Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. meiri hl. (Ingvar Pálmason): Þetta frv. var til meðferðar í allshn. á fyrra hluta þessa þings. N. athugaði það allýtarlega og hafði það til meðferðar á nokkrum fundum. En undir meðferð málsins barst n. erindi frá hreppsnefnd Búðahrepps í Fáskrúðsfirði, þar sem óskað var eftir, að stofnað yrði með lögum lögreglustjóraembætti í Búðaþorpi. Þetta erindi athugaði n. einnig og komst að þeirri niðurstöðu, að ekki myndi síður ástæða til að taka það til greina en erindi Hríseyjarhrepps. Í Hrísey er þannig háttað, að fjölmenni er þar ekki mikið nema yfir síldveiðitímann. Er þar þá margt aðkomumanna og skipa í sambandi við síldveiðarnar og útflutning síldar. Þess vegna leit meiri hl. n. svo á, að krafa Hríseyjarhrepps væri á rökum byggð og að full þörf myndi þarna meiri löggæzlu um síldveiðitímann en verið hefir undanfarið. Hinsvegar verður að játa, að þorpið er fámennt og naumast þörf fyrir lögreglustjóra þar aðra tíma árs. Allshn. var sammála um það, eða meiri hl. hennar, að ekki væri hægt, fyrst þessu máli hefði á annað borð verið hreyft hér á Alþ., að ganga framhjá erindi hreppsnefndar Búðahrepps, og varð því meiri hl. n. ásáttur um að leggja til, að frv. þetta yrði samþ. með þeirri breyt., sem skráð er á þskj. 176 og var afgreitt af n. hinn 17. dag aprílmánaðar síðastl. Einn nm. tjáði sig hinsvegar ekki geta fylgt frv., en gerði ekki ráð fyrir að skila sérstöku nál. Ég hygg, að það hafi verið með hans samþykki, að málið var nú tekið hér fyrir án þess að nál. væri fram komið frá honum. Að því er snertir Búðakauptún í Fáskrúðsfirði vil ég geta þess, að íbúar þorpsins munu vera um 800. Þangað hafa verið miklar siglingar erlendra skipa. Um eitt skeið var þetta fjölsóttasti staður erlendra skipa austanlands. Þótt þessum skipakomum hafi að vísu fækkað til muna, munu þó enn í dag koma fleiri erlend skip á þessa höfn en nokkra aðra á Austurlandi. Eftir því, sem fólkinu fjölgar, eykst vinna við ýms mál frá því, sem áður var, og þar sem sýslumaður Suður-Múlasýslu situr á Eskifirði, þá er óhægt að ná til hans í öllum tilfellum, þótt fjarlægðin sé auðvitað ekki mikil, en yfir sjó eða fjallveg þarf að fara. Mér virðist því öll sanngirni mæla með því, að Alþ. verði við ósk Búðaþorps um að fá lögreglustjóra. Ég tel rétt, að þessum tveimur þorpum, sem svipað stendur á um, sé nú samtímis veitt að fá sérstakan lögreglustjóra. Þótt Hrísey sé að vísu miklu fámennari en Búðakauptún, þá virðist hinn mikli fjöldi aðkomumanna og skipa um síldveiðitímann réttlæta það fyllilega, að frv. sé samþ. Hér er ekki um stórmál að ræða, en Alþ. hefir undanfarið ávallt orðið við hliðstæðum beiðnum. Vænti ég, að Alþ. breyti ekki frá þeirri venju nú, en samþ. frv. með þeirri breyt., sem meiri hl. n. leggur til.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Herra forseti! Það var rétt hermt hjá hv. frsm. meiri hl. allshn., að ég hafði ekkert við það að athuga, þótt þetta mál væri tekið til umr. án þess að ég hefði skilað nál. Ég mun hafa lýst yfir því, að ég legði ekki áherzlu á að gera það, en myndi lýsa afstöðu minni við umræðurnar. Þegar slík mál sem þetta hafa verið flutt hér á þingi, þá hefi ég léð þeim fylgi mitt, þ. e. a. s., ég mun hafa samþ. á sínum tíma frv. um lögreglustjóra í Keflavík, Bolungavík, á Akranesi og síðast í Ólafsfirði. Þá mun ekki hafa verið verulegur ágreiningur um, að lögreglustjórar skyldu settir á þessa staði, enda er íbúafjöldi þessara staða svo mikill, að full ástæða virtist að setja þangað sérstakan löggæzlumann, en ætla eigi hreppstjórum störfin. Í árslok 1938 voru íbúar Keflavíkurkauptúns 1127, íbúar Akraness 744 og Bolungavíkur 585. Þó var það ekki eingöngu íbúatala kauptúnanna, sem réð afstöðu hv. þm. í þessum málum. Lega staðanna kom einnig til greina. Það er örðugt fyrir sýslumann Mýra- og Borgarfjarðarsýslu, sem situr í Borgarnesi, að vera sífellt úti á Akranesi. Sýslumaður Gullbringu- og Kjósarsýslu á að vísu ekki erfitt um ferðalög til Keflavíkur, en þar réð mannfjöldi kauptúnsins mestu í þessu