Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Svohljóðandi bréf hefur borist: „Reykjavík, 18. júní 1985. Varaformaður þingflokks Sjálfstfl. hefur ritað mér á þessa leið: „Þar sem Sverrir Hermannsson 3. þm. Austurl. er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hans ósk að fara fram á samkv. 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að vegna fjarveru 1. varamanns taki 2. varamaður Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi, Gunnþórunn Gunnlaugsdóttir, sæti á Alþingi í fjarveru hans.“ Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Karvel Pálmason, forseti Nd.“ Þessu bréfi fylgir svohljóðandi símskeyti: „Friðrik Ólafsson, skrifstofustjóri, Alþingi. Vegna anna get ég ekki tekið sæti mitt sem 1. varamaður Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi. Tryggvi Gunnarsson.“ Gunnþórunn Gunnlaugsdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi á þessu kjörtímabili og býð ég hana á ný velkomna til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 951 leyft mér að bera fram svohljóðandi fyrirspurn til hæstv. utanrrh.: „1. Hvernig standa viðræður íslenskra og bandarískra stjórnvalda um siglingar bandaríska skipafélagsins Rainbow Navigation til Íslands? 2. Er lausn deilunnar í sjónmáli þannig að eðlilegir og réttmætir hagsmunir íslensku skipafélaganna séu tryggðir? 3. Hvaða ráðstöfunum hyggst utanrrh. beita sér fyrir til að tryggja réttmæta hagsmuni og siglingaöryggi íslensku þjóðarinnar í þessu máli?“ Svo sem alkunna er eru í gildi í Bandaríkjunum einokunarlög sem tryggja bandarískum skipafélögum forgangsrétt. Þetta eru lög frá árinu 1904 ef ég man rétt sem tryggja bandarískum skipafélögum einkarétt á að sigla með varning sem varðar Bandaríkjaher til annarra landa. Bandarískir kaupsýslumenn hafa stofnað útgerðarfyrirtæki til að ná þessum flutningum undir sig og þetta fyrirtæki situr nú að öllum flutningum varnarliðsins til og frá Íslandi. Lengst af tók þetta skipafélag aðeins varning í einni höfn og lét íslenskum eftir aðra flutninga á vegum varnarliðsins. Það tók varning í Norfolk, en lét íslenskum skipafélögum eftir að flytja vörur frá New York og New Jersey, en nú er það svo að þetta fyrirtæki, Rainbow Navigation, flytur nánast allar vörur sem fara til varnarliðsins og hefur þar að auki verið að seilast í aðrar vörur og mun t. d. hafa undirboðið flutninga á tóbaki frá Bandaríkjunum til Íslands og sjálfsagt notað til þess hagnað af öðrum flutningum. Hér er um býsna alvarlegt mál að ræða, eins og komið hefur fram í fjölmiðlum að undanförnu. Það er rúmt ár, 13 mánuðir, síðan þessir flutningar hófust og hefur verið mikið um það fjallað og íslensku skipafélögin, sem hafa verulega byggt á þessum flutningum, hafa orðið fyrir umtalsverðum skakkaföllum í rekstri sem hefur náttúrlega áhrif á siglingaöryggi okkar og tíðni ferða með íslenskum skipum til Bandaríkjanna. Þessi fsp. er lögð fram og henni beint til utanrrh. til að fá nánari upplýsingar um stöðu þessa máls.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur greint frá fyrirspurnum er hann ber fram og skýrt ástæðuna fyrir því. Ég ætla í örstuttu máli að leitast við að svara þessum fsp. þótt málið sé á því stigi að eigi sé um fullnaðargrg. að ræða. Á fundi með utanrrh. Bandaríkjanna, George Shultz, í Lissabon í tengslum við utanríkisráðherrafund Atlantshafsbandalagsins kom fram að utanrrh. Bandaríkjanna lofaði að gera mér grein fyrir því fyrir mánaðarlok hvernig bandarísk stjórnvöld hygðust leggja mál þetta fyrir Bandaríkjaþing til að tryggja viðunandi lausn málsins. Í því felst að málið kemur til kasta Bandaríkjaþings, en það er talið