Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það stendur á dagskránni, að það eigi að kjósa þrjá alþm. í Þingvallanefnd, og mun það vera samkv. lögum um það efni. Nú vil ég vekja athygli á því, að einn þeirra manna, sem er á framkomnum lista, er varaþm. Það má vera, að það sé ekkert við það að athuga, en ég hygg, að það hafi undanfarið verið kjörnir aðalmenn í Þingvallanefnd, enda hefur verið miklu færra um varamenn á þingi áður. Ég vildi aðeins vekja athygli á þessu, hvort þetta væri alveg í samræmi við fyrirmæli um skipun þessarar nefndar.

Forseti (SÁ): Viðvíkjandi aths. hv. 1. þm. Norðurl. v. vil ég aðeins svara því til, að það er sagt í l. um Þingvallanefnd, að það eigi eftir hverjar kosningar að skipa n., en þó tekið fram, að það skuli gert í lok fyrsta þings. Kosningin er þannig framkvæmd á réttum tíma með því að framkvæma hana í dag. Ég held, að það orki ekki tvímælis, að hv. 1. þm. Vestf., Sigurður Bjarnason, sé alþm. Hann hefur setið hér tvo síðustu mánuði á þingi, og ég leyfi mér því að úrskurða, að hann eigi rétt til að vera kjörinn í þessa nefnd. Forseti lýsti yfir, að kjörnir væru án atkvgr.: Sigurður Bjarnason ritstjóri, Hermann Jónasson fyrrv. forsrh. Emil Jónsson ráðherra.



Herra forseti. Allshn. er sammála um að mæla með því, að þessi þáltill. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa till. og leggur til, að hún verði samþykkt með smávægilegri orðalagsbreyt., sem skýrir sig sjálf.



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa till. og leggur til, að hún verði samþ. með smávægilegri orðalagsbreyt., sem skýrir sig sjálf.



Herra forseti. Till. þessi á þskj. 507, um framkvæmdaáætlun um skógrækt, er flutt af fjvn., og er gerð grein fyrir ástæðunni til, að till. er flutt, í grg. hennar. Þarf ég því ekki að fylgja henni úr hlaði með mörgum orðum, Ástæðan til þess, að fjvn. sérstaklega hefur tekið þetta mál upp, er sú, að það hefur í sambandi við fjárveitingar til skógræktarinnar bæði nú í ár og síðustu ár verið sífellt vaxandi vandamál, hvernig ætti að leysa þá fjárþörf, sem þar er fyrir hendi. Það var á s.l. ári svo komið, að algert vandræðaástand var ríkjandi hjá skógræktinni í sambandi við það að koma þeim plöntum í jörð, sem voru þá til ráðstöfunar í uppeldisstöðvum skógræktarinnar. Á því ári var þessi vandi leystur með ýmiss konar samskotum, sem þá var gengið í af aðilum þessa máls, og var safnað á 5. hundrað þús. kr. Við afgreiðslu fjárlaga nú í vetur var mjög sótt á það af skógræktinni, að fjárveiting til skógræktarinnar yrði aukin mjög verulega, og vísað til þess, að ella væru ekki nein úrræði til að koma í jörð þeim plöntum, sem þá væru til ráðstöfunar. Til þess að leysa þennan vanda var að því ráði horfið, eins og hv. þm. muna, að hækka álag það á vindlinga, sem heimilað er í fjárlögum að leggja á söluverð tóbakseinkasölunnar til landgræðslusjóðs. Var álag þetta hækkað um 10 aura, eða úr 20 aurum í 30 aura, og er gert ráð fyrir því, að þessi hækkun framlagsins, sem mun veita skógræktinni nokkur hundruð þús. kr. aukin fjárráð á þessu ári, geti leyst þann vanda, sem nú er við að glíma. En þessi atriði leiða glöggt í ljós, að það er sérstök nauðsyn að vinna hér að meira kerfisbundið en gert hefur verið, og hefur reyndar skógræktarstjóri ítrekað gert till. um, að gerð verði framkvæmdaáætlun um skógrækt til nokkurra ára, til þess að það liggi ljóst fyrir, hvernig skógræktin megi haga sínu starfi, þannig að ekki komi til vandræða vegna fjárskorts, er að því komi að setja plönturnar niður. Nú er það svo, eins og menn vita að það tekur nokkur ár, frá því að fræi er sáð og þar til trjáplöntur eru gróðursettar, og verður því að gera sér nokkrar hugmyndir um það nokkur ár fram í tímann, hvaða fé muni verða til ráðstöfunar til framkvæmda, þegar sáning fer fram. Þessi staðreynd veldur því, að það er í fáum greinum, sem er eins mikil þörf á því, að unnið sé eftir ákveðinni áætlun, og einmitt í sambandi við skógræktina. Og það er vitanlega mjög raunalegt að horfa upp á það, að trjáplöntur, sem búið er að ala upp með ærnum kostnaði og fyrirhöfn, komist ekki í jörð fyrir þá sök, að þá sé ekki fé til ráðstöfunar til þess að sinna þeim þætti skógræktarinnar. Þetta er í stuttu máli orsök þess, að þessi till. er flutt. Fjvn. telur nauðsynlegt, að það verði tekið til athugunar, hvernig að þessum málum verði unnið næstu 5 ár a.m.k., og reynt að gera sér grein fyrir því, hvernig hægt verði að samræma annars vegar framkvæmdir skógræktarinnar og hins vegar þær fjárveitingar, sem ætla má að geti orðið til ráðstöfunar í þessu skyni. Sú leiðin að hækka smám saman, eins og gert hefur verið, álag á vindlinga er raunar neyðarúrræði, og væri að sjálfsögðu heppilegt, að hægt væri að hverfa frá slíkri fjáröflunarleið, og hlýtur það að koma til athugunar í sambandi við afgreiðslu málsins. En hvernig sem niðurstaða þess máls verður, þá held ég, að það sé engum efa bundið, að það sé á allan hátt hagstætt fyrir skógræktina og starf þeirra manna, sem að því eiga að vinna á næstu árum, að geta unnið eftir fyrir fram gerðri áætlun. Það hafa áður verið gerð drög að þeirri áætlun, sem ætlað var að gilti þá um fimm ára bil. Sú áætlun var aldrei framkvæmd. En sú vinna, sem í hana var lögð þá, mun vafalaust koma að gagni við það verkefni, sem hér er lagt til að lagt verði út í, og þarf hins vegar auðvitað að samræma margt í þeirri áætlun og alls ekki víst, að hún sé í meginefnum þess eðlis, að það sé hægt að leggja hana til grundvallar. En allt slíkt kemur til athugunar. Höfuðefni málsins er, að þessi áætlun verði gerð og með því reynt að girða fyrir, að það skapist öngþveitisástand næstu árin í sambandi við framkvæmdir skógræktarinnar.



