Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frá dagskrám þingfunda er gengið daginn áður, eins og gert hefur verið nú, sem ljóst er af því, að sú dagskrá, sem við höfum hér fyrir framan okkur, er prentuð. Fjórða málið á dagskrá þessa fundar á að vera um tollskrá o. fl., 150. mál þessarar hv. deildar. Málið kom til umr. hér á fundi í gær. Eftir að þeirri umr. lauk var fundur í fjh.- og viðskn. boðaður kl. 9 í morgun þar sem átti að taka málið til umræðu og athugunar í hv. nefnd. Ég vil spyrjast fyrir um það hjá hæstv. forseta, hvernig á því getur staðið, þegar menn vissu hvernig að málinu mundi verða starfað í nefndinni, að það skuli hafa verið sett á prentaða dagskrá þessa fundar sem væntanlega hefur verið útbúin í gær. Hvernig stendur á því að mál er sett á dagskrá sem vitað er að ekki verður fjallað um í nefnd fyrr en klukkutíma áður en fundur hefst? Er þetta gert með vitund hæstv. forseta eða hefur hann haft um þetta eitthvert samráð við formann viðkomandi nefndar?

Forseti (Sverrir Hermannsson) Hv. 3. þm. Austurl. er formaður fjh.- og viðskn. Hann tjáði mér að vísu að hann gerði ekki ráð fyrir að ná saman nefndarfundi um 4. dagskrármálið - það er um það sem málið snýst - fyrr en nú í morgun. Að vísu var ég viðbúinn því, að málið gæti ekki komið hér til umr. og afgreiðslu, setti þetta þó á dagskrána vegna sérstakra tilmæla frá fjmrh. sem leggur mikla áherslu á að þetta mál nái fram að ganga fyrir jólahlé, en það er í fyrri deild enn þá. Því var það, að ég tók málið strax út af dagskrá og að ákveðinn er fundur kl. hálftvö í dag, þar sem þetta mál m. a. kemur fyrir. Verður þá gerð tilraun til þess að það nái lokaafgreiðslu í þessari hv. deild. Það er rétt, sem hv. þm. segir, að það er nokkuð hratt til höndum tekið að útbúa dagskrá með þessum hætti. En á því að 4. málið er hér á dagskrá ber ég ábyrgð, með þeim skýringum sem ég nú hef gefið.



Herra forseti. Eins og kom fram í umr. um þetta mál við 2. umr., sem fram fór hér í gær, var gert ráð fyrir að málið gæti gengið í gegn með fullu samkomulagi hér í hv. Nd. án breytinga. Í umr. um málið, eftir að frsm. nefnda höfðu gert grein fyrir afstöðu sinni til málsins og nefndanna eða nefndarhlutanna, gerðist það hins vegar, að tveir hæstv. ráðh. tóku til máls og með málflutningi sínum komu þeir í veg fyrir að málið næði fram að ganga eins og ráð hafði verið fyrir gert. Annar, sem til máls tók var hæstv. forsrh. og flutti hér nokkuð furðulega ræðu um afkomu greina í sjávarútvegi og afkomu útgerðaraðila. Stangast þau orð hæstv. forsrh. mjög á við þann málflutning sem m. a. hæstv. sjútvrh. viðhafði áður en hann fór til útlanda í byrjun þessa mánaðar. Hæstv. forsrh. sagði m. a. í ræðu sinni eitthvað á þá leið, að ekki þyrfti að gera ráð fyrir að til mjög verulegra fiskverðshækkana þyrfti að koma til þess að rétta hag allra vinnslugreina í sjávarútvegi. Var þetta mjög í svipuðum anda og hæstv. félmrh. hefur talað þegar hann hefur viðhaft þau ummæli, að til þess að leysa vandamál sjómanna þurfi ekki annað að gera en breyta olíugjaldi og afnema það og ganga þannig til móts við launahækkanakröfur sjómanna. Þegar hann er svo spurður hvernig eigi þá að taka á vanda útgerðarinnar, sem mundi að sjálfsögðu aukast við slíkar ráðstafanir, hefur hæstv. félmrh. aðeins sagt að þann vanda verði að sjálfsögðu síðan að taka til athugunar. M. ö. o.: tillaga hæstv. félmrh. hefur verið fólgin í því að leysa kjaravanda sjómanna með því að búa til sambærilegan vanda hjá útgerðaraðilum og síðan eigi að taka þann vanda sem þannig hefur skapast hjá útgerðaraðilum, til sérstakrar athugunar. Væri þá ekki ráð að spyrja hæstv. félmrh. hvaða tillögur hann hefði fram að færa um þá sérstöku athugun, sem framkvæma ætti á þeim vanda sem hæstv. ríkisstj. hefur þar með skapað útgerðaraðilum í landinu. Það er hins vegar ekkert nýtt að hæstv. ríkisstj. starfi með þessum hætti, að ef hún á að leysa vanda einhvers ákveðins aðila í þjóðfélaginu geri hún það með því að skapa sambærilegt vandamál hjá öðrum með því að flytja vandann til. Menn hafa staðið í þeirri trú, að þarna hafi hæstv. ráðh. greint nokkuð á: annars vegar hæstv. sjútvrh., sem talið hefur nauðsyn til bera að til nokkurrar fiskverðshækkunar komi um n. k. áramót, og hins vegar formann Alþb., hæstv. félmrh., sem hefur viljað fara aðrar leiðir en þá fiskverðshækkunarleið sem hæstv. sjútvrh. hefur rætt um. Á meðan hæstv. sjútvrh. var erlendis nú í þessum mánuði urðu umr. hér á Alþingi m. a. um ýmsar yfirlýsingar sem hæstv. ráðh. hafði látið frá sér fara. Nýlega var borið á borð hv. þm. hér í þessari deild fréttabréf frá Sambandi ísl. samvinnufélaga sem komið hefur til umr. hér áður á meðan hæstv. sjútvrh. var fjarverandi. Í því fréttabréfi er m. a. greint frá kaupfélagsstjórafundi þar sem segir að mættir hafi verið auk kaupfélagsstjóranna ýmsir forustumenn Sambands ísl. samvinnufélaga og aðrir starfsmenn Sambandsins, eins og þar segir: Ekki er þess sérstaklega getið, að hæstv. sjútvrh. sé ekki talinn í þeim hópi, m. ö. o. að hann gegni ekki embætti sem starfsmaður samvinnuhreyfingarinnar. Hins vegar er frá því sagt, að hann hafi á þessum fundi flutt kaupfélagsstjórum og þeim öðrum aðilum, sem fundinn sátu, boðskap sinn um stöðuna í íslenskum efnahagsmálum, þ, á m. hafi hæstv. sjútvrh. fjallað mjög um fiskverð og fiskverðsákvarðanir og væntanlegar ráðstafanir í framhaldi af því um n. k. áramót. Í þessu umrædda fréttabréfi er frá því sagt, að hæstv. sjútvrh. hafi skýrt frá því, að hann teldi að fiskverð um n. k. áramót mundi hækka um ekki minna en 13–14%. Ég vil eindregið óska eftir því við hæstv. sjútvrh., sem hefur gefið slíka yfirlýsingu - að því að sagt er í þessu fréttabréfi - fyrir nokkrum vikum á fundi kaupfélagsstjóra á vegum Sambands ísl. samvinnufélaga, að hann greini Alþingi, sem ætti að fá að vita á undan kaupfélagsstjórum víðs vegar að af landinu, frá því, hvort hér sé rétt frá skýrt, hvort það sé hans mat að fara eigi þá leið í þeim vanda sem við er að fást, að fiskverð hækki um ekki minna en 13–14% um n. k. áramót. Nú eru allar líkur á því að svo verði, eins og gjarnan er vani við slíkar aðstæður, að fiskverðsákvörðun verði skotið til yfirnefndar þar sem fulltrúi ríkisstj. og þá fyrst og fremst hæstv. sjútvrh. er oddamaður. Líklegt er því að sá oddamaður muni ráða mjög miklu um það, hvert endanlegt fiskverð verður ákveðið. Ég held að fyrst búið er að ræða þessi mál á vettvangi kaupfélagsstjóra og það fyrir nokkrum vikum sé ósköp eðlilegt að Alþingi óski eftir því við hæstv. sjútvrh., að hann greini alþm. frá því, - a. m. k. með sama hætti og kaupfélagsstjórum þó hinir síðarnefndu séu ekki kjörnir til að stjórna landinu, - greini alþm. frá því, hvort hann sem sjútvrh. muni leggja það fyrir fulltrúa sinn í væntanlegri yfirnefnd fiskverðs að starfa þar eftir þeirri skoðun hæstv. ráðh., að fiskverðshækkun verði ekki undir 13–14%. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að þetta liggi fyrir ótvírætt af hálfu hæstv. sjútvrh. hér á Alþingi, en ekki aðeins á kaupfélagsstjórafundum, svo að aðilar að fiskverðsákvörðun geti vitað a. m. k. eitthvað um hvað hæstv. sjútvrh. hefur til þessara mála að leggja. Annars þarf ekki endilega að vera, herra forseti, að það, sem hæstv. sjútvrh. sagði á þessum fundi með kaupfélagsstjórum landsins, sé sú skoðun sem ríkjandi er í hæstv. ríkisstj., því að þegar er vitað að formaður Alþb., hæstv. félmrh., er á allt annarri skoðun en hæstv. sjútvrh. í þessu efni og hefur einnig, eins og hann, lýst þeirri skoðun sinni opinberlega. Og nú hefur hæstv. forsrh. komið, sjálfur oddviti ríkisstj., og lýst því yfir á Alþingi að ekkert þurfi að gera, væntanlega hvorki að hækka fiskverð um a. m. k. 13–14%, eins og sjútvrh. hefur sagt, né heldur að færa vandann yfir til útgerðarinnar og taka síðan vandamál útgerðarinnar til sérstakrar athugunar, eins og hæstv. félmrh. hefur haldið fram. Hæstv. forsrh. hefur sem sé komist að sömu niðurstóðu nú í vísdómi sínum og hann komst að 20. dag októbermánaðar s. l., þegar útvarpað var umr. um stefnuræðu forsrh., að það sé enginn vandi í okkar atvinnulífi. Að vísu megi e. t. v. finna einhver fyrirtæki í landinu þar sem við vanda sé að eiga, en það sé í lagi því að önnur fyrirtæki standi vel. Og þegar beitt sé meðaltalsreikningi, þá sé útkoman sú að allt sé blúndulagt, allt sé slétt og fellt, eins og hæstv. forsrh. líkar svo vel. Og er þetta ekki í fyrsta skipti sem í ríkisstj. eru þrjár skoðanir uppi og öllum lýst nokkuð jafnsnemma: skoðun Framsfl., skoðun Alþb. og skoðun hæstv. forsrh. Eini munurinn er sá, eins og ég sagði áðan, að bæði hæstv. félmrh. og hæstv. sjútvrh. telja að við ákveðinn vanda sé að fást, þó að þá greini á um það, hvernig eigi að leysa þann vanda, en hæstv. forsrh. fær ekki séð að vandinn sé neinn og því þurfi ekki til neinna úrlausna að koma. Ef hæstv. sjútvrh. tæki nú til máls og gerði Alþingi grein fyrir skoðunum sínum á fiskverðsmálum, - sem ég er nú ekki alveg viss um að hann geri því að e. t. v. telur formaður Framsfl. sig eiga minni skyldum að gegna við Alþingi en fundi kaupfélagsstjóra, - en ef hæstv. ráðh. skyldi taka til máls, þá hefði ég einnig svona í framhjáhlaupi ánægju af því að fara þess á leit við hæstv. ráðh., að hann gæfi nokkra skýringu á ummælum sem eftir honum eru höfð á öðrum vettvangi. Í blaðinu Þjóðólfi, sem mun vera málgagn Framsfl. í Suðurlandskjördæmi, birtist núna nýverið frásögn frá kjördæmisþingi framsóknarmanna í því stóra og virðulega kjördæmi, Suðurlandskjördæmi. Meðal ræðumanna þar var að sjálfsögðu formaður Framsfl., hæstv. sjútvrh. Ekki er þess getið frá þeim fundi, að hann hafi mikið rætt þar um fiskverð. Reyndar hafði hann þegar gert grein fyrir því á fundi kaupfélagsstjóra Sambandsins. Hins vegar ræddi hæstv. sjútvrh. á þessum fundi um efnahagsmál, m. a. um vexti og verðtryggingu. Blaðamaður Þjóðólfs, blaðs framsóknarmanna í Suðurlandskjördæmi, hefur augsýnilega hrifist mjög af málflutningi hæstv. ráðh., því að hann rekur ítarlega efni hinnar yfirgripsmiklu ræðu hæstv. ráðh. Á bls. 5 í þessu merka blaði er m. a. þar komið málum, er hæstv. sjútvrh. í yfirlitsræðu sinni á kjördæmisþingi framsóknarmanna í Suðurlandskjördæmi fjallaði um efnahagsmál í víðara skilningi og víðtækara samhengi. Þar segir blaðamaður svo frá ræðu hæstv. ráðh., með leyfi forseta: „Sá tími er liðinn, sagði Steingrímur, þegar menn gátu fengið ódýrt fé til uppbyggingar. Ég tel að verðtrygging sparifjár sé rétt stefna.“ Svo segir blaðamaður, með leyfi forseta: „Steingrímur vék einnig að stöðu sjávarútvegsins og annarra atvinnuvega. Sagði hann að fjármagnskostnaður keyrði víða úr hófi.“ Nú leyfi ég mér að spyrja hæstv. sjútvrh, að því, þegar hann greinir okkur hér á eftir frá ummælum sínum á fundi kaupfélagsstjóra nýverið um fiskverð, hvernig menn eigi að skilja þessi ummæli sem frá er greint í blaðinu Þjóðólfi nokkuð jafnsnemma. Það er þarna aðeins ein setning á milli, ekki einn dagur eins og oft hefur viljað verða hjá hæstv. ráðh., heldur ein setning. Annars vegar lýsir hæstv. ráðh. yfir, að sá tími sé nú liðinn þegar menn gátu fengið ódýrt fé til uppbyggingar, og lýsir eindregnu fylgi sínu við verðtryggingu sparifjár, þ. e. verðtryggingu innlánsvaxta, en hefur svo þungar áhyggjur af verðtryggingu útlána og miklum fjármagnskostnaði atvinnuveganna. Hvernig getur það nú gengið upp hjá einum og sama manni að vera mjög fylgjandi háum innlánsvöxtum og verðtryggingu inniána en hafa mjög þungar áhyggjur af verðtryggingu útlánsvaxta og vera andvígur þeim? Að vísu hef ég heyrt einn hæstv. sjútvrh. halda slíkri skoðun fram. Það var hæstv. fyrrv. sjútvrh., Lúðvík Jósepsson, sem komist hafði að sömu niðurstöðu og núv. hæstv. sjútvrh. M. ö. o.: hann var eindregið fylgjandi verðtryggingu innlánsfjár en mjög andvígur verðtryggingu útlána. Og þegar hæstv. þáv. ráðh. var spurður um það, hvernig dæmið ætti að ganga upp, þá sagði hann að bankarnir ættu að sjálfsögðu að greiða mismuninn á verðtryggingu útlána, verðtryggingu innlána og lágum útlánsvöxtum af aflafé sínu, af gróða sínum vegna bankastarfsemi. E. t. v. hefur hæstv. sjútvrh. komist að sömu niðurstöðu, að hinn mikli ágóði í bankakerfinu eigi að fara til þess að jafna þann mun, sem hlýtur að verða á því, ef menn ætla að reka banka með verðtryggingu á innlánsfé en lágum útlánsvöxtum. Hæstv. sjútvrh., sem hefur nú kvatt sér hljóðs og mun þá væntanlega gera þessari hv. deild grein fyrir skoðunum sínum á þessu máli, mun væntanlega gefa glögga skýringu á því. Herra forseti. Ég ætla ekki að fara mjög ítarlega út í hina merku ræðu hæstv. forsrh. sem hann flutti hér við 2. umr. þessa máls, enda hefur það þegar verið rækilega gert, þó svo hæstv. forsrh. hafi kosið að vera ekki viðstaddur þá umr. Ég vil aðeins láta þess getið, að mér er kunnugt um að flokksbræður hæstv. ráðh., sem hafa hann í miklu afhaldi, hafa gert ráðstafanir til þess að rekstraraðilar í sjávarútvegi fái í hendur þessa tímamótamarkandi ræðu hæstv. forsrh. og hefur hún vakið verðskuldaða athygli í þeim hópi. Þannig reyna flokksbræður hæstv. ráðh. ávallt að standa traustlega við bakið á honum og koma málflutningi hans til skila til réttra aðila, eins og þeirra var von og vísa, og skilst mér að hv. skrifari þessarar deildar standi þar manna fremstur í röðinni. Ég ætla ekki að fara frekar út í þá sálma. En ég ætla að ræða með örfáum orðum um þá breytingu sem gerð var á 3. gr. þessa frv. við 2. umr. hér í gær. Eins og fram kom í máli mínu við 2. umr. var tvennt sem hafði verið gerð athugasemd við varðandi þessa grein. Í fyrsta lagi var þessi grein, eins og hún kom frá Ed., þannig úr garði gerð að verið var að veita fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs almenna heimild til að veita ríkisábyrgð fyrir lánum til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Einu takmörkin, sem ráðh. voru sett eins og frá greininni var gengið, voru þau, að ábyrgðin yrði að takmarkast við að lánin megi aldrei nema samtals meiru en 70% af heildarinnistæðu í Verðjöfnunarsjóði hverju sinni, þ. e. samanlagðri innistæðu allra deilda Verðjöfnunarsjóðs. Látið var í veðri vaka í skýringum með þessari grein, að hér væri um að ræða ábyrgðarheimild vegna tiltekins láns sem veitt væri til þess að leysa úr tilteknum vandkvæðum, þ. e. verðákvörðun á loðnunni nú í sumar. Greinin, eins og hún var úr garði gerð og eins og hún kom frá hv. Ed., var hins vegar almennt orðuð þannig að fjmrh. - hverjum sem er, hverjum sem því embætti á eftir að gegna - var gefin almenn heimild til þess að veita ríkisábyrgð fyrir lánum til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins ekki aðeins í þetta eina skipti heldur eins og hæstv. fjmrh. og ríkisstj. mundi hafa kosið hverju sinni. Þarna var sem sé verið að gefa hæstv. ríkisstj. almenna heimild til frambúðar - og ekki bara þessari ríkisstj. heldur hverri ríkisstj. sem á eftir henni mun koma - til þess að fjmrh. veiti ríkisábyrgð, veiti ábyrgð ríkissjóðs vegna lántöku til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins. Þetta þýddi m. ö. o. að verið væri að gefa um það yfirlýsingu af hálfu Alþingis, að Alþingi teldi þau vinnubrögð rétt, að fjmrh. fengi almenna heimild til þess að veita ábyrgð ríkissjóðs fyrir lánum til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins til þess að greiða uppbætur á fiskverð. Það var gerð athugasemd við þetta í hv. Ed., en þar var talað fyrir daufum eyrum. Þó að óskir kæmu fram frá stjórnarandstæðingum þar um breytingu á þessari almennt orðuðu grein, þá var ekki á það fallist. Í umr. í fjh.- og viðskn. Ed. kom hins vegar í ljós, þegar rætt var við forsvarsmenn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, að þeir höfðu frá upphafi verið andvígir þeirri lántöku sem hér um ræðir. Þeir höfðu - alveg með sama hætti og ég - ekki talið það samrýmast hlutverki Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins að taka erlent lán til þess að greiða uppbætur á fiskverð, sem markaðurinn ekki þyldi að ákvarðað yrði eins hátt og samið hefði verið um. Stjórnarmenn í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins voru sem sé andvígir þessu og höfðu komið fram við hæstv. ríkisstj. mótmælum sínum við þessari ákvörðun, en höfðu orðið að láta í minni pokann, ef svo má segja, fyrir gerðum hlut, vegna þess að hæstv. ríkisstj. hafði ákveðið að svona skyldi með málið fara, þó svo að stjórnarmenn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins væru andvígir þessari ráðstöfun og teldu hana ekki samrýmast hlutverki Verðjöfnunarsjóðsins eins og það er tilgreint í lögum. Því var haldið fram af hálfu stjórnarsinna í hv. Ed., að það væri ekkert að óttast þó svo að hæstv. fjmrh. fengi svona almenna heimild, eins og gert var ráð fyrir í greininni að veita honum, þar eð þessi heimild yrði ekki notuð til ríkisábyrgðar nema stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins óskaði eftir að fá ábyrgðina, m. ö. o.: það væri engin hætta á því að hæstv. ríkisstj. veitti ríkisábyrgð fyrir lánum til Verðjöfnunarsjóðsins nema stjórn Verðjöfnunarsjóðsins óskaði eftir slíkri afgreiðslu mála, óskaði eftir lántöku til að greiða uppbætur á fiskverð og ríkisábyrgð fyrir þeirri lántöku. Á fundinum kom það hins vegar fram, sem haldinn var í fjh.- og viðskn., m. a. með Davíð Ólafssyni, formanni sjóðsstjórnarinnar, að stjórn sjóðsins hafði ekki óskað eftir þessari afgreiðslu og verið andvíg henni, en hafði hins vegar orðið að láta undan ríkisstj. og sætta sig við orðinn hlut. M. ö. o.: ljóst var að það skipti ekki máli hvaða skoðun stjórn Verðjöfnunarsjóðsins hafði á slíkum afgreiðslum, hún yrði ávallt að láta í minni pokann ef ríkisstj. þóknaðist að taka þá ákvörðun að þannig skyldi að fiskverðsákvörðunum staðið að Verðjöfnunarsjóður yrði látinn taka lán til þess að borga uppbætur á fiskverðið. Með þessari yfirlýsingu var allur grundvöllurinn undan almennri ábyrgðarheimild ráðh. hruninn, þar sem upplýst var að varðandi þetta tiltekna atriði hafði hæstv. ríkisstj. tekið ákvörðun gegn mótmælum stjórnar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og ljóst var að slíkri starfsemi yrði haldið áfram ef almennar ábyrgðarheimildir yrðu veittar. Var þá ekkert hald og engin vörn í því, hver vilji stjórnar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins væri. Það lá m. ö. o. alveg ljóst fyrir eftir þennan fund í fjh.- og viðskn. Nd., að hæstv. ríkisstj. var þarna að búa sér til nokkurs konar eilífðarvél fyrir millifærslur af þessu tagi. Hún var ekki að óska eftir því við Alþingi, að Alþingi staðfesti þessa einu aðgerð út af fyrir sig, að taka 42 millj. kr. erlent lán til þess að greiða uppbætur á loðnu með ríkisábyrgð, heldur var hæstv. ríkisstj. í rauninni að óska eftir því við Alþingi, að Alþingi löggilti slíkar starfsaðferðir til frambúðar, hvaða skoðun sem stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins hefði á því. Þegar þetta lá fyrir í fjh.- og viðskn. Nd. brugðust menn þannig við, fyrir tilhlutan og sérstaklega fyrir frumkvæði hv. þm. Alberts Guðmundssonar, að menn neituðu að fallast á þessa tillögu hæstv. ríkisstj. sem hún var með þessum hætti að reyna að lauma inn í frv., en tóku í staðinn þá ákvörðun að breyta greininni þannig að heimildin væri takmörkuð við þessa einu afgreiðslu og við þá fjárhæð sem þar hefði komið fram að nauðsynlegt væri að taka að láni, þ. e. 42 millj. kr. Þetta var meginefni þeirrar brtt. sem borin var fram og samþykkt hér í gær um nýja 3. gr. Og þessi breyting var vissulega til bóta, eins og hv. 1. þm. Vestf. tók fram í ræðu sinni hér í gær, þannig að sú tilraun ríkisstj. að lauma undir röngu yfirskini í gegnum Alþingi löggildingu Alþingis á þeim starfsaðferðum, sem ríkisstj. tók upp varðandi loðnuverðsákvörðunina á þessu hausti, rann út í sandinn. Það hefur verið komið í veg fyrir þá tilraun með breytingu umræddrar greinar. Er það vel og horfir vissulega til heilla. En það var einnig annað sem kom fram mjög óvænt við 2. umr. málsins á hv. Alþingi í gær. Þá kom fram að fjmrh. lagði allt annan skilning í þá afgreiðslu, sem var verið að gera með þessari grein, en allir aðrir sem að málunum hafa staðið. Í öllum umr. málsins, gegnum þrjár umr. í Ed. og eina umr. í Nd., var málið lagt þannig upp varðandi þessa ríkisábyrgðarheimild, að forsendur fyrir því, að ríkisábyrgðin félli á ríkissjóð, væru þær, að á tveimur árum hækkaði afurðaverð á loðnu um innan við 30%, og öllum fjh.- og viðskn.-mönnum var gert ljóst að harla litlar líkur væru á að verðið mundi hækka um 30% eða meira, þannig að næstum fullvíst væri að ábyrgðin mundi falla á ríkissjóð og koma í hlut ríkissjóðs að greiða þetta 42 millj. kr. lán. Ég leyfði mér að vekja athygli á þessu við 2. umr. málsins, sem ég hélt að væri alkunn staðreynd og enginn drægi í efa. Ég leyfði mér að vekja athygli á því, að út frá því væri gengið af öllum aðilum, að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins mundi aldrei greiða umrætt lán, heldur kæmi á ríkissjóð að greiða það eftir tvö ár, hér væri m. ö. o. um sambærilega afgreiðslu að ræða og þegar ríkissjóður heimilar Framleiðsluráði landbúnaðarins að taka erlend lán með ríkissjóðsábyrgð til þess að greiða viðbótaruppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir, vitandi að Framleiðsluráð landbúnaðarins muni ekki geta endurgreitt það lán, geti ekki einu sinni sett tryggingu fyrir ríkisábyrgðinni. Lánið fellur því á ríkissjóð, það kemur í hlut ríkissjóðs að greiða .

