Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Þetta er lítið frv., en þó er líklega nauðsynlegt að setja lög um þetta efni. Það vill svo til, að í l. nr. 19 20. okt. 1905 er aðeins átt við löggilta verzlunarstaði. Þá þekktust þeir ekki hér á landi nema við sjó. Hins vegar hafa á síðari árum risið upp þorp inni í landi. Tiltölulega stór þorp eru risin upp í Hveragerði og á Selfossi og vaxandi þorp í Rangárvallasýslu og tilvonandi þorp á Fljótsdalshéraði. Virðist svo sem það þurfi að setja lög um byggingarsamþykktir fyrir þessi þorp engu síður en þorp, sem eru við sjóinn. Hins vegar hafa lög þessi bætt nokkuð úr með því að setja reglur um, hvernig byggingum skuli fyrir komið og hvernig umhverfið skuli vera. En það er tvímælalaus nauðsyn að láta lögin ná til annarra þorpa en þeirra, sem við sjávarsíðuna eru, og verzlunarstaða. Þess vegna má telja heppilegt að rýmka lög þessi svo, að þau nái og til þorpa þeirra, sem eru og kunna að myndast annars staðar en gert er ráð fyrir í þeirri mynd, sem l. nú hafa. Vil ég mælast til þess, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. allshn.

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Þetta frv. hefur Tryggingastofnun ríkisins samið að tilhlutun landlæknis. Þessi stétt kvenna er nokkuð ný, en vaxandi og í þjónustu hins opinbera. - Fyrir nokkru var settur á stofn lífeyrissjóður ljósmæðra. Hefur Tryggingastofnun ríkisins látið í ljós, að nauðsynlegt sé, að þessi sjóður verði byggður á nokkuð öðrum fjárhagsgrundvelli en lífeyrissjóður annarra starfsmanna ríkisins. Þeim, sem eru kunnugastir þessum málum, er mikið áhugamál, að frv. þetta ná fram að ganga nú á þessu þingi. - Stjórn hjúkrunarkvennafélagsins hefur fallizt á frv. Ef hjúkrunarkonur hafa ekki að neinu sérstöku að hverfa, þegar þær fara að missa starfsþrótt sökum aldurs, er líklegt, að þær reyni að standa í starfinu, meðan nokkur kostur er. Þess vegna er mikil ástæða til, að konum, sem eru í þessari mikilsverðu stétt, verði gert kleift að hætta störfum, þegar líklegt þykir, að þær geti ekki staðið örugglega í starfi sínu og að þær hafi þá tryggingu fyrir því, að þeim sé borgið eftir það. Óska ég, að frv. verði að umr. lokinni vísað til fjhn.

Forsrh. (Björn Þórðarson) : Herra forseti. Um það efni, sem frv. þetta fjallar um, gilda nú fimm lagaboð. Tvenn eru frá 1940, tvenn frá 1941 og ein frá 1943. Lagasetning þessi hefur til orðið eftir því, sem þörfin hefur kallað, og hafa ýmis atvik legið til þess, að lögin eru í svona mörgum liðum. Nokkur þeirra eru talin dálítið óljós og hafa valdið deilum, sem hafa komið fyrir dómstólana. Þessi óljósu atriði og fengin reynsla hafa gert nauðsynlegt að gera nokkra breytingu á hinum fyrri lögum. Um leið þótti rétt að fella þau í eina heild og skipa ákvæðum þeirra þannig niður, að þau yrðu betri til yfirlits og kvæðu skýrar á í einstökum atriðum en nú er. Markið á milli lögboðinnar og samningsbundinnar tryggingar, sem 12. gr. fjallar um, hefur verið skýrt nánar. Enn fremur er í 17. gr. kveðið skýrt á um það, hvernig sé með tvöfalda lögboðna tryggingu. Sé ég ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um frv., bæði vegna þess, hvernig samsteypan er gerð, og þær breyt., sem gerðar hafa verið frá gildandi l., eru, að ég held, allvel skýrðar í athugasemdum, sem fylgja frv. Einnig má geta þess, að frv. hefur verið til athugunar hjá sjútvn. Alþingis. Vil ég leggja til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til þeirrar n.