Herra forseti. Till. sú, sem fyrir liggur og flutt var á þskj. 363, er þess efnis að skora á ríkisstj. að leitast við að fá fullnægjandi upplýsingar um Það Þegar á þessu ári, hvort De Havilland-Caribou-flugvélar, sem framleiddar hafa verið í Kanada á undanförnum árum, henti Íslendingum til innanlandsflugs betur en aðrar flugvélar, m.a. hvort þær geti orðið til almennari nota og sparað fjármagn við byggingu flugvalla. Segja má, að flutningur þessarar till. sé framhald af ályktun, sem Alþ. gerði hinn 5. maí 1959, þar sem skorað var á ríkisstj. að láta fara fram athugun á nýjungum og framförum í smíði farþegaflugvéla, sérstaklega að því leyti er hentar innanlandsflugi á Íslandi og sparað getur fé við byggingu flugvalla. Munurinn er einkum sá, að nú er gert ráð fyrir í þeirri till., sem fyrir liggur, að athugunin beinist að ákveðinni flugvélategund, þ.e.a.s. þeim kanadísku flugvélum, sem hér eru nefndar og menn hafa haft nokkur kynni af í seinni tíð. Nú bar svo til um það leyti, sem allshn. tók þessa till. til meðferðar, að hingað kom til Íslands flugvél af þessari tegund. Og um það leyti, sem n. tók málið til meðferðar, hafði þessi flugvél haft hér dvöl og farið í eina reynsluferð. Nokkrir nm. tóku sér far með flugvélinni til þess að sjá, hvernig hún reyndist í þeirri ferð. Og eins og segir hér í nál. á þskj. 536, sannfærðust nm. um það, þeir er vélina skoðuðu og sáu hana hefja sig til flugs og lenda á Sandskeiði, að ekki hefur verið ofsögum af henni sagt. Nefndin var sammála um að leggja til, að till. yrði samþ., eins og segir á þskj. 536, með þeirri breyt., að í henni væri rætt um De Havilland-flugvélar almennt. Þessar verksmiðjur, De Havilland-verksmiðjurnar kanadísku, hafa sem sé framleitt fleiri tegundir en þá, sem hér var á ferðinni. Þær hafa framleitt minni vélar. Og einnig er hugsanlegt, að þær í framtíðinni framleiði einnig aðrar gerðir. Það varð því niðurstaðan í n. að tengja till. við verksmiðjuna almennt og án nánari skilgreiningar. Nú má segja það, að síðan allshn. ákvað að mæla með þessari till., hefur enn fengizt aukin reynsla af þessari Caribou-flugvél, sem hér var, en er nú farin héðan. Vélin fór þarna rétt á eftir reynsluför til Vestfjarða og kom við þar á tveimur stöðum, á Ísafirði og í Dýrafirði, og á báðum þessum stöðum lenti flugvélin á gömlum flugvöllum, sem þar hafa verið notaðir sem sjúkraflugvellir og eru ekki taldir eða hafa ekki verið taldir hæfir til lendingar fyrir stærri flugvélar. Og það er víst ekki vafi á því, að það hefur vakið mikla athygli, hvað þessi stóra vél, sem rúmar um 30 farþega. gat lent á stuttum flugbrautum við þær aðstæður, sem þar eru. Ég held, að það, sem þarna gerðist, hafi í raun og veru verið umfram það, sem menn höfðu búizt við, sem hafa verið bjartsýnir á þessa hluti. Ég hef núna fyrir umr. spurt flugmálastjóra um þetta mál, því að mér var forvitni á því að heyra hans álit, eftir að þessar tvær reynsluferðir höfðu verið farnar. Það var tvennt, sem flugmálastjórinn sagði við mig, sem mér þótti mjög athyglisvert og vil gjarnan nota tækifærið til þess að láta koma hér fram, enda hef ég leyfi til þess að hafa það eftir honum. Það er í fyrsta lagi það, að hann segir, að verð þessarar flugvélar, sem hér var á ferðinni, eða sams konar flugvéla sé ekki hærra en gerist á öðrum nýjum flugvélum af sömu stærð annarrar tegundar. En eins og eðlilegt er, hefur mikið verið að því hugað, hvernig verðið væri. Hann sagði í öðru lagi, að hann hygði, að það væri ekki ofmælt, að flugvél af þessari gerð, sem hér er um að ræða, geti komizt af með helmingi styttri flugbrautir í innanlandaflugi en þær vélar, sem í notkun hafa verið hingað til álíka stórar. Þetta þóttu mér merkilegar upplýsingar, og vildi ég nota tækifærið til að láta þær koma hér fram. Í öðru lagi finnst mér ástæða til þess að vekja athygli á því að einn af þeim, sem fóru með flugvélinni til Vestfjarða, þegar hún lenti á Ísafirði og í Dýrafirði, á sjúkraflugvöllunum þar, var hinn þjóðkunni og góðkunni flugmaður, Björn Pálsson, sem allir þekkja. Björn Pálsson, sem eins og allir vita er mikill áhugamaður um þessa hluti og hefur unnið mikil afrek, hefur átt viðtal við eitt af dagblöðunum hér í bænum eftir Vestfjarðaförina, og þetta viðtal var ég að kynna mér. Hann segir þar m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Caribou-flugvélln er merkilegt fyrirbrigði. Ég var stórhrifinn af vélinni og hæfni hennar.“ Svo segir hann: „Við flugum inn í langan og þröngan dal og fannst mér með ólíkindum, hvað vélin gat tekið krappan sveig við að snúa við.“ Hann nefnir síðan, hvað lent hafi verið þarna á stuttri braut, og segir svo: „Ég hef lengi haft áhuga á að fá slíka vél hingað og þóttist vita margt um hæfni hennar, en samt varð ég furðu lostinn. þegar ég sá þetta með eigin augum.“ Þetta segir Björn Pálsson. Og um lendinguna á Þingeyri segir hann: „Við notuðum ekki nema 150 metra í lendingu og 100 metra við flugtak. Þó var vindur lítill og óhagstæður, þar sem hann var allur á hlið.“ í lok viðtalsins tekur hann það fram, að hann álíti, að þessi flugvél geti lent á 100 flugvöllum hér á landi. þ.e.a.s. öllum þeim flugvöllum, sem sjúkraflugvélin notar, og svo á hinum stærri flugvöllum. Þetta er álit Björns Pálssonar. Mér finnst það næsta athyglisvert. Um þetta skal ég svo ekki hafa fleiri orð, en mér sýnist, að þessar upplýsingar, sem fyrir liggja vegna þeirra kynna, sem menn hafa nú af dvöl flugvélarinnar hér, gefi enn aukna ástæðu til þess að athuga þetta mál gaumgæfilega og að full ástæða sé til að ætla, að hér geti verið um stórmál að ræða.



Herra forseti. Hv. allshn. sýndi mér þá vinsemd að kalla mig á sinn fund. þegar hún ræddi þessa tillögu, og skýrði hún mér frá því, að hún hefði hugsað sér að flytja við hana brtt. þá, sem hér er til umræðu á þskj. 536. Þetta er smávægileg efnisbreyting, og hún skiptir litlu máli. Hún fjallar aðeins um það, að sú athugun, sem hér er gert ráð fyrir, nái einnig til annarra tegunda flugvéla, sem sama verksmiðja framleiðir. Ég hafði að sjálfsögðu ekkert við þessa brtt. að athuga og er henni algerlega samþykkur. Ég vil svo þakka hv. allshn. fyrir það að notfæra sér óvenjulegt og sérstakt tækifæri, sem henni gafst til að athuga þetta mál og kynna sér það sem bezt. Það hefur nefndin gert, og ég endurtek þær þakkir mínar.



