Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur svo hljóðandi bréf: „Reykjavík 5. maí 1980. Ólafur Jóhannesson, 5. þm. Reykv., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sinnt þingstörfum um sinn leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Framsfl. í Reykjavík, Haraldur Ólafsson lektor, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Helgi Seljan, forseti Ed.“ Þar sem Haraldur Ólafsson hefur ekki átt sæti á Alþingi fyrr á þessu kjörtímabili þarf að fara fram rannsókn á kjörbréfi hans. Vil ég biðja kjörbréfanefnd að taka það til athugunar. Verður gefið fundarhlé í 5 mínútur á meðan. - Fundarhlé



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hefur rannsakað kjörbréf Haralds Ólafssonar, Einarsnesi 18, Reykjavík, en hann er 1. varaþm. Framsfl. í Reykjavíkurkjördæmi og tekur sæti hæstv. utanrrh., 5. þm. Reykjv., sem hefur ritað forseta Sþ. það bréf sem hann las upp á fundinum áður. Kjörbréfanefnd hefur shlj. samþykkt að mæla með því, að kjörbréf Haralds Ólafssonar verði samþ. og kosning hans tekin gild.



Haraldur Ólafsson hefur undirritað eiðstafinn og býð ég hann velkominn til starfa á Alþingi.



Herra forseti. Fsp. á þskj. 294 frá hv. þm. Eiði Guðnasyni liggur hér fyrir. Hún er í sex liðum og þeir fjalla allir um veiðar erlendra fiskiskipa í íslenskri fiskveiðilögsögu. Eins og fram kemur á þskj. er óskað eftir skriflegu svari við fimm fyrstu liðum og því mun hafa verið dreift fyrir nokkru til þm. og sé ég ekki ástæðu til þess að endurtaka það. Sjötti liðurinn hljóðar svo: „Ráðgerir núv. ríkisstj. einhverjar breytingar að því er varðar veiðar erlendra fiskiskipa í íslenskri fiskveiðilögsögu?“ Ég hef dreift upplýsingum um þetta fyrir allnokkurn til ríkisstj., en engar ákvarðanir hafa verið teknar um breytingar og treysti ég mér ekki til að segja um það öllu meira á þessu stigi. Þó vil ég taka fram að í sambandi við viðræður, sem munu fljótlega hefjast og segja má að séu hafnar með könnunarviðræðum við Efnahagsbandalagið um veiðar á Grænlandsmiðum og þá hagsmuni sem við höfum þar að gæta, kemur vitanlega til greina og er ekki óeðlilegt að m. a. veiðiheimildir eins og heimild Belga verði teknar til skoðunar. Mér er einnig ljóst að veiðar Færeyinga á Austfjarðamiðum eru allþungur baggi þar og þykir ástæða til að endurskoða það einnig. Sömuleiðis má segja um veiðar Norðmanna, að ekki er ástæðulaust að líta á þau mál, m. a. með hliðsjón af því hvernig tekst í viðræðum um JanMayen. En svarið er þetta, að engin endanleg ákvörðun hefur verið tekin, en þessi mál eru í ítarlegri skoðun með tilliti til þeirra umræðna sem framundan eru.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. sjútvrh. svör hans við þessari fsp. minni. Ég held að það sé vissulega ástæða til að endurskoða stefnuna í þessum málum, ekki kannske hvað síst að því er snýr að Norðmönnum, sem við færum núna veruleg verðmæti á meðan má segja að þeir séu að reyna að troða af okkur skóinn á öðrum vettvangi. Í svari ráðh. kom fram að erlend veiðiskip voru hér 4668 veiðidaga í fyrra. Þetta held ég að sé allt of mikið, um það geti menn verið sammála. En um það, hversu raunhæfar þær aflatölur eru sem koma fram í hinu skriflega svari, skal ég ósagt láta, en víst er að sjómenn draga þær tölur mjög í efa. Ég held að það, sem til þarf að koma hér, sé langtum raunhæfara eftirlit með veiðum hinna erlendu skipa en verið hefur. Ég held t. d. að það væri ekki úr vegi að sjútvrn. tilkynnti vikulega hve mörg erlend skip eru hér að veiðum og hvernig þau afla. Sömuleiðis mætti taka til athugunar að skylda þessi erlendu veiðiskip til að koma við í íslenskri höfn - það ætti ekki að vera þeim ofverk - áður en þau halda af miðunum. Enn var spurt um aflaverðmæti erlendu skipanna. Ég held að þær tölur, sem nefndar eru í hinu skriflega svari, að hvert kg af fiski leggi sig á 110–130 kr., séu gersamlega út í hött. Ég held að rauntölur þar séu a. m. k. helmingi hærri, þannig að hið raunverulega aflaverðmæti, sem þessi skip flytja héðan, sé kannske á bilinu 5–7 milljarðar. Það þarf ekki annað en að hugsa til þess, að verðið á bæði þorski og ýsu hér upp úr sjó er yfir 200 kr. og á lúðu langtum, langtum hærra. Ég held því að þessar tölur séu gersamlega út í bláinn. Að því er varðar veiðar Norðmanna, þá var greint frá því í norska blaðinu Fiskaren 25. apríl s. l., að 18 norskir bátar mundu stunda hér veiðar. Þessir bátar eru kallaðir línuveiðarar, en eru engir línuveiðarar, þetta eru fljótandi frystihús sem hefur verið laumað hér inn í landhelgina á þeirri forsendu að þetta séu línuveiðarar. Í þessari grein í Fiskaren eru tilmæli til þessara skipa um að flytja sig þegar í stað af þeim miðum þar sem þorskur veiðist, því að norsku bátarnir séu þegar búnir að veiða upp í þennan 300 tonna kvóta. Hann er búinn. Halda menn að þessir 18 bátar, sem eru að veiða núna hér suðvestur af landinu, fái engan þorsk? Halda menn það? Í öðru lagi má svo á það benda, að þessir norsku bátar, sem þarna veiða lúðu, hafa boðið niður verðið fyrir okkur á þeirri lúðu sem við höfum verið að reyna að selja erlendis. Talið er fullvíst að afli þessara norsku báta hafi leitt til þess, að verðið á þeirri lúðu, sem við höfum verið að selja, hefur lækkað. Það er margt sem kallar á að þessum málum sé gaumur gefinn núna, en ég held að nú sé orðið tímabært að segja þessum samningum upp, endurskoða stefnuna í þessu frá grunni, afnema sumar þessar heimildir erlendra skipa og þrengja þær allar mjög verulega frá því sem nú er.