Bændahöllin er góð trygging.

Bændahöllin er ekki trygging sem Framleiðsluráð landbúnaðarins getur sett þar sem eignaraðili að þeirri ágætu byggingu mun vera Stéttarsamband bænda. Menn hafa leitað með logandi ljósi að tryggingu, sem Framleiðsluráð landbúnaðarins gæti sett fyrir ríkisábyrgð, og hafa enga fundið nema ef vera skyldi formaður ráðsins, en ekki er víst að sú trygging yrði tekin til greina. Ég leyfði mér að vek ja athygli á því, að ljóst væri af því, sem fram hefði komið, að það væri þetta sem hæstv. ríkisstj. stefndi að því að gera, að endurtaka ábyrgðina, sem veitt er Framleiðsluráði, til þess að fela það í ríkisbókhaldinu að þarna sé um að ræða lántökur ríkissjóðs. Þennan leik ætti að endurleika varðandi Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins. Það væri verið að skrifa hann fyrir láni, sem öllum væri ljóst að hann gæti ekki borgað og ríkissjóður veitti síðan ríkisábyrgð fyrir án nokkurra trygginga, það félli síðan á ríkissjóð og ríkissjóður tæki að sér að greiða. Þá brá hins vegar svo við, að hæstv. fjmrh. kvaddi sé hljóðs og í hans ræðu komu fram nýjar upplýsingar. Hann lýsti í fyrsta lagi yfir að þessi niðurstaða væri alröng. Enn fremur sagði hann orðrétt, með leyfi forseta: „Ég kannast ekki við að á nokkurn hátt hafi verið samþykkt af ríkisstj. eða mér að þessi útgjöld yrðu færð á ríkissjóð á nokkru stigi þessa máls.“ M. ö. o.: hann kannaðist ekki við að það hefði nokkurn tíma verið samþykkt að útgjöldin vegna lántöku féllu nokkru sinni á ríkissjóð. Þetta var mjög afdráttarlaus yfirlýsing og gekk gersamlega þvert á það sem allir aðrir höfðu verið upplýstir um fram til þessa. Jafnframt lýsti hæstv. fjmrh. því yfir, að þá fyrst yrði lánsupphæðin kræf á hendur ábyrgðaraðila, þ. e. ríkissjóði, að skuldari yrði gerður gjaldþrota. Með leyfi forseta sagði hæstv. fjmrh. orðrétt: „Þá fyrst er upphæðin kræf á hendur ábyrgðaraðila, að skuldari sé gjaldþrota.“ Ég geri ráð fyrir að einhverjar aðrar ráðstafanir mundu koma til áður en Verðjöfnunarsjóður yrði gerður gjaldþrota, sagði hæstv. fjmrh. einnig. Nú vil ég fyrst vekja athygli á því, að í fyrsta lagi stangast það á við þær upplýsingar, sem áður höfðu verið gefnar, að það hefði aldrei verið samþykkt í ríkisstj. að útgjöldin vegna lántökunnar yrðu á nokkru stigi málsins færð á ríkissjóð. Þvert á móti kemur það fram í þeim plöggum, sem við síðar fengum í fjh.- og viðskn. hv. Nd., að þar er ráð fyrir því gert, að útgjöldin falli alfarið á ríkissjóð á ákveðnu stigi málsins. Hæstv. ráðh. vill auðsjáanlega ekki samþykk ja það. En ég held að það fari ekki á milli mála, að í þeim bréfum sem við höfum hér með höndum er þessi skilningur mjög afdráttarlaus. Ég vil aðeins leyfa mér í þessu sambandi að vitna í fundargerð 88. fundar stjórnar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins sem haldinn var 1. des. árið 1981. Þar stendur orðrétt, með leyfi forseta.: „Eftir nokkra umræðu var ákveðið að senda fjmrh. skuldabréfið til undirritunar og með því skyldi fylgja svohljóðandi bókun sem allir stjórnarmenn stóðu að.“ Síðan kemur bókunin: „Það er skilningur sjóðsstjórnarinnar, að endurgreiðslukvöð sjóðsins falli endanlega niður þann 1. des. 1983, eins og kveðið er á um í skuldabréfinu. Þetta var forsenda ákvörðunar loðnuverðs og verðjöfnunar í október s. l. “ M. ö. o.: í fyrsta lagi var það forsenda ákvörðunar loðnuverðs og verðjöfnunar í október á þessu ári, að umrætt lán félli á ríkissjóð og endanlega niður 1. des. 1983 hafi ekki verið gerðar ráðstafanir af Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins til þess að greiða það fyrir þann tíma. Þetta stangast gersamlega á við yfirlýsingar ráðh. um það, að aldrei hafi verið gert ráð fyrir að þetta lán félli á ríkissjóð á nokkru stigi þess máls, eins og ráðh. sagði orðrétt. Í bókun stjórnar Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins kemur hins vegar fram, eins og ég hef leitt rök að, að menn sem stóðu að verðákvörðun loðnu, stóðu í þeirri trú, að a. m. k. 1. des. 1983 félli endurgreiðslukvöð sjóðsins niður og lánin að fullu á ríkissjóð hafi ekki komið til annarrar ráðstöfunar fyrir þann tíma. Þarna fer því eitthvað mikið á milli mála. Þarna stemmir ekki saman skilningur sá sem ríkt hefur í stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og hjá aðilum loðnuverðsákvörðunar allar götur frá því að loðnuverðið var ákveðið í okt. s. l. og þar til fjmrh. gaf yfirlýsingu sína við 2. umr. málsins á Alþingi fyrir einum sólarhring eða svo. Í öðru lagi lýsti hæstv. ráðh. því yfir, að þá fyrst yrði upphæðin kræf á hendur ábyrgðaraðila, ríkissjóði, að skuldari hefði verið gerður gjaldþrota. Ég leyfi mér að fullyrða að þessi skilningur er einnig nýr. Stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og aðilar að loðnuverðsákvörðun hafa aldrei fyrr af því vitað, að sá væri skilningur hæstv. fjmrh. á málinu, að til þess að ábyrgðin gæti fallið á ríkissjóð yrði Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins að vera úrskurðaður gjaldþrota. Mér finnst harla undarlegt, að þessar upplýsingar skuli fyrst koma fram fyrir tilviljun við 2. umr. málsins í síðari deild, og enn undarlegra finnst mér það þegar allt frá því byrjun desembermánaðar, mig minnir 8. des., hefur legið fyrir að fjmrh. hefur neitað að undirrita skuldabréf vegna lántökunnar og veita ríkisábyrgð samkv. hljóðan þess skuldabréfs, en skuldabréfið hefur verið skrifað og fært samkv. þeim skilningi og þeim loforðum sem stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og aðilar að loðnuverðsákvörðun töldu sig hafa frá hæstv. ríkisstj. í októbermánuði s. l., - að það skuli hafa legið fyrir síðan 8. des., núna í hálfan mánuð, að fjmrh. neiti að ganga frá skuldabréfinu. Það voru nýjar fréttir fyrir Alþingi. Og það er alveg furðulegt með mál eins og þetta, að slíkum upplýsingum skuli rn. og formenn fjh.- og viðsk.- nefnda og stjórnarsinnar í þeim nefndum, sem hljóta að vita þetta, - slíkum upplýsingum skuli þessir aðilar hafa haldið leyndum fyrir Alþingi í gegnum alla meðferð málsins, þangað til mönnum hugkvæmdist eftir ræðu fjmrh. í gær að spyrjast fyrir um hvort það gæti nú verið að einhver slíkur hængur hefði upp komið. Þá kom í ljós, þegar menn fóru að grennslast betur fyrir um það, að 8. des. s. l. hafði fjmrh. sent stjórn Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins minnisatriði til þess að útskýra hvers vegna hann neitaði að ganga frá skuldabréfinu vegna lántökunnar, þannig að síldar- og loðnumjölsverksmiðjurnar hafa ekki getað fengið krónu enn af því sem þær áttu að fá sem uppbætur úr Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins vegna þessarar lántöku og samkv. samningunum um loðnuverðið frá því í október. Þessi minnisatriði voru send 8. des. s. l. með neitun hæstv. fjmrh. á að ganga frá bréfinu, en hafa verið leynd Alþingi allan þennan tíma og voru ekki upplýst að fyrirlagi og frumkvæði ríkisstj. og fjmrh. sjálfs, heldur þá fyrst þegar menn töldu eftir ræðu hæstv. fjmrh. hér á Alþingi ástæðu til þess að grennslast nánar fyrir um það, hvaða maðkað mjöl hæstv. ráðh. hefði í pokanum í þessum efnum.  Í þessum minnisatriðum segir hæstv. ráðh. m. a. að ekki sé heimilt samkv. brbl. að skilningi hæstv. ráðh. að ganga í ábyrgð fyrir lán Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins með þeim hætti sem aðilar að loðnuverðsákvörðun höfðu verið látnir standa í trú um að verða mundi. Fjmrh. skýtur sér á bak við það, að honum sé óheimilt samkv. lögunum að gera þær ráðstafanir sem aðilar að loðnuverðsákvörðunum töldu sig hafa loforð fyrir frá hæstv. ríkisstj. að gerðar yrðu allt frá því í októbermánuði s. l. Þess vegna hefur ekki verið frá málinu gengið enn. Og áður en menn afgreiða málið héðan við þessa umr. hljóta menn að krefjast þess að fá frekari skýringar frá hæstv. fjmrh. á afgreiðslu hans. Vil ég biðja virðulegan forseta að gera ráðstafanir til þess að hæstv. fjmrh. komi í salinn, því að ég hef ákveðna fsp. að bera upp við hann.  Í fyrsta lagi hefur það komið í ljós, m. a. með minnisgrein frá hæstv. ráðh., að hann fellst ekki á að skrifa upp á skuldabréf vegna lántöku Verðjöfnunarsjóðsins með þeim skilmálum sem menn hafa staðið í trú um allt frá því í októbermánuði s. l. að þeim hafi verið lofað. Ég tel að það sé ekki hægt að afgreiða þetta mál svo frá þessari deild að ekki liggi fyrir svar hæstv. ráðh. um hvaða breytingar hann vill láta gera á umræddu skuldabréfi til þess að hann fallist á að skrifa upp á það. Hvaða breytingar vill hæstv. fjmrh. láta gera á skuldabréfinu til þess að hann ljái áritun sína? Og hvernig og hvenær mun það liggja fyrir af hans hálfu, að lántakan geti farið fram? Þetta er önnur spurningin sem ég hlýt að beina til hæstv. ráðh. Þá kem ég að hinni spurningunni sem ég vil til hans beina. Í ræðu hans 16. des. s. l. sagði hann orðrétt að hann gerði ráð fyrir að einhverjar aðrar ráðstafanir yrðu látnar koma til áður en hann krefðist þess, að Verðjöfnunarsjóður yrði gerður gjaldþrota, svo að ábyrgðin félli á ríkissjóð. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðh.: Hvaða aðrar ráðstafanir er hæstv. ráðh. hér að tala um? Það eru fordæmi fyrir því við gengisbreytingar, þegar gengismunur hefur myndast af þeim sökum, að áður en gengismun hafi verið ráðstafað hafi hluti hans verið tekinn til að greiða lántökur Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins með sambærilegum hætti og hér gæti átt sér stað. Ég vil spyrja hæstv. ráðh.: Er það þetta, þessar aðrar ráðstafanir sem hann á við að gerðar verði áður en til þess komi að lántakan falli á ábyrgðaraðila, ríkissjóð? Er það það sem hæstv. fjmrh. á við, að áður en til þess komi, að ríkissjóður gangist við ábyrgð sinni, verði gerð gengisbreyting, og áður en gengishagnaði verði ráðstafað til annarra þarfa verði af honum tekið til þess að gera upp umrædda skuld? Nú hefur hæstv. sjútvrh. látið svo ummælt, að búast megi við að í kjölfar fiskverðsákvörðunar um n. k. áramót þurfi að gera ýmsar ráðstafanir til þess að tryggja hag útgerðar og fiskvinnslu. Hann hefur bæði beint og óbeint rætt um gengisbreytingu eða gengisaðlögun í því sambandi, þannig að flestir þegnar þjóðfélagsins eiga von á því, að a. m. k. þessi hæstv. ráðh. og flokkur hans leggi til að meðal þeirra ráðstafana, sem gripið yrði til eftir áramótin, yrði gengisbreyting. Þá mun gengismunur að sjálfsögðu skapast. Er það tilgangur hæstv. fjmrh. og hugmynd hans, að hluta af þeim gengismun, sem væntanlega skapast ef farið verður að tillögu formanns Framsfl. um efnahagsráðstafanir, verði varið til þess að greiða lánið sem hér er verið að taka til Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins? E. t. v. vill hæstv. sjútvrh. víkja að þeirri spurningu einnig. Hann hefur mætt á fundi fjh.- og viðskn. Nd. Þar gaf hann engar afdráttarlausar yfirlýsingar um þessi efni, en hæstv. ráðh. talaði mjög í þá átt, að ætla mátti að hann horfði mjög á það að ráðstafa af væntanlegum gengismun vegna sennilegrar gengisbreytingar í upphafi næsta árs, - að ráðstafa af honum til þess að greiða þetta lán. Og ég vek aðeins athygli á því, að það voru aðrir fjh.- og viðskn.-menn en ég sem hlustuðu á ráðh. Ég ítreka að hann gaf ekki neina afdráttarlausa yfirlýsingu í þessa átt, síður en svo, heldur talaði um málið mjög á þessum nótum. T. d. vitnaði hæstv. ráðh. í það, að svona afgreiðsla, nákvæmlega svona afgreiðsla hefði áður verið gerð. Ég á von á því, að þau ummæli hafi komið aðilum að loðnuverðsákvörðunum mjög á óvart, þeir eigi ekki von á að endurgreiðslan á umræddu láni verði með þessum hætti. Þeir hafa verið látnir standa í þeirri trú allt til þessa dags, að ekki kæmi til endurgreiðslu á láninu af hálfu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, heldur mundi ríkissjóður alfarið taka að sér að endurgreiða lánið. Meira að segja hefur hæstv. sjútvrh. lýst því yfir á fundi fjh.- og viðskn. Nd., að hann telji harla litlar líkur á að Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins muni geta greitt þetta lán af eigin rammleik, harla litlar líkur á því að verð á loðnuafurðum hækki svo mjög sem gert er ráð fyrir að það verði að hækka til þess að verðjöfnunarsjóðurinn geti sjálfur greitt þetta lán. Hæstv. fjmrh. hefur lýst þveröfugri skoðun. En þetta er skoðun hæstv. sjútvrh. Þetta er ný frétt fyrir þá aðila sem hafa staðið að þessu máli og talið sig hafa ákvörðun og loforð ríkisstj. í höndunum. Og það er einnig ný frétt fyrir þessa aðila, að hæstv. ráðh. skuli báðir núna, bæði hæstv. sjútvrh. og hæstv. fjmrh., vera farnir að leika sér að þeim hugmyndum að ráðstafa hluta af væntanlegum gengismun vegna gengisbreytingar á næsta ári til þess að greiða þetta lán. Herra forseti. Aðeins örfá orð að lokum. Hæstv. sjútvrh. hefur beðið um orðið, væntanlega til að svara þeim fsp. sem ég lagði fyrir hann, þ. á m. um stefnu hans í verðtryggingar- og vaxtamálum. Sú stefna að verðtryggja sparifé landsmanna var tekin með setningu laga um stjórn efnahagsmála vorið 1979. Má segja að frá upphaflegri gerð þess frv., sem þá var lagt fram af þáv. hæstv. forsrh., hafi verðtryggingin verið það eina sem eftir stóð þegar frv. hafði hlotið meðferð hér í þinginu. Verðtryggingarstefnan var eitt af mörgum atriðum í stefnuskrá Alþfl. fyrir kosningarnar 1979, nánast einasta atriðið sem náðist fram í umræddum lögum um stjórn efnahagsmála, sem hefur skilað einhverjum árangri, og einasta atriðið í þeim lögum sem tekið var tillit til af stefnumálum Alþfl. Hæstv. núv. ríkisstj. hefur setið við völd síðan 8. febr. árið 1980. Þau einu afskipti, sem hún hefur haft af verðtryggingarmálum sparifjár, hafa verið þau að fresta tvisvar sinnum að þau kæmust til endanlegra framkvæmda. Það eru einu afskiptin sem hæstv. ríkisstj. hefur af málinu haft. Hún hefur ekki framkvæmt þá lengingu lána og lækkun greiðslubyrðar sem var annað atriðið í verðtryggingarstefnu Alþfl. En hæstv. ríkisstj. má e. t. v. þakka það að hafa ekki afnumið þessa verðtryggingarstefnu þó að hún hafi frestað henni tvívegis. Hæstv. sjútvrh. lét svo ummælt í sjónvarpi fyrir skemmstu um þessa verðtryggingarstefnu, að hann sagðist hafa glapist til þess að ljá fylgi sitt við verðtryggingarstefnu Alþfl. sem aldrei skyldi verið hafa. Þetta voru yfirlýsingar hæstv. sjútvrh. í sjónvarpinu fyrir nokkrum mánuðum sem flestum eru enn í fersku minni. Nú lýsir hann því yfir, að hann sé eindregið fylgjandi þessari verðtryggingarstefnu. Þannig segir hæstv. ráðh. eitt í dag og annað á morgun. En ég vildi gjarnan fá það fram í eitt skipti fyrir öll frá hæstv. ráðh., ef það er hægt, hver er skoðun hans í verki og á að vera skoðun hans í verki á þessari verðtryggingarstefnu? Mun hann með atkvæði sínu, - það er að sjálfsögu það sem skiptir máli en ekki gagnstæðar yfirlýsingar hæstv. ráðh. eftir því hvort hann er í sjónvarpinu fyrir framan landslýð eða á fundi kaupfélagsstjóra eða Sambands ísl. samvinnufélaga, - mun hann með atkvæði sínu ljá verðtryggingarstefnunni lið áfram eða mun hann sem áhrifaaðili í þessari ríkisstj. fylgja þeirri afstöðu sinni, sem hann lýsti í sjónvarpi frammi fyrir alþjóð fyrir nokkrum mánuðum, að hann hafi glapist til fylgis við þessa stefnu og muni því að sjálfsögðu beita sér fyrir afnámi hennar? Hæstv. sjútvrh. hefur í þessum málum gefið svo margar og svo gagnstæðar yfirlýsingar og með svo stuttu millibili að það er löngu kominn tími til þess að hann geri hreint fyrir sínum dyrum og lýsi yfir hver sé raunverulega hans vilji og hvaða stefnu hann ætti sér að reyna að standa við í þessum málum. Gefst honum væntanlega tækifæri til þess þegar hann stígur í ræðustól hér á eftir.



