Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Jörðin Hellnahóll í Vestur-Eyjafjallahreppi í Rangárvallasýslu hefur verið í eyði, svo að áratugum skiptir, segir oddvitinn í áliti, sem fylgir þessu frv., en hefur verið nytjuð lengst af og um 26 ára skeið af ábúanda Moldnúps, sem er næsti bær við Hellnahól. Frv. þetta var lagt fyrir Alþingi í fyrra, en varð þá ekki útrætt og er endurflutt nú. Hreppsnefndin í Vestur-Eyjafjallahreppi hefur á fundi 22. jan. 1960 samþ. að mæla með því, að bóndinn á Moldnúpi fái þessa jörð keypta af ríkinu, þar sem hún telur, að ólíklegt sé, að þarna verði reist sérstakt býli aftur. Skv. áliti hennar og trúnaðarmanna ríkisins að því er snertir þjóðjarðir telur landbn. Ed. eðlilegt, að jörðin verði seld, og mælir með sölunni.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram nokkrar brtt. á þskj. 335 við þetta frv. til sveitarstjórnarlaga, sem hér liggur fyrir. Þessar brtt. eru flestar veigalitlar í sjálfu sér og skýra sig að mestu sjálfar. Ég gat því miður ekki verið við umr. hér í gær, en mér skilst nú, að hv. n. hafi að mestu tekið afstöðu til þessara brtt. og fundið þær margar eða flestar léttvægar. Það er þess vegna kannske ástæðulítið, að ég fari að fylgja þeim úr hlaði, og orðið úrhættis. En samt sem áður langar mig nú til þess að segja nokkur orð um þær, og þá um leið, úr því að ég tók til máls á annað borð í þessu máli, þá langar mig til þess að segja aðeins örfá orð almennt um það frv. til sveitarstjórnarlaga, sem hér liggur fyrir. Eins og tekið var fram í framsögu á sínum tíma, felur frv. fyrst og fremst í sér samsteypu og samdrátt ýmissa ákvæða um sveitarstjórn, sem nú eru í mörgum lögum, svo sem í sveitarstjórnarlögum, hinum ýmsu bæjarstjórnarlögum, lögum um sveitarstjórnarkosningar o.s.frv., en jafnframt er þó hér um ýmiss konar lagabreytingar að ræða, bæði nýmæli, brottfellingu eldri ákvæða og breytingu á eldri ákvæðum. Það má nú segja, að slík samsteypa margra laga horfi til hagræðis, ef um samkynja málefni er að ræða. Það liggur t.d. í augum uppi, að það er hagkvæmara að hafa almenn bæjarstjórnarlög heldur en sérstök lög fyrir hvern kaupstað, sem hljóta þó að mestu að verða samhljóða. En lagasmíð sem þessi er mikið vandaverk, sem að mínu viti verður ekki unnið á skömmum tíma, svo að vel fari. Það er að vísu ekki annað hægt að segja en það hafi verið vandað til þessarar lagasmíðar. Þetta frv. er samið af kunnáttumönnum og mönnum, sem hafa mikla reynslu í þeim efnum, sem það fjallar um. Það hefur verið sent til umsagnar sveitarstjórnum, og fulltrúafundur sambands sveitarfélaga hefur nú nýlega um það fjallað. En það er nú samt sem áður svo, að ýmislegt er í þessu frv. og hlýtur reyndar að verða í lagabálki slíkum sem þessum, sem er álitamál og er þess eðlis, að menn geta haft um það skiptar skoðanir. Hér hefur verið valin sú leið að semja heildarlög um sveitarstjórnarmálefni, sem ætlað er að taka til allra sveitarfélaga í landinu: hreppa, kaupstaða og sýslufélaga. Ég tel mjög vafasamt, að hér hafi rétt leið verið valin. Ég held, að heppilegra hefði verið að hafa þetta í tveimur lagabálkum, annars vegar lög um sveitarstjórn í hreppum og sýslum, hins vegar almenn bæjarstjórnarlög. Ég held, að það gildi og verði að