Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sjútvn. hefur haft þetta mál til athugunar og rætt efni þess á fundi sínum. Það kom fljótlega í ljós, að innan n. var ekki samstaða um afgreiðslu málsins, enda hefur það leitt til þess, að fram eru komin þrjú nál. um málið. Segja má, að frv. þetta um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins sé niðurstaða þess samkomulags, sem náðst hefur varðandi rekstur og fjárhagslegan grundvöll sjávarútvegsins á árinu 1967. Eins og fram kemur í frv., eru þær ráðstafanir, sem lagt er til að gerðar verði, að þessu sinni eins og stundum áður tvíþættar: annars vegar varðandi fiskverðið til þess að skapa fiskibátunum viðunandi grundvöll til rekstrarins og hins vegar fjárhagslegur styrkur til fiskvinnslustöðvanna. Að þessu sinni er það hraðfrystiiðnaðurinn, sem á við mikla erfiðleika að etja vegna þess mikla verðfalls, sem átt hefur sér stað á hraðfrysta fiskinum, og ekki er enn séð fyrir, hve mikil verðlækkunin kann að verða. En samkv. þeim upplýsingum, sem lágu fyrir um síðustu áramót, var talið, að meðaltalsverðlækkun á frysta fiskinum, miðað við meðalverð 1966, væri þá þegar orðið um 10.8%, og í sumum tilfellum hefur þessi verðlagaþróun haldið áfram, og er að sjálfsögðu mjög erfitt að segja fyrir um það í dag, hvað jafnaðarverð ársins 1967 muni reynast. Það er því augljóst mál, að hér var við óvenjumikið vandamál að etja. Það er viðurkennt, að á undanförnum árum hafi átt sér stað allmikil verðhækkun á afurðum frystihúsanna. Hafði sú hagstæða þróun hjálpað þessum atvinnuvegi til þess að standa undir þeim aukna framleiðslukostnaði, sem jafnhliða hafði átt sér stað, bæði hvað snertir stórhækkuð vinnulaun og einnig hækkaði fiskverð til sjómanna og útgerðarmanna á þessu tímabili. Það, sem réð úrslitum varðandi ákvörðun verðlagsráðs um fiskverðið 1967, eru niðurstöður þeirra athugana, sem Efnahagsstofnunin hafði gert um afkomu bátanna, og einnig þær staðreyndir, að kjör þeirra sjómanna, sem bolfiskveiðar stunda, höfðu raunverulega versnað miðað við launakjör annarra sambærilegra starfsgreina, þar sem sjómennirnir höfðu ekki hlotið verðlagsuppbót á laun sín. Það var því talið óhjákvæmilegt, að fiskverðið hækkaði nokkuð með hliðsjón af þessu og einnig vegna útgerðarinnar, sem á árinu hafði orðið að taka á sig aukinn útgerðarkostnað. Með hliðsjón af því, sem ég hef áður sagt um afkomu frystihúsanna, var augljóst, að þau gátu ekki staðið undir óbreyttu fiskverði án viðbótaraðstoðar, hvað þá hækkuðu fiskverði. Er því lagt til samkv. frv. þessu, að þau 8%, sem samkomulag náðist um, að fiskverðið skyldi hækkað, verði greidd úr ríkissjóði og þeim auknu útgjöldum mætt með þeim ráðstöfunum, sem felast í 2. gr. frv., auk þeirra skýringa, sem er að finna í aths. við einstakar greinar frv. Samtals er þá gert ráð fyrir, að heildarupphæðin vegna fiskverðshækkunarinnar nemi um 100 millj. kr. Í fjárl. yfirstandandi árs er fjárveiting að upphæð 80 millj. kr. á 16. gr. B, og skal upphæðinni verja til aðstoðar við sjávarútveginn. Er hér um að ræða sömu upphæð og varíð var í þessu skyni á s.l. ári. Samkv. þessu frv. er einnig gert ráð fyrir, að upphæðinni verði í ár varið að mestu leyti á sama hátt og gert var 1966, þó er um nokkra orðalagsbreytingu að ræða varðandi skreiðarframleiðsluna, og hefur meiri hl. n: talið rétt að orða þá grein um að nokkru leyti og flytur um það sérstaka brtt. Það hefur komið í ljós, að vegna minnkandi línuveiða hefur sú upphæð, sem ætluð er til stuðnings þeirri útgerð, 20 millj, kr., ekki notazt að fullu miðað við 25 aura uppbótina, eins og upphaflega var ákveðið. Hæstv. sjútvmrh. beitti sér fyrir því á s.l. hausti, að línustyrkurinn var aukinn síðustu mánuði ársins þannig að öll upphæðin kemur til styrktar línuútgerðinni. Er víst um það, að þessi ráðstöfun var vel séð af útvegsmönnum og sjómönnum og ýtti verulega undir það, að línuútgerð varð allmiklu meiri á s.l. hausti en sum undanfarin ár. Að þessu sinni er hins vegar ákveðið, að uppbótin á línufisk verði 30 aurar pr. kg. Það er álit margra - og ég er einn þeirra, að þessi styrkur, sem línuútgerðinni er veittur, sé sízt of mikill. Hér er að vísu um veiðiskap að ræða, sem hefur orðið undir í samkeppninni, en það er að sjálfsögðu m.a. vegna þess, að hér hafa orðið hvað minnstar tækniframfarir enn sem komið er. Hitt er svo staðreynd, að þessi útgerð veitir hvað bezt og fjölbreyttast hráefni, sem völ er á, og á sinn stóra þátt í því að afla íslenzka fiskinum góðs álits á erlendum markaði. Af þeim 80 millj. kr., sem ætlaðar eru í fjárl. til aðstoðar við sjávarútveginn, verður svo sem á s.l. ári varið 50 millj. kr. til framleiðniaukningar frystihúsanna og annarra endurbóta í framleiðslu frystra fiskafurða. Er hér um sama orðalag að ræða og var í samnefndu frv. 1966. Sú breyting er nú tekin upp að ósk framleiðenda, að fé þetta verður nú að verulegu leyti greitt framleiðendum, jafnóðum og framleiðslan fellur til, í stað þess, sem áður var, að hagræðingarféð var greitt verulega eftir á og þá í stærri slumpum. Vegna þess nýja viðhorfs, sem skapazt hefur í sambandi við það mikla verðfall, sem átt hefur sér stað á afurðum frystihúsanna, er hér um nýtt vandamál að ræða, vandamál, sem ekki er búið til hér heima. Það er því ekki óeðlilegt, að við þessum vanda sé snúizt að sumu leyti með öðrum hætti en ef þar hefði verið um að ræða, að allir erfiðleikarnir stöfuðu af innanlands, heimatilbúnum áhrifum vegna verðbólgu, kauphækkana eða annars verðlags, sem áhrifa gætir í þessari framleiðslu. Það er viðurkennt í aths. með þessu lagafrv., að það verðfall, sem þekkt var um s.l. áramót, væri þegar orðið um 11%. Síðan er vitað, að enn hefur til komið eitthvert meira verðfall. Hvort þessi þróun heldur áfram í sömu átt, verður ekki sagt um eða hvort verðhækkun getur átt sér stað, þegar lengra kemur fram á árið. Það verður því að telja, að sú ákvörðun, sem ríkisstj. hefur tekið til að firra þjóðina þeim vandræðum, sem við blasa, ef ekkert væri að gert, sé spor í rétta átt, og ber að fagna því samkomulagi, sem náðst hefur við frystihúsaeigendur og byggt er á þeim ráðstöfunum, sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Oft hefur verið um það rætt, hvað sveiflur á íslenzkum sjávarútvegi geti haft alvarleg áhrif á lífsafkomu þjóðarinnar. Af þeirri reynslu höfum við byggt upp sjóð, sem á að tryggja útgerðina fyrir mestu áföllum, þegar óvenjulegan aflabrest ber að höndum. í aflatryggingasjóð leggjum við nokkuð af mörkum af tekjum betri áranna, og vegna þess að þjóðin öll á hér mikið í húfi, hefur hið opinbera einnig talið rétt að styrkja þessa líftryggingu með nokkru fjármagni árlega. Ég held, að öll íslenzka þjóðin sé sammála um, að hér var mikið gæfuspor stigið, þegar aflatryggingasjóðurinn á sínum tíma var stofnaður. Hinn þátturinn hefur einnig oft verið ræddur, en minna orðið úr framkvæmdum, þ.e. að byggja upp sjóð, sem verði þennan áhættusama atvinnuveg fyrir þeim áföllum, sem þessu frv. er öðrum þræði ætlað að forða frá. Sú verðtrygging, sem hér er lagt til að stofnuð verði með sjóðsmyndun samkv. 6. gr. frv., er að vísu fyrst og fremst miðuð við ráðstafanir fyrir yfirstandandi ár. En ef betur tekst til en á horfist, kann svo að fara, að nokkur upphæð verði afgangs, sem verður þá til ráðstöfunar í því skyni, að stofnaður verði verðjöfnunarsjóður fyrir framtíðina, ef um það næst samkomulag milli þeirra aðila, sem hér eiga mestra hagsmuna að gæta. 10. gr. þessa frv. kveður é um það, að í samráði við samtök framleiðenda og þær lánastofnanir, er sérstaklega starfa fyrir sjávarútveginn, er gert ráð fyrir, að ríkisstj. láti fara fram athugun á rekstraraðstæðum og fjárhagslegri uppbyggingu frystiiðnaðarins. Á grundvelli þeirrar athugunar er síðan gert ráð fyrir, að gerðar verði till., er miði að því að bæta uppbyggingu iðnaðarins, m.a. með aukinni hráefnaöflun og fjárhagslegri endurskipulagningu. Hér er um stórmál að ræða og athugun. sem óhjákvæmilega tekur nokkurn tíma að framkvæma. Þá eru einnig í 10. gr. frv. ákvæði um heimildir til handa ríkisábyrgðasjóði til þess að gefa eftir kröfur á einstök frystihús, ef slíkt verður talið óhjákvæmilegt til þess að koma þeim á viðunandi grundvöll, enda gegni sáma máli um aðra kröfuhafa, eftir því sem eðlilegt þykir. Þá hefur hæstv. sjútvmrh. upplýst um þær ráðstafanir, sem gerðar verða í lánamálum vélbátaflotans eða minni bátanna, sem viðurkennt er, að eiga við óvenjumikla örðugleika að etja. Á þeirra málum verður þannig tekið, að þeim gefst kostur á að semja um sín vanskil á þeim grundvelli, að lán þeirra verði framlengd í 3 og 5 ára lán eftir því, hvort um er að ræða lán vegna tækjakaupa eða stofnlán. Um þessi mál hefur verið samið við Landssamband ísl. útvegsmanna, og hafa þeir sætt sig við þau tilboð, sem fyrir liggja í þessum efnum. Eins og fram kemur í nál. frá meiri hl. sjútvn., mælir hann með því, að frv. verði samþ. með tveimur breyt. Önnur breyt. er við 6. gr. frv., en þar leggjum við til, að upphæð sú, sem ríkissjóður leggur til verðtryggingarsjóðsins, hækki um 10 millj. og verði 140 millj. kr. Það þótti rétt með tilliti til þeirrar áhættu, sem sjóður þessi hefur, að hafa upphæðina ekki lægri, og er það í samræmi við það, sem fram kom hjá hæstv. sjútvmrh. í framsögu fyrir málinu. Hin brtt. er við 9. gr., sem er nánast orðalagsbreyting. Það er vitað, að sú grein sjávarútvegsframleiðslunnar, sem hefur haft hvað veikastan grundvöll á að byggja, er skreiðarframleiðslan: En þrátt fyrir þá hækkun, sem átt hefur sér stað á verðlagi skreiðarinnar, sem þó er fyrst og fremst vegna þeirrar sölu, sem tekizt hefur nú hin síðari ár til Ítalíu, er það álit okkar, að ekki sé rétt að fella skreiðina út úr þessari gr. frv., og leggjum því til, að gr. orðist eins og þar segir. Herra forseti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um málið, en legg til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem meiri hl. n. leggur til, og því verði síðan að lokinni þessari umr. vísað til 3. umr.



