Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 49 hef ég leyft mér að flytja ásamt hv. þm. Páli Péturssyni og Árna Gunnarssyni frv. til l. um breytingu á orlofslöggjöfinni. Þetta frv. er um breytingu á 11. gr. téðra laga og efnislega er það samhljóða frv. sem ég flutti á 99. löggjafarþinginu, en varð þá ekki útrætt. Lagt er til að breyta 11. gr. orlofslaganna, sem hljóðar þá svo: „Orlofsfé skal greitt á þann hátt, að tryggt sé að launþegi fái það í hendur, þegar hann tekur orlof. Félmrh. setur reglugerð um þetta atriði í samráði við Alþýðusamband Ístands, Vinnuveitendasamband Íslands og Vinnumálasamband samvinnufélaganna. Einstök verkalýðsfélög hafa þó óskoraðan rétt til þess að semja við viðsemjendur sína um annað fyrirkomulag en reglugerðin gerir ráð fyrir. Kostnaður við framkvæmd greinar þessarar greiðist úr ríkissjóði að svo miklu leyti sem vaxtatekjur af orlofsfé hrökkva ekki til að bera kostnaðinn.“ Hér er um það að ræða, að skotið er inn í 11. gr. orlofslaganna þessari viðbót: „Einstök verkalýðsfélög hafa þó óskoraðan rétt til þess að semja við viðsemjendur sína um annað fyrirkomulag en reglugerðin gerir ráð fyrir.“ Nú er það svo, að almennt held ég að menn séu um það sammála, að sú breyting, sem gerð var á orlofslögunum 1971, ef ég man rétt, var til mikilla bóta. Það hefur sýnt sig og sýndi sig strax, að innborgun eftir gírókerfinu var miklu meiri en eftir gamla fyrirkomulaginu sem var með merkjunum. Eigi að síður tel ég og margir fleiri, og það hefur komið fram í áliti ýmissa verkalýðsfélaga, að hér megi mun betur um bæta en sú löggjöf gerir ráð fyrir sem nú er í gildi. Það er öllum ljóst, að orlofsgreiðslurnar nú eiga samkv. lögunum að borgast inn í gírókerfið sem Póstur og sími hefur allan veg og vanda af. Því miður, segi ég, hefur það komið í ljós allt of oft, að ekki er sem skyldi sinnt því innheimtufyrirkomulagi sem nauðsynlegt er, eigi þessi mál að verða í lagi. Það eru mörg dæmi þess, að atvinnurekendur liggja með svo og svo miklar upphæðir fjármuna í svo og svo langan tíma eftir að þeir eiga að vera búnir að skila þeim inn í gírókerfið. Þetta hefur að sjálfsögðu það í för með sér, að launþegar glata vegna þessa fjármunum, því að a.m.k. allt til þessa hefur það ekki verið gert, að ég best veit, að greiddir hafi verið vextir af orlofsfé sem þannig er til komið miklu seinna en lög gera ráð fyrir, en hefði ella verið greitt hefði verið um að ræða greiðslu á réttum tíma. Auk þessa er það svo annað atriði í þessu, að þetta fyrirkomulag, sem hér er um að ræða og við leggjum til, er líka breyting í þá átt að orlofsfé verði ávaxtað í heimabyggð. Við teljum ástæðulaust að stórar fjárfúlgur, sem greiddar eru inn vegna orlofs, séu sendar hingað til Reykjavíkur til geymslu hjá ríkisstofnun og að sú sama ríkisstofnun borgi orlofsþegum tiltölulega litla vexti miðað við það sem þeir gætu fengið ella, ef breytt væri í það fyrirkomulag sem hér er gert ráð fyrir, að þetta yrði ávaxtað í sparisjóðum eða bönkum á viðkomandi svæði og síðan fengju launþegar greidda þá vexti sem um er að ræða á hverjum tíma af þessu fé. Með þessu vinnst auðvitað tvennt. Í fyrsta lagi, að ávaxta féð á þeim stað sem það fellur til, en ekki senda það í burtu, og í öðru lagi, sem er ekki síðra, að launþegar fái hæstu vexti á hverjum tíma sem þeir mögulega geta fengið, en búi ekki við það, eins og nú er, að fá einungis 11% vexti eins og borgað er hjá Pósti og síma, en gætu samkv. því, sem við leggjum hér til, fengið á bilinu 32–36% líklega. Þetta er vissulega geysilegur munur og að okkar áliti ástæðulaust fyrir löggjafann að standa gegn því, að slík breyting eigi sér stað, ef aðilarnir á vinnumarkaðinum vilja og geta komið sér saman um annað fyrirkomulag á greiðslu þessara fjármuna. Þetta er því tiltölulega einfalt mál að okkar viti, einföld breyting, sem er í því fólgin, að þessir aðilar hafi heimild til þess, ef þeim sýnist svo, að semja um annað fyrirkomulag á greiðslu orlofsfjár en nú er samkv. lögum. Nú er það að sjálfsögðu opinbert leyndarmál, að mörg fyrirtæki í landinu munu hafa þennan hátt á, þ.e. þau borga ekki inn í gírókerfið. Aðeins til glöggvunar fyrir hv. þm. um það, hvaða fjármuni er hér um að ræða, gæti ég trúað t.d. að á svæði eins og Vestfjörðum væru það 500–600 millj. kr. á árinu 1979 sem greiddar hefðu verið vegna orlofsfjár. Hér er því ekki um að ræða litlar upphæðir, bæði að því er varðar að hafa þetta í heimabyggð og ekki síður hitt, að launþegar fái af þessu þá vexti sem þeir í raun og veru gætu fengið, ef löggjöfin bannaði þeim það ekki. Okkur finnst óeðlilegt að löggjöfin standi í vegi fyrir því, að í þessu tilfelli geti aðilar komið sér saman um æskilegra form á þessum málum að áliti beggja, því að auðvitað er hér aðeins um að ræða heimild fyrir þessa aðila til að semja um þetta með þeim hætti sem hér er lagt til, en enga skyldu. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa öllu fleiri orð um þetta. Eins og ég sagði áðan hafa allmörg verkalýðsfélög óskað eftir því að fá heimild til þess að gera þetta. Mér er kunnugt um, að um þetta hefur verið rætt milli aðila vinnumarkaðarins á sumum svæðum, en þeir telja sig ekki geta gert þetta með samningum vegna þess að löggjöfin leyfi það ekki. En ég þykist fullviss um að það er hægt að ná um þetta skynsamlegra samkomulagi ef löggjafinn þvingar menn ekki til að halda því í því formi sem það nú er. Og það er óskynsamlegt að mínu viti og okkar, að löggjafinn knýi þessa aðila inn í óæskilegra kerfi en ella væri hægt að ná með breytingu á löggjöfinni. Ég vænti þess, að þm. geti, þegar þeir hugleiða þá breytingu sem hér er lögð til, orðið okkur sammála um að þetta sé breyting í átt til hins betra. Við viljum a.m.k. láta á það reyna, hvort ekki er vilji fyrir því hér á hv. Alþ. að launþegar fái í þessu tilfelli þann rétt sem þeir telja sér betur henta fái þá ávöxtun síns fjár sem þeir eiga kost á með þessari breytingu. Ég skal ekki að sinni a.m.k., herra forseti, hafa um þetta öllu fleiri orð, en ég vænti þess, að þetta mál fái afgreiðslu á þessu þingi, og ég vænti þess, að þm. verði jákvæðir til þess með hliðsjón af því hvers eðlis málið er. Ég legg svo til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Hv. 1. flm. þessa frv. hefur lýst efni þess og skýrt frá því, að hann hafi áður flutt þessa till. í frv.-formi fyrir um það bil tveimur þingum. Á 100. löggjafarþinginu urðu dálitlar umr. hér í þessari hv. d. um þessi mál vegna frv. sem fyrrv. hæstv. ríkisstj. flutti um breytingu á orlofslögunum, þar sem gert var ráð fyrir að Póstgíróstofan fengi frekari heimildir til þess að fá upplýsingar hjá á atvinnurekendum sem bæri skylda til að greiða orlof. Í þeim umr. komu fram ýmis sjónarmið og tók þátt í þeim m.a. hv. fyrrv. þm. Eðvarð Sigurðsson. Í þeim umr. lét ég koma fram sjónarmið sem ég tel ástæðu til þess að árétta þegar við 1. umr. þessa máls, þótt ég eigi sjálfur sæti í þeirri n. sem lagt er til að fjalli um málið að lokinni l. umr. þess. Ég tel að frv., sem hér liggur fyrir, sé spor í rétta átt og sé í þeim anda sem ég talaði um á því þingi sem ég minntist á áður. Það er stundum þannig, að við erum að bæta ýmis kerfi, og á sínum tíma var það til mikilla bóta þegar orlofslögunum var breytt úr merkjafyrirkomulaginu í það fyrirkomulag sem við höfum núna. En þá leiddu kannske færri hugann að því, hvort kerfið væri í sjálfu sér úrelt orðið. Við skulum leiða hugann að því, að orlofslögin voru sett fyrir mörgum áratugum við allt önnur skilyrði en nú eru í landinu. Þau voru sett á þeim tímum þegar almenningur í þessu landi tók sér ekki sumarfrí, og þau voru sett til þess að tryggja að allur almenningur, og sérstaklega launþegar í verkalýðsfélögunum, fengi tækifæri til þess að taka sér frí nokkrar vikur á ári hverju. Nú eru breyttir tímar. Það fé, sem fæst útborgað að vori til í því skyni að launþegar taki sér frí, er jafnvel notað til allt annars. Fyrir það eru keypt sjónvarpstæki, bílar, greiddar útborganir í húsnæði o.s.frv. Því vaknar sú spurning, hvort það kerfi, sem byggt hefur verið upp, nái enn þeim tilgangi sem í upphafi var ætlast til af því. Ég held því fram, að það sé mun meira gagn að því fyrir launþegana, fyrir þá lausráðnu launþega sem eru í þessu orlofskerfi, að fá þær upphæðir, sem hér er um að ræða, beint með sínum launum, þá megi leggja niður það kerfi, sem hefur verið byggt upp í kringum orlofsféð. Það náði auðvitað ekki nokkurri átt, að til skamms tíma voru vextirnir af orlofsfénu 5%. Þeir hafa nú verið hækkaðir upp í 11%, en menn vita að það dugir hvergi nærri til að ná verðbólgustiginu, þegar það er orðið 40–80%, svo að ég nefni þau mörk sem hafa verið nefnd á undanförnum mánuðum. Ég vil þess vegna strax í upphafi segja frá því, að ég hef gælt við þá hugmynd, hvort ekki bæri að gera á löggjöfinni um orlof miklu stórkostlegri breytingar en hér er verið að fara fram á að gerðar verði. Ég lýsi þó yfir stuðningi við þá hugsun, að einstök verkalýðsfélög geti samið um þessi mál við vinnuveitendafélögin á viðkomandi stöðum á landinu og þá komi jafnvel til greina að orlofsféð sé greitt beint út eða þá greitt til verkalýðsfélaganna og látið ávaxtast í lífeyrissjóðum eða með öðrum hætti sem verkalýðssamtökin og atvinnurekendur koma sér saman um. En það er önnur ástæða fyrir því, að ég tek til máls við 1. umr. þessa máls, og hún er sú, að ég vil gjarnan fá að vita hve mikill rekstrarkostnaður skapast vegna þess að Póstgíróstofan hefur með höndum þessa starfsemi. Hvað kostar að halda úti þessu kerfi? Mér þætti vænt um það, ef hæstv. ráðh. gæti gefið einhverjar upplýsingar um þetta. Það getur vel verið að hann sé ekki í stakk búinn til þess nú á þessum fundi d., en ef svo er, þá þætti mér vænt um að þær upplýsingar kæmu hér fram, því að þetta kerfi hefur verið til athugunar hjá rn. frá því í fyrra, þegar um það var fjallað af fyrrv. hæstv. ríkisstj. Í því sambandi er rétt að það komi fram, að Eðvarð Sigurðsson talaði fyrir því sjónarmiði á 100. löggjafarþinginu, að allir launþegar í landinu, líka þeir sem eru fastráðnir, ættu að falla undir orlofskerfið eins og það er í dag, til þess að ná fram í fyrsta lagi jafnvægi milli launþeganna og hins vegar til þess að lækka hlutfallslega fastakostnaðinn af þessu kerfi. Þetta er að mínu viti hugsun á öndverðum meiði við mína. Ég held að við ættum að leiða hugann að því fyrst og fremst, hvort við getum ekki losað okkur við þennan kostnað. Er það ekki öllum til hagsbóta? Atvinnurekandinn verður hvort sem er að standa skil á þessu fé, launþeginn fær það fyrr í hendurnar og getur komið því í það verðgildi sem verðbólgan fær ekki grandað, og við losum okkur við ákveðinn rekstrarkostnað, ákveðinn hluta af því bákni sem byggt hefur verið upp hjá Pósti og síma í kringum þetta kerfi. Ég vildi láta þessi sjónarmið koma fram. Ég hef gert það áður úr þessum ræðustól, og ég mun athuga þetta mál með þessu hugarfari í þeirri hv. n. sem fær málið til meðferðar. Og ég vona að hv. flm. skoði þessi sjónarmið sem stuðning við fyrirliggjandi tillögu.