gilda svo margar sérreglur fyrir hvort um sig, hreppa og kaupstaði, að erfitt sé að setja ein skipuleg heildarlög fyrir hvort tveggja. Og sú skipan er nú a.m.k. sums staðar á höfð, t.d. á Norðurlöndunum sumum, þó að á sumum Norðurlöndunum hafi hins vegar verið valin sú leið, sem hér er lagt til að farin sé, að setja um þetta ein lög. En úr því að þessi leið var valin, að setja þannig ein lög, ein heildarlög um öll sveitarfélög, þá hefði að mínum dómi verið heppilegra að hafa sérkafla um hvort um sig, hreppa og bæjarfélög, líkt og gert er í frv. að því er varðar sýslufélögin, í stað þess að blanda þessu saman, svo sem reynt er að gera í frv. Af þessum sökum sýnast mér nokkrir agnúar á frv., og ég óttast, að það eigi eftir að koma í ljós í framkvæmdinni, að aðstæðurnar eru svo ólíkar, að erfitt er að beita hinum sömu fyrirmælum um þetta hvort tveggja, sem hér hefur verið nefnt, enda er það auðvitað svo, að í frv. eru mörg sérákvæði um hvort um sig. Á þessum agnúum, sem mér virðast af þessum sökum vera á frv., verður ekki bót ráðin með brtt. við meðferð málsins hér. Til þess þyrfti að umsteypa frv. og endursemja það, en það er að sjálfsögðu ógerningur á þessu stigi. Eigi að afgreiða málið nú, verður auðvitað að byggja á grundvelli þeim, sem lagður er í frv. Þær brtt., sem ég flyt, lúta því ekki að þeim höfuðatriðum eða þeirri höfuðstefnu frv., sem ég hef hér litillega nefnt. Eins og ég hef áður sagt, er ekki í mínum brtt. um neinar meginbreytingar að ræða, og flestar þeirra eru aðeins orðalagsbreytingar. 1. brtt. er við fyrirsögn kaflans og er um það, að í stað orðanna „mörk sveitarfélaga“ komi: sveitarstjórnarumdæmi, Í þessum I. kafla frv. er um að ræða skilgreiningu á sveitarfélögum, hver þau séu og hverjar breytingar verði á þeim gerðar og hvernig. Þar er ekki aðeins um staðarleg mörk sveitarfélaga að ræða, og þess vegna finnst mér „sveitarstjórnarumdæmi“ eiga betur við. Á þessa brtt. mun n. hafa fallizt, og ég skal þess vegna ekki fara fleiri orðum um hana. 2. brtt. er við 1. gr. og er á þá lund, að í stað orðsins „ríkis“ komi: land, þannig að fyrri málsgrein verði á þá lund: „Landið skiptist í sveitarfélög“ o.s.frv. Mér finnst ekki hægt að tala um það, að ríkið skiptist. Ríki er réttarfræðilegt hugtak, og sveitarfélögin eru til í skjóli og innan vébanda ríkisins og eru óæðri greinar ríkisvaldsins. En mér finnst ekki hægt að tala um það, að ríkið skiptist í sveitarfélög. En þetta er kannske einhver misskilningur hjá mér, og ég skal ekki fjölyrða um það frekar, en sveitarfélög eru staðbundin umdæmi og miðuð þannig við skiptingu lands. En um leið vildi ég aðeins benda á 2. mgr. 1. gr., þar sem segir, að „eigi skuli neinu máli, sem varðar sérstaklega hagsmuni sveitarfélags, til lykta ráðið án umsagnar sveitarstjórnarinnar“. Mér virðist þessi mgr. ekki eiga heima I þessum kafla, heldur mundi hún að mínu viti eiga heima í næsta kafla, um hlutverk sveitarfélaga, og þá sennilega kannske bezt sem c-liður við 10. gr., en ég hef ekki flutt neinar brtt. um þetta. 3. brtt. mín er við 2. gr., 1. mgr., að málsgr. orðist þannig: „Sveitarfélög eru þrenns konar, hreppar, kaupstaðir og sýslur.“ En í 1. mgr. 2. gr. stendur: „Sveitarfélög eru tvenns konar, hreppar og kaupstaðir.