Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Lúðvíki Bergvinssyni, um að Karl V. Matthíasson, 7. þm. Norðvest., geti ekki sótt þingfundi á næstunni vegna læknismeðferðar. Fyrsti varamaður Samfylkingarinnar í kjördæminu, Anna Kristín Gunnarsdóttir, tók sæti á Alþingi frá og með deginum í gær. Hún hefur áður setið á Alþingi og er hún boðin velkomin til starfa á ný.

Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar. Í fyrstu umferð hefur forsætisráðherra 20 mínútur en talsmenn frá öðrum þingflokkum 15 mínútur hver. Í annarri, þriðju og fjórðu umferð talar einn þingmaður frá hverjum flokki og hefur 5 mínútur. Forsætisráðherra hefur 5 mínútur í lok umræðunnar.

Herra forseti. Ég fagna því að eiga þess kost að ræða um efnahags- og atvinnumál með skipulegum hætti svo skömmu eftir að þing kom saman að nýju eftir jólaleyfi. Því verður ekki á móti mælt að efnahagshorfur hér á landi eru dökkar um þessar mundir. Það hefur verið margrætt í þessum sal og nýbirt spá fjármálaráðuneytisins ber það með sér. En við Íslendingar erum ekki einir á báti í þeim efnum. Aðstæður í nágrannalöndunum eru einnig gríðarlega erfiðar, enda er heimsbúskapurinn nú að kljást við erfiðustu kreppu sem riðið hefur yfir síðan heimskreppan mikla var á 4. áratug síðustu aldar. Í þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að hagvöxtur verði neikvæður um 9,6% á þessu ári sem er gríðarlega mikil breyting og samdráttur einkaneyslunnar verði rúm 24% að raungildi. Kaupmáttur ráðstöfunartekna mun þó dragast mun minna saman eða um rúm 13% og hefur þá verið tekið tillit til áhrifa vaxandi atvinnuleysis sem samkvæmt spánni verður 7,8% á þessu ári. Verðbólgan hefur verið erfið viðureignar upp á síðkastið, eins og við þekkjum, ekki hvað síst vegna mikils gengisfalls íslensku krónunnar á síðasta ári. Hins vegar eru flestir sammála um að góðar horfur séu á því að verðbólgan lækki hratt þegar líður á árið og verði nálægt verðbólgumarkmiði Seðlabankans undir loks ársins. Mikill viðsnúningur hefur þegar átt sér stað í utanríkisviðskiptum þar sem innflutningur dregst hratt saman á sama tíma og útflutningur vex. Aukinn þorskkvóti á yfirstandandi fiskveiðiári, um 30 þúsund tonn, eykur að sjálfsögðu útflutning sjávarafurða, styrkir stöðu greinarinnar og bætir enn í útflutningsframleiðsluna. Vöruskiptajöfnuður verður því jákvæður um rúmlega 14% af landsframleiðslu á þessu ári sem eru mikil umskipti til hins betra frá síðustu árum. Á næsta ári eru horfur á að hagvöxtur verði lítill sem enginn þar sem efnahagslífið verður væntanlega ekki enn búið að ná sér að fullu eftir bankaáfallið en ekki er gert ráð fyrir því að þjóðarframleiðslan dragist enn frekar saman frá því sem verður á þessu ári. En góðar horfur eru á því að þegar á næsta ári, þegar líða tekur á árið, blasi við efnahagslegur viðsnúningur og hjól efnahagslífsins geti farið að snúast af fullum krafti á nýjan leik. Atvinnumálin hafa verið mikið í deiglunni upp á síðkastið enda fátt sem brennur meira á heimilunum en örugg atvinna sem tryggir afkomuöryggi fjölskyldunnar. Til að tryggja árangur á þessu sviði þarf annars vegar að grípa til sértækra aðgerða þar sem það á við en þegar upp er staðið er það árangur efnahagsstefnunnar í heild sem tryggir bestu niðurstöðuna fyrir alla. Ef við lítum fyrst á heildarmyndina þá skiptir sköpum fyrir íslenskt efnahagslíf að ríkisstjórnin hefur frá því í nóvember unnið eftir skýrri efnahagsstefnu sem unnin var í samstarfi við sérfræðinga Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og liggur hún til grundvallar samstarfi Íslands og sjóðsins næstu tvö árin. Áætlunin er metnaðarfull og skýr en tekur að sjálfsögðu mið af því fordæmalausa áfalli sem íslenskt fjármálakerfi hefur orðið fyrir og þeim mikla samdrætti sem efnahagslíf okkar mun þurfa að ganga í gegnum af þeim sökum næstu tvö ár. Áætlunin er skýrt tímasett en mun þó taka breytingum eftir því sem ástandið þróast og verður endurskoðuð af sérfræðingum Alþjóðagjaldeyrissjóðsins á þriggja mánaða fresti. Herra forseti. Því hefur verið haldið fram að ríkisstjórnin hafi ekkert gert til að bregðast við þeim miklu erfiðleikum sem íslenskt efnahagslíf gengur í gegnum. Þetta eru að sjálfsögðu mikil öfugmæli eins og ég vona sjáist á eftirfarandi yfirliti um þær aðgerðir sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir á undanförnum vikum og mánuðum til að koma til móts við einstaklinga og fjölskyldufólk. 1. Greiðslubyrði einstaklinga með verðtryggð lán hefur verið létt með því að beita greiðslujafnaðarvísitölu, þ.e. launavísitölu sem tekur mið af atvinnustigi. 2. Úrræðum Íbúðalánasjóðs til að koma til móts við almenning í greiðsluvanda verður fjölgað, svo sem með lengingu og skuldbreytingu lána, auknum sveigjanleika og rýmri heimildum gagnvart innheimtu. 3. Íbúðalánasjóði hafa verið veittar lagaheimildir til að leigja út húsnæði í eigu sjóðsins, til að fjölga úrræðum fyrir einstaklinga í greiðsluvanda. Heimilt verður að leita eftir samstarfi við sveitarfélög eða aðra rekstraraðila með samningi. 4. Gerðar hafa verið nauðsynlegar breytingar til bráðabirgða á lögum eða reglugerðum svo fella megi niður ýmis gjöld vegna skilmálabreytinga sem torveldað hafa skuldbreytingar á uppgreiðslu lána, svo sem stimpilgjöld og þinglýsingargjöld. 5. Felld hefur verið úr gildi heimild til að skuldajafna barnabætur á móti opinberum gjöldum. 6. Felld hefur verið úr gildi heimild til að skuldajafna vaxtabætur á móti afborgunum lána hjá Íbúðalánasjóði. 7. Barnabætur eru nú greiddar út mánaðarlega til þeirra sem það kjósa en ekki á þriggja mánaða fresti. 8. Opinberum innheimtuaðilum hafa tímabundið verið veittar frekari heimildir til sveigjanleika í samningum um gjaldfallnar kröfur sem taka mið af mismunandi aðstæðum einstaklinga. 9. Lögfestar hafa verið tímabundnar heimildir til innheimtumanna ríkissjóðs um mögulega niðurfellingu dráttarvaxta, kostnaðar og gjalda í sérstökum skýrt afmörkuðum tilfellum. 10. Öll ráðuneyti og stofnanir ríkisins hafa fengið fyrirmæli um að milda sem kostur er innheimtuaðgerðir gagnvart einstaklingum, þar með talið að takmarkað verði sem kostur er það hlutfall launa sem ríkið getur nýtt til skuldajöfnunar. 11. Lög um dráttarvexti hafa verið endurskoðuð með það að markmiði að þeir lækki. 12. Heimild til að setja reglugerð um hámarksfjárhæð innheimtukostnaðar hefur verið nýtt. 13. Alþingi samþykkti í desember að heimila greiðslu hlutabóta vegna atvinnuleysis til að hvetja atvinnurekendur til að lækka frekar starfshlutfall en að grípa til uppsagna. Sjálfstætt starfandi einstaklingar geta nú einnig tekið að sér tilfallandi verkefni án þess að missa bótaréttinn. 14. Fyrirtækjum og stofnunum hefur einnig verið gert kleift að ráða tímabundið til sín fólk í atvinnuleit. Bætur fylgja þá starfsfólkinu. Einnig hafa réttindi atvinnulausra verið aukin til að auðvelda þeim að fara út á vinnumarkaðinn á nýjan leik, t.d. með búferlaflutningsstyrkjum. 15. Gripið hefur verið til aðgerða til að styðja við sprotafyrirtæki og verður það gert enn frekar. Á síðasta ári tók Nýsköpunarsjóður þátt í stofnun nýs öflugs fjárfestingarsjóðs, Frumtaks, sem mun styrkja þessa mikilvægu vaxtarsprota næstu árin. Einnig er mikilvægt að byggingu álvers í Helguvík miði vel og hafa stjórnvöld unnið hart að því að tryggja að það gangi eftir, m.a. með fjárfestingarsamningi í síðasta mánuði. 16. Gripið hefur verið til ýmissa aðgerða á sviði menntamála. Atvinnulausir geta fengið greiddar atvinnuleysisbætur samkvæmt áunnum réttindum sínum samhliða því að stunda ákveðið nám eða sækja námskeið. Auk þess tókst að tryggja nær öllum sem þess óskuðu inngöngu í framhaldsskóla á vorönn 2009 og leitaðist menntamálaráðuneytið eftir að skapa sveigjanleika í fjárveitingum til skóla til að svo gæti orðið. Af þessari upptalningu má sjá að fjarstæða er að halda því fram að ríkisstjórnin hafi setið aðgerðalaus og það þekkja menn auðvitað af störfum á Alþingi vegna þess að mörg þessara mála hafa komið til kasta þingsins á liðnum vikum. Þvert á móti hefur verið unnið ötullega á öllum vígstöðvum að því að draga úr neikvæðum áhrifum efnahagserfiðleikanna á hag heimilanna. Til viðbótar þessu má nefna að ríkisstjórnin hefur ýmist þegar hrint í framkvæmd eða er langt komin með undirbúning fjölmargra aðgerða til að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækja. 1. Bönkunum var gert að setja sér skýrar viðmiðunarreglur um fyrirgreiðslu við fyrirtæki í landinu með það að markmiði að vernda störf og stuðla að áframhaldandi starfsemi lífvænlegra fyrirtækja. Reglurnar eiga m.a. að taka til lengingar lána, niðurfærslu skulda, breytingar lána í eigið fé og sameiningar fyrirtækja. Settar verði reglur sem tryggja gegnsæi í ákvörðunartöku bankanna og hlutlæga fyrirgreiðslu þar sem hugað verði að samræmdum vinnubrögðum gagnvart fyrirtækjum en innra eftirlit bankanna verði jafnframt eflt. 2. Bankarnir eru ýmist búnir eða um það bil að verða búnir að stofna sérstök eignaumsýslufélög sem hafa munu umsjón með eignarhlutum í fyrirtækjum þar sem ákveðið hefur verið að breyta skuldum í eigið fé. 3. Liðka verður fyrir stofnun endurreisnarsjóðs, öflugs fjárfestingarsjóðs atvinnulífsins með þátttöku lífeyrissjóða, banka og annarra fjárfesta. Ríkisstjórnin hvetur til þess að í fjárfestingarstefnu sinni taki endurreisnarsjóðurinn m.a. tillit til sjónarmiða er lúta að góðum stjórnarháttum og samfélagslegri ábyrgð fyrirtækja, þar á meðal áherslu fyrirtækja á að viðhalda eða fjölga störfum. Auk þess verður lögð áhersla á launastefnu, jafnréttisstefnu, umhverfisstefnu, framlög til rannsókna og þróunar, mikilvægi starfsemi fyrir grunnþjónustu samfélagsins o.s.frv. 4. Fyrirtækjum sem uppfylla að öðru leyti skilyrðum laga hefur verið gert kleift að gera ársreikninga sína upp í erlendri mynt með lagasetningu sem gildir afturvirkt frá 1. janúar 2008 og hefur nokkur fjöldi fyrirtækja nýtt sér þetta þannig að ljóst er að ávinningur er að því fyrir ýmis fyrirtæki. 5. Lagt er til að skipaður verði óháður umboðsmaður viðskiptavina í hverjum banka og hefur verið auglýst eftir slíkum aðila í a.m.k. tveimur af viðskiptabönkunum. Skal hann m.a. hafa það hlutverk að gæta þess að viðkomandi banki mismuni ekki viðskiptavinum með óeðlilegum hætti, að ferli við endurskipulagningu fyrirtækja og aðrar mikilvægar ráðstafanir sé gagnsætt og skráð og bankinn gæti að samkeppnissjónarmiðum. Bankaráð velji umboðsmann í hverjum banka og tryggi að hann geti sinnt eftirliti sínu. 6. Við endurskipulagningu fyrirtækja verði valdar leiðir sem efla samkeppni og hamla henni sem minnst. Á sama hátt verði svigrúm til að draga úr fákeppni eða markaðsráðandi stöðu nýtt sem kostur er. Þeim tilmælum er beint til bankaráða að hafa hliðsjón af þeim meginreglum um samkeppnissjónarmið sem koma fram í nýlegu áliti Samkeppniseftirlitsins. 7. Ríkisstjórnin lýsir yfir vilja til að greiða fyrir uppgjöri við erlenda kröfuhafa með því að bjóða þeim hlutafé í nýju bönkunum, m.a. í því skyni að tryggja endurfjármögnun þeirra, fjölbreyttara bankaumhverfi og greiða fyrir eðlilegum lánaviðskiptum innlendra aðila og erlendra banka. 8. Stjórnvöld hafa hugsað sér að greiða með lagasetningu fyrir langtímaeign lífeyrissjóða á fasteignum sem þeir hafa lánað fyrir. Þannig má bjóða einstaklingum og fyrirtækjum sem missa fasteignir sínar að búa eða starfa þar áfram með því að leigja fasteignirnar af lífeyrissjóðunum. 9. Lögð verði sérstök áhersla á mannaflsfrekar atvinnuskapandi aðgerðir á vegum ríkisins og samstarfs leitað við sveitarfélög um tímasetningu framkvæmda með það fyrir augum að standa vörð um atvinnu fólks og auka hagkvæmni. Samgönguráðherra vinnur sérstaklega að þessu máli. 10. Stjórnvöld munu beita sér fyrir endurskoðun á ákvæðum hlutafélagalaga, skattalaga og annarra laga í því skyni að auðvelda stjórnendum fyrirtækja að komast í gegnum tímabundna erfiðleika vegna efnahagsástandsins. 11. Ríkisstjórnin mun í samvinnu við aðila vinnumarkaðarins fara yfir reglur um gjaldeyrishömlur, sem ætlað er að styrkja gengi krónunnar, til að takmarka neikvæð hliðaráhrif þeirra eins og kostur er. Þessi aðgerðalisti staðfestir vonandi að ríkisstjórnin hefur unnið hörðum höndum að viðbrögðum við efnahagserfiðleikunum jafnframt því að skapa hér forsendur fyrir endurreisn efnahagslífsins. Við listann má bæta aðgerðum í þágu heimilanna, en eins og áður hefur komið fram í þessum sal hefur á vegum dómsmálaráðuneytisins verið unnið að breytingum á gjaldþrotalögum til að greiða fyrir svokallaðri greiðsluaðlögun einstaklinga. Það frumvarp kemur vonandi inn í þingið á allra næstu dögum. Herra forseti. Ég vil víkja frekar að efnahagsáætluninni sem ríkisstjórnin hefur gert í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og vinnur nú eftir. Áætlunin tekur skýrt mið af ástandinu sem nú ríkir í efnahags- og fjármálalífi þjóðarinnar. Meginmarkmið hennar eru þrjú og miða öll að því grundvallarmarkmiði að endurvekja traust og trúverðugleika hagkerfisins og búa í haginn fyrir bætta fjárhagsstöðu íslenskra heimila og fyrirtækja eins fljótt og auðið er. Fyrsta markmið áætlunarinnar er að koma stöðugleika á gengi krónunnar og tryggja hratt lækkandi verðbólgu. Þetta er ekki síst mikilvægt vegna þess hversu skuldsett fyrirtæki og einstaklingar eru í erlendri mynt og verðtryggðum lánum. Fátt mundi því verða meira til hagsbóta fyrir heimilin og flest fyrirtæki í landinu en styrking krónunnar og aukinn verðstöðugleiki. Lán Alþjóðagjaldeyrissjóðsins og vinaþjóða eru hugsuð til að greiða fyrir því að þetta markmið náist, að vera til taks sem varasjóður á gjaldeyrismarkaðnum. Alþingi samþykkti lög um gjaldeyrishöft í lok nóvember og hefur sú lagasetning að því er best verður séð að flestu leyti skilað því sem til var ætlast. Krónan styrktist nokkuð í fyrstu en hefur síðan gefið nokkuð eftir. Það kemur á óvart í ljósi þess að metafgangur var á vöruskiptum við útlönd í desember ásamt því að vaxtamunur við útlönd hefur aukist nokkuð. Ötullega er unnið að því að straumlínulaga reglurnar og fylgja eftir framkvæmd þeirra svo viðsnúningur í utanríkisviðskiptum skili sér í styrkingu krónunnar sem hefur í för með sér augljósan hag fyrir allan almenning og stærstan hluta íslenskra fyrirtækja. Þrátt fyrir að mikilvægir áfangasigrar hafi náðst í gengis- og verðlagsmálum eru enn stór viðfangsefni sem bíða úrlausnar. Næstu skref snúa að því að fullmóta stefnu um það hvenær og hvernig dregið verður úr höftum á gjaldeyrismarkaði og stýrivextir lækkaðir. Því fyrr sem það gerist, því fyrr sem jákvæð staða í utanríkisviðskiptum skilar styrkara gengi, þeim mun styttra er í að vextir geti lækkað. Ljóst er að vilji er til að lyfta og afnema gjaldeyrishöftin um leið og tækifæri gefst en slík höft hafa almennt neikvæð áhrif á hagkerfi til lengri tíma litið og eru því í sjálfu sér aðeins hugsuð til skamms tíma og eru raun og veru neyðaraðgerð, eins og mönnum er kunnugt um. Hins vegar mun verða einhver bið á því að fjármagnsflæði verði fullkomlega frjálst og ljóst að ekki verður mögulegt að lina höftin fyrr en aukinn stöðugleiki hefur komist á gengi krónunnar og ljóst er hvernig stýritæki Seðlabankans vinna við nýjar aðstæður. Einnig er nauðsynlegt að gæta aðhalds í peningamálastefnu þegar höftum verður létt en búast má við að stýrivextir Seðlabankans verði lækkaðir hröðum skrefum um leið og tækifæri gefst. Annað markmið efnahagsáætlunarinnar er að ná tökum á ríkisfjármálum í ljósi þeirra miklu byrða sem ríkissjóður axlar vegna endurfjármögnunar bankakerfisins og þess mikla halla sem verður fyrirsjáanlegur á ríkissjóði á næstu árum. Greiðslubyrði lána verður mjög mikil næstu ár þar sem brúttóskuldir hins opinbera verða mjög háar. Hins vegar koma þar á móti allmiklar eignir og því er nettóskuldin mun lægri eða hugsanlega nærri 70% af landsframleiðslu. Við núverandi aðstæður er þetta mat að sjálfsögðu mikilli óvissu undirorpið. En gangi þessar áætlanir eftir verður nettóskuldastaða ríkisins ekki fjarri því sem gerist að meðaltali á evrusvæðinu. Ég vil leggja sérstaka áherslu á þetta atriði þar sem hér hafa því miður verið á ferðinni miklar rangfærslur í þessum efnum. Starf vegna stefnu stjórnvalda í ríkisfjármálum hefur beinst sérstaklega að breytingum á fjárlagafrumvarpi ársins 2009 í ljósi nýrra aðstæðna frá því að efnahagsáætlun stjórnvalda var samþykkt. Nauðsynlegt reyndist að bæta afkomu ríkissjóðs með því að draga úr útgjöldum og auka tekjur um 45 milljarða fyrir árið 2009 miðað við það sem annars hefði orðið. Halli ársins samkvæmt fjárlögunum verður því nærri 154 milljarðar kr. sem samsvarar um 10% af áætlaðri landsframleiðslu. Miðað hefur verið við að verja grunnþjónustu ríkisins í mennta-, heilbrigðis-, félags- og löggæslumálum. Í ljósi þess hefur ríkisstjórnin sem fyrr einnig kynnt aðgerðaáætlanir fyrir heimili og fyrirtæki en fjárhagsleg staða ríkissjóðs setur slíkum aðgerðum augljóslega ákveðin takmörk. Við núverandi aðstæður eru aðeins tvær leiðir færar til að fjármagna fjárlagahallann. Annars vegar er hægt að ganga á inneign ríkissjóðs hjá Seðlabanka Íslands sem er sem betur fer mikil og hefur safnast upp á undanförnum árum. Hægt er að ganga á þá inneign en áætlað er að allt að 100 milljarðar kr. verði nýttir af reikningi ríkissjóðs til að fjármagna hallann á þessu ári. Frekari úttektir gætu hins vegar skapað hættu á hækkandi verðbólgu. Hin leiðin til að fjármagna ríkissjóðshallann er útgáfa ríkisskuldabréfa. Mikil aukning í útgáfu slíkra bréfa gæti leitt til hækkandi vaxta. Hvorug leiðin er því kostnaðarlaus fyrir heimili og fyrirtæki í landinu sem munu um síðir þurfa að greiða niður skuldir ríkissjóðs vegna hallans. Vinna er einnig hafin í mótun ríkisfjármála til næstu þriggja til fjögurra ára. Stefnt er að því að slík stefna verði birt fullmótuð á fyrri hluta þessa árs en mikilvægt er að ráðuneyti og stofnanir fái skýra mynd af fjárveitingum sínum næstu árin til að hægt sé að grípa til viðeigandi sparnaðaraðgerða. Skýr markmið til næstu ára ættu að skapa grundvöll til endurskipulagningar. Þriðja markmið stjórnvalda er að endurbyggja íslenskt bankakerfi svo það geti veitt einstaklingum og fyrirtækjum ábyrga og kröftuga þjónustu en vel virkt fjármálakerfi er, eins og allir vita, grundvöllur enduruppbyggingar í hagkerfinu og forsenda þess að fyrirtækin í landinu nái að blómstra. Starfið er hins vegar tröllaukið þar sem um 85% bankakerfisins er hrunið og er það hlutfallslega mesta áfall sem nokkurt fjármálakerfi í heiminum hefur orðið fyrir. Stefnt er að því að ríkissjóður veiti eigin fé inn í ríkisbankana þrjá sem nemur allt að 400 milljörðum kr. Þessi tilhögun var samþykkt í fjárlögum fyrir árið 2009. Ekki mun reynast nauðsynlegt að fara í sérstakar skuldabréfaútgáfur vegna þessa. Því ætti endurfjármögnun kerfisins ekki að hafa áhrif á vaxtastigið í landinu að þessu leyti. Einnig er unnið að því að styrkja stoðir sparisjóða og annarra smærri fjármálastofnana sem margar hverjar hafa orðið fyrir áföllum vegna lánsfjárkreppunnar. Einnig hefur verið ákveðið að endurfjármagna Seðlabankann að hluta til með útgáfu skuldabréfs, eins og fram hefur komið, og er verið að ganga frá þeim málum. Til að tryggja framgang mála varðandi endurreisn bankakerfisins og gera tillögur um frekari aðgerðir sem miða að enduruppbyggingu þess hefur verið skipuð sérstök nefnd undir forustu virts sænsks bankasérfræðings sem auk þess var starfsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins til margra ára. Þá hefur finnskur fjármálasérfræðingur verið ráðinn til að endurskoða reglur og lagaumhverfi fjármálakerfisins. Loks má nefna að við höfum gert samning við virt alþjóðlegt fjármálafyrirtæki, Oliver Wyman, um að hafa yfirumsjón með verðmæti nýju og gömlu bankanna. Allt miðar þetta að því að endurreisa íslenskt bankakerfi og skapa því trúverðugleika og traust á nýjan leik. Til að svo megi verða þurfa öll vinnubrögð að vera gagnsæ og vinna þarf af fagmennsku og ábyrgð.

