Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Þeir mega illa við bindast hæstv. ráðherrarnir hér inni í salnum. Það er heldur hvimleitt að ekki skuli vera hægt að ljúka hér umræðu þótt hún standi ekki nema tiltölulega stuttan tíma án þess að þeir séu sífellt roknir út. Ég saknaði þess að hæstv. sjútvrh. svaraði ekki þeirri spurningu sem ég bar fram við hann sérstaklega og er einfaldlega þessi: Er hæstv. sjútvrh. tilbúinn til þess að beina þeim tilmælum til stjórnar Hagræðingarsjóðs að hún bíði átekta í nokkra sólarhringa þangað til skýrist annars vegar með vinnu Alþingis að þessu máli og hins vegar hvort einhver botn kemst í ávísanarúllettu ríkisstjórnarinnar eða Byggðastofnunarhugmyndirnar eða hvað menn vilja kalla það? Hæstv. forsrh. gaf hér sex mismunandi svör um það hvenær niðurstöðu yrði að vænta í því máli. Það var ýmist fljótlega, bráðlega, sem fyrst, hið allra fyrsta o.s.frv. eins og menn heyrðu áðan. Í þessa sanskrít geta menn svo sem reynt að ráða en við væntum þess að það verði þá einhvern tíma á næstu sólarhringum eða vikum og þessari einföldu spurningu hlýtur hæstv. sjútvrh. að geta svarað. Er hann tilbúinn til að beina þessum tilmælum til nefndarinnar? Sér hann einhverja meinbugi á því gagnvart lögunum að stjórn Hagræðingarsjóðs bíði átekta einhverja sólarhringa, þess vegna tímasett ef menn vilja hafa það svo? Ég vil gjarnan að hæstv. sjútvrh. svari þessu hér. Ef ekki þá verður sjútvn. á fundi í fyrramálið og ég tel upplagt að hæstv. sjútvrh. komi á fund nefndarinnar þar sem væri þá hægt að ræða þetta mál ítarlegar við hann. Ég leyfi mér héðan úr þessum stóli, herra forseti, að fara fram á það við formann sjútvn. eða starfandi formann, varaformanninn, 17. þm. Reykv., að hann undirbúi það að fundurinn í fyrramálið fari í það að ræða þetta mál og eftir atvikum fáum við þá hæstv. sjútvrh. í heimsókn og/eða aðra hæstv. ráðherra sem ástæða telst til svo sem hæstv. forsrh. sem fer að hluta til með þessi málefni eins og kunnugt er. Ég sé að hv. 17. þm. Reykv. og varaformaður sjútvn. heyrir orð mín og tekur vel í þau að mér sýnist og þar með er það fagnaðarefni að sjútvn. muni taka þetta fyrir í fyrramálið. Ég vil svo segja örfá orð við hæstv. sjútvrh. í þessari seinni ræðu minni undir umræðunni áður en hann kemur hér og svarar. Það er ágætt að hann hafi þau einnig í huga þegar hann kemur hér í ræðustólinn. Því hefur verið haldið fram í umræðunni að menn hafi borið nokkurt lof á hæstv. sjútvrh. og jafnvel látið að því liggja að hæstv. sjútvrh. hafi verið í sérstöku uppáhaldi hjá stjórnarandstöðunni. Út af fyrir sig er nokkuð til í því. Ég hygg að menn hafi bundið nokkrar vonir við hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. talaði þannig framan af vetri í fyrra eins og honum væri veruleg alvara með að að gera eitthvað í málefnum sjávarútvegsins. Og eins og ég veit að hæstv. sjútvrh. rekur minni til kom hann fram með hugmyndir og beinlínis tillögur um það að óhjákvæmilegt væri að grípa til ráðstafana og ekki bara ráðstafana, í eitt skipti notaði hæstv. sjútvrh. orðið ,,neyðarráðstafanir``, vegna ástandsins í sjávarútveginum. Þetta er til skjalfest frá því síðasta haust eða snemma vetrar fyrir tæpu ári síðan. Síðan er sagan þekkt. Hæstv. sjútvrh. hefur ekkert komist með sín mál. Það hefur ekkert gerst í hæstv. ríkisstjórn og því litla sem tókst að koma þar fram var gert með stuðningi stjórnarandstöðunnar og reyndar að hennar áeggjan í fyrravor og gekk út á það að tæma skyldusparnað sjávarútvegsins, nota hann upp á einu bretti til að halda greininni lifandi þessa síðustu mánuði meðan hæstv. ríkisstjórn reyndi að koma sér saman um eitthvað varanlegt og til frambúðar í þágu greinarinnar. Nú er þetta þannig að hæstv. sjútvrh. er að verða búinn að sitja í eitt og hálft ár og mestan þann tíma hafa legið fyrir hörmulegri afkomutölur fyrir allar helstu greinar íslensks sjávarútvegs en lengi og lengst af áður hafa þekkst. Á þessu nýbyrjaða fiskveiðiári og næsta almanaksári stefnir í mesta tap fyrir sjávarútveginn sem mig rekur minni til að nokkurn tíma hafi verið sýnt á blöðum, að mati samtaka fiskvinnslustöðva á milli 14 og15% halla að frádregnum hagnaði frystitogaranna. Nú verður ósköp einfaldlega að segja eins og er að nú fer að koma að þeim tímamótum að hæstv. sjútvrh. verður að gera það upp við sig hvað hann ætlar að gera því að hann mun ekki fá mikið klapp á bakið eða hrós ef hann situr í súpunni ásamt öðrum í hæstv. ríkisstjórn, aðhefst ekki neitt, lætur kúga sig, kemur í ræðustól á Alþingi aftur og aftur og lýsir því yfir að hann hafi bara því miður verið í minni hluta, eins og hæstv. sjútvrh. gerði hér í kvöld. Ég hafði viljann, sagði hæstv. sjútvrh. Mig skorti ekki viljann til að gera vel og vinna að málefnum sjávarútvegsins en ég varð því miður í minni hluta. Skynsamlegar tillögur mínar um að nota Hagræðingarsjóð nutu ekki stuðnings. Ég varð í minni hluta og væntanlega á þetta sama við um efnahagsaðgerðir eða tillögur til að rétta við rekstrarafkomu greinarinnar. Þar er hæstv. sjútvrh. væntanlega einnig í minni hluta og hefur engu komið fram nema því sem flokka mætti e.t.v. undir að lengja örlítið í snörunni með því að nota upp skyldusparnað greinarinnar og lengja lán í hinum sömu sjóðum og hæstv. ríkisstjórn byrjaði feril sinn á að úthúða. Ég held að hæstv. sjútvrh. verði að átta sig á því að hann er að koma að þeim tímamótum í þessu ferli að nú er að duga eða drepast og hæstv. sjútvrh. getur ekki ætlast til þess að menn bindi öllu lengur vonir við fróm orð hans ef ekkert gerist. Og sá sjútvrh. sem situr í ríkisstjórn og horfir upp á sjávarútveginn hrynja, er nákvæmlega jafnábyrgur og aðrir í þeirri hæstv. ríkisstjórn þó svo hann hafi verið ofurliði borinn þar í einhverjum atkvæðagreiðslum. Málin eru ósköp einfaldlega þannig og auðvitað er það þannig að hæstv. sjútvrh. fer þó að nafninu til með þessi mál samkvæmt þeirri verkaskiptingu sem er við lýði samkvæmt lögum um Stjórnarráð Íslands og getur ekki þvegið hendur sínar eða fríað sig ábyrgð á því sem er að gerast í íslenskum sjávarútvegi. Ég vil láta þessi alvarlegu orð falla að hæstv. sjútvrh. viðstöddum vegna þess að mér segir svo hugur að við séum ekki nema rétt að byrja á þeirri umræðu sem hlýtur að standa, a.m.k. ef svo heldur sem horfir, um stöðuna í íslenskum sjávarútvegi og málefni hans á þessum nýbyrjaða þingvetri ef svo má að orði komast. Væntanlega gefast fleiri tækifæri til að ræða þau mál og einnig undir öðrum dagskrárliðum. E.t.v. verða þessi mál aftur á dagskrá eftir meðhöndlun í þingnefnd innan fárra sólarhringa ef svo vel vill til að það myndist samstaða á Alþingi um það að grípa til ráðstafana. En þeim spurningum, sem ég hef beint til hæstv. sjútvrh., fer ég í öllu falli fram á að hann svari varðandi tilmælin til stjórnar Hagræðingarsjóðs, hvort hann sjái á því einhverja meinbugi og hvort hæstv. sjútvrh. --- ég skýt því að til viðbótar --- teldi það til bóta að til hans kæmi ósk frá hv. sjútvn. um að senda slík tilmæli þannig að það lægi ljóst fyrir að frá þinginu væri einnig stuðningur við það að slíkur umþóttunartími yrði gefinn í einhverja sólarhringa áður en síðustu dyrunum yrði lokað á það að unnt væri að beita Hagræðingarsjóði sjávarútvegsins í þessum augljósa og skynsamlega tilgangi við núverandi aðstæður.

Virðulegi forseti. Það sem ég ætlaði að draga inn í umræðuna eru tvenn ummæli hæstv. forsrh. í umræðu um atvinnumál fyrir rúmri viku síðan. --- Nú spyr ég forseta hvort forsrh. sé í húsinu.

Forseti hefur ekki glöggar upplýsingar um það en mun leita eftir upplýsingum um það hvort forsrh. er í húsinu.

Virðulegi forseti. Það er eiginlega lágmarkskrafa ef ríkisstjórnin vill --- nú heyri ég að forseti hringir neyðarhringingu. Virðulegi forseti, það sem ég vildi sagt hafa er að það er eiginlega lágmarkskrafa, ef menn vilja greiða fyrir framgangi mála, að ráðherrar sem fara með málaflokkinn eða þá hafa tekið sér forræði í málaflokknum séu viðstaddir umræðuna. En ég get meðan beðið er eftir hæstv. forsrh....

Forseti getur upplýst það að hæstv. forsrh. er ekki í húsinu.

--- Virðulegi forseti. Nú veit ég ekki alveg hvernig á að bregðast við. Ég ætlaði að varpa ákveðnum spurningum fram til forsrh. en ég verð þá að gera það að honum fjarstöddum. En nú sé ég að hæstv. sjútvrh. hlær hér til hliðar og ég verð að segja það að ég held að hæstv. sjútvrh. ætti að fara að sjá sóma sinn í því að ganga ekki hér um sali flissandi eins og staðan er og eins og geðleysi hans virðist vera að sitja undir því að forsrh. sé búinn að taka af honum völdin varðandi þann málaflokk sem hann á að fara með og síðan gengur ráðherrann um gleiðbrosandi í þingsölum. Ég vil benda þingheimi og hæstv. forsrh. á það að væntanlega kom meginástæðan fyrir því í hverri kreppu við erum varðandi sjávarútvegsmálin fram í ræðu hæstv. forsrh. í atvinnumálaumræðu hér í síðustu viku. Þá sagði forsrh., með leyfi forseta: ,,Þegar menn eru að tala um stöðu sjávarútvegsins eru menn að horfa á spár fyrir næsta ár. Afkoman er ekki slök eða mjög slæm á þessu ári vegna þeirra aðgerða sem gripið hefur verið til.`` Málið er það að forsrh. virðist standa í þeirri meiningu að það sé allt í lagi í sjávarútveginum. Í annan stað vitnar hæstv. forsrh. í grein í Vísbendingu og lokaorð þeirrar lesningar eru þannig: ,,Óeðlilegt væri að lækka gengi til þess að hægja á aðlögun sjávarútvegsfyrirtækja að minni veiði.`` Og síðan segir forsrh.: ,,Þetta er hárrétt sem hér er skrifað og menn verða að horfa á þessar staðreyndir.`` Nú vil ég biðja þó þann ráðherra, vararáðherra sjávarútvegsmála, að hlusta á orð mín. Það er ekki hægt að draga aðra ályktun af þessum orðum hæstv. forsrh. en þau að annaðhvort trúi hæstv. forsrh. því að allt sé í lagi í sjávarútveginum eða þá hitt, sem má lesa út úr seinni tilvitnuninni, að hann sé þeirrar skoðunar að það eigi að knýja sjávarútveginn til ýtrustu hagræðingar við þær aðstæður sem nú eru uppi, við þær aðstæður að að mati Þjóðhagsstofnunar, verði 5--6% halli á veiðum og vinnslu bolfisks þegar búið er að taka inn í áhrifin af Hagræðingarsjóðnum, við þær aðstæður að öflugustu fyrirtækin í sjávarútvegi á Íslandi í dag, sem stunda landvinnslu og ég get nafngreint þau, Útgerðarfélag Akureyrar og Grandi, sjá fram á verulegt tap á seinni hluta ársins. Þetta segi ég vegna þess hversu meðaltöl geta verið varasöm. En hvernig er þá staðan hjá þeim sem liggja nær meðaltalinu? Og ég skora á hæstv. sjútvrh., því að ég ber nú nokkurt traust til mannsins, að hann komi upp og útskýri það fyrir okkur hvernig sjávarútvegsfyrirtækin eiga að komast út úr þessari úlfakreppu, ég tala nú ekki um þegar horfir í það á næsta ári að hallinn verði þá mældur í tugum prósenta, á annan tug prósenta. Þetta er sú staða sem sjávarútvegurinn býr við í dag. Síðan gerist það í dag að ríkisstjórnin boðar til blaðamannafundar um aðgerðir í atvinnumálum. Þar er ekki minnst á sjávarútveginn, sjútvrh. er reyndar ekki með á fundinum, og þar er því lýst sem einu af lausnarorðunum að lækka tekjuskatt fyrirtækja, lækka hann úr 45% niður í 35%.  Það er ekki nema von að hæglætismönnum eins og 2. þm. Suðurl. ofbjóði algerlega þegar staðan er orðin eins og hún er nú. Það getur vel verið að hæstv. sjútvrh. sjái ekki ástæðu til að svara okkur yngri og minni spámönnum í hópi þingmanna en ég skora á hann að taka mark á ræðu hv. 2. þm. Suðurl. sem var haldin áðan. Ég vil að lokum ítreka spurningar mínar til hæstv. sjútvrh. Hæstv. sjútvrh. hlýtur að hafa meira geð en það að hann láti þetta ganga yfir sig. Hann hlýtur að hafa áhyggjur af stöðu sjávarútvegsins eins og hún er og ég hef lýst í minni ræðu og við sem höfum talað fyrir því að það þurfi að grípa til aðgerða, við sem höfum liðkað fyrir um mál hæstv. sjútvrh., við sem sjútvrh. leitaði til þegar þurfti að greiða út úr Hagræðingarsjóði á síðasta vori eigum fulla heimtingu á að því verði svarað hér og nú: Hvernig sér hæstv. sjútvrh. framtíð sjávarútvegsins? Ég er ekki að tala um langa framtíð. Ég er að tala um þetta ár og það næsta og á hvern hátt þyrfti að beita sér fyrir aðgerðum til úrbóta.

Virðulegi forseti. Það er nokkuð liðið á tímann og ég skal ekki í sjálfu sér reyna að lengja þessa umræðu mikið en vil aðeins að segja nokkur orð. Það er út af fyrir sig merkilegt að standa hér og ræða um þetta mál, svo mikilsvert mál sem þessi atvinnugrein okkar, sjávarútvegurinn, er og verða þess áskynja að í þinghúsinu eru aðeins staddir fjórir eða fimm stuðningsmenn núv. ríkisstjórnar. 

Ertu búinn að gleyma því?

Nei, ég gleymdi því nefnilega ekki, hv. 17. þm. Reykv. eða hæstv. sjútvrh. Hins vegar skildist mér og ég ætlaði að fara að segja að tilmæli hefðu komið frá hæstv. dóms- og kirkjumrh. um að fá að tala fyrir frumvörpum ríkisstjórnarinnar á eftir sem við stjórnarandstæðingar munum að sjálfsögðu sitja yfir til þess að reyna að koma málum áfram. Þetta er umhugsunarefni fyrir okkur og spurning hvort virðulegur forseti vildi ekki hafa orð á því í þingflokkum stjórnarflokkanna að athygli hefði verið vakin á þessu vegna þess að klukkan er þó ekki nema hálfeitt og ég tel satt að segja ekkert eftir þeim stjórnarliðum að vaka smástund.

Er enginn úr Alþb.?

Jú, jú, þeir eru hér inni frá Alþb. Hins vegar virðist hv. 17. þm. Reykv. og formaður þingflokks Alþfl. ekki hafa mikinn aga á sínu liði því hér hefur ekki sést einn einasti ráðherra Alþfl. inni í allt kvöld og það sýnir okkur kannski áhugaleysi þessara manna á þeirri atvinnugrein sem verið er að fjalla um. Og merkilegt að þeir eru kannski að gleðjast yfir því að hafa svínbeygt Sjálfstfl. svo að þeir eru komnir langleiðina með það að koma á auðlindaskatti í sjávarútveginum. Einhvern tíma hefðu það nú þótt tíðindi, hæstv. ráðherra sjávarútvegsmála, að svo væri komið fyrir Sjálfstfl. Ég hef spurt um það áður þegar um þessi mál, auðlindaskatt á sjávarútveginn, hefur verið fjallað: Hvar er þessi gamli Sjálfstfl. sem einu sinni var talað um? Hvar er hann? Veit hæstv. ráðherra það? Ég hef ekki trú á því að hann kannist við þennan Sjálfstfl. sem nú er og sættir sig við það að leggja auðlindaskatt á sjávarútveginn, sættir sig við það að fulltrúar fjmrh. skuli vera búnir að fá þann starfa að standa við landganginn þegar menn fara á sjó og biðja um ávísunina áður en þeir róa og leysa landfestar. Það hefðu einhvern tíma þótt tíðindi að þetta skyldi Sjálfstfl. samþykkja. Hins vegar hefur sú yfirlýsing nokkuð ruglað þessa umræðu í kvöld sem hæstv. ráðherra gaf að hefði verið samþykkt í dag af stjórn Fiskveiðasjóðs eða stjórn Hagræðingarsjóðs. Ég kann betur við að við tölum um það því að ég lít svo á að það hafi verið stjórn Hagræðingarsjóðs sem hafi samþykkt að bjóða þessar aflaheimildir til sölu. Það hefur truflað umræðuna. En sú hugsun læðist að mér að með því hafi ráðherrar Sjálfstfl. ætlað að nota þann leik að taka þann beiska bikar frá ákveðnum þingmönnum Sjálfstfl. að þeir gætu kannski friðað samvisku sína eitthvað að greiða ekki þessu frv., um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð, atkvæði sitt vegna þess að það væri gagnslaust eins og ráðherrann orðaði það í kvöld vegna þess að þetta væri búið og gert. Það er kannski það sem liggur þar á bak við að menn flýttu sér svo mjög í dag að koma þessu frá. Ég hef trú á því að það sé ein meginástæðan fyrir því að þessi samþykkt var gerð í dag. Umræðan hefur hins vegar snúist mikið um afkomu greinarinnar og það er ekki óeðlilegt. Ég hef sagt það áður þegar ég hef talað um sjávarútvegsmálin og hef spurt um það, bæði í sjútvn. og hér í þessum stól, hvað líður störfum þeirrar nefndar sem kölluð hefur verið tvíhöfða nefnd og fékk það verkefni að vinna að og gera tillögur um stjórn fiskveiða. Það var ekki aðeins að henni væri trúað fyrir því heldur var henni einnig trúað fyrir því að koma með tillögur um hvernig leysa mætti rekstrarvanda sjávarútvegsins. Þessi tvíhöfða nefnd átti að hafa samráð við ýmsa aðila. Hún átti m.a. að hafa samráð við sjútvn. þingsins. Við fundum að því á sínum tíma að þessi leið var valin en ekki sú sem áður var farin, að fulltrúar voru tilnefndir af þingflokkum til þess að sitja samráðsfundi og vinna að tillögugerð um stjórnun fiskveiða. Núverandi ríkisstjórn taldi að það væri ekki góð leið og þess vegna vildi hún heldur að sjútvn. þingsins yrði virk í þessu starfi og hún yrði notuð sem samráðsaðili. Tvisvar sinnum hafa formenn nefndarinnar komið á fund sjútvn. og í bæði skiptin að ósk nefndarinnar sjálfrar. Þeir hafa aldrei haft frumkvæði að því sjálfir. Ég held að ég segi það rétt að það hafi verið á síðasta frekar en næstsíðasta fundi sjútvn. þar sem mættir voru hagsmunaaðilar úr sjávarútvegi sem ég spurði þá að því hvort þeir hefðu haft samráð við þessa tvíhöfða nefnd um tillögugerð í sambandi við stjórnun fiskveiða. Þeir fórnuðu höndum og sögðust ekki þekkja málið. Er þetta samráð, hæstv. sjútvrh.? Er þetta samráð? Þegar hv. 17. þm. Reykv. talaði um auðlindaskattinn áðan sagði hann ýmislegt. Maður grípur það ekki allt þannig að ég hef hugsað mér að nota einhverja stund á morgun til að líta yfir ræðu hans. Hún var í mínum huga býsna merkileg og sérstaklega þar sem hann fór yfir sviðið um auðlindaskattinn. Ég hef nefnilega velt því fyrir mér, þegar menn eru að tala um þennan auðlindaskatt og að selja eigi veiðiheimildir til útgerðar sem nú er rekin með 10--11% tapi og spáð er að verði rekin með yfir 14% tapi, með hvaða peningum greinin eigi að borga. Mér er spurn. Með hvaða peningum á greinin að borga sem áætlað er að verði rekin með yfir 14% tapi? Hvers konar hagfræði er þetta? Ég held hins vegar að menn ættu að hætta að tala um þennan auðlindaskatt og ég er viss um að um það getur orðið friður að sjávarútvegurinn borgi eðlilega skatta til samfélagsins af starfsemi sinni þegar honum hefur verið búinn almennilegur starfsgrundvöllur og þá á auðvitað sjávarútvegurinn, eins og önnur atvinnustarfsemi í landinu, að greiða eðlilega skatta og skyldur. Þannig á að ná skatti eða tekjum af þessari atvinnugrein. Um það hef ég trú á að gæti orðið þokkaleg sátt.  Það er auðvitað ömurlegt hvernig fyrir sjávarútveginum er komið. Ég heyrði ekki fréttir í kvöld. Þar var talað um að það ætti að setja peninga í ýmsar framkvæmdir. Ég heyrði hvergi minnst á að það ætti að fá peninga til að rétta hlut þessarar atvinnugreinar. Hún er mjög skuldsett eins og hér hefur komið fram. Nettóskuldir sjávarútvegsins eru nú líklega rétt um 70 milljarðar og nettóvaxtagreiðslur af þessu eru hvorki meira né minna en um 8 milljarðar kr. Lánstíminn sem sjávarútvegurinn þarf að búa við er að meðaltali, eins og kom fram hjá hv. þm. Finni Ingólfssyni fyrr í kvöld, rétt rúm 6 ár sem þýðir að árlegar afborganir eru á milli 10 og 11 milljarðar kr. Þannig þarf sjávarútvegurinn að greiða í vexti og afborganir lána 18--19 milljarða kr. Það hljóta allir að sjá að svona getur þetta ekki gengið. Það er vitavonlaust nema það sé ásetningur, og því vil ég ekki trúa, að rústa atvinnugreinina gersamlega. Það er auðvitað mikil blekking að reyna að slá því fram og telja mönnum trú um það að útgreiðslur úr Verðjöfnunarsjóði komi þarna að einhverju liði. Það er aðeins smáskammtalækning og það er ekki til þess að treysta rekstrargrundvöll greinarinnar. Það bætir aðeins greiðslustöðu fyrirtækjanna um stutta stund, en það er mikil blekking að ætla að það sé til þess að bæta rekstrargrundvöllinn og við megum ekki blekkja okkur á því. Til þess að sjá hversu vandinn er mikill í þessu getum við tekið gott fyrirtæki sem oft hefur verið vitnað til í sjávarútveginum sem er Útgerðarfélag Akureyringa. Það er örugglega eitt af þeim fyrirtækjum sem hvað best eru rekin eða hafa verið í gegnum tíðina, a.m.k. mjög vel rekið fyrirtæki og myndarlegt fyrirtæki, og var það á árinu 1990 með 185 millj. kr. hagnað af rekstri félagsins. Í fyrra var hagnaðurinn hins vegar um 85 millj. kr. og það er talið að hann verði í járnum eða verulegt tap verði á árinu sem er að líða. Við sjáum þennan viðsnúning í greininni. Þetta er vitaskuld algjörlega óviðunandi ástand og þess vegna hljótum við að leita mjög stíft eftir því hvaða leiðir hæstv. sjútvrh. er með í pokahorninu. Það er náttúrlega alveg deginum ljósara að það sem hefur verið að gerast í dag, að fyrirtækin sem hafa verið að fara á höfuðið og bankar og lánastofnanir hafa verið að tapa á í stórum stíl, veldur því að þau fyrirtæki sem eftir standa þurfa að bera miklu hærri vexti af þessum sökum. Bankarnir ná þessu inn á þann hátt að það er mjög íþyngjandi fyrir þau fyrirtæki sem eftir lifa. Og ekki nóg með það heldur eru þessi fyrirtæki einnig, eftir að þessi ,,konvertering`` fyrirtækjanna hefur farið fram eins og nú er í tísku, sett á svokallaðan núllpunkt og eru þess vegna komin í bullandi samkeppni við þau fyrirtæki sem alla tíð hafa staðið við skuldbindingar sínar og greitt af lánum sínum sem þeim hefur verið trúað fyrir. Á þennan hátt eru menn komnir með alveg nýjan feril og þannig verða þau fyrirtæki, sem fram að þessu hafa staðist, næst kölluð niður á gjaldþrotaleiðina. Ég hefði gaman af að heyra, ef hæstv. ráðherra segir einhver orð á eftir, hvort hann getur verið mér sammála um að ástæða sé til að spyrna við fótum og reyna að finna upp aðrar og skynsamlegri leiðir til að verjast þessu. Auðvitað er það umhugsunarefni fyrir okkur, og það er kannski gjarnan sagt að okkur beri skylda til að benda á leiðir, hvað við viljum sjálfir, hvaða hugmyndir við erum með sjálfir til þess að finna lausn á vandanum. Þess vegna vildi ég velta upp nokkrum hugmyndum og spyrja hæstv. sjútvrh. hvort hann vilji skoða þær hugmyndir.  Ég hefði gaman af að heyra hvort hæstv. sjútvrh. hafi eitthvað velt því fyrir sér, vegna þeirra straumhvarfa sem hafa orðið í framhaldi af því að við erum í vaxandi mæli að færa vinnsluna út á haf, að beita einhverjum tilfærslum á milli fisktegunda og milli þessara skipa eða jafnvel á veiðirétti. Mig langar líka að spyrja ráðherrann hvort hann vilji ekki skoða það að koma upp úreldingarsjóði fyrir fiskvinnslustöðvarnar. Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra hvort hann gæti ekki fallist á að eðlilegt væri að fella niður innheimtu á aðstöðugjaldi á þessi fyrirtæki. Lækkun vaxta höfum við oft minnst á og komið hefur fram að þeir sem í atvinnugreininni starfa telja að Þjóðhagsstofnun vanmeti mjög vaxtaþáttinn í afkomutölum greinarinnar eins og ég held að hafi komið fram hér í kvöld hjá hv. 17. þm. Reykv. Ég minni á lækkun orkukostnaðar. Það er enginn vafi að sjávarútvegurinn borgar hærra orkuverð en ýmis önnur atvinnustarfsemi hér á landi og þess vegna mætti skoða þetta. Ég spyr einnig: Er hæstv. ráðherra tilbúinn að beita sér fyrir því að styrkja fyrirtæki sem væru tilbúin til að setja skip sín á fjarlægari mið eða á vannýtta stofna? Ég spyr: Hefur hæstv. sjútvrh. skoðað þá möguleika, eða hafa þeir verið skoðaðir í ráðuneytinu, hvort hugsanlegt væri að einhver skip úr flotanum, t.d. hin stóru og öflugu loðnuskip sem við eigum og liggja oft langtímum saman lítt nýtt, gætu hugsanlega farið t.d. til rækjuveiða við Svalbarða? Ég hef oft og tíðum velt því fyrir mér hvernig það megi vera að íslensk fyrirtæki, í rækjuiðnaði t.d., þurfi að kaupa rækju af t.d. Rússum eða Norðmönnum, rækju sem þeir veiða við Svalbarða vegna þess að mér er það ljóst að það er tiltölulega þægilegt fyrir okkur Íslendinga að fá að veiða á þessum miðum. Ég hefði gaman af að heyra hvað ráðherra hefur að segja um þessa þætti. Það eru vissulega fleiri mið til en við Svalbarða en þau eru svo nálægt manni vegna þess að við erum að láta okkar fólk og fyrirtæki vinna þennan afla. Hv. þm. Finnur Ingólfsson kom inn á lánstíma þessara fyrirtækja og ég vil því einnig spyrja hæstv. sjútvrh.: Hefur hæstv. sjútvrh. eða ríkisstjórnin velt því fyrir sér að lengja lán fiskvinnslunnar úr þessum rúmu sex árum sem þau eru að meðaltali í í t.d. 12 ár? Ég hef það fyrir satt, hæstv. ráðherra, sem ég vona að heyri mál mitt þó að ég sjái að hann er önnum kafinn í tali,  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að segja fleira. Ég sé að hæstv. ráðherra hefur takmarkaðan áhuga á þessu máli og það er miður. Við verðum þá að geyma það til betri tíma að tala við hann. Ég held satt að segja að hæstv. sjútvrh. hefði gott af því að hlusta á það sem við viljum segja, þessi sem nennum að vera hér þegar þessi mál eru á dagskrá, því að ef ég hef hlustað rétt skilst mér að hann hafi ekki mikinn stuðning í þessum málum í sínum flokki eða Alþfl. og helsti stuðningurinn til góðra verka í sjávarútveginum muni koma frá Framsfl. og trúlega einhverjum hluta af Alþb., vonandi öllu. Ég bið þess vegna hæstv. sjútvrh. að leggja hlustirnar vel við þegar við framsóknarmenn, og stjórnarandstaðan öll, tölum í þessum málum.

Herra forseti. Ég ætlaði aðeins að fá upplýsingar um það hvernig forseti hefur hugsað sér fundarhaldið í nótt eða hvort það er virkilega ætlunin að taka ný mál hér inn á dagskrá á þessum tíma sólarhringsins. Ég sé ekki í fljótu bragði hvaða nauður rekur okkur til þess að haga vinnulaginu þannig að menn séu að skipta um gír og taka önnur og alls óskyld mál inn á dagskrána og byrja á því þegar komið er langt fram á nótt. Í öðru lagi finnst mér að sá hæstv. ráðherra sem hér á hlut að máli, og átti reyndar einnig í síðasta dagskrármáli, hafi kannski ekki beinlínis verið að sýna þann vilja til að greiða fyrir framgangi mála, með því að svara alls ekki þeim spurningum sem margítrekaðar voru við hann í umræðum um síðasta dagskrármál, að það auki mönnum gleði til þess að fara að hjálpa honum við að troða fleiri frumvörpum gegnum þingið í nótt. Er slíkur voði á ferðum, herra forseti, að það sé virkilega þannig að það þurfi að mæla fyrir nýjum frumvörpum um miðja nótt? Hvað liggur svona á? Ég held að nær væri að láta nótt sem nemur og kalla þetta dagsverk sem orðið er og taka þessi mál þá fyrst fyrir á næsta fundi sem nú er ætlunin að fara að hefja umræður um. Ég vil eindregið mælast til þess við hæstv. forseta að hann íhugi hvort það sé ekki skemmtilegra verklag.

Forseti vill geta þess að gefnu tilefni að tilkynnt var fyrr á fundinum að reynt yrði að ljúka þessari dagskrá sem fyrir fundinum liggur á þessum fundi og var meiningin að reyna að ná því.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. 4. þm. Norðurl. e. Hér hefur verið fjallað um mörg mál í dag og umræðu lokið um flest þeirra. Ég held að ekki hafi verið hægt að kvarta yfir því á undanförnum dögum að ekki hafi gengið bærilega að koma málum til nefnda. Nefndirnar hafa nóg að starfa og það liggur ekkert á að koma fleiri málum til þeirra. Hér er um mikilvæg mál að ræða og er mikilvægt að þeir þingmenn sem eiga að fjalla um þessi mál í viðkomandi nefndum geti verið viðstaddir 1. umr., þ.e. um 8. dagskrármálið, Álit EFTA-dómstólsins um skýringu samnings um EES, og 9. dagskrármálið, Réttarfar, atvinnuréttindi o.fl. Þetta eru stór mál sem varða mikilvæg atriði þessa samnings og mér finnst lágmark að þeir nefndarmenn sem eiga að fjalla um þessi mál, væntanlega í hv. allshn., séu viðstaddir. Ég get ekki séð að margir þeirra séu hér. Þar af leiðandi virðist vera að þeir hafi ekki reiknað með að þessi mál kæmu til umræðu um miðja nótt. Ég vil því fara þess á leit að þessari umræðu verði frestað þar til þingmenn geta verið viðstaddir hana með eðlilegum hætti.

Forseti gat þess áðan að tilkynnt hefði verið af forsetastóli að þessi mál yrðu tekin á dagskrá á þessum fundi. Ef sérstakar óskir koma hins vegar fram um það að þessum dagskrármálum verði frestað vill forseti leita samkomulags um það og gera örstutt hlé til að ræða nánar um þetta við formenn þingflokka sem kunna að vera í salnum. --- Fundarhlé. Það hefur orðið að samkomulagi að fresta því að taka til umræðu 8. og 9. dagskrármál og eru þau því tekin út af dagskrá. Fleira liggur ekki fyrir þessum fundi. Fundinum er slitið.

Forseti vill geta þess áður en gengið er til dagskrár að um kl. fjögur verða 6. og 7. dagskrármál tekin fyrir. Að loknum framsöguræðum fer fram sameiginleg umræða um málin skv. 3. mgr. 63. gr. þingskapalaga, ef enginn þingmaður mótmælir því. Þá vill forseti geta þess að gert er ráð fyrir kvöldfundi.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla. Samkvæmt samningi EFTA-ríkjanna við Evrópubandalagið um Evrópskt efnahagssvæði nær frelsi til fjárfestinga á Íslandi ekki til fiskveiða og fiskvinnslu. Íslendingar náðu þar fram veigamiklum fyrirvara af sinni hálfu til að tryggja full yfirráð landsmanna yfir þessari mikilvægu auðlind. Fyrirvarinn nær á hinn bóginn ekki til verslunar með fisk og er samkvæmt samningnum óheimilt að gera upp á milli borgara ríkjanna á grundvelli þjóðernis hvað varðar frelsi til að mega stunda verslunaratvinnu. Það er því nauðsynlegt að gera breytingar á lögum um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla og er lagt til að í lögin verði bætt ákvæði sem undanþiggur ríkisborgara annarra ríkja EES-svæðisins ríkisfangs- og búsetuskilyrðum þessara laga í þeim tilgangi að uppfylla ákvæði hans. Ég legg svo til, frú forseti, að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa langt mál um þetta núna þar sem ég hef aðstöðu til að vinna í þeirri nefnd sem mun fjalla um þetta mál, þ.e. sjútvn. Þar á ég sæti sem áheyrnarfulltrúi. Hins vegar vil ég vekja athygli þingmanna á því að samkvæmt þessu verður ekki betur séð en útlendingar geti sett hér upp fiskmarkað og þar af leiðandi keypt óunninn fisk og flutt utan til vinnslu. Og ég get ekki sagt annað en að hér er enn ein bakdyraleiðin komin að landhelgi okkar. Mér finnst full ástæða til að vekja athygli á slíku sem virðist vera að slæðast hér með með einum eða öðrum hætti í þessa umræðu um EES í krafti samræmingar. Við verðum að gæta að okkur. Við verðum að sjá hvað við erum að gera og taka hvert einasta frv. til gaumgæfilegrar athugunar og tel að það eigi fyrst og fremst að gerast í nefndum eins og t.d. í þessu tilviki, en það er alveg ótvírætt að með því að geta sett upp og haft sjálfur allt forræði yfir því hvernig fiskmarkaði sé háttað er í raun og veru verið að setja býsna mikið vald í hendur erlendra aðila.

Virðulegur forseti. Þetta frv. snýst í raun um það að innleiða frelsið inn í viðskipti með fisk og ég kem upp fyrst og fremst til að vekja athygli á því að hinar raunverulegu undanþágur frá því að útlendingar taki þátt í sjávarútveginum ná ekki lengra en þar til á að fara að selja vöruna. Það hlýtur að segja mönnum að útlendingar eiga ýmsa möguleika í sambandi við sjávarútveginn hérna og það verður býsna erfitt að verja það að útlendir aðilar taki þátt í þessari atvinnugrein eða stundi viðskipti af ýmsu tagi sem eru auðvitað undanfari annarra hluta sem gerðir eru. Þegar menn hafa fengið að kaupa fisk á mörkuðum hljóta menn að geta fengið að nýta sér hann, fengið að flytja hann út, vinna hann og ég tel að það sé rétt að menn horfist í augu við það að undanþágurnar og fyrirvararnir gagnvart sjávarútveginum munu verða erfiðar viðfangs. Það verður að fylgja þeim mjög stíft eftir og ég vil minna á að á sl. vetri kom í ljós að erlendir aðilar eiga umtalsverða eignarhluti í íslenskum fyrirtækjum og það kom greinilega í ljós að það var ekki vilji stjórnvalda að taka á því máli. Það er þess vegna ástæða til þess að doka við og velta því fyrir sér hvernig stjórnvöld munu taka á þessu máli í framtíðinni. Menn hafa gert mikið úr þessum fyrirvörum og þessum undanþágum og þá verða menn líka að fylgja því mjög hart eftir því að það verður vandrataður stígur að halda sjávarútveginum á Íslandi alfarið í eigu Íslendinga. Þetta leiðir líka hugann að því að varla eru nokkrar líkur til þess að við getum stjórnað útflutningnum frá Íslandi á sjávarafurðum og skammtað sjávarafurðir inn á markaði erlendis eftir að þetta frelsi er komið til í útflutninginn sem verður í þessu EES-kerfi. Ég óska eindregið eftir því að hæstv. sjútvrh. svari því hvort hann er ekki á sama máli og ég um það að í framtíðinni geti sjávarútvegurinn ekki skammtað vörur inn á markað erlendis í skjóli einhvers konar takmarkana eins og hafa verið notaðar fram að þessu.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem komið hefur fram og verið bent á að í þessu frv. felst að nokkru leyti annað markmið í reynd en menn hafa gefið út að væri með fyrirvara í samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Það er alveg ljóst með þessu frv. að fátt er um varnir í því skyni að halda útlendingum utan við okkar sjávarútveg. Það er alveg ljóst á þessu frv. að það er mat núv. hæstv. sjútvrh. og ríkisstjórnar að lögin frá 1991 duga ekki. Það verður að breyta þeim til samræmis við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Og það er líka alveg rétt sem bent hefur verið á, hver er staða okkar Íslendinga til að hafa stjórn á kaupum á fiski hér á landi eftir að þetta frv. er orðið að lögum? Ég velti því fyrir mér hvað verður um möguleika okkar á því að stýra framhaldinu eftir að verslunarviðskipti hafa átt sér stað hvort heldur er um að ræða unninn eða óunninn fisk, innan lands eða utan. Ég tel nauðsynlegt að hæstv. ráðherra gefi skýrari svör um það en fram hafa komið. Ég vil líka til viðbótar, virðulegi forseti, óska eftir skýringum ráðherra á niðurlagi 1. gr. þar sem segir að ríkisborgarar ríkja hins Evrópska efnahagssvæðis skuli vera undanþegnir skilyrðum um ríkisfang og búsetu samkvæmt nánari reglum er ráðherra setur. Hvaða efnisatriði eiga að vera í þessum reglum? Það skiptir verulegu máli um efni frv. hvað menn eru með þar í huga. Ég held, virðulegi forseti, að meira sé fólgið í þessu frv. en það lætur yfir sér. Svo lítið sem það er þá varpar það skýrara ljósi á þá stöðu sjávarútvegsins innan samningsins um Evrópska efnahagssvæðið sem bent hefur verið á. Ég sé að mörgu leyti í þessu frv. staðfestingu á okkar varnaðarorðum. Ég hef t.d. bent á að ég sæi ekki fyrir mér að það væri framkvæmanlegt til lengdar að halda útlendingum utan við sjávarútveginn með þeirri breytingu sem samningurinn leiðir af sér hér innan lands á ýmsum sviðum þjóðlífsins. Mér sýnist í raun og veru þetta frv. staðfesta þær efasemdir mínar og þurfi ekkert frekar að leiða fram rök í þeim efnum.

Frú forseti. Hv. 5. þm. Vestf. innti eftir því hvað átt væri við með lokaorðum í síðari mgr. 1. gr. frv. þar sem gert er ráð fyrir því að settar verði nánari reglur um hvernig ríkisborgarar hins Evrópska efnahagssvæðis skuli verða undanþegnir skilyrðum um ríkisfang og búsetu. Hér er einungis um að ræða framkvæmdareglur en ekki á nokkurn átt vikið að efnisreglum í þessu samhengi. Þær koma fram í lagagreininni sjálfri. Hv. þm. taldi að þetta frv. bæri vott um að nauðsynlegt væri að breyta lögunum frá 1991 um fjárfestingu útlendinga í atvinnurekstri á Íslandi. Því fer víðs fjarri. Hér er ekki á nokkurn hátt verið að breyta þeim lögum eða víkja þeim á nokkurn hátt til hliðar. Hér er verið að breyta lögum frá 1989 um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla. Eins og nokkrum sinnum áður hefur komið fram í umræðum hér á þinginu undanfarnar vikur þá náðist sá fyrirvari sem við settum að við getum haldið óbreyttum þeim fjárfestingalögum sem sett voru að því er varðar sjávarútveginn og þau standa því óhögguð og óbreytt og samningurinn gefur ekkert tilefni til breytinga á þeim. Þá kom fram það sjónarmið bæði hjá hv. 9. þm. Reykn. og hv. 3. þm. Vesturl. að með þessari breytingu væri búið að opna fyrir það að útlendingar gætu flutt út óunninn fisk og keypt hér fisk á mörkuðum til vinnslu og síðan ráðstöfunar á erlenda markaði. Rétt er að hafa í huga að þetta frv. mælir einvörðungu fyrir um að ríkisborgarar á EES-svæðinu geta verið eignaraðilar að uppboðsmörkuðum. Frv. breytir í engu gildandi reglum um útflutning á sjávarafurðum. Eignaraðilar að uppboðsmörkuðum eru jafnháðir gildandi reglum um útflutning og íslenskir borgarar og íslenskir lögaðilar. Samningurinn felur ekki í sér að við þurfum að gera breytingar á þeirri skipan sem nú er á útflutningsmálum á sjávarafurðum og þetta frv. mælir ekki fyrir um neinar breytingar þar á. Til að mynda höldum við óbreyttu álaginu sem lagt er á útflutning á ferskum fiski og kemur til skerðingar á kvóta þeirra skipa sem flytja út. Við getum haldið áfram óbreyttri starfsemi aflamiðlunar og þeirri skipan útflutningsmála sem nú er við lýði. Þetta frv. breytir engu þar um. Hv. 3. þm. Vesturl. spurði að því hvort ég sæi ekki fyrir mér í framtíðinni að sjávarútvegurinn gæti ekki stýrt útflutningsmálum með þeim hætti sem hann hefur gert. Við þeirri spurningu er það eitt svar að hvorki samningur um Evrópskt efnahagssvæði né þetta frv. gefa tilefni til breytinga þar á. Hitt er svo annað mál að á þessu sviði sem öðrum geta orðið breytingar í framtíðinni sem hvorki ég né hann sjá fyrir.

Virðulegi forseti. Ég benti hæstv. ráðherra sem og öðrum þingmönnum á að ég væri einungis að vara við því að þetta gæti leitt til þess að útlendingar sem setja hér upp markað gætu keypt óunninn fisk og flutt út. Ég er ekki horfin frá þeirri skoðun minni. Ég held að við vitum öll hvílík áhrif hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafa á stjórnvöld þessa lands. Ef erlendir aðilar eru hugsanlega orðnir þungavigtarmenn í þessum hagsmunaaðilasamtökum af einhverju tagi þá sé ég ekki annað en þeir hafi auðvitað áhrif á það hvað er leyft og hvað er bannað. Það hlýtur að leiða af sjálfu sér. Þetta eru því einungis viðvörunarorð og eins og ég sagði í máli mínu áðan tel ég að þetta þurfi að skoða gaumgæfilega í nefnd og við þurfum að heyra sjónarmið þeirra sem gerst þekkja til því að ég veit að margir þeirra munu ekki á ósvipaðri skoðun eða alla vega einhverjir þeirra.

Frú forseti. Viðvaranir eru af hinu góða og ég met orð hv. þm. eins og þau voru sögð. En kjarni málsins er sá að frv. mælir ekki fyrir um breytingar á þeim reglum sem gilda nú um útflutning sjávarafurða.

Virðulegur forseti. Ég þarf að fá betri upplýsingar um það til þess að ég trúi því að það fyrirkomulag sem aflamiðlun varðar fái að standa til frambúðar undir því kerfi sem menn eru að taka á sig í landinu.  Það sem ég var fyrst og fremst að vekja athygli á er það að ég tel að menn hafi með málflutningi sínum gert það mikið úr undanþágum sjávarútvegsins að búið sé að fá fólkið í landinu til að trúa því að sjávarútvegurinn sé alfarið undanþeginn. En verslun með sjávarvörur er ansi stór hluti af því sem menn gera með sjávarafurðir. Þess vegna er full ástæða til þess að menn geri sér grein fyrir því hvað af því leiðir að útlendingar hafi a.m.k. jafnan rétt og við gagnvart því að versla með sjávarafurðir.

Virðulegur forseti. Ég missti af framsöguræðu hæstv. ráðherra en um er að ræða frv. þar sem verið er að breyta lagaákvæðum að því er varðar fjárfestingu erlendra aðila í atvinnurekstri, sérstaklega að því er varðar uppboðsmarkað. Ég er ekki þeirrar skoðunar að frv. í sjálfu sér skipti neinum sköpum í sjávarútvegi okkar og er sammála hæstv. ráðherra í þeim efnum. Það verður að líta til þess að samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði tekur ekki sérstaklega til sjávarútvegs eða landbúnaðar. Við munum með samþykkt þess samnings ekki gerast aðilar að sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópubandalagsins og ekki að sameiginlegri landbúnaðarstefnu Evrópubandalagsins. Ég lít svo á með sama hætti og hæstv. ráðherra að við getum vegna þess viðhaldið þeim takmörkunum sem við höfum haft á útflutningi á ferskum fiski og það sé alveg í samræmi við það sem gengur og gerist í löndum Evrópubandalagsins. Evrópubandalagið er með margvísleg ítök í sjávarútveginum, boð og bönn, styrkveitingar og annað fleira og þess vegna er alveg ljóst í mínum huga að við getum skipt okkur af útflutningi á ferskum fiski eins og við höfum gert. Hitt er svo annað mál að stundum hefur heyrst frá hæstv. utanrrh. að það þurfi að verða breytingar á útflutningsverslun Íslendinga vegna aðildarinnar að EES. Þetta eru sjónarmið sem ég er ekki sammála. Menn eiga alls ekki að gera breytingar af þeim sökum en menn geta að sjálfsögðu gert breytingar ef þeir telja það hagstætt hagsmunum okkar. Þess vegna tel ég ótvírætt að við getum viðhaldið sölusamtökum með sama hætti og verið hefur og séum á engan hátt skuldbundnir til þess að leggja þau niður. Hitt er svo annað mál að ég er í vissum vafa um að nauðsynlegt sé af hálfu Íslendinga að gera þessa breytingu sem hér er verið að mæla fyrir. Eins og nú er verður erlendum aðilum bannað að stunda frumvinnslu á fiski hér á landi. Ef þetta frv. verður að lögum má því segja að erlendir aðilar geti átt aðild að slíkum uppboðsmarkaði, verið eignaraðilar þar, en þeir munu ekki geta tekið þátt í vinnslu þess fisks sem er seldur á slíkum uppboðsmarkaði. Á vissan hátt er óeðlilegt að erlendir aðilar hafi heimild til að fjárfesta í starfsemi að því er varðar viðskipti á fiskmarkaði en sé síðan bannað að taka þátt í vinnslu afurðanna frekar eða allri vinnslu afurða. Þess vegna finnst mér að mætti efast um að það væri alveg nauðsynlegt að gera þessa lagabreytingu. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar um það. En jafnvel þótt svo yrði gert og erlendir aðilar hefðu heimild til að stunda slík viðskipti teldi ég ekki vera neina stórhættu á ferðinni, enda haldi ákvæðin um frumvinnslu og ákvæðin um það að okkur sé heimilt að stýra útflutningi á ferskum fiski eins og við höfum gert. Þetta vildi ég segja hér við 1. umr. málsins, en ég mun að sjálfsögðu taka þátt í nefndarstörfum í málinu og okkur gefst þar kostur á að athuga hvort það sé ótvírætt að við þurfum að gera þessa breytingu í samræmi við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði.

