Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð um liðið síðan var mælt fyrir þeirri þáltill. sem hér er til umræðu og ég þarf í raun ekki að lengja umræður um hana mikið, bað reyndar um orðið undir þeirri umræðu en vegna tímaskorts þurfti að fresta henni eins og gengur hér. Ég kvaddi mér aðeins hljóðs til að undirstrika mikilvægi þess máls sem hér er um að ræða. Það kom kannski ekki nægilega vel fram í ræðu flm., og er hógværð hans kannski þar um að kenna, að þetta mál er ekki flutt af neinni tilviljun. Það er búin að fara fram löng umræða á Austurlandi um margra ára skeið um jarðgangagerð og vegamál og lausnir með þessum hætti og flm. þessarar tillögu hefur vissulega verið brautryðjandi í umræðu þeirri á Austurlandi og leitt hana. Ég vildi láta þetta koma fram hér við umræðu um þetta mál. Það er þannig að flm. tillögunnar þekkir af eigin raun sem atvinnurekandi á Austurlandi og þátttakandi í sveitarstjórnarmálum um margra ára skeið hvaða þýðingu góðar samgöngur hafa og hve slæmar samgöngur geta dregið úr því hvaða árangri atvinnureksturinn nær í fjórðungnum. Slæmar samgöngur geta verið mikill akkillesarhæll í félagslegu og atvinnulegu tilliti. Hér er um stórverkefni að ræða, sem þessi till. gerir ráð fyrir, og er eðlilegt að horft sé á afmarkað verkefni í þessu efni. Tillagan gerir ráð fyrir að það sé litið á þennan þátt á Austurlandi. Hún gerir ráð fyrir að það sé litið á þennan þátt í þessu kjördæmi og það séu metin efnahagsleg og félagsleg áhrif stórframkvæmda á borð við þessar á framgang mála í fjórðungnum og framfarir almennt. Það er eðlilegt að Byggðastofnun komi inn í þennan þátt eins og till. gerir ráð fyrir, því að það verður að telja eðlilegt verkefni stofnunarinnar að meta þessi félagslegu og efnahagslegu áhrif. Það er ekki um neitt vantraust á Vegagerð ríkisins að ræða þó að Byggðastofnun sé tekin inn í. Það hafa verið fleiri tillögur á ferðinni um þetta mál, en þær hafa verið á landsvísu. Þær eru góðra gjalda verðar og öll umræða um þessi stóru mál í samgöngumálunum er nauðsynleg og þarf að vanda þennan undirbúning sem mest þegar horft er yfir lausnir til lengri tíma. Það er oft talað um að stórframkvæmdir í vegagerð komi fáum að haldi og það er oft verið að tala um að það séu lagðar brýr og byggðir dýrir vegir fyrir örfáar hræður og eru menn þá að tala um fólk sem býr í hinum dreifðu byggðum þegar þannig er talað. Það er þannig þegar litið er yfir málin að vegaframkvæmdir í landinu þjóna öllum landsmönnum en ekki aðeins þeim sem búa við vegarendann. Það kemur berlega í ljós þegar þessar framkvæmdir eru búnar og þegar stórvirki hafa verið unnin á þessu sviði. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu meira, vona að þessi tillaga fái þinglega meðferð og verði afgreidd frá hv. Alþingi því að ég tel hana mjög til bóta.



Herra forseti. Sú till. sem hér er til umræðu er vissulega góðra gjalda verð. Hún snertir einn landshlutann sem býr við mjög erfiðar samgöngur og þar er þörf átaks. Ég tel hins vegar að það sé nauðsynlegt að líta á þetta út frá landinu í heild því að við þekkjum að það er ekki mikil von um stórar úrbætur í einum landshluta nema til komi átak sem varði landið allt og sem stjórnvöld marka og beita sér fyrir hverju sinni. Ég vil síst af öllu draga úr nauðsyn þeirra framkvæmda sem vísað er til í þessari till. sérstaklega, en ég minni á mál sem ég flutti hér nýlega varðandi jarðgangaáætlun, stefnumótun um langtímaáætlun í jarðgangagerð sem snertir m.a. Austurland og ekki síst Austurland ásamt Mið-Norðurlandi og Vestfjörðum. Það er slíkt átak sem þarf að marka stefnu um hér á Alþingi fyrr en seinna. Það sem liggur eftir fyrri ríkisstjórn í þessum efnum er svo sannarlega ekki eins og skyldi þar sem dregið var stórkostlega úr þeim framkvæmdahraða sem gert var ráð fyrir í vegáætlun sem rædd var á Alþingi 1983. Í stað þess að verja 2,47% af þjóðartekjum til samgöngumálanna rýrnaði þetta framlag ár frá ári þannig að það var komið niður í 1,4% af þjóðarframleiðslu í góðærinu miðju á síðasta ári. Ég gat þess hins vegar, þegar ég ræddi þessi mál í Sþ. um daginn, að fyrrv. hæstv. samgrh., Matthías Bjarnason, tók vel undir þá ályktun sem vísað var til ríkisstjórnar og stóð að áætlunargerð, að vísu frumdrögum, í sambandi við jarðgangagerð og það er að mínu mati verkefni þingsins nú að taka á því máli og marka um það stefnu, stilla saman einstaka landshluta, áhugamál og verkefni í einstökum landshlutum þannig að við þurfum ekki að horfa fram á þá öfugþróun sem hefur blasað við nú um langt skeið. Það er öðru fremur verkefni þingsins og ég treysti því að hv. þingheimur taki á því máli á yfirstandandi þingi, en það verður ekki gert nema lagt verði fjármagn til þessara mála. Síðasta hæstv. ríkisstjórn gerði ráð fyrir að veita um 1450 millj. kr. beint úr ríkissjóði til vegamála. Þess sér því miður ekki mikið stað í þeim áætlunum sem nú liggja fyrir, en á því væri sannarlega þörf.



Herra forseti. Ég hygg að margir taki ekki undir með hv. síðasta ræðumanni að það sé helst að opinberum framkvæmdum að finna að lítil áhersla hafi verið lögð á vegamál. Ég held þvert á móti að flestir séu sammála um að þar hafi grettistaki verið lyft margsinnis og á mörgum stöðum og að ástand vega sé ólíkt betra yfir höfuð að tala en verið hefur. Ég skil hins vegar vel að þeir Austfirðingar hafi mikinn áhuga á að bæta samgöngur milli byggðarlaga austur þar sem eru vægast sagt mjög ófullkomnar og veikburða sums staðar. En ástæðan fyrir því að ég stóð upp er sú að ég vil biðja þá þingnefnd sem tekur þessa þáltill. til athugunar að athuga að það er jafnþýðingarmikið að huga að því hvernig hægt sé að treysta samgöngur milli Austurlands og Norðurlands og hitt að treysta samgöngur innan byggðarlaga og héraða í þessum landshlutum báðum og tel tímabært að farið verði að huga að því hvernig hægt sé að haga vegagerð milli Austurlands og Norðurlands þannig að sæmilega tryggt samband haldist yfir vetrarmánuðina. Ég vek m.ö.o. athygli á þessu atriði um leið og samgöngumál Austurlands eru hér á dagskrá.



Herra forseti. Ég tek undir þá till. sem hér er til umræðu og bendi á að hér kemur nú hver tillagan á fætur annarri sem fjallar um það mikilsverða mál, þ.e. vegasamgöngur í þessu eða hinu kjördæminu. Þær eru komnar tvær frá Austurlandi. Það bendir einmitt á hvar skórinn kreppir frekast í byggðamálum. Það sem kom mér til að koma upp í sambandi við þessa umræðu var þó ekki fyrst og fremst að taka undir þessa till. heldur að benda á að það var hverju orði sannara, sem hv. 2. þm. Austurl. sagði, að það hafa í síauknum mæli verið minnkaðar framkvæmdir í vegamálum. Mér datt í hug að flytja þingheimi þær upplýsingar frá hæstv. samgrh. sem hann upplýsti á sveitarstjórnarfundi í Stykkishólmi nú um helgina. Þær upplýsingar voru að á síðustu árum, á síðasta tímabili vegáætlunar hefði skerðing á beinu vegafé, miðað við áætlað framlag til vegamála skv. langtímavegáætlun, verið 1,6 milljarðar. Það væri rúmlega það sem ætlað er til framkvæmda á árinu í ár. Það er ekki nema eðlilegt að stjórnarsinnar vilji þá koma upp í ræðustól hæstv. Alþingis og lýsa því yfir að hér hafi allt gengið að óskum þegar ekki er staðið betur við áætlanir í vegamálum en þetta. Hæstv. samgrh. kom ekki eingöngu vestur til að segja okkur frá því að allt væri á hinn verri veg þó hann væri ekkert að draga það undan, sbr. þessar upplýsingar hans. Hann sagði einnig að það hefði komið í ljós, og reyndar mun það hafa verið hv. 1. þm. Vesturl. sem upplýsti það, að það mundi vera til í sjóðum fé af sértekjum Vegagerðarinnar fyrir árið í ár á milli 150 og 200 milljónir sem væri óráðstafað. Þarna er sem sagt pínulítill ljós punktur í sambandi við þá umræðu að hlutirnir hafi allir farið á hinn verri veg. Við eigum í sjóði á milli 150 og 200 milljónir af sértekjum til vegagerðar frá árinu í ár til ráðstöfunar í vegagerðarframkvæmdir.



