Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég á hér tvær brtt. á þskj. 322, ásamt hv. 2. þm. Skagf. Önnur till. fjallar um það, að í stað 75 þús., sem í fjárlfrv. er gert ráð fyrir að veita til hafnarmannvirkja á Sauðárkróki, komi 150 þús. Þetta stendur þannig af sér, að í fyrra vetur var gerð áætlun á vitamálaskrifstofunni um hafnarframkvæmdir á Sauðárkróki fyrir um 1 millj. króna. Var þar innifalin lenging og dýpkun á hafnarsvæðinu og endurnýjun á bátabryggjunni. Að þessu var svo unnið síðast liðið sumar, og var það starf fólgið í því, að gert var við gömlu bryggjuna og byggður sandvarnargarður til þess að hefta innburð af möl og sandi í höfnina. Af óviðráðanlegum orsökum fórst fyrir, að hægt væri að dýpka höfnina, þar eð sá einasti bátur, sem vitamálastjóri hefur yfir að ráða í þessum tilgangi, varð að dvelja langdvölum norður á Dalvík við hafnarframkvæmdir þar, eins og gert hafði verið ráð fyrir og brýn nauðsyn bar til, og gat ekki unnizt tími til þess, að flytja hann til Sauðárkróks. Nú er gert ráð fyrir að halda þessum framkvæmdum áfram á Sauðárkróki næsta sumar. Dýpkun hafnarinnar þar er sérstaklega aðkallandi, þar sem stór skip fást ekki til að leggjast við hafnargarðinn, af því að svo mikið af möl og sandi hefur borizt inn í höfnina, og er nú svo komið, að Súðin getur ekki lagzt að nema um háflæði. Í fyrra voru veittar 100 þús. kr. til þessara framkvæmda, sem voru hugsaðar sem ein fjárveiting af fjórum alls. Nú er því mjög æskilegt, að veitt verði þessi sama upphæð, 100 þús. kr. í fjárl., til þess að þessar framkvæmdir geti haldið áfram. Enn fremur hefur það komið fyrir, að af einhverri vangá hefur fallið niður í fyrra að greiða 25 þús., sem eftir sérstökum l. átti að greiða til Sauðárkrókshafnar og er skuld fyrir fyrri hafnarbætur, þegar fyrsti hafnargarðurinn var gerður. Í fyrra átti þetta að vera 11. greiðsla af 12. Nú er lagt til, að þessar greiðslur, samtals 50 þús. kr., verði teknar upp í fjárl., til þess að þessum skuldagreiðslum verði þá lokið. Vitamálastjóri hefur skrifað hv. fjvn. bréf um þetta, og ætla ég, með leyfi hæstv. forseta, að lesa upp grein úr því, sem hljóðar svo: „Enn fremur er þess að geta, að á fjárl. síðasta árs hefur sennilega fallið niður til Sauðárkróks 25 þúsund kr., sem er 11. greiðsla af 12 (1. fjárveiting 1935). Þyrfti þetta að takast upp í næstu fjárl., 50 þús. kr., sem yrði þá lokagreiðsla á nefndri fjárveitingu. Ég vona, að hv. fjvn. taki þetta til greina, af því að það hefur sennilega verið hreinasta vangá í fyrra, að þessi sérstaka greiðsla féll þá niður“. Viðvíkjandi brtt. vegna Hofsóss er það að segja, að þar er verið að gera bryggju. Verkinu miðar fremur hægt, og hefur fjárveiting til þess verið allt of lítil. Íbúana langar nú til og fengu þeir loforð fyrir því í fyrra - að byggja þarna eitt ker til lengingar á bryggjunni um 10 m. Við förum fram á það, að fjárveiting í þessu skyni verði svo rífleg, að þetta verði unnt. Þetta síðara er ráðgert, að kosti 130 þús. kr. Við förum fram á það, að í stað 25 þús. kr. til Hofsóss, eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrv., komi 50 þús. kr. Það er lífsnauðsyn fyrir Hofsóskauptún og útgerð þar á staðnum, að þessi lenging fáist á hafnargarðinum, en þegar hún er fengin, verða hafnarmannvirki þar komin í sæmilegt horf. Enn fremur hefur það sýnt sig, að þar, sem Hofsá rennur til sjávar, ber hún með sér möl og sand inn á hafnarsvæðið. Staðarbúa langar því til að gera þarna sandvarnargarð. Hefur verið mælt fyrir þessu, og var uppdráttur af þessum fyrirhuguðu mannvirkjum sendur hv. fjvn. Er hér um að ræða 100 m. langan garð, sem ekki er talinn verða mjög dýr. Er talin lífsnauðsyn fyrir staðinn, að þessi garður verði byggður, til þess að hafnarmannvirkin skemmist ekki og höfnin fyllist ekki af sandi og möl. Er áætlað, að þessi varnargarður við höfnina kosti 75 þús. kr. Það er mjög þægilegt þarna að ná í grjót, og er ætlunin, að uppfylling við garðinn verði tekin ofan úr brekkunum við kauptúnið, og er jafnhlíða þessu fyrirhugað að gera þarna veg, sem nauðsynlegur er, og verði mölin úr brekkunum notuð sem uppfylling og bak við þennan garð. Er álitið, að ef sú fjárveiting nær fram að ganga, sem við förum fram á, verði hægt að nýta Hofsóshöfn miklu betur en áður, og gætu síldarskip lagt þarna upp til söltunar, þar eð síldarmið eru rétt utan við höfnina, mundi þetta veita kauptúninu mikla atvinnu. Þessi mannvirki eru mjög nauðsynleg fyrir kauptúnið, en það er yfirleitt blómlegur útgerðarbær. Af þessum ástæðum vænti ég, að litið verði á þessa nauðsyn, úr því að ekki er farið fram á hærri fjárveitingu í þessu skyni. Mér er vel kunnugt um, að víða á landinu er þörf fyrir slík mannvirki sem hér um ræðir, en efast um, að hún sé nokkurs staðar meiri en á þessum tveim stöðum, og með tilliti til þess, að upphæðirnar eru lágar, vona ég, að hv. Alþ. sjái sér fært að verða við því, sem við förum fram á.



Herra forseti. Það eru aðeins fá orð, sem ég þarf að segja, út af þeim brtt., sem ég á á þskj. 322. Fyrst eru tvær brtt. um fjárveitingar til nýrra akvega. Eins og hv. form. fjvn. mun hafa skýrt frá, hefur verið höfð sú aðferð - að því er snertir sýslu þá, sem ég er hér fulltrúi fyrir, og nokkrar aðrar - að taka sérstaklega upp fjárveitingar til endurgreiðslna á framlagi 1945, það sem unnið hefur verið umfram áætlun. Hér er um að ræða brtt. hv. fjvn. varðandi Stykkishólm og Ólafsvík, og hefur sú aðferð verið viðhöfð, að fjárveitingar í þessu skyni verða að miklu leyti dregnar frá sýslunni. Afleiðingin verður sú, að vegaframkvæmdir í sýslunni verða á næsta ári sáralitlar á móts við undanfarin ár, ef till. n. verða samþ. óbreyttar. Ég verð að taka það fram, að hér stendur nokkuð sérstaklega á, þar sem ekki er um að ræða venjulegar umframgreiðslur, heldur einungis um verkhyggnisástæður, sérstaklega hvað snertir Stykkishólmsveginn, en endurgreiðsla vegna hans á að nema 120 þús. kr. Þessi vegalagning milli Borgarness og Stykkis. hólms var mjög langt komin í heild, og tókst að fá þangað jarðýtu á síðastliðnu sumri. Þess vegna hefði það verið lítil verkhyggni að flytja jarðýtuna á burtu og flytja hana svo þangað aftur næsta sumar, og yrði heildarkostnaðurinn miklu meiri. Ég vildi taka þetta fram til skýringar þeim till., sem ég flyt á þskj. 322. Sú fyrsta er um 20 þús. kr. fjárveitingu til Hnappadalsvegar. Hann hefur verið tekinn í þjóðvegatölu og hefur 2 undanfarin ár haft 15 þús. kr. styrk í fjárl., sé ég ekki ástæðu til að fella þann veg alveg niður, eins og hér er gert. Þá ber ég fram till. um styrk til Hellissandsvegar, en hann hefur orðið fyrir barðinu á hv. fjvn. undanfarin 3 ár, og er þar þó um mikla þörf að ræða. Hellissandur er stórt kauptún, sem hefur ekki verið í bílasambandi, þótt að vísu komist þangað sérstaklega útbúinn bíll, sem hefur haldið uppi mjólkurflutningum. Hins vegar vantar mjög á, að vegagerð þar sé komin í sæmilegt horf. Enn þá hefur hv. fjvn. ekki fengizt til að taka upp fjárveitingu til þessa vegar, og flyt ég því brtt. um 50 þús. kr. fjárveitingu til hans. Ég skal taka það fram, að án þess að fjvn. samþykkti það, þá hefur fengizt af 22 gr. fjárl. um 25 þús. kr. fjárveiting í hvort skipti til samgöngubóta á þessum slóðum. Þriðja brtt. mín er varðandi Fróðárhrepps- og Eyrarsveitarveg. Er lagt til, að þangað verði veittur 20 þús. kr. styrkur, en þar sem um tvo vegi er að ræða, legg ég til, að hann verði hækkaður upp í 40 þús. kr. Þrjár ofangreindar brtt. eru undir I. á þskj. 322. Næst á ég brtt. á sama þskj., XVI. liður, sem er tvær till. Sú fyrri er nýr liður og fjallar um framlög til lendingarbóta að Hellum, að upphæð 10 þús. kr. Ég flutti þessa till. í fyrra, en hún fékk þá ekki náð fyrir augum þingsins. Er þarna um mikla þörf að ræða. Ég býst ekki við, að mikið verði unnt að vinna fyrir þessa upphæð, en þó mundi þetta bæta mjög úr skák fyrir þá báta, sem þaðan stunda sjó. Skýrði ég þetta nánar í fyrra eða á tveim síðast liðnum þingum og sé því ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um till. þessa, enda ekki um stóra upphæð að ræða. - Síðari till. undir sama lið er einnig nýr liður og fjallar um byggingarstyrk til Hellnakirkju. Hef ég einnig skýrt það mál nánar áður. Þarna er fámennur söfnuður, sem hefur ráðizt í að koma, upp kirkju við erfiðar fjárhagsástæður, og hvíla allmiklar skuldir á kirkjunni. Kunnugt er, að margir staðir hafa fengið slíkan byggingarstyrk, og sé ég því ekki, hvaða sanngirni er í því að veita sumum kirkjum hann, en öðrum ekki, sem eins stendur á um. Loks á ég á sama þskj. brtt. undir XIX. lið. Er það nýr liður og kveður á um 10 þús. kr. byggingarstyrk til amtsbókasafnsins í Stykkishólmi. Er þetta eitt af hinum gömlu merkilegu amtsbókasöfnum. Stendur bókasafnið á einum fegursta og víðsýnasta stað í Stykkishólmi, en er nú gersamlega að hruni komið. Hefur það annars fengið nokkurn rekstrarstyrk undanfarin ár. Hefur verið gerð áætlun um, hvað kosta mundi að byggja yfir safnið, og telur húsameistari ríkisins, að það muni kosta 60 þús. kr. Nú hefur sýslan og hreppurinn lagt fram eins ríflegan skerf til þessa og frekast er hægt að heimta, og held ég, að þau eigi 15–20 þús. kr. í byggingarsjóði. Hins vegar er ómögulegt fyrir þessa aðila að leggja út í þessa safnsbyggingu, nema einhver styrkur komi á móti úr ríkissjóði. Ég færði nánari rök fyrir þessu í fyrra, og fór ég þá fram á 20 þús. kr. styrk, en hann náði ekki fram að ganga. Fer ég nú aðeins fram á 10 þús. kr. styrk. Ég vil taka það fram, að sér er ekki um eins dæmi að ræða. Í fyrra var m. a. á Ísafirði og Húsavík veittur sérstakur byggingarstyrkur auk rekstrarstyrks. - Sé ég ekki ástæðu á þessu stigi málsins til þess að fara fleiri orðum um þessar brtt. mínar.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Ég hafði ætlað að geyma að svara nokkru af því, sem kynni að verða rætt um fjárlagafrv., þangað til síðar, en af því að komið er nærri þingslitum og enginn þeirra, sem á mælendaskrá eru, er mættur, þykir mér rétt að nota tímann til svara. Ég vil geta þess þegar í upphafi máls míns, að n. þótti rétt að láta það koma ljóst fram, hver héruð fengið hafa greiðslur fram yfir fjárveitingar í yfirstandandi fjárlögum. Viðvíkjandi vegum á Snæfellsnesi er það að segja, að notaðar hafa verið 90 þús. króna til Ólafsvíkurvegar og kr. 120 þús. til Stykkishólmsvegar. Þessari upphæð eigum við að bæta við það, sem er undir a-lið, og hefur Ólafsvíkurvegur þá fengið 120 þús. á þessu ári, en búið er að ljúka Stykkishólmsvegi. Nefndin hefur heyrt, að féð hafi verið lánað burt úr sýslunni, og er ekki um annað að gera en veita fé til að greiða þetta lán. Ég geri ekki ráð fyrir, að hv. þm. Snæf. hafi ætlazt til, að veittar yrðu aðrar 120 þús. kr. til Stykkishólmsvegar, sem lokið er. Það er ekki hægt að ætlazt til þess, að þingmenn hafi fjárveitingarvald bæði utan þings og innan. Það mundi stefna í ófæru. Ég skal geta þess í sambandi við fjárveitingar til vegagerða, að á síðast liðnu sumri var unnið fyrir um 200 þús. kr. framhjá fjárlögum í Stykkishólmi. Þar var og haldið verkstjóra, sem búið var að lofa vestur í Barðastrandarsýslu og er talinn bezti verkstjóri á landinu. Þetta er gert á þeim sama tíma, sem ærnu fé er svipt af Barðastrandarsýslu, er fara átti til Kleifaheiðarvegar. Ef hv. þm. Snæf. þykist fá of lítið fé í fjárl. til sýslu sinnar, þá er hægt að fara þessa leið, að fá svo og svo mikið fé framhjá fjárlögum, ef vill. - Þetta gildir um allar sams konar aths., sem fram kunna að koma frá öðrum þm. um fé, sem greitt er fram hjá fjárlögum. Ekkert hefur verið tekið frá til kirkna á þessu ári, og get ég ekki sagt, hvernig fer um þær brtt., sem um þetta koma fram. En líklegt þykir mér, að hvorki ég sjálfur né n.í heild breyti afstöðu sinni. Viðvíkjandi ummælum hv. 1. þm. Skagf. skal tekið fram, að svo virðist sem Sauðárkrókur fái fyllilega þann hluta, sem honum ber af því fé, sem til hafnargerða er lagt. Hitt skal athugað með þær skuldakröfur, sem hv. þm. telur, að Sauðárkrókur eigi á ríkissjóð vegna vangreiðslu til hafnarinnar. - Viðvíkjandi dýpkun hafnarinnar vil ég taka fram, að hæstv. samgmrh. hefur lýst yfir, að hann vilji ekki fara inn í dýpkunaraðgerðir, meðan ríkið á ekki gott dýpkunarskip. Viðvíkjandi Hofsósi er það að segja, að þar er fylgt mjög tillögum vegamálastjóra. Ég verð að segja, að fyrir hafnir eins og þessa er enginn vandi að taka lán í stað þess að ganga mjög nærri ríkissjóði, þar sem hann er jafnilla stæður og hann er. Eins er með Akranes og fleiri staði. Ég skal þá koma að því, sem hv. 11. landsk. minntist á í gær. Það var út úr jarðborunum. Skal ég fúslega viðurkenna, að réttmætt hefði verið að setja einhverja ákveðna upphæð til að mæta þessum útgjöldum. En þá hefði verið rétt. að gerð hefði verið grein fyrir því, hvað mikið er áfallið. Ég vona, að hv. 11. landsk. láti n. í té allar nauðsynlegar upplýsingar um þetta efni, og skal það þá athugað milli umr. Hvað við kemur aths. hv. 2. þm. N.-M. má segja hann hamingjusaman, þar sem hann hefur fengið 10 þús. kr., sem unnið hefur verið fyrir þar í sumar. Mér er sagt, að ágætur vinnumaður norður þar hafi lánað 5 þús. kr. til þess að hægt væri að ljúka veginum. Þetta mál væri leyst, ef lánið frá vinnumanninum væri látið standa til næsta árs. Þetta er prinsipmál, og yrði ómögulegt að stöðva þær kröfur, sem sköpuðust í vegamálunum, án þess að fylgja þessu prinsipi. Hv. 2. þm. N.-M. sagði, að áður hefðu verið lagðar kr. 100.000.00 til Jökulsárhlíðarvegar, en nú kr. 60.000.00. Hér blandar hv. þm. saman, því að sama upphæð og áður er lögð til þessa vegar: Það er því hér um að ræða rökvillur að halda, að þessi greiðsla hafi verið felld niður. Ég hef áður skýrt frá átökunum um brúaframlögin. Það þarf svo háar upphæðir til brúaframkvæmda, að n. sá sér ekki fært að leggja til, að svo há framlög yrðu gerð. Hefði þurft fleiri milljónir, ef hefði átt að gera alla ánægða. Ég veit ekki, hvort ég hef staðið fastar fyrir en aðrir, en mér var engan veginn sársaukalaust að láta fella fyrir mér brúarframlag ár eftir ár, eins og gert hefur verið. Býst ég við, að svipað sé að segja um hv. 2 þm. N.-M. og aðra, sem reynt hafa það sama. Það er rangt, sem hv. þm. sagði í gær, að engin framlög væru til héraða, sem ekki hafa læknisvitjanasjóði. Það fara 18 þús. kr. til héraða, sem hafa læknisvitjanasjóði, en 12 þús. til hinna, sem enga slíka sjóði hafa. - Hv. 2. þm. N.-M. sagðist vera ósammála því að veita jafnmikið fé til opinberra bygginga og gert væri, eins og t. d. til Þjóðminjasafnsins. Ég er þessu að nokkru leyti samþykkur og að nokkru leyti ósamþykkur. Það tekur bæði byggingarefni og vinnuafl frá öðrum byggingum. Þetta á sinn þátt í því að auka dýrtíðina, en hvaða þm. vilja falla frá kröfum sínum í þessu efni, t. d. um framlög til skólabygginga, þar sem hér er verið að bæta úr knýjandi þörf? En ríkisstj. verður að gera upp við sig, hvort hún vill halda þessu áfram eða hlaða undir dýrtíðina. Margar stórar byggingar eru reistar á þessum tíma, t. d. íþróttakennaraskólinn á Laugarvatni, sem mun kosta á 2. millj. kr., því að mun dýrara er nú að byggja úti á landi en í Rvík. Þrengslin þar eru svo mikil, að það er kennt og sofið á klósettunum! Þörfin er svona sterk fyrir íþróttakennaraskóla, og nemendur eru svo margir, að þeir verða að sofa á klósettunum, - já, á klósettunum. Ef til vill er ekki alveg nauðsynlegt að byggja Þjóðminjasafn, en hv. þm. mega bara ekki gleyma því, að þetta var nú eina gjöfin til þjóðarinnar við lýðveldisstofnunina, og ef við getum ekki staðið við þetta, þá erum við ekki lengur færir um að heita sjálfstæð þjóð né eigum það skilið, og ég sé ekki, hvernig við ættum að svíkja þetta, þar sem Alþ. hefur lofað því. Hv. þm. A.-Húnv. vék að mér fyrir það, hvað ég væri skefjalaus um að knýja fram fjárframlög til vega í Barðastrandarsýslu. Honum hlýtur að vera það ljóst, að þetta gat ekki verið hv. 9. landsk. þm., því að nú vill enginn kannast við Selvogsveginn, og þessi ummæli gátu því alls ekki átt við hann, því að enda þótt hann hafi slangrað inn á þing sem 9. landsk., þá er hann samt ekki þm. G.-K. og verður vonandi aldrei þm. þess kjördæmis. Ekki gat þetta átt við hv. 6. landsk. þm., þar eð hann er ekki heldur þm. neins kjördæmis. Ekki hv. þm. V.-Húnv., ekki hv. 4. landsk. Þá eru eftir hv. þm. N.-Þ., hv. 1. þm. Rang. og hv. þm. Borgf. og ég. Hv. þm. Borgf. hefur fengið 135 þús. kr. til vega í Borgarfjarðarsýslu og 200 þús. kr. til vegarins fyrir Hafnarfjall. Hv. 1. þm. Rang. fékk 110 + 120 þús., kr. til vega þeirra, sem liggja gegnum hans sýslu og notaðir eru sem almannavegir. Hv. þm. N.-Þ. fékk 165 þús. kr. og hv. þm. V.-Húnv. 150 þús. kr. og hv. þm. A.-Húnv. 195 þús. kr. Hann ætti svo að bæta við helmingnum af því, sem veitt var til Vatnsskarðsvegar og Gönguskarðsvegar, sem samtals gerir 330 þús. kr. En svo kemur hneykslunarhellan: 410 þús. kr. til Barðastrandarsýslu, og ég mundi hafa roðnað, ef ég hefði ekki fengið þetta, því að ég get upplýst það, að hún hefur í þessu efni verið vanrækt, ekki á síðustu þingum einungis, heldur á öllum þingum, sem haldin hafa verið fram að þessu. Ég hef oft gert fyrirspurn um línurit yfir vegaframkvæmdir í hinum einstöku sýslum landsins, sem átti að vera komið fram fyrir löngu, en hefur ekki komið fram enn þá, til þess að ekki sæist, hvað þessi sýsla er langt á eftir öllum öðrum um þetta. Í Barðastrandarsýslu er enginn vegarspotti, sem lagður hefur verið sem vegur af því opinbera, heldur aðeins ruðningsvegir. Eini lagði vegurinn þar var gerður af héraðsmönnum sjálfum um síðustu aldamót. Ef þannig hefði verið ástatt með Austur-Húnavatnssýslu, er ég hræddur um, að eitthvað hefði heyrzt í hæstv. forseta. Árið 1943 barðist ég fyrir því, að byggðar yrðu 2 brýr í Austur-Barðastrandarsýslu, og voru þær loks byggðar í sumar. Á fundi í n. var lesið upp bréf frá vegamálastjóra, þar sem hann sagði, að það þyrfti 75 þús. kr. til þess að koma þessum brúm í vegasamband, en hann lagði ekki til, að þessi fjárhæð yrði veitt, heldur vildi hann, að veittar yrðu 300 þús. kr. til vegar að brú, sem byggja á eftir 3 ár. Eins og vænta mátti, blöskraði nm. þetta framferði alveg. Ég ákvað að láta þessar brýr standa þarna í nokkur ár sem hrópandi dæmi um, hvernig þessum málum er stjórnað. Vegamálastjóri lagði til, að veittar yrðu 70 þús. kr. til Barðastrandarvegar, og byggðist sú till. hans á því, að skorið yrði af öllum öðrum vegum í sýslunni, þar á meðal Patreksfjarðarvegi, sem er eini möguleikinn til þess að hægt sé að vinna með vélum á Rauðasandi og til þess að hægt sé að skaffa Patreksfirðingum mjólk, og til hans þarf 50 þús. kr. Hv. þm. A.-Húnv. lagði til, að Bíldudalsvegur yrði felldur niður með 46 þús. kr. Þetta er þó þorp, sem hefur um 500 íbúa með nærsveitum, en til Ólafsfjarðarvegar eru lagðar 400 þús. kr. Ég taldi mér ekki fært að gera slíkt. Það er þó hægt að aka til Skagastrandar, en ekki er hægt að aka til neinna staða í Barðastrandarsýslu, nema í austursýslunni. Ég held, að Patreksfjörður hafi lyft Grettistaki með því að reisa heilmikla karfaverksmiðju á erfiðum árum, þegar örðugt var um gjaldeyri, - og á svo þessi bær ekki að hafa möguleika til þess að afla mjólkur fyrir börn sín? Það hefur ekki verið Alþ. til sóma, hvernig búið hefur verið að þessari sýslu. Og ég ber engan kinnroða fyrir því, að Barðastrandarsýsla fái nú 440 þús. kr., meðan Ólafsfjörður fær 400 þús. kr. og Oddsskarð 300 þús. kr. Ég get sagt hæstv. forseta það, að brú á Blöndu var ein af þeim, sem ég lagði til, að yrðu byggðar. En n. er ekki sammála um það, að Jökulsárbrú eigi að ganga fyrir öðrum brúm. - Ef bornar eru saman tillögur vegamálastjóra 1944 og nú, þá sést, að þar er ekki fullt samræmi á milli. Þetta mætti laga, ef benzínskatturinn yrði hækkaður upp í 20 aura, og mundu þá fást 2 millj. kr. til viðbótar, og með því mætti, enda þótt sumum héruðum kynni að verða íþyngt, bæta það upp síðar. En ég vil þá heldur verja fénu til þess að brúa einhverjar aðrar ár en Blöndu, því að á henni er þó ein brú fyrir, en sumar ár, sem nú eru óbrúaðar, þarf að vaða upp undir höku eða meira. Um mjólkurstöðvarmálið vildi ég segja það, að n. hefur enga andúð á mjólkurstöð, en málið er bara alveg óundirbúið, og það er ekki hægt fyrir n. að leggja fram fé í fyrirtæki, sem er algerlega óundirbúið. Ég held þá, að ég hafi svarað hæstv. forseta. Viðvíkjandi hv. 1. þm. Eyf. vildi ég segja það, að hjá honum kom það bezt í ljós, hversu erfitt er fyrir n. að gera hv. þm. til hæfis. Það er furðulegt, að þessi hv. þm. skyldi yfirleitt leyfa sér að standa hér upp, eftir að óhemju upphæðir hafa verið veittar til hans sýslu. Eyjafjarðarsýsla er sú sýsla, sem bezt er veguð, og í Svarfaðardal er t. d. vegur upp með Svarfaðardalsá annars vegar, en niður með henni hins vegar. En á meðan eru fjölmargir aðrir staðir, sem alls ekkert vegasamband hafa. Ég held, að hv. 1. þm. Eyf. hafi unnið til þess, að n. endurskoði sinn gang og lækki eitthvað af fjárveitingum til Eyjafjarðarsýslu. Sama er um Ólafsfjörð. Þegar þar þurfti að byggja höfn, vildi hv. þm., að Ólafsfjörður fengi bæjarréttindi. En nú á hann að verða þorp aftur, af því að reisa þarf barnaskóla! Ég held, að hv. þm. ætti bara að fá sér hjólbörur og aka Ólafsfirði milli þorps og kaupstaða eftir hentugleikum. Ég er fús til þess að taka til athugunar till. hv. 4. landsk. Ég er þó á móti auknu framlagi til Alþýðusambandsins og enn fremur til skógræktarinnar. Þau þyrftu auðvitað lagfæringar við, því að þetta ætti að færast yfir á 20. gr. Þegar það væri gert, fær hún fullkomlega eins mikið og áður. Kostur skógræktarinnar hefur ekki verið þrengdur, þótt ekki væri veitt fé til kaupa á nýju skóglendi. Ég átti tal um þetta við skógræktarstjóra á milli funda, og hann var ánægður með þetta, nema að felldur skyldi vera niður liðurinn um kaup á skóglendi. Hv. 4. landsk. taldi, að hækka mætti suma tekjuliðina um samtals 5,5 millj. kr., og get ég viðurkennt, að e. t. v. mætti hækka ýmsa þeirra, en tel þó óvarlegt að gera mikið að því. En hæstv. fjmrh. getur auðvitað gert það sjálfur á skrifstofu sinni, ef hann er ánægður með að taka við fjárl. með halla, og mun verða tekið tillit til þess í n. Þá vil ég að síðustu gera athugasemdir við ræðu hv. 1. þm. Rang. Hann sagði, að þótt miklu fé væri varið til framkvæmda, gengju þær ekki betur en áður. Þetta er öfugmæli. Ég vil halda því fram, að Ölfusárbrúin hefði ekki verið byggð með sama hraða 1938 og nú hefur verið gert, og þetta er vegna miklu betri tækni, sem eykur svo mjög afköstin. Enda sýna kröfurnar það, að menn sjá meiri möguleika til að láta framkvæma, og sömuleiðis að framkvæmdirnar ganga hraðar en áður. Þessi sami hv. þm., 1. þm. Rang., segir, að fjvn. hafi ekki getað lagað launagreiðslur ríkisins. Ég vil svara því, að fjvn. hefur ekkert framkvæmdavald, hún getur aðeins gert tillögur. Fjvn. var líka ljóst, að þessi till. varð ekki framkvæmd nema með samvinnu við ríkisstj. og starfsmenn stofnananna. Hitt er annað atriði, að hv. 1. þm. Rang. á sinn þátt í því ástandi, sem ríkir í þessum málum, - því var komið á í valdatíð Framsfl., og verður erfitt að uppræta það. Já, það verður sannarlega erfitt fyrir ríkisstj. að pilla út allt það illgresi, sem stjórn Framsfl. gróðursetti. Ég vil spyrja þann hv. þm., hver réð millj. í varðbátana ? Hver réð millj. í Súðina? Þó að arfinn sé mikill, skal ekki standa á mér við að reyna að uppræta hann. Þm. segir, að ég tali um góða afkomu atvinnuveganna. Ég vil gjarnan ræða þetta nánar. Hvernig hefur þessi hv., þm. litið á uppbæturnar? Er hann farinn að líta á þær sem styrk? Ef þm. vill hugsa aftur í tímann, kemst hann að raun um, að uppbæturnar sköpuðust fyrst við 5 millj. frá Bretum vegna markaðstapa. Ef hv. þm. vill athuga, hvað gert var við þetta fé, kemst hann að raun um, að 9% runnu til bænda, en lítið eitt til fiskimjölsiðnaðarins. Það eina, sem hækkaði verulega, var fiskurinn, en það var ekki sérstaklega af því, að fiskurinn hefði hækkað úti, heldur af því að nú þurfti ekki lengur að flytja í verksmiðju eða til iðnaðar. Þess vegna fengu framleiðendur meira. Þetta orsakaði aftur á móti ósamræmi á vöruverði hér. Þegar Bretar sáu, að Íslendingar töpuðu á að geta ekki flutt landbúnaðarvöru til meginlandsins, bættu þeir fyrst í stað þessi markaðstöp, en síðar, þegar augljóst var, hversu mikið þjóð vor græddi á fisksölunni, fannst þeim ekki ástæða til að halda þessum bótum áfram, en töldu Íslendinga sjálfa geta miðlað þeim gróða. Framsóknarmenn halda því fram, að það hafi verið svik við þjóðina að halda ekki niðri vísitölunni 1940 til 1941. En hefur hv. 1. þm. Rang. gert sér ljóst, hvernig viðhorfið breyttist? Bandaríkin keyptu upp allt vinnuafl í landinu. Það var þýðingarlaust fyrir valdhafana að segja: Við fyrirbjóðum þetta. - Þjóðin hefði neitað slíku. Auk þess sem við hefðum með því fyrirbyggt alþýðunni 30 millj. kr., sem hafa orðið henni mjög miklar kjarabætur. Hefði hv. 1. þm. Rang. viljað svipta alþýðuna þeim kjarabótum, sem þessar 30 millj. kr. hafa veitt henni? Ég hefði ekki viljað það. Þetta eru aðalorskir dýrtíðarinnar. Nú, segja þessir flokksbræður í Framsfl.: Það á bara að færa niður dýrtíðina, - enda þótt enginn grundvöllur sé fyrir slíku. En segjum, að hægt væri að lækka vísitöluna niður í 150 stig, þá mundi það raska öllu jafnvægi. Við þurfum ekki annað dæmi en mann, sem nú nýverið hefði keypt hús, sem hann hefði orðið að taka lán fyrir. Hvar væri hann staddur? Sannleikurinn er, að dýrtíðin hefur ekki verið böl, en það er þörf á að stöðva hana, og um það á baráttan að standa, en lækkun er ekki möguleg eins og nú stendur, því að röskun á vísitölu hefur sömu áhrif og röskun á gengi. Hv. 1. þm. Rang. veit vel, að bændur væru ekki búnir að borga kreppulán sín, ef ekki hefði verið dýrtíð. Hv. 1. þm. Rang. benti á, að 1938 hefði 40% af ríkistekjunum verið veitt á 13. og 16. gr. fjárl., en nú aðeins 30%. Það er eins og hv. þm. viti ekki, að aðrar greinar séu til í fjár:. Veit þm. ekki, að stórkostleg hækkun hefur orðið á mörgum öðrum greinum, t. d. utanríkisþjónustu, fjárveitingum til sjúkrahúsa og læknisbústaða o. fl.? Mér finnst einmitt það glæsilegasta nú, að atvinnuvegirnir skuli geta staðið undir þessu og blómgazt, þrátt fyrir að af þeim séu teknar stórar upphæðir til alls konar framkvæmda. Þetta hefði aldrei verið hægt í tíð Framsfl., því að hann sér aldrei annað en trillubáta, enda var það eins og að stinga hníf í hjartað á 1. þm. Rang., þegar afnuminn var styrkur til trillubátaútgerðar. Ég sé ekki ástæðu til að ræða sérstaklega um styrk til Jóns Dúasonar. Sú till. byggist hvorki á sanngirni né viti, og um slíkt hirði ég ekki að deila.