máli. Um hin þorpin, sem fengið hafa lögreglustjóra, er það að segja, að þau eru mjög afskekkt, og erfitt að komast til þeirra frá sýslumannssetrunum. Sýslumaður Ísfirðinga situr á Ísafirði, og er í vissum tilfellum ókleift að komast til Bolungavíkur, nema þá sjóveg. Sama máli gegnir um Ólafsfjörð. Til þess staðar eru erfiðar samgöngur flesta tíma árs. Í Hrísey er annan veg háttað. Hún liggur í miðjum Eyjafirði, og mun það sjaldan koma fyrir, að ekki sé hægt að ferðast um Eyjafjörð, og alltaf um það leyti árs, sem lögreglustjóra er þörf í Hrísey, þ. e. um síldveiðitímann. Nú horfir þetta mál þannig við frá mínu sjónarmiði, að þótt slíkir embættismenn hafi verið settir í sum kauptún landsins, þá beri ekki að gera það nema brýna nauðsyn beri til. Rökin fyrir því, að lögreglustjóra þurfi í Hrísey, eru þau, að vissan tíma árs sé mannfjöldinn þar allt að 700, og töluvert mikið að gera í sambandi við löggæzlu og útflutning síldar. Íbúafjöldi þorpsins getur að mínum dómi ekki réttlætt stofnun þessa embættis. Við árslok 1938 var íbúatalan í Hrísey 320. Ég hefi hugsað mér, að nokkuð önnur skipan gæti orðið gerð á löggæzlumálum Hríseyjar en þeirra staða, sem fengið hafa sérstakan lögreglustjóra. Er sú lausn miðuð við hinn stutta tíma, sem lögreglustjóra er þörf á staðnum og greitt um samgöngur til sýslumannsins, sem dvelur á Akureyri. Ég tel, að þarna mætti hafa fulltrúa sýslumannsins á Akureyri t. d. 2–3 mánuði, þegar mest er að gera í Hrísey. Yrði það miklu ódýrara heldur en launa mann þarna allt árið, án þess að hans væri þó þörf nema stuttan tíma. Nú verður ekki framhjá því gengið, að laun þeirra lögreglustjóra, sem settir hafa verið í smákauptún, eru yfirleitt mjög lág og erfitt fyrir þá um aukatekjur. Hefir það því sýnt sig, að í þessi embætti veljist tæplega aðrir en þeir, sem einskis eiga annars úrkosta. Auðvitað geta fengizt til starfanna góðir menn, en þeir taka þessi embætti af því, að ekkert annað er fáanlegt. Það má e. t. v. segja, að á bak við skoðun mína í þessu máli liggi nokkur sparnaðarvilji. En ég hygg, að sparnaður eigi fullkominn rétt á sér, þar sem jafnhagkvæmri skipan verður á komið með kostnaðarminna hætti. Með góðum vilja sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu og hlutaðeigandi ráðuneytis má koma málinn fyrir á þann hátt, sem ég hefi stungið upp á. Hv. allshn. hefir bætt hér við í frv. öðru þorpi, Búðakauptúni í Fáskrúðsfirði. Það vill nú svo vel til, að í þessari hv. d. á sæti gamall sýslumaður Suður-Múlasýslu, og getur hann auðvitað bezt skýrt fyrir dm., hver þörf er lögreglustjóra á þessum stað. Þetta kauptún er ekki ýkja mannmargt. Í árslok 1938 eru þar 575 íbúar, og ef miðað er við töluna árið á undan, virtist heldur fækka fólki þarna. Skipakomur á þennan stað hygg ég megi segja, að fari hraðminnkandi. Það, sem gerði Búðakauptún á sínum tíma fjölsótt, voru frönsku skúturnar. sem fiskuðu úti fyrir Austfjörðum og leituðu hafnar í Búðakauptúni og áttu þar mikil viðskipti. Nú eru þessar veiðar hættar fyrir löngu. Þó kann að vera, að skipakomur séu þarna nokkrar enn, þótt ekki muni þær fleiri á Fáskrúðsfirði en á hinum Austfjörðunum. Annars hafði ég hugsað mér, að réttast væri að afgr. þessi mál með rökst. dagskrá, í anda þess, sem ég hefi áður tekið fram. Vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa dagskrána hér upp, og afhenda honum síðan. Dagskráin hljóðar svo: „Þar sem þörf Hríseyjarhrepps fyrir aukið lögregluvald er aðallega bundið við síldveiðitímann um tveggja til þriggja mánaða skeið, virðist mega ráða bót á henni á annan og hagkvæmari hátt en með stofnun sérstaks lögreglustjóraembættis. Beinir deildin því til ríkisstj. að athuga, í samráði við sýslumanninn í Eyjafjarðarsýslu, á hvern hátt skipað verði lögreglueftirliti í Hrísey um síldveiðitímann, og í trausti þess, að sú athugun fari fram, tekur d. fyrir næsta mál á dagskrá.“

Forseti (EÁrna): Mér hefir borizt rökstudd dagskrá frá hv. 2. landsk. þm., og hafa hv. dm. þegar heyrt hana. Liggur þessi rökst. dagskrá þá einnig hér fyrir til umræðu.