nauðsynlegt af ríkisstjórn Bandaríkjanna þar sem um lagaboð er að ræða, er hv. fyrirspyrjandi vitnaði til, sem tryggir bandarískum skipafélögum einkarétt á flutningum vegna Bandaríkjahers. Í svari utanrrh. Bandaríkjanna á ég von á að fram komi enn fremur einhverjar vísbendingar um hve langan tíma það taki að fá afgreiðslu Bandaríkjaþings á tillögum Bandaríkjastjórnar þótt þar sé e. t. v. ekki um öruggar eða tæmandi upplýsingar að ræða. Ég vil taka það fram að ég gerði utanrrh. Bandaríkjanna grein fyrir því að við Íslendingar gætum ekki lengur horft aðgerðarlausir á stöðu mála eins og hún væri um þessar mundir og hefði verið á liðnu ári. Þar væri um að ræða að í skjóli einokunarlaga væri hagsmunum Íslendinga stórlega misboðið og skipaferðum milli Norður-Ameríku og Íslands stofnað í verulega hættu sem væri í senn varasamt bæði frá sjónarmiði íslenskra og bandarískra hagsmuna. Í utanrrn. hefur mál þetta verið til meðferðar og m. a. kannaðir ýmsir möguleikar varðandi einhliða aðgerðir Íslendinga í máli þessu ef við fáum ekki viðunandi afgreiðslu málsins af hálfu Bandaríkjamanna. Ég tel ekki rétt á þessu stigi málsins, meðan mál þetta er á úrslitastigi hjá gagnaðila, að tíunda þær leiðir sem eru nú til athugunar þótt ég hafi að sjálfsögðu gert gagnaðila grein fyrir því að við áskiljum okkur allan rétt til leiðréttinga í máli þessu.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 5. landsk. þm. fyrir að bera fram þessa fsp. Hér er mikið hagsmunamál í húfi og eins og hann segir býsna alvarlegt mál á ferðinni. Undanfarna mánuði og misseri hefur sú staða komið upp að bandarískt skipafélag situr nánast eitt að flutningum milli Íslands og Bandaríkjanna, ekki aðeins flutningum fyrir varnarliðið heldur líka almennum vöruflutningum. Þessir flutningar fara fram í skjóli einokunarlaga sem sett eru í Bandaríkjunum. Það er auðvitað allsendis óviðunandi fyrir okkur Íslendinga að þurfa að sætta okkur við að erlendar þjóðir skuli geta sett okkur slíka afarkosti, ákveðið og leitt í lög slíka einokun, sem við verðum að hlíta, á almennum skipaferðum til og frá Íslandi. Ég vek athygli á að á þessu þingi hef ég leyft mér að flytja frv. til laga sem fjallar um þetta mál, en þar er gert ráð fyrir að farmflutningar til og frá Íslandi séu frjálsir og ef skipafélög sigli í skjóli einokunar verði slíkar skipaferðir stöðvaðar. Ég efa ekki að hæstv. utanrrh. hefur beitt ýtrustu ráðum til að leysa þetta viðkvæma og alvarlega mál eftir diplómatískum leiðum, en ég held að það sé sjálfsagt mál fyrir okkur Íslendinga að halda vel á okkar hagsmunum og okkar rétti og það sé ekki úr vegi að Alþingi noti þá daga sem eftir eru þings á þessu vori til að samþykkja áður nefnt frv. Ég lít svo á að það geti orðið til styrktar og stuðnings fyrir utanrrh. um leið og það sýnir náttúrlega Bandaríkjamönnum svart á hvítu að Íslendingar ætla að standa fast á sínum rétti og þeir geta sett lög alveg eins og Bandaríkjamenn vestra.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svör hans í þessu máli. Að vísu náðu þau ekki mjög langt, en ég geri mér grein fyrir að þetta hefur verið honum og hans rn. mjög erfitt mál og ég skal svo sem ekkert áfellast það að árangur skuli ekki hafa orðið meiri en raun ber vitni. Ég þakka honum sem sagt svörin og hvet hann eindregið til að standa fast á því sem hlýtur að vera réttur okkar í þessu máli. Það getur vel verið að við náum ekki rétti okkar nema með því að setja þessum bandamönnum okkar, sem þannig leika okkur nú, býsna harða kosti og láta þá standa andspænis þeim. Það hlýtur að koma fyllilega til greina. Ég hvet til þess að áfram verði unnið að