Ég hef hlustað með talsverðri athygli á tvær ræður hjá hv. form. fjvn. Ég mun ekki gera þær sérstaklega að umræðuefni, þó að ekki beri að neita því, að mörg gullkorn hafa fallið, sem vel væru þess verð að ræða þau. Ég hef kvatt mér hljóðs vegna brtt. á bls. 13 nr. 108 á þskj. 308, viðvíkjandi lækkun á kostnaðartillagi vegna alþýðutrygginganna í 17. gr. úr 232500 kr. niður í 150000 kr. Um þetta segir í greinargerð á þskj. 309: „Nefndin leggur til, að nokkrar breytingar séu gerðar á þessari grein, að færður verði niður kostnaðarliður við tryggingar í samræmi við launalögin“. Ég veit ekki vel, hvernig ber að líta á þetta, hvort það er spaug eða misskilningur, en alvara getur það ekki verið. Laun við þessa stofnun eru ekki undir launalögum, en skiptast í flokka. Um þetta atriði má deila, en þessi till. er fjarri allri skynsemi. Hv. form. fjvn. sagði líka, að ekki væri neinn vandi að laga fjárlögin, bara skera niður útgjöldin. Ég er alveg sammála, ef víða eru lík vinnubrögð og í þessari till. - Ég vil með leyfi forseta sýna fram á fjarstæðuna í þessari till. Samkvæmt fjárl. eru laun við tryggingarstofnunina áætluð 453 þús. kr., þar með talin laun tryggingaráðs o. fl. Laun starfsmanna eru 405 þús. kr. Yfir þetta hefur hv. fjvn. fengið lista. Nú er till. hv. fjvn. þess efnis, að þessi laun verði lækkuð niður í 330 þús. kr. til samræmingar. Ég verð að segja, að ég hef oft vitað einkennilegar niðurstöður, en þó aldrei slíka reginvillu, að laun, sem eru 405 þús. kr., eigi að lækka í 330 þús. kr. og það aðeins til samræmingar, eins og greinilega er tekið fram í grg. hv. form. fjvn. Þetta eru mér algerlega óskiljanleg vinnubrögð. - Ég sé ekki ástæðu til að ræða þetta frekar. En ef afgreiðsla er víða svipuð þessu, horfir ekki vænlega þrátt fyrir langa ræðu hv. form. fjvn.

Frsm. samvn. samgm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti. Í fjárl. ár hvert hefur nú um undanfarin ár verið fastur liður á 13. gr. B. 2. um flóabáta, - styrkur eða tillag til rekstrar samgangna kringum landið, sem eru ekki reglulegar strandferðir. Þennan lið hefur önnur n. en fjvn. haft til meðferðar, sem sé samgöngumálanefndir Alþ., sem einu nafni hafa kallazt samvinnun. samgöngumála. Nál. hefur nú samvn. samgm. gefið út á þskj. 270. Og till. n. um allar upphæðir, sem veita þurfi og segja má, að óhjákvæmilegt sé undir öllum kringumstæðum að veita til þessa, eru samanlagt til þessara samgangna kr. 853.150. Þetta hefur hv. fjvn. líka tekið til meðferðar, og fylgir hennar brtt. till. um að koma þeirri upphæð inn í fjárlagafrv., svo að samvinnun. samgm. gerir engar sérstakar brtt. um það, heldur hefur orðið að samkomulagi, að það yrði falið fjvn. Að öðru leyti heldur sér það ákvæði til varhygðar, sem einnig hefur staðið í fjárl., hvernig greiðsla á þessum styrkjum fari fram. Þar eru skilorð, sem fylgja með, sem verða eins og síðast algerð skilyrði fyrir greiðslu fjárins. En að tilhlutan ráðuneytisins hefur Skipaútgerð ríkisins haft umsjón með þessum samgöngum og að nokkru leyti samgöngurnar á hendi og eins till. um greiðslu þessa fjár, að fengnum skilríkjum. - Á þskj. 270 gefur einnig að líta, sem nauðsynlegt er, til þess að greiðsla geti farið fram eins og til er ætlazt, yfirlit um skiptinguna, þar sem talið er upp, hvað veita beri til þessara samgangna á hverjum stað, sem hér koma til greina í kringum land allt Og má segja, þó lauslega sé, að þetta skiptist nokkuð eftir landsfjórðungum. Og einnig tekur nál. svo til í grg., að talað er um höfuðsamgöngurnar í hverjum landsfjórðungi, og eru þeir bátar sem samgöngutæki taldir í þessu yfirliti, sem hér eiga að koma til greina. Þó hafa víða gloppur orðið á, sérstaklega á stríðstímanum, um það að ávallt hafi orðið svo nægilegir farkostir sem skyldi til þessara samgangna, svo að leita hefur þurft sérstakra úrræða þar, sem allt hefur komizt í óefni, bæði vegna þess að ekki hefur verið hægt að halda uppi samgöngum af hálfu héraða og eins hafa nokkrir misbrestir orðið á því, hvernig þessir bátar hafa reynzt og að hvaða haldi þeir hafa komið. En úr því hefur Skipaútgerðin átt að bæta, enda gert það eftir föngum. Svo að í heild má segja, að það þyki mjög vel við hlítandi eftir atvikum eins og þessu hefur verið fyrir komið og rekið einnig á síðasta ári. Er þess að vísu vænzt, að nokkrar umbætur komi til í þessu efni, þegar strandferðabátarnir nýju koma til, því að þá mun vera í ráði að haga þessu á ýmsan hátt öðruvísi en nú hefur verið um hríð og þá með öruggari hætti. En það mun nú fyrst koma til að ári, þegar fjallað verður um þessi mál fyrir næsta ár þar á eftir, og þá til framkvæmda á árinu 1947, ef vænta má, að málið fái greiðan framgang. Ég hef ekki orðið þess var, að hv. þm. hafi gert neinar aths., eða komið fram með fyrirspurnir viðvíkjandi þessum sérstaka lið fjárl., og tel ég því ekki þörf á að greina frekar frá þessum málum, sem nál. samvn. samgm. ella tekur til í öllum höfuðatriðum svo, að skiljanlegt ætti að vera öllum hv. þm., sem hér þurfa að að líta. Því að það eru ekki nærri allir staðir á landinu, sem koma til greina í þessum efnum, eða mjög mismunandi eftir héruðum, hve ríka áherzlu ber að leggja á þessar samgöngur, heldur er fyrir samgöngunum séð með öðrum hætti oft og einatt í ákveðnum héruðum. En þó varðar þetta þjóðina í heild og atvinnuvegi í heild, svo fremi að við teljum, að samgöngur beri að hafa þann veg hjá hverju þjóðfélagi, að höfuðáherzla skal á það leggjast að halda samgöngum í góðu horfi, því að ella geti þjóðarbúið ekki staðizt. - Sé ég ekki þörf á að lengja þetta mál frekar, nema sérstakt tilefni gefist.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram brtt. ásamt hv. 2. landsk. þm., og eru þær prentaðar á þskj. 322. Fyrri brtt. er rómv. V og er um lítils háttar hækkun á framlagi til tveggja vega í Austur-Skaftafellssýslu frá því, sem hv. fjvn. leggur til í brtt. sínum. Fyrri hluti þessarar brtt., liður 1, er um að orða 84. lið brtt. hv. fjvn. þannig að kalla hann Nesjaveg og hækka framlagið upp í 30 þús. kr. úr 20 þús. kr., sem fjvn. leggur til. Á undanförnum árum hafa aðeins verið lagðar fram smávegis fjárupphæðir í nýbyggingar í svo nefndan Innnesjaveg. En nú liggur fyrir, að aðalvegur í þessu héraði er Nesjavegur sjálfur, sem er orðinn gamall. Og þar eru sérstaklega tveir kaflar, sem þarf að endurbæta. Vegaverkstjóri, sem hefur haft þetta mál til umsjónar mörg undanfarin ár, hefur sérstaklega óskað eftir því, að það tækist að fá þessa fjárveitingu, sem við förum hér fram á í þennan veg, með það fyrir augum, að óhjákvæmilegt sé að endurbyggja tvo kafla hans á næsta sumri. Þá er 2. tölul. þessarar brtt. um það að hækka lítils háttar framlagið til öræfavegar, úr 15 þús. kr. í 20 þús. kr. Hér er aðeins um smáupphæð að ræða. En þessi vegur tekur yfir mjög langt svæði, og þar er mikið verkefni óunnið, bæði að halda áfram að leggja nýjan veg upp að Skaftafelli og svo á öðrum stöðum, þar sem vegagerðin er hálfunnin samanborið við það, sem áður hefur verið lagt að öðru leyti. Ég vil taka fram, að þó að við höfum leyft okkur að bera fram þessa brtt., er það ekki svo að skilja, að við vanþökkum hv. fjvn. það, sem hún hefur lagt til þessara mála. Mér er vel ljóst, að hv. fjvn. hefur unnið að ýmsu leyti vel úr því, sem fyrir hana hefur verið lagt. En hér er aðeins um smáupphæðir að ræða, sem ég vænti, að bæði hv. fjvn. og þingið í heild líti á með fullri sanngirni og verði við þeim óskum að samþ. þessar brtt. Það mun öllum ljóst, að boginn er ekki spenntur hér hærra en full nauðsyn er til. Þá er á sama þskj. undir rómv. IX brtt. frá okkur hv. 2. landsk. þm. um brú á Holtakíl á Mýrum. Í brtt. hv. fjvn. er gert ráð fyrir að byggja eina brú í Austur-Skaftafellssýslu á næsta ári, það er brú á Laxá í Lóni, og hefur fjvn. þar að öllu leyti farið eftir till., sem komu frá mér og hv. 2. landsk. þm., það sem það nær, sem við vanþökkum á engan hátt. En hér er mikið verkefni fyrir hendi um brúargerðir í þessu héraði. Og þess vegna væntum við þess, að það verði einnig tekið til greina á hæstv. Alþ., að við getum fengið þá brú, sem brtt. á þskj. 322 hljóðar um, til viðbótar því, sem hv. fjvn. leggur til.



Herra forseti. Ég talaði hér fyrir mínum brtt. í gær. Hv. frsm. fjvn. taldi, að það væri svo um þessar tvær vegabrtt., sem ég flyt, að með tilliti til framlags til þeirra í fyrra - virtist mér hann meina - væri ekki ástæða til að auka framlagið nú. Um annan þessara vega, þar sem ekki er lagt til, að verði veittar nema 5 þús. kr. til vegarins, vildi ég þó enn taka fram til skýringar, að þessum vegi hefur verið komið þannig áfram undanfarið, a. m. k. þrjú síðast liðin ár, að einn og sami maður í héraðinu hefur lánað fé til þess að hægt væri að vinna að honum, og svo hefur fjárveiting komið eftir á. Nú hagar svo til, að ekki er eftir að vinna í þessum vegi nema að malbera dálítinn part, sem lagður var sumarið, sem leið og nær niður á árbakka, sem svo er hægt að aka eftir 30 km. leið alla leið á hreppsenda. Og mér þykir það hart, ef hæstv. Alþ. vill ekki veita þessar 5 þús. kr. til þess að vegurinn geti komizt áfram. Hins vegar skal viðurkennt, að ef hæstv. samgmrh., sem nú er staddur hér í salnum, vildi gefa vilyrði fyrir því, að fjárveiting fengist til þessa vegar að ári, ef þessi sami maður, sem ég gat um, lánaði fé til þess, að hægt væri að halda vegagerð þarna áfram og ljúka veginum á næsta sumri, þá mundi ég láta mér það nægja. Báðar þær leiðir til þess að ljúka þessum vegi eru færar, annaðhvort að hæstv. ráðh. gefi þetta vilyrði, sem ég mætti svo flytja þessum manni heima í héraði, eða þá hin, að samþ. þessa brtt. mína við fjárlagafrv. Hv. frsm. fjvn. hefur lofað að taka til athugunar það, sem ég sagði um læknisvitjanastyrkina, og heldur þó hv. frsm. fjvn., að á því sé ekki þörf. En dæmið liggur þannig fyrir heima í héraði, að lítill hreppur, Loðmundarfjarðarhreppur, er í læknishéraði með Seyðisfjarðarkaupstað. Þessi hreppur hefur haft 200 kr. læknisvitjanastyrk, en breyt., sem gerð var í fyrra um þetta efni, er á þá leið, að ætlazt er til þess, að læknisvitjanastyrkir séu aðeins borgaðir til þeirra læknishéraða, sem hafa læknisvitjanasjóði, og því hefur enn ekki fengizt, síðan þessu var breytt þannig, útborgaður læknisvitjanastyrkur til þessa hrepps. Þarna er óhugsandi, að hægt sé að koma á því fyrirkomulagi, að læknisvitjanasjóður verði myndaður, þar sem meiri hluti læknishéraðsins er Seyðisfjarðarkaupstaður, því að kaupstaðurinn sjálfur hefur ekkert með hann að gera. En hins vegar verða íbúar Loðmundarfjarðarhrepps, ef þeir þurfa að sækja lækni, annaðhvort að fara á sjó eða yfir fjallgarð. Og ég fer fram á það við hv. fjvn., að hún hagi því svo, að þar, sem hagar svo til a. m. k., að læknisvitjanasjóðir verða ekki myndaðir, verði ekki læknisvitjanastyrkurinn tekinn af hreppunum, enda þótt almenna reglan sé - og ég er sammála því, að svo eigi að vera almenna reglan, - að veita eigi aðeins þennan styrk til þeirra læknishéraða, sem stofnað hafa læknisvitjanasjóði. Ég er ánægður yfir því, að hv. form. fjvn. er mér sammála um það, að það sé dálítið athugavert við það að láta yfir helming af öllu byggingarefni, sem til landsins kemur, fara í opinberar byggingar, meðan svo er ástatt, að þegnar þjóðfélagsins allt of margir hafa ekki hús yfir höfuðið. En hv. form. fjvn. segist ekki hafa geta ráðið því í fjvn. Mér þykir mjög athugaverð stefna, sem hv. fjvn. hefur tekið í þessu efni, og ég álít rangt í sjálfu sér að gera það. Þá vildi hv. form. fjvn. ekki telja vegamálastjóra manna dómbærastan um það, hvar mest væri þörf á brúm á landinu. Um það skal ég ekki deila við hann. Það er sjálfsagt alltaf ágreiningur um það, hvar brúa er mest þörf, hver sem á að dæma um það. En að öðru jöfnu verð ég samt að telja, að vegamálastjóri hafi töluvert betra yfirlit yfir þörf í þessu efni um land allt en hv. form. fjvn. og heldur en hver einstakur hv. þm. í fjvn. Því að það þarf meira en lítinn kunnugleika í öllum sýslum og hreppum landsins til þess að geta dæmt um, hvar mest er þörf á brúm. Og ég hefði talið rétt að hækka fjárveitingu til brúa yfirleitt það mikið, að þingið geti orðið að óskum vegamálastjóra um að brúa, auk þeirra vatnsfalla, sem fjárlagafrv. og till. fjvn. gera ráð fyrir að brúa, líka þrjár ár, sem vegamálastjóri lagði til, að væru brúaðar, og að meira fé væri veitt til brúargerða, sem við nokkrir þm. höfum flutt brtt. um, að bætt verði við. Með því höfum við farið eftir till. vegamálastjóra. Og hann er sá maður, sem langbezt yfirlit hefur um það, hvar mest er þörf á brúm á landinu.



