvel sem starfa samkvæmt lögum, í okkar kerfi sem ætlað er að sinna verkefnum af þessu tagi. Við getum nefnt t.d. safnasjóð, tónlistarsjóð, Kvikmyndasjóð, þýðingarsjóð, húsafriðunarsjóð auk ýmissa samninga sem ráðuneyti menntamála hefur gert við ólíka landshluta um starf í menningargeiranum. Ég hef gagnrýnt það að fjárlaganefnd skuli úthluta hér hundruðum milljóna. Ég hugsa jafnvel að þessar úthlutanir til ýmissa menningarverkefna, íþróttaverkefna og æskulýðsverkefna, sem eru bara einhvers konar „vílingar“ og „dílingar“ fjárlaganefndar Alþingis, séu farnar að nálgast milljarðinn. Ég fullyrði það úr þessum stóli, hæstv. forseti, að þeir sjóðir sem ég nefndi sem starfa samkvæmt úthlutunarreglum og sjóðstjórnir þeirra sinna sínu verki af vandvirkni og natni, mundu sannarlega geta þegið þær hækkanir á fjárframlögum sínum sem fjárlaganefndin tekur til sín og úthlutar fram hjá þessum sjóðum. Hæstv. forseti. Þetta er ekki faglegt og það sem verra er, þetta býður upp á spillingu. Þetta býður upp á ásakanir um spillingu. Ég tel því að ekki sé eftir neinu að bíða með að koma þessum úthlutunum í þann farveg að sjóðirnir sem til þess eru ætlaðir fái þessa fjármuni og geti úthlutað þeim og vegið og metið allar umsóknir í geiranum en að ekki sé verið að taka, eins og ég segi, hundruð milljóna fram hjá sjóðunum sem úthlutað er af alþingismönnum sem hafa hvorki tíma né getu til að koma sér vel inn í verkefnin og geta alls ekki borið þau saman við aðrar umsóknir sem eru í viðkomandi sjóðum. Ég vil ekki hætta að fjalla um menntamálin, hæstv. forseti, án þess að ræða aðeins um framlög í tengslum við styttingu námstíma til stúdentsprófs. Það er að mínu mati afar óraunhæft og mér finnst það fullkomlega - óraunhæft er allt of veikt orð - mér finnst það dónaskapur af hæstv. menntamálaráðherra að setja í fjárlagafrumvarpið 90 millj. kr. framlag til grunnskólans sem á að standa straum af kostnaði við það að koma á einhverjum framhaldsskólaáföngum niður í grunnskólann og það er ekki búið að semja frumvarp um skerðingu náms til stúdentsprófs. Við sem sitjum hér og setjum lög í þessu landi höfum ekki hugmynd um hvað er að gerast í kollinum á hæstv. menntamálaráðherra að þessu leyti. Samt eru hér 90 milljónir í beinhörðum peningum beinlínis inn í þessa hugmyndafræði hennar og einhverjar fléttur sem eru bara til í hennar kolli um það hvernig hún ætli sér að skerða nám til stúdentsprófs. Frú forseti. Hæstv. menntamálaráðherra hefur alla elítuna, alla skólamenn, allt skólasamfélagið upp á móti sér í þessu. Framhaldsskólanemar eru búnir að stofna hagsmunasamtök gegn skerðingu náms til stúdentsprófs. Framhaldsskólakennarar skrifa nú eina grein á dag í dagblöðin, a.m.k. eina grein á dag og þær eru mjög yfirvegaðar. Þær eru afar fróðleg lesning. En tónninn í þeim er náttúrlega alveg gassalegur. Ég mundi ekki vilja fá þessar einkunnir frá framhaldsskólanemum ef ég væri hæstv. menntamálaráðherra. Það nægir að stikla á fyrirsögnunum: „Ódýrar lausnir í menntamálum“, „Rangar áherslur í menntamálum“, „Í leit að glötuðum tíma“, „Eigi skal höggva“, „Sósíalismi andskotans“, skrifar nú einn. „Að eiga réttlætinguna í sjálfum sér“, segir annar. „Að byrja á þakinu“, segir einn. „Enn tækifæri til að snúa við“, segir annar. „Á að breyta því sem vel hefur reynst?“ spyr einn. „Nýju fötin keisaraynjunnar“ skrifar einn. Frú forseti. Hér tala þeir sem starfa á þessum akri, þeir sem hafa verið að mennta unga fólkið okkar á framhaldsskólastigi og framhaldsskólanemar eru þeim hjartanlega sammála. Þetta fólk hefur sent okkur kröftug mótmæli, vel ígrunduð, vel formuð. En hvað gerum við? Við eigum að samþykkja hér í einhverju fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar tugi milljóna í þetta verkefni sem við vitum ekki hvernig á að líta út. Hvaða vitleysisgangur er þetta, frú forseti? Er ekki hægt að leiða hæstv. ráðherrum fyrir sjónir að svona vinnubrögð geta ekki verið ásættanleg? Ég mótmæli þessari forgangsröð, hæstv. forseti, þ.e. að hér skuli verið að lauma í gegnum fjárlög einhverjum hugrenningum og spuna úr höfðinu á hæstv. menntamálaráðherra á sama tíma og þúsundir framhaldsskólanema og kennara mótmæla þeim aðgerðum. Ég segi bara: Vér mótmælum allir. Vér hér inni mótmælum. Við mótmælum, stjórnarandstaðan í menntamálanefnd. Svona á ekki að vinna. Annað er hæstv. menntamálaráðherra að gera af sér í þessu fjárlagafrumvarpi. Hún er að leggja niður Listdansskóla Íslands. Það er líka forkastanlegt. Það gerir hún bara hér í gegnum fjárlögin sisona. Við fengum tækifæri til að að ræða það við hana í einhverri utandagskrárumræðu sem auðvitað hefur farið hér fram þar sem við áttum orðastað við hæstv. ráðherra. En við fáum ekki að ræða málin faglega. Hæstv. ráðherra gerir þetta algerlega án alls samráðs. Hún hefur ekkert samráð við nokkurn mann, enga fagmenn í dansinum, ekki við kennara skólans og svo flytur hún einhverja endemisræðu í þessari utandagskrárumræðu þar sem hún fjallar um sérskóla á listasviði sem geti bara starfað með sjálfstæðum hætti án þess að þeir lúti forræði opinberra aðila. Sem sagt, það á bara að heimila hæstv. menntamálaráðherra að einkavæða listdanskennslu á Íslandi án þess að setja við það spurningarmerki. Ég mótmæli svona vinnubrögðum, frú forseti. Það er ekki forsvaranlegt að koma svona fram, hvorki við foreldra sem eiga börn í dansnámi né þá listamenn sem hafa hingað til stundað þetta nám og eru núna að bera hróður okkar út um heiminn vítt og breitt. Það sama er uppi á teningnum í þessu máli og því fyrra sem ég nefndi varðandi skerðingu náms til stúdentsprófs. Blöðin eru full af greinum foreldra og aðstandenda þeirra sem stunda listdansnám og fyrirsagnir þeirra greina eru jafnlýsandi og í hinum sem ég tíundaði áðan. Þar er skrifað: „Til varnar Listdansskóla Íslands.“ „Erum við að tapa glórunni?“ spyr skólastjóri úr einkageiranum. „Heggur sá er hlífa skyldi“ skrifa tveir feður. „Fellibylurinn Þorgerður“ skrifar forseti Bandalags íslenskra listamanna. Hæstv. menntamálaráðherra er ekki öfundsverð og ég er ekki hissa þó að hún sé ekki hér til staðar til að taka við þessari gagnrýni og svara fyrir áform sín. Hæstv. forseti. Nú er langt liðið á þann tíma sem ég ætlaði mér að eyða í þessa ræðu og ég er eflaust komin fram yfir þann tíma sem ég ætlaði mér. Ég skynja óróleikann í salnum. Fleiri vilja komast að. Ekki nennum við að tala hér til klukkan sex í fyrramálið.  Ég vil bara árétta eitt. Ég spurði forstjóra stofnunarinnar hvað liði vinnu við að koma á laggirnar náttúruminjasafni, einu af höfuðsöfnunum sem samkvæmt safnalögum á að starfa hér á landi. Forstöðumaðurinn situr í nefnd um málið og hann tjáði okkur að nefndin hefði ekki hist í tvö ár. Ég spyr því: Hvað dvelur orminn langa? Enn er fullt tilefni til að flytja þá breytingartillögu við fjárlög sem við þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði flytjum hér um að setja 20 milljónir í undirbúning að stofnun nýs náttúrminjasafns og við setjum það undir hatt menntamálaráðuneytisins. Um þetta er getið í breytingartillögum okkar á þskj. 407. Frú forseti. Ég ætla þá kannski að draga hér niður að punkti. Ég gæti þó sagt nokkuð mörg orð í sambandi við stöðuna í geðlækningum. Morgunblaðið í morgun og allir fjölmiðlar hafa verið fullir af umfjöllun um barna- og unglingageðdeild Landspítala – háskólasjúkrahúss, BUGL og sömuleiðis um þær aðstæður sem sjálfstætt starfandi barna- og unglingageðlæknum er boðið upp á. Það stefnir í að þeir hætti að starfa núna um næstu mánaðamót og allt er þetta vegna þess að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur ekki enn getað rekið samningamanninn sinn, sem er í nefndinni sem semur við þessa sérfræðinga, til þess að tala við þá. Það er ekki verið að eyða orði á fólk. Það er eins og þessi ríkisstjórn telji að hún geti bara komið alltaf sínu fram úr sínu glerbúri og það þurfi ekki að eyða orði á það fólk sem starfar á akrinum og þarf að starfa eftir þeim fjárveitingum sem ákveðnar eru í fjárlögum. Það er bara ekki hægt að sýna því fólki sem starfar í þessum viðkvæma geira þá framkomu sem því er boðið upp á. Hæstv. heilbrigðisráðherra verður auðvitað að gera eitthvað annað en lýsa yfir góðum vilja til að gera eitthvað, góðum vilja til að breyta einhverju. Hér verða bara að sjást einhver átök til verka. Menn verða að bretta upp ermarnar og sýna fram á að þeir séu vanda sínum vaxnir, starfi sínu vaxnir og geti tekist á við það sem að þeim steðjar. Hæstv. forseti. Ég ætla að láta máli mínu lokið með því að ítreka þá kröfu mína að vinnan við fjárlög verði endurskoðuð og fjárlagafrumvarpið verði fært aftur í það horf sem það hefur verið í þannig að þingmönnum og öðrum sem starfa eftir þessu fjárlagafrumvarpi sé ekki vísvitandi gert erfitt fyrir að þræða sig í gegnum það til þess að finna hvar þessi eða hin upphæðin er eða hvernig hlutirnir eru hugsaðir til enda. Töflur sem vantar verða að koma aftur inn í frumvarpið á næsta ári. Það er algjörlega nauðsynlegt. Annars er verið að gera okkur lífið hér enn leiðara en það þarf að vera.

Frú forseti. Við ræðum fjárlög fyrir árið 2006 við 2. umr. og þá aðallega álit hv. fjárlaganefndar um frumvarpið og þær breytingar sem hún gerir á því. Það verður fyrst að segjast að þetta er afskaplega ánægjuleg niðurstaða, frú forseti. Afgangurinn vex um 5,4 milljarða upp í 19,6, tæplega 20 milljarða, og það er ekki ónýtt til hliðar við Seðlabankann í baráttunni við verðbólguna að skila ríkissjóði þessum afgangi sem er um 2% af landsframleiðslu. Þetta er afskaplega góð niðurstaða og ég held að það séu ekki mörg lönd í heiminum eða í Evrópu a.m.k. sem skila slíkum afgangi. Fyrir utan það að á yfirstandandi ári erum við að horfa upp á yfir 100 milljarða í lánsfjárafgang. Það er því virkilega verið að gera mikið til að aðstoða Seðlabankann í baráttunni við verðbólguna. Eins og ég hef oft rætt er starf fjárlaganefndar aðallega fólgið í því að standa í alls konar úthlutunum í framkvæmdir. Ég tel það ekki rétta stefnu, frú forseti, þar sem Alþingi er löggjafarsamkunda og er reyndar með fjárveitingavald en á að hafa eftirlit með framkvæmdarvaldinu, hvernig það ráðstafar fjárveitingum. Þetta er hluti af þeirri heimspeki sem ég er hlynntur, að til að vernda borgarann fyrir ríkinu þurfi að skipta því í þrennt, framkvæmdarvald, löggjafarvald og dómsvald. Ef löggjafarvaldið tekur að sér framkvæmdir er verið að blanda saman framkvæmdarvaldi og löggjafarvaldi. Hins vegar er framkvæmdarvaldið með eins konar löggjafarvald því að nánast öll lagafrumvörp sem samþykkt eru af Alþingi koma frá framkvæmdarvaldinu. Þetta er í rauninni mjög alvarlegt vegna þess að þeir sem framkvæma lögin eru jafnframt að semja þau þannig að þeir smíða vopnin í hendurnar á sér í baráttu við borgarana. Þetta er ekki nógu sniðugt, frú forseti. Þær framkvæmdir sem Alþingi ákveður og fjárlaganefnd í þessu frumvarpi og breytingartillögum við það getur framkvæmdarvaldið ekki borið ábyrgð á. Segjum að við komumst að því að einhver framkvæmd sé röng, t.d. að ala önn fyrir fíkniefnahundi í Vestmannaeyjum, sem er víst hlutverk löggjafarsamkundunnar, en í ljós hafi komið seinna að hún væri röng og Alþingi færi að gagnrýna viðkomandi ráðherra fyrir það, þá gengi það að sjálfsögðu ekki vegna þess að hann getur ekki borið ábyrgð á því sem Alþingi sjálft hefur ákveðið. Svo er með fjöldann allan af öðrum framkvæmdum sem nefndar eru í breytingartillögum meiri hlutans og minni hlutans, að allar þær framkvæmdir ættu að vera á hendi framkvæmdarvaldsins. Alþingi ætti að setja ramma. Þetta mikið viljum við setja í söfnin og þið ráðið hvernig þið gerið það en þið verðið að standa okkur skil á því. Það er mikill munur á þessu. Ég ætla rétt aðeins að fara í gegnum nokkrar skemmtilegar framkvæmdir. Til dæmis er lagt til 1,2 millj. kr. í tímabundið framlag til fjarkennslu í meistaranámi í opinberri stjórnsýslu. Löggjafarsamkundan er þarna að standa að fjarkennslu. Ég veit ekki, frú forseti, hvort það sé hlutverk Alþingis. Síðan er sett 1 milljón - ég hugsa að kostnaður við að setja málið í gang taki góðan hluta af því - í hákarlahjall í landi Asparvíkur á Bölum í Strandasýslu. Er þetta virkilega hlutverk löggjafarsamkundunnar, frú forseti? Þetta gæti að sjálfsögðu viðkomandi ráðuneyti, menntamálaráðuneytið, séð um og borið ábyrgð á. Þá gætu þingmenn spurt: Hvernig gengur með hákarlahjallinn í landi Asparvíkur á Bölum í Strandasýslu? En það er ekki svo. Nú er það Alþingi sem ákveður þetta og enginn ber ábyrgð á því. Segjum að þessir peningar gufuðu upp, færu allir í kostnað við að teikna og annað slíkt og engin framkvæmd yrði. Hver gæti spurt? Það gæti enginn í heiminum spurt ráðherrann að því hvernig gengi með þá fjárveitingu af því að Alþingi ákveður hana sjálft. Svo á að setja 1 millj. kr. í manngerða hella í Rangárþingi ytra. Yndislegt, frú forseti. Þetta er hlutverk löggjafarsamkundunnar. Skaftholtsréttir, það á að fara að byggja réttir líka. Og setja á 0,5 millj. kr. í gamla þinghúsið í Hraungerðishreppi, Þingborg. Það eru 500 þús. kr. Ég hugsa að það eitt að setja verkefnið í gang kosti 500 þús. kr. þannig að ekki verður framkvæmt fyrir krónu. Þetta eru bæði of fáránlega litlar upphæðir og fáránlegar framkvæmdir til þess að löggjafarsamkunda landsins sé að eyða tíma sínum og orku í þetta í staðinn fyrir að smíða ramma utan um þjóðlífið í landinu. Styrkja á kvikmyndagerð, auka á það framlag um 65 millj. kr. Segjum að það reyndist eintóm vitleysa. Hver bæri ábyrgð á því? Ekki ráðherrann, hann ákvað þetta ekki. Það er Alþingi. Og Alþingi er eftirlitsaðili með þessum framkvæmdum. Alþingi getur að sjálfsögðu ekki ákært sjálft sig. Síðan á að gefa út íslensk-færeyska orðabók og gefa á út rit Harðar Ágústssonar um Laufás, 3 millj. kr. Þetta er bókaútgáfa, sem sagt ríkisútgáfa, Alþingi ætlar að sjá um orðabækur.

Spænsk-íslenska orðabókin kemur á fjáraukalögum.