þessu máli þannig að eðlilegir íslenskir hagsmunir séu tryggðir. Það hefur komið fram, t. d. í fagtímaritinu Sea Trade núna í maí 1985, að 15 nm. úr þeirri nefnd bandaríska þingsins sem fjallar um málefni kaupskipaflotans og fiskveiðimál hafa skrifað bandarískum rn., utanrrn., samgrn. og varnarmrn., og látið í ljós áhyggjur vegna þess að þeir telja að bandarísk stjórnvöld séu í þann veginn að láta undan þrýstingi frá íslensku ríkisstjórninni varðandi flutninga til varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Þannig er unnið gegn okkur af fullum krafti innan bandaríska þingsins í þessu máli. Hingað kom í fyrra 15 manna sendinefnd frá stjórnvöldum í Washington til að ræða við yfirvöld og skipafélög og virðist næsta lítill árangur hafa orðið af þeirri heimsókn. Meðan þetta mál dregst tryggir þetta erlenda skipafélag sig í sessi á þessari flutningaleið sem gerir málið auðvitað ekki neitt einfaldara. Hér eru miklir fjárhagslegir hagsmunir í húfi fyrir íslensku skipafélögin. Hv. þm. Ellert B. Schram vék að frv. því sem hann hefur flutt á þessu þingi um þetta mál. Ég tel heldur ólíklegt að samstaða muni nást um að samþykkja það, en ég fagna því að hann skuli hafa lagt fram og samið sjálfur frv. um þetta mál. Því ber auðvitað að fagna þegar menn taka slíka afstöðu, en mig minnir einhvern veginn að fyrir tæpu ári hafi það blað sem hann ritstýrir haft allt aðra skoðun á þessu máli. Ég hef að vísu ekki þá forustugrein við hendina, en mig minnir að fljótlega eftir að þetta mál varð umræðuefni í fyrravor hafi DV tekið afstöðu í þá veru að íslensku skipafélögin yrðu að una samkeppni. Nú hefur þetta blað lýst annarri skoðun í forustugrein og því ber að fagna að það skuli hafa séð hverjir eru hagsmunir Íslendinga í þessu máli. En ég hvet hæstv. utanrrh. til að leita allra leiða til að leysa þetta mál og tryggja réttmæta íslenska hagsmuni og hygg ég þar mælt a. m. k. fyrir hönd okkar þm. Alþfl. því að við munum veita honum þann atbeina sem okkur er unnt í því máli.



Herra forseti. Ég þakka fyrir fsp. sem hér hefur verið flutt og læt í ljós þá skoðun mína að ég tel að hæstv. utanrrh. hafi í alla staði staðið rétt að þessu máli og farið þar þá leið sem ein er skynsamleg og fær. Ég vænti þess að hann fylgi málinu eftir og vona að það verði árangur af þeirri vinnu.



Herra forseti. Við erum að ræða um mikið hagsmunamál, íslenskt hagsmunamál andspænis erlendum öflum. Ég skildi fsp. líka á þann veg að það væri verið að vekja máls á þessu til að leggja áherslu á að Íslendingar fylgdust vel með málinu og stæðu fast á sínum rétti. Þess vegna finnst mér það stangast nokkuð á við tilgang þessarar fsp. að draga skrif í Dagblaðinu Vísi inn í þær umr. Að gefnu tilefni skal ég upplýsa hv. 5. landsk. þm. um að ég ber ekki ábyrgð á öllu því sem stendur í Dagblaðinu Vísi, enda er það stórt blað. Hins vegar er frá því að segja að því er varðar forustugreinar og skrif sem eru á ábyrgð ritstjórnar að Dagblaðið Vísir hefur ekki mælt með því að bandarískt skipafélag nyti einokunar á farmflutningum milli Íslands og Bandaríkjanna. Dagblaðið Vísir hefur ávallt lagt áherslu á að í skipaflutningum til Íslands ætti að ríkja frjáls samkeppni, bæði að því er varðar flutninga fyrir varnarliðið sem og fyrir aðra. Reyndar tók hv. 5. landsk. þm. fram í sinni ræðu að lögð hefði verið áhersla á að íslensku skipafélögin ættu að hlíta samkeppni. Það er meginefni þess frv. sem ég var að skírskota til áðan og sem ég hef í huga þegar ég tek til máls nú og legg áherslu á að þá leið skuli fara að samkeppni ríki, en ekki verði að sætta sig við einokun af hálfu bandarískra stjórnvalda.



