Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jónas Jónsson Út af þeim umr., sem urðu hér í gær um Hafnarfjarðarkosninguna, vildi ég segja fáein orð. Þegar við vorum að athuga málið í kjördeildinni í gær, voru nokkrir menn, sem álitu kosninguna svo vel framkvæmda, að ekki þyrfti þar um að bæta. Við hinir álitum, að kosningin væri að ýmsu leyti þess eðlis, að nánari athugunar þyrfti við á þeim vinnubrögðum, og a. m. k. mætti slíkt aldrei koma fyrir aftur, ef þá ekki bæri að gera kosninguna algerlega ógilda. Menn vita, að það er stórt vafamál um þessa kosningu. Margir álíta, að Bjarni Snæbjörnsson sé ekki kosinn, heldur Kjartan Ólafsson og að hann eigi að fá kjörbréfið. Alþ. getur vel úrskurðað þetta, með því að það er vitað, að viss hluti þeirra atkvæða, sem Bjarna hafa verið talin, eru í raun og veru alls ekki gild. Ef Alþ. hallaðist að því að álíta þau gild, þá er það gjöf frá Alþ. og ekki annað. Atkvæðin eru ógild af því að í kosningalögunum stendur, að uppfylla skuli skilyrði, sem hér hafa ekki verið uppfyllt. - Í öðru lagi hefir, eins og var nokkuð ýtarlega talað um í gær, sýslumaðurinn og sýsluskrifstofan beitt mjög undarlegri vinnuaðferð, þar sem svo lítur út, að sýslumaður neiti fyrst öðrum flokknum um að láta aðstoða við kosningu utan kjörstaðar, en leyfir svo hinum það, og snýst þannig við í stefnu sinni mitt í kosningunni. Þegar þess er gætt, að maðurinn, sem framkvæmir þetta og virðist hafa kosið fyrir menn a. m. k. á þessa 6 seðla, sem lágu fyrir í gær -, er mjög æstur stuðningsmaður þess frambjóðanda, sem talið er, að hafi fengið meiri hl., og helzti agitator hans í bænum, þá eru það a. m. k. töluvert leiðinleg vinnubrögð og ekki þess eðlis að skapa gott fordæmi, sem eitt getur gert menn rólega um það, að þeir, sem standa fyrir kosningum, fari vel og heiðarlega að. Það er eins og hv.þm. Seyðf. tók fram i gær, að þessi lög, sein kosningin er hyggð á og hér koma til skýringa, eru gerð eftir Hnífsdalssvíkin. Þau eru sniðin til þess að reyna að forðast þá ágalla, sem þar komu fram hjá þeim sömu, sem gagn höfðu af svikunum þá og gagn hafa af „misfellunum“ nú. Og eitt undirstöðuatriðið var, að vottar yrðu að vera við kosninguna. Það hafði þá komið fyrir og hefir síðan sannazt til fulls, að ekki var hægt að trúa einum trúnaðarmanni - í því tilfelli hreppstjóranum - og þess vegna var þetta ákvæði sett. Ég get því ekki annað en greitt atkv. móti því að taka þessa kosningu gilda, því að ég álít, að það eigi alls ekki að koma til greina, að nokkur þm. geti verið úrskurðaður löglega kosinn á Alþ., sem hefir fengið síðasta úrskurðarfylgið með sannanlega ólöglegu móti, og fengið fylgið á þann hátt, sem kosningalögin ætlast til, að ekki komi til greina. Því að þótt allt sé með felldu og ekki hafi verið breytt um á neinum þeim seðli, sem ekki fylgdu vottorð, þá vita allir, að í Hnífsdal hefir annað eins komið fyrir, og misfellurnar hafa legið í landi hjá þessum sama flokki, sem hér verður fyrir hagnaði af þeim misfellum, sem um er að ræða. Ég veit ekki vel, hvar það myndi enda, ef Alþ. - a. m. k. átölulaust - liði það, að algerlega væru þverbrotin lög um öryggi í kosningunum. Skildist mér, að þeir menn, sem vilja ekki ónýta slíka kosningu, geri það m. a. þar sem aðeins um eitt þing sé að ræða, sem sennilega standi yfir mjög skamman tíma. En kosninguna ber stranglega að víta, svo stranglega, að enginn láti sér koma til hugar að viðhafa sömu aðferðina og höfð var í Hafnarfirði í vor. Ég hafði frétt, um það bil er þing var að koma saman, að kærurnar væru tvær. Önnur var úr annari sýslu á landinu, og mér þótti eðlilegt, að það hefði verið. Það vita allir, að í öðru kjördæmi í landinu liggur mjög sterkur grunur á sýslumanninum, sem sjálfur var í framboði og vann með litlum mun atkvæða, um að hafa beitt harðræði við verkamenn í ríkisins þjónustu. Allir vita, hvað hér er átt við. Eftir kosninguna í sumar kærir ungur maður úr Mýrdal yfir kosningunni og óskar eftir, að í málið sé skipaður setudómari. Tjáir hann þá sögu, að verkstjórinn í ríkissjóðsvinnunni í Mýrdal, sem er mikill fylgismaður sýslumannsins, hafi ráðizt á sig með mikilli ókurteisi og ruddaskap fyrir að hafa leyft sér að kjósa, þar sem hann hafi verið búinn að lofa að kjósa ekki, því að búizt var við, að hann væri flokksmaður Framsóknar. Hafi verkstjórinn greitt honum fyrirfram nokkuð af kaupinu gegn því, að hann neytti ekki kosningarréttar síns, sem var sama og að hjálpa frambjóðanda Íhaldsins. Þegar svo verkstjórinn ræðst hastarlega á verkamanninn og segir honum upp vinnu og rekur hann burt fyrir það, að hann leyfði sér að kjósa, þá kom þetta til kasta sýslumannsins. Lagði sýslumaður hart að honum að kæra ekki. Sama hafði vegamálastjóri gert. Báðir þessir menn voru einskonar yfirmenn verkstjórans, og hagnaðurinn af þessu var ekki hagnaður verkstjórans, heldur sýslumannsins og íhaldsins. Þegar það nú er vitað, eftir því sem maðurinn segir sjálfur - því að lengra er ekki komið málinu -, að sýslumaður leggur hart að verkamanninum að kæra ekki, þá hefir sýslumaður álitið, að þögnin væri bezt í þessu máli. En þegar maðurinn heldur áfram með að kæra, þá halda vegamálastjóri og verkstjóri fast við að svipta hann vinnu. Þetta var ekki álitlegt fyrir Framsfl., þar sem maður fyrir hans hönd hefir yfirstjórn vegamálanna í landinu, er komið var svo, að vegamálastjóri og sýslumaður voru farnir að hafa gerræði í frammi af þessu tægi, að menn voru ekki frjálsir að kjósa þann flokk, sem þeim sýndist, fyrir þessum undirtyllum. Mér datt auðvitað ekki í hug, að vegamálaráðh. ætti að fá neitt aukið fylgi vegna vinnunnar, heldur hlutleysi til allra hliða. Málið er í rannsókn. Þetta eru gögnin, sem maðurinn hefir lagt fram. Það getur vel verið, að sýslumaðurinn beri á móti því, að hann hafi nokkuð talað við þennan verkamann, en þá stendur vitnisburður á móti vitnisburði. Ég hefi nefnt þetta dæmi hér vegna þess, að það er staðreynd og ekki um deilt, að hvort sem samband hefir verið milli sýslumannsins í V.