Frsm. meiri hl. (Brynjólfur Bjarnason) : Það fara sennilega að verða nógu langar umr. um þetta mál, ekki stærra en það er, en ég vildi þó gera nokkrar aths. við það, sem fram hefur komið. Mig furðar mjög á afstöðu hv. 3. landsk. til till. minnar á þskj. 136. Hann fullyrti, að niðurstaða sex manna nefndarinnar sé mjög hæpin og þurfi því endurskoðunar við. Samt vill hann ekki láta nefndina halda áfram að starfa, heldur skilst mér, að hann vilji láta aðra vinna það verk. Hann benti á í því sambandi, að ekki hefði vísitölun. framfærslukostnaðar verið falið að rannsaka sinn eigin grundvöll. Þetta er alrangur samanburður. Vísitölun. framfærslukostnaðar er ekki samningan., heldur eru þar að verki starfsmenn ríkisins, sem hafa haft nægan tíma til að viða að sér öllum gögnum til að fá sem réttasta vísitölu. Sex manna n. er aftur á móti samninganefnd, og hefur hún sjálf lýst yfir, að hún hafi ekki haft tíma til að afla fullnægjandi gagna. Hún beinlínis gerir ráð fyrir því að geta haldið áfram, og hún óskar eftir því og marglýsir yfir því í nál. sínu. Ég þarf ekki að lesa það upp, sem hv. 1. þm. Reykv. las upp úr nál. í ræðu sinni, þar sem n. tekur fram, að hún gerir beinlínis ráð fyrir því, að afla þurfi frekari gagna til að endurskoða niðurstöður, sem hún komst að. Spurningin er þá bara: Á n. að fá það, eða á að meina henni það? Það er gagnslaust að fela öðrum mönnum að vinna þetta verk, nema það sé meiningin að rjúfa það samkomulag, sem gert var með dýrtíðarl. í vor. Sú þál., sem rætt hefur verið um í þessu sambandi, kemur ekki þessu máli við. Þar er skorað á stj. að láta reikna út, hvaða verð hefði verið á landbúnaðarafurðum 1939–1942, ef það hefði verið ákveðið samkv. grundvelli sex manna nefndarinnar. Ég geri ráð fyrir, að hæstv. stj. muni snúa sér til n. um þetta, en í þessari þáltill. er ekki minnst á að rannsaka þann grundvöll, sem n. fann og byggði á það verðlag, sem hún ákvað, enda er það svo, að það getur sex manna n. ein gert, meðan fyrirmæli dýrtíðarl. eru í gildi, vegna þess að það er hún ein, sem hefur vald til að ákveða verðið, enda er hún kunnugust þessum málum og bezt fær til að vinna verkið. Ef mönnum, sem eru í n., er ekki treyst, þá geta auðvitað þau samtök, sem þeir eru fulltrúar fyrir, skipt um menn, það er annað mál. Þá var hv. 3. landsk. að fetta fingur út í, að í till. minni á þskj. 136 stendur, að n. skuli framkvæma þessa endurskoðun, ef ástæða þyki til. Mér skilst, að hann vildi fyrirskipa, að rannsóknin færi fram. En ef n. telur enga ástæðu til að rannsaka grundvöllinn, þá er beinlínis hlægilegt að fyrirskipa henni að gera það. En nú er vitað, að n. er sammála um, að endurskoðun þurfi að fara fram. Um, það liggur fyrir skýr yfirlýsing frá n. sjálfri. Ég skil þess vegna ekki vel, hvað hv. þm. er að fara. Ef hann vill fela nýjum aðilum að gera ákvarðanir um verð á landbúnaðarvörum fyrir næsta ár, en banna sex manna n. að gera það, þá er ekki hægt að skilja það öðruvísi en svo, að hann vilji rjúfa samkomulagið og hverfa frá, að verðið sé ákveðið með samkomulagi milli bænda og neytenda, og þar erum við þá gerólíkrar skoðunar. Þá er hv. 1. þm. Eyf. Það fer að verða jag á milli okkar. Hann sagði, að breyta mætti dýrtíðarl., ef allir væru sammála, og á næstu stund segir hann, að hann hafi ekkert á móti því út af fyrir sig, að sú breyt. verði gerð, sem fram á er farið á þskj. 135, en það megi ekki samþ. hana, fyrst hún hrófli við dýrtíðarl. Þið takið eftir rökfærslunni. Það eru tvær fullyrðingar: Það má breyta dýrtíðarl., ef allir eru sammála, og næst: Það má ekki samþ. þessa brtt., af því að það má ekki hrófla við dýrtíðarl. Svona rökfærsla mun heita vítahringur eða blátt áfram hringavitleysa.

