Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Friðjón Sigurðsson, fyrrverandi skrifstofustjóri Alþingis, andaðist í gær, þriðjudaginn 14. október. Hann var áttatíu og þriggja ára. Friðjón Sigurðsson var fæddur í Vestmannaeyjum 16. mars 1914. Foreldrar hans voru hjónin Sigurður Ingimundarson, útgerðarmaður og skipstjóri þar, og Hólmfríður Jónsdóttir húsmóðir. Hann lauk stúdentsprófi í Menntaskólanum í Reykjavík 1934 og lögfræðiprófi frá Háskóla Íslands vorið 1941. Haustið 1941 var hann settur sýslumaður í Strandasýslu í forföllum sýslumanns og gegndi hann því starfi til hausts 1943. Eftir það var hann nokkra mánuði starfsmaður í Skömmtunarskrifstofu ríkisins. 1. mars 1944 varð hann fulltrúi í skrifstofu Alþingis og 1. júlí 1956 varð hann skrifstofustjóri Alþingis. Því starfi gegndi hann til hausts 1984. Jafnframt starfi skrifstofustjóra var hann ritari hjá Íslandsdeild Alþjóðaþingmannasambandsins frá 1956 og ritari hjá Íslandsdeild Norðurlandaráðs frá 1957. Friðjón Sigurðsson starfaði í skrifstofu Alþingis rúma fjóra áratugi. Allan þann tíma rækti hann störf sín af alúð og festu, afkastamikill og ósérhlífinn. Alþingismönnum og ekki síst forsetum Alþingis var hann jafnan traustur og hollur ráðgjafi. Ég bið viðstadda að minnast Friðjóns Sigurðssonar með því að rísa úr sætum. --- 
            

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþingmaður Alþb. í Austurlandskjördæmi, Þuríður Backman hjúkrunarfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Hjörleifur Guttormsson, 4. þm. Austurl.`` Þuríður Backman hefur tekið sæti áður á Alþingi á þessu kjörtímabili og er boðin velkomin til starfa að nýju.

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn til fjmrh. um fæðingarorlof feðra. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að feður í starfi hjá ríkinu ættu sjálfstæðan rétt til launa í tveggja vikna fæðingarorlofi var kynnt í lok síðasta mánaðar. Spurning mín lýtur að því hvort hér sé um að ræða rétt allra feðra sem eru í starfi hjá ríkinu án tillits til þess í hvaða stéttarfélagi þeir eru. Þegar ný lög voru sett fyrir u.þ.b. einu og hálfu ári, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, rökstuddi hæstv. fjmrh. nýja löggjöf með því að segja, og nú vitna ég beint til ræðu ráðherrans, með leyfi forseta: ,,að með þeim tillögum um breytingar sem fyrir liggja er gert ráð fyrir að allir starfsmenn ríkisins sitji við sama borð hvað réttindi og skyldur áhrærir. Nú er það svo að starfsmaður ríkisins sem er t.d. iðnaðarmaður og félagsmaður í ASÍ nýtur ekki sömu réttinda og starfsmaður sem er í BSRB. Þetta fólk vinnur hlið við hlið í þjónustu fyrir landsmenn ... Hér er því um mikilvæga réttarbót að ræða fyrir þá einstaklinga í starfi hjá ríkinu sem ekki hafa fallið undir gömlu lögin um réttindi og skyldur ríkisstarfsmanna.`` Þetta sagði ráðherrann þá og svo mörg voru þau orð. Og því skyldi maður ætla að nú gilti einn siður fyrir alla starfsmenn ríkisins. En nei. Miðað við reynslu t.d. starfsmannafélagsins Sóknar sem með nýju lögunum var fellt undir sömu skyldur og aðrir starfsmenn ríkisins þá hafa konurnar í því félagi ekki fengið sama rétt í fæðingarorlofi og þær konur sem eru í gömlu ríkisstarfsmannafélögunum. Og tilraunir þeirra til að ná slíkum réttindum í kjarasamningum voru ekki virtar þannig að nú er mál Sóknar til umsagnar hjá umboðsmanni Alþingis því þetta ástand samræmist vissulega illa jafnréttisákvæði stjórnarskrárinnar eins og fjmrh. benti réttilega á þegar hann mælti fyrir nýju lögunum. Þess vegna er nauðsynlegt, herra forseti, að fram komi hvort önnur viðhorf gilda í tilfelli karlanna en kvennanna, að þeir fái þennan nýja rétt án tillits til þess hvort og þá hvaða stéttarfélagi þeir tilheyra. Það er einnig áhugavert, herra forseti, að þessi regla sem fjmrn. gefur út um rétt feðra styðst ekki beint við lög. Hér er ekki um reglugerð að ræða heldur einhliða ákvörðun ríkisstjórnarinnar. Væntanlega er það þó í samræmi við 12. gr. laganna um réttindi og skyldur þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Starfsmenn skulu eiga rétt til launa í ... fæðingarorlofi eftir því sem fyrir er mælt í lögum og, eftir atvikum, ákveðið eða um samið með sama hætti og laun.`` Flokkast fæðingarorlofsréttur feðranna e.t.v. undir orðin ,,og eftir atvikum ákveðið`` og má þá reikna með því að konurnar fái einnig rétt samkvæmt því orðalagi í lögunum þar sem ekki hefur gengið að semja um þessa hluti við kjarasamningaborðið?