Ég get ekki orða bundizt um þetta frv., sem hér liggur fyrir. Ég og samnm. mínir í fjvn. höfum nú um meira en hálfsmánaðar skeið barizt við að greiða fram úr fjármálum ríkisins, eins og þeim er nú háttað. Það er víst, að nauðsynlegt verður að spara á ýmsum sviðum, og vafasamt, hvort það hrekkur til. Eitt mesta vandamálið eru launagreiðslur til embættis- og starfsmanna ríkisins. Við vitum það allir, að í okkar þjóðfélagi er tiltölulega meira af embættis- og starfsmönnum í þjónustu hins opinbera en hjá öðrum þjóðum. Nú er þessi mikli starfsmannahópur orðinn sá þungi á ríkissjóði, að naumast verður undir risið. Hafa því komið upp háværar raddir um að draga úr launagreiðslum ríkissjóðs og ríkisstofnana frekar en að hækka þær. Þegar litið er á það, að þeir starfs- og embættismenn, sem þegar eru hjá ríkissjóði, þykjast ekki hafa viðunanleg kjör, þá tel ég, að ekki geti komið til mála að fara enn að auka tölu þeirra. Sú stefna var upp tekin hér á Alþ. fyrir nokkru, að stofna lögreglustjóraembætti hér og þar, en þó voru frá öndverðu skiptar skoðanir um réttmæti slíkra ráðstafana. Þessum embættum var smeygt inn með lágum launum. En þegar lögreglustjórarnir hófu störf sín, kom það brátt í ljós, að launin voru ónóg. Þau voru upphaflega um 2 þús. kr., en hafa síðan verið hækkuð upp í 3–4 þús. kr., auk skrifstofufjár, sem reyndist óhjákvæmilegt. Þessi embætti hafa því ekki í reyndinni aukið lítið greiðslubyrði ríkissjóðs. Þau lögreglustjóraembætti, sem mynduð hafa verið hingað til, hafa þó verið í nokkuð fjölmennum kauptúnum, en hér er í þessu frv. farið fram á skipun lögreglustjóra í þorp, sem hefir lítið yfir 300 íbúa. Ef við færum að byrja á þessu aftur, þá eru ekki fáir kaupstaðir, sem hafa fleiri íbúa en þetta kauptún, og mætti búast við, að þeir kæmu fljótlega á eftir. Í allshn. hefir verið bætt við till. um einn lögreglustjóra. Eitthvað bætist sennilega við í Nd., ef frv. kemst þangað, og svo koll af kolli. Ég held, að fremur ætti að koma fram, að nú horfir málið allt öðruvísi við, því það er miklu minni þörf á lögreglustjóra en var þegar frv. kom fram á þessu þingi. Vegna allra aðstæðna verða minni tolltekjur heldur en áður, en innheimta þeirra á að vera eitt af aðalstörfum þessara nýju embættismanna. Eftir því, sem nú horfir, má búast við færri útlendum síldarskipum heldur en áður, og mjög geta breytzt aðstæður á ýmsan hátt. Ef við förum nú að byrja að opna fyrir þessari rás, sé ég ekki, hvar lendir um starfsmannahald. Ég vil nú óska þess, að þar sem aðstæður voru allt aðrar, þegar frv. kom fram, þá verði málinu frestað við þessa umr. og allshn. gefinn kostur á að athuga mál þetta að nýju áður en til atkv. er gengið við 2. umr. Þá mundi sú dagskrártill., sem hér kom fram, ekki koma strax til atkv., en ég tel sjálfsagt að samþ. hana, ef til atkvgr. kemur nú.