“ Sýslufélög eru auðvitað eftir eðli sínu sveitarfélög. Þannig hefur verið litið á bæði af löggjafa og fræðimönnum. Það mætti nefna þar til ótalmörg lög, sem sanna þetta, að þannig hefur verið litið á, t.d. sveitarstjórnarlögin, sem nú eru í gildi, nr. 12 frá 1927, þar sem þau geyma bæði ákvæði um sveitir og sýslur. Fræðimenn hafa enn fremur jafnan litið svo á. Ég get t.d. bent því til stuðnings á rit Þórðar Eyjólfssonar um Alþingi og héraðsstjórn, og aðrir fræðimenn, held ég, sem um þetta hafa skrifað, hafa litið á þetta sömu augum. Í þessu frv. er einnig auðvitað byggt á því eftir sem áður, að sýslufélög séu sveitarfélög. Strax í 3. gr. þessa frv. er talað um sýslur og kaupstaði, og í frv. hefur þótt sjálfsagt að setja ákvæði um sýslufélög, sbr. IV. kafla frv., sem fjallar um sýslufélög. Þó að 2. gr. yrði óbreytt samþykkt eins og hún nú er í frv., yrði auðvitað eftir sem áður að telja hér á landi vera þrjár tegundir sveitarfélaga, þ.e.a.s. hreppa, kaupstaði og sýslufélög. Skilgreining 1. mgr. 2. gr. sýnist þess vegna engan veginn fá staðizt og stangast á við raunveruleikann. Hins vegar hefði mjög vel mátt segja í 1. mgr. 2. gr., að í þessum lögum sé orðið sveitarfélag notað um hreppa og kaupstaði, ef það hefði verið meining þeirra, sem þetta frv. hafa samið, og við því hefði náttúrlega ekkert verið hægt að segja. Ég veit að sjálfsögðu, að orðið sveitarfélag er notað í daglegu máli í þrengri merkingu og þá fyrst og fremst notað um hreppa og kaupstaði. 4. brtt. fjallar um það að fella niður 9. gr. ásamt fyrirsögn. En það var svo, að í upphaflega frv., sem lagt var hér fyrir þingið í fyrra, var talað viða um meðlimi sveitarfélags. Heilbr: og félmn. hefur yfirleitt fellt þetta niður, sem betur fer. Þó að það komi bæði fyrir mig og aðra að nota orðið meðlimur, þá er það ekki fallegt orð, að mér finnst, og heilbr.- og félmn. hefur í staðinn sett víðast hvar: þegnar sveitarfélags. Mér finnst, að það hefði allt eins verið eðlilegt að nota þau orð, sem hafa tíðkazt um þetta til þessa, og tala um hreppsbúa og íbúa sveitarfélags, en það eru þau sömu orð sem um þetta hafa verið notuð. Í 9. gr., í meginmálinu, hefur þessu verið breytt, meðlim í þegn sveitarfélags, en það hefur láðst að breyta fyrirsögninni. Ég sé nú ekki betur en skilgreining 9. gr. sé gersamlega óþörf. Það leiðir af öðrum ákvæðum, hverjir njóta réttinda og bera skyldur í sveitarfélagi, og ég held, að það sé ekkert gagn í svona skilgreiningu. Ég veit hún er tekin upp úr erlendum lögum, nokkurn veginn orðrétt þýðing, og hún er að sjálfsögðu skaðlaus, þó að hún standi þarna, og það, sem ég vildi fyrst og fremst vekja athygli á með minni brtt,, var, að það væri óeðlilegt, að fyrirsögnin stæði eftir sem áður. Nú sé ég, að heilbr.- og félmn. hefur gert hér brtt. við, þannig að hún hefur breytt fyrirsögninni, fellt niður þetta „meðlimir sveitarfélags“ og tekið „þegnar sveitarfélags“ í staðinn, og er þá samræmi i þessu frá nefndarinnar hálfu. 5. brtt. mín var aðeins orðalagsbreyting. Þar hefur nefndin gert orðalagsbreytingu, tekið upp í staðinn fyrir „meðlimi sveitarfélags“: þegnar sveitarfélags. Ég get að sjálfsögðu tekið þessa brtt. mína aftur, þó að þar væri notað annað orð en þegnar sveitarfélags, og get ég fallizt á að nota „þegnar sveitarfélags“, þó að það hafi hingað til yfirleitt verið notað í annarri merkingu en gert er ráð fyrir að nota það í þessum lögum. 