Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um breytingu á stjórn þingflokks Frjálslynda flokksins: Grétar Mar Jónsson formaður og Guðjón A. Kristjánsson varaformaður.

Um klukkan 3 í dag fer fram utandagskrárumræða um efnahagsmál. Málshefjandi er hv. þm. Geir H. Haarde. Hæstv. forsætisráðherra Jóhanna Sigurðardóttir verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. gr. 50. gr. þingskapa og stendur í eina klukkustund. Að auki vill forseti geta þess að reiknað er með atkvæðagreiðslu kl. hálftvö í dag.

Herra forseti. Í þeim hreinsunum sem eiga sér nú stað í stjórnkerfinu réði hæstv. fjármálaráðherra Indriða H. Þorláksson sem ráðuneytisstjóra. Sá maður hefur lýst skoðunum sínum á ýmsum málefnum og er það bara vel en það er ljóst að hann er mjög mikill skoðanabróðir hæstv. fjármálaráðherra í ýmsum efnum. Ég kveð mér hljóðs til að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé sammála þeirri skoðun ráðuneytisstjóra síns að það sé lítil efnahagslegur ávinningur af starfsemi álvera fyrir landsmenn. Ráðuneytisstjórinn fullyrti það á bloggi sínu. Þegar farið er yfir röksemdir ráðuneytisstjórans blasir að mínu mati við að hann hefur ekki skoðað heildarmyndina heldur eingöngu tekið einn stein úr stærri mósaíkmynd. Þetta er eins og að fela hagfræðingi að gera úttekt á efnahagslegum ávinningi sjávarútvegs og hagfræðingurinn fer beint í beitningaskúrinn og skoðar ekkert annað, skoðar ekki fiskvinnsluna, skoðar ekki skipin, skoðar í rauninni ekkert annað. Mig langar að draga fram nokkrar staðreyndir, herra forseti. Alcan á Íslandi greiddi 1,4 milljarða í tekjuskatt árið 2007. Það eru um 3% af öllum tekjuskatti lögaðila til ríkisins. Öll verslun í landinu greiddi á sínum tíma 4,8 milljarða og greiddi því Straumsvík um fjórðung af öllum tekjuskatti allra verslunarfyrirtækja það ár. Við fáum um 80 milljarða í hreinar gjaldeyristekjur á ári hverju af álverum. Ég spyr líka: Hvað þá með sérþekkingu? Hefur hún verið metin, sérþekking í orkuiðnaði, verkfræðinga og tæknifræðinga, sem byggist m.a. á reynslu og þekkingu sem hefur skapast í tengslum við stórvirkjana- og jarðboranaverkefni? Hvað með þekkingarfyrirtæki eins og HRV, Eflu, Stími, Al og fleiri sem hafa getið af sér gott alþjóðlegt orðspor? Þegar farið er yfir allar þessar staðreyndir og það er meira hægt að draga fram eins og hvað Straumsvík hefur greitt varðandi verslun og þjónustu. Það eru 5,4 milljarðar fyrir utan orkukaup, þá er eðlilegt að maður spyrji 

Herra forseti. Ég féllst á ósk ráðuneytisstjóra í forsætisráðuneytinu, Baldurs Guðlaugssonar, um að hann færi í leyfi og ég tel það happ að hafa fengið reyndan mann, fyrrverandi ríkisskattstjóra og skrifstofustjóra í fjármálaráðuneytinu um langt árabil, til að hlaupa í skarðið. Indriði H. Þorláksson stendur ábyrgur fyrir sínum skrifum og sínum sjónarmiðum sem hann hefur lýst á heimasíðu sinni og svarar fyrir það sjálfur. Fjármálaráðherra svarar hins vegar fyrir ráðuneytið og ber ábyrgð á því sem þar gerist eins og ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður viti sem fyrrverandi ráðherra. Um efni þess máls sem hv. þingmaður tekur hér upp liggur það hins vegar fyrir og er rækilega rökstutt af ýmsum sem það hafa skoðað, hagfræðingar og aðrir slíkir, og verður ekki um deilt að nettóarðsemi af veltu álfyrirtækja í eigu erlendra aðila sem eftir verður í hagkerfinu er lágt hlutfall. Það sést augljóslega t.d. þegar nettóarðurinn sem eftir verður í íslenska hagkerfinu í veltu álfyrirtækja er metinn af stærðargráðunni 30–35% eða þar um bil. Þetta hafa margir hagfræðingar staðfest með niðurstöðum sínum. Þetta leiðir af þeirri einföldu staðreynd að aðföng sem flutt eru inn í landið eru dýr og síðan rennur arðurinn af starfseminni út úr landinu aftur til erlends eiganda. Fjárfestingar vegna viðkomandi verkefna, t.d. virkjanir sem selja þeim raforku, eru yfirleitt fjármagnaðar með erlendum lánum þannig að á afskriftatíma virkjananna rennur stór hluti raforkuteknanna einnig úr landi í formi afborgana af þessum lánum. Dæmið lagast að sjálfsögðu þegar þær fjárfestingar hafa verið greiddar upp og þá verður meira af arðinum eftir í landinu. Um þetta á ekki að þurfa mikið að deila. Þó er það þannig, því miður, að aldrei hefur farið fram vönduð arðsemisgreining á þessu eins og Efnahags- og framfarastofnun Evrópu, OECD, hefur þó ítrekað lagt til við íslensk stjórnvöld að gert verði. Það er aldrei að vita nema núverandi fjármálaráðherra komi því máli í farveg.

Herra forseti. Ég mæli eindregið með því að þessi úttekt verði gerð og lögð fram því ég gat ekki ráðið öðruvísi í orð hæstv. ráðherra en svo að hann deili einfaldlega skoðun ráðuneytisstjórans í fjármálaráðuneytinu, þ.e. hann metur það þannig, ég gat ekki ráðið það öðruvísi, af því að ákveðnir hagfræðingar hafa sagt að það sé lítill efnahagslegur ávinningur af álverum. Ég er einfaldlega ekki sammála því og ég get líka dregið fram hagfræðinga máli mínu til stuðnings. Og ég spyr: Hvar er ætlunin að fá öll þau störf sem hljótast af starfsemi álvera? Hvað með alla orkuþekkinguna, mannvitið og mannauðinn sem er okkur svo mikilvægt í dag, varðandi sölu og útflutning á hugviti héðan? Þetta byggist m.a. á orkuþekkingu og orkureynslu. Ég tel því að skoða verði heildarmyndina, ekki taka bara eitt út sem er hentugt. Ég dreg þetta fram af því að ég er dauðhrædd um að áframhaldandi líf þessarar ríkisstjórnar á næstu fjórum árum af því að þau hafa sagt það, Vinstri græn og Samfylking, 

Herra forseti. Ég átta mig ekki alveg á því í hvaða heimi Sjálfstæðisflokkurinn lifir þessa dagana. Það eru um það bil 10 dagar síðan Sjálfstæðisflokkurinn missti völdin í landinu, hafandi stjórnað í næstum 18 ár og viðskilnaðurinn er eins og raun ber vitni.  Störf í álverum eru með þeim dýrustu sem finnast þegar er kostnaður á hvert starf er metinn. Hvert starf sem þar verður til kostar einhver hundruð milljóna í fjárfestingum á sama tíma og ný störf í ferðaþjónustu kosta kannski 3–4 milljónir í nýjum fjárfestingum. Álver á Vesturlöndum eru öll að draga saman framleiðslu sína og það er mat margra fræðiaðila að það muni sennilega ekki verða byggð ný álver á Vesturlöndum næstu 10 til 15 árin eins og markaðshorfur og verð og fleiri þættir eru nú að þróast. En ég held að Sjálfstæðisflokkurinn ætti örlítið að reyna að átta sig á því á hvaða tíma við lifum. Valdatími Sjálfstæðisflokksins er liðinn, a.m.k. í bili, 

Herra forseti. Ég er með fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra. Ég ætla ekki að mæra hann í dag jafnmikið og ég gerði í gær þó að hann eigi það skilið í sjálfu sér, en það þarf ekki að kveða góða vísu dag eftir dag. Ég er með spurningu til hæstv. iðnaðarráðherra um olíuleit á Skjálfanda, hvort eitthvað hafi verið hugað að því að rannsaka svæðið á Skjálfanda og í Flatey. Þar var á sínum tíma borað eftir olíu að ég best veit, en hvaða rannsóknargögn eru til um olíuleit og boranir á Skjálfanda eða í Flatey á Skjálfanda? Það væri fróðlegt að vita hvort menn væru að huga eitthvað að þessum málum í iðnaðarráðuneytinu því að þrátt fyrir að búið sé að bjóða út olíuleit á Drekasvæðinu svokallaða þá er það töluvert langt úti í hafi og verður væntanlega mjög dýrt að ná þar upp olíu á miklu dýpi. Ég hef þess vegna velt því fyrir mér hvort ekki væri full ástæða til að skoða það að láta rannsaka svæði sem er nær landi. Það væri fróðlegt að vita hvort einhver gögn væru til um það, rannsóknargögn frá fyrri tímum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Grétari Mar Jónssyni fyrir þau hlýju orð sem hann lét falla, fullkomlega óverðskuldað, um mig í gær og satt best að segja verð ég að trúa hæstv. forseta fyrir því þegar mér voru borin þau lá við að ég tárfelldi. Hins vegar á spurningin sem hv. þingmaður varpar til mín fullan rétt á sér. Þegar hin fyrsta olíunefnd var samþykkt af hinu háa Alþingi, ég held 1987, þá var það m.a. vegna vísbendinga um að á þessum svæðum, á Skjálfanda og reyndar á einum öðrum stað, kynnu að vera merki um gas. Það liggja fyrir gögn, sem eru auðvitað miklu minni en þau sem við höfum í dag um Drekasvæðið, sem benda til þess að gas kunni að vera að finna á þessu svæði. Á sínum tíma ákvað iðnaðarráðuneytið og ríkisstjórnin að einbeita öllu sínu rannsóknaratgervi og fjármunum til olíurannsókna á Drekasvæðinu, jafnvel þó að á þeim tíma væri ekki til tækni sem gerði kleift að vinna það þar. Ég tel að hjá lítilli þjóð hafi það verið hugvitsamleg og framsýn niðurstaða að fara þessa leið. Það voru mjög sterkar óbeinar vísbendingar á þeim tíma um að þessi efni væri að finna á Drekasvæðinu og ég gæti farið í löngu máli yfir af hverju það er. Það er þess vegna sem menn einbeittu sér að því svæði. Hitt liggur fyrir að það eru vísbendingar sem hægt er að kalla marktækar og gögn sem liggja fyrir um það í fórum stjórnvalda sem benda til hins sem hv. þingmaður segir. Rétt er þá að geta þess líka að á síðasta ári fundust líka ákveðnar vísbendingar um það að djúpt undir Austurlandi væri að finna efni sem jafnan tengjast líka jarðefnum af þessum toga. Það er þess vegna vel hugsanlegt að í framtíðinni eigum við fleiri kosta völ en núna einbeitum við okkur að Drekasvæðinu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir þessu góðu svör. Bersýnilega er hann vel inni í þessum málum og með skýra og góða hugsun. Hann ætlar sér án efa að halda áfram á sömu braut og mun ekki láta sitt eftir liggja við að láta rannsaka svæði nær landi eða réttara sagt á Skjálfanda. Ég ber auðvitað þá von í brjósti að fyrsti olíumálaráðherra Íslands verði þessi ágæti hæstv. iðnaðarráðherra sem nú er.

Herra forseti. Nú er þetta pólitíska ástarskjallbandalag milli mín og Frjálslynda flokksins að komast á það stig að ég veit ekki heldur hvort ég ætti að ganga í Frjálslynda flokkinn eða hv. þingflokksformaður Frjálslyndra að ganga í Samfylkinguna.. Hins vegar er það svo að ég hef fullan hug á því að þær vísbendingar sem þarna eru verði skoðaðar frekar í framtíðinni. Nú vil ég benda hv. þingmanni á að ég hef nýlega undirritað reglugerð sem á sér stoð í lögum sem voru samþykkt fyrir jólin, um sérstakan rannsóknarsjóð. Þegar fram líða stundir munu fyrirtæki sem fá leyfi til rannsókna á Drekasvæðinu þurfa að greiða töluvert hátt gjald í rannsóknarsjóð á hverju einasta ári. Með þeim hætti erum við að reyna að byggja upp fjármagn til þess bæði að efla menntun í þessari tegund jarðfræði og verkfræði en líka til frekari rannsókna og hugsanlega ef einhvern tíma í lengri framtíð að þingferli okkar beggja sleppir, gætum við jafnvel einbeitt okkur að því að eyða ellinni í það að leita að olíu á Skjálfanda.

Hæstv. forseti. Í kjölfar skipbrots efnahagsstefnu Sjálfstæðisflokksins í haust er ljóst að Íslendingar þurfa enn á ný að treysta á meginstoðir íslensks atvinnulífs, sjávarútveg, ferðaþjónustu, iðnað og landbúnað. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur kynnt til sögunnar metnaðarfullar og vonandi raunhæfar aðgerðir í iðnaði og nýsköpun og fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, Einar K. Guðfinnsson, hefur talað fyrir umtalsverðri niðurfellingu á skuldum sjávarútvegs auk þess sem hann fann fyrir algjöra tilviljun 30.000 tonn af þorski milli þilja í sjávarútvegshúsinu á Skúlagötu. Bændur hafa hins vegar litlar fréttir fengið nema þær helstar að á þeim eru einhliða brotnir samningar með afnámi verðtryggingar í búvörusamningum. Á nýafstöðnu flokksþingi Framsóknarflokksins samþykktu framsóknarmenn ýmsar aðgerðir til aðstoðar landbúnaði í landinu, þar á meðal að auka heimavinnslu afurða, að tollar á aðföng landbúnaðar verði endurskoðaðar með lækkun framleiðslukostnaðar að markmiði og sett var á stofn nefnd um hvernig hægt væri að auka verðmætasköpun í landbúnaði á næstu 10 árum og samhliða verði Framleiðnisjóður landbúnaðarins efldur. Öfugt við þær skuldir sjávarútvegsins sem fyrrum sjávarútvegsráðherra vildi fella niður eru skuldir landbúnaðarins að mestu leyti komnar til vegna fjárfestingar í greininni sjálfri. Þar er um að ræða annars vegar erlend lán sem nú er orðið nær ómögulegt að standa undir og verðtryggð innlend lán sem hækka stöðugt. Verðtryggingin fær að halda sér á skuldum bænda en var afnumin einhliða af stórum hluta tekna þeirra. Því vil ég spyrja hæstv. landbúnaðarráðherra hvort hann hyggist treysta stöðu bænda og draga til baka samningsbrot fyrri ríkisstjórnar á bændum. Hyggst hæstv. ráðherra jafnframt grípa til markvissra aðgerða til hagsbóta fyrir landbúnað í landinu, og þá hvaða aðgerða?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka upp málefni landbúnaðarins. Það gleður mig að þau gleymist ekki í þeirri orrahríð sem gengur yfir að ýmsu öðru leyti í efnahagsmálum og öðru. Ég hef þegar átt fund með forustumönnum Bændasamtakanna og reyndar einnig hitt garðyrkjubændur sem glíma við mikla erfiðleika vegna mikilla hækkana, sérstaklega á raforkuverði, og ég reikna með því að fara með ákveðin atriði tengd stöðu landbúnaðarins inn í ríkisstjórn á föstudag. Það er alveg ljóst að landbúnaðurinn glímir við mikla erfiðleika og fram undan eru erfiðir hlutir eins og þeir að ráða fram úr áburðarkaupum á vori komanda þar sem því miður stefnir í umtalsverða hækkun, kannski 30% hækkun eða svo, á áburði ofan á þá 50–80% hækkun sem varð á síðasta ári. Þá þarf auðvitað ekki frekari vitna við um það hvílíkt áfall það er fyrir greinina að takast á við þetta. Jafnvel virðisaukaskattsuppgjör núna 1. mars kann að reynast ýmsum bændum býsna erfitt eins og um fjárhaginn er búið. Það mun því reyna mikið á bæði vilja lánastofnana og fleiri aðila til að reyna að styðja landbúnaðinn í þessum erfiðleikum. Það verður skoðað með svipuðum hætti og var reyndar gert á síðasta ári, þá var tilmælum beint sérstaklega til lánastofnana um að aðstoða bændur í sambandi við áburðarkaup og fleira. En hér kann mjög líklega fleira að þurfa að koma til, t.d. einfaldlega að tryggja fjármögnun á áburðarkaupum í vor, og yfir þá möguleika sem eru stöðunni í þeim efnum verður farið. Ég mun væntanlega leggja ákveðna hluti til í þessum efnum strax á fundi ríkisstjórnar á föstudag og eiga svo áframhaldandi viðræður við forustumenn bænda um aðstæður í greininni á næstu vikum.

Hæstv. forseti. Ég fagna því að núverandi hæstv. landbúnaðarráðherra sýni töluvert meiri áhuga á hagsmunum landbúnaðarins en fyrri ráðherra virtist gera. Ég hef miklar áhyggjur af stöðu bænda, sérstaklega í ljósi þess að þær aðstæður sem við erum að takast á við núna í efnahagslífinu sýna okkur hversu mikilvægt það er að við getum framleitt mat innan lands. Ég held að við höfum öll uppgötvað á síðustu vikum og mánuðum hvað orðið fæðuöryggi þýðir í raun og veru. Ég mundi líka gjarnan vilja heyra hvort hæstv. ráðherra hafi hugmyndir um leiðir til að auka sjálfbærni í landbúnaði. Flokkur hans hefur talað mjög mikið fyrir sjálfbærni og þá varðandi hugmyndir um nýja orkugjafa sem ættu að geta nýst bændum. Ég hef líka mikinn áhuga á að heyra hvernig hæstv. ráðherra hyggst tækla nýja matvælalöggjöf og koma í veg fyrir að það verði opnað algjörlega fyrir frjálst flæði ótryggra matvæla til landsins. Ég hefði enn fremur mikinn áhuga að heyra hvort hæstv. ráðherra hyggst eitthvað eiga í samstarfi við iðnaðarráðherra 

Herra forseti. Þetta voru ansi margar spurningar. Á einni mínútu er ég hræddur um að verði frekar fátæklegt um svör ef ég reyni að glíma við þær allar. Af því að hv. þingmaður spurði í fyrri ræðu sinni um skerðinguna á búvörusamningnum sem fyrri ríkisstjórn ákvað vil ég segja að hún er auðvitað inni í forsendum fjárlaga yfirstandandi árs og þar er 800 millj. kr. niðurskurður eða sparnaður áætlaður sem ekki verður svo auðveldlega tekinn til baka nema að tryggja þá einhvern veginn fjármuni fyrir því á móti. Ég hef mikinn áhuga á að reyna að stuðla að því að landbúnaðurinn geti, þótt aðstæður séu erfiðar, aukið innlend aðföng, kornrækt verði sem mest í ár og gert fleiri slíka hluti sem vissulega hafa jákvæð áhrif, draga úr þörf landbúnaðarins fyrir innflutt aðföng og spara þar með gjaldeyri. Aukin heimaöflun af ýmsum toga og aðrir slíkir hlutir eru allt áhugaverðir þættir sem hv. þingmaður nefndi hér. Það verður allt gert sem mögulegt er til þess að reyna annars vegar að styðja greinina í gegnum erfiðleikana og hins vegar auka þar verðmætasköpun og skapa 

Virðulegi forseti. Ég ætla að beina fyrirspurn til hæstv. utanríkisráðherra en ætla ekki að blanda mér í pólitískt tilhugalíf hv. þm. Grétars Mars Jónssonar, fyrrverandi varaþingmanns Alþýðuflokksins, og hæstv. ráðherra. Það er þó eitt mál sem ég vildi spyrjast fyrir um sem tengist kannski þessum flokkum. Eins og menn þekkja hefur helsta baráttumál Samfylkingarinnar frá stofnun og fram til þessa verið aðild að Evrópusambandinu. Eins og menn þekkja hefur þetta verið mál sem hún hefur lagt afskaplega mikla áherslu á og það gekk meira að segja svo langt, virðulegi forseti, að formaður Samfylkingarinnar sagði eitthvað í þá veru að ef Sjálfstæðisflokkurinn í síðustu ríkisstjórn mundi ekki sveigja af leið og fara nær Samfylkingunni hvað þá hluti varðaði væri stjórnarsamstarfinu sjálfhætt. Þó svo að formaðurinn hafi nú dregið þau orð eitthvað til baka segir það kannski svolítið um þungann í málinu þegar kemur að Samfylkingunni og Evrópusambandinu. Það var því athyglisvert þegar hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson lýsti því yfir í útvarpsviðtali að Samfylkingin hefði náð miklu lengra með þetta mál í samstarfi við Vinstri græna en Sjálfstæðisflokkinn og væri þar ólíku saman að jafna. Nú er ekki hægt að greina af verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar að þar hafi menn náð einhverjum árangri til að setja á blað hvað þetta varðaði. Ég held að það væri mjög fróðlegt fyrir þingheim að fá nánari útlistun hæstv. ráðherra á þessu þar sem þetta er ekki skjalfest og fá að vita um ætlanir þessara flokka, sem ætla að starfa saman áfram ef þeir fá umboð til, hvað varðar Evrópumálin og hverjir þessir stóru sigrar Samfylkingarinnar eru í þessu samstarfi á 

Herra forseti. Ég las nú a.m.k. út úr orðum hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar engu minni ástarjátningu í minn garð og Samfylkingarinnar en frá Grétari Mar Jónssyni. Ég veit að það er áhyggjuefni hjá hv. þingmanni hversu seint og illa gekk í samstarfinu með Sjálfstæðisflokknum varðandi Evrópumálin. Ég tók eftir því að í sjónvarpsþætti á dögunum, í kringum áramótin, virtist hv. þingmaður hafa skipt um skoðun og var skyndilega orðinn Evrópusinni. Nú finn ég það hins vegar á honum að hann er búinn að snúast aftur og þannig tekst Sjálfstæðisflokknum að fara hring eftir hring í Evrópumálunum. Frá því er skemmst að segja að í samstarfinu við Sjálfstæðisflokkinn komst enginn hænufet með Evrópumálin. Það voru uppi tvær, eftir atvikum þrjár, skoðanir og Sjálfstæðisflokkurinn logaði í illdeilum vegna Evrópumálsins.  Núverandi stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar sem situr, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar með stuðningi Framsóknarflokksins, tekur svo á þessu máli með tvennum hætti. Í fyrsta lagi er því lýst yfir að það eigi að breyta stjórnarskrá á þessu þingi með þeim hætti að auðlindirnar verði sameign þjóðarinnar. Eins og hv. þingmaður veit er það forsenda þess að hægt sé að ganga í Evrópusambandið með fullri reisn. Í öðru lagi er líka lögð fram tillaga um að sérstakur háttur verði hafður á við að breyta stjórnarskrá í framtíðinni þannig að atkvæðagreiðsla á Alþingi dugi, síðan komi alþingiskosningar og breytingin staðfest með þjóðaratkvæðagreiðslu. Það er að vísu þannig að þótt Sjálfstæðisflokkurinn hafi lýst fylgi við bæði þessi mál, m.a. staðið að gerð frumvarps um hið síðarnefnda, hefur hann líka hlaupist frá því. Alveg eins og með allt sem tengist Evrópu hefur hann enga fasta skoðun.  
            

Virðulegi forseti. Þetta var mjög skýrt og gott svar um stefnu núverandi flokka í Evrópumálum,  En höfum alveg á hreinu, virðulegi forseti, að ég hafna því algjörlega að hér sé eitthvað sambærilegt á ferðinni og pólitískt tilhugalíf hv. þm. Grétars Mars Jónssonar og hæstv. ráðherra. Það er ekki um neitt slíkt að ræða. Hins vegar er ég enn þá, og ég er kannski einn um það, ekki alveg búinn að átta mig á því hverjir þessir stórsigrar Samfylkingarinnar eru varðandi Evrópumálin í þessu samstarfi.  En ég held að hæstv. ráðherra þurfi að útskýra þetta. Ég veit að það kom mörgum vinstri grænum mjög á óvart að það væri búið að taka þennan Evrópukúrs. Og ég hvet þá til að nota tækifærið og ræða ekki um Sjálfstæðisflokkinn, heldur svara því almennilega hvar þessir stóru 

Herra forseti. Varðandi sigrana sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur unnið í Evrópumálum mætti kannski nota orð skáldsins sem sagði að sigrarnir ynnust allir á undanhaldinu.  Ég hef aldrei sagt að Samfylkingin hafi unnið neina stórsigra í Evrópumálunum.  Staðreyndin er sú að Sjálfstæðisflokkurinn logar í illdeilum og fyrrverandi dómsmálaráðherra hefur sagt það tveimur sinnum opinberlega  Herra forseti. Hann þarf virkilega að taka sig á til að verða það aftur.

Virðulegur forseti. Ég beini fyrirspurn til nýs hæstv. fjármálaráðherra, Steingríms J. Sigfússonar, sem ég veit að mun af sama skörungsskap ganga fram í sínu nýja embætti og hann hefur til þessa gert í stjórnarandstöðunni. Eitt af þeim vandamestu verkefnum sem hann hefur fengið á sínar herðar eru Icesave-málin í Bretlandi. Í gær lýsti seðlabankastjóri Englands því yfir með meira afgerandi hætti en áður hversu djúp og erfið þeirra efnahagskreppa verður og í ljósi þess að eignir Landsbankans í Bretlandi eru auðvitað það sem við kunnum að hafa upp á móti 640 milljarða skuldbindingum vildi ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ástæða sé til að hafa áhyggjur af því að rýrari eftirtekja verði af eignunum en við upphaflega gerðum ráð fyrir í ljósi þess að ástandið á Bretlandi virðist erfiðara og meira langvarandi en upphaflega var ráð fyrir gert. Í öðru lagi, vegna þess að hér var nefndur Baldur Guðlaugsson, þá um forustu fyrir samningaviðræðunum um Icesave, og hvort hæstv. ráðherra telji það koma til álita að leita til færustu sérfræðinga á alþjóðavettvangi í samningaviðræðum af þessu tagi. Jafnvel þótt við eigum góða og gegna embættismenn sem hafa góða reynslu af viðræðum við aðrar þjóðir höfum við auðvitað aldrei samið um jafngríðarlega hagsmuni og hér er um að ræða. Samningar og samningaviðræður eru auðvitað sérstök grein og í henni eru sérfræðingar á alþjóðavettvangi. Í þriðja lagi, á hverju megum við eiga von í þessum viðræðum á þeim 11 vikum sem fram undan eru? Eru einhver skref í þeim sem hæstv. ráðherra sér fyrir eða fram á?