Virðulegi forseti. Ákvörðunin um að veita feðrum í þjónustu ríkisins rétt til launa í fæðingarorlofi var tekin af ríkisstjórninni á grundvelli eins af meginmarkmiðum hennar sem fram kemur í stefnuyfirlýsingu hennar frá 23. apríl 1995 og er ,,að vinna gegn launamisrétti af völdum kynferðis og stuðla að jafnari möguleikum kvenna og karla til að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína``. Þar sem fjmrh. fer með starfsmanna- og launamál hjá ríkinu birti hann reglur um sjálfstæðan rétt feðra til launa í fæðingarorlofi. Rétturinn til sjálfstæðs fæðingarorlofs karla var fyrst og fremst veittur, ég legg áherslu á það, til að auka mætti jafnrétti karla og kvenna og var ákvörðun um hann ekki tekin, ég undirstrika, ekki tekin í tengslum við gerð kjarasamninga eða að undangengnum viðræðum við stéttarfélögin. Hv. fyrirspyrjandi vék máli sínu nokkuð að reglum um greiðslur í barnsburðarleyfi kvenna í þjónustu ríkisins. Þær reglur eru mismunandi eftir stéttarfélagsaðild þeirra mæðra sem í hlut eiga. Annars vegar gilda greiðslureglur reglugerðar sem sett var á grundvelli laga nr. 38/1954 og gilda því aðeins um konur sem eru í störfum sem féllu undir þau lög, með öðrum orðum konur sem eru félagsmenn aðildarfélaga BSRB og BHM. Þær konur njóta dagvinnulauna auk meðaltals yfirvinnu og vaktaálags í barnsburðarleyfi. Aðrar konur sem starfa hjá ríkinu, þ.e. konur sem taka laun samkvæmt kjarasamningum aðildarfélaga ASÍ njóta ekki launa í fæðingarorlofi heldur fá greiðslur hjá Tryggingastofnun ríkisins eins og konur á hinum almenna vinnumarkaði. Í 12. gr. laga nr. 70/96, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, sem leystu lög nr. 38/1954 af hólmi, er kveðið á um að starfsmenn skuli eiga rétt til launa í fæðingarorlofi eftir því sem fyrir er mælt í lögum og, eftir atvikum, ákveðið eða samið með sama hætti og laun, þ.e. í kjarasamningum eða með ákvörðun kjaranefndar og Kjaradóms. Og það er fyrst og fremst sem verið er að vísa til slíkra ákvarðana. Í ákvæði til bráðbirgða í sömu lögum er mælt fyrir um að reglugerð um barnsburðarleyfi haldi gildi sínu uns breytingar verði gerðar með kjarasamningi eða ákvörðun kjaranefndar eða Kjaradóms, sbr. 12. gr. laganna. Til þess að hægt sé að breyta þeirri aðgreiningu sem gerð er á rétti kvenna til launa í barnsburðarleyfi og byggð er á stéttarfélagsaðild þeirrar konu sem í hlut á, verður að nást samkomulag við stéttarfélögin um breytingarnar en það hefur hins vegar ekki gerst í þeim samningum sem gerðir hafa verið á þessu ári. Þar sem lokið hefur verið við að semja við meiri hluta þeirra stéttarfélaga sem ríkið gerir kjarasamninga við er ekki útlit fyrir að breyting verði á rétti kvenna í barnsburðarleyfi fyrr en að samningstímabilinu loknu árið 2000. Ekki er heimild fyrir fjmrh. að setja reglugerð á grundvelli starfsmannalaganna sem breytir efni þeirrar reglugerðar sem nú gildir þar sem það er lögbundið eins og ég lýsti hér áðan að núgildandi reglugerð gildir þar til um annað verður samið við stéttarfélögin. Þetta þýðir með öðrum orðum að svar við fyrirspurn hv. þm. er: Já, feðraorlofið