Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Klukkan 13.30 hefjast fundir að nýju og verða þá óundirbúnar fyrirspurnir á dagskrá. Til svara verða forsætisráðherra, utanríkisráðherra, efnahags- og viðskiptaráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 1475 sem er 827. mál þessa þings. Um er að ræða frumvarp til nýrra laga um stjórn fiskveiða. Frumvarp þetta á sér aðdraganda í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna frá því í maí 2009 og starfi starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða en að því starfi komu fulltrúar alla stjórnmálaflokka á Alþingi, aðilar í atvinnugreininni og fleiri sem tengdust sjávarútvegi. Sá hópur starfaði undir forustu Guðbjarts Hannessonar. Hópurinn skilaði af sér skýrslu í september 2009 og síðan þá hafa þingmenn og ráðherrar ríkisstjórnarinnar komið að málinu ásamt embættismönnum ráðuneytisins en frumvarpið er samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu. Frumvarpið hefur í för með sér grundvallarbreytingar í stjórn fiskveiða en gætt er meðalhófs í allri tillögugerð og tekið tillit til mismunandi sjónarmiða í þessum efnum. Frumvarpi byggir einnig á hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar hvað varðar verndun og nýtingu þessarar auðlindar. Efnisumgjörð frumvarpsins er jafnvel til umfjöllunar í hópi hagfræðinga sem hafa það hlutverk að meta almenn og sértæk áhrif þess á greinina sem slíka og einstakar byggðir og þjóðarhag. Gert er ráð fyrir að hópurinn skili athugunum sínum í fyrri hluta júnímánaðar. Lögð er þung áhersla á að með svo víðtækri kerfisbreytingu sem hér er lögð til fylgi jafnframt ítarleg athugun líkt og þar er verið að vinna. Frumvarpið tekur einnig við af skýrslu starfshóps um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða frá 2010, eins áður er getið, sér í lagi þeim hluta skýrslunnar sem fjallar um svokallaða samningaleið. Eftirfarandi er stuttlega hluti af meginniðurstöðum starfshópsins með beinni tilvitnun, frú forseti: „Meiri hluti starfshópsins telur að með tilliti til settra markmiða og kröfu um jafnræði og meðalhóf sé rétt að endurskoða fiskveiðistjórnarkerfið með sjálfstæðri löggjöf sem taki hliðsjón af auðlindastefnu almennt er byggist á hugmyndum um samningaleið. Meiri hluti starfshópsins telur rétt að gerðir verði samningar um nýtingu aflaheimilda og þannig gengið formlega frá því að auðlindinni sé ráðstafað af ríkinu gegn gjaldi og að eignarréttur ríkisins sé skýr. Samningarnir skulu m.a. fela í sér ákvæði um réttindi og skyldur samningsaðila, kröfur til þeirra sem fá slíka samninga, tímalengd og framlengingu samninga, gjaldtöku, aðilaskipti, ráðstöfun aflahlutdeilda sem ekki eru nýttar, meðferð sjávarafla o.fl. Mismunandi skoðanir voru innan hópsins um útfærslu á einstökum atriðum slíkra samninga. Meiri hluti starfshópsins er sammála um að mæla með að aflaheimildum verði skipt í „potta“ þar sem annars vegar eru aflahlutdeildir og hins vegar bætur og ívilnanir, s.s. byggðakvóti, strandveiðar og aðrar sérstakar ráðstafanir.“ Þetta var tilvitnun í meginniðurstöðu þess starfshóps sem ég gat um áðan. Í september 2010 og í framhaldi af umræðu af starfi starfshópsins tók samstarfshópur stjórnarflokkanna við á haustmánuðum þar sem sex þingmenn komu að mótun tillagna að frumvarpi þar sem farið var yfir tillögur endurskoðunarhópsins. Í þeim hópi voru hv. þm. Atli Gíslason, Björn Valur Gíslason, Lilja Rafney Magnúsdóttir af hálfu þingflokks Vinstri grænna, en úr Samfylkingu komu hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir, Róbert Marshall og Helgi Hjörvar. Þann 21. mars sl. hætti Atli Gíslason í þingflokki Vinstri grænna og þar með í þessum samráðshópi þingmannanna. Þingmennirnir sem þá voru í hópnum skiluðu ýmsum minnisblöðum um málið og eftir það var endanleg frumvarpsgerð í hendi þess sem hér talar. Að þeirri vinnu komu einnig hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar, Jóhanna Sigurðardóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Guðbjartur Hannesson. Frumvarpið er síðan lagt fram sem frumvarp ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og var samþykkt í ríkisstjórn. Þaðan fór það svo til þingflokka stjórnarflokkanna og var afgreitt af þeim til framlagningar á hinu hv. Alþingi. Meginatriði lagafrumvarpsins eru eftirfarandi: Að áfram verði lögfest að nytjastofnar á Íslandsmiðum verði þjóðareign eftir því sem nánar er ákveðið í lögum og að óheimilt verði að selja auðlindina eða láta hana varanlega af hendi. Með sérstökum samningi má veita einstaklingum tímabundinn rétt til afnota eða hagnýtingar á auðlindinni gegn gjaldi. Hér er áréttað að með gerð tímabundinna nýtingarsamninga sé rofið hið meinta eignarréttarlega samband fiskveiðiheimilda og það er í reynd mikilvægasta atriðið sem frumvarpið felur í sér. Úthlutun veiðiheimilda og gerð samninga um nýtingarleyfi á aflaheimildum mun ekki mynda eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Samningar um nýtingarleyfi á aflaheimildum verði í upphafi að jafnaði til 15 ára og nýtingarleyfishafi á rétt á viðræðum um endurskoðun og hugsanlega framlengingu samnings sem getur orðið átta ár. Árétta skal að ekki er um skýlausan rétt til framlengingar samnings að ræða. Rétturinn einskorðast við að aðilar sem staðið hafa við allar samningsskuldbindingar á samningstímanum geti óskað eftir viðræðum um framlengingu. Tvenns konar skilyrði eru gerð fyrir framlengingu: Gerður er fyrirvari um heimild Alþingis til frekari breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu og aðrar forsendur mega ekki hafa breyst frá upphaflegri samningsgerð. Ógerningur er að tilgreina fyrir fram í löggjöf eða hvaða breyttu forsendur geti valdið því að samningar verði ekki framlengdir en litið verður til meginreglna samningalaga um brostnar forsendur í þessu sambandi. Jafnframt er vakin sérstök athygli á að í bráðabirgðaákvæði í frumvarpinu er tiltekið afar skýrt að lögin skuli endurskoðast á sjöunda ári. Gildistími frumvarpsins er því settur 23 ár, þ.e. upphafssamningur auk einnar átta ára framlengingar. Lagt er til að útgerðir sem úthlutað hefur verið aflahlutdeild og eða krókaaflamarkshlutdeild á fiskveiðiárinu 2010/2011 og uppfylla tiltekin skilyrði eigi rétt á samningum eins og hér eru lagðir til. Ekki þykir rétt að gera kröfu um ákveðið félagaform en heimilt verði að taka tillit til fjárhagsstöðu útgerðar við samningsgerð, að hlutaðeigandi sé í skilum með greiðslu skatta og opinberra gjalda og hafi gilda kjarasamninga við áhafnir. Hafi samningsaðili staðið við allar samningsskuldbindingar sínar skal hann eiga rétt á viðræðum um endurskoðun á framlengingu samnings sem hefjast skal sex árum fyrir lok gildistíma samnings en ljúki eigi síðar en fimm árum fyrir lok gildistíma samnings. Í frumvarpinu er eins og áður segir lagt til í bráðabirgðaákvæði að lög um stjórn fiskveiða verði endurskoðuð á sjöunda ári frá gildistöku nýrra laga. Þá hafa þær kerfisbreytingar sem hér eru lagðar til fest sig í sessi og hægt að taka mið af reynslunni við endurskoðunina. Tímabundinn nýtingarréttur eins og lagt er til er grundvöllur þeirrar umgjörðar sem þá er nauðsynleg. Varanlegt framsal veiðiheimilda er óheimilt. Sé útgerð hætt falla heimildir til ríkisins. Þó er lagt til í bráðabirgðaákvæði að varanlegt framsal sé heimilt fyrstu 15 árin eftir gildistöku laganna með þeim takmörkunum að ráðherra eigi fyrir hönd ríkissjóðs sem og sveitarfélög skýran forleigurétt. Framsal innan sömu útgerðar verði þó heimilt án þess að forleiguréttur ríkisins eða sveitarfélaga eigi við. Við ákvörðun um hvort forleiguréttur sé nýttur skal gæta að jafnræði, byggðasjónarmiðum og hagkvæmri nýtingu auðlindarinnar. Árétta skal að þrátt fyrir bráðabirgðaákvæði í frumvarpinu um flutning aflaheimilda geta handhafar aflaheimilda alls ekki gengið út frá því á grundvelli nýtingarsamninga að aflaheimildir hafi verðmæti eftir að fyrsti nýtingarsamningur rennur út. Með lagasetningu þessari verður ekki heft framtíðarsvigrúm löggjafans til breytinga eða almennra ráðstafana sem leitt geta til þess að heimild til varanlegs framsals aflaheimilda verði afnumin. Lagt er til bann við veðsetningu á aflahlutdeild og réttindum á grundvelli nýtingarsamninga um aflahlutdeild. Slík réttindi verða ekki aðfararhæf og falla því niður við gjaldþrot. Gera þarf breytingar á ýmsum lögum til að tryggja það en unnið er að gerð slíks frumvarps í ráðuneytinu og er þeirri vinnu að mestu lokið miðað við það sem lagt er til hér. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hluti aflaheimilda færist í svokallað hlutfall sem er strandveiðihluti, byggðahluti, leiguhluti, ívilnunarhluti og bótahluti. Um langt skeið hefur verið tíðkað að nýta hluta aflaheimilda til ýmissa jöfnunaraðgerða, ívilnana og uppbóta. Það á rætur sínar að rekja til lagasetningar sem allir þeir þingflokkar sem setið hafa á Alþingi síðustu ár hafa komið að með einhverjum hætti. Fram til þessa hefur sá háttur verið hafður á að aðeins hefur verið tekið af aflamarki fjögurra tegunda, þ.e. þorsks, ýsu, ufsa og steinbíts. Lagt er til að við tilfærsluna leggi allir aflamarkshafar til jafnan hlut og er þá miðað við heildarútreikning þorskígildistonna. Í magni munar um að aflamarkshafar í uppsjávartegundum leggja til tilfærslnanna eins og aðrir. Frá því að hinir mismunandi „pottar“ hafa verið innleiddir hafa þessir aðilar að vísu þurft að leggja til hinna samfélagslegu aðgerða sem ég rakti áðan. Hér er því augljóslega um jafnræðismál að ræða og er rétt að geta þess að fyrr á þessu þingi fluttu þrír þingmenn frá Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki tillögu um sambærilega breytingu á þessum jöfnunaraðgerðum. Í frumvarpinu er kveðið á um að á 15 árum flytjist allt að 15% allra aflaheimilda úr öðrum tegundum en þorski, ýsu, ufsa og steinbít í leiguhluta. Á fyrsta ári verða flutt 4% en síðan jafnt á ári þar til 15% markinu verður náð á 15. ári. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að aflaheimildir þessar verði boðnar upp þannig að heimild verði í reglugerð til að ákveða hámarksmagn sem hver og einn getur boðið í ásamt fleiri þáttum, samanber 3. gr þessa frumvarps. Þessar heimildir verði leigðar út á kvótaþingi en gert er ráð fyrir að sett verði fram sérstakt lagafrumvarp um kvótaþing og er slíkt frumvarp í smíðum í ráðuneytinu. Varðandi þorsk, ufsa, ýsu og steinbít er miðað við að aflamark núverandi hlutdeildarhafa verði ekki skert frá úthlutuðu aflamarki fiskveiðiársins 2010–2011 nema úthlutað heildarmagn verði lægra en sem því nemur á grundvelli ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar. Komi hins vegar til aukningar umfram framangreint verði 55% aukningarinnar úthlutað til hlutdeildarhafa en 45% renni til þeirra hluta sem að ofan greinir, fyrst til byggða- og strandveiðihluta og síðan til leiguhluta. Þegar heildarafli þessara tegunda fer yfir meðalafla fiskveiðiáranna 1991 til 2010–2011 skal 50% aukningarinnar umfram það magn renna til flokks 1 og 50% til flokks 2, eins og ég greindi frá áðan. Gert er ráð fyrir því að strandveiðihluti aukist um 2.400 tonn af þorski og 600 tonn af ufsa á fyrsta fiskveiðiári eftir gildistöku þessara laga, verði nægar heimildir fyrir hendi. Eins er gert ráð fyrir að byggðahluti aukist um 8 þúsund lestir, þar af 6 þúsund lestir af þorski, 1.200 lestir af ýsu og 800 lestir af ufsa, strax á fyrsta fiskveiðiári eftir gildistöku þessara laga, verði nægar heimildir fyrir hendi. Eftir að framangreindu aflamarki er náð til þýðingarmikilla verkefna í strandveiðihluta og byggðahluta fer allur hluti aukningar ríkisins í leiguhluta. Heimilt verður að færa aflamark úr leiguhluta í nýja nýtingarsamninga. Línuívilnunarhluti og kvótahluti verða að óbreyttu með þeirri undantekningu að gert er ráð fyrir að skel- og rækjubætur flytjist í byggðahluta alfarið fimm fiskveiðiárum eftir gildistöku laganna. Til þess að skýra með dæmi hvað þær breytingar hefðu í för með sér má bregða upp eftirfarandi mynd: Ef við gefum okkur að 10 árum eftir gildistöku laganna hafi orðið 60 þúsund tonna aukning heildaraflamarks í þorski á grundvelli ráðgjafar Hafrannsóknastofnunar en staðan sé óbreytt í öðrum tegundum, fara tæplega 15% af heildaraflamarki til hlutakerfisins en um 85% í hið samningsbundna krókaaflamarks- og aflahlutdeildarkerfi. Í dag fara tæplega 5% til þessa hluta- og bótakerfis. Við þessa breytingu verður skerðing samningshafa í heildargerðinni um 3.000 þorskígildi, úr 423 þúsund tonnum í 420 þúsund tonn. Fari svo að engin aukning verði á þessu 10 ára tímabili minnkar hlutur samningsaðila um 20 þúsund þorskígildistonn en í hlutakerfi hefur það lækkað sem því nemur á grundvelli 15% reglu sem nær, eins og fyrr segir, til annarra tegunda en þorsks, steinbíts, ufsa og ýsu. Vissulega er um mikla breytingu að ræða og báðir stjórnarflokkarnir hafa einmitt lagt áherslu á að gerðar verði breytingar á fiskveiðistjórninni. Það fer ekki hjá því að minnstu breytingar í stjórn fiskveiða hafa víðtæk áhrif og því er mikilvægt að gætt sé meðalhófs. En það er eðlilegt að um einstök hlutföll séu skiptar skoðanir og því mikilvægt að við þróum þá umræðu með þeim hætti að hún skili okkur fram á við í átt til þeirra markmiða sem við ætlum að ná. Mikil umræða hefur verið um gjald af sjávarauðlindinni og í frumvarpinu eru stigin skref í þá átt að skapa sátt og sanngirni um þau mál. Lagt er til að veiðigjald verði tvöfaldað frá því sem nú er. Jafnframt er gert ráð fyrir að heimilt verði að taka tillit til mismunandi framlegðarútgerðarflokka, en eins og þekkt er getur framlegð þeirrar verið afar mismunandi. Framlegð í uppsjávarveiðum og þorskveiðum hefur undanfarið verið ágæt en ekki verður annað sagt en að framlag t.d. til rækjuveiða hafi verið afleitt um tíma. Það er þó síbreytilegt eftir aðstæðum hverju sinni og er gert ráð fyrir að heimilt verði að taka tillit til þess. Varðandi tekjur af veiðigjaldi er gert ráð fyrir að 50% þeirra renni í ríkissjóð, 30% fari til sjávarbyggða samkvæmt sérstakri reiknireglu sem þarf að útfæra og 20% til að efla nýsköpun, rannsóknir, þróun og sameiginleg markaðsmál íslensks sjávarútvegs. Hjá þeim þjóðum sem við berum okkur helst saman við er það talið vera eðlilegt hlutverk ríkisvaldsins að sporna gegn fólksflutningum frá stöðum sem standa höllum fæti. Það er mikið vafamál að það hafi verið gert hér á landi en með því að beina veiðigjaldi að hluta til og beint til sjávarbyggða á landsbyggðinni er að mínu mati stigið mjög mikilvægt skref í þeirri stefnumörkun sem ég nefndi. Við skulum hafa það hugfast að við síðustu fjárlagagerð fannst mörgum freklega gengið að landsbyggðinni. Talnalegar úttektir um þessi mál benda til þess að íbúar landsbyggðarinnar fái aðeins um 50% af þeim sköttum sem þeir greiða til samfélagsins til byggða sinna samkvæmt þeim skýrslum sem okkur hafa verið kynntar. Á meðan fá íbúar af helstu vaxtarsvæðum landsins mun meira til byggðarlags síns. Það hefur verið mikið til umræðu á þessu ári. Ríkisstjórnin hefur átt fundi m.a. á Ísafirði og Suðurnesjum þar sem þessi mál hafa mikið verið rædd. Hér helst munurinn í hundruðum þúsunda á hvert mannsbarn og má því reikna með því að fyrir hvern íbúa á landsbyggðinni skipti þetta gríðarlega miklu máli. Ég tel mjög mikilvægt að við ræðum það þegar við horfum til hinnar stærstu auðlindar sem sjávarbyggðirnar vítt og breitt um landið byggja stöðu sína og afkomu á. Sú velmegun sem við sem þjóð höfum búið við undanfarna mannsaldra á sér því fjölmargar og margsnúnar rætur í útlendu athafnalífi, atorku og sögu 20. aldarinnar, en að öllu ólöstuðu er hlutur hinna íslensku sjávarbyggða stærri en nokkurra annarra í þessum efnum, eljan, framþróunin og samtakamátturinn en ekki síður fórnirnar sem þessir staðir færðu íslenskri þjóð og skiluðu sér smám saman í þeirri velmegun og velferðarríki sem við þekkjum í dag. Það varð ekki síst með nýtingu sjávarauðlindanna. Ég ætla ekki að öðru leyti að fara inn á þann þátt, en af því að hér hefur verið minnst á kostnaðarmat fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins bendi ég á að fjárlaganefnd samþykkti á sl hausti að láta Byggðastofnun gera sérstaka athugun og úttekt á byggðaáhrifum fjárlagafrumvarpsins og fjárlaganna. Ég held að það eigi að vera ein meginskylda okkar í þessum efnum þegar við afgreiðum lög eða fjárhagslegar skuldbindingar af hálfu Alþingis að gera jafnframt mjög nákvæma úttekt á því hvaða áhrif það hefur, ekki síst í þessum efnum. 
             Þá er sú nýlunda lögð til í frumvarpinu að sveitarfélögunum verði gefinn sá kostur, velji þau svo, að úthluta sjálf veiðiheimildum sem þeim falla í hlut í gegnum byggðaúthlutanir, einnig ef sveitarfélögin nýta sér þann forleigurétt á aflahlutdeildina sem ég nefndi áðan. Hægt væri að hugsa sér þá útfærslu að byggðarlaginu yrði gefið sérstakt númer í kerfi Fiskistofu sem aflaheimildum byggðarlags væri úthlutað til og síðan gæti sveitarstjórn úthlutað aflaheimildum til fiskiskipa í byggðarlaginu. Þau skilyrði eru þó sett að þau eigi heimahöfn á viðkomandi stað, að útgerðin eigi þar heimilisfesti og að aflanum sé landað þar til vinnslu. Það fyrirkomulag gæti gefið sveitarstjórnum ákveðið svigrúm til að stuðla t.d. að nýliðun í greininni og stuðningi við kvótalitlar útgerðir eða ákveðna veiðiaðferða- og útgerðarflokka. Menn hafa nefnt þar t.d. línu- og handfæraveiðar frá ákveðnum byggðarlögum. Þá gæfist einnig sá möguleiki að sveitarstjórnir veittu aflaheimildum til úrlausna ákveðinna verkefna sem gætu falist í meðafla eða við ákveðnar veiðar eins og fram kom á einstaka stöðum á sl. vori með grásleppuveiðum þar sem skyndilega komu aðrar tegundir inn eins og þorskur sem viðkomandi átti ekki heimildir fyrir. Lagt er til að framsal á aflamarki verði takmarkað innan fiskveiðiársins við 25% og réttindi til framsals verði áunnin með veiðum. Þeirri þrengingu framsalsréttar frá núgildandi lögum er ætlað að stuðla að því að skip veiði úthlutaðar aflaheimildir sínar. Á hinn bóginn er mikilvægt að viðhaldið sé svigrúmi til hagræðingar og að útgerðir geti brugðist við breyttum aðstæðum og því er takmarkað framsal innan ársins heimilt. Einnig þarf að hafa í huga að nokkuð er um að minni útgerðir án aflaheimilda treysti á að leigja til sín heimildir og með þessu ákvæði má ætla að nokkuð sé komið til móts við þær. Lögð er til sú breyting að óheimilt verði að flytja aflamark á milli krókaaflamarkskerfis og aflamarkskerfis. Jafnframt er lagt til að hlutdeild verði ekki færð á milli krókaaflamarks- og aflamarkskerfis. Í frumvarpinu eru settar frekari skorður við skiptum útgerða á aflaheimildum milli fisktegunda, svo sem tegundatilfærslna, en þar er kveðið á um að tegundatilfærslan megi ekki vera meiri en sem nemur 30% af aflamarki viðkomandi skips. Í frumvarpinu er einnig sú nýlunda að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra er heimilt að taka mið af stærð eða gerð skips, veiðiaðferð, búnaði, veiðisvæðum, heimahöfn og útbreiðslu stofna þegar aflahlutdeild vegna nýrra stofna er úthlutað. Það gefur möguleika á að taka sérstaklega tillit til aukinna krafna í umhverfismálum og siðrænnar umgengni við auðlindina. Áður var í reynd eingöngu unnt að horfa til veiðireynslu. Við úthlutun aflahlutdeildar skal síðan ætíð vera fyrir hendi nýtingarsamningur við stjórnvöld og þá er gert ráð fyrir því að heimild sé með reglugerð að beita tímabundið öðrum aðferðum fiskveiðistjórnar á tegundum sem greinin fjallar um svo sem með úthlutun á veiðidögum. Mikilvægt er að stuðla að sem mestri fullvinnslu sjávarafla hér á landi og í því skyni er lagt til með bráðabirgðaákvæði að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skipi nefnd er hafi það verkefni að leggja til aðgerðir sem geti stuðlað að auknum og hraðari árangri á þessu sviði. Í frumvarpinu er einnig að finna bráðabirgðaákvæði sem tiltekur að stofna skuli nefnd þriggja ráðuneyta til að fara yfir skattlagningu sjávarútvegsins frá ýmsum hliðum. Nefnd þessi skal hafa lokið störfum fyrir næsta haust. Þá má einnig nefna að í frumvarpi þessu er ákvæði um að framlengja bráðabirgðaákvæði nr. 9 í núgildandi lögum um stjórn fiskveiða. Það ákvæði segir að á tveimur fiskveiðiárum skuli leyfa frístundaveiðar eins og lögin kveða á um. Frú forseti. Ég sé að tími minn er búinn en grundvallarbreytingin er sú að hér er með óyggjandi hætti kveðið á um í lögum að meint eignarhald á fiskveiðiauðlindinni verði með afdráttarlausum hætti flutt í hendur þjóðarinnar og ráðstöfun er af hálfu ríkisins. Önnur 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hans. Það vekur auðvitað mikla athygli að ráðherrann leggur í málflutningi sínum afskaplega litla áherslu á hagkvæmni í veiðum og því hverju veiðar við Íslandsstrendur skila þjóðarbúinu sem heild. Hér er talað um nýliðun og að styrkja byggðirnar. Staðreyndin er sú að aflaheimildir í landinu eru að langmestu leyti hjá byggðum landsins, á landsbyggðinni, í kjördæmi viðkomandi ráðherra sem hefur talað. Það sem stendur upp á ráðherrann er að útskýra, fyrst hann leggur þetta mikla áherslu á að auka pottana svokölluðu við hliðina á aflahlutdeildarkerfinu, og svara því hvaða réttlæti er í því að þeir sem hafa á grundvelli gildandi laga keypt til sín heimildir þurfi núna í stórfelldum mæli að sæta skerðingum til að ráðherrann geti fengið heimildir til að ráðstafa veiðiheimildum eftir eigin höfði. 

Herra forseti. Í fyrsta lagi vil ég leggja áherslu á að hér er gætt meðalhófs. Hitt er svo staðreynd, og þar er ég ekki sammála hv. þingmanni, það hefur engin sátt verið um þetta kerfi og einstaka þætti þess, m.a. óöryggi byggðanna, samþjöppun aflaheimilda á einstakar útgerðir og síðan hvernig með þær hefur verið farið. Það er engin sátt um það. Það kom ekki hvað síst í ljós við síðustu alþingiskosningar þar sem þeir flokkar sem lögðu mikla áherslu á þessar breytingar fengu til þess afl að fylgja þeim eftir. Ef við lítum á skoðanakannanir, þó að þær eigi ekki endilega að ráða ferð í málum og afstöðu manna, hefur það ítrekað sýnt sig í skoðanakönnunum meðal þjóðarinnar að hún vill afdráttarlausar breytingar. 

Herra forseti. Það er rétt að erfitt hefur reynst að skapa sátt um stefnu okkar í fiskveiðistjórn, það er alveg hárrétt. En það þýðir ekki að það sé hægt að bjóða upp á hvað sem er vegna þess. Hæstv. ráðherra talar fyrir breytingum sem eru allar í átt til félagslegs kerfis. Síðast þegar við settum heildarlög á Alþingi um stjórn fiskveiða var megináherslan hagkvæmni veiðanna. Þá sátu núverandi hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra í ríkisstjórn sem lagði til frjálst framsal aflaheimilda. Forustumenn ríkisstjórnarinnar sátu í þeirri ríkisstjórn og bera ábyrgð á því. Hæstv. sjávarútvegsráðherra segir að þetta hafi skapað mikla óánægju og ólgu í tengslum við kerfið. Er hann með því að segja að það hafi verið mistök hjá Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrími J. Sigfússyni að styðja mál um frjálst framsal aflaheimilda árið 1990? Er hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að segja að það hafi verið mistök og við eigum að hverfa frá því? Vill ráðherrann félagslegt kerfi 

Herra forseti. Þrátt fyrir að ég viðurkenni mikilvægi og rétt markaðarins á hann ekki alfarið að ráða hvernig þróun fiskveiða og þróun byggða þróast. Þar erum við ósammála. Ég tel ekki að við eigum að markaðsvæða byggðir landsins þar sem ein þeirra geti lotið í gras án þess að íbúarnir hafi nokkuð um það að segja - þó að hún sé stödd við hin fengsælustu fiskimið rétt undan ströndum landsins.  Það að byggja upp kerfi sem skilgreinir að hluti þess taki tillit til þessara félagslegu þátta þýðir alls ekki að það verði óarðbærara. Er arðbært að leggja niður heilt byggðarlag og gera eignirnar þar verðlausar? Verður ekki sjávarútvegurinn þá líka að axla byrðarnar af því þegar verið er að reikna hagkvæmnina? Hins vegar verður líka hluti áfram í því formi sem  Ég tel að hv. þingmaður ætti að hverfa frá þessari algeru markaðshyggju og taka þátt í 

Herra forseti. Ekki var mikill sannfæringarkraftur í máli hæstv. sjávarútvegsráðherra þegar hann flutti framsöguræðu sína um þetta mál. Mig langar að spyrja hæstv. sjávarútvegsráðherra, í ljósi þess að hann talaði um að nauðsynlegt væri að gera ítarlega athugun á áhrifum frumvarpsins, hvernig í ósköpunum honum datt í hug að koma með frumvarp sem vegur að efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar án þess að hafa gert á því athugun hvaða afleiðingar það hefði. Hann boðar að það þurfi að gera einhvern tímann seinna. Heldur hæstv. sjávarútvegsráðherra að framlagning svona frumvarps hafi engin áhrif á þá atvinnugrein sem um ræðir? Og hvað á það að þýða að leggja fram frumvarp í því skötulíki sem þetta frumvarp er? Það eru ekki einungis efnahagslegu áhrifin heldur hefur komið fram og kemur fram í fylgigögnum með frumvarpinu að ráðuneyti formanns Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hæstv. fjármálaráðherra, telur frumvarpið jaðra við að brjóta stjórnarskrána. Hvernig dettur hæstv. sjávarútvegsráðherra í hug að koma með frumvarp 

Herra forseti. Skatan er ágætur fiskur og mjög dýrmætur. Þess vegna er allt í lagi að líkja frumvarpinu við þann fína fisk. En varðandi það sem hv. þingmaður vék að, áhrif á sjávarútveginn, hefur frumvarpið auðvitað áhrif en meðan nægur fiskur er í sjónum og markaður fyrir hann og við getum veitt er þar auðlind. Við erum að ræða hver fari með ótvíræðan eignar- og ráðstöfunarrétt auðlindarinnar. Á því tekur þetta frumvarp fyrst og fremst. Varðandi hagfræðilega úttekt er hárrétt að sá hópur er að störfum. Ég taldi eðlilegt og nauðsynlegt að sú úttekt færi fram. Hún kemur þá inn í vinnu um meðferð frumvarpsins. 

Virðulegi forseti. Þetta er alveg makalaus málflutningur hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra. Ég þarf að fá það fram frá hæstv. ráðherra hvort hann hafi verið fylgjandi því og hvort hann hafi raunverulega viljað, sjávarútvegsráðherrann sjálfur sem ber ábyrgð á regluverki þessarar atvinnugreinar, leggja fram þetta frumvarp án þess að hafa hagfræðilega úttekt í höndunum. Var það virkilega vilji hæstv. sjávarútvegsráðherra eða var þrýstingurinn svo mikill frá samstarfsflokknum að hann varð að leggja þetta frumvarp fram? Ég vil bara fá svar frá hæstv. sjávarútvegsráðherra við þessari spurningu. Þetta er grundvallaratriði. Úr því að talið barst að því að hér synti fiskur í kringum allt land held ég að við vitum það mætavel. En að láta sér detta í hug að leggja fram frumvarp sem menn hafa ekki hugmynd um hvaða afleiðingar hefur, ég tala nú ekki um á þeim tíma í sögu þjóðarinnar þegar við glímum við ákveðna erfiðleika, kippa fótunum undan atvinnugreininni og segjast síðan ætla að kanna það einhvern tímann seinna hvaða áhrif það hafi - bara einhvern tímann seinna. Það er kannski ráð að hæstv. sjávarútvegsráðherra lesi það sem stendur núna í 1. gr. laga um stjórn 

Herra forseti. Ég vek í fyrsta lagi athygli á því að ekki er gert ráð fyrir að meginefni frumvarpsins komi til framkvæmda fyrr en 1. september árið 2012, þ.e. á nýju fiskveiðiári. Komandi fiskveiðiár hefst 1. september en eftir að fiskveiðiár er hafið eru ekki gerðar veigamiklar breytingar, a.m.k. ekki nema undir sértækum kringumstæðum. Það er rétt að ég óskaði eftir þessari hagfræðilegu úttekt á áhrifum frumvarpsins, enda tel ég það hárrétt og nauðsynlegt. Síðan höfum við svigrúm til að vinna með málið. Það fer núna til Alþingis þar sem vinnan verður áfram vönduð. Ég tek undir með hv. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir ræðu hans. Nú þegar hefur mikil gagnrýni komið fram úr öllum flokkum í þingsal á þetta frumvarp. Ég staldra að þessu sinni og í þessu andsvari við 3. gr. frumvarpsins þar sem segir í raun að sjávarútvegsráðherra, á hverjum tíma væntanlega, geti beitt öðrum aðferðum við úthlutun aflaheimilda en að miða við heildaraflamark. Grunnforsenda hinnar svokölluðu sáttanefndar, endurskoðunarnefndar sjávarútvegslaga, var að gengið yrði út frá því að miða við aflamark. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé ekki vel til þess fallið í þeirri umfjöllun sem mun verða um þessa grein og aðrar í framtíðinni að ganga út frá sömu prinsippum og gert er í skýrslu 

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að í öllum meginatriðum er fylgt þeirri reglu sem hv. þingmaður minntist á. Hins vegar getur sú staða komið upp með nýja stofna, sem ekki er komin reynsla á hvað varðar að meta stærð þeirra og annað og ekki liggur fyrir ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, að beita þurfi öðrum veiðiaðferðum, svipað og við gerum núna í makrílnum þar sem beitt er öðrum aðferðum en að úthluta beint á skip á grundvelli aflamarks. Í núgildandi lögum þegar stofn er vannýttur, eins og t.d. með rækjuna sem talið var að væri minna veidd en ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar heimilaði eða lagði til í þeim efnum, þá eru tvær aðferðir, annars vegar úthlutað á skip og hins vegar ólympískar veiðar. 

Forseti vill upplýsa til hægðarauka fyrir þingmenn að miklu fleiri báðu um að veita andsvar en komast að.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Það er hins vegar mikilvægt að grundvallarforsendan fyrir niðurstöðum endurskoðunarnefndarinnar liggi nokkuð ljós fyrir og meginreglan verði að byggja á því aflamarkskerfi sem er við lýði í dag. Það er mikilvægt að fá þetta upp á borðið því að ég held að við getum ekki rætt mikið um þessi mál ef við höfum ekki þá sýn á hreinu. Vitanlega munu þeir sem starfa í greininni vilja sjá hvers konar kerfi verður til framtíðar, þ.e. hver grundvallarhugsjónin verður. Það gengur ekki að hafa það galopið að ráðherra geti t.d. eftir þrjú, fjögur, fimm ár eða hvað þau verða mörg tekið upp á því samkvæmt lögum 

Herra forseti. Það er mjög skýrt kveðið á um það í frumvarpinu að það byggist að meginhluta á aflahlutdeildarkerfinu. Þar er hlutdeild skipt í nýtingarsamninga annars vegar, sem eru meginhluti aflaheimildanna, og hins vegar í aðra hluta eins og byggðahluta, strandveiðihluta o.s.frv. Þar er því um beina hlutaskiptingu að ræða. Það getur verið mjög óheppilegt að hafa þetta algjörlega klippt og skorið. Eins og ég sagði þegar ég nefndi nýja stofna sem væru að koma inn eru miklar breytingar á stofnum. Menn hafa rætt um hugsanlegar breytingar og nefnt strandveiðarnar hér í þingsal, að þær færðust yfir í annað kerfi. Ég er ekki hlynntur því þessa stundina, en þarna getur verið lagalegt svigrúm. 
             En það er óbreytt, herra forseti, að aflahlutdeildarkerfið er grundvöllur á bak við þessa skiptingu enda byggir hún líka að hluta til á ráðgjöf 

Virðulegi forseti. Ræða hæstv. ráðherra þegar hann mælti fyrir frumvarpinu var ein sú lélegasta sem ég hef heyrt hjá hæstv. ráðherra og er þó af nógu að taka. Sannfæringarkrafturinn var akkúrat enginn. Eini sannfæringarkrafturinn sem kom fram í máli hæstv. ráðherra var sami tónn og hæstv. ráðherra var með í lokaræðu sinni hér um hið svokallaða minna frumvarp þar sem hann fór yfir og hjólaði í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Hæstv. ráðherra er mikill talsmaður þess að skilja byggðir ekki eftir út undan og vitnaði í því efni í fjárlögin. Ég spyr: Hver er skoðun hæstv. ráðherra á því, gangi það eftir, að það verði tekið út í meðförum þingsins að ekki verði greitt út til sjávarbyggðanna? Getur hann staðið að því að auka skattlagninguna svona mikið á sjávarbyggðirnar ef það gengur ekki til baka með þeim hætti eins og hæstv. ráðherra hefur lagt hér til? Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins hefur reyndar hakkað 

Herra forseti. Fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins sem leggur fram þetta kostnaðarmat er ekki löggjafinn. Þetta er mat hennar og vafalaust má finna aðrar leiðir í þessari skiptingu. Grundvallarhugmyndin er að sjávarbyggðirnar eigi að njóta hluta af slíkri gjaldtöku og ég er þeirrar skoðunar. Hins vegar hef ég lagt mín mál fyrir Alþingi og kynnt þau. Þau hafa farið í gegnum ríkisstjórn og gegnum þingflokka stjórnarflokkanna. Þar veit ég að eru skiptar skoðanir um einstaka útfærsluþætti, m.a. í þessu, en ég treysti Alþingi til að taka heildstæða afstöðu til þessa máls sem og annarra sem hér eru lögð fram. Af minni hálfu er þetta mál núna í höndum Alþingis en ég hef sagt mína skoðun á því hvernig ég tel að það eigi að vera. Alþingi tekur svo 

Virðulegi forseti. Það er með þessa grein í frumvarpinu eins og svo margar aðrar að hæstv. ráðherra lætur það í vald Alþingis, að sjálfsögðu, sem eðlilegt er að greiði úr því. Ég vil bara minna hæstv. ráðherra á eitt, þegar þetta var samþykkt út úr stjórnarflokkunum komu mjög misvísandi skilaboð þaðan. Margir stjórnarþingmenn segjast hafa gert mjög margar athugasemdir við frumvarpið, þar á meðal þá sem hér um ræðir. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra nokkurs sem hann svaraði ekki mjög skýrt áðan: Hvernig datt hæstv. sjávarútvegsráðherra í hug að mæla fyrir þessu frumvarpi áður en búið var að gera hagfræðilega úttekt á því? Það kom fram í hagfræðilegri úttekt að hann leggur til að sumir landshlutar, sumar byggðir, fari í eyði nái þetta frumvarp fram að ganga. Það er akkúrat það sem hann leggur hér til, áttar hæstv. ráðherra sig ekki á því? Hvers vegna mælir hæstv. ráðherra fyrir þessu frumvarpi áður en fyrir liggur hagfræðileg úttekt á málinu? Það er mér algjörlega ofviða að skilja 

Herra forseti. Ég legg mikla áherslu á þessa hagfræðilegu úttekt og að hún sé síðan þá leiðbeinandi um framhald vinnu málsins, mikil ósköp. Hér dettur engum í hug að hrinda í framkvæmd einhverju sem mundi hafa mjög alvarlegar afleiðingar fyrir sjávarútveginn í landinu, enda hefur því verið lýst yfir. Hins vegar tel ég að með þessu frumvarpi séu einmitt stigin mjög nauðsynleg skref og gerðar brýnar aðgerðir. Ég minni aftur á að það er afar mikilvægt að tryggja óyggjandi að þessi auðlind sé í eigu þjóðarinnar sem og ráðstöfun hennar. Á því má enginn vafi leika. Það er grundvallaratriði. Ég ítreka að ég flyt þetta mál og það er gott að flytja það. 

