Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. flytur þetta frv., sem er um viðauka við lög nr. 64 2. sept. 1955, um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins. Hún flytur það eftir beiðni fjmrn., en nm. hafa áskilið sér óbundin atkvæði um málið, enda fór lítil athugun á málinu fram, þegar nefndin ákvað að verða við beiðni rn. um að flytja það. Nefndin flytur frv. óbreytt að efni til, eins og það kom frá rn., gerði á því aðeins litla formsbreytingu þannig að gera síðustu setninguna um gildistöku laganna að sérstakri grein, eins og siður er til, en eins og frv. kom frá ráðuneytinu, var það ein grein. Í efnisgrein frv. er um tvö atriði að ræða, enda er greinin í tveimur málsgr. Fyrri málsgr. er um það, að ef sjóðfélagi verður að láta af stöðu sinni vegna heilsubrests, en tekur síðar við starfinu aftur eða starfi, sem veitir aðgang að sjóðnum, þá sé honum heimilt að kaupa réttindi fyrir þann tíma, sem úr hefur fallið og í öðru lagi, að þegar svo stendur á, að sjóðfélagi verður sökum heilsubrests að láta af stöðu sinni, en tekur þá eða síðar við léttara og lægra launuðu starfi, má reikna eftirlaun hans af því starfinu, sem hærra var launað. Síðan er sagt, að stjórn sjóðsins geti krafizt vottorðs hjá tryggingayfirlækni til sönnunar því, að um heilsubrest sé að ræða. Síðari mgr. 1. gr. er um annað efni. Hún er um það, að þeir menn, sem eru á eftirlaunum samkv. eldri lögum, sem kveða svo á, að 95 ára samanlagður ævialdur og embættisaldur veiti rétt til eftirlauna, megi halda þessum rétti og geti þar af leiðandi fengið full eftirlaun áfram. Ég hygg við lauslega athugun, að þessi síðari málsgr. sé í sjálfu sér óþörf, því að embættismenn á eftirlaunum, sem tóku eftirlaun samkv. eldri lögum, hafi þennan rétt. Og eftir grg. að dæma mun hafa fallið hæstaréttardómur um það að því er varðar barnakennara, en lögin um lífeyrissjóð embættismanna og lífeyrissjóð barnakennara eru alveg hliðstæð að þessu leyti. En sjálfsagt gerir það ekki skaða, að slík lagaákvæði séu til í samræmi við þennan hæstaréttardóm, þó að það kunni svo að vera, að það sé engin nauðsyn að setja þetta lagaákvæði. Eins og frv. ber með sér, er það flutt af fjhn. Ég sé því enga ástæðu til að gera till. um að vísa því til n., en ég mun sem formaður fjhn. taka þetta frv. fyrir á nefndarfundi og gefa n. kost á að athuga það nánar og ekki taka það á dagskrá til 2. umr., fyrr en n. hefur lokið þeirri athugun.



Herra forseti. Mig langar til að beina því til hv. frsm., hvernig er háttað réttindum þeirra starfsmanna, er voru alllengi opinberir starfsmenn og greiddu í sjóðinn, en eru það ekki nú. Hann getur kannske svarað þessu nú þegar, því að ég býst við, að hann sé þessu máli nokkuð kunnugur. Ég spyr aðeins vegna þess, að ég er einn þessara manna, sem greiddu í lífeyrissjóð barnakennara í 20 ár. Þá hætti ég störfum, en óskaði ekki eftir endurgreiðslu iðgjaldanna, eins og ég hafði þó rétt til, og þau sitja inni í lífeyrissjóðnum síðan. Eru það gildandi reglur, eða hefur það verið framkvæmt þannig, að mönnum hafi verið gefinn kostur á að greiða iðgjald í sjóðinn, eftir að þeir hafa látið af störfum, og halda þannig rétti sínum? Nú mun það vera svo, að ég væri nálægt þeim aldri, að ég hefði náð 95 ára markinu, ef ég hefði starfað allan tímann. En það kemur sennilega ekki til greina, að sá tími sé tekinn til greina í þessu sambandi, sem maður hefur ekki starfað í opinberri þjónustu. Þó þori ég ekkert um þetta að fullyrða. Ef hv. frsm. gæti gefið mér einhverjar upplýsingar um þetta, þætti mér vænt um það, en annars vildi ég biðja hv. n. að athuga þessa hlið á málinu. Þetta er ekki alveg þýðingarlaust fyrir nokkra menn, kannske allmarga, sem þannig er ástatt um. Ég hætti ekki störfum vegna heilsuleysis, en hitt er staðreynd, að ég hef greitt í sjóðinn og greitt það svona lengi og hef ekki fengið endurgreitt og ekki óskað eftir að fá endurgreiðslu. Getur verið, að ég hafi þarna vanrækt að tryggja mér einhver réttindi, sem ég hefði getað tryggt mér? Ég veit ekkert um það. En ástæðan til þess, að ég óskaði ekki eftir endurgreiðslu úr sjóðnum, vaxtalausri, því að þannig eru reglur um þetta, var auðvitað sú, að mér þóttu þetta svo lítilsverðir peningar, þegar til þess gat komið, að ég fengi endurgreiðsluna. Launin voru lág, þegar ég byrjaði störf 1923 og verðbólgan hafði skert þessa eign eins og fleiri, svo að ég hirti ekkert um að biðja um endurgreiðsluna. Peningarnir liggja því þarna enn.