gildir fyrir alla starfsmenn ríkisins samkvæmt þeirri skilgreiningu sem kemur fram í ákvörðuninni. Það er von okkar að þetta geti orðið fyrirmynd á almenna vinnumarkaðinum og það er til umræðu. En ég minni á að sá er munurinn á almenna vinnumarkaðinum annars vegar og hjá ríkinu hins vegar er að á almenna vinnumarkaðinum deila karlar og konur fæðingarorlofinu. Það er heimild til þess, en slík heimild er ekki til hjá ríkinu. Þar er um að ræða barnsburðarleyfi kvenna samkvæmt reglugerð og kjarasamningum en ekki neinn rétt föður enn sem komið er. Það verður að taka tillit til þessa og reyndar er svipað upp á teningnum hjá Reykjavíkurborg, en nýlega lýsti borgarstjóri því yfir að ákveðinn hópur karla hefði fengið þar sjálfstæðan rétt sem er ekki yfirfæranlegur, til þess að taka feðraorlof. Virðulegi forseti. Ég vona að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar verði til þess að breyta viðhorfum sem ríkja í málefnum karla og kvenna og verði til þess að jafna réttinn með þeim óbeina hætti sem gerist þegar karlar hafa tækifæri til þess að vera meira heima hjá ungum börnum sínum. Ég vonast til þess að það leiði af sér breytingar sem verða á heimilunum og ættu síðan að verða breytingar sem eiga sér stað á vinnustöðunum þannig að við getum búið hér við jafnrétti í reynd.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna þeirri ákvörðun ríkisstjórnarinnar að tryggja sjálfstæðan tveggja vikna fæðingarorlofsrétt feðra. Þetta er mjög í anda frv. sem flutt var á síðasta þingi af þeim er hér stendur og hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Við lítum á þetta sem mjög mikilvægt fyrsta skref til að tryggja sjálfstæðan rétt feðra á þessu sviði. Ég vil taka undir með fyrirspyrjanda, hv. þm. Svanfríði Jónasdóttur, um nauðsyn þess að tryggt verði að allir búi við sambærilegan rétt að því tilskyldu að réttindin verði færð upp á við, að sjálfsögðu, vegna þess að ríkisstjórnin hefur í sínum gjörðum jafnan reynt að samræma niður á við. En ég vil vekja athygli á einu atriði sérstaklega í tengslum við þetta og það er fjármögnunin vegna þess að hæstv. fjmrh. hefur sagt að þetta eigi ekki að kosta krónu. Hér eru að koma í ljós veikleikar á þeirri nýskipan í launakerfi hins opinbera sem hæstv. fjmrh. hefur beitt sér fyrir og ég vil vekja athygli á þessu atriði sérstaklega.

Herra forseti. Ég tók eftir því að hæstv. fjmrh. sagðist vonast til að tveggja vikna sjálfstæður réttur feðra til fæðingarorlofs á opinberum markaði yrði fyrirmynd á almenna markaðnum. Ég stóð í þeirri trú, herra forseti, að hér ætti að lögfesta rétt feðra á almennum vinnumarkaði til sjálfstæðs fæðingarorlofs og ég spyr: Er það ekki hugmyndin? Hefur ekki verið samþykkt í ríkisstjórninni að það eigi að leggja fyrir Alþingi lagafrv. sem tryggir sjálfstæðan rétt feðra til fæðingarorlofs á almenna markaðnum? Er ekki að því stefnt að það taki þá gildi á sama tíma og hjá feðrum sem vinna hjá hinu opinbera, um næstu áramót? Ég held að það sé gott að fá mjög skýr svör við því og ef svo er, hvernig verður þá staðið að fjármögnun á fæðingarorlofi á almenna markaðnum?