Herra forseti. Ég vil ræða tvennt undir liðnum um fundarstjórn forseta, í fyrsta lagi komust færri að en vildu í andsvör við hæstv. ráðherra eins og fram kom í máli forseta en svo virðist sem einhvers konar kvótakerfi hafi verið innleitt í andsvörum þar sem það virðist ekki hafa farið eftir því venjubundna - fyrstur kemur, fyrstur fær - heldur var úthlutað eftir flokkum að einhverju leyti. Ég geri athugasemd við þetta ef satt er. Hins vegar óska ég eftir því að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra verði viðstödd umræðuna. Þá meina ég alla umræðuna vegna þess að þetta er stórmál sem snertir efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar eins og hér hefur komið fram er, snertir grundvallaratvinnuveginn og afkomu okkar. Þessir tveir ráðherrar hafa haft miklar skoðanir á þessum málum, hafa hins vegar ekki tjáð þær hér í umræðunni 

Forseti vill geta þess að andsvör eru skrifuð inn í 2. mgr. 56. þingskapa. Þegar fleiri en fjórir biðja um að fá að koma í andsvör þarf að raða og forseti hefur gert það til þess að sem flest sjónarmið komi fram samkvæmt viðtekinni venju og hefð. Það getur þýtt að ekki verði fullt jafnrétti þannig að allir þingflokkar komist að. Þetta var gert núna eins og gert hefur verið hingað til eftir bestu vitund og þekkingu.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tjá mig um kvóta á andsvörum, framsal á andsvörum á þó vel við í þessari umræðu. Ég tek undir þau orð sem þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins bar hér upp, það er vitanlega mjög mikilvægt að hæstv. ráðherrar, forsætisráðherra og sjávarútvegsráðherra, verði við þessa umræðu. Fáir hafa tjáð sig jafnmikið um sjávarútveginn og hæstv. forsætisráðherra. Ég held að það væri mjög hollt fyrir forsætisráðherra að sitja hér og hlusta á þá umræðu sem fer hér fram til að auðga og hleypa meira innihaldi í umræðu hennar um sjávarútveginn. Ég held að það sé mikilvægt að hæstv. forsætisráðherra hlýði hér á þingmenn og hvet ég herra forseta til að beita sér fyrir því sem og að hæstv. fjármálaráðherra verði hér til að segja okkur frá áliti fjármálaráðuneytisins á þessu frumvarpi.

Forseti hefur þegar gert ráðstafanir til að koma þessum skilaboðum á framfæri en veit líka til þess að forseti Alþingis fundar nú með formönnum þingflokka - sem þegar eru komnir að útidyrunum og færa þá ósk fram líka á fundinum.

Virðulegur forseti. Ég tel ástæðu til að ítreka þá beiðni sem hefur komið fram um að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði viðstaddur þessa umræðu og hæstv. forsætisráðherra líka.

Það er ekki …

Ástæðan fyrir því er meðal annars sú að í andsvari hæstv. ráðherra við hv. þm. Ólöfu Nordal áðan sagði hæstv. ráðherra að hagfræðilega úttektin, sem enn á eftir að vinna þó að búið sé að leggja frumvarpið fram, mundi ekki breyta meginniðurstöðu málsins, meginatriðin yrðu áfram eins hvað sem liði hagfræðilegu úttektinni. Þetta hefði ég að sjálfsögðu viljað spyrja hæstv. ráðherra út í en vegna þess að það var ekki svigrúm til þess, það var búið að fylla kvótann hvað andsvör varðaði, vildi ég gjarnan að hæstv. ráðherra kæmi í andsvar við mig til að svara áhyggjum mínum af þessu. Það er verulegt áhyggjuefni að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra lýsi því hér yfir að hagfræðilegar afleiðingar frumvarpa 

Virðulegur forseti. Ég verð að koma hér upp og kveðja mér hljóðs um þetta mál, fundarstjórn forseta. Hér er um að ræða gríðarlega mikið hagsmunamál fyrir hóp manna í samfélaginu, útgerðarmenn, og mér finnst óviðeigandi undir þessum umræðum að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson taki þátt í umræðunni með þessum hætti. Hann er algjörlega ótrúverðugur í þessari umræðu þar sem hann er útgerðarmaður, á kvóta sjálfur og hefur beina fjárhagslega hagsmuni af því að koma í veg fyrir að þetta frumvarp og þessi frumvörp fari í gegn. Ég hef lengi gert athugasemdir við það að Sjálfstæðisflokkurinn væri pólitískur armur útgerðarinnar á Íslandi. Það birtist hvergi betur en akkúrat í þessari umræðu og að hann skuli vera næstur á dagskrá á eftir sjávarútvegsráðherra finnst mér algerlega óviðeigandi. Ég hvet hv. þingmann til að fá inn varamann meðan þessi umræða á sér stað.

Herra forseti. Ég leið fyrir kvótann á andsvörum áðan og þykir mér það miður, en ég fer fram á að hæstv. velferðarráðherra verði viðstaddur þessa umræðu. Hæstv. forsætisráðherra hefur haft mikil áhrif á velferðarkerfið en ég vil að velferðarráðherra komi líka vegna þess að það er hvergi nokkurs staðar góð velferð í neinu landi nema það sé styrkt atvinnulíf og arðbært, og hér kemur fram hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að hann ætli ekki að gefa neitt fyrir arðbærni eða hagkvæmni kerfisins. Það skiptir engu máli þó að hagfræðileg úttekt segi að kerfið sé slæmt, það á ekki að breyta neinu. Ég vil gjarnan að hæstv. velferðarráðherra sé viðstaddur umræðu um þá stefnu að fórna arðseminni og þar með velferðarkerfinu fyrir einhverja rómantík. Hann getur þá gætt hagsmuna þeirra sem njóta velferðarkerfisins.

Virðulegi forseti. Ég mótmæli harðlega málflutningi hv. þm. Þórs Saaris þar sem hann ýjar að því að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sé vanhæfur á einhvern hátt til að taka þátt í þessari umræðu. Ég ætla að segja að hv. þm. Ásbjörn Óttarsson er afar vel hæfur vegna þekkingar sinnar einmitt á sjávarútvegi til að taka þátt í umræðunni en það á hins vegar ekki við um hv. þm. Þór Saari. Ég tel að það sé styrkur fyrir umræðuna að í henni taki þátt menn sem eru sprottnir upp úr sjávarútveginum, hafa haslað sér þar völl að eigin frumkvæði og með sinni atorku. Ég held að það sé gríðarlegur styrkur fyrir okkur að hafa einmitt slíka menn til að takast á við umræðu af þessu tagi. Vegna þess að ekki veitir af að flytja þá þekkingu hingað inn í sali þingsins, eins og sú umræða hefur stundum farið fram um sjávarútvegsmál, sem hefur byggst á klisjum og upphrópunum og á ekkert skylt við þann reynsluheim sem þeir þekkja sem hafa starfað í sjávarútveginum. Anginn af þessari umræðu er að það eigi að vera þannig að menn eigi alls ekki að hafa komið að atvinnulífinu, menn eigi ekki að hafa nokkra þekkingu á atvinnulífinu sem eru í þingsölum því að þá eru þeir vanhæfir í öllum sköpuðum hlutum. Þvert á móti er það svo að í gegnum áratugina hefur það einmitt verið styrkur þingsins, t.d. í sjávarútvegsmálum, 

Forseti. Það er með ólíkindum að heyra þá umræðu sem hér á sér stað undir liðnum um fundarstjórn forseta að hv. þm. Þór Saari dirfist að taka sér það vald að úrskurða um hæfi einstakra þingmanna til að ræða tiltekin mál. Alþingi er þverskurður þjóðfélagsins, sem betur fer. Ef hv. þingmaður legði hér fram einhverja allsherjarreglu um hverjir mættu taka til mál á hinu háa Alþingi stæði hann sennilega einn eftir. Þetta er ekki framkoma sem er líðandi eða með nokkrum hætti afsakanleg og ofbýður öllu skynsamlegu fólki. Það fer betur á því að því fleiri sjónarmið úr sem breiðustum grunni komi hér inn. Og ég mótmæli því að þetta frumvarp sé bundið tilteknum einum stjórnmálaflokki. Það er rangt að gefa það til kynna og það er ómaklegt að bera slíkt fram, hv. þm. Þór Saari.

Forseti vill minna á að í orðum um fundarstjórn forseta skal ræða um framkvæmd þingskapa, svo og dagskrá, fundartíma og önnur formsatriði. Undir þennan lið falla ekki efnisumræður um þingmálið sem slíkt.

Herra forseti. Þar sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson vitnaði áðan í ræðu mína og forseti gerði ekki athugasemdir, þá var ekki alveg hárrétt með farið þegar hv. þingmaður talaði um hagfræðiúttektina og þau orð sem ég sagði í því. Ég sagði að grunnatriðin, sú kerfisbreyting að tryggja að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu alveg óskoruð þjóðareign og ráðstöfun þeirra í höndum ríkisins, sú grundvallarkerfisbreyting sem þar væri, væri í sjálfu sér grundvallaratriðið. Hins vegar með einstök útfærsluatriði, þá yrði það í sjálfu sér skoðað og m.a. væri hagfræðiúttektin til þess að fara yfir það. En grundvallarkerfisbreytingin sem þarna væri um að ræða væri svo aftur það mál sem ég var að leggja áherslu á. Ég vil bara að það komi fram, herra forseti, svo að aðrir fari ekki að taka þennan misskilning upp og rangtúlka hann.

Forseti vill enn minna á að þetta er umræða um form en ekki efnisumræður.

Virðulegur forseti. Ég ætla að gera athugasemd við fundarstjórn forseta. Þegar hv. þm. Þór Saari leyfir sér að koma í ræðupúlt Alþingis og krefjast þess að einstaka þingmenn fái ekki tækifæri til að ræða mál á Alþingi einhverra hluta vegna sem hentar ekki hv. þingmanni og gera það með þeim hætti sem hv. þm. Þór Saari gerði þá er ég afar ósátt við fundarstjórn hæstv. forseta, að hann skyldi ekki berja í bjöllu. Vegna þess að slík ummæli sem látin eru falla eins og hv. þingmaður gerði eru þess eðlis, hæstv. forseti, að slíkt sé gert. Það er vegið með þeim hætti að einstaka þingmanni hér í salnum, sem hv. þingmaður gerir æðioft, að það er tímabært að barið sé 

Virðulegi forseti. Ég vil gera tvær athugasemdir við fundarstjórn forseta, taka annars vegar undir þær óskir sem hér hafa komið fram um að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra séu viðstaddir umræðuna, ekki síst í ljósi mikilvægis þessarar atvinnugreinar og ummæla hæstv. forsætisráðherra. Hins vegar vildi ég líka koma hingað upp að gefnu tilefni þegar hv. þm. Þór Saari gerir að umtalsefni hæfi þingmanna. Mér fannst það vera lágkúrulegt og hefði ekki fundist athugavert við fundarstjórn forseta að hæstv. forseti hefði gert athugasemdir við það. En ef við höldum áfram með þessa umræðu - hvernig á þetta að enda? Eru allir þeir sem koma úr atvinnulífinu vanhæfir til að fjalla af þekkingu um það sem gerist þar? Eru allir þeir sem koma þá úr launþegahreyfingunum vanhæfir til að fjalla um mál sem snerta þá? Eru allir þeir sem eru kennarar vanhæfir til að fjalla um menntamál? Eru þeir einir hæfir 

Forseti vill taka fram að í þessari umræðu hefur ekkert komið fram - forseti telur ekki að neinn af þeim hv. 63 þingmönnum sem hér sitja sé vanhæfur til umræðu um þetta mál.

Herra forseti. Þessi umræða hefur náttúrlega snúist út í þennan klassíska útúrsnúning um eitthvað allt annað en það sem ég sagði. Ég hef aldrei talað um að menn með þekkingu á atvinnulífinu ættu ekki að tjá sig eða aðrir með sérfræðiþekkingu á ákveðnum hlutum ættu ekki að tjá sig í púltinu. Ég hef aldrei sagt það, aldrei, og það er bara rangt að halda því fram að ég hafi sagt það. Það sem ég sagði var að mér finnst ekki við hæfi að þingmenn sem hafa persónulega beina fjárhagslega hagsmuni af þeirri löggjöf sem er hér að fara í gegn, eða ekki að fara í gegn, taki þátt í umræðum. Það er ekki andstætt hagsmunaskráningu eða hæfisreglum þingsins, ég veit það, en mér finnst það sjálfum ekki við hæfi. Mér finnst það algjörlega óeðlilegt að menn sem eiga mjög mikið undir fjárhagslega séu hér í púlti að tala gegn frumvörpum sem hafa bein áhrif á þeirra fjárhagslegu hagsmuni. Þannig er það bara og þar með er ég ekki að vega að Ásbirni Óttarssyni 

Herra forseti. Sú umræða sem hv. þm. Þór Saari hefur opnað á er ekki ný af nálinni í þessum sal. Hún hefur átt sér stað margoft við margvísleg tilefni og það er alveg skýrt hvaða reglur gilda um þessi efni. Í síðari tíð höfum við á þinginu verið að auka gagnsæi um hagsmuni einstakra þingmanna og ljóst er - og ég vil þakka hæstv. forseta fyrir að hafa tekið af skarið um það, það var nú tilefni þess sem ég óskaði eftir því að fá að taka til máls - að það eru engir slíkir hagsmunir hér undir að einstakir þingmenn séu óhæfir, enda eru þingmenn aldrei óhæfir, aldrei, til þess að taka þátt í umræðu um þau mál sem hér eru. Ég vil vekja athygli á því að í dag ræðum við almenna löggjöf um stjórn fiskveiða.

Virðulegur forseti. Ég vil ítreka það sem komið hefur fram hjá öðrum þingmönnum að ég tel fulla ástæðu til þess að hæstv. forseti geri athugasemdir við það þegar einstaka þingmenn ætla að gera aðra þingmenn vanhæfa, ætlast til þess að aðrir þingmenn tjái sig ekki um tiltekin mál. Vegna þess að hv. þm. Þór Saari kom hér upp aftur og færði þau rök fyrir máli sínu að sá hv. þingmaður sem hann hefði verið að tala um hefði persónulega hagsmuni af málinu þá er það nú svo að allir þingmenn hafa meira og minna persónulega hagsmuni af öllum þeim málum sem við erum að ræða hér og það á ekki hvað síst við um sjávarútvegsmálin sem varða efnahag landsins alls og möguleika okkar á að lifa mannsæmandi lífi í landinu. Af því að hv. þm. Þór Saari vill ekki að menn ræði mál sem varða þau svið eða þá hópa sem þeir á einhvern hátt tilheyra hafa þingmenn Hreyfingarinnar margoft lýst því yfir að þeir séu einu fulltrúar almennings á Alþingi. Og er þá ekki eðlilegt að fulltrúar Hreyfingarinnar taki ekki þátt í umræðum um málefni almennings?

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þór Saari getur ekkert skáskotið sér undan sínum eigin ummælum með því að segja að hann hafi ekki verið að vega persónulega að hv. þm. Ásbirni Óttarssyni. Auðvitað var hann að því. Hann var að gera það með þeim hætti að hann vildi útiloka hann hérna frá einna veigamestu umræðu sem fer fram í þinginu. Það er auðvitað alveg fráleitt. Eins og hér hefur komið fram var ákaflega mikilvægt að hæstv. forseti tók af skarið um að hv. þingmenn eru ekki vanhæfir til þess að taka þátt í umræðu almennt talað og það gildir auðvitað að öllu leyti. Við erum sífellt að taka afstöðu til mála sem snerta okkar persónulegu og fjárhagslegu hagsmuni, eins og t.d. skattamál. Eru þá þingmenn vanhæfir í þeim efnum? Ég ítreka þetta: Það hefur verið og er styrkur þingsins að hingað inn í þingið hefur oft valist fólk sem hefur komið úr atvinnulífinu og kannski er það núna veikleiki þingsins að það eru ekki nægilega margir slíkir einstaklingar hér til staðar. Þess vegna er það styrkur fyrir okkur í þessari umræðu eins og annarri að hafa mann eins og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson sem gjörþekkir sjávarútveginn, hefur hafist þar upp af sjálfum sér 

Virðulegi forseti. Ekki var sú umræða sem átti sér stað hér á undan mjög uppbyggileg. En ég ætla ekki að staldra við það. Ég vil byrja á að tala um þá umræðu sem staðið hefur um sjávarútveginn og þá sem starfa í honum. Hún endurspeglast kannski aðeins í þeim umræðum sem hér hafa orðið um fundarstjórn forseta. Ég vil sérstaklega gera það að umtalsefni að hæstv. forsætisráðherra hefur verið í forsvari fyrir slagorða- og ófrægingarherferð gagnvart fólki sem starfar í þessari grein, það er hvorki henni né embætti hennar sæmandi. Það er með ólíkindum að hæstv. forsætisráðherra skuli hafa gengið fram með þeim hætti sem hún hefur gert, það er óþolandi og ólíðandi og er henni til ævarandi skammar. Sjávarútvegurinn er undirstöðuatvinnuvegur þjóðarinnar. Og hvað þýðir það? Það þýðir að eftir því sem honum gengur betur þeim mun meiri verður hagsæld og velferð í landinu. Flóknara er það ekki. Ef undirstöðuatvinnuvegurinn gengur vel getum við miðlað til þeirra sem þurfa á því að halda, ég nefni til að mynda aldraða, öryrkja og allt það sem snýr að velferðarkerfinu í heild sinni. Þannig er það og framkoma hæstv. forsætisráðherra er því algjörlega óþolandi og tilgangurinn er einungis pólitískur. Við skulum rifja það upp við hvaða aðstæður íslenskur sjávarútvegur starfar. Hann keppir við ríkisstyrktan sjávarútveg á mörkuðum um allan heim og þarf að standa þar á eigin fótum. Eftir því sem okkur gengur betur og eftir því sem við sköpum meiri verðmæti þeim mun meiri hagsæld verður það fyrir þjóðina. Það er ekki flóknara. Alla tíð hefur verið mikil óvissa, og sérstaklega pólitísk óvissa, í kringum sjávarútveginn en hún hefur verið með alversta móti síðustu tvö árin. Við höfum séð beinar afleiðingar þess, þær blasa við. Margir aðilar sem þjónusta sjávarútveginn og starfa í kringum greinina hafa fært fyrir því rök og bent okkur á hversu óæskilegt þetta er. Það sem er þó verst við það er að þetta skaðar okkur til lengri tíma litið. Eins og ástandið er í dag sinnir sjávarútvegurinn ekki af nægjanlegu miklu afli markaðsstarfi og gæðamálum til að auka aflaverðmætið og um leið tekjur þjóðarbúsins. Hann sinnir því ekki nógu vel vegna þess að hann er hálflamaður. Á sama tíma hafa Norðmenn - sem hafa alla tíð verið að keppa við okkur á sömu mörkuðunum en alltaf verið í lægri standard en við, alltaf fengið lægra verð fyrir afurðir sínar, sérstaklega í þorskinum - farið í gríðarlega mikið markaðsstarf úti í heimi, gríðarlega mikið markaðsátak, eytt í það stórum fjárhæðum, á meðan við sitjum heima og gerum ekki neitt eða allt of lítið. Þetta kom mjög vel í ljós þegar ég heimsótti 3xStál á Ísafirði en þar sögðu menn okkur hvað er að gerast. Útlendingarnir sem keppa við okkur eru hugsanlega að komast fram úr okkur í þeirri framþróun sem fylgir því að bæta meðferð afla, auka nýtingu og aflaverðmæti, vegna þess að við fjárfestum ekki nóg í þeirri grein. Það er mjög áberandi að íslenskur sjávarútvegur er ekki að fjárfesta nægilega mikið, það er frost. Mig langar aðeins að rifja upp hvernig þetta blessaða kvótakerfi byrjaði allt saman, sem að sjálfsögðu hefur aldrei verið og verður aldrei óumdeilt og er ekki gallalaust. Árið 1983 kom út hin svokallaða Svarta skýrsla frá Hafró. Í skýrslunni var þess getið að ef ekki yrði dregið úr veiðunum með mjög afgerandi hætti mundi þorskstofninn hrynja, nánast endanlega. Hvað var gert? Þá fóru menn í að reyna að stýra veiðunum, menn byrjuðu reyndar bæði með sóknarmark og aflamark til að draga úr veiðunum. Það var dregið 40% úr veiðunum. Voru sjómenn að biðja um það? Voru útgerðarmenn að biðja um það? Nei, þeir voru ekki að biðja um það, alls ekki því að tekjur þeirra og atvinnumöguleikar voru skertir um 40%. Svo er talað um það í dag að þessir aðilar hafi verið að biðja sérstaklega um þetta. Það var ekki þannig. Mig langar líka að rifja upp hvað hefur gerst og ég var háseti til sjós þegar þetta gerðist. Hvað gerðist til að mynda í meðferð afla? Það hefur orðið alger bylting því að þegar þetta var þá var öll útgerðin á hausnum. Og hvað var þá gert? Þá var gengið fellt til að rétta sjávarútveginn af. Hverjir borguðu það? Jú, það voru nefnilega launþegar og íbúar landsins sem borguðu hallareksturinn af sjávarútveginum, þannig var það þá. Eitt skal ég segja ykkur, bara til að draga það fram, sem veitir ekki af oft og tíðum: Þegar ég var til sjós, og áður en kvótakerfið kom til, hefði sá skipstjóri verið rekinn sem hefði látið sér detta í hug að draga upp netatrossurnar þó að spáð væri brjáluðu veðri og fiskurinn yrði tveggja nátta næst þegar dregið yrði. Það datt þetta ekki nokkrum manni í hug. En ef skipstjóri dregur ekki upp netin þegar spáir svona þá yrði hann rekinn, það eru staðreyndir málsins í dag, og þetta skilar okkur að sjálfsögðu miklu meiri heildarverðmætum fyrir þjóðarbúið. Þetta eru staðreyndir. Ég sagði líka áðan: Kvótakerfið er ekki gallalaust og verður eflaust aldrei gallalaust. En ég minni á eitt. Frá því að það var sett á hafa stjórnvöld á hverjum tíma fært 40% af aflaheimildum á milli útgerða með handafli eða pólitískum ákvörðunum. Ef einhver hefur fengið 100 tonnum úthlutað þá er búið að færa af honum 40 tonn, eða 40%, með pólitískum ákvörðunum til að bregðast við ákveðnum göllum, færa til og búa til potta fyrir smábáta og strandveiðibáta, fyrir krókaaflamarksbáta, byggðakvóta og þetta allt saman með handvirkum hætti. Það voru pólitískar ákvarðanir, 40% af veiðiheimildum færð til. Það segir kannski allt um þetta. Svo koma menn upp og segja, eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði áðan, að markmiðið núna sé að þetta verði í þjóðareign. Það eru engar deilur um það. Hættum að tala á þessum nótum. Það deilir enginn um það að þetta sé þjóðareign. Hættum þessari vitleysu. Þetta er algerlega óþolandi málflutningur. Það eru engar deilur um það á milli stjórnmálaflokka að þetta sé eign þjóðarinnar og þjóðin eigi að njóta arðsins af auðlindunum. Mig langar aðeins að ræða ráðherraræðið í frumvarpinu. Það hlýtur að vera umhugsunarefni fyrir hv. þingmenn hvernig því er háttað. Í einni greininni er, held ég, 19 sinnum talað um að „ráðherra skuli“ og „ráðherra geri“ og „ráðherra sé heimilt“. Það er umhugsunarefni fyrir okkur í þinginu í ljósi þeirrar misskiptingar sem klárlega á sér stað í strandveiðunum, eins og ég benti á. Það er ekki hægt að deila um það, hún liggur alveg skýrt á borðinu. Vestfirðingar fá til að mynda ekki sömu réttindi og menn á Norðurlandi. Það eru bara tölulegar staðreyndir. Vestfirðingarnir fengu að róa í fimm daga meðan Norðlendingar áttu eftir 30% af kvótanum sínum einum degi eftir að tímabilinu lauk. Þetta kalla ég ekki jafnrétti, alls ekki. Ég ítreka að hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir tók undir þessa gagnrýni í fyrra og að hluta til í hittiðfyrra og hv. þm. Lilja Rafney Magnúsdóttir tók líka undir þessa gagnrýni í fyrri umræðu um þau mál sem við ræðum nú. En samt sem áður hefur ekkert gerst af því að ráðherrann hefur einn valdið. Þessu þarf að breyta. Ég fagna því sérstaklega að það verði þá tekið til meðferðar í hv. sjávarútvegsnefnd þegar þetta verður skoðað þannig að dregið verið úr ráðherraræðinu og þingmenn hafi beinni aðkomu að því sem verið er að gera. Mig langar aðeins að tala um það sem allir eru sammála um, held ég, og ekki eru miklar deilur um, en það er sá ljóður sem er á því að menn selji sig út úr greininni. En hvernig hefur þetta verið að gerast? Förum yfir staðreyndirnar. Hvað gerðist til að mynda árið 2007 þegar miklar skerðingar urðu? Þá höfðu menn val. Menn gátu minnkað við sig, hætt eða bætt við sig. Það voru mjög margir sem gerðu það því að veiðigetan er langt umfram það sem við megum veiða. Hvað gerðist þá? Hv. þm. Sigmundur Ernir Rúnarsson, sem situr í salnum, sagði í ræðu sinni að þeir sem hefðu sýnt byggðalega festu ættu að fá að njóta. Já, fínt, en hvað gerðist? Hvað gerðist í lok ársins 2008? Þá gerðist að minnsta kosti tvennt sem ég ætla að rifja upp fyrir utan allt annað. Skuldir þeirra sem höfðu keypt veiðiheimildirnar af þeim sem hættu, til að halda vinnunni í byggðarlögunum, nánast þrefölduðust út af gengishruninu. Þetta vita allir. En þeir sem seldu kvótann sinn og lögðu peningana í bankann fengu hann tryggðan og þeir héldu peningunum sínum. Hvað gerist svo? Síðan er farið í þessar strandveiðar og þá fengu sömu aðilar, margir hverjir, aftur aðgang þarna inn þó svo að þeir væru búnir að selja sig margsinnis út úr greininni. Þetta kalla ég ekki réttlæti, því miður. Virðulegi forseti. Menn tala um að það sé svo mikilvægt að hafa nýliðun í greininni. Fínt, það getur vel verið að það sé gott. En hvað er nýliðun? Er maður sem er búinn að selja sig nokkrum sinnum út úr greininni og fer í strandveiðar nýliði? Ég spyr. Er það nýliðun í greininni þegar öflugt sjávarútvegsfyrirtæki ræður til sín hámenntaðan mann, sendir hann í markaðssetningu og aflar meiri tekna fyrir þjóðarbúið? Er það nýliðun þegar sprotafyrirtæki og nýsköpunarfyrirtæki, eins og 3xStál, ræður til sín mann til að hanna fiskvinnslutæki sem bætir nýtingu á afla og skapar þar af leiðandi meiri tekjur? Er það nýliðun? Ég held að við þurfum að ræða þetta aðeins því að þetta er orðið eitthvert slagyrði, að mér finnst. Mesta ógnin við sjávarbyggðirnar í landinu hefur á undanförnum árum verið vitlaus aflaráðgjöf. Það er alveg skýrt í mínum huga. Svo tala menn, eins og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, um byggðirnar, og allt gott um það að segja. Við höfum væntanlega sama skilning á mikilvægi þeirra. En hvaða áhrif hafði það á sjávarbyggðirnar, og hvaða umræða varð um það á þinginu, þegar bolfiskheimildir voru skornar niður um 60 þús. tonn fyrir ári? Það var ekkert rætt. Halda menn að það hafi ekki áhrif á sjávarbyggðirnar þegar heimildir eru skornar niður um 60 þús. tonn? Hvers konar endemis vitleysa er þetta? En hvernig er sú ákvörðun tekin? Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fær tillögu frá Hafrannsóknastofnun. Hann tekur þær og leggur sitt til málanna, fer eftir þeim að sumu leyti og jafnvel öllu og stundum bætir hann einhverju við. Væri ekki eðlilegra, áður en við ræðum málið hér, að láta sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra mæla fyrir tillögum sínum, hver sem hann er á hverjum tíma. Hann gæti sagt hvað honum fyndist skynsamlegast að gera, og miðað þar við ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar, og borið það undir þingið. Þingið gæti tekið þátt í málefnalegri umræðu og haft skoðanir og kannski væri best að þeir sem hefðu vit á þessum málum tækju þátt í þeirri umræðu þó að það virðist trufla suma. Það væri hin eðlilega umræða um sjávarútveginn. Nei, hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd bíður skjálfandi og nötrandi hérna inni í færeyska herberginu og segir: Já, þetta ætlar ráðherrann að leggja til. Þessum hlutum þurfum við að breyta. Við þurfum að taka miklu dýpri umræðu um sjávarútvegsmál. Hvernig nýtum við auðlindina? Við höfum mörg undanfarin ár verið að veiða allt of mikið æti frá fiskinum, það hefur engin umræða verið um það. En nú eru menn að vakna upp við vondan draum þegar þeir sjá sjófuglastofnana hrynja. Af hverju skyldi það vera? Getur það hugsanlega verið út af því að makríllinn er að koma og keppa um ætið? Það er væntanlega fyrirséð, hvort sem um er að ræða svartfugl, lunda eða kríu. En hvað erum við að gera? Ég nefni til dæmis þessa veiði á gulldeplu. Þar er verið að veiða æti frá fiskinum. En við ræðum aldrei efnislega um sjávarútveginn og hverju það skiptir hvernig við nýtum auðlindina. Nei, við ræðum hann allt of oft í einhverjum slagorðafrösum 

Frú forseti. Ég vil aðeins víkja að þeim þætti í máli hv. þingmanns þar sem hann fjallaði um sameiginleg markaðsmál í sjávarútveginum. Ég get tekið undir að þar eigi að gera betur. Við eigum að samhæfa betur kraftana í þeim efnum. Hv. þingmaður minntist líka á fjármagn til þeirra hluta. Í frumvarpinu er einmitt lagt til að jafnframt því sem veiðigjaldið yrði hækkað, þ.e. tvöfaldað eins og þar er gert ráð fyrir, mundi það skiptast með þeim hætti að 50% rynnu í ríkissjóð, 30% til sjávarbyggðanna og 20% í sérstakan þróunar- og markaðssjóð í líkingu við það sem hv. þingmaður nefndi. Þar höfum við ekki hvað síst einmitt horft á það hvernig Norðmenn hafa gert í þeim efnum þar sem 

Virðulegi forseti. Við erum sammála um þetta, við hæstv. ráðherra. Það er mjög mikilvægt að við sinnum þessu markaðsstarfi. Eins og hæstv. ráðherra bendir á eru Norðmenn að setja mjög stórar fjárhæðir í markaðssetningu og hættan er sú að við verðum undir. Það er líka mikilvægt að við reynum að eyða óvissu um sjávarútveginn, einmitt til að hann geti farið enn frekar í markaðssetningu sem mun að sjálfsögðu á endanum leiða til þess að við fáum mun meiri tekjur fyrir þjóðarbúið í heild sinni. Við erum algjörlega sammála. Hæstv. ráðherra nefndi rannsóknasjóðinn yfir svokölluðum VS-afla, það er mjög mikilvægt að svo verði áfram því að þar hefur verið komið í gegn mjög merkilegum og mikilvægum verkefnum. Við verðum við að standa sameiginlegan vörð um hann og þar erum við hæstv. ráðherra sammála. Ég er hins vegar mjög ósáttur við þessa almennu deild í verkefnasjóðnum sem ég hef ekki tíma til að fara yfir núna. Ég hef margoft gert það og það er mjög óeðlilegt að þar hafi einstakar stofnanir nánast frjálsan aðgang 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að við séum þarna nokkuð góðir saman á línu um að það beri að styrkja sameiginlegt markaðs- og þróunarstarf sjávarútvegsins þannig að ekki séu bara einstök fyrirtæki þar ábyrg heldur megi gera það meira samræmt og það sé mikilvægur þáttur í því. Varðandi það sem hv. þingmaður kom inn á um Hafrannsóknastofnun og ráðgjöf í þeim efnum vil ég bara segja að það er mjög mikilvægt að styrkja og efla störf Hafrannsóknastofnunar eins og það að við getum verið með okkar aflaráðgjöf á sem styrkustum vísindalegum grunni. Ég tel að stofnunin vinni mjög að því en það starf má styrkja og efla þannig að það verði enn þá öruggara. Varðandi endanlega ákvörðun um aflamark á einstökum tegundum má svo sem vel vera að finna megi einhverjar aðrar leiðir til lokaákvörðunar. Eins og nú er gert er það á ábyrgð ráðherra 

