Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í fyrrinótt beitti hæstv. forseti Nd. sér fyrir því að samkomulag gæti tekist á milli flokkanna í þinginu um meðferð mála, m. a. á þá leið að frv. til l. um framleiðslu og sölu landbúnaðarafurða færi hér í gegnum deildina þó að mörgum væri það óljúft að því máli yrði haldið áfram með þeim hætti sem gerðist. En ég tek það fram að það var m. a. fyrir orð hv. formanns landbn. Nd. sem við beittum okkur fyrir því að samkomulag gæti tekist um að þetta mál færi til meðferðar í Ed. Jafnframt var um það rætt að tvö frv. færu til Ed., þ. e. frv. til l. um þróunarfélag og frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands. Niðurstaðan varð sú, aðallega fyrir handvömm í stjórnarliðinu, aulahátt í vinnubrögðum og innbyrðis sundurlyndi, að til Ed. fór frv. til l. um þróunarfélag, en frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands er hér til meðferðar, enda er það vel, herra forseti, að svo fór. Í þetta skipti ber að þakka fyrir það að ríkisstj. skuli hafa haldið á málum eins og hún gerði í gær með handvömm, klaufaskap og skipulagsleysi vegna þess að hæstv. forsrh. taldi sig knúinn til þess í gærkvöldi að halda áfram þeirri umr. sem hófst um þessi mál í fjölmiðlum. Hann gerði það með þeim hætti að hann kom athugasemd á framfæri við fjölmiðla vegna þeirrar umr. sem hér hafði farið fram með einstaklega lúalegum hætti og sagði þannig frá öllu samkomulagi um þinghaldið. Þess vegna er óhjákvæmilegt að þetta mál verði rætt hér, herra forseti. Ég fagna því alveg sérstaklega að frv. um Framkvæmdasjóð Íslands skuli vera hér á dagskrá. Við lýsum ánægju okkar með það, Alþb.-menn, að geta hér í Nd. rætt við hæstv. forsrh. um hans vinnubrögð og það sem fram hefur komið af hans hálfu við fjölmiðla. Ég mun ekki fara út í einstök atriði í þeim efnum heldur halda mig í ræðu minni við frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands og fylgifrv. þess sem nú eru komin til Ed. Ég vil hins vegar segja, þannig að af verði tekin öll tvímæli um það: Það voru hæstv. forseti Nd. og hv. formaður landbn. sem beittu sér fyrir því að reyna að ná einhverju samkomulagi um þinghaldið. Þar var ekki um að ræða hæstv. forsrh., sem sýndi í rauninni engan lit í þeim efnum, heldur voru það þessir tveir hv. þm. Framsfl. sem gegna trúnaðarstörfum hér í Nd., sem beittu sér fyrir þessu samkomulagi. Það ber að harma að hæstv. forsrh. skuli hafa tekist að eyðileggja þessa tilraun samflokksmanna sinna um leið og við Alþb.menn fögnum því að fá tækifæri til að ræða ítarlega um þessi mál. Frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands, herra forseti, er 457. mál Nd. og gerir ráð fyrir að búa til enn eina ríkisstofnun úr Framkvæmdastofnuninni. Við meðferð málsins hér við 1. umr. gerði ég grein fyrir athugasemdum mínum við þetta frv. og ég hef í samræmi við þær athugasemdir flutt brtt. við þetta frv. á sérstökum þskj. Þær athugasemdir sem ég gerði við frv. voru einkum þessar, herra forseti: Í fyrsta lagi gerði ég athugasemd við 3. gr. frv.. en þar segir: „ Forsrh. skipar sjóðnum stjórn þriggja manna, einn skv. tilnefningu Seðlabanka Íslands, einn skv. tilnefningu fjmrh. og einn án tilnefningar og skal hann vera formaður stjórnarinnar.“ Ég benti á það við 1. umr. málsins að hér væri verið að auka embættismannavaldið og auka miðstýringu í höndum ráðh., hér væri verið að víkja Alþingi. hinni lýðræðislega kjörnu stofnun, til hliðar þannig að þingið fengi ekki að hafa hönd í bagga með stjórn þessa sjóðs eins og er nú um að ræða skv. lögum um Framkvæmdastofnun ríkisins. Ég tel að hérna sé um að ræða mjög háskalega tilraun til að setja þennan mikilvæga sjóð undir embættismenn og miðstýringu eins ráðh. Með því að hér er jafnframt gert ráð fyrir að stjórnin verði skipuð þannig að einn stjórnarmanna verði skipaður af Seðlabanka Íslands og einn skv. tilnefningu fjmrh. er bersýnilega verið að reyna að ná samkomulagi með þessari grein innan ríkisstj., þar sem heiftarlegur ágreiningur var um hver ætti að stjórna þessum stofnunum. Forsrh. fékk undir sig þróunarfélagið, sem hefur með að gera 500–700 millj. kr., og síðan fær hann einnig undir sig Byggðastofnun með þeim hætti sem hér hefur þegar verið rætt um. Íhaldsmönnum blöskraði að láta hann líka hafa Framkvæmdasjóðinn 1001 og lögðu til að sjóðurinn yrði settur undir fjmrh. Ég verð að taka það fram að ég tel að það hefði að mörgu leyti verið mjög eðlilegt. En í staðinn fyrir að setja þennan sjóð undir fjmrh. er reynt að búa til hér eins konar fjölskipað stjórnvald yfir þessum sjóði með tilnefningu fulltrúa frá forsrn., fjmrn. og í rauninni viðskrn. líka. Aðalatriðið er þó ekki það, heldur hitt að Alþingi er algjörlega ýtt til hliðar. Á þeim forsendum. herra forseti, hef ég flutt 1. brtt. mína sem gerir ráð fyrir að Alþingi kjósi þriggja manna stjórn þessa sjóðs, eða eins og segir á þskj. 1073 í brtt. frá 2. minni hl. fjh.- og viðskn.: „3. gr. orðist svo: Alþingi kýs þrjá menn í stjórn sjóðsins, og jafnmarga til vara, til fjögurra ára í senn. Forsrh. skipar formann sjóðsstjórnarinnar.“ Um þetta mál er einnig fjallað í nál. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. á þskj. 1072 og kem ég nánar að því síðar. Annað atriði sem ég gerði athugasemdir við í frv. á þskj. 776 var að ríkisstj. gerði ráð fyrir að setja inn í lögin ákvæði um að eignarhaldsfyrirtæki ríkisins tæki við stjórn þessa sjóðs frá 1. jan. 1986 eða eins og hér stendur í 3. mgr. 4. gr. í frv., með leyfi hæstv. forseta: „Hinn 1. jan. 1986 skal eignarhaldsfyrirtæki ríkisins taka við allri hlutafjáreign Framkvæmdasjóðs og eignarráðum sjóðsins í viðkomandi hlutafélögum.“ Hér mun vera á ferðinni skepna sem ríkisstj. hefur verið að reyna að koma á lappirnar undanfarna mánuði, eignarhaldsfyrirtæki ríkisins. Það hefur gengið til með þeim hætti að nú mun hafa verið ákveðið í ríkisstj., a. m. k. í bili, að slátra þessari skepnu. Mér skilst að það hafi jafnvel verið hæstv. iðnrh. sem hafi stöðvað þessa hugmynd ásamt hæstv. fjmrh. Þess vegna var þessi undarlega vitleysa í frv. um Framkvæmdasjóð ríkisins, að eignarhaldsfyrirtæki ríkisins tæki við honum um áramót, felld niður. Þessi till. er auðvitað ein af mörgum til marks um að þessi frv. voru öll tæknilega mjög illa úr garði gerð. Starfsmenn Framkvæmdastofnunar ríkisins og Framkvæmdasjóðs komu á fund n. og gerðu fjölmargar tæknilegar athugasemdir við þessi frv. vegna þess að þeir töldu að þau væru svo illa úr garði gerð, beinlínis frá tæknilegu sjónarmiði, að þau væru með öllu óbrúkleg sem löggjöf. Til sannindamerkis um það var m. a. þetta endemisákvæði á þskj. 776: „Hinn 1. jan. 1986 skal eignarhaldsfyrirtæki ríkisins taka við allri hlutafjáreign Framkvæmdasjóðs og eignarráðum sjóðsins í viðkomandi hlutafélögum.“ Núna er búið að lóga þessari skepnu sem hét eignarhaldsfyrirtæki ríkisins. Það mun hafa verið gert núna á vordögum. Þar með er það fallið út. En ekki er allt búið enn því að í greininni eru fleiri en ein mgr. Þær eru þrjár. Og 2. mgr. er svona: „Nú verður sett á stofn Byggðastofnun í eigu íslenska ríkisins og skal Byggðastofnun þá eignast helming af fasteign Framkvæmdasjóðs, Rauðarárstíg 25, Reykjavík. Skal fasteignin eftir það vera óskipt sameign Framkvæmdasjóðs og Byggðastofnunar. Þó skal þessum aðilum heimilt að skipta með sér nefndri fasteign með eignaskiptasamningi.“ M. ö. o. var hér greinilega gert ráð fyrir því af ríkisstj. að Byggðastofnun fengi hálfa fasteignina að Rauðarárstíg 25 í Reykjavík sem tannfé í upphafi starfsferils síns. Þegar málið kom svo til meðferðar í fjh.- og viðskn. Nd. töldu forráðamenn Framkvæmdasjóðs ríkisins að hérna væri um óeðlilegt lagaákvæði að ræða vegna þess að með því væri verið að skerða sjóðsstöðu Framkvæmdasjóðs Íslands og þar með að breyta stöðu hans gagnvart lánardrottnum og öðrum viðskiptaaðilum. Þess vegna fór það svo að ríkisstj. ákvað líka að slátra 2. mgr. Hún slátraði fyrst þeirri 3. og síðan 2. mgr. og eftir stendur þá að lokum ein mgr. af þremur. Því hefur verið lýst yfir að Byggðastofnun muni fá hálfa fasteignina að Rauðarárstíg 25 og frá því hafi verið gengið að hún muni fá þessa fasteign. Ég vil því inna hæstv. forsrh., ef hann er hér í salnum, eftir því hvernig ríkisstj. hyggst ganga frá því að Byggðastofnun fái þá hálfu eign tafarlaust og undanbragðalaust og ekki verði gerð tilraun til að selja Byggðastofnun þessa hálfu fasteign á neinum okurkjörum. Það er bersýnilega og var bersýnilega ætlun ríkisstj. að Byggðastofnun fengi þennan hálfa húshluta án endurgjalds sem er auðvitað eðlilegt vegna þess að byggðadeild og Byggðasjóður hafa verið helmingurinn af Framkvæmdastofnun ríkisins. Þess vegna væri auðvitað óeðlilegt með öllu að Byggðastofnun neyddist til að kaupa helminginn af þessari fasteign af Framkvæmdasjóði þó að Framkvæmdasjóður hafi verið skráður fyrir fasteigninni eins og um hefur verið að ræða. Ég tel þess vegna ástæðu til að mótmæla þeim vinnubrögðum sem höfð eru varðandi Byggðastofnun að þessu leyti til. Og ég vil ganga eftir því og fá að vita undanbragðalaust hver er ætlun ríkisstj. varðandi þessa hálfu húseign Framkvæmdastofnunar Íslands að Rauðarárstíg 25. Menn geta auðvitað sagt sem svo að þetta skipti varla öllu máli, en staðreyndin er sú og ég er sannfærður um það að ef ekki verður gengið hreinlega frá þessu nú þegar, við meðferð málsins á Alþingi, er hætta á að Byggðastofnun verði af Framkvæmdasjóði Íslands látin sæta afarkostum í þessu efni. Þess vegna óska ég eftir því að þetta mál verði hér hreinsað upp. Það er ástæða til að spyrja: Hvar er formaður Framkvæmdastofnunar Íslands? Er hann hér á fundinum? Ef hann er það ekki óska ég eftir því að hann verði kallaður hingað á þennan fund, þannig að hægt verði að gera grein fyrir þessu máli og að hann komi þá inn í þá umr. með skilmerkilegum hætti.  Þá vík ég að 1. mgr. 4. gr., en þar segir: „Framkvæmdasjóður tekur við öllum eignum Framkvæmdasjóðs Íslands og Mótvirðissjóðs skv. lögum nr. 9711976, sbr. þó 2. og 3. mgr., svo og skuldbindingum þeirra.“ Ég innti talsmann Framkvæmdastofnunar eftir því: Hvar er Mótvirðissjóður? Hvernig er með bókhald Mótvirðissjóðs? Er hægt að fá einhverjar upplýsingar um það? Starfsmaður Framkvæmdastofnunarinnar tjáði mér að þær greiðslur sem Mótvirðissjóður fengi af lánum sem hann hefði veitt gengju sjálfkrafa inn í Framkvæmdasjóð og þess vegna væri ekki hægt að greina þar á milli í bókhaldi. Þá spurði ég starfsmann Framkvæmdasjóðs að því hvernig á því stæði að Mótvirðissjóður væri ekki einfaldlega lagður niður og tekin um það ákvörðun að eignir hans gengju inn í Framkvæmdasjóð Íslands. Og þá kom mjög athyglisvert svar frá starfsmanni stofnunarinnar. Hann sagði: Nei, það er ekki hægt að leggja Mótvirðissjóð niður nema að tala við þá fyrir vestan. Það voru ekki menn vestur á fjörðum, til að fyrirbyggja allan misskilning og af því að ég sé hv. skrifara Ólaf Þ. Þórðarson, heldur voru það menn lengra í vestri.