Herra forseti. Í aðalatriðum eru þessi mál á þeim stað stödd sem þau voru við stjórnarskipti. Ný ríkisstjórn hefur að sjálfsögðu rætt þetta mál og við höfum fjallað sérstaklega um það, ég, hæstv. utanríkisráðherra og hæstv. forsætisráðherra. Ég hef átt einn fund með sendiherra Breta þar sem farið var yfir stöðuna í málinu og hann óskaði eftir að ná sambandi við nýja ríkisstjórn. Það er verið að huga að því hvernig aðkoma okkar að samningaviðræðum og framhaldi málsins verður skipulögð. Þar hefur vissulega komið við sögu, eins og hv. fyrirspyrjandi nefndi eða spurði um, að efla þá erlendu ráðgjöf eða þátttöku sem við styðjumst við í þessum efnum. Það er reyndar þannig að sérfróðir erlendir hafa komið að því að aðstoða íslensk stjórnvöld, bæði lögfræðiskrifstofa í Brussel og lögfræðiskrifstofa í London hafa verið íslenskum stjórnvöldum til ráðuneytis í þessum efnum. Varðandi það hvað verður um eignirnar og kreppuna í Bretlandi er augljóst mál að það bætir ekki úr skák að þar skuli áframhaldandi og miklir erfiðleikar vera. Að sjálfsögðu er maður uggandi um það hvernig þeim eignum, sem vonandi verða þá að lokum til staðar í einhverjum mæli, upp í þennan hrikalega reikning reiðir af. Það kann líka að hafa áhrif á það hvernig og hvenær mögulega einhverjar slíkar eignir verða seljanlegar á einhverjum viðráðanlegum kjörum, þ.e. þetta kann líka að hafa áhrif á það hversu langt tímabil við þurfum að bíða áður en einhverjar eignir geta farið að seljast upp í þetta á einhverjum viðráðanlegum kjörum og ekki á hreinu brunaútsöluverði. Staðan er snúin eins og allir vita, þetta er að sjálfsögðu eitt af allra mikilvægustu og örlagaríkustu málum sem við Íslendingar stöndum einfaldlega frammi fyrir nú um stundir.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir greinargóð svör og fagna því sérstaklega að hugað sé að því að styrkja enn frekar aðkomu alþjóðlegra sérfræðinga að þessum viðræðum. Það eru sannast sagna býsna váleg tíðindi ef enn versna horfur á breskum fjármálamarkaði og lengist í þeirri kreppu sem þar er. Það sem við töldum hér fyrir jólin var að með því að halda eignunum um nokkurra missira eða ára skeið mundu þær aftur hækka í verði og verða auðsóttara að sækja úr þeim verðmæti en var fyrr í vetur. Ef kreppan er hins vegar að dýpka og lengjast er býsna augljóst að þær horfur eru allar að versna og málið því að þyngjast og róður okkar þar með. Ég óska bara hæstv. ráðherra góðs gengis í þessu vandasama og erfiða verkefni.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá meiri hluta utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu tveggja viðbótarsamninga við Norður-Atlantshafssamninginn um aðild Albaníu og Króatíu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Benedikt Jónsson og Grétu Gunnarsdóttur frá utanríkisráðuneytinu. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til staðfestingar á tveimur viðbótarsamningum við Norður-Atlantshafssamninginn frá 4. apríl 1949, um aðild lýðveldisins Albaníu og lýðveldisins Króatíu, sem gerðir voru í Brussel 9. júlí 2008. Samkvæmt ákvæðum samninganna öðlast þeir fyrst gildi þegar öll aðildarríki Atlantshafsbandalagsins hafa staðfest þá og tilkynnt vörsluaðila viðbótarsamninganna um staðfestinguna. Í kjölfarið mun framkvæmdastjóri NATO bjóða ríkisstjórnum nýju aðildarríkjanna að gerast aðilar að Norður-Atlantshafssamningnum. Albanía og Króatía hafa á síðustu árum tekið þátt í svokallaðri aðildaráætlun Atlantshafsbandalagsins sem miðar að því að aðstoða umsóknarríki við undirbúning aðildar, en umsóknarríki þurfa að uppfylla ýmis pólitísk, efnahagsleg og hernaðarleg skilyrði áður en af henni getur orðið. Á leiðtogafundi Atlantshafsbandalagsins í Búkarest 2.–4. apríl 2008 var ákveðið að bjóða Albaníu og Króatíu aðild að bandalaginu, enda höfðu ríkin uppfyllt skilyrði áætlunarinnar. Ríkin tvö munu sjálf greiða kostnað við aðlögun eigin varna að samræmdu varnarkerfi bandalagsins og ekki er gert ráð fyrir að núverandi aðildarríki þurfi að breyta eigin varnaráætlunum eða auka útgjöld til varnarmála vegna fjölgunar aðildarríkja. Við þetta fjölgar aðildarríkjum bandalagsins úr 26 í 28. Atlantshafsbandalagið hefur ávallt lagt áherslu á að stækkun þess leiði til aukins stöðugleika og öryggis í Evrópu og ýti enn frekar undir þá lýðræðisþróun sem orðið hefur í nýju aðildarríkjunum. Meiri hlutinn leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta álit rita nafn sitt, auk þeirrar sem hér stendur, Björn Bjarnason, Ragnheiður E. Árnadóttir, Siv Friðleifsdóttir, Valgerður Sverrisdóttir og Kristinn H. Gunnarsson.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hlutans um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu tveggja viðbótarsamninga við Norður-Atlantshafssamninginn um aðild Albaníu og Króatíu. Hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir þessari stjórnartillögu á þriðjudaginn en hún hafði verið lögð fram í byrjun desembermánaðar 2008. Utanríkismálanefnd tók málið til umfjöllunar á fundi sínum í gær og fékk, eins og fram kom í máli hv. þm. Þórunnar Sveinbjarnardóttur, tvo embættismenn úr utanríkisráðuneytinu á sinn fund til að fylgja málinu eftir. Í minnihlutaáliti því sem ég stend að kemur fram að að loknu kalda stríðinu og hinum miklu sögulegu viðburðum í Evrópu eftir 1989 hafi vaknað vonir um nýtt öryggisumhverfi í álfunni þar sem sameiginlegt öryggiskerfi allrar álfunnar leysti gömlu hernaðarbandalögin, bæði Atlantshafsbandalagið og Varsjárbandalagið, af hólmi. Í stað ógnarjafnvægis og vígbúnaðarkapphlaups yrði leitast við að þróa nýtt öryggiskerfi sem tryggði lýðræði, frið og stöðugleika í álfunni allri. Slíkt öryggiskerfi tæki til fleiri þátta en til stjórnmálaástands og hernaðarlegs styrks og endurspeglaði breytt inntak öryggishugtaksins sem vísar einnig og ekki síður til öryggis og stöðugleika hvað varðar umhverfismál, félagsmál og efnahagsmál. Minni hlutinn telur að vænlegasta leiðin í öryggismálum Evrópu hefði verið, og sé, sú að efla stofnunina um öryggi og samvinnu í Evrópu (ÖSE) sem sameiginlega friðar- og öryggisgæslustofnun fyrir álfuna alla. Þar geta allar þjóðir setið við sama borð og tekið þátt í að móta nýja stefnu í öryggis- og friðarmálum álfunnar, stefnu sem byggist á nýrri hugsun, alþjóðasamvinnu, afvopnun og viðleitni til friðsamlegra lausna deilumála. Slík samvinna er líklegri til þess að auka frið og stöðugleika í heiminum en útþensla og stækkun hernaðarbandalaga. Minni hlutinn telur skiljanlegt að þjóðir á Balkanskaga leiti eftir því að tengjast vestrænum bandalögum í ljósi sögunnar og átaka á tíunda áratug síðustu aldar. Að sjálfsögðu ber að virða sjálfsákvörðunarrétt þjóða og lýðræðislegan rétt þeirra til að ákveða hvernig varnar- og öryggismálum þeirra skuli háttað. Minni hlutinn telur þó ekki að stækkun Atlantshafsbandalagsins sé jákvætt skref í öryggismálum Evrópu og að vænlegra sé að gæta friðar, stöðugleika og öryggis í heiminum með því að efla stofnanir eins og ÖSE og með endurskipulögðu öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Með vísan í þessa afstöðu munu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sitja hjá við afgreiðslu málsins. Það er sama afstaða og þingmenn VG hafa tekið við sambærileg mál. Ég vil jafnframt láta þess getið við þessa umræðu að utanríkisráðherra Albaníu er hér staddur í opinberri heimsókn á Íslandi um þessar mundir og mun eiga fund með forseta Alþingis og formanni utanríkismálanefndar síðar í dag þar sem ég mun m.a. gera honum grein fyrir því að málið hafi verið afgreitt af hálfu utanríkismálanefndar Alþingis og verið afgreitt hér á Alþingi, væntanlega í dag, og mun að sjálfsögðu skýra honum frá þeim sjónarmiðum sem ég hef flutt fram í þessari umræðu einnig.

Virðulegi forseti. Ég stend að áliti meiri hluta utanríkismálanefndar og er samþykkur því sem fram kemur í álitinu. Það er niðurstaða mín að rétt sé að styðja stækkun NATO og það að þessar tvær þjóðir gangi í bandalagið. Þó eru uppi í þessu máli eins og flestum öðrum álitaefni sem ástæða er til að fara aðeins yfir og reifa í umræðunni þannig að menn hafi að minnsta kosti heyrt þau sjónarmið. Það sem ég vildi nefna er í fyrsta lagi stækkunin sjálf. NATO var, eins og hv. þingmenn þekkja, bandalag þjóða sem voru miklu færri en þær 26 sem nú eru í bandalaginu. Það er gagnkvæmt bandalag þannig að kjarninn í því er að árás á eitt ríki bandalagsins jafngildir árás á þau öll þannig að þau ábyrgjast hvert fyrir sig öll hin ríkin þannig að það eru allir fyrir einn og einn fyrir alla. Þess vegna skiptir máli að það sé samhentur hópur þjóða sem stendur að því og virði, eins og fram kemur í nefndarálitinu, grundvallaratriði varðandi öryggi, lýðræðisþróun og stöðugleika. Að öðrum kosti gengur slíkt bandalag ekki upp ef einhver ríkin vinna eftir öðrum sjónarmiðum en almennt eru uppi og sett fram sem krafa fyrir þátttöku í því. Mér finnst skipta mestu máli í þessu núna, með ný ríki, að um sé að ræða sannanlega lýðræðisþróun í þá veru sem við þekkjum hér í Evrópu þannig að ný ríki virði þær leikreglur og þau grundvallarsjónarmið sem eru undirstaða lýðræðisríkis. Mér finnst þess vegna skipta mestu máli að athuga þá þætti þegar velt er fyrir sér hvort eigi að taka ný ríki inn í bandalagið. Ég sé það á þeim gögnum sem fyrir liggja að þeir sem hafa athugað þessi mál hafa komist að þeirri niðurstöðu að í báðum þessum ríkjum séu þessi skilyrði uppfyllt. Ég hef engan efa um að það sé þá rétt að fallast á að ríkin gangi í bandalagið. Þetta vildi ég undirstrika, virðulegi forseti, en ég vil líka nefna að ég spurðist fyrir um það í meðförum utanríkismálanefndar hvað varðar Króatíu, hvort menn hefðu gengið úr skugga um að upplýst hefðu verið öll þau mál, sem alþjóðasamtök hefðu talið ástæðu til að kalla eftir upplýsingum um, sem tengjast stríðinu í Júgóslavíu á síðasta áratug. Vissulega væri ekki heppilegt að taka inn ríki þar sem væru óupplýst alvarleg mál, jafnvel stríðsglæpir sem átt hefðu sér stað. Þau svör fengust að svo væri að undanskildu einu máli sem væri ekki að öllu leyti upplýst. Ég held að menn verði að vera alveg vissir um að þeir sem stýra Króatíu leggi sig fram um að upplýsa alla glæpi sem kunna að hafa verið framdir í stríðinu í Júgóslavíu á síðasta áratug. Í öðru lagi spurðist ég fyrir um stöðu Albaníu. Það er kunnara en  Ástæðan fyrir því að ég hef áhyggjur af því er einfaldlega sú að ef Kosovo og Albanía sameinast í eitt ríki óttast ég að settur verði neisti í púðurtunnu. Balkanskaginn hefur löngum verið púðurtunna í Evrópu eins og hv. þingmenn þekkja. Það væri að mínu viti mjög slæm þróun ef slík áform fengju byr undir báða vængi. Ég spurðist fyrir um það hvaða áhrif það hefði á stöðu NATO ef Albanía stækkaði og það var ekki hægt að svara þeirri spurningu. Það liggja ekki fyrir svör um hvaða áhrif það hefði. Getur eitt ríki bandalagsins einfaldlega stækkað, útvíkkað landamæri sín og allt landsvæði hinna nýju landamæra verið innan NATO, þar með talið allar skuldbindingar sem ríkin takast á hendur hvert gagnvart öðru? Mundu skuldbindingarnar ná yfir hið nýja útvíkkaða landsvæði? Það var ekki hægt að svara þeirri spurningu. Ég óskaði eftir því að utanríkisráðuneytið aflaði svara við því og vonandi berast þau svör fljótlega, augljóslega samt ekki í tíma fyrir afgreiðslu þessa máls. Ég held engu að síður að við ættum að kanna það og þegar svörin liggja fyrir skoða þau og ræða málin. Þetta vildi ég leggja áherslu á, virðulegi forseti, vegna þess að þarna held ég að geti leynst hætta ef illa fer. Auk þess verður krafan um stöðugleika og lýðræðisþróun þá að ná yfir Kosovo. Það verður að segja hverja sögu eins og hún er, þar hefur vantað mjög mikið upp á  Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta mál, en ég vildi samt vekja athygli á þessum sjónarmiðum vegna þess að við þurfum að vera meðvituð um þessa stækkun og til hvers hún kunni að leiða. Á sínum tíma þegar fyrsta stækkun NATO var til meðferðar í þinginu greiddi ég atkvæði gegn þeirri stækkun vegna þess að ég óttaðist að hún mundi ekki auka stöðugleikann heldur minnka hann, að Rússa mundu taka stækkunin óstinnt upp, það mundi auka óstöðugleikann. Sem betur fer hef ég ekki reynst sannspár í þeim efnum, það hefur ekki gengið eftir. Þó er ekki alveg víst að svo verði því að Rússar eru kannski fyrst núna að ná einhverjum efnahagslegum og pólitískum styrk og við vitum ekki hvernig þróunin verður á næstu árum með auknu afli þeirra. Ég vænti þess að það haldi sem orðið er hvað varðar NATO, að það standi þá af sér aukinn styrk Rússa. Það liggja t.d. fyrir óskir frá Georgíumönnum um að verða aðilar að NATO. Menn verða þá að spyrja sig hvar NATO eigi að enda. Hvað á það að teygja sig yfir mörg ríki? Ég hef mikla samúð með stöðu Georgíu í þeim heimshluta sem er kannski varla hægt að segja að sé í Evrópu því að það er dálítið sérstakt ríki og þjóð sem er … 

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir að hafa með rökum skipt um skoðun frá því fyrir nokkrum árum og er það fagnaðarefni. Sömuleiðis vil ég þakka hv. utanríkismálanefnd fyrir hversu skjótt hún hefur brugðist við. Það var mælt fyrir málinu í fyrradag, í gær var fundur í nefndinni og málið er tekið til afgreiðslu kl. 13.30 í dag. Svo vill til að það gerist svo að segja undir vökulu auga utanríkisráðherra Albaníu sem stendur í galleríinu fyrir ofan okkur og fylgist með umræðunum. Hv. þingmaður drap á mál sem sjálfsagt var að rannsaka við meðferð málsins. Það var gert af hálfu Atlantshafsbandalagsins og liggur ljóst fyrir að í Króatíu og Albaníu hefur orðið mjög sterk lýðræðisþróun. Hv. þingmaður drap á sérstök mál sem tengdust Króatíu. Það sem út af stóð í því efni var að finna og draga fyrir dóm ákveðinn mann sem talinn var uppvís að stríðsglæpum. Króatar héldu því fram allan tímann að hann væri ekki að finna í Króatíu og það reyndist rétt vera. Hann fannst um síðir á Spáni og var dreginn fyrir lög og dóm. Þá var sá ásteytingarsteinn úr vegi sorfinn. Það liggur fyrir að Albanía hefur á síðustu árum undirbúið sig mjög rækilega fyrir inngönguna og af því að hv. þingmaður talaði um lýðræðisþróunina þá eru kosningar í Albaníu eftir fjóra mánuði. Albanar eru líka að ráðast í ákveðnar lýðræðisumbætur og eru bæði að breyta kosningalögum sínum og stjórnarskrá til að uppfylla ákveðnar forsendur sem lágu fyrir og ljóst var að umsóknarþjóðir þyrftu að uppfylla. Sömuleiðis hefur orðið mikil breyting í Albaníu hvað varðar lög og reglur. T.d. hefur komið fram að búið er að uppræta alls konar glæpagengi sem voru ákaflega sterk þar um hríð. Mörg hundruð glæpagengi í Tírana og Albaníu eru ekki lengur til og nokkur þúsund einstaklingar sem þeim tengdust hafa verið færðir undir lög og rétt. Sömuleiðis blasir við að Albanía er ríki í töluvert örri efnahagslegri þróun. Þar hefur miklum fjármunum verið varið til að styrkja innri gerð ríkisins. Eitt af því sem ég ræddi í morgun við utanríkisráðherra Albaníu er samstarf okkar og þeirra varðandi uppbyggingu vatnsaflsorkuvera. Fyrir liggur að fullur hugur er af hálfu okkar beggja að vinna saman að því. Þegar er fyrirtæki í Albaníu sem starfar að þessu. Það sem skiptir líka máli fyrir okkur er að þetta eru tvær smáþjóðir. Ég er þeirrar skoðunar að þessi öld tilheyri smáþjóðunum. Síðustu aldir hafa meira og minna verið undirlagðar áhrifum stórþjóðanna en við sjáum hins vegar - bæði sýna rannsóknir það og við finnum það á eigin skinni - að smáþjóðum sem vinna saman tekst alltaf að verja hagsmuni sína og þess vegna er mjög skynsamlegt frá sjónarhóli íslenskrar utanríkisstefnu að leggja grunn að samstarfi við þjóðir sem eru okkur landfræðilega fjarlægar eins og Albaníu og Króatíu. Þetta eru litlar þjóðir sem við eigum að reyna að vera samferða, þrátt fyrir ólíka hagsmuni og ólíka landfræðilega legu, og stuðla að því að hagsmunir þeirra nái fram að ganga vegna þess að þær munu til endurgjalds stuðla að hagsmunum okkar þegar á þarf að halda. Ég tel því að með þeim gerningi okkar hér að flýta samþykkt ályktunartillögunnar til að greiða för þessara ríkja inn í Atlantshafsbandalagið virðum við í fyrsta lagi, eins og formaður utanríkismálanefndar lagði ríka áherslu á í fyrradag, sjálfsákvörðunarrétt þessara þjóða. Máli skiptir fyrir smáþjóðir að skýrt liggi fyrir að sá réttur sé virtur. Í öðru lagi eflum við tengsl sem í framtíðinni geta orðið okkur mikilvæg. Smáþjóð eins og Ísland á að rækta slík tengsl miklu fremur en að dansa eftir hljóðpípu hinna stóru þjóða. Máli skiptir að við bindum trúss okkar við litlu þjóðirnar í þessum heimi. Að öðru leyti vil ég þakka hv. utanríkismálanefnd aftur fyrir skjóta afgreiðslu og hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir málefnalega ræðu.

Frú forseti. Ég vil stuttlega koma upp í ræðustól þingsins til að undirstrika það sem kom m.a. fram hjá ræðumönnum okkar strax við fyrri umræðu málsins. Við styðjum þetta mál af heilum hug og má segja að verið sé að undirstrika það góða samstarf sem við sjálfstæðismenn munum og viljum eiga við minnihlutastjórnina í góðum málum. Rétt er það sem hæstv. utanríkisráðherra drap á að mælt var fyrir málinu fyrir tveimur dögum, síðan fór það til hv. utanríkismálanefndar og var afgreitt þaðan skjótt, því málið er gott og brýnt og máli skiptir að við sýnum strax í vilja og verki að við viljum stuðla að því að auka stöðugleika í samvinnu NATO-ríkjanna, stuðla að stöðugleika og friði í álfunni og bjóða ríkin Albaníu og Króatíu velkomin í hóp lýðræðisríkja. Auðvitað vekur eftirtekt að formaður utanríkismálanefndar, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, skuli ekki hafa treyst sér til að skrifa undir meirihlutaálit utanríkismálanefndar og kannski undirstrikar það hina sérstöku stöðu sem stjórnarsamstarfið er í. En um leið fagna ég því sérstaklega að menn í öðrum flokkum eru staðfastir í að ýta undir mikilvægi NATO og starfsemi NATO á sem breiðustum grunni og ég held að ljóst sé að í gegnum árin hafi NATO svo sannarlega sannað gildi sitt. Menn hafa líka lært af reynslunni, ég skal draga það fram, en um leið áttað sig á því að það sem mestu máli skiptir fyrir öll aðildarríkin, sem munu verða 28 eftir að við og önnur ríki höfum staðfest þennan samning, er stöðugleiki, friður og öryggi í álfunni. Þetta vildi ég sagt hafa, frú forseti. Það skiptir okkur máli að sýna vilja okkar og samstarf við vinaþjóðir okkar. Það er brýnt og mikilvægt að menn haldi vöku sinni til að við náum að halda viðvarandi friði í álfunni. Ég vil eins og hæstv. ráðherra þakka hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir um margt málefnalega ræðu og athyglisverða punkta. Hann koma aðeins inn á málefni Georgíu og það var líka komið inn á þau við fyrri umræðu málsins. Hvar á að draga mörkin? Vissulega er eðlilegt að menn leiti svars við þeirri spurningu en ég held að svarið sé ekki að ríghalda í nafn Norður-Atlantshafsbandalagsins og binda það eingöngu við Atlantshafið. Frumforsendan í þessu öllu er auðvitað sjálfsákvörðunarréttur þjóða og ef NATO-ríkin standa frammi fyrir því að meta þegar þar að kemur hversu mikilvægt er að Georgía fái inngöngu í NATO verður auðvitað farið yfir hvaða þýðingu það hefur fyrir frið á því svæði. Ef Georgía uppfyllir allar þær kröfur sem gerðar eru til aðildarríkjanna, líkt og Albanía og Króatía hafa gert, tel ég fullkomlega eðlilegt að við, löndin sem eigum aðild að NATO, skoðum mjög vel að heimila þeim að verða meðlimir svo lengi sem skilyrðin sem þeim ríkjum sem leita eftir inngöngu um lýðræði og fleira verða uppfyllt. Ég fagna þessu og segi að við sjálfstæðismenn viljum undirstrika bæði hraða vinnu af okkar hálfu og líka það að við teljum mikilvægt að sýna lipurð og um leið stuðning okkar í verki með því að taka með vinsemd og virðingu á móti Albaníu og Króatíu inn í NATO. Góðum ríkjum sem eru að festa sig í sessi sem lýðræðisríki og hafa, eins og hæstv. utanríkisráðherra kom ágætlega inn á í ræðu sinni, markvisst verið að taka á málum sínum, hvort sem þau snerta stjórnskipunina eða aðra löggjöf sem mun stuðla að auknu lýðræði innan þeirra.

Frú forseti. Rétt fyrst varðandi Georgíu. Það verður örugglega tilefni til þess að taka þau mál frekar til umræðu, m.a. á vettvangi utanríkismálanefndar, eins og ég greindi frá hér við fyrri umræðu um þetta mál. Ég vil þó benda á að skýrsla frá ÖSE um stríðsátökin í Kákasus er athyglisverð, þar sem bæði Georgía og Rússland eru sökuð um stríðsglæpi. Það er hlutur sem mun áreiðanlega koma inn í þá umræðu. Varðandi ummæli hv. varaformanns Sjálfstæðisflokksins, um að minnihlutaálit mitt vekti sérstaka athygli, vil ég segja: Það þarf ekki að vekja neina sérstaka athygli því að það er algerlega í samræmi við þá afstöðu sem minn flokkur hefur tekið í málefnum af þessu tagi. Talandi um það að virða sjálfsákvörðunarrétt þjóða og stuðla að lýðræðisþróun þá vekur það athygli að varaformaður Sjálfstæðisflokksins er þeirrar skoðunar að í lýðræðisríki eins og Íslandi eigi menn ekki að reifa skoðanir sínar og koma þeim á framfæri. Það er það sem ég er að gera hér. Ég held skoðunum okkar fram, skoðunum sem við höfum að sjálfsögðu fullan rétt til að hafa - vænti ég. Ég held þeim til haga og kem þeim á framfæri. En við afgreiðslu málsins hef ég líka lagt á það áherslu að við virðum sjálfsákvörðunarrétt albönsku og króatísku þjóðanna, að sjálfsögðu. Ég sem formaður nefndarinnar hef lagt mig fram um að málið fengi skjóta afgreiðslu á hennar vegum vegna þess að ég geri mér grein fyrir því að meirihlutavilji er fyrir því á Alþingi og hann virði ég.

Frú forseti. Það er greinilegt að ég hef snert einhverja viðkvæma strengi, ég ætlaði mér nú ekki að gera það. Ég vildi hins vegar draga fram þá sérstöku aðstæður sem við búum við í stjórnmálum í dag, þ.e. að hér er minnihlutastjórn og hún birtist með þessu móti. En um leið birtist ríkur vilji okkar sjálfstæðismanna til að ljá góðum málum lið. Við undirstrikum það með þessu máli, m.a. af því að við virðum sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Við virðum líka meirihlutavilja Alþingis og það er sjálfsagt og eðlilegt að undirstrika það, og eins og með réttu var gripið fram í þá óska ég líka eftir því að vinstri grænir virði meirihlutavilja Alþingis, m.a. í hvalamálinu, ef við getum tekið þá umræðu síðar. Mér finnst það leiðinlegt og miður ef ég hef vakið upp einhvern titring í hjarta og brjósti hv. þingmanns, ég ætlaði mér ekki að gera það. Það er lýðum ljóst að vinstri grænir eru og hafa alltaf verið á móti NATO. Þeir vilja fara aðrar leiðir. Það er engin nýlunda. En það er engu að síður kómískt og sérstakt að fyrsta mál sem utanríkismálanefnd afgreiðir undir forustu hv. þingmanns skuli vera með þessum hætti. En við sjálfstæðismenn styðjum þetta mál.

Virðulegi forseti. Það er ekkert kómískt í þessu sambandi, hvort þetta mál er fyrsta, annað, þriðja, fjórða eða fimmta mál, það hefur ekkert með þetta mál að gera. Það sem ég er hér að undirstrika er það að við höfum talað fyrir okkar sjónarmiðum. Þau eru ljós og ég vænti þess að hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir telji eðlilegt að í lýðræðissamfélagi séu ólíkar skoðanir og ólík nálgun á mál, m.a. þetta, og að það fái að heyrast. Það er ekki sjálfgefið að í utanríkismálanefnd séu allir alltaf sammála í öllum málum sem þar koma fram og eins hér í þinginu. Við höfum talað mikið um það undanfarna mánuði að styrkja þurfi og efla þingræðið á kostnað framkvæmdarvaldsins. Ég tel því ekkert óeðlilegt við það að hér myndist alls konar, ef svo má segja, meiri hlutar í málum, ef við erum að hugsa um það að þingið eigi að vera sterkt og taka ekki endalaust við skipunum frá framkvæmdarvaldinu. Þá er það bara eðlilegasti hlutur í heimi. Ég tala nú ekki um við þær aðstæður sem við búum við í augnablikinu og við þekkjum öll en verður vonandi breytt eftir kosningar 25. apríl.

Frú forseti. Það er náttúrlega erfitt að koma hingað upp og vera ekki bara sammála öllu því eða mestu af því sem hv. þingmaður sagði. Að sjálfsögðu búum við í lýðræðisríki. Við búum við þingræði og við verðum að virða það. Ég vil hins vegar draga það fram að m.a. Albanar, sem hafa staðið fyrir umfangsmiklum breytingum, m.a. á stjórnskipun sinni, hafa tekið sér dágóðan tíma í það. Þess vegna skiptir miklu máli, og ég tek undir með hv. þingmanni, að skoða hlutverk Alþingis. Við eigum að efla og styðja enn frekar við Alþingi og það höfum við gert, m.a. á síðustu missirum, undir forustu fyrrverandi forseta þingsins, Sturlu Böðvarssonar. Við höfum ýtt undir mikilvægi þingsins og hlut þingmanna hefur verið ýtt upp og hampað gegn hlut ráðherra. Við eigum að halda áfram á þeirri braut. En við megum ekki flana að neinu þegar kemur að stjórnskipuninni. Við erum í megindráttum sammála ákveðnum breytingum á stjórnskipuninni en við verðum að vinna hlutina eins og við höfum gert fram til þessa. Við höfum breytt stjórnskipuninni nokkrum sinnum, þrisvar síðan 1991. Við höfum gert það í samkomulagi flokkanna og farið eftir þeim leikreglum  Við sjálfstæðismenn munum ekki láta okkar eftir liggja þegar kemur að því að ræða um breytingar á stjórnskipuninni, en við viljum að sömu reglur séu viðhafðar, þ.e. aðkoma allra flokka. Ekki þannig að við komum, einn flokkur, síðastur að málinu þegar búið er að afgreiða það af hálfu allra annarra flokka. Það er þá nýlunda í vinnubrögðum á þingi. Mér þykir miður ef allir stjórnmálaflokkar koma ekki að umræðum um stjórnskipunina alveg frá byrjun.

Frú forseti. Aldrei þessu vant þá drjúpa orðin af vörum hv. þingmanns eins og hunang. Ég er um það bil sammála öllu sem hv. þingmaður sagði nema hinu síðasta. Ég tel að hv. þingmaður sé á fullkomlega réttri braut þegar hún segir að mikilvægt sé að breið samstaða sé um mál af þessu tagi. Ég tel að það sé mjög mikilvægt og mikils virði að á Alþingi sé að finna breiða samstöðu um grunnstefnuna í utanríkismálum. Hana hefur verið að finna á síðustu árum jafnt á millum stjórnar og stjórnarandstöðu. Á sínum tíma tók ég, sem einn af leiðtogum stjórnarandstöðunnar, ríkan þátt í utanríkismálastarfi Alþingis. Ég lagði mig í líma við, ef kostur var, að styðja þá utanríkisstefnu sem ríkisstjórnin hafði hverju sinni til þess að Ísland talaði einni og sannfærandi röddu á erlendum vettvangi. Ég tel að það sé líka rétt hjá hv. þingmanni að í sjálfu sér beri að virða það hjá hv. formanni utanríkismálanefndar að hann stendur á sannfæringu sinni. Það ber líka að virða það við hann að sem formaður nefndarinnar lagði hann sig í líma við að láta þá afstöðu ekki hafa áhrif á gang málsins heldur stuðla að því að málið yrði afgreitt skjótt og vel. Ég vildi óska þess að sú staðfesta sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur sýnt í þessu máli flytjist yfir á hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur í öðru utanríkismáli, þ.e. Evrópusambandsmálinu. Ég vildi óska þess að hún hefði þá staðfestu til að bera að halda fram því sem er sannfæring hennar í því. Hvað varðar síðan breytingar á stjórnarskrá, sem er kannski eðlis óskylt því sem við ræðum hér, var ekki rétt hjá hv. þingmanni að þær breytingar sem við höfum lýst, og ég m.a. á þessum morgni, séu Sjálfstæðisflokknum framandi. Hann hafði frumkvæðið að þeim breytingum og hann bjó þær sjálfur í frumvarpsform í stjórnarskrárnefnd. Þannig að það er ekki hægt að segja annað en að Sjálfstæðisflokkurinn hafi byrjað málið, hafi unnið málið, sannfært aðra flokka. 

Frú forseti. Nú erum við komin í athyglisverða söguskýringu. Minn góði vinur og hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, hefur sagt margt rétt hér og ég er ánægð með að við erum samherjar í því máli sem hér er til umræðu, þ.e. að Albanía og Króatía verði meðlimir í NATO. Þegar kemur að stjórnskipuninni sjálfri þá er það rétt að samkomulag varð um eitt atriði í síðustu vinnu stjórnarskrárnefndar. Það var um það hvernig breyta ætti stjórnarskránni. Við skulum ekki draga dul á að samkomulag varð um það atriði. Lagt var fram frumvarp fyrir þingið og hvað gerðist? Þingið afgreiddi ekki málið. Frumvarpið var komið til þingsins en þingið afgreiddi ekki málið. Við skulum hafa það á hreinu að enginn einn flokkur kom í veg fyrir það. Það var einfaldlega þannig að frumvarp var lagt fram og þingið afgreiddi ekki málið. Önnur atriði, t.d. varðandi fullveldið, þjóðaratkvæðagreiðslur og önnur þau atriði sem við, stjórnmálamenn í hinum ýmsu flokkum, viljum ræða. Það er sjálfsagt að fara mjög djúpt í þá umræðu og við eigum að gera það. Við eigum að fara í grundvallarumræðu, djúpa umræðu, um það hvernig við viljum sjá stjórnarskrána okkar breytast. Hvernig hún eigi að svara kalli tímans en standa áfram vörð um þau grundvallargildi sem íslenskt samfélag hefur staðið vörð um á undanförnum árum. Ég held að við séum öll sammála um þetta. Ekki má fara af stað í einhverja flausturslega herferð til þess að breyta stjórnarskránni. Við eigum að hugsa þetta lengra og víðara en það hvort hér sé minnihlutastjórn eða meirihlutastjórn, hvort Sjálfstæðisflokkurinn sé í stjórnarandstöðu eða ekki. Þetta mál er miklu stærra en svo að við hugsum um það hvernig mál skipast hér á þingi, 

Frú forseti. Ég hef aldrei heyrt svona rökflækjur áður á ævi minni, held ég. Hv. þingmaður talar um að það sé einhver flaustursgangur að ætla sér að breyta stjórnarskrá með hætti sem hennar eigin flokkur hefur samþykkt. Hennar eigin flokkur samþykkti það bara ekki, hann hafði frumkvæði að því í stjórnarskrárnefnd þar sem ég sat með þremur fulltrúum Sjálfstæðisflokksins þegar málið kom á dagskrá. Hann hafði frumkvæði að endanlegri gerð málsins. Hann hafði frumkvæðið að því að málið var lagt í frumvarpsbúning. Hver var það svo sem lagði málið fram hér á þingi? Það var m.a. Sjálfstæðisflokkurinn. Varla er hægt að kalla það flaustursgang. Varla er hægt að kalla það að Sjálfstæðisflokkurinn komi að vinnu málsins þegar henni er lokið. Sjálfstæðisflokkurinn hafði það tiltekna mál algerlega á sinni hendi og í sinni kjöltu. Þannig að það er með engu móti hægt að tala með þessum hætti. Annaðhvort er fólk samkvæmt sjálfu sér eða ekki. Varaformaður Sjálfstæðisflokksins verður þá að vera samkvæm sjálfri sér, þegar hún lýsir því hér yfir tvisvar á tveimur vikum, að hún vilji styðja ríkisstjórnina eða Alþingi eftir atvikum til góðra verka, þá getum við reynt að grafast fyrir um það hver skilgreiningin á góðum verkum er. Varaformaður Sjálfstæðisflokksins hlýtur að fallast á það að frumvarp sem er búið til með þessum hætti, og er að öllu leyti hugmyndalegt og ágætt afsprengi forustumanna Sjálfstæðisflokksins í stjórnarskrármálefnum, hlýtur að falla undir góð verk. Ef hún kemst að annarri niðurstöðu held ég að þau orð sem hún hafði um pólitískt flaustur og tækifærismennsku snúist beint að henni sjálfri. Þetta er afstaða mín í þessu máli, frú forseti, þó að það sé alls ótengt því máli sem við ræddum áðan. Stundum tekur umræðan sérkennilega spretti. Þetta var góður sprettur hjá hv. varaformanni Sjálfstæðisflokksins, en hún komst ekki í mark. Hún nam staðar langt fyrir aftan þann stað sem flokkur hennar lagði upp frá.