Herra forseti. Eins og sjá má á fram komnu nefndaráliti, hefur ekki náðst fullt samkomulag innan allshn. um þetta mál. Meiri hl. mælir með samþykkt till. með þeirri viðbót, að ríkisstj. verði falin framkvæmdin í samráði við félög launþega og vinnuveitenda. Minni hlutinn, hv. 4. landsk., Hannibal Valdimarsson, hefur lagt fram sérálit, og mun væntanlega verða gerð grein fyrir því hér á eftir. Nefndin hefur skrifað allmörgum aðilum og óskað álits þeirra á tillögunni. Í svörum tveggja aðila. sem þó báðir telja gagnsemi þessa samstarfs ótvíræða, kemur fram sá ótti, að ef till. yrði samþykkt, væri verið að fara inn á svið hins frjálsa samkomulags, sem gilda ætti í viðskiptum launþega og vinnuveitenda. Þessu til viðbótar bendir annar aðilinn, Iðnaðarmálastofnunin, á, að rétt sé að bíða, unz sendinefnd sú frá nokkrum félögum launþega og vinnuveitenda, sem fór utan á vegum Iðnaðarmálastofnunarinnar fyrir ári til þess að kynna sér þetta samstarf í nágrannalöndum okkar, hafi skilað skýrslu sinni. Þessu tvennu er því til að svara, að meiri hl. allshn. hefur fallizt á þá skoðun mína, sem kom fram í framsöguræðu fyrir þessu máli, en þá sagði ég m.a. orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Heppilegustu leiðina til að koma nefndum þessum á stofn tel ég vera þá, að samstarfsnefndir taki til starfa til reynslu í nokkrum fyrirtækjum með sem ólíkast starfssvið og síðan væri starf þeirra og árangur tekið til rannsóknar og endurskoðunar eftir t.d. 12 mánuði og þá teknir upp samningar á grundvelli erlendrar og innlendrar reynslu. Óhætt er að slá því föstu, að illmögulegt væri að byggja algerlega á reynslu annarra þjóða vegna ólíkra atvinnuhátta og annarra ástæðna og þess vegna mætti forðast ýmis mistök, sem þar hafa átt sér stað.“ Með þessu og öðru, sem ég sagði þá, undirstrikaði ég skýrt, að ég teldi þekkingu íslenzkra aðila næga á starfi þessu í nágrannalöndunum til þess að geta leiðbeint um það hér, en innlendu reynsluna vantaði, til þess að grundvöllur fyndist til samninga um þessi þýðingarmiklu mál. Það, að meiri hlutinn er því samþykkur, að ríkisvaldið hafi hér forgöngu um í samráði við félög launþega og vinnuveitenda, er ekki vegna þess, að við teljum það eiga að vera framtíðarþátttakanda í þessu samstarfi öðruvísi þá en sem aðila að þeim frjálsu samningum, sem gilda eiga í samskiptum launþega og vinnuveitenda, heldur vegna eftirfarandi atriða: Það er liðinn hálfur annar áratugur, síðan samningar voru gerðir í nágrannalöndunum milli launþega og vinnuveitenda um þessi mál. Innan dönsku verkalýðshreyfingarinnar var sú skoðun sett fram strax í byrjun þessa samstarfs og oft áréttuð síðan, að innan samtakanna væri fullur skilningur á því, að veruleg aukning lífskjaranna gæti því aðeins átt sér stað, að á undan hafi farið aukning framleiðsluverðmætanna. Danska verkalýðshreyfingin hefur því heils hugar snúið sér að nánari samvinnu við vinnuveitendur til framleiðsluaukningar, en tekur það um leið fram, að vitaskuld haldi samtök launþega áfram að vera sérhagsmunasamtök, sem vinni að bættum kjörum meðlima sinna. En það eru sameiginlegir hagsmunir um fjölda verkefna, sem einmitt er hægt að ná fram með samvinnu við vinnuveitendur. Á þessu langa tímabili hafa sömu samningsaðilar hér heima ekki beitt sér fyrir neinu slíku samstarfi, og þeim litla vísi, sem til er hér á landi að slíku starfi, hefur verið komið á af einstaka vinnuveitanda og starfsmönnum hans. Það hefur engin almenn kynning á málinu heldur farið fram. En fyrir þremur árum sendi Iðnaðarmálastofnunin framámann hjá verkalýðshreyfingunni til að kynna sér þessi mál hjá nágrannaþjóðunum. Þessi maður lagði fram skýrslu um ferðalagið, og mun ég vitna í hana síðar, - og fyrir ári fór fjölmenn sendinefnd á vegum sömu samtaka til að kynna sér þessi mál í Danmörku og Noregi. Þótt margir þessara nefndarmanna hafi skrifað tímaritsgreinar um ferðina og látið uppi mjög jákvæðar skoðanir á þessu máli og gildi þess fyrir okkur hér heima, hefur ekki verið gert meira í því. Þetta finnst mér vægast sagt hæg þróun, og mætti jafnvel segja, að það væri engin þróun. Það er líka mín persónulega skoðun, að það séu ýmis öfgaöfl, sem kæri sig lítið um samstarf sem þetta, og því tel ég í hæsta máta eðlilegt, að ríkisstj. verði falin forganga í þessu máli í samráði við félög launþega og vinnuveitenda, enda hefur enginn einn aðili hérna heima betri aðstöðu til þess að skapa þau skilyrði, sem hin nauðsynlega innlenda reynsla byggist á, eða safna á eina hendi því, sem jákvætt og neikvætt getur talizt við þetta nauðsynlega samstarf. Í framsöguræðu minni fyrir þessari till. vitnaði ég í samning þann, sem gerður var í Danmörku 1947 milli verkalýðssambandsins og vinnuveitendasambandsins. Síðan sá samningur var gerður, hafa margir slíkir verið gerðir og starfssvið nefndanna fært út mjög verulega. Þannig hafa verið gerðir slíkir samningar í byggingariðnaðinum hjá flestum stofnunum Kaupmannahafnarborgar og annarra borga. hjá ríkinu, hjá samvinnufyrirtækjum, í mjólkurbúum og sláturhúsum einstaklinga og hjá einstökum fyrirtækjum, sem hafa staðið utan vinnuveitendasambandsins danska, og í öllum þessum greinum hefur hinum upprunalega samningi verið fylgt í öllum aðalatriðum. En að sjálfsögðu hefur orðið að laga starf nefndanna eftir mismunandi uppbyggingu og tilgangi mismunandi rekstrarforma. Skömmu eftir að hinn upprunalegi samningur um samstarfsnefndir var undirritaður, gerðu þessir sömu aðilar með sér annan samning um vinnuathuganir til að koma á hagræðingu, sem stefnir að aukinni framleiðni. Þessi samningur byggist á sömu grundvallarskoðun og samstarfsnefndirnar, þeirri, að fyrir hendi sé gagnkvæmur skilningur á viðfangsefninu, samhliða því, að tortryggni sé útilokuð á milli þessara aðila, og í beinu framhaldi af þessum vinnuathugunum hafa komið viðræður og athuganir á nýjum launagreiðsluformum og þætti launþegana í réttmætri hlutdeild í arði, sem verður til vegna framleiðniaukningarinnar. Ég vitnaði hér áðan í ummæli tveggja aðila um þessa tillögu. Auk þeirra hafa eftirtaldir aðilar látið álit í ljós um hana, en það er Bandalag starfsmanna ríkis og bæja, sem mælir með samþykkt hennar, Landssamband ísl. verzlunarmanna, sem mælir með samþykkt hennar, og Vinnuveitendasamband Íslands segir í sínu bréfi, að framkvæmdanefnd sambandsins hafi á fundi samþykkt einróma að mæla með, að rannsókn sú, er í till. greinir, verði látin fara fram. Síðan hefur mér borizt bréf frá Félagi ísl. iðnrekenda, þar sem þeir tjá mér, að þeir telji eðlilegt, að slík rannsókn, sem um getur í till., verði framkvæmd að frumkvæði ríkisstj., en í samvinnu við félög launþega og vinnuveitenda. Það hefur vakið nokkra undrun mína, að Alþýðusamband Íslands hefur ekki sent umsögn þrátt fyrir óskir um það, en núv. framkvæmdastjóri Alþýðusambandsins var sá aðili, sem fór út á vegum Iðnaðarmálastofnunar Íslands fyrir þremur árum, og hann hefur látið skoðanir sínar í þessu máli í ljós í tímaritinu Iðnaðarmálum, og leyfði ég mér að birta hluta af þeirri grein hans með grg. minni fyrir þessu máli. Mig langar að ljúka þessum orðum mínum með því að vitna enn á ný í orð þessa manns, sem er núv. framkvæmdastjóri Alþýðusambands Íslands, eins og ég áður tók fram, með leyfi forseta. Hann segir: „Ég tel mig hafa fengið góða yfirsýn yfir þessa starfsemi, jafnframt því sem ég hef sannfærzt um að slík starfsemi gæti tvímælalaust orðið að liði hér á landi, ef rétt væri á málum haldið. Ekki aðeins í iðnaði og verksmiðjurekstri, heldur einnig í sjávarútvegi, fiskiðnaði og ýmsum greinum landbúnaðarstarfrækslu, svo sem mjólkuriðnaði, kjötiðnaði o.fl., mundi slík samvinna um framleiðnimálefni geta orðið atvinnulífinu gagnleg. Ekki leikur á tveim tungum, að hér er fyrir hendi verkefni, sem ber að gefa gaum, það verður að teljast í fyllsta máta eðlilegt, að hið opinbera hafi hér frumkvæði og reyni að fá samtök vinnumarkaðarins til samstarfs um þessi mál, svo mikilvæg sem þau eru fyrir afkomu þjóðarheildarinnar. Því verður ekki að óreyndu trúað, að ekki sé fyrir hendi skilningur hjá þessum aðilum á gildi þess að koma slíkri samvinnu á, svo vafalítið sem það er, að hún á að geta orðið þjóðhagslega mikilvæg, ef rétt er á málum haldið, og líkleg til að leggja grundvöll að stórbættum lífskjörum almennings. Eins og nú háttar til, er ekki aðeins rétt að kanna nýjar leiðir, heldur beinlínis skylda allra ábyrgra aðila að leita nýrra úrræða. Samstarf um framleiðnimálefni er vafalaust eitt af því, sem þar kemur til greina.“ Þetta voru orð hans. Eins og ég tók fram í byrjun míns máls, eru 6 meðlimir af 7 í allshn. Sþ., sem mæla með samþykkt till., en einn aðilinn, hv. 4. landsk. þm. (HV), hefur skilað séráliti og mælir með, að hún verði felld.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. gat um, hefur hv. 4. landsk., Hannibal Valdimarsson, skilað séráliti varðandi þetta mál, áliti, sem er á þskj. 384. Ég ætla ekki að orðlengja neitt um þetta mál hérna. Hér er um mjög yfirgripsmikið mál að ræða. Það fer ekki neitt á milli mála og er að sjálfsögðu mjög æskilegt. að samstarf geti verið milli samtaka launþega og atvinnurekenda um ýmis efni, sem varða hið daglega líf fólksins á vinnustöðvunum, og ýmislegt annað. Hitt fer svo ekki heldur milli mála, að um þann þátt þessa starfs, sem í grg. fyrir þessari till. segir að eigi sérstaklega við um hagkvæmni í rekstri, skipulagningu vinnunnar, aukna tækni og efnissparnað o.s.frv., að um þennan þátt þessa starfs eru mjög deildar skoðanir. Þetta er ekkert nýtt mál. Þetta fær gamalkunnugt í raun og veru, þótt það hafi núna eftir síðari styrjöldina verið sérstaklega skipulagt og samningsbundið í mörgum löndum. Hitt er svo vel þekkt, að þetta hefur leitt til mikilla mistaka í framkvæmd víða, og þó einkum það, að vinnuhraðinn hefur aukizt gífurlega víða og beinlínis orðið valdandi heilsutjóni og auknum slysum. Ég er ekki að segja, að það sé sjálft kerfið, sem þessu veldur, en þetta eru staðreyndir. Um síðari tilganginn, þ.e.a.s. að koma í veg fyrir slysahættu á vinnustöðvum, vinna að öðrum félagslegum málum og öryggi, - þetta er hlutur sem allir eru sammála um og er um nokkur samvinna svo að segja á hverjum einasta vinnustað milli verkafólksins annars vegar og atvinnurekenda og umboðsmanna þeirra, verkstjóranna, hins vegar, þar sem er trúnaðarmannakerfi verkalýðsfélaganna og menn, sem hafa þessi verkefni. Hitt er svo annað, að þessum málum mætti vera miklu betur skipað en nú er, og það hefur ekki staðið á verkalýðssamtökunum eða verkafólkinu að koma þeim í það horf. Það hefur meira að segja verið leitað eftir slíku. Hins vegar hafa samtök atvinnurekenda verið þar miklu tregari til. Það er augljóst mál, að hvorum tveggja, samtökum verkamanna og atvinnurekenda, eru mál þessi allverulega kunnug. Bæði þessi samtök hafa þekkt til þessara mála og þróunar þeirra hér í okkar nágrannalöndum á undanförnum árum. En þrátt fyrir það hafa þessi samtök ekki tekið upp þetta samstarf. Ég álít, að það sé sjálfsagt, að einmitt samtök þessara aðila eigi hér frumkvæði að. Það eru þau, sem eiga að fást við þessi mál, og afskipti ríkisvaldsins af slíkum málum held ég að séu ekki til neinna sérstakra bóta. Og hvers konar rannsóknir hér á að framkvæma, það er ekki ljóst. Ég ætlaði ekki að tala hér neitt langt mál, en vil aðeins minna á það nál., sem hv. 4. landsk. hefur lagt fram, en getur nú ekki skýrt hér, vegna þess að hann er ekki viðstaddur. Í niðurlagi álits síns segir hann eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ekki er mér ljóst, hvernig framkvæmd skuli rannsókn sú, sem meiri hlutinn vill láta fram fara, og ríkisafskiptum af slíku samstarfsfyrirkomulagi er ég algerlega andvígur. Þess vegna legg ég til, að till. verði felld.“ Ég er honum algerlega samdóma um þetta mál.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta nál. minni hl. hv. 2. landsk. sagði, að það væru ekki deildar skoðanir um ágæti þessara n. Samt leggja hann og flokksbróðir hans til, að þessi till. verði felld. Hann sagði enn fremur, að það hefði staðið á samtökum atvinnu- eða vinnuveitenda. Ég las hér upp áðan álit frá nokkrum samtökum vinnuveitenda, sem hingað höfðu borizt, sem mæla með þessari samþykkt, svo að ekki virðist eiga að standa á þeim í dag. Hann talaði um, að samtök aðilanna ættu að eiga frumkvæði í þessu máli. Þessir aðilar hafa haft tækifæri til þess í hálfan annan áratug, og það hefur ekkert komið út úr frumkvæði þeirra á þessu sviði. Hann minntist enn fremur á það. að hvorki honum né hv. 4. landsk. (HV) væri ljóst, í hverju sú rannsókn væri fólgin, sem um er getið. Ég get nú ekki annað sagt en það sé nokkuð skrýtið að heyra þessi ummæli og það ekki aðeins í nál, frá forseta Alþýðusambands Íslands. heldur einnig nú frá fyrrverandi varaforseta Alþýðusambands Íslands. Þeir hafa skilið, í hverju þessi rannsókn væri fólgin, forustumenn Landssambands ísl. verzlunarmanna og forustumenn Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, því að þeir mæla með samþykktinni, og virðist ekki standa á því, að þeir hafi ekki skilið tillöguna. Ég sé enga ástæðu til þess að vera að fara út í orðahnippingar út af þessu máli, en vil aðeins að lokum benda á orð hins danska verkalýðsforingja, sem á stöðulega samstöðu með forseta Alþýðusambandsins. Það er Ejler Jensen, sem er forseti danska verkalýðssambandsins. Hann sagði um þessar nefndir orðrétt, með leyfi hæstv. forseta : „Samningurinn um samstarfsnefndir er tvímælalaust stærsta framfaraspor, sem danska verkalýðshreyfingin hefur stigið til hagsbóta ekki aðeins fyrir danska launþega, heldur líka fyrir danska framleiðslustarfsemi og þar með hið danska þjóðfélag í heild.“ Þessi till., sem ég hef flutt, felur ekki annað í sér, ef hún verður samþykkt, en að með þessum afskiptum ríkisvaldsins ásamt félögum launþega og vinnuveitenda gæti það orðið til þess, að n. þessar kæmust á, og ég, eins og mér heyrist allir aðrir vera sannfærðir um, tel, að þær geti unnið gagn, ekki aðeins á milli þessara tveggja aðila, heldur fyrir þjóðfélagið í heild.



