Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Á þskj. 31 er frv. til l. um breyt. á lögum nr. 52 14. ágúst 1959, um kosningar til Alþingis. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl. sem sett voru á síðasta vori eftir að þing hafði verið rofið og boðað til kosninga. Eins og kunnugt er þótti tíðarfar svo ótryggt þegar nálgaðist kjördag að rétt þótti að kveða nánar á um fjölgun kjördaga, en heimildir kosningalaga fela það í sér. Voru brbl. þessi því sett til að tryggja sem best að kjósendur fengju notið kosningarréttar síns. Svo fór hins vegar, að veður breyttist til hins betra og reyndist unnt að ryðja þá vegi sem þörf var á, þannig að hvergi kom til þess að kjördagar yrðu tveir. Frv. þetta er lagt fyrir Alþingi til meðferðar í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar og tel ég ekki ástæðu til að víkja frekar að efni þess. Ég leyfi mér að leggja til að frv. verði vísað til 2. umr. og allshn.

Ragnar Arnalds Hæstv. forseti. Hér er á ferðinni frv. sem ekki er ástæða til að fjölyrða mikið um, enda heyrir það liðinni tíð til og hefur engin áhrif á gang mála hér eftir. Hitt er annað mál, að veðurfarið sem var á vordögum, aðallega þó áður en kosningar fóru fram, minnir okkur á hversu erfitt er að standa fyrir kosningum víðs vegar um landið þegar enn er vetur og mátti svo sannarlega ekki miklu muna að illa tækist til í þetta sinn. En það fór nú svo að stytti upp - það má segja daginn fyrir kjördag - og allt fór því vel að lokum. En í sambandi við mál sem varða kosningar til Alþingis er kannske rétt að minna á að þar er nokkurt verk óunnið enn. Í fyrsta lagi á Alþingi að sjálfsögðu eftir að ganga frá stjórnarskrárbreytingunni sem samþykkt var hér á s.l. vori og í því sambandi að fjalla um kosningalög, en í öðru lagi er starfi stjórnarskrárnefndar enn ólokið og þar voru vissir þættir enn óræddir og þá fyrst og fremst það sem lýtur að þingstörfum og þingsköpum Alþingis. Í því sambandi langar mig til að bera fram fsp. til hæstv. forsrh. og hafði óskað eftir því að kallað yrði á hann, en hann er kannske ekki nærstaddur.

Hann er því miður upptekinn í umr. í Nd. Ég hef gert ráðstafanir til að fá hann hingað, en hann hefur ekki tök á því eins og er.

Já, það væri þá kannske í lagi að umr. yrði frestað um skeið og ég fengi að bera fram fsp. þegar betur stendur á.