Sem annar af flm. þessa frv. vil ég þakka meiri hl. allshn. fyrir þann stuðning, sem hann hefir veitt þessu máli, þar sem hann leggur til, að frv. verði samþ., þó hann að vísu vilji bæta við það ákvæði um að setja lögreglustjóra á Austurlandi. Getur það sjálfsagt orðið til þess, að málið fái minni byr, þegar farið er fram á að setja 2 í staðinn fyrir einn, sem farið er fram á upprunalega í frv. Þrátt fyrir þetta er mér ljóst, að það getur verið rík ástæða til þess að setja lögreglustjóra á Búðum, og vil þar af leiðandi ekki setja mig upp á móti því, að þessi viðauki verði á frv., þó ég neiti því ekki, að ég hefði fremur kosið, að málið hefði verið afgr. eins og það lá fyrir og öðru ekki blandað saman við. Ég skal játa það, að síðan þetta frv. var borið fram, hafa orðið miklar breytingar, og ég skal ekki fullyrða um það, ef við flm. þessa frv. hefðum séð þessar breyt. fyrir, að við hefðum þá borið það fram, en út af því, sem hv. 5. landsk. vék að, hvað ástandið væri orðið breytt, og vildi þar af leiðandi láta fresta málinu og vísa því aftur til hv. allshn., þá verð ég að segja, að ég sé ekki ástæðu til þess, eftir að hafa heyrt ræðu hv. frsm. meiri hl., því vitanlega er honum alveg eins kunnugt um þær breyttu ástæður. sem orðið hafa, eins og hv. 5. landsk., og það hefir komið fram, að meiri hl. n. hefir ekki talið ástæðu til þess að athuga þetta frv. að nýju, þrátt fyrir hinar breyttu ástæður, en það var ekki annað að heyra á ræðu frsm. en að meiri hl. n. nú á þessari stundu legði með því, að frv. væri samþ. Annars skal ég ekki fara langt út í að svara aths., sem gerðar hafa verið út af þessu máli. Hv. 2. landsk. minntist á það, að lögreglustjóri hefði verið settur í sum kauptún vegna þess, hve þau væru afskekkt, eins og t. d. Ólafsfjörður, en hann er ekki afskekktari en það, að það er venjulega mjög auðvelt að ná til sýslumannsins í Eyjarfjarðarsýslu, svo þetta er eftir því, hvað kallað er afskekkt. Það er þó að líkindum, að eyja er afskekktari en meginland, og það er erfiðara oft og tíðum að hafa samgöngur milli Hríseyjar og Akureyrar, af því að Hrísey er eyja, en milli Akureyrar og Dalvíkur, sem þó er lík vegalengd.

En Grímsey?

. Auðvitað væri þörf á að setja embættismann í Grímsey, en það ætti að vera læknir. Hv. 2. landsk. minntist ekki mikið á fjölgun íbúa í Hrísey, en þeir munu vera um 400.

320

. Þeir eru fleiri, þeir eru um 400, og þess ber að gæta, að á sumrin eru aðkomumenn svo margir, að þeir eru eins margir eða fleiri en íbúarnir sjálfir. Hv. 2. landsk. vill líka koma til móts við þessa ósk um að setja lögreglustjóra í Hrísey með því, að fulltrúi sýslumannsins í Eyjafjarðarsýslu sé þar yfir síldveiðitímann, að því er mér skilst. Ég veit ekki, hve létt yrði að koma þessu við, en hugsazt gæti, að það bætti eitthvað úr. Út á það gengur þessi till. til rökst. dagskrár, sem hann flutti. Ég geri nú samt ráð fyrir, að það bætti ekki fyllilega úr, þó sýslumaður Eyjafjarðarsýslu hefði þar fulltrúa í 2–3 mánuði. Ég ætla, að ég hafi vikið að því fyrr á þessu þingi, þegar málið var til 1. umr., að ég teldi vera komið í óefni, bæði í Hrísey og annarstaðar, um störf viðvíkjandi stjórnum sveita, hreppstjórastörf og oddvitastörf. Það má heita, að á hverju Alþingi séu samþ. lög, sem auka til mikilla muna á störf hreppsnefnda og oddvita. Vitanlega er þetta því tilfinnanlegra, sem hrepparnir eru fólksfleiri, og verður erfiðara í kauptúnum heldur en sveitum. Sýnir þetta, að það muni mjög fljótlega reka að því, að ekki verði hægt að láta við svo búið standa. Menn, sem þurfa að lifa á sínum atvinnurekstri, hvort heldur eru útgerðarmenn eða bændur, og eins og nú er ástatt um fólkshald, eiga