Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Í morgun bárust þær óvæntu fréttir að Hjálmar Árnason, formaður þingflokks framsóknarmanna, hefði veikst snögglega í nótt og verið fluttur í sjúkrahús. Nú, áður en þingfundur hófst, var líðan hans góð, að sögn aðstandenda, og góðar horfur um bata en fyrirsjáanlegt er að hann verður fjarverandi um nokkurra vikna skeið frá þingstörfum. Héðan frá Alþingi eru honum sendar góðar kveðjur með ósk um skjótan bata. Af þessum ástæðum ritaði varaformaður þingflokks framsóknarmanna, Magnús Stefánsson, mér í morgun á þessa leið: „Þar sem Hjálmar Árnason, 6. þm. Suðurk., dvelst nú á sjúkrahúsi vegna veikinda og mun ekki geta sótt þingfundi næstu vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Suðurkjördæmi, Ísólfur Gylfi Pálmason sveitarstjóri, taki sæti hans á Alþingi á meðan.“ Ísólfur Gylfi Pálmason hefur áður tekið sæti á Alþingi á kjörtímabilinu og er boðinn velkominn til starfa að nýju.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs um þennan dagskrárlið til að ræða örlítið um fjárhagsvanda Háskólans á Akureyri sem hefur verið í umræðu lengi, bæði opinberlega og meðal þingmanna Norðausturkjördæmis og annars staðar. Þessi vandi er margvíslegur er manni sagt, eftir því við hvern er talað. En leiga í svokölluðu rannsóknarhúsi, sem var byggt í einkaframkvæmd samkvæmt forskrift og ákvörðun ríkisstjórnarinnar, vegur þungt. Þessi leiga Háskólans til eigenda hússins er talin vera um 60–80 millj. kr. en peningar hafa ekki fylgt með frá fjármálaráðuneytinu vegna þessa verks. Sama má í raun og veru segja um samning um kennslu og rannsóknir, þar vantar upp á fjármagn þannig að fjárhagsvandinn er talinn vera í kringum 100 millj. kr. Það gengur auðvitað ekki að auka starfsemi án þess að fé komi með. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, verða aukin verkefni ekki fjármögnuð af núverandi rekstrarfé skólans. Auðvitað verður fé að fylgja með á fjárlögum. Ég ræði þetta hér til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra en jafnframt hvetja hana til dáða við að vinna málinu brautargengi innan ríkisstjórnarinnar og nefni þá sérstaklega fjármálaráðuneytið. Það er ekki hægt að una því að það þurfi að draga svo úr starfsemi skólans sem raun ber vitni, og minni ég þá á fjölmennan fund stúdenta sem kröfðust þess að gripið yrði inn í þetta mál. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að um málið geti haldist samhljómur meðal pólitískra flokka, að það verði ekki pólitískt bitbein. Þingflokkur Samfylkingarinnar svo og stjórnarandstöðuflokkarnir allir hafa sýnt stuðning í verki. Menntamálaráðherra á að vita af því og hafa það í sínu farteski að stjórnarandstöðuflokkarnir eru því hlynntir að unnið verði að lausn vandans og hafa hvatt til þess með tillögum sínum, m.a. fjárlagagerð.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu og fá um leið kærkomið tækifæri til að gera þingheimi grein fyrir því að við höfum í samvinnu við háskólarektor verið að fara gaumgæfilega yfir fjárhagsmálefni Háskólans á Akureyri. Það höfum við auðvitað gert með það í huga að gera hann sterkari og öflugri til að ganga til móts við nýja tíma, aukna samkeppni og fleira í háskólamálum. Ég vil ítreka að aldrei hefur verið um niðurskurð að ræða til Háskólans á Akureyri og það er afskaplega mikilvægt að við hlúum vel að þessari merkilegu og mikilvægu menntastofnun. Ég er innilega sammála hv. þingmanni og ég vona öllum þingheimi um það að héðan heyrist samhljómur í þá veru að við viljum hlúa að Háskólanum á Akureyri. Það er hins vegar vert að vekja athygli á því að á árunum 2000–2005 var ársnemendaaukning í Háskólanum á Akureyri 123% meðan meðaltalið á fjárlögum á sama tíma var 60%. Það gefur skýrt til kynna að Háskólinn á Akureyri hefur notið velvildar. Það sama má segja um framlög á föstu verðlagi. Þau jukust um 114% á þessu sama tímabili en jukust að meðaltali um 52% til annarra háskóla. Það er því alveg skýrt að velviljinn er mikill héðan af hinu háa Alþingi og úr ráðuneytinu. Við höfum t.d. farið nokkuð óhefðbundnar leiðir til að mæta fjárframlögum skólans. Það má gagnrýna það að við seldum Glerárgötuna og settum framlög fyrir fasteignir eða söluandvirði fasteigna beint inn í rekstur háskólans, en það var að sjálfsögðu gert með það að markmiði að styrkja og efla Háskólann á Akureyri því að hann er þýðingarmikill. Ég vil undirstrika að við erum að vinna að lausn fyrir Háskólann á Akureyri. En ég vil jafnframt undirstrika að það þýðir ekki að fara út í einhverja plástrameðferð og segja: Nú vantar bara einhverjar 50 millj. svo næst 100 millj. Við erum sameiginlega að vinna að þessu verkefni með háskólarektor og háskólayfirvöldum til að finna lausn til frambúðar þannig að áframhald verði á uppbyggingu Háskólans á Akureyri. Ég sýni fjárhagsvanda Háskólans á Akureyri fyllsta skilning og þá sérstaklega því sem tengist og varðar rannsóknarhúsið. Það er mál sem ég hef margítrekað sagt að við þurfum að fara gaumgæfilega yfir og hafa skilning á.

Frú forseti. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fórum með utandagskrárumræður strax í upphafi þings í haust þar sem fjárhagsvandi Háskólans á Akureyri var einmitt ræddur. Þar vöruðum við mjög við ástandinu. Það liggur fyrir að það þurfi að skerða námsframboð við háskólann, það þarf að takmarka enn frekar inngöngu nýrra nemenda, það þarf jafnvel að segja upp kennurum og öðru starfsfólki við skólann. Þetta er mjög alvarlegur atburður og nú síðast í fyrradag komu nemendur í háskólanum saman og mótmæltu aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar kröftuglega. Ég veit að hæstv. menntamálaráðherra er velviljaður Háskólanum á Akureyri en það dugar ekki til. Hvar er hæstv. fjármálaráðherra í þessari umræðu? Það vantar nefnilega meira fjármagn til skólans. Háskólinn hefur verið í mikilli og örri uppbyggingu, miklum vexti en sá vöxtur hefur verið stöðvaður vegna þess að ekki kemur nægt fé til skólans. Síðan má nefna annað dæmi, nefnilega rannsóknarhús háskólans, sem illu heilli var byggt í einkaframkvæmd og er í einkarekstri. Það þýðir að leigan sem háskólinn þarf að borga fyrir húsnæðið er þrisvar sinnum hærri en gerist og gengur með sambærilegt húsnæði á Akureyri og skólinn greiddi áður. Þetta er mjög alvarlegt mál og þarna þarf ríkið að koma inn aftur og rétta hlut háskólans. Kröfur háskólastúdenta og kennara eru réttmætar og við viljum sjá aukin framlög til háskólans. Á það höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt áherslu, bæði við gerð fjárlaga og í umræðum hér á þinginu og það munum við gera áfram.

Hæstv. forseti. Það er mikilvægt að taka upp málefni Háskólans á Akureyri innan sala Alþingis, rétt eins og mikil umræða hefur verið um þau í þjóðfélaginu að undanförnu. Hæstv. menntamálaráðherra benti á það áðan að fjöldi nemenda frá árinu 2000 hefur meira en tvöfaldast þannig að stjórnarmeirihlutinn hefur staðið á bak við Háskólann á Akureyri á undanförnum árum. Við horfum til þess að árlega á næstu árum mun nemendum við Háskólann á Akureyri fjölga um 7%. Við lokum ekkert augunum fyrir því, meiri hlutinn hér á Alþingi, að það þarf að standa vörð um þessa merku stofnun sem skiptir Eyjafjörð og Akureyringa svo miklu máli og landsbyggðina alla. Þess vegna sagði ég í lok umræðu um fjárlög á síðasta ári að það yrði að skoða sérstaklega í ár húsnæðismál Háskólans á Akureyri. Fjárlögunum var lokað af minni hálfu a.m.k. með það að framlög vegna húsnæðismála Háskólans á Akureyri yrðu endurskoðuð. Hæstv. menntamálaráðherra gaf út yfirlýsingu þá um að þessi mál yrðu skoðuð. Við höfum átt gott samstarf við rektor háskólans, m.a. var ég á fundi með honum í síðustu viku ásamt hæstv. forsætisráðherra og hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur þannig að við höfum ekki sofið á verðinum í þessu. Ég styð hæstv. menntamálaráðherra í þeirri vinnu sem nú stendur yfir, að bæta Háskólanum á Akureyri upp m.a. háan húsnæðiskostnað. Við horfum á það til næstu ára að nemendum mun halda áfram að fjölga við Háskólann á Akureyri. Það er mikilvægt að hafa í huga í þessari umræðu vegna þess að Háskólinn á Akureyri hefur byggt upp Akureyri og Eyjafjarðarsvæðið og landsbyggðina alla þar sem meiri hluti nemenda við skólann sest að á landsbyggðinni. Við höfum ekki sofið á verðinum í þessari umræðu og á næstu missirum munum við sjá fram á að Háskólanum á Akureyri verði að verulegu leyti bætt þetta upp.

Virðulegi forseti. Háskólinn á Akureyri hefur vaxið ótrúlega og langt fram úr björtustu vonum frá því að hann var settur á stofn árið 1986 af Sverri Hermannssyni, þáv. menntamálaráðherra, síðar stofnanda Frjálslynda flokksins. Þetta var árið 1986, áður en Sjálfstæðisflokkurinn missti vitið í byggðamálum. Það dylst engum að það var mikið heillaspor, ekki síst fyrir landsbyggðina, að stofna þennan skóla. Sverrir Hermannsson sagði þá að þessi stofnun yrði verðmætari en KEA, ÚA og Samherji. Það hefur heldur betur komið á daginn. Hér áðan sagði hæstv. menntamálaráðherra að aldrei hefði verið skorið niður í fjárframlögum til Háskólans á Akureyri. Jæja. Niðurskurður er afstætt hugtak. Það má vel vera að aldrei hafi verið skorið niður í krónum talið en skólinn hefur samt sem áður dregist aftur úr því fjárframlög til hans hafa engan veginn verið í takt við fjölgun nemenda. Þar liggur kannski mesti vandinn. Að sjálfsögðu verða stjórnvöld að tryggja að Háskólinn á Akureyri fái áfram að vaxa og dafna. Ég held að við hljótum öll að vera sammála um það. Velgengni skólans hefur verið slík að það hlýtur að hvetja okkur öll til dáða og við hljótum að ganga að því sem vísu að stjórnvöld bæti hér úr ekki seinna en strax og tryggi að þessi skóli og aðrir háskólar á landsbyggðinni fái áfram að sinna þeim góðu og merku störfum sem þeir hafa svo sannarlega gert á undanförnum árum.

Frú forseti. Það gleður mig að sá skuli vera hljómur í ræðum stjórnarandstæðinga að vel hafi verið að Háskólanum á Akureyri staðið. Það segja allir þingmenn sem hér hafa tekið til máls að vöxtur háskólans hafi verið mikill og við því megi búast að svo verði áfram, sem sýnir betur en allt annað hversu vel hefur verið staðið að stjórn og rekstri þessa háskóla. Það er til marks um það sem hæstv. menntamálaráðherra sagði hér áðan að ársnemendum hefur á árabilinu 2000–2005 fjölgað um 123% eða meira en helmingi meira en í öðrum háskólum að meðaltali. Fjárframlög hafa hækkað um 114% eða meira en helmingi meira en til annarra háskóla að meðaltali, sem sýnir að vel er að háskólanum staðið og hafa margir komið þar að verki. Ég vil gjarnan segja við formann þingflokks Frjálslynda flokksins að hann ætti oftar að vitna til verka og orða Sverris Hermannssonar meðan hann var í góðum félagsskap. Ég vil líka segja að ég er þakklátur hv. þingmönnum Samfylkingarinnar hversu mikinn áhuga þeir hafa fengið á Háskólanum á Akureyri nú á þessum dögum. Við höfum 

Frú forseti. Umræðan um Háskólann á Akureyri er ekki ný í þessum sölum en hún er yfirleitt jafnánægjuleg og nú því það er gífurleg samstaða um þessa stofnun. Það virðast allir vilja standa sem best við bakið á henni. Hins vegar er það svo að það hefur staðið á verkum og það er það sem meginmáli skiptir, að aukið fjármagn fáist til stofnunarinnar. Það er óþolandi fyrir stofnun eins og Háskólann á Akureyri sem er í miklum vexti og hefur þá sérstöðu meðal ríkisháskólanna að vera yngstur þeirra og vera sá háskóli sem vex hvað mest að vera stöðugt í fjárhagserfiðleikum. Þess vegna er það fagnaðarefni sem kemur fram í máli hæstv. ráðherra að það sé verið að vinna að því nú sameiginlega með stjórnendum háskólans að taka á málinu og vonandi til framtíðar þannig að ekki þurfi ár eftir ár, eins og verið hefur undanfarin ár, að vera með breytingartillögu við fjárlög sem stjórnarmeirihlutinn fellir jafnharðan. Þannig hefur það verið undanfarin ár og það er sérstakt hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að telja það að einhverjir þingmenn Samfylkingarinnar hafi nú á síðustu dögum verið að fá áhuga á þessari stofnun. Hv. þingmaður ætti að fara nokkur ár aftur í tímann, ég þori ekki að fullyrða hversu mörg, en við höfum verið með breytingartillögur við fjárlög um það að auka fjárframlög til Háskólans á Akureyri af þeirri einföldu ástæðu að það hefur ætíð verið þörf á slíku. Þess vegna tek ég undir með hæstv. ráðherra að það er mikilvægt að nú þegar verið er að vinna að þessum málum finnist lausn til frambúðar. Það er líka ánægjulegt að hæstv. ráðherra komi hér og eyði þeirri sögusögn sem varð til í sérkennilegum Kastljóssþætti fyrir ekki löngu. Þar kom í ljós að svo virtist vera sem tveir hv. þingmenn Framsóknarflokksins í kjördæminu væru búnir að taka málið úr höndum hæstv. ráðherra. Það er ánægjulegt að málið er nú í eðlilegum farvegi og ég tek undir það sem komið hefur fram áður að hæstv. ráðherra hefur allan stuðning þingheims til þess að bæta hag Háskólans á Akureyri.

Frú forseti. Það er gaman að heyra þingmenn Sjálfstæðisflokksins tala fjálglega um Háskólann á Akureyri. Þeir voru ekki allir svo miklir stuðningsmenn hans í upphafi. En sérstaklega er undarlegt að hlusta á fagurgalann sem fellur af vörum hæstv. menntamálaráðherra. Hún talar eins og henni sé ekki umhugað um neitt meira en að efla hag Háskóla Akureyrar. Það hefur enginn stjórnmálamaður sloppið jafnvel frá vitleysunni í sjálfri sér eins og hæstv. menntamálaráðherra gagnvart Háskólanum á Akureyri. Hvað er að gerast þar núna? Það er verið að fækka kennurum, það er verið að draga úr námsframboði og það er verið að vísa frá hundruðum manna, ungu fólki sem vildi gjarnan nema við þessa stofnun. Svo kemur hæstv. ráðherra og talar um að hún vilji enga plástrameðferð. Hvað er það sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að gera til að styrkja Háskólann á Akureyri? Það er svartur blettur á hæstv. menntamálaráðherra hversu lítinn áhuga hún hefur sýnt þessum skóla. Það er staðreyndin. Þessi skóli hefur umfram aðrar menntastofnanir á Íslandi sýnt frumkvæði. Það er við þennan skóla, og reyndar aðra á Akureyri, sem vagga fjarmenntunar á Íslandi stendur. Það gerðist vegna þess að einstakir þingmenn á Alþingi tóku á með Háskólanum á Akureyri til að toga út úr Sjálfstæðisflokknum peninga til að þróa það áfram öllum til gagns í dag. Hvernig er þessum skóla launað þetta frumkvæði? Jú, hann er sveltur og það vita það allir. Svo kemur hæstv. menntamálaráðherra hér aftur og aftur og talar um að hún vilji efla háskólamenntun í Reykjavík og annars staðar og það kemur alveg skýrt fram að henni og Sjálfstæðisflokknum er umhugaðra um sjálfstæðu háskólana en þá skóla sem ríkið á og rekur, þeir mega liggja óbættir utan garðs og það veit enginn betur en hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft mikilvægu máli og eins og fram hefur komið ekki í fyrsta sinn af hálfu okkar þingmanna Samfylkingarinnar. Við höfum í allan vetur og sl. ár verið að benda á þann vanda sem stefnir í í Háskólanum á Akureyri og sérstaklega nú í haust. Við lögðum á það sérstaka áherslu ásamt öðrum stjórnarandstöðuþingmönnum að 100 millj. kr. fjárveiting til Háskólans á Akureyri þyrfti að koma til í fjárlögum þessa árs. Það var sú tala sem við lögðum til í breytingartillögu við fjárlagagerð og talan er ekki úr lausu lofti gripin heldur hefur rektor Háskólans á Akureyri sagt að það þurfi allt að 100 millj. til að Háskólinn á Akureyri nái endum saman. Hv. þingmenn Birkir Jón Jónsson og fleiri, m.a. hv. þm. Halldór Blöndal, sem nú sýna þessu máli áhuga höfðu gullið tækifæri til að sýna það í verki við gerð síðustu fjárlaga að þeir styddu Háskólann á Akureyri og uppbyggingu hans með því að ganga í það með okkur í stjórnarandstöðunni að samþykkja þessa breytingartillögu við fjárlögin upp á 100 millj. kr., upphæðina sem skólinn þarf til að ná endum saman. Virðulegi forseti. Sú sprenging í nemendafjölgun sem hefur orðið í Háskólanum á Akureyri er mikið fagnaðarefni og fjölgunin umfram þá meðalfjölgun sem hefur orðið í öðrum skólum eru mjög góðar fregnir. Og við vitum að skipt eftir landsbyggð og höfuðborgarsvæði, eins og fram kom í svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn Önnu Kristínar Gunnarsdóttur um menntunarstig þjóðarinnar, þá er menntunarstig á landsbyggðinni lægra. Þar þarf því sérstakt átak og þar tel ég að Háskólinn á Akureyri gegni lykilhlutverki til framtíðar og það verður að hlúa að honum sem slíkum.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. þm. Kristjáni Möller um að það er margvíslegur vandi hjá Háskólanum á Akureyri og þess vegna er yfirlýsing menntamálaráðherra sem hér kom fram mjög góð og nauðsynlegt að heyra hana, um hið góða samstarf, sem við þingmenn kjördæmisins vissum auðvitað af, við yfirstjórnendur háskólans um það hvernig eigi að leysa vanda Háskólans á Akureyri til framtíðar. Það skiptir auðvitað máli fyrir nemendur Háskólans á Akureyri að heildarplönin liggi fyrir, menn viti hver framtíðarstefnan er og þess vegna skiptir það meginmáli að þessi vinna, sem er grundvallarvinna, fari fram núna. Við 2. umr. fjárlaga var auðvitað ljóst að rannsóknarhúsið á Akureyri væri háskólanum dýrt. Það komu hins vegar fram mjög margvíslegar tölur um það hvernig þessi vandi væri til kominn og hvernig aðrar stofnanir kæmu undan þessu. Yfirlýsing fjármálaráðherra við fjárlagaumræðu skiptir auðvitað mjög miklu máli, en hann gaf þá yfirlýsingu við 3. umr. fjárlaga að það yrði tekið á þessum vanda. En það þarf auðvitað að liggja fyrir þegar það er gert hver vandinn er. Það sem skiptir hér meginmáli er að Háskólinn á Akureyri verði áfram sterk stofnun, hún verði alþjóðlega samkeppnishæf stofnun og við heyrum á þeim plönum sem rektor Háskólans á Akureyri kynnti fyrir okkur þingmönnum í haust að þar er greinilega verið að vinna að mjög metnaðarfullum markmiðum og ekkert sem gerir ráð fyrir öðru en við munum sjá þessa stofnun vaxa sem skiptir auðvitað gífurlega miklu máli í byggðaumræðu landsins.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér hafa verið gefin í þessu máli, það má segja erfiða máli, um leið og ég hvet hæstv. ráðherra til dáða og fagna því sem verið er að gera. Hér kemur fram mikil samstaða þingmanna, samhljómur fyrir því að vinna að þeim vanda sem þarna er þannig að skólinn geti haldið áfram að dafna. Ég hef átt inni beiðni, virðulegi forseti, um að ræða fjárhagsvanda Háskólans á Akureyri utan dagskrár. En ég vona að ég geti dregið þá umsögn til baka innan skamms. Ég virði þær upplýsingar sem ég hef fengið frá hæstv. menntamálaráðherra um að það þurfi að gefa þessu aðeins meiri tíma, m.a. vegna þess að hún þarf að taka á sig önnur störf af hendi ríkisstjórnar  Ég vil líka segja það, virðulegi forseti, að ég tel það ákaflega mikilvægt að Háskólinn á Akureyri verði ekki pólitískt bitbein milli flokka og ekki heldur milli stúdenta. Þegar ég segi þetta kann ég því illa og tel að það sé málinu ekki til framdráttar þegar hv. þingmaður kemur í 1. persónu tal um þetta mál eins og við hlustuðum á í Kastljósi. Ég ítreka það, virðulegi forseti, að ég þakka ráðherra fyrir að hafa upplýst þingið um þessa vinnu og það er gott að það komi fram að það er unnið að þessu máli og aðalatriðið er að hér er mikill samhljómur og stuðningur við þetta verk og ráðherrann á að hafa það í farteski sínu í umræðum við hæstv. fjármálaráðherra og forsætisráðherra og ríkisstjórnina alla.

Frú forseti. Ég er líka þakklát fyrir þann samhljóm og það veganesti sem ég fæ héðan úr hinu háa Alþingi. En það er alveg ljóst þegar talað er um sprengingu, m.a. í nemendafjölda Háskólans á Akureyri þá þýðir það auðvitað aukin fjárframlög. Þó að menn vilji ekki kannast við þessar tölur þá er það þannig að aukningin hefur verið mun meiri til Háskólans á Akureyri en til annarra skóla. Gott og vel. Það þarf engu að síður að leysa fjárhagsmálefnin og það ætlum við okkur að gera. Ég hef ítrekað tekið þetta upp í ríkisstjórn og ég tel mig hafa stuðning ríkisstjórnarinnar til að fara í þessi verkefni og leysa þau. En ég vil jafnframt ítreka að það er mikill samhljómur milli mín og háskólarektors. Það er þörf á endurskipulagningu á Háskólanum á Akureyri, burt séð frá hagræðingu og burt séð frá þeim vanda sem steðjar að núna, þá þarf skólinn fyrst og fremst að standast þær kröfur sem við gerum til háskóla núna til að mæta aukinni samkeppni og til að mæta þeim sterku og miklu kröfum sem alþjóðaháskólasamfélagið gerir til háskóla vítt og breitt um heiminn. Ég get fyllilega tekið undir það að Háskólinn á Akureyri er afar þýðingarmikill í byggðalegu sjónarmiði. Hann er það og margir hafa talað um að hann sé á við stóriðju. Ég tek heils hugar undir það. Þá vil ég líka brýna menn í þá veru að við verðum að gera ríkar kröfur til háskólans hvað varðar rekstur og gæði. Þar er samhljómur milli mín og háskólarektors. Hvers vegna er það? Það er til þess að Háskólinn á Akureyri verði háskóli í fremstu röð og þannig og þess vegna erum við að vinna að því að lausnin verði til frambúðar, ekki plástursmeðferð eins og ég leyfi mér að segja aftur, heldur til frambúðar þannig að Háskólinn á Akureyri geti haldið áfram að byggjast upp og verið í fremstu röð.

Hæstv. forseti. Skólamáltíðir hafa verið töluvert í umræðunni í vetur og ekki að ástæðulausu. Þjóðir hins vestræna heims standa nú frammi fyrir nýrri heilbrigðisvá, svokölluðum lífsstílssjúkdómum, sem á eftir að kosta líf og heilsu milljóna manna auk mikils kostnaðar, sérstaklega í heilbrigðisþjónustunni. Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur samþykkt áætlun um aðgerðir til að snúa þessari þróun við. Aðgerðirnar ná til margra þátta sem saman geta leitt til betra mataræðis og hreyfingar og m.a. námsárangurs. Rannsóknir hafa leitt í ljós að mataræði og matarvenjur á unga aldri hafa áhrif allt lífið. Því eru skólamáltíðir allt frá leikskóla og upp í framhaldsskóla mikilvægur þáttur í því að móta einstaklinginn og stuðla að hollari lífsstíl. Börn sem borða holla og góða skólamáltíð eru úthaldsmeiri, hafa betri einbeitingu í tímum og eru rólegri. Skólabragurinn verður því allur annar þar sem börnum og unglingum líður betur, þar er betra kennsluumhverfi og minna ber á óæskilegri hegðun, svo sem einelti. Þetta er þáttur sem nágrannaþjóðir okkar hafa tekið inn í menntastefnu sína eða eru nú að vinna markvisst að. Fremstir standa Finnar, sem hafa boðið upp á ókeypis skólamáltíðir allt frá árinu 1948, og Svíar, sem tóku upp ókeypis skólamáltíðir síðar. Til reynslu þessara þjóða er nú horft við mótun heildstæðrar mennta- og uppeldisstefnu, m.a. í Noregi. Norðmenn vinna núna markvisst að því að kynna sér árangur Finna og unnið er að þessu máli bæði á norska þinginu og í norska menntamálaráðuneytinu. Inn í þessa heildarmynd þarf að taka allt skólasviðið, allt frá leikskólum og upp í framhaldsskóla. Hér á landi bjóða flestir leikskólar upp á gott fæði en tekið er gjald bæði fyrir kennslu og fæði, mismunandi eftir sveitarfélögum eins og fram kom í þættinum Kastljósi í gærkvöldi. Nokkur sveitarfélög eru að endurskoða gjaldskrána og stefna jafnvel á gjaldlausa leikskóla. Stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er alveg skýr í þessu máli, samanber þingsályktunartillögu um gjaldfrjálsan leikskóla sem liggur fyrir þinginu. Eftir einsetningu grunnskólanna urðu sveitarfélögin að bregðast við breyttum aðstæðum fjölskyldna og bjóða nú flest upp á skólamáltíðir. Þær eru mjög mismunandi eftir skólum, bæði að innihaldi, hvernig þær eru bornar fram, tímalengd hádegishlésins og síðast en ekki síst hve mikið skólarnir leggja upp úr því að umhverfið sé vistlegt og rólegt eða hvaða möguleika þeir hafa á því að bjóða upp á heimilislegt umhverfi. Skólamáltíðirnar eru einnig misdýrar eins og fram kom Í Kastljóssþættinum í gærkvöldi. Gjald fyrir mataráskrift í grunnskólunum er frá tæpum 4 þús. kr. upp í 6 þús. kr. Nýting mataráskrifta var síðast könnuð í Reykjavík veturinn 2003–2004 en þá nýttu að jafnaði tæp 70% nemenda sér hádegismatinn í skólunum. Hvers vegna var þátttakan ekki meiri? Fóru nemendur heim í hádeginu eða út í sjoppu eða borðuðu bara ekki neitt eða höfðu foreldrarnir ekki efni á því að kaupa mataráskrift? Hér þarf að kanna betur hvernig staðið er að skólamáltíðunum og hvers vegna nemendur nýta sér þær ekki. Framhaldsskólanemar þurfa ekki síður á staðgóðum hádegisverði að halda. Mikið vantar upp á að nemendur allra framhaldsskóla geti snætt næringarríkan mat á skólatíma. Nemendaráðin eru dugleg að halda uppi sölu í skólunum en það getur aldrei verið góður málsverður. Matmálstímar verða að vera eðlilegur þáttur í skólastarfinu allt frá leikskólunum og upp í framhaldsskólana. Safna þarf upplýsingum, það þarf að kortleggja og meta þjóðfélagsleg áhrif skólamáltíðanna, þ.e. að kanna markvisst hvaða áhrif skólamáltíðirnar hafa haft í Finnlandi og Svíþjóð. Því vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra hvort verið sé að skoða þessa hlið menntastefnunnar, þ.e. heildstæða sýn að betri námsárangri, betri líðan nemenda og minni kostnað innan skóla- og heilbrigðiskerfisins með ókeypis skólamáltíðum.

Frú forseti. Það má segja að núverandi og síðustu ríkisstjórnir hafi eðlilega verið leiðandi í lagagerð og lagasetningu í því lagaumhverfi sem nú er í gildi. Það hefur mikil þróun átt sér stað á umhverfi skóla á öllum stigum og í samræmi við samstarfssamning Kennarasambands Íslands og menntamálaráðherra stendur fyrir dyrum núna að endurskoða öll lögin í skólakerfinu, þ.e.. leik-, grunn- og framhaldsskólum, og umræðan um skólamáltíðirnar mun að öllum líkindum koma upp í þeirri vinnu og þess vegna fagna ég þessari umræðu. Í núgildandi löggjöf um leikskóla og grunnskóla er stefnan skýr. Í leikskóla skal m.a. vera meginmarkmið að veita börnum hollt uppeldisumhverfi, efla alhliða þroska barna í samræmi við eðli og þarfir og leitast við að hlúa að þeim andlega og líkamlega. Í grunnskóla skal leitast við að haga störfum í sem fyllstu samræmi við eðli og þarfir nemenda og stuðla að alhliða þroska, heilbrigði og menntun hvers og eins. Að auki er í 4. gr. laga um grunnskóla kveðið á um að nemendur eigi kost á málsverði á skólatíma. Það eru ekki nein sérstök áform um að skýra þessi ákvæði nánar hvað varðar gjaldfrelsi, enda er rekstur leikskóla og grunnskóla á forræði sveitarfélaganna og þeirra er að ákveða hvernig haga beri þjónustu við börn og foreldra varðandi skólamáltíðir eða aðra þætti í þjónustu skóla og við sáum það m.a. í Kastljósinu í gær að sveitarfélögin nálgast þetta viðfangsefni mjög misjafnlega. Umræðan undanfarið um skólamáltíðir í grunnskólum Reykjavíkur hefur leitt í ljós að aðeins 70% barna velja að kaupa mat í mötuneytum skólanna. Umræða hefur því vaknað hvort þau börn sem ekki velja að kaupa mat í skólunum geri það vegna gjalda sem tekin eru fyrir matinn. Ég vil geta þess að Stefán Jón Hafstein, formaður menntaráðs Reykjavíkurborgar, segir að hann fái þær upplýsingar í grunnskólum borgarinnar að það sé ekki efnahagur fólks sem geri það að verkum að börn nýti sér ekki skólamáltíðir í skólum. Hann benti m.a. á í þessari umræðu að yngri börn noti skólamáltíðirnar miklu frekar en unglingarnir. Þau hafi alist upp við það en þau sem eldri eru hafi ekki lært að tileinka sér að fá að borða í skólanum, auk þess sem ýmislegt annað komi til, eins og sérviska, matarofnæmi o.fl. Þegar viðtalið við Stefán Jón er lesið kemur í ljós að hlutfallið er dálítið misjafnt eftir skólum í Reykjavík og að honum sýnist að eftir því sem skólar hafi lengur boðið upp á þjónustuna sé hlutfallið mun betra. Til dæmis eru 95% nemenda í Fossvogsskóla í mataráskrift en sá skóli er frá 1. bekk upp í 7. bekk. Þetta tel ég vera fróðlegar upplýsingar frá formanni menntamálaráðs Reykjavíkurborgar. En þarna eru einnig vísbendingar sem gefa sterklega til kynna að þegar börn eldast sé sjálfstæði þeirra farið að hafa meiri áhrif á val á málsverði. Þetta á svo líklega enn meira við ef við lítum til framhaldsskólans. Ég tel, frú forseti, að mikilvægasti þátturinn í þessari umræðu snúi að hollustu og gæðum skólamáltíða. Hollustan á að vera leiðarljósið þegar ákveða skal mataræði í skólum. Mikil vakning hefur orðið um bætta hollustu í mataræði hjá börnum. Grunnskólarnir hafa tekið verulega á í þessum málum og komin eru mötuneyti þar sem passað er upp á að börnin fái hollan mat. Margir leikskólar hafa jafnvel tekið upp á að bjóða aðeins upp á lífrænt ræktaðan mat. Í framhaldsskólunum er skipulag matarmála með ýmsum hætti. Það eru ekki til nein sérstök lagaákvæði um útfærsluna, sem er alfarið í höndum skólanna sjálfra og án afskipta ráðuneytisins. Flestir skólar bjóða upp á mötuneyti sem nemendur hafa val um að kaupa mat í. Aðrir skólar bjóða upp á einhvers konar matsölu eða svokallaðar sjoppur. Hins vegar liggur ekki fyrir heildaryfirlit um stöðu þessara mála en full ástæða er til að kanna hver staðan er í grunnskólum og framhaldsskólum, og tek ég undir með hv. þingmanni hvað það varðar, til að fá yfirlit yfir hvers konar matur er á boðstólum þar fyrir nemendur og hvernig þeir síðan nýta sér það framboð skólanna, því að það er með afar misjöfnum hætti og liggur við eins misjöfnum hætti og einstaklingarnir eru margir. Sem menntamálaráðherra hef ég ekki í hyggju að beita mér fyrir því að kostnaður við mat í framhaldsskólum verði niðurgreiddur. Það gæti til að mynda skapað mikla samkeppnisstöðu við fyrirtæki sem bjóða úrval af mat fyrir nemendur, sem hafa mjög ólíkan smekk. Sú stefna er við lýði að framhaldsskólarnir séu sem sjálfstæðastir, forsvarsmenn framhaldsskólanna hafa lagt ríka áherslu á það, og í þessum málum líka, að ég tel. Það er forráðamanna skólanna, í samvinnu við nemendafélögin og foreldrana, að taka sjálfstæða ákvörðun um hvernig skóla þeir vilji móta innan sinna raða þannig að það verði ekki miðstýrð tilskipun úr ráðuneytinu um hvað má og hvað má ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá ágætu umræðu sem hér fer fram og tel hana afar brýna. Ég tel líka brýnt að úr þessum sal komi skýr skilaboð frá okkur um að við viljum sjá hollar og góðar matarvenjur í leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum Það sem ég vil aðallega koma inn á er að fara þarf almennt í gegnum það, bæði í leikskóla, grunnskóla og framhaldsskóla, hver kostnaðurinn er sem leggst á fjölskyldur vegna skólagöngunnar. Þarna á ég við, eins og fram kom í hinni góðu úttekt Kastljóssins í gær, að það þarf ekki síður að skoða þann kostnað sem leggst á fjölskyldur vegna dagvistarúrræða og dagvistunar eftir hádegi í grunnskólum landsins. Þegar allt er tekið saman, maturinn, dagvistunin og auk þess líka bókakostnaður og annað, eru þetta orðnar töluverðar fjárhæðir fyrir fjölskyldur í landinu, ég tala ekki um þær fjölskyldur sem eru með fleiri en eitt barn í skóla. Það kom meira að segja fram í Kastljóssþættinum í gær að fjölskylda með eitt fjögurra ára barn og eitt sjö ára barn sem nýtir sér hluta af þessari þjónustu greiðir allt upp í 470 þúsund á ári. Þetta eru miklar upphæðir, virðulegi forseti, og því tel ég mikilvægt að þetta verði skoðað í samhengi vegna þess að kostnaðurinn sem leggst á fjölskyldur er mismunandi eftir aldursskeiðum barnanna. Það er einnig mismunandi milli sveitarfélaga hversu stór þáttur skólamáltíðirnar eru í þessum kostnaði. Því skora ég á ráðherra að gera úttekt á þessum málum almennt og á hvaða fjölskyldum og hvaða fjölskylduformi þessi gríðarlegi kostnaður kemur verst niður. Ég tel mikilvægt að það verði dregið fram.