Herra forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. á þskj. 121 um athugun á flugfargjöldum. Till. er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta fara fram athugun á flugfargjöldum hjá íslenskum flugfélögum með sérstöku tilliti til hárra fargjalda í innanlandsflugi. Jafnframt verði gerður samanburður á fargjöldum á flugleiðum innan lands og til útlanda, svo og milli Evrópu og Norður-Ameríku með viðkomu í Keflavík. Greinargerð um þetta efni verði lögð fyrir Alþingi ekki síðar en haustið 1988." Þetta er efni till. Tilefni þess að hún er flutt er ærið að mínu mati. Hún gerir ráð fyrir því að sérstök athugun fari fram á fargjöldum sem einum af þeim þáttum sem snúa að viðskiptavinum flugfélaganna. Síðan á að gera Alþingi grein fyrir niðurstöðum þeirrar könnunar innan eins árs. Í þessari till. er staðhæft að fargjöld á innanlandsleiðum séu há og það er vissulega mat flm. En það er best að láta tölur tala sínu máli. Frá 3. nóvember sl. voru fargjöldin hjá Flugleiðum á helstu flugleiðum innan lands eins og fram kemur í grg. á bls. 2. Ég nefni þar örfá dæmi: Flugfargjöld fram og til baka frá Akureyri eru tæp 7000 kr., 6836 kr. nákvæmlega að meðtöldum 200 kr. flugvallarskatti. Til Egilsstaða eru flugfargjöldin 9060 kr. fram og til baka. Til Ísafjarðar eru fargjöldin 6396 kr. Til Norðfjarðar 9344 kr. Til Vestmannaeyja, sem er ein af styttri flugleiðunum innan lands, er fargjald fram og til baka 4508 kr. Taxtar annarra flugfélaga en Flugleiða eru mjög svipaðir, þeirra sem hafa einkaleyfi á öðrum leiðum innan lands og þar sem vegalengdir eru sambærilegar. Þetta hefur haldist í hendur á undanförnum árum í aðalatriðum. Við þessar tölur er því að bæta að fyrir farþegann bætist við ferðakostnaður að og frá flugvöllum hverju sinni. Með sérleyfisbifreiðum nemur hann á lengri leiðum um og yfir 1000 kr. Það er tekið dæmi af sérleyfisleiðinni Neskaupstaður-Egilsstaðir þar sem fargjaldið var ekki alls fyrir löngu 1240 kr. Og menn þekkja leigubílataxtana að og frá flugvelli hér í Reykjavík þar sem er varlega áætlað meðaltalstalan 1000 kr. Hér kemur þegar saman er lagt fargjald fyrir farþega sem á hvað lengsta leið frá landsbyggðinni til Reykjavíkur sem nemur um eða yfir 11 000 kr. Hér er um að ræða gífurlegan toll á íbúa landsbyggðarinnar, gífurlega byrði sem kemur sannarlega þyngst niður á þeim sem fjærst búa höfuðstaðnum. Íbúar sem búa á norðausturhorni landsins greiða enn hærri gjöld en hér hefur verið talið og þurfa að millilenda á Akureyri. Þar er fargjaldið eitt saman frá Vopnafirði, svo dæmi sé tekið, 10 206 kr. Og það er ekki svo að það sé einhver lítill hluti flugfarþega sem þarf að standa undir slíkum gjöldum. Samkvæmt upplýsingum Flugleiða er það nær helmingur farþega sem ferðast á þessum almennu töxtum, nákvæmlega talið að þeirra mati 45% sem samkvæmt úrtaki ferðuðust á þessum fargjöldum veturinn 1986–1987. Vissulega eru til taxtar með lægri gjöldum á þessum leiðum, bæði fjölskylduafsláttur, afsláttur fyrir íþróttafólk og svokallaður apexafsláttur, en það er mikill minni hluti sem notfærir sér þessa taxta, þá hina lægstu. Raunar er umhugsunarefni hversu fáir notfæra sér svokallaða apextaxta í innanlandsflugi, en þeir eru líka miklum takmörkunum háðir í sambandi við bókanir og tímaáætlanir. Ég hef rætt þetta mál við forsvarsmenn Flugleiða við undirbúning þessarar till. Vissulega reiða þeir fram ýmsar skýringar varðandi þau háu fargjöld sem hér tíðkast og bera sig saman við það sem gerist erlendis. Við hljótum hins vegar að horfa til þess hversu flugið er snar og mikilvægur þáttur í samgöngum hér innan lands á lengri leiðum. Það er engan veginn sambærilegt við það sem gerist á flugleiðum erlendis þar sem farþegar eiga kost á fjölmörgum öðrum möguleikum, sérstaklega með rútubílum eða járnbrautum þar sem fargjöldin eru þeim mun minni. Ég hef ekki tekið inn í þennan samanburð þann mikla tíma sem fer í þessi ferðalög því ef ætti að reikna vinnutap fólks sem þarf að fara erinda sinna til höfuðstaðarins eða á öðrum leiðum innan lands verða tölurnar vissulega langtum hærri. Ég hef fengið hjá Flugleiðum samanburð á tekjum þeirra miðað við flogna kílómetra og almennt og hef látið það fylgja til upplýsingar í fylgiskjölum með þessari till. Ég tel að við athugun á þessu máli, verði till. samþykkt sem ég vona að gert verði, þurfi sannarlega að fara ofan í einstaka þætti þessara mála og meta það af fyllstu sanngirni, einnig í ljósi erfiðari skilyrða á margan hátt til innanlandsflugs hér en gerist í ýmsum löndum sem við þó erum að bera okkur saman við. Ég vek athygli á því sem fram kemur í grg. á bls. 3 þar sem dregnar eru fram kostnaðartölur í sambandi við flug yfir Norður-Atlantshafið. Þar kemur fram sú sérkennilega staðreynd að farþegi sem kaupir farmiða á leiðinni New York-Lúxemborg greiðir sem almennt fargjald 14 530 kr. fyrir farið, en farþegi sem flýgur sömu leið út frá Keflavík greiðir nær 40 000 kr. eða þrefalda þessa upphæð, nákvæmlega talið 39 690 kr. Þetta hafa stundum verið kallaðir átthagafjötrar í sambandi við fargjöld. Ég tel að hér sé sannarlega á ferðinni umhugsunarefni sem við hljótum að ræða á hv. Alþingi og sem sá aðili sem falið yrði að fara ofan í þessi mál þyrfti að taka tillit til. Við blasir að geysileg hækkun hefur orðið á fargjöldum í innanlandsflugi á þessu ári. Þessi hækkun nemur hvorki meira né minna en 33% það sem af er ársins. Fargjaldahækkunin í utanlandsflugi er heldur minni eða nálægt 30%. Þetta eru tilfinnanlegar hækkanir sem snerta þá mest sem hæst gjöldin þurfa að bera og mest þurfa að nota flugið. Eins og ég gat um áðan er hér öðru fremur um að ræða bagga fyrir íbúa landsbyggðarinnar, þá sem lengst búa frá höfuðstað landsins, Reykjavík. Og það er umhugsunarefni með hvaða hætti eðlilegt sé og fært sé að bæta stöðu þessa fólks með einum eða öðrum hætti, bæði einstakra sérhópa sem þurfa að ferðast á þessum leiðum og eins annarra sem leið leggja til höfuðstaðarins. Ég er ekki með mótaðar tillögur í þessum efnum, hvorki í sambandi við niðurgreiðslur né styrki til einstakra hópa, en ég tel þó mjög eðlilegt að á þau mál sé litið við athugun þessara mála. Ég vil ekki draga neina dul á það að ég tel að mjög margt hafi verið vel gert í íslenskum flugmálum og af hálfu íslenskra flugfélaga. Þau hafa starfað um margt við erfið skilyrði í landi þar sem veðrátta er rysjótt og skilyrði til flugs eru lök og alveg sérstaklega þar sem af opinberri hálfu hefur ekki verið búið að fluginu með endurbótum á flugvöllum og öryggisbúnaði eins og þörf hefði verið á. Þetta þarf að sjálfsögðu að taka með í reikninginn. En það er gífurlegt hagsmunamál fyrir íbúa þessa lands að fargjöld, bæði innan lands og ekki síður í samgöngum á milli landa, séu með þeim hætti að því megi treysta að þar sé kostnaði haldið í lágmarki og þar sé ekki verið að efna til óþarfa kostnaðar eða safna óeðlilegum gróða í þágu þeirra sem fá einokunarleyfi á viðkomandi flugleiðum. Við skulum minnast þess að hér er ekki í raun um beina samkeppni að ræða. Hér er um að ræða einokun þeirra sem fá leyfi til flugrekstrar á viðkomandi leiðum. Ég tel að eitt af því sem þurfi að athuga séu kostir þess og gallar að halda uppi því kerfi, sem hér viðgengst, að úthluta einstökum flugfélögum slíkum einokunarleyfum án þess að um raunverulega beina samkeppni sé að ræða. Það er tillaga mín, sem felst í þessari þáltill., að óvilhallir aðilar annist þá athugun sem till. felur í sér þannig að við fáum hér til umræðu á Alþingi innan árs hlutlæga niðurstöðu sem unnt verði að byggja á meðferð og umræðu hér á Alþingi um hvernig hægt verði að taka á þessum málum, notendum flugsins til hagsbóta og auðvitað einnig með eðlilegu tilliti til þeirra sem stunda þann rekstur sem hér á í hlut. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði till. vísað til hv. atvmn. þingsins.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir till. til þál. um könnun á mikilvægi íþrótta og efnahagslegum áhrifum þeirra sem er að finna á þskj. 147 og er 139. mál þingsins. Flm. með mér að till. þessari eru Páll Pétursson, Valgerður Sverrisdóttir, Stefán Guðmundsson og Guðni Ágústsson. Till. hljóðar svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta Rannsóknarþjónustu Háskóla Íslands kanna efnahagsleg áhrif og mikilvægi íþrótta fyrir þjóðlífið. Með könnuninni skal stefnt að því að fá heildaryfirlit yfir íþróttastarfsemina og hvaða efnahagslegu, félagslegu og menningarlegu hlutverki hún gegnir með beinum og óbeinum hætti fyrir þjóðlífið. Allur kostnaður við könnunina greiðist úr ríkissjóði og skal henni lokið fyrir árslok 1990." Hæstv. forseti. Tilgangurinn með þáltill. þessari er sá að á grundvelli þeirrar niðurstöðu sem út úr þessari könnun mun koma verði hægt að móta í landinu heilsteypta íþróttastefnu. Íþróttahreyfingin geti notað könnunina til að móta sína stefnu, hagað störfum sínum eftir því sem út úr könnuninni kemur, geti metið hvaða áherslu hún á að leggja á einstaka þætti í sínu starfi, hvernig hún eigi að fara að því að laða unglinga til þátttöku í íþróttum, hvernig hún geti haldið unglingunum við íþróttaþátttöku fram yfir ákveðin aldursskeið og hvernig íþróttastarfsemin geti skilað sem mestu fyrir framtíðina, bæði fyrir íþróttahreyfinguna í heild og þjóðfélagið. Fyrir opinbera aðila á þessi könnun að geta orðið til þess að þeir geti metið hvaða aðstöðu þeir vilji skapa íþróttahreyfingunni og íþróttafólkinu í landinu og hvaða fjárstuðning þeir telji rétt að veita íþróttastarfseminni og um leið til hvers megi ætlast af íþróttahreyfingunni varðandi uppeldi barna og unglinga og í baráttunni fyrir fyrirbyggjandi heilsugæslu. Í fjárlagafrv. því sem nú liggur fyrir Alþingi er um gríðarlegan niðurskurð að ræða á fjárveitingum til íþróttahreyfingarinnar í landinu. Sá niðurskurður er rökstuddur með því að íþróttahreyfingin hafi fengið svokallaðan lottógróða. Framsfl. hefur mótmælt þessum niðurskurði. Það hefur hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., gert því þessi niðurskurður er til kominn vegna vanþekkingar á íþróttahreyfingunni og vanmati á störfum íþróttahreyfingarinnar. Það er staðreynd að íþróttastarf meðal barna og unglinga stuðlar að andlegu, líkamlegu og félagslegu heilbrigði sem er mikilvægur bandamaður heilbrigðisþjónustunnar í baráttunni gegn langvinnum sjúkdómum, svo sem hjarta- og æðasjúkdómum, krabbameini, sykursýki, tannskemmdum, geðsjúkdómum, beina- og vöðvasjúkdómum og slysum. Erlendar rannsóknir sýna að unglingar sem stunda íþróttir neyta mun síður ávana- og fíkniefna en þeir sem engar íþróttir stunda. Í Iowa-fylki í Bandaríkjunum var gerð könnun á þessu árið 1977. Sú könnun sýnir sterka neikvæða fylgni milli reykinga og áfengisneyslu annars vegar og þátttöku í íþróttum hins vegar. M.ö.o.: það gætir sterkrar hneigðar í þá átt að því meiri sem þátttaka unglinga er í íþróttum, því minna reykja þeir og því minna drekka þeir. Því miður hafa litlar rannsóknir farið fram á þessu hér á landi. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í grein úr Samfélagstíðindum, blaði þjóðfélagsfræðinema við Háskóla Íslands, sem er rituð af Þórólfi Þórlindssyni. Þar greinir hann frá könnunum sem gerðar voru á árunum 1978–1983 og lutu að íþróttafélagslegu gildi íþrótta unglinga. Í könnuninni frá 1981 og 1983 kemur fram að því meiri sem íþróttaiðkun unglinga er, því minna reykja þeir og því minna drekka þeir. Í þessu sambandi er rétt að hafa í huga að áhrifamáttur íþróttastarfsins í baráttunni gegn fíkniefnanotkun er breytilegur eftir því hvernig íþróttastarfið er skipulagt. Þjálfarar og leiðbeinendur barna og unglinga eru í lykilstöðu til að hafa áhrif á framgang mála. Leggi þeir mikla áherslu á skaðsemi ávana- og fíkniefna í daglegu starfi sínu við þjálfun íþrótta verður allt íþróttastarfið áhrifameira í baráttunni gegn þessum vágesti. Samanburður á íslensku og bandarísku könnununum segir okkur að það séu mjög sterk tengsl bæði hér og erlendis á milli þess að eftir því sem unglingar stunda íþróttir meira, því minna munu þeir reykja og því minna munu þeir drekka. Þannig, með leyfi forseta, kemst Þórólfur Þórlindsson að orði í fyrrnefndri grein: "Þessi munur var einkum mikill hvað varðar áfengisneysluna. Er það hugsanlegt að íslenskir þjálfarar og leiðbeinendur leggi ekki jafnmikla áherslu á skaðsemi áfengis og tóbaks fyrir frammistöðu unglinga og bandarískir starfsbræður þeirra? Þegar á það er litið að íslenskar kannanir sýna að íþróttir eru langfyrirferðarmesti þátturinn í tómstundastarfi unglinga á aldrinum 12–15 ára blasir það við að fáir hafa betri aðstöðu en þjálfarar og leiðbeinendur til að hafa heillavænleg áhrif á unglinga í þessum efnum." Í könnun sem hér var gerð 1983 kemur einnig fram að það er mjög sterkt samband milli þátttöku unglinga í íþróttum og námsárangurs. Því hefur verið haldið fram að þátttaka skólabarna og unglinga í íþróttum geti orðið til þess að námsárangur þeirra verði slakur, svo mikill tími fari frá náminu í íþróttastarfið að námsárangur verði slakur. Það kemur greinilega í ljós í þessari könnun að svo er ekki heldur er sterk fylgni þarna á milli. Með þessar vísbendingar, sem ég hef hér lagt áherslu á, er það enn óskiljanlegra af hverju slíkur niðurskurður kemur fram í því fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir Alþingi. Ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að ég tel hann stafa af því að það er vanmat og vanþekking á því starfi sem íþróttahreyfingin og æskulýðshreyfingin í landinu vinnur. Ég tel óhjákvæmilegt að leiðrétta þann niðurskurð sem fram kemur í fjárlagafrv. Það er lagt til í þessari till. að Rannsóknaþjónustu Háskóla Íslands verði falið að framkvæma þessa könnun. Ástæðan fyrir því er sú að í Háskóla Íslands er til mikil þekking og reynsla við framkvæmd kannana sem þessarar og ekki kannski síður að þar er um óháða aðila að ræða sem munu örugglega setja traust sitt á niðurstöður þessarar könnunar. Ég vil víkja hérna að nokkrum þeim þáttum sem ég tel rétt að þessi könnun taki til og um er getið í grg. Í fyrsta lagi hver sé hlutur íþróttastarfseminnar í efnahagslífinu, hve mikið fjármagn ríkisvaldið, sveitarstjórnir, fyrirtæki og neytendur leggi íþróttahreyfingunni til og hvaða tekjur þessir sömu aðilar hafa af íþróttastarfseminni. Með þessari rannsókn er leitast við að finna út hverjir tekjustraumarnir eru, hversu mikið ríkið lætur af hendi rakna eða opinberir aðilar til íþróttahreyfingarinnar og hversu miklar tekjur ríkisvaldið hefur af íþróttastarfseminni. Í öðru lagi hver hin óbeinu áhrif eru sem íþróttastarfsemin hefur á efnahagslífið og hvaða tilfærsla fjármuna eigi sér stað með óbeinum hætti innan efnahagskerfisins. Sérstaklega þurfi að meta hina miklu sjálfboðavinnu sem fram fer innan íþróttahreyfingarinnar og hina fjölbreyttu þjónustustarfsemi sem tengist íþróttunum. Auðvitað verður mjög erfitt að meta þessa sjálfboðavinnu. Staðreyndin er sú að það eru hátt á annað hundrað þúsund iðkendur og þátttakendur í íþróttastarfinu í landinu, það sýna skýrslur Ungmennafélags Íslands og Íþróttasambands Íslands, og langstærstur hluti af því starfi sem þarna fer fram er sjálfboðavinna. Íþróttastarfsemin hefur ýmiss konar áhrif út í þjóðfélagið. Hún skapar grundvöll fyrir ýmiss konar þjónustustarfsemi, eins og t.d. í iðnaði, í fataiðnaði, í veitingarekstri og ferðamannaþjónustu svo fátt eitt sé tínt til. Í þriðja lagi með hvaða hætti auka megi beinar og óbeinar skatttekjur opinberra aðila, t.d. með því að gera íslenska íþróttastarfsemi áhugaverða fyrir erlenda ferðamenn, og með því að gera sérþekkingu íslenskra íþróttamanna eftirsóknarverða erlendis. Hér kemur að ýmiss konar uppbyggingu sem opinberir aðilar ættu að beita sér fyrir. Má þar nefna skíðasvæðið í Kerlingarfjöllum, heitu pottana, sem eru sérfyrirbrigði á Íslandi og geta laðað að erlenda ferðamenn, svo nokkur dæmi séu nefnd. Í fjórða lagi hver hin jákvæðu og neikvæðu áhrif eru sem íþróttirnar hafa á líf og heilsu einstaklinganna og hvort ekki megi draga úr útgjöldum til heilbrigðismála vegna þeirra jákvæðu áhrifa sem líkamsrækt og íþróttir hafa til langframa á heilsu manna og endurhæfingu sjúkra og fatlaðra. Hæstv. heilbrmrh. Guðmundur Bjarnason hefur lýst því yfir, og það gerði hann um síðustu helgi á ráðstefnu Ungmennafélags Íslands sem haldin var í tilefni af 80 ára afmæli þess félags, að hann ætlaði að skipa samstarfsnefnd heilbrmrn. og íþróttahreyfingarinnar í landinu til þess einmitt að leita leiða hvernig hægt sé að nýta þá miklu starfskrafta sem fyrir eru í íþróttahreyfingunni til að draga úr kostnaði við heilbrigðisþjónustuna. Í fimmta lagi hver eru áhrif af þátttöku unglinga í íþróttum og hugsanleg áhrif hennar á skólastarf og námsárangur og hvert sé samband íþróttaiðkana unglinga og notkunar þeirra á áfengi, tóbaki og öðrum vímuefnum. Rannsóknum sem gerðar hafa verið hef ég hér lýst áður, en þær eru mjög ófullkomnar og takmarkaðar og þarf mun víðtækari rannsóknir. Í sjötta lagi hvert sé uppeldislegt gildi íþróttanna og hver sé ástæðan fyrir því að stór hluti unglinga hættir íþróttaiðkun á aldrinum 14–18 ára. Þetta atriði eitt og sér væri rannsóknarefni af þeirri ástæðu að það sýnir sig að unglingar á aldrinum 14–18 ára, sem hafa kannski frá fimm eða sjö ára aldri alltaf stundað íþróttir, hætta íþróttaiðkun á þessum aldri. Það er alls ekki vitað hvaða ástæður liggja þarna að baki. Slík könnun ætti að geta leitt það í ljós þannig að íþróttafélögin gætu þá brugðist við með viðeigandi hætti. Í sjöunda lagi hvaða ástæður liggja að baki mismikilli þátttöku karla og kvenna í íþróttum eins og vísbendingar eru um og með hvaða hætti hægt sé að koma þar jafnvægi á. Í þeim könnunum sem gerðar voru hér 1981–1983 kom í ljós að þátttaka kvenna í íþróttum var mun minni en karla, en hins vegar fékkst ekki svar við því hvaða ástæður lægju þar að baki. Hæstv. forseti. Gildi íþrótta í nútímasamfélagi er mjög margþætt. Þær veita stórum hópum fólks hina mestu ánægju, bæði þeim sem iðka þær sem tómstundagaman og eins þeim sem njóta þeirra sem skemmtiefnis í fjölmiðlum eða á vettvangi. Á síðustu árum hefur athygli manna mjög beinst að gildi íþróttaiðkunar fyrir andlegt og líkamlegt heilbrigði og benda rannsóknir til þess að líkamsrækt og íþróttir séu veigamikill þáttur í nútímaheilsugæslu. Þá benda rannsóknir til þess að íþróttir hafi einnig uppeldislegt gildi. Eins og sjá má á þessari upptalningu er gildi íþrótta í nútímasamfélagi mikið. Það verður ekki betur séð af því sem að framan er sagt en að þeim fjármunum sem varið er til íþróttastarfsins sé vel varið. Þeir skila sér að öllum líkindum margfalt til baka í bættri andlegri og líkamlegri heilsu. Þeir sem ætla að standa að niðurskurði á fjárveitingu til íþróttahreyfingarinnar í þeim fjárlögum sem nú liggja fyrir Alþingi eru ekki menn sem eru í tengslum við nútímasamfélag heldur mótast þeirra afstaða af fordómum og þröngum efnahagslegum skammtímasjónarmiðum. Hæstv. forseti. Að aflokinni þessari umræðu legg ég til að till. verði vísað til hv. félmn. Sþ.



