Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mér finnst rétt að fylgja þessu frv. úr hlaði með nokkrum orðum. Eins og hv. þm. sjá, þá er sú breyting, sem farið er fram á, að verði gerð á þessum l., að víkja við einni grein gildandi laga um virkjun Sogsins, frá 1946. Í þeim l. er svo kveðið á, að ríkinu sé heimilað að vera meðeigandi Reykjavíkurbæjar að Soginu og þeim mannvirkjum, sem þar rísa. Nú hafa ríkisstjórnin og bæjarstjórnin staðið á annað ár í samningum til þess að komast á grundvöll með það, hvernig slíkt gæti orðið. Í l. frá 1946 er svo kveðið á, að gert er ráð fyrir, að ríkið kaupi helming eigna Reykjavíkurbæjar í Sogsvirkjuninni, og er greint frá þessu í 8. gr. l., að þegar ríkissjóður er orðinn eigandi að hálfu fyrirtækinu, tilnefnir bæjarstjórnin 2 menn í stjórnina, ríkisstjórnin 2, en hæstiréttur tilnefnir þá fimmta manninn. Lagt er til, að stjórnin skuli vera skipuð til þriggja ára í senn. Það þótti eðlilegt, að Reykjavíkurbær hefði helming fulltrúanna í stjórn fyrirtækisins, enda er hér um sameiginlega eign ríkis og bæjar að ræða, og svipuð leið mun vera farin viða annars staðar, þar sem líkt er ástatt, t.d. í Noregi á milli Oslóborgar og ríkisins. Hv. Nd. tók þessu máli vel, og leyfi ég mér að vænta, að þessi hv. d. afgr. málið með skilningi og velvild og að málinu verði vísað til hv. iðnn. að þessari umr. lokinni.



Herra forseti. Það verða aðeins örfá orð. Þessi skattur var settur með brbl. 1948, og var svo gert ráð fyrir, að þessar nýju reglur um bifreiðaskatt væru aðeins í gildi stuttan tíma. Ég hafði áður flutt till. varðandi þetta mál, en þær tillögur liggja enn til athugunar hjá fjhn., og ég leyfi mér að beina því til n., að eðlilegra er að ganga frá þessum tveim málum í einu. Ef þær till. yrðu samþ., væri frv. þetta óþarft.



Ég vildi, að atkvgr. um þetta frv. færi fram með nafnakalli. Ég hef aldrei tekið þátt í atkvgr. um þetta mál áður og hef heldur ekki haft ástæðu til þess, en mér finnst, að þetta sé harkaleg aðferð, sem hér er gert ráð fyrir að beita við dráp á svartbak. Mér finnst hér vera mjög ómannúðlega að farið og hef alltaf verið þeirrar skoðunar, og ég mun sitja hjá við atkvgr.



Herra forseti. Ég hef nú mjög takmarkaðan ræðutíma eftir, og verður þetta því aðeins stutt athugasemd. En þar sem hæstv. ráðh. var ekki viðstaddur, er umr. fóru hér fram, þá vil ég minna á eitt atriði, sem hefur verið í l. varðandi gjaldeyrismeðferðina, en viðskiptanefndin hefur byggt auglýsingar sínar á því, er hún hefur sett takmarkanir um ferðalög fólks til útlanda. Með leyfi hæstv. forseta les ég þessa lagagr. upp. Hún hljóðar svo: „Einstaklingar, sem búsettir eru hér á landi, skulu við brottför úr landi gera grein fyrir, að þeir hafi aflað sér gjaldeyris til fararinnar á löglegan hátt, og jafnframt undirrita drengskaparyfirlýsingu, um það, að semja ekki við erlenda aðila um að fá erlendan gjaldeyri eða uppihald erlendis gegn greiðslu í íslenzkum gjaldeyri eða gegn nokkurs konar öðru endurgjaldi, nema samþykki íslenzkra gjaldeyrisyfirvalda komi til.“ Hér er beinlínis sagt, að þeir, sem vildu njóta fyrirgreiðslu erlendis, verði beinlínis að afsala sér henni. En ef menn þurfa enga fyrirgreiðslu, en þeim sé boðið, þá skilst mér, að slíkt heyri ekki undir þessa lagagr., heldur aðeins þeir, sem borga vilja greiða með greiða. Þeim er settur stóllinn fyrir dyrnar, en ekki þeim, sem boðnir eru. Þetta vildi ég aðeins benda á til viðbótar, en ræði málið ekki frekar nú.