Herra forseti. Brtt. hv. fjvn. gefa mér ekki nema í fáum atriðum tilefni til umr. En ég á hér á þskj. 322 smávægilega brtt. ásamt tveim öðrum hv. þm., um námsstyrk handa efnilegum pilti, söngmanni, sem fór utan í haust til söngnáms í Stokkhólmi, Einari Sturlusyni. Hann er búinn að nema hér töluvert áður, og hugur hans stendur til þess að auka sér kunnáttu í söngmennt. Það liggja fyrir góð meðmæli með honum frá kennurum hans, Pétri Jónssyni óperusöngvara, dr. Urbantschitsch og Sigurði Þórðarsyni. Og nú sem stendur er hann að læra hjá einhverjum þeim ágætasta manni í þeirri grein, sem völ er á til þessarar kennslu, dr. Josep Hislop í Stokkhólmi. Það, sem fram á er farið, er 2500 kr., og skýri ég það ekki meir. Að öðru leyti vona ég, að n. og hv. þm. sjái sér fært að verða við þessari beiðni. Ég vil aðeins, úr því að ég stóð upp út af þessari einu till. minni, láta þess getið, að það hefur, sem vænta má, mikið verið rætt um vegi og brýr. En mér var vonbrigði, þegar n. treysti sér ekki til að taka til greina óskir mínar og hv. samþm. míns, 1. þm. Árn., um svolitla hækkun á einum vegi þar í sýslu. Það er einna lægsta upphæðin, sem þar er um að ræða, sem fylgir þeim vegi, Skálholtsvegi. Hann er að miklu leyti ógerður, en mikil þörf. Við fórum fram á að hækka hann úr 10 þús., en n. hefur ekki talið sig geta orðið við þessari beiðni okkar, að hækka hann upp í 20 þús., og á móti ýmsum öðrum grösum, sem þar kennir, tel ég ekki til mikils mælzt. Ég hygg, að ef við hv. 1. þm. Árn. hefðum annar hvor átt sæti í fjvn., þá hefði þetta fengið góðan byr, því að það er svo venjulega, að þó að slík n. sem fjvn. sé skipuð einmitt hinum sanngjörnustu og beztu mönnum, sem vilja gera allt sem réttlátast, þá verður sjálfs höndin hollust. Ég býst við, að þessi litla brtt. komi aftur fram, og þá vona ég, að n. bæti kannske ráð sitt. Það er ekki af því, að þetta sé hroðvirkni hjá henni, en oft má lítið laglega fara, og þetta horfir þá til bóta. Það væri gaman, ef maður vildi leggja út í að rabba um eitthvað fleira, ég hef kannske ástæðu til þess síðar, annaðhvort við þessa umr. eða við síðari umr. fjárl., en að svo stöddu hef ég ekki orð mín fleiri, en læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Ég get verið fremur fáorður við þessa umr. - Ég vil leyfa mér að byrja á því að lýsa yfir, að ég tel mig hafa nokkra ástæðu til að vera óánægður með þá afgreiðslu, sem erindi míns héraðs hafa fengið hjá fjvn. Ég fæ ekki betur séð en að framlög til vega hafi yfirleitt mjög verið hækkuð, og sérstaklega á þetta við um ýmis byggðarlög, sem á Vestfjörðum eru og vissulega þurfa á auknu fé til vega að halda. En hið sama gildir ekki, þegar komið er að till, fjvn. varðandi Norður-Ísafjarðarsýslu. Þar er um nokkra lækkun til þjóðvegaframkvæmda að ræða frá því, sem var í fjárl. þessa árs. Ég hef þess vegna ásamt hv. 5. landsk. og 11. landsk. talið mig knúðan til að bera fram nú þegar tvær brtt. til þess að gera tilraun til að leiðrétta það misrétti, sem mér virðist koma fram í brtt. n. Þær till., sem við flytjum varðandi vega- og brúamál eru tvær á þskj. 322. Er þar fyrst Súðavíkurvegur. Til þessa vegar vill n. leggja 35 þús. Hins vegar leggur n. til að veita á öðrum stað til þessa vegar 50 þús. kr. sem endurgreiðslu til vegarins vegna þess, sem fram yfir var unnið á síðasta sumri. Getur það að sjálfsögðu ekki talizt fjárveiting til vegarins í næstu fjárl., og það veit ég, að n. gerir sér ljóst, að fyrir það fé verður ekki unnið á næsta ári. Ég tel óþarft að rifja upp þá sorgarsögu, sem þessi vegargerð á sér, en ég vil eingöngu leggja á það ríkari áherzlu en nokkru sinni fyrr, að nauðsyn ber til þess að fá aukna fjárveitingu til vegarins. Þessi vegur, sem liggur kringum Skutulsfjörð og Ísafjörð áleiðis til Súðavíkur, er kominn í Arnardal. Er það ekki nema helmingur leiðarinnar eða tæplega það. Nú er það svo, að Ísafjarðarkaupstaður hefur keypt verulegar lendur í Álftafirði og hyggst að hefjast þar handa um mikla ræktun og koma þannig á fót mikilli mjólkurframleiðslu og kúabúi, en meðan vegurinn er ekki kominn, verður að bjargast við báta. Það ber því afar brýn nauðsyn til fyrst og fremst fyrir Ísafjarðarkaupstað, að þessari vegagerð verði hraðað sem allra mest. Það er ekki fyrst og fremst að ræða um nauðsyn fámenns þorps og sveitar, Súðavíkur, heldur fyrst og fremst þörf eins stærsta kaupstaðar á Íslandi og stærsta bæjar á Vestfjörðum. Ég legg því og við flm. þessarar till. mjög ríka áherzlu á það, að þessi hækkun á framlagi til Súðavíkurvegar verði samþ. af Alþingi. Önnur brtt. okkar, einnig á þskj. 322, er um það, að tekinn verði upp nýr liður til brúargerða. Það er um brú á Ósá í Norður-Ísafjarðarsýslu, 130 þús. Í till. fjvn. er lagt til, að 90 þús. kr. verði veittar til Bolungavíkurvegar. Þessi brú, sem við flytjum brtt. um, er á þeim vegi, og hvar sem hafizt verður handa um gerð þessa vegar frá Bolungavík, sem ég tel jafnvel líklegast, að verði frá Hnífsdal að innanverðu, þá er brýn nauðsyn til að fá á þessa brúaða. Á þessari á er gömul trébrú, sem nú er ófært um og hættuleg mönnum og skepnum. Umferð yfir ána er hins vegar allmikil, þar sem ferðalög milli Bolungavíkur og Ísafjarðar á landi eru alltíð. Sést það af því, að oft og einatt þurfa sjómenn á vertíð að flýja með báta sína vegna erfiðra hafnarskilyrða til Ísafjarðar og fara síðan fótgangandi heim til sín til Bolungavíkur. Ég legg þess vegna mikla áherzlu á og við flm. þessarar till., 5. og 11. landsk., að þessi fjárveiting verði samþ. af Alþingi. Mér er einnig kunnugt um það, að í till. vitamálastjóra til fjvn. var mælt með því, að tekin yrði upp fjárveiting til þessarar brúar, og verð ég að láta í ljós nokkra undrun mína yfir, að fjvn. skuli ekki hafa talið sér fært að taka þessa fjárveitingu upp í till. sínar. Áður en ég skilst við þessi brúamál, vil ég ítreka það, sem ég áður sagði, að ég og við, sem teljum okkur umboðsmenn fyrir Norður-Ísafjarðarsýslu hér á Alþ., teljum, að þetta veglausa hérað hafi mjög orðið afskipt í till. n., og væntum þess eindregið, að leiðrétting fáist hér á. Ég vil svo leyfa mér að fara nokkrum orðum um þriðju brtt., sem ég á á þskj. 322. Hún er flutt jafnframt af öðrum þm. Vestfjarða og fer fram á, að ríkisstj. verði heimilað að verja allt að 500 þús. kr. til byggingar varðskips, er hafi með höndum landhelgisgæzlu og björgunarstörf fyrir Vestfjörðum. Ég vil aðeins leyfa mér að minna á það, að björgunarskútumál Vestfjarða er orðið alvarlegt mál og Vestfirðingum mjög vel kunnugt, þó að það hafi ekki borið mikið á, góma. Það er mál allra manna á Vestfjörðum, að það sé eitt mesta nauðsynjamál þeirra byggðarlaga. Sjósókn hefur jafnan verið og mun jafnan verða einn meginatvinnuvegur Vestfirðinga, Öryggi fólksins er þess vegna mjög undir því komið, að eftirlits- og björgunarstarf sé rækt sómasamlega á þeim miðum, sem vestfirzki bátaflotinn sækir. Nú er það svo, að í fjárl. þessa árs var tekin upp fjárveiting, 500 þús. kr., til byggingar á nýjum varðskipum. Ég tel mig hafa nokkra vissu um það, að hæstv. dómsmrh., sem þessum málum er, eins og að líkum lætur, mjög velviljaður, enda fulltrúi eins af kjördæmum Vestfjarða, hafi á síðasta sumri látið falla ummæli, sem skilin voru sem vilyrði í þá átt, að þetta fé yrði notað til að byggja varðskip, sem annaðist björgunar- og eftirlitsstörf fyrir Vestfjörðum, og þetta mál var komið á allmikinn rekspöl í sumar. Slysavarnasveitin fyrir vestan gerði samþykkt, þar sem því var heitið, að Slysavarnasveit Vestfjarða legði fram um 200 þús. kr. til smíði björgunarskips, þegar vissum skilyrðum hefði verið fullnægt. Björgunarsveit Vestfjarða var sem sagt reiðubúin að leggja fram sjóði sína til þessarar samvinnu við ríkissjóð, svo að hægt væri að hefjast handa um smíði björgunarskips fyrir Vestfirði. Ég vil gjarnan, áður en ég held lengra, drepa á, að það mun hafa verið gert uppkast að samningi milli ríkisstj. annars vegar og Slysavarnasveitar Vestfjarða og Slysavarnafélags Íslands hins vegar um framkvæmd þessara mála, þannig að málið var komið á mjög góðan rekspöl. Það leit jafnvel út fyrir, að hafizt yrði handa um byggingu skips, án þess að endanleg ákvörðun hefði verið um það tekin. En svo gerist það, sem hv. þm. er kunnugt, að hæstv. ríkisstj. festir fyrir milligöngu forstjóra Skipaútgerðar ríkisins kaup á þremur bátum, sem menn gerðu sér von um, að nota mætti til björgunarstarfa og jafnframt landhelgisgæzlu meðfram ströndum landsins. Var það ofarlega í hugum margra og m. a. hæstv. dómsmrh., að eitt þessara skipa yrði notað sem björgunarskúta við Vestfirði. Síðan þessi skip komu hingað, þá hefur það orðið, þó án þess að ég vilji fara að ræða það atriði sérstaklega, að þessi skip eru af öllum skynbærum mönnum talin óhæf til björgunarstarfa. Sérstaklega á ég við, að á Ísafirði hafa menn sannfærzt mjög rækilega um það, þegar það skip kom þangað vestur, sem menn höfðu hugsað sér, að notað yrði til þessa starfs þar. Ég hef átt tal við ýmsa af forráðamönnum Slysavarnafélagsins fyrir vestan og þeir hafa tjáð mér, að þeir álitu, að ekki kæmi til mála, að skipið verði notað í þessu tilfelli. Við erum þá komnir að því, að málið er komið í sama farveg og það var í síðasta sumar, áður en hin nýju skip voru keypt. Við höfum ekkert skip til að gegna þessu starfi, og það verður að byggja nýtt skip í þessum tilgangi. Ég hef þess vegna og við aðrir þm. Vestfjarða, sem að þessari till. stöndum, hv. 5. landsk., hv. þm. V.-Ísf. og hv. 11. landsk., talið rétt að flytja þá till., sem getur að líta á þskj. 322, XXIV, þar sem ríkisstj. er heimilað að verja allt að 500 þús. kr. til byggingar varðskips, er. hafi með höndum landhelgisgæzlu og björgunarstörf fyrir Vestfjörðum. Ég tel mig sérstaklega og við hv. flm. eiga traust og hald hjá hæstv. dómsmrh. varðandi samþykkt og góðar viðtökur á þessari till. okkar, og án þess að ég vilji nokkuð segja um, hvernig kann að verða niðurstaða á athugun, sem fer fram á hinum nýju bátum, þá hefur mér komið til hugar, að ef ekki verður hægt að nota þau skip, að þær 500 þús. kr., sem veittar eru í fjárl. þessa árs til varðbátakaupa, renni aftur inn í ríkissjóð, og þá er fyrir hendi fé til að standast þau útgjöld, sem brtt. okkar, sú sem ég hef lýst, fer fram á. - Ég skal svo ekki fjölyrða öllu meira um þessa brtt. Ég undirstrika það, að bátaútveginum og öryggismálum Vestfjarða er brýn nauðsyn á því, að þetta mál verði ekki óleyst lengur, og ég fullyrði, að það fjármagn, sem slysavarnasveit Vestfjarða hefur safnað, er það mikið, að mér finnst það nokkuð athugavert fyrir ríkissjóð að slá til lengdar hendinni á móti því, og ég tel enn fremur, að af slíkri fórnfýsi og dugnaði hafi verið unnið að framgangi þessa máls af hálfu vestfirzkra sjómanna og aðstandenda þeirra, að naumast sé við hlítandi fyrir þingið að mæta þeirri viðleitni í framtíðinni með því að þverneita um alla aðstoð og láta málið dragast á langinn öllu lengur en þegar er orðið. Það er óþarft að láta það fólk, sem hefur haft forustu um þessi mál og á öryggi sitt komið undir þeim, verða fyrir frekari vonbrigðum í þessum málum en komið er. Ég leyfi mér þess vegna að vænta þess, að Alþingi taki þessari brtt. vel og að hæstv. ríkisstj. verði veitt sú heimild, sem till. fer fram á, og sérstaklega beini ég því svo til hæstv. dómsmrh., sem mun vera hinn áhugasamasti um þessi mál, að hafa forustu um það, að heimildin verði hagnýtt.



Ég stend ekki upp til þess að mæla með nokkurri brtt. af minni hálfu, enda er það svo, að enn sem komið er stend ég ekki að neinni sérstakri brtt. við fjárl., en mun taka til athugunar á síðara stigi, að hve miklu leyti ég kynni að standa með öðrum eða bera fram. brtt. við fjárl. En það voru örfá atriði í sambandi við brtt. fjvn., sem ég vildi minnast á, og þá sérstaklega þau atriði, þótt smá kunni að virðast, sem snerta bæði 14. og 15. gr. fjárl. Mér virðist einhver meiri hl. í n. hafi gengið nokkuð langt til að seilast í niðurskurð á ýmsum liðum, sem smáir eru og telja megi til menningarmála. Vil ég þá fyrst og fremst leyfa mér að benda hér á 83. brtt. n., við 14. gr. fjárl., þar sem lagt er til, að niður verði felldur styrkur að upphæð 10 þús. kr. til menningarsjóðs Blaðamannafélagsins. Um leið hjó ég eftir því í ræðu hv. frsm. fjvn., að hún minntist á það, að vel gæti komið til mála að hækka verulega póstgjöld á blöðum, en ég mun kannske aðeins víkja að því síðar. En út af þessum lið vil ég segja, að hvert land þykist þá bezt á vegi statt, sem hefur á að skipa nýtum og myndarlegum hópi blaðamanna, sem allra færustum blaðamönnum, sem rækja þær skyldur, sem nauðsynlegt er í þjóðfélaginu og skrifa af viti og þekkingu og ég vil segja góðgirni um leið um almenn málefni. Ég held, að Blaðamannafélagið eða samtök blaðamanna hafi frekar þroskazt á allra síðustu tímum og eiga vafalaust eftir að þroskast mjög enn, og hafi verið þörf fyrir þennan styrk á árinu 1945 til menningarsjóðs Blaðamannafélagsins, þá er þörf á honum enn þá og ég fyrir mitt leyti get ekki séð nein sérstök rök, sem mæli með því, að Blaðamannafélagið eða menningarsjóður þeirra sé sviptur þessum tekjum, enda mun hæstv. stj. hafa lagt svo til, að hann yrði áfram í fjárl. En ég drap á það áðan, að hv. frsm. fjvn. minntist á það í sambandi við rekstur póstsins, að vel gæti komið til mála að hækka burðargjöld blaða, því að þau hefðu hækkað tiltölulega lítið. Nú skal ég ekki mæla gegn því, að reynt verði að koma því skipulagi á póstmálin, að þau ekki aðeins standi undir sér, heldur geti haft fé til nauðsynlegrar aukningar, en ég ætla þó, að eins og högum er háttað hér á landi, sé sanngjarnt og eðlilegt, að ekki séu mjög hátt sett burðargjöld á blöðum, sem send eru út um land. Og einmitt vegna þess strjálbýlis, sem hér er, að aðeins 130 þús. hræður búa í landi, sem er 100 þús. ferkm. að stærð, þá er hér meiri þörf en víðast annars staðar, að greitt sé fyrir samgöngum og ekki hvað sízt að koma menningu og fræðslu út um byggðir landsins. Það má segja, að ekki sé í allri blaðamennsku og blöðum að finna mikla menningu og fræðslu, en hitt er þó víst, að það verður ekki út skafið, að í íslenzkum blöðum, þótt gölluð séu, og íslenzkum tímaritum er að finna margan þann fróðleik og upplýsingar, sem landsmenn mega ekki og geta ekki án verið. Og því aðeins geta landsmenn t. d. myndað sér rökstuddar og greinagóðar niðurstöður út af málefnum, sem eru til umr., að þeir eigi þess kost að sjá þau rædd og útskýrð, og þá ekki sízt í blöðum og tímaritum. - Ég vil aðeins skjóta þessu fram í sambandi við þau orð, sem hv. frsm. fjvn. lét falla um þetta atriði. Þá er það 85. brtt. fjvn., sem líka er við 14. gr. fjárl. Það er um niðurfellingu á styrk Matthíasar Jónassonar. Ég tók að vísu eftir því, að hv. frsm. n. hefur a. m. k. gert sér grein fyrir og væntanlega n., að vel gæti komið til greina, að styrkur til þessa uppeldisfræðings væri þá á einhverjum öðrum lið fjárl. eða á einhverju öðru formi í fjárl. Ég þekki Matthías Jónasson uppeldisfræðing persónulega, og ég veit af þeim, sem gerla mega vita, að hann er einn af lærðustu uppeldisfræðingum Íslands. Ég vil þess vegna skjóta því fram til frsm. fjvn., hvort hann á síðara stigi vildi gera grein fyrir því, hvað hann og n. hefur í huga með þennan uppeldisfræðing. Vel má vera, eins og hv. frsm. tók fram, að honum yrði komið fyrir með annarri fjárveitingu, og hef ég ekkert út á það að setja, ef ekki væri skorinn niður styrkur til þessa manns, og ætla ég, að því fé væri vel varið, að fá þannig starfskrafta þessa góða uppeldisfræðings. Þá er það 92. brtt., við 15. gr. fjárl., þar sem lagt er til, að niður sé felldur styrkur til íslenzkra stúdenta í Kaupmannahöfn til útgáfu tímarits. Ég varð dálítið undrandi, því að almenningur hefur fylgzt með starfsemi Íslendinga í Danmörku einmitt á stríðsárunum, og ég hef orðið þess var, hve mikill menningarauki hefur verið að þeirri starfsemi. Þessir menn hafa í innilokuðu landi gefið út tímarit og haldið uppi fræðslu til að halda saman Íslendingum og halda tengslum við þá, sem heima búa. Þessir Íslendingar, sem búa í Kaupmannahöfn, hafa líka á að skipa sérstaklega góðum starfskröftum, eins og t. d. prófessor Jóni Helgasyni, sem er einn af þekktustu rithöfundum, sem uppi eru íslenzkum og einhver allra þekktasti fræðimaður á Norðurlöndum. Ég vil þess vegna vænta þess, að þingheimur geti fallizt á, að þessi brtt. meiri hl. fjvn. sé ekki þess eðlis, að hún ætti að öðlast samþykki. Í óbeinu sambandi við þetta er lagt til í næsta lið, að 5 þús. kr., styrkur, sem Norræna félagið á Íslandi hefur fengið, verði felldur niður. Alþ. Íslendinga samþ. með shlj. atkv. í marz 1944 að lýsa yfir þeirri skoðun Alþ., að aukið menningarsamband milli Íslands og hinna Norðurlandaþjóðanna væri nauðsynlegt og vinna bæri að því. Ég held, að þessi shlj. yfirlýsing Alþ. væri talin nokkuð undarleg, ef ætti rétt á eftir að draga úr fjárveitingu til eins þess félagsskapar, sem hefur með höndum að auka norræn kynni og norrænt samstarf ekki síður í menningarmálefnum en öðrum. Nú þegar stríðinu er lokið, þá er það meining norrænu félaganna allra á Norðurlöndum að taka upp og það þegar á næstunni gömlu samböndin, sem tíðkuðust fyrir stríð, með ferðalögum, mótum o. s. frv. Nú þegar er svo komið, að hafinn er undirbúningur í Norræna félaginu að samstarfi um menningarsamband við hinar Norðurlandaþjóðirnar. Má t. d. nefna, að áformað er að koma upp sýningu á sænskum listiðnaði, sem sýndur var í Svíþjóð og hefur vakið mikla athygli, enda er viðurkennt, að Svíar eru lengst á veg komnir allra Norðurlanda að því er snertir listir og iðnað. Er meiningin, að þessi sýning verði haldin hér á landi í apríl í vor. Ég teldi þess vegna mjög illa farið, ef Alþingi Íslendinga, eftir að það hefur lýst yfir einróma vilja sínum til aukinnar norrænnar samvinnu, til aukins menningarsamstarfs milli Norðurlandaþjóðanna, að það sýndi þann vilja sinn í verki með því að skera niður lágan styrk til eins félags, sem hefur einatt með höndum þetta hlutverk. Og ég ætla, að það yrði litið svo á, að það væri kannske lítil alvara í yfirlýsingu Alþingis, ef framkvæmdin yrði á þennan veg. Ég vil þess vegna eindregið vænta þess, að bæði íslenzka stúdentafélagið í Höfn og Norræna félagið á Íslandi fái áfram að halda þeim lága styrk, sem þau hafa í fjárl. á Alþingi. Ég er viss um, að þessum styrk er vel varið og íslenzkir stúdentar í Danmörku gera sitt til þess að halda uppi hróðri íslenzkrar menningar á Norðurlöndum og halda eðlilegu sambandi milli hins stóra hóps íslenzkra stúdenta í Danmörku og heimalandsins. Og ég er líka viss um, að Norræna félagið mun gera sitt til þess að fylgja eftir einróma yfirlýsingu Alþ. og stuðla að aukinni samvinnu Norðurlandaþjóðanna í menningarmálum og öðrum slíkum málum. Ég vil aðeins minna á það atriði og skjóta því til hæstv. Alþ., að það skuli vel hugsa sig um, áður en það ákveður að verða við till. fjvn. Þetta eru að vísu lágar upphæðir, en þær setja þó sitt mark á stefnu Alþ. í menningarmálum og samskiptum Íslendinga í menningarmálum við hin Norðurlöndin.