Já, ég tala nú ekki um þau ósköp. Svo á að stofna fræðasetur í Stykkishólmi, 7 millj. kr. Ég ætla að fara svolítið hraðar yfir. Skíðasvæðið í Tungudal við Skutulsfjörð á að fá pening. Það er svo sem ágætt. Einnig á að rannsaka - já, Alþingi ætlar að rannsaka líka, það er rétt, Alþingi ætlar að rannsaka sjávardvöl laxins. Það eru 12 millj. kr. í það. Það er aldeilis ágætt. Svo er framlag í Hekluskóga, tvisvar sinnum 7 millj. kr. í hvort skipti, Skógræktin og Landgræðslan. Það á sem sagt að rækta skóg líka. Þetta er svo sem ágætt, en ég hélt ég væri kosinn á Alþingi til að semja lög. Svo er það náttúrlega hinn frægi hundur, sem heitir ekki lengur hundur, fíkniefnahundur. Núna heitir það: „Gerð er tillaga um 1 millj. kr. framlag til fíkniefnavarna í Vestmannaeyjum.“ Ég er búinn að spyrjast fyrir um að þetta er hundurinn, frú forseti.  Framlag er til Náttúrustofu Reykjaness til rannsókna á leiðum til að fækka mávi á Miðnesheiði. Já. Ég mundi nú skjóta þá. Þetta er náttúrlega alveg fráleitt að Alþingi skuli vera að setja svona í lög. Slíkt er hlutverk viðkomandi ráðuneytis og það á að bera ábyrgð á því. Í lokin ætla ég að ræða um læknana, unglæknana af því að þeir komu til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar og ræddu við hana. Staðan er mjög skrýtin með unglæknana. Þeir vinna alveg eins og ég veit ekki hvað, dag og nótt.  Ef ég ræki fyrirtæki með svona mikilli yfirvinnu mundi ég ráða fleira fólk og setja það á vaktir eins og hjá venjulegum rekstri. Og ég mundi spara helling af peningum af því að ódýrara er að hafa fólk á vöktum með einhverju vaktaálagi en borga því næturvinnulaun alla daga. Ég vildi ekki lenda hjá lækni sem er búinn að vaka í 24 tíma, frú forseti. Það er ekki beint gæfulegt. Því er gert ráð fyrir að þetta verði afnumið vegna þess að stóri bróðir í Brussel vill það og það er ágætt, nema þetta á að kosta. Þetta á að kosta í fjárlagafrumvarpinu 35 millj. kr. og hér er gert ráð fyrir að það aukist enn frekar upp í um 50 millj. kr. Það á að kosta að láta menn vinna dagvinnu, fá fleiri inn til að vinna dagvinnu í staðinn fyrir að borga þeim næturvinnu fyrir nákvæmlega jafnmarga tíma. Þetta er hagfræði sem ég skil ekki, þetta er rekstur sem ég skil ekki. Ef ég ræki svona fyrirtæki með svona óskaplegri yfirtíð - það væri náttúrlega aldrei þannig, en ef ég tæki við fyrirtæki með svona mikilli yfirvinnu mundi ég að sjálfsögðu ráða fleiri og hafa minni yfirvinnu og meiri dagvinnu og spara mér pening. Ég reikna með því að ef þessi Evróputilskipun næði fram sem við ættum að samþykkja strax án undanþágu fyrir unglækna þá ætti ríkið að spara. Það er eitthvað að þessu, frú forseti. Það er eitthvað að kjarasamningunum. Það er eitthvað mikið að kjarasamningunum. Ég ætla ekki að verða langorður. Ég er þegar kominn yfir 11 mínútur og það þykir mér allt of langt. Ég ætla að ljúka með því að segja að þegar við lækkuðum fjármagnstekjuskattinn úr 48% á söluhagnaði niður í 10% stórjukust tekjur ríkissjóðs og þær hafa vaxið æ síðan. Þegar við lækkuðum skatta á hagnað fyrirtækja úr 50% niður í 18% stórjukust tekjur ríkissjóðs. Nú erum við að lækka skatta á tekjur einstaklinga og gerum það ósköp varfærnislega og mér sýnist að tekjurnar séu þegar byrjaðar að hækka þannig að stofninn hækkar og tekjur ríkissjóðs munu væntanlega stórhækka, að sjálfsögðu ekki endalaust. Ef við færum með skattinn í 0% gæfi það náttúrlega engar tekjur. Ég held að við séum … 

Frú forseti. Það var margt athyglisvert í ræðu hv. þm. Péturs H. Blöndals. Hann fór reyndar í margt ansi smátt. Ég ætla ekki að dvelja við það smæsta sem þar kom við sögu. Í einum kafla ræðunnar komu m.a. fram vangaveltur um tengsl framkvæmdarvalds og löggjafarvalds. Það er auðvitað býsna áhugavert efni. Mér fannst hv. þingmaður dvelja, kannski eðlilega miðað við upplegg ræðunnar, við það að löggjafarvaldið væri raunverulega að taka eitthvað frá framkvæmdarvaldinu. Ég hugsa að það sé margt til í því en ég hef samt sem áður minni áhyggjur af því en hinni hliðinni, þ.e. að framkvæmdarvaldið sé að seilast æ meir í hlutverk löggjafarvaldsins. En ef hægt væri að hafa vöruskipti á þessu gætum við kannski náð jafnvægi á ný og ég gæti gengið í lið með hv. þingmanni til að ganga frá slíku. Það sem ég vildi spyrja hv. þingmann um er hvort hann deili ekki þeim áhyggjum með mér að framkvæmdarvaldið sé búið að seilast fullmikið í hlutverk löggjafarvaldsins, sérstaklega gagnvart því sem við ræðum hér, þ.e. fjárlögunum, þar sem það liggur ljóst fyrir að ákvarðanir um fjárútlát úr ríkissjóði er teknar að stórum hluta áður en þær eru afgreiddar á Alþingi og framkvæmdarvaldið tekur slíkar ákvarðanir í trausti þess að það hafi traustan meiri hluta í þinginu. Þess eru jafnvel dæmi, ef við trúum skýrslum Ríkisendurskoðunar, að framkvæmdarvaldið hafi jafnvel hvatt aðila til þess að fara fram úr fjárlögum. Er hægt að búast við að aðilar beri virðingu fyrir lögum eins og fjárlögum þegar svo er? Það er meira að segja ýjað að því að framkvæmdarvaldið telji þetta bara býsna þægilegt fyrirkomulag vegna þess að það er alveg sama hvað það býður löggjafarvaldinu það kemst að því er virðist upp með allt. Hv. þingmaður er hluti af þeim meiri hluta sem að þessu hefur staðið.

Frú forseti. Fyrst um samspil framkvæmdar- löggjafar- og dómsvalds. Ég hef töluverðar áhyggjur af því hve þetta samspil er mikið eins og endurspeglast í þessu frumvarpi þar sem Alþingi stendur að framkvæmdum og líka því að Alþingi semur nánast ekkert af þeim lögum sem það samþykkir. Við þingmenn ættum að vinna að því að breyta því. En við grípum líka inn í dómsvaldið. Með lágmarkssektum og ákvæðum um lágmarksrefsingar tökum við fram fyrir hendurnar á dómurum.  
             Ég ræddi um margt smátt, það er rétt. Þetta er frumvarp um margt smátt, um baunir, sumir tala um baunatalningu. En varðandi það sem hv. þingmaður sagði um framkvæmdarvaldið, að það væri að framkvæma í trausti þess að meiri hlutinn samþykkti það. Það er náttúrlega ekki nógu góð lenska, engan veginn. Auðvitað eiga menn að standa klárir að því og hv. þingmenn geta spurt að því ef stofnunin fer fram úr fjárlögum. Hv. þingmaður er væntanlega að tala um fjáraukalögin því þar kemur þetta fram. Þá eiga hv. þingmenn að spyrja hvernig á því standi. Og ég veit að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa spurt hvernig á því standi að þetta og hitt hafi farið fram úr fjárlögum rétt eftir að búið er að setja þau. Ég held að það sé alveg bráðnauðsynlegt að koma á meiri aga. Ég hef lagt til að það væru svo sem eins og einn eða tveir forstjórar ríkisfyrirtækja látnir fara, 

Frú forseti. Ég þakka á margan hátt jákvæðar undirtektir hv. þingmanns við hugleiðingar mínar varðandi þetta efni. Það er hárrétt hjá hv. þingmanni að þessir hlutir ganga ekki lengur og það virðist vera að a.m.k. einn og einn þingmaður í stjórnarmeirihlutanum sé að átta sig á því. Maður bíður þess vegna eftir því að hv. þingmenn sýni það einu sinni til tilbreytingar að þeir meini eitthvað með því sem þeir segja vegna þess að það dugir ekki að koma hér í stólinn og segja ýmislegt í þá veru sem hv. þingmaður sagði hér og vera svo þegar að atkvæðagreiðslu kemur, eins og hv. þingmenn, margir hverjir, búnir að steingleyma því sem þeir sögðu eða fylgja a.m.k. ekki því sem sagt var.  Meðan stjórnarmeirihlutinn gerir ekkert í þessu og lætur framkvæmdarvaldið valta yfir sig fram og til baka þá er því miður ekki hægt að taka mark á orðum hv. þingmanna sem tala svipað og síðasti ræðumaður.

Frú forseti. Ég hafði ekki verið lengi á Alþingi þegar ég uppgötvaði að ég réð ekki einn. Ég varð að gera málamiðlanir og ég varð að láta minni hagsmuni fyrir meiri. Það held ég að flestir þingmenn og allir þurfi að gera. Ég samþykki ýmislegt frá ríkisstjórninni þó að ég sé ekki sáttur við það vegna þess að ríkisstjórnin er að mínu mati að gera afskaplega góða hluti í heildina.  Ég held að þetta horfi allt til betri vegar og ég mun sannarlega samþykkja endanleg fjárlög þó að ég sé ósáttur við eitt og annað smálegt.

Hæstv. forseti. Ég ætla að vona að hæstv. heilbrigðisráðherra sitji hér undir ræðu minni. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. forsætisráðherra væri við a.m.k. í lok hennar þar sem ég ætla að leggja fyrir hann spurningu, ef hann er í húsi. Hæstv. forseti. Þegar fjárlög fyrir 2006 voru lögð fram í haust brá mönnum í brún. Eina úrræðið fyrir þá öryrkja sem minnst fá var að skerða þann eina lið bótagreiðslu sem með góðum vilja var hægt að kalla atvinnuhvetjandi. Boðað var frumvarp frá heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra þess efnis að uppbót á elli- og örorkulífeyri og örorkustyrk vegna aksturs bifreiðar, svokallaður bensínstyrkur, yrði felld niður frá og með 1. janúar 2006 eða tæpum tveim mánuðum eftir framlagningu frumvarpsins. Slík vinnubrögð eru ekki til þess fallin að efla traust á hæstv. heilbrigðisráðherra. Auðvitað snerust menn öndverðir gegn þessu. Jafnvel landsfundur Sjálfstæðisflokksins sá sitt óvænna og skammaðist sín frammi fyrir hreyfihömluðum félaga sínum og ályktaði síðan gegn þessum nýju álögum á öryrkja. En framsóknarmenn komu hver um annan þveran og æptu: Þið voruð búnir að samþykkja þetta og svíkið svo. Já, frú forseti, það hrikti í stoðum stjórnarheimilisins. En þá kom nýtt tromp: Ha, ha, þið fáið ekki það sem við lofuðum að veita í sama væntanlega frumvarpi. En þar stóð, með leyfi forseta: „Af þeim fjármunum,“ - þ.e. þessum 720 millj. kr.- „er lagt til að 100 millj. kr. verði milifærðar til að efla starfsendurhæfingu sjúkratrygginga og 393,6 millj. kr. til að hækka tekjutryggingarauka hjá elli- og örorkulífeyrisþegum og 226,4 millj. kr. notaðar til að mæta hagræðingarkröfu.“ Frú forseti. Höfðingsskapur ríkisstjórnarinnar var eða hefði orðið mikill ef meiri hluti hv. fjárlaganefndar hefði ekki skert tekjutryggingarauka hjá elli- og örorkulífeyrisþegum eða til starfsendurhæfingar sjúkratrygginga, því samkvæmt breytingartillögum meiri hluta hv. fjárlaganefndar skulu þær milljónir sem áttu að ganga til að hækka tekjutryggingarauka hjá elli- og örorkulífeyrisþegum ganga til baka sem og 100 milljónirnar í starfsendurhæfinguna. Og hvað með 226,4 milljónirnar sem átti að nota til að mæta hagræðingarkröfu, með öðrum orðum sparnað? Já, ef menn vilja ekki sósu þá fá þeir ekki heldur kartöflur. Tekjutryggingarauka fá þeir einir sem fá engar aðrar greiðslur og eru hvað verst settir í þessu kerfi. Frú forseti. Er þetta ekki dæmigert fyrir þessa aumu ríkisstjórn sem æ ofan í æ finnur hjá sér hvöt til að fara ofan í vasa þeirra sem minnst hafa fyrir? Ríkisstjórnin verður að hverfa af þeirri braut að skerða markvisst kjör fatlaðra og lífeyrisþega. Hlutdeild neytenda í lyfjakostnaði hefur verið aukin og gjöld fyrir hvers kyns þjálfun verið hækkuð. Þetta gengur ekki, frú forseti. Bensínstyrkurinn svokallaði er líklega það eina í þessu stagbætta lífeyriskerfi ríkisins sem hægt er að kalla atvinnuhvetjandi. Þannig er málum háttað, frú forseti, að þegar fyrsta ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, sú með Alþýðuflokknum, tekjutengdi jafnvel örorku- og ellilífeyrinn, en áður var litið svo á að hann væri eins konar uppbót fyrir þann aukakostnað sem hlytist af fötlun eða öldrun, þá gleymdist bensínstyrkurinn sem betur fer. Eins og fram hefur komið í skýrslum eru hér á landi færri öryrkjar en á öðrum Norðurlöndum og fram að þessu hefur Ísland skorið sig úr vegna meiri atvinnuþátttöku fatlaðra en víðast hvar í Evrópu. Ég fullyrði að margur fatlaður einstaklingurinn treysti sér ekki á vinnumarkað ef ekki væri bensínstyrkurinn, ekki vegna þess að hann sé svo hár heldur er þarna einhver smáuppbót á sannarlega dýrara líf. Jafnframt hefur komið í ljós að endurhæfingarúrræði eru færri hér á landi en víðast hvar í Vestur-Evrópu. Loks þegar eitthvað virðist vera að rætast þar úr kippir hæstv. ríkisstjórn að sér höndum af því að ekki er hægt að klípa það af einhverjum öðrum bótum. Þetta líkist helst krakka að leika sér með töluboxið hennar mömmu. Frú forseti. Við gumum af ríkidæmi þjóðarinnar og víst er gaman að heyra um kaup landans á Magasin du Nord og öðrum stórfyrirtækjum í útlöndum, ævintýralegum gróða bankanna sem við áttum „forresten“ en gáfum vinum og velunnurum. Jafnvel Símann, þá góðu mjólkurkú, lögðum við á altari einka- og græðgisvæðingar. Á sama tíma er helsta sparnaðarleið hæstv. ríkisstjórnar að klípa af þeim sem minnst hafa fyrir. Mætti ég þá heldur benda á frumvarp þingflokks Vinstri grænna til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Í frumvarpi þessu er lagt til að hlutfall fjármagnstekjuskatts hækki úr 10 í 18% en jafnframt verði sett skattleysismörk við 120 þús. kr. tekjur einstaklinga á ári. Vonandi skoða þingmenn þessar tillögur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs betur og átta sig á að það er vel borð fyrir báru á Íslandi ef menn eru ekki svo „alúmeraðir“ að þeir sjái ekki út fyrir álglýjuna eða vatnsvirkjanasullið sem öllu skal sökkva hversu fagurt og frítt sem það er. Frú forseti. Þær upphæðir sem ætlaðar eru til framfærslu hér á landi eru mun lægri en á öðrum Norðurlöndum en verðlag þó hærra. Það á ekki aðeins við lífeyrisgreiðslur heldur ekki síður þau laun sem greidd eru fyrir lægst launuðu störfin. Það er okkur til vansa, frú forseti. Hæstv. forseti. Ég vil ekki ljúka máli mínu án þess að nefna það sem mér hefur fundist vel hafa tekist. Þar skal fyrst nefna þann samning sem hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra Jón Kristjánsson gerði 25. mars 2003 við Öryrkjabandalag Íslands um aldurstengda örorku. Að ekki hefur verið staðið við þann samning að fullu að okkar áliti læt ég liggja á milli hluta. Þessi samningur var sögulegur og í fyrsta sinn sem samið var beint við bandalag fatlaðra. Það var lofsvert og er mjög mikilvægt, frú forseti, að slíkt samband haldi áfram, en kjörorð Evrópusamtaka fatlaðra hljóðar svo: „Ekkert um okkur án okkar.“ Að 26 þúsundkallinn eða desemberuppbótin sem samið var um við ASÍ, BHM og BSRB hefur einnig fengist til lífeyrisþega og nú jafnvel þeirra sem aðeins hafa vasapeninga er fagnaðarefni. Það má segja, frú forseti, að hér sé um sjálfsagðan hlut að ræða, en þegar horft er yfir sparnaðaráform ríkisstjórnarinnar undanfarið verður manni að orði: Batnandi manni er best að lifa. Frú forseti. Á aðalfundi Öryrkjabandalags Íslands 19. október sl. ályktaði fundurinn m.a., með leyfi forseta: „Öryrkjabandalag Íslands telur að brýna nauðsyn beri til að endurskoða nú þegar lög um almannatryggingar. Einfalda þarf ýmsa þætti laganna og tryggja afkomuöryggi lífeyrisþega. Síauknar tekjutengingar eru stórkostlegt vandamál.“ Frú forseti. Hér eru svo sannarlega orð í tíma töluð. Lögin um almannatryggingar eru svo stagbætt, teygð og toguð að það hálfa væri nóg. Síðasta dæmið um slíkt eru þær deilur sem nú eru upp komnar milli hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra og Tryggingastofnunar ríkisins annars vegar og Öryrkjabandalagsins hins vegar vegna óvæginna innheimtuaðgerða á meintum ofgreiddum lífeyri. Lífeyrisgreiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins eru laun margra. Hætt er við að mönnum brygði í brún ef með litlum fyrirvara væru skert hjá þeim launin. Hvað með skuldbindingar eins og húsaleigu og afborganir af lánum? Þetta er til vansa, frú forseti. Í lögum um almannatryggingar frá 1993 segir í 50. gr., með leyfi forseta: „Hafi Tryggingastofnun ríkisins eða umboð hennar ofgreitt bótaþega bætur samkvæmt lögum þessum skal stofnunin draga ofgreiddar bætur frá bótum sem bótaþegi síðar kann að öðlast rétt til, sbr. þó 2. mgr. Einnig á Tryggingastofnun endurkröfurétt á hendur bótaþega samkvæmt almennum reglum.“ Í 3. mgr. sömu greinar segir, með leyfi forseta: „Ekki er heimilt að draga frá bótum meira en 20% af mánaðarlegum greiðslum til bótaþega, þó aldrei lægri fjárhæð en 3.000 kr., uns ofgreiðsla er endurgreidd að fullu nema samið sé um annað.“ Frú forseti. Hér er um slíkt sanngirnismál að ræða að ég trúi því ekki að hæstv. ráðherra ætli að fara inn í jólin án þess að greiða úr þessu máli með hag allra í huga. Að hamast á öryrkjum með lögfræðilegum hártogunum í stað þess að taka af skarið og segja: „nei, svona gerir maður ekki“ og leysa málin. Frú forseti. Lágtekjumiðun lífeyrisgreiðslna er eitt af meginsérkennum almannatryggingakerfisins á Íslandi. Það er ekki nóg, frú forseti, að tekjutenging og lífeyririnn skerðist heldur falla niður margs konar afslættir og aðstoð sem tengist því að hafa fulla tekjutryggingu. Það er nógu erfitt, frú forseti, að hafa sig upp eftir veikindi eða slys með skerta getu, sífellt áminntur um fyrri getu, þó að ekki sé verið að bregða fyrir mann fæti í hvert skipti sem maður reynir að vinna sér inn fáeinar krónur. Frú forseti. Þrátt fyrir kerfi sem heldur letur til atvinnuþátttöku er það staðreynd að á Íslandi er meri atvinnuþátttaka fatlaðra en víðast hvar í Evrópu. Af þessu getum við verið stolt. En betur má ef duga skal. Því er það svo mikilvægt að bætt sé í til að efla starfsendurhæfingu og í raun að stórefla slíka starfsemi. Ég er þess fullviss, frú forseti, að það skilaði sér margfalt í þjóðarbúið að ekki sé talað um þá lífsfyllingu sem það gefur hverjum manni að vera þátttakandi í samfélaginu, ekki aðeins með þeim réttindum sem því fylgir heldur ekki síður að fá að takast á hendur þær skyldur sem því fylgir og eru í reynd mannréttindi númer eitt. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. forsætisráðherra væri hér en ég beini því til hæstv. samráðherra hans að hann komi því til hans: Hvað líður gerð neyslustaðals samkvæmt þingsályktun sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir fékk samþykkta á þinginu fyrir þremur árum og kom síðan með fyrirspurn fyrir ári þar sem forsætisráðherra svaraði að gert væri ráð fyrir að starfshópurinn skili skýrslu til viðskiptaráðherra eigi síðar en 31. desember á næsta ári, þ.e. í árslok 2005? Ég vildi gjarnan fá að vita hvort ekki væri rétt að Öryrkjabandalag Íslands fengi að gefa álit sitt áður en slíkur neyslustaðall verður gefinn út.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Guðmundi Magnússyni fyrir ræðu hans. Ég vil sérstaklega þakka honum fyrir það að ræða hans er málefnaleg og efnisleg. Mér þykir vænt um að hann minntist á þann samning sem ég gerði við Öryrkjabandalagið á sínum tíma og talaði um hann með jákvæðum hætti. Ég þakka honum sérstaklega fyrir það. Mér þykir vænt um þau orð hans. Varðandi svo þau efnisatriði sem hann fór hér yfir þá er það einfaldlega þannig að ég gerði grein fyrir ráðstöfunum okkar varðandi bensínstyrk við 1. umr. málsins, en bensínstyrkurinn var orðinn almennur styrkur. Hann hafði vaxið mjög síðustu árin. Það er ekki vegna öryrkja heldur vegna þess að mjög margir aðrir en öryrkjar höfðu þennan styrk. Hann var upphaflega hugsaður sem styrkur fyrir hreyfihamlaða. En það var horfið frá þessu. Það var horfið frá þessu með því að bakfæra þær aðgerðir sem voru í tengslum við bensínstyrkinn, sem voru að hækka tekjutryggingarauka og leggja fram fjármagn til endurhæfingar. Þetta var núllstillt aftur, ef svo má segja, þannig að þetta er ákvörðun sem hefur verið tekin til baka og er eiginlega liðin tíð. Þessar aðgerðir voru núllstilltar. Ég er alveg sammála því að mjög áríðandi er að efla starfsendurhæfingu og efla öryrkja til þess að taka þátt í atvinnulífinu. Samningar sem voru gerðir við verkalýðshreyfinguna miða að þessu m.a. Þó að teknir hafi verið til baka þeir fjármunir sem voru í tengslum við bensínstyrkinn þá eru auknir fjármunir til starfsendurhæfingar í frumvarpinu. Ég hefði þó gjarnan viljað að það væri meira og ég hefði gjarnan viljað að þær 100 milljónir sem voru bakfærðar væru þar inni enn þá því mjög áríðandi er að efla starfsendurhæfingu. Ég er sammála hv. þingmanni um það. Varðandi lyfjakostnaðinn hefur hlutdeild sjúklinga í lyfjakostnaði ekki verið hækkuð núna í þessu frumvarpi. Í þessu frumvarpi eru engar hækkanir á komugjöldum eða gjöldum fyrir sérfræðiþjónustu. Ég tel því að ekki sé hægt að ganga lengra í því efni. Sjúklingurinn borgar núna eða notendur heilbrigðisþjónustu borga 20% úr eigin vasa eins og þar stendur en ríkið 80%. Ég tel að ekki verði gengið lengra í því efni þannig að ekki er reiknað með neinum kostnaðarhækkunum núna. Ég rengi ekki tölur hv. þingmanns um hér séu færri öryrkjar en á öðrum Norðurlöndum. En fjölgunin er meiri. Sérstökum áhyggjum veldur fjölgun öryrkja í hópi ungs fólks og við verðum að horfa auðvitað á það. Ég endurtek að nauðsynlegt er að fjölga endurhæfingarúrræðum í því sambandi. Það er rétt að þjóðin hefur efnast. Sem betur fer höfum við möguleika á að gera hluti núna sem við höfðum ekki möguleika á kannski fyrir tíu árum eða hvað þá tuttugu árum þegar ég byrjaði á Alþingi. Það er alveg ljóst. Af því að minnst var á Símann hér verð ég að geta þess að 1 milljarður af söluandvirði Símans fór í búsetuúrræði fyrir geðfatlaða. Ég tók þátt í að undirbúa það með félagsmálaráðuneytinu og ég met það mjög mikils. Það er gífurlega mikilvægt mál í þágu þeirra sem minna mega sín í samfélaginu og það met ég mjög mikils. Ég tel að full þörf sé á því að endurskoða almannatryggingalögin. Það er gríðarlegt verkefni sem menn hafa gert atrennur að, annaðhvort endurskoða þau í heild eða endurskoða einhverja hluta þeirra. Ég tel einboðið að Öryrkjabandalagið hafi aðkomu að því ef við förum í slíka endurskoðun. Ég tel að það verði ekki gert án aðkomu Öryrkjabandalagsins. Nefna má deilu sem upp hefur komið núna síðustu dagana um fólk sem hefur verið skert vegna annarra tekna og missir bætur í desember. Ég hef skoðað það mál sérstaklega. Ég hef fengið erindi frá Öryrkjabandalaginu um það mál. Ég mun kappkosta að skoða allar hliðar þess máls og svara því erindi. Þarna er um að ræða fólk sem hefur ekki gefið upp tekjuáætlanir. En ég vil lýsa því hér yfir að ég vil skoða það mál mjög vandlega og mun svara Öryrkjabandalaginu erindi þeirra. Ég mun koma til skila til forsætisráðherra því sem hv. þingmaður beindi til mín um neyslustaðal. Ég get því miður ekki svarað fyrirspurninni. En ég mun koma henni til skila og lýk þá máli mínu að sinni.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svörin og hlý orð í minn garð. Samningurinn er einmitt til fyrirmyndar og ætti að vera öllum ráðuneytum til fyrirmyndar um samráð þegar fjallað er um okkar mál. Ég fagna því að Öryrkjabandalagið mun koma að endurskoðun laganna. Ég get vel skilið að bensínstyrkurinn hafi vaxið og að fleiri hafi kannski verið farnir að fá hann svona sem sporslu í stað þess að hann hafi verið nýttur betur þar sem hann virkilega átti rétt á sér. En þá þurfti bara að endurskoða hann en ekki fella hann niður. Það er aðalatriðið. Svo er það neyslustaðalinn. Þar sem ég er að hverfa af þingi strax aftur þætti mér mjög vænt um að þetta yrði skriflegt svar til Öryrkjabandalagsins frá forsætisráðherra. Ég fagna þessum milljarði í búsetuúrræðin. En ég hefði líka gjarnan viljað eiga Símann enn þá og geta mokað meiri peningum í þetta.