Frú forseti. Það er margt merkilegt rætt á hinu virðulega Alþingi. Fyrir liggur að skólamáltíðir eru mikilvægar og að reglulegar og hollar máltíðir skipta miklu fyrir velferð barna. Vilji Alþingis hvað varðar skólamáltíðir hefur verið alveg skýr og nægir að benda t.d. á þingsályktun um manneldis- og neyslustefnu frá 1989 þar sem tilgreint er að börn eigi rétt á málsverði á skólatíma. Hæstv. menntamálaráðherra minntist líka á grunnskólalögin frá 1995 sem eru nánast samhljóða þessari setningu. Enda hafa orðið miklar breytingar á skólamáltíðum síðan ég var í grunnskóla fyrir 15–20 árum, í raun má segja að gjörbylting hafi orðið. Þá var ekki óalgengt að hádegismatur minn og samnemenda minna væri hvítt formbrauð og við pössuðum okkur á að borða bara innan úr því. Nú þykir sjálfsögð krafa að nemendur eigi kost á hollum mat í hádeginu, grænmeti og ávöxtum ásamt góðri, íslenskri mjólk, léttmjólk, og köldu vatni í nestistímanum. Þessar miklu breytingar hafa ekki síst orðið frá því að sveitarfélögin tóku við rekstri skólanna. Skólamáltíðir í grunnskólum eru nefnilega málefni sveitarfélaganna. Reykjavíkurborg, Árborg, Hornafjörður, Grundarfjörður og Siglufjörður eru dæmi um nokkur sveitarfélög sem bjóða upp á heitar máltíðir í skólum sínum á meðan önnur sveitarfélög eru komin styttra á leið. Að mínu mati verða sveitarfélög að fá tíma og ráðrúm til að þróa og byggja sjálf upp þessa þjónustu hjá sér, á sínum hraða og miðað við það fjármagn sem þau hafa til ráðstöfunar. Því getur hið virðulega Alþingi, að mínu mati, ekki gert meiri kröfur til sveitarfélaganna án þess að með fylgi aukin fjárframlög frá ríkinu. Samkvæmt yfirlýsingum stjórnarandstæðinga um ríkisfjármál í gær tel ég alveg ljóst að vilji þeirra stendur ekki til frekari fjárútláta á vegum ríkissjóðs á næstunni.

Virðulegi forseti. Skólamáltíðir eru tiltölulega nýtt fyrirbæri hér á landi þó að þær hafi viðgengist um áratuga skeið í flestum nágrannalöndum okkar. Sveitarfélögin tóku við grunnskólanum árið 1996, fyrir tæpum tíu árum. Þá var fyrirsjáanlegt að leggja þyrfti í mikinn kostnað í skólabyggingum vegna þessara skólamáltíða sem teknar mundu verða upp, en ég reikna ekki með að menn hafi þá séð fyrir eða áttað sig á hversu mikill kostnaður fylgir þessu fyrir barnafjölskyldur. Það hefur líka ýmislegt breyst frá þessum tíma, skólatíminn hefur lengst og því þarf að mæta, þjóðfélagsgerðin er önnur og skólarnir gegna því auknu hlutverki langt fram eftir degi miðað við það sem áður var. Þessar skólamáltíðir, sem mjög gott er að eru að komast á, eru mjög þungur baggi á barnafjölskyldum. Ég heyrði í skólastjóra í stórum skóla á landsbyggðinni þar sem skólamáltíðir eru komnar á. Það var tvennt sem hann sagði mér. Annars vegar að hann ætti sjálfur þrjú börn í skóla og þyrfti að borga með þeim hátt í 20 þús. kr. á mánuði, þó er búið að niðurgreiða þessar máltíðir af sveitarfélaginu. Hitt sem hann sagði mér og vakti athygli mína var það að þó nokkuð væri um brottfall, eins og hann nefndi það, frá því að nemendur tækju við þessu tilboði. Hann gerði sér ekki grein fyrir hvort það var vegna fjárhags foreldra eða af öðrum ástæðum. Það hefur komið fram í athugun í Reykjavík að það er ekki endilega vegna fjárhags foreldra en ég held samt sem áður að heimili sem eru með þrjú, fjögur börn í leikskóla og grunnskóla, muni verulega um þessar upphæðir. Ég fagna því að endurskoðun á lögum um skóla á Íslandi er fram undan. Ég tel að þá þurfi að mæta þessu með því að opinber stefna verði mótuð og síðan verði samskipti ríkis og sveitarfélaga í kostnaði eftir þeim reglum sem um það munu gilda.

Frú forseti. Þetta er afar þörf og mikilvæg umræða sem hér fer fram í þinginu um skólamáltíðir. Það var ánægjulegt þegar Svandís Svavarsdóttir, sem verður vonandi næsti borgarstjóri Reykvíkinga, kom fram með hugmyndir um ókeypis skólamáltíðir. Þetta er eitt af grundvallaratriðunum í skólastefnu okkar og ásamt gjaldfrjálsum leikskóla er þetta eitt af grundvallaratriðum í stefnuskrá Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hv. þm. Þuríður Backman fór ágætlega yfir þær upplýsingar sem komu fram í Kastljósinu í gærkvöldi um þann kostnað sem fjölskyldur bera, ekki aðeins af skólamáltíðunum, heldur einnig af leikskólunum. Skólastjóri Fellaskóla er einn þeirra sem hafa sagt að gera megi ráð fyrir að efnaleysi sé ástæðan fyrir því að margar fjölskyldur láti ekki börn sín taka þátt í skólamáltíðum. Ég þekki sjálfur fjölskyldur sem eru svona staddar. Auk þess eru dæmi um að börnum sé skipt í skólunum, að þau sem eru með nesti að heiman sitji annars staðar en þau sem borða heitan mat í skólanum. Það er óskiljanlegt að þetta þurfi að vera svona en með ókeypis skólamáltíðum getum við útrýmt slíku. Auðvitað á það að vera hlutverk ríkisins að hjálpa sveitarfélögunum til að þetta geti komist í framkvæmd. Ég vil einnig minna á að Jón Bjarnason, hv. þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hefur réttilega bent á að farið er að flytja mat yfir hálft landið sem síðan er hitaður upp í mötuneytum skólanna, vegna þess að verið er að einkavæða skólamötuneytin. Verið er að hagræða og spara og því eru stórfyrirtæki að útbúa máltíðir sem við getum nú ímyndað okkur að eru ekki eins hollar 

Forseti biður hv. þingmenn um að virða ræðutíma hér samkvæmt þingsköpum.

Virðulegi forseti. Til umræðu eru skólamáltíðir og fagna ég því. Þegar grunnskólarnir voru fluttir til sveitarfélaganna árið 1996 var í kjölfarið farið að einsetja þá. Samhliða einsetningu skólanna urðu töluverðar breytingar hjá nemendum, kennurum og öðru starfsliði. Nemendur eru núna í skólanum frá klukkan átta á morgnana og til klukkan tvö til þrjú á daginn eða lengur og því er mjög mikilvægt að þau fái hollan og næringarríkan mat. Í Morgunblaðinu í byrjun febrúar sl. var sagt frá því á forsíðu að þriðjungur grunnskólanema í Reykjavík fengju ekki heitan mat í hádeginu. Í því sveitarfélagi sem ég þekki best til var strax samhliða einsetningunni farið að bjóða yngri börnum mat í hádeginu. Sú þjónusta mæltist mjög vel fyrir og nú er öllum grunnskólanemendum, leikskólabörnum og jafnvel nemendum í Menntaskólanum í Kópavogi boðið upp á heitar máltíðir í hádeginu og veit ég til þess að svo er hjá mörgum öðrum sveitarfélögum. Reynt er að halda kostnaði foreldra í algjöru lágmarki svo allir geti notið þessarar þjónustu og keypt skólamáltíðir fyrir börn sín, en hver máltíð kostar um 230 kr. Hver skóli birtir matseðil á netinu þar sem jafnframt er hægt að panta mat og greiða fyrir hann. Í öllum skólum er kappkostað við að bjóða upp á hollan og næringarríkan mat, flesta daga er boðið upp á ávexti í eftirrétt. Mjög margir foreldrar yngstu grunnskólanema nýta sér þessa þjónustu og borða langflestir yngri nema í Kópavogi í mötuneyti skólanna en aftur á móti mun færri nemendur í unglingadeildum. Sveitarsjóður stendur undir öllum stofnkostnaði og greiðir laun starfsmanna í eldhúsi. Upphaflega var stefnt að því að foreldrar greiddu fyrir hráefnið en í mörgum tilfellum er maturinn einnig niðurgreiddur. Ég tel mjög mikilvægt að þetta sé eflt og hugað sé að þessu í framtíðinni og við gerum það að skyldu að börnin reyni að borða í skólum.

Frú forseti. Það eru margar hliðar á skólastarfinu, skólamáltíðir eru að sjálfsögðu hluti þess. Rétt er að vekja athygli á því sem fram hefur komið í umræðunni að þar hefur orðið gífurleg breyting á undanförnum árum. Það hefur aukist mjög að boðið sé upp á skólamáltíðir og sú breyting hefur fyrst og fremst orðið eftir að sveitarfélögin tóku við rekstri grunnskólans. Það er enn eitt dæmi þess og sannar það hversu mikilvægt það skref var að færa grunnskólana yfir til sveitarfélaganna vegna þess að nú nálgumst við það göfuga markmið að gera þá að heilsdagsskóla. Vonandi styttist í það að við getum líka tengt tómstundastarfið skólunum þannig að nemendur geti farið í skólann á morgnana, líkt og foreldrar til vinnu, og komið síðan heim til sín á svipuðum tíma og séu þá búnir að ljúka bæði skólanámi og tómstundaiðju þannig að fjölskyldan fái betri tíma fyrir sig. Það vekur að sjálfsögðu upp þá hugsun hver staða barnafjölskyldna sé í samfélaginu. Bent hefur verið á það í umræðunni að auðvitað sé um töluverðan kostnað að ræða sem verður við þessa auknu þjónustu. Það er því eðlilegt að skoða sérstaklega stöðu barnafjölskyldnanna þegar þjónustan vex á þennan hátt. En þetta þarf auðvitað að skoða heildstætt svo það sé tryggt að það gerist aldrei að efnahagur fólks ráði því hvort þessi þjónusta er notuð eða ekki. Þess vegna er eðlilegt að taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Þuríði Backman, og hæstv. ráðherra tók undir, að mál þetta verði kannað sérstaklega. Ég tel mjög mikilvægt að það sé tryggt að efnahagur fólks komi aldrei í veg fyrir að slík þjónusta sé notuð, því það er líka svo að þetta mótar að sjálfsögðu matarvenjur fólks til framtíðar og skiptir því máli. Ég er sannfærður um að þegar þetta hefur þróast í nokkur ár verður það krafa nemenda í hverjum einasta framhaldsskóla að geta gengið að sambærilegri þjónustu og við sjáum nú í leik- og grunnskólum.

Virðulegur forseti. Staðan hvað varðar skólamáltíðir er almennt sæmilega góð að mínu mati. Það hefur breyst mjög til batnaðar og ég tengi það því að grunnskólinn færðist yfir til sveitarfélaganna og þau hafa sýnt vissulega metnað í að bæta skólamáltíðir. Við heyrðum hvað hv. þm. Eygló Harðardóttir sagði, þegar hún var lítil þá var maturinn ekki mjög hollur sem krakkarnir voru að borða í skólanum. Að mínu mati hefur þetta batnað. Það borða ekki öll börn skólamáltíðir í dag. Yngstu börnin eru duglegust að nýta sér þjónustuna en síður þau sem eldri eru og það er sérstakt rannsóknarefni. Samkvæmt upplýsingum Heimilis og skóla kostar hver máltíð frá 185–333 kr. Það er mjög vandséð hvernig heimilin sjálf gætu boðið upp á ódýrari mat. Maturinn er nú þegar niðurgreiddur að verulegu leyti hjá langflestum. Hins vegar er það þróunin sem maður veltir fyrir sér. Það er að aukast að börn borði í skólum en er maturinn nógu hollur? Maður hefur vissar efasemdir um það. Sums staðar er boðið upp á mjög hollan mat og góðan, en manni er sagt að annars staðar sé hann síður hollur. Það sé mikið um svokallaða nagga, feitan mat o.s.frv. Fyrir stuttu voru þættir í sjónvarpinu þar sem sýnt var þegar Jamie Oliver, súperkokkur frá Bretlandi, fór í skóla og aðstoðaði bresk stjórnvöld við að bæta mataræðið í skólunum. Þar kom í ljós að verið var að bjóða upp á í skólamötuneytum þjappaða fitu með beinamjöli og ég veit ekki hvað. Þetta var ekki mjög glæsilegur matur. Það var mikið átak að breyta þessu en það kom í ljós að þar sem hægt var að snúa af þessari þróun þar batnaði allt skólastarf. Lyfjagjöf var minni, færri sjúkdómar og börnin voru rólegri o.s.frv. Það er því eftir miklu að slægjast. Ég styð það heils hugar að sveitarfélögin sýni áfram metnað í þessum efnum og reyni að bæta sig í skólamáltíðum. En þetta er verkefni sveitarfélaganna.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin sem ég var nú ekki fyllilega ánægð með að öllu leyti, nema það að ég er mjög ánægð með að endurskoða eigi lögin um leik-, grunn- og framhaldsskóla ef við sjáum þar einhverja heildarsýn og að skólamáltíðir verði teknar þar inn. Það finnst mér mjög mikilvægt. Það er á ábyrgð menntamálaráðherra m.a. að stuðla að því börn fái holla og góða máltíð í skólunum. Það er orðinn heilsdags vinnudagur hjá börnum frá leikskóla og upp í framhaldsskóla. Við erum að berjast við offituvandamál hjá börnum. Við horfum fram á að í nánustu framtíð muni verða hér mikill kostnaður af lífsstílssjúkdómum, sem m.a. Bretar hafa orðið fyrir, fyrr en við, en hafa tekið á í sínum skólum með því að breyta skólamáltíðunum. Þetta er hægt. Það er ekki að ástæðulausu að Norðmenn líta til Finnlands og Svíþjóðar því að þeir taka fyrirmæli eða ábendingar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar alvarlega. Þeir sjá fram á að ef ekki verður brugðist við á öllum sviðum, ekki bara í heilbrigðisgeiranum heldur á öllum sviðum, muni þeir eins og aðrar þjóðir standa frammi fyrir miklum kostnaði á komandi árum. Við getum gripið inn í. Sá kostnaður sem hið opinbera leggur út skilar sér margfalt til baka. Vissulega eru leikskólarnir og grunnskólarnir á ábyrgð sveitarfélaganna en það er hægt að gera eins og í Finnlandi, að tryggja sveitarfélögunum tekjustofna til að standa undir þessum kostnaði. Skólarnir geta verið sjálfstæðir, sveitarfélögin geta verið sjálfstæð og það er hægt að gera þetta með mismunandi hætti en börnin eiga skilyrðislaust að fá góðan mat. Börn þurfa ekki kostnaðarvitund 

Frú forseti. Ég vil geta þess að menntamálaráðuneytið hefur veitt ýmsa styrki til aðgerða til að bæta hollustu og hreyfingu í grunnskólum, t.d. með verkefninu „Heilsuefling í skólum“ fyrir nokkru og einnig með stuðningi annarra, eins og t.d. í gegnum Latabæ sem er með þjóðarátak gegn hreyfingarleysi og offitu barna. Ég vil einnig geta þess að núna liggja á borðinu hjá mér drög að íþróttastefnu sem felur í sér hvatningu til alls samfélagsins um að íþróttavæðast, hreyfa sig og vekja fólk til vitundar um að borða hollan og góðan mat. Það er líka ljóst að í aðalnámskrá, sem ráðuneytið setur leikskólum, grunnskólum og framhaldsskólum, er lögð áhersla á heilbrigða og holla lífshætti. Á öllum skólastigum er námsgreinin lífsleikni líka kjörinn vettvangur til að fjalla um slík mál. Rétt er að taka fram að heimilisfræði er skyldunámsgrein á grunnskólastigi og þar er m.a. lögð áhersla á að nemendur læri að útbúa holla og næringarríka rétti, læri um næringarfræði, heilbrigði, hollustu og neytendafræði. Það smitar vonandi síðan út í neysluna sjálfa þannig að nemendur átti sig á að best er að borða hollan og góðan mat. Ég vil líka geta þess til gamans að á framhaldsskólastigi er matreiðsla víðast hvar mjög vinsæl valgrein í almennum framhaldsskólum. Þetta dreg ég fram m.a. til að sýna fram á að vekja þarf fólk til vitundar um, bæði börn og foreldra, að það skiptir máli að borða hollan og góðan mat og það þarf líka að hafa aðgang að hollum og góðum mat. En það var athyglisvert sem kom hér fram í umræðunni að skólamáltíðirnar eru nokkuð misjafnar. Ég tel hins vegar vera samhljóm héðan af Alþingi að við viljum hvetja allt skólakerfið, leikskóla, grunnskóla, framhaldsskóla, að bjóða upp á og hafa aðgang að hollum og góðum mat. Við erum kannski ekki sammála um aðferðirnar til að ná því en samhljómurinn er engu að síður sá að við viljum hvetja samfélagið allt til að borða hollan og góðan mat, hvort sem það er í skólakerfinu eða annars staðar.

Frú forseti. Þessi tillögugrein orðast svo, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2004, að fela ríkisstjórninni, í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að efla samstarf Vestur-Norðurlanda um ýmis markmið í fiskveiðimálum gagnvart Evrópusambandinu.“ Ályktuninni fylgir svohljóðandi greinargerð: „Tillaga þessi var lögð var fram á 131. löggjafarþingi en varð þá eigi tekin á dagskrá. Tillagan er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 2/2004 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 20.–24. ágúst 2004.“ Ályktunin var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Vestnorræna ráðið mælist til þess að ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands beiti sér fyrir aðgerðum sem hafi þann tilgang að efla samstarf Vestur-Norðurlanda varðandi ýmis úrlausnarefni í tengslum við stefnu í fiskveiðimálum gagnvart Evrópusambandinu. Ekkert Vestur-Norðurlanda er aðili að Evrópusambandinu. Löndin eru þó öll tengd sambandinu: Grænland fyrir tilstilli fyrirkomulags Evrópusambandsins um lögsögur handan hafsins, Ísland með aðild að EES-samningnum og Færeyjar með viðskiptasamningi við sambandið. Sögulega hafa Vestur-Norðurlönd verið háð fiskútflutningi og svo er enn. Löndin hafa í dag enga sameiginlega stefnu gagnvart Evrópusambandinu á sviði fiskveiðimála. Vestur-Norðurlönd verða í þessu samhengi að leitast við að setja fram sameiginleg viðhorf í fiskveiðimálum sem setja má fram í sameiningu gagnvart framkvæmdastjórninni. Með því að setja fram sameiginleg sjónarmið á sviði fiskveiðimála er hugsanlegt að Vestur-Norðurlönd geti aukið líkur á að hafa áhrif innan Evrópusambandsins. Að öðrum kosti sjá Vestur-Norðurlönd líklega fram á það að sjónarmið þeirra á sviði fiskveiðimála verði undir og framsæknari óskir Evrópusambandsins og þarfir þess að tryggja samevrópskri stefnu í fiskveiðimálum viðgang ráði för. Horfast verður í augu við það að þær ákvarðanir sem teknar eru í Evrópusambandinu varðandi fiskveiðar hafa víðtækar afleiðingar fyrir Vestur-Norðurlönd. Einnig er mikilvægt að Evrópusambandið viðurkenni verðmæti og möguleika þeirrar sérstöku vitneskju um sjávarútveg sem er að finna á Vestur-Norðurlöndum. Hvað varðar stefnu í fiskveiðimálum og útflutning fiskafurða hafa Vestur-Norðurlönd og Evrópusambandið margt að bjóða hvert öðru. Vestur-Norðurlönd eiga þess vegna í sameiningu að leitast við að hafa áhrif á þær ákvarðanir sem teknar eru innan Evrópusambandsins og skipta máli varðandi sjávarútveg á Vestur-Norðurlöndum til hagsbóta fyrir lönd okkar og viðgang og afkomu fiskveiða okkar. Með því að standa saman og eftir því sem unnt er að tala einni röddu gætu Vestur-Norðurlönd náð fram markmiðum sínum og óskum varðandi stefnu í fiskveiðimálum.“ Ég sé, frú forseti, ekki ástæðu til að fjölyrða um greinargerðina sem tillögunni fylgir. Ég hef tekið þetta mál upp við hæstv. sjávarútvegsráðherra og legg til að málinu verði vísað til síðari umræðu og utanríkisnefndar.

Frú forseti. Þessi þingsályktunartillaga, sem hv. þm. Halldór Blöndal mælti fyrir, er að mörgu leyti afskaplega góð og framsýn. Þar er lagt til að vestnorrænu löndin taki upp sérstakt samstarf um fiskveiðistjórnarmál til þess m.a. að geta haft sterkari stöðu gagnvart Evrópusambandinu í samningum. Mig langar að spyrja hv. þm. Halldór Blöndal hvort hann telji ekki æskilegt að þessi lönd kæmu sér saman upp sérstöku fiskverndarsvæði í Norður-Atlantshafi sem þau hefðu sameiginlega stjórn á og gætu þar með hjálpað hvert öðru að verjast ásælni annarra ríkja. Ríkin eru skyld að verulegu leyti. Þau liggja saman á hnattkringlunni. Þau eiga sameiginlegra hagsmuna að gæta og eiga það öll sameiginlegt að hafa komist á legg á grundvelli þróttmikils sjávarútvegs. Þetta þarf að verja og ég er sjálfur þeirrar skoðunar að sú hugmynd að koma upp sameiginlegri stjórn á þessum svæðum, sem væru þá töluvert yfirgripsmikil, gæti leitt til þess að samningsstaða okkar gagnvart Evrópusambandinu yrði sterkari en ella og sömuleiðis möguleikar okkar á að verja þessa hagsmuni. Við höfum auðvitað töluvert mikið samstarf nú þegar en um þetta vildi ég spyrja hv. flutningsmann.

Frú forseti. Eins og ég hygg að hv. þingmanni sé kunnugt þá er þegar víðtækt samstarf milli þessara þjóða varðandi nýtingu auðlinda hafsins og ég hef skilið það svo og veit ekki betur en sá áhugi sé vaxandi hjá öllum þjóðunum. Ég tek undir með hv. þingmanni að nauðsynlegt er að efla samstarf þeirra á þessu sviði.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Halldóri Blöndal þetta svar. Ég tel að ef slíkt stjórnsvæði yrði tekið upp, eins og ég hef hér verið að reifa og hv. þm. Halldór Blöndal er mér sammála um, væri miklu auðveldara fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið án þess að nokkur hætta væri á því að tapa einhverju af stjórn fiskveiðanna. Ef Ísland gengi í Evrópusambandið í dag tel ég að það mundi ekki leiða til nokkurs slaka af okkar hálfu, við mundum engu tapa. Aðalsamningamaður Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum, sá sem mótaði núverandi sjávarútvegsstefnu þess, Klaus Grubbe, hefur sjálfur sagt í samtali við Evrópunefnd á formlegum fundi að hann teldi að aflaheimildir Íslendinga gætu hugsanlega aukist. Eftir stendur samt sem áður að ef við gengjum í Evrópusambandið, og þó við réðum öllu eftir sem áður, mundi yfirstjórn ákvörðunar um heildarkvóta á Íslandsmiðum formlega færast til Brussel. Það er erfitt fyrir marga að sætta sig við það. Þess vegna hefur þessi hugmynd verið sett fram, fyrst af núverandi hæstv. forsætisráðherra og undir hana tekið af Samfylkingunni m.a., að sett verði sérstakt fiskveiðistjórnsvæði á norðurslóðum og þau lönd sem undir það falli hafi algerlega stjórn á sínum fiskveiðum. Í krafti grenndarreglunnar innan ESB er þetta kleift. Hv. þingmaður kann að vera mér ósammála um að þetta gangi samkvæmt Evrópusambandinu en ég vísa til þess að forsætisráðherra Svía, Göran Persson, hefur ekki bara munnlega lýst stuðningi við þetta heldur líka skrifað undir plagg þar sem hann telur að þetta muni ganga. Þess vegna fagna ég því að hv. þm. Halldór Blöndal skuli með þessum hætti stuðla að því að Ísland geti gengið í Evrópusambandið og um leið varið fiskveiðihagsmuni sína.

Frú forseti. Ég skil það raunar svo að þessi ályktun vestnorræna ráðsins hafi verið samþykkt af því að engin þessara þriggja þjóða sá það fyrir eða hugsaði sér að ganga í Evrópusambandið í náinni framtíð þannig að hv. þingmaður snýr þessu alveg á haus. En hitt þykir mér verra ef svo er komið fyrir hv. þingmanni að hann metur mál, hvort þau eru góð eða ill, eftir því hvort hann telur líklegt að þau stuðli að því að við getum ekki lengur verið sjálfstæð þjóð. Það þykir mér verra ef hans mat er það að þá sé það mál betra ef það ýtir undir það að við getum ekki haldið áfram að vera á okkar róli utan við Evrópusambandið. Mælistokkur minn á gott og illt er ekki sá, hvort það kemur vel eða illa við Evrópusambandið.

Frú forseti. Ég fagna þessari tillögu til þingsályktunar um samstarf Vestur-Norðurlandanna um markmið í fiskveiðimálum gagnvart Evrópusambandinu. Ég held að það sé afar mikilvægt fyrir þessar þrjár þjóðir að þær komi saman og tali með einni röddu gagnvart Evrópusambandinu. Ég held einmitt að þetta samstarf og kröfur okkar geti nýst okkur til að halda okkur utan við Evrópusambandið sem lengst. Þessar þjóðir byggja afkomu sína að verulegu leyti á útflutningi sjávarafurða og svo mun verða áfram í ókominni framtíð þó að það sé að einhverju leyti að breytast. Þess vegna er þetta vestnorræna samstarf einmitt mjög mikilvægt, jákvætt og gott. Það væri mjög til fyrirmyndar ef ríkisstjórnin kæmi sér saman við landstjórnir Færeyja og Grænlands um að efla þetta samstarf um ýmis markmið í fiskveiðimálum. Ég held að það yrði til mikilla bóta og okkur til framdráttar.

Virðulegi forseti. Hér er á ferðinni ágæt tillaga og í rauninni löngu tímabær. Ég átti sjálfur sæti í vestnorræna ráðinu þegar þessi tillaga var unnin og þar var hún rædd fram og til baka á fundum. Þar kom berlega í ljós mikil þörf á því að þessi þrjú lönd, þ.e. Ísland, Grænland og Færeyjar, reyndu að stilla saman strengi sína í fiskveiðimálum gegn þessu stórveldi ef svo má segja, þ.e. Evrópusambandinu. Ef við lítum á Evrópusambandið og síðan þessi þrjú lönd og legu þeirra í Norður-Atlantshafi sjáum við að þar fara saman hagsmunir umræddra þriggja landa en líka miklir hagsmunir Evrópusambandsins því Evrópusambandið er mjög víða með fiskveiðiheimildir. Það er með umtalsverðar fiskveiðiheimildir til að mynda við Grænland og greiðir grænlenskum stjórnvöldum háar fjárhæðir árlega fyrir þær. Það hefur stundum verið sagt að þetta sé pappírsfiskur og kannski lítið á bak við þetta, lítill afli og annað þess háttar. En samt sem áður eru þarna umtalsverðir hagsmunir fyrir Evrópusambandið og að sjálfsögðu líka fyrir Grænlendinga sem fá verulegar fjárhæðir frá Evrópusambandinu fyrir það að framselja þennan nýtingar- eða veiðirétt. Við Færeyjar eru líka miklir hagsmunir fyrir Evrópusambandið. Evrópusambandið nýtir til að mynda einn mikilvægasta nytjastofn Færeyinga, sem er kolmunninn. Við getum líka talað um norsk-íslenska síldarstofninn og við getum talað um makríl í þessu sambandi. Ef við lítum síðan til Íslands þá nýtir Evrópusambandið flökkustofna sem tilheyra okkur og öðrum þjóðum við Norður-Atlantshaf eins og til að mynda síldina, sem ég nefndi hér áðan, og kolmunnann. Þarna er Evrópusambandið með aflahlutdeildir. Evrópusambandið er líka með aflahlutdeildir í bolfiskstofnum hér við Ísland og skip frá sambandinu hafa nýtt þessar heimildir nokkuð vel eins og fram kom í svari við fyrirspurn sem ég sendi hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrr í vetur. Hér er stundum en þó ekki alltaf um að ræða gagnkvæmar veiðiheimildir og mjög flókið samspil. Flóknar samningaviðræður eiga sér stað á hverju ári og því er ekki nema sjálfsagt og eðlilegt að þessi þrjú lönd, þ.e. Ísland, Færeyjar og Grænland, reyni að stilla saman strengi sína og koma þá meira fram sem ein heild í samskiptum sínum við Evrópusambandið. Við munum sjá það í nánustu framtíð að þessir hagsmunir eiga mjög líklega eftir að aukast verulega. Hvers vegna segi ég það? Jú, ég segi það vegna þess að nú eru að verða ýmsar breytingar í umhverfi hafsins og ýmsar breytingar varðandi þróun fiskstofna. Margt bendir til þess að þorskurinn sé til að mynda að koma aftur til Grænlands samfara hækkandi hitastigi sjávar og það mun að sjálfsögðu leiða til þess að Evrópusambandið mun reyna að leita leiða til þess að fá auknar veiðiheimildir þar við land. Norsk-íslenski síldarstofninn er í mjög örum vexti. Stærsti árgangur sem menn hafa nokkurn tíma fundið, 2002-árgangurinn, er núna að bætast inn í veiðina og við sjáum það nú þegar að mjög mikið er af síld við Noreg. Í vetur gerðist það sem ekki hefur gerst áður að norsk-íslenski síldarstofninn fór ekki inn á sínar hefðbundnu vetrarstöðvar í fjörðunum við Lófót. Sennileg skýring á því er sú að stofninn sé orðinn það stór að ekki sé pláss fyrir hann lengur. Síldin hefur frekar haft vetrarstöðvar á hafi úti, eins og hún gerði á gullaldarárunum svokölluðu, og nú er þessi mikla síldarmergð eftir örfáar vikur að leggja af stað í leit að næringu á hafsvæðinu milli Íslands og Noregs, vonandi hér norður af Íslandi. Ég hygg því að mjög miklar líkur séu á því að síldin sé að taka upp sitt gamla göngumynstur og að hún verði að verulegum hluta í okkar lögsögu innan örfárra ára. Kolmunninn virðist hafa staðið af sér miklar veiðar á undanförnum árum og það er enginn vafi á því að sá stofn mun verða verðmætari í nánustu framtíð. Það er margt sem bendir til þess að menn muni draga úr veiðum á honum til bræðslu og fara að nýta hann í auknum mæli til manneldis til að vinna úr honum meiri verðmæti og ég er sannfærður um að þar liggja miklir hagsmunir þegar til lengri tíma er litið. Makrílstofn í Norðursjó er í góðu lagi og það er margt sem bendir til þess að hann sé að færast norður á bóginn. Það var vart við makríl í íslenskri lögsögu á sl. sumri. Ég varð m.a. þeirrar gæfu aðnjótandi sem háseti um borð í síldveiðiskipi að við urðum varir við álitlegar makríltorfur í íslensku landhelginni og ég er sannfærður um að makríllinn er að koma aftur inn í lögsögu okkar. Það mun sennilega leiða til þess að við þurfum að semja um einhvers konar aflahlutdeild t.d. við Evrópusambandið en makrílstofninn er flökkustofn eins og síldin, og þar sem síldin og kolmunninn eru að hluta til í lögsögum Evrópusambandsins þarf að semja um slíkt. Svo er annað sem mig langar til að benda á og það eru fiskveiðistjórnarmálin sem við höfum aðeins minnst á í þessari þingsályktunartillögu. Ég hygg að þessar þrjár þjóðir, Ísland, Grænland og Færeyjar hafi margt fram að færa varðandi fiskveiðistjórn og þá kannski einkum og sér í lagi Færeyingar. Fiskveiðistefna Evrópusambandsins hefur gengið mjög illa, mjög brösuglega og þar eru menn nú að leita logandi ljósi að nýjum aðferðum til að stjórna nýtingu fiskstofna. Ég get til að mynda upplýst það að hv. þm. Sigurjón Þórðarson, þingmaður Frjálslynda flokksins er einmitt núna staddur í Skotlandi til að hitta þar skoska þingmenn til að segja enn frá reynslu Íslendinga af kvótakerfinu. Skotar hafa verið að skoða Ísland. Þeir hafa líka verið að skoða reynsluna við Færeyjar. Breski íhaldsflokkurinn fór með það á stefnuskrá sinni í þingkosningar í Bretlandi á síðasta ári að það yrði breytt um fiskveiðistjórnarkerfi við Bretland og tekið yrði upp sóknarmarkskerfi svipað því og Færeyingar hafa verið að nota. Því það er reynslan, virðulegi forseti, að fiskveiðistefna Evrópusambandsins hefur alls ekki skilað neinum árangri. Fiskstofnar eru mjög illa farnir hjá Evrópusambandinu og þetta hefur leitt af sér mjög sársaukafullar aðgerðir þar sem skip hafa verið send í brotajárn, sjómenn hafa misst atvinnuna og fiskveiðisamfélög víða í Evrópusambandinu hafa nánast misst fótanna. Þetta mun svo enn og aftur og leiða til þess að Evrópusambandið lítur nú vonaraugum til ríkra fiskimiða bæði í Barentshafi en hugsanlega líka við Ísland, Færeyjar og að sjálfsögðu við Grænland þannig að það er kannski ekki seinna vænna að þessar þrjár þjóðir sem ráða yfir svo miklum auðlindum í hafinu og ráða yfir svo stórum hafsvæðum, réttilega reyni að stilla saman strengi sína í samskiptum sínum við Evrópusambandið í náinni framtíð því það er alveg ljóst að hvorki Ísland, Færeyjar né Grænland munu verða aðildarþjóðir að Evrópusambandinu.