Hæstv. forseti. Ég fagna þáltill., sem hér er borin fram af Finni Ingólfssyni o.fl., og tel hana mjög tímabæra. Við sem höfum gert það að lífsstarfi okkar að vinna að íþróttamálum í sjálfboðavinnu vitum að það er vel þess virði. Við vitum hvað það er mikilvægt í nútímaþjóðfélagi að íþróttir séu fyrir sem flesta. Við höfum löngum undirstrikað það, sem hér kom fram, að íþróttir eru mjög hollar, þær bæta heilsuna og draga úr sjúkdómum. Hreyfing nú til dags er orðin mjög nauðsynleg fyrir þá sem vinna skrifstofustörf og störf sem bjóða upp á litla hreyfingu. Við höfum lengi vitað að iðkun íþrótta dregur úr reykingum og drykkjuskap. Þetta er óhjákvæmilega afleiðingin af því að stunda íþróttir því það vita allir að til að ná árangri í íþróttum þarf að stunda hollt líferni. Það hefur einnig sýnt sig að þeir sem stunda íþróttir hafa meiri aðgæslu við fleira, eins og hvíld og mataræði. Allt þetta kemur fram í bættri heilsu og bættum hag fyrir þjóðarheildina. Ég tel að íþróttir séu eitthvert ódýrasta uppeldistæki sem til er. Ég hef séð það margoft, t.d. í skíðalöndunum. Þegar þúsundir unglinga eru þar á skíðum dag hvern er manni ljóst hvað þetta er óskaplega mikið uppeldisatriði. Á sama tíma sem það kostar stórar fjárhæðir að reka ýmsa aðra þætti sem lúta að unglingum og börnum eru íþróttir mjög ódýrt tæki til að veita þeim ánægju og stuðla jafnframt að hollustu. Við höfum séð hvað snertir íþróttahreyfinguna að það hefur verið lagt til í fjárlögum að skera framlög niður til hennar. Ég minntist á í ræðu hér á Alþingi að það væri um það bil 2% eða minna af rekstri íþróttahreyfingarinnar sem væri ætlað til hennar á fjárlögum. Ef við reiknuðum líka það sem sjálfboðaliðar leggja fram í forustustörfum er ég hræddur um að þessi tala yrði enn þá minni. Ég held að það megi fara aftur til 1914 til að sjá jafnlítið áætlað til íþrótta á fjárlögum frá Alþingi. Íþróttir eru fyrir alla og við höfum séð aukna þátttöku almennings í íþróttum, bæði yngri og eldri. Þetta hefur mikla hollustu í för með sér og mikla ánægju. Ég tek undir það, sem flm. sagði um nútímaþjóðfélag, að það væri nauðsyn á íþróttum í nútímaþjóðfélagi og þeir sem gerðu sér ekki grein fyrir því væru langt á eftir tímanum. Ég vil líka segja að þátttaka karla og kvenna hefur oft verið mismikil, en síðustu árin hefur þátttaka kvenna farið mjög vaxandi í íþróttum almennt. Ég tel að það hafi fyrst og fremst verið svo að áður fyrr voru íþróttir ekki taldar við kvenna hæfi. En þetta hefur breyst mjög mikið. Ég get sagt t.d. að í skíðaíþróttinni munu vera fleiri konur þátttakendur en í öðrum íþróttum. Þær ná ekki síður árangri og hafa ekki síður ánægju af en karlar. Ég vil að öðru leyti ekki lengja mál mitt mjög, en vil taka sterklega undir það sem hér kemur fram. Ég er sannfærður um að efnahagslegt gildi íþrótta er mjög mikið. Þær hafa mikil áhrif til uppeldis og þroska. Íþróttirnar eru nauðsynlegar í nútímaþjóðfélagi.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessa máls, Finnur Ingólfsson, gat þess undir lok ræðu sinnar að það væri til mikils vansa hvernig staðið væri að fjárveitingum til íþróttamála og ekki skal úr því dregið. Það er vissulega gott þegar hv. stjórnarandstæðingar koma upp í ræðustól og brýna raustina með þeim hætti sem hv. flm. gerði. Það væri ástæða til þess að hann gerði það sem oftast á meðan hann á þess kost í þingflokki Framsfl. að minna þá hv. þm. sem eru meðflutningsmenn hans að þessu máli um könnun á mikilvægi íþrótta og efnahagslegum áhrifum þeirra að þeir litu aðeins í eigin barm og litu til þess hvernig þeir sem valdaaðilar í þessu samfélagi standa að fjárveitingum til íþróttamála. Ég vil sannarlega ekki misvirða það þegar hv. þm., hvort sem það eru aðalmenn sem eru að jafnaði á Alþingi eða varaþm., koma með till. og benda á athugun á þörfum málum. Slíkt er eflaust gert af góðum hug. En þeir hinir sömu verða, finnst mér, að átta sig á því inn í hvaða samhengi þeir eru að tala, málsvarar hvers konar stjórnvalds, hvers konar ríkisstjórnar þeir eru, eins og í þessu tilviki ríkisstjórnar sem gengið hefur fram með niðurskurði til íþróttamála með þeim hætti sem við blasir og með þeim hætti að skera niður Íþróttasjóð og þau framlög sem lögð hafa verið til í gegnum hann til örvunar á framkvæmdum við íþróttamál í landinu. Það þarf sannarlega dálitla kokhreysti til að koma hér upp með till. af þessu tagi, eins og hv. þm. Finnur Ingólfsson, og mæla með sérstakri athugun á gildi íþrótta og efnahagslegum áhrifum þeirra þegar hann horfir á það hvernig flokksbræður hans ásamt öðrum aðilum að ríkisstjórn standa í ístaðinu í þessum málum. Ætli við þurfum mjög miklar athuganir til að átta okkur á því að það eru ekki síst framlög til þessara mála, það eru fjárveitingarnar úr sameiginlegum sjóði til endurbóta og uppbyggingar á aðstöðu til þessara mála sem skipta mestu. Það er ágætt að menn brýni raustina í sölum Alþingis um þessi efni, en ég teldi enn þá þýðingarmeira að hv. þm. talaði hátt og snjallt niðri í þingflokksherbergi Framsfl. um þessi efni og brýndi sína menn þar á því að standa í ístaðinu gagnvart þeim aðilum sem halda um fjárveitingarvaldið í landinu. Þar er auðvitað Framsfl. hluti af heild þriggja flokka sem á þessum málum halda. Það verður ekki hjá því komist að benda á þetta samhengi hér þegar við ræðum um mál sem þessi sem eflaust eru flutt af góðum hug. Hv. þm. gat um ráðstefnu sem haldin var af hálfu Ungmennafélags Íslands um síðustu helgi þar sem haldið var upp á og minnst 80 ára afmælis þess félagsskapar. Þar voru ýmis ágæt erindi haldin til að vekja athygli á gildi íþrótta og gildi þeirrar starfsemi sem Ungmennafélag Íslands hefur staðið fyrir um langt skeið. Það vafðist ekki fyrir þeim sem sátu þá ráðstefnu hversu illa við stöndum að málum í flestum greinum hvað varðar hlut hins opinbera til íþróttamála. Á þessari ráðstefnu var gestur frá dönsku ungmennahreyfingunni, Bjarne Ibsen, maður sem hefur gert sérstaka úttekt á framlögum til íþróttamála þar í landi, stöðu þeirra og gildi þeirra fjárveitinga sem þar er um að ræða. Hann vakti m.a. athygli á því hversu þýðingarmikið væri að frjáls félagasamtök héldu uppi merki, eins og gert er þar í landi, með sjálfboðaliðastarfi, en hann gat þess einnig hversu mikið er lagt af mörkum af hálfu danskra yfirvalda og raunar á öðrum Norðurlöndum en Íslandi til þessa málaflokks. Og það var ekki með sérstöku stolti sem hægt var að sitja sem Íslendingur undir þeirri tölu og þeim samanburði sem þar var fram reiddur. Ég verð að segja að ég hefði talið að hv. flm. og meðflm. hans hefðu þurft að tala með skýrari hætti við undirbúning fjárlagagerðar og í sambandi við meðferð þeirra mála hér á Alþingi þegar um þessi mál er rætt, svo góð sem könnun á mikilvægi íþrótta og efnahagslegum áhrifum þeirra sannarlega er og athugunarefni sem ber vissulega að fara ofan í saumana á. Einn af þeim ræðumönnum sem talaði á ráðstefnunni í Norræna húsinu um síðustu helgi var Þórólfur Þórlindsson prófessor. Hann lagði á það sérstaka áherslu í sínu máli að það væri aðstaðan til íþróttaiðkana fyrir fjöldann sem skipti mestu máli um þátttökuna, að hafa möguleika til þess að taka þátt í íþróttastarfsemi hverju nafni sem nefnist án þess að vera reyrður inn í allt of fast skipulag. Það hentar í íþróttafélögum og fyrir fólk á ákveðnu aldursskeiði, en þess utan skiptir það áreiðanlega hvað mestu máli að fólk geti, þegar því hentar tímans vegna, gengið inn í sómasamlega aðstöðu til íþróttaiðkana, hvort sem það eru íþróttir iðkaðar úti eða inni. Á þetta ber að leggja áherslu og þarna er vöntunin mikil og brýn og að þessu ættu framsóknarmenn og aðrir, sem áhrif hafa á stjórn landsins, að beina sjónum sínum öðru fremur og þar gæti Finnur Ingólfsson áreiðanlega byrst raustina og talað mali svo að gagni gæti orðið ef hann vill það við hafa og ég efast ekkert um góðan hug hans til þessara mála. Ég tek út af fyrir sig alveg undir þá till. sem hér er flutt um þörf á athugun þessara mála, en sumir þættir og það sem snýr að fjárveitingum til þessara mála þurfa ekki langrar eða mikillar athugunar við. Þar gætum við tekið til höndum núna fyrir jólin, á þeim mánuði sem eftir er og tæplega það af starfstíma Alþingis.