Frú forseti. Mig langar að veita örstutt andsvar við ræðu hæstv. ráðherra. Vissulega þarf að endurskoða almannatryggingalögin, helst í heild en a.m.k. lífeyriskaflann í heild. Það er orðið mjög brýnt. Hæstv. ráðherra hefði átt að hafa tök á því þann tíma sem hann hefur verið í ráðuneytinu. Fyrirrennari hans í starfi hóf slíka endurskoðun en guggnaði á henni. Varðandi bensínstyrkinn og að aðrir en öryrkjar hafi fengið hann. Hann var og er ætlaður hreyfihömluðum. Segja má að hreyfihömlun hafi verið nokkuð vítt skilgreind. Blindir fengu styrkinn t.d. og lungna- og hjartasjúklingar sem eiga erfitt með að hreyfa sig. Það er líka ákveðin hreyfihömlun fólgin í þeim sjúkdómum. Enginn fær bensínstyrkinn nema vera með vottorð frá lækni um slíkt. Læknar hafa þá gefið út fölsuð vottorð ef hæstv. ráðherra heldur þessu fram. Auðvitað á ekki að fella hann niður þó að ráðherra finnist heimildirnar of rúmar. Hann á þá að taka á skilgreiningunni. Af því að hæstv. ráðherra talaði um starfsendurhæfinguna sem ekki kemur til vegna þess að bensínstyrkurinn verður áfram þá langar mig að segja að skortur á starfsendurhæfingu kemur niður á velferðarkerfinu aftur, svo sem í auknum kostnað í lyfjaútgjöldum ríkisins, í læknisþjónustu o.s.frv. Þetta bara bítur í skottið á sjálfu sér. Ég vil minna ráðherra á þetta. Ég fagna því að mér heyrist á hæstv. ráðherra að hann ætli að hætta við að láta fólk sem Tryggingastofnun telur að hafi fengið fullar greiðslur fara í jólaköttinn. Ég fagna því og spyr hæstv. ráðherra hvort ég hafi ekki skilið hann rétt í því að 

Virðulegi forseti. Varðandi endurskoðun almannatryggingalaga þá er það auðvitað spurning um aðferð hvort menn fara í endurskoðun í heild eða endurskoða einhvern hluta. Hingað til hefur það verið þannig að þegar ráðist hefur verið á allan lagabálkinn þá hafa menn hætt í miðjum klíðum þannig að það kemur alveg til greina að endurskoða einhvern hluta laganna en ég er ekki tilbúinn í kvöld að segja til um það hvaða leið ég fer í því. Varðandi starfsendurhæfinguna þá eru möguleikar í fjárlagafrumvarpinu sem efla hana eins og frumvarpið lítur út núna eftir breytingartillögurnar sem hafa verið gerðar. Ég hefði gjarnan viljað efla hana meira og ég tel það nauðsynlegt, og þeir samningar sem hafa verið gerðir við lífeyrissjóðina og verkalýðshreyfinguna kveða á um þetta og það tel ég mikils virði. Varðandi lögin um almannatryggingar sem voru samþykkt fyrir tveimur árum þá mun ég fara vel yfir þann lagabálk en ég er ekki þar með að segja hver niðurstaðan verður í því og ég vil ekki að hv. þingmaður leggi þannig út af orðum mínum en ég mun fara mjög vandlega yfir allar hliðar þess máls. Það var einfaldlega það sem ég sagði.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar skýringar og hvet hann til að hefja endurskoðun, a.m.k. á lífeyriskaflanum í almannatryggingunum í heild. Það er búið að endurskoða í hlutum sem gerir það að verkum að það kemur bara niður á öðrum hlutum laganna og einnig að lögin verða sífellt flóknari og flóknari. Ég minni á tekjutryggingaraukann sem settur var inn og útreikningsregluna á tekjutryggingunni sem er ekki fyrir nokkurn mann að skilja nema liggja yfir því lengi, þannig að ég hvet hæstv. ráðherra og spyr hann að því hvort hann sé tilbúinn að fara í þá vinnu að endurskoða lífeyriskafla almannatrygginganna og gera lögin einfaldari og mannúðlegri og minnka tekjutenginguna þannig að fólk geti þá a.m.k. aflað sér smá tekna án þess að það komi harkalega niður á því. Í ræðu minni á eftir mun ég vera með dæmi um það hvernig þær reglur sem nú gilda bitna á fólki. Ég spyr hæstv. ráðherra einnig: Er hann tilbúinn að breyta þeirri reglugerð sem nú tók gildi um að stöðva greiðslur til þeirra sem hafa fengið ofgreiðslurnar? Ætlar hann að breyta þeirri reglugerð þannig að fólk verði ekki auralaust um jólin, þeir sem hafa fengið ofgreitt að mati Tryggingastofnunar? Svo langar mig að nefna annað sem kom fram í ræðu hæstv. ráðherra og það er um milljarðinn í búsetuúrræðum fyrir geðfatlaða sem ég fagna vissulega. Það er löngu tímabært að þeir peningar komi frá sölu Símans, en ég minni á að hann er að úthluta peningum langt fram í tímann á fjárlög sem verða ekki samþykkt á Alþingi fyrr en á næsta kjörtímabili. En ég efast þó ekki um að staðið verði við það því það er orðið mjög brýnt mál að ráða bót á búsetumálum geðsjúkra.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á málefnum geðfatlaðra. Það mun verða skipuð nefnd til að útfæra það mál núna og ég efast ekki um að staðið verði við þetta. Ég held að um það sé víðtæk samstaða, enda er þetta mjög gott mál. Varðandi þá reglugerð sem hefur verið til umræðu undanfarið og Öryrkjabandalagið skrifaði mér um vil ég taka það fram að reglugerðin er eingöngu starfsreglur. Það eru lögin sem skipta máli og túlkun á þeim og ég vil einbeita mér að því að túlka þau lög sem voru samþykkt fyrir tveimur árum með samþykki allra þingmanna, nema hv. þingmaður var með fyrirvara, ef ég man rétt. Ég vil einbeita mér að því að túlka þau lög þannig að ekki fari á milli mála hvað þau fela í sér, því vil ég einbeita mér að og taka mér örfáa daga í það. En ég vona að niðurstaða mín liggi fyrir í því innan mjög skamms tíma enda er ekki úr miklum tíma að spila í þessu. En ég vil taka fram varðandi þá sem búa við skertar bætur að það er fólk sem er skert vegna annarra tekna, þannig að það er ekki þar með sagt að þetta fólk hafi engar tekjur, þó að ég sé ekki að gera lítið úr því í sjálfu sér. Þetta er fólk sem hefur aðrar tekjur og ég vil taka fram í sambandi við tekjuskerðingar að þær hafa minnkað á undanförnum árum, minnkað niður í 45% frá því að það var skert króna á móti krónu.