Hvaðan er fjármagnið komið?

Það mun vera komið af Marshall-fé, svo ég upplýsi þennan hv. þm. um það. Það er bersýnilega ekki gert ráð fyrir að Íslendingar ráði yfir þessu að einu eða neinu leyti. Ekki má taka ákvörðun um að færa til þetta apparat öðruvísi en að biðja um leyfi í Bandaríkjunum hjá Bandaríkjastjórn. Það var það sem þarna kom fram. Það er þetta sem ég vil vekja athygli á, herra forseti, að starfsmenn Framkvæmdastofnunar ríkisins, og þá meiri hluti Alþingis væntanlega líka, telja að Bandaríkjastjórn eigi að ráða yfir þessum hluta Framkvæmdasjóðs Íslands. Þannig er staðan. Það er ekki hægt að hreinsa þennan sjóð upp vegna þess að eftir er að tala við yfirvöld í Bandaríkjunum. Þá hef ég, herra forseti, farið yfir 1., 2. og 3. mgr. 4. gr. Þannig er nú að málum staðið. Þetta er allt í tómri vitleysu eins og þessi mál koma frá ríkisstj. og þingflokkum stjórnarinnar sem voru að veltast með þetta mál í fleiri mánuði. Svo þegar þessi mál eru loksins lögð fyrir þingið eru þingflokkar stjórnarinnar þannig á sig komnir að þeir geta ekki afgreitt þau vegna þess að það er bullandi ósamkomulag um málin. Þannig er það í hverju málinu á fætur öðru. Stjfrv. eru lögð fram sem reynast svo ekki vera stjfrv. Þm. stjórnarflokkanna koma í nefndum þingsins og segja: Ég samþykki ekki þetta, ég er á móti þessu, ég vil breyta þessu og hinu ákvæðinu. Þetta eru nefnilega ekki raunveruleg stjfrv. Þetta eru pappírar sem koma frá einstökum ráðh. án þess að á bak við þá sé neinn pólitískur vilji. Það er þess vegna sem þinghaldið hefur tafist hér fram eftir öllu sumri. Verkstjórnarleysið í núv. ríkisstj. er svo yfirgengilegt að ekki er gengið frá nokkru einasta máli fyrr en allt er orðið um seinan. Það eru tafirnar í þingstörfunum sem eru notaðar til að koma málum í gegn. Það er vegna tímaleysis en ekki vegna þess að menn taki ákvörðun og afstöðu með eðlilegum hætti sem málum er þröngvað áfram. Ég fullyrði, herra forseti, að aldrei hefur nokkur ríkisstj. staðið að stjfrv. með öðrum eins handarbakavinnubrögðum og núverandi stjórn hefur gert. Það kemur fram í þessu frv. og fleiri frv. sem hér hafa legið fyrir. Gleggsta dæmið um það er auðvitað lánsfjárlögin.  Ég vil þessu næst, herra forseti, víkja nokkuð að 6. gr. frv., en þar segir: „Stjórn sjóðsins ræður forstöðumann til að annast daglega stjórn Framkvæmdasjóðs. Forstöðumaður ræður sjóðnum annað starfsfólk.“ Ég geri tillögu um að forstöðumaður þessi verði ráðinn til sex ára í senn og þannig miðað við þá reglu sem tekin er upp í frv. til laga um viðskiptabanka sem er hér á dagskrá og ætlunin var að ræða hér eins og frv. um sparisjóði, en það verður sjálfsagt snúið að koma þeim málum verulega áleiðis á þessum fundi, eins og að málum er staðið af ríkisstj. Ég vil í þessu sambandi benda sérstaklega á frv. um Byggðastofnun sem er farið hér í gegn. Þar er gert ráð fyrir að ráðinn verði forstjóri og gefið í skyn í orðalagi að alveg eins geti verið tveir forstjórar Byggðastofnunar. Ég spurði fyrir nokkru: Er þetta ekki vegna þess að stjórnarflokkarnir vilja koma þarna inn hvor sínum manninum, þeir vilja tryggja að báðir helmingaskiptaflokkarnir fái mann í stjórn Byggðastofnunarinnar? Ég spurði: Hvaða þm. í stjórnarliðinu eru það sem ríkisstj. vill losna við og koma þarna fyrir og „parkera“ í Byggðastofnun? Eru það hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson eða hvaða menn eru það sem eiga að fá þessa bitlinga? Ég er sannfærður um að einhver vildi koma hæstv. fjmrh. þangað, en ég er jafnviss um að enginn í hans flokki - eða fáir - mundi treysta honum fyrir því að fara í Byggðastofnun eins og ástandið er þar. Ég er hins vegar sannfærður um að margir gætu hugsað sér að koma honum í einhverja stofnun eins og staðan er núna. Þannig er staðan og þess vegna hef ég lagt til að þessi forstöðumaður Framkvæmdasjóðs verði ráðinn til sex ára í senn, tekin yrði upp sú regla að menn væru aðeins ráðnir í þessa stofnun til takmarkaðs tíma. Herra forseti. Það frv. sem hér er um að ræða er aðeins tólf greinar og í sjálfu sér er meginhlutinn af þeim greinum tæknilegs eðlis. En ég hef gert hér athugasemdir við allar helstu efnisgreinar frv. og ég hygg að það sjáist af þeim athugasemdum hvað þetta frv. og önnur stjfrv. í vetur eru illa undirbúin og illa á þeim haldið af þeim ráðh. sem flytja þau, í þessu tilfelli hæstv. forsrh. Herra forseti. Á þskj. 1072 er álit 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Þar segir svo, með leyfi forseta: „Nefndin hefur á mörgum fundum fjallað ítarlega um frumvörpin þrjú sem gerðu ráð fyrir því að breyta Framkvæmdastofnun í þrjár stofnanir. Frumvörpin eru öll illa undirbúin frá tæknilegu sjónarmiði. Sést það best á því að meiri hl. n. neyðist til þess að flytja sjálfur margar brtt. við frumvörpin. Í nál. um frv. til l. um Byggðastofnun gerir 2. minni hl. grein fyrir áliti sínu á frumvörpunum í heild. Hér verður því ekki um ítarlega efnisumfjöllun að ræða í þessu nál. enda eru frumvörpin í raun til meðferðar samtímis. Frv. um Framkvæmdasjóð gerir ráð fyrir því að sjóðurinn starfi áfram með sjálfstæðum hætti. Hér er því ekki verið að leggja niður starfsemi ríkisstofnunar eða að draga úr henni á nokkurn hátt eins og talsmenn ríkisstj. hafa látið í veðri vaka. Í þessu frv. er gert ráð fyrir aukinni miðstýringu embættismannavaldsins. Þar segir að embættismenn eigi að annast alla stjórn sjóðsins, þ. e. sérlegir fulltrúar fjmrh., forsrh. og Seðlabankans. Þessu ákvæði mótmælir 2. minni hl. sérstaklega. Þess vegna flytur hann brtt. um að sjóðnum verði kosin stjórn á Alþingi. Þá bendir 2. minni hl. á að eðlilegt sé að ráða forstöðumann Framkvæmdasjóðs til takmarkaðs tíma í samræmi við önnur lagaákvæði sem hafa verið afgreidd á síðustu þingum um forstöðumenn ríkisstofnana (sbr. nú frv. til l. um viðskiptabanka sem mun vera til 2. umr. einhvern tíma síðar á þessu þingi). Fluttar verða brtt. um þetta efni af undirrituðum. Fallist meiri hl. þingsins hins vegar ekki á þessar brtt. mun 2. minni hl. ekki taka þátt í atkvæðagreiðslum um frv. þetta. Meiri hl. hefur lagt fram nokkrar brtt. M. a. gerir hann ráð fyrir því að felld verði niður úr frv. 2. mgr . 4. gr. sem fjallar um húseign Framkvæmdastofnunar ríkisins. Meiri hl. n. hefur fullyrt að ríkisstj. hafi viljað og vilji ganga svo frá hnútunum að Byggðastofnun fái örugglega helming húseignar Framkvæmdastofnunar. Gengur minni hl. út frá því að það sé tryggt eftir yfirlýsingar formanns n.“ Herra forseti. Ég spurði hér áðan um hv. þm. Stefán Guðmundsson sem er formaður stjórnar Framkvæmdastofnunar ríkisins. Ég vil inna eftir því hvort formaður fjh.- og viðskn. hv. Nd. er viðstaddur þessa umr. þannig að við getum átt nokkur orðaskipti um mál sem lúta að Byggðastofnun.  Síðar segir hér í nál 2. minni hl. fjh.- og viðskn. á þskj.1072: „Þá gerir meiri hl. ráð fyrir því að 3. mgr. 4. gr. falli niður. en þar segir svo: „Hinn 1. jan. 1986 skal eignarhaldsfyrirtæki ríkisins taka við allri hlutafjáreign Framkvæmdasjóðs og eignarráðum sjóðsins í viðkomandi hlutafélögum.“ Skv. upplýsingum frá stjórnarliðinu virðist ríkisstj. nú hafa fallið frá öllum hugmyndum um eignarhaldsfyrirtæki ríkisins. Er þetta undarlega frumvarpsákvæði því fellt niður. Loks skal þess getið að spurt var um eignir Mótvirðissjóðs í n. Engar upplýsingar komu fram um heildarstöðu sjóðs þessa sem upphaflega var stofnaður með Marshall-fé. En hins vegar greindi starfsmaður Framkvæmdastofnunar frá því að sjóðinn væri ekki hægt að leggja niður né heldur að sameina hann Framkvæmdasjóði nema spyrja Bandaríkjamenn leyfis. Hlýtur þetta að vera mál sem Alþingi verður að taka til sérstakrar athugunar.“ Ég hef hér lokið, herra forseti, að gera grein fyrir áliti 2. minni hl. fjh.- og viðskn. Nd. um frv. til l. um Framkvæmdasjóð Íslands á þskj. 776, 457. mál þingsins. Ég bendi á að nefndin klofnaði í fjóra hluta. Það á eftir að gera grein fyrir þeirri afstöðu sem 1. og 3. minni hl. taka, en hv. þm. Kjartan Jóhannsson leggur til að frv. verði fellt og hv. þm. Guðmundur Einarsson gerir ráð fyrir að þessi sjóður verði eins konar deild í fjmrn. Þess vegna er bersýnilegt að margt er að ræða í þessu máli, víða er komið við. Þetta tengist líka tveimur stórum málum sem reyndar eru þegar komin til Ed., en sem betur fer er kostur á því hér í hv. Nd. að ræða nokkuð ítarlega um þetta mál.