Herra forseti. Á fundi í morgun mælti ég örfá orð fyrir brtt., sem ég flyt hér, og af því tilefni hefur formaður fjvn. fundið ástæðu til að víkja orðum til mín, sem ég get ekki látið ómótmælt. Hann hélt því fram, að búið hefði verið að lofa sér vegaframkvæmdum á s.l. sumri í Barðastrandarsýslu, en ég hefði komið í spilið og fengið stj. til þess að verja stórri fúlgu umfram heimild til Snæfellsnessýslu, og jafnframt hefði ég stolið frá honum jarðýtu, til þess að nota við vegaframkvæmdir í Snæfellsnessýslu. Ég skal viðurkenna, að þetta er skemmtileg lygasaga, sem þm. er nú búinn að fá upplýsingar um. En sá galli er á, að þetta er eintómur heilaspuni frá upphafi. Ég hef ekki. haft hugmynd um, að þær fjárveitingar, sem greiddar voru umfram heimild til Snæfellsnessýslu, - eða þessi jarðýta, - hafi haft nokkur áhrif á vegagerð í Barðastrandarsýslu. Ef þm. á sökótt við einhvern, er það við hæstv. samgmrh. eða vegamálastjóra. Um mörg ár hefur verið lögð á það mikil áherzla að fá lokið þessum vegi á Kerlingarskarði. Þótti sýnt, að ef jarðýta fengist á þennan veg í sumar, þá yrði verkinu lokið, þó með því að vinna fram yfir af praktískum ástæðum, og ég býst við, að vegamálastjóri hafi verið sammála um þetta. Ég hef lagt mikla áherzlu á að fá þessari vegagerð lokið sem allra fyrst. Ég hygg, að hv. þm. Barð. hafi verið talinn mjög duglegur og ófeiminn fyrir sitt kjördæmi, og ég vil þakka honum fyrir það traust, sem hér kemur fram á mér í jarðýtumálinu. að ég sé enn þá duglegri en jafnvel hann gat grunað fyrir mitt kjördæmi. Það er því enginn fótur fyrir þessari sögu. - Úr því að hv. þm. kom inn á þetta, verð ég að minnast frekar á þetta atriði. Svo er mál með vexti, að það eru nokkrar sýslur á landinu, þar sem unnið hefur verið nokkuð fram yfir fjárveitingu á þessu ári, og hefur n. tekið upp sérstakan lið í þessu skyni og farið þannig með það, að síðan á að draga sem þessu svarar frá vegafjárveitingunni á næsta ári. Ég skal viðurkenna, að í mörgum tilfellum er rétt að taka tillit til þess af praktískum ástæðum, því að þarna er um stór verkfæri að ræða, sem mundi þykja slæmt að flytja þangað aftur á næsta ári. Það er því ekki nema rétt að taka tillit til þess við úthlutun til sumra kjördæma. En ég veit, að þau kjördæmi verða illa úti á næsta ári í vegamálum, og eins og nú er skipað málum, hljóta flest þessi kjördæmi að verða mjög illa úti, sökum fjármála- og atvinnuörðugleika. Þessu beindi ég til n., en fékk þau svör, að n. mundi ekki breyta afstöðu sinni. Og þá verð ég að benda á það, hvernig n. hefur farið með þessa úthlutun. Það er að vísu örðugleikum bundið að úthluta réttlátlega og mætti manni sýnast það liggja næst að fara sem næst till. vegamálastjóra. En það hefur n. ekki gert, heldur vikið frá því í ýmsu og breytt til stórlegrar hækkunar, langmest í Barðastrandarsýslu. Skal viðurkennt, að mjög er örðugt um samgöngur þar, en ég fæ ekki skilið, að á sama tíma og tekið er framlag til 4 vega í þeirri sýslu, eru teknir út tveir vegir í Snæfellsnessýslu, sem höfðu haft fjárveitingu á síðasta ári. Niðurstaðan verður líka sú hjá hv. þm., að til akvega í hans sýslu þarf hvorki meira né minna en tvöfalda upphæðina frá árinu 1945. Ég vil benda á, hvernig n. hefur leyft sér að hækka till. vegamálastjóra, og ég verð að taka það fram, að mér virðist úthlutun fjvn. bera vott um talsverða ónákvæmni, svo að ekki sé meira sagt, og vildi ég segja það eitt að lokum, að ef hún telur sig til þess kosna að krækja sér í fé fyrir sín kjördæmi, þá hefur form. n. unnið vel sitt hlutverk. En ef hún telur sig kosna til þess að framkvæma þessa úthlutun réttlátlega, er full þörf á að taka niðurstöður hennar til rækilegrar athugunar.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Eins og kunnugt er, hefur verið ákveðið, að þessari umr. fjárlfrv. verði lokið með útvarpsumr., sem ég að sjálfsögðu mun taka þátt í að öllu forfallalausu, og fæ ég þá tækifæri til að gera aths., sem varða fjárlagaafgreiðsluna. Ég mun því að þessu sinni takmarka mál mitt mjög. Mér finnst, að mér sé skylt að þakka hv. fjvn. og þá sérstaklega form. hennar fyrir þá miklu vinnu, sem hún hefur lagt í afgreiðslu fjárlfrv. Störf hennar byrjuðu seinna en venja er til, en það hefur verið unnið af miklum dugnaði, og fjárlagaafgreiðslan hefur tekið ótrúlega stuttan tíma, sem stafar af því, hve mikla elju nefndarmenn hafa lagt í afgreiðslu málsins. Þó að fjvn. nú eins og jafnan fái nokkra gagnrýni fyrir afgreiðslu sína á málinu, og þá ekki sízt í sambandi við skiptingu vegafjárins, eins og kom fram hjá síðasta hv. þm., þá held ég, að sé sönnu nær, að n. hafi viljað gera það samvizkusamlega og reynt að skipta því þannig, að það kæmi sem réttlátlegast niður á hvert hérað. Hitt er annað mál, hvort þetta sjónarmið er rétt. Ég er þeirrar skoðunar, að við höfum á undanförnum árum og höfum enn tekið skakka stefnu í skiptingu vegafjárins. Ég lét í ljós þá skoðun mína við 1. umr. þessa máls, að við ættum að breyta til um það og gera það upp við okkur, hvaða vegum væri nauðsynlegt að bæta við og beita okkur að því að klára þá. Það er kunnugt, að vegagerð verður 6–7 sinnum dýrari með handafli en ef unnið er að henni með vélum. Þá er vitanlega tæplega verjandi að halda áfram þessum gömlu handverkfæravinnuaðferðum og eyða þannig því takmarkaða fé, sem við ráðum yfir, til þess að tefja fyrir því, að landið verði sæmilega vegað. Hitt er mannlegt, að hver þm. reyni að krækja í sem mest af fé fyrir sitt kjördæmi. En hins vegar verður þó þingið að líta meira á heildarhagsmuni en hvað hentar bezt hverjum einstökum þm. Fjvn. hefur nú borið fram margar brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 308. Það undrar mig út af fyrir sig ekki, þó að ýmsar brtt. komi fram við frumvarpið. Ég skal játa, að það er að sumu leyti ekki eins vel undirbúið og ég hefði óskað eftir. Eins og hv. þm. er kunnugt, þá voru önnur mál mjög á döfinni um það leyti, sem fjárlagaundirbúningur fór fram, svo að hann varð í framkvæmd nokkurs konar hjáverkastarf hjá mér. Svo að það er ekki undarlegt, þó að ýmislegt þurfi leiðréttingar: Ef þessar brtt. eru athugaðar, kemur fljótt í ljós, að það eru þrenns konar breyt., sem um er að ræða. Í fyrsta lagi hækkun á tekjuáætluninni, í öðru lagi kemur fram viðleitni til lækkunar á hinum eiginlegu rekstrarútgjöldum og í þriðja lagi till. til hækkunar til ýmissa opinberra framkvæmda. - Ég ætla ekki að rekja þessar brtt. lið fyrir lið og mun naumast drepa á þær. Ég vil þó víkja örlítið að tekju- og eignarskattinum að minnsta kosti. Fyrsta brtt. er við tekju- og eignarskattinn, þar sem lagt er til, að hann verði hækkaður um 3 millj. króna. Ég gat þess, þegar frv. var lagt fyrir Alþ., að ég hefði ekki treyst mér til að fara með tekju- og eignarskattinn hærra en upp í 26 millj. kr., með tilliti til þess, hve gersamlega síldveiðarnar brugðust s. l. sumar og ótta við, að sú tekjurýrnun, sem af því hlyti að leiða hjá mörgum skattgreiðendum, yrði til þess að tekju og eignarskatturinn lækkaði verulega frá því, sem hann hefur verið á undanförnum árum. Nú er hins vegar ljóst, m. a. vegna breyt. á launalögunum og vegna þess, að nægileg atvinna hefur verið í landinu, að þá muni fást lægri styrkur, verði nokkur aukning frá því, sem verið hefur, og væntanlega hækkar eignarskatturinn eitthvað frá því, sem hann hefur verið á þessu ári, eða a. m. k. hefur reynslan verið sú, að hann hefur hækkað frá ári til árs. Ég verð að segja að að athuguðu máli tel ég hér ekki óvarlega farið, og ég fyrir mitt leyti get fallizt á þá aukningu, sem hér er gerð á tekju- og eignarskattinum. Þá er það brtt. við vörumagnstollinn, að hann verði hækkaður úr 10 millj. kr. upp í 11 millj. króna. Það er rétt, sem form. fjvn. tók fram að vörumagnstollurinn mun á þessu ári verða kringum 12 millj. króna, og eru ekki líkur til annars en að mikið vörumagn verði flutt inn á næsta ári. Auk þess má geta þess, að allmikill hluti af vörumagnstollinum stafar frá innflutningi á munaðarvörum, eins og áfengi og tóbaki. Á þeim er mjög hár tollur, og vitanlega er ekkert komið fram, sem bendir til þess, að sá tekjustofn rýrni frá því, sem verið hefur. Yfirleitt álít ég, að hér sé ekki óeðlilega að farið, og ég sætti mig við það. Þá er það hækkun á vörutollinum. Ég verð að segja, að þegar ég gekk frá áætluninni, þá var þessi liður sá liður, sem ég var í miklum vafa um, hvort ég hefði ekki farið of hátt með. Hafði ég það sjónarmið, þegar ég samdi áætlunina, að setja tekjurnar ekki hærri en ég taldi öruggt, að þær mundu reynast. Verðtollurinn verður að sönnu allmiklu hærri á þessu ári, en þess ber að gæta, að fragtlækkun hefur orðið allmikil. Enn fremur hefur komið fram, að hætta gæti verið á tvenns konar verði á ýmsum hátt tolluðum vörum. Það kom fram í umr. utan dagskrár á þingi hér fyrir nokkrum dögum, að menn óttuðust það, að svo gæti farið, að skortur yrði á vefnaðarvöru á næsta ári, og það var ekki laust við, að stj. hlyti ámæli fyrir að hafa leyft útflutning á lítt seljanlegri vefnaðarvöru. Nú skal það upplýst í þessu sambandi, að með næstu ferð „Drottningarinnar“ mun fara þó nokkuð af vefnaðarvöru til Danmerkur, vörur, sem eru að miklu leyti óseljanlegar. Nokkuð af þeim er úr ísl. ull og nokkuð af þeim úr erlendum efnum og líka nokkuð af vörum, sem athugun hefur farið fram á og taldar eru lítt seljanlegar eða með öllu óseljanlegar í landinu, eins og stendur. Get ég því ekki séð, að það sé nokkur hagsýni í því að láta vörurnar liggja hér og verða ónýtar eða gagnslitlar, þegar hægt er að fá viðunandi verð fyrir þær. Fólk er hér ekki svo illa statt með fatnað, og í öllu falli höfum við nóga ull í landinu, svo að ég kem ekki auga á yfirvofandi hættu í þessu efni. Þetta er nú útúrdúr, en hvað sem því líður, hvort sem hætta er á því að eitthvað tefjist með innflutning á vefnaðarvöru á næsta ári eða ekki, þá get ég ekki neitað því, að mér þykir teflt á tæpasta vaðið með að hækka verðtollinn úr 33 millj. kr. í 35 millj. Hann var áætlaður á síðasta ári 28 millj. kr., og var ekki laust við, að hann sætti nokkurri gagnrýni fyrir það, hve hátt hann var áætlaður. Þessi hækkun á yfirstandandi fjárl. frá því, sem þá var, verður því 7 millj. kr. Ég vil ekki beinlínis setja mig á móti þessari hækkun, en hins vegar tel ég, að þar sé fremur en annars staðar teflt á tæpt vað í áætluninni. Stimpilgjald á að hækka um 500 þús. kr., og hef ég ekkert við það að athuga og ekki heldur neitt að athuga við hækkun á veitingaskatti. Og það er ekki ástæða til að setja sig á móti hækkunum, á meðan tekjur landsmanna á yfirstandandi ári geta ekki bent til þess, að hæpið sé, að þær tekjur, sem áætlaðar eru, komi inn í ríkissjóðinn. - Loks er hækkun á tekjuáætlun Tóbakseinkasölunnar um rúma millj. kr. Hún hækkar úr 9 millj. kr. brúttó í 10 millj. og 249 þús. kr. Ég býst ekki við, að teflt sé á tæpt vað með þetta. Þó veit ég ekki, hvort fjvn. hefur tekið til greina, að sala verzlunarinnar á þessu ári er sennilega að nokkru leyti óeðlileg. Eins og kunnugt er, var mikið sent af gjafapökkum til Danmerkur, og býst ég við, að í þeim pökkum hafi hlutfallslega ekki verið meira af annarri vöru en tóbaki. Enginn efar, að þessi útflutningur á tóbaki, sem heldur áfram enn þá, átti sinn þátt í tekjum tóbaksverzlunarinnar á síðasta ári en það er ekki líklegt, að sá útflutningur haldi áfram næsta ár, því að Danmörk fer að fá tóbak frá tóbaksframleiðendum. Þetta er nú um tekjuáætlunina að segja. Sætti ég mig við hækkunina, sem gerð hefur verið, þrátt fyrir það, að ég telji hvað verðtollinn snertir, að teflt sé á tæpasta vaðið. Hins vegar er mér það fullljóst, að tekjuáætlunin í ár er ekki eins og ég hafði gert ráð fyrir á síðasta ári. Ég þóttist þá, þrátt fyrir gagnrýni, öruggur um, að hún mundi standast, áætlunin, og meira en það, ef ekki kæmi neitt óvænt fyrir, og reynslan hefur sýnt, að það var rétt. Við sjáum skammt fram í tímann, og við vitum ekki, hvað komandi ár færir okkur, en ég vil þó segja eins og er, að mér þykir ólíklegt, að þessi fjárhagsáætlun skili eins miklum afgangi og síðasta ár hefur gert. Þá skal vikið fáeinum orðum að þeim till., sem fram hafa komið af hálfu fjvn. og miða að því að lækka rekstrarútgjöld ríkisins. Það er augljóst mál og góðra gjalda vert af n. að gera tilraun í þessa átt, og játa ég fúslega, að það getur að vissu leyti verið styrkur fyrir stj., að vilji fjárveitingarvaldsins komi skýrt fram í þessu efni. Það gefur stj. vissan móralskan stuðning að hafa fjárveitingarvaldið á bak við sig. Í þessu sambandi þykir mér rétt að minnast á ummæli hv. 1. þm. Rang. (HelgJ) þess efnis, að ríkisstj. hafi ekkert gert til að draga úr rekstrarútgjöldunum. Þetta er ekki alls kostar rétt, að ekkert hafi verið að gert í því efni. Hún hefur þó haft viðleitni til að fækka mönnum við eina stofnun verulega og er að gera ráðstafanir til að fækka starfsfólki við fleiri stofnanir, en það er ekki komið í framkvæmd enn. Hins vegar er mér það ljóst, að ekki er gert nærri eins mikið að því og þyrfti að gera. Það eru margar ástæður til þess að svo er, og hef ég nokkuð vikið að þeim áður hér á Alþ. Það er nú vitanlega fyrst og fremst sú sívaxandi þensla, sem hefur orðið á öllu kerfinu, sem óhjákvæmilega leiðir af sér aukin störf og aukið fólkshald. Hjá þessu verður ekki komizt. Reynslan hefur jafnan verið sú, þegar til þess hefur komið, að tekjur og útgjöld ríkisins hafa vaxið og umsetningin orðið meiri hjá ríkinu, þá hefur leitt af því aukið starfsmannahald. Ríkið sætir að þessu leyti sömu kjörum og einstaklingur. Á sama hátt er það, ef einstaklingur eykur umsetningu sína, þá er ekki hægt að komast hjá að auka fólkshald hjá honum. Það er svo annað atriði, sem hlýtur að vinna á móti því, að hægt verði að spara rekstrarkostnaðinn, þar sem er húsnæðið, sem ríkið býr nú við. Í óviðunandi húsnæði er ekki hægt að koma við þeirri hagsýni, sem annars væri hægt að viðhafa við rekstur ríkisstofnana. Þær eru fyrst og fremst tættar út um allan bæ., og í öðru lagi, þar sem nokkuð af þeim er saman komið, eins og í Arnarhvoli, er deildaskipunin þannig, að ekki er hægt að koma við neinni hagsýni við reksturinn. Það er augljóst mál, að það er ákaflega óhentug tilhögun, að hvert ráðuneyti hafi skrifstofu sér með 2 eða 3 vélritunarstúlkum. Það væri miklu meiri hagsýni í því að hafa eina stóra vélritunarstofu fyrir allar þessar stofnanir. Ef það væri gert, væri hægt að hafa nóg verkefni fyrir starfsfólkið að staðaldri, í stað þess, þegar þetta er eins og nú er, þá hefur það stundum ekkert að gera, en stundum allt of mikið. Á sama hátt er það óhagkvæm tilhögun að hafa gjaldkera fyrir hverja ríkisstofnun. Ef hægt væri að sameina skrifstofurnar í einni hagkvæmri byggingu, þá væri vitanlega hægt að hafa sama gjaldkera fyrir margar eða flestar stofnanir ríkisins. Fleira mætti telja til af þessu tagi, en þessum umbótum er með öllu ókleift að koma í framkvæmd, fyrr en ríkið hefur komið sér upp viðunandi skrifstofuplássi. Það er ekki ætlun mín að ræða einstakar till. n., sem miða að því að lækka rekstrarútgjöldin. Það er ekki ólíklegt, að sumar þeirra miði raunverulega til sparnaðar, en ég verð þó að játa, að ég er hræddur um, að margar þeirra séu þess eðlis, að þær leiði ekki til annars en sjálfsblekkingar og til þess, að þær greinar fjárl., sem þær fjalla um, fari fram úr áætlun meira en ella mundi. Það hefur verið á það bent, að framkvæmd launalaganna hafi ekki verið í því lagi sem æskilegt hefði verið. Það er sjálfsagt alveg rétt. Það eru margar endurbætur, sem þarf að gera enn þá á framkvæmd þeirra. Ég held, að það sé ekki rétt að kasta mjög þungum steini að fjmrn., þó að ekki sé búið að koma framkvæmd l. í fullt lag enn þá. Það eru aðeins röskir 8 mánuðir síðan þau komu til framkvæmda, og það tekur sinn tíma að skipa mönnum niður í launaflokka. Það var ekki búið fyrr en eftir 2–3 mánuði, því að, eins og gefur að skilja, þurfti fyrst að fá till. frá stofnunum og ráðuneytum um það allt, svo að það eru ekki nema 4–5 mánuðir, síðan l. raunverulega komu til framkvæmda, þó að þau gengju í gildi 1. apríl. Það mun taka meiri tíma að bæta úr öllum ágöllum, sem fram koma, þegar þau í fyrsta skipti koma til framkvæmda. Og það er augljóst mál, að fjmrn. hefur ekki aðstöðu til þess að snúa sér af fullum krafti að koma þessum málum í rétt horf, fyrr en að liðnu þessu ári, þegar það hefur komið í ljós eftir árið, hvernig sú tilhögun hefur verið við hinar ýmsu stofnanir. Ráðuneytið hefur ekki yfir þeim mannskap að ráða til að vera með nefið niðri í öllum þeim ríkisstofnunum, sem þar koma til greina, en þá fyrst, þegar reynsla er fengin, ætti ráðuneytið að hafa aðstöðu til þess að gera þær lagfæringar, sem þarf við þessi mál. En þrátt fyrir það að ég óttast, að þessar brtt. beri ekki þann árangur sem æskilegt væri, að þær gerðu, því að enginn efar, að nauðsyn sé á að bæta rekstrarfyrirkomulagið á ríkisbúinu, þá amast ég ekki við þeim, og þótt þær kannske verði ekki til mikils fjárhagslegs ávinnings, þá verða þær nokkurs konar þál. fyrir stj., gefa stj. aukna hvatningu til að vinna að því, sem hún vill gera, að bæta rekstrarfyrirkomulagið. Þrjár tegundir af brtt. n. miða að því að auka til muna fjárframlög til verklegra framkvæmda. Það er nú sannast að segja næsta furðulegt að heyra sumar af þeim ásökunum á hendur stj., að hún vilji draga úr verklegum framkvæmdum, eins og það mátti skilja á ræðu hv. 1. þm. Rang. Það er ekki annað en illvilji í stj. garð og allra landsmanna, sem þessu veldur, þegar sagt er, að hún bæri ekki fram till. um frekari verklegar framkvæmdir en raun er á. Ég skal nú ekki fara mikið út í að ræða þetta mál, en vil þó aðeins benda á, að þetta mál er e. t. v. ekki eins einfalt og hv. 1. þm. Rang. vill vera láta. Það þarf sem sé fleira en fé til þess að koma á mjög örum verklegum framkvæmdum í landinu. Það þarf líka vinnu, en ef vinnuaflið er dregið svo frá framleiðslunni, að hún bíði við það hnekki, þá verður erfitt að standa undir þeim verklegu framkvæmdum, sem till. eru gerðar um og þörf er fyrir á næstu árum. Það er enginn vandi í landi, þar sem flest er ógert, að benda á, hvað þyrfti að gera. Það geta miklu óvitrari menn gert en hv. 1. þm. Rang. Hitt er svo vafasamt, að rétt sé að verja fé úr ríkissjóði svo úr hófi fram til verklegra framkvæmda, að hætta geti stafað af því, að vinnuaflið dragist svo frá framleiðslunni, að hún bíði við það hnekki. Án þess að ég ætli að fara lengra út í þetta mál, þori ég að staðhæfa, að till., sem fram eru bornar í frv. stj. um framlög til verklegra framkvæmda, þola fullkomlega samanburð við það, sem nokkru sinni hefur verið veitt áður. Og ef hv. 1. þm. Rang. hefði, þrátt fyrir mikil og góð störf í fjvn., gert sér ljóst, hvað ráðgert er að verja miklu fé til verklegra framkvæmda á næsta ári, þá held ég næstum, að hann hefði ekki talað um þetta eins og hann gerði. Og ég verð að segja það aftur, að þrátt fyrir það, að erfitt sé að standa á móti háværum kröfum, sem fram eru bornar um aukin fjárframlög til skóla, vega, brúa, sjúkrahúsa og til margs annars, sem mikil þörf er á að gera í landinu, þá efast ég um, að fjvn. hafi ekki verið of undanlátssöm í þessu efni. Ég minntist áðan á framlög til vega, og ég benti á það, þegar fjárlfrv. var lagt fyrir Alþ., að þrátt fyrir það, að framlag til nýrra vega lækkaði nokkuð frá því, sem verið hefur á yfirstandandi ári, þá var þó ekki tilætlunin sú, að afköstin minnkuðu, heldur þvert á móti, með því að auka vélavinnu, þar sem ráðgert er að ætla 800 þús. kr. til kaupa á nýjum vélum á þessu ári. Mundu afköstin þannig, þrátt fyrir lækkað framlag, verða meiri en nokkru sinni áður. Ég get ekki annað en endurtekið það, þótt ég sé búinn að segja það áður, að það er varla hægt að horfa á það, að verið sé enn þá að fleygja út fé til þess að gera vegaspotta með skóflu og haka og hestvögnum, þegar maður er búinn ár eftir ár að horfa á vinnubrögð, sem gefa margföld afköst á við þetta. Svona óhagsýni hlýtur að hefna sín. Og þótt mér sé fullkomlega ljós þörfin, sem hvert einasta hérað á landinu hefur fyrir aukna vegi, og þótt mér sé mjög vel ljóst, hve freistandi það er fyrir menn að bæta við vegarspottann heim til sín, þá er það samt sem áður skammsýni að vilja ekki heldur bíða í eitt til tvö eða þrjú ár með að fá veginn og fá hann þá þannig, að hann komi að fullum notum og þá aðeins fyrir örlítinn hluta af því verði, sem hann mundi annars hafa kostað. Ég veit ekki heldur í sannleika sagt, hvort fjvn. hefur gert sér ljóst, hvort vinnuaflið í landinu leyfi það, að allar þessar opinberu framkvæmdir séu gerðar í viðbót við þær framkvæmdir, sem vitað er, að einstaklingar munu standa að á næsta ári. Það hefur mér vitanlega engin athugun farið fram á þessu, en þess væri vissulega þörf, að nákvæm athugun færi fram á því, a. m. k. áður en stj. er skylduð til að verja jafngífurlegu fé til framkvæmda og gert er ráð fyrir. Mér telst svo til, að hækkunartill. n. til opinberra framkvæmda nemi rúmum 8 millj. kr. Það er augljóst mál, að svo framarlega sem ekki verða samþ. á þessu þingi ný skattalög, sem gefa allmiklar tekjur, þá verður fjárlagafrv. afgr. með sennilega einhverjum tekjuhalla og með miklum greiðsluhalla. Það er sjálfsagt venjulegt að gera þetta, af því að séð er fyrir endann á því, að afkoma þessa árs verður góð, - ég vona, að ég taki ekki of fullan munninn, þótt ég segi: mjög góð. Það verður því að segja, - ég skal játa það, að ég notaði í fjármálaræðu minni á s. l. hausti þessa sömu röksemdafærslu, - að það ár, sem þá var að enda, mundi gefa tekjuafgang, og kom það í ljós, að ég var bjartsýnni en ég mátti vera, og getur verið, að ég sé nú eitthvað bjartsýnni en ég ætti að vera, en ég held, að ég sé ekki svo bjartsýnn, að ekki sé öruggt, að talsverður tekjuafgangur verði á þessu ári. Hv. frsm. fjvn. (GJ) hreyfði því, að rétt muni vera að hækka benzínskattinn nokkuð með tilliti til hinnar miklu fjárhæðar, sem ætluð er í vegagerðir. Ég fyrir mitt leyti mundi vel geta fallizt á, að svo væri gert. Benzínskatturinn er 9 aurar á hvert kg., nákvæmlega óbreyttur eins og hann var fyrir stríð. Þegar tekið er tillit til þeirra verðlagsbreytinga, sem orðið hafa í landinu, má segja, að hann sé nú ekki nema 1/3 hluti af því, sem hann var fyrir ófrið. Ef tekið er tillit til gjaldgetu landsmanna, þá verða hlutföllin enn lægri. Það mætti meira en þrefalda hann, ef hann ætti að vera sambærilegur. Ég tel, að hér væri í raun og veru ekki um skatthækkun að ræða frá því, sem var fyrir ófrið. Þetta væri ekkert annað en að færa tiltekinn tekjustofn til samræmis við það, sem hann var fyrir stríð. En að öðru leyti skal ég láta í ljós, að ég mun ófús að beita nýjum skattaálögum á næsta ári. Ég held, að ég geti sagt það með fullri vissu, að ég geri það ekki. Það verður þá að skeika að sköpuðu með það. Hins vegar er mér ljóst, ef ekki verða lagðir á nýir skattar, þá er ekki verjandi að afgr. fjárl. öðruvísi en að láta stj. fá lántökuheimild, til þess að taka lán fyrir a. m. k. einhverjum hluta af þeim miklu verklegu framkvæmdum, sem ráðgerðar eru á næsta ári. Ég vil segja eins og hagur ríkissjóðs er nú, þá skuldar hann lítið, og þegar tekið er tillit til verðlagsins í landinu, þá eru eftirstöðvar skulda hverfandi borið saman við það, sem var fyrir sex árum. Og þegar tekið er tillit til, hve miklu fé hefur verið varið til verklegra framkvæmda hin síðari árin, þá álít ég það ekki glæfralega fjármálastefnu, þótt stj. fengi nú heimild til lántöku, en sú heimild yrði ekki notuð, nema reynslan sýndi, að þess væri þörf. Þetta vænti ég, að hv. fjvn. athugi nánar á milli umr., svo að það væri þá hægt við 3. umr. að láta stj. fá vitneskju um það.



