Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál á sér allverulegan aðdraganda eins og kunnugt er. Það er ljóst að sú flugstöð sem er fyrir millilandaflug og vöruafgreiðslu á Keflavíkurflugvelli er gersamlega ófær um að gegna því hlutverki sínu. Þar er um að ræða gamla timburbyggingu sem margsinnis hefur verið klastrað við. Þessi bygging heldur víst varla vatni og vindum þegar á reynir og eins og kunnugt er leiddi það m. a. .til vandræða í vetur. Þar urðu mjög margir farþegar að hírast í myrkri í lekri flugstöðinni í miklu óveðri. Bilanir af ýmsu tagi hafa þarna orðið og hitakerfið brast líka. Ég held því að öllum ætti að vera ljóst að þetta mannvirki er gersamlega óhæft til að gegna hlutverki sínu. Það hefur líks verið bent á að óhjákvæmilega væri mikil eldhætta í þessari stöð sem gæti leitt til stórslyss. Ekki einungis að því er varðar aðbúnað farþega heldur fyrir ýmsa aðra þætti starfseminnar er aðstaða mjög léleg, t. d. að því er varðar eldhús og að því er varðar aðstöðu verkamanna á flughlaði. Þrengsli og vandræði einkenna nálega alla þætti þess rekstrar sem þarna fer fram. Þetta mál er ekki nýtt. Fimm ríkisstj. hafa fjallað um það án þess að framkvæmdir hafi verið ákveðnar. Unnið hefur verið að undirbúningi með margvíslegum hætti og stöðin margsinnis hönnuð og er ekki ástæða til að rekja það í smáatriðum. Hins vegar er rétt að minna á að ríkisstjórn Íslands komst á sínum tíma að þeirri niðurstöðu að Íslendingum væri torvelt að fjármagna þessa framkvæmd um langa framtíð. Þess vegna var farið fram á fjárhagslega þátttöku Bandaríkjamanna með þeim skilmálum að varnarliðið fengi gömlu stöðina til afnota, en báðir aðilar hafa mikinn hag af aðskilnaði farþegaafgreiðslu og varnarumsvifa. Það liggur fyrir að Bandaríkjastjórn er reiðubúin til að fjármagna flughlað og leggja að auki 20 millj. dollara til sjálfrar byggingarinnar, eða u. þ. b. helming áætlaðs kostnaðar, enda verði byggingin varasjúkraskýli á vellinum ef á þarf að halda. Það þarf tæpast að minna á að flugstöðin er „anddyri“ Íslands fyrir þá fjölmörgu ferðamenn sem koma hingað á ári hverju, annaðhvort til þess að heimsækja landið eða hafa hér viðdvöl meðan þeir skipta um flugvél. Þess vegna er það þjóðernislegt metnaðarmál að umhverfi og afgreiðsla sé til fulls sóma fyrir Íslendinga. Hér er vitaskuld gengið út frá því að sú kostnaðarhlutdeild sem Bandaríkjastjórn eða varnarliðið er reiðubúið að leggja fram verði nýtt og þá um leið að mat ríkisstjórnar Íslands standi, sem áður er vitnað til, um möguleika Íslendinga til fjármögnunar. Flugstöðin verður engu að síður alíslenskt mannvirki og rekið eingöngu af Íslendingum og mun bera þann svip sem Íslendingar setja á hana. Það frv. sem hér er mælt fyrir var flutt að meginstofni til á s. l. ári af hv. þm. Benedikt Gröndal og Geir Hallgrímssyni. Á því hafa verið gerðar lítils háttar breytingar. Hér er gert ráð fyrir því að stofna sérstakan byggingarsjóð flugstöðvar. Það ákvæði var ekki í frv. eins og það var flutt í fyrra. Þessum byggingarsjóði er sett stjórn er skipuð yrði af utanrrh. Henni er ætlað að hafa umsjón með undirbúningi og framkvæmd verksins. Gert er ráð fyrir að sjóðurinn hafi sjálfstæðan fjárhag og sjóðstjórninni sé heimilt að taka lán til framkvæmdanna að fengnu samþykki utanrrh. Tekjur sjóðsins eru tíundaðar sem hundraðshluti af ýmissi starfsemi sem fer fram á flugvellinum. Mér reiknast svo til að miðað við verðlag á árinu 1981 hefðu þessar tekjur numið um 20–25 millj. kr. á ári. Ég miða við verðlag á því ári vegna þess að það liggur fyrir hverjar tekjur voru af þeim liðum sem hér eru upp taldir á þeim tíma. Sömuleiðis eru kostnaðartölur varðandi bygginguna flestar nefndar á þessu verðlagi. Sé um það að ræða að Íslendingar þurfi, miðað við verðlag á þessum tíma, að leggja 200–250 millj. kr. í þessa flugstöð mundu þær tekjur sem hér um ræðir svara til 1/10 hluta framlags þeirra. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta í þessum inngangi. Ég held að málið sé allvel upplýst. Það hefur verið stefna þriggja stjórnmálaflokka hér á Íslandi að reisa þessa flugstöð með þeim hætti sem gert hefur verið ráð fyrir. Aðskilnaður á starfsemi hersins og farþegaflugi hefur lengi verið baráttumál a. m. k. þriggja stjórnmálaflokka hér á landi, þ. á m. flokks hæstv. utanrrh. Mér sýnist því fyllilega ástæða til að stíga það skref sem gert er ráð fyrir í þessu frv. Rætt hefur verið um að í stjórnarsáttmála núv. ríkisstj. væri ákvæði um að til framkvæmda af þessu tagi mætti ekki koma nema til kæmi samþykki allra aðilanna að ríkisstj. Mér sýnist nú vera komið upp svo mikið ósætti í ríkisstj. um margvíslegustu mál, að stjórnarsáttmálinn sé orðinn harla lítils virði, og varla hægt að gera ráð fyrir því að það sé frekar hald í þessu ákvæði en öðrum. Alþingi stendur þess vegna frammi fyrir því í þessu máli, eins og reyndar svo mörgum öðrum sem hér eru til umfjöllunar á þinginu, að taka af skarið og taka ákvarðanir úr því að ríkisstj. er í rauninni ekki lengur starfhæf. Af þessum ástæðum sýnist mér að þeir stuðningsmenn ríkisstj. sem telja að hér sé um rétta stefnu að ræða ættu að geta stutt þetta frv. Einmitt af þeim ástæðum er frv. flutt núna, til þess þá líka að flýta fyrir þessum framkvæmdum, sem ég trúi að mjög margir Íslendingar hafi áhuga á að verði sem fyrst hafnar.



Herra forseti. Ég er áhugamaður um byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli og svo er um marga aðra alþm. Rökin fyrir nauðsyn þess að ný flugstöð sé byggð á Keflavíkurflugvelli, hinum eina millilandaflugvelli, eru tvenn og hafa margoft verið rakin. Í fyrsta lagi er flugstöðvarbyggingin, sem nú er notuð, orðin gömul, svo gömul að hennar endingartími er í raun og veru útrunninn fyrir æðilöngu síðan, þ. e. sá tími sem í öndverðu var miðað við að þessi bygging gæti staðið. Þó að reynt hafi verið að hressa upp á þessa byggingu hvað eftir annað og þó að aukið hafi verið við hana ýmsum viðbyggingum þá er það svo eins og hv. flm. minntist á, að hún er nú orðin hættuleg. Það gæti orðið þarna eldsvoði t. d. og gætu hlotist af því alvarleg slys ef margmenni væri í byggingunni. Hún er ennfremur ákaflega óþægileg bæði fyrir farþega og fyrir starfsfólk sem vinnur í stöðinni. Þegar af þeirri ástæðu er því þörf á að byggja nýja flugstöð. Í öðru lagi hefur það verið áhugamál Íslendinga að hægt væri að skilja að hernaðarflug, sem fer fram á þessum flugvelli, og farþegaflug. Eins og allir vita var um það samið fyrir allmörgum árum, 1974, að þessi aðskilnaður skyldi eiga sér stað. Auðsætt var að slíkur aðskilnaður gat ekki farið fram nema flugstöðin væri byggð á nokkuð öðrum stað og utan þess vallarsvæðis sem nú er um að tefla. Þess vegna var augljóst að það mundi kosta verulegt fé að gera veg og hlöð fyrir flugvélar að nýrri byggingu, leggja leiðslur og margt fleira í því sambandi. Bandaríkjamenn tóku að sér þegar árið 1974 að annast útikostnað sem hlytist af því að flugstöðin væri flutt. Síðan var það svo árið 1978, að ég ætla, að þeir féllust auk þess á að taka þátt í kostnaði við sjálfa bygginguna, greiða allt