Virðulegi forseti. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því að sjávarútvegurinn er hátæknimatvælaframleiðsla. Hann er ekki bara um að fara út á sjó og veiða einhverja fiska, það er ekki sama hvernig það er gert. Það er mjög mikilvægt að við tökum þessa umræðu og þess vegna er mikilvægt að halda áfram á þessari braut. Ég fagna því hins vegar sem hæstv. ráðherra segir, að hugmynd hans sé að endurskoða hvernig staðið er að því að ákveða heildaraflamark í hverri tegund. Mín skoðun er alveg skýr, alveg sama hver ráðherrann er á hverjum tíma. Hann á að færa rök fyrir máli sínu, skila inn tillögum og þingið á að taka þessa ákvörðun. Það tel ég mjög hollt, þá fáum við einhverja umræðu. Við vitum öll um allar þær deilur sem hafa staðið á milli sjómanna undanfarin ár eða áratugi út af því sem Hafrannsóknastofnun gerir. Það er mjög mikilvægt að þeim skilaboðum sé komið á framfæri og þess vegna tel ég mikilvægt að breyta þessu í þá veru að ráðherra leggi fram tillögur sem verða svo samþykktar í þinginu. Það mun færa okkur framar og líka í 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna þar sem hann talar auðvitað af þeirri þekkingu sem hann hefur eftir að hafa verið í þessari atvinnugrein um langt árabil. Kannski líka um langt árabil hefur verið ákveðið ósætti í samfélaginu sem stjórnmálaöfl hafa gert út á til að smala atkvæðum á fjögurra ára fresti. Atvinnugreinin hefur þar af leiðandi lifað við stöðuga ógn á fjögurra ára fresti. Hvaða þættir eru það sem hv. þingmaður telur að væri nauðsynlegast að breyta í núverandi kerfi til að reyna að ná sem víðtækastri sátt? Ég geri mér grein fyrir að það verður seint hægt að uppfylla óskir allra. Eru einhverjir sérstakir þættir sem þingmaðurinn er tilbúinn að breyta? Er það þá skoðun sjálfstæðismanna hverjir þeir væru?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Ég mun bara svara fyrir mig prívat og persónulega en ekki einhvern flokk í heild sinni. Að mínu viti fólust mikil sóknarfæri í niðurstöðu sáttanefndarinnar um hvernig menn gætu hugsanlegu náð sáttum. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt fyrir alla aðila málsins, alveg sama hverjir það eru og hversu hart þeir deila, að menn slái allir af. Öðruvísi náum við ekki sátt. Mér fannst ég lesa það út úr niðurstöðu sáttanefndarinnar, en síðan þegar menn fara að túlka það eins og margt annað túlka þeir það með mismunandi hætti. Ég held að aðalatriðið sé að við náum að festa þetta niður, þ.e. að ákveðinn hluti af aflahlutdeildinni verði inni í því kerfi sem er, verði í einhverjum pottum og ráðherrann hafi þá heimild til að færa á milli. Þá á ég við ákveðinn hluta í prósentum talið. Reynslan segir okkur að við verðum að hafa eitthvert aflamark til þess að bregðast við því sem við höfum horft á gerast, til að mynda þegar verður áfall í einni byggðinni eða ákveðnir stofnar hrynja. Þá verðum við að geta brugðist við. Ég held 

Virðulegi forseti. Í þessu frumvarpi er gert ráð fyrir nýtingarsamningum, að mínu viti allt of skömmum, og í frumvarpinu sjálfu er lagt til að kerfið verði síðan lagt af eftir 23 ár því að þá verða lögin afnumin. Mig langar að heyra álit hv. þingmanns á því hvað hann telji að samningarnir þurfi að vera langir til að skapa eðlilega rekstrarstöðu í atvinnugreininni, og stöðugleika. Ég get líka tekið undir að það sé eðlilegt, og ég held að það sé nokkuð víðtæk sátt um það, að það þurfi að vera til kerfi sem bregðist við þeim ójöfnuði sem óheft markaðshyggja getur haft í för með sér. Nú er lagt til að þarna séu settar verulegar veiðiheimildir nokkuð bratt inn í það kerfi, hugsanlega á þessu ári og líka á næstu árum. Hvað telur hv. þingmaður að þessi hlutdeild þyrfti að vera stór í 

Virðulegi forseti. Hvað varðar lengd nýtingarsamninganna sem hv. þingmaður spyr um held ég að það sé mjög mikilvægt að menn fari yfir það hvað er eðlileg afskrift í fjárfestingunni í kringum sjávarútveginn. Ég held að menn verði að skoða það í rólegheitunum og nota sömu aðferðafræðina. Þá er ég ekki að tala um sömu tímalengd og í vatnsaflinu eða orkunýtingunni í heita vatninu. Ég held að menn verði að skoða hvað er eðlilegt. Ég er ekki með neina patentlausn á því. Það er dálítið loðið hvernig þessi endurnýjun á sér stað, mér finnst eðlilegt að menn hafi ákveðinn samning sem ríkið gerir við viðkomandi aðila og standi hann að öllum hluta við samninginn endurnýjast hann með einhverjum ákveðnum hætti. Það þarf að tryggja betur. Hættan við þetta er sú að það fjari undan, menn hætti að fjárfesta og verði í óvissu og þá munu að sjálfsögðu allir þeir sem eru litlir og meðalstórir deyja. Þessir stóru munu lifa af, það liggur alveg fyrir og við sjáum það á fyrstu viðbrögðum fjármálastofnananna sem segja: Það er miklu 

Frú forseti. Kerfið er ekki gallalaust, sagði hv. þm. Ásbjörn Óttarsson, en samt hefur hann enn ekki svarað því hverjir ágallarnir eru sem menn eru tilbúnir að skoða. Ég inni þingmanninn aðeins nánar eftir því. Síðan segir hann að það séu engar deilur um þjóðareign á auðlindinni, en engu að síður er séreignarrétturinn helsta röksemd andstæðinga frumvarpsins gegn því að hér megi nokkru breyta. Sjálfstæðismenn hafa gengið sérstaklega hart fram í því að þeir geti til dæmis ekki sætt sig við 15 ára nýtingarrétt. Hér var vitnað í niðurstöðu sáttanefndarinnar svokölluðu, þingmaðurinn fullyrti að ákveðin sóknarfæri væru í niðurstöðum þeirrar nefndar og ég velti fyrir mér hvaða sóknarfæri það væru. Hver var þá hin raunverulega niðurstaða þeirrar nefndar og hvert telur hann veganestið vera sem þar var gefið? Það hefur nefnilega verið ágalli á þessari gagnrýni allri á frumvarpið að það koma engin svör frá gagnrýnendum um hvað þeir vilja 

Virðulegi forseti. Mig langar bara að rifja það upp í þessari umræðu í sambandi við eignarhaldið á auðlindinni að það var í sáttanefndinni sem hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson fór fyrir því hvernig það yrði gert. Það var enginn ágreiningur um að sett yrði inn í stjórnarskrána ákvæði um að auðlindin væri í eigu þjóðarinnar og væru engar deilur um það meir. Það getur vel verið að einstaka aðilar úti í þjóðfélaginu telji það ekki rétt en ég var fyrst og fremst að vísa til stjórnmálaflokka á Alþingi. Auðvitað er til fullt af fólki sem hefur fullt af skoðunum á öllum sköpuðum hlutum og við náum aldrei að sætta það allt saman, bæði öfgar til vinstri og hægri. Hv. þingmaður spyr: Hverjir eru ágallarnir og hverju þarf að breyta? Ég næ ekki að svara því. Það þarf til að mynda að taka út úr þjóðfélagsumræðunni að auðlindin sé klárlega í eigu þjóðarinnar. Henni er ráðstafað af Alþingi fyrir hönd þjóðarinnar. Það er fært í allar áttir áður en henni er úthlutað þannig að það er margt sem þarf að skoða. Við munum kannski aldrei finna þetta fullkomna kerfi 

Frú forseti. Það er þó áfangi ef menn lýsa því yfir að þeir séu tilbúnir að skoða málið og þetta kerfi þurfi að vera í stanslausri endurskoðun. Það hefur nefnilega ekki verið tónninn í sjálfstæðismönnum fram að þessu. Tónninn í þeim hefur nákvæmlega verið sá  
             Ef stjórnarskrárákvæði um eignarrétt er það eina sem menn telja samt ástæðu til að sameinast um, að hafa stjórnarskrárákvæði um eignarrétt þjóðarinnar í orði kveðnu en síðan eigi ekki að fylgja nein kerfisbreyting á eftir, finnst mér það fulllítið veganesti inn í þessa vinnu. Hins vegar tek ég undir með þingmanninum um aflaráðgjöf Hafrannsóknastofnunar en þó á öðrum forsendum en hann. Ég held að það sé mjög óhollt fyrir öll vísindi þegar ein stofnun fær alræðisvald af því tagi sem Hafrannsóknastofnun hefur. Hún er ekki í samkeppni við nokkurn annan fræðilegan eða vísindalegan aðila um hafrannsóknir sínar og aflaráðgjöf. Það held ég að sé meinsemdin. Ég vil hins vegar ekki 

Virðulegur forseti. Það gætir ákveðins misskilnings í andsvari hv. þingmanns. Það sem ég dró fram þegar ég lagði til að hæstv. ráðherra flytti tillögur sínar byggðar á þeim grunni og mundi þurfa að túlka það fyrir okkur gætum við einmitt komið sjónarmiðum á framfæri og tekið miklu dýpri umræðu um þau. Ég tel það mjög eðlilegt. Mér finnst alveg fáránlegt að það sé eitthvert alræðisvald í höndum ráðherra, hann ráðfærir sig bara við þá sem honum dettur í hug. Það er bara tillaga frá Hafrannsóknastofnun. Svo talar hann við einhverja aðila. Það er mismunandi mikið hvað hann tekur mark á þeim. Ég er ekkert sáttur við það. Ef hæstv. ráðherra hefur efnislega sterk rök fyrir þeim tillögum sem hann færir hljóta þær að vera samþykktar. Það gefur alveg augaleið. Það er hin líflegasta umræða. Að hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sitji og bíði bara eftir því hvað hæstv. ráðherra segir, gerir eða leggur til er fráleitt. Ég benti á það áðan að það er mjög mikilvægt að menn taki þessa umræðu og þegar hæstv. ráðherra komst upp með það fyrir tveimur árum að skerða bolfiskinn um 60 þús. tonn 

Virðulegi forseti. Mikið hefur verið rætt um hagkvæmni greinarinnar og að með þessum grundvallarbreytingum sé vegið að hagkvæmni þess að gera út á Íslandsmiðum. Mig langar því að inna hv. þingmann eftir því hvort hann telji að smábátaútgerðin sé þjóðhagslega hagkvæm fyrir þjóðarbúið vegna þess að með því að skipta hinu nýja frumvarpi upp í tvo hluta hefur sú grein meiri möguleika á að byggja sig upp. Telur hv. þingmaður rétt að við gerum þjóðhagslega úttekt á samfélagslegum þáttum á hagkvæmni varðandi sjávarbyggðirnar og þær grunngerðir sem búið er að fjárfesta í ef það nýtist ekki vegna þess kerfis sem við búum við í dag? Hvernig telur hann það koma út fyrir þjóðarbúið út frá arðsemi ef þær stoðir og sú grunnbygging samfélagsins eru ekki nýttar sem skyldi?

Virðulegi forseti. Ég verð að benda hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur, sem er formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, á að lesa frumvarpið betur. Það er nefnilega akkúrat öfugt miðað við það sem hv. þingmaður hélt fram. Til að mynda þegar hún talar um smábátana og smábátaútgerðina, þ.e. krókaaflamarkið, er tvennt sem ég tel þar mjög hættulegt. Í fyrsta lagi er aukafyrning í þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Það mun vera að stærstum hluta í smærri útgerðarflokkunum. Það er mjög hættulegt ákvæði. Ef hv. þingmaður heldur því fram að þessi útgerðarflokkur sé mjög hagkvæmur, sem ég ætla ekki að deila við hana um, er líka ákvæði í frumvarpinu sem segir að bannað sé að leigja úr svokölluðu stóra kerfi, þ.e. aflamarkskerfinu, inn í krókaaflamarkskerfið. Það mun hafa mjög slæmar afleiðingar fyrir mjög marga sem eru í smábátaútgerðinni. Það sem er að gerast í frumvarpinu er þveröfugt við það sem hv. þingmaður heldur fram. Ég hvet hv. þingmann til að skoða það sérstaklega í meðförum nefndarinnar þar sem hún er formaður hennar þannig að hún geri sér þá grein fyrir hvað verið er að leggja til í frumvarpinu en hafi ekki um það 

En hvar er spurningin?

Nákvæmlega.

Virðulegi forseti. Mér þykir leitt að hv. þingmaður treysti sér ekki til að svara spurningum mínum og sé með útúrsnúninga um hvort ég hafi lesið frumvarpið með sömu frjálshyggjugleraugum og hann. Ég spyr hv. þingmann hvort hann telji að framsalið sem sett var á smábátaútgerðina hafi verið sjávarbyggðunum til góða og hvort hann telji að sú samþjöppun sem þá varð í greininni hafi orðið sjávarbyggðunum til góða. Ég spyr líka hv. þingmann hvernig hann sjái fyrir sér að mögulegt sé að nýliðar komist að í greininni miðað við það kerfi sem er og þann mikla fjármagnskostnað sem þarf til svo menn komist inn í greinina eins og hún er í dag.

Virðulegi forseti. Ég hélt að ég hefði ekki misskilið spurningu hv. þingmanns áðan.

Þú svaraðir henni bara ekki?

Jú, hv. þingmaður sagði áðan:  Ég benti líka á það sem er í frumvarpinu, að núna er bannað að leigja úr aflamarkskerfinu í krókaaflamarkskerfið. Hv. þingmenn hljóta að hafa orðið varir við þau hörðu viðbrögð sem forustumenn Landssambands smábátaeigenda hafa bent á, að það væri mjög varhugavert. Ég deili ekki skoðunum hv. þingmanns um að þar sé einmitt verið að styrkja 

Svarar ekki spurningunum.

Frú forseti. Í eina málinu sem hefur verið ákært í á grundvelli laga um ráðherraábyrgð, málinu sem nú er fyrir landsdómi, hófst vegferðin á því að ákæra var gefin út án sakamálarannsóknar. Sakborningurinn fékk sér ekki skipaðan verjanda fyrr en seint og um síðir. Innanríkisráðherrann lagði síðan fram frumvarp um breytingar á málsmeðferðarreglunum eftir að ákæran hafði verið gefin út og nú síðast hefur saksóknari Alþingis ákveðið að opna vefsíðu til að halda saman sjónarmiðum sínum og málsskjölum í málinu. Mig langar til að bera það undir hæstv. forsætisráðherra, sem er leiðtogi ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans í þinginu, hvort ekki sé orðið fullmikið af hinu góða í framkomu gagnvart sakborningi í málinu, hvort það sé í raun og veru nokkurt tilefni til að opna vefsíðu til að halda utan um málsskjölin þar sem það er svo augljóst að allir þeir sem vilja fylgjast með málinu geta gert það í þessu opinbera réttarhaldi og fengið send til sín skjöl ef eftir því er óskað. Allt ber þetta vott um að það halli mjög á þann sem sótt er að. Ekki hefur hann tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum sérstaklega að á þessari vefsíðu sem haldið er úti á kostnað skattgreiðenda þessa lands og ekki þekkjast þess nokkur önnur dæmi í sakamálum að opnuð sé vefsíða til að halda fólki upplýstu um það sem þar er að gerast. Þetta er með miklum ólíkindum og ég óska eftir viðbrögðum frá hæstv. forsætisráðherra, hvort henni þyki þetta sæmilegt, hvort hér halli ekki um of á þann sem sótt er að og 

Virðulegi forseti. Mig undrar nokkuð að hv. þingmaður skuli beina fyrirspurn til mín um það hvaða afstöðu ég hafi til þess að saksóknari Alþingis opni vefsíðu vegna þessa máls. Mér hefði fundist nærtækara að beina henni til þeirra sem fyrir þessu standa, sem væntanlega er Alþingi, og biðja forsætisnefnd að svara fyrir það. Ég verð að segja um þetta mál að í heildina tekið finnst mér það hafa tekið allt of langan tíma. Það má vera að saksóknari hafi sín rök í því máli og ég geri alveg ráð fyrir að hún vinni í samræmi við lög og reglur og að það sem hefur tafið þetta mál eigi sér sínar skýringar en að mínu viti hefur það samt tekið of langan tíma. Það er alltaf verið að tala um opna og gegnsæja stjórnsýslu þannig að út af fyrir sig - án þess að ég hafi nokkuð vitað um þetta mál fyrr en hv. þingmaður upplýsir það hér í ræðustól - get ég ekki séð að óathuguðu máli, svo ég undirstriki það nú, að það sé eitthvert athugunarefni að opnuð sé vefsíða í þessu skyni. Auðvitað finnst mér þá að sjónarmiðum sakborningsins ætti líka að vera haldið til haga á þeirri síðu. Eins og ég segi ítreka ég að mér hefði frekar fundist að það ætti að beina þessari fyrirspurn til forsætisnefndar eða forseta þingsins.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir að bregðast við. Ég kem ekki hingað upp til að halda forsætisráðherra ábyrgri fyrir því sem hér er að gerast, ég er einfaldlega að kalla eftir sjónarmiðum og lýsa þeirri skoðun minni að mér þyki þetta fullmikið af hinu góða og fyrir löngu hafa tekið út yfir allan þjófabálk hvernig farið er með sakborning í þessu máli. Ég rakti áðan hvernig ákæra var gefin út í fyrsta sinn í Íslandssögunni án þess að sakamálarannsókn hefði farið fram, hvernig hann fékk ekki skipaðan verjanda og hvernig hér var reynt að breyta lögum eftir að lagt hafði verið af stað. Og nú er embættið búið að opna sérstaka vefsíðu eins og það sé eitthvert tilefni til þess. Ímyndið ykkur þetta, kæru tilheyrendur, í engu öðru sakamáli hefur nokkru sinni verið opnuð vefsíða til að halda fólki upplýstu. Það er ekkert sérstakt í þessu máli sem gefur tilefni til að ætla að fólki reynist erfitt að nálgast málsskjölin. Síðan er auðvitað hitt, að landsdómur er bara með þetta eina mál þannig að það er bara einn sakborningur sem málið snertir. 

Virðulegi forseti. Ég hef í sjálfu sér ekki miklu við það að bæta sem ég sagði áðan. Á milli andsvara í þessum ræðustól var ég þó upplýst um að það er ekki forsætisnefnd sem tók þessa ákvörðun, sem mér var ekki kunnugt um, heldur sérstök saksóknarnefnd sem er skipuð af Alþingi. Hún ætti þá að koma fram með sinn rökstuðning og skýringar á þessu máli.

Virðulegi forseti. 14. ágúst 2009 gaf ríkisstjórnin út tilmæli til ráðuneyta og stofnana um að lækka laun umfram 400 þús. kr. á mánuði. Stefnt var að því að ná fram 3–10% lækkun með fækkun svonefndra eininga og yfirvinnustunda. Fjármálaráðuneytið átti svo í samvinnu við hlutaðeigandi ráðuneyti að hafa forgöngu um að útfæra leiðir til að ná þessu markmiði. Könnun Ríkisendurskoðunar leiddi í ljós að fjölmargar stofnanir urðu ekki við tilmælum ríkisstjórnarinnar. Nú hefur Ríkisendurskoðun gagnrýnt þessa málsmeðferð harkalega, sérstaklega hvernig ráðuneytin stóðu að því að kynna og leiðbeina um framkvæmd tilmælanna. Í mánaðaruppgjöri A-hluta ríkissjóðs fyrir apríl 2011, sem er nýjasta uppgjörið, kemur einnig í ljós að laun framkvæmdarvaldsins eru komin tæplega 1,5 milljarða fram úr áætlun. Þetta eru gríðarlega háar tölur og þetta er þvert á það sem hæstv. forsætisráðherra hefur sagt og þau tilmæli sem hún hefur komið á framfæri. Mig langar til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig standi á þessu, hvort hún geti útskýrt það launaskrið sem virðist eiga sér stað innan stjórnsýslunnar og hvort hún ætli ekki að beita sér fyrir því að efla Alþingi, eins og alþingismenn og löggjafarvaldið eru sammála um, til móts við það vald sem framkvæmdarvaldið virðist taka sér sjálft.

Virðulegi forseti. Það var alveg ljóst að eftir hrunið þyrfti að grípa til margvíslegra og róttækra aðgerða, aðhaldsaðgerða í ríkisfjármálunum. Þetta var eitt af því sem við samþykktum að fara í, þ.e. að lækka laun í stjórnsýslunni. Ég vissi ekki annað en að eftir því hefði verið farið og það væri samræmi í þessum aðgerðum milli ráðuneyta og ríkisstofnana. Ef svo er ekki er það auðvitað bagalegt og ekki í samræmi við þá ákvörðun sem tekin var. Ég dreg ekkert í efa að það sé rétt sem hv. þingmaður nefnir, að það komi fram í A-hluta ríkissjóðs að þarna sé framúrkeyrsla upp á mjög háa upphæð sem hv. þingmaður nefnir. Af því gefna tilefni er full ástæða til að skoða hvaða skýringar eru þarna á og hvernig þetta hefur verið framkvæmt. Þessi framkvæmd er á vegum fjármálaráðuneytisins sem hefði þá átt að hafa eftirlit með þessu, en það er alveg sjálfsagt og eðlilegt í ljósi þessara upplýsinga að ég leiti skýringa á þessu, bæði hvort aðgerðirnar hafi ekki verið samræmdar og gengið þá yfir allt opinbera kerfið eins og það átti að gera og hverjar séu þá helstu skýringar á þessu launaskriði.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra svarið en verð samt að viðurkenna að það að forsætisráðherra komi af fjöllum um framkvæmd eigin tilmæla innan ráðuneyta sem hún hefur fullkomna stjórn á er ansi bagalegt, ef ekki bara til skammar. Við horfum upp á það að ríkisstarfsmenn á sjúkrahúsum víðs vegar um landið hafa þurft að taka á sig skerðingar og fjölda fólks hefur verið sagt upp, þar á meðal konum í heilbrigðisstétt. Ríkisendurskoðun hefur einnig bent á að til þess að fjármagna starfsemi í ráðuneytunum taka þau kostnað af safnliðum sem ætti annars að fara til verkefna úti um allt land til að bæta sér upp það sem þeir fá ekki í staðinn fyrir að færa kostnaðinn á aðalskrifstofu. Ég fagna því að forsætisráðherra ætli að taka til hendinni 

Frú forseti. Á fundi efnahags- og skattanefndar í gær sagði Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ, að það frumvarp sem við ræddum, frumvarp um ráðstafanir í ríkisfjármálum í samræmi við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tengslum við undirritun kjarasamninga, gengi þvert á þá yfirlýsingu. Gylfi sagði að það væri verið að skattleggja lífeyrissjóðina og það kæmi niður á kjörum lífeyrisþega á almenna markaðnum. Hann sagði að þetta kæmi til skoðunar hjá samninganefnd ASÍ 22. júní nk. og að það yrði erfitt að sannfæra hana um að samþykkja kjarasamningana þegar gengið er þvert á yfirlýsinguna. Þá rakna samningarnir upp 1. febrúar nk. Hjá opinberu sjóðunum eru réttindin auk þess föst og þar þyrfti að hækka iðgjald ríkisins og þar með skatta á sjóðfélaga almennu sjóðanna. Þeir eru sem sagt lestaðir tvöfalt og mismunur í lífeyrisréttindum vex við þetta frumvarp en minnkar ekki. Þegar því var haldið fram á fundinum að samráð hefði verið haft í þessu máli sagði Gylfi það vera lygi, að ekkert samráð hefði verið haft. Þetta vekur upp hugleiðingar um að það kemur fyrir í sívaxandi mæli, frú forseti, að ekki er haft samráð, það er ekki talað við kóng eða prest, menn keyra áfram þvert á allt og alla og mér finnst þetta ákveðnir einræðistilburðir hjá hæstv. ráðherrum, Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrími J. Sigfússyni. Mér finnst það mjög alvarlegt og mér finnst að Alþingi þurfi að skoða þetta, alveg sérstaklega þegar við sjáum að hér eru keyrð inn frumvörp með þvílíku hraði og keyrð í gegn af meiri hlutanum án þess að fá umræðu eða að kallaðir séu til gestir.

Virðulegi forseti. Við gerð kjarasamninga og yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar um þær ákvarðanir sem voru teknar í tengslum við þær aðgerðir sem ríkisstjórnin fór í í desembermánuði varð niðurstaðan sú að fjármálastofnanir og lífeyrissjóðirnir mundu fjármagna þær vaxtaniðurgreiðslur sem átti að ráðast í. Það eru 6 milljarðar í ár og 6 milljarðar á næsta ári. Þetta voru aðgerðir sem á að fara í tvisvar og lífeyrissjóðir og fjármálastofnanir áttu að standa undir því. Það varð ekki niðurstaða um hvernig farið yrði í þessa fjármögnun af þeirra hálfu. Það er rétt að það átti að leita samráðs um það við fjármálastofnanirnar en það hefur þó komið fram opinberlega oftar en einu sinni og oftar en tvisvar að það yrði meðal annars gert með skattlagningu. Ég vek athygli á því að við erum aðeins að tala um 3,5 milljarða kr. af þeim 6 milljörðum sem fjármálastofnanirnar og lífeyrissjóðirnir áttu að skila í fjármögnun á þessum vaxtaniðurgreiðslum sem sannarlega hafa komið félögum í ASÍ til góða. Þetta eru ekki mjög háar fjárhæðir í samhengi við hreina eign lífeyrissjóðanna sem er um 2 þús. milljarðar kr. Við erum að tala um innan við 0,1% af þeirri fjárhæð sem einungis er tímabundin í tvö ár. Mér finnst ótrúlegt að því skuli beitt að það þurfi að koma til skerðingar á lífeyrisgreiðslum vegna þessa. Það er líka mjög sérkennilegt í samhengi við það að þessa dagana erum við að ganga frá bótum í almannatryggingakerfi til lífeyrisþega og atvinnulausra sem kosta munu ríkissjóð á þessu ári og því næsta næstum því 20 milljarða kr. Þess vegna finnst mér það koma úr hörðustu átt að forseti ASÍ skuli setja málið fram með þeim hætti sem hann gerir.

Frú forseti. Eins og aðrar fjármálastofnanir urðu lífeyrissjóðirnir fyrir miklu áfalli þegar hrunið varð en munurinn á því hvernig þeir eru meðhöndlaðir er sá að hjá opinberu sjóðunum eru réttindin föst og hreyfast ekki og þar verður iðgjaldið hækkað í kjölfar hrunsins. En hjá almennu sjóðunum er engin ábyrgð nema með því að lækka lífeyri eða hækka iðgjöld sem mér skilst að sé ekki mikill möguleiki miðað við stöðu fyrirtækja í dag. Mér sýnist á öllu að kjarasamningar séu í uppnámi út af þessu frumvarpi og síðan koma inn kvótafrumvörpin tvö sem líka mæta mikilli andstöðu hjá ASÍ og aðilum vinnumarkaðarins þannig að mér sýnist stefna í mjög alvarlega stöðu með kjarasamninga.

Virðulegi forseti. Ég trúi því ekki að þetta mál, fjármögnun á vaxtaniðurgreiðslum upp á 12 milljarða kr. á tveimur árum sem voru greiddar út í fyrsta skipti núna 1. maí til 97 þús. einstaklinga og komu sannarlega vel fólki sem er mjög skuldugt og ekki síst ASÍ-félögunum, skuli verða að því stórmáli að það tefli kjarasamningum til þriggja ára í hættu. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir, sérstaklega af því að niðurstaðan varð að þetta yrði fjármagnað með einhverjum hætti af lífeyrissjóðunum og fjármálastofnunum. Við erum einungis að tala um hluta, 1/4, af þessari fjárhæð, 3,5 milljörðum, sem kemur í hlut þessara aðila á þessu ári. Mér finnst vel koma til greina að skoða aðra skiptingu milli lífeyrissjóðanna og fjármálastofnana, að fjármálastofnanirnar fjármagni þá stærri hluta af þessum 3,5 milljörðum, að ekki sé skipt til helminga milli lífeyrissjóða og fjármálastofnana af því að mér sýnist sem bankarnir hafi grætt ansi vel á þessum fyrsta ársfjórðungi þessa árs. 
            

Virðulegi forseti. Í kjölfarið á gosinu í Eyjafjallajökli í fyrra tóku allir saman höndum, samstaða þjóðarinnar kom fram og meðal annars brást ríkisstjórnin skjótt við og greip til þeirra ráðstafana sem beðið var um. Meðal annars var Bjargráðasjóði heimilað að fara inn og taka ákvarðanir, skoða kostnað við að bæta tjón og annað í þeim dúr. Nú bregður svo við eftir gosið í Grímsvötnum að Bjargráðasjóður getur ekkert gert þar sem ríkisstjórnin hefur ekki enn tekið ákvörðun um hvort hann skuli fara þarna inn og bregðast við því sem bregðast þarf við. Í þessu sambandi nefni ég að í fyrra tók ríkisstjórnin strax ákvörðun um að þetta væri í lagi og í kjölfarið voru settar um 190 milljónir af fjárlögum til þessa verks. Á fundi í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd á miðvikudagskvöldið kom fram að búið væri að greiða eða að greiddar yrðu um 160 milljónir af þessum 190. Það kom líka fram hjá formanni Bjargráðasjóðs á íbúafundi á Klaustri viku fyrr að ríkisstjórnin væri ekki enn búin að taka ákvörðun um að Bjargráðasjóður færi þarna inn og tæki á þessu máli. Daginn eftir, þ.e. fyrir rúmri viku, á föstudeginum, fékk ríkisstjórnin í hendur skýrslu frá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra þar sem farið var yfir alla þessa þætti. Ég hélt satt best að segja að í kjölfarið á þeim fundi, þ.e. strax sama dag, mundi ríkisstjórn taka sambærilega ákvörðun og hún tók í fyrra í kjölfarið á Eyjafjallagosi, eða þá fljótlega í þessari viku. Eftir því sem ég best veit var þó ekki búið að taka þessa ákvörðun á miðvikudaginn var, í fyrradag. Kannski var hún tekin í morgun og þá væri áhugavert að fá að vita það hér því að það er mikil óvissa sem þarf að eyða 

Virðulegi forseti. Ég held að menn verði að hafa skilning á því að í ríkisstjórninni og hjá þeim aðilum sem eru að vinna að þessu máli þurfum við að hafa svigrúm til að skoða málið í heild sinni. Það var brugðist mjög fljótt við af hálfu almannavarna, lögregluyfirvalda og ríkisstjórnarinnar í þessu efni. Við höfum átt tvo fundi með almannavarnayfirvöldum sem meðal annars hafa farið yfir svæðið og kortlagt hvað þarf að gera eftir þessar náttúruhamfarir. Niðurstaðan á síðasta fundi sem við héldum með lögregluyfirvöldum og almannavörnum var sú að ráðuneytisstjórahópi yrði falið að leggja fyrir ríkisstjórnina tillögur um það hvernig að þessum málum skyldi staðið. Við höfum ekki enn fengið niðurstöðu ráðuneytisstjórahópsins og það er með svipuðum hætti sem er unnið að þessu máli og varðandi Eyjafjallagosið. Mér er alveg ljóst að Bjargráðasjóður stendur ekki vel. Síðast þegar við skoðuðum hann og var sótt í hann, það var fyrir Eyjafjallagosið, held ég að innan við 100 milljónir hafi verið til í honum. Ríkissjóður þarf að leggja til verulega fjármuni vegna þessa goss, m.a. í Bjargráðasjóð. Það þarf enginn að draga í efa að ríkisstjórnin muni standa heil að þessu máli með sambærilegum hætti og í Eyjafjallagosinu. Það verður að fullu staðið við lög og reglur að því er varðar Bjargráðasjóð og Viðlagasjóð og önnur þau atriði sem ríkisstjórnin þarf að koma að til að bæta þetta tjón. Af þessu gefna tilefni skal ég hafa samband við ráðuneytisstjóranefndina og athuga hvar málið er statt, en ég er sannfærð um að ráðuneytisstjóranefndin vinnur að þessu máli af eins miklum krafti og hún mögulega getur.

Virðulegi forseti. Ég þakka þau svör að hæstv. forsætisráðherra ætli að grípa til þess að láta skoða hvort það liggi ekki fljótlega fyrir. Í Eyjafjallagosinu í fyrra lærðu menn mjög hratt af þeirri reynslu. Þá kom líka ríkisstjórnin mjög fljótlega hér fram og lýsti því yfir á Alþingi að allt yrði gert sem gera þyrfti. Þá lá auðvitað fyrir að ákvörðunin um fjárframlag kæmi miklu seinna. Það var hins vegar samþykkt á ríkisstjórnarfundi að það yrði staðið við bakið á meðal annars Bjargráðasjóði. Það er ekki þörf á því í tilviki Viðlagatryggingar sem á yfir 16 milljarða í handbæru fé sem hún getur gengið að. Það er rétt hjá hæstv. forsætisráðherra að í A-deild Bjargráðasjóðs eru um 100 milljónir. Ef tjónið er sambærilegt eða af sömu stærðargráðu í Grímsvötnum erum við væntanlega að tala um að það vanti 100 milljónir. Það sem ég er að kalla eftir er að ríkisstjórnin taki strax þá ákvörðun að Bjargráðasjóður eigi að fara í þetta verkefni. Það er verið að skoða það á öllum bæjum og úti um allt 

Virðulegi forseti. Ég hygg að ég fari rétt með þegar ég segi að reikningurinn vegna Eyjafjallagossins hafi verið um 1 milljarður kr. sem þurfti að verja í aðgerðir. Ég á ekki von á að það verði eins mikið vegna Grímsvatnagossins. Það er alveg rétt að við búum að þeirri reynslu sem við fengum þegar við gengum í gegnum náttúruhamfarirnar í fyrra sem vonandi gerir það að verkum að við fáum niðurstöðu hvað þetta varðar mjög fljótt. Eins og ég sagði skal ég af þessu tilefni athuga hvar málið er statt, en ég held að þeir sem eigi rétt á greiðslum úr Bjargráðasjóði geti verið alveg rólegir með það að við munum bæta það tjón í samræmi við gildandi reglur og við munum flýta því eins og kostur er.

Virðulegi forseti. Nú eru til umfjöllunar í þinginu sjávarútvegsmál ríkisstjórnarinnar, nokkuð sem hæstv. forsætisráðherra hefur haft miklar skoðanir á og tjáð sig mikið um nauðsynlegar breytingar á kvótakerfinu á fundum utan Alþingis, en hæstv. forsætisráðherra hefur þó ekki séð ástæðu til að vera við umræðuna um málið hér undanfarna daga. Nú er svo komið að stóra málið er komið á dagskrá og enn hefur forsætisráðherra ekki séð ástæðu til að vera við umræðuna. Því er óhjákvæmilegt að beina spurningu í fyrirspurnatíma til ráðherra um skoðanir hennar á því hvernig þetta mál kemur inn í þingið. Það vekur mikla athygli, og er reyndar alveg ótrúlegt, að í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins er farið mjög nærri því að segja að tilteknir þættir í þessu frumvarpi brjóti gegn ákvæðum stjórnarskrár lýðveldisins Íslands. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvernig það komi til að virðuleg ríkisstjórn og hæstv. forsætisráðherra leggi fram frumvarp á þingi þar sem tiltekið ráðuneyti í Stjórnarráðinu lætur að því liggja að um brot á stjórnarskrá sé að ræða. Þetta lá fyrir áður en þetta mál var lagt fram í þinginu. Þetta lá fyrir þegar málið var kynnt fyrir þingflokkum. Það vekur vægast sagt furðu að hæstv. forsætisráðherra skuli vinna með þessum hætti og samþykkja þetta svona. Í öðru lagi: Hvernig stendur á því að hæstv. forsætisráðherra samþykkir að lagt sé fram frumvarp sem getur haft mjög alvarlegar afleiðingar á efnahagslíf þjóðarinnar, á hagvöxtinn, án þess að búið sé að greina það hagfræðilega hver þau áhrif eru? Hvernig stendur á því að menn leggja fram slíkt frumvarp án þess að það liggi fyrir og boði það að slíka athugun eigi að gera einhvern tímann seinna? Virðulegi forseti. Ég vil að hæstv. forsætisráðherra svari þessum tveimur spurningum skýrt. 