Frú forseti. Ég vil fyrst segja að það er nokkur rangskilningur hjá hv. þm. Halldóri Blöndal að ég taki afstöðu til allra mála út frá því hvort líklegt sé að þau dragi úr sjálfstæði íslensku þjóðarinnar. Svo er ekki. Hins vegar er ég annarrar skoðunar en flestir þingmenn Sjálfstæðisflokksins og Vinstri grænna að því leyti til að ég tel ekki að lengur sé til nokkuð sem heitir fullkomið fullveldi þjóðar. Heimurinn er orðinn svo alþjóðlegur að við erum stöðugt að deila fullveldi okkar í gegnum alþjóðlega samninga. Um leið erum við að styrkja þá. Ég tel að þetta sé frekar farsæl þróun í flóknum heimi og styrki sérstaklega litlar þjóðir. Það er langt síðan við fórum inn á þessa braut. Ég minnist þess þegar við gerðum frægan samning um sameiginlegan vinnumarkað á Norðurlöndum að þá fólst auðvitað í því ákveðið afsal á fullveldi því að samhliða samþykkt þess samnings gátum við ekki lengur ráðið för norrænna manna inn á vinnumarkað á Íslandi. En það er aukaatriði við þetta. Ég tel að þetta sé góð tillaga í fyrsta lagi vegna þess að hún styrkir samstarf þessara þjóða. Ég veit að hv. þm. Halldór Blöndal hefur árum saman verið mjög dyggur talsmaður þess að einmitt þessar þjóðir hafi með sér náið samstarf og hefur átt þátt í að styrkja það. Sjálfur hef ég fylgt honum á för til sumra þessara landa sem beinlínis hafa verið farnar til að efla tengslin. Í öðru lagi er það líka rétt að þessi tillaga, og þess vegna er hún stuðnings virði, styrkir samningsstöðu þessara þjóða gagnvart Evrópusambandinu ef á þarf að halda. Það er jákvæður þáttur við þessa tillögu. Í þriðja lagi ef svo ber undir að þessar þjóðir ákvæðu að ganga t.d. sameiginlega inn í Evrópusambandið þá er mjög líklegt að formlegt samstarf þeirra, sem áður hefði þá tekist og reynsla komist á, mundi leiða til þess að sá möguleiki sem hæstv. forsætisráðherra reifaði í frægri Berlínarræðu og Göran Persson hefur seinna sagt að sé gerlegt, verði að veruleika. Sú hugmynd fól það í sér að það yrði sérstakt fiskveiðistjórnarsvæði á Norður-Atlantshafi sem færi að öllu leyti með stjórn fiskveiða sinna, tæki líka ákvarðanir um heildaraflamark. Sumir segja að þetta gangi ekki gagnvart Rómarsáttmálanum. Í honum segir ekkert um sjávarútvegsmál og ég er alfarið þeirra skoðunar eftir samtöl t.d. við Göran Persson og eftir yfirlýsinguna sem hann átti aðild að, að þetta sé mögulegt. Í fjórða lagi, og það kom ekki fram í máli hv. þingmanns sem hér mælti fyrir tillögunni, þá tel ég líka að þetta samstarf gæti skipt miklu máli varðandi samninga við annað stórveldi á sjávarútvegssviðinu, en það eru Norðmenn. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson hefur stundum tekið upp á liðnum dögum þá staðreynd að norsk-íslenski síldarstofninn er að stækka óðfluga. Nú er síldin þannig fiskur að veiðar úr þeim stofni byggjast á einum einstökum stórum árgangi. Síldarævintýrið mikla sem endaði með hruninu 1967 byggðist nánast alfarið á veiðum úr stórsíld sem var þá, 1967, orðin 14 ára gömul. Það var stóri árgangurinn 1953. Hann stóð undir öllum síldveiðum á Rauða torginu og við Ísland úr norsk-íslenska stofninum í meira en áratug. Núna er að koma fram mjög stór árgangur af síldinni og það er líklegt að á næstu missirum verði framhald af þeirri þróun sem við sáum á síðasta ári. Hún fólst í því að norsk-íslenska síldin tók að leita inn fyrir köldu tunguna sem liggur austur með Íslandi og inn á hin gömlu vetrardvalarsvæði sín á Rauða torginu. Þetta gerir hún einfaldlega vegna þess að hana skortir það sem Þjóðverjar kölluðu einu sinni Lebensraum. Hana skortir svæði til að vaxa á og fitna og afla sér orku til að undirbúa sig fyrir hrygninguna. Þetta þýðir að við munum efalítið lenda í útistöðum við Norðmenn á þessu sviði. Það má segja að þær hafi þegar byrjað. Í þessari viku spunnust umræður vegna þess að einstökum þingmönnum þótti hæstv. sjávarútvegsráðherra sýna óhóflega eftirgjöf í ræðu sem hann flutti í Noregi í upphafi þessara mála. Ég tek ekkert sérstaklega undir það, en rifja upp að það sjónarmið hefur komið fram. Grænlendingar hafa ekki sérstakra hagsmuna að gæta af síldveiðum svo nokkru nemi. Færeyingar hafa það hins vegar, mjög mikilla. Það er líklegt að sá búhnykkur sem kann að felast í upprisu norsk-íslenska síldarstofnsins verði ekki bara mjög mikilvægur fyrir austurbyggðir Íslands heldur líka Færeyjar allar. Í dag höfum við mikið hagræði af síldveiðum á hinu opna alþjóðlega hafsvæði sem stundum er nefnt Síldarsmugan og höfum m.a. samninga við Færeyinga um það og sömuleiðis um að taka okkar afla innan þeirrar lögsögu og það er gagnkvæmt. Þessar þjóðir hafa því gríðarlega mikla sameiginlega hagsmuni og formlegt samstarf þessara þriggja þjóða á þessu sviði gæti því orðið okkur mikilvæg bjarghella að standa á í samningum við Noreg. Og það er ekki síst þess vegna sem ég tel að þessi tillaga sé allrar athygli verð og hana beri að samþykkja. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum að efla samstarf þessara þjóða á fiskveiðisviðinu sökum þessara fjögurra þátta sem ég hef nefnt og ég er viss um að hv. þm. Halldór Blöndal getur verið mér sammála um a.m.k. þrjá þeirra, nema hann sé eitthvað sérstaklega úfinn í dag en mér hefur ekki sýnst það, frú forseti, heldur hefur hann sem jafnan fyrr mjög málefnalegt framlag til þessarar umræðu eins og annarra.

Frú forseti. Tillögugreinin orðast svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2004, að fela ríkisstjórninni, í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að semja framkvæmdaáætlun um markvisst átak í rannsóknum á loftslagsbreytingum við Norður-Atlantshaf.“ Tillaga þessi var lögð var fram á 131. löggjafarþingi en varð þá eigi tekin á dagskrá. Tillagan er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 3/2004 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 20.–24. ágúst 2004. Ályktunin var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Vestnorræna ráðið hvetur ríkisstjórn Íslands og landsstjórnir Færeyja og Grænlands til að móta í sameiningu framkvæmdaáætlun í þeim tilgangi að efla markvisst átak í rannsóknum á loftslagsbreytingum og beina einkum rannsóknum sínum að Norður-Atlantshafi. Loftslagsbreytingar eru meðal hnattrænna vandamála sem sérfræðingar og vísindamenn glíma við og eru orðin áþreifanleg og sýnileg atvinnulífi, stjórnmálamönnum og almenningi um allan heim. Rannsóknir sem fram að þessu hafa verið gerðar á þessu sviði benda til þess að Vestur-Norðurlönd og Norður-Atlantshaf allt skipti höfuðmáli varðandi loftslagsbreytingar, ekki aðeins við Norður-Atlantshaf heldur einnig á heimsvísu. Meðal annars hefur verið bent á að leiðir hafstraumanna og skilin á heitum og köldum sjó í Norður-Atlantshafi skipti sköpum um þróun loftslags á norðurhveli jarðar. Markvissar rannsóknir á loftslagsbreytingum varða miklu um vitneskju okkar um framtíðarþróun lífskjara, breytingar á vistkerfum og efnahagslega möguleika á Vestur-Norðurlöndum og annars staðar við Norður-Atlantshaf. En þetta skiptir einnig miklu fyrir hnattrænar framkvæmdaáætlanir og aðgerðir á sviði umhverfis- og orkumála. Því liggur beint við að Vestur-Norðurlönd hafi frumkvæði að því að auka og skerpa rannsóknir á loftslagsbreytingum, og beina fyrst og fremst sjónum að Norður-Atlantshafinu í þeim efnum. Loftslagsrannsóknir geta orðið rannsóknarsvið þar sem Vestur-Norðurlönd eru í forustu. Slíkar rannsóknir snerta ekki einungis okkur sjálf, heldur hljóta athygli alls heimsins. Í Norrænu ráðherranefndinni var á árinu 1999, að tillögu Færeyinga, ætlað fé til verkefna við rannsóknir á loftslagsbreytingum. Nú hlýtur að vera kominn tími til að Vestur-Norðurlönd móti í sameiningu framkvæmdaáætlun sem getur leitt þessi rannsóknarverkefni fram til varanlegri og kerfisbundnari rannsókna á loftslagsbreytingum.“ Svo mörg voru þau orð, frú forseti. Ég legg til að málinu verði vísað til síðari umr. og utanríkisnefndar.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir snaggaralegan tillöguflutning á þessu ágætismáli og það þarf auðvitað ekki að eyða mörgum orðum í að hlýnun andrúmsloftsins er eitt af brýnum hagsmunamálum og kannski sérstaklega þeirra þriggja landa sem hér er rætt um: Ísland, Grænland og Færeyjar. Því er jafnvel spáð að á næstu tveim öldum muni jökullinn stóri, Grænlandsjökull, hopa mjög mikið og það getur haft afdrifaríkar afleiðingar í för sér fyrir loftslag í öllum heiminum. Þess vegna er mjög mikilvægt að þessar þrjár þjóðir fari í fararbroddi fyrir rannsóknir á þessum loftslagsbreytingum. Áhrifin á Golfstrauminn sem skiptir okkur auðvitað mjög miklu máli en rannsóknir á honum þarf að efla og í greinargerðinni hér kemur fram að árið 1999 voru tillögur frá Færeyingum um að áætla fé í verkefni og rannsóknir á loftslagsbreytingum. Ég vona að ríkisstjórnin í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands taki að sér að semja framkvæmdaáætlun um markvisst átak í rannsóknum á loftslagsbreytingum sem við getum þá tekið forustu í.

Frú forseti. Þessi ályktunargrein er stutt og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2004, að fela ríkisstjórninni, í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að efla samstarf vestnorrænna landa í orkumálum.“ Tillaga þessi var lögð var fram á 131. löggjafarþingi en varð þá eigi tekin á dagskrá. Tillagan er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 1/2004 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 20.–24. ágúst 2004. Ályktunin var á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Vestnorræna ráðið skorar á ríkis- og landsstjórnir landanna þriggja að efna til samstarfs um orkumál þjóðanna, með áherslu á sjálfbæra nýtingu orkuauðlinda. Óskað er eftir því að gerð verði grein fyrir framgangi samvinnunnar með árlegri skýrslu. Samstarf þjóðanna á sviði orkumála hefur verið ánægjulegt þrátt fyrir ólíkar aðstæður og mismunandi leiðir við nýtingu. Engu að síður er mikilvægt að efla enn frekar samstarf landanna á milli og miðla þekkingu og reynslu betur en gert hefur verið. Orkumál eru mikilvægur málaflokkur í örri þróun og því mikilvægt að stuðla að aukinni samvinnu og nýjum áherslum í orkuframleiðslu, einkum hvað varðar sjálfbæra nýtingu. Því er mikilvægt að horfa til framtíðar og þeirra tækifæra sem samvinna vestnorrænu landanna á sviði orkumála getur veitt við þróun endurnýjanlegrar orku. Vestur-Norðurlönd búa yfir sérfræðiþekkingu og tækni í tengslum við umhverfisvæna endurnýjanlega orku og orkusparnað, auk þess sem stefnt er að frekari þróun á því sviði. Í Færeyjum hafa þegar verið reistar vindmyllur, á Grænlandi er áhersla lögð á vatnsorku og á Íslandi eru gerðar tilraunir með hagnýtingu vetnis sem orkugjafa. Að öðru leyti er orkan sem notuð er í vestnorrænu löndunum afar ólík. Löndin eiga þó það markmið sameiginlegt að auka vægi endurnýjanlegra orkugjafa, svo sem vatns- og vindorku, jarðvarma og vetnis.“ Fleiri eru ekki þessi orð. Ég legg til að málinu verði vísað til síðari umr. og utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Tillögugreinin er svohljóðandi: „Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2005, að fela ríkisstjórninni, í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að styðja stofnun og fjármögnun vestnorrænna rithöfundanámskeiða.“ Tillaga þessi er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 1/2005 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 22.–24. ágúst 2005. Ályktun ráðsins var efnislega á þessa leið: Vestnorræna ráðið hvetur stjórnvöld á Íslandi, í Færeyjum og á Grænlandi til að styðja stofnun og fjármögnun vestnorrænna rithöfundanámskeiða. Vestnorrænu löndin eiga sér ríka frásagnarhefð sem hefur verið lykillinn að munnlegri geymd skáldskapar, sagna og sögu þjóðanna ásamt þróun og varðveislu þjóðtungnanna í nútímanum. Ísland hefur löngum verið í fararbroddi Norðurlanda á sviði bókmennta og sögu, en grænlenskir og færeyskir höfundar hafa hins vegar þurft að berjast fyrir að koma undir sig fótunum. Vestnorrænu löndin hafa á síðustu árum verið dugleg við að skiptast á listrænum viðburðum í tónlist, leikhúsi, myndlist, handverki og fleiru, en á bókmenntasviðinu hafa samskiptin verið minni og almennt hefur rithöfundum og útgáfu ljóða og óbundins skáldskapar í Færeyjum og Grænlandi verið lítill gaumur gefinn undanfarin ár. Efling og styrking bókmennta og rithöfunda sem rita á vestnorrænar tungur er forsenda þess að vestnorrænar þjóðir geti þróað með sér menningu og tungumál og þannig eflist sjálfsmynd þeirra í alþjóðavæddu upplýsingasamfélagi. Á fundi vestnorrænna rithöfunda nýverið var samþykkt að vinna að stofnun vestnorræns rithöfundaskóla. Þessa hugmynd þarf að styðja með öllum hugsanlegum ráðum og Vestnorræna ráðinu ber að halda áfram þeirri vinnu fyrir vestnorrænar bókmenntir sem hafin var með því að veita Vestnorrænu barna- og unglingabókaverðlaunin. Ekki er nauðsynlegt að koma vestnorrænum rithöfundaskóla á fót sem stofnun með byggingum og yfirstjórn heldur er hægt að skipuleggja hann sem námskeið eða röð námskeiða sem haldin væru í löndunum þremur. Stofnun vestnorrænna rithöfundanámskeiða gæti orðið til þess að styrkja bókmenntir þjóðanna með því að hjálpa hæfileikaríkum höfundum að stíga sín fyrstu skref og gæti orðið mikilvægur vettvangur vestnorrænum rithöfundum til að skiptast á reynslu og vinnuaðferðum. Ég legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til síðari umr. og utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Tillögugreinin er svohljóðandi: „Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2005, að fela ríkisstjórninni, í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að efna til samstarfs til að styrkja rannsóknir á hvalastofnum í Norður-Atlantshafi, þar með talið að tryggja að fundnar verði raunhæfar tölur um stofnstærðir jafnt friðaðra sem kvótaveiddra hvala í Norður-Atlantshafi.“ Tillaga þessi er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 3/2005 sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 22.–24. ágúst 2005. Ályktun ráðsins var efnislega á þessa leið: Vestnorræna ráðið hvetur landsstjórn Færeyja, landsstjórn Grænlands og ríkisstjórn Íslands til að efna til samstarfs um að styrkja rannsóknir á hvalastofnum í Norður-Atlantshafi, þar með talið að tryggja að fundnar verði raunhæfar tölur um stofnstærðir jafnt friðaðra sem kvótaveiddra hvala í Norður-Atlantshafi. Hvalveiðar í vestnorrænum löndum byggjast á fornri venju. Ofveiðar á hvölum um aldir hafa þó valdið því að hvalastofnar í Norður-Atlantshafi hafa minnkað stórlega. Nauðsynlegt er að halda áfram stöðugum rannsóknum á hvölum til að tryggja að með tíð og tíma skapist forsendur fyrir fjölbreyttari hvalveiðum á fleiri tegundum en nú, svo framarlega sem rannsóknir færa sönnur á að tegundirnar megi veiða á sjálfbæran hátt. Á því leikur enginn vafi að það er von og vilji Vestur-Norðurlanda að hvalveiðar verði aldrei stundaðar á hafsvæðum landanna nema á sjálfbæran hátt. Af sömu ástæðu hafa öll vestnorrænu löndin stutt alþjóðlegan samning um fjölbreytileika lífríkis hafsins. En nákvæmar og áreiðanlegar tölur um marga hvalastofna í vestnorrænum höfum skortir. Þetta á einnig við um hvalastofna sem vegna fyrri tíma veiðiálags hafa verið friðaðir árum saman. Vestnorræna ráðið álítur mikilvægt og réttmætt að vestnorrænum hvalastofnum verði með lagasetningu og kvótum tryggð framtíð í hafsvæðum landanna. Það er von Vestnorræna ráðsins að stjórnir þessara þriggja landa vinni að því að styrkja hvalarannsóknir á einhverjum viðeigandi vettvangi, t.d. í Norður-Atlantshafsspendýraráðinu. Ráðið hvetur því vestnorræn stjórnvöld til að hafa samráð um að tryggja að áfram verði skipst á þekkingu um talningu og skráningu hvalastofna í Norður-Atlantshafi. Með því að tryggja nákvæma talningu hvalategunda á vestnorrænum hafsvæðum tryggja Vestur-Norðurlönd sér einnig sterka stöðu í umhverfismálum og auka líkurnar á að komið sé í veg fyrir ofveiði ef í ljós kemur að einhver hvalategund er sjaldgæfari en álitið hafði verið. Með þetta í huga hvetur Vestnorræna ráðið vestnorræn stjórnvöld til að vinna saman að því að styrkja rannsóknir á hvalastofnum í Norður-Atlantshafi, m.a. að tryggja með talningu raunhæfar upplýsingar um stofnstærðir hvala í Norður-Atlantshafi, bæði friðaðra og kvótaveiddra. Hvatt er til þess að tölulegar upplýsingar séu staðfestar með talningu, bæði úr lofti og á legi, og talningin fari fram í samvinnu við og með aðstoð viðeigandi samtaka á hverjum stað. Ég vil bæta því við, herra forseti, að hér við land, eftir að Íslendingar tóku sjálfir hvalveiðarnar í sínar hendur árið 1947, var þeim haldið í því hófi að hér var ekki um ofveiði að ræða heldur takmarkaðist sókn í hvalastofna við það að veiðarnar væru sjálfbærar. Meðan ég var í hvalstöðinni vann ég þar með enskum vísindamönnum og niðurstaða þeirra var sú að við Íslendingar gengjum skynsamlega að þeim veiðum og í miklu hófi. Umfram allt var um það hugsað að hægt væri að nýta hvalaafurðir til manneldis eins og saga hvalstöðvarinnar sýnir glögglega. Bátunum voru settar mjög strangar reglur, þeir urðu að koma að landi innan ákveðins tíma sem tryggði að kjöt hafði ekki skemmst né aðrar afurðir hvalanna. Nú er ég auðvitað að tala um stórhvalaveiðar en ef við tölum um hrefnuveiðar þá er það náttúrlega víðs fjarri að hér hafi nokkru sinni verið ofveiði á hrefnu. Ég álít að þessi tillaga sé mjög þörf. Ég álít að við Íslendingar hljótum að athuga okkar gang í sambandi við hvalveiðar og ég tel að við eigum að hafa augun opin fyrir því hvort ekki muni í framtíðinni verða unnt á nýjan leik að taka upp hvalveiðar í atvinnuskyni.