Ég hef flutt hér 2 brtt. og ætla að segja fáein orð um þær. Sérstaklega þætti mér vænt um, ef hæstv. samgmrh. væri við, af því að sú stærri þeirra snertir hans deild. Ég er að vísu þakklátur hv. fjvn. fyrir það, að hún hefur eftir atvikum gert tiltölulega vel til Húsavíkur með þeim 200 þús., sem hún hefur veitt þangað. N. hefur enn fremur í samráði við hæstv. ráðh. gert ráðstafanir til þess, að þetta yrði hækkað í meira lagi. En af því að þetta skiptir miklu fyrir Húsavík og síldarverksmiðjuna, vildi ég gjarnan heyra skoðun hæstv. ráðh. um þetta á þessu stigi málsins. Ég vil útskýra það lauslega, að á Húsavík stendur málið þannig, að þar var byggð bryggja fyrir nokkrum árum, og voru veggir hennar hafðir úr staurum. Sú bryggja er jafnframt varnargarður fyrir höfnina að sunnan og vestan. Síðan í fyrra hefur verið byggður aðalskjólgarðurinn, sem líka verður bryggja fyrir væntanlega síldarverksmiðju, og hefur verið unnið þar fyrir eina millj. kr., en þar þarf að vinna fyrir tvær millj. Jafnframt þessu kom í ljós, að kominn var timburmaðkur í þessa staura, og allar líkur eru til þess, að með vorinu muni staurarnir velta undan steinloftinu, og þá býst ég við, að annar hluti bryggjunnar lendi í höfninni. Þetta veit hæstv. ráðh. og hv. form. fjvn. vel og hafa reynt að teygja sig eins langt og þeir hafa getað. Málið stendur þannig, að það þarf að járnklæða bryggjuna fyrir 800 þús. kr. og það þarf að framlengja garðinn fyrir 1 millj. Það hefur verið um það talað að breyta þessu og hafa það eitthvað öðruvísi en er í fjárl. og fá einhverja hækkun, og það er það, sem ég vildi, að hæstv. ráðh. segði sína skoðun um, vegna þess að eins og nú er komið, þarf að reyna að halda þessu verki áfram, og um leið og þessi aðalgarður er kominn, þá eru komin skilyrði fyrir síldarverksmiðjur ríkisins að setja niður þá verksmiðju, sem þar á að koma. - Hitt málið er ákaflega lítið mál. Það er farið fram á að hækka fjárveitinguna til Snorragarðs úr 5 þús. í 10 þús. kr. Þessi fjárveiting hafði fallið niður hjá stj., en er nauðsynleg. Ég vil segja um þetta fáein orð, af því að í því er nokkuð nýtt, sem ég býst við, að gleðji hv. þm. Ég fékk í gær bréf frá Noregi frá Snorranefnd þar, sem var fyrir stríð búin að láta steypa fagra mynd af Snorra og ætlaði að gefa hana til Reykholts, en það hefur beðið síðan. Nú segjast þeir fyrir sitt leyti óska eftir að mega koma hingað í sumar og setja upp þessa mynd í Reykholti á sinni Ólafsvöku, 29. júlí, búast við að krónprinsinn komi og að sent verði herskip o. s. frv. Nú hefur verið unnið að því að gera allt sem þokkalegast kringum Reykholt, og er búið að laga þar mikið til, en við í þessari undirbúningsnefnd getum ekki komizt hjá því að ljúka við það að gera þetta svolítið aðgengilegt fyrir framtíðina, og er þess vegna ekki hægt að komast hjá því að fá a. m. k. 10 þús. kr. til þess. Þetta er líka lokafjárveitingin í þennan undirbúning, sem verið er að gera í Reykholti. - Ég hef svo ekki meira að segja um þessi mál.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Ég vil aðeins með örfáum orðum lýsa ánægju minni yfir því, að fjvn. hefur lagt til, að útgjöldin til vega og hafnarmála yrðu verulega hækkuð frá því, sem fjárlfrv. gerir ráð fyrir. Mér var það ljóst í upphafi, þegar frv. var lagt fram, að það mundi þurfa að hækka það verulega frá því, sem þar var gert ráð fyrir, enda hefur það líka verið gert. N. hefur lagt til, að framlög til nýrra vega yrðu hækkuð um rúmar 2 millj. kr. frá því, sem er í frv., og er það þá, eftir því sem segir í áliti n., um 900 þús. kr. hærra en framlag til vega í þessa árs fjárl. Um skiptingu þessa vegafjár orkar alltaf tvímælis, og skal ég alveg leiða minn hest frá því að fara neinum orðum um skiptingu n., því að alltaf eru einhverjir óánægðir með þessa skiptingu og alltaf eru einhverjir, sem vilja fá meira en þeim er ætlað og telja sig ekki verða fyrir réttlátri útdeilingu, þó að maður skyldi ætla, að svo væri. Það höfuðsjónarmið, sem ég lagði áherzlu á við n. og hún hefur tekið til greina, er það, að vegalagningu til þéttbýlla staða, stórra sjávarþorpa og kaupstaða yrði hraðað eins og mögulegt væri. Hefur verið lögð sérstök áherzla á vegarlagningu til Siglufjarðar um Siglufjarðarskarð, og er gert ráð fyrir, að henni ljúki fyrir það fjárframlag, sem nú er gert ráð fyrir, 450 þús. kr. Til Ólafsfjarðar er líka gert ráð fyrir að ljúka veginum fyrir 400 þús. kr., sem til hans er veitt. Veginum til Neskaupstaðar um Oddsskarð, sem veittar eru til 300 þús. kr., á einnig að vera hægt að ljúka fyrir þá upphæð. Allir þessir staðir eru kaupstaðir, mannmargir á okkar vísu, hafa verið vegalausir til þessa, og með furðu litlu átaki, þó að þetta sé nokkuð stór upphæð, er hægt að koma þessum stöðum í akfært samband við vegakerfi landsins. Þetta hefur fjvn. fallizt á, og er ég henni þakklátur fyrir það. Og í beinu framhaldi af þessu koma svo enn aðrar stærri vegalagningar, sem eru aðalbrautir landsins, svo sem eins og Hafnarfjallsvegur, Vatnsskarðsvegur og Öxnadalsheiðarvegur, með samtals upp undir 1 millj. kr. fjárveitingu, á norðurleiðinni. Þetta er ein fjölfarnasta leið landsins, og er mikil ástæða til að flýta lagningu hennar eins og mögulegt er, enda líka orðið við því, því að til hennar er ætlað í till. n. um 1 millj. kr. Auk þessara vega er svo aðalleiðin til Vestfjarða um Þorskafjarðarheiði, sem gert er ráð fyrir, að verði unnið að á þessu ári að verulegu leyti fyrir það fé, sem til er, en þó bætt við það miklu, að hægt verði að gera bryggju við enda vegarins, á Arngerðareyri, og komast þannig í samband við farþegaflutningana um Ísafjarðardjúp. Þá er líka, til þess að koma heilum landshluta í samband, að nefna má veg eins og Barðastrandarveg og Selvogsveg, en til hans er veitt 600 þús. kr., og þó að það sé heldur minna en ég ímyndaði mér, að vegamálastjóri hefði lagt til, þá er ekkert við því að segja, því að upphæðin er há. Fleiri dæmi mætti nefna um aðalbrautir, sem ég hefði fyrir mitt leyti viljað leggja áherzlu á, og það er sjálfsagður hlutur, finnst mér, að þar, sem eru þéttbýlir og fjölmennir staðir á okkar mælikvarða, sem geta komizt í samband með tiltölulega litlum kostnaði, verði lögð áherzla á að koma þeim í vegasamband á þann hátt þó, eins og hér er gert ráð fyrir, að hlutur þeirra smærri verði ekki heldur fyrir borð borinn, heldur verði haldið áfram vegagerð á þeim eftir því, sem ástæður frekast leyfa. Enda hefur það verið gert, því að framlög til hinna stærri vega eru svipuð að upphæð og þau voru í fyrra, en heildarupphæðin um 900 þús. kr. hærri, og kemur það aðeins í hlut hinna smærri. En undan því finnst mér engin ástæða að kvarta, þar sem staðirnir, sem ég tel stóra, fá líka sínar framkvæmdir að mestu fyrir þær upphæðir, sem þar er ætlað. Það hefur ekki verið tekin hér upp nein sérstök fjárveiting til hinnar nýju Suðurlandsbrautar, sem mþn., sem starfað hefur 2 undanfarin ár, hefur nú gefið álit um. Það nál. er svo nýkomið, að ráðuneytið hefur enga ákvörðun tekið um afstöðu til þess enn, og því síður að Alþ. hafi verið skrifað um málið, svo að ég skal ekki fara lengra út í það, en vil aðeins vekja athygli á því, að það er ekki í fjárlfrv. ætluð nein upphæð til þessarar vegalagningar, þó að ýmsum kynni kannske að finnast það eðlilegra, að einhver upphæð væri þar nefnd. Nál. mþn. gerir ráð fyrir að skipta verkinu á 6 ár með 4 millj. kr. framlagi á ári, svo að ekki er um smáar upphæðir að ræða á þeim grundvelli, sem n. gerir ráð fyrir. Eins og ég sagði, skal ég ekki fara út í að ræða skiptinguna, um hana má alltaf deila, en ég vil aðeins að gefnu tilefni segja það, að það hefur sums staðar þar, sem hagkvæmt hefur þótt, verið unnið nokkuð meira en fjárl. gerðu ráð fyrir í ár, ef fé hefur verið lagt fram úr héraði að láni til bráðabirgða. Þetta hefur tíðkazt áður og gefizt vel. En frá ráðuneytisins hálfu hefur ekki verið undirgengizt neinar skuldbindingar aðrar en þær, að féð yrði endurgreitt viðkomandi aðilum, þegar veitt væri til þess í fjárl. Þessari reglu hygg ég, að verði haldið áfram, ef ekki kemur fram skýr þingvilji fyrir því. Er þetta tekið fram að gefnu tilefni frá hv. 2. þm. N.-M. Þar sem vantar aðeins litla vegkafla til þess að komast í samband við heil héruð og því tiltölulega litla viðbót við þá fjárveitingu, sem veitt er í fjárl., þá er engin ástæða, ef viðkomandi hérað vill lána og leggja í hættu einhverja fjármuni til þess að gera þetta, til að synja um, að það verði gert. Úr því ég var í 13. gr., skal ég með örfáum orðum einnig minnast á hafnargerðir. Þær hafa verið hækkaðar í till. n. um rúmlega 2 millj. í beinum framlögum, þar að auki er heimilt að taka allt að 2 millj. kr. lán til hafnarmannvirkja sérstaklega. Með hafnarbótasjóði verður þá til umráða til hafnargerða sem ríkisframlag á næsta ári, ef lánsheimildin verður notuð, rúmlega 7 millj. kr. Þetta er það hæsta, sem nokkurn tíma hefur verið varið til þessara hluta. Það er alveg sérstök ástæða til þess að hafa framlögin til hafnargerða veruleg á næsta ári. Það er gert ráð fyrir því, að á árunum 1946 og 1947 aukist skipastóllinn um allt að því 100 mótorbáta og 30 togara fyrir utan annan skipaflota, sem verið er að kaupa, og það er höfuðnauðsyn, að þessi skipafloti geti verið öruggur einhvers staðar, svo að hann reki ekki upp á land og ónýtist fyrir okkur, þegar við erum búnir að fá hann. Það hefur þess vegna verið höfð sú viðleitni af hv. fjvn., sem ég vildi fullkomlega taka undir, að láta þær hafnir ganga fyrir með fjárveitingu, sem eru fiskiskipahafnir, og þar sem vænta má, að veiði verði mest um hönd höfð, eins og t. d. hér við Faxaflóa og annars staðar þar, sem svipað stendur á um. Náttúrlega hefði verið æskilegast, að allt þetta framlag hefði komið úr ríkissjóði og hann hefði verið látinn annazt lántökuna, en eins og málum er komið og fjárl. orðin há, er ekkert við því að segja, þó að þessi upphæð sé tekin að láni, því að meiningin er, að það verði aðeins gert að þessu sinni. - Ég ætla ekki hér, frekar en um vegina, að gera hina einstöku staði að umtalsefni, um þá má alltaf deila, einn telur sig hafa fengið of lítið o. s. frv. En að gefnu tilefni frá hv. þm. S.-Þ. út af Húsavík sýnist mér hægt að svara hans máli með því að vísa til till. hv. fjvn., því að það er sjáanlegt, að hv. þm. þarf ekki að kvarta, því að bæði er fjárveitingin beint framlag umfram það, sem gert var ráð fyrir, og svo er heimild, eins og ég gat um, í nál. til þess að nota af lántökunni ákveðna upphæð, eins og þar er gert ráð fyrir, því að það er gengið út frá, að lánsheimildin verði notuð eins og fjvn. hefur lagt til í nál. sínu. Það mætti náttúrlega segja ýmislegt fleira um þetta, en ég tel ekki ástæðu til þess. Svo langar mig til að minnast á nokkur atriði í till. n., sem ég er meira í vafa um en það, sem ég hef nú rætt. Það er þá í fyrsta lagi brtt. n. við 11. gr. b-lið, sem fjallar um opinbert eftirlit. Það heyra undir það ráðuneyti, sem ég hef með að gera, nokkrar stofnanir, sem n. leggur til, að verði allar skornar niður og fái engan eyri í fjárl. hér eftir. Það er í fyrsta lagi löggildingarstofan, sem er í fjárl. með 38 þús. kr. fjárveitingu, sem n. leggur til, að verði strikuð út. Þetta liggur í því, að n. gerir ráð fyrir, að tekjur stofnunarinnar verði hækkaðar það mikið, að ríkissjóður þurfi þar engu við að bæta. Það er rétt, að það hefur verið þannig, að löggildingarstofan hefur staðið undir sér, en með hækkuðum launum hafa útgjöldin hækkað nokkuð, og varð ekki að óbreyttum tekjum unnt að ganga frá rekstraráætlun nema með framlagi úr ríkissjóði, 38 þús. kr. En með hækkuðum þjónustugjöldum stofnunarinnar er sjálfsagt hægt að ná þessum jöfnuði, en það verður þá að gera sér ljóst, að um leið og framlagi ríkissjóðs er kippt burtu, verður að hækka skoðunargjöld löggildingarstofunnar. Það getur ekki farið saman að ætla að kippa þessu frá henni, sem ríkissjóður hefur greitt til hennar, en láta tekjurnar standa í stað. Þá er önnur stofnun, sem lagt er til, að verði sirkuð út hvað fjárveitingu snertir. Það er Rafmagnseftirlit ríkisins. Það hefur samkv. áætlun 390 hús. kr. gjöld, en 340 þús. kr. tekjur og 50 þús. kr. framlag frá ríkissjóði. Þetta leggur hv. fjvn, til, að verði strikað út. Þetta þykir mér nokkuð orka tvímælis, nema gerð væri tilheyrandi lagabreyt., því að mest af tekjum rafmagnseftirlitsins er ákveðið með l. Störf rafmagnseftirlitsins vaxa með hverju ári, og það er mjög hættulegt að gera þær ráðstafanir, sem verða til þess að draga úr þessum starfsmöguleikum. Nú er hér að vísu ekki um stóra upphæð að ræða í hlutfalli við heildartekjuþörf stofnunarinnar, en að sjálfsögðu mætti færa þetta til betri vegar á sama hátt og hjá löggildingarstofunni með hækkaðri greiðslu, sem hún tæki fyrir störf sín, svo að það þyrfti enginn voði að vera á ferðinni, þó að þetta væri gert. En það þyrfti um leið að sjá um, að stofnunin gæti fengið þær tekjur, sem hún þyrfti til þess að standast reksturinn. Svo kemur þriðji aðilinn, það er Skipaskoðun ríkisins, sem er í fjárl. með 118 þús. kr. og ekkert á móti. Það leggur n. til, að verði strikað alveg út og þá hafður á sá háttur, sem verið hefur hjá skipaskoðuninni, og ég sé ekki, hvernig þetta á að geta komizt í framkvæmd. Það er að vísu svo, að skipaskoðunarstjóri er ekki hér á landi, en er væntanlegur bráðlega, og hefur þess vegna ekki verið hægt að hafa samband um þetta við hann, en ég vildi eindregið fara fram á það við n., að hún frestaði þessari till. sinni til 3. umr. Ég tel ekki viðunandi á þessu stigi málsins, meðan ekki liggja fyrir um það skýlausari upplýsingar en hér eru nú, að strika skipaskoðunina alveg út. Ég vænti þess, að það megi þá alveg eins, ef það sýnir sig við rannsókn, að einhverjir möguleikar séu fyrir þessu, gera það við næstu umr., þegar skipaskoðunarstjóri er við, eins og að gera það nú. Þá eru örfáar aths., sem ég vildi gera við 14. gr. Fjvn. hefur tekið upp þann hátt að færa styrkinn til húsabóta á prestssetrum af 14. gr. yfir á 20. gr., og er ekkert við það að athuga. En um leið hefur tveimur liðum verið slengt saman í 20. gr., sem heitir Til kaupa á jörðinni Hesti í Borgarfirði. Samkv. samningi, sem gerður hefur verið, kaupir landbrn. jörðina Hest til þess að láta þar fara fram rannsókn á sauðfjársjúkdómum, en nota átti andvirðið til að byggja á Hvanneyri. Þessi 150 þús. eru greiðsla frá ráðuneytinu fyrir sölu á jörð þessari, og tel ég, að þessa upphæð eigi að færa sér á reikningi, vegna þess að hún er annars eðlis. - Viðvíkjandi 14. gr. að öðru leyti er það að segja, að þar er farið inn á að fella niður smástyrk, 5000 kr., til málgagns íslenzku þjóðkirkjunnar. Ég sé ekki ástæðu til að fella þennan styrk niður og er því mótfallinn. Teldi ég heldur verra, að það væri gert en ekki. Það er fleira, sem lagt er til að fella niður, og eru þeir liðir einnig svo smáir og þannig vaxnir, að ég hélt n. gæti varla haft sig til þess. Sparnaður er ekki mikill, þótt þessir liðir séu felldir niður, og er það meira en vafasamt verk. Ég skal svo ekki hafa þessi orð mín fleiri. Það er ekki ástæða til, að allir séu ánægðir í þessu efni, en ég verð að segja, að yfirleitt get ég verið ánægður með þetta frv. Ég vil vekja athygli á, að hér var lögð fram áætlun um jarðboranir, en hún hefur ekki verið tekin til greina. Brtt., hefur verið flutt um þetta efni af hv. 11. landsk. Ég hefði óskað, að gerð yrði grein fyrir þessu máli fyrir 3. umr. Möguleikar fyrir jarðborunum eru svo miklir, að við megum ekki við því að láta þá ónotaða, og kostnaður við virkjun af þessu tagi er minni en við vatnsaflið. Úr einni lítilli holu, sem gerð hefur verið í Hveragerði, er mér sagt, að streymi gufa, sem mundi nema 50–60 kw., ef hún væri beizluð. Það mætti því ef til vill spara sér lagnir þangað, en þær kosta mikið fé. Ég vænti þess, að n. vildi athuga þetta mál fyrir 3. umr. og að málið verði ekki afgr. fyrr. Sjómannaskólanum er ætluð 1 milljón í fjárl., og er það talsvert meira en í fjárl. fyrir árið 1945, og er það því skilyrði bundið, að það verði endurgreitt á næsta ári. Það er ekki ástæða til að fara um málið fleiri orðum, en ég vænti þess, að n. taki bæði þetta mál og önnur, sem ég hef minnzt á, til athugunar fyrir 3. umr., svo og að þessari till. um afnám fjárframlags til skipaskoðunar verði frestað til 3. umr., þar til liggur fyrir álit skipaskoðunarstjóra. Varðar miklu, að vel sé frá þessum málum gengið.



Ég hef leyft mér að flytja tvær brtt. á þskj. 322. Önnur er varðandi útgáfu orðabókar Guðbrands Vigfússonar. Það hefur fengizt tilboð um endurprentun á þessari merku orðabók og jafnframt að selja hér undir kostnaðarverði af þessari útgáfu. Eins og hv. þm. vita, er orðabók Guðbrands Vigfússonar bezta orðabók, sem út hefur komið hér, en hún hefur verið ófáanleg um langan tíma. Það er ekki eingöngu þetta tækifæri, sem boðizt hefur, heldur hefur Sir William Craigie, einn frægasti orðabókahöfundur og vel að sér í íslenzku, bæði fornri og nýrri, boðizt til þess að skrifa viðbót og leiðréttingar við orðabókina, og útgáfufyrirtækið hefur boðið, að þetta verði tekið með, gegn því skilyrði, að Sir William Craigie fái þóknun fyrir starf sitt héðan að heiman. Ég álít sleppt góðu tækifæri, ef Alþ. vill ekki verða við þessari beiðni. Sá, sem er milligöngumaður um þetta, er Snæbjörn Jónsson, sem mun nú þegar hafa snúið sér til menntmrh. og fengið góðar undirtektir. Ég vil mælast til, að fjvn. taki þetta til athugunar. Hin till., sem ég hef leyft mér að bera fram, er sú, að ekkju Sigurðar Thorlacius verði veitt 2000 kr. árslaun. Þessi merki maður dó á síðast liðnu sumri, eins og kunnugt er. Háttv. fjvn, mun hafa haft þetta mál til meðferðar og virzt fjárhagur ekkjunnar svo góður, að ekki væri ástæða til að samþ. þessa till. eða taka hana í 18. gr. Ég hef komizt að raun um, að fjvn. hefur ekki fengið réttar upplýsingar. Ekkjan hefur styrk úr lífeyrissjóði og bæjarsjóði, en sú upphæð er ekki rétt, - reiknuð með ókeypis húsnæði, en það er rangt, því að hún hefur ekki þessi hlunnindi. Þegar maður hennar dó, hafði hún ekki lengur húsnæði, heldur varð að festa kaup á húsi fyrir 115 þús. kr. og standa undir lánum af því. Tekjur hennar munu vera 3–5 þús. kr. lægri en fjvn. hafði til hliðsjónar, og auk þess verður hún að greiða 1/3 af tekjunum í húsaleigu. Þetta er því mjög erfitt. Og enn fremur eru tekjur þær, sem hún fær úr lífeyrissjóði, bundnar við nöfn barnanna til 16 ára aldurs. Sonur hennar er nú að hefja nám í Menntaskólanum og er 15 ára. Á næsta ári fellur því úr það lífeyrissjóðsgjald, sem bundið er við nafn hans. Öllum hv. þm. er kunnugt, að Sigurður Thorlacius var einn af fremstu mönnum þjóðar vorrar. og á því fyllilega skilið, að vel sé gert við ekkju hans og börn.



Ég er hér flm. að tveimur smábrtt. ásamt hv. 2. þm. S.-M. Ég tel rétt að fara nokkrum orðum um þessar till., þó að heldur sé nú þunnskipað, en hv. form. fjvn. (GJ) er mættur, og það ætti að vera nægilegt. - Þessar brtt. eru undir IV. lið á þskj. 316, við 13. gr. A. III., um styrk til brúargerða. Fyrri till. er um styrk til brúargerða á Geitdalsá og Múlaá í Skriðdal, 150 þús. kr. Það hefur verið nokkur ár í undirbúningi að brúa Grímsá í Skriðdal. Grímsá er með mestu manndrápsvötnum á landinu. Á undanförnum 100 árum hafa farizt þar 19 manns. Ég man sjálfur eftir fjórum. Af þeim voru tvær ungar stúlkur. Lengd Grímsár frá Lagarfljóti inn fyrir byggð í Geitdal er um 30–40 km. Þessi á sker þarna í sundur eina blómlegustu sveit Suður-Múlasýslu, Skriðdalinn. Allir skilja, hversu erfitt er að fara hreppinn á enda til þess að komast yfir þær tvær ár, sem mynda Grímsá. Nú hefur verið rannsakað til hlítar af vegaverkfræðingi, að bezt er að brúa Geitdalsá og Múlaá hjá Þingmúla, því að Grímsá er allmiklu breiðari, auk þess sem hentugra er að hafa brýr á báðum ánum fyrir samgöngur innan sveitar. Ef Grímsá væri brúuð t. d. hjá Arnhólsstöðum, þá er tungan, sem Þingmúli stendur á, jafnilla stödd eftir sem áður. Vonir manna austur frá eru miklar um það, að þessar ár verði brúaðar sem fyrst. Ég vildi því vinsamlegast beina því til fjvn. og þá einkum formanns hennar að taka þessa till. til athugunar. Ég tel ekki þörf á fleiri orðum. Það er öllum ljóst, að þörfin er mikil, og vonast ég því til, að fjvn. taki málið til vinsamlegrar athugunar. Þá vil ég fara nokkrum orðum um hina brtt. Það er alltaf haldið í áttina með að láta bílfæra vegi ná saman á Suðausturlandi, og nú er bílfært frá Djúpavogi að ............ og Lónsheiði er að sumri til fær bílum og gæti verið vel fær með litlum tilkostnaði, en það, sem tefur, að hægt sé að nota bíla t. d. í Álftafirði, eru árnar. Fyrst er Fossá í Álftafirði. Hún sker í sundur sveitina, svo að þeir, sem búa sunnan árinnar, geta ekki notað bíla og verða því að reiða á klökkum eftir það. Sama er að segja að sunnan verðu. Þegar kemur í Lónið, er það Jökulsá, sem hindrar, að þar sé hægt að nota bíla. Nú sé ég, að fjvn. hefur tekið upp á fjárl. framlag til Lónsár, og vænti að Fossá verði tekin líka. Ég tel alveg sjálfsagt, hvern árangur sem það ber, að þm. S.-M. og þm. A.-Sk. vinni að þessu nauðsynjamáli, og þess vegna flytjum við þessa brtt. Ef um tvennt væri að ræða, væri mér kærara að fá brýr á Geitdalsá og Múlaá heldur en þessa, þó að æskilegast væri að fá þær allar, en skiljanlega er ekki hægt að framkvæma allt í einu. Ég get skilið, að fjvn. vill ekki eyða fram úr hófi í brúargerðir, en þess ber að gæta, að stöðvun á brúargerð nú á stríðsárunum hefur verið meiri en nokkurn tíma á vegagerðinni. Ég vona því, að fjvn. taki þessar brtt. vinsamlega til athugunar. Úr því að ég stóð upp, vil ég minnast á einn lið, ekki til aðfinnslu, því að ég er ekki viss um, að mér hefði gengið betur. Í brtt. 44, 13. lið segir svo „Til brúa, sem áður hafa verið í fjárlögum 250 þús. og í 14. lið. Ýmsar smábrýr 200 þús.“ Ég vil minnast á, að áður hefur staðið í fjárl. fé til brúargerðar á Norðurá, en enn þá er ekki hafið það verk. Ég er ekki viss um, að sú fjárveiting nægi. En ég vil leyfa mér að spyrja, hvort ekki megi vænta fjárveitingar til brúargerðar á Norðfjarðará af þessum liðum. Eins og menn vita, hefur verið unnið að vegagerð á Oddsskarði. Ég hygg, að þar hafi verið unnið fyrir fullar 300 þús. kr. Ég fór um þetta svæði, þegar ég kom til þings í haust, og virtist mér mjög sæmilegur árangur, einkum þegar tillit er tekið til þess, að stór jarðýta, sem nota átti þarna, bilaði, og nota varð litla jarðýtu í staðinn. Nú hefur fjvn. lagt góða upphæð til þessa vegar, eða 300 þús. kr., og ætlunin, að honum verði lokið á næstu 2 árum. Ég set þetta í samband við brú á Norðfjarðará vegna þess að vegastæði er þarna gott. ........ Það er gert ráð fyrir, að hún hafi í sveitinni verkefni í tvö ár. Nú geri ég ráð fyrir, að íbúar Norðfjarðarhrepps mundu fúslega bíða með það, sem þeir eiga eftir óunnið með þessari skurðgröfu, ef svo bæri undir, að ríkissjóður þyrfti á henni að halda við vegagerð. En til þess að skurðgrafan geti komið að notum við vegarlagningu þarna eystra, þarf brú á Norðfjarðará að vera komin. Ég hef sett þetta í samband hvað við annað, af því að það er nauðsynlegt að gera sér ljóst, að brúin og vegurinn standa ekki aðeins í sambandi hvað við annað af því, að brúin þarf að koma, þegar vegurinn er kominn, heldur þarf hún að koma áður en vegurinn er lagður, af því að með því sparast mikið fé. Þess vegna er mér ákaflega annt um að geta fengið fram skilning hv. fjvn. á því, hvort það er ekki meiningin, að brúin á Norðfjarðará eigi að njóta fjárveitingar undir stafl. A. III., 14. tölul. í brtt. fjvn. við 13. gr. Ég vænti þess, að hv. form. og frsm. fjvn. gefi mér við þóknanlegt tækifæri svör við þessu. Ég get þá látið máli mínu lokið um brtt. við fjárl. og um fjárl. yfirleitt. Ég mun með atkv. mínu sýna afstöðu mína til einstakra brtt., en sé enga ástæðu til að gera það með orðum. En ég skal þó segja það, að þrátt fyrir allt tel ég, að brtt. hv. fjvn. séu flestallar til mikilla bóta. Og mér sýnist, að yfirleitt beri brtt. vott um það, að hv. fjvn. hafi viljað reyna að gera það bezta úr fjárl., sem henni fannst hún geta orkað, undir þeim kringumstæðum, sem eru.