Virðulegi forseti. Það er ekkert ofsagt í nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar að efnahagsforsendur fjárlagafrumvarpsins séu ótraustar og það er sívaxandi áhyggjuefni hvað forsendur bæði á gjalda- og tekjuhlið eru veikar. Þetta frumvarp virtist því ekkert frábrugðið fjárlagafrumvörpum síðari ára, fjárlög næsta árs eru á brauðfótum og undir því veikar stoðir sem geta hrunið áður en við er litið og má þá benda á þá veikleika sem greiningaraðilar eins og greiningardeildir bankanna, ASÍ og Seðlabanki Íslands benda á varðandi efnahagsstjórnina. Það er t.d. athyglisvert að það kom fram í meðferð efnahags- og viðskiptanefndar sem fjallaði m.a. um tekjuforsendur fjárlaga að Seðlabankinn gagnrýnir þær aðferðir og forsendur sem fjármálaráðuneytið setur fram þegar því er haldið fram að gengið muni veikjast og verðbólga í verðbólgumarkmiðum Seðlabankans en vextir eigi samt sem áður að lækka þó að verðbólgan sé miklu meiri en verðbólgumarkmið Seðlabankans. Tekjuafgangur sem hér hefur verið rætt um í dag á að verða nálægt 20 milljörðum eða innan við 2% af landsframleiðslu. Mér fannst það mjög sérkennilegt í dag - og ágætt að heyra álit hæstv. fjármálaráðherra á því - að varaformaður fjárlaganefndar, Einar Oddur Kristjánsson, hafði ekki mikla trú á þessum afgangi í fjárlögunum. Hann taldi að það væri nær lagi að afgangurinn væri 1% en ekki 2% og hv. varaformaður fjárlaganefndar er því þegar búinn að gengisfella frumvarp ráðherrans um hvorki meira né minna en 10 milljarða kr. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála þessu áliti varaformannsins að veikleikinn sé svo mikill á fjárlagahlið og þá væntanlega kannski einnig á gjaldahlið. Kannski er hann frekar að tala um gjaldahliðina, það verði aldrei neinn 20 milljarða afgangur vegna þess að það verði spenna í útgjöldunum sem kom ekki fram núna í fjárlagafrumvarpinu. Alla vega virtist hann ekki hafa trú á því að tekjuafgangurinn yrði 10 milljarðar kr. Auðvitað hefur hv. varaformaður fjárlaganefndar fyrir framan sig reynsluna bæði af gjaldahlið og tekjuhlið á undanförnum árum. Við ræddum það í síðustu viku, ég og hæstv. fjármálaráðherra, hvernig veikleiki fjárlaganna hefur verið á umliðnum árum bæði á tekju- og gjaldahlið þegar frávikin á gjaldahlið eru 10% að meðaltali á árunum 2000–2004 og veikleikinn einnig mikill á tekjuhliðinni, var t.d. 8,3% á árinu 2004 og 2,5% að meðaltali á árunum 2000–2004. Við þá umræðu nefndi hæstv. fjármálaráðherra að vera mætti að inn í þessar tölur vantaði lífeyrisskuldbindingar og afskriftir af skattkröfum þannig að ég gerði mér far um að kynna mér það sérstaklega hvort svo væri. Ef við tökum t.d. árið 2004 fyrir þá koma fram liðirnir Lífeyrisskuldbindingar upp á 13,4 milljarða en í fjárlögum var áætlað að það yrðu 4,7 milljarðar kr. og síðan voru afskriftir skattkrafna 10,1 milljarður en í fjárlögum eru áætlaðir 4 milljarðar kr. þannig að það var áætlað fyrir hvoru tveggja inni í þessum tölum en var bara vanmetið á fjárlögum eftir því sem ég kemst næst. Þetta er vissulega mikið áhyggjuefni að fjárlagavaldið sé flutt í svo miklum mæli til framkvæmdavaldsins þannig að ekki sé óalgengt að verið sé að ráðstafa að meðaltali um 20 milljörðum kr. í útgjöld umfram það sem fjárlög heimila og við höfum auðvitað farið yfir það hér að fjárreiðulögin eru þverbrotin þegar þessi vinnubrögð eru viðhöfð. Ef við reynum þá í ljósi þessarar reynslu að kíkja á hvað skeður núna fyrir árið 2005 og áætlun 2006 þá var það þannig, virðulegi forseti, í plöggum sem við fengum í efnahags- og viðskiptanefnd varðandi yfirstandandi ár, að heildartekjur í fjárlögum árið 2005, án eignasölu, voru áætlaðar 305 milljarðar kr. og í september á þessu ári voru þessir 305 milljarðar komnar í 339 milljarða eða 34 milljörðum þar yfir og síðan tveim mánuðum síðar, eða frá september til nóvember á þessu ári, hafa bæst við 10 milljarðar kr. þannig að við erum að tala um 44 milljarða fyrir utan peningana af eignasölu Símans sem kemur til viðbótar því sem hæstv. ríkisstjórn áætlaði fyrir ári síðan og borið var á borð fyrir þingheim að því er varðar yfirstandandi ár. Það virðist stefna í það sama núna. Ég er ekki að segja að það verði kannski svona hrikalegt eins og ég nefni hér, svona miklar sveiflur í tekjum, en sporin hræða og við sjáum bara núna frá frumvarpinu 2006 að þar er gert ráð fyrir 327 milljörðum í tekjur. Áætlun nú í nóvember er 334 milljarðar, þarna munar 7,2 milljörðum kr. Maður er ekkert hissa á því þótt varaformaður fjárlaganefndar hafi vantrú á forsendum fjárlaga að því er virðist bæði á tekju- og gjaldahlið. Spár eru vissulega misvísandi fyrir næsta ár. Það er mikil óvissa í efnahagsmálunum almennt. Ég hef t.d. verulegar áhyggjur af því að við skulum ekki fá nákvæmari mynd af einkaneyslunni þegar við skoðum þann mismun sem Seðlabankinn og fjármálaráðuneytið setja fram í því efni og reyndar greiningardeildir bankanna einnig. Munur á einkaneysluspá Seðlabankans og Landsbankans er verulegur. Mig minnir að 8,2% séu áætluð í einkaneyslu hjá Seðlabankanum en 4,3% - ef ég fer rétt með. Ég er ekki með tölurnar við höndina - hjá fjármálaráðuneytinu. Þarna er því mismunur í spá upp á tæp 4%. Maður spyr: Hvað þýðir það ef spá Seðlabankans gengur eftir? Samkvæmt upplýsingum fjármálaráðuneytisins þýðir það að ef einkaneysla eykst um 1% þá vex tekjuafgangur ríkissjóðs um 0,1% af landsframleiðslu. Ef spá Seðlabankans gengur eftir gæfi það um 4 milljörðum meira í ríkissjóð. Það er vissulega óvarlegt að ráðstafa þeim fjármunum eða gera ráð fyrir þeim í tekjuafgangi fjárlaga einfaldlega vegna þess hve miklar skekkjur og frávik eru ávallt á gjaldahlið fjárlaga, eins og ég nefndi, eða 10% að meðaltali fyrir árin 2000 og 2001. Umhugsunarefni er líka sú mikla aukna einkaneysla sem verið hefur á þessu ári og við sjáum að nærri helmingi munar í spá ráðuneytisins og Seðlabankans. Það gekk eftir á þessu ári að því er varðar einkaneysluna, og kemur það fram í áliti minni hlutans, að einkaneyslan var áætluð á fjárlögum 5% en áætlun 2005 segir 9,5%. Skekkjan þarna er því 4,3% á þessu ári og við erum að tala um svipaða skekkju á næsta ári. Ég veit ekki hvort fjármálaráðuneytið spáir vísvitandi þannig um einkaneysluna. Eitt væri þó fróðlegt að fá að vita. Ég hef reyndar lagt fram fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra um það. Ég ætlast auðvitað ekki til þess að hann svari því núna. Hann hefur engin tök á því. En forvitnilegt væri að fá að vita hversu mikið af einkaneyslu undanfarinna ára hafi verið fjármagnað með lánum vegna þess að hér er verið að eyða skatttekjum framtíðarinnar sem koma af aukinni einkaneyslu. Þessi ríkisstjórn er að eyða þeim skatttekjum sem koma í framtíðinni þegar mikil einkaneysla heimilanna er fjármögnuð með lántöku. Það væri líka fróðlegt að fá að vita það sem ég spurði um í fyrirspurn minni, þ.e. hvaða áhrif það hefði haft á skatttekjur hins opinbera ef einkaneysla á umliðnum árum hefði eingöngu verið fjármögnuð með rauntekjum heimilanna. Virðulegi forseti. Ég sé út af fyrir sig ekki ástæðu til þess að eyða fleiri orðum í þessar stóru línur fjárlaganna. Við hæstv. fjármálaráðherra fórum yfir þetta fyrr í vikunni. Ég fór þá yfir það hvernig hagvaxtarspá t.d. á árinu 2004 og verðbólguspár hafa gengið fram, t.d. á árinu 2004 miðað við spár, og þar er um verulega skekkju að ræða miðað við spár fjármálaráðuneytisins. Það kom reyndar fram í efnahags- og viðskiptanefnd, og ég vil ítreka það, að verulegur missir er að Þjóðhagsstofnun. Það er mjög vont fyrir okkur innan þings að þurfa bara eingöngu að treysta á þær spár sem við fáum frá fjármálaráðuneytinu en geta ekki leitað til óháðra aðila eins og Þjóðhagsstofnunar. En maður horfir töluvert á spár ASÍ sem er búið að koma upp sæmilega góðri hagdeild. Þar er t.d. verulegur munur miðað við það sem er grundvallaratriði í fjárlagafrumvarpinu, þ.e. verðlagsforsendurnar sem eru 3,8% hjá fjármálaráðuneytinu en 4,2% hjá Alþýðusambandinu  Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa fleiri orð um þetta. Ég ætla aðeins ræða um breytingartillögur sem 1. minni hluti flytur. Ekki síst vil ég nefna ýmis atriði sem lúta að félagsmálaráðuneytinu. Þar sem ég á sæti í félagsmálanefnd hef ég sérstaklega farið yfir kafla félagsmálaráðuneytisins. Þar kemur ýmislegt í ljós, virðulegi forseti, sem snertir hæstv. fjármálaráðherra sem hér gengur úr sal vegna þess að þar er um að ræða ýmsar vanáætlanir. Ég er mjög sátt við að hæstv. fjármálaráðherra fái sér sæti í hliðarsal af því að ég veit að hann hlýðir grannt á mitt mál. Virðulegi forseti. Ljóst er að fjárlög og skattastefna ríkisstjórnarinnar hefur stuðlað að ójöfnuði í þjóðfélaginu. Það hefur ekkert skort á að hæstv. ríkisstjórn hafi ekki haft úr nógu að spila. Við höfum sýnt fram á það í minni hlutanum að bara þegar horft er til þess tekjuauka sem ríkisstjórnin hefur haft úr að spila þá hefur hún á hverjum einasta degi - ég man nú ekki nákvæmlega töluna en alla vega er hún yfir 800 milljónir á hverjum einasta degi samanborið við það að þetta var rúmlega 400 milljónir á árinu 1995. Við erum því að tala um að tekjuaukinn hefur tvöfaldast hvern dag frá því að þessi ríkisstjórn tók við. En hún hefur ekki nýtt þessa fjármuni til þess að jafna kjörin. Hún hefur dregið fjármagnið frá þeim sem verr hafa það í þjóðfélaginu eins og öryrkjum, öldruðum, atvinnulausum, t.d. með verulegri skerðingu á skattleysismörkum. Hún hefur fengið verulega fjármuni þaðan til þess að flytja til þeirra sem betra hafa það, fjármagnseigenda og stórfyrirtækja. Þannig hefur þessi ríkisstjórn unnið. Ríkisstjórnin talar hér í öðru hvoru orði um stöðugleika í þjóðfélaginu en hún veit, ef hún horfir ekki á allt úr sínum fílabeinsturni, að ekki er stöðugleiki hjá mörgum heimilum í landinu í dag, hjá atvinnulausum, lífeyrisþegum, tekjulausum einstaklingum og fleiri tekjulágum hópum. Þeir hafa ekki fengið sinn eðlilega hlut af tekjuskiptingunni og því sem úr hefur verið að spila. Við sáum nú bara nýlega í Blaðinu 21. október 2005 að hér hafa aldrei verið fleiri milljónamæringar. Þar segir að mikill fjöldi Íslendinga eigi gríðarlega fjármuni í fasteignum, fyrirtækjum og hlutabréfum. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: „Á þriðja þúsund íslenskra fjölskyldna á skuldlausar eignir upp á 100 milljónir eða meira.“ Síðar í þessari grein segir, með leyfi forseta: „Mikil umræða hefur verið í þjóðfélaginu um vaxandi tekjumun á milli manna og þau ofurlaun sem sum fyrirtæki eru að greiða starfsmönnum sínum. Þessar tölur gætu verið vísbending um það að hér á landi sé að myndast djúp gjá milli annars vegar eignafólks og hins vegar fólks sem þarf að draga fram lífið á lágmarkslaunum. Þetta gæti jafnvel verið“ - stendur hér, virðulegi forseti - „fyrsti vísir að meiri háttar stéttaskiptingu í íslensku samfélagi.“ Virðulegi forseti. Við í Samfylkingunni gerum ekki athugasemdir við þó að þeir ríku verði ríkari og þótt hér verði til fleiri milljarðamæringar bara ef það er ekki á kostnað þeirra sem minna hafa milli handanna og meðaltekjufólks. Það er þannig sem við viljum sjá jafnaðarsamfélagið, þ.e. að hið opinbera, að ríkisvaldið vinni þannig úr sínum hagstjórnartækjum að þeim sé beitt þannig að ekki sé verið að taka - mér liggur næstum við að segja, virðulegi forseti, stela - frá þeim sem minna hafa til þess að flytja til þeirra sem meira hafa. Þannig á ekki að stjórna þessu landi. Það á ekki að gera, virðulegi forseti. Það er þetta sem við gagnrýnum þegar fjármagnið í ríkiskassann hefur tvöfaldast þannig að þeir hafa ekki núna 400 milljónir úr að spila á hverjum degi eins og þeir höfðu á árinu 1995 heldur yfir 800 milljónir á hverjum einasta degi. Ég fullyrði að tekjulágt fólk eins og lífeyrisþegar hefur það verra í dag en það hafði á árinu 1995. Ég skal bara draga eina tölu upp úr mínum hatti því til stuðnings, þ.e. þær skattgreiðslur sem fólk með undir 110 þús. kr. hefur. Það borgaði lítinn sem engan skatt, 2–3% af sínum tekjum, á árinu 1995 en borgar nú nærri því 14%. Ég spyr: Er það meðvitað hjá hæstv. ríkisstjórn að taka frá þeim sem lítið hafa og færa til þeirra sem meira hafa? Í hugum okkar jafnaðarmanna er það alveg klárt að það er ekki stöðugleiki. Það er ekki stöðugleiki að fara þannig með samfélagið og það sem til skiptanna er í þjóðfélaginu. Ég get farið yfir, virðulegi forseti - ég ætla bara ekki að eyða tíma þingsins í það enda langt liðið á kvöld og margir á mælendaskrá - þær háu fjárhæðir sem skipta tugum milljarða sem skattleysismörkin, sem helst gagnast þeim sem minnst hafa og meðaltekjufólki, hafa verið skert um og flutt til þess að bæta afkomu þeirra betur settu. Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að fara yfir það sem snýr að félagsmálaráðuneytinu af því að ástæða er til þess að hafa áhyggjur af því hvað er í gangi þar í ýmsum stórum málaflokkum sem skipta verulega miklu máli fyrir fólkið í landinu, ekki síst fyrir t.d. ungbarnafjölskyldur. Þá er ég að tala um fæðingarorlofssjóðinn. Ríkisvaldið var með góð áform uppi þegar fæðingarorlofssjóður var stofnaður og þegar fæðingarorlofinu var breytt og það er kannski eitt besta verk ríkisstjórnarinnar. Þess vegna skil ég ekki af hverju ríkisstjórnin hafði ekki metnað til þess að standa vörð um fæðingarorlofsréttinn. Hún er skipulega að grafa undan fæðingarorlofslögunum. Hún breytti viðmiðunartímanum með þeim hætti að hann var lengdur verulega þannig að tekjur fólks í fæðingarorlofi hafa skerst verulega. Nú eru það ekki 80% af tekjum síðustu tólf mánaða eins og lagt var upp með heldur er þetta komið kannski niður í 70%. Virðulegi forseti. Margir hafa haft samband við mig út af þessu sem hafa fundið á eigin skinni hvernig greiðslurnar í fæðingarorlofi eru allt aðrar en þeir héldu í upphafi og það er ekki allt komið fram í því efni. Ég spái því að á næstu vikum munum við þingmenn finna fyrir því að fólk mun kvarta mjög yfir því sem er að gerast í fæðingarorlofsmálunum þar sem verið er að grafa hreinlega undan þeim sjóði. Þar er vanmat á tekjunum vegna þess að í áætlunum félagsmálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að í árslok 2006 muni fæðingarorlofssjóður skulda ríkissjóði milli 1.500–1.600 millj. kr. Í áliti sem fylgir hjá minni hlutanum er þetta sundurliðað lið fyrir lið. Ég ætla því ekki að tefja tíma þingsins með því að fara yfir þetta. En það er alveg ljóst að ekki hefur ekki verið veitt nægilegt fjármagn af þessum átta hundruð og eitthvað milljónum sem ríkisstjórnin hefur á hverjum degi. Hún þarf nú ekki einu sinni að taka af því vegna þess að þetta er tekið af sérstöku tryggingagjaldi til að standa vörð um þennan sjóð. Það vantar hvorki meira né minna en 500 millj. kr., virðulegi forseti, á næsta ári til þess að hægt sé að greiða fæðingarorlof til fólks sem er að taka fæðingarorlof til þess að það halda sama hlut og það hafði í fæðingarorlofi þegar lagt var upp með það. Við jafnaðarmenn viljum standa vörð um fæðingarorlofsgreiðslurnar þannig að ekki fjari svo undan að fólk hætti kannski að taka fæðingarorlof eða taki styttra fæðingarorlof en ella. Kannski mundu feðurnir gera það ef jafnt og þétt er grafið undan sjóðnum og dregið úr fæðingarorlofsgreiðslum til foreldra. Þess vegna flytjum við tillögu um 500 millj. kr. aukaframlag í sjóðinn, en áætla má að ef greiðslurnar eigi að halda raungildi sínu miðað við 80% af tekjum þá þurfi að bæta við 500 millj. kr. í sjóðinn. Ég harma það líka við þessa umræðu að félagsmálaráðherra hefur ekki staðið við það sem hann ræddi hér um fyrir einu og hálfu ári síðan og sem við í minn hlutanum gagnrýndum þá, þ.e. að umönnunar- og lífeyrisgreiðslur falla niður við töku fæðingarorlofs. Það er afar ósanngjarnt og getur leitt til verulegs tekjutaps lífeyrisþega ef þeir taka fæðingarorlof. Það er óréttlátt að mínu viti að blanda umönnunargreiðslum og fæðingarorlofsgreiðslum saman þannig að þær gangi ekki upp samtímis. Í Ábyrgðarsjóð launa hefði ég viljað fara en ætla að bíða með það til morguns af því að hæstv. ráðherra hefur boðað frumvarp þar að lútandi, en þar er um verulega vanáætlun að ræða. Ég ætla líka að minna á það varðandi stöðu Vinnueftirlitsins að hæstv. þáverandi fjármálaráðherra og félagsmálaráðherra gáfu sameiginlega yfirlýsingu, loforð, þegar breytt var fjármögnun til Vinnueftirlitsins sem áður hafði fengið hluta af tryggingagjaldi og átti eftir það að koma beint af fjárlögum, um það að við þessa breytingu yrði fjármagn til Vinnueftirlitsins ekki skert. Á þessu ári og næsta ári munu tekjur Vinnueftirlitsins skerðast um 72,5 millj. kr. sem það hefði ella fengið af óbreyttum tekjustofni eins og hann var árið 2004. Minni hlutinn og við sem höfum sett fram þetta álit teljum að ekki hafi verið staðið við þetta loforð og minnum á hve mikilvægt sé að efla og treysta starfsemi Vinnueftirlitsins og almennar kröfur um aukna vinnuvernd vegna nýrra og aukinna verkefna stofnunarinnar. Ég ætla að halda til haga starfsmenntasjóði. Þótt fáist aukið fjármagn inn í þennan mikilvæga málaflokk nú í tengslum við kjarasamningana, en hann er mjög mikilvægur ekki síst ófaglærðu fólki, þá hefur fjármagn sem til þessa sjóðs hefur verið varið staðið óbreytt í mjög langan tíma. Til þessa sjóðs var stofnað í minni tíð sem félagsmálaráðherra. Nú er sennilega á annan áratug síðan. Þá voru þetta um 50 eða 55 millj. kr. en eru í dag 60 millj. kr. Þetta hefur því ekkert breyst. Þetta hefur ekki haldið verðgildi sínu. Samt eru umsóknir í starfsmenntasjóð alltaf að aukast. Núna er samtals verið að sækja um 152 millj. kr. í starfsmenntasjóð. Sama gildir um atvinnumál kvenna. Til þeirra er einungis varið um 25 millj. kr. sem er óbreytt krónutala í sennilega sama árafjölda, en á árinu 2005 bárust t.d. 146 umsóknir um fjármagn vegna atvinnumála kvenna að fjárhæð 175 millj. kr. en sjóðurinn hefur einungis til ráðstöfunar 25 millj. kr. Reynslan af úthlutun úr þessum sjóði er afar góð og hefur nýst mjög vel og gert mörgum konum kleift að koma á fót atvinnurekstri og verið mikilvægt framlag í frumkvöðlastarf meðal kvenna. En ekkert er gert til að efla þennan sjóð eins mikilvægur og hann er atvinnulífinu og eins mikilvægur og hann er til að fjölga störfum og auka skatttekjur ríkissjóðs. Það væri gott ef stjórnvöld hefðu þá forsjálni að sjá mikilvægi þessara sjóða, starfsmenntasjóðs og atvinnumálasjóðs kvenna og auka verulega fjármagn til þeirra. Ég vil nefna eitt sem mér finnst mikill blettur á þessum fjárlögum, það eru fjármunir sem varið er til málefna barna. Í fjárlögum kemur fram að heildarframlög til málefna barna endurspegla mjög vel, virðulegi forseti, forgangsröð þessarar ríkisstjórnar. Það er dregið úr fjármunum og ekkert horft til Barnaverndarstofu sem gerir t.d. tillögur um viðbótarframlög til nýrra verkefna, m.a. til að geta tekist á við meðferð síbrotaunglinga. Það er ekki ein króna til nýrra meðferðarúrræða þó að mikil þörf sé á meðferðarúrræðum fyrir síbrotaunglinga. Ég nefni líka Greiningarstöð ríkisins. Þó nokkuð hafi verið gert til þess að bæta þar úr þá vantar verulega þar á til þess að Greiningarstöðin geti sinnt verkefnum sínum. Þar lengist sífellt biðlistinn og er skömm að því að þannig skuli vera farið með Greiningarstöðina vegna þess að auðvitað vita það allir sem þekkja þar til starfseminnar að afar mikilvægt er fyrir þroskamöguleika barna að aðstæður þeirra séu kannaðar eins fljótt og mögulegt er eftir að tilvísun hefur borist þangað þannig að barn fái sem fyrst frumgreiningu. En nú eru langir biðlistar og til vansa er að ekki skuli vera hlúð betur að þessari stöð. Aðrir þingmenn Samfylkingarinnar sem hér hafa talað á undan hafa gert grein fyrir þeim breytingartillögum sem við flytjum og lúta fyrst og fremst að því að færa meira fjármagn til velferðarmála. Við setjum fram tekjutillögur á móti og skilum reyndar, eins og hér hefur komið fram, eilítið betri niðurstöðu í tekjuafgang en stjórnarflokkarnir gera. Hér hefur verið farið vel yfir vaxtabæturnar og skal ég ekki orðlengja það frekar. Ég vil þó segja að á þessu og síðasta ári voru 900 millj. kr. teknar af vaxtabótum. Um það voru þær skertar og á næsta ári verða þetta 500 eða 600 millj. kr. þannig að hér er um verulega fjármuni að ræða. Það er rangt sem a.m.k. fyrrverandi fjármálaráðherra heldur fram - ég veit ekki hvort núverandi fjármálaráðherra heldur því fram - að óhætt sé að gera þetta vegna þess að vextir hafi lækkað svo mikið hjá fólki. En ég skal þá halda því til haga sem kom fram í svari félagsmálaráðherra við fyrirspurn minni um það að af 73 þúsund lántakendum hjá Íbúðarlánasjóði eru nærri 50 þúsund með hærri en 5,1% vexti. Vextir hjá þessum stóra hópi, þ.e. nærri 50 þúsunda af 73 þúsund lántakendum eða tveimur þriðju, hafa ekkert lækkað. Þarna er beinlínis, virðulegi forseti, verið að koma í bakið á þessu fólki sem hefur verið að gera greiðsluáætlanir og treyst á að fá vaxtabætur á móti vöxtunum. Það er beinlínis komið í bakið á þessu fólki ár eftir ár. Það er alveg ljóst að sjálfstæðismenn með alveg ágætum stuðningi framsóknarmanna ætla sér með góðu eða illu að ganga að vaxtabótakerfinu dauðu. Það mun segja til sín, virðulegi forseti, í pyngju margra heimila. Hér er líka flutt mikilvæg tillaga um vasapeninga ellilífeyrisþega. Við leggjum afar mikla áherslu á að hún verði samþykkt. Það er mjög lítið sem ellilífeyrisþegar hafa í vasapeninga og ekki liggur fyrir að kjör þeirra verði bætt neitt með einhverjum greiðslum nú í desember eins og hjá öðrum. Því leggjum við til verulega aukningu á vasapeningum ellilífeyrisþega og örorkulífeyrisþega. Ég sé ekki ástæðu til að tefja þessa umræðu lengur þó ég gæti farið yfir ýmsa þætti enn frekar. Ég hefði viljað ræða við hæstv. heilbrigðisráðherra um málefni lífeyrisþega betur en ég hef gert. Ég held að það sé afar mikilvægt og þoli raunar enga bið að taka á því sem reyndar kemur fram í þingmáli okkar þingmanna Samfylkingarinnar um afkomutryggingu aldraðra og öryrkja. Vil ég þar sérstaklega draga fram þáttinn sem snýr að því að minnka skerðingarhlutfall grunnlífeyris og tekjutryggingar þannig að það verði rýmkað verulega til að auka svigrúm til atvinnuþátttöku. Sláandi upplýsingar hafa komið fram um þá skerðingu sem fólk verður fyrir vegna þess hve skerðingin er brött bæði í grunnlífeyri og tekjutryggingu. Samtök aldraðra hafa nefnt að við 10 þús. kr. aukningu atvinnutekna á mánuði hjá hjónum þá hækkar ráðstöfun þeirra í mörgum tilvikum aðeins um 1.556 kr. á mánuði. Þegar skerðingunni hefur verið beitt og skattar teknir af þá hafa verið tekin í skatta og skerðingu tæp 85% af tíuþúsundkallinum. Það er ekki við það búandi að litlar atvinnutekjur sem fólk vinnur sér inn skuli lenda svona í skattinum og í mikilli skerðingu. Ég held, virðulegi forseti, að ekki sé hægt að bíða mikið lengur með að taka á þessu máli og auðvitað lífeyrisgreiðslum aldraðra í heild sinni eins og við höfum lagt til. Virðulegi forseti. Ég ítreka að ég tel að þetta frumvarp standi á brauðfótum og engan þarf að undra þó að við höldum því fram í stjórnarandstöðunni. Við höfum fært fram rök máli okkar til stuðnings um að skekkjur eru bæði á gjalda- og tekjuhlið. Við höfum vitnað þar til fortíðarinnar og fært fram rök fyrir okkar máli með því að vísa í misvísandi spár sem koma fram hjá Seðlabanka, fjármálaráðuneytinu og ASÍ þannig að þar munar verulegu. Það skulu vera mín lokaorð að varaformaður fjárlaganefndar hefur ekki meiri trú á fjárlagafrumvarpinu en svo að hann sagði í umræðu fyrr í dag að líklegt væri að afgangurinn yrði ekki 2% heldur 1%. Hann er því þegar búinn að gengisfella frumvarp fjármálaráðherra um hvorki meira né minna en 10 milljarða kr. Er von til þess, virðulegi forseti, að við höfum trú á því fjárlagafrumvarpi sem hér á að fara að afgreiða þegar varaformaður fjárlaganefndar og hægri hönd hæstv. fjármálaráðherra í fjármálum ríkisins hefur enga trú á frumvarpinu sem hér á að fara að afgreiða?