Herra forseti. Ég kvaddi mér hljóðs fyrir tveim dögum síðan, vegna þess að ég óska eftir að fá nokkrar upplýsingar í málinu. Ég skal ekki fara út í efnishlið málsins, en ég tel nauðsynlegt, að allt komi fram, sem máli skiptir, og ekkert óhreint mál verði eftir í pokahorninu. Ég vil fá það upplýst, hve margt fólk hefur farið utan undanfarið og hversu miklum gjaldeyri það hefur eytt. Mér er ekki grunlaust um, að vissar stéttir í þjóðfélaginu sæki hvað fastast á um það, og það mætti gjarna koma fram, hvaða menn það eru, sem hér er um að ræða, og hvaða mönnum er svo synjað. Ég vil fá þetta skýrt í ljós, hvaðan þau ummæli koma, að hér sé nokkuð farið út í mat á stétt manna og stöðu í þjóðfélaginu. Svo vil ég fá að vita, hve mörgum mönnum hefur verið neitað um ferðaleyfi og hvaða ástæður hafa til þess legið. Ég spyr um þetta sökum þess, að það er mál manna, að mikið sé um utanferðir með ýmsum hætti og í misjöfnum erindum, og ef það reynist rétt, sem hæstv. ráðh. upplýsti hér í gær, að þrítugasti hver maður hefði farið utan á þessu ári, þá finnst mér, að ekki væri óeðlilegt að athuga þetta mál ofan í kjölinn, og ég á bágt með að skilja, hvernig margt af þessu fólki hefur getað aflað sér gjaldeyris til þessara ferða. Hitt skil ég vel, að með bættum efnahag almennt verði fjöldi manna, sem langar til að sjá sig um í heiminum, og um það er ekki nema gott að segja - nota bene ef fjárhagsleg geta þjóðfélagsins leyfir slíkt. En eins og nú standa sakir, þá vantar okkur gjaldeyri til þess að fullnægja þeim óskum fólksins. En til þess að þm. geti myndað sér rökstudda skoðun með eða móti þessu frv., þurfa þeir að fá skýrar upplýsingar um þetta mál.



Herra forseti. Ég hafði hér yfir við fyrri hluta þessarar umræðu nokkrar tölur, en eins og ég tók fram þá, var það gert eftir minni, og hugsazt gat, að ég hefði ekki munað þær nógu vel. Það kom líka fram við nánari athugun dálítil skekkja, sem ég vil hér með biðja afsökunar á. Hin rétta tala þeirra, sem farið hafa út og fengið til þess gjaldeyri fyrstu 9 mánuði ársins 1948, er 4141 - eða mjög nálægt því, sem ég taldi, en svo skakkar nokkru á tölu þeirra, sem farið hafa út án gjaldeyrisleyfa. Ég taldi þá um 2.000, en inn í þá tölu koma nokkrir menn, sem komu frá útlöndum til Íslands. Á tímabilinu frá 20. apríl til 1. okt. þ. á. hafa verið gefin út leyfi til 2.038 manna, af þeim eru 415, sem heimkomnir eru frá útlöndum. Talan er því 1.623. Ég skal svo til glöggvunar sundurliða þetta. Utan hafa farið í boði vandamanna erlendis 632; Íslendingar búsettir erlendis 18; konur námsmanna og námsfólk, er ekki fær námsyfirfærslur, 55; skipshafnir til að sækja skip, báta eða flugvélar 58; Íslendingar, er flytjast alfarnir utan, 61; sjómannakonur og börn, er koma aftur með sama skipi, 255; Íslendingar í verzlunarerindum 49; erlendir sérfræðingar til uppsetningar véla o.fl. 28; útlendingar í heimsókn til ættingja hér 41; á vegum erlendra sendiráða 12; útlendingar til atvinnu hér (aðallega vinnustúlkur) 30; Íslendingar í boði erlendra menntastofnana 32; konur. Íslendinga, er fengu gjaldeyrisleyfi, 81; Íslendingar til atvinnu erlendis 70; Íslendingar á vegum hins opinbera 46; til aðstoðar sjúklingum, er ekki geta ferðazt einir, 20; erlendir sjómenn, er veikzt hafa á Íslandi, 26; heimkomnir frá útlöndum 415; útlendingar, er fara héðan úr atvinnu, 74; ónotuð leyfi 35. Þetta sýnir, eins og ég tók fram, að það er langt frá því, að ferðalög hafi verið afnumin. Á fyrstu 9 mánuðum ársins fá 4.141 gjaldeyrisleyfi og yfir 16 hundruð manns ferðast utan án gjaldeyris. Nánari sundurliðun hef ég ekki á þessu og enga skrá yfir það, hve mörgum hefur verið neitað. Sú n., sem fær þetta til athugunar, getur að sjálfsögðu fengið þær upp. lýsingar hjá viðskiptanefnd. Hve mikill gjaldeyrir hefur farið í þetta get ég ekki sagt. En í gjaldeyrisáætlun ársins er gert ráð fyrir 3 milljónum. Þar hefur þegar orðið yfirdráttur, miðað við skýrslu frá 31. júlí, um talsvert á 2. millj. kr. Ég hef ekki hér við höndina skýrslu um, hvernig þetta stendur í dag, en yfirdrátturinn er nú sjálfsagt orðinn enn meiri. Annars er opin leið fyrir hv. n., sem fær þetta til meðferðar, að fá upplýsingar um þetta hjá viðskiptanefndinni. Ég hef svo ekki meira við þetta að bæta. Ég álit, að þessar ráðstafanir hafi verið gerðar með fullkominni heimild, en ef til vill mætti orða þetta gleggra, og er sjálfsagt að taka það til athugunar, áður en endanlega er frá gengið. En ég ítreka það, að rétt er að hafa í lögum heimild til þess, að hægt sé að hafa hemil á slíkum ferðalögum beinlínis, en ekki að „kontrolera“ þetta eins og nú er gert.