Herra forseti. Frv. til laga um Framkvæmdasjóð Íslands er eins og kunnugt er hluti af svonefndum þríburum, eða þeim þríhöfða þurs sem var niðurstaða af miklu samningamakki innan stjórnarflokkanna út frí þeirri forsendu að Framkvæmdastofnun Íslands ætti að leggja niður. En í stað þess að hún yrði lögð niður reis hún upp í þreföldu veldi. Þess vegna er það svo að frv. til laga um Framkvæmdasjóð Íslands verður ekki skoðað öðruvísi en í samhengi við hin frv. og þó einkum og sér í lagi það frv. sem varðar Byggðastofnun. Þegar á það er litið er ljóst að hér er ekki um neina raunverulega skipulagsbreytingu að ræða aðra en þá, sem felst í því sem ég minntist á áðan, að auka á yfirstjórn og bákn með því að gera þrennt úr einu, þrefalda stjórn. þrefaldan framkvæmdastjóra og þar fram eftir götunum. Hlutverk þessa sjóðs hefur, að því er sagt er, verið að hafa milligöngu um lánsfjáröflun fyrst og fremst til annarra sjóða. Þetta hlutverk breytist ekki neitt þótt það frv. sem hér liggur fyrir verði samþykkt og það breytist ekki heldur á þann veg að hlutverk sjóðsins aukist ef svonefnd sjóðafrv. yrðu samþykki. Frekar yrði það á hinn bóginn að hlutverkið mundi minnka. Þegar af þeim sökum er vitaskuld ástæðulaust að hlaða undir sjóðinn eins og hér er gert ráð fyrir, að auka honum sjálfstæði, stjórn, skrifstofubákn og býrókratí. Hér er því greinilega um spor aftur á bak að ræða. Þessi sjóður er einfaldlega af því tagi að vilji menn hafa hann getur hann sem best verið deild í fjmrn. Á þetta bendi ég í nál. mínu. Ef menn treystust hins vegar ekki til að gera þennan sjóð að deild í fjmrn. er til önnur stofnun þar sem nóg húspláss er. Þar mætti líka hýsa þennan sjóð og væri ekkert því til fyrirstöðu að hann gæti verið deild þar ef of þröngt væri í fjmrn. Sú stofnun sem ég á við er vitaskuld Seðlabanki Íslands. Þannig er það að frv. sem hér liggur fyrir er greinilega spor aftur á bak og horfir ekki til einföldunar. Það gerir hlutina flóknari á sama tíma og það liggur ljóst fyrir að hinar einfaldari lausnir eru mjög fýsilegar svo framarlega sem menn telja að þessi sjóður eigi að vera fyrir hendi. Hinar einföldu lausnir eru þær að þessi sjóður sé vistaður annaðhvort í fjmrn. eða Seðlabanka og hallast ég þó frekar að því að hann eigi að vera í fjmrn. Ég sagði: ef menn treystast ekki til að leggja þennan sjóð niður. Sjóðurinn hefur að sjálfsögðu ýmsar skuldbindingar sem hann hefur undirgengist og þess vegna er ekki eins einfalt og að segja það að leggja sjóðinn niður. Á hinn bóginn gætu menn hugsað sér að hann hætti lántökum. En þá kom fram það sjónarmið að sjóðurinn ætti svo mikinn goodwill eins og sagt er, ætti svo mikið lánstraust í útlöndum að það gæti verið nauðsynlegt að halda því til haga og slíkt lánstraust gæti verið Íslendingum brúklegt. Ég er ekki viss um að lánstraust Íslendinga í útlöndum sé orðið þeim brúklegt lengur. Ég held að á undanförnum árum hafi Íslendingar misnotað þetta lánstraust sitt þannig að efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar hafi verið stefnt í voða. Í raun hefði okkur verið hollara að hafa ekki notið eins mikils lánstrausts og ekki verið eins lánaglaðir og raun ber vitni. Ég gerði þessa skuldasöfnun að nokkru umtalsefni við umr. um lánsfjárlög og varaði mjög við henni. Ég vil benda mönnum á að nú berast viðvaranir frá ýmsum alþjóðastofnunum um það hversu tæpt við stöndum, og í hvert óefni stefnir. Nægir í því sambandi að minna á síðustu skýrslu frá OECD þar sem mjög er varað við í þessum efnum. Bent er á að vaxtabyrðin af hinum erlendu skuldum okkar sé orðin svo þung að það muni standa í vegi fyrir hagvexti og batnandi lífskjörum á komandi árum. Vaxtabyrðin er orðin hærri í prósentum af þjóðarframleiðslu en við getum gert ráð fyrir að hagvöxtur verði á næstu árum. Það þýðir vitaskuld að hagvextinum verður ekki varið til bættra lífskjara. Hann verður að fara í það að standa undir vaxtabyrðinni. Ég nefni þetta vegna þess að það hefur verið talið þessu frv. til gildis að við skyldum halda til haga lánstrausti sem við hugsanlega ættum í gegnum þennan sjóð. Það virðist nú orðið harla varasamt fyrir Íslendinga að njóta þessa lánstrausts eins og þeir hafa misnotað það. Ég hef verið þeirrar skoðunar að nauðsynlegt væri að taka á málefnum Framkvæmdastofnunar Íslands og endurskoða frá grunni hvernig menn haga sjóðakerfinu annars vegar og hins vegar með hvaða hætti menn rækju hér byggðastefnu sem ætti að mínum dómi að einkennast af því að stutt væri við lífvænlega byggð þar sem mögulegt væri og með markvissum hætti. Jafnframt væri mönnum hjálpað til að grisja byggð þar sem það væri óumflýjanlegt. Þetta þyrfti að gera með markvissum hætti. Þær stofnanir sem uppi hafa verið hafa ekki gert það. Í þeim hefur verið rekin tilviljunarkennd fyrirgreiðslupólitík annars vegar og hins vegar hafa menn setið við skýrsluskriftir og álitsgerðir sem engum hafa verið til gagns og hafa rykfallið uppi á hillum eða niðri í skúffum. Eina gagnið sem menn hafa haft af þeim hefur verið að hafa þær sér til skemmtunar þegar menn hafa sett á blað „selvfølgeligheder“ sem mönnum fannst þeir geta gert að aðhlátursefni. Fyrirkomulagið sem uppi hefur verið hefur að mínum dómi staðið í vegi fyrir skynsamlegri hagþróun á Íslandi og bættum lífskjörum. Það fyrirkomulag sem við höfum haft á um lántökur erlendis er beinlínis að spilla lífskjörum okkar. Þess vegna er veruleg þörf á uppskurði á þessu öllu saman. Það sem nú er verið að gera virðast menn telja sér trú um að sé einhvers virði í þeim efnum. En það er rangt. Það er einskis virði. Þetta er yfirklór sem engum árangri skilar. Það versta er þó ekki að menn skuli fara til verka sem litlu breyta og ekkert bæta, heldur hitt að vegna þess að þeir standa í þessu streði með þessar breytingar telja þeir sjálfum sér trú um að þeir hafi unnið eitthvert verk og þeir standa þannig í vegi fyrir því að gengið verði til þeirra verka sem nauðsynleg eru. Það yfirklór sem menn nú standa í verður mönnum afsökun. Menn segjast vera búnir að stokka þetta upp, breyta og bæta þegar það er í raun og sannleika rangt. Þess vegna mun samþykkt þessara frv., þ. á m. þess frv. sem hér er verið að fjalla um, verða til þess að tefja fyrir því að menn framkvæmi þá endurskipulagningu sem nauðsynleg er. Með tilvísan til þessa, herra forseti, tel ég að fella eigi þetta frv. Það álit kemur fram í mjög stuttu máli í nál. á þskj. 1064. Ég skal ekki rekja það nál. öðruvísi en að lesa niðurlag þess, en það er svona: „Samþykkt þessa frv. nú tefur vafalaust fyrir því að nauðsynleg skref verði stigin til einföldunar eins og að framan hefur verið lýst. Undirritaður leggur því til að frv. verði fellt.“



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. mínu, sem er á þskj. 1089. um frv. til laga um Framkvæmdasjóð Íslands. Það hljóðar svo, með leyfi forseta: „Að mati undirritaðs eiga fyrirtæki og aðrir- sem á lánsfé þurfa að halda, að semja um lántökur erlendis sjálfir, beint eða með milligöngu viðskiptabanka. Að þessu leyti er því Framkvæmdasjóður Íslands orðinn óþarfur og mætti fella lagaákvæði um hann úr gildi. Í grg. með frv. er hins vegar greint frá því að sjóðurinn hafi stofnað til mikilla skuldbindinga erlendis með löngum lánum og ef sjóðurinn yrði formlega lagður niður gæti það valdið óróa hjá lánveitendum sem e. t. v. teldu sér heimilt að gjaldfella lánin nú þegar. Þótt það sé reyndar skoðun undirritaðs að takmarkalaus rósemi erlendra lánardrottna kunni að reynast Íslendingum dýrkeypt fellst hann á röksemdir í grg. vegna eldri skuldbindinga. Hins vegar telur hann enga ástæðu til að framlengja lántökuhlutverk sjóðsins. Í brtt. á sérstöku þskj. leggur undirritaður til að sjóðurinn verði færður undir stjórn fjmrn. og gætt verði þeirra skuldbindinga sem þegar hafa verið gerðar en látið af frekari lántökum.