Herra forseti. Fjvn. hefur athugað þessa till. og sömuleiðis brtt., sem við hana var flutt varðandi leit að rækjumiðum fyrir Norðurlandi. Hefur n. leitað umsagna Fiskifélags Íslands og fiskideildar atvinnudeildar Háskóla Íslands um málið, og hafa þeir sent n, samhljóða álit eftir að hafa haft samráð um það sín á milli. Er það skoðun þessara aðila, að mjög sé mikilvægt, að hafizt verði sem skjótast handa um leit að rækjumiðum. Hins vegar vill fiskideildin ekki eða þessir aðilar, að það verði eingöngu bundið við Austurland, heldur verði gerður út sérstakur leiðangur til þess að leita að þessum miðum fyrir Vestur-, Norður- og Austurlandi, eins og fiskideild atvinnudeildarinnar kemst að orði í sinni umsögn, og telja, að það muni taka um sex vikna skeið að fara þennan leiðangur og gera þar athuganir sínar og síðan þurfi að gera ýmsar athuganir og rannsóknir á grundvelli þeirra upplýsinga, sem þar verði aflað. Fjvn. mælir með því, að þessi till. verði samþ. með nokkuð breyttu orðalagi, þar sem leitin verði gerð víðtækari en upphaflega var í till., en hins vegar eru nefnd bæði þau svæði, sem aðaltill. og brtt. fjölluðu um, þannig að það fari ekki á milli mála, að ætlazt sé til þess, að þar verði leitað svo og á öðrum þeim hafsvæðum, þar sem fiskifræðingarnir telja að nauðsynlegt sé að leita að rækju. Fiskideildin segir í sinni umsögn, að hún telji mjög nauðsynlegt, að þessu máli verði gaumur gefinn, þar sem telja megi víst, að arðvænlega rækjuveiði megi stunda á allmörgum stöðum við strendur landsins, og er af þeim sökum sjálfsagt og eðlilegt, að þessi leit fari fram. Það er gert ráð fyrir því í áætlun fiskideildarinnar, að kostnaður við leit þessa muni nema um 300 þús. kr., og kemur þá til álita, að hve miklu leyti hægt er að nota þá fjárveitingu, sem varið er nú til fiskimiðaleitar, í þessu skyni. Það verður að sjálfsögðu athugað af hæstv. ríkisstj. eða þá, hvort aðrar leiðir þarf að fara í því efni. En það er skoðun n., að það sé sjálfsagt og eðlilegt að sinna þessu verkefni, og það er von hennar, að hv. alþm. geti fallizt á að samþykkja till. með þeirri orðalagsbreyt., sem n. hefur á henni gert.



Eins og hv. frsm. n. tók fram, er till. nokkuð breytt. Hann minntist á, að það væri stungið upp á að álykta að leita að rækjumiðum fyrir Austurlandi og Norðurlandi og á öðrum hafsvæðum umhverfis landið. Að sjálfsögðu höfum við, sem flytjum till., síður en svo á móti því, að einnig sé leitað að rækjumiðum annars staðar en eystra, erum áreiðanlega allir miklir stuðningsmenn þess. En aðalatriðið í okkar augum var, að leit fyrir Austurlandi færi fram á komandi sumri. En það er mesta efnisbreyt. á till. frá því, sem við fluttum hana, að í till. fjvn. er ekki ályktað, að þessi leit fari fram í sumar. Og mér finnst dálítið óljóst af því, sem hv. frsm. sagði, að afleiðing till. yrði sú, að þetta yrði gert einmitt nú í sumar. Ég vil leggja mjög mikla áherzlu á þetta atriði. Ég þykist vita, að það þýði ekkert að vera að reyna að berjast á móti þeirri breyt., sem hv. fjvn. hefur lagt til, og þá helzt þar sem við erum auðvitað fylgjandi því, að líka sé leitað annars staðar. En það er þetta, að það sé gert á komandi sumri, það er höfuðatriðið, og þykjumst við þá mega treysta því, að Austfirðir verði framarlega í röðinni og ef lagt verður út í verulegan leiðangur, þá verði leitað þar í sumar og þá annars staðar að einhverju leyti líka. Hv. frsm. gat þess, að það mundi kosta 300 þús. kr. að gera út leiðangur. Mér var ekki ljóst, hvað sá leiðangur gæti farið víða, hvort það væri leiðangur fyrir Austurlandi einu eða Austurlandi og annars staðar. Ég verð að segja, að mér vex ekki sú fjárhæð neitt í augum þó að það kosti nokkur hundruð þús. kr. að gera slíka leit, og ég mundi vilja líta þannig á alveg hiklaust, að samþykkt þessarar till. væri um leið að sjálfsögðu, eins og venja er til, fjárveitingarheimild frá Alþ. til þess að verja því fé til leitarinnar, sem þyrfti á að halda, og þá allt að einu, þó að ekki yrði hægt að taka þá fjárhæð af því fé, sem ætlað er á fjárlögum til fiskileitar, því að því aðeins er þessari ályktun ætlað að ganga í gegnum tvær umræður, að það er gert ráð fyrir, að í henni felist fjárveiting. Og ég efast ekkert um, að hæstv. ríkisstj. hefur nóg fé til þess að greiða þessa leit. Það sjáum við m.a. á þeim upplýsingum, sem einn hæstv. ráðh. gaf alveg nýlega, sem sé að fé flæðir svo ört inn í ríkissjóðinn af þeim álögum, sem samþykktar hafa verið, að yfirdráttur ríkissjóðs, sem hefur verið allmikill venjulega um þetta leyti í seðlabankanum, er nú næstum enginn. Það er augljóst, að þessar álögur færa stórfé inn í ríkissjóðinn, eins og við var að búast, og þess vegna er áreiðanlega ekki um fjárskort að ræða. Ég mundi því vilja leggja áherzlu á, að leitin yrði framkvæmd í sumar, þó að orðalagi till, verði breytt eins og hv. meiri hl. n. leggur til.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð út af aths. hv. 1. þm. Austf. varðandi það, hvenær leita eigi að þessum rækjumiðum og að orðalagi till. hefur verið breytt að þessu leyti. Það er alveg rétt, að orðalaginu hefur verið breytt á þann veg, að það eru ekki fyrirmæli um það í till., að það skuli gert í sumar, og breyt. er eingöngu við það miðuð, að það verði að sjálfsögðu að fara eftir því, hvort fé sé fyrir hendi til slíkra hluta eða ekki. Og með því er ekki á neinn hátt verið að draga úr því, að þetta verði gert í auknar, ef hæstv. ríkisstj. telur möguleika til þess fjárhags vegna. Ég vil upplýsa það, að fiskideildin tekur fram 1 sinni umsögn, að hún telji nauðsynlegt, að þessi leiðangur verði farinn í sumar, og ég veit, að það er áreiðanlega sameiginleg skoðun nm., að það sé mjög æskilegt, að það verði gert, ef það verður því ekki til hindrunar, að fé verði ekki fyrir hendi til slíkra hluta. Það er, eins og ég sagði í upphafi, ákveðin fjárupphæð, sem er veitt í fjárlögum til fiskimiðaleitar, og það má að sjálfsögðu eins nota það fé til þessara hluta og annarra, og ég sagði það jafnframt í frumræðu minni, að það kæmi að sjálfsögðu til athugunar hjá hæstv. ríkisstj., ef það fé nægði ekki til þess eða yrði að nota það til annarra hluta, að hve miklu leyti hún sæi sér fært að verja úr ríkissjóði fé til leitar þessarar umfram fjárlög. Það gerir áreiðanlega málinu ekkert sérstakt gagn að gefa nein fyrirmæli um það. Það verður að ráðast í því efni, hvort fjárráð eru til slíkra hluta. Og í sannleika sagt er það ákaflega óeðlilegur háttur, sem því miður hefur allt of oft verið tíðkaður hér á Alþ., að eftir að fjárlög eru afgreidd og eftir að búið er að gera upp sinn hug um það, hvaða útgjöld sé talið fært að leggja á ríkissjóðinn, þá sé verið að samþykkja með þál. alls konar útgjöld. Af þeim sökum get ég ekki efnislega verið sammála hv. þm. um það, að slík vinnubrögð séu eðlileg. En það breytir á engan hátt því, og ég veit, að ég mæli það fyrir n. hönd allrar, að hún telur mjög æskilegt, að þessi leiðangur geti farið á þessu sumri, ef fjárhagsástæður leyfa.