Svona málfærsla mundi nú á alþýðumáli heita ósannindi, blátt áfram

. Mér var ómögulegt að skilja hann öðruvísi en svona. Hann segir, að stj. hafi ekki ótakmarkaða heimild til að greiða niður verð landbúnaðarafurða, því að hún takmarkist af því, hvað mikið fé sé til umráða í ríkissjóði. M. ö. o., ríkisstj. má tæma ríkissj., en ekki heldur meira. En má ég spyrja: Er til öllu ótakmarkaðri heimild um fjárveitingar úr ríkissjóði en þetta? Ég þekki það ekki. Þess vegna taldi ég þetta ótakmarkaða heimild. Þá segir hann út af till. minni á þskj. 136, að ef rannsókn leiði í ljós, að grundvöllurinn, sem vísitölun. fann, sé rangur, þá sé kannske kominn tími til að breyta l. og benti hann þar á þá þál., sem nýlega hefur verið samþ. í d. Eins og ég sagði áðan, er það mesti misskilningur, að sú till. feli í sér, að neinum sé fyrirskipað að rannsaka grundvöll sex manna n., sem hún byggði verð sitt á. Hins vegar er ekki hægt að ganga úr skugga um, hvort grundvöllurinn er rangur eða réttur nema með rannsókn, og það er það, sem till. á þskj. 136 fer fram á. Ég álít, að ekki megi fresta þessu máli. Það þolir enga bið. N. verður að fá að rannsaka þetta, og hún þarf að fá nægan tíma til starfa. N. óskar og gerir ráð fyrir, að hún fái að starfa áfram, sbr. nál. Á að neita henni um að finna réttari niðurstöðu, þó að hún sjálf telji það nauðsynlegt? Það er spurning, sem verður að svara, þegar till. mín á þskj. 136 kemur til atkv.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér inn í deilur þær, sem eru milli hv. 5. þm. Reykv. og hv. 1. þm. Eyf., en í síðustu ræðu hv. 1. þm. Eyf. féllu nokkur ummæli, sem ég vil ekki láta ómótmælt. Hv. þm. segir, að búið sé að samþ. hér á þingi tekjuöflun til að greiða niður dýrtíðina. Ég hélt, að ég sæti hér eins mikið og aðrir þm., en ég hef ekki orðið var við, að þetta hafi verið gert. Ef hann á við þá hækkun, sem samþ. var á tóbaki, þá vil ég benda honum á, að hann sem nm. í fjhn. undirskrifaði nál. - að vísu með fyrirvara -, þar sem þetta stendur, með leyfi hæstv. forseta: Meiri hlutinn telur ekki óeðlilegt, að rýmkuð sé álagningarheimild á tóbaki eða ákveðnum tegundum þess, og getur af þeim ástæðum mælt með því, að frumvarpið verði samþykkt. En um ráðstöfun á því fé, sem aflað verður með frv., hefur fjármálaráðherra skýrt nefndinni frá yfirlýsingu, er hann muni gefa við 2. umr., og telur meiri hlutinn þá yfirlýsingu fullnægjandi til þess að tryggja vald þingsins til ráðstöfunar fjárins. Það var þannig gert að skilyrði hjá n., að það þyrfti samþ. þingsins til að nota þetta fé, sem því yrði varið til að greiða niður eða eitthvað annað, en þetta samþykki hefur hæstv. stj. ekki fengið enn þá. Það hefur að vísu verið leitað til flokkanna um að mega nota þetta fé til að greiða niður dýrtíðina. Hún hefur fengið það svar frá Framsfl., að hún mætti það, en skilyrðisbundið svar frá stærsta flokknum í þinginu, Sjálfstæðisfl., og meðan þessi skilyrði eru ekki uppfyllt, hefur hún ekki leyfi til að nota féð í þessu skyni. Þess vegna er nauðsynlegt að samþ. þetta frv. til að halda fjárveitingavaldinu hjá þinginu, en hvorki hjá Framsfl. né stj. Og ef það hefði komið fram við umr. um frv. um hækkun á tóbaki, að stj. ætlaði að nota þessar tekjur til dýrtíðarráðstafana án þess að fá til þess leyfi þingsins, þá hefði frv. verið stöðvað og hæstv. stj. ekki fengið þessar tekjur. Hv. þm. gat þess, að ekki væri von, að þetta hefði komið inn á fjárl., því að þeim hefði verið lokið þá. Það er rétt, en þrátt fyrir það hefði stj. getað sett þessa fjárveitingu inn í næsta fjárlagafrv., en í því frv. er ekki ein króna til að greiða niður dýrtíðina. Það er enginn vafi, að þingið meinti, þegar það gekk frá dýrtíðarl. og ákvað, hvaða tekjur skyldu koma samkvæmt þeim l., að heimild l. skyldi miðuð við þá tekjuöflun og ekkert annað. Ég hef aðeins viljað láta þetta koma fram, því að ég tel alveg rangt, að það sé ómótmælt, að þessi heimild hafi verið samþ. hér á þingi.