Borist hefur ósk frá hæstv. sjútvrh. þess efnis að umræða verði sameinuð um 3., 4. og 5. dagskrármálið og hyggst forseti verða við því ef enginn hreyfir mótmælum. Þetta er skv. 3. mgr. 63. gr. þingskapalaga.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir þá heimild sem hér hefur verið veitt á grundvelli þingskapalaga að mæla fyrir þessum þremur málum í einu lagi. Það styðst við fordæmi frá fyrra þingi þar sem sami háttur var hafður á þegar þessi mál voru í upphafi flutt en eins og fram kemur í athugasemdum við frumvörpin voru þau lögð fram á síðasta þingi en afgreiðslu þeirra var frestað og vísað til meðferðar með öðrum málum er tengjast afgreiðslu samninga um Evrópska efnahagssvæðið. Hér er í fyrsta lagi um að ræða frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra, í öðru lagi frv. til laga um stofnun hlutafélags um Ríkismat sjávarafurða og í þriðja lagi frv. til laga um breyting á lögum um Fiskistofu. Tilgangur þeirra breytinga sem lagðar eru til í þessum frumvörpum er annars vegar að bregðast við auknum kröfum um meðferð framleiðslu og eftirlit með sjávarafurðum og hins vegar að auka skilvirkni í opinberri stjórnsýslu með því að laga hana að breyttum aðstæðum. Á síðasta þingi voru samþykkt lög um Fiskistofu og lög um sérstakt gjald vegna ólögmæts sjávarafla. Frv. um meðferð sjávarafla og eftirlit með framleiðslu þeirra og frv. um stofnun hlutafélags um Ríkismat sjávarafurða voru einnig lögð fram á því þingi en þá tókst ekki að ljúka umfjöllun þeirra. Þriðja frv. sem hér liggur fyrir varðar einfaldlega breytingu á lögum um Fiskistofu þess efnis að Fiskistofu sé falið að hafa opinbert eftirlit með meðferð og framleiðslu sjávarafurða. Á undanförnum árum hafa orðið miklar breytingar á alþjóðavettvangi og í samskiptum þjóða. Samkeppni á alþjóðlegum mörkuðum mun enn aukast á komandi árum í kjölfar frjálsari viðskiptahátta og aukinna milliríkjaviðskipta. Aukin alþjóðleg samkeppni knýr stjórnvöld og fyrirtæki hér á landi til þess að endurskoða stöðu sína og leita leiða til þess að bæta samkeppnisstöðu fyrirtækjanna. Eftirlitsyfirvöld og neytendur í markaðslöndum okkar gera sífellt meiri kröfur til sjávarfurða. Krafist er tryggingar fyrir því að sjávarfurðir séu heilnæmar og eru yfirvöld erlendis á verði gagnvart öllum innfluttum sjávarafurðum. Í nýjum reglum Evrópubandalagsins sem taka eiga gildi um næstu áramót og í nýju eftirlitskerfi bandarískra stjórnvalda eru settar fram ítarlegar kröfur í þessum efnum. Með frumvörpum þessum er leitast við að auka ábyrgð framleiðenda á vörum sínum og jafnframt dregið úr umsvifum og kostnaði ríkisins. Opinbert eftirlit er skilið frá ráðgjöf og þjónustu sem nú verður falið viðurkenndum skoðunarstofum sem starfa undir eftirliti Fiskistofu. Með þessu fyrirkomulagi er komið á heildstæðu opinberu eftirlitskerfi sem fullnægir kröfum erlendra heilbrigðisyfirvalda um opinbert eftirlit með framleiðslu sjávarafurða. Hagsmunir neytenda eru hafðir að leiðarljósi og því er í frv. að finna ákvæði um hert viðurlög við brotum sem stefnt gætu heilsu neytandans í hættu allt í því skyni að verja þá hagsmuni sem þýðingarmesti atvinnuvegur þjóðarinnar hefur af því að íslenskar sjávarafurðir njóta álits sem heilnæm matvara er ávallt megi treysta. Vegna þessara skipulagsbreytinga í opinberu eftirliti við meðferð og framleiðslu sjávarfurða er lagt til að hlutverki og rekstrarformi Ríkismats sjávarafurða verði breytt. Er gert ráð fyrir að stofnað verði hlutafélag sem sjái m.a. um eftirlit með innra eftirliti framleiðenda og taki við því hlutverki um næstu áramót en opinbert vald Ríkismatsins verði fært til Fiskistofu frá sama tíma. Fiskistofu verði síðan falið að veita sjávarútvegsfyrirtækjum vinnsluleyfi og útflutningsnúmer í samræmi við þær reglur sem settar verða í þessum efnum. Gildandi löggjöf um meðferð sjávarafurða er um margt úr sér gengin og fullnægir ekki lengur þeim kröfum sem gerðar eru til framleiðslu og eftirlits sjávarafurða. Með frv. er ætlunin að koma á skýrri rammalöggjöf á þessu sviði. Við samningu frv. hefur verið tekið mið af kröfum í helstu markaðslöndum okkar. Í flestum löndum er þess nú krafist að fyrirtæki sem framleiða sjávarafurðir hafi til þess sérstök leyfi yfirvalda og þurfa þau að uppfylla lágmarkskröfur um gæði afurða, búnað, hreinlæti, hollustuhætti, merkingar, vigtun og fleira samkvæmt reglugerðum eða fyrirmælum. Opinberir aðilar og kaupendur hafa gert sífellt meiri kröfur til matvælaframleiðslu. Yfirvöld í mörgum löndum hafa beint sjónum í auknum mæli að innra eftirliti fyrirtækjanna og reynt að færa sér það í nyt í þágu opinbers eftirlits. Reynslan hefur sýnt að þrátt fyrir opinbert eftirlit, oft með miklum tilkostnaði, hefur ekki tekist að framfylgja ákvæðum laga og reglna. Athugasemdir yfirvalda við framleiðslu hafa einungis tímabundin áhrif og fljótt sækir aftur í sama farið. Vænlegra til árangurs þykir samspil innra eftirlits fyrirtækja og opinbert eftirlit. Styðjist opinbert eftirlit við athuganir fyrirtækjanna er byggt á sterkum grunni því fylgjast má með framleiðsluferli af skráðum gögnum milli heimsókna í fyrirtæki. Eftirlitið eykst, það verður markvissara og komið verður í veg fyrir tvíverknað. Því er í frv. þessu gert ráð fyrir að allir framleiðendur sjávarafurða semji við skoðunarstofur sem ætlað er það hlutverk að annast eftirlit með innra eftirliti með framleiðslunni. Yfirvöld í helstu markaðslöndum okkar, þ.e. í ríkjum Evrópubandalagsins og Bandaríkjunum, krefjast eftirlits með fiskiskipum með aðstöðu og framkvæmd við löndun, uppboðs og dreifingar auk eftirlits með fyrirtækjum til að tryggja að framleiðendur standi við skilmála fyrir leyfisveitingu. Eftirlitið nær til hreinlætis, innra eftirlits og til skoðunar afurða á markaði, til að tryggja að þær séu merktar í samræmi við reglur og hafi verið fluttar og séu geymdar í samræmi við gildandi heilbrigðisákvæði. Allar þessar kröfur eru miðaðar við að hagsmunir neytenda séu tryggðir. Í viðskiptasamningum er í æ ríkara mæli gerð krafa um að seljandi sýni með skjalföstum gögnum hvernig gæði eru tryggð. Oft gera erlendir kaupendur strangari kröfur en tíðkast í markaðslandi. Fyrirtækjum og framleiðendum er að sjálfsögðu heimilt að setja sjálfum sér strangari vinnureglur en það losar þá ekki undan opinberu eftirliti sem haldið er uppi til að tryggja neytendum og óskemmda vöru. Yfirvöld í mörgum löndum krefjast heilbrigðisvottorða til tryggingar því að fiskafurðir sem fluttar eru inn uppfylli tilgreindar lágmarkskröfur varðandi heilnæmi og fleira eins og rakið hefur verið. Þau taka yfirleitt aðeins gild vottorð þar að lútandi frá opinberum eftirlitsstofnunum eða láta starfsmenn sína taka sýni af afurðunum til rannsókna til að ganga úr skugga um að þær séu heilnæmar áður en tollafgreiðsla fer fram. Nýverið hefur þróunin gengið í þá átt hjá Evrópubandalaginu og í Bandaríkjunum að í stað vottorða með afurðum er þess nú krafist að hvert fyrirtæki sem hyggst framleiða sjávarafurðir fyrir markað í þessum ríkjum hafi opinbert númeruð vinnsluleyfi sem prenta skal á allar umbúðir. Númerið er staðfesting opinbers eftirlits á því að fyrirtækið uppfylli allar kröfur, þar með talið eigið innra eftirlit. Opinberum eftirlitsstofnunum er ætlað að fylgjast með því að fyrirtækin standi við þá skilmála sem leyfisveitingin er háð. Í II. kafla frv. eru settar fram opinberar lágmarkskröfur til sjávarafurða varðandi heilnæmi, geymslu, flutninga, aukefni og merkingar. Í mörgum tilvikum er gert ráð fyrir að sjútvrh. setji með reglugerð nánari ákvæði um einstakar greinar og þess skal getið að fram til þessa hafa kröfur til sjávarafurða ekki verið almennt lögfestar heldur settar með reglugerðum. Í III. kafla frv. er fjallað um leyfisveitingar og eftirlit með framleiðslu sjávarafurða. Í frv. er að finna það nýmæli að lögð verði sú skylda á herðar forstöðumönnum fyrirtækja að þeir sjái um að sett verði á fót innra eftirlit með framleiðslu. Krafa um innra eftirlit í fyrirtækjum ýtir undir að þar sé tekið kerfisbundið á gæðamálum og þeim gert mun hærra undir höfði. Aukin þekking á áhættuþáttum framleiðslu minnkar áhættu á göllum og þeir uppgötvast mun fyrr og hefur það í för með sér lægri framleiðslukostnað. Gæðavitund eykst hjá starfsfólki og mun auðveldara verður að halda framleiðslunni stöðugri. Evrópubandalagið og yfirvöld í Bandaríkjunum gera skilyrðislaust kröfu um innra eftirlit í fyrirtækjum ef þau eiga að fá leyfi til að nota útflutningsnúmer sem tryggir þeim aðgang að mörkuðum þessara þjóða án skoðunar. Þessir aðilar telja að sé þessi aðferð notuð við innra eftirlit undir yfirumsjón opinberra aðila sé það nægjaleg trygging fyrir heilnæmi og gæðum afurðanna. Því er það eitt af meginatriðum þessa frv. að ábyrgð framleiðenda og framleiðslu er stóraukin og framleiðslueftirlit styrkt en opinber afskipti af daglegri framleiðslu minnkuð að sama skapi. Fyrirtækjum er því skylt að koma á fót hjá sér innra eftirliti til að tryggja nauðsynlegt eftirlit með framleiðslu og gera samning við skoðunarstofur til að fylgjast með og votta virkni eftirlitsins þannig að það sé í samræmi við þá lýsingu sem fyrir hendi er. Rétt er að vekja athygli á að efnisatriði þessa frv. hafa verið rædd við embættismenn fiskideildar Evrópubandalagsins sem telja að það uppfylli tilskipanir bandalagsins um þessi efni. Frásögn af þeim fundi er prentuð sem sérstakt fylgiskjal með frv. Ég vík þá að frv. um stofnun hlutafélags um Ríkismat sjávarafurða. Í tengslum við þá endurskipulagningu sem stendur yfir á stjórnsýslu sjávarútvegs hefur markmið stjórnvalda með eftirliti með framleiðslu sjávarafurða verið endurmetin. Við þá vinnu var m.a. fylgt þeirri stefnu að þau störf sem eðlilegt megi telja að einkaaðilar sinni verði færð frá ríki til þeirra. Til að nálgast þessi markmið og uppfylla um leið nýjar kröfur helstu viðskiptaaðila Íslendinga á sjávarútvegssviði er gert ráð fyrir að breyta verulega núverandi starfsemi Ríkismatsins. Í frv. um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra er eins og áður var vikið að lögð sú skylda á forsvarsmenn allra sjávarútvegsfyrirtækja að semja við skoðunarstofu um að hún fylgist reglubundið með innra eftirliti, hreinlæti og búnaði þeirra. Með þessu frv. er lagt til að Ríkismat sjávarafurða verði endurskipulagt þannig að stofnað verði hlutafélag um rekstur skoðunarstofu. Félaginu verði hins vegar ekki veittur neins konar einkaréttur og er gert ráð fyrir að öll fyrirtæki sem uppfylla ákveðin skilyrði geti fengið leyfi til að reka skoðunarstofu. Gert er ráð fyrir að nafnverð hlutafjár í nýja hlutafélaginu verði 25 millj. kr. við stofnun félagsins og að ríkissjóði verði heimilað að leggja það til. Í því skyni er lagt til að heimilað verði að leggja hlutafélaginu til eignir, þ.e. lausafé Ríkismatsins allt eða að hluta. Nauðsynlegt er að fram fari mat á lausafé, þar með töldum bifreiðum. Þær eignir yrðu metnar sem greiðsla við uppgjör á hlutafjárloforði ríkisins. Lagt er til að ríkissjóður verði í upphafi einn eigandi allra hlutabréfa í nýja félaginu. Er það undantekning frá almennum reglum hlutafélagalaga. Enda þótt ríkissjóður verði eigandi allra hlutabréfa félagsins við stofnun þess er fyrirhugað að selja öðrum hluti og jafnvel öll hlutabréfin í félaginu. Meta þarf sérstaklega hvenær aðstæður eru ákjósanlegar til sölu áður en ákvörðun verður tekin þar um. Skal við söluna stefnt að dreifðri hlutafjáreign. Jafnframt verði við söluna sérstaklega horft til þeirra starfsmanna Ríkismats sjávarafurða sem verða í starfi við stofnun hlutafélagsins og er heimilt á fyrsta starfsári félagsins að gefa þeim kost á að kaupa ákveðið hlutfall af hlutafé á sérstökum kjörum. Loks vík ég að frv. til laga um breytingar á Fiskistofu en eins og kunnugt er voru samþykkt ný lög um Fiskistofu á vorþinginu en þar sem frv. til laga um meðferð sjávarafla var ekki fullrætt og afgreitt var fellt út úr því frv. ákvæði um að hluti verkefna Ríkismats sjávarafurða flyttist yfir til Fiskistofunnar. Þar sem frv. til laga um meðferð sjávarafurða hefur verið að nýju lagt fyrir þingið og er hér til umræðu er með þessu frv. lagt til í samræmi við þær skipulagsbreytingar sem ráðgerðar eru að Fiskistofan taki við þessu hlutverki um næstu áramót eins og upphaflega var ráð fyrir gert. Frú forseti. Ég hef þá í öllum aðalatriðum gert grein fyrir efnisatriðum þessara þriggja frumvarpa sem öll eru nátengd og fela í sér heildarskipulagsbreytingu á þessum viðfangsefnum í samræmi við þær kröfur sem við verðum nú að uppfylla gagnvart helstu markaðsaðilum okkar í Evrópubandalaginu og á Bandaríkjamarkaði. Ég legg svo til, frú forseti, að þessum frumvörpum verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. sjútvn.

Virðulegur forseti. Þau frumvörp sem hér eru flutt komu jafnframt til umfjöllunar á síðasta þingi og ástæðan fyrir því að þau hlutu ekki afgreiðslu var m.a. sú að efasemdir komu upp vegna ummæla embættismanna að sú nýbreytni sem þessi frumvörp fela í sér standist þær reglur sem gilda á okkar helstu mörkuðum og þá ekki síst Evrópubandalagsins. Nú hefur hæstv. sjútvrh. upplýst að farin hafi verið sérstök ferð til að ganga úr skugga um það og er það vel og ekki mun standa á því af þeirra hálfu að taka gildar þær breytingar sem hér er verið að gera. Því má segja að þessi frumvörp tengjast í reynd í engu samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Það hefur frekar verið í þá áttina að það hefur þurft að fara sérstakar ferðir til ríkja Efnahagsbandalagsins til þess að kanna það hvort þær breytingar sem Íslendingar vilja gera muni standast kröfur Evrópubandalagsins. Þar af leiðandi er það nokkuð undarlegt að ríkisstjórnin skuli leggja á það áherslu að taka þessi mál nú til umfjöllunar á þessu þingi vegna þess að það var ætlunin að taka fyrst og fremst þau frumvörp sem tengjast beint samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Við höfum orðið vör við að það eru ýmis önnur mál sem ríkisstjórnin hefur tilhneigingu til þess að fylgja þar með. Ég er ekki þar með að gera lítið úr þeim málum eða telja þau mál eitthvað minna virði en önnur mál en þannig var um þetta fjallað og þar af leiðandi ættu slík mál að bíða þess að þing kæmi saman í október. En hvað um það, hér er um mál að ræða sem er nauðsynlegt að fjalla um og engin ástæða til að gera það að einhverju aðalatriði að þau tengist ekki beint samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Ég tel að aðalatriði þessa máls sé það að íslensk framleiðslufyrirtæki hafi fullt traust á erlendum mörkuðum og það eftirlit sem er hér á landi sé viðurkennt af helstu markaðsaðilum okkar. Það er alveg ljóst að þessi lönd gera þá kröfu að um opinbert eftirlit sé að ræða, hvort sem um er að ræða Evrópubandalagð eða bandaríska markaðinn. Gert er ráð fyrir því að það sé opinber aðili sem hafi yfirumsjón með eftirlitinu. Hér er gert ráð fyrir því að breyta því þannig að færa þetta opinbera eftirlitsvald til Fiskistofu og koma síðan á fót sérstökum skoðunarstofum sem hafi með höndum eftirlit með innra eftirliti fyrirtækjanna sjálfra. Nú vil ég taka fram að það er að sjálfsögu mikilvægast að fyrirtækin sjálf sinni gæðamálum sínum, að fyrirtækin sjálf standi þannig að sínum málum að það sé nokkuð tryggt að verið sé að framleiða gæðavöru. Ekkert opinbert eftirlit getur komið í staðinn fyrir eftirlit fyrirtækjanna sjálfra. Þetta segir reynslan okkur og það hafa verið gerðar breytingar á undanförnum árum í þessa átt og ég er sammála því að það ber að auka ábyrgð fyrirtækjanna sjálfra og þau mega aldrei treysta því að opinbert eftirlit komi í staðinn. Hitt er svo annað mál að það er mjög viðkvæmt eða getur verið mjög viðkvæmt hvaða breytingar eru gerðar á slíkri starfsemi. Ég hef enga sannfæringu fyrir því að hér sé verið að stíga rétt skref. Ætlunin er að viðhalda Ríkismati sjávarafurða í breyttri mynd í formi hlutafélags og færa síðan eftirlitsábyrgðina undir Fiskistofu. Ég tel fyllilega koma til greina að viðhalda Ríkismati sjávarafurða sem stofnun áfram þótt ég geti í sjálfu sér fallist á það að stofnunin gæti hugsanlega verið undirstofnun Fiskistofu, en ég sé ekki að það sé nauðsynlegt að stíga skrefið með þeim hætti sem hér er gert. Ein af þeim umsögnum sem við höfum fengið er frá yfirdýralækni sem hefur kynnt sér þessi mál mjög vel og fylgst með gangi mála hjá Evrópubandalaginu betur en margir aðrir. Hann segir í umsögn sinni að það sé umdeilt, bæði innan Evrópubandalagsins og í Bandaríkjunum að hvaða leyti hægt sé að framselja opinbert eftirlitsvald til einkaaðila. Mjög miklar breytingar eiga sér stað á þessu sviði í Evrópu um þessar mundir og jafnframt eiga sér stað miklar breytingar í Bandaríkjunum og í Kanada. Okkur ber að fara varlega í þessu efni og ég bendi m.a. á varnaðarorð sem hafa komið frá Ríkismati sjávarafurða í þessu sambandi, en þar segir m.a.: ,,Stofnunin er þó alfarið andvíg því að svokölluðum skoðunarstofum verði komið á fót og telur þá leið bæði vafasama og óskynsamlega.`` Nú ætla ég ekki að hafa uppi neinar fullyrðingar um það að hér sé um vafasama leið og óskynsamlega að ræða. En vissulega vekur athygli að þeir aðilar sem hafa þessi mál með höndum í dag skuli vara svo sterklega við því eins og raun ber vitni. Ég trúi því vart að það sé eingöngu vegna áhuga viðkomandi aðila til að viðhalda því kerfi sem er í dag að þarna sé tregðulögmálið á ferðinni, menn vilji halda utan um stofnanir sínar. Auðvitað eru stofnanirnar sem slíkar ekkert aðalatriði heldur það eftirlit sem á sér stað og þá sérstaklega það traust sem íslenskir aðilar hafa á erlendum mörkuðum. T.d. segir í þessari umsögn, með leyfi forseta: ,,Óvíst er hvort yfirvöld Evrópubandalagsins vegna samninga um Evrópskt efnahagssvæði, EES, og Bandaríkjanna telji íslenska eftirlitskerfið fullnægjandi miðað við frv. en höfuðatriðið hlýtur að vera trúverðugleiki kerfisins.`` Nú hefur komið fram að yfirvöld Evrópubandalagsins muni taka það gilt en ég hef ekkert séð um það hvort Bandaríkin muni taka það gilt. Á undanförnum árum hafa ítarlegar viðræður við Bandaríkjamenn átt sér stað um þessi mál og m.a. verið þar mjög til umræðu að það eftirlitskerfi sem við höfum væri viðurkennt þannig að íslenskir aðilar gætu notað ákveðin gæðamerki á vörur sínar til notkunar á bandarískum markaði. Þetta eru mikilvæg atriði sem þarf að ganga úr skugga um. Ástæðan fyrir því að við sem sitjum í sjútvn. vildum ekki afgreiða þetta mál á síðasta þingi var óvissa í þessu sambandi og við munum að sjálfsögðu þurfa að ganga úr skugga um það hvort þessi óvissa sé enn fyrir hendi. Ég tel ekki ástæðu til, virðulegur forseti, að hafa langt mál um þetta. Þetta er faglegt mál sem ætti í sjálfu sér ekki að þurfa að vera neinn pólitískur ágreiningur um. Aðalatriðið er trúverðugleiki þess kerfis sem byggt er upp og að það sé óháð og geri mönnum í öllum tilvikum jafnt undir höfði. Ég tel málið þess eðlis að best sé að fjalla ítarlega um það í nefnd og kalla fyrir þá aðila sem að því hafa unnið. Það mun vissulega taka nokkurn tíma. En ég undrast að hæstv. ríkisstjórn skuli leggja áherslu á að hin ýmsu mál sem ekki tengjast beint hinu Evrópska efnahagssvæði skuli eiga að verða forgangsmál á næstu vikum, því að þetta er miklu frekar mál sem leikur vafi á um að breytingin gæti orðið til þess að það fullnægði ekki kröfum. Það leikur enginn vafi á um að núverandi kerfi þó það sé að sjálfsögðu gallað eins og öll önnur kerfi, fullnægi þeim kröfum sem gerðar eru í dag og þess vegna hefði ég haldið að samkvæmt því sem um hefur verið talað, þá hefði verið eðlilegt að þetta mál biði haustþings.

Virðulegi forseti. Það er þrennt sem mér finnst skipta mestu máli í sambandi við umræðuna um frumvörpin. Í fyrsta lagi held ég að enginn efist um að inn á milli í frumvörpunum eru ljómandi góð ákvæði sem engin þörf er á að tengja inn aðild að EES. Ef við viljum gera endurbætur á okkar lögum og reglugerðum getum við að sjálfsögðu gert það og þurfum ekki allan þennan tilbúnað í kring. Í öðru lagi er það sem síðasti hv. ræðumaður vakti máls á en að mínu mati höfum við ekki enn fengið þeim vafa eytt hvort þetta kerfi muni reynast fullnægjandi gagnvart viðskiptaaðilum okkar. Hér eru afskaplega miklir hagsmunir í húfi og við verðum að taka af öll tvímæli áður en við hleypum nokkru í gegn sem getur stefnt viðskiptahagsmunum okkar í voða. Vikið var að því að búið væri að eyða þessum efa gagnvart Evrópubandalaginu. Ég er nú á því að það sé alla vega búið að draga mjög úr honum frá þeim upplýsingum sem við fengum í vor en ég get ekki tekið svo djúpt í árinni að halda að öllum efa hafi verið eytt. Þótt það komi fram í gögnum sem við höfum frá þeim sem fóru á fund Evrópubandalagsþjóðanna að innan Evrópubandalagsins sé nokkur áhugi á þeirri nýjung sem kemur fram í frumvarpinu, að einkaaðilar, sjái um hluta af eftirlitinu og það dugi að hafa opinberan eftirlitsaðila, sem í þessu tilviki er Fiskistofa, þá held ég að fyrr en þetta kerfi er í smáatriðum útfært sé ekki hægt að taka af allan vafa um hvort þetta verður talið fullnægjandi eftirlit af hálfu opinberra aðila. Ákveðnar efasemdir koma í hugann þegar maður lítur t.d. á umsögn Ríkismats sjávarafurða og ég bið menn að líta ekki svo á að það sé endilega verið að verja þar einhverja hagsmuni heldur hlusta á með opnum huga þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Með skoðunarstofum verður ekki lengur um að ræða beint samband milli framleiðenda og opinberra aðila eins og nú er. Að mati stofnunarinnar getur þetta ekki talist fullnægjandi. Verið er að byggja upp flóknara kerfi og stjórnunarlega mun erfiðara og dýrara fyrirkomulag en þörf er á að fyrirtæki uppfylli kröfur um almennt.`` Síðan kemur það sem hv. síðasti ræðumaður vísaði til, en það er stutt þannig að ég ætla að endurtaka það: ,,Óvíst er hvort yfirvöld Evrópubandalagsins vegna samninganna um Evrópskt efnahagssvæði, EES, og Bandaríkjanna, vegna þá HACCP-kerfisins, telji íslenska eftirlitskerfið fullnægjandi miðað við frv. [þ.e. skoðunarstofur], en höfuðatriðið hlýtur að vera trúverðugleiki kerfisins. Í almennum athugasemdum með frv. kemur fram að við samningu þess hafi verið höfð hliðsjón af kanadískum lögum um fiskmat og útkomnum tilskipunum EB og framkomnum tillögum Bandaríkjamanna um sama efni. Í þessum gögnum er þó hvergi minnst á þann möguleika að fela einkaaðilum opinbert eftirlit eða hluta þess.`` Ég held að við verðum að líta á þetta nánar. Þetta var annað atriðið sem ég vildi vekja athygli á. Ég er raunar með þá umsögn sem hv. síðasti ræðumaður vísaði til frá yfirdýralækni og held að ég bæti þá við þeirri tilvitnun sem ég geri ráð fyrir að hann hafi verið að vísa til en þar stendur, með leyfi forseta: ,,Það er spurning hvort hér ætti ekki frekar að vera heimildarákvæði til handa Fiskistofu um skyldu fyrirtækja til að hafa samning við vottunarstofu þegar innra eftirlit viðkomandi fyrirtækis er ófullkomið, en ekki lagaskyldu til að bæta við milliliðaeftirliti, a.m.k. þangað til frekari reynsla hefur fengist á eftirlitsþáttinn. Það eru skiptar skoðanir innan EB og í Bandaríkjunum hvort opinber yfirvöld geti framselt vottorðagjöf til hlutafélaga eða einkafyrirtækja þó að opinbera eftirlitið fari fram á þeirra vegum og þá sérstaklega hvað snertir upprunavottorðið.`` Ég bendi á þetta og mun hafa aðstöðu til þess innan sjútvn. að skoða þetta. Ég vonast til þess að það verði gert á þann vandaða hátt sem sjútvn. hefur oft á tíðum borið gæfu til að vinna og að fordómalaust verði litið á kosti og galla. Ég lýsi mig alla vega fúsa til þess. Í þriðja lagi vek ég athygli á einu sem hefur komið upp í nefndinni og það er að inn í 2. gr. frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra er komið nýtt orð sem kannski lætur ekki mikið yfir sér, en það er ,,ferskvatnsdýrum``. Upphaf þessarar greinar hljómar svo, með leyfi forseta: ,,Sjávarafli telst samkvæmt lögum þessum öll sjávar- og ferskvatnsdýr önnur en spendýr, . . . `` þar kemur svo upptalning sem á ekki erindi í þessa umræðu. Ég vek athygli á þessu, ekki vegna þess að ég sé að mæla gegn því heldur ætla ég að benda á, ég á eftir að skoða þetta nánar og ætla ekki að taka afstöðu hér og nú, að hér er verið að taka ferskvatnsdýr og ég hlýt að spyrja hvernig t.d. fiskeldi verði meðhöndlað sem hefur heyrt undir landbúnað fram til þessa. Ég veit að það eru mjög skiptar skoðanir um hvar vista eigi fiskeldið og þar sem ég hef trú á að það muni rísa upp aftur held ég að við þurfum að svara þessari spurningu. Við hljótum að að gera athugasemd þegar við rekum augun í svona nýjungar og spyrja hvar skilin á milli sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytis séu. Ég segi þetta ekki síst vegna þess að við virðumst vera að stefna inn í mun meiri aðlögun að reglum Evrópubandalagsins en ég tel æskilegt. Þar hefur sjávarútvegur yfirleitt verið vistaður sem einhver smá angi af landbúnaði og þetta finnst mér algjörlega óviðunandi. Ég verð að viðurkenna að það snerti mig dálítið illa þegar ég hitti fulltrúa úr norsku sjávarútvegsnefndinni í vor. Norðmenn eða norsk stjórnvöld stefna sem kunnugt er hraðbyri inn í Evrópubandalagið um EES-dyrnar, eins og sumir vilja að við gerum líka, ég er svo sannarlega ekki ein þeirra, og þeir standa frammi fyrir því að í Noregi á að leggja niður sjávarútvegsnefnd þingsins ef það er ekki þegar búið að því. Það var alla vega stutt eftir af lífdögum þeirrar ágætu nefndar. Þessi eru örlög sjávarútvegsnefndar norska Stórþingsins og ég held að ef sjávarútvegurinn skipti okkur einhverju þá ættum við ekki að ganga of langt í aðlögun. Umræðan um ferskvatnsdýr og skilin milli sjútvrn. og landbrn. gefur bara tilefni til þessarar umræðu. Ég er ekki að hafa á móti því að sjútvrn. hafi með sem flest að gera sem á málasviði þess er. Ég vona að aðlögunin verði ekki sú að sjávarútvegurinn, okkar stóra útflutningsgrein, fari að verða eitthvert viðhengi í anda Evrópubandalagsins í landbrn. Þá held ég að okkur væri nú illa brugðið.

Virðulegi forseti. Fyrst um frv. til laga um breyting á lögum nr. 36 frá 1992 um Fiskistofu. Ég ætla ekki að mótmæla því að Fiskistofa hafi eftirlit með meðferð fisks og framleiðslu sjávarafurða. Hins vegar vil ég endurtaka það sem ég hef áður sagt að ég tel það hafi verið rangt að gera breytingar á skipulagi um stjórn sjávarútvegsins áður en endurskoðun um stjórn fiskveiða fór fram. Ég tel reyndar að það sé að koma betur og betur í ljós að hæstv. sjútvrh. tekur ekki mjög alvarlega það sem á að vera að gerast í sambandi við endurskoðun á stjórn fiskveiða. Hann hefur lagt fram frumvörp og farið sínu fram með þær breytingar sem hann hefur haft áhuga á að koma með án þess að láta mikið vera að fjalla um þær annars staðar og ætlar greinilega að halda sínu striki. Ég geri ráð fyrir að þessi mál komi meira til umræðu síðar í dag undir öðrum dagskrárlið og þess vegna ætla ég ekki að fara að orðlengja um það hér sem væri samt ástæða til. Ég tel sem sagt að sú breyting sem gerð var með Fiskistofu hafi að mörgu leyti verið rétt skref en ef það verður einhver alvara úr endurskoðun á stjórn fiskveiða og þeim málum öllum þarf vafalaust að breyta þessum lögum aftur í tengslum við það. Mig langar til þess að segja fáein orð um frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra. Þessi mál voru rædd á síðasta þingi og ég ætla ekki að endurtaka mikið af því sem þá var sagt en mig langar þó til þess að koma með eina spurningu til hæstv. sjútvrh. Eftirfarandi kom fram í umsögn frá Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, svo ég vitni í umsögn þeirra, með leyfi forseta: ,,SÍK og aðrar útgerðir þess óska eftir því að skýrt komi fram í greinargerð með frumvarpinu og/eða frumvarpinu að geymslur kaupskipaútgerða hérlendis sem erlendis, sem tekið hafa við umræddum sjávarafurðum til flutnings séu ekki vinnsluleyfisskyldar.`` Mig langar að vita hvers vegna ekki var brugðist við þessari athugasemd vegna þess að í 12. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Vinnslustöðvar, lagmetisiðjur, skip sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni, skip sem vinna afla um borð, uppboðsmarkaðir fyrir sjávarafla og fiskgeymslur sem ekki eru hlutar af fiskvinnslufyrirtæki, fiskimjölsverksmiðjur og framleiðendur dýrafóðurs úr sjávarafurðum skulu hafa tölusett vinnsluleyfi til staðfestingar því að fullnægt sé settum skilyrðum.`` Þarna finnst mér að frystigeymslur og fiskgeymslur í flutningaskipum hljóti að heyra undir sama lið og fiskgeymslur sem ekki eru hlutar af fiskvinnslufyrirtæki og þar með skyldar til þess að fá númerað vinnsluleyfi. Nú er ég ekki að segja að það geti ekki verið rökstuðningur fyrir því að þannig eigi þetta að vera. Mig langar að heyra þann rökstuðning vegna þessara eindregnu óska sem komu frá Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða. Mig langar til að staðnæmast við 14. gr. frv. Það er um skyldu fyrirtækja til að hafa samning við viðurkennda skoðunarstofu. Ég var satt að segja að vona að í sumar yrðu þau frv. sem hér eru til umræðu endurskoðuð og að menn mundu fresta því að einkavæða eftirlit með sjávarafurðunum, eins og gert er ráð fyrir í þessum frv., en mér hefur ekki orðið að þeirri ósk því allt er þetta nánast óbreytt frá því sem það var í vetur er leið. Það á sem sagt að láta einkaaðila hafa rétt til þess að stofna skoðunarstofur og gera öll fiskvinnslufyrirtæki skyldug til þess að hafa samning við þessa einkaaðila. Ég hef miklar efasemdir um að þetta gangi og vil benda mönnum á að velta því fyrir sér hvernig hagsmunir annars vegar þeirra sem reka skoðunarstofur og hins vegar þeirra sem eiga fiskvinnslufyrirtæki og eru samningsbundnir við viðkomandi skoðunarstofu liggja saman. Skoðunarstofa sem á í erfiðleikum með fyrirtæki í samningi við hana er í þeirri stöðu að hún er í raun að reka frá sér viðskiptavin ef hún þarf að ganga svo langt að klaga viðkomandi fyrir Fiskistofu eða verða til þess að hann missi vinnsluleyfi. Það liggur í augum uppi að það hlýtur að draga dálítið úr virkni kerfisins þegar hagsmunirnir liggja saman með þessum hætti. Þrátt fyrir að það komi fram í viðhengi með frv. þ.e. því sem hæstv. sjútvrh. nefndi, það er frásögn af fundi með embættismönnum í fiskideild EB, að þeir sjá ekki neitt athugavert við það að við höfum þetta kerfi en eru ekki tilbúnir að skrifa upp á það sjálfir. Þeir viðurkenna ekki annað en að stimpillinn verði að koma frá Fiskistofu og til að Fiskistofa geti borið ábyrgð á því sem skoðunarstofurnar hafa haft eftirlit með hlýtur hún að þurfa að hafa töluvert eftirlit með afurðunum sjálf. Ég er sannfærður um að með þessu er verið að auka verulega kostnað af eftirlitinu. Auðvitað á að stuðla að því að innra eftirlit fyrirtækjanna verði til og vaxi. En með því að setja þetta kerfi á verður það tvöfalt eins og ýmsir aðilar sem best þekkja til þessara mála hafa bent á. Það verður tvöfalt og miklu dýrara fyrir fyrirtækin. En það gæti orðið ódýrara fyrir opinbera aðila, það er satt. Kannski er það það sem rekur menn áfram, að losna við kostnað frá ríkinu. En mönnum er kannski sama þó að samanlagður kostnaður frá ríkinu og einkaaðilunum, sem taka við hluta af hlutverki ríkisins, verði miklu meiri en hann var áður. Ég hallast nú að því að þannig sé hugsunin á bak við þetta. En ég vil vekja athygli á orðalagi í þeirri frásögn sem ég nefndi hér áðan ef ég má, með leyfi forseta. Fimmti liður í þeirri frásögn orðast svo: Rætt var um heimild Fiskistofu til að veita skoðunarstofum leyfi til útgáfu útflutningsvottorða, sbr. 16. gr. Var fulltrúum EB bent á að ef þetta heimildarákvæði yrði notað yrði skoðunarstofa að uppfylla sérstök skilyrði sem gætu verið mismunandi á hverjum tíma. Þannig væri óvíst í framtíðinni hver skilyrði yrðu sett fyrir rekstri eftirlitsaðila og hæfni þeirra til útgáfu vottorða. Einnig var bent á það fyrirkomulag sem ríkt hefði í þessum málum á Íslandi og jafnframt að lönd í Afríku og Asíu krefðust enn útflutningsvottorða og samþykktu þetta fyrirkomulag. Svo kemur merkileg setning: ,,EB-menn gátu fallist á að þetta fyrirkomulag gæti gilt gagnvart öðrum ríkjum.`` Hvað höfðu þeir um það að segja? Ég bara spyr. En ef gefa þyrfti út opinber útflutningsvottorð fyrir EB-markað þyrftu slík vottorð að vera gefin út af opinberum aðila. Eru menn virkilega farnir að spyrja um það í Brussel hvernig við höfum þetta gagnvart öðrum ríkjum? Þurfa þeir nokkuð að samþykkja það? Mér finnst orðalagið vera heldur kátlegt. Ég ætla að vona að það sé bara af einhverjum klaufaskap sem þetta orðalag er svona en ekki af því að menn séu farnir að líta á einhverja viðræðufundi við menn frá Evrópubandalaginu sem stefnumarkandi fyrir Íslendinga í viðskiptum við einhverjar allt aðrar þjóðir en eru í EB. Ég get ekki á mér setið að koma upp og mótmæla þessum aðferðum sem menn ætla að innleiða með þessum hætti og lýsa yfir vonbrigðum mínum að menn skyldu ekki fresta því að setja þetta fyrirkomulag í gildi. Ég tel að margt hafi mælt með því að þó svo að menn hafi þessar skoðanir ættu þeir að bíða með það. Þeir ættu að koma kerfisbreytingunni á sem verið er að koma á með Fiskistofu. Menn ættu að bíða eftir þeim breytingum sem vonandi koma með endurskoðun fiskveiðistefnunnar og láta það bíða að búa til einhver einkafyrirtæki til þess að taka við eftirlitshlutverkinu með framleiðslu fiskafurða í landinu. Frv. til laga sem er líka til umræðu um stofnun hlutafélags um Ríkismat sjávarafurða er auðvitað hluti af þessu dæmi og ég hef verið að ræða það öðrum þræði með því sem ég hef sagt því að það er auðvitað nauðsynlegt til þess að innleiða einkavæðinguna inn í þetta eftirlit. Ég læt mér nægja að minna á umsagnir þeirra aðila sem hafa verið til umræðu í sjútvn. og ég ætla ekki að fara að teygja umræðurnar með því að endurtaka þessar umsagnir. Mjög ákveðinn rökstuðningur hefur komið fram fyrir því að þetta séu ekki skynsamlegir hlutir sem eru þarna á ferðinni og ég vona satt að segja að það takist að ná fram breytingum á þessum málum í sjútvn. og ætla ekki að gefa upp vonina með það fyrr en það sannast þá að ekki verði breytingar á þessu frv. Ég læt nægja að minna á hvað Ríkismat sjávarafurða hefur sett fram í sinni gagnrýni. Sú gagnrýni er rökstudd og er í mörgum liðum og við höfum haft hana til skoðunar í sjútvn. og vitanlega verður farið yfir öll þessi mál aftur. Ég vona að hæstv. sjútvrh. verði til viðræðu um það að gera á þessu breytingar og að hann láti skynsemina ráða og menn fresti því að innleiða þessa einkavæðingu inn í eftirlit með sjávarafurðum á Íslandi. Ég held að eitthvað annað sé þarfara sem menn þurfa að gera núna en setja allt í bál og brand í sambandi við það eftirlit.