Herra forseti. Þó að yfirskrift þessarar umræðu sé efnahagsvandinn og horfur í atvinnumálum hlýtur umræðan eðli málsins samkvæmt að vera um þjóðarbúskapinn í heild og ástandið í samfélaginu, þetta er allt samofið. Verkefnið er ekki bara efnahagslegt í einhverjum þröngum skilningi. Það er það vissulega að hluta til, snýr að endurreisn hrunins bankakerfis, það snýr að atvinnulífinu, það snýr að heimilunum og fjölskyldunum, það snýr að sveitarfélögunum sem fá nú í sínar hendur gríðarlega aukin og erfið verkefni, ekki síst á sviði félagsþjónustu og nærþjónustu. Það snýr að heilbrigðiskerfinu þar sem starfsfólk finnur nú þegar fyrir auknu álagi, ekki síst í þeim hlutum þjónustunnar á heilsugæslustöðvum t.d. sem snúa að fjölskylduráðgjöf, sálfræðiþjónustu og öðru slíku. Þetta snýr sem sagt að því og viðfangsefni þessarar umræðu hlýtur að vera: Hvernig ætlum við í heild sinni að halda utan um íslenskt samfélag á næstu mánuðum og árum, koma okkur í gegnum þessa erfiðleika og vinna okkur upp úr þeim? Vandinn er vissulega efnahagslegur en hann er líka félagslegur, hann er mannlegur og hann er pólitískur. Það birtist okkur með æpandi hætti þessa dagana að vandinn er ekki síst pólitískur. Við höfum ríkisstjórn sem hefur misst tökin á ástandinu í samfélaginu. Með því er ekki verið að segja að hún hafi ekkert verið að gera, ég held að enginn hafi haldið því fram. Staðreyndirnar tala engu að síður sínu máli, ríkisstjórnin hefur haft yfir hundrað daga til að reyna að vinna úr þessum málum og hún hefur gert það á þann hátt að þjóðin er ákaflega ósátt og ríkisstjórnin hefur ekki traust. Það er óumflýjanlegt að horfast í augu við ástandið í samfélaginu sem hluta af viðfangsefninu. Við höfum öll áhyggjur, miklar áhyggjur, ekki síst eftir gærdaginn, nóttina og það sem gerðist í fyrradag. Ég held að það sé óhjákvæmilegt að héðan úr þessu húsi sendum við þá áskorun til allra að gæta stillingar og halda sig við friðsamlegar og lögmætar aðgerðir og hvetja bæði mótmælendur og lögreglu til þess að reyna að halda ró sinni eins og tókst afar vel framan af og alveg fram undir hið síðasta í þessum sögulegu fjöldaaðgerðum þar sem tugir þúsunda Íslendinga hafa notað rétt sinn til þess að koma skoðunum sínum og óánægju á framfæri og setja fram réttmætar og eðlilegar kröfur. Það er þar sem ríkisstjórnin hefur að mínu mati brugðist mest. Henni hefur algerlega mistekist að mæta óskum samfélagsins um upplýsingar, um að breytt verði um vinnubrögð, að hlutirnir verði opnir, gagnsæir, lýðræðislegir, heiðarlegir, að við skiljum gömlu aðferðirnar eftir. Ríkisstjórninni hefur algerlega brugðist að mæta kröfunum um ábyrgð og það vekur æ meiri undrun, bæði innan lands og utan, að allir skuli sitja þar sem þeir sitja, ráðherrar, forustumenn eftirlitsstofnana og ábyrgðaraðilar í fjármálaheiminum og víðar. Loksins er heildarmyndin að birtast okkur hvað varðar skuldastöðu þjóðarbúsins og ekki síst ríkisins. Þegar við ræddum þessi mál hér fyrir jól þegar til umræðu voru fjárlög, fjáraukalög, heimildir ríkisstjórnarinnar til að gefast upp í Icesave-deilunni og heimildir ríkisstjórnarinnar til að ganga til samstarfs við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn marglýstum við eftir því hver væri heildarmyndin og hvort ekki væri nauðsynlegt að átta sig á því í hvað stefndi með heildarskuldsetningu ríkissjóðs og þjóðarbúsins og hverjar líkurnar væru á að við gætum ráðið við þetta. Nú hafa tölurnar verið að skýrast og birtast og þær eru ískyggilegar. Það eru ekki bara horfurnar í þjóðarspánni sem slíkri, horfur um næstum 10% fall þjóðartekna, 13% verðbólgu á þessu ári, 10% atvinnuleysi í lok ársins sem eru ískyggilegar. Það ískyggilegasta eru auðvitað skuldirnar, það ískyggilegasta er að íslenska ríkið og íslenska þjóðarbúið verða, ef allt þetta gengur eftir, svo þunglestuð skuldum að hagfræðingar glíma nú helst við það að reyna að átta sig á því hvort þetta sé yfir höfuð hægt, eins og við sjáum t.d. á blaðagreinum í morgun og undanfarna daga. Það þarf í raun og veru ekki að flækja þetta mikið. Það er nokkuð ljóst að skuldastabbi, innlendur og erlendur, er að bætast á ríkið sem verður á næstu árum af stærðargráðunni 2.000–2.500 milljarðar. Það er vissulega rétt að þetta eru eðlisólíkir hlutir, sumt lántaka innan lands hjá okkur sjálfum, sumt lán sem við getum vonandi geymt í varasjóði og sem gjaldeyrisforða en sumt eru líka lán sem eru tapaðir peningar í hafi og koma ekki að einu einasta gagni til að byggja upp nokkurn skapaðan hlut á Íslandi og þar er Icesave-reikningurinn verstur. Það er alveg ljóst að vaxtakostnaður af þessum rosalega skuldastabba verður svo geigvænlegur, vaxtakostnaðurinn einn, á næstu tveimur, þremur árum að hann mun taka drjúgan hluta tekna ríkisins á hverju ári, 85 milljarða eða þar um bil í ár, stóraukinn á næsta ári, kannski 150 milljarðar, tiltölulega fljótreiknað ef 35–50 milljarðar vegna Icesave bætast ofan á það sem við erum að borga á þessu ári og fleira til. Þá fer að verða mikil spurning um það hvort við getum yfir höfuð borgað vextina, hvort þjóðarbúið yfir höfuð ræður við vextina. Þá erum við ekkert farin að tala um afborganir, ekki neitt. Jú, eignir koma þarna vonandi einhverjar á móti en þá eiga líka afborganirnar eftir að koma inn í myndina frá og með árunum kannski 2011, 2012, 2013. Ég ætla, herra forseti, fyrst og fremst að ræða hér að öðru leyti um atvinnuhorfurnar og atvinnuleysið, vegna þess að að okkur steðjar, fyrir utan hinn þröngt skilgreinda efnahagslega vanda, kannski sérstaklega tvíþætt hætta, tvenns konar samtengt böl. Það er hættan á stórfelldu atvinnuleysi og það er hættan á landflótta. Atvinnuhorfurnar eru þannig að þær versna hraðar en þær hafa eiginlega nokkru sinni gert á Íslandi, atvinnuleysið tvöfaldast á skrám sumra skráningaraðila næstum því að segja milli mánaða og er að breiðast út um allt land. Það er ekki bara hér á höfuðborgarsvæðinu þó að hér sé það sannarlega mikið og ört vaxandi, það er líka mikið atvinnuleysi á Suðurnesjum og það er mikið atvinnuleysi t.d. á Akureyri og á Norðausturlandi. Þar eru nú þúsund manns án atvinnu, þar af um 80% á Akureyri og þar af er atvinnuleysið langmest meðal yngsta hópsins, 18–24 ára. Atvinnuleysi er mikið böl. Það er efnahagsleg sóun, það er félagslegt og mannlegt böl eða nær væri kannski að segja harmleikur, og það er skemmandi. Það rýrir starfsgetu, dregur úr sjálfsvirðingu og sjálfsáliti þeirra sem í því lenda. Það á ekki að þurfa að dæma nokkurn mann til þess að geta ekki nýtt starfskrafta sína sé annarra kosta völ. Íslendingar eru vinnusöm þjóð og við skulum hafa það í huga að atvinnuleysið kemur öðruvísi við á Íslandi en kannski í flestum öðrum löndum. Vegna hvers? Vegna þess að Íslendingar hafa byggt upp afkomu sína á því að ekki bara vinna með mikilli atvinnuþátttöku beggja kynja heldur vinna mjög mikið. Hér er vinnuvikan að meðaltali 10 klst. lengri en í nálægum löndum, þannig hafa menn byggt upp lífsafkomu sína, með óheyrilega langri vinnuviku, sem er auðvitað böl í sjálfu sér, en þannig hefur það verið. Þess vegna er það rosaleg breyting fyrir fólk sem hefur náð að skapa sér sæmilega lífsafkomu með gríðarmikilli vinnu að missa hana og hverfa niður á atvinnuleysisbæturnar sem ná ekki einu sinni 150 þús. kr. þegar tekjutengda tímabilið er runnið út og þó að menn fái 270 kr. á dag vegna hvers barns. Það er ekki ofgert. Staðan er þannig að atvinnuleysið var tæp 5% um áramótin, það gera tæplega átta þúsund heilsársstörf en á skránni eru um tólf þúsund manns vegna hlutastarfa. Því er spáð að það endi í um 10% í lok þessa árs, sem mun gera atvinnuleysi upp á tæp 8% að meðaltali yfir árið. Það mun þýða, þar sem kostnaður við hvert prósentustig atvinnuleysis er yfir 10 milljarðar kr., að útgjöld vegna atvinnuleysisbóta verða sennilega 24–25 milljarðar kr. á árinu. Atvinnuleysistryggingasjóður hafði 15 milljarða í sjóði nú í byrjun janúarmánaðar og getur vænst tekna upp á um það bil 6 milljarða af tekjustofni sínum og vaxtatekjum, það gera 21 milljarð til að moða úr, Atvinnuleysistryggingasjóður verður með öðrum orðum tómur á haustmánuðum og eftir það þarf að leggja honum til eitthvað á þriðja milljarð kr. á hverjum mánuði miðað við atvinnuleysisstig af því tagi sem við erum hér að ræða um. Það er þess vegna þeim mun undarlegra sem maður jafnvel les um í blöðum að ríkið er að segja upp fólki. Landhelgisgæslan ætlar t.d. að segja um 20–30 manns -  Maður er undrandi að frétta af hlutum eins og þeim að það stefni í að allt að einni milljón plantna sem eru í framleiðslu í landinu verði hent af því að búið er að skerða svo fjárveitingar til þeirra sem í hlut eiga að þeir ráða ekki við kaupa þær eða greiða vinnulaun við að koma þeim niður í jörðina. Er nú ekki hægt að standa öðruvísi að málum? Er það virkilega ekki skynsamlegt að stuðla að því að t.d. á þessu sviði, landgræðslu, skógræktar, landbótarverkefna, verði ráðist í viðmikið átaksverkefni þannig að ungt fólk geti frá og með vorinu haft launaða vinnu og verið úti í náttúrunni við slík þjóðnýt og uppbyggileg störf og við komum þessum plöntum ofan í jörðina? Það kostar ekki stóra fjármuni en það gæti þýtt að 1.000, 1.500 eða 2.000 ungmenni í landinu eða atvinnulaust fólk á hvaða aldri sem er yrði við störf í sumar í staðinn fyrir að mæla göturnar. Ég held að við verðum að takast á við þessa hluti af miklu meiri metnaði en hæstv. ríkisstjórn er enn að gera. Þjóðhagsspáin er kannski ekki síst svakaleg vegna þess að þar er spáð áframhaldandi óðaverðbólgu, áframhaldandi okurvöxtum langt fram á þetta ár. Því er spáð að verðbólgan verði 13% á árinu 2009. Við vitum hvað það þýðir í verðtryggðum lánum. Því er spáð að stýrivextir verði 13% og fari ekki að lækka fyrr en eftir fyrsta ársfjórðung úr því sem þeir eru núna. Þetta eru ekki gæfulegar horfur. Það hefði verið fróðlegt að hæstv. forsætisráðherra hefði farið yfir það í máli sínu: Er það svo að við getum ekki lækkað vexti í landinu þrátt fyrir það að þeir séu að kyrkja allt atvinnulíf? Eru það fyrirmælin frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem ráða því? Nei, herra forseti, ég held að við höfum ekki þá tilfinningu, því miður, nema þá örfáir einstaklingar hér í þessum sal að þetta sé að ganga þannig að við getum verið bjartsýn á framhaldið. Þetta verður ekki gert í andstöðu við þjóðina og án þess að hafa hana með í hinu risavaxna verkefni sem fram undan blasir við okkur. Hvaða leiðir eru færar til þess að endurheimta það traust og þann stuðning? Ég held að það sé aðeins ein leið og blessunarlega er sífellt fleirum að verða það ljóst: Við verðum að efna til alþingiskosninga sem allra fyrst þannig að ný ríkisstjórn með nýtt umboð og þjóðina á bak við sig geti ráðist í það risavaxna verkefni að endurreisa Ísland.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir það greinargóða yfirlit sem hann flutti áðan um þær aðgerðir sem hæstv. ríkisstjórn hefur gripið til á þeim ríflega hundrað dögum sem liðnir eru frá því að bankakreppan dundi yfir og gjaldeyriskreppan að auki. Sömuleiðis þakka ég hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, fyrir ákaflega málefnalega ræðu sem hann flutti áðan. Hv. þingmaður tjáði að sönnu tilfinningar sínar með því sterklega og meitlaða orðfari sem honum er tamt en hann gerði það með þeim hætti að hann lagði það eigi að síður fram hér fyrir okkur að ekki væri hægt að halda því fram að ríkisstjórnin hefði ekki gert ýmislegt gott. Rétt er að það hefur gengið þung og erfið mótmælabylgja yfir íslensku þjóðina. Fólk er kvíðið, það lifir í óvissu og það er reitt. Ég vil hins vegar segja að ég tel að fólk hafi í mótmælum sínum sýnt mikla stillingu. Miðað við þá reiði sem ríkir, miðað við óvissuna og miðað við þann mikla fjölda sem hefur tekið þátt í mótmælum, t.d. í kringum Alþingishúsið á síðustu dögum, þá verð ég að segja að það er ekki mildi sem olli því að ekki kom til neins konar meiðinga meiri en það sem þó gerðist, heldur var það fyrst og fremst hófsemd og stilling þeirra sem leitt hafa þessi mótmæli fyrir utan húsið. Þetta vildi ég að fram kæmi. Hv. þingmaður talaði um að nauðsynlegt væri að meiri upplýsingar kæmu fram og það er alveg hárrétt. Í þeim 40 atriðum sem hæstv. forsætisráðherra taldi upp áðan eru ítarlegar upplýsingar um hvað ríkisstjórnin hefur verið að gera til að halda samfélaginu gangandi til að lina þjáningar fólks sem á við mikla erfiðleika að stríða og þó verð ég að segja, eins og hv. þingmaður, að þeir erfiðleikar eru ekki að fullu fram komnir. Við þurfum auðvitað að leggja fram allar þær upplýsingar sem hægt er en við þurfum líka að geta unnið úr þeim. Eitt af því sem t.d. veldur kvíða hjá fólki eru þær skuldaklyfjar sem haldið er fram að komandi kynslóðir þurfi að axla á næstu árum og áratugum. Við þurfum á fá á hreint hverjar þessar upphæðir eru. Í þessari umræðu hafa nú þegar, þótt aðeins tveir hv. alþingismenn og ráðherrar hafi talað, komið nú fram mjög mismunandi upplýsingar og staðhæfingar um grundvallaratriði. Hæstv. forsætisráðherra gerði þetta í skýru máli að umræðuefni og sagði að nettóskuldir þjóðarinnar væru 70% af landsframleiðslu. Það er ekki baggi sem mun valda því að kynslóðir framtíðarinnar kikni í hnjánum. Það er ekki baggi sem við getum, miðað við stöðu þeirra atvinnuvega sem við búum yfir, ekki ráðið við að greiða. Hv. þingmaður og formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sér þetta allt öðrum augum. Hann segir: Skuldirnar eru hátt á þriðja þúsund milljarð króna. Milli þessara tveggja stærða er auðvitað himinn og haf og við í þessum sölum, þingmenn í umræðum eða þingnefndir eða fjölmiðlar þurfum að geta unnið úr þessu og skýrt hvar sannleikurinn í þessu máli liggur vegna þess að hér er um að ræða lykiltölur. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að héðan þyrftu að koma skilaboð um hófsemd og stillingu. Ég er sammála því en héðan þurfa líka að koma önnur skilaboð. Það eru skilaboð um von og bjartsýni. Auðvitað er staðan þannig að íslenska þjóðin er í bölvaðri klípu. Við sem löggjafarsamkunda og við sem ríkisstjórn sem situr á þessum bekkjum erum í bölvaðri klípu. Við sem löggjafarsamkunda m.a. vegna þess að við, hver og einn einasti sem á sínum tíma tók þátt í atkvæðagreiðslu um þá löggjöf sem reyndist gölluð greiddum atkvæði með þeirri löggjöf. Sú löggjöf sem leiddi til þess að við berum nú hugsanlega miklar byrðar út af svokölluðum Icesave-reikningum var á síðustu árum afgreidd í þessum sölum með atkvæðum allra þingmanna.  Snertiflöturinn í ræðu minni og þeirrar sem flutt var hér áðan er einmitt sé að Íslendingar geta unnið sig út úr þessum vandræðum. Staðreyndin er sú að þrátt fyrir að við séum stödd í tvöfaldri kreppu, gjaldeyriskreppu og bankakreppu, og þrátt fyrir að margar aðrar þjóðir hafi lent í því sama þá er engin þjóð sem hefur svipaða möguleika og við til að vinna okkur út úr þessu. Ástæðan er sú að engin önnur þjóð sem hefur hrapað í þessar ógöngur býr að jafnsterkum og öflugum útflutningsatvinnuvegum og Íslendingar. Við búum í dag að mjög öflugum sjávarútvegi þar sem flestar fréttir úr hafinu sjálfu eru góðar. Við búum sömuleiðis að öflugum orkulindum sem eru eftirsóttar. Einungis í þessari viku hafa þrjú alþjóðleg fyrirtæki, sem ekki hafa komið hingað áður, viljað ræða við íslensku ríkisstjórnina um möguleika á því að leggja fram fjármagn til að virkja þessar orkulindir af því að við höfum ekki það fjármagn sjálf. Sömuleiðis höfum við aldrei haft betri sóknarfæri til að búa til gjaldeyri og skapa störf á grundvelli náttúru og menningar en núna í gegnum ferðaþjónustuna. Við eigum þar að auki tvöfaldan sóknarfleyg inn í framtíðina þar sem annars vegar eru hátt á annað hundrað sprotafyrirtæki sem skera sig frá öðrum fyrirtækjum í landinu núna að því leyti til að flest þeirra eru að bæta við störfum, flest þeirra eru að ná aukinni hlutdeild á alþjóðlegum mörkuðum og flest þeirra eru að auka veltu sína í erlendum gjaldeyri. Hinn sóknarfleygurinn markar síðan tímamót á þessum degi og það eru möguleikar Íslendinga á því að vinna olíu og gas fyrir neðan hafsbotninn á norðaustursvæðinu. Eftir klukkutíma verður formlega opnað fyrsta útboð vegna sérleyfa á þessari auðlind. Þetta eru líka möguleikar sem skipta máli þegar við horfum fram í framtíðina. Við sjáum fyrir okkur mikinn samdrátt í greinum sem hafa þanist út á góðærisskeiði síðustu ára og það eru þær greinar, mannaflsfrekar greinar í byggingariðnaði og öðru skyldum sem dragast hraðast saman. Byggingarverkafólk, iðnaðarmenn, arkitektar, skipulagsfræðingar, verkfræðingar finna fyrst fyrir þessu. Þess vegna hefur ríkisstjórnin lagt á það þunga áherslu, ágæti þingheimur, að skapa störf fyrir þetta fólk. Þegar ég á sínum tíma staðfesti fjárfestingarsamning um Helguvík var það ekki beinlínis gert til að vinna vinsældakosningu innan Samfylkingarinnar, míns flokks, sem hefur ekki alltaf klappað fyrir slíku. En það skipti máli þegar ég tók þá erfiðu ákvörðun að hún leiðir til þess að 2.500 störf verða til við byggingu stóriðjunnar í Helguvík á þeim tíma sem atvinnuleysið er hæst og efnahagslægðin er dýpst. Þegar búið er að byggja það álver fá þar 650 manns vel launuð störf og 1.000–1.300 aðrir fá þar með einhverjum hætti afleidd störf. Þetta skiptir máli. Það skiptir máli að þessi ríkisstjórn, þrátt fyrir erfiðan niðurskurð í ríkisfjármálum, erfiðustu stöðu sem þjóðarbúið hefur nokkru sinni lent í, hefur eigi að síður samþykkt fjárlög þar sem gert er ráð fyrir að til framkvæmda fari meira fé en nokkru sinni fyrr, 40 milljörðum íslenskra króna verður varið til framkvæmda. Þannig tekur ríkið á til að skapa störf fyrir fólk sem er að tapa störfum sínum. Það er með nákvæmlega sama viðhorfi, einbeittur vilji okkar til að draga úr atvinnuleysinu, sem menn hafa líka fallist á það að þegar Búðarháls verður virkjaður mun orkan sem þaðan fæst fara til þess að auka framleiðslu hjá Alcan. Af hverju? Vegna þess að það þýðir að 300–400 manns fá störf vegna þessa. Það eru nákvæmlega þeir hópar sem núna bera skarðan hlut frá vinnumarkaði, iðnaðarmenn, verkfræðingar og arkitektar, sem þess njóta. Að sama skapi var það auðsótt af hálfu ríkisstjórnarinnar þegar iðnaðarráðherra óskaði eftir því að gerður væri sérstakur samningur við Atvinnuleysistryggingasjóð sem heimilaði sprotafyrirtækjum að ráða til sín fólk af atvinnuleysisskrá með þeim hætti að fullar atvinnuleysisbætur fylgdu. Það þýðir samkvæmt upplýsingum og mati sprotafyrirtækjanna sjálfra að 300 ný störf verða til með þeim hætti og fast að 1.000 eða afleidd störf eru tekin með. Þetta skiptir auðvitað máli. Og halda menn að það hafi ekki verið einmitt vegna stöðunnar í þjóðarbúinu sem hæstv. sjávarútvegsráðherra tók þá ákvörðun að kynna aukningu útgáfu aflaheimilda um 30.000 tonn? Við getum svo slegist og bitist eins og hundar um það hvort hefði átt að selja þær eins og ég hefði gjarnan viljað sjá. Það sem skiptir máli er að 30.000 þorsktonn búa til gjaldeyri en þau búa líka til störf handa höndum sem ekki hafa atvinnu í dag. Auðvitað réði það miklu. Hafrannsóknastofnunin mælti gegn þessu. Ráðherrann tók þessa ákvörðun vegna þess að vísbendingar voru um það úr síðasta ralli Hafró að það væri að verða viðsnúningur í þorskstofninum, vegna hvers? Vegna þess að núverandi ríkisstjórn hafði kjark til þess á meðan góðærið ríkti að draga úr veiðinni og byggja hana upp. Nú eru menn að njóta þess. Þetta skiptir máli. Allar aðrar fréttir utan ein úr hafinu við Ísland eru jákvæðar. Það er ekki bara þorskstofninn, hingað eru farnar að koma nýjar tegundir eins og makríll sem menn eru farnir að veiða hér hátt á annað hundrað þúsund tonn. Og sumir sem hafa verið þaulsætnastir í þingsölum á síðustu árum muna eftir þrálátum tillöguflutningi þáverandi þingmanns Össurar Skarphéðinssonar um að fara í tilraunaveiðar úr því sem ég kallaði miðsjávarteppið í hafinu. Loksins eru menn að fara í það og við sjáum að Huginn í Vestmannaeyjum kemur til hafnar með 600 tonn af nýrri tegund, gulldeplu sem gríðarlegt magn er af í hafinu. Svona mætti halda áfram að telja. Ég vil að lokum segja það, herra forseti: Mér er falið það verk að reyna af fremsta megni að nýta með skynsamlegum hætti fyrir hönd þjóðarinnar þær orkulindir sem við búum við. Það hef ég reynt að gera. Að sama skapi hef ég líka reynt að leggja sprota inn í framtíðina vegna þess að við þurfum að koma út úr þessari kreppu með atvinnulíf sem er sterkara og betra en það var áður og með dreifðari áhættu. Ég er alveg sannfærður um að fáir þingmenn gera sér grein fyrir þeirri auðlegð sem felst í þeim rúmlega 100 sprotafyrirtækjum sem við erum að reyna að byggja upp í dag. Hvað hefur ríkisstjórnin gert í þeim efnum? Í fyrsta lagi höfum við, þrátt fyrir niðurskurð, sett meiri pening til ýmissa styrktarsjóða en nokkru sinni fyrr. Búið er að leggja fram þrenns konar nýja styrki á allra síðustu dögum beinlínis vegna þeirrar stöðu sem hér er uppi. Í fyrsta lagi frumherjastyrki sem geta verið allt að 10 millj. kr. til þess að styðja frumkvöðla sem fá góðar hugmyndir. Í öðru lagi sérstaka brúarstyrki til þess að aðstoða þá sem eru komnir með fullþroska afurð til að koma henni á markað. Í þriðja lagi öndvegisstyrki til þess að búa til öndvegissetur í vistvænni skipulagshönnun fyrir arkitekta í sjálfbærri ferðaþjónustu til að reyna að fá fleiri útlendinga til landsins. Og á sviði orkulíftækni styrkur til þess að búa til innlent eldsneyti til að við þurfum ekki að eyða dýrmætum gjaldeyri í að kaupa það annars staðar frá. En það sem skiptir kannski hvað mestu máli er að í þessari viku tekur loksins til starfa gamall draumur hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur og mín, Frumtak, sjóður sem hefur 4,3 milljarða til ráðstöfunar og þó hugsanlega einum meiri þegar þetta ár ef úti ef samningar okkar við Evrópusambandið ná fram að ganga. Það þýðir bókstaflega að sá sjóður mun fjárfesta fast að 100 millj. kr. í átta til tíu íslenskum sprotafyrirtækjum á hverju einasta ári. Halda menn að þetta skipti ekki máli? Þetta skiptir máli og það er m.a. þetta sem gerir það að verkum að þegar kreppunni slotar eftir eitt og hálft til tvö ár þá siglum við út úr henni með nýja flóru fyrirtækja sem eru miklu sterkari og allt öðruvísi, hátæknifyrirtæki sem eiga framtíðina fyrir sér. Það er þetta sem á að geta gefið fólki von og bjartsýni. Við eigum ekki að láta það henda okkur að víl og bölmóður í þessum sal verði að sérstöku efnahagsvandamáli 