Sjútvrh. (Halldór Ásgrímsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um ráðstafanir í sjávarútvegsmálum til staðfestingar á brbl., seta sett voru í lok maí s.l., en ráðstafanir þessar voru gerðar samhliða gengisbreytingu íslensku krónunnar. Það er kunnara en frá þarf að segja að hagur sjávarútvegsins var á s.l. vori mjög slæmur og var því nauðsynlegt að gera sérstakar ráðstafanir til að tryggja afkomu hans. Þessi staða kom fram í því, að tekjuaukning hans var ekki í neinu samræmi við kostnaðaraukningu. Því var nauðsynlegt að breyta gengi íslensku krónunnar til að auka tekjur þessa undirstöðuatvinnuvegar og gera ráðstafanir til þess að kostnaðarhækkanir kæmu ekki í kjölfar tekjuaukningarinnar. Í 1. gr. þessa frv. eru gerðar ráðstafanir til að tryggja að hluti af tekjuaukningunni renni til útgerðar og reksturs fiskiskipa, en aflaminnkun var veruleg og því mikilvægt að auka tekjur útgerðarinnar til þess að hún gæti gengið áfram. Það var gert með þeim hætti að tekin var upp sérstök 29% kostnaðarhlutdeild til skipa stærri en 240 brúttórúmlestir, en 25% til minni skipa. Jafnframt þessu var lagt niður svokallað olíugjald og dregst það frá þessari prósentu í reynd, því að olíugjald var tekið áður í gegnum útflutningsgjöld. Þessar ráðstafanir urðu til þess að skiptaverð hækkaði á togurum eða stærri fiskiskipum um 8%, en um 12.3% á skipum minni en 240 lestir. Hlutur útgerðar hækkaði meira eða rúmlega um 18%, þ.e. um tæplega 16% hjá togurum og rúmlega 21% hjá bátum. Ég sé ekki ástæðu til að fara mjög mörgum orðum um stöðu útgerðarinnar eins og hún var álitin vera á s.l. vori. Það sem komið hefur fram síðan þessar ráðstafanir voru gerðar bendir til þess að staðan hafi verið í reynd verri en gert var ráð fyrir. Þá gerðu menn sér vonir um að afli gæti orðið svipaður seinni hluta þessa árs og hann var á sama tíma í fyrra. Þetta hefur reynst ofmat, aflinn er minni, og þess vegna er staða sjávarútvegsins í reynd lakari nú en menn gerðu sér vonir um á s.l. vori, þannig að ef eitthvað má segja í gagnrýnisátt varðandi þessar ráðstafanir, þá er það svo að mínu mati að þær hafi ekki verið nægilega róttækar. Það verður mikill vandi á næstunni að tryggja afkomu sjávarútvegsins svo vel verði. Aflasamdrátturinn er mikill og tilkostnaðurinn hefur farið vaxandi. Það verður hins vegar að mínu mati ekki leiðrétt með því að breyta gengi íslensku krónunnar, eins og var gert á s.l. vori. Það eru takmörk fyrir hvað hægt er að fara út í miklar tilfærslur í landinu, jafnvel þótt það megi sýna fram á að sjávarútvegurinn stendur ekki undir þeim tilkostnaði sem á hann er lagður. Sjávarútvegurinn verður hins vegar að leggja alla áherslu á að draga úr kostnaði og því sem hann þarf að láta af hendi við öflun hráefnis. Á næstunni munu menn leita allra leiða til að gera það, jafnframt því sem nauðsynlegt er að auka tekjurnar og þá sérstaklega með því að bæta meðferð sjávarafla. Ég ætla ekki að þreyta hv. þdm. með því að lesa upp tölur um afkomu sjávarútvegsins. hvorki á s.l. vori né nú. Ég get komið þeim á framfæri við viðkomandi n. eða svarað spurningum manna, ef menn telja ástæðu til, en þessar tölur hafa komið fram í fjölmiðlum að undanförnu og ég sé ekki ástæðu til að fara um þær mörgum orðum. Í 3. gr. frv. eru ákvæði um ráðstöfun á gengismun af birgðum í sjávarútvegi, en eins og menn muna var talið nauðsynlegt að ráðstafa hluta af gengismun af útflutningsbirgðum sérstaklega til útgerðarinnar. Í þessari grein er ríkisstj. falið að kveða nánar um hvernig því fjármagni skuli ráðstafað. Það hefur verið gert og var áætlað að hér væri um 550 millj. kr. að ræða. Var þeim ráðstafað þannig: 60 millj. voru veittar sem lán til loðnuskipa, sem hafa átt við mikla rekstrarerfiðleika að etja vegna þess að engin loðnuveiði hefur verið. 15 millj. var ráðstafað sem lánum til loðnuvinnslustöðva. Hefur lánveiting samkv. báðum þessum liðum átt sér stað, 10 millj. var varið til orkusparandi aðgerða í útgerð og 10 millj. til að efla gæði og vöruvöndun í sjávarútvegi. Fjármagn þetta hefur verið veitt til Fiskimálasjóðs, sem skal annast greiðslur, en hins vegar hefur þessu fjármagni enn ekki verið ráðstafað hjá Fiskimálasjóði. Það hafa verið í gangi aðgerðir til að auka gæði og vöruvöndun í sjávarútvegi og nokkurt fjármagn var fyrir samkvæmt ráðstöfun á s.l. vetri þegar gengismun var ráðstafað. Því fjármagni hefur ekki enn öllu verið ráðstafað þannig að það hefur ekki verið nauðsynlegt að nota viðbótarféð enn þá. En það er af mörgu að taka og hefur verið unnið að því að meta með hvaða hætti þessir peningar yrðu notaðir með sem skynsamlegustum hætti. 37 millj. fara til sjómanna og sjómannasamtaka, þar af 30 millj. til Lífeyrissjóðs sjómanna og 7 millj. til annarra velferðarmála í þágu sjómanna. Verður skipting þess fjár ákveðin að höfðu samráði við sjómannasamtökin, en frá því hefur ekki enn verið endanlega gengið hvernig þeim peningum verður ráðstafað. Eins og menn vita að sjálfsögðu kemur þetta fjármagn inn smátt og smátt og hefur alls ekki komið inn enn nema að nokkru leyti, þannig að þótt í lögunum séu ákvæði um ráðstöfun getur ráðstöfunin að sjálfsögðu ekki farið fram nema samhliða því að fjármagnið kemur inn. Þá er varið 4 millj. kr. í Styrktar- og lánasjóð fiskiskipa, en það er sjóður sem lánar tiltölulega lágar fjárhæðir til minni báta sem lenda í erfiðleikum. Hefur þessi sjóður verið mjög lengi til. Það hefur verið ráðstafað í hann eitt sinn áður af gengismunarfé, en nú var ekkert fjármagn í þessum sjóði og þótti nauðsynlegt að tryggja honum nokkurn hlut af gengismunarfé. Þá var varið 1200 þús. kr. til sérstaks átaks í loðnuleit haustið 1983, en eins og vitað er var það svo á s.l. ári að aðeins eitt skip, Bjarni Sæmundsson, vann að loðnuleit. Það kom hins vegar upp veruleg gagnrýni á að skipið hefði ekki getað kannað allt svæðið, og þar sem ekki þótti fært að taka slíka áhættu var ákveðið að Árni Friðriksson færi einnig til loðnuleitar. Skipin komu í höfn í gær og er nú unnið að niðurstöðum úr þeim leiðangri. Það kom fram í þessum leiðangri að mjög nauðsynlegt reyndist að hafa bæði skipin og má fullyrða að ekki væri enn komin nein niðurstaða varðandi loðnuleitina ef bæði skipin hefðu ekki verið á miðunum. Hér var því vel ráðið, að mínu mati, og sennilega væri Bjarni Sæmundsson að öðrum kosti enn úti fyrir Norðurlandi í hinu versta veðri og ekki væri komin niðurstaða að því er varðar loðnustofninn. Ég er ekki með þessu að segja að ég geti á þessari stundu greint frá niðurstöðum. Það er verið að vinna úr gögnum og við væntum þess að geta greint frá niðurstöðum á næstu dögum. Þá voru notaðar u.þ.b. 55 millj. til greiðslu eftirstöðva af Olíusjóði fiskiskipa, en Olíusjóður fiskiskipa var stofnaður með lögum 11. febrúar 1983. Þessi sjóður skuldaði mun meira en tekjumöguleikar hans námu og því var nauðsynlegt að ráðstafa fjármagni til greiðslu á þeim skuldum. Annar olíusjóður hafði verið stofnaður árið áður með ábyrgð ríkissjóðs og var fjármagni ekki varið af gengismun nú til að endurgreiða þá skuld, hetdur gert ráð fyrir að hún falli í ríkissjóð, enda var við ráðstöfun gengismunar á s.l. vetri ekki tekin ákvörðun um að endurgreiða þá skuld, en þá lá fyrir að hér var um allverulega skuld að ræða og hvorki þáv. ríkisstj. né Alþingi sáu ástæðu til að verja fjármagni af gengismunarfé þá til að greiða þá skuld. Því var það skoðun rn., að þegar hefði verið tekin afstaða til þeirrar skuldar. Í níunda lagi, og það sem mestu máli skiptir, er að 300 millj. er varið til greiðslu inn á Stofnfjársjóð fiskiskipa vegna skulda. Þeirri fjárhæð var varið með tvennum hætti: Í fyrsta lagi er um að ræða 100 millj. í hlutfalli við aflaverðmæti skipanna frá 1. júlí 1982 til 30. júní 1983. Hér er um nýmæli að ræða. Áður hafði fjármagni samkv. þessum lið eingöngu verið ráðstafað í samræmi við skuldir skipanna, sem gerði það að verkum að mjög mörg skip urðu útundan, þá sérstaklega bátaflotinn. Hér er vikið frá þeirri reglu og ákveðið að 100 millj. skuli varið í hlutfalli við afla skipanna. Síðan er varið 200 millj. í hlutfalli við skuldir skipanna samkv. ákveðnum reglum sem rn. setti. Þar var í öllum meginatriðum farið eftir þeim reglum sem áður höfðu ríkt í þessu sambandi, en ég vil þó geta helstu breytinga. Þær eru eftirfarandi. Viðmiðunartímabil var lengt frá því sem síðast var ákveðið frá 1. janúar 1978 aftur til 1. júlí 1975, en á árinu 1975 varð veruleg breyting á lánskjörum við Fiskveiðasjóð og því þótti eðlilegt að miða viðmiðunartímabilið við 1. júlí 1975, þegar Fiskveiðasjóður gerði breytingar á sínum reglum. Í öðru lagi er nú í fyrsta sinn tekið tillit til erlendra lána vegna endurbóta á fiskiskipum, sem hafa verið tekin án milligöngu Fiskveiðasjóðs, svo og að lágmarksupphæð af ógjaldföllnum höfuðstól lánanna féll niður. Þessi ráðstöfun hefur í för með sér að mun fleiri skip utan Fiskveiðasjóðs fá hlutdeild í fjárhæðinni en áður. Í þriðja lagi var sett þak á hlutdeild hvers skips þannig að ekkert skip fær yfir 2.5% af heildarfjárhæðinni eða meira en 5 millj. kr. Þessi ráðstöfun varð til þess að nokkuð takmarkaðist hlutdeild þeirra skipa sem mest skulduðu. Í fjórða lagi hafði áður verið lágmarksupphæð á höfuðstól skuldar og hún var felld niður. Þessi ákvörðun leiddi til þess að mikill fjöldi skipa með lág lán, t.d. vegna tækjakaupa og endurbóta á undanförnum árum, kom inn í skiptinguna. Ég sé ekki ástæðu til að gera þetta frv. að frekara umræðuefni hér. Ég vænti þess að hv. nefnd fjalli ítarlega um það. Það væri vissulega ástæða til að ræða almennt um afkomuhorfur í sjávarútveginum. Ég ætla ekki að gera það að þessu sinni, en vænti þess að nefndin taki málið til gaumgæfilegrar athugunar. Hæstv. forseti. Ég vil leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. sjútvn. og vænti þess að nefndin reyni eftir föngum að hraða afgreiðslu málsins. Það skiptir í sjálfu sér ekki meginmáli hvort það verður afgreitt næstu daga, en það er að mínu mati mikilvægt að afgreiða þetta frv. t.d. fyrir áramót og skapaði það meiri vissu um þessi mál ef það væri ekki lengi til meðferðar hér í þinginu.