Herra forseti. Mér þykir ástæða til þess að bæta fáeinum orðum við það, sem ég sagði hér við þessa umr. áður, vegna þeirra svara, sem féllu frá hv. fjvn. gagnvart þeim mjög nauðsynlegu og hógværu brtt., sem ég hef hér flutt við þessa umr. við fjárlagafrv. Það hefur nú komið betur í ljós, sem mátti sjá á nál. hv. fjvn. strax, að framlögin til vega eru samkv. brtt. hv. fjvn. áætluð um 900 þús. kr. hærri en þau voru í síðustu fjárl. Og það hefði þess vegna mátt ætla, að það hefðu ekki verið lækkaðar fjárveitingar til neinna héraða. En það eru þó býsna margar sýslur, sem ekki sérstaklega eru í náð hjá hv. fjvn. og lækkaðar hafa verið fjárveitingar í til vega. Hv. frsm. fjvn. tók því þunglega, að ég gat þess í minni ræðu, að það liti út fyrir, að það hefði verið hlynnt að héruðum, sem fjvnm. stæðu að, og hann vildi halda fram, að þetta gæti ekki átt við neinn nm. annan en hann, að minni meiningu. En því var alls ekki til að dreifa frá minni hendi, að ég ætti í þessu efni við hann einan, heldur eru það fleiri, sem þar eiga hlut að máli, eins og gefur að skilja. Og ég tek röksemdir hv. frsm. fjvn. ekki mjög alvarlega, þegar hann segir, að það geti ekki skeð, að þeir, sem eru uppbótarþm. úr einstökum héruðum, vilji gjarnan vinna fyrir þau héruð, sem þeir eru kosnir með atkv. úr. En það þýðir ekki að segja mér það. Ég þekki svo þingsögu undanfarinna ára. Ef svo væri sem hv. frsm. fjvn. sagði í þessu efni, kynni það þá að vera tilviljun ein, að framlög í Suður-Múlasýslu hækka um 150 þús. frá því, sem var í fyrra samþ. í fjárl. Og það hefur farið orð af því, að hv. frsm. fjvn. væri flestum ef ekki öllum mönnum duglegri til að halda vel á málefnum síns kjördæmis, og er það honum til heiðurs, enda hefur aldrei í það kjördæmi farið jafnmikið fé til vega eins og í þeim fjárl., sem nú eru í gildi, sem er 225 þús. kr. Það kynni kannske að vera tilviljun, að bætt hefur verið við það kjördæmi frá því, sem áður hefur verið í það veitt, einmitt síðan hv. núv. þm. Barð. kom á þing. Til Dalasýslu hafa framlög til vega lækkað um 40 þús. kr. frá því í fyrra og í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu um 100 þús. kr. Þetta kunna að vera aðfinnslur hjá mér og sérstaklega vel sé hlynnt að þessum héruðum: - Varðandi mitt kjördæmi sagði hv. frsm. fjvn., að í það væri veitt 195 þús. kr. til vega. En það eru ekki nema 85 þús. kr., sem þar er um að ræða, og þó er þar full nauðsyn fyrir hendi, nauðsyn, sem er áreiðanlega eins mikil og hvarvetna annars staðar þar, sem beðið er um fjárveitingu til vega. Það er að vísu rétt hjá hv. frsm. fjvn., að það er hægt um hásumarið að komast á bíl milli Blönduóss og Skagastrandar, en það er ekki heldur nema þá. Og þar er um að ræða eitt kauptún, Skagaströnd, sem er alveg innan þess ramma, sem hv. fjvn. og hæstv. samgmrh. mörkuðu með sinni stefnu að halda fram, að sérstaklega þyrfti að koma í gott vegasamband, vegna þess að þar er verið að vinna stórfelldar umbætur. Og þar er væntanleg mikil fólksfjölgun. Og ástandið er á þessum vegi þannig, að það eru ekki líkur til þess, að hægt sé að koma þangað sumum þeim vélum, sem þangað þurfa að flytjast, landleiðina, vegna þess að vegurinn er ekki fær svo stórum bifreiðum sem til þess þarf. Hér er um að ræða vélavinnuvegarstæði af heppilegustu gerð. Og það hefði nú á þessu hausti verið hægt að vinna þar með stórvirkasta tæki þeirrar tegundar, sem til er í landinu og vinnur á við fleiri hundruð menn. Og það er því undir slíkum kringumstæðum mjög mikill sparnaður að nota slík tæki, þar sem það á við, samanborið við að veita fé til vegagerða á þeim stöðum, þar sem ekki er hægt að koma að nema handverkfærum. Það, sem mér þykir einna gífurlegast í till hv. fjvn. er það, að hún leggur til, að í eitt hérað verði varið næstum því einni milljón, og er þar um 405 þús. kr. hækkun að ræða, en næsta hérað, Suður-Þingeyjarsýsla, er lækkað um 105 þús. kr. frá því í fyrra. Þetta þýðir að sjálfsögðu ekki að ræða um, þar verður atkvgr. að skera úr, ef n. vill ekki ganga inn á það, sem mér virtist skína hálft um hálft í hjá hv. frsm., að taka eitthvað aftur af þessum till. sínum til 3. umr. og endurskoða sína afstöðu. Varðandi hafnir og lendingarbætur skal ég ekki mikið út í fara, ég hef geymt mér til 3. umr. að flytja brtt. þar um. En hvað vegina snertir og varðandi það, sem hv. frsm. sagði um framlag til Svínvetningabrautar, sem ég fór fram á 100 þús. kr. í, sem er helmingur framlags þess, sem þarf í veginn samkv. till. vegamálastjóra, þá þótti mér það mjög leiðinlegt hjá hv. frsm., að hann kastaði ómaklega hnútum til vegamálastjóra. Það er engin ástæða til að vera með slík ummæli, þó að hv. þm. geti greint á við hann um einstök atriði, því að ég held, að hann fullnægi sinni embættisskyldu eins vel, ef ekki betur en flestir þeir embættismenn, sem við höfum undir að sækja hér á þingi, og að hann hafi verið hér með einhverja hlutdrægni varðandi fjárveitingu til Blöndubrúar, sem fyrirhuguð er, því mótmæli ég alveg, því að þar er um að ræða alveg fullkomna þörf, - þörf, sem ekki verður þöguð í hel, hvorki af fjvn. né öðrum: Hv. frsm. segir, að hægt sé að komast yfir Blöndu eins og er, og það er satt, það er ein brú á henni niður við ósa, en það er svo um flest okkar stórvötn, að á þeim eru tvær brýr og sums staðar verið að biðja um þá þriðju, eins og á Hvítá í Borgarfirði. Á Skjálfandafljóti eru einnig tvær brýr, og þar er verið að biðja um þá þriðju. Milli hinnar fyrirhuguðu brúar á Blöndu og þeirrar, sem nú er, eru milli 30 og 40 km. Það skiptir ákaflega miklu máli, að þessi brú komi, sérstaklega með tilliti til þeirra fyrirhuguðu breyt., sem nú eru á atvinnurekstri héraðsins snertandi mjólkurframleiðslu. Varðandi það, sem hann sagði um till. mína varðandi mjólkurbú á Blönduósi, þá er það að segja, að ekki er víst, að hægt verði að byrja þar að byggja, ef ekki er tryggt, að fjárveiting fáist, því að það þarf meira en þessa lögboðnu fjárveitingu, og þó að ekki sé till. um það á þessu þskj., þá mun verða flutt um það till. við 3. umr., því að það þarf áreiðanlega lán og ábyrgðarheimild til þess, að þetta fyrirtæki geti komizt upp í tæka tíð. Ég skal svo láta máli mínu lokið, en vil aðeins vænta, að þetta verði tekið til athugunar síðar, þar sem ég læt þessar till. allar, sem ég hef leyft mér að flytja, koma undir atkv. við þessa umr. eða þá næstu.



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt út í ræðu hv. síðasta ræðumanns, þm. A.-Húnv., en ég get lýst því yfir fyrir mína hönd sem nm., að ég er samþykkur þeirri aðferð, sem n. hafði í vegamálunum, og er ég þar alveg samþykkur hv. frsm. n., því að ef það á að vera svo, að einstök héruð eiga að geta fengið til sinna vegamála svo og svo mikið fram yfir það, sem veitt er í fjárl., þá er hætt við, að verið geti svo og svo mikil ásælni hjá ýmsum, því að allir vita, að þörfin er brýn, og ef það leyfist einum, þá er ekki hægt að banna það öðrum. Ég er því alveg samþykkur, að þessi aðferð sé höfð, sem n. notaði og fram kemur í hennar till. Það framlag, sem er hér t. d. til Austur-Húnavatnssýslu, er því ekki 85 þús., heldur 185 þús., og skeikaði því hjá hv. þm. A.-Húnv. um meira en helming, því að það fé, sem er undir b-lið, er til endurgreiðslu á því fé, sem eytt var á síðasta ári utan við fjárl., og það er ekki nema rétt og sjálfsagt, að það komi fram á næsta ári sem fjárveiting til viðkomandi héraðs. Ef það er ekki, hvað þýðir þá fyrir okkur í fjvn. að basla við að skipta því fé, sem fara á til vega, ef einstökum héruðum eða sýslum á að leyfast að taka ekkert mark á því, sem í fjárl. stendur, og fá svo hundruðum þúsunda skiptir á hverju fjárhagsári utan fjárl.? Ég er sannfærður um, að ef þessi regla væri tekin, þá mundu strax á næsta ári koma fram kröfur úr hverju einasta héraði um slík aukaframlög til vega- og brúargerða, því að þörfin er vissulega alls staðar brýn. Það hefur verið svo, - ég get borið um það úr mínu eigin kjördæmi, - að þótt boðið hafi verið að lána fé, sem ekki þyrfti að greiða fyrr en á næsta ári, þá hefur verið alveg bannað að vinna fram yfir, svo að nokkru nemi fram yfir þá fjárveitingu, sem í fjárl. hefur staðið, og álít ég, að vegamálastjóri hafi hagað sér þar alveg rétt og samkv. vilja Alþingis, en það á bara að ganga jafnt yfir alla. Þessi ásökun, sem kom aðallega frá tveimur hv. þm., þm. Snæf. og þm. A.-Húnv., er því ekki á rökum reist, og er ég þar alveg sammála hv. frsm. En það er ýmislegt annað, sem hefur komið fram hjá hv. frsm., sem ég er ekki eins sammála honum um. Ég held, að hann hefði haft gott að því að taka ekki eins djúpt í árinni og hann gerði í gær í byrjun sinnar ræðu, þegar hann var að lýsa hinni ágætu stefnu hæstv. ríkisstj. í fjárlagaafgreiðslunni og hvað þar hefði verið gætilega farið af stað og hvað hún hefði fylgt gaumgæfilega þeirri nýsköpunarstefnu, sem nú er svo mikið talað um og hv. þm. er svo hrifinn af. Ég held, að hann hefði haft gott af að hlusta fyrst á hæstv. fjmrh., af því að hjá honum kvað við dálítið annan tón en hjá hv. frsm. Hann viðurkenndi fyllilega, að við værum komnir í hálfgerðar ógöngur með afgreiðslu fjárl., enda held ég, að hver þm. og hver maður innan þings og utan, sem athugar með gaumgæfni, álíti þessa skoðun rétta, að við séum komnir í ógöngur með afgreiðslu fjárl. Hæstv. fjmrh. gat um vilja til sparnaðar. Hann byrjaði að tala um, að það væri hvergi gerð nein tilraun í þá átt, og ég held, að arfinn sé alltaf að vaxa. Ég held, að hann hafi aldrei vaxið eins ört og nú á síðasta ári. Og þegar maður lítur á frv., þá er það svo hjá hinum einstöku stofnunum, að svo að segja alls staðar hefur nú á þessu síðasta ári mannfjölgunin gengið fram úr hófi, því að svo að segja í hverri stofnun er bætt 3–4 mönnum við það, sem áður var. Það er svar hæstv. stj. við þeirri ályktun, sem Alþ. samþykkti í fyrra um að reyna að draga úr útgjöldunum. Hann var mikið að tala um það, hv. frsm., sem er rétt, að fjvn. hafi ekki vald til að skipa hæstv. stj. að spara. Ég veit, að n. sem slík hefur ekki nema ábendingarrétt. En Alþingi getur gert sparnaðartill., ef það vill, og þá býst ég við, að hæstv. stj. verði að fylgja því, ef hún vill kallast þingleg stj. En eins og ég gat um áðan, þá liggur fyrir slík ályktun, svo að vilji þingsins er fyrir hendi. Hv. frsm. var að tala um, að minn flokkur hefði verið eyðslusamur. Ég man, - og það muna kannske fleiri, - hvað átti að koma í staðinn, hvaða undur áttu að ske, ef flokkur hv. frsm. næði völdum hér á landi. Nú er það orðið, að vísu með hjálp miður heppilegra ráðamanna, ég skal ekki um það segja. En ég held, að öll þau loforð, sem þá voru gefin, - það átti að lækka skatta, því lofað að lækka tolla, því var lofað að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, en ég hef ekki séð í þeim fjárl., sem síðan hafa verið afgr. frá hendi þessarar ríkisstj., að það hafi verið gert. Ég held, að allt hafi farið í sömu áttina, gott að fá bendingar frá hv. fjvn. um ýmsa þá hluti, sem hægt væri að vera án og drægi úr útgjöldum. Jú, en ég veit ekki betur en að fyrir liggi fullkominn vilji Alþingis í þessu efni með þeirri þál., sem samþ. var í fyrra frá fjvn. Þess vegna hefur hæstv. ríkisstj. þar að sjálfsögðu alveg fulla heimild frá þinginu að reyna að skera niður, ef hægt væri, af rekstrarútgjöldum ríkisins. En það brá svo einkennilega við, að það eitt, sem báðir þeir hæstv. ráðh., sem tóku til máls í dag, höfðu að setja út á n. og störf hennar, voru þær lækkunartill., sem hún benti á. Það kann vel að vera, að n. hafi ekki fundið þá réttu leið til sparnaðar og hefði kannske mátt benda á annað, sem hæstv. stj. hefði fallizt betur á eða þótt réttmætara, en þó kom það ekki fram hjá þessum hæstv. ráðh., og það kann vel að verða svo, að það reynist nokkuð örðugt að fá niðurskurð á rekstrarútgjöldum ríkissjóðs eins og nú er komið. Hv. frsm. veittist mjög að mér í ræðu sinni í dag og þeim flokki, sem ég tilheyri. Hann benti á það með miklum krafti, að það þyrfti að uppræta ýmislegt af þeim arfa, sem við hefðum gróðursett á ýmsum stöðum hér hjá ríkinu. Ég veit ekki betur en sá flokkur, sem hann fylgir, sé búinn að eiga þátt í ríkisstj. í allmörg ár, búinn að hafa á hendi fjárlagastjórn í ein 4–5 ár. Ég hef ekki rekið mig á það, og ég vil gjarnan, að hv. þm. komi með eitthvert dæmi til að sýna fram á, hvað sú stj. hafi gert til sparnaðar á rekstri ríkissjóðs. Ég held, að fyrri fjárl. og það frv., sem við erum að ræða um nú, beri þess gleggst vitni, að það hafi allt saman verið á leið til hækkunar. Hvar sem litið er, á skatta, tolla eða rekstrarútgjöld ríkisins, alltaf er sama sagan, alls staðar er hækkun, hvergi örlar á lækkun. Þá hefur mikið verið gumað af því af hv. frsm., að aldrei hafi eins hárri upphæð verið varið til verklegra framkvæmda og eigi að gera í þessum fjárl. Ég gerði þetta nokkuð að umtalsefni í gær, að þótt krónurnar séu margar, þá er það ekki endilega það sama og að mikið sé framkvæmt, því að eins og við allir vitum og hæstv. fjmrh. minntist á áðan, þá hefur kostnaðurinn t. d. við að leggja vegi og byggja brýr og aðrar byggingar sex til sjöfaldazt nú á fáum árum. Og ef við deilum í þá upphæð, sem nú er í fjárl. til verklegra framkvæmda, með sex eða sjö, þá hygg ég, að krónutalan verði ekki miklu hærri en sú, sem áður var veitt til slíkra framkvæmda, eins og ég líka benti á í gær, að í sumum gr., t. d. 13. og 16. gr., eru nú um 10% lægri upphæðir til verklegra framkvæmda hlutfallslega en 1938. Hv. frsm. hneykslaðist mjög á því, að ég skyldi ekki taka 12, eða 14. gr., en þó að við tökum þær, þá er útkoman svipuð, hún er ekkert hagstæðari í núv. fjárl. eða fjárlfrv, en áður var, það er hér um bil það sama. En eins og ég hef áður getið um og minn fyrirvari byggist á, þá er ekki von á betri afgreiðslu á fjárl. vegna þeirrar stefnu í dýrtíðarmálunum, sem tekin hefur verið og framkvæmd. Hv. frsm. hneykslaðist mjög á því, að við skyldum enn þá fara að spila þessa dýrtíðarplötu, hún sé orðin slitin og hjáróma. Ég veit, að hv. frsm. tekur meira mark á öðrum en mér. Ég hef hér fyrir framan mig ýmis ummæli frá forustumanni og formanni hans eigin flokks, sem sýna það svo greinilega og ótvírætt, að hann er í þeim efnum nákvæmlega á sama máli og okkar fyrirvari byggist á. Flokkur hv. frsm. hefur bæði í ræðum á Alþingi, í blöðum og annars staðar látið ótvírætt í ljós, að dýrtíðarflóðið væri það mesta böl og bölvun, sem yfir þessa þjóð hefði gengið. Ég kæri mig ekki um að svo komnu máli að fara að lesa upp ýmis ummæli formælenda Sjálfstfl., ég veit, að honum eru þau ljós, og ég veit, að hann er þar alveg á sama máli og ég og hv. form. flokks hans, honum er þetta ljóst, þó að hann hneykslist nú á, að verið sé að spila dýrtíðarplötuna. En ég vil benda honum á, að jafnvel samstarfsmenn hans, kommúnistar, þeir eru líka að komast á þessa skoðun, að dýrtíðin sé orðin böl. Það er ekki langt síðan þeirra eigið blað, Þjóðviljinn, talaði um, að nú yrði að stöðva sig, áður en farið yrði í vökina, það mætti ekki fara lengra áfram. Ég held, að hann hefði átt að spara sér að tala eins digurbarkalega og hann gerði um þessa hluti, því að nú stendur hann einn uppi, þetta er gamalt bergmál, sem nú hefur hvergi hljómgrunn. Nú er öllum orðið fyllilega ljóst, hvert stefnir og við verðum að reyna að stöðva okkur á þessu sem allra fyrst, Ég bendi sérstaklega á þetta í sambandi við það, sem hann talaði um okkar blómlegu atvinnuvegi og hvað þeir stæðu traustum fótum. Við vitum, hvernig það er með landbúnaðinn. Við vitum, að það er ómögulegt að reka landbúnað, það er ekki hægt. Það hefur kannske verið fram að þessu hægt að reka sjávarútveg með hagnaði þrátt fyrir gífurlegan tilkostnað. En hinar sífelldu samþykktir frá félagssamtökum þessara manna sýna, að ef þeir eiga að geta gert út á næstu vertíð, þá verður annað hvort fiskverðið að hækka eða tilkostnaðurinn að lækka. Þeir blátt áfram lýsa yfir, að þeir geti ekki gert út á næstkomandi vertíð, nema svo verði gert, og þetta býst ég við, að flestir geti fallizt á, sem um það mál hugsa. Eins og ég gat um í gær, þá er varla hægt að búast við því, að fiskverðið fari hækkandi. Ég hygg, að flestir geri ráð fyrir, að það sé komið á hámarkið og við megum frekar vænta þess, að það fari eitthvað að draga úr verðinu en að það hækki. Mér nægir alveg að vitna til ummæla hans eigin flokksmanna um dýrtíðarmálin, því að þeir eru flestir orðnir á alveg sama máli og við í þessu efni. Meðan flokkur hans var keyrður áfram af kommúnistum 1942, þá sneru þeir við blaðinu, en nú eru þeir aftur komnir á réttan kjöl, og eins og hæstv. fjmrh. lýsti yfir í fyrra og líka við þessar umr., þá er nú ekki hægt að ganga lengra í þessa átt. Hv. frsm. var með ýmsar árásir í garð framsóknarmanna, eins og ég gat um áðan. M. a. gat hann um það, að nú væri svo komið, að Pálma Loftssyni, - hann fór að blanda honum inn í þessar umr., ég veit ekki af hverju, - hefði misheppnazt einhver kaup á varðskipum, sem hann hefði átt að standa fyrir. Það kann vel að vera, að svo sé, ég skal engu um það spá, það mál er í rannsókn nú, og það er alveg óvíst, hvort nokkur skaði þarf að vera á þeim kaupum. En þetta kemur Framsfl. ekki nokkurn skapaðan hlut við. En þetta sýnir, ef svo er eins og hv. frsm. getur um, hvað mikið lánleysi og giftuleysi fylgir öllu þessu nýsköpunarfargani hæstv. ríkisstj., að jafnvel þegar þeir velja ágæta menn, sem hafa reynzt happadrjúgir í störfum fyrir ríkið, þá er eins og búið sé að snúa við blaðinu, og allt, sem þeir gera, verður til óheilla fyrir land og þjóð. Þessi maður, Pálmi Loftsson, er lengi búinn að vera starfsmaður ríkisins og hefur fengizt við skipakaup fyrir þess hönd, og ég held, að það sé alþjóðar álit, að hans starf hafi heppnazt mjög vel. Það er ekki af viljaleysi, hvorki hjá hæstv. ríkisstj. né fjvn., að svona fer, að við verðum að skila fjárl. nú, þrátt fyrir okkar samþykkt í n. og góðan vilja, með stórkostlegum greiðslu- og rekstrarhalla. Það kemur nokkuð til af því, eins og okkar fyrirvari gat um, að það er ekki annað hægt. Það er komið svo fyrir okkur, eins og hæstv. fjmrh. gat um áðan, að það er ekki hægt að spenna bogann hærra með skatta, tolla og álagningar, og þá verður að grípa til lána til þess að geta haldið uppi framleiðslu í landinu. Það er eina úrræðið, sem er hægt að grípa til, þrátt fyrir það, að aldrei hefur verið mokað eins miklu af sköttum og tollum í ríkissjóð og nú undanfarin ár, en samt er svo komið, að það er ekki hægt að láta fjárl. ná saman. Ef á að halda uppi svipuðum framkvæmdum og undanfarið, þá verður að grípa til lána. Ég býst við, að það verði mörgum ógeðfellt, þó að kannske sé ekki annars úrkosta. Hv. frsm. gat um nokkrar till., sem framsóknarmenn hefðu verið ósammála um, og er það ekki nema rétt, og skal ég minnast á eitt atriði, þar sem farið er alveg inn á nýja braut. Það hefur verið tekin upp sú nýja regla að flytja á 20. gr. milljónaútgjöld, svo sem til flugvallagerðar, skólabygginga og annars slíks, sem alltaf hefur verið á viðkomandi greinum fjárl., en er nú sett á 20. gr., ég vil segja, til þess að villa útkomu fjárl. Það er tekið sem „eignahreyfingar, út,“ en það hefur ekki verið venja á undanfarandi fjárl. að taka inn á þá gr. nema þær framkvæmdir, sem hafa gefið tekjur á móti. Nú er þessu viðhorfi breytt, og það skekkir mjög útkomu fjárl. að setja alla hluti, sem einn og er aðeins til þess að rugla enn þá meir. Ég lagði til, að þetta yrði meira sundurliðað, en fékk því ekki ráðið. - Það getur verið, að ég hafi einhverju gleymt, en vil ekki tefja umr. meir nú.



Ég vil leyfa mér að bera fram tvær litlar brtt. Önnur er varðandi hækkun á framlagi til íþróttasjóðs upp í eina millj. kr. Þessi till. er miðuð við það, að sjóðurinn geti lagt á móti bæjarsjóði Reykjavíkur við framkvæmdir á hinu fyrirhugaða íþróttasvæði í Laugardalnum. Bæjarsjóður hefur þegar lagt fram nokkur hundruð þús. kr., en til þess að hægt sé að halda áfram, er þörf á miklum fjárveitingum. Bæjarsjóður vill fá 2/5 úr ríkissjóði á móti 3/5 úr bæjarsjóði, og hefur íþróttaráð samþ. það. En til þess að þetta geti orðið, verður að hækka framlag til íþróttasjóðs, því að annars yrði að setja aðrar framkvæmdir í þessum málum aftur, og gæti það orðið til mikils tjóns. - Ég vil benda á, að íþróttasjóður hefur lítið lagt til Reykjavíkur, þegar athugað er, að 1/3 hluti allra landsmanna er hér saman kominn. Sýnist því hart, ef Reykjavík þarf lengi að bíða framlags úr íþróttasjóði. En hvað sem framlagi ríkissjóðs líður, verður þessum framkvæmdum hraðað, og vænti ég, að Alþingi sýni þá sanngirni að verða við þessari beiðni. Hin brtt. mín er varðandi hækkun á styrk til „Sumargjafar“ úr 70 þús. kr. upp í 150 þús. kr., þannig að bæjarsjóður greiði tvöfalt á móti ríkinu. Það hefur sýnt sig, að starfsemi þessi verður að fá framlagið hækkað til þess að geta starfað. Bæjarsjóður hefur orðið að greiða meira en 2/3 af kostnaði, og má gera ráð fyrir að með aukinni starfsemi verði þessi upphæð, 150 þús. kr., lítil í framtíðinni. Það þarf ekki frekar um þetta að ræða, því að viðurkenning og nauðsyn á þessari starfsemi er öllum kunn. Þá vil ég mæla með hækkun á fjárveitingu til gagnfræðaskóla Reykvíkinga í 100 þús. kr. og áskil mér rétt til að flytja hækkunartill. við 3. umr. Þá vil ég minna á, að framlag til gagnfræðaskólabyggingar er of lágt, 900 þús. kr. Hér í bæ er gagnfræðaskóli í byggingu, sem þarf að hraða. Það má gera ráð fyrir, að hann kosti 2–3 millj. kr., og mest af þessari upphæð þarf að greiðast á næsta ári. Af þessu er augljóst, að 900 þús. kr. er allt of lítið. Ég vildi ekki flytja brtt. við þessa umr., en áskil mér rétt til þess við 3. umr. Ég tel miklu meiri nauðsyn að hraða þessari byggingu en byrja á menntaskóla, þó að það sitji sízt á mér að draga úr því. En ég tel fjarri lagi að láta fjárveitingu til heimavistar við menntaskólann á Akureyri ganga fyrir.