Frú forseti. Við skulum hafa þessa hluti algerlega á hreinu. Það þýðir ekki bara að taka eitt málefni sem hv. þingmaður vill breyta og tala um það. Hv. þingmaður er að tala um mörg málefni sem hann vill breyta í stjórnarskránni. 
             Það var eitt atriði sem var samþykkt og það var hvernig við ætlum að breyta stjórnarskránni. Um það var samkomulag. Önnur atriði - og mér finnst merkilegt að átta sig á því hér í þingsalnum að Samfylkingin, með hæstv. utanríkisráðherra í broddi fylkingar, ætlar að lauma inn öðrum grundvallarbreytingum á stjórnarskránni í krafti þess að samkomulag varð um eitt atriði, um það hvernig breyta eigi stjórnarskránni. Samfylkingin ætlar að lauma öðrum grundvallarbreytingum á stjórnarskránni í gegn, þ.e. varðandi þjóðaratkvæðagreiðslu og varðandi fullveldisákvæðin og varðandi það hvernig sameignin eigi að vera á auðlindum landsins. Þessu ætlar Samfylkingin að lauma í gegn á síðustu metrunum. Þess vegna segjum við: Skoðum stjórnarskrána betur. Vöndum til verka. Látum breiða fylkingu manna úr öllum flokkum koma að því að breyta stjórnarskránni. Flönum ekki að neinu. Við erum í megindráttum sammála um þessi atriði. Það þýðir ekki að vera í einhverjum pólitískum leik, einhverju orðaskaki til þess ætluðu að snúa út úr fyrir fólki, fyrir þingmönnum. Við hæstv. utanríkisráðherra erum sammála um margt og við eigum að vera sammála um að það á að vanda til verka þegar kemur að stjórnarskránni. Svo einfalt er það.

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið mjög athyglisverð umræða en ég hef þó hugsað mér að beina athyglinni aðeins til baka, að því umræðuefni sem við ræðum núna sem er síðari umræða um staðfestingu tveggja viðbótarsamninga við Norður-Atlantshafssamninginn, um aðild Albaníu og Króatíu. Ásamt hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur stend ég að meirihlutaáliti utanríkismálanefndar og eins og komið hefur fram í umræðunni höfum við lagt okkur fram um að greiða sem mest fyrir þessu ágæta máli og koma því hratt og örugglega í gegnum utanríkismálanefnd. Nærvera utanríkisráðherra Albaníu fyrr í dag í þinghúsinu sýnir að þessi ríki leggja afar mikið kapp á að komast sem fullgildir meðlimir inn í Atlantshafsbandalagið og mér er það mikil ánægja sem þingmanns á hinu háa Alþingi að geta lagt þessum þjóðum lið. Þessi stækkun er fyrirhuguð og hefur verið lengi til umfjöllunar sem og aðrar mögulegar væntanlegar stækkanir sem líka hafa verið ræddar hér, t.d. Georgíu og einnig er Úkraína í biðröðinni eins og allir vita. Sú áhersla sem þessi ríki leggja á umsókn um aðild að Atlantshafsbandalaginu sýnir þær væntingar sem þjóðirnar bera til aðildar að bandalaginu, væntingar sem fyrst og síðast snúast um lýðræði, stöðugleika og frelsi til framtíðar fyrir þeirra fólk. Mér finnst mjög skiljanlegt að leiðtogar þjóða hafi slíkar væntingar fyrir sitt fólk og vil þannig, eins og áður hefur komið fram, greiða fyrir því í alla staði. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson spurði hvar NATO ætti að enda og það er mjög góð spurning hjá þingmanninum. Í mínum huga snýst þetta ekki eingöngu um landamæri, þó að heitið Norður-Atlantshafsbandalagið takmarki það vissulega landfræðilega ef menn horfa aðeins á nafnið. Í mínum huga snýst þetta fyrst og síðast um að þegar ríki sem sækjast eftir aðild og uppfylla þau ströngu skilyrði sem bandalagið setur þá keppast þær þjóðir við að uppfylla skilyrðin og verða betri. Þetta snýst um þá hvatningu sem bandalagið setur umsóknarlöndum við lýðræðisuppbyggingu og hvað varðar efnahagslífið og pólitíkina sem ég held að verði alltaf til bóta. Aðeins vegna þeirrar umræðu sem farið hefur fram um minnihlutaálit formanns utanríkismálanefndar. Hann segir að það sé lýðræðislegt að virða rétt meiri hlutans og þess vegna hafi hann ekki gert ágreining við meiri hluta nefndarinnar og skilað minnihlutaáliti sínu. Ég tek eftir því að í lok álitsins reifar hann að minni hlutinn telji að stækkun Atlantshafsbandalagsins sé ekki mjög jákvæð og stuðli ekki endilega að friði í Evrópu. Hann telur vænlegra að gæta friðar með stofnunum eins og ÖSE og Sameinuðu þjóðunum. Þetta álit kemur svo sem ekki á óvart úr þessari átt en mig langar bara til að koma þeirri afstöðu minni á framfæri að mér finnst annað ekki þurfa að útiloka hitt. Við eigum að sjálfsögðu að beita okkur í þeim stofnunum sem hann nefnir og starfa þar eins og við höfum gert en annað þarf ekki að útiloka hitt. Svo vekur það nokkra undrun en það er gott að það komi fram hér og nú þegar svo skammt er til kosninga, að Vinstri grænir í ríkisstjórn setja sig ekki upp á móti stækkun Atlantshafsbandalagsins heldur sitja hjá en Atlantshafsbandalagið hefur verið einn helsti óvinur þeirra og forvera þeirra í gegnum tíðina. Það er gaman að sjá að þeir munu í ríkisstjórn og utan stjórnar, ef maður skilur þetta rétt, virða rétt meiri hlutans og þar sem þeir hafa þó tilhneigingu í ýmsum málum til að vera fulltrúar minnihlutaskoðana þá geri ég ráð fyrir því að hvort sem þeir eru í ríkisstjórn eða ekki muni þeir virða rétt meiri hlutans í stað þess að beita sér fyrir minnihlutaskoðunum sínum í stefnumálum sem þeir trúa á. Það er því ágætt fyrir kjósendur Vinstri grænna að vita þetta núna fyrir kosningar og gott fyrir þjóðina að vita að svona fer kannski um sannfæringu þeirra í ýmsum málum. En, virðulegi forseti, þetta er gott mál og ég er ánægð með að okkur hafi tekist að afgreiða það á svo skömmum tíma vegna þess að það skiptir þessar þjóðir máli að aðildarferlið verði ekki tafið og það verði ekki gert af okkar völdum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til laga um breyting á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, og lögum um gatnagerðargjald, nr. 153/2006, með síðari breytingum. Samgöngunefnd hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ragnhildi Hjaltadóttur, Hermann Sæmundsson og Hjördísi Stefánsdóttur frá samgönguráðuneyti. Umsagnir bárust frá þó nokkrum aðilum en frumvarpið er lagt fram í þeim tilgangi að breyta tvennum lögum er varða sveitarfélögin, annars vegar lögum um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, þar sem lagt er til að lögveðsréttur fasteignaskatts vegna áranna 2009 og 2010 gildi í fjögur ár í stað tveggja, og hins vegar lögum um gatnagerðargjald, nr. 153/2006, þar sem lagt er til að frestur sveitarfélaga til þess að endurgreiða gatnagerðargjald verður lengdur úr 30 dögum í 90 daga. Nefndin ræddi á fundum sínum tillögur þær sem kynntar eru í frumvarpi þessu og á fundi kom fram að tillögurnar byggjast á samkomulagi milli ríkisvaldsins og sambands sveitarfélaga sem miðar að því að skapa betri rekstrarlegar forsendur fyrir sveitarfélög til að mæta þeim tímabundnu erfiðleikum sem ríkja í efnahagsmálum þjóðarinnar nú um stundir. Nefndin fjallaði um þær athugasemdir sem fram hafa komið og lúta að því til hvaða ára heimild um lengingu lögveðs vegna fasteignaskatts skuli ná. Hafa þar komið upp þau sjónarmið að láta heimildina einnig ná til áranna 2007 og 2008. Sú heimild sem kveðið er á um í frumvarpinu er tímabundin lausn til að koma til móts við gjaldendur í ljósi efnahagsástandsins sem leiddi af bankahruninu síðastliðið haust. Vanskil fyrir efnahagshrun eru til komin vegna annarra þátta og ættu því ekki að falla undir þessa heimild. Loks fjallaði nefndin um þau sjónarmið sem upp hafa komið um hvort heimild sú sem getið er í 1. gr. frumvarpsins ætti að ná til allra fasteignagjalda en ekki eingöngu fasteignaskatts. Þeir þættir sem mynda fasteignagjöldin aðrir en fasteignaskatturinn, svo sem holræsagjald, vatnsgjald, o.fl. eru ólíkir í grunninn og er lagastoð þeirra að finna í mörgum lögum. Því þótti ekki ástæða til að fara í heildarendurskoðun á fasteigngjöldunum að svo stöddu en taka heldur fasteignaskattinn einan þar sem hann er langstærsti hluti gjaldstofnsins. Með hliðsjón af þeim markmiðum frumvarpsins að koma til móts við sveitarfélögin vegna efnahagsástandsins telur nefndin það hagsmunamál fyrir gjaldendur að breyting verði gerð vegna aukinna vanskila í kjölfar kreppunnar. Nefndin gerir ekki athugasemdir við frumvarpið sem slíkt en vekur athygli á að fyrirvari sem lagður er til í 3. gr. frumvarpsins er orðinn nokkuð langur, á fundi nefndarinnar kom fram að hann á rætur að rekja aftur til ársins 1996. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt óbreytt. Árni Johnsen var fjarverandi við afgreiðslu málsins en að öðru leyti skrifa allir nefndarmenn í hv. samgöngunefnd undir þetta nefndarálit.

Hæstv. forseti. Ég er einn þeirra nefndarmanna sem skrifa undir nefndarálit vegna þessa frumvarps og er samþykkur þeim breytingum sem hér er verið að fjalla um og skýrt kemur fram í nefndarálitinu út á hvað þær ganga. Ég vil af þessu tilefni minna á að þetta frumvarp er hluti af þeim aðgerðum sem fyrrverandi ríkisstjórn stóð fyrir að yrðu lögfestar til þess að koma til móts við heimilin í landinu og þá fasteignaeigendur sem um er að tefla. Það er algerlega nauðsynlegt að skapa þau skilyrði sem breytingarnar fela í sér til að auðvelda sveitarfélögunum að koma til móts við þá sem ekki geta staðið í skilum með gjöld af eignum sínum. Hins vegar kom fram í nefndinni að ef til vill væri og ég tel að í rauninni sé mjög mikilvægt og nauðsynlegt að efna til heildarendurskoðunar um þessa gjaldtöku, fasteignagjöldin almennt. Fasteignagjöldin eru ekki bara fasteignaskatturinn heldur lóðaleiga og sorphreinsunargjald og fleira en um þessi gjöld gilda mismunandi reglur þegar kemur að lögveðsheimildum. Til að lengja ekki þessa umræðu vil ég hvetja til þess að horft verði til endurskoðunar hvað þessa löggjöf varðar og vísa þá til yfirlýsingar sem Samband íslenskra sveitarfélaga og ríkisstjórnin undirrituðu 10. október sl. þar sem fjallað var um samstarf vegna stöðu efnahagsmálanna, samstarf milli ríkisins og milli sveitarfélaganna. Ég tel mjög mikilvægt að litið verði rækilega yfir alla löggjöf sem varðar tekjur sveitarfélaganna og þjónustu þeirra og sem varðar einstaklinga og félög sem eiga fasteignir, í þeim tilgangi að auðvelda sveitarfélögunum að rífa sig upp úr þeim erfiðleikum sem fylgja hruni bankakerfisins og varða atvinnulífið í landinu. Það kemur síðast en ekki síst niður á sveitarfélögunum þegar gjaldendur geta ekki staðið í skilum. Það er því af mörgu að taka en þetta frumvarp er mikilvægur þáttur í því að koma til móts við það ástand sem er.

Frú forseti. Ég tek undir með þeim sem hér hafa mælt og í ljósi efnahagsástandsins er nauðsynlegt að koma fram með það frumvarp sem hér um ræðir. Það er ljóst að efnahagshrunið kemur illilega niður á sveitarfélögunum en þó með öðrum hætti en hjá ríkinu. Tekjufallið verður í rauninni miklu minna þrátt fyrir allt. Hins vegar hafa mörg sveitarfélög farið mjög illa út úr hruninu, ekki bara vegna bankakreppunnar heldur vegna þess að tekjufallið hefur orðið talsvert. Þetta er í rauninni mjög erfið staða en þrátt fyrir allt hafa sveitarfélögin forgangskröfu í fasteignir þegar kemur að því að kröfur gjaldfalla, þá hafa sveitarfélögin forgangsrétt í kröfurnar. Engu að síður er nauðsynlegt að veita það svigrúm sem hér er veitt og þetta frumvarp kemur inn á og þess vegna held ég að allir hljóti að fagna því. Ég held að þetta svigrúm geti í rauninni orðið til þess að miklu síður verði gengið að aðilum. Fólk fær meira svigrúm til að koma sínum málum fyrir vind sem er náttúrlega gríðarlega mikilvægt. Það er mjög slæmt þegar sveitarfélagið gengur fram í því að innheimta skuldir sínar mjög hart, kannski þegar bankakerfið er tilbúið til að veita svigrúm. Slíkt gæti orðið til þess að fasteignir færu á uppboð sem annars væri hægt að bjarga með því að gefa einstaklingum og fyrirtækjum lengri tíma til að afla fjármuna og rétta úr kútnum og komast fyrir vind.

Frú forseti. Í sjálfu sér þarf ekki að hafa mikið fleiri orð um þetta mál. Ég vil þó lýsa því yfir hér að ég er afskaplega ánægð með að það virðist ríkja þverpólitísk sátt um frumvarpið sem er afar mikilvægt því eins og hv. þm. Sturla Böðvarsson kom inn á er málið byggt á samkomulagi og samstarfi ríkis og sveitarfélaga, samkomulagi sem var undirritað síðastliðið haust. Ég held að við ættum að sameinast um það á Alþingi þessa daga fram að kosningum að sýna samstöðu um mikilvæg mál sem skipta fólkið í landinu máli, samstöðu um mál sem skipta sveitarfélögin í landinu máli og samstöðu um mál sem skipta fyrirtækin í landinu máli. Hv. þm. Sturla Böðvarsson dró einnig fram að þetta mál hefði verið unnið í tíð fyrri ríkisstjórnar og það er auðvitað hárrétt hjá hv. þingmanni. En í sjálfu sér finnst mér það ekki skipta neinu máli. Þetta góða mál er í höfn með samstarfi allra þeirra flokka sem sitja á Alþingi og ég vil nota tækifærið, frú forseti, undir þessum lið til að brýna okkur á þessum síðustu dögum til að vinna mál eins og hér er gert. Hv. þm. Ragnheiður Ólafsdóttir sagði í ádrepu sinni á þingheim í gær að það lítur auðvitað afar sérkennilega út þessa dagana þegar ástandið í efnahagsmálum er eins og það er að Alþingi Íslendinga skuli eyða tímanum sínum dag eftir dag í að ræða um formsatriði, í að deila um höfundarrétt, í að deila um það hverjir eiga að stýra fundum og svo framvegis. Ég tel að Alþingi Íslendinga setji niður við svona umræður. Ég tel að við öll í þessum sal eigum að hafa þroska og þor til að hefja okkur yfir þessa flokkadrætti. Við eigum að nota þann tíma sem fram undan er. Mér telst svo til í dag að 71 dagur sé til kosninga. Við eigum að hafa pólitískan þroska til að ræða hér málin af skynsemi og yfirvegun því að oftast er það þannig eins og í því máli sem hér er til umræðu að menn eru sammála. Ég vildi bara nefna þetta hér, frú forseti, í tengslum við þetta þó að það sé svolítill útúrdúr. En þetta frumvarp skiptir sveitarfélögin máli og það skiptir líka máli að hér sé samstaða og menn ræði saman af skynsemi og yfirvegun, afgreiði svona mál fljótt og vel frá þinginu því að fullt af sams konar málum bíða í þingnefndum, fullt af svona málum koma á næstunni frá hæstv. ríkisstjórn og Alþingi þarf að afgreiða þau fljótt og vel.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með Steinunni Valdísi Óskarsdóttur um að nauðsynlegt sé að sýna samstöðu í góðum málum og þetta er eitt af þeim góðu málum sem fram hafa komið. Ég get líka tekið undir það að ekki sé skynsamlegt að eyða of miklum tíma í smámál og formsatriði. Í góðum málum og almennt bara eigum við að hefja okkur yfir flokkadrætti. Ég get líka verið sammála um þetta. Ég er sammála þessu öllu saman. Ég held að við hljótum öll á þinginu að vera sammála um þetta. Þess vegna er mér algerlega óskiljanlegt af hverju í ósköpunum verið er að gera góð mál að fáránlegum málum. Til dæmis þegar búið er að koma bankakerfinu fyrir vind, þegar búið er að fá margt gott fólki til að vinna góð störf og allir flokkarnir stóðu að því, af hverju kemur þá ekki forsætisráðherra hér og segir: „Ég bakka upp þetta fólk. Ég er mjög sátt við þetta fólk. Ég vil eindregið leggja það til að þetta ágæta fólk fái frið til að vinna sína vinnu“? Það hefði verið skynsamlegt. Stærsta málið sem við stöndum frammi fyrir núna er endurreisn bankakerfisins. Við erum öll sammála um það. Af hverju þá að vera að skipta um hesta í miðri á? Af hverju er verið að taka út fólk og lýsa vantrausti á fólk sem búið er að koma sér inn í málin? Þarna hefðum við öll getað verið sammála um stærsta málið. En þá kemur stjórnin og hleypir þessu í loft upp. Þetta skil ég ekki.

Virðulegi forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frumvarpi sem ég lagði fram á Alþingi 10. nóvember á síðasta ári eða fyrir rúmum þremur mánuðum. Frumvarpið fjallar um tímabundnar ráðstafanir í þágu einstaklinga vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Áður en ég vík að efni málsins vil ég vekja athygli á því að nú eru að nálgast 100 dagar síðan málið var lagt fram og það tekur þennan tíma að fá það tekið fyrir til að mæla fyrir því og koma því í þinglega meðferð. Kannski er það enn frekar áberandi í því ljósi að málið er lagt fram vegna erfiðrar stöðu sem skapaðist skyndilega hjá heimilum landsmanna eftir hrun bankanna í október og það þarf að bregðast hratt við til að gera fólki kleift að ráða við sínar skuldbindingar. Þessar ástæður kalla enn frekar á svör við því hvers vegna þingið getur ekki unnið hraðar en svo að það taki hart nær 100 daga að fá málið inn á dagskrá þingsins og tekið til umræðu. Ég er ekki að segja að óvenjuleg meðferð sé á þessu máli. Ég er frekar að segja að þetta sé venjulegur gangur á þingmannamálum. En mér finnst þetta ekki gott fyrirkomulag hjá þinginu og finnst ástæða til að breyta því. Ég hef svo sem talað fyrir því bæði hér úr þessum ræðustóli og eins á öðrum vettvangi innan þingsins að menn breyttu þingsköpunum þannig að hægt væri að koma málum miklu fyrr til 1. umr. og þaðan til meðferðar í þingnefndum þar sem meginvinnan við málið fer fram. Ég held að þingheimur verði að taka á þessu ekki bara vegna þessa tiltekna málefnis sem frumvarpið tekur á heldur vegna almennrar framlagningar þingmála þingmanna. Það er algerlega óásættanlegt að mál sem þingmenn hafa lagt vinnu í að semja eða fengið aðstoð við að semja skuli bíða mánuðum saman áður en þau komast til umræðu. Ég vildi undirstrika þetta, virðulegi forseti, vekja athygli á þessu, kalla eftir því að þingheimur sameinist um að breyta þingsköpum þannig að unnt sé að mæla fyrir málum miklu fyrr en nú er. Það kann að þýða að þingmenn verði að vera tilbúnir til að sætta sig við minni tíma til að mæla fyrir málum og minni tíma til umræðu. En það er allt í lagi að mínu viti ef það verður til þess að málin komast til meðferðar í þinginu og verða tekin til umfjöllunar við úrlausn vanda sem þingið er að glíma við. Þetta vildi ég árétta, virðulegi forseti, áður en ég vík að frumvarpinu af því að mér finnst sláandi í þessu máli einmitt þessi skortur hjá þinginu að hafa greiða leið fyrir framlagningu mála í þinginu til 1. umr. Frumvarpið er samið og lagt fram til að bregðast við vanda sem varð mjög ljós eftir hrun bankanna í október. Ég vil lesa úr greinargerðinni sem er best til þess fallin að skýra innihald málsins í sem fæstum orðum. En áður en ég hef lesturinn á greinargerð, með leyfi forseta, vil ég geta þess að segja má að fjögur efnisatriði séu í málinu. Í fyrsta lagi er lagt til að innlendir lánveitendur létti greiðslubyrði lána sem einstaklingar hafa og geta ekki staðið lengur í skilum við vegna þeirrar stöðu sem komin er upp í efnahagsmálum þjóðarinnar. Í öðru lagi tekur frumvarpið til allra skulda einstaklinga. Í þriðja lagi styrkir frumvarpið samningsstöðu lántakandans gagnvart lánastofnunum með því að takmarka heimild til nauðungarsölu á fasteign og til að takmarka heimild til gjaldþrotaskipta af búi skuldara. Í fjórða lagi er lánastofnunum gefinn kostur á að fjármagna greiðslufrestunina með útgáfu skuldabréfa sem ríkissjóður kaupir. Greinargerðin með frumvarpinu er svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: „Í frumvarpinu er lagt til að innlendir lánveitendur, sem flestir hinna stærstu eru á forræði ríkisins, létti greiðslubyrði lána einstaklinga sem ekki geta staðið í skilum vegna óvæntrar stöðu sem komin er upp í efnahagsmálum þjóðarinnar. Með sérstökum aðstæðum á fjármálamarkaði er átt við þær aðstæður sem leiddu til þess að íslenska ríkið tók yfir þrjá umsvifamestu banka landsins á grundvelli laga um heimild til fjárveitingar úr ríkissjóði vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði o.fl., nr. 125/2008. Í kjölfarið hafa skuldir einstaklinga hér á landi vaxið hratt, ekki síst þær sem eru í erlendri mynt, og eignir rýrnað mikið. Við það bætist að margir hafa orðið fyrir atvinnumissi sem gerir þeim, eins og sakir standa, erfitt með að efna skuldbindingar sínar. Brýna samfélagslega nauðsyn ber til þess að stemma stigu við yfirvofandi hættu á fjöldagjaldþrotum einstaklinga og hættu á að fólk missi samastað sinn vegna þessara sérstöku aðstæðna. Gert er ráð fyrir að lögin sæti endurskoðun enda um ráðstöfun að ræða sem í eðli sínu er tímabundin. Frumvarpið tekur til allra skulda einstaklinga. Almennt má gera ráð fyrir að þær skuldir teljist til neytendalána, sbr. lög nr. 121/1994, en undir lögin falla m.a. fasteignalán og lán til heimilisrekstrar. Hins vegar þykir ekki ástæða til að einskorða gildissvið frumvarpsins við neytendalán enda hefur til sumra skulda verið stofnað í öðrum tilgangi eins og þegar einstaklingar hafa undirgengist persónulega ábyrgð fyrir þriðja aðila. Viðskiptaráðherra getur sett reglur um afmörkun á gildissviði laganna, verði frumvarpið að lögum. Ráðherranum er einnig veitt heimild til að setja reglur um verklag lánastofnana við að létta greiðslubyrði enda má ljóst vera að skuldasamsetning einstaklinga getur verið mismunandi. Nauðsynlegt er að hlutaðeigandi lánastofnanir eigi með sér samstarf um að koma málum lántaka í það horf að hann eigi raunhæfa möguleika á að standa við skuldbindingar sínar og að honum og fjölskyldu hans verði tryggð lágmarksframfærsla. Forsenda þessa er þó ætíð að skuldari leggi fram ítarlegar og trúverðugar upplýsingar um skulda- og eignastöðu og önnur atriði sem máli skipta. Til greina kemur að ráðherra beiti sér fyrir því að settar séu forgangsreglur sem segja til um í hvaða röð frysta skuli greiðslur miðað við tegund lána. Ætla má að húsnæðislán leggi einna mestar byrðar á lántakendur og því getur verið eðlilegt að frysta greiðslur af þeim áður en hugað er að öðrum lánum. Gert er ráð fyrir að frestun greiðslna geti að hámarki staðið yfir í fimm ár og er þá höfð hliðsjón af tímalengd greiðsluaðlögunar í frumvarpi sem Jóhanna Sigurðardóttir, núverandi félagsmálaráðherra,“ - stendur hér í greinargerðinni og það var svo þegar frumvarpið var lagt fram en ráðherrann er núna hæstv. forsætisráðherra - „lagði fram ásamt fleirum á árunum 1998–2007. Í frumvarpinu er lánastofnunum gefinn kostur á að fjármagna greiðslufrestun með útgáfu skuldabréfs sem ríkissjóður kaupir og einnig er lagt til að Íbúðalánasjóður beiti sér fyrir yfirtöku húsnæðislána. Þessi ákvæði eru í anda meðalhófsreglu að því leyti sem frysting lána skerðir eignarréttinn. Loks miða ákvæði frumvarpsins að því að styrkja samningsstöðu lántaka gagnvart hlutaðeigandi lánastofnunum með því að takmarka heimild til nauðungarsölu á fasteign þar sem lántaki á heimili sitt eða sá aðili sem lánað hefur honum veð og takmarka heimild til gjaldþrotaskipta á búi lántaka. Heimildir þessar verða bundnar því skilyrði að ógjaldfærni verði ekki rakin til sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði sem þýðir að þeim verður ekki viðkomið gagnvart lántaka sem flest bendir til að hefði haldið áfram að efna skuldbindingar sínar í eðlilegu árferði. Frumvarp þetta er byggt á frumvarpi frá árinu 1992 (116. löggjafarþingi) sem flutningsmaður lagði fram ásamt Svavari Gestssyni, sbr. fylgiskjal. Fjallar það um greiðslufrest á fasteignalánum vegna fjárhagserfiðleika.“ Þannig hljóðar greinargerðin, virðulegi forseti, og síðan fylgir með sem fylgiskjal þetta gamla frumvarp frá 1992 sem lagt var fram til að mæta sams konar vanda sem upp var kominn þó af öðrum ástæðum væri og auðvitað mun umfangsminni þá heldur en vandinn er nú. En eðli vandans er svipað og úrræðin sem þá voru lögð til af minni hálfu og fyrrverandi hv. þm. Svavars Gestssonar eru í raun þau sömu núna og við byggðum á fyrir 16 árum. Virðulegi forseti. Ég vil segja að lokum að ríkisstjórnin lagði fram viku seinna en ég lagði mitt frumvarp fram frumvarp um breytingu á lögum um greiðslujöfnun fasteignaveðlána sem var tekið til umræðu samdægurs og hefur verið afgreitt sem lög. Það var, má segja, svar ríkisstjórnarinnar við þeim vanda sem frumvarpið tekur á. Munurinn á frumvarpi ríkisstjórnarinnar þáverandi sem nú reyndar er orðið að lögum og frumvarpinu sem ég flyt er sá að það nær til allra skulda í mínu tilviki og það nær til þess að takmarka heimild til nauðungarsölu og heimild til gjaldþrotaskipta á búi þannig að einstaklingarnir eru betur varðir í því frumvarpi sem ég flyt en í því frumvarpi sem þáverandi ríkisstjórn flutti og hefur verið afgreitt sem lög frá Alþingi. Ég tel því að úrræðin sem er að finna í frumvarpinu eigi enn við, að enn sé þörf á því að breyta gildandi lögum í þá veru sem lagt er til í frumvarpinu og gera lántakendum mörgum hverjum sem eru mjög skuldsettir og hafa lent í vandræðum vegna falls bankanna kost á að fá það skjól sem frumvarpið veitir þeim til að komast í gegnum sína erfiðleika og greiða sínar skuldir á nokkrum árum. Allt að fimm ára skjól er veitt í þessu frumvarpi sem ég flyt. Þessi efnisatriði eiga því enn þá við og enn þá tel ég fulla þörf á því að Alþingi taki málið til umræðu og afgreiðslu og fallist á þá tillögu sem hér er lögð til. Ég vona að það komi ekki upp í þessu máli neinar deilur um höfundarrétt eða að það hafi áhrif á vilja þingmanna og ríkisstjórnar til að líta á þessa tillögu hver flutningsmaður er. Ég vænti þess að menn taki efnislega afstöðu til þess sem er lagt til í frumvarpinu. Ég legg svo til, virðulegi forseti, að málið gangi til 2. umr. og líklega hv. félags- og tryggingamálanefndar. Forseti leiðréttir mig ef ég er ekki að hitta á rétta nefnd. En ég held að það sé þessi nefnd sem eigi að fá málið til umfjöllunar og legg það til, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég tel að þetta frumvarp sé allrar athygli vert. Það er góðra gjalda vert að það sé lagt fram ekki síst á þessum tímum sem tillaga og efni til athugunar til þess að greiða fyrir vanda þeirra einstaklinga sem lent hafa í fjárhagslegum vandræðum. Mig langar samt til þess að inna hv. þm. Kristin H. Gunnarsson eftir því hvort hann hafi farið í gegnum þær fjárhagslegu afleiðingar sem þetta frumvarp hefði. Ég veit að hann hefur takmarkaða möguleika á því en samt sem áður er hann býsna glúrinn og þekkir til lánastofnana. Það væri því áhugavert að vita hvort hann hefur farið í gegnum það hvaða fjárhagslegar afleiðingar þetta mundi hafa fyrir þær lánastofnanir sem hér er um að ræða og hvaða áhrif það mundi hafa á efnahag þeirra. Ég tel ekki að rifist verði um höfundarrétt eins og hv. þingmaður nefndi. En hins vegar held ég að það sé mikilsvert að þetta sé skoðað í samhengi við þau frumvörp sem þegar liggja fyrir, bæði um skuldaaðlögun og greiðsluaðlögun. Þau frumvörp fóru til allsherjarnefndar en hv. þingmaður leggur til að þetta mál fari til félags- og trygginganefndar. En ég held að það ætti að skoða þessi frumvörp öll saman og meta hvort þarna séu hugsanlega einhver úrræði sem 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir það sem fram kom í ræðu hennar. Varðandi nefndina sem ætti að fá málið til meðferðar gæti ég alveg fallist á það. Það eru rök fyrir því að málið fari til allsherjarnefndar í athugun með öðrum frumvörpum sem taka að nokkru leyti á sama viðfangsefni. Ég vil biðja virðulegan forseta að taka það til athugunar og það væri þá meinalaust af minni hálfu. Ef forseti telur það að athuguðu máli eðlilegast að málið fari til allsherjarnefndar mundi ég alveg fallast á það. Hvað varðar kostnað af frumvarpinu legg ég ekki til að skuldir verði afskrifaðar. Ég hef ekki viljað stíga það skref að leggja til að skuldir verði afskrifaðar eða verðtrygging afnumin eða skert. Ég held að það sé óframkvæmanlegt mál. Ég tel að þeir sem tekið hafa fjárhæðir að láni eigi að borga þær til baka þannig að það væri verið að færa fjármagn í stórum stíl á milli einstaklinga í þjóðfélaginu og þjóðfélagshópa ef menn breyttu þessum skilmálum á lánsfé. Ég vek athygli á því að heimili landsins eiga eignir þrisvar sinnum meiri en skuldirnar. Þegar upp væri staðið væri því verið að færa frá sumum heimilum skuldir yfir á herðar annarra heimila. Ég held því að menn eigi erfitt með að finna sanngirnina í því að taka skuldir af ákveðnum aðilum og færa þær yfir á herðar annarra. Ég er ekki að leggja til að afskrifa skuldir eða fikta í vísitölunni. Hins vegar legg ég til að hægt sé að fresta greiðslum í mörg ár. Til þess að lánastofnanir geti staðið undir því legg ég til að þær selji ríkissjóði skuldabréf þannig að ríkissjóður fjármagnar það tímabil sem kann að myndast 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi svör. Hann kom þarna inn á hluta af vandanum, hvernig skuldir eru færðar á milli aðila. Vandinn er alltaf sá að gæta jafnræðis á milli aðila sem lenda af einhverjum orsökum í slíkum vandræðum með afborganir sínar og hinna sem tekist hefur að standa í skilum með lán sín. Ég tek eftir því að í 1. gr. frumvarpsins, í síðustu málsgreininni er gert ráð fyrir því að afborganir, vextir og verðbætur fari á sérstakan biðreikning og verði síðan bætt aftan við lánið, eins og ég skil það. Það væri kannski gott að fá frekari útskýringar á því hvernig hv. þingmaður hefur hugsað sér þetta atriði nákvæmlega og eins það hvernig þetta kemur inn á gjaldþrotaskiptalögin sem er vísað til. Vísað er m.a. til gjaldþrotaskipta í 4. gr. Það væri áhugavert að heyra það hvernig hv. þingmaður hugsar sér að það spili saman með gjaldþrotaskiptalögunum. Gert er ráð fyrir því í skuldaaðlöguninni að það mál snúi að gjaldþrotaskiptalögunum. 
            