Hæstv. forseti. Sú till. sem liggur hér fyrir er flutt af góðum hug vafalaust. Það tíðkast mjög að flytja till. um hvers konar athuganir og skýrslugerðir. Ég tel að almennt viti menn um gildi íþrótta, mikið gildi þeirra fyrir þjóðina, þjóðfélagið, fólkið, sérstaklega unga fólkið, og það sé spurning hvort ástæða sé til að eyða milljónum í að skrifa skýrslur um þá hluti. Það er meinlaust vissulega og því ástæðulaust að amast við þessari till. Hitt er annað mál að í máli flm. kom fram að hann fullyrti að utanrrh. hefði sérstaklega mótmælt því að framlög til íþróttamála hefðu verið skert. Það mun hafa birst í einhverju dagblaði, sem heitir Tíminn, að svo hafi verið, en skömmu eftir að það birtist þar birti fjmrh. leiðréttingu og benti á að þau mótmæli hefðu aldrei komið fram í ríkisstjórn, hvar vettvangurinn ætti að vera. Það hefði aldrei komið fram þar og fjárlagafrv. hefði verið samþykkt af ráðherrum ríkisstjórnarinnar til framlagningar. Ég bendi á að þegar menn skera niður fjármuni í fjárlagafrv. er það gert með það að leiðarljósi að ákveðnar upphæðir eru til og síðan er þeim dreift á milli þeirra þátta sem nauðsynlegastir teljast. Við getum glaðst yfir því að aldrei fyrr hefur þjóðin veitt íþróttum aðra eins fjármuni og nú og er ég einn þeirra sem gleðjast yfir því. Hitt er annað mál að ég tel það til óheiðarleika í stjórnmálum þegar ráðherrar í ríkisstjórn eru blaðrandi um það í fjölmiðlum að þeir meini hitt eða þetta, en segi svo ekki frá því á þeim vettvangi þar sem þeir eiga að berjast fyrir þeim hlutum sem þeir eru að tala um. Það er mjög miður. Reyndar mun sannleikurinn vera sá að þegar fjárlagafrv. var afgreitt var ráðherra erlendis, en síðan, að því er aðrir ráðherrar segja, hafi hann ekki minnst á þessi mál í ríkisstjórninni. Væntanlega verður breyting á því.



Herra forseti. Ég get tekið undir með flm. að íþróttir eru mjög mikilvægar og ég held að það sé ekki nokkur einasti vafi á því. Það er alltaf spurning hvort þarf að gera miklar kannanir og ég get tekið undir með þeim sem hér hafa talað að það er alltaf spurning hversu mikið maður á að leggja í að kanna hluti sem kannski allir eru sammála um að séu augljósir, eins og t.d. það hversu mikilvægar íþróttir eru. Ég held fyrir mína parta að það sé allt of mikil áhersla lögð á keppnisíþróttir og það sé t.d. ein af ástæðunum fyrir brottfalli kvenna úr íþróttum. Hv. þm. Hreggviður Jónsson sagði áðan að það væri mikil þátttaka kvenna í skíðaíþróttinni. Það held ég að sé alveg rétt hjá honum, sérstaklega í svokallaðri almenningsíþrótt varðandi skíðin, ekki endilega svo mikið í keppni. Ef menn fara í sund eru konur þar mjög margar og einnig ef farið er út að hlaupa. Konur taka yfirleitt mikinn þátt í almenningsíþróttum. Ég held að það eigi að leggja miklu meiri áherslu á almenningsíþróttir fram yfir keppnisíþróttir. Ég vek athygli flm. á 7. lið þessarar till. þar sem hann talar um hvaða ástæður liggi að baki mismunandi þátttöku karla og kvenna, en síðan setur hann unglinga í einn hóp. Ég held að þetta byrji miklu fyrr. Íþróttir fyrir stráka eru t.d. bæði fótbolti og handbolti. Þeir sem eiga bæði stráka og stelpur kvarta mjög yfir því að það sé miklu auðveldara að koma drengjum í íþróttir, t.d. í fótbolta, það er mjög algengt, en stelpur eru yfirleitt ekki hrifnar af fótbolta og það er miklu erfiðara fyrir þær að komast í þær íþróttir sem þeim henta betur, svo sem fimleika og annað. Þar er aðstaðan miklu verri. Ég held að það byrji miklu fyrr og er e.t.v. ein skýring á mismunandi þátttöku karla og kvenna. Þessi liður höfðar meira til þess að maður sé orðinn fullorðinn þegar þetta fer að breytast. Þetta gerist miklu fyrr. Það er ekki aðalánægjan að komast á verðlaunapallinn heldur að taka þátt. Þess vegna eru íþróttir mjög mikilvægar fyrir almenning. Þó hitt geti vel verið rétt, sem kom hér fram, að keppnisíþróttir séu fyrirmynd fyrir hina og það kannski örvi, er aðstaða fyrir okkur hin, sem ekki erum endilega að keppa að því að komast á verðlaunapall, miklu mikilvægari.



Herra forseti. Ég leyfi mér að taka undir orð ýmissa þm. sem talað hafa hér á undan og lýsa yfir ánægju minni yfir þáltill. Ég tel till. gagnmerka og af hinu góða og tel að athugunin sem till. gerir ráð fyrir þurfi og eigi að fara fram. Þótt við vitum að íþróttir hafi mikla þýðingu fyrir íslensku þjóðina er einnig gott að hafa það í skýrsluformi og að vel athuguðu máli hvert raunverulegt vægi íþrótta er í íslensku þjóðfélagi almennt. Þúsundir ungmenna iðka íþróttir ár hvert og þar fer fram mjög jákvætt starf, bæði í sjálfboðaliðsvinnu sem og með stuðningi hins opinbera og sveitarfélaga. Það er Íslendingum mjög mikilvægt að íþróttahreyfingin sé efld og allt íþróttastarf í landinu því það stuðlar að andlegu og líkamlegu heilbrigði. En það sem skiptir kannski ekki síður máli fyrir smáþjóð eins og Íslendinga er að íþróttir efla þjóðarmetnað og það er mjög mikilvægt fyrir sjálfstæðisvitund þjóðarinnar þegar unga fólkið tekur þátt í keppni og gerir það fyrir hönd Íslands. Það er kannski eitt af þeim atriðum sem við þurfum að huga betur að í sambandi við það hvernig við viljum vernda íslenskt sjálfstæði og íslenskt þjóðerni í framtíðinni. Auðvitað skiptir meginmáli hverjar eru fjárveitingar til íþróttamála á hverjum tíma og hefur verið staðið vel að þeim málum í gegnum árin almennt, bæði af hálfu hins opinbera með beinum og óbeinum hætti gegnum fjárlög eða með öðrum hætti eins og lög og reglur segja til um. Ég vil einnig vekja athygli á að Reykjavíkurborg hefur í gegnum tíðina veitt íþróttahreyfingunni mikinn stuðning og eflt allt íþróttastarf á Reykjavíkursvæðinu. Nægir að benda á hin stóru og miklu íþróttamannvirki sem Reykjavíkurborg hefur staðið að með þeim hætti sem sveitarfélag getur veitt stuðning í þeim efnum. Er það allt til mikillar fyrirmyndar og mikils sóma, bæði fyrir borgina sem og íþróttahreyfinguna sem hefur tekið við þessum íþróttamannvirkjum og notað þau jafnframt því sem íþróttafélögin hafa lagt ómældar fjárhæðir í þau mannvirki og þá starfsemi sem þar fer fram. Ég vil þess vegna lýsa yfir stuðningi við þáltill. og einnig vil ég undirstrika enn á ný að þótt í fjárlögum í ár séu ekki háar upphæðir vegna íþróttamála og hefðu mátt vera hærri er með öðrum hætti reynt að efla íslenska íþróttahreyfingu fyrir tilstuðlan annarra laga og reglna eins og kunnugt er.



Hæstv. forseti. Hv. 9. þm. Reykn. hélt því fram að aldrei fyrr hefði þjóðin lagt meira til íþróttahreyfingarinnar en í dag og réðist mjög ómaklega að hæstv. utanrrh. í því sambandi og talaði um að hann blaðraði um þessi mál úti í bæ en ekki á þeim vettvangi sem hann ætti að tala á. Ég vil ekki blanda mér í þessa umræðu, en mér finnst þetta ekki beinlínis skipta máli í sambandi við þetta mál því það mikilvægasta er að ástundun íþrótta hefur mikil áhrif. Staðreyndin er sú að Alþingi hefur aldrei lagt minna til íþrótta en í dag, til íþróttahreyfingarinnar. Staðreyndin er líka sú að með því að leggja niður Íþróttasjóð ríkisins verður mjög óhægt um vik fyrir hina frjálsu íþróttahreyfingu sem er mikilvægasti hlekkurinn. Án hinnar frjálsu íþróttahreyfingar væru engar íþróttir iðkaðar í landinu og það væri ekki búið að byggja mikið af íþróttamannvirkjum því hún er undirstaðan undir að hér sé öflugt íþróttastarf. Ég veit ekki hvort menn gera sér grein fyrir því að ef hin frjálsa hreyfing hefði ekki unnið svo ötullega að þessum málum hefðu mörg af okkar helstu mannvirkjum aldrei risið jafnvel þó þau hafi verið myndarlega styrkt af bæ og bæjarfélögum og ríkinu sem ber að meta. En þrátt fyrir allt er það hin frjálsa íþróttahreyfing sem hefur borið hitann og þungann af þessari starfsemi. Hafa margir mikilhæfir forustumenn verið þar að verki, lagt dag við nótt og aldrei tekið krónu fyrir. Flestir þeirra hafa líka haft töluverð útgjöld af því að vera í forustu fyrir íþróttahreyfinguna. Ég held að menn ættu að gera sér grein fyrir því að sú starfsemi er byggð á öflugum grunni, þessum öfluga vilja mannsins til að koma upp betri aðstöðu fyrir fólkið í landinu. Hv. 11. þm. Reykv. minntist á að það ætti að leggja áherslu á almenningsíþróttir en ekki keppnisíþróttir. Ég ætla ekki að fara að munnhöggvast út af því, en staðreynd er að ef aldrei hefðu verið keppnisíþróttir hefðu aldrei verið almenningsíþróttir heldur. Það er sama að segja um þetta, að forustumenn keppnisíþróttanna og keppnismennirnir hafa staðið í eldlínunni, komið upp íþróttamannvirkjunum, komið með nýjungar sem hafa orðið til þess að það hefur komið upp aðstaða fyrir almenning. Ég hef sem forustumaður í Skíðasambandi Íslands í fjölda ára staðið fyrir öflugu starfi fyrir almenning. Við höfum lagt mikla áherslu á þátttöku almennings í skíðaíþróttinni og við höfum beitt okkur eins mikið og við höfum getað fyrir aðstöðu fyrir almenna borgara til að iðka skíðaíþróttina en ekki aðeins fyrir keppnismennina. En þrátt fyrir allt hefði aldrei nein þessi aðstaða orðið til ef keppnismennirnir hefðu ekki beitt sér fyrir því. þeir hafa staðið tímunum saman hér uppi í fjöllum og byggt skíðamannvirkin flest hver. Staðið dögum saman við mótahald og sett á laggirnar mót fyrir almenning, sem hefði aldrei annars náð fram að ganga. Þetta er nefnilega það sem er mjög mikilvægt í þessu sambandi. Ég er ekki viss um að menn geri sér grein fyrir hve mikið starf hefur verið innt af hendi í hinum fjölmörgu íþróttum út um allt land. Það þætti alþm. víst lítil laun fyrir þau störf sem margir ágætir menn um allt land hafa innt af hendi í þessu sambandi, menn sem hafa eytt ævi sinni, orku og frítíma í það að koma þessum málum áfram. Og af því að hv. 11. þm. Reykv. minntist á þátttöku kvenna í íþróttum, þá vil ég segja að þátttaka þeirra hefur farið vaxandi, eins og ég kom inn á áðan. Það byggist fyrst og fremst á því að það er breyting á hugsunarhætti. Ég fullyrði það að á mörgum sviðum standa þær jafnfætis í iðkun íþrótta, þar á meðal á skíðunum, vegna þess að áhugi þeirra hefur verið mikill fyrir íþróttinni og er vaxandi. Það er það sem skiptir máli. Ég held að það sé ekki hægt að ganga fram hjá því að það er fyrst og fremst áhuginn fyrir íþróttinni sem skiptir máli en ekki hvort einhver mismunandi aðstaða sé fyrir kynin. Ég held að það sé ekki meginatriðið í þessu. Hv. 14. þm. Reykv. taldi mikilvægt að efla þjóðarmetnaðinn með því að við kepptum fyrir hönd lands okkar erlendis. Það er rétt. En ég er ekki viss um að allir þm. geri sér ljóst að fjölmargir af okkar keppnismönnum í mörgum íþróttagreinum hafa um árabil greitt fargjöld og lagt út kostnað við uppihald úr eigin vasa til að taka þátt í þessum mótum. Þeir hafa greitt það úr eigin vasa vegna þess að íþróttahreyfingin hefur ekki verið þess megnug að styrkja þessa menn sem hafa margir verið mjög frambærilegir á erlendan mælikvarða. Það er svo að þó að einhverjar smáupphæðir renni til hinna frjálsu félaga, þá eru það afskaplega litlar upphæðir á þann mælikvarða sem íþróttahreyfingin hefur eytt, ef maður getur sagt það, og lagt fram sjálf. Ég kom inn á það áðan að innan við 2% af fjármunum íþróttahreyfingarinnar hafi verið lögð fram á fjárlögum. Ég held að það væri nú töluvert annar bragur á mörgum íþróttagreinum ef íþróttamenn okkar hefðu fengið jafnmyndarlegan styrk og félagar þeirra á Norðurlöndunum. Það er ekki nokkur vafi á því að það sem íþróttahreyfingin hefur gert er mjög mikilvægt og það er einnig rétt sem hv. 14. þm. Reykv. sagði að Reykjavíkurborg og mörg bæjarfélög hafa lagt mikið til íþróttanna í mannvirkjagerð og stuðningi og því ber að fagna. Ríkið hefur lagt til mun minna, en ég vona að það eigi eftir að aukast í framtíðinni.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um þessa till. Ég mun styðja hana þó að ég aftur á móti haldi að hún skipti ekki höfuðmáli í því sem er að gerast í þjóðfélaginu. Ég held að það verði nú að segja að ríkið hafi aldrei stutt við hina frjálsu íþróttastarfsemi í landinu eins og vert væri. Það er kannski tímanna tákn að nú skuli hafa komið fram, skv. skoðanakönnun Dagblaðsins, að það sé meiri hluti hér á Alþingi fyrir bjór. Ég held að það verði ekki sagt um þetta þing þó að þetta verði framkvæmt að það sé hið merkasta mál. En það gæti farið svo að það yrði minnst á þetta þing, ef fram fer eins og horfir að menn ætli að samþykkja bjórinn. Sem sagt: Bjór í stað íþrótta. En það er það sem blasir við okkur hér í dag.