Herra forseti. Ég get ekki svarað þeirri spurningu nákvæmlega sem til mín var beint af síðasta hv. fyrirspyrjanda, hvað kerfið kosti mikið, en á s.l. ári, þegar heildarvextir greiddir af Seðlabankanum voru um 11%, þá kostaði rekstur kerfisins um það bil helminginn af því eða sem nemur 5–5.5% vöxtum, eitthvað í þá áttina. Það er alltaf verið að bæta kerfið og taka í notkun betri vélar og búnað, þ.e. tölvur, þannig að kostnaðurinn á að fara hlutfallslega verulega mikið lækkandi. Þessi 11.5%, sem nú eru greidd, hækka auðvitað með öðrum vöxtum. Það verkar þannig, að Seðlabankinn greiðir hæstu vexti sem hann treystir sér til. Nú er þetta fé stutt inni, það er í mesta lagi að meðaltali 4–5 mánuði yfir árið því að það er greitt út tvisvar, safnast yfir allt árið og greitt út tvisvar: í maíbyrjun og svo aftur í júlí, þannig að ég býst við að að meðaltali sé þetta fé ekki inni nema 3–4 mánuði á ári. Þetta frv. gerir að öðru leyti ráð fyrir því, að ríkissjóður greiði þann kostnað, sem Póstgíróstofan tekur nú í vaxtamismun, og það er sagt, að innheimtan hafi ekki verið nægilega hörð o.s.frv. En ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að það er ekki allt fengið með þeirri breytingu sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Þetta er allt gott út af fyrir sig, ef allir vinna á sama stað alla tíð. En þetta vinnur mjög illa þar sem menn fara á milli byggðarlaga. Við skulum segja t.d. í útgerðarstöðum eins og Vestmannaeyjum. Orlofið yrði lagt inn á reikning hvers og eins í bankann þar. En bankinn hugsar ekkert um hvað gerist ef sjómaður kemur og sjómaður fer. Hann eltir hann ekki uppi. Sjómaðurinn þarf sjálfur að eltast við þetta út um allt land á eftir, og það er enginn sem fylgist raunverulega með því, hvort þetta kemur inn eða kemur ekki inn. En það gerir einmitt Póstgíróstofan. Hún fylgist með því og gefur launþeganum þetta upp á þriggja mánaða fresti. Og hún er með lögfræðilega innheimtu hjá þeim sem eru í vanskilum. Hver ætti að borga þann brúsa, ef þetta fyrirkomulag yrði tekið upp? Líklega mundu bankarnir ekki gera það, en þeir yrðu þá sá aðill sem peningarnir yrðu lagðir inn hjá. Svo vil ég vekja athygli á öðru. Nú er Póstgíróstofan skyldug til að borga orlofsféð, þó að kaupgreiðandinn sé ekki búinn að greiða það. Á hvers herðar á að leggja þá skyldu ef þetta frv. verður að lögum? Ég vildi vekja athygli á þessu. Það eru fleiri hliðar á þessu máli en hér koma fram, þó að þetta sé vissulega athyglisverð hlið á málinu. 



Herra forseti. Það er örstutt aths. vegna orða sem komu fram í ræðu hv. 10. þm. Reykv. Ég skal heils hugar taka undir þau orð hans, að það beri allt að gera til þess að ná fram sparnaði í þessu kerfi sem öðrum í okkar þjóðfélagi. En vegna þeirrar bollalegginga sem hann var með um hvort ekki væri hægt að greiða þetta með launum, þá bendi ég á þá hættu sem verður samfara því. Við höfum fyrir okkur þá staðreynd, að stór hluti, jafnvel meginhluti launþega þessarar þjóðar, telst til svokallaðra láglaunastétta - þó það virðist nú vera mjög afstætt hugtak hjá sumum í þessu þjóðfélagi og ég tala nú ekki um hér á hv. Alþ. Ég tel því að ef þetta fyrirkomulag væri tekið upp, þá mætti búast við að orlofsféð rynni - og rennur að sjálfsögðu - beint inn í almenn laun og verður metið sem slíkt og verður að eyðslueyri þessa fólks strax og það fær þessa peninga í hendur. Það gengur til hinnar daglegu framfærslu. Þegar svo kemur að því, að þetta fólk vill taka orlof og fara í frí, þá eru engir peningar til. Þótt leitað verði sparnaðar og farið verði inn á það fyrirkomulag sem hv. 1. flm þessa frv. leggur til að verði farið og ég styð, þá held ég að nokkur hætta sé samfara hugmyndum hv. 10 þm. Reykv., og ég vil óska eftir að þessi varnaðarorð fylgi með til n., þegar málið verður tekið til athugunar þar.



Herra forseti. Þau mál, sem eru hér til umr. nú vegna frv. hv. þm. Karvels Pálmasonar o.fl., voru rædd nokkuð á næstsíðasta Alþingi, 100. löggjafarþinginu, eins og hv. þm. Friðrik Sophusson gat um. Hv. þm Friðrik Sophusson greindi frá þeirri skoðun, sem þar hafði komið fram hjá Eðvarð Sigurðssyni, formanni Verkamannafélagsins Dagsbrúnar, sem þá sat á Alþingi. Eðvarð Sigurðsson lagði í ræðu sinni áherslu á það meginatriði, sem hv. 1. landsk. þm. Pétur Sigurðsson, nefndi áðan, að orlofsféð væri ekki hugsað sem eyðslueyrir. Ég held að þetta verði varla betur skýrt en með því að lesa - með leyfi hæstv. forseta - stuttan kafla úr þessari ræðu sem hv. þm. Eðvarð Sigurðsson flutti og vitnað var til áðan. Eðvarð Sigurðsson sagði: „En grundvallarhugsunin var sú, að menn ættu þetta fé þegar þeir færu í orlof. Það væri kannske alveg á sama hátt hægt að leggja niður t.d. lífeyrissjóðina, það væri kannske hægt að leggja niður að verulegu leyti almannatryggingar, færa þessa kostnaðarliði inn í kaupið og segja svo við fólkið: Þið eruð búin að fá greitt vegna þessa kostnaðar. - Málið er ekki svona. Málið er þannig, að það væri aðeins í örfáum undantekningum, bæði varðandi orlofsfé og lífeyrisgreiðslur, að menn hefðu þennan hátt á. Þess vegna voru lögin sett, þess vegna hafa menn líka komið sér saman um lífeyrissjóðina. Þetta grundvallarsjónarmið verða menn að hafa í huga. Þetta fé á að vera fyrir hendi þegar orlof er tekið.“ Eðvarð Sigurðsson hélt áfram á þessa leið: „Hitt er svo annað mál, að sjálfsagt eru margar aðferðir hugsanlegar til þess að ná þessu marki. En þetta grundvallarmarkmið verður að vera fyrir hendi. Sjálfur hef ég gjarnan verið þeirrar skoðunar, að 1971, þegar orlofsmerkin voru lögð niður og gírógreiðslurnar teknar upp, hefði gjarnan mátt taka í þetta kerfi, gírókerfi, greiðslur alls orlofsfjár allra launþega. Með því móti hefði skapast traustur grundvöllur fyrir því, að hægt hefði verið að verðbæta þetta fé nokkurn veginn í samræmi við vöxt verðbólgu og dýrtíðar, vegna þess að þá hefði þarna verið um svo stórkostlega fjármuni að ræða, sem aðeins örlítill hluti af hefði þurft að fara til rekstrar. Í öðru lagi hefði að mínu viti,“ heldur Eðvarð Sigurðsson áfram,“ ef þessi leið hefði verið farin, verið hægt að fá grundvöll - og ákjósanlegasta grundvöll sem menn hefðu getað fengið - fyrir margs konar launa„statistik“ sem því miður er ákaflega bágborin í landi okkar. Ég vil undirstrika að þetta orlofsfé er ekki viðbót á launin í eðli sínu. Það er hluti af laununum sem geymdur er á þennan hátt. Ég held að það sé í verkalýðshreyfingunni fullkominn vilji til þess að skipa þessum málum á hagkvæmasta hátt, bæði hvað snertir rekstur og annað. En út frá því grundvallarsjónarmiði, þeirrar grundvallarreglu, að orlofsféð sé ekki eyðslueyrir, ekki daglegur eyðslueyrir, heldur eigi að vera fyrir hendi þegar orlof er tekið, verða allar aðferðir varðandi orlofskerfið að ganga.“ Úr því að þetta mál bar hér á góma á hv. Alþ. og vitnað var til þeirrar ræðu alveg réttilega af hv. þm. Friðrik Sophussyni, sem Eðvarð Sigurðsson, formaður Dagsbrúnar, hélt hér í fyrra, þótti mér rétt að koma þessu sjónarmiði á framfæri og vil fara þess á leit við hv. félmn., að hún taki einnig tillit til þeirra sjónarmiða þegar hún fjallar um málið.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Ég vil byrja á því að vekja athygli á þeirri tölu, sem hæstv. ráðh. gat ekki um hér áðan. Hann sagði að það væri, ef ég skildi hann rétt, helmingurinn af vöxtunum sem færi í kostnað, eins og vextirnir voru fyrir hækkun. Ef það er rétt, sem kom fram hjá hv. 1. flm. málsins, að það væru 500 millj. sem legðust til sem orlofsfé á Vestfjörðum, þá eru það 12.5 millj. af því fé sem fara beint til rekstrar í þeirri deild hjá Pósti og síma sem heldur þessum málum gangandi. Ég vek athygli á þessu, og svo geta menn leikið sér við að margfalda þessa tölu til þess að finna út hvað hún er há að öllum líkindum fyrir allt landið. Það, sem skiptir máli, er að átta sig á því, að það er engin trygging fyrir að fólk, sem fær þetta fé útborgað þegar hægt er að fá það útborgað, noti það í sumarleyfi sínu. Það er margt fleira sem þetta fólk hugsar um að leggja fjármagn í. Ég hef sjálfur reynslu af því og hef séð það allt í kringum mig, að þetta fólk geymir alveg eins fjármuni á bankabókum til að eyða í sumarfríi sínu. Þegar það hins vegar fær útborgað orlof fara þær greiðslur í allt annað, enda er lögunum ekki fylgt út í ystu æsar hvað þetta snertir. Það, sem skiptir þó öllu máli fyrir launafólkið í landinu, er að þessi hluti af launum, sem þarna er geymdur, sé verðbættur, og það gerir íslenska ríkið ekki. Það greiddi 5% vexti þegar verðbólgan var allt að því 10 sinnum meiri. Það er komið upp í 11% og enn er verðbólgan a.m.k. þrisvar, fjórum, fimm eða jafnvel sex sinnum meiri. Það er einmitt þetta vandamál sem við erum að ræða hér um. Og ég treysti fólkinu sjálfu betur til þess að leysa þetta vandamál með því að leggja þetta fé inn á bankabækur, inn á fastar bankabækur, heldur en ég treysti Pósti og síma, þótt þar séu ágætir menn, til að geyma og varðveita þetta fé. Og ég treysti verkalýðsfélögunum betur til að semja þannig fyrir sína umbjóðendur en ríkisstarfsmönnum, hversu góðir sem þeir eru. Það er þetta sem um er að ræða, og það er þess vegna sem ég lét þessi sjónarmið koma fram í fyrri ræðu minni. Og ég bið menn um að átta sig á því, að hér er um það að ræða, hvort við eigum endalaust að halda áfram að hugsa í þá veru, að ríkisvaldið og þeir, sem fara með völdin á hverjum tíma, eigi að sjá fyrir öllum sköpuðum hlutum fyrir fólkið í landinu. Ég held að það sé kominn tími til þess, vegna breyttra aðstæðna og breyttra skilyrða, að við hugsum annað slagið, ég geri ekki meiri kröfur en það, um það, hvort ekki sé hægt að ímynda sér að fólkinu sjálfu sér treystandi fyrir eigin hag.