Herra forseti. Það var nú hálfgerð fljótaskrift á meðferð þessa frv. í sjútvn. 1. umr. lauk á þriðjudag. Á miðvikudagsmorgun var málið tekið fyrir á fundi sjútvn. og þá ákveðið, að 2. umr. skyldi fara fram í gær. Hv. 3. þm. Norðurl. e. og ég höfðum skilað nál. okkar, þegar ákveðið var að fresta umr. um einn dag, og kann að vera, að við hefðum gengið eitthvað öðruvísi frá nál. okkar, ef meiri tími hefði verið til ráðstöfunar, en um það skal ekki sakazt. Við 1. umr. þessa máls hafði ég tækifæri til þess að ræða almennt um þau efni, sem frv. snertir, og þó að varla verði sagt, að þau efni hafi þá orðið útrædd, skal ég nú láta að mestu við það sitja og snúa mér að einstökum gr. frv. og þeim brtt., sem við flytjum, eins og þingsköp gera ráð fyrir að gert sé við 2. umr. mála. Ég vil þó fyrst aðeins til áréttingar því, sem áður hefur verið sagt, minna á þær grundvallarástæður, sem til þess liggja, að þessar atvinnugreinar, sem hér um fjallar, eru í þeim erfiðleikum sem þær eru. Það er ljóst og vitað, að árið 1966 var mjög erfitt frystihúsarekstrinum í landinu. Á því ári mun verulegur hluti frystihúsanna hafa verið rekinn með talsvert miklum halla, flest með talsvert miklum halla eftir þokkalega afkomu næstu árin á undan. Orsaka þessara breytinga er ekki að leita í verðfalli á erlendum mörkuðum, því að það kom ekki til fyrr en seinni hluta ársins og vó ekki upp þær verðhækkanir, sem höfðu orðið á fyrri hluta þess. Meðalverð ársins 1966 var þess vegna hagstæðara en nokkurs árs á undan. Þetta segi ég út af fyrir sig ekki til þess að gera lítið úr þeim erfiðleikum, sem verðfall á erlendum mörkuðum kann að valda þessum atvinnuvegum. En ég segi það til þess að vekja athygli á þeirri staðreynd, að mjög erfið aðstaða þessara atvinnuvega er til komin, áður en verðfallið byrjaði. Og af því er það fullljóst, að þar er ekki að leita hinna eiginlegu orsaka. Orsakirnar eru fyrst og fremst tvær, annars vegar stórfelldar hækkanir tilkostnaðar innanlands af völdum verðbólgunnar og hins vegar minnkandi hráefnismagn vegna hnignunar vélbáta- og togaraútgerðarinnar. Stuðningurinn, sem þetta frv. gerir ráð fyrir til útgerðarinnar óg frystihúsanna, er sjálfsagt óhjákvæmilegur til þess að koma í veg fyrir stöðvun þessara undirstöðuatvinnugreina á næstu mánuðum, en hann leysir engan vanda til frambúðar. Það er hvergi í þessu frv. komið að þeim kjarna málanna, sem þarf að taka á til þess að leysa þann vanda. Það þarf núna, eins og ég hef áður tekið fram, ný og markviss vinnubrögð og markvissa stefnu til þess að lagfæra þá hluti. Það verður að kryfja vandamál þessa atvinnuvegar til mergjar, eins og raunar annarra atvinnuvega, og marka stefnuna í framtíðinni og hefja markvissar aðgerðir. Bráðabirgðaráðstafanir af því tagi, sem hér er um að ræða, geta í bezta falli komið í veg fyrir stöðvun um stundarkorn. Ég gerði við 1. umr. grein fyrir ýmsum atriðum, sem ég taldi nauðsyn að leiðrétta í þessum efnum og þyrftu að vera grundvallarsjónarmið í sambandi við þá stefnumörkun, sem fram þarf að fara, og ég skal ekki endurtaka það hér. Við framsóknarmenn höfum tekið upp ýmis af þessum atriðum í frv. og till., sem við höfum flutt hér á hv. Alþ., og við sjáum eftir atvikum ekki ástæðu til þess að taka það upp að nýju í þessu sambandi sem brtt. við þetta frv. Það hefur sýnt sig, að frv. af þessu tagi eru afgreidd með það miklum hraða, að till. af því tagi, sem við hefðum löngun til að flytja, fá ekki neina eðlilega meðferð eða afgreiðslu og okkur hefur því þótt hentugra, að þau kæmu fram sem sérstök mál. Ég skal þá snúa mér að einstökum atriðum þessa frv. og einstökum greinum þess og gera um leið grein fyrir brtt. okkar. Um 1. gr. er það að segja, að hún og það sama má raunar segja um 3. gr. - er hluti af samkomulagi, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert við þá aðila, sem hlut eiga að máli. Með þeim stuðningi, sem þar er gert ráð fyrir, er sjálfsagt sízt of langt gengið, og við þá samninga er því eðlilegt, að staðið sé, og ég geri ekki aths. við þessar greinar. Við 2. gr. flytjum við hins vegar brtt., sem gerir ráð fyrir því, að í stað þess að skera verklegar framkvæmdir ríkisins og aðrar framkvæmdir, sem ríkið veitir fé til, niður um 65 millj. og taka 20 millj. af því fé, sem jöfnunarsjóður sveitarfélaga á að fá af verðtolli og söluskatti, - í stað þessara 85 millj. sé veitt heimild til þess að greiða þessar 85 millj. af greiðsluafgangi ársins sem leið. Það hefur komið í ljós á undanförnum mánuðum, að ríkissjóður hefur þegar tekið það fé, sem til þess þarf, og miklu meira til af landsmönnum. Á s.l. ári fóru tekjur ríkissjóðs stórlega fram úr áætlun, munu hafa numið 800–900 millj. kr. meira en fjárlög gerðu ráð fyrir, og þrátt fyrir miklar umframgreiðslur til margvíslegustu eyðslu er talið, að greiðsluafgangur ársins 1966 muni skipta mörgum hundruðum millj. kr., og við teljum því einsýnt, að af því fé beri að taka það, sem þarf til að bæta upp þær 85 millj., sem við leggjum til að falli niður. Mér þykir líka rétt að benda á í þessu sambandi, að mikið af þeim opinberu framkvæmdum, sem fé er veitt til á fjárl., eru hlutir, sem þegar er búið að gera og eftir er að borga. Með því að skera niður framkvæmdaféð verður árangurinn sá í þessum tilfellum, að þeir aðilar, sem um framkvæmdirnar eiga að sjá, sitja eftir með skuldirnar. Hér er ekki um að ræða stærri upphæð en svo, að það verður vart séð, að þessi ákvæði geti beinlínis stefnt að því að ná þeim peningum, sem til þessara ráðstafana þarf. Það hlýtur hins vegar að rifjast upp fyrir manni í þessu sambandi, að hæstv. ríkisstj. hefur við ýmis tækifæri látið uppi þá skoðun sína, að framkvæmdir þyrftu að dragast saman. Það rifjast upp í þessu sambandi, að í skýrslu Efnahags- og framfarastofnunarinnar í París, sem seinast kom hingað til lands í haust, var vakin á því sérstök athygli, að mikla nauðsyn bæri nú til þess að rýma til á framkvæmdamarkaðinum hér innanlands, til þess að hægt væri að koma álverksmiðjunni áfram. Það er erfitt að verjast þeirri hugsun, þegar um svona litla upphæð er að ræða í samanburði við þær fúlgur, sem ganga í gegnum ríkissjóðinn, að það sé í rauninni ekki tekjuöflunarspursmál, sem hér er á ferð, og kannske hefur hitt ekki síður vakað fyrir hæstv. ríkisstj., að koma nú í framkvæmd þeirri ósk sinni að draga eitthvað úr framkvæmdum í landinu. En skoðun mín og okkar framsóknarmanna hefur jafnan verið sú, að innlendar nauðsynjarframkvæmdir eigi ekki að rýma fyrir framkvæmdum á borð við álverksmiðjuna. Í sambandi við þetta þykir mér líka rétt að vekja athygli á því, hvaða áhrif sýnilegt er að hljóti að verða af því, ef framlög til jöfnunarsjóðs verða skorin niður um 20 millj. Eins og hv. þm, er öllum kunnugt, ákvað borgarstjórn Reykjavíkur, þegar hún lagði á útsvörin síðast, að taka þau til endurskoðunar á miðju sumri. Og allmörg sveitarfélög og ýmis stór bæjarfélög munu hafa farið að dæmi Reykjavíkurborgar í þessu efni. Mér virðist, að það hljóti að liggja æðibeint við, að ef framlög til jöfnunarsjóðs verða skorin niður um 20 millj., muni það leiða til þess eins, að útsvörin verði annaðhvort í sumar eða þá næst hækkuð um þessar 20 millj. Hæstv. fjmrh. hefur ekki kært sig um það að verða staðinn að því að hækka skattana og hefur þess vegna viljað láta sveitarfélögin hafa fyrir því að hækka útsvörin um þessar 20 millj., þegar þar að kæmi. Í þessu sambandi þykir mér líka rétt að minna á það, að á síðasta þingi voru sett lög um lánasjóð sveitarfélaganna, og þar birtist í enn einu formi sú kenning hæstv. ríkisstj., að menn eigi að leggja fram fé til að lána sjálfum sér. Í 5. gr. þeirra laga er ákveðið, að jöfnunarsjóður sveitarfélaga skuli leggja fram 15 millj. á ári til lánasjóðsins, í fyrsta sinn árið 1967. Um leið og þessi baggi er lagður á jöfnunarsjóðinn, er svo talið hæfilegt að draga 20 millj. frá honum með þeim hætti, sem ég var að lýsa. Af þessum ástæðum, sem ég nú hef rakið, teljum við, að þær ráðstafanir, sem 2. gr. gerir ráð fyrir, séu óeðlilegar og það sé sjálfsagt og eðlilegt að greiða það, sem þarna þarf, af hinum mikla greiðsluafgangi ársins 1966. Í sambandi við 4. gr., sem felur í sér efndir sjútvmrh. á tillögu bátanefndar um 10% fiskverðshækkun á árinu 1966 og 50 aura viðbót á kg af línu- og handfærafiski, hef ég í sjálfu sér ekkert að athuga annað en það, að hæstv. sjútvmrh. svaraði ekki þeirri fsp. minni við 1. umr. þessa máls, hvað gera mætti ráð fyrir að þeir peningar, sem eftir er að nota af þessum 20 millj., muni gera marga aura á kg af þeim línu- og handfærafiski, sem lagður var upp á þessu tímabili, sem 4. gr. ræðir um, frá 1. okt. til 31. des. Ég er þá kominn að 5. gr., sem er algjörlega í samræmi við venju, sem hefur skapazt á undanförnum árum og gefur ekki tilefni til athugasemda. Það gerir 6. gr. raunar ekki heldur. Ég hef þegar lýst yfir stuðningi mínum við þær verðjöfnunarhugmyndir, sem hér hafa komið fram, í grundvallaratriðum, hvernig sem fer um framkvæmd þeirra, og nú sé ég, að meiri hl. hv. sjútvn. hefur flutt brtt. við þessa gr. um, að í staðinn fyrir 130 millj. komi 140 millj. og um það hef ég raunar ekki annað að segja en það, að það er eðlilegt, að þessi upphæð sé í samræmi við það, sem þeir, sem bezt til þekkja, telja, að hún þurfi að vera, til þess að gagni megi koma. Og ég geri ráð fyrir að hv. meiri hl. sjútvn. flytji ekki þessa till. að tilefnislausu, og er þá ekki um það meira að segja. Ég kem þá að því að ræða um 7. gr. frv., sem felur í sér reglur um það, hvernig verðbætur skuli greiddar á árinu 1967. Ég hafði ekki gert mér grein fyrir öðru við 1. umr. þessa máls en að þessar reglur væru eðlilegar, og ekkert kom fram við meðferð málsins í sjútvn., sem gaf tilefni til þess að fara nánar að skoða þær. En við nánari yfirlestur þessarar gr. hef ég fengið tilefni til þess að gera aths., sem mér þætti vænt um að mega ræða um við hæstv. sjútvmrh. Gr. hljóðar svona, - sá málsl. hennar, sem fjallar um verðbæturnar: „Verðbætur þessar skulu nema 55% af verðlækkun, er verða kann miðað við verðlag, er fékkst fyrir sömu framleiðslu á árinu 1966. Verði verðfall á árinu 1967, er nemi meiru en 5% miðað við verðlag á árinu 1966, skulu verðbæturnar hækka til viðbótar um 2% af heildarverðlækkuninni fyrir hvert 1%, sem verðlag lækkar umfram 5%.