Herra forseti. Ég á von á að allir Íslendingar standi fast að baki utanrrh. í tilraunum hans til að fá einokunarrétt Bandaríkjamanna afnuminn, einokunarrétt til að flytja vörur hingað fyrir varnarliðið. Suður á Suðurnesjum var það svo að menn höfðu lengi barist fyrir því að skipafélögin sem fluttu varning fyrir varnarliðið notuðu hafnirnar á Suðurnesjum, einkum í Njarðvík. Íslensku skipafélögin neituðu því alfarið alltaf, en þegar þetta erlenda skip hóf siglingar notaði það höfnina í Njarðvík. Sú gjörð skapar ágæta atvinnu þar syðra. Ég vænti þess, verði af því að Íslendingar fái þessa flutninga aftur í sínar hendur, að íslensku skipafélögin noti þá höfn sem næst er vettvangi. Ég spyr hæstv. utanrrh. hvort hann sé ekki reiðubúinn að beita sér fyrir því að svo verði, vinnist sigur í þessum málum.



Herra forseti. Hér er til umr. mál af tilefni fsp. sem varðar spurninguna um skiptingu á herstöðvagróðanum sem svo hefur verið kallaður, spurninguna um hver eigi að hafa tekjurnar sem tengjast dvöl bandaríska herliðsins á Íslandi. Það hefur verið áhyggjuefni þeirra sem eru andvígir dvöl bandaríska herliðsins hér að hann verði þáttur í íslensku efnahagslífi og þá vaxandi þáttur. Sú starfsemi sem hér um ræðir er eitt dæmi um þetta. Það er sannarlega áhyggjuefni þegar svo er litið til að starfsemi í þágu erlends setuliðs í landinu sé svo þýðingarmikil fyrir íslensk fyrirtæki að þau nánast standi eða falli með því hvort þau fái greiðslur vegna starfa í þágu hins erlenda varnarliðs. Þetta tel ég eðlilegt að fram komi við þessa umr. Ég tel að lausn þessa máls, hin farsælasta, væri sú að við losuðum okkur við þetta erlenda herlið og ítök þess í íslensku þjóðlífi og þar á meðal íslensku efnahagslífi.



Herra forseti. Mál þetta hefur verið rekið af hálfu íslenskra stjórnvalda á þeim grundvelli að í þessum samskiptum og viðskiptum þjóðanna ætti fullt jafnrétti að ríkja og þar af leiðandi frjáls samkeppni. Varðandi fsp. hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar vil ég taka það fram að ef sá háttur er á hafður hlýtur nálægð hafnar þar sem uppskipun fer fram við þann stað þar sem flutningurinn er notaður að hafa mikið að segja. En umfram það get ég litlu við bætt. Ég tel að hér sé um lögvarða hagsmuni að ræða af hálfu Íslendinga og í þeim felist ekki að Íslendingar séu háðir dvöl varnarliðsins hér á landi fjárhagslega. Hins vegar hlýtur það að vera eðlilegt skilyrði og krafa okkar, þegar meiri hluti Íslendinga er þeirrar skoðunar að öryggi landsins sé best borgið með varnarsamvinnu við Bandaríkin og vestræn ríki, að slíkt varnarfyrirkomulag raski ekki heldur eðlilegri efnahagsstarfsemi á Íslandi eins og hætta er á að sé um að ræða þegar varnarliðsflutningarnir eru einokaðir og viðkomandi skipafélag geti í skjóli þeirrar einokunar undirboðið almenna flutninga til landsins. En hér er hvorki staður né stund til að ræða skoðanaágreining okkar hv. þm. Hjörleifs Guttormssonar, hvað þjóni varnar- og öryggishagsmunamálum Íslendinga best.