Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

*Emil Jónsson: Það þykir sjálfsagt óþarfi að lengja umr. meir en orðið er. Ég skal ekki heldur vera langorður um þetta mál. Mér virðist aðaltilgangurinn með flutningi frv. koma fram í orðum hæstv. atvmrh., þar sem hann sagði, að sín meining með frv. væri sú, að 3 menn gætu unnið eins vel og 7 menn og afkastað eins miklu. En ég vil þá leggja til, að fækkað verði í fleiri n. úr 7 niður í 3. Eins og fækkað er í þessari n. hlýtur að vera möguleiki til þess að fækka í öðrum. Þess vegna mun ég bera fram við þessa umr. skrifl. brtt. á þá leið, að í n., sem séu algerlega hliðstæðar við fiskimálanefnd, verði nm. fækkað úr 7 niður í 3. Ég vil geta þess, að þetta er að því leyti sanngjarnt, að í löggjöf um afurðasölu er landbúnaði og fiskimálum gert jafnhátt undir höfði. Formsins vegna vil ég einnig leyfa mér að leggja til, að fyrirsögn frv. verði breytt, þannig að hún miðist við efni frv. og taki fram viðkomandi nefndir. Þar með ætla ég, að tilgangur hæstv. ráðh. með frv. náist enn betur, með því að láta ekki fleiri menn en þarf vinna í slíkum n., ef 3 menn afkasti því sama og 7 menn. Það er enginn vafi á því, að ef ekki þarf fleiri menn í fiskimálan., geta 3 menn unnið störf mjólkursölunefndar. Þess vegna leyfi ég mér að leggja til, að aftan við 1. gr. bætist ný gr.: Í mjólkursölunefnd skulu fyrst um sinn eiga sæti 3 menn, tilnefndir af 3 stærstu þingflokkunum“, og einnig að fyrirsögn frv. verði breytt.

*Sveinbjörn Högnason: Ég vil aðeins benda á það atriði út af fyrir sig, að ef ætti að fækka í mjólkursölunefnd, myndu margir aðilar missa sinn fulltrúa. M. a. vil ég benda hv. flm. á það, að þar með myndi Hafnarfjarðarbær missa sinn fulltrúa úr n. Eins og ákveðið er, skal hver bær um sig hafa fulltrúa í þessari n. En eigi að fækka nefndarmönnum, er augljóst, að sumir bæir mundu missa fulltrúa sína. Ég hugsa, að a. m. k. Hafnfirðingar myndu ekkert verða þakklátir við flm. vegna þessara brtt., þeir hafa hingað til óskað eftir því að hafa fulltrúa í mjólkursölunefnd. Það liggur í augum uppi, að till. getur ekki verið borin fram í neinni alvöru. Ég held, að hér sé frekar um að ræða hefndarpólitík af hálfu hv. flm.

*Emil Jónason: Það er ekki rétt hjá hv. 1. þm. Rang., að hér sé um að ræða hefndarpólitík frá minni hálfu. Þetta er eingöngu flutt sem framhald af því, sem samþ. var við 2. umr. þessa máls. Ef hv. d. samþ. mínar brtt., þá skal ég ekki verða því mótfallinn, að fækkað verði í fiskimn. úr 7 og niður í 3. Mér fyndist ekki neitt við það að athuga, þó ýmsir aðilar misstu fulltrúa sína við þessa fækkun. Nefndarmennirnir 3, sem skipaðir yrðu eftir till. 3 stærstu þingflokkanna, myndu gæta jafnt hagsmuna allra. Mér finnst, að í þessu efni sé alveg jafnt á komið með fiskimálanefnd og mjólkursölunefnd. Í báðum þessum n. eru fulltrúar ýmissa aðila, sem ekki hafa eingöngu hagsmuna að gæta, heldur hafa og fulltrúa til ýmissar nauðsynlegrar fagþekkingar. Ég sé enga ástæðu til að mótmæla því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði, að mjólkurbúið í Hafnarfirði myndi þá missa sinn fulltrúa. En því yrði ekki vandara um en verstöðvunum sunnanlands, ef fækkað yrði í fiskimálan. Það eiga líka fleiri mjólkurbú fulltrúa en mjólkurbúið í Hafnarfirði, svo það hefir ekki neina sérstöðu að þessu leyti, og gæti, sem sagt, látið þessa 3 fulltrúa gæta hagsmuna sinna. Ég tel, að með þessari till. minni sé aðeins breytt í samræmi við afurðasölul., og út frá þeirri hugsun eingöngu hefi ég borið hana fram. En að hér sé um að ræða hefndarpólitík, er mesti misskilningur. Ég vil aðeins benda hv. þdm. á þær afleiðingar, sem hljóta að verða, ef farið yrði að láta það sama ganga yfir aðra aðila.