Virðulegi forseti. Engum blöðum er um það að fletta að í þessum þremur frumvörpum er verið að leggja til veigamiklar breytingar á því sviði sem frumvörpin ná til. Því er eðlilegt að menn fari aðeins yfir það með gát áður en menn taka svona stór skref í þá átt sem lagt er til og ég vil segja það strax sem afstöðu mína til þessara frumvarpa og breytinga að ég hef nokkrar efasemdir um að menn séu í þessum efnum að ganga götuna til góðs. Það er alveg ljóst þó að það sé vissulega rétt sem kemur fram í áherslum hæstv. sjútvrh. að hagsmunir neytenda skipta miklu máli að þá skipta fleiri atriði miklu máli fyrir okkur Íslendinga. Sem útflytjendur á þessu sviði er það fyrst og fremst hagur þjóðarinnar að gengið sé frá þessum málum þannig að sem líklegast sé að menn nái samningum um sem best verð fyrir afurðirnar. Það eru fyrst og fremst þjóðarhagsmunir sem hafa leitt til þess að hið opinbera tók að sér í upphafi að hafa ákveðið eftirlit með þessum málum, bæði á vinnslustigi og útflutningi og ég hygg að býsna sterk rök og miklar breytingar þurfi til þess að menn komist að þeirri niðurstöðu að óhætt sé að leggja þetta af. Það er að nokkru leyti tvískinnungur í þessum frv. hvað þetta varðar þar sem annars vegar er lagt til að einkaaðilar taki að sér þessi verkefni, en hins vegar er lagt til að það verði opinber yfiraðili sem nefnist Fiskistofa ef ég man rétt. Menn eru í raun og veru að færa framkvæmdina út á markaðinn þar sem eins og réttilega var bent á áðan að þau fyrirtæki sem eiga að starfa á þeim akri eru auðvitað háð því að fá viðskiptavini. Þau eru í býsna örðugri stöðu sem þrengir óhjákvæmilega athafnafrelsi þeirra í þessum efnum vitandi það fyrir fram að þetta eru mennirnir eða fyrirtækin sem borga þeim kaupið sem þeir eru að skoða og gera athugasemdir við. Það má ekki gera lítið úr þessari stöðu sem ég tel engan vafa á að muni koma upp og verða umtalsvert atriði þegar fram líða stundir ef þetta fyrirkomulag verður eins og þarna er lagt til. Í grg. með frumvörpunum kemur fram, sem mér þykir dálítið merkilegt í ljósi þessara breytinga sem þarna eru lagðar til, að kaupendurnir erlendis leggja gríðarlega mikið upp úr opinberu eftirliti, opinberum stimplum. Það er traustið sem þeir virðast hafa á hinu opinbera og leggja mikið upp úr að sé fyrir hendi. Mér finnst að mörgu leyti að við séum að ganga götu sem fremur en ekki rýrir traust manna á gildi hinna opinberu stimpla í þessum efnum þegar menn fela undirverktökum, skoðunarstofum, að vinna hin praktísku störf í frystihúsunum og á þeim vettvangi. Ég vil því hafa allan fyrirvara á almennri hugsun frumvarpanna þó svo ég sé ekki þar með að segja að þar sé allt slæmt sem lagt er til og að engu hafandi. Sjálfsagt er að líta á þetta efni eftir því sem mönnum þykir skynsamlegast en ég held að menn eigi að stíga ákaflega varlega til jarðar í að breyta miklu frá því fyrirkomulagi sem menn hafa haft og ekki að gera það nema vera alveg fullvissir um að það sé til bóta en ekki til að skapa aukna áhættu og jafnvel auknar líkur á því að við verðum að sætta okkur við lakari verð erlendis en við höfum þó getað búið við. Ég vil nefna sem dæmi og spyrja hæstv. sjútvrh. um það hvort rétt sé að það eigi þar með þessu að leggja t.d. niður opinbert síldarmat. Mönnum er væntanlega kunnugt um það að í síldarútflutningi höfum við náð býsna góðum samningum um afar erfiðar aðstæður ytra, náð þeim hæstu verðum sem menn hafa getað fengið, m.a. í krafti þess kerfis sem menn hafa haft hér á landi í þessum efnum. Sú hugsun hvarflaði nú að mér þegar ég las þessi frumvörp hvort menn væru í raun og veru að gera tillögur um að breyta þessu opinbera síldarmati í veigamiklum atriðum. Ég þykist sjá það í gegnum greinargerðir með þessum frumvörpum að kaupendurnir okkar að síldinni eins og öðrum fiski geri mjög sterkar kröfur um að það sé opinbert mat, öruggt kerfi. Ég held að hæstv. ráðherra verði aðeins að upplýsa okkur um það hvort hann hefur athugað hvaða áhrif þessar breytingar sem hann leggur til munu hafa á möguleika okkar til að selja síld í útlöndum. Hitt er alveg ljóst, og ég held að það hafi komið fram í ræðum manna, að með þessu eru menn auðvitað að leggja kostnað á þá aðila sem fá þetta mat. Deila má um það hvort þeir sem kaupa þessa þjónustu eigi að borga hana fullu eða hvort samfélagið eigi að taka þátt í að greiða hana. Það má nefna sem dæmi varðandi síldarsölu að hið opinbera hefur lagt fram umtalsverða fjármuni til þess að greiða fyrir sölu síldar, m.a. með opinberu mati, og endurgreiðslur framleiðenda og seljenda nema aðeins hluta af þeim kostnaði. Það er eins gott að menn gangi til verka í þessum efnum með opin augun og viti hvað bíði þeirra í þessum efnum. Áður en ég vík að einstökum atriðum í frumvörpunum, sem ég hef skrifað athugasemdir við hjá mér, vil ég minna á það að fyrir nokkrum árum var það fyrirkomulag tekið upp að þrír aðilar sjá um ákveðinn hluta af þessu sjálfir, Sölumiðstöðin, SÍF og Sambandið og það væri fróðlegt ef það væri hægt að upplýsa okkur um reynsluna af því fyrirkomulagi. Er reynslan af þessu fyrirkomulagi betri en áður meðan ríkið sá um þetta alfarið? Skyldu ekki finnast dæmi sem sýna okkur að ekki hefur alltaf verið unnið eins og vera skyldi í þessum efnum og kannski þau sum ekki mjög gömul? Alla vega held ég að nauðsynlegt sé fyrst menn leggja til að feta sig áfram á þeirri slóð sem lögð var fyrir nokkrum árum að gera þingheimi grein fyrir reynslunni af því. Ég vil fyrst víkja aðeins að frv. um stofnun hlutafélags um Ríkismat sjávarafurða og ég vil taka undir það sem fram kom hér hjá hv. 1. þm. Austurl. að ég fæ ekki séð að þessi þrjú frumvörp tengist þessum samningi um Evrópska efnahagssvæðið. Ég er því dálítið hissa á því að sjá það að þessi frumvörp skuli vera tekin fyrir á þeim tíma sem einkum var hugsaður fyrir frumvörp sem tengdust Evrópska efahagssvæðinu og þau frumvörp verði að bíða, fara aftur fyrir í málaröðina fyrir þessi frumvörp. Mér finnst skjóta dálítið skökku við áhersluna í þessum málum sem verið hefur svo að ég tali nú ekki um þær áherslur hjá formönnum stjórnarflokkanna þar sem þeir hafa verið að vega að þingmönnum fyrir það að leyfa sér að taka til máls og hafa skoðanir og leggja spurningar fyrir ráðherrana um Evrópska efnahagssvæðið. Hvað varðar þetta frv. um Ríkismatið þá geri ég í fyrsta lagi athugasemd við ákvæðið í 3. gr. frv. þar sem framseld er heimild til ráðherra að taka ákvörðun um að selja hlutabréfin samkvæmt nánari ákvörðun hluthafa sem í þessu tilviki er bara einn, ríkissjóður og handhafi þeirra er sjútvrh. Til að hér sé gengið lengra en æskilegt væri jafnvel þó að menn gætu hugsanlega fallist á að stofna hlutafélag þá er ég ekki tilbúinn að ganga svo langt að veita ráðherra heimild til þess að fara með þessar eignir að eigin geðþótta. Í 3. gr. kemur t.d. ekkert fram um það hvaða sérstöku kjör þetta eru sem heimilt er að bjóða og hvaða skilyrði það eru sem hægt er að setja við sölu. Þetta þarf að útlista betur fyrir okkur áður en afgreiðslu þessa máls lýkur. Í grg. með þessu frv. segir að það sé eðlilegt og er lagt fram sem rök fyrir því að breyta Ríkismatinu í hlutafélag að fyrirtækið búi við sama rekstrarform og samkeppnisaðilarnir. Hverjir skyldu vera samkeppnisaðilarnir í þessu? Það er Sölumiðstöðin, það er SÍF og það er Sambandið og mér þætti nú fróðlegt að hæstv. sjútvrh. upplýsti okkur um það hvaða félagaform Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna er. Er það hlutafélag? Eftir því sem ég veit best er Sölumiðstöðin nær því að vera kaupfélag en hlutafélag og dálítið merkilegt og að sumu leyti hlægilegt þar sem margir helstu talsmenn atvinnulífs og einkarekstrar eru samankomnir á einum stað þá velja þeir sér kaupfélagsformið utan um sjálfa sig. Það er margt sinnið sem skinnið, segi ég nú bara. Það kemur fram í greinargerð sem ég tel ástæðu til að vekja athygli á að engin verkefni eru tryggð hinu nýja félagi, Ríkismati sjávarafurða hf. þannig að svo getur farið að menn séu að vaða út í óvissuna. Til hvers er verið að stofna fyrirtæki í ákveðnum tilgangi og engin verkefni tryggð? Þá kemur fram í athugasemd við 3. gr. að stefnt er að dreifðri hlutafjáreign og ég vildi gjarnan að hæstv. ráðherra útskýrði það frekar hvað er dreifð hlutafjáreign að hans mati. Um það kemur ekkert fram í frumvarpsgreininni eins og hún er skrifuð að öðru leyti en því að málið er algerlega í höndum ráðherra og því er nauðsynlegt að ráðherrar gefi skýringar á grundvallaratriði eins og þessu. Ég hygg að ég hafi ekki fleiri orð um þetta frv. um Ríkismat sjávarafurða en um annað frv. sem heitir frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu þeirra hef ég vikið að almennum orðum og tel ekki þörf á að endurtaka það frekar, en ég efast um 22. og 23. gr. frv. Um 22. gr., sem er almenn heimild til ráðherra til að gefa út reglugerð um lögin, vil ég segja að ég er andvígur því að veita ráðherra slíka almenna reglugerðarheimild hvort sem um er að ræða frv. frá hæstv. sjútvrh. eða einhverjum öðrum. Ég tel að hlutirnir ættu að vera þannig að ef Alþingi sér ástæðu til að fallast á að veita framkvæmdarvaldinu reglugerðarvald til að útfæra lagaákvæði þá ætti það að vera tengt tilteknum atriðum eða nánar tiltekið ákveðnum greinum frv. þar sem kemur fram hvaða efnisatriði eigi að felast í reglugerðinni og vera til útfærslu á. 22. gr. gerir það ekki. Hún er almenn heimild og í valdi ráðherra að meta hversu langt hann getur teygt sig. Ég hef ákveðnar spurningar við 23. gr., um viðurlögin. Eins og ég skil frv., og má vera að það sé misskilningur af minni hálfu því að ég skal fúslega játa að ég hef ekki haft tíma til að fara til hlítar í þessi frv., en ég skil það þannig að það sé ráðherrann sem hafi þetta viðurlagavald og ég set spurningarmerki við það, ef það er rétt skilið hjá mér, að framkvæmdarvaldið fái viðurlagavald á lög. Ég tel ekki að það sé rétt. Ég tel að því ætti að vera annars staðar fyrir komið hjá einhverri eftirlitsstofnun ef hún er til eða þá einfaldlega á hendi dómsyfirvalda. Ég hygg að í þessu frv. sé gert ráð fyrir málskotsnefnd. Það mun vera í 20. gr. Þessari málskotsnefnd er ætlað nokkuð viðamikið hlutverk sem skiptir miklu máli um framkvæmd laganna og skiptir gríðarlega miklu máli gagnvart þeim sem að þessum atvinnuvegi starfa. Ég vil setja fram það sjónarmið að það sé ekki rétt að sjútvrh. skipi meiri hluta í þessari nefnd. Ég tel að ef hún á annað borð á að vera til, sem ég hef efasemdir um á þessu stigi, ætti að leitast við að nefndin væri þannig skipuð að menn gætu fyllilega treyst því og verið um það sammála að nefndin starfi sjálfstætt án yfirvalds ráðherrans. Ég geri einnig athugasemdir við 3. mgr. 21. gr. þar sem vikið er að vanhæfni nefndarmanns. Ég tel það ekki nægjanlega sterkt, eins og segir í síðustu málsgrein á þessari blaðsíðu að nefndarmaður skuli víkja einnig ef hann er fjárhagslega háður málsaðila vegna eignaraðildar, viðskipta eða af öðrum ástæðum. Með þessu móti er opnað fyrir það að menn geti setið í nefndinni og úrskurðað í málum sem varða fyrirtæki sem þeir eiga jafnvel beinan hlut í ef ráðherra metur það svo að hann sé ekki fjárhagslega háður. Þannig að ég hygg að of veikt sé á málum tekið í þessu vanhæfnisskilyrði og ætti að styrkja það. Ég vil einnig fjalla aðeins um það sem fram kemur í greinargerð á bls. 6 þar sem greint er frá því að á frv., sem lagt var fram á síðasta þingi, hafi verið gerð breyting sem taki af tvímæli um að skoðunarstofum sé ekki framselt opinbert vald. Það má vera að þetta sé rétt mat. Ég hef ekki skoðað þetta til hlítar, en ég velti því þá fyrir mér hvort ekki beri þá að skilja það svo að núverandi fyrirkomulag Ríkismats sjávarafurða sé þannig að það geti ekki framselt sitt vald og ég bið hæstv. ráðherra að gefa upp álit sitt á þeirri spurningu hvort Ríkismati sjávarafurða sé við núverandi lög heimilt að framselja sitt vald, framselja það t.d. til verktaka og ég spyr ekki að tilefnislausu, og þykir nú leitt að þurfa að trufla hæstv. ráðherra, því að mér er kunnugt um það að Ríkismat sjávarafurða hefur gert samninga við aðila á þann veg að þeir verði verktakar fyrir stofnunina og hafi þann starfa að gefa út útflutningsvottorð, m.a. fyrir ferskan og frystan fisk. Ég hef ýmsar spurningar við þetta fyrirkomulag sem ég tel ástæðu til að leita svara við á öðrum vettvangi varðandi stöðu þess verktakamáls gagnvart starfsmönnum og lögum um opinbera starfsmenn. En gagnvart hæstv. sjútvrh. minnist ég á þetta til að fá svör hans við því hvort hann telji það fyrirkomulag standast, að Ríkismat sjávarafurða geti ráðið sér verktaka til að gefa út opinber vottorð. Ég fæ ekki séð að verktaki sé skuldbundinn stofnuninni með sama hætti og starfsmaður sem starfar í umboði stofnunarinnar og í nafni hennar og stofnunin ber því ábyrgð á hans athöfnum. Hitt hygg ég að öllum hljóti að vera augljóst að verktakafyrirkomulag í þessu er miklum mun óljósara og ég hygg að ráðherra verði að gefa okkur nokkrar skýringar á þessu fyrirkomulagi. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, nefna eitt atriði til og bendi á umsögn fjrmrn. á bls. 19 í frv. um meðferð sjávarafurða þar sem vikið er að svokallaðri málskotsnefnd. Þar er vakin athygli á því að ekki sé beinlínis tekið fram að nefndin skuli kostuð af ríkissjóði og ekki sé ljóst hvort nefndin hafi heimild til að krefja málsaðila um allan þann kostnað sem verður til vegna málsins. Burt séð frá afstöðu manna til þess hver á að greiða þennan kostnað, ríkissjóður eða málsaðilar, þá verður lagabúningurinn að vera þannig úr garði gerður að ljóst sé hver eigi að greiða þennan kostnað og um það verði ekki deilt. Ég vek athygli hæstv. ráðherra og sjávarútvegsnefndarmanna á þessu atriði og bið þá að huga að þessu við meðferð málsins í nefnd. Ég vil að endingu minnast aftur á þessa málskotsnefnd og spyrjast fyrir um stöðu hennar innan hins þrískipta valds. Ég legg þann skilning í málskotsnefndina að hún sé á vettvangi framkvæmdarvaldsins og að úrskurði nefndarinnar megi bera undir dómstóla, bæði að formi og efni. Ég verð að biðja hæstv. ráðherra að gefa upp álit sitt á þessu því að það er eitt af þeim atriðum sem mönnum verður að vera alveg tryggilega ljóst hver staða nefndarinnar er í okkar kerfi.

Frú forseti. Sá þingmaður, sem hér talaði áðan, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, hefur þá sérstöðu í sínum þingflokki að hann hefur býsna góða þekkingu á rekstri. Ég hef þess vegna ástæðu til að ætla að hann hafi eilítið frjálslyndari skoðanir á atvinnurekstri en margir í hans flokki. Ég hlustaði þess vegna mjög grannt eftir því þegar hann ræddi málefni Ríkismats sjávarafurða og kom að þeim þætti sem laut að því að gera þá stofnun að hlutafélagi. Og ég hjó eftir því að hið eina sem honum virtist finnast athugavert við þá ætlun var að sjútvrh. færi með hlutabréfin í hinu nýja hlutafélagi. Þess vegna langar mig til þess að spyrja hann hvort hann sé í grundvallaratriðum með eða á móti því að stofnunin verði gerð að hlutafélagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir álit sitt á mér sem hann gaf upp varðandi atvinnurekstur 

Frú forseti. Ég vil einungis staðfesta að það var hrósyrði af mínum vörum þegar ég ræddi um frjálslyndi þingmannsins og ég vona að hann haldi áfram á þeirri braut sem ég tel að hann sé nú loksins farinn að feta vonum síðar. Ef ég væri formaður Alþb. og stæði í þessum stól mundi ég sennilega segja að yfirlýsingin sem hann gaf hér áðan væri söguleg og sennilega mundi ég líka kalla til blaðamannafundar í tilefni hennar. Það ætla ég ekki að gera. Ég ætla einungis að óska þingmanninum til hamingju með þessa afstöðu því að í henni fólst að hann er í prinsippinu ekki andvígur því að stofnunin verði gerð að hlutafélagi og ég vona að þessi afstaða hans haldi þegar kemur til annarra stofnana ríkisins.

Ja, virðulegi forseti. Ég vil bara árétta það sem kom fram hjá mér áðan að ég lít á hvert mál fyrir sig og það hver mín niðurstaða er fer auðvitað eftir því markmiði sem menn stefna að. Þegar menn vita hvert menn ætla að fara og hverju menn ætla að ná fram er komið að því að hugleiða í hvaða formi hlutirnir eiga að vera.

Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja fram þrjú frv. sem öll snerta sjávarútveginn á einn eða annan hátt og menn spá mjög í það í þessum ræðustól hvernig þau tengjast þeirri umræðu sem við annars stöndum í þessa dagana, þ.e. umræðunni um Evrópskt efnahagssvæði og frv. sem þarf að leggja fram og lögtaka síðar í framhaldi af því. Ég get að vísu fallist á að það geti verið margt í þessum frv. sem ekki tengist þeirri umræðu beint en ég bendi þó á að í frv. til laga um meðferð sjávarafurða og eftirlit með framleiðslu er 22. gr. örstutt setning sem segir: ,,Sjávarútvegsráðherra er heimilt að setja með reglugerð nánari ákvæði um efni þessara laga.`` Það er einmitt það sem hefur verið gert í mörgum þeim frv. til laga, sem við erum að ræða þessa dagana, að ráðherra er fengið það vald að setja reglugerð, oft til þess að koma til móts við og uppfylla skilyrði Evrópubandalagsins og hins Evrópska efnahagssvæðis um lög og reglur og ég held að verið sé svona að lauma því með á ýmsum stöðum í þessum frv. að setja eigi reglugerð um þau efni sem tengjast Evrópska efnahagssvæðinu til nánari uppfyllingar. Þannig sýnist mér að þessi frv. tengist umræðunni um Evrópskt efnahagssvæði líka enda kom það að nokkru leyti fram í framsöguræðu hæstv. ráðherra hér áðan. Einnig má benda á að í þessu sama frv. sem ég nefndi segir um meginatriði frv. að verði það að lögum verði löggjöfin sambærileg við löggjöf Evrópubandalagsríkja og einnig er talað um Bandaríkin og Kanada þannig að þarna er þessu stungið með a.m.k. á nokkrum stöðum sem ég hef rekið augun í við yfirlestur á frv. Að öðru leyti er verið að ræða það sérstaklega í sambandi við Ríkismat sjávarafurða að gera það að hlutafélagi og uppfylla þar með væntingar ríkisstjórnarinnar um að selja síðar meir ríkisfyrirtæki og losa þannig fjármagn ríkisins. Ég er ekki jafnsannfærð um það og hæstv. ríkisstjórn að einkavæðing sé alltaf það besta í þessum málum og alls ekki í sambandi við Ríkismat sjávarafurða. Ég tel að það þurfi að vera ákveðin opinber stofnun sem hafi það með höndum. Ég sé heldur ekki að þó svo að Ríkismat sjávarafurða sé gert að hlutafélagi, sem ríkið reyndar á að eiga og leggja til hlutafé eingöngu í upphafi, það verði endilega til þess að þau hlutabréf seljist. Fyrirtækið á að keppa við aðrar skoðunarstofur á jafnréttisgrundvelli og eins og raunar kom fram í máli hv. 5. þm. Vestf. hér áðan þá er engan veginn víst að verkefni séu svo mikil að hægt sé að keppa að neinu ráði um þessi verkefni á frjálsum markaði og að þessi hlutabréf verði eftirsóknarverð. Og þá sé ég ekki að mikið hafi áunnist af þeim markmiðum sem ríkissjóður ætlar að ná með því að selja hlutabréf, þ.e. losa ríkissjóð þarna út úr rekstri sem kostar hann fjármuni og koma þeim kostnaði yfir á aðra. Margir eru búnir að ræða um þetta á undan mér þannig að ég ætla svo sem ekki að endurtaka það en í umsögn fjmrn. um frv. um stofnun hlutafélags um Ríkismatið er vakin athygli á því að í þessu frv. er ekkert ákvæði þess efnis að þeir starfsmenn, sem hverfa frá Ríkismati sjávarafurða til þessa nýja hlutafélags sem fyrirhugað er að stofna, fái ekki biðlaun. Jafnframt er vakin athygli á því að ekki sé samræmi á milli annarra frumvarpa sem voru lögð fram um einkavæðingu eins og Sementsverksmiðjur ríkisins og Síldarverksmiðjur ríkisins. Þarna er um það að ræða að starfsmenn muni geta fengið biðlaun greidd þó svo að þetta hlutafélag eigi að taka við þeim störfum sem Ríkismatið hafði og ég er ekki að lasta það, síður en svo. Ég tel að menn eigi rétt á biðlaunum, enda sé sá réttur tryggður með 14. gr. laga nr. 38/1954, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins. Þarna getur líka verið um umtalsverða fjármuni ríkisins að ræða, þ.e. að starfsmennirnir hafi þarna biðlaun jafnframt því sem þeir eru komnir í störf hjá hinu nýja hlutafélagi. Þarna er ákveðið misræmi á milli í frumvörpum sem lögð hafa verið fram, þ.e. um Sementsverksmiðjuna, Síldarverksmiðjurnar og aftur Ríkismatið, sem ekki kemur heim og saman þar sem um svipaðar breytingar virðist vera að ræða. Þetta varð tilefni talsverðra umræðna í fyrravetur í sjútvn. og ég held að þetta sé eitt af því sem ekki er komin samræmd ákvörðun um hvernig með skuli fara. Að lokum, vegna þess að eins og ég hef rætt um áður mun eiga að koma kostnaði frá ríkinu yfir á aðra aðila, langar mig að spyrja hverju þetta mundi geta breytt í stöðugildum viðkomandi stofnana og beini þeirri spurningu þá til hæstv. ráðherra. Álítur hann að það verði fjölgun starfsmanna með öllum þessum breytingum sem hann hefur lagt til? Kemur þessi fjölgun þá fram í aukningu starfa? Hvar verða þau störf til? Verða þau hér í Reykjavík eða eru þau líka dreifð um landið? Það væri mjög æskilegt að fá svör við þessu.

Frú forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður mjög. Ég þakka fyrir þann málefnalega málflutning sem hefur verið hafður uppi, enda er í sjálfu sér ekki ástæða til annars. Hér er um að ræða mál sem í eðli sínu er ekki flokkspólitískt og ég ætla ekki að fara hér í umræður um smáatriði, enda hygg ég að það muni verða gert með mjög ítarlegum hætti í sjútvn. Ég hygg að allir þeir sem koma að þessum málum séu sammála um það að aðalatriðið er fyrst og fremst, með þessum breytingum, að sjá til þess að íslensk framleiðsla standist þær kröfur sem eru gerðar til sjávarafurða á erlendum mörkuðum og ég hygg að það sé tryggt með því kerfi sem hér er verið að setja fram. Þau frv. sem eru til umræðu eru hluti af nokkuð róttækri uppstokkun á stjórnsýslu sjávarútvegsins. Það sem hefur einkum komið til umræðu og það sem menn setja e.t.v. helst krókinn í eru skoðunarstofurnar. Menn spyrja til að mynda hvort með þeim sé verið að færa vald frá hinu opinbera til einkaaðila og ég hygg að svarið við því sé já. Það er verið að gera það en samt sem áður hefur hið opinbera áfram hið endanlega eftirlitsvald. Ég held að það sé nauðsynlegt að menn geri sér aðeins grein fyrir því hvernig þetta kerfi er upp byggt. Fiskistofan gefur út vinnsluleyfi og án þess er óheimilt að vinna sjávarafla, veiða hann, geyma hann eða starfrækja uppboðsmarkaði. Lögin fyrirskipa síðan að Fiskistofan gefi út viðurkenningu fyrir skoðunarstofurnar og síðan, sem er afar mikilvægt, hefur hún jafnframt eftirlit með því að skoðunarstofurnar sinni sínu starfi á fullnægjandi hátt. Síðan kveður frv. á um það að fyrirtæki, bæði í útgerð og í vinnslu, verði að hafa samning við viðurkennda skoðunarstofu sem veiti hinu innra eftirliti nauðsynlegt aðhald. Síðan er það Fiskistofan en ekki skoðunarstofurnar sem geta svipt fyrirtæki og skip leyfum vegna vanrækslusynda sem hljóta að koma upp á. Ég hygg því að það sé alveg ljóst að vald hins opinbera er ekki framselt til skoðunarstofanna með þeim hætti að ekki sé viðunandi. Ég hjó eftir því að hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson kallaði nákvæmlega þennan þátt tvískinnung. Með öðrum orðum, hann orðaði það efnislega svo að eftirlitið væri fært út á markaðinn en samt væri eftir sem áður opinber eftirlitsaðili og í hans máli var þetta orðað svo að hér væri um tvískinnung að ræða. Ég tel það alls ekki. Ég tel einmitt að í þessu felist með vissum hætti snilld, ef við getum kallað það svo, þessa kerfis vegna þess að með því er í senn uppfyllt sú krafa erlendra aðila að opinbert eftirlit sé til staðar, en samt sem áður er verið að færa verkefnin frá hinu opinbera og út á markaðinn. Og miðað við þær yfirlýsingar sem hv. þm. gaf áðan um stuðning sinn við hlutafélagaformið hygg ég að hann sé í hjarta sínu sammála því. Sömuleiðis vil ég aðeins víkja að máli hv. þm. Jóhanns Ársælssonar sem hafði uppi efasemdir um að rétt væri að hafa þetta fyrirkomulag þar sem skoðunarstofurnar gera samning við fyrirtæki. Hafi ég skilið röksemdafærslu hans rétt gekk hún út á það að skoðunarstofurnar hefðu vegna þessara samninga hagsmuni af því að vera í tengslum við fyrirtæki. Ef skoðunarstofunum gengi síðan illa að láta viðkomandi fyrirtæki sinna sínu innra eftirliti og færu að reka á eftir því ættu stofurnar á hættu að missa viðskiptavini. Mér finnst hv. þm. gleyma einu mjög mikilvægu atriði og það er að skoðunarstofurnar hafa líka þrýsting ofan frá vegna þess að Fiskistofan fylgist með þeim. Staðreyndin er sú að ef Fiskistofan kemst að því að skoðunarstofurnar sinni ekki sínu hlutverki sviptir hún þær starfsleyfinu þannig að þó að vont sé að missa viðskiptavin er enn verra að missa leyfið. Þetta vildi ég, virðulegi forseti, láta koma fram vegna þess að mér finnst sem menn hafi vissa tilhneigingu til þess að sjá einungis gallana en ekki kostina við þetta kerfi.

Virðulegur forseti. Hv. 17. þm. Reykv. byrjaði á því að segja að þessi mál væru ekki flokkspólitísk. Ég dreg það mjög í efa. Ég held að einkavæðingarhugmyndirnar inni í þessu séu komnar frá Sjálfstfl. og það hafi verið meðal annarra bita sem Alþfl. þurfti að svelgja, að koma þessari einkavæðingu inn í eftirlit með sjávarafurðum. Ég tel þess vegna að þetta mál sé flokkspólitískt. Svo nefndi hann það að auðvitað eigi Fiskistofan að hafa eftirlit með þessum fyrirtækjum. Vitanlega er það þannig og það var nákvæmlega það sem ég var að segja, að þetta verður auðvitað tvöfalt eftirlitskerfi vegna þess að annars er ekkert að marka þetta. Fiskistofa verður að hafa gott eftirlit með þessu og hún verður að hafa miklu betra eftirlit með þessum hlutum en Ríkismatið hefur nú. Ríkismatið hefur enga burði til þess í dag að fylgja eftir eftirliti. Þar neyðast menn til þess að stimpla skjölin án þess að skoða hvað er á bak við þau og hafa ekki hugmynd um það. Það þyrfti að taka á þeim málum frekar en að gleyma sér í einkavæðingaræðinu áður en hægt er að koma á einhverju kerfi sem er markvisst og hægt er að taka mark á og sem við getum kinnroðalaust borið fulla ábyrgð á gagnvart okkar kaupendum erlendis.

Virðulegi forseti. Það kemur mér afar spánskt fyrir sjónir að heyra hv. þm. halda því fram að þetta séu mál sem séu í eðli sínu flokkspólitísk. Ég hef ekki litið svo á og satt að segja, ef hann kallar þetta einkavæðingarhugmyndir, verð ég að segja að ég hygg að hann gæti orðið glaður ef þetta væru einu einkavæðingarhugmyndirnar sem þessi ágæta ríkisstjórn hefur uppi. Ég verð líka að segja að það kann vel að vera rétt hjá hv. þm. að Ríkismatið geti í dag ekki sinnt sínu starfi. Þá þarf auðvitað og hefði þurft með einhverjum hætti að styrkja það. Ég sé hins vegar ekki að það rýri gildi þessa kerfis sem hér er verið að tala um. Ég hef skilið það svo að þær eftirlitsdeildir, sem til að mynda stóru sölusamtökin hafa núna og hafa með höndum visst innra eftirlit með þeim fyrirtækjum sem þeim tengjast, mundu að öllum líkindum verða skoðunarstofur í þessu kerfi. Því er mjög auðvelt að sjá það í hendi sér að þær mundu hafa með höndum hið daglega eftirlit eða hið nána eftirlit með fyrirtækjunum og síðan mundi Fiskistofan eðli máls samkvæmt hafa eftirlit með þessum skoðunarstofum. Ég get einfaldlega ekki séð að þá sé búið að setja upp tvöfalt kerfi. Það er hins vegar búið að setja upp þrepað kerfi.

Virðulegi forseti. Hv. 17. þm. Reykv. hefur greinilega þurft að svelgja marga bita og var að minna á það að þetta væru ekki einu einkavæðingaráformin sem Alþfl. hefur þurft að innbyrða í þessu stjórnarsamstarfi eða væru kannski á leiðinni. Ég held að það fari ekkert á milli mála að kerfið verður tvöfalt. Það er ekki hægt að halda öðru fram og það á ekki að halda öðru fram vegna þess að ef menn viðurkenna það ekki að eftirlit þurfi með skoðunarstofunum og gera ekki það sem til þess þarf verður þetta ekki virkt eins og það á að vera. Þá verða þeir stimplar sem Fiskistofan veitir á vörur frá Íslandi ekki mikils virði. Það verður að vera trúverðugt eftirlit Fiskistofunnar með skoðunarstofunum og það þýðir að kerfið verður tvöfalt.

Virðulegi forseti. Ef hv. þm. Jóhann Ársælsson telur það eitthvert einkavæðingarbrjál að reyna að færa verkefni af þessu tagi út á markaðinn verð ég auðvitað að segja: Verði honum að góðu. Ég er allt annarrar skoðunar. Ég tel að það sé rétt stefna að gera það og ég verð að segja það líka að ég skildi mál hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar hér áðan svo að hann teldi það ekki óæskilegt að flytja verkefni með þessum hætti út á markaðinn. Og fyrst verið er að núa Alþfl. um nasir með þessu sem einhvers konar fylgi við frjálshyggju og óhóflegt frjálslyndi bendi ég á það að flokksbróðir hv. þm. var áðan að lýsa því yfir að hann væri ekki á móti því að Ríkismatið yrði gert að hlutafélagi. Ég bendi enn fremur á að einmitt flokkur hv. þm. Jóhanns Ársælssonar hefur talið það að setja ríkisfyrirtæki yfir á hlutafélagaformið væri einmitt vottur um tryllta frjálshyggju. Er það þá svo að flokksbróðir hans sé haldinn þessum sama sjúkdómi og ég?

Frú forseti. Ég ætla í fáum orðum að víkja að nokkrum þeirra atriða sem fram hafa komið í ræðum hv. þm. Minnst hefur verið á tengsl þessara frumvarpa við samninginn um Evrópskt efnahagssvæði. Ástæða þess að fyrir liggja tillögur að nýrri löggjöf um þær kröfur sem rétt þykir að við Íslendingar gerum um meðferð á sjávarafla er m.a. þær nýju reglur sem taka munu gildi um nk. áramót í Evrópubandalaginu samhliða því að við væntum þess að Evrópska efnahagssvæðinu verði komið á fót. Hitt er svo satt og rétt að hér er um að ræða þátt í viðameiri skipulagsbreytingum á stjórnsýslu sjávarútvegsins. Um það var tekin ákvörðun að ríkisstjórnin beitti sér fyrir slíkri skipulagsbreytingu. Fyrri hluti hennar var lögfestur á sl. vori og sá hluti sem tengist gæðaeftirlitinu og hinum nýju reglum Evrópubandalagsins er í þessu frv. um meðferð sjávarafurða. Ætlunin er að koma þeirri stjórnsýslu fyrir með þeim hætti sem greinir í því frv. og fylgifrumvörpunum um Fiskistofu og breytingar á Ríkismati sjávarafurða. Hv. 1. þm. Austurl. gat þess, alveg réttilega, að Evrópubandalagið og Bandaríkin gera kröfur um opinbert eftirlit og það er uppistaðan í frv. að með því er verið að tryggja að nauðsynlegt opinbert eftirlit eigi sér stað á þessu sviði. Þó að fram hafi komið ákveðnar efasemdir hjá hv. þm. um nauðsyn þess að stíga frekari skref í þá átt að auka ábyrgð fyrirtækjanna í þessum efnum tók hann fram að hann væri þeirrar skoðunar að í ýmsu tilliti gæti verið rétt að auka ábyrgð fyrirtækjanna. Ég er þeirrar skoðunar að það sé nauðsynlegt og þessi frumvörp byggja vitaskuld á þeirri skoðun um leið og kröfum um opinbert eftirlit er fullnægt. Það er rétt að ítreka það sem fram kemur í skýrslu fjórmenninganna sem fóru til Brussel til viðræðna við fiskideild Evrópubandalagsins í apríl sl. en í skýrslu þeirra segir svo, með leyfi forseta: ,,Verkaskipting opinberra eftirlitsaðila og einkaaðila var rædd. Voru Evrópubandalagsmenn mjög áhugasamir um þá nýjung sem fram kemur í frv. um skyldu til samnings milli framleiðenda og skoðunarstofu er starfi undir eftirliti opinberra aðila og töldu að jafnvel mætti nýta þetta fyrirkomulag við lausn ýmissa vandamála við eftirlit með matvælum innan Evrópubandalagsins. Töldu þeir þetta fyrirkomulag fullnægja kröfum Evrópubandalagsins. Kom fram hjá þeim að Fiskistofa fullnægði kröfum um opinberan eftirlitsaðila og uppfyllti þær kröfur sem gerðar eru í tilskipunum Evrópubandalagsins. Þessi niðurstaða úr viðræðunum tekur af öll tvímæli í þessu efni.`` Það er rétt að rifja upp að þegar Ríkismat sjávarafurða gaf sitt álit sem hefur verið vitnað til í sambandi við þetta frv. hafði þessi ferð til viðræðna við fiskimáladeild Evrópubandalagsins ekki verið farin og þær niðurstöður sem hér liggja fyrir, undirritaðar af þeim sem þátt tóku í viðræðunum fyrir Íslands hönd, lágu þá ekki fyrir. Eðlilega getur það hafa haft áhrif á niðurstöður í umsögn Ríkismatsins á sínum tíma. Hv. 1. þm. Austurl. vitnaði einnig í umsögn yfirdýralæknis þar sem fram kom að umdeilt gæti verið hversu langt væri unnt að ganga í að framselja opinbert eftirlitsvald. Við nánari athugun þessara mála hefur ráðuneytið fallist á að eins og frv. var í upphaflegri gerð gat verið umdeilt hversu langt væri unnt að ganga í þessu efni og því hafa við endurflutning þess verið tekin af öll tvímæli í þessu efni og ekki hefur verið gert ráð fyrir því, eins og í upphaflega frv., að unnt væri að veita skoðunarstofum umboð til þess í ákveðnum tilvikum að fara með opinbert vald. Það er ekki lengur fyrir hendi. Þar hafa verið tekin af öll tvímæli og þessar athugasemdir eiga því ekki lengur við að mínu mati og á þessi sjónarmið hefur ráðuneytið fallist. Skoðunarstofurnar eru í raun og veru framlenging á innra eftirliti fyrirtækjanna en ekki opinberu eftirliti ríkisvaldsins. Hv. 9. þm. Reykn. innti eftir því hvernig háttað yrði verkaskiptingu eftirlitsaðila með fiskeldisafurðum. Um það hefur verið rætt og er gott samkomulag við landbrn. um að það hefur úrslitavald að því er varðar eftirlit með eldisfiskum þar til þeim hefur verið slátrað en eftir að þær koma til vinnslu taka ákvæði þessara laga við. Hv. 3. þm. Vesturl. innti síðan eftir viðbrögðum við fyrirspurn frá samtökum kaupskipaútgerða sem töldu æskilegt að taka af vafa, ef ég skildi rétt, um það hvort frystilestir í kaupskipum féllu undir ákvæði frv. Ég tel að í raun og veru sé óþarfi að taka nokkuð fram um þetta efni, en vitaskuld getur það komið til skoðunar hjá hv. nefnd. Hv. 3. þm. Vesturl. ræddi einnig um hugsanleg tengsl skoðunarstofu við einstök fyrirtæki. Í því sambandi vil ég vísa til þess sem þegar hefur komið fram hjá hv. 17. þm. Reykv. að Fiskistofa mun hafa eftirlit með skoðunarstofunum og minnsti misbrestur af þeirra hálfu á því að framfylgja sínum skyldum getur leitt til þess að þær missi leyfi til þessara verkefna. Hv. 5. þm. Vestf. spurði hvort ákvæði frv. hefðu einhver áhrif á möguleika okkar til sölu á síldarafurðum. Ákvæði frv. breyta engu í því efni. Það hefur verið staðið mjög vel að því eftirliti og síldarframleiðendur munu laga sig að þessari nýju löggjöf og hún mun tryggja þeim allan mögulegan markaðsaðgang. Þá spurði hv. þm. hver hefði verið reynslan af eftirlitsdeildum sölusamtakanna. Ég hygg að þær hafi fengið umboð til þess að sinna núverandi verkefnum í sjávarútvegsráðherratíð hv. 1. þm. Austurl. Ég held að það hafi verið rétt skref sem þá var stigið og reynslan hafi að öllu jöfnu verið góð af því starfi. Þá vék hv. þm. að því að Ríkismati sjávarafurða, eftir að því hefði verið breytt í hlutafélag og falið verkefni skoðunarstofu, væru ekki tryggð sérstök verkefni með frv. Ég bendi fyrst og fremst á í þessu sambandi að utan sölusamtakanna er mjög verulegur hluti af framleiðslu og sölu á okkar sjávarafurðum þannig að þar er um mjög stóra markaðshlutdeild að ræða sem þetta fyrirtæki ætti að geta átt mjög greiðan aðgang að í þeim viðskiptum sem ráð er fyrir gert að skoðunarstofurnar eigi við við framleiðendur. Hv. 5. þm. Vestf. vék einnig að kröfum um dreifða hlutafjáreign. Það er að sönnu rétt að þar eru ekki sett gagnkvæm mörk um hvaða skilyrði verða sett en augljóst er að það er ekki ætlunin að þjappa þar saman fámennisvaldi heldur tryggja að yfirráð yfir fyrirtækinu geti verið í höndum fleiri aðila. Þá vék hv. þm. að ákvæðum 23. gr. frv. um viðurlög ef brugðið er út af þeim fyrirmælum sem lagafrv. gerir ráð fyrir. Ég hygg að þar hafi komið fram nokkur misskilningur af hálfu hv. þm. Framkvæmdarvaldið fer ekki með refsiákvarðanir, það gera dómstólar. Hér er hins vegar verið að kveða á um það hvers konar viðurlögum þeir koma við vegna brota á þessum lögum. Þá vék hv. þm. að vanhæfi nefndarmanna og taldi að það væri í valdi ráðherra að úrskurða um hvenær þeir væru vanhæfir. Svo er ekki. Það er tekið fram í lögunum hvenær nefndarmenn eru vanhæfir og að öðru leyti gilda um það efni almennar vanhæfisreglur. Mat ráðherra ræður engu þar um. Það er rétt hjá hv. þm. og að gefnu tilefni ástæða til að ítreka að sú úrskurðarnefnd sem rætt er um í 21. gr. frv. er stjórnsýsluaðili og eðli máls samkvæmt hafa dómstólar úrslitavald í þessum málum sé þeim skotið til þeirra. Hér er um að ræða mjög mikilvægt ákvæði að mínu mati til að tryggja þeim aðilum sem hér eiga hlut að máli skjóta og örugga úrlausn í ágreiningsefnum án þess að þurfa að bíða margra ára niðurstöðu dómstóla nema þeir óski að skjóta ákvörðunum nefndarinnar til dómstólanna. Hv. 6. þm. Vestf. spurði um hvaða áhrif þessi frumvörp hefðu á fjölda opinberra starfsmanna. Heildarskipulagsbreytingin, sem hér er um að ræða og að hluta til tók gildi með lagabreytingum í vor og væntanlega verður lokið með þessum breytingum, er engin. Það er ekki gert ráð fyrir því að breyting verði á heildarfjölda starfsmanna. Hins vegar verða breytingar innbyrðis á einstökum sviðum og opinberum starfsmönnum við gæðaeftirlit fækkar. Þeim fjölgar hins vegar sem starfa að eftirliti með sjávarafurðum hjá skoðunarstofum. Því má gera ráð fyrir því að fleiri verði við störf að gæðaeftirliti þegar þessi löggjöf hefur náð fram enda verið að gera hér ítarlegri og meiri kröfur þó að opinberum starfsmönnum við þau verkefni fækki. Að því er varðar umfjöllun hv. þm. um biðlaunin gildir allt annað um þær breytingar sem hér er verið að mæla fyrir en um þau ágreiningsefni sem voru til umfjöllunar á síðasta þingi varðandi Síldarverksmiðjur ríkisins og Sementsverksmiðju ríkisins vegna þess að hér er verið að gera eðlisbreytingu á Ríkismatinu. Það mun hafa önnur verkefni með höndum eftir þessa breytingu en fyrir hana og þess vegna er þeim málum skipað með öðrum hætti. Það hefur engin fordæmisáhrif að því er varðar önnur fyrirtæki, til að mynda Síldarverksmiðjurnar. Ég hygg þá, frú forseti, að ég hafi í öllum meginatriðum vikið að þeim álitaefnum sem varpað hefur verið fram í umræðunni og ítreka þakklæti mitt til hv. þm. og vona að hv. sjútvn. geti tekið til starfa til að fjalla um þessi mál með skjótum og vönduðum hætti eins og hennar er vandi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans. Hér hefur ráðherrann veitt greiðari svör en við höfum átt að venjast á þessu þingi af hendi annarra ráðherra í því máli sem að allra dómi er stærsta og veigamesta mál sem þjóðin hefur fengið til úrlausnar frá lýðveldisstofnun. En það er önnur saga. Ég vil skilja svör hæstv. sjútvrh. þannig varðandi síldarmat að það sé rétt að áform séu um að leggja niður opinbert síldarmat. Það er í mínum huga töluvert áhyggjuefni og ég er ekki jafntrúaður og hæstv. ráðherra á að frv. breyti engu um möguleika okkar til sölu síldar í framtíðinni. Ég vildi gjarnan spyrja nánar um dreifða hlutafjáreign. Það kom fram í svari ráðherra að það þýddi að yfirráð geti verið í höndum fleiri aðila. Ég vil spyrja hvort ráðherrann hafi í huga að setja hámark á eignarhluta hvers einstaks aðila. Ég vil andmæla að nokkru leyti skilningi ráðherra á vanhæfni nefndarmanns í málskotsnefnd í frv. um meðferð sjávarafurða. Það er tekið fram í 21. gr. varðandi hana þar sem fjallað er um vanhæfni að ráðherra setji nefndinni starfsreglur. Auðvitað er það á valdi ráðherra að útfæra lagatextann. Ég vakti athygli á því að lagatextinn væri óljós þar sem stendur ,,ef hann er fjárhagslega háður málsaðila``. Einhver verður að meta ákvæðið og það getur enginn annar en ráðherra. Ég hygg að ráðherra hafi svarað flestu því sem ég beindi til hans. 

Frú forseti. Það liggur alveg í augum uppi að ráðherra getur ekki með starfsreglum breytt skýrum ákvæðum laganna um vanhæfi nefndarmanna. Það verður fylgt fram opinberu eftirliti gagnvart framleiðslu á síldarafurðum eins og á öðrum afurðum. Ég tel að í þeim efnum sé ekkert að óttast nema síður sé. Við erum að stíga framfaraspor í þessu efni. Varðandi spurninguna um dreifða eignaraðild þá liggur það ekki fyrir í frv. með hvaða hætti það verður tryggt. Það verða menn auðvitað að meta að einhverju leyti með tilliti til markaðsaðstæðna þegar þar að kemur. Það er ekki gert ráð fyrir því að menn þurfi að hlaupa í það þegar í stað að selja eignarhlut ríkisins í fyrirtækinu. Það verður að meta hvenær það er skynsamlegt miðað við stöðu fyrirtækis og markaðsaðstæður og á þeim tíma verða menn að taka ákvarðanir þar að lútandi. Hér er um að ræða mjög skýra stefnumörkun og ætlunin er að tryggja að eignaraðildin verði dreifð.

Virðulegi forseti. Ég vil enn þakka svörin. Málið er örlítið skýrara en það var þótt varðandi dreifða eignaraðild sé það ekki mjög miklu skýrara. Fyrst ráðherra túlkar lagatextann svo að hann geti ekki með starfsreglum gert lagaákvæðin ljósari og fyllri sýnist mér nauðsynlegt að hv. sjútvn. taki þetta ákvæði til skoðunar einmitt í því skyni að gerð verði breyting á frumvarpsgreininni þannig að hún verði ótvíræðari hvað varðar vanhæfi nefndarmanns, hvenær hann er vanhæfur. Ég hygg að það sem ég benti á séu flestir sammála um, að það er mjög óljóst hvernig ber að skilja ,,fjárhagslega háður``. Einu svaraði hæstv. ráðherra ekki, sem ég gat ekki um í minni fyrri andsvararæðu, og það er hvort hann teldi að Ríkismat sjávarafurða hefði heimild til þess samkvæmt núgildandi lögum að gera verktakasamning við einstaka aðila sem tækju að sér að gefa út útflutningsvottorð, hvort það samrýmdist núverandi lögum að framselja með þeim hætti tiltekið vald sem stofnunin hefur. Ég hef vissar efasemdir um það og reyndar hef ég ýmsar athugasemdir við þessi dæmi sem ég hef undir höndum um verktöku hjá Ríkismati sjávarafurða. Það lýtur í sjálfu sér ekki svo mjög að hæstv. sjútvrh. heldur meira að lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna.

Frú forseti. Ég þekki ekki þau dæmi sem hv. þm. vék að í sínu máli. Vitaskuld verður að skoða þau og meta á grundvelli slíkrar skoðunar, hvort þau brjóta í bága við gildandi lög. Án slíkrar undangenginnar skoðunar treysti ég mér ekki til að svara spurningu af þessu tagi með óyggjandi hætti.

Virðulegur forseti. Ég kom inn á það í minni ræðu að Bandaríkjamenn hafa tekið upp svokallað HACCP-kerfi og Kanadamenn hafa gert það kerfi að skyldu í sínum fiskiðnaði og munu væntanlega verða fyrstir þjóða til að nota bandarísku gæðamerkin sem fylgja þessu kerfi á sínar afurðir. Ég vil því koma inn á þetta aftur og spyrja hæstv. sjútvrh., vegna þess að átt hafa sér stað viðræður við Bandaríkjamenn um þessi mál, hvort eitthvað liggi fyrir um það hvort við getum tekið upp hin bandarísku gæðamerki á okkar afurðir og hvort það kerfi sem til stendur að komið verði á muni breyta einhverju í því sambandi. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra um það hvað sé gert ráð fyrir að margir starfsmenn færist frá Ríkismati sjávarafurða til Fiskistofu. Það mætti halda að Ríkismat sjávarafurða væri feiknalega stór og dýr stofnun. Þar starfa 28 manns og stofnunin hefur verulegar sértekjur. Þess vegna eru vissulega uppi nokkrar efasemdir um sparnaðinn. En það verður líka dýrt að gera þessa breytingu því gert er ráð fyrir því að allt að 20 starfsmenn eigi sex mánaða biðlaunarétt og 8 starfsmenn tólf mánaða biðlaunarétt að þeim frádregnum sem flytjast yfir til Fiskistofu. Því hljóta að vakna spurningar um það hvort þær breytingar sem kunna að vera nauðsynlegar í þessu efni, og ég viðurkenni að það verða að eiga sér stað ákveðnar breytingar, sé ekki hægt að gera með ódýrari hætti. Einnig vil ég að lokum koma inn á það hvort ekki er nauðsynlegt að setja ákvæði um að utanrrn. geti ekki veitt útflutningsleyfi á sjávarafurðum nema að Fiskistofa hafi samþykkt þau. Því miður er það svo að lítið samband hefur verið milli utanrrn. og stofnana sjútvrn. í þessu sambandi og utanrrn. hefur lítt skeytt um það hvort gæðamál séu í lagi.

Frú forseti. Að því er varðar viðræður við bandarísk og kanadísk stjórnvöld þá hafa þær ekki farið fram með þeim formlega hætti sem átti sér stað við fulltrúa sjávarútvegsdeildar Evrópubandalagsins. Ég tel að ákvæði frv. fullnægi þeim nýju kröfum sem gerðar eru á þessum mörkuðum og við getum á grundvelli þeirra lagaákvæða selt inn á þá markaði á grundvelli þeirrar kröfu sem þar er gerð. Að því er varðar fjölda starfsmanna sem mun flytjast frá Ríkismatinu yfir til Fiskistofu hefur ekki verið tekin endanlega ákvörðun um það enn. Það liggur hins vegar fyrir að það verða færri starfsmenn sem sinna þessum málum í Fiskistofu en í Ríkismatinu enda er ætlunin að reka það fyrirtæki áfram þó að það verði með nýju hlutverki. Ég geri ráð fyrir því að sérþekking margra þeirra sem þar vinna muni nýtast vel í þeirra störfum. Um þriðja þáttinn í fyrirspurn hv. þm. verð ég að segja að um það hafa ekki farið fram neinar umræður en ég geri ráð fyrir því, að gefnu þessu tilefni, að það komi til skoðunar í hv. þingnefnd.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi þarf ég að lýsa yfir vonbrigðum mínum með það hvernig málum er fyrir komið hér í þinginu. Við höfðum beðið um umræður um sjávarútvegsmál utan dagskrár. Þegar það gerðist lá fyrir beiðni Framsfl. um umræður um atvinnumál. Þegar málið kom til umræðu við forseta var reynt að fá þessar umræður sameinaðar en ekki tókst samkomulag við Framsfl. um það. Þess vegna lá áfram fyrir beiðni okkar um að það yrði rætt utan dagskrár um sjávarútvegsmál. Forseti var búinn að gera ráð fyrir því að sú umræða færi fram á föstudaginn var og við ætluðum okkur að samþykkja það. En það kom á daginn að ýmsir þingmenn og ráðherrar voru ekki viðstaddir þá umræðu og þess vegna var þeirri umræðu frestað fram yfir helgi. En það var þó alltaf á hreinu, a.m.k. í samtölum mínum við forseta, að meiningin væri að þessi umræða sem við báðum um færi fram á undan öðrum umræðum sem færu fram um sjávarútvegsmál. Nú hefur það aftur á móti gerst að hér er að hefjast umræða um sjávarútvegsmál, þ.e. um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, á undan þeirri umræðu sem við höfum beðið um. Ég mótmæli þessu. Ég tel að þetta sé brot á þeim venjum sem hafa verið í þinginu um utandagskrárumræður um mikilvæg málefni. Ég tel að þurft hafi að fara fram almenn umræða um sjávarútvegsmál í þinginu, ekki bara um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, heldur um stöðuna í sjávarútveginum og það umkomuleysi sem einkennir hæstv. ríkisstjórn, að hún skuli ekki geta komið með neinar lagfæringar á stöðu sjávarútvegsfyrirtækja. Það er um mjög margt að ræða í því sambandi. Ég tel að vegna þess að forseti hefur ákveðið að gera þetta með þessum hætti, þ.e. taka þessa umræðu fyrst, þýði að inn í hana hljóti að vera blandað umræðum af ýmsu tagi um sjávarútveginn almennt. Ég álít að undan því verði ekki vikist að sú umræða fari fram og þá verði öllu saman blandað. Forseti, sem kynnti þá umræðu sem hér á að fara að byrja með þeim orðum að hér ætti að fara fram umræða um Hagræðingarsjóðsfrumvarp Framsfl., hafði tjáð mér það að það væri meiningin að ræða þau mál saman sem hafa verið flutt af Framsfl. annars vegar og hins vegar af okkur alþýðubandalagsmönnum og kvennalistakonum. Ég vil spyrja hvers vegna það var ekki kynnt að þau yrðu rædd saman eins og lofað hafði verið og talað um á milli okkar í gær.

Forseti vill af þessu tilefni lesa upp úr síðari mgr. 50. gr. þingskapalaga sem hljóðar svo: ,,Forseti getur leyft að tekið sé fyrir mál utan dagskrár sem í senn er svo mikilvægt að ekki rúmast innan ramma 1. mgr. [þ.e. hvað varðar hálftímaumræðuna] og svo aðkallandi að ekki geti beðið meðferðar formlegra þingmála.`` Nú er það svo að á dagskrá í dag hafa verið sett formleg þingmál er öll varða sjávarútveg. Það mál sem hér hefur verið tekið á dagskrá hefur mjög lágt númer, er 16. mál þingsins. Þess vegna ákvað forseti að setja það mál á dagskrá og hafði sambandi við hv. þm., Jóhann Ársælsson, um það hvort hann vildi að mál Alþb. um sama efni, Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, 66. mál, yrði tekið til umræðu í tengslum við 16. mál. Ég taldi niðurstöðu hafa orðið þá milli okkar hv. þm. í gærkvöldi að svo yrði. Forseti tók það fram í upphafi fundar að þess væri óskað að umræða um þessi tvö mál færi fram sameiginlega og fundurinn samþykkti það. Þegar hv. 1. þm. Austurl. hefur mælt fyrir 6. dagskrármálinu mun hv. 3. þm. Vesturl. mæla fyrir 7. dagskrármálinu. Umræðan fer síðan fram sameiginlega. Þetta vildi forseti að kæmi hér fram áður en umræðan hefst og mælt verður fyrir frumvörpunum og vonar að þetta sé skýrt.

