Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Svo sem hv. dm. er kunnugt bar mál þetta skjótt að, sem hæstv. sjútvrh. er þó saklaus af. Við höfðum skamman tíma til umfjöllunar í n. í dag, en tókst þó að fá til viðtals við okkur forsvarsmenn sjómannasamtaka og útvegsmanna, Aflatryggingasjóðs og Fiskveiðasjóðs og fræddumst nokkuð af þeim ágætu mönnum á skömmum tíma. Því er ekki að neita að sjálfur hefði ég gjarnan viljað, og hið sama veit ég að gildir um hv. þm. Geir Gunnarsson, hann hefði einnig viljað að við hefðum getað tekið 2. gr. frv. til sérstakrar athugunar og leitað annarra fanga en þar eru ráðgerð til tekjuöflunar. Forsvarsmenn sjómannasamtakanna hafa andmælt þessari grein, a. m. k. forsvarsmenn nokkurs hluta sjómannasamtakanna, þótt aðrir geri minna úr. En vegna þess, hversu ástatt er með tímann hjá okkur, einnig vegna þess, að í ljós kom að samkomulag gat náðst í sjútvn. um að mæla með samþykkt frv. í heild með þeim hætti og ekki er um stærri fjárhæðir að ræða en raun ber vitni, þá létum við þetta gott heita og samkomulag varð í n. um að mæla með því, að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu einni, að 4. gr. orðist svo: „Lög þessi öðlast gildi 1. mars 1979 og gilda til loka þess árs.“



Herra forseti. Svo sem ég gat um við 1. umr. þessa máls, er Sjálfstfl. samþykkur þeirri stefnu sem kemur fram í þessu frv., þ. e. a. s. að svo skyndilegar og óvæntar verðhækkanir á rekstrarvörum útgerðar sem hér er um að ræða séu teknar sérstökum tökum, en verði ekki til breytinga á hinum almennu kjörum. Þess vegna getum við mjög vel fallist á 1. gr. þessa frv., að útgerðinni séu greidd 2.5% fyrir utan venjulegt fiskverð. Hins vegar erum við ekki ásáttir með þá leið sem farin er til að afla fjár til þessa en um það mun ég ræða við afgreiðslu næsta frv. En ég vil taka það fram, að sá fyrirvari, sem við höfum gert við nál. um þetta frv., er gerður með tilliti til fjáröflunar til að mæta þessum 2.5%.



Herra forseti. Enn síður er ástæða til þess að orðlengja umfjöllun n. um þetta frv. en hið fyrra, þar sem hér er um að ræða frv. til 1. sem er nátengt hinu fyrra máli, sem við höfum nú þegar afgreitt til 3. umr. Þó vil ég geta þess, að það sem lýtur að sjóðunum, sem hér er sótt í fé vegna aðsteðjandi vanda í sambandi við olíuverðshækkun, þarf að koma til miklu ítarlegri álita en okkur gafst tóm til í dag, og ég vænti þess, að ekki fari með þessa gjaldtöku, sem hér er ráðgerð, svo sem farið hefur um aðra gjaldtöku til bráðabirgða löngum, að þær hafa verið framlengdar í óbreyttu formi ár frá ári og orðið sífellt bitbein, þótt forsendurnar, tímaþröng til úrbóta aðsteðjandi vanda, væru löngu horfnar. Með þessu fororði vil ég aðeins greina frá því, að n. klofnaði í málinu. Meiri hl., Stefán Jónsson, Ágúst Einarsson, Alexander Stefánsson, Ólafur Björnsson og Geir Gunnarsson, mælir með samþykkt þess óbreytts, en minni hl., Oddur Ólafsson og Steinþór Gestsson, skilar séráliti.



