Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Haraldur Guðmundsson Ég hreyfði nokkrum andmælum gegn þessu frv. við 2. umr. Þá lágu fyrir brtt. frá hv. meiri hl. fjhn., og lýsti ég því yfir fyrir hönd okkar jafnaðarmanna, að við mundum greiða atkv. með þeim brtt., nema einni. En þó að þessar brtt. yrðu samþ., þá mundum við ekki greiða atkv. með frv. Nú gerðust þau tíðindi við 2. umr., að hv.flm.brtt. tók þær aftur. Við jafnaðarmenn leyfum okkur því að taka þær hér upp aftur og flytja þær sem skriflegar brtt. nú við þessa umr. Vænti ég, að hæstv. forseti og hv.þd. heimili afbrigði frá þingsköhum, þannig að brtt. megi koma hér til atkv. - Eftir þessum brtt. á skatturinn að lækka um helming. Samkv. a-lið brtt. við 1. gr. frv. er ætlazt til, að skatturinn verði 2 aur. af hverjum benzínlítra, í stað 4 aura í frv.; og samkv. b-Iið 1. gr. er í brtt. ætlazt til, að innflutningsgjaldið verði 50 aur. á kg. af hjólabörðum og gúmmislöngum, í stað þess að í frv. er það 1 kr. af kg. En c-lið í brtt.hv. 4. þm. Reykv. við 1. gr. frv., um sérstakan þungaskatt á vöruflutningabifreiðum, hofum við ekki tekið upp. Ennfremur er lagt til samkv. þessum brtt., að tekjum af skattinum skuli varið nokkuð á annan veg en frv. gerir ráð fyrir. Ætlazt er til, að þungaskatti af bifreiðum skuli varið til aðgerða á götum í bæjum eða lögsagnarumdæmum, þar sem bifreiðarnar eiga heima eða eru skrásettar. Svo afhendi ég hæstv. forseta þessar brtt., og vænti, að hv.þd. veiti afbrigði til þess að þær megi koma til atkv.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Brtt. hv.þm. Seyðf. hafa að mestu leyti verið ræddar áður. Ég tel ekki þörf á að ræða um þann smávægilega mun, sem á þeim er frá till.hv. 2. þm. Reykv. Ég tel litlu betra að afgreiða frv. með þessum breyt., heldur en að fella sjálft frv. Óska ég því, að þær verði felldar, eins og ég hefi áður gert.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Ég hefi borið fram þá ósk fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins við hæstv. forseta, að tvö hin fyrstu mál á dagskrá yrðu tekin út af dagskrá, og fært fram ástæður fyrir þeirri ósk, er mér virtist hæstv. forseti taka til greina.

Jón Baldvinsson Ég mun greiða atkv. á móti þessu frv. þegar við þessa fyrstu umr. Ástæðurnar fyrir þessari afstöðu minni til frv. eru hinar sömu og færðar voru fram af flokksbræðrum mínum í hv.Nd. við afgreiðslu málsins þar.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Mér hafa borizt þau tíðindi, að þess hafi verið óskað af hæstv. forseta, að hann tæki þessi mál út af dagskrá. Ástæðurnar, sem færðar eru fyrir þessari ósk, að hv. sjálfstæðismenn hér í hv. d. vilji fá að sjá væntanlegar brtt. kjördæmanefndar við frv. til stjórnskipunarlaga um breytingar á stjórnarskránni, því þeir séu ekki fyrr en þessar brtt. eru komnar fram viðbúnir að taka afstöðu til tveggja hinna fyrstu mala á dagskránni. Ég get raunar ekki seð, að ástæða sé til að taka málin út af dagskrá af þessum orsökum, því að vitanlega geta þessir hv.þdm. frestað að taka afstöðu til þessara mála, þó að þau fái að ganga gegnum 1. umr. og verði afgr. til nefnda. og er það mín ósk. Hv. þdm. missa enga möguleika til áhrifa á þessi mál fyrir það. Hinsvegar ef krafa þessi er sótt mjög fast, þá get ég látið fylgja yfirlýsingu um það, að ég mun ekki amast við því, þó að umr. verði frestað fram yfir helgi, til mánudags eða þriðjudags, ef hæstv. forseti telur þess þörf.

Jón Þorláksson [óyfirl.]: Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., að við, sem látum afstöðu okkar til þessara mála mótast af öðrum þingmálum, höfum sömu aðstöðu seinna og við höfum nú til þess að hafa áhrif á meðferð þessara mala. En ósk okkar um frest á umr. er m. a. fram komin til þess að þurfa ekki á þessu stigi málsins, meðan þau atriði, sem við bíðum eftir, eru ekki kunn, að hefja þær umr., sem annars eru nauðsynlegar við l.umr. En ef hæstv. forseti vill ekki verða við þessari ósk, þá þýðir ekki um þetta að ræða frekar. Hinsvegar tel ég heppilegt eins og sakir standa, að frestað yrði umr. til næsta fundar.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég get tekið það fram, í samræmi við það, sem ég hefi áður sagt, að ég set mig ekki á móti því, þó að umr. um þessi 2 mál verði frestað, ef þau verða tekin á dagskrá aftur fljótlega.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Frv. þetta hefir orðið fyrir lítilsháttar breyt. í hv.Ed., sem eru þó að mestu aðeins formsatriði. Telur samgmn. breyt. þessar fremur til bóta og frv. aðgengilegra eftir en áður. Leggur hún því til, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Af því að ætla má, að frv. þetta verði bráðlega að lögum, þykir mér við eiga að minnast á annað frv., að efni skylt, sent komið er fram í þessari hv. deild og lýtur að því að fella úr gildi lög um stofnun flugmálasjóðs Íslands. Finnst mér því tímabært að geta þess, að síðustu dagana hafa tekizt undirbúningssamningar með Flugfélagi Íslands og hinu vestræna félagi um kaup á flugvélum þeim, sem hér hafa notaðar verið, og öðrum eignum félagsins. Eru því líkur góðar til þess, að Transamerican Airlines Corporation taki að sér að reka flugvélar þær, sem hér hafa verið að undanförnu, halda uppi flugferðum jafnvel á sumri komandi um landið, ásamt síldarleit eða veiðiflugi. En vestræna félagið hefir tilskilið, ef til framkvæmda komi, að flugmálasjóðsgjaldið haldist svo sem 1. frá 1930 mæla fyrir og verði til innlenda flugsins varið. Flugfélag Íslands hefir, svo sem kunnugt er, orðið að hætta störfum vegna fjárskorts og skuldasöfnunar, og má því telja tilboð vestræna félagsins mjög hagfellt, enda skilyrði þess mjög aðgengileg, bæði vegna flugvélakaupanna, sem losað getur innlenda félagið við eldri skuldir, sem og vegna framhalds þess á flugferðum innanlands, sem ella hefðu á þessu ári fallið niður. Af framantöldum ástæðum virðist mér því, að um leið og vestræna félagið fær lögfestan rétt sinn hér til millilandaflugs, þá verði jafnframt sú ákvörðun. tekin, að afgr. ekki að svo stöddu frv. um. afnám laga um stafnun flugmálásjóðs frá 1930. Annars finn, ég ástæðu til að benda á það, að flugferðir hér til síldarleitar hafa vakið allmikla eftirtekt í nágrannalöndum vorum, t. d. við norðanverðan Noreg. Hafa þar verið teknar upp sviplíkar aðferðir um leitun síldar og hér hafa tíðkazt með flugvélum undanfarin sumur, og síldarleitin íslenzka þannig að fyrirmynd tekin. Er ekki nema gott til þess að vita, að Íslendingar hafa orðið brautryðjendur á þessu sviði, og finnst mér því síður en ella ástæða til að láta þessar tilraunir falla niður, þegar tækifæri býðst eins og nú til að halda þeim áfram án aukinna erfiðleika eða fjárfórna. Að svo mæltu ætla ég ekki að hafa þessi orð fleiri, en leyfi mér að vænta eftir góðum undirtektum við þetta mál og að frv. verði nú þegar að lögum.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þetta litla frv. gengur í þá átt að hækka nokkuð þá upphæð, sem skuldunautur má taka frá, þegar aðför er gerð. Núgildandi lög um þetta efni eru frá árinu 1887, og hefir auðvitað verðgildi peninga mjög mikið breytzt síðan. Þar af leiðir, að sú upphæð sem þá var leyft að undanskilja fjárnámi, er nú orðin hlægilega lág. Það er ekki mikið hægt að taka frá af nauðsynjum fyrir 120 kr., þegar um heimilisföður er að ræða, og fyrir 20 kr., þegar um mann er að ræða, sem ekki hefir fyrir heimili að sjá. Er því nauðsynlegt að færa þessar upphæðir í samræmi við það verðlag, sem nú er. N. hefir orðið ásatt um að leggja til, að þeir, sem ekki hafa fyrir heimili að sjá, megi undanskilja fjárnámi 100 kr. virði, en heimilisfeður 500 kr. virði, og auk þess 100 kr. fyrir hvert barn, sem hlutaðeigandi hefir á framfæri. Þar að auki er gert ráð fyrir bæði í núgildandi lögum og frv., að skuldunautur megi halda eftir sængurfötum og öðrum nauðsynlegum fatnaði. Það getur verið álitamál, hvað langt eigi að ganga í þessu efni og hvort n. fer nægilega langt með þessu frv. Um það má alltaf deila. Ástæðan til þess, að n. ber þetta frv. fram nú, er sú, að málið var tekið til athugunar á nýafstöðnu búnaðarþingi. Þar var ákveðið að leggja til, að frv., sem gengur nokkuð lengra en þetta, yrði lagt fyrir Alþingi. En landbn. sá sér ekki fært að fara lengra en hér er gert ráð fyrir. Jafnframt leggur n. til, að við aðför vegna skatta og opinberra gjalda skuli ákvæði frv. ekki gilda, eins og er eftir gildandi lögum.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Ég vildi mælast til, að hæstv . forseti tæki málið af dagskrá að þessu sinni. Ég hafði því miður ekki tekið eftir, að það var á dagskránni, og er því vanbúinn að mæla fyrir því.

Flm. (Einar Arnórsson) Eins og kunnugt er, var samþ. á síðasta þingi frv. um að leggja Skildinganeskauptún undir Rvík, og er það nú orðið að lögum. Breyt., sem þar með var gerð, gerir nauðsynlegt að fá breyt. á hafnarlögum Rvíkur, þannig að þau nái einnig til strandlengjunnar framan við Skildinganes. Sömuleiðis er gert ráð fyrir, að takmörk hafnarinnar færist lengra inn eftir. Ég skal geta þess, að á frv. eru gallar að því er snertir skilgreiningu þess á takmörkum hafnarinnar, sem hvorki ég, bæjarstjórn né hafnarnefnd tók eftir áður en frv. var prentað. Þá galla þarf að laga, og vona ég, að sú hv.n., sem málið fær til meðferðar, sinni því. Legg ég til, að frv. verði vísað til allshn.

Jónas Þorbergsson Ég vildi ekki, að gengið væri til atkv. um frv. Þetta án þess að mér gæfist kostur á að gera stutta grein fyrir atkv. mínu. Ég lít svo á, að ef frv. um kartöflukjallara og markaðsskála, sem nú liggur fyrir þinginu, nær samþykki, þá muni það verða til mikilla hagsbóta fyrir alla kartöfluyrkjendur á Suður- og Vesturlandi, og að þingið geti látið sér nægja þær ráðstafanir í bili. Í öðru lagi tel ég, að frv. Þetta sé um of miðað við einstaka landshluta, eða jafnvel einstaka kartöflugarða. Þær áköfu umr., sem orðið hafa um þetta mál, sýna, að uppruni málsins á eitthvað skylt við hreppapólitík. Ég mun því greiða atkv. með heim brtt., sem ég tel, að séu til bóta, en treysti mér þó ekki til að greiða atkv. með frv. út úr d.