Virðulegur forseti. Ég viðurkenni að þetta er skýrt eins og það er fram sett núna. Ég taldi hins vegar, vegna þess að forseti tók það ekki fram við kynningu sína á umræðunni að það hefði kannski fallið niður hjá honum að gera grein fyrir því með hvaða hætti umræðan ætti að fara fram. Ég vil endurtaka það að þegar verið er að biðja um umræður utan dagskrár um mikilvæg mál er ekki sjálfgefið að einhver mál sem komin eru inn á málaskrá þingsins henti til að sú umræða geti farið fram. Ég tel að frv. um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins, sem lá fyrir, sé um afmarkað málefni og það ætti ekki að vera kappsmál forseta þingsins að menn noti umræður um afmörkuð málefni til að fara um víðan völl í umræðunni og skipuleggja mál með þeim hætti að það sé bókstaflega lagt fyrir þingmenn að vegna þess að eitthvert mál sjávarútvegsins sé á dagskránni sé hægt að taka almenna umræðu um sjávarútvegsmál undir þeim lið. Þess vegna taldi ég og tel enn að það hefði verið eðlilegra að okkar umræða um sjávarútvegsmálin hefði farið fram.

Forseti var sammála hv. þm. þegar það kom fram hjá honum í gær að hann mundi meta það eftir umræðuna í dag hvort hann heldur til streitu ósk sinni um utandagskrárumræðu um sjávarútvegsmál. Það mun að sjálfsögðu fara eftir því hvernig umræðan leggst í dag.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Ég vil í upphafi umræðunnar óska eftir því að hæstv. forsrh. verði viðstaddur hana, m.a. vegna þess að hæstv. forsrh. hefur blandað sér í þessa umræðu og má segja að hæstv. sjútvrh. hafi nánast lýst því yfir að þessi mál væru ekki síst í hans höndum, þau væri ekki aðeins sjávarútvegsmál heldur almenn efnahagsmál. Það er kunnara en frá þurfi að segja að nú á þessu sumri kom það fram að fiskifræðingar töldu að það yrði að draga mjög úr sjávarafla við Ísland. Vissulega var vandi á höndum hvernig bregðast skyldi við og þá ábyrgð þurfti hæstv. sjútvrh. að axla. Að sjálfsögðu voru uppi ýmsar skoðanir um það hvernig hann skyldi bregðast við. Niðurstaðan varð sú að ekki var farið í öllu að tillögum fiskifræðinga fremur en oft áður og ákvörðun var í hærri kanti þeirrar ráðgjafar sem fiskifræðingar mæltu með eftir ítarlega umfjöllun í ríkisstjórn. Þrátt fyrir að ákveðið væri að aflinn yrði nokkru meiri en fiskifræðingar mæltu með er ljóst að hér er um gífurlegt áfall að ræða, bæði fyrir íslenskan sjávarútveg og íslenskan þjóðarbúskap. Þetta áfall er svo mikið að ekki verður hjá því komist að bregðast við því með einum eða öðrum hætti. Áfallið er mismunandi eftir landshlutum og þá sérstaklega eftir því hvað viðkomandi fiskiskip veiða. Það er ljóst að áfallið er mun meira hjá þeim sem hafa stundað þorskveiðar en þeim sem aðrar fiskveiðar hafa stundað á undanförnum árum. Sú spurning kom því strax upp hvernig jafna ætti þetta áfall. Mér er ekki kunnugt um að uppi séu um það neinar deilur að jafna beri þetta áfall með einum eða öðrum hætti. Deilurnar hafa fyrst og fremst snúist um það hvernig eigi að jafna áfallið og í reynd liggur ekkert fyrir um hvernig það verði gert. Frv. sem ég mæli fyrir fjallar um það að nýta aflaheimildir Hagræðingarsjóðs til að jafna þetta áfall. Réttara sagt að veita hæstv. sjútvrh. heimild til að nýta þessar aflaheimildir til jöfnunar. Það er ekki mælt nákvæmlega fyrir um hvernig það skuli gert en tekið er ákveðið dæmi, sem unnið er með aðstoð sjútvrn., í greinargerð með frv. um það hvernig mætti beita þessum heimildum. Að sjálfsögðu geri ég mér það ljóst að áður en til þess kemur er nauðsynlegt að hafa víðtækt samráð um það við hina ýmsu hagsmunaaðila í sjávarútvegi hvernig þetta skuli nákvæmlega gert. Það væri vissulega betra að kveða skýrar á um það í 1. gr. frv. hvernig þessu skuli úthlutað nákvæmlega en það mundi væntanlega skýrast við meðferð málsins í nefnd og mætti því gera breytingar á 1. gr. í samræmi við það. Hitt er svo annað mál að ég treysti hæstv. sjútvrh. fyrir því að gera það með þeim hætti sem helstu aðilar í greininni mæla með þótt almennt sé það betri regla að kveða skýrt á um slíka hluti í löggjöf. Ríkisstjórnin hefur hafnað þessari leið. Hún hefur ekki viljað fara hana og það hefur gengið svo langt að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir að verði ákveðið að gera það muni það þýða þingrof og almennar kosningar. Þess vegna m.a. hefur þessi sami forsrh. verið að leita að leið sem gæti hentað í þessu sambandi án þess að hann þurfi að standa við hótunina eða loforðið. Margir mundu frekar vilja líta á það sem loforð, yrði slíkt frv. samþykkt, að hann mundi þá boða til kosninga og rjúfa þing. Málið er að mínu mati ekki svo stórt að ástæða sé til að hafa slík orð um það. En væntanlega er hæstv. forsrh. búinn að gefa Alþfl. einhver slík loforð sem hann telur sig bundinn af og er eitt af þeim loforðum sem eru í kistunni frægu sem varð til úti í Viðey. Hér er ekki um það að ræða heldur fyrst og fremst að finna einhverja sanngjarna leið sem þjónar nauðsynlegum hagsmunum og markmiðum í þessu sambandi. Ég vil nefna að því er varðar þetta mál að nánast allir aðilar í sjávarútvegi hafa mælt með því að einhver slík leið sem þessi verði farin. Það hafa allir landshlutar tekið undir það að fara einhverja slíka leið. Þrátt fyrir það reynir ríkisstjórnin að finna nýja leið til þess að ná sama markmiði en hefur þó ekki komist að nokkurri niðurstöðu. Ég vil m.a. taka það fram að það eru ekki aðeins útvegsmenn sem hafa mælt með því að þessi leið verði farin. Það eru ekki eingöngu fiskverkendur, ekki eingöngu sveitarfélög heldur jafnframt sjómenn og landverkafólk. Og ekki síst eftir að hæstv. forsrh. lýsti því yfir að þeir peningar, sem yrði úthlutað til útgerða til að kaupa aflaheimildir Hagræðingarsjóðs, séu fjármagn sem hver og einn útvegsmaður geti farið með að eigin vild. Það er sem sagt ekki nauðsynlegt að nota peningana til að afla sér aflaheimilda heldur eftir því sem hverjum sýnist hverju sinni. Þetta varð að sjálfsögðu til þess að sjómenn mótmæltu þessum fyrirætlunum harðlega. Síðan gerist það að Byggðastofnun er falið það hlutverk að leita nýrra leiða en að sjálfsögðu má ekki nota leiðir sem gætu leitt til þingrofs og kosninga. Það var nánast forskriftin. Byggðastofnun fer að leita leiða og niðurstaðan er sú að rétt sé að ná einhvers staðar í peninga til þess að gera aðilum kleift að kaupa þær aflaheimildir sem ríkissjóður hefur tekið til sín. Nákvæmlega sömu aflaheimildirnar nema einhvers staðar skuli ná í peninga til að kaupa þær. Það var ekki verið að gera tillögur um að taka þá peninga af viðkomandi sjóðum, skattleggja þá í ríkissjóð til að ríkissjóður gæti afsalað sér þessu heldur beinlínis að ná í peningana til þess að hægt væri að úthluta þeim. Þetta er sá mesti skollaleikur sem nokkurn tíma hefur verið viðhafður í íslenskri pólitík að mínu mati. Og hvert átti svo að ná í peningana? Það átti náttúrlega fyrst og fremst að ná í þá í þá sjóði sem ríkisstjórnin hafði áður fundið út að væru tómir. Það átti að ná í peninga í Byggðasjóð, það átti meira að segja að ná í peninga í Atvinnutryggingarsjóð sem nýlega var búinn að afskrifa, ef ég man rétt, um 1.400 millj. Guðmundur Malmquist, forstjóri Byggðastofnunar, sagði m.a. af þessu tilefni að Atvinnutryggingarsjóður gæti alveg gert þetta og sagði að innheimta hefði gengið nokkuð vel það sem af væri ári, þ.e. af þeim lánum sem á annað borð kæmu til með að borgast. Tekjur deildarinnar af dráttarvöxtum væru einnig verulegar. Það var allt í einu búið að finna það út að þessi sjóður, sem ríkisstjórnin hafði hamast á allan sl. vetur, ætti afgang. Það var líka búið að finna það út að Byggðastofnun ætti afgang og ég tala nú ekki um að menn voru búnir að finna það út að trúlega mundi vera til þó nokkuð af peningum í Fiskveiðasjóði og það væri rétt að ná í þá. Þar væri sjóður sem væri tiltölulega vel staddur og það skyldi haldið áfram við þá iðju að tæma alla þá sjóði þar sem einhvers staðar fyndist fé. Sjútvn. fjallaði líka um þessi mál og nefndin ályktaði, með leyfi forseta, m.a. eftirfarandi: ,,Sjútvn. telur óhjákvæmilegt að allra leiða verði leitað til að minnka áhrif samdráttar í þorskveiðum á þau fyrirtæki, byggðarlög og landshluta sem verst verða úti og jafna eins og kostur er byrðum af yfirstandandi áfalli innan greinarinnar.`` Allar þessar yfirlýsingar urðu til þess að ákveðnar vonir kviknuðu hjá aðilum í landinu. En hvað segir svo hæstv. forsrh. nú fyrir nokkrum dögum eftir að þessi sami forsrh. hafði falið Byggðastofnun að koma með tillögur í málinu, fengið þær tillögur og lagt áherslu á að þær yrðu að vera tilbúnar áður en það þing sem nú starfar kæmi saman? Til hvers var verið að biðja um að þessar tillögur yrðu tilbúnar áður en það þing sem nú starfar kæmi saman ef það var ekki til þess að það Alþingi sem nú starfar tæki á þessum málum? En nú lýsir hæstv. forsrh., sem ekki er viðstaddur, því yfir í blöðum þann 3. sept. að ekki hefði unnist tími til að afgreiða málið í ríkisstjórn vegna þess hve mikið hefði verið að gera hjá henni vegna fjárlagagerðarinnar. Það yrði hins vegar afgreitt um leið og tími ynnist til. Það bráðlægi ekki á að afgreiða málið. Þetta eru skilaboðin. Ríkisstjórnin má ekkert vera að þessu því hún er í fjárlögunum. Svo virðist sem ríkisstjórnin hafi skipt verkefnum á vikurnar. Eina vikuna og kannski fleiri er verið í fjárlögum og í annan tíma er verið í öðru. Það virðist vera niðurstaðan að ríkisstjórnin hafi ákveðið að gera ekki nokkurn skapaðan hlut þrátt fyrir öll stóru orðin, þrátt fyrir að hv. formaður sjútvn. léti hafa eftir sér m.a. með mörgu öðru: ,,Ég er tilbúinn í hvað sem er til að rétta hlut þeirra fyrirtækja og byggðarlaga sem harðast verða úti og mun ekki hika við að styðja góðar hugmyndir sem fram kunna að koma. Ég hef ekki sagt mitt síðasta orð,`` sagði Matthías Bjarnason, er hlé var gert á fundi sjútvn. Alþingis í gærdag. Þetta var 30. júlí. Hvað sagði varaformaður nefndarinnar þann sama dag eða daginn eftir í Alþýðublaðinu. Hann sagði m.a.: ,,Sjálfur tel ég það raunar mikil mistök að ríkisstjórnin skuli ekki hafa farið að hugmyndum Sighvats Björgvinssonar.`` Þar hafa nú yfirleitt verið mistök að fara að hugmyndum hans. Þetta er sennilega misprentun í Alþýðublaðinu. ,,Í staðinn uppsker hún það að í nokkrum landshlutum er allt á suðupunkti`` og ég hygg að þetta hafi verið í þann mund sem hv. þm. ritstýrði þessu blaði þannig að hann hefði átt að geta leiðrétt þetta. ,,Það má hugsa sér ýmsar leiðir. Ein er sú að Byggðasjóður hreinlega aðstoði verst stöddu svæðin til að kaupa kvóta af Hagræðingarsjóði en vitaskuld hlýtur Alþingi að hafa síðasta orðið en ég veit að einhverjir þingmenn vilja kanna hvort ekki sé hægt að taka þann þorskkvóta sem var umfram tillögur Hafró og verja honum til jöfnunar. Sé það kleift þá hlýtur að mega athuga það. Ég er hins vegar ekki til viðtals um að verja Hagræðingarsjóðnum án endurgjalds`` sagði Össur að lokum og þar mun vera átt við hv. 17. þm. Reykv., Össur Skarphéðinsson. Þetta eru þær yfirlýsingar sem hafa legið fyrir og síðan hefur ekkert gerst í málinu. Það er hins vegar ljóst og undir það tek ég hjá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni og hv. þm. Matthíasi Bjarnasyni að það er Alþingis að hafa síðasta orðið. Það er Alþingis að taka á þessu máli en það verður ekki gert nema veita hæstv. sjútvrh. nauðsynlegar heimildir og þetta frv. fjallar um það. En því miður hefur þetta mál snúist upp í það að karpa um kennisetningar, karpa um þær kennisetningar Alþfl. að það verði að selja veiðiheimildir hvort sem útgerðin eða fiskvinnslan getur keypt þær eða ekki og hvernig sem rekstrarafkoman sé skuli haldið í þessar kennisetningar. Ef ekki verður haldið í þær þá fari Alþfl. úr ríkisstjórn. Ja, ég segi nú, farið hefur fé betra því að auðvitað er ekki hægt að hlusta á svona endemis rugl í Alþfl. Hvað á það að ganga lengi að atvinnuvegir þjóðarinnar séu skattlagðir án tillits til getu þeirra? Hvað á íslenskur sjávarútvegur að þurfa að hlusta á það lengi og í reynd að sæta ofsóknum af skattlagningarmönnum og öfgatalsmönnum fyrir auðlindaskatti á þrengingartímum? Það er það helsta sem íslenskur sjávarútvegur heyrir þessa dagana að hann fái allt endurgjaldslaust, að menn fái að róa á sjó án þess að greiða fyrir það, að menn fái að sigla skipunum sínum í hvaða veðri sem er út á haf til þess að sækja björgina án þess að borga fyrir það, jafnvel þótt illa gangi. Þetta er tónninn sem menn heyra þessa dagana og hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh eru í stafni og hrópa hæst og þá sérstaklega utanrrh. Og það gengur svo langt að alþýðuflokksmenn á Vestfjörðum álykta sérstaklega um málið og telja það vera skrýtnar kveðjur frá ríkisstjórninni við þessar aðstæður að skattleggja sjávarútveginn sérstaklega og ég veit að ég þarf ekki að vitna fremur í þá ályktun fyrir hæstv. utanrrh. Málið er einfaldlega það að íslenskur sjávarútvegur á í miklum erfiðleikum. Það að samþykkja þetta frv. leysir ekki allt, það er langt í frá. En það er hins vegar rétt, sem formaður Samtaka fiskvinnslustöðva, lét hafa eftir sér í blöðum þann 26. ágúst, með leyfi forseta, þar sem hann sagði: ,,Það væri prófsteinninn á vilja ríkisins til þess að gera eitthvað í hallærinu. Vissulega mundu þá tekjur ríkissjóðs minnka um samtals 525 millj. en í raun er gjaldtakan ekkert annað en nýir skattar. Sú leið að færa verst stöddu fyrirtækjunum þessa fjármuni í formi ávísunar eða vaxtakvittunar er flóknari og ekki eins einföld í framkvæmd.`` Málið er nefnilega það að þetta er prófsteinn á vilja þessarar ríkisstjórnar. Þetta er ekki spurningin um það hvort menn eigi að vaða út í kosningar og rjúfa þing. Þetta er fyrst og fremst spurningin um það að vilja taka á þessum málum með sjávarútveginum en ekki á móti honum. Halda menn virkilega að við vinnum okkur út úr þeim erfiðleikum sem við stöndum nú frammi fyrir með því að vera í andstöðu við allt og alla? Hafa þingmenn stjórnarflokkanna ekkert annað að gera en að rífast við menn um þessi mál út um allt land eins og þeir hafa verið að gera á undanförnum vikum, ekki eingöngu við andstæðinga sína í stjórnmálum heldur enn þá frekar við stuðningsmenn sína? Það vill nefnilega svo til að fólkið út um landið sér að það er sjálfsagt að gera þetta og vill ekki sjá einhverjar hundakúnstir í kringum það burt séð frá því hvað ráðherrarnir hafa sagt. En það virðist vera að það sé ekki nokkur leið að koma vitinu fyrir þessa ráðherra og þess vegna ber Alþingi að gera það. Alþingi ber að taka skynsamlega ákvörðun í þessu máli og taka fram fyrir hendurnar á þessari ríkisstjórn. Það er skylda Alþingis að gera það og það á að gera strax. Það er engin von til að núv. ríkisstjórn komi sér saman um eitt né neitt í þessu máli. Hún er búin að vera að þvæla um þetta nú á annan mánuð og forsrh. segir: Það liggur ekkert á og við megum ekki vera að þessu. Það er svarið. Við höfum mikilvægari málum að sinna. Hvað eru mikilvægari mál en málefni íslenskra atvinnuvega? Halda menn að þeir lifi á því að borga peninga út úr ríkissjóði og rukka inn í ríkissjóð? Halda menn það virkilega að verðmætasköpunin skipti ekki meira máli? Hvernig getur ríkisstjórnin leyft sér að kasta þessum málum til hliðar viku eftir viku og fundið sér ný verkefni til að rífast um og komið á nýjum næturfundum? En það var kannski ekki síst svefnleysið sem varð til þess að sínum tíma hvað þeir tóku vitlausar ákvarðanir. Þá voru næturfundir og aftur næturfundir, ráðherrarnir sváfu ekki neitt, vöknuðu skapvondir og úrillir og tóku náttúrlega vitlausar ákvarðanir. 

Forseti vill upplýsa hv. þm. um að forsrh. er á leiðinni.

Það er nú gott að forsrh. er vakandi þó að ég efist ekki um að hann hefði þurft á því að halda að leggja sig. Við þingmenn Framsfl. og fleiri teljum það skyldu Alþingis að taka á þessu máli og samþykkja þessa einföldu og sjálfsögðu heimild til sjútvrh. sem er eina leiðin í þessu máli og auðvitað ættu stjórnarliðar að viðurkenna þetta sem mistök sem annaðhvort stafi af svefnleysi, vanþekkingu, vangá eða einhverju slíku og fara þá leið sem allir mæla með í þessu sambandi. Þeir væru meiri menn eftir það og ég vænti þess að þeir muni gera það. Hitt er svo annað mál að auðvitað mun samþykkt þessa frv. ekki leiðrétta rekstrarskilyrði sjávarútvegsins. En það sem er verst er að núv. ríkisstjórn með forsrh. í broddi fylkingar telur að rekstrarskilyrðin séu bara góð. Ég las það eftir forsrh. að hann hefði sagt hér á Alþingi, og ég fletti því upp, með leyfi forseta: ,,Þegar menn eru að tala um stöðu sjávarútvegsins eru menn að horfa á spár fyrir næsta ár.`` Það er náttúrlega alveg óskaplegt að menn skuli vera farnir að horfa fram á næsta ár. Væntanlega er ríkisstjórnin líka að gera það í fjárlögunum. Ætli hún sé ekki að fjalla um næsta ár. ,,Afkoman er ekki slök eða mjög slæm á þessu ári vegna þeirra aðgerða sem gripið var til.``  á því og svo eru menn farnir að tala um næsta ár. Hverjar eru þessar aðgerðir sem forsrh. er að tala um? Aðgerðirnar eru þær að ákveðið var að taka fjármagn Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins og úthluta því til sjávarútvegsins. Það var nauðsynleg ráðstöfun, því miður. En hún bætti ekki rekstrarstöðu sjávarútvegsins. Hún gerði sjávarútveginum kleift að greiða ýmislegt af vanskilaskuldum sínum en hafði ekkert að segja að því er varðaði rekstrarafkomu. Og ef menn halda að hægt sé að lifa lengi á þeirri ráðstöfun þá vaða menn í mikilli villu. Hins vegar er það ekkert einfalt mál að grípa til þeirra aðgerða sem þarf í þessu sambandi. Það er a.m.k. lágmark að einhver skilningur sé hjá núverandi stjórnvöldum í þessu máli. Það er ekki að sjá að hann sé hjá hæstv. forsrh. Ég leyfi mér að vona að hann sé hjá hæstv. sjútvrh. En hæstv. sjútvrh. lét að því liggja þegar hann sagði að hann hefði ákveðið að leggja fram tillögu um hámarksafla á næsta ári að hann gerði það m.a. vegna þess að hann óttaðist að aðilar í ríkisstjórn kynnu að gera eitthvað miklu verra. Þetta er nú ekki nákvæm tilvitnun í orð núv. hæstv. sjútvrh. en ég hygg að það sé ekki mjög langt frá því. Ég vænti þess að hæstv. sjútvrh. hafi ekki sömu hugsanir varðandi rekstrarstöðu sjávarútvegsins, að hann óttist að það sé rétt fyrir hann að sitja í ríkisstjórninni til þess að þessir menn komi ekki enn þá fleiri fyrirtækjum á hausinn. Ég trúi þeim að vísu vel til þess. En það getur enginn sjútvrh. setið í ríkisstjórn með það að markmiði að koma í veg fyrir það að einhver annar geri eitthvað miklu verra. En það er kannski ekki undarlegt að mönnum detti það í hug þegar menn lesa hvers konar skilningsleysi er hjá forustu ríkisstjórnarinnar í þessum málum. En hvað þarf að gera? Það þarf fyrst og fremst að lækka kostnaðinn hjá sjávarútveginum og lagfæra raungengið. Þegar menn segja slíka hluti þá sprettur núv. utanrrh. venjulega upp og hrópar: Eru menn nú enn einu sinni að kalla á gengisfellingu? Ég er ekki að kalla á gengisfellingu. En ég ítreka það sem ég sagði á sl. vetri að það er ekki hægt að búast við því að sjávarútvegurinn geti lifað við hærra og hærra raungengi. Það er ekki hægt að reikna með því að í öllum þessum samdrætti geti hann búið við hærra raungengi en hann gerði á árinu 1990. Þá var raungengi á mælikvarða verðlags 97,3 en nú er það áætlað 100,6 eða allnokkru hærra en það var á árinu 1990. Á mælikvarða launa var það 88 en er nú áætlað 93,4. Halda menn virkilega að hægt sé að reka undirstöðuatvinnuveg þjóðarinnar með þeim hætti að hækka raungengið stöðugt? Ekki mikið, en nóg til þess að menn hafa litla von um framhaldið? Halda menn að hægt sé að lagfæra stöðu sjávarútvegsins með því að skattleggja hann? Hvers konar hagfræðingar eru það sem núverandi ríkisstjórn hlustar á? Eru það bara hagfræðilærðir menn í Alþfl. sem farið er eftir? Ég veit að þeir eru margir, en hagfræðikenningar þeirra margra eru því miður villukenningar. Ég ætla mér ekki, hæstv. forseti, að hafa mörg orð um þetta mál. Á undanförnum mánuðum hefur það verið mikið rætt og er komið að því að það þurfi að taka ákvarðanir. Ég vil að endingu vitna í greinargerð með þessu frv. þar sem segir: ,,Það er jafnframt nauðsynlegt að bæta rekstrarskilyrði sjávarútvegsins að öðru leyti. Raungengið hefur hækkað of mikið og því getur sjávarútvegurinn ekki staðið undir þeim kostnaði sem á honum hvílir í dag með þeim tekjum sem eru til skiptanna. Það verður því að leita allra ráða til að lækka kostnaðinn og verja þannig gengi krónunnar. Ríkisstjórnin hefur enga tilburði haft uppi til að undirbúa mál með þeim hætti. Nauðsynlegt er að létta margvíslegum kostnaði af sjávarútveginum. Rafmagnsverð er of hátt, aðstöðugjald er óréttmætt og vextir allt of háir. Ríkisstjórnin hefur auk þess beitt sér fyrir margvíslegum álögum á sjávarútveginn og hafa aðilar í greininni metið hækkanir á opinberum álögum allt að 1 milljarði króna á árinu 1992. Sjávarútvegurinn hefur náð fram verulegri hagræðingu á undanförnum árum og á eftir að sýna mikinn árangur á því sviði. Hann þarf tíma og aðstæður til að halda þeirri vinnu áfram. Jafnframt þarf að skapa honum svigrúm til að nýta sér ýmsa möguleika í vannýttum tegundum og að auka vinnslu innan lands. Með samvinnu ríkisvalds og greinarinnar sjálfrar er mögulegt að vinna sig út úr erfiðleikunum. Ríkisstjórnin hefur í reynd hafnað slíku samstarfi.`` Það er aðalatriði málsins að ríkisstjórn Íslands hefur í reynd hafnað samstarfi við íslenskan sjávarútveg að vinna sig út úr þessum vanda og þess vegna er skylda Alþingis að grípa inn í málið og það verður þá að hafa sinn gang hvort núv. forsrh. rýfur þing og boðar til kosninga eða ekki. Ég er ekki sérstaklega að óska eftir því af þessu tilefni að það verði gert þótt ég óski eftir því að núv. ríkisstjórn fari sem fyrst frá. Ég get vel sætt mig við að hæstv. forsrh. taki þau orð sín til baka. En ég óska eftir því að Alþingi Íslendinga taki af skarið um það að ríkisstjórninni beri að hafa samvinnu við sjávarútveginn um lausn erfiðra mála og fyrsta skrefið í því sambandi er að samþykkja þetta frv. og úthluta þessum veiðiheimildum með eðlilegum hætti eins og áður hefur verið gert og sýna með því einhvern skilning á þeim vanda sem uppi er. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, vil ég leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og hæstv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Ég ætla fyrst að ræða nokkuð um aðdraganda þessar umræðu. Við alþýðubandalagsmenn höfðum áður en þing kom saman rætt um nauðsyn þess að strax og Alþingi kæmi saman yrði flutt frv. til laga um breyting á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Við sendum þess vegna þremur dögum fyrir þann tíma að þing kom saman uppkast að því lagafrv. til þeirra sem eiga sæti í hv. sjútvn. og hugmyndin var sú að freista þess að ná samstöðu með þeim flokkum sem eiga sæti á Alþingi um niðurstöðu í þessu máli. Við höfðum von um það að sú samstaða gæti orðið það víðtæk að málið fengi meirihlutastuðning á hv. Alþingi. Við höfðum ætlað okkur að óska eftir fundi í hv. sjútvn. strax og kostur væri eftir að nefndir þingsins hefðu verið kosnar og vorum auðvitað til viðræðu um breytingar á uppkastinu og öllu sem laut að flutningi þess ef það hefði mátt verða til þess að meiri hluti gæti skapast um aðalatriði málsins. Þess vegna kom okkur nokkuð á óvart að framsóknarmenn hlupu upp til handa og fóta, lögðu fram frv. í þinginu og lá svo mikið á að þeir þurftu að kynna það á blaðamannafundi áður en þeim tókst að dreifa því í þinginu. Ég vona sannarlega að þessi málsmeðferð verði ekki til að spilla því að samstaða geti orðið um framhald málsins síðar þó svo að við höfum tekið þá ákvörðun að flytja annað frv. sem er með nokkuð öðrum hætti en það frv. sem framsóknarmenn fluttu eða hafa lagt hér fram. Ég vil fyrst tala nokkuð um aðdraganda málsins, þ.e. þær ákvarðanir sem tengdust ákvörðunum um heildarafla á þessu fiskveiðiári, sem var að byrja núna, og þær þrengingar sem menn sáu fyrir sér að yrðu vegna samdráttarins í þorskveiðunum. Ég verð að segja það eins og er að mér finnst meðferð ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar á málefnum sjávarútvegsins hafa leitt í ljós að hún er ófær um að leysa með sæmilegum hætti úr erfiðum viðfangsefnum. Ég get auðvitað viðurkennt að það er mjög erfitt mál á að taka þegar menn standa frammi fyrir slíkum samdrætti sem leiddi af þeim ákvörðunum sem urðu lokaákvarðanir um þorskveiði. En ég vil segja að það sem gerðist var það að ríkisstjórnin féll á prófinu. Hún hefur ekki leyst málið enn. Það sem hún gerði var að hún dró úr sárasta broddinum af þessum samdrætti en hún leysti málið ekki eins og hún hefði þurft að gera. Ég heyri líka að framsóknarmenn voru ekki aldeilis á þeim buxunum að leysa málið með þeim hætti sem hefði þurft að gera, þ.e. með þeim hætti að jafna algjörlega út þá skerðingu sem var á ferðinni. Hér koma menn og tala eins og það að flytja þessi frumvörp um Hagræðingarsjóðinn sé hin endanlega og góða lausn á öllu saman. Það er það ekki. Ég lít þannig á að þessi frv. sem við höfum lagt fram um Hagræðingarsjóðinn séu neyðarráðstöfun til að reyna að bjarga því sem bjargað verður eftir að búið er að taka vitlausar ákvarðandir, eins og búið er að gera í þessu máli. Ef menn hefðu viljað hefði verið hægt að taka ákvarðanir sem hefðu leyst málið algjörlega í upphafi. Þegar menn virða fyrir sér niðurstöðurnar sem liggja fyrir núna, ákvarðanirnar um heildarafla í hinum ýmsu tegundum hljóta menn að sjá að það hefði verið hægt að jafna skerðingunum í þorskveiðinni niður með þeim hætti að allir hefðu orðið fyrir svipuðum skerðingum í þorskígildum, allar útgerðir í landinu hefðu orðið fyrir svipuðum skerðingum í þorskígildum. Þá hefðu menn setið uppi í dag með skerðingar milli 2--3% en ekki þau vandamál sem núna liggja fyrir, þ.e. um verulega miklar og mismunandi skerðingar er að ræða eftir byggðarlögum og útgerðum. En hver er þá ástæðan fyrir því að menn vildu ekki fara þessa leið? Hún var auðrötuð, það var ekki vandinn, og ég efast ekki um það að stjórnvöld gerðu sér fulla grein fyrir því að það væri hægt að gera þetta. Þetta hefði mátt gera með mjög einföldum hætti. Svo ég nefni bara eina útgáfu hefði t.d. mátt úthluta til að byrja með öllum heimildum eftir tillögum Hafrannsóknastofnunar eins og þær lágu fyrir. Taka síðan viðbæturnar sem ákveðnar voru á alla veiðistofnana og nota þær til að jafna þetta út. Þetta var mjög auðvelt að gera svona. En af hverju var það sem menn völdu ekki þessa leið? Ég held að ekki sé nema ein skýring á því og hún er sú að menn óttuðust um kerfið sitt, menn óttuðust um kvótakerfið. Ef menn hefðu jafnað þessu út með þessum hætti þá væru menn að leggja til atlögu við kvótakerfið og það mátti ekki. En það hljóta allir hv. þm. að sjá að ef svona hefði verið farið að þá hefðum við ekki staðið frammi fyrir þeim vandamálum sem við stöndum frammi fyrir núna, þ.e. mjög mismunandi skerðingu í útgerðum og eftir byggðarlögum, við hefðum verið með nokkurn veginn svipaða skerðingu um allt land og við sætum ekki uppi með það að kvótakerfið virkar þannig í dag að þær sjávarbyggðir sem liggja að bestu og fengsælustu fiskimiðunum og er ekki hægt að benda á að séu með neina ofveiði verða fyrir mestum búsifjum af völdum þessa samdráttar í þorskveiðinni. En hinir, þ.e. togskipaflotinn sem hefur ekki ekki getað náð kvótanum sínum vegna þess að það er svo lítið af fiski á þeirra miðum, þær útgerðir hafa fengið úthlutað auknum kvótum og standa jafnvel betur eftir þessar skerðingar heldur en fyrir þær. Auðvitað er það kvótakerfið sem veldur þessu og er ástæða til að vekja athygli á því í þessari umræðu. Mig langar til að segja fáein orð um þetta frv. til laga um breyting á lögum um Hagræðingarsjóðinn sem við höfum lagt hér fram. Fyrsti flm. er Steingrímur J. Sigfússon, en hann er ekki hér í dag og þess vegna mæli ég fyrir frv. en við Anna Ólafsdóttir Björnsson erum meðflm. Í greinargerð með frv. segir: ,,Ljóst er að nýtekin ákvörðun um aflaheimildir á næsta ári kemur mjög misjafnlega við einstök fyrirtæki, byggðarlög og landshluta. Á sama tíma og fyrirtæki með mikla aflahlutdeild í öðrum tegundum en þorski fá auknar veiðiheimildir skerðast önnur um tugi prósenta. Tilgangur þessa frumvarps er fyrst og fremst að tryggja að fyrirtækin standi jafnar að vígi en ella væri ef ákvörðun ríkisstjórnarinnar frá því í lok júlí stæði óbreytt. Notkun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs er einfaldasta og eðlilegasta aðferðin í þessu skyni og tekur langt fram stórgölluðum hugmyndum um að bæta fyrirtækjunum að einhverju leyti skellinn með peningagreiðslum. Í þessu frumvarpi er valin sú leið að breyta ákvæðum um Hagræðingarsjóð varanlega á þann veg að sjóðurinn hafi þríþætt markmið. Það er að greiða fyrir hagræðingu í greininni með úreldingu fiskiskipa, aðstoða byggðarlög í vanda og jafna út sveiflur innan sjávarútvegsins sem eru það miklar að þeim mundi fylgja veruleg röskun á afkomu. Að svo breyttum lögum um Hagræðingarsjóð lægi beinast við að nýta við núverandi aðstæður allar handbærar veiðiheimildir sjóðsins til að draga úr því áfalli sem skertar þorskveiðiheimildir eru þeim útgerðum og þar með byggðarlögum sem háðastar eru þeim veiðum. Breytingarnar gera ráð fyrir að horfið verði frá því að selja aflaheimildir sjóðsins og nota andvirðið til að greiða rekstur Hafrannsóknastofnunar sem í reynd jafngildir að gera féð upptækt í ríkissjóð sem áður greiddi fyrir rekstur stofnunarinnar. Í samræmi við þetta falli brott 6., 7. og 8. gr. í núgildandi lögum. Ljóst er að hugmyndir um sölu veiðiheimilda sjóðsins voru frá upphafi mjög umdeildar og voru þó í eldri lögum ákvæði sem heimiluðu úthlutun aflaheimilda án endurgjalds til byggðarlaga ef þannig stóð á. Við núverandi aðstæður í íslenskum sjávarútvegi er viðbótarskattlagning af því tagi sem ríkisstjórnin ákvað við afgreiðslu síðustu fjárlaga, eins og áður sagði, fráleit og síst til þess fallin að bæta andrúmsloftið í samskiptum stjórnvalda og greinarinnar. Þegar er orðið ljóst að þær tekjur, sem átti að afla með sölu veiðiheimilda, munu ekki skila sér og þarf af þeim sökum hvort eð er að taka á vanda ríkissjóðs með öðrum hætti. Á því er hins vegar full þörf ef takast á að snúa bökum saman í þeim miklu erfiðleikum sem sjávarútvegurinn býr nú við eins og reyndar fleiri greinar íslensks atvinnulífs, því miður. Sú skattheima, sem ríkisstjórnin ákvað að leggja á sjávarútveginn í formi sölu á aflaheimildum Hagræðingarsjóðs, er óðs manns æði við núverandi aðstæður í greininni og það lá reyndar ljóst fyrir þegar í vetur. Annar megintilgangur laga um Hagræðingarsjóð var frá upphafi að koma til aðstoðar byggðarlögum sem yrðu fyrir áföllum vegna minni veiðiheimilda og einnig hefur verið gripið til sjóðsins þegar ákveðnar greinar innan sjávarútvegsins hafa orðið fyrir áfalli, sbr. loðnubrestinn fyrir tveimur árum og úthlutun veiðiheimilda sjóðsins til loðnuflotans þá. Það er því í fullu samræmi við upphaflegan tilgang sjóðsins að grípa nú til þessara veiðiheimilda til að milda það áfall er útgerðir, sem umfram aðrar eru háðar þorskveiðum, verða fyrir. Um leið jafnast staðan milli byggðarlaga og landshluta sem eins er ástatt með. Flutningsmönnum er ljóst að lög þessi gætu þurft að taka breytingum í tengslum við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða sem nú stendur yfir. Ekki þykir þess vegna ástæða til að hafa í þessu frumvarpi endurskoðunarákvæði eða tiltekinn gildistíma.`` Í athugasemum við einstakar greinar kemur fram, um 1. gr.: ,,Fyrri breytingin, stafliður a, gerir ráð fyrir að sú tenging við hafrannsóknir, sem settar voru inn í lögin á sl. vetri, hverfi en í staðinn verði sett inn í markmiðsgrein laganna, það hlutverk að jafna út sveiflur innan sjávarútvegsins. Stafliður b bætir því við ákvæði 3. mgr. að byggðarlög geta notið aðstoðar sjóðsins ef straumhvörf hafa orðið í atvinnumálum, ekki aðeins vegna sölu fiskiskips eins og verið hefur, heldur einnig ef verulegur samdráttur verður í aflaheimildum af öðrum orsökum.`` Þetta er sem sé rýmkun á þeim möguleikum sem byggðarlög gætu haft til þess að fá aðstoð úr sjóðnum. Um 2. gr. segir: ,,Greinin felur í sér að í stað þess að stjórn Fiskveiðasjóðs sé sjálfkrafa jafnframt stjórn Hagræðingarsjóðs verði stjórn sjóðsins skipuð fimm mönnum kosnum af Alþingi til fjögurra ára í senn.`` Þetta tel ég að þurfi ekki sérstaks rökstuðnings við, það er auðvitað augljóst að ef á að úthluta úr þessum sjóði með þeim hætti sem hér er gert ráð fyrir þá þarf að skipa sérstaklega í stjórn sjóðsins með tilliti til þeirra aðila sem eiga hlut að máli. Um 3. gr.: ,,Breytingin leiðir af því að horfið er frá sölu veiðiheimildanna með því fyrirkomulagi sem kveðið er á um í 6.--8. gr. gildandi laga og á því síðari málsliður 5. gr. ekki við.`` Um 4. gr.: ,,Breytingarnar gera ráð fyrir að í stað 6., 7. og 8. gr. komi ein ný grein í samræmi við breytt hlutverk og markmið sjóðsins. Í stað þeirra ákvæða, sem lutu að forkaupsrétti sveitarfélaga, skipa eða sölu veiðiheimilda til hæstbjóðanda, koma atriði sem skilgreina þá þætti er lúta að aðstoð við byggðarlög og sveiflujöfnun í sjávarútvegi.`` Um 5. gr.: ,,Greinin kveður á um að sjávarútvegsráðherra skuli hafa samráð við stjórn Hagræðingarsjóðs, sjávarútvegsnefnd Alþingis og hagsmunaaðila við setningu reglugerðar um sjóðinn.`` 6. gr. þarfnast ekki skýringar. Vitanlega væri hægt að ræða margt í tengslum við umræðuna um þessa tillögu að breytingu á lögunum um Hagræðingarsjóð. Ég læt mér nægja að taka undir ýmislegt af því sem hv. 1. þm. Austurl. sagði um rökstuðninginn fyrir því að nýta aflaheimildir Hagræðingarsjóðs með þeim hætti sem hér er lagt til því að raunverulega er um sömu aðferð að ræða og nú, þ.e. við úthlutanirnar fyrir þetta ár. Hins vegar erum við með tillögu okkar að leggja til meiri breytingu á þessu en gert er í tillögu framsóknarmanna. Mig langar til, vegna þessarar umræðu sem hér er hafin, að fara fáeinum orðum um stöðu sjávarútvegsins almennt þó að hún muni vera í knappara formi en ég hef talið að þyrfti að vera um þau mál á hv. Alþingi um þessar mundir. Þegar hæstv. ríkisstjórn tók við var aftur að byrja að halla undan fyrir sjávarútveginum eftir þær aðgerðir sem fyrri ríkisstjórn hafði gripið til til þess að rétta hlut greinarinnar eftir fastgengisævintýri ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Mörg verkefni og stór blöstu við ríkisstjórninni og nýjum sjávarútvegsráðherra sem tók við eftir langa setu fyrirrennara síns í stólnum. --- Ég hefði gjarnan viljað, virðulegur forseti, að hæstv. sjútvrh. væri viðstaddur á meðan umræðan fer fram.  (For seti: Forseti skal verða við því að reyna að finna hæstv. sjútvrh.)  Ég hafði fyrst og fremst í huga að beina máli mínu til hæstv. sjútvrh. en mér þykir afskaplega vænt um að hæstv. forsrh. er staddur hér í salnum því hann hefur auðvitað ekki minnstu ábyrgðina á þeim málum sem hér um ræðir. Hann hefur tekið að sér, að því er hæstv. sjútvrh. hefur sagt, að ljúka málum Hagræðingarsjóðsins, þ.e. því sem snýr að þeim bótum sem menn eiga að fá sem hafa orðið fyrir mestri skerðingu vegna samdráttar í þorskveiðum. Mér skilst að hjá Alþfl. sé aðferðin sem hæstv. forsrh. stefnir að kölluð tvöfaldur Münchhausen. Ég kann ekki að útskýra það nákvæmlega en alþýðuflokksmenn gera það kannski í umræðunni á eftir.

Ekki ég.

Ekki ég, segir hv. 17. þm. Reykv. --- Ég var satt að segja að vona að hæstv. sjútvrh. sæi sér fært að vera hér. Það er mjög stutt í frestun fundarins, virðulegur forseti. --- Þarna birtist hæstv. sjútvrh. Ég var að byrja að tala um það að þegar hæstv. ríkisstjórn tók við var byrjað að halla undan fyrir sjávarútveginum eftir að gripið hafði verið til aðgerða til að rétta hlut greinarinnar eftir fastgengisævintýri ríkisstjórnar Þorsteins Pálssonar. Fram undan var þess vegna að tryggja undirstöðu útgerðar og fiskvinnslu. Útgerð og fiskvinnsla þarf auðvitað að skila hagnaði eigi hún að geta staðið undir hinum miklu skuldum sem höfðu safnast upp á undanförnum árum. Endurskoðun sjávarútvegsstefnunnar þurfti að hefjast strax svo að nýjar hugmyndir næðu að mótast fyrir áramótin 1992--1993. Flutningur fiskvinnslunnar á haf út var hafinn og var séð hvert stefndi ef ekkert yrði að gert. Margir bundu vonir við að við skiptin, þegar nýr sjútvrh. tók við völdum, yrði hægt að gera einhverjar breytingar á stefnunni í sjávarútvegsmálum, einhverjar lagfæringar á því sem menn höfðu ekki verið sáttir við hjá fyrirrennara hans. Það stóð ekki á nýjum ráðherra að láta ljós sitt skína. Stóryrtar yfirlýsingar hans um hinar miklu skuldir útgerðar og fiskvinnslu og kröfur um það að brugðist yrði snarlega við heyrðust víða af fundum þar sem hann mætti. Nú hefur rödd hæstv. sjútvrh. hljóðnað. Það er ekki lengur eins mikið um yfirlýsingar um að aðgerðir megi ekki bíða lengur. Það er helst að heyrist í honum þegar hann telur sig þurfa að hefja upp raust sína til að verja kvótakerfið en þá sparar hann ekki kraftana við að halda, að manni finnst, gamlar ræður fyrirrennara síns um það sem hina endanlegu lausn á vanda útgerðarinnar í landinu. Kröfurnar um að nú megi ekki bíða lengur með að koma á viðunandi rekstrargrundvelli fyrir útgerðina í landinu, skapa útgerðinni svigrúm, veita útgerðinni réttlátan skerf af þjóðarkökunni og breyta tekjuskiptingunni í þjóðfélaginu útgerðinni í vil heyrast hins vegar ekki lengur. Hvað hefur gerst? Er þetta allt saman komið í lag? Eru kröfur hæstv. sjútvrh. orðnar að veruleika? Hefur honum tekist að breyta því sem hann vildi breyta og hélt ræðurnar um? Ég held ekki. Hefur flutningur fiskvinnslunnar út á sjó verið stöðvaður? Hæstv. sjútvrh. hefur viðhaft orð um þá hluti undanfarið sem benda til þess að hann sé kominn eindregið á þá skoðun að ekkert sé við því að gera, að flutningur fiskvinnslunnar haldi áfram út í sjó. Það sé svo hagkvæmt að ekki sé neitt við því að gera. Það er ekki einu sinni gert neitt í því að reikna það út hver hagkvæmnin er. Menn láta sér bara nægja að skoða tölur sem byggjast á rekstrarreikningum fyrirtækja úr greininni. Menn velta engu fyrir sér í þessu efni af öðru tagi. Eru menn kannski búnir að ná sátt um stjórn fiskveiðanna? Svarið er því miður nei. Það gerist lítið þar. Hvað hefur ríkisstjórnin gert til að leysa vanda sjávarútvegsins, þann vanda sem hæstv. sjútvrh. talaði svo mikið um á sínum fyrstu missirum sem sjútvrh.?

Hún lækkaði verðbólguna.