Hæstv. forseti. Ég fagna þeirri till. sem hér liggur frammi og vil taka undir hana, enda tel ég að öll umræða um íþróttamál sé til góðs. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem fram hefur komið á niðurskurð á framlögum til íþróttamála og tel það harmleik mikinn ef svo fer sem horfir í dag. Einnig vil ég taka undir gagnrýni á að leggja niður Íþróttasjóð og tel að sú verkefnaskipting sem þar er farið fram á, að færa það yfir á sveitarfélögin, eigi ekki rétt á sér þar sem íþróttir séu mál þjóðfélagsheildarinnar en ekki einstakra sveitarfélaga og eigi ekki að vera komið undir geðþóttaákvörðunum einstakra sveitarstjórna. Ég tel að með því væri verið að stofna íþróttalífi í landinu í verulega hættu. Það var komið hér inn á keppnisíþróttir og að hlutur kvenna væri of lítill vegna þeirra. Það er nú einfaldlega þannig að kynin eru misjafnlega af guði gerð og falla misjafnlega vel að hinum ýmsu íþróttum þannig að það er ekkert óeðlilegt að það skiptist mikið, enda er það svo. Kvenfólk einokar ákveðnar greinar á meðan karlmenn einoka hinar og verður kannski bið á því að við sjáum kvenfólk t.d. stunda box. Almennt talað gengur þetta þannig fyrir sig, t.d. í knattspyrnunni, að þar er tekið við ungum börnum, 5–6 ára byrja þau að koma. Þeim er strax kennd stundvísi, hreinlæti, snyrting, að klæða sig vel, þeim er kennt mataræði, þeim er kennt að þau þurfi á góðum svefni að halda, þeim er kennd virðing fyrir andstæðingnum, þeim er kennt að starfa í hóp, þeim er kennt að treysta hvert öðru, þeim er kenndur viðbragðsflýtir, agi, hlýðni. Allt þetta skilar okkur góðum og nýtum þegnum út í þjóðfélagið þannig að ég hlakka til að sjá niðurstöður þessarar könnunar. Ekki síst hlakka ég til að sjá þær tölur sem koma út úr því þegar metið er hvað sjálfboðavinna er mikið atriði innan íþróttahreyfingarinnar. Það hefur ekkert verið talað um það hér, og ég hefði gjarnan viljað sjá það í þessari till. metið til fjár, hvers virði landkynningin er okkur. Það má nefna menn eins og formann Borgaraflokksins, Albert Guðmundsson. Hvers virði var hann okkur í landkynningu? Hvers virði er Ásgeir Sigurvinsson, Bjarni Friðriksson í júdó, Einar Vilhjálmsson í spjótkasti o.fl. o.fl.? Þetta hefði ég mjög gjarnan viljað sjá líka reiknað út. Þarna er um verulega stóran póst að ræða. Það hefur komið fram í skoðanakönnunum að innan íþróttahreyfingarinnar reykja unglingar minna, þeir neyta minna áfengis, það er minni hætta á vímuefnanotkun og þeir skila sér betur í námi þannig að allt stefnir þetta á einn veg: Íþróttir skila góðum og nýtum þegnum út í þjóðfélagið. Ég vil ekki eyða tíma þessa fundar meira. Ég hef áður fjallað mikið um íþróttamálin, en ég fagna þessari till. og styð hana.



Herra forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram í sambandi við gildi íþrótta og þarf ekkert við það að bæta. Ég fagna þessari tillögu og tel hana hafa sitt gildi og það er alveg ástæðulaust fyrir hv. þm. suma sem hér hafa komið fram að vera að finna að því að stjórnarþm. flytji þarfar ábendingar til Alþingis í sambandi við veigamikil mál. En það sem kom mér til að standa hér upp var í sambandi við Íþróttasjóðinn, vegna þess að menn voru með duldar meiningar um það hvernig staðið væri að þeim málum. Ég vil aðeins minna á það í þessari umræðu að við 1. umr. fjárlaga, sem fór hér fram í haust, lýsti ég þeirri skoðun minni að það væri ekki tímabært að leggja Íþróttasjóð niður og ég lagði til að hann yrði áfram en kæmi til greina að sveitarfélögin tækju sinn hlut til sín þannig að Íþróttasjóður yrði áfram eingöngu til styrktar íþróttahreyfingunni í heild í landinu. Þetta held ég að sé nauðsynjamál og ég get sagt það hér og nú að ég mun vinna að því í fjárlagagerðinni, og hef þegar tilkynnt það, að þessi stefna verði ofan á. Ég tel að það væri glapræði að leggja Íþróttasjóð niður. Hann gegnir það viðamiklu hlutverki. Þó að hann hafi ekki skilað hinum ýmsu íþróttafélögum stórum fjárhæðum á hverju ári þá er hann viss tryggingarsjóður fyrir íþróttastarfsemina í landinu, enda var hann á sínum tíma lögleiddur með það í huga að efla íþróttir meðal landsmanna og það hefur sannarlega tekist, eins og margir hafa tíundað hér. Þess vegna er ástæðulaust að rífa niður það kerfi sem hefur skilað jafnjákvæðum árangri og Íþróttasjóður hefur gert. Ég tel að Alþingi Íslendinga hafi í gegnum Íþróttasjóð mesta möguleika til þess að halda áfram því uppbyggingarstarfi og brautryðjendastarfi sem íþróttahreyfingin hefur í okkar landi. Þess vegna vildi ég láta það koma fram að fjárlögin verða ekki afgreidd öðruvísi en formleg tilraun og tillaga verði gerð um það að Íþróttasjóður starfi áfram.



Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa tekið til máls. Ég hef sannfærst um það eftir að hafa hlustað á umræðurnar að könnun sem þessi er nauðsynlegri en ég hélt áður en ég fór að mæla fyrir þessari þáltill. þar sem mér finnst að það þurfi að breyta viðhorfum margra þm. sem hér hafa talað, a.m.k. tveggja, hv. 2. þm. Austurl. og hv. 9. þm. Reykn. Þeir hafa gengið út frá því sem vísu í þessari umræðu að þær fjárveitingar sem íþróttahreyfingin í landinu hefur haft á undangengnum árum hafi verið nógar. Hv. 9. þm. Reykn. fullyrti að þjóðin hefði aldrei lagt meira til íþrótta en einmitt núna. Ég hugsa að það sé alveg rétt að þjóðin hafi aldrei lagt meira til íþrótta en núna. En menn verða líka að gera sér grein fyrir því að það eru skyldur sem opinberum aðilum eins og ríki og sveitarfélögum eru lagðar á herðar í þeim efnum. Stórkostlegum niðurskurði til íþróttastarfsemi hefur verið mótmælt af þm. Framsfl. Það gerði hæstv. utanrrh. Mér fannst ósmekkleg þau orð sem hv. 9. þm. Reykn. viðhafði um hæstv. utanrrh. Hv. 9. þm. Reykn. til fróðleiks þá er það nú svo að utanrrh. hefur gert athugasemdir inn í ríkisstjórn við niðurskurð á fjárveitingum til íþróttahreyfingarinnar og á morgun munu þessi mál aftur verða til umfjöllunar í ríkisstjórn þannig að þetta er alls ekki frágengið. Og hv. 2. þm. Austurl. til fróðleiks - þá er það dálítið merkilegt að varaþm. sem hér stendur skuli þurfa að skýra það fyrir hv. 2. þm. Austurl., sem búinn er að vera á þingi í mörg ár, að það er talsverður munur á fjárlagafrv. og fjárlögum. Þarna er talsverður munur á og staðreyndin er sú að í gegnum árin hefur þetta verið þannig, og líka í tíð þeirra ríkisstjórna þar sem Hjörleifur Guttormsson hefur setið, að fjárveitingar til íþróttahreyfinganna, bæði Íþróttasambands Íslands og Ungmennafélags Íslands, hafa verið skornar niður milli ára í fjárlagafrv. sem slíku, en það hefur verið fjvn. Alþingis sem síðan hefur hækkað fjárveitingar til þessarar starfsemi. Ég trúi því og treysti að svo muni einnig verða í ár. Og því getur hv. 2. þm. Austurl. treyst að ég er talsmaður þessara hluta í þingflokki framsóknarmanna. En ég vil leggja áherslu á það að þetta fjárlagafrv. er ekki frágengið og það er mikill munur á því sem kemur fram í fjárlagafrv. eða fjárlögum eins og þau munu síðan endanlega verða samþykkt. Að lokum vil ég þakka aftur einstökum þm. fyrir þátttöku í þessari umræðu.



Virðulegur forseti. Ég missti að hluta af ræðu hv. frummælanda fyrir þessari till. en heyrði þó að hann var að vekja vonir um að það fengist veruleg leiðrétting á framlögum til íþróttastarfsemi í landinu við afgreiðslu þess fjárlagafrv. sem nú er til meðferðar hér á Alþingi. Ég ætla að vona að þessi orð hv. þm. gangi eftir. Ég ætla að vona að þar verði eitthvað sem máli skiptir á ferðinni og þökk sé honum sem öðrum sem leggja þar sitt af mörkum. Ég ætla ekki að munnhöggvast við hv. þm. frekar um það sem gerst hefur í tíð núverandi ríkisstjórnar. Það blasir við hverjum manni. Mótmælin dynja yfir utan af landsbyggðinni og af öllu landinu gegn þeim breytingum sem gerðar hafa verið af stjórnvöldum í sambandi við tekjutilfærslu frá ríkissjóði til sveitarfélaga, niðurlagningu Íþróttasjóðs og skerðingu þeirra bráðnauðsynlegu framlaga sem þar er um að ræða. Kannski er það leiðrétting á því sem við eigum von á að sjá af hálfu meiri hl. fjvn. og ráðandi meiri hluta hér á Alþingi. Batnandi mönnum skal best að lifa þar sem annars staðar og við eigum eftir að sjá hvað eftir gengur. Ég vildi aðeins nefna það að þessum málum hefur oft verið hreyft hér á hv. Alþingi á undanförnum þingum. Einn af þeim sem fluttu tillögu um skipulegan stuðning hins opinbera við ungmenna- og íþróttahreyfinguna fyrir fáum þingum var hv. þm. Helgi Seljan ásamt tveimur öðrum þm. sem fluttu mál á 107. löggjafarþinginu um þetta efni. Því miður hlaut sú tillaga þá ekki þann stuðning sem vert hefði verið að mínu mati en hún fjallaði efnislega um ekki ósvipaða þætti og hér er rætt um nema þá með markvissari hætti þar sem gert var ráð fyrir stuðningi við fjöldahreyfingar á þessu sviði og samstarfi við fjöldahreyfingar í íþróttastarfi. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram vil ég aðeins segja að ég tel að það sem skiptir allra mestu fyrir íþróttastarfsemi í landinu sé að bæta aðstöðu til almenningsíþrótta. Ég ætla ekki að vanmeta það sem gert er í sambandi við keppni og keppnisaðstöðu. Vafalaust getur slíkt virkað hvetjandi og á fullan rétt á sér að skapa kappsömum ungmennum aðstöðu til þátttöku og þau hafa sýnt það, íslensk ungmenni, að þau eru gjaldgeng á alþjóðamælikvarða. Hitt skiptir þó mestu fyrir þjóðina sem heild að hún hafi aðstöðu til þess að rækta heilbrigðan líkama með þeim sálarbótum sem því fylgja. Að menn hafi þar greiðan aðgang og geti tekið þátt í íþróttastarfi, almenningsíþróttum með tilliti til sinna aðstæðna, helst án þess að það þurfi að ganga inn í mjög stífan stundaramma. Ég nefni þar sundið sem dæmi þar sem aðstaða víða á landinu, engan veginn þó alls staðar, er með þeim hætti að fólk getur eftir aðstæðum tekið þátt í sundiðkun. Ég nefni aðstöðu til skíðaiðkana sem víða fer batnandi á landinu þar sem almenningi skapast slíkir möguleikar. Og vegna þess sem vikið er að af hv. flm. um aðstöðu kynja í þessu sambandi þá held ég að það skipti kannski ekki minnstu máli fyrir konur í landinu einmitt að skapa slíkar sveigjanlegar aðstæður vegna þess hvernig þeirra skyldustörfum er háttað. Ég vænti þess svo að þessi umræða ásamt flutningi verði til þess sem flm. og meðflm. eflaust stefna að. Og ég bið hann að vanvirða ekki þá gagnrýni sem hér hefur fallið af minni hálfu á bakgrunn þessa máls, það á ekki við góðan hug sem ég efast ekki um að búi að baki þessum tillögum.