Herra forseti. Mér finnst ástæða til þess að fagna því, hversu góðar undirtektir þetta mál hefur fengið, og með hliðsjón af því hef ég a.m.k. ástæðu til að ætla að málið ætti að geta fengið greiða göngu í gegnum þingið og jákvæða.  Það má vera út af fyrir sig rétt hjá hv. þm. Friðrik Sophussyni, að það þyrfti eða væri æskilegt að gera stórkostlegri breytingu á orlofslöggjöfinni en hér er lagt til. En ég er út af fyrir sig ekki reiðubúinn til að standa að eins stórkostlegri breytingu á orlofslögunum og t.d. kom fram í máli hans, því að það er alls ekki ætlun mín eða okkar, sem að þessu frv. stöndum, að orlof verði greitt út sem eyðslueyrir með kaupi, síður en svo. Við gerum ráð fyrir að hið sama gildi áfram, að þetta séu peningar eða fjármunir sem eru lagðir til hliðar og að fólk geti fengið þá útborgaða á þeim tíma sem gert er ráð fyrir að launþegar geti tekið sér frí frá störfum og farið í orlof. Hér er einungis um það að ræða, að við gerum ráð fyrir, að ef af þessari breytingu yrði, þá yrði þetta fé lagt inn á bankabækur sem væru bundnar til árs, þannig að fólk fengi þetta fé ekki út fyrr en orlofsár er hafið. Ég undirstrika það, að það er ekki okkar ætlun að þetta fé verði borgað út jafnhliða kaupi og þannig notað sem eyðslueyrir. Það er víðs fjarri. Breytingin miðar ekki að því. Út af því, sem hæstv. félmrh. sagði, vil ég aðeins segja það, að mönnum þykir kannske mikið upp í sig tekið að halda því fram, að það hafi verið slæleg innheimta hjá Póstgíróstofunni. En ég fullyrði það, því að ég hef reynslu af því sjálfur. Hún hefur talið sig standa frammi fyrir þessu vandamáli án þess að geta gert neitt. Það er út af fyrir sig rétt hjá hæstv. ráðh., að ekki er allt fengið með þessari breytingu, það er okkur ljóst. En við teljum þó að það sé svo mikið fengið með henni, að hún sé réttlætanleg, svo mikið til hins betra, að það sé réttlætanlegt að gera þessa breytingu. Það kom jafnframt fram hjá hæstv. ráðh., að nú bæri Póstgíróstofunni skylda til þess að greiða orlofsfé þó ekki sé búið að greiða af atvinnurekendanna hálfu. Þetta er rétt. En mér dettur ekki í hug að halda annað en að t.d. þau verkalýðsfélög, sem mundu semja við sína viðsemjendur um að þetta fé yrði greitt inn á bankabækur í viðkomandi peningastofnun, sæju um að viðkomandi peningastofnun yrði skuldbundin á sama hátt og Póstgíróstofan til að greiða út féð þó ekki væri komin greiðsla frá atvinnurekendunum. Ég vil að tækifæri sé til að semja um þessa hluti jafnframt, þannig að ég sé ekki að neinn hængur sé á þessari breytingu. Það er jafnframt hægt að fá samkomulag við þessar peningastofnanir um skyldu þeirra til að greiða þetta fé út, þó að viðkomandi vinnuveitendur séu ekki búnir að greiða til þeirra, þannig að það á ekki að standa í vegi fyrir því, að þessi breyting verði gerð. Ég held að það sé ekki fleira sem ég þyrfti að ræða út af því sem hér hefur komið fram í umr. Ég tók ræðu hv. þm. Svavars Gestssonar svo, að það væri jákvæður málflutningur við þessar breytingar.  Ég skal ekki, herra forseti, lengja þetta meira, en taldi rétt að þetta kæmi þó fram.



Herra forseti. Vegna síðustu orða hv. 6. landsk. þm. vil ég taka það fram, að ég er jákvæður gagnvart því að orlofsmálin séu athuguð. Ég tók í ræðu minni enga sérstaka afstöðu til þess frv., sem hv. þm. og fleiri hafa flutt hér, en minnti á ákveðin grundvallarsjónarmið varðandi orlofsmálin, sem Eðvarð Sigurðsson, formaður Verkamannafélagsins Dagbrúnar, gerði grein fyrir úr þessum ræðustól á síðasta þingi. Og ég fór þess á leit við hv. félmn., að hún tæki mið af þeim grundvallarsjónarmiðum þegar hún afgreiddi þetta mál.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, fjallar um breytingu á ákvæðum um sektaheimild lögreglumanna og lögreglustjóra. Sektaheimildir þessar eru samkv. núgildandi lögum bundnar við 7000 kr. að því er varðar lögreglumenn og 60 þús. kr. að því er varðar lögreglustjóra. Fjárhæðir þessar, sem bundnar eru við tiltekna málaflokka, brot á umferðarlögum, áfengislögum, lögum um tilkynningar aðsetursskipta og lögreglusamþykktum, hafa staðið óbreyttar frá árinu 1976. Vegna verðlagsþróunar undanfarin ár er nauðsynlegt að hækka fjárhæðir þessar. Sú skipan að afgreiða mál með lögreglusekt hefur gefið góða raun og léttir verulega starfi af dómstólum. Með frv.þessu er lagt til að sektaheimildir lögreglumanna hækki í 30 þús. kr. og sektaheimild lögreglustjóra í 300 þús. kr. Jafnframt felst í frv. ákvæði er mundi heimila lögreglustjóra að ákveða, auk sektarákvörðunar, eignaupptöku vegna brota sem sektaheimildin nær til, enda fari verðmætið eigi fram úr 100 þús. kr. Með þessari heimild verði lögreglustjóra mögulegt að ljúka með sektargerð ýmsum smámálum sem nú þurfa að fara fyrir dómara, einkum málum er varða meðferð áfengis. Hér er um að ræða hliðstæða heimild og tollyfirvöld hafa haft um árabil. Eins og áður segir hafa sektargerðir þessar gefið góða raun og létt verulegu starfi af dómstólum. Hins vegar er svo um hnúta búið, að máli verður ekki lokið með þessari aðferð nema aðili samþykki. Ef hann samþykkir ekki þessa málsmeðferð verður máli vísað til meðferðar dómstóla. Herra forseti. Ég hef þá rakið meginefni frv. þessa. Ég legg til að að lokinni umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Herra forseti. Að tilhlutan félmrn. hefur verið útbúið frv. það til l. um búfjárhald í kaupstöðum og kauptúnum sem lagt hefur verið fram í þessari hv. d. sem 67. mál á þskj. 102. Um frv. þetta get ég verið stuttorður. Eins og segir í aths. við frv. þykir rétt, þegar svo háttar til í sveitarfélagi að engar jarðir eru í ábúð, en allt búfjárhald er á vegum íbía í kauptúni, að ráðh. verði veitt heimild til að samþykkja reglugerð um búfjárhald í sveitarfélagi, ef sveitarstjórn telur nauðsyn bera til að setja slíka reglugerð, þótt íbúar þess séu færri en 1000 að tölu, en við þá tölu er miðað í gildandi lögum. M.ö.o.: það er verið að veita kauptúnum með færri íbúa en 1000 sömu réttindi og sömu skyldur í þessum efnum og fjölbýlli stöðum. Herra forseti. Ég leyfi mér að leggja til að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til félmn. þessarar hv. d. og til 2. umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram á þskj. 88 frv. til l. um breyt. á lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins, sem miðar að því að leysa hinn gífurlega ójöfnuð sem stöðugt hefur verið að aukast í raforkuverði landsmanna. Eitt stærsta hagsmunamál allra landsmanna í dag er að eiga kost á nægri raforku á hagstæðu og jöfnu verði. Á sama hátt er nauðsynlegt fyrir hinar dreifðu byggðir landsins að mismunur raforkuverðs, jafnt til heimilisnotkunar sem atvinnurekstrar, verði ekki til að raska búsetu og atvinnuþróun í landinu. Á sjöunda áratugnum var verðmunur á raforku 20–25% og þótti mikill og þá var rætt um að dregið yrði úr honum þegar nægileg raforka yrði fyrir hendi og Búrfellsvirkjun væri komin í gang. Þegar þróunin stefndi í þá átt, að þessi mismunur færi yfir 25%, var lagt á almenna raforkusölu í landinu 13% verðjöfnunargjald sem rann til RARIK til verðjöfnunar. Þrátt fyrir þetta verðjöfnunargjald, sem reyndar var hækkað úr 13 í 19% á s.l. ári, hefur þessi mismunur stöðugt verið að aukast og þó mest s.l. 2–3 ár og nemur víða 60–90% og á sumum töxtum jafnvel yfir 100%. Jafnframt þessu hefur hagur RARIK sífellt farið versnandi og veldur því fyrst og fremst að upp hafa safnast hjá RARIK mjög óhagkvæm gengistryggð lán með háum vöxtum, þannig að vextir og afborganir vegna félagslegra framkvæmda um land allt leggjast með fullum þunga á notendur dreifikerfis RARIK. Þannig fór um 1/3 af tekjum RARIK á s.l. ári eða 3.3 milljarðar til greiðslu vaxta og afborgana. Við þetta verður ekki unað. Þetta verður ekki lagfært með frekari hækkun verðjöfnunargjalds, enda hefur