Hæstv. forseti. Það er mjög sérkennilegt að ræða hér um efnahagsstjórn ríkisstjórnarinnar í fortíð og framtíð þegar okkur er öllum ljóst að ríkisstjórnin á sér ekki viðreisnar von. Það sjá allir. Það sjá fulltrúar ríkisstjórnarinnar á Alþingi kannski allir nema hæstv. ráðherrar í ríkisstjórn Íslands. Ekki jókst bjartsýnin, hæstv. forseti, við að hlusta á hæstv. forsætisráðherra.  Þessi þjóð gerir kröfur til ríkisstjórnarinnar um aðgerðir og svör. Almenningi finnst að valdhafarnir hlusti ekki á raddir þeirra og vantraustið og reiðin eykst í samfélaginu dag frá degi. Í 20% verðbólgu og 18% stýrivöxtum og með lækkandi verði á fasteignum brenna eignir landsmanna upp rétt eins og bálkestirnir sem kveiktir hafa verið víða um Reykjavíkurborg að undanförnu. Fólk horfir á eftir ævisparnaði sínum og gott betur en það, horfir á skuldir heimilanna vaxa dag frá degi og margir horfa því miður nú þegar fram á gjaldþrot. Ég tilheyri skuldugustu kynslóð Íslandssögunnar, þeirri kynslóð sem mun þurfa að greiða þann stærsta víxil sem nokkur kynslóð hefur þurft að greiða í lýðveldissögunni. Ég tilheyri þeirri kynslóð sem keypti sér húsnæði, tók námslán, jafnvel bílalán, og sumt í erlendri mynt að áeggjan bankanna, þeirra sömu banka og margir telja að hafi síðar tekið stöðu á móti krónunni með þeim afleiðingum að lán þeirra sem skulda í erlendri mynt hafa margfaldast. Það er því eðlilegt, hæstv. forseti, að fólk sé reitt. Á sama tíma vex atvinnuleysið gríðarlega. Á milli 11 og 12 þúsund einstaklingar eru nú atvinnulausir og það er margt sem bendir til þess að sú tala muni tvöfaldast á næstu vikum og mánuðum. Þegar 20 þúsund einstaklingar ganga atvinnulausir um götur bæjanna segir sig sjálft að það snertir hverja einustu fjölskyldu í landinu með einum eða öðrum hætti. Við þessu þarf að bregðast. Við framsóknarmenn teljum það forgangsverkefni við þessar aðstæður að mæta þörfum heimila og fyrirtækja þannig að það verði fyrir flest heimili hægt að komast í gegnum þá miklu erfiðleika sem að okkur steðja. Er það nema von, hæstv. forseti, að fólki sé ofboðið? Við horfum á atvinnurekendur í raun axla sína ábyrgð á ástandinu, fólki er sagt upp, dregið er úr yfirvinnu og gripið er til allra þeirra hagræðingaraðgerða sem völ er á. Á meðan sitja ráðherrarnir í stólum sínum. Yfirmenn Seðlabankans og Fjármálaeftirlitsins gera það líka. Þeir aðilar sem áttu að standa vaktina starfa áfram á meðan þúsundir Íslendinga hafa misst vinnuna. Er nema von að þessi staðreynd komi við réttlætiskennd almennings? Ég spyr: Koma þessar staðreyndir ekkert við réttlætiskennd þeirra stjórnarþingmanna sem hér sitja og bera ábyrgð á því að þessir aðilar sitja enn óáreittir? Erlendis furða menn sig á því að enginn aðili í þessum stofnunum skuli hafa axlað ábyrgð. Þess vegna er traust alþjóðasamfélagsins á íslensku efnahagslífi eins lítið og raun ber vitni. Ef traustið er lítið sem ekkert á stjórn íslenskra efnahagsmála, jafnt hér innan lands sem erlendis þá er alveg ljóst að það verður ómögulegt að byggja upp hið nýja Ísland. Hæstv. forseti. Breytinga er þörf. Það kom fram í fréttum í morgun að á formannafundi Alþýðusambands Íslands á morgun á að taka fyrir tillögu þar sem gerð allra kjarasamninga verði frestað fram á mitt ár eða þangað til ný ríkisstjórn hefur tekið við völdum, ríkisstjórn sem hafi þá skýrt umboð kjósenda til að leiða okkur út úr þeim erfiðleikum sem við okkur blasa. Í þessu felst vantraust Alþýðusambands Íslands á ríkisstjórnina. Reyndar held ég að það vantraust sé ekkert nýtt af nálinni því að þegar haftastefnan var innleidd hér á landi gagnvart gjaldeyrisviðskiptum rauf ríkisstjórnin frið við aðila vinnumarkaðarins. Ekkert samráð var haft við aðila vinnumarkaðarins við þann gerning. Hann er eftirminnilegur sá fundur, kvöldfundur í viðskiptanefnd Alþingis, þegar aðilar vinnumarkaðarins fordæmdu ríkisstjórnina fyrir þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í því máli. Þegar ríkisstjórnin leyfir sér að fara fram með slíkum hætti, sérstaklega á þeim tímum þegar nauðsynlegt er að ná fram þjóðarsátt um aðgerðir til að sporna við kreppunni þá er henni einfaldlega ekki sætt lengur. Það er ekkert óeðlilegt við að aðilar vinnumarkaðarins skuli bera jafntakmarkað traust til ríkisstjórnarinnar og raun ber vitni. Þegar um 70% íslenskra fyrirtækja eru tæknilega gjaldþrota er eðlilegt að spurt sé: Af hverju þurfa þau að búa við 18% stýrivexti? Af hverju? Þegar búið er að setja höft á fjármagnsflutninga þjóna svo háir stýrivextir nær engum tilgangi nema þeim einum að þjarma að fyrirtækjunum sem þurfa í framhaldinu að fækka starfsfólki og hækka verð á afurðum sínum til þess að standa undir sínum rekstri. Hæstv. forseti. Við hljótum einnig að velta því fyrir okkur af hverju heimilin í landinu þurfi líka að búa við 18% stýrivexti. Ég spyr: Eru Seðlabankinn og ríkisstjórnin að koma í veg fyrir þenslu í rekstri heimilanna í dag, eitthvert óþarfa bruðl? Eru stjórnvöld ekki lengur með á nótunum hér í dag? Flest íslensk heimili berjast í bökkum við að standa undir sínum skuldbindingum í dag vegna þess að afborganir af lánum heimilanna hafa hækkað gríðarlega á undanförnum mánuðum. Þessi ríkisstjórn er ekkert jarðtengd, hæstv. forseti. Þessu er fólk meðal annars að mótmæla hér á Austurvelli og víðar um land, hæstv. forseti. Við framsóknarmenn lögðum fram hér á þingi í fyrri hluta septembermánaðar undir forustu þáverandi formanns, Guðna Ágústssonar, þingsályktunartillögu um stofnun efnahags- og samvinnuráðs Íslands. Sú tillaga felur í sér að ráðinu verði falið að samræma leiðir út úr efnahagsvandanum, leggja grunn að styrku íslensku efnahagslífi til frambúðar með það að leiðarljósi að styrkja útflutning og framleiðslu atvinnulífsins og þjóðarsparnað. Þessi tillaga var lögð fram undir forustu þáverandi formanns, Guðna Ágústssonar, og það var enginn stjórnarliði hér í þessum sal sem tók þátt í þeirri umræðu. Ég spyr, hæstv. forseti: Gæti ekki verið að staðan væri með öðrum hætti ef ríkisstjórnin hefði sýnt þann manndóm að kalla saman helstu hagsmunaaðila í íslensku samfélagi að samningaborði til þess að ná saman þjóðarsátt um aðgerðir til þess að mæta þeim mikla efnahagsvanda sem blasir við íslenskri þjóð? Þvert á móti höfum við horft á einleik ríkisstjórnarinnar sem hefur án samráðs við marga af helstu efnahagsráðgjöfum þjóðarinnar gert hver mistökin á fætur öðrum. Því miður, hæstv. forseti, verð ég að segja þetta. Þetta er napurleg staðreynd sem við stöndum frammi fyrir og það verður erfitt fyrir okkur að sigla út úr þeim vanda sem meðal annars núverandi ríkisstjórn á sök á að hafa leitt þjóðina í. Hæstv. forseti. Við ræðum hér um vanda heimilanna og vanda fyrirtækjanna. Þingflokkur framsóknarmanna undir forustu nýs formanns, Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar, hefur núna að loknu kröftugu flokksþingi unnið að tillögugerð um hvernig við megum mæta vanda fólks og fyrirtækja í dag. Það er ljóst að mörg fyrirtæki búa við lausafjárskort, mörg fyrirtæki verða í vandræðum strax um næstu mánaðamót við að greiða starfsfólki sínu laun. Stjórnvöld verða að búa svo um hnútana að ódýrt fjármagn verði veitt til íslenskra fyrirtækja þannig að þau geti haldið áfram verðmætasköpun í okkar samfélagi. Við þurfum líka að koma hjólum atvinnulífsins í gang á nýjan leik. Ef við gerum þetta ekki mun það leiða til enn meira atvinnuleysis en við ella mundum horfa fram á. Við þurfum líka að koma til móts við vanda skuldugra heimila, heimila sem skulda í erlendri mynt eða vísitölutryggðum lánum sem hækka og hækka eftir því sem vikur og mánuðir líða. Um leið og ég segi að þessi ríkisstjórn beri feigðina í augunum er það jafnframt ljóst að sú ríkisstjórn sem mun taka við að loknu starfi þessarar ríkisstjórnar verður að tala með öðrum hætti en hæstv. forsætisráðherra gerði hér áðan. Ný ríkisstjórn verður að sýna Íslendingum fram á þau tækifæri sem blasa við íslenskri þjóð. Við búum að gríðarlegum náttúruauðlindum, miklum mannauði og tækifærin blasa við okkur hvert sem litið er. En til þess að það megi auðnast að við komum okkur út úr þeim erfiðleikum sem við okkur blasa verður íslensk þjóð líka að búa að því að eiga öfluga foringja í ríkisstjórn Íslands sem tala af sannfæringu og krafti og tala kjark í fólkið í landinu. Það er nauðsynlegt. Það er þess vegna sem við framsóknarmenn viljum að þessi ríkisstjórn fari frá. Ég spyr, hæstv. forseti, í ljósi þess að þjóðin hefur svo bersýnilega gefist upp á þessari ríkisstjórn: Hver ætlar að bera ábyrgð á því, ef fram heldur sem horfir, hvað gerist í íslensku samfélagi ef þessi ríkisstjórn ætlar að sitja áfram? Hver ætlar að axla þá ábyrgð? Ætla þingmenn stjórnarflokkanna og ráðherrar að axla ábyrgð á því að hér muni allt sjóða upp úr eða vilja stjórnarliðar rétta fram sáttarhönd til þjóðarinnar til þess að við getum í sameiningu komið okkur út úr þeim erfiðleikum sem við okkur blasa? Við þurfum að koma á fót sérstöku stjórnlagaþingi. Við framsóknarmenn samþykktum það á flokksþingi okkar um síðustu helgi að það þarf að kalla almenning að borðinu. Við þurfum að móta okkur nýtt samfélag. Við þurfum að móta okkur nýja stjórnarskrá þannig að við getum gengið í takt á nýjum tímum í hinu nýja Íslandi. Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan þá sjá það hér allir sem á annað borð vilja sjá að ríkisstjórnin er með feigðarglampa í augum. Það er átakanlegt að sjá forustumenn stjórnarinnar ríghalda í stólana og endurtaka sömu loforðin aftur og aftur. Hann er með ólíkindum þessi seinagangur. Hvernig var það með greiðsluaðlögun fyrir skuldugu íslensku heimilin? Það átti að koma fram á haustþingi. Síðan var það komið fram í desember og nú sýnist mér að það verði ekki að lögum fyrr en í febrúarmánuði. Á meðan blæðir íslenskum heimilum. Af hverju þessi seinagangur hjá þessari ríkisstjórn? Á meðan neyðarástand ríkir á íslenskum heimilum endurnýja ráðherrarnir í ríkisstjórninni sömu loforðin aftur og aftur. Þeir byrjuðu að lofa lögum um greiðsluaðlögun í haust og síðast í Kastljósinu í gærkvöldi lofaði forsætisráðherra þessum lögum aftur. Þetta gengur ekki svona, hæstv. forseti. Í ljósi þess sem ég hef sagt var það ákvörðun þingflokks framsóknarmanna í gær að bjóða Samfylkingunni og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði upp á það að verja þá flokka vantrausti gegn því að kosningar verði eigi haldnar síðar en 25. apríl næstkomandi. Fram að þeim tíma mundi sú stjórn einbeita sér að því að leysa bráðavanda heimila og atvinnulífs jafnframt því sem sérstakt stjórnlagaþing yrði kallað saman til að semja íslenska lýðveldinu nýja stjórnarskrá. Hæstv. forseti. Krafa fólksins er einföld. Það er krafa um breytingar, breytingar í ríkisstjórn Íslands, breytingar í Seðlabanka, breytingar í Fjármálaeftirliti, breytingar á viðskiptasiðferði og krafa um lýðræðisleg og opin vinnubrögð og síðast en ekki síst krafa um kosningar. Það er óvinnandi vegur fyrir núverandi ríkisstjórn að öðlast tiltrú almennings á nýjan leik. Aðgerða- og stefnuleysi lýsa þessari áhöfn hvað best. Við þurfum að skipta um áhöfn og sigla íslenskri þjóð út úr þeim brimskafli sem hún er nú í. Hæstv. forseti. Ríkisstjórnina frá. Ekki meir, Geir.