Herra forseti. Fjvn. hefur haft til athugunar till. til þál. um steinsteypt ker til hafnabygginga. Ræddi n. málið á tveimur fundum og leitaði auk þess umsagnar vita- og hafnamálastjóra um málið, Ég tel rétt að lesa svar hafnamálastjóra um efni till., en það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Oft hefur um það verið rætt, hvort ekki mundi hagkvæmt að byggja öll þau ker, er til hafnargerðar þarf í landinu, á einum eða tveim stöðum og á þann hátt losna við byggingu kerjabrauta og nýta betur uppslátt og fleira en nú er. Hugmynd þessi er vissulega rannsóknarverð, og í sambandi við þá áætlun um hafnargerðir á næstu tíu árum, sem nú er unnið að, ætti betri grundvöllur að þeim athugunum að vera fyrir hendi en hingað til hefur verið. Í þessu sambandi er margt að athuga, svo sem það, að á mörgum stöðum eru nú þegar fyrir kerjabrautir, vinnuflokkar, og hinn mikli kostnaður við flutninga kerja milli staða. Þá hefur til þessa verið afar erfitt að fá yfirlit yfir þarfir hafnargerðanna á kerjum með nokkrum teljandi fyrirvara, þar sem fjármál þeirra eru og hafa verið með mikilli óvissu og hvergi hægt að leita eftir viðhlítandi lánum, þannig að í tíma væri nokkur vissa um framkvæmdir á einstökum stöðum. Steypuker til hafnargerða er ekki hægt að gera vegna breytilegra aðgerða, án þess að full grein sé fyrir því gerð, hvar þau skuli notuð og hvenær, þannig að ekki er mögulegt að framleiða kerin án fyrirframgerðrar áætlunar um, hvar eða hvernig þau skuli notuð. Þá er nauðsynlegt, að í þeirri höfn, þar sem ker eru framleidd, séu góð skilyrði fyrir geymslu þeirra á öruggum stað á góðum botni, og aðstaða þarf að vera fyrir hendi til að hækka kerin við bryggju, eftir að þau hafa verið sjósett af kerjabraut. Kostir þess að byggja kerin á einum stað eru óneitanlega nokkrir, en staðarvalið verður að vera mjög vandlega undirbúið. Ekki er hægt að telja, að einsýnt sé, að Akranes sé bezt fallið til að verða valið sem byggingarstaður allra kerja til hafnabygginga á landinu, og eru þar á nokkrir annmarkar, svo sem erfiðleikar á geymslu kerja, sem steypt hafa verið, lítið landrými fyrir núverandi kerjabraut og vafasamt, hvort lega er heppileg með tilliti til flutnings til Norður- og Austurlands.“ Svo sem fram kemur í nál. fjvn. á þskj. 583, leggur n. einróma til, að till. verði samþ. svo hljóðandi: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram athugun á því, hvort hagkvæmt sé að hefja framleiðslu á steinsteyptum kerjum til hafnagerða á einum eða fleiri stöðum á landinu. Verði aðstaðan á Akranesi sérstaklega athuguð í því sambandi.“ Það er augljóst á svari hafnamálastjóra, að hann telur, að hugmynd sú, sem fram kemur í till., sé vissulega rannsóknarverð, og get ég eftir atvikum fallizt á, að ef til vill væri skynsamlegt að byggja slíka aðstöðu, sem hér um ræðir, á tveimur eða þrem stöðum, eftir því sem athugun leiddi í ljós að hagkvæmara væri. En ég vil sérstaklega benda á það í þessu sambandi, að það er engan veginn víst og ekki a.m.k. nein ástæða til þess að slá fyrir fram neinu föstu um, að það eigi endilega að byggja kerin innan einhverra hafna. Það eru vitanlega ýmsir staðir, þar sem hægt væri að byggja kerjaslipp, sem ekki þyrfti endilega að vera í höfnum. Það eru lón og víkur og ýmis slík aðstaða, sem nauðsynleg er, og það eru margir staðir á landinu, þar sem það gæti verið fyrir hendi og vegasamband lægi að, enda þótt það væri ekki inni í höfninni sjálfri. Sannleikurinn er sá, að það er víða svo háttað með hafnirnar, að þær eru ekki svo stórar, að þar geti verið um mikið pláss afgangs að ræða til þess að geyma kannske mörg ker, sem í sumum tilfellum ábyggilega þarf að vera fyrir hendi undir vissum kringumstæðum. Ég tel einmitt, að það séu ýmsir aðrir staðir, bæði á Akranesi og annars staðar, sem fyllilega koma til greina í þessu sambandi, þó að það sé ekki innan hafnanna sjálfra. Ég tel ástæðulaust að orðlengja frekar um mál þetta. Ég vísa til framsögu minnar um málið, en auk þess, sem ég benti þá á, vil ég nú sérstaklega vekja athygli á því, að nú er unnið að allsherjarathugun á áætlun um væntanlegar hafnarframkvæmdir í landinu á næstu 10 árum, eins og fram kemur í svari vita- og hafnamálastjóra um till. Það er einmitt þess vegna, sem sérstaklega er ástæða til þess nú, að þessi till. verði samþ. og sú athugun. sem hún felur í sér, verði látin fram fara.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. símamála upplýsti það við fyrri umr. um till., að hafizt hefði verið handa um það verk, sem hér er um að ræða, og teknar þær ákvarðanir, sem till. gerir ráð fyrir. Póst- og símamálastjóri hefur jafnframt gert n. grein fyrir því, að í byrjun þessa árs hafi póst- og símamálaráðh. ákveðið, að símstöðin á Akranesi yrði endurnýjuð með sjálfvirkri símstöð og jafnframt komið á sjálfvirku símasambandi frá notendum þar til notenda í Reykjavík, Hafnarfirði, Keflavík og nágrenni, og að efni til þessara framkvæmda hefði þegar verið pantað. Það er gert ráð fyrir því í hans bréfi, að það geti hins vegar ekki orðið um það að ræða, að stöðinni verði endanlega komið upp á næsta ári, aðeins af þeirri sök, að afhendingartími á efni sé því til hindrunar, en að öðru leyti muni verða unnið að framkvæmdum þessum með þeim hraða, sem auðið er. Af þessum sökum, þar sem þessar upplýsingar liggja fyrir um, að það hafi þegar verið gert, sem þáltill. fer fram á, hefur fjvn. einróma lagt til, að málið yrði afgr. með rökstuddri dagskrá, sem n. flytur á þskj. 584.



Herra forseti. Eins og fram er tekið í grg. fyrir till. þessari á þskj. 337, er tilgangur hennar að hraða þessu máli eins og mest mætti vera. Nú hefur það fengizt, að fyrir liggja ótvíræðar yfirlýsingar um það, að að framkvæmd málsins verður unnið eins hratt og mögulegt er. Af þeim ástæðum liggur það fyrir, sem ætlazt var til, og ég vil því þakka þá staðfestingu. sem hefur fengizt, og treysti því, að málinu verði hraðað eins og nokkur föng eru til.