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir um ráðstafanir í sjávarútvegsmátum er á margan hátt tímamótafrv. að því leyti til hvað varðar 1. gr. því að þar er um hreingerningu að ræða að mínu mati. g tel að það hafi verið til bóta að leggja niður olíusjóð og olíugjald. Þessu var þannig fyrir komið að menn botnuðu lítið í því hvaða leiðir voru notaðar fil að toga og teygja af sjómönnum og þess vegna tel ég það hafi verið hreingerning að koma málinu í hreinni farveg. Ég er hins vegar ósáttur við þá prósentu sem þarna er notuð. Ég tel hana of háa. Þetta sífellda krukk í samninga, það að sett eru lög um hvernig skuti fara framhjá skiptum, segir okkur að samningsaðilar, og þá á ég einkum við útvegsmenn, eigi ekki að semja á þeim nótum sem gert er. Það er vissulega óþolandi ástand sem viðgengist hefur í samningamálum - ástand sem markast af því að beðið er alltaf eftir því hvernig ríkisvaldið tekur á málunum, hvað gengisfellingin eigi að vera stór, hvað megi gera, en það er ekki verið að semja um svokölluð verðmæti. Ég tel að þarna sé verið að koma til móts við það sjónarmið. En eins og ég segi tel ég þessa prósentu of háa og óeðlilega. Sjómenn hafa vissulega lýst yfir að þeir séu mjög andvígir þessu og sambandsstjórn Sjómannasambandsins sendi frá sér ályktun þar sem hún fordæmir hve langt er gengið og segir, með leyfi forseta: „Fundurinn bendir á það, að á undanförnum árum hafi sjómenn tekið á sig kjaraskerðingu umfram aðra launþega, sem við síðustu fiskverðsákvarðanir hafi þó að nokkru verið leiðrétt. sjómenn eru tilbúnir sem og aðrir launþegar að axla sínar byrðar vegna þess vanda sem nú er í þjóðfélaginu, en ekkert þar umfram. Þá tetur fundurinn að enn hafi stjórnvöld ekki sýnt á borði sinn tilgang með lagasetningu eða öðrum hætti þar sem tekið er á verðbólguhvetjandi þáttum þessa þjóðfélags. Fundurinn vekur athygli á að enn er höggvið í þann sama knérunn, að núv. ríkisstj. sem og aðrar ríkisstjórnir hafa gert sig sekar um og sett lög sem raska enn frekar hlutaskiptakerfi sjómanna. Þessum síendurteknu aðförum að kjarasamningum sjómanna mótmælir stjórn sambandsins harðlega.“ Vissulega er eðlilegt að taka undir þessi mótmæli, enda eru þau til orðin að gefnu tilefni. Sjómenn hafa á undanförnum árum farið verr út úr tekjuskiptingu en aðrir. Áfram segir í ályktuninni: „Með hliðsjón af ofangreindu skorar stjórn sambandsins á sambandsfélögin að taka nú þegar til rækilegrar athugunar breytingar á launakjörum sjómanna“. Tel ég að það þurfi að taka upp umr. um hvort ekki er ástæða til að breyta því kerfi, sem viðgengist hefur í áraraðir - því skiptakerfi sem reyndar hefur að forminu til verið unað við í aldir, ef svo mætti segja, en hefur vissulega breyst í meðförum í samningum og á öðrum vettvangi. Hvað varðar aðra þætti þessara laga, þá eru þau að mörgu leyti skringileg hvað varðar gengismunarsjóðinn og upptöku gengismunar. Vart hefur þá sem kusu Sjálfstfl. í vor grunað að með atkv. sínu væru þeir að fjölga húskörlum Framsfl. og SÍS, en nú blasir við að sú hafi raunin orðið á, svo sem dæmin sanna. Framsókn sýndi fyrst hver ræður á stjórnarheimilinu þegar þingflokkur sjálfstæðismanna samþykkti strax eftir útgáfu brbl. að kalla bæri Alþingi saman hið fyrsta. Hv. forsrh. sagði að Alþingi yrði ekki kallað saman fyrr en honum sýndist og þar við sat. Öll stjórnarandstaðan studdi tillögur sjálfstæðismanna og þar með yfirdrifinn meirihluti þm. Svona hefur þetta gengið. Flestum er í minni álit Morgunblaðsins á því hvort minni hl. eigi að komast upp með að kúga meiri hl., eins og það talaði oft um áður fyrr. Margoft og lengi í sumar var deilt í ríkisstj. um upptöku gengismunar og skiptingu hans. Framan af gáfu sumir ráðh. og þingflokksformaður Sjálfstfl. út yfirlýsingar um að ekki yrðu farnar leiðir fyrrv. sjútvrh. í þessum málum, þar væri um algeran misskilning að ræða hjá arftaka hans. Nú liggur fyrir í þessu frv., að misskilningurinn var þeirra. Þeir hafa látið kúga sig til að samþykkja till. fyrri ríkisstj. með aðeins óverulegum breytingum. Millifærslubeiðnin heldur áfram, eins og allar götur síðan Framsókn tók forustuna 1971. Sjónvarpað var frá atkvgr. á Alþingi þegar brtt. Matthíasar Bjarnasonar um að taka ekki gengismun af skreið var samþykkt í vetur. Atkvgr. var mikill ósigur fyrir þáv. hæstv. sjútvrh. Steingrím Hermannsson, sem hann hefur nú greinilega hefnt grimmilega. Og það eru engir smámunir sem núv. ráðherrar Sjálfstfl. hafa mátt kyngja. Ég ætla nú, með leyfi virðulegs forseta vors, að benda á lítið sýnishorn. Till. Matthíasar Bjarnasonar hljóðaði þannig: „Útfluttar skreiðarafurðir skulu greiddar á því kaupgengi sem í gildi er þegar útflutningsskjöl eru afgreidd í banka við gjaldeyrisskil.“ Í Alþingistíðindum segir frá rökstuðningi Matthíasar. Hann sagði: „Ég þarf í raun og veru ekki að bæta miklu við þetta því að ég skýrði hér frá því í dag að ég teldi að sá gengishagnaður, sem reiknað væri með vegna skreiðarafurða, væri ekki fyrir hendi og ekkert útlit fyrir það að hann verði til í náinni framtíð. Ef skreið selst, sem eru slæmar horfur á, þurfa skreiðarframleiðendur fullkomlega á því að halda að afreikna á gildandi kaupgengi bankanna á hverjum tíma. Þess vegna er þessi till. flutt.“ Fyrr í umr. um málið sagði Matthías Á. Mathiesen m. a:: „Væri nú ekki skynsamlegra að falla frá því að greiða í gengismunarsjóð þessa upphæð af skreiðarbirgðum, sem í landinu eru frá 1982, og að þeir aðilar sem eiga skreiðina fái það fjármagn og ríkisstj. aðstoði þá og láni þeim út á skreiðarbirgðirnar á meðan þær fara ekki úr landi?“ Ekki vildi Albert Guðmundsson láta sitt eftir liggja. Hann sagði m.a.: „Hann“ - og þá átti hann við fyrrv. sjútvrh., en núv. hæstv. forsrh. Steingrím Hermannsson - „talaði um að það væru fleiri krónur sem fengjust væntanlega einhvern tíma þegar skreiðin seldist. Fleiri krónur, mikið rétt, en það eru verðlausari krónur. Halda menn virkilega, heldur hæstv. sjútvrh. að fyrir þær krónur fáist sama magn af skreið til að selja aftur seinna? Þetta gengur á verðmæti eigenda sjávarútflutningsafurða að sjálfsögðu. Það þýðir ekki að tala hér eins og verið sé að tala við nýútskrifaða viðskiptafræðinga.“ Og áfram: „Þá er búið að draga frá gengismun og það er búinn að hlaðast á vöruna aukakostnaður í geymslu. Það er búinn að hlaðast á hana fjármögnunarkostnaður, þannig að jafnvel þótt dollarinn hafi hækkað um 100% á árinu, þá dugar það bara ekki til til að standa undir öllum kostnaði.“ Enn fremur sagði Albert: „Það er hrein sjálfsblekking ef menn halda að einstaklingar fáist til að leggja nýtt fé í slíkan rekstur sem sjávarútvegurinn er orðinn... Að leggja skatt á styrkþegann og styrkþeginn er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar. Þetta er furðulegt fyrirtæki. Ég get ekki með nokkru móti skilið að blankur einstaklingur geti tekið lán hjá sjálfum sér til þess að halda áfram að fjármagna sínar þarfir.“ Já, vissulega sögðu Albert og Matthías margt á Alþingi í fyrravetur um fávisku þess að taka upp gengismun af skreið og ekki hefur staða þeirra sem skreiðina eiga batnað síðan nema síður sé. Staðan er aðeins breytt að því leyti til að nú er Albert hæstv. fjmrh., Matthías Bjarnason hæstv. heilbrrh. og Matthías Á. Mathiesen hæstv. viðskrh., en titlarnir merkja ekkert annað en að þeir eru orðnir húskarlar hæstv. forsrh. Steingríms Hermannssonar og þeir verða að hlýða. Ekki fer milli mála að upptaka gengismunar er hæpin aðgerð og mestar líkur eru á að slíkt sé brot á stjórnarskránni. Það má líka spyrja: Hvers vegna er ekki tekinn gengismunur af álverinu t.d. til að bæta rekstrarhallann í járnblendiverksmiðjunni? Hvers vegna er ekki tekinn gengismunur af varnarliðinu, sem græðir milljónir dollara á fimleikum íslenskra stjórnvalda með gengið? Hvers vegna eru gróðafyrirtækin á Keflavíkurflugvelli, sem semja um framkvæmdir í dollurum, ekki látin greiða gengismun? Hvers vegna er sífellt gengið til þessara verka hjá sjávarútveginum einum? Staða skreiðarverkunar, svo að maður taki hana sem dæmi, er afar slæm. Skreiðin selst illa og hafa skreiðarverkendur þurft að liggja með mestalla framleiðsluna svo mánuðum og árum skiptir. Ekki nóg með það, heldur þurfa skreiðarverkendur að sætta sig við greiðslufrest svo mánuðum skiptir og hefur jafnvel liðið meira en ár. Oft eru menn uggandi um að kaupendur standi ekki við skuldbindingar sínar og hefur komið fyrir að svo hafi ekki verið. Þessir erfiðleikar kosta þunga vaxtabyrði - byrði sem ekki allir rísa undir. Ég hef undir höndum upplýsingar um stöðu skreiðar fram til næstu áramóta. Þar kemur fram að tap á skreiðarverkun er nú 18.4%. Hverju þjónar það að taka gengismun af slíkum rekstri? Hvað eru menn að taka? Er ekki verið að taka eitthvað sem ekki er til? Er ekki verið að taka nýju fötin keisarans eða er þetta aðeins gert til að auka byrði þeirrar atvinnugreinar í fiskiðnaði sem hvað erfiðast á uppdráttar? Ég er andvígur þessum vinnubrögðum. Ég minntist áðan á fjármagnskostnaðinn og þá staðreynd að þessi þáttur fiskvinnslunnar, skreiðarverkunin, er rekinn með 18.4% tapi, en það má og koma fram, að þrátt fyrir að síðustu dagana hafi verið nokkur hreyfing á útflutningi skreiðar, reyndar með þungbærum greiðslufresti, eru horfur á að samkeppni við Norðmenn gerist æ erfiðari. Norðmenn hafa oft verið Íslendingum erfiðir í samkeppni. Harka þeirra er nú meiri en nokkru sinni fyrr. Þeir eru erfiðari og geta reyndar leyft sér að ganga langt í þeim efnum af mörgum orsökum. Allar líkur eru á, að vegna harðnandi samkeppni Norðmanna á skreiðarmörkuðunum þurfi íslenskir skreiðarframleiðendur að lækka verð verulega á næstunni. Ég spyr hæstv. sjútvrh.: Er ekki hægt að koma á samvinnu Norðmanna og Íslendinga um sölu skreiðar? Er ekki hægt í krafti norrænnar samvinnu að fá Norðmenn til að láta af óbilgirni sinni með einhverjum ráðum? Hafa þessi mál verið könnuð? Hefur eitthvað verið gert í þessum efnum? Upptaka gengismunar hefur reyndar lengi tíðkast. Framan af hélt hver grein sínu að mestu gegnum Verðjöfnunarsjóð og þá einnig útgerð í heild ásamt sjómönnum. Nánast var þá um frestun afgreiðslu að ræða. Með árunum hafa stjórnvöld orðið grófari í millifærslum. Stærri og stærri fúlgur hafa farið til prívatúthlutunar fyrir sjútvrn. eða fyrir sjútvrh. hverju sinni. Þannig hefur í reynd átt sér stað mikil fjármagnstilfærsla milli landshluta. Þetta er mjög áberandi hvað varðar gengismun af skreið. Helstu framleiðendur skreiðar eru á Suðurnesjum eða Suðvesturlandinu, þó á stöku stað finnist einnig spyrðuband annars staðar. Það fjármagn, sem frá þessum útvegi er tekið, fer til ýmissa verkefna annars staðar á landinu, oft til að bjarga vitlausri fjárfestingu eða vonlausri fjárfestingu út um landið. T.d. þurfa þeir sem mótmælt hafa stækkun flotans að fjármagna stækkunina með góðu eða illu. Að þessu sinni eru að vísu tekin upp nýmæli að tvennu leyti, í öðru tilfellinu réttlætanlegt en í hinu ósvinna. 100 millj. eiga að skiptast á allan flotann eftir aflamagni. Þar með er væntanlega stungið upp í Landssamband ísl. útvegsmanna, sem virðist geta gleypt hvað sem er þessa dagana. Hins vegar eru lánaðar, eins og það er oft nefnt, 60 millj. kr. til loðnuflotans, sem tvímælalaust á mest allra inni í millifærsluvitleysunni. Innheimta á lánin með öruggri leið og síðan hefur féð verið til prívatúthlutunar fyrir hæstv. sjútvrh. Gaman væri að vita hvort Landssamband ísl. útvegsmanna sé tilbúið að gleypa við þessu líka. Því trúi ég a.m.k. ekki enn. Ég er andvígur upptöku á gengismun. Það verður að hverfa frá þessu millifærslusukki. Sjávarútvegurinn verður að búa við sömu skilyrði og aðrar atvinnugreinar í þessum efnum. Höfuðatriði er að skapa sjávarútveginum viðunandi rekstrargrundvöll og hætta þessu framsóknarkerfi. Þetta kerfi stefnir að því að koma öllum á hausinn,líka þeim sem best standa sig við rekstur sinna fyrirtækja. Að síðustu spyr ég sjálfstæðismenn, sem áttu í fyrra samleið með okkur Alþfl.-mönnum um andstöðu við gengismunarupptöku: Ætlið þið virkilega að láta ganga svona yfir ykkur? Ætlið þið að samþykkja framsóknarleiðina eða ráðið þið bara engu?