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar gjaldþrotaskiptalögin. Lagt er til í frumvarpinu að nýtt lagaákvæði komi til sem geri það ókleift að taka bú lántaka til gjaldþrotaskipta ef ógjaldfærni hans eins og það heitir á lagamáli, þ.e. hann getur ekki lengur staðið undir skuldbindingum sínum, verður vegna þessara sérstöku aðstæðna á fjármálamarkaði. Það þarf því að vera rakið til þess. Þær aðstæður hafa auðvitað leitt fram annars vegar töluverða verðbólgu, skyndilega verðbólgu, og hins vegar atvinnuleysi. Það sem getur snert einstaklinginn er að tekjur hans hafa minnkað og skuldir hans hafa vaxið töluvert mikið á skömmum tíma umfram það sem laun hafa breyst. Ef þessar aðstæður leiða til þess að hann hefur ekki lengur tök á að borga skuldir sem hann hafði tök á fyrir gjaldþrot bankanna á þetta ákvæði við. Hins vegar vek ég athygli á því að það á ekki við ef menn voru búnir að steypa sér í vandræði fyrir gjaldþrot bankanna. Þá mundi þetta ákvæði 4. gr. frumvarpsins ekki eiga við. Því miður held að býsna margir hafi verið búnir að skuldsetja sig mikið og kannski umfram það sem þeir gátu borið til lengri tíma áður en það kom til sem gerðist í október. Varðandi biðreikninginn mundi hann fara eftir almennum ákvæðum skuldabréfsins um vexti og dagsetningar á afborgunum eða slíkt. En greiðslurnar færðust bara aftur fyrir upphaflega lánstímann og lánstíminn lengdist um jafnlangan tíma og frestunin nær. 
            

Frú forseti. Síðan bankarnir hrundu í haust hafa á Alþingi verið rædd mörg frumvörp til þess að milda greiðslubyrði almennings af skuldum sínum og til þess að milda áfallið sem sérstaklega þeir sem missa vinnuna verða fyrir, verða atvinnulausir. Þar bregðast að sjálfsögðu allar forsendur fyrir lántökunni. Hér ræðum við enn eitt frumvarpið í þessa veru. Ég held að það sé mjög gott, frú forseti, að fá sem flestar hugmyndir inn til þess að átta sig á því hvað hægt er að gera þannig að fjölskyldum sé bjargað. Ég hef alltaf sagt að það sé mjög mikilvægt að beygja fólk en brjóta það ekki þannig að menn borgi eins og hægt er en ekki umfram getu. Mér sýnist að þetta frumvarp gangi út á að gera það. Ég á reyndar eftir að bera það saman við það frumvarp sem við ræddum í fyrradag um gjaldþrotaskipti eða frestun á gjaldþrotaskiptum og mildari aðgerðir þar. En hér virðist vera gert ráð fyrir því að segja íslenskum lánastofnunum að haga starfsemi sinni í samræmi við hreina og klára skynsemi. Ég geri ráð fyrir því að flestar lánastofnanir keyri ekki að óþörfu af hörku í einstaklinga, hvorki fyrir né eftir kreppu, vegna þess að það tapa allir á því þegar menn eru neyddir til sölu, neyddir til að flytja úr íbúðinni o.s.frv. Þeir sem þekkja til slíkrar nauðungarsölu vita að mjög margt fer úrskeiðis í eigninni þegar hún fer á nauðungarsölu og eigandinn á hana allt í einu ekki lengur. Ég ætla ekki að nefna það hvað viðhaldi eigna hrakar mikið í slíkri stöðu sem varir oft í eitt eða tvö ár. Þá er eignin oftast minna virði en áður. Ég held nú að flestar lánastofnanir sem hafa til þess heimildir vinni þannig að þær reyni að lágmarka tjónið og reyni að láta fólk borga eins og hægt er, lengja í lánum og lengja í fresti o.s.frv. og lána til viðbótar, að það sé gert miklu víðar en mönnum er kunnugt um. Það sem er kannski verra eru lánastofnanir eins og Íbúðalánasjóður sem vinnur samkvæmt mjög stífum reglum og verður að fara út í óskynsamlegar aðgerðir. Mér sýnist að þetta frumvarp sem við ræðum hér taki einmitt á þeim vanda þar sem eru óþarflega vélrænar aðferðir við uppgjör sem skaða í rauninni alla og kannski lánastofnunina sjálfa sérstaklega. Ég reikna því með því að einkabankarnir hafi haft miklu frjálsari hendur við að lengja í og semja við fólk og reyna að fá það til að borga þó að greiðslur dreifist á lengri tíma. Það sem þyrfti alveg sérstaklega að undirstrika í þessu sambandi er að ráðgjöfin sé efld, þ.e. að skuldir séu kortlagðar. Ég hef kynnst því að fólk gefst upp. Það opnar ekki gluggaumslögin, þessi grænu. Þau hrúgast upp og fólk lokar á veruleikann og fer í algera afneitun. Afleiðingin er yfirleitt sú að menn mikla svo óskaplega fyrir sér vandann að hann verður óleysanlegur. Ég hef líka kynnst því að þegar maður fer í gegnum slíkt og kortleggur skuldirnar eru þær oft miklu auðveldari og oft bara hlægilega auðveldar viðfangs miðað við það sem menn höfðu reiknað með. Ég mundi því vilja að sú nefnd sem skoðar þetta frumvarp ásamt mörgum öðrum skoði sérstaklega að fara út í kortlagningu skulda hjá einstaklingum. Ég veit að það er mjög dýr aðgerð og Ráðgjafarstofa heimilanna þyrfti kannski sérstaka fjárveitingu til þess. En kortlagning skuldanna er oft og tíðum lykillinn að því að leysa vandann. Þá þarf jafnvel ekki að fara út í svona aðgerðir sem við tölum um þegar búið er að kortleggja vandann og menn átta sig á því hvernig þeir geta staðið að málum. Það er gömul lenska á Íslandi að líta á lán sem lán, þ.e. hamingju. Þannig var það einu sinni þegar verðbólgan át upp lánin og það var eiginlega heppni og hamingja að fá lán. Nú eru gjörbreyttir tímar með verðtryggðum lánum og markaðsvöxtum. Það sem þarf kannski að fara að kenna er að lán er í rauninni ólán. Menn ráðstafa tekjum framtíðarinnar með hverri einustu lántöku. Hvort sem menn kaupa bíl, hús, innbú, flatskjá eða hvað það nú er á raðgreiðslum ráðstafa þeir tekjum framtíðarinnar. Þeir gera það ekki oft. Þeir gera það ekki nema einu sinni og þeir þurfa líka að lifa í framtíðinni. Það er eitthvað sem þyrfti að koma inn hjá þjóðinni fyrr en seinna, að menn geti ekki lifað um efni fram, menn geti ekki ráðstafað tekjum sínum oftar en einu sinni til neyslu og til framfærslu. Það gæti verið hluti af þessu verkefni, að breyta hugsun manna og afstöðu þeirra til lána. Mér finnst þetta frumvarp vera gott innlegg í þá umræðu sem á sér stað um hvernig við förum að því að leysa vandamál margra einstaklinga. Ég vil nefna það í þessu sambandi að fjölmiðlar hafa gert mjög mikið úr vandanum. Mér finnst þeir hafi gert of mikið úr vandanum. Þeir sjá alltaf hálftóma flösku en ekki hálffulla. Til dæmis var gerð könnun um daginn frá ASÍ, mjög merk könnun, sem sagði að 14% Íslendinga hefðu lækkað í tekjum og þar á meðal hv. þingmenn. Svo hefðu 7% misst vinnu eða minnkað vinnuhlutfall, misst yfirvinnu eða eitthvað slíkt. Þetta þýðir 21% og var gert mikið úr þessu með réttu því að þeir sem lenda í þessu eru illa settir. En það eru 79% nærri 80% sem ekki höfðu lækkað í tekjum eða misst vinnuna. Ef maður lítur þannig á það má segja að rjóminn af íslenskum heimilum, þessi tæp 80%, höfðu ekki orðið fyrir áfalli af þessum sökum. Að sjálfsögðu mæta menn verðbólgunni eða öðru slíku sem skerðir tekjurnar og ráðstöfunartekjurnar. En það er miklu minni vandi en sá sem menn verða að glíma við þegar þeir missa vinnuna eða hluta af henni. Ég held því að vandinn sé dálítið mikið ýktur því miður og kannski brýtur það fólk meira niður en ástæða er til. Ég held að menn þurfi aðeins að fara að líta á jákvæðu punktana líka. Það kom líka könnun frá SA einhvern tímann í haust um að 30% fyrirtækja í landinu væru illa sett eða mjög illa sett fjárhagslega. En hvað segir það okkur? 70% af fyrirtækjum eru þá ekki illa sett. Ef maður lítur þannig á það, frá hinni hliðinni, er staðan kannski ekki alveg svona slæm en ég veit að hún hefur versnað síðan. En menn þurfa nú líka að líta á það sem er jákvætt í dæminu þannig að þeir fyllist ekki eintómu vonleysi. Það er alls ekkert vonleysi til staðar og ég held að til einhverra ára, sérstaklega ef vel tekst til á stjórnarheimilinu að semja um þessar gífurlegu greiðslukröfur vegna skuldar sem gerðar eru á okkur að ósekju, sé vandinn bara tímabundinn, kannski til tveggja, þriggja ára. En þetta frumvarp er einmitt mjög gott innlegg í lausn á þeim vanda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir undirtektir við málið og tek undir það sem fram kom í máli hans að það er ákaflega mikilvægt að þeir sem komnir eru í vandræði fái aðstoð við að greina vanda sinn, átta sig á honum og finni leiðir til þess að vinna bug á honum. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að oft þarf ekki mikið meira til þess að koma málunum í það horf að þau verði viðráðanleg á tilteknum tíma. Ég held að þetta frumvarp hjálpi til við að finna svona lausnir því að oft þarf að skapa ákveðið skjól og möguleika og frumvarpinu er ætlað að gera það. Það er náttúrlega hverjum manni mikilvægast að geta búið við sæmilegt öryggi um heimili sitt og fjölskyldu sinnar. Ef það skapast um einhverja fyrirsjáanlega framtíð held ég að mörgum líði mun betur en í dag þegar þeir horfa á skuldir sínar og reikninga koma og ráða ekki við það. Ég tek líka undir það sem hv. þingmaður sagði um svartsýnina. Mér finnst, þó að ég vilji á engan hátt draga úr þeim mikla vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir, hafa verið gengið allt of langt, sérstaklega á fjölmiðlum landsins, í því að draga upp dökka mynd og fylla fólk svartsýni. Mér hefur stundum fundist að þeir sem eru á þessum fjölmiðlum sem eru allir hér í Reykjavík, hafi aldrei lent í neinum erfiðleikum á síðustu 15–20 árum hér á höfuðborgarsvæðinu. Það er ólíkt því sem fólk á landsbyggðinni hefur mátt reyna. Það hefur lent í áföllum í atvinnumálum hvað eftir annað og er orðið vant því að takast á við þau og sjá fram úr þeim. Mér finnst að það þurfi kannski að hjálpa þjóðinni, hjálpa henni að sjá fram úr þeim vanda sem við erum í í dag og ég vil biðja fjölmiðla landsins að hjálpa til við 

Frú forseti. Þetta er mjög athyglisverður punktur sem hv. þingmaður kemur inn á og í rauninni er dálítið athyglisvert að fólk sem hefur haft velsæld og góðæri og allt gengið því haginn frá því það byrjaði að vinna lendir nú allt í einu í vandræðum. Allir sem eru undir þrítugu hafa í rauninni aldrei lent í neinum erfiðleikum sem heitir getur. Allt hefur gengið upp. Hlutabréfin þeirra hafa hækkað. Íbúðaverð hefur hækkað. Launin hafa hækkað umfram allt annað o.s.frv. Og nú lenda menn allt í einu í vandræðum. Það getur vel verið, frú forseti, að við þurfum að kenna fólki að vera atvinnulaust. Hvað gerir maður þegar maður er atvinnulaus? Hvað gerir maður sem allt í einu á ekki að mæta neins staðar? Ég hef eitt ráð fyrir þann mann: Sýna virkni, mæta einhvers staðar, byrja að skapa nýja framtíð og muna að yfirleitt er það svo að það er ekki honum að kenna að hann er atvinnulaus. Það er tilviljun að hann varð atvinnulaus en ekki einhver annar. Það þarf líka að kenna fólki að lenda í vanskilum. Ég þekki fólk sem getur ekki ímyndað sér hvernig það er að lenda í vanskilum og líður svo illa þegar það lendir í vanskilum. Svo lendir það allt í einu vanskilum vegna þess að það er atvinnulaust eða ræður ekki við gengistryggðu lánin eða eitthvað slíkt og hefur gert einhver mistök. Það þarf að kenna fólki að vera í vanskilum. Hafið samband við kröfuhafa. Númer eitt, tvö og þrjú: Hafið samband við kröfuhafa. Það á að kenna fólki að lenda í vanskilum og svo þarf að kenna því að verða gjaldþrota. Það þarf að segja við fólk að þótt menn verði gjaldþrota er ekki allt búið. Þeir þurfa að vinna úr gjaldþrotinu nákvæmlega eins og aðrir sem standa í kringum mann sem verður gjaldþrota þurfa að aðstoða hann og segja: Þetta eru nú bara eignir sem tapast og þú ríst aftur upp eftir einhver ár og munt standa þína plikt eins og allir aðrir. Oft og tíðum eru gjaldþrotin líka tilviljun, ekki endilega af eigin ástæðum en margir hafa náttúrlega gert mistök í fjármálum. Þetta eru þrír hópar. 

Virðulegi forseti. Ég vildi aðeins fá að leggja nokkur orð í þessa umræðu þegar fjallað er um tímabundnar ráðstafanir í þágu einstaklinga vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Ég vísa þar til umræðu sem fór fram í þinginu í síðustu viku þegar rætt var um skuldaaðlögun eða greiðsluaðlögun þar sem var fjallað um mál sem var af svipuðum toga og þetta. Þar liggja fyrir tillögur um að auðvelda skuli fólki að ná samkomulagi eða fá niðurstöðu án þess að fara í gjaldþrot. Þar var bætt inn bráðabirgðaákvæði í frumvarp ríkisstjórnarinnar um Íbúðalánasjóð og banka í ríkiseigu. Hér er þetta frumvarp flutt þar sem segir, með leyfi forseta, í 1. gr.: „Íslenskar lánastofnanir sem stunda útlánastarfsemi hér á landi, þ.m.t. viðskiptabankar, sparisjóðir, lífeyrissjóðir, greiðslukortafyrirtæki, tryggingafélög, Íbúðalánasjóður og Lánasjóður íslenskra námsmanna, skulu að ósk lántaka létta greiðslubyrði lána ef skortur á greiðslugetu er kominn til vegna sérstakra aðstæðna á fjármálamarkaði. Með lántaka er átt við einstakling. Lánsbyrðinni skal létt þannig að lántaki eigi raunhæfa möguleika á að efna skuldbindingu sína, eftir atvikum með frestun afborgana af höfuðstól, vöxtum eða verðbótum láns að hluta til eða öllu leyti. Veittur frestur skal hafa afmarkaðan gildistíma, þó aldrei lengri en eitt ár í senn og ekki standa lengur en fimm ár.“ Þetta frumvarp er að vísu ekki um að menn séu komnir í þrot heldur er það um að menn skuldi mikið. Síðan er lagt á ráðin um að lánastofnanir geti breytt samkomulagi sínu við lántakendur á þann veg að létta þeim að standa undir greiðslubyrði lánanna. Ég hef verið þeirrar skoðunar að það sé spurning hvort sérstaka löggjöf þurfi um þetta þegar ríkið er orðinn eigandi að bönkunum og þegar ríkið rekur Íbúðalánasjóð eins og fram kom í umræðum á þingi í síðustu viku og hv. þm. Pétur H. Blöndal vakti sérstaka athygli á. Þá er það svo að Íbúðalánasjóður hefur heimildir í lögum til þess að koma til móts við þá sem honum skulda. Í neyðarlögunum er rætt um að flytja húsnæðislán frá bönkunum yfir í Íbúðalánasjóð. Ég tel að það megi lögjafna frá lögunum um Íbúðalánasjóð yfir í ríkisbankana að þessu leyti ef menn hafa áhuga á því á annað borð að koma til móts við lántakendur innan þess lagaramma sem er núna. Þá tel ég að það séu margir kostir í því efni fyrir Íbúðalánasjóð og bankana einnig í ríkiseign þó að ekki séu sérstök ákvæði í þeirra lögum. Með neyðarlögunum um flutning húsnæðislána úr bönkunum yfir í Íbúðalánasjóð, með ákvæðunum í lögunum um Íbúðalánasjóð, séu lagaheimildir fyrir hendi til þess að koma til móts við þá sem lögin eða frumvarpið ná til og ekki sé þörf á því að setja þetta bráðabirgðaákvæði. Það hefur líka komið fram í umræðum síðar að menn telja að verið sé að mismuna með þessu bráðabirgðaákvæði. Ég hef heyrt að fulltrúar Alþýðusambandsins telji að þetta frumvarp og bráðabirgðaákvæðið í frumvarpi ríkisstjórnarinnar feli í sér ákveðna mismunun þar sem aðeins sé verið að tala um banka í ríkiseign og Íbúðalánasjóð. En vissulega geta fleiri skuldarar verið í erfiðri stöðu. Þess vegna las ég hér upp úr 1. gr., virðulegi forseti, af því að þar telur flutningsmaður upp viðskiptabanka, sparisjóði, lífeyrissjóði, greiðslukortafyrirtæki, tryggingafélög, Íbúðalánasjóð og Lánasjóð íslenskra námsmanna. Frumvarpið miðar því að því láta eitt yfir alla ganga án tillits til þess hver er lánveitandinn á meðan frumvarp og bráðabirgðaákvæði í frumvarpi ríkisstjórnarinnar um greiðsluaðlögun takmarkar þetta við Íbúðalánasjóð og banka í ríkiseign sem ég tel hins vegar, eins og ég sagði, ekki þurfa að setja sérstaklega í lög. Þess vegna velti ég fyrir mér hvort frumvarpið eigi ekki að fara til meðferðar samhliða frumvarpinu um greiðsluaðlögun eða skuldaaðlögun. Að menn eigi að skoða þær hugmyndir sem koma fram í þessu frumvarpi í tengslum við afgreiðslu málanna sem við vorum að ræða í síðustu viku þannig að það sé öruggt að dregin sé upp heildarmynd af þessum atvikum og stöðu sem upp kann að koma og upp er komin varðandi stöðu einstakra skuldara. Ég mæli með því, virðulegi forseti, að litið verði til þessa máls sem hér liggur fyrir og tekur á viðfangsefnum sem eðlilegt er að Alþingi fjalli um við afgreiðslu á þeim frumvörpum sem voru til umræðu í síðustu viku. Ég tek einnig undir það með hv. þm. Pétri H. Blöndal hér áðan að þær aðstæður sem nú hafa skapast eru ótrúlega erfiðar fyrir marga og nýmæli fyrir þá og nauðsynlegt að létta fólki sem mest leiðina út úr þeim vandræðum eins og kostur er án þess að hrófla við undirstöðum í fjármálakerfi okkar. Nóg hefur nú gengið á samt þótt ekki sé verið að raska sjálfum grundvellinum með skyndiaðgerðum. Skoða á þessar leiðir eins og kom fram í þessu frumvarpi og hafa verið kynntar. Við þurfum að velta fyrir okkur öllum leiðum sem færar eru til þess að auðvelda sem flestum að nálgast þessi erfiðu mál og leysa þau þannig að ekki sé íþyngt um of en án þess að við hróflum við grundvellinum sjálfum. Ég tel að þetta frumvarp geri það ekki og ég tel æskilegt að það sé skoðað í ljósi þeirra frumvarpa sem við ræddum í síðustu viku.

Borist hefur eftirfarandi tilkynning um kosningu embættismanna fastanefndar: Sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, Atli Gíslason formaður og Karl V. Matthíasson varaformaður.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um fjármálafyrirtæki, nr. 161 frá 20. desember 2002, sem ég flyt ásamt fimm hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Ögmundi Jónassyni, Birni Vali Gíslasyni, Guðmundi Magnússyni, Kolbrúnu Halldórsdóttur og Atla Gíslasyni. Frumvarpið var flutt á síðasta löggjafarþingi en fékk ekki afgreiðslu þá og var því lagt fram aftur í haust. Efni þess lýtur fyrst og fremst að stöðu sparisjóðanna í landinu, breyting á ákvæðum um fjármálafyrirtæki sem snúa að sparisjóðunum. Ég renni fyrst yfir þær greinar sem eru aðalefni frumvarpsins. 1. grein hljóðar svo: „Við 1. mgr. 12. gr. laganna bætist nýr málsliður er orðast svo: Heitið „sparisjóður“ er þó óheimilt að nota með öðrum orðum eða skammstöfunum í firmaheiti.“ Þarna kristallast einmitt meginmarkmið þessa máls, þ.e. að þeir sparisjóðir sem starfa samkvæmt hugsjónum og gildum sparisjóðanna fái einir að kalla sig sparisjóði. Önnur fjármálafyrirtæki, þó svo að þau hafi einhvern tíma haft sparisjóðsheitið í nafni sínu en hafa breyst í hlutafélagsbanka eða annað form og vikið þar með frá þeim hugsjónagrunni sem sparisjóðirnir byggja á fá ekki að kalla sig sparisjóði heldur kalli þau sig banka. Því er lagt til að við 12. gr. bætist, eins og ég rakti áðan, herra forseti, að heitið „sparisjóður“ er óheimilt að nota með öðrum orðum eða skammstöfun í firmaheiti, það skal fá að standa sjálfstætt. 2. gr. þess frumvarps sem ég flyt er breyting við 4. mgr. 73. gr. laganna sem lýtur að því að heimilt hefur verið verið breyta sparisjóði í hlutafélag eins og sú málsgrein hljóðar nú í lögunum, með leyfi forseta: „Sparisjóði, sem breytt er í hlutafélag samkvæmt ákvæðum þessarar greinar, er auk orðsins „sparisjóður“ skylt að hafa orðið hlutafélag í heiti sínu eða skammstöfunina hf.“ Við flutningsmenn þessa frumvarps leggjum til að þessi málsgrein hljóði svo: „Sparisjóði, sem breytt er í hlutafélag samkvæmt ákvæðum þessarar greinar, er óheimilt að nota orðið „sparisjóður“ í heiti sínu.“ Það þýðir, eins og liggur í orðanna hljóðan, að þeir sparisjóðir sem hafa breytt sér í hlutafélög eða breytt um form, vikið frá hugsjónum sparisjóðanna í annað form fyrir peningastofnun sína, fjármálastofnun, skipti þá eðli málsins samkvæmt um nafn.

Er þetta forgangsmál ríkisstjórnarinnar?