að helmingi byggingarkostnaðarins en aldrei yfir 20 millj. dala. Að sjálfsögðu kostar þessi framkvæmd öll mikið fé. Það sem Bandaríkjamenn leggja fram varðandi það sem er utan dyra er mun hærri fjárhæð en þeir leggja til byggingarinnar sjálfrar er til kemur. Gegn því að leggja þetta fé til byggingarinnar var á það fallist að þeir fengju gömlu bygginguna. Það eru því nokkurs konar skipti sem þar koma til greina. Ég lít ekki á þennan samning sem neinn góðvildarsamning. Ég lít á þetta sem algerlega gagnkvæman samning. Það eru gagnkvæmir hagsmunir af því fyrir Íslendinga og Bandaríkjamenn að þessi skilnaður á milli farþegaflugs og þeirra hernaðarumsvifa sem þarna fara fram eigi sér stað. Þess vegna er það samkv. minni skoðun á allan hátt eðlilegt að Bandaríkjamenn taki þátt í þessum kostnaði eins og samið hefur verið um. Bygging nýrrar flugstöðvar er mikið fyrirtæki og hún kostar mikið fé. Það voru uppi hafðar nokkrar mótbárur í öndverðu gegn þeirri byggingu sem upphaflega var hönnuð. Hún þótti of stór í sniðum og of dýr. Það var eitt af mínum fyrstu verkum sem utanrrh. að gangast fyrir nýrri hönnum á þessari byggingu með það fyrir augum að lækka kostnað við hana og minnka hana allverulega. Ég hygg að nærri láti að við þá endurhönnun hafi hún verið minnkuð um nálægt þriðjung. Samt sem áður hefur sumum þótt hún of dýr og of fyrirferðarmikil og ég hef ákveðið að láta nú fara fram endurskoðun á þeirri hönnun með það fyrir augum að reyna að draga nokkuð úr kostnaði og gera það auðveldara en ella að byggja stöðina í áföngum. Þeirri endurskoðun er enn ekki lokið, en henni verður vonandi lokið innan tíðar. Ég tel að þegar þannig hefur verið gengið frá sé nokkuð erfitt að færa þetta meira saman en þar er áætlað. Þess verður að gæta að þetta er flugstöð fyrir millilandaflug og það er ákaflega þýðingarmikið fyrir framtíð þess flugs hvernig búið er að þeim farþegum sem koma til landsins, sem millilenda hér. Ég hygg að það verði hægt að búa ákjósanlega að þeim í þeirri fyrirhuguðu byggingu þó að það verði nokkuð dregið saman og hún ekki tekin öll í notkun strax. Það kann að vera að sumum sýnist það ekki mikið atriði hvernig flugstöð lítur út og hvaða þægindi hún hefur upp á að bjóða, þegar um er að ræða flugstöð á millilandaflugvelli. Ég hygg þó að það sé álit allra, sem til þekkja, að það hafi æðimikla þýðingu fyrir farþegaflug að sú bygging sé þannig úr garði gerð að hún laði menn að í stað þess að taka þannig á móti að þeir vilji kannske helst ekki koma aftur. Þetta er í mörgum tilfellum kannske það eina sem menn sjá af landinu, svo að þetta verður með vissum hætti andlit landsins út á við, og það er vissulega ekki sama hvernig það andlit er sem snýr að komumönnum þegar þeir koma á þennan flugvöll. Þess vegna þarf ég ekki að undirstrika það með fleiri orðum að mikil nauðsyn er á því að koma upp þessari byggingu. Og ég held nú að flestir, sem í alvöru kynna sér það mál og skoða flugstöðina sem þarna er fyrir hendi, hljóti að viðurkenna að það sé nauðsyn á því. Það hafa oft verið uppi, einkanlega á hinum síðari árum, nokkrar hrakspár um millilandaflugið. Það verður að segjast eins og er að þær hafa ekki ræst. Tölur liggja fyrir um það að þegar frá eru skilin eitt eða tvö ár hefur farþegum fjölgað. Þeim hefur fjölgað á hinum síðustu árum og það er að mínu viti engin ástæða til að ætla annað en að sú þróun geti haldið áfram, ef sæmilega er búið að farþegum, sem hingað koma, og þeir geta notið hér sambærilegrar eða svipaðrar aðstöðu og þeir njóta annars staðar og þeim