-Skaftafellssýslu og verkstjórans eða að verkstjórinn hefir einungis af trúnaði við flokkinn tekið þetta upp á sig, þá er svo mikið víst, að verkstjórinn réðst á verkamanninn fyrir það, að hann hefði kosið, og bar því við, að hann hefði fengið hlunnindi, sem ekki hefðu átt að geta komið til greina í þjónustu nokkurs flokks, nefnilega yfirráðin yfir þessum peningum. Ég sé ekki, að nauðsynlegt hafi verið að greiða þetta fyrirfram, en ef verkstjórinn hefir talið það, þá átti það auðvitað ekki að vera í sambandi við kosningarnar. Mér virðist því ýmislegt benda til þess, að þessi flokkur, sem hér hefir orðið fyrir hlunnindunum, hafi verið nokkuð fingralangur í aðdrætti sínum við kosninguna í vor. Mun þó ekki mikið koma fram í ljósið af því. En dæmin úr Hafnarfirði og Mýrdal kasta leiðinlegu ljósi yfir kosningabardagann af hálfu Íhaldsins. Það var fullyrt í gær af manni úr Hafnarfirði, sem talaði hér í þingsalnum, að sýslumaðurinn hefði haft skoðanaskipti og tilkynnt það bæði sósíalistum og Íhaldsmönnum, að hann væri farinn að veita aðstoð við kosninguna. En eftir því, sem fullyrt er, þá hafa þetta verið fullkomin ósannindi. Ég hefi fengið upplýsingar um, að við kosninguna 1931 hafi einn af þeim mönnum, sem stóðu að kosningu Stefáns Jóh. Stefánssonar, farið til bæjarfógeta og spurt, hvort hann treysti sér ekki til að láta hjálpa. Sagðist bæjarfógeti aldrei gera það og álíta það ólöglegt, og slíkt kæmi ekki til mála. Hafði þá maðurinn bent honum á, að slíkt myndi hafa komið fyrir í Rvík, en bæjarfógeti kvaðst ekki hafa það að neinu, þótt lögin væru brotin annarsstaðar, sem auðvitað var rétt. Nú líða tvö ár, og í byrjun kosninganna 1933 heldur sýslumaðurinn enn við sömu skoðun, þennan einfalda lagastað, og neitar Alþfl. um aðstoð, en þegar líður dálítið lengra á, lítur út fyrir, að hann hafi frétt, að einhversstaðar annarsstaðar væri gerð tilraun til að brjóta lögin, og leggur hann þá þegar eyrun við og fer að gera þetta sjálfur, og er á þessum seðlum öllum saman ósvíkið íhaldsmark. Skrifari sýslumannsins hefir kosið og handsalað og ekki leyst sitt verk betur af hendi en kom fram í ræðu hv.þm. Seyðf. í gær. Þegar bæjarfógetinn í Hafnarfirði byrjar að gera þetta, sem hann sjálfur sagði, að væri rangt, og líka er vitanlegt, að er rangt og verður rangt, og tekur upp þessa nýju venju, sem kom að einhliða gagni Íhaldsmönnum í Hafnarfirði, talar hann við dómsmrn. um málið, líklegast við sjálfan ráðh., sem líka er íhaldsmaður, og fær þar þær upplýsingar, sem allir þó sjá, að er fjarstæða ein, að með hliðstæðu frá l. frá 1915 megi brjóta ákvæði l. frá 1928. Það liggur að vísu ekki skjallega fyrir, að dómsmrn. hafi veitt þessa lagakennslu, og hefði það þó verið varlegra fyrir bæjarfógetann að fá þetta skriflegt, enda þótt þessi lögskýring hefði jafnvel verið minna hæpin. Það væri annars gott að fá upplýsingar um það, hvern þátt stjórnarráðið hefir átt í þessum leiðbeiningum til að upphefja bókstaf 1. frá 1928, og beini ég þessu til hæstv.dómsmrh., í þeirri von, að hann gefi þinginu þessar upplýsingar. - Það lítur helzt út fyrir, að þessari lögskýringu dómsmrn. hafi síðan verið haldið leyndri fyrir flokksmönnum Kjartans Ólafssonar, en Íhaldsmenn í Hafnarfirði voru hinsvegar ekki leyndir þessu, og höfðu þeir einhliða gagn af þessari lögskýringu, eins og ég áður sagði. Alþingi verður að taka þetta mál svo föstum tökum, að slíkt komi ekki aftur fyrir, að sýslumaður beiti svipaðri lagatúlkun og hér hefir átt sér stað, og sýnist mér sjálfsagt að ógilda kosninguna. Ekki af því, að það geti ekki komið fyrir, að sami maður verði kosinn aftur, heldur til þess að vekja athygli kjósendanna á því, að þeim sé tryggt fullkomið öryggi í þessum efnum, sem ekki er nú.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég vil byrja með því að láta í ljós þá ósk, að umr. um þetta mál verði ekki langar. Ég hefi skilið það svo, að tilgangurinn sé að hafa þetta þing stutt, og ég veit, að fleiri en ég verða fyrir miklum vonbrigðum, ef mikill tími þarf að fara í smámuni eins og þá, sem hér um ræðir. Það hefir komið fram í umr., að aðstoð hafi verið veitt við kosningar utan kjörstaðar eftir úrskurði stjórnarráðsins. og vil ég út af þessu taka það fram, að við mig hefir ekki verið talað um þetta, né heldur verið gefinn neinn skriflegur úrskurður um það af ráðuneytinu. Hitt kann að vera, þó að ég viti raunar ekkert um það, að talað hafi verið við einhvern starfsmann í dómsmrn. þessu viðvíkjandi. Annars vil ég skjóta því að hv. 4. landsk. í þessu sambandi, að það er í sjálfu sér ekkert ámælisvert, þótt einhver starfsmaður í stjórnarráðinu kunni að hafa haldið þessu fram. Ég hefi þannig átt tal við lögmanninn hér í Rvík, en hér býr svo sem kunnugt er ¼ allra kjósenda í landinu, og hann sagði mér, að hann hefði veitt aðstoð við þessar kosningar öllum þeim, sem þess höfðu óskað, eins og við aðrar kosningar. Lögmaðurinn hér í Rvík er því þeirrar skoðunar, að heimilt sé að veita aðstoð. - Ég álít, að þetta sé ekki rétt, en eins og ég sagði, hefir þetta verið gert