það alltaf verið skilgreint sem bráðabirgðaskattur frá ári til árs. Samkv. upplýsingum, sem ég hef aflað mér, mun þurfa um 2 milljarða til að jafna raforkuverðið, ef rafhitunarkostnaður er ekki meðtalinn. En afgangurinn af þeim tekjustofni, sem fæst með samþykkt frv., færi til lækkunar á rafhitunarkostnaði. Veruleg lækkun á þeim kostnaði verður og til þess, að þeir, sem nú búa við olíuhitun og ekki eiga völ á hitaveitum, geta með talsverðri hagkvæmni breytt yfir í rafhitun, en að sjálfsögðu er alger forsenda þess, að tengsl rafhitunartaxta og olíuverðs verði rofin svo og að næg orka og flutningslínur séu fyrir hendi. Fjárhagsvanda RARIK verður að leysa með einum eða öðrum hætti úr sameiginlegum sjóði allra landsmanna, annaðhvort með beinum greiðslum úr ríkissjóði eða með því að auka tekjur Byggðasjóðs og gera honum kleift að veita framlög í þessu skyni til RARIK eins og hér er lagt til. Þar sem rætt er um RARIK í máli mínu á ég einnig við Orkubú Vestfjarða eftir stofnun þess. Með þeirri breytingu, sem í frv. felst, er lagt til að Byggðasjóði sé falið þetta verkefni, enda segir í lögum nr. 97/1976, um Framkvæmdastofnun ríkisins, VI. kafla, um Byggðasjóð, 28. gr.: „Hlutverk Byggðasjóðs er að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir fari í eyði.“ Samkv. þessari grein í lögunum um Byggðasjóð getur þetta verkefni vissulega fallið undir hann. Óbreytt orkuverð stuðlar að búseturöskun í landinu ef svo heldur fram sem nú er. Hér er því lagt til að tekjur Byggðasjóðs verði auknar eins og frv. ber með sér, sem þýðir um 3.3 milljarða tekjuaukningu, og fjárhagsvandi RARIK að hluta þannig leystur og þar með stefnt að sem jöfnustu raforkuverði um allt land. Jafnframt verði RARIK gert að endurskoða gjaldskrá sína frá grunni, lækka verð á raforku og afnema hækkunartengsl hitunartaxta við söluverð dísilolíu, svo sem áður kom fram. Eðlileg byggðaþróun í landinu er undir því komin, að tekið verði á þessu máli. Að svo mæltu legg ég til að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tala langt mál um þetta frv. Ég get að sjálfsögðu tekið undir flest af því, sem hv. flm. sagði um þetta mál almennt eða um nauðsyn þess að jafna raforkuverð í landinu, og margt af því, sem fram kemur í grg. varðandi þessi atriði. Hins vegar sé ég ástæðu til þess að vara nokkuð við því að fara út á þá braut að gera Framkvæmdastofnunina og Byggðasjóð að einhvers konar afgreiðslustofnun fyrir ýmsa sérmarkaða tekjustofna. Ég held að það sé verið að fara út á nokkuð hættulega braut og vafasama, en nokkur tilhneiging hefur verið upp á síðkastið að fela Framkvæmdastofnun og Byggðasjóði einhvers konar afgreiðslu á sérstaklega mörkuðu fjármagni sem ríkisvaldið hefur með höndum og vill vissulega nota til góðra hluta. Ég held að þetta sé mjög vafasöm stefna, og ég víl gera aths. við þetta mál að þessu leyti. Að vísu kemur það fram í 1. gr. þessa frv., að hv. flm. gerir ráð fyrir að hækka það framlag sem ríkissjóður leggur Byggðasjóði samkv. 27. gr. laga um Framkvæmdastofnun, en eigi að síður er hér um algera afmörkun á fjármagni að ræða. Ég held að Framkvæmdastofnun sé í þessu tilfelli alveg óþarfur milliliður. Ef á að afla meira fjár til að jafna raforkuverð í landinu, sem vissulega er mikil nauðsyn að gera og ég get tekið undir, þá sé ég ekki ástæðu til að það verði gert fyrir milligöngu Byggðasjóðs eða lagt á starfsmenn Framkvæmdastofnunar að framkvæma það. Ég sé ekki mikil rök fyrir því. En af því að þetta mál er hér til umr. leyfi ég mér að minna á annað mál, þó að það mál sé að sjálfsögðu ekki til umr., en það er þó ástæða til að vekja á því athygli. Það er 26. mál þingsins, sem fjallar um greiðslu bóta vegna óverðtryggðrar framleiðslu búvara og er flutt af hv. sjálfstæðismönnum, ég held næstum að segja öllum sem í deildinni eru, en þar er einnig gert ráð fyrir að sú kvöð sé lögð á Byggðasjóð, að hann endurgreiði 3 millj. kr. framlag sem flm. þess frv. hugsa sér að verði lagt fram til þess að greiða bætur vegna óverðtryggðrar framleiðslu landbúnaðarvara. Þarna er enn verið að leggja á Byggðasjóð byrðar fyrir fram af Alþingi. Ég tel að þarna sé verið að taka upp stefnu sem er mjög vafasöm, að ekki sé meira sagt, og ég vil gera aths. við það í framhaldi af því sem ég sagði um það frv. sem hér er til umr. um breytingu á lögum um Framkvæmdastofnun og er flutt af hv. 6. þm. Suðurl. Ég minnist þess, og ég held að ég muni það rétt, að hv. sjálfstæðismenn voru eitt sinn með þá hugmynd og till. uppi um það - það mun hafa verið fyrir kosningarnar 1978 - að verja svo og svo miklu fjármagni Byggðasjóðs fyrir fram til vegagerðar. Ég gæti líklega talið upp, ef ég athugaði minn gang dálítið betur, miklu fleiri hugmyndir sem fram hafa komið úr ýmsum áttum, ekki síst frá sjálfstæðismönnum, um að afmarka starfsemi Byggðasjóðs fyrir fram með löggjöf frá Alþ., sem sagt hafa alveg nákvæmar forskriftir um það, hvernig verja skuli fjármagni Byggðasjóðs. Ég veit að allt þetta er gert í góðum tilgangi. Samt sem áður hlýt ég að minna á þetta til viðvörunar, því að hér er áreiðanlega ekki verið að ganga út á mjög skynsamlega braut. Svo lengi sem Byggðasjóður starfar - sem ég vona að verði sem lengst og hann verði sem öflugastur-held ég að fari best á því og sé affarasælast að stjórn sjóðsins fari með málefni hans að öllu verulegu leyti. Þetta eru þær aths. sem ég vildi gera við þetta frv., þó að ég taki hins vegar heils hugar undir almennar hugleiðingar hv. flm. um nauðsyn þess að jafna raforkuverð í landinu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu tveggja síðustu hv. ræðumanna, sem rætt hafa um málefni Byggðasjóðs m.a. Það er alkunna að forráðamenn Byggðasjóðs og ráðamenn halda því fram, og það með réttu, að sjóðurinn sé fyrst og fremst ætlaður til stofnlána, ekki til rekstrar, og annað, að hann sé viðbótarlánasjóður sem komi til styrkingar öðrum stofnsjóðum til þess að vinna að vissum málum. En ég vil minna á hið raunverulega hlutverk Byggðasjóðs, sem fjallað er um í 28. gr. laga um þau efni. Þar er sagt að hlutverk Byggðasjóðs sé að stuðla að jafnvægi í byggð landsins með því að veita fjárhagslegan stuðning til framkvæmda og eflingar atvinnulífs með hliðsjón af landshlutaáætlunum, sbr. 10. gr., og til að bæta aðstöðu til búsetu í einstökum byggðarlögum og koma í veg fyrir að lífvænlegar byggðir fari í eyði. - Þetta stendur skrifað. Nú er það svo í seinni tíð, - ég dreg ekki í efa og það viðurkenna allir að Byggðasjóður hefur innt af hendi mikilvægt hlutverk og komið víða að stórgóðu liði úti um byggðir landsins, - en í seinni tíð vex þeirri skoðun fylgi að það eigi í raun og veru að leggja niður „landamæri“ Byggðasjóðs og fara að veita úr honum lán m.a. til þéttbýlisins hér á Reykjanesi og höfuðborgarsvæðinu. Ef sú stefna verður ríkjandi meira og minna í framtíðinni er ekki óeðlilegt að henni verði svarað á þann hátt að fitja upp á tillögum þess efnis að Byggðasjóður láti til sín taka í mikilvægum málum sem varða hinar dreifðu byggðir um allt land. Hv. síðasti ræðumaður vék að því, að við sjálfstæðismenn hefðum gert tillögur um að fé úr Byggðasjóði rynni til vegamála. Hann gaf það einnig í skyn, sem rétt er, að við hefðum nefnt Byggðasjóð í sambandi við erfiðleika bændastéttarinnar. Loks nú getur frummælandi þess, að eðlilegt sé að leita til Byggðasjóðs þegar jafna á hið stórkostlega misrétti sem ríkir hvað varðar raforkuþjónustu við landsmenn. Mér finnst að þessi þrjú atriði, þó að þau kosti að sjálfsögðu mikið fé, séu í raun og veru eðlilegt andsvar við þeim tillögum sem nýlega hafa verið samþykktar af forráðamönnum Byggðasjóðs og gera ráð fyrir því, að mér skilst, að „landamæri“ Byggðasjóðs verði raunverulega lögð niður og hann láti til sín taka - að sönnu að góðu einu - hvar sem vera skal um byggðir landsins.