7. brtt. mín var við 18. gr. og varðaði skilyrði til kosningarréttar og kjörgengis. Það er eftir gildandi lögum kosningarréttar- og kjörgengisskilyrði, að maður hafi óflekkað mannorð. Það var svo eftir upphaflega frv. En félmn, hefur fellt þetta ákvæði niður, og hún hefur vafalaust gert það með tilliti til lagafrv., sem hér liggja fyrir þessu þingi. Ég skal játa, að það er mjög umdeilanlegt, hvort réttmætt er eða heppilegt að gera óflekkað mannorð að skilyrði fyrir nautn opinberra réttinda, þ. á m. kosningarréttar og kjörgengis til sveitarstjórna, og sjálfsagt má segja, að skaðlaust sé, að afbrotamenn, hvers kyns sem eru, hafi kosningarrétt í sveitarstjórnarmálum. En hitt býst ég við að ýmsum þyki óviðkunnanlegt, að þvílíkir menn séu kjörgengir í sveitarstjórn, geti tekið þar sæti. Ekki er ég í neinum vafa um, að réttindasvipting er engu minna aðhald að lögum en refsingar, eins og refsiframkvæmd hér á okkar landi er háttað, og á þeim tíma sem svívirðilegar líkamsárásir og alls konar svik eru tíð afbrot, þá er umhugsunarefni, hvort rétt er að kippa þessu aðhaldi brott. Þjóðfélagið má að mínum dómi ekki ganga of langt í linkind gagnvart afbrotamönnum. En það, sem einkum réð því, að ég setti fram þessa brtt., var það, að ég held, að heppilegt sé, að sem svipaðastar reglur gildi um skilyrði kosningarréttar í sveitarstjórnarmálum sem um kosningarrétt til Alþingis. Ég held, að annað geti leitt til ruglings og mistaka. En óflekkað mannorð er skilyrði kosningarréttar til alþingiskosninga, og því verður að sjálfsögðu ekki breytt nema með stjórnarskrárbreytingu. Mér skilst, að nefndin hafi fallizt á þessa brtt. mína, og ég skal þá ekki hafa um hana fleiri orð. 9. brtt. er um heiti formanns sveitarstjórnar. 8. brtt. er aðeins orðalagsbreyting, ég skal ekki fjölyrða um hana. En 9. brtt. er um það, að formaður sveitarstjórnar nefnist oddviti. Það var áður svo, að oddviti var heitið á þessum mönnum, jafnt formönnum bæjarstjórna sem formönnum í hinum nefndunum, og þannig er mælt fyrir í hinum eldri bæjarstjórnarlögum, að þar er heitið bæjarstjórnaroddviti notað, en í hinum yngri bæjarstjórnarlögum hefur heitið forseti verið tekið upp, og er það nú almennt notað. Mér finnst heitið oddviti fallegt og alveg nægilega virðulegt handa öllum formönnum í þessum nefndum. Mér finnst sú forsetadella, sem hér gengur yfir landið, vera orðin hlægileg. Það vilja allir heita forsetar. Sé fundur haldinn, þar sem saman koma menn úr fleiri en einu sveitarfélagi, þá þarf fundarstjóri þess fundar helzt að heita forseti, og margs konar félög geta ekki haft annað heiti á sínum formönnum en forseta. Þetta finnst mér vera farið að ganga út í nokkuð miklar öfgar, og mér finnst satt að segja, að forseti Íslands og alþingisforsetar ættu að mestu að vera í friði með forsetaheitið. En þetta er kannske mín sérvizka. Ég skal ekki ræða mikið um þá brtt. Hinar brtt. skýra sig sjálfar, og mér skilst, að nefndin hafi fallizt á 10. brtt., sem er auðvitað sjálfsögð og í samræmi við sjálfstjórnarrétt sveitarfélaga. Ég hef ekki flutt fleiri brtt., en vil þó taka fram, að