Herra forseti. Ég stend fyrst og fremst upp til að þakka hv. þm. fyrir upplestur úr ræðum mínum. Ég get útvegað honum margar fleiri sem hann gæti þá einnig lesið úr, og hann mun sjá að það er fullt samræmi í því sem ég hef sagt um þau mál sem hann gerir hér að umtalsefni og beindi til mín spurningum um. Í fyrsta lagi geri ég mjög mikinn mun - það hefur ætíð komið fram - á verðtryggingu og hávaxtastefnu. Ég var um tíma orðinn nokkuð hlynntur hugmyndum Alþfl. um hávaxtastefnu, en hef algerlega snúist gegn þeim og tel þær rangar. Sá mikli munur er á verðtryggingarstefnunni og hávaxtastefnunni, sem ég hef reyndar ekki heyrt hv. þm. nota um stefnu Alþfl. fyrr en nú, að með verðtryggingarstefnunni er gert ráð fyrir að endurlána verulegan hluta af höfuðstól við hverja greiðslu, en með hávaxtastefnunni er að sjálfsögðu, eins og hv. þm. er vel kunnugt um, gert ráð fyrir að greiða verðtryggingu í raun og veru og vextina að fullu. Ég vil hins vegar taka undir það hjá hv. þm., að það er rétt að ekki hefur tekist að lengja þessi lán eins og þörf er á. Ég er honum sammála um það. Að vísu hafa lánin verið lengd nokkuð, en það þarf að gera töluvert meira. Það er enn galli á þessari verðtryggingarstefnu, sem eins og ég segi er allt annað en hávaxtastefna sú sem fulltrúar Alþfl. fluttu langar og miklar ræður um hér á hinu háa Alþingi á sínum tíma. Það er líka töluverður munur á fjármagnskostnaði og verðtryggingu inn- og útlána. Fjármagnskostnaður felst í ýmsu öðru. Hann felst m. a. í því, hve vextir eru háir ofan á verðtrygginguna. Hann getur falist í því, hve dráttarvaxtagreiðsla er mikil. Ég hef áður lýst því hér, m. a. í þeim ræðum sem hv. þm. vísaði til, að ég tel að dráttarvaxtagreiðsla, greiðsla á stimpilgjöldum og alls konar bankakostnaði, sem ég hef m. a. lýst úr þessum ræðustól og tekið dæmi um, þar sem ein ákveðin útgerð varð að greiða 437 þús. kr. í alls konar stimpilgjöld og staðfestingargjöld, bankakostnað, áhættugjald o. fl., teljist allt saman til fjármagnskostnaðar. Í þeirri athugun, sem ég hef látið gera í sjútvrn. á stöðu 19 togara sem hér hefur æðioft verið vísað til, kemur einmitt fram að þessi fjármagnskostnaður ýmiss konar er orðinn óheyrilega hár, en ekki út af fyrir sigverðtryggingarkostnaðurinn. Ég hef hvað eftir annað lýst því, að ég tel að þessa ýmsu liði fjármagnskostnaðar þurfi að endurskoða og þurfi að lækka. Ég hef m. a. á fundi kaupfélagsstjóra lýst þeirri skoðun minni, að 54% dráttarvextir séu of háir, sérstaklega vegna þess að rekstrarfé hefur verið mjög af skornum skammti og fyrirtæki í verðbólgunni því lent í þeim vandræðum að geta ekki staðið í skilum með lán. Vitanlega verða dráttarvextir að vera einhverjir, það er alveg ljóst, en ég endurtek, að ég tel að 54% á ári sé fullhátt við þær aðstæður sem nú eru. Þannig eru ýmsir aðrir liðir en verðtryggingin sem slík sem fyrst og fremst valda miklum fjármagnskostnaði og mjög vaxandi á síðustu árum. Ég vona að ég hafi skýrt mín sjónarmið að þessu leyti. Hv. þm. spurði um fiskverð. Ég hef sagt það á fjölmörgum stöðum, að ég tel sjálfsagt að sjómenn fái svipaða hækkun sinna tekna og menn fá í landi. Hv. þm. þarf ekki að leita á kaupfélagsstjórafund til að heyra þau ummæli. Ég hef sagt það á mörgum öðrum stöðum. Mig undrar ef hv. þm. er ósammála þessari skoðun minni. Það er alkunna, að laun hafa nú hækkað í landi í fyrsta lagi um 9.9% vegna vísitöluhækkunar og síðan um 3.25% vegna sérstakra samninga um grunnkaupshækkun. Þetta gerir samtals um 13–14% hækkun tekna, sem er sú tala sem ég hef notað í umr. um nauðsynlega tekjuhækkun sjómanna. Ég hef hins vegar sagt, bæði á þessum fundi kaupfélagsstjóra og öðrum fundum, að að sjálfsögðu verði um það rætt við sjómenn, hvort finna megi einhverjar aðrar leiðir til að þeir fái jafnmikla tekjuhækkun og menn í landi hafa fengið. T. d. er sjálfsagt að skoða hvort nauðsynlegt er svo hátt olíugjald eða olíugjald í því formi sem nú er. Olía hefur ekki hækkað á undanförnum mánuðum eins og gert var ráð fyrir. Fyrir sumar veiðar getum við sagt, t. d. bátaflotann, er olíugjaldið ekki orðið eins nauðsynlegt af þeim sökum og áður var. Þessi mál eru nú öll til umræðu í nefnd sem flokksbróðir hv. þm. skipaði til að athuga hlutaskipti. Þar eru lagðar fram ákveðnar tillögur nú um þetta mál og haldnir um þær fundir. Sömuleiðis hafa sjómenn og farmenn skipað viðræðunefnd sem er á fundum með mér og fleiri aðilum um þetta mál. Ég get upplýst t. d. að fundur í þeirri nefnd er n. k. mánudag. Þarna hefur að sjálfsögðu engin ákvörðun verið tekin þó að málin séu rædd. Ég endurtek því, að ég tel sjálfsagt að sjómenn fái svipaða tekjuhækkun og menn í landi hafa fengið. Hins vegar er nauðsynlegt að leita leiða til að veita þeim þá tekjuhækkun þannig að ekki þurfi að leiða til of mikils kostnaðarauka fyrir vinnsluna. Þetta voru meginspurningar hv. þm. Ég held að ég hafi svarað þeim. Er það ekki rétt? Hins vegar vil ég, af því að ég er staðinn hér upp, fara örfáum orðum um það mál sem hér er til umr. Ég vil í fyrsta lagi leiðrétta það, að hagsmunaaðilum hafi nokkurn tíma verið gefið loforð um að hér yrði um sjálfskuldarábyrgð að ræða. Ég verð að lýsa nokkurri undrun minni á þeirri umr. sem orðið hefur um sjálfskuldarábyrgð ríkissjóðs annars vegar og einfalda ábyrgð hins vegar. Hagsmunaaðilum var lofað að ríkisábyrgð yrði veitt. Ég vil vekja athygli hv. þm. á þeim fundargerðum Verðjöfnunarsjóðs sem liggja fyrir. Þar er ætíð talað um ríkisábyrgð. Ég held að menn verði að gera sér grein fyrir því, hver munur er á sjálfskuldarábyrgð og einfaldri ábyrgð. Ég veit að hv. þm. gerir það, en ég vil þó leyfa mér að vekja athygli á meginatriðum í því sambandi. Ef um sjálfskuldarábyrgð er að ræða getur lánveitandi gengið beint að ríkissjóði án þess að krefja Verðjöfnunarsjóð um greiðslu. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að það getur varla talist eðlilegt. Ef hins vegar er um einfalda ábyrgð að ræða er það rétt að ganga verður úr skugga um hvort lántakandinn, þ. e. Verðjöfnunarsjóður, geti greitt umrædda skuld. Þetta er að sjálfsögðu ákaflega auðvelt. Það vill nú svo til að bankastjóri Seðlabankans er formaður Verðjöfnunarsjóðs. Honum er að sjálfsögðu ákaflega vel kunnugt um hvernig staða Verðjöfnunarsjóðs er áður en kemur til greiðslu á þessu láni. Ég verð einnig að lýsa furðu minni á því, ef menn hafa skilið ummæli hæstv. fjmrh. svo að nauðsynlegt verði að gera Verðjöfnunarsjóð gjaldþrota áður en ríkissjóður greiði umrætt lán. Að sjálfsögðu er ríkissjóði fullkunnugt um hver staða Verðjöfnunarsjóðs er. Verðjöfnunarsjóður hefur af engu að taka nema innistæðu sem í honum kann að vera. Það eru engar eignir. Allur málatilbúningur út af þessu er því að mínu mati algerlega óþarfur. Ég verð einnig að segja það, eftir að ég hef lesið ræðu fjmrh., að mér þykir undarlegt allt það moldryk sem út af hans orðum er þyrlað upp. Að sjálfsögðu hefur engin ákvörðun nú verið tekin um að þetta lán skuli falla á ríkissjóð. Hverjum dytti í hug að taka ákvörðun um það nú? Að sjálfsögðu gera menn sér vonir um að umræddri deild Verðjöfnunarsjóðs verði fært að greiða þetta lán. Það var gott að hv. þm. tók fram í framhaldsorðum sínum, en það lét ég mér um munn fara á fundi fjh.- og viðskn., að ég hefði langt frá því tekið fram að ákveðið væri að greiða þetta með gengisupptöku. Það er rétt, sem hv, þm. sagði, að ég vakti athygli á að skuld, sem stofnað var til af frystideild og reyndar loðnu- og mjöldeild á árunum 1976–1977 við ríkissjóð, var greidd með upptöku á slíkum gengishagnaði. Það hefur engin ákvörðun verið tekin í ríkisstj. um að slík leið verði nú farin. Ég vil einnig leggja á það ríka áherslu, að hagsmunaaðilum hefur engu verið lofað um þetta efni nema því, að verði umræddri deild Verðjöfnunarsjóðs ekki kleift að greiða lánið verði það greitt úr ríkissjóði. En að sjálfsögðu gera allir sér vonir um að deildin fái þær tekjur að hún geti greitt þetta lán. Lánið er ráðgert til tveggja ára og er þá miðað við að tvær loðnuvertíðir verði liðnar áður en lánið fellur. Það er rétt, sem, hv. þm. sagði, að því miður tel ég útlitið eins og það er ekki gott á loðnumörkuðum, það kann því vel svo að fara að lánið falli á ríkissjóð. En ég endurtek, að engin ákvörðun hefur verið um það tekin frekar en gert var á árunum 1975, 1976 og 1977. Ég vona að ég hafi svarað spurningum hv. þm. Hv. þm. kom hér svo inn á ýmis atriði efnahagsmála sem ég ætla ekki að gera að umræðuefni. Ég held að það komi tækifæri til þess síðar. Mín stefna og stefna míns flokks í þeim málum hefur ætíð verið ljós. Við leggjum á það áherslu, eins og ríkisstj. öll, að verðbólgan þokist niður á við á næsta ári. Við teljum að svokölluð niðurtalningarleið sé æskilegust í því sambandi til þess jafnframt að tryggja fulla atvinnu. Þessi mál eru nú að sjálfsögðu til skoðunar hjá ríkisstj. og verður um þau fjallað á sínum tíma.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns taka það fram, að því var lýst yfir við 2. umr. þessa máls hér í deildinni, að hæstv. viðskrh. væri talsmaður ríkisstj. í þessu máli þar sem hann hefði mælt fyrir frv. í deildinni. Að vísu gaf hæstv. forsrh. út þau brbl. sem hér eru til umr., og að vísu er það rétt, að þetta mál snertir hæstv. sjútvrh. En þar sem svo mjög var um það talað í gær, að hæstv. viðskrh. væri talsmaður ríkisstj. í þessu máli og aðrir ráðh. mættu eiginlega ekki leggja þar orð í belg af því að hann hefði talað fyrir málinu, má furðu gegna að hann virðist vera víðs fjarri í dag. Það veldur kannske að einhverjir aðrir ráðh. hafa tekið yfir þetta hlutverk viðskrh. án þess að þess hafi verið getið. Annars skal ég svo sem ekki finna að því. Ég vil hins vegar láta í ljós undrun mína yfir því, að hæstv. forsrh. skuli kominn í salinn. Það hefur verið svo um venjur hér á Alþingi á liðnum árum, að einstakir ráðherrar hafa reynt að gera stjórnarandstöðunni það til geðs að vera við umr. um mál sem þeir sjálfir bera ábyrgð á, einkanlega ef um það er beðið. Nú stóð svo á í gær að hæstv. forsrh. taldi sig ekki geta verið viðstaddan umr. hér í Nd. þar sem hann þyrfti að vera viðstaddur umr. í Ed. á sama tíma. Stjórnarandstaðan sýndi þá nærfærni og kurteisi að sætta sig við það og taka tillit til þess, að hæstv. forsrh. var upptekinn. Á hinn bóginn er engu slíku til að dreifa það sem af er þessum fundi. Verður varla hjá því komist að líta svo á að hæstv. forsrh. telji aukaatriði hvort hann sjái ástæðu til að verða við beiðnum þm., svara fsp. þeirra og aths. og útskýra innlegg sitt til þeirra mála sem hann sjálfur ber ábyrgð á. Til þess að mönnum sé enn betur ljóst en ella hvers vegna við leggjum svo mikið upp úr því, að hæstv. forsrh. sé við, vil ég - með leyfi hæstv. forseta - lesa upp inngang þann sem er fyrir þeim brbl. sem nú eru til umr. hér í deild, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Forsrh. hefur tjáð mér, að brýna nauðsyn beri til að ákveða nú þegar ráðstafanir til þess að bæta stöðu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og gera honum kleift að þjóna markmiðum sínum og gæta hagsmuna þeirra, sem hlut eiga að máli. Fyrir því eru hér með sett brbl. samkv. 