Virðulegi forseti. Ég skal ekki taka langan tíma frá hv. d. til þess að ræða þetta mál við þessa umr. Ég fæ tækifæri til að skoða málið í sjútvn. og sjálfsagt koma þar fram ýmis atriði sem okkur eru ekki alveg ljós nú og betra er að líta á við 2. umr. Samkv. þessu frv. og brbl. verða 35–39% af fiskverði tekin fram hjá skiptum, þ.e. 10% sem renna í Stofnsjóð fiskiskipa svo sem áður var og 25–29% í sérstakan kostnaðarhlut útgerðar. Eftir að þessi lög höfðu verið gefin út gerðu sjómannasamtök og ýmsir forustumenn sjómanna aths. og mótmæltu þessum lögum. Ein dálítið sérstök yfirlýsing kom fram frá formanni Sjómannafélags Reykjavíkur og langar mig til að hafa hana eftir hér, með leyfi hæstv. forseta: „Við súpugerð þessara þrælalaga hefur ríkisstj. misst piparstaukinn út í, enda er hið mesta óbragð af þessari lagasetningu, sem sjómenn og samtök þeirra mótmæla harðlega.“ Þetta sagði Guðmundur Hallvarðsson á sjómannadaginn síðasta. Skipstjóra- og stýrimannafétagið Aldan mótmælti þessu á þennan veg, með leyfi forseta: „Ný ríkisstjórn Íslands hefur litið dagsins ljós og hefur sent landsmönnum sína fyrstu kveðju í formi brbl. Kveðjan er köld, en þó sýnu köldust til þeirra, sem við undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar starfa, þ.e. sjómanna.“ Og enn segja þeir í þessari ályktun sinni: „Hlutaskiptaákvæði kjarasamnings hafa verið ógilt með stórhækkun á greiðslum til útgerðar utan skipta. Á meðan fiskvinnslunni er gert að greiða 27% hærra verð fyrir aflann fá sjómenn einungis 8% á fiskverð til sín.“ Af þessari upptalningu má öllum ljóst vera að ríkisstj. hefur nú þegar lagst á sveif með náttúruöflunum í að rýra tekjur sjómanna umfram tekjur annarra þegna í landinu. Ég held að þetta sé fyrst og fremst einkenni þessara laga, að þarna er verið að gera ráðstafanir til þess, eins og hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan, að styrkja stoðir útgerðar og fiskvinnslu í landinu og leiðin er sú að rýra hlut sjómanna. Þessi lög eru eins og önnur þau brbl. sem gefin voru út í upphafi starfsferils ríkisstj. og nefnd hafa verið „eitthvað-varð-að-gera-lög“. Það er eins og þeir sem settust í stjórnarstólana hafi verið knúðir til að gera eitthvað á mjög skömmum tíma og gera það án mjög mikillar yfirvegunar. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan, að staða sjávarútvegs hefði verið það vond þegar hann tók við að eitthvað þessu líkt hefði verið nauðsynlegt að gera. Þetta er merkileg yfirlýsing frá hæstv. sjútvrh., þ.e. framsóknarráðherra í þessari ríkisstj. Undanfarið hafði framsóknarráðherra farið með þessi mál, þ.e. undanfarin 31/2 ár, og skitin hans til núv. sjútvrh. voru þá á þennan veg að það þurfti að gera þær miklu ráðstafanir sem koma fram í þessum lögum. Þetta er orðinn hlutur og ekki eru miklar líkur á því að hv. Alþingi breyti þessum lögum mikið. En í sambandi við lög þessi er þó rétt að minnast þeirra umr. sem fóru fram í hv. Nd. þegar var verið að ræða um olíugjaldið og útflutningsgjaldið vegna ráðstafana í sjávarútvegi í febr. eða jan. s.l. Þá lýsti þáv. sjútvrh., núv. hæstv. forsrh., yfir að olíugjald skyldi óbreytt standa á árinu 1983. Hann lýsti því yfir að það hefði verið bókað hjá Verðlagsráði sjávarútvegsins og beint eftir beiðni ríkisstj. að olíugjald skyldi óbreytt standa árið 1983 og sama skyldi verða með niðurgreiðstu á olíu. Efndirnar voru þær, að um leið og búið var að skipta um sjútvrh. var þetta loforð svikið og gengið enn á hlut sjómanna í sambandi við rekstur útgerðar hér á Íslandi. Það er kannske líka rétt að nefna það, að fyrrv. sjútvrh. hafði áður gefið undir fótinn með að olíugjald, þ.e. 7% olíugjaldið, skyldi fellt niður og jafnvel heyrðist þessi tónn í umr. á s.l. vetri í sambandi við útflutningsgjaldið. En á endanum er enn höggvið í sama knérunn. Þessi lagasetning er bein aðför gegn hlutaskiptareglunni, eins og kom fram í ræðu Karls Steinars áðan. Það er verið að gera tilraun til að kollvarpa hefðbundinni hlutaskiptingu við útgerð á Íslandi, og það eru ekki tekin þar nein smáskref. Með þessum lögum átti að bæta hlut útgerðar með því að minnka hlut sjómanna, en hvað varðar bátaflotann er það hverfandi lítið sem rennur til útgerðar, vegna þess að meginhluta tímabils bátaútgerðar eru sjómenn á föstu kaupi. Breytt hlutaskipti bæta því lítið hag bátaútgerðar hjá okkur. Það er kannske í mars eða apríl sem þarna verður einhver breyting á. Mín skoðun er sú, og ég geri ráð fyrir að sú sé skoðun flestra útgerðarmanna á Íslandi, að það hafi verið ástæðulaust að rýra hlut bátasjómanna þennan stutta tíma, og flestir þeir sem gera út báta munu ekki hafa fagnað þessum aðgerðum og breytingum á hlutaskiptareglum. Ég vil undirstrika að gagnvart bátaútgerðinni hefur þetta verið mjög vafasamur hagnaður og fyrir aðra útgerð hefur þetta einnig verið mjög vafasamur hagnaður. Einn útgerðarmaður á Snæfellsnesi sagðist hafa vaknað við það morguninn eftir að þessi brbl. voru gefin út, sem var að kvöldi, að hann hefði tapað 25 millj. Þetta er maður sem stjórnar togarafyrirtæki. Það þýðir að allur afli togarans á árinu dugar ekki til að standa undir þessari einu aðgerð ríkisstj. gagnvart þessari útgerð. Hvernig skyldi það vera gagnvart öðrum? Gengisfellingin og svo þessi aðgerð hefur því verið til lítilla bóta fyrir íslenskan sjávarútveg, enda sýnir sá listi sem birtur hefur verið í blöðum að það er eitthvað sérstakt að ske í þjóðfélaginu. Birtur hefur verið á merkilegan hátt listi yfir 20 skip, bæði í dagblaði og svo vikublaði, sem gefið er út upp á síðkastið, sem sýnir hinar stórkostlegu skuldir togara- og bátaflotans. Þó nokkuð stór hluti af skuldunum er eingöngu vegna aðgerðanna frá því í sumar. En út frá þessum lista hef ég áhuga fyrir að spyrja hæstv. sjútvrh. - ég er að nefna þann lista sem mér er sagt að hafi komið í Dagblaðinu og svo í Sjávarfréttum, vikublaði sem hefur verið að koma út, - hvort Fiskveiðasjóði sé heimilt að birta viðskiptastöðu sinna lántakenda. Líkast til er ekki viðstaddur sá ráðh. sem fer með málefni Byggðasjóðs, en ég spyr hvort búið sé að rjúfa þagnarskyldu og menn geti ekki átt viðskipti við lánastofnun án þess að eiga það á hættu að viðskipti þeirra séu gerð opinber og ekki aðeins að það sé sagt frá þeim, heldur séu þau birt opinberlega í blöðum. Mér er sagt að þessi listi hafi gert það að verkum að flest og kannske öll þessara skipa séu komin á svartan lista hjá viðskiptamönnum sínum í sambandi við hin breytilegu viðskipti. Er hægt að búast við, hvort sem þessi listi er kominn frá Fiskveiðasjóði eða öðrum trúnaðaraðilum sem Fiskveiðasjóður hefur sent listann, að eitthvað þvíumlíkt endurtaki sig eða megum við búast við að leynd bankastofnunar verði afnumin? Það má vel vera að það sé hið æskilega, en þegar hefur verið leitað eftir upplýsingum á öðrum vettvangi hefur það ekki legið á lausu. Ég sagði í upphafi að ég skyldi ekki eyða löngum tíma, en aðeins um gengismuninn. Þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við völdum og ansi oft síðan hefur því verið lýst yfir að ríkisstj. mundi lækka skatta. Þeir hafa meira að segja hamast við að leggja niður hina og þessa skatta. Hvað er skattlagning ef það er ekki taka gengismunur? Það er ekkert annað en skattlagning. En svo merkileg er sú skattlagning, að þegar verið er að bjarga sjávarútveginum er hamast við að færa til á milli greina á hinn furðulegasta máta. Og svo er verið að segja þjóðinni að það sé verið að bjarga einhverju. Tekið er frá þeim aðila sem gengisfellingin á að bjarga, þ.e. fiskvinnslunni, 10% í gengismun, en jöfnum höndum er verið að segja að verið sé að bjarga henni. Þetta er grófasta skattlagning sem hægt er að hugsa sér. Hvaða skattar aðrir sem eru endurgreiddir, hvort sem það er flugvallagjöld eða hvað annað, eru hégómi miðað við þá skattlagningu sem hér á sér stað. Eitt er það í viðbót sem mig langar til að nefna. Fyrir nokkrum dögum komu heilmiklar yfirlýsingar frá hæstv. iðnrh. um að Sambandið og Sölumiðstöðin stæðu sig illa í því að selja íslenskar sjávarafurðir. Ýmsir höfðu látið sér detta þetta í hug að slíkt gæti átt sér stað, en að yfirlýsingar kæmu frá hæstv. iðnrh. og krafan um að þessir hlutir væru skoðaðir kæmi þaðan, því höfðu menn ekki búist við. A.m.k. álitu stjórnarandstæðingar að slík krafa kæmi frekar frá hæstv. sjútvrh. En það getur verið að á vissum sviðum sé orðin verkaskipting og að hæstv. iðnrh. hafi tekið vissan þátt í erfiðleikum sjútvrh. við að byggja upp rekstur sjávarútvegsins eftir fyrirrennara hæstv. núv. forsrh.