það eru nokkur fleiri atriði, sem ég hef hnotið um í þessu frv., þó að ég hafi ekki lagt í það að flytja brtt. um það, og það eru nokkuð mörg atriði í þessu frv., sem eru þannig umhugsunarverð. Ég tek til dæmis undir það, sem fram kom hjá frsm., að það hefði verið æskilegt, að kjördagur gæti verið sá sami. Ég bendi á, að það væri ekki óeðlilegt, að þessi lög geymdu einhver hæfnisskilyrði fyrir bæjarstjóra og sveitarstjóra, og ég bendi t.d. á 33. gr. um ráðningartíma bæjarstjóra, sem mér finnst naumast vera í samræmi við dómsniðurstöður frá síðastliðnu sumri. Og ég bendi nú alveg sérstaklega á ákvæði III. kafla laganna um sviptingu fjárforræðis og skipun fjárhaldsstjórnar, en þar er um að ræða mörg lögfræðileg atriði, sem geta verið álitamál. Ekki ætla ég að telja eftir kaup sýslunefndarmanna, það sem þeim er ákveðið hér í 103. gr. frv., þar sem það er ákveðið, að þeir skuli hafa 300 kr. á dag auk ferðakostnaðar, og það er sízt of mikið handa þeim. En ég verð að segja það, að dálítið finnst mér það hjákátlegt að ætla sýslunefndarmönnum um það bil 1/6 hærra dagkaup en alþingismönnum. Það er a.m.k. spurning, hvort þingfararkaupsnefnd ætti ekki að fara að athuga það mál. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri. Eins og ég sagði, þá er sjálfsagt ýmislegt álitamál í þessu sambandi, og mætti náttúrlega lengi deila um ýmis atriði í sambandi við svona mál, og það verður auðvitað aldrei svo úr garði gert, að allir verði um það á einu máli. En það er, eins og ég hef þegar sagt, mikið vandaverk að ganga frá lagasmíð sem þessari, og það ætla ég nú, að mönnum hafi orðið ljóst, m.a. við nokkrar ábendingar, sem hv. 5. þm. Austf. drap hér á áðan, að þetta er ekki svo létt verk sem ætla mætti, og það eru mörg atriði, sem þarf að taka til athugunar í sambandi við setningu svona lagabálks og þegar á að fara að steypa saman ákvæðum úr mörgum lögum og draga út úr einstökum lögum ýmis ákvæði, en láta þau lög þó standa eftir. Að mínu viti er það eitt álitamálið, hvort það var ástæða til að taka ákvæðin út úr lögunum um kosningar í sveitarstjórnarmálefnum og setja þau inn í þetta frv., hvort það hefði ekki verið allt eins skýrt, eins og verið hefur, að hafa sérstök lög um sveitarstjórnarkosningar. En að þessu ráði hefur verið horfið. En þá einmitt sýnir það sig, að það geta komið til ýmis ákvæði, sem þar þurfa athugunar við.



Herra forseti. Í frv. til sveitarstjórnarlaga, sem nú er hér fyrir hv. d., er gert ráð fyrir, að felldur verði úr gildi kafli úr lögunum um sveitarstjórnarkosningar, þ. á m. 34. gr. þeirra laga, en í þeirri grein eru ákvæði samhljóða því lagafrv., sem nú er á dagskrá, um að kæra megi kosningu sýslunefndarmanns skriflega innan fjórtán daga og skeri sýslunefnd úr. Nauðsynlegt þykir, að ákvæðið haldist í lögum, og er frv. þetta því flutt að beiðni ráðh., þar sem gert er ráð fyrir, að ákvæðið verði fellt inn í 29. gr. l. um sveitarstjórnarkosningar, en sú grein fjallar um kosningakærur. Þetta er því eins konar fylgifrv. með frv. til sveitarstjórnarlaga. Ég sé ekki ástæðu til að fara um það frekari orðum, en legg til, að því verði að lokinni þessari umr, vísað til 2. umr. Ég geri ekki till. um, að því verði vísað til n., þar sem það er flutt af nefnd.