Bjarni Ásgeirsson Ég hefi verið fjarverandi og ekki tekið þátt í umr. þessa máls, enda geri ég ráð fyrir, að þau rök séu komin fram með frv. þessu, að ég bæti þar litlu við. En þó vildi ég áður en frv. fer út úr hv. d. segja mína skoðun og draga saman aðalatriði þessa máls, því að þótt umr. séu nú orðnar talsvert langar, hafa þær upp á síðkastið lent nokkuð á við og dreif og utan við aðalkjarna málsins. Það þarf varla að lýsa því ástandi, sem atvinnuvegir landsins eru í nú. Öll atvinnufyrirtæki eru rekin með tapi, og því augljóst, að sá gjaldeyrir, sem þjóðin fær, verður mjög af skornum skammti, og því nauðsynlegt að spara hann. Af þessu er þá líka ljóst, að mikið atvinnuleysi er yfirvofandi í landinu, ekki aðeins nú að vetrinum, heldur og á sumri komanda. Þess vegna ætti öllum að vera ljóst, og ekki hvað sízt hér á Alþingi, að þegar svona ástand er ríkjandi, þarf að gera allt, sem hægt er, til þess að auka framleiðsluna og draga sem mest úr kaupum á erlendum varningi. Ef Íslendingar beittu sér fyrir því að framleiða hér í landinu það, sem hægt er, af þeim vörum, er þeir þurfa sér til lífsviðurværis, þá er áreiðanlegt, að þeir gætu sparað sér mörg hundruð þúsund krónur, sem árlega renna út úr landinu. Það má nú ef til vill segja, að þetta mál sé ekkert stórmal, en það er þó einn líður í því, sem ætti að vera aðalstarf þessa þings: að auka innlenda framleiðslu. Og ég er sannfærður um, að með slíkum ríkistofunum sem þessum geti Íslendingar á fáum árum orðið sjálfbjarga í kartöfluframleiðslu sinni og þurfi ekki að sækja þá vöru til annara. Möguleikarnir fyrir samtökum í svipaða átt eru því fyrir hendi. Hér er nóg til af landi, bæði á Austur-, Vestur- og Norðurlandi, sem bíður ónotað til slíkrar framleiðslu. Ég er því sannfærður um, að svo fremi sem samþ. verða lög, sem fara í svipaða átt og frv. Þetta, þá líður ekki á löngu, að þetta land verði notað. Hér er hægt að rækta nóg af kartöflum, og þeim jafngóðum og þeim erlendu, en það þarf að tryggja markaðinn fyrir þær, svo að þær holi samkeppnina, því að aðstaðan er svo góð fyrir hinar erlendu þjóðir að flytja inn kartöflur, og bjóða okkar út. Þetta er því sá ódýrasti stuðningur, sem löggjafarvaldið getur veitt þessari framleiðslu, að vernda markaðinn fyrir börn landsins, sem að henni vinna. Þá vil ég með nokkrum orðum snúa mér að þeim höfuðástæðum, sem færðar hafa verið fram gegn frv. þessu. Því hefir fyrst og fremst verið haldið fram, að það væri brot á móti þeim heilaga anda, því viðskiptalög máli, sem ríkt hefir um frjálsa verzlun landa á milli. Um þetta er það að segja, að hin frjálsa samkeppni er nú tæplega orðin til nema í orði. Hún hefir orðið að laga sig eftir staðháttunum, og það hefir sýnt sig, að fræðikenningar hennar, sem vaxið hafa á blómatímum hennar, hafa allar verið þverbrotnar og beygðar til jarðar í viðskiptaofviðri því, sem geisað hefir að undanförnu. Það hefir mikið verið talað um það, að Ísland ætti að vera fyrir Íslendinga, og nýlega hefir birzt ávarp frá 30 stéttarfélögum, þar sem skorað er á menn að láta Íslendinga ganga fyrir um alla vinnu. Ég vil með leyfi hæstv. forseta lesa ofurlítinn kafla úr ávarpi þessu: „Verður mönnum þá meðal annars starsýnt á það, að hér er fjöldi erlendra manna í góðu yfirlæti við ýmiskonar atvinnu, og alltaf eru hingað að flytjist erlendir menn, sem atvinnu fá við allskonar störf“. Ég býst við, að allir séu sammála um, að þetta sé rétt, og að skylt sé að sporna á móti innflutningi útlendinga í atvinnuskyni. En ég vil vekja athygli á því, að það eru fleiri útlendingar á gangi hér en þeir, sem sjást. Þeir eru dulbúnir í allskonar gerfum, meðal annars í gerfi erlendra kartaflna, því að framleiðslu þeirra vinna erlendir menn, sem senda þær svo hingað og taka kaup sitt í verði þeirra. Er því ekkert betra að láta þá vinna að framleiðslu þeirra erlendis heldur en beinlínis að lofa þeim að framleiða þær hér. Sé það því stórt atriði að vernda innlenda vinnu, þá er ekki síður stórt atriði að vernda innlenda framleiðslu. Það má kalla þessa tilraun okkar flm., að vernda innlenda framleiðslu, skottulækningu, og velja henni ýms háðuleg nöfn, en hún er ekkert annað en tilraun til þess, sem allar þjóðir reyna nú um gervallan heim, að vera sjálfum sér nógar, kaupa sem minnst að og búa sem mest að sínu. Hv. þm. Vestm. talaði mikið um það, að frv. Þetta. ef að lögum yrði, gæti orðið skaðlegt fyrir smáþorpin úti á landinu. Þetta held ég, að sé að hafa hausavíxl á hlutunum, því að hér eru víða, bæði á Austur-,Vestur- og Suðurlandi góð skilyrði til þess að rækta kartöflur. Á þessum stöðum sem annarsstaðar vantar verkafólk atvinnu. Er frv. því útrétt hönd til smáþorpanna, útrétt hönd til þess að auka hjá þeim atvinnu, og jafnframt innlenda framleiðslu, í stað þess að bera til þess að skaða þau. Ég get ekki lokið máli mínu án þess að svara hv. 2. þm. Rang. frá því um daginn. Hann sakaði okkur flm. frv. um eigingirni, hreppapólitík o. fl. Þessum hv.þm. vil ég fyrst segja það, að ég býst við, að við, hv.þm. Borgf. og ég, teljum þetta mál til svo mikilla hagsbóta fyrir kartöfluframleiðsluna í landinu, að við myndum vilja vinna til af afsala okkur sjálfum þeim hlunnindum, sem það kynni að hafa í fór með sér fyrir okkur, ef ráð gæti orðið því til framdráttar. Hinsvegar teljum við það ekki ósanngjarnt, þar sem hér er um að ræða hagsmunamál fyrir allt landið, að héruð okkar njóti góðs af því eins og önnur héruð landsins. Annars verð ég að segja það, að mér fundust þessi ummæli þessa hv.þm. um hreppapólitík koma úr hörðustu átt, þar sem hann hefir þegar unnið sér hann orðstír sjálfur að vera ekki aðeins mesti hreppapólitíkus, sem sæti á á þingi nú heldur einnig sá mesti, sem um langt skeið hefir átt sæti á því. Það er því ekki beinlínis hægt að ætlast til, að hann skilji það, að sé hér um hagsmunamál að ræða, þá sé það að meira eða minna leyti hagsmunamál fyrir öll þau héruð, sem kartöflur framleiða. Ef t. d. um er að ræða góð skilyrði fyrir kartöflurækt í Rangárvallasýslunum, þá er það einnig hagsmunamál fyrir hana, sem kemur fram í betri sölumöguleikum fyrir vöruna. Ákvæðið um ívilnanir í flutningsgjöldum er sett vegna þeirra héraða, sem ekki geta ræktað kartöflur, og verða því að fá þær fluttar að. Verður það því neytendunum til hagnaðar, en ekki framleiðendunum. Ég verð að segja það, að mér fannst það dálítið hlálegt, að þessi hv.þm. virtist vera með frv. á meðan hann hafði einhverja von um, að brtt. hans um sérréttindi fyrir Rangæinga kæmist í gegn, en þegar hún er felld, gengur hann gegn frv. Hv. þm. gat bara ekki unnað öðrum héruðum að njóta þessara hlunninda, þó að þau á engan hátt gætu skaðað hann eða sýslubúa hans. Þetta minnir á manninn, sem vann það til að láta stinga úr sér annað augað, til þess að félagi hans skyldi missa bæði sin. Brtt. þessi setur sannarlega kórónuna á allt sköpunarverkið. Hagsmunir Rangárvallasýslu eru þar hafðir fyrir augum og ekkert annað. Maður nokkur, sem sá hana um daginn, sagði t. d., að þótt hann hefði ekkert vitað, hvað langt væri héðan úr Reykjavík austur í Fljótshlíð, þá hefði hann getað séð á till., að það myndi vera nær 100 km. Þetta ætti að nægja til þess að sanna það orð, sem komið er á hv. 2. þm. Rang. Hann ætti því allra manna sízt að vera að brigzla öðrum um hreppapólitík og einsýni á hlutina. Hv. þm. Dal. talaði nokkur orð á móti frv., og taldi hann nægilegt, ef hægt yrði að koma upp kartöflukjallara. Ég skal fúslega játa, að það væri mikil hjálp fyrir þetta mál að fá hann, en með því er ekki fengin verndun á markaðinum fyrir þær kartöflur, sem til eru í landinu, en á því er engu minni þörf heldur en að vernda vinnumarkaðinn fyrir útlendingum, eins og farið er fram á í ávarpi hinna mörgu stéttarfélaga. Eins og kunnugt er, er með lögum bannað að flytja inn erlenda verkamenn, og býst ég við, að allir séu sammála um, að það sé rétt. Er andstaðan gegn frv. Þessu því alls ekki í samræmi við það. Með henni er beinlínis sagt við íslenzka verkamenn: þið eigið að vera samkeppnisfærir við erlenda stéttarbræður ykkar. Þetta er svarið, sem íslenzkir verkamenn, er að kartöfluframleiðslu vinna, fá hjá þessum mönnum. Þó verður ekki annað séð en að þeir eigi rétt til sömu verndar á vinnukrafti sínum og aðrir. Ég býst nú ekki við að taka öllu meiri þátt í þessum umr. Það má vel vera, að kraftar þeirra, er vinna vilja gegn íslenzkri framleiðslu, verði ofan á í bili, svo að þeim takist að eyðileggja málið í þetta sinn, en það er trúa mín, að síðar komi sá máttur, er meira má sín en atkvæði þeirra, en það er neyðin, - neyðin, sem kennir naktri konu að spinna.

Sveinbjörn Högnason Aðeins nokkur orð til þess að bera af mér sakir. Það hefir oft verið minnzt á hreppapólitík undir þessum umr., og það nær eingöngu af flm. málsins, en ég hygg, að það verði þeim sjálfum alltaf til því meiri skammar, því oftar sem þeir minnast á hana í sambandi við þetta mál. 

Jón Ólafsson Hv. þm. Borgf. var að tala um þá illu rót, sem brtt. okkar þm. Rang. væru runnar af. En ég get sagt hv.þm. það í fyllstu hreinskilni, að það, sem við höfðum fyrir augum með brtt. okkar, var ekkert annað en það, að flm. fengju þær bætur á frv., að það yrði þeim ekki til hreinustu vanvirðu, því að þess eru engin fordæmi, hvorki hér á landi né í nálægum löndum, að einstökum héruðum líðist að fá samþ. einokun á önnur héruð í sama landinu. Hitt er til í viðskiptum landa á milli, að leggja toll á innfluttar vörur til þess að létta undir með framleiðslunni, og ég er hissa á, að hv.þm. Mýr., sem lét mjólkurverksmiðjuna „Mjöll“ sálast í höndum sínum, skyldi ekki grípa til þeirra ráða. Ég verð nú að segja það, að mér finnst mál þetta sótt meira af kappi en forsjá. Það má t. d. alveg eins láta það ná til ullarframleiðendanna og banna með öllu innflutning á erlendum fötum og fataefnum, og láta þá jafnframt fá ívilnanir á farmgjöldum fyrir ull sína hafna á milli. Þannig mætti og lengi telja. Ég fæ því ekki séð, hvar þetta ætti að taka enda, ef gengið væri inn á þá braut að styrkja ýmsar framleiðslugreinar á þennan hátt. Ég get látið það sem vind um eyrun þjóta, þó að hv.þm. Mýr. hleypi sér á skeið og stökkvi út af því með köflum, eins og t. d. á síðasta þingi, þegar hann rak sig á okkur þm. Rang. Ég vil taka á málinu með meiri alvöru og víðsýni en hann, því að ég tel mér skylt að sjá sem mest fyrir þörfum allra landsmanna í heild, og mun því ekki ljá sérhagsmunamálum einstakra héraða stuðning minn meðan ég á sæti á þingi. En þetta mál er einmitt eitt af slíkum málum. Það er byggt á þeim grundvelli, sem forðast verður að gefa fordæmi um. Hv. þm. sagði, að við þm. Rang. værum með skrípaleik í þessu máli og vildum gera úr því einskonar skrípi. Ég get þá sagt þessum hv.þm. það, að úr frv. er ekki hægt að gera annað en það, sem það er, - skrípamynd af hugsunarhætti þeirra manna, sem bera það fram. Ég sé ekki, ef tekin eru trúanleg orð flm., að þetta eigi ekki að verða til að hækka kartöflurnar í verði, að nokkuð það sé í frv., sem gæti gefið mönnum byr í seglin um það, að meira verði ræktað. - Hv. þm. Borgf. sagði, að verið væri að leggja stein í götu þess, að frv. gæti veitt bændum hann styrk og þá stælingu, sem því væri ætlað að veita þeim. Ég sé núi ekki, á hvern hátt það ætti að veita bændum stælingu og styrk, nema þá með því, að þeir fái að ráða verðinu á vörunni. Hv. þm. Mýr. var að tala um, að menn ættu að vera sjálfum sér nógir.

Ég sagði, að menn ættu að vera það að svo miklu leyti, sem hægt væri

. En það þýðir ekkert að tala svona. Það er svo margt, sem við verðum að sækja til annara landa og ekki er hægt að framleiða hér. Það þýðir t. d. ekki að planta hér vínviði. Slíkt gæti ekki borgað sig. Sú planta vex ekki í íslenzkri mold. Hið eina, sem hægt er að rækta hér af því, sem vinna má vín úr, eru líklega kartöflurnar. Það er sagt, að úr þeim megi brugga allgóðan „landa“. annars er óþarfi að eltast meira við mál þetta. Er bezt, að því verði sem fyrst vísað frá frekari aðgerðum þingsins heim til sinna föðurhúsa.

Jóhann Jósefsson Hv. þm. Mýr. taldi frv. þetta útrétta hönd til sjávarplássanna, þar á meðal Vestmannaeyja, en ég held, að það sé ekkert gott í lofa þeirrar handar, sem með frv. þessu er rétt að sjávarsíðunni. Það er að vísu satt, að við björgumst sem bezt við landsins eigin gæði, og þá einnig að þessu leyti. En þau þurfa þá að vera fyrir hendi í þeim máli, að vel dugi. Það má ekki banna innflutning á þeim tegundum, sem vanta hér í stórum mæli, svo sem er um kartöflurnar Af þeim eru fluttar inn tugir þúsunda tunna árlega. Hv. þm. segir að vísu, að hér sé til nóg land til kartöfluræktar. Ég neita því heldur ekki, en á meðan það er ekki brotið né búið undir ræktun, þá er ekki tímabært að leggja innflutningshöft á þennan jarðarávöxt. Eftir mörg ár má kannske banna innflutning á kartöflum, þegar ræktunin er komin á það stig, að fullnægja landsmönnum, en fyrr ekki. Hv. þm. Mýr. sagði, að í Vestmannaeyjum væru góð skilyrði til ræktunar. Ég neita ekki, að þar eru slík skilyrði fyrir hendi, enda hafa kartöflur verið ræktaðar þar árum saman. En íbúar Vestmannaeyja eru á fjórða þúsund, og auk þess er þar oft mikill sægur aðkomumanna, er stunda þar vinnu. Þar þarf því að rækta bæði miklar og góðar kartöflur, ef fullnægja skal þörfinni. En nú hefir sú óheppni komið fyrir, að kartöflusýkin hefir gert talsvert vart við sig í Eyjunum og eyðilagt uppskeruna að mun. Það er ógeðslegt að ætla sér eða öðrum að borða skemmdar kartöflur hjá þjóðum, sem rækta mikið af kartöflum og flytja þær út, er ræktunin framkvæmd með öðrum hætti en hér tíðkast. Ég veit, að t. d. í Þýzkalandi eru tíðkuð sáðskipti, og kartöflur þá ekki ræktaðar á sama stað oftar en 3.–4. hvert ár. Ástæðan mun vera sú, að hætta er á, að þær úrkynjist, þegar farið er að rækta þær mörg ár á sama stað. Mín reynsla bendir a. m. k. til, að þessi sé ástæðan. Það er hægt að hugsa sér fleiri leiðir til að ýta undir aukna kartöfluræktun en þetta aðflutningsbann. Það má t. d. gera á þann hátt, að hið opinbera taki þátt í þeim kostnaði, sem er á því í að koma vörunni á markaðinn. Hefi ég ekkert á móti því, að sú leið sé farin, og er enda meðmæltur því. Er það allt annað en að leggja hömlur á innflutninginn. Þar við bætist svo það, að þeir, sem hafa ákvörðunarrétt samkv. frv. um innflutningsleyfið, geta alls ekki talizt óhlutdrægir dómarar í því máli. En það er Búnaðarfélagið, sem leggur til, hvenær veita skuli undanþágu frá þessari einokunarhugmynd. Þessi hugmynd er bæði ógeðsleg og skaðleg fyrir þjóðina. Það má gera fólkinu margt illt og á margvíslegan hátt, en hið allra versta af því tægi er þó það, þegar farið er að leggja hömlur á það, að fólk eigi kost á að afla sér ódýrrar og hollrar fæðutegundar. En það er einmitt gert með þessu frv. Ég álít, að innlenda framleiðslan eigi hjálp skilið. En það er algengt hér að kalla eftir verndartollum eða banni löngu áður en framleiðslan er komin í það horf, að hún geti fullnægt þörf landsmanna. Allar slíkar kröfur til verndar framleiðslunni eiga þá fyrst rétt á sér, þegar innlenda framleiðslan er orðin svo mikil og góð, að engin þörf er á að sækja þá vörutegund til annara landa, en nú hefir verið upplýst, að í þessu tilfelli vanti þúsundir tunna til þess, að svo sé. Er því engin ástæða til þess að þingið fari að rasa fyrir ráð fram með því samþ. þetta frv. Hv. þm. Mýr. sagði, að frv. þetta væri í samræmi við kjörorðið „Ísland fyrir Íslendinga“. - Þetta kjörorð er nú í sjálfu sér gott og blessað. En þó má varlega fara þar sem annarsstaðar. Ef nokkur þjóð er upp á það komin, að henni sett ekki meinuð viðskipti við önnur lönd, þá er það íslenzka þjóðin. Við getum því ekki fylgt þessu kjörorði til hlítar. Ef þessari reglu væri beitt alstaðar, að hver þjóð keypti aðeins af sjálfri sér, en sækti ekkert til nágranna sinna, þá yrðum við illa úti. Við erum nauðbeygðir til að sækja mikið til annara þjóða, og þar af leiðandi að færa þeim mikið. Ég vil, að hv.þm. Mýr., sem nú er nýlega kosinn í utanríkismálan., athugi vel þá hlið, sem að útlendingum snýr í þessu efni. Það er reynt og vitað, að þeim þjóðum, sem girða sig með innflutningshöftum og tollmúrum, helzt það ekki lengi þegjandi uppi. Og þótt nágrannaþjóðir okkar hafi ekki hátt um það, þá gæti farið svo, að við fengjum að kenna á því verklega. En okkur er hin brýnasta nauðsyn, vegna viðskipta okkar við aðrar þjóðir, að lifa í friði við þær og aðhafast ekkert það sem spillt getur góðu samkomulagi. Það hefir ekkert það komið fram við umr., sem hrekur þá skoðun mína, að frv. þetta verði ef að lögum verður, er til ills fyrir ýmsa landsmenn. Ég get að vísu skilið það, að málið horfi öðruvísi við fyrir þá, sem framleiða þessa voru til sölu, heldur en fyrir þá, sem verða að kaupa hana. En ég vil að þeir, sem fylgja fram þessu máli, sjái það og skilji, að við, sem allt aðra aðstöðu höfum, hljótum að líta á þetta frá sjónarmiði þeirra manna, sem eins eru settir. Og við verðum að vera á verði fyrir það fólk, sem kaupir þessa framleiðslu, svo að því verði ekki gert ókleift með að þau verði að afla sér hollrar og góðrar fæðutegundar.