Virðulegi forseti. Það frv. til l. sem liggur hér fyrir um ráðstafanir í sjávarútvegi er búið að vera lengi á vörum manna, ef svo má segja frá því brbl. komu til framkvæmda. Ég ætla ekki að fjölyrða mikið um það. Þetta er mikið stórmál sem mun fá síðar meðferð í n., og hvað kemur út úr því skal ósagt látið hér, en ég geri ráð fyrir að þetta frv. fari í gegn lítt eða óbreytt. Hv. 4. þm. Vesturl. og hv. 6. landsk. þm. hafa verið hér í ræðustól áður. Það virðist eins og þeir komi af fjöllum að ástandi í íslenskum sjávarútvegi í dag og það sem er að ske í þeim efnum sé að falla af himni ofan síðustu daga. Sannleikurinn er sá, að þetta er búið að hafa langan aðdraganda og ég ætla ekki að kenna þar um neinni sérstakri ríkisstjórn. Það er uppsafnaður margra ára vandi í íslenskum sjávarútvegi. Þó að ég muni fylgja þeirri afgreiðslu sem verður gerð hér á gengismun er það engin bót fyrir t.d. skuldugustu skipin við Fiskveiðasjóð að fá 5 millj. hámark til að stytta skuldahala sinn. Það breytir ekki öllu um stöðu þeirra, en þó er verið að koma þarna á móts við menn. Það breytir engu um að skip þessi eru jafnilla stödd hvað rekstur snertir. Ég tek undir það með síðasta ræðumanni að slíkur vandi er á ferðinni á næstu dögum eða vikum, ef svo má segja, að það verður að taka þessi mál upp á borðið, hvað á að gerast í útgerðarmálum þessara skipa. Hinir ýmsu staðir í landinu búa við óöruggt atvinnuástand, vægast sagt, og það þarf að takast alvarlega á við það mál áður en farið er að svipta t.d. minni byggðarlögin skipunum sem þau byggja nær eingöngu á. Ég veit að þetta gengur hæstv. fulltrúum Alþfl. illa að skilja, sem hafa yfirleitt verið á móti á s.l. árum öllu sem heitir uppbygging í sjávarútvegi, tala um ranga fjárfestingu. Ég segi það hér og nú að þeir hafa gert það án þess að nokkurri sanngirni væri þar beitt. Ef ég ræði aðeins um brbl. í sambandi við gengismuninn, þá vonast ég til þess að kannske verði á næstunni minni gengismunur en fjallað er um að undanförnu og við getum hægt mikið á gengissiginu eða stöðvað það alveg að miklum hluta til. Auðvitað er þá hægt að deila endalaust um hvernig skipta á gengismun á milli hinna ýmsu vinnslugreina, en allir vita að sú þörfin er langsamlega brýnust að halda útgerðinni gangandi því að hún er frumgrein fyrir alla vinnsluna. Það má deila um hvort við eigum að taka gengismuninn af skreið eða láta hann heldur vera kyrran á sínum stað vegna þess að skreiðin er óseld. Það er allt of mikil bjartsýni sem þar er uppi. Skreiðin liggur annaðhvort hér heima eða er seld til Nígeríu og er það á löngum gjaldfresti, svo við vitum ekki hvað út úr sölu kemur þó óskhyggja þar ráði. Þessar 200 millj., sem ráðstafað er til skipanna, koma of seint inn, en 100 millj. sem eru handa útgerðinni sérstaklega er réttlætanlegt að láta af hendi og koma réttilega niður. En það er fjármagnskostnaður útgerðarinnar sem er með hana að fara. Við getum deilt um hvernig stendur á þessu, en hluti vandans er iðnaðarvandamál. Við verðum að gera okkur ljóst að það er iðnaðarvandamál þarna á ferðinni og það er fjármagnskostnaðurinn sem er með þetta að fara og menn hafa ekki undan þar. Þess vegna, þó það eigi ekki heima í þessari umr., þætti mér ekki óeðlilegt að um það væri spurt, t.d. hvað snertir vaxtalækkun sem nú hefur verið, hvernig stendur á því að ekki eru lækkaðir einnig dráttarvextir sem er mjög knýjandi hjá mörgum atvinnufyrirtækjum. Þeir hrúgast upp í viðbót við vanskilaskuldir og gerir það málið enn þá erfiðara. Ég þarf ekki að taka upp hanskann fyrir ýmsa sjálfstæðismenn í þessum efnum, eins og hv. þm. Karl Steinar lét liggja að áðan. Þeir hafa sínar skoðanir á málunum og ég hef mínar í þessum efnum. Ég mun standa með því að gengismun verði ráðstafað á þann hátt sem hér er lagt til. Ýmsir liðir koma þar vel fram. En hvað varðar lán til loðnuveiðiskipanna sem útgerðin greiðir þegar þau fara að veiða, það eru 200 millj. Hvað gagna þær 200 millj., sem fara eiga til vanskilanna? Það sér ekki högg á vatni. Það skulið þið vera mér sammála um. En hinu er ég algerlega sammála. Það stefnir rétta leið. Og að því skulum við standa saman. Ég minni á við þetta tækifæri að staða útgerðarinnar er þannig í dag, að þetta er okkar undirstöðuatvinnuvegur og við getum ekki frestað því öllu lengur að takast alvarlega á við vandann. Það virðist vera þannig þegar minnst er á sjávarútveginn yfirleitt, að það vandamál verði að bíða, það sé ekki tími til að taka á því strax. En það getum við ekki beðið með lengur. Þarna bíða með óþreyju bæði þeir sem gera út skipin og þeir sem fyrst og fremst hafa vinnuna af því að vinna aflann úr þeim.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að vera langorður. Það er aðeins eitt atriði sem mig langar til að verði fært til bókar. Hæstv. sjútvrh. kynnti hér aðgerðir til aðstoðar sjávarútvegi og að markmið þessara aðgerða væri fyrst og fremst tekjuaukning, þ.e. að jafna bilið milli tekjuaukningar og kostnaðaraukningar þar sem kostnaðaraukning hafi verið meiri en tekjuaukning, og eigi þessar ráðstafanir að færa útgerðinni annars vegar auknar tekjur þrátt fyrir minnkandi afla og hins vegar hluti þeirra að minnka kostnað, sem þó fer vaxandi. En það sem maður þó endanlega heggur hvað helst eftir er það, að núna, tæpum fjórum mánuðum eftir að þessum aðgerðum var hleypt af stokkunum, fer að heyrast sami tónn sem heyrst hefur ansi oft áður og nokkuð óslitið undanfarin ár, þ.e. staðan var enn verri en menn gerðu sér grein fyrir og því miklu lakari nú en menn gat órað fyrir, þ.e. afli hefur minnkað og kostnaður hefur vaxið. Þetta segir okkur í sjálfu sér ekkert annað en það, að aðgerðir af því tagi sem hér er verið að ræða um, jafnvel þó skynsamlega sé með farið, - ég er sammála hv. 3. þm. Vesturl. um að ráðstöfun gengismunarins sem slík er líklega með því skynsamlegasta sem maður hefur séð á undanförnum árum, - eru bara hluti af aðgerð sem endar alltaf með því að vera gagnslaus. Hún kallar á endurtekningar sams konar aðgerða í sífellu með mismunandi löngum hléum á milli, en á meðan ekki er eitthvað annað að gert er þetta ein af þessum mörgu eilífðarvélum sem stillt hefur verið upp í okkar þjóðlífi og ekki virðist hægt að stöðva. Ég sé að hæstv. fjmrh. er ekki hér í salnum. Ég hafði reyndar spurningu til hans. Heldur þú að hann sé í húsinu? 