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda langa ræðu að þessu sinni. Ég kem hér fyrst og fremst til að mæla fyrir breytingartillögu sem ég flyt ásamt hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, Margréti Frímannsdóttur, Þuríði Backman og Magnúsi Þór Hafsteinssyni um aukna fjárveitingu til barna- og unglingageðdeildarinnar upp á 90 millj. kr. En áður en ég kem að því ætla ég að fara örfáum orðum um nokkur atriði í því frumvarpi og breytingartillögum sem hér er verið að ræða. Fyrst vil ég segja, frú forseti, að ég vil þakka þeim ráðherrum sem hafa sýnt okkur þingmönnum þann sóma að vera við í allan dag til að eiga við okkur orðastað. Út af fyrir sig má segja að það sé sjálfsagt af hæstv. fjármálaráðherra að vera viðstaddur umræðu um frumvarp sem hann hefur sjálfur lagt fram og breytingartillögur við það. Þetta er háttur og vandi fjármálaráðherra, og hæstv. heilbrigðisráðherra hefur verið hér lungann úr deginum, vakinn og sofinn við þessa umræðu og hefur lagt margt gott til hennar allar götur frá því hún hófst í morgun. Hins vegar get ég ekki hafið ræðu mína án þess að áfellast harðlega að ráðherrar mikilvægra málaflokka hafa ekki verið viðstaddir. Ég hef þegar fundið að því fyrr í dag að hæstv. menntamálaráðherra sé fjarstödd, en hún er erlendis á þessum mikilvæga degi þingsins þegar menn ræða fjárveitingar til málaflokka. Það eru tveir málaflokkar sem einkum bera af öðrum vegna þess hversu umfangsmiklir og þýðingarmiklir þeir eru og taka stóra skerfi af fjárlögum ríkisins, það eru heilbrigðisráðuneytið og menntamálaráðuneytið og ég verð að segja að ég er ánægður með að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur varið hér stefnu sína á meðan við höfum ekki getað átt orðastað við hæstv. heilbrigðisráðherra  Ég var að rifja það upp, frú forseti, að það er skammt síðan það bárust skýrslur um gæði og fjárveitingar íslenska háskólastigsins og þá kom það fram, sem við máttum auðvitað vita sum hver, að t.d. Háskóli Íslands stendur fyllilega jafnfætis þeim samanburðarháskólum sem samtök evrópskra háskóla báru hann saman við um gæði náms og rannsóknir. En að einu leyti stóð hann miklu aftar, það var hvað varðaði fjárveitingar. Við í Samfylkingunni höfum lagt þunga áherslu á að það væri gert markvisst og skipulegt átak til að hefja háskólastigið enn meira til vegs en gert er í dag. Við höfum lagt áherslu á að auka úrval námsbrauta og reyna að laða að aukinn fjölda íslenskra ungmenna til háskólanáms þannig að við stæðum jafnfætis nágrannalöndunum að þessu leyti. Í dag er það einfaldlega svo að engum blandast hugur um að lykillinn að farsæld og samkeppnishæfni í framtíðinni er menntastig þjóðar alveg eins og menntastigið skiptir sköpum um það hvernig landshlutum reiðir af hér innan lands. Við höfum ekki náð því að verja jafnmiklu af opinberu fé til háskólastigsins og nágrannalöndin og almennt má segja að við stöndum þeim að ýmsu leyti aftar. Okkur hefur heldur ekki tekist að byggja upp í jafnríkum mæli og þessar þjóðir hátækniiðnað, fjölbreyttan iðnað sem byggist á mikilli þekkingarframleiðslu. Þetta stafar af því, frú forseti - af því að formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er staddur hér hjá okkur - að það er mjög erfitt að greina stefnu í þessum málaflokki. Ég segi það hiklaust að langvarandi seta Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu er auðvitað ábyrg fyrir þessu. Í rúma tvo áratugi má segja að Sjálfstæðisflokkurinn hafi meira og minna farið með þessi mál og hann hefur ekki haft þá framsýni til að bera sem þeir flokkar sem hafa stjórnað málaflokknum í nágrannalöndunum hafa haft og það er þetta sem veldur stöðunni í dag. Um þetta hefði ég viljað ræða við hæstv. menntamálaráðherra en hún kaus því miður fremur að vera í Senegal og ég get ekkert um það sagt. Ég hefði líka viljað ræða við hæstv. menntamálaráðherra um furðulegar staðhæfingar hennar um Háskólann á Akureyri. Hæstv. menntamálaráðherra hefur beitt sér fyrir því að sá skóli sem er vaxandi, og stendur sig vel eins og kom fram síðast í fréttum í dag, fær ekki þær fjárveitingar sem hann þarf til að geta staðið áfram undir þeirri þróun sem hann hefur verið í. Hæstv. menntamálaráðherra lét svo um mælt þegar hún var spurð hvað ylli því að hún skar niður 50 millj. af beiðni sem fyrir lá, að þegar upp væri staðið væri þetta gott fyrir skólann. Þetta hefði ég gjarnan viljað ræða við hæstv. menntamálaráðherra og annað sem mér finnst mikilvægt að ræða þegar menntastefna okkar er reifuð og þegar við erum að reifa fjárlög, en það er hin undirliggjandi stefna. Og af því að hæstv. starfandi menntamálaráðherra er hér í salnum segi ég það að ég þykist þó, af þeim umræðum sem hafa farið fram í dag, geta greint að í heilbrigðisráðuneytinu, sem er erfiður og vandasamur málaflokkur, er þó unnið eftir ákveðinni stefnu. Ég sé það hins vegar ekki í þeirri stefnu sem hæstv. menntamálaráðherra hefur sagst fylgja. Þar sér maður ekki að unnið sé eftir stefnu sem nær lengra en fram á mitt næsta ár og þá er nánast sama hvað maður skoðar hjá hæstv. menntamálaráðherra. Það er erfitt að sjá á hvaða áfangastað hún miðar í þeim ákvörðunum sem hún hefur tekið. Um þetta hefði ég viljað ræða en ég ætla ekki að krefjast þess að hæstv. fjármálaráðherra sem gegnir einnig embætti fyrir hæstv. menntamálaráðherra svari því. Ég hefði líka viljað ræða við hæstv. iðnaðarráðherra sem fer með byggðamál um stöðu byggðamála landsins í dag. Nú er það svo, frú forseti, að það er ekki hægt að segja annað en að þjóðarbúið standi vel. Tekjustaða ríkisins er góð og sennilega verður langt þangað til ríkissjóður býr jafn vel og hægt er að segja að hann búi í dag. Ég ætla ekki að lá hæstv. fjármálaráðherra og ríkisstjórninni þótt hún berji sér á brjóst og þakki sjálfri sér þetta. Staðreyndin er þó sú að hin mikla tekjuaukning ríkissjóðs er auðvitað fjármögnuð af viðskiptahalla og um það gæti ég haft langt mál og einnig um þann skort sem mér finnst vera á tökum hæstv. ríkisstjórnar á þenslunni sem hefur neikvæðar, en líka jákvæðar afleiðingar. Hluta af jákvæðum afleiðingum sjáum við t.d. í þeirri stöðu sem ríkissjóður er í eða áætlað er að hann verði í á næsta ári. En það eru líka neikvæðar afleiðingar af þessu. Við sjáum hvernig staða lykilstarfa í efnahagsmálunum er. Við sjáum hækkandi vexti og gríðarlega hátt gengi og þetta kostar sitt. Ein af neikvæðum afleiðingum þessa eru ruðningsáhrifin sem hafa þau áhrif að fyrirtæki sem stunda framleiðslu og útflutning af landsbyggðinni láta undan síga og það er ekkert sem bendir til annars, miðað við þær upplýsingar sem liggja fyrir í gögnum fjármálaráðuneytisins, en þessi staða verði áfram með svipuðu móti næstu árin. Þá er það alveg ljóst að sérstaklega fyrirtæki úti á landsbyggðinni eiga í vök að verjast og á síðustu vikum og mánuðum höfum við fréttir um það að hjá sumum þeirra hafi staðan sennilega aldrei verið verri. Þetta hefur ákaflega óheillavænleg áhrif á atvinnustig og einnig á almenna vellíðan og bjartsýni í þessum stöðum, má segja. Það er við þessar aðstæður sem við þurfum markvissa byggðastefnu. Við þurfum markviss tæki og vel brýnd til að geta unnið gegn afleiðingum þessa ástands á landsbyggðinni og það er þess vegna, frú forseti, sem ég hefði viljað ræða við hæstv. byggðamálaráðherra um byggðastefnuna sem er undirliggjandi í þessu frumvarpi vegna þess að þegar ég rýni í frumvarpið og reyni að greina stefnuna þá kem ég ekki auga á hana. Ég kem hins vegar auga á að það virðist sem ekkert sé verið að gera til að taka á þessum vanda. Á síðustu dögum höfum við orðið vitni að því að hæstv. byggðamálaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, hefur ekki hugmynd um hvað hún ætli að gera við Byggðastofnun sem einu sinni var vel virk stofnun. Byggðastofnun hefur alltaf verið umdeild en hún var þó að vinna gegn vandamálum sem landsbyggðin á við að glíma. En í dag má segja að undir stjórn núverandi byggðamálaráðherra sé stofnunin nánast orðin að skel. Það er búið að flytja verkefni sem tengjast rannsóknum frá henni til annarrar stofnunar á Akureyri. Það er búið að færa annars konar verkefni sem tengjast fjárfestingum í aðra stofnun sem er annars staðar og hvað er þá eftir í Byggðastofnun í dag? Jú, tap á fjárfestingum fyrri ára og erfiðustu lánveitingarnar liggja þar. Hvaða sýn hefur hæstv. ríkisstjórn á þróun þessarar mikilvægu stofnunar? Ég get ekki svarað því. En hæstv. byggðamálaráðherra þyrfti að svara því ef hún væri hér í kvöld og það er þess vegna sem Samfylkingin leggur með táknrænum hætti áherslu á þennan vanda með því að leggja tvennt til í byggðamálum: Í fyrsta lagi að hálfum milljarði verði varið sérstaklega til málaflokksins og í öðru lagi að sú fjárhæð verði ekki vistuð hjá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu heldur forsætisráðuneytinu. Samhliða því höfum við lýst því að við flytjum tillögu um að Byggðastofnun verði tekin úr höndum hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra og flutt í forsætisráðuneytið. Fyrir því eru tvær ástæður: Í fyrsta lagi til að leggja áherslu á mikilvægi málaflokksins við núverandi aðstæður en í öðru lagi felast líka í tillögunni hörð mótmæli okkar í Samfylkingunni við athafnaleysi núverandi byggðamálaráðherra. Við teljum að henni hafi mistekist það hlutverk sem hún átti að hafa með höndum og að hún sé allt of upptekin og miklu áhugasamari um aðra málaflokka en þennan málaflokk sem hún hefur vanrækt. Frú forseti. Þetta eru málin sem ég hefði viljað ræða við hæstv. byggðamálaráðherra, eins og um ákveðna þætti menntastefnunnar sem tengjast þessu fjárlagafrumvarpi og tillögum okkar í Samfylkingunni ef hæstv. menntamálaráðherra hefði ekki frekar kosið að vera í Senegal. Eins og ég sagði, frú forseti, þá ætla ég að freista þess að halda hér ákaflega stutta ræðu. Fyrst og fremst kem ég hingað til að mæla fyrir þeirri breytingartillögu sem ég nefndi áðan og varðar stækkun á barna- og unglingageðdeildinni. Á síðustu vikum og mánuðum hafa verið fréttir um aðkallandi vanda á BUGL. Það hefur komið fram að aðstöðuleysi sem hefur verið viðvarandi þar hefur leitt til þess að t.d. læknanemar og þeir sem eru búnir að ljúka fyrsta áfanga læknismenntunar skirrast við að heyja sér framhaldsmenntunar á þessu sviði, þ.e. sem tengist barnageðsjúkdómum. Af sömu ástæðu má síðan gera ráð fyrir ákveðnum vanda í framtíðinni. Þetta hefur líka leitt til þess að það hefur skapast biðlisti við þessa deild LSH og nú er það svo, frú forseti, að ég held að við sem sitjum á þessu þingi séum öll sammála um að það beri að sinna þessum málaflokki betur. Ég hef áður sagt af ærleika hjarta míns að ég er mjög ánægður með að í tiltölulega nýlega tilkynntum aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar er gert ráð fyrir að veita töluverðu fjármagni í aukin úrræði fyrir geðfatlaða en mér og mörgum öðrum finnst að þetta tiltekna verkefni hafi legið eftir. Það sem er sárast er að fram hefur komið að það er búið að safna saman töluvert miklum fjármunum, 180 millj. sem eru í sjóði stofnunarinnar sem einstaklingar og fyrirtæki hafa safnað. Það vantar 90 millj. til að hægt sé að ráðast í framkvæmdina. Ég held að það hafi komið fram fyrr í dag að hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tekið ákaflega vel í að reyna að finna lausn á þessum vanda. Ég spurðist fyrir um það í umræðunni, þegar hv. þingmaður Magnús Stefánsson hafði lokið framsögu sinni, hvort það væri mögulegt að hans mati að finna einhvern flöt á því að útvega fjármagn, hugsanlega allt að 90 millj. sem við leggjum til að bætist við á fjárlögum, hugsanlega minni upphæð og jafnvel samfara því að reyna að leita að fjármagni úr sjóðum sem tengjast framkvæmdum innan heilbrigðisgeirans, þannig að hægt væri að ráðast í þessa framkvæmd. Mig langar því til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvaða afstöðu hann hafi til þessa. Hæstv. ráðherra hefur sagt í fjölmiðlum fyrr í dag að hann teldi að þetta væri unnt. Hann hefur sagt það fullum fetum að hann teldi jafnvel að ef vel tækist til væri hægt að hefja framkvæmdir innan tveggja mánaða. Það hefur hins vegar líka komið fram í fjölmiðlum að stjórnendur þessarar deildar og raunar spítalans telja að það skorti vilyrði frá heilbrigðisráðuneytinu og þar með ríkisstjórninni til að standa að frekari framkvæmdum í framtíðinni til að ljúka verkinu. Því vildi ég gjarnan að hæstv. heilbrigðisráðherra mundi skýra þetta mál, helst í andsvari, þannig að það liggi alveg ljóst fyrir hver afstaða hans til málsins sé, hvað hann hyggst fyrir og hvort hann hafi rætt við forráðamenn LSH um að hefjast handa. Ég tel mikilvægt að það komi fram í aðdraganda þessarar yfirlýsingar hæstv. ráðherra hvort samráð hafi átt sér stað við yfirstjórn LSH og hvort einhver niðurstaða liggi fyrir í slíkum viðræðum og þar með í reynd ákvörðun hæstv. ráðherra um þessa framkvæmd. Sömuleiðis um hvernig hann ætli þá að fjármagna þetta. Ef hæstv. ráðherra telur að ekki sé þörf á því að samþykkja þessa tillögu sem við höfum lagt fram þá vildi ég gjarnan að hann skýrði út fyrir þingheimi af hverju hann hefur þá skoðun.