Herra forseti. Ég tel alveg ljóst að það beri einungis að líta á þann áfanga sem náðst hefur varðandi sjálfstætt orlof feðra hjá opinberum starfsmönnum sem skref í þá átt að allir njóti þess réttar, að sjálfsögðu. Það skorti kannski á að hæstv. fjmrh. fylgdi því betur eftir. Að sjálfsögðu þarf að stefna að því að fæðingarorlof feðra sé almennur réttur og það er alveg nauðsynlegt að þessi réttur sé sjálfstæður og óyfirfæranlegur. Það er auðvitað sérstaklega mikilvægt vegna stöðunnar á almenna vinnumarkaðnum þar sem fæðingarorlofsrétturinn getur verið skiptur. Þetta þarf að vera sjálfstæður og óyfirfæranlegur réttur sem fellur niður ef hann er ekki nýttur af feðrum. Og þetta á að sjálfsögðu einnig að vera viðbót við fæðingarorlof fjölskyldunnar þannig að auðvitað kostar þetta peninga. Annars er í raun og veru til lítils barist. Eða finnst mönnum virkilega að fæðingarorlofið eins og það stendur sé það ríflegt að hægt sé að hugsa sér að krukka í það til þess að sjá fyrir hálfs mánaðar fæðingarorlofi feðra? Og að sjálfsögðu þarf að lögbinda þennan ramma ef þetta kemst ekki á fyrir alla með samningum.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna ákvörðun ríkisstjórnarinnar um að ákvarða sjálfstæðan rétt karla til fæðingarorlofs. Þetta er afskaplega mikilvægur áfangi í jafnréttismálum og mjög mikilvægur áfangi í að viðhorfsbreyting verði í þjóðfélaginu gagnvart jafnréttismálum. Það var mjög þarft að fyrirspyrjandi kom með þessa fyrirspurn þannig að það skýrðist í svari hæstv. fjmrh. að hér er átt við að allir karlar í starfi hjá ríkinu eigi þennan sjálfstæða rétt.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda fyrir fyrirspurn hennar og fagna svari fjmrh. að þessi tveggja vikna réttur feðra til fæðingarorlofs eigi að ná til allra feðra sem starfa hjá ríkinu. Þetta er auðvitað mjög mikilvægur áfangi í jafnréttisbaráttunni en það er enn þá mjög langt í land miðað við það sem tíðkast t.d. á Norðurlöndum þar sem feður geta fengið í þrjá mánuði í fæðingarorlof. Að því hljótum við að stefna. Við kvennalistakonur ásamt fleirum erum um það bil að dreifa hér frv. þar sem gert er ráð fyrir mun víðtækari rétti, sjálfstæðum rétti feðra til fæðingarorlofs umfram þessar tvær vikur sem eru auðvitað bara fyrsta skrefið.

Herra forseti. Ég vil fagna svari hæstv. fjmrh. en þar kom fram að hér er um rétt allra feðra að ræða sem eru í starfi hjá ríkinu. Eins og þingheimi er kunnugt áttu þeir feður sem voru í starfi hjá ríkinu einungis rétt á fæðingarorlofi með greiðslum frá almannatryggingum samkvæmt lögunum um fæðingarorlof, rétt eins og konurnar í Sókn sem núna eru að sækjast eftir því, herra forseti, að fá sömu réttindi og hinar konurnar sem eru líka starfsmenn ríkisins. Ég held að það hljóti að vera öllum ljóst að hér stangast dálítið á. Þetta samræmist illa jafnræðisákvæði stjórnarskrárinnar, þ.e. að feðurnir sem höfðu þessi réttindi í raun samkvæmt lögunum um fæðingarorlof skuli með ákvörðun ríkisstjórnarinnar fá allt önnur og rýmri réttindi, sambærileg þeim sem konurnar sem eru í gömlu ríkisstarfsmannafélögunum hafa hvað varðar laun, meðan ekki var vilji til að semja um sambærileg réttindi við þær konur sem eru í ASÍ-félögunum en eru samt sem áður líka starfsmenn ríkisins með sömu skyldur og konurnar í ríkisstarfsmannafélögunum. Hér skýtur auðvitað skökku við, herra forseti, og ég vænti þess að fyrst hægt var að taka slíka ákvörðun sem ekki studdist við lög hvað varðaði karlana, þá geti hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnin einnig ákvarðað þetta fyrir konurnar sem eru sannarlega líka starfsmenn ríkisins með sömu skyldur en því miður ekki sömu réttindi.