Þetta mál er hér á dagskrá og gæti verið forgangsmál, ekki síst í sambandi við siðvæðingu fjármálakerfisins. Hins vegar held ég að hv. þm. Kjartan Ólafsson sé jafnvel bara hlynntur því að fjármálakerfið verði siðvætt, herra forseti. Auk þess leggjum við til í 3. gr. frumvarpsins að felldur verði brott 22. tölul. 1. mgr. 110. gr. laganna. Það hljóðar upp á það að sparisjóðir sem hafa breytt sér í hlutafélög fái ekki heldur að bera orðið og hugtakið „sparisjóður“ í nafni sínu heldur velji þeir sér annað nafn sem lýtur að því rekstrarformi og því eignarformi sem þeim hefur verið breytt í. Frumvarpinu fylgir svo greinargerð, herra forseti, og ég geri örstutta grein fyrir þessu henni: Í frumvarpi þessu er lagt til að starfsemi þeirra sparisjóða sem áfram vilja bera nafn sparisjóða verði færð aftur til upphaflegs markmiðs við stofnun þeirra. Markmiðið var að stofnfjárhafar hefðu hvorki fjárhagslegan né persónulegan ávinning af stofnun sjóðanna heldur væri stuðningur þeirra persónulegur og endurspeglast það markmið í ábyrgð þeirra á skuldbindingum sjóðanna sem takmarkast við stofnfjárhlut. Enn fremur er lagt til að heitið sparisjóður verði lögverndað, þ.e. að einungis verði heimilt að nota heitið sparisjóður ef um raunverulegan sparisjóð er að ræða en ekki ef sparisjóðnum er breytt í hlutafélag eða hann rekinn sem fjármálastofnun eða banki. Hugtakið sparisjóður er órjúfanlega tengt starfsgrunni og hugsjónum sem réðu við stofnun þeirra. Það er því verið að beita blekkingum ef fjármálastofnun er leyft að bera heitið sparisjóður í nafni sínu þótt hún hafi horfið frá flestum grunnþáttum sem samfélagið leggur í hugtakið sparisjóður. Samkvæmt frumvarpinu verður því óheimilt að nota það með öðrum orðum eða skammstöfunum í firmaheiti fjármálastofnunar. Eins og áður sagði var frumvarpið áður flutt á síðasta löggjafarþingi og er endurflutt nú óbreytt. Vert er að huga að því í því ástandi sem nú ríkir í íslenskum fjármálaheimi að staðbundnir sparisjóðir sem leggja kapp á að þjónusta einstaklinga og fyrirtæki í heimasveit sinni telja sig enn geta veitt þá þjónustu við þær aðstæður sem nú eru meðan óvíst er um stærri, hlutafjárvædda sparisjóði sem tóku þátt í kapphlaupi og útrás bankanna. Sparisjóðir eru að grunni til félagslegar stofnanir og meginhluti eiginfjár þeirra er í sjálfseign en í reynd í eigu almennings þess nærsamfélags sem viðkomandi sparisjóður þjónar. Sparisjóðirnir voru stofnaðir á grunni hugsjóna félagshyggju og samvinnu til að byggja upp atvinnu- og menningarlíf á heimasvæði sínu. Litið var á stofnfjárhafa sem ábyrgðarmenn og markmiðið var ekki að hámarka arðgreiðslur heldur þjóna samfélaginu. Hlutverk sparisjóða er að veita almenna fjármálaþjónustu á grundvelli hugsjóna um eflingu og uppbyggingu atvinnulífs og menningarstarfs á heimasvæðum. Á þessum grunni hafa sparisjóðirnir gegnt lykilhlutverki í fjármálaþjónustu við einstaklinga og minni fyrirtæki, einkum á landsbyggðinni. Stofnfjárhafar sem lögum samkvæmt þurfa að standa að hverjum sparisjóði eru engan veginn eigendur sjóðanna heldur trúnaðarmenn samfélagsins á starfssvæði sjóðanna. Hlutverk stofnfjárhafanna er því að tryggja að sjóðurinn starfi á þessum hugsjónagrunni en ekki að hámarka eigin persónulegar arðgreiðslur. Í framantöldu felst ímynd og gildi heitisins „sparisjóður“. Hins vegar ber hlutafélagsbanki engar slíkar samfélagsskyldur heldur er meginmarkmið hans að hámarka ábata og arð eigenda hlutafjárins. Á því er grundvallarmunur. Hér er ekki endilega verið að kasta rýrð á hlutafélagsbankana sem slíka. Þeir starfa á sínum forsendum og gera það fyrir opnum tjöldum. Sömuleiðis eiga sparisjóðirnir að fá vernd til þess að starfa á sínum forsendum án þess að þeir séu yfirteknir eða beittir bolabrögðum til þess að breyta og komast yfir eigur þeirra og breyta þannig formi þeirra. Það er alveg rétt að allmiklar breytingar hafa orðið á rekstri sparisjóða hérlendis en aðdragandi þeirra hefur birst að undanförnu í fréttum um viðskipti með stofnbréf og sameiningu eða yfirtöku ákveðinna sjóða. Í rauninni má segja að á undanförnum árum hafi átt sér stað býsna hljóð einkavæðing á eigum sparisjóðanna. Hafa þeir átt í vök að verjast gegn aðilum sem reynt hafa - og tekist það í mörgum tilfellum - að brjótast inn í þá, komast yfir eigið fé þeirra og viðskiptavild, yfirtaka þá og leggja þar með hald á eigur samfélagsins. Bæði löggjafinn og eftirlitsstofnanir virðast meðvitað eða ómeðvitað hafa brugðist þeim skyldum sínum að standa vörð um hugsjónir sparisjóðanna og hagsmuni almennings og einstakra samfélaga sem hlut eiga að máli. Sú spurning hlýtur að verða áleitin hverjum þeim sem virðir hugsjónir sparisjóðanna eða ber rétt samfélagsins fyrir brjósti hvernig það mætti gerast á sínum tíma þegar hlutur almennings í SPRON hafði lækkað hlutfallslega á örfáum árum úr tæpum 90% í 15%, sem var hér nokkru fyrir hrunið þegar var verið að ræða um sölu á SPRON til Kaupþings á sínum tíma. Þeir sem sóst hafa hvað harðast eftir því að komast yfir samfélagseigur sparisjóðanna eða að breyta þeim í hlutafélag ættu að hugleiða hvaða lagalegan eða a.m.k. siðferðislegan rétt þeir hafi til að einkavæða samfélagsstofnanir eins og sparisjóðirnir eru og komast yfir samfélagslegar eigur þeirra. Þegar sparisjóði er breytt í hlutafélag er hann ekki lengur sparisjóður heldur einkavæddur banki á markaði. Sem betur fer eru enn til sparisjóðir sem reknir eru á grundvelli þeirrar hugsunar sem lagt var upp með við stofnun þeirra og einbeita sér að því að þjóna fólki í sínu heimahéraði. Hafa þessir sjóðir hvorki tekið þátt í útrás bankanna sem hefur nú knésett hvern af öðrum né heldur í hlutabréfabraski og erlendri fjármögnun. Mikilvægt er því að slá skjaldborg um þessa sparisjóði og þá grundvallarhugsun sem býr að baki starfsemi þeirra. Frumvarp þetta er fyrsta skrefið í þá átt en þó verður einnig að tryggja sparisjóðunum rekstrargrundvöll og starfsskilyrði með því að binda í lög að viðskipti með stofnfjárbréf verði ekki leyfð á yfirverði sem og að setja ákvæði sem tryggja að hluti stjórnarmanna sé ávallt frá almenningi og heimasamfélagi sparisjóðsins og styrkja með því yfirtökuvarnir. Þá þarf með samkeppnislögum að vera hægt að heimila nauðsynlegt samstarf milli sparisjóðanna þannig að hagsmunir hinna minni sjóða og hæfilegt sjálfstæði þeirra sé tryggt. Hinn félagslegi grunnur sparisjóðanna verður að vera tryggður við núverandi áform um endurskipulagningu fjármálakerfisins. En við þá endurskipulagningu gegna sparisjóðirnir lykilhlutverki enda starf þeirra alfarið á hinum forna félagslega grunni sem byggt var á við stofnun þeirra. Segja má að með setningu laga um fjármálafyrirtæki, nr. 161/2002, átti að treysta yfirtökuvarnir sparisjóðanna m.a. með því að kveða á um það við hvaða aðstæður sparisjóðsstjórn skuli heimilt framsal á virkum eignarhlut, að tengdir stofnfjáreigendur geti ekki farið með yfir 5% heildaratkvæðamagns í sparisjóði og að sparisjóður verði að breyta rekstrarformi sínu í hlutafélag áður en til samruna við aðrar tegundir fjármálafyrirtækja kemur. Það markmið laganna að treysta yfirtökuvarnir sjóðanna virðist ekki hafa náðst. Fjölmargir sparisjóðir hafa verið hlutafélagavæddir undanfarið þótt enn séu til örfáir sparisjóðir sem eru reknir á grundvelli þeirrar hugsjónar sem lagt var upp með við stofnun þeirra. Sem dæmi má nefna Sparisjóð Hólmavíkur, Sparisjóð Suður-Þingeyinga, Svalbarðseyrar, Þórshafnar og Bolungarvíkur, þegar þetta er skrifað. Hlutafjárvæðingin hófst með breytingu á SPRON í hlutafélag og allmargir sparisjóðir hafa á undangengnum árum - og reyndar á vafasömum viðskiptum með stofnfé sitt - sameinast í tvær eða fleiri einingar. Má þar nefna Byr, sem hefur nú hlutafjárvæðst og einnig hafa aðrir sparisjóðir sóst eftir því. Þó að nú hafi komið stopp í þetta ferli í tengslum við bankahrunið er engu að síður ljóst að ýmsir sjóðir voru komnir á ferð með að undirbúa þetta og búnir að breyta umgjörð sinni til að undirbúa sig undir hlutafélagavæðingu. Hér er ekki, eins og ég segi, verið að gagnrýna það ef sparisjóðir ákveða á lögformlegan hátt að gera það og það er gert með lögum og án þess að gengið sé á rétt almennings sem á þarna þó mestra hagsmuna að gæta. En þegar viðkomandi hefur breytt sér í hlutafélagsbanka er eðlilegt að hann skipti um nafn og heiti ekki lengur hinu félagslega nafni „sparisjóður“. Það er það sem er fyrst og fremst verið að leggja áherslu á hér. Við leggjum áherslu á að sparisjóðirnir eigi áfram að gegna lykilhlutverki í fjármálaþjónustu hér á landi og því er einmitt svo mikilvægt að standa vörð um gildi þeirra og starfsgrundvöll. Því er að okkar mati sem stöndum að þessu frumvarpi nauðsynlegt að leggja þetta frumvarp fram. Í athugasemdum við einstakar greinar hef ég rakið hér og legg áherslu á að heitið sparisjóður verði lögverndað, þ.e. að óheimilt verði að nota það með öðrum orðum eða skammstöfunum í firmaheiti. Hugtakið „sparisjóður“ er órjúfanlega bundið við þær hugsjónir og starfsgrundvöll sem réðu við stofnun þeirra. Þessi breyting tengist því að með frumvarpinu er lagt til að ekki verði lengur hægt að breyta sparisjóði í hlutafélag og halda sparisjóðsheitinu heldur verði að nefna hann „banka“ eða „fjármálastofnun“ í samræmi við þá breytingu sem gerð hefur verið á sjóðnum. Ef sparisjóði er breytt í hlutafélag er hann ekki lengur sparisjóður heldur er hann einkavæddur banki á markaði enda byggist starfsemi hlutafélaga og banka á allt öðrum sjónarmiðum en sparisjóður. Þannig verði t.d. ekki lengur unnt að nota heitið „sparisjóðabanki“ eða „sparisjóður hf.“ í heiti sparisjóðanna. Það má svo sem fara ýmsum orðum um það sem gerst hefur á fjármálamarkaðnum á síðustu mánuðum þar sem hlutafélagabankarnir hafa hrunið. Ástæðan er sú að græðgin náði þar tökum. Því miður er staðreynd að sama græðgin var líka að læsa sig inn í ýmsa sparisjóði landsins og þeir ríða ekki feitum hesti frá þeim gjörningi við þær aðstæður sem núna eru uppi. Eftir standa samt sparisjóðirnir í miklum vanda sem lentu í þessu sama ferli, í þessu sama braski og hlutafélagabankarnir sem nú eru komnir í hendur ríkisins og hafa gefist upp. Enn eru samt til sparisjóðir, eins og ég rakti hér áðan, sem starfa samkvæmt hugsjónagrunni sparisjóðanna og standa enn. Við endurskipulagningu á fjármálakerfi landsins á stöðu sparisjóðanna í landinu tel ég mjög mikilvægt að við gefum sparisjóðunum einnig rými í þeirri endurskipulagningu, sparisjóðum sem byggja á þessari hugsjón, félagshyggju og samvinnu, sem sparisjóðirnir voru byggðir á, á nánum tengslum og þjónustu við sitt nærumhverfi. En þá verða þeir líka að fá að njóta þess að fá að heita sparisjóðir og að aðrir gangi ekki inn á það heiti. Herra forseti. Þetta ætti svo sem að vera mjög ljóst hvað hér er um að tefla. Það hefur komið fram bæði á Alþingi í svari við fyrirspurn sem ég lagði fram fyrir nokkru síðan um stöðu sparisjóðanna núna. Ég fékk skriflegt svar við þeirri fyrirspurn á þskj. 505 þar sem kemur fram að starfshópar eru að störfum núna, ekki aðeins til að sjá hvernig koma megi til móts við þá sparisjóði sem núna eru komnir í mikil vandræði heldur líka hvernig standa megi vörð um þá hagsmuni sem þar eru í húfi. Með neyðarlögunum frá því í haust var samþykkt að ríkissjóður gæti komið með allt að 20%, að mig minnir, inn í eigið fé sparisjóðanna og átt þannig hlutdeild í þeim. Einnig hefur í þessum viðræðum verið kannað með hvaða hætti sparisjóðirnir gætu átt með sér innra samstarf og rýmkað þannig á þeim samkeppnislögum sem gilda um þá. Þeir gætu þannig stutt hverjir aðra og átt samstarf en jafnframt starfað sem sjálfstæðar einingar vítt og breitt um landið eins og þeir hafa margir hverjir gert. Ég vil þess vegna að þetta frumvarp fari inn í þá umræðu og endurskoðun sem verið er að gera á stöðu og hlut sparisjóðanna og ítreka þá afstöðu að það var ekki síst hugsjónagrunnurinn undan hlutafélagabönkunum sem brast, græðgin tók yfir. Sparisjóðirnir sem fengu að sleppa og sluppu við þessa græðgisvæðingu sem varð, héldu sig fast við sína félagshyggju, héldu sig fast við að meginmarkmiðið var ekki að skaffa arð til eigenda stofnbréfanna heldur að standa sterkan vörð um sjóð sinn og þjónustu við nærumhverfið. Það er þessi hugsjón sem við þurfum aftur að hefja til vegs á öllum sviðum, ekki síst innan fjármálageirans og fjármálaþjónustunnar og í uppbyggingu fjármálaþjónustu við landsmenn á næstu mánuðum og missirum. Sparisjóðirnir og hugsjónir þeirra gegna þar lykilhlutverki og við þurfum ekki aðeins að vernda þá heldur líka að styrkja þá til að hlutur þeirra geti orðið sem mestur í þeirri endurreisn sem við stöndum frammi fyrir á fjármálakerfi landsmanna. Látum þá sparisjóði sem eru raunverulega sparisjóðir fá að heita sparisjóðir en aðrir geta heitið eitthvað annað.

Herra forseti. Við búum við það, Íslendingar, að ný ríkisstjórn, minnihlutastjórn, er við völd á Íslandi í dag. Þessi minnihlutaríkisstjórn hefur komið með lista yfir mörg mikilvæg mál sem hún ætlar að nýta sér til að bregðast við þeim efnahagsvanda sem við búum við og þetta mál er eitt þeirra. Það er skondið að hlusta á hv. framsögumann þessa máls í því brimróti sem við eigum við að etja núna. Við höfum orðið þess áskynja að nýja ríkisstjórnin hefur skipt út stjórnum, til að mynda í LÍN þar sem hæstv. menntamálaráðherra skipti um formann, Gunnar I. Birgisson, sem þar hefur átt giftusamleg störf og það má segja um þau skipti að þar hafi lítil þúfa velt stóru hlassi. Sama gildir með Seðlabankann, það er forgangsverkefni að skipta um bankastjórn í Seðlabankanum og það minnir mann óneitanlega á söguna um Davíð og Golíat. Nú vil ég spyrja hv. þm. Jón Bjarnason: Er það eitt af brýnustu verkefnum ríkisstjórnarinnar að ná þessu frumvarpi fram? Við áttum aukafund á Alþingi á föstudaginn var og þar var kynnt frumvarp um Seðlabankann eins og við þekkjum. Núna erum við að eyða dýrmætum tíma frá þinginu í að velta því fyrir okkur hver nafngift sparisjóðanna megi vera. Er þetta einn af þeim liðum sem skipta hvað mestu máli í efnahagsmálum okkar? Ég minni á að hv. þm. Jón Bjarnason hefur verið foringi Vinstri grænna í fjárlaganefnd og þess vegna hlýtur þetta að vera þeim mjög brýnt mál.

Herra forseti. Ég hélt að hv. þm. Kjartan Ólafsson, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, væri að koma upp til að biðjast afsökunar á stefnu Sjálfstæðisflokksins varðandi einkavæðingu bankanna og bankamál í landinu. Ég hefði frekar viljað heyra hv. þingmann koma hér og lýsa því yfir að því miður hefði einkavæðing bankanna, Búnaðarbankans og Landsbankans, á sínum tíma mistekist hrapallega en hún var gerð einmitt í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins. Svo kveinkar hv. þingmaður sér yfir því þegar ég tala um að innleiða þurfi aukna siðvæðingu í fjármálakerfið. Mér finnst þetta vera býsna bratt af þingmanni Sjálfstæðisflokksins sem ætti frekar að koma hér og taka undir með mér, því að ég veit að hv. þm. Kjartan Ólafsson er maður sem, og þess vegna er líka ekkert langt á milli okkar, styður samvinnuhugsjónina.  Það er alveg hárrétt að þetta mál er ekki á lista yfir forgangsmál ríkisstjórnarinnar. Þetta er ekki ríkisstjórnarmál, þetta er frumvarp sem við þingmenn Vinstri grænna flytjum og var lagt fram hér snemma í haust og er ekkert óeðlilegt við það þótt það fái framgang, enda held ég að allt sem lýtur að siðvæðingu í fjármálakerfinu eigi að vera af hinu góða. Er hv. þm. Kjartan Ólafsson eitthvað á móti sparisjóðunum? Ég átti ekki von á því að hv. þm. Kjartan Ólafsson væri á móti sparisjóðum. Ég get fullvissað þingheim um að við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði stöndum með sparisjóðunum og stöðu þeirra og hugsjónum og þess vegna er þetta mál flutt.

Herra forseti. Þetta var sérkennilegt svar við andsvari, ég get nú ekki annað sagt. Að sjálfsögðu er ég hlynntur öllu sem heitir siðvæðing og að frumkvæði forsætisnefndar er að störfum rannsóknarnefnd sem er m.a. að skoða siðferðisþátt þess bankahruns sem við höfum orðið vitni að. Ég get því tekið undir það með hv. þingmanni. Að ég sé á móti sparisjóðunum er náttúrlega alveg út í hött, enda nefndi ég það ekkert í fyrra andsvari mínu. Ég var fyrst og fremst að benda á það og spyrja hv. þingmann hvort það væri aðalatriði máls, hvað sparisjóðirnir heita og með hvaða hætti nöfn þeirra eru í prókúru þeirra, með kennitölum og í auglýsingum o.s.frv. Það er allt annað en einkavæðing og hvort maður er með eða á móti sparisjóðum. Það er tvennt ólíkt. Þess vegna spyr ég hv. þingmann: Er það virkilega svo að það hafi verið ástæðan fyrir því að svo illa fór fyrir einkabönkunum að það stóð ekki í auglýsingum ehf. eða eitthvað slíkt? Var það nafnið sem skipti máli? Hvernig í ósköpunum getur þingmaðurinn leitt að því líkur að það breyti einhverju hvort í heiti sparisjóðs standi ehf. eða ekki? Og ég spyr enn og aftur: Er þetta eitt af þeim mikilvægu málum sem núverandi ríkisstjórn þarf og verður að koma í gegn þannig að bankakerfið rísi aftur og heimilin og fyrirtækin komist á hina beinu braut sem við öll óskum og viljum og verðum að vinna að?

Herra forseti. Ég heyri að hv. þm. Kjartan Ólafsson er þegar kominn á flótta undan þeim yfirlýsingum sem hann var með hér fyrst. En ég vil árétta það …  
            

Herra forseti. Í fylgiskjali I með frumvarpi hv. þingmanns sem hann las líka upp úr stendur eftirfarandi, með leyfi herra forseta: „Að hirða eigur samfélagsins. Á síðustu missirum hafa sparisjóðirnir átt í vök að verjast gegn aðilum sem reyna að brjótast inn í þá og komast yfir eigið fé þeirra og viðskiptavild, yfirtaka þá og leggja þar með hald á eigur samfélagsins. Sú spurning hlýtur að verða áleitin hverjum þeim sem virðir hugsjónir sparisjóðanna eða ber rétt samfélagsins fyrir brjósti, hvernig það megi gerast að almenningshluti eins og í Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis (SPRON) hafi lækkað hlutfallslega á örfáum árum úr tæpum 90% í 15% án þess að neinn hafi þar haldið vörnum fyrir. Horfi ég m.a. til Fjármálaeftirlitsins í þeim efnum.“ Ég vildi nú skora á hv. þingmann að beina fyrirspurn til Fjármálaeftirlitsins, lyfta símanum og spyrja hvernig þetta megi vera 

Herra forseti. Það er skoðun mín að ekki hafi verið staðinn vörður um almannaþátt sparisjóðanna í mörgum tilvikum. Hvort þar hafi verið brotin lög skal ég ekkert segja um.  Mér finnst það býsna bratt þegar þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma hér, þeir sem leiddu einkavæðingu fjármálageirans, leiddu einkavæðingu og sölu bankanna, leiddu græðgisvæðingu fjármálageirans,  Ég hefði heldur viljað að hv. þingmaður hefði útskýrt hvaða árangri Sjálfstæðisflokkurinn hefur náð í einkavæðingu og hlutafélagavæðingu bankanna og hvenær Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að biðja þjóðina afsökunar. Það væri nær en að finna að því þegar haldið er á lofti hugsjónum sem fjármálaheimurinn hefði betur fylgt eftir á sínum tíma. 
            

Herra forseti. Ég spurði hv. þingmann að því hvort hann ætlaði ekki að hafa samband við Fjármálaeftirlitið og benti honum á það, því að hann segir hérna: „… gegn aðilum sem reyna að brjótast inn í þá og komast yfir eigið fé þeirra og viðskiptavild, …“ Þetta er innbrot og mér finnst að hv. þingmaður eigi að kæra þetta hikstalaust.  
             Ég skal upplýsa hvað gerðist að mínu mati, ég þekki það reyndar ekki nákvæmlega. Þessi sjóður var metinn á einhverja 6 milljarða þegar ég vildi selja SPRON á sínum tíma.  
             Herra forseti. Gæti ég fengið frið til þess að tala fyrir gasprandi þingmönnum?

Forseti vill beina því til þingmanna að gefa ræðumanni hljóð.

Það sem menn gerðu var að menn stórjuku stofnfé. Menn gáfu út milljarða á milljarða ofan, þannig að þessir 6 milljarðar sem voru 90% áður af eigin fé … 

Forseti áréttar tilmæli sín.

Menn juku stofnféð, væntanlega um allt að því 100 milljarða, og þá minnkaði hluturinn. En menn lögðu fram ábyrgðir eða peninga og þeir hafa sumir hverjir tapað þeim og ég held að þeir aðilar hafi ekkert voðalega gaman af að heyra í hv. þingmanni þegar hann talar hérna, því að þeir hafa tapað umtalsverðu á því að leggja fram þessa peninga og gera þennan sjóð svona lítinn. 
            

Herra forseti. Þó að ég sé sjálfsagt haldinn töluverðum sannfæringarkrafti geri ég mér engar vonir um að geta sannfært þingmenn Sjálfstæðisflokksins um að hugsjónir, samvinna og félagshyggja séu líka dyggð og að fjármálakerfið sem slíkt eigi líka að byggja upp á þessum dyggðum en ekki bara arðinum og gróðanum eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa í rauninni haft að algjöru leiðarljósi á  Það er nú bara þannig, herra forseti, að þess vegna deilum við okkur í flokka, þess vegna er Sjálfstæðisflokkurinn flokkur fjármagnsins. Hann var flokkur einkavæðingar bankanna, hann var flokkur sölu bankanna, hann var flokkur útrásarinnar og ber ábyrgð á bankahruninu.  Sjálfstæðisflokkurinn heldur sig við sitt, við græðgisvæðinguna sem hann hefur ekki enn beðist afsökunar á og hann verður bara að eiga það við sjálfan sig.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um fjármálafyrirtæki. Ég mundi kalla það frumvarp til laga um rómantík, sveitarómantík, því mikið er talað um hugsjónir. 

Forseti mun koma þessum tilmælum til 1. flutningsmanns.

Hann flúði af hólmi, herra forseti, um leið og ég steig í ræðustól - þar kemur hann. Svo vill til að ég veit nokkuð um Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis. Ég þekki ekki aðra sparisjóði og ég þekki söguna heldur ekki nægilega vel, ég hefði kannski átt að kynna mér hana betur. Mér skilst að Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis hafi verið stofnaður 1932 í kjölfar þess að ríkisbankarnir, að tilmælum þáverandi ríkisstjórnar, neituðu að lána til íbúðabygginga í Reykjavík. Það var að mér skilst gert til að hindra flótta úr byggðum landsins til Reykjavíkur. Það átti sem sagt að kæfa það með því að stoppa byggingar í Reykjavík. Þá voru iðnaðarmenn svo uppfullir af hugsjónum að þeir ákváðu að stofna sparisjóð til að geta fengið lán hjá -  Mjög margir sparisjóðir hafa farið á hausinn. Stundum hafa stofnfjáreigendur tapað fé sínu en stundum hafa sjóðirnir verið hirtir, lengi vel aðallega af Búnaðarbankanum. Hann hirti marga sparisjóði, um allt land, sem fóru á hausinn og stofnfjáreigendur fengu lítið fyrir hlut sinn að mér skilst.  Varðandi það sem hv. þingmaður leggur til um að óheimilt verði að nota heitið sparisjóður í hlutafjárvæddum sparisjóðum. Nú er búið að hlutafélagavæða einhverja sparisjóði og þeir líta á heitið sem eign. Heitið Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis er ákveðin eign og hv. þingmaður leggur hreinlega til að afnema þá eign. Ég tel að þetta brjóti eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar að segja SPRON að hann megi ekki heita SPRON heldur PRON eða RON, Reykjavíkur og nágrennis. Bankinn má ekki heita Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis heldur Reykjavíkur og nágrennis þannig að hann ætti að heita RON. Ég veit ekki alveg hvernig menn fara að því. Á heimasíðu SPRON stendur, með leyfi forseta: „SPRON leggur ríka áherslu á samfélagslega ábyrgð“ - hafið þið ekki heyrt það einhvern tíma áður? - „og hefur í gegnum tíðina lagt mikla rækt við nærsamfélagið.“ - Hef ég ekki heyrt það líka? Ég heyrði það rétt áðan. - „SPRON skilgreinir samfélagslega ábyrgð fyrirtækisins út frá þremur meginþáttum, viðskiptavinum, starfsfólki og samfélaginu í heild.“ Þetta hljómar allt saman ljómandi vel. Þetta eru markmið SPRON eftir að það var hlutafélagavætt, eftir að það fór á markað, eftir að hlutaféð þar féll úr 17 niður í 2 eða 3 eða eitthvað svoleiðis.  „SPRON er bakhjarl innanlandsátaks Rauða kross Íslands en RKÍ réðst í slíkt átak í fyrsta skipti í október 2007. Samningurinn er tímamótasamningur að því leyti að starfsmenn SPRON eru sjálfboðaliðar Rauða krossins og eru skilgreindir sem varalið ef til neyðarástands kemur.“ - Er þetta ekki ágætisverkefni? Svo er það Borgarleikhúsið.  
             Svo er það Hjálparstarf kirkjunnar. - „SPRON og Hjálparstarf kirkjunnar starfa saman að verkefni þar sem markmiðið er að tryggja aðgang fólks í Malaví að hreinu vatni.“ - Það er ekki nærsamfélag heldur frekar fjarsamfélag. - „Borað verður fyrir 75 brunnum og er verkefnið til þriggja ára.“ - Mér finnst það ekki slæmt, þótt það sé ekki nærsamfélag, heiðardalur eða sveitarómantík, þá finnst mér þetta bara ágætt. Ég er mjög sáttur við þetta. „SPRON og Ferðafélag Íslands hafa starfað saman um margra ára skeið. Saman hafa SPRON og FÍ staðið að uppbyggingarstarfi við Esjuna þar sem göngustígar hafa verið lagðir og skilti reist.“ - Það vill svo til, herra forseti, að ég hef stundum gengið þarna upp og hlaupið niður og líka upp. Þar eru góðir stígar og vel merktir af SPRON. Þetta er eitt vinsælasta útivistarsvæði höfuðborgarbúa, en um 15 þúsund manns ganga á Esjuna á ári hverju. Er þetta ekki ágætt? Þetta er nærsamfélag. Það er hægt að horfa á Esjuna út um gluggana á SPRON. „SPRON og Íþróttabandalag Reykjavíkur hafa um nokkurt skeið átt samstarf um Afrekssjóð íþróttamanna.“ - Ég er ekkert voðalega hrifinn af því en það eru kannski einhverjir. - „Auk þess að styrkja afrekssjóð ÍBR hefur SPRON gert samstarfssamninga við tvo framúrskarandi íþróttamenn, Rögnu B. Ingólfsdóttur og Þóreyju Eddu Elísdóttur,“ - sem stökk manna hæst í stangarstökki. Svo er hér eitt verkefni í viðbót. - „SPRON er meðlimur í Vinafélagi ABC barnahjálpar og styrkir einnig starfið með útgáfu á ABC-kortunum. Markmið starfsins er að veita yfirgefnum og umkomulausum börnum varanlega hjálp með því að byggja skóla og styrkja skólagöngu, veita læknishjálp, húsnæði, fæði og klæði eftir því sem þörf er á.“ - Þetta er reyndar ekki hér á landi, þetta er ekki nærsamfélag. Þetta er eitthvert fjarsamfélag, einhvers staðar í þróunarlöndum. En mér finnst það ekkert verra en að grafa brunna. Herra forseti. Þetta gerist allt eftir hlutafélagavæðingu SPRON. Þetta er öll dirfskan og græðgisvæðingin þannig að ég vil að hv. þingmaður dragi pínulítið úr orðum sínum. Fyrir utan það að ef frumvarp hefði ekki verið samþykkt á hv. Alþingi á sínum tíma gegn samningi sem ég gerði við Kaupþing fyrir hönd SPRON um að selja SPRON til Kaupþings hefði myndast 6 milljarða kr. sjóður. Hann myndaðist aldrei. Þökk sé hv. þingmanni og öðrum hv. þingmönnum. Þeim sjóði var ætlað að dæla út peningum til geðfatlaðra og ýmissa verkefna á sviði mannúðarmála og til menningarmála. Hann gerði það aldrei vegna þess að Alþingi felldi samninginn og sjóðurinn myndaðist aldrei, því miður, herra forseti. Verk mannanna eru misjöfn. Í þrígang samþykkti Alþingi lög gegn samningum sem ég gerði og þau höfðu þau hörmulegu áhrif að þessi sjóður myndaðist aldrei. Kaupþing hefði borgað í þennan sjóð. Til stóð að Kaupþing setti peninga í sjóðinn í staðinn fyrir að eignast þennan svokallaða almenna sjóð í SPRON. 

Hvar er Kaupþing núna?

Ja, það er ágætisspurning og ég skal vissulega taka það á mig að bera ábyrgð á vissum göllum í lagasetningu. Ég benti reyndar á gagnkvæmt eignarhald fyrir löngu síðan. Það skildi enginn maður. Ég hélt fund í efnahags- og skattanefnd með Kauphöllinni, Fjármálaeftirlitinu og öllum þessum köppum um gagnkvæmt eignarhald.  En ég skal bera ábyrgð á því t.d. með Icesave-reikningana, að reglurnar sem við tókum yfir frá Evrópusambandinu voru gallaðar og ég sá það því miður ekki frekar en aðrir þingmenn. Ég tek ábyrgð á því. 