Herra forseti. Þingsályktunargreinin er svohljóðandi: „Alþingi ályktar, með hliðsjón af ályktun Vestnorræna ráðsins á ársfundi 2005, að fela ríkisstjórninni, í samvinnu við landsstjórnir Færeyja og Grænlands, að hefja samstarf um að Vestur-Norðurlönd standi saman í fararbroddi í alþjóðlegri baráttu fyrir sjálfbærri nýtingu náttúruauðæfa, umhverfisvernd og notkun umhverfisvænna orkulinda.“ Tillaga þessi er sett fram á grundvelli ályktunar Vestnorræna ráðsins nr. 2/2005, sem samþykkt var á ársfundi ráðsins 22.–24. ágúst 2005. Ályktun ráðsins var efnislega á þessa leið: Vestnorræna ráðið hvetur stjórnvöld á Íslandi, í Færeyjum og á Grænlandi til að hefja samstarf um að Vestur-Norðurlönd verði saman í fararbroddi í alþjóðlegri baráttu fyrir sjálfbærri nýtingu náttúruauðæfa, umhverfisvernd og notkun umhverfisvænna orkulinda. Vestnorrænar þjóðir bera ábyrgð á einum mestu náttúruauðæfum heimsins. Vestur-Norðurlönd eru einstakt svæði í heiminum sem getur haft forustuhlutverki að gegna í sjálfbærri auðlindanýtingu, verndun hafsvæða og nýtingu umhverfisvænna orkulinda. Þetta er vafalaust eitt af mikilvægustu verkefnum sem heimurinn stendur frammi fyrir og hefur mikinn pólitískan forgang í öllum löndum heims og alþjóðlegum samtökum á 21. öld. Vestnorrænu löndin hafa hvert fyrir sig kerfi um stjórn á nýtingu fisks og sjávarspendýra sem nýtur alþjóðlegrar virðingar. Vestnorrænu löndin hafa hvert fyrir sig átt virkan þátt í verndun hafsins. Vestnorrænu löndin vinna einnig hvert fyrir sig að verkefnum og áætlunum um að nýta endurnýjanlegar og mengunarlausar orkulindir. Sameiginlegt framlag Vestur-Norðurlanda sem frumkvöðlasvæðis í þessum málaflokkum getur fært vestnorrænum löndum sterka stöðu og hlutverk á alþjóðasviði og aflað þeim gífurlegra ávinninga í alþjóðlegum markaðsmálum. Ég vil svo bæta við þessa greinargerð sem fylgir tillögunni að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og hæstv. sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson kynntu nýlega niðurstöður rannsókna á óæskilegum efnum í íslensku sjávarfangi. Þessar rannsóknir sýna að mjög lítið er af eiturefnum eins og díoxíni, PCB og kvikasilfri í fiski af Íslandsmiðum og er magnið langt undir þeim mörkum sem sett eru sem hámark innan Evrópusambandsins og í Bandaríkjunum. Vestnorræna ráðið leggur mikla áherslu á að svo verði áfram.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Halldóri Blöndal fyrir flutning þessara mála sem hann hefur nú talað fyrir í kippu og lýsi yfir miklum stuðningi við þau orð sem hv. þingmaður hefur látið falla um mikilvægi samstarfs Vestur-Norðurlanda á öllum þeim sviðum sem um ræðir. Í þessu sambandi kemur upp í hugann og upp í hendurnar líka skýrsla ein mikil, sem gefin var út árið 2001, um sjálfbæra þróun á Norðurlöndum. Skýrsla þessi er nokkur að vöxtum og í henni er farið vítt yfir sviðið um það á hvern hátt norrænar ríkisstjórnir ákváðu að taka saman höndum um það stóra verkefni okkar að tryggja sjálfbæra þróun til framtíðar á Norðurlöndunum. Þar með eru auðvitað Vestur-Norðurlönd meðtalin. Þetta er afar metnaðarfullt verkefni og ítarleg skýrsla sem mér skilst að nú sé búið að gera upp, þ.e. að komin er eins konar úrvinnsluskýrsla um það hvernig til hefur tekist á árabilinu 2001–2004. Stefnan sjálf á hins vegar að gilda til 2020. Ég geri því ráð fyrir að þetta sé stórt verkefni sem norræna ráðherranefndin hefur á sínu forræði sem áfram verði lögð mikil vinna í. Ég tel einboðið að ríkisstjórn Íslands fylgist vel með þeirri þróun sem á sér stað í þessari stefnumörkun og ekki bara þróuninni í stefnumörkuninni heldur meti íslenska ríkisstjórnin líka störf sín á þeim skala sem gefinn er upp í þessari stefnu ríkisstjórna Norðurlandanna. Við erum aðilar að þessu samstarfi og höfum þar af leiðandi skuldbindingar sem við þurfum að uppfylla. Mér finnst oft vilja brenna við, og það gildir um þau mál sem hv. þm. Halldór Blöndal hefur talað fyrir, að hér séu afar fögur orð á blaði og mjög göfug markmið sem allir geta svo auðveldlega verið sammála um. En efndirnar eru ekki alltaf í takt við það sem markmiðin, sem við höfum undirgengist, segja til um. Þar vil ég senda hæstv. ríkisstjórn Íslands tóninn því að mér finnst ríkisstjórnin þurfa að lesa þessa pappíra mun betur og gera annað og meira en að skrifa undir þá og segja að hún sé aðili að stefnunni og taka jákvætt á málum í orði kveðnu, t.d. af því að málið sem síðast var talað fyrir varðar baráttuna fyrir sjálfbærri nýtingu náttúruauðæfa, umhverfisvernd og notkun umhverfisvænna orkulinda, en þar segir, eins og hv. þingmaður las upp úr greinargerð með tillögunni, með leyfi forseta: „Vestur-Norðurlönd eru einstakt svæði í heiminum sem getur haft forustuhlutverki að gegna í sjálfbærri auðlindanýtingu, verndun hafsvæða og nýtingu umhverfisvænna orkulinda.“ Sömuleiðis var hér tillaga áðan um eflingu samstarfs vestnorrænu landanna í orkumálum almennt. Nú vil ég beina því til hæstv. ríkisstjórnar, svo það fylgi þessum málum inn í arma ríkisstjórnarinnar, að gá að sér varðandi nýtingu auðlindanna okkar því sjálfbær nýting á orkuauðlindum hefur innihald og er verulega gildishlaðið hugtak og íslenska ríkisstjórnin fer ekki með þeirri varkárni og þeirri varúð sem stefnan um sjálfbær Norðurlönd fyrirskrifar í orkumálum og auðlindanýtingarmálum. Ég held að menn þurfi að taka það til verulegrar skoðunar að hugtakið sjálfbær þróun er ekki skilgreint í lagatexta á Íslandi. Þetta þurfum við að bæta svo ríkisstjórnin átti sig á því hver forskriftin er og hvað það er sem má og ekki má. Í mínum huga, eins og ég les stefnuna um sjálfbær Norðurlönd, er sjálfbær nýting orkuauðlindanna þá og því aðeins sjálfbær að hún fórni ekki öðrum náttúruverðmætum, a.m.k. ekki á þeim skala sem við erum að gera í þeim virkjunaráformum sem við erum með hér til staðar. Sömu sögu má segja varðandi nýjustu rannsóknir sem koma núna til okkar frá vísindamönnum um aurframburð jökulvatna til sjávar. Það er hluti af ákveðnu sjálfbæru ferli, þ.e. því hvernig sjórinn virkar sem svelgur á koltvísýring. Ákveðinn hluti af efnum sem berast fram með aur jökulvatna okkar er verulega þýðingarmikill til að tryggja loftgæði í lofthjúpi jarðar. Nú eru að koma niðurstöður vísindamanna varðandi þessi mál. Þar með er það ekki orðið sjálfbært að virkja jökulvötnin á þeim nótum sem við erum að gera með Jökulsá á Dal og Jökulsá í Fljótsdal í dag. Menn verða því að fara að skoða verkin sín á þeim mælikvarða sem sjálfbær þróun fyrirskrifar okkur. Ég tek undir nánast allt sem hér stendur, kannski ekki alveg allt varðandi áhersluna á veiðar hvala en ég ætla að láta það liggja á milli hluta hér, nánast allt sem stendur í þessum greinargerðum. Ég fagna því af öllu hjarta að þessi mál skuli vera komin fram en ég brýni þingheim og hæstv. ríkisstjórn að láta þetta ekki verða orðin tóm. Við skulum sjá til þess, standa saman um það, að hér verði verulega tekið til hendinni. Það verði tryggt að markmiðin sem við setjum okkur í sjálfbærri þróun verði tímasett og mælanleg og menn viti hvað hlutirnir þýði. Í því sambandi verðum við að fara að skilgreina hugtakið „sjálfbær þróun“ í lagatexta og ég treysti því að við getum staðið saman um það sem fyrst.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um breyting á lögum um Siglingastofnun Íslands, nr. 6/1996, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Sigurberg Björnsson og Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneytinu. Nefndinni bárust skriflegar umsagnir um málið frá Slysavarnafélaginu Landsbjörg, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Samtökum verslunar og þjónustu, Félagi skipstjórnarmanna, Sjómannasambandi Íslands, Hafnasambandi sveitarfélaga, Landssambandi smábátaeigenda og Vélstjórafélagi Íslands. Með frumvarpinu er lagt til að samtök skemmtibátaeigenda tilnefni fulltrúa í siglingaráð þannig að fulltrúum í ráðinu fjölgi úr ellefu í tólf. Hlutverk siglingaráðs er m.a. að fjalla um öryggismál skipa og sjófarenda og þykir af þeim sökum eðlilegt að samtök skemmtibátaeigenda eigi þar fulltrúa til jafns við aðra hagsmunaaðila. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita 15. febrúar 2006: Hjálmar Árnason, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Kristján L. Möller, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðjón Arnar Kristjánsson og Magnús Stefánsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum, um heimild fyrir ríkisstjórnina til að staðfesta fyrir Íslands hönd samþykkt um alþjóðareglur til að koma í veg fyrir árekstra á sjó 1972, nr. 7/1975, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Sigurberg Björnsson og Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneytinu. Nefndinni bárust skriflegar umsagnir um málið frá Veðurstofu Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Siglingastofnun Íslands, Félagi skipstjórnarmanna, Landssambandi smábátaeigenda, Sjómannasambandi Íslands, Samtökum verslunar og þjónustu, Ríkislögreglustjóra og Vélstjórafélagi Íslands. Frumvarp þetta felur fyrst og fremst í sér endurþýðingu á gildandi alþjóðareglum í heild auk þess sem settar hafa verið nokkrar nýjar reglur í samræmi við ákvæði alþjóðareglna. Helstu breytingar sem frumvarpið felur í sér varða nýjar reglur um svokölluð svifför en það eru farartæki sem nýta eigin loftpúðaáhrif til þess að svífa rétt ofan við yfirborðið. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita 15. febrúar 2006: Hjálmar Árnason, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Kristján L. Möller, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðjón Arnar Kristjánsson og Magnús Stefánsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Sigurberg Björnsson og Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneytinu. Nefndinni bárust skriflegar umsagnir um málið frá Sambandi sveitarfélaga á Austurlandi, Siglingastofnun Íslands, Byggðastofnun og Hafnasambandi sveitarfélaga. Núgildandi hafnalög gera ráð fyrir verulegum breytingum á styrkjum til hafna á árinu 2007, samanber bráðabirgðaákvæði II í lögunum. Í frumvarpinu er lagt til að gildistími bráðabirgðaákvæðisins verði framlengdur hvað þetta varðar. Skilyrði fyrir beitingu ákvæðisins eru af tvennum toga. Hið fyrra miðast við hafnir sem af framkvæmdalegum orsökum telja hagfellt að fresta þegar ákveðnum framkvæmdum á samgönguáætlun 2005–2006 til áranna 2007–2008 án þess að styrkhlutfall breytist miðað við þrengri ákvæði nýrra hafnalaga. Seinna skilyrðið snýst um það að heimilt verði að beita þessu ákvæði gagnvart endurskoðun á áformum samgönguyfirvalda um jafnsetningu hafna í framkvæmdalegu tilliti á aðlögunartíma nýrra hafnalaga líkt og bráðabirgðaákvæði II í lögunum gerir beinlínis ráð fyrir. Forsenda þess að hægt sé að beita ákvæðinu er að við gerð samgönguáætlunar 2007–2010 liggi fyrir endurskoðuð áætlun Siglingastofnunar Íslands um jafnsetningu hafna. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita 15. febrúar 2006: Hjálmar Árnason, Anna Kristín Gunnarsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Kristján L. Möller, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðjón Arnar Kristjánsson og Magnús Stefánsson. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti samgöngunefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um rannsókn sjóslysa, nr. 68/2000, með síðari breytingum. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Sigurberg Björnsson og Jóhann Guðmundsson frá samgönguráðuneytinu. Nefndinni bárust skriflegar umsagnir um málið frá Vélstjórafélagi Íslands, Samtökum verslunar og þjónustu, Slysavarnafélaginu Landsbjörg, Siglingastofnun Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Sjómannasambandi Íslands, Landssambandi smábátaeigenda, ríkislögreglustjóra, ríkissaksóknara og Félagi skipstjórnarmanna. Í frumvarpinu er lagt til að breyta stöðu framkvæmdastjóra rannsóknarnefndar sjóslysa til samræmis við stöðu forstöðumanns rannsóknarnefndar flugslysa og forstöðumanns rannsóknarnefndar umferðarslysa. Til þess að auðvelda megi rannsókn sjóslysa er einnig lagt til að breyta ákvæði um aðgang rannsóknarnefndar sjóslysa að ýmsum gögnum þannig að skýrt sé kveðið á um heimild rannsóknarnefndarinnar til aðgangs að upptökum sem til eru um borð í skipum í samræmi við sams konar ákvæði í lögum um rannsóknarnefnd flugslysa er varða loftför. Nefndin leggur áherslu á að þegar reynir á samstarf rannsóknarnefndar sjóslysa og lögreglunnar við rannsókn mála þurfi samvinnan þar á milli að vera góð. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingu sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Jón Bjarnason sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er hann samþykkur áliti þessu. Lára Margrét Ragnarsdóttir og Þórunn Sveinbjarnardóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita 15. febrúar 2006: Hjálmar Árnason, varaform., frsm., Anna Kristín Gunnarsdóttir, Guðjón Hjörleifsson, Kristján L. Möller, Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðjón A. Kristjánsson og Magnús Stefánsson. Breytingartillagan er svohljóðandi: „Í stað orðsins „skjala“ í fyrri efnismálsl. 3. gr. komi: gagna.“ Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni 2. umr. verði frumvarpinu vísað til 3. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á einkamálalögum, nr. 91/1991. Ákvæðið varðar gjafsókn. Meðflutningsmenn mínir eru hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson og hv. þm. Sigurjón Þórðarson en þetta mál á rætur að rekja til umfjöllunar um lagabreytingu sem gerð var á síðasta þingi á einkamálalögunum. Þar var um að ræða 190. mál 131. löggjafarþings og breytingarnar á 126. gr. laganna urðu uppspretta dálítillar deilu innan alþjóðanefndarinnar. Við deildum við hæstv. dómsmálaráðherra sem flutti þetta mál í þinginu en komum ekki þingheimi í skilning um það að okkar sjónarmið væru sanngirnissjónarmið sem þyrfti að taka til gaumgæfilegrar skoðunar. Við sáum okkur á endanum knúin til þess að flytja málið í sjálfstæðu frumvarpi sem ég mæli fyrir í fyrsta sinn, hæstv. forseti. Breytingin varðar 1. mgr. 126. gr. laganna. Það var sú grein sem olli mestum deilum í fyrra og með þessari breytingu eru lagðar til breytingar á reglum um skilyrði fyrir gjafsókn en meginreglurnar um gjafsókn er að finna í 20. kafla laganna um meðferð einkamála. Um skilyrði gjafsóknar er fjallað í þessari 126. gr. og þar er kveðið á um að einstaklingi megi veita gjafsókn ef fjárhag hans er þannig háttað að kostnaður af gæslu hagsmuna hans í málinu yrði honum fyrirsjáanlega ofviða enda sé nægilegt tilefni til málshöfðunar eða málsvarna og eðlilegt megi teljast að öðru leyti að gjafsókn sé kostuð af almannafé. Með þessu frumvarpi er lögð til almenn heimild til gjafsóknar á grundvelli þess að úrlausn máls hafi verulega almenna þýðingu eða varði verulega miklu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjenda. Þar koma einkum til álitamál þar sem fjallað er um mikilvæga hagsmuni almennings eða mál sem hefur verulega þýðingu fyrir atvinnu, félagslega stöðu eða aðra einkahagi umsækjenda en sambærileg heimild var áður í lögunum en var felld niður með lögum nr. 7/2005. 1. efnismgr. þessa frumvarps var sem sagt í lögum fram til þessa tíma fyrir ári síðan að hún var felld út en 2. efnismgr. þessarar 1. gr. frumvarpsins er hins vegar alveg samhljóða 2. málsl. 1. mgr. 126. gr. í gildandi lögum þannig að það er ekki verið að tala um neina breytingu þar á. Nú er það svo, hæstv. forseti, að þau gjafsóknarmál sem felld eru niður, með þeirri breytingu að stafliður a var felldur út úr lögunum, bitna verst á því fólki sem telur sig eiga eitthvað sökótt við ríkið sjálft eða ráðherra ríkisstjórnarinnar. Við nefndum í ræðum okkar fyrir ári, sem dæmi um mál sem af þeim sökum fá ekki heimild til gjafsóknar lengur, mál á sviði umhverfisréttar. Það hefur borið á því í auknum mæli á síðustu árum að einstaklingar vilji höfða mál vegna þess að þeir telja að stjórnvöld séu að brjóta á almannahagsmunum varðandi umhverfismál. Þar sem náttúran á sér ekki sjálfstæða málsvara hér á Alþingi, nema þá helst í hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, teljum við verulega ábótavant réttarstöðu almennra borgara sem vilja gæta hagsmuna umhverfisins og náttúrunnar og hafa getað gert það hingað til með vísan til þess að a-liður 126. gr. einkamálalaganna hefur heimilað það að veita gjafsókn ef verulegir almannahagsmunir eru til staðar. Við sem aðhyllumst náttúruvernd og teljum að hér sé verið að ganga á hagsmuni náttúruverndar með stefnu ríkisstjórnarinnar, t.d. í virkjunarmálum, teljum afar nauðsynlegt að einstaklingar hafi þann lagalega möguleika að fá gjafsókn vegna svona mála en þurfi ekki að heyja mál á eigin kostnað því það vita allir hversu kostnaðarsamt það getur verið. Ég fullyrti í fyrra og ég fullyrði það enn að ríkisstjórnin sé með þessari breytingu sem gerð var á þessum lögum í fyrra að koma sér undan málsóknum af því tagi sem borið hefur á í auknum mæli varðandi umhverfismál. Mér finnst það í hæsta máta óeðlilegt. Ég tel að ríkisstjórnin sé með þessu að skjóta sér undan ábyrgð og rýra rétt borgaranna, sem er þvert ofan í samninga sem við höfum verið að gerast aðilar að á undanförnum árum eins og t.d. Árósasamninginn. Samkvæmt Árósasamningnum ber stjórnvöldum skylda til þess að tryggja rétt borgaranna til að höfða mál eða gæta réttar umhverfisins og náttúrunnar telji fólk að gengið sé á rétt náttúrunnar - við sem höfum talað fyrir náttúruvernd í þinginu höfum skilgreint það að náttúran eigi sjálfstæðan rétt. Hún á sér fullt af málsvörum úti í samfélaginu og það má ekki loka þeim einu dyrum sem þessir málsvarar náttúrunnar og umhverfisverndar höfðu til að stilla stjórnvöldum upp við vegg og kalla þau fyrir dómstóla vegna þess að það hafi verið gengið á sjálfstæðan rétt náttúrunnar. En breyting Björns Bjarnasonar á þessum lögum frá því í fyrra gerir einmitt það. Hún lokar dyrunum og minnkar þar af leiðandi hinn sjálfstæða verndarrétt sem náttúran er talin eiga. Ég tel verulega mikið réttlætismál hér á ferðinni, hæstv. forseti, og tel að það þurfi að skoða það mjög gaumgæfilega á hvern hátt við getum komið þessu aftur inn í lögin því að annað tel ég stangast á við alþjóðlega hagsmuni, hagsmuni sem koma fram og eru skilgreindir í samningum sem við höfum undirgengist og ég sé enga ástæðu til annars en við stöndum hér þannig að málum að við göngumst undir þær skyldur sem við í orði kveðnu tökum á herðar okkar. Að þessari umræðu lokinni, herra forseti, óska ég eftir því að málinu verði vísað til hv. allsherjarnefndar og síðan til 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga á þskj. 210, 210. mál þingsins, um breytingu á lögum um afréttamálefni, fjallskil o.fl., nr. 6/1986, með síðari breytingum. Flutningsmenn eru Drífa Hjartardóttir og Halldór Blöndal. 1. gr. orðist svo: „Í stað orðanna „12 vikna innlausnarfresti“ í 1. málsl. 4. mgr. 59. gr. laganna, kemur: fjögurra vikna innlausnarfresti.“ Frumvarp þetta var áður flutt á síðasta löggjafarþingi (þskj. 557, mál nr. 423) af Einari K. Guðfinnssyni, sem nú er orðinn sjávarútvegsráðherra, en málið varð ekki útrætt á því þingi. Með frumvarpinu er ætlunin að gera breytingar á reglum um meðferð óskilapenings, hrossa og nautgripa, sem samkvæmt gildandi lögum er heimilt að selja að kröfu hreppstjóra við nauðungarsölu með tólf vikna innlausnarfresti án þess að sérstakrar áskorunar sé þörf til eiganda. Með gildistöku reglugerðar nr. 289/2005, um merkingu búfjár, er skylt að örmerkja eða frostmerkja hross en samkvæmt bráðabirgðaákvæði er ekki gerð krafa um að hross sem fædd eru fyrir 1. janúar 2003 séu merkt nema sérstakar markaðsaðstæður krefjist. Enn fremur er skylt að merkja alla nautgripi með plötumerki og samkvæmt ákvæði til bráðabirgða þarf ekki að merkja nautgripi sem fæddir eru fyrir 1. september 2003 fyrr en 1. janúar 2006. Þá hefur nokkuð verið gert sl. ár í að merkja eldri hross sérstaklega og hefur því tilvikum fækkað þar sem þurft hefur að selja óskilapening á uppboði. Tólf vikna innlausnarfrestur fyrir eigandann er því ekki lengur nauðsynlegur og afar langur sé litið til hagsmuna þess er kaupir óskilapeninginn á uppboði og getur átt von á því í tólf vikur að eigandinn komi og nýti sér brigðarétt. Breytingin mun einnig virka hvetjandi á eigendur hrossa og nautgripa til að vera með fullnægjandi merkingar. Hæstv. forseti. Að þessari umræðu lokinni óska ég eftir að málinu verði vísað til hv. landbúnaðarnefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um hreyfingu sem valkost í heilbrigðiskerfinu. Flutningsmaður er sú sem hér stendur ásamt hv. þm. Drífu Hjartardóttur, Þuríði Backman, Gunnari Örlygssyni, Guðrúnu Ögmundsdóttur og Magnúsi Stefánssyni. Tillagan fjallar um hreyfingu sem valkost í heilbrigðiskerfinu eins og áður sagði, sem þýðir að boðið verði upp á svokallaða hreyfiseðla eða grænar ávísanir eða hreyfiávísanir í heilbrigðisþjónustunni í staðinn fyrir að gefa fólki strax lyf eða vísa því í aðgerðir. Annars staðar á Norðurlöndum er talað um að fara frá lyfjum til líkamsræktar eða „fra medicin til motion“ en í Noregi hefur þessi leið gengið undir nafninu grænar ávísanir. Tillagan hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra að skipa nefnd til að undirbúa að hreyfing geti orðið valkostur í heilbrigðisþjónustu, sem lækning og í fyrirbyggjandi tilgangi, þannig að læknar geti vísað á hreyfingu sem meðferð við sjúkdómum á sama hátt og vísað er á lyf eða læknisaðgerðir. Nefndin kanni kostnað og ávinning af fyrirkomulaginu. Hún meti hvort gera þurfi breytingar á lögum til að ná þessu markmiði og hvort setja þurfi á laggirnar nám eða endurmenntun fyrir þá sem hafa umsjón með hreyfingar-, lífsstíls- eða þjálfunaráætlunum.“ Við leggjum til að nefndin verði skipuð sjö mönnum. Ráðherra skipi formann án tilnefningar og landlæknir, Læknafélag Íslands, Samtök sjúkraþjálfara, heilsugæslan, Íþróttasamband Íslands og Lýðheilsustofnun tilnefni einn hver. Nefndin skili tillögum sínum í janúar 2006, stendur hér, þannig að breyta þarf þeirri dagsetningu þegar málið verður samþykkt sem ég trúi ekki öðru en að verði fljótlega. Í greinargerð skýrum við frá hvers vegna við teljum ástæðu til að taka upp þessa leið. Á tímum síhækkandi útgjalda til heilbrigðiskerfisins, þar sem lyfjanotkun eykst stöðugt og aðgerðum á sjúkrahúsum fjölgar ár frá ári, hefur vægi hreyfingar í meðferð sjúklinga í grannlöndum okkar aukist. Í stað þess að læknir skrifi lyfseðil eða sendi sjúkling í aðgerð á sjúkrahúsi skrifar hann upp á ráðgjafar- og hreyfiáætlun þar sem sjúklingur getur tekist á við heilsuleysið með eigin atorku. Útgjöld heilbrigðiskerfisins aukast sífellt en komið hefur í ljós á Norðurlöndunum, síðast þegar ég spurðist fyrir um það, að aukin notkun þessarar leiðar hefur dregið úr þeim útgjöldum. Ýmsir menningarsjúkdómar sem orsakast af óheilbrigðu líferni kosta samfélagið sífellt hærri fjárhæðir og það er ekki aðeins vandamál einstaklinga heldur samfélagsins alls. Samkvæmt upplýsingum frá Alþjóðaheilbrigðismálastofnuninni (WHO) er rúmlega 1 milljarður manna of þungur, þar af þjást 300 milljónir þeirra af offitu og telur stofnunin offitu vera annað stærsta heilbrigðisvandamálið í heiminum, næst á eftir reykingum. Hér á landi hefur offita meðal fullorðinna tvöfaldast á 20 árum og er komin yfir 20% og hjá 9 ára börnum fjórfaldaðist hún á tímabilinu 1978–2002. Ofþyngd hefur líka aukist, en 65% fullorðinna hér á landi eru yfir æskilegri þyngd og fylgir því fjöldi sjúkdóma. Nefndin sem við leggjum til að verði skipuð þyrfti að leita eftir upplýsingum um hvernig hreyfimeðferð var komið á í Danmörku, Noregi og Svíþjóð og hver reynslan hefur verið af þessu fyrirkomulagi þar. Þá þarf nefndin að meta hvort almannatryggingarnar eigi að taka þátt í hreyfingaráætlun sem læknar vísa á og hvernig eftirliti og eftirfylgni skuli háttað. Mig langar að nefna að á Norðurlöndunum hefur tryggingakerfið aðeins komið inn í stuðning fyrir þá sem eru illa staddir fjárhagslega, öryrkja, atvinnulausa o.s.frv. En að öðrum kosti hafa menn oftast greitt fyrir þessa meðferð sjálfir ef hún hefur kostað eitthvað. Einnig þarf nefndin að athuga hvort mennta þurfi sérstaka hreyfingarráðgjafa og þá hvernig þeirri menntun skuli háttað. Hún gæti verið viðbótarmenntun við ýmsa aðra menntun, svo sem sjúkraþjálfun, líkamsræktar- og íþróttanám, félagsráðgjöf, næringarfræði og hjúkrun svo að dæmi séu tekin. Annars staðar á Norðurlöndunum er farið að bjóða nám fyrir þá sem vilja starfa við stuðning, eftirfylgni og ráðgjöf þeirra sjúklinga sem fara þessa leið. Að auki þarf nefndin að koma með tillögur um það hvernig auðvelda skuli læknum að vísa á hreyfingu í stað lyfja, svo sem með stöðluðum formum eða rafrænum lausnum. Þá gætu stofnanir eins og landlæknisembættið, Lýðheilsustöð eða heilsugæslan gefið út handbók með leiðbeiningum, en það hefur einmitt verið gert á Norðurlöndunum. Þar hafa verið gefnar út sérstakar ávísanir sem menn fylla út í þessu skyni alveg eins og verið er með sérstakar lyfjaávísanir þegar menn vísa á lyf. Nefndin meti hvort sú leið sem hér er lögð til er ákjósanleg eða hvort aðrar leiðir skuli farnar til að koma á hreyfingu sem valkosti í heilbrigðisþjónustunni. Þá meti nefndin hvort gera þurfi breytingar á lögum til að ná þessu markmiði og hvort setja þurfi á laggirnar nám eða endurmenntun fyrir þá sem sinna umsjón með hreyfingar-, lífsstíls- eða þjálfunaráætlunum. Ég er þeirrar skoðunar að hægt væri að gera þetta án þess að breyta lögum Við vitum að miklar samfélagslegar breytingar á síðustu áratugum, tækninýjungar og líkamlega léttari störf hafa leitt til minni hreyfingar og orkuþarfar fólks. Þessi þróun hefur síðan leitt til þess að ofþyngd og offita hefur aukist. Í heimsókn heilbrigðisnefndar Alþingis á Reykjalund í nóvember 2004, þar sem árangursrík meðferð við offitu býðst, bentu forsvarsmenn stofnunarinnar á alvarlegar afleiðingar þessa ástands. Dánartíðni vegna offitu hefur tvöfaldast, kæfisvefn og sykursýki tífaldast, hjarta- og æðasjúkdómar þrefaldast, og sama á við um stoðkerfisverki og slitgigt, ýmsar gerðir krabbameins eru nú allt að tvöfalt algengari en áður og ófrjósemi hefur aukist. Algengir andlegir fylgikvillar eru síðan þunglyndi, vanmetakennd, kvíði og félagsfælni. Offita hefur einnig ýmsar félagslegar afleiðingar, svo sem einelti, einangrun og fordóma sem síðan leiða til minni möguleika til náms, atvinnu og til að stofna fjölskyldu. Oftar en ekki er félagsleg staða þessa fólks slæm og líkleg til að leiða til örorku. Þetta gæti því jafnvel forðað fólki frá því að lenda á örorkubótum og orðið til þess að það nái aftur heilsu og geti komist út í atvinnulífið. Offita veldur miklum kostnaði í heilbrigðiskerfinu eins og ég hef bent á. Algengustu sjúkdómarnir sem rekja má til óheilbrigðra lífshátta eru hjarta- og æðasjúkdómar, hár blóðþrýstingur, sykursýki eldra fólks og áunnin sykursýki, sem hefur líka aukist hjá börnum eins og ég benti á í gær, þegar ég var að ræða um að takmarka auglýsingar á óhollu fæði sem beint er að börnum. Þetta er orðið raunverulegt heilbrigðisvandamál hjá börnum og á eftir að verða baggi á velferðarkerfinu í heild ef ekkert verður að gert. Hreyfing og hollusta er einmitt leið til að sporna við þeirri þróun. Eins og ég nefndi í upphafi eru nágrannaþjóðir okkar komnar með reynslu af þessari leið. Svíar, Danir og Norðmenn hafa í nokkur ár boðið upp á ávísanir á hreyfingu sem úrræði í stað þess að vísa á lyf og hafa gefið út handbækur um það. Í leiðbeiningabók sem heilbrigðisyfirvöld gáfu út í Danmörku kemur fram að þessi leið gagnist best sem meðferð við æða-, stoðkerfis-, efnaskipta-, lungna- og geðsjúkdómum. Rannsóknir sýna að þetta er raunhæfur kostur en læknar verða auðvitað að meta það hverju sinni hvað hentar hverjum og einum og ekki er víst að þessi leið henti öllum en þeir útbúa sérstaka meðferðarávísun fyrir hvern og einn þannig að það er einstaklingsbundið hvers konar áætlun menn fá. Bandarísk rannsókn þar sem eldra fólki með stoðkerfisvandamál var boðið upp á vatnsleikfimi í stað liðskiptaaðgerðar sýndi að helmingur þeirra sem völdu þá leið fengu bót meina sinna og þurfti ekki að fara í skurðaðgerð sem kemur sér vel fyrir sjúkling þar sem skurðaðgerðir hafa alltaf einhverja hættu í för með sér, allt inngrip er hættulegt, auk þess sem þetta sparar samfélaginu mikla fjármuni því að hver liðskiptaaðgerð kostar mikla peninga, hnéaðgerð eða mjaðmaaðgerð kostar á aðra milljón hér á landi. Þetta er því mjög góður kostur og mótvægi gegn dýrum lyfjum og skurðaðgerðum. Frá 2002 hafa dönsku ömtin boðið upp á þetta og síðast þegar ég spurðist fyrir um þetta hafði þetta aukist mjög mikið og það er verið að vísa fólki með fleiri og fleiri sjúkdóma á þessa leið, svo sem fólki með alls kyns lífsstílssjúkdóma sem ég nefndi hérna áðan, sykursýki eldra fólks, lungnasjúkdóma vegna reykinga, háan blóðþrýsting og þunglyndi. Þá er verið að vísa á íþróttir. Það er verið að benda á jafnvel stafgöngu, útivist alls konar og sömuleiðis á líkamsræktarstöðvar. Við höfum sundlaugarnar sem eru mjög góður valkostur o.s.frv. Að þessu hafa komið ýmsir aðilar. Stéttarfélög t.d. og fyrirtæki hafa stutt fólk sem hafa viljað fara þessa leið. Íþróttahreyfingin hefur tekið undir þetta og heilbrigðisstarfsmenn einnig. Í Noregi varð það að lögum að fara þessa leið árið 2003. Þá tóku lög gildi í Noregi um hreyfingu sem valkost í heilbrigðiskerfinu þannig að læknar gætu vísað á hreyfingu ásamt matarleiðbeiningum ef þeir teldu ástæðu til á sama hátt og lyfja- og læknismeðferð. Sú lagabreyting hefur gengið undir heitinu græn ávísun þar. Þeir hafa verið að fikra sig líka áfram eins og hinar Norðurlandaþjóðirnar, byrjuðu með sjúklinga með hjarta- og æðasjúkdóma og síðan hafa þeir fjölgað sjúkdómaflokkum til að nýta þessa leið. Nánari útfærsla á þessu kemur fram í greinargerðinni. Ég geri ekki ráð fyrir að ég hafi tíma til að fara alveg yfir það. En vísa á greinargerðina með málinu um þetta. Þar kemur einmitt fram að fyrsta árið sem þetta var í lögum í Noregi voru gefnar út 24.000 grænar ávísanir í Noregi sem ella hefðu annars farið í lyfjaávísanir og útgjöld fyrir heilbrigðiskerfið eða jafnvel aðgerðir. Svíar byrjuðu á þessu 2001 og hefur það þar gefist mjög vel. Ég átti fund með heilbrigðisráðherrum á Norðurlöndunum nú í vetur þar sem staðfest var hvað þessi leið hefði gefist vel þar. Eins og ég benti á áðan eru kjöraðstæður til að bjóða upp á þennan valkost hér með allar þessar sundlaugar, íþróttaaðstöðu og líkamsræktarstöðvar þannig að það ætti að vera auðvelt fyrir okkur að fara þessa leið. Ég lagði þetta til á síðasta þingi ásamt þeim hv. þingmönnum sem ég nefndi áðan og eru flutningsmenn með mér. En þá var málið ekki afgreitt. Nú þegar þingmálið er endurflutt þykir flutningsmönnum ástæða til að vekja athygli á vinnu sem hefur þegar farið fram í að gera hreyfingu að valkosti í heilbrigðisþjónustunni, þ.e. síðan þingmálið kom fram fyrst, en síðastliðinn vetur gerðu nemendur í verkefnastjórnun og leiðtogaþjálfun við endurmenntun Háskóla Íslands lokaverkefni um hreyfingu sem meðferð í heilbrigðisþjónustunni. Þau nefndu verkefnið Hreyfiseðill, ávísun á hreyfingu, og lauk því með skýrslu um hvernig unnt væri að koma á tilraunaverkefni á þessu sviði. Hugmyndir nemendanna gengu út á að hefjast handa hið fyrsta við undirbúning og öflun fjármagns til að setja tilraunaverkefnið af stað hjá fjórum heilsugæslustöðvum, tveimur í dreifbýli og tveimur í þéttbýli. Í viðauka við skýrsluna er áætlun fyrir verkefnið sem sett hefur verið upp fyrir Heilsugæsluna í Garðabæ, en hvaða heilsugæslustöð sem er getur í raun tekið þá áætlun og aðlagað hana að starfsumhverfi sínu. Stutt samantekt höfunda á verkinu er fylgiskjal með þessu þingmáli og geta menn kynnt sér hana þar. Vinnuna sem þeir lögðu fram og liggur að baki þessu verkefni hjá þeim ætti auðveldlega að létta mjög vinnu þá sem við leggjum til að nefnd ráðherra fari í því búið er sem sagt að útbúa þarna tilraunaverkefni í því að gera græna seðla eða hreyfiseðla að valkosti í heilbrigðisþjónustunni hjá þessum heilsugæslustöðvum. Við flutningsmenn þessa máls leggjum því til að nefndin sem við leggjum til að verði sett á laggirnar til að koma þessu í framkvæmd nýti sér skýrsluna við vinnu sína. Það má líka nefna að fleiri námsmenn í háskólunum eru að vinna að slíku. Í gær talaði ég við tvo nemendur í Háskólanum í Reykjavík sem eru líka að vinna að lokaverkefni um að hreyfing verði valkostur í heilbrigðiskerfinu. Það hefur því orðið mikil vakning hér á landi eins og á Norðurlöndunum um að fara þessa leið í heilbrigðisþjónustu. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þetta mál sent til heilbrigðis- og trygginganefndar til frekari umfjöllunar og afgreiðslu.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir flutning þessarar tillögu og taka undir efni hennar. SÍBS, eigandi Reykjalundar sem hér var vitnað til áðan, hefur látið þessi mál mjög til sín taka. Ég vil benda á að í SÍBS-blaðinu sem þingmenn fengu í haust, októberblaðinu, er ágæt grein um þetta efni sérstaklega. Þar að auki hefur verið ákveðið að ráðstefna sem haldin verður í haust verði helguð þessu málefni. Hún verður haldin í tengslum við SÍBS-þing í október. Velmegunarsjúkdómar eða lífsstílssjúkdómar eru mikill vandi nútímafólks. Þeir eru m.a. meðhöndlaðir á Reykjalundi. Dæmi um þetta eru sykursýki 2, hár blóðþrýstingur, há blóðfita og offita. Það er svo mikið um þetta að það er farið með útbreiðslu þess eins og faraldur í heilbrigðiskerfi heimsins samkvæmt Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni. Í skýrslu frá þeim kemur fram að lífsstílssjúkdómar muni orsaka 70% allra dauðsfalla árið 2020 ef svo fer fram sem horfir. Lyfjanotkun mun aukast. Aðgerðum á sjúkrahúsum mun fjölga. Þess vegna hefur áherslan á hreyfingu sem meðferð aukist og er valkostur sem er tiltölulega nýr en á eftir að sanna sig eða ég hef trú á að svo verði. Eins og hérna hefur komið ágætlega fram hjá hv. flutningsmanni skrifa læknar upp á hreyfingarseðla í stað eða ásamt lyfseðlum sem fólk getur svo leyst út og fengið ráðgjöf annaðhvort á sérhæfðum stöðvum eða á annan hátt. Þarna er verið að leggja meiri ábyrgð á hvern einstakling og jafnframt gefa þeim tækifæri til að takast á við sjúkdómana á eigin forsendum. Þetta dregur úr lyfjanotkun og aðgerðum og ætti þegar til lengri tíma er litið að auka heilbrigði og draga úr heilbrigðiskostnaði. Það er hlutverk lækna í Noregi að fræða sjúklinga um ágæti hreyfingar og rétt mataræði. Þannig ráðgjöf tekur yfirleitt lengri tíma en venjuleg læknisheimsókn og tekur gjaldskrá læknisins mið af því. Þetta fyrirkomulag er kallað grænn lyfseðill. Í því felst að læknirinn gerir samkomulag eða samning við sjúklinginn - þetta gerist ekki nema sjúklingurinn heimili það sjálfur að sjálfsögðu - um að hann hreyfi sig meira, borði hollari mat. Í Noregi gildir þetta fyrst og fremst fyrir háan blóðþrýsting og sykursýki 2, en þessi lyfseðill gildir ekki ef sjúklingurinn er á lyfjum fyrir. Þannig er það alla vega núna. Síðan er náttúrlega hreyfingin og að uppfylla þessi skilyrði í höndum sjúklingsins sjálfs. Svíar tala um það sem þeir kalla „fysisk aktivitet på recept“. Verkefnið byrjaði á nokkrum stöðum í Svíþjóð en hefur svo breiðst út. Þeir setja það sem kalla mætti á íslensku hreyfitek samanber apótek þangað sem fólk fer með hreyfiseðlana og fær ráðgjöf. Framhaldið er síðan í höndum sjúklinganna. Danir byggja á sænsku útfærslunni en leggja töluvert upp úr því að heimfæra hana upp á mismunandi aðstæður. Danir nota þetta á tvennan hátt. Fyrst er það það sem þeir kalla motion í håndkøb - fyrirgefið dönskuna - þar sem sjúklingur með hreyfiseðil frá lækni getur fengið ráðgjöf um hreyfingu án áframhaldandi eftirfylgni. Það er fyrri kosturinn. Sá seinni er motion på recept þar sem sjúklingur tekur þátt í skipulegri þjálfun í þrjá, fjóra mánuði áður en hann fer sjálfur út í samfélagið til að þjálfa sig. Eins og staðan er núna gildir þetta um sjúklinga með sykursýki 2 og háan blóðþrýsting eins og allt hið fyrra. Það er aðallega þetta sem verið er að fjalla um núna, enda eru þetta dæmigerðir lífsstílssjúkdómar. Meira er lagt upp úr eftirfylgni við sjúklingana í dönsku útfærslunni. Það er dýrara fyrir heilbrigðiskerfið en talið að brottfall úr þjálfun verði minna. Þar er talið að um 3.500 manns taki þátt í hreyfingu sem meðferð og mælingar sem gerðar hafa verið sýna fram á það að 70–80% þeirra eru enn að hreyfa sig eftir sex mánuði. Sá árangur getur ekki talist annað en góður. Nefnd á vegum Félags íslenskra sjúkraþjálfara sem stofnuð var á haustmánuðum 2004 - þeir sem störfuðu í þeirri nefnd skrifuðu áðurnefnda grein í SÍBS-blaðinu - kynnti sér útfærslur á þessu sem ég hef greint að framan, en á íslensku hefur þetta verið kallað hreyfing sem meðferðarform. Hugmyndafræðin sem birtist í þessu passar við viðhorf sjúkraþjálfara um að auka vægi hreyfingar. Verkefni þessarar nefndar var að kanna hvernig þær þjóðir sem hafa útfært þessa hugmynd hafa farið að því og hvort hugmyndin sé góður kostur fyrir íslenskt heilbrigðiskerfi. Niðurstaða nefndarinnar er sú að danska útfærslan virðist vera sú ákjósanlegasta en mikilvægt sé að aðlaga hana íslenskum aðstæðum. Læknar sjá um að kynna hugmyndina fyrir sjúklingum og velja þá sjúklinga sem þeir telja hafa gagn af þessari meðferðarnálgun og þeir sjá um ákveðnar mælingar, lyfjamál og eftirfylgni í allt að ár. Læknar gera þetta. En einnig getur þessi meðferð verið í höndum annarra heilbrigðisstarfsmanna svo sem sjúkraþjálfara eða hjúkrunarfræðinga. Tvær leiðir eru í boði þarna, annars vegar að æfa á eigin vegum en mæta svo þá í reglulegt mat hjá heilbrigðisstarfsmanni eða í öðru lagi að æfa undir eftirliti fagaðila, t.d. sjúkraþjálfara í þrjá til fjóra mánuði og eftir það finna hreyfingu við hæfi, t.d. sund, göngu, líkamsrækt eða annað sem á við og viðkomandi finnur sig í að framkvæma. Þessi nefnd hefur einnig haft það hlutverk að kynna þessar hugmyndir hérlendis og kanna áhuga fagfólks og almennings á þessari aðferð. Áhugi á þessu virðist vera mikill víða. Síðan, eins og kom fram í greinargerð, hefur hópur nema í verkefnastjórnun við Háskóla Íslands gert úttekt á mögulegri útfærslu hér á landi sem hluta af námi sínu og skilað því til landlæknis. Undirtektir við þetta hafa verið góðar. Ég hef mikla trú á að þessi aðferð geti verið svar við lífsháttum sem hafa heldur færst til verri vegar og sem betur fer njóta undirtektir við það vaxandi fylgis, þ.e. að menn finni sér hreyfingu sem meðferðar- og forvarnarform og finnast mörg dæmi þess í þjóðfélaginu núna að slíkt sé að gerast. Ég minni aftur á að SÍBS mun láta þetta mál til sín taka, mun standa fyrir ráðstefnu í haust sem ég vona að verði sem fjölsóttust og innlegg í þetta ágæta mál.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um landshlutaverkefni í skógrækt á þskj. 809 sem er 555. mál Alþingis. Með frumvarpinu er ætlunin að sameina í ein lög þrenn sem nú gilda um landshlutaskógrækt, þ.e. lög um landshlutabundin skógræktarverkefni, nr. 56/1999, lög um Héraðsskóga, nr. 32/1991, og lög um Suðurlandsskóga, nr. 93/1997. Í ákvæði I til bráðabirgða í núgildandi lögum um landshlutabundin skógræktarverkefni kemur fram að landbúnaðarráðherra skuli fjórum árum frá setningu laganna endurskoða ákvæði þeirra, auk ákvæða laga um Héraðsskóga og Suðurlandsskóga. Ljóst er að nokkuð er komið fram yfir þann tíma sem átti að endurskoða lögin en það á sér eðlilegar skýringar. Frumvarpið hefur verið nokkuð lengi í vinnslu og leitað hefur verið lögfræðiálita og umsagna frá þeim aðilum sem málið helst varðar, m.a. barst þaðan álit Skógræktar ríkisins og forsvarsmanna verkefnanna á drögum ráðuneytisins að frumvarpinu. Ég sé einnig ástæðu til að taka fram, þar sem að undanförnu hefur nokkuð verið rætt um sameiningu Landgræðslu ríkisins og Skógræktar ríkisins, að þetta frumvarp er óháð þeirri umræðu. Hvort eða hvenær þær stofnanir verða sameinaðar breytir ekki nauðsyn þess að ákveðin lög gildi um stuðning ríkisins við landshlutaverkefni í skógrækt eins og verið hefur. Landshlutaverkefnin starfa óháð fyrrgreindum stofnunum í dag þótt náin samvinna sé með Skógrækt ríkisins og verkefnunum. Engin áform eru um að svo verði ekki áfram. Reynslan af landshlutaverkefnum og framkvæmd laganna hefur verið mjög góð. Mikill áhugi er um allt land á verkefnunum, ekki aðeins meðal þátttakenda heldur einnig annarra, svo sem sveitarstjórna og almennings. Nú hafa verið gerðir um 760 samningar við skógræktarbændur og aðra landeigendur og rúmlega 100 jarðir eru á biðlista. Alls hafa verið gróðursettar um 40 milljónir plantna í um 18 þúsund hektara lands. Hins vegar hefur reynslan sýnt að þörf er á að kveða skýrar á um ýmis atriði núgildandi laga. Þar má nefna ákvæði um endurgreiðslu skógræktarframlags, fyrningu þeirra og ákvæði, um þau tilvik er skógarbóndi hefur vanefnt samning, vilji skógarbóndi segja upp samningi eða skógræktarverkefnið sjálft losna undan samningi. Frumvarpið gerir ráð fyrir að endurgreiðslubyrði af tekjum skógarbænda falli niður. Í núgildandi lögum er þetta hlutfall 15–35% af söluverðmæti hvers rúmmetra en það er mismunandi eftir verkefnum. Sterk rök hafa verið færð fyrir því að ef skógrækt eigi að þróast og eflast sem ný atvinnugrein hér á landi megi endurgreiðslubyrðin ekki verða of há þar eð landeigendur verða að sjá sér hag í að fella trén og koma afurðunum á markað. Einnig hefur verið bent á að þegar timburskógar verða felldir og afurðir settar á markað gefast margar leiðir fyrir stjórnvöld til að skattleggja atvinnugreinina á raunhæfan máta. Má benda á að endurgreiðsluhlutfallið er heldur ekki til staðar á Írlandi sem hóf sína miklu skógrækt fyrir um 80 árum. Hún er ein af auðlindum frænda okkar á Írlandi. Nauðsynlegt er að benda á að virðisauki skógræktar felst auk timburframleiðslu í mörgu öðru, svo sem bindingu kolefnis, fjölbreyttara náttúrufari, heftingu jarðvegseyðingar, uppgræðslu lands, að ógleymdu margháttuðu útivistargildi svo eitthvað sé nefnt. Um þetta er sérstaklega getið í 1. gr. frumvarpsins, um tilgang og markmið laganna. Greinin er að mestu efnislega samhljóða tilsvarandi greinum í núgildandi lögum og viðurkennt að markmið með skógrækt geti verið margvísleg og misjöfn og háð bæði aðstæðum og óskum landeigenda á hverjum stað. Þá er sömuleiðis sett fram það markmið sem stefnt hefur verið að frá því að landshlutabundnu verkefnin hófu göngu sína, að stefnt skuli að ræktun skóga á a.m.k. 5% af flatarmáli láglendis neðan 400 metra línunnar á svæði hvers verkefnis. Samkvæmt núgildandi lögum eru starfandi sex landshlutabundin skógræktarverkefni. Þau eru Héraðsskógar, Suðurlandsskógar, Norðurlandsskógar, Skjólskógar á Vestfjörðum, Vesturlandsskógar og Austurlandsskógar. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að landshlutaverkefnin verði eftirleiðis fimm talsins og taki Héraðsskógar á Austurlandi við verkefnum Héraðsskóga og Austurlandsskóga með brottfalli laganna um Héraðsskóga. Með tilkomu Austurlandsskóga var Héraðsskógum falið að stýra verkefninu en fulltrúar skógarbænda á Austurlandi bættust við í stjórnina. Þótt framlög til Héraðsskóga og Austurlandsskóga hafi verið aðskilin er um sameiginlegan rekstur þeirra að ræða á skrifstofu, stjórnun og hvað mannafla varðar. Er þessum þáttum skipt hlutfallslega á verkefnin. Eðlilegt er talið að á Austurlandi starfi eitt skógræktarverkefni eins og í öðrum landshlutum. Í frumvarpinu er stjórnsýsluleg staða verkefnanna skilgreind. Verkefnin heyra undir landbúnaðarráðherra en eru að öðru leyti sjálfstæðar stjórnsýslueiningar. Einnig kemur fram að framlög verkefnanna eru bundin við lögbýli. Með hliðsjón af því að eitt af markmiðum laganna er að treysta byggð og efla atvinnu þykir eðlilegt að binda verkefnin áfram við lögbýli. Þróunin á undanförnum fimm árum hefur verið á þá leið að fjölmörg ný lögbýli hafa verið stofnuð til sveita. Mörg þessara býla eru stofnuð til að hefja þar starfsemi í skógrækt. Með lögbýlisskilyrðinu þykir markmiðum laganna vel náð. Í núgildandi lögum um landshlutabundin skógræktarverkefni er gert ráð fyrir að verkefnin fari að áætlun til 40 ára og verði henni skipt niður í 10 ára tímabil. Í frumvarpinu er þetta skýrt frekar og gert ráð fyrir endurskoðun áætlunarinnar á 10 ára fresti eða oftar. Breyting þessi er í takt við nútímavinnubrögð í skipulagsmálum og gerir verkefnunum kleift að aðlagast breyttum forsendum og nýjum áherslum sem fram kunna að koma. Í frumvarpinu eru einnig nýmæli sem ætlað er að tryggja að áætlanir landshlutabundnu skógræktarverkefnanna taki mið af þeim fjárveitingum sem Alþingi hefur áætlað til skógræktarverkefnanna til 10 ára í senn. Með þessu er einnig ætlunin að tryggja ákveðin fyrirsjáanleika í störfum verkefnanna. Kveðið er á um að landbúnaðarráðherra leggi fram þingsályktunartillögu á Alþingi um fjárframlög til verkefnanna. Ákvörðun Alþingis ræður svo fjárveitingunum sem verkefnin taka mið af við áætlanagerð sína og framkvæmdir. Eðli verkefnanna og framkvæmdir í skógrækt kalla á langtímaáætlanir um fjárveitingar. Þær tryggja trúverðugleika og markvissara og skilvirkara starf. Vorið 2003 samþykkti Alþingi þingsályktun í anda þess sem hér er lagt til að verði lögboðið. Sú þingsályktun var til fimm ára og markaði tímamót hvað varðar alla áætlanagerð fyrir verkefnin. Fimmta grein er að mestu samhljóða 7. gr. laga um Suðurlandsskóga. Gert er ráð fyrir því að stjórn hvers landshlutabundins verkefnis sé í höndum þriggja manna stjórnar sem skipuð verði til fjögurra ára í senn. Í núgildandi lögum um landshlutabundin skógræktarverkefni er gert ráð fyrir fjögurra manna stjórn. Breytingin er lögð til svo að auka megi hagkvæmni í rekstri verkefnanna og minnka yfirbyggingu þeirra. Með skipan stjórnarinnar er tryggt að tekið sé mið af sjónarmiðum skógarbænda og fagsjónarmiðum þeim sem Skógrækt ríkisins er ætlað að endurspegla. Ráðherra skipar síðan þriðja mann stjórnarinnar án tilnefningar. Með þessari breytingu er ekki gert ráð fyrir aðkomu Skógræktarfélags Íslands að stjórn verkefnanna eins og var í lögum um landshlutabundin skógræktarverkefni og gilti fyrir Norðurlandsskóga, Vesturlandsskóga og Skjólskóga á Vestfjörðum. Þetta atriði hefur verið mikið skoðað og rætt. Rétt er að benda á að skógræktarfélögin eru frjáls félög og starfa ekki eftir lögum frá Alþingi. Þrátt fyrir mikið skógræktarstarf þeirra í áratugi verður ekki séð að nauðsyn sé á aðild þeirra að landshlutabundnu verkefnunum sem starfa á allt öðrum forsendum. Á það hefur einnig verið lögð áhersla, að fækka eigi í stjórnum verkefnanna eins og hér er lagt til. Bent hefur verið á að ef vilji er til að fjölga í stjórnunum geti allt eins verið eðlilegt að sveitarfélögin, sem leggja mikið upp úr velgengni verkefnanna, eigi þar fulltrúa ekki síður en skógræktarfélög. Það nýmæli er í 5. gr. frumvarpsins að gert er ráð fyrir því að landbúnaðarráðherra setji stjórnum verkefnanna starfsreglur. Með setningu slíkra reglna verður leitast við að tryggja sem best samræmda framkvæmd hjá verkefnunum. Þá eru sömuleiðis nýmæli í 6. gr. frumvarpsins um að samningar við þátttakendur skuli vera til 40 ára. Í núgildandi lögum eru ekki ákvæði um gildistíma samninga. Sú hefð hefur þó skapast að gera samninga til 10 ára með ákvæðum sem ná til allt að 40 ára. Með ákvæðinu um samningstíma eru tekin af öll tvímæli um gildistíma þeirra. Í 7. gr. er nýmæli sem ætlað er að skýra réttarstöðu og uppgjör aðila skógræktarsamnings ef aðilar vilja losna undan samningi áður en gildistími hans rennur út. Í 1. mgr. er tilgreint hvernig skuli fara að vilji landeigandi losa land sitt í heild eða að hluta undan samningi áður en gildistími hans rennur út. Með þessu ákvæði verður til reiknuð „skuld“ eða endurgreiðslufjárhæð sem telst þá vera „skuld“ skógarbónda við viðkomandi landshlutaverkefni. Er hugsanlegt að slík reiknuð „skuld“ geti haft neikvæð áhrif á markaðsverð jarðar. Til að draga úr slíkum áhrifum er gert ráð fyrir að „skuldin“ fyrnist með tíma. Ákvæðið er skýrt frekar í greinargerð frumvarpsins. Í núgildandi lög hefur hins vegar vantað skýr ákvæði um meðferð mála ef skógarbóndi vill hætta í verkefni. Í 2. mgr. greinarinnar er að finna ákvæði um það þegar verkefnisstjórn vill losna undan samningsskuldbindingum. Greinin kveður á um lágmarksmálsmeðferðarreglur ef svo ber undir. Í 8. gr. er að finna nýmæli um rétt landshlutaverkefnis til að rifta samningum og endurheimta framlög hafi þátttakendur ekki staðið við skuldbindingar sínar. Örfá tilvik hafa komið upp þar sem samningsbundinn skógarbóndi hefur vanrækt skyldur sínar, einkum um að vernda skógræktarsvæði fyrir beit. Hætta er á slíku við eigendaskipti jarða ef nýr landeigandi er ekki eins áhugasamur um skógrækt og sá sem gerði samninginn. Engin ákvæði eru í núgildandi lögum sem taka á þessum málum og er staða verkefnanna veik gagnvart landeigendum sem ítrekað brjóta samning. Um 9. gr. er það helst að segja að hún er samhljóða 5. gr núgildandi laga um landshlutabundin skógræktarverkefni, hluta 4. gr. laga um Suðurlandsskóga og hluta 4. gr. laga um Héraðsskóga. Kveðið er á um að framlög skuli nema allt að 97% af kostnaði, en það hlutfall er tilgreint í lögum um Héraðsskóga og notað af öllum verkefnunum. Greinin hefur því enga breytingu á rekstri verkefnanna í för með sér . Hæstv. forseti. Liðin eru 15 ár síðan landshlutabundnu skógræktarverkefnin hófu göngu sína. Frá upphafi hafa þau notið stuðnings stjórnvalda og Alþingis. Þingmenn allra flokka hafa veitt þeim brautargengi og tryggt framlög til þeirra á fjárlögum. Það hefur ríkt samstaða um þessa atvinnuuppbyggingu og nýsköpun. Fyrir það ber að þakka. Ég ítreka að með þessu frumvarpi er ætlunin að sameina núgildandi þrenn lög í ein og skýrari lög. Menn hafa talið nokkur atriði í núgildandi lögum fremur óskýr og því er mikilvægt að þetta mál fái brautargengi til að menn þekki reglurnar og lögin um verkefnin séu skýr. Það er von mín að sú sátt sem ríkt hefur með landshlutabundnu skógræktarverkefnunum verði áfram og sátt náist um frumvarpið sem hér er lagt fram. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og landbúnaðarnefndar.

Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort aldrei hafi komið til tals við undirbúning að samningu þessa frumvarps að færa þessi verkefni undir Skógrækt ríkisins. Nú er verið að búa til verkefni eða tryggja það, verði þetta frumvarp að lögum, að landshlutabundin skógræktarverkefni séu algerlega á hendi og á ábyrgð hæstv. ráðherra. Það er skipað í stjórnir, búnar eru til fimm nýjar þriggja manna stjórnir, hver stjórn ræður til sín starfsmann. Allir þessir starfsmenn heyra undir ráðherra og síðan er ætlast til þess sýnist mér í frumvarpinu að skilað verði skýrslu einu sinni á ári sem Skógrækt ríkisins fer yfir. Hefði ekki verið einfaldara og kannski faglegra í ljósi þess verkefnis sem hér er verið að ræða að tryggja þessu verkefni samastað hjá Skógrækt ríkisins ellegar hjá Skógrækt ríkisins og Landgræðslu ríkisins þegar þær stofnanir hafa verið sameinaðar? Sem vonandi verður og síðar náttúrlega færðar undir umhverfisráðuneytið, það segir sig sjálft, en það verður væntanlega ekki gert með þessu frumvarpi. Hér er í raun og veru verið að setja þetta verkefni algerlega í hendur ráðherrans, hálfs milljarðs kr. fjárveitingu samkvæmt fjárlögum þessa árs og það verður ekki séð í fljótu bragði að neinir aðrir hafi aðkomu að stjórnun verkefnisins.

Hæstv. forseti. Ég vil minna hv. þingmann á að skógrækt er um víða veröld landbúnaður, ekki umhverfismál. Vissulega hefði það getað komið til greina að skella öllum þessum verkefnum inn í Skógrækt ríkisins. Staðreyndin er sú að Alþingi hefur tekið þá ákvörðun og ríkisstjórnin að það að planta trjám sé verkefni bænda á Íslandi og eigenda lögbýla. Það er ekki verkefni ríkisins í sjálfu sér. Það er verkefni þeirra sem eiga landið og ábyrgðin er þeirra. Þetta hefur gefist vel að mati manna, áhuginn er mikill eins og ég hef farið yfir. 760 bújarðir eru komnar í slíka samninga og sjá framtíð sína. Hins vegar er það ljóst í frumvarpinu að Skógrækt ríkisins á mann inni í verkefnunum, sinn fagaðila og verkefnin sækja ráð, kjör og þekkingu til Skógræktar ríkisins. Þarna er því eðlileg brú á milli og mikið samstarf. En ég tel mjög eðlilegt að þetta séu sérstök verkefni gerð með þessum hætti í ljósi þess að Alþingi leggur fram peninga til að búa til nýja auðlind á Íslandi fyrir þjóðina og felur ákveðnum aðilum, sem eru eigendur lögbýlanna, að planta henni í landið.

Forseti. Það er auðvitað rétt sem hæstv. landbúnaðarráðherra bendir á að Skógrækt ríkisins á skv. 5. gr. frumvarpsins mann í hverri stjórn. En væri þá ekki ráð að koma því þannig fyrir að a.m.k. önnur ríkisstofnun, Náttúrufræðistofnun, sem m.a. hefur með höndum gerð og rannsóknir vegna gróðurfarskorta og rannsóknir á vistkerfinu, ætti líka mann í slíkri stjórn ef á annað borð á að setja á svona stjórnkerfi yfir þetta? Þó það sé þannig hér að landbúnaðarráðuneytið skilgreini skógræktina kannski meira sem atvinnuveg en náttúruvernd eða umhverfismál þá er þetta auðvitað allt í senn í raun og veru, og mér finnst að gæta þurfi þess að taka tillit til allra sjónarmiða í málinu. Það má ekki bara fara í skógræktina án tillits til vistkerfis, gróðurfarskorta eða annarra umhverfissjónarmiða.

Hæstv. forseti. Skógræktarverkefnin hafa sett sér mjög skýr vinnubrögð sem aðrir aðilar í landinu, svo sem Náttúrufræðistofnun og fleiri, hafa komið að til að varðveita vistkerfi og menningarleg verðmæti sögunnar. Þarna hefur því verið mikið samstarf og skýrar reglur um hvernig að er farið. En ég hygg að það séu svona vinnubrögð samtímans í ljósi þess að skógræktin og skógræktarstarfsemin í landinu heyrir undir landbúnaðarráðherra að rugla ekki með það mikið á milli ráðuneyta. Ábyrgðin er á þessari hendi og fer þessa leið, það hefur ekkert verið í umræðunni að fletja þetta neitt út með þessum hætti. Miklu frekar að eiga gott samstarf og leita ráða hjá stofnunum sem gegna mikilvægu hlutverki eins og Náttúrufræðistofnun og fleiri sem mikið samstarf er haft við.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir framsöguna. Ég ætla að spyrja hæstv. ráðherra um það sem kemur fram í 1. gr. að það fjármagn sem á að fara til landshlutabundinna verkefna er ákveðið á fjárlögum hverju sinni. Mikilvægt er að gerð sé áætlun til lengri tíma, tíu ára eins og gert er ráð fyrir í greinargerðinni, og að það standist. Á Alþingi hefur verið samþykkt þingsályktunartillaga um landshlutabundin verkefni, eins og með Héraðsskóga, þar sem fjárframlög voru sett niður til fimm ára en við það hefur ekki verið staðið við afgreiðslu fjárlaga. Því spyr ég hæstv. ráðherra hvort það muni ekki ríkja enn frekari óvissa um framlög til þessara miklu verkefna ef á að treysta á fjárlög hverju sinni, hafa ekki alveg hreint bundinn, niðurnegldan samning. Ég vil einnig spyrja um skipulagsmál og það sem snýr að sveitarfélögunum þar sem þau hafa ekki aðila í stjórn samkvæmt frumvarpinu. Hvernig koma þessar áætlanir að deiliskipulagi sveitarfélaganna og aðalskipulagi? Hvernig er þetta látið passa saman? Í þriðja lagi. Var eitthvað rætt um nytjar skógarafurða við vinnslu þessa frumvarps til að auka verðmæti afurðanna sem koma úr nytjaskógunum? Þessi atvinnugrein er nefnilega orðin mjög mikilvæg fyrir fjölda bænda á lögbýlum og mikilvægt að auka verðmæti afurðanna sem koma frá verkefninu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Þuríður Backman veit að Alþingi fer með fjárlagavaldið, það setur fjárlög einu sinni á ári. Þess vegna stendur þetta þannig að menn búa við það. Hér er skýrt tekið fram að landbúnaðarráðherra byggi fjárlögin á ályktun Alþingis. Jú, það kann að vera að það væri fastara í hendi ef samningur væri til staðar, eins og hv. þingmaður minnti á, en sú leið er ekki farin, þetta getur komið inn á vegamál og annað. Ég held að mikill skilningur hafi verið í ríkisstjórninni og hér á Alþingi á því að menn þurfi að standa við þessar áætlanir eins og þær eru settar fram. Það er lengi verið að sá til trésins og mikil vinna sem þar hefur farið fram sem þá fer til einskis sá undirbúningur. Hér hefur því nokkurn veginn verið staðið við ályktanir um skógræktarverkefnin og ég held að skógræktarverkefnin séu tiltölulega sátt við þau fjárframlög sem hér hafa fengist á síðustu árum. Þetta er komið yfir einar 500 milljónir til að skapa þessa auðlind. Hvað varðar nytjarnar sem hv. þingmaður minntist á er það stórt og annað verkefni sem unnið er að með mörgum aðilum og er auðvitað verkefni sem menn þurfa nú að huga að í ríkum mæli. Ráðuneytið er að gera það, skógræktarbændurnir og verkefnin eru að sinna því og þar hafa ýmsir aðilar mikinn áhuga á að koma að slíku verki. Hið stóra verkefni framtíðarinnar er að huga að grisjun skóganna, huga að úrvinnslunni og það verður auðvitað glæsilegt og hlýtur að vera keppikefli t.d. þeirra sem framleiða húsgögn, parkett og fleira að fara að ná samkomulagi við skógarbændur um að nýta íslenskan við til þess verkefnis, en það er sem sé annað verkefni sem er í fullum gangi.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði að næstum því hefur verið staðið við áætlanir landshlutabundnu skógræktarverkefnanna en ekki alveg og vantaði töluvert upp á þegar Héraðsskógaverkefnið er tekið sem heild. Það er mjög bagalegt fyrir þessa atvinnugrein sem byggir á útplöntun og þarf að hafa tryggt fjármagn til að geta staðið við ræktun eins og kallað er eftir. Hæstv. ráðherra svaraði ekki spurningunni um skipulagsmálin, deiliskipulag og aðalskipulagsmál, þar sem þetta nær oft yfir fleiri en eitt sveitarfélag, og hvernig staðið er að samræmingu og samþættingu þessara stóru verkefna og skipulagsmála.

Hæstv. forseti. Skipulagsmál heyra undir sveitarfélögin. Það liggur ljóst fyrir að mikil vinna er í gangi víða um land í þeim málum. Það er mjög eðlilegt og mikilvægt að deiliskipulag og aðalskipulag liggi fyrir. Það er auðvitað í fullri vinnslu og ef ég man þetta rétt á þeim störfum að vera lokið fyrir árið 2008 að ég hygg. En samkvæmt þessu er unnið í samstarfi við sveitarfélögin og að því að skógræktarverkefnin falli undir skipulagið.

Herra forseti. Ég ætla ekki að fara út í mikla efnisumræðu um frumvarpið sem hér er til umræðu. Mér sýnist það vera til bóta, þ.e. til einföldunar með sameiningu þriggja lagabálka. Í 3. gr. frumvarpsins er þó atriði sem nauðsynlegt er að vekja athygli og fær væntanlega góða umræðu í landbúnaðarnefnd, þ.e. varðandi nafngiftir á þessum verkefnum. Ég tek eftir því að það er ekki alveg fullt samræmi, miðað við tillöguna sem hér liggur fyrir, að landshlutaverkefnin séu Suðurlandsskógar, Norðurlandsskógar, Skjólskógar á Vestfjörðum, Vesturlandsskógar og Héraðsskógar á Austurlandi. Auðvitað getur verið viðkvæmt að eiga við nafngiftir og það er augljóst að Héraðsskógaverkefnið er elsta verkefnið. Það hefur ef ég man rétt verið í gangi frá 1991 og þar af leiðandi er kannski viðkvæmt að breyta því nafni. En það stingur í augun að tveir landshlutar séu með aðrar nafngiftir en hinir, þ.e. Skjólskógar gætu til samræmis verið Vestfjarðaskógar og á hinn bóginn væru Austurlandsskógar. Ég held að það sé rétt að nefndin fari yfir þetta. Það er örlítið ankannalegt fyrir Austfirðinga að tala um Héraðsskóga á Austurlandi öllu. Það er auðvitað ákveðið svæði á Austurlandi sem heitir Hérað. Þegar sú nafngift er notuð þá kallar hún eðlilega á þær hugrenningar að átt sé við svæðið þar sem þessir skógar eru. En það er auðvitað ekki merkingin. Menn vilja hafa skóga um allt Austurland. Ég held að hæstv. ráðherra sé örugglega sammála mér um að það megi fegra töluvert, þótt fallegt sé, á Austurlandi með skógum. En varðandi stjórnina þá virðast mér breytingarnar frekar til einföldunar, þ.e. í sumum verkefnum hafi verið fjögurra manna stjórnir og sé ekki óeðlilegt að þær séu þriggja manna. Það er aðeins spurning varðandi tengingar t.d. við sveitarfélög, hvort menn hafi hugleitt það við samningu frumvarpsins hvort það væri eðlilegt að sveitarfélögin eða landshlutasamtök sveitarfélaganna ættu fulltrúa í stjórnum.

Hæstv. forseti. Þetta var auðvitað yndisleg ræða. Hv. þingmaður þakkaði þann einfaldleika sem verið var að setja málið í en svo kom flækjan. Hann skildi ekkert í nafngiftum og mér fannst, hæstv. forseti, að hv. þingmaður færi út af í máli sínu. Þegar við hugsum um það fallega nafn Héraðsskóga, Fljótsdalshérað. Hvað er fegurra til? Hvað kemur manni í hug annað en sólskinið fyrir austan og bjartur dagur og …  Héraðsskógar eru dýrmætasta nafn í hinni nýju skógræktarsögu. Þar eru frumkvöðlarnir, þar tóku menn við verkefnum frá Skógrækt ríkisins og hafa verið frumkvöðlarnir sem hafa borið þetta það vel áfram en nú eru það verkefni um allt Ísland. Þess vegna verða þeir á fjörðunum að sætta sig við að falla undir hinn stóra himin héraðsins og þetta heiti Héraðsskógar. Ég vona að við ruglum ekki og týnum ekki þeirri nafngift í störfum þingsins. Ég treysti á hv. formann landbúnaðarnefndar að vera mér hjálpleg við að halda í nafnið Héraðsskógar.

Herra forseti. Það var rétt hjá hæstv. ráðherra að ég fagnaði þeirri einföldun sem hér er boðuð. Ég vildi aðstoða hæstv. ráðherra við það að gera málið enn einfaldara en vera ekki með nafngiftir út og suður. Ég heyri hins vegar að málið er mun viðkvæmara gagnvart hæstv. ráðherra en ég hélt. Ég hélt að þetta væri ekki svo viðkvæmt sem heyra mátti frá hæstv. ráðherra. En ef það yrði til að tryggja það betur og setja meiri kraft í skógrækt á landinu að halda þessari nafngift þá geri ég ekki miklar athugasemdir við það. Ég benti á að þetta er ekki í anda málhefðarinnar fyrir austan, að tala um Hérað og láta það ná um allt Austurland. Fljótsdalshérað er að sjálfsögðu, eins og hæstv. ráðherra sagði, afskaplega fallegt og nafnið einnig mjög fallegt. En það á bara við ákveðið svæði og hefðin er sú að það eigi við þetta ákveðna svæði. Ég held að hv. þm. Drífa Hjartardóttir, formaður landbúnaðarnefndar, verði að gefa sér smátíma í að skoða hvort ekki sé hægt að finna lausn á þessu máli þannig að við höldum í einfaldleikann. Hins vegar má ekki gleyma að forustumenn skógræktarinnar voru af Héraði og eðlilegt að halda því á lofti.

Hæstv. forseti. Svo ég rökstyðji enn betur hve gott nafnið er þá eru Héraðsskógar eins og gaflinn í þessu verkefni. Norðurlandsskógar og Suðurlandsskógar eru síðan sem langar hliðar og síðan hið yndislega nafn Skjólskógar á Vestfjörðum þannig að þetta er allt í samræmi og allir skynja hvert verkefnið er. Suðurlandsskógar hljóta að vera fyrir sunnan, Norðurlandsskógar fyrir norðan, Héraðsskógar á hinu fallega Fljótsdalshéraði með fjörðunum með og Skjólskógar á Vestfjörðum. Ég er afar stoltur af þessum nöfnum og raunar fastheldinn á þau. Ég vona að ég fái að sannfæra minn ágæta vin, hv. þm. Einar Má Sigurðarson, um að rugla ekki meira í þessum nafngiftum. Þær eru góðar og þær standa.

Hæstv. forseti. Málið sem hér er um rætt, um landshlutaverkefni í skógrækt, fjallar um miklu meira en það sem fram hefur komið í andsvörum við hæstv. ráðherra. Ég held að ekki sé hjá því komist að við gaumgæfum heildarstefnu okkar varðandi skógræktarmál, sem snertir síðan stefnu okkar almennt í náttúruverndarmálum. Mér er í fersku minni skýrsla Ríkisendurskoðunar, sem átelur ríkisstjórnina fyrir að standa sig ekki nægilega vel í ákveðnum þáttum umhverfisverndarinnar og því að fara að alþjóðlegum samningum sem við höfum undirgengist. Á ég þar sérstaklega við samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika. Samningurinn um líffræðilegan fjölbreytileika kemur upp í hugann þegar skógræktarverkefni okkar eru skoðuð, á hvern hátt hefur verið staðið að þeim og stutt við bakið á þeim. Eins og hæstv. ráðherra gat um áðan þá höfum við sett mikla fjármuni í að skapa þessa auðlind, hæstv. ráðherra sagði áðan að 500 millj. kr. hefðu þegar farið í að skapa þessa auðlind, þ.e. auðlindina í skógrækt okkar. Mér þykir skorta á að hæstv. ráðherra hafi skýrt okkur frá því hvernig hann sér fyrir sér að haldið verði á málum til framtíðar. Mér er vel kunnugt um þá áætlun sem við eigum, þingsályktunartillögu sem samþykkt var á 128. löggjafarþingi um skógrækt á tímabilinu 2004–2008. En þegar við rýnum í upplýsingar þar, sem eru handhægar í þingskjölum, þá vantar okkur kannski þegar öllu er á botninn hvolft skýrslu frá hæstv. landbúnaðarráðherra um það hvernig málum hefur undið fram. Skógræktaráætlunin sem við vinnum eftir hefur fyrst og fremst að geyma ákvæði um hve mikla fjármuni skuli setja í einstök verkefni en minna um þýðingu þeirra og hvernig við viljum sjá skógræktina sem atvinnuveg, þ.e. að skógarhögg verði stundað sem atvinnugrein af alvöru á Íslandi. Hæstv. ráðherra mætti oftar nota tækifærið til að segja okkur á hvern hátt hann sjái þann atvinnuveg þróast á Íslandi. Sömuleiðis er í skógræktaráætlun okkar ákvæði um þjóðskóga. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er fjallað sérstaklega um það hlutverk Skógræktar ríkisins að vernda náttúrlega skóga. Þar er og fjallað um þau merkilegu skóglendi sem Skógrækt ríkisins hefur í vörslu sinni til að sinna því hlutverki. Þjóðskógarnir eru, eftir því sem segir í greinargerð um skógræktaráætlun okkar, fjölnytja skógar þar sem saman fara verndarsjónarmið, útivist fyrir almenning, rannsóknir, þróun og lítils háttar viðarframleiðsla. Hlutverk skógræktar okkar er margþætt og margslungið. Það skiptir verulegu máli að hæstv. ráðherra sýni okkur oftar á spil sín í þessum efnum, að við sjáum hvert stefnir bæði með tilliti til verndarhagsmuna og verndaráætlun varðandi náttúrlega skóga, hvernig er háttað samstarfi milli landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis í þeim efnum. Að því leyti get ég fallist á það sem hæstv. ráðherra segir, að atvinnuvegurinn skógrækt eða skógarhögg geti heyrt undir landbúnaðarráðherra sem landnytjaatvinnuvegur. Hins vegar verður landbúnaðarráðuneyti og umhverfisráðuneyti að hafa mjög öflugt, opið og skilgreint samstarf um verndarþátt þessara mála. Við alþingismenn höfum ekki fengið á okkar borð nægilega yfirgripsmiklar upplýsingar um hvernig þessu samstarfi er háttað, á hvern hátt hlutverk Náttúrufræðistofnunar Íslands skarast við stofnanir landbúnaðarráðuneytisins, á hvern hátt Landbúnaðarháskólinn er fléttaður inn í þetta, bæði rannsóknarhlutverk hans og hlutverki hans við að byggja upp þessa nýju atvinnugrein. Skógarhögg er sannarlega ný atvinnugrein á Íslandi og ég hefði viljað heyra hæstv. ráðherra fara örlítið dýpra í málin en raunin varð. Þá erum við kannski komin að mínu hjartans máli og vonandi fleiri sem skipa þingheim. Það er sjálfbærni skógræktarverkefnanna og sjálfbær þróun almennt. Ég held ég hafi lesið málið frá orði til orðs eins og það kemur fram í frumvarpi til laga. Ég sé ekki að sjálfbær skógrækt sé skilgreind sem slík. Mér finnst það nokkuð athyglisvert og jafnvel áhyggjuefni í ljósi þess að nýverið kom út skýrsla frá norrænu ráðherranefndinni varðandi endurskoðuð markmið og verkefni Norðurlandanna í sjálfbærri þróun. Það er stefna sem samþykkt var af forsætisráðherrum Norðurlandanna í nóvember 1998. Hún var undirrituð fyrir Íslands hönd á sínum tíma. Við höfum gefið þessa stefnu út í viðamikilli og efnismikilli bók sem ríkisstjórninni var gert að stýra eftir. Hún segir okkur að í orði kveðnu stýri hún eftir þessari stefnu. Þegar við skoðum nýútkomna skýrslu með endurskoðuðum markmiðum og verkefnum á árabilinu 2005–2008 þá rekumst við á kaflann um skógrækt. Þar segir, með leyfi forseta: „Markmiðið er sjálfbær skógrækt þar sem nýtingu og stjórnun skóga og skógarsvæða er þannig háttað að skógar bæði nú og í framtíðinni geta gegnt vistvænu, efnahagslegu og þjóðfélagslegu hlutverki. Skógrækt á að vera samkeppnishæf til að geta tryggt tekjur og störf og framleitt hágæða timburvörur. Í skógrækt á einnig að tryggja og standa vörð um hollar og lífvænlegar auðlindir skógarins, líffræðilega fjölbreytni og önnur umhverfisverðmæti. Skóginn á líka að nota til útivista og tómstunda.“ Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst að í þessum kafla þessarar norrænu skýrslu komi fram veigamikil atriði sem hæstv. landbúnaðarráðherra lætur engu getið í þingmáli sínu. Mér finnst miður að menn skuli ekki átta sig á hversu víðtæk stefna hefur verið unnin upp í hendurnar á okkur, hve góð áform eru til staðar í þeirri norrænu stefnu sem sér hvergi stað í stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málefnum sem snerta framtíðarsýn til sjálfbærrar þróunar. Ég vil t.d. spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái þróast á næstu örfáum árum rannsóknir á skógrækt. Þá er ég að tala um tvíþættar rannsóknir, annars vegar náttúrurannsóknir sem byggja á að náttúrulegur skógur sé rannsakaður og áætlun sé gerð um áframhaldandi verndun hans, mögulega eflingu og útbreiðslu og svo að hinu leytinu rannsóknir varðandi mögulega nýja atvinnugrein sem lýtur þá að skógrækt sem atvinnu til skógarhöggs. Mér finnst nauðsynlegt að hæstv. ráðherra uppfræði þingheim um á hvern hátt þeim verkefnum sem við höfum sett fjármuni í vindur fram. Ég auglýsi þess vegna eftir því að hæstv. ráðherra geri þingheimi grein fyrir því hvernig þeim verkefnum reiðir af og á hvern hátt hann sjái nánustu framtíð í þessum efnum. Hæstv. forseti, mér finnst dýptin í þessu máli talsverð þótt hennar gætti ekki í máli hæstv. ráðherra. Ég vil leggja áherslu á að Skógræktin þurfi að leggja áherslu á líffræðilegan fjölbreytileika. Eins og ég vék að í upphafi máls míns hefur ríkisstjórnin fengið ákúrur fyrir að fara ekki nægilega eftir þeim samningi sem hún þó hefur undirgengist í þeim efnum. Mér finnst að þess þurfi að sjá stað að einhver vinna sé í gangi sem tryggi vernd grunnvatns okkar eða á hvern hátt binding koltvísýrings í skógi vindur fram. Hvaða áætlanir hafa verið gerðar varðandi það? Hvað á hún að vera umfangsmikil og hvar á hún að vera? Mér finnst vanta heilmikið í þetta mál til að ég geti sagt að ég sé sátt við það. Eitt af því sem Norðurlandabúar leggja áherslu á varðandi sjálfbæra nýtingu skógarins er margvíslegt hlutverk skóganna í samfélaginu. Norðurlöndin leggja áherslu á að ræða allar ákvarðanir sínar varðandi skógrækt á opinberum vettvangi, sem mér hefur fundist skorta á hér. Mér fyndist að vera ætti meiri opinber umræða um skógræktarmál og hvet hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir því í framhaldi af þessu þingmáli, að efla umræðuna, hafa hana opnari og sjá t.d. til þess að umhverfisverndarsamtök komist inn í þessa umræðu og séu hvött til að taka þátt í henni. Norðurlandabúar leggja líka mikla áherslu á umhverfismerkta skógrækt, þar sem ræktaðir eru skógar samkvæmt alþjóðlegum vottunarstöðlum sem heimila sérstaka vottun framleiðslunnar. Ég tel afar mikilvægt, ef á að efna til stórfellds skógarhöggs og iðnaðar í tengslum við skógrækt og skógarhögg á Íslandi, að við skipum okkur fremst í flokk landa með umhverfisvottaða framleiðslu. Ég veit satt að segja ekki hvort eitthvað slíkt sé á prjónum hæstv. ráðherra. Ég treysti því að hann segi okkur meira um þau efni í síðari ræðu sinni. Það skiptir máli að við þróum í enn frekari mæli náttúruumhverfisvæna starfshætti í skógrækt. Við þurfum að leggja verulega áherslu á að framleiðsluvörur í skógræktinni séu umhverfisvænar og þurfum að krefjast skráningar á lagalegum og sjálfbærum uppruna timburafurða. Varðandi síðan félagslegt hlutverk skóganna í þjóðfélaginu þá er rétt að geta þess að það þarf að tryggja aðgengi að skógum. Það er mikilvæg forsenda fyrir virka útivist í skógræktarumhverfi. Ég hef sjálft lent í því að koma í gamla skógrækt í Skorradalnum, afar gróskumikla skógrækt, sem er svo óaðgengileg sem frekast getur verið. Þar kemst ekki nokkur maður um og hæstv. ráðherra þarf aðeins að skoða hvort möguleiki fólks til útivistar í skóglendi sé nægilega mikill og á hvern hátt við getum tryggt að skógarnir okkar verði opnaðir til umgengni fyrir almenning. Síðan þarf að skoða eða ræða a.m.k. um ólík búsvæði á Íslandi, með tilliti til skógræktar. Ég sakna umræðu um á hvern hátt búsvæði okkar henta misvel til skógræktar þannig að plöntur, dýralíf og búsvæði séu virt, hið besta sé nýtt í þeim og meðvitaðar ákvarðanir teknir. Allt þetta þarf að gera í öflugri samvinnu við útivistarsamtök, skógareigendasamtök, náttúruverndarsamtök, samtök landeigenda og eigenda lögbýla. Hæstv. forseti. Mér finnst afar þarft mál á ferðinni. Varðandi breytingar á þessu fyrirkomulagi hef ég kannski ekki svo stór eða mikil sjónarmið uppi. En ég tel að í málinu búi tækifæri fyrir dýpri umræðu en hæstv. ráðherra bryddar upp á í málinu. Ég hvet til að hæstv. ráðherra haldi áfram að efla skógræktina og umræðuna um skógrækt og tryggi að sú umræða verði ævinlega á dýptina.

Hæstv. forseti. Þetta var afskaplega fræðandi ræða hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur en mér fannst samt sem áður hún kannski ekki skilja málið alveg nógu vel að mínu mati af því að mér finnst skilgreiningarnar varðandi þetta frumvarp koma afskaplega vel fram, um hvað frumvarpið fjallar og eins til hvers við erum að rækta þennan skóg. Að sjálfsögðu þarf að fara varlega og skipulag sveitarfélaga á að segja til um hvaða svæði eiga að vera undir skógrækt og hvaða svæði eiga að vera undir aðra landbúnaðarstarfsemi, t.d. kornrækt o.s.frv. Þegar talað er um sjálfbæra skógrækt sjáum við að hún verður til t.d. í gömlum birkiskógum sem eru friðaðir. Það er sjálfbært, þeir fara að sá sér sjálfir. Ég er ekki viss um að við séum að tala um sama hlutinn en það er það sem mér datt í hug. Ég hélt að hv. þingmaður mundi fagna því verulega sem við erum að gera með skógræktinni hvað varðar bindingu kolefnis, sem ég tel vera afskaplega mikilvægt hlutverk. Fyrir það fyrsta er þetta gott búsílag fyrir byggðir landsins, það er mikið byggðamál þegar 760 bújarðir taka þátt í að koma í veg fyrir jarðvegseyðingu oft og tíðum, uppgræðslu og landgræðslu. Þetta verða ekki alls staðar nytjaskógar nema kannski á nokkrum fáum svæðum á landinu. Aðalatriðið eru þessir landgræðsluskógar að mínu mati og binding kolefnis sem ég tel að sé með þýðingarmeiri verkefnum í skógrækt.

Hæstv. forseti. Andsvar hv. þm. Drífu Hjartardóttur, formanns landbúnaðarnefndar Alþingis, gefur kannski svolítið í skyn þetta sem ég var að tala um, að hver og einn ræðir skógrækt út frá sínum eigin tilfinningum. Hv. þingmaður hefur ákveðnar skoðanir í þessum efnum, t.d. þá að það verði aldrei nytjaskógrækt á litlum svæðum í landinu. Ég spyr. Er hæstv. ráðherra sammála því? Erum við sem sagt að tala um að aðeins verði á fáeinum svæðum á landinu einhvers konar nytjaskógrækt? Og á hvern hátt erum við að tala um bindingu koltvísýrings í skógrækt? Við vitum það öll sem hér erum inni að skógur bindur ekki kolefni nema í takmarkaðan tíma. Kolefnið bindur hann fyrst og fremst meðan hann er í vexti, síðan verður ákveðin stöðnun og svo fer hann að fölna og þá losar hann aftur kolefnin. Þetta er ákveðið hringrásarferli og ef við ætlum að gera áætlun um að binda verulegt magn kolefnis í skógi þurfum við að láta þær áætlanir liggja á borðinu þannig að við getum rætt um þær af einhverju viti en ekki út frá tilfinningum okkar eða hugmyndum hvers og eins. Þess vegna segi ég að mér finnst vanta stefnumörkun þar sem tekið er verulega vel á öllum þáttum þessa máls. Varðandi sjálfbærni birkiskóganna okkar þá eru þeir auðvitað skógar sem bjarga sér sjálfir ef ekki er sótt að þeim varðandi landnytjar, uppblástur og annað slíkt. Þeir þurfa því ákveðinnar verndar við. Það er alveg ljóst. En ég er fyrst og fremst að tala um sjálfbæra nýtingu skógarins sem er til staðar. Við erum ekki með náttúrulegan skóg sem við getum sagt að við getum farið að stunda skógarhögg í og verulega umfangsmikla timburframleiðslu. Það er allt í ræktuðum skógi. Ég held að við þurfum að ræða um sjálfbæra nýtingu þeirra skóga sem eru til staðar á Íslandi sem plantað er sérstaklega með nýtingu og skógarhögg í huga.