Herra forseti. Ég vil út af orðum hv. þm. Ingvars Gíslasonar segja það, að ég gat þess í ræðu minni áðan og las upp rökstuðning sem er einmitt fyrir því, að Byggðasjóði verði falið það verkefni að jafna raforkuverð, því að eins og í lögunum stendur gæti það vissulega undir hann fallið. Og ég lagði til tekjuaukningu til Byggðasjóðs vegna þessa verkefnis, ég vil taka það skýrt fram. Það var ekki gert í hinum tveim þáttunum sem hann gat um, varðandi vegamálin og til landbúnaðarins. Þar var ekki lögð til tekjuaukning Byggðasjóðs. Hins vegar eru þau mál sama eðlis og ekki óeðlilegt að Byggðasjóður kæmi þar inn í, sannarlega ekki. Þetta vildi ég láta koma fram. Hv. þm. gat þess réttilega, að fé þyrfti til að koma og það væri mikið verkefni að jafna raforkuverðið. En hann sagði ekki hvar ætti að taka til þess fjármuni. Ég lagði áherslu á í ræðu minni áðan að þarna þyrfti að koma til fé úr sameiginlegum sjóði landsmanna með einum eða öðrum hætti. Hvaða leið verður í því farin geri ég ekki að höfuðmáli. Ég benti á þá leið, að það færi um Byggðasjóð. Hin leiðin getur líka verið, að fé komi beint af fjárlögum. En ég held að allir hljóti að vera sammála um að til þessa verður að koma fé og það strax og það verði ekki seinna en við afgreiðslu fjárlaga í vetur að taka á þessu máli. Ég held að slíkt sé alveg óhjákvæmilegt.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við þetta að bæta öðru en því að ég vil undirstrika að ég fæ ekki séð að þetta nauðsynjamál, sem, það er að útvega fjármagn til jöfnunar á raforkuverði, þurfi að fara í gegnum Byggðasjóð og Framkvæmdastofnun. Ég fæ ekki séð að það sé nein ástæða til að gera Byggðasjóð að afgreiðslustofnun, eins og ég hef sagt, í þessu efni. Hvað varðar ræðu hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar var margt athyglisvert í því sem hann sagði. Það er rétt, að orðið hefur nokkur breyting í stjórn Byggðasjóðs varðandi hugmyndir um hvernig ráðstafa skuli fé sjóðsins. Ég hef lengi átt sæti í sjóðsstjórninni og hef reynt að beita mér af megni gegn því, að úthlutunarreglunum verði verulega breytt frá því sem löngum hefur verið, og ég fellst á það með hv. þm. Friðjóni Þórðarsyni, að það er ákáflega óeðlilegt að svo komnu máli a.m.k. Ég sé ekki annað en það verði löng bið þangað til rök verða fyrir því að fara að veita fé úr Byggðasjóði inn á mesta þéttbýlissvæði í landinu. Þetta er alveg augljóst mál, um það erum við sammála. Samt sem áður held ég að við megum ekki gera of mikið úr þessu. Sannleikurinn er sá, að þróunin hafði verið smám saman í þá átt að farið var að veita fé til margs konar hluta hér á þéttbýlissvæðinu, t.d. til útgerðarinnar. Það var farið að veita næstum því alveg jafnt til útgerðar hér á þéttbýlissvæðinu og til annarra staða. Það eina, sem eftir var, var iðnaðurinn. Má vel vera að þegar svo var komið hafi ekki um það munað þó að reglunum yrði breytt með þeim hætti sem gerðist ekki alls fyrir löngu. Hins vegar væri ástæða til að ræða starfsemi Byggðasjóðs miklu nánar og í hvaða farveg það starf hefur fallið. Það er hverju orði sannara, sem hér hefur komið fram, að Byggðasjóður hefur víða komið til liðs við uppbygginguna í landinu og úti um landsbyggðina. En ég held því miður að að sumu leyti hefði sú starfsemi mátt falla í dálítið annað far en verið hefur. Það er að sjálfsögðu gert ráð fyrir að Byggðasjóður sé til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins, en jafnframt gert ráð fyrir að á vegum Framkvæmdastofnunarinnar séu gerðar ýmsar byggða- og landshlutaáætlanir, og það hefur vissulega verið gert. En gallinn við áætlunargerðina er fyrst og fremst sá, að sáralítið hefur verið gert til að framkvæma á grundvelli áætlananna, þ.e. að gera framkvæmdaáætlanir sem væru byggðar á þess háttar áætlanagerð. Þetta held ég að sé höfuðágallinn á starfsemi Byggðasjóðs þau ár sem hann hefur starfað. Ég held að það sé mikið hugleiðingarefni fyrir þá, sem stjórna Framkvæmdastofnuninni og Byggðasjóði og áætlunardeildinni, að fara meira út á þá braut að gera landshlutaáætlanir og síðan skynsamlegar framkvæmdaáætlanir, beinar og „konkret“ áætlanir, og leggja þeim áætlunum fjármagn eins og til þarf. Mér finnst vera eðlilegra að ræða um starfsemi Byggðasjóðs á þeim nótum en að gefa beinar forskriftir á Alþ. um hvernig ráðstafa skuli fjármagninu og það í jafnstórum stíl og gert er í því frv., sem hér er til umr., og reyndar í því frv., sem ég var að minnast á áðan, frá sjálfstæðismönnum um greiðslur til bænda. Mér finnst að þar sé höggvið nokkuð stórt og teknar nokkuð stórar sneiðar í einu, og mér virðist að þar sé um að ræða mjög óeðlilega forskrift af Alþingis hálfu í þessum efnum. Ég vil vekja á þessu athygli og vara við því, að þannig verði starfað í framtíðinni.



Herra forseti. Þetta frv. hefur þann tilgang að afla fjár til að jafna raforkuverð í landinu og tekur því á viðamiklu vandamálu, sem nauðsynlegt er að gefa gaum og leysa fyrr en síðar. Það er rétt að vekja athygli á því, að eins og segir í grg. frv. er mikill verðmunur á gjaldskrám rafveitna, jafnvel svo mikill að muni 60–90% á sumum töxtum eða meira. Ég hef ekki við höndina yfirlit um gjaldskrár rafveitna, en ég hygg að þetta sé rétt. Ég get upplýst t.a.m. að heimilistaxti er 55% hærri hjá Rafmagnsveitum ríkisins en hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur og gjaldskrár sumra rafveitna munu vera lægri en Rafmagnsveitu Reykjavíkur. En þetta er rétt að verði upplýst og tekin saman skrá yfir rafmagnsverð í landinu frá hinum ýmsu raforkusölufyrirtækjum og þá greinilega skýrt hvert verðið er eftir hinum ýmsu töxtum. Það er sem sé ljóst að mikill verðmunur er á raforku í landinu og þann verðmun þarf að jafna. Að því höfum við stefnt með tillöguflutningi, sem erum í forsvari hjá Rafmagnsveitum ríkisins, og höfum lagt til að veitt yrði til þess fé úr sameiginlegum sjóði landsmanna. Álitamál er hvort veita eigi fé úr Byggðasjóði, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, en þó er rétt að hafa í huga að með frv. er ekki verið að leggja auknar fjárhagslegar skuldbindingar á Byggðasjóð, eins og jafnvel mátti skilja á orðum hv. þm. Ingvars Gíslasonar. Ég ætla ekki að slá því föstu að hér sé um rétta leið að því marki að ræða að jafna raforkuverðið, en víst er að tilgangur frv. er af hinu góða. Ég mun ekki við þetta tækifæri rekja þessi mál ítarlega. Ég mun gera það frekar við önnur tækifæri hér á Alþ. og vænti þess að gefast muni tilefni til þess þegar fjárlagaumr. fer fram. Það er, eins og hér hefur fram komið, hin mesta nauðsyn að þá verði tekið á málinu þannig að fé verði ráðstafað í þessu skyni, hvort sem sú leið verður valin, sem hv. flm. þessa frv. bendir á, eða brugðist við með öðrum hætti. Ég mun því ekki efnislega fara langt út í þessa sálma núna. Hv. þm. Ingvar Gíslason benti á áðan, að verið væri að leggja auknar kvaðir á Byggðasjóð samkv. frv. þm. Sjálfstfl., og sagði nokkuð stórt höggvið og átti þar við frv., sem ég er 1. flm. að, um greiðslu bóta vegna óverðtryggðrar framleiðslu búvara. Ég hef rætt það mál og er ekki ástæða til að endurtaka neitt, en bendi hv. þm. á, ef hann hefur gleymt því eða ekki verið við umr., að fyrir árið 1979 á næstsíðasta Alþ. við afgreiðslu fjárl. var tekið fjármagn af Byggðasjóði og því ráðstafað með fjárlagaafgreiðslu til tiltekins verkefnis, sem nam 1130 millj. kr. Þetta var mjög veigamikill hluti af öllu ráðstöfunarfé Byggðasjóðs á árinu 1979. Það sem við flm. þskj. 26 höfum lagt til, er ekki nærri því eins stórt höggvið, svo að notað sé orðalag hv. þm. Ingvars Gíslasonar, við fjárlagaafgreiðslu fyrir árið 1979. Mér þykir líklegt að hv. þm. hafi staðið að því og sú ríkisstj. sem hann studdi og bar ábyrgð á.