28. gr. stjórnarskrárinnar á þessa leið“ - eins og síðar segir. Nú hafa mál þróast með þeim hætti hér í deildinni, að varla verður undir það tekið að brbl. og það, sem fylgt hefur í kjölfar þeirra, verði sérstaklega til þess að treysta stöðu Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins og bæta stöðu hans til frambúðar. Það kom raunar berlega fram í ummælum hæstv. sjútvrh. áðan þegar hann var að reyna að segja okkur það annars vegar, að ekki kæmi til þess að ríkissjóður greiddi það lán, sem hér er til umr., nema Verðjöfnunarsjóðurinn yrði „fallit“, en sagði á hinn bóginn að vitaskuld mundi ríkissjóður greiða þetta ef deildin væri ekki í aðstöðu til að gera það. Það má vera að ég hafi eitthvað misskilið það. En hafi ég misskilið það misskildi ég a. m. k. ekki ummæli hæstv. fjmrh. í gær. Ég er ekki með þau ummæli orðrétt og les þau ekki yfir kvölds og morgna, enda væri það vondur kristindómur. Hæstv. fjmrh. hefur raunar sagt ýmislegt geðþekkara en þetta um ævina. Hér stendur: Ég vil lýsa því yfir hér, að þetta er rangt og ég kannast ekki við að á nokkurn hátt hafi verið samþykkt af ríkisstj. eða mér að þessi útgjöld yrðu færð á ríkissjóð á nokkru stigi þessa máls. - Þetta eru ummæli hæstv. fjmrh. Nú er það hann sem metur þær tryggingar sem Verðjöfnunarsjóðurinn setur fyrir ríkisábyrgðinni, og væri þá fróðlegt að fá nánar að vita um þá skilmála, ef ég hef skilið þetta mál rangt. Ég vil enn bæta hér við, með leyfi hæstv. forseta. Fjmrh. segir enn fremur: Hér er sem sagt einfaldlega opnuð leið til þess, að Verðjöfnunarsjóður geti á hverjum tíma tekið lán með ríkisábyrgð, en um er að ræða einfalda ríkisábyrgð, ekki sjálfskuldarábyrgð, heldur einfalda ábyrgð, sem felur það í sér, að þá fyrst er upphæðin kræf á hendur ábyrgðaraðila að skuldari sé gjaldþrota. Ég geri ráð fyrir að einhverjar aðrar ráðstafanir mundu nú koma til áður en Verðjöfnunarsjóður yrði gerður gjaldþrota. Það er alveg ljóst að hér er eingöngu um að ræða ríkisábyrgðarheimild, en ekki að ríkissjóður sé að taka á sig þennan kostnað eða gefa neina skuldbindingu í þessa átt. Ég skil þessi ummæli hæstv. fjmrh. á þá lund, að hann ætlist til þess að Verðjöfnunarsjóðurinn í heild, allar deildir hans, leggi fram tryggingar fyrir greiðslunni á sínum tíma þar sem hæstv. fjmrh. talar allan tímann um Verðjöfnunarsjóðinn, en talar hins vegar ekki í þessu samhengi um loðnudeildina. Nú má vel vera að þetta sé misskilningur hjá mér, en hann er þá til kominn vegna þess að hæstv. fjmrh., sem annars er mjög skýrmæltur og hefur getið sér orð einmitt fyrir það, talar fullruglingslega í þessu máli. Það sýnir að hann er ekki í góðum félagsskap. Hann var ekki svona torskilinn á þeim tíma sem við umgengumst mest. Ég vil þess vegna óska eftir því, að hæstv. fjmrh. geri alveg skýrt hér við 3. umr. málsins hvernig hann hyggst halda á þessu máli. Ég vil enn fremur í þessu sambandi minna á að m. a. sjómenn hafa lýst yfir miklum áhyggjum vegna stöðu Verðjöfnunarsjóðsins, eins og segir í ályktun Farmanna- og fiskimannasambandsins, en í bréfi þess segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Sambandsstjórn telur, að með lántökuheimild þessari sé farið inn á braut, sem ekki einasta gengur þvert á efni og markmið laga um sjóðinn, heldur sé jafnframt verið að halda uppi fölsku gengi með því að skuldbinda sjávarútveginn og þar með sjómenn inn í óvissu framtíðarinnar.“ Við vitum að sjómenn eru búnir að boða til allsherjarverkfalls á jóladag. Auðvitað er mjög þýðingarmikið, til að reyna að greiða fyrir því að samningar takist um áramót til þess að vertíðarflotinn komist út, að frá þessum málum sé tryggilega gengið og skilmerkilega, þannig að menn viti að hverju þeir ganga, og koma þannig í veg fyrir hvers konar tortryggni. Í tengslum við þessi mál er nauðsynlegt að taka sjávarútvegsmálin í heild enn einu sinni til rækilegrar umræðu, ekki síst vegna þeirrar ræðu sem hæstv. forsrh. flutti hér í gær, - ræðu sem valdið hefur miklum úlfaþyt um allt land, svo að menn hafa í rauninni ekki skilið hvar þessi maður hefur verið staddur undanfarið, hvað hann hafi verið að gera og hvort hann í raun og veru taki embætti sitt sem forsrh. alvarlega, eins og hann leyfði sér að komast hér að orði um helsta útflutningsatvinnuveginn. Það var svo, að þegar maður hafði hlustað á hæstv. forsrh. gat ekki hjá því farið að rifjaðist upp gömul vísa úr Norður-Þingeyjarsýslu: Misskilur heimur mig, misskil ég einnig hann, sig skilið síst hann fær, sjálfan skil ég mig ei. Furða er því ei þótt okkar hvorugur skilji skaparann. Þannig held ég að hið sama megi segja í orðastað hæstv. forsrh., að hugsanagangur hans virðist á stundum vera í anda þessa norður-þingeyska skálds sem satt að segja var stundum raunamætt á lífsleiðinni. Í Morgunblaðinu í dag er viðtal við Kristján Ragnarsson formann Landssambands ísl. útvegsmanna vegna þeirra ummæla sem hæstv. forsrh. hafði hér við 2. umr. málsins um útvegsmál, en þar segir m. a., með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef aldrei fyrr orðið var við jafnákveðin viðbrögð hjá útvegsmönnum og undanfarna daga vegna ummæla ráðh. Svavars Gestssonar og Gunnars Thoroddsens um góða afkomu útgerðarinnar. Svo virðist að þeir miði við gamlar upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun um afkomu útgerðar,“ sagði Kristján Ragnarsson, formaður Landssambands ísl. útvegsmanna, þegar Morgunblaðið bar undir hann ummæli dr. Gunnars Thoroddsens forsrh. á Alþingi í fyrradag, en þá sagði forsrh. að útgerðin í heild stæði nú betur rekstrarlega en s. l. 10 ár og að útgerðarmenn og sjómenn væru að reka á eftir sjálfum sér með rekstrarstöðvun um áramót. Kristján Ragnarsson sagði að svo virtist sem þeir Gunnar Thoroddsen og Svavar Gestsson miðuðu við niðurstöður Þjóðhagsstofnunar um afkomu útgerðar eftir síðustu fiskverðshækkun, sem gerð var áður en áhrif kauphækkana frá 1. nóv. og 1. des. væru talin með og áður en olía hækkaði um 7% og áður en áhrif gengisbreytingarinnar hefði verið metin vegna erlendra aðfanga og gengistryggðra lána. Í þessu mati Þjóðhagsstofnunar væri gert ráð fyrir verulegri aflaaukningu, sem ekki hefði orðið í raun. Enn fremur væri miðað við framreikninga á kostnaði útgerðarinnar frá árinu 1979, sem ekki hefðu staðist. „Nú er Þjóðhagsstofnun að meta útgerðarkostnað miðað við reikninga frá árinu 1980 og versnar þá afkomumyndin verulega. Það er því ljóst að útgerðin þarf sömu fiskverðshækkun og ekki minni en sjómenn og að stofnfjársjóður og olíugjald haldist óbreytt,“ sagði Kristján. „Mjög alvarlegt er, að þeir, sem stjórna landinu, fylgist ekki betur með afkomu undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar en raun ber vitni.“ - Ég endurtek, herra forseti, ummæli formanns Landssambands ísl. útvegsmanna. Hann segir hér, með leyfi hæstv. forseta: „Mjög alvarlegt er, að þeir, sem stjórna landinu, fylgist ekki betur með afkomu undirstöðuatvinnuvegs þjóðarinnar en raun ber vitni. Ég tel stöðu útgerðarinnar vera verri nú en í langan tíma, og endurspeglast það hjá viðskiptaaðilum útgerðarinnar og í vanskilum útgerðarinnar við Fiskveiðasjóð og Byggðasjóð,“ sagði Kristján enn fremur. Um þá yfirlýsingu forsrh. að útgerðarmenn og sjómenn væru að reka á eftir sjálfum sér með rekstrarstöðvun um áramót sagði Kristján: „Um þessa yfirlýsingu er fátt að segja, því að hún getur ekki hafa verið meint eins og eftir honum er haft. Forsrh. er ljóst að í yfirnefnd Verðlagsráðs sjávarútvegsins sitja fulltrúar veiða og vinnslu og formaður nefndarinnar er fulltrúi ríkisstj. og hvorugur aðili getur ákveðið fiskverð nema með samþykki formanns nefndarinnar. Ég ætla ekki forsrh. að vera svo ókunnugur þessum málum að hann viti ekki að ríkisstj. ákveður gengi krónunnar og ekki er hægt að mæta hækkun innlends kostnaðar fyrirtækja í sjávarútvegi um 50% á ári, þegar gengi krónunnar breytist að meðaltali um 20%, eins og gerst hefur á þessu ári.“ Nú er alveg óþarfi að leiða stjórnarandstöðuna til vitnis um hvort þessi síðustu ummæli formanns Landssambands ísl. útvegsmanna séu rétt eða ekki. Hæstv. sjútvrh. hefur sjálfur við umr. hér á Alþingi, m. a. um fiskverðsákvörðun, tekið af skarið í þeim efnum og viðurkennt að útflutningsatvinnuvegirnir þurfa einnig á tekjuaukningu að halda ef kostnaðarhækkanirnar hér innanlands hlaupa fram úr tekjuaukningunni á útflutningsmörkuðunum, og skiptir þá auðvitað engu máli hvort sú tekjuaukning er orðin til vegna hækkaðs markaðsverðs eða vegna hækkaðs gjaldmiðils af einum eða öðrum sökum. - Hæstv. sjútvrh. sagði hér í ræðu í lok októbermánaðar, með leyfi hæstv. forseta: „Ég hef áður lýst þeirri sannfæringu minni, að enn megi draga úr fjármagnskostnaði útflutningsatvinnuveganna svo að ekki þurfi að mæta erfiðleikum þeirra í verðbólgunni að öllu leyti með gengisbreytingu. Ég hygg að hv. þm. skilji það mætavel, að í 40% verðbólgu verður ætíð að breyta gengi annað slagið. Það er einlæg von mín, að ekki þurfi að gera það á næstunni. En rekstrargrundvöll atvinnuveganna verður að tryggja og því er verið að kanna allar leiðir til þess.“ Svo mörg voru þau orð hæstv. sjútvrh. Nú hefur það komið á daginn að verðbólgan í ár er ekki 40%. Verðbólgan liggur einhvers staðar í kringum 50%. Ég hygg að ef tekin væri hækkun útgerðarkostnaðar sé hún enn þá hærri, ég skal ekki fullyrða, en kannske 55 eða 60%. Ég veit ekki hvort hæstv. sjútvrh. hefur aðrar hugmyndir um það en ég, en á það er auðvitað að líta að inn í útgerðarkostnaðinn kemur núna, eins og hann hefur sjálfur lagt mikla áherslu á, mjög aukinn fjármagnskostnaður, háir dráttarvextir og það sem hæstv. sjútvrh. hefur kallað „okur bankanna“, sem er alls konar fjármagnskostnaður. Nú spyr ég hæstv. sjútvrh. að gefnu tilefni, af því að hann talaði einmitt um það áðan og rifjaði upp þau ummæli sem hann hafði áður yfir hér í deildinni, að sér þætti bankarnir taka of mikið fyrir sína þjónustu þannig að þar myndaðist óeðlilega mikill gróði, og ég vil rifja það jafnframt upp að þegar hæstv. sjútvrh. talaði ítarlegast um þessi mál í síðasta mánuði baðst hann afsökunar á því, að hann skyldi þurfa að nota svo stórt orð sem okur í þessu sambandi: Hefur hæstv. sjútvrh. tekið upp viðræður um það við hæstv. viðskrh. að lækka þennan bankakostnað? Eru uppi viðræður milli viðskrn. - bankaráðuneytisins - og sjútvrn. um það, með hvaða hætti sé hægt að minnka kostnaðinn við útgerðarlánin? - Hæstv. sjútvrh. vill ekki svara þessu úr sæti sínu. Ég veit ekki hvort ætti að spyrja hæstv. forsrh. að því. Ætli það fari fram nokkrar viðræður um það með vitund forsrn. að það eigi að lækka fjármagnskostnaðinn hjá útgerðinni? Ég veit ekki hvort hæstv. forsrh. var að hrista höfuðið yfir sjálfum sér eða hvort það átti að vera svar við spurningunni, en eitthvað hristi hann höfuðið. Ætli hann viti nokkuð um það - eða eigum við heldur að segja að það þýði ekkert að spyrja þessa ríkisstj. hér í deildinni um hvernig hún ætli að snúast við vandanum. Ég sé að hæstv. sjútvrh. er svo önnum kafinn við að tala við varamann sinn að hann má ekki vera að því að hlusta á þær spurningar sem ég ber fram. En látum það vera. Hann getur þá lesið þær seinna. Ég vil líka spyrja hæstv. sjútvrh. um annað, vegna þess að hann er minnisgóður maður: Síðast þegar þessi mál bar hér á góma og hann var viðstaddur hér í hv. deild talaði hann um að það ætti að koma rekstrarstöðu útflutningsatvinnuveganna á núllið fyrir áramót. Ég sé ekki ástæðu til að rifja upp aftur núna við 3. umr. það sem hæstv. forsrh. sagði um núllið á gamlárskvöld í fyrra, sem var ágætt áramótaskaup í þann tíð. Ég hef raunar ekki athugað hvort hann hafi fengið greiðslur í samræmi við taxta leikarafélagsins fyrir það frá sjónvarpinu. En það væri gaman að fá hjá sjútvrh. eitthvað um það. Hefur hann fylgt því eftir innan ríkisstj. að gerðar verði ráðstafanir til að koma hraðfrystiiðnaðinum á núllið, að koma togaraútgerðinni á núllið nú fyrir áramótin, og með því staðið við þau ummæli sín frá því fyrr á þessu þingi að vinna að því að koma útflutningsatvinnuvegunum á heilbrigðan grundvöll - eða hefur þetta mál ekki komið til umræðu í ríkisstj.? Er kannske bara talað um þetta af Jóni Ormi við Ólaf Ragnar Grímsson eða eitthvað slíkt? Hvar er þetta mál statt? Hvað átti t. d. hæstv. sjútvrh. við þegar hann fór að tala um það enn einu sinni áðan að það verði að gera eitthvað í fjármagnskostnaðinum? Hvað átti hann við með því? Var það aðeins til að sýna góðan vilja, eins og ég man eftir um börnin þegar ég var að kenna? - Ég ætlaði að læra heima, en ég gleymdi því. - Hvað hefur verið gert í þessu máli? Við þessu fást engin svör. Það lítur svo út sem þessir ráðh. líti svo á að það sé einkamál þeirra hvernig atvinnuvegirnir ganga hér í landinu, hvernig landinu er stjórnað. Þeir hafa auðvitað hendur til þess hér um hríð að veltast í þessum sólum, setja hönd undir kinn og sitja fast í stólum sínum. En það kemur að skuldadögunum. Það kemur að því að menn spyrja: Hvað á að gera út af þessum mikla fjármagnskostnaði? Ég veit að hæstv. forsrh. þykist vera rausnarlegur, af því að allt gengur svo vel og út af þessu smáræði, þessu litla tilleggi ríkisins til Fiskveiðasjóðs sem á að ganga upp í fjármagnskostnaðinn, nákvæmlega 25 millj. 