Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Auðunn Jónsson) Ég vil byrja á því að biðja hv.þdm. að athuga, að misprentun eða misritun hefir orðið á þskj. 91, þar sem er útvarp símskeyta, í stað útvarp talskeyta. Þetta er leiðrétt með brtt. á þskj. 139. Það er nú orðin hin mesta nauðsyn að útvarpa talskeytum. Margir hinna stærri báta hafa viðtæki og gætu því fengið fréttir, ef útvarpað væri talskeytum, sem þeir geta ekki fengið ella. Sömuleiðis eru það margar sveitir landsins, sem eiga erfitt um að ná á símstöð, eða eru jafnvel símalausar. Fjöldi manna í þessum sveitum hefir keypt útvarpstæki nálega eingöngu til þess að geta tekið á móti talskeytum. Það væri töluverður ávinningur, ef hægt væri að útvarpa talskeytum frá loftskeytastöðinni í Reykjavík, en hún hefir svo ófullkomin útvarpstæki á lágbylgju, að hún dregur ekki til skipa, sem eru fyrir vestan land, og þá heldur ekki til fjarlægari landshluta. Hv. þm. Ísaf. flytur þá brtt. á þskj. 146, að talskeytum skuli útvarpað frá útvarpsstöðinni, en ég hefi heyrt, að það væri dýrt, og verkfræðingur útvarpsins, sem fékk þessa öldulengd viðurkennda, segir, að það muni fara í bág við samninga, að útvarpað sé almennum talskeytum, og það gæti valdið deilum, ef stöðin væri notuð til þess að útvarpa almennum skeytum. Hinsvegar telur verkfræðingurinn nauðsynlegt, að útvarpað sé af stuttbylgjulengd, til þess að skip geti náð skeytunum, og það valdi ekki truflunum á annari notkun loftskeytastöðvarinnar. Hann telur, að með ekki miklum kostnaði megi koma slíkri stöð fyrir í sambandi við loftskeytastöðina. Kostnaðinn áætlar hann 800 kr., ef útvarpstæki loftskeytastöðvarinnar eru endurbætt, en ef sett er upp sérstök stuttbylgjustöð, nokkur þús. kr. Ég get hugsað mér, að það láti nærri, að kostnaðurinn verði ekki meiri en þetta, því mér er kunnugt um, að maður fyrir vestan smíðaði talstöð, sem náði frá Vesturlandi og austur á Kópasker, og kostaði hún 500 kr. Útvarpsstöð þessi þyrfti að vera nokkru sterkari, en kostnaður ætti að vera tiltölulega lítill, og ætti sá kostnaður að nást upp á þann hátt, að útvarpsnotendum myndi fjölga og útvarpinu því aukast tekjur. En óbeini hagnaðurinn af þessu yrði geysimikill. Það þarf oft að koma skeytum til sjómanna um það, hvar fisk eða beitu er að fá, og getur það verið ómögulegt á annan hátt. Þá er þetta nauðsynlegt fyrir alla menn, sem búa langt frá símstöð, og ég veit, að nokkrir menn í Norður-Ísafjarðarsýslu hafa keypt sér viðtæki í þeim tilgangi, að þau kæmu þeim að gagni við sendingu talskeyta. Ég sé, að hv.þm. Dal. er ekki viðstaddur hér í deildinni, en þegar ég talaði við hann, var hann á móti því, að sending talskeyta væri falin útvarpsstöðinni. En einhverja lausn verður að finna í þessu máli, því þörfin er brýn fyrir alla hlutaðeigendur.

Forsrh. (Tryggvi Þórhallsson) Ég álít, að hér sé um mál að ræða, sem fullkomin ástæða er til að athuga. En ég tel rétt, að leitað sé álits landssímastjóra og útvarpsstjóra áður en deildin afgreiðir málið. Ég legg því til, að umr. sé frestað og málinu vísað til nefndar, og þá helzt til samgmn.

Forseti (GÓ): Ég gleymdi að geta þess, er ég setti fundinn, að tveir hv.þm., þeir hv. 5. landsk. og hv. 2. þm. Eyf., hafa tjáð forföll í dag. Þar sem hv. 5. landsk. þurfti að vera viðstaddur umr. um þetta mál, þá er málið tekið út af dagskrá, samkv. beiðni hans.

Jón Baldvinsson Mér þætti æskilegt að fá að vita það fyrirfram, hvort eins færi á mánudaginn og nú, og þau mál, sem einhverju máli skipta, séu tekin af dagskrá vegna forfalla einstakra þm. Hefði ég vitað það fyrirfram, að þetta mál yrði tekið af dagskrá í dag, þá hefði ég ekki mætt á fundi, því að ég þurfti að fara úr bænum. Mér þykir ástæðulítið að vera að halda fundi á mánudaginn, ef ekki eru stórmál á dagskrá, eða þau aðeins sett þar til þess svo að vera tekin út aftur.