Hæstv. forseti. Ég held að megi fullyrða það að engir þeirra sem eru í þingsalnum hafi upplifað þá stöðu sem íslenska þjóðin er í. Við erum að takast á við mjög alvarlega tíma. Við horfum vissulega í baksýnisspegilinn til að sjá hvað við gerðum ekki, hverju við brugðumst ekki við en það breytir hins vegar ekki því að ástandið nú er svo alvarlegt að okkur öllum sem störfum í hv. Alþingi ber skylda til að leggja fram allt sem við getum til að taka á því ástandi sem nú blasir við. Þar getur ekkert okkar skorist undan hvort sem við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Ég held að staða ríkisstjórnarinnar sé nú með þeim hætti að hún eigi ákaflega erfitt með að koma fram þeim málum sem hún vill vinna að. Ég merki það m.a. af fundum sem haldnir voru í Samfylkingunni í gærkvöldi og þeim ályktunum sem borist hafa frá öðrum ríkisstjórnarflokknum, þ.e. Samfylkingunni, frá félögum þar innan dyra, úr Kópavogi og víðar, þar sem því er lýst yfir að flokksfólkið, jafnvel þingmenn hafi enga trú á því að núverandi ríkisstjórn geti starfað áfram. Við sjáum líka hin geysihörðu mótmæli sem farið hafa vaxandi í landinu undanfarnar vikur og kröfur þjóðarinnar um breytingu, kröfu fólksins um að tekið verði á málum og brugðist við. Ég held að staða okkar sé einfaldlega sú að ekki verði undan því vikist að kjósa fyrr en síðar. Það verður ekki undan því vikist. Það breytir hins vegar ekki því að sá vandi sem ég kom að í upphafi máls míns er til staðar og frá honum getum við ekki hlaupið. Við verðum að takast á við hann, við verðum að reyna að horfa til þess að gera íslensku þjóðinni mögulegt að standa af sér þá holskeflu sem nú er fram undan og hún hverfur ekki á næstu vikum og mánuðum, því miður. Ábyrgð okkar er því mikil hvar sem við stöndum í stjórnmálum og hvort sem við störfum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Stjórnarandstaðan bauð á síðasta hausti að koma jafnvel að þjóðstjórn til að takast á við málin. Ég held að það sé kannski staðan sem við stöndum frammi fyrir núna að hæstv. forsætisráðherra verði að meta hvort hann vilji njóta samstarfs við okkur í stjórnarandstöðunni við að taka á þeim málum sem fram undan eru en þá verður auðvitað að liggja fyrir samkomulag um það hvernig við ætlum að leyfa þjóðinni að fella sinn dóm og hvenær. Ég tel að þjóðin eigi heimtingu á því. Við höfum öll staðið að því á hv. Alþingi að samþykkja lög um svokallaða sannleiksnefnd til að leysa upp ýmsa starfsemi, losa og afnema trúnaðarreglur starfsmanna sem geta borið vitni fyrir nefndinni án þess að hafa af trúnað við ráðherra, trúnað við bankana eða þau störf sem þeir hafa haft með höndum til að upplýsa það sem sannast og réttast er um stöðuna sem við erum komin í. Smátt og smátt berast okkur upplýsingar um hvað var að gerast í bankakerfinu þar sem menn leyfðu sér að færa fjármuni fram og til baka um veröldina til eigenda og fursta til að breyta eða reyna að hafa áhrif á stöðu íslenska bankakerfisins. Það er auðvitað í samræmi við það sem forsætisráðherra sagði og utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, hefur líka sagt þegar rætt var um stöðuna hér á landi í febrúar og mars á síðasta ári m.a. við seðlabankastjóra um hversu alvarleg hún væri. Í framhaldinu var rætt við bankastjórnirnar og bankastjórana og hvað sögðu þeir? Á Íslandi er allt í lagi. Við eigum fjármuni út árið 2009, við munum standa af okkur alla þessa orrahríð. Ég geri ekki ráð fyrir að bankastjórarnir hafi sagt forsætisráðherra og utanríkisráðherra hvað þeir væru að aðhafast í peningatilflutningi um veröldina til að breyta stöðu bankanna. Það kann þó að vera en þau hafa ekki sagt okkur það. Reyndar sögðu forustumenn ríkisstjórnarinnar okkur í stjórnarandstöðunni ekki heldur frá fundunum í febrúar og mars og þeirri alvarlegu stöðu sem menn voru þá að ræða eftir upplýsingar frá Bretlandi. Hvað um það, ekki þýðir að velta sér upp úr fortíðinni þótt eðlilegt sé að minnast á það hér hvernig mál hafa gengið fyrir sig. Ég held að hæstv. forsætisráðherra eigi að leita eftir því við stjórnarandstöðuna núna að vinna skipulega að því að taka á þeim erfiðu málum sem fram undan eru. Þau eru mörg og þó að hæstv. forsætisráðherra hafi farið hér yfir ýmislegt sem sett hefur verið í lög og reglur og ýmislegt sem er í farvatninu þá er vandinn samt til staðar og hann snýr sérstaklega að fólkinu í landinu og atvinnulífinu, fyrirtækjunum. Við horfum upp á að sífellt fjölgar á atvinnuleysisskránni, nú eru 12 þúsund manns atvinnulausir. Margt þarf að gera til að reyna að draga úr atvinnuleysinu. Það er engin hefð fyrir því á Íslandi að sætta sig við atvinnuleysi. Við höfum aldrei vanist því sem þjóð að búa við atvinnuleysi og munum auðvitað ekki sætta okkur við það. Enda er það viðhorf íslensku þjóðarinnar að hún eigi að fá að vinna eina leiðin til að komast út úr þeirri stöðu sem við erum í, að hún eigi að fá að starfa. Í gegnum alla erfiðleika sem ég þekki til úr mínu minni hefur þjóðin unnið sig út úr þeim hörðum höndum og unnið mikið. Stundum var sagt: Vinnan göfgar manninn og eftirvinnan enn þá meir. Það er aðferðin sem við höfum stundum þurft að grípa til. Þegar herðir að í atvinnulífinu, störfum fækkar og dregur úr kaupmætti fólks getur fólk þurft að vinna meira til að komast af og einnig til að koma þjóðinni í þá stöðu að hún komist út úr erfiðleikum. Ég legg það til að ef við þurfum að vinna meira, þá gerum við það. Að við skorumst ekki undan því á hv. Alþingi, hvorki stjórn né stjórnarandstaða, að við leggjum allt af mörkum sem við getum til að vinna okkur út úr ástandinu. Ég er alla vega fyrir hönd Frjálslynda flokksins að bjóða fram slíkt samstarf vegna þess að ég held að ekki fáist vinnufriður í þjóðfélaginu nema ríkisstjórnin móti samkomulag og sameiginlega stefnu um það hvenær gengið verði til kosninga. Ég hef sagt að úr því að allur þingheimur var sammála um að skipa svokallaða sannleiksnefnd eigi hún að fá að starfa og skila einhverju til þjóðarinnar. Hún á að geta lagt mat á hvar hún fær besta vitneskju í hendur, hún á að geta treyst því að sá farvegur sem við vorum sammála um sé sá sem geti sagt okkur satt og við eigum að geta treyst því. Við höfum ekki á annað betra að treysta þó að vissulega hafi mjög margt farið á þann veg í þjóðfélaginu að við treystum ekki ýmsum upplýsingum og við treystum oft ekki þeim upplýsingum sem okkur eru gefnar. Staðan er grafalvarleg og það hefur verið komið inn á hana hér í þingsalnum og í ræðum í morgun. Alvarlegust er þó, held ég, sú skuldastaða sem íslenska þjóðarbúið horfist í augu við. Og hvort við tölum um 1.500 eða 2.000 milljarða kr., hvor talan sem er mun leggja miklar byrðar á íslensku þjóðina. Við samþykktum á núverandi fjárlögum 87 milljarða kr. vaxtagreiðslur einar og sér, ekki afborganir. Af hvaða tekjum? 402 milljörðum. Af tekjum sem höfðu lækkað um 50–60 milljarða ætlum við að greiða 87 milljarða í vexti. Ef Icesave-reikningarnir eiga að falla á íslensku þjóðina óbættir með vaxtabyrði upp á 5–7% erum við að tala um 30–40 milljarða í viðbót í vöxtum, 120–140 milljarða af núverandi 402 milljarða kr. tekjum. Það er alveg ljóst að við verðum að reyna að auka tekjurnar í þjóðfélaginu. Í því sambandi þolum við og getum ekki lifað við neina taugaveiklun. Við munum þurfa að taka þær tekjur sem við getum náð í hvort sem það er til sjós eða lands. Einhverjum mun örugglega mislíka eitthvað af því sem gert verður til að afla tekna en við verðum að fara þessa leið alveg eins og við verðum að fara þá leið að skera niður ýmislegt í ríkisfjármálum. Þó að við verðum að setja í forgang að halda velferðarkerfinu, heilbrigðiskerfinu og reyna að tryggja að þeir sem lakasta hafa afkomuna í þjóðfélaginu haldi velli, þá verðum við samt sem áður að fara niðurskurðarleið að einhverju leyti. En við komumst ekki þessa vegferð á niðurskurðarleiðinni einni og sér, það er útilokað. Tekjuaukning verður að koma til. Og þó að hæstv. iðnaðarráðherra hafi lýst hér áðan því ofboðslega afreki ríkisstjórnarinnar að hafa bjargað og byggt upp þorskstofninn, þá er ég þeirrar skoðunar að það sé lífríkið í sjónum, hitafar sjávar og aukið ætisframboð sem hafi aukið þorskstofninn en ekki hæstv. ríkisstjórn. Það er mín skoðun, hæstv. forseti. Við megum þakka fyrir að svoleiðis árar því að það gefur okkur tækifæri til að auka tekjurnar úr sjávarútvegi enn frekar, það gefur okkur tækifæri til þess. Í því sambandi er rétt að minna íslensku þjóðina á að við höfum í meira en hálfa öld fiskað 400.000 tonn af þorski að meðaltali. Ef ég man rétt frá 1905, í rúma öld, erum við sennilega að tala um 360.000 tonn að meðaltali. Ef sæmilega árar í hafinu tökum við enga sérstaka áhættu með því þó að við þurfum að auka þorskveiðina. Ég verð að segja að það er furðulegur misskilningur, sérstaklega hjá mönnum sem starfa í sjávarútvegi, ef menn halda að 30.000 tonna aukning af þorski á Íslandsmiðum ráði heimsmarkaðsverði á þorski úti í heimi. Það er furðulegur misskilningur. Það eru Norðmenn og Rússar sem ráða núna framboðinu á þorski, þjóðir sem eru að veiða 600.000–700.000 tonn. Það framboð hefur áhrif en ekki 30, 50 eða 100.000 tonna aukning á Íslandsmiðum. Hins vegar er það reyndar svo úti í heimi alveg eins og hjá okkur að fólk velur sér mat eftir verði. Þegar saltfiskkílóið á Kanarí er selt á 22,5 evrur en kjúklingabringan við hliðina á 9 evrur, þá skulu menn bara fylgjast með hver kaupir saltfiskinn. Ég stóð á annan klukkutíma við svona borð og það kom enginn, ekki einn. Menn verða bara að átta sig á að við erum að selja mat. Við munum þurfa að lækka afurðaverð okkar, við verðum að una því, en við þurfum jafnframt að auka tekjurnar og við gerum það ekki nema með meira magni. Svo einfalt er það. Vonandi er svo að ýmislegt sem við getum gert í atvinnumálum, m.a. í orkumálum og iðnaðarmálum, í sprotafyrirtækjum, og mannaflsfrekum framkvæmdum sem hæstv. samgönguráðherra 

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og þá ræðu sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flutti rétt áðan en hann kom inn á margt athyglisvert. Í því ástandi sem er í dag tala margir um kosningar og hv. þingmaður benti á að það væri rétt að láta sannleiksnefndina svokölluðu skila og það eru ekki annað en gild rök í þeirri umræðu. Ég held að það verði ekki hjá því komist að við kjósum á þessu ári. Við þurfum að finna tímapunktinn og við þurfum að gera það í sátt en það má ekki verða til þess að mikilvægustu og brýnustu verkefni okkar stjórnmálamanna bíði í þeirri sjálfhverfu sem óhjákvæmilega fylgir kosningum. Þar er enginn flokkur undanskilinn, þegar menn fara í kosningar hugsa menn um eigin hag og flokkana sína en ekki annað. Það er bara þannig. Og við höfum ekki efni á því á næstu dögum og vikum að geyma og bíða með að taka þær stóru ákvarðanir sem lúta að því að koma bankakerfinu af stað að nýju og það er algert lykilatriði fyrir okkur. Hér er vaxandi atvinnuleysi eins og menn hafa komið inn á og til að sporna gegn því þarf að koma bankakerfinu og bankastarfseminni í gang að nýju. Þar verður að tína margt til. Við þurfum að reyna að leysa úr þeirri flækju sem er m.a. við erlenda kröfuhafa og við verðum að koma samskiptum bankanna og fyrirtækjanna í betri farveg en þau eru í dag. Við skulum heldur ekki fara í grafgötur með það að hátt vaxtastig sem hefur verið hátt allt of lengi er sá baggi sem hvílir helst á fólkinu og fyrirtækjunum í dag. Við gerðum samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem átti að stuðla að því að lækka verðbólgu sem mundi síðan leiða til lækkandi vaxta um leið og við settum ákveðin gjaldeyrishöft hér á landi. En menn hljóta að velta fyrir sér þegar starfsmenn Alþjóðagjaldeyrissjóðsins koma nú í febrúar, þá hlýtur að verða fara yfir málin því gengið hefur ekki styrkst eins og við höfum væntingar til og áherslur okkar sögðu fyrir um og þá hljótum við með rökum að fara yfir það með samstarfsfólki okkar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum hvort það sé betra fyrir íslenskt samfélag til að rétta fyrr úr kútnum hvort það sé réttara að huga að lækkun vaxta en auknum gjaldeyrishöftum í staðinn. Við þurfum að halda fjármagninu inni en við þurfum líka að koma hagstæðara fjármagni til fólksins og ekki síst til fyrirtækjanna til þess að hjól atvinnulífsins fari betur af stað en þau hafa gert í dag. Ég held að þá ræðu sem hæstv. forsætisráðherra flutti áðan mætti flytja miklu, miklu oftar. Þeir 40 punktar sem þar voru nefndir hljóma nefnilega ekki nógu oft. Það hefur verið unnið heilmikið að málum í þágu heimilanna og fyrirtækjanna, umræða um þá vinnu hefur bara farið allt of lágt. Að því leytinu til tek ég sannarlega undir, og hef oft gert, það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði að stærstu mistök ríkisstjórnarinnar væru að upplýsa ekki nóg og það er rétt. En ég bið menn að hlusta á það sem forsætisráðherra sagði áðan um aðgerðir til uppbyggingar samfélagsins, þá 40 punkta sem þar voru nefndir, hvort sem það var á vegum Íbúðalánasjóðs eða í formi aukins samspils atvinnuleysis, lána og náms eða til þess að hjálpa fólki sem minni menntun hefur til að mennta sig í gegnum Fræðslumiðstöð atvinnulífsins og þar mætti margt draga fram. Í því hruni sem við höfum sem betur fer ekki upplifað áður jafnríkulega í íslenskri sögu og við upplifðum í októbermánuði þá þurfti að greiða úr mörgu, það þurfti að greiða úr flækjunni og við erum að gera það. Skólakerfið hrundi ekki, heilbrigðiskerfið hrundi ekki, það virkar. Félagslega kerfið virkar og bankakerfið heldur áfram, þótt það hökti. Við getum ekki komið sem stjórnmálamenn í þennan ræðustól og sagt að það þurfi að kjósa, það þurfi að kjósa. Við höfum ekki efni á að bíða næstu vikur með að taka sársaukafullar ákvarðanir. Ég er reiðubúin til að taka þær sársaukafullu ákvarðanir og fara í kosningar. En ef við bíðum með þær ákvarðanir þá erum við að segja við fólkið í landinu: Við ætlum ekki að stuðla að því að minnka atvinnuleysi. Við þurfum að fara í ákvarðanir á sviði ríkisfjármála, á sviði peningamála sem mega ekki bíða. Það er í þágu fólksins.