960 þús. kr. Hvað ætli togararnir séu margir? Í kringum 100? Það eru eitthvað innan við 300 þús. kr. sem koma í hlut. Hvað segir það upp í vanskilaskuldirnar í Fiskveiðasjóði og vanskilaskuldirnar í Byggðasjóði? Hvað segir sjálfur sjútvrh. um það, hvernig reikningarnir hafa verið hjá Þjóðhagsstofnun og hvernig þeir hafa komið út í raun hjá togurunum? Hann talar hér um það úrtak sem gert var og hann segir í því sambandi, með leyfi hæstv. forseta: „Ég ætla ekki að lesa hvern einasta lið, því að satt að segja er hér mjög mikil nálægð, ef ég má orða það svo, eða mjög líkir liðir, eins og aflahluti, launatengd gjöld, veiðarfæri, olíur-olíukostnaður aðeins meiri, 3.9 millj. á móti 3.1, sem er ekki óeðlilegt út af fyrir sig - mörg þessi skip eru af stærri gerðinni af minni togurunum. En langsamlega mesti munurinn kemur fram á liðnum vextir. Vextir eru hjá Þjóðhagsstofnun áætlaðir 1 millj. 383 þús., en vextir í þessu 19 skipa úrtaki eru taldir vera 3 millj. 311 þús. Þarna er langsamlega stærsti munurinn sem veldur því, að tap hjá Þjóðhagsstofnun er í krónum talið 956 þús., en í þessu 19 skipa úrtaki 3 millj. 271 þús. Þessi munur liggur fyrst og fremst í fjármagnskostnaðinum. Það er einnig gegnumgangandi í þessari skýrslu, að fjármagnskostnaðurinn er yfirgnæfandi. Fjármagnskostnaðurinn er í einu tilfelli að vísu mjög lágur, aðeins um 3% - eða vaxtakostnaður réttara sagt, en er í mörgum tilfellum upp í 30 og jafnvel 40% - svo að ég tali ekki um alveg sérstök tilfelli sem mér sýnast varla vera marktæk, þar sem vaxtakostnaður er jafnvel yfir þetta. Í sumum tilfellum er um að ræða að skip hefur verið mikið frá veiðum vegna bilana og aflaverðmætið þess vegna orðið lítið.“ Þetta er það sem hæstv. sjútvrh. segir á einum stað um þessi mál. Nú efast ég ekki um að m. a. hæstv. forsrh. hafi kynnt sér þessa skýrslu. Ég var a. m. k. viðstaddur einu sinni þegar rætt var um vandamál útgerðarfyrirtækis úti á landi, og ég man ekki betur en hæstv. forsrh. hafi þar mjög virðulega og hátíðlega sagt þeim mönnum, sem til hans komu, að þeir mundu fá úrlausn sinna mála. Svo fór samt, að þetta fólk varð að bíða atvinnulaust í margar vikur áður en svar kom frá rn., og það er enn einu sinni búið að segja þessum sjómönnum upp vinnunni. Þannig eru nú efndirnar á þeim bæ. Svo er enginn vandi að koma hér upp í pontuna og segja á eftir að allt gangi vel, tala fallega og þar fram eftir götunum, vera eins og klipptur út úr þjóðsögunum, en horfa algerlega fram hjá því, sem er kjarni þessa máls, að hjá ríkisstj. hefur legið skýrsla um að fjármagnskostnaðurinn sé verulega vanreiknaður og það um ekki neitt smáræði, og láta eins og þessi skýrsla sé ekki til. Það er einmitt þetta sem að er fundið. Það er að vita betur. Hæstv. ríkisstj. veit betur. Hún launar menn til að skrifa skýrslur, gera yfirlit, gera úrtök og fær útgerðarmenn um allt land til að senda sér ítarlegar upplýsingar og svara fsp., en gerir svo ekkert með upplýsingarnar þegar þær koma. Það er þetta sem við kunnum ekki að meta, og þetta er ástæðan fyrir því, að nú er svo komið að Byggðasjóður hefur orðið að sitja dag eftir dag á fundum á þessu hausti til að afgreiða hallærislán. Þetta er ástæðan fyrir því, að nú er svo komið að heiðarlegir, gegnir athafnamenn um allt land verða að fara í sultargöngur til Reykjavíkur til sín miklu minni manna af því að ríkisstj. stendur ekki við það sem hún á að gera og er að leika sér að lífi og fjármunum fólksins í landinu. Þetta er kjarni málsins. Og svo er alltaf sama tuggan. Eigum við að heyra hvað hæstv. sjútvrh. sagði um þessi efni 4. nóv. s. l., og eigum við að rifja upp hvort eitthvað hafi komið fram áðan í hans ræðu sem sýndi að hann hefði hugsað um þessi mál síðan? Þá sagði hann, með leyfi hæstv. forseta: „Nú spyrja menn að sjálfsögðu hvað beri að gera til þess að lagfæra þennan grundvöll. Ég vil segja það í fyrsta lagi, að það á að lækka fjármagnskostnaðinn alveg tvímælalaust. Í öðru lagi á að lækka ýmis gjöld á útflutningsatvinnuvegunum, m. a. skatta og launatengd gjöld. Það á að taka á þeim málum af mikilli festu og alvöru. Og í þriðja lagi er alveg ljóst að nái þessar aðgerðir ekki að treysta grundvöll atvinnuveganna verður að laga gengi að þeim kostnaðarhækkunum sem þarna eru umfram.“ Hvað ætli hæstv. forsrh. hefði kallað þessi síðustu ummæli ef hv. 1. þm. Vestf. hefði látið sér þau um munn fara, að það yrði að laga gengi að þeim kostnaðarhækkunum sem þarna væru umfram? Ætli hann mundi þá tala um seðlaprentun? Ætli hann mundi þá tala um að það ætti að kaupa nýja prentvél fyrir Seðlabankann? Það þarf ekki að spyrja um það, hvað hann mundi segja um þau efni. Við vitum það af hans fyrri ummælum. En þessi ummæli sjútvrh. um að laga rekstrargrundvöllinn eru í rauninni alveg sömu ummælin og staðgengill hans, viðskrh., hafði hér yfir í fyrradag. Þá talaði hann um að það yrði að vera eðlilegur rekstrargrundvöllur fyrir útgerðina. Þá spurði ég hæstv. viðskrh. hvort hann teldi það eðlilegan rekstrargrundvöll þegar duglegir ungir skipstjórar, sem ættu skip sín skuldlítið eða skuldlaust, hefðu lágan útgerðarkostnað, hefðu engan möguleika á að endurnýja sín skip. Hvað skyldi hæstv. sjútvrh. segja um það? Skyldi honum finnast eðlilegt að nú hefur verið tekið fyrir þá þróun, sem verið hefur í sjávarútvegi fram að þessu, að útgerðarmannastéttin hefur endurnýjast með því að ungu aflaskipstjórarnir hafa komið í staðinn fyrir gömlu útgerðarmennina og ungu aflamennirnir hafa keypt sér ný og glæsileg skip, stundum í samvinnu við aðra, stundum einir, og smátt og smátt orðið vel stæðir menn og burðarásar í sínu héraði? Geta menn þetta í dag? Getum við sagt við ungan skipstjóra, sem aflar 800 tonn á 35 tonna bát, að hann hafi tök á að endurnýja sinn bát? Nei, vitaskuld hefur hann ekki tök á því. Og af hverju ekki? Af því að fjármagnskostnaðurinn er of mikill. Nú viðurkennir hæstv. sjútvrh. þetta, því að hann er góður reikningsmaður og skilur þetta dæmi þegar hann sér það fyrir framan sig. Hann viðurkennir þetta og hann skilur þetta og hann vill bæta úr þessu. En samt sem áður gerist ekki neitt. Af hverju ekki? Vegna þess að hann er að vinna með mönnum sem láta sig þetta engu skipta? Vegna þess að valdamesti maðurinn í ríkisstj., formaður Alþb., grætur það þurrum tárum þótt öll skip flotans fari úr einkaeign, vegna þess að formaður Alþb. er þeirrar gerðar að hann getur ekki hugsað sér að einstaklingurinn nái að dafna í þessu þjóðfélagi og vegna þess að sá maður, sem á nú að heita höfuðið á ríkisstjórnarskepnunni, er að hugsa um annað og veit ekki hvað fram fer, þó að hann sé að upplagi góður og hafi fyrr meir gert margt gott. Upp á síðkastið finnst mér stundum eins og hann sé í álögum, ekki get ég að því gert, og þekki hann naumast fyrir sama manninn. Þau ummæli, sem hann hefur oft látið sér um munn fara í seinni tíð í hinu háa Alþingi, eru með öfugum formerkjum við það sem hann sagði hér áður meir. Þess vegna er það auðvitað harður kostur fyrir okkur sjálfstæðismenn að eiga allt okkar traust undir Framsókn og geta ekki búist við góðum verkum frá öðrum í þessari ríkisstj. en framsóknarmönnum, sjálfum erfðafjandanum. En svona er komið. Ég get ekki að því gert, en eftir ummæli m. a. hæstv. forsrh. hefur sá grunur læðst að mér að hann ætli sér að nota þetta smáræði, þessar 26 millj. tæpar, sem eru framlag ríkissjóðs í Fiskveiðasjóð, ekki einu sinni, heldur oft. Ég hef einhvern veginn grun um það. Nú vitum við allir að þetta er þannig hugsað af hæstv. sjútvrh., að þessir peningar eigi, þó í litlu sé, að koma nokkuð til móts við þann mikla fjármagnskostnað sem er á skuttogurunum. Ég geri ráð fyrir að hann ætli sér ekki að láta þetta fjármagn renna til að greiða upp stofnfjárskuldir bátaflotans, loðnubátanna eða vertíðarbátanna. En frá sjónarmiði hæstv. sjútvrh. eru þessir peningar hugsaðir sem svo, að þeir séu nokkurs konar uppbót fyrir vanrækslusyndir ríkisstj., það eigi að hjálpa togurunum vegna þess hallarekstrar sem verið hefur á þessu ári og á undanförnum misserum. Það er þó að sýna lit. En á hinn bóginn er ég sannfærður um að bæði hæstv. forsrh. og hæstv. félmrh., því að þeir sjást nú mjög saman í seinni tíð hugsi sér að þessir peningar verði skálkaskjól fyrir því að stofnfjársjóðsframlagið falli niður. Ég er sannfærður um að sá bakþanki blundar þarna einhvers staðar, að það eigi að nota þetta sem skálkaskjól til að draga úr stofnfjársjóðsframlaginu. Væri nauðsynlegt að fá um það skýr svör við afgreiðslu þessa máls frá hæstv. sjútvrh., hvort hann geti á það fallist undir nokkrum kringumstæðum að það verði niður fellt. Ég held, herra forseti, að nauðsynlegt sé fyrir matarhlé að rifja það upp orðrétt, sem ég raunar gat um áðan lítillega, sem hæstv. sjútvrh. sagði fyrir hálfum öðrum mánuði, með leyfi hæstv. forseta: „Mér sýnist vera sjálfsagt markmið að koma rekstrargrundvelli atvinnuveganna upp fyrir núllið fyrir næstu áramót. Það verða ætíð einhverjar sveiflur á rekstrargrundvelli atvinnuveganna, og við getum aldrei afstýrt að þeir falli niður fyrir núllið annað slagið. En það er von mín að þær athuganir, sem nú eru í gangi, geri okkur kleift að koma rekstrargrundvelli atvinnuveganna upp fyrir núllið um næstu áramót. Þá vil ég sérstaklega taka fram að ég á við frystinguna ekki síst sem slíka.“ Nú hlýt ég að spyrja hæstv. sjútvrh.: Gerir hann sér enn þá vonir um að koma frystingunni upp fyrir núllið fyrir áramótin? Er hann enn jafnbjartsýnn á það og hann var að frystingin komist upp fyrir núllið fyrir áramótin? Hæstv. sjútvrh. gerir hvorki að játa því né neita. Eru einhverjar ráðstafanir í undirbúningi eða hefur ríkisstj. eitthvað í jólapokanum sínum, sem á að opna á aðfangadagskvöld og sýna þjóðinni, um að frystingin komist upp fyrir núllið fyrir áramótin? Það er nú ekki að sjá á hæstv. ráðh. að þeir séu verulega bjartsýnir á það. Þeir eru ekki verulega bjartsýnir. Það er rétt, að í nóvembermánuði var kannske hægt að friða kaupfélagsstjórana með þessu og slá þessu föstu í þingtíðindum. En síðan koma áramótin. Það er ekki eins og í Deleríum búbónis að hægt sé að fresta jólunum og áramótunum. Áramótin koma, nema hæstv. sjútvrh. hafi ekki meint þessi áramót, heldur næstu áramót eða þar næstu áramót. - Og á að lækka launaskattinn? Um þessi mál fást auðvitað lítill svör og það er eðlilegt. Við erum daginn út og daginn inn í þinginu að fjalla um mál sem í sjálfu sér eru kannske óhjákvæmileg, en af hverju eru þessi mál lögð fyrir þingið? Hvers vegna erum við núna að tala um að lána og lána og lána og éta upp og éta upp og éta upp það sem búið var að safna? Er það vegna þess að við höfum átt við eitthvert sérstakt harðæri að búa?