Herra forseti. Þessi umr. hefur að nokkru fjallað um Framkvæmdastofnun ríkisins og er kannske rétt að leggja nokkur orð í belg um þá stofnun. Henni veita forstöðu tveir framkvæmdastjórar, sem jafnframt eru alþm. Því til viðbótar eru síðan fimm menn í stjórn þessarar ágætu stofnunar sem enn fremur eru jafnframt alþm. Eins og kom fram í máli hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar hafa „landamæri“ í sambandi við lánveitingar þessarar stofnunar smátt og smátt verið að hverfa svo að eftir stendur raunar að stofnunin er orðin fjórði ríkisbankinn, að því viðbættu kannske að hún lánar til nokkuð sérhæfðra verkefna. Því má svo bæta við að vextir þessa ríkisbanka munu vera nú, að ég hygg, um 22% eða mun lægri en svarar til þeirrar almennu vaxtastefnu sem reynt hefur verið að reka í landinu upp á síðkastið. Ég vil að sú skoðun komi fram í umr. að Framkvæmdastofnun hefur mjög breytt um svip frá því að hún var sett á laggirnar í byrjun þessa áratugs. Hún er orðinn fjórði ríkisbankinn þrátt fyrir margítrekaða yfirlýsingu bæði flokka og manna á hinu háa Alþingi um að að því skuli stefnt að ríkisbönkunum skuli ekki fjölgað, heldur skuli þeim fækkað úr þremur í tvo, en þó með þeirri sérstöðu að svo hefur verið um hnútana búið, bæði að því er varðar framkvæmdastjórn og stjórn þessarar stofnunar, og þannig njörvað að henni er stýrt beint frá Alþingi. Ég held að þetta sé vond uppsetning og vond þróun sem hafi hér átt sér stað. Ég held að löggjafarvald og framkvæmdavald blandist saman með óeðlilegum hætti. Hluti fjárveitingavaldsins er raunverulega aðeins fluttur til, freistingarnar eru miklar, að ekki sé talað um þegar vaxtastefna stofnunarinnar er önnur og stundum talin hagstæðari fyrir lántakendur en hin almenna vaxtastefna er í landinu. Ég er sem sagt þeirrar skoðunar, að það sé löngu orðið tímabært að hv. Alþ. endurskoði lög um Framkvæmdastofnun ríkisins með þeim hætti að annaðhvort sé viðurkennt, að hér er risið upp fjórða ríkisbankabáknið í landinu, og að reglur um þessa starfsemi verði þá með þeim hætti, eða á hinn bóginn, að þeim verkefnum, sem þessi stofnun hefur haft, sé skipt og þau flutt annað. Áætlunargerðir eru auðvitað af hinu góða, en hinar pólitísku lánveitingar, sem þarna hafa farið fram, hygg ég að séu af hinu illa og hafi valdið, hin síðari ár a.m.k., vandræðum að því leyti að það á ekki að vera hlutverk Alþ. að stjórna fjármagni með þeim hætti sem þarna er gert. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að þessu sinni að verja löngum tíma í að ræða um Framkvæmdastofnun ríkisins og síst við hæstv. dómsmrh., því að hann er aldeilis ófær til þess, því að hann þekkir ekkert til starfsemi hennar, hefur aldrei haft fyrir því að kynna sér hana að einu eða neinu leyti, heldur búið sér til mynd af henni sem hann annaðhvort hefur hróflað upp sjálfur af fullkominni vanþekkingu eða farið eftir fullyrðingum annarra sem hafa haft svipað viðhorf til að bera, kjallaramanna Dagblaðs o.s.frv. Það eru sjö þm. í stjórn Framkvæmdastofnunar, en ekki fimm, svo að ég byrji fyrst á stafrófinu fyrir hæstv. dómsmrh. því fer auðvitað víðs fjarri að hér sé risinn upp ríkisbanki. En á það má minna og kynna honum, að framkvæmdasjóður, sem starfar í þessari stofnun, var arftaki Framkvæmdabankans á sínum tíma og að því leyti er þetta banki sem starfar með mjög líku sniði að öðru leyti en því, að Framkvæmdasjóður gegnir ekki almennum viðskiptum, heldur er nær eingöngu endurlánasjóður fyrir atvinnuvegasjóði og þýðingarmikill hlekkur í fjármálastjórn ríkisins, enda er lánsfjáráætlun, að því leyti sem heyrir til Framkvæmdasjóðs, úfbúin af stjórn sjóðsins og afgreidd af ríkisstj. og Alþ. þegar svo ber undir. Ég hef ekki í höndum reikninga Framkvæmdasjóðs Íslands eins og þeir standa nú, en ég vil fullyrða fyrir fram að afkoma hans er miklu best af öllum þeim sjóðum, sem reknir eru í þessu landi, og hefur hann verið rekin harðar og skilvísar en aðrar fjármálastofnanir þessarar þjóðar, - Þetta bið ég menn að dæma þegar hægt er að leggja fyrir reikninga sjóðsins, - og einmitt á þá vísu sem hæstv. dómsmrh. og hans flokkur hafa þóst berjast fyrir, að fé hans hefur verið betur verðtryggt en fé annarra sjóða. Er ég þá ekki að rugla saman almennum vöxtum og verðtryggingu, sem mönnum hættir allt of oft til, líka hæstv. dómsmrh. og flokksmönnum hans. Það var talað um miklar freistingar í sambandi við vaxtakjör Byggðasjóðs. Það er rétt, að í upphafi voru vextir af almennum lánum Byggðasjóðs 6%, ákveðnir af vinstri stjórninni sem setti þessa stofnun á fót. Ef menn skoða nú söguna, þar sem menn eru farnir að rifja tíðum upp fyrir sér hinar sögulegu staðreyndir, hvort sem það leiðir til sátta eða ekki, skulu menn athuga að það, sem lagt var úr vör með á sínum tíma, 1971, með lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins hefur ekki náð fram að ganga. Það var reitt hátt til höggs þá með stofnun sem virtist eiga að vera yfirbjóðandi lands og sjávar. En því fór víðs fjarri að hún yrði í framkvæmd neitt með því sniði, enda lögunum breytt í grundvallaratriðum frá því sem þá var, fyrir utan það sem lögin, eins og þau voru í upphafi, frá des. 1971, voru aldrei framkvæmd, en það sá m.a. ríkisstj. 1971–1974 um, af því sem þáv. ráðh. sáu í hendi sinni að ekki kom til nokkurra greina að slíkt nýtt drottnunarvald tæki við e.t.v. meginhluta af því verkefni sem þegar átti að vera í höndum framkvæmdavaldsins. - Freistingar fylgja og síðan eru nýir pennar og fjölmiðlafulltrúar mættir til leiks hér sem snúa sömu sveifinni og halda fundi í sjónvarpssal, þar sem þeir beina allri orku sinni að því að dekkja sem mest myndina af starfsemi þessa háa Alþingis og þeim fulltrúum sem þar sitja. Nýjasta dæmið er frá því í gær og ætti hæstv. dómsmrh. manna best að kannast við sviðsetninguna. Ef því er haldið fram, að þeir fjölmiðlar séu aðeins símstöð sem gefur samband og rétta mynd af störfum á hinu háa Alþingi, þá eru það vægast sagt ósannindi. En ég vil biðja hæstv. dómsmrh. að athuga það. hjá félaga sínum, hæstv. bankamálaráðh., viðskrh. Kjartani Jóhannssyni, hvernig standi hjá þeim, hvernig þeir hafi það viðskiptabankarnir sem hann hefur yfir að segja, hvernig afkoma hafi verið hjá þeim, hvort svo kunni til að bera að t.a.m. Landsbanki Íslands hafi þurft að láta prenta fyrir sig seðla í ómældu upplagi á s.l. ári. Viðskiptabankarnir eru meginstoðin ef á að takast að draga úr spennu og peningamagni í umferð í þessu þjóðfélagi. Ég veit vel að þeir komast vel af í Búnaðarbankanum, enda er sú stofnun sérkennilega rekin, svo að ekki sé meira sagt. En ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það, sem ég hef ekki í höndum, hversu miklum fjárfúlgum sú fjárhæð nam, hversu mikil fjárfúlga það var sem Seðlabankinn þurfti að prenta fyrir viðskiptabankana. Það vill nefnilega þannig til, að þeir, sem láta undan freistingunum, að því er talið er og fullyrt er, í Byggðasjóði þurftu ekki á seðlaprentun að halda vegna þess að þar í sjóði voru 710 millj. á s.l. áramótum. Enda þótt, eins og fram hefur komið í þessum umr., fjárveiting til hans væri skorin niður um 1130 millj. við fjárlagaafgreiðsluna í des. 1978 voru 710 millj. þar í sjóði og mundi þó margur vilja kannske renna augunum til þess að þá var kosningaár, þeir a.m.k. sem ætla að þetta gangi yfirleitt fyrir sig sem kosningaveiðar eða mútumennska. Allt þetta hlýtur að koma fram hér og ætti að vera til umr. þegar skýrsla Framkvæmdastofnunar ríkisins liggur fyrir, eins og hún gerir á hverju ári, þar sem lesa má hverja einustu smáfjárveitingu sem veitt er af hálfu stofnunarinnar, bæði Byggðasjóðs og Framkvæmdasjóðs, og væri gaman að fá að líta ofan í slíkar skýrslur frá öðrum lánastofnunum og væti þess þá að vænta að hæstv. bankamálaráðh., viðskrh., sæi okkur fyrir slíku gagni. En þá kemur skýrsla um starfsemi stofnunar þessarar til umr. hér í Alþ. þegar forsrh., sem hún heyrir undir, flytur skýrslu sína og hún liggur fyrir í heild og þm. hafa kynnt sér hana. Ég lagði aðeins lykkju á leið mína vegna þeirrar umr. sem orðið hefur um Framkvæmdastofnunina í tilefni af frv. hv. 6. þm. Suðurl. Það er alveg rétt, að menn hafa hugað að því að Byggðasjóðurinn gæti tekið að sér fleiri verkefni, og ég er m.a. þeirrar skoðunar. Það er rangt, sem hefur verið haldið fram hér, að „landamæri“ hans séu úr sögunni. Á hinn bóginn er það mín skoðun að hann eigi í vaxandi mæli að beina sjónum sínum að almennum fjárfestingum, eftir að talið verður að hans þurfi ekki eins við til að rétta við atvinnumál í hinum dreifðu byggðum landsins og áður var. Þar hefur okkur tekist vel upp og náð stórkostlegum árangri. Þessi sjóður hefur eflst að fjármunum og ég álít að í vaxandi mæli hljóti hann að beina spjótum sínum að því að verða almennur fjárfestingarlánasjóður. Þá hlýtur verksvið hans að víkka og mat hans meira að fara eftir gagnsemi og nytsemi framkvæmdanna en staðsetningu fyrirtækja. Eins er það að ég hef haft mestan áhuga á að Byggðasjóður, svo öflugur sem hann er orðinn, haldi tekjum sínum, en hann taki þátt í að verulegum hluta einu mesta byggðamáli þessarar þjóðar og það eru bættar samgöngur. Og það var í upphafi tillögugerðar minnar og fleiri Sjálfstfl.-manna um varanlega vegagerð sem ég lagði til að þá, þegar sú till. var lögð fram, yrði veittur 1 milljarður úr Byggðasjóði í óafturkræfu framlagi til þessara mikilvægu og einna mikilvægustu framkvæmdanna sem okkar bíður að ráðast í, varanlegrar vegagerðar. Ég held einmitt að þetta sé, fyrir utan að vera eitt brýnasta byggðamálið, eitt mikilvægasta málið til þess að sætta þéttbýli og strjálbýli um þennan lífsnauðsynlega sjóð strjálbýlisins. - Ég get í framhjáhlaupi minnt hv. þm. á uppruna hans, sem var gamli Atvinnubótasjóðurinn sem þm. strjálbýlisins börðust fyrir og fengu stofnaðan á sínum tíma, að vísu ekki með miklu fjármagni, en síðan var gamli Atvinnujöfnunarsjóðurinn sem stofnaður var við byggingu álversins í Straumsvík. Til hvers halda menn? Til þess að láta strjálbýlið njóta einhvers af ávöxtunum af því stórfyrirtæki sem byggt var hérna á þéttbýlissvæðinu. Síðan tók hann nafnið Byggðasjóður við stofnun Framkvæmdastofnunarinnar. Það er of langt mál hér að fara að rekja sögu baráttunnar fyrir jafnvægi í byggð landsins. En ef menn halda að þeir geti rifið hana upp með rótum með svo yfirborðskenndum kjaftavaðli sem uppi hefur verið hafður í sambandi við starfsemi Byggðasjóðs og Framkvæmdastofnunar er það mikill misskilningur, þá er það grundvallarmisskilningur. Ég hef árum saman setið hér þegjandi undir þessu skvaldri af því að það hefur varla verið hönd á það festandi í manneskjulegum og röksemdalegum umr. En af því sem stutt var í varaforseta gerði ég mér hingað erindi vegna þess að þessar fávíslegu fullyrðingar koma enn á ný í dagsljósið án nokkurs tilefnis án þess að málið hefði verið rannsakað eða haft hefði verið fyrir því að kynna sér málavexti að einu eða neinu leyti. Ég sé á hinn bóginn ekki beina ástæðu til þess, ef menn marka ákveðna stofna fjármagns til ákveðinna aðgerða eins og að jafna orkuverð í landinu, að því fjármagni sé rennt í gegnum Byggðasjóð. Ef markaður verður tekjustofn til að veita til þessara hluta, eins og hér er gerð tillaga um, sé ég ekki að hann eigi erindi í gegnum Byggðasjóð. Þá er hægt að verja fé á fjárlögum beint til þess arna og aðrar stjórnsýslumiðstöðvar geta annað því. - En sem ég segi, um Framkvæmdastofnunina sem slíka mun ég ekki frekar ræða, heldur bíða þess tíma sem skýrsla verður um hana flutt af hæstv. forsrh. og öll kurl hafa komið til grafar, reikningar hennar og nákvæmar skýrslur sem jafnan eru gefnar og útbýtt er hér í þingsölum.