Ég skal athuga hvort hægt er að ná í hæstv. fjmrh.

Mér skilst nefnilega að hann hafi fyrir skömmu stungið upp á mjög einfaldri lausn á þessum heildarvanda öllum og ég ætlaði að fá svar við því hvort rétt er eftir haft. Það er eitt í þessari umr. allri sem kannske hljómar svolítið kynlega í eyrum fólks. Menn hafa vanið sig á ákveðið orðalag, sem horfir svolítið fram hjá raunveruleikanum. Menn tala um álögur, sem lagðar séu á tiltekna atvinnugrein, rétt eins og þessir hlutir detti af himnum ofan. Auðvitað eru menn í þessu landi að vissu leyti frjálsir að vali á hlutskipti sínu, alla vega hvað innlend vandamál snertir. Við erum að ræða, hæstv. fjmrh., um aðgerðir til hjálpar sjávarútvegi og mig langaði, með leyfi forseta, að spyrja hvort það er rétt eftir fjmrh. haft að hann hafi á fundi í Vestmannaeyjum um helgina hvatt til þess að menn byrjuðu á nýjum grunni, horfðu til framtíðar, og sagt sem svo, að skuldir sjávarútvegsins væru ekkert vandamál, það væri einfaldlega hægt að strika þær út.



Virðulegi forseti. Fjarvera mín héðan úr deildinni skýrist á því, að ég var beðinn um að vera viðstaddur í Nd. Ég biðst afsökunar á því. Það er rétt, að á fundi sem haldinn var í Vestmannaeyjum í gær voru vandamál sjávarútvegsins nokkuð rædd, en orð sem ég viðhafði þar var ekki hægt að skilja þannig, að skuldir sjávarútvegsins væru ekkert vandamál. Það er alveg þveröfugt. Ég talaði um að skuldir sjávarútvegsins væru mjög mikið vandamál, en þessi vandamál, ef ég endurtek nokkurn veginn orðrétt það sem ég sagði í Vestmannaeyjum, eru á þann veg, að ef við horfum til sjávar og ef við horfum til fiskimannanna á fiskimiðunum, sem bera undirstöðuauð að allri velmegun á Íslandi að landi, og ef við horfum á sama tíma á vinnslustöðvarnar verðum við þess fljótt áskynja við athugun á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og undirstöðunni undir velmegun þjóðarinnar að þessi fyrirtæki eru meira og minna í vandræðum. Skuldir hlaðast upp af stofnkostnaði og reksturinn stendur ekki undir útgerðinni. Ef við aftur á móti snúum baki í það sem er verðmætaskapandi með þjóðinni og horfum til lands, þá sjáum við afraksturinn af þeim þjóðarauði sem hafið hefur gefið okkur. Við sjáum velmegunina, við sjáum land og þjóð rísa úr þeim rústum sem við þekktum sem vorum að koma á vinnumarkaðinn rétt fyrir síðari heimsstyrjöldina. Þar er sá auður falinn sem undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar hefur skapað okkur. Það er það furðulega að sjávarútvegurinn sjálfur skuli vera í vanda, þar sem stofnframlög í fyrirtækjum og uppbygging á þeim hleður á sig kostnaði af vöxtum og afborgunum á meðan þjóðin lifir við allsnægtir. Þess vegna lét ég þau orð falla, að einhvern tíma hlyti að koma að því að djarfar ákvarðanir yrðu teknar, sem varða þennan undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar, sem er sjávarútvegurinn, og hvort ekki væri tímabært nú eða hvort það þyrfti að bíða eftir kjarkmeiri stjórnmálamönnum til að viðurkenna þessa staðreynd og gera upp við opinbera sjóði á þann veg, að það verði hægt að byrja á nýjum grunni í sjávarútveginum. Á ég þar við að strika út með einu pennastriki allar þær skuldir og kvaðir sem hvíla á sjávarútveginum í opinberum sjóðum en því sem hefur safnast upp í rekstrarskuldum yrði sjávarútvegurinn að sjá fyrir sjálfur.



Virðulegi forseti. Ég hef ekki ætlað mér að fara langt út í umr. um sjávarútvegsmál, enda margir sjávarútvegsmenn í þessari hv. deild. Ég geri fremur ráð fyrir að þetta frv. um ráðstafanir í sjávarútvegsmátum, sem hér er til umr., muni fara óbreytt eða a.m.k. lítið breytt frá þinginu. Það var aðeins vikið að því í umr. áðan, að hluti af þeim vandamálum sem við væri að búa í sjávarútvegsmálum væri e.t.v. ekki síst iðnaðarvandamál. Ég er þessu hjartanlega sammála. Það nægir að minna á loðnubrestinn, sem hefur orðið til verulegra búsifja hjá sumum iðnfyrirtækjum ekki síður en annar aflabrestur hefur leitt af sér búsifjar hjá fjölmörgum þjónustuaðilum við útgerðina. Ég kom hér í ræðustól aðeins til þess að minna á eitt í þessu sambandi. Það eru fyrirtæki sem nefnd eru nótastöðvar. Ég veit að nokkrar nótastöðvar eiga í erfiðleikum og þá erfiðleika má rekja til loðnubrestsins, enda þótt það komi e.t.v. ekki beint við ráðstöfun þessa fjár, þ.e. gengismunar. Ég geri ráð fyrir því og veit raunar, að ráðstöfun gengismunarins er ákveðin. En mig langaði í þessu sambandi til þess að spyrja hæstv. sjútvrh. um það, hvort tíundaðar hefðu verið eða ráðgerðar einhverjar ráðstafanir vegna nótastöðvanna. Ég vil taka fram að ég geri mér grein fyrir því að þetta verður e.t.v. ekki leyst á þessum vettvangi, en þá annars staðar og hvernig?



Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir greinargóð svör hans. Ég geri mér grein fyrir því, eins og hann, að auðvitað er sjávarútvegur Íslendinga sú undirstaða sem við öll byggjum á, en geri mér enn fremur líka grein fyrir því, að drjúgan þátt í því ástandi sem við búum við í dag á að allt of margir aðilar hafa viljað verða þátttakendur í því auðspili sem sjávarútvegurinn er upphafið að og mikið til fyrir þá sök að stjórnvöld hafa í raun og veru gefið undir fótinn við land og þjóð, þ.e. byggðir þessa lands, að þær mættu verða þátttakandi í þessum mjög svo auðmyndandi atvinnuvegi. Stór hluti skulda þessa lands er til kominn fyrir ráðstafanir í sjávarútvegi. Það er vissulega snöfurlega mælt þegar menn stinga upp á þeirri einföldu ráðstöfun að strika þessar skuldir út fyrir fullt og allt. Við vitum að skuldir við Fiskveiðasjóð munu vera í dag líklega eitthvað um 1 milljarður og þennan eina milljarð hafa landsmenn í heild lánað. Þá er lokaspurningin til hæstv. fjmrh.: Hver borgar Fiskveiðasjóði, því að Fiskveiðasjóður verður að standa skil á þessum skuldum að mestu leyti erlendis, þar sem lán hafa verið tekin til þess að lán mætti veita úr þeim sjóði?