Virðulegi forseti. Að því er varðar það sem hv. þingmaður vísar til, að frumvarpið geti á einhvern hátt brotið gegn stjórnarskránni og að það komi fram í áliti fjárlagaskrifstofunnar, vísa ég til þess, af því að ég hef lesið álitið yfir, að það er ekki mikið rökstutt af hverju það er. Þar er að vísu vísað í skiptingu til sveitarfélaganna að því er varðar hluta af aflagjaldi sem á að ráðstafa til sveitarfélaganna. Það er mál sem ég heyri að eru skiptar skoðanir um, þ.e. hvernig skiptingin er. Þá er miðað við löndun í sveitarfélögunum. Þetta verður auðvitað skoðað í nefnd. Ég minni líka á, þótt það sé ekki alveg sambærilegt mál, að í aflabrestinum sem varð 2007 var varið um 750 millj. kr. til sveitarfélaganna sem var skipt miðað við aflamark í þorski síðustu þrjú árin þar á undan. Ég varð ekki vör við neinar athugasemdir við það þó að skiptingin væri með þessum hætti og að ekki fengju öll sveitarfélög. Ég er ekki að segja að þetta sé alveg sambærilegt mál, en þó kom það upp í huga mér þegar ég heyrði að menn gerðu miklar athugasemdir við þetta. Þetta þarf auðvitað að skoðast í nefndinni sem fer með málið en ég vek athygli á því að þetta er lítið rökstutt hjá fjárlagaskrifstofunni og kannski óvanalegt að fjárlagaskrifstofa geri svona athugasemdir. Þetta er lögfræðilegur þáttur í frumvarpinu en hagfræðingar unnu þetta álit fyrir fjármálaráðuneytið. Varðandi síðara atriðið kemst ég ekki til að svara núna en skal svara því í síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Já, ég vonast til þess hvað varðar seinni þáttinn að svar við honum komi á eftir. Hitt er ekki rétt hjá hæstv. forsætisráðherra, að ekki sé góður rökstuðningur í þessari niðurstöðu fyrir því að þetta nánast brjóti gegn stjórnarskránni. Hér er verið að tala um 65. gr. stjórnarskrárinnar, jafnræðisregluna svokölluðu, og hér er mismunað eftir landshlutum. Hér er verið að leggja á skatta sem síðan er skipt einhvern veginn tilviljanakennt, og ég segi eftir geðþóttaákvörðun ráðherra. Stjórnarskráin passar sérstaklega upp á að þetta megi ekki gera svona. Það er ekki hægt að bjóða upp á það að hæstv. forsætisráðherra segi að honum finnist álitið illa rökstutt. Sannleikurinn er sá að þetta er niðurstaða fjármálaráðuneytisins. Frumvarpið er lagt fram án þess að nokkur tilraun sé gerð til að útskýra með rökum í greinargerð af hverju þetta er gert með þessum hætti. Það er bara ekki hægt, virðulegur forseti, að ríkisstjórn leggi fram frumvarp þótt hún viti fyrir fram um þessa miklu annmarka á því. Ég spyr: Hvernig stendur á því að það var gert? Það er fullkomlega 

Virðulegi forseti. Þar sem ég hef skoðað þetta mál dreg ég í efa að það gangi gegn stjórnarskránni en menn ganga auðvitað úr skugga um það við meðferð málsins í þinginu. Ég minni enn og aftur á það sem við fórum í gegnum árið 2007 þegar mikill aflabrestur varð, þá var úthlutað eftir ákveðnum aðferðum. Sú úthlutun var unnin hjá framkvæmdarvaldinu. Ef þessi úthlutun núna brýtur stjórnarskrána mætti eins skoða hvort sú úthlutun hefði þá brotið stjórnarskrána. Menn þurfa bara að ganga úr skugga um þetta. Varðandi hagfræðiálit og áhrifin á stöðu útgerðar o.s.frv. var það að hluta til unnið í stóru nefndinni sem vann þetta mál í eitt og hálft ár. Þar eru til margar hagfræðilegar úttektir. Miðað við það sem ég hef skoðað í fyrirliggjandi frumvarpi eru um 65% af auðlindaarðinum eftir í höndum núverandi handhafa verði þetta frumvarp að lögum 

Frú forseti. Viðfangsefni jafnaðarmanna um allan heim er að tryggja rétt kynslóðanna til auðlindanýtingar, afnema órétt og ójöfnuð og virða mannréttindi. Ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna stendur nú frammi fyrir sögulegu tækifæri til að færa til betri vegar þann órétt og ójöfnuð sem hlotist hefur af núverandi fiskveiðistjórnarkerfi. Í 28 ár hafa byggðir landsins liðið fyrir afleiðingar fiskveiðistjórnarkerfisins sem við búum við, kerfis sem upphaflega var sett á til bráðabirgða og átti að endurskoða fáum árum síðar. Síðan hafa aflaheimildir safnast á fárra hendur, útgerðarfyrirtækin hafa stækkað, sameinast og fært út kvíarnar með sókn á erlend mið og markaði. Fiski sem veiddur er í íslenskri lögsögu er í auknum mæli landað í gámum í erlendum höfnum þaðan sem hann fer inn í erlendar fiskvinnslustöðvar og skapar þar bæði verðmæti og atvinnu. Hér heima hafa byggðir misst frá sér veiðiheimildir, fiskvinnslufyrirtækjum fækkar og byggðarlögin sem áður byggðu atvinnu og verðmætasköpun á útgerð og fiskvinnslu standa mörg eftir eins og fiðurlausir fuglar, samfélög í sárum sérhagsmunagæslu, og arðurinn hefur að mestu runnið inn í útgerðina sjálfa og jafnvel í áhættufjárfestingar utan greinarinnar en á sama tíma hefur greinin skuldsett sig upp í rjáfur. Á sama tíma hefur tangarhaldið á sjálfri auðlindinni harðnað. Kvótahafarnir, sem upphaflega fengu veiðiheimildir sínar fyrir ekkert, hafa gerst lénsherrar í kerfi þar sem enginn nýliði á sér innkomu von nema gerast leiguliði forréttindahópsins sem fyrstur fékk gæðunum úthlutað. Kerfið sem upphaflega átti í orði kveðnu að stuðla að sjálfbærri nýtingu fiskstofna og verðmætasköpun varð með tímanum uppspretta verðmætasóunar á hafi úti með brottkasti og hráefnissóun, sérhagsmunagæslu, misréttis, stéttskiptingar innan greinarinnar og byggðaröskunar. Mörg þúsund störf hafa farið forgörðum í nafni rekstrarhagræðingar og hagkvæmni innan greinarinnar. Þar með fengu sérhagsmunirnir byr undir vængi á kostnað samfélagslegra gilda. Þetta er óréttlætið sem jafnaðarmenn vilja leiðrétta með heilbrigðum leikreglum og gagnsæi í kerfinu til eflingar atvinnulífi og lífsafkomu fólks í byggðum landsins um leið og við viljum eyða hinni margumtöluðu óvissu í sjávarútveginum til framtíðar. Þetta eru markmiðin sem máli skipta. Hugtök og nafngiftir á útfærsluleiðum, hvort við tölum um fyrningu, innköllun og endurúthlutun, samningsleið, tilboðsleið - öll þessi hugtök skipta litlu máli ef við náum því sem að er stefnt. Og nú er loksins komið að því að sjávarútvegsráðherra mælir fyrir frumvarpi um nýja fiskveiðistjórn. Eftir tveggja ára mas, fjas, átök og vangaveltur, samráð við hagsmunaaðila, reiptog milli flokka, fordómafulla umræðu byggða á tilraunum hagsmunaaðila til hugsanalesturs, heift og átök sem enn sér ekki fyrir endann á er frumvarp ráðherrans loksins komið fram. Það er mikilvægt að þetta frumvarp skuli nú vera komið inn í þingið því að það skiptir máli og var orðið tímabært að koma málinu á dagskrá í þinginu í stað þess að ræða það í getgátum og með yfirlýsingum um efni sem fæstir höfðu séð eða haft fyrir augum. Sú biðstaða sem verið hefur í málinu undanfarin missiri hefur verið óþolandi og engum til góðs. Menn hafa farið langt fram úr sér í umræðunni, deilt um ímyndaða hluti og meint efnisatriði frumvarps sem enginn hefur séð og það er ekkert vit í slíkri stjórnmálaumræðu. Þess vegna, og þó ekki væri nema þess vegna, fagna ég því að frumvarpið skuli nú loks vera komið fram í dagsljósið því að við höfum þá að minnsta kosti umræðugrundvöll fyrir augunum. Þetta frumvarp kemur ekki alskapað eins og Aþena út úr höfði Seifs, það þarfnast að sjálfsögðu breytinga. Þingflokkur Samfylkingarinnar hefur fallist á að frumvarpið verði lagt fram í þessari mynd því að við teljum að hægt sé að vinna með þennan grunn. Frumvarpið felur í sér mikilvæga kerfisbreytingu, meintur eignarréttur útgerðarinnar á fiskveiðiauðlindinni breytist samkvæmt frumvarpinu í tímabundinn nýtingarrétt gegn gjaldi. Um leið er leitast við að bæta byggðum landsins þá röskun sem þær hafa orðið fyrir vegna núverandi kerfis. Kvótalausar og kvótalitlar útgerðir eiga þess nú kost að losna undan leiguliðaáþjáninni og braski með aflaheimildir á að ljúka. Sjálf hef ég fyrirvara við ýmsar greinar frumvarpsins og ég áskil mér allan rétt til að beita mér fyrir frekari breytingum á því. Mínar athugasemdir eru þessar helstar: Í fyrsta lagi lít ég svo á að kerfið, eins og það birtist okkur upp af blöðum frumvarpsins, sé enn þá fulllokað. Ég tel að unnt væri að auka frekar jafnræði og atvinnufrelsi með því að veita kvótalausum og kvótalitlum útgerðum rýmri aðgang að nýtingarsamningum og ég tel þarft að opna gáttir milli nýtingarsamninga og potta. Leigupotturinn er of lítill að mínu viti, hann þarf einnig að geta stækkað hraðar en frumvarpið gerir ráð fyrir til þess að hann geti verið raunverulegt mótvægi við nýtingarsamningana og til þess að tryggt sé að verðmyndunin á leigumarkaðnum sé eðlilegri. Ég hef líka gert athugasemdir við handstýringarvald ráðherrans, sem er mjög mikið í núgildandi lögum, allt of mikið, og þyrfti að minnka enn frekar. Ég tel að það væri í anda góðrar stjórnsýslu að reyna að draga úr því mikla ráðstjórnarvaldi sem gert er ráð fyrir í núverandi lögum og endurspeglast í frumvarpinu. Og ég hefði talið eðlilegast að umsýslan með aflaheimildirnar færi, að minnsta kosti að einhverju leyti, í gegnum Auðlindasjóð og að þangað rynnu tekjur og þaðan yrði þeim ráðstafað á grundvelli heilsteyptra og gagnsærra reglna. Ég tel að gjaldið fyrir nýtingarsamningana sé fulllágt og ég tel að það þyrfti að binda við vísitölu söluverðmætis sjávarafurða eða verðtryggja með einhverjum hætti. Þá mætti skoða verðmyndunarþáttinn betur og fyrirkomulag forleiguréttarins svo að ég nefni hér nokkur atriði sem ég tel að þarfnist frekari umfjöllunar og frekari átektar hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar þingsins. Þrátt fyrir þessa annmarka tel ég tímabært að frumvarpið komi fram svo að við getum farið að vinna með þau álitamál sem uppi eru um framtíð fiskveiðistjórnar því að biðstöðunni verður að ljúka. Mikið hefur verið talað um mikilvægi þess að ná sátt um þetta mál. Í umræðunni fram til þessa hefur verið lítill sáttatónn enda hafa stríðandi hagsmunir, mjög harðir hagsmunir, tekist á í þessu máli. Það er ekki hlutverk stjórnmálamanna að ganga erinda hagsmunaaðila, hagsmunaaðilar stríða að sjálfsögðu. Það er hins vegar hlutverk stjórnmálamanna að vega og meta þá hagsmuni sem undir liggja og taka afstöðu með almannaheill og þjóðarhag að leiðarljósi. Það verður því okkar verkefni að finna leiðir til að lenda þessu máli á sem farsælasta hátt. Hér hefur líka verið vísað til þess að sú viðræðunefnd sem skipuð var og starfaði hér í rúmt ár, undir forustu hæstv. núverandi velferðarráðherra, Guðbjarts Hannessonar, hafi gefið veganestið inn í þá vinnu sem ætti að eiga sér stað og hefur farið fram um vinnslu frumvarpsins síðan. Skoðum þá aðeins hvað það var, hvert veganestið var, sem sú skýrsla sem nefndin skilaði af sér lagði upp með. Menn lögðu upp með þjóðareign á fiskveiðiauðlindinni og um það var enginn ágreiningur. Menn lögðu upp með það að unnt væri að semja um eða koma á fyrirkomulagi sem gerði ráð fyrir því að það sem kallað hefur verið eignarréttur yrði í reynd og staðfest sem tímabundinn afnotaréttur. Menn opnuðu á nýtingarsamninga. Menn virtust sammála um að smíða mætti fiskveiðstjórnarkerfi sem kæmi til eflingar atvinnu í landinu og byggðum. Það voru allir sammála um að huga þyrfti að arðsemissjónarmiðum en þá ekki aðeins arðsemi greinarinnar heldur hinni þjóðhagslegu arðsemi. Menn töluðu um og voru sammála um að hafa þyrfti ákveðinn fyrirsjáanleika og menn voru sammála um að takmarka mætti framsal. Allir þessir þættir liggja undir í þessu frumvarpi. Okkur getur greint á um einstök efnisatriði en þessir grundvallarþættir eru allir undirliggjandi í frumvarpinu eins og það liggur fyrir núna. Það er mikilvægt, frú forseti, að koma að þessu verkefni með opnum huga og takast á við það með rökum. Það er nóg komið af þeirri styrjaldarumræðu sem átt hefur sér stað undanfarna mánuði og missiri í þessu máli og hnefahögg og stríðsyfirlýsingar skila engu. Það er staðfastur og einbeittur vilji stjórnvalda og staðfastur og einbeittur vilji þjóðarinnar, ef marka má skoðanakannanir, að breyta þessu kerfi til betri vegar og á þann vilja og á þær raddir eigum við að hlusta. Það er skylda okkar að setjast niður, setjast að þessu máli með opnum huga, með málefnaleg sjónarmið að leiðarljósi, og leiða það til lykta. Þetta er eitt mikilvægasta verkefnið sem stjórnvöldum hefur verið falið um langt skeið. Ég mundi segja að þetta væri eitt mikilvægasta verkefnið í atvinnumálum, í byggðamálum og til lengri tíma fyrir efnahag þjóðarinnar. Frú forseti. Ég lít á endurskoðun fiskveiðistjórnarkerfisins sem hluta af endurreisn samfélagsins og íslenskir jafnaðarmenn geta ekki staðið hjá við uppbyggingu atvinnuveganna og ofurselt þá tilviljunarkenndum markaðslögmálum. Nógu lengi hefur sú vegferð staðið og afleiðingar hennar verið of dýru verði keyptar. Ég vil hvetja til þess að við lærum af sögunni og látum þetta tækifæri ekki ganga okkur úr greipum heldur tökum við frumvarpinu með það fyrir augum að gera það þannig úr garði að það verði landi og þjóð til farsældar og að það verði hinir víðtækari hagsmunir, almannahagsmunir, sem ráði för á kostnað þeirra sérhagsmuna sem svo hart hefur verið deilt um síðustu ár.

Virðulegi forseti. Fyrst vil ég segja að ég vona að hæstv. forsætisráðherra hafi verið að hlusta á ræðu hv. þingmanns. Ég er algjörlega sammála hv. þingmanni um að það er mikilvægt að draga úr þessum stóryrtu yfirlýsingum þegar menn eru að reyna að ná sátt í kerfinu og vænti þess að hæstv. forsætisráðherra hafi hlustað á þetta og taki það sérstaklega til sín. Ég ætla að beina tveimur spurningum til hv. þingmanns í þessu stutta andsvari. 1. Hver er ástæðan fyrir því að fjórar tegundir eru fyrndar sérstaklega, þ.e. þorskur, ýsa, ufsi og steinbítur? Hver er ástæðan fyrir því að þær eru teknar út með sérreglum? Hefur hv. þingmaður ekki áhyggjur af því að það komi illa við litlu og meðalstóru útgerðirnar? 2. Gerir hv. þingmaður einhvern greinarmun á því hvort þessar kvótalausu útgerðir eru áður búnar að selja frá sér heimildir þegar hv. þingmaður gerir athugasemdir við aðgang að kvótalausum útgerðum að fiskveiðiauðlindinni?

Frú forseti. Ráðstöfun aflaheimilda og tilfærsla milli tegunda er spurning um hvort við ætlum að ná einhverri sanngirni í það að útdeila takmörkuðum gæðum. Heildarkerfisbreytingin gengur að sjálfsögðu út á það fyrst og fremst að þeir eigi aðkomu að greininni sem ekki hafa haft aðkomu að henni áður og að þeir sem hafa verið ofurseldir leiguliðakerfinu eigi þess kost að koma sem frjálsir menn inn í þessa grein og nýta hana sér til lífsviðurværis. Varðandi það hvort eitthvert réttlæti sé í því að þeir sem hafa selt aflaheimildir og farið út úr kerfinu komi inn í greinina á ný er það náttúrlega spurning sem við gætum spurt um allar atvinnugreinar. Er eitthvert réttlæti í því að menn sem hafa braskað og farið illa með fé komist inn á einhvern markað á ný? Hvað er þingmaðurinn þá að segja? Vill hann afnema frjáls viðskipti í landinu? Vill hann afnema það atvinnufrelsi sem mönnum stendur til boða þótt þeir hafi farið flatt á fjármálasvellinu í fortíðinni? Ég held að þetta sé svolítið flóknari umræða en við getum leyst í knöppum andsvörum.

Virðulegi forseti. Ég sakna svars sem ég óska þá eftir að komi fram í síðara andsvari hv. þingmanns, um ástæðuna fyrir þessum fjórum tegundum sem eru sérstaklega fyrndar og gerðar sérreglur um. Ég tel að þær muni koma harkalega niður á minni og meðalstórum útgerðum. Hv. þingmaður sagði í ræðu sinni að hún teldi að bæta þyrfti aðgengi kvótalausra útgerða að heimildunum, eða hugsanlega nýtingarsamningum eins og hv. þingmaður orðaði það, og ég kallaði eftir svari um það hvort henni fyndist eiga að vera sama aðgengi hvort sem menn væru búnir að selja frá sér varanlegar heimildir eða ekki. Það var það sem ég var að kalla eftir en ekki það að menn gætu ekki keypt sig aftur inn í greinina. Ég er sammála hv. þingmanni um það. Aðalatriðið er þó að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra getur samkvæmt þessum leigupotti búið til nýja nýtingarsamninga. Finnst hv. þingmanni að þá eigi að taka tillit til þess hvort þeir sem sækja um nýtingarsamningana hafi þegar selt frá sér varanlegar heimildir út úr greininni?

Frú forseti. Varðandi aðgengið og nýtingarsamningana er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að nýtingarsamningum verði úthlutað að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Þau skilyrði lúta að rekstrarhæfi fyrirtækja, að því að það séu löglegir kjarasamningar við starfsfólk, að fyrirtæki séu í skattskilum og hafi ekki brotið lög í greininni. Þetta eru alltakmarkandi skilyrði, mundi ég segja, og ættu að tryggja að ekki komist hvaða sótraftur sem er inn í nýtingarsamning. Slík skilyrði verða að vera málefnaleg, við getum náttúrlega ekki brotið gegn mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar, ákvæðum um atvinnufrelsi og aðgengi manna að atvinnugreinum. Ég tel hins vegar að þau skilyrði sem hér hafa verið talin upp ættu að nægja til að það ætti að vera tryggt að samningur til 15 ára um nýtingu aflaheimilda byggi á einhverjum eðlilegum og lífvænlegum forsendum.

Virðulegi forseti. Ég tek undir orð hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, menn ættu að draga úr stóryrðum og ræða málefnalega um þessa atvinnugrein eins og aðra hluti hér inni. Engu að síður hjó ég eftir því að hv. þingmaður sagði að hér væru sérhagsmunir að störfum sem hefðu orðið til þess að fólki hefði fækkað í sjávarbyggðum og í atvinnugreininni. Það hefur komið fram að fyrir 20 árum voru 15 þús. manns starfandi í greininni en eru kannski 6–7 þús. núna. Er þá þingmaðurinn að tala um að í eðlilegum tækniframförum sem hafa orðið í þessari grein eins og öðrum séu einhverjir sérhagsmunir? Hæstv. utanríkisráðherra sagði í umræðum um daginn að byggðakvótinn væri hinir íslensku ríkisstyrkir þegar við vorum að tala um að greinin væri sjálfbær og arðsöm. Eru það ekki sérhagsmunir þegar pólitíkusar deila út byggðakvótum sem eru þá ríkisstyrkir? Eru það ekki frekar sérhagsmunir en eðlilegar tækninýjungar og framþróun í atvinnugreininni sjálfri?

Frú forseti. Að sjálfsögðu hefur átt sér stað eðlileg tæknivæðing í sjávarútvegi, sem betur fer, og í öllu okkar atvinnulífi. Fólki hefur fækkað vegna þess að teknar hafa verið upp tækninýjungar. Það er eðlileg þróun. Óréttlætið sem við erum að tala um er ekki vegna tækniþróunar undanfarinna áratuga heldur vegna meðferðar aflaheimildanna og fyrirkomulagsins innan greinarinnar þar sem aflaheimildir hafa runnið með óeðlilegum hætti út úr byggðarlögum. Byggðir hafa raskast og atvinnulíf sömuleiðis vegna óeðlilegrar samþjöppunar í greininni og vegna þess að það er ekki eðlilegur markaður með aflaheimildir. Menn hafa verið ofurseldir því að gerast leiguliðar hjá stórútgerðinni þegar þeir hafa ætlað að koma inn í greinina, ekki getað keypt sig inn í hana. Það eru þessi skilyrði sem hafa valdið þeirri gríðarlegu röskun sem blasir við og því óréttlæti sem mönnum svíður.

Virðulegi forseti. Við þyrftum auðvitað að hafa lengri tíma en hvort sína mínútuna til að skiptast á skoðunum um það hvað eru sérhagsmunir, hvað eðlileg viðskipti og hvað ekki. Það er auðvitað hægt að ræða það frekar. Hv. þingmaður nefndi einnig að nýliðun væri engin og að það væri búið, væntanlega í þessum óeðlilegu viðskiptum, að skuldsetja alla greinina. Það hefur komið fram að sú er alls ekki raunin, um það bil 1/4 fyrirtækjanna er illa staddur og stærsti hópurinn er einmitt nýliðar sem hafa keypt sig inn í greinina á síðustu árum. Það eru akkúrat þeir sem verða fyrir mesta högginu af brölti stjórnarflokkanna í þessu frumvarpi því að það eru þeir sem verða skornir niður. Það er alltaf verið að tala niður til þeirra, hinna raunverulegu nýliða síðustu ára. Hinir geta ekki verið nýliðar. Það þyrfti að ræða og skilgreina orðið nýliði í þessum lögum. Hvað þýðir það? Mér þætti áhugavert að heyra hvernig búið væri að skuldsetja alla greinina og að nýliðun væri engin.

Frú forseti. Skuldir sjávarútvegsins eru á bilinu 500–600 milljarðar kr., 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni sem hefur eina mínútu til umráða tóm til að nýta hana sjálfur.

Takk fyrir, frú forseti. Það hefur líka komið fram að stór hluti þessarar skuldsetningar er til kominn vegna áhættufjárfestinga, ekki í greininni sjálfri heldur utan hennar.

Rangt.

Þetta hefur komið fram opinberlega, hv. þingmaður, og það er engin ástæða til að karpa um það á þeim níu sekúndum sem ég á eftir. Varðandi nýliðunina hefur skorturinn á henni meðal annars markast af því sem ég fór yfir áðan, menn hafa ekki átt þess kost að koma inn í greinina nema ofurseldir þeim lögmálum að gerast leiguliðar hjá stórútgerðinni og kvótahöfunum sem eru fyrir. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Þingmaðurinn nefndi sex atriði sem standa upp úr í því sem hún er ekki alveg fullkomlega sátt við. Mér sýnist sem fjögur af þessum atriðum snúi að því að frumvarpið gangi ekki nægilega langt. Fyrsta atriðið sem hv. þingmaður nefndi er að henni finnst kerfið fulllokað, hún vill opna kerfið meira fyrir nýju fólki inn í greinina. En stangast það ekki á við annan hlut sem hún nefndi, að gjaldið væri of lágt? Það er algjörlega ljóst að með því að auka sóknargetu, fjárfestingu og mannafla í greininni er gengið á auðlindaarðinn þannig að þá er ekki hægt að hækka gjaldið sem hún vill hækka.

Frú forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Verð á aflaheimildum á leigumarkaði er núna eitthvað í kringum 300 kr./kg. Berum það saman við það veiðigjald sem útgerðin borgar fyrir eignarkvótann, sem ég vil ekki samþykkja að sé eignarkvóti en við skulum kalla eignarkvóta rökræðunnar vegna, sem er í kringum 6 kr./kg. Af þessu megum við sjá að veiðigjaldið eins og það er í dag er málamyndagjald. Sú eina hagfræðilega úttekt sem gerð hefur verið og var gerð í tengslum við störf viðræðunefndarinnar á sínum tíma sýndi að útgerðin þolir að greiða gott betur en það fyrir kílóið enda sjáum við að aðrar útgerðir sem ekki eru „kvótaeigendur“ hafa búið við þau skilyrði að leigja til sín kílóið á 300 kr. sem er auðvitað allt annað og ósambærilegt verð.

Virðulegi forseti. Ég hef greinilega misskilið þingmanninn vegna þess að þingmaðurinn sagði að hún vildi hækka gjaldið frá því sem það er í frumvarpinu. Þar er það ekki 6 kr., eins og mátti skilja af orðum hv. þingmanns, heldur 13 kr. Þá er kannski ekki úr vegi að spyrja: Upp í hvað vill hv. þingmaður fara með gjaldið? Ég set þetta í samhengi við það að hv. þingmaður vill opna greinina meira en hér er gert ráð fyrir og við vitum að ef sóknargetan eykst eyðist auðlindarentan á altari offjárfestingar. Við höfum séð fjölmörg dæmi um það. Spurningin er: Hvar á að taka hærra gjald ef búið er að sóa auðlindarentunni í offjárfestingu?

Frú forseti. Það er rétt að ég tel það gjald sem verið er að greiða núna málamyndagjald og jafnvel þó að það hækki um helming eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu er það mjög lágt gjald, 13 kr./kg. Þar er enn verulegt borð fyrir báru. Hagtölurnar úr greininni sjálfri sýna að það er fullt svigrúm til að hækka þetta gjald frekar, en það sem ég vil leggja meiri áherslu á í sambandi við þetta er að gjaldið sé bundið einhverri verðvísitölu, það sé bundið söluverðmæti sjávarafurða upp úr sjó þannig að þetta sé ekki föst frosin krónutala.

Svaraðu …

Þess vegna hefði mér fundist eðlilegt að menn þyrftu að gera hreinlega tilboð í nýtingarsamningana. Þar með fengjum við það svart á hvítu hvað útgerðin væri raunverulega fær um að greiða fyrir aflaheimildir því að þeir sem eiga kvóta í dag telja eðlilegt að þeir sem ekki eiga kvóta geti greitt allt að 300 kr./kg fyrir aflaheimildirnar. Við sjáum að skilyrðin og svigrúmið eru til staðar.

Virðulegi forseti. Ég minni hv. þingmann á að hún á eftir að svara spurningum hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar um það að taka sérstaklega fjórar tegundir út fyrir sviga. Að öðru leyti langar mig að dvelja við þessar spurningar sem hv. þingmaður velti upp, annars vegar um hagkvæmnina og hins vegar byggðaröskun. Þetta er grundvallaratriði. Það sem hefur gerst í hagræðingunni innan sjávarútvegsins er það, eins og við öll vitum, að nú er verið að sækja fiskinn á færri skipum en áður. Það hefur dregið úr sóknartengdum kostnaði og það hefur líka haft afleiðingar fyrir byggðirnar. Við gerum okkur grein fyrir því. Þá spyr ég: Vill hv. þingmaður að þessi þróun snúist við, að nú verði farið að sækja fiskinn á fleiri skipum o.s.frv.? Það sama hefur gerst í fiskvinnslunni. Fiskvinnsluhúsunum hefur fækkað, það hefur haft byggðalegar afleiðingar en ástæðan er meðal annars sú að afköst í fiskvinnslunni hafa aukist. Er það slæm eða góð þróun? Mér fannst hv. þingmaður segja áðan að tækniþróun væri góð en hún hefur auðvitað þessar afleiðingar. Er ekki hv. þingmaður sammála mér um að það þurfi að takast á við það með öðrum hætti? Það er ekki hægt að gera það endalaust innan ramma fiskveiðistjórnarkerfisins. Þá hljótum við að horfa á aðra þætti í miklu meira mæli.

Frú forseti. Vil ég fjölga skipum? spurði hv. þingmaður. Þetta er ekki umræða um það, þetta er umræða um það hvernig aflaheimildirnar sem eru undirstaða atvinnu og byggðar víða í landinu hafa runnið frá byggðarlögunum og orðið til röskunar á búsetuháttum og lífsskilyrðum þar. Þetta er spurning um það hvernig við hönnum kerfið sem gerir byggðunum kleift að lifa og dafna við þær auðlindir sem eru fram undan landsteinum hjá þeim. Þegar það gerist, eins og gerðist á Flateyri fyrir þremur eða fjórum árum, að útgerðarmaðurinn selur einn daginn allar aflaheimildirnar og þær renna út úr byggðarlaginu er orðin röskun sem er innbyggð í þetta kerfi.

Sem er … innan fjárlaga.

Það er ekki rétt, hv. þingmaður. Þú áttar þig greinilega ekki á því hvert þessar aflaheimildir fóru. Á þessum stað er núna 46% atvinnuleysi. Ætli sambærilegar tölur um atvinnuleysi séu annars staðar í Evrópu? 
            

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að við verðum að ræða byggðaröskunina og komast til botns í því umræðuefni en við komumst hins vegar aldrei fram hjá þeirri staðreynd sem ég nefndi, að skipunum hefur fækkað sem hefur afleiðingar fyrir einstakar byggðir. Hins vegar er staðreyndin sú að 90% aflaheimilda eru óvart á landsbyggðinni þannig að við erum fyrst og fremst að tala um tilfærslur milli byggðarlaga þar. Það er mjög villandi að tala um að heimildirnar hafi runnið frá sjávarbyggðunum, þær hafa runnið milli sjávarbyggða. Ég veit vel að þetta hefur haft alvarlegar afleiðingar í för með sér víða um landið. Þá verðum við að takast á við það, en ég er einfaldlega að segja að ef við hv. þingmaður erum sammála um að þróunin verði sú að skipum muni frekar fækka vegna þess að afköst þeirra aukast mun það áfram hafa þessar afleiðingar. Það að vera með einhverja tilfærslupotta breytir ekki þessu stóra vandamáli. Það getur leyst tímabundinn vanda á einum stað en mun líka valda skerðingu á öðrum stað. Við erum einfaldlega að tala um ákveðið magn 

Herra forseti. Við snúum ekki tímahjólinu við og það er enginn að ræða um það í þessu samhengi. Auðvitað hlýtur sjávarútvegurinn að áskilja sér allan rétt til að hagræða innan greinarinnar með áframhaldandi tæknivæðingu o.s.frv. Það er fleira störf en sjómennska. Það eru fjölmörg afleidd störf sem tengjast sjávarútveginum sem verða þá til þegar störfum í sjálfri frumgreininni fækkar. Störf í sjávarútvegi eru ekki bara að vera um borð í fiskiskipi og gera að fiski. Það er líka annað mál í þessu, fiskur er í stórum stíl sendur óunninn beint úr landi, fiskur sem gæti skapað verulega atvinnu í byggðum landsins en gerir það ekki í nafni þessarar hagræðingar. Það er þetta sem við erum að tala um, að ráðstafa gæðunum að nýju, að þjóðin fái arð af auðlindinni, 

Virðulegi forseti. Nú er komið að mestu hátíðarhelgi íslenskra sjómanna og íslenskrar sjómannastéttar þar sem sjómannadagurinn og sjómannahelgin eru að renna upp og flotinn að sigla í land. Menn eru komnir í hátíðarskap og þá er fyrirhugað að halda þingfundi áfram fram eftir kvöldi. Fjöldi þingmanna tekur þátt í þessum hátíðahöldum um allt land og mér finnst þingið sýna þessari stétt vanvirðingu með því að gera mönnum ekki kleift að komast til heimabyggða sinna til að taka þátt í þessum hátíðahöldum með sjómönnum. Ég hvet virðulegan forseta til að beita sér fyrir því að hér ljúki fundum á sómasamlegum tíma seinni partinn í dag þannig að menn geti farið að huga að því að koma sér heim á leið og fagna á þessari helgi með sjómönnum.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. Jón Gunnarsson benti réttilega á er sjómannadagshelgin að ganga í garð og ég hefði viljað biðla til forseta um að hann beitti sér fyrir því að fundum færi að ljúka hvað úr hverju. Hér er verið að ræða mál sem snertir afkomu um 30 þús. Íslendinga sem eru að fara að halda upp á atvinnu sína, getum við sagt, sem er haldið upp á á sjómannadag og um sjómannadagshelgina. Mér finnst fullkomin vanvirðing við þetta fólk að við ætlum að ræða inn í sjómannadagshelgina þá grundvallarbreytingu sem er að verða á atvinnugrein þessa fólks.

Forseti hefur upplýsingar um að fundir séu í gangi hjá forseta þingsins og öðrum um lengd fundartíma. Engin ákvörðun hefur þó verið tekin um hann og þess vegna höldum við áfram með dagskrána.

Herra forseti. Ég held að það sé rétt hjá mér að ég sé næstur á mælendaskrá. Ég tek eftir því að í salnum er ekki einn einasti ráðherra, hvorki hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra né heldur til að mynda hæstv. forsætisráðherra sem ég kallaði eftir í ræðu við fyrra frumvarp að væri æskilegt að væri á staðnum, kannski ekki síst í ljósi þess að í umræðum um hið svokallaða minna frumvarp sem voru hér fyrr í vikunni kom ítrekað fram hjá þingmönnum Samfylkingar og einstaka ráðherra að margt í tillögum okkar framsóknarmanna horfði til þess að það væri áhugavert að skoða. Þess vegna tel ég mjög mikilsvert að hæstv. forsætisráðherra verði hér og hlusti á ræðu mína og að ég geti átt orðaskipti við hæstv. ráðherra, ekki síður en hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sem kemur hér auðvitað hlaupandi. Mig langar til að fara fram á það við herra forseta að hann láti kanna þetta með hæstv. forsætisráðherra.

Forseti mun koma þeim skilaboðum áfram, en hæstv. sjávarútvegsráðherra sem flytur málið er í salnum og tilbúinn að hlusta á næsta ræðumann sem er einmitt téður hv. þingmaður.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hér hefur verið sagt um lengd fundartímans í dag. Nú hefur hæstv. forseti upplýst að ekki er komin niðurstaða í það hversu lengi þingfundur muni standa í dag. Við þekkjum það að þótt sjómannadagurinn hinn formlegi sá ávallt fyrsti sunnudagur í júní hafa málin þróast þannig að æ stærri hluti af hátíðahöldum sjómanna hefur færst líka yfir á laugardaginn. Eins og við vitum er þetta kannski stærsti hátíðisdagur ársins í sjávarbyggðunum. Við sem komum úr sjávarbyggðunum höfum alltaf tekið þátt í þessum hátíðahöldum og teljum það meðal annars mikilvægan hlut af þingmannsstarfinu að geta gert það og því er mikilvægt fyrir okkur að hafa tækifæri til þess. Þar fyrir utan finnst mér ekki gott yfirbragð á því að við ræðum þetta umdeilda mál hérna um það leyti sem fólk er að tygja sig til þessara hátíðahalda og undirbúa þau. Það færi betur á því að við reyndum að haga skipulagi fundanna betur svo við gætum með eðlilegum hætti lokið þessum umræðum í dag á skikkanlegum tíma.