er kunn. Ég hlýt þess vegna út af fyrir sig að fagna því að þessu máli skuli vera hreyft hér á hv. Alþingi. Ég hlýt að fagna framkomnu frv. um það efni. Frv. felur í sér nýmæli að því leyti að bent er á leiðir til þess að fjármagna bygginguna. Það er um allverulegar tekjur að tefla sem gætu komið til vegna þeirra tekjupósta sem taldir eru upp í 2. gr. frv. Ég hef að vísu ekki í huga hvað flugvallargjaldið er mikið, en það er gert ráð fyrir 40% af því. Hins vegar er hagnaður af fríhöfninni, eins og menn sjá í skýrslu minni sem hefur verið dreift hér, á s. l. ári nær 40 millj. og hagnaður af Sölu varnarliðseigna, sem greiddur er í ríkissjóð, fyrir utan skatta er um 8 millj., bæði beinn hagnaður og söluskattur. Lendingargjöldin hygg ég að hafi á s. l. ári numið 9 millj. kr. og er gert ráð fyrir 50% af þeim. Síðan er það svo hagnaðarhluti ríkissjóðs af starfsemi Íslenskra aðalverktaka. Sá hagnaður getur auðvitað verið breytilegur frá ári til árs, og ég skal ekki fara með neinar tölur hér í því sambandi, en stundum hefur þar þó verið um verulegar fjárhæðir að tefla. Hér er því um liði að ræða sem vissulega munar mikið um. Og þetta eru allt liðir sem út af fyrir sig má segja að eðlilegt sé að gangi til þessa verkefnis vegna þess að þeir eru allir til komnir vegna flugvallarins og starfsemi sem þar fer fram. Eins og er rennur þessi hagnaður allur í ríkissjóð, að svo miklu leyti sem einhverjum hluta hans hefur ekki verið varið til endurbóta á þeirri flugstöð sem fyrir er. Það má þess vegna segja að það komi kannske nokkuð í einn stað niður hvort þessir tekjustofnar eru sérstaklega markaðir til þess arna eða hvort þeir renna í ríkissjóð eins og nú er og ríkissjóður standi svo undir framkvæmdum. Það er að sjálfsögðu álitamál. Ég verð að segja það að almennt er ég heldur andvígur mörkuðum tekjustofnum og vildi heldur hafa þá færri en fleiri. En það getur staðið svo sérstaklega á að það sé réttmætt og eðlilegt að beita þeirri aðferð. Ég tel sjálfsagt og dreg ekki í efa að n. sem fær þetta mál til meðferðar muni einmitt sérstaklega skoða þessa hlið málsins. Nú er að vísu sá hængur á, að þetta frv. er nokkuð seint fram komið, og þess vegna má búast við að tími til athugunar og afgreiðslu þess verði tæplega fyrir hendi á þessu þingi. En þó gildir það náttúrlega sem endranær að vilji er allt sem þarf, og ef vilji er fyrir hendi þá er hægt að afgreiða þetta. En hvað um það, hér er farið inn á nýjar leiðir. Manni skilst að það muni ekki verða óralangt í næsta þing og þá er hægt að taka málið upp aftur. Og til þess er sérstök nauðsyn vegna þess að sú fjárveiting sem Bandaríkjaþing hafði veitt til þessarar framkvæmdar rann út s. l. haust. Hún fékkst framlengd, en aðeins til eins árs, til l. okt. í haust, og með því fororði að það var beinlínis tekið fram að þess mætti ekki vænta að hún yrði framlengd ef framkvæmdir væru þá ekki hafnar. Ef menn ætla að notfæra sér það framlag sem hér er um að ræða verða framkvæmdir þess vegna að hafa byrjað fyrir 1. okt. n. k. Það er ekki tekið fram hve miklar þær framkvæmdir þurfi að vera, svo að það er í raun og veru nægilegt að verkið sé hafið, að það sjáist að byrjað sé á því og það sé alvara í því efni. Ég vil undirstrika það sem ég hef áður sagt að ég álít þátttöku Bandaríkjamanna í byggingu þessa mannvirkis eðlilega af því að þarna er algerlega um gagnkvæma hagsmuni að ræða. Það eru hagsmunir af því fyrir Bandaríkjamenn að geta verið út af fyrir sig og það eru hagsmunir fyrir Íslendinga að farþegaflugið sé algerlega skilið frá þeim hernaðarumsvifum sem fara fram á vellinum. Keflavíkurflugvöllur er, að ég hygg, í röð bestu millilandaflugvalla og það sæmir ekki annað en að á þeim flugvelli sé flugstöðvarbygging sem landinu getur verið sómi að. Ég þakka flm. fyrir að hafa hreyft málinu og vænti þess að n. íhugi þá leið sem þarna et bent á. Og ég ítreka að þó að málið fái ekki afgreiðslu á þessu þingi þá er náttúrlega nauðsyn að það fái afgreiðslu á því næsta.