Herra forseti. Ég gat ekki betur heyrt en hæstv. sjútvrh. segði að viðræður við Efnahagsbandalagið væru hafnar eða að hefjast. Þetta kom mér mjög á óvart, því að það er vissulega stórmál, þegar við Íslendingar hefjum aftur viðræður við Efnahagsbandalagið, vegna þess, hver forsagan er, og svo hins, að Efnahagsbandalagið mun fá mikil fiskveiðiréttindi þegar Danir færa út við Grænland. Það er vitað mál, að ekki mun þýða fyrir okkur að tala við ráðamenn í Brüssel á öðrum grundvelli en þeim, að það verði jöfn skipti á afla. Þeir munu ekki leyfa okkur að veiða eina bröndu Grænlandsmegin við línuna, án þess að þeir fái jafnmikil veiðileyfi hérna megin. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvort þetta hafi verið rétt skilið hjá mér, og biðja hann um að gera svo vel að gefa á þessu nánari skýringar. Það var síðast í gærmorgun haldinn fundur í utanrmn., þar sem hæstv. utanrrh. var mættur, og var rætt fram og aftur um öll þessi mál, m. a. mikið um Grænland og samband okkar við Dani til upplýsingaöflunar í þeim efnum. Var ekki á honum að heyra að nein ákvörðun hefði verið tekin um að hefja viðræður við Efnahagsbandalagið í Brüssel. Ef við teljum okkur neydda til þess að taka slíka ákvörðun, þá er það stórmál. Við þurfum að hafa að því góðan aðdraganda og vera vel undirbúnir, og ég vænti þess, að engin ríkisstj. stigi slíkt skref án þess að hafa um það samráð við alla flokka þingsins.



Herra forseti. Hv. þm. Benedikt Gröndal, fyrrv. utanrrh., hefur hvað eftir annað lýst því, að við ættum miklu stærri hagsmuna að gæta gagnvart útfærslu og innan fiskveiðilögsögu Grænlands heldur en í kringum Jan Mayen, og ég er honum alveg sammála. Hann má ekki ætta okkur það, að við séum ekki farnir að undirbúa það mál, enda gerði hann það sjálfur. Hann óskaði eftir skýrslu frá m. a. fiskimálastjóra, sem ég hef fengið í hendurnar, og þeirri vinnu hefur verið fram haldið, þannig að undirbúningur er allur í gangi. Formlegar viðræður eru ekki hafnar og vitanlega verða ekki formlegar viðræður teknar upp fyrr en um málið hefur verið fjallað í utanrmn. Ég vil að það komi skýrt fram, ef orð mín hafa verið misskilin. Við höfum jafnframt leitað eftir upplýsingum frá embættismönnum í Danmörku til að vera undir viðræður búnir. Frést hefur að þeir muni ætla sér að færa út 1. júní. Um hagsmuni okkar almennt í þessu sambandi skal ég hins vegar ekki fara mörgum orðum. Ég held að mönnum sé ljóst að þeir eru miklir. Þarna geta verið töluvert meiri loðnuveiðar heldur en á Jan Mayen svæðinu. Rækjan á Dornbanka, sem okkar menn fundu, er mikil auðlind sem gengur á milli eða yfir miðlínu. Karfi er veiddur að sjálfsögðu beggja vegna og er þar um mikla hagsmuni að ræða. Mér er ljóst að Efnahagsbandalagið hefur lýst því yfir, að það sé ekki til viðræðu um veiðar nema á þeim grundvelli, að það fái heimildir til veiða jafnframt innan íslenskrar lögsögu. Þetta vitum við allir. Ég vil jafnframt segja það, að ég hef engar hugmyndir um hvaða veiðar við getum boðið því. Ég hygg að það væri æðilítið. En Belgar veiða hér nokkurt magn og kannske gæti það talist til skipta við Efnahagsbandalagið. Ég nefni það hér, án þess að geta út af fyrir sig rökstutt það, að það verði tekið sem veiðikvóti á vegum Efnahagsbandalagsins. En ég undirstrika að ég er hv. þm. sammála um það, að þarna er um ákaflega stór mál að ræða og undirbúningur er hafinn að þeim málum.