Herra forseti. Svo sem nál, frá fjvn. um þetta mál ber með sér, hefur n. ekki orðið sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. n. leggur til, að till. verði afgreidd með rökstuddri dagskrá. Þrír nm. vilja, að till. verði samþ., en einn nm. hefur ekki tekið afstöðu til málsins. Till. er þess efnis að fela ríkisstj. að láta hefjast handa um virkjun Smyrlabjargaár í Austur-Skaftafellssýslu nú á þessu ári, og er í grg. með till. færð sú ástæða fyrir henni, að þar sem breytt hafi verið tíu ára áætluninni um rafvæðingu landsins á s.l. ári, vilji flm. fá staðfestingu Alþ. á því. að það sé andvígt þeirri breyt., m.a. varðandi virkjun Smyrlabjargaár, og verði því ákveðið að hefjast handa um þá framkvæmd nú í ár. Fjvn. hefur leitað álits raforkumálastjóra um þetta mál, og kemur það glöggt fram í hans álitsgerð, að sú breyt., sem gerð var á tíu ára rafvæðingaráætluninni varðandi Austur-Skaftafellssýslu, muni tvímælalaust flýta fyrir rafvæðingu þess héraðs, sumar héraðsveitur verði þar lagðar fyrr en ella hefði orðið, og er þegar sú raun á orðin, og niðurstaðan verður hins vegar sú varðandi umrædda virkjun, að hún er enn inni á tíu ára áætluninni. Hins vegar er gert ráð fyrir, að virkjunin verði framkvæmd síðar á tímabilinu eða í lok tímabilsins, og virðist það vera eðlilegt og skynsamlegt sjónarmið, því að þá er reiknað með að verði búið að leggja flestar veitur út um héraðið, þannig að þegar geti komið til sölu á orku frá þessu orkuveri, sem annars hefði ekki verið nema mjög takmörkuð, ef ráðizt hefði verið í þessa framkvæmd strax og héraðsveiturnar látnar bíða. Það virðist ekki geta skipt fólk í þessu héraði miklu máli, hvort virkjað er nú eða síðar, vegna þess að rafmagnsveitur ríkisins hafa yfirtekið dísilrafstöðina á Höfn í Hornafirði, og verður raforka frá þeirri dísilstöð seld jafnháu verði og frá vatnsaflsstöðvum. En það er einmitt ekki hvað sízt vegna hins dýra raforkuverðs frá dísilstöðvum, sem lagt hefur verið kapp á það þar sem dísilstöðvar hafa verið, að leggja þær niður og taka upp vatnsaflsstöðvar. Þetta er sem sagt ekki til staðar í þessu héraði nú, og eins og sakir standa upplýsir raforkumálastjóri, að fyrir rafmagnsþörfinni sé séð fullkomlega með þeirri díslistöð, sem nú er í Höfn, og muni verða tryggt, að eftir því sem rafmagnsþörfin vex með dreifingu orkunnar út um sveitirnar, þá muni verða aukið við þessa stöð, þannig að hún fullnægi öllum þörfum í þessu efni. Með breyt. þeirri, sem gerð var á rafvæðingaráætluninni á s.l. ári eða um næstsíðustu áramót, var að því stefnt að gera framkvæmd þessa máls hagstæðari, og með þeirri breyt., sem þá var gerð, voru sparaðar mjög verulegar fjárhæðir og lagður grundvöllur að því, að rafmagnsveitur ríkisins gætu orðið reknar að verulegu leyti hallalaust, í stað þess að halli þeirra hefur farið vaxandi ár frá ári og hefði farið mjög vaxandi næstu ár, ef áætluninni hefði ekki verið breytt, þannig að öll rekstrarafkoma rafmagnsveitnanna er miklum mun hagstæðari eftir þessa breytingu. Hins vegar er í meginefnum ekki horfið frá rafvæðingu landsins, vegna þess að jafnmargir notendur fá rafmagn samkvæmt hinni endurskoðuðu áætlun og hefði verið eftir hinni fyrri tíu ára áætlun, enda þótt sparist með þessari breytingu yfir 100 millj. kr. Það er einn þáttur þessarar skipulagsbreytingar. sem snertir þetta mál, sem till. þessi fjallar um og ég held, að þetta sé einhver ljósasti þáttur þess máls, hvernig hægt er að gera skipulagsbreytingu á þann veg, að það beinlínis verði til hagsbóta fyrir það fólk, sem á við þetta að búa. Það sýnist vera þar af leiðandi mjög einkennilegt að leggja á það jafnmikið kapp og var gert hér á s.l. þingi, þegar þetta mál var rætt, og er gert nú, að fá endilega ráðizt í þessa virkjun nú þegar, vegna þess að það getur ekki, nema síður sé, haft nokkur áhrif í þá átt, hvenær fólkið í þessu héraði fær raforku til sín leidda. Og þegar þess er gætt, að virkjun þessa á að framkvæma og hún verður framkvæmd á því stigi málsins, þegar hagstæðast verður hvað snertir rekstrarafkomu hennar, þá virðist augljóst mál, að með því að ráðast í þessa framkvæmd nú muni það beinlínis, eins og segir í hinni rökstuddu dagskrá, verða til þess að seinka dreifingu raforkunnar um Austur-Skaftafellssýslu, og það sé því tvímælalaust meira í hag íbúa þessa héraðs, að hinni endurskoðuðu rafmagnsáætlun sé fylgt. Það er á þeim grundvelli, sem meiri hl. fjvn. leggur til, að till. verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, sem meiri hl. n. flytur á þskj. 427.



Herra forseti. Till. þessi er þess efnis, að Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að útvega fiskveiðasjóði sem fyrst það lánsfé, sem stjórn sjóðsins telur nauðsynlegt, til þess að bæta úr brýnustu þörfum. Samkvæmt upplýsingum, sem allshn. hefur fengið frá stjórn sjóðsins, hafa farið fram viðræður milli sjóðsstjórnarinnar og ríkisstj. um þessi mál, og segir stjórn fiskveiðasjóðs enn fremur, að henni sé kunnugt um, að málið sé til meðferðar hjá hæstv. ríkisstj. Með tilliti til þessara upplýsinga leggur meiri hl. allshn. til, að till. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl. allshn. tók fram, er till. á þskj. 36 um að fela ríkisstj. að útvega fiskveiðasjóði sem fyrst það lánsfé, sem stjórn sjóðsins telur nauðsynlegt, til þess að bæta úr brýnustu þörf, en hv. flm. þessarar till. flutti við hana þegar á öndverðu þingi viðaukatill. þess efnis, að ríkisstj. væri einnig falið að beita sér fyrir þeirri breyt. á lögunum um Fiskveiðasjóð Íslands, að heimilt verði að lána fé sjóðsins til kaupa á verðmiklum veiðarfærum, sem hefðu nokkra endingu. Ég tel að í raun og veru sé því till. sú, sem fyrir nefndinni lá, á tveimur þingskjölum, á þskj. 36 og 144, enda var nefndinni kunnugt efni þeirra beggja, þar sem langur tími leið, frá því að þær voru fram bornar og þar til nefndin tók þær til meðferðar. Minni hl. n., hv. 5. þm. Norðurl. v., hv. 4. landsk. og ég, hefur ekki fallizt á að afgreiða málið á þann hátt að vísa því til ríkisstj., heldur teljum við fulla ástæðu til þess að afgr. till. með því að samþ. hana og leggjum það til, þó þannig, að við leggjum til, að hún verði samþ. með nokkurri orðabreyt., sem tilgreind er í nál. minni hl. á þskj. 387. Við leggjum til, að ríkisstj. verði falið í fyrsta lagi að beita sér fyrir því, að Fiskveiðasjóður Íslands fái á þessu ári það fjármagn til umráða, sem stjórn sjóðsins telur nauðsyn til bera að lána út samkv. lögum sjóðsins og starfsreglum, og í öðru lagi að láta athuga, hvort unnt sé að skipuleggja hjá einni eða fleiri lánastofnunum veitingu fastra lána til kaupa á sérstaklega verðmiklum veiðarfærum, sem hafa þá endingu, að hægt sé að taka þau að veði fyrir slíkum lánum. Við höfum ekki séð sérstaka ástæðu til þess að binda athugun á slíkum lánsmöguleikum við Fiskveiðasjóð Íslands eingöngu, en teljum rétt, að það sé einnig til athugunar, að slíkri skipulagðri lánastarfsemi verði komið fyrir í öðrum lánastofnunum. Ég skal ekki hafa mörg orð um þetta nál. eða till. okkar minnihlutamanna um, að þáltill. verði samþ. en ég vil leyfa mér að benda á það, sem ég hef raunar bent á áður nú nýlega, að stjórn fiskveiðasjóðs hefur gert áætlun um fjárþörf sjóðsins á því ári, sem nú er að líða. Hún hefur gert ráð fyrir, að allmikið muni á skorta, að sjóðurinn geti fullnægt því hlutverki, sem hann er vanur að fullnægja, að veita lán út á skip og annað það, sem lögin kveða á um. Ég vil benda á það í þessu sambandi, að nú nýlega hefur hér í hv. d. verið samþ. breyt. á fiskveiðasjóðslögunum, þar sem hlutverk sjóðsins er enn aukið og honum er heimilað að veita bráðabirgðalán skipasmíðastöðvum, sem taka sér fyrir hendur að smíða fiskibáta. Þetta lá ekki fyrir, þegar stjórn sjóðsins gerði áætlun sína, og hefur það í för með sér, ef þessa heimild á að nota, að fjárþörf sjóðsins hefur vaxið síðan sjóðsstjórnin gerði áætlunina, þar sem hún taldi nokkuð á skorta, ég ætla kringum 30 millj. að sjóðurinn mundi geta fullnægt hlutverki sínu á þessu ári. Samkvæmt skýrslum frá skipaskoðun ríkisins voru í smíðum erlendis 1. jan. s.l. eitthvað rúmlega 50 fiskibátar, stórir og smáir, flestir stórir, og gera má ráð fyrir, að eitthvað hafi við bæzt, að samið hafi verið um smíði á bátum erlendis samkvæmt leyfum, sem höfðu verið út gefin, en ekki samið um smíði á um áramót. Þetta er bara dæmi um þörfina. Öllum er kunnugt um það, að fiskibátar erlendis hafa stórhækkað í verði. Svo er einnig um vélar, sem keyptar eru til að setja í eldri fiskibáta, þær hafa einnig hækkað mjög í verði og að sjálfsögðu einnig endurbætur á fiskibátum, sem sjóðurinn lánar út á, og yfirleitt hvers konar framkvæmdir, sem lánað er út á. Það er að vísu rétt, að stjórn sjóðsins hefur skýrt frá því, að þetta mál hafi verið til athugunar hjá ríkisstj. En ég get ekki séð, að hæstv. ríkisstj. ætti að hafa neitt á móti því að vita vilja Alþ, í þessu máli. Því þykir okkur minnihlutamönnum rétt, að hann komi fram. Við álítum nauðsynlegt, að reynt verði að sjá svo um, að þessi lánastarfsemi haldi áfram, án þess að þar verði truflun á. Þess vegna leggjum við til, að till. verði samþ. með þeirri breyt., sem ég hef gert grein fyrir.