Lækkaði verðbólguna, kallar hv. 17. þm. Reykv. fram í. Verðbólgan er lág. Hún mælist í núll komma eitthvað prósentum í dag eftir því sem mér skilst. Það dugar ekki til. Hafa menn ekki horft á þær tölur sem útgerð og fiskvinnsla hafa kynnt að undanförnu um afkomu sína? Hafa menn ekki áhyggjur af því að það stefni í jafnvel 14% halla á næsta ári? Hvað halda menn að langur tími sé til stefnu? Birtast úrræði hér á gamlárskvöld? Hæstv. forsrh. talaði þannig að menn gátu ráðið af orðum hans að það yrði bara nóg að ákveða að lagfæra þetta á gamlárskvöld. Kannski verður það þannig að hæstv. ríkisstjórn komi með úrræðin á gamlárskvöld. Ég ætla satt að segja að vona að menn skoði þessi mál svolítið fyrr, og helst strax. Mig langar til að vitna í örfáar tölur um afkomuna í útgerð og fiskvinnslu sem hafa borist mér í hendur. Þessar tölur, ég tek það fram, eru reiknaðar út með álagi vegna vaxta þar sem Þjóðhagsstofnun hefur ekki tekið vaxtareikning með sama hætti inn í þær tölur sem hún hefur birt og aðrir aðilar í sjávarútvegi telja eðlilegt að tekið sé tillit til. Síðustu tölurnar, það er spáin fyrir 1993, eru þannig að veiðar án frystiskipa verði reknar með 9,7% halla eftir áramótin, þegar menn eru búnir með sjóðina, að vinnslan verði rekin með 9,8% halla, að frystiskipin verði rekin með 6,1% hagnaði, að veiðar og vinnsla verði samanlagt rekin með 10,1% halla, að veiðar og vinnsla án frystitogara verði rekin með 14,4% halla. Þetta er sá veruleiki sem hagsmunaaðilar í sjávarútvegi sjá fyrir sér. Samt sjáum við ekki að neitt eigi að gerast. Við sjáum ekkert af því sem hv. 1. þm. Austurl. var að tala um áðan. Við sjáum ekki vextina lækka. Við sjáum ekki að gengishækkanirnar stöðvist. Við sjáum ekki að það verði breytingar á útgjöldum útgerðar og fiskvinnslu. Ég veit ekki, satt að segja, hve langlundargeð útgerðar og fiskvinnslu í landinu er mikið, en ég trúi að býsna mikið sé farið að togna á því og að menn þurfi að fara að fá einhverjar niðurstöður í því hvað eigi að gerast í þessari atvinnugrein sem við lifum öll á. Ég held að hæstv. ríkisstjórn komist ekki undan því lengur að fara að svara til hvaða ráða hún ætlar að grípa til þess að koma grundvelli undir útgerð og fiskvinnslu í landinu. Ég held líka að fólkið í landinu, verkafólkið, fiskvinnslufólkið og aðrir aðilar, sem eiga beinastan hlut að máli í sambandi við fiskveiðar og vinnslu, komi til með að fara að gera kröfur um að fá að vita hvað eigi að gerast. Er það virkilega þannig að menn eigi að horfa upp á það að nú haldi áfram fjárfestingaræði í sjávarútveginum af nýju tagi, þ.e. að fiskvinnslan flytjist út á sjó, án þess að hreyfa legg eða lið, bara vegna þess að þessar tölur líta svona út í dag? Það var býsna mikill gróði af fiskeldinu og loðdýraræktinni á sínum tíma þegar menn voru að leggja af stað í þá för. Það er líka mikill gróði af fiskvinnsluskipunum í dag. En hver verður hann eftir tvö ár? Hver verður hann eftir þrjú ár? Vita menn það? Verður fiskvinnsluskipunum leyft að halda áfram að nýta kvóta sinn með allt öðrum hætti en öðrum skipum? Munu ekki sveitarfélögin í landinu fara að óska eftir því að fá tekjustofna í þessum frystihúsum eins og þeir hafa átt í öðrum frystihúsum í landinu? Verður ekki þessi atvinnugrein að fara að bera samsorta álögur og aðrar atvinnugreinar í sjávarútvegi? Ég held það. Ég held að menn komist ekki undan því. Og ég held það gerist líka annað. Ég held að það gerist að verðið á vörunum frá frystitogurunum muni lækka í hlutfalli við vörur annars staðar frá. Það er þannig núna að talið er að um 10% hærra verð sé á vörum frá frystitogara en sambærilegum vörum sem seldar eru frá frystihúsi, einfaldlega vegna þess að menn borgi fyrir ferskleikann eingöngu vegna þess að hann er merktur frystiskipi. Ég held að þannig verði þetta ekki áfram því að frystihúsin í landinu verða að bregðast við. Þau hafa fram að þessu selt sínar vörur undir einu merki og það hefur verið nákvæmlega sama hvort þessar vörur hafa verið úr fiski sem búið var að geyma í ís í tíu daga eða tvo. Ef þessar vörur væru allar merktar dagmerkingum væri hægt að selja hluta þeirra í samkeppni við hina fersku vöru frystitogaranna. Það hlýtur að gerast. Það er alveg fyrirsjáanlegt að þessi fullvinnsluskip, eða ryksuguskip eins og við kölluðum þau fyrr á árum, munu ekki sýna eins mikinn gróða fram yfir aðra vinnslu á fiskafurðum og þau hafa gert á undanförnum árum. Þessu þurfa menn að gera sér grein fyrir. Ég tel að þetta þurfi að stöðva tímabundið. Ég er ekki að tala um það að banna það að skip verði byggð. Það er langt frá því. Ég tel hins vegar að það megi gera hlutina á annan hátt. Ég tel að t.d. mætti ákveða það að þau skip sem yrðu smíðuð ný fyrir Íslendinga yrðu smíðuð á Íslandi. Það yrði notað tækifærið til að byggja upp atvinnu í landinu, til að skjóta fótum undir íslenskan iðnað, um leið og menn væru að breyta sínum skipastóli sem nauðsynlegt er. Það er ástæða til þess að vekja athygli manna á því að það er ekki eins og þetta verði bara nokkur skip og svo verði skriðan stöðvuð. Við eigum fjölmarga ísfisktogara sem eru úreltir og við getum ekki haldið áfram að reka til lengdar með þeim hætti sem gert hefur verið. Það eru úrelt vinnubrögð að senda skip á sjó sem kemur inn eftir 10--11 daga til löndunar. Það verða menn að horfast í augu við. Það hlýtur að gerast. Annaðhvort verður þessum skipum breytt, útgerðarmunstrinu breytt, eða þeim verður lagt og það koma frystiskip í staðinn, eða önnur skip sem taka við þessum veiðum. Þetta þurfa menn að horfast í augu við. Það er mjög mikið átak sem leiðir af þessari breytingu og ef við ætlum að horfa upp á það með hendur í skauti að það gerist við þær aðstæður sem nú eru, þ.e. með þessum gífurlega hallarekstri útgerðar og fiskvinnslu, erum við bara að segja við útgerðarmenn og þá sem ráða fjármagninu í landinu, þ.e. bankana: Beinið þessum útgerðaraðilum, sem enn eiga þá von að fara ekki á hausinn, beint í frystitogararekstur. Það er nákvæmlega það sem við erum að segja. Ef ekki verður skapaður grundvöllur fyrir almenna útgerð og fiskvinnslu í landinu mun þessi skriða ekki verða stöðvuð.

Forseti vill minna hv. þm. á að einungis ein mínúta er til hlés vegna þingflokksfunda.

Virðulegur forseti, ég hef ákveðið að ljúka máli mínu snarlega. Ég mun frekar taka til máls aftur í þessari umræðu en skipta ræðu minni í sundur. Ég mun þess vegna ljúka málin mínu, ekki fresta ræðu minni því að ég tel að ekki sé ástæða til þess að efna til einhverra stórkostlegra langhunda í sambandi við þessi mál núna. Ég tel að nauðsynlegt hafi verið að koma á umræðum um sjávarútvegsmál í hv. Alþingi, en ég er ekki einn þeirra sem tel að langar ræður sem ganga dögum saman geri meira gagn en umræða sem tekur styttri tíma.

Nú er forseti í nokkrum vanda. Hæstv. sjútvrh. biður um andsvar. Ég hygg að hann verði að bíða með það á meðan hv. 9. þm. Reykn. ræðir um þingsköp.

Virðulegi forseti. Mér þykir það mjög hart ef á að rjúfa þingstörf í dag vegna þingflokksfunda. Vissulega er ég ekki ósátt við það að fólk geti haldið þingflokksfundi eftir því sem ástæða er til, en ég vek athygli á því að til umræðu eru mál sem varða okkur öll mjög miklu og að einn af þremur flokkum sem eiga aðild að flutningi þessara mála hefur ekki haft möguleika á að koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Hér er einfaldlega gefinn of knappur tími og hefur greinilega verið farið of fljótt út í að veita tíma til þingflokksfunda. Mér finnst þetta algjörlega óviðunandi.

Vegna orða hv. 9. þm. Reykn. vill forseti benda á að því fer fjarri að hér sé um nokkuð óvenjulegt að ræða. Það hefur auðvitað komið fyrir hvað eftir annað að rjúfa verður fund vegna þingflokksfunda og hefur þá ekki verið gerður greinarmunur á hvernig á stóð.

Virðulegur forseti. Ég verð að lýsa undrun minni og óánægju með orð hv. þm. Önnu Ólafsdóttur Björnsson. Það er alvanalegt hér í þinginu, og hefur a.m.k. verið það frá því að ég kom fyrir tiltölulega skömmum tíma á þetta þing, að forseti verði við beiðni þingflokksformanna þegar svo stendur á. Ég hygg að hv. þm. sé kunnugt um fordæmi fyrir því fyrr á þingveru hennar. Ég verð þess vegna að segja að ég er ósáttur við þessi ummæli og bendi henni á að þótt það sé vissulega slæmt að hún sem einn af flm. frv. nái ekki að tjá sig núna hefur hún allt kvöldið fram undan.

Virðulegi forseti. Vegna orða síðasta hv. ræðumanns um þingsköp vil ég taka fram að ég hafði ekki hugsað mér að nota tíma af því tagi sem hann heldur kannski að ræðutími eigi að flokkast, þ.e. að nota heilu og hálfu kvöldin. Ég hafði einungis í huga að ég kæmi mínum sjónarmiðum á framfæri eins og aðrir án þess að umræðan væri rofin. Ég er alls ekki að gagnrýna það að gert sé hlé vegna þingflokksfunda, heldur einungis það að of skammur tími var ætlaður til þess að allir aðilar málsins, allir þeir flokkar sem standa að flutningi þessara frumvarpa, hefðu möguleika á að tjá sig og það finnst mér allsendis óviðunandi. Hins vegar geri ég enga athugasemd við það þó að hér sé gert hlé vegna þingflokksfunda. Slíkt er alvanalegt eins og bent hefur verið á og þeir sem hafa ekki skilið orð mín í fyrra sinn ættu að skilja þau núna.

Forseti vill taka fram að um hádegisbil hélt forseti þingsins fund með formönnum þingflokka og tjáði mér að um samkomulag væri að ræða sem ég held að hv. fulltrúi Kvennalista hafi hlotið að taka þátt í eins og aðrir. Því verður auðvitað haldið áfram eins og umsamið var, en ég held að forseti sé tilneyddur að leyfa mönnum að gefa andsvar og hæstv. sjútvrh. hefur farið fram á að veita andsvar.

Frú forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í þær deilur hv. þm. Alþb. og Framsfl. eins og þeim var lýst hér af hv. ræðumanni en vil aðeins að upplýsa það að á grundvelli gildandi laga tók stjórn Fiskveiðasjóðs ákvörðun um það í dag að bjóða kvótahöfum forgangsrétt að þessum kvóta svo sem henni er skylt að gera í upphafi fiskveiðiárs. Þeim sem með formlegum hætti hefur verið ákveðið að bjóða þennan kvóta eiga vitaskuld rétt á, kjósi þeir svo, að kaupa þessa kvóta og því sýnist mér að þessi frumvörp fái engu breytt um þá stöðu sem er komin upp á þessu fiskveiðiári.

Forseti hlýtur að benda hæstv. sjútvrh. á að hér telur forseti að sé um yfirlýsingu að ræða en ekki andsvar. En hv. 3. þm. Vesturl. svarar yfirlýsingu að forseta mati.

Virðulegi forseti. Auðvitað er þetta sem hæstv. sjútvrh. var að segja alveg rétt. Það er búið að klára þetta mál. Ég sé ekki hvernig verður snúið til baka og er ömurlegt að standa frammi fyrir því að menn loki öllum dyrum til þess að jafna þessa skerðingu út. Kannski er hægt að segja sem svo að það er svo sem eftir öðru eins og unnið er að málum frá hendi þessarar ríkisstjórnar hvernig þessi gangur hefur allur verið frá upphafi til enda. En sjútvn. fékk fjöldann af aðilum úr sjávarútvegi til sín til þess að skoða þetta mál og ræða við þá. Niðurstaðan af öllum þeim samtölum varð sú að þetta væri vitlausasta hugmynd sem nokkurn tíma hefði verið viðruð við þá í sambandi við sjávarútvegsmál, þ.e. að nota ekki Hagræðingarsjóðinn til þess að jafna út skerðinguna.

Forseti vill minna á að mjög lítill tími er til stefnu svo að ekki verði gengið á það samkomulag sem gert var. Hv. 4. þm. Norðurl. v. hefur óskað að veita andsvar og bið ég hann um að reyna að hafa það stutt.

Það er sjálfsagt, virðulegi forseti. En vegna ummæla hv. 3. þm. Vesturl. hér áðan er nauðsynlegt að fram komi, vegna þess bréfs sem hann sagði að okkur framsóknarmönnum hefði verið skrifað út af flutningi þessa máls, að 12. ágúst var frv. okkar framsóknarmanna kynnt á fundi norður á Akureyri með útvegsmönnum Norðurlands. Þar var efni frv. kynnt. Þennan fund sat 1. flm. frv., hv. þm. Alþb. Steingrímur J. Sigfússon. Nokkrum dögum eftir þennan fund sem hv. 1. flm. sat norður á Akureyri skrifar hann okkur framsóknarmönnum bréf til þess að spyrjast fyrir um það hvort við viljum ekki flytja þetta mál með sér þannig að hér er einhverjum málum blandað, hv. þm. Hins vegar er það ekki það sem skiptir hér máli. Það skiptir ekki máli hverjir flytja þetta mál. Það sem skiptir máli fyrir greinina, sjávarútveginn og þá sem að þessu starfa er það hvort við höfum eitthvað upp úr þessu krafsi, hvort við getum snúið svo upp á höndina á ríkisstjórninni að hún sveigi af leið í þessu máli. En því miður eftir þessa stuttu ræðu hæstv. sjútvrh. núna rétt áðan sýnist mér að þetta verði erfitt mál. En við tölum um það hér í kvöld og nótt.

Fleiri andsvör getur forseti ekki leyft að sinni. Óskar hv. þm. eftir að veita andsvar? 

Virðulegi forseti. Það sem ég var að segja var nákvæmlega þetta. Þeir sem vildu að þetta mál yrði að samkomulagi og vildu því það besta hefðu viljað sameinast um frv. og við hefðum aldrei gert það að neinu skilyrði að við værum endilega fyrstu flm. frv. Við lögðum til þessa hugmynd til þess að reyna að ná víðtækri samstöðu um að flytja frv. og við vorum að vonast til þess að í sjútvn. mundu einmitt vera aðilar, jafnvel úr stjórnarflokkunum, sem væru tilbúnir að skoða það mál. Við höfðum fyrir því vissu að mikil andstaða var hjá þessum aðilum við það hvernig ríkisstjórnin hafði staðið að málinu og þess vegna vildum við að það yrði rætt inni í sjútvn. Þess vegna óskuðum við eftir því að Framsfl. og aðrir aðilar sem eiga fulltrúa í sjútvn. skoðuðu málið. En þeir ákváðu að verða ekki við því, ekki einu sinni ræða það. --- Fundarhlé.

Virðulegi forseti. Það er engin tilviljun að sjávarútvegsumræðan að undanförnu hefur kristallast í þeim ólíku leiðum sem fólk hefur viljað fara varðandi nýtingu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs. Nú reynir á réttláta og skynsama stjórn þessara mikilvægu atvinnugreina, útgerðar og fiskvinnslu þegar minna er til skiptanna en fyrr og réttar ákvarðanir geta skipt sköpum um atvinnu fjölmargra fjölskyldna og afdrif heilla byggðarlaga. Í dag er komið að því að ræða tvö frv. um Hagræðingarsjóð og óhjákvæmilega munum við einnig ræða vanda sjávarútvegsins í stærra samhengi. Hagræðingarsjóður og nýting þeirra veiðiheimilda, sem hann hefur yfir að ráða, er einn hlekkurinn í þeirri keðju sem lífsakkeri okkar er fest við. Sú keðja er löng en hver hlekkur hennar verður að vera traustur ef okkur á ekki að reka út í buskann. Alþingi kom saman fyrir 29 eða 30 dögum. Það er furðulegt að við skulum nú fyrst vera að ræða sjávarútvegsmálin sem brenna þó einna heitast á fólki eftir þetta sumar stórtíðinda og samdráttar í sjávarútvegi. Evrópuumræðan mætti stundum bíða og í raun ætti hún að vera í biðstöðu núna fyrst ekki er kominn á borð okkar neinn texti á blað um tvíhliða fiskveiðisamning Íslands við Evrópubandalagið. Ég er í hópi þeirra sem vonaðist eftir því að breið samstaða næðist milli fólks úr flestum eða öllum flokkum á Alþingi um málefnalegar og raunhæfar tillögur í sjávarútvegsmálum, þar með töldum málefnum Hagræðingarsjóðs. Fyrst ríkisstjórnin er búin að taka upp hugmyndir okkar kvennalistakvenna um að veita fjármagni til arðbærra framkvæmda til þess að hjálpa hjólum atvinnulífsins til að snúast þá hlýtur að vera hægt að fara að líta á önnur mikilvæg mál. Ég leyfi mér þess vegna og reyndar af ýmsum öðrum ástæðum að gera mér vonir um að þessi samstaða geti náðst, enda er ekki langt á milli okkar sem flytjum þessi tvö frv. og ýmissa raunsærra stjórnarsinna sem hafa m.a. gert sér grein fyrir því á hvern hátt Hagræðingarsjóður yrði best nýttur. Ég ætla ekki að rifja upp þau fjölmörgu ummæli sem gefa tilefni til slíkrar bjartsýni enda ætlast ég til þess að þingheimur og þjóðin öll muni þau og ég hygg að hún geri það. Ég tel að ef sú samstaða næst munum við spara ríkisstjórninni mikið ómak í máli sem henni er augljóslega ami af að þurfa að sinna. Því miður er hæstv. sjútvrh. búinn að skipa sér í liðleskjuhóp stjórnarinnar með yfirlýsingum um að Hagræðingarsjóðsheimildunum verði ekki úthlutað með tilliti til aðstæðna í hverri byggð fyrir sig og er það miður, því hann hefur nú oft á tíðum verið einn í hópi hinna alskynsömustu meðal stjórnarliða. Ég vona að þetta hafi bara verið svona smátilfelli sem lagist. Þær breytingar, sem gerðar voru á lögum um Hagræðingarsjóð nú í vetur, voru mjög gagnrýndar. Ég held að við stjórnarandstæðingar getum sagt með góðri samvisku að við gerðum flest sem í okkar valdi var til að stöðva þá vitleysu. Það sem meira er, ég er ekki í nokkrum vafa um það að ýmsir svokallaðir stjórnarsinnar voru á okkar bandi enda heyrist það á málflutningi samherja þeirra nú, þ.e. þeirra sem hafa einhvern snefil af tilfinningu fyrir því að atvinnulífið og efnahagsmálin byggjast á því að sjávarplássin okkar haldi velli. Nú blandast víst fáum lengur hugur um það hvílík skyssa var gerð með þeim lagabreytingum. Ég minnist þess ekki nýlega að hafa fyrirhitt nokkurn mann sem treystir sér til að mæla núverandi fyrirkomulagi bót. Það hefur enn fremur komið í ljós að hægt er að túlka lögin mjög þröngt og það hefur stjórn sjóðsins kosið að gera í nýföllnum úrskurði sínum. Ég tek það fram að sú túlkun er umdeilanleg enda sagði Svavar Ármannsson, aðstoðarforstjóri Fiskveiðasjóðs, í sjónvarpsviðtali þann 7. þ.m., með leyfi forseta, er hann var að fjalla um hvernig viðmiðunin var fundin: ,,Einhvern veginn varð að höggva á hnútinn. Í lögunum er talað um straumhvörf sem þurfi að verða í atvinnulífi viðkomandi byggðarlags og yfirvofandi byggðaröskun. Þetta er auðvitað erfitt að skilgreina og verður alltaf matsatriði en þetta var niðurstaða stjórnarinnar.`` Þetta er í rauninni hans niðurstaða og hann setur fyrirvara um það, ekki bara einu sinni heldur tvisvar, að þetta sé e.t.v. umdeilanlegt. Þolendurnir í málinu, fólkið sem missir atvinnuna, sveitarfélögin sem missa tekjur og veltu, sjómennirnir sem þurfa að þrengja að sér, fiskvinnslufyrirtækin sem hvorki geta lifað né dáið og útgerðirnar sem standa höllum fæti af ýmsum ástæðum, þessir aðilar vilja allir að Hagræðingarsjóði sé hægt að beita til sveiflujöfnunar til draga úr áföllum vegna kvótasamdráttar í öllum þeim fjölbreytileika sem upp getur komið. Ríkisstjórnin heldur að hægt sé að leysa málin með því að senda einum hópi þeirra sem ég nefndi, útgerðarmönnunum, ávísanir. Það er samdóma álit allra þeirra sem ég hef heyrt í, bæði forsvarsmanna í útgerð og fiskvinnslu og eins fulltrúa sveitarfélaga og sjómanna, að þetta sé einhver sú alvitlausasta leið sem hægt sé að fara, svo ég vitni orðrétt í einn þeirra ágætu manna. Enda er ríkisstjórnin orðin hálf ræfilsleg með þessa tillögu sína og á fundi með útgerðarmönnum á Suðurnesjum nú nýverið virtist einn ráðherra ríkisstjórnarinnar líta á það sem sitt helsta hlutverk þar að fullvissa menn um það, að þetta væru bara tillögur. Ef svo er, hvar eru þá tillögur sem okkur er ætlað að taka mark á? Ég beini þessu til hæstv. sjútvrh., því að ég bind nú einna helst vonir um að hann lumi á einhverju slíku.

Rökstyddu það.

Ég skal rökstyðja það að ósk hv. frammíkallanda sem alltaf er að kalla fram í og er orðinn svolítið þreytandi með það, en ég skal gera það. Ég vísa bara í þá umræðu sem var í sumar þegar við heyrðum annars vegar og sem andstæður hugmyndir hæstv. sjútvrh. sem vildi taka á Hagræðingarsjóðsmálinu, þó hann hafi nú dregið í land núna og svo annarra . . . 

Hann lak niður.

Það eru þín orð, ekki mín, að hann hafi lekið niður. Ég sé raunar að hér eru staddir ýmsir sem eiga að teljast ábyrgir fyrir ríkisstjórnarstefnunni og enn og aftur tel ég ástæðu til að lýsa eftir raunverulegri stefnu ríkisstjórnarinnar ef þetta er t.d. ekki stefnan lengur því það skiptir verulegu máli. Þau undur og stórmerki gætu auðvitað gerst að ríkisstjórnin færi að hlusta á skynsamlegar tillögur og t.d. uppgötvaði að veiðiheimildir Hagræðingarsjóðs eru ágætis leið til jöfnunar á alvarlegum tímum í atvinnumálum. Við þekkjum sárgrætilega sögu um það hvers vegna ekki má nefna ókeypis úthlutun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs upphátt frekar en já eða nei, hvítt eða svart í leiknum um frúna í Hamborg jafnvel þótt allir séu sammála um að sú leið er best fær eins og mál standa nú. Alþýðuflokkurinn hefur bitið það í sig, að Hagræðingarsjóður sé eini möguleiki þeirra til að lauma veiðileyfasölu inn í fiskveiðikerfi okkar og láta jafnvel sýndarmennsku duga. Forskriftin og réttlætingin fyrir kvótasölu Hagræðingarsjóðs á fullu verði, jafnvel á erfiðleikatímum, er svo sem klædd í nógu fagran búning. Það á auðvitað að fjármagna hafrannsóknir með kvótasölunni en í rauninni get ég ekki séð annað en að þetta fari beint í ríkissjóð og þaðan á auðvitað að koma fjármögnun hafrannsókna. Þær eru hagur allrar þjóðarinnar og slíkar rannsóknir eiga auðvitað ekki að vera falar eða vera greiddar með uppboði á veiðiheimildum. Þær eiga bara einfaldlega að vera borgaðar vegna þess að þetta er nauðsynlegur kostnaður og þetta er fjárfesting, fjárfesting í framtíðinni og það gleymist æði oft að sinna slíku. Við erum með tvö frv. til umræðu. Annað, sem er frumvarp þeirra framsóknarmanna, miðast einkum við það að unnt sé að beita veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs sem bráðahjálp í þeim erfiðleikum sem við nú eigum. Það er út af fyrir sig leið sem stendur alveg fyrir sínu. Hún breytir að vísu engu um framtíðarhlutverk sjóðsins. Þessi aðferð hefur áður verið notuð, að flestra mati með alveg ljómandi árangri er loðnubrestur var bættur upp með viðbótarrækjukvóta 1991. Þetta er mál sem ég get út af fyrir sig tekið undir að sé nauðsynlegt. Hins vegar sé ég ekki að þarna sé leystur sá vandi að tryggja að sveitarfélög, sem verða fyrir miklum áföllum vegna kvótasamdráttar, fái leiðréttingu mála sinna nema þá hugsanlega tímabundið og þar stendur auðvitað hnífurinn í kúnni eða í tilefni umræðunnar ætti ég raunar að segja að hnífurinn stæði í þorskinum. Það er ekki síst af þessum sökum sem við hv. þm. Jóhann Ársælsson og Steingrímur J. Sigfússon höfum flutt annað frv. sem einnig er til umræðu nú. Því er ætlað að bæta úr þeim ágöllum sem augljóslega eru á lögunum um Hagræðingarsjóð ekki síst eftir þær afleitu breytingar sem gerðar voru á þeim í vetur og vegna þröngrar túlkunar stjórnar sjóðsins á gildandi lögum. Við teljum að ekki sé hægt að bíða með slíka efnislega breytingu þar sem lögin séu einfaldlega ónothæf. Vissulega er það sjónarmið út af fyrir sig sem fram kemur í athugasemdum við frumvarp hv. þm. Framsfl. að bíða eigi eftir allsherjarendurskoðun fiskveiðistjórnunar en ég tel að sú nefnd, sem fer með þau mál nú --- úti í bæ nota bene --- sé alls ekki hæf til þess verks og bestu fréttirnar sem við höfum heyrt af henni til þessa séu að hún sé dauð. Ég verð að harma að þær fréttir hafa ekki verið staðfestar en fyrir liggur rökstuddur grunur. Á seinasta fundi sjútvn. með formönnunum tveimur, sem nefndinni stýra, lýsti annar þeirra, kratinn, svo ég komi nú ekki óorði á hinn, þessu nefndarstarfi svo að þeir væru staddir úti í miðri á og hefur ekki til þeirra spurst síðan. Það eru margar blikur á lofti í umræðu um sjávarútveginn. Það er út af fyrir sig jákvætt að hressileg umræða fari fram um sjávarútvegsmál en við komumst skammt á talinu einu saman. Það þolir ekki bið að taka upp stefnumarkandi umræðu allrar þjóðarinnar um þetta sameiginlega hagsmunamál okkar. Slíkri umræðu verður að ljúka með sæmilegri sátt, ekki bara sátt peninganna, hinna stærstu eða sterkustu og stjórnvalda, eins og brunnið hefur við í fyrri tíð, heldur þokkalegri sátt við byggðir landsins, atvinnulífið allt og síðast en ekki síst umhverfið sem við eigum allt okkar undir. Skoðun okkar kvennalistakvenna á sjávarútvegsmálum er vonandi flestum kunn. Við höfum bent á að nauðsynlegt sé að hafa aflakvóta og miða hann við þol fiskstofnanna samkvæmt bestu fáanlegu upplýsingum á hverjum tíma en þennan aflakvóta eigi að sjálfsögðu að nýta í þágu byggðarlaganna með byggðakvóta en ekki að úthluta á skip. Varðandi það að vera með aflakvóta yfir höfuð og miða hann við þol fiskstofnanna vil ég benda á þær fréttir sem við heyrum nú um nýjar seiðarannsóknir. Það er alveg greinilegt að á meðan við höfum ekki úr öðru að moða verðum við að taka fullt tillit til þess sem vísindamenn okkar segja, jafnvel þó okkur langi jafnframt til þess að nýta okkur okkar eigið innsæi og aðrar hugmyndir sem hugsanlega gætu gefið betri uppskeru. En við höfum sem sagt verið að benda á að kvóta verði að deila á réttlátan hátt á milli byggðarlaga. Ég held að þessi stefna okkar byggist fyrst og fremst á raunsæi. Við gerum okkur grein fyrir því að útgerð og fiskvinnsla eru okkur mikilvægar atvinnugreinar, ekki bara útgerðin ein. Byggðakvótahugmyndir okkar má vissulega útfæra á ýmsa vegu og það hefur sýnt sig að þær hafa hljómgrunn hjá býsna mörgum. Ef við fengjum tækifæri til þess að hrinda þessum hugmyndum í framkvæmd hér og nú yrðum við sjálfsagt að taka tillit til ýmissa atriða sem ekki lágu fyrir þegar við settum þessar hugmyndir fram fyrst. Gríðarleg kvótatilfærsla hefur átt sér stað. Fiskvinnslan hefur flust mjög mikið út á sjó. Eftir standa byggðarlög í sárum og atvinnulausar konar, atvinnulausir karlar líka, en ekki síst atvinnulausar konur. Þegar svona stendur á er mögulegt að stíga ákveðin skref í rétta átt innan núverandi kerfis áður en allsherjarendurbót er gerð og þar kem ég enn og aftur að Hagræðingarsjóði því það má beita honum á alveg ótrúlega skynsamlegan hátt þótt það sé ekki gert. Ef við lítum t.d. á frystitogarana vil ég benda sérstaklega á ákvæði í 4. gr. frv. okkar þingmanna Steingríms J. Sigfússonar og Jóhanns Ársælssonar og 1. gr. laganna, eins og hún yrði ef þetta frv. yrði samþykkt, sem ég að sjálfsögðu vona, og er prentuð með þeim hætti sem fylgiskjal við frumvarpið. Með leyfi forseta, vil ég lesa þessa 4. gr. en þar segir: ,,Í stað 6., 7. og 8. gr. laganna kemur ný grein sem verður 6. gr. og orðast svo: Aflaheimildir Hagræðingarsjóðs skulu nýttar í samræmi við markmið 1. gr. laganna. Skal fyrst úthluta aflaheimildum til þeirra byggðarlaga sem falla undir ákvæði 1. gr., síðan jafna sveiflur innan greinarinnar sem hefðu í för með sér verulega röskun á afkomu. Verði ekki þörf fyrir allar aflaheimildir sjóðsins í fyrrnefndum tilgangi getur stjórn Hagræðingarsjóðs úthlutað þeim til fiskiskipa í hlutfalli við aflaheimildir þeirra.`` Og þá vil ég víkja til skýringar að 1. gr. eins og hún hljóðaði að viðbættum þeim breytingum, sem við leggjum til, með leyfi hæstv. forseta: ,,Stofna skal sjóð er nefnist Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins. Hlutverk Hagræðingarsjóðs er að stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð, koma til aðstoðar byggðarlögum er standa höllum fæti vegna breytinga í útgerðaháttum og jafna sveiflur innan greinarinnar. Sjóðurinn skal stuðla að aukinni hagkvæmni í útgerð með því að laga stærð og afkastagetu fiskiskipastólsins að afrakstursgetu nytjastofna sjávar. Í þessu skyni skal sjóðurinn veita styrki til úrlendingar fiskiskipa, enda sé tryggt að í stað hinna úreltu skipa komi ekki ný skip í fiskiskiptaflotann eða afkastageta flotans aukist með öðrum hætti. Sjóðurinn skal koma til aðstoðar einstökum byggðarlögum með því efla vinnslu sjávarfangs á þeim stöðum þar sem straumhvörf hafa orðið í atvinnulífi vegna sölu fiskiskips eða verulegs samdráttar aflaheimilda af öðrum orsökum. Í því skyni getur sjóðurinn framselt tímabundið aflaheimildir, enda verði aflanum landað til vinnslu í viðkomandi byggðarlagi.`` Ég vil einnig vekja athygli á því að útgerðarstaðir, sem t.d. hafa verið að tapa kvóta á Suðurnesjum, hefðu fengið nokkra leiðréttingu sinna mála eftir stórfellt kvótatap til annarra landshluta ef Hagræðingarsjóður hefði verið notaður til raunverulegra aðgerða til að jafna aðstöðu byggðarlaga. Þetta er auðvitað túlkunaratriði og misjafnar áherslur eftir því hvar á landi menn búa. En ég vil aftur grípa niður í viðtal við Svavar Ármannsson hjá Fiskveiðasjóði sem hefur verið að túlka sjónarmið stjórnar Hagræðingarsjóðs í fjölmiðlum, með leyfi forseta. Þar er haft eftir fréttamanni, Vilhelm G. Kristinssyni, sjöunda þessa mánaðar: ,,Í fréttum undanfarna daga hafa talsmenn sveitarfélaga á Suðurnesjum látið í ljós þá skoðun að sveitarfélög þar um slóðir uppfylltu þau skilyrði sem sjóðurinn setti fyrir kaupum á aflaheimildum. Sjóðstjórnin var á annarri skoðun.`` Og Svavar Ármannsson segir: ,,Það sem kannski gildir helst um Suðurnesin í þessu sambandi er að þau horfa mun lengra aftur í tímann heldur en gert er í þeim starfsreglum sem stjórnin hefur sett sér og sjálfsagt hefði sú skerðing sem þeir hafa orðið fyrir verið mun hærri ef menn hefðu reiknað það kannski 4--5 ár aftur í tímann.`` Ég vek athygli á því að hér er aftur vísað í starfsreglur sem stjórnin hefur sett sér en ekki laganna hljóðan. Þessar starfsreglur eru að sjálfsögðu býsna afdrifaríkar og það er kannski annar kafli að við höfum margoft verið að ræða það á hvern hátt lög líta út þegar þau eru samþykkt, en því miður er ekki alltaf þannig að það sé ljóst út á hvað þau ganga ef starfsreglur og reglugerðir breyta því. Við kvennalistakonur höfum frá upphafi bent á að skynsamleg nýting á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs byggðarlögum í þágu gæti verið spor í áttina að þeim byggðakvóta sem við vildum sjá. Ég nefndi Suðurnesin sérstaklega í þessu sambandi vegna þess að þar eygðu menn leið til að rétta hlut sinn í gegnum Hagræðingarsjóð og það hafa ýmsir fleiri gert. Þessi þrýstingur sem er í rauninni á Hagræðingarsjóð bendir mjög til þess að það séu ekki síst byggðarlög sem telja sig þurfa að fá að rétta sinn hlut. Ég held að fólk hefði gott af því að draga ákveðinn lærdóm af þessu. Á fundum með hagsmunaaðilum í sjávarútvegi á Suðurnesjum 17. ágúst sl. mættu allmargir þingmenn og ráðherrar úr Reykjaneskjördæmi til að hlusta á ábendingar sem létu nokkuð kunnuglega í eyrum. Hver einasti ræðumaður sem þar tók til máls, og þeir voru býsna margir, ítrekaði stuðning sinn við að nýta Hagræðingarsjóð í þágu byggðarlaganna. Hugmyndir stjórnarliða um að senda ávísanir út og suður voru hafðar að háði og spotti og veiðileyfasala fordæmd af hverjum einasta manni sem þarna tók til máls. Í sama dúr hafa verið ummæli hagsmunaaðila í sjávarútvegi, fiskvinnslu og byggðamálum og forsvarsmenn stéttarfélaga, a.m.k. sjómanna. Ég reyndar tel mig muna það rétt að forsvarsmenn fiskvinnslufólks hafi ekki verið þarna. Þessir aðilar hafa komið á fund sjútvn. á a.m.k. tveimur fundum nú nýverið. Fólkinu á Suðurnesjum varð einnig mjög tíðrætt um það á hvern hátt stöðva mætti þá öfugþróun að flytja fiskvinnsluna út á sjó. Auðvitað er þessi þróun í sumum tilvikum neyðarráðstöfun skattpíndrar útgerðar en afeiðingarnar láta ekki á sér standa. Það verður atvinnuleysi í landi, tekjumissir ríkis og sveitarfélaga í kjölfarið og erfiðleikar einstaklinga sem verða að vera án vinnu og ég vil ekki gera minnst úr þessu síðasta. Á Suðurnesjum hefur atvinnuleysi kvenna verið um 10% í heilt ár. Kvótatilflutningur til annarra byggðarlaga á stóran þátt í því atvinnuleysi þrátt fyrir að þar komi að sjálfsögðu fleiri hlutir inn í. Nú blasir við að sams konar atvinnuleysi getur alveg eins farið að gera vart við sig í byggðunum sem hýsa þær útgerðir sem keyptu kvótann. Vinnan sem fylgir kvótanum hefur gert stuttan stans í byggðum kaupendanna og er komin á sjóinn. Það sárgrætilega er að stjórnvöld eiga verulegan þátt í þeirri öfugþróun sem orðin er með því að mismuna þessum börnum sínum, útgerðinni og fiskvinnslunni. Ég hef oft úr þessum stól lýst skoðunum mínum á því hvernig fiskvinnslunni er hyglað en landvinnslunni íþyngt svo að ég máli það nú nokkuð sterkt. Ég ætla því til tilbreytingar að lesa orð annarra um það sama en ég get tekið undir mest af því sem þar er og vitna í bráðskemmtilega úttekt á þessum málum eftir Ólaf nokkurn Hannibalsson sem væri kannski hægt að kalla mág Alþfl. Og af því að úttekt hans er ekki tæmandi, þá mun ég að sjálfsögðu e.t.v. þurfa að bæta einhverju við, með leyfi forseta. En Ólafur segir í pistli í Ríkisútvarpinu á laugardaginn var: ,,Í landi höfum við byggt nýtískulegustu fiskvinnslustöðvar í heimi til að taka við og vinna úr öllum þeim afla sem þessi floti kann að bera að landi. Þar að auki höfum við fljótandi frystihús sem geta verkað á annað hundrað þúsund tonn auk þess sem við höfum dreifikerfi til að flytja óunninn afla í gámum á markað erlendis þegar verðið til þess er hagstætt. Velflest fyrirtæki í sjávarútvegi okkar eru að kikna undan offjárfestingu. Samt á núna að borga sig að yfirgefa alla þessa fjárfestingu í landi og flytja vinnsluna út á sjó. Frystitogarar eru kjörorðið í dag. Bókhaldið ku sýna svart á hvítu að þeir séu það eina í sjávarútvegi sem er réttu megin við strikið. Það eru nokkuð viðurkennd sannindi að sá sem er með vitlaust bókhald tekur rangar ákvarðanir. Hann telur að markaðsöflin séu að gefa sér vísbendingar um þetta og hitt sem á sér ekki stoð í veruleikanum. Forstjórar og eigendur fiskvinnslunnar í dag telja sig yfirleitt nauðbeygða til að hörfa með vinnsluna út á sjó. Þeim þykir þetta sumum leitt, hafa áhyggjur af fólkinu í landi sem stendur uppi atvinnulaust með verðlausar eignir. En svona er það. Hin hörðu lögmál markaðarins gilda og þeim verður að hlýða. En hver eru svo þessi hörðu lögmál markaðarins? Þegar nánar er að gáð eru þau nálega öll mannasetningar. Inngrip í markaðinn sem skekkja allan samkeppnisgrundvöll milli þessara mismunandi veiða og vinnsluhátta. Hér er ekki rúm til að rekja það í grófum dráttum en vil ég þó nefna nokkur atriði. Það fyrsta er kvótakerfið sem gefur frystitogurunum í reynd 120--130 kg á móti hverjum 100 sem ísfisktogarinn kemur með að landi. Annað atriðið er sjómannaafslátturinn sem kemur út í reynd sem niðurgreiðslur skattgreiðenda á launakostnaði útgerðarinnar þótt upphaflega hafi hann verið hugsaður út frá allt öðrum forsendum. Þriðja atriðið er nýtingin sem fæst með því að frystitogarinn geti verið að veiðum og vinnslu 7.000 klukkustundir á ári meðan unnið er í frystihúsinu 2.000 stundir. Fjórða atriðið er skattar eins og fasteignagjöld sem ekki eru heimt af fljótandi frystihúsi en hins vegar lögð á jarðföst frystihús. Svona mætti lengi telja þau atriði sem vega misþungt í samanburði þessara tveggja rekstrarforma en sýna samt að í þessu kapphlaupi hleypur annar aðilinn með aðra höndina fyrir aftan bak og með fæturna í hafti. Bókhaldssamanburðurinn er því út í hött. Ef allar aðstæður væru jafnar og jafnaðar milli þessara tveggja útgerðaraðferða hlyti að koma í ljós að það borgaði sig betur að nýta þá fjárfestingu sem fyrir er en að kasta henni nú á glæ og flytja megnið af vinnslunni út á sjó. Ef þetta frystitogaraæði færi nú að ganga yfir til enda í stað þess einfalda ráðs að jafna þann aðstöðumun sem fyrir er verða Íslendingar fyrstir allra þjóða til að smíða fljótandi verksmiðju til að fiska uppi í kálgörðum hjá sér. Aðrar þjóðir hafa byggt sér fljótandi frystihús til veiða á fjarlægum miðum. Það hefur ekki hvarflað að þeim að hætta að nýta nálægð landsins fyrir fiskimiðin þar sem hún á við.`` Mér finnst nauðsynlegt að bæta við þetta að sú sóun sem núverandi kerfi býður heim á frystitogurunum er auðvitað einn alvarlegasti ágallinn. Á meðan verulegum hluta aflans, eða alla vega of miklum, er fleygt fyrir borð engum til gagns tapa allir til lengri tíma. Sjómennirnir, fiskverkafólkið, þjóðin öll og lífríkið. Virðulegi forseti. Það er ýmislegt sem ástæða væri til að taka inn í þessa umræðu þar sem fleira er undir en Hagræðingarsjóður einn. Sjávarútvegsstefna ríkisstjórnarinnar minnir mig alltaf mest á dálk sem birtist í dagblaði einu um hverja einustu helgi og nefndist: ,,Finnið fimm villur.`` Þetta er skrípamyndadálkur og sjávarútvegsstefnan er líka hálfgerð skrípamynd. Seinasti drátturinn í þessari skrumskældu mynd er sá farsi sem nú fer fram. Afli Hagræðingarsjóðs er boðinn en enginn má kaupa í fyrstu umferð, ekki byggðarlögin, ekki smábátaeigendurnir. Svo er eins og menn vakni skyndilega upp við vondan draum og leiðrétti svona eins og hálfa villu. Það uppgötvast loks að nauðsynlegt er að leyfa t.d. smábátaeigendunum að kaupa kvóta eins og öðrum en gallinn er bara sá að að ekki hafa allir efni á því að kaupa kvóta á því verði sem er sett upp. Nú eru erfiðleikar í atvinnurekstri, vaxtaokur og alls konar ósómi. En það er eins og stjórnvöld geti hvorki né vilji viðurkenna sök sína í þeim málum. Ég vil benda á ummæli Jóns Karlssonar hjá kvótabankanum í Morgunblaðinu í morgun svo að ég taki nú dæmi, með leyfi forseta. En Jón segir: ,,Ég tel að margir nýti sér ekki forkaupsrétt sinn að kvóta Hagræðingarsjóðs þar sem þeir telji sig ekki hafa efni á því enda þótt þeir fái styrk vegna kvótaskerðingarinnar núna. Mér finnst því skynsamlegast að selja kvóta sjóðsins undir gangverði. Mjög rólegt hefur verið við kvótasöluna í þessum mánuði og hjá mér verður ekkert að gera meðan verið er að selja kvóta Hagræðingarsjóðs,`` segir Jón Karlsson. Þarna er reyndar komið inn á enn þá fleiri mál sem ég sé ekki ástæðu til að fara út í núna. Vegna enn eins frammíkallsins ætla ég að viðurkenna það hér og nú að ég lenti í svolitlum vandræðum með þessar fimm villur því ég var búin að finna tíu og ég trúi því að þetta sé kannski nokkuð sem kæmi fyrir fleiri hér og ég leyfi hverjum að finna sínar fimm aðalvillur í sambandi við fiskveiðistjórnun ríkisstjórnarinnar. En ég hef ágætis hráefni hér í aðra ræðu ef við ætlum að fara út í það. Það verður ekki afgreitt með einhverri einni setningu. Ég hafði nú hugsað mér að láta þetta nægja í bili um frv. okkar þremenninganna og hitt frv. sem hér er til umræðu um Hagræðingarsjóðshremmingar ríkisstjórnarinnar og sjávarútvegsmálin í heild. Ég áskil mér að sjálfsögðu rétt til að taka til máls síðar í umræðunni og vil að lokum ítreka það að við verðum að umgangast fiskimiðin með virðingu og atvinnulífið með ábyrgð, annars getum við lent í ógöngum sem við ráðum ekki við.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í sama leik og hv. þm. Anna Ólafsdóttir Björnsson og reyna að finnna einhverjar villur í einhverjum ótilgreindum skrípamyndum. Ég lít ekki svo á að ræða hennar hafi verið neitt skrípi en hins vegar hjó ég eftir því að þingmaðurinn var að ræða afkomuþróun hjá frystitogurum og nefndi það svo m.a. til þess að skýra aðstöðumun þeirra og fiskvinnslunnar í landi að líta mætti svo á að sjómannaafsláttur væri í rauninni niðurgreiðsla á fiskvinnslu úti á sjó. Ég vildi þá gjarnan fá upplýst hvort það sé stefna Kvennalistans að afnema sjómannaafsláttinn eða hvort það sé einungis stefna Kvennalistans að afnema sjómannaafsláttinn varðandi þá sem starfa á frystitogurum.

Virðulegi forseti. Ég ætla að stilla mig um að fara að kalla einstaklinga villur í stefnu og áhrif þeirra. En ég verð náttúrlega að svara nákvæmlega þessu og vitna enn í ræðu mína. Ég sagði að ég væri sammála ýmsu því sem kæmi fram hjá þeim pistlahöfundi sem ég vitnaði í. Ég verð að viðurkenna það að ég las þetta einungis til þess að hér kæmi fram hvaða gagnrýni er sett fram. Í þeim athugasemdum sem ég hef komið með frá sjálfri mér, hef ég nú ekki látið það eftir mér að taka sjómannaafsláttinn sérstaklega fyrir og fyrir því er einföld ástæða. Ég tel að samið hafi verið um hann í kjarasamningum. Ég get haft skoðanir mínar á því hvort það sé heppilegt að hafa hann eða ekki. En þar sem samið er um hann í kjarasamningum hef ég að sjálfsögðu ekki viljað grípa inn í hann eins og ríkisstjórnir nútíðar og fortíðar hafa því miður allt of mikið gert af að grípa inn í kjarasamninga. Eitt er að hafa skoðun á því hvort það er heppilegt að hafa þetta. Annað er það að fara að grípa inn í þá kjarasamninga sem gerðir hafa verið.