Virðulegi forseti. Á sameiginlegum fundi efnahags- og skattanefndar og fjárlaganefndar í morgun var kynnt ný þjóðhagsspá og það sem upp úr stóð var hvað það er gríðarleg óvissa. Það segir að íslenskt efnahagslíf sé enn á leið inn í djúpa efnahagslægð sem spáð er að nái botni á fyrri hluta árs 2010. Hins vegar eru allar forsendur í mikilli óvissu. Það er ekki enn hægt að gera grein fyrir skuldum ríkisins. Það er enn óvissa um Icesave-reikningana, það er enn óvíst hvenær vextir verða lækkaðir á sama tíma og aðrar þjóðir keppast við að lækka vexti, allt niður í 0,25% eins og kemur fram í þessari skýrslu en stýrivextir hér eru enn 18%. Það er ekki nema von að fólk furði sig, t.d. þeir sem fylgdust með umræðum á þinginu í nóvember um efnahagsmál, þegar síðast var rætt um efnahagsmál, þá stóð upp fjöldi þingmanna og allir lýstu furðu á vaxtastefnu ríkisins, Seðlabankans. Allir efuðust um þessa aðferðafræði og enn standa hér menn og konur og lýsa furðu og efast um aðferðafræðina og ég leyfi mér að taka undir það. Ég leyfi mér að taka undir það því það er enn sannara í dag en það var í nóvember að stýrivextirnir eru að sliga fólk og fyrirtæki og aðferðafræðin skilar ekki árangri. Það kom líka fram á fundi efnahags- og skattanefndar í fyrradag að það er allsendis óvíst hver lánsfjárþörf atvinnulífsins er til framtíðar því sem stendur eru fyrirtækin ekki að taka lán. Það er enn þá óljóst hvort þeir 385 milljarðar sem á að leggja inn í bankana duga sem eiginfjárframlag. Það er ekki enn þá búið að stofna þessa nýju banka, formlega, þeir eru í raun ekkert annað en viljayfirlýsing um banka og frá því verður ekki gengið fyrr en í fyrsta lagi um miðjan febrúar. Skilin milli gömlu og nýju bankanna eru enn óljós, það er ekki enn þá búið að afhenda þetta skuldabréf á milli bankanna. Vinna skilanefndarinnar fer að miklu leyti fram í myrkri og upplýsingar seytla út til almennings, nú síðast um hin stórfurðulegu viðskipti sjeiksins við Kaupþing. Í þjóðhagsspánni er líka spáð 8,6% atvinnuleysi en þar eru forsendur líka óvissar og það er líklega mjög hófstillt spá því samkvæmt upplýsingum Creditinfo eru 3.000–3.500 fyrirtæki sem standa mjög illa og þó að því hafi verið lýst yfir að ríkið muni grípa til mannaflsfrekra aðgerða til að bregðast við atvinnuástandinu þá er samt skorið niður hjá hinu opinbera, það er verið að fækka störfum og það er það sem fólk sér. Það heyrir ekki einhver orð, það sér hins vegar hvað er að gerast í raun, að það er verið að fækka störfum og skera niður. Hér hafa verið sett skilyrði af hálfu Alþjóðagjaldeyrissjóðsins um tiltekinn halla og það setur auðvitað hinu opinbera skorður. Það hafa verið sett skilyrði um að skuldirnar verði greiddar hratt og örugglega niður og að hallinn verði minnkaður hratt og örugglega, enda hugsar Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn fyrst og fremst um hagsmuni fjármagnsins. Síðast en ekki síst erum við stödd mitt í stærsta reikningnum, stærsta einstaka reikningi sem fellur á íslenskan almenning sem eru Icesave-skuldbindingarnar. Hér er hugsanlega um að ræða 150 milljarða en við vitum að heildartalan eru 640 milljarðar og við vitum ekki hvað kemur á móti. 640 milljarða reikningur sem eigi að síður er búið að færa gríðarlega sannfærandi rök fyrir að okkur ber ekki lagaleg skylda til að greiða. Björg Thorarensen hefur lýst Icesave-samningunum sem nauðungarsamningum sem þar af leiðandi séu ógildanlegir samkvæmt þjóðarétti. Lárus Blöndal og Stefán Már Stefánsson segja að íslenska ríkið hafi það val að fara í mál fyrir dómstóli Evrópusambandsins og láta á þetta reyna því það gerði enginn ráð fyrir því að umrædd Evrópusambandstilskipun ætti við um heilt bankahrun í landi þar sem gengið yrði lengra en að vísa til innstæðutryggingasjóðs sem ætti að greiða það sem þar væri til. Þetta er stóri einstaki reikningurinn sem fellur á íslenskan almenning. Hér er því ekki bara efnahagskreppa einangruð í tíma og rúmi, það er samfélagskreppa. Það er engin sátt um þá aðferðafræði sem hefur verið valin og þess vegna leggjum við áherslu á kosningar. Þess vegna leggjum við til að forsætisráðherra leiti eftir kosningabuxunum sem hann fann ekki í gær því það er það eina sem getur skapað einhverja sátt og hún er nauðsynleg til að komast út úr kreppunni. Kreppan verður ekki leyst undir lögregluverði.

Hæstv. forseti. Íslenska þjóðin gengur nú í gegnum gríðarleg áföll í efnahags- og fjármálum, vandamál sem kom í kjölfar mikillar þenslu einkum á höfuðborgarsvæðinu á sama tíma og við gengum í gegnum það víða úti á landi að hagvöxtur var neikvæður á stórum svæðum og vinnuaflið sogaðist inn til höfuðborgarinnar þar sem menn kepptust hver við annan um að byggja upp íbúðir og kepptust um að fjölga íbúum. Það gekk jafnvel svo langt að Reykjavíkurborg setti sér það markmið að fjölga íbúum um 15% sem jafngilti því að flytja alla af Norðausturlandinu til Reykjavíkur. Einkavinavæddir bankar nutu frá stofnun nánast ótakmarkaðs aðgangs að lánsfé þar sem hver milljón í hlutafé var tífölduð með lánsfé. Um leið og ráðist var í stórtækar framkvæmdir með tilheyrandi þenslu ákvað þáverandi ríkisstjórn að lækka skatta, Seðlabankinn minnkaði bindiskyldu og bankarnir komu inn á íbúðalánamarkaðinn með 90% lán og fjármögnuðu íbúðalán sín, veitt til áratuga með skammtímalánalínu. Hækkað fasteignaverð sem fylgdi auknu aðgengi að lánsfé varð veðandlag fyrir alls kyns neyslulánum auk hækkunar íbúðalána og þannig var dansinn stiginn í einhverjum alsælutöfradansi frjálshyggjunnar. Svo virtist sem peningarnir kæmu af himnum ofan eða yrðu til af sjálfum sér. Fyrirgreiðslu- og valdaflokkar samfélagsins kyntu þessa kjötkatla og komu sér vel fyrir við bálið. Þess vegna fór ég í kosningar fyrir tveimur árum, til að koma þessum flokkum frá en framhaldið þekkjum við. 
             Þegar þrengdi að í heiminum komu varúðarráðstafanir fjárfesta. Fjárfestar horfðu til hrávara, hættu að veðja á hlutabréf og það kom í ljós hversu berskjölduð örmyntin okkar var, mynt sem vaxandi alþjóðlegt fjármála- og atvinnulíf hafði yfirgefið. Erlendir lánveitendur kröfðust sífellt hærri skuldatryggingaálags og aðgangur að lánsfé dróst hratt saman. Alþjóðleg matsfyrirtæki ráðlögðu bönkunum að auka innlán sem tókst vonum framar erlendis, eins og Icesave sýnir. Með yfirboði í vaxtagreiðslum og í skjóli ofurvaxta til heimila og fyrirtækja Íslands tókst að skuldsetja þjóðina gríðarlega. Við stóðum uppi með risavaxið bankakerfi, þ.e. tí- eða tólffalda landsframleiðslu Íslands, skrímsli sem engin leið var að verja. Þannig leit landið út þegar ég kom á þing og þótt óstöðugleiki, of há verðbólga og þensla hafði hringt ýmsum bjöllum, þá varð oftrú mín á burði efnahags- og atvinnulífsins og óskhyggja alls samfélagsins, þar með talið okkar þingmanna og ríkisstjórnar, á að þetta bjargaðist, hindrun þess að gripið yrði til verulega harðra aðgerða. Getuleysi Seðlabankans og innlendra og erlendra fjármálastofnana varð til þess að ofurhiti útrásarinnar og risabönkunum varð ekki bjargað. Ég nefni þetta hér vegna þess að þegar árið 2002 hafði Samfylkingin bent á að við þyrftum að koma okkur í öruggara umhverfi með aðild að Evrópusambandinu og að eignast nýjan gjaldmiðil. Ekki tókst að koma því máli á dagskrá og það komst raunar ekki á dagskrá fyrr en Sjálfstæðisflokkurinn ákvað að taka það á dagskrá og þá fór hinn lýðræðislegi, málefnalegi fréttamiðill, Morgunblaðið, að birta greinaflokk í fjölmörgum útgáfum sínum. Ég held að við verðum enn einu sinni að horfa til baka vegna þess að hér koma fram flokkar sem virðast ekki ætla að bera neina ábyrgð á því sem gerðist áður og það koma aðrir flokkar sem ætla ekki að sjá það bankahrun sem hefur átt sér stað, afneita staðreyndunum, mála skrattann á vegginn, ala á óvissu og hræra í pottinum einfaldlega til að reyna að skapa aukinn ótta í samfélaginu. Við verðum að horfast í augu við þennan vanda eins og hann er. Það hefur ríkisstjórnin gert með margvíslegum hætti þó að margt megi gagnrýna og það hefur komið ágætlega fram í ræðum hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra. Það er ástæðulaust að endurtaka þá umræðu en það er þó ástæða til að vekja athygli á nokkrum þáttum eins og hallanum á ríkissjóði og lágmarki á niðurskurði sem er einfaldlega gerður til að reyna að halda uppi atvinnustiginu, ótal vinnumarkaðsaðgerðum og nú síðast samráði á vinnumarkaði til að leita að úrræðum til að auka atvinnustigið. Það er ljóst að það gengur hægt að stilla bönkunum upp að nýju. Það liggur á því vegna þess að atvinnulífið þarf á fyrirgreiðslu bankanna að halda. Þorskkvóti hefur verið aukinn, það er verið að taka ákvarðanir í sambandi við nýtingu á orku og þannig mætti lengi telja. Tíminn leyfir ekki að farið sé yfir öll þessi atriði en það er ljóst að það þurfa allir stjórnmálaflokkar að víkja til hliðar stundarhagsmunum og leggjast á eitt um að efla kjark og bjartsýni. Við höfum mörg tækifæri til að koma okkur út úr þessum vanda og það er verkefni okkar núna. Við eigum að efna til kosninga á þessu ári sem fyrst en samtímis eigum við að vinna hratt og örugglega að þeim aðgerðum sem nauðsynlegar eru til að tryggja að hér verði ekki atvinnuleysi umfram það sem óhjákvæmilegt er.

Herra forseti. Í dag er til umræðu skýrsla forsætisráðherra um efnahagsmál og horfur á vinnumarkaði. Hæstv. forsætisráðherra fór skilmerkilega yfir aðgerðir ríkisstjórnarinnar við upphaf þingfundar og ber að þakka fyrir það. Þær aðgerðir eru ágætar svo langt sem þær ná. Þær ná bara ekki nándar nærri nógu langt og alls óljóst er hversu mikilli fjölgun starfa hérlendis ríkisstjórnin ætlar að beita sér fyrir á komandi mánuðum. Hæstv. iðnaðarráðherra fór í framhaldinu vandlega yfir ýmsar aðgerðir sem varða nýsköpun og sprotafyrirtæki. Ég fagna því sérstaklega en tel þó að virðulegur ráðherra geri sér fulla grein fyrir því eins og við hin að þær aðgerðir munu fyrst og fremst gagnast þegar til lengri tíma er litið en ekki nema að örlitlu leyti þeim tugþúsundum vinnufúsra handa sem nú hafa verið sendar heim af vinnumarkaði. Nú ganga nefnilega á þrettánda þúsund manns atvinnulaus um götur um land allt. Atvinnuleysi jókst um 45% á milli mánaða í nóvember og desember. Spár um atvinnuleysi sem er í pípunum og er ókomið fram eru uggvænlegar. Spáð er allt að 10% atvinnuleysi í lok þessa árs en ég leyfi mér að geta þess sérstaklega að á Suðurnesjum hafa menn náð þeirri tölu nú þegar. Staðan er því uggvænleg og ljóst virðist vera að ástandið bitnar mjög harkalega á Suðurnesjamönnum. Herra forseti. Vinnusemi er hér landlæg og sjálfstraust fólks er nátengt atvinnu þess. Gera má ráð fyrir að það einkenni íslensku þjóðarsálarinnar geri fólki almennt erfiðara fyrir að taka atvinnuleysi með jafnaðargeði og íslensk stjórnvöld draga því beinlínis kjarkinn úr fólki á meðan ekkert er að gert. Nýlegar rannsóknir hérlendis gefa til kynna mikla fylgni á milli atvinnuleysis og nýgengis örorku. Með öðrum orðum, þegar atvinnuleysi eykst eru mjög miklar líkur á að öryrkjum fjölgi, fólki sem kemst illa eða ekki út á vinnumarkaðinn aftur. Þar leiða menn líkur að því að veikustu einstaklingarnir tapi heilsu sinni í kjölfar atvinnumissis og leið þeirra liggi beina leið inn í örorkumat. Það er þekkt staðreynd að atvinnumissir hefur mikil áhrif á heilsu manna og eru hjartasjúkdómar og þunglyndi þar ofarlega á blaði. Langvarandi atvinnuleysi rýrir fjárhag fólks og í kjölfarið félagslega stöðu þess. Dánartíðni eykst einnig. Ekki þarf að nefna það að atvinnuleysi eykur efnahagslegan ójöfnuð og þaðan verður ekki aftur snúið nema fyrir þá allra hörðustu. Ef ekkert verður að gert og ríkisstjórn landsins leggur ekki meira á sig en orðið er til að skapa ný störf á komandi mánuðum er ljóst að fólk mun í auknum mæli finna fyrir depurð, kvíða og þunglyndi og það leggur árar í bát, sumt fyrir lífstíð. Líkur eru á að sterkustu einstaklingarnir sem hafa samkeppnishæfa menntun og reynslu muni flýja af landi brott til að forðast ástandið, og hvað ætlar ríkisstjórnin að gera í því? Nú þegar bíður á annan tug þúsunda manna eftir því að fá að vinna. Íslendingar telja atvinnuleysi jafnframt alvarlegra vandamál en öll önnur vandamál sem þjóð getur glímt við. Það hafa ítrekaðar rannsóknir Gallups leitt í ljós. Atvinnulaust fólk leitar meira inn í heilbrigðiskerfið en þeir sem vinnandi eru vegna þeirra alvarlegu afleiðinga sem atvinnuleysi hefur á fólk. Rannsóknir sýna jafnframt að heilbrigðisvandi atvinnulausra kemur ekki til kasta heilbrigðisþjónustunnar fyrr en seint og síðar meir þegar erfiðara er að ráða við hann og því er mikilvægt á tímum kreppu og atvinnuleysis að hafa sem minnstar aðgangshindranir að grunnþjónustunni. Þrátt fyrir þetta eru komugjöld sett á á spítölum sem bitna vissulega harðast á þeim sem virkilega þurfa á þeirri þjónustu að halda og það þó að menn viti að slík komugjöld skili litlu sem engu í ríkiskassann. Það læðist að manni sá grunur að komugjöld séu sett á til að fæla fólk frá því að leita sér aðstoðar, að þau séu einhvers konar aðgangsstýring þar sem stórum hópi er haldið frá heilbrigðisþjónustunni. Það dregur vissulega úr kostnaði. Reyndar eru þjónustugjöld hér lág og flestum ekki ofviða, ekki enn þá alla vega en það kann að breytast þegar fólk hefur minna á milli handanna. Nú þegar er fólk farið að fresta því að leysa út lyf og fresta tímum hjá sjúkraþjálfurum þar sem það telur sig ekki hafa efni á þjónustunni eins og stendur. Slík frestun eykur svo á vanda þeirra sem virkilega þurfa á að halda, t.d. atvinnulausra og þar með aukast líkurnar á því að heilsufar þeirra leiði til varanlegrar örorku. Þetta er framtíðarsýnin sem við höfum, virðulegi forseti, ef þessi ríkisstjórn situr mikið lengur við völd. Hér er aðgerða þörf ef bjarga á tugum þúsunda vinnandi handa frá þeim ömurlegu örlögum að sitja verklausar langtímum saman með tilheyrandi heilsubresti. Þarna er um að ræða vinnuframlag sem íslenska þjóðin hefur ekki efni á að tapa. Því miður eru ekki líkur á að þær björgunaraðgerðir nái fram að ganga ef stjórnarherrarnir og -frúrnar ætla að sitja áfram undir vernd vopnaðrar lögreglu. Á alþjóðavettvangi erum við álitin eitruð peð vegna þess að hér sitja menn sem fastast í sínum stólum. Margir voru hneykslaðir á því að vera settir á lista með Al Kaída. En ríkisstjórnin sjálf skipar sér á bekk með spilltum og vanþróuðum þjóðum sem ættu að standa íslensku þjóðinni langt að baki.