Herra forseti. Við Steinþór Gestsson, fulltrúar Sjálfstfl. í sjútvn., gátum ekki orðið ásáttir um að fylgja meiri hl. í afgreiðslu þessa máls. Þótt við hins vegar gerum okkur ljóst að fjár verði að afla til þess að standa undir þeim útgjöldum sem við vorum að samþykkja rétt áðan, þ. e. a. s. 2.5% til viðbótar við fiskverð, þá finnst okkur, að hér sé á svo vafasaman hátt að farið, að við sjáum okkur ekki annað fært en að gefa úr sérálit um þetta og benda á þá vafasömu aðgerð sem hér er verið að framkvæma. Það eru aðallega þrír sjóðir, sem verða fyrir barðinu á þessari aðgerð. Í fyrsta lagi er það Vátryggingarsjóður fiskiskipa. Sá sjóður er nú óvenjuvel staddur og talið er að hann muni á hverju sem gengur jafnvel eða a. m. k. undir venjulegum kringumstæðum þola þennan tekjumissi. En síðan kemur Aflatryggingasjóður og enda þótt Aflatryggingasjóður eigi nokkurt fjármagn laust núna, þá er það sjóður sem jafnan hefur barist í bökkum þangað til nú síðustu árin, að frá honum var svo vel gengið að hann hefur verið nokkuð tryggur. En þá er um það að segja, að ekki þarf mikið áfall til að koma að Aflatryggingasjóður geti lent í miklum örðugleikum. Við skulum segja að það áfall skeði, að frv. hæstv. forsrh. yrði nú samþ. á Alþ. eða í þjóðaratkvgr., þá mundi það þýða hvorki meira né minna en 1000–2000 millj. útgjöld fyrir Aflatryggingasjóð að öðru óbreyttu. Að sjálfsögðu er alveg óhugsandi að samþykkja slíkt. Í þriðja lagi er svo það, að Fiskveiðasjóður er stærsti stofnfjársjóður útgerðarinnar og fiskvinnslunnar og sjóður sem á undanförnum árum hefur alls ekki getað sinnt hlutverki sínu svo sem skyldi, sjóður sem hefur vantað hundruð milljóna, stundum milljarða til þess að geta sinnt þeim lánsbeiðnum sem áttu fullan rétt á sér. Þessi sjóður mun verða fyrir tekjumissi að upphæð 416 millj. kr. Þar við bætist svo að framlag frá ríkinu, sem nemur 75% af þeim tekjum sem hann hefur af útflutningsbótunum, mun lækka um 310–312 millj. þannig að tekjutap Fiskveiðasjóðs mun verða á áttunda hundrað milljóna. Þetta er sjóður sem er stoð og stytta útgerðarinnar og fiskvinnslunnar, og það er mjög erfitt að sætta sig við að svo skuli vera með hann farið eftir allt sem á undan er gengið. Sannleikurinn er sá, að það eru margir sem halda því fram að fiskiskip okkar séu nú orðin of mörg fyrir það fiskmagn sem í sjónum er, en einmitt þetta mikla magn af fiskiskipum, sem keypt hafa verið til landsins á undanförnum árum, hefur komið svo hrottalega niður á Fiskveiðasjóði að hann hefur orðið að færa lán sín, t. d. til uppbyggingar í fiskiðju, úr 60% niður í 40% og jafnvel niður í 34%. Þetta veldur því, að þeir, sem ekki höfðu fengið lán fyrr á árum, eiga í miklum erfiðleikum núna með að byggja upp atvinnutæki sín. Þetta eru meginástæðurnar til þess, að við urðum að kljúfa okkur út úr n. Hins vegar verðum við að gera okkur það ljóst, að tíminn, sem við höfum til stefnu, er mjög naumur. Við sáum þetta frv. fyrst nú fyrir stuttum tíma. Þess vegna sjáum við okkur ekki fært að koma með neinar till. um aðrar tekjuleiðir og látum þá, sem betur og lengur hafa fjallað um þetta mál, um það. Ég vil líka vekja athygli á því, að stjórnarandstaðan fékk mjög seint að vita um hvað til stæði og löngu eftir að búið var að ákveða hvað gera skyldi. Það er ekki heldur gott, sérstaklega ef ætlast er til einhvers af henni. Við getum þess vegna ekki fallist á að samþykkja frv. óbreytt, en munum sitja hjá við afgreiðslu þess.