Forseti (JörB): Þar sem enn standa þrír á mælendaskrá, verð ég að biðja hv.þdm. að takmarka mál sitt, svo að umr. verði lokið. Ella neyðist ég til þess að taka málið út af dagskrá.

Einar Arnórsson Mér skildist á ræðu hv.þm. Borgf. síast, að ekki mundi af n. hálfu verða gengið inn á brtt.hv. 4. þm. Reykv., þar sem hann gerir það að till. sinni, að það verði tryggt, að verð á innlendum kartöflum fari ekki fram úr því, sem það mundi vera á markaðinum, ef salan væri frjáls.

Hvenær hefir hann sagt það?

Það hefir nú svo lengi verið talað um þetta mál, að kartöflurnar eru sjálfsagt farnar að spíra! En sé þetta, sem ég hygg, rétt munað hjá mér, þá sést, hver tilgangurinn er með þessu frv. Ef þetta er misskilningur minn, þá vona ég, að hv.þm. Borgf. leiðrétti.

Það er bezt, að hv.þm. fái að berjast við sjálfan sig!

. Nei, það er bezt, að hv.þm. segi hreint og undandráttarlaust, hvað n. vill í þessu efni. Sé hún á móti þessu. Þá er sýnt, að hún vill, að þetta verki til verðhækkunar.

Öll n. hefir gengið inn á að samþ. þessa brtt. - PO: Hv. þm. er þá að berjast við sjálfan sig!

. Það er ágætt, ef n. hefir gert það. Þarf þá ekki að deila meira um það atriði. Hv. þm. Borgf. sagði, að ég hefði talið till.hv.þm. Rang. betri en frv. Af því vildi hann svo draga þá ályktun, að ég gerði það til þess að geta sjálfur neytt útlendra kartaflna og útilokað innlendar kartöflur frá markaðinum. Þetta er vitanlega hreinasti misskilningur og sýnir bara það, að hv.þm. hefir ekki notið sinna náttúrlegu gáfna í þessu máli. Till. þessar voru um það að setja 2 kr. toll á hverju tunnu af kartöflum, sem inn er flutt frá 1. ágúst til 1. marz. En slíkur tollur yrði vitanlega til að hækka verðið á kartöflum og bæta þar með hag framleiðenda. Þessir hv. meðmælendur frv., þm. Borgf. og þm. Mýr., hafa báðir verið að tala um, að þeir væru með þessu að beita sér fyrir hagsmunum alls landsins. Þetta er auðvitað ekki rétt. Með frv. er ekki verið að bæta hagsmuni kaupstaðabúa og annara þeirra, sem verða að kaupa kartöflur og enga aðstöðu hafa til að geta ræktað þær sjálfir. Hér er verið að stuðla að því tvennu, að varan verði dýrari og í öðru lagi, að hún verði verri, því oft mundi hún vera orðin spillt, þegar fram á útmánuði kemur. Látum nú vera, að þeir væru með frv. að efla hag fram leiðenda. Þá var það þó ofurlítið nær því sanna. En þó væri það heldur ekki rétt, því það er sjáanlegt, að fyrir þessum. hv.þm. hefir ekkert annað vakað en að sitja sem bezt að krásinni sjálfir og hlynna að fáeinum kjósendum sínum. Þeir hefðu átt að orða þessa setningu svo: að þeir væru að gæta hagsmuna nokkurs hluta - og þó mjög lítils - framleiðenda. Að það væri rétt orðalag, sannast af þeirri yfirlýsingu þeirra, að þeir vilja ekki unna öðrum framleiðendum að koma sinni framleiðslu á frjálsan markað. Þetta sýnir einmitt heilindin, þegar þeir eru að bregða öðrum um föðurlandssvik. Allt þeirra hjal um verzlunarjöfnuð og utanríkisverzlun er hreinasta bábilja í þessu sambandi. Og ef það er ekki meining þeirra, að frv. þetta nái lengra en þeir sjálfir halda fram, að það eigi að ná, þá er það alveg óþarft. Þeir vita það vel eins og allir aðrir, að íslenzk jarðepli eru keypt fremur en útlend. Menn vilja að öðru jöfnu kaupa það, sem íslenzkt er, og það því fremur, sem innlendu jarðeplin eru talin betri vara en þau útlendu. Hv. þm. Mýr. lét svo um mælt, að við, sem talað höfum gegn þessu frv., værum dulbúnir útlendingar í formi útlendra kartaflna, eða þetta var a. m. k. meiningin með því, sem hann sagði. En þm. Reykv. gætu eins sagt, að þeir væru dulbúnir sérhagsmunamenn.

Ég held nú, að þeir séu ekki dulbúnir.

. Jú, þeir eru að reyna að vera það. Annað mál er hitt, hvernig þeim tekst það. Þeir segjast vera að hugsa um og vinna fyrir alla landsmenn með þessu. Í þeim hjúp eru þeir að reyna að hylja sig. Hitt er annað mál, þótt gáfaður maður, eins og hv.þm. G.-K. er, sjái í gegnum voðina, að þeir eru eingöngu að hugsa um sjálfa sig og fáeina kjósendur sína. Ef það hefði verið vitað fyrirfram, að umr. um þetta mál yrðu svo langar sem raun er á orðin, þá hefði mátt ná sama tilgangi á ódýrari hátt, þann, að láta þessa hv.þm. og þessa fáu kartöfluframleiðendur, sem þeir eru að vinna fyrir, fá dálitla fémútu úr ríkissjóði. Það hefði kostað minna en þessar löngu umr. Eins og alltaf, þegar um sérhagsmunamál er rætt, þá hafa umr. orðið mjög heitar. Þótt hv.þm. Borgf. sé að jafnaði maður kappsamur og fylginn sér, þá hefir hann samt borið mál þetta fram með meira offorsi og kappgirni en venjulegt er, og svo að úr hófi hefir keyrt. Af því að nokkrir menn hafa verið svo djarfir að andmæla þessu fóstri hans, hefir hann látið á þeim dynja ýmsar skammir. Hann hefir t.d. kallað þá kommúnista, eða mig a. m. k. Og hv.þm. Mýr. hefir kallað okkur dulbúna útlendinga, sem í þessu sambandi getur þýtt það eitt, að við séum að gera Íslandi það ógagn, sem við getum í þessu máli. Hv. þm. Mýr. var eins og faríseinn, sem einhversstaðar er sagt frá. Hann kom fram á gatnamótum, barði sér á brjóst og sagðist ekki vera eins og aðrir menn. Hv. þm. Mýr. og hv.þm. Borgf. komu nú fram og sögðust vera fúsir til að afsala sér og sinni sveit öllum rétti til kartöflusölu. Það mátti helzt skilja það svo, að þeir ætluðu nú að fórna sveitum sínum á altari þessa máls. En ég vil biðja þessa hv.þm. að gera það ekki, heldur framleiða eins mikið og þeir geta af kartöflum og örfá sveitunga sína til hins sama sem mest þeir mega, því að ég vil fá sem mest af íslenzkum kartöflum. En ég býst við, að þessar sveitir mundu ekki geta framleitt nóg af kartöflum handa Reykvíkingum, og þó kæra þeir sig ekki um, að úr Fljótshlíð, úr Árnessýslu eða af Rangarvöllum komi kartöflur hingað á markaðinn. Og þá er það ekkert óeðlilegt, að mönnum detti í hug, að þeir séu að berjast á móti flutningastyrk til þessara sveita, af því að þeir vilja ekki fá kartöflur úr þessum sveitum til að keppa við þeirra framleiðslu.

Bjarni Ásgeirsson Hæstv. forseti hefir óskað eftir, að umr. um þetta mál færu að styttast. Ég skal, að því er mig snertir, verða við þessum tilmælum, því að nú kemur ekki lengur neitt nýtt fram í málinu. Ég heyri a. m. k. af ræðu hv. síðasta ræðumanns, að hann er búinn að taka allt fram, sem hann gat sagt af viti, og er nú kominn langt niður fyrir það að vera þinglegur, og vil ég því ekki vera að egna hann til frekari umr. um leita mál. Eins og hv.þm. Borgf. sýndi fram á, þegar hann greip fram í fyrir hv.þm., þá var hann mest að berjast við sinn eigin misskilning og sína eigin skoðun í málinu. Það er aðeins eitt atriði í ræðu hans, sem ég vil geta um. Hann sagði, að það hefði verið hyggilegt að múta okkur hv.þm. Borgf., til að fá okkur ofan af þessu máli. Þessi orð læddust meiningarleysislega fram af munni hv.þm., en þátt sögðu áreiðanlega meira en hann ætlaðist til. Með þessum orðum dró hann tjöldin frá gluggum sinnar eigin sálar, því að hann talaði um það, eins og alveg sjálfsagðan hlut, að ef við fengjum hæfilega mútu handa okkur, til að stinga í okkar eigin vasa, þá værum við áreiðanlega fúsir til að leggja málið á hilluna. Svona orð eru þannig löguð, að þau geta ekki komið upp í huga nokkurs manns, nema út frá hans eigin skoðun á sjálfum sér. Maður hefir vitað fyrr, að honum þætti gullið gott, en að hann gæfi slíka sjálflýsingu sem hann gaf með þessari aðdróttun, því hefði ég ekki búizt við, enda gerði hann það óvart. Þá vil ég svara hv.þm. Vestm. með nokkrum orðum, sem talaði nú um málið nokkurnveginn eins og þm. sómdi. Það, sem hann hafði aðallega á móti málinu, var þetta margumtalaða og alþekkta „princip“ hans og annara þm., að það sé synd og skömm að styrkja framleiðslu manna og viðskipti með lagavernd; allt eigi að renna í frjálsum farvegi og öll afskipti þess opinbera séu af því illa. En ég held, að þetta, sem einu sinni var „góð og gild latína“, sé nú ekkert annað en útslitið slagorð, eins og nú standa sakir. Hv. þm. hlýtur að vita það, jafnmikið og hann fæst við framleiðslu, að þessar reglur um verzlun og viðskipti gilda nú ekki lengur í heiminum. Hv. þm. veit það, að aðrar þjóðir eru nú búnar að girða sig haft- og tollmúrum, til verndar verzlun sinni og viðskiptum, og þvinga þannig aðrar þjóðir inn á sömu braut, hvað fegnar sem þær vildu vera lausar við það. Þegar svo er komið, að við erum reknir af okkar markaði með tolllögum, sem við ráðum ekki við, þá verðum við að snúa hug okkar inn á við og sjá, hvað við getum gert hjá sjálfum okkur. Þá verðum við að reyna að búa okkur til markað í okkar eigin landi, og þetta frv. er tilraun í þá átt, ef til vill lítil, en ef jafnstórt spor yrði stigið á öllum öðrum sviðum, þá væri okkur borgið. Það er rétt, sem hv.þm. sagði, að við erum mjög mikið upp á aðrar þjóðir komnir um verzlun okkar og viðskipti, en ég vil bara draga aðra ályktun af því en hann, þá ályktun, að okkur veitir ekki af að vera sjálfum okkur nógir, þar sem við getum, og á þessu sviði getum við sjálfir bjargað okkur. Hv. þm. beindi því til mín sem eins af þeim mönnum, sem ættu sæti í utanríkismálan., að það væri betra fyrir mig að fara varlega í þessu efni til að styggja ekki aðrar þjóðir. Það má vel vera, að þetta sé satt undir mörgum kringumstæðum, og það er rétt, að þessi mál eru öllum viðkvæm, en það er komið svo, að það, sem fyrir nokkrum árum þótti jafnvel glæpsamlegt gagnvart öðrum þjóðum, það þykir rétt og sjálfsagt nú. Við sjáum, að nú svara þjóðirnar hver annari með tollum á tolla ofan, og oft sýnist það vera þeim nauðsyn. Nú þykir það oft ráð að leggja að tolla til þess að geta svo síðar komizt að sæmilegum samningum við aðrar þjóðir um afnám eða lækkun tolla; svo sjálfsagt þykir þetta vopn nú orðið. Og þá sé ég ekki, að við Íslendingar séum svo sterkir á svellinu, að við þurfum ekki að nota þau vopn, sem stærri þjóðirnar neyðast til að nota í baráttunni fyrir tilveru sinni. Hv. 1. þm. Rang. vil ég aðeins svara því, þar sem hann var að segja, að ég hefði látið félagið „Mjöll“ í Borgarnesi drepast úr hor og vesaldómi, að ég var ekkert við það fyrirtæki riðinn, nema hvað ég hefi gert nokkrar tilraunir hér á þingi til að fá styrk til félagsins. Það tókst ekki vegna andstöðu sumra hv.þm., og þar á meðal hv. 1. þm. Rang. Annars skal ég upplýsa hv.þm. um það, að fyrirtækið er ekki dautt, heldur hefir það skipt um búning og er nú í nýju og fullkomnara formi. En ég vænti, að þessi orð hv.þm. aðan megi skoðast sem loforð fyrir stuðningi hans til þess, að þetta fyrirtæki geti þrifizt framvegis, og þykist ég vita, að sá stuðningur komi m. a. fram í því að fylgja frv., sem við hv.þm. Borgf. hofum borið fram þessu fyrirtæki til stuðnings.