Herra forseti. Ég vil láta það koma fram í tilefni af þeim umr. sem hér hafa orðið, að ég er eindregið fylgjandi þeirri skoðun sem kom fram í samþykkt þingflokks Alþfl. sem mun hafa verið gerð í gær og formaður þingflokks hans kynnti mér síðdegis í gær. Í þessari samþykkt er því lýst yfir, að nauðsynlegt sé að Íslendingar taki upp formlegar viðræður við Dani vegna þeirrar útfærslu sem þeir hafa boðað á efnahagslögsögu Grænlands áður en sú útfærsla á sér stað. Hagsmunir Íslendinga á þessu sviði eru mikilvægir. Ætlun Efnahagsbandalags Evrópu, sem Danir fara að gegna hlutverki fyrir í þessu máli, er að skapa sér aðstöðu til þess að nýta miðin við austurströnd Grænlands. Hún gerir verulegt strik í reikning okkar í þessu máli og við höfum margvíslegar ástæður til þess að setja fram gagnrýni á það sjónarmið, út frá þeirri forsendu að þarna er um að ræða mið sem Íslendingar hafa fyrst og fremst sótt einir á. Út frá sanngirnissjónarmiðum og sögulegri hefð okkar á þessum miðum hljótum við að mótmæla því, að Danir fyrir hönd Efnahagsbandalags Evrópu ætli sér að fara að ráðskast með fiskveiðistefnu á þessu svæði. Ég held að það sé afar nauðsynlegt, eins og kemur fram í þessari samþykkt þingflokks Alþfl., að Íslendingar taki upp viðræður við Dani áður en útfærslan á sér stað. Ég vildi láta þetta koma fram og jafnframt fagna því, að Alþfl. skuli hafa haft visst frumkvæði að þessari samþykkt. Það hefur verið mikið unnið að þessu máli, en þetta mun vera í fyrsta skipti sem formlega er látin í ljós sú skoðun, að þessar viðræður eigi að fara fram áður en Danir færa út efnahagslögsöguna við Grænland.



Herra forseti. Út af þeim ummælum, sem hér hafa fallið, vil ég gjarnan að það komi fram, að það er æðilangt síðan ég hef lýst opinberlega yfir þeirri skoðun minni, að það ætti fyrir alllöngu að vera búið að taka upp formlegar viðræður við Dani út af þeirri hugsanlegu útfærslu sem þeir hafa ákveðið á fiskveiðilögsögunni við Grænland. Þar höfum við mikilla hagsmuna að gæta. Ég legg á það mikla áherslu, að við Íslendingar reynum að ná samstöðu um það að ná samkomulagi við Norðmenn í Jan Mayen deilunni, og sú samstaða næst ekki nema báðar þjóðirnar sýni lipurð og skilning í því að leysa þetta alvarlega vandamál. Því næst ber okkur að vinna að því að kynna málstað okkar í sambandi við útfærslu Dana og síðan kemur að því að ræða við Efnahagsbandalagið. Ég vil ekki taka undir þau orð sem hér hafa fallið, að Efnahagsbandalagið láti aldrei nein fríðindi af hendi við aðra nema það fái að fiska jafnmikið magn af fiski á móti. En það er margt annað sem kemur til í samskiptum á milli þjóða. Hér verður um að ræða að fiska í órafjarlægð frá þeim löndum sem þessar þjóðir byggja sem eiga aðild að veiðum innan hafsvæðis Grænlands, og það getur verið nauðsyn á því fyrir þessar þjóðir að flytja afla til Íslands, sem er næst þessu hafsvæði, og vinna hann hér, þar sem Íslendingar keyptu hann, gerðu hann að sinni útflutningsvöru. Annað getur orðið til þess að auka á það, að þessar þjóðir komi sér upp verksmiðjuflota til að nýta þessi mið og jafnvel verði þá miklu stærri fiskveiðifloti. Ég vil líka minna á það, að við Belga var gerður fyrsti samningurinn þegar fært var út í 50 mílur. Þeir voru lykillinn að Efnahagsbandalaginu. Sú þjóð hefur ekki farið fram á neina nýja samninga um ný skip til veiða hér við land. Þetta er úreltur gamall floti, sem gengur úr sér árlega, og aflamagnið færist óðfluga niður. Því er það kannske ekki rétta leiðin núna, þegar fram undan eru viðkvæmar, erfiðar viðræður við Efnahagsbandalagið, að byrja á því að segja upp slíkum samningum. Hún er ekki alltaf öruggust, stysta leiðin. Það verður stundum að fara betri veginn þótt hann sé aðeins lengri.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. þær skýringar sem hann gaf. Auðvitað veit ég vel að undirbúningur undir þessi mál er fyrir löngu hafinn og hann er í fullum gangi, en mér þykir gott að það var ekki rétt skilið af orðum hans, að viðræður væru byrjaðar. Það er rétt, sem hér kom fram, að Alþfl. samþykkti í gær að beina því til ríkisstj. að hefja viðræður við Dani um fiskveiðimörkin milli Íslands og Grænlands. Ég bið menn að gera sér það ljóst, að sjálf útfærslan við Grænland er danskt mál. En á því augnabliki sem hún tekur gildi fær Efnahagsbandalagið öll yfirráð yfir fiskinum fyrir innan þá línu. Við þurfum að tala við Dani, af því að sérfræðingar okkar og þeirra verða að mæla þessa línu sameiginlega og af því að Danir neita að viðurkenna Kolbeinsey sem grunnlínupunkt. Ef þeir færa þannig út skapast 9000 ferkm. svæði, sem verður umdeilt á milli Íslands og Danmerkur, og þá deilu verður einhvern veginn að leysa. Það er því eðlilegt að byrja á því að tala við Dani, en það getur aðeins orðið um sjálfa útfærsluna, sjálfa línuna. Þegar kemur að umr. um fiskinn eða önnur auðæfi sem eru innan við línuna Grænlandsmegin, þá verður því vísað til Brüssel. Þetta liggur þegar fyrir og er nauðsynlegt að menn geri sér það fyllilega ljóst sem og hversu mikilvægt allt þetta mál er þegar lítið er á það í heild. Ég mun ekki gera verulegan mun á því, hvort við veitum veiðiheimildir eða veitum einhverja aðstöðu í landi. Það má allt athuga ef að því kemur eða þegar að því kemur. Ég vildi aðeins benda á þetta mál og biðja menn að gera sér ljósan muninn á hlutverkum Danmerkur. annars vegar og Efnahagsbandalagsins hins vegar, en við verðum vafalaust að skipta meira eða minna við báða aðila um langa framtíð um þessi mál.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka undir það, að nauðsynlegt er að mínum dómi að byrja fljótt að ræða við Dani og athuga vel útfærsluna við Grænland. Það var gert mikið úr mikilvægi Jan Mayen málsins og ekki skal ég draga úr því, en hitt er ljóst, að fiskveiðihagsmunir Íslendinga við Grænland eru auðvitað miklu meiri en hagsmunirnir gagnvart Jan Mayen, það er alveg augljóst. Þar er um hafsvæði að ræða sem skiptir okkur verulega miklu máli og með margar mikilvægar fisktegundir, ekki aðeins loðnu - en það má geta þess, að mikill hluti þeirrar loðnu, sem við höfum verið að veiða á haustvertíð undanfarin ár, hefur einmitt fengist á svæði sem við mundum hugsanlega missa úr okkar höndum. Ástæðan til þess, að ég bað nú um orðið, var það sem hæstv. sjútvrh. sagði, að engar ákvarðanir hefðu verið teknar um breytingar á fiskveiðisamningunum og málin væru í ítarlegri skoðun. Hvar eru þessi mál í skoðun? Á að skoða þessi mál án þess að hafa samband við Alþingi? Ég vil skora á hæstv. sjútvrh. að ljúka ekki þeirri skoðun fyrr en samband hefur verið haft við okkur hér sem fáumst við sjávarútvegsmál á Alþingi, láta ekki embættismennina eina um þá skoðun. Ég hef að vísu margsinnis farið fram á það hér í mörg ár, að veiðar Norðmanna og Færeyinga hér yrðu takmarkaðar eða jafnvel tekin af þeim þessi fiskveiðiréttindi, ósköp einfaldlega vegna þess að við höfum lagt mjög miklar takmarkanir á okkar flota í veiðum, og mér þykir ákaflega óeðlilegt að á sama tíma og verið er að draga úr veiðum Íslendinga, þeirra einu lífsbjörg, er óhætt að segja, séu 82 erlendum skipum leyfðar veiðar við landið. Við eigum rúmlega 80 togara sjálfir, en á sama tíma eru yfir 80 erlend skip hér að veiðum, að vísu takmarkaðan tíma og með önnur veiðarfæri, en þau draga sannarlega mjög verðmætan afla í land. Og það er bókstaflega fáránleg, ef ekki hlægileg staðhæfing í því skriflega svari sem kom frá ráðh., þegar talað er um að verðmætið á kg sé um 100 kr., eða 110 kr. Norðmenn segjast veiða hér 300 tonn af þorski og tekur auðvitað enginn mark á því, það er alveg óhætt að segja það- en þá eru líka eftir 1700 tonn af því sem þeir gefa upp, sem er vafalaust yfir 3000, af mjög verðmætum fiski, þar sem verðmætið er ekki 100 kr., heldur miklu nær 1000 kr. kg. Það er alveg óhætt að fullyrða það. Ég vil ítreka það, herra forseti, - tíminn er of stuttur, - og segja það einu sinni enn, að ég legg til að samningunum við Færeyinga verði sagt upp og þeir fái ekki að veiða hér bolfisk áfram, og sömuleiðis samningunum við Norðmenn. Ég vil segja það hér, að fyrir tveimur vikum voru íslensku togararnir hér á skrapfiskiríi, voru komnir í þorskveiðibann hér við suðurströndina og þeir voru m. a. að veiðum hérna úti í kantinum utan Selvogsbanka. Þá lá íslenskt varðskip yfir þeim til að passa að þeir færu ekki yfir á svæði þar sem línubátarnir voru að veiðum, og þessir línubátar voru ekki íslenskir, heldur norskir. Norskir og færeyskir línubátar höfðu raðað sér í kantinn með allri suðurströndinni og gerðu íslenskum veiðiskipum erfitt um vik.