ákaflega erfitt með að inna öll þau störf af hendi, sem krafizt er af hreppstjórum og oddvitum, og störfin eru að verða svo vandasöm, að varla er til þess að ætlast, að allir þeir, sem af einhverri tilviljun eru kosnir oddvitar, séu færir um að leysa þau af hendi. Það er því um að ræða, hvernig komið verði skipun á þessi mál. Úr því að hv. 2. landsk. bar fram rökst. dagskrá til þess að koma málinu fyrir kattarnef, hefði ég viljað, að hún hefði verið víðtækari og að skorað hefði verið á ríkisstj. að taka til athugunar, hvernig þessum störfum mætti koma fyrir á sem hagkvæmastan hátt. - Ég ætla svo ekki að fara lengra út í þetta, en veit, að nauðsynlegar eru gagngerðar breytingar í þessu efni. Hv. 5. landsk. talaði um sparnað og var á móti frv. af sparnaðarástæðum. Það er nú sú ástæðan, sem frambærilegust er. Hann minntist á, að fjvn. leitaðist við að lækka þær upphæðir, sem ganga til embættismanna landsins. Það er vitanlegt, að með þessu frv. er farið fram á lítilsháttar útgjöld úr ríkissjóði. En hitt er ekki rétt, að farið sé fram á að fjölga starfsmönnum. Hér er bara breytt til, og kemur einn fyrir tvo, svo með þessu frv. fækkar starfsmönnum í stað þess að fjölga. En það er rétt, að af þessu mundu hljótast aukin útgjöld fyrir ríkissjóð. Það er alveg rétt, sem hann lét skína í, að í hinu íslenzka þjóðfélagi eru allt of margir opinberir starfsmenn. En hefir hann athugað, hvar þessi fjölgun hefir bókstaflega öll orðið? Hún er í Reykjavík. Hér fjölgar fulltrúum og öllum opinberum starfsmönnum bara með einfaldri stjórnarráðstöfun eða með úrskurði eins starfsmanns ríkisins. Þetta hefir verið gert á hverju ári, og hver þessara manna hefir verið með hærri launum en nokkur getur hugsað sér, að lögreglustjóri í Hrísey hafi. Þess vegna er það, að meðan ég verð ekki var við meiri viðleitni heldur en nú til þess að draga úr þessu, þá get ég ekki af þessari ástæðu verið að taka þetta frv. til baka. Það er ætlazt til þess, að úr ríkissjóði verði þessum starfsmanni í Hrísey greidd laun sem svarar til ? hluta þess, sem lágt settur starfsmaður hér í Reykjavík hefir í laun, og meðan ég sé ekki eina einustu till. um að fækka um einn mann hér, sé ég ekki ástæðu til þess að þetta frv. sé dregið til baka, en till. um það hefir mér vitanlega ekki komið fram, ekki heldur frá hv. 5. landsk.

*Magnús Gíslason: Eins og tekið hefir verið fram, hefir verið tekið upp af síðustu þingum að skipa sérstaka lögreglustjóra í ýms kauptún landsins. Það er vitanlegt, að þetta hefir ekki verið gert nema af því, að Alþingi hefir séð, að þess var þörf, m. a. af því, að þau störf, sem hreppsnefndum eru ætluð á þessum stöðum, mundu verða rækt betur, ef breytt væri til. Það má um það deila, hvort það er heppileg leið, sem Alþingi hefir snúið hér inn á. En eftir því, sem ég veit, hefir ekki komið fram önnur lausn á þessum málefnum. Spurningin er því hér, ef Alþingi vill ekki taka upp annað fyrirkomulag á þessu, hvort þeir verzlunarstaðir, sem teknir hafa verið upp í þetta frv., sem hér liggur fyrir, eigi ekki sama rétt eins og hinir verzlunarstaðirnir, t. d. Keflavík, Akranes, Bolungavík og fleiri, þar sem þessari skipun hefir verið komið á. Hugsanlegt er, að þessu hefði mátt koma fyrir á hagkvæmari hátt með því að auka við skrifstofufé sýslumanna og gefa þeim tækifæri til að fá skipaða löglærða menn sem fulltrúa, er gætu framkvæmt ýms lögfræðileg störf í umboði sýslumanna. Frv. felur í sér talsverðan aukakostnað fyrir ríkissjóð, af því ég veit ekki til, að nokkurstaðar hafi verið lækkuð laun sýslumanna eða dregið úr skrifstofukostnaði þeirra, svo hér hefir alltaf verið um aukin útgjöld að ræða, en þar, sem þessi skipun hefir verið