Herra forseti. Þetta litla frv., sem hér er til umr., gefur ekki tilefni til andmæla eða langra umræðna. En af því að hér er um að ræða frv. um breyt. á l. nr. 81/1936, um sveitarstjórnarkosningar, þá vil ég nota þetta tilefni til þess að vekja athygli hv. dm. á því, að brýna nauðsyn ber til að mínum dómi að endurskoða þau lög, sem þetta frv. er breyt. á, einkum eftir að það stóra frv. til sveitarstjórnarlaga hefur fengið afgreiðslu, sem hér er nú til meðferðar. Lögin um sveitarstjórnarkosningar, þau sem enn eru í gildi, eru alls 39 gr., en með frv. um sveitarstjórnarlög eða setningu nýrra sveitarstjórnarlaga á að nema úr gildi samtals 16 greinar af þeim 39, sem lögin eru nú, og þessar 16 greinar eru á þrem stöðum á við og dreif í lögunum sjálfum, þannig að þegar þær hafa verið felldar úr gildi, meira en þriðjungur laganna, þá verður í raun og veru eftir slitur eitt og kaflar, sem ekki hafa eðlilegt upphaf sem heilsteypt lög, o.s.frv. Og mér sýnist, ef við svo búið á að sitja framvegis, þá verði mjög óaðgengilegt og torvelt fyrir menn, sem óvanir eru að lesa saman lagabókstafi, að glöggva sig á því, hvað er í gildi af þessum lögum og hvað ekki. Og hér kemur fleira til. Sumt af því, sem A að halda gildi í löggjöfinni, eftir að hinar 16 greinar hafa verið felldar úr gildi, fær að mínum dómi tæplega staðizt. Ég skal nefna dæmi þessu til stuðnings. Í 11. gr., sem mér skilst að eigi að halda gildi, þótt hin nýju lög um sveitarstjórnir hafi fengið afgreiðslu, eru þessi ákvæði: „Kjörskrár til bæjarstjórnar- og hreppsnefndarkosninga semja bæjarstjórnir í kaupstöðum og hreppsnefndir í hreppum. Skulu kjörskrár samdar í febrúarmánuði ár hvert, samtímis því sem kjörskrár fyrir kosningar til Alþingis eru samdar: Nú er með nýju lögunum um kosningar til Alþingis, sem sett voru á þingi 1959 samhliða stjórnarskrárbreytingunni, þessum ákvæðum um samningu kjörskráa breytt, þannig að þær þarf ekki að semja í febrúar, heldur aðeins þannig, að þær séu tilbúnar tveim mánuðum fyrir kjördag, þegar ber að leggja þær fram. Þetta ákvæði um að semja kjörskrár í febrúar og samtímis því sem kjörskrár til Alþingis eru samdar er því ekki lengur í samræmi við hin nýju kosningalög til Alþingis. Enn fremur segir hér í 11. gr.: „Kjörskrár í kaupstöðum og hreppum, þar sem almennar hreppsnefndarkosningar fara fram í janúarmánuði, gilda frá 24. janúar næsta ár, eftir að þær eru samdar, til 23. janúar næsta ár þar á eftir: Þetta er miðað við hin gömlu ákvæði um kjördag við sveitarstjórnarkosningar í kaupstöðum, en á að taka og þarf að taka eðlilegum breytingum í samræmi við breytt ákvæði um kjördaginn. Í 12. gr. laganna, sem mér skilst að eigi einnig að halda gildi, segir svo: „Á kjörskrá til bæjarstjórnar- eða hreppsnefndarkosninga skal taka: 1) Þá, sem fullnægja öllum skilyrðum 6. gr. þessara laga.