Herra forseti. Ástæðan fyrir þeirri fsp., sem liggur hér fyrir til umr., er sú, að mér hafa borist upplýsingar um að árið 1977 hafi rn. keypt áfengi hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins sem nemur tæplega 13 þús. flöskum. Það jafngildir því að á hverjum einasta degi ársins, 365 daga á ári, hafi rn. þessi keypt 35 flöskur. Þetta þykir mér nokkur ofrausn og taldi því eðlilegt að fá skýringar á þessum áfengiskaupum og jafnframt að benda á það, að þarna eru á ferðinni miklir fjármunir sem ríkissjóður tapar af. Flöskur eru keyptar á 300–400 kr., að mér skilst, ef um sterk vín er að ræða, en eitthvað ódýrari ef veik vín eru. Ég vil í þessu sambandi minna á að það er skattgreiðandinn sem borgar brúsann í þessu sambandi, vegna þess að tekjur af sölu Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins eru ákveðnar á fjárlögum. Ég vil í þessari fsp. fá það skýrt fram, hverjir það eru sem kaupa þetta mikla magn áfengis. Fsp. er á þessa leið, með leyfi forseta: 1. Hve mikið magn áfengis hafa einstök ráðuneyti keypt hjá ÁTVR s. l. 10 ár, sundurliðað eftir árum og ráðuneytum? Spurt er um allar tegundir áfengis. 2. Hvaða verð greiða ráðuneytin fyrir einstakar áfengistegundir, miðað við 1. janúar 1980? 3. Eru aðgreind kaup ráðherra og ráðuneyta á áfengi? Svar við þessari spurningu vil ég fá einkar skýrt, hvort það geti verið, að einstakir ráðherrar kaupi áfengi beint, eða hvort það er gert á vegum ráðuneyta, þar eð mér skilst að bein áfengiskaup ráðherra séu ekki heimil.