óátalið hér í stærsta kjördæmi landsins, og ég hygg enda í fleiri kjördæmum. Lögmaður hér sagði mér þannig, að til sín hefði verið símað úr ýmsum kjördæmum viðvíkjandi þessu, og hann kvaðst hafa gefið öllum sama svarið, að þetta væri gert hér. Ég er ekki í vafa um það, að Alþfl. var vel kunnugt um það, að þessi aðferð var höfð hér; slíkt getur ekki hafa farið framhjá honum í 20 kjördeildum. Og hvað hefir Alþfl. gert út af þessu hér? Ekkert. Og það, sem látið er óátalið hér í Rvík, stærsta kjördæmi landsins, getur ekki verið ógildingarsök annarsstaðar. Um vottana við kosninguna sagði lögmaðurinn mér, að fyrst framan af hefði hann aðeins haft tvo menn við þessar kosningar, svo að aðeins annar hefði verið vottur. Það hefði fyrst verið í sumar, að hann hefði haft tvo sérstaka votta við kosningarnar auk fulltrúa síns. Það er heldur ekki víst, að hafa þurfi votta við eftir gildandi 1. vegna þess gildis, sem embættisstimpillinn hefir, en ég tel það þó réttara, og mundi ég sjálfur hafa gert svo, ef ég hefði verið kjörstjóri. Ég tók ekki eftir því, hvort frsm. minni hl. kjördeildarinnar gerði þá till. í þessu máli, að kosningin yrði tekin gild, en mér skildist þó svo, og vil ég bera fram þá viðaukatill., að málinu verði að öðru leyti vísað til kjörbréfanefndar. Kosningin er ekki nákvæmlega lögum samkvæm, þótt hinsvegar sé ekki um neina slíka galla að ræða, að til mála geti komið að ógilda kosninguna eða fresta að taka hana gilda, en hinsvegar rétt, að kjörbréfan. fái þessi atriði til athugunar og geri við þau sínar aths., sem hún annaðhvort sendir hlutaðeigandi kjörstjóra eða stjórnarráðinu til frekari aðgerða. Ég skil ekki þetta millistig, sem meiri hl. kjördeildarinnar vill hafa í þessu máli, að fresta að taka ákvörðun um kosninguna. Mér skilst, að það þýði helzt það, að meiri hl. sjái sér ekki fært að fella kosninguna úr gildi. En hvað á þá þetta millistig að þýða? Málið liggur mjög ljóst fyrir, og ef ógilda á kosninguna, er sjálfsagt að gera það strax, svo að kosning geti sem fyrst farið fram af nýju, en hitt er illa gert gagnvart kjördæminu, að halda fulltrúa þess lengi utan þings, án þess að menn fái neitt um það að vita, hvort kosningin verður ógilt eða ekki. Þeir þm., sem vilja fresta að taka gilda kosninguna, hafa það víst í huga, að slíkt sé refsing á hlutaðeigandi kjörstjóra, en ég vil benda þessum þm. á það, að refsingin kemur ekki í réttan stað niður; hún lendir fyrst og fremst á kjósendunum í Hafnarfirði en ekki á kjörstjóranum sérstaklega. Ég skal að mestu leiða hjá mér ummæli hv. síðasta ræðumanns, sem voru utan við efnið, eins og svo oft áður. Ég vil þó segja það út af því, sem þessi hv.þm. sagði um misfellur í sambandi við kosninguna í Vestur-Skaftafellssýslu, að mér hefir þegar borizt rannsókn á þeim atriðum þess máls, sem um hefir verið kvartað, og eftir henni að dæma horfir málið svo að segja þveröfugt við við það, sem hv.þm. skýrði frá. Þar sem hinsvegar engin kæra hefir komið fram yfir kosningunni og kjördeildin leggur til, að kosningin verði tekin gild, álít ég ekki ástæðu til að fara út í þetta mál, en vil einungis segja hv. 4. landsk. það, að ég er þess hvergi varbúinn að hefja umr. um þetta mál. Að lokum vil ég svo drepa á eitt atriði í sambandi við kosninguna í Hafnarfirði. - Hér liggja fyrir atkvæðaseðlar með stofnum, sem sagt er, að eigi við, og ef þetta er rétt, er um brot á kosningal. að ræða, og verður undirkjörstjórnin þá líka sek í málinu, því að henni bar að taka stofnana frá og láta þá sér, svo að enginn vissi, við hvaða atkvæðaseðla þeir áttu. - Annars verða menn að fara varlega í þessum efnum. Það mun varla fara svo fram kosning, að ekki sé eitthvað við hana að athuga, meira eða minna, og þingið hefir réttilega haft þá reglu við ákvörðun um gildi kosninga að taka ekki annað þar til greina en það, hvað haft hefði áhrif á niðurstöðu kosningarinnar.

Frsm. meiri hl. 2. kjördeildar (Bergur Jónsson) Í framsöguræðu minni í gær skýrði ég frá því, að meiri hl. kjördeildarinnar gerði þá till., að þingið frestaði að taka gilda kosningu Bjarna Snæbjörnssonar, en kærunni yfir kosningunni yrði vísað til kjörbréfan. til rannsóknar og ályktunar. Ég býst við, að menn hafi ef til vill skilið þetta svo, að hér væri um eina till. að ræða, en svo er þó ekki, heldur um tvær algerlega sjálfstæðar till., annarsvegar till. um að fresta að taka gilda kosninguna, hinsvegar till. um að vísa kosningunni til kjörbréfan., sem hægt er að gera engu síður fyrir það, þótt kosningin sé tekin gild. Ég vil því beina þeirri ósk til hæstv. forseta, að hann beri fyrst upp till. meiri hl. um að fresta að taka ákvörðun um kosninguna. Verði sú till. felld, kemur till. minni hl., um að taka gilda kosninguna, að sjálfsögðu til atkv., og þá þar á eftir hin till. meiri hl., um að vísa málinu til kjörbréfan. Geri ég ráð fyrir, að sú till. verði a. m. k. samþ., hvernig sem málið veltur að öðru leyti. Eru fordæmi fyrir því, að kosning hefir verið tekin gild, en kærum út af henni jafnframt vísað til kjörbréfan. Svo var t. d. um 2 kærur á þinginu 1931. Ef þingið álítur, að ekki sé um veigameiri atriði að ræða en svo, að ekki sé ástæða til að fresta að taka ákvörðun um kosninguna, býst ég þó við, að þm. muni því geta gengið inn á þessa leið í málinu, og með því að ég geri ráð fyrir, að svo fari, sé ég ekki ástæðu til að fara út í einstök atriði kærunnar, frekar en ég gerði í framsöguræðu minni, en þá hélt ég mér við það eingöngu að skýra frá staðreyndum málsins, án þess að leggja nokkurn dóm á málið sjálft.