Ég ætla ekki að blanda mér inn í þær rökræður, sem hér hafa átt sér stað um það, hvort samþ. eigi þetta frv. eða ekki, en vil aðeins gera grein fyrir afstöðu minni til málsins með örfáum orðum. Ég vil fyrst taka fram, að Framsfl. hefur aldrei fallizt á, að þær aukatekjur, sem ríkissj. áskotnast fyrir þá verðhækkun, sem Alþ. samþ. nýlega á tóbaki, verði notaðar til að borga niður dýrtíðina nema fyrst um sinn. Leyfi Framsfl. er því tímabundið, en þó ekki skilorðsbundið eins og hjá Sjálfstfl. En viðvíkjandi þeirri heimild, sem er í 4. gr. dýrtíðarl., er það að segja, að hún virðist vera allákveðin. En eins og hún er til komin, þá kann að vera, að hún verði talin vafasöm, vegna þess að það er næstum því vitað, að þegar þessi l. voru samþ., þá bjuggust menn alls ekki við samkomulagi. En nú, þegar það er komið á daginn, að samkomulag náðist í sex manna n., vilja menn ekki sætta sig við það verðlag, sem þar varð samkomulag um. Það má því segja, að 1. hafi verið samþ. með forsendum, sem hafi ekki rætzt. Meiri hl. þ. bjóst ekki við, að samkomulag næðist, en þegar svo samkomulag verður, kemur sú óánægja, sem við heyrum nú, út af þessari heimild. Það er rétt að segja þetta hér á þingi, því að svona liggur í málinu. Það er um það deilt, hversu miklar heimildir hæstv. ríkisstj. hafi til að borga niður dýrtíðina. Því er yfir lýst af sósíalistum og jafnaðarmönnum, að þetta frv. sé borið fram og því fylgt vegna þess, að þeir vilji afnema þær heimildir, sem hæstv. stj. kann að hafa, eða a. m. k. takmarka þær verulega. Framsfl. aftur á móti vill leyfa stj. að borga dýrtíðina niður, en Sjálfstfl. vill láta hana bera fram till. hér á þ. til að afla slíkra heimilda. Það er því erfitt að átta sig á málinu í svipinn. Frá hendi Sjálfstfl. kann að vera, að þetta sé formsatriði, þeir líti svo á, að. stj. hafi vafasama heimild, og þeir vilji afnema hana til að veita henni aðra nýja og vafalausa í staðinn. En áður en það liggur fyrir, er erfitt að ræða málið, því að það er erfitt að hefja hér langar umr. um efni, sem kann að vera aðeins form af hálfu þessa flokks, því að ef Sjálfstfl. samþ. nýja heimild til að borga niður dýrtíðina, þá er málið komið í sama horf og það er nú að áliti stj., því að hún telur sig hafa þessa heimild. En verði heimildin takmörkuð eða felld niður og ekkert sett í staðinn, þá er þetta orðið mál, sem hefur efnislegt innihald. Ég hef áður látið orð falla um það hér í d. og vil endurtaka það nú, að ég tel meira en lítið vafasamt að hægt sé til lengdar að borga dýrtíðina niður. En ég sé mér ekki fært að fallast á, að þessar heimildir séu af hæstv. stj. teknar, ef hún hefur þær, eða tekið fram fyrir hendurnar á henni, meðan ekki er hægt að benda á nýjar aðferðir og meðan verið er að reyna að starfa að því að reyna að finna einhverja framtíðarlausn á dýrtíðarmálunum, því að ekki er hyggilegt, þó að. maður búi í lélegu húsi, að rífa það ofan af sér, jafnvel þótt hjallur sé, áður en hægt er að útvega sér eitthvert annað húsaskjól. Ég, sem er manna mest efins í, að unnt sé að borga niður dýrtíðina til lengdar, vil samþ. till. hv. 1. þm. Eyf., vegna þess, að hún gefur aðeins frest til að borga niður dýrtíðina og halda í horfinu eins og er, meðan verið, er að finna nýjar leiðir, og í dagskránni er sú takmörkun, sem þingið er að óska eftir. Ég hygg, að sú takmörkun, sem felst í dagskránni, sé nægileg í svipinn. Á þessu stigi er erfitt að ræða málið, á meðan ekki er vitað, hvort það er aðeins formsatriði hjá Sjálfstfl. Ég geri ráð fyrir, án þess að ég viti það, að Sjálfstfl. hafi, áður en hann gekk að því að afnema þessa heimild, gert það upp við sig, hvaða skref hann ætlar að stíga í þessu máli næst. Hjá þinginu klingir nú stöðugt við: Ég vil ekki heyra þetta, ég