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hér hljóðs til að gera örstutta athugasemd. Þegar dagskrá þessa fundar var prentuð var þetta mál ekki á þeirri dagskrá. Ég hafði ekki gert ráð fyrir því að það kæmi hér á dagskrá í dag. Hér er, eins og menn vita, um mjög viðamikið mál að ræða sem á sér mjög langa sögu. Í þessu frv. er lagt til að verja margvíslegum tekjustofnum, sem hafa gengið til annarra framkvæmda, í að fjármagna taprekstur á þessari byggingu. Ég vil óska eftir því við hæstv. forseta að þessari umr. verði nú frestað og mönnum gefist tækifæri til þess að búa sig undir umr. um þetta efni eins og flm. telja sjálfsagt sæmandi, miðað við orð þeirra um stærðargráðu efnisins. Málið var ekki á prentaðri dagskrá og ég sat hér fundi í morgun, fyrst í utanrmn., síðan sameiginlegan fund fjh.- og viðskn. beggja deilda, þá fund í menntmn. þessarar hv. deildar og síðan fund í félmn. þessarar hv. deildar og loks fund fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar. Ég var þannig samfellt á nefndafundum á vegum þessarar hv. deildar og Sþ. frá því kl. 9 í morgun og þar til þessi fundur hófst og sá ekki fyrr en ég settist hér í sætið mitt að þessu máli hafði verið bætt við hina prentuðu dagskrá eftir að frá henni var gengið. Ég óska eftir því við hæstv. forseta að þessari umr. verði nú frestað.



Vegna orða hv. 11. þm. Reykv. vil ég taka fram að það var verk forseta að bæta þessu máli á dagskrá. Fyrir einhvern misgáning hafði þetta mál ekki veríð sett á hina prentuðu dagskrá, trúlega vegna þess að um það var talað í gær að jafnvel yrði bara um atkvgr. að ræða í báðum deildum á þessum fundum. En mér fannst skylt að taka málið á dagskrá þessa fundar og lét þar af leiðandi bæta því inn á dagskrána. Ég hef hins vegar alltaf orðið við beiðnum þm. um að fresta umr. um mál, en vænti þess þá um leið að þessi frestun nú verði ekki til þess að tefja það mjög að málið komist til nefndar. Svo illa vildi til að á fundinum í gær hafði þetta dagskrármál fallið niður einnig. Ég tek það fram að ég hafði þá sérstaklega óskað eftir því á dagskrána. Ég verð að biðja hv. flm. velvirðingar á því hvernig þar tókst til. Engu að síður hlýt ég að verða við tilmælum um frestun eins og ég hef alltaf gert hér í hv. deild en vænti þess þá um leið að það verði ekki til þess að málinu seinki um of til n. Ég vænti þess að enginn hafi neitt við það að athuga fremur venju að umr. um dagskrármál sé frestað. Ég vænti þess fastlega að þær n. þingsins sem eru með mál sem nokkurt samkomulag er um eða er knýjandi að ná úr nefndum taki þau mál til meðferðar og vinni að þeim eftir því sem tími gefst til. Ég mun fresta þessari umr. til næsta fundar ef enginn hreyfir sérstökum andmælum. Málið er þar með tekið út af dagskrá. En ég beini þeim tilmælum til Ed.-manna að þeir verði á verði, ekki aðeins gagnvart sínum nefndarstörfum um málin heldur einnig gagnvart því að e. t. v. kynni að verða fundur í þessari hv. deild, ef Nd. skilar málum fljótt og vel frá sér, sem mér þykir að vísu í hæsta máta ósennilegt eins og sakir standa. En fundinum er nú slitið.