Virðulegi forseti. Nú kann vel að vera að sökum þess hversu langt er liðið á kvöld sé heilastarfsemin hjá mér ekki jafnvirk og hún ætti endranær að vera, en ég fann ekki svarið við spurningu minni. Í ræðu þingmannsins kom fram að hún væri andsnúin þeirri þróun að flytja vinnsluna út á sjó. Ég skildi mál hennar svo að það ætti að freista þess að jafna aðstöðumun vinnslunnar úti á sjó og í landi. Þingmaðurinn drap á það og las það þá eftir einhverjum einstaklingi í Morgunblaðinu, hún vitnar talsvert í Morgunblaðið, að eitt af því sem gerði vinnsluna úti á sjó hagkvæmari væri m.a. það að sjómannaafslátturinn væri eins konar niðurgreiðsla á starfsemi þar. Hún vill jafna aðstöðumuninn. Felst í því að hún vilji m.a. fella niður sjómannaafsláttinn á frystitogurum?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi verð ég að benda á það að þessi pistill var úr Ríkisútvarpinu. Ég vitnaði í Ríkisútvarpið og ég reyni að vitna í þá fjölmiðla sem hafa eitthvað fram að færa. En ég tók það sérstaklega fram og hélt að það skýrði málið að ég tel að það sé út af fyrir sig ekki æskilegt að ríkið sé að greiða niður kostnað fyrir útgerðina. Hins vegar er ekki hægt að svipta menn því sem þeir hafa samið um. Þetta kom mjög vel fram hér þannig að það verður þá að finna leiðir í sátt og samlyndi við allt ef jafna á nákvæmlega þennan aðstöðumun milli vinnslu úti á sjó og í landi. Ég get ekki tekið undir að verið sé að taka einhliða réttindi af mönnum sem þeir hafa samið um í kjarasamningum. Ég get hins vegar ítrekað það enn og aftur að það þarf að jafna aðstöðu fiskvinnslu úti á sjó og í landi og eitt af því sem gerir að fiskvinnslan á sjónum er hagkvæmari er það að ríkið greiðir niður fyrir útgerðina ákveðna peninga til sjómanna en ekki til fiskvinnslufólks. Þess vegna mætti kannski velta fyrir sér líka sjómannaafslætti eða hliðstæðum afslætti fyrir fiskvinnslufólk. Ég ætla ekki að ganga frá þessari deilu frekar núna.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu er um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins. Það mátti skilja sem svo á yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. fyrr í umræðunni að frv. væri óþarft og ætti ekki lengur við. Það er auðvitað mjög erfitt að átta sig á hvaða efnisleg rök liggja að baki slíkri yfirlýsingu, ekki síst í ljósi þess þegar það er haft í huga að þessi sami ráðherra, hæstv. sjútvrh., lýsti því yfir í lok júlímánaðar þegar verið var að ganga frá aflaheimildum fyrir þetta fiskveiðiár að nauðsynlegt væri að grípa til efnahagslegra aðgerða til þess að styrkja stöðu sjávarútvegsins vegna mikils niðurskurðar á þorskveiðum. Eftir því sem þá kom fram í fjölmiðlum lagði hann til að Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins yrði notaður til þessara jöfnunaraðgerða. En nú kemur hæstv. sjútvrh. og lýsir því yfir að þetta mál eigi ekki lengur við. Þegar ég heyrði það laust fyrir kl. 7 að ríkisstjórnin væri að undirbúa blaðamannafund þar sem kynna ætti tillögur í efnahags- og atvinnumálum þá skildi ég auðvitað yfirlýsinguna. Mér brá hins vegar dálítið illilega í brún þegar ég sá fjórmenningana á skjánum í sjónvarpinu að það vantaði sjútvrh. á þá mynd eða með öðrum orðum, það er ekki verið að grípa til neinna aðgerða fyrir sjávarútveginn, þessa undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar sem nú berst í bökkum og spáð er að tapi 14% af tekjum sínum á næsta ári. Sjútvrh. var auðvitað ekki hafður með á þessum tímamótafundi hjá ríkisstjórninni þar sem verið var að grípa til aðgerða í atvinnumálum. Fyrir þær litlu aðgerðir sem þar eru boðaðar ber auðvitað að þakka. Tveir milljarðar kr. til vegagerðar á næsta ári, ætli það sé ekki svona álíka upphæð og dugir fyrir álíka mörgum störfum og við hlustuðum á í sama fréttatíma að yfirvofandi væri að segja upp verkafólki hjá Járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga og hjá Samskipum. Þannig er þessi upphæð auðvitað dropi í hafið af því sem gera þarf. Heldur hæstv. sjútvrh. að skattalækkun fyrirtækjanna úr 45% niður í 33% komi sjávarútvegsfyrirtækjum til góða á árinu 1993 þegar þau tapa 14% af tekjum sínum? Nei, auðvitað er þetta allt saman tómt rugl sem þarna er verið að gera og sýnir að sjútvrh. er algerlega að einangrast í ríkisstjórninni. Hann kemur engu af sínum málum fram. Hann varð að láta í minni pokann fyrir forsrh. við ákvörðun á heildaraflamagni, við ákvörðun um hvernig nota ætti Hagræðingarsjóðinn og núna er hann ekki hafður með þegar verið er að taka ákvarðanir um að grípa til aðgerða í efnahags- og atvinnumálum. Undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar er skilin út undan og sjútvrh. er geymdur uppi í þinghúsi til þess að hlusta á mál sem hann telur löngu úrelt. Þetta er óbeysin staða, því miður. Það er hins vegar útilokað að ræða um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins án þess að tala um afkomu sjávarútvegsins í heild. Hæstv. forsrh. hefur margsinnis gagnrýnt fyrrv. ríkisstjórn fyrir ýmsar aðgerðir sem hún greip til árið 1988 og 1989. Stofnun Atvinnutryggingarsjóðs, Hlutafjársjóðs og Verðjöfnunarsjóðs sjávarútvegsins hefur verið kallað sjóðasukk af hæstv. forsrh. og út úr þessu sjóðasukki hefur hann beitt sér fyrir að fá 2,5 milljarða kr. sem fyrri ríkisstjórn skapaði sjávarútveginum skilyrði til að leggja inn í sjóðinn og því hefur verið dreift út til fiskvinnslufyrirtækjanna. Það eina sem ríkisstjórnin hefur gert fyrir sjávarútveginn það sem af er hennar kjörtímabili er að nota þá innistæðu sem fyrri ríkisstjórn hafði skapað í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins til þess að aðstoða þau fyrirtæki sem núna berjast í bökkum og munu tapa 14--15% á næsta ári. Þetta er allt sjóðasukkið. En þetta sjóðasukk, sem hæstv. forsrh. hefur nefnt svo, varð til þess að sjávarútvegurinn tapaði ekki einni einustu krónu árið 1990 heldur skilaði hann hagnaði upp á 2,7% í heild sinni. Árið 1991 skilaði hann hagnaði upp á 2%. Árið 1992 mun tapið verða 7% og 14,5% árið 1993. Þetta er viðskilnaður fyrrv. ríkisstjórnar og þetta er árangurinn sem núv. ríkisstjórn hefur náð gagnvart undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar. Sjútvrh. varð undir, ég sagði það áðan, í kapphlaupinu við forsrh. um það hvað skyldi gera. Ég skildi það þegar ég sá yfirlýsingu frá honum í Morgunblaðinu eftir að búið var að ganga frá þeim tillögum að aflahámörkum fyrir þetta fiskveiðiár. Þar segir hæstv. sjútvrh.: ,,Hætta á miklu meiri veiði yfirgæfi ég ríkisstjórnina.`` Með leyfi forseta ætla ég að vitna örlítið í frétt Morgunblaðsins í gær þar sem hæstv. sjútvrh. segir eftir að hafa kynnt fréttamönnum reglugerð sem hann gaf út um leyfilegan hámarksafla á næsta fiskveiðiári: ,,Ég óttaðist og er reyndar alveg sannfærður um að ef ég hefði látið reyna á ýtrustu kröfur af minni hálfu og yfirgefið ríkisstjórnina vegna þess að þær hefðu ekki náðst fram þá hefði niðurstaðan að öllum líkindum orðið miklu mun meiri veiði og minni verndun þorskstofnsins.`` Þetta segir býsna mikið um samstarfsmenn hæstv. sjútvrh. í ríkisstjórninni og ég held að þessi yfirlýsing segi allt sem segja þarf um hvaða álit hæstv. sjútvrh. hefur á samstarfsmönnum sínum þar. Forsrh. ákvað hins vegar að fresta öllum aðgerðum gagnvart sjávarútveginum þegar ákveðið var að hverfa frá því að nota aflaheimild Hagræðingarsjóðs til jöfnunar vegna þorskaflabrestsins. Þá var óskað eftir tillögum frá Byggðastofnun. Þeir þingmenn stjórnarliðsins, sem hæst höfðu á þessum tíma heimtuðu aðgerðir og andmæltu aðgerðum forsrh., sögðu sem svo þegar á reyndi: Ja, við ætlum nú að bíða eftir tillögum Byggðastofnunar. Þannig víkja þeir sér í raun og veru undan ábyrgð með að takast á við vandamálin. Nú eru þessar tillögur komnar fram fyrir löngu og ég vil, með leyfi forseta, vitna í þær: ,,Byggðastofnun lítur svo á að skipta megi tillögugerð stofnunarinnar í þrennt: 1. Ráðstafanir vegna þorskskerðingar. 2. Endurskoðun á rekstrargrundvelli. 3. Sameiningaraðgerðir.`` Það er skýrt tekið fram að þær aðgerðir að lána eða styrkja útgerðarfyrirtæki til þess að þau geti keypt aflaheimildir Hagræðingarsjóðs séu alls ekki nægilegar til þess að koma rekstrargrundvelli undir sjávarútveginn. Ég hygg að allir þeir sem talað hafa á undan mér í þessari umræðu hafi einmitt bent á það. Auðvitað er það ekki nóg og enginn hefur haldið því fram að það eitt og sér að útdeila aflaheimildunum gerði það að verkum að sjávarútvegurinn stæði vel eftir. Forsrh. gat hins vegar ekki sætt sig við þá aðferð sem sjútvrh. barðist fyrir og lagði áherslu á að gengið yrði að tillögum Byggðastofnunar enda treysti hann embættismönnunum einvörðungu til þess að móta þessar tillögur. Þær komu hvergi fyrir stjórn stofnunarinnar vegna þess að hann vissi að þar voru innan dyra menn sem höfðu lagt allt aðra áherslu en þeir embættismenn sem hann fyrirskipaði hvernig tillögurnar ættu að líta út. Niðurstaðan varð sú að forsrh. lagði til að farið yrði út í alveg ævintýralegt sjóðasukk, meira sjóðasukk en hér hefur nokkru sinni áður þekkst. Og hæstv. sjútvrh. lét hafa það eftir sér í fjölmiðlum, sem var kannski ofur skiljanlegt því ég veit að hann ber hagsmuni sjávarútvegsins mjög fyrir brjósti, að hann teldi þetta skárra en að gera ekki neitt. Þar var gert ráð fyrir að Fiskveiðasjóður, Atvinnutryggingarsjóður og ríkissjóður styrktu fyrirtækin í að kaupa aflaheimildir úr þessum sama sjóði. Í stað þess að nota einfalda leið innan fiskveiðistjórnunarkerfisins með úthlutun á aflaheimildum var þessi leið valin sem allir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi hafa mótmælt að farin yrði enda er hún lítilsvirðing við undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar þar sem verið er að gera hana og alla þá sem þar starfa að bónbjargamönnum.  Ef við lítum á kosti og galla þeirra tveggja leiða sem ríkisstjórnin hafði um að velja þá var með því að úthluta aflaheimildum án endurgjalds hægt að skapa fyrirkomulag innan stjórnkerfis sjávarútvegsins sem var einfalt og ódýrt í framkvæmd. Við munum örugglega taka eftir að sú leið sem valin var af hæstv. forsrh. mun hafa í för með sér gríðarleg útgjöld fyrir ríkissjóð og ég ætla að koma aðeins inn á það á eftir. Bæði útgerðarmenn og sjómenn hefðu notið þess ef aflaheimildum hefði verið dreift út. Ef styrkjaleiðin er farin njóta hins vegar bara útvegsmenn þess. Það hefði líka verið hægt að binda aflaheimildirnar því skilyrði að öllum aflanum skyldi landað hér á landi og að honum skyldi öllum landað á ákveðnum stöðum. Það hefði líka verið hægt að binda það því skilyrði að aðeins þeir sem þyrftu og yrðu fyrir mestri skerðingu fengju úthlutun. Á þetta var ekkert hlustað og ákveðið að fara aðra leið, sem ég segi að er ævintýralegt sjóðasukk. Það á að styrkja skipin, það á að styrkja útgerðarmennina en sjómennirnir fá ekki neitt. Þeir verða fyrir jafnmikilli tekjuskerðingu út af þorskaflasamdrættinum og útgerðarmennirnir. Þess vegna væri gaman að vita hvort stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar, sem telja sig vera í fyrirsvari fyrir sjómenn eftir að vera búnir að skera af þeim sjómannafrádráttinn og breyta skattalögum, ætli að stuðla að því að útgerðarmönnum séu greiddir út peningar og ekki skilyrði að þeir kaupi aflaheimildir fyrir viðkomandi skip og sjómennirnir fái ekki neitt. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að þeir forustumenn sjómanna sem hér eru innan dyra og sitja þetta þing ætli að styðja slíka hluti. Taka má dæmi af skipi og útgerðarmönnum sem yrðu fyrir 10--12% skerðingu. Skipið skuldar sáralítið en það verður erfitt að standa undir breytilegum kostnaði í útgerðinni með þeim litlu aflaheimildum sem skipið fær eftir að búið er að skerða. Þegar slíkur útgerðarmaður fær sendan tékk frá ríkissjóði upp á kannski tugi milljóna hugsar hann auðvitað hvort ekki sé eðlilegt að leggja skipinu þetta árið og leigja af því í aflaheimildirnar sem fyrir eru á annað skip þannig að þær standi undir föstum kostnaði við rekstur skipsins en geti sjálfur haldið góðum launum og notað styrkinn sem hann fær frá ríkissjóði til allt annarra hluta. Þannig er sú leið sem þarna er valin ævintýralega vitlaus og alls ekki útséð hvernig hægt er að standa að henni. Það sem merkilegast er við þetta er að menn eru ekki farnir að framkvæma þetta þrátt fyrir að búið sé að lofa þessu opinberlega, eftir því sem ég veit best, vegna þess að það er sennilega alveg útilokað. Ég sagði líka áðan að dýrasta leiðin hefði verið valin og það rökstyð ég með því að það eru 12.000 tonn, þorskígildi, í sjónum. Helmingurinn af því er þorskur. Hinn helmingurinn er aðrar tegundir. Nú hefur það verið ákveðið, sem ég taldi skynsamlegt hjá hæstv. sjútvrh., að auka aflann á næsta fiskveiðiári í öðrum tegundum eins og ýsu, karfa, grálúðu, steinbít og öðru slíku en draga saman þorskveiðar. Það er vitað og mun auðvitað koma í ljós þegar síðasta fiskveiðiár verður gert upp að það eru nokkrar innistæður í þorski eða a.m.k. spái ég því. Þá velta menn því auðvitað fyrir sér hvort skynsamlegt sé að kaupa aflaheimildir sjóðsins. Líklegt er að menn kaupi 6.000 þorskígildi en ég efast mjög um að menn kaupi hinar tegundirnar af þeirri ástæðu að það er búið að auka aflann í sumum tegundum sem ekki hafa veiðst á síðasta fiskveiðiári. Það væri því glapræði að fjárfesta í slíkum hlutum. Gengi það nú eftir að aðeins seldust 6.000 þorskígildi, þá er svo komið að tekjur sjóðsins yrðu ekki nema 200--250 millj. Þá vantar 200--250 millj. úr ríkissjóði til þess að standa undir resktrarkostnaði Hafrannsóknastofnunar. Þeir peningar verða að koma úr ríkissjóði. Til viðbótar þessu er gert ráð fyrir að í styrki til útgerðarinnar komi 150 millj. kr. beint úr ríkissjóði, 150 millj. frá Fiskveiðasjóði og 150 millj. kr. úr gjaldþrotasjóði hjá Byggðastofnun. Af þessu má sjá að leiðin sem valin er mun kosta ríkissjóð miklu meira en nokkurn tíma það að hverfa frá því að skattleggja greinina í gegnum þessar 525 millj. Það er ekki skrýtið þó að eitthvað sé einkennilegt í fjármálastjórn hjá ríkisstjórninni þegar hún áætlar að fjárlagahallinn verði 4,2 millj. og hann stefni í á bilinu 10--12, þegar alls staðar er staðið svona að verki. Auðvitað er ekki séð fyrir endann á því hvernig þetta muni fara, enda veit ég að hæstv. sjútvrh. sá þetta allt saman fyrir og er í ríkisstjórninni til þess að menn geri ekki allt vitlaust og brjóti ekki enn frekar af sér en þeir eru búnir að gera. Það er að mínu viti dálítið alvarlegt ef hæstv. ráðherra ætlar að sitja í ríkisstjórninni sem lögregla á það lið sem þar er fyrir.  Þessi mynd rann upp fyrir manni þegar maður las yfirlýsingu hæstv. ráðherra: ,,Hættan á miklu meiri veiði yfirgæfi ég ríkisstjórnina.`` Svo var það náttúrlega undirstrikað þegar maður las leiðara Dagblaðsins laugardaginn 18. júlí sl. sem bar yfirskriftina ,,Of mörg þorsktonn``. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að vitna í þennan leiðara. ,,Þeir sem vilja leyfa meiri þorskveiði en Hafrannsóknastofnun mælir með beita einkum tveimur röksemdum fyrir máli sínu. Þeir segja að fiskifræðin sé of ung fræðigrein og ónákvæm. Þeir segja að þjóðin hafi ekki ráð á að fara eftir tillögum stofnunarinnar. Í þessum hópi fara fremstir forsrh., hagsmunagæslumenn Vestfjarða á Alþingi og í ríkisstjórn, svo og forseti Farmanna- og fiskimannasambandsins sem er skipstjóri á Vestfjörðum. Þetta eru landsþekktir ábyrgðarleysingjar . . . ``  ,,Sjávarútvegsráðherra er studdur af heildarsamtökum útgerðar af því að þar sjá menn að hagsmunir útgerðarinnar eru ekki bara til eins árs heldur inn í framtíðina alla. Hann er einnig studdur af fyrirrennara sínum og öllum þeim sem vilja ábyrga meðferð málsins. Rök hinna ábyrgu hvíla á sömu forsendum og rök hinna ábyrgðarlausu, þótt niðurstaðan sé öfug: Þjóðin hefur ekki efnahagslega ráð á öðru en fara eftir tillögum Hafrannsóknastofnunar. Og séu skekkjumörkin víð þarf að fara niður úr þessum tillögum en ekki upp.`` Að lokum segir: ,,Vonandi er sjávarútvegsráðherra orðinn svo lífsreyndur að hann taki minna mark á einnota forsætisráðherra en spakmælinu um orðstírinn sem aldrei deyr.`` Það er ég alveg sannfærður um að hæstv. sjútvrh. muni gera. Ef verja á orðstírinn er spurningin þessi: Hvað ætlar hann að sitja lengi sem dómsmrh. í ríkisstjórninni með þessa menn í gæsluvarðhaldi? Hve lengi treystir hann sér til að halda verndarhendi yfir þessum mönnum? Ég efast ekki um að afstaða hæstv. sjútvrh. í vor þegar hann ákvað að sitja áfram þó hann væri óánægður með niðurstöðu ríkisstjórnarinnar var fyrst og fremst tekin á þeim grunni sem hann lýsir í blaðaviðtali við Morgunblaðið. Nú vil ég spyrja hæstv. sjútvrh., af því að það hefur margoft komið fram, hvaða tillögur séu væntanlegar frá ríkisstjórninni í málefnum sjávarútvegsins eða hvort þjóðin eigi að skilja það sem svo að blaðamannafundurinn sem haldinn var í ráðherrabústaðnum í dag og sjútvrh. var ekki með á sé táknrænn um að það eigi einmitt ekkert að gera. Vandamál sjávarútvegsins í dag fyrir utan að þurfa að búa við ríksstjórn Davíðs Oddssonar eru auðvitað þau að hann hefur verið skattlagður alveg undir drep og í upphafi þessa árs voru lagðir inn nýir skattar á sjávarútveginn upp á um 650 millj. kr. Það var salan á kvóta Hagræðingarsjóðs upp á 525 millj., veiðieftirlitsgjald upp á 80,7 millj., vitagjald fyrir 44,5 millj., skipaskoðunargjald fyrir 69 millj., lestar- og bryggjugjöld 28 millj., lögskráningargjald fyrir 10 millj., sérstakt gjald vegna launagreiðslna við gjaldþrot upp á 32 millj., brunavarnagjald upp á 2,5 millj. 791,7 millj. kr. skattar sem ríkisstjórnin lagði á sjávarútveginn. Hækkun frá fyrri árum er 141,5 millj. Nú spyr ég hæstv. sjútvrh.: Stendur til að halda þessum skattaálögum á sjávarútveginn áfram á árinu 1993? Er gert ráð fyrir þessu í fjárlagarv.? Nú þykist ég vita að hæstv. sjútvrh. vilji segja sem svo: Auðvitað er erfitt fyrir mig sem ráðherra í þessari ríkisstjórn að gera það sem stendur í fjárlagafrv. opinbert. Það kemur í ljós þegar það verður lagt fram. En það var bara svo að þeir félagar, hæstv. forsrh. og utanrrh., voru að kjafta frá þessu öllu saman á blaðamannafundi sem þeir héldu í ráðherrabústaðnum í dag þannig að það er ekkert meira fyrir sjútvrh. nú að upplýsa það hvort þessum skattaálögum verður aflétt eða hvort þetta verður allt saman lagt á sjávarútveginn sem tapar á milli 14 og 15% á næsta ári. Raungengið þarf að leiðrétta og það veit ég að hæstv. sjútvrh. er einnig sammála mér um og það hefur komið hér fram. Raungengið hefur verið að hækka allt árið 1990 þegar sjávarútvegurinn var síðast rekinn með hagnaði og hefur orðið talsverð hækkun. Auðvitað er aldrei meiri ástæða til en einmitt nú að breyta raungenginu af þeirri ástæðu að aflasamdrátturinn verður. Þá eiga menn auðvitað að færa kostnað fyrirtækjanna niður um leið og tekjurnar dragast saman. Þetta hafa menn verið að skilja sem svo þegar framsóknarmenn hafa verið að tala um raungengisbreytingu að verið sé að tala um að breyta verði erlendu gjaldmiðlanna. Það er rangt. Ekki er verið að tala um slíka hluti. Það er verið að tala um það að létta skattaálögunum af sjávarútveginum. Það er verið að tala um að lækka raunvextina, lækka kostnað fyrirtækjanna og það er það sem þarf að gera og það bætir eða lækkar raungengið sem er nú allt, allt of hátt. Talað hefur verið um skuldbreytingar sem aðgerð til þess að létta greiðslubyrði sjávarútvegsins. Talið er að lengd lána í sjávarútveginum séu að meðaltali 6,8 ár í dag og ég spyr hæstv. sjútvrh.: Getur hann svarað því hvað það mundi þýða í minni greiðslubyrði fyrir þessi fyrirtæki ef lánið væri lengt upp í 12 ár eða lengd um helming? Auðvitað léttir það greiðslubyrðina um helming en hver er greiðslubyrðin? Það spyr ég hæstv. sjútvrh. um. Rannsóknir á nýjum fiskstofnum hafa verið taldar nauðsynlegar til þess að koma hér af stað nýsköpun í sjávarútveginum og auka verðmæti. Því vil ég enn spyrja hæstv. sjútvrh.: Er það mögulegt að í fjárlagafrv. fyrir árið 1993 sé gert ráð fyrir því að verulegum fjármunum sé varið til rannsókna á vannýttum fiskstofnum? Svarið kann að vera áfram það sama. Ég get ekki svarað þessu þar sem fjárlagafrv. liggur ekki fyrir. En ég ítreka það að þeir voru að kjafta frá þessu öllu saman, félagarnir hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. fyrr í kvöld, kannski ekki þessum hlutum endilega en þeir voru að kjafta frá því hvað væri í fjárlagafrv. Að lokum, virðulegi forseti. Staðfest er af vinnuveitendum að sú starfsfræðsla sem hefur farið fram í sjávarútveginum hafi skilað atvinnugreininni aukinni framleiðni. Fleiri þúsund manns hafa sótt þessi námskeið, aðilar vinnumarkaðarins og sjútvrn. sem um var samið í kjarasamningum á sínum tíma. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Eru nokkur áform uppi um að skerða framlög til þessarar umsömdu menntunar í sjávarútveginum sem samið var um milli ríkisvaldsins og aðila vinnumarkaðarins og gengið var frá í kjarasamningum? Auðvitað væri nauðsynlegt taka margt annað hér til umræðu þegar verið er að ræða um sjávarútvegsmál. Hins vegar ætla ég ekki að eyða tímanum hér og nú til þess frekar en orðið er því það væri auðvitað efni í heila utandagskrárumræðu um fyrirhugaðar aðgerðir við stjórnun fiskveiða og þá vinnu sem fer fram á vegum þeirrar nefndar sem er nú að endurskoða stjórnkerfi fiskveiðanna og þetta segi ég vegna þess að nú eru enn frekar að koma yfirlýsingar frá mönnum sem eru teknir alvarlega í þessu þjóðfélagi að þetta fyrirkomulag sem hefur skilað okkur auknum aflaverðmætum þrátt fyrir minni afla hefur skilað okkur lægri kostnaði við útgerð. Nú eru menn í alvöru að tala um að þetta sé það alversta fyrirkomulag sem hægt sé að hugsa sér og annað nýtt verði að innleiða sem enginn veit hvað er.

Herra forseti. Hv. 11. þm. Reykv. vék í upphafi málsins að þeirri athugasemd sem ég gerði í lok framsöguræðu síðari málflytjanda. Hér liggja fyrir tvö frumvörp frá stjórnarandstöðuflokkunum. Sú athugasemd sem ég gerði þá og hv. þm. vék að fól ekki á nokkurn hátt í sér afstöðu af minni hálfu til þessara frumvarpa. Ég var einungis að greina þinginu frá staðreyndum um stöðu þessara mála vegna þess að þær staðreyndir hafa áhrif á umræðuna og þá möguleika sem frumvörpin gera ráð fyrir. Ég taldi mér rétt og skylt strax í upphafi umræðunnar að gera þá athugasemd til þess að þinginu væri það ljóst. Það er vissulega svo að um þessi efni geta menn haft ólíkar skoðanir. Stjórnarandstöðuflokkarnir þrír sem standa hér að tveimur frumvörpum hafa nokkuð deilt um það hvernig að þessum málum eigi að standa eða hefði átt að standa, kannski meira af formsástæðum en efnisástæðum. Vissulega var það svo að einnig innan ríkisstjórnarinnar voru skiptar skoðanir um þetta efni. Menn voru almennt sammála um það þegar ákvörðun var tekin um heildarafla fyrir þetta fiskveiðiár að mikilvægt væri að grípa til aðgerða í því skyni að jafna það áfall sem þeir hafa orðið fyrir sem voru háðastir þorski. Ég hygg að hvergi hafi verið alvarlegur ágreiningur um þetta meginsjónarmið. Ég hef ekki farið dult með það og fór ekki dult með það og get ekki farið dult með það að mín skoðun var sú að einfaldasta leiðin til þess að leysa þetta mál hefði verið sú að nota aflaheimildir Hagræðingarsjóðs eins og þær hafa verið notaðar fyrrum við svipaðar aðstæður. Innan fiskveiðistjórnunarkerfisins var þetta eini framkvæmanlegi möguleikinn og vissulega sá einfaldasti. Um þetta voru skiptar skoðanir og það er alveg rétt hjá hv. þm. að skoðanir mínar urðu í minni hluta innan hæstv. ríkisstjórnar og nutu þar ekki meirihlutafylgis. Þar varð niðurstaðan sú að óska eftir því við Byggðastofnun að leggja fram tillögur til þess að mæta því sjónarmiði sem flestir voru sammála um að jafna það áfall sem þarna hafði orðið hjá þeim sem misstu mestar aflaheimildir í þorski. Meginatriðið var auðvitað það að aðgerðir yrðu gerðar í þessu efni og vitaskuld gátu menn haft á því skiptar skoðanir hvaða leiðir væru heppilegastar. Ég hafði mína skoðun og hef hana enn þó að hún hafi orðið í minni hluta. Það er svo lagaskylda þeirra stjórnvalda sem fara með framkvæmd þessara mála að annast hana eins og gildandi lög mæla fyrir um. Þau bjóða að aflaheimildirnar skuli boðnar með forkaupsrétti þegar í upphafi nýs fiskveiðiárs. Ég tel því að stjórn Hagræðingarsjóðs hafi í einu og öllu unnið í samræmi við gildandi lög þegar hún tók ákvarðanir sínar í dag. En um leið og sú ákvörðun hefur formlega verið tekin að bjóða kvótahöfum forkaupsrétt samkvæmt lögunum verður ekki snúið til baka á þessu fiskveiðiári. Þær ráðagerðir sem þessi frumvörp mæla fyrir um að því er varðar þetta fiskveiðiár geta ekki náð fram að ganga eftir að þessi ákvörðun hefur verið tekin. Þetta vildi ég láta koma fram í þeirri athugasemd sem ég gerði hér í upphafi. Hv. 11. þm. Reykv. fór svo mörgum orðum um þær ákvarðanir sem hann taldi að hefðu verið teknar um aðrar leiðir í þessu efni. Hið sanna og rétta í því er að Byggðastofnun skilaði inn til ríkisstjórnar frumhugmynd að því hvernig mætti taka á þessu máli. Sú frumhugmynd var kynnt í ríkisstjórn og rædd í mjög skamma stund og þeirri umræðu er enn ekki lokið. Byggðastofnun hafði ekkert samráð við sjútvrn. um mótun þessara hugmynda og ég get ekki sagt þinginu neinar fréttir af gangi þeirra mála. Ég hef ekki haft af því neinar spurnir frá því að þessar grunnhugmyndir voru lagðar fram en þær fólu ekki í sér neinar endanlegar tillögur af hálfu Byggðastofnunar vegna þess að þar var ekki að finna neinar tillögur um það hvernig fjármagna ætti aðgerð af þessu tagi. Á hinn bóginn birtist í Morgunblaðinu frétt um það að að baki hugmyndum Byggðastofnunar væru ákveðnar hugmyndir um fjáröflun en frá Byggðastofnun hef ég ekki heyrt neitt meira um það en fram kom í téðri Morgunblaðsfrétt. Hv. þm. vék svo að þeim aðgerðum sem hæstv. ríkisstjórn tók ákvörðun um í tengslum við lokaafgreiðslu fjárlaga. Það er vissulega svo. Ég held að aldrei hafi staðið til að leysa vanda sjávarútvegsins í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna. Sannleikurinn er sá að sjávarútvegurinn er uppspretta verðmætasköpunar í þessu þjóðfélagi en ekki ríkissjóður. Það sem við gerum í opinberum rekstri og opinberri þjónustu á að stærstum hluta til rætur að rekja til verðmætasköpunar í sjávarútvegi þannig að við höldum ekki sjávarútveginum gangandi á ríkisframfærslu. Þvert á móti hlýtur það að verða svo um langa framtíð að sjávarútvegurinn stendur undir og hlýtur að standa undir almennum lífskjörum fólksins í landinu og þeim verðmætum sem ríkið hefur úr að spila á hverjum tíma. Þess vegna hef ég aldrei litið svo á að ráðstafanir til þess að leiðrétta rekstrarstöðu sjávarútvegsins gætu verið þáttur í lokaafgreiðslu ríkisstjórnar við að loka fjárlagagatinu og ég furða mig á ef einhverjir hv. þm. hafa litið svo á. Ríkisstjórnin hefur í tengslum við lokaafgreiðslu fjárlaga tekið mjög myndarlega ákvörðun um að auka opinberar framkvæmdir, framkvæmdir sem ríkið hefur með að gera, einkanlega í vegamálum og að því er varðar opinberar byggingar vegna þeirrar sérstöku stöðu sem uppi er. Það er alkunna að þegar svo stendur á sem nú gerir í okkar þjóðfélagi er talið eðlilegt að grípa til slíkra aðgerða og ég vona að þær leiði til farsældar og styrki íslenskan þjóðarbúskap. Við erum að flýta framkvæmdum sem við hefðum sjálfsagt ráðist í síðar með aðgerðum af þessu tagi. Það liggur svo alveg ljóst fyrir að sjávarútvegurinn á við gríðarlegan rekstrarvanda að etja og menn komast ekkert hjá því að taka á því viðfangsefni. Hins vegar er alveg kórrétt sem hv. 1. þm. Austurl. sagði í upphafsræðu sinni að það er ekkert einfalt verk og það eru ekki einfaldar lausnir sem menn geta gripið til og galdrað fram eins og í hókus pókus leikhúsi og sagt að nú sé allt í lagi. En við búum auðvitað ekkert í þessu þjóðfélagi nema taka á þessu viðfangsefni. Það sem ríkisstjórnin hefur á liðnum 12 mánuðum gert í þessu efni er fyrst og fremst það að ég beitti mér fyrir því að lánum Atvinnuleysistryggingasjóðs var framlengt, afborgunum af lánum sjávarútvegsfyrirtækja hjá sjóðnum var frestað um tvö ár og ég beitti mér einnig fyrir því að sams konar fyrirgreiðsla yrði veitt á vegum Fiskveiðasjóðs. Um hvort tveggja var góð og traust samstaða í ríkisstjórninni og þessar ákvarðanir hafa komið til framkvæmda. Þá var augljóst mál þegar dró að lokum síðasta árs að óhjákvæmilegt væri að stöðva inngreiðslur í Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins og lagafrv. af minni hálfu þar um var samþykkt á sínum tíma í þinginu. Ég taldi einnig nauðsynlegt undir vor að grípa til enn frekari aðgerða til þess að halda mætti áfram með skaplegum hætti rekstri sjávarútvegsins fram eftir þessu ári og um það tókst mjög góð samstaða að greiða út innstæður í Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins. Það er vissulega rétt sem hér kom fram hjá hv. 11. þm. Reykv. að þar voru innstæður sem eiga rætur að rekja til endurreisnar þessa sjóðs. Ég skal fyllilega játa að þegar þær ákvarðanir voru teknar hér hafði ég efasemdir um hvort rétt væri að beita verðjöfnunarsjóðum af þessu tagi og ég er í sjálfu sér enn þeirrar skoðunar að það sé mjög erfitt í framkvæmd og í raun hafi það komið í ljós sl. vor að rekstraraðstæður í sjávarútveginum séu jafnan með þeim hætti að erfitt sé að halda út slíkum sjóði. Taprekstur getur myndast þó að verð á erlendum mörkuðum sé hátt. Þá verða menn að grípa til ráðstafana af því tagi sem við gerðum í vor sem leið. En hvað sem líður almennum sjónarmiðum af því tagi er því ekkert að leyna að fyrir þá sök að þetta var gert, þegar verð var í hámarki og staða greinarinnar bærileg, var þessi innstæða fyrir hendi og hún hefur gert það að verkum að það hefur verið unnt að halda áfram rekstri flestra fyrirtækja í sjávarútvegi og verður af þessum sökum hægt að halda áfram um sinn. En hitt er alveg ljóst að rekstraraðstæðurnar hafa breyst og því þurfa menn enn á ný að takast á við þetta viðfangsefni. Sá vandi er ærinn og þar hljóta að koma til ýmis ráð og margar leiðir sem menn verða að grípa til. Hv. 11. þm. Reykv. minntist á einn þátt sem er vissulega alvarlegt íhugunarefni. Það er sú staðreynd að skuldir sjávarútvegsins eru á þann veg að sjávarútveginum er gert að greiða þær upp á mjög skömmum tíma. Þetta eru skuldir til mjög skamms tíma og það eru vissulega gild rök fyrir því að sjávarútvegurinn þurfi mun lengri tíma til að greiða þessar miklu skuldir. Það er eitt af þeim atriðum sem menn hljóta að þurfa að horfa á þegar að þessu verkefni kemur. Um leið þurfa menn að huga að stöðu þeirra lánastofnana sem hér eiga helst hlut að máli því á miklu veltur að þær hafi burði til að takast á við þetta verkefni. Ég ítreka og ég vona að ekki sé ágreiningur milli mín og hv. 11. þm. Reykv. að það væri varla eðlilegt að aðgerðir af þessu tagi væru hluti af lokaafgreiðslu fjárlaga jafnvel þótt menn tækju við slíkar aðstæður ákvarðanir um að auka mjög myndarlega framlög til opinberra framkvæmda af ýmsu tagi vegna þess atvinnuástands sem verið hefur. Ég þykist alveg sannfærður um að hér á Alþingi ríkir víðtækur skilningur á því mikilvæga verkefni að taka á rekstrarvanda sjávarútvegsins og að þingið muni greiða fyrir sérhverjum þeim leiðum sem til heilla horfa í því efni þegar þar að kemur.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. sagði orðrétt við umræðuna: ,,Mér sýnist þess vegna að þessi frumvörp fái engu um þá stöðu breytt sem hér er komin upp á þessu fiskveiðiári.`` Það var ekki hægt að skilja hæstv. sjútvrh. öðruvísi en það væri ekki rétt fyrir þingið að eyða neinum tíma í þetta. Það var búið að ákveða að gera ekki nokkurn skapaðan hlut í málinu. Mér skilst að stjórn Hagræðingarsjóðs hafi ákveðið að veita fiskiskipum forkaupsrétt í samræmi við núgildandi lög þrátt fyrir það að frv. um breytingar liggi fyrir þinginu nú, þrátt fyrir það að ríkisstjórnin hafi lýst því yfir að hún ætli að grípa til ráðstafana í þessu sambandi. Stjórn sjóðsins veit ekki hver afdrif þessara frv. verður og stjórn sjóðsins hefur engar upplýsingar um frekar en hæstv. sjútvrh. hvað Byggðastofnun og hæstv. forsrh. ætla að gera í þessu efni. Það væri lágmark af stjórninni að bíða með slíkar ákvarðanir þar til annaðhvort liggur fyrir hvað Alþingi gerir eða það liggur fyrir hvað ríkisstjórnin ætlar að gera. Að mínu mati getur stjórnin ekki tekið slíka ákvörðun og ég á ekki von á því að þótt hún hafi verið tekin hafi nokkurt bréf verið sent út. Ég trúi því vart að þeir sem sitja í stjórn Hagræðingarsjóðs og stjórn Fiskveiðasjóðs ætli að sýna það geðleysi að senda slík bréf út án þess að vita nokkurn skapaðan hlut. Við hljótum jafnframt að krefjast þess að hæstv. forsrh. sýni þinginu þá virðingu að vera viðstaddur umræðuna og hlusta á það sem hér fer fram. Það hefur verið upplýst af hæstv. sjútvrh. að hann viti ekki hvað forsrh. er að gera. Það veit enginn hvað hann ætlast fyrir í þessu máli og þetta mál er greinilega í hans höndum. Ég geri þá kröfu, hæstv. forseti, að forsrh. verði þegar kallaður til því það er tilgangslaust að halda áfram með þessa umræðu nema hann sé hér því hæstv. sjútvrh. getur engin svör veitt.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. verði kallaður til þings.

Herra forseti. Það er svo að stjórn Fiskveiðasjóðs sem fer með málefni Hagræðingarsjóðs ber að fara að lögum. Gildandi lög í landinu mæla fyrir um það að hún skuli bjóða kvóta Hagræðingarsjóðs með forkaupsrétti til kvótahafa þegar í byrjun fiskveiðiárs og stjórnin getur ekki á nokkurn hátt aðhafst með öðrum hætti en að fylgja eftir gildandi lögum. Ég tel að það sé ómaklega vegið hér að stjórnarmönnum í Fiskveiðasjóði með þeim athugasemdum sem hv. 1. þm. Austurl. gerði hér. Þeir geta ekki sem í stjórninni sitja farið eftir frumvörpum sem fyrir liggja á Alþingi, jafnvel þó að einhverjir þeirra kunni að vera þeim sammála. Það er vitað mál að sumir fulltrúar sem sitja í stjórn Fiskveiðasjóðs eru fulltrúar samtaka sem hafa ályktað um það efni að nota bæri Hagræðingarsjóðinn í þeim tilgangi að jafna þorskveiðiáfallið. Þótt þeir hafi haft þessa skoðun og séu fulltrúar samtaka sem hafa slíka skoðun þá sitja þeir í stjórn og ber lögum samkvæmt að fara að þeim lögum sem um þá stofnun gilda og það er ekki hægt að segja þeim það til álitshnekkis eða áfellis.

Herra forseti. Ég tel að þegar svo stendur á sem nú að frv. liggja fyrir Alþingi og ríkisstjórn hefur lýst því yfir að hún ætli að grípa til ráðstafana og margir stjórnarþingmenn hafa lýst yfir stuðningi við slíkar aðgerðir, þá eigi stjórnin að bíða. Í lögunum stendur: Í upphafi fiskveiðiárs. Það er engin dagsetning. Það stendur ekki að það skuli gert fyrir lok septembermánaðar. Ég tel að stjórnin hafi ekki þær skyldur að gera það nú þegar heldur geti hún beðið og ég tel að hæstv. sjútvrh. eigi að beita sér fyrir því. Ætlar stjórn Fiskveiðasjóðs síðan að taka því þegjandi þegar forsrh. kemur og segir að Fiskveiðasjóður eigi að borga helminginn af þessu? Það er nauðsynlegt fyrir stjórnina að gera sér grein fyrir endalokum málsins áður en farið er út í þetta. Ég endurtek að ég trúi því vart að hún muni gera þetta. Ég ætlaði ekki að vega ómaklega að henni, það má vel vera að ég hafi gert það.

Ég verð að minna hv. ræðumann á að ræðutíma hans er lokið.

Ég trúi því vart heldur að hæstv. sjútvrh. vilji standa að málinu með þessum hætti.

Herra forseti. Aðstæður eru einfaldlega þannig að lög mæla fyrir um hvenær og hvernig skuli bjóða aflaheimildir Hagræðingarsjóðs til kaups. Það varð ekki samkomulag um það innan ríkisstjórnarinnar að gera hér á breytingar og Alþingi hefur ekki haft ráðrúm til að taka afstöðu til þess máls. Við slíkar aðstæður hljóta stjórnarmenn í Fiskveiðasjóði, sem fara með þessi mál, að fara að gildandi lögum. Það ítreka ég.

Herra forseti. Hér hafa fallið mjög alvarleg orð og mikil tíðindi orðið að mínu mati. Ég tel að það sé í fyrsta lagi óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh. komi til fundar og tek undir óskir hv. 1. þm. Austurl. um það. Það er helst svo að skilja á hæstv. sjútvrh. að forsrh. fari nú með meiri hlutann af sjávarútvegsmálum í þessu ráðuneyti. Það er auðvitað nauðsynlegt að hafa fagráðherrann hér á fundinum. Í öðru lagi vil ég láta þá skoðun mína koma fram að það er óhjákvæmilegt að sjútvn. Alþingis hittist strax í fyrramálið og taki þetta mál fyrir af þeirri einföldu ástæðu að meiri hluti sjútvn. Alþingis gerði sérstaka samþykkt í sumar sem ég vænti að a.m.k. hv. formaður og varaformaður þeirrar nefndar muni eftir. Ég var á þeim fundi og það var skilningur minn að þeim tilmælum ætti að beina til hæstv. ríkisstjórnar að engum dyrum yrði lokað varðandi ráðstöfun á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs fyrr en niðurstaða væri fengin í þetta mál, bæði hvað varðar vinnu Byggðastofnunar og eins þær hugmyndir sem vitað var að fjölmargir þingmenn, úr stjórnarandstöðu að sjálfsögðu og líka stjórnarliðar, höfðu um að nauðsynlegt gæti verið að sjútvn. eða Alþingi sjálft tæki á þessu máli. Mér býður í grun að það sé a.m.k. skoðun formanns hv. sjútvn. að til þess geti komið, ef ríkisstjórn kemur ekki með neitt sem að gagni má verða, að sjútvn. og Alþingi verði sjálft að taka á málunum. Það þarf að fá hér samþykktina frá því í sumar og lesa hana upp í umræðunni svo menn átti sig á því samhengi. Hæstv. sjútvrh. upplýsir að engin niðurstaða sé fengin í þetta mál af hálfu hæstv. ríkisstjórnar. Ég tek undir að það er engin knýjandi nauðsyn, það liggja engar haldbærar lagaskýringar frammi gagnvart því að stjórn Hagræðingarsjóðs eða Fiskveiðasjóðs hafi orðið að taka þessa ákvörðun í dag, sama dag og þessi frv. koma til umræðu á Alþingi. Alþingi getur að sjálfsögðu breytt þessum lögum.

Ég verð að tilkynna hv. þm. að ræðutíma hans er lokið.

Þá lýkur ræðumaður máli sínu, hæstv. forseti, en ég ítreka óskir mínar sem voru jafnframt óskir hv. 1. þm. Austurl. um að forsrh. verði kallaður tafarlaust hér til umræðunnar.

Mér er ljúft að upplýsa hv. þm. um að ég hef þegar gert ráðstafanir til þess að hæstv. forsrh. verði kallaður til þings. Ég sé það að hann er ekki í húsinu og starfsfólk þingsins er að vinna að því núna.

Herra forseti. Ég vil fyrst upplýsa að gefnu tilefni að það er vitaskuld algjör tilviljun að löngu boðaður fundur í stjórn Fiskveiðasjóðs á þessum degi skuli hafa verið haldinn sama dag og þessi umræða fer fram. Ákvörðun um að halda þann fund var tekin löngu áður en ákveðið var að þessi mál væru til umfjöllunar hér í dag. Hér er því um hreina tilviljun að ræða. Að því er varðar aðrar athugasemdir hv. 4. þm. Norðurl. e. vil ég aðeins segja það að ég svara hér að sjálfsögðu fyrir þau málefni sem sjútvrn. fer með. Tekin var um það ákvörðun að þetta sérstaka viðfangsefni skyldi ekki leyst innan ramma fiskveiðilöggjafarinnar heldur af Byggðastofnun. Sjútvrn. fer, eins og hv. þm. vita, ekki með málefni Byggðastofnunar.

Ég held það verði að fást upp dregið eitthvert línurit af hinni nýju verkaskiptingu innan Stjórnarráðs lýðveldisins sem hér er í raun bersýnilega í gangi í ríkisstjórninni. Það féllu jafnframt mjög merkileg ummæli áðan hjá hæstv. sjútvrh. á þá leið að Alþingi hefði ekki haft ráðrúm enn til að taka á þessum málum og átti þá væntanlega við þau frv. sem hér liggja fyrir. Nú förum við fram á það, hæstv. sjútvrh., að það ráðrúm verði skapað. Ég fer fram á það við hæstv. sjútvrh. að hann hafi tafarlaust í fyrrmálið samband við stjórn Hagræðingarsjóðs og óski eftir því að hún aðhafist ekkert út þessa viku svo Alþingi geti tekið þetta mál fyrir í fagnefnd og þess vegna afgreitt það ef svo ber undir hér fyrir vikulokin. Það væri vandræðalaust, tæknilega séð, að ljúka umfjöllun um þetta og setja hér ný lög sem tækju á þessu máli og afgreiddu það fyrir helgi ef vilji er til. Það er augljóst mál að stjórn Hagræðingarsjóðs mun ekki telja sig seka gagnvart því að framkvæma ekki lögin ef hún fær tilmæli frá hæstv. sjútvrh. með vitund Alþingis um að bíða með þetta í nokkra daga.

Herra forseti. Það sem ég greindi frá var það að stjórn Fiskveiðasjóðs hefur í dag á fundi sínum tekið um það ákvörðun að bjóða kvótahöfum þessar aflaheimildir til kaups svo sem lögin mæla fyrir um. Sú ákvörðun var formlega tekin í dag.

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en tekið undir það að ég lýsi eftir hæstv. forsrh. Þótt ég sakni skoðana hans ekki úr þessari umræðu hafa þær legið hér eins og þung mara yfir henni og eiginlega hamlað okkur töluvert. Ég vil jafnframt benda á það að ef völdin í þessu máli liggja hjá sjútvrh. er nú ráðrúm til þess að sýna það. Enn hafa engin bréf farið frá stjórn Fiskveiðasjóðs svo nú reynir á að sýna það að hægt sé að taka ákvörðun. Ég bendi jafnframt á það að þingmenn, og það á líka við um ráðherra, eru aðeins bundnir af samvisku sinni. Við höfum heyrt hæstv. sjútvrh. benda á í fyrsta lagi að ríkisstjórnin hafi ekki komið með nein úrræði. Í öðru lagi að hann sé sammála hugmyndum okkar sem viljum nýta Hagræðingarsjóð á þann hátt sem hefur komið fram í umræðunni. Í þriðja lagi að hann hafi stutt okkur í fleiri hugmyndum og nefni ég þá Verðjöfnunarsjóð og átt samstöðu með okkur. Ég hlýt að draga þá ályktun að hann standi með okkur. Ég bið um staðfestingu á því og okkur ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði ef svo er vegna þess að hér átti ég von á að yrði breið samstaða og ég get ekki séð annað en að hún geti orðið það.

Herra forseti. Vegna ummæla hv. 9. þm. Reykn. vil ég aðeins segja það að samviska mín býður mér að framkvæma gildandi lög, annað get ég ekki gert samvisku minnar vegna.

Virðulegi forseti. Ég bendi hæstv. ráðherra á það, sem hann hlýtur raunar að hafa tekið eftir nú þegar, að það getur hann einmitt gert. Hann getur farið að lögum og jafnframt framkvæmt með þeim hætti sem við segjum til um í frumvörpunum. Það að fresta því að senda út bréf getur jafnframt þýtt að þau lög sem e.t.v. verða í gildi í vikulok, ef þessi frv. verða samþykkt, munu gilda.

Vegna fyrirspurnar frá hv. þm. um komu hæstv. forsrh. getur forseti upplýst að hann hefur þegar gert ráðstafanir til að koma boðum til hæstv. forsrh. Forseti á von á því að hæstv. ráðherra komi. Það gætu þó liðið nokkrar mínútur þangað til það verður en ég vænti þess að hann komi áður en langt um líður.