vil ekki heyra hitt, - og þetta endar með vinnubrögðum, sem eru að gera þingið smám saman óstarfhæft. Ég er ekki að segja þetta í sambandi við þetta mál, því ég þykist vita, að Sjálfstfl. sé búinn að ákveða þá leið, sem hann ætlar að fara í því máli. Ég á við þessi vinnubrögð almennt, sem hljóta að enda með fullkominni upplausn. Vinnubrögðin eiga að vera þannig, að þingið segi: Ég vil þetta, en ekki hitt. Það, sem ég sakna í þessu máli, er einmitt það, að um leið og verið er að rífa niður, skuli það ekki koma fram, hvað fyrir þeim vakir, sem breytingar vilja gera. Það er eðli parlamentarismans, að menn segi, hvað þeir vilja, og berjist fyrir því, og ef þeir fá því framgengt, sem þeir vilja, að taka þá ákvörðun og stjórna samkvæmt henni. Með hinu mótinu er hætt við þeim vinnubrögðum, sem hér hafa nú ríkt um skeið, en ef þau vinnubrögð verða yfirleitt tekin hér upp, er ég hræddur um, að ekki horfi vænlega. Meira segi ég ekki, því að málið liggur alveg ljóst fyrir, þar sem Sjálfstfl. skýrir ekki enn og ætlar sennilega ekki að gera við þessar umr., hvað fyrir honum vakir og hvort það er aðeins formsatriði að taka af heimildina til að veita hana aftur. Ég get ekki fallizt á að hverfa frá því, sem er, meðan ekki er fundið annað betra, þó að ég sé allra manna mest á móti því, að haldið sé áfram að borga niður dýrtíðina.

Frsm. minni hl. (Bernharð Stefánsson) : Hv. þm. Barð. minnti mig á, að ég hefði skrifað undir nál. fjhn. um tóbakshækkunina. Það er rétt, að ég skrifaði undir þetta nál., en ég ætla að minna hann á, að ég skrifaði undir það með fyrirvara, eins og hann tók að vísu fram, og ég gerði grein fyrir þeim fyrirvara. En fyrirvarinn var sá, að þó að ég vildi samþ. frv., teldi ég á því stigi, sem málið var á, óþarft að binda samþ. þess því skilyrði, sem hv. meðnm. mínir vildu gera, og er það í fullu samræmi við afstöðu mína í þessu máli. Eins og ég hef margsagt, er það tvímælalaust, að ríkisstj. hefur samkvæmt 4. gr. dýrtíðarl. almenna heimild til að greiða niður verð á innlendum afurðum, en eins og menn ættu að geta skilið, takmarkast þetta á hverjum tíma af því, hvert svigrúm stj. er gefið til að nota þessa heimild. Nú ætla ég, að þrátt fyrir nál, fjhn. um daginn sé það alveg óneitanlegt, að stj. hafi verið gefið umboð með samþ. frv. og því að taka þegjandi þeirri yfirlýsingu, sem hún gaf um það, til hvers hún ætlaði að nota heimildina. Með þessu voru henni gefnir möguleikar um sinn. Bæði Framsfl. og Sjálfstfl., sem eru allverulegur meiri hl. Alþ., en ekki Framsfl. einn, eins og hv. þm. Barð. sagði, lögðu samþ. sína á það, að féð yrði notað á þennan hátt fyrst um sinn. Sjálfstfl. setti að vísu það skilyrði, að stj. leitaði heimildar þingsins síðar, en hann tiltók ekki, hvenær það skyldi verða, og ég hef ekki heyrt, að þetta hafi verið afturkallað. Ég sé ekki ástæðu til að eltast við einstök atriði í ræðu hv. 5. þm. Reykv. Hann sagði, að ég héldi því fram í öðru orðinu, að ekki mætti breyta dýrtíðarl., en í hinu, að ekki ætti að breyta þeim. Ég veit ekki, hve vel mér hefur tekizt að skýra hugsanir mínar fyrir hv. þm. Maður er ef til vill ekki dómbær um það sjálfur. En ekki skil ég, að ég sé svo óskýr í máli, að hv. þm. hafi ekki skilið, hvað ég átti við, heldur mun það vera, að honum finnst þægilegra að snúa málinu svona. Það þarf ekki að fara í neinar grafgötur um það, hverju ég held fram, þar sem það er prentað á þskj., hver niðurstaða mín er, og það þskj. hefur fleiri rök inni að halda, sem hv. þm. getur ekki hrakið, fyrir því, að ekki sé tímabært að breyta dýrtíðarl. En úr því að ég fór að tala við þennan hv. þm., langar mig til að spyrja hann einnar spurningar: Hvaða ástand heldur hann, að skapast mundi, ef brtt. hans yrði samþ., en n. gæti