“ Við lestur þessarar gr. vekur það athygli, að það er gert ráð fyrir því, að verði verðfallið einhvers staðar á bilinu milli 5 og 15%, skuli verðuppbæturnar hækka mjög ört, og þetta gaf mér tilefni til þess að kanna, hvernig þetta mundi koma út í reynd. Ef við athugum, hvaða áhrif verðuppbæturnar hafa á verðið til frystihúsanna, verðið, sem frystihúsin fá, þ.e.a.s. söluverð og uppbætur samanlagt við mismunandi mikið verðfall, og ef við tökum sem reikningslega einingu það magn, sem fékkst 100 kr. fyrir á árinu 1966, kemur eftirfarandi í ljós: Ef verðfallið reyndist 1%, yrði söluverð þessa magns 99 kr. og sjóðurinn mundi borga 55% af þeirri 1 kr., sem á vantaði, eða 55 aura, verðið til frystihúsanna yrði 99.55 kr. Ef verðfall yrði 5%, yrði söluverð þessarar einingar 95 kr. Sjóðurinn mundi borga 55% af 5 kr., sem á vantaði, og verðið til frystihúsanna yrði 97.75 kr. Af þessu 5 kr. verðfalli borgaði sjóðurinn þá 2.75 kr., en frystihúsin sjálf 2.25 kr. Ég geri ráð fyrir, að hugmyndin með þessu sé sú, þar sem sjóðurinn borgar ekki verðfallið allt, að það sé talið eðlilegt, að frystihúsin beri einhvern hluta af verðfallinu, m.a. kannske til þess að skapa hjá þeim áhuga á því, að verðið sé sem allra hæst, þó að í sjálfu sér þurfi ekki að vefengja áhuga þeirra á því. En verði nú verðfallið 10% í staðinn fyrir 5%, verður söluverðið 90 kr., en þá yrði uppbótin ekki lengur 55% af þessum 10 kr., sem á vantar, heldur 65%, þannig að sjóðurinn borgar 6.50 og verðið til frystihúsanna verður 96.50 kr. Af þessu 5 kr. verðfalli frá 95 og niður í 90 hefur sjóðurinn þá borgað 3.75 kr., en frystihúsin 1.25 kr. Þarna er skiptingin á tjóninu orðin töluvert mikið önnur, eins og við sjáum. En ef nú verðfallið yrði 14%, yrði söluverðið 86 kr., en uppbæturnar komnar upp í 73% af 14 kr., sem eru 10.22 kr., og þá yrði verðið til frystihúsanna 96.22 kr. Á þessu 4 kr. bili borga frystihúsin þá aðeins 28 aura, en sjóðurinn borgar 3.72 kr. Það munar sem sagt frystihúsin nær engu, 28 aurum af 100 kr., hvort verðfallið er 10% eða 14%, og það munar frystihúsin einum eyri, einum einasta eyri af 100 kr., hvort það er 13% eða 14%. Mér finnst, að þetta séu óeðlilegar reglur. Mér virðist, að ef sjóðurinn ætlar ekki að bæta tjónið allt, sé það óeðlilegt, að sjóðurinn geti þurft að borga 3.72 kr. á verðfallssviði, sem kostar frystihúsin aðeins 28 aura á hverjar 100 kr. Það kastar nú fyrst tólfunum, ef verðfallið yrði 15%, því að þá fá frystihúsin meira fé en ef verðfallið yrði 14% eða 13%. Uppbæturnar á þessu bili hækka meira en verðfallinu nemur. Fyrir krónu verðfall á bilinu frá 86–85 eða frá 14–15% verðfalls borgar sjóðurinn meira en krónu. Hann borgar á aðra kr. Það er samkv. þessum reglum, sem hér liggja fyrir, óvefengjanlegt, að það er fjárhagslega hagkvæmara fyrir frystihúsin, að verðfallið yrði 15% heldur en það yrði 14% eða 13%. Þetta munar ekki miklu í fé, ég skal viðurkenna það, en það munar fé samt, og mér virðist það í alla staði óeðlilegt. Mér virðist það í alla staði óeðlilegt, að frystihúsin gætu beinlínis hagnazt á því, þó að mér detti ekki í hug að gera því skóna, að þau geri það viljandi, að verðfallið yrði frekar 15% en 13%. Ég get ekki látið hjá líða að vekja athygli á þessu og eins hinu, að mér virðist það algerlega óeðlilegt, hvað munurinn er orðinn lítill þarna á stóru sviði. Það munar aðeins 25 aurum af hverjum 100 kr. fyrir frystihúsin, hvort verðfallið verður 10% eða 15%. Þessar reglur virðast mér ekki vera eðlilegar, og ég tel Alþ. tæpast geta samþ. svona reglur. Nú vil ég gjarnan beina því til hæstv. sjútvmrh., þar sem hefur verið samið um þessar reglur við frystihúsin, hvort þetta er haft svona að kröfu hæstv. sjútvmrh. eða kröfu frystihúsanna eða hvort þetta er svona kannske bara af vangá. En svo mikið er víst, að svona uppbótarreglur á ekki að semja að mínum dómi, og Alþ. á ekki að láta svona nokkuð frá sér fara. Og þá er eðlilegt, að menn spyrji, af hverju ég hafi ekki flutt við þetta brtt. Ég var að tala við hæstv. sjútvmrh. Það má spyrja, af hverju ég flytji þá ekki brtt. um þetta, og því er til að svara, að þó að ég telji, að þessu þurfi nauðsynlega að breyta, sé eðlilegra, að hæstv. sjútvmrh. beiti sér fyrir því, að samkomulagið við frystihúsin sé endurskoðað að þessu leyti núna, meðan Alþ. hefur frv. til meðferðar, heldur en verið sé að fleygja fram brtt., sem kannske væru ekki í samræmi við óskir aðila. Og ég vil þess vegna beina þeim tilmælum til hæstv. sjútvmrh., að hann geri ráðstafanir til þess, að þessir vankantar, sem ég nú hef verið að lýsa og mér finnst ótækir, séu leiðréttir.

Fæ ég kannske ræðuna?

Að sjálfsögðu. Þá kem ég að 8. gr. Við hana flytjum við brtt., hv. 3. þm. Norðurl. v. og ég, 1. minni hl. sjútvn. Sú brtt. byggist á þeirri hugsun, að það er nú komið fram í þessu máli, að hinu svokallaða framleiðniaukningarfé eða hagræðingarfé er varið þannig, að því er úthlutað í beinu hlutfalli við framleiðsluverðmæti hvers frystihúss um sig án nokkurs tillits til þess, hvort verið er að vinna að sérstökum aðgerðum til framleiðniaukningar eða ekki. Við teljum, að við höfum mjög einlægan áhuga á allri viðleitni til framleiðniaukningar og hagræðingar, en teljum það ekki til framdráttar, heldur þvert á móti til skaða allri slíkri viðleitni, að verið sé að kalla það hagræðingarfé, sem samkv. því, sem hv. formaður sjútvn. upplýsti á fundi hennar, er úthlutað sem hreinum verðbótum á freðfisk. Þess vegna leggjum við til orðalagsbreytingu á þessari gr., það er ekki í henni fólgin nein efnisbreyting af neinu tagi, heldur aðeins orðalagsbreyting, þar sem sneitt er hjá því að kenna slíkar verðbætur við framleiðni eða hagræðingu. Um 9. gr. hef ég ekki neitt að segja. Ég sé, að það er komin fram við hana brtt. frá hv. meiri hl. Mér finnst sú brtt. eðlileg. Þessar 10 millj., sem um ræðir í þessari gr., hafa áður verið veittar til skreiðarframleiðenda, en nú á að gefa hæstv. sjútvmrh. frjálsar hendur um að nota þær til annarra þarfa. En kannske þykir það óeðlilegt, að skreiðarframleiðslan skuli ekki nefnd í því sambandi í gr., og að því lýtur brtt. hv. meiri hl., sem ég get vel fellt mig við. Ég kem þá að 10. gr. Ég ræddi nokkuð um efni hennar við 1. umr. þessa máls, og ég sé raunar, að blöð Sjálfstfl. hafa tekið sér þar tilefni til þess að snúa duglega út úr því, sem ég hafði um hana að segja, og láta að því liggja, að ég hafi sagt um hana allt aðra hluti en ég raunverulega sagði, og um það þýðir ekki að sakast. Ég legg það ekki í vana minn að svara blöðunum úr ræðustól Alþ. En af því tilefni þykir mér þó rétt að taka fram, ef einhverjir fleiri skyldu hafa viljað misskilja mig, að ég hef ekki út af fyrir sig neitt við það að athuga, að reynd sé framkvæmd þeirra hugmynda, sem lýst er í grg. og í aths. við hana og fskj. Ég vakti hins vegar athygli á því, að það eru í þessum efnum ýmsir hlutir, sem er hægara um að tala en í að komast, og það hefði verið skynsamlegra fyrir hæstv. ríkisstj. að hugsa um skipulegar aðgerðir í þessum efnum, meðan var verið að byggja upp, en ekki nú, þegar á að fara að loka. En þó að ég sé efnislega samþykkur þeim hugmyndum, að framkvæmd þeirra sé reynd, sem á bak við þessa gr. liggja, hlýt ég samt að gera við hana aths., enda höfum við í 1. minni hl. sjútvn. flutt við hana brtt. Mér virðist ástæða til þess að skilja gr., eins og hún er orðuð, þannig, að ríkisábyrgðasjóður skuli hafa frumkvæðið um það að gefa eftir kröfur til einstakra frystihúsa, ef það yrði talið óhjákvæmilegt til þess að koma þeim á viðunandi grundvöll. Að vísu er gert ráð fyrir því, að aðrir kröfuhafar fallist einnig á eftirgjafir, en fyrsta skrefið virðist þó samkv. þessu vera það, að ríkisábyrgðasjóður geri það. Og sú spurning hlýtur þá að vakna, hverrar fyrirgreiðslu þau frystihús megi vænta í þessu sambandi, sem ekki skulda ríkisábyrgðasjóði neitt. Er það kannske hugsunin að láta þau fyrst komast í vanskil við aðra, þannig að þau yrðu skuldug ríkisábyrgðasjóði? Má vera. En þá verð ég að segja, að mér finnst það næsta ógeðfelld aðferð, ef á að þvinga þá, sem hafa lagt mikið á síg til þess að standa í skilum, til þess að fara í vanskil, áður en þeir gætu fengið hjálp á borð við vanskilamenn. Ég ætla ekki núna að fara að rekja það, hvernig ríkisábyrgðasjóður hefur á undanförnum árum verið stórlega misnotaður sem lánasjóður fyrir einstaka aðila. Um það höfum við á undanförnum árum fengið skýrslur hér á hv. Alþ., sem tala sínu máli, og ég skal láta það liggja á milli hluta að þessu sinni, nema sérstakt tilefni gefist til. En ég vil ítreka, að það hlýtur í hæsta máta að vera óeðlilegt, að það sé forsenda fyrir því, að frystihúsin geti fengið þá aðstoð, sem hér er gert ráð fyrir, að þau séu skuldug ríkisábyrgðasjóði. E.t.v. er það ekki meiningin, en eins og gr. er orðuð virðist mér, að hún hljóti að verða skilin þannig. Og til þess að koma í veg fyrir það, höfum við flutt brtt., sem gerir þetta skýrara á þann hátt, að í staðinn fyrir, að ríkisábyrgðasjóður einn er nefndur, leggjum við til, að einnig sé nefndur Fiskveiðasjóður Íslands, Framkvæmdasjóður Íslands og aðrir opinberir lánasjóðir ásamt ríkisábyrgðasjóði. Við þessari till. eða við þessari hugmynd hef ég heyrt tvenns konar andmæli: annars vegar á þann veg, að það séu fyrir hendi lagaheimildir til þess, að fiskveiðasjóður, framkvæmdasjóður og fleiri sjóðir geti gefið eftir og þurfi þess vegna ekki frekari lagafyrirmæli hér, en ef það er svo, er útlátalaust að taka þetta með, til þess að gr. verði þá ekki misskilin. Önnur mótbára, sem ég hef heyrt um þetta, er sú, að einhver verði að hafa forustu um þessar aðgerðir, hún sé hugsuð og ætluð ríkísábyrgðasjóði og því sé hann þarna nefndur. En það er að sjálfsögðu hægt að fela ríkisábyrgðasjóði alla forustu í þessu máli, þó að ljóst sé, að heimildir séu um leið hjá öðrum lánastofnunum til þess að veita þær eftirgjafir, sem nauðsynlegar kunna að reynast í þessu sambandi. Ég skal svo ekki taka meiri tíma að sinni, en við leggjum til, að brtt. okkar þrjár verði samþ. og frv. verði samþ. svo breytt.