Á hv. þm. eftir langt af ræðu sinni?

Það getur dregist. Það getur teygst úr lopanum.

Þá verð ég að biðja hann svo vel að gera að gera hlé á henni.

- Fundarhlé. Herra forseti. Ég vil vekja athygli á því, að enn hefur það borið við, að ráðh. er skotið inn á milli í umr. um önnur mál, án þess að stjórnarandstöðunni gefist svigrúm til að láta einnig í ljós sína skoðun um málið. Þar á ég að sjálfsögðu við 1. dagskrármálið, lánsfjárlagafrv. Ég hafði satt að segja búist við því, að sú gagnrýni, sem fram hefur komið á þvílíka málsmeðferð, mundi valda því, að ekki yrði aftur horfið að því ráði. En látum svo vera. Ég vil aðeins ítreka það sem ég spurði um hér áðan, sem var í raun og veru kjarni þess sem ég sagði, og það er þetta: Hæstv. sjútvrh. hefur lýst því yfir við umr. hér í deild, - og þar sem ég sé að hann er viðstaddur er nú kannske rétt að varpa þeirri spurningu til hans sem ég vildi gjarnan ítreka svona í lokin, þetta er 3. umr. og það er ekki á það að treysta að maður geti endurnýjað fsp. við 4. umr. málsins. - Það eru orðnir einir þrír ráðherrar í fyrirsvari fyrir þetta mál. Nú sé ég að hæstv. dómsmrh. er sestur þarna. Kannske hann eigi að taka við málinu á lokastigi og maður eigi að beina máli sínu til hans? En það má auðvitað segja að tilgangslaust sé að hafa umr. um mál og gefa þm. kost á því að varpa fram einstökum fsp., það er borin von að fá einstaka ráðh. til að svara því sem um er spurt. Ef eina leiðin til þess að fá svör út úr ráðh. er sú að taka til máls utan dagskrár, þá fer maður nú varla að sjá til hvers þrjár umr. eru um mál. Það er kannske nóg að sé ein umr. í stjórnarráðinu um málin. Herra forseti. Ég óska eftir því að fá að gera hlé á ræðu minni þar til hæstv. sjútvrh. kemur í salinn.  Ég hélt að það væri samkomulag um það í þinginu að reyna að koma þessu máli frá fyrir jólaleyfi. Ég man að vísu eftir því, að hæstv. forseti flutti einu sinni fimm tíma ræðu hér í þessum stól. Ég veit ekki hvort ástæða er til að endurtaka þau ósköp.

Ég neita.

Ég sé að þarna er kominn sá ráðh. sem mælti fyrir þessu máli í deildinni. Það er kannske freistandi þá, til þess að sýna lipurð og elskulegheit, að beina fsp. til hans í staðinn. Svo stendur á, eins og ég gerði ítarlega grein fyrir fyrir hádegi, að hæstv. viðskrh. og einnig hæstv. sjútvrh. hafa látið í ljós þá skoðun hér í þingsalnum, að eðlilegt sé að útflutningsatvinnuvegirnir beri sig. Hann hefur sérstaklega tekið það fram, að vonir hans standi til þess að hægt sé að koma öllum greinum þeirra - og hann tekur sérstaklega fram hraðfrystiiðnaðinum - í núllið og helst upp fyrir núllið fyrir áramótin. Nú er spurning mín, hvort einhverjar ráðstafanir þar að lútandi hafi komið til meðferðar í ríkisstj., hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér, að hæstv. sjútvrh. hafi tekið það mál upp innan ríkisstj. að lækka fjármagnskostnaðinn á útflutningsatvinnuvegunum, og hvort það sé ekki rétt skilið hjá mér, að hæstv. sjútvrh. hafi tekið það upp innan ríkisstj. að lækka skatta á sjávarútveginum. Enn fremur langar mig til þess að spyrja hvort fram hafi farið viðræður um það milli sjútvrn. og viðskrn. að lækka lánsfjárkostnaðinn. Hæstv. sjútvrh. baðst að vísu afsökunar á orðalaginu, en hann kallaði stimpilgjöld og lánsfjárgreiðslur til bankanna okur í ræðu hér í þinginu 4. nóv. og hafði þá mörg orð um það, að nauðsynlegt væri að lækka þennan kostnað, þessi byrði væri of þung á útflutningsatvinnuvegunum en gróði bankanna óhæfilega mikill. Nú er það spurning mín, hvort innan ríkisstj. hafi komið til orða að lækka fjármagnskostnaðinn á útflutningsatvinnuvegunum, hvaða leiðir hafi verið hugsaðar í því efni og hvort við því sé að búast, að opinberum gjöldum, svo sem launaskatti, verði létt af útflutningsatvinnuvegunum í tengslum við efnahagsráðstafanir meðan þing situr heima í jólaleyfi.



Herra forseti. Mér er ljúft að svara fsp. hv. þm. Það hafa farið fram umræður milli mín og sjútvrh. um fjármagnskostnað á útgerðinni vegna lántöku og þau mál eru í athugun. Ég skal ekkert um það fullyrða á þessari stundu, hvaða niðurstaða verður að lokum. En þau mál eru sem sagt í athugun. Varðandi skattamálin var ég spurður þessarar sömu spurningar í Ed. Ég var þeirrar skoðunar að endurskoða þurfi skattaálögur á atvinnuvegina, það þurfi að gera það. Hvort það verður gert í jólaleyfi þm. eða í sambandi við efnahagsráðstafanir, sem væntanlega verða gerðar, um það skal ég ekki segja og enn síður hver niðurstaðan kann að verða. En ég get gjarnan svarað spurningu hv. þm. á þá leið, að ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að endurskoða skattaálögur á atvinnuvegina.



Ég geri ráð fyrir að menn geti verið sammála um að ekki sé rúm eða tími fyrir umr. utan dagskrár eins og nú er komið högum hér á hinu háa Alþingi. Þó stendur þannig á að ég mun leyfa þær, en þó aðeins um örskamma stund, og bið ég viðkomandi vinsamlegast um að taka það til athugunar.



Herra forseti. Tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár hér í Nd. Alþingis, er frétt sem birtist í einu morgunblaðanna nú í morgun þess efnis, að rn. hæstv. iðnrh. hafi synjað Landsvirkjun um framkvæmdaleyfi fyrir Sultartangastíflu. Í frétt þessari segir m. a. svo, með leyfi forseta: „Landsvirkjun ritaði iðnrn. bréf þann 20. okt. s. l. þar sem óskað var eftir framkvæmdaleyfi vegna Sultartangastíflu og um s. l. helgi var verkið boðið út. Svar iðnrn. til Landsvirkjunar barst hins vegar ekki fyrr en með bréfi dags. 16. des. Þar segir t. d. að ekki séu horfur á að nýr umtalsverður stórnotandi í orkukerfinu komi til, fyrr en þá á seinni hluta ársins 1984, m. a. vegna þess að frestað hefur verið byggingu þriðja ofnsins á Grundartanga um sinn. Þá segir í bréfinu að rn. muni ekki taka afstöðu til framkvæmda við Sultatanga fyrr en álitsgerð Landsvirkjunar liggi fyrir.“ Fsp. mín til hæstv. iðnrh. er, hvort þessi frétt hafi við rök að styðjast, og sé svo, hvaða ósköp hafi á gengið varðandi orkusölumál í þessu landi og með þeim afleiðingum að ekki einungis er vafamál um framhald stórvirkjana í landinu, heldur einnig vafamál hvort fram skuli haldið eðlilegum öryggisframkvæmdum við þær virkjanir sem fyrir eru. Slík framkvæmd er Sultartangastífla. Hún er öryggisframkvæmd sem á næstu árum á að tryggja rekstur Búrfellsvirkjunar að vetrarlagi og forða frá þeim stóráföllum sem þar geta orðið við tilteknar aðstæður. Annað atriði og ekki síður alvarlegt tengist þessu máli, þessum frestunarhugmyndum sem greinilega liggja hér að baki. Það er hin félagslega hlið. Hæstv. iðnrh. hefur margsinnis gefið um það yfirlýsingar, að vinna á Þjórsár og Tungnaársvæðinu, a. m. k. næsta sumar, verði veruleg vegna framkvæmda við Sultartangastíflu. Sé sú frétt, sem ég vitna í hér að framan, rétt er verið að blekkja það virkjanafólk sem hefur trúað því sem hæstv. iðnrh. hefur sagt um þessi mál. Það er út í hött að benda á vatnsöflunarframkvæmdir við Þórisvatni og aðrar vatnsöflunarframkvæmdir sem lausn á atvinnuvandamálum þessa fólks. Þær framkvæmdir eru ekki mannaflafrekar og þær eru mun árstíðabundnari en sú vinna sem fyrirhuguð var við Sultartanga. Það er einnig rangt ef því kann að verða haldið fram í svari við þessari fsp. að bygging Sultartangastíflu sé einvörðungu eða að afgerandi hluta tengd við aukna orkusölu. Öllum, sem eitthvað vilja um þessi mál vita, er fullljóst að Sultartangastífla er fyrst og fremst nauðsynleg nú til að tryggja öryggi Búrfellsvirkjunar vegna ísmyndunar og tryggja lágmarksvatnsneyslu úr miðlun Þórisvatns. Ákvörðun iðnrn. nú um að tengja þessa framkvæmd aukinni orkunotkun á orkuveitusvæði Landsvirkjunar kemur því vægast sagt óþægilega á óvart og vekur jafnframt upp spurningar hversu öryggismál Þjórsár- og Tungnaárveitanna eru hátt metin í hv. iðnrn.