Herra forseti. Við viljum sjá nýtt Ísland rísa út úr þeim hörmungum sem yfir okkur hafa gengið upp á síðkastið. Til þess að við getum skapað nýtt Ísland þurfum við að halda stjórnlagaþing og kjósa til þess, við þurfum að setja nýja stjórnarskrá, við þurfum að samþykkja ný kosningalög. Breytinga er þörf á flestum ef ekki öllum sviðum í samfélagi okkar. Við þurfum að hugsa hlutina gjörsamlega upp á nýtt á öllum sviðum og reyna að uppræta þá spillingu og sukk sem hefur verið í gangi í samfélaginu á síðustu árum. Það er víða af nógu að taka í spillingunni. Síðast en ekki síst þurfum við að mynda kannski þjóðstjórn fram að kosningum og halda síðan kosningar með vorinu. Það er mjög alvarlegt þegar svo horfir að 40% af fjölskyldum landsins séu að fara í gjaldþrot, missa húseignir sínar, það er mjög alvarlegt ef 70% fyrirtækja í landinu eru að verða gjaldþrota, og þá erum við kannski rétt að sjá toppinn á ísjakanum. Þær skuldbindingar sem verið er að setja á okkur með Icesave-reikningunum eru með ólíkindum og ég er efins um að við getum nokkurn tíma staðið undir þeim vöxtum og afborgunum sem á okkur hvíla út af þeim. Efnahagsmál eru náttúrlega mál málanna við þessar aðstæður og síðast en ekki síst kannski atvinnumálin og hvaða möguleikar eru til að auka tekjur þjóðarinnar, skapa atvinnu og tryggja að fólkið í landinu haldi áfram að lifa mannsæmandi lífi. Við höfum auðvitað ákveðna möguleika en skiptar skoðanir hafa verið um það meðal ekki bara þingmanna heldur landsmanna hvaða auðlindir við eigum að nýta og hvernig við eigum að nýta þær. Ákveðinn hluti þjóðarinnar vill ekki nýta virkjanir og byggja upp stóriðju og annað í þeim dúr, ýmiss konar iðjuver sem gætu skapað okkur tekjur, bæði atvinnu- og gjaldeyristekjur. Við höfum möguleika á að auka tekjur í ferðamannaiðnaðinum og síðast en ekki síst í sprotafyrirtækjunum en við þurfum að huga að því að gera þetta almennilega og setja í það fjármagn. Sama má segja um landbúnaðinn. Við getum sparað okkur gjaldeyri með því að auka framleiðslu í landbúnaði. Það skýtur dálítið skökku við þegar landbúnaðurinn á undir högg að sækja eins og annar atvinnurekstur í landinu að þá skulum við leggja drög að frjálsum innflutningi á fersku kjöti. Það gengur ekki alveg upp að mínu mati og hefði ég talið rökrétt að fresta því um a.m.k. eitt ár. Landbúnaður er matvælaframleiðsla og eftir því sem við getum sparað meira í innflutningi getum við átt meira eftir af gjaldeyri sem við sköpum. Ýmsir möguleikar eru í landbúnaði eins og heimaslátrun og annað í þeim dúr sem getur skapað atvinnu fyrir bændur og fólk í landbúnaðarhéruðum. Þegar rætt er um atvinnumál er það náttúrlega sjávarútvegurinn sem getur fært okkur miklu meira en við höfum verið að nýta úr þeirri atvinnugrein. Við getum í fyrsta lagi aukið veiðar á flestum tegundum og ég sé dálítið eftir því að við skyldum ekki nýta okkur að veiða meira af þeirri sýktu síld sem er að drepast um allar trissur. Auðvitað hjálpa til 30 þúsund tonn sem við bættum við í þorski en þau hjálpa náttúrlega ekki til þegar sömu mennirnir fá þau afhent. Það hefði verið tilvalinn tekjuliður fyrir ríkið að leigja þessar veiðiheimildir, þessi 30 þúsund tonn, og miðað við þau lögverð sem eru í gangi í dag hefði þetta skilað ríkissjóði 6–7 milljörðum, en á það hefur ekki verið fallist og ekki verið gert. Þessi úthlutun er kannski aðallega til komin vegna þess að menn eru að reyna að bjarga sjávarútveginum með veð, skapa honum veðhæfni, og það getur vel verið að þetta sé veðhæfni upp á allt að 50–60 milljarða miðað við það 

Herra forseti. Óhætt er að segja að við Íslendingar stöndum nú frammi fyrir meiri erfiðleikum en við höfum staðið frammi fyrir um mjög langan tíma, og samkvæmt þeim spám sem við höfum verstar er erfitt tímabil fram undan. Það er hins vegar óþarfi að gera þetta verra en það raunverulega er og gera lítið úr því sem hæstv. ríkisstjórn er að vinna að um þessar mundir til að bregðast við erfiðleikunum og tryggja að staðan fari batnandi í framtíðinni. Lögð var fram áætlun unnin í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn sem í meginatriðum byggist á þremur þáttum, styrkingu og endurreisn bankanna, styrkingu og endurreisn krónunnar og breytingum í ríkisfjármálum. Þessu fylgir fjöldi annarra aðgerða bæði vegna heimila og fyrirtækja sem hæstv. forsætisráðherra fór mjög skilmerkilega yfir í framsöguerindi sínu. Fjárlög ársins 2009 voru afgreidd fyrir lok þings í desember. Einmitt vegna þess að yfirstandandi ár er talið verða það erfiðasta á þessu tímabili var ekki gengið hart fram í breytingum á ríkisfjármálunum og þegar vaxtagjöld eru tekin til hliðar lætur nærri að hefðbundin útgjöld ríkisins séu þau sömu á árinu 2009 og þau voru á árinu 2008 þó að auðvitað sé samsetningin aðeins öðruvísi og þurft hafi að hagræða vegna þess. Hins vegar er um að ræða næstmesta framkvæmdaár á vegum ríkisins á síðari tímum og því er ekki hægt að segja að ríkisstjórnin og ríkissjóður reyni ekki eins og mögulegt er við erfiðar aðstæður að styrkja við atvinnulífið. Staða ríkissjóðs hefur að sjálfsögðu versnað til mikilla muna. Áður en áfallið reið yfir var ríkissjóður skuldlaus nettó, hann skuldaði milli 600 og 700 milljarða en átti peningalegar eignir á móti því öllu. Staðan hefur því breyst verulega og stærðargráðan á fyrirsjáanlegum skuldum ríkissjóðs er núna 2.000 milljarðar brúttó. Þar tel ég ekki með lán frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum sem Seðlabankinn tekur, eða lán frá erlendum ríkjum sem ætluðu að styðja við það vegna þess að við gerum ráð fyrir því að sá stuðningur verði í formi lánalína og vegna þess að hér er um varasjóð að ræða þurfum við ekki að draga á og þar af leiðandi ekki að taka eða nýta þessi lán, en talan er nógu stór samt. En ef þeir hlutir ganga eftir sem ætlaðir eru, að við getum komið okkur aftur út úr bankarekstrinum og við fáum til baka stóran hluta af því sem snertir Icesave og getum haldið aftur af ríkisútgjöldum næstu árin, þarf nettóskuld ríkissjóðs vegna áfallsins ekki að nema meiru en 500–600 milljörðum. Það er út af fyrir sig alveg nóg en nettóskuldastaða OECD-ríkjanna var að meðaltali um 40% áður en heimskreppan gekk yfir og 600 milljarðar eru nálægt 40% af landsframleiðslu. Staða okkar í því samhengi ætti því ekki að vera slík að við til lengri tíma litið ættum ekki að ráða við hana. Merki eru um, og það kemur fram í spá fjármálaráðuneytisins, að gengið muni styrkjast á árinu og reiknað er með því að það muni styrkjast um tæp 20% frá því sem það er núna og gengisvísitalan fara niður í nálægt 180 stig. Gert er ráð fyrir að vaxtastig, stýrivextir Seðlabankans muni lækka umtalsvert á árinu og verða 7% við lok ársins, að meðaltali 13% yfir árið, og gert er ráð fyrir að verðbólgan gangi mjög niður á árinu og verði komin niður fyrir 5%, þ.e. tólf mánaða verðbólgan niður fyrir 5% í lok ársins. Það sem skiptir okkur hins vegar mestu máli er hvernig við bregðumst við til að bæta okkar hag og þá þurfum við að vera enn einbeittari en áður í því að nýta auðlindir okkar og fá fjárfestingar til landsins til að skapa atvinnu. Við þurfum að standa vel að sjávarútveginum og styðja við hann því að hann er auðvitað grunnforsendan eins og oftast áður í því sem við gerum hér og í því að krónan geti styrkst með jákvæðum viðskiptajöfnuði. Við þurfum að styrkja ferðaþjónustuna, við þurfum að styrkja krónuna og tryggja stöðugan gjaldmiðil til framtíðar fyrir atvinnuvegi okkar.

Herra forseti. Ég held að okkur ætti öllum að vera ljós hver krafa þjóðarinnar er, krafan um heiðarleika, krafan um traust, krafan um jafnrétti fólks óháð því hvaða aðstæður það býr við eða hver þjóðfélagsleg staða þess er annars. Þessi grunngildi eru forsenda fyrir því að þjóðin geti saman tekið á þeim vanda sem hún og við öll stöndum frammi fyrir. Það er einmitt heiðarleiki og traust á stjórnvöldum sem hefur skort á undanförnum árum, þeim sem hafa verið við stjórnvölinn í landinu og stýrt atburðarásinni. Þjóðin kallar á þetta. Það er líka forgangsröðunin, hvernig við forgangsröðum nú og í hverra þágu. Hæstv. fjármálaráðherra vildi forgangsraða í þágu fjármálageirans, alþjóðlegra fjármálaviðskipta. Ég geri ekki lítið úr þeim, en ég vil forgangsraða fyrir fólkið, fyrir heimilin, fyrir atvinnulífið í landinu, fyrir atvinnuvegina, grunnvelferðarþjónustuna, heilbrigðismálin. Ég vil forgangsraða fyrir þetta. Hæstv. forsætisráðherra minntist ekki á landbúnaðinn eða matvælaframleiðsluna eða fæðuöryggið í upptalningu sinni. Ég tel að matvælavinnslan og fæðuöryggið, landbúnaðurinn og sjávarútvegurinn hvað það varðar sé einn af hornsteinum íslensks samfélags sem við eigum að horfa mjög til núna og hlúa að, byggja upp og standa á bak við. Matvælavinnslan ein og fæðuöryggið eru eitt af öryggismálum allra þjóða. Þess vegna hef ég áhyggjur af því að stór hluti bænda á nú í miklum greiðsluerfiðleikum. Það er ekkert verið að gera til að taka á málum í matvælavinnslunni og þróunarmöguleikum í landbúnaði. Það eina sem verið er að leggja til er að opna fyrir innflutning á hráu kjöti sem ræða á hér síðar í dag. Er þetta það sem íslenskur landbúnaður og íslenska þjóðin þarf núna? Nei, þetta er veruleikafirring. Ég ætla líka að minnast á heilbrigðisþjónustuna. Er þetta rétti tíminn til að gefa hæstv. heilbrigðisráðherra lausan tauminn við að einkavæða heilbrigðisþjónustuna í stórum stíl, gangast fyrir skipulagsbreytingum á heilbrigðisþjónustu í heilum landshlutum, loka og breyta einu stærsta sjúkrahúsi landsins, St. Jósefsspítala, setja störf hjúkrunarfólks og starfsfólks á sjúkrahúsum og heilbrigðisstofnunum í uppnám, setja öryggi og heilbrigðismál heilla héraða í uppnám? Er þetta rétti tíminn til þess? Nei, ég tel að eitt brýnasta málið núna sé að kippa heilbrigðisráðherra úr umferð með þessi einkavæðingaráform sín og skipulagsbreytingar í heilbrigðismálum og hvernig á að rústa þeim í heilum héruðum. Vinstri hreyfingin – grænt framboð vill leggja þessar áherslur fram. Ég hef ekki séð neinn rökstuðning fyrir því að rústa heilbrigðiskerfinu í landinu, stokka upp og leggja heilu heilbrigðisstofnanirnar niður og færa þær undir miðstýringu í fjarlægum landshlutum. Það liggur ekki fyrir nein kostnaðargreining eða nein nein úttekt á því hvort þetta skili einhverju fjárhagslega eða hvort bara sé verið að færa fjárhagslegar byrðar yfir á fólkið sem þarf að leita þjónustunnar. Þetta liggur ekki fyrir. Nei, það þarf bara að einkavæða og hræra í þessu. Lágmark er að fyrir liggi að það sé einhver fjárhagslegur þjóðhagslegur ábati af þessu, sem ég dreg stórlega í efa og tel reyndar alls ekki. Ekkert af þessu liggur fyrir. Það er bara ráðist í að leggja heilbrigðisstofnunina á Patreksfirði undir sjúkrahúsið á Ísafirði og samtímis er ákveðið að hætta mokstri á Dynjandisheiði og yfir Hrafnseyrarheiði á milli þessara staða. Sjá menn ekki veruleikafirringuna? Eða að leggja sjúkrahúsið á Blönduósi og sjúkrahúsið á Sauðárkróki niður í sinni mynd og færa þau undir yfirstjórn sjúkrahússins á Akureyri, sem kannski vill ekkert með þetta hafa. Allt er þetta gert án þess að nokkrar forsendur liggi fyrir. 

Virðulegur forseti. Það er mikill samhljómur á Alþingi Íslendinga, samhljómur um að efna skuli til kosninga. Áherslumunurinn er hvort það eigi að gera snemma eða seint á þessu ári. Sjálfur er ég þeirrar skoðunar að það eigi að gera snemma og lagðist gegn því í haust að nokkrum ráðherrum yrði fórnað í því skyni að við hin gætum haldið áfram að stjórna landinu. Ég sagði að mér þætti það hugleysi vegna þess að það sem gerðist hér í október er á ábyrgð okkar allra hér á Alþingi og þó fyrst og fremst okkar stjórnarliðanna bæði fyrir það sem samþykkt var hér fyrr á árum og eins fyrir það sem ógert er. Skylda okkar sem þjóðkjörinna fulltrúa er að biðja kjósendur okkar velvirðingar á því sem við gerðum og axla ábyrgð okkar og gangast undir dóm þeirra. Þeim mun fyrr þeim mun betra vegna þess að fram undan er langt erfiðleikatímabil, um það er engum blöðum að fletta. Það er ekki eitt ár eða tvö ár. Það lætur nærri að þau verði fimm eða tíu. Það þarf að taka margar erfiðar ákvarðanir og þau stjórnvöld sem þær þurfa að taka síðar á þessu ári þurfa að hafa skýrt og ótvírætt umboð frá þjóðinni, ferskt umboð og samstöðu um þær erfiðu aðgerðir sem þarf að grípa til. Öðruvísi munum við aldrei komast í gegnum þetta. Við þurfum líka á kosningum að halda vegna þess að í kosningum fáum við endurnýjun hugmynda. Við fáum nýtt fólk. Við fáum nýja framtíðarsýn og umræðu í samfélaginu um það hvert við skulum stefna og á þessum tímamótum þurfum við hennar sannarlega með sem aldrei fyrr því að erfiðleikar okkar eru slíkir að við þurfum á öllum hugmyndum og öllu fólki í þessu landi að halda. Við sjáum vel fyrir vestan haf, í Bandaríkjunum, hvað kosningar geta gert fyrir þjóð í vanda, hvað það getur gert fyrir þjóð í vanda að endurnýja í forustusveitinni, að endurnýja hugmyndir til þess að skapa bjartsýni og trú. En við þurfum ekki að fara alla leið til Bandaríkjanna til að sjá menn takast á við erfiðleika. Þótt erfiðleikar okkar séu miklir og erfiðleikatímabilið fram undan langt eru þeir ekki meiri en frændur okkar Færeyingar tókust á við fyrir nokkrum árum. Og frændur okkar Færeyingar sigruðust með samheldni og vinnusemi sinni á þeim miklu erfiðleikum á nokkrum árum. Fyrst Færeyingar gátu það getum við líka gert það. En um leið og við efnum til almennra kosninga þurfum við að gera það með ábyrgum hætti. Við þurfum að taka um það sameiginlega ákvörðun en ekki hlaupast frá ábyrgð okkar og skilja allt eftir í upplausn því að fram að kosningum þarf sannarlega að grípa til margvíslegra aðgerða. Við getum ekki frestað aðgerðunum fram yfir kosningar. Þær aðgerðir snúa ekki bara að bönkum og fjármálakerfi og öðru slíku. Þær aðgerðir snúa fyrst og fremst að heimilunum í landinu. Við þurfum að koma til móts við ótta almennings sem hefur verðtryggð lán og gengistryggð lán, um að reikningarnir fyrir stjórnlausri verðbólgu og vöxtunum í landinu verði takmarkalaust sendir á fólkið í landinu og það verði borið út af heimilum sínum fyrir þá. Ég held að ríkisstjórnin hafi gert talsvert til að koma til móts við fólkið með yfirlýsingum og aðgerðum en ég held að enn þurfum við að gera betur. Ég held að við þurfum að kynna sterkar aðgerðir til þess að skapa störf fyrir þær hendur sem hafa misst vinnuna og tek í því efni undir með hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, ég held að við höfum mörg tækifæri til þess. En athafnagleði okkar og aðgerðir munu alltaf takmarkast af því að við erum trausti rúin. Það er enginn í heiminum sem ætlar að lána okkur peninga endalaust til hallarekstrar eða allra þeirra hluta sem við þurfum að gera. Þess vegna þurfum við að endurreisa traust okkar erlendis og það þurfum við m.a. að gera með því að láta seðlabankastjórnina víkja því að Icesave er ekki stærsta tjónið eitt og sér í þessu hruni. Seðlabankinn er ekki síður stórt tjón í því. Við þurfum að reyna að brjótast út úr gjaldeyriskreppu okkar því að við lifum ekki við 18% vexti íslensku krónunnar. 