tekin upp, hefir áður verið mjög erfitt að fá hæfan mann til þess að gegna þessum störfum. Eins og ég gat um áðan, var meiri hl. n. samþykkur því að mæla með frv. og bæta því við, eftir ósk hreppsnefndar Búðakauptúns, að Búðakauptún fengi einnig skipaðan lögreglustjóra, og var það m. a. vegna þess, að okkur var ekki kunnugt um neina stefnubreyt. í þessu efni. Ég skal játa það, að ég er ekki vel kunnugur því hver þörf er fyrir skipun sérstaks lögreglustjóra í Hrísey, en það er kunnugt, að um síldveiðitímann er talsvert mikið um að vera, og er líklegt, að a. m. k. um þann tíma sé eins mikil þörf fyrir lögreglustjóra þar eins og í Keflavík og á Akranesi. Um Búðakauptún er mér kunnugt, að þar er fullkomin þörf breytingar, og það sérstaklega fyrir það, hve miklar siglingar eru á staðnum. Það hagar svo til, að sum af þeim skipum, sem sigla frá útlöndum, t. d. Nóva, taka þar fyrst höfn. Svo er einnig um skip Eimskipafélagsins, sem sigla til útlanda. En það er nauðsynlegt, að þar sé góður maður til að taka á móti skipum, sem sigla með kola- og saltfarma til Austur- og Norðurlandsins og taka fyrst höfn á Fáskrúðsfirði. Auk þess er miklu umhlaðið þar af vörum, sem fara eiga til Breiðdalsvíkur, Stöðvarfjarðar, að ég ekki tali um til Hornafjarðar, og sem verður að innheimta tolla af. Það hefir verið þannig hin síðustu árin, að þær tekjur, sem umboðsmaður sýslumanns hefir innheimt á Fáskrúðsfirði, hafa numið tugum þúsunda og farið um helming fram úr þeim tekjum, sem innheimtar eru í heilum sýslum. Það er því mikils virði, að það sé góður maður, sem hefir þessi störf með höndum á ábyrgð sýslumanns, einkum þar sem sýslumaðurinn situr á Eskifirði, en þaðan er erfitt að sækja á Fáskrúðsfjörð, því það er sjaldnast farið nema á sjó. Borið saman við þá staði, þar sem lögreglustjóri hefir verið skipaður áður, hygg ég, að Fáskrúðsfjörður þoli samanburð, og að þar sé engu síður þörf en annarstaðar.

*Sigurjón Á. Ólafsson: Ég hélt ekki, að um þetta mál mundu spinnast þær deilur, sem raun ber vitni um. Hv. 1. þm. Eyf., sem er flm. þessa máls, hefir gert aths. við mína afstöðu til þess. Um hans rök vil ég ekki fara mörgum orðum; mér finnst þau ekki svo sterk, finnst þau vera meira til þess að fullnægja sinni þingmannsskyldu, að mæla með málinu, heldur en að hann geti mælt með því. Hann var að tala um breyttar aðstæður, sem gætu valdið því, að málið væri tekið til nýrrar athugunar. Um legu Hríseyjar þýðir ekki að deila. Á öllum venjulegum tímum er Eyjafjörður talinn fær sæmilegum fleytum. En hv. þm. komst inn á annað atriði, sem að vísu mætti tala langt mál um, en ég ætla ekki að fjölyrða um. Það eru hin ýmsu störf hreppstjóranna og laun þeirra. Það væri nauðsynlegt að taka það mál til athugunar og gera nýja skipun á um þeirra verksvið og launakjör. Ég hygg, að það mætti finna marga staði á landinu, þar sem hreppstjórar verða að gegna svipuðum störfum og í Hrísey. Hinsvegar tel ég, að það muni ekki vera hyggilegt að afgr. svo stórt mál sem þetta á þessu þingi. Hv. þm. taldi, að ef lögreglustjóri yrði settur í Hrísey, myndu sparast við það laun oddvita og hreppstjóra, þar sem þau embætti yrðu þá óþörf. - Jafnvel þó að það væri ekki talin þörf að hafa þessa starfsmenn, ef lögreglustjóri kæmi á staðinn, þá efast ég stórkostlega um sparnaðinn. Ég hygg, að hreppurinn myndi ekki komast hjá því að greiða lögreglustjóranum viðbótarlaun við það, sem honum yrði ákveðið úr ríkissjóði, en í frv. er gert ráð fyrir, að það verði 2000 kr. á ári. Ég hygg, að fyrir það kaup fáist enginn hæfur maður í starfið. Ég er ekki einn með þessa skoðun. Hún er talsvert almenn. Það fyrirkomulag, sem ég hefi lagt til að haft yrði í þessu