Virðulegi forseti. Eins og fram hefur komið ræðum við nú frumvarp hið seinna í þessari viku um stjórn fiskveiða. Það verður að segjast eins og er, og það kom reyndar fram í umræðunni fyrr í vikunni, að það er svolítið sérkennilegt að fjalla um þessi tvö frumvarp þar sem annað þeirra fellur þegar hitt tekur við, þ.e. það sem við erum að taka til umræðu í dag, og það hefur síðan líka sólarlagsákvæði. Að 23 árum liðnum falla þau lög úr gildi og þá er það kerfi sem menn eru að ræða að setja hér upp þar með horfið og í sjálfu sér veit enginn hvað tekur við. Jafnvel má ræða það hvort ekki sé einungis um 23 ára gildistíma að ræða þar sem talað er um nýtingarsamninga til 15 ára en engu að síður skuli fara fram endurskoðun á lögunum eftir sjö ár. Þetta hefur valdið og mun valda nokkurri óvissu áfram nema það skýrist hvað hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á við með þessu. Markmið þessara laga hefur líka verið rætt talsvert og þá vil ég taka bæði frumvörpin undir. Það er ljóst að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar eða skriflegri samstarfsyfirlýsingu, held ég að hún heiti, var markmiðið að fara í endurskoðun á fiskveiðistjórnarkerfinu en á grundvelli þess að tryggja rekstrargrundvöll greinarinnar og raska honum hvergi. Það verður að segjast eins og er að það er leitun að finna þessi markmið í greinum frumvarpanna bæði í texta, hreina og beina yfirlýsingu um að það sé markmiðið, og hins vegar þegar maður les efnislega þær greinar sem hér eru sér þess ekki stað að það sé grundvöllur þessara frumvarpa heldur kannski miklu frekar að breyta núverandi fiskveiðistjórnarkerfi frá því sem flestallir hafa talið kostina við kerfið, þ.e. það er öflugt hagstjórnartæki og hefur aukið arðsemi greinarinnar og þar af leiðandi þjóðarbúsins gríðarlega frá 1984 þegar atvinnugreinin var og hafði verið lengi háð því að hér kæmu opinberar gengisfellingar sem gerðu það að verkum að greinin stæði undir sér. Hún var með öðrum orðum rekin með stöðugum halla eða núllrekstri, oftast halla, og bæjarútgerðir og annað í þeim dúr sem við þekkjum frá þeim tíma. Það er mjög merkilegt að það skuli vera það sem hægt er að lesa út úr kerfinu, að verið sé að breyta þessari gríðarlega öflugu atvinnugrein eitthvað í átt til þess sem var fyrir þann tíma, þ.e. fyrir tíma kvótakerfisins. Annar þáttur í þessu kvótakerfi sem hefur alla vega ekki komið nægilega skýrt fram að sé tilgangurinn og engin ástæða til að breyta er sá þáttur sem varðar verndun fiskstofnanna. Það er líka alþjóðlega viðurkennt að hið íslenska kvótakerfi sé öflugt apparat til að stunda slíkt enda hefur það bæði fengið alþjóðlegar viðurkenningar og verið skoðað af öðrum aðilum, eins og til að mynda núna síðast af Evrópusambandinu, að taka upp þá þætti í íslenska kvótakerfinu. Reyndar vildu menn ganga miklu lengra þar og það virtist vera bæði 100% framsal á milli svæða og á milli þjóða en það er nú önnur saga og ekki til umfjöllunar hér. Það hefur líka vakið eftirtekt og það verulega að í þessum frumvörpum, og ekki síst því sem hér er til umræðu, skortir alla hagfræðilega og efnahagslega útreikninga og skoðun á áhrifum frumvarpanna. Það hlýtur að vera nánast forkastanlegt að fara inn með þetta miklar breytingar í lok þings fyrir sumarhlé án þess að það liggi fyrir samhliða hafa áhrif þetta hafi á þessa mikilvægustu atvinnugrein Íslendinga sem verið hefur um langt árabil og áratugi og mun verða áfram. Í dag koma um 25% útflutningstekna þjóðarbúsins af sjávarútvegi og það mun halda áfram í þeim geira í þá áttina og mun jafnvel aukast, því að við gætum auðvitað veitt meira og munum vonandi gera það því að margt bendir til þess að fiskstofnarnir séu að styrkjast, ekki síst þorskurinn. Það vekur líka nokkra athygli þegar við erum að hefja umræðu um þetta frumvarp að auk þeirra almennu hagfræðilegu og efnahagslegu áhrifa á land og þjóð hafi þetta ekki verið skoðað með tilliti til þess hvaða áhrif þetta hafi á einstakar byggðir, einstaka landshluta þar sem sjávarútvegur er kannski enn meiri þáttur í lífi og starfi fólksins en í meðaltalinu yfir landið allt. Þá má heldur ekki gleyma því og þarf auðvitað að taka líka tillit til í þessari efnahagslegu og hagfræðilegu skoðun að skoða hreinlega hvaða áhrif þetta hafi á einstök fyrirtæki. Þess sér hvergi stað í þessum frumvörpum. Það sem hefur auðvitað orðið til þess að menn hafi fengið einhverja sýn á þetta er að á allra síðustu dögum hafa oltið inn til okkar þingmanna, og eins á blaðamannafundi og inn á fjölmiðla, ályktanir frá einstökum byggðarlögum, útvegsbændum og félögum þeirra þar sem menn hafa reynt að fara yfir hvaða áhrif þetta hefur á annars vegar einstök byggðarlög og hins vegar einstök fyrirtæki. Það verður að segjast eins og er að það er ekki falleg lesning. Hún virðist enn og aftur staðfesta það sem við ræddum talsvert í umræðunni um fyrra frumvarpið, svokallað minna frumvarp, fyrr í vikunni þar sem það virtist vera meginatriði frumvarpsins, og þar af leiðandi það sem skilur hugmyndir okkar framsóknarmanna algerlega frá hugmyndum ríkisstjórnarflokkanna, að þar sé verið að færa til aflaheimildir, færa atvinnu til einhverra annarra. Það er ekki atvinnusköpun, þar verður ekki til neinn nýr arður. Það er verið að gera aðra atvinnulausa, eins og fram kemur m.a. í ályktun frá Útvegsmannafélagi Þorlákshafnar þar sem talað er um að tekjur fyrirtækjanna lækki um 350 millj. og tekjur sjómannanna um 125 millj. kr. á ári - Þorlákshöfn er auðvitað sjávarútvegsbær þar sem sjávarútvegur er aðalatvinnuvegurinn - og í auglýsingu sem birtist í héraðsblöðunum frá 21 fyrirtæki í sjávarútvegi og þjónustufyrirtækjum tengdum honum, því að vel að merkja er sjávarútvegurinn ekki bara veiðar eins og maður gæti haldið þegar maður situr í þingsal og hlustar á einstaka þingmenn heldur er sjávarútvegurinn mjög hátæknivæddur matvælaiðnaður þar sem mjög margir koma að bæði við veiðarnar, vinnsluna, markaðssetninguna og rannsóknir en ekki síður þjónustuna við þessi fyrirtæki í hverju byggðarlagi. Maður skyldi því ætla að þarna hefði mátt vanda mun meira til verka en raun ber vitni. Auðvitað hafa fleiri fjallað um þetta eins og til að mynda í gær komu fréttir af áhrifum þess á Fjarðabyggð og Vestmannaeyjar. Það má líka nefna að Samtök sjómanna og launþegahreyfingin öll hjá sjómönnum, farmenn, fiskimenn og vélstjórar og fleiri ásamt Landssambandi smábátaeigenda og Landssambandi íslenskra útvegsmanna eru sammála um að þetta sé mjög alvarleg aðför að núverandi atvinnugrein eins og hún er og að skoða þurfi miklu betur hvað hér á að eiga sér stað. Kannski verðum við að spyrja okkur: Hverju á að breyta og af hverju? Ég hef aðeins rakið þann grundvallarmun sem er á stefnu okkar framsóknarmanna og því sem birtist í stefnu ríkisstjórnarflokkanna og þó að báðir aðilar segist byggja á sáttaleiðinni tel ég að sú leið sem við framsóknarmenn fórum og samþykktum á síðasta flokksþingi okkar rými mjög vel við þær hugmyndir sem menn urðu sammála um í hinni svokölluðu sáttanefnd ráðherra. Hverju þarf að breyta? Í áranna rás hefur verið deilt mikið um eignarhaldið á nytjastofnunum. Við framsóknarmenn höfum talið mjög mikilvægt að sett yrði í stjórnarskrá að það væri alveg klárt að eignarhaldið væri þjóðarinnar. Með því að fara þá nýtingarsamningaleið sem við viljum fara með stærsta hlutann af veiðiheimildunum er það jafnframt tryggt að ríkisvaldið sem gerir þann samning er auðvitað að gera samning um eignarhald sitt á kvótanum. Ég held að það sé orðið alveg skýrt og greinargott Það sem ef til vill var merkilegast við umræðuna fyrr í vikunni um minna frumvarpið þar sem líka hefur verið fjallað um þetta er að ég hef ekki heyrt nokkurn þingmann koma upp og andmæla því, ekki einu sinni þingmenn þeirra flokka sem kannski stóðu í vegi fyrir því að þetta færi inn í stjórnarskrá á sínum tíma. Allir eru sammála um að eignarhald á nytjastofnum á Íslandsmiðum sé sameign þjóðarinnar. Ég held að það séu líka flestallir sammála um að skynsamlegt sé að koma því inn í stjórnarskrá með einum eða öðrum hætti. Það hefur líka komið fram að þetta er flókið, það er lögfræðilegt atriði að skilgreina hvað sameign þjóðar þýðir og það þarf að ganga frá því. Slíkar tillögur eru í tillögum okkar framsóknarmanna og í 1. og 2. gr. þessa frumvarps er fjallað um þetta eignarhald. Ég held að það sé fullkomin sátt um það. Það getur ekki verið að hægt sé að egna til ófriðar meðal þjóðarinnar um þetta mál lengur, það eru allir sammála um það Þá komum við að öðrum göllum á kerfinu og ástæðu þess að það þurfi að breyta og af hverju, og þá komum við að leigubraskinu. Við getum auðvitað ekki horft til þeirrar fortíðar og spólað til baka og sagt að þeir sem seldu sig út úr greininni áður séu sægreifar og þess vegna sé greinin vond í dag. Það er gersamlega rangt. Þeir sem eru í greininni í dag keyptu út hagræðinguna, það eru þeir sem borguðu kostnaðinn við að breyta greininni úr félagslegu kerfi í gríðarlega öfluga atvinnugrein sem skilar miklum arði bæði inn í greinina sjálfa en ekki síður til þjóðarbúsins. Eftir standa leigugreiðslurnar, þ.e. að menn veiði ekki það sem þeir fá úthlutað og leigi frá sér, svokallað leigubrask. Um það eru allir sammála líka, alla vega meðal hagsmunasamtaka, bæði útgerðarmanna og launþega þar, og það er líka í stefnu okkar framsóknarmanna, að það eigi að auka veiðiskylduna, það eigi að koma í veg fyrir þetta leigubrask. Um það eru allir sammála. Við getum því eytt út öðrum þætti þess sem menn hafa verið að rífast um. Í þessu frumvarpi er svo búinn til nýr leigupottur og í stað þess að leigusalinn sé sá sem fær úthlutað aflaheimildunum ætlar ríkið að taka að sér að vera í einhverju leigubraski í stórfelldum mæli. Ég held að það hefði verið skynsamlegast að útrýma þessari leigu úr kerfinu og um það er nokkuð víðtæk sátt. Það breytir því hins vegar ekki að það þarf auðvitað að viðhalda ákveðnum sveigjanleika innan kerfisins þannig að menn geti skipst á aflaheimildum og það sé jafnvel hægt að færa aflaheimildir á milli skipa í eigin útgerð og milli ára að einhverju leyti til að koma til móts við og sinna markaðnum með sem bestum hætti. Síðan eru það ekki margir aðrir þættir sem menn hafa fjallað um fyrir utan það byggðaójafnræði sem við höfum horft upp á á meðan greinin var að styrkja sig, kaupa út aðila sem ekki stóðust samkeppnina í þessari grein. Það voru einfaldlega allt of mörg skip og allt of margir aðilar að vinna í þessari takmörkuðu auðlind. Og þá komum við að þessu flókna kerfi með strandveiðikvóta og byggðakvóta og annað í þeim dúr. Það væri að minnsta kosti efni í aðra 15 mínútna ræðu og ég sé að ég er kominn til enda, herra forseti, í þessari. En það sem mig langar kannski til að enda ræðu mína á er það sem skorti í fyrra frumvarpið og skortir í þetta frumvarp líka, að það sé ekki megintilgangur þessara frumvarpa að færa frá einum til annarra heldur ætti öll aukning og færsla á milli flokka að byggjast á því að hér sé að verða til aukinn afli vegna þess að stofnstærðirnar séu að stækka. 

Herra forseti. Ég vil víkja að ákveðnum atriðum sem hv. þingmaður kom inn á í sinni ágætu ræðu. Í fyrsta lagi er það þetta með hagfræðilegu úttektina á frumvarpinu, ég legg mikið upp úr henni og óskaði eftir því að hún yrði gerð. Hún er væntanleg á næstu dögum og varðar áhrif einstakra þátta í frumvarpinu. Ég legg áherslu á að við förum síðan yfir þau útfærsluatriði. Ég mun líka hugleiða það, og það hefur verið rætt, að samhliða því þyrfti kannski að gera samfélagslega úttekt á frumvarpinu. Við höfum fjölda skýrslna sem unnar hafa verið af Byggðastofnun, atvinnuþróunarfélögum og ýmsum aðilum um áhrif núverandi kvótakerfis og hvernig það hefur leikið ýmsar byggðir atvinnulega séð. Við þurfum líka að horfa á þann þátt. Ég veit að hv. þingmaður er mér sammála í því að samfélagsgerðin, sem stendur að baki sjávarútveginum, er mikilvæg. Þetta þurfum við að horfa á allt saman. Að sjálfsögðu er um grundvallarkerfisbreytingu að ræða en í frumvarpinu er gert ráð fyrir að hún gangi yfir á 15 árum og á þeim tíma ættu þær breytingar sem það hefur í för með sér að fá sinn aðlögunartíma. Að sjálfsögðu munu þær einhvers staðar koma niður en meginmálið er, eins og hv. þingmaður vék að, að nægur fiskur sé í sjónum og að hægt sé að auka aflaheimildir. Það er undirstaðan fyrir framtíðarþróun sjávarútvegsins. Þar að auki, sem ég veit 

Ég verð að biðja hæstv. ráðherra að virða tímamörk í andsvörum.

Virðulegi forseti. Ég kom því ekki að í ræðu minni að í tillögum okkar framsóknarmanna um nýtingarsamningana sé það skilyrði að þeir séu gerðir við íslenska aðila, í 100% eigu, og jafnvel að um sé að ræða íslenska búsetu, lögheimili, til síðustu fimm ára. Það er til að mynda í samræmi við samninga sem Danir gera um ákveðna þætti í samfélagi sínu. Ég gat ekki betur heyrt en hæstv. ráðherra væri mér sammála um að nauðsynlegt væri að gera þessa hagfræðilegu úttekt. Hann nefndi líka samfélagslega úttekt og ég get alveg tekið undir það. Það væri mjög áhugavert að slík úttekt yrði gerð af óháðum aðilum. Ég er ekki sammála því að nægilega margar skýrslur liggi fyrir sem sýni það svart á hvítu hver áhrifin séu á eitt og annað, og kannski verður seint 100% ánægja með skýrslur og hægt að rífast um það hver er óháður. En það er kannski vert að velta því fyrir sér hvort ekki hefði verið eðlilegra að þetta hefði legið fyrir áður en við færum að fjalla um málið hér. Það hefði verið eðlilegra að menn vissu eitthvað um það hver markmiðin með frumvarpinu væru og hvort hægt væri að reikna það út hvort þau nást, svo að ekki sé einungis um óskhyggju að ræða. Þessi kerfisbreyting sem hæstv. ráðherra talar hér um, til að mynda um þessir nýtingarsamningar sem eru til 15 ára - hvað þýðir endurskoðun eftir sjö ár? Hvaða áhrif mun það hafa á samninga sem menn gera til 15 ára, hugsanlega, og hverjir fá endurnýjun í þessi 8 ár þannig að um 23 ára samning verði að ræða? Hvað þýðir það? Hvaða skilyrði verða sett um það? Að lokum: Hvað þýðir það að lögin falla úr gildi 

Herra forseti. Já, það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að á sjöunda ári skal endurskoða lögin og við verðum þá að treysta Alþingi, sem þá situr, fyrir framhaldinu, en þessi grunngerð er lögð upp hér. Þá er reynslan af framkvæmdinni metin og ef menn vilja breyta einhverju er það í höndum Alþingis sem að sjálfsögðu ber þarna ábyrgð. Ég óttast ekki að Alþingi axli ekki þá ábyrgð þegar þar að kemur, þannig að þetta er kannski meira öryggi á ýmsan hátt en útgerðin býr við núna. Ég vil líka víkja að því sem hv. þingmaður kom reyndar óbeint inn á í ræðu sinni, en það er aukin fullvinnsla og fullnýting afla. Ég hef sem ráðherra lagt mikla áherslu á að komið verði með allan afla að landi, komið með allt sem fellur til, hvort sem það eru hausar, hryggur eða lifur, að komið sé með þetta allt að landi og það nýtt og gert að verðmætum. Markvissum aðgerðum hefur verið beitt til að draga úr útflutningi á svokölluðum gámafiski, óunnum fiski ísuðum í gámum. Hvað eftir annað hefur það komið fram í sölum Alþingis hversu mikilvægt það er að fiskurinn sem við veiðum sé unninn hér á landi og skaffi sem mesta atvinnu hér. Dregið hefur verið úr útflutningi á óunnum gámafiski þannig að ég hygg að hann sé nú einungis þriðjungur af því sem hann var fyrir tveimur til þremur árum. Ég tel að þarna megi gera enn betur. 

Herra forseti. Ég kannast reyndar ekkert við að hafa fjallað mikið um fullvinnslu afurða og nauðsyn þess að takmarka það að fiskur fari héðan í gámum. Ég get hins vegar alveg tekið undir það, og það er í tillögum okkar framsóknarmanna, að talsverðu púðri sé eytt í að efla nýsköpun á því sviði að finna nýjar tegundir og nýta þær. Nefna má fjölmarga þætti í því sambandi, ekki síst við strendur landsins. En einnig má tala um að bæta umgengnina, að engu sé hent, án þess að ég sé að gera lítið úr þeim sem vel gera á því sviði. Ég tel að þar sé talsvert verk að vinna og gæti bæði skapað miklar gjaldeyristekjur og arð og ekki síður störf. Maður veltir því fyrir sér í sambandi við þetta frumvarp, og ég hef ekki fengið nægilega greinargóð svör við því í umræðunum í dag og ekki heldur frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, hvernig hægt sé að leggja fram plagg upp á fjölmargar blaðsíður með talsverðri greinargerð án þess að það liggi skýrt fyrir að verið sé að bæta rekstrarstöðu greinarinnar, að verið sé að koma í veg fyrir að vegið sé að henni. Það er augljóst að verið er að grauta í potti, verið að færa aflaheimildir frá þeim sem hafa þær í dag og til einhverra sem ekki hafa þær, og það virðist blasa við að það skapar hvorki ný störf né myndar nýjan arð að standa þannig að málum.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann byrjaði ræðu sína á því að segja að honum fyndist farið aftur í tímann, til þess tíma áður en við takmörkuðum veiðarnar með því að setja aflamarkskerfið á. Hann benti á óhagræðið í greininni, þá sem á endanum var niðurgreitt með því að fella gengið á kostnað landsmanna að sjálfsögðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann út í það sem hann sagði í restina í sambandi við að færa heimildir á milli aðila, hvort hann viti um eitthvert sveitarfélag eða eitthvert sjávarpláss sem hafi kvartað yfir því og sé hugsanlega aflögufært um að færa veiðiheimildir frá sér til einhvers annars. Hv. þingmaður kom líka inn á uppbyggingu á fiskstofnunum. Af því að ég hef flutt hér frumvörp um aflaráðgefandi nefnd sjómanna sem kæmi skoðunum sínum á framfæri og hugmyndum um hvað mætti veiða af afla á hverju ári, sem hefur reyndar í tvígang verið fryst eða svæft í hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd, langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir það sjónarmið mitt að við þurfum að ræða þetta á allt öðrum nótum en við erum að gera. Eftir til að mynda fjögurra ára ofveiði á ýsustofninum að mati Hafrannsóknastofnunar, sem lagði til ákveðið aflamark fjögur fiskveiðiár í röð, hafa 33% verið veidd umfram það aflamark á hverju einasta ári. Maður hefði talið að nú væri komið að skuldadögum og skera yrði verulega niður veiðiheimildir af því að búið væri að ganga á stofninn, en þá gerðist hið merkilega að stofnunin lagði til að ýsukvótinn yrði aukinn um 83% sem segir manni hversu mikilvægt er að fá aflaráðgefandi nefnd sjómanna og endurskoða þessar stofnstærðarmælingar og þar fram eftir götunum. 

Herra forseti. Varðandi fyrra atriðið sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson spurði mig um, hvort ég vissi um eitthvert sveitarfélag eða sjávarpláss sem teldi sig vera aflögufært til að láta af hendi aflaheimildir svo að aðrir gætu fengið, þá er það augljóslega svo eftir þann niðurskurð sem hefur verið síðastliðin 20–30 ár, frá því að menn hættu óheftri sókn og áttuðu sig á því að þetta væri takmörkuð auðlind sem við þyrftum að stýra, að afkastagetan er miklu meiri en menn fá að sækja til sjávar. Þess vegna er svo grátlegt að horfa upp á hugmyndir að kerfi sem færir aflaheimildir frá þeim sem eru starfandi í dag til einhverra annarra og kalla það nýliðun eða meira réttlæti. Ég get ekki séð hvernig það virkar. Hugmyndir okkar framsóknarmanna snúast til að mynda um að byggja upp þessa potta þannig að um raunverulega stofnstærðaraukningu sé að ræða og því fái þeir sem hefur verið skorið niður hjá undanfarin ár sitt og hluti af aukningunni fari til þess að stækka hinn svokallaða pott tvö. Varðandi seinna atriðið, í sambandi við aflaráðgefandi nefndir og uppbyggingu fiskstofna, hefur mér alltaf þótt það vera skynsamleg leið því að það er nauðsynlegt að hafa sem mest samráð í atvinnugreininni. Ég held að þeim mun meiri sátt yrði innan atvinnugreinarinnar eftir því sem menn hefðu meira samráð. Ég held að það gæti ekki verið verra að hafa slíka nefnd sjómanna með í ráðum, það hlýtur að vera skynsamlegra. Við þekkjum slíkt kerfi að einhverju leyti frá Noregi. Við þekkjum það líka úr íslenskum landbúnaði þar sem hafa verið settar upp fagráðsnefndir 

Virðulegi forseti. Ég fagna því að hv. þingmaður tekur undir sjónarmið mitt um að það sé mikilvægt að hafa aflaráðgefandi nefnd sjómanna vegna þess að það hefur staðið dálítill styrr um þá fiskgengd sem sjómenn áætla í sjónum og Hafrannsóknastofnun, sem byggir áætlunina að mestu á svokölluðu togararalli. Netarall er bara fjáröflun fyrir Hafrannsóknastofnun, það er ekki tekið neitt mark á því, það er ekki notað þegar verið er að meta stofnstærðina. Það sem hefur t.d. verið að gerast í vetur er að gríðarleg fiskgengd hefur verið alls staðar í kringum landið. Við höfum fengið fregnir af því austur á fjörðum og annars staðar. Menn sem eru búnir að vera áratugi til sjós hafa aldrei upplifað annað eins. Ég man ekki eftir að hafa heyrt frá heimaslóðum mínum að menn hefðu lagt net á daginn, á morgnana, og dregið seinni partinn tvær, þrjár trossur og allir bátar hefðu verið fullir. Ég veit eiginlega ekki hvað þarf til til þess að menn átti sig á þeirri hugmyndafræði að ekki er hægt að geyma þorskinn í sjónum og veiða hann bara einhvern tíma seinna. Það er ekki þannig því að þorskurinn leitar sér að æti. Það er líka mjög mikilvægt að taka þessa umræðu upp vegna þess að við höfum að mínu mati í gegnum tíðina og mörg undanfarin ár veitt allt of mikið æti frá fiskinum. Nýjasta æðið var til að mynda að veiða svokallaða gulldeplu. Menn spá ekki nægilega mikið í vistkerfi hafsins, hvaða áhrif það hefur á uppgang fiskstofnanna að veiða alltaf svona mikið æti frá þeim, heldur rexa menn og pexa um hver eigi að fá að veiða. Nú ætla menn að taka upp pólitíska stýringu og handvelja með ráðherravaldi hver fái að veiða og hver ekki. Við þekkjum það frá fyrri tíð þegar ráðherrar settu skuttogara í hvert sjávarpláss og staðan var orðin slík 1984 að svarta skýrslan kom út. Í mjög áhugaverðu viðtali við gamlan reyndan aflaskipstjóra úr Grindavík, Williard Fiske Ólason, bendir hann einmitt á að á fyrstu árum kvótakerfisins hafi Þorbjörn Fiskanes 

Herra forseti. Nei, ég held að það sé alveg skýrt að enginn vill hverfa til fyrri tíma, alla vega ekki þeir sem hafa þekkingu á þeim tíma eða muna eftir honum eða hafa vit á því að spyrja hvernig þetta var áður en kvótakerfið var sett á og eru þar af leiðandi ekki eingöngu að ræða núverandi kvótakerfi á grundvelli þeirrar fjölmiðlaumfjöllunar sem verið hefur undanfarin fimm eða tíu ár. Þó að ég hafi tekið vel í að vera með aflaráðgefandi nefnd og aukið samráð vil ég jafnframt ítreka að það er minn vilji að ráðgjöf til ráðherra sé byggð á vísindalegum grunni. Ég held að sú leið sem við höfum farið sé mjög skynsamleg og farsæl. Við höfum hins vegar ekki alltaf farið eftir ráðgjöfinni og ég held að það sé hluti af þeim vandamálum sem við höfum lent í í uppbyggingu einstakra stofna. Í öðrum tilvikum er vanmat viðurkennt í greininni, stundum ofmat. Það er erfitt að telja fiskana í sjónum. Við framsóknarmenn höfum verið með þá stefnu að efla rannsóknir á hafi og stofnum og setja langtímanýtingarstefnu fyrir hverja tegund en jafnframt efla rannsóknir á þessu samspili, eins hv. þingmaður kom inn á síðast, bæði ólíkra stofna og lífríkinu í heild sinni. Það er ákaflega mikilvægt að við stöndum vörð um auðlindina og byggjum upp áframhaldandi forustu okkar á þessu sviði í heiminum. Ég held að þessari atvinnugrein farnist vel svo fremi að við getum komið í veg fyrir að svo stórfelldar breytingar eins og felast í þessu frumvarpi verði skyndilega að lögum.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp sjávarútvegsráðherra til nýrra heildarlaga um stjórn fiskveiða. Ég held að óhætt sé að segja að frumvarpið hafi í heild sinni fengið heldur dræmar undirtektir. Enginn af hagsmunaaðilum í sjávarútveginum hefur staðið upp og fagnað þeim hugmyndum sem hér eru kynntar. Ég kannast ekki yfir höfuð við að nokkur hafi lýst sérstakri ánægju með þær hugmyndir. Þó er þess getið í frumvarpinu að það hafi verið samið með hliðsjón af skýrslu vinnuhóps um endurskoðun á stjórn fiskveiða, þ.e. skýrslu starfshópsins um endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða sem lauk störfum í september 2010. Í hópnum komu allir helstu hagsmunaaðilar saman og fulltrúar úr öllum þingflokkum og fóru yfir helstu ágreiningsmálin sem hafa verið uppi um stjórn fiskveiða og freistuðu þess að leiða í jörð þann ágreining sem hefur verið til að skapa frið um nýtingu auðlindarinnar og koma því þannig fyrir að þeir sem væru að stunda útgerð á Íslandi hefðu fast land undir fótum og heilbrigt og öruggt starfsumhverfi. Ekki fer á milli mála að allir sem komu þar að verki lögðu töluvert mikið á sig. Það var ekki átakalaust. Menn þekkja þá sögu. LÍÚ-menn gengu frá borði um hríð, komu síðan til baka en það fékkst ákveðin meginniðurstaða. Stóru tíðindin í skýrslu þeirrar sáttanefndar eru t.d. þau að allir aðilar voru sammála um að hægt væri að gera þá stóru breytingu, vil ég segja, að færa aflahlutdeildina úr því að vera varanleg yfir í að vera tímabundin. En því fylgja að sjálfsögðu ákveðin skilyrði. Sú stóra breyting er kynnt af hæstv. sjávarútvegsráðherra sem nauðsynleg aðgerð til að koma í veg fyrir að þeir sem fara með aflahlutdeildirnar, þeir sem hafa kvótann, eignist hann með einhverjum hætti yfir lengri tíma þannig að það verði ekki aftur af þeim tekið. Þetta er að hluta til sama umræðan og átti sér stað um þörfina fyrir stjórnarskrárákvæði um einhvers konar þjóðareign á auðlindinni. En það er ekki nýtt af nálinni að menn ræði þetta. Ég vil leyfa mér að rifja það upp í þessu sambandi, fyrst svona mikil áhersla er lögð á þetta í frumvarpinu, að síðast þegar við vorum með frumvarp til heildarlaga um stjórn fiskveiða var komið inn á þetta sama atriði. Með leyfi forseta ætla ég að lesa aðeins upp úr frumvarpinu sem varð að nýju heildarlögunum frá árinu 1990. Þar segir í athugasemdum við 1. gr. frumvarpsins: „Enda þótt frumvarpið byggi á því að fiskstofnarnir verði skynsamlegast nýttir með því að fela þeim sem daglega starfa að fiskveiðum víðtækt ákvörðunarvald í þessum efnum má það ekki verða til þess að með því verði talið myndast óafturkallanlegt og stjórnarskrárvarið forræði einstakra aðila yfir auðlindinni. Það verður að vera ákvörðunarefni löggjafans á hverjum tíma hvaða skipulag teljist best henta til að nýta þessa sameign þjóðarinnar með hagsmuni heildarinnar að leiðarljósi.“ Ég vil koma því að í umræðunni að það er alger óþarfi fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra að gera þessa stóru kerfisbreytingu til þess eins að ná þessu markmiði vegna þess að það er alveg kristaltært samkvæmt gildandi lögum að þeir sem fara með heimildirnar hafa ekki yfir þeim neinn stjórnarskrárvarinn eignarrétt. Hann er einungis mjög takmarkaður, þ.e. ekki er hægt að hrifsa heimildirnar af mönnum fyrirvaralaust en of langt mál er að fara ofan í smáatriði málsins til að rekja það. Síðan er önnur sérstök ástæða nefnd fyrir því að gera þessa nýtingarsamninga. Hún er sú að þá verði það tryggt að menn greiði gjald fyrir heimildirnar til ríkisins. Mér finnst það vera óútskýrt í þessu máli heilt yfir séð hvernig menn hugsa þá veiðigjaldið annars vegar sem gjald fyrir aðganginn að auðlindinni á móti greiðslunni sem á að koma til ríkisins eftir þessum nýtingarsamningum. Þar til viðbótar finnst mér umræðan um arð til þjóðarinnar öll bera þess merki að menn sjái ekki heildarsamhengi hlutanna þar sem það er grundvallaratriði að arðurinn til þjóðarinnar kemur eftir margvíslegum leiðum. Hann byggir allur á því að útgerðinni séu búin hagkvæm skilyrði, að útgerðinni séu búin skilyrði til að skila hagnaði, til að fjárfesta, ráða til sín fólk og greiða góð laun. Af góðum launum verða greiddir skattar, af hagnaði verða greiddir skattar, af fjárfestingum munu skila sér tekjur til ríkisins og af ýmissi þjónustu sem sjávarútvegsfyrirtæki veita eru greiddir skattar og þar myndast líka störf. Þetta vil ég segja um það markmið frumvarpsins að tryggja þjóðinni annars vegar áframhaldandi fullt forræði á auðlindinni, sem ég tel að sé alveg ótvírætt hvort sem er, ríkið fer með fullveldisréttinn yfir þessari auðlind, og hins vegar það markmið laganna að skila þjóðinni í auknum mæli afgjaldi, arði af nýtingunni. Ég vil líka halda því til haga í því samhengi að í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins var veiðigjaldinu komið á. Eftir starf auðlindanefndarinnar frá árinu 2000 þar sem við fórum í gegnum þessa sömu umræðu, nákvæmlega sömu umræðu um að tryggja þyrfti þjóðinni hlutdeild í arðinum, var veiðigjaldinu komið á og það var í ríkisstjórnartíð Sjálfstæðisflokksins. Það er því mjög holur hljómur í málflutningi þeirra sem segja Sjálfstæðisflokkinn vilja standa vörð um einhverja sérhagsmuni og koma í veg fyrir að slíkri gjaldtöku sé komið á. Ég nefndi það í upphafi máls míns að engir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi eða yfir höfuð nokkur annar sem ég hef heyrt frá hefur fagnað þeim hugmyndum sem hér eru kynntar og það þrátt fyrir að þær séu sagðar vera byggðar á skýrslu starfshóps sáttanefndar. Hvernig stendur á því? Hvernig stendur á því að menn náðu víðtækri samstöðu í starfi sáttanefndarinnar og frumvarpið er sagt byggja á þeirri samstöðu en samt eru engir sem fagna því að málið er komið fram? Kannski er skýringanna að leita í því sem fram hefur komið í umsögnum ýmissa hagsmunaaðila. Við getum horft til Farmanna- og fiskimannasambandsins sem dæmi. Þeir segja, með leyfi forseta: „Efni frumvarpanna er óravegu frá því samkomulagi sem varð niðurstaða svokallaðrar sáttanefndar síðastliðið sumar.“ Við getum líka horft til ályktunar stjórnarfundar Landssambands smábátaeigenda sem ályktuðu 18. maí sl. Þar segir, með leyfi forseta: „Frumvarpið er samið án minnstu aðkomu þeirra sem starfa í sjávarútvegi. Sú vinnutilhögun er harla ólíkleg til að skapa sátt við þá sem þar eiga hlut að máli. Þó finna megi einstaka samhljóm við niðurstöður sáttanefndarinnar er langsótt að halda því fram að frumvarpið byggist á þeim niðurstöðum. Að óbreyttu frumvarpi blasir við að fjölmargar smábátaútgerðir munu eiga enn erfiðar með að glíma við rekstrarumhverfi sem um langa tíð mun einkennast af hruni efnahagskerfisins síðla árs 2008.“ Fleira gæti ég haft eftir úr þessari ályktun stjórnarfundar LS. En það blasir sem sagt við að það stenst enga skoðun sem haldið er fram að frumvarpið endurspegli niðurstöðu sáttanefndarinnar og langt frá því. Í því frumvarpi sem lagt var fram á sínum tíma um ný heildarlög um stjórn fiskveiða voru markmið frumvarpsins afar skýr. Hér er ég að vísa til frumvarpsins sem varð að lögum 1990. Þar sagði t.d.: „Með frumvarpi þessu er að því stefnt að setja almennar leikreglur um fyrirkomulag fiskveiða er stuðli að sem mestum afrakstri úr þessari takmörkuðu auðlind.“ Mjög skýrt markmið. Afraksturinn af nýtingu auðlindarinnar var í algerum forgangi. Er það markmiðið í þessu frumvarpi? Það segir í einstaka greinum, en allar breytingar frá núgildandi kerfi eru til þess að draga úr afrakstri af nýtingu auðlindarinnar, allar, hver og ein hin einasta. Hægt væri að fara yfir helstu breytingar frumvarpsins lið fyrir lið og rekja dæmi þess hvernig hver og ein breyting dregur úr hagkvæmni og eykur sóun og óvissu. Meira og minna er allt sem lagt er til hér til óhagræðis og skapar óvissu inn í framtíðina. Það verður verkefni nefndarinnar að fara ofan í saumana á því ef nefndin yfir höfuð mun eitthvað vinna í málinu, en eins og það er lagt fram og umræðan fer af stað þá virðist mér reyndar ekki vera nokkur alvara af ríkisstjórnarinnar hálfu í því að gera frumvarpið að lögum, kannski sem betur fer. Það sem er alvarlegast við málið er að okkur hefur ekki tekist að fá umræðu sem ég vil kalla á heiðarlegum nótum um það sem er verið að gera. Ég hefði viljað sjá hæstv. sjávarútvegsráðherra koma hingað og lýsa því fyrir okkur hvers vegna það er réttlætanlegt að taka aflaheimildir frá einum og færa til annars í gegnum ráðuneytið, hvernig hann réttlætir það að þeir sem hafa keypt aflahlutdeild háu verði þurfi núna að sæta skerðingu svo að ráðherrann geti ráðstafað viðkomandi heimildum eitthvert annað. Hvernig er þetta réttlætt af hæstv. sjávarútvegsráðherra? Nefnt hefur verið að mikilvægt sé að taka tillit til ýmissa byggðasjónarmiða en staðreynd málsins er auðvitað sú að heimildirnar eru að uppistöðu til í hinum dreifðu byggðum landsins, í landsbyggðarkjördæmunum. Þar er megnið af öllum aflaheimildum. Hvernig samrýmist það síðan þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að tryggja þjóðinni hámarksafrakstur eða afgjald af nýtingu auðlindarinnar þegar ríkisstjórnin sjálf er að gera það óhagkvæmara að gera út. Það mun skila lægri skatttekjum og lægri launum, það mun skila minna aflaverðmæti og minni útflutningstekjum. Allt mun það verða til tjóns og verka í öfuga átt miðað við það sem menn segjast vera að stefna að. Ég lít þannig á að flestar breytingar sem eru kynntar hér séu frá markaðsvæðingu kerfisins, sem stefnt var að með góðum árangri árið 1990 og við höfum notið góðs af undanfarin ár og áratugi, yfir í félagslega stýringu veiðanna í stórauknum mæli. Þetta frumvarp kemur til umræðu í kjölfarið af öðru minna frumvarpi sem við höfum lokið 1. umr. um. Bæði hníga þau í sömu átt, að stórauka völd ráðherrans, auka miðstýringu, draga úr fyrirsjáanleika og rekstraröryggi og þar með hagkvæmni og afrakstri af veiðum. Þessi frumvörp eru bæði til tjóns. Hæstv. sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórnin gerðu rétt í því að setjast nú niður með hagsmunaaðilum og fulltrúum annarra þingflokka af alvöru, henda þessu frumvarpi og semja annað nýtt og betra.