Virðulegur forseti. Fyrr í kvöld hélt hv. þm. Finnur Ingólfsson ágæta ræðu. Hann hlóð miklu lofi á hæstv. sjútvrh. og í miðri ræðu sinni virtist sem það rynni upp fyrir þingmanninum að hæstv. ráðherra er ekki einungis yfirmaður sjávarútvegsmála heldur líka dómsmála. Hann varpaði fram þeirri kenningu að sennilega væri hann í ríkisstjórn til þess að hafa hina ráðherrana í eins konar gæsluvarðhaldi. Nú er það svo að sé þessi kenning rétt mætti sennilega segja, miðað við það sem aðrir þingmenn hafa sagt hér í kvöld, að fangarnir hafi gert uppreisn og náð völdum. Hins vegar skjöplaðist hv. þm. Finni Ingólfssyni. Hann gleymdi því nefnilega að ráðherrann gegnir líka öðru embætti. Hefði hann munað eftir því hefði hann sennilega beðið um að hæstv. dóms.- og kirkjumrh. mundi biðja fyrir þeim. Það er auðvitað ljóst að það eru að verða kaflaskipti í íslenskum sjávarútvegi. Nú eru fyrir dyrum mjög erfið ár. Klakið í sjónum hefur misfarist áttunda árið í röð. Það er óneitanlega svo að þegar staða þorskstofna er orðin eins og hún er í dag þá er ljóst að umtalsverður samdráttur hlýtur að verða. Þetta var að sjálfsögðu komið fram í sumar og varð tilefni þeirrar umræðu sem hér fer fram í kvöld. Þau svæði sem verst urðu úti voru vitaskuld þau sem voru mest háð þorskveiðum. Svo vildi til að vegna aflasamsetningar kom skerðingin einna minnst niður í Reykjavík og í Vestmannaeyjum en verst niður á ýmsum stöðum á Vestfjörðum og á Norðausturlandi. Vitaskuld sköpuðust miklar umræður um það hvernig væri hægt að bregðast við þessari skerðingu. Sjútvrh., sem næstum því hver stjórnarandstæðingur á fætur öðrum hefur hlaðið miklu lofi á, brást m.a. svo við að hann ákvað í krafti embættis síns að heimila auknar aflaheimildir á ýmsum tegundum öðrum en þorski. Ég held að það hafi verið afskaplega viturleg ráðstöfun og ég tel að sagan eigi eftir að leiða í ljós að hún muni standast vegna þess að grönn skoðun á skýrslu Hafrannsóknastofnunar bendir einfaldlega til þess að menn þar hafi verið afar varfærnir í ýmsum útreikningum sínum á öðrum stofnum. Það er líka svo að það er þrátt fyrir allt mjög gott árferði í sjónum. Fyrir utan þorsk eru svo að segja allir stofnar á uppleið. Við það bætist að með ýmsum mikilvægum nytjastofnum eins og t.d. ufsa er að bætast góð búbót með flökkufiski norðan úr Barentshafi. Ég taldi, þegar á þessum tímamótum var staðið og það var ljóst að þorskveiðar mundu ekki einungis minnka næsta ár heldur nokkur ár í röð, að það væri eðlilegt að reyna að létta sjávarútveginum þetta með því að taka þennan umframafla, sem hæstv. sjútvrh. heimilaði, og beita honum til að jafna skerðinguna. Ég var líka aðili að þessari samþykkt í sjútvn., sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson las hér upp áðan, þar sem m.a. var talað um að allra leiða skyldi leitað til að jafna þessa skerðingu. Ég gerði skoðanir mínar mjög ljósar í fjölmiðlum. Ég gat þess m.a. eins og hv. þm. Halldór Ásgrímsson las hér áðan að ég væri undir engum kringumstæðum reiðubúinn að skerða Hagræðingarsjóð. Ég vil að sú skoðun mín komi hér fram. Ég tel að það komi ekki til greina að reyna að svipta brott þeim stoðum sem standa undir sjóðnum. Við höfum markað þá stefnu að láta Hagræðingarsjóðinn standa straum af hafrannsóknum, m.a. til þess í fyrstu að kosta starfsemi Hafrannsóknastofnunar. Ég tel hins vegar nauðsynlegt að ef menn ætla sér að breyta Hagræðingarsjóði verði það gert með þeim hætti að það eigi fremur að marka honum meiri tekjustofna til þess að hann geti sinnt úreldingarþætti sínum og jafnframt sinnt í framtíðinni til að mynda kortlagningu, tilraunaveiðum og vinnslu á nýjum tegundum. Ég tel, virðulegur forseti, eins og þetta mál er hér fram komið, að það sé nauðsynlegt að fara víðar yfir sviðið en líta einungis á Hagræðingarsjóð. Ég vil hins vegar að sú skoðun mín komi hér fram að ég tel að það sé nokkuð óheppilegt hvernig búið er að slá Hagræðingarsjóð inn í iðu þessarar umræðu, gera hana að miðdepli umræðunnar. Eins og hv. þm. Finnur Ingólfsson benti á fyrr í kvöld eru einungis 6.000 þorsktonn í þessum sjóði. Þetta er nánast dropi í það ómælishaf sem erfiðleikar sjávarútvegsins eru.  Þjóðhagsstofnun telur að greinin í heild sé rekin með halla sem nemur 1,4% og þar af eru botnfiskveiðarnar að tapa 2,3%. Ef við tökum frystitogarana út úr dæminu er tapið á báta- og togaraflotanum u.þ.b. 6,8%. Vinnslan stendur hins vegar enn þá í járnum en henni er því miður spáð algjörum umskiptum til hins verra á næsta ári. Hallareksturinn sem Þjóðhagsstofnun gefur upp fyrir sjávarútveginn í dag, 1,4%, segir ekki nema hluta sögunnar. Eins og þingmenn hafa drepið á hér í kvöld samþykkti Alþingi fyrr á árinu lög sem leiddu til tímabundinnar stöðvunar á inngreiðslum í Verðjöfnunarsjóð. Jafnframt var greidd út hlutdeild þeirra fyrirtækja sem áttu inneign í sjóðnum til þess að mæta vanskilum og draga þannig úr óhóflegri vaxtabyrði. Þessi ráðstöfun ein sér, sem einungis hefur tímabundið gildi, hefur bætt afkomu greinarinnar um 4%. Þegar horft er fram hjá þessum tímabundnu aðgerðum blasir það við að raunverulegt tap greinarinnar er 5--6%. Eini þáttur greinarinnar sem býr við bærilega afkomu eru frystitogararnir sem Þjóðhagsstofnun metur að séu reknir með 11% hagnaði. Ef frystitogararnir eru undanskildir stappar nærri að heildartap greinarinnar sé um 8%. Dæmið er samt öllu verra. Við vitum að innlendar skuldir greinarinnar losa u.þ.b. 30 milljarða. Í hörðu ári, eins og núna, aukast vitaskuld vanskil þeirra fyrst. Fyrirtækin bregðast við með því að reyna að fleyta sér áfram í auknum mæli með skammtímalánum og afleiðingin verður sú að innlendir vextir og dráttarvextir vega mun meira í heildarbyrðinni en ella. Raunsætt mat leiðir til þeirrar óhjákvæmilegu niðurstöðu að greiðsluvextir greinarinnar í dag eru mun hærri en þeir 6% raunvextir sem Þjóðhagsstofnun byggir sína útreikninga á. Mat þeirra manna sem hafa komið til okkar í hv. sjútvn. er til að mynda það að sökum þessa munar sé raunveruleg vaxtabyrði 2--3% meiri en Þjóðhagsstofnun telur. Það má ugglaust deila um þetta. Ég veit af samtölum mínum í dag við forstöðumenn Þjóðhagsstofnunar að þeir eru þessu ósammála. Ég hallast hins vegar frekar að því eftir að hafa skoðað þetta mál að talsmenn greinarinnar hafi réttar fyrir sér. Ætli það sé ekki einhver millivegur þarna á milli? Ef við tökum tillit til þessa má áætla að raunverulegt rekstrartap í dag sé meira en Þjóðhagsstofnun telur og kunni að losa á ársgrundvelli 9--10% ef við tökum frystitogarana út úr dæminu. Menn geta auðvitað farið vítt um til að leita skýringanna. Það er athyglisvert finnst mér að þegar hv. þm. stjórnarandstöðunnar reyna að grafa eftir skýringum staðnæmast þeir vanalega fyrst og fremst við gengis- og vaxtastefnu stjórnarinnar og vilja kenna henni um það. Ég tel að málið sé ekki svona einfalt. Ég tel að það sé erfitt að saka stefnu núv. ríkisstjórnar og þeirrar síðustu um að eiga að þessu leyti sök á ástandinu. Við getum til að mynda litið á þróun raungengisins sem þingmenn Framsfl. hafa gert hér nokkuð að umræðuefni og það með réttu. Halldór Ásgrímsson gat þess að miðað við árið 1990 hefði raungengið breyst um 3% á mælikvarða verðlags. En við getum hins vegar tekið aðrar viðmiðanir. Raungengið í dag er ívið hærra en það var að meðaltali á síðasta áratug. Ef við höldum okkur við mælikvarða verðlags er það 1,7% hærra en það var á milli 1980 og 1992. Það er hins vegar 3,3% lægra en árið 1987 og heilum 8% lægra en 1988. Á mælikvarða launa er munurinn meiri. Ég vil líka geta þess af því að menn eru að saka ríkisstjórnina og gengisstefnu hennar um að eiga verulega sök á vandanum að um þessar mundir er búið að skapa þannig skilyrði í verðlagsmálum innan lands að verðbólgan er talsvert lægri en í samkeppnislöndunum sem ætti auðvitað að þrýsta raungenginu niður á við fremur en hitt. Ef við lítum svo á vextina þá er það svo að raunvextir á gengistryggðum lánum hafa lækkað síðustu tvö ár. Nýjustu teikn og nýjustu fréttir frá því í dag benda til þess að sú þróun muni halda áfram. Gengistryggðar skuldir sjávarútvegsins eru einhvers staðar á bilinu 64--68% svo lægri vextir af þeim skipta verulegu máli. Ég nefni það t.d. að vextir af útlánum Fiskveiðasjóðs hafa lækkað úr 9,5% frá því í febrúar niður í 8,95% í dag. Það munar um þetta. Vextir verðtryggðra innlendra lána hafa lækkað síðan í fyrra. Þeir eru hins vegar 0,6% hærri en 1990. Raunvextir af öðrum lánum hafa hækkað örlítið frá því í fyrra. Þjóðhagsstofnun, eins og ég sagði áðan, metur það svo að raunvextir af heildarskuldum séu 6%. En ég er þeirrar skoðunar, og ég er sammála talsmönnum greinarinnar um það að vaxandi erfiðleikar hennar hafa leitt til þess að greiðsluvextir eru talsvert meiri og umfram þessa tölu. Ég tel hins vegar að þessar upplýsingar og viðmiðun við síðustu ár, m.a. síðustu ár fyrri ríkisstjórnar, sýni að vaxtaþróun á skeiði þessarar ríkisstjórnar hafi ekki skipt sköpum um afkomuna í greininni. Ég vil líka geta þess, vegna þess að við höfum verið að tala hérna um báta- og togaraflotann og ég gat þess að tapið af honum væri áætlað um 6,8%, að því má bæta við að olíukostnaður sem er afar mikilvægur liður í rekstri flotans hefur lækkað talsvert. Meiri hluti skipanna er knúinn af gasolíu og frá síðasta ári hefur hún lækkað um hvorki meira né minna en 18--19%. Ég tel því að það sé mjög erfitt að kenna þessum þáttum um hina slæmu stöðu greinarinnar. Ég er þeirrar skoðunar að vandinn sé fyrst og fremst tvíþættur. Í fyrsta lagi hefur aflinn minnkað verulega, ekki bara núna á milli 1992--1993 heldur ef við horfum aftur um síðustu árin. Ef við horfum t.d. til þess afla sem við höfðum 1989 og 1992 þá er það svo að samkvæmt upplýsingum frá Þjóðhagsstofnun hafa minni veiðiheimildir þessara síðustu þriggja ára leitt til versnandi afkomu sem nemur 4%. Miðað við sama aflamagn og 1989 væri greinin í dag rekin með svolitlum hagnaði. Ég hef drepið hér sérstaklega á veiðarnar og mig langar að koma hér með upplýsingar sem ég tel merkilegar og varða það hvernig samdráttur í afla hefur leikið afkomu botnfiskveiðanna. Frá 1989 hefur botnfiskaflinn dregist meira saman en sem nemur heildarafla á þessum tíma og aflasamdrátturinn einn samkvæmt upplýsingum, sem ég fékk í dag frá Þjóðhagsstofnun, hefur leitt til þess að afkoma veiðanna hefur rýrnað um hvorki meira né minna en 8--9% miðað við áætlaðan afla 1993. Þar af svarar áætlaður samdráttur á milli 1992 og 1993 2%. Hvað þýðir þetta? Það þýðir að ef við færum í dag að veiða sama magn og 1989 væru botnfiskveiðarnar reknar með drjúgum hagnaði eða sem næmi í kringum 6%. Þetta finnst mér varpa nokkuð öðru ljósi á vanda greinarinnar og hina bágu afkomu hennar en hefur komið fram í umræðunum hér í kvöld. Ég gæti í framhaldi af þessum upplýsingum dregið þá ályktun að það væri fyrst og fremst samdráttur í afla sem hefði leitt veiðarnar í þær ógöngur sem þær eru nú staddar. Ég tel aldeilis fráleitt að ætla að skella þeirri skuld allri á núv. ríkisstjórn. Máttur hennar og dýrð er að vísu mikil en hún hefur ekki enn náð valdi á tímgun fiska og vexti þeirra í sjónum. Í öðru lagi vil ég segja það að vandi sjávarútvegsins stafar af óhóflegum skuldaklyfjum sem offjárfesting síðasta áratugar hefur bundið greininni. Með minnkandi framlegð vegna minnkandi afla ræður hún alls ekki við að greiða lengur af þessum skuldum. Offjárfestingin hefur birst í allt of stórum flota og allt of mörgum vinnslustöðum miðað við veiðanlegan afla. Kostnaðurinn við að sækja veiðina og við að vinna aflann verður þess vegna allt of mikill og miðað við fyrirsjáanlegan afla á næstu árum er þannig í rauninni búið að byggja varanlegan taprekstur inn í kerfið miðað við óbreytta stöðu. Það er einfaldlega svo að það eru of mörg skip að veiða of fá tonn. Það eru of mörg vinnsluhús að vinna of lítinn afla. Því miður er það staðreynd að þrátt fyrir afar bága afkomu allan síðasta áratug með nokkrum undantekningum þá kepptust menn í sjávarútvegi við að fjárfesta hver um annan þveran. Ég nefni árin 1988 og 1989. Þau voru sjávarútveginum mjög erfið og árið 1988 sennilega eitt alversta rekstrarár áratugarins. Á þessum tveimur árum var samt fjárfest um samanlagt 7,3 milljarða kr., þar af í fiskvinnslunni fyrir 1,5 milljarða fyrra árið og 4,3 milljarða kr. hið síðara. Í dag eru heildarskuldir greinarinnar um 95 milljarðar. Árlegar tekjur eru ekki áætlaðar nema á milli 75 og 80 milljarðar kr. Eins og menn þekkja úr fyrirtækjarekstri er það talið nálgast hættumörk í rekstri hefðbundinna fyrirtækja ef skuldir ná því að verða jafnmiklar og árlegar tekjur. Miðað við þetta er sjávarútvegurinn í dag kominn langt út fyrir ystu mörk. Ég held að það sé erfitt að kenna núv. ríkisstjórn um þetta. Ég held að þetta stafi af skipulagsleysi sem á rætur að rekja til síðasta áratugar. Ég vil líka að við gefum því örlítinn gaum, og það styður það sem ég er að segja, að síðasta áratug stóð botnfiskafli í stað þrátt fyrir sveiflur milli einstakra ára. Fiskverð fór eigi að síður mjög hækkandi á mörkuðum okkar erlendis svo það er ekki hægt að draga aðra ályktun en þá að vaxandi skuldir eru fyrst og fremst skapaðar af of mikilli fjárfestingu og þar með rangri stjórnun í greininni, frá því á síðasta áratug ekki síst. Því er svo við að bæta að fiskvinnslan býr við sérstakan vanda sem felst í því að hráefnisverð á erlendum mörkuðum hefur hækkað langt umfram hækkanir á afurðum erlendis. Þjóðhagsstofnun metur það svo að hvert kíló af slægðum botnfiski hafi frá ársbyrjun 1990 og fram á þetta ár hækkað um 22--24%. Á sama tíma hefur útflutningsverð á botnfiskafurðum ekki hækkað nema um 8%. Í skýrslu sjútvrn. frá því í maí á þessu ári er sett fram sú þumalfingursregla að hækkun á hráefnisverði um 10% leiði til þess að afkoma vinnslunnar versni um 5,6%. Samkvæmt þessu hefur hækkunin á hráefnisverði vinnslunnar rýrt afkomu hennar á þessum tíma um 6--9%. Þarna er því um ákveðinn tekjuskiptingarvanda að ræða í greininni sem virðist vera nokkuð erfitt að eiga við í dag. Ég tel að ef menn ætla að setja fram lausnir sé það ljóst að framtíð greinarinnar verður aldrei tryggð fyrr en búið er að vinda ofan af þeirri offjárfestingu sem er til staðar í sjávarútveginum og létta þar með skuldaklyfjunum af greininni. Án þess mun hún halda áfram að sökkva. Það verður að fækka skipum, tel ég, en einkum og sér í lagi tel ég að það verði að fækka einingum í vinnslunni. Og undir þetta, virðulegi forseti, taka raunar margir ágætir þingmenn stjórnarandstöðunnar. Formaður þingflokks Kvennalistans telur t.d. þörf á að fækka fyrirtækjum í sjávarútvegi. Þannig sagði hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir í grein í Morgunblaðinu 22. júlí, með leyfi forseta: ,,Jafnframt er ljóst að of mörg sjávarútvegsfyrirtæki eru að slást um of lítinn afla enda verður að fækka þeim þannig að einhver þeirra standist hretið.`` Það er því ljóst að formaður þingflokks Kvennalistans er þeirrar skoðunar að það sé forsenda þess að sjávarútveginum verði bjargað og einhver fyrirtæki hans standist hretið að greinin verði með einhverjum hætti grisjuð. Þingmaðurinn er reyndar kjarkmeiri en margir aðrir. Hún leyfir sér að hugsa það upphátt sem aðrir hafa einungis þorað að gera í leyndum huga síns. Hún spyr í sömu grein, með leyfi forseta: 
             ,,Það virðist því komið að skuldadögum og við hljótum að spyrja okkur af fyllstu alvöru hvort þjóðarframleiðslan standi undir jafndreifðri byggð og nú er í landinu.`` Hér stígur einn af oddvitum stjórnarandstöðunnar fram á sviðið og spyr hvort það sé skynsamleg byggðastefna að halda uppi þeirri dreifðu byggð sem nú er í landinu miðað við þann samdrátt sem fyrirsjáanlegur er í þjóðarframleiðslu vegna samdráttar í nytjastofnum þjóðarinnar. Hér, virðulegi forseti, er gengið lengra en nokkur stjórnarsinni hefur gert í umræðum um þann vanda sem áföll í sjávarútvegi skapa þjóðinni því hér er ekki einungis rætt um grisjun fyrirtækja í sjávarútvegi, virðulegur forseti. Hér er í fyrsta skipti spurt að því í þessum sölum frá því ég kom hingað --- og það er athyglisvert að þar er á ferðinni formaður þingflokks eins af stjórnarandstöðuflokkunum --- hvort ekki sé nauðsynlegt að grisja hinar dreifðu byggðir. Þeirri spurningu ætla ég ekki að svara, virðulegur forseti, en ég er hjartanlega sammála hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur að því leyti að ég tel fækkun eininga í sjávarútvegi höfuðnauðsyn eigi greinin að eignast lífvænlega framtíð. Og þá má spyrja: Hvernig á að fækka einingunum? Hv. þm. Jóhann Ársælsson svaraði þeirri spurningu fyrir sitt leyti, og þá væntanlega Alþb., í umræðum um skýrslu sjútvrh. um vanda sjávarútvegsins hér á hv. Alþingi 11. maí sl. Ég spurði hann þá úr þessum stól hvort hann vildi standa að því að fækka þeim. Í svari hans kom fram að hann teldi vinnslugetuna of mikla og hans leið til að fækka vinnslustöðvum kom fram í eftirfarandi svari, með leyfi forseta: ,,Um það hvernig eigi að fækka einingum í sjávarútvegi get ég sagt alveg hreint út: Það eiga menn að sjá um sjálfir. Ríkið á ekki að skipta sér af því hve margir verka fisk á Íslandi.`` Ég get ekki, virðulegur forseti, dregið aðra ályktun af þessu svari Alþb. en eftirfarandi: Þegar staðhæft er að menn eigi sjálfir að sjá um að hætta og fækka þannig einingum í vinnslunni og ríkið eigi ekki að skipta sér af því, eins og þingmaðurinn sagði ótvírætt fyrir hönd síns flokks, þá eru menn ekki að tala um neitt annað en það sem kallað hefur verið gjaldþrotaleið. Gott og vel. Hún kann að reynast nauðsynleg í sumum tilvikum. En ég er þeirrar skoðunar að það eigi eftir fremsta megni að reyna að aðstoða fyrirtæki til að hætta og draga þannig úr þeirri umframgetu sem er að finna í greininni. Hins vegar er alveg tómt mál að tala um það, eins og þjóðarbúið stendur í dag, að finna það fjármagn annars staðar en innan greinarinnar sjálfrar og undir það hafa reyndar margir talsmenn sjávarútvegsins tekið. Svo vill til að það kann að vera hægt að finna fjármagn innan hennar á næstu árum. Það er að minnsta kosti mín skoðun, og við erum hér að ræða um Hagræðingarsjóð, og ég tel að þá komi til kasta margeflds Hagræðingarsjóðs, sem ég tel að eigi að styrkja verulega, þannig að hann geti í raun og veru staðið undir nafni sínu, sjóður hagræðingarinnar. Við jafnaðarmenn höfum sett fram hugmyndir um veiðigjald sem eru ekki ýkja vinsælar nema e.t.v. hjá hluta þingflokks Kvennalistans. Það er auðvitað svo að miðað við núverandi stöðu sjávarútvegs er erfitt að ætla sér að taka af honum fé í formi veiðigjalds eða aflagjalds til þess að standa straum af nauðsynlegu hagræðingarátaki innan greinarinnar sjálfrar. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að þær hugmyndir sem við höfum sett fram um veiðigjald byggjast ekki á að veiðigjald verði sett á samstundis af fullum þunga. Þess í stað hefur Alþfl. lagt fram þá hugmynd að gjaldið verði tengt rekstrarafkomu greinarinnar þannig að það komi ekki til áhrifa á greinina sem heild fyrr en hún hefur siglt út úr þeim vanda sem hún er í og farin að skila arði aftur. Við höfum jafnframt sagt að veiðigjaldið eigi ekki að koma til áhrifa nema yfir mjög langan tíma og við höfum nefnt 10 ár eða jafnvel meira í því sambandi. En mig langar líka að benda á það, virðulegi þingheimur, að innan sjávarútvegsins eru burðarásar sem eru í dag þrátt fyrir þá óáran sem ríkir í þjóðarbúinu og greininni, burðarásar sem eru að skila drjúgum hagnaði. Ég minni á frystitogarana sem hafa árum saman skilað góðum hagnaði og sem spáð er vaxandi hagnaði á allra næstu árum. Nú liggur líka fyrir að fjölmargir nýir frystitogarar eru að bætast við flotann. Ég tel það ekki jákvæða þróun og ég held að fæstir í þessum sölum telji það. Ég tel að þessi þróun kunni að skerða vaxtarmöguleika í ýmsum öðrum greinum sjávarútvegs. Þess vegna tel ég fyllilega réttmætt og viðeigandi að varpa fram þeirri spurningu hvort ekki sé hægt að ná sátt um það að setja með einhverjum hætti veiðigjald á frystitogarana. Fyrr í kvöld hafa menn rætt þann aðstöðumun sem er á vinnslu úti á sjó um borð í frystitogurum og hins vegar í landi. Þetta veiðigjald, sem ég er hér að leggja til á frystitogara, gæti samsvarað þeim mun sem er á aðstöðu frystitogaranna og vinnslunnar í landi. En við vitum að hann er verulegur. Slíkt gjald mundi jafna þennan aðstöðumun sem er annars vegar á vinnslunni úti á sjó og hins vegar í landi. Eins og við vitum, og eins og hv. þm. Ingibjörg Pálmadóttir veit, þá er þessi aðstöðumunur í vaxandi mæli að hrekja vinnsluna alla á haf út. En um leið og aðstöðumunur þessara tveggja vinnslugreina yrði jafnaður með þessum hætti yrðu til fjármunir sem færu ekki úr greininni heldur yrðu notaðir innan hennar til að standa straum af hagræðingarátaki í sjávarútvegi, bæði með því að stuðla að úreldingu innan veiðanna jafnt sem vinnslunnar, en jafnframt líka að standa undir kostnaði við tilraunaveiðar á nýjum tegundum eða vannýttum tegundum. Ég teldi eðlilegast að þetta gjald rynni inn í Hagræðingarsjóðinn og hlutverk hans yrði með lögum víkkað út þannig að með auknum tekjum mundi hann ekki aðeins sinna úreldingu skipa, heldur mætti einnig íhuga að láta Hagræðingarsjóðinn aðstoða vinnslustöðvar til að hverfa úr rekstri án gjaldþrota. Sömuleiðis yrði það þá lögbundið hlutverk hans að styðja við kortlagningu og tilraunaveiðar vannýttra tegunda. Vegna þess að ég veit hversu vinsælt umræðuefni veiðigjald er í þessum sölum þá vil ég halda áfram á þessari braut sem ég er nú staddur á. Ég tel að hægt væri að koma fram með aðra hugmynd um veiðigjald sem einnig yrði nýtt til að hagræða innan greinarinnar sem færi ekki út úr greininni. Það er vitaskuld von okkar allra, að sem allra fyrst takist að ná upp þeim nytjastofnum sem nú eru í lægð og sem hefur kostað þjóðarbúið ómælda erfiðleika. Ég er þeirrar skoðunar að þegar stofnunum vex fiskur um hrygg og aftur verður hægt að auka veiðiheimildir eigi að veita öllum nýjum kvóta umfram þær veiðiheimildir sem eru í gildi í dag inn í Hagræðingarsjóðinn. Þessar nýju heimildir yrðu svo seldar samkvæmt þeim reglum sem nú gilda í sjóðnum, þ.e. að skipum og útgerðum verði boðnar heimildirnar til kaups á gangverði í hlutfalli við þann kvóta sem þær hafa fyrir. Andvirðinu verði hins vegar alfarið varið til að hagræða innan greinarinnar. Þannig er ekki hægt að segja að gjaldið yrði skattur á greinina vegna þess að það yrði kyrrt innan hennar, það rynni einungis til þess að efla og treysta undirstöður hennar með stórtæku hagræðingarátaki. Ég tel, eins og ég hef áður drepið á, að þetta átak ætti að hafa þrenns konar markmið. Í fyrsta lagi ætti það að beinast að því að efla þann þátt í starfsemi Hagræðingarsjóðsins sem lýtur að úreldingu skipa og í því sambandi vil ég nefna sérstaklega að sjóðurinn ætti að veita aukna umbun þeim útgerðum sem taka skip úr flotanum hér heima og senda til veiða í erlendri lögsögu. Þar liggja geysilegir möguleikar. Ég gæti nefnt mörg lönd. Ég læt mér nægja að nefna Kam tsjatka , þar sem fjölmargir ónýttir veiðistofnar eru til staðar, þar sem okkur hefur verið tekið opnum örmum og þar sem kleift yrði í kjölfarið að selja ekki einungis þekkingu heldur fleiri skip, veiðarfæri og hvers konar vélbúnað. Í öðru lagi yrði hlutverk hins eflda Hagræðingarsjóðs að standa straum af úreldingu innan vinnslunnar, en ég vil minna á, virðulegi forseti, að hæstv. sjútvrh. hefur á sumum stigum umræðunnar um sjávarútvegsmál einmitt varpað fram vísi að þeirri hugmynd, að einhvers konar úreldingarsjóður fyrir fiskvinnsluna verði settur á stofn. Í þriðja lagi mundi svo Hagræðingarsjóðurinn styðja tilraunaveiðar og tilraunavinnslu á nýjum og vannýttum tegundum. Ég nefni sérstaklega tilraunir með ný veiðarfæri svo sem djúplínu fyrir hina vinsælu langhala, en líka öðruvísi veiðibúnað sem gerðir til að mynda smáum togskipum kleift að stunda t.d. veiðar á búra á miklu dýpi og sömuleiðis að veiða í flottroll tegundir á borð við úthafs- og djúpkarfa. Ég tel að slíkan búnað sé hægt að þróa og hann er í þróun. Það vantar stuðning við slíka þróun og það mundi í senn stórauka nýtingu smárra togskipa sem búa við takmarkaðan kvóta á hefðbundnum nytjategundum og um leið stórbæta afkomu þeirra. Yrði þetta gert, virðulegi forseti, þá er hægt að segja með sanni að Hagræðingarsjóðurinn stæði undir nafni. Ég tel að þau frumvörp sem hér liggja fyrir miði í rauninni að því að skella fótunum undan hagræðingarhlutverki sjóðsins. Ég er því algjörlega andvígur. Ég tel að greinin hafi miklu meiri þörf á því að hagræðingarhlutverk sjóðsins yrði styrkt og það er það sem ég tel að við ættum að ræða hér í kvöld.

Átta hv. þm. hafa óskað eftir því að veita andsvar við ræðu hv. 17. þm. Reykv. en samkvæmt reynslu sýnist mér ekki komast fleiri að en þrír eða fjórir en við munum miða við að ræðutími í seinni umferð verði ein mínúta. Fyrstur til að óska eftir að veita andsvar við ræðu hv. 17. þm. Reykjav. er hv. 3. þm. Vesturl.

Virðulegi forseti. Það er fyrst út af þessu síðasta sem hv. 17. þm. Reykv. hafði orð um, að þessi frumvörp væru til þess fallin að kippa fótunum undan hagræðingarhlutverki Hagræðingarsjóðs. Erum við að tala um það? Átti að nota þessa peninga í hagræðingu sem samkvæmt þessum frumvörpum er núna verið að tala um að styrkja þær útgerðir með sem yrðu fyrir sem mestum áföllum? Ekki aldeilis. Það átti að nota þá peninga sem eiga að koma inn fyrir þessar veiðiheimildir til þess að reka Hafrannsóknastofnun og það ræddum við reyndar á Alþingi í fyrravetur. Það var því ekki aldeilis þannig sem málin sneru. Það var svolítið merkilegt að heyra hv. 17. þm. Reykv. lýsa því hvernig ástandið væri í greininni. Hann var greinilega á þeirri skoðun að þetta væri gjörsamlega allt í rúst alveg eins og málunum hefur reyndar verið lýst hér fyrr í kvöld. Samt komst hann að þeirri niðurstöðu að umfram allt yrðu menn að halda sig við fyrirætlanirnar um það að skattleggja greinina. Mig langar til þess að spyrja hann hvað hann vildi gera. Var það kannski hugmynd hans að senda tékkana til þeirra sem mest töpuðu? Er það það sem hann vildi gera eða hafði hann einhverjar aðrar hugmyndir uppi um það? Mig langar að spyrja hann að þessu. Hann gaf sér það að ég hefði í umræðu 11. maí verið að taka undir að menn færu ákveðna leið og kallaði hann þá leið gjaldþrotaleið. Það er rangt. Það sagði ég ekki í mínum orðum. Ég var einfaldlega að lýsa því að ég teldi að frjálsræðið í sjávarútveginum þyrfti að gilda og það hefur gilt fram að þessu í fiskvinnslunni. Ekki hafa verið kvótahugmyndir í gangi eða ekki verið gert ráð fyrir því að eitthvert sérstakt leyfi þyrfti til þess að reka fiskverkun og ég ætla satt að segja að vona að það kerfi komist aldrei á hér. 

Ræðutíma hv. þm. er lokið.

Það var það, virðulegi forseti, sem ég átti við með mínum orðum sem hv. 17. þm. Reykv. vitnaði til.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn spurði hvort mér fyndist virkilega allt vera í rúst í sjávarútveginum. Ég hef ekki orðað það svo. Ég hef einungis farið með tölur sem ég hef fengið frá Þjóðhagsstofnun í dag. Þetta er einungis ástandið eins og það er. Ef hann dregur þá ályktun að þá sé allt í rúst þá er það hans ályktun. Ég tel hins vegar að í greininni séu mjög mikilvægir vaxtarsprotar. Að því er varðar það sem hann kallar skattlagningu á greinina með því að selja afla Hagræðingarsjóðs þá vil ég vekja athygli þingmannsins á því og reyna að rifja það upp með honum að þetta gjald á að fara til þess að standa straum af kostnaði við rekstur Hafrannsóknastofnunar. Sérstaklega var talað um það í fyrra af hálfu sjútvrh. að það ætti m.a. að fara til þess að taka loksins upp fjölstofnarannsóknir sem við hefðum átt að byrja á fyrir a.m.k. áratug. Hins vegar að því er varðar ummæli hans frá 11. maí þá var ég einungis að segja það, virðulegi forseti, að orð skuli standa. Þegar ég spurði hann hvernig ætti að fækka vinnslustöðvum þá svaraði hann, með leyfi forseta: ,,Um það hvernig eigi að fækka einingum í sjávarútvegi get ég sagt alveg hreint út. Það eiga menn að sjá um sjálfir. Ríkið á ekki að skipta sér af því.`` Með öðrum orðum: Ríkið á ekki að hjálpa mönnum til að hætta. Þeir eiga að gera það sjálfir. Það kalla ég gjaldþrotaleið.

Virðulegi forseti. Það var út af þessum fjölstofnarannsóknum. Það voru einungis á sjötta hundrað milljónir af þessari upphæð sem menn ætluðu að fá út úr Hagræðingarsjóðnum sem átti að nota í þessar fjölstofnarannsóknir ef ég man rétt. Þannig að það hefði nú aldeilis ekki átt að nota það allt í það. Ég vil svo bara endurtaka það að ég tel að það eigi að varðveita frelsið í sambandi við atvinnurekstur í sjávarútvegi og ég ætla að vona það satt að segja að menn beri gæfu til þess að koma ekki á svipuðu kerfi og er í útgerðinni.

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vildi ég benda hv. 17. þm. Reykv. á að hagræðingarhlutverk Hagræðingarsjóðs var eyðilagt með breytingunum í fyrra. Það var gert ráð fyrir því að fjármagnið yrði eingöngu notað innan greinarinnar en það var horfið frá því. Þannig að hann ætti að kynna sér betur lögin eins og þau voru. Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þm. um það, þótt hann geti e.t.v. svarað því fyrir hönd hæstv. viðskrh., hvernig stendur á því að á sama tíma og Fiskveiðasjóður neitar að lána í frystitogara skuli viðskrn. heimila 80% erlenda lántöku í slík skip. Hvers vegna er ekki haldið við þá reglu eins og hún ætti að vera, sem því miður var ekki hægt að halda við hér áður fyrr heldur, að ekki sé lánað í skip sem Fiskveiðasjóður neitar að lána í? Að síðustu vildi ég spyrja hv. þm. hvaða augum hann líti nú á samþykkt sjútvn. þar sem var samþykkt að leita allra leiða til þess að jafna áfallið út. Hv. þm. afneitar þeirri leið sem við leggjum til. Ekkert hefur komið fram um það hvað hæstv. forsrh. ætlar að gera í málinu. Hann vísaði því til Byggðastofnunar. Byggðastofnun er löngu búin að svara honum og hann hefur ekki mátt vera að því að líta á málið og hæstv. sjútvrh. vísar málinu algörlega til hans. Því hljótum við að spyrja hvað vill þingflokksformaður Alþfl. gera í málinu og hvað ætlar hæstv. forsrh. að gera í málinu? Ætla þeir að láta sér það lynda að nú sé búið að loka öllum leiðum vegna þess að nú þegar er búið að samþykkja að bjóða þessar veiðiheimildir til kaups án þess að nokkuð sé vitað um hvað hæstv. ríkisstjórn ætlar sér að gera, enda virðist hún ekki hafa gefið sér tíma til þess?

Virðulegi forseti. Ég get ekki annað en hneykslast á hv. þm. Halldóri Ásgrímssyni að ætlast til þess virkilega af mér að ég fari hér að svara fyrir hæstv. viðskrh. Ég stend hins vegar við þá samþykkt sem ég átti þátt í að gera í sjútvn. í júlí þar sem talað var um að leitað skyldi allra leiða sem þá voru færar til þess að bæta þessa skerðingu. Eins og þingmaðurinn las með mjög heiðarlegum hætti upp fyrr í kvöld gaf ég út alveg skýra yfirlýsingu um að ég vildi ekki eyðileggja Hagræðingarsjóð með því að afhenda veiðiheimildir hans. Hins vegar studdi ég mörgum sinnum í fjölmiðlum ákveðna hugmynd sem gekk út á að þær heimildir sem voru umfram kvótann frá Hafrannsóknastofnun yrðu nýttar til þess að jafna þessa skerðingu. Ég og einn ráðherra Alþfl., hæstv. heilbrrh. Sighvatur Björgvinsson, lýstum þessu með mjög skeleggum hætti. Því miður var þessi kostur ekki tekinn. Það er alveg ljóst að ég tel að þessi leið hefði farið langt með það að bæta þessa skerðingu. Í dag stöndum við frammi fyrir því að búið er að loka þessum dyrum. Það er búið að úthluta öllum þeim kvóta sem var umfram heimildir Hafrannsóknastofnunar. 
            

Virðulegi forseti. Hv. 17. þm. Reykv. sagði áðan að fjárfesting í sjávarútveginum væri allt of mikil og það væri of mikil fjárfesting í skipum, í vinnslustöðvum, en ég held að honum hafi sést yfir það að fyrir nokkru kom út skýrsla um fjárfestingu hins íslenska ríkis og þar var sjávarútvegurinn ekki sú atvinnugrein sem hafði mesta fjárfestingu. Því miður hef ég ekki þessa skýrslu hjá mér, en ég þykist muna það rétt að þetta er í þessari skýrslu. Ég vil í framhaldi af því spyrja hann: Hvernig stendur á því að hann og ríkisstjórn hans stendur að því að lán eru veitt til frystitogaravæðingar, sífellt fleiri og fleiri fara út í frystitogara, hvernig stendur á því að hann og ríkisstjórn hans skuli ekki gera eitthvað í því að stoppa þá frystitogaravæðingu? Það er ekki hægt að gera það bara með því að setja veiðigjald á frystitogara. Það er ekki fengið með því að eyðileggja þá afkomumöguleika sem frystitogararnir hafa heldur fyrst og fremst með því að bæta skilyrði vinnslunnar í landi. Það er það sem þarf að gera. En þó að einhver atvinnugrein standi sig og allir leiti í hana þá gerir ríkisstjórnin ekkert í því að bæta afkomumöguleika annarra greina innan sjávarútvegsins.

Virðulegi forseti. Að því er varðar þær tölur sem ég fór með hér áðan þá vil ég að það komi fram að ég hef þær úr dreifbýlisblaðinu Tímanum, að vísu úr viðtali við góðvin framsóknarmanna, Þröst Ólafsson. Mér láðist hins vegar að svara þessari spurningu um frystitogarana sem hv. þm. Halldór Ásgrímsson varpaði til mín áðan og nú hv. þm. Jóna Valgerður. Ég er einfaldlega andvígur því að menn séu að lána í þessum mæli til frystitogaranna. Sú skoðun mín hefur líka komið fram áður opinberlega. Ég er einfaldlega andvígur því og ég vil að menn beiti aðferðum eins og til að mynda veiðigjaldi og líka að takmarka lán til þess að koma í veg fyrir þessa þróun vegna þess að ég held að hún sé hættuleg. Ég held líka að hún skerði þá vaxtarmöguleika sem ég veit að þingheimur allur gerir sér grein fyrir að Íslendingar muni senn fá með aðild Íslands að EES.

Virðulegi forseti. Mér þykir auðvitað mjög vænt um að heyra að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé sammála þessu sem ég var að benda á. En það breytir því ekki að það er hann sem hefur valdaaðstöðu til að breyta þessum málum. Hann er formaður sjútvn. þingsins og hann á aðild að ríkisstjórninni. Hann er starfandi formaður sjútvn., er það ekki rétt? 

Virðulegur foreti. Mér þótti vænt um að fá tilefni til að láta þá skoðun í ljós að ég tel löngu tímabært að ríkisstjórnin komi fram með stefnu um málefni sjávarútvegsins. Ég tel að það sé hlutverk hæstv. sjútvrh. og ég eins og þingheimur bíð eftir því að sjá þessar tillögur.

Virðulegur foreti. Hún var merkileg um margt ræðan sem hv. 17. þm. Reykv. flutti. Hann gerði eins og margir aðrir, þegar verið er að ræða um vanda greinarinnar, að skjóta sér á bak við minnkandi afla. Nú er það hins vegar svo að útflutningur hjá Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna minnkaði á sl. ári um 9,4% en aukningin í verðmæti varð hvorki meira né minna en um 4% á sama tíma. Þetta segir Alþýðublaðið okkur. Á sama tíma og þetta gerist hefur allur tilkostnaður í útgerð stórlega minnkað. Þetta sýnir okkur betur en flest annað að stjórnun fiskveiða, eins og hún hefur verið núna um sinn, hefur virkað rétt og skilað þjóðarbúinu verulegum árangri. Það er grundvallarmálið, hv. 17. þm. Reykv.

Virðulegur forseti. Mér finnst bera mjög á því í máli stjórnarandstöðunnar í kvöld að hún hafi ofurtrú á ríkisstjórninni. Mér fannst það í máli hv. þm. Jónu Valgerðar Kristjánsdóttur áðan. Það var eins og hún ætlaðist til þess að ríkisstjórnin ein og sér mundi leysa sjávarútveginn með einu handbragði undan öllum þeim skuldaklyfjum sem á hann hafa verið lagðar síðasta áratug. Það er auðvitað ekki hægt að fara fram á slíkt. Hv. þm. Stefán Guðmundsson kemur hér sömuleiðis og það liggur við að hann sé að biðja ríkisstjórnina um að draga dauðar kanínur upp úr hatti. Ég gat ekki skilið mál hans öðruvísi en svo að hann væri í rauninni að bera á móti því að minnkandi afli hefði haft afdrifaríkar afleiðingar og úrslitaþýðingu fyrir sjávarútveginn. Ég vil geta þess að í dag fékk ég svar við spurningu sem ég beindi til Þjóðhagsstofnunar og þar kemur fram að botnfiskafli hefur dregist saman um þriggja ára skeið og það veldur því að afkoma veiðanna hefur rýrnað um 8--9%. Þarf frekari vitnanna við? Hann getur svo haldið áfram 

Umræðum um andsvör er lokið og tekið verður til við að ræða dagskrármálin aftur.