Herra forseti. Á þskj. 150 leyfi ég mér að flytja till. til þál. um könnun á launavinnu framhaldsskólanema. Meðflytjendur mínir eru hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, Guðrún Helgadóttir, Sturla Böðvarsson, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, Sighvatur Björgvinsson og Stefán Valgeirsson. Till. er svohljóðandi, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að láta kanna hvernig háttað er vinnu framhaldsskólanema meðfram námi. Kannaðir verði eftirfarandi þættir: a. fjöldi vinnustunda á viku, b. hvenær sólarhrings störfin eru unnin, c. kjör og réttindi námsmanna í launavinnu, d. ástæður þess að nemar vinna launuð störf með námi." Herra forseti. Vissulega væri fróðlegt og gagnlegt að hafa fleiri þætti með í þessari könnun, á það hefur mér verið bent eftir að þessi till. er fram komin, og vil ég biðja hv. nefndarmenn sem munu fjalla um þetta till. að hafa það í huga. Ég nefni t.d. atriði eins og það hvers kyns nemandinn er, á hvaða aldri, hversu há laun hann hafði fyrir sumarvinnu sína, hversu miklu fé hann eyðir á viku að jafnaði og e.t.v. að fá það eitthvað sundurgreint. Þetta síðasttalda fellur e.t.v. nokkuð sjálfkrafa undir d-lið tillögunnar. Hvað aldur og kyn snertir þá fannst mér það reyndar svo sjálfsagt að ég sá ekki ástæðu til þess að nefna það í tillögugreininni. Ástæðurnar fyrir því að þessi till. er borin fram nú hér á hv. Alþingi liggur væntanlega nokkuð í augum uppi. Það er að okkar dómi verulegt umhugsunar- og áhyggjuefni að svo virðist sem launavinna framhaldsskólanema færist sífellt í vöxt. Skyndikannanir í einstökum skólum benda til þess að í efstu bekkjunum vinni allt að 70% nemenda meðfram námi, og hafa reyndar heyrst hærri prósentutölur, nokkrir þeirra jafnvel meira en 20 klst. á viku, og þarf ekki að fara í grafgötur með það hvaða áhrif það hlýtur að hafa á námsárangur og þátttöku í félagslífi skólanna. Gerðar hafa verið skyndikannanir í framhaldsskólum á höfuðborgarsvæðinu sem ég hef hér undir höndum. Tvær þeirra voru gerðar í Menntaskólanum í Kópavogi, sú fyrri í febrúar 1986 og sú síðari í febrúar 1987. Í fyrri könnuninni bárust svör frá 220 nemendum af 350 eða tæplega 63% nemendanna. Skýringin á því að ekki tóku fleiri þátt í þessari könnun er sú að könnunin var gerð í kennslustund sem hófst klukkan 10 að morgni og þá voru ekki allir nemendur komnir í skólann samkvæmt sinni stundaskrá. Sumir voru reyndar í leikfimi og einhverjir voru fjarverandi vegna veikinda eða vinnu. Könnunin sýndi að 42% aðspurðra stunduðu einhverja launaða vinnu en það samsvarar 10 nemendum í 24 nemenda hópi. Helstu niðurstöður í einstökum árgöngum leiða það í ljós að 25% nemenda í fyrsta bekk Menntaskólans í Kópavogi stunduðu launavinnu og vinnustundir voru að meðaltali 12 á viku hjá þeim sem vinna. Í öðrum árgangi var hlutfallið 37% og vinnustundir sömuleiðis að meðaltali 12 á viku eins og í fyrsta bekk. Í þriðja árgangi var hlutfallið komið upp í 53% og enn var vinnustundafjöldinn um 12 klst. á viku en þegar komið var upp í fjórða árgang þá var vinna nemenda utan skóla orðin miklu meiri eða um 73% og vinnustundafjöldinn um 15 klst. á viku. Skiptingin nokkuð jöfn eftir kynjum. Útkoman í könnuninni í febrúar á þessu ári er sú að það er rúmlega helmingur nemenda sem vinnur meðfram námi. Hvað einstaka árganga varðar þá fer vinna nemenda meðfram skólanámi vaxandi eftir því sem ofar dregur í skólanum. Sem dæmi má nefna að það eru átta nemendur sem vinna 11–20 stundir á viku eða 22,8% sem vinna þetta margar vinnustundir á viku. Í þeim hópi eru sjö stúlkur og einn piltur. Þrjú vinna meira en 20 stundir á viku, tvær stúlkur og einn piltur. Í Menntaskólanum við Sund var gerð könnun 10. nóv. sl. Spurningalisti var lagður fyrir alla nemendur skólans sem eru 795. Þar af svöruðu 713 nemendur eða 89,7%. Það sem stingur í augu þegar litið er á niðurstöður þessarar könnunar er sú staðreynd að á öllum aldursstigum vinna stúlkurnar talsvert meira en strákarnir enda þótt þeir eyði svo samkvæmt könnuninni töluvert meira fé að jafnaði vikulega heldur en stúlkurnar. Þetta minnir okkur á þá staðreynd að stúlkur eiga yfirleitt síður kost á vel launaðri sumarvinnu og verða því hugsanlega að bæta sér það upp á þennan hátt. Niðurstöður könnunarinnar eru þær að í fyrsta bekk vinna 34,8% piltanna með náminu en 48,6% stúlknanna. Í öðrum bekk eru hlutföllin þau að 43,2% strákanna vinna með námi og 63,5% stelpnanna. Í þriðja bekk eru það 51,5% stráka og 65,6% stelpna. Í fjórða bekk eru það orðin 46,4% stráka og 78,6% stelpnanna. Það er enn fremur mjög athyglisvert að á annað hundrað nemenda vinna meira en 12 klst. á viku. Það eru 12 strákar og 17 stelpur sem vinna á milli 20 og 40 klst. á viku og yfir 40 tíma á viku eru það 3 strákar og 2 stelpur. Það er ýmislegt fleira sem kemur fram í þessari könnun sem er fróðleg og skemmtilega unnin eftir því sem ég hef vit á. Það var félagsgreinadeild í 4. bekk sem vann úr könnuninni með aðstoð kennara, Pétrúnar Pétursdóttur. En þessar niðurstöður hljóta að teljast ískyggilegar og sé þetta ástand dæmigert fyrir marga framhaldsskóla er vissulega ástæða til einhverra viðbragða. Tímasókn og heimavinna í framhaldsnámi er flestum ærin vinna og jafnast á við fulla dagvinnu að viðbættri auka-, helgar- og jafnvel næturvinnu þegar svo stendur á. Það er þó vissulega engin nýlunda að námsmenn vinni launuð störf meðfram námi í lengri eða skemmri tíma og geta ýmsar ástæður legið þar að baki, tímabundin fjárþörf eða bágar heimilisástæður. Slíkt hefur þó fremur heyrt til undantekninga og hlýtur að teljast óæskilegt með öllu. Sú tíð er liðin að menntun var forréttindi fárra og blásnauðir unglingspiltar grúfðu sig niður á milli þúfnakollanna þegar ríkismannasynir riðu hjá á leið í Latínuskóla. Á þeim tíma leyfðu stúlkurnar sér ekki einu sinni að fella tár yfir slíku svo fjarlægt var að þær nytu réttinda til mennta. Nú á dögum á menntabrautin að vera öllum aðgengileg, óháð kyni, búsetu eða efnahag. Það er því í flestra augum fremur ótrúlegt að knýjandi ástæður reki mikinn fjölda framhaldsskólanema til launavinnu með námi. En hverjar sem ástæðurnar eru er nauðsynlegt að vita þær og reyna að bregðast við þessari þróun með einhverju móti. Ef það er raunin að til séu þeir framhaldsskólanemar sem vinna allt að 30 eða 40 stundir á viku með fullu námi þá skila þessir nemendur um 70 vinnustundum á viku og getur þá hvorki gefist mikill tími til heimanáms né þátttöku í félagslífi sem einnig stuðlar að þroska og lífsfyllingu þessara ungmenna. Eitthvað hlýtur undan að láta og það vill þá oft verða námið. Stundum flosna þessir einstaklingar upp frá námi en oftar verða afleiðingarnar þær að námið tekur lengri tíma en ella þyrfti, mikið verður um endurtekna áfanga eða að nemendur rétt ná að skríða í gegnum próf og koma því illa undirbúnir til náms í öðrum skólum eða til starfa á öðrum vettvangi. E.t.v. má skoða slakan árangur á fyrsta ári í Háskóla Íslands að einhverju leyti í ljósi þessara staðreynda. Það er háskólamönnum verulegt áhyggjuefni hversu há fallprósenta er orðin í sumum greinum. Árið 1986 féllu t.d. 63% á fyrsta ári í viðskiptafræði og 55% árið 1987. Í almennri sálarfræði féllu 72% nemenda á fyrsta ári árið 1986 og 71% árið 1987. Í almennri lögfræði féllu 80% nemenda í fyrra en 71% sl. vor, en það er rétt að geta þess að þeir sem ekki mæta í próf eru taldir fallnir og fá einkunnina núll. Ef hins vegar er skoðuð fallprósentan hjá þeim sem þreyttu prófið í almennri lögfræði þá er hún 74% árið 1986 en 59% árið 1987. Háskólamenn telja það vaxandi vandamál að nemendur komi of illa undirbúnir til háskólanáms og við hljótum m.a. að leita orsakanna í því hversu mjög launavinna framhaldsskólanema meðfram námi hefur færst í vöxt. Það má leiða getum að því hverjar séu helstu orsakir þessarar þróunar. T.d. er nokkuð augljóst að mat samfélagsins á menntun hefur áhrif á viðhorf ungs fólks. Menntun er heldur lítils metin til launa og í seinni tíð hefur lítið farið fyrir umræðum um lífsfyllingu í starfi heldur er gildi þess fyrst og fremst mælt í krónum. Þó er nú prófskírteinið talið nauðsynlegur aðgöngumiði að ýmsum leiðum í starfi og námi en óþarft þykir að fórna til þess öllum lífsins lystisemdum. Enda dynja áreitin á unga fólkinu úr öllum áttum, kröfur um tískufatnað, hljómflutningstæki, ferðalög, jafnvel bíla. Fordæmin skortir svo sannarlega ekki. Fullorðið fólk hlýtur að líta í eigin barm og íhuga hvort neyslukapphlaup hinna eldri hafi smitað svo ungmennin að þau telji nauðsynlegt að vinna allt að 30 klst. á viku með skólanámi til þess að fjármagna óhófseyðslu sem foreldrar þeirra eru skiljanlega ekki tilbúnir að greiða fyrir þau. Sé svo þá er eitthvað meira en lítið bogið við það verðmætamat sem við innrætum ungu kynslóðinni og þá er ástæða til að staldra við og hugsa sinn gang. Í tillögunni og grg. er ekki sérstaklega fjallað um tilhögun þeirrar könnunar sem við leggjum til né kostnað í því sambandi. Að okkar mati væri eðlilegt og sjálfsagt að fela verkið Félagsvísindastofnun Háskólans. Samkvæmt mjög lauslegri áætlun gæti kostnaðurinn verið um 300 þús. kr. eða í hæsta lagi nálægt 400 þús. kr. Besta ráðið væri að tengja slíka könnun svokölluðum spurningavagni Félagsvísindastofnunar með viðbótarúrtaki úr aldurshópnum 1620 ára. Þyrfti þar að koma til að öllum líkindum 600-800 manna úrtak í þessum aldurshópi en framhaldsskólanemar eru áætlaðir 14 208 talsins í vetur. Næsta könnun Félagsvísindastofnunar eða spurningavagn verður líklega í febrúar nk. og svo annar næsta vor en þeir eru tvisvar til þrisvar á ári. Herra forseti. Okkur hlýtur að vera kappsmál að fá að vita hvað rekur stóran hluta framhaldsskólanema til þess að vinna launavinnu meðfram námi og þess vegna er þessi till. borin fram á Alþingi. Flm. telja einnig nauðsynlegt að fá fram í dagsljósið hvort þessir einstaklingar njóta kjara og réttinda í samræmi við vinnuframlag sitt eða hvort hér er verið að ganga á lagið og notfæra sér ódýran vinnukraft. Það hefur mikið verið rætt um nauðsyn þess að tengja saman skólanám og atvinnulíf og e.t.v. álíta þessir sívinnandi skólanemar sig vera að svara kröfum nútímans að þessu leyti. Sennilegast er þó að í fæstum tilfellum sé um nokkur eðlileg tengsl að ræða milli launavinnunnar og námsins. Er t.d. bágt að sjá að afgreiðsla á bar fram eftir nóttu sé að neinu leyti stuðningur við nám í menntaskóla eða að sjoppuafgreiðsla sé í nokkrum tengslum við tækninám. Herra forseti. Ég held að það þurfi ekki að hafa fleiri orð um ástæður fyrir því að þessi tillaga sé borin fram og ég leyfi mér að vona að henni verði vel tekið, enda borin fram af fulltrúum allra stjórnmálaafla í þinginu, og ég vona að fámennið hér í þingsal sé ekki vitnisburður þess að þm. hafi ekki áhuga á þessu máli. Þegar niðurstöður könnunarinnar eru ljósar verður að meta hvort og hvernig unnt er að bregðast við þeirri þróun sem að mati flm. er veruleg ógnun við þau markmið framhaldsskólanna að skila hæfum og vel menntuðum einstaklingum út í þjóðfélagið og til enn frekara náms. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að till. verði vísað til síðari umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Á þskj. 165 er að finna þáltill. sem er 153. mál Alþingis og ég flyt ásamt hv. 5. þm. Suðurl., Guðna Ágústssyni, og hljóðar hún svo, með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að fela samgrh. að láta gera kostnaðar- og framkvæmdaáætlun um gerð vegar með suðurströnd Reykjanesskaga milli Þrengslavegar við Þorlákshöfn og Grindavíkurvegar. Niðurstöður þeirrar athugunar skulu liggja fyrir við endurskoðun vegáætlunar á næsta ári." Í mínum huga er ekki spurning um hvort greiðfær vegur verður lagður þessa leið heldur miklu fremur hvenær. Sannfæring mín er sú að hann muni skila arði og breyta ýmsum þáttum í búsetu og afkomumöguleikum íbúa á Suðurnesjum og á Suðurlandi til hins góða, auðvelda og auka samskipti milli þessara byggðarlaga og leggja grundvöll að nýrri atvinnustarfsemi. Vegalengdin milli Grindavíkurvegar og Þrengslavegar mun vera upp undir 70 km sé farið með suðurströnd Reykjanesskaga. Þar er nú að nafninu til akfær leið, annars vegar um Ísólfsskálaveg nr. 427 og svo um Krísuvíkurveg nr. 42. Þessi vegur er lítið sem ekkert farinn; enda alls ekki í því horfi að bjóði upp á mikla umferð. Vegurinn er að stórum hluta niðurgrafinn, krókóttur og ófær langan tíma ársins vegna snjóa og aurbleytu. Fullyrða má að góður vegur á þessari leið yrði mikið notaður og að hann mundi skapa nýja möguleika í samgöngu- og atvinnumálum, ekki aðeins fyrir íbúa næsta nágrennis heldur einnig fyrir stóran hluta annarra landsmanna. Má í því sambandi benda á eftirfarandi: Innan tíðar verður tekin í notkun brú yfir Ölfusárósa. Hún mun valda miklum breytingum í samgöngum á Suðurlandi. Örstutt verður á milli útgerðarstaðanna Stokkseyrar, Eyrarbakka og Þorlákshafnar eða um 15–20 km í stað 40–45 km sem nú er. Mun þessi breyting skapa nýja og fjölbreytta möguleika í samvinnu þessara staða og er þegar farin að hafa áhrif á mótun framtíðarstefnu þeirra í ýmsum málum. Með greiðfærum vegi milli Þorlákshafnar og Grindavíkur mundu opnast nýir samgöngumöguleikar á svæðinu og ýmsar leiðir styttast til muna. Sem dæmi má nefna að Grindavík-Þorlákshöfn um Reykjavík er nú um 110 km. Sú leið yrði aðeins um 60 km og mundi styttast um 50 km væri farið með suðurströnd Reykjanesskaga. Leiðin Hveragerði-Keflavík um Reykjavík er um 95 km. Sú leið mundi styttast um 25 km eða niður í um 70–80 km. Leiðin milli Suðurlandsundirlendis og Suðurnesja mundi styttast að öllu jöfnu um 30–50 km. Sé horft til þeirrar miklu umferðar sem er á milli þessara landsvæða er vart sjáanlegt annað en að vegur sem mundi stytta þessa leið svo mikið væri hagkvæmur. Það skal þó tekið fram að erfitt er að reikna nákvæmlega út þessar vegalengdir, en við lauslega athugun sem gerð hefur verið er talið að stytta megi leiðina um allt að 10 km eða niður fyrir 60 km með breytingu á vegarstæði frá því sem nú er og fælist m.a. í því að gatnamót á Þrengslavegi yrðu nær Þorlákshöfn ámóta við þann veg sem liggur nú að Ölfusárbrú. Það þarf þó að meta hvort æskilegt sé út frá náttúruverndarsjónarmiðum og öðrum þáttum sem upp kunna að koma. Þá má það koma fram í þessari umræðu að raddir hafa verið innan Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum um möguleika á gerð þessa vegar, svo og lagningu vegar af Grindavíkurvegi við Svartsengi til Njarðvíkur. Slíkur vegur mundi stytta leiðina milli Grindavíkur og Keflavíkursvæðisins og vera liður í að þétta byggð og auka samvinnu milli þéttbýlisstaðanna á Suðurnesjum. Sömuleiðis er mikið rætt um lagfæringu á vegi frá Grindavík að sjóefnavinnslunni á Reykjanesi. Þar hafa verið gerðar miklar vegabætur á hluta leiðarinnar og má segja að vanti aðeins herslumuninn á að ljúka þar greiðfærum vegi milli þessara staða og þar með alla leiðina frá Grindavík að Höfnum. Þótt þáltill. fjalli ekki um þessa leið er sjálfsagt að minna á hana í þessari umræðu. Víst er að greiðfær vegur af Suðurlandsvegi við Hveragerði til Suðurnesja með suðurströnd Reykjanesskaga yrði mikið notaður af þeim sem erindi eiga milli þessara byggðarlaga. Hann yrði styttri, fljótfarnari og jafnvel greiðfærari á vetrum en leiðin yfir Hellisheiði og um Reykjavík til Suðurnesja þar sem hann lægi með sjó fram og ekki eins hátt og vegurinn yfir Hellisheiði. Suðurlandsvegur um Kamba er aðalsamgönguæð Suðurlands og mikils hluta Austurlands til Reykjavíkur. Um þennan veg fara nú um 3000 farartæki á dag að jafnaði. Þá verða þeir sem aka milli þessara landshluta Suðurnesja að aka í gegnum höfuðborgarsvæðið og Reykjanesbraut eða Keflavíkurveg eins og hann er jafnan nefndur. Það er í reynd eina samgönguæðin til og frá Suðurnesjum og daglega fara um hann um 4000 bílar. Með gerð vegar um suðurströnd Reykjanesskaga væri því dregið úr þeirri miklu umferð sem nú liggur um Reykjanesbraut og þegar er orðin mun meiri en brautin getur þjónað með öruggu móti svo sem dæmi sanna. Með þessari vegarlagningu væri því gengið skref til móts við réttmætar kröfur landsmanna um aukið öryggi á þessari leið. Einnig mundi vegurinn draga úr umferðarþunga á Reykjavíkursvæðinu sem ekki er vanþörf á. En fleiri rök má nefna. Aðalflugvöllur landsins er á Suðurnesjum og um hann fer allt áætlunarflug til og frá landinu. Fjöldi fólks af Suður- og Austurlandi á leið til og frá Suðurnesjum af þeim ástæðum án þess að eiga nokkurt annað erindi til Reykjavíkursvæðisins. Sömuleiðis fer allur út- og innflutningur varnings með flugvélum fram um Keflavíkurflugvöll. Með styttri leið milli þéttbýlisstaðanna á Suðurlandi og flugvallarins opnuðust nýir möguleikar til slíkra hluta. Þá er nú þegar hafin samvinna milli Þorlákshafnar, Eyrarbakka, Stokkseyrar og Selfoss við fiskmarkað Suðurnesja. Fullvíst er að sú samvinna mun verða öflugri og fjölbreyttari ef gert verður auðveldara að flytja fisk landleiðis milli þessara byggðarlaga en nú er. Allir sjá að leið sem er um 30 km styttri en sú sem nú er farin mundi greiða fyrir slíkri samvinnu. Einn er sá þáttur sem ekki má vanmeta, en það er að með þessum vegi opnast ný leið fyrir ferðamenn og þá aðra sem kjósa að aka um og skoða landið. Enginn vafi er á að margir erlendir ferðamenn mundu vilja hefja ferðir sínar í hópferðum, bílaleigubílum eða á annan máta á vit Gullfoss og Geysis og annarra staða frá Keflavíkurflugvelli eða hótelum á því svæði. Fyrir slíka er leið með suðurströnd Reykjanesskaga ekki síður áhugaverður kostur en að aka Reykjanesbraut. Má í því sambandi m.a. minna á Krísuvíkursvæðið sem er athyglisvert til skoðunar. Fyrir þá sem standa stutt við og ekki hafa möguleika á langri ferð um landið er kynnisferð umhverfis Reykjanesskagann álitlegur kostur sem margir mundu án efa nýta sér ef unnið væri að. Þá má til viðbótar nefna allan þann fjölda fólks á höfuðborgarsvæðinu og í næstu byggðum sem á fríhelgum og í annan tíma kýs að aka um og virða fyrir sér landið. Suðurströnd Reykjanesskaga er fjölbreytileg í náttúrulegu tilliti sem vissulega má vekja meiri athygli á en nú er gert. Það hlýtur að vera eitt af markmiðum okkar allra að sem flestir þekki landið og njóti þess. Enn má nefna að ýmsir telja næsta fullvíst að eftir að Krísuvíkurheimilið verður tekið til notkunar fyrir vímuefnasjúklinga muni þurfa að endurbæta að verulegu leyti þann veg sem þangað liggur nú. Með gerð þess vegar sem hér hefur verið rætt um tengdist Krísuvík góðum vegi. Sömuleiðis tengdi þetta byggðina í Selvogi betur helstu umferðaræðum. Herra forseti. Eins og ég gat um í upphafi míns máls er það ekki spurning í mínum huga hvort þessi vegur verður lagður heldur miklu fremur hvenær. Við þekkjum öll hve miklar breytingar hafa orðið á samgöngum hér á landi síðustu árin. Þar hefur ekki einasta ráðið aukið bundið slitlag á vegi heldur einnig uppbygging nýrra vega og leiða sem illfærar voru. Áhrif þessa hafa orðið margþætt, en fullyrða má að við það hafi skapast nýir möguleikar fyrir samvinnu sveitarfélaga og fyrirtækja sem áður voru óhugsandi. Markmiðið með lagningu vegar með suðurströnd Reykjanesskaga er einmitt hvað helst það að greiða fyrir samskiptum þeirra staða sem við það nálgast og opna með því nýja möguleika fyrir íbúa þeirra til að treysta sinn hag. Það eru því mörg og sterk rök sem liggja til grundvallar því að hagkvæmt sé og eðlilegt að lagður verði greiðfær vegur milli Grindavíkurvegar og Þrengslavegar eins og hér hefur verið vikið að. Svo unnt sé fyrir Alþingi að taka ákvörðun um lagningu hans þurfa að liggja fyrir kostnaðar- og framkvæmdaáætlanir og því er lagt til að samgrh. láti gera þær og leggja niðurstöðurnar fyrir Alþingi á hausti komanda. Herra forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Hér er hreyft máli sem margir hafa haft mikinn áhuga á á þessu landsvæði, sem er Reykjanesskaginn, suðurlandsundirlendi, og í þennan hóp ættu ekki síst að bætast Reykvíkingar. Það liggur ljóst fyrir, eins og hefur komið fram á hv. Alþingi, að þm. Reykjavíkur og við sem eigum leið um höfuðborgarsvæðið finnum sífellt fyrir hinum gífurlega vaxandi umferðarþunga sem er einn af fylgifiskum vaxandi bílaeignar í landinu. Eins og kom fram hjá hv. 3. þm. Reykn. í grg. þar getur hann þess að hin nýja staðsetning muni stytta leiðina milli Suðurnesja og Suðurlandsundirlendisins. Með því að stytta og gera þessa leið greiðfærari er augljóst mál að þá mun linna töluvert og lina umferðarþunga og umferð Reyknesinga í gegnum Reykjavík eða Sunnlendinga aftur á móti þegar þeir fara suður á Suðurnes gegnum Reykjavík með sama hætti. Þetta mál hlýtur því að vera töluvert atriði fyrir Reykvíkinga þegar þeir kvarta sáran yfir umferðarþunga sem hvílir á höfuðborgarsvæðinu og þeim gífurlegu umferðarmannvirkjum sem þeir þurfa að leggja og fjárfesta í til að ná þar ýmsum úrbótum sem þeir stefna að. Eitt atriði kom ekki fram hjá hv. flm., en það er öryggið af vegi með suðurströnd landsins frá Reykjanesskaganum og austur fyrir land. Með suðurströndinni má segja að menn komist helst eftir þessum slóða ef þeir ætla að fara aðra leið en gegnum höfuðborgina og yfir Hellisheiði. Reykjanesskaginn er eldstöð og svæði þar sem náttúruhamfarir geta komið upp á hvaða tíma sem er og þá eiga íbúar ekki margar aðrar leiðir greiðfærar en Reykjanesbrautina til að fara um ef þeir ætla að yfirgefa svæðið. Eins hefur verið bent á náttúruhamfarir sem verða þess valdandi að menn þurfa að komast frá Reykjavík. Það er með sama hætti að verða verulegt áhyggjuefni. Þá skal líta sérstaklega til nýrrar mannvirkjagerðar í samgöngum. Tala ber um að það eigi að setja brýr á gatnamót og brýr á vegi, sérstaklega hvað varðar þá sem þurfa að komast frá Hafnarfirði gegnum Garðabæ og Kópavog og síðan áfram inn úr. Mikið af þessari mannvirkjagerð fer eftir einni ákveðinni línu, en gatnamót, þ.e. brýr, eru ekki í sama plani. Við jarðskjálfta eða aðrar náttúruhamfarir verður þessi gerð gatnamóta mjög erfið umferðar og jafnvel ófær og liggur í augum uppi að þegar ein lína er burðarásinn í samgöngunum er ekki spursmál að menn þurfi að líta til næsta kosts sem er að hafa fleiri vegi, svo sem þarna með suðurströndinni. Ég vil einnig vekja athygli á að það hefur komið berlega í ljós með fiskeldisstöðvar, sem nú raða sér á Reykjanesskagann, sérstaklega hvað varðar suðurströndina, alla leið frá Höfnum og til Grindavíkur og þaðan austur fyrir Festarfjall til Ísólfsskála og halda jafnvel áfram, að þeir sem að þessum fiskeldisstöðvum standa eru sífellt með óskir um bættar samgöngur. Þá kemur það fram að í þessari till. er gert ráð fyrir að vegurinn nái til Grindavíkur, en eins og flm. benti réttilega á eru áskoranir frá atvinnurekendum um að það verði tekinn fyrir vegarkaflinn frá Grindavík að Reykjanesvita. Ég tek undir að það verði sett inn í kostnaðar- og framkvæmdaáætlun að sá vegarkafli sem liggur þar verði tekinn sérstaklega til meðhöndlunar. Fiskmarkaður er eitt af því sem kemur inn í í atvinnulegu tilliti. Það var sagt frá því að nú væri ekki samstarf lengur milli Suðurlands og Suðurnesja heldur kominn einn fiskmarkaður, sem er með aðild Sunnlendinga að fiskmarkaði Suðurnesja, er heitir núna fiskmarkaður Suðurlands. Ef áætlanir þeirra ágætu aðila, sem að þessu standa, ganga fram liggur ljóst fyrir að fiskflutningar fram og til baka frá Suðurnesjum og austur fyrir fjall eða frá Þorlákshöfn og þar í kring og suður eftir munu stóraukast. Það er enn þá frekari rökstuðningur fyrir því að Reykvíkingum og þeim sem hér búa er mikil nauðsyn að losna undan þeim vaxandi þungaflutningi sem er fyrirsjáanlegur. Herra forseti. Ég tel hreyft gagnmerku máli og ég mun gera allt sem ég get til að styðja það og treysti að aðrir hv. þm. geri slíkt hið sama.