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls fjallaði ég nokkuð um ástandið í sjávarútveginum almennt og hraðfrystiiðnaðinum, og ég ætla ekki að endurtaka það, sem ég þá sagði, en vil aðeins undirstrika nokkur atriði, sem eru meginatriði þessa máls, sem hér er um að ræða. Ég vil undirstrika, að þau úrræði, sem lögð eru til með því frv., sem hér um ræðir, eru í allan máta hrein bráðabirgðaúrræði og leysa engan vanda til frambúðar. Hitt mun rétt vera, og á það ber ég engar brigður, að í dag er hag útgerðarinnar, bæði fiskibáta og hraðfrystihúsa, þannig komið, að þessara bráðabirgðaúrræða er vafalaust þörf. Það blandast engum hugur um, að nauðsyn var að gera þær ráðstafanir, sem gerðar voru um síðustu áramót, til þess að hækka fiskverðið lítillega, og voru þær ráðstafanir þó svo naumar, að það er hæpið, að þær nái tilgangi sínum. Fiskverðið er tvímælalaust of lágt til þess að tryggja útgerð fiskibáta, svo að vel sé. Og það er einnig vafalaust rétt, og að því hafa verið færð rök, að hraðfrystihúsin þurfa á þeim stuðningi að halda, sem lagt er til með þessu frv., þau þurfa, eins og nú er komið, að fá nokkra tryggingu í sambandi við hugsanlegt áframhaldandi verðfall á erlendum mörkuðum, og það er meira að segja vafasamt, að sú trygging, sem hér er um að ræða, dugi þeim til þess að tryggja sæmilegan rekstur þeirra og skaplega afkomu á yfirstandandi ári. Og svo mikið er víst, að þessi trygging, enda þótt hún kosti allmikla fjármuni, er engin varanleg lausn á vanda hraðfrystiiðnaðarins í landinu. Þar þarf vissulega annað og meira að koma til. Á þetta hefur verið margsinnis bent og um það flutt frv. og till., enda þótt árangurinn hafi orðið næsta lítill, vegna þess að meðal ráðamanna virðist skilningur ekki hafa verið fyrir hendi á því, að úrbóta og stefnubreytinga væri þörf. Það, sem nú er vafalaust stærsta málið og skiptir öllu fyrir hraðfrystiiðnaðinn í landinu, er, að nú þegar sé hafizt handa um að gera róttækar ráðstafanir fyrir forgöngu ríkisvaldsins eða a.m.k. með öflugum stuðningi þess og stuðningi lánastofnana til þess að tryggja mjög svo aukna hráefnisöflun fyrir hraðfrystiiðnaðinn og fyrir aðrar fiskvinnslustöðvar. Þetta er sú mesta og nauðsynlegasta trygging, sem hraðfrystihúsin geta fengið fyrir því, að þeim verði kleift að starfa með sæmilegum árangri á komandi tímum. En hér þurfa að koma til margar og samræmdar aðgerðir, ef á að tryggja þessa hráefnisöflun svo, að sæmilega eða vel sé. Í fyrsta lagi þarf að gera miklu ákveðnari og meiri ráðstafanir en gert hefur verið og gert er með þessu frv. til þess að tryggja rekstrargrundvöll þess fiskibátaflota, sem til er nú í landinu, en er ekki gerður út nema að mjög takmörkuðu leyti, í hæsta lagi um hávertíð og jafnvel tæplega það. Hér er um það að ræða að nýta þann flota, sem nú er þó tiltækur, nýta hann á þann hátt, að hann færi björg í bú. Þetta mikilvæga atriði snertir að sjálfsögðu það, sem ég ræddi um hér áðan, að fiskverðið, hráefnisverðið, hefur lengi og er enn óeðlilega lágt, á því þarf vissulega að verða breyting. Í öðru lagi ber brýna nauðsyn til að endurnýja bátaflotann, þann hluta flotans, sem stundar þorskveiðar og aðrar veiðar bolfisks. Endurnýjun þess hluta flotans þarf vissulega að halda áfram, þar á má ekkert hlé verða, eins og verið hefur undanfarin ár, þegar þeir bátar eru stórum færri, sem komið hafa í flotann, en hinir, sem hafa verið teknir út af skipaskrá. Ríkisvaldið þarf að stuðla hér að á raunhæfari hátt en gert hefur verið, og það þarf einnig og alveg sérstaklega að stuðla að því, að hér verði reynd ýmis ný tækni, sem farið er að hagnýta erlendis hjá öðrum fiskveiðiþjóðum, tækni, sem miðast bæði við það að spara mannafla og ekki síður við hitt að tryggja stórbætta meðferð á fiski, þannig að hægt sé að vinna úr fiskinum, sem á land kemur, gæðavöru, en það verði ekki annars eða þriðja flokks vara. Hér skortir afar mikið á, að þessum málum hafi verið sinnt eins og skyldi. Það hefur, eins og kunnugt er, verið þannig á undanförnum árum, að magnið hefur skipt mestu, en gæðin miklu minna máli. Þessu þarf að snúa við, því þarf að verða öfugt farið. Ef það er rétt, sem ýmsir óttast, að um ofveiði sé eða geti verið að ræða á fiskimiðum okkar og yfirleitt á fiskimiðum í norðurhöfum, hlýtur takmarkið, sem að skal stefna, að vera það að auka verðmætið án þess að þurfa að auka magnið. Hér hefur lengi viðgengizt, að það hefur verið gerður óeðlilega og ég vil segja háskalega lítill verðmunur á fiski eftir því, hvort hann er gæðavara eða kannske léleg vara. Þetta þarf að breytast, og það gerist tæplega með öðrum hætti en þeim, að afskipti ríkisvaldsins komi til með ýmsum hætti. Við 1. umr. þessa máls vék ég stuttlega að því, hvernig komið er fyrir togaraflotanum. Þar hefur orðið átakanleg öfugþróun nú á undanförnum árum. En þegar rætt er um erfiðleika hraðfrystihúsanna og nauðsyn þess að gera umbætur í sambandi við rekstur þeirra, kemur það mjög til tals og hefur veruleg áhrif á allt það dæmi, að togararnir eru nú svo að segja algerlega hættir að leggja upp fisk til vinnslu hér. Það stafar í fyrsta lagi af því, að togaraútgerðin má nú heita að fara í rúst hér hjá okkur, og svo er verðmunurinn gífurlegur eftir því, hvort lagt er upp til vinnslu hér heima eða ísaður fiskur seldur á erlendum markaði. En það vil ég leggja áherzlu á og undirstrika alveg sérstaklega, að ég er sannfærður um, að hraðfrystiiðnaður í stórum stíl og með vinnslu allt árið verður ekki rekinn hér á landi, án þess að togaraafli komi til. Þetta er staðreynd, sem menn verða að gera sér ljósa. Bátaflotinn er þess ekki umkominn og verður þess ekki umkominn á nálægum tímum a.m.k. að afla hinum stórvirku hraðfrystihúsum nægilegs fisks, til þess að rekstur þeirra geti verið tryggur og eðlilegur meginhluta ársins eða helzt allt árið, eins og nauðsynlegt væri. Hitt er einnig ljóst, að verði togaraútgerðin algerlega afvelta,, verði hún lögð niður, erum við þess ekki umkomnir lengur að nýta fiskimiðin við strendur landsins og því síður að nýta að einu eða neinu leyti fjarlæg fiskimið. Menn virðast ekki hafa á því nægilegan skilning vegna þess, hve erfiðlega hefur gengið fyrir togaraútgerðinni nú um sinn, að botnvarpan er stórvirkasta veiðitæki, sem enn hefur verið fundið upp, og hún er að flestra dómi, sem til þekkja, skaðminna veiðitæki, að því er stofnana varðar og að því er sjálfan fiskinn og meðferð hans varðar, heldur en netaveiði og nótaveiði, og togarar eru, eins og ég hef oft bent á, einu veiðiskipin, sem enn þekkjast og geta veitt svo að segja á hvaða fiskimiðum sem er, geta veitt allan ársins hring og næstum því hvernig sem viðrar, nema í hreinum aftökum. Bátar eru hins vegar að verulegu leyti bundnir við hin grynnri mið. Þeir eru bundnir við vertíðarveiðar, þeir eru bundnir við það, þegar fiskur gengur á grunnmið, og þeirra veiðar takmarkast allmikið af veðráttu. Togaraútgerð hefur hvað eftir annað á undanförnum 60 árum eða þar um bil verið einhver þróttmesta útgerðin, sem við höfum stundað. Togaraútgerðin hefur hvað eftir annað átt sinn þátt í því að bjarga þjóðinni að verulegu leyti eða sjávarþorpum og útgerðarstöðum. Nú hefur, eins og alkunnugt er, á síðustu árum orðið bylting að því er snertir gerð togara. Til hafa komið nýir togarar, sem venjulega eru kallaðir „skuttogarar“, þó að það sé aðeins ein af þeim stórbreytingum, sem orðið hafa, að því er snertir smíði og gerð hinna nýjustu togara, og allar fiskveiðiþjóðir svo að segja nema Íslendingar eru þegar byrjaðar að hagnýta þessar nýju gerðir togara, og þær hafa, er mér óhætt að segja, sýnt yfirburði sína fram yfir hina gömlu togara með margvíslegu móti. Fréttir um það, að aðrar fiskveiðiþjóðir séu að breyta frá gömlum skipum og til nýtízku skuttogara, berast hvaðanæva að. Nú síðast fréttist um það, að fyrir lægi stórfelld uppbygging flota Nýfundnalandsmanna á þann veg, að þar komi skuttogarar til, og nánustu frændur okkar, Færeyingar, eru með áætlanir um að koma sér upp allmyndarlegum flota skuttogara. Því miður er það nú af í bili, sem áður var, þegar við Íslendingar vorum forustuþjóð, að því er snerti togaraútgerð. Við höfum átt oftar en einu sinni einna bezt búinn og myndarlegastan togaraflota, sem um hefur verið að ræða. En nú um nokkuð langt skeið hefur í þessu efni sigið á ógæfuhlið, og hefur það með öðru haft sín áhrif að því er varðar frystiiðnaðinn í þessu landi. Ég vil því leggja á það ríka áherzlu, að einhver mesta umbótin fyrir hraðfrystiiðnaðinn í landinu til frambúðar er í því fólgin að byggja hér upp að nýju myndarlegan og nýtízkulegan togaraútveg. Og sú uppbygging togaraflotans, undirbúningur að henni, verður að hefjast strax, ef ekki á illa að fara. Og hér á ríkisvaldið að hafa forgöngu. Það verður að beita sér fyrir því á svipaðan hátt og það gerði eftir síðari heimsstyrjöld að láta smíða til reynslu nokkra togara og fá þannig þá nauðsynlegu reynslu, sem fyllri endurnýjun togaraflotans verður að sjálfsögðu að byggjast á. Í sambandi við rekstur hraðfrystiiðnaðarins má gera ráð fyrir, að það séu einkum tvær gerðir togara, sem til mála kemur að reka hér við land og væri brýn nauðsyn, að hingað yrðu keyptir, til þess að hægt yrði að prófa rekstrarhæfni og rekstrarmöguleika þeirra. Þar er annars vegar um að ræða togara, sem sennilega yrðu af stærðinni 500 tonn eða þar um bil, togara, sem