Virðulegi forseti. Ég skal ekki fara langt út í atriði þessa máls, en það voru þó fáein atriði sem hæstv. fjmrh. nefndi hér sem gerðu það að verkum að ég kvaddi mér hljóðs. Ég verð að segja það alveg eins og er: Ef sú einfalda lausn er til á vandamálum sjávarútvegsins að slá striki yfir allar hans skuldir, eins og hæstv. fjmrh. sagði hér, af hverju hefur það þá ekki verið gert fyrr? Á maður að trúa því að hæstv. fjmrh. í ríkisstjórn Íslands komi í ræðustól á Alþingi og boði þar sem einfalda lausn á öllum þeim vanda sem við er að glíma í sjávarútvegi að slá striki yfir allar þær skuldir sem þar eru komnar á blað? Hvað meinar hann? Og hvað segir hæstv. sjútvrh. um þessa patentlausn? Er þá ekki rétt að fara að athuga að slá striki yfir skuldir á fleiri stöðum? Hvað með þá sem efnahagsaðgerðir þessarar hv. ríkisstj. hafa leitt í ógöngur, hvað með þau heimili? Hvað með þá sem skulda í húsnæðislánakerfinu? Er ekki rétt að slá bara striki yfir þær skuldir líka? Og mætti ekki fara svo að á einhverjum fleiri sviðum? Ég held að það séu takmörk fyrir því hvað er hægt að bjóða mönnum hér í málflutningi. Landið og þjóðin eru að rísa úr rústum, sagði hæstv. ráðh. Mér gengur stundum illa að skilja hann og mér gekk óvenjulega illa að skilja hann núna - líka þegar hæstv. ráðh. sagði að við ættum að snúa baki í það sem væri verðmætaskapandi. Ég held að við ættum fyrst og fremst að horfa á það sem er verðmætaskapandi og verðmætasköpunina. Ég átti svolítið erfitt með að átta mig á þessu. Það er kannske svolítið léttúðarfullur málflutningur, en í póstkössum hv. þm. í dag liggur fundarboð frá Maharishi Mahesh jóga, sem býður til fundar á Hótel Borg mánudaginn 24 okt., kl. 17.30 núna á eftir, og fundarefnið er nú ekki lítilvægt þar. Þar mun hann m.a. skýra hjálagt boð til ríkisstjórna um að leysa vandamál þeirra. Ég held að sá maður geti ekki haft verri lausnir en þær sem hæstv. fjmrh. hefur verið að bjóða upp á, vegna þess að svo einföld eru þessi mál ekki að það sé hægt að segja fullum fetum: Við skulum bara strika út allar skuldirnar. Við vitum að að hluta til eiga vandamál í íslenskum sjávarútvegi sér margþættar orsakir og það er ekkert einfalt mál að ræða það eða skýra. Hluti vandans er vitlaus fjárfesting. Hluti vandans er fólginn í því, að við notum núna að ég hygg 15–20% stærri skipastól til að sækja um það bil 18% verðminni afla en var 1981. Þetta er einn þáttur vandans. Til þess að gera kannske flókið mál mjög einfalt, þá er staðreyndin orðin sú, að það kostar okkur of mikið að ná hverju kg af fiski úr sjó og koma því á markað þannig að við getum vel við unað. Það er orðið allt of dýrt. Við þurfum að auka ekki aðeins framleiðslu, sem er háð þeim náttúruskilyrðum sem við búum við, heldur þurfum við að auka framleiðni og gera þetta hagkvæmara. Hv. 3. þm. Vesturl. vék að stefnu Alþfl. í sjávarútvegsmálum og sagði að Alþfl. hefði barist gegn öllum endurbótum í sjávarútvegi. Þetta er einfaldlega ekki rétt. Þetta er alrangt. Alþfl. stöðvaði á sínum tíma, þegar hann átti sæti í ríkisstj., innflutning fiskiskipa, innflutning togara, en síðan voru þar allar gáttir opnaðar að nýju þangað til hæstv. núv. forsrh. og fyrrv. sjútvrh. sá að sér og sú ríkisstjórn sem hann sat í og stöðvaði þennan innflutning. Ég held að við stæðum ólíkt betur að vígi ef ekki hefði verið hleypt þeirri skriðu inn í landið sem þarna fór af stað. Auðvitað eru það þau skip og fyrirtækin sem fengu þau skip sem eiga í langmestum örðugleikum núna. Það gefur auga leið. Hæstv. núv. sjútvrh. var ekki öfundsverður af að taka við því búi sem flokksformaður hans og fyrrv. sjútvrh. skilaði honum í hendur. Sennilega hefur hann fengið eitt erfiðasta hlutverkið í allri ríkisstj. og er ekki öfundsverður af því. - En það verður að gera þær kröfur til ráðh. í ríkisstjórn Íslands að þeir hafi ekki uppi málflutning af því tagi sem hæstv. fjmrh. hefur boðið okkur upp á hér í dag, og ég vona að hann taki þeirri ábendingu minni vinsamlega.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hv. 8. þm. Reykv. sagði, sem er að sjálfsögðu bakgrunnur alls sem ég sagði í Vestmannaeyjum og eins vandamála þjóðarinnar. Hann sagði að of margir hefðu viljað vera þátttakendur í auðspili sjávarútvegsins, sjóðir og peningastofnanir hafi hleypt þessum allt of mörgu aðilum af stað - og hver borgar skuldir Fiskveiðasjóðs? Þetta er mergur málsins. Við skulum gera okkur grein fyrir því að sjávarútvegurinn stendur ekki undir þeim kvöðum sem á honum hvíla. Fjárfestingar hafa verið mjög miklar og á þessar skuldir hlaðast vextir og afborganir. Það kemur aldrei peningur inn í stofnanir til baka, hefur ekki gert í langan tíma. Það er verið að skuldbreyta frá einum tíma til annars, þannig að höfuðstóllinn stækkar og stækkar. Þetta getur ekki endað með öðru en því að sparifé landsmanna er komið í skuldabyrði sjávarútvegsins. Og það segir sig sjálft að einhvern tíma tæmast sjóðirnir. Og þegar komið er á það stig verður að fara að bjóða upp, fyrst hjá einum og einum aðila, og eftir sitja þeir framkvæmdaaðilar, sem hafa staðið að undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar og öll okkar velmegun byggist á, atvinnulausir og auralausir. En ég var að tala um þann möguleika að gera einhverjar aðrar og djarfari ráðstafanir til að bjarga sjávarútveginum en að láta hvert fyrirtæki fara yfir um smátt og smátt, eitt og eitt í einu, sem leysir engan vanda á annan hátt en þann sem ég hef verið að halda fram. Þessir sjóðir, hvort sem þeir heita fiskveiðasjóðir, bankarnir eða ríkisábyrgðarsjóðir, taka á sig tap. Þetta var nú talað um sem mögulega lausn á vandamáli sjávarútvegsins á einu bretti í staðinn fyrir að steypa sjávarútveginum í þann vanda sem hann verður í þegar að því kemur að ríkisstj. eða þjóðin getur ekki lengur staðið undir þeim fjárfestingum sem þegar hafa átt sér stað þar. Ég vil biðja hv. 5. landsk. þm. að snúa ekki út úr orðum mínum. Ég var að reyna að fá menn til að horfa til sjávar og hafa þá fiskiðjuverin í landi fyrir framan sig í þeirri ímynduðu ferð og snúa sér svo við og horfa til lands og sjá hvað í upplandinu býr, hvað afkoma þjóðarinnar og þjóðfélagið hafa breyst frá þeim tíma sem ég gat um og til dagsins í dag. Öll þessi velmegun byggist á undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sem situr eftir með stærsta og mesta vandann. Hvenær sem þetta sjávarútvegsdæmi verður gert upp verður það ekki gert upp með því að greiða peninga til baka í fjárfestingarsjóði þá sem hafa látið peninga í té, heldur verður þetta gert upp með uppboðum og miklu fjárhagslegu tjóni fyrir þá sjóði sem hafa þá hleypt of mörgum inn í þennan atvinnuveg. Og kannske að þar sé um offjárfestingu að ræða. Þetta sem ég minntist á er ein af tveimur leiðum og ég tel ekki nokkra ástæðu til að reyna að gera þá leið tortryggilega með því að fara að taka aðra inn í þessa mynd, sem hafa kannske byggt í kringum sig á þeim undirstöðuauðæfum sem sjávarútvegurinn hefur flutt frá sjávarsíðunni inn í landið. Það hefði kannske átt að hafa hemil á því fyrr, þannig að allur sá auður hefði ekki farið í uppbygginguna inni í landinu, heldur hefði hún orðið hægari inni í landinu meðan var verið að greiða niður uppbygginguna við sjávarsíðuna. Ég tel að þessi málflutningur sé vel boðlegur, en hvort einstakir þm. eru reiðubúnir að hugsa á þeirri línu, sem er öðruvísi en hingað til hefur verið gert, og lyfta sér upp úr meðalmennskunni þegar um fjármál er að ræða, það veit ég ekki. En það er alveg augljóst að sjávarútvegurinn hleður á sig skuldum í dag, sem enda með því að hvíla það þungt á þjóðarbúinu að til stórtækra aðgerða verður að grípa.

Skúli Alexandersson Hæstv. forseti. Það eru þó nokkuð mörg orð og ár liðin síðan setning eins og hæstv. fjmrh. sagði áðan hefur verið sögð hér á þinginu, þ.e. að leysa megi íslensk fjárhagsmál með enn einu pennastriki, en þessi setning var nokkuð mikið á vörum manna og sögð af einum foringja Sjálfstfl. hér fyrir 35 eða 40 árum eða svo.  Mér finnst um það sem fjmrh. hefur sagt hér nú, að hann rísi ansi langt upp úr meðalmennskunni. Og hann nefnir þarna atriði sem eru staðreynd í íslensku þjóðarbúi, þ.e. að fiskvinnsla og útgerð séu látin bera og hafi borið á undanförnum árum og áratugum allt of stóra yfirbyggingu og þessi yfirbygging sé komin með þá fjárhagsstöðu hjá útgerðinni eins og raun ber vitni. Nú heyrir maður að í bankakerfinu íslenska þurfi þrjú störf fyrir hvert eitt hliðstætt starf sem unnið er á Norðurlöndunum. Hvað er sóunin mikil ef það þarf þrefaldan mannskap til að sinna bankaþjónustu á Íslandi miðað við nágrannaþjóðir, hvað er sóunin mikil í sambandi við laun, hvað er sóunin mikil í sambandi við byggingar sem við sjáum nú allir og tæki og búnað fyrir allt þetta fólk? Ef við aftur á móti lítum til sjávarútvegsins, þá er því öfugt farið. Íslenskir sjómenn skila þreföldum afköstum á við kollega sína umhverfis okkur. Hver er munurinn? Og er nokkurt vit í því þjóðfélagi sem lætur sjávarútveg og útgerð tapa á meðan það lætur banka stórgræða, að reksturinn skuli vera á þann veg. Ég geri ráð fyrir því að svipaður samanburður sé í versluninni íslensku, þar séu þrír Íslendingar á móti hverjum einum á hinum Norðurlöndunum, og örugglega er það í olíubransanum. Þessir tveir stóraðilar, bankarnir og olíufélögin, eru aðalviðskiptamenn íslenskrar útgerðar. Báðir eru ríkistryggðir í bak og fyrir, þar getur aldrei orðið tap og það má raða fjárfestingu ofan á fjárfestingu og fjölga fólki sí og æ í þessum stofnunum. Á meðan er útgerðin á Íslandi látin tapa. Það er þetta sem er að ske á Íslandi í dag og hefur verið að ske á Íslandi á undanförnum árum. Yfirbygging hefur verið búin til af kerfisflokkunum okkar, af Framsfl. og Sjálfstfl., til þess að halda uppi valdakerfinu á Íslandi og íslensk útgerð hefur verið mergsogin út á það. Framsfl. mundi sjálfsagt ekki lengi lifa ef þetta kerfi væri dautt.  Sú stefna sem hæstv. fjmrh. var að benda á áðan er alveg rétt. Það þarf að snúa hlutunum við. Það þarf að taka fjármagn úr yfirbyggingunni og færa það til grunnatvinnuveganna, hvort sem það heitir sjávarútvegur, iðnaður eða landbúnaður. Allir þessir atvinnuvegir eru meira og minna skattlagðir til stofnana sem flokkarnir sem nú stjórna og eru í ríkisstj. lifa á og stjórna landinu eftir.

Ég er í Sjálfstfl.