máli, er, að sýslumanni Eyjafjarðarsýslu verði gert kleift að hafa þarna sinn fulltrúa á staðnum yfir mesta annatímann. Það myndi að vísu hafa einhver útgjöld í för með sér, en um það þýðir ekki að fást. Ég geng þess ekki dulinn, að á þessum stað er um verulega tollheimtu að ræða. Ég geri ráð fyrir, að það sé líka höfuðástæða fyrir þeirri ósk að fá þangað lögreglustjóra. Ég skil ekki í því, að þarna sé svo miklu óeirðasamara en annarstaðar, að fyrir þær sakir þurfi sérstakt yfirvald á staðinn. Ég teldi því nægilegt að hafa þarna fulltrúa frá sýslumanninum um þriggja mánaða tíma yfir sumarið. Ég vil svo víkja örfáum orðum að ræðu hv. 11. landsk. Hann vildi leggja mikið upp úr þörfinni fyrir lögreglustjóra í Búðaþorpi. Hann lagði sérstaka áherzlu á það, að þarna væri um svo mikla tollheimtu að ræða. Það er erfitt fyrir mig að deila um þetta við hv. þm. Hann benti á, að siglingar til Fáskrúðsfjarðar væru nokkuð miklar. Þær eru nú sennilega ekki meiri þangað en til annara staða á Austfjörðum. Það er að vísu rétt, að þar, sem skip kemur fyrst að landi, þarf meiri og nákvæmari tollskoðun en á öðrum höfnum. En þetta er ekki nema í nokkrum tilfellum á Fáskrúðsfirði. Mér er t. d. kunnugt um, að Eimskipafélagsskipin koma oftast upp til Djúpavogs fyrst. En ef tollheimtan er vafasöm í höndum hreppstjóra, þá finnst mér athugandi fyrir ríkisstj., hvort ekki sé rétt að láta sýslumennina fá svo ríflegt skrifstofufé, að þeir gætu ráðið hæfa menn til tollheimtu á þeim stöðum, sem mest þarf á því að halda. Ég býst við, að ef farið væri inn á þá braut, sem frv. gerir ráð fyrir, þá megi líta á svipaðan hátt til ýmsra annara staða. Mér dettur í hug t. d. Raufarhöfn, sem er feikna mikill inn- og útflutningur um. Ég get ennfremur nefnt Bíldudal í Barðastrandarsýslu, sem er talsvert langt frá Patreksfirði, þar sem sýslumaðurinn býr. Svona mætti telja áfram. Hver vill svo taka að sér að gera upp á milli þessara staða? Ég býst við, að það verði í mörgum tilfellum erfitt. Ég skal svo ekki fjölyrða frekar um þetta mál. Ég held fast við mína rökst. dagskrá og vænti þess, að hv. d. geti fallizt á hana.



Það er búið að ræða talsvert um þetta mál. Ég skal því ekki lengja umr. mikið úr þessu. Viðvíkjandi því, sem hv. 11. landsk. sagði, er það að segja, að nú, þegar lítur út fyrir, að tollgreiðslur fari aðallega fram á einum stað í landinu, eins og fram hefir komið í umr., þá virðist sízt þörf á að fjölga embættismönnum úti um landið til að inna af hendi tollheimtu. Hv. fyrri þm. Eyf. sagði, að hér kæmi aðeins einn opinber starfsmaður í staðinn fyrir tvo, sem færu. Þetta er rétt, en það kemur bara einn starfsmaður ríkisins í staðinn fyrir einn, sem fer, því um oddvitann er ekki að ræða, hann er starfsmaður hreppsins. Hreppstjórinn í Hrísey mun hafa í laun 200–225 kr. á ári. Um oddvitann er það að segja, að þó lögreglustjóri hafi verið skipaður og oddvitastarfið lagt niður um leið, þá hefir það a. m. k. sumstaðar, verið tekið upp aftur, eins og t. d. á Akranesi. Þetta getur vel farið þannig í Hrísey, eins og á Akranesi, og er því hæpið að telja þetta með, þegar rætt er um sparnað í sambandi við þetta frv. Hv. þm. talaði um, að ekki væri verið að spara embættismennina í Reykjavík og launin þar. Það væri þess vegna engin ástæða fyrir hann að vera að hugsa um sparnað. Ég veit ekki, hvernig færi, ef allir tækju sér þau dæmi til fyrirmyndar, sem þeir telja lökust. Þó hv. þm. telji eyðslusemi hér í Reykjavík, ætti hann að sýna það með sínu framferði, að hann færi aðrar leiðir en Reykvíkingar í þessu efni. Ég vil svo bara ítreka þá ósk mína við forseta, að hann frestaði umr. um málið, svo tækifæri gefist til nánari athugunar á því.