Herra forseti. Ég held að hæstv. dómsmrh. hafi hafið þennan þátt umr. vegna þess hve lítið er að frétta af stjórnarmyndunarviðræðunum, sem þjóðin bíður nú eftir að heyra eitthvað nánar um. Það er svo sem ágætistilbreyting fyrir okkur að fjalla um það sígilda umræðuefni sem Framkvæmdastofnunin er, þ.e. Byggðasjóður og Framkvæmdasjóður, þótt ekki sé það beinlínis í beinu framhaldi af efni þess frv. sem hér liggur fyrir til umr. Það er þó ástæða til að nefna örfá atriði vegna þeirra ræðna sem hafa verið fluttar af hv. síðustu tveimur ræðumönnum. Það er ljóst, að „landamerki“ sjóðsins, ef nota má orðalag hæstv. dómsmrh., hafa verið útvíkkuð, Reykjanes hefur verið tekið inn. Mér er ljóst að á sínum tíma stóðu talsverðar deilur og ágreiningur innan stjórnmálaflokkanna og standa jafnvel yfir enn um útvíkkun á „landamerkjum“ sjóðsins. Það er hins vegar eðlilegt að hér komi fram frv., og það fleiri en eitt og fleiri en tvö, um til hvers eigi að nota þá peninga sem til ráðstöfunar eru. En það mun vera árið 1971 sem ákveðið var á Alþ. að veita skyldi sem næmi 2% af útgjöldum ríkisins í Byggðasjóð. Síðan var ráðstöfunarféð hlutfallslega minnkað þannig að það varð 2% í heild sinni og þá að meðtöldum endurgreiðsluafborgunum lánanna. Til hvers er slíkur sjóður? Það er eðlilegt að spurt sé. Hér koma fram ýmsar hugmyndir. Reyndar er tillöguflutningur alþm. besta dæmið um að í landinu er engin byggðastefna til. Og það er þess vegna sem settir hafa verið yfir þennan sjóð m.a. alþm. Á sínum tíma voru það fulltrúar stjórnarflokkanna. Hv. síðasti ræðumaður lýsti því hvernig hugmyndin var upphaflega að þeir skyldu starfa. Sem betur fer varð aldrei neitt af því. En því miður gerðist það að hæstv. ríkisstj., sem starfaði 1974–1978, hélt þessari vitleysu áfram. Og hún gerði meira, hún staðfesti lögin um „kommissarana“ svokölluðu, og nú er nánast ekki hægt að losa sig við þá þótt menn fegnir vildu, því að þeir hafa að mig minnir eins árs uppsagnarfrest. Á tímum tíðra stjórnarskipta, eins og eru í landinu um þessar mundir, tekur því varla að segja þessum mönnum upp, jafnvel þá að menn vildu að þeir tilheyrðu flokki forsrh. á hverjum tíma. Þannig verður það næsta stig áreiðanlega að festa það í stjórnarskránni að þeir tveir menn, sem nú eru „kommissarar“, verði það áfram þar til þeir komast á ellilaun og hafa úr einhverju að spila. Þetta segi ég af því að orðið hafa sífelldar deilur um þetta mál. Ég ætla að nefna það í þessum hv. þingsal, að innan Sjálfstfl. voru miklar deilur um málið á sínum tíma, og ég staðhæfi að stór hluti flokksins var á móti þeirri skipan sem verið hefur að þessu leyti í lögum um Framkvæmdastofnun, og tek ég það þó aftur fram að lögin eru þó miklu þekkilegri nú en í upphafi stóð til að þau yrðu. En á að láta niðurgreiðslu á rafmagnsverði og olíu eða uppbætur vegna útfluttra landbúnaðarafurða fara um þennan sjóð? Þetta eru spurningar sem við stöndum frammi fyrir á hinu háa Alþingi. Hv. síðasti ræðumaður segir nei. Hann segir: Það er eðlilegt að þessi sjóður þróist og verði almennur fjárfestingarlánasjóður. Þar get ég verið sammála honum, að eðlilegt sé að hann verði m.a. notaður til að vinna að varanlegri vegagerð í landinu. Þetta tel ég e.t.v. vera eðlilegustu byrjunina. Í fyrsta lagi vegna þess að ég er sannfærður um að öll þjóðin, bæði þeir, sem búa í dreifbýli, og hinir, sem búa í þéttbýli, geta komið sér saman um að það sé hlutverk sjóðsins. Í öðru lagi vegna þess að góðar samgöngur á landi hljóta að leiða til allt annarra viðhorfa þegar þjónustumiðstöðvum, atvinnurekstri og annarri starfsemi í landinu er ákveðinn staður. Þess vegna er þetta eðlileg byrjun á byggðastefnu sem ekki er til í landinu. Gerist það einhvern tíma, að við losum okkur við verðbólguna og þessi sjóður verði almennur fjárfestingarlánasjóður, vaknar hins vegar önnur spurning og hún er sú, hvort sjóðurinn verður ekki óþarfur, hvort ekki er eðlilegra að það kerfi, sem til er í landinu og dreifir fjármagni um landið, hið almenna bankakerfi, taki við hlutverki hans. Og ég vil biðja menn um að hugleiða hvort ekki sé ástæða til að hugsa frekar í þá veru en að hugsa alltaf: Þetta er einu sinni komið á og nú skulum við viðhalda því um allan aldur. Ástæðan fyrir því, að ég kom hér upp, er í fyrsta lagi að benda á að mér þykir ekki þekkilegt hvernig alþm. eru settir sem „kommissarar“ yfir þessa stofnun, en í öðru lagi að undirstrika, að það er aðeins afsakanlegt vegna þess að engin byggðastefna er til í landinu. Það er þess vegna sem Alþ. hefur valið þá leið að láta þá menn með sínu pólitíska innsæi sjá um úthlutun úr Byggðasjóði. Báðir tveir eru ágætir menn, og ég fer ekki í launkofa með það álit mitt á þessum mönnum að þeir eru sjálfsagt þm. best hæfir til að dreifa lánsfjármagni stofnunarinnar á þá staði sem þeir telja að það eigi að lenda á. Nú er ég viss um að þeir brosa og segja: Við förum í einu og öllu eftir því sem þessi sjö manna stjórn Framkvæmdastofnunarinnar segir. Þetta er alveg rétt. En til hvers er þá verið að hafa alþm. þarna? má þá aftur spyrja. Ef þessir alþm. fara í einu og öllu eftir því sem stjórnin segir þeim spyr maður á móti: Til hvers er þá að hafa alþm. sem „kommissara“? Staðreyndin er nefnilega sú, að þeir ráða miklu meira en þeir þykjast gera. Það segi ég ekki út í bláinn. Það segi ég vegna þess að ég hef heyrt það frá mönnum, sem ég treysti, og er ekki að segja það til að koma óorði á þessa hv. alþm. Það er aðeins til að sýna fram á að þeir eru vandanum vaxnir og virðast hafa meiri tíma í sólarhringnum til að sinna vinnu sinni en venjulegt fólk í þessu landi. Í öðru lagi kom ég hér upp til að undirstrika, að það vantar byggðastefnu, og á meðan hún er ekki til skilgreind og skýr verðum við sífellt að deila um það á hinu háa Alþingi hvorir hirða meira af hinum, landsbyggðin eða stór-Reykjavíkursvæðið. Það er þess vegna eðlilegt að við, í stað þess að vera sífellt að reyna að koma þessum jöfnuði þarna fyrir og öðrum jöfnuði annars staðar fyrir, borga uppbætur með þessu fé o.s.frv., tökum einu sinni á málinu þannig að við áttum okkur á því í heild og ákveðum hver skuli vera sú heildstæða byggðastefna sem við viljum fylgja. Auðvitað verður þar að koma til pólitískt mat. En því miður hafa íslensku flokkarnir brugðist þeirri skyldu sinni og þess vegna verða hér á hv. Alþingi umr. á borð við þessar.



Herra forseti. Þessar umr. hafa farið nokkuð inn á aðra braut en hv. flm. þeirrar till., sem hér er til umr., hefur sjálfsagt gert sér grein fyrir og verið rætt um hið sígilda mál: hlutverk Byggðasjóðs. Það, sem kom mér til að standa upp og segja örfá orð, var ræða hv. þm. Friðriks Sophussonar, sem var að mörgu leyti mjög athyglisverð. Hann lagði fram spurningar um til hvers slíkur sjóður væri, hann fullyrti að engin byggðastefna væri til í þessu landi og gaf enn fremur upplýsingar um að stór hluti Sjálfstfl. hefði verið á móti lögunum um Framkvæmdastofnun ríkisins, Byggðasjóð og hlutverk Byggðasjóðs. Þetta held ég að hafi aldrei áður komið fram jafnskýrt og opinberlega og vekur mjög mikla undrun mína, því að ég hef alltaf litið þannig á að Sjálfstfl. vildi þrátt fyrir allt gjarnan og hefði sýnt í verki á mörgum sviðum að hann vildi gjarnan stuðla að uppbyggingu um landið allt og hefði fylgt fram góðum málum sem hefur verið hægt að nefna byggðastefnu í orðsins fyllstu merkingu. Einmitt vegna þess að hv. alþm. getur haldið þessari firru fram tel ég ástæðu til að benda á nauðsyn þess að menn eins og t.d. hv. þm. Friðrik Sophusson og aðrir skoðanabræður hans tækju sér ferð á hendur um landsbyggðina. Þeir ættu að heimsækja þorp og bæi og komast í beina snertingu við slagæð þjóðarinnar í þorpum og bæjum, þar sem fram fer að mestum hluta útflutningsframleiðsla þjóðarinnar ásamt innanlandsframleiðslunni. Það er nauðsynlegt að menn kynni sér raunveruleikann í þessum málum, framfarir og uppbyggingu, áður en þeir koma hér upp og halda ræður eins og hér var haldin áðan. Ég vil fullyrða að jafngreindir og ágætir menn og hv. þm. mundu þá fara að skilja betur, hvað er raunveruleg byggðastefna í landinu, og skilja betur, hvort um hefur verið að ræða fjáraustur úr Byggðasjóði sem hafi farið í ónauðsynlegar framkvæmdir. Ég vil ráðleggja þetta endilega og held að það sé nauðsynlegt áður en menn fara að ræða þjóðmál á þann hátt sem hér hefur komið fram.