Herra forseti. Ég býst við, að hæstv. dómsmrh. sé færari um það að fræða hv. þm. Barð. um þessi atriði heldur en ég, því að ég skal alveg játa það, að ég hef ekki lögin í höfðinu svo, að ég geti svarað því með öruggri vissu, hvaða rétt hann kann að hafa. En ég hygg, að það sé þannig, hafi verið svo og sé enn, að þeir menn, sem láta af starfi, áður en þeir eru 65 ára gamlir, án þess að um heilsubrest sé að ræða eða önnur löggild forföll, hafi alls engan rétt annan, en þann að fá endurgreitt það, sem þeir hafa greitt í lífeyrissjóðinn. Ég hygg, að það sé þannig og hafi alltaf verið.



Herra forseti. Það er aðeins ein spurning, sem mig langar til að leggja fyrir hv. frsm. Það er varðandi setninguna í 1. gr.: „Þegar svo stendur á, að sjóðfélagi verður sökum heilsubrests að láta af stöðu sinni, en tekur þá eða síðar við léttara og lægra launuðu starfi, má reikna eftirlaun hans af því starfinu, sem hærra var launað“. Mig langar til þess að spyrja um það í sambandi við þetta, hvort n. hefði rætt eða athugað iðgjaldagreiðslu í slíkum tilfellum? Ef maður fer að vinna aftur og fær lægri laun, þá getur hann átt rétt á því að fá eftirlaun samkv. þeim hærri launum, er hann áður hafði. En er þá gert ráð fyrir því, að þessi maður, eftir að hann kemst á lægri launin, borgi iðgjald samkv. lægri laununum, eða verður hann að borga þau samkv. hærri laununum til þess að fá eftirlaun í samræmi við þau? Þetta er kannske ekki stórt atriði, en getur þó skipt nokkru máli fyrir þann, sem greiða á, hvort hann á að greiða prósentvís miðað við hærri launin, sem hann hafði áður, eða lægri launin, sem hann hefur síðar.



Herra forseti. Eins og ég gat um í framsöguræðu minni, hafði n. sáralítið athugað þetta frv., þó að hún að forminu til tæki að sér að koma því á framfæri, eins og venja er til að n. geri, ef ríkisstj. fer fram á það. Athugun á frv. í n. er eftir, eins og ég gat um. Ég geri ráð fyrir, eins og frv. liggur fyrir, að það sé ekki hægt samkv. því að krefja neinn opinberan starfsmann um hærri iðgjaldsgreiðslur í lífeyrissjóðinn, en laun hans á þeim tíma segja til um, ef ekkert er sérstaklega tekið fram um annað. Og þrátt fyrir það ákvæði, að eftirlaunin skuli reikna eftir því starfinu, sem hærra var launað, virðist mér eftir því, hvernig frv. er nú orðað, að hlutaðeigandi greiði aðeins iðgjald af þeim launum, sem hann hefur á hverjum tíma. Þetta atriði er sjálfsagt að taka til athugunar, hvort ekki er einmitt rétt að setja skýr ákvæði um það, að hann fái því aðeins þennan rétt, að hann greiði iðgjald til sjóðsins í samræmi við hin hærri laun. En mér virðist, eins og frv. liggur fyrir, ekki heimild til að innheimta hærri iðgjöld af neinum opinberum starfsmanni, en laun hans segja til um.



Herra forseti. Ég þakka hv. frsm., hv. 1. þm. Eyf., fyrir þær upplýsingar, sem hann gaf hér. Ég býst við, að skilningur hans á þessu máli sé réttur, og ég hef verið þeirrar skoðunar. En ég vil þó biðja hann sem formann hv. fjhn. að hlutast til um, að það verði athugað í n., hvort mönnum hefur verið gefinn kostur á að brúa þetta bil, sem vantar upp á, að þeir nái fullum réttindum um greiðslu úr lífeyrissjóðnum, með því að greiða í sjóðinn það tímabil, sem vantar upp á 95 ára takmarkið. Mér hefur verið skýrt svo frá, að þetta hafi átt sér stað, mönnum hafi verið gefinn kostur á þessu, ef þeir hafa greitt lengi, en þó ekki náð þessu aldurshámarki. Ég vildi biðja hann að hlutast til um, að það lægju fyrir upplýsingar um, hvernig þetta hefur verið framkvæmt.