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda og öllum þeim sem hafa tekið til máls því að ég held að allir séu sammála um að hér sé mjög mikilvægt mál á ferðinni. Og ég vil þakka þær undirtektir sem hafa komið fram við þá ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem hefur verið lýst. Hv. þm. Ögmundur Jónasson spurði um kostnaðinn. Ég hef reyndar svarað þeirri fyrirspurn fyrr, gerði það í umræðu um fjárlagafrv. Við gerum ráð fyrir því í rekstrarkostnaði stofnana ríkisins að til slíks geti komið. Verði hins vegar eins og ég sagði þá um einhvern farald að ræða hjá einstakri stofnun, þá verður auðvitað gripið til aðgerða til þess að bæta stofnuninni það upp. En það er ætlunin að menn tilkynni þetta með nokkrum fyrirvara. Varðandi fyrirspurn hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur skal tekið fram að í ríkisstjórninni er nú til athugunar frv. um að veita feðrum sjálfstætt fæðingarorlof. Og hv. þm. spurði um kostnaðinn. Gróft reiknað má telja að kostnaðurinn sé í kringum 100 millj. og ef sá kostnaður á að greiðast í gegnum Tryggingastofnun ríkisins sem er sjálfsagt það sem liggur beinast við, þá er auðvitað eðlilegast að hann sé greiddur af tryggingagjaldinu og mundi þýða um 0,05% hækkun á því. Ég vek hins vegar athygli á að það er munur á stöðu karla hjá ríkinu og karla á almennum vinnumarkaði af ástæðum sem ég hef þegar nefnt hér og nú. Og af því að minnst var á Sókn get ég sagt að ég hef þegar rætt við formann Sóknar og hún hefur lýst yfir ánægju sinni með það sem hér hefur komið fram um að þessi sjálfstæði réttur karla í starfi hjá ríkinu sé fyrir alla karlkyns ríkisstarfsmenn.

Herra forseti. Ég mæli fyrir fyrirspurn til hæstv. sjútvrh. um túnfiskveiðar en fyrir tæpum tveimur árum, eða 1. nóvember 1995, lagði ég fram fyrirspurn um sama efni. Í kjölfarið var leitað eftir samstarfi við Japani um tilraunaveiðar á túnfiski innan íslensku lögsögunnar og hefur það samstarf verið veiðitímabilið 1996 og á þessu ári. Lítið hefur spurst frá ráðuneytinu og Hafrannsóknastofnun um árangur þessa samstarfs okkar við Japani, en í fjölmiðlum heyrist að túnfiskaflinn hafi verið mjög góður í sumar, allt upp í 2,5 tonn af túnfiski á dag og að meðaltali um eitt tonn á dag. Sá túnfiskur sem við veiðum hér í Norðurhöfum og við Íslandsstrendur er kallaður bluefin á ensku eða bláuggi á íslensku en það er langverðmætasti túnfiskurinn sem veiddur er í heiminum. Þessi þrjú japönsku skip hafa verið að veiðum í íslenskri landhelgi frá í júlí og fram í byrjun þessa mánaðar í ár og hafa fengið aflaverðmæti á bilinu 500--1.000 millj. kr. eftir því hvort miðað er við frosinn eða ferskan túnfisk á markað. Til glöggvunar er verðmæti eins kílós af frosnum túnfiski um 2.300 kr. á japönskum markaði en verð á ferskum túnfiski um 3.500--5.000 kr. á sama markaði fyrir hvert kíló. Ekkert liggur fyrir um hve mikið hefði mátt veiða af túnfiski innan lögsögunnar en miðað við þessar upplýsingar gæti sá afli skipt hundruðum tonna og milljörðum kr. í útflutningsverðmæti. Það hefur valdið vissum vonbrigðum að íslenskir útgerðarmenn færu ekki af stað í þessar veiðar en ein ástæðan hefur verið sú að ekki hefur fengist leyfi fyrir sérhæfð erlend leiguskip til túnfiskveiða innan íslensku fiskveiðilögsögunnar. Aðeins eitt íslenskt skip hefur hafið túnfiskveiðar en það er Byr VE. Þeir hættu veiðum í gær og fengu engan afla. Ástæða þess er einfaldlega sú að þeir voru of seinir af stað, fóru ekki fyrr en í þessum mánuði þegar þarf að byrja í júlí. Að mati útgerðarmanns Byrs VE þarf hann að fjárfesta í frysti og tromlu í skip sitt fyrir um 10--12 millj. kr. svo hann geti tekið þátt í veiðinni á næsta ári. Að hans mati er ekkert vandamál fyrir skip eins og hans, sem er um 170 tonn að stærð, að leggja jafnlanga línu og Japanar, um 75 mílna langa. Geymslan er aftur á móti vandamál ef frysta á aflann um borð, en sérstakan útbúnað þarf svo að frysta megi túnfiskinn niður í 60° frost á skömmum tíma en úr því má bæta. Ég tel að ráðuneytið þurfi að fara að gefa út upplýsingar til útgerðarmanna um hvers megi vænta í þessum efnum, eins og hvort