Frsm. (Pétur Ottesen) Það má segja um andstæðinga þessa máls, að þá skortir ekki úthald til að sparka úr klaufunum og þyrla upp ryki, sem gæti orðið til þess, að mönnum yrði ekki eins ljóst og bjart fyrir augum, þegar taka á þetta mál til endanlegrar afgreiðslu. Þeir sjá nú fyrir sinn ósigur í málinu og reyna því að veita sér einhverja stundarfró með aðdróttunum eins og þeim, sem fólust í orðum hv. 2. þm. Reykv., þegar hann var að tala um múturnar, sem hv.þm. Mýr. hefir nú svarað, og ætla ég, að hann hafi í því svari sínu sannarlega hitt naglann á höfuðið. Hv. þm. Dal. sagði, að ástæðan til þess, að hann gæti ekki greitt frv. atkv. sitt, væri sú, að þar væri um of miðað við einstaka landshluta, en þetta er mesti misskilningur eins og annað, sem haft hefir verið á móti málinu. Að því er bannið snertir, þá má segja það, að það sé sérstaklega fyrir þá landshluta, sem góð skilyrði hafa til framleiðslu á kartöflum. Þeim, sem lakari skilyrði hafa og eru lengra frá markaðsstöðunum, er aftur hjálpað með því að veita þeim styrk til flutninganna, og verður líka til þess, að neytendur fá kartöflurnar með lægra verði en annars. Auk þess er öllum landsmönnum óbeinn styrkur að þessu, að við komumst lengra áleiðis með þessa framleiðslu og þurfum ekki að kaupa vöruna frá útlöndum. Hv. þm. er því óhætt að greiða frv. atkv. þess vegna, því að það er séð vel fyrir hagsmunum allra hlutaðeigenda. Þá var það hv. 1. og 2. þm. Rang., sem ég ætlaði að víkja fáeinum orðum að. Þeir hafa í öllum sínum síðari ræðum verið að reyna að þvo af sér þann sérhagsmunastimpil, sem þeir hafa sett á sig með þessari till. sinni. En litur þessa stimpils er svo sterkur, að þrátt fyrir allan þennan þvott, hefir hann ekki máðst af það minnsta. Og þessi stimpill hefir ekki aðeins sézt á þeim hér á þingi, heldur líka hér úti í bæ, eins og hefir nú verið bent á af hv.þm. Mýr. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að hann vildi styðja fleiri greinir framleiðslu og iðnaðar en þessa einu. Ég vil benda honum á það, að við hv.þm. Mýr. höfum nú flutt till., þar sem farið er fram á nokkurn stuðning til annarar framleiðslu og annara iðngreina, og vænti ég þá, að hv.þm. styðji það mál samkv. þessum ummælum sínum. Þessi stuðningur snertir niðursoðna mjólk, sem er innlendur iðnaður, og nokkrar aðrar innlendar vörutegundir. Ef hv.þm. vill vera sjálfum sér samkvæmur, þá styður hann þessa till., því að hann hefir nú gefið nokkurskonar loforð um að styðja hér þær innlendu atvinnugreinir. Ég þarf ekki að fara langt út í það, sem hv. 1. þm. Rang. sagði um það, hvernig þeir ætluðu sér að fara með þetta frv., hvað búning þess snertir. Þeir hafa nú sýnt nokkra iðrun og yfirbót í því efni, þó að þeir hinsvegar hafi ekki með sínum till. fært frv. í það form, sem það hefði átt að hafa, ef þeirra till. hefðu náð fram að ganga, því að samkv. þeirra till. á ein gr. í frv. að verða eftir, sem ætti að réttu lagi að falla niður, ef þeirra brtt. verða samþ. Hv. þm. Vestm. reið allgeyst úr hlaði í ræðu sinni og var fremur laus á kostunum. Þó er eitt í ræðu hans, sem ég er honum pakklatur fyrir. Hv. þm. gekk sem sé alveg inn á þá stefnu frv., að rétt væri að banna innflutning á kartöflum, þegar nóg er til af þeim í landinu. Það er því undarlegt, að hann skuli berjast eins mikið á móti frv. og hann gerir, þar sem ekki á að ganga lengra í þessu efni en hann vill gera. Ef hv.þm. meinar nokkuð með þessu, þá hlýtur hann að gefa frv. samþykki sitt, þegar til atkvgr. kemur. Hv. þm. var að tala um, hvernig þessu væri hagað í Þýzkalandi. Hann er því sjálfsagt kunnugur, þar sem hann er þýzkur konsúll, eins og kunnugt er. Hann sagði, að þar væru kartöflur ekki ræktaðar á sama stað nema 3.–4. hvert ár, því að annars skemmdust þær. En ég vil benda hv.þm. á það, að þótt það komi fyrir einstöku sinnum, og á stöku stað, að kartöflur skemmist, þá er það ekki af því, að þær hafi verið ræktaðar á sama stað ár eftir ár, því að þess eru fjöldamörg dæmi, að kartöflur hafi áratugum saman verið ræktaðar á sama stað, án þess að nokkrar skemmdir hafi komið af þeim sökum. Hitt er vitanlegt, að þar sem kartöflur eru lengi ræktaðar, þarf mikinn áburð til að bæta upp þá rýrnun jarðvegarins, sem alltaf hlýtur að leiða af ræktun kartaflnanna. Fyrst hv.þm. er svona kunnugur í Þýzkalandi, þá hefði hann nú átt að gefa hér upplýsingar um það, hvernig Þjóðverjar haga sínum tollalögum í sambandi við þessa framleiðslu og hvað þeir gera til að girða fyrir innflutning á kartöflum til Þýzkalands. Vissan tíma ársins er tollurinn 6 kr. á hverja tunnu, en þegar ný framleiðsla kemur frá Miðjarðarhafslöndunum, þá er tollurinn á þeim tíma 30 kr. á hverja tunnu. M. ö. o., þeir eru alveg að útiloka innflutning á þessari vöru, en bara með öðrum hætti en hér er farið fram á. Það getur verið, að hv.þm. sé ekki kunnugt um þetta, en fyrst hann var að fræða hv.þm. á því, hvernig Þjóðverjar færu að því að rækta kartöflur, þá hefði hann miklu fremur átt að skýra frá því, hvernig þeir haga tollalöggjöf sinni í sambandi við þær, því að það skiptir óneitanlega miklu meira máli en þær upplýsingar, sem hann var að gefa. Þá sagði hv.þm., að með þessu frv. væru Vestmannaeyingar hindraðir frá að fá nægar og góðar kartöflur. Þetta er einber misskilningur hjá hv.þm., því að eins og ég hefi margsinnis sagt, þá á bannið ekki að gilda, nema þegar nóg er til í landinu af góðum kartöflum. Og ég get ekki skilið það, enda hefir enginn haldið því fram, að íslenzkar kartöflur geti ekki talizt góð vara. Þvert á móti hefir því verið lýst yfir, og þá af andstæðingum frv., að kartöflur væru góð vara. Og ég verð að segja það, að málshátturinn: „það er sama, hvaðan gott kemur“, - hann á sannarlega ekki við. Það ætti a. m. k. öllum að þykja betra að kaupa kartöflurnar af landsmönnum sjálfum en að kaupa þær dýru verði frá útlöndum. Ég veit, að Vestmannaeyingar verða árlega að kaupa miklar kartöflur, en það getur ekki verið þeim sársaukalaust að verða að taka svo og svo mikið af því, sem þeir fá fyrir sína aðalframleiðsluvöru, fiskinn, og kaupa fyrir það sá hluti, sem þeir hafa öll skilyrði til að framleiða sjálfir. Hv. þm. sagði, að það væri óvarlegt fyrir okkur að gera slíkar ráðstafanir, þar sem við værum svo mjög komnir upp á aðrar þjóðir með öll okkar viðskipti. En hv.þm. veit það, að nú eru allar okkar viðskiptaþjóðir að girða sig með allskonar tollmúrum, sem er ekki hægt að komast yfir nema með því að selja vörun. langt undir framleiðsluverði. Ég get þess vegna ekki skilið, hvers vegna hv.þm. er að nota þetta sem grýlu á okkur. Hv. þm. ætti að vera öðrum fremur kunnugt um það, hvernig Þjóðverjar fóru að í vetur, þegar þangað voru sendir nokkrir farmar af fiski. Þá fór svo í tveimur tilfellum, að þeir tóku hann fyrir sama og ekkert verð, greiddu fyrir heila togarafarma 2–3 þús. Hv. þm. hlýtur að vita mjög vel um þetta, því að hann var einmitt sendur til að reyna að fá einhverja leiðréttingu þessara mála, og ætla ég, að sú för hans hafi tekizt, svo sem vænta mátti, vel og giftusamlega og borið góðan árangur. Þetta dæmi og önnur fleiri sýna ljóst og greinilega, að okkur dugir ekki að sýna neina undanlátssemi í þessu efni. Hv. 2. þm. Reykv. var að gera aths. við það, sem ég sagði um orð hans viðvíkjandi till.hv.þm. Rang. um toll á kartöflum. Hann sagðist vera á móti slíkum sköttum, sem þeir bera fram, en þó ætlaði hann að greiða till. þeirra atkv., og fá þannig útlendar kartöflur með hærra verði. Í þessum orðum hans fólst ekkert annað en það, að hann vildi kaupa útlendar kartöflur dýrara en íslenzkar kartöflur á sama tíma. Þessi yfirlýsing hans varpar skýru ljósi yfir andstöðu hv.þm. gegn þessu nauðsynjamáli, og er það viðurkenningarvert, að hann skuli nú loksins hafa gefið þessa yfirlýsingu. Þá sagði hann, að þetta skipti ekki miklu máli fyrir okkar utanríkisverzlun. Það má nú ef til vill segja svo um hvern hlut út af fyrir sig, að hann skipti ekki miklu máli. Á þessum eina lið er þó hægt að spara fjögur hundruð þúsund kr. á ári og slíkt hið sama má gera á mörgum öðrum sviðum, og þegar það allt kemur saman, þá er það mjög stór liður í okkar gjaldeyrismáli að geta sparað það. Það getur farið svo, að það mikið kreppi að okkur, að við verðum hreint og beint að neita okkur um innflutning á vörum, sem óhjákvæmilegt er að kaupa, vegna ónógs gjaldeyris. Það er því bezt fyrir okkur að byrgja brunninn í tíma og vera ekki af ónógum efnum að kaupa vörur, sem við með hægu móti getum framleitt í okkar landi.

Jóhann Jósefsson Mér þykir leiðinlegt, að hv.þm. Mýr. skuli leggja orð mín út á þann veg, að ég hafi sagt, að það væri bæði synd og skömm að styrkja innlenda framleiðslu. Og þetta segir hv.þm. í sömu andránni og ég hefi gefið yfirlýsing um, að ég vildi láta styrkja þessa innlendu framleiðsluvöru á þann hatt, að henni verði ívilnað í farmgjöldum. Mér finnst ekki sæmilegt af hv.þm. að viðhafa þennan málarekstur og afbaka svo orð þeirra þdm., sem eru andstæðingar hans í þessu máli. Ennfremur þótti mér sami hv.þm. taka fullmikið upp í sig, þegar hann sagði, að við Íslendingar værum reknir út úr okkar viðskiptalöndum með allar okkar framleiðsluvörur. Ef það væri nú í raun og veru svo alvarlegt orðið, myndum við sannarlega finna mun á ástandinu frá því, sem nú er. Það má vel vera, að hv.þm. áliti sigurvænlegt fyrir þetta frv., sem hér er til umr., að bera fram þessar óskaplegu öfgar í málinu. En ég verð að telja það með öllu ófært af manni, sem er í utanríkismálan., að fara með slíkar fullyrðingar um utanríkisverzlun okkar. Það er svo fjarri því, að við séum reknir út úr okkar viðskiptalöndum, að segja má í stórum dráttum, að breytingar hafi ekki orðið miklar í þessu efni á tveimur síðustu árum. Að vísu veit ég, að þrengzt hefir um kjötsöluna í Noregi, og jafnvel hillir undir það, að kjöttollssamningunum verði sagt upp. Spáni hefir ekkert gerzt, er bendi til þess, að þrengt verði að fiskverzluninni. Þess vegna megum við ekki hafa slík orð og fullyrðingar um viðskiptalönd okkar sem hér hafa fallið. Ég sé, að hæstv. forseti vill, að ég stytti mál mitt, og skal ég verða við því. Þó vildi ég beina örfáum orðum til hv.þm. Borgf. Hann talaði um, að ég hefði farið geyst af stað fram á skeiðvöllinn og með miklu yfirlæti. En hv.þdm. hefir þótt, að hann sem frsm. ræki erindi sitt með röggsemi og óhlífni, svo að hann þarf ekki að undrast eða finna að því, þó að andstæðingar hans í þessu máli geri það líka og haldi fast á sínum hlut. Hv. þm. þarf ekki að ætla, að ég sé hér að reka erindi Þjóðverja, og ég hefi ekki sagt, að Þjóðverjar væru sérfræðingar í kartöflurækt, en hitt veit ég, að kartöfluræktun er rekin þar á allt annan hátt en hér á landi og er þar á miklu fullkomnara stigi, enda getum við enn ekki rekið kartöfluræktun eins fullkomlega og skipulega og gert er í Þýzkalandi. Ég vil benda hv.þm. Borgf. á, að þegar hann ætlar að slá mig með þeirri fullyrðingu, að ég tali hér í þessu máli fremur fyrir hagsmunum Þjóðverja heldur en kjósenda minna í Vestmannaeyjum, þá var ekkert í minni ræðu, er gæti gefið honum tilefni til slíkrar ályktunar. Hinsvegar get ég sagt hv.þm. það, að Vestmannaeyingar hafa hagsmuni af því að fá kartöflur einhversstaðar frá, þannig, að ef Þjóðverjum er það hagsmunamál að selja kartöflur, þá er okkur líka oft haganlegt að fá þær, svo að þetta verður gagnkvæmt fyrir báða aðilja. Ég veit ekki til, að ég þurfi að bera neinn kinnroða fyrir viðskipti við Þjóðverja, og ég skil ekki í því, að það sé nokkur ástæða til að hallmæla Þjóðverjum, þó að skýrt sé frá því hér í þinginu, hvernig kartöfluræktin er í Þýzkalandi. Ég vil svo að lokum leyfa mér að mótmæla því, að Þjóðverjar hafi með lagasetningu sýnt Íslendingum harðdrægni eða ósanngirni. Við Íslendingar höfum einungis átt velvild að mæta frá þeim sem þjóð. En þó að einhverjir einstaklingar þýzku þjóðarinnar kunni að hafa komið öðruvísi fram í okkar garð, þá kemur það þessu máli ekkert við.