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð upptalning hjá hv. þm. Pétri Blöndal þar sem hann lagði áherslu á að SPRON og þeir sparisjóðir sem hefðu hlutafélagavæðst hefðu staðið sérstaklega vel í því að standa við samfélagslega ábyrgð sína. Ég vil benda á að þeir bankar, sem við getum sagt að hafi raunverulega gert íslensku þjóðina gjaldþrota, virðast hafa staðið sig ágætlega í þessu líka. Ef litið er á heimasíður bankanna má sjá að Landsbanki Íslands, sem við höfum nú fengið 700 milljarða kr. bakreikning frá, var með sérstakan menningarsjóð. Bankinn styrkti líka Sjónarhól, Neistann, Vildarbörn og Kærleikssjóð Sogns. Kaupþing studdi sérstaklega Krabbameinsfélag Íslands, Listasafn Íslands og Íþróttasambandið. Við getum talið endalaust upp. En málið snýst ekkert um það heldur það að sparisjóðir voru hugsaðir til að starfa í ákveðnu samfélagi, á ákveðnum stað og áttu að styðja við fólkið á þeim stað. Með því að breyta sparisjóðaforminu tapa sparisjóðirnir grunninum og hugmyndafræðinni á bak við sig og tengslunum við þá sem þeir eiga einmitt að þjóna. Það er skref sem ég tel að hafi verið mjög skaðlegt fyrir sparisjóðina, enda á sú stofnun, sem var nefnd og við grínuðumst með nafnið á, í miklum erfiðleikum núna. Ég tel að það megi rekja það til þess að þeir sem störfuðu innan hennar töpuðu sýn á hvað þeir áttu raunverulega að gera. Þeir áttu að þjónusta samfélagið en ekki standa í milljarðaviðskiptum við útlönd.

Herra forseti. Þetta var kannski ekki alveg andsvar en ég get svarað ýmsu af því sem hv. þingmaður nefndi. T.d. veittu stóru bankarnir óhemjufé til alls konar menningar- og líknarmála. Nú er þar skarð fyrir skildi og menn verða illilega varir við að þessa peninga vantar og íþróttafélög og margir aðrir þurfa að grípa til harðra sparnaðarráðstafana, þannig að útrásin var ekki alfarið vond. Það sem ég held að hafi gerst, þegar þetta er greint, er að menn fóru út úr því kerfi að sinna sparifjáreigendum, sem Kaupþing gerði í upphafi, og yfir í það að sinna lántakendum, stórlántakendum en ekki smálántakendum. Þeir höfðu engan áhuga á því. Það var meinið í kerfinu. En varðandi það að sparisjóðir eigi að sinna heiðardal sínum og nærumhverfi, þá gerði SPRON það lengi vel og lánaði til íbúðakaupa í Reykjavík. Svo færði hann út kvíarnar vegna þess að krafa almennings er að fá þjónustu og geta keypt hlutabréf í London og New York á sama stað og hann leggur inn peningana sína þannig að sparisjóðirnir neyddust vegna krafna markaðarins og viðskiptavina sinna til að veita sífellt aukna þjónustu í gjaldeyriskaupum og fleiru og færðust því út fyrir sveitarfélagið. Enda má segja að allur heimurinn sé nú orðinn eitt svæði og menn hættir að hugsa í smástöðum, eins og kannski var fyrir 50 eða 100 árum.

Herra forseti. Þessar umræður um málefni sparisjóða og fjármálafyrirtækja almennt hafa farið nokkuð víða og ýmislegt komið fram sem ástæða er til að fjalla nánar um. Hins vegar tel ég rétt að minna á við upphaf ræðu minnar að frumvarp það sem hv. þm. Jón Bjarnason leggur hér fram snýst ekki um að vernda sparisjóðina, standa vörð um sparisjóðina, standa vörð um hugsjónir sparisjóðanna. Það snýst bara um einkarétt á því að nota orðið „sparisjóður“ í nafni bankans. Allar hinar hástemmdu lýsingar á hugsjónagrundvelli sparisjóðanna eru því dálítið út úr kú, ef ég má taka þannig til orða þegar við ræðum þetta þingmál Hv. þm. Jón Bjarnason nefndi réttilega í ræðu sinni að það væru að störfum hópar sem hefðu það hlutverk að fjalla um ýmsa þætti fjármálalöggjafarinnar með tilliti til sparisjóðanna. Þetta er rétt og raunar er það þannig að við hér á þingi höfum lengi beðið eftir því að fá niðurstöður úr þessari vinnu en auðvitað hafa ýmsar ástæður orðið til þess að á því hafa orðið tafir. Nú er staðan frekar sú að ástæða er til þess að fara út í heildarendurskoðun laga um fjármálafyrirtæki frekar en að taka sparisjóðina eina út úr. Eins og við þekkjum hlýtur það að vera liður í enduruppbyggingarstarfi okkar eftir bankakreppuna að endurskoða löggjöf um fjármálafyrirtæki út frá ýmsum forsendum til þess að reyna að fyrirbyggja að svona atburðir gerist aftur. Við þurfum auðvitað að fara yfir það hvað fór úrskeiðis, við þurfum að fá greiningu á því. Við þurfum að meta hvaða lagabætur eru nauðsynlegar til þess að bæta stöðuna. Ég tel raunar að inni í því hljóti að vera athugun á stöðu sparisjóðanna en ég tel hins vegar að í því sambandi verði að lagfæra lagareglur um sparisjóðina með þeim hætti að þeim verði auðveldað að laga sig að breyttu viðskiptaumhverfi. Ég held að ekki sé rétt sú stefna sem mér heyrist hv. þm. Jón Bjarnason tala hér fyrir að frysta eigi sparisjóðina í einhverju gömlu umhverfi. Ég held að lagareglur sem snúa að sparisjóðunum verði að vera þannig úr garði gerðar að þær passi inn í það fjármálaumhverfi sem almennt ríkir. Ég held að þó að það sé gaman að ákveðinni fortíðarrómantík eins og birtist í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar sé hún ekki til þess fallin að stuðla að því að sparisjóðirnir geti til framtíðar starfað sem öflugar fjármálastofnanir og þjónað sínu hlutverki. Ég held að rétt sé að hafa í huga að áður en fjármálakreppan brast á var það vitað mál að mjög margir sparisjóðir vítt og breitt um landið áttu í verulegum erfiðleikum. Viðfangsefnið sem þá blasti við var raunverulega það að gera þeim auðveldara að sameinast, gera þeim auðveldara að bregðast við breyttum aðstæðum miklu frekar en að frysta þá með lögum í einhverju gömlu horfi. Þetta er staðreynd og það liggur fyrir í gögnum m.a. frá Fjármálaeftirlitinu sem hafa verið kynnt í viðskiptanefnd að staða mjög margra, ekki allra, en mjög margra sparisjóða vítt og breitt um landið var orðin afar bágborin áður en bankahrunið brast á og það verður að hafa í huga þegar við ræðum þessi mál. Eins og ég segi tel ég að það sé aðalatriðið í þessu máli að við gætum þess að sparisjóðirnir hafi möguleika á því að starfa í því viðskiptaumhverfi sem ríkir í dag, ég held að það sé nauðsynlegt. Ef sparisjóðirnir eru frystir í gamla fyrirkomulaginu held ég að hætta sé á að þeir visni einfaldlega og deyi. Ég ber mikla umhyggju fyrir sparisjóðunum, ólíkt því sem hv. Jón Bjarnason hélt hér fram um mig og flokksmenn mína, að við værum á móti sparisjóðum. Ég hafna því algjörlega og frábið mér slíkar einkunnargjafir af hálfu annarra hv. þingmanna. Ég legg áherslu á að sparisjóðirnir eru mikilvægir, sparisjóðirnir gegna mikilvægu hlutverki. Ég held að sparisjóðirnir hafi mikilvægt hlutverk til þess að tryggja fjölbreytni og samkeppni á fjármálamarkaði okkar. Ég held að sparisjóðirnir hafi mikilvægu hlutverki að gegna við enduruppbyggingu fjármálakerfisins og þar held ég að við hv. þm. Jón Bjarnason séum sammála. En ég held að það gerist ekki með því að ætla að hefta þá of mikið eða að láta þá standa í stað. Ég held að lagaumhverfið verði að vera sveigjanlegt þannig að þeir hafi möguleika á því að breyta sér og sameinast ef það er skynsamlegt út frá öllum forsendum. Ég held að það eigi að vera útgangspunktur okkar í þessu sambandi. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði að ég tel að það sé mjög mikilvægt að sparisjóðirnir verði áfram virkir þátttakendur í fjármálamarkaðnum hérna vegna þess að þeir hafa ekki lent, alla vega ekki enn sem komið er, í sams konar hruni og stóru viðskiptabankarnir þrír. Ég tel að það sé mikilvægt að þeir verði til staðar og gegni áfram hlutverki í fjármálakerfinu. Ég held að frumvarpið sjálft eins og það liggur hér fyrir gefi ekki tilefni til mikillar umræðu. Það eru að því er virðist fyrst og fremst tilfinningaleg sjónarmið sem búa að baki því hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að vilja að heitið „sparisjóður“ verði bara bundið við þær fjármálastofnanir sem eru reknar í sparisjóðaforminu. Ég held að fyrir því séu kannski engin sérstök praktísk rök. Það er alveg klárt miðað við núgildandi lög að ef sparisjóði er breytt í hlutafélag verður það að koma fram í nafni hans að hann sé hlutafélag þannig að ekki sé á neinn hátt verið að blekkja viðskiptavini eða neytendur. Ég tel að það sé alveg næg trygging fyrir því að menn ruglist ekki á hefðbundnum sparisjóði og hlutafélagasparisjóði eins og það er nefnt í dag. Í raun og veru finnst mér frumvarpið sem slíkt fyrst og fremst ákveðinn orðhengilsháttur, þar er verið að hengja sig í heitið án þess að með nokkrum hætti sé verið að fjalla um innihaldið. Ég sé ekki að fjármálastofnanir sem eiga rætur sínar í sparisjóði megi ekki nota það heiti í nafni sínu. Ég nefni t.d. Sparisjóðabankann sem hefur verið nátengdur sparisjóðunum, hann er hlutafélag og ég sé ekki neitt því til fyrirstöðu að hann heiti því nafni áfram. Mér finnst það vera orðhengilsháttur að hengja sig á þetta. Ég skil hins vegar alveg hvað hv. þm. Jón Bjarnason er að fara. Auðvitað er hann að nota þetta tækifæri til að vekja athygli á þeim sjónarmiðum um sparisjóðina sem hann hefur lengi haldið á lofti og eru í sjálfu sér alveg virðingarverð sjónarmið. Þau eiga rétt á sér í umræðunni þó að ég sé ekki sammála þeim. Hann hefur lengi talið að öll viðleitni til þess að breyta lögum um sparisjóði og aðgerðir sem farið hafa fram á grundvelli þeirra laga hafi verið til mikillar óþurftar, það er hans skoðun. En ég tel engu að síður að það sé mikilvægt að halda því til haga að sparisjóðir, eins og önnur fjármálafyrirtæki og önnur fyrirtækjaform, þurfa auðvitað að hafa svigrúm til þess að starfa, breyta sér, taka breytingum eftir því sem aðstæður í umhverfinu krefjast. Ég held að það sé ekki til bóta í þessu máli frekar en öðrum að horfa einvörðungu til baka heldur tel ég að menn eigi að horfa á þá stöðu sem við erum í í dag og hvernig við viljum að þróunin verði, horfa fram á við en ekki til baka.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir athugasemdir og ýmsar ábendingar í ræðu sinni. Það er alveg rétt sem kom fram hjá hv. þingmanni að við erum ekki sammála í því hvaða hugmyndafræði á að liggja að baki í stofnun og rekstri fjármálafyrirtækja. Hv. þingmaður er jú fulltrúi þess tíma sem vildi að bankarnir væru einkavæddir og að haft væri sem mest frelsi á fjármálamarkaðnum. Hann er einnig fulltrúi þess að menn gætu þar kallað eftir arði af þeirri starfsemi eins og í öðrum fyrirtækjarekstri. Það er í sjálfu sér sjónarmið sem gengur í venjulegum hlutafélagarekstri að menn leggja þar hlutafé inn og reyna að fá fyrir það mestan arð. Undir það gengust líka hlutafélagavæddu bankarnir þegar þeir voru einkavæddir. Ég minnist þess einmitt að þegar ákveðinn banki - hvort það var Landsbankinn - hafði verið einkavæddur og seldur fór hann að kaupa og selja útgerðarfyrirtækin og hirða úr þeim peningana. Íbúar á Skagaströnd voru mjög áhyggjufullir yfir því að Skagstrendingur var kominn í eitthvert eignarhaldsfélag á vegum Landsbankans og voru að velta því fyrir sér hvernig væri með hagsmuni byggðanna, hvort sem það var á Skagaströnd eða Akranesi eða annars staðar. Þá sagði einn af yfirmönnum bankans: Við berum þá hagsmuni eina fyrir brjósti að hámarka arð hluthafanna. Hvort það komi síðan eitthvað illa niður á einhverri sérstakri byggð eða ekki er ekki okkar mál. Þannig hafa þessir hlutafélagavæddu bankar og fjármálafyrirtæki verið rekin á undanförnum árum til að hámarka arð eigenda sinna. Það er í sjálfu sér markmið þó að ég sé ekki sammála að það eigi að gerast með þeim hætti. Hv. þm. Birgir Ármannsson talaði um að það að viðhalda og rækta heiðarleika og rækta hugsjónir sparisjóðanna væri eitthvað sem tilheyrði fortíðinni og að við ættum ekki að vera að endurvekja það hér. Ég er honum einfaldlega ekki sammála. Ég held að það sé einmitt brýnt nú að rækta aftur þær hugsjónir sem hv. þingmaður kallaði tilfinningasemi. Fyrir mér eru heiðarleiki, samvinnuhugsjón og félagshyggja ekki tilfinningasemi. Það er grunnur sem við byggjum samfélagið á og líka fjármálastofnanir. Að halda að fjármálastofnanir geti verið undanþegnar þessum grunngildum og það sé gamaldags að halda í þau, því er ég ekki sammála. Ég held einmitt að það sé mikils um vert að gera það. Ég minni líka á í þessu sambandi að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs töldum að ekki hefði átt að fara í þessa hröðu einkavæðingu á bönkunum á sínum tíma. Við fluttum frumvarp um að aðskilja ætti fjárfestingarsjóði og almenna bankastarfsemi, það ætti ekki að vera inni í sama banka. Við fluttum um það frumvarp, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, eins og hv. þm. Birgir Ármannsson veit. Sömuleiðis fluttum við frumvarp um dreifða eignaraðild á bönkunum og fleiri slíkar takmarkanir sem við vildum gera sem þáverandi stjórnarflokkar undir forustu Sjálfstæðisflokksins létu ganga fram með þeim hætti sem raun bar vitni. Þótt hv. þingmaður segi að nafnið „sparisjóður“ sé bara eitthvert tilfinningaheiti eða eitthvað svoleiðis þá er það gildismat fyrir mér. Í því er fólgið ákveðið merki um það hvernig viðkomandi stofnun og þjónustustofnun er rekin og hvert eignarhald hennar er. Núna er verið að tala um að íslenskt grænmeti sé sérmerkt því að það sé íslensk framleiðsla svo að kaupandinn geti áttað sig á því hvort það íslensk eða innflutt vara. Gæði grænmetisins þurfa ekkert að vera mismunandi en þetta er ákveðin gæðavottun, stimpill til neytandans, samfélagsins um hvaða vöru er að ræða. Sama er með ýmsar aðrar vörur þar sem við leggjum áherslu á að merkin þeirra séu sönn. Það þýðir ekki að aðrar vörur undir öðru merki geti ekki þess vegna átt sér sinn rétt og þjónað sínu hlutverki. Ég er því ekki sammála hv. þingmanni um að hugsjónir sparisjóðanna sem þeir byggðu á, að menn geti stundað og verið aðili að fjármálastarfsemi án þess að hugsa fyrst og fremst um eigin arð, sé úrelt hugsjón. Ég tel einmitt að það sé hugsjón sem við eigum að byggja á áfram. Það væri svo sem hægt að fara út í það ef menn vilja og rekja hvað gerðist með ýmsa sparisjóði sem urðu græðgisvæðingunni að bráð. Menn keyptu stofnfjárhluti þeirra á yfirverði og hleyptu þannig tilveru þeirra upp. Ég hef talið að stofnfé ætti aldrei að seljast á meira en nafnvirði, þetta ætti að vera þjónustustofnun á þeim grunni sem sparisjóðirnir voru byggðir á. Þegar menn eru komnir í hitt hugtakið, að stofnfjárhlutirnir seljist á einhverju framboðs- og eftirspurnarverði og trekkt upp eins og hlutabréfaverð í bönkunum, erum við komin inn í annað form. Þá eiga þeir ekki lengur að heita sparisjóðir, það er bara svo einfalt. Það er alveg rétt að verið er að skoða þessi mál og ég er alveg sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni í því að umgjörð fjármálafyrirtækjanna fari í einhverja heildarendurskoðun, ég er alveg hjartanlega sammála því, það er brýn nauðsyn. Ég sagði það hér í ræðu að varðandi nýju hlutafélagabankana að setja ætti um þá sérstök lög. Þeir væru í rauninni komnir út af því sviði sem almenn hlutafélagalög og lög um hlutafélagabanka giltu um þannig að það eru komnar allt aðrar aðstæður. Það væri jafnvel brýnt að finna þeim lagaramma í takt við þá breyttu tíma sem við stöndum nú frammi fyrir hvað varðar bankarekstur. Ég held að enginn vilji endurvekja þann tíma þegar einkavæðing bankanna varð og græðgisvæðing sem fylgdi í kjölfarið. Frekar á að byggja upp á klassískum gildum um heiðarleika, um félagshyggju og samhjálp. Við sem þekkjum og höfum alist upp í sparisjóðahugsjóninni og sparisjóðaheitinu vitum hvað það þýðir. Það þýðir ekki það sama og hlutafélagabanki. Það hefur ákveðin gildi og þess vegna legg ég áherslu á að þessu frumvarpi er fyrst og fremst ætlað að standa vörð um þau gildi sem sparisjóðirnir gera. Ég tel að það sé líka mikilvægt fyrir framtíðina að við endurvekjum aftur hin gömlu, góðu gildi sem byggja á heiðarleika, samhjálp og félagshyggju eins og sparisjóðirnir gerðu þegar þeir voru stofnaðir í upphafi og ýmsir þeirra hafa starfað enn þann dag í dag með þeim hætti. Ég legg svo til, herra forseti, að þegar þessari umræðu er lokið verði þessu frumvarpi vísað til hv. viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég held að það sé alveg rétt og við getum verið sammála um það hv. þm. Jón Bjarnason og ég að í íslensku fjármálakerfi hefur margt farið úrskeiðis og margt farið á annan veg en við væntum. Um það þarf ekki að vera í vafa. Fyrir því eru margar ástæður sem ekki er hægt að fara út í hér en verða auðvitað greindar, bæði formlega á næstu mánuðum og óformlega, og ábyggilega á næstu árum og áratugum. Ég held hins vegar að það tengist ekki með neinum sérstökum hætti því sem hér er verið ræða hér, þ.e. stöðu sparisjóðanna. Ég held að í raun og veru leiði það umræðuna á villigötur að tengja tiltekin rekstrarform við heiðarleika með einhverjum sérstökum hætti, eins og hv. þm. Jón Bjarnason gerði ítrekað í ræðu sinni og ég sé fulla ástæðu til að gera athugasemdir við. Rekstrarform eru auðvitað mismunandi, við höfum hlutafélög, einkahlutafélög, samvinnufélög, sparisjóði, sjálfseignarstofnanir og ýmiss konar form á rekstri. Ég get því ekki séð og mér finnst afar hæpið þegar hv. þingmaður reynir að gera sum þessara félagsforma tortryggileg en önnur tengir hann sérstaklega við heiðarleika. Mér finnst það ekki heiðarlegur málflutningur.

Herra forseti. Ég tel mikilvægt að halda í orðið heiðarleiki, ekki síst í þeirri umræðu sem nú fer fram og í því uppgjöri sem verður að fara fram á fortíðinni, því miður. Ég held að orðið „heiðarleiki“ sé þar mikilvægt og líka „félagshyggja“ og „samhjálp“ og hvernig megi drepa þessa græðgi sem hefur viðgengist á undanförnum missirum og árum í dróma og helst að ná henni niður. Fjármálakerfið hefur að mínu viti orðið fórnarlamb í því. Varðandi sparisjóðina, því við tölum afmarkað um þá hér, þá er í mínum huga hugtakið og heitið „sparisjóður“ tákn fyrir ákveðin gildi, ákveðið form, eignarform og rekstrarform á þjónustustofnun í fjármálalífinu sem hefur um margt og víða gengið vel. Þar eru enn þá öflugar stofnanir á því sviði, sem betur fer, þótt kannski sé erfitt að tala um að þær séu öflugar núna en engu að síður hafa margar þeirra staðið af sér erfiðleikana. Aðrar hafa lent á skjön og hlið, ekki hvað síst þær sem hafa farið að leika hlutafélagabanka án þess að vera það, sem hefur ekki orðið þeim til bóta, ég legg áherslu á það. Sparisjóður heitir sparisjóður á sínum grunngildum. Hlutafélagabanki heitir hlutafélagabanki á sínum grunngildum sem þar eru, þau eru ekki eins. Hins vegar þarf að lagfæra og heldur betur að taka til og endurskoða alla lagaumgerðina hvað þetta varðar en sparisjóðirnir eiga rétt á sinni sérstöðu.

Herra forseti. Það er alveg hægt að taka undir lokaorð hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Sparisjóðir eiga rétt á sinni sérstöðu. Sparisjóðir eiga rétt á því að vera til en ég tel að það sé mikilvægt að í rekstrarumhverfi þeirra og þeirri löggjöf sem um þá gildir sé svigrúm þannig að þeir hafi tækifæri til að laga sig að breyttum aðstæðum. Til að við hv. þm. Jón Bjarnason ljúkum þessari umræðu í mestu vinsemd þá tek ég undir ákveðna þætti í orðum hans, sérstaklega sem snúa að ýmsum gildum sem mikilvægt er að menn hafi í huga í fjármálastarfsemi og í viðskiptum almennt og hefur kannski skort nokkuð á á allra síðustu árum. Það eru gildi eins og heiðarleiki, ábyrgð, varfærni, framsýni og fyrirhyggja. Þetta eru allt saman gildi sem við þurfum að reyna að stuðla að að verði aftur hafin til vegs og virðingar í fjármálakerfinu sem og annars staðar í viðskiptalífinu en ég held að þetta snúist ekkert um nafngiftir einstakra fyrirtækja.

Herra forseti. Ég get alveg tekið undir orð hv. þingmanns, um heiðarleika og ábyrgð og ég vil reyndar halda á lofti félagshyggjunni og samhjálpinni og mun ítrekað gera það. Ég tel mikilvægt við endurskipulagningu á fjármálakerfinu og stöðu sparisjóðanna og með aðkomu ríkisins að mörgum þeim sjóðum sem ekki fá starfað nema ríkið komi með beinum hætti að - og af því að hv. þingmaður nefndi Sparisjóðabankann þá held ég að líka mætti huga að því út á hvaða brautir hann fór upp á síðkastið - en engu að síður þarf, og þar er ég sammála hv. þingmanni, lagaumgjörð í kringum sparisjóðina að vera þannig að þeir fái bæði starfað sem sjálfstæðar einingar, sparisjóðir á grunni hugsjóna sinna og með tengsl við umhverfi og nærumhverfi eins og þeir eru byggðir upp en líka að þeir fái lagalegt svigrúm til eðlilegs samstarfs. Þeir þurfa að geta byggt upp nauðsynlegan bakhjarl sem þarf að vera að baki sparisjóðanna eins og annarra fjármálastofnana og það þarf að gera þeim það kleift en jafnframt verði haldið utan um þau grunngildi sem sparisjóðirnir standa fyrir og þeir eiga þá að heita sparisjóðir.

Hæstv. forseti. Ég hef fylgst með þessari umræðu og það er rétt sem hefur komið fram að víða hefur verið komið við. Í rauninni fór umræðan langt út fyrir það sem kveðið er á um í frumvarpinu sem slíku en það er svo sem ekkert nýtt að það gerist á hv. Alþingi. Frumvarpið gengur í raun eingöngu út á að þeir sparisjóðir sem er breytt í hlutafélög geti ekki notað þetta heiti áfram, að vera sparisjóðir. Hv. þingmaður hefur fært rök fyrir því hvers vegna hann er þeirrar skoðunar að svo eigi að vera. Nú vil ég taka það fram að það var í minni tíð sem viðskiptaráðherra sem þetta ákvæði var sett í lög að sparisjóðir gátu breytt starfsemi sinni í hlutafélagarekstur. Ástæða þess var náttúrlega sú að það voru miklar breytingar á fjármálamarkaði í framhaldi af aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu og sölu bankanna. Lagabreytingin eða réttara sagt frumvarpið sem unnið var í viðskiptaráðuneytinu og síðan samþykkt á hv. Alþingi, var unnið í fullri samvinnu við sparisjóðina í landinu. Það þótti mikilvægt að gefa sparisjóðunum færi á því að breyta rekstrinum með þessum hætti vegna þess að það þótti mikilvægt að þeir gætu haldið áfram rekstri. Ég ítreka að ég tel það mikilvægt og ég tel reyndar eins og fór fyrir bönkunum að það hafi verið gríðarlega mikils virði að við vorum þó með þetta sparisjóðanet í landinu. Ég ætla ekki að taka beint afstöðu til þessarar tillögu hv. þingmanns og hv. þingmanna Vinstri grænna. Mér finnst þetta í sjálfu sér ekkert stórmál út af fyrir sig en ég hef kannski athugasemdir við margt í sambandi við það sem hv. þingmaður hefur sagt í umræðunni og get komið að því síðar.

Herra forseti. Ég held einmitt að þær breytingar sem hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir minntist á varðandi sparisjóðina, sem voru gerðar til að gera þeim kleift að elta meir hina einkavæddu og hlutafélagavæddu banka, hafi kannski verið misráðnar eða hafi farið fram með þeim hætti að það hafi ekki þegar til lengdar er litið verið þeim til hagsbóta á allan hátt. Ég er ekki sammála því að allir sparisjóðir hafi verið hrifnir af þessum breytingum, það er síður en svo. Í ljósi hinnar döpru reynslu sem við höfum af því hvernig fjármálafyrirtækin, bankarnir og ýmsir þeir sparisjóðir sem fetuðu sömu braut og bankarnir, fóru að leika hlutafélagavædda banka þó að þeir væru það alls ekki - það hefur orðið þeim til óheilla og við stöndum nú frammi fyrir bankahruni sem varð vegna þess að allt of geyst var farið og án þess að þarna væri regluverk. Farið var fram á þeim hugsjónagrunni að menn skyldu græða það sem þeir gætu grætt og fá hámark arðsins af fjármagninu. En það er rétt hjá hv. þingmanni, frumvarpið er fyrst og fremst um það að sparisjóðir fái einkarétt á því að heita sparisjóðir, þeir sem starfa samkvæmt þeim grunnhugsjónum. Aðrir sparisjóðir sem velja að breyta sér í hlutafélagabanka heiti þá ekki lengur sparisjóðir, hafi það orð ekki í heiti sínu. Menn skulu ekki sigla undir fölsku flaggi heldur skal sparisjóður vera sparisjóður og hlutafélagavæddur banki skal vera hlutafélagavæddur banki og starfa samkvæmt því.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að rifja það upp í lokin: Er það ekki rétt munað hjá mér að stjórnmálahreyfingin Vinstri hreyfingin – grænt framboð sé í raun á móti hlutafélagaforminu í heild sinni? Mig minnir að það sé þannig og það er þá bara afstaða út af fyrir sig. Hv. þingmaður talar mikið um græðgisvæðingu, og hægt er að taka undir það að hún hefur svo sannarlega verið við lýði hér. Ég hef líka heyrt hann segja að með hinni nýju ríkisstjórn sé nýfrjálshyggjan hrakin út úr Stjórnarráðinu, og það er gott og vel. En mig langar að spyrja hann, og bið hann þá að svara mér í lokasvari sínu, hvernig hann telji að þetta verði gert. Við erum væntanlega áfram á Evrópska efnahagssvæðinu þar sem lögin sem við setjum á hv. Alþingi og varða fjármálamarkaðinn eru í raun evrópsk. Hvernig ætlar hann að koma í veg fyrir að þessi markaðsvæðing haldi áfram á fjármálamarkaði á Íslandi?

Herra forseti. Ég tek undir áhyggjur hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur um það hvernig hægt sé að stöðva taumlausa markaðshyggju í fjármálageiranum eins og fengið hefur að viðgangast undanfarin ár. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að einhverjar ESB-reglur krefjist þess að hér skuli vera frjálst markaðskerfi á öllum hlutum eins og í bönkunum, að óhjákvæmilegt hafi verið að fylgja því vegna þess að við vorum farnir að uppfylla alla ESB-skilmála. Ég hef enga trú á því. Þó að ég sé enginn aðdáandi ESB og telji að við eigum ekkert erindi þar inn, ekki neitt, þá trúi ég því ekki fyrr en ég tek á því að einhverjar ESB-reglur banni það að við fáum að halda þessa sparisjóði.  Ég legg áherslu á það í lokin að nú er brýnt að endurvekja og rækta heiðarleika, félagshyggju, samhjálp, ábyrgð, samfélagslega ábyrgð og ekki síst í fjármálaheiminum, játast undir það að hryllileg mistök hafa orðið á undanförnum árum í einkavæðingu og sölu bankanna og síðan því sem fram kom. Ég held að endurvakning á hugsjónum sparisjóðanna eigi brýnt erindi til okkar í dag.