Hafrannsóknastofnun muni á næsta ári hefja einhverja túnfiskleit, hvort veiðarnar verði frjálsar innan og utan landhelginnar á næsta ári og einnig um fjárhagsaðstoð. Það er ljóst, herra forseti, að miðað við þær fréttir sem eru af túnfiskveiðinni í sumar er hér um mikla tekjumöguleika að ræða sem geta skapað þjóðarbúinu tekjur sem skipta milljörðum kr. Ég hef því lagt eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. sjútvrh.: 1. Er heimild í lögum til þess að stunda túnfiskveiðar í atvinnuskyni innan íslensku fiskveiðilögsögunnar með íslenskum skipum eða erlendum leiguskipum á leigusamningi hjá íslenskum fyrirtækjum? Ef ekki, stendur þá til að breyta lögunum? 2. Eru fyrirhugaðar einhverjar aðgerðir af hálfu ráðuneytisins til að auðvelda íslenskum útgerðarmönnum að stunda túnfiskveiðar innan eða utan íslensku fiskveiðilögsögunnar? 3. Er verið að undirbúa inngöngu Íslands í Alþjóðatún\-fiskráðið? 4. Hver er árangur af tilraunaveiði á túnfiski í samstarfi Íslendinga og Japana á þessu og síðasta ári?

Herra forseti. Sem svar við fyrstu spurningunni er það að segja að íslenskum skipum sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni í fiskveiðilandhelgi Íslands er heimilt að stunda þar túnfiskveiðar. Erlendum skipum er það hins vegar ekki heimilt því að samkvæmt lögum nr. 13/1992, um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands, er erlendum skipum óheimilt að stunda þar veiðar nema að gerðum milliríkjasamningum þar um. Einu undanþágurnar frá því banni er að finna í 15. gr. laga nr. 81/1976, en þar segir að ráðherra sé heimilt að fengnu áliti Hafrannsóknastofnunar að veita erlendum aðilum heimildir til veiðitilrauna og annarra vísindalegra rannsókna innan fiskveiðilandhelginnar, enda fari slíkar tilraunir og rannsóknir ætíð fram undir eftirliti Hafrannsóknastofnunar. Það er ekki fyrirhugað að opna fyrir veiðiheimildir erlendra skipa innan landhelginnar, hvorki í þessum veiðum né öðrum, þannig að ríkisstjórnin gerir ráð fyrir að fylgja fram óbreyttri stefnu í því efni. Varðandi aðra spurninguna er það að segja að þær tilraunir sem fram hafa farið til túnfiskveiða í samvinnu við Hafrannsóknastofnun og japanska aðila eru vitanlega gerðar til þess að athuga veiðimöguleika á túnfiski hér við land og gætu auðveldað íslenskum útgerðum ákvörðun um hvort þær reyni frekar við túnfiskveiðar. Það stendur hins vegar ekki til að breyta reglum hér að lútandi og stendur ekki til að ríkisvaldið beini sérstökum styrkjum til útgerða í þessu efni. Varðandi þriðju spurninguna er það að segja að fulltrúi Íslands hefur sótt aðalfundi Alþjóðatúnfiskráðsins síðustu tvö ár sem áheyrnarfulltrúi. Ekki liggur fyrir ákvörðun um hvort gengið verði í ráðið. Það þarf að meta frekar hvort veiðihagsmunum okkar sé betur borgið utan ráðsins eða með inngöngu í það. Ýmis lagaleg atriði þarf að skoða frekar áður en endanleg ákvörðun verður tekin. Varðandi fjórðu spurninguna er það að segja að á árinu 1996 voru túnfiskveiðar mest reyndar af tveimur japönskum skipum á tveimur svæðum í lögsögunni. Á öðru þeirra fékkst enginn túnfiskur en á hinu, þar sem lögnin var lögð yfir landhelgislínuna, var meðalveiðin 2,3 fiskar í lögn. Á þessu ári hafa tvö skip lokið fyrstu veiðiferð en þriðja skipið mun koma úr sinni fyrstu veiðiferð innan skamms. Tvö fyrrnefndu skipin eru farin til veiða öðru sinni. Veiðar hafa einkum verið stundaðar á fjórum svæðum og liggja tvö þeirra innan lögsögunnar, það þriðja liggur að litlum hluta utan lögsögunnar, en það fjórða af hálfu utan hennar. Veiðin í þessum tveimur veiðiferðum skiptist þannig að annað skipið fékk 37,6 tonn, eða að meðaltali 11,1 fisk í lögn, en hitt fékk 50 tonn, að meðaltali 11,9 fiska í lögn. Ef borið er saman sambærilegt svæði bæði árin, þ.e. beggja vegna landhelgislínu, þá sést að meðalveiði á þessu ári hefur verið 12,3 fiskar í lögn á móti 2,3 fiskum á síðasta ári.