Jón Baldvinsson Hæstv. dómsmrh. hefir nú lýst yfir skoðun sinni á þessu máli, og lét hann svo um mælt, að hann mundi ekki sjálfur hafa látið kjósanda kjósa hjá sér vottalaust utan kjörfundar, ef hann hefði verið kjörstjóri, og verður ekki önnur ályktun dregin af þessu en að hann telji þetta rangt. - Misfellurnar á kosningunni í Hafnarfirði geta hæglega ráðið úrslitunum um hana. Þannig hlaut Kjartan Ólafsson í sinn hlut meiri hl. greiddra atkv. á kjörstað, og það er ekki fyrr en utankjörfundaratkv. koma til sögunnar, að Bjarni Snæbjörnsson verður ofan á, og þrátt fyrir allar misfellurnar fær hann þó kjörbréf hjá kjörstjórninni. Auk vottorðalausu atkv. hefir það einnig upplýstst, að bæjarfógetinn hefir verið vilhallur í framkvæmd kosningarinnar og þannig veitt kjósendum Sjálfstfl. aðstoð til að kjósa, en synjað kjósendum Alþfl. hins sama. Varð ágreiningur í yfirkjörstjórninni út af þessum atkv., sem bæjarfógetinn hafði veitt aðstoð við. Segir svo um það í útskrift úr gerðabók yfirkjörstjórnarinnar: „Út af þeim ágreiningi tók yfirkjörstjórnarmaður Björn Jóhannesson það fram, að þar sem honum þegar við byrjun atkvgr. utan kjörstaðar hafði verið tilkynnt af bæjarfógeta, að það væri hans skoðun, að aðstoð við atkvgr. eigi mætti eiga sér stað eða ráð eigi gert fyrir því í þar um gildandi lögum, mótmæli hann, að atkv., sem sýni, að aðstoð hafi verið veitt, verði gild tekin. Svar oddvita yfirkjörstjórnar við þessu var það, að hann rétt á eftir umrætt viðtal við kjörstjórnarmanninn hafði fengið þær upplýsingar frá þeim einhverjum, er staðið hafi fyrir kosningu utan kjörstaða í Reykjavík, að aðstoð þessi væri þar látin í té og kjósendur jafnvel um það spurðir, hvort þeir æsktu slíkrar aðstoðar, ef það kæmi fyrir, og hafi svo lögreglustjóri borið það undir dómsmálaráðuneytið, er látið hafi það uppi, að um „analogi“ eða hliðstæðu við niðurlag 33. gr. kosningal., nr. 28 frá 1915, myndi vera að ræða.“ Við þessa lögskýringu er það fyrst og fremst að athuga, að atkvgr. utan kjörstaða fara fram eftir 1. frá 1928, sem eru miklu strangari en gömlu lögin um þetta efni og verða því ekki borin saman við þau. Þessi vottorðalausu atkv., sem ekki verður fundin nein stoð í 1. og hæstv.dómsmrh. líka hefir lýst yfir, að væru ólögleg, á nú að fara að taka gild, og það enda þótt hér eigi í hlut embættismaður, sem sýnt hefir sig að vera vilhallur í framkvæmd þessara kosninga. Þannig neitar hann Alþfl.mönnum um að veita aðstoð, en fer strax á eftir á stúfana fyrir atbeina sjálfstæðismanna og talar við „þann einhvern“, er staðið hefir fyrir kosningu utan kjörstaða í Reykjavík, og fær hjá honum þessar upplýsingar, sem sjálfstæðismenn munu einmitt hafa óskað eftir. Hver „þessi einhver“ hefir verið, fær maður ekki að vita. Hæstv. dómsmrh. neitar, að það hafi verið hann, en ef til vill hefir það verið skrifstofustjóri hans, eða kannske það hafi bara verið Daníel. Því hefir verið haldið fram, að Alþfl. hafi verið tilkynnt um þessa breyttu aðstöðu bæjarfógetans, en fyrir því er enginn fótur, eins og sést af eftirfarandi vottorði: „Við undirritaðir, sem unnum á kosningaskrifstofu Alþýðuflokksins í Hafnarfirði við síðustu alþingiskosningar, vottum hér með að gefnu tilefni, að okkur var á mjög greinilegan hátt gert það skiljanlegt af bæjarfógeta, er kosning hófst á skrifstofu hans, að engin aðstoð yrði þar veitt við kosninguna þeim, er ekki gætu kosið sjálfir, og yrðu þeir því að bíða til kjördags, ef þeir vildu nota kosningarrétt sinn. Skrifstofu Alþýðuflokksins var aldrei tilkynnt síðar, að nein breyting hefði verið gerð á þessu atriði, en við komumst að því, er við fengum að sjá skrá bæjarfógeta yfir þá, sem hjá honum höfðu kosið, og sáum, að þar var tilgreint, að aðstoð hefði verið veitt. Hringdum við þá þegar til fulltrúa Alþýðuflokksins í yfirkjörstjórninni og spurðum hann, hvort yfirkjörstjórnin hefði tekið ákvörðun um þessa breytingu, en hann neitaði því algerlega og kvað bæjarfógeta ávallt hafa haldið því fram mjög ákveðið, að engin aðstoð yrði veitt við kosningu hjá honum. Hafnarfirði, 3. nóv. 1933. Ólafur Þ. Kristjánsson. Jóh. Tómasson. Í framhaldi af ofangreindu vottorði skal það tekið fram, að áður en kosning byrjaði hjá bæjarfógeta, spurði ég hann að, hvort aðstoð yrði veitt við kosninguna á skrifstofunni hjá honum, og neitaði hann því algerlega. Mér var síðan aldrei tilkynnt nein breyting á þessu. Hafnarfirði, 3. nóv. 1933. Björn Jóhannesson fulltrúi Alþýðuflokksins í yfirkjörstj. Hafnarfjarðarkaupstaðar.“ Ég sé ekki annað en að með þessum vottorðum sé það sannað, sem haldið hefir verið fram hér bæði í dag og í gær, að bæjarfógetinn hafi verið vilhallur sjálfstæðismönnum í kosningunum, eða fulltrúi hans, með því að hann hefir veitt öðrum flokknum þau forréttindi að fá að kjósa með aðstoð, en neitað hinum flokknum um þetta. Þetta hefir getað ráðið jafnvel úrslitum kosningarinnar, því að margir kjósendur munu hafa farið úr bænum án þess að kjósa, af því að þeim var kunnugt, að aðstoð yrði ekki veitt við kosningarnar, eins og bæjarfógetinn hafði skýrt Alþfl. frá. - Sjálfstæðismenn hafa haldið því fram í þessum umr., að kosningu Bjarna Snæbjörnssonar eigi að taka gilda, af því að sýnt sé, að hann hafi fengið meiri hl. atkv. En geta sjálfstæðismenn nokkuð um það sagt, hvað mörgum kjósendum var meinað að kjósa af þessum ástæðum, sem ég nefndi? Og ég skil ekki í því, hvernig Alþingi getur tekið kosningu Bjarna Snæbjörnssonar gilda eftir þær upplýsingar, sem fram hafa komið í málinu, og þar sem hæstv.dómsmrh. jafnvel hefir lýst yfir því, að hann líti svo á, að votta beri að hafa við kosningar utan kjörfundar. Eftir þeim skilningi bar yfirkjörstjórninni tvímælalaust að veita Kjartani Ólafssyni kjörbréf sem rétt kosnum þm. fyrir Hafnarfjörð, en með því að Alþ. hefir ekki haft þá venju að kjósa sjálft þm. inn í þingið, álít ég tvímælalaust, að ónýta eigi kosninguna.