Nú fer fram áður boðuð utandagskrárumræða um efnahagsmál. Málshefjandi er hv. þm. Geir H. Haarde. Forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 3. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í eina klukkustund. Samkomulag er um umræðuna. Málshefjandi og ráðherra hafa 10 mínútur hvor í byrjun og aðrir þingmenn hafa 4 mínútur hver. Málshefjandi og ráðherra hafa svo 4 mínútur hvor í lok umræðunnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þetta tækifæri til að fá að skiptast á skoðunum við hæstv. forsætisráðherra og fleiri þingmenn um efnahagsmálin eins og þau standa núna. Það er vissulega mikilvægasta viðfangsefni stjórnmálanna um þessar mundir, eins og oft áður, að glíma við þau. Oft var þörf en nú er nauðsyn að taka þau mál réttum tökum. Núverandi ríkisstjórn hefur ekki haft langan tíma til að setja mark sitt á efnahagsmálin í landinu og ástæðulaust er að amast við öllu sem frá henni hefur komið í þeim efnum. En ég tel ástæðu til að draga fram nokkur atriði sem ég tel að skipti máli í sambandi við efnahagsframvinduna í landinu á næstunni. Við vitum öll að horfurnar eru dökkar hvað varðar þjóðhagsstærðirnar eins og glöggt kemur fram í nýrri efnahagsspá Alþýðusambands Íslands sem er í stærstu atriðum í samræmi við nýjustu spá fjármálaráðuneytisins frá 20. janúar 2009. Við blasir að yfirstandandi ár verður landsmönnum öllum erfitt. Mikið fall er í þjóðartekjum og kaupmætti, einkaneyslu og fjárfestingu. Atvinnuleysi verður meira en verið hefur í mörg ár. Þó er jákvætt að verðbólga mun á næstu mánuðum ganga hratt niður og stýrivextir jafnframt og enn fremur er ljóst að mikill vöruskiptahalli hefur snúist í góðan afgang og þar af leiðandi eru horfur á því að gengi krónunnar geti enn styrkst allnokkuð. Ef haldið verður fast við efnahagsáætlun þá sem fyrri ríkisstjórn samdi um við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn, í mikilli óþökk hæstv. núverandi fjármálaráðherra og flokksfélaga hans, má gera ráð fyrir að spár um lækkandi verðbólgu og vexti gangi hratt og greiðlega eftir og að unnt verði að slaka á þeim gjaldeyrishöftum sem nauðsynlegt var að koma tímabundið á í nóvembermánuði. Fyrsta spurningin sem vaknar í þessu sambandi er sú hvort ríkisstjórnin ætli sér ekki örugglega að fylgja þeirri stefnu sem fyrri ríkisstjórn markaði varðandi samstarfið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn og tryggja eftir föngum framgang umræddrar efnahagsáætlunar eins og reyndar má ætla af lestri verkefnaskrár ríkisstjórnarinnar. Í því sambandi er nauðsynlegt að fá fram hvernig ríkisstjórnin stendur að undirbúningi þess mats sem fram undan er í þessum mánuði með sjóðnum á stöðu mála varðandi umrædda áætlun. Hver er staðan varðandi ríkisfjármálin fyrir næsta ár og hvaða áætlanir liggja fyrir varðandi tímabilið fram til 2012? Allir vita að brýnt er að þær áætlanir liggi fyrir sem fyrst. Standi ríkisstjórnin við fyrirætlanir fyrri stjórnar í þessum efnum er engu að kvíða en frekari lánafyrirgreiðsla frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum er háð þessu endurmati nú í febrúar og sama er að segja um lánafyrirgreiðslu frá nágrannalöndum okkar. Hér er þess vegna afar mikið í húfi en það er auðvitað vandamál að það er vitað að stjórnarflokkarnir tveir hafa í grunninn mjög ólíka afstöðu og sýn til samstarfsins við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Á bak við hina stóru þjóðhagslegu mynd og þær þjóðhagsstærðir sem ég hef dregið upp er síðan atvinnulífið sjálft og staða einstakra fyrirtækja sem almenningur og heimilin í landinu eiga allt sitt undir hvað varðar sköpun verðmæta og tekjumyndun. Til þess að atvinnulífið geti starfað eðlilega þarf það að njóta hefðbundinnar þjónustu hjá bönkum landsins sem lent hafa í þeim miklu þrengingum sem við öll þekkjum. Þess vegna er lykilatriði að vel takist til um endurreisn þeirra og má segja að ásamt lækkun verðbólgu og vaxta sé þetta, þ.e. endurreisn bankanna, mikilvægasta atriðið á sviði efnahagsmála um þessar mundir. Komist nýju bankarnir á bærilega starfhæfan grundvöll mun það strax hafa jákvæð áhrif út um allt þjóðfélagið. Liður í því er að sjálfsögðu að tryggja yfirstjórn þeirra og starfsfólki vinnufrið við þau mörgu og erfiðu verkefni sem við er að fást. Þess vegna er mjög miður og raunar ótrúlegt að nýja ríkisstjórnin skyldi láta það verða eitt sitt fyrsta verk að stugga við formönnum bankaráða Nýja Kaupþings og Nýja Glitnis með þeim afleiðingum að þeir hafa nú sagt af sér. Þetta er þeim mun óskiljanlegra þegar þess er gætt að bankaráð allra ríkisbankanna þriggja voru skipuð í góðu samkomulagi allra flokka á Alþingi og þáverandi stjórnarandstöðu. Veittur var ríkari atbeini að ráðunum en þingstyrkur sagði til um og naut Vinstri hreyfingin – grænt framboð þess sérstaklega. Á því ástandi sem nú er upp komið í bankaráðum Kaupþings og Glitnis ber ríkisstjórnin alla ábyrgð, einmitt nú þegar fátt er mikilvægara en að afstýra öllu klúðri í tengslum við bankana. Fyrri ríkisstjórn, herra forseti, hafði með samþykki Alþingis undirbúið endurfjármögnun bankanna með 385 milljarða kr. eiginfjárframlagi sem innt verður af hendi þegar efnahagsreikningur nýju bankanna liggur fyrir. Ég sem forsætisráðherra fékk einnig sænskan sérfræðing, Mats Josefsson, sem m.a. var starfsmaður Alþjóðagjaldeyrissjóðsins, til að vinna að endurreisn bankakerfisins og gera tillögur í því efni. Það er ánægjulegt að fyrstu tillögur hans voru kynntar í gær. Þar er margt athyglisvert að finna þótt fæst af því sé nýtt af nálinni. Hugmynd um eignaumsýslufélög á vegum bankanna var t.d. kynnt í yfirlýsingu síðustu ríkisstjórnar 2. desember sl. og til umræðu hefur verið frá því í haust að stofna einnig slíkt félag á vegum ríkisins. Í svokallaðri verkefnaskrá ríkisstjórnarinnar segir að ríkisstjórnin muni setja bönkunum útlánamarkmið fyrir árið 2009 til að örva hagkerfið. Ég vildi gjarnan spyrja hæstv. forsætisráðherra út í þetta og biðja hana að útskýra það nánar og hvernig hugmyndir af þessu tagi koma heim og saman við þau sjónarmið að ekki beri að hafa pólitísk afskipti af útlánum bankanna. Nefndin sem hinn sænski sérfræðingur stýrir nú, um endurreisn fjármálakerfisins, hefur verið að störfum frá því síðasta haust þó að hann hafi ekki komið til fastra starfa fyrr en í desembermánuði. Þessi nefnd hefur gegnt lykilhlutverki í stjórnkerfinu varðandi samræmingu innan hins opinbera kerfis. Nefndin laut forustu ráðuneytisstjórans í forsætisráðuneytinu en annar lykilmaður í nefndinni var ráðuneytisstjórinn í fjármálaráðuneytinu. Þessir tveir menn höfðu fullkomna yfirsýn yfir alla þætti þeirra flóknu mála sem upp komu eftir hrun bankanna og lögðu nótt við dag í gríðarlega vandasömum störfum. Ég tel það hörmulegt og fullkomlega ómaklegt að þeim skuli nú hafa verið vikið til hliðar og óskiljanlegt hvað fyrir ríkisstjórninni vakir með slíkri ráðstöfun. Herra forseti. Við núverandi aðstæður skiptir miklu máli að mönnum fatist ekki flugið í efnahagsstjórninni. Sjálfstæðisflokkurinn mun að sjálfsögðu styðja ríkisstjórnina þegar hún er á réttri braut, eins og t.d. hvað varðar öll þau mál sem undirbúin voru í fyrri ríkisstjórn og eru nú kynnt eins og þau væru glæný af teikniborði hinnar nýju ríkisstjórnar. Við höfum lagt fram okkar eigin frumvörp um tvö slík mál sem voru tilbúin fyrir stjórnarslitin, það eru breytingar á gjaldþrotalögunum og til að greiða fyrir útgreiðslu séreignarsparnaðar. Við munum styðja önnur þau mál sem ríkisstjórnin kann að flytja og til heilla horfa í efnahagsmálum. Ég verð að viðurkenna að ég óttast að mikilvægum atriðum á því sviði og á sviði atvinnu- og efnahagsmála almennt kunni að verða drepið á dreif með fyrirætlunum um að ráðstafa á næstu vikum miklu af tíma þingsins í stjórnarskrárbreytingar og breytingar á kosningalögum sem fyrirsjáanlega verða mjög tímafrekar. Ég vil að endingu endurtaka það sem ég sagði í máli mínu á mánudaginn að ég óska ríkisstjórninni að sjálfsögðu heilla í störfum sínum. Ég vona að okkur gangi öllum vel við að stýra þjóðarskútunni í gegnum hinn mikla efnahagsvanda sem fram undan er. Sumt af því sem gert hefur verið á þeim fáu dögum sem ríkisstjórnin hefur starfað boðar ekki gott og hef ég drepið á nokkur atriði í því sambandi í máli mínu. En við munum sem ábyrgur stjórnarandstöðuflokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, leggja okkar af mörkum til að leysa þann mikla vanda sem við er að fást hér á Íslandi. Það mun ekki standa upp á okkur hvað það varðar og við munum vera fús til samstarfs við ríkisstjórnina þegar það á við, bæði í þessum sal en einnig fyrir utan hann, á fundum og í samtölum eftir því sem eftir kann að verða falast.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að fá hér tækifæri til að gera Alþingi grein fyrir stöðu efnahagsmála og þeim verkefnum sem ríkisstjórnin hefur unnið að þá fáu daga sem hún hefur haft til þess að láta verkin tala. Viðfangsefnið er geysilega umfangsmikið. Niðursveiflan virðist því miður ætla að verða enn meiri en áætlanir gerðu ráð fyrir. Samdráttur í þjóðarframleiðslu verður meiri en spáð var og atvinnuleysi eykst því miður enn hraðar en spár höfðu gert ráð fyrir. Ábyrgð okkar allra sem erum í ríkisstjórn og sitjum á Alþingi er mikil og við verðum að bregðast hratt við. Það er líka hlutverk okkar stjórnmálamanna að tala kjarkinn í þjóðina, bæði í fjölskyldurnar í landinu og ekki síður þá sem geta byggt upp atvinnulífið með okkur. Við megum ekki falla í þá gryfju stjórnmálanna að draga upp dekkri mynd en tilefni er til, ala á upplausn, sundurlyndi og ótta eins og borið hefur á síðustu daga, ekki síst hér á Alþingi. Á tímum sem þessum eigum við ekki að nota dýrmætan tíma þingsins í karp, hártogun og útúrsnúninga. Almenningur vill ekki slíkt karp og veit að það skilar sér ekki í bættum hag. Viðfangsefnin og úrlausnarefnin þola enga bið. Heimilin og fyrirtækin geta einfaldlega ekki beðið í skugga pólitísks karps. Þau krefjast úrbóta og lausna. Því miður einkenndi ákvarðanafælni efnahags- og fjármálaráðherra ríkisfjármálin og þvældist fyrir endurreisn bankakerfisins. Hræðsla manna kom í veg fyrir endurskipulagningu Seðlabankans og hefur tafið sameiningu við erlenda lánardrottna. Það er deginum ljósara að ekki var hægt að una við frekari tafir á þessum þáttum sem skipta sköpum varðandi það hvort við náum þeim árangri sem að er stefnt. Samkvæmt áætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins þarf að taka til hendinni á mörgum vígstöðvum á fyrstu mánuðum áætlunarinnar og hraða vinnu sem því miður hefur gengið allt of hægt allt of lengi, svo hægt að ef ekki hefði nú verið gripið í taumana hefði illa getað farið. Stjórnvöld og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn settu sér metnaðarfull markmið. Þeim markmiðum var ekki fylgt af nægilegum krafti vegna of mikils seinagangs og ákvarðanafælni sem einkenndu störf þeirra sem báru ábyrgðina á málinu í síðustu ríkisstjórn. Þetta er staðan sem blasir við nýrri ríkisstjórn á hennar fyrstu dögum. Ríkisstjórnin hafði skuldbundið sig til að birta fyrir áramót drög að áætlun um ríkisfjármál til millilangs tíma, þ.e. áætlun um hvernig hún ætlar að taka á miklum fjárlagahalla og síhækkandi skuldabyrði ríkissjóðs á næstu árum. Sú vinna fyrrverandi ríkisstjórnar var því miður skammt á veg komin og þetta er ekki síst alvarlegt þar sem slík áætlun sem unnin væri af raunsæi og festu gæti flýtt verulega til lækkunar vaxta Seðlabankans og þar með létt verulega undir með fyrirtækjum, heimilum og fjölskyldum þessa lands en við höfum þegar hraðað þessari vinnu. Endurreisn bankakerfisins hafði einnig tafist fram úr hófi í höndum síðustu ríkisstjórnar. Endurfjármögnun bankanna átti að vera lokið í síðar í þessum mánuði. Nú er hins vegar ljóst að það gæti tafist fram í apríl sem er afar slæmt. Sterkt og endurfjármagnað bankakerfi er þó forsenda hagvaxtar. Verið er að endurskipuleggja bankakerfið og mun það gefa nýjum og starfandi fyrirtækjum tækifæri til þess að vaxa og dafna. Það mun mynda kjölfestu fyrir atvinnu og þar með fjárhagslegt umhverfi heimilanna. Ljóst er að ein af forsendum þess að markvisst verði unnið að vaxtalækkun í tengslum við efnahagsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er að festa komist á stjórn Seðlabanka Íslands og að yfirstjórnendur bankans leggi stjórnvöldum lið við endurreisn fjármálakerfisins. Hið sama á við um gerð tímasettrar áætlunar um rýmkun gjaldeyrishafta. Það er löngu hætt að snúast um einstakar persónur, hafi það einhvern tímann gert það. Þetta snýst um að menn spili saman og leggi sitt af mörkum. Það virðist vefjast fyrir sumum og ég nefni þar engin nöfn. Trúnaður á milli stjórnvalda og Seðlabankans er lykilatriði við stjórn efnahagsmála hér á landi sem annars staðar. Það traust og sá trúnaður hefur ekki ríkt í mjög langan tíma. Ljóst er að mörgu hefur verið ábótavant á sviði efnahags- og fjármála á þeim dýrmæta tíma sem nú er liðinn frá því að fjármálakerfið hrundi hér á landi í haust. Ljóst er að fyrri ríkisstjórn beitti sér ekki af nauðsynlegu afli í samningum við erlenda lánardrottna eins og um lánakjör vegna Icesave-skuldbindinga né í viðræðum við Norðurlöndin, Pólland og Rússland um lánveitingar til okkar. Þessir aðilar hafa hreinlega beðið eftir viðræðum um þeirra aðkomu og furða sig á því að ekki skuli hafa verið rætt við þá um langa hríð en þau mál hafa fyrst og fremst verið á forræði fjármálaráðherra. Þessi mál verða nú tekin föstum tökum á vettvangi nýrrar ríkisstjórnar en miklir hagsmunir eru þar í húfi. Ný ríkisstjórn hefur einsett sér að auka mjög upplýsingaflæði til almennings enda eru það sjálfsögð vinnubrögð í opnu og upplýstu nútímasamfélagi. Þeir sem við vinnum fyrir eiga fullan rétt á því að vita hvað við erum að gera og hvert við stefnum. Þess mun sjá stað með reglulegum upplýsingafundum um stöðu mála og verkefni ríkisstjórnarinnar. Almenningur krefst gagnsæis og slík vinnubrögð skila að mínu mati miklum árangri til lengri tíma litið. Við höfum þegar átt mjög góða fundi með aðilum vinnumarkaðarins og fulltrúum lífeyrissjóðanna. Þessir aðilar munu leika lykilhlutverk í því endurreisnarstarfi sem fram undan er og því er afar mikilvægt að stjórnvöld hafi reglulegt samráð við þessa aðila. Ný ríkisstjórn hefur látið hendur standa fram úr ermum og komið mörgum mikilvægum verkefnum fram í samræmi við verkáætlun sína. Ég nefni hér frumvarp um greiðsluaðlögun og nýtingu séreignarsparnaðar. Ég nefni fulla endurgreiðslu á virðisaukaskatti vegna vinnu manna á byggingarstað við viðhaldsverkefni og eflingu á útlánagetu Byggðastofnunar. Úrræði vegna gengistryggðra lána koma fram á næstu dögum. Hið sama má segja um frestun nauðungaruppboða vegna íbúðarhúsnæðis í allt að sex mánuði á meðan reynt verður að tryggja búsetuöryggi til frambúðar. Gjaldþrotalögum verður breytt með þeim hætti að staða skuldara verður bætt. Öll þessi mál eru að komast til framkvæmda og í búning til þess að leggja hér fram á Alþingi þannig að þau geti sem allra fyrst nýst fólkinu í landinu. Hæstv. forseti. Ný ríkisstjórn vinnur nú að fullum krafti samkvæmt samkomulagi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar hafa rætt ítarlega við fulltrúa sjóðsins frá stjórnarskiptum um mikilvægi efnahagsáætlunarinnar og mikilvægi þess að hafa hér hraðar hendur til að efla atvinnulífið á nýjan leik og standa vörð um hag heimilanna. Í þessari viku voru samþykkt og kynntar aðgerðir í peningamálum. Stefna samræmingarnefndar um bankamál sem starfar á grundvelli efnahagsáætlunar var samþykkt. Einnig var samþykkt að stofna eignaumsýslufélag og verið er að skoða skipun erlends sérfræðings sem fara á í viðræður við skilanefndir og lánardrottna gömlu bankanna. Í því liggja umtalsverðir hagsmunir fyrir skattborgara og ríkissjóð. Við þetta starf njótum við ráðgjafar Mats Josefssons sem er einn fremsti sérfræðingur heims á þessu sviði. Hann hefur nú verið kynntur fyrir þjóðinni og hafði tækifæri til að greina frá verkefnum sínum og sinni sýn á stöðu mála. Það er sannarlega þakkarvert að fyrrverandi forsætisráðherra beitti sér fyrir því að Mats Josefsson færi í þau verk sem hann hefur verið að vinna. En ég vil nefna út af orðum hv. þingmanns og fyrrverandi forsætisráðherra að það þarf að láta verkin tala miklu hraðar heldur en gert hefur verið í tíð síðustu ríkisstjórnar og vitna ég þá í Mats Josefsson en eftirfarandi var haft eftir honum á visir.is í gær, með leyfi forseta: „Þá sagði Josefsson að ríkisstjórnin þyrfti líka að átta sig á nýju hlutverki sínu sem eiganda bankanna. Hún hefði ekki fyrr en nú sýnt að hún ætlaði að koma með meira stefnumarkandi hætti að rekstri og framtíðaruppbyggingu bankanna.“ Við yfirferð efnahagsáætlunar með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum þarf að líta til breyttra aðstæðna í hagkerfinu enda virðist viðsnúningur hagkerfisins jafnvel hafa verið enn skarpari en búist var við í fyrstu. Verðbólgan virðist ekki ætla að verða jafnhá og búist var við fyrst eftir bankahrunið og allar líkur eru á að hún gæti jafnvel farið nokkuð hratt lækkandi á næstu mánuðum. Það eru jákvæðar vísbendingar. Hins vegar er ljóst að atvinnuleysi verður mun meira en gert var ráð fyrir í upphafi og það er þegar orðið meira atvinnuleysi en spár Alþjóðagjaldeyrissjóðsins gerði ráð fyrir að yrði mest. Ákvarðanir ríkisstjórnarinnar sem stuðla að eflingu atvinnulífsins munu strax sporna við þessari þróun. Til þess að raunverulegur viðsnúningur verði í atvinnulífinu skiptir hins vegar höfuðmáli að ljúka við enduruppbyggingu bankakerfisins og skapa aðstæður til lækkunar vaxta. Það hefur þegar verið stigið mikilvægt skref á fyrstu starfsdögum nýrrar ríkisstjórnar og ríkisstjórnin mun gera allt sem í hennar valdi stendur til að skapa þessar aðstæður sem fyrst. Þá verður mjög ákveðið framfylgt áformum um að beina framkvæmdum í verkefni sem eru þjóðhagslega arðbær, mannaflsfrek og gjaldeyrisskapandi. Ég vil undirstrika að sú ríkisstjórn sem nú situr mun ekki skorast undan þeim erfiðu ákvörðunum sem nauðsynlegt er að taka í ríkisfjármálum. Um allt land eru heimili og fyrirtæki að taka til í sínum ranni og aðlaga stöðu sína erfiðum aðstæðum í efnahagslífinu. Ríkissjóður getur ekki og má ekki vera þar undanskilinn. Við verðum að takast á við þetta verkefni og sýna verulega aukið aðhald en nú er unnið að áætlun um útgjalda- og tekjuhlið ríkissjóðs til næstu fjögurra ára sem liggja mun fyrir þegar fulltrúar gjaldeyrissjóðsins koma til viðræðna við stjórnvöld.

Herra forseti. Það er ekki ofsögum sagt að íslenska þjóðin standi á örlagatímum nú eftir tæplega 18 ára valdatíma Sjálfstæðisflokksins. Það er ekki ósanngjarnt að segja að 99,5% af aðstæðum á Íslandi skrifist á ábyrgð fyrri ríkisstjórna fyrst og fremst undir forustu Sjálfstæðisflokksins, kannski svona 0,5% á ábyrgð þeirra ríkisstjórnar sem nú hefur starfað í tíu daga. Samt virðist Sjálfstæðisflokkurinn fyrst og fremst vera upptekinn af þessum tíu dögum og hefur af þeim miklar áhyggjur en litlar áhyggjur af eigin viðskilnaði. Ég verð að segja að það er dálítið undarlegt að verða vitni að því að sjálfstæðismenn eyða aðallega tíma sínum hér í að reyna að auka óróa og búa til sögur um tilhæfulausa hluti eins og þeim að það standi yfir einhverjar hreinsanir eða að verið sé að bola mönnum út úr störfum. Eru þar t.d. nefndir fráfarandi formenn bankaráða Glitnis og Kaupþings. Það rétta í því máli er að þeir menn höfðu samband við mig áður en ríkisstjórnarskipti urðu í ljósi þess sem þá var í vændum og lýstu áhuga sínum á því að hætta. Ég bað þá að bíða með allt slíkt og ræða við mig eftir að stjórnarskiptin hefðu orðið. Þeir komu aftur til mín og ég bað þá að hugsa sinn gang og ég áskildi mér rétt til þess að biðja þá um að sitja áfram. Þannig stóð málið þegar hæstv. fyrrverandi forsætisráðherra sjálfur tók málið upp hér og ræddi það við núverandi hæstv. forsætisráðherra. Það voru nú allar hreinsanirnar. Og þegar þeir höfðu svo bréflega óskað eftir því að hætta bað ég þá að sitja að minnsta kosti fram yfir aðalfund í bankanum. Ég verð að segja að ég er undrandi yfir því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að leggja sitt af mörkum með alls konar flugeldasýningum og ólátum t.d. hér í þingsalnum. Það birtist manni einfaldlega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn mígi í alla brunna sem hann sér og kveiki í öllu heyi sem hann finnur. Það er hans framlag til þess að leggja sitt af mörkum til stöðugleika í landinu. Er það virkilega þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hafi meiri áhyggjur af atvinnu tveggja til fjögurra flokksgæðinga en atvinnuleysi 13.000–14.000 manns? Það segir þá sína sögu um áherslu Sjálfstæðisflokksins. Aðaláherslan hjá þeim, aðalræðutími þeirra fer í slíka hluti en ekki hina grafalvarlegu stöðu sem þeir skilja eftir sig í íslenskum þjóðarbúskap. Það er atvinnuleysið og hættan á landflótta sem eru mesta áhyggjuefnið. Ég tel að núverandi ríkisstjórn með aðgerðum sínum sem snúa að fjölskyldum, fyrirtækjum og endurskipulagningu fjármálakerfisins sé komin mjög vel á veg og hafi gert meira á tíu dögum en fyrri ríkisstjórn á mánuðum. Verið er að ná utan um það hvernig fjármálakerfið verður endurskipulagt. Unnið er kerfisbundið að því að koma því í farveg, að taka á málum nýju bankanna, að taka á málum sjálfstætt starfandi fjármálafyrirtækja, sem ég vona að leysist nú fyrir helgina, og að vinna að málefnum sparisjóðanna. Varðandi vexti, gjaldeyrismál, verðbólgu, gengi krónunnar og aðra slíka hluti er forgangsverkefni að ná niður vöxtum. Það er forgangsverkefni. Og það skal vera alveg skýrt að þurfi fjármálaráðherrann að velja milli þess að draga úr gjaldeyrishömlum eða lækka vexti velur hann hið síðarnefnda. Það er tvímælalaust mikilvægasta forgangsverkefnið nú í þágu atvinnulífs og heimila, að ná niður vöxtum, og það verður áhersluatriði númer eitt í viðræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Til þess þurfum við m.a. að ná utan um það erlenda fé, jöklabréf og aðra slíka hluti sem eru á fóðrum í hagkerfinu. Það er líka forgangsverkefni til þess að vaxtalækkunarferlið geti farið af stað án þess að óróleiki skapist með gengi krónunnar. Vinnan í sambandi við undirbúning fjárlaga sem og eftirfylgni og framfylgni áætlunar stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins er á eins eðlilegu spori og hún getur verið miðað við hversu illa fráfarandi ríkisstjórn hafði unnið en þar höfðu hlutir dregist talsvert á annan mánuð. Hlutir sem átti að vera lokið í desemberlok eru loksins núna að komast á blað í fjármálaráðuneytinu. Ég veit ekki í hvað janúarmánuður fór hjá forvera mínum á þeim stað. En nú er búið að spýta í lófana og nú verða þessir hlutir unnir hratt. Ef listaðir væru t.d. upp þeir fundir sem núverandi ríkisstjórn hefur þegar átt með kröfuhöfum, með erlendum sendiherrum, með aðilum vinnumarkaðarins,  
            

Hæstv. forseti. Ég vil lýsa yfir mikilli ánægju með að við ræðum efnahagsmálin hér í dag sem eru mál málanna. Ég vil þakka hv. þm. Geir H. Haarde fyrir að vekja máls á þessu. Það er nýr tónn hjá Sjálfstæðisflokknum hér á þingi að ræða um mál sem virkilega skipta máli og ég vil minna á að fyrsti dagur okkar hér á þingi eftir að ný ríkisstjórn tók við fór í að ræða hvort Sjálfstæðisflokkurinn ætti að hafa forseta Alþingis eða ekki, heill dagur. Ég fagna því að komin sé ákveðin samhljómur í að við ætlum okkur að takast á við þá erfiðleika sem við okkur blasa. Og þar þurfum við að koma fram sem einn maður í viðræðum við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Það er forgangsmál að lækka stýrivextina. Atvinnulífið brennur upp í 18% stýrivöxtum, skuldir heimilanna stórhækka í 18% stýrivöxtum. Við þurfum að standa saman í þessu brýna máli, að lækka stýrivexti Seðlabanka Íslands og þar þurfum við að koma fram með trúverðugum hætti sem einn maður. Við höfum að undanförnu hér á landi skipt um ríkisstjórn, við höfum skipt um yfirstjórn í Fjármálaeftirlitinu og nú liggur fyrir Alþingi Íslendinga frumvarp til laga um breytingu á lögum um Seðlabanka Íslands sem er grundvallarstofnun og það þarf að vanda vel til þeirrar meðhöndlunar í viðskiptanefnd. Það hefur heyrst að við framsóknarmenn séum að leggja sérstaklega stein í götu þess að það frumvarp verði afgreitt frá Alþingi Íslendinga. Það er síður en svo. Við höfum lýst því yfir og það er stefna flokksins að við viljum breyta yfirstjórn Seðlabankans og við viljum breyta umgjörðinni. Það er bara ekki sama hvernig það er gert. Við þurfum að fá álit vísra manna til þess að fara yfir það. Ég hef nefnt að mér finnst álitamál hvernig eigi að skipa í peningastefnunefndina sem á að auka trúverðugleika Seðlabankans. Það er verið að skoða. Við framsóknarmenn höfum lagt mikla áherslu á að við gerum ríkar kröfur um hæfi og menntun seðlabankastjórans. Það er verið að skoða. Og við framsóknarmenn höfum líka lagt fram frumvarp hér á Alþingi um að gagnsæi í ákvarðanatöku, til að mynda um stýrivexti, sé algjört. Þar höfum við talað fyrir því að fundargerðir séu birtar og fleira í þeim efnum. Allt þetta er verið að skoða á vettvangi viðskiptanefndar og við munum leitast við að vinna hratt að því máli. Það þýðir ekki að afgreiða lög um grundvallarstofnun eins og Seðlabanka Íslands á einum eða tveimur dögum og ég held að allir þingmenn séu sammála okkur framsóknarmönnum um það. Það bíður mikið verkefni við að endurreisa efnahagslífið og bankarnir munu gegna lykilhlutverki í því. Ríkið á fullt í fangi með að reka þrjá stóra ríkisbanka og við framsóknarmenn höfum að undanförnu talað fyrir því að við þurfum að styrkja sparisjóðakerfið í landinu. Ég velti því fyrir mér hvort við ættum að huga að þeirri leið að sparisjóðafjölskyldan í landinu taki yfir einn af þremur stóru ríkisbönkunum. Það gæti styrkt sparisjóðakerfið í landinu og mundi um leið létta á ríkinu, þann erfiða rekstur sem á því hvílir. Ég tel að þetta sé leið sem við þurfum að skoða því að ég vil gera allt sem í mínu valdi stendur til að styrkja og viðhalda sparisjóðunum í landinu sem hafa sannað gildi sitt að undanförnu. Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn buðum fram hlutleysi okkar gagnvart þeirri minnihlutastjórn sem nú er við störf. Ég legg ríka áherslu á að við þingmenn stöndum saman um að styðja þá stjórn til allra góðra verka. Við framsóknarmenn höfum sagt hér á Alþingi að við munum styðja mál hvort sem þau koma frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Markmið okkar hlýtur að vera að skapa betra samfélag, að skapa betra Ísland og almenningur gerir kröfu um að við komum okkur upp úr MORFÍS-gírnum, 