Herra forseti. Allshn. hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu á þessari till. Meðan till. hefur verið í athugun hjá n., hefur það verið upplýst í umr. hér á Alþ., að ríkisstj. hafi gert ráðstafanir til að tvöfalda það fé, sem húsnæðismálastjórn hefur til útlána á þessu ári, svo og að ríkisstj. vinni að lausn á málum byggingarsjóðs sveitabæja. Meiri hl. n. leggur því til, að till. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Sú till., sem hér liggur fyrir um fjáröflun til byggingarsjóða á þskj. 12, var, eins og þingskjalsnúmerið gefur til kynna, flutt á fyrstu dögum þessa Alþ. Það dróst alllengi, að allshn. tæki hana til meðferðar, og þegar að því kom að afgr. till., var eins og hv. frsm. meiri hl. tók fram, n. ekki sammála um afgreiðsluna. Meiri hl. leggur til, að þessari till. verði vísað til ríkisstj., og byggir þessa afstöðu sína á því, að ríkisstj. sé að athuga málið. Minni hl., en í honum eru hv. 5. þm. Norðurl. v., hv. 4. landsk. og ég, leggur hins vegar til, að till. verði samþ. með því orðalagi, að Alþ. feli ríkisstj. að beita sér fyrir því, að byggingarsjóður ríkisins og byggingarsjóður sveitabæja fái það fjármagn til umráða á þessu ári, sem þeim er nauðsynlegt, að dómi húsnæðismálastofnunar ríkisins og byggingarsjóðs sveitabæja, til þess að þeir geti bætt úr aðkallandi þörfum vegna íbúðabygginga í sveitum, kauptúnum og kaupstöðum og þá m.a. hækkað einstök lán með tilliti til hækkunar 5 byggingarkostnaði. Breytingar þar á orðalagi, sem minni hl. n. leggur til að samþ. verði, stafa m.a. af því, hve langt er liðið frá því, að till. var borin fram, og hvað afgreiðsla hennar hefur dregizt lengi í n. en orðalag till. var öðrum þræði miðað við síðustu áramót og að hluti af því, sem þar var farið fram á, kæmi til framkvæmda fyrir áramót. Nú á það að sjálfsögðu ekki lengur við, þar sem áramótin eru liðin, og af þessum ástæðum og einnig öðrum leggjum við til, að till. verði samþ. með þessu orðalagi, sem ég hef tilgreint, en minni hl. n. telur rétt, að fram komi skýr viljayfirlýsing Alþ. um, að ekki verði dregið úr starfsemi þessara íbúðalánasjóða og að tekið verði tillit til hækkandi byggingarkostnaðar, minnkandi starfsemi sjóðanna á árinu 1959 og fjölda umsókna, sem fyrir liggja. Ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um þetta mál og nokkur einstök atriði þess og vil þá fyrst víkja nokkuð að íbúðalánastarfseminni í kaupstöðum og kauptúnum. Veðdeild Landsbanka Íslands var stofnuð með lögum nr. 1 12. jan. árið 1900, og er því sú lagasetning nú 60 ára gömul. Hlutverk hennar skyldi vera, eins og það er orðað í lögunum, að veita lán um langt árabil og með vægum vaxtakjörum gegn veði í fasteign. Síðan voru sett lög um starfsemi veðdeildarinnar og um nýja veðdeildarflokka á árunum 1902, 1905, 1909, 1911, 1913, 1926, 1927 og 1928, en mikið af fé veðdeildarinnar var á þessum tímum lánað til húsbygginga og þá m.a. til íbúðabygginga við sjávarsíðuna, og voru a.m.k. stundum nokkur afföll af þeim lánum. Árið 1929 beittu Framsfl. og Alþfl. sér fyrir setningu laga um verkamannabústaði, nr. 45 14. júní það ár. Að stofni til eru þau lög eða lagaákvæði enn í gildi, og hafa verkamannabústaðalánin verið hagstæðustu lánin, sem völ hefur verið á, en fé það, sem varið hefur verið til lána af þessu tagi, yfirleitt heldur takmarkað, enda ekki ætlað til íbúðarlána almennt, heldur handa þeim, sem lægstar tekjur höfðu. Árið 1932 voru svo að frumkvæði Framsfl. sett lög um byggingarsamvinnufélög, nr. 71 23. júní það ár. Fjöldi manna, þar á meðal margir opinberir starfsmenn, hefur byggt sér íbúðir samkvæmt þeim lögum og fengið ríkisábyrgð fyrir lánum, sem samtals nema nú nokkuð á þriðja hundrað millj. kr. Árið 1952, er Framsfl. og Sjálfstfl. fóru saman með ríkisstj., voru svo sett lög um svonefnda smáíbúðadeild, en sú stofnun veitti lán út á íbúðir í kaupstöðum og kauptúnum gegn 2. veðrétti, og kom það mörgum vel, því að þá var 1. veðréttur laus, ef unnt var að fá lán út á hann annars staðar, t.d. í sparisjóðum úti um land, sem oft hafa veitt lán af þessu tagi. Þessi stofnun, smáíbúðadeildin, var lögð niður á árinu 1955. Sömu flokkar stóðu þá enn að ríkisstj., en hún beitti sér fyrir því, að komið var upp nýrri lánastarfsemi á vegum veðdeildar Landsbankans, og lögðu bankar og sparisjóðir fram fjármagn til þessarar starfsemi. Þetta var ákveðið með lögum um húsnæðismálastjórn o.fl., nr. 55 20, maí það ár. þ.e.a.s. 1955. Þessum lögum var svo árið 1957, í tíð vinstri stjórnarinnar, breytt í lög um húsnæðismálastofnun o.fl. og þá m.a. tekin upp ákvæði um skyldusparnað ungmenna og byggingarsjóð ríkisins, en það, sem fékkst við skyldusparnaðinn og einnig á annan hátt, skyldi renna í byggingarsjóð ríkisins. En það er þessi lánastofnun, sem aðallega hefur veitt lán til íbúða í kaupstöðum og kauptúnum undanfarin 5 ár. Hámark einstakra lána þaðan hefur almennt verið 70 þús. kr., þótt heimilt sé að veita hærri lán. Hér er, sem kunnugt er, um að ræða tvenns konar lán, svokölluð A-lán með 7% vöxtum, sem nú er búið að hækka eins og aðra vexti, og B-lán með lægri vöxtum en vísitölubundnum afborgunum. Eins og segir í nál. minni hl. á þskj. 421, námu þessi lán á árunum 1956–58 samtals að meðaltali á ári nálægt 58 millj. kr., en á árinu 1959 urðu þau mun lægri, eða ca. 34.5 millj. kr. Þessi samdráttur á árinu 1959 var tilfinnanlegur, ekki sízt vegna þess, að byggingarkostnaður það ár var mun hærri en hann hafði verið að meðaltali á þriggja ára tímabili. En af þessu leiðir, að umsóknum, sem bíða afgreiðslu, hefur farið mjög fjölgandi, eða a.m.k. fjölgandi, og er þar bæði um að ræða umsóknir um ný lán og umsóknir um viðbótarlán, en húsnæðismálastjórn hefur mjög orðið að grípa til þess ráðs að velta lágar upphæðir í því skyni að geta veitt sem flestum einhverja úrlausn, þó að margir hafi því miður ekkert fengið. Hinn 1. apríl s.l. lágu óafgreiddar hjá húsnæðismálastjórn 1842 umsóknir samtals, þar af 1120 umsóknir um ný lán og 712 umsóknir um viðbótarlán. Enn hefur byggingarkostnaður hækkað stórlega á þessu ári vegna hinna nýju efnahagslaga og annarra efnahagsráðstafana. Það er álit kunnugra manna, að ekki veiti af, að hámark lána hækki úr 70 þús. kr., sem það hefur hingað til verið, upp í 100 þús. kr., ef þau eiga ekki að lækka hlutfallslega frá því, sem var, og mun hér ekki djúpt tekið í árinni. En til þess að fullnægja á þann hátt öllum umsóknum, sem fyrir lágu 1. apríl s.l. þyrfti um 150 millj. kr. Þetta er að vísu ágizkunartala, en áætluð svo nærri sem unnt er og þá miðað við þessa lánaupphæð, sem ég nefndi áðan, 100 þús. kr. Það má gera ráð fyrir, að lán út á sumar íbúðir, sem búið er að byggja, yrðu ekki svona há, en hins vegar ástæða til að gera ráð fyrir fleiri umsóknum en fyrir lágu 1. apríl s.l., Þegar til næstu úthlutunar kemur. Á þessu ári er búið að veita, snemma á árinu, 15 millj. kr. Hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir að útvega byggingarsjóði 25 millj. á árinu og gera tilraun til að fá banka og sparisjóði til að breyta 15 millj. kr. í víxlum í föst lán. Þetta er þá ekki komið til framkvæmda enn þá, svo að mér sé kunnugt. Sjálfur hefur sjóðurinn nokkrar tekjur, en þó hrökkva þær skammt í þessu sambandi. Minni hl. virðist því ástæða til, að Alþ. láti þessi mál nokkuð til sín taka, áður en það lýkur störfum, og marki stefnu í því, eins og ég hef áður lýst. Ef ekki tekst að leysa þetta mál á viðunandi hátt, er því miður hætt við, að einhverjir, kannske nokkuð margir, geti ekki haldið íbúðum sínum og að íbúðir í smíðum verði að standa ónotaðar vegna fjárskorts. Má raunar segja, að slíkt geti átt sér stað, eins og nú er komið málum, Þótt starfsemi byggingarsjóðs sé efld eins og hér er gert ráð fyrir, en úr því má þó draga, ef að því er unnið á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þessari till. og minni hl. n. mælir með. Þetta er þá það, sem snertir byggingarsjóð ríkisins, en ég vil þá víkja nokkuð að hinum byggingarsjóðnum, sem þessi till. fjallar um, þ.e.a.s. byggingarsjóði sveitabæja. Það hefur um langan tíma verið venja, allt fram til ársins 1959, að byrjunarlán út á íbúðarhús, sem komizt hafa undir þak á árinu í sveitum, hafa verið veitt seint í nóvembermánuði eða í desembermánuði, ef skjöl voru fyrir hendi í nóv. eða byrjun des. varðandi þessi lán. Oft hefur sjóðinn skort fé, það vitum við, en Alþ. eða ríkisstj. sú, sem í hlut átti, hefur þá reynzt hafa vilja og getu til að útvega það fé, sem til þess þurfti, að ekki þyrfti að verða truflun á starfsemi sjóðsins. Þetta var orðin svo að segja föst venja, og því var treyst. Hámark lánanna úr byggingarsjóði sveitabæja hefur síðustu árin verið 75 þús. kr. Sú upphæð hefði þurft að vera hærri, einkum á s.l. ári, en það var mikil bót í máli, að því mátti treysta, að lán yrðu veitt á ákveðnum tíma. Þessi byrjunarlán út á hús, sem komin voru undir þak, voru venjulega nálægt helmingi lánsins, en eftirstöðvar svo útborgaðar eftir því, sem verkinu miðaði áfram. En nú á s.l. ári brá svo við, að engin eða svo að segja engin byrjunarlán - engin ný lán - voru veitt úr sjóðnum, aðeins haldið áfram að borga út eftirstöðvar lána, sem veitt höfðu verið á árinu 1958 eða fyrr. Sjóðinn skorti fé, og hæstv. ríkisstj. veitti honum ekki Þá aðstoð við fjáröflun, sem áður hafði tíðkazt. Hlutaðeigandi ráðh., þ.e.a.s. hæstv. landbrh., kvað sig að vísu hafa til þess góðan vilja, er hann var um það spurður í lok nóvembermánaðar fyrsta sinn, en þar við sat. Þetta kom þeim mörgu bændum, sem í hlut áttu, mjög á óvart og hefur sett margan mann í vanda. Margir gerðu sér þá von um, að lánin mundu fást strax eftir áramótin og gætu komið inn í áramótauppgjör, en það var fyrst nú í maímánuði, að byrjað var að veita þessi lán, sem átti að veita í nóvember eða desember. Þar á ofan bætist svo annað, sem kemur líka mjög á óvart í sambandi við þessi lán. Flestir höfðu í vetur skilið vaxtahækkunarboðskap hæstv. ríkisstj., sem gefinn var út eftir samþykkt efnahagslaganna, svo, að vaxtahækkun hjá byggingarsjóði sveitabæja, þ.e.a.s. úr 3½% upp í 6%, ætti ekki að ná til þeirra lána, sem segja mátti að komin væru í afgreiðslu. þar sem öll lánsskjöl voru fyrir hendi. En nú kemur það upp úr kafinu, að í skuldabréfunum eru skráðir 6% vextir af 42 ára lánum og engin aths. þar við um hugsanlega vaxtabreytingu síðar. Og lánsupphæðirnar virðast ekki heldur hafa hækkað. Það má gera ráð fyrir því, að sumir bændur, sem ætluðu sér að byggja í sumar, hætti við það eða séu a.m.k. á báðum áttum nú vegna hinnar miklu hækkunar, sem orðið hefur á byggingarefni og vegna vaxtahækkunarinnar og loks vegna hinnar bitru reynslu frá s.l. ári, sem ég hef áður minnzt á. Hæstv. landbrh. hefur að vísu nýlega haft um það góð orð, að hann ætli að sjá svo um, að ný lán verði veitt úr Byggingarsjóði sveitabæja í haust, og ég efast ekkert um það, að hann hafi á því góðan vilja að sjá svo um, að þetta verði. En þessi góði vilji ráðh. reyndist léttvæg greiðsla upp í byggingarkostnaðinn um síðustu áramót, og það má þá ekki minna vera eða virðist ekki mega minna vera en að ráðh. fái í þessu þann stuðning frá hv. Alþ., sem í þessari þál. felst, ef samþykkt verður. Og eins og nú er komið, virðist varla annað forsvaranlegt en þessi lán eða hámark lánanna verði nú eitthvað hækkuð. Það sýnist ekki mega dragast, og um það fjallar þessi þáltill. öðrum þræði. Ég heyrði það nýlega hér á hv. Alþ. í umr. í sambandi við fsp., sem fram kom í sambandi við þetta mál, að hæstv. landbrh. var að skýra þetta eða afsaka ríkisstj., hvernig sem menn nú vilja orða það, með því, að byggingarsjóður sveitabæja og ræktunarsjóður væru illa staddir fjárhagslega og að á þeim hvíldu skuldir, sem þyrfti að greiða. Það er rétt, að þessar skuldir hvíla á sjóðunum. Þær eru þannig til komnar, að þessir sjóðir hafa tekið lán með vöxtum, sem voru hærri en útlánsvextir, en einnig vegna þess, að lán hafa verið tekin erlendis og þau hafa hækkað að krónutölu íslenzkri vegna gengisbreytingar, en útlánin úr sjóðunum eru hins vegar skráð og greidd í íslenzkum krónum. Þetta er nú í sjálfu sér engin nýlunda og þarf ekki að koma neinum á óvart. Löggjöfin um byggingarsjóð sveitabæja og ræktunarsjóð er þannig úr garði gerð, að þar er gert ráð fyrir því, að um vaxtahalla sé að ræða. Þjóðfélagið hefur ákveðið það á sínum tíma, það er félagsleg ráðstöfun, að þessi lán skuli veitt með lágum vöxtum og til langs tíma, og þá hefur aldrei neinum manni komið það á óvart, að ég ætla, að þarna hlyti að koma fram munur og halli, sem yrði þá á einhvern hátt að jafna, og þetta hefur verið gert. Það hefur um langan tíma verið í lögum nokkurt ríkisframlag til þessara stofnana, að vísu minna en svo, að það hafi hrokkið til þess að greiða þennan mun, en þú hafa verið gerðar aðrar ráðstafanir. Ég man eftir því nú á þessum áratug, að hv. Alþ. hefur a.m.k. tvisvar sinnum gert allmiklar ráðstafanir af þessu tagi, þar sem lánum, sem þessir sjóðir höfðu tekið, var breytt í óafturkræf framlög á kostnað ríkisins að sjálfsögðu, til þess að staðið væri við ákvæði þessarar löggjafar, sem í öndverðu var sett um þessa starfsemi. Þess vegna eru þetta náttúrlega engar fréttir og engin nýlunda, að þarna hafi verið um halla að ræða, og menn hljóta að vera við því búnir, þeir sem vilja styðja þessa löggjöf. að bæta úr því á svipaðan hátt og áður hefur verið gert. Og það er nú svo, að fyrir Alþ, hefur legið, ég ætla um nokkra mánuði, þ.e.a.s. í hv. Ed., frv. um lausn þessa máls frá nokkrum hv. þm., en þetta frv. hefur ekki fengizt afgreitt, og er nú komið fram á síðustu daga þingsins. Ég verð að taka undir það, sem áður hefur komið fram hér í umr. um skyld mál, að í raun og veru þarf menn ekki að furða svo mjög á því eða láta sér vaxa það svo mjög í augum, þó að ríkið þurfi öðru hverju að taka á sig nokkra byrði til þess að standa við þessa 30 ára gömlu félagsmálalöggjöf um uppbyggingu landsins, þegar lítið er á þær stóru upphæðir, sem ríkið greiðir t.d. til þess að borga niður vörur í landinu, sem nú skipta hundruðum milljóna á hverju einasta ári og virðast fara vaxandi. Og ég verð að segja það, að mér finnst það eiginlega nokkuð hart, ef við treystum okkur ekki til þess nú á þessum tímum, þegar efnahagur þjóðarinnar og afkoma er þó orðin eins og hún er þrátt fyrir allt, að standa við þá löggjöf, sem hér var sett fyrir 30 árum, þegar þjóðin var miklu verr á vegi stödd en hún er nú, um að rækta upp landið og byggja það og stuðla að byggð landsins á þessu sviði. Það er ekki mikill stórhugur í því að vera að vandræðast með að standa við það, sem menn gátu staðið við á þeim tímum, sem stundum hafa verið kallaðir tímar fátæktarinnar í þessu landi. Og ég vona, að það komi ekki heldur til þess til lengdar, að ráðandi menn í landinu telji sér það ekki fært. Ég skal svo láta máli mínu lokið um þessa till., sem hér liggur fyrir um fjáröflun til byggingarsjóða, og um afstöðu okkar þriggja minnihlutamannanna í allshn. Sþ., en mér virtist þetta vera svo stórt mál, sem hér er um að ræða, að ekki yrði hjá því komizt að láta fylgja þessu nál. nokkra grg.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að beina þeirri fsp. til hæstv. forseta, hver sé ástæðan fyrir því, að þáltill. okkar á þskj. 55, sem er búin að vera til umr. hér á nokkrum fundum í hv. d., hefur ekki verið tekin á dagskrá. Þetta mál var flutt á fyrstu dögum þingsins, og alveg af óskiljanlegum ástæðum hefur allur dráttur á því verið fram yfir það, sem vanalegt er að viðhafa, og það hvarflar að manni, að það sé eitthvað þarna á bak við, sem maður fær ekki að vita hvað er. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. forseta að því, hvort það sé þannig, að hv. fjvn. hafi óskað eftir því, að málíð væri ekki tekið á dagskrá.