“ Herra forseti. Þarna kemur fram meginefni álits míns í þessu máli. Þær brtt. sem ég flyt, eins og ég kem að í nál., eru á þskj. 1090. Aðalatriði þeirra eru: Í fyrsta lagi legg ég til að Framkvæmdasjóðurinn verði færður undir fjmrh., verði nokkurs konar deild í fjmrn. Í öðru lagi legg ég megináherslu á að hlutverk Framkvæmdasjóðsins verði héðan í frá einungis að gæta þeirra skuldbindinga sem þegar hafa verið gerðar fyrir hönd sjóðsins. Skv. þeim upplýsingum sem fram komu í nefndinni eru lánin umtalsverð og mörg löng og mörg þeirra á góðum kjörum. Þess vegna er óþarfi að rugga bátnum svo rækilega að órólegir lánveitendur erlendis kynnu að sjá ástæðu til að segja þessum lánum upp og þau yrði þá að endurnýja á öðrum og verri kjörum. Þess vegna leggur undirritaður til að sjóðurinn fái að starfa áfram sem nokkurs konar umsjónarkontór með þeim lánasamningum og lánum sem þegar hafa verið tekin, en að endir sé bundinn á lántökuhlutverk hans. Mér sýnist framganga Íslendinga í lántökum vera þess eðlis að ekki þurfi sérstaklega að óttast að okkur bresti lántökugetu til góðra verka í framtíðinni þó að einn sjóðurinn hérlendis sé sviptur réttindum til þeirra starfa. Eins og fram kemur framar í nál. tel ég rétt að vinna við lántökur og samningar um þær færist á hendur þeirra sem hafa þar sambönd og væntanlega sérþekkingu, en það ættu að verða viðskiptabankarnir ef þeir hafa þá þekkingu ekki nú þegar. Því legg ég til að Framkvæmdasjóður Íslands verði héðan í frá einungis gæsluaðili fyrir þær skuldbindingar sem þegar hafa verið gerðar og að hann fái skrifborðshorn hjá hæstv. fjmrh. til að sinna þeirri gæslu uns yfir lýkur. Legg ég þar með til að þegar greitt hefur verið af síðasta láninu í vörslu þessa sjóðs hætti hann starfsemi sinni. Ég held að það sé óþarfi og óráðlegt að gera ráð fyrir lántökuhlutverki sjóðsins áfram eins og gert er í þessu stjórnarfrv., vegna þess að það þýðir að við framlengjum tilvist hans í það óendanlega þar sem hann getur þess vegna haldið áfram að taka lán og þá þarf hann sífellt að vera til því einhver þarf að gæta þessara lána. Ég held þess vegna að rétt sé að fara þá leið sem ég hef lagt til í brtt. mínum. Ég ætla að láta mér nægja í þessari umferð að gera á þennan hátt almenna grein fyrir brtt., en mun síðan taka þátt í frekari umr. um þetta mál þegar fleiri sjónarmið - þá á ég við sjónarmið ráðh. og aðstandenda frv. - hafa komið fram.



Herra forseti. Mér þætti vænt um ef hv. 3. þm. Reykv. yrði sóttur.  
             Herra forseti. Hv. 3. þm. Reykv. átaldi mig fyrir að hafa látið fjölmiðlum í té upplýsingar um greiðslur úr ríkissjóði fyrir aðkeypta þjónustu. Mér þykir það undarlegt, satt að segja. Ég tel að slíkar upplýsingar eigi að liggja á lausu fyrir fjölmiðla. En ég skal upplýsa nánar um það mál allt. Eftir að umr. urðu verulegar um greiðslur fyrir störf að svonefndum álsamningi tók ég það mál upp í ríkisstj. og var það síðan rætt þar í tvígang og að ósk minni var ákveðið að öll rn. tækju saman greiðslur fyrir aðkeypta þjónustu fjögur til fimm ár aftur í tímann. Ég vil fullvissa hv. þm. um það að þær upplýsingar verða ekki faldar, enda er ekki nokkur ástæða til slíks. Jafnframt vil ég nefna það, sem þm. er að sjálfsögðu kunnugt, ég hygg að það hafi verið 12. þessa mánaðar í umræðu, að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson beindi spurningum til mín um greiðslur til þeirrar nefndar sem unnið hefur svonefnd sjóðafrumvörp. Ég taldi sjálfsagt að verða við því og lét taka þær upplýsingar saman. Hann beindi einnig ýmsum tilmælum um upplýsingar til iðnrh. sem ég kom á framfæri við hann. Þetta var að sjálfsögðu allt saman tilbúið, en ekki vannst tími til að koma þeim hér á framfæri. Fréttamenn hafa hins vegar spurt um þær daglega og reyndar um slíkar þóknanir í rn. eftir að umræða varð um það. Þegar ég var að yfirgefa þinghúsið í gær kom til mín fréttamaður sjónvarpsins, Ólafur Sigurðsson, og tjáði mér að Morgunblaðið væri búið að fá þessar upplýsingar og óskaði eindregið eftir því að fá þær einnig Ég afhenti honum þá ljósrit af þeim gögnum sem ég var með um þetta. Í fyrsta lagi var um að ræða minnisblað til mín frá aðstoðarmanni mínum, Helgu Jónsdóttur. og sömuleiðis það sem ég hafði fengið frá iðnrn., en það er eina rn. sem er búið að taka saman slíkar upplýsingar, að nokkru a. m. k., frá árinu 1981 og til dagsins í dag. Ég vil taka það fram að það sem kemur fram í Morgunblaðinu er ekki frá mér komið. Þar eru upplýsingar sem ég afhenti ekki, m. a. bréf sem hæstv. fyrrv. iðnrh. er sagður hafa ritað. Ég afhenti fjölmiðlum það ekki. Það var eflaust ákvörðun iðnrh. að það yrði afhent, enda hefur eins og ég segi verið mjög eftir því gengið og engin ástæða til að fela slíkt. Í því minnisblaði sem til mín var ritað um greiðslur vegna þeirrar nefndar sem vann þessi frv. segir m. a.: „Til forsrh. frá Helgu Jónsdóttur. Efni: Greiðslur vegna nefndar til endurskoðunar sjóðakerfisins. Nefndin var skipuð hinn 24. október 1984 og í henni áttu sæti Guðmundur G. Þórarinsson verkfræðingur, formaður, Friðrik Sophusson alþm., Stefán Guðmundsson alþm. og Valur Valsson bankastjóri, ritari nefndarinnar. Starfsmaður var Gunnlaugur M. Sigmundsson forstjóri. Við formann nefndarinnar var gert sérstaki samkomulag um þóknun á verkfræðingstaxta fyrir þann tíma sem hann þurfti að taka frá stofu sinni. Námu heildargreiðslur til hans 173 945 kr. Ég vil taka það fram að áður en ég samþykkti það kynnti ég mér hvernig hefði verið háttað slíkum greiðslum fyrir menn sem ekki eru í fastri vinnu og mér var tjáð að a. m. k. í allmörg ár hefði sá verið siðurinn. Ég samdi hins vegar um það við Guðmund að ekki yrði reiknað sérstaklega þótt vinna væri t. d. utan dagvinnutíma eða þess háttar. Þóknunarnefnd ákvað hins vegar þóknun til annarra nefndarmanna og starfsmanns og var sú þóknun ákveðin 25 000 kr. til hvers. Þess má geta að skv. þeim upplýsingum sem ég hef fengið hélt nefndin alls 40 bókaða fundi sem stóðu alls í 140 klst. og segir hér að skipst hafi nokkurn veginn til helminga að unnir voru í dagvinnu og utan dagvinnu og þá mest um helgar, hygg ég. Auk þess voru haldnir fjölmargir óformlegir fundir með hagsmunaaðilum og mikil vinna lögð í gagnaöflun milli funda. Að auki réð nefndin sér lögfræðinga til ráðgjafar og samningar lagafrv. Fengu þeir greitt skv. taxta eins og tíðkast hefur í rn. og ég lýsti fyrr. Baldur Guðlaugsson fékk 305 525 kr., Eiríkur Tómasson 222 925 kr. og Heimir Hannesson 22 500 kr. Ég vil taka undir það, sem fram hefur komið, að greiðslur úr ríkissjóði fyrir aðkeypta þjónustu eru mikið umhugsunarefni. Staðreyndin er sú, eins og ég veit að hv, þm. Hjörleifur Guttormsson getur mjög vel borið af sinni reynslu, að starfskraftar eru takmarkaðir í ráðuneytunum og því hafa rn. orðið að ráða færa menn sem utan rn. eru starfandi. Í þeim tilfeilum hefur, eins og fram hefur komið í upplýsingum frá iðnrn. og birst hafa í Morgunblaðinu, þeim mönnum verið greitt skv. þeim taxta sem gildir á hverjum tíma. Ég tel hins vegar að allt þetta þurfi að endurskoða og athuga hvort ríkisvaldið getur ekki náð viðunandi samningum um slíkt, enda má líka segja að það er gífurlega mikið misræmi í því sem þóknunarnefnd ákveður og kom fram í því sem ég sagði áðan og töxtum hinna, þ. e. ráðgefandi manna utan ríkiskerfisins. Þess vegna hef ég ákveðið að óska eftir því að öll rn. taki saman slíkar upplýsingar og reyndar liggja þegar fyrir frá iðnrn. meiri upplýsingar um þessi mál sem iðnrh. ákveður að sjálfsögðu hvernig hann fer með. En ég endurtek að þegar slíkar upplýsingar liggja fyrir mun hvert rn. ákveða hvort þær verða lagðar fram fyrir almenning, en það tel ég sjálfsagt því að það er ekkert að fela í þessu og fjölmiðlar spyrja um þetta daglega nú. Þeir munu fá þær upplýsingar eins og viðkomandi ráðh. telja rétt. Iðnrh. taldi rétt að ekki væri legið á þeim upplýsingum sem hann hafði látið taka saman, enda höfðu þegar verið birtar upplýsingar um tvö síðustu árin og því full ástæða til að birta upplýsingar lengra aftur í tímann. Hv. þm. ræddi það frv. sem hér liggur fyrir. Hann óskaði upplýsinga frá mér um 4. gr. frv., fyrst og fremst um það hvort tryggt væri að Byggðastofnun fengi hálft það hús sem Framkvæmdasjóður á nú við Rauðarárstíg. Það er rétt hjá hv. þm. að í meðferð málsins var ákveðið að hafa annan hátt á en fyrst var gert ráð fyrir vegna þess að samkomulag varð um að stjórn Framkvæmdastofnunar gengi frá því máli alveg á næstunni. Ég get fullyrt að það verður gert á þann máta að húseignin verður ekki seld á háu verði til Byggðasjóðs. Byggðasjóður mun fá helming af húsinu til fullra afnota með mjög góðum kjörum.