Virðulegi forseti. Það eru svartir dagar fram undan. Endurskoðuð þjóðhagsspá gerir ráð fyrir landsframleiðsla dragist saman um nærri 10% þrátt fyrir áframhaldandi viðsnúning í þróun utanríkisviðskipta og aukinn þorskkvóta. Verðbólgan stefnir yfir 13% og skuldir ríkissjóðs stefna hraðbyri í 2000 milljarða með tilheyrandi niðurskurði fjárlaga. Afleiðingarnar eru að fjöldi einstaklinga og fyrirtækja rambar á barmi gjaldþrots. Creditinfo Ísland áætlar að á fjórða þúsund fyrirtækja verði gjaldþrota á næstu árum. Samkvæmt tölum Vinnumálastofnunar eru nú rúmlega 12.000 manns án atvinnu. Þessi tala á eftir að hækka á næstu vikum og ef spár bjartsýnustu manna ganga eftir verða á milli 15 og 20 þúsund Íslendingar atvinnulausir á næstu mánuðum. Ég óttast að sú tala verði jafnvel enn hærri af því að þúsundir fjölskyldna í landinu verða búnar missa aðra eða báðar fyrirvinnur sínar. Og hvað gerir ríkisstjórnin? Hún stendur ráðþrota frammi fyrir vandanum. Á meðan almenningur ber utan Alþingishúsið í veikri von um að hægt sé að koma viti fyrir ráðherrana svo að þeir skammist í það minnsta til að segja af sér, niðurlægja þeir þjóð og þing með því að bjóða upp á umræður á Alþingi um einhverja blauta drauma stuttbuxnadrengja um bjór og vín í Bónus. Hvernig ætla hæstv. ráðherrar að ástandið verði þegar tugþúsundir Íslendinga hafa ekki ofan í sig eða á, búnir að missa húsið sitt, bílinn sinn, vinnuna, sjálfsvirðinguna, jafnvel fjölskylduna og mæla göturnar í örvæntingu? Ég er hrædd um að mótmælin sem hafa staðið hér síðustu daga verði barnaleikur í samanburði við það sem þá mun ganga á. Það eina sem maður getur vonað er að að minnsta kosti annar stjórnarflokkurinn sjái sóma sinn í að binda enda á þetta hraksmánarlega stjórnarsamstarf. Stjórnarsamstarf sem þegar hefur klofið þjóðina í herðar niður þar sem hundelta á með handjárnum almúgann sem skuldar síðustu afborgun af bílaláninu sínu á meðan þeir menn sem hreinsuðu hundruð milljarða út úr bönkunum og skildu þennan sama almúga eftir með reikninginn spranga enn um á einkaþotum og þyrlum og hafa ekkert að óttast. Sjálfstæðismönnum er vorkunn því að samkvæmt möntrunni sem þeir kirja á hverjum degi undir mynd af Friedman og foringjanum í Svörtuloftum er græðgin af hinu góða. Samfylkingunni er hins vegar ekki vorkunn, stjórnmálaflokknum sem hefur predikað frá stofnun að hann sé höfuðandstæðingur Sjálfstæðisflokksins. Að gott og grandvart fólk á borð við hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, sem hingað til hefur borið hag almennings fyrir brjósti, skuli verja þau efnahagslegu hryðjuverk sem ríkisstjórnin er að fremja á þegnum þessa lands er hreinlega óskiljanlegt. Afleiðingar þessa gríðarlega efnahagslega hruns og atvinnuleysis verða hræðilegar og beint fjárhagslegt tjón heimilanna í landinu vegna þess bætist ofan á það tjón sem þegar hefur orðið með aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar á öðrum sviðum. En fjárhagslega tjónið er ekki það versta. Félagslegir fylgikvillar atvinnuleysis eru jafnvel enn alvarlegri og kostnaður samfélagsins vegna þeirra á eftir að hlaupa á tugum ef ekki hundruðum milljóna á næstunni. Virðulegi forseti. Hlustum á fólkið. Hlustum á íslenskan almenning. Það verður að grípa til aðgerða strax. Boða þarf til kosninga og ráðast strax í aðgerðir til að koma til móts við skuldsett heimili í landinu og bæta þarf rekstrarskilyrði íslensks atvinnulífs. Framsóknarmenn vilja að gjaldeyrisvandinn verði leystur strax með því að tengja krónuna við aðra mynt tímabundið eða til frambúðar. Endurskoða þarf vísitölutengingu lána, bjóða upp á greiðsluaðlögun og endurskoða algerlega lagaumhverfi viðskiptalífsins. Hefja þarf undirbúning aðildarviðræðna við Evrópusambandið til að fá niðurstöðu um hvort hagsmunum Íslendinga sé í raun best borgið þar. Tryggja þarf fyrirtækjum rekstrargrundvöll með stofnun sérstaks endurreisnarsjóðs sem getur bæði lánað fyrirtækjum og keypt hlutafé í þeim. Sjóður þessi fái heimild til lántöku með ríkisábyrgð hjá íslenskum lífeyrissjóðum og verði einnig heimilt að lána sveitarfélögum til viðhalds og uppbyggingarverkefna. Síðast en alls ekki síst verða stjórnarflokkarnir að fara að skilja hvað þýðir að axla ábyrgð. Orðin tóm duga ekki lengur. Þjóðin mun ekki sætta sig við að sömu mennirnir og sátu að völdum við hrun bankanna sitji áfram eins og ekkert hafi í skorist. Sitji eins og Neró með hendur í skauti og horfi á meðan landið brennur og almenningur horfir á eftir húsnæði sínu, starfinu sínu, sjálfsvirðingunni og jafnvel fjölskyldunni. Sýnið fólkinu að aðgerðir ykkar séu meira en orðin tóm eða sjáið sóma ykkar í að láta ykkur hverfa.

Hæstv. forseti. Þessar umræður hafa um margt verið fróðlegar. En það er hins vegar þannig, hæstv. forseti, að stundum ber forustumönnum ríkisstjórnarinnar ekki alveg saman. Ef ég hef tekið rétt eftir þá sagði hæstv. forsætisráðherra að það væru líkur á því, miðað við að hægt væri að selja ákveðnar eignir, að skuldir okkar gætu til framtíðar verið um 70% af landsframleiðslu. Mér heyrðist hæstv. fjármálaráðherra tala hér áðan um að þær getu verið kannski 40–50% af landsframleiðslu. Eitthvað held ég að þarna passi ekki í dæmið. Hins vegar, hæstv. forseti, finnst mér að ráðherrarnir sem hér hafa talað hafi ekki reynt að upplýsa okkur um mál eins og til dæmis Icesave. Það er ekki verið að segja okkur hvar það mál er statt. Það er ekki verið að segja okkur í hvaða ferli það er. Það er ekki verið að segja okkur hvort það sé líklegt að menn séu að ná þar einhverju samkomulagi sem þjóðin fái undir risið eða hvort það stefni í það sem ég held að það eigi að stefna í, þ.e. að verða óleyst deila milli Íslendinga og Breta, óleyst deila. Við höfum áður staðið í deilum við Breta og þær hafa verið óleystar um þó nokkurra mánaða skeið og ára skeið. Það þarf ekki nema minna á landhelgisstríðin í því sambandi. Ég held nefnilega að við fáum ekki undir því risið að taka við Icesave-reikningunum eins og þeir liggja fyrir í dag. Það er talað um eignirnar í Bretlandi sem hugsanlega munu ganga til móts við þær skuldbindingar sem við tökum á okkur. Það er einnig svo, hæstv. forseti, því miður, að eignaverð í Bretlandi er að snarlækka og við vitum ekki og höfum ekki fengið upplýst - alla vega hef ég ekki heyrt það - hvaða tjón varð af þeim eignum með beitingu hryðjuverkalaganna í Bretlandi. Hvaða áhrif hafði það á eignastöðu þessara fyrirtækja? Við höfum ekki verið upplýst um það, hæstv. forseti. En ég hef grun um að þær eignir sem menn töldu vera jafnvel svo mikils virði að við þyrftum ekki að taka á okkur nema kannski 100–150 milljarða þegar upp væri staðið séu ekki þannig metnar í dag. En það hefur ekki verið upplýst og mér finnst vanta á það, hæstv. forseti - ég verð að segja það eins og það er - að forustumennirnir í ríkisstjórninni sem best eiga að vita upplýsi þingheim og þjóð um það hvernig þessi mál liggja fyrir. Hér var minnst á verðtryggingu áðan. Hv. þm. Helgi Hjörvar minntist á hana. Ég vil minna á það, hæstv. forseti, að við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til í mörg ár í þingmálum að verðtryggingin yrði tekin til gagngerrar endurskoðunar með það að markmiði að leggja hana niður, með það að markmiði að við værum ekki með sérstaka vísitölutryggingu lánsfjárskuldbindinga eins og verið hefur á undanförnum árum. Það er algerlega ljóst að eins og nú horfir í íslensku þjóðfélagi getur orðið eignaþurrð. Ég vil leyfa mér að nota það orð. Það getur orðið eignaþurrð hjá fjölskyldum í landinu, hvort sem skuldir þeirra eru vegna verðtryggðra lána til komnar eða vegna gengistryggðra lána. Vonandi styrkist gengið og skuldirnar lækka. En fyrir því höfum við, því miður, enga tryggingu. Hæstv. forseti. Okkar mál í íslensku þjóðfélagi eru grafalvarleg. Ég sagði það í fyrri ræðu minni að við hv. þingmenn yrðum að axla þessa ábyrgð sameiginlega. Ég vil endurtaka það í lok þessarar ræðu minnar, hæstv. forseti, að við í Frjálslynda flokknum erum tilbúnir til þess að reyna að leggja því lið að íslenska þjóðin komist sem best frá þeim gríðarlegu vandamálum sem fram undan eru. En þá erum við líka að tala um alvörusamráð í þeim málum þannig að menn hafi eitthvað um það að segja hvernig við ætlum að taka á ákveðnum málum okkur til hagsbóta. Þá erum við líka að tala um það, hæstv. forseti, að það liggi þá fyrir samkomulag um það hvenær eigi að ganga til kosninga í þessu landi. Það þarf að vera. Það þarf að nást sátt við þjóðina til að við getum unnið þau verk sem við þurfum að takast á við.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þessi umræða fari fram í dag og það er mikið gagn að því að umræða af þessu taginu eigi sér stað einfaldlega vegna þess að það er rétt sem hér hefur verið sagt margoft í dag að það skortir mjög mikið á að menn geri sér grein fyrir því í fyrsta lagi hver staðan er og í öðru lagi hvað gert hefur verið á undanförnum mánuðum og vikum til að bregðast við þeirri gríðarlega alvarlegu stöðu sem okkar þjóðarbú er statt í. Umræða af þessu taginu, sem hefur verið að mínu mati mestan part málefnaleg, er einmitt til þess fallin að varpa bæði ljósi á stöðu málsins og einnig að varpa ljósi á það sem gert hefur verið. Hæstv. forsætisráðherra fór mjög vel yfir þessi mál áðan og ég hygg að mörgum hafi orðið það ljósara en áður hversu gífurlegt verk ríkisstjórnin hefur unnið í því einmitt að bregðast við þeim mikla og alvarlega vanda sem steyptist yfir okkur í byrjun októbermánaðar. Það er út af fyrir sig alveg rétt að við þurfum að gera mjög margt annað og þess vegna er mjög mikilvægt eins og hér var sagt af hálfu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar að horfa til framtíðar. Þess vegna megum við engan tíma missa við þær aðgerðir sem eru nauðsynlegar. En til að þessar aðgerðir nái tilskildum árangri þurfum við líka að efla tiltrú meðal þjóðarinnar og það gerum við meðal annars með því að varpa ljósi bæði á ástandið og það sem verið er að gera til að menn geri sér grein fyrir því að þær aðgerðir sem við höfum verið að grípa til eru einmitt liður í því að byggja upp til framtíðar. Í þeim aðgerðum sem við höfum verið að grípa til gagnvart heimilunum og atvinnulífinu er annars vegar fólgið að bregðast við þeim bráða vanda sem yfir okkur skall og hins vegar líka að reyna að byggja upp og leggja grundvöll að nýju Íslandi. Virðulegi forseti. Þegar það gerist að heilt fjármálakerfi hrynur hjá einni þjóð eins og gerðist hjá okkur í byrjun októbermánaðar og líka vegna þess að þetta fjármálakerfi var svona stórt í hlutfalli við okkar þjóðarframleiðslu þá hlaut mjög margt að láta undan. Við skulum ekki gleyma því að fjármálakerfi okkar var farið að leggja meira til þjóðarframleiðslunnar heldur en sjálfur sjávarútvegurinn. Þegar þetta hrynur á einni nóttu er ekki við öðru að búast en að það hafi alvarlegar afleiðingar. 10% samdráttur í þjóðarframleiðslu á þessu ári er besta lýsingin á því sem við erum að fást við. Þetta er gífurlegur samdráttur sem gerir það að verkum að ýmislegt af því sem við gátum gert auðveldlega í fyrra og hittiðfyrra getum við ekki gert núna. Það er hins vegar engin ástæða til þess fyrir okkur að leggja árar í bát. Við sjáum líka á þeim tölum sem við höfum handbærar fyrir framan okkur og hér hefur verið vitnað til að þó að samdrátturinn sé óskaplega mikill á þessu ári þá sjáum við til sólar á næsta ári ef áform okkar ganga eftir. Það verður ekki frekari samdráttur í landsframleiðslunni á næsta ári að því er talið er og strax á árinu 2011 förum aftur að sjá hagvöxt. Þetta er hins vegar háð því að við fylgjum eftir þeirri áætlun sem við unnum í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og það er engin ástæða til að gera lítið úr því samstarfi. Það var ekki þvingað samstarf. Það var samstarf sem við sem sjálfstæð þjóð kusum að ganga til vegna þess að við vissum að það var leiðin, öflugasta og kröftugasta leiðin út úr okkar vanda. Það er ámælisvert af þeim sem hafa verið að gagnrýna þetta samkomulag að tala með þeim hætti að það sé hægt að hlaupa frá því eins og ekkert sé og eins og að það muni ekki hafa afleiðingar fyrir okkur sem þjóð. Gera menn sér ekki grein fyrir því hvað er að gerast í löndunum í kringum okkur? Hafa menn ekki fylgst með fréttunum frá Bretlandi og Bandaríkjunum og í Evrópulöndunum almennt þar sem aðgangur að lánsfé er nánast að verða uppþornaður? Hvernig halda menn að okkar þjóð væri stödd ef við værum búnir að klippa á þetta samkomulag við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn en í því fólst meðal annars aðgangur að verulegu fjármagni sem er nauðsynlegur til að skapa tiltrú, til þess að gera þjóðum heimsins það ljóst að við erum í færum til þess að reka efnahagskerfi okkar áfram. Virðulegi forseti. Að mínu mati er þróun gengisins það sem hefur valdið mestum vonbrigðum upp á síðkastið. Það voru allar forsendur til þess að það gæti styrkst svo um munaði. Þess vegna er það fagnaðarefni sem kemur fram í spá fjármálaráðuneytisins að það muni gerast á þessu ári. En það er að mínu mati illskiljanlegt hvernig það getur gerst á sama tíma og við erum að skila metafgangi mánuð eftir mánuð í vöruskiptum við útlönd. Það er alger viðsnúningur í þessum efnum með jákvæðum formerkjum að það skuli samt sem áður ekki gerast að gengi okkar styrkist. Við settum tiltekin lög, umdeild lög sem Alþingi samþykkti beinlínis í því augnamiði að reyna að styrkja forsendur fyrir gengisstyrkingu krónunnar. Þess vegna verðum við sérstaklega að fara yfir það hvað valdi því að gengið skuli ekki styrkjast eins og eru forsendur til. Það er gífurleg verðmætasköpun í landinu. Sjávarútvegurinn, ferðaþjónustan og álverin eru að skapa okkur miklar útflutningstekjur og allar forsendur eru fyrir því 

Herra forseti. Skömm rökkum. Skitu refar í brunn karls. Já. Skömm rökkum. Skitu refar í brunn karls. Þennan gamla málshátt er að finna í einu handriti Ólafs sögu helga og hann er ekki auðskilinn. Það sagði mér málfræðingur sem er mikill áhugamaður og kunnáttumaður um málshætti og þá djúpu speki sem í þeim felst alla jafnan að það hafi þurft kreppuna til að hann skildi þennan til hlítar. Skömm rökkum. Skitu refar í brunn karls. Ef við hugsum aftur í aldir um gamla búskaparhætti þá er merkingin eitthvað á þessa leið: Skömm sé þeim varðhundum sem brugðust og ekki gættu þess sem dýrmætast var, vatnsins í brunni karls. Þeir sváfu á verðinum svo refirnir komust í brunninn. Þeir skitu í hann og eyðilögðu. Skömm rökkum. Skitu refar í brunn karls. En hvaða erindi á þessi gamli málsháttur við okkur á ögurstund uppi á Íslandi á árinu 2009 og hvað segir hann okkur um okkur og ástandið? Varðhundarnir eru eftirlitsaðilarnir, Seðlabankinn, Fjármálaeftirlitið, ríkisstjórnin, allir þeir sem áttu að gæta efnahagslegs stöðugleika, velferðar heimilanna í landinu, þess sem er nauðsynlegt fyrir fjölskyldur, heimili og fyrirtæki til að treysta sína eigin stöðu og framtíð. Þeir brugðust. Skömm rökkum. Þeir stóðu ekki vaktina fyrir fólkið í landinu heldur létu þeir gróðavon og græðgi refanna sem eru útrásarvíkingarnir og boðberar nýfrjálshyggjunnar, létu þá taka völdin í samfélaginu. Skitu refar í brunn karls. Brunnurinn eru heimilin í landinu sem refarnir og andvaraleysi rakkanna hafa eyðilagt, hin sönnu verðmæti, fjölskyldurnar í landinu, þeir sem nú hafa misst vinnuna og húsnæði, þeir sem eiga ekki fyrir mat. Þeim hefur verið fórnað. Skömm rökkum. Skitu refar í brunn karls. Já, í ljósi kreppunnar lifnar þessi aldagamli málsháttur við og skýrir fyrir okkur nútímamönnum samhengi hlutanna og það hvað gerist ef sofið er á verðinum. Herra forseti. Krafan endurómar um samfélagið allt: Kosningar strax. Vanhæf ríkisstjórn. Kosningar strax. Á móti heyrum við að ríkisstjórnin þurfi vinnufrið, vinnufrið til að gera ekki neitt, segir fólkið úti á götu. Hér var talið upp í 40 liðum það sem ríkisstjórnin telur sig hafa verið að gera. Við heyrum að það megi ekki kjósa vegna þess að það þurfi að halda áfram á sömu braut. Það var haft eftir stjórnarliðum í Ríkisútvarpinu á dögunum að ekki sé hægt að kjósa fyrr en búið sé að tryggja að bankarnir geti starfað eðlilega áfram og við höfum heyrt þetta enduróma í orðum stjórnarliða í morgun. Þetta endurspeglar enn og aftur þá trú sem þetta fólk hefur á kennisetningu nýfrjálshyggjunnar um að markaðurinn og þá sérstaklega fjármálamarkaðurinn sé forsenda hagsældar og allrar farsældar og þess að unnt sé að byggja upp samfélagið. Þannig ætlar þessi ríkisstjórn sér áfram að slá skjaldborg um bankana en ekki um fjölskyldurnar í landinu, ekki um heimilin, ekki um velferðarkerfið, ekki um heilbrigðisþjónustuna, ekki um sveitarfélögin, ekki um öryrkja, ekki um gamla fólkið. Þetta má bíða. Aðalatriðið er að bankarnir geti starfað eðlilega áfram. Meira að segja var gamla fólkið flutt nauðungarflutningum tíu kílómetra út fyrir bæjarmörkin á Akureyri og sumir komnir á níræðisaldur. Maður spyr sig: Hafa menn tapað allri velsæmistilfinningu? Eru menn undrandi á reiði fólks? Það er staðreynd að það er ekki aðeins aðgerðaleysi heldur röng forgangsröðun þessarar ríkisstjórnar, það er atlaga hennar að langveikum, að öryrkjum og að sjúklingum sem við blasir og menn óttast fái þessi ríkisstjórn að starfa óáreitt áfram. Þetta er vanhæf ríkisstjórn. Hún er trausti rúin og hún er komin að fótum fram. Menn vita að ef hún fær að halda áfram óáreitt þá verður áfram byggt á sama grunni, á grunni markaðshyggju og misskiptingar, á grunni græðgi og spillingar. En íslensk 