Virðulegi forseti. Fyrir tveimur og hálfu ári var veitt fé til undirbúnings nýbyggingar fyrir barna- og unglingageðdeildina. Þá kom ósk um það frá Landspítalanum að skoða möguleika á því að leigja húsnæði fyrir göngudeild. Við gáfum grænt ljós á það hjá heilbrigðisráðuneytinu að leigja húsnæði sem við höfðum augastað á í Ármúla. Starfsfólk deildarinnar óskaði eftir því að fara aðra leið og við féllumst á að undirbúa nýbyggingu við Dalbraut sem felur í sér að þar verði komið upp göngudeild sem er áríðandi fyrir þessa starfsemi. Þar hefur verið undirbúin bygging sem kostar 600 milljónir sem ætlunin er að byggja í fjórum áföngum. Fyrsti áfanginn kostar um 278 milljónir. Í þá framkvæmd eru til núna um 180 milljónir, á annað hundrað milljónir eru framlag frá ríkinu sem dregið hefur verið saman til þessa verks og svo söfnunarfé sem lofað hefur verið upp á 50 milljónir frá þeim ágætu konum í Kvenfélaginu Hringnum. Það er skemmst frá því að segja að ég hef rætt þetta mál ítrekað við yfirmenn Landspítalans. Þeir leggja áherslu á að byggt sé við Dalbraut því að þetta sé aftast í röðinni í áformum um byggingu á Landspítalalóðinni. Við höfum því fallist á það og ég tel að hægt sé að ráðast í verkefnið og byrja á því í upphafi næsta árs og raunhæft sé að ætla að því verði lokið á einu ári 

Frú forseti. Ég vil einungis þakka hæstv. ráðherra fyrir að hafa lýst þessu yfir hér í þingsal. Það liggur þá fyrir að hæstv. ráðherra gerir ráð fyrir því, eftir samráð við yfirstjórn LSH og sitt fólk í ráðuneytinu, að framkvæmdir geti hafist innan tveggja mánaða. Það sem skiptir öllu máli er að hann hefur lýst því hér yfir að þeim verði hugsanlega lokið innan árs. Ég tel að þetta sé farsæl niðurstaða og vil fyrir mitt leyti þakka hæstv. ráðherra þann atbeina sem hann hefur veitt þessu mikilvæga máli.

Virðulegi forseti. Ég vil tímans vegna aðeins skýra nánar atburðarásina. Þessi framkvæmd hefur verið undirbúin síðastliðin tvö ár og farið hefur fram grenndarkynning, þarfagreining og frumkostnaðaráætlun um verkið. Við teljum að ef byggja ætti á Landspítalalóðinni yrði það eftir u.þ.b. 15 ár og það er of langur tími. Við viljum ekki rugga þessum bát og fara í þetta verk. Ef valin yrði önnur leið seinna meir gengur þetta húsnæði til margs konar annarrar starfsemi. Við teljum því einboðið að fara í verkið því að þörfin er brýn að efla göngudeildina þarna. Við munum beita okkur fyrir því að fjármagn til lokaframkvæmda verði veitt á árinu 2007. Það má líka geta þess að Landspítalinn hefur töluverða fjármuni til stofnkostnaðarframkvæmda. Mér hefur verið kynnt að þetta sé forgangsverkefni hjá þeim núna og ég hef ítrekað rætt þetta mál við forustumenn spítalans eins og hefur fram komið. Þjóðin hefur áhuga á þessu máli og það eru jákvæðir straumar meðal þjóðarinnar til þessara framkvæmda. Við viljum mæta því að sjálfsögðu því að menn hafa látið verulega 

Frú forseti. Mig langaði til að víkja að einu atriði sem fram kom í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar og varðaði málaflokk menntamála. Hann sagði í ræðu sinni að erfitt væri að greina stefnu hæstv. menntamálaráðherra og raunar ríkisstjórnarinnar í menntamálum  Ég get sagt hv. þingmanni að stefna ríkisstjórnarinnar, hæstv. núverandi menntamálaráðherra og Sjálfstæðisflokksins hefur verið alveg skýr og afraksturinn einkar glæsilegur. Almennt má um það segja, og það veit hv. þingmaður, að t.d. þegar foreldrar mínir voru ungir, og þeir eru litlu eldri en hv. þingmaður, þótti bara sjálfsagt að taka landspróf og láta þar við sitja. Ég veit að þegar hv. þingmaður braust til náms og fór í háskóla þótti það ekkert sjálfsagt mál. Í dag er menntakerfið allt annað. Við erum ekki með einn háskóla heldur átta eða níu, við erum með þúsundir háskólastúdenta þannig að menntakerfið hefur vaxið og dafnað í tíð Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu. Við erum með gjörbreytt menntakerfi í dag og það er hinn glæsilegi afrakstur sem sjá má af menntastefnu Sjálfstæðisflokksins. Það er erfitt að halda því fram í þessu sambandi og með þennan vitnisburð að leiðarljósi að erfitt sé að greina stefnu í þessum málaflokki. Hv. þingmaður vék einnig að því að það vantaði peninga inn í menntakerfið. Ég vil í því sambandi benda hv. þingmanni á að nú er komin ný skýrsla frá OECD sem sýnir að ekkert land í heiminum ver hærra hlutfalli af landsframleiðslu sinni til menntamála en Ísland. Ég vil biðja hv. þingmann um að taka það til greina 

Frú forseti. Hv. þingmaður gleymdi auðvitað að greina á milli opinbers framlags og framlags úr öðrum geirum samfélagsins þegar hann hélt fram síðustu fullyrðingu sinni. Ég vil líka benda hv. þingmanni á að skammt er síðan skýrsla kom frá samtökum Evrópuháskóla þar sem kom alveg skýrt fram að t.d. Háskóli Íslands stendur jafnfætis samanburðarháskólum hvað varðar gæði rannsókna og nám en það skortir upp á opinberar fjárveitingar til að hægt sé að þróa skólann áfram. Þeim hefur orðið mikið úr minna fé en samanburðarskólunum. Þetta er bara staðreynd. Ja, þakka skyldi að eitthvað hafi gerst frá því að ég var ungur maður, frá því að ég tók landspróf, á öllum þessum tíma. Það er alveg rétt að það var ekkert sjálfsagt hjá þeirri kynslóð sem ég tilheyri að menn færu í langt nám, hvað þá að þeir væru í skóla þangað til þeir væru næstum þrítugir eins og ég, og ég var sá fyrsti úr minni fjölskyldu sem fór í háskólanám. En við verðum að bera það sem gerist hér saman við það sem er að gerast í nágrannalöndunum og þá kemur einfaldlega fram að það eru færri á Íslandi sem ljúka framhaldsskólamenntun, hér eru færri á háskólastigi en þar og hér er minna opinbert fé veitt til þess. Hver er afleiðingin af þessu? Ja, hátækniiðnaður þróast örar og betur í þessum löndum en hér. Menntun er undirstaða allra framfara í dag. Stefna hæstv. menntamálaráðherra - hún er búin að afreka það að allt framhaldsskólakerfið er í uppnámi með vanhugsuðum tillögum sínum sem hún þorir ekki einu sinni að koma hingað og svara. Hún hefur áorkað því, eins og ég hef reynt að rökstyðja í ræðum mínum í kvöld, að háskólastigið stendur ekki alveg jafnfætis að öllu leyti því sem gerist erlendis. Hvar er stefna hæstv. menntamálaráðherra? Hún er ekki til.

Frú forseti. Ég hef satt best að segja ekki orðið var við að hæstv. menntamálaráðherra þori ekki að svara fyrir stefnu sína í menntamálum, síður en svo. Hún hefur staðið hér síðan hún tók við því starfi og svarað hv. þingmönnum, þar á meðal hv. 1. þm. Reykv. n.  
             Hv. þingmaður nefndi að opinbert framlag til háskóla væri ekki nægilega hátt á Íslandi og að fjármagn skorti til Háskóla Íslands. Hann er eins og aðrar ríkisstofnanir - og ég bið hv. þingmann um að nefna mér eina ríkisstofnun á Íslandi sem ekki telur sig skorta meira fjármagn. Það er alltaf hægt að tala svona, það er ofboðslega ódýr málflutningur að segja að það vanti meiri peninga í þetta og hitt. Ég veit ekki um neina ríkisstofnun sem vill ekki fá meiri peninga, það er bara þannig. En tölurnar tala sínu máli. Það liggja fyrir skýrslur frá OECD sem sýna fram á að er ekkert land í heiminum ver hærra hlutfalli af landsframleiðslu sinni til menntamála en Ísland. Þannig er það. Það er alveg sama í hversu marga hringi hv. þingmaður snýst, hann kemst ekki fram hjá því að viðurkenna þær staðreyndir og þær mælingar og rannsóknir sem fremstu menn á þessu sviði í heiminum hafa komist að. Þær liggja fyrir. Það verður hv. þingmaður að taka til athugunar þegar hann kemur hingað upp í umræðu um fjárlög og heldur því fram að það skorti fé í menntakerfið á Íslandi og skorti stefnu í menntamálum af hálfu ríkisstjórnarinnar og Sjálfstæðisflokksins. Þetta er einfaldlega ekki rétt hjá hv. þingmanni.

Frú forseti. Það þurfti að taka grunnskólann allan úr höndum Sjálfstæðisflokksins til þess að hann færi að blómstra. Arfleifðin sem við glímum við er enn sýnileg. Hún birtist í því að íslenskir grunnskólakrakkar eru langtum aftar í sumum efnum, sérstaklega drengir, en þær þjóðir sem við höfum nú ekki verið að bera okkur saman við, þjóðir sem við teljum að við höfum staðið miklu framar hvað varðar velsæld og ýmiss konar menntun. Þetta er arfleifð Sjálfstæðisflokksins og það var ekki fyrr en grunnskólinn var tekinn úr höndum hans og færður til sveitarfélaganna sem hann fór að blómstra. Hv. þingmaður Sigurður Kári Kristjánsson, sagði að samkvæmt OECD rynni mest fjármagn til menntakerfisins á Íslandi af öllum þeim þjóðum. Hv. þingmaður ætti að lesa sér betur til með tilliti til þess að hann er formaður menntamálanefndar. Í þeim skýrslum sem ég hef verið að vitna hér til kemur fram að Ísland er í 17. sæti hvað varðar opinberar fjárveitingar. Hér er enginn mannfellir fram undan í háskólakerfinu eða menntakerfinu en ef við verjum ekki jafnmiklu og aðrar þjóðir höldum við áfram að vera fyrir aftan þær og þá glötum við samkeppnishæfninni. Við þurfum meiri samkeppnishæfni en aðrar þjóðir vegna þess að við erum svolítið úrleiðis og við þurfum að keppa við umheiminn um blóma kynslóðanna. Það gerum við ekki nema við getum boðið þeim upp á vellaunuð störf sem byggjast á mikilli menntun því að ella fer blómi kynslóðanna og hann finnur sér jarðveg annars staðar og skýtur rótum þar. Þetta er byggðastefna, þetta er alvörubyggðastefna. Hún snýst um menntun og fjárveitingar í skólakerfinu sem aftur snýst um það að búa hér til fjölbreytt atvinnulíf sem verður segull á kynslóðirnar sem ella fara.