Bjarni Snæbjörnsson Út af því, sem ég sagði í gær, að bæjarfógetinn í Hafnarfirði hafi tilkynnt báðum flokkum samstundis þá breyttu niðurstöðu viðvíkjandi aðstoð við kosningu utan kjörfundar, þá hafði ég fyrir mér umsögn bæjarfógetans, þar sem hann segist hafa vott að því að hafa tilkynnt skrifstofustjóra Alþýðuflokksins þessa niðurstöðu samdægurs á sinni skrifstofu, nefnil. bæjarfógetans. Það er svo um bæði vottorð og ræður manna hvar sem vera skal, að útbúa má þannig, að ósatt sé sagt, þó sannindalega sé sagt frá. Þannig segir í þessu vottorði, að skrifstofu Alþfl. hafi aldrei verið tilkynnt þessi breyting, sem hér varð á. Það er náttúrlega hægt að segja, að þetta séu sannindi. En skrifstofustjóranum var tilkynnt það á skrifstofu bæjarfógeta. Það er sannleikurinn, og virðist það í reyndinni sama, hvort skrifstofustjóranum er tilkynnt það á kosningaskrifstofu flokksins eða annarsstaðar. Annað ætla ég ekki að leggja til málanna. Þetta er aðeins til áréttingar því, sem ég sagði í gær. En út af því, sem hinn nýkomni maður frá Spáni sagði hér í deildinni um bæjarfógetann í Hafnarfirði, að hann væri vísastur til að hafa verið hliðhollur öðrum flokknum - það varð ekki skilið öðruvísi - og nota embættisstöðu sína til þess, þá vil ég lýsa það tilhæfulaus ósannindi. Það er ekki til einn einasti maður í Hafnarfirði, hvorki jafnaðarmaður né sjálfstæðismaður, sem mundi fást til að skrifa undir slíkt.

Jónas Jónsson Hæstv. dómsmrh. lýsti yfir, að hann teldi óþarft að rannsaka þetta mál, og vildi ekki tefja þingið á því. Ég get ekki skilið, hvernig sá flokkur, sem ber ábyrgð á þeirri óþörfu eyðslu að hafa þing nú, í stað þess að láta stjórnarskrána bíða reglulegs vetrarþings, - hvernig hann fer að berja sér á brjóst og tala um sparnað í þinghaldi. - Þetta er heldur engin röksemd í málinu. Enn síður er það röksemd í málinu, þegar haldið er fram, að þingið eigi að vera stutt, til þess að ekki sé hægt að rannsaka misfellur, sem hann veit sjálfur, að eru ekki óverulegar, þó að það í hans augum séu smámunir að þverbrjóta skýlaus kosningalög og venjur, sem menn yfirleitt fylgja. Það hefir komið í ljós, að bæjarfógetinn hafði ákaflega litla ástæðu til að snúast í þessu máli. Hann er búinn að neita um þetta leyfi 1931 og 1933. En þessi ósiður á þá að vera kominn úr Reykjavík, eftir því, sem við eigum að skilja af ræðu hæstv. ráðh. En ég hefi aldrei heyrt um hann fyrr en nú. Og ég veit, að maður, sem hefir starfað að kjörstjórn í Hafnarfirði a. m. k. 1931, segist muna eftir mörgum kjörseðlum úr Reykjavík, sem hafi verið vottaðir, og mundi ekki eftir neinum nema vottuðum seðlum frá skrifstofu lögmanns. Það lítur þess vegna út fyrir, að þessi ranga aðferð hafi ekki oft verið viðhöfð í Rvík. Og það er líka auðséð, að lögmaður hefir séð að sér í vor; því að ekki er hægt að skilja frásögnina öðruvísi en svo, að hann hafi hætt að gera þetta. Getur víst enginn þakkað, þótt hætt sé að gera slík spjöll í stærsta kjördæminu, og ekki sízt ef það hefir orðið hneykslunarhella fyrir aðra, sem annars voru á réttri leið. Ég skil vel, að hæstv. ráðherra óskar ekki eftir að tala um Mýrdalshneykslið. Um það er ekki hægt mikið annað að segja en það, sem komið hefir fram í kæru verkamannsins. Ég býst ekki við því, að þeir, sem þekkja hæstv. ráðh., taki það mark á yfirlýsingu hans, að þeir trúi hennar vegna, að þessir menn hafi verið alveg hvítir. Menn vita, hvernig þessi maður segir sannleikann. En ég býst við, að Mýrdalsmálið eigi eftir að koma gleggra fram, fyrst og fremst þegar rannsókn og dómi er lokið, og þegar almenningur fær aðgang að skjölum, til þess að geta séð, hve trúlega sýslumaðurinn þar hefir haldið á hinum óskeikulu metaskálum réttvísinnar. Að því leyti sem haldið var fram, að ég hefði veitzt að bæjarfógetanum í Hafnarfirði, þá er það rangt, nema að því leyti, sem verk hans gefa tilefni til. Hans verk eða verkleysa er ástæðan til þess, að kosningin var kærð í Hafnarfirði, og það eru í raun og veru vinnubrögð hans, sem liggja undir úrskurð Alþingis. Og það er ómögulegt fyrir hans beztu vini jafnvel - eins og t. d. hæstv.dómsmrh. - annað en játa, að þau eru öðruvísi en á að vera. Þess vegna geta vinir bæjarfógetans ekki kennt öðrum en honum sjálfum. Hann hefir snúizt frá því rétta til hins ranga, og það kemur fram í öllum gögnum málsins, að hann hafði enga frambærilega ástæðu. Hann fréttir, að annarsstaðar séu brotin lög. Hann fer í stjórnarráðið - annars liggja engar sannanir fyrir um það -, fer ekki til ráðherrans, leggur ekki fram neitt bréf. Yfirleitt vita menn ekki, hvort þetta er nokkuð nema tómur misskilningur. En þar sem því er haldið fram, að hann hafi ekki verið hlutdrægur í málinu, af því að hann sé kunnur að mörgum góðum persónulegum eiginleikum, þá er það enginn úrskurður. Og athugavert er það, að öll gögn benda á, að annar flokkurinn tapi, en hinn græði á öllum lögbrotunum.