Forseti (GÓ): Ég get ekki verið að afsaka það, þó að ég tæki málið af dagskrá eftir bón hv. 5. landsk. Ég hefi oft tekið mál út af dagskrá fyrir aðra þm., og þá hv. 2. landsk. líka. Um hitt, hvort hv.þm. muni mæta á mánudaginn eða ekki, get ég ekkert sagt. Þeir hafa ekki enn boðað forföll fyrir þann dag.

Halldór Steinsson Mér þætti það bezta lausnin á þessu máli, að forseti bæri það undir hv. dm., hvort þeir vildu hafa fund á mánudag eða ekki.

Jón Baldvinsson Það er alveg rétt hjá hæstv. forseta, að hann hefir oft gefið mér og öðrum leyfi til þess að vera fjarverandi og tekið mál út af dagskrá eftir mínum tilmælum. Var ég sízt að kvarta yfir því, að hæstv. forseti hefði sett mig hjá í þeim efnum. Ég sagði aðeins, að það væri heppilegra að geta vitað það fyrirfram, þegar stórmál eru tekin af dagskrá, því að þá mundi margur verja deginum öðruvísi, ef þm. vissu það fyrirfram.

Flm. (Magnús Jónsson) Mál þetta hefir verið hér áður fyrir þinginu og var þá flutt að tilhlutun sóknarnefndar Reykjavíkur. Var þá farið fram á, að ríkið léti dómkirkjuna af hendi til safnaðar síns og léti hæfilegt álag fylgja. Dómkirkjan er nú orðin langsamlega of lítil söfnuði sínum, svo að það mun hvergi á landinu vera eins. Þetta mál hefir fengið daufar undirtektir hjá þinginu, því það var ófúst að snara út mikilli upphæð, þar sem auðsýnilegt var, að ríkið varð bráðlega að leggja fram fé til þess að bæta úr kirkjuskortinum í Reykjavík. Var þá stungið upp á annari leið og farið af stað með fjársöfnun til nýrrar kirkju í Reykjavík. En menn voru almennt á móti því að leggja fram fé til kirkjunnar, því að ríkið væri kirkjueigandi og ætti því að bera kostnaðinn af nýrri kirkjubyggingu. Hér er því farið fram á, að ef komið verði upp einni eða fleiri nýjum kirkjum, skuli skipta Reykjavíkursókn þannig, að ákveðinn hluti hennar fylgi hverri kirkju. Þessir söfnuðir myndu þá koma sér upp kirkju, ríkinu að kostnaðarlausu, og þyrfti það þá ekki að svara mikilli upphæð til dómkirkjusafnaðarins. Þá er annað atriði, sem ég vildi minnast á. Eins og menn vita, er hið eina, sem ríkið hefir gert til þess að bæta úr kirkjuskortinum, það, að ráða annan prest til dómkirkjunnar, svo að fleiri menn gætu hlýtt messum en áður, með því að nú eru tvær guðsþjónustur á hverjum sunnudegi. En þessir tveir prestar hafa báðir sama svæði, en eðlilegast væri, að hver prestur hefði sín sóknarbörn, svo að hann geti húsvitjað og talað við fólkið. Ég held því, að það væri hentugt að skipta Reykjavík í tvær sóknir. Svo óska ég, að máli þessu verði vísað til 2. umr. og allshn.

Magnús Jónsson Þetta litla frv. er hv.þdm. vel skiljanlegt. Það er svo til komið, að þegar lögin um sundhöll í Reykjavík voru sett árið 1928, lá fyrir Alþingi áætlun húsameistara ríkisins um, að kostnaðurinn við byggingu sundhallarinnar myndi verða um 200 þús. kr. Reynslan hefir sýnt, að þessi áætlun er alröng og út í bláinn og byggingin muni verða meira en helmingi dýrari en áætlað var. Árið 1928 voru einnig sett lög þess efnis, að ríkið greiddi helming kostnaðar við yfirbyggðar sundlaugar. Ákvæði þessara laga og laganna um að ríkissjóður leggi fram allt að 100 þús. kr. til sundhallar í Reykjavík, stangast því algerlega, en sanngjarnt er að álíta, að ríkið eigi að styrkja þessa sundhöll sem aðrar yfirbyggðar sundlaugar landsins og skoða upphæðina í lögunum sem áætlunarupphæð, sem breytist í hlutfalli við það, sem er um sundlaugar annarsstaðar, enda er farið fram á það í þessu frv. Ég vil svo mæla með því, að þetta frv. fari til 2. umr. og allshn.

Ég legg til, að því verði vísað til fjvn.

. Ég sé ekki ástæðu til þess að vísa þessu máli til fjvn., en vitanlega fær hún að segja álit sitt um málið. Ég get upplýst hæstv.forsrh. um það, að allshn. heldur sjaldan fundi, en fjvn. hefir stundum haldið fundi tvisvar á dag. Annars finnst mér þetta vera svo nauðaeinfalt mál og ekki sé mikil þörf að vísa því til nefndar.