Frú forseti. Við erum að ræða fjárlögin og það er orðið nokkuð liðið kvölds og allmargir félagar mínir úr þingflokki Samfylkingarinnar, hv. þingmenn, hafa tekið til máls á undan mér og farið yfir þær breytingartillögur sem við leggjum til við 2. umr. fjárlaga. En eins og komið hefur fram leggjum við jafnaðarmenn mikla áherslu á velferðarmálin og mun meiri en hæstv. ríkisstjórn gerir og þess vegna leggjum við til auknar greiðslur til ákveðinna þátta velferðarþjónustunnar. Hér á undan mér talaði hv. þm. Össur Skarphéðinsson um barna- og unglingageðdeildina og ég fagna því að hæstv. ráðherra lýsti því yfir í umræðunum að hann ætlaði að leysa vanda barna- og unglingageðdeildarinnar á næstunni. Virðulegi forseti. Ég ítreka að mér finnst það hafa verið mistök að barna- og unglingageðdeildin skyldi ekki hafa fengið inni í Barnaspítalanum á sínum tíma. Því auðvitað eiga öll börn sem eru veik að eiga þar aðkomu. Það er ekki eðlilegt að börn með ákveðna sjúkdóma, svo sem geðræna sjúkdóma, fái þjónustu annars staðar. Ég furða mig í raun á því að það skuli vera 15 ára bið á því að börn með geðræna sjúkdóma skuli fá inni á Landspítalanum eins og önnur veik börn. Ég spyr hæstv. heilbrigðisráðherra, ef hann er enn þá í húsinu, hvort ekki sé hægt að breyta þessum áherslum þannig að forgangurinn verði sá að börn með geðræna sjúkdóma fái aðstöðu á barnaspítalanum nú þegar setja á mörg hundruð milljónir í að byggja upp aðstöðu sem er virkilega þörf á, og hún verði þá höfð með annarri þjónustu fyrir börn inni á barnaspítalalóðinni eða við Landspítalann. Síðan vil ég nefna Greiningarstöðina þar sem þörfin fyrir viðbótarfé er mjög mikil. Það er óviðunandi að börn skuli þurfa að bíða eftir greiningu í 3–4 ár og á þeim tíma fái börnin ekki þann stuðning og þjónustu sem þau ættu að fá, t.d. í skólakerfinu, og við vitum alveg hvað hvert ár er mikilvægt í þroskaferli barns. Það er ekki boðlegt að biðin sé svona löng á Greiningarstöðinni og það þurfa að koma viðbótarfjárveitingar og við leggjum til að það verði gert þannig að hægt verði að koma enn frekar til móts við þau börn sem þurfa greiningu að halda hjá Greiningarstöð ríkisins. Síðan ætla ég að nefna Barnaverndarstofu þar sem við leggjum einnig til aukna fjárveitingu til nýrra verkefna en hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði ágæta grein fyrir því þannig að ég ætla ekki að eyða tíma í það. Mig langar aðeins að gera stöðu lífeyrisþega að umræðuefni. Ljóst er að við það að bilið milli ríkra og fátækra hefur aukist í tíð núverandi ríkisstjórnar þá hefur staða margra lífeyrisþega versnað, þ.e. bilið milli þeirra og launþega hefur aukist, sérstaklega þeirra sem eru á bótum. Því viljum við ekki una og leggjum því til viðbótarfjárframlög til þeirra. Mig langar til að nefna vegna umræðna fyrr í kvöld þá nýju framkvæmd á almannatryggingalögunum að hætta að greiða fólki sem væri búið að nýta rétt sinn, þ.e. að um næstu mánaðamót ætti að stöðva greiðslur til fólks sem hefði fengið ofgreitt hjá Tryggingastofnun. Ég er vissulega ekki á þeirri skoðun að það eigi að ofgreiða fólki úr almannatryggingakerfinu og það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði í þeirri umræðu að þetta er fólk sem er búið að fá tekjur umfram það sem það upplýsti í Tryggingastofnun. En það sem við gagnrýnum er að þessi stöðvun greiðslna frá Tryggingastofnun kemur fólki að óvörum og margir hverjir eru búnir að eyða þeim peningum sem þeim hafa verið ofgreiddir og það er hastarlegt að stöðva greiðslurnar frá Tryggingastofnun eins og þarna er gert með nýrri reglugerð ráðherra. Ég heyrði á hæstv. ráðherra í umræðunni áðan að hann hygðist taka á þessu máli og ætli að svara erindi Öryrkjabandalagsins á næstu dögum. Ég ætla því ekki að gera þetta frekar að umræðuefni en fagna því að hæstv. ráðherra ætli að koma til móts við þennan hóp og minni á að almannatryggingakerfið er orðið það flókið og það er margt sem spilar inn í þegar bætur til einstaklinga eru endurreiknaðar og það hefur líka komið fram að margir hafa fengið vangreitt og fá þess vegna viðbótargreiðslu. Það spila líka ýmsir þættir inn í eins og t.d. ýmis réttindi sem eru tengd ákveðnum bótaflokkum, bæði greiðslur vegna tannlæknakostnaðar og vegna ýmissa annarra þátta í velferðarkerfinu. Þetta er því mjög snúið og sýnir svo vel hvað það er orðin mikil þörf á því að endurskoða almannatryggingarnar og sérstaklega lífeyriskaflann og svo tengslin við sjúkratryggingarnar, eins og ég nefndi áðan í andsvari við hæstv. ráðherra. Eins og við ræddum fyrr í dag þá er líka orðið mjög brýnt að breyta og minnka tekjutengingarnar í almannatryggingunum, sérstaklega hvað varðar grunnlífeyri að tekjutryggingu, vegna þess hve þær eru farnar að bitna á fólki sem vill geta bætt við sig smá tekjum eða tekið einhvern þátt í atvinnulífinu. Mig langar til að lesa bréf sem ég fékk í gærkvöldi frá ellilífeyrisþega en það er kona sem lýsir því hvernig tekjutengingin kemur niður á henni og sendi mér „litla sögu frá ellilífeyrisþega“. Hún segir, með leyfi forseta: „Ég er ein af ellilífeyrisþegum þessa lands, finnst ég vera enn í fullu fjöri þótt ég sé hætt að vinna og er ekki tilbúinn til að setjast á rúmstokkinn og bíða. Fyrir skömmu frétti ég af því að það vantaði einhvern til að bera út Fréttablaðið í mínu hverfi og hugsaði mér gott til glóðarinnar. Þarna gæti ég fengið góða heilsubótargöngu á hverjum morgni og smápening. Fyrir þetta átti ég að fá 15 þúsund kr. á mánuði. Ég hringi í Tryggingastofnun til að grennslast um hver útkoman yrði og viti menn. Fyrst eru teknar af rúmar 5 þúsund kr. í skatt og síðan lækkuðu tekjurnar mínar frá Tryggingastofnun um rúmlega 10 þús. kr. Útkoman yrði 1.000 kr. í mínus við það að bera út blöð á morgnana.“ Þessi ellilífeyrisþegi spyr: „Er ekki hægt að gera eitthvað til að við gamlingjarnir gætum unnið okkur inn nokkrar krónur í viðbót við eftirlaunin? Kannski mundi líka sparast eitthvað ef við héldum lengur bæði andlegri og líkamlegri heilsu sem mér finnst ekki ólíklegt ef við yrðum ekki dæmd úr leik.“ Þetta segir þessi ellilífeyrisþegi við mig í bréfi í gær og auðvitað er þetta dæmigert um það hvernig þetta kerfi er farið að virka. Ef viðkomandi ætlar að fara út í atvinnulífið og fá sér heilsubótargöngu til að halda heilsu og bera út nokkur blöð þá kostar það viðkomandi 1.000 kr. af lífeyri þótt hún fái 15 þús. kr. í laun fyrir viðvikið. Svona er þetta og á þessu þarf að taka og við í Samfylkingunni leggjum það til í þingmáli okkar um afkomutryggingu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er 1. flutningsmaður að og við flytjum öll í þingflokki Samfylkingarinnar. En það eru nokkur fleiri atriði varðandi lífeyrisþegana sem mig langar til að nefna, sérstaklega kjör þeirra sem eingöngu lifa á almannatryggingabótunum og hafa minnst, en þeirra kjör eru mjög slæm. Sem betur fer eru það ekki nema 1% lífeyrisþega eða innan við 400 manns sem eru í þeirri stöðu og það sýnir náttúrlega hvernig lífeyrissjóðakerfið tekur yfir almannatryggingarnar, en sú var hugsunin alltaf. En engu að síður er það svo að þriðji hver ellilífeyrisþegi fær 110 þús. kr., eða minna í tekjur og borgar af þeim 14% skatt þannig að staða þess fólks er ekki öfundsverð og við teljum að þetta þurfi að bæta. Þá langar mig aðeins að víkja að hjúkrunarmálunum og hjúkrunarheimilunum. Þar viljum við bæta í og leggjum til auknar fjárveitingar til hjúkrunarheimila en það hefur komið fram á fundum heilbrigðis- og trygginganefndar, hjá forstöðumönnum hjúkrunarheimilanna, að daggjöldin til hjúkrunarheimilanna séu orðin það naum - þeir tóku þá líkingu að þar væri allt kjöt búið á beinunum og þeir væru komnir inn í bein, enda hefur komið í ljós að þarna er ekki verið að veita alla þá þjónustu sem þyrfti, því miður. Þar þarf auðvitað að leysa vanda. Ég get ekki látið hjá líða að nefna einn hóp sem þyrfti mjög nauðsynlega að fá viðbótarþjónustu og það eru heilabilaðir, sem þurfa sérstaka aðstöðu og sérstaka þjónustu inni á hjúkrunarheimilum, að ógleymdum yngri alzheimersjúklingum sem ég gerði að umtalsefni í gær í fyrirspurnatíma. Það er búið að koma því kerfi á að ekki er lengur unnt að sækja um fyrir þá á hjúkrunarheimilum sem er auðvitað til háborinnar skammar. Ég treysti því að hæstv. heilbrigðisráðherra skoði þær reglur sem búið er að setja og hann er búinn að setja um þann hóp. Málið er þannig að þeir sem eru illa farnir þurfa að bíða, jafnvel í hjúkrunarrýmum á Landspítalanum, eftir að verða 67 ára til að geta sótt um hjúkrunarpláss, sem á náttúrlega alls ekki að eiga sér stað því að þó að þetta sé ekki gamalt fólk er það með öldrunarsjúkdóm og þarf sína hjúkrun. Hvað varðar hjúkrunarheimilin þá þarf líka að ráða bót þar og fjölga þeim, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjavík því að þar er langstærstur hópur aldraðra sem bíður eftir hjúkrunarrýmum í brýnni þörf. Þetta kemur reyndar fram í áliti stjórnarliða til fjárlaganefndar. Þeir taka undir áhyggjur okkar í Samfylkingunni af því hversu margir sjúklingar bíða á Landspítalanum eftir því geta útskrifast af spítalanum, fólk sem lokið hefur allri meðferð en kemst ekki út. Það gerir það að verkum að aðrir komast ekki inn og þurft hefur að fresta aðgerðum á sjúkrahúsinu vegna þess að ekki er hægt að útskrifa þá sem búnir eru að fá þjónustu. Þetta er auðvitað kostnaðarsamt. Hér hafa aðeins verið rædd loforð ríkisstjórnarinnar til ákveðinna hópa og menn hafa gert að umræðuefni að ekki hafi verið staðið við öll þau loforð eins og t.d. við öryrkja og aldraða þar sem hæstv. ráðherra sagði fyrr í dag að loforðin við aldraða hefðu verið efnd nema að því leyti að ekki hefur verið staðið við sveigjanleg starfslok, minni ég á að lofað var 20 skammtímarýmum fyrir heilabilaða en þeim hefur fækkað síðan það loforð var gefið. Ég held því að skoða þurfi aðeins betur loforðin og hvernig þau hafa verið efnd. Vegna þess að ég er að tala um hjúkrunarheimilin þá vil ég nefna kjör þess fólks sem er á stofnunum og er með vasapeninga. Það eru um 1.700 aldraðir og 230 öryrkjar sem eru með vasapeninga og búa á stofnunum. Það eru innan við 22 þús. kr. á mánuði sem þetta fólk fær til að standa straum af helstu nauðþurftum. Þetta eru mjög litlar upphæðir og ég veit að þær duga ekki hjá mjög mörgum. Það getur vel verið að þær dugi fólki sem ekki getur vegna heilsufars veitt sér nokkurn skapaðan hlut en þeir sem eru við þokkalega heilsu en eru samt vistaðir á stofnun þurfa hárgreiðslu, klippingu, fótsnyrtingu og jafnvel sígarettur, þeir sem reykja. Þar nefni ég sérstaklega hina geðsjúku því að flestir af þeim 230 öryrkjum sem enn eru á vasapeningum eru vistmenn t.d. á geðsjúkrahúsum eins og Kleppi og eru langveikir og hafa dvalið þar allt upp í 30 ár. Þetta fólk á ekki peninga til að kaupa sér föt til skiptanna. Það er ömurlegt að hlusta á félagsráðgjafana sem sinna vistmönnum á þessum stofnunum, þ.e. öryrkjunum, að það á alls ekki föt til skiptanna, það er algjörlega upp á aðra komið með að fá föt og þó að sótt hafi verið til sveitarfélaganna um fatastyrk fyrir jólin er það ekki innan heimilda sveitarfélaganna að veita slíkt. Þessar upphæðir fyrir þennan hóp eru til háborinnar skammar. Til að bæta þessum hópi þá ömurlegu stöðu sem hann er í leggjum við til að 188 millj. kr. verði varið til að hækka vasapeningana um helming en við þurfum að leggja þetta kerfi niður, þetta ölmusukerfi sem vasapeningarnir eru. Það þarf að breyta því og horfa til nágrannalandanna. Hvað varðar aldraða þurfum við að horfa til þess hvaða háttur er hafður á gagnvart fötluðum sem búa á sambýlum. Þar hefur annað kerfi leyst af vasapeningagreiðslur. Þær eru niðurlægjandi og ömurlegt að þurfa að sækja um þær eins og aldraðir hafa margoft bent á í ræðu og riti. Ég ætla ekki að dvelja lengur við vasapeningana heldur koma aðeins að öðrum þáttum eins og rafrænu sjúkraskránni sem orðið er mjög brýnt að koma hér á. Það verður að setja fé í að byggja upp rafræna sjúkraskrá. Það mun örugglega skila okkur heilmikum hagnaði og meira öryggi í heilbrigðisþjónustunni. Þarna verður að taka á. Það er hneisa að ekki skuli vera settir verulegir fjármunir í að byggja upp rafræna sjúkraskrá. Það á að koma á rafrænum lyfseðlum og bólusetningarskrám en það þarf einnig að byggja upp þessa rafrænu sjúkraskrá. Það er mikilvægt að auka upplýsingaflæðið þannig að hægt sé að fletta því upp hvar sem sjúklingur kemur inn á hvaða lyfjum hann hefur verið eða hvaða þjónustu hann hefur fengið. Þetta kemur í veg fyrir tvíverknað. Við höfum séð svo mörg dæmi um að verið er að margendurtaka ýmis verk í heilbrigðisþjónustunni vegna þess að ekki var vitað að búið væri að framkvæma þau annars staðar. Þetta mun því auka skilvirknina í kerfinu. Varðandi heilsugæsluna þarf að tryggja að hún verði fyrsti viðkomustaður sjúklinga í kerfinu. Það verður að segjast eins og er að ég fagnaði þeim áfanga sem náðist í vikunni þegar komið var á eftirfylgni við geðsjúka þegar opnuð var starfsemi í Bolholti á vegum heilsugæslunnar í Reykjavík. Það var langþráð verkefni og má eiginlega þakka það ötulum baráttukonum í iðjuþjálfastétt að það verkefni komst á. Sú þjónusta þyrfti að vera mun víðar í heilsugæslunni að slík teymi væru að störfum. Síðan þarf auðvitað að auka unglingamóttökur. Eitt vil ég nefna sem komið hefur fram í vinnu sem ég hef tekið þátt í fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra um heilsufar kvenna og það er að tryggja þarf símenntun heilbrigðisstétta í að greina hvenær fólk hefur orðið fyrir heimilisofbeldi. Þar skortir mikið upp á. Og það er ekki bara í heilbrigðiskerfinu sem þarf að koma slíku á, það þarf að koma því inn í menntakerfið alls staðar, bæði í skólunum og í símenntun innan heilbrigðisstétta að menn læri að meta merki um heimilisofbeldi því þetta er stór heilsufarsvandi. Af því að ég er að tala um heilbrigðisþjónustuna vil ég nefna eitt mikið forgangsverkefni sem við í þingflokki Samfylkingarinnar teljum að verði að koma á og það er hágæsludeild á Barnaspítala Hringsins. Slíkri deild þarf að koma á því ekki er hægt að bjóða upp á þá löngu vegalengd sem er á gjörgæsluna þegar börn eru mikið veik. Það að hlaupa þurfi með þau langar leiðir, fara upp og niður stiga og í lyftu til að koma þeim inn á gjörgæslu. Við vitum að upp hafa komið mjög alvarleg tilvik vegna þessa. Ég hvet þingmenn til að samþykkja þá fjárveitingu sem við leggjum hér til, 40 millj. kr. til að koma á þessari hágæslu, þannig að börn inni á Barnaspítala Hringsins geti búið við örugga heilbrigðisþjónustu. Mig langar aðeins í lokin að nefna þjónustuþörf við geðsjúka. Henni þarf að mæta. Þar er víða pottur brotinn þó svo að komin sé þessi eftirfylgni þarf miklu meira til. Þetta eru mjög viðkvæmir sjúklingar sem þurfa að fá mun meiri þjónustu án þess að ég ætli að fara ítarlega út í það. Hjá aðstandendum geðsjúkra kom fram á fundi sem þeir héldu í þessum mánuði þegar þeir stofnuðu samtök sín að á milli 70 og 100 einstaklingar með geðrænan vanda væru taldir heimilislausir. Ég tel það vera mjög alvarlegt mál. Þessir einstaklingar eru oft skráðir hjá ættingjum en þeir hafa ekki sitt eigið húsnæði þó að þeir ættu að hafa það. Þarna þarf auðvitað að ráða bót á. Símapeningarnir eiga að koma í þetta eins og hæstv. ráðherra nefndi en það er þó nokkur bið eftir því og það er mjög erfitt að bíða fyrir sjúklinga með geðsjúkdóma. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra. Ég gæti náttúrlega nefnt mjög margt en ítarlegar upplýsingar koma fram, bæði í áliti frá okkur fulltrúum í hv. heilbrigðis- og trygginganefnd til fjárlaganefndar og sömuleiðis í áliti okkar hv. samfylkingarþingmanna í fjárlaganefnd. Ég læt nú máli mínu lokið við 2. umr. en mun meta það hvort ég tek til máls við 3. umr.