Frú forseti. Hv. þingmanni varð mjög tíðrætt um hinn frjálsa markað og að frá 1990 hefði ríkt hér mikið frjálsræði og markaðshyggja í sjávarútveginum. Maður getur velt því fyrir sér hvar maður er þá staddur eftir þá miklu markaðshyggju sem hv. þingmaður lofaði. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður meini í alvöru að markaðshyggjan eigi algerlega að ráða ferðinni. Hve langt á að ganga í þeirri taumlausu markaðshyggju sem hv. þingmaður lofar og prísar? Hver er staðan hjá ýmsum útgerðum þrátt fyrir þá markaðshyggju sem hefur fengið að leika lausa hala, sem hv. þingmaður mærir mjög? Það væri fróðlegt að heyra líka hvort hv. þingmaður sé eindregið þeirrar skoðunar að það eigi þá ekki að vera með neinar aðrar aðgerðir en að markaðshyggjan ráði ferðinni. Ég er innilega ósammála hv. þingmanni í því en það væri gott ef hann færi yfir stöðuna, afleiðingar markaðshyggjunnar sem ríkt hefur frá 1991, eins og hv. þingmaður minntist á.

Frú forseti. Samkvæmt gildandi lögum erum við með aflahlutdeildarkerfið og krókaaflamarkið til hliðar við byggðakvótann, línuívilnunina og nú strandveiðarnar sem hæstv. ráðherra hefur komið á þannig að það er ekki eins og kerfið sé alfarið byggt upp á frjálsu framsali og markaðsvæddri stýringu. En það hefur verið grunnreglan, það hefur verið meginprinsippið að menn hafa þurft að sækja heimildir í aflahlutdeildarkerfið og það er kerfi sem hæstv. fjármálaráðherra Steingrímur J. Sigfússon og Jóhanna Sigurðardóttir forsætisráðherra komu á þegar þau voru í ríkisstjórn, það var stefna þeirra. Hverju hefur það skilað? spyr ráðherrann. Það hefur skilað stórkostlegri framför í íslenskum sjávarútvegi. Sjávarútvegsfyrirtæki sem áður voru á brauðfótum og opinberu framfæri, bæjarútgerðir sem voru sífellt á hausnum eru ekki lengur til. Nú erum við með stóröflugan sjávarútveg sem horft er til sem fyrirmyndar um alla Evrópu.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni varðandi tæknibyltingu og margt fleira í sjávarútvegi, þar hafa orðið stórstígar framfarir. En staða sjávarútvegsins og einstakra fyrirtækja er þrátt fyrir hið mikla frjálsræði og markaðshyggju ekkert sérstaklega góð. Ég tala ekki um einstakar sjávarbyggðir sem hafa verið varnarlausar gagnvart þeirri markaðshyggju sem ráðið hefur ferðinni.  Varðandi eignarréttarstöðu aflaheimilda og fiskveiðiauðlindarinnar var hv. þingmaður í orði sammála mér um að það skuli vera tryggt bæði í lögum og í stjórnarskrá að eignarrétturinn á auðlindinni og ráðstöfun hennar séu með óyggjandi og afdráttarlausum hætti í höndum þjóðarinnar og ríkið ráðstafar til þeirra aðila sem stunda veiðarnar. Það hefur ekki reynst vera svo. Þess vegna er með afdráttarlausum hætti tekið á þessum þætti í frumvarpinu. Ég spyr hv. þingmann: Styður hann ekki það ákveðna afdráttarlausa sjónarmið sem sett er fram um að það sé tryggt?

Frú forseti. Sú hagræðing sem varð að eiga sér stað í íslenskum sjávarútvegi var sársaukafull. Hún skildi víða eftir sár í byggðum landsins. Það var allt fyrirsjáanlegt. Menn ræddu það í þessum þingsal árið 1990 að þegar menn minnkuðu skipaflotann og létu heimildirnar safnast saman hjá þeim sem færastir eru í því að gera út mundi það hafa afleiðingar. Það voru ýmsar mótvægisaðgerðir sem voru lögleiddar og gripið hefur verið til og við höfum stanslaust rætt það hvernig við ættum að koma til móts við þá sem orðið hafa verst úti vegna þessa. En var það gott fyrir þjóðarheildina? Svo sannarlega. Var þetta til góðs fyrir Ísland? Svo sannarlega. En nú vill ráðherrann hverfa aftur í átt til félagslegt kerfis. Hann vill fjölga bátum. Ráðherrann þarf að svara því til langs tíma: Tekst honum með þessum breytingum að fjölga fiskum? Tekst honum með þessum breytingum að auka aflaverðmæti úr sjó? Tekst honum að auka hagkvæmni veiðanna? Dregur úr fjárfestingu í greininni? Svarið við öllu þessu er nei, því miður, og það eru vondu tíðindin fyrir íslenska þjóð að þótt hann ætli með lýðskrumi að tala til fárra sem eru á kantinum að bíða eftir að komast inn í kerfið, er ekkert gagn að því fyrir þjóðarheildina.

Frú forseti. Ég ætla að biðja hv. þm. Bjarna Benediktsson, formann Sjálfstæðisflokksins, að hjálpa mér að átta mig á því hver staðan er á þessu máli núna. Auðvitað var unnið án samráðs við nokkurn sem hefur með sjávarútveg að gera og það eru býsna margir. Beint eða óbeint starfa líklega um 30 þúsund manns að sjávarútvegi og greinum sem tengjast sjávarútvegi beint. Frumvarpið var lagt fram án þess að athuga hagræn áhrif af tillögunum. Við vissum raunar ekkert um hvenær hæstv. ráðherra mundi mæla fyrir frumvarpinu eða í hvaða farveg það færi og nú virðist mér í dag að það sé allt einhvern veginn í uppnámi enn þá. Hér eru haldnir fundir í ýmsum herbergjum í þinghúsinu til að reyna að átta sig á því hver staðan er. Getur hv. þingmaður frætt mig um það hver er staðan á málinu? Stendur Sjálfstæðisflokkurinn í vegi fyrir því að það sé sett í sáttafarveg? Er hann með kröfur sem stjórnarliðið getur ekki sætt sig við, eða hvað veldur?

Frú forseti. Það er óskiljanlegt hvers vegna ríkisstjórnin heldur á málinu eins og hún hefur gert. Hún setti málið í þröngan þingmannahóp eftir að sáttanefndin lauk störfum og hefur haldið því þar í átta mánuði. Hún hefur neitað að ræða við hagsmunaaðila í útgerð allan þann tíma. Svo leggur hún fram frumvarp sem allir eru sammála um að er óravegu frá þeirri niðurstöðu, eins og Farmanna- og fiskimannasambandið orðar það, og leyfir sér að vísa í hana til réttlætingar á tillögunum. Staða málsins er sú að ríkisstjórnin virðist telja það einhverra hluta vegna að það þjóni hagsmunum hennar að halda málinu í ágreiningi. Það er dapurlegt að verða vitni að slíku en það stendur svo sannarlega ekki á okkur í Sjálfstæðisflokknum að eiga aðkomu að nýjum lögum um stjórn fiskveiða, að breytingum til að þróa fiskveiðistjórnarkerfi okkar og bæta. Það er auðvitað ekki gallalaust og það þarf stanslaust að vera að koma til móts við nýjan veruleika, en við munum ekki taka þátt í því að eyðileggja það sem reynst hefur okkur best.

Frú forseti. Mér heyrist hv. þingmaður vera að halda því fram að málið snúist í raun fyrst og fremst um það að hafa ágreiningsefni frekar en að menn ætli sér að gera þær tilteknu og reyndar illskiljanlegu breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu sem boðaðar eru í frumvörpunum, þ.e. að tilgangurinn sé fyrst og fremst sá að búa til ágreining. Ég verð að viðurkenna að það er ýmislegt í atburðarásinni í kringum þetta mál, hvernig það bar að, og ég tala ekki um hvernig staðan er núna, að þingið og þingmenn eru í algerri óvissu um hvernig málið verður unnið, sem bendir til að þetta sé líklega tilfellið. En getur þá hv. þingmaður fullyrt að Sjálfstæðisflokkurinn sé tilbúinn til að setja málið í sáttafarveg, reyna að vinna að því að um það skapist sem víðtækust sátt? Telur hv. þm. Bjarni Benediktsson, formaður Sjálfstæðisflokksins, raunhæfan möguleika á slíku?

Frú forseti. Stutta svarið við þessari spurningu er já. Það er raunhæft og við erum reiðubúin til þess. Við getum tekið helstu atriðin lið fyrir lið sem menn hafa talið að þyrfti að skoða og eftir atvikum breyta eins og að tryggja með óyggjandi hætti, jafnvel í stjórnarskrá, að aflahlutdeild sé ekki varanleg eign þeirra sem með hana fara. Við erum sammála því. Viljum við að útgerðin greiði afgjald? Já, ég rakti það áðan að við komum á veiðigjaldinu á sínum tíma. Er hægt að ræða hvort það þurfi að hækka eitthvað. Það er sjálfsagt að gera það en það verður að skoða það í heildarsamhengi hlutanna. Er hægt að breyta aflahlutdeildinni úr varanlegri heimild yfir í tímabundna? Það er ein meginniðurstaða sáttanefndarinnar. Við höfum ekki staðið í vegi fyrir því. En auðvitað skiptir máli hver útfærslan er og útfærslan sem liggur fyrir í þessu frumvarpi. Ég leyfi mér að segja að hún sé handónýt og ekkert á henni byggjandi.

Frú forseti. Mig langaði að halda aðeins áfram með umræðuna og spyrja hv. þm. Bjarna Benediktsson út í afstöðu sjálfstæðismanna í sambandi við sáttina. Komið hefur fram í umræðunni að áður fyrr stóðu menn helst í deilum um eignarhaldið en mér hefur heyrst að allir þingmenn, þar með taldir þingmenn Sjálfstæðisflokksins, hafi komið hingað og lýst skoðunum sínum á því. Mér hefur heyrst að það sé kannski ekki mikill ágreiningur um það lengur. En hvaða þættir eru það þá í fiskveiðistjórnarkerfinu sem menn deila um að mati hv. þingmanns, sem Sjálfstæðismenn væru þá tilbúnir að koma að og laga? Eru það hlutir eins og leigubraskið eða vilja menn ræða um hið varanlega framsal eða veðsetningu eða eitthvað slíkt? Ég hefði áhuga að heyra skoðanir hv. þingmanns á því.

Frú forseti. Framsal er innan fiskveiðiársins, leigubraskið er vandamál sem verður að taka á. En hugmyndir sem fram koma í frumvarpinu um að banna alfarið varanlegt framsal tel ég að séu til tjóns, þær tel ég að muni draga úr nauðsynlegri hagræðingu og sveigjanleika fyrir greinina. Hér undir eru nokkrar stórar spurningar, í fyrsta lagi spurningin um það hversu hátt veiðigjald greinin þolir? Í öðru lagi, er hægt að færa heimildirnar úr varanlegum heimildum yfir í tímabundnar? Það er algerlega óútfært og illa unnið í frumvarpinu. Það eru spurningar um hvort það eigi að gera eitthvað meira en þegar hefur verið gert í ýmiss konar byggðatengdum úrræðum sem smíðuð hafa verið. Ég er á móti breytingum í átt til ósjálfbærni, sem sífellt munu kalla á meira og meira, draga úr arðsemi og valda offjárfestingu, þannig að við þurfum að gæta okkar á slíku. Það finnst mér allt saman vera hægt að ræða og ég skil ekki hvers vegna ríkisstjórnin reynir ekki að skapa víðtækari sátt um það.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Benediktssyni þessi svör. Ég get verið sammála honum í mörgu af því sem hann sagði. En það stendur þó eftir óútskýrt - og ég veit ekki hvort þingmaðurinn getur svarað því frekar en ég gat í ræðu minni, hvað þá að ég fengi svör frá ríkisstjórnarflokkunum um það - hvað við þurfum þá að ræða til að ná sem víðtækastri sátt. Hvað er það sem stendur út af? Ég hef ekkert heyrt um það annað en stóryrði og frasa. Útfærslan í frumvarpinu virðist hins vegar vera allt öðruvísi og galnari en það sem menn tala um að ósætti sé um og þurfi að laga. Þá koma hér allt í einu alls konar sérkennilegir hlutir. Ég vildi heyra álit þingmannsins á því í hverju það ósætti felst sem er á milli okkar sem gagnrýnum frumvarpið og stjórnarliða sem leggja það fram.

Frú forseti. Ég tel að það megi kannski skipta þessu í tvennt. Annars vegar eru nokkrar ranghugmyndir sem einfaldlega þarf að leiðrétta eins og þetta með fullt forræði íslenska ríkisins yfir auðlindinni, vald þingsins til að setja um nýtingu auðlindarinnar reglur o.s.frv. - að um þetta sé einhver ágreiningur eða á því leiki einhver vafi, það er bara misskilningur hjá ríkisstjórninni. Við erum hins vegar með önnur atriði í þessu frumvarpi sem aldrei mun takast sátt um við mig eða minn flokk. Þar nefni ég til dæmis stóraukið vald sjávarútvegsráðherra til að fara með aflaheimildir og dreifa þeim um landið. Ég er á móti aukinni miðstýringu og félagsvæðingu fiskveiðistjórnarkerfisins, ég er á móti því. Ég sé engan tilgang í því að vera að láta ráðherrann hafa svona mikil völd og mikinn ráðstöfunarrétt yfir heimildunum. Það hefur verið nefnt hér í umræðunni, og ég held að það sé mjög mikið til í því, að það stefnir í að sjávarútvegsráðherrann verði stærsti útgerðaraðilinn á Íslandi. Ég er á móti því.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir hans ræðu. Mig langar að grípa aðeins niður í greinargerð með 6. gr. frumvarpsins þar sem talað er um nýtingarréttinn. Þar stendur að sá nýtingarréttur skuli vera að hámarki í 15 ár. Einnig er kveðið á um að það þurfi ekki endilega að vera 15 ár heldur sé það matskennt og svo á að vera möguleiki að framlengja þann rétt til átta ára og það er líka mjög matskennt hvernig það er metið. Það fer eftir því hvort fyrirtækin hafi staðið við opinber gjöld og annað. Finnst þingmanninum þetta ekki vera undarlegt, sérstaklega í ljósi þess að í 32. gr. laganna stendur að eftir 23 ár falli þessi lög úr gildi? Er verið að blanda Evrópusambandsumsókninni inn í þetta frumvarp þar sem enginn veit hvað tekur við eftir 23 ár þegar þessi lög falla úr gildi? Er smám saman verið að taka heimildirnar inn til ríkisins svo að hægt sé að renna íslenskum sjávarútvegi saman við sjávarútveg Evrópusambandsins?

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir þessa ábendingu, þessa fyrirspurn. Það er mín skoðun að það sé hneyksli og til skammar fyrir ríkisstjórnina að leggja svona illa undirbúið og illa reifað mál fyrir þingið, að ekki skuli liggja fyrir drög að nýtingarsamningum með öllum tilbúnum ákvæðum, að menn skuli ekki hafa lagt í þá vinnu til að svara öllum þeim spurningum sem upp koma vegna þessarar lagaheimildar. Það er forkastanlegt að mönnum detti í hug að þingið fari að veita ráðherranum heimild til að gera svona hluti án þess að hafa hugmynd um hvernig búa eigi um framlengingarákvæði og annað þess háttar. Við erum að tala um heildarlög fyrir mikilvægustu atvinnugrein okkar Íslendinga. Og það er til skammar fyrir þingið að mönnum skuli koma til hugar að leggja málið fyrir þingið með eintómum lausum endum í allar áttir, það er algjörlega til skammar fyrir það fólk sem að þessu stendur.

Virðulegi forseti. Það er sérstaklega merkilegt í ljósi þess sem kom fram í ræðu hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í morgun að ógerningur væri að tilgreina hvað tæki við eftir 15 ár. Það stendur hér beinlínis um 6. greinina að ógjörningur sé að segja til um það hvaða aðstæður verði uppi þegar hugsanleg framlenging tekur við. Ég minni á að hér er verið að tala um að hámarki til 15 ára og jafnframt stendur þar að það geti verið til skemmri tíma, allt eftir mati á því hvernig viðkomandi sjávarútvegsfyrirtæki stendur. Mig langar að spyrja formann Sjálfstæðisflokksins: Er verið að fórna íslensku sjávarútvegsauðlindinni á altari Evrópusambandsins? Treysta ríkisstjórnarflokkarnir sér ekki í það að breyta lögum um erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi til að hægt sé að liðka fyrir þeim samningum sem Samfylkingin stendur í við Evrópusambandið? Eða er eitthvað annað sem liggur undir vegna þess að þessi lög eiga að falla úr gildi eftir 23 ár?

Frú forseti. Það er kannski hægt að nota það til samanburðar að fólk mundi aldrei sætta sig við að gera lóðaleigusamning til fimm ára um fasteign með mögulegum framlengingarrétti en þó þannig að heimildin falli niður eftir tíu til tólf ár. Slíkan lóðaleigusamning mundi enginn nota til þess að hefja byggingu fasteignar eða húss og þannig blasir þetta við mér. Varðandi Evrópusambandið og tenginguna við þau mál - það kann að vera að hv. þingmaður hafi rétt fyrir sér með það að einhver tenging við aðildarumsóknina að Evrópusambandinu búi hér að baki. Kaldhæðni örlaganna er þó sú að Evrópusambandið er að fikra sig í átt til þess sem er samkvæmt gildandi lögum á Íslandi á sama tíma og ríkisstjórnin er að fara í hina áttina. Annað atriði er líka mjög athyglisvert í því sambandi. Í frumvarpinu er lögð mjög mikil áhersla á fullt forræði og stjórn íslenskra yfirvalda á auðlindinni en aðild að Evrópusambandinu kallar á það að við veitum Evrópusambandinu mikil völd og áhrif í stjórn þessara mála.

Virðulegi forseti. Það þarf eiginlega að fara fram á að auglýst verði eftir ríkisstjórnarmeirihlutanum í þessu máli. Hér í þingsal er viðstaddur einn þingmaður í stuðningsliði ríkisstjórnarinnar og það er sá sem ætlar að halda næstu ræðu, hv. þm. Kristján L. Möller. Aðrir eru ekki hér. Ráðherrar í þessari ríkisstjórn, sem leggja svona mikla ofuráherslu á að tala fyrir þessu máli, hafa ekki sést í þessari umræðu. Margoft hefur verið beðið um að hæstv. forsætisráðherra komi til umræðunnar og hæstv. fjármálaráðherra. Þau hafa ekki látið sjá sig, þau eru ekki á mælendaskrá, ekki einn einasti ráðherra í ríkisstjórninni er á mælendaskrá. Það er náttúrlega alveg fráleitt að þannig sé haldið áfram. Maður spyr sig að því: Er þetta ekki þetta stóra mál sem menn hafa verið að tala um? Hvernig stendur á því að forsvarsmaður ríkisstjórnarinnar sér enga ástæðu til að ræða þetta mál við þingmenn? Það virðist ekki vera neitt vandamál fyrir hæstv. forsætisráðherra að tala um þetta úti um allan bæ en ekki hér í þingsal. Það verður að krefjast þess, virðulegi forseti, að þessir ráðherrar komi til umræðunnar og hlusti á það sem hér fer fram.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir kröfu síðasta ræðumanns. Ítrekað hefur verið kallað eftir því að umræddir ráðherrar verði við þessa umræðu og þau sýna þinginu mikla vanvirðingu með því að hunsa þær beiðnir. Mig langar að leggja áherslu á að nú fer hátíðisdagur sjómanna í hönd, sjómannadagurinn. Við höfum farið fram á að ekki verði fundað hér fram eftir kvöldi vegna þess að margir þingmenn vilja taka þátt í þeim hátíðarhöldum með sjómönnum, flotinn er kominn í land og sjómennirnir komnir til að fagna þessum degi. Til að leggja áherslu á mál mitt langar mig að færa forseta merki slysavarnadeilda landsins sem lyft hafa grettistaki í slysavarnamálum sjómanna. Merkið verður selt um helgina í samvinnu við sjómannadagsráð. Mig langar einnig að biðja hæstv. sjávarútvegsráðherra að taka við slíku merki og styðja okkur þingmenn í því að við fáum að fara og taka þátt í hátíðarhöldum með sjómönnum en þurfum ekki að eyða tímanum í kvöld í málalengingar um þetta mál.

Frú forseti. Þar sem þetta mál er á dagskrá og mjög margir á mælendaskrá og einungis örfáir dagar eftir af þinginu vil ég deila þeirri skoðun minni með forseta að ég held að enginn raunverulegur ásetningur liggi fyrir hjá ríkisstjórninni um að klára þetta mál og gera að lögum á þessu þingi. Það eina sem skortir er að hæstv. ráðherra, eftir atvikum forsætisráðherra, taki af skarið um þetta og lýsi því yfir hér á þinginu að það standi ekkert annað til en í mesta lagi að fá málið til nefndar og fá um það umsagnir. Um leið og sú yfirlýsing væri fram komin, hæstv. forseti, er orðið ljóst að engin þörf er á því að vera að eyða mörgum dögum í umræður um mál sem ríkisstjórnin ætlar ekki að gera að lögum. Ég vil því að hæstv. forseti beiti sér fyrir því að fá fram vilja ríkisstjórnarinnar, hvort það er ætlun ráðherrans að gera þetta að lögum eða ekki, það skiptir sköpum um það hvernig þingstörfin þróast næstu daga.

Forseti. Ég vil taka undir með hv. þingmönnum sem hér hafa tjáð sig og fagna sérstaklega því framtaki hv. þm. Jóns Gunnarssonar að færa forseta og hæstv. ráðherra merki helgarinnar. Ég vil einnig taka undir áskoranir til hæstv. forseta um að gefa þingmönnum tækifæri til að taka þátt í hátíðarhöldum helgarinnar. Þó svo að hv. þm. Kristján Möller sé allur af vilja gerður, og með eyrun úti til að reyna að bera boðskap stjórnarandstöðunnar og athugasemdir inn í þingflokka stjórnarinnar, tel ég einboðið að leggja áherslu á að hæstv. fjármálaráðherra taki þátt í þessari umræðu ef hún á að standa fram eftir kvöldi, og leggi fram mat sitt og rökstyðji athugasemdir við það frumvarp sem hæstv. samráðherra hans, sjávarútvegsráðherrann, hefur tekið á sínar herðar að leggja fram hér í þinginu.

Frú forseti. Ég tel ástæðu til að taka undir kröfur um að ráðherrar ríkisstjórnarinnar fylgist með þessum umræðum og taki þátt í þeim og útskýri fyrir okkur hver stefna ríkisstjórnarinnar raunverulega er, hvað hún ætlar sér með þetta mál. Það á ekki hvað síst við um hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. efnahagsráðherra vegna þess að fram hefur komið í máli hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að menn ætli að halda áfram, eða hann fyrir sitt leyti, með þessa stefnu í megindráttum, sama hvað kemur út úr athugun á hagrænum áhrifum þessara tillagna. Við hljótum að gera kröfu til þess að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. efnahagsráðherra útskýri hvað þeim þyki um þessa afstöðu. Það færi vel á því að þessir ráðherrar fengju merki að gjöf frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni, merki sjómannadagsins sem hann hefur verið að dreifa hér, og sýni með því að þeir hafi einhvern vilja til að standa með sjómönnum og þeim sem starfa í sjávarútvegi á Íslandi.

Virðulegi forseti. Ég sit í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og við erum búin að funda nokkrum sinnum í nefndinni um frumvarpið sem við lukum við aðfaranótt fimmtudagsins og velta fyrir okkur málsmeðferð þess. Nú eru, að ég held, þrír virkir dagar þangað til áætluð lok þingsins eru og enn er talað um að mál fái eðlilegan þinglegan farveg og meðferð. Mig langar að beina því til forseta að þetta er ekki líklegt til þess að við getum vandað vinnubrögð og farið vel yfir hlutina og fengið umsagnir. Þetta er alveg svakaleg flýtimeðferð á því mikilvægu máli sem um ræðir. Við það bætist að við ræðum hér í dag mun stærri breytingar á sjávarútvegskerfinu án þess að vita hver tilgangurinn er. Ég held að ég verði jafnframt að beina því til forseta að skoða það hvort við eigum ekki að ljúka þessari umræðu fyrr en seinna svo að menn geti 

Virðulegi forseti. Ég tek undir þær kröfur sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson setti fram áðan, að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra komi til þessarar umræðu, sérstaklega í ljósi þess sem hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra sagði í andsvörum í morgun, að það væri stefnan að halda þessum megindráttum frumvarpsins fram hver sem niðurstaðan út úr efnahagslegri greiningu á frumvörpunum yrði. Ég tel mikilvægt að þeir taki þátt í þeirri umræðu. Ég vil líka taka undir það að ekki sé æskilegt að vera með fund hér langt fram á kvöld þar sem margir hv. þingmenn hafa hugsað sér að taka þátt í hátíðarhöldum sjómanna og þurfa þess vegna að komast til þeirra vegna þess að þau hefjast á morgun. Það er líka mjög mikilvægt að fram komi sú yfirlýsing sem hv. þm. Bjarni Benediktsson benti á áðan að þetta verði ekki gert að lögum núna. Það kemur beinlínis fram í lögunum sem við ræðum að þau eiga ekki að taka gildi fyrr en eftir rúmt ár, þau eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. september 2012. Ég tel tíma þingsins betur varið í að ræða þau mál sem þarf að klára fyrir þinglok og hætta þeirri umræðu sem nú stendur.

Hæstv. forseti. Í dag erum við að ræða um frumvarp til laga um stjórn fiskveiða sem stundum hefur verið kallað stærra frumvarpið vegna þess að þau eru tvö. Það má segja að það sé rétt, að það sé stærra frumvarpið, vegna þess að í því eru boðaðar meiri kerfisbreytingar. Ég vil fyrir það fyrsta segja að margt í því, svo sem 1. gr. og þau grunnprinsipp sem þar eru sett inn um að þjóðin eigi fiskinn í sjónum eins og aðrar auðlindir og að það eigi að festa í stjórnarskrá, heyrist mér almenn sátt um á hinu háa Alþingi. Bind ég miklar vonir við að í stjórnlagaráði komi fram tillaga um þessa auðlind svo og aðrar auðlindir okkar Íslendinga sem við ætlum að festa í stjórnarskrá sem sameign þjóðarinnar allrar og að notkun á henni verði þannig að greitt sé fyrir hana gjald sem rennur í sameiginlegan sjóð okkar allra, auðlindasjóð. Eins og ég sagði er grunnstefið sem talað er um í þessu frumvarpi niðurstaða svokallaðrar endurskoðunarnefndar sem skilaði af sér í september 2010, nefndar sem hóf störf fljótlega eftir myndun ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri grænna árið 2009. Þar er lagt til að fara leið sem fékk nafnið samningaleið og ég hef áður sagt að ég ruglaðist stundum á nafninu og kallaði það sáttaleið, kannski vegna þess að ég hef alla tíð talið að útfærslan í samningaleiðinni, með öllum þeim fyrirvörum sem einstakir nefndarmenn settu fram og flokkað er sem frekari útfærslur, sé grunnur að sáttaleið Íslendinga. Það er grundvallaratriði. Hvað stendur í því? Ég get ekki séð annað, virðulegi forseti, en að í ályktun Framsóknarflokksins frá nýafstöðnu flokksþingi sé tekið undir meginþættina sem þar koma fram  Virðulegi forseti. Við erum komin með algjöran grunn að sátt og það er það sem við eigum að vinna eftir.  Eignarhaldið verður að vera skýrt, samningaleið, samningur um nýtingu aflaheimilda, nýtingarsamningur. Ég verð að segja alveg eins og er að ég kann alltaf voðalega vel við að vera á fundum um sjávarútvegsmál og annað þar sem menn koma fram og segja að þjóðin eigi fiskinn í sjónum, að þetta sé sameiginleg auðlind okkar og að þjóðin hafi nýtingarrétt. Það gerðist nýlega á fundi okkar þingmanna Norðausturkjördæmis þar sem Gísli Jónatansson, framkvæmdastjóri Loðnuvinnslunnar á Fáskrúðsfirði, sagði stutt og laggott: Kvótinn er eign þjóðarinnar. Fyrir svona mönnum ber maður mikla virðingu en svo lendir maður á móti öðrum sem verða aldrei sammála, þar sem menn steyta hnefa og segja að okkur komi málið ekkert við og að það hafi myndast eitthvert eignarhald sem geri það að verkum að Alþingi Íslendinga megi ekki breyta neinu í fiskveiðistjórnarlögum án þess að einhverjar fébætur komi fyrir. 1. gr. í núverandi fiskveiðistjórnarlögum er alveg klár og hana þarf ekki að rifja upp. Þess vegna segi ég að þetta er einstakt tækifæri sem við höfum til að ná þessari sátt. Við ætlum að ráðstafa þessu frá ríkinu gegn gjaldi til ríkisins. Það var einn af fyrirvörunum sem ég hafði. Þó að ég sé fyrrverandi ráðherra sveitarstjórnarmála og hlynntur því að efla sveitarfélögin í landinu er ég ekki á þeirri skoðun að þessum peningum af auðlindagjaldinu sé best deilt út til sveitarfélaga. Heldur vil ég sjá gjaldið fara í einn sameiginlegan auðlindasjóð okkar Íslendinga. Þangað inn á að koma auðlindagjald af sjávarútvegi, jafnt sem fjarskiptarásum, fallvötnum og jarðvarma. Þennan auðlindasjóð á að taka í gegn og nota til atvinnuuppbyggingar, m.a. og kannski sérstaklega á landsbyggðinni, á þeim stöðum þar sem nauðsynleg hagræðing í sjávarútvegi hefur átt sér stað en störfum fækkað. Ég get tekið nýlegt dæmi, virðulegi forseti. Á Seyðisfirði, þeim litla fallega stað, hafa menn mjög lengi unnið að atvinnusköpun við að byggja upp álkaplaverksmiðju sem mundi vinna úr hráefni sem búið er til í álverksmiðjunni á Reyðarfirði. Ég hef sagt áður að þetta er verkefni sem öll reiknilíkön segja að sé arðbært, þjóðhagslega hagkvæmt og muni standa undir sér. Þetta eru ekki einhverjir dagdraumar sem ganga ekki upp og fara á hausinn á nokkrum mánuðum eða nokkrum árum. Þetta er raunverulegt tækifæri en þá stendur á því að loka dæminu og fá í það fjármagn vegna þess að Framtakssjóður Íslands sem var síðastur í þessari keðju vildi ekki fjárfesta á þessum stað. Virðulegi forseti. Auðlindasjóður í okkar eigu sem meðal annars hefði haft pening af sameiginlegri fiskveiðiauðlind okkar hefði verið upplagður til að kaupa hlutabréf eða veita styrki í þetta verkefni sem svo auðvitað væri til sölu um leið og einhver vildi kaupa. Þá rynni féð aftur inn í auðlindasjóðinn sem tæki þá til við aðra atvinnuuppbyggingu á öðrum stöðum með aðrar hugmyndir. Þetta er mín sýn, virðulegi forseti, þetta er sýn jafnaðarmanns á það hvað á að gera við arðinn af sameiginlegri eign okkar Íslendinga. Þess vegna virðist mér full samstaða um þessi grundvallaratriði sem ég hef gert að umtalsefni og fleiri til. Við á Alþingi Íslendinga getum sagt, sem kannski birtist þjóðinni ekki nógu vel í þessu karpi sem við eigum um þetta mál núna, að við viljum breyta þessum meginatriðum sem ég hef gert að umtalsefni, að eignarrétturinn verði bundinn við stjórnarskrá, úthlutun nýtingarheimilda, ákvæði þar sem komið er til móts við strandveiði og minni aðila o.s.frv. Síðan er deilt um það hvort hægt sé að banna veðsetningu. Ég veit ekki hvort svo er og tek skýrt fram að í mínum huga er aldrei verið að ræða um afturvirkt ákvæði. Þetta er auðvitað það sem kemur eftir á. Ég er mjög hugsi yfir því hvaða möguleika einhver sem væri kominn með nýtingarsamning hefði á því að fjármagna það og hvort bankar og peningastofnanir mundu taka einhvers konar veð í nýtingarsamningnum. En það verður aldrei þannig að viðkomandi aðili geti fénýtt það. Virðulegi forseti. Það er verkefni okkar á Alþingi Íslendinga að taka mál eins og þetta og gera á því þær breytingar sem þarf að gera í sem mestri sátt. Það er hægt og það er dæmi um breytt vinnubrögð á Alþingi að við eigum að geta unnið á þennan hátt. Ég hef áður sagt að ég vil berjast fyrir því að það verði gert. Virðulegi forseti. Tíminn líður hratt á þessum degi og við stefnum inn í sjómannadagshelgi. Það mætti segja margt fleira um þetta frumvarp sem hér er komið fram en ég vil aðeins enn og aftur ítreka að verkefni okkar hér er að taka þetta mál og fylgja því eftir í nefndarvinnu sem annars staðar. Þess vegna er ég mjög ánægður með þá niðurstöðu sem ég heyri að er að verða um þetta frumvarp, að það verði rætt og því komið til nefndar. Hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd sendir það til umsagnar og þá geta þeir sem fá málið til sín sent inn umsagnir, athugasemdir eða tillögur um breytingar sem gætu orðið til batnaðar. Að lokum verða allar þær ábendingar fluttar inn í ráðuneyti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, þær skoðaðar og það tekið inn sem gott er þar, sem verður örugglega fjölmargt, og sett inn í nýtt frumvarp sem verður flutt á hinu háa Alþingi þegar það kemur saman í byrjun október. Sem samgönguráðherra lét ég setja ýmis frumvörp sem við ætluðum að flytja á netið til umsagnar fyrir allan almenning, fyrir alla þá sem vildu tjá sig um málið. Það bárust fjölmargar athugasemdir og margar af þeim voru mjög góðar. Þær komu ekki endilega beint frá hagsmunaaðilum heldur áhugasömum einstaklingum sem létu sig málin varða. Sumir höfðu sérþekkingu á málinu og gátu lagt gott til. Það var tekið undir sumt af því, öðru var hafnað og síðan kom frumvarpið fram. Dæmi um slíkt er frumvarp til nýrra umferðarlaga svo þetta er hægt. Ég hef sótt ýmsa fundi frá því að þetta frumvarp var lagt fram, þar á meðal mjög stóran fund, rúmlega 120 manna, sem haldinn var á Norðfirði þar sem við, þingmenn Samfylkingarinnar í því kjördæmi, buðum meðal annars formanni LÍÚ að ávarpa fundinn. Það var góður fundur, mikið rætt, og við hyggjumst halda því áfram og bjóða öðrum aðilum eins og fulltrúum frá Landssambandi smábátaeigenda og þess vegna einstaklingum að koma á slíka fundi, ræða málið og segja okkur hvað þeim finnst um þetta. Mér er nokkur vandi á höndum, virðulegi forseti, því að mér er illa við að hafa orðrétt eftir það sem sagt hefur verið á þessum fundum, í lok viku að mér finnst. Ég vil frekar leggja mitt af mörkum til þessarar umræðu þannig að við förum að komast að niðurstöðu um hvað skuli gert, hvernig þetta verði rætt áfram og hvernig við ætlum að vinna málið í næstu viku á þeim dögum sem eftir lifa af þingstörfum áður en þingi verður frestað fram til 2. september. Ég tel það hægt og að það sé verkefni okkar, svo ég ítreki það enn einu sinni, að fara í gegnum þetta og komast að niðurstöðu hvað þetta varðar eins og um allt annað sem við eigum eftir þessa fáu daga við lagasetningu á hinu háa Alþingi. Þess vegna verð ég að segja alveg eins og er að það hryggir mig stundum að heyra það sem haft er eftir okkur í fjölmiðlum og hvað birtist almenningi í landinu um hvernig tekist er á um mál hér vegna þess að auðvitað er flest unnið í sátt og mörg mál samþykkt samhljóða á þinginu. Ég á enga ósk heitari en að við gerum það hér þó að ég geri mér grein fyrir því að við munum aldrei ná fullri sátt um svo mikilvægt mál sem þetta. Miklu meiri sátt en er í dag er þó nauðsynleg. Að því er hægt að vinna ef unnið er eftir þeim tillögum sem hér hafa komið fram og ef allir eru samtaka. Það má segja að það gott hafi komið út úr þessari umræðu sem hér hefur verið að mér virðist sem allir flokkar á Alþingi séu sammála um stærstu grunnprinsippin í frumvarpinu. Ég tek skýrt fram að þrátt fyrir fyrirvara mína við einstaka þætti styð ég þessi grunnprinsipp. Frá þeim verður aldrei hvikað, aldrei, en ég tek eftir að sjálfstæðismenn, framsóknarmenn, fulltrúar Vinstri grænna, Samfylkingar og Hreyfingar hafa allir talað um að þessi grunnprinsipp séu hlutir sem þeim hugnist. Það er leiðarstefið, það er stærsti vísirinn að því að vinna þetta mál til lykta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir ræðu hans því þar glittir í mikinn sáttatón. Meira að segja lagði hann til að frumvarpið yrði lagt til hliðar og það unnið í sumar og yrði síðan tekið fyrir á nýju þingi í októberbyrjun á þessu ári, þegar sumarþinginu er slitið þá tekur við nýtt þing. Ég efast um að þetta sé kannski það sem þingmaðurinn var að meina því að hægt er að gera þetta strax núna og rjúfa þennan þingfund og hleypa þingmönnum heim í kjördæmi sín til að fagna sjómannadeginum. Það þarf ekki þessa umræðu á Alþingi til að sú vinna geti farið fram. Það er hægt að leggja þetta frumvarp til hliðar strax og hafa samráð í samfélaginu og aðilar geta lagt inn umsagnir í ferli með stofnun jafnvel nýrrar nefndar. Hv. þingmaður fór yfir þá sátt sem náðist milli aðila fyrr í vor sem hæstv. forsætisráðherra kaus að splundra, fara með málið upp í loft eins og annað sem sá ráðherra kemur nálægt. Þegar ég heyrði af þeirri sátt sem hafði náðst þá kallaði ég það ekki einungis sáttaleið eins og þingmaðurinn, ég kallaði það þjóðarsátt því að eftir dómum Hæstaréttar má alveg skilja það svo að kvótinn sé orðinn eign þeirra sem nota hann, en þarna komu útgerðaraðilar og gáfu þetta eftir bótalaust vegna þeirrar sáttar sem var að myndast í samfélaginu. Því langar mig í fyrra andsvari til að spyrja þingmanninn hvort það sé ekki jafnvænlegt að við ljúkum nú þessum umræðum um frumvarpið, setjum það aftur inn í sáttafarveginn sem myndaðist. Þá geta aðilar komið athugasemdum sínum að og við byrjum upp á nýtt 1. október næstkomandi.