Herra forseti. Það má segja, eins og raunar oftar hefur verið sagt úr þessum ræðustól, að nú séu hafðar hraðar hendur við afgreiðslu mála, og held ég að öllum beri saman um að þar sé nú teflt á tæpasta vað. Til okkar komu á nefndarfund forstöðumenn sjóða, eins og hv. þm. Oddur Ólafsson gat um áðan, en ekki gafst tími til að spyrja allra þeirra spurninga sem ástæða hefði verið til að spyrja þegar mál er rekið áfram eins og þetta. Mér datt það í hug á meðan félagi minn úr sjútvn., hv. þm. Oddur Ólafsson, stóð í ræðustól og gat þess, að tekjutap Fiskveiðasjóðs væri milli 700 og 800 millj. kr., að það kemur í raun og veru ekki fram í frv. sjálfu. En það er rétt skilið hjá honum, að eftir því sem venja og reglur segja til um, þá á ríkið að greiða 3/4 á móti framlaginu til Fiskveiðasjóðs af útflutningsgjaldinu. Það skiptir ekki litlu máli, hvort ríkissjóður er losaður undan þessu gjaldi, sem ég sé enga ástæðu til að gera í þessu tilviki. Mér sýnist að það sé fullkomin ástæða til að fá úr því skorið, hvort það er ætlun ríkisstj. að skerða hlut Fiskveiðasjóðs að þessu leyti um 312 millj., sem þetta mundi sennilega kosta sjóðinn. Ég vil enn fremur ítreka það sem kom fram hjá forstöðumanni Fiskveiðasjóðs á nefndarfundi áðan, að stjórn sjóðsins mun hafa gert um það tillögu, þegar undirbúin var lánsfjáröflun fyrir ríkissjóð, að sjóðnum yrðu ætlaðar á þeirri áætlun um það bil 800 millj. kr. fram yfir það sem ætlast et til að hann fái á lánsfjáráætlun. Sumir segja að það sé ekki ástæða til að hafa ráðstöfunarfé Fiskveiðasjóðs ýkjamikið á þessum síðustu og verstu tímum. Það má vel vera að satt sé að það þurfi ekki að stækka skipastól okkar að neinu verulegu marki. Það verður þó alltaf að vera einhver hreyfing á endurnýjun og umbótum á honum. En það er annað sem er enginn vafi á að þarf að gera í stórum stíl, og það er margs konar hagræðing bæði í fiskvinnslunni sjálfri og fiskmjölsverksmiðjunum. Það fer ekkert á milli mála, að í þeim umr., sem hafa orðið um að spara orku, spara olíu, hefur komið fram hjá þeim sem eru sérfræðingar á þessu sviði, að það er margs konar útbúnaður, ekki síst fiskmjölsverksmiðjanna, sem hefur verið vanrækt að ganga endanlega frá á síðustu árum til fullnustu eins og venja er í hliðstæðum verksmiðjum með öðrum þjóðum, en það mundi hafa í för með sér mikinn sparnað á olíunotkun í þessum verksmiðjum. Ég álít þess vegna að það séu ekki rök fyrir því, að Fiskveiðasjóður þurfi minna fjármagn nú en áður. Og ég vil fara þess á leit við hæstv, sjútvrh., sem hér er staddur á fundi, að hann gefi um það yfirlýsingu, að ekki sé ætlunin að ríkissjóður lækki framlag sitt á móts við lækkun framlags af útflutningsgjaldinu.