“ Nú er 6. gr. þessara laga felld úr gildi með stóra frv., og þá stendur það eftir, að hér verður vitnað í grein, sem er ekki lengur til. Nú er kjörtímabil til sveitarstjórnarkosninga þannig, að sveitarstjórnarkosningar fóru fram um allt land á árinu 1958, að ég ætla, og eiga að fara fram næst á árinu 1962. Í sjálfu sér er eðlilegt og nauðsynlegt að hafa í lögum þetta efnisákvæði, sem fjallað er um í þessu litla frv. En þó er á það að líta, að það eru ekki líkur til, að það kæmi að sök, þó að það stæði ekki í lögum til næsta hausts eða svo, vegna þess að sýslunefndarmenn hafa þegar verið kosnir, aðalmenn og varamenn, og það eru ekki líkur fyrir því, að sýslunefndarkosningar þurfi að fara fram, - alls ekki almennt og litlar líkur til þess, að það þurfi að fara fram aukakosningar á næsta sumri. Þess vegna vildi ég vekja eftirtekt á því í þessari hv. d., að mér sýnist full ástæða til, að frá d. komi áskorun til hæstv. ríkisstj. um að hlutast til um, að lögin um sveitarstjórnarkosningar verði endurskoðuð í heild, þ.e.a.s. þeir kaflar, sem eftir standa í þeim, og að frv. um það efni verði lagt fyrir næsta þing. Þá gefst tími til að afgreiða það mál á næsta þingi, og yrði þá til ný og heilsteypt löggjöf um það, áður en hinar almennu sveitarstjórnarkosningar fara fram sumarið 1962. Ég vek eftirtekt á þessu og vænti þess, að n., sem þetta frv. flytur, taki þetta til athugunar.



Herra forseti. Frv. þetta til laga um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl., sem hér er til umr., hef ég, ásamt hv. 3. þm. Vestf. og hv. 10. þm. Reykv., leyft er að flytja á þskj. 367. Við hv. 3. þm. Vestf. fluttum á síðasta Alþingi frv. til laga um breyting á lögum um síldarútvegsnefnd o.fl. frá 1934. Var þar um að ræða nokkru minni breyt. á nefndum lögum en fram kemur í frv. þessu, en þó má segja, að ekki sé um neina verulega efnisbreytingu að ræða. Núgildandi lög um síldarútvegsnefnd, útflutning á síld, hagnýtingu markaða o.fl. voru sett í desember 1934 og hafa staðið óbreytt síðan. Það gefur auga leið, að á þessu sviði sjávarútflutningsframleiðslunnar sem og öðrum hafa átt sér stað margvíslegar breytingar á undanfarandi árum, og er því eðlilegt, að lögin séu sniðin eftir því, sem við á í dag. Þegar lögin í fyrstu voru sett, mun það aðallega hafa vakað fyrir löggjafanum, að komið yrði á traustu skipulagi, sem tryggði framleiðendum lágmarksverð fyrir saltsíldina, er staðið gæti undir framleiðslukostnaði, og enn fremur, að komið yrði í veg fyrir offramleiðslu, sem oft áður hafði leitt til þess, að mikið verðhrun átti sér stað. Gekk það stundum svo langt, að það reið síldarframleiðendum að fullu. Þegar síldarútvegsnefnd var stofnuð, mun ætlunin hafa verið sú, að nefndin löggilti síldarútflytjendur, ákvæði tölu þeir og löggildingartíma, svo sem í lögunum segir, en hefði ekki sjálf á hendi einkasölu á saltsíldiani, þó að lögin geri einnig ráð fyrir þeim möguleika. Svo sem kunnugt er, hefur þróunin verið sú um alllangan tíma, að síldarútvegsnefndin hefur sjálf haft með söluframkvæmdina að gera, en aftur á móti löggilt söltunarstöðvar og síldarsaltendur. Þá er í frv. þessu, svo sem í gildandi lögum, heimild til handa síldarútvegsnefnd að veita sölusamlagi saltsíldarframleiðenda eða samvinnufélagi, sem hefur yfir að ráða 75% saltsíldarframleiðslu landsmanna eða sama hundraðshluta af saltsíld, sem er verkuð með sérstakri verkunaraðferð, leyfi til sölumeðferðar og útflutnings á öllu því magni eða meira, sem það hefur til umráða. Nú er það svo, eins og fram kemur í grg., sem frv. fylgir, að nú þegar eru starfandi sölusamlög framleiðenda í flestum aðalgreinum sjávarútvegsframleiðslunnar, að saltsíldarframleiðslunni undanskilinni og enn fremur síldar- og fiskimjölsframleiðslunni. Félög síldarsaltenda