Virðulegi forseti. Starfshættir á Alþingi eru töluvert breyttir eftir hrun en fyrir hrun, þar er mikill munur á. Ég kom hingað inn 1999 og sjálfstæði þingsins og sjálfstæði alþingismanna sem löggjafarvalds er nú miklu meira en var þá. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti: Það er ekkert slæmt við það að þessi frumvörp séu komin fram til Alþingis og við ræðum þau. Það versta við það er að við erum á síðustu dögum þingsins og það tefur ýmis önnur mál. Þessi umræða er í raun og veru ágæt. Síðan fer málið til nefndar og verður unnið þar. Löggjafarvaldið tekur við, fagnefndin tekur við, níu manna nefnd, sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd fer með málið, sendir það til umsagnar o.s.frv. Þetta er það verkefni sem við höfum sett okkur og vinnulag. Við erum í 1. umr., síðan fer málið til nefndar, nefndin vinnur með það, svo kemur það til 2. umr. þar sem aðalumræðan fer fram og breytingartillögur koma fram og svo 3. umr. Ágætisvegvísir sem alltaf hefur gefist vel. Ég veit ekki hvort það er einhver sérstakur sáttatónn sem ég er að færa fram, það kann að vera. En ég get aðeins sagt það fyrir mitt leyti og þegar ég vitna til þess að töluvert breytt vinnubrögð eru hér, þá held ég að okkur hafi tekist að taka fyrir öll mál sem komu til þeirrar nefndar sem ég stýri, iðnaðarnefnd, og ljúka þeim í sátt milli allra flokka þar sem allir aðilar hafa verið á nefndarálitum fyrir utan eitt mál, sem er frumvarp um hvort eigi að fækka úr sjö í fimm í stjórn Byggðastofnunar. Það var eina málið þar sem viðskilnaður varð milli nefndarmanna hvað það varðar að þessu sinni. 
            

Virðulegi forseti. Úr því að þingmaðurinn hefur setið svona lengi á þingi hlýtur honum að vera ljóst að engin 2. umr. fer fram um þetta mál eftir 1. október á næsta ári. Það sem gerist núna, ef ríkisstjórninni verður að ósk sinni að frumvarpið klárist fyrir 1. umr., þá fer það til nefndar, en 1. október gerist það að flytja þarf málið upp á nýtt, þá líklega með þeim breytingum sem menn fá í gegn á frumvarpinu í sumar. Þess vegna er alveg jafngott að taka málið af dagskrá þingsins núna og leggja það til hliðar, vinna í því og koma með endurnýjað frumvarp til 1. umr. 1. október eða í byrjun október eins og lög gera ráð fyrir og eins og frumvörp eru hér unnin. Ég hafna því að löggjafinn hafi styrkst hin síðari ár því það hefur verið dregið svo úr vægi löggjafans bæði fjárhagslega og faglega eftir hrunið að það er ekki ríkisstjórninni til sóma. Mig langar í kjölfarið á þessari fullyrðingu minni að spyrja hvort þingmaðurinn sé sammála því sem birtist í frumvarpinu að ráðherravæða fiskveiðistjórnarkerfið. Það eru óteljandi reglugerðarákvæði í minna frumvarpinu þar sem embættismönnum er falið með reglugerðum að útfæra kerfið, löggjafinn er að framselja lagasetningarvaldið til sín inn í ráðuneytin. Það er ekki breyting til bóta á því starfi sem á að fara fram á löggjöfinni. Eins langar mig til að spyrja þingmanninn - hér stendur til að samningar skuli vera að hámarki til 15 ára. Ómöguleiki ræður því hvort það sé framlengt í átta ár. Tengist þetta eitthvað aðildarumsókninni að ESB vegna þess að farið er að vinna þar eftir 20/20 leiðinni? Hér er verið að frumvarpavæða 20/20-leið Evrópusambandsins. Hér er verið að leggja til þessa takmörkun á veiðirétti, og ekki nóg með það heldur er ákvæði í 32. gr. frumvarpsins um að lögin falli úr gildi. 

Hæstv. forseti. Ég gat um það í ræðu minni og í raun þarf ég engan leiðarvísi um það að það mál sem hér er fer til nefndar og hún sendir það til umsagnar og umsagnir berast inn. Það er gott vinnulag. Við notum þá sumarið til að fá athugasemdir, tillögur o.s.frv. um málið hvað svo sem sjávarútvegsnefnd vinnur mikið með það. En sjávarútvegsráðuneytið fær þá þessar umsagnir líka og tillögur og getur tekið þær og gert þær að sínum ef það vill breytinguna strax og lagt fram nýtt frumvarp í upphafi þings 1. október, eins og mér heyrist andinn vera í þeim samningaumleitunum sem eiga sér stað um þessar mundir um hvernig við ætlum að ljúka þessu máli. Ég held að þetta séu ekki slæm vinnubrögð. Það er ekkert slæmt við það að við gefum okkur töluvert langan tíma til að vinna þetta mál. En ég ítreka það enn einu sinni, virðulegi forseti, að það verður aldrei gefið eftir hvað grunnatriðin varðar, þau eru þarna inni. Í þeirri vinnu hefur tekist að mynda allsherjarsátt um þau og það hefur ekki verið áður. Hv. þingmaður spyr mig út í heimildir til sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fyrir að setja reglur um hitt og þetta. Einhvers staðar hef ég heyrt að þær séu á milli 70 og 80. Það er auðvitað eitt af því sem þarf að vinna upp annaðhvort í nefnd eða í nýju frumvarpi sem verður lagt fram, að minnka það vegna þess að þau ákvæði eiga að vera sem fæst. Við ætlum að taka þetta atriði sem mest út úr pólitískum farvegi og hægt er. Varðandi það sem hv. þingmaður talaði um, Evrópusambandið og fiskveiðistjórnarkerfið. Ég hef hlustað mikið á hv. þingmann ræða um það og mér finnst þetta vera orðin eins og hálfgerð síbylja. Hv. þingmaður má ekki koma í þennan ræðustól, sama hvort talað er um  Virðulegi forseti. Ég er ekki sammála því.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir ræðuna. Mér fannst hún að mörgu leyti mjög góð. Það var að mér fannst mikill sáttatónn í máli hv. þingmanns, sem hefur nú ekki komið fram hjá mörgum öðrum hv. þingmönnum Samfylkingarinnar sem tekið hafa til máls enda eru þeir afar fáir. Það sem hv. þingmaður bendir á um þessar grunnstoðir sem allir voru orðnir sammála um og við þurfum ekki að deila lengur um, þ.e. að þetta sé óskorað í eigu þjóðarinnar og útdeilt á hennar vegum og nýtingarsamningar gerðir, þá held ég að allir séu sammála um það. Ég tek undir með hv. þingmanni að það sé eiginlega styttra á milli manna ef menn setjast niður og taka hv. þingmann sér til fyrirmyndar, aðrir hv. þingmenn Samfylkingarinnar. Mig langar aðeins að velta upp einni spurningu. Nú er sérstakt ákvæði í lögunum um að auka fyrningu í fjórum tegundum, þ.e. þorski, ýsu, steinbít og ufsa, sem byggist á því að miðað er við ákveðnar úthlutanir eins og þær eru í dag. Gagnvart ýsunni er það með þeim hætti að nú er ýsukvótinn 50 þúsund tonn, var fyrir rúmu ári eða tveimur fiskveiðiárum rúm 100 þúsund tonn, þetta er gríðarlega mikil skerðing. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvaða skoðanir hann hafi á þessu, og að þetta gildi þá ekki eins með alla stofnana, að taka skuli út sérstaklega þessa fjóra stofna. Hver er skoðun hans á því? Hv. þingmaður talaði líka um strandveiðar, hverju þær hefðu skilað. Við erum alveg sammála um að hafa þarf einhvern ákveðinn aðgang inn í kerfið. Það sem hefur oft komið fram í máli mínu er að mér finnst óeðlilegt að þeir sem hafa selt sig út úr greininni komi þarna aftur inn í hana. Mér finnst að þeir geti bara keypt sig inn í hana aftur. Væri hv. þingmaður til að mynda sammála því að gerð yrði úttekt á því hverjir, sem stunda strandveiðar í dag, hafi á einhverjum árum áður selt sig hugsanlega út úr greininni og að það yrði dregið fram í umræðunum?

Hæstv. forseti. Já, það er einn þáttur í þessari sátt, þ.e. hvernig við ætlum að haga því að nýliðar geti komið inn eða eitthvað af frjálsum veiðum, eins og við teljum að sé í gegnum strandveiðina með þeim kostum og göllum sem fylgja því. Hv. þingmaður spyr mig út í það hvort það atriði sem margir ræða um að inn í strandveiðarnar séu að koma aðilar sem hafi selt sig út úr greininni áður. Já, vafalaust er það svo. Ég hygg að hv. þingmaður þekki jafn vel til þess eins og ég sem lifum og hrærumst úti á landi þar sem allir þekkja alla, þá eru mörg svona dæmi. Þess vegna tel ég t.d. eitt atriði sem við eigum að setja í þessi lög, og það á ekki að vera í neinni reglugerð, þ.e. þegar úthlutað er til strandveiða í framtíðinni, hvað sett er mikið í það. Það þarf að skrifa í lög að það er ætlun okkar á Alþingi að það sem er í strandveiðum og það sem menn fiska í strandveiðum muni aldrei, aldrei verða þannig að það muni skapa kvótaeign eða eitthvað þess háttar. Við þekkjum það hvernig farið var í gegnum ýmsar fyrri breytingar. Það þekki ég eftir að hafa verið hér frá árinu 1999 og einhvern tíma í sjávarútvegsnefnd sem þá hét. Það má aldrei verða vegna þess að þetta er ekki hugsað þannig að menn geti komið og sagt: Það er ómögulegt að vera í dagakerfi, má ég ekki haga þessu á þessu tímabili? Komi svo eftir einhvern tíma og segi: Má ég ekki hafa þetta í kvóta, ég fiska bara þegar mér hentar best og bestu aðstæður eru til að fiska o.s.frv.? Það skal aldrei verða, enda er það ekki hugsunin bak við þetta. Hvað varðar að leggja í pottana það sem hv. þingmaður talar um, þá finnst mér það athyglisvert að sú tillaga sem hefur komið frá LÍÚ um að í þessa potta, sama hvort það eru leigupottar, sem heitir reyndar hlutar og ég held að sé betra nafn, þá leggi allir í. Mér finnst það mjög athyglisvert að það komi frá LÍÚ og verður gaman að sjá hvernig þeir mundu útfæra þær tillögur.

Virðulegi forseti. Ég fagna því sem hv. þingmaður segir um að það sé alveg skýlaus skilningur hans, og ég er algerlega sammála honum, hvað varðar strandveiðarnar sem verið er að stunda. Við þekkjum hvað gerðist í dagakerfinu. Fyrst vorum við með dagakerfi, svo vorum við með klukkutímakerfi. Þá kom þrýstingur um að ekki væri nokkur einasta leið að hafa það með þeim hætti og það yrði að úthluta kvótanum á bátana miðað við veiðireynsluna. Sú krafa kom nefnilega innan úr þeim geira, þ.e. það voru einstaklingarnir sjálfir sem börðust fyrir því, fengu síðan miklu meiri heimildir en þeir höfðu til viðmiðunar í þessum pottum og fengu síðan úthlutað varanlega og seldu það frá sér margir hverjir, ekki allir. Ég fagna þessu sérstaklega, ég er alveg sammála hv. þingmanni. Á sínum tíma þegar þetta var gert var ég mjög ósáttur við það því að skoðun mín hefur alltaf verið sú að við þurfum að hafa einhvern aðgang til að komast inn í greinina, stunda skak og þar fram eftir götunum. En einhver skynsemi þarf að vera í hlutunum af því að þetta getur orðið óseðjandi fyrirbæri ef alltaf er haldið áfram að framleiða fleiri og fleiri báta. Það er því mjög mikilvægt að skilaboðin séu skýr. Hv. þingmaður kom inn á ráðherraræðið í andsvari sínu. Ég fagna því að hann er sömu skoðunar og ég að það sé eitt af því sem verði að skoða í lagafrumvarpinu. Vegna þess að t.d. gagnvart þessum leigupotti sem á að verða þegar búið er að fylla upp í bæði strandveiðarnar og byggðapottana, það sem fer þá inn í svokallaðan leigupott, þá gerist það með þeim hætti að það er ráðherrann sem setur reglugerð um hverjir mega sækja um og hvernig úthlutað er til landshluta, útgerðarflokka og þar fram eftir götunum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, og hef sagt það oft áður að mér finnst núverandi hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra algerlega hafa misstigið sig í þessum efnum, t.d. með þeirri misskiptingu sem er á strandveiðunum. Til að mynda hafa Vestfirðingar miklu minni aðgang að strandveiðum en t.d. Norðlendingar. Vestfirðingar gátu veitt í fimm daga í síðasta mánuði á meðan 30% voru eftir af kvótanum fyrir Norðurland og ekkert samræmi á milli magns og leyfa á hvorugu svæðinu. Það er því mjög mikilvægt að þetta verði tekið til endurskoðunar og ég fagna að hv. þingmaður er sammála mér um það.

Virðulegi forseti. Þetta er kannski dæmi um niðurstöðu sem hægt er að tala sig á hvað þetta varðar ef hér kemur fram frá hv. þingmanni sami skilningur eða sama hugsun og ég hef hvað varðar strandveiði. Svo getum við alltaf deilt um það hve mikið á að fara í strandveiði. Það er bara atriði til að útfæra í tali milli manna og útfærslu. Hitt varðandi leigupottana og útfærsluna á því sem ráðherra á þá að setja með reglugerð, ég tel betra að það sé gert sem mest í lögum. Ég tel að eftir því sem reglugerðarákvæðin eru færri þeim mun betri verði lögin. Við eigum ekki að setja lög sem verða lítið annað en vinna fyrir lögfræðinga fyrir dómstólum á komandi árum og sem taka frá tíma þar. Það er ekki góð lagasetning. 
             Hvað varðar leigupottana, þá ætla ég að nota tækifærið um leið og ég tel mig vera búinn að svara hv. þingmanni hvað það varðar, að mér finnst það dálítið athyglisvert - af því að ég hef vitnað í fundi sem hafa verið haldnir bæði með okkur einstökum þingmönnum kjördæma og sem við höfum haldið - og svolítill ljóður á röksemdafærslu útgerðarmanna þegar menn tala um hvað eigi að taka mikið frá, þá finnst mér fréttin koma alltaf þannig út að frá og með þessum tíma eigi bara að veiða 85% af kvótanum en ekki 100%. Virðulegi forseti. 15% verða veidd áfram og hægt verður þá að leigja þau í gegnum kvótaþing og það gengur til sameiginlegs sjóðs okkar landsmanna, í auðlindasjóð eða ríkissjóð eða hvað það er, eða til að borga kostnað ríkisins við hafrannsóknir, eftir á að útfæra það. En 15% gufa ekkert upp. Við ætlum að veiða þau áfram. Staðreyndin verður sú að það verður þá leigt út í gegnum kvótaþing í staðinn fyrir að einstakir aðilar sem telja sig eiga þetta í dag en eru aðeins með nýtingarrétt hjá okkur, eru að leigja það frá sjálfum sér fyrir kannski 300 kr. kílóið og hirða peningana alla sjálfir. Það er eitt af því sem nokkrir menn hafa talið leigubrask og er einn af göllum á núverandi kerfi.

Virðulegi forseti. Í þessari umræðu erum við að upplifa alveg einstakt tækifæri því að hæstv. forsætisráðherra hefur gengið í salinn og virðist ætla að sitja hér undir ræðu minni. Fagna ég því vegna þess að hér eru ýmsar spurningar um þetta frumvarp sem ekki hefur verið svarað. Ef hæstv. forsætisráðherra vildi láta svo lítið óska ég eftir því að fá að beina til hennar nokkrum spurningum sem hún gæti þá svarað. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra hefur ekki tekist að svara þeim spurningum sem ég hef borið upp þannig að það sé sagt, en sá ráðherra er einmitt líka í þingsalnum. Eins og allir vita leggur Framsóknarflokkurinn mikla áherslu á að ná sem víðtækastri sátt meðal þjóðarinnar, jafnt meðal ólíkra pólitískra afla og hagsmunaaðila innan sjávarútvegsins. Til að nauðsynleg sátt og stöðugleiki náist þarf að móta skýra stefnu til lengri tíma. Þessa stefnu settum við á síðasta flokksþingi okkar og er mikill sáttatónn í framsóknarmönnum, enda var mikill fögnuður þegar sáttanefndin svokallaða skilaði af sér. Hún vann mjög gott verk og virtist vera að nást hér þjóðarsátt um þetta mikilvæga kerfi, þessa atvinnugrein sem hefur bjargað því sem bjargað varð hér eftir hrunið, og skilar greinin okkur gríðarlegum tekjum til þjóðarbúsins. Oft var þörf en nú er nauðsyn á að standa saman að sátt um þessa atvinnugrein þó að þarna standi nokkrir punktar út af. Hæstv. forsætisráðherra hefur lagt sitt lóð á vogarskálarnar um að hafa það áfram upp í loft úti í þjóðfélaginu og hefur notað ýmist orðfæri til að halda því á lofti, eins og veðsetningu á aflaheimildum, en það vildi svo vel til að hæstv. núverandi forsætisráðherra var þingmaður þegar þessu kerfi var komið á. Vil ég koma því aftur á framfæri því að sú vísa er ekki nógu oft kveðin miðað við málflutning hæstv. forsætisráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur í dag. En það er eins og tíminn gleypi ýmsan sannleik enda hefur hæstv. ráðherra starfað í þessari stofnun í rúmlega 30 ár. Mig langar til að koma aðeins inn á það sem kom fram hjá hv. þm. Kristjáni Möller þar sem hann talar um að það kvótakerfi sem við búum við nú sé ekki nógu gott og nánast til óþurftar. Þá vil ég minna á að Samfylkingin fer fyrir því hér að lögleiða ETS-kerfið svokallaða sem snýr að því að setja bönd á losunarheimildir. Það kerfi er byggt upp alveg nákvæmlega eins og íslenska sjávarútvegskerfið því að þar er úthlutað kvótum til atvinnuvega. Flugið fær þá kvóta frítt eins og var gert og var stundum talað um í sjávarútvegskerfinu á sínum tíma. Samfylkingin vill taka þetta kerfi út af borðinu hjá okkur varðandi sjávarútvegsauðlindina en með hinni hendinni er hún á sama tíma að innleiða löggjöf Evrópusambandsins sem er nánast spegilmynd af íslenska sjávarútvegskerfinu. Svona er þetta oft hjá þessari ríkisstjórn. Hér hefur líka mikið verið rætt um skil löggjafarvalds og framkvæmdarvalds, að löggjafinn sé að verða sterkari gagnvart framkvæmdarvaldinu. Þessu er ég algjörlega ósammála. Um þetta frumvarp hér kemur til dæmis algjör andstaða frá fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Framkvæmdarvaldið getur ekki einu sinni komið sér saman um að leggja fram frumvörp og eru þó þeir ráðherrar sem sitja í þeim ráðuneytum úr sama flokki. Svo hörð atlaga er gerð að frumvarpinu í áliti frá fjárlagaskrifstofunni að það má færa fyrir því full rök að málið sé ekki þingtækt. Þess vegna er á engan hátt verið að styrkja hér löggjafarvaldið þegar svona illa unnin frumvörp koma inn í þingið. Hvers eiga þingmenn að gjalda þegar þeir þurfa að fjalla hér dag eftir dag um einhver lagatæknileg atriði og hvort frumvörp sem koma frá ríkisstjórninni standist yfir höfuð stjórnarskrá? Þetta er ekki boðlegt fyrir Alþingi Íslendinga. Ríkisstjórnin hefur hundsað það að setja á dagskrá þingsins frumvarp mitt um að hér verði stofnuð lagaskrifstofa Alþingis. Hún gæti sorterað þessi mál út, sett svona handónýt frumvörp strax í pappírstætarann og viðkomandi aðilar sem leggja fram svona handónýt frumvörp þurfa þá að byrja upp á nýtt. Nei, hér er ætlast til þess að þingmenn ræði lagatæknileg atriði, fari fram á það að fyrir nefndirnar komi stjórnskipunarfræðingar og sérfræðingar á þessu sviði. Hér hefur komið fram að til dæmis launakostnaður framkvæmdarvaldsins er farinn fram úr öllu hófi á yfirstandandi ári. Svo er verið að telja þingmönnum trú um að það sé verið að skera niður í ráðuneytunum. Þvílíkt og annað eins, það eru tæpir 2 milljarðar sem ráðuneytin eru búin að keyra fram úr bara á þessu ári, 2011, og við erum stödd í miðri kreppu. Framkvæmdarvaldið sogar til sín allt fjármagn á kostnað þingsins og það er nokkuð sem ég kem aldrei til með að sætta mig við. Það sem ég ætla að gera að umtalsefni í þessari ræðu minni er 6. gr. Hún fjallar um það hvernig eigi að úthluta nýtingarleyfunum. Það er talað um að Fiskistofa annist samningsgerð í umboði sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Ég talaði um ráðherravæðingu áðan, svo sannarlega er hún til staðar og þarna er verið að ýta undir enn frekari spillingu. Það skiptir máli hver situr í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu, það er undir ráðherra komið hverjir fá þessar nýtingarheimildir. Hér er talað um að samningur um nýtingarleyfi skuli í upphafi vera að hámarki til 15 ára. Hér er ekki ákvæði um að þeir skuli vera í 15 ár, eins og margir hafa talað um, heldur að hámarki til 15 ára. Það er ekki neitt fast í hendi með það því að neðar, við umfjöllun um 6. gr., kemur að ekki þyki „rétt að mæla fyrir um að allir samningar skuli vera til jafnlangs tíma, enda er nauðsynlegt að ákveðið svigrúm verði til staðar, m.a. með tilliti til hve samningagerð reynist tímafrek. Þó er rétt að árétta að fulls jafnræðis skuli gætt. Þannig ber að leysa með sama hætti úr samningum aðila sem eins er ástatt um“. Hvaða opna heimild er þetta, hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra? Hvers vegna eiga ekki allir að sitja við sama borð þegar úthlutun fer fram í fyrsta sinn samkvæmt þessu nýja frumvarpi? Í hvaða jafnræðisreglu er verið að vísa í þessari lagagrein þegar talað er um að leysa beri sambærileg mál með sambærilegum hætti? Við hvað á að miða? Í 6. gr. kemur fram mjög þröngt ákvæði sem heggur mjög nálægt atvinnuréttindum manna, verð ég að segja og fullyrði - og það er brot á stjórnarskrá - að við samningsgerð skuli taka tillit til fjárhagsstöðu útgerðar, þar með talið skila á greiðslum opinberra gjalda, og að í gildi séu kjarasamningar við áhafnir. Þetta er hreint brot á atvinnuréttindum manna því að það er ekki ráðherra sjávarútvegs- og landbúnaðarmála sem á að athuga hvort fyrirtækin standi skil á opinberum gjöldum. Það eru innheimtumenn ríkissjóðs sem sjá til þess og ef það eru veruleg vanskil á opinberum gjöldum hafa menn tækifæri til að greiða það upp, að öðrum kosti er fyrirtækjunum lokað. Hvers vegna er verið að blanda þessu saman við úthlutun aflaheimilda þegar innheimtumenn ríkissjóðs sjá um þessi mál? Vegna þess að hæstv. forsætisráðherra er enn í salnum langar mig til að beina til hennar spurningu um leyfi sem skulu vera að hámarki í fyrstu umferð til 15 ára. Er verið að vísa hér í 20/20-reglu Evrópusambandsins þar sem Ísland er búið að sækja um aðild að Evrópusambandinu? Heildarafli Íslendinga er 40% af sjávarafla Evrópusambandsins, það er eftir miklu að slægjast fyrir Evrópusambandið að fá Ísland inn. Treystir ríkisstjórnin sér ekki til að fara fram með breytingu á lögum um erlenda fjárfestingu í sjávarútvegi og ætlar í staðinn að fara þá bakleið að taka til sín fiskveiðiheimildirnar á þeim grunni sem kveðið er á um í 6. gr.? Það á nefnilega að vera afskaplega matskennt hverjir fá þessi nýtingarleyfi. Raunverulega stendur ekkert í hve langan tíma. Skyldi eitthvert fyrirtæki fá nýtingarleyfi til 15 ára? Þá er mjög þrengt að þeirri framlengingu sem er boðuð í frumvarpinu sem á að vera til átta ára eftir 15 árin því að um 6. gr. segir, með leyfi forseta: „Hafi samningsaðili staðið við allar samningsskuldbindingar sínar skal hann eiga rétt á viðræðum um endurskoðun og hugsanlega framlengingu samnings sem hefjast skulu sex árum fyrir lok gildistíma samnings og ljúka skal eigi síðar en fimm árum fyrir lok gildistíma samnings. Áréttað skal að ekki er um skýlausan rétt til framlengingar samnings að ræða.“ Þarna er verið að setja annan aðilann á hnén, þarna er verið að setja útgerðina á hnén fyrir framan ráðherrann. Fiskistofa fer með þetta vald fyrir sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytið og þarna er verið að knésetja atvinnuveginn fyrir framan ráðherrann. Velkomin til ársins 1932, frú forseti. Ætla menn virkilega að fara með þetta inn í þessa spillingarstemningu eins og var hér þegar einstaklingar þurftu að þekkja ráðherra til að fá fyrirgreiðslu? Þetta kemur manni ekki á óvart í þessari umræðu. Þó er það besta eftir í umfjöllun um 6. gr. þar sem þetta er rökstutt, eða við skulum segja ekki rökstutt því að það er ekki hægt að finna rökstuðning með þessari ráðherravæðingu í frumvarpinu, því að þar kemur fram, og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra setti þetta inn í ræðu sína í morgun, að það sé ógjörningur að tilgreina fyrir fram í löggjöf hvaða breyttu forsendur geti valdið því að samningur verður ekki framlengdur. 
             Virðulegi forseti. Hér er verið að leggja til breytingar á fiskveiðistjórnarkerfinu þar sem við sjáum að hámarki til næstu 15 ára því að hér kemur fram að það skuli veitt nýtingarleyfi í að hámarki 15 ár og svo er þrengt svo mjög að þessari framlengingu að það er nánast vitað fyrir fram að ekki verður um framlengingu að ræða. Í lokin langar mig að beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra sem sitja í salnum: Þegar þessu 15 ára tímabili lýkur og þessari mögulegu átta ára framlengingu, sem ógjörningur er að sjá fyrir hverjir fá, hvað sér ríkisstjórnin fyrir sér með það sem gerist hér árið 2034 þegar þessi lög falla úr gildi? Í 32. gr. frumvarpsins er sagt, með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi, en jafnframt falla úr gildi lög nr. 116/2006, með síðari breytingum. Lög þessu skulu hafa gildi í 23 ár frá gildistöku þeirra.“ Þá erum við komin fram til ársins 2034. Þegar lesið er um 32. gr. stendur einungis: „Greinin þarfnast ekki skýringa.“ Hvers vegna leggur ríkisstjórnin það til að hér verði sett lög sem eiga að gilda í 23 ár og að þessi sömu lög verði felld úr gildi að þeim tíma liðnum? Nú vil ég fá skýrt og hreinskilið svar. Sjá ráðherrarnir fyrir sér að árið 2034 verði búið að „víla og díla“ Íslendinga inn í Evrópusambandið og þess vegna þurfi ekki að framlengja þessi lög? Þegar ESB hefur tekið hér við sjávarútvegsauðlindinni þarf að sjálfsögðu ekki neina íslenska lagasetningu um sjávarauðlindina. Það er beinlínis lagt til í þessu frumvarpi, frú forseti.

Frú forseti. Ég get lofað hv. þingmanni því að þetta frumvarp tryggir einmitt stöðu íslensks sjávarútvegs þannig að hann muni aldrei þurfa að fara undir Evrópusambandið og miðin og ráðstöfun þeirra verði alltaf undir íslenskri forsjá og lúti íslenskum lögum. Varðandi gildistíma þessara samninga er líka skýrt kveðið á um það í frumvarpinu að þau verði endurskoðuð að sjö árum liðnum og reynslan metin og hvert framhaldið verði. Við getum ekki annað en treyst Alþingi á hverjum tíma, og gerum það, til að takast á við málið og leysa úr því á ábyrgan hátt. En tryggingin er til 15 ára og síðan höldum við áfram 

Virðulegi forseti. Hvers vegna leggur hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra það til í frumvarpi þessu að lögin gildi ekki lengur en til ársins 2034? Hvers vegna er verið að setja sólarlagsákvæði í frumvarpið og binda þar með hendur Alþingis til framtíðar? Gott og vel, það er álit hæstv. ráðherra að verið sé að tryggja hagsmuni Íslendinga með því að leggja þetta frumvarp fram. Mig langar til að vísa í umræðu í þinginu um lög um Stjórnarráð Íslands þar sem er lagt til að ráðuneytum verði fækkað og embætti hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra verði hreinlega lagt niður og sameinað atvinnuvegaráðuneyti, en í frumvarpi þessu er sífellt minnst á sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Er ráðherrann ekki hræddur um stöðu sína og að verið sé að knýja í gegn þetta frumvarp og þessi lög og ríkisstjórnin umbylti því síðan öllu á nýjan leik?

Frú forseti. Gott að hv. þingmaður bendir á þetta. Það sýnir bara sterka stöðu sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að þetta mál skuli vera flutt. Varðandi lengd eða lokadag þessara laga o.s.frv. getur Alþingi í sjálfu sér hvenær sem er gripið inn í og breytt frumvarpinu. Alþingi fer með löggjafarvald á hverjum tíma og eins og tekið er skýrt fram í frumvarpinu tökum við ekki fram fyrir hendur löggjafans ef vilji er til breytinga. Í þessu sambandi vil ég líka minna á lögin um stjórn fiskveiða, sem fjallað hefur verið um, að þau giltu fyrst bara í eitt og tvö ár. Hér er mikið framfaraspor frá því sem var. Meginmálið þegar við förum í þessa kerfisbreytingu er að hún verði gerð á grundvelli meðalhófs. Fiskurinn í sjónum er auðlind okkar og undirstaða þess sem við erum að ræða.

Virðulegi forseti. Með fullri virðingu fyrir hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra fer Alþingi alls ekki með löggjafarvaldið í þessu frumvarpi. Lagt er til að ráðherravæða fiskveiðistjórnarkerfi Íslands. Ég minni á að það er enginn ódauðlegur og þótt það sé heillandi fyrir ráðherra hvers tíma að fara með slíkt vald að geta vílað og dílað um allt land og afhent nýtingarleyfi í samvinnu við Fiskistofu þá koma brátt nýir flokkar í ríkisstjórn. Hvað finnst ráðherranum um að ráðherravæða þetta? Er hann sammála því að það sé gert? Alþingi má ekki framselja löggjafarvaldið til ráðuneyta og embættismanna eins og lagt er til í þessu frumvarpi. Við verðum að hverfa frá slíku en þessu hefur ríkisstjórnin komið á í frumvarpi eftir frumvarpi.

Virðulegi forseti. Ég hef þó nokkrar áhyggjur af hv. þingmanni sem stígur aldrei í ræðustól, alveg sama hvaða mál er á dagskrá, án þess að tengja málið ESB. Það segir mér að hv. þingmaður þarf að hlusta frekar á umræður sem hér fara fram um þetta mál og lesa sér meira til um það, t.d. þá ályktun sem var samþykkt á sínum tíma að því er varðar aðildarumsóknina. Hv. þingmaður fullyrðir að á einhverjum tímapunkti muni ESB taka við sjávarauðlindinni. Hvað er hv. þingmaður að tala um? Ef það verður niðurstaðan að ESB taki við sjávarauðlindinni munum við auðvitað aldrei ganga í ESB. Við erum á allt annarri vegferð varðandi þann þátt en hv. þingmaður. Ef hv. þingmaður telur að 15 ára nýtingarheimildir, eins og eru í þessu frumvarpi, tengist eitthvað ESB spyr ég náttúrlega um ályktun og afstöðu Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum þar sem er verið að tala um 20 ára nýtingarheimildir: Tengist það eitthvað 20/20-áætlun ESB?