Hæstv. forseti. Góðar samgöngur eru forsenda byggðar og nýrrar byggðaþróunar. Stundum er sagt að vegir séu æðakerfi þjóðarlíkamans. Þeir ráða þrótti og framgangi héraðanna. Séu vegirnir lélegir fækkar ferðum um héruðin, ekki síst eftir að fólk hefur vanist hinum fullkomnu vegum. Sú ástæða er ein oft næg til þess að fólk yfirgefur jafnvel gjöfular byggðir eins og dæmin sanna. Sú hugmynd sem hér er kynnt og farið fram á að Alþingi feli samgrh. að gera kostnaðar- og framkvæmdaáætlun um veg með suðurströnd Reykjanesskaga milli Þorlákshafnar og Grindavíkur er mikilvæg framtíðarinnar vegna. Ég er sannfærður um að af mörgum ástæðum er hér hreyft mikilvægu máli sem ekki einungis er til að þjóna ferðalöngun fólks heldur yrði í eðli sínu vegur sem vegna legu sinnar og samtengingar mikilla útgerðarstaða yrði hagkvæmur sé horft til framtíðar, eins og fram kom í máli hv. 1. flm. og hv. 1. þm. Reykn. Með tilkomu Ölfusárbrúar við Óseyrarnes kemst í framkvæmd margvísleg samvinna á svokölluðu árborgarsvæði á öllum sviðum. Það má ætla, verði vel að verki staðið heima fyrir, að þetta svæði verði mikið hagsældarsvæði og muni verða í stakk búið til að takast á við ný verkefni og margvísleg og muni veita höfuðborgarsvæðinu verulega samkeppni um mannafla og atvinnufyrirtæki á næstu árum og áratugum sem yrði byggðaþróun í landinu til heilla. Því er þetta nefnt að þegar er ákveðin þróun hafin, eins og hér hefur komið fram, þar sem er stofnun fiskmarkaðar á Suðurlandi sem mun tengjast í nánu samstarfi við fiskmarkað Suðurnesja. Enn fremur má hugsa sér að þessi vegagerð mundi skapa það að menn nýti hafnirnar í enn ríkari mæli með hagkvæmni í huga, Suðurnesjabátar landi í Þorlákshöfn og öfugt og aflanum verði ekið á milli staða. Eins og fram kemur í tillögunni mundi þessi vegur stytta leið á milli Suðurlandsundirlendis og Suðurnesja um 30–50 km sem er mikil vegalengd. Enn fremur gæti aukið samstarf Sunnlendinga og Reyknesinga fætt af sér margt fleira sem yrði byggðaþróun í landinu til farsældar. Má þar t.d. nefna ef þessi byggðarlög sameinuðust um t.d. inn- og útflutningshöfn. Hér hefur komið fram í umræðunni að þeir eiga sameiginlegra hagsmuna að gæfa í grein sem mun hafa mikil efnahagsleg áhrif, vonandi til heilla á Íslandi. Þar á ég við fiskeldið. Staðhættir með Reykjanesskaganum til Þorlákshafnar eru þannig að vegur meðfram ströndinni yrði tiltölulega ódýr. Vegarstæðið er gott og undirbygging yrði ódýr. Ég álít að ef og þegar í þessa framkvæmd verður ráðist eigi vegurinn að liggja sunnan Selvogsheiðar með sjónum til Þorlákshafnar. Selvogsheiðin er snjóþung og í rauninni eini staðurinn á þessari leið sem er það, en fyrir sunnan heiðina og fyrir neðan er snjólétt eins og annars staðar þarna um slóðir. Enn fremur mundi vegur sunnan heiðarinnar stytta leið úr Selvogi til Þorlákshafnar um helming, yrði aðeins 13–14 km, en mun nú vera um 30 km. Það er brýnt þar sem brátt mun Selvogshreppur tilheyra Ölfushreppi. Athyglisvert er að brátt er Selvogurinn í auðn verði ekkert aðhafst, en í gegnum aldirnar var Selvogurinn byggðarlag þar sem menn komust bærilega af og byggðin var bæði þétt og fjölmenn. Það má ætla að enn væri gróska og uppgangur í Selvogi ef byggðin væri í góðu vegasambandi austur og vestur. Vegur meðfram Reykjanesi er enn fremur líklegur til að þjóna miklum tilgangi í ferðamálum Íslendinga, ekki síst í sambandi við Keflavíkurflugvöll. Vegurinn yrði láglendisvegur, mun hættuminni hvað hálku og ófærð varðar en Reykjanesbrautin svo ég tali nú ekki um Hellisheiði og Þrengslaveg. Því er spáð að fjöldi erlendra ferðamanna til Íslands muni fjórfaldast á næstu 15 árum, verði um 400 þús., og í vaxandi mæli koma jafnar á öllum árstíðum, ekki síst ef við förum að vekja athygli á hinni raunverulegu náttúru landsins og þeim sérstöku aðstæðum sem hér eru til útivistar, ekki síst að stunda útiveru í stórbrotinni náttúru hálendisins, í skíðaferðum, vélsleðaferðum, fjalla- og jöklaferðum á þeim tíma árs þegar náttúra landsins þolir best slík ferðalög. Því má ætla að þessi vegur muni þjóna vel og gera kleift að erlendir ferðamenn komist eftir auðum og öruggum vegi beina leið þangað sem ferðinni er heitið. Hvers vegna eiga allir ferðamenn sem til landsins koma endilega að byrja ferð sína með því að fara til höfuðborgarinnar þegar fyrst og fremst er kannski ætlunin að fara til staða á Suðurlandi sem landið er þekktast af, þar á ég við Gullfoss og Geysi og Vestmannaeyjar og fleiri staði? Eins og fram kemur í grg. mundi þessi vegur draga úr umferð um Reykjanesbraut og einnig úr umferðarþunga á höfuðborgarsvæðinu sem nú er full þörf á. Sunnlendingar sem fara til útlanda mundu fara þessa leið suður með sjó og talsvert stór hópur erlendra ferðamanna færi beinustu leið á áfangastaðina í upphafi ferðar sinnar, eins og ég hef þegar getið. Ég tel að reyndar þurfi Íslendingar að íhuga með hvaða hætti þeir ætla að mæta þeirri gífurlegu fjölgun ferðamanna sem spáð er og hér hefur verið nefnd. Þar verður að gera áætlanir um fleira en hótel. Vegir og samgöngur vega þar þungt. Ég ítreka að sú vegagerð sem hér eru gerð áform um er af mörgum ástæðum bæði mikilvæg og ekki síður hagkvæm. Þar eru í mínum huga hin félagslegu atriði sem vega þyngst, aukið samstarf þéttbýlisstaðanna á Suðurlandi og á Reykjanesi sem þegar reyndar á sér stað og er áformað um. Hagnaðurinn yrði fólginn í sparnaði í vegagerð á höfuðborgarsvæðinu, gæti jafnvel sparað það að leggja annan veg meðfram Reykjanesbrautinni eins og oft er nefnt, og mundi jafnvel skapa aukin ferðalög útlendinga til landsins, ekki síst stuttar ferðir þar sem flugfélög og ferðaskrifstofur byðu upp á ferðir beina leið að svæðunum sem best hafa selt landið og gert það að ferðamannalandi. Því bið ég þm. að skoða þessa þáltill. með þessi og mörg önnur atriði fyrir augum og átta sig á þeirri hagkvæmni sem í þáltill. er fólgin ef í vegagerð verður ráðist.