Gísli Sveinsson Herra forseti! Úr því að ég stend upp á annað borð, skal ég víkja örfáum orðum að því máli, sem liggur fyrir, enda þótt ég ætti ekki sæti í þeirri kjördeild, sem hafði þetta mál til meðferðar. Menn tala um lögbrot, sem bæjarfógetinn í Hafnarfirði hafi framið, er hann notaði embættisstimpil sinn, en hafði ekki votta við. Það hefir komið fram í umr., eins og flestir þekkja, og bæjarfógeti sjálfsagt líka veit, að lögin hafa ákvarðað - reyndar af óskiljanlegum ástæðum -, að það skuli hafa tvo votta við. Það er talað um, að þetta sé af gefnu tilefni. En Alþingi hefir í raun og veru enga frambærilega ástæðu til að ákvarða slíkt; því að sé yfirvaldi trúað til að gefa ótal mörg áríðandi vottorð með sinni undirskrift og embættisstimpli, þá er þetta atriði þannig vaxið, að það ætti að vera undir sömu reglu. Allir vita, að embættismenn eru eiðsvarnir í sínum embættum, og það þarf sérstaklega sterkar sannanir til þess að hrinda því, að þeir geri rétt, þegar þeir eru að embættisstörfum og nota sín embættisgögn. Það hefir ekkert komið fram, sem bendi til þess, að bæjarfógetinn í Hafnarfirði hafi haft nokkra hvöt eða löngun og því síður nokkurn tíma nokkra framkvæmd til þess að halla réttu máli í þessu efni eða öðrum. Kjörstjórninni og honum hafa orðið á smávegis formgallar. Má segja, að öðrum hafi líka orðið slíkt á, og mjög er þetta óverulegt. Menn tala um, að bæjarfógetinn hefði ekki mátt veita aðstoð. Satt er það, að lögin um atkv.greiðslu utan kjörstaða gera ekki ráð fyrir því, eins og kosningalögin sjálf gera, sem gilda um kosningu á kjörstað, sem kveða svo á, að skylt sé að veita aðstoð. En þetta er glompa í nýrri l., og í ósamræmi við þann rétt, sem skapaður er í kosningal. þeim mönnum, sem fyrir eina eða aðra orsök treysta sér ekki til að framkvæma kosningaathöfnina. Það hefir gleymzt að færa þetta til samræmis, og væri að gefnu tilefni nú, ef úr því yrði bætt, og hníga öll rök að því. Enda hefir jafnglöggur embættismaður og lögmaðurinn hér í Rvík tekið þetta upp, af því að hann sá, að þetta var ekki bannað í lögunum, en var í samræmi við almenn kosningalög landsins, sem gilda á kjörstað. Hér er þess vegna um þvílíka smámuni að ræða, þó að það mætti segja, að hér séu að nokkru leyti formgallar, að það tekur ekki tali að eyða löngum túna að ræða þá, eða láta varða neinu viðvíkjandi að öðru leyti lögmætri kosningu, sem fulltrúi Hafnarfjarðar óneitanlega hefir nú. Þá gat hv. 4. landsk. ekki stillt sig um að heilsa upp á mig, er við erum nú hingað komnir. Það var að vísu svo, að ég bjóst við, eftir ummælum hæstv. forseta, þegar hann setti fundinn, að hér væri til umr. aðeins kosningin í Hafnarfirði, að enginn hv.þm. mundi leyfa sér að draga óviðkomandi mál inn í umræðurnar. En ég reiknaði í gáleysi ekki með því, að þessi hv.þm. hefir ekki farið eftir neinum reglum í stjórn sinni né innan þings. En hann situr nú hér ennþá á náð landsmanna, og þess vegna er það, að menn verða að taka hann ennþá eins og hann er. Kann ég því ekki við annað en víkja nokkuð að því, sem þessi hv.þm. sjálfur og að nokkru leyti hans útsendarar hafa haft í frammi í Vestur-Skaftafellssýslu síðan kosningu lauk þar. Hann mátti koma því hér inn mín vegna, því að svo er um hnúta búið, sem hann og fullvel veit. Hann veit meira en hann vill viðurkenna, af því að hann vill haga sér öðruvísi en samkvæmt betri vitund. Þessi hv.þm. og þeir, sem hafa honum fylgt, flestir í Reykjavík, en örfáir úr Skaftafellssýslu, hafa viljað gera veður út af minni kosningu. Þeim sárnaði, að ég var kosinn, sem eðlilegt er um andstæðinga. En fyrr mátti nú vera. Það er vitað, að piltur einn þar austur frá hefir ratað í þá ógæfu að gerast leiksoppur óhlutvandra manna, aðallega í Reykjavík; því að austur í Skaftafellssýslu hafa allir skynbærir menn haft alveg megnustu óbeit og skömm á þessu framferði, og búast jafnvel við, að það orki því, að uppreist þeirra flokks sé fyrir borð borin. Ég taldi að vísu, að rannsókn þyrfti ekki til, vegna þess að það er skömm að því, að þeir, sem ráðin hafa, skuli leyfa, að sakamálsákæra eigi sér stað gagnvart saklausum mönnum, þó að einhverjir óhlutvandir menn heimti það. Við erum sannarlega búnir að fá nóg af því og þjóðin öll, hvernig þessi maður, hv. 4. landsk., hefir hagað sér meðan hann, illu heilli, hafði dómsmálin í höndum sér. - Þangað kemur hann nú aldrei aftur. En vítin eru til þess að varast. Samt mun núv. dómsmrh. ekki hafa viljað leiða hjá sér að halda áfram rannsókn, og nú er henni lokið. Og hvað segir hún? Ja, hún segir ekki annað en það, að þetta er tilhæfulaus vitleysa og megnasta lygi frá upphafi til enda. En einmitt af því að svo er háttað, þá er þetta ágætt mál fyrir hv. 4. landsk. Því að það er honum gómsætast, sem upplýst er, að er lygi og vitleysa.  Þá skal ég víkja að því, sem fullyrt hefir verið, hvort maður hafi verið rekinn úr vinnu þar eystra. Frá heimili þessa manns voru teknir 3 bræður, og ekki hlynnt eins að neinu heimili í því tilliti. Þeir unnu mestmegnis í allt sumar og fram á haust. Var ekki talin ástæða til að gera rekistefnu, þótt einn hafi farið burt fyrir sjálfs sín skuld, eins og óróamaður. Samt komst hann rétt strax að vinnu aftur. Hann var aldrei rekinn, hann hljópst á brott fyrir sjálfs sín óróa og fyrir það, að hann vildi fara í meiðyrðamál við verkstjórann. Vinnu fékk hann á öðrum stað, þegar hann vildi. Það var ekki orðað, að hann færi burt. Þetta kom í ljós við rannsóknina. Einnig reyndi hann ítrekað að fá verkstjórann til að reikna sér kaup fyrir vinnu, sem hann vann ekki. Þetta er atriðið, sem hann var kærður fyrir, því að upplýst er, að hann reyndi með öllu móti að hafa þau áhrif á verkstjórann, að hann tæki heimildarlaust fé af ríkissjóði handa sér. Í annan stað er þessi maður kærður fyrir það, sem hann hefir borið fram um verkstjórann og eins um mig sem embættismann og frambjóðanda, til ábyrgðar og refsingar skv. 22. kafla hegningarl. Það er hart, að þessi piltur verður illa úti, en það