Herra forseti. Það er einkum fjórða spurningin frá hv. þm. Kristjáni Pálssyni sem vekur mig til umhugsunar vegna þess að Landhelgisgæslan hefur jú verið að reyna að fylgjast með því sem þarna gerist. En sannleikurinn er sá að ég held að menn geri sér ekki grein fyrir því að þegar lögð er lína sú sem þeir nota til túnfiskveiða þá er heildarlengd hennar 72 sjómílur. Eftir útlagningu línunnar er fjarlægðin á milli enda hennar yfir 60 sjómílur. Þeir segja hjá Landhelgisgæslunni að mjög erfitt sé að fylgjast með þessum veiðum, einkum þeirra sem eru utan við línu. Nú munu nokkrir tugir skipa vera komnir á svæðið rétt við landhelgislínu okkar Íslendinga til að freista gæfunnar. Veiðin fer þannig fram að línan er lögð út með 12 sjómílna hraða og þegar hún er dregin inn aftur sigla skipin á 6 mílna hraða þannig að það er mjög erfitt að fylgjast með þeim. Þau geta veitt í flestöllum veðrum og hafa auk þess sérstök radíósenditæki á línunni með ákveðnu millibili þannig að þó að línan slitni 

Herra forseti. Svo virðist sem göngur túnfisks hingað norður eftir séu tiltölulega nýjar af nálinni. Ýmsir fræðimenn telja að það stafi af meiri hlýindum í hafinu sem geri það að verkum að þessi tegund sæki norður. Hæstv. ráðherra segir að það þurfi að meta með tilliti til hagsmuna Íslendinga hvort við göngum í Alþjóðatúnfiskráðið eða ekki. Til að það sé hægt að meta þurfa hins vegar að liggja fyrir einhverjar upplýsingar um ástand þessara stofna og göngur hingað norður eftir. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra: Fyrirhugar hann að fela Hafrannsóknastofnun að efna til einhvers konar rannsókna á göngum túnfisks með það fyrir augum að meta hversu mikið magn gengur hingað norður eftir og hvort líklegt sé að það ástand vari næstu árin? Ég held að nauðsynlegt sé að efna til einhvers konar rannsókna á tegundinni til þess að við getum metið hagsmuni okkar til frambúðar.