ísi fisk og leggi hann upp í hraðfrystihús, og séu þeir við það miðaðir að mestu eða öllu leyti. Með þeirri tækni, sem nú er nýjust að því er varðar slíka litla skuttogara, að því er varðar útbúnað lesta og að því er varðar losun afla o.fl., er hægt með slíkum skipum sem þessum að tryggja það, að fiskurinn helzt óskemmdur og verður fyrsta flokks hráefni, ég vil segja nokkurn veginn eða algerlega jafngott hráefni og línu- og færafiskur eða sá bezti fiskur, sem um getur verið að ræða. Í annan stað þyrfti hið allra fyrsta að gera hér tilraun eða tilraunir með stærri skuttogara, sennilega 1000–1400 tonna skip, skip, sem bæði gætu stundað veiðar á fjarlægum miðum, þegar um það væri að ræða, og hagnýtt hin dýpri mið hér við land. Þessir stóru togarar, það væri við það miðað, að þeir heilfrysti fiskinn og landi honum þannig í hraðfrystihús. Með þeim hætti er einnig hægt að koma með ágæta vöru til vinnslu, og nú er búið að leysa þann vanda, sem áður var allmikill, að það er hægt að þíða upp þennan heilfrysta fisk og vinna hann síðan í hraðfrystihúsum á sama hátt og um algerlega nýjan fisk væri að ræða, og í rauninni væri þetta nýr fiskur á þann veg, að gæði hans væru hin sömu eða svipuð og um nýjan fisk væri að ræða. Þetta held ég hljóti að vera framtíðin að því er varðar a.m.k. rekstur hinna stærri hraðfrystihúsa. Með þessum hætti, með útgerð slíkra togara sem þessara gætu hraðfrystihús komið sér upp hráefnisbirgðum, sem geymdust óskemmdar vikum saman og væri hægt að taka til vinnslu jöfnum höndum eða smám saman, eftir því sem þörf er á og mannafli er fyrir hendi. Þetta gæti gjörbreytt rekstrarmöguleikum hraðfrystihúsanna. Nú er það oft þannig, að þegar fiskur berst einhver að ráði, þarf við hraðfrystihúsin að vinna e.t.v. nótt og dag í 1, 2 eða 3 sólarhringa, síðan er oft margra daga hlé, þangað til kemur ný skorpa. Með hinni breyttu tækni, sem ég hef vikið hér að og byggist á hráefnisöflun togara, sem gætu heilfryst fiskinn, mundi aðstaða hraðfrystiiðnaðarins gjörbreytast, vinnslutilhögunin mundi gjörbreytast. Þá mætti segja, að hlutunum væri þannig fyrir komið, að hraðfrystiiðnaðurinn gæti orðið í líkingu við hverja aðra verksmiðjuvinnu, þar gæti komizt á nokkuð fastur vinnutími og tiltölulega stöðug vinnsla. Ég vil segja, að það er með öllu óafsakanlegt, að ekki skuli hafizt handa fyrir frumkvæði ríkisvaldsins að gera tilraunir í þessu skyni, - tilraunir, sem síðan mætti byggja á frekari framkvæmdir í þessum efnum. Að því er snertir það frv., sem hér er um að ræða, og einstakar greinar þess, vil ég aðeins segja til viðbótar við það, sem ég mælti hér við 1. umr., að að því er varðar tekjuöflunarleiðir þessa frv. lít ég þannig á, að fráleitt sé að skerða hið nauma ríkisframlag til verklegra framkvæmda hins opinbera og skerða framlagið til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga. Það er staðreynd, sem ekki hefur verið á móti mælt og hæstv. fjmrh. viðurkenndi fyllilega við 1. umr. þessa máls, að hlutur opinberra aðila í heildarfjárfestingunni hefur farið hlutfallslega minnkandi á undanförnum árum og það verulega minnkandi. Aukin fjárfesting í landinu hefur fyrst og fremst verið á vegum einkaaðila, og á það vil ég leggja áherzlu, að á meðan slík fjárfesting er algerlega ótakmörkuð, algerlega skipulagslaus, er ekkert, sem réttlætir það, að bráðnauðsynlegar opinberar framkvæmdir, hvort heldur á vegum ríkisins eða bæjar- og sveitarfélaga, séu látnar sitja á hakanum og dregnar saman. Þegar það er á hinn bóginn upplýst, að ríkistekjurnar árið 1966 hafa farið a.m.k. 800 millj. kr. fram úr áætlun fjárl. og þegar það er upplýst eða a.m.k. ómótmælt, að greiðsluafgangur er eitthvað á milli 400 og 500 millj., virðist í alla staði eðlilegt, að þeim útgjaldaliðum, sem leiðir af samþykkt þessa frv., sé mætt með því að greiða þær fjárhæðir af greiðsluafgangi ársins 1966 í stað þess að fara hina leiðina, sem lagt er til í þessu frv., að skera niður verklegar framkvæmdir. Í samræmi við þessa skoðun hef ég lagt fram eina brtt. við þetta frv. á þá lund, að í stað niðurskurðar verklegra framkvæmda ríkisins um 65 millj. og í stað 20 millj. kr. skerðingar á framlagi til jöfnunarsjóðs sveitarfélaga verði þetta fé tekið af greiðsluafgangi ríkissjóðs s.l. ár. Um þetta mál í heild vil ég svo að lokum aðeins segja þetta: Frv. það, sem hér er á ferðinni, markar því miður enga stefnubreytingu að því er varðar afstöðu ríkisvalds og Alþ. til sjávarútvegsins og hraðfrystiiðnaðarins. En eigi okkur að takast að halda hér uppi góðum lífskjörum, eigi okkur að takast að búa við atvinnuöryggi á komandi árum, verður að mínu viti að taka upp algerlega nýja stefnu gagnvart undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar og þá alveg sérstaklega sjávarútvegi og fiskiðnaði. Með skipulegu átaki verður að endurnýja fiskiskipaflotann. Stóraukin hráefnisöflun er eina varanlega lausnin á vanda hraðfrystiiðnaðarins. En á meðan engu öðru og haldbetra er til að tjalda en þeim ráðstöfunum, sem lagt er til, að gerðar verði með þessu frv., tel ég ekki rétt að standa gegn því, að þær séu gerðar sem alger og nauðsynleg bráðabirgðaúrræði. En ég legg á það áherzlu, að þetta eru einungis bráðabirgðaúrræði og þau hrökkva því miður ákaflega skammt.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að þakka hv. sjútvn. fyrir mjög fljóta og góða afgreiðslu á þessu frv. í n., sem lýsti sér í því, hve nál. komu fljótt fram og n. vann sín störf rösklega. Aðaltilefni þess, að ég stend hér nú upp núna, er ekki, að komið hafi ný atriði fram í umr. umfram tvær spurningar, sem sérstaklega var til mín beint, og svo eitt atriði almenns eðlis, sem ég mun víkja að síðar, sem minnzt hefur verið á í umr. til þessa. Í fyrsta lagi spurði hv. 6. þm. Sunnl. (HB) að því, hver hefði orðið niðurstaðan af dreifingu þess afgangs, sem sýnilegt var, að yrði af 25 aura uppbótinni á síðari hluta s.l. árs. Samkv. upplýsingum, sem ég fékk frá Fiskifélaginu nú rétt áðan, nam þessi viðbótargreiðsla á þessari tegund fisks 35 aurum á línu- og handfærafisk veiddan síðari helming ársins sem leið, þannig að heildaruppbótin á þennan fisk á þeim tíma hefur verið um 65 aurar á kg. Annað atriðið, sem hv. þm. spurði um, var viðvíkjandi útreikningi þeirra uppbóta eða þess styrks, sem gert er ráð fyrir í frv., að ríkissjóður eða ríkisstj. aðstoði við greiðslu á eða sjái um greiðslu á. Taldi hann, að eitt þrepið í þessari greiðsluaðferð væri æðivafasamt, þar sem þá væri nánast hagnaður fyrir frystihúsin, að verðfallið yrði sem næmi 15%, þó að tap væri, vegna þess, hve uppbótin til þeirra væri á því stigi óeðlileg. Ég hef ekki aðstöðu til þess að fara eins nákvæmlega ofan í þann útreikning og skyldi, en mér sýnist, að þó að þetta stæði, sem ég skal ekki á þessu stigi málsins rengja, sé báðum megin við uppbótina með þeim hætti, bæði í 14% og 16% með þeim hætti, að ekki sé þarna um verulega röskun að ræða. En það er sjálfsagt, að þetta verði endurskoðað undir meðferð málsins hér á hv. Alþ., og ef þarna er um eitthvað óeðlilegt að ræða umfram það, sem samið hefur verið um, verði það endurskoðað. En ég lít svo á, meðan annað er ekki upplýst, að öll þau atriði, sem í frv. eru, séu beint og óbeint liður í því samkomulagi, sem gert var við hlutaðeigandi aðila. Ég mun því ekki flytja brtt. við frv. Það verður þá að koma frá þeim, sem gagnrýna það. Það er sjálfsagt, að þetta verði athugað, þó að ég telji, að í þessu geti varla falizt mikil hætta. Þar sem um er að ræða meðaltalsverðfall á 20–30 mörkuðum, þó að tveir aðalmarkaðir beri þetta uppi, getur varla orðið mikil tilhneiging hjá hraðfrystihúsunum til þess að spyrna við eða stöðva verðfallið endanlega á 15%. Þetta er meðaltalsverðfall á öllum þeim mörkuðum, sem við verzlum við, sem við verður miðað. Það er sem sagt rétt og eðlilegt, að það verði skoðað betur meðan málið er til meðferðar hér á hv. Alþ. En ef það reynist svo, eins og ég sagði áðan, að þarna sé um óeðlilega reikningsaðferð að ræða og ekki hafi verið gert ráð fyrir því í þessu samkomulagi, þá er eðlilegt, að það verði endurskoðað. En ég vil aðeins upplýsa það í sambandi við þessa fsp. hv. þm., að það er ekki krafa sjútvmrn., að þessi útreikningsaðferð skyldi viðhöfð, og eins og ég áðan sagði liður í samkomulagi, sem fulltrúar ríkisstj. gerðu með samþykki ríkisstj. við þessa aðila, sem þarna áttu hlut að máli. Nú hefur oft verið á það minnzt og var reyndar gert af mér sjálfum í framsöguræðu minni, hve alvarleg þróun hefði átt sér stað í togveiðiskipaflotanum og hve hrörnun hans hefði orðið ör á skömmum tíma, og er óþarft að rekja það nánar. Þær tölur blasa við öllum og eru öllum opinberar, hvaða þróun þar hefur átt sér stað. Það eru allir sammála um, að við henni verði með einhverjum hætti að spyrna. Sannleikurinn er sá, að rekstur þeirra skipa, sem fyrir eru í landinu, hefur gengið það illa, að fáir, svo að ég segi sárafáir aðilar hafa bókstaflega leitt hugann að því að fá slík skip til rekstrar, ef ekki ættu sér stað stórfelldar breytingar á útgerðarkostnaði togveiðiskipa frá því, sem nú er í landinu, og hv. 5. þm. Reykn. gerði þetta að sérstöku umræðuefni í framsöguræðu sinni fyrir nál. sínu hér áðan, og get ég að sjálfsögðu undir flest tekið af því. - Það ástand, sem í þessum málum ríkir, er alls ekki æskilegt. En mér þykir rétt að nota þetta tækifæri, sem hér gefst, til þess að lýsa því yfir, að til athugunar er nú hjá ríkisstj., með hvaða hætti verði bezt greitt fyrir kaupum á 3–4 togveiðiskipum af skuttogaragerð. Áætlað er, að skip þessi verði af mismunandi gerðum eða stærðum, þannig að sem raunhæfastur grundvöllur fáist undir framtíðarskipan þessara mála varðandi endurnýjun togaraflotans. Þetta taldi ég rétt, að kæmi fram nú við þessar umr. hér, þar sem þetta atriði málsins hefur verið inn í umr. tekið. Ég ítreka svo þakklæti mitt til sjútvn. fyrir mjög góða og skjóta afgreiðslu málsins í nefnd.