Ég flyt hér smábrtt., með 7. landsk. þm. við 14. gr. B. XXVII, um styrk til Alþýðusambands Íslands. Alþýðusambandið hefur fengið 10 þús. kr., en hér er farið fram á, að þetta verði hækkað upp í 30 þús. kr. Starfsemi Alþýðusambandsins er mikil og margvísleg bæði fyrir hinn mikla fjölda, sem er í sambandinu, og eins fyrir þjóðina í heild. Einmitt nú hefur Alþýðusambandið orðið fyrir miklum útgjöldum í sambandi við alþjóðasamband verkalýðsins. Kostnaður í sambandi við það hlýtur að verða að greiðast af ríkinu, því að það má telja víst, að fyrir Ísland er það stórt þjóðhagsmál að vera í slíku sambandi. Mikið starf hjá Alþýðusambandinu fer í margs konar upplýsingar fyrir hið opinbera, skýrslugerðir o. fl. Ég vona, að fjvn. taki þessa brtt. til greina og verði við þessum tilmælum.

Forseti (JPálm) : Þá er umr. lokið, og samkv. afbrigðum, sem áður voru samþ., verður framhaldsumr., útvarpsumr. 

Frsm. (Gísli Jónsson) : Ég vil aðeins leyfa mér að óska eftir því, að umr. verði ekki slitið. Hæstv. forseti veit vel, að ég hef setið hér í allan dag til að taka niður aths. frá þm., og mér hefur ekki verið tilkynnt, að enginn væri á mælendaskrá. Hæstv. forseti getur ekki ætlazt til þess, að ég taki til máls á eftir hverjum ræðumanni. Mér er kunnugt, að hv. 3. landsk. vill fá skýringu varðandi fyrirspurn, sem hann hefur gert. Ég mótmæli því, að þessari umr. sé lokið.

Forseti (JPálm) : Vegna eindreginna tilmæla hv. frsm. fjvn. verður umr. frestað til kl. 8,30 í kvöld.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Það er nú verið að ljúka þessum hluta 2. umr. um fjárlfrv. Ég hygg, að fjvn. geti verið ánægð með það, sem fram hefur farið hér í þessum umr. Það hefur raunverulega ekki verið mikið um ádeilur á hennar verk, enda bera þær brtt., sem fram hafa komið, það með sér, og þær hafa líklega aldrei verið færri en í þetta skipti, enda hefur það verið svo, að þær athugasemdir, sem gerðar hafa verið við brtt. fjvn., hafa hver rekizt á annarra horn og meira verið gerðar til þess að láta þær komast út til kjósenda en að hugur hafi fylgt máli. Ég vil fara hér nokkrum orðum um einstök atriði og skal þá fyrst minnast á ræðu hæstv. fjmrh. - Hann lýsti yfir því, að hann væri alls ekki ánægður með þær brtt., sem fjvn. hefur gert við frv., en hann mundi taka við þeim hækkunum, sem þar hafa verið gerðar, ef brtt. n. verða samþ., en áskilur sér rétt til þess að ræða um það milli umr. við n., hvort hann óski eftir því, a.ð frv. verði skilað með greiðsluhalla eða tekið sé lán eða farnar einhverjar aðrar leiðir, og er fjvn. að sjálfsögðu fús til þess að ræða það mál við hæstv. fjmrh. En það er eitt atriði í ræðu hæstv. ráðh., sem ég vil benda á undir þessum kringumstæðum, að menn verða að gera sér ljóst, sem sé hvort halda skuli þeirri stefnu í vegaframkvæmdum, sem hann gerir ráð fyrir, að eigi að gera í þeim málum, eða halda þeirri stefnu, sem fjvn. vill marka. Hann lýsti yfir því, að hann væri óánægður með það, að stefnu hans hefði ekki verið fylgt, sem sé að skera niður vegagerðir úti á landsbyggðinni, er halda sér eingöngu við hinar stóru framkvæmdir, eins og hann sagði hér við 1. umr. En ég vil undirstrika það hér, að ef á að halda út á þá braut, sem hæstv. fjmrh. vill fara út á, þá er nauðsynlegt að gera meira en að skera niður vegaframlögin til þessara staða; það þarf þá á sama tíma að skera niður landbúnaðarstyrkina, strandferðastyrkina og fjárframlög til hafnarframkvæmda á þessum stöðum. Þessar aðgerðir mundu hafa þær afleiðingar, að fólkið flytti í burtu frá þessum stöðum, og af því að þetta er svo stórt atriði, vildi ég ekki láta því ósvarað. Það er alls ekki hægt að bjóða fólkinu upp á að halda lífsbaráttu sinni áfram úti í dreifbýlinu með því móti, og það er verið að gefa því falsvonir með því að vera að kasta til þess nokkrum krónum til þessa eða hins, en ekki að halda sér við meginatriðið, hvort á að hafa þessar byggðir í sambandi við meginvegakerfi landsins. - Það er annað atriði í ræðu hæstv. fjmrh., sem er eftirtektarvert og væri ómaksins vert, að hæstv. forseti, hv. þm. A.-Húnv., legði eyrun að því. Hann fullyrti, að þegar unnið væri með stórvirkum og hraðvirkum vegavinnuvélum, þá næðist sjö til átta sinnum meiri árangur en þegar unnið er með handverkfærum, eins og gert var í gamla daga. Hans meginrök voru, að það ætti ekki að vinna að vegaframkvæmdum nema þar, sem hægt væri að koma slíkum tækjum við. En ef þetta er rökrétt, þá er það líka rökrétt, að þeir hv. þm., sem hafa fengið fyrir kjördæmi sín 200 þús. kr. fram yfir á þessu ári til vegagerðarframkvæmda með þessum stórvirku og hraðvirku vegavinnuvélum, þá hafa þeir ekki fengið 200 þús. kr., heldur 1600 þús. kr. Og ef þessir vegir hafa verið gerðir svona góðir, þá er því síður ástæða fyrir fjvn. að halda uppi fjárveitingum á þessu ári til þeirra. Hv. þm. Snæf. fékk m. a. slíkar stórvirkar vegagerðarvélar til afnota í sínu kjördæmi, og hefur þá verið unnið þar að vegaframkvæmdum fyrir því sem svarar 1600 þús. króna, miðað við það, sem aðrir hafa orðið við að búa á öðrum stöðum á landinu. Ég skal ekki fara langt út í skattamálin. Yfirlýsing hæstv. fjmrh. er mér nægileg til þess að fullvissa mig um það, að fjvn. hefur gert það verk eins vel og hægt var að búast við. Ég vil hins vegar benda á, að þegar fjvn. varð ljóst, að það væru um 150 millj. króna tekjur á þessu ári eða mundu verða, þá var það ekkert óeðlilegt, þótt hún leyfði sér að áætla tekjurnar eins og gert hafði verið í frv., því að það bendir ekkert til þess enn þá, að neitt verði til þess að rýra tekjur ríkissjóðs á næsta ári, nema ef verðtollurinn kynni að rýrna vegna lækkaðra flutningsgjalda, og ef það hefði ekki verið fyrir hendi, þá hefði fjvn. hækkað þann lið stórkostlega, en vegna þessarar staðreyndar sá hún ekki ástæðu til þess að fara lengra í þessu atriði en hún gerði. Það var eftirtektarvert í ræðu hæstv. fjmrh., er hann sagði, að ekki væri hægt að hagnýta stjórnarkerfið vegna húsnæðisvandræða. Þetta er atriði, sem verður að afstýra, því að slíkt má ekki undir neinum kringumstæðum skapa ríkissjóði milljón króna útgjöld á ári. - Hæstv. fjmrh. hélt því fram - og það er eitt af því, sem ég vil ekki láta mótmælalaust, - að sú lækkun, sem fjvn. hefur gert á mörgum liðum, væri sjálfsblekking, og ég veit ekki, hvort hv. þm. hafa gert sér það ljóst, að fjvn. hefur lækkað útgjaldaliðina um 2 millj. króna, og það verður að skera einhvers staðar niður til þess að ná þeim árangri. Vil ég í því sambandi benda á stórt atriði. Það er ein stofnun hér í bæ, sem er rekin algerlega á ríkisins kostnað. Fjórir hæst launuðu menn þessarar stofnunar taka full laun fyrir utan þessa stofnun, og eru það svo há laun, að þeir eru með allra hæst launuðu mönnum í landinu. Ég verð að segja það, að það er full ástæða til þess að athuga, hvort það sé nokkur nauðsyn fyrir ríkissjóð að styrkja þessa stofnun að því leyti, sem halda þarf uppi fjórum dýrum starfskröftum, því að ef þeir hafa tíma til þess að vinna á fullum launum annars staðar, þá hafa þeir naumast tíma til þess að vinna á fullum launum hjá þessari stofnun, og væri þá full ástæða til þess að draga þar úr fullum launum þeirra. Mér er það ljóst, að þar sem reynt hefur verið að spara, hlýtur það að valda einhverjum sársauka. Ég hef ekki haft frið síðan nál. kom út, um að það mætti ekki lækka eða fella niður þetta eða hitt. Menn hafa staðið hér stundum á göngunum niðurdregnir og hálfgrátandi út af því, hvers vegna liðir þeim viðkomandi hafi verið lækkaðir eða felldir niður. En það er ekki af því, að fjvn. vilji vera með neinar persónulegar árásir á þessa menn, sem hún hefur lækkað eða fellt niður liði þeim viðkomandi, heldur vill fjvn. undirstrika það, að eftir að búið er að veita mönnum sæmileg lífskjör, þá á að heimta af þeim vinnu. Menn geta tekið hér fjórföld laun hjá ríkinu án þess að gera skyldu sína, og væri gaman að sjá lista yfir þá menn, sem hafa 80–90 þús. kr. kaup frá ríkinu frá a. m. k. 4–5 stofnunum. Ef það á að halda áfram á þeirri braut, þá er niðurskurðurinn blekking, en ef það er gert að veruleika að takmarka laun þessara manna, þá þarf niðurskurðurinn ekki að vera blekking. Hæstv. fjmrh. talaði um, hvort fjvn. hefði gert sér ljóst, hvort hægt mundi vera að fá vinnuafl til þessara framkvæmda. Fjvn. hefur ekki gert sér þetta ljóst, því að það lá ekki innan hennar verkahrings. Hins vegar er mér það ljóst, að það er vafasamt, hvort unnt verður að gera þær framkvæmdir, sem ráðgerðar eru á næsta ári, en vil í því sambandi benda á, að mér fyndist miklu nær að gefa viðkomandi ráðh. heimild til þess að draga úr framkvæmdum, þegar svo stendur á, að ekki er hægt að fá verkafólk til þess að vinna að þeim, og nota það fé, sem til þeirra hefur verið ætlað, á einhvern annan hátt en að gefa heimild til þess að skera niður framkvæmdir, hvort sem hægt er að framkvæma þær eða ekki, eins og gert hefur verið áður. En þetta er hins vegar atriði, sem kemur til athugunar við 3. umr. - Hæstv. samgmrh. sagði, að engin ákvörðun hefði enn verið tekin í sambandi við fjárveitingu til Suðurlandsbrautarinnar, en ég held, að þetta sé frumhlaup hjá hæstv., ráðh., sem kemur fram með till. til fjvn. upp á ekki minna en 4 millj. kr., ef málið er ekki betur undirbúið en það, að ekki er farið að athuga það í ráðuneyti hans, og er þess því ekki að vænta, að fjvn. vilji taka upp þessa till. En það var annað, sem hann upplýsti í sambandi við þetta mál og vakið hefur miklar deilur, en það eru greiðslur fram yfir fjárl. Hann upplýsti, að engar upplýsingar hafi verið gefnar viðvíkjandi þessum lánum annað en það, að féð yrði endurgreitt, þegar féð er veitt til þess í fjárl. Ég hélt, að hv. þm. hefðu heyrt, að n. hafði hugsað sér að skipta þessu í tvo flokka, a- og b-flokka, í fjárframlögum til veganna og ætti hann að athuga, hvað hér hefur verið sagt af þeim ráðh., sem með þessi mál fer, en hann ætlaðist til, að lánin yrðu endurgreidd, þegar féð yrði veitt í fjárl. Væri gaman að vitá, hvernig hv. þm. hafi hugsað sér að fara með þessi mál. Það, sem hæstv. samgmrh. sagði um löggildingarstofuna og Skipaskoðun ríkisins, var allt á misskilningi byggt. Hann sagði, að þessar stofnanir væru þurrkaðar út úr fjárl., en fjvn. hefur alls staðar gert ráð fyrir þeim. Það er gert ráð fyrir, að tekjur komi á móti greiðslunum, og tel ég engin vandræði að reka þessar stofnanir þannig, að svo sé, og með 1. frá síðasta þingi um breytingar á skipaskoðun ríkisins var það alveg ákveðið, að skipaskoðunargjöld skuli renna til ríkissjóðs, en ekki til þeirra manna, sem annast skoðunina, þar sem þeir taka full laun frá ríkinu samkv. launal. Hygg ég, að þessi misskilningur hjá hæstv. samgmrh. stafi af því, að hann hafi ekki athugað þetta. Það gætir sömuleiðis misskilnings um 14: gr.; þar sem hann tók til athugunar liðinn um byggingar á prestssetrum og sagði, að það stæði í frv., að ríkið væri að kaupa eignir af sjálfu sér. Sannleikurinn er sá í málinu, að verið er að byggja prestssetur á Hvanneyri, en hingað til hefur prestssetrið verið að Hesti, sem er eign ríkissjóðs, og þarf nú 150 þús. kr. til þess að reisa prestsbústað á Hvanneyri, og mætti koma fram í frv., að þessi upphæð væri sérstaklega veitt til þess. Hæstv. ráðh. fannst það smásálarskapur hjá fjvn. að fella niður styrkinn til Kirkjublaðsins, en n. hefur ekki byggt sínar ákvarðanir á því, hvort það eru 100 krónur eða þúsund krónur, sem hún sker niður, heldur fer hún eftir ákveðnum reglum og lætur þær gilda jafnt í smáu sem stóru. Frá mínu sjónarmiði er ekkert, sem réttlætir það að veita Kirkjublaðinu styrk frekar en öðrum blöðum, og ég hygg, að andlega stéttin sé nú betur sett en áður til þess að halda uppi sínu blaði, þar sem hennar kjör hafa verið bætt til muna. Fjvn. hefur skorið niður liðinn um greiðslur til dómkirkjuprestsins í Reykjavík fyrir skýrslugerðir, en þær greiðslur hafa ávallt fylgt því embætti. En þetta er verk, sem biskupsskrifstofan gæti auðveldlega tekið að sér, því að þetta verk er ekki fólgið í öðru en að skrá nöfn þeirra barna, sem skírð eru, og nöfn þeirra manna, sem deyja. Ég hef svarað viðkomandi mönnum því, að þessar greiðslur séu ekki annað en launauppbót til prestanna, en þegar búið er að gera launakjör prestanna eins vel úr garði og nú er, þá er þessi greiðsluliður alger óþarfi, og getur biskupsskrifstofan hæglega haft þessar skýrslugerðir með höndum án þess að fá sérstaka borgun fyrir það, en þessi skrifstofa hefur nú stórum meiri mannafla á að skipa en hún hafði áður., Ég hef fengið lista, sem á sést, að ofan á öll laun, sem greidd eru til biskupsembættisins á þessu ári, hafa verið settar 10 þús. kr. í viðhaldskostnað á biskupshúsinu, sem ekki er eign ríkisins, heldur annars manns, og má af þessu sjá, að leigan verður nokkuð dýr. Hvað viðvíkur Sjómannaskólanum, þá hefur það atriði aldrei verið rætt við fjvn. að hækka þennan lið, og sé búið að vinna fyrir 1 millj. kr. fram yfir það fé, sem veitt var til hans, þá er það fyrst og fremst á valdi hæstv. ráðh., og hann verður þá að velja um það, hvort hann reyni að fá Alþ. til þess að leggja fram meira fé til hans á næsta ári eða þá að láta vinna minna við skólann en hann hafði hugsað sér. Annars er enginn vafi á því, að það þyrfti ekki að drepa sjómannastéttina, þótt staldrað væri nú við með bygginguna og henni yrði ekki lokið strax. Hins vegar verður það borið undir atkv. hv. þm., hvort þeir vilji veita meira fé í þessu skyni og eyða þar með byggingarefni og taka vinnukraft frá öðrum störfum, eins og hæstv. ráðh. minntist á. Ég ætla þá að svara hv. 3. landsk. (HG) nokkrum orðum. Hann taldi, að meðferð fjvn. á þeim lið, er snertir tryggingarmálin, væri með þeim eindæmum, að ef dæma ætti öll önnur verk n. eftir því, veitti ekki af að endurskoða allt starf hennar. Ég vil í því sambandi benda hv. 3. landsk. á, hvernig þessi mál voru útbúin í hendur fjvn. Það lá fyrir n. bréf frá 4. júlí. þ. á., sem fjvn. hafði verið sent. Þar er sundurliðun, yfir 800 þús. kr., fyrir laun og annan kostnað í sambandi við þessi mál, og hluta þessa kostnaðar hefur n. skilizt, að ríkissjóði bæri að greiða, og er hann að upphæð 232.500 kr. Fjvn. hafði ekki önnur gögn en þetta bréf og launalista frá Tryggingastofnuninni, sem sýndi aðeins grunnlaun starfsmanna. N. benti á, að henni þætti þetta ekki nægilegar upplýsingar og óskaði eftir að fá reiknað út, hvað launin væru samtals yfir allt árið, en sú sundurliðun, sem n. fékk, var af handahófi. Þá vil ég og benda hv. 3. landsk. á, að það eru ekki minna en 4 menn hjá þessari stofnun, sem eru með 10.200 kr. árslaun og virðast það vera hæstu skrifstofustjóralaun. Það getur verið, að stofnunin þurfi að hafa fjóra skrifstofustjóra, og það eru að vísu fjórar deildir innan stofnunarinnar, en ég veit hins vegar ekki til þess, að 4. deildin, atvinnuleysistryggingadeild, sé farin að starfa enn þá, og sýnist þá ekki þurfa þangað mann á slíku kaupi. Síðan er við sömu stofnun læknir með 13 þús. kr. laun, en ég efast um, að nokkur nauðsyn sé á að hafa sérstakan fastlaunaðan lækni við hana, því að það má hafa samband við aðra lækna heldur en endilega að hafa þar fastlaunaðan lækni. Þessi stofnun þarf ekki að láta fara fram neina stóra uppskurði eða stærri aðgerðir á mönnum, heldur annast hún aðeins skoðanir. Sjálfur hef ég haft þá ánægju að koma í þessa skoðun, og er hún alls ekki þannig, að það þurfi að hafa þarna fastlaunaðan mann með 13 þús. kr. grunnlaun á ári til þess að framkvæma slíkt verk. - Þarna er svo einn liður upp á kr. 342.890.10, sem er innheimtukostnaður, og er eftir því, sem n. hefur skilizt og eins og reiknað var með 1944, 5% fyrir að innheimta gjöld, en samkv. launal. á ekki að greiða innheimtu þannig, heldur á að greiða hana samkv. þeim frá 1% fyrir fyrstu 100 þús. kr. og niður í ¼%, og til samræmis við þau l. hefur þetta verið skorið niður. Ég er viss um, að ef fylgt er ákvæðum launal. á ekki að greiða innheimtu þannig, nema eins og þar segir, þá verður þessi liður ekki kr. 342.890,10, heldur lækkar hann um 80%, og er það á þessum rökum, sem þessi liður er skorinn niður um 80%. Það getur verið, að hægt sé að kasta þungum steini að fjvn. fyrir að hafa gert þetta, en ég held, að þeir eigi sökina, sem hafa undirbúið málið í hendur fjvn. á eins ófullkominn hátt og gert var. - Það er eftirtektarvert, að hv. 3. landsk. barðist á móti því, að þessi stofnun yrði tekin undir flokkun launal., og virðist það nú koma fram, að hann vill vera einráður um það, hvernig laun eru greidd í þessari stofnun, ekki aðeins til forstjórans, heldur og til allra, sem við stofnunina vinna. Og ef þetta gæti orðið til þess að vekja viðkomandi aðila til umhugsunar um, að svona ættu hlutirnir ekki að vera, þá er rétt af n. að skera þetta niður. Ég skal benda hv. 3. landsk. á, að hv. 9. landsk. var staddur á þeim fundi, sem þessi ákvörðum var tekin á, og hann benti á, að þetta hefði ekki mikla þýðingu, því að starfslið stofnunarinnar væri fyrir utan launal., en fjvn. fannst hins vegar rétt að benda á, að þessar misjöfnur ætti að laga. Um brú á Holtakíl er það að segja, að það er með fullum vilja aðila gert að taka þá brú út og setja Laxá inn í staðinn. Framkoma þm., í þessu máli er þannig, að ef ég á eftir að eiga með mál að gera við viðlíka aðstöðu, mun ég ekki taka tillit til slíkra raka, sem ýmsir hv. þm. leyfa sér að bera á borð, því að það er fyrir neðan virðingu allra þingmanna. 4. þm. Reykv. talaði um, að n. hefði ráðizt mest á menningarmál. Hið sanna er, að hún veitir mest til menningarmála. Hitt er annað atriði, að honum þykir sárt að missa af fé, sem renna átti til félagsskapar, sem hann stendur að, sem sé Norræna félagsins. En það liggja engin gögn fyrir um það, hvernig því fé er varið, sem til þess félagsskapar hefur runnið. Ef Norræna félagið stendur ekki jafnrétt, hvort sem það fær 5000 kr. eða ekki, þá er það spunnið úr veikum þræði og getur vart haldizt lengi lifandi. Um 10 þús. kr. styrkinn til Blaðamannafélagsins er það að segja, að við leggjum til, að hann falli niður. Það er satt, ef athugað er velsæmi blaðamanna, að þá hefur þessi styrkur ekkert að segja. Þeir hafa ráðizt allharkalega á hv. 4. þm. Reykv., og hefur hann sviðið talsvert undan. Hann minntist á burðargjöldin. Ég er ekki viss um, að það sé allt satt, sem sagt er um gróða bókaútgefenda að undanförnu, ef þeir hafa ekki ráð á að borga undir blöð sín og tímarit. Þá er það styrkur til útgáfu tímarits í Kaupmannahöfn. Ég veit ekki hvaða réttur það er, sem íslenzkir stúdentar í Kaupmannahöfn eiga að hafa fram yfir stúdenta annars staðar á Norðurlöndum eða í Ameríku, og sé ekkert, sem réttlætt geti slíka fjárveitingu sem hér er farið fram á. Ég sé ekki ástæðu til að ræða mikið um ræðu hv. þm. Snæf. Hann sneri út úr minni ræðu, en ég mun ekki rekja það að ráði. Vil ég þó taka fram, að mér þykir nokkuð undarlegt, þegar menn hafa fengið 160 þús. kr., að þá skuli menn aðeins þykjast hafa fengið 60 þús. Það er dálítið undarleg málafærsla. En ég vil algerlega mótmæla því, að formaður fjvn. (GJ) hafi farið í þá n. til þess að koma sínum áhugamálum varðandi sýsluna fram. Hann hefur aðeins fengið leiðréttingu á margra ára ranglæti og vanrækslu við sýsluna, og vil ég leyfa mér að mótmæla þessum aðdróttunum algerlega. Hv. 7. landsk. viðhafði hér þau orð, að mér þykir leitt, hvað fáir eru hér viðstaddir til að heyra mig svara þeim. - Viðvíkjandi ekkju Sigurðar heitins Thorlaciusar skólastjóra skal það tekið fram, að fjvn. hefur fengið upplýsingar um, að hún hafi fengið 23 þús. kr. úr lífeyrissjóði. Þessu mótmælti hv. 7. landsk. þm. og nefndi 21450.00. En jafnvel þótt hún hefði fengið þá upphæð, teldi n. ekki ástæðu til að setja konu með slíkar tekjur á sérstakan eftirlaunalista. Hins vegar er það ekkert atriði fyrir fjvn. að skipta sér af því, hvernig slíkir aðilar ráðstafa tekjunum og hvort þeir ráðstafa þeim til einnar eða annarrar notkunar. Þetta vil ég, að menn athugi, þegar till. verða bornar upp. Hv. 1. þm. S. M. (IngP) talaði um Geitdalsá og Múlaá í Skriðdal og lýsti þeirri síðari sem einhverri mestu manndrápsá á Íslandi. Það er mikið, ef í henni hafa farizt 19–20 menn, sem menn nú vita um, og þyrfti sannarlega að gera einhverjar ráðstafanir vegna þessa hættulega vatnsfalls. Það þyrfti að athuga, hvort ekki væri hægt að leysa þetta mál með því að bera fram hér á Alþ. frv. um hækkun á benzínskattinum, og stæðu að því allir flokkar. Skyldi láta þær tekjur, sem með þessu móti fengjust, fara til að brúa ákveðnar ár. Ekki þyrfti nema eitt ár til þess að hrinda þessu stórvirki í framkvæmd, en allir flokkar þyrftu að standa að frumvarpinu. Það eru engin vandræði að hækka nú benzínskattinn, þar sem hann hefur ekki verið hækkaður síðan fyrir stríð, og langmest af þeim mönnum, sem brúka bíla út um byggðir landsins við kjósendaflakk og því um líkt, eru það vel efnaðir, að þeir geta vel staðið undir þessu. En hver, sem skerst úr leik, ef frv. um þetta verður fram borið, sýnir með því, að hann vill ekki láta brúa ár landsins. Ég get svo út af aths. frá hv. þm. V.-Sk. bent honum á þetta sama, að ef hann vill hækkandi benzínskatt, þá er sjálfsagt hægt að verða við óskum hans um brýr. Þetta var það, sem ég ætlaði að segja við hv. þm. V.-Sk., en ég nenni ekki að svara mikið hv. þm. A.-Húnv. Öll villan hjá honum liggur í því., að hann nennir ekki að leggja saman nema tvo liði, og hefur hann því fengið út 85 þús. í staðinn fyrir allt aðra upphæð. En ég veit, að þegar hann kemur heim og hefur tóm til að athuga þetta, þá sér hann, að ekki hefur verið gengið á hluta hans í þessu máli og hann hefur alls ekki orðið afskiptur. Hann sagði, að ég hefði kastað hnútum að vegamálastjóra vegna Svínvetningabrautar. Ég mótmæli því, að um nokkur hnútuköst hafi verið að ræða frá minni hálfu, en ég skal geta þess, að það urðu aðrir meira undrandi en ég á því, að ekki skyldi heldur vera lagt til, að gerður væri vegur að brú, sem þegar er komin, en að brú, sem væntanlega verður byggð á þremur næstu árum. Ég veit ekki, hvernig þetta er, en svona féllu orð hans. Ég er viss um, að hv. þm. skilja það mjög vel, að það er allt annað viðhorf hjá fjvn. til þess að binda fé í hlutum, sem á að framkvæma, eða þeim, sem nærri búið er að framkvæma. Ég skal loks taka það fram, að afstaða mín byggist ekki á andúð til þessa fyrirtækis, en fyrsta sporið til þess að koma þessum framkvæmdum á er, að ríkisstj. verði heimilað að veita þeim stuðning með ábyrgð. Ég skal láta þess getið vegna utanfararstyrks, sem veittur er vegna Alþýðusambands Íslands, að ég tel, að sá félagsskapur hafi öðrum hnöppum að hneppa nú fyrir kosningarnar en að senda menn út um öll lönd, og þó að sambandið hafi fengið utanfararstyrk, þá er það ekki sama og að það fái hann á hverju ári. Ég vil með ánægju minnast þess, að hæstv. fjmrh. hóf engar ádeilur á n., heldur sagðist mundu taka við fjárl. eins og honum yrðu þau í hendur fengin af n. Hv. 1. þm. Rang. kom fram með ýmis atriði í sinni ræðu, sem ég ætla nú ekki að fara að elta ólar við nema lítið eitt. En rök hans í sambandi við nýbyggingarráð voru eitthvað undarleg. Hann sagði, að óhamingja ráðsins væri til dæmis svo mikil, að það bæri ekki gæfu til að hafa annan eins mann og Pálma Loftsson með í ráðum! Hann mætti þar hvergi nærri koma. Ég vil í þessu sambandi slá því fram, að gaman hefði verið að vita, hvað mikið hið aldraða skip Súðin er búið að kosta íslenzka ríkið. Þegar hún var keypt, kom Sjálfstfl. þar hvergi nærri, heldur stóð þessi Pálmi Loftsson fyrir þeim kaupum, og liggur ljóst fyrir, hvaða höpp hafa af því verki hans hlotizt. Hann ræddi um að hækka framlög til byggingar gagnfræðaskóla, og hækkaði n, það um 70 þús. kr. N. hefur mikið rætt við fræðslumálastjóra, og þóttist hann alls ekki geta komizt af með minna en 1700 þús. kr. til nýrra barnaskóla, og varð n. við tilmælum hans og hækkaði framlagið úr 1200 þús. kr. En þetta er kannske ekki til menningarmála? Einnig vildi fræðslumálastjóri fá eina millj. kr. til gagnfræðaskóla, en loks varð úr, að veittar voru 900 þús. kr. til þeirra og 1300 þús. kr. til héraðsskóla. Þetta er alls ekki svo lítil blóðtaka að verða að greiða þessar upphæðir. En fjvn. gerir það í því trausti, að síðar verði þetta endurgreitt í bættum lífsskilyrðum fólksins. Menntmrh. barðist fyrir því, að þessar upphæðir yrðu mjög auknar, en sagðist þó geta sætt sig við þetta, án þess þó að hann væri fyllilega ánægður. Ég þarf varla að svara hv. 2. þm. Árn., nema hvað það er sjálfsagt, að n. athugi að setja 20 þús. kr. í stað 10 þús. til Skálholtsvegar, og mætti þá taka samsvarandi upphæð frá einhverjum öðrum lið, t. d. skólanum í Skálholti. Í fljótu bragði virðist svo sem verst hafi verið farið með N.-Ísafjarðarsýslu, og það, sem verra er, að svo var einnig í fyrra. En ég vil benda á það, að það voru önnur og meiri framlög en til vega, t. d. á þriðja hundrað þús. kr. til flóabáts, sem er nauðsynlegur, þegar vegir eru ófærir, og bjargar því, að Ísfirðingar fái mjólk alltaf, þó að vegir teppist. Þegar allt er athugað, fer hún því ekki verr út úr því en aðrar sýslur. - Um heimild fyrir 500 þús. kr. til björgunarskútu vildi ég segja það, að þá yrði að vera trygging fyrir því, að ekki yrðu í þeim kaupum eins mikil mistök og með varðbátakaupin, sem þessi mikli happakóngur framsóknarmanna hefur staðið fyrir.