verður svo að vera. Hann var látinn skrifa undir þetta allt, sem ýmsir menn upphugsuðu hér í Reykjavík, og hefir hann ekki haft vit til að varast það, sem lærisveinar hv. 4. landsk. lögðu fyrir hann, eða ekki verið svo umkomumikill. En áður en þessi piltur fór úr vinnu, hafði hann gert sig sekan líka um hitt, að meiðyrða svo gróflega verkstjóra sinn, að hann neyddist til að höfða mál, og þar verður pilturinn dæmdur í sekt, ef um málsefnið verður dæmt. Ég hefi ekki málið með höndum, en ég veit, að hann verður dæmdur. Þetta verður þá allt þeim að kenna, sem hér standa á bak við. Í allri Vestur-Skaftafellssýslu - þó að leitað væri með logandi ljósi - eru ekki nema 3–4 menn, sem hafa viljað sinna þessu. Það má hver fara austur, sem vill, til að smala; hann fær ekki fleiri. Þessi drengur var látinn gera enn meira. Hann var látinn ljúga upp á framsóknarmenn og bera á þá, að þeir hefðu hallmælt mér. Þeir voru kallaðir fyrir rétt, og lýstu þeir áburð piltsins tilhæfulausan. Nú eru þeir harla reiðir, og mega vera það, því að það er réttlát reiði. En hvernig nokkur þm. getur fengið sig til að fara að hreyfa við þessu óþverramáli hér, það skil ég ekki. Það er víst og satt, að gerðar voru nokkrar atrennur til þess að koma í veg fyrir, að ég næði kosningu. Það voru meiri atrennur en gerist og gengur. Á mig voru send tvö stórveldi: Sambandið, sem reyndar gafst upp við Mýrdalssand; en fulltrúi þess hefir mest gengið fram í því að æsa þennan mann til óskunda. Hitt stórveldið var ríkisstj., eða hæstv.forsrh., sem hagaði sér skikkanlega, enda hefi ég ekki heyrt, að hann hafi farið geyst í þessu máli, og töluðum við saman eins og menn tala saman. Sjálfsagt var þeim hæstv. ráðh. kappsmál, að andstæðingur minn kæmist að, en ég hefi ekki orðið þess var, að hann hafi gert sér far um að róta í þessum óþverra, - sem passar vel fyrir hv. 4. landsk. Það var sagt fullum fetum af ungum manni, sem kom í Vestur-Skaftafellssýslu fyrir kosningar og var handgenginn hv. 4. landsk., að hann - þ. e. 4. landsk. - hefði sagt, að nú væri kosningin vís, nú kæmist Gísli að. Nú, hvers vegna? Jú, af tvennu: Að hann var ekki lengur í hinni fullu náð, þessi andstæðingur minn þar, hjá þessum 4. landsk. -, hann hefði skeikað ofurlítið frá hinum rétta vegi; og í annan stað voru það ummæli piltsins, að við kosningarnar 1931 hafi verið gert bókstaflega allt, sem hægt var að gera, til þess að fella Gísla Sveinsson. Það hefði tekizt þá, en það væri ómögulegt að nota svo skítug meðul aftur.

Jónas Jónsson Þar sem hæstv. forseti leyfir mér að bera af mér sakir, þá gerist þess naumast þörf, þegar svo vill til, að það er sakborningur sjálfur, sem hefir talað, og fyrst og fremst þarf að gera hreint fyrir sínum eigin dyrum. Mjög skemmtilegur var inngangurinn að ræðu þessa hv.þm., - að eiginlega gerði ekkert til, þótt 1. segðu, að vottar skyldu viðstaddir vera, það mætti eins nota bara stimpil fyrir því. Þá sagði hann, að lögmaðurinn í Rvík væri skynsamur maður - hvað ég líka viðurkenni - og að hann hefði séð, að það þyrfti að breyta 1., og svo hefði hann breytt þeim. Maður furðar sig ekki á, að heili, sem svona starfar, geti lent í klandri við og við; er efnilegt, ef hann ætlar að halda fram svona þroskuðum skoðunum um löggjafarstarfið eins og hann nú byrjar á. Ég hefi ekki á þessum örstutta tíma tækifæri til þess að verja þennan unga mann í Mýrdal, sem reynt var að kúga með þessari einkennilegu verzlun. En lítt mun það hafa glatt sýslumanninn, að kæra hefir komið á verkstjórann. Það, sem hv.þm. sagði um áhrif manna úr Rvík, var allt út í hött. Verkamaðurinn kemur til Rvíkur eftir að ofbeldinu var beitt og hefir bæði hitt mig og aðra og sagt söguna. Ég segi hana eins og hann sagði; ég hefi ekki séð málsskjölin, en mér hefir ekki skilizt annað en það hafi sannazt með vitnunum, sem mestu skipti í þessu máli. Sýslumaður hefir nú reynt að skaða þennan mann eins og hann hefir frekast getað, og hann gaf í skyn, að verið væri enn að vinna að því með málaferlum. Ekki þarf það að vera ótrúlegt, eftir öllu, sem maður veit um þennan dánumann. Það er stutt síðan Lárus í Klaustri varð fyrir ranglæti af þeim flokki, sem nú ofsækir þennan unga mann. Íhaldið tók póstafgreiðsluna af Lárusi með ofsókn, því að Lárus átti ekki að vera hæfur til starfans. Mér er ekki grunlaust um, að sýslumaður viti eitthvað um, hvernig framkvæma skyldi það réttlæti. En þar sem Lárus var ekki talinn hæfur bréfhirðingamaður, þá býst ég heldur ekki við, að sérstök ástæða sé til þess fyrir sýslumanninn að hrósa sinni sýslu af því almennt, hvað framsóknarmenn hafi orðið fyrir miklum drengskap austur þar. Ég minnist þess ekki nú, að sýslumaður Skaftfellinga hafi gefið sig svo mjög út fyrir að vera skáld; það er miklu frekar að hann hafi talið sig vera vísindamann. Og í þeim efnum er hann kunnur fyrir að vitna alltaf í sjálfan sig, í gamlar blaðagreinar, sem enginn hefir lagt á minnið nema hann. En nú vill sýslumaður fara að skálda líka, og ef skáldskapur væri ekkert annað en að segja ósatt, þá hygg ég, að hann hefði nokkra von um, að hans yrði minnzt í þeirri grein líka, með álíka tiltrú og í vísindunum. Það, sem hv.þm. sagði um Lárus í Klaustri, var allt ósannindi.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er óhætt að segja, að hv. 4. landsk. sé skáld. Hann er svo lipur að skálda á þann hátt, sem honum kemur bezt, að hann skeytir engu, hvort hann fer með rétt eða rangt mál, aðeins að það sé til framdráttar hans eigin málstað. Um viðskipti okkar Lárusar í Klaustri vil ég helzt, að þessi hv.þm. skipti sér sem minnst. Ég er þess fullviss, að hvað þau snertir, þá ber Lárus mér ekki illa söguna. Þá vil ég undirstrika það, að allt, sem hv.þm. V.