Herra forseti. Það var aðeins ein setning í ræðu hæstv. sjútvmrh., sem gefur mér tilefni til aths. Hæstv. sjútvmrh. sagði eitthvað á þá leið, að hann gæti ekki séð, að það væri mikil hætta af þessum vankanti á bótaskalanum, sem ég var að benda á, - það væri ekki mikil hætta á því, að framleiðendur leituðu eftir, að verðfall yrði á ákveðnu stigi, eins og ég held, að hann hafi orðað það. Þetta gefur mér tilefni til þess að láta í ljós vonbrigði yfir því, að hæstv. sjútvmrh. skuli sjá ástæðu til þess að beita þeim málflutningi í þessu sambandi, að ég hafi verið sérstaklega hræddur við það, að frystihúsin eða sölusamtök þeirra færu að nota sér þetta á einhvern hátt. Mér finnst það ekki vera í samræmi við þann drengilega málflutning, sem ég veit, að hæstv. sjútvmrh. vill gjarnan temja sér, að vera að gefa í skyn, að það hafi verið það, sem fyrir mér vakti. Ég tók einmitt þvert á móti fram, að hér væri um svo litla fjármuni að ræða, að það skipti í sjálfu sér ekki miklu máli, og bætti einnig því við, að sízt sæi ég ástæðu til þess að gera ráð fyrir því, að menn færu að misnota þetta. En það, sem ég lagði áherzlu á, var það, að það er óeðlilegt - mér liggur við að segja ósæmilegt - að hafa verðuppbótarreglur með þessum hætti, jafnvel þótt maður geri sízt ráð fyrir því, að neinir færu að gera sér leik að því að misnota þetta.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að fara að stuðla að löngum framhaldsumr. um þetta mál. Það hefur verið rætt hér hófsamlega og þess vegna ekki ástæða til þess að fara að hleypa í það neinum ofsa. En það eru þó viss atriði, sem gera það að verkum, að það er óumflýjanlegt fyrir mig að standa hér upp og segja nokkur orð. Það kom auðvitað hvorki mér né öðrum neitt á óvart, þótt hv. stjórnarandstæðingar segðu, að það væri mjög auðvelt að mæta öllum vanda með því að láta ríkissjóð borga, því að þótt það heiti að taka af greiðsluafgangi, er það að sjálfsögðu aðeins ein aðferð til þess að láta ríkissjóðinn greiða þetta fé. Nú má út af fyrir sig segja, að það væri ekkert við það að athuga undir venjulegum kringumstæðum, ef greiðsluafgangur væri fyrir hendi til þess að standa undir slíkum greiðslum í eitt skipti, eins og líka er gert ráð fyrir; að sé með verðjöfnunarsjóðinn. En þannig standa sakir, eins og ég upplýsti við 1. umr. málsins, að það er ekki til staðar neinn greiðsluafgangur til þess að greiða þetta fé nema með því móti að greiða ekki skuldir ríkissjóðs við Seðlabankann, sem eru lausaskuldir; yfirdráttarskuldir og með algerlega óeðlilegum hætti og myndast á erfiðleikaárum, - greiðsluafgangur er ekki til staðar til þess að greiða upp í þessi framlög, ef þær skuldir eiga að greiðast. Og það er vitanlega, þegar vel árar, eins og gert hefur s.l. ár, sjálfsögð regla og skylt að fylgja því meginsjónarmiði að nota þá greiðsluafgang, ef verður, til þess að jafna upp yfirdrátt á fyrri árum. Annað er ekki verjanlegt. Og ef menn vilja fylgja ábyrgri fjármálastjórn, sem ég efa ekki, að hv. stjórnarandstæðingar vilji í hjarta sínu fylgja, þó að till, þeirra séu nokkuð á annan veg æðioft, efast ég ekkert um, að þeim er það jafnljóst og mér, að það væri algerlega í öfuga átt og sýndi fullkomið ábyrgðarleysi að fara að ausa út greiðsluafgangi á pappírnum, sem hefur orðið á s.l. ári, í stað þess að greiða yfirdráttarskuldir við Seðlabankann. Þá er í rauninni aðeins verið að lána út fé Seðlabankans, og væri þá vissulega meiri ástæða til þess að taka upp þann hátt, sem stjórnarandstaðan í Finnlandi hafði nýlega á. Þegar ríkisstj. þar ákvað að taka 200 millj. marka lán í ríkisbankanum upp í þarfir ríkisins, gagnrýndi stjórnarandstaðan það harðlega, vegna þess að, þetta sýndi ábyrgðarlausa fjármálastjórn og stuðlaði beinlínis að verðbólguþróun í þjóðfélaginu, sem þessi ráðstöfun mundi einnig að sjálfsögðu gera nákvæmlega eins, því að hún er ekki annað en þá ný lántaka hjá Seðlabankanum. En engu að síður, eins og ég áðan sagði, kom hvorki mér né öðrum á óvart, að á þetta yrði bent, að það væri ósköp einfalt til þess að losna við óvinsæla ráðstöfun, að skera niður um 10% verklegar framkvæmdir, þá mætti láta taka þetta af greiðsluafgangi og sleppa þá að greiða þær lausaskuldir, sem myndazt hafa undanfarin ár. En það var ekki þetta, sem ég vildi ræða um, heldur annað, sem ég kemst ekki hjá því að gera aths. við og mótmæla mjög harðlega. En það var sú staðhæfing hv. 6. þm. Sunnl., að ríkisábyrgðasjóður hefði verið stórlega misnotaður sem lánasjóður fyrir ákveðna aðila. Þetta er vissulega mjög þung ásökun, sem ekki er hægt undir að liggja. Hv. þm. gerði að vísu enga tilraun til þess að færa þeim orðum sínum stað, til rökstuðnings jafnóhæfilegri ásökun, sem er að sjálfsögðu í senn bæði ásökun á fjmrn. sem yfirstjórnanda þessa sjóðs og einnig Seðlabankann, sem nú annast um allan rekstur sjóðsins og innheimtu til hans. Rn. hefur ekki, eftir að ríkisábyrgðasjóður tók til starfa, haft nein afskipti af innheimtustarfsemi sjóðsins. Og Seðlabankinn hefur, að því er ég veit, lagt á það ríka áherzlu að innheimta, eftir því sem kostur hefur verið á, allt það, sem auðið hefur verið að innheimta. Hinu er ekki að leyna, að ríkisábyrgðir eru, ekki sízt frá gamalli tíð, meðan þær voru veittar með þeim hætti, sem þá var gert, vægast sagt ekki allar upp á marga fiska, þ.e.a.s. tryggingarnar fyrir þeim, og þetta hefur leitt til þess, að það hefur tapazt mjög verulegt fé. Hins vegar liggur það ljóst fyrir, og það vita hv. þdm. af grg., sem lagðar hafa verið fyrir þingið undanfarin ár, að nú síðustu árin hefur orðið verulegur samdráttur í beinum útgjöldum ríkissjóðs vegna ríkisábyrgðasjóðs, af því að hinar nýju reglur um ríkisábyrgðir hafa gerbreytt andrúmsloftinu varðandi vanskil og hvað á sjóðinn fellur. Það má vafalaust á það benda, og ég efast ekkert um, að hv. 6. þm. Sunnl. getur á það bent, að það séu ýmsir, sem skuldi, og aðrir hliðstæðir aðilar hafi greitt. Það vill nú einu sinni verða svo. En það merkir ekki endilega, að það hafi verið þarna um einhverja misbeitingu valds að ræða. Aðstaðan til að greiða getur verið mjög mismunandi, og mér er ekki kunnugt um nokkurt dæmi þess, að það hafi verið með óeðlilegum hætti staðið að innheimtuaðgerðum hjá ríkisábyrgðasjóði eða einn beittur þar einhverjum fantatökum, sem svo hafi verið látið hjá liða að beita annan. Og ég veit, að hv. þdm. skilja það, að hér er um svo alvarlega ásökun að ræða um misnotkun aðstöðu, að það verður ekki hjá því komizt að gera sér grein fyrir því, hvað hér er á ferðinni og hvað menn meina, þegar um svona lagað er að ræða. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að það þarf ekki að vera neitt réttlæti eða réttsýni í því, að ríkisábyrgðasjóður fari að gefa eftir kröfur þessum aðila, en ekki öðrum, vegna þess að hann hefur staðið í skilum, og vissulega er það stundum svo, - og ekki aðeins stundum, það er auðvitað misjafnt, það er auðvitað æðioft svo, að menn leggja sig misjafnlega fram að borga þessa skuld eins og aðrar í viðskiptalífinu. Það fer ákaflega mikið eftir samvizkusemi manna, og verður ekki alltaf komið við viðhlítandi ráðum því til varnar. En ég held, að hjá því verði þó ekki komizt, að enda þótt þetta sé í ýmsum tilfellum ranglátt, að sumir hafi greitt skuldir, þótt aðrir hafi ekki greitt þær, þá er þó staðreynd málsins sú, að yfirleitt eru þó þeir aðilar verr settir, sem eiga skuldir sínar ógreiddar, og því eðlilegt, að það sé tekið til meðferðar þeirra mál. Mál hinna verða ekki tekin til meðferðar með þessum hætti, heldur þá með einhverjum öðrum, með lánafyrirgreiðslum og á annan hátt, sem auðvitað sjálfsagt er að gera, en ekki fellur undir þetta ákvæði. Ég held líka, að það sé misskilningur hjá hv. þm., að meiningin með þessari gr. í frv. varðandi breytingu lána og jafnvel eftirgjöf sé sú, að ríkisábyrgðasjóður gangi á undan með því að taka á sig einhverjar kvaðir. Það verður einhver aðili að hafa forgöngu um þessi mál, og það er eðlilegt, að ríkisábyrgðasjóður komi þar mikið við sögu, vegna þess að það eru auðvitað ekki aðeins vanskilin við ríkisábyrgðasjóð, sem hér koma til greina, heldur hitt, að ríkisábyrgðasjóður er í ábyrgð fyrir miklu af þeim kröfum, sem aðrir sjóðir eiga á hendur þessum aðilum, og þeir mega ekki gefa eftir af þeim skuldum, nema því aðeins að ábyrgðaraðilinn sé þá með í ráðum og að hve miklu leyti hann taki á sig þá eftirgjöf eða lánveitandinn sjálfur, það er auðvitað samningsatriði. Og ég tek alveg undir með hv. þm., að ég tel auðvitað ekkert eðlilegt við það, að allur þunginn af þessu falli á ríkisábyrgðasjóð, því að það er ekki annað en fella þetta á hinn almenna skattgreiðanda, þannig að það þarf ekkert að vera eðlilegt við það, og ég tek það þess vegna skýrt fram, að ég lít alls ekki svo á þetta ákvæði, að það eigi að fela í sér, að ríkisábyrgðasjóður eigi að ganga á undan í þessu efni. Hins vegar er þarna bent á aðferð, sem áður hefur verið og menn voru sammála um, þegar ríkisábyrgðasjóður var settur á laggirnar, að þá væri farið yfir þessar kröfur og það yrði háð samþykki fjvn. Alþ., hvað endanlega yrði eftir gefið. Það var þá gert í stórum stíl, þegar hreinsað var til og reynt að koma þessum málum í það horf, að það væri nokkurn veginn öruggt að skuldararnir gætu þá staðið í skilum og það væri skárra að gefa eitthvað eftir heldur en hafa á pappírnum háar kröfur á hendur þessum eða hinum, sem hafa svo aldrei verið greiddar. Ég held, að reynslan af þeim vinnubrögðum, sem þá voru viðhöfð, hafi verið góð, og það náðist um það alger samstaða hér í þingi og við rn. á sínum tíma, hvernig með þau mál væri farið, og ég veit ekki, að um það hafi komið fram neinar kvartanir frá einum né neinum. Ég skal ekki orðlengja um þetta frekar, en ég harma það mjög, að það skuli vera uppi sú kenning, að hér sé um að ræða misferli í sambandi við ríkisábyrgðasjóð og mismunun einstakra aðila, og ég teldi það mjög miklu varða, að þeim málum yrði komið á hreint og það yrði þá komið fram með þau rök og sannanir fyrir því, að þarna hafi átt sér stað einhver óhæfileg vinnubrögð af hálfu þeirra aðila, sem eiga að stjórna þessum sjóði.