Herra forseti. Það kom fram í framsöguræðu minni að aðgerðir af þessu tagi kostuðu auðvitað sitt. Engu að síður virðist ljóst af þeim áætlunum, sem fyrir liggja, að ekki sé gengið svo mjög á hlut Aflatryggingasjóðs að ástæða sé til sérstakrar svartsýni í þeim efnum. Eins og fram kemur í aths. með frv., er gert ráð fyrir að jöfnunardeildin muni hafa um 2100 millj. í tekjur, en um 1200 millj. í útgjöld, þannig að þarna er mismunur upp á 900 millj. auk þess sjóðs sem er fyrir hendi um s. l. áramót, þannig að þarna verður eftir sem áður verulegt svigrúm. Um Fiskveiðasjóð er það að segja, eins og komið hefur fram í máli manna hér, að auðvitað er mikið átak fram undan í fiskvinnslunni. En menn virðast vera á því máli, og ég tel að það sé rétt, að varla sé svigrúm til þess að ætla mikið fé til fiskiskipakaupa. Í þeirri lánsfjáráætlun, sem liggur fyrir, hefur þessari stefnumörkun einmitt verið fylgt. Í þeirri lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir að útlán fjárfestingarlánasjóða, þ. e. a. s. Fiskveiðasjóðs og Byggðasjóðs, til fiskvinnslu á þessu ári muni verða meira en tvöfalt hærri að krónutölu heldur en á árinu 1978, og það er náttúrlega af þessu svigrúmi sem verið er að taka. Það mun rétt, að sjóðsstjórnin hafi óskað eftir meiri framlögum en hér er gert ráð fyrir sem nemur 700–800 millj. kr., en á móti kemur sérstakt framlag í Byggðasjóð upp á 900 millj. sem verður til að mæta þessu sama verkefni. Ég vænti þess, að þetta svari að hluta til þeim efa sem er í hugum þingmanna varðandi þetta efni. Í þeirri lánsfjáráætlun, sem lögð hefur verið fram hér á þinginu, hefur einmitt verið gert ráð fyrir þaki á mótframlag ríkissjóðs, sbr. þá stefnumörkun sem hefur komið fram í því frv. og í sambandi við afgreiðslu fjárl. og er þegar samþykkt. Það á því ekki að koma mönnum á óvart. Þar er um að ræða mótframlag upp á 1275 millj. kr. sem gert er ráð fyrir í þeirri lánsfjáráætlun og þeim útlánum sem hér eru lögð til grundvallar. Það er ekki verið að skerða þá tölu, þannig að skerðingin sem slík nemur þeim 400 millj. sem um ræðir í þessu frv.

Eyjólfur K, Jónsson: Herra forseti. Mér finnst ekki verða hjá því komist að vekja afhygli á því, að hæstv. sjútvrh. varð ekki við tilmælum hv. þm. Steinþórs Gestssonar um að gefa um það yfirlýsingu, að það væri ekki hugmyndin að ríkissjóður ætti þegjandi og hljóðalaust að losna við um það bil 312 millj. kr. framlög til Fiskveiðasjóðs. Ég skal játa að ég hef ekki gert mér grein fyrir þessu og ég hygg að svo muni vera um fleiri hv. þm., að þessu hefði átt að smeygja yfir okkur þegjandi og hljóðalaust. Það kom samt á daginn að þetta mundi vera hugmyndin, og hæstv. ráðh. smeygði sér algerlega undan því að svara þeim tilmælum og gefa þá yfirlýsingu að svona skyldi þetta ekki vera. Með hliðsjón af þessu og þó að við í stjórnarandstöðunni hefðum viljað greiða fyrir framgangi mála, þá leyfi ég mér nú að óska þess, að endanlegri afgreiðslu þessa máls og þessari umr. verði frestað til morguns, þannig að ekki sé verið að koma hér aftan að mönnum sem gjarnan vilja starfa að framgangi mála, menn fái að vita hvað um er að ræða, og 312 millj. eru líka peningar. Ég vonast til þess, að dm. allir séu sömu skoðunar og ég, að það hljóti að verða að athuga þetta mál til morguns.



Herra forseti. Ég vil ekki fallast á að verið sé að fara aftan að mönnum að neinu leyti varðandi þetta atriði. Fjárlög eru löngu afgreidd, eins og mönnum er ljóst, og skýrsla um fjárfestingar- og lánsfjáráætlun hefur legið fyrir. Og ég vil ítreka það sem ég sagði áðan, að samkv. henni er gert ráð fyrir um það bil tvöfalt hærri krónutölu á árinu 1979 en 1978 til fiskvinnslunnar. Sú skerðing, sem á sér stað frá fyrri tölum, þessari tvöföldun, er sú skerðing sem í raun og sannleika er um að tala og er 400 millj., þannig að það er alls ekki um að ræða neina aðra skerðingu en þessa frá þeim áætlunum sem þegar liggja fyrir og þm. hafa fyrir framan sig. Ég hef sagt það áður, að þetta er ekki þrautalaust, og það kemur ljóslega fram af frv. að þarna sé um skerðingu að ræða hjá þessum sjóði eins og öðrum. Það hefur ekki verið farið á bak við menn um þau efni. Og skerðingin nemur þessari fjárhæð sem tilgreind er. Ég get alls ekki fallist á að hér sé á nokkurn hátt verið að fara aftan að þm. Þetta hefur legið fyrir í skjölum þm. Það, sem um er að ræða, er að samkv. áætlunum var verið að tvöfalda fé einmitt til fiskvinnsluuppbyggingarinnar, og það er frá þeirri tvöföldun sem verið er að draga þá tölu sem hér um ræðir, 400 millj. Þó svo að sú skerðing komi til framkvæmda er um mjög mikla aukningu á fé að ræða til uppbyggingar í fiskvinnslu, eins og reyndar nauðsynlegt er.