Einar Arnórsson Hv. þm. Borgf. hefir annaðhvort misskilið eða rangfært það, sem ég sagði um brtt. frá hv.þm. Rang. um innflutningstoll á kartöflum. Ég sagði, að sú till. væri skárri en frv., þó að ég væri vitanlega á móti tollinum. Hv. þm. hefir því sjálfur brennt sig á því soðinu, sem hann var að bregða mér um; hann er hér að berjast við skuggann sinn. Ég skal að öðru leyti ekki tala langt mál um reiðilestra hv.þm. Mýr. og hv.þm. Borgf. En þó get ég sagt hv.þm. Mýr. það, að ég hefi aldrei skammazt mín fyrir að vinna verk og taka fulla borgun fyrir. Hv. þm. sagði, að mér hefði löngum þótt gullið gott. Það má vel vera, en mér hefir þó ekki þótt það svo gott, að ég hafi lotið svo lagt að flæma gamlan öldung og þjóðkunnan heiðursmann frá litlu starfi, sem aðeins var goldið fyrir 50 kr. á ári; það er hv.þm., sem á sjálfur heiðurinn af því. Og hafa flestir furðað sig á því, að svo lítill og fégjarn maður yfir höfuð gæti verið til. Ég held, að maður, sem slíkt gerir fyrir einar 50 kr., sé líklegur til að gera margt fyrir peninga.

Frsm. (Pétur Ottesen) Út af því, sem hv.þm. Vestm. var að tala um viðskipti okkar við aðrar þjóðir, vil ég benda honum á, að á tímabili síðastl. ár vorum við útilokaðir frá viðskiptum við Þjóðverja og sama sem reknir út úr Þýzkalandi með okkar framleiðsluvörur, og hv.þm. átti sjálfur mikilsverðan þátt í að leysa það mál. Ég skal ekkert um það segja, hvort þessi útilokun hefir gerð verið af völdum núverandi stj. í Þýzkalandi eða einhverjum öðrum þýskum þegnum; það kemur í sama stað niður fyrir okkur Íslendinga. - ég skal ennfremur benda hv.þm. Vestm. á, að Bretar hafa nýskeð lagt 10% toll á aðalframleiðsluvöru okkar, fiskinn; að vísu lokar það ekki fyrir fisksölu okkar til þeirra, en það skerðir fiskverðið og þar með árangurinn af þeim atvinnuvegi fyrir okkur, svo að það er vafasamt, hvort við getuni haldið áfram að sendu þá voru á markað í Englandi. Bretar hafa einnig látið skína í það, að innflutningstollur mundi verða lagður á kjöt. Og ef það verður tollað, þá veldur það geysilegum erfiðleika fyrir okkur, því fremur sem við erum útilokaðir annarsstaðar um sölu á því. Nú hafa Norðmenn nýlega sagt upp kjöttollssamningunum gagnvart okkur, og við vitum ekkert, hver niðurstaðan verður í þeim efnum, en að sjálfsögðu verðum við meira en verið hefir háðir brezkum markaði með kjötframleiðslu okkar. Að lokum má benda á, að á Spáni er tollurinn fullar 40 kr. á hverju skippundi af íslenzkum saltfiski, og má á því marka, hve þungar búsifjar það eru að gjalda svo háan toll. Á Ítalíu hafa ýms sveitarfélög eða einstök héruð fengið heimild hjá stjórninni til þess að setja sérstaka neyzlutolla á vörur. Ég veit ekki, hvort þær heimildir hafa enn verið notaðar, en það getur orðið hvenær sem vera skal. Þetta allt ætti að vera nægileg bending fyrir Íslendinga um það, hver hætta vofir yfir okkur í þessu efni, og jafnframt hvöt til þess að efla og styðja innlenda framleiðslu eftir föngum. Ég held, að ég hafi svo ekki fleiru að svara. Aðaltilefni þess, að ég tók til máls, var það, að en vildi geta um skrifl. brtt., sem komu fram síðast við umr. þessa máls frá hv. 4. þm. Reykv., þess efnis, að í reglugerð mætti setja ákvæði um hámarksverð á kartöflum. N. hefir athugað þessa brtt., og get ég lýst því yfir, að hún hefir fallizt á hana, enda þótt hún telji hana óþarfa, af því að hún ætlast ekki til, að innflutningsbann gildi nema þegar nóg er af innlendum kartöflum á markaðinum. N. lítur svo á, að frv. leiði ekki til verðhækkunar á kartöflum, en telur þetta ákvæði meinlaust, og treystir því, að hv. 4. þm. Reykv. leggi þá sinn skerf til þess, að frv. nái fram að ganga, og efli á þann hátt hið raunverulega sjálfstæði þjóðarinnar. N. getur ekki fallizt á hinar fyrri brtt.hv. 4. þm. Reykv., um að breyta ákvæðum þessa frv. í heimild fyrir atvmrh. til að takmarka innflutning á kartöflum. N. fellst á brtt.hv. 1. þm. S.-M., um að nota orðið jarðepli í staðinn fyrir kartöflur. Mun það vera málfræðilega réttara, þó að hitt orðið sé algeng ára. Hv. þm. er ætíð hreinn í máli og fróður í þessum sökum, svo að n. telur sjálfsagt að samþ.brtt. Síðasta brtt.hv. 2. þm. Rang., um að fella niður 6. gr. úr frv., en aðeins afleiðing af fyrri brtt. hans, og er ekkert um hana að segja. Mun ég svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál, en vona, að frv. verði samþ. í þessari hv. d. og að Ed. taki vel á móti því og afgr. það, svo að lögin komi sem fyrst til framkvæmda.

Bjarni Ásgeirsson Hv. þm. Borgf. hefir nú að mestu tekið af mér það, sem ég ætlaði að segja. Hv. þm. Vestm. neitaði því, að búið væri að reka Íslendinga með framleiðsluvörurnar út úr viðskiptalöndum þeirra. En ég vil benda honum á, að hann má minnast þeirra erfiðleika, sem urðu í vetur um fisksölu okkar í Þýzkalandi, og eru þar að nokkru leyti enn. Sömuleiðis má segja, að tollalagningin á fisk okkar í Englandi valdi örðugleikum á fisksölunni þar. Þá má benda á kjötsöluhorfurnar í Noregi. Þar í landi er ríkjandi sá andi að styðja innlenda framleiðslu og útiloka aðra frá markaði í Noregi, er hafa á boðstólum samskonar vörur og framleiddar eru í landinu, auk þess sem við vitum ekkert um breyt. á kjöttollinum, hverjar þær verða. Þetta er auðvitað sprottið af sjálfsbjargarhvöt þjóðarinnar, alveg eins og í Þýskalandi og víðar. Ég veit það vel, að Þjóðverjar beita þessum rástöfunum eigi aðeins gagnvart okkur Íslendingum, heldur öllum öðrum þjóðum. Og það er ekki mín meining, að við eigum að sýna Þjóðverjum óvild með því, þó að við reisum okkar sjálfsbjargarráðstafanir á sama grundvelli og allar aðrar þjóðir á þessum alvarlegu krepputímum. Hv. 2. þm. Reykv. þarf ég ekki miklu að svara. Þeim orðum, sem hann lét falla í garð okkar hv.þm. Borgf., um að framkoma okkar í þessu máli benti til þess, að við hefðum þegið mútur, er ekki hægt að svara á annan hátt en ég gerði í minni fyrri ræðu. Hv. þm. var nú að brigzla mér um, að ég hefði bolað gömlum manni frá starfi fyrir 50 kr. þóknun ári. Ég býst við, að hv.þm. eigi við það, þegar ég var í fyrra kosinn endurskoðandi við söfnunarsjóðinn í stað séra Sigurðar Gunnarssonar. Þeir, sem kusu mig til þess, geta borið vitni um, að ég var mjög ófús til að taka það starf að mér, og gerði það nauðugur. Ég býst nú við, að hv.þm. sjái sjálfur, hvað það er hlægilegt að bregða mér um, að ég hafi flæmt manninn frá starfinu vegna þessara 50 kr. þóknunar á ári. - Hinsvegar efast ég ekki um, að hv. 2. þm. Reykv. hefði viljað fá meira fé fyrir að gegna þessu litla starfi, ef hann hefði átt þess kost.

Einar Arnórsson Hv. þm. Mýr. hefir nú upplýst, hvað ég átti við, þegar ég minnti hann á þennan 50 kr. bitling hans, og skal ég aðeins bæta því við það, sem ég sagði áður, að það stækkar ekki hv.þm. Mýr. í mínum augum, þó að hann hafi látið einhverja aðra menn hafa sig eða jafnvel kúga sig til þess að fremja þetta ógeðslega verk.

Haraldur Guðmundsson Ég vil gera hæstv. forseta kost á því, að ég falli frá orðinu og taki ekki til máls nú, ef hann vill verða við ósk minni um að fresta atkvgr. um frv. þangað til fleiri þdm. eru á fundi, þar sem nú vantar svo marga í d.

Forseti (JörB): Ég get orðið við tilmælum hv.þm. Seyðf. um að fresta atkvgr. um frv., af því að ég geri ráð fyrir, að hann muni annars taka til máls um það, og er því atkvgr. frestað um stund.

Frsm. (Pétur Ottesen) Mér kemur það kynlega fyrir sjónir, að hæstv. forseti skuli leyfa þdm. að fara af fundi og fresta svo atkvgr. um þetta mál. Ég hefði, eins og sumir aðrir þdm., þurft að vera farinn héðan af fundi, en vildi þó bíða eftir þessum málalokum, og er því mjög sárt um, að atkvgr. verði frestað.

Forseti (JörB): Ég ætla, að ég hafi sýnt hv.þm. Borgf. það við umr. þessa máls, að ég hafi ekki tafið það um skör fram. En umr. er nú lokið, að verður atkvgr. frestað til mánudags næstk.

Sveinbjörn Högnason Ég vildi aðeins óska, að atkvgr. yrði frestað lengur en til mánudags, því að ég er á förum heim í dag og get ekki verið hér viðstaddur á mánudag. Býst ekki við að koma aftur fyrr en eftir páska.

Haraldur Guðmundsson Ég hóf þessar umr. um atkvgr. og vil þá lýsa því yfir fyrir mitt leyti, að ég hefi ekkert á móti því, að atkvgr. verði frestað til mánudags eða lengur.

Frsm. meiri hl. (Bergur Jónsson) Við hv. 2. þm. Reykv. berum fram till. um tvær litlar breyt, á frv. Hin fyrri er við 26. gr. Hún gerir ráð fyrir, að stj. félags málaflutningsmanna við fimmtardóm hafi rétt til að ákveða þóknanir málaflutningsmanna og málskostnað, ef slíkt er undir hana borið. Við leggjum til, að stj. skuli vera skylt að ákveða þóknanirnar, ef annarhvor aðili ber það undir hana, en báðir aðiljar skuli þó hafa rétt til að bera ágreininginn undir dómstólana. Síðari brtt. okkar er við 51. gr. Eftir þeirri gr. er skylt að kveða upp úskurð í réttinum um hvert mál, áður en hið næsta kemur til flutnings. Þetta fannst okkur vera of strangt. Það geta komið tvö mál fyrir réttinn á sama tíma, sem eru svo lík, að þau eigi að vera samferða, t. d. þegar sama varðskip tekur tvo togara. Við leggjum því til, að orðunum „að jafnaði“ sé bætt inn gr., þannig að heimilt sé að víkja frá þessu ákvæði gr., þegar nauðsyn krefur.