Hæstv. forseti. Að sjálfsögðu erum við að rækta skóg m.a. með það að markmiði að framleiða viðarafurðir en það verður ekki hægt alls staðar á landinu. Það var það sem ég var að segja. Til þess eru ýmsar ástæður og ég sé að það getur ekki verið alls staðar en það getur verið víða. Að mínu mati hefur verið gríðarlega mikil umræða í þjóðfélaginu um skógrækt, gríðarlega mikil. Það sem hefur verið gert varðandi aðgengi fólks í þessa fáu skóga okkar hefur verið til fyrirmyndar. Unnið hefur verið í að búa til stíga, bæta aðgengið, ekki bara í þjóðgörðunum heldur líka á þeim skógræktarsvæðum sem eru almenningseign, þ.e. í þjóðskógunum og skógum sem skógræktarfélögin hafa verið að koma upp á undanförnum árum. En svo getur verið að einhverjir einkaaðilar loki sínu svæði. En reyndar eru til önnur lög um aðgengi allra að landinu og ekki má hefta aðgengi fólks um landið og það á alveg jafnt við um skóga og önnur svæði. Ég tel að frumvarpið sé afskaplega gott. Ég held að það skipti miklu máli einmitt að sameina lögin um þessa skóga í einn lagabálk. Þessi verkefni hafa sýnt að þau hafa verið geysilega öflug, mikið byggðamál að mínu mati og hefur verið afskaplega skemmtilegt að fylgjast með þessu. Auðvitað verður að fara að öllu með gát og hafa umhverfið, stofninn með í því hvað verið er að gera. Það skiptir líka heilmiklu máli að vinna saman.

Hæstv. forseti. Hv. formanni landbúnaðarnefndar finnst umræðan um skógrækt vera mjög mikil í landinu. Það virðist þá vera að ég þurfi að játa það á mig að ég hafi ekki komist í þær upplýsingar sem ættu að liggja fyrir því að mig vantaði upplýsingar fyrir þessa umræðu sem ég taldi að ættu að liggja fyrir í þingskjölum, í skýrslum frá hæstv. ráðherra eða á heimasíðu landbúnaðarráðuneytisins. Í fljótu bragði fann ég ekki þær upplýsingar sem ég leitaði að, t.d. um stefnumörkun í skógrækt hvað varðar sjálfbæra þróun, hvernig samningurinn um líffræðilegan fjölbreytileika fléttast inn í skógrækt á Íslandi og ákveðna þætti sem mér fannst vera spurningar mínar sem kviknuðu. Þær voru þess eðlis að ég fann ekki auðveldlega svör við þeim. Þess vegna tel ég að einboðið sé að við dýpkum þessa umræðu og efnum til hennar á mjög breiðum grunni. Ég held að hv. formaður landbúnaðarnefndar hljóti að fagna því ef stjórnarandstaðan ætlar að lýsa því yfir að hún sé tilbúin í að dýpka og breikka umræðuna til muna og halda henni úti á öflugan hátt sem oftast og víðast. Það hlýtur að vera gott mál. Ég held að að hluta til sé það ábyrgð sem hæstv. ráðherra hefur á sínum herðum hvað varðar það að kveikja umræðu, breikka hana svolítið eða dýpka, efna til málþinga og gefa út ritlinga eða bæklinga eða koma með skýrslur hingað inn í þingsali. Við höfum ótal tækifæri til að dýpka umræðuna sem ég held að full þörf sé á. Ég er með í höndunum þingsályktunartillöguna um skógrækt á árabilinu 2004–2008 og þar segir að í uppbyggingu skógræktar að undanförnu hafi þjóðskógarnir okkar orðið útundan og ég hugsa þegar ég les þessa setningu, æ hjálpi mér, þurfum við ekki að taka betur á í þeim efnum? Ég spyr því hæstv. ráðherra: Hvar stöndum við núna varðandi þjóðskógana okkar? Erum við á undanhaldi í þeim efnum eða er búið að snúa undanhaldinu við? En eins og ég segi, meiri umræða er örugglega af hinu góða.

Hæstv. forseti. Til að það verði ekki misskilið sem á eftir kemur vil ég taka svolítið ofan fyrir hæstv. ráðherra. Mér finnst hann hafa staðið sig nokkuð vel í að slást fyrir því að fjármunir komi til þeirra verkefna sem hér er verið að fást við. Vonandi hefur honum tekist að tryggja framtíð þeirra verkefna hvað fjármunina varðar því að auðvitað eru menn að tala um langtímaverkefni og vonandi að á því sé fullkominn skilningur að ekki er hægt að fara í skógræktarátak af þessu tagi öðruvísi en skilningur sé á því átaki sem nær yfir mörg kjörtímabil. Menn þurfa að hugsa í áratugum og mannsöldrum en ekki kjörtímabilum þegar verið er að tala um slíkt sem þetta. Ég ætla að byrja á að tala aðeins um það sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefndi varðandi nafngiftir á þessum skógum, en ég ætla að koma að því svolítið frá annarri hlið. Ég er ekki að leggja til að menn noti sömu nöfn á skógana austur á fjörðum og vestur á fjörðum eða að menn breyti þeim nöfnum. Hins vegar finnst mér þetta lagaheiti óþjált og tel að það væri kannski ástæða til að finna eitthvert annað nafn á verkefnið sem slíkt, þ.e. aðkomu ríkisins að því. Við tölum annars vegar um þjóðskóga og við gætum t.d. talað um landsskóga hvað þetta varðar. Ég minni á að einu sinni voru landshafnir í landinu. Þær hétu ekki sömu nöfnunum allar en þær voru allar landshafnir. Það væri því hægt að líta svo á að um landsskóga væri að ræða eða nota eitthvert annað nafn, ég geri ekki mikið með það í sjálfu sér en nota það hér til að koma því á framfæri sem ég er að tala um að menn hafi eitthvert slíkt nafn. Það er annað sem mér finnst líka skipta máli og það er að þjóðin viti hvar peningar hennar liggja. Ég spyr: Er gert ráð fyrir að þessi svæði séu merkt einhvers staðar, þessir skógar, svo fólk viti hvaða skógar þetta eru, hvað séu þá landsskógar í þessu tilfelli og hvað ekki? Varðandi skipulagið og undirbúninginn við þetta þá geri ég ráð fyrir að verið sé að tala um að einhvers konar landnýtingaráætlun þurfi að liggja fyrir. Sú áætlun verður á ábyrgð sveitarfélaganna á viðkomandi svæði sem bera ábyrgð á skipulagsmálum en grunnrannsóknir í á þessum landsvæðum auðvitað þurfa að vera til í sveitarfélögunum til þess að ekki verði einhver vandamál eða slys vegna ákvarðana um skógrækt af þessu tagi. Ég efast ekki um að menn hafi þetta allt í huga en ég sé það ekki alveg í textanum. Mér finnst nefndin þurfa að skoða það vel hvort líklegt sé að upp komi einhver vandamál vegna umferðar vegna þess að ekki sé gert ráð fyrir að hægt sé að njóta þess umhverfis sem skógarnir skapa, að sveitarfélögin hafi staðið sig í því að gera göngustíga og aðkomuleiðir sem gefi kost á þessu, að þeir sem fá þessa fjármuni geri líka ráð fyrir að það sé gott og gaman að fara um þessi svæði og njóta umhverfisins. Ég tel reyndar að 3. tölul. 2. gr. frumvarpsins þar sem talað er um „ræktun skógar með það að meginmarkmiði að fegra land“ geti kannski í mörgum tilfellum verið veigamesti liðurinn. Ég ætla ekki að gera lítið úr möguleikum skógræktar sem atvinnugreinar á Íslandi, ég verð að játa það á mig að ég hef ekki vit á því að meta þá möguleika en mér finnst ég alveg hafa vit á því að meta það að skógrækt og landsfegrun sem fylgir því, vel skipulögð vinna hvað varðar aðkomumöguleika fólks, framtíðarsýn sem viðkomandi sveitarfélag hefur fyrir svæðið, landnýtingarskipulag og annað slíkt sem þarf að liggja fyrir, geti gefið þessum verkefnum gríðarlega mikið vægi í framtíðinni. Ég vildi koma þessu á framfæri og af því að mér finnst ég ekki sjá það í sjálfum frumvarpstextanum að þar sé neins konar hald til að setja reglugerðir sem gera ráð fyrir að hægt sé að nýta þetta land með tilteknum hætti. Það verður auðvitað að horfast í augu við það að land sem menn taka undir skógrækt getur verið mjög viðkvæmt, það getur þurft að koma í veg fyrir umferð um það á meðan plönturnar eru að ná sér á strik o.s.frv. Það er ekkert athugavert við það, bara sjálfsagt mál, en það á ekki að verða þannig að slíkt svæði verði heilagur reitur sem einungis bóndinn getur farið um og skoðað. Þetta eiga að vera verðmæti sem þjóðin getur notið. Það er framlag mitt til þessarar umræðu að nefndin fari yfir það hvort hún telji að vandamál af þessu tagi geti komið upp. Ég legg mikla áherslu á að menn skoði hvernig rannsóknir á möguleikum til landnýtingar í sveitarfélögunum og skipulag sveitarfélaganna gangi fyrir sig, að vel sé fyrir því samstarfi séð, sem verður að vera í upphafi, að vel sé staðið að því skipulagi sem menn koma sér upp í einstökum sveitarfélögum hvað varðar slíka skógrækt í framtíðinni og að það sé hugsað út frá öllum hliðum, ekki aðeins út frá hugsanlegum nýtingarmöguleikum til að hafa tekjur af heldur út frá náttúrunni, umhverfinu og möguleikum fólks til að njóta þess umhverfis.

Frú forseti. Þetta hafa verið fróðlegar umræður um skógrækt sem hér hafa farið fram. Fyrst þegar menn hófu að leggja fram frumvörp, sem síðar urðu að lögum, um landshlutaskóga sem við erum að ræða í dag, verð ég að viðurkenna að ég hafði ekki mikla trú á því sem möguleika til að efla atvinnulíf í byggðum landsins, nema þá bara um stund meðan á gróðursetningu stæði. En ég hef komist á aðra skoðun eftir að hafa farið um landið og skoðað þá flesta. Ég held að þarna séu meiri möguleikar en menn töldu áður. Það er líka ýmislegt í umhverfinu sem vinnur með þessum skógum. Eitt af því sem við eigum við að glíma, mannkynið sem heild, er hlýnun lofthjúpsins og það er líklegt að hér hlýni á þessari öld, illu heilli. En ein af hinum jákvæðu afleiðingum þess er að öllum líkindum sú að skógar munu eiga miklu auðveldara uppdráttar en menn töldu og af þeim sökum er líklegt að hér verði meiri möguleikar til að efla nytjaskóga og raunverulega atvinnu sem stendur undir sjálfri sér, með kannski einhverjum tilstyrk í upphafi af hálfu ríkisins, en menn töldu áður. Ég er þeirrar skoðunar, í framhaldi af máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að því miður skipti skógarnir og landgræðslan ekki mjög miklu máli, raunar töluvert litlu, varðandi bindingu koltvíoxíðs. Þær tölur sem ég hef séð um það sýna, því miður, að þó að auðvitað sé það jákvætt er það ekkert sem skiptir verulega miklum sköpum fyrir losun okkar Íslendinga. En það er jákvætt og taka ber tillit til þess líka. Margvíslegar umræður hafa verið um skógrækt á síðustu árum. Ég hef t.d. verið í þessum ræðustól áður og hvatt hæstv. ráðherra til að beita sér fyrir meiri rannsóknum á sviði skógræktar. Ég held að engin atvinnugrein geti orðið öflug nema á bak við hana standi öflug rannsóknarvinna. Við eigum merka skógfræðinga sem hafa mikla reynslu af þeim séríslensku aðstæðum sem hér eru. Slíka vinnu þarf að efla. Mig langar í framhaldi af þessari umræðu að varpa því til hæstv. ráðherra hvort ekki séu í gangi tilraunir sem tengjast hugsanlega landshlutabundnum skógarverkefnum sem varða ekki beinlínis nytjaskóga en varða ásýnd landsins og upprunalegt gróðurfar landsins. Ég á við hina íslensku birkiskóga. Hér eru enn þá til leifar fornra skóga, eins og Bæjarstaðaskógur í Skaftafelli, sem eru algerlega einstakir. Hvert sem maður fer um norðurslóðir sér maður aldrei annan eins birkiskóg og þar. Þetta er alveg sérstakur skógur þó að lúpínan sé illu heilli nánast að kæfa þann góða skóg og ungviðið eigi erfitt að spretta þar. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Eru ekki, í tengslum við slík verkefni, rannsóknir í gangi sem miða að því að notfæra sér það erfðaefni sem þarna er að finna til að koma upp birkiskógum af þessu tagi víðar þar sem við vitum úr Íslendingasögum, sem ég eins og hæstv. landbúnaðarráðherra trúum nánast hverju orði í, að stóðu til forna nægilega miklir til að heilir herir gátu í þeim fólgist? Í framhaldi af þessu, frú forseti, langar mig líka til að spyrja hæstv. ráðherra hvað líður störfum nefndar sem hefur verið að vinna að sameiningu landgræðslu og skógræktar. Ekki að ég sé að leggjast gegn slíku en ég hef farið um Austurland og hef hrifist af því hversu vel hefur tekist þar til um skógræktina og ég hygg að það sé ekki síst vegna návistar við þá miðstöð sem höfuðskrifstofa Skógræktarinnar á Egilsstöðum er. Mig langar því til að spyrja hinn velheyrandi hæstv. landbúnaðarráðherra hvort einhver áform séu uppi um það að flytja Skógrækt ríkisins frá Egilsstöðum eitthvert annað. Reynsla mín af hæstv. ráðherra er auðvitað sú að hann er umfram allt allt annað en kjördæmapotari og ef slíkar áætlanir eru uppi þá er ég alveg viss um að þær miða ekki að því að flytja höfuðstöðvar skógræktarinnar í hans eigið kjördæmi. Samt vildi ég gjarnan fá upplýsingar um það frá hæstv. ráðherra, fyrst við erum að tala um skógrækt, hver er staða þessa máls núna?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka þá gagnlegu og góðu umræðu sem fram hefur farið um málið, þær mörgu athugasemdir og mörg þau góðu sjónarmið sem hafa komið fram í umræðunni. En það má segja um síðustu ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar að slík ræða komi úr sólarátt. Hann minntist á ýmis atriði sem vert er að ræða. Hann spurði um sameiningu Skógræktarinnar og Landgræðslunnar, hvað því liði eða hvort það væri á dagskrá. Ég hef boðað að það sé á dagskrá að því leyti að verið er að fara yfir þetta með þessum fyrirtækjum. Liggur það fyrir á næstunni hvaða atriði það eru sem gera það að verkum að menn vilja sameina, hvort það sé brýn þörf og hvort það sé skynsamlegt. Þetta mun liggja fyrir á næstu dögum, vona ég, og þá förum við yfir það mál. Ég hef talið að sá tími væri kominn vegna þeirrar breyttu stöðu að bændurnir rækta skóginn. Þeir eru líka landgræðslubændur. Þetta eru stjórnsýslustofnanir og vísindastofnanir sem hafa á hendi rannsóknir og fagleg störf og geta þess vegna verið ein stofnun. Ég hef jafnframt alltaf fullvissað menn um það í þessari umræðu að bæði fyrirtækin, Skógrækt ríkisins og Landgræðslan, starfa um allt land. Það væri fáheyrt ef menn staðsettu ekki, þótt sameinað væri, fyrirtækið þannig að ákveðnar höfuðstöðvar skógræktarinnar yrðu áfram fyrir austan þar sem hjarta þeirra verkefna hefur þróast. Ég hef það hugarfar sjálfur að ef til þessa kæmi yrði þetta miklu frekar til þess að styrkja Austurland, Hallormsstað og Egilsstaði, með auknum verkefnum en að taka frá þeim verkefni. Síðan er hinn stóri staðurinn í málinu, þetta eru tveir hjartastaðir, og það er auðvitað Gunnarsholt þar sem saga Landgræðslunnar liggur. Ég sé mjög stór hlutverk fyrir báða þessa staði þótt sameinaðir yrðu og tel reyndar að ekki verði sameinað nema þetta liggi alveg skýrt fyrir. Hv. þingmaður og reyndar fleiri hafa sagt í þessari umræðu um rannsóknir að það þurfi meiri rannsóknir og ég get tekið undir það. Skógræktin stundar auðvitað miklar rannsóknir eins og þekkt er hér uppi á Mógilsá og víðar og hefur unnið að skógræktarverkefnunum og þjóðskógunum og þar liggja mörg vísindaleg afrek fyrir, bæði í að finna upp kvæni og afbrigði og finna út hvaða tegundir passa í landið okkar og veðráttuna og jafnframt að rannsaka þjóðskógana, þannig að það eru mörg verkefni sem liggja fyrir hvað það varðar. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum sem margir hverjir hafa ítrekað mikilvægi þess í ræðum sínum að leggja mikla áherslu á rannsóknir. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom einnig mjög sterkt inn á þetta í ræðu sinni og ræddi t.d. um rannsóknir út frá hinni væntanlegu og nýju búgrein sem skógurinn væri og síðan ýmsar náttúrufarslegar rannsóknir sem mikilvægt væri að hafa, eins og hér kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns. Þetta eru stór verkefni sem ég tel mikilvæg, að styrkja rannsóknir og vísindastörf inni í Skógrækt ríkisins enn frekar í sessi og síðan er hitt sem hefur komið skýrt fram í þessari umræðu hvað skipulagsmál varðar, hvar skóginum er plantað. Það er ekkert sama. Þar hafa menn sett sér vandaðar reglur og það er t.d. eitt sem er bara mjög mikilvægt að við eigum landið stórt, við höfum ákveðið jú að einhver 5% af láglendi verði með skógi, það er ekki stórt svæði. En þar er líka mikilvægt að velja land sem hentar vel undir skóg, taka ekki akra eða engi, taka ekki ræktunarland. Við þurfum í framtíðinni kannski á öllu okkar landi að halda til landbúnaðar og eigum ekki að leggja það undir skógrækt heldur nota mela og hlíðar og staði sem eru vel fallnir til að rækta skóg. Þetta er eitt stórt verkefni, skógræktarverkefni, sem er mjög vel hugsað af landbúnaðarráðuneytinu og jafnframt Skógrækt ríkisins, þannig að ég tek undir þetta. Hér hafa hv. þingmenn hafa líka rætt um, eins og kom fram í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur, að þingið þyrfti í rauninni að fá skýrslu frá landbúnaðarráðuneytinu um þessi verkefni og hvernig þeim mundi vinda fram. Ég get alveg tekið undir að það væri þess virði til þess að skapa samstöðu hér í þinginu, að með reglulegu millibili kæmi út skýrsla með upplýsingum um hvernig þessi verkefni stæðu, hver þróun þeirra væri og árangur af þeim o.s.frv. Þannig að þingið sem er samstiga um fjármögnun þessara verkefna og að skapa þessa auðlind geti sem allra best fylgst með málinu. Hv. þingmaður ræddi enn fremur um að það væri eðlilegt að halda málþing um þróun skógarins og skógræktarverkefnanna. Málþing eru oft á dagskrá hjá stofnunum Bændasamtakanna og landbúnaðarráðuneytisins, þar eru haldin myndarleg málþing þar sem þessi mál eru auðvitað oft á dagskrá. Ég tel líka alveg eðlilega hugsun og kannski mikilvægt að við höldum svona málþing með þjóðinni um þá þróun sem er að verða því það þarf að ríkja sátt um þessi mál. Ég sé ekki fyrir mér að við plöntum skóginum þannig að við hættum að sjá fjöllin. Ég vil hefja augu mín til fjallanna þegar ég fer um landið og sjá þau í fjarlægð fögur og blá. Það er mikilvægt að um þetta ríki sátt og skipulagið sé klárt, hvar eigi að rækta skóg. Ég hygg að við styðjumst mjög við hina norrænu stefnu og hið norræna samstarf. Skógrækt ríkisins, landshlutabundnu verkefnin og landbúnaðarráðuneytið hér eru í miklu samstarfi við frændþjóðir okkar á Norðurlöndunum. Þangað sækjum við mikla þekkingu og eigum gott samstarf og njótum ráða þeirra á mörgum sviðum, þannig að auðvitað styðjumst við við hina norrænu stefnu og hugsum um hina alþjóðlegu samninga, líffræðilegan fjölbreytileika og allt sem snýr að þessu máli. Hv. þm. Jóhann Ársælsson kom hér inn á það að merkja þá bæi sem væru í þessum verkefnum. Við höfum ekki lagt þær kvaðir á skógarbændurna sem gera þessa samninga að þeir væru með skóga sína opna, miklu frekar hefur verið horft á að þjóðskógarnir, skógarnir sem eru í eigu ríkisins, sem voru lokaðir fyrir örfáum árum síðan, væru opnaðir og þar gerðar gönguleiðir og skapað næði. Í merkilegri könnun sem gerð var fyrir stuttu kom í ljós að hlutfallslega fleiri Íslendingar fara nú orðið út í skóg en Danir, sem er dæmi um þann gríðarlega mikla áhuga sem Íslendingar hafa á skógum sínum. Þetta verkefni Skógræktar ríkisins, sem er glæsilegt, að opna skógana smám saman til þess að gefa almenningi hlutdeild og aðgang að náttúrunni er alveg sérstaklega þakkarvert. Því þarf auðvitað að fylgja enn betur eftir til þess að fólk njóti skógarins í ríkari mæli. Hv. þm. Jóhann Ársælsson ræddi um að merkingar á lögbýlum væru í skógaræktarverkefnum. Ég sagði að við hefðum ekki lagt þá kröfu á skógræktarbændur, því þeir leggja auðvitað fram vinnuframlag sitt en það má auðvitað hugsa sér það. Það kann vel að vera, af því að skógræktarbændur eru mjög stoltir af sínum verkum, að þeir vilji sjálfir merkja við býli sín að hér búi skógarbóndi og menn séu velkomnir í skógarkaffi eða að skapa afþreyingu, þess vegna leyft fólki að ganga í gegnum skóginn. Mér finnst þetta ágætis hugmynd og þess virði að ræða hana við skógarbændur og velta henni fyrir sér því að það er auðvitað mikið framlag sem fer til þessara verkefna til að búa til auðlindina og verður vonandi að tekjum fyrir fólkið sem á jörðunum býr. Þetta má því vel hugsa sér að mínu mati og væri í rauninni glæsilegt að merkja skógarjarðirnar með þessum hætti. Hitt er svo ljóst að þessi verkefni, skógræktarverkefnin, hafa eflt byggðina mikið, hækkað verð á landi, vakið áhuga á landinu og eru hluti af þeirri miklu nýsköpun sem á sér stað í íslenskum sveitum í dag. Þar á sér stað mikil nýsköpun sem snýst um skóginn, um íslenska hestinn, um ferðaþjónustuna og um svo margt sem býr í náttúrunni og fólkið er að gera að tekjulind hjá sér og dregur fólk að. Landverð hefur hækkað, landið er dýrmætara, fleiri og fleiri vilja búa í sveitum þessa lands og ég hef stundum sagt að það er nánast að komast í tísku að búa í sveitinni og bera hið fallega gamla, íslenska nafn bóndi. Það hefur orðið mikil viðhorfsbreyting á stuttum tíma hvað þetta varðar. Ég vil þá í lokin, hæstv. forseti, þakka þá góðu umræðu sem hefur farið fram um málið og veit að landbúnaðarnefnd mun nú með þeim fulltrúum sem þar sitja taka til hendinni og fara yfir þetta mál og styrkja það kannski enn frekar.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. landbúnaðarráðherra fyrir þessa ræðu og þau skýru svör sem hann veitti. Ég spurði hæstv. ráðherra út í hvort mögulegt væri, ef af samruna Landgræðslu og Skógræktar yrði, að höfuðstöðvar Skógræktarinnar yrðu fluttar af Austurlandi. Hæstv. ráðherra svaraði alveg skýrt í þessu efni, hann sagði að jafnvel þó að stofnanirnar yrðu sameinaðar þá mundu höfuðstöðvar þessara tveggja greina, annars vegar Landgræðslu og hins vegar Skógræktar, áfram verða á þeim stöðum sem þær eru nú og ég fagna því. Sömuleiðis finnst mér það mikilvægt að hæstv. ráðherra sagði að hann teldi að miðstöðvar Skógræktarinnar ættu hvergi betur heima en í því höfuðbóli íslenskrar skógræktar sem Austurland er. Þar höfum við Hallormsstaðaskóg og þar höfum við margra áratuga mikilvæga tilraunastarfsemi á sviði nýrra tegunda og nýrra kvæma. Enn fremur fannst mér það eftirtektarvert og þakkarvert hjá hæstv. ráðherra að hann sagði að ef af samruna þessara tveggja stofnana yrði mundi það að öllum líkindum hafa í för með sér aukinn flutning verkefna til höfuðstöðva Skógræktarinnar á Austurlandi. Það fannst mér vasklega mælt og styð hæstv. ráðherra í þessu eins og öllum öðrum góðum verkum sem hann kann að beita sér fyrir og þau eru sem betur fer töluvert mörg.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lagaákvæðum um fjármálaeftirlit. Í frumvarpinu eru lagðar til breytingar á tilteknum ákvæðum laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, laga nr. 33/2003, um verðbréfaviðskipti, laga nr. 34/1998, um starfsemi kauphalla og skipulagðra tilboðsmarkaða, laga nr. 60/1994, um vátryggingastarfsemi og laga nr. 131/1997, um rafræna eignarskráningu verðbréfa. Frumvarpið er á þskj. 810 og er 556. mál þingsins. Tilgangur frumvarpsins er að skýra betur eftirlitsheimildir Fjármálaeftirlitsins og eyða óvissu um samspil laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi og ákvæða ýmissa sérlaga, sem Fjármálaeftirlitinu er falið að framkvæma. Áður en lengra er haldið, hæstv. forseti, vil ég fjalla stuttlega um fyrri breytingar sem gerðar hafa verið á lagaumhverfi Fjármálaeftirlitsins í þeim tilgangi að styrkja eftirlitsheimildir þess. Með setningu laga nr. 11/2000, um breytingu á lagaákvæðum Fjármálaeftirlits, var leitast við að styrkja starfsemi Fjármálaeftirlitsins og stuðla að því að starfsemi þess skilaði tilætluðum árangri. Meginmarkmið laganna var að tryggja betur en áður aðgang að gögnum og upplýsingum og auka möguleika Fjármálaeftirlitsins til þess að sinna eftirlitshlutverki sínu. Í athugasemdum með lagafrumvarpinu var þess getið að reynslan mundi síðar leiða í ljós ef frekari breytinga væri þörf á lagaumgjörð stofnunarinnar. Breytingar þær sem lagðar voru til í frumvarpinu bæri ekki að skoða sem heildstæða endurskoðun á stöðu og heimildum Fjármálaeftirlitsins. Nokkur reynsla hefur nú hlotist af beitingu þeirra starfsheimilda sem Fjármálaeftirlitinu voru fengnar með lögunum nr. 11/2000. Hefur komið í ljós, m.a. vegna örrar þróunar á fjármálamarkaði, að ástæða er til að eftirlitsheimildir Fjármálaeftirlitsins séu í sífelldri endurskoðun. Með frumvarpi þessu er leitast við að styrkja enn frekar úrræði Fjármálaeftirlitsins og eyða óvissu um túlkun nokkurra ákvæða. Lagt er til að tekið verði upp nýtt fyrirkomulag við endurskoðun ákvarðana Fjármálaeftirlitsins auk þess sem tilefni er til að skýra nokkur ákvæði sérlaga sem falla undir eftirlit Fjármálaeftirlitsins. Helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru eftirfarandi: Lagt er til að breytingar verði gerðar á 2. gr. og 8. gr. laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, og tekin af öll tvímæli um að þau taki ekki aðeins til eftirlitsskyldra aðila heldur einnig vegna eftirlits og annarra verkefna gagnvart einstaklingum og lögaðilum sem Fjármálaeftirlitinu er falið að framkvæma samkvæmt ákvæðum sérlaga. Lagt er til að almenna eftirlitsákvæðið í 9. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi verði styrkt og skýrt frekar. Hefur m.a. verið litið til orðalags 2. mgr. 68. gr. verðbréfaviðskiptalaga auk þess sem höfð hefur verið hliðsjón af heimildum skattyfirvalda sem hafa reynst árangursrík í framkvæmd. Enn fremur eru lagðar til breytingar á ákvæðum sérlaga sem leiða af framangreindu. Tekinn er af allur vafi um að Fjármálaeftirlitið geti beitt þvingunarúrræðum 11. gr. laganna um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi, m.a. um dagsektir, gagnvart einstaklingum eða lögaðilum í tengslum við athuganir á því hvort brotið hafi verið gegn lögum eða reglum sem Fjármálaeftirlitinu er falið að framkvæma séu umbeðnar upplýsingar ekki veittar eða kröfum um úrbætur ekki sinnt innan hæfilegs frests. Enn fremur er gert skýrara að heimilt sé að beita úrræðum 4. mgr. 9. gr. laganna gagnvart þessum aðilum séu ríkar ástæður til að ætla að brotið hafi verið gegn lögum eða reglum sem Fjármálaeftirlitinu er falið að framkvæma eða ástæða er til að ætla að athuganir eða aðgerðir Fjármálaeftirlitsins nái að öðrum kosti ekki tilætluðum árangri. Breytingar þessar eru lagðar til í tilefni af úrskurðum kærunefndar skv. 18. gr. laga nr. 87/1998, um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Í málunum hafði Fjármálaeftirlitið sent kærendum fyrirspurnir um eignarhluti þeirra í fjármálafyrirtæki á grundvelli 2. mgr. 107. gr. laga nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Í ákvæðinu kemur fram að Fjármálaeftirlitið getur krafist hvers konar gagna og upplýsinga frá einstaklingum eða lögaðilum sem eiga eða hyggjast eignast eða fara með eignarhlut í fjármálafyrirtækjum í því skyni að meta hvort þeir falli undir tilkynningarskyldu skv. VI. kafla laganna og hvort þeir teljist hæfir til að fara með virkan eignarhlut. Kærendur svöruðu ekki fyrirspurnum eftirlitsins, eða svöruðu þeim ekki með fullnægjandi hætti að mati eftirlitsins, og lagði Fjármálaeftirlitið á þá dagsektir í kjölfarið. Ákvarðanir um álagningu dagsekta byggðust á 11. gr. laga nr. 87/1998 og reglugerð 560/2001, sbr. 8. mgr. 107. gr. laga nr. 161/2002. Í 11. gr. laga nr. 87/1998 kemur m.a. fram að eftirlitið geti lagt dagsektir á eftirlitsskyldan aðila veiti hann ekki umbeðnar upplýsingar. Þá er skv. 8. mgr. 107. gr. laga nr. 161/2002 heimilt að beita ákvæðum laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi um dagsektir og leit og hald á gögnum við upplýsingaöflun og eftirlit. Nefndin taldi heimild Fjármálaeftirlitsins til að afla upplýsinga og gagna frá kærendum skýra. Hins vegar taldi kærunefndin að heimildir Fjármálaeftirlitsins til að leggja á dagsektir væru ekki nægjanlega skýrar og voru hinar kærðu ákvarðanir felldar úr gildi. Niðurstaða kærunefndar í málum þessum hefur skapað óvissu um heimildir Fjármálaeftirlitsins til að fylgja eftir kröfum um upplýsingar í athugunum á myndun virkra eignarhluta í fjármálafyrirtækjum. Slíkar athuganir geta beinst að einstaklingum og lögaðilum sem eru ekki eftirlitsskyldir aðilar í skilningi 1. mgr. 2. gr. laganna. Þá er rétt að fram komi að sambærilegur túlkunarágreiningur kunni að vera uppi um eftirlit á grundvelli annarra sérlaga. Er frumvarpi þessu ætlað að bregðast við þessum álitaefnum. Í frumvarpinu er lagt til að skilgreint verði efnislega hvernig óbeinir virkir eignarhlutar geta myndast samkvæmt lögum um fjármálafyrirtæki, lögum um vátryggingastarfsemi og lögum um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða. Höfð hefur verið hliðsjón af ákvæði 37. gr. verðbréfaviðskiptalaga er fjallar m.a. um hvernig yfirtökuskylda getur stofnast með samstarfi aðila. Breyting þessi er lögð til vegna vandkvæða á að staðreyna hvort virkir eignarhlutir hafi myndast óbeint, t.d. með samstarfi eða tengslum aðila, en núgildandi lög skilgreina ekki hvað felst í óbeinum virkum eignarhlut heldur er eingöngu vikið að því efnislega í lögskýringargögnum. Tilgangurinn með lagaákvæðum um fyrirframsamþykki fyrir kaupum á virkum eignarhlut og mat Fjármálaeftirlitsins á hæfi umsækjanda er einkum sá að draga úr hættunni á að stórir hluthafar í fjármálafyrirtækjum geti haft skaðleg áhrif með tilliti til heilbrigðs og trausts reksturs fyrirtækjanna. Eru reglurnar samevrópskar og traust á því að reglurnar séu virtar stuðlar m.a. að því að starfsleyfi í einu landi opni möguleika á starfsemi í öðrum löndum innan EES á grundvelli svokallaðs Evrópupassa. Er því mikilvægt að fyrir liggi skýr viðmið fyrir Fjármálaeftirlitið við mat á því hvort stofnast hafi til óbeins virks eignarhlutar. Lagt er til í frumvarpinu að ákvæði um kærunefnd í 18. gr. laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi verði fellt brott. Í þess stað er sett ákvæði um að heimilt verði að skjóta ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins til dómstóla. Um rökstuðning er vísað m.a. til ritgerðar Friðgeirs Björnssonar um úrskurðarnefndir í stjórnsýslunni sem forsætisráðuneytið gaf út árið 2005 þar sem fram kemur að heppilegt kunni að vera í ákveðnum tilvikum að allar meiri háttar deilur um stjórnsýsluákvarðanir séu reknar fyrir dómstólum án þess að þær gangi fyrst til úrskurðarnefndar. Við samningu frumvarpsins var kannað hvernig háttað er kæruheimildum í nágrannalöndunum vegna ákvarðana fjármálaeftirlita þar. Í Svíþjóð og Finnlandi er málum hagað með þeim hætti að ákvarðanir fjármálaeftirlitanna sæta ekki kæru innan stjórnsýslunnar heldur verða aðeins endurskoðaðar af dómstólum. Eru valdheimildir sænsku og finnsku eftirlitanna mjög áþekkar valdheimildum íslenska fjármálaeftirlitsins og því um sambærileg álitaefni að ræða sem sæta endurskoðun með þessum hætti. Hefur þetta fyrirkomulag reynst vel í þessum löndum og eru engin áform uppi um að gera þar breytingu á. Í Noregi er hins vegar hægt að skjóta ákvörðunum norska fjármálaeftirlitsins til ráðherra, en í Danmörku er starfandi kærunefnd sem þó er ekki fyllilega sambærileg þeirri úrskurðarnefnd sem starfar hér á landi. Þegar litið er til þess hversu mikilvægt Fjármálaeftirlitið er fyrir traustan og heilbrigðan fjármálamarkað hér á landi verður að telja eðlilegt að ágreiningsmál vegna starfa þess komi til meðferðar dómstóla. Samkvæmt gildandi lögum hefur Fjármálaeftirlitið ekki heimildir til að skjóta úrskurðum kærunefndar til dómstóla en það fyrirkomulag hefur reynst óheppilegt þegar um stefnumarkandi mál er að ræða sem hafa fordæmisgildi. Ekki er valin sú leið í frumvarpinu að veita Fjármálaeftirlitinu heimild til að skjóta úrskurðum kærunefndar til dómstóla eins og komið hefur til umræðu. Ástæður þess eru að þegar litið er til þeirra mála sem komið hafa fyrir nefndina sést að til hennar leita fyrst og fremst fyrirtæki og fjársterkir einstaklingar, þ.e. fjárfestar og innherjar, sem hafa alla burði til að reka mál sín fyrir dómstólum. Í þessum málum eiga því ekki við sjónarmið um að tryggja almennum borgurum ódýra leið til að fá niðurstöðu í ágreiningsmálum. Með framangreindum rökum þykir rétt að leggja til að ágreiningsmál vegna ákvarðana Fjármálaeftirlitsins komi beint til meðferðar dómstóla. Í frumvarpinu er kveðið sérstaklega á um að ákvæði sérlaga um þagnarskyldu takmarki ekki möguleika aðila til að veita Fjármálaeftirlitinu upplýsingar í einstökum málum. Jafnframt er skerpt á þagnarskylduákvæðum um eftirlitið og því veittur réttur til að afla upplýsinga frá öðrum eftirlitsstjórnvöldum sem lúta sambærilegum ákvæðum um þagnarskyldu. Sé Fjármálaeftirlitið þess fullvisst að stjórnandi eftirlitsskylds aðila uppfylli ekki hæfisskilyrði hefur Fjármálaeftirlitið samkvæmt gildandi rétti fá úrræði önnur en að svipta viðkomandi aðila starfsleyfi. Frumvarpið leggur til mildari úrræði, þ.e. að eftirlitið geti látið víkja viðkomandi stjórnanda frá án þess að þurfa að grípa til leyfissviptingar. Lögð er til breyting á 40. gr. laga um fjármálafyrirtæki sem fjallar um öflun samþykkis Fjármálaeftirlitsins fyrir virkum eignarhlut í fjármálafyrirtæki. Bætist nýtt 25% þrep við ákvæðið á milli 20% og 33% þrepa núgildandi laga. Ljóst er að fjárfestingar á bilinu 20–33% geta fært einstökum fjárfestum mikil völd í einstökum fjármálafyrirtækjum. Er verulegur munur á þeim áhrifum sem geta falist í þeirri fjárfestingu sem er ríflega 20% annars vegar og tæplega 33% hins vegar. Sem dæmi má nefna að fjárfesting umfram 25% getur í raun fært aðila frá stöðu að geta komið í veg fyrir breytingar á samþykktum sem þarfnast tveggja þriðju hluta atkvæða. Einnig getur aðili sem hefur heimild til að fara með allt að 33% atkvæða í raun haft úrslitaáhrif á völd í viðkomandi félagi sé tekið tillit til dreifingar hlutafjár og þess hlutfalls hlutafjár sem farið er með á hluthafafundum. Ákvörðun um að veita samþykki fyrir eignarhaldi á milli 20% og 33% getur því haft mikil áhrif á viðkomandi fjármálafyrirtæki. Er því lagt til að aðilar þurfi að afla samþykkis við 25% mörkin. Hæstv. forseti. Hér er um mikilvægt mál að ræða. Kjarni frumvarpsins er að taka af allan vafa um að gildissvið til laganna nái ekki aðeins til eftirlitsskyldra aðila heldur einnig til annarra sem heyra undir starfsemi eftirlitsins. Hnykkt er á því að Fjármálaeftirlitið er sjálfstætt gagnvart ráðherra. Ákvæði um kærunefnd eru felld brott. Gert er ráð fyrir að ágreiningsmál fari beint til dómstóla. Skýrð eru enn frekar ákvæði um virka eignarhluti og samstarf eigenda þeirra. Hæstv. forseti. Að lokinni umræðu mælist ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Það er spurning sem vakir í hugskoti mínu eftir þessa ræðu. Hver er það sem getur beint því til Fjármálaeftirlitsins að rannsaka meint brot ef upp koma þær aðstæður að Fjármálaeftirlitið gerir það ekki? Er það enginn? Ég spyr vegna þess að í dag er ákvæði í lögunum sem felur í sér ákveðna leið fyrir hæstv. ráðherra til að tjá sig a.m.k. um afstöðu sína í slíkum málum. Hins vegar er lagt til að það ákvæði verði tekið út með þessu frumvarpi. Í 2. mgr. 12. gr. núgildandi laga segir að Fjármálaeftirlitið hafi skyldu til að láta viðskiptaráðherra eða eftir atvikum annan ráðherra tafarlaust vita um fyrirhugaðar aðgerðir. Hver er ástæðan fyrir þessu ákvæði? Hún hlýtur að vera sú að gefa ráðherra tækifæri til að segja sitt álit á þeim aðgerðum sem á að grípa til. Þá hlýtur að mega gagnálykta að ráðherrann hafi líka lagalegan rétt, hugsanlega skyldu til að tjá sig um aðgerðaleysi Fjármálaeftirlitsins. Samkvæmt þessu hefur hæstv. ráðherra t.d. haft lagalegan rétt til að tjá sig við Fjármálaeftirlitið um það hvort hún teldi að eftirlitið hefði átt að grípa til aðgerða vegna hugsanlega rangra upplýsinga um eignarhlut þýsks banka í Búnaðarbankanum þegar hann var einkavæddur. Þetta ákvæði er enn þá í gildi þangað til þetta frumvarp verður samþykkt. Ég spyr þess vegna hæstv. ráðherra: Af hverju fylgdi hún ekki lögunum? Af hverju notfærði hún sér ekki rétt þessa ákvæðis til að óska a.m.k. eftir því að fá að láta Fjármálaeftirlitið vita um afstöðu sína til þess hvort hún teldi að nauðsynlegt væri að rannsaka þetta? Er svarið hugsanlega það að hún einfaldlega telur að ekkert sé athugavert við það mál?