Ég skal viðurkenna það, að mér er ekki alveg ljóst, hvað hæstv. stjórnarráð meinar með þessum lögum. Ég geri ráð fyrir, að það hafi undirbúið það einhver þar, sem hafi sett sig inn í málið, og þá kann að vera, að það, sem ég nú segi, sé sprottið af misskilningi mínum. Það eru ekki mörg ár síðan ég varð sjötugur og bar réttur til eftirlauna, því þegar ég fór frá Hólum eftir að hafa verið kennari og skólastjóri við bændaskólana lengi, þá setti ég það skilyrði fyrir því að fara til Búnaðarfélagsins, að mér yrði leyft að tryggja mig áfram í lífeyrissjóði embættismanna. Og þá var gerð á lögunum breyting og búnaðarfélagsstarfsmönnum heimilað að tryggja sig í sjóðnum. Síðan var alltaf tekin rétt prósenta af mínum launum og Búnaðarfélagið borgaði á móti. Þegar ég svo varð sjötugur, komu eftirlaunin, og þá voru þau reiknuð eftir meðaltali af þeim launum, sem ég hafði haft s. l. 10 ár. 60% af því bar mér að fá í eftirlaun, þegar samanlagður aldur minn og embættisaldur var 95 ár og svo ákveðna prósenttöluhækkun fyrir hvert ár, sem fram yfir var upp í 75. Þetta eru þau lög, sem núna gilda. Síðan ég tók þessi eftirlaun, svona reiknuð, hefur lögunum ekki verið breytt. Nú er ætlazt til þess, að maður, sem hafi verið starfsmaður hins opinbera og verður veikur og hættir þess vegna, - en á því leikur ekki neinn vafi, hann hefur sitt læknisvottorð og allt í lagi, - hann er veikur tíu ár, og svo vill hann verða starfsmaður ríkisins aftur, þá er honum heimilt, skilst mér, eftir lögunum að kaupa sig, sem kallað er, inn í sjóðinn með því að borga sinn part, eins og hann hefði alltaf fengið laun, sín 2% af þeim hugsanlegu launum, sem hann hefði fengið öll þessi ár, sem hann var í burtu, og ríkið á þá að borga á móti. Á þann hátt kaupa menn sig inn í sjóðinn. Menn, sem kaupa sig inn í sjóðinn, eins og t. d. sumir búnaðarfélagsmenn hafa gert, því er ég vel kunnugur, - þeir eiga að borga 2% af laununum, sem þeir hafa haft á ári, og svo hefur Búnaðarfélagið orðið að borga á móti. Þá hafa þeir fengið fullan rétt. Öðruvísi fá þeir það ekki. Nú liggur fyrir heimild fyrir þessu. En þá spyr ég bara: Er rétt að vera að láta ríkið borga á móti, til þess að þeir fái þennan rétt? En svo skil ég ekki hitt, hvernig þeir eiga að fá eftirlaun eftir hærri laununum, þegar þeir eru komnir á lægri launin, því að það kemur alveg í bága við það, að eftirlaunin skuli miðast við síðustu 10 ára meðaltal af launum mannsins. Ef ég hefði verið skrifstofustjóri í stjórnarráðinu og farið frá sem skrifstofustjóri og er svo settur niður í einhvern annan starfa, þar sem minna er að gera, og látinn halda áfram þar og er þar 10 ár, þá ætti ég að fá eftirlaun eftir því, sem hærri laun mín sögðu til um. Það er ekki til í dæminu, því að þá segja lögin alveg ákveðið núna, að ég skuli hafa eftirlaun miðað við meðaltal síðustu 10 áranna, sem ég starfaði. Þess vegna rekst þessi breyting á lögin, eins og þau eru núna, það er alveg gefið. Ég held það sé alveg gefið og þurfi að grandskoða það. Núna fær hver maður eftirlaun eftir ákvæðum laga þannig lagað, að hann fær meðaltal af þeim launum, sem hann hefur haft síðustu árin og misjafna prósenttölu af þeim eftir því, hvað hann er búinn að vera lengi, frá 40 og allt upp í 75, ef ég man rétt. Og þess vegna er það að ákveða, að maður, sem er kominn niður í lægri laun, allt í einu eigi að fá eftirlaun eins og hann hefði verið á hærri launum, sem hann hefur verið á einhvern tíma áður, án þess að breyta þeim ákvæðum í lögunum, sem segja til, hvernig eftirlaunin eigi að reiknast nákvæmlega, það er ekki hægt, áreiðanlega ekki hægt og þarf að athugast nánar.