* Atvmrh. (Ólafur Thors) : Ég mun greiða atkv. móti brtt. hv. 6. landsk. þm. Með því segi ég ekkert um, að ég sé út af fyrir sig móti því að fækka í mjólkursölunefnd, en vil ekki setja þetta mál í neina hættu með því að samþ. till. Mér þótti vænt um, að till. skyldi einmitt koma frá þessum hv. þm. og hans flokki. Þessi flokkur hefir ráðizt á fjvn. fyrir frv., sem hún flutti um óskilt efni, og núna, síðustu nóttina, skilar svo þessi hv. þm. brtt. við frv., sem hans flokkur. hefir ráðizt á fjvn. fyrir og koma þessu frv. ekkert við, enda um lítt sambærilegan hlut að ræða. Þetta er tilefnislaus árás og allar þessar staðhæfingar eru settar fram án þess að alvara fylgi málinu.

*Sveinbjörn Högnason: Ég hafði varla búizt við því, að hv. 6. landsk. myndi ganga jafngreinilega í mótsögn við sjálfan sig eins og hefir komið fram. Fyrst talar hann um, að þetta sé ekki nein hefndarpólitík og sé í samræmi við þann órétt, sem fiskimálan. sé beitt, en gefur svo í skyn, að Alþfl. muni framvegis ekki styðja afurðasölumálið. Ég vil benda hv. þm. á, að öll mótmæli Alþfl. gegn þessu frv. eru gerð sem pólitísk árás, en algerlega ástæðulaus.

*Emil Jónsson: Ég vil aðeins út frá því, sem hæstv. ráðh. sagði, að í brtt. þeim, sem ég og alþfl. hefðu borið fram við frv. og efni frv. sjálfs, eins og fjvn. bar það fram, væru alls ekki sambærilegir hlutir. Aðalatriði frv. var lýst yfir af hæstv. atvmrh. sjálfum og fleirum hér í d., að það væri fækkun nefndarmanna, og að þessir 3 menn gætu eins vel unnið störf n. og 7 menn. Í beinu sambandi við þetta hefi ég svo borið fram mína brtt. um fækkun í öðrum n., sem líkt er ástatt um. Einnig hefi ég flutt brtt. um fyrirsögn frv. og að það heiti: Frv. til l. um fækkun manna í 2 nefndum. Í öðru lagi vil ég segja út af ræðu hv. 1. þm. Rang., að hér sé um að ræða einhverja hefndarpólitík af minni hálfu eða Alþfl. út af þeirri till., sem hér var áðan til umr. og sem sumt af var samþ. og sumt fellt, þá er svo langt frá því, að hér sé um nokkra hefndarpólitík að ræða, heldur vil ég láta þessa hv. d. taka afleiðingunum af þeim ályktunum, sem hún hefir gert.

Ekki koma afleiðingarnar niður á d.

. Það, sem hv. d. getur staðið sig við að samþ., verður hún einnig að standa sig við að taka afleiðingunum af, og það, sem ég fer fram á með minni till., er aðeins það, að hún taki á sig þær afleiðingar, sem svo greinilega eiga að fylgja þeirri samþykkt, sem hér hefir verið gerð, en það er, að í mjólkursölun., sem er hliðstæð fiskimálan., verði nm. fækkað niður í það minnst mögulega, sem væntanlega verður talið þrír menn, eins og í fiskimálan. Enn ein ástæðan, sem borin hefir verið fram, er sú, að um þetta hafi verið gert samkomulag, en það hefir verið rofið, svo bæði ég og aðrir Alþfl-menn erum óbundnir af því samkomulagi. Það má vel vera, að hæstv. atvmrh. hvetji sína flokksmenn til að samþ. ekki mína brtt., þótt hann og hans flokkur séu henni samþykkir í hjarta sínu, en þá gerir hann það eingöngu til að fá sínu máli framgengt. Mín yfirlýsing gildir ekki einasta fyrir þessa umr., heldur einnig síðari umr. um þetta mál, og tel ég mig hvorki nú né síðar bundinn af því samkomulagi, sem gert hefir verið um afurðasöluna og fiskimálan., svo þótt sjálfstæðismönnum þyki heppilegra að greiða atkv. á móti minni till., þá tel ég mig óbundinn, hvort sem ég vil greiða atkv. með eða móti þeirra till.