Herra forseti. Ég ætla ekki að vera langorður um brtt., sem ég hef flutt á þskj. 325. Mér kemur það óneitanlega mjög undarlega fyrir sjónir, hvað Vestmannaeyjar eiga að komast af með til hafnarmannvirkja. Í síðustu fjárl. voru veittar til þeirra 300 þús. kr. og sýndist þó nokkuð í hóf stillt, og kann ég því illa, að þessi upphæð skuli nú vera lækkuð, ekki sízt, ef sú breyting gengur í gildi, sem gert er ráð fyrir í allsherjar hafnarlagafrv., að það framlag, sem áður var 1/3 verði nú 2/5. Ég vona, að þetta fáist leiðrétt, en þykir samt rétt að leita samstarfs við fjvn. um þetta, því að hér yrði um svo hróplegan órétt að ræða á höfnum, þar sem t. d. Akranes ætti að fá um eina millj. kr. Ég kann þá illa við, að Vestmannaeyjar séu settar svona langt niður. Ég hirði þó ekki um að halda till. til streitu við þessa umr., en mun taka hana aftur til 3. umr. í þeirri von, að hv. fjvn. taki sönsum. Ég hafði ritað n. bréf um sjúkrahúsmálið í Vestmannaeyjum. Í fjárl. eru áætlaðar 300 þús. kr. sem byggingarstyrkur til þess. Ég ræddi um þetta við landlækni og spurði hann, hvort þessi fjárhæð væri til reiðu, og játaði hann því. Þótti mér því hóflegt að fara þess á leit að hafa sömu upphæð í þessum fjárl. Fyrir nokkru hringdi svo þessi virðulegi embættismaður til mín, og skilst mér, að hann hafi tekið þetta fé til einhvers annars. En það er auðvitað ekki sök hv. n. Ég vonast þó til þess, að einhver nm. geti gefið mér greinargóða skýrslu um þetta á milli umr. Það er mikil þörf á þessu húsi, og hefur bygging þess tafizt vegna seinagangs landlæknis. Fyrir ári var honum skrifað af heilbrigðisstjóra Vestmannaeyja um þetta mál, en teikning er ókomin enn þá. Ég tel varhugavert, að landlæknir geti ráðstafað eftir sínum geðþótta fé, sem veitt er af Alþ. í ákveðnum tilgangi og tel ég þetta athæfi hans ámælisvert. Ég flyt á þskj. 325 í IV. lið till. um styrk til sjóvinnuskóla í Vestmannaeyjum, gegn jafnháu framlagi frá Vestmannaeyjakaupstað. Skóli af slíku tagi er sízt ónauðsynlegri en ýmsir þeirra skóla, sem nú er lagt fé til. Þarna er ætlazt til þess, að sjómönnum séu kennd ýmis þau handtök, sem í góðar þarfir koma á sjó úti. Ég hef ekki rætt um þetta við hv. fjvn., en mun samt ekki taka till. aftur til 3. umr. og vildi vita, hvað hv. þm. telja, að mönnum sé nauðsynlegt að læra. Undir I. lið fer ég fram á utanfararstyrk til Önnu Þórhallsdóttur. Öllum er kunnur söngur hennar úr útvarpinu. Ég hef hér vottorð frá Páli Ísólfssyni, þar sem hann mælir með því, að henni sé veittur þessi utanfararstyrkur af Alþ., þar sem hún sé bæði gædd miklum sönghæfileikum og mikilli rödd. Ég mun svo ekki ræða meira um till. á þessu þskj. Í bili mun ég á þessum vettvangi leiða hjá mér ýmsar deilur, sem risið hafa hér manna á milli. En af því að ég greip það úr ræðu hv. form. fjvn., að nýbyggingarráð hefði átt einhvern hlut að máli, þegar nýju varðskipin voru keypt, vildi ég upplýsa þetta. 



Herra forseti. Ég mun reyna að haga orðum mínum þannig, að þau verði ekki til þess að lengja umr. um of. En ég vildi svara hv. form. fjvn. nokkuð. Ég sagði, að ef marka mætti störf n. af þessari brtt. og aðrar till. hennar væru eftir því, þá segði mér illa hugur um störf n. Og þessi skoðun mín hefur staðfestst við síðari ræðu hans, enda þótt ég viðurkenni dugnað hans. Bæði í ræðu sinni og grg. sagði hann, að þessi till. sé gerð til samræmingar á launakjörum. En hún þýðir, að laun mega þá lækka. Hv. frsm. gerði að umræðuefni launakjör við Tryggingastofnun ríkisins og sagði, að þau væru ekki í samræmi við launalögin og taldi undirbúningi frá stofnuninni ábótavant. En þetta er misskilningur. Að því er varðaði laun einstakra starfsmanna hjá stofnuninni, nefndi hann, að sumir hefðu yfir 10 þús. kr. laun. Það er rétt, að 2 menn þar hafa 10200 kr., en það eru sömu laun og t. d. hjá lögreglustjórum á Akranesi og í Neskaupstað. Hann sýndi þá kurteisi að nefna ekki laun forstjórans, en ég skal þá upplýsa, að hann hefur sömu laun og póst- og símamálastjóri og yfirlæknir landsspítalans. Ég skal svo ekkert um það dæma, hvort það er of hátt eða ekki. Að því er varðaði laun tryggingayfirlæknis, taldi hann þau ekki aðeins of há, heldur óþarft að hafa yfirleitt lækni við stofnunina. Ég er eiginlega hálfundrandi yfir þessum ummælum hv. frsm., þar eð þessi læknir á að hafa yfirumsjón með 60–70 sjúkrasamlögum út um allt land, auk starfa síns hér. Svo þarf hann að úrskurða t. d. við slysatryggingar o. s. frv. Ég vil því fullyrða, að starf hans er sízt minna, ef ekki meira en margra annarra lækna. Hann hefur svipuð laun og héraðslæknar, en svo hafa þeir sinn daglega praksis framyfir. Það er mjög fjarri sanni, að laun hans séu of há, og enn fjarstæðara, að hans sé ekki þörf. Launalögin breyttu engu um þetta, og hv. frsm. má ekki gera sér upp vankunnáttu um það. Launin eru alveg þau sömu og áður. Launalögin breyttu heldur engu um slysatryggingu. Þó er það rétt, að hér er innifalin nokkur umboðsþóknun til sýslumanna úti á landi, vegna eftirlits með t. d. elli- og örorkutryggingum, en það eru greiðslur, sem báðum þingdeildum var kunnugt um. Ef hann hefði leitað þessara upplýsinga, mundi hann þegar hafa fengið þær, og þær hefðu verið nógu snemma til fyrir hann, en það er ekki mín sök, þótt þessar till. séu svo illa undirbúnar. Hv. þm. Barð. vék að því, að ég hefði barizt gegn því, að tryggingastofnanirnar yrðu teknar inn í launalögin, til þess að ég gæti fengið einræði yfir þeim málum. Í raun og veru kemur þetta ekki þessu máli við, og þar að auki er þetta algerlega rangt hjá hv. þm. Ég var einmitt fylgjandi því, að bankarnir, Brunabótafélagið, Sjóvátryggingafélagið, Fiskifélagið o. fl. væru tekin inn í launalögin. En ef eitthvað af þessu yrði ekki sett í launalögin, þá bæri vitanlega að láta mæta afgangi þær stofnanir, sem hafa sérstakan fjárhag, og varð sú skoðun ofan á, og vegna þess hafa tryggingastofnanirnar ekki verið í launalögunum. En þó að það yrði ekki, að stofnanir þessar yrðu settar á launalögin, þá er það fjarri því, að það sé vegna nokkurrar kröfu frá minni hálfu, og ég efast ekki um, að hv. þm. Barð. skilur það. - Þá var það víst ekki fleira, sem ég hafði ástæðu til að minnast á.



Ég held það sannist átakanlega á hv. þm. Barð. hinn forni orðskviður, er hljóðar svo : Þú hefur mikil umsvif og mæðist í mörgu. - Hv. þm. virðist hafa hlaupið einkar mikið kapp í kinn út af þeim hógværu ummælum, sem ég lét falla hér í dag í sambandi við brtt. tvær, er ég er flm. að. En vel má vera, að orð mín hafi ekki verið nægilega ljós, og vil ég þá nú bæta úr því. Það er rétt, að ég komst svo að orði, að mér fyndist ástæða til að hækka framlagið til Nesjavegar. Þar er nauðsynlegt að byggja upp á ný kafla. Nú vill hv. form. fjvn. líta svo á, að þetta beri að færa undir viðhaldskostnað, en ekki til nýbyggingar. Nú vil ég benda hv. þm. á það, að vegamálastjóri er sá embættismaður ríkisins, sem sér um framkvæmdir og flokkun á þessum liðum. Ég veit um eitt glöggt dæmi, mjög svipað þessu tilfelli um Nesjaveginn, þar sem vegamálastjóri hefur litið svo á, að það bæri að færa það undir nýbyggingu vega, eins og ég hef litið á núna. Þegar fjárl. fyrir árið 1944 voru lögð fyrir, var þar alllangur listi í 13. gr. um vegagerðir væntanlegar á því ári. Þessi listi var vitanlega settur inn í samráði við vegamálastjóra. Þá er áætlað í þessum till. jafnhátt framlag til nýbyggingar í Hvolhreppi í Rangárvallasýslu eins og í allri Austur-Skaftafellssýslu. Þegar mér var kunnugt um þetta, gerði ég fyrirspurn til vegamálastj., að mér þætti þetta undarlegt. Vegamálastjóri gaf þá skýringu, að það þyrfti að taka af beygju á veginum og hlaða hann því upp á ný. Hann leit m. ö. o. svo á, þegar vegur væri færður, bæri að færa það undir nýbyggingu, einmitt eins og á sér stað um Nesjaveginn núna. Það á að taka þar af viðsjárverða beygju og færa það þess vegna undir nýbyggingu. Þá vil ég fara örfáum orðum um till. um brú á Holtakíl á Mýrum. Það er rétt hjá hv. þm. Barð., að sú breyting, sem n. gerði, var eftir ósk okkar, og lét ég falla þakkarorð til n. fyrir það og störf hennar almennt. En það, sem fyrir okkur vakti með þessari breyt., var það að fá Laxá nr. 1, en Holtakíl nr. 2, og því nauðsynlegt, að sú brú, sem væri nr. 1, kæmi fram í till. fjvn. Lengra náði þetta samkomulag ekki frá minni hálfu. Hitt er svo allt annað atriði, hvort við berum fram brtt. í okkar eigin nafni, og ég get ekki séð, að það sé neitt ósæmilegt, eins og hv. þm. Barð. komst að orði. Þingsköp heimila og leyfa það, að hver þm. getur borið fram þá brtt., sem hann vill, og það er jafnvel ósæmilegt af honum, þessum hv. þm., að segja slíkt. Ég vænti nú eftir þessa skýringu, að málið sé ekki eins torskilið og það var, og ég vona sömuleiðis, að allt geti fallið í ljúfa löð á milli okkar. Þrátt fyrir mikil umsvif og mikla mæðu vona ég, að það eitt verði ofan á, er sannast reynist.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að segja hér örfá orð út af ummælum hv. þm. Barð. Hann hefur talað mjög um það, hve Barðastrandarsýsla hafi verið vanrækt hváð vegagerðir snertir. Þetta get ég viðurkennt. En ég tel þá, að Austur-Skaftafellssýsla hafi ekki síður verið vanrækt hvað brúargerðir snertir. Hún er almesta vatnahérað á landinu. Árnar, sem þyrfti að brúa, eru áreiðanlega a. m. k. 20. - Fyrsta brúin kom í sýsluna 1910, sú næsta 1932, sú þriðja 1936 og sú fjórða 1945. Þess vegna held ég það sé ekki mikil frekja, þótt farið sé fram á að fá 100 þús. til brúargerða í sýslunni. Vegamálastjóri hefur lagt til, að Holtakíll yrði brúaður næst, en nú liggur fyrir samþykki frá sýslunefndinni að fá Laxá brúaða á undan. Þess vegna fórum við fram á, að fjvn. gerði skipti á Laxá og Holtakíl. Ég vil algerlega taka undir till. hv. þm. A.-Sk., að við þurfum einnig að fé fé til að brúa Holtakíl, og ég tel, að við komum ekki aftan að fjvn. með þeim óskum. Mun ég svo ekki hafa orð mín fleiri.



Þar sem búið er að fella sams konar till., sem gerðar hafa verið til lækkunar, og verið er að stinga öðrum till. undir stól, sem fjvn. hefur borið fram, greiði ég ekki atkv.



Mér skilst, að þessu sé eins varið og með till. varðandi aðra skóla, þar sem um áætlun fjárhæðar er að ræða, að fara eigi eftir l. í framkvæmd, og treysti ég mér ekki til að meta, hvort þetta er hæfilega áætlað af n., svo að ég greiði ekki atkv.



Ég vil leyfa mér að upplýsa í annað skipti á þessu Alþ., að þetta er aðeins leiðrétting, þannig að n. þótti rétt að taka þessar 22 þús. kr. út úr grunnlaunum og verðlagsuppbót, þar sem þær voru meðtaldar og áttu að vera til stundakennslu. Raskar þetta á engan hátt laununum, og svo er um flestar þær till., sem felldar hafa verið, að menn hafa greitt atkv. um flestar þeirra, án þess að þeir vissu, hvað þeir væru að gera, og segi ég já.



Mér þykir fjvn. hafa heldur lítið traust hv. þm. til þess að áætla upphæðir sem þessar rétt, en þótt ég treysti henni mjög takmarkað, vil ég trúa henni til að gera þetta rétt, og segi ég því já.



Ég greiði ekki atkv. vegna þess, sem á undan er komið. Brtt. 308,66 samþ. með 28:14 atkv. - 308,67 samþ. með 35 shlj. atkv. - 308,68 samþ. með 35:1 atkv. - 308,69 samþ. með 40 shlj. atkv. - 308,70 samþ. með 34 shlj. atkv. - 322,XVIII samþ. með 27:16 atkv. - 308,71, svo breytt, samþ. með 27 shlj. atkv. - 308,72 samþ. með 40 shlj. atkv. - 308,73 samþ. með 34:2 atkv. - 308,74 samþ. með 33 shlj. atkv. - 308,75 samþ. með 34 shlj. atkv. - 308,76 samþ. með 38 shlj. atkv. - 308,77 samþ. með 40 shlj. atkv. - 308,78 samþ. með 37 shlj. atkv. - 308,79 samþ. með 38 shlj. atkv. - 325,II tekin aftur. - 308,80 samþ. með 35 shlj. atkv. - 308,81 samþ. með 36:8 atkv. - 308,82 felld með 26:13 atkv. - 308,83 felld með 27:8 atkv. - 325,III felld með 35:12 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: StgrA, ÁS, ÁkJ, BG, BrB, EOl, EE, KA, LJós, SigfS, SG, STh. nei: StJSt, SvbH, ÞÞ, ÁÁ, BSt, BÁ, BK, EystJ, FJ, GÞ, GJ, GSv, GÍG, HB, HG, HelgJ, HermJ, IngJ, IngP, JJós, JS, JJ, JörB, MJ, ÓTh, PHerm, PZ, PÞ, PM, PO, SEH, SK, SÞ, SkG, JPálm. BBen, EmJ, GTh, LJóh, SB greiddu ekki atkv. 3 þm. gerðu svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Með því að form. fjvn. hefur upplýst, að Alþýðusamband Íslands hafi fengið 15 þús. kr. í þessu skyni, sé ég ekki ástæðu til að bæta þessu við og segi því nei.



Með því að fyrri flm. þessarar till. taldi mestu óhæfu að taka af almannafé til stéttarsambands bænda, þegar önnur stétt átti í hlut, segi ég nei við þessari till.



Með því að ég tel fara vel á því, að stéttirnar sýni lit á að vera hver annarri til stuðnings, þótt í smáu sé, segi ég já. Brtt. 308,84.a samþ. með 34:5 atkv. - 308,84.b samþ. með 40 shlj. atkv. - 325,IV tekin aftur. - 308,85 tekin aftur. 14. gr., svo breytt, samþ. með 30:1 atkv. Brtt. 308,86 samþ. með 27:8 atkv. - 308,87 tekin aftur. - 322,XIX samþ. með 28:11 atkv. - 308,88 felld með 29:10 atkv. - 308,89 felld með 27:19 atkv. - 308,90 samþ. með 26:16 atkv. - 308,91 samþ. með 32 shlj. atkv. - 308,92 felld með 35:8 atkv. - 308,93 felld með 27:12 atkv. - 322,XX tekin aftur. - 308,94 samþ. með 36:14 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PO, SEH, SK, SÞ, SkG, StJSt, SvbH, ÞÞ, ÁÁ, BSt, BÁ, BBen, BK, EE, EmJ, EystJ, FJ, GÞ, GJ, GSv, GÍG, HB, HG, HelgJ, HermJ, IngJ, IngP, JJós, JS, JJ, JörB, LJóh, PHerm, PZ, PÞ, JPálm. nei: PM, SigfS, SB, SG, STh, StgrA, ÁS, ÁkJ, BrB, EOl, GTh, KA, LJós, ÓTh. BG, MJ greiddu ekki atkv. 1 þm. gerði svofellda grein fyrir atkv. sínu:



Með því að ég tel mig höfund þess skipulags, sem nú gildir, og sé ekki, að það hafi reynzt illa, vil ég ekki breyta því og segi nei. Brtt. 308,95 samþ. með 30 shlj. atkv. - 308,96–97 teknar aftur. - 308,98.a samþ. með 29 shlj. atkv. - 308,98.b samþ. með 29:1 atkv. 15. gr., svo breytt, samþ. með 38 shlj. atkv. Brtt. 308,99 samþ. með 34 shlj. atkv. - 308,100.a samþ. með 28 shlj. atkv. - 308,100.b samþ. með 28 shlj. atkv. - 308,101 samþ. með 32 shlj. atkv. - 308,102 samþ. með 27 shlj. atkv. - 316,VII.1–2 teknar aftur. - 308,103 samþ. með 32 shlj. atkv. - 308,104 samþ. með 38 shlj. atkv. - 308,105 samþ. með 26:16 atkv - 316,VIII.1–2 teknar aftur. Brtt. 308,106.a samþ. með 30:2 atkv. - 308,106.b samþ. með 32 shlj. atkv. - 308,107 samþ. með 26:16 atkv. 16. gr., svo breytt, samþ. með 38 shlj. atkv. Brtt. 308,108 tekin aftur. - 308,109 samþ. með 31 shlj. atkv. - 308,110 samþ. með 27:13 atkv. - 325,V samþ. með 26:22 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EE, EmJT, EystJ, GÍG, GTh, HB, HG, KA, LJóh, LJós, MJ, PÞ, SigfS, SG, SK, STh, StJSt, StgrA, ÁS, ÁkJ, ÁÁ, BG, BÁ, BBen, BrB, EOl. nei: GÞ, GJ, GSv, HelgJ, HermJ, IngJ, IngP, JS, JJ, JörB, PHerm, PZ, PO, SB, SEH, SÞ, SkG, SvbH, ÞÞ, BSt, BK, JPálm. FJ, ÓTh, PM greiddu ekki atkv. 1. þm. (JJós) fjarstaddur. Brtt. 308,111 samþ. með 27:8 atkv. - 308,112 samþ. með 34:1 atkv. - 308,113 samþ. með 28:16 atkv. - 308,114 samþ. með 34 shlj. atkv. 17. gr., svo breytt, samþ. með 34 shlj. atkv. Brtt. 308,115–117, 119, brtt. 322,XXI, brtt. 308,120–127 samþ. með 38 shlj. atkv. - 308,118 tekin aftur. - 308,128 felld með 24:18 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: PO, SB, SEH, SK, STh, SÞ, SkG, SvbH, BBen, BK, GJ, HB, HelgJ, IngJ, IngP, PHerm, PZ, PÞ. nei: SigfS, SG, StJSt, StgrA, ÞÞ, ÁS, ÁkJ, ÁÁ, BG, BSt, BÁ, BrB, EOl, EystJ, FJ, GSv, GÍG, GTh, JJ, JörB, KA, LJóh, LJós, MJ. PM, EE, EmJ, GÞ, HG, HermJ, JS, ÓTh, JPálm greiddu ekki atkv. 1 þm. (JJós) fjarstaddur. Brtt. 308 129–132,134,136 samþ. með 33 shlj. atkv. - 308, 133, 135 teknar aftur. 18. gr., svo breytt, samþ. með 31 shlj. atkv. 19. gr. samþ. með 30 shlj. atkv. Brtt. 308,137–138 teknar aftur. - 308,139 samþ. með 34 shlj. atkv. - 308,140–141 teknar aftur. 20. gr., svo breytt, samþ. með 27 shlj. atkv. 21. gr., með þeim tölubreytingum, sem á eru orðnar eftir atkvgr. um aðrar greinar frv., samþ. með 31 shlj. atkv. Brtt. 308,142 samþ. með 27 shlj. atkv. - 308,143.a–k samþ. með 30:1 atkv. - 308,143.1 samþ. með 28:4 atkv. - 308,143.m samþ. með 30 shlj. atkv. - 316,IX.1–2 teknar aftur. - 322,XXII–XXIV teknar aftur. 22, gr., svo breytt, samþ. með 33 shlj. atkv. 23. gr. samþ. með 30 shlj. atkv. Fyrirsögn frv. og fyrirsagnir kafla þess samþ. án atkvgr.