Herra forseti. Hv. þm. Árni Gunnarsson spyr að því, hve mikið magn áfengis hafi verið keypt af einstökum ráðuneytum hjá Áfengis- og tóbaksversluninni s. l. 10 ár, sundurliðað eftir árum og ráðuneytum. Spurt er um allar tegundir áfengis. Það er skemmst frá að segja, að strax eftir að þessi fsp. kom fram voru starfsmenn Áfengisverslunar settir í að telja flöskur. Þetta reyndist gífurlegt verk og var fljótt ljóst að nokkuð yrði að fjölga starfsmönnum hjá Áfengisversluninni ef takast ætti að svara þessari fsp. eins og um er spurt áður en þing lýkur störfum í vor. Ég verð því að valda fyrirspyrjanda þeim vonbrigðum, að í þetta sinn verður að duga áfangaskýrsla. Ég hef fengið bréf Áfengis- og tóbaksverslunarinnar, dags. 5. maí, og það hljóðar svo: „Eftir beiðni hins háa rn. í bréfi, dags. 15. apríl s. l., varðandi fsp. Árna Gunnarssonar alþm. um áfengiskaup ráðuneyta hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins s. l. 10 ár sendum vér hér með lista yfir þessi kaup fyrir árin 1977, 1978 og 1979. Í listanum eru sundurliðuð kaup hvers rn. fyrir sig eftir mánuðum, flöskutölu og verðmæti. Verðið er hið sama og erlend sendiráð greiða fyrir áfengi hjá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins á hverjum tíma. Því miður getum vér ekki sent yfirlit yfir fleiri ár að þessu sinni, þar sem mjög tímafrekt er að taka saman sundurliðun sem þessa eftir langan tíma og vér höfum mjög takmarkaðan vinnukraft til þess að taka að sér verkefni utan hinna venjulegu starfa sem verða að ganga fyrir daglega. Varðandi fsp. Árna Gunnarssonar nr. 3, þ. e.: „Eru aðgreind kaup ráðherra og ráðuneyta á áfengi?“ - er það að segja, að ráðherrar afsöluðu sér réttindum til þess að kaupa áfengi á diplomataverði árið 1971. Diplómataverðlisti 12. sept. 1979, sem enn er í gildi, fylgir hér með.“ Í yfirliti, sem fylgir þessu bréfi, er að finna svofelldar upplýsingar um kaup ráðuneyta á víni frá ársbyrjun 1977 til loka febrúar 1980 og vil ég þá gera grein fyrir þessum magntölum. Ég tek fyrst árið 1977, síðan 1978, síðan 1979 og því næst tvo fyrstu mánuði ársins 1980. 1977 1978 1979 1980 jan. febr. fl. fl. fl. fl. fl Forsrn. 4423 4329 2414 747 302 Menntmrn. 0 0 378 26 68 Utanrrn. 5213 1645 2231 276 195 Landbrn. 245 356 644 90 42 Sjútvrn. 741 432 460 91 28 Dóms- og kirkjumrn. 17 180 263 0 0 Félmrn. 106 386 288 0 0 Heilbr.- og trmrn. 140 138 348 0 0 Fjmrn. 1098 1241 1660 90 165 Samgrn. 228 178 178 218 24 Iðnrn. 455 234 511 24 0 Viðskrn. 71 12 76 0 0 Þetta voru magntölurnar og það skal hér tekið fram, að hér eiga hlut að bæði stórar flöskur og smáar með borðvínum jafnt sem sterkum drykkjum. Þessum lista fylgir verðlag þessara flaskna allra, jafnítarlega sundurliðað, og vegna þess að ég veit að Alþ. hefur nú mörgum hnöppum að hneppa þessa daga, þá ætla ég að hlífa þm. við þessum lestri, en hef beðið starfsmenn að útbýta lista þar sem gerð er grein fyrir þessum tölum, sem ég tel ekki ástæðu til að rekja hér í smáatriðum. Eins og fram kom í bréfi Áfengisverslunar, sem vitnað var til áðan, afsöluðu ráðherrar sér árið 1971 þeim réttindum að geta keypt vín með sérstökum kjörum. Kaup ráðh. eru því ekki inni í þeim tölum sem tilgreindar hafa verið, enda eru þau þeirra einkamál. Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins fylgir þeirri meginreglu bókhaldstaga að hafa öll fskj. undanfarinna sex ára aðgengileg endurskoðendum. Skjölum um kaup ráðuneyta hefur aldrei verið haldið aðgreindum frá öðrum sölunótum. Þrátt fyrir þá miklu vinnu, er leggja verður í að fletta bókum Áfengis- og tóbaksverslunar, hef ég sérstaklega óskað þess, að lokið verði hið fyrsta við yfirlit, er nái til sex undanfarinna ára, og vonast til að geta veitt fyrirspyrjanda fullnægjandi svar að því er þau ár varðar áður en lagt um liður.



Herra forseti. Um leið og ég þakka hv. fyrirspyrjanda það að koma með þessa fsp. hér á dagskrá og um leið og ég minni einnig á vissar tölur úr þeirri skýrslu, sem hæstv. ráðh. las frá menntmrn., þá vil ég aðeins segja þetta: Undrandi ég aðeins vildi segja er ósköp þessi fyrir hlustir ber: Um slíkan þorsta er ekki hægt að þegja, nei, þetta gengur alveg fram af mér.