Virðulegi forseti. Ég hafði reyndar ætlað að fá orðið til þess að bera af mér sakir eða svara hv. 17. þm. Reykv. þar sem hann beindi því til mín að ég hefði ofurtrú á hæstv. ríkisstjórn. Ég held að eftir það sem við erum búin að heyra hér í kvöld getum við ekki haft neina ofurtrú á ríkisstjórninni, síður en svo. Hins vegar er ýmislegt hægt að gera til að bæta rekstrarskilyrðin þó svo ég viðurkenni, eins og allir gera, að minnkandi afli hlýtur að eiga mikinn þátt í stöðu greinarinnar í dag. Það hefur verið rætt um margt sem hægt væri að gera og m.a. kom hæstv. sjútvrh. inn á ýmislegt af því. Það er m.a. lenging lána, lækkun vaxta, lækkun orkuverðs til fyrirtækjanna og fleira mætti nefna sem hægt væri að gera til að bæta stöðu sérstaklega fiskvinnslunnar og bolfiskveiða sem núna eru rekin með tapi. Virðulegi forseti. Ég ætla þá að snúa mér að því að ræða það mál sem er á dagskrá í dag. Þó lögð hafi verið fram tvö frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins og við séum vissulega að ræða þau þá erum við jafnframt að því er mér virðist að ræða sjávarútveginn í heild og þá stefnu eða stefnuleysi sem undanfarnar vikur og mánuði hefur komið í ljós og hefur verið mótuð af hálfu ríkisstjórnarinnar í landinu. En frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóðinn gætu þó bætt ástandið, hvort sem við mundum heldur ræða frv. Halldórs Ásgrímssonar o.fl. þar sem sett eru fram ákvæði til bráðabirgða sem mundu bæta stöðuna í dag eða frv. til laga um breytingu á lögum um Hagræðingarsjóðinn sem þau Steingrímur J. Sigfússon, Anna Ólafsdóttir Björnsson og Jóhann Ársælsson leggja fram þar sem verið er að breyta lögunum að nokkru leyti til fyrra horfs. Við vitum að það eru miklir erfiðleikar fram undan í sjávarútveginum. Þó umræðan í sumar hafi að mestu verið í þeim farvegi hvernig hægt væri að bæta sjávarútvegsfyrirtækjum, þar með byggðarlögum sem byggja allt sitt á þeim, upp þá skerðingu sem þau verða fyrir samkvæmt þeim ákvörðunum sem hafa verið teknar um leyfilegan heildarafla í þorskveiðum, þá verðum við samt sem áður að taka á vandamálum líðandi stundar. Ég tel að umræðan þurfi jafnframt að vera um það hvert við stefnum. Og þá hlýtur að vera nærtækast í því samhengi að ræða þau lög um fiskveiðistjórnun sem nú er unnið eftir og áttu m.a. að skila okkur uppbyggingu fiskstofna. Þau áttu líka að skila hagræðingu í rekstri og betri afkomu þjóðarbúsins en hafa reynst nokkuð haldlítil til þeirra hluta. Þetta á þó sérstaklega við um þorskstofninn sem nú er talinn vera í mikilli lægð. Þær tölur sem við heyrðum í fréttum í kvöld bæta svo sem ekki úr en þó er eitt athyglisvert sem þar kom fram. Hér hefur alltaf verið rætt um nýliðun þorskstofnsins og virðist nýliðun vera mjög slök áttunda árganginn í röð. Nú kom það fram hjá þeim fiskifræðingi sem sagði frá þessu í fréttum í kvöld að e.t.v. er öllum hrygningarstofninum um að kenna. Ég get ekki látið það vera að furða mig á því að það skuli allt í einu koma fram núna þegar áttundi árgangurinn í röð virðist vera með slaka nýliðun að þá er allt í einu farið að velta því fyrir sér hvort það sé of litlum hrygningarstofni um að kenna. Fiskveiðistjórnun síðustu ára hefur miðast við að takmarka sókn í þorskinn og með þeim hætti að halda eðlilegri stofnstærð. Í þeirri viðleitni hafa stjórnvöld tekið mið af tillögum Hafrannsóknastofnunar. Ekki eru þó allir sammála þeim útreikningum sem Hafrannsóknastofnun byggir mat sitt á. Eins og ég sagði áðan virtist það koma í ljós í fréttum í kvöld að þeir væru nú ekki lengur alveg vissir um að nýliðunin byggðist á því sem þeir hafa hingað til talið vera rétt. En tíminn leiðir í ljós hvort þeir útreikningar eru réttir eða hvort sú gagnrýni sem fram hefur komið og hefur við ýmis rök að styðjast er réttari. Sú sem hér stendur er ein af þeim sem telur að í þeim útreikningum sé ekki tekið nægilegt mið af umhverfisskilyrðum í sjónum og breyttri hegðun þorsksins sem afleiðingu af hitastigi, straumum og fæðumagni í sjónum. Í vor og sumar hefur veiðst meira á grunnslóð af þroski en síðustu ár. Og allt í einu er Barentshafið fullt af þorski. Á þessu hvoru tveggja vantar okkur haldbærar skýringar. Og ef skoðuð er aflareynsla síðustu tvo áratugi eða svo eru slíkar sveiflur staðreynd. En ég hef enn ekki heyrt skýringar fiskifræðinga á því. Þeir segja okkur aftur á móti að nú sé ástand þorskstofnsins eins og það er vegna þess að aldrei hafi verið farið eftir tillögum þeirra um hámarksafla heldur ævinlega veitt meira en þeir hafa lagt til. Nú sé komið að því að það verði að fara að þeirra ráðum og leggja fyrir. Geyma fiskana og láta þá ávaxta sitt pund rétt eins og peninga á bankabók. Mér finnst það þó gleymast í umræðunni að einmitt þetta hefur verið gert á liðnum árum með ýsustofninn. Þar hefur verið farið nákvæmlega eftir tillögum fiskifræðinga og þó hefur aukning á ýsustofni verið sáralítil. Og nú á að ganga á þann stofn til að bæta úr skerðingunni í þorskinum. Það er að vísu talið að nú séu að koma inn sterkir stofnar af ýsunni, þ.e. frá 1989 og 1990, en það er þó ekki sannað. Og eins og ég sagði á nú að auka sóknina í ýsuna á sama tíma og það hefur gengið illa að ná henni. Það er lítil von til að það glæðist þó leyft verði að veiða meira. Hins vegar er ekki deilt um þá staðreynd að minna er um þorsk í sjónum en oft áður. Og hann er jafnframt léttari í árgöngum. Deilan stendur ekki um það heldur hver orsökin er. Ég hef ekki hugsað mér að deila frekar um tillögur fiskifræðinga. Þær tillögur byggjast á þeim rannsóknum sem farið hafa fram og það er það eina sem við höfum í viðbót við reynslu þeirra sem veiðarnar stunda. Fjármagn til rannsókna hefur verið skorið við nögl og mætt litlum skilningi stjórnvalda á hverjum tíma. Það er borðleggjandi að sú fiskveiðistjórnun sem fylgt hefur verið hefur ekki skilað okkur þeim árangri sem að var stefnt. Stefnan hefur ekki skilað okkur uppbyggingu fiskstofna. Hún hefur ekki minnkað fiskiskipaflotann og ekki treyst atvinnu og byggð í landinu. En þetta voru þau meginsjónarmið sem lögin um stjórn fiskveiða áttu að þjóna. Hér á undan tók ég dæmi um uppbyggingu þorsk- og ýsustofnsins sem greinilega hefur mistekist þrátt fyrir þá stjórnunaraðferð sem fylgt hefur verið. En þá er það fiskiskipaflotinn. Þar hefur stjórnunin verið í því fólgin að úthluta ákveðnu magni kvóta á skip sem síðan geta selt og keypt þann kvóta þ.e. óveiddan fisk í sjó. Hagræðingin átti að koma fram í því að unnt væri að senda færri skip til að veiða aflann og þar með ná niður kostnaði við veiðarnar. En skyldi það hafa gengið eftir? Hefur skipum fækkað eða skipaflotinn dregist saman í brúttólestum talið? Auðvitað ekki. Því að þarna eru menn komnir með verðmæta eign í hendur. Skipin eru ekki lengur verðmæt, heldur kvótinn sem þeim fylgir. Skip án kvóta er lítils virði þess vegna selja menn ekki skipin með öllum kvótanum heldur selja hluta af honum og halda skipunum með einhverjum kvóta. Selja jafnvel 99 tonn af 100 og halda einu tonni eftir til þess að skipið sé áfram inni í kerfinu. Þeir hugsa sem svo að möguleikar á meiri kvóta geti skapast síðar, næsta úthlutun geti gefið meira eða að þeir geti keypt kvóta síðar ef verð á honum lækkar. Þannig heldur braskið með kvótann áfram. Það er talað um að úrelda skip og þannig muni þeim fækka. En það er bara tonn á móti tonni sem má úrelda þannig að það er engin minnkun. Það kemur nýtt skip í stað þess sem úrelt er. Af þessu leiðir að fiskiskipaflotinn í brúttólestum talinn er ekkert minni en hann var þegar markmiðin voru sett um að draga hann saman. Og þá kem ég að síðasta atriðinu sem núv. fiskveiðistjórnun átti að þjóna það var að treysta atvinnu og byggð í landinu. Það liggur við að manni fallist hendur við það eitt að setja þessi orð á blað og setja þau fram. Treysta atvinnu og byggð í landinu. Þvílík öfugmæli. Skipin með kvótanum, réttindin til að veiða fiskinn, hafa skipt um eigendur og búsetu í kjölfarið. Einn góðan veðurdag standa íbúarnir eftir, þeir sömu og hafa siglt á miðin og sótt fiskinn, þeir sömu og áratugum saman hafa unnið verðmæti úr sjávaraflanum og þar með lagt til gjaldeyri í þjóðarbúið. Þeir sömu íbúar sem vegna nálægðar við gjöful fiskimið hafa byggt sér heimili í sjávarplássum í kringum landið. Þeir eiga það ekki lengur tryggt að fiskur berist til vinnslu í frystihúsi staðarins, að það jafnframt því að skapa störf í þessari frumgrein, skapi önnur verðmæt störf í þjónustugreinum. Sú ákvörðun stjórnvalda að úthluta kvóta til skipa og ekki síður að leyfa sölu hans á milli skipa er ein sú afdrifaríkasta ákvörðun sem tekin hefur verið. Hún hefur valdið óeðlilegri byggðaröskun og atvinnuleysi heilu byggðarlaganna. Þegar hæstv. ríkisstjórnin lagði fram stefnuskrá sína var það eitt markmið að móta heildstæða sjávarútvegsstefnu, eins og það var kallað, sem tæki bæði til veiða, vinnslu og markaðsmála. Eða eins og segir um sjávarútveg í hvítbók ríkisstjórnarinnar, Velferð á varanlegum grunni, með leyfi forseta: ,,Ríkisstjórnin hyggst móta sjávarútvegsstefnu er nær jafnt til veiða, vinnslu og markaðsmála, hamlar gegn ofveiði, treystir byggð, stuðlar að hagræðingu, og tryggir stjórnskipulega stöðu sameignarákvæðis laga um stjórn fiskveiða.`` Til að vinna að þessari stefnu var skipuð átta manna nefnd sem átti jafnframt að fjalla um framtíðarmarkmið sjávarútvegsins og gera tillögur um það hvernig ætti að ná þeim markmiðum. Þessi nefnd hefur enn þá engu skilað. Hún hefur fengið nafnið tvíhöfða nefndin og verður sennilega einhver óskapnaður ef hún er ekki þegar orðin það. Þessi tveggja formanna nefnd átti að ljúka störfum að vísu fyrir árslok 1992, en eins og ég sagði hefur heyrst mjög lítið frá henni enn þá og væri fyllilega tímabært að hún færi að skila einhverju af sér. Staða greinarinnar í dag þar sem vinnslan í landi er rekin með allt að 10% halla og vinnslan úti á sjó með 11--12% hagnaði, er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir. Rekstrarskilyrði fiskvinnslunnar í landi er svo bágborin að útgerðaraðilar sjá sig knúna til að færa fiskvinnsluna út á sjó í auknum mæli þar sem hún skilar hagnaði. Það er þeirra úrræði til að lifa af skertan kvóta og taprekstur frystihúsanna. Skyldi það vera þjóðhagslega hagkvæmt? Mikil aukning frystitogara er fram undan. Eins og fram kom í umræðum áðan þá eru væntanlegir a.m.k. um 12 nýir frystitogarar og fleiri í undirbúningi. Allir reyna með einhverjum ráðum að komast yfir frystiskip, breyta öðru skipi eða kaupa nýtt. Það kallar á gífurlega fjárfestingu til viðbótar og hefur manni þó skilist að það sé ekki þar sem skórinn kreppir. Það vantar fjármagn til að standa undir þeim fjárfestingum sem fyrir eru í landinu til þess að þær fjárfestingar geti borið eðlilegan rekstur. Getur það verið fjárhagslega hagkvæmt að færa fiskvinnsluna út á sjó þegar fiskvinnsluhúsin í landi standa lítt eða ekkert nýtt? Og hvað með atvinnu verkafólks sem ekki hefur að neinu öðru að hverfa? Hvað með fiskvinnslukonurnar sem jafnframt því að vinna verðmæt framleiðslustörf í frystihúsunum bera mesta ábyrgði á heimili og börnum? Ekki fara þær í vinnu á frystitogurum. Nei, því miður er sjávarútvegsstefnan engin. Það kom glögglega fram áðan. Það þarf tæpast að rekja það frekar. Og svo sannarlega ekki heildstæð sjávarútvegsstefna sem tekur bæði til veiða og vinnslu. Þegar umræðan um fiskveiðistjórnunina fór fram áður en síðustu lög um stjórn fiskveiða voru sett í maí 1990 kom það skýrt fram að ekki er eining um þá fiskveiðistjórnunaraðferð sem lögin kveða á um. Við kvennalistakonur höfum lagt fram tillögur í þessum efnum þar sem lagt er til að rofið sé hið óeðlilega samband sem er milli skips og veiðiheimilda. Þess í stað sé veiðiheimildum úthlutað til byggðarlaga. Með því væri hagsmunum byggðarlaganna og þess fólks sem starfar í sjávarútvegi best borgið. Auk þess mundi sú tilhögun draga úr þeirri óhóflegu miðstýringu sem nú er þar sem sjútvrh. er nánast einráður um ákvörðun á heildarafla og þeirri úthlutun stýrt úr ráðuneytinu. Þó verð ég nú að skjóta því hér inn að svo virðist sem sjútvrh. sé ekki einráður um úthlutun heildarafla heldur hafi hann orðið að láta í minni pokann fyrir öðrum í ríkisstjórninni. Þá hefur það bæst við að ekki er hægt að nota Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins eins og upphaflega var hugsað þegar lögin um hann voru sett. Það frv. studdum við kvennalistakonur á sínum tíma og mótmæltum líka jafnkröftuglega þegar hlutverki hans var breytt sl. vor. Um það snýst umræðan í dag og um þau frv. sem hér liggja fyrir um þau mál. Bæði frv. taka á ástandinu eins og það er og með þeim er gerð tilraun til að lágmarka skaðann. Eins og ég sagði áðan hefur ekki verið eining um þá fiskveiðistjórnun sem í gildi er og þeir annmarkar sem við kvennalistakonur töldum við gildistöku laganna að mundu koma í ljós hafa reynst réttir. E.t.v. má minna á það að nefndin sem skipuð var til að skoða sjávarútvegsstefnuna áður en þau lög voru samþykkt sem nú eru í gildi var 17 manna nefnd sem skilaði 13 nál. og það sýnir hve ósammála menn voru um þá lagasmíð sem þar var verið að gera. Mikil andstaða er í þjóðfélaginu við núverandi kvótakerfi sem hefur m.a. leitt til þess að félag um nýja sjávarútvegsstefnu hefur verið stofnað sem hyggst beita sér fyrir breytingum á því. Við höfum líka fundið fyrir vaxandi skilningi og stuðningi við hugmyndir okkar. Ég varð m.a. vör við það á sjávarútvegsstefnu Háskólans á Akureyri í mars sl. Brýnast í dag tel ég að búa fiskvinnslunni í landi þau skilyrði að hún geti lifað og veitt því fólki atvinnu sem ekki hefur að öðru að hverfa og stöðvað þá um leið þá frystitogaravæðingu sem er algerlega að fara úr böndunum. En á meðan engin stefna er sett fram í fiskveiðistjórnuninni, engar tillögur ríkisstjórnar liggja fyrir um hvað gera skuli, boltanum er kastað til Byggðastofnunar sem hefur ekkert bolmagn til aðgerða, ekkert fjármagn, þá heldur braskið með kvótann áfram. Það brask tekur ekkert tillit til byggðasjónarmiða, það tekur ekkert tilliti til atvinnu verkafólks. Þar er horft þröngt á eigin hagsmuni, eigin hagsmuni þeirra sem eigna sér veiðiheimildirnar samkvæmt þeirri fiskveiðistjórnun sem fylgt er þrátt fyrir að hún sé í hrópandi mótsögn við 1. gr. laganna um að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Ég hafði reyndar hugsað mér að ræða nokkuð frekar um agnúa kvótakerfisins og stjórn fiskveiða. En þar sem mér sýnist að menn séu nú farnir að þreytast og stundi fundarsetur ekki mjög vel, er líklega mál að hætta, þar sem ég get ekki talið nema tvo þingmenn í salnum nú og sjútvrh. að vísu hér í hliðarsal. 

Herra forseti. Ég var hér í hliðarsal og mér hafði verið tjáð að annar maður væri á undan mér á mælendaskrá en að sjálfsögðu bregst ég vel við því að fá orðið nú og óska eftir að hæstv. sjútvrh. verði hér nærstaddur, sem hann og er, og þá einnig hæstv. forsrh. sem hér var sérstaklega óskað eftir að kæmi til umræðunnar af tilteknum ástæðum áðan. Ég held að vænlegast sé að víkja fyrst að því sem bar á góma undir umræðum fyrr í kvöld og þá sérstaklega eftir að hæstv. sjútvrh. hafði talað og er auðvitað kjarnaatriði þessa máls, það er staðan eins og hún er í augnablikinu varðandi ráðstöfun á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs á þessu nýbyrjaða fiskveiðiári. Það eru ekki ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar sem hæstv. forsrh. hefur verkstjórn fyrir samkvæmt þeim upplýsingum sem við höfum fengið um verkaskiptingu ráðherra í Stjórnarráðinu hvað þetta mál snertir. --- Herra forseti, ég verð eiginlega að bíða með að fara yfir þetta frekar þangað til hæstv. forsrh. er við af því ég vil gjarnan leggja fyrir hann spurningar og að hann heyri hér mál mitt.

Við höfum nægan tíma ef hv. þm. mundi hafa biðlund augnablik.

Þingmaður hefur það. Ég reyndar vildi byrja á að rifja örlítið upp þau viðfangsefni sem við erum hér að tala um, þ.e. málefni Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins og hvernig við þau var skilið á hinu háa Alþingi á sl. vetri og sl. þingi. Ég held að það megi vera okkur hv. þm. nokkurt umhugsunarefni hvort stundum sé ekki betra að fara örlítið hægar í sakirnar og vanda sig í vinnubrögðum, hæstv. forseti, hvernig nú er komið með málefni Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins, m.a. í ljósi þeirra umræðna sem urðu um hann á sl. þingi. Herra forseti. Þetta er nú svona dálítið á rúi og stúi hjá okkur í kvöld og t.d. tolla hæstv. ráðherrar illa í þingsalnum og það er nú miklu skemmtilegra ef menn hafa . . .

Ég get tekið heils hugar undir það með hv. þm. að hv. þm. tolla ekki mjög vel í salnum. En ég á von á því að hæstv. forsrh. sé að koma í salinn núna.

Það eru líklega þrír menn sem hafa talað eða ekki talað enn þá í umræðunni sem ég vildi gjarnan óska eftir að væru hér innan veggja þingsalarins, það er mun huggulegra að eiga við þá orðaskipti þannig, og fyrir utan þá tvo hæstv. ráðherra sem hafa verið nefndir þá er það líka hv. 17. þm. Reykv. sem hefur haft uppi nokkrar skoðanir hér á málum og verið rúmfrekur í umræðunni. En það er held ég nauðsynlegt að hæstv. forsrh. fái vitneskju um þau orðaskipti sem urðu fyrr í kvöld og urðu tilefni til þess að óskað var sérstaklega eftir að hann kæmi á fundinn. En þau voru í grófum dráttum á þá leið að hæstv. sjútvrh. lýsti þeirri skoðun sinni að með ákvörðun sinni í morgun hefði stjórn Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins í raun og veru tekið ákvörðun um ráðstöfun veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs á næsta ári þannig ,,að ekki yrði aftur snúið``. Þetta voru orð hæstv. sjútvrh. Jafnframt upplýsti hæstv. sjútvrh. að engin niðurstaða lægi fyrir varðandi þá skoðun sem Byggðastofnun var falið að framkvæma og ríkisstjórnin hefur rætt, hvernig brugðist yrði við því ójafnvægi sem orðið er vegna úthlutunar veiðiheimilda og meðferðar á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs. Það mál væri aldeilis óútrætt og hann hefði engar upplýsingar um það hvar það væri á vegi statt hjá hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. færi með það mál og af því væri engar fréttir að hafa. Síðan kom fram af hálfu hv. 1. þm. Austurl. og okkar fleiri ræðumanna að við mótmæltum því að í raun og veru þyrfti að líta svo á að stjórn Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins, eða Fiskveiðasjóðs, sem er ein og sama stofnunin, hefði með ákvörðun sinni í morgun endanlega lokað þessu máli fyrir yfirstandandi fiskveiðiár. Í fyrsta lagi eru engar dagsetningar nákvæmlega tilgreindar í lögunum um það hvenær við upphaf fiskveiðiárs ráðstafa skuli veiðiheimildunum og í öðru lagi liggur að sjálfsögðu fyrir að hér eru tvö frv. um málefni Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins til meðferðar í þinginu og Alþingi getur að sjálfsögðu breytt þessum lögum og ákveðið nýja skipan mála innan yfirstandandi fiskveiðiárs ef því sýnist svo og leyst þar með stjórn Hagræðingarsjóðs sjávarútvegsins undan því að ráðstafa eða selja veiðiheimildirnar á þessu ári. Þeirri ákvörðun er að sjálfsögðu hægt að breyta og við óskuðum eftir því að hæstv. sjútvrh. beindi tilmælum til stjórnar Hagræðingarsjóðs um að ekkert yrði frekar aðhafst í þessum efnum, t.d. beðið algerlega með það í þessari viku að senda út bréf með tilboðum um kaup á veiðiheimildunum. Þau munu ekki vera farin í póst enn þá það best er vitað. Alþingi gæti þá sjálft tekið frv. til meðferðar í nefnd og ákveðið hvort það hyggi á hnútinn og afgreiddi þetta mál. Einnig gæfist þá e.t.v. tími til að fá upplýsingar frá hæstv. ríkisstjórn um það hvort einhverrar niðurstöðu yrði að vænta á næstunni varðandi þær hugmyndir sem Byggðastofnun hefur útfært eða verið að bollaleggja um í þessu sambandi, að senda mönnum ávísanir o.s.frv., eins og kunnugt er og frægt að endemum. Vegna þess hvernig hæstv. sjútvrh. vísaði á hæstv. forsrh. er auðvitað algjörlega óhjákvæmilegt að hæstv. forsrh. geti nú komið inn í umræðuna og helst sem fyrst og svarað til um það hvernig þessir hlutir standa því að þeir skipta mjög miklu máli. Ég held að nauðsynlegt sé að hæstv. forsrh. viti þá einnig að sjútvn. Alþingis fjallaði um þetta mál sérstaklega á fundi sl. sumar og gerði samþykkt sem mönnum er kunnug um að leita þyrfti allra leiða og skoða þyrfti allar leiðir til að jafna það misvægi sem var þá komið upp eða blasti við á grundvelli ákvörðunar hæstv. ríkisstjórnar um úhlutun veiðiheimilda á þessu fiskveiðiári. Jafnframt var í framhaldi af þeirri samþykkt ákveðið í sjútvn. að munnleg tilmæli færu til hæstv. sjútvrh. um að engum dyrum yrði lokað í þessu sambandi fyrr en mál hefðu skýrst, sjútvn. hefði fjallað frekar um málin eða niðurstaða lægi orðið fyrir frá hæstv. ríkisstjórn. Hafi tekist svo illa til að þessi tilmæli hafi ekki ratað rétta leið er það auðvitað mjög alvarlegur hlutur sem er kominn upp. Ég fullyrði að m.a. hv. formaður sjútvn. batt sérstaklega vonir við að með þessu yrði gefið tóm til að skoða málin þannig að menn lokuðu engum dyrum, hvorki þeim að beita Hagræðingarsjóði í þessu sambandi né öðrum fyrr en niðurstöður lægju fyrir í málinu. Ég vil þess vegna jafnframt óska eftir því að hæstv. sjútvrh. komi og svari því hvort ráðuneyti hans hafi fengið slík tilmæli. Honum voru borin þau boð sem var samþykkt í sjútvn. að senda munnlega í framhaldi eða í fylgd með samþykkt nefndarinnar um þessi mál. Þetta er algerlega nauðsynlegt að komi fram til að greiða fyrir umræðunni. Ég held að það sé alveg augljóst mál eins og ástandið er í greininni og í ljósi allrar þeirrar umræðu sem fram hefur farið, þeirrar víðtæku mótmælabylgju sem risið hefur gegn því að selja nú þessar veiðiheimildir og leggja þennan viðbótarskatt ofan á sjávarútveginn og í ljósi þess að fagnefnd þingsins um þessi mál hefur sérstaklega lýst því yfir að skoða verði öll möguleg úrræði í þessu efni, þá verði slíkt tóm gefið. Að mínu mati þyrfti ekki að taka nema tvo til þrjá sólarhringa að ljúka vinnu í sjútvn. um þetta efni. Hún gæti fengið þessi frv. til meðferðar á morgun og fundað um það og rætt bæði við hæstv. sjútvrh. og þess vegna einnig við hæstv. forsrh. sem virðist að hluta til fara með sjávarútvegsmál samkvæmt þessari nýju og ólögbundnu eða óreglugerðarbundnu verkaskiptingu Stjórnarráðsins sem hefur komið fram að er við lýði í þessum efnum. Einnig er óhjákvæmilegt, hæstv. forseti, að hæstv. ráðherrar svari því, og það hljóta þeir að geta upplýst, hvort þessi skattheimta á sjávarútveginn er fyrirhuguð áfram samkvæmt því fjárlagafrv. sem manni skilst að verið sé að reyna að leggja síðustu hönd á eða þegar sé búið á vegum hæstv. ríkisstjórnar. Bjartsýnustu menn halda því fram hér úti í salnum að það sé búið en á því leikur vafi hjá sumum öðrum að sögn. Ég held að það hljóti að flokkast undir eðlilega upplýsingaskyldu við Alþingi á meðan þetta mál er til umræðu hvort þess er að vænta að þetta verði varanleg skattlagning á sjávarútveginn í formi þessarar sölu veiðiheimilda Hagræðingarsjóðs þó það sé eyrnamerkt einhverjum útggjaldaþáttum sem ríkið hefur áður greitt eins og gert var hér á sl. ári. Menn sjá auðvitað í hendi sér að það eru bókhaldsæfingar og kæmi út á eitt flokka þetta undir hluta af rekstrarkostnaði Ríkisspítalanna eða annað því um líkt, það kæmi út á eitt fyrir ríkissjóð. Þetta er sambærileg brella og með lögregluskattinn eða aðrar slíkar nafngiftir. Þessu óska ég eftir að hæstv. ráðherrar svari. Það hlýtur að vera hægt að upplýsa okkur um þessa hluti hér við umræðuna. Það er mjög mikilvægt að mínu mati að sjútvn. viti það á fundi sínum í fyrramálið, þar sem hún hlýtur að taka tímann fyrst og fremst í að ræða þessi mál, hvort hún fær vinnufrið til að skoða þessi mál og hvort tóm verður skapað til þess án þess að frekar verði aðhafst varðandi ráðstöfun veiðiheimildanna. Menn hljóta að sjá í hendi sér að á meðan þingnefnd er einmitt með þetta mál til umfjöllunar og ef hæstv. sjútvrh. beinir þeim tilmælum til stjórnarinnar að bíða átekta, þó ekki sé nema í nokkra sólarhringa, þá fer það ekki á nokkurn hátt í bág við lögin sem ekki tiltaka neina dagsetningu í þessu sambandi þótt beðið sé með ráðstöfun veiðiheimildanna. Það hljóta allir sanngjarnir menn að sjá. Auk þess liggur það fyrir að svo lengi sem ekki er búið að innheimta þetta fé af fyrirtækjunum er væntanlega á hvaða stigi málsins sem er hægt að falla frá þeim ákvörðunum að selja heimildirnar þó ekki væri annað, þó menn færu ekki út í breytta ráðstöfun þeirra að öðru leyti. Væntanlega stæði ekki á sjávarútveginum að þiggja það boð að þurfa ekki að greiða hátt í hálfan milljarð króna fyrir þessar veiðiheimildir á árinu. Ýmis önnur atriði tengjast þessu máli sem ég hefði viljað ræða. En með tilliti til þess að ég tel mikilvægt að hæstv. ráðherrar svari þessu sem fyrst þá ætla ég að reyna að stytta mál mitt mjög um þau efni og láta nægja örstutta yfirferð um það af minni hálfu. Mér er nær að halda að það verði einna best gert með því að ég lesi það upp sem ég sagði við lokaafgreiðslu frv. til laga um Hagræðingarsjóð hér á síðasta þingi. Það fór nefnilega svo aldrei þessu vant a.m.k. að sá sem hér talaði reyndist sannspár um þau vandræði sem hæstv. ríkisstjórn var að kalla yfir sig með breytingum á lögunum um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins á sl. vetri. Ég sagði þá, með leyfi þínu, herra forseti, við lokaafgreiðslu málsins: ,,Hæstv. forseti. Ég held að hæstv. ríkisstjórn væri mikill greiði gerður með því taka frá henni þann kaleik að samþykkja þetta frv. Hér er í fyrsta lagi [og þetta er nánar tiltekið 22. jan. 1992] um að ræða nýjar álögur á íslenskan sjávarútveg upp á áætlaðar 525 millj. ísl. kr. í mjög erfiðu árferði. Í öðru lagi er því öryggisneti sem verið hefur að gildandi lögum um fiskveiðistjórnun og Hagræðingarsjóð varðandi hagsmuni byggðarlaganna kippt í burtu og það öryggisnet eyðilagt. Í staðinn koma forkaupsréttarákvæði veiðiheimilda á fullu markaðsverði sem sveitarfélögum við erfiðar aðstæður væri þá ætlað að nýta sér og verður ekki séð í fljótu bragði í hverju það bjargráð felst.`` --- Og kom á daginn. --- ,,Í þriðja lagi er hér verið að knýja fram lagasetningu í ákaflega umdeildu máli í fullkominni andstöðu við alla hagsmunaaðila í íslenskum sjávarútvegi. Og í fjórða lagi það sem verra er: Lögboðið samráð við þessa sömu hagsmunaaðila sem og sjútvn. Alþingis var einskis virt í þessu máli. Enn er þess að geta að á nýbyrjuðu ári á að ljúka heildarendurskoðun ákvæða laga um Hagræðingarsjóð og laga um stjórn fiskveiða. Með þessum breytingum er verið að rífa þá hluti úr samhengi og skapa óvissu um þetta áframhaldandi endurskoðunarverkefni. Það er trúa mín að afleiðingar þessa frv., ef að lögum verður, muni verða mikil óvissa og mikil vandræði varðandi stjórn fiskveiðimála og framkvæmd sjávarútvegsstefnu þegar á síðari hluta þessa árs líður þegar hæstv. sjútvrh. fer að senda útgerðarmönnum um land allt bréf og biðja þá að senda sér ávísun fyrir hluta af veiðiheimildunum.`` Ég leyfi mér að halda því fram, hæstv. forseti, að ég hafi reynst óhugnanlega sannspár, satt best að segja, um þau vandræði og um það reginklúður sem þessar lagabreytingar á sl. vetri hafa reynst vera. Og þetta mætti verða mönnum e.t.v. aðeins til umhugsunar um það að vanda betur sinn gang þegar verið er að afgreiða afdrifarík mál af þessu tagi. Ég satt best að segja skil ekki enn þá að hæstv. ríkisstjórn skyldi á sl. sumri verða svo gæfusnauð að taka ekki þann kostinn sem augljóslega var vænlegastur að beita Hagræðingarsjóði í þessu skyni og skapa þar með samstöðu og ná sáttum við sjávarútveginn, við stjórnarandstöðuna og við fjölmarga fleiri aðila um þetta vandasama mál. Eftir því sem best verður vitað eru þær hugmyndir sem koma áttu í staðinn í fullkomnu uppnámi. Það finnst enginn maður, nema þá þessir sérfræðingar Byggðastofnunar sem sömdu tillögurnar, sem mælir þeim bót. Þvert á móti er það þannig að flestir hafa vísað þeim út í ystu myrkur þannig að gersamlega væri farið úr öskunni í eldinn ef fara ætti í þá aðgerð að senda mönnum ávísanir meira og minna óskilyrt í tengslum við þetta. Ég held, herra forseti, að ekki sé ástæða til þess, enda hafa aðrir gert það við umræðuna í dag, að setja þetta mál inn í það almenna samhengi erfiðleika í sjávarútvegsmálum sem við, sem þetta erum að ræða, þekkjum vonandi öll og ég læt nægja að vísa til þess sem aðrir hafa sagt um það. Það er auðvitað öllum ljóst að það er óðs manns æði og óskiljanlegt að menn skuli ofan í þær þrengingar, sem sjávarútvegurinn er að glíma við, ætla sér að halda þessari fáránlegu skattheimtu til streitu. Og nú væri gaman að hv. 17. þm. Reykv. treysti sér til að vera stundarkorn inni í þingsalnum því að hann sagði merkilega hluti m.a. í sinni ræðu og afhjúpaði svo framgöngu hæstv. ríkisstjórnar í þessu efni á sl. vetri að ekki verður betur gert. Hv. 17. þm. Reykv. viðurkenndi trekk í trekk að með breytingunum á lögum um Hagræðingarsjóð hefði ríkisstjórnin í fyrra eyðilagt hann. Og hvað sagði hv. 17. þm. Reykv.? Hann sagði: Það verður að fá meiri veiðiheimildir inn í Hagræðingarsjóð sem svo er hægt að selja til þess að fá peninga til þess að standa fyrir úreldingarverkefnunum.  Það er auðvitað fyrst og fremst af hugsjónaástæðum krataflokksins sem þeir halda áfram að nudda sífellt um það hvar sem tækifæri gefast að það þurfi að selja veiðiheimildir.  það þurfi út af fyrir sig ekki að fara fleiri orðum um þau ósköp sem komu fram hjá hv. 17. þm. Reykv. Þetta var svona dæmigerð Münchhausen-hugsun hjá hv. 17. þm. Reykv. sem er eins og menn vita í tísku í ríkisstjórninni. Helsta fyrirmynd hæstv. ríkisstjórnar í efnahagsmálum er barón von Münchhausen eins og allir vita og ganga þess vegna hugmyndir af þessu tagi ljósum logum þegar talsmenn stjórnarinnar og stjórnarflokkanna komast í ræðustól. Og það allra skemmtilegasta var þegar hv. 17. þm. Reykv. færði það fram sem sérstök rök fyrir því að selja þyrfti meiri veiðiheimildir að þær mundu ekki fara út úr greininni því að þær ættu standa fyrir hagræðingu og jafnvel tilraunaveiðum og stuðningi við slíkt sem er út af fyrir sig góðra gjalda vert. Hvað sögðum við í fyrra? Það sem við mótmæltum sérstaklega var að með þessari breyttu ráðstöfun væru verðmætin að fara út úr greininni og hér kemur hv. 17. þm. Reykv. þökk sé honum og viðurkennir að þetta sé auðvitað rétt sem við sögðum og þess vegna þurfi að ná í meiri veiðiheimildir, selja þær og halda þeim peningum innan greinarinnar.

Þetta er útúrsnúningur og þú veist það.

Þetta er nákvæmlega svona sem þetta kom og við skulum fá útskrift af þinni ræðu, hv. 17. þm. Reykv., og lesa hana. Hún var afhjúpandi fyrir þá meðferð sem Hagræðingarsjóðurinn fékk með lagabreytingunum í fyrra. Hv. 17. þm. Reykv. talaði svo mikið um kaflaskipti í íslenskum sjávarútvegi. Menn voru að geta sér þess til úti í salnum að þau kaflaskipti sem hann ætti við núna væru þau að í fyrsta skipti í sögunni væri ekki bara hluti af sjávarútveginum heldur hann allur að fara á hausinn og það eru auðvitað kaflaskipti því að það hefur sennilega aldrei áður blasað við að nánast greinin í heild sinni væri að fara yfir um vegna stjórnarstefnunnar og aðgerðarleysis hæstv. ríkisstjórnar en það er staðan og auðvitað eru það fræg kaflaskipti og það er hv. 17. þm. Reykv. enn til framdráttar að hann skyldi verða til þess að vekja athygli á þeim hér með svona skýrum hætti. Herra forseti. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð núna vegna þess að ég vil gjarnan gefa hæstv. forsrh. og síðan hæstv. sjútvrh. kost á því að koma upp og svara þeim spurningum sem ég hef borið fram til þeirra og reyndar fleiri hv. þm. við umræðuna fyrr í kvöld. Ég skora á hæstv. ráðherra að verða við þeim tilmælum að greiða fyrir umræðunni með því að gefa svör, sérstaklega auðvitað hæstv. forsrh. sem getur að mínu mati ekki vikist undan því eins og boltanum var varpað til hans af hæstv. sjútvrh. að koma og gefa okkur upplýsingar um stöðu mála hvað varðar hugmyndir um aðgerðir á þessu sviði á grundvelli tillagna Byggðastofnunar eða annað því um líkt. Og ég vænti þess að fleiri hv. þm., sem eru í salnum og hafa tekið þátt í umræðunni og fylgst með henni, séu mér sammála um það að mikilvægt sé fyrir framgang umræðunnar að fá þessi svör nú frá hæstv. ráðherrum og í trausti þess að þau komi nú í beinu framhaldi þá lýk ég máli mínu að þessu sinni, herra forseti.

Herra forseti. Mér hafði orðið það á í umræðu um daginn að nefna barón von Münchhausen sem hefði m.a. orðið frægur fyrir það að draga sjálfan sig upp á hárinu. Ég mundi aldrei dylgja nokkuð slíkt um þann þingmann sem síðast talaði að hann mundi gera það. Aðeins vegna þess sem þingmaðurinn nefndi við mig . . .

Það væri að draga einhvern upp á hárinu.

Það væri sjálfsagt meiri handfesti í því, já. Það sem þingmaðuinn spurði um og bar að mér var um það hvernig stæði ákvörðun sem byggðist á tillögum Byggðastofnunar eða starfsmanna hennar og beðið var um í tengslum við ákvörðun um þorskveiðiheimildir en þær hugmyndir voru lagðar fyrir í ríkisstjórn. Þær voru ekki endanlega afgreiddar en ég tel að það sé ekki langt að bíða þess að þær tillögur verði afgreiddar. Hv. þm. sagði að þær tillögur væru frægar að endemum en hann . . .  Hv. þm. sem síðast talaði nefndi að sjútvn. þingsins hefði sagt að skoða þyrfti allar leiðir, skoða þyrfti öll úrræði sem til álita kæmu við að bæta mönnum upp þann brest eða jafna þann brest sem varð vegna ákvörðunar um veiðiheimildir vegna þorsks. Ég segi fyrir mig að þetta kom til álita en þó að það hafi verið harðneskjulegt að bæta mönnum ekki neitt upp þann brest sem varð en láta þá skipan gilda sem gildir. Þannig að þeir sem urðu fyrir þessum bresti vegna stórrar hlutdeildar í þorski yrðu fyrir þeim bresti en mundu síðan njóta þess fyllilega þegar þorskafli mundi eflast og glæðast á ný. Hins vegar er enginn vafi á því að það var ríkur vilji til þess, eins og kom fram í orðum sem vitnað var til hjá sjútvrh., að menn mundu reyna að bæta þennan þorskbrest og ákvæðu ákveðið þak í þeim efnum. Byggðastofnun lagði til tilteknar hugmyndir í þeim efnum og miðaði þar við 5% hámarksskerðingu. Þessar tillögur liggja fyrir og ég á von á því að þær verði afgreiddar fljótlega í ríkisstjórn.  Varðandi hitt sem rætt var að hefði komið fram í þinginu fyrr í dag um málsmeðferð frá stjórn sjóðsins sem með málið fer, það sem hv. þm. nefndi um það í þeim efnum. þá hef ég út af fyrir sig ekki fylgst sérstaklega með því en tek undir með hæstv. sjútvrh. að sú ákvörðun er öll formlega rétt og í samræmi við lög. Og mér þykir ekki út af fyrir sig þó að frv. komi fram og merk kunni að vera þá eigi þau að breyta þeim ferli sem þar er farið eftir. Þar tel ég að menn fari eftir réttu, löglega skipuðu ferli og tel að það sem sjútvrh. sagði í þeim efnum standist auðvitað fullkomlega og sé hárrétt.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir tilraun til svars en því miður er ég litlu nær. Orðalag af því tagi að þessar tillögur hafi ekki endanlega verið afgreiddar, þess verði ekki langt að bíða og svo kemur í næstu setningu að þess sé vænst að þær verið afgreiddar bráðlega eða hið fyrsta færir mig ekki mikið nær niðurstöðu í málinu. Getur hæstv. forsrh. reynt að svara skýrar? Hvenær hyggst hæstv. ríkisstjórn afgreiða þetta mál? Verður það á fundi síðar í þessari viku eða byrjun næstu viku? Og getur hæstv. forsrh. svarað okkur í öðru lagi því: Er ríkisstjórnin tilbúin til þess að beita sér fyrir því að þangað til þær niðurstöður liggja fyrir og verða kynntar þá verði engum dyrum lokað á meðan, hvorki sem tengjast Hagræðingarsjóði né öðrum? Ég held að það sé alveg vonlaust fyrir hæstv. ráðherra að reyna að færa fyrir því rök að það fari á nokkrun hátt í bág við lögin um Hagræðingarsjóð þó að beðið sé átekta í nokkra sólarhringa með að senda út rukkunarbréfin fyrir kvótann. Það er alveg augljóst mál. Ef það er gert með stuðningi héðan af Alþingi og vegna þess að sjútvn. þingsins er með málið til umfjöllunar sem gæti þess vegna orðið að lögum innan þeirra sömu sólarhringa, ef svo bæri undir, þá held ég að málið verði ekki skýrara en það. Ég vil minna hæstv. forsrh. á að það var einu sinni þannig að það voru hv. formaður og varaformaður sjútvn. Alþingis sem m.a. greiddu atkvæði með þeirri ályktun sem sjútvn. gerði í sumar. Og það er auðvitað alveg ljóst að þegar menn segja þar ,,allar leiðir``, þá áttu a.m.k. aðrir en þeir sem tóku það fram sérstaklega, og það á eingöngu við um hv. 17. þm. Reykv., jafnt við Hagræðingarsjóð og önnur möguleg úrræði í þessum efnum. Ég fullyrði að það á við hv. formann sjútvn. og það eru sérkennileg og mikil tíðindi ef hæstv. forsrh. telur það engu breyta að hv. formaður sjútvn. átti þarna m.a. í hlut.

Herra forseti. Hv. þm. veit það vel að ágreiningur hefur verið um það hvort Hagræðingarsjóðurinn væri notaður með þeim hætti sem ríkisstjórnin ákvað. Sá ágreiningur hefur verið staðfestur hér í þinginu. Ríkisstjórnin hefur ekki breytt um stefnu í þeim efnum og hefur svarað því mjög skýrt þannig að Hagræðingarsjóðurinn er í þessu tilviki ekki inni í myndinni af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. verður auðvitað að átta sig á því að við erum stödd á Alþingi Íslendinga og við erum að ræða um frv. sem eru til meðferðar á Alþingi Íslendinga. Og það er Alþingi Íslendinga sem hefur lagasetningarvaldið í landinu og ef á Alþingi Íslendinga er meiri hluti fyrir því að fara tiltekna leið varðandi ráðstöfun á veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs þá er það það vald sem ræður. Það liggur að vísu fyrir að hæstv. forsrh. hefur hótað að segja af sér ef önnur niðurstaða verður í þessu máli en honum er þóknanleg. En það liggur alveg ljóst fyrir að um það hafa komið fram yfirlýsingar að verði ekki ásættanleg niðurstaða úr þeim tillögum eða þeirri vinnu, sem við héldum að væri í gangi á vegum hæstv. ríkisstjórnar, þá hafa einstakir þingmenn, þar á meðal úr stjórnarliðinu, áskilið sér allan rétt í þeim efnum að á Alþingi gæti orðið tiltekin niðurstaða í þessu máli sem leysti þá hnútinn eða hyggi á hann og það er það sem er verið að tala um. Það liggur auðvitað í loftinu að það sé meiri hluti á Alþingi Íslendinga fyrir því að ráðstafa veiðiheimildum Hagræðingarsjóðs með þessum tiltekna hætti í raun og veru í samræmi við fyrri hugmyndir hæstv. sjútvrh. og í samræmi við hugmyndir sem ég hef ástæðu til að ætla að njóti stuðnings þó nokkuð margra óbreyttra þingmanna í stjórnarliðinu. Hæstv. forsrh. verður að umgangast þessa staðreynd málsins með virðingu vegna þess að hér á að sitja þingbundin ríkisstjórn og það á að vera meirihlutavilji Alþingis sem ræður niðurstöðum í svona málum og ekkert annað.

Herra forseti. Hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir enn einu sinni að það komi ekki til greina að beita Hagræðingarsjóðnum. Hann hefur hins vegar sagt að hann sé tilbúinn til þess að styðja tillögur Byggðastofnunar sem ganga út á það að gera framangreindum fyrirtækjum, þ.e. þeim fyrirtækjum sem hafa orðið fyrir mestu skerðingunni, kleift að kaupa aflaheimildir fyrir um 500 millj. Hvaða aflaheimildir eru þetta sem þeir eiga að geta keypt? Það eru nokkurn veginn aflaheimildir Hagræðingarsjóðs. Auðvitað er miklu einfaldara að þessi fyrirtæki fái aflaheimildirnar beint. Það er miklu ódýrara fyrir ríkissjóð. En hæstv. forsrh. hefur ákveðið að fara mun dýrari leið. Hann verður þá að gera grein fyrir því hvernig á að afla tekna. Ætlar hann að taka það úr sjóðunum sem hann lýsti yfir að væru tómir, úr sukksjóðunum? Ætlar hann að taka það úr Atvinnutryggingarsjóði? Ætlar hann að taka það úr Fiskveiðasjóði? Ætlar hann að taka það úr Byggðasjóði? Auðvitað verður hæstv. forsrh. að svara þessu. Það er búið að ráðstafa þessum aflaheimildum með samþykkt Fiskveiðasjóðs í dag, þessum sömu aflaheimildum sem á að hjálpa fyrirtækjunum að kaupa. Og hæstv. forsrh. kemst ekki lengur upp með að segja eins og hann hefur sagt nú nýlega að það bráðliggi ekki á að afgreiða málið. Auðvitað bráðliggur á að afgreiða þetta mál og fyrst hæstv. sjútvrh. getur engu svarað um þetta mál og vísar á forsrh. þá krefjumst við þess a hæstv. forsrh. veiti betri svör en hann hefur gert hér.

Herra forseti. Ég tel ekki efni til að svara þessu nokkuð frekar en ég hef svarað. Ég hef sagt og það mun standa að málið verður afgreitt mjög fljótlega af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. segir að málið verði afgreitt fljótlega. Hann veit að stjórn Hagræðingarsjóðs hefur nú þegar afgreitt málið og þar með að nokkru leyti útilokað þá leið sem hann hafði annars ætlað að fara. Var hæstv. forsrh. kunnugt um það? Það eru breyttar forsendur í málinu og getur hæstv. forsrh. ekki svarað þessari einföldu spurningu: Hvernig hefur hann hugsað sér að útvega þessa fjármuni? Hann hlýtur að hafa hugleitt það, hann hlýtur að hafa gert það upp við sig á þeim langa tíma sem málið hefur verið til umfjöllunar og hann hlýtur að geta svarað Alþingi. Það er óviðunandi, hæstv. forsrh., að ríkisstjórnin geti aðeins svarað slíkum spurningum ef þær koma frá blaðamönnum. Hæstv. forsrh. verður líka að svara Alþingi.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hæstv. sjútvrh. áðan að hann vissi ekkert um hverjar tillögur Byggðastofnunar væru enda heyrði Byggðastofnun undir forsrh. og það væri eðlilegast að hann gæfi svör um þá hluti sem ég skil mætavel. Því spyr ég: Er sú frétt rétt, sem birtist í Morgunblaðinu um það leyti sem verið var að ganga frá þessum tilögum eða heildaraflahámörkum, að það stæði til að styrkveitingarnar sem Byggðastofnun leggur til verði upp á 450--500 millj. kr. verði fjármagnaðar frá Fiskveiðasjóði, 150 millj. kr., atvinnutryggingardeild Byggðastofnunar, 150 millj. kr. og 150 millj. úr ríkissjóði? Er fótur fyrir þessari frétt Morgunblaðsins? Þetta er einföld spurning til forsrh. sem eg óska eftir að hann svari. Hins vegar veit ég ekki hvort hæstv. forsrh. hefur gert sér grein fyrir því að sú leið sem þarna er lögð til mun kosta ríkissjóð meiri peninga en það að aflaheimildum Hagræðingarsjóðs yrði dreift út til fyrirtækjanna og þyrfti að fjármagna Hafrannsóknastofnun. Sennilega mun þessi leið kosta ríkissjóð 400 millj. kr. hærri upphæð.

Herra forseti. Það er fótur fyrir þessari frétt, já.

Ég þakka hæstv. forsrh. svarið og ég skil það svo að fréttin sé sönn. Þá er næsta spurning til forsrh.: Hvernig í ósköpunum ætlar hann að taka 150 millj. kr. úr atvinnutryggingardeild Byggðastofnunar, úr Atvinnutryggingarsjóði sem hann lýsti svo fjálglega í sinni stefnuræðu sl. haust að væri ein rjúkandi rúst eftir umgang fyrri ríkisstjórnar, sjóðurinn væri gjaldþrota? Hvaða töfrabrögð hefur forsrh. nú til þess að taka 150 millj. kr. úr sjóði sem hann hefur lýst yfir að sé gjaldþrota? Hvernig er þetta hægt?

Herra forseti. Það er rétt að þessi sjóður stendur jafnilla og þingmönnum er kunnugt. Um er að ræða tillögur þeirra starfsmanna Byggðastofnunar sem voru beðnir um slíkar tillögur. Þær tillögur eru til meðferðar og verða afgreiddar fljótlega.

Virðulegi forseti. Út af seinustu orðum hæstv. ráðherra, þá leysa tillögur ekkert ef það er ekki til peningur, sé það rétt. En mitt erindi í stólinn var að mér finnst það ekki gild rök ef stjórn Hagræðingarsjóðs á að vinna eftir einhverju ákveðnu ferli eins og ég tók niður eftir hæstv. forsrh. og jafnvel ágæt frv. breyti því ekki. Mér finnst það vega þyngra ef meiri hluti þings styður þessi frv. þá getur sjútvrh. að sjálfsögðu stöðvað það að þetta ferli haldi áfram. Þetta er ekki viljalaus þróun og skynlausar skepnur sem er við að eiga. Það eru bara manneskjur sem taka mið af ákvörðunum og þessar ákvarðanir er hægt að taka. Og ef þessi frumvörp eru eins ágæt og hæstv. forsrh. var að tala um er náttúrlega full ástæða til þess, ég tala nú ekki um ef stuðningur sjútvrh. er raunverulegur.

Umræðum um andsvör er lokið og verður þá tekið aftur til við að ræða dagskrármálin tvö sem verið hafa til umræðu í kvöld. Ég vil geta þess að það er staðföst ætlan að ljúka umræðum í nótt um bæði þessi dagskrármál, það er 6. og 7. og einnig um 8. og 9. dagskrármál.

Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvrh. séu hér einhvers staðar nálægir því að til þeirra beggja vil ég fyrst og fremst beina orðum mínum. Í þessari umræðu um frv. um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins hefur að vísu verið fjallað um þá alvarlegu stöðu sem þessi undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar stendur frammi fyrir. Að mínu mati er það þó sú ógnvekjandi mynd af stjórnarfarinu, ástandinu á stjórnarheimilinu, sem hæstv. sjútvrh. hefur lýst, sem eru athyglisverðustu tíðindin. Í þessum umræðum hefur verið dregið fram hvernig hæstv. forsrh. hefur í heilt ár hunsað tillögur hæstv. sjútvrh. um bætta stöðu sjávarútvegsins og sagt að hugmyndir hæstv. sjútvrh. jöfnuðust á við mestu sjónhverfingar allra tíma, svo fáránlegar væru þessar tillögur hæstv. sjútvrh. Þrátt fyrir slíka einkunn hæstv. forsrh. kýs hæstv. sjútvrh. að sitja áfram í ríkisstjórn og taka þannig undir og styðja orð og gerðir hæstv. forsrh. sem í reynd hefur tekið að sér yfirstjórn sjútvrn. eftir lýsingu hæstv. sjútvrh. hér. Afsökun hæstv. sjútvrh. er sú að þeir, sem hann styður svo dyggilega til forustu í ríkisstjórninni, séu svo þjóðhættulegir menn að ef hann sitji þar ekki áfram, hvernig sem hann er niðurlægður af hæstv. forsrh., þá væri fyrst voðinn vís. Erfitt er reyndar að sjá hvernig stjórnarfarið getur orðið verra. Enn fremur segist hæstv. sjútvrh. ekkert vita hvernig mál sjávarútvegsins eru undirbúin af hæstv. forsrh. Hann frétti um niðurstöðuna í fjölmiðlum. Hv. 17. þm. Reykv., formaður þingflokks Alþfl., lýsti stjórnarheimilinu þannig að fangarnir hafi gert uppreisn. Þessi umræða hefur því ekki aðeins dregið fram þær hörmungar sem ríkisstjórnin er að leiða yfir íslenskan sjávarútveg heldur fyrst og fremst það algera stjórnleysi og þá óstjórn sem nú ríkir í landinu. Hæstv. forsrh. segir að samráðherrar sínir séu algerir loddarar. Hann hlustar ekki á tillögur þeirra og tekur málaflokka þeirra í sínar hendur svo þeir vita ekkert hvað muni þar gert fyrr en þeir sjá það í fjölmiðlum. Hvernig getur slíkt stjórnarfar haldið áfram sem hæstv. sjútvrh. hefur lýst í kvöld og áður? Hvernig getur meiri hluti Alþingis sætt sig við að það haldi áfram? Hvernig getur þjóðin unað því að ástandið í ríkisstjórninni sé verra en Grímur Thomsen lýsti hjá Goðmundi á Glæsivöllum því að það er sannarlega ekki vegist þar á af góðsemi? Í framhaldi af þessu vil ég spyrja hæstv. sjútvrh.: Hvað ætlar hann að halda lengi áfram að svínbeygja sig fyrir svívirðingum hæstv. forsrh. og una því að völdin séu af honum tekin og horfa aðgerðarlaus á að atvinnuvegurinn, sem hann hefur tekið að sér að annast, hrynji víðs vegar um landið? Er hæstv. sjútvrh. virkilega svo heillum horfinn að hann fái ekki lengur neinn stuðning frá samflokksmönnum í eigin þingflokki til að gæta hagsmuna þessa undirstöðuatvinnuvegar? Er það vegna þeirrar stöðu sem hann er orðinn fangi í ráðherrastólnum, eins og hv. 17. þm. Reykv. gaf í skyn?