Herra forseti. Ég vil strax í upphafi míns máls létta áhyggjum af hv. 2. þm. Suðurl. um að fyrirætlanir séu uppi um að fresta framkvæmdum við Sultartangastíflu. Staðhæfingar í þá átt eru úr lausu lofti gripnar. Eitt morgunblaðanna, Morgunblaðið, sem setur upp frétt á baksíðu í morgun undir fyrirsögninni: „Framkvæmdaleyfi ekki veitt“ - gefur með þessu í skyn það sem hefur orðið tilefni fsp. hv. þm. og hefur vakið upp spurningar sem ekkert er óeðlilegt að fram komi, en hins vegar er nokkuð ljóst hver tilgangur þessa málgagns er með því að setja sitt mál upp undir þessari fyrirsögn. Ég tel að þessu máli sé best svarað með því, að ég vitni - með leyfi hæstv. forseta - til þess bréfs sem ég ritaði Landsvirkjun 16. des. 1981 varðandi Sultartangastíflu, þar sem orðrétt segir, og les ég bréfið í heild: „Vísað er til bréfs Landsvirkjunar, dags. 20. 10. 1981, þar sem óskað er eftir leyfi iðnrh. til að hefja framkvæmdir við Sultartangastíflu. Í greinargerð Landsvirkjunar með áðurnefndu bréfi segir m. a., að þörf sé orkuaukandi aðgerða þegar á árinu 1982 verði farið í stóriðju á borð við einn ofn á Grundartanga. Er þá gert ráð fyrir að sá ofn komist í rekstur á árinu 1983. Með hliðsjón af þessu svo og af öryggissjónarmiðum hefur Landsvirkjun lagt til að framkvæmdir við Sultartangastíflu hefjist vorið 1982, þannig að hún verði fullgerð eigi síðar en 1983. Í greinargerð Landsvirkjunar segir jafnframt orðrétt: „Komi hins vegar á daginn að orkuspá reynist lægri en áætlað var eða engin ákvörðun verði tekin um nýjan stórnotanda mætti endurskoða þessa tímasetningu og e. t. v. fresta stíflunni samkv. þeirri endurskoðun.“ Ráðuneytið telur rétt að fram komi, að á fundi stjórnar Íslenska járnblendifélagsins hf. 26. nóv. s. l. var fjallað um byggingu þriðja ofnsins á Grundartanga. Niðurstaðan varð sú, að ekki væri rétt að taka ákvörðun um byggingu þriðja ofnsins að svo stöddu, en byggingartíma frá því að ákvörðun er tekin má áætla a. m. k. 11/2 ár. Því eru horfur á að ekki komi til nýr umtalsverður stórnotandi í orkukerfinu fyrr en þá á seinni hluta ársins 1984. Samkv. spá Landsvirkjunar er hins vegar áætlað að umframorkuvinnslugeta á árinu 1983 verði 306 gwst. og á árinu 1984 175 gwst. án nýrrar stóriðju og miðað við vatnsárferði sem samsvarar fremur þurru ári þrátt fyrir að ekki komi til nýjar orkuaukandi aðgerðir. Ráðuneytið telur nauðsynlegt að tryggja sem best rekstraröryggi og raforkuframboð í landskerfinu á næstu árum og óskar eftir mati Landsvirkjunar á orkuþörf á árunum 1982–1984 í ljósi ofangreindra viðhorfa. Að því fengnu mun rn. taka afstöðu til beiðni Landsvirkjunar varðandi framkvæmdir við Sultartangastíflu.“ Undir þetta rita fyrir hönd ráðh. Páll Flygenring og Kristmundur Halldórsson. Þetta er erindi rn., þar sem sérstök áhersla er lögð á öryggisþætti í sambandi við raforkuframleiðsluna og hvergi látið að því liggja, að til frestunar framkvæmda við Sultartangastíflu komi á næsta ári. Því til áréttingar, að slíkar tillögur eru ekki uppi af hálfu iðnrn., er rétt að vitna til fjárhagsáætlunar Landsvirkjunar fyrir næsta ár og þess sem fram kemur varðandi Landsvirkjun í þeirri fjárfestingar- og lánsfjáráætlun sem hér er til umr. Í erindi Landsvirkjunar er gert ráð fyrir og það á framreiknuðu verði, að vegna Hrauneyjafossvirkjunar verði áætlaðar 153 millj. kr. á næsta ári, vegna ármótastíflu, þ. e. Sultartangastíflu, sem hér er kölluð ármótastífla, 133.9 millj. kr. og vegna Kvíslaveitu og Þórisvatnsmiðlunar 74.2 millj. kr. Aðrar framkvæmdir eru upp á 27.4 millj. kr. Samtals til framkvæmda 388.7 millj. kr. Auk þess er svo rannsóknar- og vaxtakostnaður, sem bætist við þessa upphæð. Þetta er sú áætlun sem iðnrn. lagði til og framsendi fjárlaga- og hagsýslustofnun á s. l. sumir og hefur ekki gert neina tillögu um að breytt verði og er hér í fjárfestingar- og lánsfjáráætlun. Það ætti að létta áhyggjum af hv. þm. sem hafa farið að draga ályktanir af fyrirsögnum á útsiðum Morgunblaðsins í dag í sambandi við þetta mál. Það má svo bæta því við, að margar tilraunir eru uppi hafðar af hálfu stjórnarandstöðu þessa daga - og ekkert undan því að kvarta - til að sá frækornum úlfúðar á hv. Alþingi í sambandi við eitt og annað í þeim umr. sem fram fara hér. Sem dæmi um það get ég nefnt það, að ég hafði ekki fyrr sent þetta erindi en hringt var í mig frá viðkomandi málgagni og spurt um hvort til stæði að fresta framkvæmdum við Sultartangastíflu. Ég svaraði þeirri spurningu afdráttarlaust neitandi, en blaðið sá ekki ástæðu til að koma því svari á framfæri, heldur bjó til þá frétt sem birt er á útsíðu Morgunblaðsins í dag. Ég sé ekki ástæðu til þess, herra forseti, með tilliti til þingstarfa hér að eyða frekara orðum að þessu máli. Ég vænti að það sé hv. þm. ljóst. Ég vil aðeins leggja áherslu á að í sambandi við orkumál okkar og orkuframkvæmdir þurfum við að hafa auga í senn á öryggisþætti í raforkukerfi okkar og að sjálfsögðu á fjárhagsþáttum einnig og við hljótum að leitast við að stilla framkvæmdir þannig af að við verðum ekki með framkvæmdir í gangi sem ekki falla með eðlilegum hætti að þessum sjónarmiðum. Er nauðsynlegt að menn átti sig á hvert verið er að fara í sambandi við orkuframleiðslu hverju sinni. Vegna þess að fjárhagsþættir koma inn í svona mynd get ég nefnt það sem dæmi, að spurningin um tveggja eða þriggja ára framkvæmdatíma við Sultartangastíflu getur verið spurning um 30 millj. kr. í vaxtakostnað. Slík atriði í sambandi við framkvæmdir hljóta menn að vega og meta. En það er sem sagt ástæðulaus ótti þeirra sem horfa á hinn félagslega þátt mála, eins og ég skil vel að hv. fyrirspyrjandi hefur ríkulega í huga, að ætla að ekki verði hafist handa við Sultartangastíflu. Ég geri ráð fyrir að það verði í samræmi við fyrirliggjandi áætlanir, nema eitthvað sérstakt komi fram af hálfu Landsvirkjunar sem gefi tilefni til annars.



Herra forseti. Út af síðustu orðum hæstv. iðnrh. um að stjórnarandstaðan væri að sá frækornum til að spilla fyrir samstöðunni í stjórnarliðinu vil ég aðeins segja að hæstv. ráðh. er með sínum vinnubrögðum mesti hjálpari stjórnarandstöðunnar. Þegar lögin um raforkuver voru sett á s. l. vori var í þeim gert ráð fyrir að unnið yrði áfram að orkuaukandi aðgerðum á Þjórsársvæðinu. Ein af þeim framkvæmdum var bygging Sultartangastíflu. Í þáltill., sem ríkisstj. hefur lagt fram, er einnig gert ráð fyrir að unnið sé að þessum framkvæmdum. Í lögunum frá í vor var gert ráð fyrir að Landsvirkjun gæti ráðist í þessar framkvæmdir með samþykki ríkisstj. - og það undirstrika ég: samþykki ríkisstj. Þessar hugmyndir um frestun framkvæmda virðast því stangast á við allar hugmyndir sem menn hafa gert sé um þessi mál. Mér er spurn: Til hvers er hæstv. ráðh. að skrifa þetta bréf sem fréttist af hér á Alþingi í gær og nú er hér til umr.? Veit hann ekki um lögin sem samþykkt voru s. l. vor? Veit hann ekki um till. sem hann lagði fram á Alþingi um daginn? Veit vinstri höndin ekki hvað sú hægri gerir? Kappið við að drepa allt í dróma í orkumálunum virðist svo mikið hjá hæstv. ráðh. að hann sést ekki fyrir og fer langt út fyrir takmörk sín. Hefur ráðh. borið það bréf, sem hann skrifaði í gær, undir ríkisstj. og fengið samþykki fyrir því - eða er þetta einkaframtak hans? Það er nauðsynlegt að fá svar við þeirri spurningu og ég leyfi mér að óska svara hæstv. forsrh. við henni. Hæstv. iðnrh. fékk mikla eldmessu yfir sig nýlega hér á Alþingi frá flokksbróður sínum, m. a. varðandi málefni Suðurlands. Hann virðist samt ekki læra neitt, heldur vegur áfram í sama knérunn. Það væri vissulega hægt að gera talsvert bál ef allar möppur hæstv. iðnrh. væru bornar saman í eina hrúgu og tendrað bál. Gífurleg orka myndi leysast úr læðingi í bili. En hætt er við að sú orka fjaraði út. Það fer víst ekki lengur fram hjá neinum, að nauðsynlegasta úrbót í orkumálunum sé að gefa hæstv. iðnrh. frí frá störfum.



Herra forseti. Ég læt hv. alþm. um að dæma þann málflutning sem hér kemur fram hjá hv. síðasta ræðumanni. Mér finnst alþm. ekki samboðið að vera að gefa sér forsendur og álykta síðan út frá þeim þegar allt annað liggur fyrir.



Herra forseti. Það er með ólíkindum hvernig hæstv. iðnrh. getur vafið öllum málum um höfuð sér sem hann kemur nálægt. Landsvirkjun ritaði hæstv. iðnrh. bréf 20. okt. s. l. Var það nánast árétting á öllu því sem menn hafa talið sjálfsagt og eðlilegt, að Sultartangastífla yrði byggð og hafnar yrðu framkvæmdir við hana á næsta vori. Í samræmi við áætlanir Landsvirkjunar var útboð síðan auglýst í síðustu viku. En það er fyrst 16. des., rúmum tveimur mánuðum eftir að Landsvirkjun sendi bréf sitt, að hæstv. iðnrh. sendi Landsvirkjun svar sem er í algerum véfréttarstíl og enginn fær lesið út úr hvaða hugur liggur að baki. Sannleikurinn er sá, að bréf ráðh., sem hann las upp hér áðan, er með röngum áherslum. Það eru rangar áherslur lagðar á tilvitnanir í greinargerð Landsvirkjunar þegar hann vitnar í þá greinargerð í sínu bréfi. Megináhersla og meginástæða Landsvirkjunar fyrir því að vilja hefja byggingu Sultartangastíflu á næsta ári er sú, að með því er tryggt öryggi við Búrfell og tryggt að ekki komi til rekstrartruflana vegna ísvandamála. Þetta vita allir sem vilja vita. Ég skal ekki vegna tímaskorts lesa upp þær megináherslur sem Landsvirkjun hefur lagt á þetta í greinargerð sinni, en þó væri full ástæða til þess eftir að hæstv. iðnrh. hefur sent Landsvirkjun sitt bréf. Ráðh. segir að það sé hvergi látið að því liggja, að til frestunar komi á næsta ári, og að engin tillaga sé gerð um breytingu á lánsfjáráætlun. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. ráðh. og ég vona, að hún standist, og ég vona, að hæstv. iðnrh. gefi þá yfirlýsingu með góðri samvisku. En ég fullyrði að þetta bréf hefði ekki verið ritað á þann hátt sem það var ritað, með þeim texta sem hæstv. ráðh. las upp, ef ekki hefði eitthvað undir búið af hálfu hæstv. ráðh. Þetta bréf er furðulegt og það vekur tortryggni og það gefur vissulega tilefni til umræðna. Ég þakka hv. 2. þm. Suðurl. fyrir að hann skuli hafa tekið mál þetta hér upp og vakið athygli á því.



Herra forseti. Ég er ánægður með að hæstv. iðnrh. hefur dregið mjög úr áhrifum Morgunblaðsfréttarinnar, dregið úr skilningi Morgunblaðsins á þessu bréfi. Satt að segja er mjög erfitt að skilja bréfið öðruvísi en þannig, að það komi til greina stöðvun á framkvæmdum um óákveðinn tíma. En nú vita allir að þessi stíflugarður eykur mjög rekstraröryggi orkuvera á Þjórsársvæðinu og útilokar alvarlegar rekstrartruflanir Búrfellsvirkjunar, sem því miður hafa komið fyrir, þannig að þessi framkvæmd er í öllum áætlunum allra aðila talin vera sjálfsögð og sjálfsagt að hún væri númer eitt. Þar að auki held ég að rn. geti ekki stöðvað þetta vegna þess að ég held að lögin um Landsvirkjun taki af öll tvímæli. Þar stendur, - ég skal vera mjög fljótur, herra forseti: „Landsvirkjun er jafnframt heimilt að gera þær ráðstafanir á vatnasvæðum ofan virkjana sinna í Tungnaá og milli þeirra og Búrfellsvirkjunar sem nauðsynlegar þykja til að tryggja rekstur þessara virkjana á hverjum tíma.“ Síðan segir um rn.: „Getur ráðh. krafist þeirra breytinga á fyrirhugaðri tilhögun mannvirkjanna sem nauðsynlegar kunna að þykja vegna almenningshagsmuna." Er nokkur leið að túlka þetta ákvæði þannig, að það beri að stöðva Sultartangastífluna vegna almenningshagsmuna? Ég held að það séu allir sammála um að stíflan við Sultartanga er nauðsynlegasta framkvæmd í raforkumálum vegna almenningshagsmuna. Ég er sem sagt ánægður með að hæstv. iðnrh. hefur mjög reynt að draga úr því sem í þessu bréfi stendur.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi, Sigurður Óskarsson, gat þess, að hann byggði fsp. sína fyrst og fremst á frétt í Morgunblaðinu í morgun. Þetta sýnir m. a. hversu menn mega vara sig á því að byggja mál, sem þeir flytja inn á þing, á óábyrgum fréttaflutningi. Í fyrirsögn þessarar fréttar í Morgunblaðinu í morgun á útsíðu segir feitu letri: „Framkvæmdaleyfi ekki veitt.“ Þessi fyrirsögn er blekking. Hv. þm. túlkaði það þannig, skildi það þannig að synjað væri um framkvæmdaleyfi. Það er augljóst mál, að út frá því hefur verið gengið, að framkvæmdir við Sultartangastíflu og aðrar framkvæmdir við vatnsveitur á Þjórsársvæðinu ættu að hefjast næsta vor eða eins og segir í bréfi Landsvirkjunar frá 23. okt., að „það sé haft fyrir augum að hefja framkvæmdir við Sultartangastíflu af fullum krafti vorið 1982, þannig að hún verði fullgerð ekki síðar en 1983. Í till. þeirri, sem ríkisstj. hefur lagt fyrir Alþingi um virkjanir, eru þessar framkvæmdir á Þjórsársvæðinu fyrsti liðurinn, orkuöflunarframkvæmdir á Þjórsár- og Tungnársvæðinu, sem auki núverandi afkastagetu allt að 750 gwst. á ári. Eins og hæstv. iðnrh. tók fram er í öllum fjárhagsáætlunum Landsvirkjunar og að sjálfsögðu þeim, sem við höfum hér til meðferðar á Alþingi, gengið út frá þessu. Iðnrn. hefur óskað eftir vissum upplýsingum frá Landsvirkjun. Þær ættu að geta legið fyrir innan nokkurra daga. Ég vil aðeins undirstrika að það er engin breyting á þeim fyrirætlunum og ákvörðunum sem áður hafa verið teknar, að strax á næsta vori hefjist þessar framkvæmdir á Þjórsársvæðinu.