Herra forseti. Hér er til umr. þýðingarmikið mál, frv. til laga um Framkvæmdasjóð Íslands, lagt fram af hæstv. forsrh. sem á að fara með stjórn þessa sjóðs sem ábyrgðaraðili, skipa honum stjórn til þriggja ára, gefa árlega skýrslu til Alþingis um starfsemi hans og eins og segir í 10. gr.: „ Forsrh. staðfestir reikninga sjóðsins að fengnum úrskurði endurskoðenda. Ársreikninga sjóðsins skal birta í Stjórnartíðindum.“ Hér hefur a. m. k. af hálfu eins talsmanns minni hl., hv. 4. landsk. þm., verið lagt til að Framkvæmdasjóður og meðferð hans verði falið öðrum ráðh. til forsjár. Ekki skal ég segja um rökin fyrir því eða gera þau hér að sérstöku umtalsefni. En það hlýtur að vera mjög traustvekjandi fyrir menn að horfa til þess að sjálfur hæstv. forsrh., ekki síst sá núverandi, skuli vera sá sem fari með reikningshald þessa sjóðs. Það var í umr. um 2. mál, sem hefur verið kennt við Framkvæmdastofnun sem nú er hugmyndin að leggja niður, frv. til l. um sérstaki þróunarfélag, að ég tók til máls og beindi nokkrum spurningum til hæstv. forsrh. - sem ég kynni betur við að væri í þingsal við umr., virðulegur forseti.  
            

Hvað ætli sé eftir af stjórnarliðinu hér?

Ég vil halda áfram máli mínu að þessum upplýsingum fengnum. Ég hafði sem sagt óskað eftir því við fyrri hluta ræðu minnar um þróunarfélag að hæstv. iðnrh. yrði viðstaddur, en hann strunsaði úr þinghúsi um það bil sem ég hóf mál mitt og var ekki fáanlegur til fundar. Umr. um þetta mál var síðan fram haldið á öðrum fundi hv. Nd., tekið til umr. kl. 01.30 í gær, og þá óskaði ég eftir því jafnframt, sem fram hafði komið áður, að hæstv. iðnrh. yrði viðstaddur umr. Því var harðneitað af hæstv. þáv. forseta, Birgi Ísl. Gunnarssyni, að eftir því yrði leitað og hann til kvaddur og raunar upplýst að hann væri fjarverandi af þessum fundi, og yrði ekki sóttur, enda hæstv. forsrh. viðlátinn, sem bæri mál þetta fram. Nú kemur hér annað mál þessu skylt fram og ég hefði talið eðlilegt, vegna þess að hluti af því máli sem nú er til umr. varðar hæstv. iðnrh., að hann yrði viðstaddur þessa umr. málsins, enda sýnist mér að hann hafi ekki tilkynnt forföll og reyndar hefur hæstv. forseti upplýst það.  Það var í fyrrinótt, bjartri fyrrinótt kl. rúmlega hálfþrjú, að hæstv. forseti þessarar deildar óskaði eftir því að ég gerði hlé á máli mínu í ræðu um þróunarfélagið. Ég varð að sjálfsögðu við því og mér var í framhaldi af því greint frá því að fram hefðu farið þá um nóttina undir minni ræðu viðræður milli talsmanna þingflokka hér í hv. Nd. um möguleika á því að ósk ríkisstj. eða talsmanna ríkisstj. að greiða hér fyrir framgangi mála. Eins og mér var greint frá þessu samkomulagi var það í því fólgið að reynt yrði að stefna að þinglausnum seinni hluta næstu viku, og til þess að það gæti orðið mundi stjórnarandstaðan, og Alþb. að sínu leyti, stuðla að því að á fundi hv. Nd. í gær gætu fram gengið frv. til l. um framleiðslu á landbúnaðarafurðum o. fl. út úr deildinni til Ed. og einnig þau frv. sem deildin var búin að greiða atkv. um eða ekki voru útrædd varðandi Framkvæmdastofnun og þau lagafrv. þrjú er því tengdust. Við tókum undir þetta og hétum því að standa að því fyrir okkar leyti að svo gæti orðið og það fylgdi að þingfundi lyki um kvöldmatarleytið eða gert var ráð fyrir að ljúka umr. milli kl. 7 og 8 í gærkvöld. Nú vita hv. þdm. það og ég þarf ekki að rekja það hvernig þingstörfum var háttað í gær. Mér höfðu verið gefnar vonir um að geta rætt um þróunarfélagið og fengið svör frá ráðh. á allrúmum tíma eftir kl. hálfsex eða sex þannig að hægt væri að taka á því máli og ég gæti lokið minni ræðu. En af ýmsum ástæðum. sem ég ætla ekki að rekja hér í einstökum atriðum, gekk þetta ekki fram og um kl. hálfátta í gærkvöld lauk fyrst atkvgr. hér um framleiðsluráðsfrv. svokallaða. Það var því alveg ljóst að ef átti að halda það samkomulag sem gert hafði verið um þinghaldið nóttina áður var ekki svigrúm til frekari umræðna um þróunarfélagið. en ég hafði ætlað mér að bera fram og bæta þar við fsp. til hæstv. ráðh., þ. á m. til hæstv. iðnrh. sem var á þessum fundi. Til þess að greiða fyrir þingstörfum og þessu samkomulagi ákvað ég í þessari stöðu að falla frá því að halda ræðu minni áfram og málið fór til atkvgr. Ég hélt af þingfundi til míns heima og opnaði fyrir sjónvarpið, sem hafði nýlega hafið fréttalestur, og þar voru fluttar fréttir frá Alþingi og ekki frá Alþingi. Aðalfrétt sjónvarpsins í gærkvöld var um fréttir sem ekki höfðu komið fram á Alþingi og ég held að það sé rétt upp á samhengi þessa máls að ég lesi hér til að halda því til haga í þingtíðindum frásögn sem fréttamaður sjónvarps, Ólafur Sigurðsson, flutti landsmönnum, en hún var svofelld, með leyfi forseta: „Á Alþingi í dag var haldið áfram afgreiðslu mála og var fundur enn fyrir fáum mínútum. M. a. var frv. um Framleiðsluráð afgreitt til Ed. og höfðu framsóknarmenn fallið frá flestum af brtt. sínum. En það sem var fréttnæmast á Alþingi í dag kom ekki fram á fundi. Á öðrum fundi Nd. lá fyrir fsp. Hjörleifs Guttormssonar um þau laun sem Guðmundur G. Þórarinsson verkfræðingur og nefnd sem hann stjórnaði hefðu haft fyrir að endurskoða sjóðakerfið. Þar sem Hjörleifur Guttormsson féll frá orðinu í umr. kom ekki til að forsrh. svaraði. Hann sagði hins vegar aðspurður að þessi nefnd hefði haldið 40 fundi í 140 klukkustundir og starfað að hálfu í dagvinnu, en að hálfu í helgidaga- og næturvinnu. Samið var við Guðmund G. Þórarinsson á sama grundvelli og gert hefur verið í iðnrn. undanfarin ár og fékk hann í þóknun 173 þús. kr. Aðrir nm. eru í fullu starfi, þeir Friðrik Sophusson og Stefán Guðmundsson alþm. og Valur Valsson bankastjóri, og fengu í þóknun 25 þús. kr. að ákvörðun þóknananefndar. En til að gera samanburð á þessum greiðslum og þeim sem áður hafa tíðkast fékk forsrh. samantekt frá iðnrn. um kostnað við verk á þess vegum. Greiðslur til samningamanna í stóriðjunefnd hafa vakið mikla athygli, en þeir hlutu í þóknun í fyrra mest á fimmta hundrað þús. kr. Þessi athugun leiddi hins vegar í ljós að greiðslur til starfsmanna fyrrv. iðnrh. voru mun hærri og fékk t. d. Ingi R. Helgason 156 þús. kr. 1981 eða sem nemur 718 þús. kr. á núvirði. Árið 1982 voru hæstu greiðslur til Ragnars Aðalsteinssonar 1300 þús. á núverandi verðlagi. en mun minni til annarra. Þessar greiðslur eru ákveðnar skv. bréfi Hjörleifs Guttormssonar iðnrh. frá 17. maí 1983. fáum dögum áður en hann lét af embætti. Það er því ekki nýtt að embættismönnum og öðrum starfsmönnum séu greidd laun fyrir nefndarstörf sem okkur almenningi þykja himinhá." Hann greinir frá því. hv. fréttamaður, sem við þekkjum um árabil af störfum við sjónvarpið, að fundur hafi staðið hér á Alþingi fyrir fáum mínútum. En hann afrekaði það á stuttum tíma að komast með þá frétt sem hann hafði fengið frá hæstv. forsrh. upp í sjónvarpið og koma henni þar á framfæri við alþjóð sem aðalfrétt dagsins og lagði ekki mikið á sig til að greina frá þeim sérstöku umr. sem hér fóru fram um málefni landbúnaðarins og atkvgr. þar að lútandi. T. d. fór það algjörlega fram hjá viðkomandi fréttamanni að formaður þingflokks Framsfl. tók ekki þátt í atkvgr. nema við nafnakall og greiddi þá ekki atkv. Það var að sjálfsögðu ekki nein frétt. Þetta voru þær kveðjur sem ég fékk frá hæstv. forsrh. út úr sjónvarpinu í gærkvöldi. Ég fékk að sjálfsögðu í framhaldi af því upphringingar frá fjölmiðlum. Þar á meðal hringdi til mín blaðamaður frá NT og innti mig eftir áliti á þeim fréttum sem komið höfðu fram í sjónvarpi og hann hafði reyndar fengið í hendur frá hæstv. forsrh. Hann sagði. og ég tel rétt að hafa það eftir þótt í einkasamtali hafi verið, að sú túlkun hefði komið hér fram hjá ákveðnum þm. á Alþingi undir lok fundarins í gær að ég hefði fallið frá orðinu á Alþingi í umr. um þróunarfélagið til að koma í veg fyrir að forsrh. kveddi sér hér hljóðs til að svara fsp. af minni hendi. Ég nefni þetta hér vegna þess að þetta eru mál sem ástæðulaust er að liggi í þagnargildi þegar stjórnarliðið stendur þannig að samkomulagi að sínu leyti. Hæstv. forsrh. verður að sjálfsögðu að meta það hverju sinni hvernig hann stendur að málum og það má segja um hann eins og aðra að lengi má manninn reyna. Ég tel það út af fyrir sig ánægjuefni að hæstv. forsrh. skuli gefa tilefni til þess og telja það vera á dagskrá að ræða um störf