Virðulegi forseti. Ég get fullvissað hæstv. forsætisráðherra um að hún þarf ekki að hafa áhyggjur af mér. Ég er einstaklega vel að mér í Evrópurétti. Fleiri mættu kannski taka sér það til fyrirmyndar vegna þess að ég hef orðið vör við mikla vanþekkingu í þinginu. Þá vísa ég til þingmanna Samfylkingarinnar af því að mér finnst þeir oft og tíðum ekki vera nógu vel að sér í Evrópurétti. Stundum virðist ekki vera hægt að komast að kjarna málsins af því að þeir átta sig ekki á því út á hvað Evrópusambandsaðild gengur. Það vill svo til, virðulegi forseti, að nú er allt í strandi hjá samninganefndinni sem fer með umsóknina að Evrópusambandinu vegna þess að ágreiningur er um sjávarútvegs- og landbúnaðarmál. Hæstv. utanríkisráðherra vill fara fram úr þeirri heimild sem Alþingi gaf til að þjónka Evrópusambandinu en hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra má eiga það að hann stendur í lappirnar í því máli og hvet ég hann til dáða. 
            

Virðulegi forseti. Það er alrangt sem hér er fullyrt að utanríkisráðherra vilji fara fram úr þeirri heimild sem Alþingi gaf. Ég hef ekki orðið vör við annað en að hæstv. utanríkisráðherra fari eftir þeirri leiðsögn sem hann fékk frá Alþingi í nefndaráliti, að halda öðru fram er fjarstæða. Ég heyri að hv. þingmaður vill lítið ræða um stefnu Framsóknarflokksins í sjávarútvegsmálum, sem eru nýtingarheimildir til 20 ára. Henni er tíðrætt um 20/20-áætlun eða -reglu Evrópusambandsins. Ef hv. þingmaður heldur því fram að 15 ára nýtingarheimildir séu í samræmi við 20/20-reglu Evrópusambandsins bið ég hana um að svara þessu: Eru 20 ára nýtingarheimildir sem Framsóknarflokkurinn talar fyrir í samræmi við þessa 20/20-heimild eða -reglu sem hún talar um? Hún kom aldrei til tals þegar var verið að ganga frá eða semja þetta frumvarp, enda er það ekkert tengt Evrópusambandinu. Hv. þingmaður má halda því fram eins oft og hún vill og tala á torgum um það 

Virðulegi forseti. Ég á líklega að líta á það sem heiður að hæstv. forsætisráðherra kemur í ræðustól og snuprar mig. Það sýnir að ég hef hitt á veikan blett í Stjórnarráðinu.

Þetta er rangt mál …

Hæstv. forsætisráðherra talar um að þetta sé ekki að finna í frumvarpinu. Það kom í fréttum fyrir skömmu að frumvarpið hefði verið samið í sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu en greinargerðin í forsætisráðuneytinu.  Ég er tilbúin hvenær sem er að ræða 20 ára fyrningarleið Framsóknarflokksins. Hún gengur út á það, hæstv. forsætisráðherra, að hér verði veittar veiðiheimildir til 20 ára með framlengingu á fimm ára fresti. Hér erum við ekki að leggja það til að ráðherravæða þau leyfi sem um er fjallað. Þetta á að fara fram eftir opinberum leikreglum til lengri tíma. Ég minni á að í frumvarpinu stendur að leyfi skuli „að hámarki vera til 15 ára“ í fyrsta sinn - það getur þess vegna verið eitt ár. Hvaða atvinnuvegur getur búið við svoleiðis lagað, vita ekki neitt fram í tímann öðruvísi en óttast um stöðuna?

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu. Það var eitt sem vakti athygli mína í ræðu þingmannsins sem mig langar til að spyrja hana aðeins nánar út í. Nú er ljóst að það á að fara að lögfesta aðild Íslands að ETS-kerfinu evrópska, þ.e. viðskiptakerfinu með mengunarkvóta. Nú hafa margir samfylkingarmenn og fleiri talað um að það hafi verið mikil mistök þegar kvótakerfið var innleitt að mönnum væru gefnir kvótarnir, þ.e. verðmæti sem hægt væri að selja. Sýnist hv. þingmanni að í uppsiglingu séu svipuð mistök að mati þessa fólks, að verið sé að gefa mengunarkvóta sem fyrirtæki geta selt í framtíðinni og fénýtt?

Virðulegi forseti. Það er hárrétt. ETS-heimildakerfið er spegilmynd íslenska sjávarútvegskerfisins eins og það er í dag. Ekki nóg með það heldur er það yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar að leggja niður það kerfi sem hér var því að fyrra kerfið byggði á mengunarreynslu þeirra fyrirtækja sem starfa hér á landi og losa gróðurhúsalofttegundir og ekki nóg með það heldur var litið svo á að ríkið ætti þær heimildir. Þessar heimildir hefur íslenska ríkið, undir forustu þessarar ríkisstjórnar, gefið frá sér, auk íslenska ákvæðisins sem var metið á 15 milljarða árið 2007 fyrir hrun. Nú er verið að renna okkur inn í ETS-kerfið sem leiðir það af sér að mengunarkvótar okkar eru verðlausir og úthlutunin á í framtíðinni að fara fram á þann hátt að fyrirtækin fá í upphafi kvótana gefna og svo bera þeir sama yfirbragð og eign því þeir eru framseljanlegir, hægt að veðsetja þá, þeir erfast og þeir eru til skipta í hjónaskilnuðum eins og í núverandi sjávarútvegskerfi.

Virðulegi forseti. Þetta var athyglisvert svar. Ef ég skil það rétt mun þetta verða þannig í framtíðinni að ef fyrirtæki sem eiga mengunarkvóta í dag þróa með sér nýja tækni þannig að þau mengi minna þá verður alltaf munur á þeim kvótum sem þau eiga og þeim kvótum sem þau nýta. Er það þá rétt skilið hjá mér að þau geti farið með það inn í evrópska viðskiptakerfið og selt það varanlega, jafnvel frá Íslandi? Fyrir það fást náttúrlega peningar og með tímanum verða þessir kvótar verðmætari vegna þess að þau gæði sem loftið er verða stöðugt takmarkaðri. Í raun og veru er, eins og ég nefndi áðan, nákvæmlega það sama að gerast og þegar aflaheimildirnar voru gefnar í upphafi.

Virðulegi forseti. Það er allt rétt sem hv. þingmaður sagði. Það er mikill hvati fyrir fyrirtækin að taka upp öflugri hreinsibúnað sem er jákvætt fyrir okkur öll en þá skapast það svigrúm að þau geta farið með þetta á alheimsmarkað. Við skulum ekki gleyma því. Ríkisstjórnin hefur afhent okkar losunarkvóta sem var hluti af alheimsauðlind því þetta er eitthvað sem verið er að tala um hringinn í kringum jörðina. Þessu var ýtt út af borðinu og þetta kerfi tekið upp sem leiðir það af sér að einstök fyrirtæki geta selt kvóta sína fyrir gjaldeyri, við skulum ekki gleyma því. Það fóru þó bara íslenskir peningar á milli kvótakaupenda í sjávarútvegi þannig að ríkisstjórnin er að afleggja kvótakerfi í sjávarútvegi en er að taka upp nákvæmlega sama kerfi í sambandi við losunarheimildakerfið og ganga þar inn. Við getum líka rætt um að flugfélög þurfa að fara að kaupa sér kvóta. Og hvað verður um okkar eyju þá? 

Hæstv. forseti. Ég hlustaði með athygli á ræðu hv. þingmanns sem mér fannst vera mjög gagnrýnin á það frumvarp sem hér liggur frammi. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hún sé þá ekki í leiðinni að gagnrýna nýlega ályktun Framsóknarflokksins um sjávarútvegsmál. Það verður að segjast eins og er að sú ályktun er ótrúlega lík því frumvarpi sem hér liggur frammi. Ég tók eftir því að hv. þingmaður gerði það að umtalsefni að banna ætti veðsetningu heimilda. Framsóknarflokkurinn ályktar sérstaklega um það að óbeinum veðsetningum aflaheimilda skuli hætt og þær skuli ganga út. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Ef hún er á móti því í þessu frumvarpi er hún þá á móti stefnu Framsóknarflokksins vegna þess að Framsóknarflokkurinn leggur til þetta með veðsetninguna?

Virðulegi forseti. Ég man ekki eftir því að ég hafi rætt veðsetninguna sérstaklega því að ég var fyrst og fremst að fjalla um 6. gr. sem varðar úthlutun nytjakvóta þar sem lagt er til í frumvarpinu að upphaflega sé það til 15 ára að hámarki. Ég held því fram að það sé of stuttur tími. Ef þingmaðurinn vildi vera svo vænn að lesa ályktun framsóknarmanna um sjávarútvegsmál þá leggjum við til 20 ára nýtingarleyfatíma með framlengingu í fimm ár en hér er það lagt til í átta ár. Það er munur á þessu og það er gaman að því hvað samfylkingarþingmenn eru einstaklega vel að sér í stefnuskrá Framsóknarflokksins. Eftir á að hyggja hefur frá því um áramót orðið alveg gríðarleg eftirspurn eftir stefnu Framsóknarflokksins og þingmönnum Framsóknarflokksins ekki síst inn í ríkisstjórnina. Ég fagna því að þingmaðurinn skuli hafa kynnt sér stefnuna en bið hann jafnframt að lesa hana betur því það er munur hér á.

Virðulegi forseti. Það er hlutverk okkar stjórnmálamanna að kynna okkur stefnu allra flokka sem starfa á Alþingi og sjá hvar hlutirnir liggja frammi. Fyrir það fyrsta leggur Framsóknarflokkurinn til að nýtingarsamningar verði gerðir til 20 ára með möguleika á framlengingu til fimm ára, og það þurfi að semja upp á nýtt. Ég hef gert að umtalsefni þetta með veðsetninguna sem hér hefur komið fram sem mér þykir athyglisvert, það er eitt af þeim atriðum sem þarf að skoða í nefndum þingsins hvað þetta varðar. Virðulegi forseti. Ég skil það því ekki þegar hv. þingmaður hjólar svona í þetta frumvarp - ég ætla að taka skýrt fram að ég hef ákveðna fyrirvara við það eins og ég hef gert grein fyrir - vegna þess að það er alveg ótrúlega líkt því sem Framsóknarflokkurinn ályktaði um. Það er næstum því eins og Framsóknarflokkurinn hafi haft drög að frumvarpi hæstv. ráðherra þegar hann var að undirbúa þessa stefnu til að leggja fram á landsfundinum, sem hefur verið samþykkt. Talað er um veðsetningartakmarkanir, pottana og um að nýtingartíminn sé 20 ár en í frumvarpinu er talað um 15 + 8 ár sem gera 23 ár eða þremur árum lengur en Framsóknarflokkurinn leggur til.

Virðulegi forseti. Rætt er um þau 23 ár sem lögð eru til í frumvarpinu. Ef þingmaðurinn læsi síðu 6 í flokksþingssamþykkt Framsóknarflokksins stendur þar, með leyfi forseta: „Samningurinn verði endurskoðanlegur á fimm ára fresti með möguleika á framlengingu til fimm ára í senn.“ Þarna er verið að tala um að alltaf sé hægt að halda þessu opnu. Við framsóknarmenn fórum að mestu leyti að þeirri sátt sem kom út úr samninganefndinni margumræddu þegar komin var þjóðarsátt um sjávarútveginn. Þetta er fyrst og fremst byggt á þeirri vinnu sem við fórum svo málefnalega í gegnum á flokksþinginu. Frú forseti. Ég segi: Það er meira en hægt er að segja um ákveðna aðila sem leggja umrætt frumvarp fram því að það frumvarp setur þá sátt í algert uppnám. Þó að ég gagnrýni ákveðna þætti í frumvarpinu þá er ég ekki ósammála því öllu eins og hv. þingmaður tekur fram. Ég bið hann um að hafa stefnuskrá Framsóknarflokksins alltaf á náttborðinu hjá sér.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um stjórn fiskveiða, um grundvallarbreytingar á stjórn fiskveiða. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er kveðið á um endurskoðun og breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Þar er einnig fjallað um frekari fullvinnslu afla hérlendis, verndun grunnslóðar, aukna veiðiskyldu, frjálsar handfæraveiðar o.fl.  Skipaður var endurskoðunarhópur hagsmunaaðila og stjórnmálamanna sumarið 2009 og skilaði hópurinn af sér skýrslu 1. september 2010 þar sem skilgreind voru helstu álitaefni í núverandi löggjöf, greiningarvinna var unnin um rekstrarumhverfi og stöðu sjávarútvegsins og bent á nokkra valkosti sem kæmu til greina við endurskoðun á fiskveiðilöggjöfinni. Í nóvember 2010 var skipaður samstarfshópur sex þingmanna stjórnarflokkanna til samráðs við smíði nýrra frumvarpa í ráðuneytinu. Frumvarpið tekur mið af skýrslu vinnuhóps um endurskoðun á stjórn fiskveiða, starfi þingmannahópsins og samráði innan ríkisstjórnarinnar. Nú hafa verið lögð fram á Alþingi tvö frumvörp um stjórn fiskveiða, í því minna er gert ráð fyrir breytingum á núgildandi lögum um stjórn fiskveiða, m.a. auknum strandveiðum, enn fremur auknum heimildum í byggðatengdar aðgerðir og breytingu á fyrirkomulagi þeirra. Einnig er þar gert ráð fyrir jöfnunaraðgerðum í þá veru að allir aflamarkshafar taki þátt í að leggja í svokallaða potta sem nýtast í þessar aðgerðir og að veiðigjald verði hækkað og hluta þess ráðstafað til sveitarfélaga. Í stærra frumvarpinu, sem við ræðum hér, er gert ráð fyrir grundvallarbreytingum á kvótakerfinu þar sem tímabundnir nýtingarsamningar verði gerðir við núverandi handhafa veiðiheimilda og framsal og veðsetning aflaheimilda bönnuð. Kerfisbreytingin gerir ráð fyrir að farin verði blönduð leið nýtingarsamninga og hlutakerfis, þ.e. potta. Sú leið að samningsbinda nýtingarrétt auðlindarinnar og hafa þann samning tímabundinn er mikilvægasta breytingin í þeim kerfisbreytingum sem verið er að gera. Þar með eru tekin af öll tvímæli um meint eignarréttarlegt samband útgerðarinnar og auðlindarinnar og sameign þjóðarinnar í sjávarauðlindinni skýrð og treyst í lagatexta. Fiskveiðistjórnarkerfinu verður sem sagt skipt upp í tvo meginflokka. Flokkur 1 inniheldur nýtingarsamninga við núverandi handhafa aflaheimilda. Í 1. flokki kerfisins eiga útgerðir sem hafa aflahlutdeild eða krókaaflamarkshlutdeild árin 2010 og 2011 rétt á gerð nýtingarsamninga gegn gjaldi. Samningurinn verður um nýtingu á aflaheimildum að uppfylltum ákveðnum skilyrðum, til að mynda að standa í skilum með opinber gjöld og hafa gilda kjarasamninga við áhafnir. Nýtingarsamningurinn skal í upphafi vera að hámarki til 15 ára og hafi samningsaðili staðið við allar samningsskuldbindingar á hann rétt á viðræðum um endurskoðun og framlengingu á samningi sem ljúki fimm árum fyrir lok gildistíma samnings. Með fyrirvara um heimild Alþingis til frekari breytinga á fiskveiðistjórnarkerfinu og því að forsendur samnings um nýtingarleyfi hafi ekki breyst verður að 15 ára samningstíma liðnum heimilt að framlengja samning við handhafa nýtingarsamnings um átta ár. Varanlegt framsal aflahlutdeilda er bannað. Þó gerir bráðabirgðaákvæði til 15 ára ráð fyrir heimild til varanlegs framsals með þeim takmörkunum að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra eigi fyrir hönd ríkisins sem og sveitarfélög skýran forleigurétt á aflaheimildum. Við ákvörðun um hvort forleiguréttur sé nýttur skal gæta að jafnræði, byggðasjónarmiðum og hagkvæmri nýtingu auðlindarinnar. Svokallað leiguframsal innan ársins verður takmarkað við 25% af aflamarki útgerðar og þar með stuðlað að því að skip veiði sínar úthlutuðu aflaheimildir. Tegundatilfærsla verður takmörkuð við 30%, framsal innan sömu útgerðar verður þó heimilt, og kvótaþingi verður komið á að nýju. Veiðigjaldið verður tvöfaldað frá því sem nú er og tekjum af því ráðstafað með þeim hætti að 50% renni í ríkissjóð, 30% til sveitarfélaga og 20% til að efla nýsköpun, rannsóknir og markaðssetningu íslensks sjávarútvegs. Þá er komið að flokki 2 þar sem aflamagni verður úthlutað án nýtingarsamninga og verður ráðstafað árlega í strandveiðihluta, byggðahluta, línuívilnun og bótahluta og leiguhluta. Í frumvarpinu er kveðið á um að á 15 árum flytjist allt að 15% allra aflaheimilda í leiguhluta í öðrum tegundum en þorski, ýsu, ufsa og steinbít. Á fyrsta ári verði 4% flutt en síðan jafnt á ári þar til 15% er náð á fimmtánda ári. Það er gert ráð fyrir því að aflaheimildir þessar verði boðnar upp þannig að ráðherra hafi heimild til að ákvarða hámarksmagn sem hver og einn getur boðið í og að þessar heimildir verði leigðar út á kvótaþingi sem komið verður á fót. Öll aflaaukning í þorski, ýsu, ufsa og steinbít skiptist þannig að 55% aukning fer á nýtingarsamninga og 45% renna fyrst til byggða- og strandveiðihluta og síðan í leiguhluta. Þegar leyfilegur úthlutaður heildarafli í þessum tegundum nær meðaltali síðustu 20 ára mun aflaaukningin skiptast til helminga á 1. og 2. flokk kerfisins. Í byggðatengingu aflaheimilda er gert ráð fyrir því að sveitarfélögum gefist kostur á að úthluta aflaheimildum sem falla þeim í hlut með þeim skilyrðum að fiskiskipin eigi heimahöfn á viðkomandi stað, að útgerðin eigi þar heimilisfesti og að aflanum verði landað þar til vinnslu. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að jafna framlag allra fisktegunda í tilfærslu til hlutakerfisins á grundvelli heildarþorskígilda. Uppsjávartegundir hafa hingað til ekki lagt til í tilfærslu til ýmissa byggðatengdra jöfnunaraðgerða sem aðilar með aflamark í botnfiski hafa gert. Mikil vinna er nú að baki við gerð þessa frumvarps og byggist hún á samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna um endurskoðun fiskveiðistjórnarlaganna og vinnu endurskoðunarhópsins, þingmanna, ráðherra, lögfræðinga og starfsmanna sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytisins. Ég tel að þessi frumvörp sem hefur verið mælt fyrir á Alþingi uppfylli þau markmið stjórnarsáttmálans sem hér koma fram: Að tryggja varanlegt eignarhald og fullt forræði þjóðarinnar á auðlindum hafsins, vernda fiskstofna og nýta þá með sjálfbærum hætti, tryggja jafnræði við úthlutun aflaheimilda og verndun atvinnufrelsis, að við nýtingu fiskstofna verði tekið tillit til byggða og atvinnumála, stuðla að hagkvæmni og tryggja rekstrarskilyrði sjávarútvegsins til langs tíma. Það verður að draga úr þeim hörðu markaðslögmálum sem einkennt hafa kvótakerfið síðustu 20 árin og leitt til mikils fjármagnsflutnings úr greininni í óskyldan rekstur og brask. Einnig hefur átt sér stað mikil samþjöppun aflaheimilda á fárra manna hendur sem leitt hefur til mikillar byggðaröskunar og tekjumissis bæði íbúa og sveitarfélaga sem mörg hver hafa orðið illa fyrir barðinu á sérhagsmunahyggju í nafni lögmála markaðarins. Ég tel að með þessum grundvallarbreytingum á kvótakerfinu séum við að stíga gæfuspor til réttlátara og heilbrigðara fiskveiðistjórnarkerfis sem tekur mið af heildarhagsmunum í stað sérhagsmunagæslu sem mun skila þjóðinni sanngjörnum arði og stuðla að betra afkomuöryggi íbúa sjávarbyggðanna. Sjávarbyggðirnar hafa háð mikla varnarbaráttu vegna óvissu um afkomu sína sem ræðst af tilviljunarkenndum ákvörðunum útgerðaraðila um sölu aflaheimilda frá stöðunum og leitt hefur til þess að lifibrauðið hefur horfið og eignir fólks orðið verðlausar á einni nóttu. Ég er stolt af þessu frumvarpi vegna þess að það markar tímamót. Það er ekki fullkomið og það eiga að sjálfsögðu eftir að fara fram miklar umræður um það úti í samfélaginu. En hér er blað brotið í sögu eins umdeildasta máls hér á landi, máls sem allir hafa skoðun á. Ef þessari ríkisstjórn tekst ekki að breyta núverandi kvótakerfi við þessar aðstæður og setja auðlindaákvæðið í stjórnarskrá er þjóðin ef til vill búin að missa það tækifæri úr greipum sér og það er óvíst að það komi aftur í bráð. Það er því mikilvægt að baráttan fram undan við gæslumenn sérhagsmuna verði þannig að þessar grundvallarbreytingar verði ofan á. Við erum á þeirri vegferð að breyta óréttlátu kvótakerfi og það erum við að gera með þessum frumvörpum. Við erum að styrkja afkomuöryggi íbúa sjávarbyggða. Það er samfélagsleg ábyrgð í stað sérhagsmunagæslu. Við erum að gera nýliðun mögulega, við erum að auka á jafnræði við úthlutun aflaheimilda og fyrst og fremst að tryggja að arðurinn af auðlindinni skili sér til þjóðarinnar og að auðlindaákvæði verði sett inn í stjórnarskrá í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hv. þingmaður átti sæti í undirnefnd, sex manna hópi, sem vann að málunum með hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra. Mig langar að spyrja hv. þingmann þar sem hún á að geta upplýst mig um það: Hvernig stendur á því að aðrar reglur gilda um fjórar fisktegundir sem fá aukafyrningu, eins og ég leyfi mér að kalla það, þ.e. þorsk, ýsu, ufsa og steinbít? Núna er til að mynda ýsukvótinn 50 þús. tonn, var 100 þús. tonn fyrir rúmu ári, þ.e. tveimur fiskveiðiárum, og sú tala er fest við 50 þús. tonn þar sem þessi aukafyrning byrjar. Einföld spurning: Hvers vegna eru sérreglur um þessar fjórar fisktegundir sem ég tel að muni bitna harðast á minni og meðalstórum fyrirtækjum? Í öðru lagi: Hefur hv. þingmaður einhverjar áhyggjur af því að þá megi ekki lengur, samkvæmt frumvarpinu, leigja úr stóra kerfinu niður í litla kerfið?

Virðulegi forseti. Sú mikla vinna sem var í stóru sáttanefndinni skilaði vönduðu verki. Þar komu fram ýmsar ábendingar, þar voru lagðar inn skýrslur og annað um stöðu stofnanna og margt annað sem var mjög gagnlegt að kæmi fram. Síðan var í framhaldinu ákveðið að fara blandaða leið og til þess að fara hana þurfa núverandi aflamarkshafar og aðrir að leggja til í þær aðgerðir að við skiptum þessu upp í tvo flokka, nýtingarsamninga og hluta sem eru byggðaívilnanir, strandveiðar o.fl. Til þess þurfa allir að leggja sitt af mörkum en við gerum þetta á mjög löngum tíma og aflaaukningin fer mjög sanngjarnt á báða þessa flokka.

Virðulegi forseti. Mér þykir alveg með endemum ef hv. þingmaður getur ekki svarað mér því efnislega hvers vegna farin sé önnur leið og settar sérreglur um fyrningu á þessum fjórum fisktegundum. Þetta er ekki mjög flókið. Hv. þingmaður sat í þessari undirnefnd sem fjallaði um þessi mál. Hver er ástæðan fyrir sérreglunum? Þetta er mjög einföld spurning. Það þarf ekki að uppfræða mig um að mörg gögn hafi verið lögð fyrir einhverja sáttanefnd og þar fram eftir götunum. Spurningin er mjög einföld: Hvers vegna er farin önnur leið með fjórar fisktegundir en allar hinar? Það er mjög einföld spurning og það er furðulegt að geta ekki svarað því hér efnislega þó að tíminn sé stuttur. Það er þetta sem ég er að kalla eftir: Hver er ástæðan fyrir því að þessi leið er farin? Mér er fullljóst hvernig skipt er í potta og það allt saman, ég get alveg lesið það í frumvarpinu, en hvers vegna er farin önnur leið gagnvart fjórum fisktegundum en öllum hinum? Einföld spurning sem hlýtur að geta verið einfalt svar við.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður kallar eftir einföldu svari og ég get alveg einfaldað það svar: Þetta er pólitísk niðurstaða miðað við þau gögn sem liggja fyrir í málinu miðað við vinnu starfshópsins og vinnu í ráðuneytinu. Þetta er pólitísk niðurstaða. Svarið getur ekki verið einfaldara og ég vona að það dugi hv. þingmanni.

Virðulegi forseti. Þetta var aldeilis athyglisvert svar, að þetta sé pólitísk niðurstaða. Það er sem sagt stefnumótun af hálfu ríkisstjórnar og ríkisstjórnarflokkanna að fara með sérstökum hætti í að fyrna aflaheimildir í þessum fjórum tegundum. Hv. þingmaður er augljóslega að segja að það sé yfirveguð, mótuð afstaða að ganga þannig fram að þær byggðir sem meðal annars byggja mest á þorskinum, útgerðir sem gera út á þorskinn, verði fyrir sérstakri skerðingu. Þá liggur það bara fyrir. Ég hélt í barnaskap mínum að þetta kynni að hafa verið yfirsjón. Svo er ekki, þetta er ígrunduð afstaða. Yfir í annað, það er kveðið á um það varðandi nýtingarsamningana að mögulega verði ekki gerðir nýtingarsamningar við þær útgerðir sem ekki hafa kjarasamninga. Þær útgerðir sem ekki hafa kjarasamninga í dag eru smábátaútgerðir. Ég spyr: Telur hv. þingmaður það frágangssök, telur hv. þingmaður ekki koma til greina að gera nýtingarsamninga við útgerðir sem ekki hafa kjarasamninga?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður spyr hvort það sé frágangssök við gerð nýtingarsamninga að útgerðir hafi ekki kjarasamninga. Já, í mínum huga er það frágangssök. Mér finnst það svo sjálfsagður hlutur að allar stéttir eigi rétt á að búa við gilda kjarasamninga og ég vona að hv. þingmaður deili þeirri hugsun með mér. Landssamband smábátaeigenda er ekki með gilda kjarasamninga og ég á ekki von á öðru en að bót verði ráðin á því.

Virðulegi forseti. Þetta var líka mjög skýrt svar og ég þakka hv. þingmanni fyrir það. Þá liggur það fyrir og þá er sú staða uppi hjá smábátaeigendum að ef þeir gera ekki kjarasamninga komast þeir ekki á sjó. Þá fá þeir ekki að róa, þeir hafa ekki heimild til þess að veiða. Annað sem ég vil velta aðeins upp við hv. þingmann varðar byggðaáhrifin. Það er alveg rétt að það er ýmislegt sem við getum talað um þar. Mörg byggðarlög hafa orðið mjög illa úti, það þekkjum við. Ástæðan er meðal annars sú að það hefur orðið fækkun á skipum, það hafa orðið aukin afköst í fiskvinnslufyrirtækjum sem gerir það að verkum að það dregst saman. Telur hv. þingmaður það vonda þróun að bátunum hefur fækkað? Telur hv. þingmaður mikilvægt að snúa þessu við, fjölga skipunum aftur sem veiða sem gerir það auðvitað að verkum að hagkvæmnin verður minni? Telur hv. þingmaður til dæmis slæma þróun hafa orðið í fiskvinnslunni með auknum afköstum sem hefur auðvitað gert það að verkum að það hefur ekki verið unnt að vinna fisk alls staðar þar sem áður var? Telur hv. þingmaður að það eigi að vera markmið þessa frumvarps að snúa þessari þróun við, fjölga fiskvinnsluhúsunum, fjölga bátunum?

Virðulegi forseti. Ég hef haft miklar áhyggjur af því hve mikil samþjöppun hefur verið í útgerðinni, bæði í smábátaflotanum og í stóru útgerðinni. Ég held að það sé ekki gott fyrir sjávarútvegsþjóð sem býr dreift, í sjávarbyggðum vítt og breitt, að við getum ekki treyst því að þessar sjávarbyggðir geti skapað sér atvinnu af sjávarútvegi. Ég vil spyrja hv. þingmann á móti: Telur hann rétt að við þjöppum öllum þessum aflaheimildum saman? Við gætum þess vegna tekið allar aflaheimildir á Íslandsmiðum á átta stórum fullvinnsluskipum, frystitogurum. Ég vil sjá blandaða útgerð, bæði smábátaútgerð, milliflokka af útgerð og stærri útgerð, og ég held að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að hafa þetta sem blandaðast svo það geti veitt sem flestum atvinnu vítt og breitt um landið.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður sagði okkur að hún væri stolt af því frumvarpi sem hér er til umræðu. Ég verð að segja að það olli mér töluverðum vonbrigðum að þingmaðurinn skyldi upplýsa okkur um það þar sem hér hefur fátt verið gagnrýnt jafnharkalega, bæði innan þings og utan, og akkúrat þetta frumvarp og meira að segja af stjórnarþingmönnum. Hv. þingmaður talaði hér um gæslumenn sérhagsmuna. Ég vil upplýsa hv. þingmann um það að andstaða mín við þetta frumvarp byggir á því að ég tel mig þurfa að gæta hagsmuna þeirra þúsunda sem vinna við fiskvinnslu, t.d. í Norðvesturkjördæmi þaðan sem við erum bæði, ég og hv. þingmaður. Ég hef áhyggjur af þeim 500 manns sem hafa lífsviðurværi sitt af t.d. fyrirtækjum í þeim bæ sem ég kem frá. Ég hef áhyggjur af þeim hundruðum sem hafa atvinnu af fyrirtækjunum á Snæfellsnesi og þeim hundruðum sem hafa atvinnu af fyrirtækjunum á Vestfjörðum, Ísafirði og þar í kring. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Ef ég tel mig vera að gæta hagsmuna þessa fólks, hverra hagsmuna er hún þá að gæta?

Virðulegi forseti. Ég deili ekki áhyggjum með hv. þingmanni um að afleiðingar þessa frumvarps verði til þess að fjöldi manns vítt og breitt um landið missi atvinnu. Ég deili ekki þeim áhyggjum. Ég tel að þetta frumvarp sé þannig úr garði gert að það tryggi þvert á móti fólki vítt og breitt um landið öryggi með nýtingarsamningum, sem aðrar atvinnugreinar búa því miður ekki við, að hafa ákveðið rekstraröryggi til 15 ára. Þess vegna segi ég: Við erum að treysta grundvöllinn fyrir sjávarútvegsfyrirtæki vítt og breitt um landið og þá er ekki verið að tala um eina gerð frekar en aðra. Með þessu frumvarpi erum við einmitt að tryggja stöðu þessara fyrirtækja til að þau geti gert langtímasamninga við kaupendur eða aðila erlendis. Ég held að þetta styrki fyrirtækin og þau geti fjölgað hjá sér starfsfólki.

Virðulegi forseti. Þetta hljómar mjög undarlega þegar fyrir liggur að útgerðarfyrirtæki, eins og eitt af þeim sem ég nefndi áðan, þurfa jafnvel að leggja skipum og þar með missir fólk atvinnu. Ég held að hv. þingmaður sé, alveg, svo ég orði það bara þannig, frú forseti, úti á túni þegar kemur að því að ræða þessi mál. Ég vil þá segja eitt og spyrja hv. þingmann að því: Nú hafa samtök sjómanna, öll, eða þrenn stærstu samtökin, mótmælt þessu frumvarpi og í ályktun stjórnar VM, sem eru vélstjórar og málmtæknimenn, segir: „Stjórn VM mótmælir því harðlega fyrir hönd vélstjóra á fiskiskipaflotanum, sem hafa lífsviðurværi sitt af sjómennsku, að verið sé að taka af þeim störfin og færa öðrum.“ Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé mat hennar að þetta ágæta félag og stjórn þess fari rangt með og misskilji frumvarpið með einhverjum hætti. Hafnar hún ályktun þessa verkalýðsfélags?

Virðulegi forseti. Ég tel að sá hræðsluáróður sem hefur verið settur í gang sé að fullu ástæðulaus. Ég tel að þeir sem eru með slíkan hræðsluáróður 

Frú forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur að eitt af því sem þetta frumvarp byggði á væri skrifleg samstarfsyfirlýsing ríkisstjórnarinnar, en þar stendur m.a. að það sé afar mikilvægt að skapa greininni bestu rekstrarskilyrði sem völ er á og treysta þannig rekstrargrundvöllinn til langs tíma og jafnframt að íslenskur sjávarútvegur muni gegna lykilhlutverki við þá endurreisn atvinnulífsins sem fram undan sé. Í ályktun Landssambands smábátaeigenda segir að ekkert samráð hafi verið haft við þá. Þetta geri rekstrarstöðuna erfiðari, það séu of stuttir nýtingarsamningar, það sé vegið í sama knérunn, það sé alltaf verið að taka aftur og aftur af því sama og fleira í þessum dúr. Það eru allir sammála um að frumvarpið sé ómögulegt. Samt kemur þingmaðurinn hér og segir að þetta sé varnarbarátta sjávarplássa sem eyði óvissu og breyti óréttlátu kerfi til að styrkja afkomu sjávarbyggða. Hvaða byggða? Og á kostnað hverra?

Virðulegi forseti. Það er nú svo í þessu lífi að það sem einhver hefur fengið til sín vill hann helst ekki láta frá sér. Sjávarauðlindin er sameign þjóðarinnar og með þessu frumvarpi erum við að mæta þeirri miklu kröfu í samfélaginu sem hefur verið til fjölda ára að gera breytingar á kvótakerfinu til jöfnunar, til að auka nýliðun og styrkja byggðirnar. Menn verða að átta sig á því að það verður að gera með einhverjum hætti. Það hafa verið gerðar miklar tilfærslur í þessu kerfi með miklum afleiðingum og við erum að fara mjög milda leið, að gefa fleirum tækifæri til að hafa atvinnu í þessari grein og til að styrkja atvinnuöryggi byggðanna frá því sem nú er. 

Frú forseti. Ég heyrði hvorki svarið við því hvaða sjávarbyggðir væri verið að styrkja með þessu né á kostnað hverra. En það er nokkuð augljóst þegar talað er um sérhagsmuni - og ég spurði hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, sem er varaformaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, um það og hv. þingmaður er formaður - að þeir sérhagsmunir sem verið er að verja þegar annars vegar er talað um almennt kerfi sem hefur þróast á lögmálum markaðarins, og við getum verið sammála um að það þurfi að fara í einhverjar jöfnunaraðgerðir í einhverju en þær felast hins vegar allar í pólitískum afskiptum sérhagsmuna, allar. Og það er hægt að fara yfir þær greinar í báðum þessum frumvörpum og segja: Hér er verið að færa aflaheimildir úr Suðurkjördæmi í Norðvesturkjördæmi á grundvelli pólitískra afskipta. Hvað eru sérhagsmunir og hvað eru almannahagsmunir? Eru það almannahagsmunir að minnka arðsemi greinarinnar fyrir hönd þeirra sem búa á ákveðnum svæðum á landinu? Er það ekki sérhagsmunagæsla?

Virðulegi forseti. Það er nú svo með þetta kvótakerfi að það lýtur ekki náttúrulögmálum. Kvótakerfið hefur frá því að það var sett á verið pólitísk ákvörðun hverju sinni. Það breytist ekki sisvona eftir því hvernig vindar blása. Það hefur verið tekin pólitísk ákvörðun um framsal sem hefur haft ákveðnar afleiðingar fyrir byggðirnar. Það hefur verið tekin pólitísk ákvörðun um að horfa fram hjá því að aflaheimildir séu veðsettar þó að veðsetning aflaheimilda sé bönnuð. Það hefur verið horft fram hjá því. Allt eru þetta pólitískar ákvarðanir sem gera það að verkum að hlutirnir eru eins og þeir eru í dag. Þeir stjórnarflokkar sem eru við völd núna voru kosnir til að koma á meiri jöfnuði, afkomuöryggi byggðanna og að nýliðun geti átt sér stað.