. Herra forseti. Ég þakka þessa skýrslu eins og síðasti ræðumaður, þó að ég geti ekki gert það á sama hátt og hann gerði. Ég kveð mér hljóðs til að koma að einni skýringu. Það var áberandi í upplestrinum, að forsrn. er langsamlega hæst allra rn. í þessu flöskutali. Skýringin á því er sú, að ráðherrabústaðurinn við Tjarnargötu heyrir undir forsrn. Þegar haldið er samkvæmi í þeim bústað fær viðkomandi rn. án endurgjalds húsið og það áfengi sem til þarf, en borgar sjálft aðeins matföng sem eru ávallt aðkeypt. Þess vegna eru þessar tölur ekki að öllu leyti réttar, vegna þess að tölurnar fyrir forsrn. eru fyrst og fremst fyrir ráðherrabústaðinn, sem er til afnota öllum rn., þótt hæstv. ráðh. Ólafur Jóhannesson hafi sett á það réttlætanlegar takmarkanir á sínum tíma. Þeim tölum verður því að dreifa á rn. ef menn vilja fá sanna mynd af því sem spurt er um. Ég vil svo að lokum, af því að þetta er gamalt og heitt deilumál í íslenskum stjórnmálum, benda mönnum á þann milliveg sem nú hefur verið ákveðið að fara í Svíþjóð, sem sagt að veita aðeins áfengi af litlum styrkleika eða svokölluð létt vin í opinberum samkvæmum. Mundi það tvímælalaust verða gagnlegt skref í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. fjmrh. þessa skýrslu sem þó er hvergi nærri tæmandi. Mér þótti það nú heldur klént, ef ég má nota það orð, að hæstv. fjmrh. skyldi að nokkru leyti hafa þetta að gamanmáli. Ég benti á það í upphafsorðum mínum hér, að árið 1977 keyptu rn. samtals tæplega 13 þús. flöskur af áfengi, 35 flöskur á dag. Og ef einhver ætlar að telja mér trú um að það sé notkun ráðuneyta í sambandi við veisluhöld og annað sem á þeirra vegum er, þá frábið ég mér að taka slíkt trúanlegt. Ég vil líka minna á það, að inni í þessum tölum eru áfengiskaup starfsmanna stjórnarráðs, sem njóta þeirra forréttinda fram yfir aðra menn í þessu landi að fá á hverju ári keypt áfengi á sama verði og rn. Þennan sið á að afleggja með öllu. Þetta er ósvinna. Ég vil benda á það, að þeir menn, sem um þessi mál fjalla, ættu að leggja saman þær tölur sem hæstv. fjmrh. las hér upp, leggja saman tölur frá hverju rn. og deila í með 365 dögum ársins og athuga hver útkoman verður. Þyki mönnum þessi áfengiskaup ráðuneyta eðlileg, þá þeir um það. En ég er ansi hræddur um að skattgreiðendur þessa lands séu ekki á sama máli. En ég vona að bókhald Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins verði fært til nokkurrar leiðréttingar. Ef Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins getur ekki gripið upp á skömmum tíma sérstök kaup rn. á ódýru áfengi, þá held ég að bókhaldið sé ekki með öllu gott. Síðan skortir mjög á í svari fjmrh., að hann gefi það hreinlega upp hér, á hvaða verði rn. kaupa veik og sterk vín, hvert verðið er, eins og spurt er um í fsp.



Herra forseti. Ekki skal ég hafa þetta mál í flimtingum. Mér þykir þetta heldur leiðinleg umr. En ég skil það vel, og þurfti ekki sérstakar útskýringar á, að forsrn. fari með mest af brennivíni. Það er auðskilið. En ég er algerlega andstæður því að taka neitt upp eftir Svíum. Og aldrei hef ég fundið neinn mun á Íslandsmanninum hvort heldur hann var fullur af léttu víni eða sterku - heldur þægilegri ef hann hefur fengið sér almennilega í staupinu af sterku víni, heldur en ef hann bregður á hitt ráðið. En það var aðallega í sambandi við þessa skýrslugjöf sem mig langaði til að forvitnast um hvort það væru nokkrar frekari fréttir af þessu kendiríi þeirra í janúar.



Herra forseti. Fjmrh. flutti okkur hér stórfróðlega skýrslu. Það er eðlilegt að svona mál beri á góma á öld rannsóknarblaðamennskunnar, og svar við þessari fsp. þarf náttúrlega að vera skriflegt. Að vísu höfum við fengið hér aðkenningu að skriflegu svari, en það er, eins og ráðh. réttilega tók fram, allt of stutt og nær ekki yfir nægilega langan tíma. Ég held að það megi ekki minna vera en gá að þessu svona 20 ár aftur í tímann. Og það má hafa menn í því í sumar í Áfengis- og tóbaksversluninni að telja þetta saman. Ég sé nú strax í hendi minni að það er fyrirhafnarsamt að flytja mjöðinn í flöskum. Mér fyndist búmannlegra að taka upp kúta- og jafnvel ámu systemið, sem Íslendingar bjuggu við lengi, það sé miklu þjóðlegra fyrir þá að fá þetta í stærri ílátum í ráðuneytin. Hvað varðar janúarkenderiíð, þá sé ég nú að rækilega hefur verið hnekkt metinu frá 1977. Ég vona nú að það verði ekki haldið svo fram allt árið, en þarna hefur sýnilega verið slegið glæsilegt met. Og það er ekki að undra þó að ýmsar skyssur hafi orðið á landsstjórninni í janúar úr því að lífernið hefur verið svona. Hvað varðar aths. hv. 4. þm. Austurl., Sverris Hermannssonar, þá vil ég segja það sem mína reynslu, að ef menn drekka mjög mikið af sterku víni, þá verða þeir enn þá vitlausari heldur en ef þeir drekka mjög mikið af léttu víni.