eru hins vegar tvö starfandi í landinu: Félag saltsíldarframleiðenda á Suðvesturlandi og Félag síldarsaltenda á Norður- og Austurlandi. Í þess um tveim félögum eru allir saltsíldarframleiðendur, og með því að hvort félagið um sig eignist sinn fulltrúa í nefndinni, skapast þeim betri aðstaða til þess að fylgjast með og koma á framfæri tillögum og sjónarmiðum framleiðenda sjálfra, sem bezt ættu að tryggja farsæla lausn þessara mála hverju sinni. Sú breyting, sem gerð er á 1. gr. gildandi laga, er sú ein, að nefndarmönnum fjölgar um tvo, verða nú 7 í stað 5 áður, og í stað þess að einn nefndarmanna er nú kosinn af síldarútvegsmönnum eftir reglum, sem atvmrh. setur, er nú lagt til, að sá fulltrúi verði tilnefndur af Landssambandi íslenzkra útvegsmanna. Að sá háttur var ekki á hafður þegar frá upphafi, á sama hátt og fulltrúi sjómanna var tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, stafar einvörðungu af því, að Landssamband íslenzkra útvegsmanna er yngra en löggjöfin og því ekki hægt að taka tillit til þess, þegar lögin voru samin. 2. gr. er að mestu óbreytt. Þó er fellt niður ákvæði um, að það sé á valdi síldarútvegsnefndar að úthluta skipum leyfi til að mega veiða síld til verkunar. Í þeim efnum er viðhorfið í dag gerbreytt frá því, sem áður var, og síldin verkuð og unnin á margvíslegan hátt, sem var ekki þekkt, þegar lögin voru samþykkt. t.d. er hraðfryst síld til útflutnings nú verulega stór hluti af síldaraflanum suðvestanlands. Nokkur breyting er gerð á 3. gr. Þar er t.d. fellt niður að miða við þá síld, sem veidd er í íslenzkri landhelgi. Slíkt ákvæði verður að teljast óþarft, enda oft miklu meira af síldaraflanum veitt utan landhelgi en innan. Þá er ákvæði um, að enginn megi bjóða síld til sölu, hvernig sem hún er verkuð, að ísaðri síld undanskilinni, nema með leyfi nefndarinvar. Þetta ákvæði er nú of þröngt, og er því bætt við, að ákvæði þessar greinar nái þó eigi til ísaðrar, frystrar og niðursoðinnar síldar og ekki heldur til síldar, sem lögð er niður í dósir eða önnur ílát, sem innihalda allt að 5 kg af síld. 4., 5. og 6. gr. eru að mestu óbreyttar. Þó er fellt niður að heimila síldarútvegsnefnd að ákveða hámarkssöltun af hverju skipi. Slíkt ákvæði er óþarft nú, þó að það hafi getað verið jafnnauðsynlegt, þegar lögin voru upphaflega sett, með tilliti til þess, hve möguleikarnir voru þá takmarkaðir um hagnýtingu síldarinnar. 7. gr. er óbreytt að því undanskildu, að fellt er niður, að banna megi veiði, sem byggt er á sömu forsendum, því að sjálfsagt væri það mjög óeðlilegt, að síldarútvegsnefndin hefði heimild til þess að banna skipum að veiða síld, þar sem, eins og ég sagði áðan, er hægt að hagnýta síldina á ýmsan annan hátt nú en áður var. 8. gr. er á sama hátt nokkuð breytt frá því, sem nú er. Sumt er fellt niður, en að öðru leyti fært til þess vegar, sem við á. 9.–12. gr. eru óbreyttar frá því, sem nú er, en ákvæði til bráðabirgða er talið eftir ástæðum eðlilegt, þar sem kjörtímabili núv. nefndarmanna lýkur hvort sem er á yfirstandandi ári. Ég vil svo leyfa mér að vænta þess, að hv. alþm. baki máli þessu vel og greiði fyrir framgangi þess á þinginu, og tel að öðru leyti óþarft að orðlengja frekar um málið að sinni, en geri það að tillögu minni, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.