Herra forseti. Mér þykja ýmsar ræður orðnar býsna hvatlegar upp á síðkastið og ekki síst sú hin síðasta, þegar hv. 1. þm. Vesturl. uppgötvaði allt í einu að sjálfstæðismenn hefðu verið á móti Byggðasjóði. Var svo að heyra á orðum hans sem sjálfstæðismenn hefðu ekki verið frumkvöðlar að því að móta byggðastefnu hér á landi. Ætti hann raunar að kynna sér söguna betur, því að það vita þeir sem það mál þekkja að þrjú nöfn ber þar fremst. Mestir ákafamenn í þessum efnum á sínum tíma voru Sigurður Bjarnason og nafnarnir Gísli Jónsson og Gísli Guðmundsson. Ég held að í öllum þeim stærstu átökum sem gerð hafa verið í byggðamálum hafi mest munað um framlag sjálfstæðismanna. Ég vil m.a. minna á Atvinnujöfnunarsjóð í því sambandi, og ég vil minna á áð fyrsta skipulega áætlunin, sem gerð var í atvinnumálum og munaði um, var gerð að tilstuðlan sjálfstæðismanna á viðreisnarárunum, svo að ekki þarf um þetta að þrátta eða deila. En hitt er rétt, sem hér hefur komið fram, að í ýmsum efnum hefur ekki verið tekið nægilega markvisst á atvinnumálum strjálbýlisins og enginn vafi er á því að s.l. ár, árið 1979, er eitthvert versta ár sem strjálbýlið hefur átt frá lýðveldisstofnun, eins og fram kemur ef maður kynnir sér stöðu ýmissa atvinnufyrirtækja úti á landi og hug fólksins þar. Þar er víða um mjög geigvænlegan samdrátt að ræða, og þess verður líka vart að fólkið treystir sér ekki til að leggja eigið fjármagn í áhættusaman rekstur til að byggja upp byggðarlag sitt eins og áður, vegna þess að ríkisvaldið hefur orðið æ óvinveittara atvinnurekstrinum. Þetta veit ég að hv. 1. þm. Vesturl. hefur orðið var við í kjördæmi sínu. Þessa hefur mjög víða orðið vart. Ef við t.d. tölum um það landshorn sem fjærst er Reykjavík, norðausturhorn landsins, eru þar mjög margvíslegir erfiðleikar sem steðja að einmitt af þessum sökum. Og það er hægt að halda áfram að rekja þetta. Við getum rifjað upp margar fjálglegar ræður og mörg fjálgleg orð sem sögð hafa verið í sambandi við hliðargreinar í landbúnaði. Bændur hafa verið hvattir til þess að leggja fjármagn sitt í fiskrækt, í minkaeldi, í eitthvað sem gæti gefið eitthvað í aðra hönd og þannig þétt byggðina í sveitunum. Ef við lítum svo á hvernig að þessu er staðið verðum við í fyrsta lagi vör við að fjármagn til þvílíks atvinnurekstrar liggur alls ekki á lausu, fjármagnsstofnanir eru lokaðar fyrir þessum aðilum. Ef um óhöpp verður að ræða af eðlilegum ástæðum, annað hvort að stofninn hrynur niður vegna sjúkdóms, er skorinn niður eða þá ef maður fer út í silungseldi og mikið af seiðum fellur, þá eiga þessir aðilar ekki innangengt í Bjargráðasjóð og verða sjálfir að standa undir slíkum óhöppum. Þarna hefur ekki verið staðið nægilega vel að. Og við getum haldið áfram að rekja þetta. Grundvöllurinn í þessu efni og ýmsum öðrum er náttúrlega að efla manninn sjálfan til dáða og gera það mögulegt, m.a. með því, sem það frv. stefnir að sem hv. flm. flytur, að jafna raforkuverðið á landinu, að gera aðstöðu manna til rekstrar jafna um allt land og hafa ekki of mikla mismunun í þeim efnum. Það held ég að sé mjög mikið atriði. Hitt er svo ofurlitið skemmtilegt að hlusta á, þegar upphafsmaður neðanjarðarhagkerfisins er farinn að tala um að ríkisbönkum hafi fjölgað, - hæstv. dómsmrh. sem kom inn í þessa stofnun sem hvítur engill, en minnir núna á doppótta tilraunaféð á Hólum í Hjaltadal þegar siðgæðið er annars vegar. Ég verð að segja, að hann hefur áreiðanlega valdið ýmsum vonbrigðum í þeim efnum, og má þar rifja upp ýmsar stöðuveitingar, eins og þegar fyrrv. alþm. fékk stöðu umboðsmanns án heimildar Alþingis til þvílíkrar veitingar. Það er hins vegar rétt, að ýmsar stofnanir hér mætti vel leggja undir bankakerfið, leggja niður, eins og t.d. Húsnæðismálastofnun ríkisins og láta fjárveitingar úr þeirri stofnun fara í gegnum bankana, eins og við sjálfstæðismenn höfum raunar lengi barist fyrir. Áreiðanlega mætti einnig í sambandi við t.d. Tryggingastofnun ríkisins spara stórkostlegt fé með því að einfalda framkvæmdina, bæði með aukinni tölvuvinnslu og með því að sleppa þar óþörfum milliliðum. Það er víða sem stjórnmálamenn, ef þeir eru þannig gerðir, geta mismunað fólki. Það er afskaplega víða. En ég held að reynslan hafi samt sýnt að í framkvæmd hefur Framkvæmdastofnun ríkisins farið fram úr öllum vonum manna, einkanlega hin síðustu árin og einkanlega á síðasta ári, vegna þess að þar hefur verið traust stjórn og réttsýni ráðið ríkjum. Byggðasjóður hefur vissulega mjög þýðingarmiklu hlutverki að gegna til jöfnunar á rekstrarstöðunni víðs vegar um landið. Það er hægt að tala um að menn t.d. norður á Kópaskeri hafi sömu aðstöðu til þess að afla fjár til nauðsynlegrar endurnýjunar o.s.frv. og fyrirtæki sem er hér í Reykjavík.Ég held þó að ef menn athuga það mál sé það alls ekki rétt. Það er alls ekki út í bláinn sem Byggðasjóður var stofnaður. Ég held að nauðsynlegt sé fyrir okkur að reyna að byggja landið upp hringinn í kringum landið, og þá verður þessi stofnun að vera til. Ég held líka, að það sé ýmislegt sem ekki hefur verið nóg gert að í sambandi við þessi mál, og vil sérstaklega nefna flutningavandamálin. Það er nú komið svo vörubílaflotanum að nær ógerningur er að endurnýja hann vegna þess hversu háir tollar eru á þessum tækjum og hversu dýr þau eru orðin, en skattalög á hinn bóginn á þann veg að menn hafa ekki getað átt eigið fé í rekstri, fest það í sínum rekstri, heldur hefur það verið étið upp jafnóðum af ríkisvaldinu, ýmist með tollum, hvatvíslegum ráðstöfunum eða margvíslegum sköttum. Það hlýtur raunar að koma upp sú spurning núna, hvort ekki sé nauðsynlegt að létta sköttum og aðflutningsgjöldum af vöruflutningaflotanum til að gera aðföng ódýrari. Það kemur líka til greina að ganga lengra í þá átt. Það fjármagn, sem er til ráðstöfunar innanlands, liggur ekki lengur á lausu og við verðum að horfast í augu við að við mætum nú margvíslegum örðugleikum, sem ekki voru áður, af þeim sökum að búið er að éta fjármagnið upp í verðbólgunni og vegna úreltra og rangra skattalaga. Í þessu sambandi er kannske freistandi að minnast á einn þátt í rekstri strjálbýlisins, sem er verslunin. Verslun um allt land hefur átt í verulegum erfiðleikum - og kannske miklu fremur úti í hinum dreifðu byggðum - vegna verðbólgunnar og vegna hinna dýru aðfanga sem ég var að tala um. Er ástæða til að koma inn á það mál síðar þegar betra tilefni gefst til en núna. Ég veit ekki hvort er ástæða til að tala miklu meira um þetta mál. Við 11. landsk. þm., Egill Jónsson, höfum flutt um það till. að alþm. skipi nefnd til að ráðast gegn því misrétti sem orðið er hér á landi vegna mismunandi húshitunarkostnaðar. Það er gífurlega stórt mál og í sumum byggðarlögum langstærsta málið sem þar er um að ræða. Það er auðvitað hægt að fara þar fleiri en eina leið. Menn verða bara að koma sér niður á einhverja ákveðna leið í þeim efnum og fylgja henni eftir og gera það áður en fjárlög verða afgreidd á þessu ári. Það vantar fjármagn og það verður að útvega með einhverjum hætti og jafnframt að ráðast í einhverjar aðgerðir til að leysa þetta mál til frambúðar. Ég vil svo að síðustu segja það í sambandi við Rafmagnsveitur ríkisins, sem raunar eru hér til umr., að nauðsynlegt er að athuga rekstrargrundvöll þeirra. Það er íhugunarefni að Rafmagnsveiturnar hafa búið við óhagstæðari lán en aðrar orkuveitur og af þeim sökum hefur rekstur þeirra orðið erfiðari en ella. Það er líka umhugsunarefni, að Rafmagnsveitunum hefur verið falið að ráðast í margvísleg félagsleg verkefni án þess að fjármagn hafi komið á móti til að standa undir þeim rekstri. Ég sé nú að hæstv. iðnrh. er ekki við, annars hefði verið freistandi að spyrja hann spurninga í þessu sambandi, kannske fyrst og fremst hvort hann hugsi sér að standa við þau fyrirheit sem fyrirrennari hans gaf ýmsum mönnum úti um landið um framkvæmdir á vegum Rafmagnsveitnanna, en það verður að bíða betri tíma. En sem sagt vona ég að ummæli hæstv. dómsmrh. áðan, að augu hans hafi aftur opnast fyrir því að stjórnmálamenn eiga ekki að misbeita valdi sínu, vísi til þess, að við eigum ekki eftir að kynnast fleiri embættaveitingum á borð við þær sem orðið hafa undanfarið, ekki aðeins embættaveitingar þessa hæstv. dómsmrh., heldur líka þess, sem á undan var, og þeirrar ríkisstj., sem kvaddi á undan þeirri sem nú situr.



Nú er klukkan rúmlega 4 og þingflokksfundatími kominn. Ég hef ákveðið að halda svo fast við tímasetningar sem frekast má verða. Enn eru menn á mælendaskrá, og við höfum þá eitthvað að hlakka til og getum byrjað að hita okkur upp strax á mánudaginn því að hæstv. dómsmrh. er næstur.