Herra forseti. Ég tel að í þessari þáltill. felist hið ágætasta mál og vil ekki láta undir höfuð leggjast að láta í ljós ánægju mína með að það skuli vera flutt á Alþingi. Ég er sannfærður um að vegargerð á þeim slóðum sem gert er ráð fyrir samkvæmt till. mundi vera til mikilla hagsbóta bæði fyrir Suðurland og Reykjanes. Það þarf ekki að hugsa til eldgoss eða ferðamannastraums einu sinni í því sambandi, atvinnulega séð mundi þetta skipta miklu máli. Samgöngulega séð fyrir byggðirnar og til að tengja þær saman er þetta áreiðanlega mikilvægt verk. Ég skal ekki fjölyrða frekar um málið, en ég tel að hér sé hreyft hinu ágætasta máli og að það sé sjálfsagt að taka þetta inn sem einn af þeim valkostum sem við þurfum að hyggja að í sambandi við samgöngumál á suðvesturhorni landsins á komandi árum.



Hæstv. forseti. Ég kem hér til að lýsa stuðningi við till. Ég vek athygli á því að þetta er ekki tillaga um að byggja veg heldur að gera athugun eða kostnaðaráætlun á byggingu vegar og framkvæmdaáætlun og vænti ég þess að fljótt og vel verði að því staðið. Vegakerfi Reyknesinga hefur yfirleitt verið talið gott og farið batnandi reyndar, en það er margt sem eftir er að gera og vissulega í mörg horn að líta. Það áhyggjuefni sem kannski stendur þm. Reykjaneskjördæmis næst þessa dagana er umferðin nálægt höfuðborgarsvæðinu. Ég get sagt það sem dæmi að ég er oft jafnlengi frá Hafnarfirði til Reykjavíkur og frá Keflavík til Hafnarfjarðar þó að það sé mun styttri vegalengd um að ræða, þ.e. frá Keflavík til Hafnarfjarðar. Það sýnir að hin þunga umferð sem á veginum er frá Hafnarfirði til Reykjavíkur er til mikils baga vegna þess hversu vegakerfið er vanbúið. Það hefur verið rætt hér líka um fleiri vegi en þennan. Þessi vegur kemur til með að gera margt gott og því betur sem lengra líður og hefur það verið rakið hversu samskipti Suðurlands og Reyknesinga hafa vaxið að undanförnu og fara mjög vaxandi einkum nú þegar fyrirhugað er að tengja fiskmarkaði Suðurnesja og Suðurlands saman. Nokkuð hefur verið um fiskflutninga frá Þorlákshöfn til Suðurnesjasvæðisins og mundi vegur sem þessi stytta þá vegalengd allverulega. Árið 1980 gerði bæjarstjórn Keflavíkur samþykkt um nauðsyn þess að gera nýjan veg frá Fitjum til Grindavíkur, þ.e. meðfram hitaveituleiðslunni. Sá vegur er til svo að segja. Það vantar að setja á hann bundið slitlag. Það mundi stytta leiðina þar á milli allverulega og gera auðveldara um samgöngur milli byggðarlagana þar af leiðandi. Ég vænti þess að af þessari kostnaðar- og framkvæmdaáætlun geti orðið sem allra fyrst og styð heils hugar þá tillögu sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég kem hingað til að taka heils hugar undir það sem felst í þessari till. til þál. um gerð kostnaðar- og framkvæmdaáætlunar við lagningu vegar með suðurströnd Reykjanesskaga. Ég held að þetta sé mjög þörf og góð tillaga og ég verð að segja að það kæmi mér á óvart ef sú könnun sem lagt er til að hér verði gerð leiddi ekki í ljós að hér væri um verulega arðbæra framkvæmd að ræða. Rökin hafa nú þegar komið fram hér í umræðunni og ég tek undir þau. Rökin felast einfaldlega í því að líta á landakortið og skoða hvernig það lítur út. Ég held að það fari ekkert milli mála að ef það verður gerður góður vegur á þessari leið yrði það veruleg lyftistöng fyrir þau héruð sem þarna eiga hlut að máli. Minnst hefur verið á hérna í umræðunni þá samvinnu sem orðin er á milli þeirra staða sem eru nefndir í tillögunni og góður vegur þarna á milli mundi vissulega efla verulega það samstarf og eins og ég sagði áðan verða veruleg lyftistöng atvinnulífi beggja vegna. Það er einnig og ekki síður mjög mikilvægt að stytta leið Sunnlendinga til okkar eina alþjóðlega flugvallar og sömuleiðis, eins og hér hefur komið fram, gæti þetta orðið til að létta þann vanda sem við okkur blasir í umferðarmálum á þessu landshorni. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að koma þessum vegarkafla inn í umræðuna og þakka hv. flytjendum þessa máls fyrir að bera það hérna inn á Alþingi. Það væri svo óneitanlega gaman að heyra í öðrum en Reykjanesþingmönnum um þetta mál.



Hæstv. forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með framlagningu þessarar þáltill. Ég hafði raunar skoðað þetta vegarstæði í sumar. Einum þremur, fjórum sinnum hef ég farið þessa leið í sumar og var að skoða einmitt þetta vegarstæði sem er á mjög skemmtilegu landsvæði, bæði hvað varðar útivist og einnig með tilliti til ferðamanna. Það er ekki aðeins það að hér tengist saman tvö atvinnusvæði, Suðurland og Suðurnes. Það mundi væntanlega ekki aðeins opna ýmsa möguleika á atvinnulífi, heldur er um mjög arðbæra framkvæmd að mínu mati að ræða og jafnframt öryggisatriði eins og hér var nefnt. Þessi leið liggur að hluta til í hrauni sem er væntanlega ekki mjög erfitt að ýta upp til að gera gott vegarstæði. Góður vetrarvegur þarna opnar líka möguleika á útivist að vetri til. Ef við lítum á kortið er ekki mjög löng leið á Bláfjallasvæðið og upp á Heiðina há þangað sem skíðagöngumenn sækja mikið á veturna. Ég hef sjálfur rennt mér á skíðum alveg niður að Selvogi nokkrum sinnum. Ég held að vetrarvegur þarna mundi opna meiri og fjölbreyttari möguleika til útivistar en áður hefur verið. Þetta svæði er líka sem sumarsvæði afskaplega áhugavert fyrir náttúruunnendur þó að víða sé óhægt að komast þarna um hraunið. Vegarstæði sem mundi taka mið af þessum sjónarmiðum væri vafalaust til mikilla bóta fyrir þá sem hafa áhuga á útiveru og jafnframt mundi það auka öryggi og samgöngurnar á milli. Ég er því mjög ánægður með að þetta skuli koma hér fram og lýsi stuðningi mínum við það og vona að þetta mál muni hafa góðan framgang þegar það kemur til umræðu aftur og verði væntanlega tekið inn í vegáætlun í framtíðinni. Ég held að þetta sé einmitt mjög góð lausn á hluta umferðarvandans og muni styrkja atvinnulífið, eins og ég sagði áðan, bæði á Suðurnesjunum og á Suðurlandi. Með tengingu við hina nýju brú yfir Ölfusá muni þetta breyta þessu svæði í atvinnulegu tilliti. Ég vona því að framkvæmd á þessu hefjist mjög fljótlega.



Herra forseti. Mér er ljúft og skylt að þakka þær undirtektir sem þessi þáltill. hefur fengið á hv. Alþingi. Að vísu sakna ég þess að það skuli ekki hafa fleiri þm. af Suðurlandi talað í þessari umræðu, en það kemur að því vonandi að svo geti orðið. Að sjálfsögðu þakka ég mínum meðflm. sem hér talaði og flutti gott mál og sýndi fram á mörg rök til viðbótar því sem kom fram í mínum málflutningi, varðandi gagnsemi og jafnvel nauðsyn þessa vegar. Þm. Reykjaness hafa hér staðið upp hver á fætur öðrum og lýst yfir stuðningi við þessa tillögu og fyrir það er ég mjög þakklátur. Ég vænti svo að þessi till. nái fram að ganga á hv. Alþingi í vetur og vona þar með að hún fái skjóta úrlausn í nefnd.