Herra forseti. Mér fannst óneitanlega svolítið kynlegt að hv. þm. Árni Gunnarsson skyldi vera að agnúast út í þá flöskuskýrslu sem ég hef hér gefið. Hún var eins nákvæm og hægt var að ætlast til, og vissulega hljóta að vera takmörk fyrir því, hvað hægt er að leggja mikla vinnu á herðar starfsmanna Áfengis- og tóbaksverslunar. Og enn frekar eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að leyfa sér að lesa langar skýrslur af þessu tagi upp á Alþingi. Auðvitað er sannleikur málsins sá, að hér er um mál að ræða þar sem átti auðvitað að biðja um skriflegt svar, en ekki munnlegt, og ég mun reyna að bæta úr því með því að þær viðbótarupplýsingar, sem enn vantar, komi hér sem skriflegar upplýsingar. En ég get upplýst að ef ég hefði átt að lesa upp allan verðlista Áfengis- og tóbaksverslunarinnar, þá hefðum við verið að því til kl. hálffjögur og það þykir mér fullilla með tímann farið hér á Alþ. En ég mun gera ráðstafanir til þess að þessum merka verðlista Áfengisverslunarinnar verði dreift til allra þm.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. í sambandi við þessa fróðlegu skýrslu og þær ágætu umr. sem hér hafa farið fram, sem eiga vissulega rétt á sér. Ég vil bara vekja athygli hv. alþm. á einum þætti í þessari skýrslu sem mér virðist þörf á að gera sérstaklega. Það er í sambandi við menntmrn. 1977 og 1978. Það vill svo til, eins og e. t. v. flesta rekur minni til, að mikið var gagnrýnt á sínum tíma það frumkvæði sem fyrrv. menntmrh. á þessum árum tók sér fyrir hendur í sinni ráðherratíð, að útiloka áfengi í veislum á vegum þess rn. sem hann veitti forstöðu. Þetta var mjög gagnrýnt, ekki síst af hv. alþm. En ég held að það sé full þörf á því að vekja athygli þjóðarinnar á því einmitt nú við þetta tækifæri, hvaða árangur hefur orðið af þessu. Hann er sýnilegur hér í opinberri skýrslu, og mér finnst ástæða til að undirstrika þetta atriði. Þetta ætti að geta verið til eftirbreytni fleiri ráðuneytum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð í tilefni af ummælum sem féllu hér áðan um það, að opinberir starfsmenn og þá einkum starfsmenn stjórnarráðsins hefðu leyfi til þess að kaupa áfengi á afsláttarverði. Það er rétt, að um tíma - og sá siður hefur ríkt mjög lengi - gátu starfsmenn stjórnarráðsins einu sinni á ári, í desembermánuði, fest kaup á, að ég held, tveimur áfengisflöskum á lækkuðu verði. Þetta er siðvenja sem hefur ríkt í stjórnarráðinu mjög lengi. Hins vegar var þetta afnumið í tíð hæstv. fyrrv. fjmrh. Tómasar Árnasonar, og hefur ekki verið tíðkað nú um eins eða tveggja ára skeið, að ég held, þannig að þessi gamla siðvenja er ekki til lengur. Einu hlunnindin, sem mér er kunnugt un að opinberir starfsmenn njóti, eru þau, að það tíðkast yfirleitt hjá flestum stærri fyrirtækjum að halda starfsmönnum sínum eina árshátíð á ári. Gjarnan leggja fyrirtækin fram talsverðan skerf í formi fjárupphæðar til þess að greiða niður aðgangseyri starfsmanna að slíkum árshátíðum, þannig að aðgöngumiðar að árshátíðum eru seldir á lægra verði en nemur kostnaðarverði. Gagnvart starfsmönnum stjórnarráðsins hefur sú siðvenja gilt, að þeir halda árshátíð í upphafi árs, eins og lög gera ráð fyrir og fjölmargir aðrir starfsmenn stórra stofnana gera. Þeir greiða í verði aðgöngumiðans að þessari árshátíð fullt kostnaðarverð, en sú siðvenja hefur viðgengist um alllangan tíma, að fjmrn. hefur veitt þessu starfsfólki stjórnarráðsins nokkra greiðasemi, sem er í því fólgin að gefa því, að ég held, tvö glös af víni fyrir mat og borðvín með mat. Þetta eru einu hlunnindin sem þessir opinberu starfsmenn njóta og þætti sennilega lítið hjá starfsmönnum ýmissa stórfyrirtækja í Reykjavík. 