Flm. (Ingvar Pálmason) Ég get að mestu látið sitja við þá ýtarlegu grg., sem fylgir frv., en vil þó árétta hana nokkuð. Fyrir flutningi þessa frv. eru tvær ástæður, og báðar skyldar. Í fyrsta lagi hefir reynslan sýnt, að störf þess manns, sem nú er bæjarfógeti og bæjarstjóri í Nesi, eru svo mikil, að hann getur ekki annað þeim sem skyldi. Hann telur sem eðlilegt er, að störf hana sem embættismanns ríkisins verði að ganga fyrir stjórn bæjarmálanna. Bæjarstjórn varð þegar á fyrsta ári að setja bæjargjaldkera, til að létta af honum þeim bæjarmálunum, sem eru tímafrekust. En samkv. lögum á maður þessi að vera formaður bæjarstjórnar og flestra nefnda og hafa jafnframt með höndum aðalframkvæmdir bæjarins og eftirlit í kaupstaðnum. Slíkt er heldur ekki hægt að ætlast til, að ólaunaður bæjarfulltrúi taki að sér. Þess má og geta, að innheimtur til ríkissjóðs taka mikinn tíma í Neskaupstað. Skipakomur eru miklar, svo miklar, að óhætt er að fullyrða, að þangað hafi komið 200–300 skip á ári síðustu tvö árin. Þessum skipakomum fylgir mikill starfi, sem hvílir á bæjarfógeta sem embættismanni ríkisins. Meðan bærinn hafði lögregluþjón, létti hann nokkuð undir með bæjarfógeta, þar sem hann annaðist innheimtu tolla og gjalda. En á fyrsta ári sá bæjarstjórnin sér ekki annað fært en leggja lögregluþjónsembættið niður vegna kostnaðar við bæjarmálin, þótt illt þætti. Síðustu tvö ár hefir bæjarfógetinn haft 80–90 réttarhöld árlega. Auk þess eru ýms smærri störf, uppboð, skýrslugerð o. s. frv. Það liggur því ljóslega fyrir, að bæjarfógetastarfið er orðið það umfangsmikið, að ekki veitir af óskiptum manni við það. Nú eru þessum manni greiddar af ríkinu 1500 kr. á ári + dýrtíðaruppbót og skrifstofukostnaði, en frá bænum 3000 kr. að viðbættum skrifstofukostnaði. Auk þess hefir bærinn orðið að greiða gjaldk. 3000 kr. Allir sjá, að launagreiðslur til þessa manns eru í engu samræmi við það starf, sem honum er ætlað. Hann telur sjálfur, að störf hans fyrir ríkið séu meira en nóg fyrir sig, og ef litið er á hliðstæð embætti, sést, hve launakjör hans eru fráleit. Eins og tekið er fram í forsendum frv., eru 9 lögsagnarumdæmi, sem greiða lægri gjöld til ríkissjóðs en Neskaupstaður. En eins og gefur að skilja, verður ávallt mikill hluti af starfi slíks embættismanns fólginn í innheimtu. Suður-Múlasýsla er ein af tekjudrýgstu sýslum landsins, og eru þó tekjur þaðan eigi nema rúmlega tvöfaldar við það, sem er úr Neskaupstað. Embættiskostnaður sýslumannsins þar nemur 12–13 þús. kr. á ári. Að vísu skal ég viðurkenna, að starfið er allt að helmingi meira, en samt ætti embættiskostnaður bæjarfógetans Neskaupstað að vera 7000 kr. Skipakomur í allri Suður-Múlasýslu eru færri en í Neskaupstað og af fiskiskipum kemur ekki nema ¼ á aðrar hafnir. Ríkið hefir og fleiri tekjustofna í Neskaupstað en hér er getið. Þannig eru 20 þús. kr. tekjur af síma, og þó er Neskaupstaður eini kaupstaðurinn, sem píndur er til að taka þátt í starfrækslu símans. Bærinn tekur auðvitað eigi með ljúfu geði þátt í símakostnaðinum, en hótað hefir verið að loka símanum, nema bærinn greiddi sinn hluta. Pósttekjur í Neskaupstað eru einnig stórmiklar. Það eru því ekki strangar kröfur gerðar þótt farið sé fram á, að ríkið launi fógeta hér sem annarsstaðar. Ákvæðin um þetta í lögum um bæjarréttindi í Neskaupstað voru neyðarúrræði, sem búizt var við, að þingið lagaði síðar meir. Ég þykist því vita, að hv. deild taki þessu máli vel og hv. nefnd, sem fær það til athugunar, veiti því ýtarlega meðferð. Ég skal svo ekki fjölyrða meir um þetta að sinni. Ég er fús til þess að gefa hv.n. allar þær upplýsingar um málið, sem hún kynni að óska. Vil ég svo að endingu óska þess, að frv. gangi til 2. umr. og hv.allshn. að lokinni þessari umr.