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Eins og öllum hv.þdm. er kunnugt, er berklaveikin einn hinn versti sjúkdómur hér á landi. Hefir þing og þjóð fyrir löngu sýnt það með lagafyrirmælum og fjárframlögum, hversu brýn nauðsyn er fyrir land og lýð, að unnið sé gegn þessum vágesti, og að ekki megi horfa í kostnað til þess að vernda þjóðina fyrir veikinni og varna útbreiðslu hennar. Það er kunnugt, að berklalækningar eru erfiðar viðureignar. Ótal ráð hafa verið fundin til þess að vinna bug á sjúkdóminum; sum hafa reynzt fánýt, önnur hafa haldið velli. Eitt aðalráðið þar á meðal, sem viðurkennt er af öllum heiminum, eru ljóslækningarnar. Það eru mörg ár síðan byrjað var á slíkum lækningum. Menn sáu, að sólarljósið hafði mjög heilsubætandi áhrif á sjúklingana. En þar sem víðast hagar svo til, að ekki er hægt að njóta þess nema vissa tíma úr árinu, hafa verið fundin upp ýmiskonar tæki, sem gera sama gagn og sólarljósið, og það er nú svo komið í menningarlöndum öllum, að slík tæki eru almennt notuð, sérstaklega á þeim tímum árs, þegar sólar nýtur ekki. Hér hagar svo til á þessu landi, að sólar nýtur ekki nema lítinn tíma úr árinu, og nokkuð af þeim tíma, t. d. á vorin, er oft svo kalt í lofti, að sjúklingar þola ekki útiveru. Þess vegna er meiri ástæða til þess hér en víðast hvar annarsstaðar að nota þessar lækningaaðferðir. Læknar reka sig á það, að með skammdeginu gugna börnin í mótstöðunni gegn þessari veiki og mörg verða ofurseld smitun, eða þeirri hættu að veikin brjótist út. Í lögum um berklavarnir er ákveðið, að kostnað vegna ljóslækninga eigi að greiða af því opinbera. Það er skýrt tekið fram, að þessa grein lækningastarfseminnar beri að styrkja samkv. lögunum. Á öndverðu ári 1930 barst þeim sjúkrahúsum, er starfræktu ljóslækningar, og öðrum ljóslækningastöðvum bréf frá hæstv. stjórn um það, að upp frá þeim tíma yrði ekki úr ríkissjóði greiddur kostnaður við ljóslækningar nema á hælunum á Vífilsstöðum og Kristnesi og röntgenstofunni í Reykjavík, og fyrir sjúklinga, sem lægju í sjúkrahúsum, yrði sú greiðsla bundin við hámark, sem ákveðið var 5 kr. á dag fyrir legukostnað og ljóslækningar fyrir fullorðna og börn sérstaklega. Með þessu bréfi fylgdi afrit af bréfi frá landlækni, sem sýndi, að þessi ráðstöfun var gerð eftir till. frá landlækni. Þetta kom mjög hart niður á fátækum sjúklingum, er njóta þurftu ljóslækninga, enda komu víða frá hörð mótmæli gegn þessari ráðstöfun, sér í lagi frá héraðslækninum í Ísafjarðarkaupstað. Nú hefir svo skipazt, að einmitt þessi sami héraðslæknir er orðinn landlæknir, og þykir því hlýða, að tekið sé tillit til álits hans á þessu efni, því að vitanlega hefir þessi læknir ekki skipt um skoðun, þó hann sé orðinn landlæknir. Þar sem svo mjög var farið eftir till. landlæknis 1930 í þessu máli, þá virðist eðlilegt, að nú sé einnig byggt á skoðunum núv. landlæknis í þessum efnum. Það má sérstaklega taka það fram, að hvorugur þessara landlækna hefir sérfræðikunnáttu á þessum sviðum fremur en aðrir læknar, og standa þeir að því leyti jafnt að vígi. Það skal og tekið fram, að hæstv. stj. hafði ekki leitað álits þess eina sérfræðings í ljóslækningum, sem fyrrv. landlæknir taldi vera hér á landi 1930. Í bréfi landlæknis til hæstv. stj. er m. a. færð fram sú ástæða með till. um afnám ljóslækningastyrksins, að sú lækningaaðferð geti verið hættuleg fyrir sjúklinga með berklaveiki, og þess vegna megi ekki aðrir en sérfræðingar í ljóslækningum fást við þá lækningaaðferð, enda sé sú regla höfð á í þessum efnum í Englandi, en það er eina erlenda dæmið, sem landlæknir vitnar í til stuðnings sínu áliti. Sem svar gegn umræddu bréfi landlæknis er bréf þáv. héraðslæknis á Ísafirði, sem fylgdi þáltill., er þáv. þm. Ísaf. (HG) flutti í hv.Nd. Hann segir, út af því, sem landlæknir segir um það að nota ljóslækningar við berklasjúklinga, með leyfi hæstv. forseta: „Vér neitum því, að meiri ágreiningur sé um gagnsemi ljóslækninga við ýmsum tegundum af berklaveiki en um fjöldamargar aðrar lækningatilraunir við sömu veiki, sem landlæknir virðist ekkert hafa á móti að séu viðhafðar á kostnað ríkissjóðs. Hverjir hafa á móti því, að rétt sé að reyna ljósböð, auk góðrar almennrar aðhlynningar við beina- og kirtlaberklum, einkum í börnum og unglingum? Eða til þess að styrkja menn, nýstaðna upp úr brjósthimnubólgu, einkum ungt fólk?“ Viðvíkjandi hinu atriðinu, um sérfræðina, segir hann: „Það er beinlínis villandi í þessu sambandi að benda til Englands, þar sem allri læknisfræðinni er skipt sem smæst upp á milli sérfræðinga. Berklaveikin heyrir þar öll undir marga sérfræðinga, geislalækningarnar ekki fremur en annað. Öll sú mikla flokkun í sérfræðigreinir er vísindunum vafalaust meira til gagns en sjúklingunum í sumum tilfellum. Og hefir undirritaður með eigin augum séð þess ýms sorgleg dæmi - - “. Svo segir hann aftur: „Annars er það einnig mjög villandi, er landlæknir talar um geislafræði (radiologi) sem erfiða fræðigrein og hættulega sjúklingunum, ef sérþekkingu skortir, þar sem hann gerir þetta auðsjáanlega í því skyni að telja ráðuneytinu trú um, að hættulegt sé að láta aðra en sérfræðinga fara með kvartslampa. Geislalækningar yfirleitt eru hættulegar og vandasamar af því, að undir þær heyra röntgen- og radiumlækningar, sem mjög er vandfarið með. Hinsvegar er mjög auðvelt að fara með kvartslampa og almennum læknum hér á landi trúað fyrir mörgu, sem er margfalt hættulegra og vandasamara“. Og loks segir hann ennfremur: „Þess skal getið, að undirritaður hefir nýlega dvalið í Englandi og sá þar mikið notuð kvartsljós. Og þrátt fyrir alla sérfræðingana var alls ekki talið nauðsynlegt, að þeir stunduðu kvartslampalækningarnar. Má nefna til dæmis hinar mörgu stöðvar í Lundúnum, sem The Borough Counsils hafa til að fylgjast með heilsufari barna og leiðbeina mæðrum um meðferð á þeim. Þá hafa a. m. k. sumar sína kvartslampastöð, þar sem veikluð börn, einkum þau, sem grunuð eru um beinkröm eða berklaveiki, eru geisluð. Mæðurnar fá þar líka gjarnan ljósböð, ef þær eru linar til heilsu eftir fæðingar eða mjólka illa. Þessum ljóslækningastofum var ekki einu sinni talið nauðsynlent, að læknar stjórnuðu, hvað þá sérfræðingar, heldur voru þær í höndum hjúkrunarkvenna“. Þetta ætti að nægja til að sýna álit núv. landlæknis á þessu máli, og mér er óhætt að segja, að yfirlæknirinn við ljóslækningadeild landsspítalans hafði sömu skoðun í þessum efnum eins og hann hafði. Þessi þáltill. var borin fram í Nd., og var bæði stíluð um ljóslækningar og um greiðslu á styrk fyrir berklasjúklinga á spítölum. En þótt hún væri felld, þá var það á þann einkennilega hátt, að það voru 12 atkv. með henni, en ekkert á móti. En forseta þótti það ekki nægt atkv.magn og úrskurðaði till. fallna. Samskonar till. var svo borin fram á vetrarþinginu í fyrra, en varð ekki útrædd. Á sumarþinginu kom svo frv. til 1., sem fór í sömu átt og flutt var af þm. Ísaf. og 1. þm. Skagf., en náði ekki samþykki. Nú er borin hér fram till., sem nær einungis til ljóslækninga, en ekki til sjúkrahúsanna, af því að ég ætlaðist til, að minni ágreiningur yrði í þessu efni en um sjúkrahúsakostnaðinn. Og ég lít líka svo á, að það sé enn meira aðkallandi, að Alþ. álykti, að það sé í þessu efni farið eftir berklavarnalögunum. Ég býst við, að sumum hv.þm. sé það ókunnugt, hvernig þessu er hagað í reyndinni. Eins og ég hefi áður sagt, eru ljóslækningar nú aðeins borgaðar í heilsuhælunum í Kristnesi og á Vífilsstöðum og ljóslækningastofu röntgenstofunnar í Reykjavík, en hvergi annarsstaðar. Það liggur nú í hlutarins eðli, að það sé rangt og veki óánægju, að aðeins einn bær verði þessara hlunninda aðnjótandi, en ekki aðrir kaupstaðir landsins, svo sem Vestmannaeyjar, Seyðisfjörður, Akureyri, Siglufjörður, Ísafjörður og Hafnarfjörður, en enginn þeirra fær nú styrk úr ríkissjóði til ljóslækninga. Það er vegna þess arna, að það var í vetur, þegar voru til umræðu bæjarreikningarnir fyrir Hafnarfjörð, að bæjarstj. þar samþ. einum rómi að skora á þm. bæjarins að fá þingið til að kippa þessu í lag, og meðfram fyrir það er þessi þáltill. borin fram. Það er þannig í Hafnarfirði, að iðulega koma til læknanna börn, sem þurfa á ljóslækningum að halda, að dómi læknanna, ekki einungis dómi læknanna í plássinu, heldur einnig að dómi sérfræðinga í berklasjúkdómum, læknanna á Vífilsstöðum, því að við sendum oft sjúklingana til Vífilsstaða til rannsóknar. Þegar þeir svo koma þaðan aftur, eiga þeir að fara í ljós. En flestir sjúklinganna eru þannig fjárhagslega settir, að þeir geta ekki borgað ljóslækningarnar af eigin rammleik, þó ljóslækningastofurnar taki ekki hátt gjald. Þess vegna biðja þeir um ábyrgð bæjarins fyrir kostnaðinum, og lendir að síðustu á bæjarsjóði að greiða úr sínum eigin kassa fyrir þessar lækningar. Það má nú ef til vill segja um okkur Hafnfirðinga, að við eigum hægan nærri, þar sem Reykjavík er, og getum sent okkar sjúklinga til Reykjavíkur. En því er nú svo háttað, að þetta eru mest smábörn og þurfa sérstaklega á þessum lækningum að halda að vetrarlagi, og þá getur það beinlínis verið hættuspil að flytja þau til Reykjavíkur. En auk þess er flutningskostnaður til Reykjavíkur fyrir slíka sjúklinga sá sami og af ljóslækningunum í bænum. Þess vegna er það ráð ekki tekið upp, heldur greitt fyrir ljóslækningar á staðnum. Og þar sem þær eru eins góðar og framkvæmdar með sömu tækjum, ber ríkissjóði að borga fyrir þær jafnt í Reykjavík og Hafnarfirði. Í þáltill. minni er í fyrsta lagi farið fram á það, að haga forminu fyrir þessum greiðslum eins og stendur í berklavarnalögunum, að það skuli semja við ljóslækningastofurnar frá ári til árs um, hvaða gjald eigi að greiðast fyrir ljóslækningar, en eins og ég hefi oft tekið fram, er í lögunum skýrt tekið fram, að ríkissjóður eigi að borga fyrir þessar lækningar, en það skuli vera eftir samningum. Í öðru lagi er talað um í till., hvaða ljóslækningastofur skuli vera teknar gildar. Það kemur að vísu ekki fram í fyrrnefndu bréfi landlæknis, en hefir komið fram hjá stj. í umr. um þetta mál, að læknar hefðu ljóslækningastofurnar að féþúfu, en ljóslækningarnar svöruðu ekki þeim kröfum, sem gera verði til þessara lækninga. Nú er sleginn varnagli við þessu, ef nokkuð hefir verið hæft í þessari skoðun. Ég ætlast til, að læknarnir sendi landlækni og yfirlækni ljóslækningadeildar landsspítalans skýrslu um það, hvernig ljóslækningunum er fyrir komið, t. d. um það, hvaða tæki eru notuð, hvaða rafmagnsspenna er notuð, og margt fleira, og svo úrskurði þessir aðilar, hvort stöðin sé trygg eða nothæf. Ég hefi borið þetta undir landlækni, hvort þetta væri ekki næg trygging fyrir því, að ef misnotkun ljósanna hefði átt sér stað, sem ég efast mikið um, þá gæti hún ekki átt sér stað framvegis, og álítur hann þetta nægilegt. Fyrir því er ekki, eins og komið hefir fram hjá hæstv. forseta, nema ein umr. ákveðin um till., að hér er ekki farið fram á neina greiðslu úr ríkissjóði, sem ekki er í núgildandi lögum, heldur er þetta bara árétting á þeim, þannig að Alþ. álíti, að í þessu máli beri að fylgja núgildandi lögum og greiða samkv. þeim. Vona ég, að svo sanngjörn till. fái góðar undirtektir og verði samþ. í hv. d. og Alþ. yfirleitt.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég ætla fyrst að taka formshlið þessa máls, sem hv.flm. talaði um síðast, nefnilega það, hvaða gildi þessi ályktun myndi hafa, þó hún yrði samþ. í annari d. Hún hefir ekki það allra minnsta gildi og þarf ég ekki að fara frekar út í það. Ég vil henda hv.flm. á það, að ef hans skilningur væri réttur, að það hefði verið óleyfilegt að fara eftir skýringum fyrrv. landlæknis á berklavarnalögunum, þá er engin hætta á því, að það hefði ekki komið skaðabótamál frá læknunum, bæði frá hv.þm. Hafnf. og öðrum, sem hefðu álitið, að þeir ættu hönk upp í bakið á ríkissjóði. Að það hefir ekki verið, efast ég ekki um, að sé fullnaðarskýring á því, að hlutaðeigendum, sem álitu, að þetta kæmi mjög við þeirra eigin pyngju, muni ekki hafa þótt þessi skýring upplögð til að byggja á fjárkröfu á hendur ríkissjóði. Og þá skiptir það engu máli, þótt önnur deildin hallaðist að þessum skilningi og samþ. þetta. Ég vil taka það fram, að ég álít rétt að fresta málinu og vísa því til n., allshn. eða fjhn.; þetta er fyrst og fremst fjármál, en annars tel ég engu máli skipta, hvor n. fær það. En ég tel rétt, að hv.Alþ. rannsaki þetta mál, og mun leggja fram ýms plögg í þessu máli fyrir n., sem fær það. Ef svo meiri hluti Alþ. vill skilja berklavarnalögin svona, eins og hv.þm., og láta framkvæmd þeirra kosta sama og áður, þá er það þeirra að sjá fyrir peningum til þess. Annars situr það ekki á hv.þm. Hafnf. að vera að koma með fjárkröfur um leið og flokksmenn hv.þm. ætla að láta ríkissjóðinn vera peningalausan. Það er annars eins og kýmni örlaganna, að hv.þm., sem hefir hagsmuna að gæta fyrir sjálfan sig í þessu máli og hefir notað atkv. sitt þeim til framdráttar, skuli, jafnframt því, sem hann vill svipta ríkissjóðinn sköttum, hindra þá sparnaðarviðleitni, sem stj. hefir gert. Annars er ekki neitt á móti því að rifja upp við fyrri hluta þessarar umr. spásagnir læknanna í þessu efni og drepa á nokkur atriði viðvíkjandi mætti þeirra til að lækna berkla, því ég held, að það verði ekki til að auka trú þingsins á þeim, en gefur góða hugmynd um, hvað á þá megi treysta. Eins og hv.þm. mun vera kunnugt um, þá voru skipaðir 3 læknar í n., þar á meðal yfirlæknirinn á Vífilsstöðum, til þess að athuga berklavarnir í landinu. Þessir 3 læknar ráðlögðu svo Alþ. að samþ. núverandi berklalög, og það var gert eftir ráðum þeirra. En eftir þeirri áætlun, sem þeir gerðu um kostnaðinn af þessum l., er það sýnilegt, að þeir hafa ekki haft hugmynd um, hversu l. myndu verka, því kostnaðurinn hefir orðið svo margfalt meiri en þeir höfðu gert ráð fyrir, svo að þessi 1. eru nú orðin einhver þyngsti baggi á ríkissjóði og með þeirri framkvæmd, sem var á þeim hjá læknastéttinni, voru þau að verða ríkinu óbærileg, þegar íhaldsstjórnin fór frá völdum. Það er því óhætt að slá því föstu, að þeir læknar, sem undirbjuggu berklavarnalögin, standi ómerkir sinna orða að því er snertir fjármálahlið þessa máls. Það mun vera óhætt að segja, að það eru með meiri margföldunarvillum, sem gerðar hafa verið í íslenzkri pólitík, þeir útreikningar, sem þessir 3 læknar gerðu um kostnaðinn af þessum lögum. Hitt aftur á móti, sem var enn, stærri hlið þessa máls, hvernig berklavarnalögin myndu gefast, hefir heldur ekki orðið þeim til neinnar gleði, því þau hafa ekki haft þann árangur, sem þeir spáðu í því efni. Það var fyrir sig, þó þau væru dýr, ef þau hefðu minnkað berklaveikina á Íslandi. En hv.þm. veit sennilega, að berklaveikin virðist alltaf vera að aukast. Sú hliðin, sem hefði þó mátt vænta, að þeir hefðu vit á, hefir því líka fært með sér ósigur fyrir þá og þeirra stefnu. Þess vegna er það, að hv.Alþ. og stj. hefir aðra aðstöðu gagnvart læknunum sem kunnáttumönnum um þessa hluti en hv.þm. Hafnf. Þegar talað er um berklavarnir, er óhætt að taka það sem óyggjandi náttúrulögmál, að flestir læknanna, sem að vísu reyna að berjast gegn þessu böli, eru vanmáttugir enn sem komið er til að vinna nokkurn fullnaðarsigur í berklamálinu. Það er heldur ekki ástæða til að neita því, að úti um land allvíða hefir það verið blómlegur atvinnurekstur að taka berklasjúklinga inn í sjúkrahús og allskonar holur, sem hafa haft kvartsljós, og láta svo landið borga þessar ljóslækningar, sem hafa verið nefndar svo. Menn muna sennilega eftir því frá umr. um þetta mál í sumar, að ég skýrði frá því, að fyrrv. landlæknir reyndi að hafa nokkurt hóf á reikningum fyrir þessar ljóslækningar og gæta í því efni hagsmuna þjóðfélagsins gegn læknunum. Kostnaðurinn við þetta varð mjög mikill sumstaðar, ég held að það hafi verið dæmi til, að hann hafi farið allt upp 10 kr. á dag fyrir einstaka berklasjúklinga, og þetta kom allt á landið. En það komu engin mótmæli gegn þessu frá læknastétt landsins, nema fyrrv. landlækni. Ég veit ekki til, að það hafi neinn héraðslæknir varað stj. við þessu né látið hana vita, að þetta væri alveg óviðeigandi misnotað, né heldur að þeir „praktiserandi“ læknar, sem veita forstöðu þeim spítölum, sem hafa ljóslækningaáhöld, hafi verið svo ærukærir að gera ráðstafanir til að minnka þennan kostnað. Ég veit ekki til, að það hafi heyrzt ein einasta rödd frá þessum mönnum um að líta á hagsmuni þjóðfélagsins í þessu efni og koma í veg fyrir misnotkun lækna á greiðslum úr ríkissjóði í þessu skyni. Það var þess vegna, að þessar tvær aðgerðir stj. fóru fram, til að stilla í hóf þessum útgjöldum ríkissjóðs, og voru gerðar í samráði við fyrrv. landlækni, bæði það, að miða kostnaðinn á smáspítölunum við daggjaldið á Vífilsstöðum, og viðurkenna ekki og greiða ekki kostnað nema á þeim stöðum, þar sem gera mátti ráð fyrir, að áhöld og verkleg kunnátta væri í því lagi, sem krefjast verður af slíkum stofnunum. Nú, og árangurinn varð sá, að berklakostnaðurinn hætti að vaxa og að heldur hefir dregið úr honum fyrir þessar sakir, svo að numið hefir mörg hundruð þús. kr. sum árin. Ég skal nú náttúrlega ekki fara út í það, því ég get ekkert um það sagt, og enginn annar, hvort eitthvert gagn hafi ekki verið að þessum ljóslækningum einhversstaðar. Það skiptir heldur engu máli, heldur hitt, að heilbrigðisstj. leit svo á, að þær væru ekki nægilega fullkomnar, né heldur nægilega skynsamlega með þær farið alstaðar. Þeim línum var svo fylgt, að aðeins þessar 3 ríkisstofnanir, sem nefndar hafa verið, voru viðurkenndar til ríkisútgjalda í þessu efni. Í sambandi við það, sem hv.þm. Hafnf. sagði, að komið hefði fram í einkasamtali, vil ég geta þess, að bæði ég og fyrrv. landlæknir vissum, að á vissum stöðum var þetta orðið meira atvinnurekstur en lækningar. Og þó að undantekningar hafi verið frá þessu, þá hafa betri læknarnir, sem betur höfðu um þetta búið, orðið að gjalda þeirra, sem óvandlega höfðu með þetta farið. Nú eru í sjálfu sér tvær hliðar á þessu máli, eins og skoðun fyrrv. landlæknis og núv. landlæknis sýnir. Önnur er sú, að það er í heild sinni ekki æskilegt, að menn, sem ekki hafa æfingu og þekkingu til þess, séu að fást við þessar ljóslækningar, sem gætu orðið að skaða, og hafa sennilega alloft orðið það. Þetta er mál, sem alltaf er hægt að deila um og þar sem maður stendur á móti manni. Fyrrv. landlæknir hafði þessa skoðun, en það getur verið, að núv. landlæknir hafi aðra skoðun. Báðir eru góðir læknar, en hvorugur getur sannað sitt mál alveg ótvírætt. Það verður því aðallega að dæmast um þetta af mönnum eins og þeim, sem eru í þinginu og dæma einungis „praktiskt“ um það. Það mun öllum vera kunnugt, að ef þjóðfélagið er dregið inn á þá braut að borga þessar lækningar fyrir alla, hvar á landinu sem er, þá er ómögulegt að sjá fyrir, hvað kostnaðurinn verður, því læknar „kalkulera“ þá með því, að þetta er iðnaður og að landið borgar þennan iðnað. En það, sem þingið getur þá sagt, er aðeins það, hvort það vill láta landið borga þennan iðnað. Og ég vil minna hv.þm. Hafnf. á það, að eftir þau ráð, sem trúnaðarmenn læknastéttarinnar, sem undirbjuggu berklavarnalögin, hafa gefið í því máli, er það óhugsandi, að ráð frá samskonar mönnum verði tekin sem nokkurt goðasvar.