Það, sem hér hefir verið sagt frambærilegt á móti þessu máli, er sparnaðarástæðan. Nú gengur þessi rökst. dagskrá út á það, að athugað sé, hvort ekki sé rétt, að sýslumaður hafi fulltrúa í Hrísey í 3 mánuði yfir sumarið. Eftir því, sem slíkum mönnum er greitt, myndi þetta kosta einar 1500 krónur. Í frv. er gert ráð fyrir, að hinn væntanlegi lögreglustjóri fái 2000 kr. í laun. Nú upplýsti hv. 5. landsk., að hreppstjórinn í Hrísey myndi hafa 200–225 kr. í laun á ári. Það fyrirkomulag, sem frv. gerir ráð fyrir, yrði því ekki nema í hæsta lagi 300 kr. dýrara en það fyrirkomulag, sem stungið er upp á í hinni rökst. dagskrá. Hv. 5. landsk. sagði, að það tíðkaðist þar, sem skipaðir hefðu verið sérstakir lögreglustjórar, að oddvitastarfið væri tekið upp að nýju. Ætli þetta sé víðar en á Akranesi? Ég hygg að lögreglustjórarnir gegni yfirleitt oddvitastörfum jafnhliða sínu embætti. Hv. þm. hefir víst misskilið það, sem ég sagði um Reykjavík. Ég var að benda á, að opinberum starfsmönnum hefði undanfarið alltaf verið að fjölga í Reykjavík, og ég var að benda á aðstöðumun í þessu efni í Reykjavík og annarstaðar á landinu. Ég benti á, að það þyrfti svo sem ekki nein sérstök l. til að koma á fót nýjum störfum þar í ýmsum greinum. Og ég veit ekki, hversu eðlilegt það er, að þegar opinberum starfsmönnum þarf að fjölga svo mjög sem raun er á í Reykjavík, þá þurfi ekkert að fjölga þeim úti um landið. Ég átti við það, að ekki þyrfti að kalla það neina goðgá, þótt einstaka sinnum væri farið fram á það, að bætt væri við opinberum starfsmönnum utan Reykjavíkur, þar sem skapazt hefði full þörf fyrir slíka fjölgun, þegar árlega væri fjölgað um marga starfsmenn í Reykjavík. Mér er óhætt að fullyrða, að mín ræða gaf ekki neitt tilefni til þeirra ummæla, sem hv. þm. lét falla um þetta atriði. Út af þeirri ósk hv. þm., sem hann endurtók í sinni síðari ræðu, um að fresta umr., þá vil ég segja það, að ég sé enga ástæðu til slíks. Afstaða nefndarhlutanna virðist svo skýr, að þess ætti ekki að vera þörf. Auk þess er þetta ekki nema 2. umr., og ef hv. þm. álíta þetta svo vandasamt mál, þá er hægurinn hjá að koma með brtt. við það við 3. umr. Ég vil því eindregið skora á hæstv. forseta að láta fara fram atkvgr. um málið nú á þessum fundi. Ég tel óþarfa, með ekki stærra mál en þetta, að láta það velkjast hér öllu lengur og þesskonar aðferð sé notuð til að koma málinu fyrir kattarnef. Hv. þm. geta greitt atkv. með eða móti. eftir skoðunum sínum.

*Magnús Gíslason: Út af ummælum hv. 2. landsk. um það, að ég hefði lagt aðaláherzluna á, að það væri tolleftirlitið á Fáskrúðsfirði. sem gerði það nauðsynlegt að skipa þar sérstakan lögreglustjóra, þá vil ég taka það fram, að ég býst ekki við, að það sé annað en almennt lögreglueftirlit, sem er aðalstarf lögreglustjóranna, ásamt tollheimtu. Það er vitanlegt, að á stað eins og Fáskrúðsfirði er þörf á lögreglueftirliti, en ég tel ekki meiri ástæðu til að skipa þar sérstakan lögreglustjóra þess vegna en á mörgum öðrum stöðum. En tollheimtan er þar vafalaust miklu meiri, og líklega hvergi meiri en einmitt á Fáskrúðsfirði, miðað við þá staði, sem þegar eru komnir lögreglustjórar á. Það er þetta, sem sérstaklega gerir það að verkum, að þörf er fyrir sérstakan lögreglustjóra á þessum stað. Til Fáskrúðsfjarðar kemur svo mikið af skipum beint frá útlöndum, að þess vegna er þar þörf betra tolleftirlits en annarstaðar.