Frsm. minni hl:(Oddur Ólafsson): Herra forseti. Það er ekki því að leyna, að hér er um ný viðhorf að ræða. Hvorki afgreiðsla fjárl. né lánsfjáráætlun hafa gert ráð fyrir þeirri olíuhækkun, sem nú hefur orðið, og þeim viðbrögðum, sem þyrftu að verða hennar vegna. Því er það að okkur finnst ósanngjarnt að vegna þess að þessar aðgerðir verður að gera nú minnki framlag ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs, sem er mjög illa haldinn, og ég fyrir mitt leyti get ekki séð að hann verði fær um að sinna hlutverki sínu. Þær tölur, sem hæstv. ráðh. hefur nefnt, eru tölur sem búið var að gera ráð fyrir og Fiskveiðasjóður þurfti sannarlega á að halda. Þegar þær voru settar fram reiknaði stjórn Fiskveiðasjóðs að sjálfsögðu með því, að þetta fjármagn, þessar 312 millj., yrði fyrir hendi. Það er engin ný tala. Það er vitað mál, að áætlað var að þessar tekjur mundu verða af útflutningnum, því er augljóst mál að hér er verið að rýra að ástæðulitlu tekjur sjóðsins, - tekjur sem hann þarf mjög á að halda. Ég vil þess vegna enn skora á ráðh. að láta okkur fá að vita um það, að ríkissjóður muni standa við sitt.



Herra forseti. Enda þótt ég hljóti að viðurkenna það, að ég hafði ekki hugleitt það mál sem hv. þm. Steinþór Gestsson vakti afhygli á áðan, að hér yrði um að ræða eins konar sparnað fyrir ríkissjóð, þá fæ ég ekki séð að fram séu komin rök fyrir því að við frestum afgreiðslu þessa máls til morgundags, vegna þess að okkur verður gersamlega ómögulegt, þó að við legðumst allir á eitt, að pína út úr hæstv. sjútvrh. fyrirheit um að hann útvegi peninga í Fiskveiðasjóð umfram það sem lög heimila. Hlutfallið er bundið í lögum, og við erum ekki að fjalla um hreytingar á þeim lögum, þar sem um er að ræða þriggja fjórðunga eða 75% framlag á móti úr ríkissjóði. Þetta atriði þarf ekki að tefja afgreiðslu þessa máls. Okkur liggur á að afgreiða þetta mál, eins og hefur verið margtekið fram og hv. þm. Eyjólfi K. Jónssyni er manna ljósast, hefur enda brosað hvað mest að þeim sannindum, að 1. mars er á morgun, og við þurfum ekki að fresta málinu þess vegna. Það er bara annað mál sem við þurfum að taka upp, sem er fjárhagur Fiskveiðasjóðs.



Herra forseti. Til þess að taka af öll tvímæli og að höfðu samráði við fjmrh. vil ég lýsa því yfir, að framlag ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs upp á 1275.5 millj. kr. verður innt af hendi óskert án tillits til þess frv, sem við erum nú að afgreiða. Ég vænti þess, að þetta fullnægi því, sem fram á hefur verið farið, og sé ótvíræð yfirlýsing um að ekki sé með því frv., sem við erum hér að afgreiða nú, verið að skerða framlag ríkissjóðs.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. sjútvrh. fyrir þessi orð og vil tilkynna það, að við sættum okkur við þessa ótvíræðu yfirlýsingu um þetta efni. Enda þótt það sé augljóst að Fiskveiðasjóður verði ekki skaðlaus, þar sem 416 millj. standa, þá er samt að okkar áliti mikil hót að hafa fengið þessa yfirlýsingu og við munum sitja hjá við atkvgr., eins og áður er um talað, en álítum þetta mikils virði.