ekki náð samkomulagi? Hann sagði í n. og kannske hér í hv. d., að sá grundvöllur, sem nú er, mundi haldast. En er það nú tryggt, að hann mundi þá haldast? Væri ekki réttara að gera einhverja viðbót við brtt. hans og taka þetta skýrt fram? Ég get ekki látið vera, um leið og ég sezt niður, að láta þann grun í ljós, að það liggi fleira á bak við þessa brtt., þó að meinleysisleg sé, en uppi er látið. Það er alkunna, að áður en dýrtíðarl. voru sett, var umtal um það meðal bæjarbúa, að verð á innlendum afurðum væri of hátt. Þegar samkomulag náðist, fyrst í fjhn. og síðan á Alþ. sjálfu, um að slá málinu á frest og reyna samninga milli framleiðenda og neytenda, þá hygg ég, að margir hafi verið sannfærðir um, að afleiðingin mundi verða sú, að verðið lækkaði, ef það yrði miðað við það, að bændum yrðu ákveðin svipuð lífskjör og öðrum vinnandi mönnum. Þetta reyndist ekki svo. Eftir að safnað hafði verið algerlega óhlutdrægum skýrslum, kom í ljós, að verðið varð að hækka, til þess að bændum yrðu tryggð lífskjör, sem væru sambærileg við lífskjör verkalýðs í landinu. Hv. 3. landsk. sagði í sambandi við annað mál, að sér hefðu komið niðurstöður n. mjög á óvart. Ég býst við, að svo hafi verið um fleiri. Og ætli svo kunni ekki að verða, að eitthvað sé þar á bak við, er nú þarf að fara að hrófla við dýrtíðarl., og þess sé ekki saknað svo mjög, þó að þetta samkomulag fari forgörðum. Ég skal játa, að ég er ekki að segja þetta til hv. flm. frv., en mér þætti það líklegra, að eitthvað svipað vekti fyrir hv. 3. landsk. og fylgi hans við frv. markaðist af einhverju slíku, og marka ég það af því, hversu honum hafa farizt orð um þessi mál og önnur, sem verið hafa á dagskrá og komið hafa við dýrtíðarráðstafanir. Þótt svo kunni að fara, að hv. 5. þm. Reykv. kunni að snúa orðum mínum við og segja, að ég hafi sagt eitthvað annað en ég segi, þá ætla ég ekki að eyða tíma hv. d. í að svara því. Niðurstöður mínar og röksemdir liggja hér fyrir í nál., og ætla ég, að það sé svo skýrt, að ekki þurfi um að villast.

Magnús Jónsson Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Eyf., var að gefa í skyn, að þetta frv. hefði þann dulda tilgang að koma fyrir kattarnef því samkomulagi, sem varð í sex manna n., eða eyðileggja þann grundvöll, sem skapaður var í þeirri n. Hv. þm. beindi þessu þó ekki til sjálfstæðismanna og sósíalista í n., enda er fylgi okkar við frv. engan veginn við það bundið, að slíkt komi fyrir, síður en svo. Ég fyrir mitt leyti vil einmitt, að þessi grundvöllur geti orðið sem öruggastur, og þess vegna samþ. ég brtt. hv. 5. þm. Reykv. Mér skildist hv. 1. þm. Eyf. líta svo á, að Sjálfstfl. hefði samþ. það með þögninni, að stj. innti af hendi þessar greiðslur, og hann hefði ekki afturkallað þá samþykkt sína. Í bréfi Sjálfstfl. var skýrt tekið fram, að stj. bæri að leita heimildar Alþ., og það er á mati flokksins, hve lengi hann telur, að þetta megi dragast. En ég held á hinn bóginn, að það sé alveg rétt, að menn hafi almennt búizt við því, að störf sex manna n. mundu leiða til þess, að dýrtíð lækkaði, en hækkaði ekki. Ég get sagt fyrir mitt leyti, að ég hélt það. En ég held, að það, hve þetta ákvæði er nú í mikilli óvissu, stafi af því, að menn héldu almennt, að ekki þyrfti til þess að koma, að mikið yrði greitt í þessu skyni. Mér kom á óvart ræða hv. þm. Str. og það, sem hann sagði viðvíkjandi þessari heimild ríkisstj., því að ég man ekki betur en við umr. um tóbakið legði hann mikla áherzlu á það, að stj. fengi alls engar víðtækar heimildir í þessu efni. Mér fannst hann halda því fram í öðru orðinu, að þetta hefði aldrei verið sett inn í l. sem ótakmörkuð, almenn heimild. Að mínum dómi er það alger misskilningur á frv., að með því sé yfirleitt nokkur afstaða tekin til