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Eins og ég held, að hæstv.dómsmrh. hafi tekið eftir, ætlaðist ég til þess, að till. væri borin fram í báðum deildum. Held ég, að þýðingarlaust sé að fá málið afgr. frá annari deildinni aðeins. Bjóst ég ekki við því, eins og líka kom fram í ræðu hæstv.dómsmrh., að stj. tæki hana til greina, ef ekki yrði afgr. frá báðum deildum. Vil ég þegar taka það fram, að hér er ekki um nein ný fjárframlög að ræða, sem ekki eru skýrt tekin fram í lögum. Stendur í till., að leita skuli samninga við ljóslækningastofur, og skuli landlæknir gera þann samning, en ekki er skýrt tekið fram, hvaða stofur það skuli vera. Eru það e. t. v. þessar stofnanir, sem hæstv.dómsmrh. kallar iðnaðarstöðvar. Fer hér sem oft áður, að það andar kalt frá dómsmrh. til lækna og heilbrigðismála. Vil ég þó ekki rífast við hann um þetta mál. Gerði ég það í sumar, og býst ég við, að hann hafi fengið nóg af því. Hæstv. dómsmrh. byrjaði með því að segja, að það hafi sennilega ekki verið lögum samkv. að borga þessar ljóslækningar, því að ef svo hefði verið, hefði ég og aðrir hlutaðeigendur farið í skaðabótamál við ríkið. Vil ég því taka það fram, til þess að fyrirbyggja misskilning, að ég hefi ekki eyris hagnað af ljóslækningunum. Ég kem aðeins fram í þessu máli sem læknir, sem bæjarstjórnarmeðlimur og sem forsvari margra vesalinga, sérstaklega barna, sem geta ekki leitað sér ljóslækninga, t. d. vegna þess, að foreldrar þeirra kinoka sér við því að fá ókeypis læknishjálp hjá bænum. Því hefir oft verið dróttað að mér, að ég hafi hafið máls á þessu af því, að það komi við mína pyngju, en ég vona, að hv. dm., nema e. t. v. hæstv.dómsmrh., taki mig trúanlegan án þess að ég leggi fram sannanir, er ég segi, að ég hafi engra fjárhagslegra hagsmuna að gæta í þessu máli. Þá er að minnast á berklavarnalögin. Var talað um, að þeir mætu læknar, er þar koma við sögu, væru ekki starfi sínu vaxnir, þar sem kostnaður við lögin hafi farið svo mikið fram úr áætlun. Má það segja um öll mannaverk, að menn sjá seinna, að betur hefði mátt fara. Hafa komið fram ásakanir á ýmsa starfsmenn, hvort sem verið hafa brúarsmiðir, húsasmiðir eða annað, um það, að þeir hafi gert of lágar kostnaðaráætlanir o. s. frv., og dettur þó engum í hug, að slíkt hafi verið gert með vilja eða gegn betri vitund. Síðan berklavarnalögin voru sett hefir verið gerð breyt. á öllum fjárframlögum ríkisins. Hví skyldi þá ekki mega gera slíkt hið sama um þessi lög? Berklaveiki hefir e. t. v. aukizt hér mjög á síðari tímum, enda þótt segja megi, að fyrir vaxandi þekkingu lækna og betri athuganir víðsvegar um landið hafi fleiri sjúklingar komið í leitirnar en áður. Það er leiðinlegt, þegar þm. vilja ekki hlusta á svarræður, sem til þeirra er beint í þingtímanum, heldur ræða við utanþingsmenn. Vona ég, að aðrir hv. dm. taki tillit til þessarar framkomu dómsmrh. Hæstv. dómsmrh. talaði um, að það hefði áður verið blómlegur atvinnurekstur að halda uppi hælum fyrir berklaveika sjúklinga. Vil ég ekki svara slíku, en hitt ætla ég að taka fram, að vissulega hefir ekki verið hugsað um að bæta sjúkrahúsin í ráðstöfunum hæstv. stj., þar sem öllum sjúkrahúsum er greitt það sama úr ríkissjóði, hvernig sem útbúin eru, hvort sem það eru örgustu holur eða góð sjúkrahús. Hvað viðvíkur því, að fyrrv. landlæknir hafi viljað gæta hófs í reikningum, þá kom það ekki til greina um reikninga berklaveikra sjúklinga, heldur aðeins um þá, sem styrkhæfir voru af hreppsfélögunum samkv. fátækralögum. Viðvíkjandi kostnaðinum var lagður til grundvallar kostnaður við Vífilsstaðahælið, án tillits til þess, hvort sjúklingur þyrfti kirurgiskrar meðferðar við eða ekki. Sýndi það sig, að þetta var ekki rétt, og þegar sjúklingur kom þaðan til kirurgiskrar stofnunar, t. d. á landsspítalann, voru dagpeningar hans hækkaðir í 6 kr. úr 5 kr. Vil ég þá víkja að því, sem hæstv.dómsmrh. sagði, að áhöld væru betri á hælinu en á þessum ljóslækningastofnunum. Áhöldin eru þau sömu. Þeir, sem bezt vita um þessi mál, segja áhöld stofnananna eins góð og bezt geti verið. En um það, hvort læknar við ljóslækningastofnanirnar séu óvanir og ekki góðir, er eðlilegast að fara eftir áliti yfirlæknis ljóslækningadeildar landsspítalans, en ekki mínu eða hæstv.dómsmrh., þó að búast mætti við, að ég væri færari um að fara rétt með þessi mál en hann, sem fullur er af ofstæki gagnvart læknum. Vona ég, að hv. d. skilji þetta mál allt og láti ekki blekkjast af ofstopa dómsmrh. Er t. d. athugaverð sanngirni hans, þar sem hann segir í svarræðu sinni, að eitthvert gagn af einhverjum ljóslækningum hefði orðið einhversstaðar á landinu. Skilja allir andann í þessu. Mun hvorki hæstv.dómsmrh. eða aðrir dm. geta sagt um, hvar og hvenær gagn hafi orðið af þeim. Myndi aðferð þessi ekki vera notuð um allan heim, ef hún hefði ekki komið að gagni. Um það, hvort tækin séu hættuleg eða ekki, eru læknarnir sjálfir færastir að dæma. Læknar vita vel, við hvaða tegundum berklaveiki ljóslækningar eru hættulegar og hvar beri að nota þær. Álit Vífilsstaðalækna á aðferðinni er það, að hún geti vel komið að gagni, því að annars væru þeir ekki að vísa sjúklingum á ljóslækningastofur. Vona ég, að hv. d. láti það ekki hafa áhrif á atkvgr., hvaða hug hæstv.dómsmrh. ber til lækna og hvaða óbótamenn hann álítur þá vera. E. t. v. hafa ýmsir þdm. eitthvað misjafnt af einhverjum læknum að segja, en ekki ber að láta börn og smælingja gjalda andúðar til einstakra manna. Þessa vesalinga er verið að hugsa um, þegar verið er að gangast fyrir því, að létt sé af hrepps- og bæjarfélögum skatti þeim, sem þau gjalda til þessa í viðbót við berklavarnastyrkinn. Er það augljóst misrétti, að stærsta bæjarfélag á landinu skuli geta fengið þessar lækningar fyrir ekki neitt, en smærri og verr sett bæjarfélög verði að borga þær fullu verði. Gæti ég trúað því, að ef engin lausn fengist á þessu máli, þá myndu bæjarfélög fara í skaðabótamál við stj. Finnst mér það undarleg ráðstöfun, ef nú á að fara að neyða hið opinbera í mál út af atriðum, sem Alþingi samþykkir. Verður að virða einstökum mönnum það til vorkunnar, þótt þeir þykist þurfa að hefna sín á læknum, en þá má ekki láta börn og smælingja gjalda.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) Ég held, að hv.þm. Hafnf. ímyndi sér, að hann sé kominn í annan þingflokk en þann, sem hann hefir verið í. Læzt hann nú vera fulltrúi fátæklinganna, í stað þess að vera fulltrúi burgeisanna, sem líta á málin frá sama sjónarmiði og Jósafat kaupmaður, sem nýlega var sýndur hér á leiksviði. Virðist mér þetta vera krókódílstár, sem hann grætur yfir fátækum börnum. Það er ekki hægt að breyta lögum með þáltill.Hv. þm. veit, að landlæknir samdi við þær 3 stofnanir, er hann tiltók, og kemur málið því ekki við aðrar stöðvar en þær. Ef hann vill lögþvinga breytingu, þá ætti hann að koma á lögum, þar sem ákveðið væri, að hver og einn gæti fengið úr ríkissjóði það, sem hann setti upp, ef hann kæmi upp einhverri ljóslækningaholu, þar sem reknar væru skottulækningar með kvartsljósum. Annars er fróðlegt fyrir hv.þm. að athuga, hversu langt hann kemst með þetta og hvort hann muni geta breytt lögum með þál.Hv. þm. viðurkenndi, hversu fánýtar hafa reynzt áætlanir þeirra manna, er undirbjuggu berklavarnalögin. Virðist hann halda, að hann og aðrir læknar geti hvað eftir annað gert þær breyt. hér á, sem þeim sýnist, þó reynslan sýni, hve lítið er hægt að byggja á þessum pólitísku atvinnubótum læknanna. Hv. þm. sagði, að það væri af harðúð minni og hjartavonzku, að ég væri á móti þessum ríkisgreiðslum. Játaði hann þó í fyrra, að það var landæknir, sem lagði línurnar í þessu máli, og að stj. fylgdi ráðum hans, þar sem þau studdust við reynslu og heilbrigða skynsemi. Er þá spurningin um það, hvort Guðmundi Björnsyni sé svona illa við læknastéttina og beri til hennar þær illu hvatir, sem hv.þm. finnst liggja hér á bak við. Hv. þm. hafði mjög óvarleg orð í sumar um landlækni, og kom það þá fram, að landlæknir hafði hvað eftir annað orðið að lækka reikninga hv.þm. fyrir aðgerðir. Var ekki hægt að skilja framkomu hv.þm. gagnvart Guðmundi Björnsyni öðruvísi en sem löngun til að gera árás á hann. Það, að hv.þm. og fylgifiskar hans ásaka mig fyrir að hafa fallizt á till. landlæknis, læt ég mér í léttu rúmi liggja. Það hefir líka sýnt sig, að viðleitni okkar í þá átt að stilla eyðslunni í hóf hafa borið árangur. Munu líka margir mæla, að það hefði verið brot á heilbrigðislöggjöfinni, ef stj. hefði ekki farið eftir þessu. Ég held því, að þetta aðhald, sem fyrrv. landlæknir kom til leiðar, hafi verið gott. og nauðsynlegt. Hinsvegar sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að bæjarfélagið í Hafnarfirði greiði ljóslækningar að einhverju leyti, ef það ber það traust til þeirra, sem lækningarnar hafa á hendi. Það kemur ekki ríkinu við. En ríkið hefir ekki viljað taka á sig þessa ábyrgð, þvert ofan í skoðanir landlæknis, ef ekki var full trygging fyrir því, að hæfir menn stunduðu lækningarnar.