-Sk. sagði um kosningakærumálið þar eystra, var rétt. Það kom upp ágreiningur þar á milli verkstjórans og eins verkamannsins, sem var bílstjóri og hafði bíl í vinnunni. Hann vildi fá kaup fyrir bílinn þann tíma, sem hann var frá vinnu við hina lögskipuðu bílaskoðun, en það vildi verkstjórinn ekki greiða. Yfir þessu reiddist bílstjórinn og brigzlaði verkstjóranum um, að hann stæli af vinnutíma sínum. Sagði verkstjóri þá bílstjóranum, að hann gæti unnið, ef honum svo sýndist, en hann myndi ekki skrifa tíma hans. Það, sem ég sérstaklega vil vekja athygli á í sambandi við mál það, sem hér er til umr., er það, að aðferð sú, sem hér er átalin við kosningu utan kjörstaða, hefir verið viðhöfð hér í Rvík með vitund allra flokka og algerlega ámælislaust. Annars þekki ég svo vel þessa hv. embættismenn, sem hér eiga hlut að máli, að ég veit, að þeir hafa ekki gert annað en það, sem þeir hafa talið rétt, því að hvorugur þeirra mun vilja gera nema það eitt, sem rétt er.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Út af þeim ummælum hæstv.dómsmrh., að þar sem veitt hafi verið aðstoð við kosningu utan kjörstaða í Rvík og ekki kært yfir, þá sé ekki ástæða til þess að taka til greina kærur um þetta efni frá Hafnarfirði, vil ég segja það, að ég tel ekki rétt af Alþingi að ganga framhjá því, þegar það veit, að lög þau, er það setur, eru brotin og gengið á snið við þau, eins og t. d. í þessu tilfelli. Ég t. d. álít með öllu óleyfilegt að veita aðstoð við kosningar utan kjörstaða, og mér er líka kunnugt um, að lögmaðurinn hér í Rvík hefir litið þannig á líka, því að hann hefir tekið fram við þá, sem hann hefir veitt aðstoð undir þessum kringumstæðum, að þeir mættu búast við, að atkvæði þeirra yrðu dæmd ógild, en undirkjörstjórnin hér hefir þó ekki séð ástæðu til þess. Þá sagði hæstv.dómsmrh. í fyrri ræðu sinni, að það hefði verið sök undirkjörstjórnarinnar í Hafnarfirði, að það varð opinbert, hvernig þessir umræddu 6 kjósendur í Hafnarfirði kusu. Þetta er bara ekki rétt hjá hæstv. ráðh. Undirkjörstjórnin úrskurðaði ekkert um þetta, heldur lét seðlana ganga beint til yfirkjörstjórnar, og það var skylda hennar að láta þá í atkvæðakassann, úr því að hún tók þá gilda. En í stað þess heldur hún þeim sér og skoðar þá vandlega, og brýtur með því þá leynd, sem á að vera yfir kosningunum. Annars leit hæstv. ráðh. ekki svona á þessi mál 1924. Þá var eins og kunnugt er kært yfir kosningunni á Ísafirði. Munaði þá einu atkv. á milli okkar frambjóðendanna, og það vafaatkvæði, sem sent var hingað suður, opnað hér og gefið keppinaut mínum. Ég verð að segja það, að mér kom allundarlega fyrir það, sem hv.þm. V.-Sk. sagði. Hann byrjaði að tala um það, að Alþingi hefði ekki haft neina frambærilega ástæðu til þess að kveða svo á, að vitundarvottar skyldu vera við atkvgr. utan kjörstaða. En hvað kemur það þessu máli við? Alþingi hefir sett þetta ákvæði inn í lögin, og eftir því ber að hegða sér. Annars var það svo, að þingið hafði fulla ástæðu til þess að gera þetta, þar eð kosningu eftir kosningu hafði þessi atkvgr. utan kjörstaða verið misnotuð. Að hér sé glompa á lögunum, er því hrein og bein vitleysa. Lögin kveða eins skýrt á um það og hægt er, að vitundarvottar votti það, að kjósandi hafi kosið aðstoðarlaust og í einrúmi. Hér er því ekki um neina glompu að ræða nema í hugsunarhætti þessa hv.þm. Þar er hver glompan annari stærri. Það liggur alveg skýrt fyrir, eftir því sem fram hefir komið í málinu, að hér hafa tveir gífurlegir ágallar átt sér stað um kosninguna; það er vottaleysið og aðstoðin við atkvæðagreiðsluna utan kjörstaða, og ber því að ógilda hana með öllu. Þá vil ég benda á enn eitt í þessu máli, og það er, að atkvæðamunur frambjóðendanna hefir verið talinn 22 atkv. Það er nú sýnt samkv. gerðabók kjörstjórnarinnar, að þegar lokið var talningu þeirra atkvæða, sem greidd voru á kjörstað, þá hafði Kjartan Ólafsson 19 atkv. fram yfir Bjarna. Sex atkv. voru svo tekin gild, sem Bjarni átti, en veitt var aðstoð við og því samkv. lögunum ógild. Þá er og vitanlegt, að 9 atkv. voru tekin gild, sem annaðhvort vantaði nafn kjósandans á eða nafn sýslumannsins. Séu þessi 15 atkv. dregin frá 22, þá eru ekki eftir nema 7, og hefði svo atkv. manns þess, er sýslumaður neitaði að aðstoða, fallið á Kjartan, þá er mismunurinn ekki orðinn nema 6 atkv., og er það svo lítill munur, að ekki hafa mátt vera miklar misfellur til þess að hann hefði ekki snúizt við. Annars er rétt að taka það fram, að það var ekki bæjarfógetinn sjálfur, sem sá um undirbúning kosningarinnar, heldur fulltrúi hans. Bæjarfógetinn var í þingaferðum. En fulltrúinn er talinn maður mjög pólitískur og jafnframt hlutdrægur. Bera andstæðingar hans því afarlítið traust til hans.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Hv. þm. Seyðf. talaði um afstöðu mína til kosningakæranna frá Ísafirði 1924. Ég fæ ekki séð, að hún komi þessu máli neitt við. Hér er verið að deila um skilning á fyrirmælum laganna frá 1928. Það er því ekki hægt að ásaka mig fyrir það, þó að ég árið 1924 lifði ekki eftir lögum, sem sett voru 1928. Það, sem ég svo sérstaklega vil undirstrika í þessu máli, er það, að mér finnst það ekki koma til nokkurra mála, að það, sem látið er viðgangast óátalið í stærsta kjördæmi landsins, verði látið varða ógildingu á kosningunni í Hafnarfirði. Alþingi Íslendinga getur ekki verið þekkt fyrir slíkt réttlæti.

Að loknum 1. fundi í sameinuðu þingi var fyrsti fundur efri deildar settur. Deildina skipuðu þessir þingmenn, og voru þeir allir á fundi: A. Landskjörnir: 1. Jón Þorláksson, 1. landsk.þm. 2. Jón Baldvinsson, 2. landsk.þm. 3. Jón Jónsson, 3. landsk.þm. 4. Jónas Jónsson, 4. landsk.þm. 5. Guðrún Lárusdóttir, 5. landsk.þm. 6. Kári Sigurjónsson, 6. landsk.þm. B. Kjördæmakjörnir: 1. Bjarni Snæbjörnsson, þm. Hafnf. 2. Björn Kristjánsson, þm.N.-Þ. 3. Einar Árnason, þm. Eyf. 4. Eiríkur Einarsson, 2. þm. Árn. 5. Ingvar Pálmason, 2. þm. S.-M. 6. Magnús Jónsson, 3. þm. Reykv. 7. Páll Hermannsson, 1. þm.N.-M. 8. Pétur Magnússon, 2. þm. Rang. Elzti maður deildarinnar, Ingvar Pálmason, 2. þm. S.-M., tók forsæti til þess að gangast fyrir kosningu forseta deildarinnar. Kvaddi hann sér til aðstoðar sem skrifara þá Jón Jónsson, 3. landsk. þm„ og Pétur Magnússon, 2. þm. Rang.