Hæstv. forseti. Ég átta mig ekki alveg á hvað hv. þingmaður er að fara en málið er það að áður var ráðuneytið leyfisveitandi, sem er ekki lengur, áður var það leyfisveitandi á markaði. Nú hefur Fjármálaeftirlitið fengið það hlutverk og þess vegna var þetta ákvæði inni. Þarna er því verið að blanda saman hlutum sem varða sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins. Sjálfstæðið er fyrir og það er líka eftir að þetta frumvarp verður að lögum, verði það að lögum, en hins vegar er hnykkt sérstaklega á því í frumvarpinu til að það sé engum vafa undirorpið að Fjármálaeftirlitið er algerlega sjálfstætt. Það að ráðherra sé að tjá sig um gerðir þess er að mínu mati óæskilegt 

Frú forseti. Ég er alveg sammála hæstv. ráðherra um að það er ákaflega óæskilegt að stjórnmálaviðhorf einstaks ráðherra hafi áhrif á hvaða boð hún kann að flytja einstökum stofnunum um aðgerðir. Ég held að allir séu sammála um það. Eftir stendur hins vegar sú staðreynd að í dag eru lög og 2. mgr. 12. gr. laganna um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi segir einfaldlega að Fjármálaeftirlitið eigi að skýra ráðherra tafarlaust frá fyrirhuguðum aðgerðum. Það er væntanlega til þess að ráðherra geti haft skoðun á því, ekki veto eða bannrétt en að hann geti haft skoðun á því. Ef ráðherra á lögum samkvæmt að geta haft skoðun á aðgerðum Fjármálaeftirlitsins þá hefur hún líka lögum samkvæmt rétt til að hafa skoðun á aðgerðaleysi. Svipað ákvæði hefur verið í lögum um aðrar eftirlitsstofnanir og hæstv. ráðherra hefur notfært sér það. Við vitum öll að hæstv. ráðherra hefur, hvað sem hún segir um hvað sé æskilegt eða ekki, skrifað bréf til eftirlitsstofnana til að finna að því að þær fari ekki í ákveðnar aðgerðir eða að ákveðnum aðgerðum sé ekki sinnt af nægilegum hraða. Þetta liggur alveg fyrir. Burt séð frá því hvað mér og hæstv. ráðherra kann að þykja æskilegt, og ég held við séum sammála um hvað er æskilegt í þessu máli, þá liggur fyrir að það eru í gildi lög. Þeim verður ekki breytt fyrr en búið er að samþykkja þetta frumvarp og þess vegna spyr ég: Hvers vegna nýtti hæstv. ráðherra sér ekki þennan rétt til að láta í ljósi skoðun sína á því að að hennar mati ætti, án þess hún fyrirskipaði það, að skoða hvort einkavæðingarnefnd forsætisráðherra hefði hugsanlega verið gefnar rangar upplýsingar varðandi einkavæðingu Búnaðarbankans? Mér finnst þetta vera mikilvægt og það er fordæmi fyrir því að hæstv. ráðherra hafi gert slíkt.

Hæstv. forseti. Ef ég hefði skrifað slíkt bréf væri ég farin að skipta mér af Fjármálaeftirlitinu. Það vil ég ekki gera og það er ég margbúin að taka fram á hv. Alþingi. Þegar hv. þingmaður segir að ég hafi skrifað eftirlitsstofnunum bréf þá er það ekki rétt, það er hins vegar rétt að ég hef skrifað eftirlitsstofnun bréf. Það hefur einu sinni komið fyrir á mínum sex eða sjö ára ferli að ég hafi skrifað bréf til Samkeppnisstofnunar og hv. þingmenn vita örugglega hvaða bréf það var og hvert erindið var. Þannig er með reglur að þar er oft til undantekning og þetta er undantekningin sem ég viðurkenni fúslega að á við í þessu sambandi hvað mig varðar og eftirlitsstofnanir sem undir ráðuneytið heyra. Hins vegar vil ég ítreka það að allir geta leitað til eftirlitsins og sent þangað erindi. Engu að síður er Fjármálaeftirlitið sjálfstætt og það ákveður sjálft hvort það gerir eitthvað með þau erindi, hvort því finnst ástæða til að taka tillit til þeirra. Þegar ég segi allir undanskil ég kannski ráðherrann í þessu tilfelli, því að annars erum við komin út á mjög hættulega braut. Ég held að hv. þingmenn séu mér algjörlega sammála um það, af því að við viljum ekki pólitísk afskipti af þessu máli. 

Frú forseti. Hæstv. ráðherra leggur áherslu á sjálfstæði Fjármálaeftirlitsins og ég get á vissan hátt tekið undir það. En það er rétt að við áttum okkur á að hæstv. ráðherra er viðskiptaráðherra og ráðherra bæði samkeppnismála og neytendamála. Það er því mjög óeðlilegt að ráðherra með þessa málaflokka geti ekki haft aðgang að frumkvæði í því að eitthvert mál sé kannað. Með því að slíta þarna á milli með þeim hætti sem verið er að leggja til er ráðherra í raun og veru að fría sig ábyrgð en þó ekki, af því að stjórn Fjármálaeftirlitsins er áfram tilnefnd af viðskiptaráðherra. Stjórnin á því allt sitt undir viðskiptaráðherra hvað það varðar. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra, frú forseti: Væri ekki réttara að slíta hér á milli, að slíta Fjármálaeftirlitið, sem við erum öll sammála um að þurfi að vera öflugt og starfa gagnsætt, frá viðskiptaráðuneytinu og setja það undir Alþingi, eins og við höfum lagt til, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs? Fjármálaeftirlitið er svo mikilvæg eftirlitsstofnun og þarf að geta starfað hlutlaust en geta þó jafnframt tekið við erindum, líka frá viðskiptaráðherra, líka frá ráðherra neytendamála og ráðherra samkeppnismála. Það gerist best með því að það verði sett undir Alþingi, eins og t.d. Ríkisendurskoðun. Ég spyr hæstv. ráðherra: Hefur þetta verið kannað? Hefur það verið skoðað hvort þetta væri kannski stjórnsýslulega sterkast fyrir Fjármálaeftirlitið og þar með líka 

Hæstv. forseti. Ég hef nú heyrt þetta áður og geri mér grein fyrir að það er skoðun Vinstri grænna að hafa ætti þetta með þessum hætti. Ég vil fá að segja það einu sinni enn, ég hef margoft látið það koma fram, að ég tel þetta algjörlega fráleitt. Það tíðkast hvergi að fjármálaeftirlit heyri undir þjóðþing viðkomandi þjóðar. Það má í þessu sambandi t.d. benda á þrískiptingu valdsins. Fjármálaeftirlitið er hluti af framkvæmdarvaldinu sem heyrir að sjálfsögðu undir einhvern ráðherra í ríkisstjórn, sem hér á Íslandi er viðskiptaráðherrann. Ef hv. þingmaður er að bera það saman við umboðsmann Alþingis er það allt annað mál því að hann er eftirlitsaðili með stjórnvaldinu. Og varðandi það að ráðherra skipi stjórn yfir þetta eftirlit þá átta ég mig ekki á hver ætti að gera það annar en ráðherra. Enda held ég að tekist hafi ákaflega vel til með þá stjórnarskipan og ég veit ekki til að hv. þingmaður hafi neinar efasemdir um það.

Frú forseti. Þetta mál snýst ekki um persónur, um það hvort stjórn Fjármálaeftirlitsins sé rétt skipuð eða hvort ráðherrann sé best til þess fallin. Það snýst ekki um það í sjálfu sér heldur um stjórnsýslulega stöðu. Ég vek athygli á því að hæstv. ráðherra ítrekaði í ræðu sinni mikilvægi þess að ráðherra gæti staðið til hliðar við Fjármálaeftirlitið. Við vitum reyndar að við einkavæðingu bankanna gengu heldur betur boðin á milli Fjármálaeftirlitsins og viðskiptaráðherra sem fór með bankasöluna. Þar var nú heldur skylt skeggið hökunni - þó að ekki sé hægt að segja það beint í líkamlegu tilliti um þann ráðherra - þar sem viðskiptaráðuneytið fór með sölu bankanna og Fjármálaeftirlitið, sem heyrði undir viðskiptaráðherra, var eftirlitsaðili með viðskiptaráðherra við sölu bankanna. Það var afar óeðlilegt því að Fjármálaeftirlitið átti t.d. að kanna áreiðanleika kaupendanna o.s.frv. sem var mikilvægur þáttur í einkavæðingu og sölu bankanna sem heyrðu undir nákvæmlega sama ráðherra. Ég held þeirri skoðun mjög til haga, einmitt í ljósi orða hæstv. ráðherra um hversu mikilvægt er að þarna séu ekki bein stjórnunarleg tengsl á milli, að Fjármálaeftirlitið heyri t.d. undir Alþingi þannig að ráðherra viðskiptamála, samkeppnismála, neytendamála og bankamála geti leitað til Fjármálaeftirlitsins kinnroðalaust með atriði, fyrirspurnir eða mál, sem ráðherra í krafti ábyrgðar á sínum málaflokkum, getur verið nauðsyn á að gera. Ég ítreka að ég legg til að 

Hæstv. forseti. Það er dálítið erfitt að svara og útskýra fyrir hv. þingmanni í stuttri ræðu hvernig hlutirnir ganga fyrir sig, því að eftir því sem mér skilst er hann að reyna að koma því á framfæri, þó að hann segi það ekki beinum orðum, að ég sé að hafa áhrif á störf Fjármálaeftirlitsins. Það hlýtur að vera það sem hann meinar þó að hann segi það ekki beinum orðum.

Þú berð ábyrgð á málaflokknum.

Mér finnst þetta í raun ekki svaravert. Hv. þingmaður getur haldið þessu fram áfram úr þessum ræðustóli en þetta er ekki svaravert.

Frú forseti. Það komu mikilvæg atriði fram í andsvörum við hæstv. ráðherra áðan. Ég vil nú segja það að ég hef fyllstu samúð og skilning á því viðhorfi sem hæstv. ráðherra hefur gagnvart tengslum ráðherra og eftirlitsstofnana af þessu tagi, það skiptir mjög miklu máli að eftirlitsstofnanir séu sjálfstæðar. Það skiptir líka máli að menn fari að lögum. Þó að nú sé verið að fella brott 2. mgr. 12. gr. sem kveður á um að kröfur, athugasemdir og fyrirhugaðar aðgerðir Fjármálaeftirlitsins séu þegar í stað tilkynntar viðskiptaráðherra, breytir það ekki því að það ákvæði er enn þá í gildi. Menn eiga að fara eftir því og ég held að hæstv. viðskiptaráðherra hafi notfært sér svipuð ákvæði einu sinni. Það er alveg ljóst að hér hafa staðið töluverðar deilur um einkavæðingu Búnaðarbankans. Komið hafa fram, að mínu mati, rökstuddar fullyrðingar um að þar hafi hugsanlega ekki allt verið með felldu að því leyti að einkavæðingarnefnd forsætisráðherra hafi ekki verið gefnar réttar upplýsingar. Við þær aðstæður að Fjármálaeftirlitið grípur ekki til neinna aðgerða til að hrinda þeim grun eða ýta honum út af borðinu með skoðun, þá finnst mér að í krafti þess ákvæðis sem enn er í gildi hefði hæstv. viðskiptaráðherra a.m.k. getað leyft sér að hafa skoðun á því. Það er nefnilega ekki nógu gott þegar hæstv. ráðherra kemur og segir að hún telji að það eigi að vera algild regla að það séu engin samskipti af þessu tagi á milli Fjármálaeftirlitsins og hins faglega ráðherra en segir síðan jafnframt að það séu alltaf undantekningar á reglunum. Annaðhvort eru svona reglur í gildi eða ekki. Hæstv. ráðherra hefur sjálf skrifað bréf til Samkeppnisstofnunar þar sem hún fór með formlegum hætti fram á að stofnunin setti ákveðið mál í rannsóknarforgang. Ég var sammála því þegar hæstv. ráðherra gerði það. Ég tel að ekkert sé athugavert við það og það er alveg klárlega löglegt af hennar hálfu eins og um hnúta laganna er búið í dag. Hugsanlegt er að túlka megi það öðruvísi þegar búið er að samþykkja þetta frumvarp, ef óbreytt verður. Hins vegar hafa stjórnvöld oft og tíðum, núverandi hæstv. ríkisstjórn með öðrum hætti, líka haft afskipti í reynd, og ég er ekki að lasta það, af t.d. störfum eftirlitsstofnana eins og Samkeppnisstofnunar. Hæstv. ríkisstjórn lagði t.d. fram á hinu háa Alþingi sérstaka tillögu, sem var samþykkt, um aukafjárveitingu til Samkeppnisstofnunar beinlínis til að auðvelda rannsókn á tilteknu máli. Í þessu máli finnst mér því vera áhöld um hver sé hin raunverulega stefna ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Ég sagði í upphafi míns máls að ég hefði skilning á þessu viðhorfi hæstv. ráðherra. Spurning er hversu langt á að ganga í þessum efnum. Ég er þeirrar skoðunar að hæstv. ráðherra, hver sem hann er, geti haft viss fagleg afskipti af eftirlitsstofnunum. Ég velti því fyrir mér hvort ekki sé verjanlegt, jafnvel að samþykktu þessu frumvarpi, það sem hæstv. viðskiptaráðherra gerði árið 2000 með bréfi sínu til Samkeppnisstofnunar. Þar er ekki verið að segja að taka eigi ákveðið mál til rannsóknar heldur einungis verið að segja - sem eru hagsmunir allra, bæði þeirra sem voru undir rannsókn og líka okkar neytenda og borgara sem fylgjumst með málinu - að hraða rannsókn máls sem hefur dregist úr hömlu. Mér finnst það ekki óeðlilegt og mér finnst að hæstv. ráðherra eigi ekki að vera svo mikil ofsatrúarmanneskja á þessu sviði að jafnvel að þessari lagabreytingu samþykktri mundi hún skirrast við að gera slíkt. Ég hef a.m.k. skilið það svo að á meðan ekki er um beina íhlutun að ræða í ákvarðanir um hvað viðkomandi eftirlitsstofnun eigi að taka til rannsóknar sé í lagi að t.d. ráðherra hafi skoðanir á þessu. Ég held að það sé þarft fyrir samfélagið líka. Því tek ég þetta mál sérstaklega hér upp nú til að benda á það að hæstv. ráðherra notaði tækifærið í óundirbúinni fyrirspurn frá hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni á mánudaginn til að rífa sig a.m.k. niður í maga gegn Samfylkingunni sérstaklega fyrir að hún skyldi hugsa sér þá ósvinnu að hæstv. ráðherra léti í ljós skoðun sína á því hvort Fjármálaeftirlitinu bæri að rannsaka það sem hermt var í fjölmiðlum að væru blekkingar gagnvart einkavæðingarnefnd forsætisráðherra. Það gengur ekki að hæstv. ráðherra ráðist með þeim hætti á einstakan þingmann og einstakan stjórnmálaflokk þegar það liggur alveg ljóst fyrir að sú regla sem hún var að skamma hv. þm. Lúðvík Bergvinsson fyrir að brjóta var brotin af henni sjálfri árið 2000 þegar hæstv. ráðherra sendi bréf til Samkeppnisstofnunar. Ég tel að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi staðið á traustri bjarghellu laganna þegar hann kom með þá fyrirspurn sína á mánudaginn vegna þess að lögin eins og þau eru í dag kveða fortakslaust á um slíka heimild, hvort sem það er æskilegt lagaákvæði eða ekki. En það var sett af núverandi ríkisstjórn með þeirri röksemd að bersýnilega bæri Fjármálaeftirlitinu tilkynningarskylda gagnvart viðskiptaráðherra. Ef það er þannig, hæstv. forseti, að eftirlitinu beri skylda til að tjá ráðherra frá aðgerðum sínum þá liggur það alveg ljóst fyrir að það er beinlínis til þess að ráðherra geti, án þess að banna slíka aðgerð, haft á henni skoðun. Þá er ekki hægt annað en að gagnálykta að ef ráðherrann má lögum samkvæmt hafa skoðun á aðgerðum Fjármálaeftirlitsins hefur hún líka lagalegan rétt til þess að hafa skoðun á aðgerðaleysi Fjármálaeftirlitsins samkvæmt þessu ákvæði eins og það er núna. Svo ég ljúki nú þessum parti ræðu minnar þá dreg ég þetta einfaldlega fram hér. Þetta skiptir ekki neinu meginatriði varðandi efni þess máls sem við erum að fjalla um, en mér fannst hæstv. ráðherra fara fram eins og fíll í glervörubúð þegar hún ásakaði stjórnmálaflokk minn og talsmann hans í málinu, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, um fjarstæðu þegar það liggur alveg ljóst fyrir að hann var einungis að óska eftir því sama og hæstv. ráðherra hefur sjálf veitt fordæmi fyrir og gerði það á grundvelli lagaákvæðis. Það þýðir ekki fyrir þennan ágæta hæstv. ráðherra að koma hingað og svara - ég vil ekki grípa til neinna lýsingarorða - með þeim hætti, jú, að þetta sé reglan en undantekningar séu á öllum reglum. Þá fyrst erum við farin að taka pólitískar ákvarðanir ef það er þannig að við höfum reglur í gildi en einhver tiltekinn ráðherra geti hugsanlega gert undantekningu á reglunni, ef það t.d. hentar Framsóknarflokknum. Það er ekki reglan sem við erum að tala um. Frú forseti. Að lokum þessum neikvæðari kafla minnar ræðu vil ég segja að ég er býsna ánægður með frumvarpið að öðru leyti. Ég tel að í frumvarpinu sé hæstv. ráðherra að gefa eftirlitsstofnunum margvíslegar heimildir til að beita úrræðum sem eru algjörlega nauðsynlegar. Ég og stjórnmálaflokkur minn erum þeirrar skoðunar að það sé best fyrir viðskiptalífið, best fyrir arðsemi þess og best fyrir velsæld samfélagsins að sem fæst lög skerði athafnafrelsi fyrirtækja og einstaklinga. Við höfum hins vegar talað fyrir því að það séu sterkar eftirlitsstofnanir og þeim séu tryggðar nægilegar fjárveitingar til að standa undir nafni. Á því hafa nú verið skafankar af hálfu núverandi hæstv. ríkisstjórnar. Sömuleiðis séu þeim eftirlitsstofnunum gefin mjög sterk úrræði til að leita allra gagna sem þarf til að grafast fyrir um hugsanlega misnotkun, markaðsmisneytingu og annað sem fer ekki nægilega vel. Eftir að hafa, eftir minni þekkingu, grandskoðað frumvarpið finnst mér það að mörgu og flestu leyti taka á þeim álitamálum sem við höfum séð uppi í íslensku fjármálalífi. Íslenskur fjármálamarkaður er enn á bernskuskeiði en hann hefur orðið mjög þróttmikill og hann hefur skipt mjög miklu máli fyrir velsæld samfélagsins. Við höfum hins vegar orðið vitni að ýmsum átökum í fjármálaheiminum og stundum hefur manni sem almennum borgara þótt sem fyrirtæki og athafnamenn hafi teygt sig út á ystu nöf. Ég neita því ekki að umbrot hafa orðið í fjármálaheiminum sem hafa verið þannig að mér sem fulltrúa á löggjafarsamkundunni hefur þótt á stundum að einstakir athafnamenn hafi farið út á hið gráa svæði og jafnvel handan við það. Þá hefur komið í ljós að þær eftirlitsstofnanir sem við höfum sett upp til að gæta að hagsmunum borgaranna gagnvart slíkri háttsemi hafa ekki haft nægileg úrræði til að afla þeirra upplýsinga sem þarf og þær hafa ekki heldur haft þvingunarúrræði til að knýja viðkomandi aðila til að láta í té þær upplýsingar. Ég ætla ekki einu sinni að áfellast hæstv. ríkisstjórn eða þennan ágæta hæstv. viðskiptaráðherra fyrir að þau lög sem hún og ríkisstjórnin hefur lagt hér fyrir og við samþykkt hafi ekki séð við þessu. Þetta er bara partur af fæðingarhríðum nýs umhverfis í atvinnulífinu og ekkert fyrir okkur að gera annað en að læra af reynslunni, læra af öðrum þjóðum og samþykkja lög sem gefa okkur þessi úrræði. Ég held að hér hafi komið fyrir atvik, bæði fyrir árið 2000 en líka núna á þessum vetri sem gefa fullt og ærið tilefni til að ráðist sé í þessar breytingar, sem eru að mörgu leyti töluvert harðar. Þær ganga mjög nálægt frelsi manna til athafna og þær til að mynda ganga nálægt grundvallarreglum sem við höfum meira að segja lögsett fyrir ákveðnar atvinnugreinar, sem er þagnarskyldan. Ég velti þessu mikið fyrir mér þegar ég skoða frumvarpið. Er það verjanlegt að ganga svo langt að segja að hægt sé að skerða þagnarskylduna gagnvart þriðja aðila, t.d. lögfræðistofu úti í bæ sem hugsanlega kann að búa yfir mikilvægum upplýsingum sem eftirlitsstofnanir okkar þurfa á að halda til að komast að raun um t.d. hvort virkur eignarhluti í krafti laganna hefur myndast eða hvort um einhvers konar misneytingu sé að ræða? Er það verjanlegt í því skyni ef við erum að skoða viðskipti eða eftirlitsstofnanir okkar á millum segjum tveggja stórra fyrirtækja, þá sé hægt af hálfu Fjármálaeftirlitsins að ráðast inn á lögfræðistofu, sem ekki hefur nein afskipti af málinu nema hugsanlega milligöngu og lögfræðilega ráðgjöf, til þess að afla þar upplýsinga? Svar mitt er já. Ég held að þó að þarna sé ansi harkalega gengið fram þá er ég þeirrar skoðunar að þetta sé óhjákvæmilegt úrræði. Það er harkalegt en í staðinn gefur það okkur færi á að setja mjög skýrar reglur og fylgja þeim vel eftir. Ég velti því líka fyrir mér hvort verjanlegt væri að leggja fram frumvarp með þvingunarúrræðum eins og hér eru, þ.e. mjög hörðum dagsektum sem geta numið allt að 2 millj. kr. á dag, muni ég rétt, gagnvart þriðja aðila af þessu tagi. Ég komst líka að þeirri niðurstöðu að það væri verjanlegt. Hin mildandi ásýnd frumvarpsins er þó sú að gert er ráð fyrir að slík þvingunarúrræði, t.d. í formi sekta, ráðist af fjárhagslegu umfangi viðkomandi. Ég tel því að þetta sé gott sem kemur fram í frumvarpinu. Ég er sammála ýmsum öðrum atriðum líka. Ég er þeirrar skoðunar að þvingunarúrræðin og eftirlitsskyldan með ýmsum aðilum og upplýsingaskylda aðila sem ekki eru eftirlitsskyldir samkvæmt skilgreiningum í þeim lögum sem nú þegar liggja fyrir, sé jákvæð og þetta sé gott fyrir markaðinn og fyrir íslenskt samfélag. Ýmsir skafankar hafa komið fram á lögunum sem hér er líka verið að bæta. Til dæmis hafa menn ekki verið nægilega ánægðir með þá úrlausn sem fæst með því að hafa kærunefnd í gangi sem hefur að ýmsu leyti, taldi ég, fúnkerað vel. En það er niðurstaðan í frumvarpinu, eftir að hafa skoðað og væntanlega hlustað á markaðinn sjálfan og skoðað hvernig þetta gerist í öðrum löndum, að fella kærunefnd í burtu. Í staðinn er veitt heimild til að skjóta deilum af þessu tagi til dómstólanna. Hér er yfirleitt um stór og fordæmisgefandi mál að ræða. Hugsanlega er því rétt að gera þetta. Svona gera menn þetta í Svíþjóð og í Finnlandi. Ég veit ekki hvernig þeir gera þetta í Danmörku en ég held að umræður séu um það líka. Til að hægt sé að ráðast í dómsmál þurfa menn að vera stórir og sterkir. Reynslan sýnir að þeir sem hafa lent í slíkum málum hafa verið fjárhagslega öflugir og hafa getað lokið þeim kostnaði sem af slíku hlýst. En ég spyr hæstv. ráðherra: Hvað ef sú staða kemur upp að það er einhver einstakur, einn lítill hluthafi, einn af þessum litlu köllum sem eru að slást á markaði sem þykir á sér brotið og vill með einhverjum hætti fyrir hönd fyrirtækis sem hann á hluta af skjóta máli sínu til úrskurðar æðra valds? Ef hann þarf í svona málum að leita til dómstólanna mundi ég ætla fyrir fram að honum væri það fjárhagslega ómögulegt. Ég spyr hæstv. ráðherra: Með hvaða hætti er bætt úr því? Er möguleiki slíkra manna tryggður? Þetta eru þau meginatriði sem ég vildi sagt hafa um frumvarpið. Við í Samfylkingunni teljum að frumvarpið sé jákvætt og mér finnst það vera mjög jákvætt, harkalegt frumvarp, en það er mjög líklegt til þess að sýna að það getur enginn komist upp með í skjóli þagnarskyldu eða einhvers annars að leyna upplýsingum sem þessar sterku eftirlitsstofnanir, eins og þær vonandi verða, þurfa til að geta upplýst um málshætti sem varða hag okkar allra. Það er einfaldlega þannig á Íslandi að sparnaður okkar Íslendinga er í vaxandi mæli farinn að þróast inn í almenningshlutafélög, og það er jákvætt. Það eru þess vegna ábyggilega tugir þúsunda, ef ekki hundrað, á Íslandi sem hafa beina hagsmuni af því að skikkan sé á þessum markaði. Ég byrjaði ræðu mína með því að vera nokkuð harður við hæstv. ráðherra út af tilteknum atriðum sem ég ætla ekki að fara í aftur. En mig langar aðeins í lokin til að stríða hæstv. ráðherra pínulítið, þó að það sé nú ekki mitt eðli.  Þá spyr ég hæstv. ráðherra: Er það svo að hún treysti ekki starfsmönnum sínum til að þegja um mál, sem þeir hafa þó lagaskyldu til að þegja yfir en hún treysti hins vegar öllum öðrum stofnunum til að þegja yfir? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra um þetta því að mín reynsla af starfsmönnum hennar í hinu háa iðnaðar- og viðskiptaráðuneyti er sú að þeir vita að þögn er gulls ígildi og ég treysti þeim fullkomlega. Það er því ekki af þeirri ástæðu sem ég tel að fella eigi þetta brott. Virðulegi forseti. Ég hef ekki meira um þetta mál að segja að sinni en vona að hæstv. ráðherra hugsi nú sinn gang um hina gullnu reglu sem hún sagði frá í upphafi, að ráðherra eigi ekki að hafa nein afskipti, pólitísk né önnur, af eftirlitsstofnunum. Hún hnýtti því svo við að á öllum reglum séu undantekningar. Það finnst mér ekki vera gullvægt. 

Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni um margt flókið mál og ræða mín mun ekki ganga út á að fara yfir einstakar greinar. Ég held hins vegar að full ástæða sé til að reyna að skilja betur hvað er á bak við þær breytingar sem lagðar eru til. Mér fannst einhvern veginn að ræða hæstv. ráðherra færði mér ekki algerlega þann skilning sem ég hefði gjarnan viljað fá á málinu, t.d. hvers vegna sumt af því er gert sem hér er lagt til. En áður en ég kem að því langar mig til að blanda mér í þá umræðu sem varð áðan þegar hæstv. ráðherra átti orðastað við hv. þm. Össur Skarphéðinsson. Hæstv. ráðherra sagði að allir ættu að geta snúið sér til þessarar eftirlitsstofnunar, nema hæstv. ráðherra sjálfur. Ég skildi það þannig að hæstv. ráðherra væri nánast að tala um sig og ríkisstjórnina. Það er svo að hæstv. ráðherra ber ásamt ríkisstjórninni alveg sérstaka ábyrgð á því verkefni sem hér er talað um, einkavæðingunni á Búnaðarbankanum. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hver var það sem átti að gæta hagsmuna almennings og snúa sér til Fjármálaeftirlitsins til að fylgja því eftir að þar væri tekið á málum? Í hvers valdi var það og hver hafði þá skyldu að gera það og hvers vegna var það ekki gert? Stendur kannski til að gera bragarbót á þessu? Það getur auðvitað ekki gengið að enginn geti gætt hagsmuna almennings í málinu. Hæstv. ráðherra getur kannski borið því við að hann sem slíkur hafi ekki átt að gera það en hann getur það ekki nema því aðeins að það séu þá einhverjir aðrir sem beri þá ábyrgð og eigi að sinna henni því ríkisstjórnin ber ábyrgð á þessu máli sem heild. Það er ekki eins og hægt sé að skilja við þetta mál bara af því að það er í fortíðinni, þau orð hafa stundum verið viðhöfð í þingsal, að menn séu að tala um það sem liðið er og það sé orðin fortíð. Þarna var verið að fara með eigur almennings og full ástæða til að velta því fyrir sér með hvaða hætti þær hafa komist í hendur á þeim eigendum sem hafa átt þessa hluti frá því af stað var farið. Sá hlutur sem mest er umræddur núna er sá hlutur sem var talinn hafa verið og er af sumum talinn hafa verið í eigu þýsks banka. Ég veit ekki til þess að sá hlutur hafi verið boðinn til sölu á markaði á Íslandi áður en hann skipti um hendur, hafi hann gert það. Hann mun hins vegar vera talinn í eigu Íslendinga eða Íslendings núna. Hvernig gerðist það? Var tilkynnt um þá sölu? Fengu eftirlitsstofnanirnar ekkert að vita um að ráðandi hlutur væri til sölu? Hefur það verið skoðað? Og hver á að sjá til þess að það verði skoðað? Er eitthvert vandamál á ferðinni sem hefur verið hjá Kauphöll Íslands líka? Nú geri ég ekki ráð fyrir að þetta mál snerti Kauphöllina en ég sé það á þeim breytingartillögum sem eru í frumvarpinu að verið er að gera Fjármálaeftirlitinu kleift að fá upplýsingar úr Kauphöllinni sem Fjármálaeftirlitið virðist ekki hafa átt möguleika á að fá áður og þess vegna spyr ég: Er þörf á þessu? Hefur verið vandamál fyrir Fjármálaeftirlitið að fylgjast með þeim viðskiptum sem hafa farið fram í gegnum Kauphöll Íslands? Ég held að gagnlegt sé að menn viti hvort vandamál hafa verið þarna uppi og ég spyr um 8. gr. sem er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í tengslum við athuganir tiltekinna mála er Fjármálaeftirlitinu heimilt að afla upplýsinga og gagna frá öðrum stjórnvöldum óháð þagnarskyldu þeirra.“ Þýðir þetta ekki að Fjármálaeftirlitið getur sótt allar upplýsingar til Kauphallarinnar sem það vill fá? Er það ekki þannig? Ég endurtek spurninguna: Hafa verið uppi vandamál við að fá þessar upplýsingar og hvaða mál eru það sem þar skipta máli? Ég tek síðan undir það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson sagði áðan að full ástæða er til að skýra þessar reglur og gera mögulegt að fylgjast vel með. Ég held að við höfum staðið okkur ákaflega illa í því að hafa hér skynsamlegt regluverk í gangi. Sannleikurinn er sá að fjármálamarkaðurinn á Íslandi er ormagryfja. Eðlilegar reglur hafa ekki verið í gangi. Við stöndum frammi fyrir því að helstu keppinautar okkar á fjármálamarkaðnum eru bankarnir sjálfir, bankarnir sem eiga að gæta hagsmuna okkar. Ef við erum að reyna að ávaxta okkar fé í bönkum landsins þá eru helstu keppinautarnir þeir sem eru að þjónusta okkur og það geta verið bæði bankarnir sjálfir og þær persónur sem eru að þjónusta okkur í bönkunum. Þarna hafa stjórnvöld og hæstv. viðskiptaráðherra ekki gætt nógu vel að í fortíðinni. Svona hafa málin verið. Ég held þess vegna að full ástæða sé til að menn skoði sig vandlega um í nefndinni og fari vandlega yfir þær tillögur sem hér eru og reyni að finna þær leiðir sem skynsamlegastar eru án þess að drepa viðskipti í landinu í dróma. Ég tel að það megi ekki gerast. Ég tel hins vegar að það sem eigi að svífa yfir vötnunum í nefndinni þegar verður farið yfir málið, sé að gætt verði að hagsmunum almennings og menn hugsi allt eftirlit út frá því að þeim hagsmunum verði borgið. Ekki veitir af aðhaldi í þessari grein. Því miður er full ástæða til að menn gæti að sér í viðskiptum á Íslandi og ekki síst gagnvart þeim þjónustuaðilum sem eru stærstir og sterkastir og telja sig hafa ástæðu til að auglýsa það út um borg og bý að þeir þjónusti fólkið í landinu. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Ég hef ekki sett mig inn í þetta mál með þeim hætti að ég geti farið yfir einstakar greinar. Ég geri ráð fyrir að nefndin leggi í þetta mikla vinnu og er satt að segja ekki alveg viss um að við fáum að sjá þetta mál að vori til afgreiðslu einfaldlega vegna þess að ég tel að þetta sé það mikið verkefni en þó er hægt að halda í vonina um það.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og er ánægð með að mér heyrist hv. þingmenn vera sammála mér um að þetta sé mál sem sé mikilvægt að gera að lögum og efla þannig Fjármálaeftirlitið og auka eftirlitsskylduna eða gera eftirlitinu mögulegt að halda uppi þessari mikilvægu starfsemi sem varðar markaðinn, ég held að við séum öll sammála um það. Það sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson nefndi hér og varð nokkuð tíðrætt um var það sem gerðist líklega árið 2000, hann man það nú betur en ég, að ég skrifaði Samkeppnisstofnun ákveðið bréf sem er í eina skiptið sem ég hef haft afskipti af eftirlitsstofnunum mínum. Ég heyri að honum hefur sviðið dálítið það sem ég sagði í umræðu á mánudaginn gagnvart Samfylkingunni að hún væri ekki komið langt á þróunarbrautinni. En það sem ég meina þegar ég tala um þróunarbraut í þessu sambandi er að sjálfsögðu það að tímarnir eru að breytast óskaplega mikið og að við tölum um algerlega sjálfstæðar eftirlitsstofnanir er í takt við tímann. Ég býst við að fyrir tíu árum hafi mönnum þótt frekar ótrúlegt að mál mundu þróast í þessa átt og er í raun ekkert ólöglegt við það og væri ekkert ólöglegt við það að ég mundi skrifa Fjármálaeftirlitinu bréf í dag en hins vegar væri það mjög óæskilegt og mér fyndist að það mundi veikja mjög stöðu Fjármálaeftirlitsins og vera í ósamræmi við þá stefnu sem ég hef haft uppi ef ég færi að gera það og það sama má segja um Samkeppniseftirlitið. Þó svo ég hafi skrifað þetta bréf fyrir 5–6 árum tel ég frekar ólíklegt að ég mundi gera það í dag, svo ég sé bara að hugsa upphátt í ræðustól á hv. Alþingi. En ég heyri að hv. þingmaður veltir þessum hlutum fyrir sér. Af því að hann spurði einnar spurningar sem var sú að ef lítill og veikburða aðili teldi sig þurfa að fara með mál fyrir dómstóla sem hefði fengið úrskurð í Fjármálaeftirlitinu sem hann sætti sig þá ekki við væntanlega, þá er sérstök heimild til gjafsóknar sem mundi þá koma til í því sambandi. Í lok ræðu sinnar var hv. þingmaður með hugmyndir um hvort það væri einhver sérstök vantrú ráðherrans á starfsfólki sínu sem ylli því að þetta þagnarskylduákvæði væri svo sem raun ber vitni. Ég held að almenna reglan sé sú að eftir því sem færri vita hluti þeim mun líklegra er að þeir haldi. Í þessu tilfelli gæti það verið þannig að það væri í raun bara ráðherrann sem væri upplýstur um viðkomandi mál en ég tel að það ákvæði sem við nú nemum brott úr lögunum með þessu frumvarpi, verði það að lögum, sé svolítið í takt við gamla tímann en kannski þó fyrst og fremst í takt við þær skyldur sem ráðherrann hefur haft í sambandi við leyfisveitingar sem er núna verið að færa yfir til Fjármálaeftirlitsins. Þetta er því allt saman hugsað sem hér er sett fram. Ég er ánægð með að heyra að mér virðist hv. þingmenn hafi ekki athugasemdir við það sem kemur fram í frumvarpinu og er nokkuð róttækt, sem sé það að fella kærunefndina út. Ég var vissulega búin að velta því mjög mikið fyrir mér hvað skyldi gera í þeim efnum og ég heyri ekki að athugasemdir séu við það. En auðvitað eru þetta mál sem þarf að fara miklu betur í gegnum í nefndinni eins og öll mál. En þessi stefna sem sett er fram með frumvarpinu og þær tillögur sem gerðar eru til breytingar hníga allar að því að styrkja eftirlitið. Eins og hér hefur komið fram hefur markaðurinn verið að breytast alveg gífurlega, eiginlega meira en nokkur hefur getað látið sér detta í hug og komið hafa upp atvik þar sem - eða maður hefur a.m.k. velt því fyrir sér hvort lög hafi verið nægilega skýr og nógu sterk lagaákvæði í lögum til að taka á málum en þetta frumvarp mun eflaust ekki leysa allan vanda til allrar framtíðar. Þessi mál þurfa alltaf að vera til endurskoðunar og ég ætla ekki að fullyrða það hér og nú að ekki eigi eftir að koma fram frumvarp líka á næsta vetri til að stíga ný skref í þessum efnum. En ég vil fyrst og fremst þakka fyrir umræðuna. Ég er mjög ánægð með hana og tel að nokkuð góð samstaða ríki á hv. Alþingi um að þessi mál þurfi að vera í góðu lagi.

Hæstv. forseti. Ég spurði hæstv. ráðherra spurningar hérna áðan sem ég óska eindregið að fá svar við. Hæstv. ráðherra segir það ekki sitt hlutverk að óska eftir að þessi eftirlitsstofnun fari í að skoða ákveðin mál. Við vorum að tala hér um einkavæðingarmálið. Við vorum að tala um einkavæðingu Búnaðarbankans. Ég spurði hæstv. ráðherra: Hver á að gæta hagsmuna almennings í þessu máli? Hver átti að snúa sér til eftirlitsins og óska eftir að það fjallaði um málið, ef menn töldu að þannig þyrfti að standa að málum? Það væri ekki verið að ganga þá götu sem væri eðlilegt að ganga í þessu samhengi. Hver er það sem átti að gera þetta? Hæstv. ráðherra ber ábyrgð á einkavæðingunni með öðrum ráðherrum í ríkisstjórninni. Einkavæðingarnefndin hafði þá framkvæmd á höndum. Hver átti að snúa sér til eftirlitsins ef niðurstaðan var sú að gera það? Og hver tók svo ákvörðun um að það væri engin ástæða til þess?

Hæstv. forseti. Eins og hv. þingmaður hlýtur að gera sér grein fyrir er það stofnunarinnar sjálfrar að taka þá ákvörðun hvort hún fer ofan í þetta mál eða ekki. Það þarf enginn að beina því til hennar. Fjármálaeftirlitið gætir hagsmuna allra. Þess vegna veit ég ekkert um hvað Fjármálaeftirlitið er að gera hverju sinni. Þess vegna getur vel verið að það sé að fara yfir þetta mál. Ég get ekki svarað því. Og þannig vil ég hafa þetta umhverfi og þessa stjórnsýslu.

Hæstv. forseti. Þetta er ekki boðlegt svar. Hæstv. ráðherra sagði það hér áðan að allir gætu snúið sér til þessarar stofnunar ef þeir teldu að það þyrfti að skoða mál og fara yfir þau. Nema hæstv. ráðherra sjálfur. Svo þegar ég spyr að því hver eigi að gæta hagsmuna almennings hvað varðar þetta einstaka mál, þá fer hæstv. ráðherra að tala um að þessi stofnun eigi að vera alltumlykjandi og sjá um það sjálf að ákveða í öllum tilfellum hvort það verði farið yfir einhver mál. Þetta stemmir ekki og mér finnst ástæða til að fá botn í þetta. Hver átti að gæta hagsmuna almennings í þessu máli? Hæstv. ráðherra sagðist ekki hafa átt að gera það. Hver var það?

Frú forseti. Þetta hefur verið ansi merkileg umræða. Það var t.d. afar athyglisvert að hlusta á hvernig hv. þm. Össur Skarphéðinsson dró þetta mál fram gagnvart öðru máli sem hér hefur verið gert að umtalsefni og var rætt sl. mánudag. Það hefur m.a. leitt til þess, virðulegi forseti, að hæstv. viðskiptaráðherra kom í ræðustól og sagði að það væri ekki ólöglegt að hún skrifaði Fjármálaeftirlitinu bréf og færi fram á tiltekna skoðun, sem er ansi merkileg yfirlýsing. Þetta er sem sagt löglegt miðað við þau lög sem eru í gildi og þá hefur hv. þingmaður Össur Skarphéðinsson, sem dró þetta hérna fram, algjörlega á réttu að standa hvað það varðar. Enda þegar maður les bæði frumvarpið á sínum tíma og lögin sem hér eru, þá er Fjármálaeftirlitinu gert skylt að gefa viðskiptaráðherra skýrslu einu sinni á ári fyrir 15. september. Í frumvarpinu var það ársfjórðungslega, því hefur verið breytt. Það er því ótvírætt að þetta er hægt. Virðulegi forseti. Það er ekki verið að tala um að hæstv. viðskiptaráðherra hafi eitthvert yfirvald yfir Fjármálaeftirlitinu, heldur ekki reynt að gefa fyrirmæli um tiltekin atriði. Það er kannski spurning um að það verði skrifað og óskað eftir að tiltekið mál verði skoðað. Vegna þess að í raun og veru er viðskiptaráðuneytið og viðskiptaráðherra þolendur í því máli sem hér hefur verið gert að umtalsefni, þ.e. um þennan ímyndaða eða ekki ímyndaða hlut þýska bankans í Búnaðarbankanum á sínum tíma. Þetta er mjög mikilvægt og full ástæða til að þakka hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni fyrir yfirferð hans hér sem hefur leitt í ljós, eins og viðskiptaráðherra sagði, að það er ekki ólöglegt að hún skrifaði Fjármálaeftirlitinu bréf, hins vegar er allt annað 

Ég bið hv. þingmenn að virða tímann og byrja ekki á nýrri setningu þegar búið er að berja í bjölluna.

Hæstv. forseti. Það kemur fram í máli hv. þingmanns að hann treystir Fjármálaeftirlitinu ekki. En það vill svo til að ég treysti Fjármálaeftirlitinu og veit að það vinnur vel og skoðar þau mál sem það telur ástæðu til að skoða. Það er aðalatriðið í mínum huga. Ef hv. þingmaður treystir mér betur þá er það að sjálfsögðu ánægjulegt fyrir mig. En ég hins vegar treysti Fjármálaeftirlitinu fullkomlega til að taka þessar ákvarðanir sjálft.

Virðulegur forseti. Það er nú komið að lokum þessarar umræðu. En lokaspurning mín til hæstv. iðnaðarráðherra og viðskiptaráðherra er bara þessi: Vill hæstv. ráðherra ekki fá úr því skorið og fá að vita frá hendi Fjármálaeftirlitsins hvort ríkið hafi verið platað í þessu tiltekna máli?

Hæstv. forseti. Ég hef engar sérstakar áhyggjur út af þessu máli. Það er búið að skýra það. Sé Fjármálaeftirlitið að skoða það þá er það þess mál. Þá kemur væntanlega niðurstaða úr því en þetta er ekki það sem ég er að velta fyrir mér þessa dagana. Ef um eitthvað saknæmt er þarna að ræða þá verður það ekkert í skýrslu til mín heldur verður það gert opinbert.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu á þskj. 795 um skattfrelsi líknarfélaga, sem ég flyt með nokkrum hv. þingmönnum Samfylkingarinnar. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: Alþingi ályktar að fela fjármálaráðherra að undirbúa breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt með það fyrir augum að jafna skattalega aðstöðu líknarfélaga hér á landi miðað við önnur Evrópulönd og Bandaríkin, einkum með áherslu á afnám fjármagnstekjuskatts. Jafnframt skal kannað hvort nauðsynlegt sé að gera aðrar breytingar til að jafna aðstöðu íslenskra líknarfélaga miðað við sambærileg félög erlendis. Stefnt skal að því að ráðherra leggi frumvarp um málið fyrir Alþingi við upphaf næsta þings. Ástæðan fyrir því að þessi tillaga er flutt er sú, virðulegi forseti, að þrátt fyrir góðan vilja stjórnvalda í garð líknarfélaga og frjálsra félagasamtaka er það staðreynd að íslensk líknarfélög búa ekki í skattalegu tilliti við sama skilning eða örlæti af hálfu stjórnvalda og líknarfélög í Evrópu og Bandaríkjunum. Þetta er rakið ákaflega vel í vandaðri skýrslu sem unnin var fyrir nokkrum missirum fyrir hönd nokkurra íslenskra líknarsamtaka sem starfa bæði hér innan lands og utan eins og lesa má í greinargerðinni með tillögu okkar. Raunar er það svo að heldur hefur sigið á ógæfuhliðina í þessum efnum vegna lagabreytinga síðasta áratuginn. Munurinn á skattaumhverfi íslensku líknarfélaganna í samanburði við líknarfélög í Evrópu og Bandaríkjunum er töluverður samkvæmt niðurstöðu skýrslunnar. Það má segja að hann kristallist í fernu. Í fyrsta lagi njóta íslensk líknarfélög ekki undanþágu frá greiðslu fjármagnstekjuskatts. Í bæði Bandaríkjunum og löndum Evrópusambandsins eru þau hins vegar undanþegin fjármagnstekjuskatti. Í öðru lagi var með breytingum á lögum árið 2004 afnumin undanþága til þeirra vegna greiðslu á erfðafjárskatti. Það ber að taka fram að þær breytingar leiddu til verulegrar lækkunar á erfðafjárskatti sem nú er einungis 5% og ákveðið frítekjumark að auki. En dánargjafir til líknarfélaga njóta engrar sérstakrar undanþágu umfram aðra. Þessu er þveröfugt farið í löndum Evrópusambandsins og Bandaríkjunum. Því samkvæmt úttekt Jónasar Guðmundssonar hagfræðings, sem vann fyrrgreinda skýrslu, er enginn erfðafjárskattur greiddur af slíkum framlögum í þeim löndum til líknarfélaga. Það er almennt litið svo á að undanþága frá greiðslu erfðafjárskatts hvetji fólk til að láta hluta af eigum sínum renna til mannúðarmála og örvi þannig starfsemi þeirra en um leið sé líka verið að taka ákveðna byrði af skattborgurunum sem líknarfélögin taka í staðinn á sig í gegnum framlag sitt með þjónustu. Í þriðja lagi hafa íslensk líknarfélög heldur ekki lagalegan rétt til endurgreiðslu á virðisaukaskatti á aðföngum. Þau njóta hins vegar slíkra skattfríðinda, bæði í Evrópu og Bandaríkjunum. Í fjórða lagi búa íslensk líknarfélög einnig við lakari starfsumhverfi en erlend líknarfélög að því leyti að hér á landi er ekki heimilt að draga gjafir til góðgerðafélaga frá skattskyldum tekjum í sama mæli og yfirleitt er heimilt bæði í Evrópu og Bandaríkjunum. Í dag geta lögaðilar dregið frá skattstofni sínum einstaka gjafir og framlög til viðurkenndra líknarstarfsemi allt að 0,5% af tekjum á því ári sem gjöf er afhent. Einstaklingar hér á landi hafa hins vegar enga möguleika á að draga frá tekjuskattsstofni þau framlög sem þeir láta renna til líknarfélaga og góðgerðamála. Það er athyglisvert í landi allsnægtanna að Ísland var eina landið sem fannst í fyrrnefndri úttekt þar sem einstaklingur er ekki örvaður með skattaívilnun til að greiða til líknarfélaga. Það má því fullyrða að íslensk líknarfélög búi við töluvert erfiðari skattaumhverfi en sams konar félög í löndum Evrópu og Bandaríkjanna. Þau njóta alls ekki sama skattfrelsis og sambærileg félög sem þar starfa. Nú vil ég segja það alveg skýrt að stjórnvöld hafa með ýmsu móti sýnt jákvæða afstöðu til líknarfélaga en breytingar sem orðið hafa á frumkvæði þeirra á síðustu árum á skattalögum hafa leitt til að skattastaða þeirra og reyndar frjálsra félagasamtaka hefur farið versnandi á Íslandi. Til marks um það nefni ég ákvörðun Alþingis frá 1996 um að frjáls félagasamtök skyldu greiða fjármagnstekjuskatt og fyrrgreinda breytingu árið 2004 um að erfðafjárskattur skyldi lagður á gjafir til líknarfélaga. Töluvert áður, eða árið 1979, var svo afnumin heimild til skattafrádráttar einstaklinga vegna framlaga til góðgerðafélaga. En fram til ársins 1979 gátu gefendur, bæði fyrirtæki og einstaklingar, dregið gjafir sínar til slíkra félaga frá skattskyldum tekjum sínum og þannig lækkað skattstofn sinn. Í tekju- og eignarskattslögum var nefnilega fyrir þann tíma ákvæði sem heimilaði að gjafir til líknarfélaga mætti draga frá allt að 10% skattskyldra tekna gefanda. Þetta ákvæði náði reyndar til miklu fleiri félaga en hreinna líknarfélaga og líklegt að það hafi verið töluvert of rúmt og því of kostnaðarsamt fyrir ríkið. Í þessari þingsályktunartillögu er því lagt til að fjármálaráðherra beiti sér fyrir lagabreytingu sem miði að því að gera skattalegt umhverfi líknarfélaga hér á landi sem sambærilegast við þau lönd sem Íslendingar miða sig oftast við. Ég hef sjálf mikla persónulega reynslu af störfum fyrir líknarfélög en ég hef í áratug starfað í ýmsum stjórnum félaga sem styðja hjartveik börn. Ég veit því af eigin raun að fyrir líknarfélög er langmikilvægast að ákvæði um fjármagnstekjuskatt verði breytt þannig að varðandi hann njóti þau sömu skattfríðinda og erlend félög í sínum heimalöndum. Af þeirri ástæðu, virðulegi forseti, er í þingsályktunartillögunni lögð sérstaklega þung áhersla á undanþágu vegna greiðslu fjármagnstekjuskatts. Það er svolítið erfitt að átta sig nákvæmlega á hversu mörg líknarfélög mundu njóta góðs af samþykkt þessarar tillögu. Á skrá Hagstofunnar eru þau tekin saman í lið með fleiri samtökum en samkvæmt upplýsingum úr fyrrgreindri skýrslu Jónasar Guðmundssonar eru líklega starfandi á annað hundrað líknarfélög, eða deildir í líknarfélögum, sem kynnu að njóta góðs af slíkri skattbreytingu. Það er líka erfitt að áætla fyrir fram hversu mikill kostnaður fyrir ríkissjóð gæti fylgt samþykkt hennar þar sem lagt er í hendur fjármálaráðherra að leggja fram frumvarp um umfang skattbreytinganna. Hins vegar má ætla að langmestur hluti kostnaðarins muni stafa af breytingum á greiðslu líknarfélaga á fjármagnstekjuskatti. Upplýsingar um hversu mikið líknarfélög greiða í slíkan skatt í dag liggja ekki fyrir. Ég hef hins vegar lagt fram skriflega fyrirspurn til fjármálaráðherra um það sem gera má ráð fyrir að nýtist við umfjöllun málsins í þingnefnd. Ég held, virðulegi forseti, að langflestir séu sammála um að líknarfélög vinni margvísleg þjóðþrifaverk sem falla undir mikilvæga samfélagsþjónustu. Þau sinna margbrotnum verkefnum á sviði félags- og heilbrigðismála, aðstoðar við fátæka, ýmiss konar liðsinni við unga og aldraða einstaklinga, og við þróunarhjálp erlendis. Starfsemi þeirra beinist yfirleitt að því að draga úr vanda einstaklinga, svo sem vegna fátæktar, tímabundins eða varanlegs sjúkleika eða fötlunar, langvarandi erfiðleika barna, óhóflegrar neyslu vímugjafa og áfengis, auk margs annars. Nokkur þeirra starfa einnig að mikilvægum heilbrigðisrannsóknum sem hafa sannarlega skilað ómældum árangri í baráttunni gegn sjúkdómum. Engum blandast hugur um að þau ýta undir velferð og hagsæld samfélagsins með því að hlúa að einstaklingum og hópum sem af einhverjum orsökum eiga undir högg að sækja. Í hnotskurn má því segja að líknarfélög stuðli að meiri vernd þeirra sem minna mega sín í samfélaginu. Allt samfélagið hefur augljósan hag af starfi líknarfélaga. Þau starfa af hugsjónaástæðum og að stórum hluta er þeim haldið uppi með vinnu fórnfúsra sjálfboðaliða. Starf líknarfélaganna má skilgreina sem grenndarstarf í þeim skilningi að þau vinna á vettvangi vandamálanna sem þau glíma við. Þetta tvennt veldur því að þau eru að ýmsu leyti hæfari en opinberar stofnanir til að greiða úr ýmiss konar samfélagslegum vandamálum. Margir fræðimenn hafa fært rök fyrir því að frjáls félagasamtök séu betur til þess fallin að vinna ýmiss konar líknarstörf en opinber stjórnvöld, þau séu úrræðabetri í leit að lausnum og nýti fjármagn með betri hætti. Samkeppni þeirra um stuðning frá fyrirtækjum og einstaklingum ýti jafnframt undir frumkvæði og nýja hugsun í starfi. Fátt bendir til annars en að hlutverk líknarfélaga muni fara vaxandi í samfélaginu. Almennt er viðurkennt að þau vinni að verðugum félagslegum verkefnum, sem opinberar stofnanir þyrftu annars að sinna og verja til þess meira af fjármagni skattborgaranna en ella. Það er því skoðun flutningsmanna að æskilegt væri að frjáls líknarsamtök og góðgerðarsamtök tækju að sér enn viðameira hlutverk í samfélaginu í framtíðinni. Í því ljósi er einkar nauðsynlegt að bæta skattalegt umhverfi þeirra. Um leið yrði líka sköpuð aukin hvatning til að einstaklingar og félagasamtök leggi meira af mörkum til þeirra. Bæði hér á landi og annars staðar hafa stjórnvöld viðurkennt í verki samfélagslegt mikilvægi góðgerðasamtaka og líknarfélaga með því að samþykkja fyrir þau sérstakar örvandi skattareglur fyrir þau. Skattundanþágur hér á landi, t.d. varðandi greiðslu tekju- og eignarskatts, eru að mörgu leyti sambærilegar við lönd í Evrópu og í Ameríku. Í því birtist jákvæður skilningur stjórnvalda hér á landi á því mikilvæga samfélagslega hlutverki sem líknarsamtök gegna. Eins og ég hef rakið í þessari ræðu skortir töluvert á, einkum varðandi skyldur líknarfélaga til að greiða fjármagnstekjuskatt, að starfsumhverfi þeirra sé sambærilegt við það sem líknarfélög í Evrópu og Ameríku starfa við. Eins og ég sagði hef ég um árabil tekið þátt í félagsstarfi á vegum samtaka hjartveikra barna og þekki af eigin raun að fjármagnstekjuskattur á vaxtatekjur líknarfélaga nemur umtalsverðum upphæðum hjá mörgum félögum. Má nefna að styrktarsjóður hjartveikra barna, þar sem ég hef setið í stjórn, hefur á sl. fimm árum samtals greitt um 1.700 þús. kr. í fjármagnstekjuskatt af vaxtatekjum. Það er biti sem rífur í og nægði til að styrkja fjórar fjölskyldur hjartveikra barna um ríflega 400 þús. kr. Mér finnst óneitanlega skjóta skökku við að frjáls félagasamtök sem með söfnun og sjálfboðaliðastarfi létta á útgjöldum ríkisins skuli þurfa að greiða háar upphæðir í skatta af vaxtatekjum. Þess vegna legg ég, virðulegi forseti, ásamt nokkrum öðrum hv. þingmönnum, fram þessa þingsályktunartillögu en markmið hennar er að skapa jákvæðara starfsumhverfi fyrir íslensk líknarfélög. Ég legg svo til að tillögunni verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Söndru Franks og meðflutningsmönnum hennar á þingsályktunartillögunni fyrir að leggja hana fram því að hlutverk líknarfélaga í íslensku samfélagi er meira en t.d. mig grunaði fyrir nokkrum árum. Það vill svo til að ég hef tekið þátt í og séð störf slíkra félaga á undanförnum árum og hef gert mér grein fyrir því hversu gífurlega þýðingarmikil þau eru og það er nauðsynlegt að alþingismenn geri sér grein fyrir því og hversu mikla fjármuni verið er að spara fyrir íslenska ríkið. Hv. flutningsmaður fór vandlega yfir rökin með þessu máli. Ég vil taka fram að þau félög þar sem ég þekki til hafa fengið jákvæðar undirtektir hjá Alþingi og þar með talið hjá fjárlaganefnd en vert er að hafa í huga að þar er aðeins verið að endurgreiða hluta af þeim fjármunum sem þessi félög hafa lagt ríkinu til, m.a. í virðisaukaskatti, eignarskatti, erfðafjárskatti og fjármagnstekjuskatti, eins og hér hefur komið fram. Í rauninni snýst málið um það að félögin þurfa að koma og biðja um ölmusu sem er aðeins örlítill hluti þess sem þau hafa greitt. Ég ætla ekki að hafa þessa ræðu langa en ég vil bara ítreka að þessi félög gegna mjög þýðingarmiklu hlutverki, þau spara stórfé fyrir hið opinbera. Ég vona að þau sæki áfram gull í greipar fjárlaganefndar, sérstaklega þegar haft er í huga að þar er um að ræða hluta af þeim fjármunum sem þau hafa lagt íslenska ríkinu til. Það væri mikil þörf á því að gera úttekt á starfi líknarfélaga hérlendis, hversu umfangsmikið það er, hvað starfsemi þeirra kostar, hvað almenningur leggur til þeirra og þar með samfélagsins, hvað þessi félög greiða til hins opinbera og hvað þau fá til baka. Ég held að sú úttekt gæti verið mjög fróðleg og afskaplega gagnleg fyrir þingmenn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Söndru Franks fyrir það frumkvæði sem hún hafði að því að flytja þetta prýðisgóða mál og sömuleiðis þau greinargóðu rök sem komu fram fyrir nauðsyn þess að auka skattfrelsi líknarfélaga hér á landi. Ég gerði mér ekki grein fyrir því að íslensk félög sem starfa á þessum vettvangi stæðu svona töluvert aftar en erlend félög í Bandaríkjunum og í Evrópu. Ég hef auðvitað áður tekið þátt í slíkum umræðum, m.a. þegar samþykkt var hér umdeild breyting á erfðafjárskattslögum sem leiddi til þess að afnumin var heimild sem áður var í þeim lögum um að líknarfélög þyrftu ekki að greiða erfðafjárskatt. Mig rak eiginlega í rogastans þegar ég las greinargerð hv. þingmanns og hlustaði á mál hennar að komast að raun um að Ísland er eina landið þar sem þekkist að einstaklingar fá engar undanþágur og enga skattalega örvun til þess að láta af höndum rakna til líknarfélaga. Það kom fram hjá hv. þingmanni að lögaðilar mega draga hálft prósent af tekjum sínum frá skattstofni til þess að leggja til félaga af þessu tagi en einstaklingar ekki neitt. Hvarvetna þar sem ég þekki til, ég bjó um stund í Bretlandi þar sem hjálparstarfsemi af ýmiss konar toga gegnir mjög mikilvægu hlutverki í samfélaginu, er reynt að örva einstaklingana til þess að láta af höndum rakna með því að ríkið greiðir á móti ákveðnar upphæðir. Í Bretlandi er það reyndar svo að maður getur greitt eða gert samning við líknarfélög til þriggja ára um að láta af höndum rakna ákveðna upphæð, hún verður að vera yfir ákveðnu lágmarki og það er ekki hátt, og ríkið lætur í reynd líknarfélögin njóta hinna skattalegu fríðinda með því að greiða beint í sjóði viðkomandi líknarfélags það sem ella hefðu verið einhver tiltekin skattahlunnindi. Þarna er um að ræða beinan hag líknarfélagsins af þessu og þetta er mjög jákvætt. Ég held að samfélögin séu að þróast þannig að hjálparstarfsemi muni aukast og gegna vaxandi hlutverki og ég fagna því. Ég er þeirrar skoðunar að í mörgum tilvikum eigi að fela samtökum af þessu tagi aukið hlutverk bæði hér innan lands en líka í mannúðaraðstoð erlendis. Þess vegna fyndist mér vera rétt af ríkinu að bæta þetta umhverfi og horfa til annarra landa varðandi það hvernig staðan er þar. Hv. þm. Sandra Franks rakti t.d. dæmi sem hún þekkti sjálf úr eigin starfi með samtökum hjartveikra barna. Hún upplýsti að á síðustu fimm árum greiddu þau samtök 1.700 þús. kr. í fjármagnstekjuskatt. Þetta er vafalaust ástæðan fyrir því að hv. þingmaður leggur mestu áhersluna á fjármagnstekjuskattinn. Mér finnst það ósvinna að ríkið skuli gera þetta. Hv. þingmaður taldi í reynd upp fjögur atriði sem voru öðruvísi, hún greindi frá því að hvað varðar tekjuskatt og eignarskatt gilda sömu reglur, og jákvæðar, hér á landi og erlendis, en hér greiða líknarfélög fjármagnstekjuskatt en ekki í samanburðarlöndunum. Hér hafa þau ekki undanþágu vegna virðisaukaskatts á aðföng eins og í samanburðarlöndunum, hér greiða þau erfðafjárskatt en í engu samanburðarlandanna og það sem mestu skiptir að einstaklingar á Íslandi, einu landa sem þekkist, hafa enga möguleika á að fá einhvers konar skattaívilnanir vegna framlaga til góðgerðastarfsemi. Þetta fernt hlýtur að verða skoðað hjá hv. efnahags- og viðskiptanefnd þegar málið verður afgreitt og ég tel að hið háa Alþingi eigi að taka höndum saman um að samþykkja þetta þarfa mál. Þau félög sem mundu njóta þessa vinna starf sem ríkið hefði ella í mörgum tilvikum þurft að vinna sjálft og það er staðreynd að félög sem byggjast á hugsjónum og sjálfboðaliðastarfi nýta féð betur og vinna starfið af meiri nærfærni og alúð en opinberar stofnanir eru færar um. Þess vegna finnst mér þetta vera mjög gott mál.

Frú forseti. Ég þakka 1. flutningsmanni þessarar þingsályktunartillögu, hv. þm. Söndru Franks, kærlega fyrir að leggja þetta mál fram. Ég hélt að við viðurkenndum öll mikilvægi líknarfélaga og að stjórnvöld gerðu það líka en hér kemur einmitt fram í greinargerð að þrátt fyrir jákvæða afstöðu stjórnvalda til líknarfélaga hafi skattumhverfi þeirra og frjálsra félagasamtaka farið versnandi á Íslandi á síðari árum. Til marks um það má nefna ákvörðun Alþingis frá 1996 um að frjáls félagasamtök skyldu greiða fjármagnstekjuskatt og fyrrgreinda breytingu á erfðafjárskatti frá 2004 um að hann skyldi lagður á gjafir til líknarfélaga. Það er einkunnin sem hæstv. fjármálaráðherra Sjálfstæðisflokksins fær enn og aftur að verið er að auka skattaálögur á þá sem síst skyldi hér á landi. Síðan heyrum við fréttir um að þeir sem eru með hæstar tekjur í landinu séu hins vegar þeir einu sem fái skattalækkanir. Ég vil í þessu sambandi minna á tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um fjármagnstekjuskatt, en við leggjum þar til að fjármagnstekjuskattur verði felldur niður af litlum fjármagnstekjum, að þeir sem fá greitt innan við 100 þús. kr. í fjármagnstekjur á ári ættu ekki að þurfa að borga neinn fjármagnstekjuskatt, en hins vegar gætu þeir sem eru með miklar fjármagnstekjur vel borgað t.d. 18% í stað 10%, sem er náttúrlega mjög lág prósenta í þessu tilviki. Þá fjármuni sem við gætum fengið fyrir þetta - það hefur verið reiknað út að þarna kæmu nokkrar milljónir í ríkiskassann - væri síðan hægt að nýta til góðra verka, t.d. með því að styrkja sveitarfélögin til að hafa gjaldfrjálsan leikskóla og ókeypis skólamáltíðir eða að styrkja líknarfélög. Þess vegna fagna ég mjög þessari þingsályktunartillögu og þakka fyrir hana.

Virðulegi forseti. Í lok umræðunnar vil ég þakka hv. þingmönnum sem tóku þátt í henni. Það var ánægjuefni að þingmenn skyldu hafa svo mikinn og jákvæðan áhuga á þessu máli. Ég held að við getum öll verið sammála um að nauðsynlegt er fyrir stjórnvöld að gera það sem þau geta gert til að bæta starfsumhverfi líknarfélaga. Þau vinna verk sem mörg mundu annars falla á hið opinbera. Þess vegna segi ég óhikað að ríkið sparar fjármagn með því að bæta starfsumhverfi líknarfélaga. Ég held líka að reynslan sýni að líknarfélög nýti fjármagn vel. Störf þeirra eru að langmestu leyti unnin af sjálfboðaliðum og framlag þeirra byggist á hugsjón og umhyggju fyrir skjólstæðingum þeirra. Þingsályktunartillagan sem við ræðum núna fjallar um aukið skattfrelsi líknarfélaga. Ég vil undirstrika að stjórnvöld hafa með margvíslegum hætti sýnt jákvæðan vilja í garð slíkra félaga. Staðreyndin er hins vegar sú að líknarfélög erlendis búa við talsvert betra skattaumhverfi en félögin á Íslandi. Þessi tillaga gengur út á að sá munur verði jafnaður og íslensk líknarfélög njóti svipaðra skattareglna og erlend félög af sama toga. Ég lagði í fyrri ræðu minni mesta áherslu á fjármagnstekjuskatt. Hann er sérstaklega nefndur í tillögugreininni sjálfri enda tel ég mestu skipta að ná fram breytingum á því máli. Ég vona að hið háa Alþingi verði mér sammála um það. Ég vænti þess að sá skilningur á málinu sem komið hefur fram í umræðunni í dag stuðli að framgangi málsins.