Herra forseti. Mig langar fyrst til að bera fram fsp. til hæstv. fjmrh. varðandi þessa skýrslu. Mér þykir gæta nokkurs ósamræmis. Það er gefið upp t. d. um forsrn. árið 1977 að þar sé um að ræða tæplega 4500 vínflöskur, og síðan er neðar á þessari skýrslu, sem hér hefur verið dreift skriflega, gefin upp tala, sem á að vera færð til verðlags 1. jan. 1980, sem nemur rúmum 2.5 millj. Síðan eru teknir tveir fyrstu mánuðir ársins 1980. Þar eru gefnar upp rúmar 1000 vínflöskur, en þær kosta tæpar 2 millj. kr. Þarna sýnist mér einhver skekkja vera í, hvernig verðlagið er fært til.  Í annan stað þykir mér furðulegt hvað „sveitamönnum„ er skemmt yfir þeim hugleiðingum sem hér er verið að flytja. Kjarni málsins held ég að sé sá, sem menn ræða ekki hér, að í fyrsta lagi er um að ræða veislur sem haldnar eru í húsakynnum ráðuneytanna. Ég get t. d. upplýst það, að þá mánuði sem ég sjálfur sat í ráðuneytum, - ég held að ég fari áreiðanlega rétt með það - hafi verið fimm slíkar veislur haldnar. Sú fyrsta var reyndar uppfylling á loforði sem fyrrv. hæstv. menntmrh., Ragnar Arnalds, hafði gefið og sjálfsagt var að standa við og fjórar til viðbótar og get ég gefið um það skýrslur. En að öðru leyti voru þessi fríðindi ekki notuð. Málið er það, að það er hægt að nota þessi fríðindi með þeim hætti að færa þetta inn á heimili og þar er stórfelld misnotkunarhætta. Ég er ekki að segja misnotkun, ég er aðeins að segja: það er misnotkunarhætta, hvað sem „sveitamönnum“ kann um það að finnast. Ég held að það sé það sem við ættum að spyrja glögglega um: Er slík misnotkun liðin? Jafnvel þó að því sé lýst yfir, að árið 1971 hafi því verið hætt að menn notuðu þetta persónulega, sem er út af fyrir sig fróm yfirlýsing, þá segir mér svo hugur um að það sé ekkert nema orðin tóm, í vissum tilfellum a. m. k. Og það held ég að sé kjarni þessa og það skildist mér að hv. fyrirspyrjandi væri m. a. að spyrja um, en við því hafa engin svör fengist. Ég verð að segja það alveg eins og er, að ég tek undir það með fyrirspyrjanda, að tónninn og framsetningarmátinn í svörum hæstv. fjmrh. og svo undirtektir einhverra manna hér í salnum þykir mér vera langt fyrir neðan þá virðingu sem þessar upplýsingar ættu að njóta hér. Þetta held ég að sé kjarni málsins. Það er misnotkunarhætta þarna og við ættum að fá upplýsingar um það, hvort slík misnotkun hefur átt sér stað.



Herra forseti. Þetta er í fyrsta skipti sem ég heyri að það sé talið eðlilegra að menn séu á fylliríi á vinnustað sínum heldur en heima hjá sér. Ég kannast ekki við þetta og ég hélt að það mundi kannske vilja fara að ruglast í möppunum fyrir ýmsum ef mikið væri umleikis í brennivíni á vinnustað. Þetta er alveg öfugt við þá reglu sem t. d. ég hef haft. En menn voru að tala um hversu mjög hann hefði sparað, vinur minn Vilhjálmur Hjálmarsson. Hafa menn athugað kökureikningana hans? Það var slíkt meðlæti á borðum þar af kökum og kruðeríi, að menn gengu þaðan og urðu veikir af í staðinn fyrir að koma hressir og endurnærðir frá venjulegum ráðherrum. Ég vildi þá spyrja um kostnaðinn, sem mér skilst og hefur verið sagt að væri margfaldur á við það sem hóflega drukkið vín hefði kostað í þeim veislum sem hér greinir. Og ég vil benda á það, enda þótt ég hafi ekkert fyrir mér í því, að það sé beint orsakasamband þar í milli, að Vilhjálmur, vinur minn, var settur við fyrsta tækifæri sem gafst úr þessari stöðu. Eftir fyrstu kosningar varð hann ekki aftur ráðh. Aftur á móti er ég kunnugur manni, dr. Gylfa Þ. Gíslasyni, sem er allra manna veitulastur og hann var í þessum ráðherrastóli í 15 ár í röð. Ég vil nú spyrja hv. Alþfl.-menn hvort þeir telji þetta ekki til fyrirmyndar.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að bæta hér nokkrum orðum við, einkum og sér í lagi vegna aths. hv. þm. Vilmundar Gylfasonar, sem er að gera því skóna að svör mín séu ófullnægjandi, ég hafi verið spurður hér spurninga sem ég hafi alls ekki svarað. Og þegar hlustað er gjörla eftir því, hvað það á að vera sem á vantar, þá er það hvort verið geti að ráðherrar hafi misnotað þessar heimildir sem ráðuneytin hafa til áfengiskaupa. Ég er hræddur um að það stæði miklu nær fyrrv. dómsmrh. að svara spurningu af því tagi. A. m. k. er mér ekki nokkur leið að svara þeirri spurningu, hvort einstakir ráðherrar hafi misnotað þær heimildir, sem ráðuneytin hafa til áfengiskaupa, og hvort þeir hafi tekið með sér flösku heim eða ekki. Þar er ég hræddur um að fáir geti svarað nema að undangenginni nákvæmri rannsókn, sem aldrei verður sjálfsagt framkvæmd fyrir fortíðina. Ég vil svo bara bæta því við vegna orða hv. þm. Sighvats Björgvinssonar og þess, sem hann sagði hér um opinbera starfsmenn, að það er alveg rétt, að opinberir starfsmenn hafa talið sig eiga rétt til þess að fá sem hlunnindi tvær flöskur af áfengi á niðursettu verði og þetta mun hafa viðgengist í marga áratugi.

Bara starfsmenn stjórnarráðsins.

Já, starfsmenn stjórnarráðsins. En sannleikans vegna held ég að rétt sé að það komi hér fram, að þessi siður hefur haldist og hann var við lýði á seinasta ári og hefur þegar verið framkvæmdur á þessu ári. Ég vildi að það kæmi fram, þannig að ekki væri neinn misskilningur á ferðinni hvað þetta snertir.