Forseti (SÁ): Ég vil svara fsp. hv. 11. landsk. Það er síður en svo, að hv. fjvn. eigi nokkra sök á því, að þetta mál hefur ekki verið tekið á dagskrá. Við höfum í dag 20 mál á dagskrá, og eru ábyggilega önnur 20, sem eiga rétt á því að koma á dagskrá. Nú er komið að þingslitum, svo að ég tel ekki líklegt, að það sé hægt að afgreiða öll þessi mál, og það er ástæðan fyrir því, að þetta mál, sem hv. þm. ræddi um, var ekki tekið á dagskrá í dag.



Herra forseti. Mér finnst þetta ekki fullnægjandi svar. Ég óska eftir svar um það, hvers vegna þetta mál er ekki tekið á dagskrá, en aftur á móti mörg önnur mál, sem miklu seinna eru fram komin, en þetta látið sitja á hakanum. Það er rétt hjá hæstv. forseta, að það líður að þinglausnum og þess vegna augljóst, að það verður erfitt um afgreiðslu þeirra mála, sem ekki eru nú tekin á dagskrá. Þess vegna spyr ég hæstv. forseta: Vill hann gefa yfirlýsingu nú um það, að þetta mál verði tekið á dagskrá sameinaðs þings, áður en þingi lýkur, og það afgreitt svo sem eðlilegt er?

Forseti (SÁ): Ég vil svara hv. 3. þm. Norðurl. v., að ég skal athuga þetta mál nánar. En það er síður en svo, að það hafi komið fram raddir frá einum eða öðrum um það, að þetta mál væri ekki tekið á dagskrá.