Forseti (GÓ): Till. hefir komið fram um að vísa þessu máli til nefndar, og ef svo yrði gert, vil ég beina því til hv.þdm., hvort þeir vilji ekki geyma sér frekari umr. þangað til seinna.

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Ég sé enga ástæðu til að vísa þessu máli til nefndar, og það því síður sem hæstv. forseti hefir ákveðið, að aðeins fari fram ein umr. um málið.

Jón Baldvinsson Till. svipuð þessari var flutt í fyrra í Nd. eða Sþ. af hv.þm. Seyðf., vegna þess að 1929 hafði verið breytt um framkvæmd á berklavarnalögunum af núv. dómsmrh. Þá hafði hæstv.dómsmrh. öðlazt nýjan skilning á lögunum frá þáv. landlækni, að því er hann segir. Annars leyfi ég mér nú að draga í vafa, að landlæknir hafi verið hér upphafsmaður. Hitt þykir mér sennilegra, að stj. eða hæstv.dómsmrh. hafi átt hugmyndina, en landlæknir síðan fallizt á hana. Annars er það sannleikurinn um berklavarnalögin, að allir ráðh., sem hafa átt að sjá um framkvæmd þeirra, hafa reynt að hliðra sér hjá því og fara í kringum þau. Svo var um hv. 2. þm. Skagf., er hann var ráðh., en hann, var þó svo almennilegur að vilja fara lagaleiðina. Sama var að segja um Klemens Jónsson. Um framkvæmd hv. 1. landsk. í þessum efnum, er hann var ráðh., skal ég ekki fullyrða. En allir hafa ráðh. viljað hliðra sér hjá framkvæmd laganna, en þó viljað fá lagabreytingar til þess, nema hæstv. núv. dómsmrh. Ég er ekki í vafa um, að hann hefir gengið móti tilgangi laganna með framkvæmd sinni á þeim. Því mun ég greiða þessari till.atkv. mitt. Ég álít ekki þörf á, að málið fari til n., þótt ég setji mig hinsvegar ekki upp á móti því. En málið er orðið svo þekkt hér í þinginu, að hv.þdm. ættu þegar að geta tekið afstöðu.

Forseti (GÓ): Þar sem hæstv.dómsmrh. mun bera fram ný rök í málinu síðar, fresta ég hér með umr.

Jón Auðunn Jónsson Ég vil benda hv.n., sem fær þetta mál til meðferðar, á að athuga, hvort hér er ekki um að ræða ráðstöfun til þess að rýra veðhæfni fasteigna óhæfilega mikið. Mér virðist, að svo muni vera. Ég er sannfærður um, að nú, síðan gildi peninga lækkaði svo mjög, eru jarðir, sem t. d. voru keyptar fyrir 4000 kr. á árunum 1912–1914, ekki verðmætari en þá, þó þær sett veðsettar fyrir 7–8 þús. kr. með 1., 2. og 3. veðrétti. Og ef samt á að leggja á slíkar eignir verðhækkunarskatt, sem ganga á fyrir veðskuldum, þá er sýnilegt, að bankar og aðrir lánveitendur geta ekki lánað eins hátt út á þær og ella. Þó að lán út á 1. veðrétt séu að vísu miðuð við helming af fasteignamatsverði, þá er það nú svo, að flestir þurfa að fá meira út á jarðir sínar, þurfa að veðsetja þær öðrum og þriðja veðrétti, til þess að geta keypt búslóð og nýtt þær. Mér virðist því, að frv. eins og það er nú gæti haft þau áhrif, að veðhæfni fasteigna rýrni of mikið. Ég verð að taka í sama strenginn og þeir, sem haldið hafa fram, að sá maður, sem t. d. hefir keypt jörð á 4000 kr. fyrir stríð, sé ekkert betur haldinn af að fá 8000 kr. fyrir hana nú. Hann fær fleiri pappírskrónur heldur en hann lagði út, en ekki meira verðmæti. Líka ímyndaða verðhækkun er síður en svo ástæða til að skattleggja. Yfirleitt er of lítið gert að því að brýna fyrir fólki, að krónutalan er ekki öruggur mælikvarði á verðmæti eigna, vegna þess hvað verðgildi gjaldmiðilsins er breytilegt Í þessu efni sem öðrum verður að taka fyrst og fremst tillit til hins raunhæfa.

Magnús Guðmundsson Við fyrri hluta þessarar umr. sagði hv. 1. þm.N.-M. út af því, sem ég hafði látið um mælt, að ég líti svo á, að öll verðhækkun ætti að vera skattlaus hvernig sv6 sem hún væri til komin. Þetta vil ég leiðrétta, því að þetta er alls ekki mín skoðun og þetta sagði ég ekki. En ég sé svo mikil vandkvæði á að greina milli þeirrar verðhækkunar, sem eigi að vera skattskyld, og þeirrar, sem ekki á að vera það, eða er í raun og veru ekki verðhækkun, að ég get ekki fylgt þessu frv. Ég skal játa, að mér hefir ekki dottið í hug nokkur sanngjörn lausn á þessu máli, og ég held helzt, að hún sé ekki til. Verði þetta frv. að lögum, verður margt skattað, sem í rauninni er engin verðhækkun. Ég tók svo eftir, að hv. aðalflm. segði við fyrri hl. umr., að hann sæi ekkert á móti því, að ekki væri tekinn verðhækkunarskattur þegar um sölu á milli skyldmenna væri að ræða. Ég er hræddur um, að lítið verði úr þessu frv., ef slíkar sölur eiga að vera skattfrjálsar. Ég vil gjarnan fá skýringu á því hjá hv.flm., hvað eigi að teljast sölur milli skyldmenna, og hvort þær eigi alltaf að vera skattfrjálsar, þótt vitanlegt sé, að eignin hafi hækkað stórkostlega í verði. Því að þótt foreldrar finni upp á því að selja barni sínu með lágu verði sér að útlátalausu, getur eignin samt hafa hækkað mjög í verði.

4242Flm. (Halldór Stefánsson) Ég vil aðeins víkja að aths. hv.þm.N.-Ísf. um það, að frv., ef að l. yrði, myndi rýra veðhæfni fasteigna, og tók hann sem dæmi máli sínu til sönnunar, sem áður hefir verið tekið við þessar umr., hinn mikla verðmun nú og 1914. Það er vitanlegt, að miklar verðbreyt. hafa orðið síðan 1914. En ég vil á ný benda á það, að ekki er f frv. gert ráð fyrir, að kaupverð verði nokkurntíma rakið lengra fram en til þess mats, sem gert var samkv. 1. frá 1915 og ekki var ákveðið fyrr en 1920. Af þessu er það auðsætt, að ekki þarf að gera ráð fyrir þeim mikla verðmun á fasteignum, sem var fyrir eða um stríð og nú, heldur ber að miða við árið 1920, þegar verðlag fasteignanna var ákveðið. Hvað veðgildinu viðkemur, þá er óhugsandi, að það geti rýrnað af völdum skattsins, þar sem skatturinn kemur því aðeins til, að eignin hafi hækkað í verði frá því þegar veðgildi hennar var ákveðið. Um annað atriðið, þar sem hann drap á, að verðgildi peninga hefði breytzt, þá er það rétt. Og það er atriði, sem rétt er að taka til athugunar., og er það þá til athugunar fyrir n. Hv. 2. þm. Skagf. leiðrétti þann skilning, sem ég hafði lagt í orð hans. Ég skildi hann svo, að ekki væri undir neinum kringumstæðum réttmætt að skattleggja verðhækkun, á hvern hátt sem hún væri til komin. Ef ég hefi misskilið orð hans, tek ég gilt það, sem hann sagði, og er ágreiningur okkar á milli um það atriði þá niður fallinn. En viðvíkjandi hinu atriðinu, ef selt er milli skyldra, þá er það ekki ætlun frv. né okkar flm. þess, að skatturinn falli á, ef virkilega er selt lægra verði en kaupverðið eða raunverulegt verð er. Ég get ímyndað mér, að slíkar sölur færu einkum fram á milli ættingja, ef eigandinn hefir kostað miklu til eignarinnar, en telur, að kaupanda sé ekki fært að standa straum af því verði, sem jörðin er metin eða raunverulega kostar. Slíkt verður að teljast alveg eðlilegt og réttmætt og getur ekki talizt tilraun til að ætla að koma sér hjá skatti. En ef hinsvegar sýnilega er reynt að búa til falskt verð, þá eru ákvæði í frv., sem eiga að koma f veg fyrir, að slíkt sé tekið gilt. Að öðru leyti er ekkert við því að segja, þótt menn beri fram sínar aths. um málið. Það getur verið ávinningur fyrir málið að fá þær nú þegar. Væntanlega tekur þá sú n., sem fær málið til meðferðar, þær til athugunar.

Jón Auðunn Jónsson Hv. flm. gaf mér ekki svar við mínum fyrirspurnum, fyrst og fremst þeirri, hvort veðréttur ætti að víkja fyrir skattinum. Í öðru lagi, hvort honum fyndist sanngjarnt að taka verðhækkunarskatt, ef krónan væri komin niður í 10 gullaura, þótt menn seldu fyrir tvöfalt verð frá því 1914. Hinsvegar er víst, að fasteignamatið, sem framkvæmt var frá 1916–1918, var um 25% hærra en verðlag 1914. Sumstaðar hefir þetta talsvert lækkað. Ég þekki t. d. heila sýslu, þar sem fasteignamatið var ekki nema 8–10% hærra eftir fasteignamati en verðið frá 1914. Þá hygg ég það nokkurn vanda að dæma um, hvort um sé að ræða „pro forma“sölu eða raunverulega. Ég veit, að sumir líta svo á, að í fasteignamatinu, sem nú á að ganga í gildi um næstu áramót og framkvæmt hefir verið af fasteignamatsnefndum úti um land, hafi verðið verið sett svo hátt, að óhugsandi sé, að jarðirnar seljist við því verði. Ekki mun vera hægt að fá hina venjulegu jarðrentu, 4% af matinu, upp úr jörðunum. Og ég þekki mörg dæmi þess, að ekki er hægt að fá jarðrentu miðað við það mat.

Þá þarf ekki að óttast verðhækkun

. Það getur farið svo samt, ef krónan felli niður í 10 gullaura. Þá myndi söluverðið hækka.

Og söluverðið þurrkast út um leið

. Flestir skulda, þótt það sé oft minni hlutinn, sem betur fer. Annars væri illa komið. Ég verð að segja það, að þessi hugmynd eins og hún kemur fram, að skatturinn fari ekki eftir raunverulegu verði, heldur eftir pappírsverði, er alveg fráleit, að minni hyggju.

Magnús Guðmundsson Ég vildi aðeins taka undir það, sem hv.þm.N.-Ísf. sagði, að matið, sem framkvæmt var 1916–20, var ekki miðað við þá verðhækkun, sem þá var orðin. Búizt var við, að verðlag myndi lækka aftur eftir stríðsárin, bæði jarðaverð og annað. En reyndin varð önnur. Jarða- og lóðaverð hefir mjög lítið lækkað í verði, og af því leiðir, að þótt farið sé eftir matinu frá 1916–1920, kemur mikið af þeirri verðhækkun, sem þá var komin, ekki fram í matinu, en kemur þó fram í verðhækkunarskattinum, verði þetta frv. að lögum. Mér er ekki ljóst, hvernig á að finna það í hverju einstöku tilfelli, hvort salan sé tilbúin, gerð til þess að láta verðið líta lágt út, eða þá raunveruleg. Ég hefi fyrir mitt leyti sannfærzt um það, að illmögulegt sé að finna sanngjarna reglu í þessum efnum.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) Þetta frv. lá fyrir vetrarþinginu í fyrra í sömu mynd og nú. Get ég því látið nægja að vísa til þeirrar grg. og framsögu, sem þá var látin fylgja því. Legg ég til, að frv. verði vísað til allshn.