þess, hvort stj. hafi þessa heimild eða ekki, en átökin eru um það, hvort þ. ætlar að halda fast í rétt sinn til þessarar fjárveitingar eða ekki, enda segir í frv., eins og það er orðað eftir 2. umr. í Ed.: „. ... en leita skal hún heimildar Alþingis til fjárframlaga í því skyni“. Ég vil segja, þó að ég vilji ekki taka ákveðna afstöðu í málinu fyrir mína hönd eða annarra, að mér finnst frekar liggja í þessu, að þ. vilji taka með lipurð í óskir hæstv. ríkisstj., því að það væri að leggja dálitla fallgryfju fyrir hana, ef þ. væri með samþ. frv. að benda henni á það, að hún yrði að leita heimildar, sem yrði svo neitað. Það er að vísu vafamál, hvort hæstv. ríkisstj. getur talizt hafa þessa heimild nú, en með frv. er skorið úr um það, að það er Alþ., sem hefur heimild til að veita slíka heimild. Ég þarf ekki að svara hv. þm. Str. um það, hvaða till. Sjálfstfl. hefur í málinu. Það kemur vitanlega fram á sínum tíma. En ég get tekið undir með hv. þm. um það, að leiðinlegt er, þegar vinnubrögð eru þannig, sem hann lýsti. Ég held þó, að þar þurfi enginn öðrum að bregða um neitt, og er það þessu frv. óviðkomandi. Ég held, að það væri réttast, ef þetta frv. heldur áfram, að Alþ. gæti verið búið að taka ákvörðun sína annaðhvort með ákvæðum í frv. eða í sambandi við meðferð málsins, áður en l. ganga í gildi. Ég vil á hinn bóginn benda á það, að nokkur ástæða var til, að hik kom í svipinn á þá menn, sem annars vildu bera fram sérstakar till., því að nú er starfandi n., sem á að skila áliti eftir stuttan tíma. Sú n. er sett til sameiginlegrar niðurfærslu á kaupgjaldi annars vegar og afurðaverði hins vegar. Vera má, að ýmsir hafi litla trú á þessu, en ég vil þá vitna í þau orð hv. þm. Str., að enginn hér á þ. hafði trú á sex manna n., en hún komst þó eigi að síður að ákveðinni niðurstöðu. Mér fyndist eðlilegt, að dokað yrði við, þangað til séð yrði fyrir endann á því, hvort n. getur komið með lausn eða eitthvað það, sem mætti byggja á í þessu máli.



Það er aðeins til að leiðrétta það, sem hv. 1. þm. Reykv. virðist hafa misskilið í ræðu minni. Ég benti á það í ræðu minni, að það væri ekki gerlegt að setja á langar umr. um þetta mál, meðan ekkert lægi fyrir um það, hvort þetta væri efnisleg breyt. á dýrtíðarl. eða hvort hér væri aðeins um form að ræða. Það liggur ekkert fyrir á þessu stigi um það, hvort svo er eða ekki, en ég er alls ekki neitt að deila á Sjálfstfl. fyrir það. Þetta atriði hefur þessi hv. þm. staðfest. Enn fremur sagði þessi hv. þm., að það hefði verið almenn skoðun hér á hv. Alþ., að rannsókn sex manna n. og samningsumleitanir mundu leiða til þess að lækka dýrtíðina. En mér er kunnugt um það, að margir af flokksmönnum mínum samþ. skipun sex manna n. vegna þess, að þeir voru sannfærðir um það, að verðlag á landbúnaðarafurðum hefði verið það réttlátt, að rannsókn mundi leiða í ljós, að bændum væri hagur að þeirri rannsókn, enda hefur það komið í ljós. Þegar ég samþ. þessa rannsókn, þá gerði ég það í þeirri fullu vissu, að það væri þeim hagur, sem hefðu rétt mál að sækja. Þá er þriðja atriðið, sem ég vildi leiðrétta, að ég hafi látið þau orð falla viðvíkjandi 4. gr., að þessi heimild mundi ekki vera til staðar. Ég lét engin ummæli falla um það, hvort þessi heimild mundi vera til staðar eða ekki. Ég orðaði þetta þannig, að það væri verið að takmarka þessa heimild eða fella hana niður, ef til staðar væri. Ég gerði grein fyrir því, hvers vegna það væri vafasamt, að heimildin væri til staðar, þó að orðalagið gæfi tilefni til þess að álíta það. Þessi atriði eru það, sem ég vildi leiðrétta, sérstaklega það, að það hafi verið skoðun þm., að rannsókn á dýrtíðinni mundi lækka verðlagið. Og ég gerði alltaf ráð fyrir því, að rannsóknin mundi verða bændum í hag.