á vegum iðnrn. á árunum 1981–1983 sérstaklega og kannske lengra aftur í tímann og þau störf sem m. a. tengjast hinu svokallaða álmáli sem þá var á dagskrá og hefur verið á dagskrá síðan. Það er velkomið af minni hálfu að ræða þau mál hér á hv. Alþingi og ég hefði talið það farsælla fyrir hæstv. forsrh. að hann hefði séð ástæðu til þess, af því að honum var svo brátt í brók að koma upplýsingum um þetta tímabil á framfæri, að kveðja sér hljóðs undir þeim dagskrárlið sem ég hafði borið upp fsp. við hann undir, en hæstv. ráðh. sá ekki ástæðu til þess. Hann hafði tilbúin fjölrituð gögn til útbýtingar til fréttamanna hér, kom þeim á framfæri en ekki við fyrirspyrjanda. Þetta gagn fékk ég í hendur boðsent frá hæstv. forsrh. undir kl. 11 í gærkvöld og það er svar við spurningu HG „afhent fréttamönnum sem eftir því gengu“, undirritað af hæstv. forsrh. Virðulegur forsrh. taldi ekki ástæðu til að koma þessum svörum, sem svo mikið lá á að koma út í ljósvakann, á framfæri við þann þm. sem hafði að hans mati gefið tilefni til þess og hluti af svörum hans varðaði fsp. sem ég kom hér á framfæri á sínum tíma. Þetta er rétt að fyrir liggi og svo meta menn hvort þeir telja þetta eðlileg vinnubrögð, þingleg vinnubrögð eða ekki. Ég vil að það komi fram hér strax að ég er afar ánægður yfir því að hér skuli vera af ríkisstj. hálfu og af hálfu hæstv. forsrh. talin ástæða til að ræða þessi mál á sumarþinginu sem hér stendur yfir og það skal ekkert standa á mér að taka þátt í þeim umr. og eiga orðastað við hæstv. forsrh. um þetta tímabil og fyrri tíma og afskipti hans af þessum málum því að svo vill til að hæstv. forsrh. á lengri sögu en nokkur annar þm., ég vil nú ekki segja núlifandi Íslendingur, en nokkur annar þm., í sambandi við álmálið. Það er hin merkasta saga sem þar liggur fyrir varðandi hlut hæstv. forsrh. í þessu máli. Vegna þess að hæstv. ráðh. upplýsir það nú að hann sé að óska eftir því við einstök rn. að þau dragi fram reikningshald sitt varðandi þóknanir til nefnda og sérráðinna starfsmanna hinna rn. fjögur til fimm ár aftur í tímann, finnst mér það nú dálítið skammt leitað hjá hæstv. forsrh. Ég held að það væri þörf á því að fara miklu lengra aftur í tímann og ekki skemmra en 20 ár og ég hefði óskað eftir því við hæstv. forsrh. að hann færi og léti sín rn. nú á meðan sumarþingið stendur yfir fara yfir reikninga rn. að þessu leyti 20 ár aftur í tímann og framreikna allar þóknanir og greiðslur til manna á þeirra vegum, framreiknað á lánskjaravísitölu eins og gert hefur verið af hæstv. iðnrh. á þeim gögnum sem forsrh. dreifði til fjölmiðla í gær. Það er allt framreiknað á þeirri vísitölu sem hæstv. forsrh. telur eðlilegt að miða laun við og launasamanburð, þ. e. lánskjaravísitölu. Ég tel einnig eðlilegt að hæstv. forsrh. láti ekki aðeins staðar numið við reikninga hjá rn. sjálfum, heldur finnst mér eðlilegt að hann láti einnig fara yfir sambærilega hluti hjá einstökum stofnunum sem undir rn. heyra. Ég tel t. d. vegna þáttar hæstv. forsrh. í þessum málum sjálfsagt að hann færi yfir stofnun eins og t. d. Iðntæknistofnun Íslands, svo að dæmi sé tekið, svo að maður taki eitthvað af vettvangi iðnaðarmála, og að hann léti fara yfir stofnanir í heilbrigðiskerfinu. Hann gæti jafnvel litið á, óskað eftir að taka, ef um úrtak væri að ræða, eitthvað sem heyrir undir menntmrn., eins og t. d. Rannsóknaráð ríkisins, og draga fram reikninga og gögn frá því á árinu 1965 og til þessa dags sem snerta Rannsóknaráð ríkisins. Hæstv. forsrh. var framkvæmdastjóri þeirrar stofnunar um tíma og það er ekki óeðlilegt, finnst mér, að hæstv. ráðh. sýni mönnum í reynd hvernig hann hefur staðið að málum í sambandi við bókhald, greiðslur og reikningsfærslu.

Hvaða mál er á dagskrá, forseti?

Það mál sem er á dagskrá - ég skal svara hv. þm.

Forseti væri nú fær um það.

f. h. forseta - er Framkvæmdasjóður Íslands. Það er gert ráð fyrir að forsrh. fari með málefni hans, þar á meðal reikningsfærslur allar og áriti reikninga. Tilefni þess að ég innti hæstv. forsrh. eftir því um daginn hvernig hagað hefði verið greiðslum til þeirra manna sem unnu að þeim frumvörpum sem hér hafa verið til umr. að undanförnu var sú og ég greindi frá því við upphaf umr. að hæstv. forsrh. hafði séð ástæðu til að snupra hæstv. iðnrh. sérstaklega opinberlega í fjölmiðlum fyrir meðferð hans og greiðslur til svonefndrar viðræðunefndar um stóriðju og stóriðjunefndar. Eftir hæstv. forsrh. er þannig haft í DV þann 31. maí á forsíðu undir fyrirsögninni „Áltekjurnar: Steingrímur heimtar skýringar“: „Ég tók þetta mál upp á ríkisstjórnarfundi í morgun og óskaði eftir skýringum, jafnframt að samræmis gætti frá einni nefnd til annarrar að það yrði einföld regla í þessum málum,“ sagði Steingrímur Hermannsson forsrh. í gær. Hann var þá spurður um kostnað vegna samninganefndar um stóriðju sem greint hefur verið frá í fjölmiðlum. Upphæðirnar hafa komið fólki á óvart. Fólki hefur blöskrað. Í skýrslu iðnrh. var ekkert minnst á viðræður vegna Kísilmálmverksmiðjunnar. Vegna þeirra hækka t. d. laun Guðmundar G. Þórarinssonar um 115 þús. kr., í um 630 þús. kr.“ Þetta snertir nú ekki málið, en á bls. 2 í sama blaði er nánari tilvitnun í mál hæstv. forsrh.: „Steingrímur sagði að á sínum tíma hefði hann verið formaður stóriðjunefndar. „Það kom fyrir að einstaka menn væru kannske beðnir um að vinna ákveðin verk gegn þóknun, en slíkt var óvenjulegt.““ Þarna er hann að vitna til liðins tíma, sem ég er hér að óska eftir frekari upplýsingum um, frá 1965 a. m. k. Það voru þessar opinberu snuprur af hálfu hæstv. forsrh. sem voru tilefni þess að ég óskaði eftir þessum upplýsingum um þóknanir og laun til manna sem undirbúið hefðu þessi frv., þar sem hæstv. forsrh. er að tala um nauðsyn samræmingar, og þá var ekki óeðlilegt að fram kæmi af hans hálfu hvernig hann héldi á málum fyrir sitt leyti hvað þetta snertir. Það varð tilefni þess að ég bað hæstv. forsrh. um þær upplýsingar sem hann hefur þegar fram reitt um þessa nefnd sérstaklega. Þegar litið er á málsmeðferð hæstv. forsrh. er kannske rétt að víkja að þeim gögnum sem hann dreifði til fréttamanna. Þar er að finna í fyrsta lagi yfirlit um þóknanir til sjóðanefndarinnar svokölluðu, samtals upp á eitthvað á níunda hundrað þús., sem hefur verið greitt vegna þess máls. Síðan fylgir yfirlit eða grg. til iðnrh. tekin saman af embættismanni í iðnrn., dags. 8. 12. 1983, yfir kostnað við álmálið, mengunarrannsóknir í Straumsvík og samninga við Alusuisse árin 1981–1983. Þetta er fært og skipt milli áranna 1981–1982 og 1983 og raunar er árinu 1983 skipt í tvö tímabil, annars vegar til loka maímánaðar og hins vegar frá byrjun júní til loka októbermánaðar. - Þessu heildaryfirliti sem ég sé að Morgunblaðið hefur lagt saman og reiknar í heild þessar upphæðir frá þessum árum upp á eitthvað um 34 millj. kr., ég hef það ekki fyrir framan mig þessa stundina, en það var eitthvað nálægt því, vegna álmálsins og mengunarrannsóknanna við álverið. Það fylgir síðan yfirlit um almennan kostnað, skrifstofukostnað og launatengd gjöld og risnu sem þessu tengist, sérfræðiþjónusta innlend, tilgreindar stofnanir og einstaklingar og greiðslur til þeirra, sérfræðiþjónusta erlend til ýmissa aðila, ferðakostnaður og akstur og síðan heildarkostnaður. Þetta er sundurliðað frá ári til árs og árinu 1983 skipt í tvennt með þeim hætti sem ég hér rakti. En það eru ekki aðeins þær upphæðir sem greiddar voru sem hér er að finna, heldur hefur hæstv. iðnrh. nýverið, væntanlega að ósk hæstv. forsrh., látið framreikna þessar tölur. Og hvernig er staðið að þeim framreikningi? Hvaða vísitala er nú notuð í þeim framreikningi? Jú, það er sú vísitala sem greinilegt er að hæstv. iðnrh. og forsrh. telja að eigi að ráða kaupum og kjörum í landinu. Það er lánskjaravísitalan, 1144 stig í júnímánuði 1985. Ég er alveg viss um það að þessi framreikningur hæstv. forsrh. og iðnrh. gæti orðið tilefni í frétt dagsins. Það væru nú ekki lítil fagnaðartíðindi fyrir launafólk í þessu landi eftir að það liggur fyrir að þessir hæstv. ráðh. telja eðlilegt að framreikna kaup og kjör manna í landinu frá árunum 1981, 1982 og fyrri hluta árs 1983 með lánskjaravísitölu. Ég er viss um að þessi yfirlýsing frá hæstv. forsrh. gæti greitt fyrir samningum á vinnumarkaði ef hann útfærði hana svolítið víðar en á því yfirliti sem ég hef hér undir höndum og hann hefur veitt fréttamönnum aðgang að. Nú er ég síst að lasta það að slíkur samanburður sé gerður, en hitt hlýtur að skipta máli á hvaða grundvelli það er gert. Og hér kemur fram vilji virðulegs forsrh. sjálfs í þessum efnum og iðnrh. í gögnum sem hann hefur afhent forsrh. Í þriðja lagi er að finna í þessu yfirliti minnisblað um greiðslur iðnrn. til Rafteikningar, sem svo er kölluð, fyrirtækisins Rafteikningar, svo til eingöngu fyrir störf Tryggva Sigurbjarnarsonar fyrir rn., eins og segir í þessu bréfi. Þær greiðslur eru þar tíundaðar árið 1981 og 1982 og segir, með leyfi forseta: „Störf Tryggva voru reiknuð skv. gjaldskrá Félags ráðgjafarverkfræðinga að frádregnum 10% magnafslætti.