Virðulegi forseti. Gengismunur í sjávarútvegi er vissulega skattur, eins og hér hefur komið fram, en gengismunur í sjávarútvegi er gjald sem sjávarútvegurinn sjálfur hefur lagt til, sem hann hefur aflað á sinn hátt eins og fiskjar er aflað. Þetta skyldu menn hafa í huga þegar rætt er um að þarna sé um að ræða eitthvert óskilgetið afkvæmi í peningamálum þjóðarinnar. Það er ánægjulegt að heyra hér raddir um að menn vilji gera upp við sjávarútveginn, vegna þess að sjávarútvegurinn hefur verið afskiptur um langa hríð, svo afskiptur að hann er með sanni hornreka í íslensku þjóðfélagi. Þeir sem stunda sjávarútveg, ef tekinn er jöfnuður þar á, geyma ekkert feitmeti í skyrtuerminni. Það eru aðrir sem gera það í þessu þjóðfélagi. Og það á að hætta þeirri þjóðnýtingu, sem hefur verið á sjávarútvegi um allt of langt skeið, - þjóðnýtingu sem byggist á því að sjávarútvegurinn er látinn byggja upp í óeðlilegu hlutfalli miðað við getu. Það er sagt að verðbólgan sé mikið vandamál, og hún er það vandamál sem hefur verið mest í sviðsljósinu hjá okkur um nokkurt árabil. Það er annað vandamál sem í raun er miklu djúpstæðara og alvarlegra og það er rekstrarvandi sjávarútvegsins. Það er þess vegna kominn tími til að menn hiki ekki við að taka til höndum í þessum efnum. Málið snýst einfaldlega um það, að við fáum ekki nægan afla á hvert skip í dag. Við fáum ekki nægan afla miðað við það verð sem við fáum fyrir hvert kíló. Þess vegna er eðlilegt að upp komi spurningar og hugmyndir um að taka þurfi tak markaðsöflun landsmanna á öllum sviðum, jafnt í sjávarútvegi sem landbúnaði. Það er eðlileg gagnrýni og ætti að vera opin öllum og aðgengileg. Hv. 8. þm. Reykv. nefndi sjávarútveginn og starf að sjávarútvegi auðspil. Það má kalla það ýmsum nöfnum að sinna höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar, en auðspil er fremur lítillækkandi orð en hitt. Það er ekki ástæða til að deila á hluti eins og þegar rætt er um að menntamannahjal og menntamannatal ráði ferðinni í umræðum í þjóðmálum landsins, en slíkt orð og slík orðnotkun hún minnir á það hjal. Hv. 8. þm. Reykv. fjallaði um að stór hluti skulda í landinu væri fyrir aðgerðir í sjávarútvegi. Þetta er mergurinn málsins, en þarna var komið að máli úr rangri átt vegna þess að skuldirnar í sjávarútvegi landsins eru fyrir þá sök að sjávarútvegurinn hefur ekki haldið sinni stöðu, haldið því sem hann átti skilið. Sami þm. kvað landsmenn hafa lánað í heild til sjávarútvegsins. Það er sjávarútvegurinn sjálfur sem hefur byggt upp þá lánastarfsemi sem hann grípur til. Það er orðin lenska í þjóðfélaginu í dag allvíða, og sérstaklega í plássum og byggðum þar sem sjávarútvegurinn er ekki stór og snar þáttur í hversdagslegu lífi, það hefur orðið snar þáttur í þessum byggðarlögum, að ræða ekki um sjávarútveginn - og menn vilja ekki ræða um hann, þeim finnst hann ekki koma þeim við. Þetta er hættulegt. Þetta er hættulegt fyrir framtíð Íslands vegna þess að við hljótum að þurfa að leggja ofurkapp á að ná áttum í íslenskum sjávarútvegi. Að ná áttum í því að nýta skipakost, byggja hann skynsamlega upp, nýta fiskimið í stað þess að ofnýta. Það er þarna sem við þurfum íyrst og fremst að setja hrygg í mátin. Að setja hrygg í uppbyggingu íslensks sjávarútvegs er það stóra vandamál sem blasir við að leysa í náinni framtíð. Hv. 5. þm. Vesturl. sneri á sinn hátt út úr fyrir fjmrh., en lagði áherslu á að við ættum að horfa á verðmætasköpunina. Auðvitað erum við sammála um það, en þá kemur líka að einum þætti, sem skiptir miklu máli í þessu efni, þ.e. grunnmenntun landsins og yfirbyggingin. Grunnmenntun landsins byggir á því að ljúka ákveðnu skyldunámi, en í stað þess að beina síðan námsbrautum landsins inn í atvinnulífið, inn í sjávarútveg, landbúnað, iðnað og þjónustugreinar, sem eru í beinum tengslum við þessar atvinnugreinar, þá beinum við menntuninni um þröngan stíg beint í Háskóla Íslands þar sem sú furðulega staða kemur upp að jafnvel háskólarektor lýsir því yfir að stór hluti af háskólaborgurum nýtist ekki í þessu landi. Háskóli Íslands sé nauðsynleg stofnun og á að búa við fulla reisn, en við höfum ekki sinnt því sem skyldi að rækta þarna upp millibrautir - rækta upp möguleika fyrir ungt fólk úti á landsbyggðinni sem í þéttbýlinu til þess að sinna arðvænlegum þáttum í íslensku þjóðfélagi. Svo einföld eru málin ekki, sagði 5. þm. Vesturl. um lausnir í sjávarútvegi. Auðvitað er ekki um að ræða einföld mál, en það er um að ræða að taka einfalda ákvörðun, og hún er sú að vinna að þessu máli og taka því tak. Það hefur hins vegar fátt verið einfalt hjá blessuðum Alþfl. og talsmenn hafa átt erfitt með að ná áttum í hversdagslegustu málum. Hér er um að ræða mál sem við hljótum að taka alvarlega og sýna fulla virðingu. Menn í útvegi í landinu í dag eru þeir menn sem taka mesta áhættu. Margir sem eiga best reknu útgerðir landsins í dag eru bundnir á klafa. Þótt þeir vildu ganga út úr fyrirtækjum sínum geta þeir það ekki vegna þess að þeir eru þjóðnýttir, þeir eru bundnir bönkunum, þeir eru bundnir kerfinu. Það á þess vegna að skapa grundvöll fyrir sjávarútveginn, þannig að hann fái að notið sín, þannig að þetta fjöregg þjóðarinnar verði ekki að leiksoppi afla sem gera sér ekki grein fyrir því hvað mikið er í húfi. Það er því ástæða til að fagna yfirlýsingum eins og komið hafa fram hjá hæstv. fjmrh. um að það sé komið að tímamótum. Fjmrh. sagði á umræddum fundi í Vestmannaeyjum að það hlyti að koma að því, hvort sem það yrði á næstu 10 eða 20 árum, að tekin yrði djarfleg og stórtæk ákvörðun í mátefnum sjávarútvegsins. Ég vona að hv. þm. bæti um betur og taki til hendinni talsvert fyrr. Kerfisflokkarnir, sagði hv. þm. Skúli Alexandersson, 4. þm. Vesturl. Það kom vel á vondan að hv. þm. kallaði Sjálfstfl. kerfisflokk því það er einmitt hans flokkur, Alþb., sem mesta ábyrgð ber á miðstýringunni sem við búum við, hvort sem um er að ræða í atvinnulífi landsins eða menntakerfinu. Og þar er kannske hættulegast að einmitt inni í sjálfu menntakerfinu hefur þessi litli angi því miður haft allt of mikil áhrif. - Nei, Sjálfstfl. er ekki lítill angi og getur aldrei orðið lítill angi. Ég minni á að ráðstöfun gengismunar í sjávarútvegi er meðferð á eigin fjármagni sjávarútvegsins þótt aðrir aðilar í þjóðfélaginu telji það réttmæta eign sína.



Virðulegi forseti. Ég get nú ekki svarað öllum þeim fsp., sem til mín hefur verið beint, á þeim stutta tíma sem nú er eftir. Ég vil þó aðeins segja það varðandi afkomumál sjávarútvegsins almennt, að það verður aldrei hægt að strika út skuldir í sjávarútvegi öðruvísi en gera sér um leið grein fyrir því hvernig þær skuli greiddar, því þessar skuldir eru því miður að allverulegu leyti erlendar skuldir og einnlg skuldir í bönkum sem eru með innistæðufé á móti. Hitt er svo annað mál, að menn geta tekið þá ákvörðun að velta hluta af skuldum sjávarútvegsins yfir á ríkissjóð og yfir á hinn atmenna skattborgara, en þá verða menn jafnframt að gera sér grein fyrir því hvernig tekna skuli aflað til að greiða þær skuldir eða hvað skuli víkja í stað skuldaskila í sjávarútvegi. Ég er alveg sammála því að það er mjög mikilvægt að draga úr opinbera kerfinu, reyna að minnka það sem við höfum verið að byggja upp á undanförnum árum, en hef hins vegar ekki heyrt það hér á Alþingi, t.d. frá stjórnarandstöðunni, að menn telji að nauðsynlegt sé vegna slæmrar stöðu út á við að draga úr opinberum útgjöldum. Það væri vissulega sársaukafullt að gera það. En eins og hér hefur komið fram þolir undirstaðan ekki þau opinberu útgjöld sem við höfum verið að byggja upp og því er nauðsynlegt að menn taki tillit til þess. Menn benda gjarnan á banka í þessu sambandi, og ég skal gjarnan taka undir að það er orðin allt of mikil uppbygging í bankakerfinu, en það er ekki nóg að lýsa alltaf yfir á Atþingi að svo sé. Ég var í bankamálanefnd á síðasta ári og árinu þar á undan. Við skrifuðum bréf þar sem við báðum um að ekki yrði opnað nýtt bankaútibú þar til nefndin hefði skilað af sér. Það stóð ekki á hæstv. fyrrv. iðnrh., jafnvel þótt þetta bréf hefði komið. Hann opnaði eitt nýtt bankaútibú fyrir Iðnaðarbankann. Landbrh. opnaði annað fyrir Búnaðarbankann. sjálfsagt hafa einhverjir fleiri opnað nýtt útibú. Við heyrum hér á Alþingi menn lýsa því yfir að þetta gangi ekki lengur. Svo koma aðrir menn og framkvæma hlutina annars staðar. Það hefur heldur ekkert upp á sig að standa hér upp og kalla þennan og hinn flokkinn kerfisflokk og reikna með að málin verði leyst á þann einfalda hátt að þetta séu allt saman kerfisflokkarnir sem séu þarna að verki. Mér finnst það vera lítilmannlegt orðtæki að taka sér það orð í munn. Ég ætla ekki að fara að ræða þannig um andstæðinga mína í stjórnmálum. Við höfum mismunandi skoðanir og mismunandi afstöðu til þjóðmálanna, en að vera að koma hér í ræðustól hvað eftir annað og kalla þennan manninn kerfiskarl og hinn flokkinn kerfisflokk er lágkúra, finnst mér, og menn ættu að temja sér að ræða um stjórnmál með öðrum hætti. Virðulegi forseti. Ég hef nú lokið þeim tíma sem ég fékk til umráða hér og mun ekki hafa þessi orð fleiri, en mun svara þeim fsp., sem til mín hafa borist, við framhald þessarar umr.



Það liggur ekki fyrir hvort það muni vera mismæli að ávarpa forseta Ed. herra eða eitthvað annað. Það er ókannað mál hver víðasta merking þess orðs er. Forseti tekur því ekki nærri sér þó hv. þdm. verði slíkt á. En umr. um þetta mál er þá frestað og það er tekið út af dagskrá.