Herra forseti. Mér þykir út af fyrir sig vænt um það, að hæstv. fjmrh. skyldi hafa tekið eftir ummælum mínum um ríkisábyrgðasjóð, en það fór ekkert á milli mála, að hann hafði gert það, og til þess var líka minn leikur gerður. Ég held, að það geri ekkert til, þó að hæstv. fjmrh. tæki sig til og kynnti sér svolítið nánar þau mál. Við höfðum skýrslur um stöðu ríkisábyrgðasjóðs og skuldara hans á undanförnum árum. Ég hef kynnt mér þessar skýrslur, og ég veit ósköp vel, hvað ég er að segja. Ríkisábyrgðasjóður er, eins og við vitum, ekki lánastofnun í eðli sínu, heldur stofnun til þess að tryggja innheimtu fyrir aðrar lánastofnanir, og eðli málsins samkvæmt er ekki eðlilegt, að stofnað sé til langtíma samningsskulda við ríkisábyrgðasjóð, og þaðan af síður er það eðlilegt, að hann gefi einstökum aðilum eftir stórfé, án þess að að þeim sé gengið. Ég hef hér fyrir framan mig skýrslur um það, að á árabilinu frá 1962 til ársins 1965 mun ríkisábyrgðasjóður hafa breytt skuldum, sem stofnað hefur verið til við hann, í skuldabréf, gefið þær eftir eða afskrifað þær, að upphæð talsvert yfir 200 millj. kr. Það er enginn smápeningur, sem er um að ræða. Ég hef líka skýrslur um það, hverjir þeir aðilar eru, sem samið hefur verið um að gera skuldir þeirra við ríkisábyrgðasjóð að langtímaskuldum og gefið eftir og afskrifað hjá, og það væri svo sem hægt að rekja það, en ég held, að ég láti það hjá líða að sinni. Það gefast væntanlega til þess önnur tilefni innan skamms. Mér þótti út af fyrir sig líka vænt um það, að hæstv. fjmrh. skyldi segja, að það væri misskilningur hjá mér sá skilningur minn á 10. gr., að ríkisábyrgðasjóður skyldi hafa forustu um skuldaeftirgjafir með þeim hætti, að það væru fyrst og fremst skuldir við hann, sem hann gæfi eftir. Mér var að vísu ljóst, að það er gert ráð fyrir því, að einnig aðrir gefi eftir skuldir, en það er gert ráð fyrir algerri forustu ríkisábyrgðasjóðs um slíkt, og til þess að hann geti gefið eftir skuldir, þurfa menn væntanlega að skulda honum eitthvað. Mér þykir vænt um það, að hæstv. fjmrh, skuli lýsa því yfir, að þessi skilningur minn sé ekki réttur, en þá álít ég líka, að orðalag gr. sé óþarflega óljóst. Það kom einnig fram hjá hæstv. fjmrh., að hann taldi, að þetta væri eðlilegt, að ríkisábyrgðasjóður hefði þarna forustu, þar sem aðrir kröfuhafar hefðu í mörgum tilfellum tryggingu í ríkisábyrgðasjóði og gætu þess vegna ekki gefið eftir skuldir nema í samráði við ríkisábyrgðasjóð. Mér sýnist þetta nú hafa nokkurn svip af því, sem ég taldi heldur óviðfelldið, ef sú leið yrði farin að láta skilamenn, sem þyrfti að aðstoða í þessu sambandi, fyrst fara í vanskil, svo að ríkisábyrgðasjóðurinn verði kröfuhafinn, áður en hægt væri að greiða fyrir þeim. Mér finnst þess vegna, að á þessu öllu saman sé sá svipur, sem ég á erfitt með að fella mig við. Ég álít, að það sé útlátalaust fyrir hv. þm., ef þeir hafa sama skilning á þessu og ég hef og mér virtist, að hæstv. fjmrh. hefði líka, þá sé útlátalaust að gera þessi ákvæði skýrari með því að samþykkja síðustu brtt. okkar í 1. minni hl.



Herra forseti. Mér þótti vænt um að fá fram það, sem hv. 6. þm. Sunnl. hér áðan sagði um ríkisábyrgðasjóð og efni þeirra röksemda, sem mér skilst, að hafi staðið að baki þeirri fullyrðingu hans í fyrri ræðu, að hér væri um mjög alvarlega mismunun að ræða. Mér skildist á orðum hans nú, að þetta byggðist á því, að hann hefði fyrir sér skýrslu um margvíslegar eftirgjafir hjá ríkisábyrgðasjóði og að skuldum hefði verið breytt í langtímalán á undanförnum árum eða allt frá því að sjóðurinn tók til starfa og til ársins 1965.  Þetta kemur mér ekki nokkurn hlut á óvart, vegna þess að þetta átti sér stað í stórum stíl, og hitt kæmi mér mjög á óvart, ef þetta hefði gerzt með nokkuð óvenjulegum hætti. Eins og menn muna eftir og ég sagði frá í ræðu minni, var svo ákveðið, að þegar lög um ríkisábyrgðasjóð voru sett, að það skyldi farið í gegnum allar kröfur, sem þá voru í vanskilum við ríkið vegna ríkisábyrgða, og ákveðið með sérstökum hætti, hvað af þeim kröfum yrði gefið eftir og hverju af þeim yrði breytt í langtímalán, og þetta hefur verið að gerast á töluverðu árabili, og hér var um mjög verulegar fjárhæðir að ræða í senn, sem voru eftir gefnar, og hins vegar, sem var breytt í langtímalán. Mér kemur ekkert á óvart, þó að það kunni að vera 200 millj. En að það hafi verið gert með óeðlilegum hætti og einhverju baktjaldamakki, án þess að réttir aðilar kæmu þar við sögu, það var það, sem ég átti við, að ég kynni illa við í staðhæfingum hv. þm. í hans fyrri ræðu, því að það var ómögulegt annað en skilja hans orð þá svo, að hér hefði átt sér stað mjög alvarlegt misferli og rangindi, því að ég lít svo á, að ef menn eru beittir misjöfnum tökum, sé það ófært, og ég er hv. þm. algerlega sammála um það. Þess vegna tók ég nokkuð nærri mér þá fullyrðingu að bera ábyrgð á því að hafa stjórn sjóðs, sem þannig aðferðum beitti. Það eru til síðar samningar um lán, eftir að þessar ákvarðanir voru gerðar í upphafi, sem byggðar voru á l. um ríkisábyrgðasjóð, þá eru til nokkrir samningar, að breytt hafi verið vanskilum í langtímalán. En það hefur alltaf verið gert að mjög vandlegu mati Seðlabankans og ríkisábyrgðasjóðs og eingöngu í því skyni gert að tryggja hag sjóðsins og sjá til þess, að þetta grynntist, m.a. með þeim hætti að taka nýjar ábyrgðir og tryggingar, og í sumum tilfellum hefur með þessum hætti hreinlega tekizt að bjarga tugmilljónum kr., sem voru í algerri óvissu vegna ríkisábyrgða, sem teknar höfðu verið á sínum tíma. Ég er ekkert að saka neinn, sem að því stóð. Það var við allt aðrar aðstæður, en síðar kom í ljós, að það voru stórkostlegar áhættuábyrgðir. Við skulum taka t.d. togarana, þar sem eingöngu voru tryggingar teknar á sínum tíma í togurunum og auðvitað raunverulegt verðgildi þeirra ekkert í námunda við það, einkanlega nýju togaranna, sem nemur ríkisábyrgðunum. Í ýmsum svona tilfellum hefur verið samið, en í öllum tilfellum að vel yfirveguðu ráði og með eindregnum meðmælum Seðlabankans og mati hans á því, að hér væri verið að tryggja hagsmuni ríkissjóðs, en ekki það gagnstæða. Hitt er svo allt annað mál, sem hv. þm. sagði og er ákaflega oft í mannlegu lífi raunalegt, ekki aðeins varðandi ríkisábyrgðasjóð, heldur í öllu viðskiptalífi, að það eru sumir, sem leggja sig meira fram um að standa í skilum en aðrir. Þetta er alveg hárrétt. Og það verður ekki alltaf komið við viðurlögum í þessu efni. Það hefur verið reynt að nota allar aðferðir, halda eftir ýmiss konar fé, sem ríkið hefur átt að greiða til vanskilaaðila, og eitt og annað gert í þessu efni. En vitanlega hefur þetta oft og tíðum faríð svo, að sumir aðilarnir borga skilvíslega, leggja sig fram um það, aðrir leggja sig ekki eins fram um það. Og það getur vel verið, að menn hafi út úr þessu nokkurn hag, þegar til uppgjörs kemur, eins og hér er rætt um, sem enginn er glaður yfir, en er ákaflega erfitt að tryggja sig gegn. Ég vildi mega vænta þess, að þær athuganir, sem hv. 6. þm. Sunnl. gerir á þessum málum varðandi ríkisábyrgðasjóð, sannfæri hann um það, að hér hafi ekki verið tilefni til að halda fram, að neinum rangindum hafi verið beitt. Og ég fullvissa hann um það, þó að það sé auðvitað ekki tími til þess hér, eins og hann sagði, að fara út í einstök atriði í þessu efni, að ég er ákaflega vel reiðubúinn til þess að ræða við hann og aðra hv. þm., hvort sem er hér í þingi eða persónulega, ef það eru einhver atriði, sem þeir telja, að þarna hafi ekki verið með þeim hætti, sem þau hefðu átt að vera, og er jafnfús til þess að beita mér í því efni að lagfæra það, ef mér er sýnt fram á með rökum, að það hafi ekki verið rétt á málum haldið.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að blanda mér í þessar umr. og skal ekki lengja þær mjög mikið. En þau orð, sem hæstv. fjmrh. lét falla í fyrri ræðu sinni varðandi greiðsluafgang, þóttu mér svo merkileg, að ég get ekki alveg látið þau fram hjá mér fara án þess að vekja á þeim athygli. Hæstv. fjmrh. viðurkenndi, að um greiðsluafgang væri að ræða. Hann var að vísu ekki við því búinn að upplýsa nákvæmlega, hverju hann hefði numið á s.l. ári. Aðrir ráðh. hafa þó látið frá sér fara, að ég hygg, nokkrar tölur, að vísu ekki sérlega nákvæmar, í því efni. Þó að ekki sé gerð krafa til þess, að hæstv. fjmrh. sé við því búinn nú að gefa upplýsingar um það, hverju greiðsluafgangurinn hafi numið upp á við skulum segja millj., þá fer ekki á milli mála, að hæstv. fjmrh. hefur nokkuð glöggar hugmyndir um það, hverju greiðsluafgangurinn muni nema. Og hann viðurkenndi það sem sagt, að greiðsluafgangur hefði orðið verulegur. Hann viðurkenndi, að sá greiðsluafgangur hefði út af fyrir sig leyft það, að mér skildist, að af honum hefðu verið greiddar þessar 85 millj., eða hvað það nú er, sem hér er um að ræða, en greiðsluafgangurinn væri að vísu ekki lengur til nema á pappírnum. Nú er mér ekki alveg ljóst, hvað hæstv. fjmrh. á við með slíku orðalagi. Ég veit það í mínum barnaskap, að greiðsluafgangur ríkissjóðs er ekki geymdur í kassa hjá ríkisféhirði. Ég geri ráð fyrir því og hef alltaf gert ráð fyrir því, að hann væri geymdur eins og annað fé ríkissjóðs í Seðlabankanum. En ég held, að það sé ekki hægt að segja, að sá greiðsluafgangur, sem þannig er geymdur, sé aðeins til á pappírnum sem greiðsluafgangur. Mér er ekki kunnugt um, að greiðsluafgangi þessum, sem orðið hefur, hafi verið ráðstafað af Alþ. til þessa. Ég verð þess vegna að álíta, að sá greiðsluafgangur, sem orðið hefur, sé enn til ráðstöfunar. En það, sem alveg sérstaklega vakti athygli mína, var það, að ráðh. tók í sjálfu sér undir það, að það gæti verið réttlætanlegt að verja af greiðsluafgangi fé í þessu skyni, sem hér er gert ráð fyrir. En hann sagði aðeins, að það væri ekki hægt nú og eins og á stæði, nema það yrði verðbólguaukandi. Ég held, að ég hafi skilið hans orð rétt á þessa lund. En hvað er þá hæstv. ráðh. að segja með þessu? Hann er að segja það, að það mundi vera verðbólguaukandi, ef staðið yrði við nýlega samþ. fjárlög á Alþ. og fjárveitingar til verklegra framkvæmda ekki skornar niður um 10%, því að það er það, sem hér er um að ræða, og jöfnunarsjóður látinn fá sitt. Ég fæ ekki betur séð en með þessu komi alveg nýtt sjónarmið fram í þessu máli varðandi þessa ráðstöfun, sem hér er um að ræða, og það séu þá komin ný rök af hálfu ríkisstj. fram fyrir þeim niðurskurði verklegra framkvæmda, sem hér er ráðgerður, sem sé, hann sé frá þeirra sjónarmiði nauðsynlegur til þess að hamla á móti verðbólguþróun. Ég verð að segja það, að þetta eru nokkuð nýjar upplýsingar fyrir mér, og mér finnst þær svo merkilegar, að ég vildi ekki láta hjá líða að vekja á þeim athygli. En ég býst við því, að það fari fleirum eins og mér, að þeim þyki það nokkuð furðulegur málflutningur, að það skuli nú boðað, að það sé verðbólguaukandi, ef staðið er við þær fjárveitingar, sem samþykktar hafa verið í fjárl. Það er það, sem hæstv. fjmrh. er í raun og veru að segja með þeim orðum; sem hann sagði hér áðan, enda þótt hann orðaði það á aðra leið og ræddi um það, hvaða afleiðingar það heiði, ef einhverjum hluta af greiðsluafganginum væri varið í þessu skyni.