Virðulegi forseti. Það er fagnaðarefni að hér sé rætt um efnahagsmál á víðum grundvelli í því ljósi sem staða þeirra er um þessar mundir. Ég vil segja að ríkisstjórnarskiptin töfðu mjög framgang mála hér á Alþingi, það voru ekki haldnir þingfundir á aðra viku vegna þess að menn voru að reyna að koma sér saman um málefnasáttmála ríkisstjórnar með stuðningi flokks sem ekki vildi vera aðili að ríkisstjórninni. Og svo eftir margra daga fundahöld þegar afraksturinn var loksins sýndur var ekkert á blaðinu, engar ákvarðanir lágu fyrir heldur aðeins „skoða og athuga“. Þar fóru þingmenn illa með tímann og á því bera þeir ábyrgð sem hleyptu málunum í þá stöðu að eyða mörgum dögum í karp um einhverja hluti sem engu skilaði þegar upp var staðið. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. málshefjanda, hv. 1. þm. Reykv.s., að það er mikilvægast að koma bankakerfinu í gang. Menn hljóta eðlilega að beina öllum kröftum sínum að því til þess að koma þeirri starfsemi af stað og til þess að geta fjármagnað atvinnulífið því að atvinnuleysi er það mesta böl sem Íslendingar sjá framan í um þessar mundir og menn verða að leggja sig fram um að koma í veg fyrir að það verði eins mikið og útlit er fyrir og spáð er. Bankakerfið er grundvöllurinn til þess að ná árangri á því sviði. Í öðru lagi þurfa menn að ná árangri í aðgerðum til þess að hjálpa skuldsettum heimilum að ná tökum á skuldum sínum í ljósi þess sem hefur orðið frá því að bankarnir féllu, bæði að kaupmáttur fólks hefur minnkað og verðbólga aukist sem hefur leitt til þess að greiðslugetan er ekki lengur í því samræmi sem ætlað var fyrir fall bankanna. Það er því augljóst að margar fjölskyldur þurfa að fá stuðning og aðstoð til að komast út úr skuldum sínum á þann hátt sem ætlað var í upphafi. Það er ákaflega mikilvægt að þingið afgreiði löggjöf um þetta og það eru komin fram frumvörp frá ríkisstjórninni. Það er fagnaðarefni og ég bendi á tvö frumvörp sem ég hef flutt um það efni sem ég held að leggi góðar hugmyndir inn í þær aðgerðir sem þarf að fara í, annars vegar um tímabundnar ráðstafanir í þágu einstaklinga og hins vegar um breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem opnað er fyrir þann möguleika að atvinnulausir geti stundað nám til að auka starfshæfni sína og verið í allt að tvö ár í námi. Það mun hjálpa verulega til við að draga úr atvinnuleysi en ekki hvað síst til að skapa vinnuafl sem getur tekist á við ný störf sem munu auðvitað verða til eftir þessar breytingar. Í þriðja lagi þurfa stjórnvöld að nota tímann til þess að ráðast í atvinnuuppbyggingu og þar hefur ríkisstjórnin ekki lagt mikið að mörkum annað en að setja fótinn fyrir ný atvinnutækifæri í hvalveiðum, að standa á bremsunni í stóriðjuuppbyggingu, hvort sem það er álver eða eitthvað annað, og það verður ekki séð að ríkisstjórnin hafi náð saman um stefnu til þess að skapa ný atvinnutækifæri á Íslandi með því að nýta auðlindir landsins eða sjávarins, virðulegi forseti. Það er miður að ríkisstjórnin skuli vera svona ósamstæð í þessum efnum og þeir sem styðja hana til valda bera ábyrgð á því. Þeir munu þurfa að svara fyrir þá ábyrgð þegar þar að kemur að dregst úr hömlu 

Virðulegi forseti. Ég tel ástæðu til að þakka hv. þm. Geir H. Haarde fyrir að vekja máls á þessum atriðum varðandi efnahagsmál. Ég tel líka í framhaldi af því ástæðu til að vekja athygli á því að í viðtalsþætti í BBC í morgun gerði hv. þm. Geir H. Haarde grein fyrir því að hann hafi ekki rætt við Gordon Brown, forsætisráðherra Breta, eftir bankahrunið sem mér finnst þó vera forgangsatriði að forsætisráðherra geri. Ég vil brýna það fyrir hæstv. forsætisráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur, að hún gangi nú í það að eyða a.m.k. einu langlínusímtali á hæstv. forsætisráðherra Breta, Gordon Brown, til að fá úr því skorið hvernig á því stóð að Bretar beittu íslensku þjóðina hryðjuverkalögunum á sínum tíma. En það er eitt af því sem hlýtur að vera spurningin um hvernig við högum málum okkar og hvort við eigum möguleika á því að sækja hugsanlegar skaðabætur í hendur Breta vegna þeirrar fólskulegu aðfarar sem Bretar gerðu að hagsmunum Íslendinga hvað þetta varðar. Mér finnst þetta vera forgangsatriði. Ég verð að segja það - ég hef að vísu stuttan tíma - en mér finnst ég vera staddur á sama leiksviði og áður, þess vegna í október, sömu leikarar en það eru hlutverkaskipti. En það vantar á að hlutirnir séu gerðir, það vantar á að stýrivextir séu lækkaðir, það vantar á að greitt sé úr vanda smáfyrirtækjanna, það vantar á að greitt sé úr vanda einstaklingsfyrirtækjanna. Í dag las ég að Félag fasteignasala, Hagsmunasamtök heimilanna og fleiri gera kröfur um að það beri að færa niður höfuðstól verðtryggðra lána og setja ný lög um íbúðalán eins og ég hef verið að flytja tillögur um á Alþingi frá því að ég settist hér inn. Þetta eru forgangsatriðin sem verður að taka á til að tryggja hagsmuni einstaklinganna og til að tryggja hagsmuni smáfyrirtækjanna. Það eru þau sem skipta máli og eru fyrst og fremst undirstaðan og forsenda þess að hér þrífist kröftugt athafnalíf. 

Virðulegi forseti. Það er á engan hátt nýmæli fyrir okkur Íslendinga að glíma við erfiðar efnahagsaðstæður þótt meðbyr hafi verið í efnahagslegu tilliti um langt árabil. Reynslan hefur sýnt okkur að með því að ganga hreint til verks, fresta ekki að óþörfu að takast á við erfið mál og með skýrri sýn á framtíðina er hægt á tiltölulega skömmum tíma að snúa vörn í sókn. Efnahagsstefnan sem mótuð var eftir hrun bankakerfisins og unnið er eftir í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn lagði ákveðinn grunn að þeirri vinnu sem fram undan er. Í meginatriðum er ekki ágreiningur um þá stefnu þótt tekist hafi verið á um hana í upphafi en hún er að efni til þríþætt: Stöðugleiki á gjaldeyrismarkaði kemur þar fyrst. Þrátt fyrir þau gjaldeyrishöft sem nú búum við og að skiptar skoðanir hafi verið um leiðir í því efni verður ekki annað sagt en með því að stöðva fall krónunnar hafi náðst afar mikilvægur árangur. Afleiðingar frekara falls krónunnar hefðu verið skelfilegar fyrir fyrirtækin og heimilin í landinu. Nú bendir flest til þess að létta megi á þeim höftum áður en langt um líður en ég vil taka undir með hæstv. fjármálaráðherra að vaxtalækkun á að vera í forgangi. Í annan stað byggir efnahagsstefnan á endurreisn fjármálakerfisins. Engum dylst hve mikilvægt það er að fjármálakerfið komist að nýju í starfhæft ástand en það eru mikil vonbrigði að okkur hafi ekki enn tekist að koma saman stofnefnahagsreikningi hinna nýju banka. Skýrt yfirlit yfir efnahag þeirra er ein meginforsenda þess að við getum leitt til lykta umræðuna um stuðning við atvinnulífið í landinu og aðstoð við skuldsett heimili. Þetta er því algjört grundvallaratriði í allri okkar vinnu. Í gær kom fram skýrsla frá samræmingarnefnd ríkisstjórnarinnar og ég fagna því en ég vil um leið lýsa vissum vonbrigðum með efnisinnihald skýrslunnar. Þar er ekkert að finna um hvar þetta endurreisnarstarf fjármálakerfisins er statt, ekki eitt orð og maður spyr sig: Hvað er það sem hefur tafið ferlið jafnmikið og raun ber vitni? Í hverju lýsir vandinn sér?

Seg þú okkur.

Í hvað fóru fjórir mánuðir?

Er það verðmatið sjálft eða ágreiningur við kröfuhafa um uppgjörið á milli gömlu og nýju bankanna? Er mögulegt að kröfuhafarnir vilji koma að eignarhaldi á nýju bönkunum eins og mjög hefur verið í umræðunni og sumir virðast hafa áhuga á eða liggur fyrir ákvörðun um að ríkið muni fara að fullu með eignarhald á öllum bönkunum frá og með stofnun þeirra? Það hefði verið heppilegt að á þetta hefði verið drepið í skýrslu samræmingarnefndarinnar. Ég vil ekki segja annað en að þingið þarf að vera betur upplýst en nú er um þessi efnisatriði. Í skýrslu nefndarinnar er teflt fram tillögu um stofnun eignasýslufélags til að styðja við endurreisn stærri félaga og endurskipulagningu og björgun verðmæta þeirra félaga sem rak í þrot. Margt bendir til að þetta kunni að vera skynsamleg leið í ákveðnum tilvikum en allt vekur þetta hjá manni ótta um að innan skamms verði ríkið að nýju alltumlykjandi, ekki bara í bankastarfseminni heldur jafnframt í stórum hluta atvinnustarfseminnar í landinu. Fyrir liggur að kröfuhafar gömlu bankanna hafa ekki eingöngu hagsmuni og áhuga heldur líka þekkingu og fjármagn til að leysa þessi verkefni að stórum hluta og þar með ríkið undan því að koma með eiginfjárframlag í bæði bankana og slíkt eignasýslufélag. Það er brýn nauðsyn að fá stefnuna í þessu efni og stöðuna eftir mánaðalangar viðræður við kröfuhafana upp á borðið. Í þriðja lagi hefur efnahagsstefnan snúist um að koma saman stefnu í ríkisfjármálum fyrir komandi ár. Ný ríkisstjórn hefur ekki gefið skýrt til kynna hvaða áherslur verði lagðar í þessu efni að öðru leyti en því að umræða um hátekjuskatt og frekari beitingu skattkerfisins til tekjujöfnunar hefur komist á skrið að nýju og hagræðingaraðgerðum verið frestað. Það væri óábyrgt að útiloka allar skattahækkanir við þær erfiðu aðstæður sem við okkur blasa en hugmyndir um beitingu skattkerfisins til frekari tekjujöfnunar vekja ugg því að við þurfum að leggja allt kapp á að aðgerðir stjórnvalda í skattamálum sem og öðrum sem snerta ríkisfjármálin dragi ekki úr athafnavilja og þrótti í hagkerfinu almennt, heldur feli frekar í sér örvun og hvata. Og til að draga úr 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og í sjálfu sér ætla ég ekki að staldra lengi við ýmsar hagstærðir. Hins vegar ætla ég rétt að draga það fram, sem kom fram í byrjun umræðunnar, að fyrir liggur samkvæmt þjóðhagsspá sem kom út um miðjan janúar og spánni sem ASÍ birti í morgun að við horfum bæði fram á aukið atvinnuleysi á árinu og það að stýrivextir munu lækka og verðbólgan fara niður. Það er auðvitað það leiðarljós sem allir hafa unnið að hér á þingi, óháð flokkum. Ég vil líka segja í þessari umræðu, út af því að margir horfa til baka, að við getum kannski horft á að grunngildin hafi staðið í umræðunni, þ.e. framboð, eftirspurn, magn og verð. Það liggur einfaldlega fyrir þegar sagan verður skoðuð að bæði fjármagnsflæðið og fjármagnsflutningarnir miðuðust við framboðs- og eftirspurnarkúrfur hverju sinni. Þess vegna er afskaplega ánægjulegt að hæstv. viðskipta- og bankamálaráðherra situr undir umræðunni og ég vonast til að hann komi hér fram með skýrslu handa þinginu og lýsi því hvernig hann sjái endurreisn bankakerfisins fyrir sér í ljósi þess sem Mats Josefsson sagði í gær. Það skiptir okkur öll miklu máli að viðskiptaráðuneytið stígi fram, því á síðustu mánuðum höfum við svolítið horft til baka í þeim efnum. Fyrrverandi viðskiptaráðherra var alltaf að takast á við fortíðina í umræðunni þrátt fyrir að jafnágætur hv. þingmaður og Björgvin Sigurðsson hafi unnið fram á við. Það sem er mikilvægt fyrir okkur er að koma fjármagninu á hreyfingu, atvinnulífið og heimilin haldast í hendur og bankakerfið í dag, ríkisbankarnir þrír, er varfærið. Bankarnir þurfa að stíga fram til að sýna framsýni en varfærnin er mjög mikil í kerfinu í dag. Hlutverk ríkisins er mjög mikilvægt og í sjálfu sér þarf engan að undra það. Þegar ríkið tók við bönkunum í byrjun október tók það við þremur E-hluta fyrirtækjum og um E-hluta fyrirtæki gilda ákveðnar reglur. Þess vegna skiptir máli, alveg óháð því hvort menn heiti Baldur eða Konni, Valur eða Fylkir, að stjórnir bankanna bera mikla ábyrgð á því sem þar fer fram. Það kemur alltaf maður í manns stað. Líkt og fjárlaganefnd minnti á í desember hefur stjórn sem skipuð er í E-hluta fyrirtækjum til að annast rekstur þær skyldur sem forstöðumenn hafa ella. Þetta liggur alveg skýrt fyrir. Þegar við tókum við bönkunum bættust þrjú E-hluta fyrirtæki við og þess vegna ber okkur að ganga fram með rekstur þeirra eins og annarra E-hluta fyrirtækja hjá ríkinu. Ég vil segja, virðulegur forseti, að við skulum gera okkur grein fyrir því hvert hlutverk ríkisbankanna er á næstu dögum og mánuðum. Það skiptir miklu máli að koma þeim af stað því að atvinnulífið bíður eftir því að ríkisbankarnir fari að vinna á fullri ferð um leið og losnar um fjármagn á markaði. En auðvitað bíðum við öll eftir því, með hliðsjón af því sem ég sagði áðan, að grunngildin haldi, framboð, eftirspurn, magn og verð. Ég þakka fyrir þessa umræðu og vona að hún verði öllum til góðs.

Herra forseti. Ekki er ofsagt að íslensk þjóð og íslenskt samfélag standi á miklum tímamótum um þessar mundir. Segja má að nú taki við tímabil þar sem þjóðin sjálf á mikilvægar ákvarðanir fyrir höndum. Þá er gott að hafa í huga hið fornkveðna: Að fortíð skal hyggja er framtíð skal byggja. Það er mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því hvað olli efnahagshruninu. Vafalaust erum við ekki öll nákvæmlega sammála um hvaða orsakir liggja þar að baki. Sumir segja: Bankarnir fóru offari, það eru bankarnir sem bera ábyrgð á því hvernig komið er. Þess sér m.a. stað í viðtali sem tekið var, og sagt er frá í fjölmiðlum í dag, þar sem hv. málshefjandi, hv. þm. Geir H. Haarde, segir og viðurkennir að það hafi verið mistök að íslenska útrásin varð jafnmikil og raun bar vitni, en það séu hins vegar mistök bankanna. Engu að síður var það nú svo að hv. málshefjandi fór sem forsætisráðherra í sérstakan leiðangur til að tala máli þessarar sömu útrásar og til að segja erlendum aðilum að hér stæði bankakerfið traustum fótum. Það er líka mikilvægt að mínu viti að hafa í huga að stefna og stefnuleysi stjórnvalda á mikinn þátt í því að stoðir íslensks efnahagslífs stóðust ekki þá atlögu sem varð með hruni bankanna. Nýfrjálshyggjan, einkavæðingin, afnám hvers konar regluverks, afskiptaleysi stjórnvalda, mistök í efnahagsstjórninni, þenslan, hin mikla neysla, viðskiptahallinn og skattalækkanir á tímum þegar þensla var mikil. Allt þetta hafði að sjálfsögðu áhrif á hvernig síðan fór í efnahagslífinu hjá okkur. Afleiðingarnar eru hrun í tekjum einstaklinga, yfirvofandi fjöldagjaldþrot fjölskyldna, aukin skuldsetning bæði atvinnulífs og heimilanna, greiðsluerfiðleikar og mikið atvinnuleysi sem við horfumst í augu við og er kannski eitt stærsta og alvarlegasta vandamálið sem við þurfum að takast á við um þessar mundir. Viðskilnaður Sjálfstæðisflokksins er þess vegna ekki sérstaklega björgulegur. Samfélagið er í raun brotið. Mér virðist, því miður, að í umræðum þessarar viku í þinginu hafi ekki komið fram miklar áhyggjur af þessari stöðu af hálfu Sjálfstæðisflokksins, ekki mikill skilningur á vanda heimilanna og atvinnulífsins, á atvinnuleysinu eða kaupmáttarskerðingu venjulegs fólks. En hvergi má hrófla við sendimönnum flokksins hér og þar um kerfið sem þó bera ríka ábyrgð á hruninu. Nú ríður á að læra af reynslunni. Nú ríður á að við uppbyggingu samfélagsins séu önnur gildi látin ráða og ekki sé bara byggt upp nákvæmlega eins samfélag á sömu brauðfótum og var hér fyrir hrunið. Það ríður á að byggja hér upp samfélag á grundvelli jöfnuðar, réttlætis og samvinnu. Það hefur verið kvartað yfir því, m.a. af formannsframbjóðanda í Sjálfstæðisflokknum, að nú horfi til þess að ríkið verði alltumlykjandi í atvinnulífinu, eins og hann komst að orði. Það er hins vegar mikilvægt að við förum okkur varlega í uppbyggingunni og vitum nákvæmlega hvað við erum að gera, og hlutverk hins opinbera, samfélagsins alls, verður ákaflega þýðingarmikið í því.  
            

Virðulegi forseti. Fyrir rétt þremur vikum ræddum við hér á Alþingi skýrslu fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra um stöðu efnahagsmála. Síðan þá hefur margt breyst. Samfylkingin hætti að verja hin efnahagslegu hryðjuverk sem unnin hafa verið á íslensku þjóðinni eftir að Framsóknarflokkurinn opnaði henni leið út úr myrkrinu. Núverandi ríkisstjórn með stuðningi Framsóknar vinnur hörðum höndum að því að hreinsa út skítinn eftir frjálshyggjudeild Sjálfstæðisflokksins sem náði næstum að leggja Ísland í rúst með 18 ára óstjórn á íslensku efnahagslífi.

Með aðstoð Framsóknarflokksins.

Samfylkingin þarf að borga fyrir að hafa sofið á verðinum og verður að gera upp við fortíðina líkt og framsóknarmenn hafa þegar gert. Almenningur hefur því miður ekki enn orðið var við breytingarnar í bókhaldinu hjá sér. Fyrir þremur vikum voru um 12.000 manns á atvinnuleysisskrá, í dag eru þeir orðnir nærri 15.000. Á þessum þremur vikum hafa nær 3.000 manns misst vinnuna og þeim fjölgar enn. Á meðan á þessu stendur snúast þingstörf sjálfstæðismanna aðallega um það að þyrla upp moldviðri í sölum Alþingis. Þeir gera sér grein fyrir því að ábyrgð þeirra á ástandinu er alger og reyna nú í örvæntingu að beina athygli almennings eitthvert annað.  Þetta gengur svo langt að heilu leikritin eru sett á svið til að reyna að gera störf ríkisstjórnarinnar tortryggileg og hindra framgang mikilvægra mála í þinginu. Þannig lagði hv. þm. Geir H. Haarde fram sérkennilega fyrirspurn á mánudag um pólitískar hreinsanir í bankaráðum og strax daginn eftir sögðu tveir formenn bankaráða af sér með mikilli viðhöfn. Það er ljóst að heragi Valhallar er slíkur að háttsettir liðsmenn láta sig umsvifalaust falla á sverðin berist þeim boð um það frá herforingjanum. Það væri óskandi að yfirhershöfðinginn í Svörtuloftum sæi sóma sinn í að gera slíkt hið sama. En það er einmitt þessi hráskinnaleikur sem við höfum fengið nóg af. Því fyrr sem sjálfstæðismenn játa brot sín gagnvart íslensku þjóðinni, því fyrr getum við snúið okkur að því að byggja upp nýtt Ísland. Sjálfstæðismönnum er vorkunn því að eftir að hugmyndafræði þeirra hrundi til grunna vita þeir hreinlega ekki í hvorn fótinn þeir eiga að stíga, en það vitum við framsóknarmenn hins vegar vel. Við ætlum okkur að byggja upp nýtt  Fyrir kosningarnar 1996 lofuðu framsóknarmenn 12.000 nýjum störfum og stóðu við það loforð. Við þurfum að taka höndum saman og hefja atvinnuuppbyggingu á ný. Þar höfum við framsóknarmenn ýmislegt til málanna að leggja. Það er það sem við þurfum, ekki innantómt karp um keisarans skegg.

Virðulegi forseti. Mig langar til að byrja á því að þakka fyrir þessa umræðu um efnahagsmál en langar til að benda á að unga fólkið okkar er að missa vinnuna. Alls voru 4.848 á aldrinum 16–29 ára atvinnulausir í janúar, alls 39% þeirra sem eru skráðir. Af þeim höfðu 1.023 verið atvinnulausir í meira en sex mánuði og langtímaatvinnuleysi er fram undan. Yfir 660 ungir aðilar eru á vanskilaskrá. Mér finnst þetta alvarlegt áhyggjuefni í þjóðfélaginu í dag, en langar til að benda á annað sem ég tel að mjög mikilvægt sé að komi inn í umræðuna: Hvað höfum við Íslendingar, rúmlega 300.000 hræður á þessu litla skeri, að gera með þrjá ríkisbanka? Mér finnst það fráleitt. Tveir ættu að duga og svo ætti að fá einn erlendan banka inn. Í morgun kom fram í umræðu hjá sjálfstæðismönnum, eins og áðan hjá hv. þm. Geir H. Haarde, að þeir eru alveg miður sín yfir hreinsunum í stjórnkerfinu. Ég vil benda sjálfstæðismönnum á að almenningur í landinu kallar á hreinsun í öllu stjórnkerfinu, öðruvísi er ekki hægt að byggja upp traust hjá almenningi, þ.e. ekki nema með breytingum og að skipta út öllum toppum í stjórnkerfinu. Aðrir þættir eru alvarlegir út af atvinnuleysi, andleg hlið fólks. Allt þetta atvinnuleysi hefur haft mjög mikil áhrif, heilsufarsleg, andleg og félagsleg. Þingmenn ættu að gera sér grein fyrir því að það hefur líka valdið sjálfsmorðum. Ég vil beina orðum mínum til ríkisstjórnarinnar að athuga það að innheimta skulda má ekki vera jafnharkaleg og nú er, beiðnir hafa farið frá ríkisstjórninni til banka og opinberra stofnana og sveitarfélaga um að milda aðgerðir gagnvart skuldurum. Í flestum tilvikum eiga þeir ekki sök á stöðunni eins og hún er núna. Samt er enn gengið mjög harkalega þar fram svo að ég vil beina því til ríkisstjórnarinnar að setja fastar reglur til banka og opinberra aðila um að hjálpa til, eins og mögulegt er, þannig að fólk tapi ekki trú á þjóðfélaginu, lífsmöguleikum sínum og afkomu. Ríkisstjórnir síðustu 18 ára geta ekki sagt að þær hafi ekki brugðist fólkinu í landinu og atvinnulífinu með gjörðum sínum. Það hafa þær gert, þeirra er ábyrgðin. Allir flokkar á Alþingi verða að taka höndum saman og vinna að bættara samfélagi, pólitískar línur verða að víkja og það strax. Hugsa verður um heimilin og atvinnulífið til að byggja þjóðfélagið upp aftur og ekki seinna en í gær. Nota á umræðuna á Alþingi til að fjalla um mál sem skipta þjóðfélagið máli en ekki í pólitískt karp.

Herra forseti. Ég vek athygli á því að hæstv. forsætisráðherra sá ekki ástæðu til að svara einni einustu af þeim spurningum sem ég lagði fyrir hana. Hins vegar sá hún ástæðu til að nýta sér ummæli hins sænska sérfræðings, sem ég réði til starfa, frá því í gær, í pólitískum tilgangi og virtist ætlast til þess að fyrrverandi ríkisstjórn hefði verið búin að hrinda í framkvæmd tillögum sem fyrst sáu dagsins ljós af hálfu þessa manns í gær. Þetta er fáránlegur málflutningur eins og margt sem fram kom í ræðum stjórnarliðanna hér og ég verð að segja að hæstv. núverandi fjármálaráðherra er orðinn býsna hörundsár ef hann kallar umræðu af þessu tagi, eins og hér í dag, ólæti í þingsalnum. Öðruvísi mér áður brá. Ef einhver flokkur hefur staðið fyrir ólátum hér innan húss og utan er það flokkur hæstv. núverandi fjármálaráðherra. Orðbragð það sem hann tók sér hér í munn um Sjálfstæðisflokkinn er ekki eftir hafandi. Mér þykir hins vegar miður að hann skuli nota tækifærið í þessum umræðum og kalla ráðuneytisstjórann í forsætisráðuneytinu, sem er einhver vandaðasti embættismaður í öllu kerfinu, og hefur helgað alla starfsævi sína opinberum störfum, flokksgæðing. Hann gerði það áðan, kallaði ráðuneytisstjórann og aðra þá sem ég hef nefnt til flokksgæðinga. Ég hlýt að hafna því og það á líka við um aðra menn sem hafa unnið hér af trúmennsku á undanförnum mánuðum og hefur nú verið vikið til hliðar.  Hæstv. forseti. Flest af því sem fram kom í máli forsætisráðherrans var frásögn af þeim málum sem hafa verið í gangi frá því í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar. Endurreisn bankakerfisins hefur tafist, sagði hún. Skilaði ekki maðurinn sem fenginn var til þess fyrstu skýrslu sinni í gær? Af persónulegum ástæðum kom hann ekki til starfa fyrr en um miðjan janúar. En, alveg eins og hæstv. forsætisráðherra sagði, var talið ómetanlegt að fá hann í þetta verk og aðrir erlendir sérfræðingar, sem nú er talað um að fá hingað og bæta við þá sem verið hafa, höfðu líka verið ráðgerðir á vegum fyrri stjórnar. Lánamálin, sem hæstv. ráðherra vék að, hafa tafist vegna þess að lánardrottnarnir vildu bíða eftir því að fyrstu endurskoðun á áætluninni með Alþjóðagjaldeyrissjóðnum lyki. Ég fagna því ef hægt er að fá botn í þau mál sem allra fyrst. Það er auðvitað mjög mikilvægt. Hæstv. forsætisráðherra talaði töluvert um seinagang, ákvörðunarfælni o.s.frv. Ég get nefnt ágætt dæmi um ákvörðunarfælni og seinagang sem Samfylkingin ber ábyrgð á. Hinn 1. febrúar tók til starfa hinn sérstaki saksóknari varðandi brot sem kunna að hafa verið framin í aðdraganda bankahrunsins. Samfylkingin tafði það mál í tvo mánuði. Þessi tiltekni embættismaður hefði getað hafið störf 1. desember ef ekki hefði verið fyrir ákvörðunarfælni og seinagang Samfylkingarinnar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að víkja að því sem hv. síðasti ræðumaður fullyrti, að orð mín hér í vikunni hafi haft einhver úrslitaáhrif hvað það varðar að þessir bankaráðsmenn í þessum tveimur bönkum hafi sagt af sér. Þetta er bara fyrirsláttur hjá hv. þingmanni og hæstv. fjármálaráðherra lýsti því ágætlega hvernig aðdragandi málsins var.

Þeir segja það í bréfi sínu.

Þannig að ég vísa því á bug sem hv. þingmaður sagði. Ég tek eftir því að þeir sjálfstæðismenn sem hafa talað óttast mjög að hér verði ríkisforsjá allt um kring í samfélaginu eftir að þessi ríkisstjórn tók við. Ég vil minna hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins á hvernig þeir skildu við eftir að taumlaus frjálshyggja hafði verið hér við lýði í næstum tvo áratugi. Þeir ættu að minnast þess þegar þeir óttast að ný ríkisstjórn sé komin til valda. Út af ríkisforsjánni vil ég minna á að Mats Josefsson sagði einmitt að ríkið yrði að taka meiri ábyrgð á bönkunum. Það er bara þannig, hvort sem mönnum líkar betur eða verr, að ríkið er komið með bankana í fangið. Ég held að þessi ríkisstjórn hafi gert meira á þeim stutta tíma sem hún hefur verið við völd en ríkisstjórnin sem Geir H. Haarde og sjálfstæðismenn hafa setið í á umliðnum árum. Við höfum lagt grunn að því að hér verði hægt að standa að því að lækka vexti sem fyrst. Áætlun okkar, sem við munum kynna Alþjóðagjaldeyrissjóðnum, byggir einmitt á því. Því miður hefur uppgjörið við bankana dregist, við erum mánuði á eftir í því efni og það þurfti svo sannarlega að taka til hendinni í fjármálaráðuneytinu til þess að við hefðum tilbúna þá áætlun sem fulltrúar Alþjóðagjaldeyrissjóðsins vilja sjá þegar þeir koma hingað og er forsenda þess að við getum lækkað stýrivexti, sem ég tek undir að er forgangsverkefni í íslensku samfélagi. Við verðum að standa þannig að málum að það sé hægt og við verðum að endurreisa það traust sem nauðsynlegt er á alþjóðavettvangi í því sambandi. Þannig höfum við unnið að því. Varðandi það sem hv. þm. Geir H. Haarde nefndi áðan að ég hefði ekki svarað og hefur áhyggjur af því að við ætlum að setja bönkunum útlánamarkmið, það er bara eðlilegt við þessar kringumstæður. Það er það sem gert er í löndunum, bæði vestan hafs og austan, við slík skilyrði eins og nú eru og við slíkar aðstæður. Við höfum lagt til hliðar 385 milljarða til að setja inn í bankakerfið. Ekki er óeðlilegt að við setjum bönkunum útlánamarkmið og það er allt annað en að hafa afskipti inn í bankana, allt annað. Ég vil nefna það, af því að ýmsir sem hér töluðu höfðu áhyggjur af því að við hefðum ekki sett neitt í gang varðandi atvinnulífið, að það er ósanngjarnt að halda því fram, vegna þess að við höfum sett ýmislegt af stað og erum með annað í undirbúningi til að ræsa gangverk atvinnulífsins. Kannski er forsendan sem við leggjum upp með þær breytingar sem við erum að gera á bankakerfinu, svo að efnahagsreikningur þeirra geti orðið með þeim hætti að það geti fyrst og fremst þjónað litlum og meðalstórum fyrirtækjum. En við tökum þau 10 eða 15 stóru fyrirtæki sem eru komin mjög tæpt inn í þetta eignaumsýslufélag til endurskipulagningar. Ég held að þetta sé forsenda þess að við getum ræst atvinnulífið í gang á ný og komið