“ Þær upphæðir sem þarna eru tíundaðar, sem ekki hafa komið fram, a. m. k. ekki í sjónvarpinu, eru: Árið 1981 greitt til Rafteikningar 292 697. Framreiknað á verðlagi í dag, eins og hér segir, væntanlega er það lánskjaravísitala, 1 millj. 340 þús. kr. Árið 1982. stendur hér einnig, voru greiddar til Rafteikningar 195 597 þús. kr. eða á verðlagi í dag 601 000 kr. Þetta eru þau gögn sem hæstv. forsrh. afhenti fréttamönnum sem eftir því gengu. Nú má ýmislegt segja um þær upplýsingar sem hér liggja fyrir. Ég ætla ekki að gera það í löngu máli að þessu sinni né taka almennt til umræðu svo sem vert er aðstöðu Stjórnarráðs Íslands til starfa, starfsaðstöðu þess og ráðningu manna til sérverkefna, störf á vegum nefnda og þóknanir til þeirra. En ég tel skylt, vegna einstaklinga sem hér eiga í hlut og hæstv. forsrh. hefur séð ástæðu til að draga inn í umr., að fram komi leiðréttingar á þeim tölum sem hæstv. iðnrh. hefur látið forsrh. í té og varðar það fyrst og fremst tölur sem snerta greiðslur til Inga R. Helgasonar lögmanns og nú forstjóra Brunabótafélags Íslands. Ég hef fengið frá honum upplýsingar skv. reikningum sem hann framvísaði og fékk greidda af hálfu iðnrn. á árinu 1981 sem sérstaklega var gert að umtalsefni sem hæsta greiðsla vegna álmálsins til einstaklings á þessu ári. Þar er skv. upplýsingum hæstv. iðnrh. og forsrh. nefnd talan 156 372 kr. eða framreiknað miðað við lánskjaravísitölu 1144 718 432. Þetta eiga að vera störf sem tengjast álmálinu. Ingi R. Helgason hefur greint mér frá eftirfarandi: Störf hans á vegum iðnrn. 1981 voru: 1. Lögfræðistörf og ráðgjöf sem tengjast öðru fremur álmálinu. Vegna súrálsmálsins eingöngu: 73 877. Vegna súrálsmáls og annarra verkefna, ósundurliðað: 41 425. Samtals 115 302 í staðinn fyrir 156 372 sem kemur fram í yfirliti hæstv. iðnrh. 2. Fyrir nefndarstörf fékk Ingi R. Helgason greitt vegna starfa í þágu jarðhitamála, m. a. undirbúningur að frv. um eignarhald á jarðhita, 4 362 kr. 3. Vegna svokallaðrar „Hafnarfjarðarnefndar“ sem starfaði á vegum fjmrn. og tengdist skiptingu á framleiðslugjaldi ISALs m. a. og er gamalt deilumál sem hæstv. núv. viðskrh. kannast vel við, virðulegur hæstv. þm. og ráðh. Matthías Á. Mathiesen. Þar var greiðslan um 5 400 kr. Samtals fyrir slík nefndarstörf 9762 kr., en í heildargreiðslur, heildarlaun þetta ár 125 064 í staðinn fyrir 156 372 sem tíundaðar eru í yfirliti frá iðnrn. Það sem kann að valda þessum mismun, mismunandi færslum er reikningur, sem varðar árið 1980 og snerti ferð Inga R. Helgasonar til Ástralíu það ár og vinnu sem henni tengdist, upp á 42 500 kr. og kom til greiðslu á árinu 1981. Skv. vísitölu kauptaxta, ef notuð væri vísitala kauptaxta en ekki lánskjaravísitala, næmu þessar heildargreiðslur vegna ársins 1981 til Inga R. Helgasonar 574 043, þar af vegna álmálsins 409 959. Á reikningum frá nefndum lögmanni er alltaf tilgreindur vinnustundafjöldi og hver stund verðlögð á 175 kr. allt árið 1981, en meðaltaxti verkfræðinga á því ári var 250 kr. á tímann. Í öðru lagi var ferðadagafjöldi tíundaður og hver dagur verðlagður á 1500 kr. allt árið 1981 og reiknað með átta stunda vinnutíma á ferðalögum. Þetta tel ég skylt að hér komi fram vegna viðkomandi einstaklings þar sem þær upplýsingar sem fram hafa verið framreiddar eru ekki réttar. Ég get nefnt það vegna annars aðila sem upplýsingar eru fram reiddar af hæstv. forsrh. um, þ. e. Rafteikningar sf., vegna starfa Tryggva Sigurbjarnarsonar aðallega, að þar er meðaltal útseldrar vinnu á árinu 1981 250 kr. og meðaltal útseldrar vinnu árið 1982 372 kr. Þetta er rétt að fram komi varðandi þessar upplýsingar sem þarna hafa verið afhentar fjölmiðlum og hér eru til umræðu. Ég tel líka rétt vegna Ragnars Aðalsteinssonar lögmanns að taka það fram sérstaklega að ég hef ekkert rætt við hann um þær greiðslur sem hér hafa verið gerðar að umtalsefni, en ég veit að hann vann störf fyrir iðnrn. sem lögfræðingur og á taxta lögfræðinga á sínum tíma og ég held að enginn þurfi að kvarta undan vinnu þessa hv. lögmanns, enda hefur það út af fyrir sig ekki verið gert að umtalsefni. Hann reyndist a. m. k. á þeim tíma sem hann starfaði í mína þágu. og mér er ekki kunnugt um að þar hafi orðið breyting á, afar traustur starfsmaður og ég tel að þær þóknanir sem til hans gengu, miðað við taxta lögmanna, hafi vel staðið fyrir sínu, sú vinna sem þar var lögð fram. Sjónvarpið gerði í frétt sinni í gær með einhverjum hætti, lítt skiljanlegum, að umtali sérstaki bréf sem ég hefði undirritað 17. maí 1983 og tengir það bréf þeim greiðslum sem greint var frá í fréttum sjónvarpsins. Ég næ ekki endum saman í þessum efnum hvað þennan fréttaflutning varðar og þetta bréf er ekki heldur að finna í þeim gögnum sem hæstv. forsrh. afhenti og ég fékk í hendur um ellefuleytið í gærkvöld. Bréf þetta, sem ég hef ekki heldur undir höndum en minnist vel að hafa undirritað og gengið frá í maímánuði 1983, var samningur við Ragnar Aðalsteinsson lögmann sem væntanlegan aðalmálafærslumann Íslands í þeim réttarhöldum sem fram undan voru að kröfu Alusuisse fyrir Alþjóðastofnuninni um lausn fjárfestingardeilna í New York. Alusuisse hafði þá tekið um það ákvörðun, í lok aprílmánaðar eða byrjun maí 1983, að vísa innheimtukröfu íslenska ríkisins um 10 milljón dala viðbótargreiðslu á framleiðslugjaldi vegna vantalins hagnaðar ISALs á nokkru árabili, upphæð sem er nokkuð á fimmta hundrað millj. kr. skv. núverandi gengi, fyrir þessa stofnun. Fjmrn. og iðnrn. höfðu fyrir sitt leyti á það fallist og voru að undirbúa þessa málsmeðferð fyrir ICSID-gerðardómnum, Afþjóðastofnuninni til lausnar fjárfestingardeilum í New York, á þessum vikum. Liður í því var að ráða málafærslumann af Íslands hálfu. Það var niðurstaða mín að höfðu samráði við ýmsa aðila að fela Ragnari Aðalsteinssyni það verkefni. Því fylgdi að sjálfsögðu að ganga frá kaupum og kjörum honum til handa í sambandi við það væntanlega starf. Og að athuguðu máli var það tillaga embættismanna sem ég féllst á, einnig að athuguðu máli, að Ragnari Aðalsteinssyni yrðu ætluð hliðstæð kjör þá daga sem hann flytti mál fyrir ICSID-gerðardómnum og öðrum málafærslumönnum þar væru ætluð eða 600 Special Drawing Rights á dag, þ. e. sú mynt sem þannig er er framreiknuð og skammstöfuð SDR, að hann hlyti sem sagt sömu þóknun þá daga sem málarekstur færi fram fyrir gerðardómnum. Hins vegar var undanskilið - og ég bið menn að taka eftir því - að hann fengi nokkra þóknun á ferðalögum nema greiðslur fyrir ferðareikninga frá Íslandi til New York og ekki gert ráð fyrir neinni þóknun þá daga sem færu í ferðalög. Þá daga sem lögmaðurinn hins vegar ynni að undirbúningi mála hér heima fengi hann greiðslur sem næmu 2/3 af nefndri upphæð, 600 SDR, þ. e. 400 SDR. Ég lét sannfærast um það, eftir að embættismenn höfðu skýrt þessi mál fyrir mér, að ekki væri óeðlilegt, miðað við umfang málsins og stærð og ábyrgð, að ganga frá samningi við Ragnar Aðalsteinsson að þessu leyti hvað þetta snerti og m. a. í ljósi þess að þessir taxtar hjá ICSID-gerðardómnum, sem um 100 ríkisstjórnir eru aðilar að og það að verulegu leyti þróunarlönd, fátæk þróunarríki, eru taxtar lögmanna í lægri kanti að mér er tjáð, og það margfalt lægri en það sem almennt mun vera greitt við lögfræðistörf í Bandaríkjunum, svo dæmi sé tekið. Þannig hygg ég að sá lögmaður sem í gerðardómsnefnd var settur af núv. hæstv. viðskrh., Surrey heitinn, því að hann mun hafa látist áður en sáttargerð lauk, hafi fengið umsamdar greiðslur eins og gagnaðili frá Alusuisse, eitthvað á bilinu 1500–1800 Special Drawing Rights á dag, svo menn hafi þetta til hliðsjónar og samanburðar þegar