Frsm. meiri hl. (Brynjólfur Bjarnason) : Það var aðeins út af fyrirspurn hv. þm. Eyf. Hann spurði að því, hvaða ástand mundi skapast, ef till. mín á þskj. 136 yrði samþ. og n. kæmist ekki að samkomulagi um grundvöll. Það mundi ekki skapast annað ástand en það að mínum dómi, að þá mundi gamli grundvöllurinn gilda. En hins vegar held ég, að það sé ekki nein ástæða til þess að ætla, að n. mundi ekki komast að samkomulagi um þetta, vegna þess að ekki mundi annað koma til greina en að hún mundi hlíta reikningslegum niðurstöðum, sem hún kæmist að. En verði ekki samkomulag, hlýtur gamli grundvöllurinn að gilda samkvæmt l., því að í 3. málsgr. 4. gr. l. stendur: „Nú verður nefndin sammála um vísitölu framleiðslukostnaðar landbúnaðarafurða og hlutfall milli verðlags á landbúnaðarafurðum og kaupgjalds stéttarfélaga, og skal þá verð á landbúnaðarafurðum ákveðið í samræmi þar við, meðan núverandi ófriðarástand helzt. Þó er ríkisstj. heimilt að ákveða lægra verð á einstökum vörutegundum gegn framlagi úr ríkissjóði“. Ég held, að þetta sé alveg skýlaust, en óski hv. þm., að þetta sé tekið skýrar fram, mundi ég ekki hafa neitt á móti því. En úr því að ég stóð upp, vildi ég aðeins segja honum, að það er ekki rétt hermt, sem hann sagði, að ég hefði haft eftir honum. Ég skýrði ekki þannig frá ræðu hans, að hann hefði sagt í öðru orðinu, að það mætti breyta l., en í hinu, að það ætti ekki að breyta þeim. Það, sem ég hafði eftir honum, var þetta: Í fyrsta lagi, að það mætti breyta l., ef allir væru sammála. Í öðru lagi, að út af fyrir sig hefði hann ekkert á móti þessari breyt. á þskj. 135, en það mætti ekki samþ. hana, vegna þess að hún hróflaði við dýrtíðarl., og það mætti með engu móti gera, að minnsta kosti ekki nú. Það var þessi röksemdafærsla, sem mér þótti harla bágborin. Ég gerði mér allt far um að hafa þetta rétt eftir. Ef mér hefur mistekizt, þá er það ekki vegna þess, að ég hafi viljað hafa rangt eftir. Ég gerði það eftir beztu samvizku.

Frsm. minni hl. (Bernharð Stefánsson) : Ég skal gefa hv. 5. þm. Reykv. þann vitnisburð, að hann hafði réttara eftir mér nú en í ræðu sinni áðan. En ég sé ekki, þó að hann hafi haft þá röksemdafærslu, sem hann segist hafa viðhaft, að það breyti neinu. Afstaða mín er ljós, eins og rökstudda dagskráin sýnir. Ég álít ekki tímabært að breyta dýrtíðarl., eins og ég hef þegar sýnt fram á, og ég álít það ekkert óvenjulega afstöðu til mála, meðal annars vegna þess, að málið er í rannsókn. Mér finnst það ekki eins skýlaust og hv. þdm. vildi vera láta, að verði till. hans samþ. og svo færi, að n. yrði ekki sammála um grundvöllinn, þá gildi gamli grundvöllurinn. Tilvitnun hv. þm. í dýrtíðarl. er alveg rétt. En í till. segir, að n. eigi að endurskoða grundvöll vísitölu þeirrar, er um getur í 1. málsgr., eftir því sem ástæða þykir til, og ákveða verð samkvæmt því. Nú á að ákveða nýtt verð fyrir 15. ágúst ár hvert og þar með nýjan grundvöll. Þetta lagaákvæði stendur við hliðina á hinu. Eftir hverju á þá að fara? Ég held, að það sé ekki alveg ljóst, að gamli grundvöllurinn gildi. En þar sem hv. þm. lofaði góðu um það, að vilja gjarnan koma inn ákvæði, sem gerði þetta skýlaust, ef brtt. hans verður samþ., þá tek ég hann á orðinu og mun bjóða honum að flytja með honum breyt. í þá átt, að ef ekki næst samkomulag í n., þá gildi gamli grundvöllurinn.