Virðulegi forseti. Sagt er að góðæri ríki á Íslandi og það er líka sagt að það sé þensla á Íslandi. Ég held að við getum öll verið sammála um að fyrir vissa aðila og jafnvel á vissum svæðum landsins ríki góðæri á Íslandi og þó einkum og sér í lagi fyrir útvalinn hóp. Það er örugglega hægt að tala um þenslu á vissum svæðum landsins, þ.e. á höfuðborgarsvæðinu og þar í kring og á Austurlandi. Annars staðar er ekki hægt að tala um þenslu heldur þvert á móti samdrátt mjög víða. Í þessu ástandi hefur umtal um byggðastefnu eðlilega skotið upp kollinum og málefni Byggðastofnunar sérstaklega. Það er vegna þess að bornar voru fram spurningar í tengslum við fjárlagagerðina hvort ekki væri fyrirhugað að fara fram á auknar fjárveitingar til Byggðastofnunar þegar í ljós kom að hún var komin undir það eiginfjárhlutfall sem lögboðið er samkvæmt Fjármálaeftirlitinu. Ekki bólar á neinum aukatillögum. Í fjárlagafrumvarpinu eru settar 664,3 millj. kr. í það sem kallast byggðamál. Þau eru undir tveimur liðum, þ.e. Byggðastofnun og Byggðaáætlun. Byggðastofnun fær 337 millj. kr., þ.e. 204 í rekstur og 133,5 til atvinnuráðgjafar, sem deilast út um landið til atvinnuþróunarfélaganna. Samkvæmt úttekt sem hæstv. byggðamálaráðherra, yfirmaður Byggðastofnunar, lét gera fyrir sig og skilað var til hennar í maí, frú forseti, þarf Byggðastofnun árlega 570–620 millj. kr. ef hún á að standa undir rekstri og þeim fyrirsjáanlegu útlánatöpum sem stofnunin þarf að glíma við. Hæstv. ráðherra hefur kosið að taka ekki mark á þessum ábendingum þannig að stofnunin á að fá í sinn hlut 337 millj. samkvæmt tillögu í fjárlögum. Auk þess á stofnunin að fá heimild í lánsfjárlögum upp á 1,5 milljarða. Það er vandséð hvað stofnunin hefur með slíkt að gera ef hún verður óstarfhæf á næsta ári. En eins og stendur er stofnunin ekki fær um að starfa á þessu sviði en hún hefur að vísu fleiri svið. Samfylkingin leggur fram tillögu við fjárlagagerðina um að 500 millj. kr. verði veitt inn á lið 01-190, til Sérstakra verkefna á landsbyggðinni. Við leggjum til að sú fjárveiting fari til forsætisráðuneytisins þar sem hæstv. iðnaðarráðherra sé ekki treystandi fyrir málaflokknum. Það er ekki langt síðan að Byggðastofnun var flutt undir iðnaðarráðuneytið, var áður hjá forsætisráðuneytinu og á í rauninni betur heima þar. Byggðamál er málaflokkur sem snertir mjög mörg svið og á mjög vel heima undir forsætisráðuneytinu og hann á ekkert frekar en önnur málefni heima með málefnum sem iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið hefur með höndum. Í umræðunni nú hefur mikið verið talað um hversu miklu Byggðastofnun hefur tapað að undanförnu, þ.e. hversu mörg lán hún hafi veitt sem ekki hafa verið greidd, t.d. þegar fyrirtæki hafa orðið gjaldþrota. Í úttektinni sem ég minntist á áðan kemur fram að lánin sem stofnunin er nú að fá í hausinn, ef svo má segja, voru langflest veitt á nokkurra ára tímabili, fyrir árið 2001. En árið 2002 var ráðinn nýr framkvæmdastjóri að Byggðastofnun og þar tók líka nýr stjórnarformaður til starfa, Jón Sigurðsson, núverandi bankastjóri Seðlabanka Íslands. Undir hans stjórn voru settar nýjar verklagsreglur og vinnureglur við stofnunina. Eftir að þessir nýju aðilar tóku við sem skipstjóri og fyrsti stýrimaður er verklagsreglum og starfsemi Byggðastofnunar hrósað í skýrslunni eða úttektinni. En ég reikna með að mörgum, örugglega öllum þingmönnum, sé í fersku minni átökin sem höfðu átt sér stað innan stjórnar Byggðastofnunar áður en skipti urðu á stjórnarformanni og framkvæmdastjóra. Þeim átökum lyktaði með að báðir aðilar létu af störfum. Þetta varð að sjálfsögðu ekki til góðs fyrir stofnunina, hafði mjög slæm áhrif á starfsemina, olli óróleika og óstjórn. Það sem stofnunin glímir við nú eru sem sagt gamlar syndir sem grunnurinn var lagður að fyrir 2001, fyrir þann tíma sem núverandi stjórn og núverandi framkvæmdastjóri eða forstjóri og stjórnarformaður tóku við. Þessi átök og ýmis konar kárínur sem stofnunin hefur orðið fyrir, hafa orðið til þess að hún hefur fengið á sig frekar lélegt orðspor. Og ekki bætir úr þegar svo er búið að stofnuninni að hún geti ekki sinnt því hlutverki sem hún á að sinna samkvæmt lögum. Því að sjálfsögðu eru til lög um Byggðastofnun sem kveða á um hvað hún á að hafa með höndum og það er mjög mikilvægt fyrir viss svæði landsins. Í úttektinni sem ég var að vitna í áðan kemur fram að stærstur hluti lána og fyrirgreiðslna sem stofnunin hefur veitt fer til Vestfjarða og í einstaka málaflokka fer stærsti hlutinn í fiskveiðar og vinnslu. Við vitum öll að Vestfirðir eru sá landshluti sem hefur farið verst út úr fiskveiðistjórnarkerfinu og á við langmestan vanda að etja í atvinnumálum af þeim sökum. Byggðastofnun þarf ekki einungis að glíma við þær aðstæður sem ég lýsti heldur þarf hún líka að glíma við breytingar á fjármálamarkaði. Þegar bankarnir lækkuðu vexti kom auðvitað að því að Byggðastofnun var með miklu óhagstæðari kjör á sínum lánum en þeir. Og Byggðastofnun hefur engar aðstæður til að breyta þeim vegna þess að hún fjármagnar sín lán með lántökum erlendis og svo óheppilega vildi til að um það bil þremur mánuðum áður en þessar breytingar urðu á íslenskum fjármálamarkaði, var stofnunin nýbúin að taka stórt erlent lán. Mér er sagt að ef hún hefði staðið í þeim viðskiptum þrem mánuðum síðar þá væri hún ekki í jafnslæmum málum og hún er í í dag. En Byggðastofnun er gert að lána út með ákveðnum lánamun sem gerir það að verkum að hennar lán eru miklu óhagstæðari en þau sem bjóðast á almennum markaði. Fyrir vikið sóttust viðskiptavinir Byggðastofnunar eftir því að endurfjármagna lán sín og fara í viðskipti við viðskiptabankanna. Við það er ekkert að athuga og er hið besta mál og gott að lántakendur geti fengið sem best kjör á lánum sínum, það er eðlileg og sjálfsögð sjálfsbjargarviðleitni hjá fólki að leita sem bestra kjara á hverjum tíma. Þeir sem voru traustir og öruggir og höfðu góð veð fengu fyrirgreiðslu hjá bönkunum. En það voru ekki allir, hinir ótryggu og veiku urðu eftir. Reyndar er það nú svo að það þarf ekkert endilega að vera ótryggur eða veikur til að fá ekki fyrirgreiðslu. Ég þekki dæmi um aðila sem byggði upp gistiaðstöðu á landsbyggðinni, fékk fyrirgreiðslu hjá Byggðastofnun, hefur gengið ljómandi vel og alltaf staðið í skilum. Hann hefur stækkað við sig, fengið aukna fyrirgreiðslu og komið upp matsölu líka vegna þess að viðskiptavinir hans óskuðu eftir því. Sá aðili borgar 7,7% vexti hjá Byggðastofnun. Hann leitaði til viðskiptabanka síns um að fá fyrirgreiðslu. Mál hans voru tekin til skoðunar og metin og viðskiptabanki hans í heimabyggð mat það svo að hann væri traustsins verður og rétt væri að taka hann í viðskipti. Þetta hefði þýtt 300 þús. kr. árlega minni vaxtagreiðslur fyrir viðkomandi einstaklinga, ung hjón. En þegar málið var lagt fyrir aðalbankann í Reykjavík þá var sagt nei. Þessi aðili hefur alltaf staðið í skilum við Byggðastofnun og gerir örugglega enn þann dag í dag, en þarf þó að borga 7,7% vexti. Þrátt fyrir að hann sé traustur aðili situr hann uppi með sitt óhagstæða lán. Byggðastofnun er líka með fyrirtæki í viðskiptum sem skila stofnuninni sjálfri engum gróða þótt þau standi í skilum. Þau skila bönkunum heldur engu og þeir vilja þar af leiðandi ekki taka þannig fyrirtæki í viðskipti. Ég get tekið dæmi af litlu 20 manna fiskvinnslufyrirtæki í smábæ sem ég þekki. Þetta fyrirtæki heldur nokkurn veginn velli og mundi örugglega ekki teljast mikils virði hér í Reykjavík eða á stærri markaði. En þetta er mjög mikilvægt fyrirtæki í þessum litla bæ, í fyrsta lagi veitir það 20 manns atvinnu og þeir skila útsvarstekjum inn í byggðarlagið og fyrirtækið sjálft sínum gjöldum. En viðskiptabankarnir hafa engan áhuga á svona fyrirtækjum. Þetta er dæmi um fyrirtæki sem Byggðastofnun tekur í viðskipti og við verðum að hafa stofnun sem getur sinnt slíku hlutverki, þ.e. ef við ætlum að hafa byggð í strjálbýlinu. Það eru margir sem spyrja hvort við eigum bara ekki að láta bankana um þetta. En ég tel að þau dæmi sem ég hef nú rakið sýni og sanni að við getum ekki látið bankana um þetta. Við verðum að hafa stofnun sem tekur að sér að styðja við atvinnulífið. Og Byggðastofnun þarf auðvitað að fá aðstæður til að vinna betur. Hún þarf að geta stuðlað að nýsköpun og staðið við bakið á nýjum fyrirtækjum og nýjum greinum úti á landi af því að atvinnulífið á landsbyggðinni er víða allt of fábreytt og brothætt. Þar þurfum við að gera breytingu á. Byggðastofnun er falið fleira en bara að standa í lánastarfsemi. Henni er falið að meta ýmis konar hluti og gera tillögur. Henni var t.d. falið að gera tillögur til að jafna aðstöðumun fyrirtækja úti á landsbyggðinni og svo á þéttbýlissvæðunum, í Reykjavík og víðar. Byggðastofnun gerði skýrslu og tillögur en þær eru niðri í skúffu hjá hæstv. ráðherra byggðamála. Þær hefur enginn fengið sjá þótt eftir þeim hafi verið gengið. Ég kalla slíkt ekki mikla eftirfylgni hjá ráðherranum eða áhuga á að fylgja eftir góðum tillögum sem settar eru fram og mundu örugglega nýtast atvinnulífi á landsbyggðinni mjög vel. Af því ég er að tala um hæstv. ráðherra byggðamála þá ætla ég að víkja aðeins að vaxtasamningum, frú forseti. Það er eitt af þeim töfraorðum sem nú eru mikið uppi við. Fyrir nokkrum árum var gerður vaxtasamningur við Eyjafjörð sem byggist á því að búa til fyrirtækjaklasa, það kemur fjárframlag frá ríkinu og síðan mótframlag frá heimaaðilum. Núverandi ríkisstjórn hefur sett fram í byggðaáætlun hugmynd um þrjú svæði á landsbyggðinni sem beri að styrkja sérstaklega, þ.e. Akureyri, Miðausturland og Ísafjarðarsvæðið. Þau þrjú svæði eru þá hugsuð sem þjónustukjarnar fyrir svæðið í kring, t.d. Ísafjörður á að vera þjónustukjarni fyrir alla Vestfirði, suðurfirðina, Strandirnar og allt heila svæðið, hversu skynsamlegt sem það kann nú að hljóma í eyrum þeirra sem þekkja samgöngumál á Vestfjörðum en ég ætla að koma að því síðar. Ísafjörður var næsta svæði sem var svo heppið að fá vaxtarsamning, staður sem á að vera þjónustukjarni fyrir alla Vestfirði. Þó nokkuð þykk bók var skrifuð í því tilefni, örugglega ágætar hugmyndir margar hverjar. Ég veit að talsvert miklar væntingar eru bundnar við þann vaxtarsamning. Orðið eitt og sér lætur svo vel í eyrum, vaxtarsamningur. Meðaltekjur á Vestfjörðum hafa hrapað en voru áður hæstar á landinu. Það var meðan útgerðin var þar í blóma. Nú eru meðaltekjurnar orðnar frekar lágar og mjög lítið er um sterk fyrirtæki á Ísafirði eins og reyndar alls staðar úti á landi. Hvað skyldu svo miklir fjármunir vera settir í þennan vaxtarsamning um Ísafjarðarsvæðið fyrir Vestfirði, samning sem gildir í þrjú ár? Það hlýtur að vera rosalega mikið. Það á að efla heilan byggðakjarna til að hann geti stutt allt svæðið í kringum sig og orðið drifkraftur í að byggja upp atvinnulíf og ég veit ekki hvað og hvað. Það eru 70 millj. kr., takk fyrir, á þremur árum, 70 millj. kr. Heimaaðilar á Ísafirði, sem eiga lítinn pening, eins og ég gat um, eiga að leggja þar fram jafnmikið á móti. Til að setja þetta aðeins í samhengi vil ég minnast á hús sem á að fara að byggja hér í Reykjavík, Það á að fara að byggja hús í Reykjavík fyrir 12 milljarða, eitt hús. Ég er ekki að öfundast út í Reykvíkinga fyrir það hús enda á það að nýtast öllum landsmönnum. Ég gleðst yfir því og veit að það verður aðdráttarafl fyrir ferðamennsku, listalíf og hvað eina. Það verður gaman þegar búið verður að byggja þetta hús. En þarna er augljóslega ansi mikill aðstöðumunur, 70 millj. kr. í Ísafjörð til þriggja ára en 12 milljarðar í eitt hús. Ég ætla að taka það fram að þessir 12 milljarðar koma að vísu ekki allir úr ríkiskassanum, hluti fjármagnsins á að koma frá Reykjavíkurborg og öðrum aðilum. Það er hægt, þegar viljinn er fyrir hendi, að koma hlutunum fyrir á þennan hátt. En það er ekki hægt að koma samgöngum við Ísafjarðarsvæðið eða aðra hluta Vestfjarða í lag. Samkvæmt samgönguáætlun sem var í gildi fyrir síðustu kosningar máttu Ísfirðingar og íbúar þar í kring eiga von á að geta ekið á malbiki frá Ísafirði til Reykjavíkur árið 2014, á malbiki. Síðan komu jólasveinarnir rétt fyrir kosningar og settu milljarð aukalega í vegamál þannig að nú geta Ísfirðingar og íbúar þar í kring vænst þess að geta keyrt á malbiki Djúpleiðina til Reykjavíkur árið 2008. Það er ekki hægt enn þann dag í dag, 2008 skal það vera. Þá á eftir að bæta úr samgöngum við suðurfirðina. Þannig háttar til þar að á sumrin þegar rignir setja flutningabílstjórar keðjur undir bílinn sinn til þess að komast niður einn hálsinn. Mín skoðun er sú að það þurfi að gera sérstaka áætlun um samgöngur við Vestfirði og ég held að við eigum að setja okkur það mark að klára samgöngubætur á tíu árum, í fyrsta lagi milli suður- og norðurhluta Vestfjarða og í framhaldi af því alla leiðina suður, og gera það af metnaði. Það kostar örugglega 30–40 milljarða. Ég ætla aftur að setja þetta í samhengi við þetta eina hús sem á að fara að byggja í Reykjavík. En ég tel óráðlegt að tala um að styrkja byggð eða búa til byggðakjarna eða hvað það nú er, eða halda að við getum breytt einhverju verulega á Vestfjörðum fyrr en samgöngur eru komnar í viðunandi horf. Samgöngur komast ekki í viðunandi horf nema mörg jarðgöng verði búin til og einhverjir firðir verði brúaðir og það er mjög dýrt. En það er líka dýrt að leggja heilu landshlutana af eins og við stefnum í með þessu áframhaldi. Það sama á reyndar við um Austurland. Þar þarf að segja B á eftir A-inu. Þar eru miklar framkvæmdir og mikil uppbygging í atvinnulífinu, virkjunarframkvæmdir og hvað eina. En meira þarf að koma til. Þar þarf fleiri jarðgöng. Fyrir því er reyndar verið að berjast þar eystra og stofnaður hefur verið hópur sem mig minnir að heiti Veggöng á Austurlandi. Ég lýsi stuðningi mínum við hugmyndir þess hóps. Ég tel að ekkert sé arðbærara og skynsamlegra í byggðamálum en einmitt samgöngubætur. Að vísu er annar þáttur sem er mjög mikilvægur fyrir landsbyggðina líka og reyndar hvaða svæði landsins sem er. Það sést svo ljóslifandi á landsbyggðinni af því að breytingar eru að verða á síðustu árum í því efni þar. Þá er ég að tala um skólana. Þetta kom vel í ljós þegar fjölbrautaskólarnir voru settir á stofn vítt og breitt um landið, þvílík breyting sem varð á byggðarlögunum. Nú síðast sáum við, og íbúar á Snæfellsnesi, álíka gleðilega breytingu verða þegar framhaldsskóli var settur á fót þar. Við sjáum þetta líka á vissum stöðum á landsbyggðinni þar sem háskólar hafa fengið að starfa. Minnst hefur verið á Háskólann á Akureyri í dag. Hann hefur gert mjög mikið fyrir Akureyri og byggðirnar þar í kring og hann hefur líka gert mikið fyrir aðra staði á landsbyggðinni. Rannsóknir hafa sýnt að það fólk sem menntar sig í háskólum á landsbyggðinni er miklu líklegra til að festa rætur og starfa þar. Það eru veigamikil rök fyrir háskólum á landsbyggðinni. Við sjáum líka hvað háskólinn á Hólum er geysilega mikilvægur fyrir Skagafjörð og háskólarnir í Borgarfirði fyrir það svæði. Sú starfsemi er ómetanleg og hana verður að styðja. Við höfum hins vegar orðið vör við mikið metnaðarleysi ríkisstjórnarinnar í því að koma upp störfum fyrir langskólagengið fólk á landsbyggðinni. Það kemur m.a. fram í athugasemdum Fjórðungssambands Vestfirðinga við væntanlega byggðaáætlun sem nú er í undirbúningi. Hvorki er talað um flutning starfa fyrir menntað fólk út á landsbyggðina né flutning stofnana eins og var þó í fyrri byggðaáætlun. Þá var gerð aðgerðaáætlun fyrir ráðuneyti um að flytja störf út á land. Að vísu varð minna um efndir en orð en maður verður enn vondaufari þegar ekki einu sinni er hægt að herma orð upp á hæstv. ríkisstjórn. Þeir passa sig á því. Varðandi skólana er eiginlega líka dálítið kúnstugt að horfa upp á að hæstv. landbúnaðarráðherra er mun metnaðarfyllri og stendur betur við bakið á þeim háskólum sem undir hann heyra en hæstv. menntamálaráðherra. Það hvarflar að manni að leggja til að háskólarnir fari undir stjórn hæstv. landbúnaðarráðherra. Hann hefur sinnt þeim svo ansi vel, háskólanum á Hólum og Landbúnaðarháskóla Íslands. Ég er alveg viss um að hugur hans stendur til enn frekari stuðnings þó ég sakni þess að vísu að frumvarp um háskólann á Hólum er ekki enn komið fram en ég veit að það frumvarp er löngu tilbúið og liggur í ráðuneytinu. Það er eitthvað sem stendur þar í veginum, því miður. Ég ætla, þó að hæstv. ráðherra sé horfinn héðan, hann sat hér lengi í kvöld, að nota tækifærið og skora á hann að koma þessu frumvarpi fram fyrir jól. Ég skal með ánægju styðja hann í að koma því áfram. Í stjórnarsáttmála hæstv. ríkisstjórnar, á bls. 6, hljóðar ein markmiðsgreinin svo, með leyfi forseta: „Að tryggja öllum jöfn tækifæri til náms án tillits til búsetu og efnahags.“ Þetta líkar mér en í því efni, eins og fleirum, vil ég sjá efndir, ekki bara orð. Símenntunarmiðstöðvarnar eru mikilvægur aðili í því að tryggja jafnrétti til náms og góðar aðstæður en þær hafa ekki fengið það fjármagn sem til þarf til að geta staðið almennilega að því að sinna þeirri þörf sem virkilega er fyrir hendi. Sérstaklega hefur ástandið verið erfitt þar sem margir eru í háskólanámi og margar útstöðvar eru því að sumar stöðvarnar þjónusta á 4, 5 og upp í 6 stöðum fyrir utan höfuðstöðvarnar. Það er ekki nóg að fagna því að margir séu í háskólanámi. Það er ekki nóg að lýsa yfir að til standi að veita öllum jöfn tækifæri til náms óháð efnahag eða búsetu. Það þarf að efna orðin og á því hefur staðið. Háskólarnir eru í fjárhagskreppu eins og komið hefur fram og eitt af því sem kostar mikið fyrir háskólana er fjarkennslan. Þeir hafa í rauninni ýtt af sér þeim kostnaði sem fylgir fjarkennslu á þeim stað sem nemandinn er. En á þeim stöðum þar sem háskólarnir eru, t.d. í Reykjavík og á Akureyri, þá axlar auðvitað ríkið þann kostnað sem hlýst af vinnuaðstöðu nemandans og þjónustu við tækjabúnað og öðru. Þessu hefur verið ýtt yfir á sveitarfélögin vegna þess að stöðvarnar með sínar 9 eða 10 milljónir árlega geta að sjálfsögðu ekki tekið á sig kostnað af FS-netinu, af þjónustu við FS-netið og af húsnæði og öðru því sem þarf til þess að geta boðið upp á þetta nám. Sveitarfélögin hafa sýnt þessu skilning og eru af veikum mætti að borga. Til dæmis er kostnaðurinn við þetta á Vesturlandi 4 milljónir fyrir sveitarfélögin. Það er algjörlega óásættanlegt. Hann er eitthvað álíka fyrir sveitarfélög á Norðurlandi vestra og sums staðar er þetta enn meira. Ríkið verður að taka á sig rögg í þessu efni og endurskoða hvernig að þessum málum er staðið. Ég sagði í upphafi máls míns, frú forseti, og það hefur komið fram fyrr í kvöld í máli hv. þm. Samfylkingarinnar Össurar Skarphéðinssonar að við teljum að málefni Byggðastofnunar, málefni landsbyggðarinnar væru betur komin í höndum forsætisráðherra en hæstv. byggðamálaráðherra. Til þess að byggja upp á landsbyggðinni þarf þrennt. Það þarf samgöngubætur. Það þarf nýja stefnu í atvinnumálum og það þarf að efla menntun. Fyrir ekki löngu síðan spurðist ég fyrir um fjölda þeirra sem eru á aldursbilinu 20–40 ára á höfuðborgarsvæðinu annars vegar og landsbyggðinni hins vegar og svo um menntun þess aldurshóps á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu. Ég vissi að það var mikill munur. En ég hafði ekki séð og veit ekki til að það hafi verið tekið saman áður nákvæmlega varðandi þennan aldurshóp. Hann er mjög mikilvægur fyrir öll byggðarlög því þessi aldurshópur er að eiga börn, er á fullu í atvinnulífinu, er að koma sér fyrir, er oft með frjóastar hugmyndir og mest frumkvæði. Ef þessi hópur er ekki fyrir hendi hefur byggðarlag í rauninni innifalið í sér fækkun vegna þess að, eins og ég sagði, það er þetta fólk sem er að fjölga sér og halda uppi fjöldanum til framtíðar. Það kemur í ljós að í þessum aldurshópi er 2,2% færra á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. En það er sérstaklega sláandi að á höfuðborgarsvæðinu hafa 27,5% grunnskólapróf sem seinasta lokapróf en á landsbyggðinni eru það 45%. Það eru 27,5 á móti 45%. Á höfuðborgarsvæðinu hafa 46% framhaldsmenntun en 41% á landsbyggðinni. Þar hallar enn á landsbyggðina. Á höfuðborgarsvæðinu eru 26% háskólamenntun en 14% á landsbyggðinni. Þetta eru, frú forseti, skuggalegar upplýsingar vegna þess að þeir sem eru með menntun, lengri skólagöngu, hafa hærri tekjur. Það er fólkið sem er best undir það búið að takast á við breytilegt atvinnulíf, laga sig að nýjungum og takast á við hlutina. Þar að auki vitum við að atvinnulíf framtíðarinnar byggist á menntun, þ.e. ef við ætlum að halda velli í samkeppni á alþjóðavísu. Þegar við höfum þessar tölur fyrir framan okkur, þessa skuggalegu mynd, sjáum við skýrar en nokkru sinni hversu mikilvægt er að standa almennilega að málefnum landsbyggðarinnar og þeim mun dapurlegra verður að hugsa til þess að hafa í forsvari manneskju sem hefur í raun ekki áhuga á þessum málaflokki og vill helst ekki vita um það sem miður fer og vill ekkert gera í málunum. Þannig tel ég að málin séu, því miður, frú forseti. Við samfylkingarþingmenn munum leggja fram tillögu hið allra fyrsta um málefni Byggðastofnunar, málefni landsbyggðarinnar, um að Byggðastofnun verði flutt undir forsætisráðherra með öllu því sem henni tilheyrir.