Herra forseti. Komum japanskra túnfiskveiðiskipa í Reykjavíkurhöfn virðist fjölga ár frá ári og sennilega hafa þau aldrei verið fleiri en nú að undanförnu. Það bendir auðvitað til þess að Japanar séu að ná góðum árangri við þessar veiðar í hafinu í kringum Ísland. Við þurfum að fylgjast mjög grannt með möguleikum okkar á þessu sviði. Túnfiskurinn er mjög verðmæt afurð og við þurfum að fylgjast mjög vel með. Þess vegna eru þessar spurningar hv. þm. Kristjáns Pálssonar mjög tímabærar. Þarna er um að ræða mjög sérstakan veiðiskap. Menn leggja kannski allt að 100 sjómílna langa línu. Menn verða að vera með sérútbúin skip með 50--60° lausfrysti. Það þarf mjög sérhæfð skip til veiðanna sem eru gjörólík okkar fiskiskipum og þess vegna er meira mál en að segja það að fara út í þessar veiðar. Ég veit þó að útgerðarmenn stærstu línuveiðiskipanna fylgjast mjög grannt með möguleikunum og hvað er í pípunum. Ég veit að ef þeir telja grundvöll fyrir því að fara út í þessa útgerð þá munu þeir að sjálfsögðu gera það. En það verður auðvitað þeirra ákvörðun en ekki stjórnvalda. Ég tel að hæstv. sjútvrh. hafi haldið hárrétt á þessu máli með því að fara út í samstarf við Japanana og hafa eftirlitsmenn um borð. Það verður fróðlegt að sjá skýrslur eftirlitsmannanna um þessar veiðar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Ég verð nú að lýsa dálitlum vonbrigðum mínum með að ekki skuli neitt vera fyrirhugað af hálfu ráðuneytisins til að upplýsa útgerðarmenn og sjómenn um hvernig staðan í þessum málum er. Það er náttúrlega ljóst að sú túnfiskganga sem hefur komið í sumar er ekki árviss viðburður þannig að menn geta ekki gert ráð fyrir að túnfiskurinn sé nærri landi hvert ár svo hægt sé að sækja hann á einhver vís mið. Eigi að síður vitum við að Japanar eru búnir að stunda túnfiskveiðar hér suður af landinu í áraraðir. Þeir senda skip sín fleiri þúsund mílur frá Japan til að ná í túnfisk hér á norðurslóðum. Fyrir okkur að fara nokkur hundruð mílur suður fyrir land til að ná í þessa fisktegund hlýtur að vera mjög auðvelt verk miðað við þá vegalengd sem Japanar þurfa að leggja að baki. Ég held að við vanmetum dálítið þá möguleika sem eru í túnfiskveiðunum. Við leggjum ekki nógu mikla rækt við þetta og tökum ekki mark á því, finnst mér, hvað er að gerast þarna. Árangurinn sem hefur komið í ljós af túnfiskveiðunum í sumar bendir eindregið til þess að við eigum að vera mjög ákveðnir í að efla þessar veiðar á næsta ári með rannsóknum, með aðstoð Hafrannsóknastofnunar og einnig með því að hvetja alla þá sem að þessu koma, útgerðarmenn sem aðra, til að kynna sér málið ítarlega. Ég hvet hv. ráðherra til að senda allar upplýsingar sem til eru um þetta mál til útgerðarmanna og hvet þá um leið til að kynna sér málið betur.

Herra forseti. Það gætir einhvers misskilnings í máli hv. fyrirspyrjanda. Ráðuneytið hefur komið á framfæri öllum upplýsingum sem fyrir liggja um túnfiskveiðarnar og hvatt útgerðarmenn til að kanna þessa möguleika. Það er alveg vafalaust svo að þarna eru miklir möguleikar fyrir hendi. Við vitum auðvitað ekki enn hversu miklir eða hvort þeir eru tímabundnir. Út af fyrir sig er því eðlilegt að útgerðarmenn sýni ákveðna varkárni í miklum fjárfestingum. Það var ákveðið að gera þessa rannsóknasamninga við japönsku aðilana til þess að fá upplýsingar. Það var auðveldasta og hagkvæmasta leiðin. Við töldum mjög mikilvægt að þessar rannsóknir færu fram. Þær hafa ótvírætt sýnt fram á að eins og sakir standa finnst túnfiskur hér og við getum talið okkur til strandveiðiþjóða í þessum efnum. Það koma hins vegar upp ýmis lögfræðileg vandamál varðandi inngönguna í Túnfiskveiðiráð Atlantshafsins. Þar hafa verið teknar ákvarðanir um að skipta upp veiðiheimildunum og við getum ekki undirgengist þær ákvarðanir sem fyrir liggja í ráðinu. Ef við eigum að ganga þar inn þá þarf að vera ljóst að réttur okkar sé viðurkenndur í þeim efnum. Það eru nokkrar fleiri þjóðir við Atlantshafið sem eiga svipaðra hagsmuna að gæta og eru núna að skoða afstöðu sína gagnvart túnfiskveiðiráðinu. Við munum kappkosta að reyna að hafa samstarf og samvinnu við þessar þjóðir til að verja réttindi okkar innan þeirrar svæðastofnunar sem ber ábyrgð á stjórn túnfiskveiðanna í Atlantshafinu.