Virðulegi forseti. Hér hefur verið lýst vel þeim góðu verkum sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir á þessum hundrað dögum frá bankahruninu. Þeim hefur verið lýst ágætlega af hæstv. forsætisráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra og öðrum talsmönnum stjórnarflokkanna í þessari umræðu. Það var gripið til aðgerða til að tryggja að unnið væri að brýnustu verkefnunum. Gripið var til nauðsynlegra aðgerða til að milda verstu áhrifin af hruninu á heimili og fyrirtæki í landinu. Grunnur var lagður undir efnahagslega endurreisn með áætlun sem unnin var í samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Jafnframt var gripið til metnaðarfullra aðgerða til að bæta aðstöðu fyrir nýsköpun og sprotafyrirtæki. Þannig að grunnur var lagður og stórfelldu tjóni forðað. Það er hrósvert og þakkarvert. En í þessum styrkleika ríkisstjórnarinnar kristallast líka veikleiki hennar, sem við getum ekki litið fram hjá. Þjóðin skynjar hann og við skynjum hann öll. Við tölum ekki nógu skýrt. Ekki er talað með nógu skýrum hætti við fólk og upplifun þjóðarinnar er sú að hún sé ekki virt viðlits. Það er ekkert skynsamlegt eða eðlilegt við það að flytja ræður um að vissulega sé þetta dýfa en við sjáum fyrir endann á henni í lok næsta árs. Því þjóðin og við öll stöndum frammi fyrir erfiðum ákvörðunum og við eigum ekkert að draga úr því og við eigum að virða fólk þess að segja hreint út við hverju er að búast. Það er ekki þannig að svartnætti sé fram undan. Skuldirnar sem ríkissjóður þarf að bera eru ekki slíkar að þær eigi að vera ofviða okkur og framtíðarhorfurnar eru vissulega góðar vegna þess að útflutningstekjustaða okkar er góð til lengri tíma litið. En þetta verður samt sem áður erfitt og mun taka í. Þess vegna skiptir svo miklu máli á svona örlagastundu að tala skýrt. Ríkisstjórn sem horfir til framtíðar verður að vera tilbúin að gera tvennt af mikilli hörku og einurð. Í fyrsta lagi að skera upp í stjórnkerfi landsins og ganga á hólm við það stjórnkerfi embættismannaklíkna og skjallbandalaga, sem hefur skilað okkur óhæfu stjórnkerfi sem ekki hefur reynst fært um að vara við, vera forspátt eða vinna trúverðugan stefnugrunn undir ákvarðanir sem síðan hafa verið teknar. Við þurfum opnara stjórnkerfi. Við þurfum betra stjórnkerfi. Við þurfum stjórnkerfi sem vinnur þvert á ráðuneyti en ekki stjórnkerfi sem er varið af varðhundum óbreytts ástands þar sem hver ver sinn póst. Við þurfum líka að leggja grunn að efnahagslegri endurreisn og efnahagsleg endurreisn verður ekki nema við komum íslensku efnahagslífi í samband við önnur ríki. Íslenskir bankar fá ekki lánafyrirgreiðslu í útlöndum í dag. Íslenska ríkið getur ekki leitað lánafyrirgreiðslu á erlendum mörkuðum í dag. Íslensku atvinnulífi mun blæða út ef við tökum ekki nauðsynlegar ákvarðanir sem fyrst í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Þeir stjórnmálamenn sem gæla við þá hugmynd að ýta þessum brýnu verkefnum á undan sér út þetta ár snuddast í þeim svona á milli kaffitíma, það eru menn sem ógna brýnustu hagsmunum þjóðarinnar. Við megum engan tíma missa að leggja inn aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það er grundvallaratriði til að hefja hér endurreisn íslensks atvinnulífs. Til þess að tryggja fjárflæði til bankanna og til að skapa einhverjar vonir um það að íslenska krónan geti losnað við þau hörmulegu gjaldeyrishöft sem við þurfum að búa við í dag. Þeir stjórnmálamenn sem ásökuðu okkur sem vöruðum við veikleika íslensks gjaldmiðils á síðustu árum og sökuðu okkur um ábyrgðarleysi og að líta ekki til brýnustu úrlausnarefni efnahagslífsins bera þunga ábyrgð. Öllum hagspekingum ber saman um að það eina sem við hefðum mögulega getað gert til að afstýra hruni síðasta árið hefði verið að leggja inn aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Virðulegi forseti. Ríkisstjórn verður að hafa framtíðarsýn. Hún verður að tala skýrt. Hún verður að virða fólkið í landinu. Hlusta á það og vinna með því.

Hæstv. forseti. Eins og glöggt hefur komið í ljós í þessari umræðu og við þekkjum öll þá eru staðan og horfurnar í íslensku efnahagslífi mjög dökkar. Þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins, sem var kynnt í þingnefndum í morgun, staðfestir það. Eitt af því sem gerir okkur erfitt fyrir núna er bankakerfið. Ég óttast að ríkisbankarnir þrír sem urðu til við fall bankanna í október eigi erfitt uppdráttar og mikil óvissa sé um hvernig þeim reiðir af. Bankarnir virðast ekki hafa burði til að fjármagna atvinnulífið með eðlilegum hætti og einnig hefur komið í ljós ákveðin ákvarðanafælni í bönkunum. Það er einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að bankakerfið verður að hafa burði til að fjármagna atvinnulífið. Þannig að allt þarf að gera til þess að tryggja grundvöll bankanna. Ég vil leyfa mér að beina einni lítilli spurningu til hæstv. forsætisráðherra vegna þess að ég hef orðið var við óöryggi hjá fólki og stjórnendum fyrirtækja vegna bankanna og hvernig útlitið er þar. Ég held að mikilvægt sé að yfirlýsing komi frá stjórnvöldum um hvort ríkið tryggir innstæður almennings og fyrirtækja í nýju ríkisbönkunum. Ég leyfi mér að beina þessu til hæstv. forsætisráðherra og vænti þess að hann svari mér hér á eftir. Eitt af stóru vandamálunum okkar núna er gjaldeyriskreppan. Flestum ætti að vera ljóst að íslenska krónan gerir okkur erfitt fyrir. Hún er veik og lítil og í raun og veru er það skoðun mín að það gangi ekki til framtíðar að halda krónunni við. Það gerir atvinnulífinu og efnahagskerfinu í heild erfitt fyrir. Mikið hefur verið rætt um að við þurfum að taka upp nýjan gjaldmiðil. Ég held hins vegar að ef ekkert verður gert og engin stefna mótuð í þeim málum þá muni, ef ég má orða það svo, náttúran taka völdin, þ.e. að hér verði sjálfkrafa innleiðing evru án þess að nokkur stýring sé á því. Ég bendi á að mörg útflutningsfyrirtæki fá að sjálfsögðu - af því þau eru útflutningsfyrirtæki - tekjur sínar í evrum. Ég held að sú þróun geti orðið og reyndar held ég að hún sé hafin að útflutningsfyrirtæki noti evrur í viðskiptum sínum. Greiði fólki sínu hluta af launum í evrum, geri upp reikninga í evrum o.s.frv. Þetta getur leitt til þess að hér verði tvöfalt hagkerfi. Annars vegar þeir sem notast við evru - tökum dæmi af launafólki sem fær hluta af launum sínum greitt í evrum og getur þar af leiðandi tekið lán sín í evrum með mun hagstæðari kjörum og er þar með laust við verðtrygginguna. Hins vegar þeir sem lifa í íslenska krónuhagkerfinu við þær aðstæður sem við þekkjum öll. Ef þessi þróun verður og heldur áfram og mun verða þá held ég að hún sé mjög óheppileg. Virðulegi forseti. Það sem blasir við í þessu er að skýra stefnu í gjaldmiðlamálum vantar. Fyrir jólin þegar fjárlög voru afgreidd frá Alþingi ræddum við mikið um ríkissjóð, stöðu hans og horfur varðandi hann. Ég vísa til ræðnanna sem ég flutti af því tilefni. Ljóst er að staða ríkissjóðs er gríðarlega erfið og mjög dökkt er fram undan til næstu ára varðandi ríkissjóð. Við horfum fram á botnlausa skuldsetningu hans og merkilegt er að heyra, t.d. í umræðunni í dag, að menn tala út og suður um hversu mikil þessi skuldsetning er. Með öðrum orðum er algerlega óljóst í hvaða stöðu við erum og munum verða í því sambandi. Ef ég hef tekið rétt eftir bar hæstv. ráðherrum ekki einu sinni saman um hvert útlitið væri í því. Þannig að þetta eru auðvitað hlutir sem við þurfum að fá á hreint og þessu fylgja mikil vaxtagjöld. Þannig að erfiðleikarnir fram undan eru miklir. Ég spái því að fjárlagagerð fyrir árið 2010 verði mjög erfið og taka þurfi á þáttum sem verða mjög sársaukafullir og auðvitað sér maður þá fram á að velferðarkerfið er í ákveðinni hættu. Mikilvægt er að standa vörð um það. Margt er hægt að segja um þessi mál en tíminn er stuttur. En ég vil segja að lokum virðulegi forseti að þó að staðan sé erfið og útlitið dökkt þá eigum við alla möguleika á að vinna okkur vel út úr þessu. Við eigum hér miklar og mikilvægar auðlindir. Við stundum öfluga útflutningsatvinnustarfsemi og Íslendingar eru seigir og vinnusamir. Auðvitað er mjög mikilvægt og hlutverk okkar stjórnmálamanna við þessar aðstæður sem nú eru að tala kjark í þjóðina. Það þarf að gera á heiðarlegan hátt og með ákveðinni auðmýkt, ekki síst vegna þess ástands sem nú ríkir. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að bæta upplýsingamiðlun til almennings. Gera almenningi betur grein fyrir því hver staðan er og hvað fram undan er. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt ekki síst við þær aðstæður sem nú eru.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir skýrsluna sem hann flutti hér áðan og fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram sem hafa verið málefnalegar og lýsa sjálfsagt því að þingmenn gera sér mjög glögga grein fyrir alvarleika þess sem við stöndum frammi fyrir í þjóðlífi okkar. Ég vil sérstaklega taka undir ummæli hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar þegar hann fjallaði um mótmæli og sagði og hvatti fólk sem vildi mótmæla að gæta stillingar. Að fara friðsamlega fram og vera innan laga og réttar. Þetta er grundvallaratriði sem verður að leggja áherslu á. Það verður að leggja áherslu á að allir lýðræðissinnar, hvar í flokki svo sem þeir standa, standi saman um að lýðræðislega kjörin stjórnvöld og embættismenn geti unnið verk sín með eðlilegum hætti. Það verður líka að gera þá kröfu til annarra sem ríka ábyrgð bera í þjóðfélaginu að þeir reyni að halda uppi eðlilegu þjóðfélagi og þar bera ekki síst fjölmiðlar mjög ríka ábyrgð. Ljóst er að allt of langur tími hefur liðið án þess að þjóðin fái glögga yfirsýn og upplýsingar um hvaða vandi sé fyrir höndum. Hvaða líkur séu á því að þjóðin geti risið undir þeim skuldbindingum sem á hana hafa verið lagðar. Hvaða tími og hvaða möguleikar eru fyrir hendi. Hvað framtíðin beri í skauti sér. Ekki hefur verið talað nægilega skýrt. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að erfitt er að tala skýrt í ástandi sem er jafnruglingslegt og það er í heiminum í dag. Samkvæmt því sem kemur fram í ársriti hins virta tímarits The Economist fyrir 2009 segir frá því að virtasta greiningarfyrirtæki í heimi Standard & Poor meti það þannig að tveir þriðju hlutar af öllum útlánum banka í heiminum árið 2007 séu ónýtir. Þannig að íslenska bankakerfið hefur ekki sérstöðu miðað við það sem hefur verið að gerast í heiminum. Finnst okkur þó nægjanlegt og yfirdrifið það sem yfir okkur hefur dunið og það sem við horfum upp á þar sem menn hafa verið í alls kyns hráskinnaleik - að því er virðist vera skipulagðri glæpastarfsemi - til að koma hlutum fyrir með öðrum hætti en raunveruleikinn gat sýnt fram á. Því verður að taka á og menn verða að bera ábyrgð. Líka hefur of langur tími liðið án þess að raunveruleg rannsókn á þeim meintu afbrotum sem ég tala hér um hafi farið af stað. En við búum við annan vanda og það er sundurþykk ríkisstjórn. Við búum við ríkisstjórn þar sem annar stjórnarflokkurinn og stór hópur þingflokks stjórnarflokksins, þ.e. Samfylkingarinnar, lýsir því yfir að úti sé um líf ríkisstjórnarinnar. Með einum eða öðrum hætti hafa þeir gert það og hvetja til kosninga. Þegar svo háttar til er útilokað fyrir ríkisstjórn að geta staðið frammi fyrir og axlað þá ábyrgð sem verður að ætlast til af hverri ríkisstjórn við þær alvarlegu aðstæður sem eru í þjóðfélaginu. Við verðum því að gera kröfu til þess, og ég tek undir með hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni, að hér verði að komast á starfhæf ríkisstjórn sem víðtæk sátt geti orðið um, helst þjóðstjórn til þess að vinna fram að kosningum. Það er grundvallaratriði að þannig verði farið fram vegna þess að a.m.k. annan samstarfsflokkinn í ríkisstjórninni hefur þrotið örendið. Þá gengur ekki að ætla að halda áfram stjórnarsamvinnunni. Það þjónar hvorki hagsmunum ríkisins né fólksins í landinu. Við horfum fram á vandamál sem verður að taka á. Verðtrygging er eitt stærsta vandamál sem heimilin í landinu horfa fram á. Það verður að hafa eðlilega lánastarfsemi í landinu og tryggja að fyrirtæki sem eiga möguleika, geti fengið eðlilegar lánveitingar og fyrirgreiðslu til að koma inn í þá starfsemi og brydda upp á nýjungum til þess að atvinnulífið standist og hér verði ekki um fjöldaatvinnuleysi að ræða. Þetta skiptir gríðarlegu máli. Við höfum heyrt skilgreiningar háskólamanna á því hvað fór úrskeiðis. Það er fortíðarvandi sem verður skilgreindur betur þegar hlutirnir skýrast. En það er framtíðin sem er spurningin og mikilvægasta atriðið. Við þurfum að móta nýtt Ísland. Við þurfum að breyta stjórnskipuninni. Við þurfum að siðvæða stjórnmálin. Við verðum að siðvæða fjármálakerfið. Við verðum að koma á jöfnuði og jafnrétti og tryggja að allar náttúruauðlindir þjóðarinnar verði raunveruleg þjóðareign.

Herra forseti. Ég vil þakka þær ágætu umræður sem hér hafa staðið í rúmlega tvo og hálfan tíma. Hér hefur margt borið á góma og margt athyglisvert verið sagt. Ég vil t.d. þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir hans ágætu ræðu hér og einnig þeim síðustu ræðumönnum sem hér töluðu, hv. þingmönnum Magnúsi Stefánssyni og Jóni Magnússyni. Því miður gat ég ekki hlustað á alla umræðuna. Það er hárrétt sem fram kom í máli síðasta ræðumanns, að það má ekki hlífa neinum eða nokkru í rannsókn á afbrotum sem hugsanlega kunna að koma upp úr kafinu þegar þau mál verða brotin til mergjar. Búið er að setja þau mál í þann farveg að það á að vera hægt að treysta því að allt slíkt verði rannsakað til hlítar og þá bera menn þá ábyrgð sem lög kveða á um. Það er líka rétt hjá hv. þingmanni að ástandið í heiminum er ruglingslegt, það er ekki eins og allir geri sér almennilega grein fyrir því. Royal Bank of Scotland, þessi stóri banki í Bretlandi, tapaði 5.500 milljörðum ísl. kr. á einum ársfjórðungi að því er fram kom í uppgjöri hans fyrir örfáum dögum. Það eru því ótrúlegir hlutir að gerast víða um heim og öll höfum við fylgst með því hvernig hinn nýi Bandaríkjaforseti hyggst reyna að blása lífi í bandarískt efnahagslíf með miklum örvunaraðgerðum sem kosta ríkissjóð þar í landi stórkostlega fjármuni en það er talið réttlætanlegt vegna þess að tjónið verði ella mun meira. Vandinn hér á landi er vissulega mikill en hann er mikill hjá mörgum fleirum. Ég vil svara ákveðinni spurningu sem hv. þm. Magnús Stefánsson beindi til mín því að hún skiptir miklu máli. Hann spurði: Eru innstæðurnar í nýju ríkisbönkunum tryggðar? Svarið við því er afdráttarlaust já. Það hefur ekkert breyst í þeim efnum frá því að við lýstum því yfir í haust. Það er mjög mikilvægt að það sé ekki neinn vafi í því efni og allar sögusagnir um að eitthvað óeðlilegt sé að gerast varðandi þau mál eru fráleitar og enginn af þeim bönkum er að falla eða neitt slíkt. Hv. þingmaður nefndi einnig upplýsingamiðlun til almennings. Ég geri ráð fyrir því að gagnrýna megi ríkisstjórnina fyrir að hafa ekki staðið nægilega vel að þeim málum. Allt það sem ég fór með hér í minni ræðu, þessi 40 atriði eða svo, hafa löngu komið fram, þetta hefur verið rætt í þinginu, margt af þessu voru þingmál. Þetta er allt samandregið á vefsíðu sem heitir island.is en samt sem áður er ljóst að ýmsir hafa ekki gert sér grein fyrir því að þetta eru mjög aðgengilegar upplýsingar en það þarf að gera betur í þessum efnum. Hér hefur mikið verið talað um skuldir ríkissjóðs í kjölfar bankahrunsins, þær verða vissulega miklar. Þær eru misjafnlega alvarlegar. Fjármunirnir sem við leggjum inn í Seðlabankann eða notum til að endurfjármagna bankana eru minna vandamál en þær erlendu skuldir sem við þurfum að taka á okkur. Minnsta vandamálið er þar en meira vandamál er að sjálfsögðu erlendu skuldirnar og þess vegna verðum við að gera allt sem hægt er til að lágmarka þær og til að koma hlutum þannig fyrir að við þurfum ekki að nota þau lán sem við fáum frá nágrannaþjóðum og frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum nema þá við ýtrustu erfiðleika. Ég tel að það sé hárrétt sem hv. þm. Árni Páll Árnason sagði að við erum ekki að taka á okkur meiri skuldir en við munum fá undir risið en eigi að síður verður að gera allt sem hægt er til þess að lágmarka þann reikning. Það er hins vegar þannig, og það hefur komið fram hjá mörgum ræðumönnum hér, að þrátt fyrir að næstu ár verði okkur Íslendingum erfið efnahagslega eru framtíðarhorfurnar mjög bjartar. Margir hafa vikið að því, t.d. hæstv. iðnaðarráðherra, og þess vegna höfum við alla burði hér til að endurreisa íslenskt efnahagslíf þrátt fyrir erfiðleika. Sú efnahagsáætlun sem við erum að vinna eftir, og sem ég rakti ítarlega í upphafsræðu minni, miðar að því að endurreisa efnahagslífið og það mun takast, ég er ekki í nokkrum einasta vafa um það. Við munum, Íslendingar, sýna af okkur þá þrautseigju og þann dug sem þarf til þess að koma málum heilum í höfn þó að það muni taka einhvern tíma og verða erfitt meðan á því stendur.