Herra forseti. Ræða hv. 3. þm. Norðurl. v. kom mér nánast sagt nokkuð á óvart, vegna þess að öllum hv. þdm. er það kunnugt, að hann yfirvegar sitt mál vel og gerir sér grein fyrir staðreyndum mála, oftast nær a.m.k., þegar ekki er nauðsynlegt af flokkspólitískum ástæðum að taka málin öðrum tökum, en sleppum því. Ég var af þessum ástæðum mjög hissa að hlusta á ræðu hans og hvernig hann lagði út orð mín hér áðan. Hann lagði á það sérstaka áherzlu, að það væri einkennilegt orðalag og fráleitt að tala um greiðsluafgang á pappírnum, eins og ég hefði orðað það. En ég mun hafa sagt í ræðu minni áðan, án þess að ég muni það nákvæmlega orðrétt, að það mætti auðvitað segja, að á pappírnum væri greiðsluafgangur til þess að mæta þessum útgjöldum, sem hér er um að ræða. Þegar ég notaði þetta orðalag, átti ég við, að ég kalla það greiðsluafgang á pappírnum, ef maður vanrækir að greiða algerlega óumsamdar yfirdráttarskuldir, þegar vel árar. Það er nákvæmlega eins og ef menn yfirdraga bankareikning sinn raunverulega í heimildarleysi eða út úr neyð, eins og gert var hjá ríkissjóði á árunum 1964–1965 og síðan. Ef vel árar og menn fara aftur að hafa einhvern hagnað, hygg ég, að það sé almennt og sjálfsagt viðskiptalögmál og enginn banki mundi una því, að menn héldu áfram að yfirdraga reikning sinn óg ráðstöfuðu öllu því fé, sem þeim þá hefur áskotnazt, á annan veg eða til nýrrar eyðslu, í stað þess að greiða þessar yfirdráttarskuldir. Og það hefur, held ég, af öllum fjmrh. verið álitin grundvallarregla og það ekki síður af hv. núv. formanni Framsfl., sem ég man eftir í sinni tíð, að við höfðum mikið saman að sælda um fjármál, og hann var ákveðið þeirrar skoðunar og ég tel það hárrétt, að það væri auðvitað alls ekki verjandi, ef ríkinu áskotnaðist greiðsluafgangur, að greiða þá ekki upp lausaskuldir. Og þetta er það, sem ég meina nákvæmlega með það, að greiðsluafgangur sé á pappírnum, þegar ég tala um, að það megi að vísu segja, að greiðsluafgangur á árinu 1966 hafi bókhaldslega orðið svona og svona mikill, en hins vegar, ef taka á tillit til þess, hvað yfirdreginn hefur verið reikningur ríkissjóðs í Seðlabankanum með alveg óeðlilegum hætti, sé ekki verjandi að ráðstafa þessu fé og raunverulega sé maður þá ekki að ráðstafa greiðsluafgangi, heldur peningum Seðlabankans. Þetta held ég, að öllum hv. þdm. hljóti að vera ljóst, að er rétt. Ég vil einnig leggja áherzlu á það, að það fólst ekki í mínum orðum, enda tók ég það skýrt fram við 1. umr. þessa máls, að það væri, jafnvel þótt greiðsluafgangur væri, réttlætanlegt að greiða þetta fé af greiðsluafgangi, vegna þess að það hefur aldrei verið talið eðlilegt að nota greiðsluafgang til þess að greiða með venjuleg rekstrarútgjöld ársins. Ég lít svo á, að þessi stuðningur við bátaútveginn sé venjuleg rekstarútgjöld ríkissjóðs á sama hátt og styrkur á fjárl. undanfarin ár, en það megi mun fremur verja það, þó að megi segja, að það sé álitamál, að taka af greiðsluafgangi fé, sem gert er ráð fyrir, að sé stofnfé í tiltekinn sjóð, enda kunni svo að fara, ef vel gengur, að svo og svo mikið af því renni til ríkissjóðs aftur eða þurfi ekki á því að halda. Það er allt annað mál og miklu eðlilegra að beita þá þeirri aðferð. Varðandi síðustu ummæli hv. þm. fæ ég ekki heldur skilið, að jafnglöggur maður skuli ekki átta sig á því til fullnustu, og trúi ekki annað en hann í rauninni geri það, að með þeim ráðstöfunum, sem hér er verið að gera um skerðingu á framkvæmdafé ríkisins, sem veitt er í fjárl. þessa árs, er vitanlega ekki verið að draga úr útgjöldum ríkissjóðs frá því, sem var, þegar fjárlög voru sett, og með því, eins og hv. þm. segir, að viðurkenna það, að raunverulega hafi fjárl. verið verðbólgumyndandi. Hitt liggur í augum uppi, að það er hér verið að tala um að leggja á ríkissjóð 85 millj. kr. ný útgjöld, og það er verðbólgumyndandi að leggja slík útgjöld á með þeim hætti að nota til þess fé, sem raunverulega er alls ekki til staðar. Það var það, sem ég átti við í minni ræðu, að nota fé, sem eingöngu er fengið með þeim hætti að greiða ekki upp lausaskuldir ríkissjóðs og valda með því algerlega óeðlilegum fjárráðstöfunum eða útgreiðslum úr Seðlabankanum, sem hefur undir öllum kringumstæðum þau áhrif á viðskiptalífið og peningaveltuna í landinu, að það yrði þá, ef ekki ættu að verða verðbólguáhrif af þessu, að draga úr útlánum lánastofnana að sama marki. Þetta er grundvallarlögmál. Það er of langt mál að fara út í það hér, en lánastofnanir á síðasta ári, eins og hv. þdm. er kunnugt, juku útlán sín um rúmlega eða kringum að ég hygg 500–600 millj. kr. umfram það, sem sparifjáraukningunni nam. Þetta hefði verið útilokað að gera nema með stórkostlega alvarlegum afleiðingum fyrir efnahagskerfið, ef staða ríkissjóðs hefði ekki bætt þetta upp. En hún hefur látið nærri á s.l. ári að bæta þetta upp. Sú rýrnandi staða ríkissjóðs, sem mun verða á þessu ári, sem því miður er full ástæða til að óttast, að verði slæm, hlýtur að hafa þær afleiðingar, ef ekki á að verða verðbólguaukandi, ef ekki eiga að vera verðbólguáhrif varðandi efnahagskerfið og lánastarfsemina í landinu í heild, þá þrengist hagur lánastofnananna að þessu marki. Það er þá ekki hægt að jafna umframútlán þeirra upp með þessari batnandi stöðu ríkissjóðs. Og við sjáum það í hendi okkar, að ef við ætlum þess vegna að fara að ráðstafa að verulegu leyti peningum af greiðsluafgangi, sem þarf til þess að greiða yfirdráttarskuld ríkissjóðs í Seðlabankanum, hlýtur það að segja til sín með þeim hætti, að annaðhvort verði aukin verðbólga eða þá verði að þrengja að útlánastarfseminni í þjóðfélaginu á öðrum sviðum. Og það geri ég ekki ráð fyrir, miðað við það, sem við allir vitum, hversu þröngt er á lánamarkaði, að nokkur maður telji æskilegt, að sú leið yrði farin. Þetta vænti ég, að hv. þm. geri sér grein fyrir, og veit raunar, að hann gerir það og það þurfi ekki að fara á milli mála, að við skiljum hvor annan, hvað við meinum í þessu efni.



Herra forseti. Ég er hissa á því, að jafnglöggur maður og hæstv. fjmrh. skyldi ekki skilja orð mín betur en hann vildi vera láta, og sérstaklega er ég hissa á því, þegar hann hefur verið í læri hjá hv. form. Framsfl., fyrrv. fjmrh., eins og hann gat um hér áðan. Mér er það að sjálfsögðu ljóst, að það má verja greiðsluafgangi til þess að greiða skuldir eins og til ýmissa annarra hluta. En staðreyndin er bara sú, að það hefur ekki verið tekin nein ákvörðun um það enn, svo að mér sé kunnugt, að greiðsluafgangi ársins 1966 skuli varið til þeirra hluta. Hann er því fyrir hendi enn óráðstafaður, og honum má því verja til þessa, sem hér er lagt til, ef menn vilja það. Hæstv. fjmrh. sagði, að það væri ekkert dregið úr fjárveitingum til verklegra framkvæmda frá því, sem þær hefðu verið, þegar fjárlög voru sett. Það, sem um er að ræða, er það, að það er dregið úr fjárveitingum til verklegra framkvæmda eins og þær voru áætlaðar og ákveðnar í desember 1966 og Alþ. þá gekk frá þeim. Og þá var það ekki álit Alþ., að það væri verðbólguaukandi að verja þessu fé, sem þá var samþ., til verklegra framkvæmda. Nú er því aftur á móti haldið fram af hæstv. fjmrh., að það sé verðbólguaukandi, ef ekki sé skorið niður sem þessari upphæð nemur eða 10%. af verklegum framkvæmdum. Þetta er kjarni málsins, og um það þarf í sjálfu sér ekki að hafa fleiri orð. Hugleiðingar hæstv. fjmrh. um önnur atriði, sem að nokkru leyti voru óskyld þessu afmarkaða efni, sem ég talaði hér um, er ekki ástæða til þess að fjölyrða hér um. Þetta stendur sem sagt algerlega, að hæstv. ráðh. hefur játað, að það hafi verið til greiðsluafgangur til þess að mæta þessu, en til þess greiðsluafgangs væri ekki hægt að grípa og láta fjárveitingar til verklegra framkvæmda standa ólækkaðar, af því að slíkt mundi leiða til verðbólguþróunar.