Herra forseti. Það, sem veldur því að ég stend upp nú, eru þau orð hæstv. iðnrh. hér úr ræðustól í hv. deild áðan, að hann ber það á okkur stjórnarandstöðuþm. að við séum að sá frækornum úlfúðar í þingsölum. Væntanlega á hann við þær umr. sem hafa orðið undanfarna daga. Þær hafa ekki verið að ófyrirsynju. Þegar höfð eru í huga þau vandamál, sem við horfum á að fram undan eru um næstu áramót, er vert á að minnast að þrír hæstv. ráðherrar hafa verið með sitt hvora lausnina á þessum vanda, bæði innan þings og reyndar í því sem sum stjórnarstuðningsblöðin hafa kallað „blaðrið utan þings“. Þannig má segja að hæstv. félmrh. vilji leysa sjómannadeiluna með því að fella niður olíugjaldið. Hæstv. forsrh. leitar að lausn sem er einhvers staðar annars staðar en í hækkun fiskverðs eða þá með því að búa til mörg fiskverð. Hæstv. sjútvrh. hefur lýst því yfir, að hann vilji fara gengislækkunarleið. Rétt í því, að hæstv. iðnrh. ber það á okkur að við séum að sá fræi úlfúðar í þingsölum, stendur upp einn stjórnarstuðningsþm., hv. 6. þm. Suðurl., Eggert Haukdal, og tekur heldur betur undir ráðh. - eða fannst hv. þm. það? Ónei. Hann sagði að það væri sjálfur hæstv. ráðh. sem hvað mest hjálpaði stjórnarandstöðunni hér innan þingsala og að vinstri hönd hans vissi ekki hvað sú hægri gerði. Hv. þm. Eggert Haukdal benti einnig á ræðu sem flutt var af flokksbróður hæstv. ráðh. hér í deildinni fyrir nokkrum kvöldum. Ekki var stjórnarandstaðan þá að sá fræjum úlfúðar og tortryggni á milli þm. eða hæstv. ríkisstj. Auðvitað munu lengi verða í minnum höfð hér í þingsölum þau orð hv. þm. Eggerts Haukdals, sem hann viðhafði um þennan ráðh. sinn, sem hann studdi til valda og styður enn í valdastól, að það mundi verða mikið bál, en það mundi ekki veita mikinn varma, ef tendrað væri bál í öllum þeim möppum sem ráðh. væri búinn að safna að sér. Það mætti ætla að samkv. þessu væru þessir tveir þm., hv. þm. Garðar Sigurðsson og hv. þm. Eggert Haukdal, komnir í stjórnarandstöðu. Það má vel vera að það séu fleiri. Fer þá að vænkast hagur strympu og fer að verða álitamál hvort ekki sé orðið tímabært að flytja hér vantrauststillögu ef hæstv. ríkisstj. er komin í minni hl. hér í hv. deild. Ég fæ ekki séð að hæstv. forsrh. hafi í einu eða neinu svarað fsp. hv. þm. Eggerts Haukdals sem hann bar fram við hæstv. iðnrh. Lagði hæstv. iðnrh. þetta bréf fyrir ríkisstj. áður en hann sendi það þangað sem það fór? Það var meginspurning hv. þm. Eggerts Haukdals. Það kemur ekkert svar fram við því enn þá. Er hæstv. iðnrh. enn þá út og suður í öllum sínum aðgerðum, eins og hans eigin stuðningsmaður bar á hann hér í ræðustól áðan? Sigurður Óskarsson: Herra forseti. Hæstv. forsrh. gaf í skyn í ræðu sinni áðan að fsp. þessi væri fyrst og fremst byggð á frétt Morgunblaðsins. Það er alveg rétt. Morgunblaðsfréttin er upphaf þess að fsp. kemur fram. En að sjálfsögðu skal ég upplýsa að ég hef í fórum mínum bæði þau bréf, sem hér hafa komið til umr., og eins hef ég í morgun og áður en ég lagði fram þessa fsp. kynnt mér hver voru viðbrögð þeirrar stofnunar sem fékk bréf iðnrn. sem dags. er 16. þ. m. Nú hefur hv. þd. hlýtt á boðskap hæstv. iðnrh. um þetta mál. Það kemur mér ekki á óvart að í svarræðu sinni reyndi hann að breiða yfir bollaleggingar um frestun framkvæmda við Sultartanga. Það er alveg ljóst, eins og reyndar hv. alþm. Birgir Ísl. Gunnarsson kom hér inn á, að í bréfi iðnrn. eru áherslur með ólíkindum. Þar segir m. a., með leyfi forseta: „Ráðuneytið telur nauðsynlegt að tryggja sem best rekstraröryggi og raforkuframboð í landskerfinu á næstu árum og óskar eftir mati Landsvirkjunar á orkuþörf á árunum 1982–1984 í ljósi ofangreindra viðhorfa.“ Það, sem hér er að gerast, er einfaldlega það, að með tregðu til ákvarðana um hvers konar stóriðjuframkvæmdir hefur hæstv. ríkisstj. undir leiðsögn hæstv. iðnrh. í þessum málum tekist að koma í veg fyrir ákvarðanir um byggingu orkufrekra fyrirtækja eða stækkun þeirra sem fyrir eru. Að því loknu og við þær aðstæður sem ríkja virðist bollalagt um að fresta framkvæmdum við Sultartanga um a. m. k. eitt ár og til að sýna í bréfinu tilburði varðandi öryggisatriði þessara framkvæmda er á þau minnst lítillega og gersamlega samhengislaust við aðalatriði þessa bréfs. Hæstv. iðnrh. virðist aukaatriði að tryggja öryggi Búrfellsvirkjunar og notenda á orkuveitusvæði Landsvirkjunar og hæstv. iðnrh. er algert aukaatriði það fólk sem treystir á atvinnu við framkvæmdir við Sultartangastíflu. Á þetta fólk eða vanda þess er ekki einu orði minnst í bréfi frá hv. iðnrh. Hin félagslega hlið þessa máls er ekki skoðuð. Vandamál sunnlenska vinnumarkaðarins og lífsafkoma hundraða verkamanna eru léttvæg fundin á taflborði þeirra sem hér ráða ferðinni. Allt tal hæstv. iðnrh. um verkefni til handa sunnlensku virkjunarfólki næsta sumar virðist hafa orðið til gegn betri vitund. Hér er nú verið að bollaleggja um frestun Sultartangastíflu og leitað með logandi ljósi, að því er virðist, að frambærilegum ástæðum til þess. Ég skora á alla þm. Suðurl. að stöðva þær hugmyndir sem virðast vera uppi um að framlengja atvinnuleysi sunnlenskra verkamanna sem nú bíða heima eftir því að þessar framkvæmdir hefjist næsta vor, og ég skora einnig á aðra þm., sem eru umbjóðendur þess fólks sem á að búa við orku frá orkuveitusvæði Landsvirkjunar. Þetta fólk er ekki öruggt með starfsemi sína og heimili sín fyrr en þessi framkvæmd hefur átt sér stað. Herra forseti. Ég vil að lokum vekja athygli á því, að fsp. hv. þm. Eggerts Haukdals varðandi það, hvort ríkisstj. beri í heild ábyrgð á þessu bréfi eða hvort þetta er „prívat“-framkvæmd iðnrn., hefur ekki verið svarað.



Herra forseti. Það er ekki að ófyrirsynju að þessar umr. fara fram. Hér er um að ræða einu umtalsverðu nýframkvæmdina sem til hefur staðið að vinna í valdatíð hæstv. núv. iðnrh., og nú stendur til að fresta þeirri framkvæmd eins og öllum öðrum framkvæmdum í orkumálum í hans tíð. Þess vegna hlýt ég að spyrja hæstv. forseta þessarar deildar. Hvenær áformar hann að þessum umr. verði haldið áfram? Ég óska eftir að þeim verði haldið áfram þannig að tími gefist til að fá svar við spurningu hv. þm. Eggerts Haukdals áður en menn fara í jólafrí.



Þessari umr. verður haldið áfram við fyrstu þóknanlega hentugleika.

Afbrigði samþ. með 23 shlj. atkv.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til lánsfjárlaga sem nú hefur hlotið afgreiðslu frá hv. Ed. og kemur hér til l. umr. Lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 var lögð fram í nóvembermánuði s. l. Í tengslum við hana var síðan lagt fram frv. til lánsfjárlaga þar sem leitað er heimildar Alþingis til þeirrar lántöku sem óhjákvæmileg er vegna A- og B- hluta fjárlaga, vegna fyrirtækja með eignaraðild ríkissjóðs og vegna lántöku sveitarfélaga og lántöku lánastofnana sem ríkið hefur milligöngu um. Það má ræða um lánsfjáráætlun í víðari og þrengri merkingu. Segja má að lánsfjáráætlun í þrengri merkingu sé áætlun ríkisins og ríkisstofnana ásamt áformum sveitarfélaga og opinberra lánastofnana um lántökur. Lánsfjáráætlun í víðari merkingu er síðan áætlun um allar aðrar lántökur í þjóðfélaginu sem hugsanlega leiða til erlendrar lántöku. Hið fyrra er ákvörðun um lántökur einkaaðila. Í lánsfjáráætlun er gert ráð fyrir erlendum lántökum vegna opinberra aðila og vegna einkaaðila. Eftir þær breytingar, sem gerðar hafa verið á frv. í hv. Ed., nema erlendar lántökur samtals 2235 millj. kr. Til samanburðar er rétt að nefna lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 þar sem um var að ræða lántökur að upphæð 1735 millj. Hækkunin er 500 millj. kr. frá lánsfjáráætlun seinasta árs og er það 29% hækkun milli ára. Til samanburðar er rétt að hafa það í huga, að lánsfjáráætlun er miðuð við 33% verðlagshækkun milli áranna 1981 og 1982. Er því ljóst að magn erlendrar lántöku á árinu 1982 er minna en nemur verðlagshækkun milli ára sem nemur nokkrum prósentustigum. Í umr. um lánsfjáráætlun fyrir árið 1982 og í grg. frv. til lánsfjárlaga og í heimildarákvæðum þess frv. er nokkuð vikið að framkvæmd lánsfjárlaga fyrir árið 1981. Þar kemur fram að áætlað er að lántökur vegna lánsfjáráætlunar fyrir árið 1981 nemi 166 millj. umfram niðurstöðutölur lánsfjáráætlunar fyrir það ár. Þó er rétt að benda á að þessi tala er kannske dálítið villandi vegna þess að í lánsfjáráætlun fyrir árið 1981 var full heimild til að „konvertera“ lánum vegna Kröfluvirkjunar að upphæð 33 millj. og einnig full heimild til að „konvertera“ lánum Orkusjóðs vegna byggðalína upp á tæpar 36 millj. Ljóst er því að til þess að átta sig á hvað við hefur bæst á árinu 1981 umfram raunverulega lánsfjáráætlun verður fyrst að draga frá þessar „konverteringar“, sem fullar heimildir voru fyrir í lánsfjárlögum seinasta árs. Þær nema þá samtals um 69 millj. svo að raunveruleg viðbót við lánsfjáráætlun 1981 er um 97 millj. Rétt er að taka það fram, að með samþykkt lánsfjárlaga er aflað heimilda til þeirrar lántöku sem ekki er skýr heimild fyrir í öðrum lögum. Ríkisstj. hafði fulla heimild til mjög margrar lántöku sem átt hefur sér stað á árinu 1981, eins og t. d. láns til Járnblendifélagsins, sem nam 16 millj., og lána vegna stofnkostnaðar virkjana, sem námu 37.4 millj., en heimild til þeirrar lántöku var í virkjunarlögum sem samþykkt voru á s. l. vori hér á hv. Alþingi. Það, sem ekkí er heimild fyrir, er sett inn í frv. til lánsfjárlaga fyrir árið 1982 og leitað heimildar Alþingis fyrir þeirri lántöku. Meðan Alþingi hefur ekki samþykkt þær heimildir er um að ræða bráðabirgðafyrirgreiðslu frá Seðlabankanum. Sú fyrirgreiðsla verður ekki formlega frá gengin með langtímaláni nema Alþingi veiti formlega heimild til þess, annaðhvort í lánsfjárlögum eða í fjárlögum. Nú er mjög tvísýnt um hvort tekst að afgreiða lánsfjárlög fyrir jólaleyfi. Þótt það hafi verið ásetningur ríkisstj. og fullur vilji, þá er óljóst hvort það tekst. Ég tel að rétt væri, ef menn sæju fram á að lánsfjárlög næðu ekki afgreiðslu fyrir jól, að veitt væri þá heimild í 6. gr. fjárlaga til að ganga frá þeim lánum sem ófrágengin eru í Seðlabanka, vegna þess að formlega heimild hefur vantað til þess og varðar lánsfjárlög fyrir árið 1981. Eins og kom fram í umr. um málið í Ed. vantar töluvert mikið upp á að aflað hafi verið þess lánsfjár frá innlendum lífeyrissjóðum sem áformað var. Afleiðing þessa hefur orðið sú, að orðið hefur að skera áform lánsfjáráætlunar fyrir árið 1981 nokkuð niður. Gildir það þá einkum um lánsfjáröflun til Framkvæmdasjóðs og þar með til stofnlánasjóðanna, en þar var fjárvöntun upp á rúmar 60 millj. kr. Var hún leyst vegna þessarar fjárvöntunar frá lífeyrissjóðunum á þann veg, að 25 millj. voru teknar að láni erlendis í samræmi við þær heimildir sem Framkvæmdasjóður hefur, en afgangurinn kemur fram sem niðurskurður á fjármagnsútvegun til stofnlánasjóða í fullu samræmi við ákvörðun stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins og með samþykki ríkisstj. Við undirbúning lánsfjáráætlunar og meðferð málsins á Alþingi hefur mjög ítarlega verið fjallað um lánsfjármögnun frá lífeyrissjóðum og er auðvitað tilefnið það, hversu illa hefur til tekist á þessu ári að afla þess fjár sem lánsfjáráætlun gerði ráð fyrir. Uppi voru áform um að hækka lögbundin skuldabréfakaup lífeyrissjóða úr 40 í 45% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna og auk þess að herða þau ákvæði laga verulega sem lúta að kaupskyldu sjóðanna. Þessi áform mættu hins vegar verulegri andspyrnu af hálfu lífeyrissjóða, og þar sem ríkisstj. lítur svo á, að það sé afar þýðingarmikið að gott samkomulag sé áframhaldandi við forustumenn lífeyrissjóða og ekki komi til alvarlegra árekstra þar í milli, og þar sem segja má að mjög merkileg þróun hafi átt sér stað á undanförnum árum í þá átt, að lífeyrissjóðir taki vaxandi þátt í lánsfjármögnun sameiginlegra þarfa landsmanna gegnum lánsfjáráætlun, þá varð að ráði að falla frá þessum áformun og breyta þeim ákvæðum sem upphaflega höfðu verið á dagskrá. Þó er rétt að vekja athygli á því, að 29. gr. lánsfjárlaganna hefur tekið verulegum breytingum við meðferð málsins í Ed. Þar er komið nýtt ákvæði, sem snýr að lífeyrissjóðunum, sem er allmiklu ákveðnara og ítarlegra en verið hefur fram að þessu varðandi kaupskyldu þeirra. Það er að vísu enn miðað við 40% af ráðstöfunarfé lífeyrissjóða. En það eru miklu ítarlegri fyrirmæli um það, hvernig leita skuli eftir samkomulagi við lífeyrissjóði og hvernig reynt skuli að áætla sem best ráðstöfunarfé lífeyrissjóðanna, og einnig eru heimildir til þess að bjóða eða ákveða ívilnun í kjörum þeirra skuldabréfa sem keypt eru á tilskildum tíma. Þetta á að vera hvati til forustumanna lífeyrissjóða að gera kaup á skuldabréfum snemma á árinu og að standa við þær áætlanir sem gerðar eru. Fleiri ákvæði eru í þessari grein sem nýmæli geta talist, og vísa ég í þskj. 242, þar sem gerð er grein fyrir þeim breytingum sem orðið hafa á 29. gr. lánsfjárlaganna. Það er rétt að vekja athygli á því, að ýmsar fleiri mikilvægar breytingar hafa verið gerðar á lánsfjárlögum í meðferð málsins í Ed. Upphæðir hafa hækkað og er meginástæðan sú, að ekki er gert ráð fyrir jafnmiklu lánsfé frá lífeyrissjóðum og áður var reiknað með, og hlýtur það að hafa áhrif til hækkunar á erlendum lántökum. Auk þess er gert ráð fyrir að aflað verði láns, sem ég vænti að verði innlent lán, til að standa straum af lánum Byggðasjóðs til fyrirtækja á sviðum útgerðar og fiskvinnslu og hugsanlega iðnaðar vegna rekstrarerfiðleika. Það mál hefur verið rætt töluvert hér á Alþingi og sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um það. Eins er rétt að vekja athygli á því, að við meðferð málsins í Ed. var fellt út ákvæði lánsfjárlaga um skerðingu á framlögum ríkissjóðs til Félagsheimilasjóðs, en það ákvæði er nýmæli í lánsfjárlögum. Félagsheimilasjóður hefur ekki verið skertur undanfarin ár, enda er hann dálítið sérstaks eðlis, og það varð að samkomulagi í Ed. að fella niður þetta skerðingarákvæði, sem mun vera 22. gr. upphaflega frv. Eins vil ég vekja athygli á ákvæði, sem nú er 13. gr. lánsfjárlaga, þar sem segir að framlag ríkissjóðs til Fiskveiðasjóðs á árinu 1982 megi renna til Stofnfjársjóðs fiskiskipa. Tillaga þessa efnis var borin fram í Ed. af hæstv. sjútvrh. og mér og var samþykkt. Herra forseti. Ég sé ekki að öðru leyti ástæðu til að fjölyrða um þetta frv., en legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til hv. fjh.- og viðskn.