verið er að vega og meta mál af þessu tagi. Hins vegar gerðist það eftir að núv. ríkisstj. tók við að hæstv. iðnrh. sá ástæðu til þess að fallast á kröfur Alusuisse um það að breyta málsmeðferðinni, brjóta upp þann gerðardóm sem málið var að festast í skv. aðalsamningi milli íslensku ríkisstjórnarinnar og ÍSAL frá 1966 og skipta því niður á þrjá „panela“ sem svo eru kallaðir á ensku eða gerðardómsnefndir, búa til þrjá hópa lögmanna sem hver færi með sinn þátt málsins. Ég veit ekki með hvaða hætti gengið var frá samningum að þessu leyti, en þó hygg ég vera að mál hafi verið endurskoðað varðandi greiðslur og þóknanir í ljósi þess að þarna var málið sett í allt annan farveg en gerðardóminn. Nú fóru með þetta mál t. d. fyrir gerðardómsnefnd í New York, en ekki umræddum ICSID-gerðardómi, þrír lögmenn tilkvaddir af iðnrn. og íslenskum stjórnvöldum, þeir Ragnar Aðalsteinsson, sem áfram hélt starfi í þágu iðnrn. skv. ákvörðun núv. hæstv. iðnrh., Eiríkur Tómasson og Halldór J. Kristjánsson. Þessir þrír lögmenn fylgdu eftir aðaldeiluefninu um vantalinn hagnað ÍSALs og skattkröfu íslenska ríkisins upp á á fimmta hundrað millj. kr. fyrir þessari gerðardómsnefnd. Þar var það mál til meðferðar þangað til á liðnu ári að ríkisstj. sá ástæðu til að fallast á kröfur Alusuisse um sérstaka svonefnda sáttargerð í þessu máli og þiggja úr hendi auðhringsins 3 millj. dala sem ótilgreinda sáttargerðargreiðslu vegna krafna íslenskra stjórnvalda í stað kröfu upp á 10 millj. bandaríkjadala. Þetta var ákvörðun íslenskra stjórnvalda þrátt fyrir það að íslensku lögmennirnir, sem störfuðu fyrir gerðardómnum í New York, höfðu haldið þannig á máli Íslands og málstaður Íslands reynst með þeim hætti fyrir þessum gerðardómi að Alusuisse var þar sannað að sök fyrir stórfellt yfirverð, engu minna en það sem fram hafði komið af hálfu íslenskra stjórnvalda varðandi hækkun í hafi hvað súrálið snerti í flutningi frá Ástralíu til Íslands. Það er á miðju síðasta sumri, í júlímánuði s. l., þegar staðan í gerðardómnum í New York er þannig að Alusuisse stendur uppi berstrípað fyrir gerðardómnum, að íslensk stjórnvöld sjá ástæðu til þess að fallast á upptöku málsins eftir óskum auðhringsins, fallast á sérstaka sáttargerð og þ. á m. að skipta málinu upp í frumparta, eins og raun reyndist verða þegar mál lágu hér fyrir í nóvember s. l., og semja við auðhringinn um einn þáttinn, raforkuverð, upp á 12.5 mill þegar framleiðslukostnaðarverð raforku út úr íslenska raforkukerfinu er a. m. k. 50% hærra, að falla jafnframt frá mikilvægum skattkröfum, að breyta svo mikilvægum skattaákvæðum í gildandi samningi milli aðilanna sem færði auðhringnum til baka stórar fjárfúlgur þá þegar og þar var fallist á allar óskir auðhringsins um breytingar á skattareglum sér í hag. Skv. mati Ríkisendurskoðunar, sem kom fram í iðnn. Alþingis um þetta efni, munuðu greiðslurnar miðað við árið 1980, breytingarnar sem gerðar voru á afskriftarreglum og fleiri þáttum, um 80 millj. kr. á því eina ári. En hitt var ekki reiknað til tekna, sem hæstv. iðnrh. lét hafa sig í að gera. að láta auðhringinn beygja sig aðfaranótt 5. nóv. s. 1., stilla sér uppi fyrir úrslitakröfum um það að út úr samningum aðila yrðu tekin ákvæði, svokölluð „bestukjaraákvæði“. sem voru ein skársta trygging íslenskra stjórnvalda í sambandi við skattkröfur og skattgreiðslur af hálfu álversins í Straumsvík. Þarna munar ekki um aurana þegar Alusuisse á í hlut og spurningin er um að bjarga þessum viðskiptavini núverandi stjórnvalda, og mjög kærum viðskiptavini núverandi stjórnvalda, frá því að hljóta opinberlega dóma fyrir svik sín og yfirtroðslur gagnvart íslenskum stjórnvöldum. Þá er hlaupið upp til handa og fóta, þá er ekkert of dýru verði keypt og vinnu þeirra starfsmanna. lögmanna og annarra, sem unnu að þessu máli, allir með ágætum að ég tel vera, kastað að verulegu leyti út í vindinn, bæði þeirra sem störfuðu 1980–1983 í minni tíð sem iðnrh. og í framhaldi af því. Það er ástæða til að ræða þessa þætti miklu nánar, virðulegur forseti, og ég mun gera það eftir því sem tilefni gefast til síðar við þessa umr. Ég tel þó rétt að það komi fram sem ráð var fyrir gert í sáttargerðarsamningnum milli ríkisstj. og Alusuisse - ætli það hafi ekki verið 9. liður í fskj. V. við breytingarnar á aðalsamningi: „Hvorugur aðila skal gefa út neina fréttatilkynningu eða aðra svipaða tilkynningu varðandi sáttargerðarsamning þennan án samþykkis hins aðilans.“ Það var rifjað upp hér við umræðu í nóvember hvernig ÍSAL og Alusuisse hefðu fyrir sitt leyti staðið við þetta ákvæði. Hæstv. iðnrh. lýsti því nú svo yfir í þeirri kastþröng sem hann var í þá að þetta atriði væri bara markleysa og gilti ekki lengur, hann mundi ekki láta tjóðra sig með þessum hætti og þetta skyldu ekki vera lög á Íslandi þó að hann væri búinn að undirrita það og stjórnarliðið allt rétti upp hendina án breytinga á þessu ákvæði. En hvernig skyldi Alusuisse túlka viðskipti við núv. hæstv. ríkisstj. í sínum frásögnum, t. d. á aðalfundi auðhringsins suður í Zürich í aprílmánuði s. l., ef marka má það sem kallað hefur verið virtasta borgarblað Svisslands, og það er málgagn sem Morgunblaðið helst vill líkjast þegar það vill reisa merkið hátt, Neue Zürieher Zeitung, sem ver heilli síðu undir frásögn af aðalfundi Alusuisse þann 4. apríl s. l. undir fyrirsögninni „Auftauehen der Alusuisse aus ihrem rotem Meer,“ sem gæti útlagst á íslensku: „Alusuisse er að koma upp úr kafi rauðu talnanna“? - Það er betri afkoman, það er hagnaðurinn sem verið er að greina þar frá í fyrirsögn. Þar er síðan greint frá því í frásögn blaðsins eftir talsmönnum Alusuisse á aðalfundi að lokið væri nú óskemmtilegum málarekstri við íslensk stjórnvöld og sitthvað um það sagt. Þar segir að „hlutlausir, alþjóðlegir gerðardómar“ hafi í millitíðinni staðfest „Haltlosigkeit“, segir á þýskunni, staðfest rökleysu eða haldleysi þessara ásakaka. Það eru ásakanir þess sem hér stendur og er nafngreindur í þessari grein sérstaklega sem hinn fyrrverandi hatursfulli - það stendur nú ekki í blaðinu - andstæðingur Alusuisse hér uppi á Íslandi. En alþjóðlegir gerðardómar hefðu staðfest haldleysi þessara ásakana. Síðan segir - og það er best að sletta einu sinni þýsku úr þessum ræðustól, það er oftar að enskan heyrist, af því að ég hef ekki löggilta skjalaþýðingu: „Die isländische Regierung hat ausdrücklich davon Kenntnisse genommen was nach diplomatischen Geflogenheiten einer Entschuldigung nahekommt.“ Íslenska ríkisstjórnin hefur ákverð - ausdrücklich - hefur ákveðið tekið tillit til þessa sem skv. diplómatískum venjum nálgast afsökun. Þetta er túlkunin frá Alusuisse á úrslitum viðskiptanna við núv. ríkisstj. og þeim samningum sem gerðir voru á Alþingi í nóvember s. l. Ég tel rétt að hv. alþm. geri sér ljóst hvernig sá gjörningur er túlkaður. þrátt fyrir ákvæði fskj. V. tölul. 9., um að aðilar skuli ekki gefa út neina fréttatilkynningu eða svipaða tilkynningu varðandi sáttargerðarsamning þennan án samþykkis hins aðilans. - Kannske hefur það samþykki verið gefið. Ég á hins vegar ekki von á því sérstaklega að eftir því hafi verið leitað. Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. geti tekið þátt í frekari umr. í dag og ég ætla að stuðla að því að svo geti orðið með því að gera senn hlé á minni ræðu hér. Ég vil aðeins nefna það hér í lok hennar að þegar ég horfði á sjónvarpið í gær heima hjá mér kom mér í hug ekki alveg ósvipaður atburður sem gerðist fyrir tveimur og hálfu ári. Þá skaust ég heim í kvöldmat og horfði á sjónvarpið og fékk þar sérstök skilaboð frá Framsfl. í sambandi við álmálið. Þau voru flutt, þessi skilaboð, í samtali Ólafs Sigurðssonar fréttamanns og Guðmundar G. Þórarinssonar sem verið hafði þá fulltrúi Framsfl. í álviðræðunefnd sem svo var kölluð. Hv. þáv. þm. Guðmundur G. Þórarinsson valdi þá sjónvarpið sem vettvang til að segja sig úr álviðræðunefnd og lýsa sérstöku vantrausti á mig sem ráðh. í sambandi við þau mál. Hlutur fréttamannsins af þessu tilefni var út af fyrir sig nokkuð sérstakur og gæti orðið tilefni til upprifjana. Ég ætla ekki að nefna margt, ekki annað en orðalag eins og það sem þessi fréttamaður Ríkisútvarpsins þá viðhafði í nóv. 1982: „Barst hins vegar mjög jákvætt bréf frá Alusuisse þar sem boðið er upp á samningaviðræður sem m. a. fjalli um nýtt orkuverð“ og fleira kemur þar fram.