*Einar Olgeirsson: Ég ræddi þetta mál allýtarlega við 1. umr., og það sýndi sig á því, sem fram hefir komið við 2. og 3. umr., að sú skýring, sem ég gaf í þeirri ræðu á baráttunni um fiskimálan. allt frá 1935, hefir fengið staðfestingu, sérstaklega í ræðu hæstv. atvmrh. og hv. 6 landsk. Það er verið með þessu frv., sem er flutt eftir kröfu atvmrh., að stiga næsta og seinasta skrefið í þá átt að afnema það, sem þm. Alþfl. og Framsfl. komu á viðvíkjandi fiskimálan. á þinginu 1933, og hv. þm. Seyðf., sem þá var atvmrh., byrjaði að rífa niður með bráðabirgðal. rétt eftir að þinginu lauk. Undanhaldið, sem var þá byrjað viðvíkjandi Kveldúlfi, er nú að taka á sig hina síðustu mynd. Hæstv. atvmrh. hefir ekki dregið dul á það í yfirlýsingum sínum, að hann vill afnema fiskimálan. alveg, og þessi fækkun nm. niður í 3 er síðasta skrefið áður en sú athöfn fer fram. Það var að heyra á ræðu hv. 6. landsk., að Alþfl. sjái nú, hvernig þarna er komið og hvert undanhaldið undan Kveldúlfi leiðir. Framsfl. hefir hjálpað Kveldúlfi til að koma þessu máli í gegn, og ég skil vel, að Alþfl. snúi reiði sinni gegn Framsfl. og hóti honum öllu illu. Það er samt ekki rétt í því sambandi að gleyma, hver það er, sem stjórnað hefir árásinni. Þetta er allt eðlileg afleiðing þess að 2 síðastl. ár hafa vinstri flokkarnir, í stað þess að standa saman gegn Kveldúlfi, stöðugt látið undan síga og hafa nú fullkomnað það undanhald pólitískt. Ég ræddi þetta ýtarlega við 1. umr. og vildi nú aðeins láta þessi fáu orð falla áður en frv. er endanlega afgr., sérstaklega vegna þess, að mín skilgreining þá fékk svo fullkomna staðfestingu í ræðunum, sem haldnar voru nú. Viðvíkjandi till. hv. 6. landsk. um mjólkursölun., þá held ég, að margar n. þyrfti að taka fyrir í því sambandi, og mætti áreiðanlega setja saman heilan lagabálk um eintómar n., sem mætti steypa saman og fella niður, en ég held, að það sé mál, sem þingið ætti að ræða sérstaklega fyrir utan það, sem hér liggur fyrir um fiskimálan., sem eitt út af fyrir sig skiptir mjög miklu máli vegna þeirrar baráttu, sem háð hefir verið um það áður, og einnig vegna þess, að þessi till., sem hér liggur fyrir, er táknandi um horfurnar í útgerðarmálum hér á Íslandi. Ætla ég svo ekki að orðlengja þetta frekar.

*Bergur Jónsson: Hæstv. atvmrh. hélt því fram, að sú brtt., sem hv. 6. landsk. hefir borið hér fram, væri álíka óskyld frv. og gr. í „höggorminum“. Það, sem hefir verið álitið einstakt við „höggorminn“, er það, - a. m. k. þar til fjhn. var búin að ganga frá því frv., - að þar var ekki einu sinni neitt lágmarkssamræmi á milli fyrirsagnar frv. og frv. sjálfs. Það er venjulega þannig, þegar frv. eru borin upp í þinginu, að frv. er fallið, ef 1. gr. frv. fellur. Nú er ekki hægt að segja þetta um „höggorminn“, vegna þess, að frvgr. voru sín úr hverri áttinni og sín um hvert efni, en það verður þó ekki sagt um brtt. hv. 6. landsk., vegna þess að jafnframt því, sem hann hefir borið fram brtt. um að bæta annari n. inn í frv., sem fyrir liggur, þá hefir hann og breytt fyrirsögn frv. þannig, að hún hljóðar um báðar þessar n., bæði fiskimálan. og mjólkursölun. Að því leyti er ekkert hægt að kvarta undan því, að málið sé ekki fullkomlega þinglega fram borið. Þá er annað atriði, sem líka er í fullkomnu samræmi við rétta hugsun í frv., sem hér liggur fyrir um fiskimálan., útflutning á fiski, hagnýtingu markaða o. fl., að fiskimálan., í stað þess að vera tilnefnd af 7 aðilum innan þjóðfélagsins, skuli tilnefnd af 3 stærstu þingflokkunum, alveg á sama hátt og brtt. hv. 6 landsk. fer fram á, að mjólkursölun. sé breytt þannig, að 3 stærstu þingflokkarnir skipi sinn fulltrúann hver í n. Að þessu leyti er alls ekki hægt að segja, að flm. brtt. hafi á nokkurn hátt farið út fyrir það svið, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það er alveg rökrétt að setja inn í þetta breyt. á annari n., sem einnig hefir verið skipuð af hinum og þessum aðilum innan þjóðfélagsins, svo að hún verði einnig skipuð af þremur stærstu þingflokkunum. Að þessu leyti er brtt. alveg rökrétt. En að því er efni málsins snertir, þá vil ég taka það fram, að ég er á móti báðum breytingunum eins og gert er ráð fyrir þeim í frv. og brtt. Ég álít ekki, að það sé til neinna bóta að breyta fiskimálan. þannig, að hún sé einungis skipuð 3 mönnum, sem skipaðir séu af 3 stærstu þingflokkunum, sem í rauninni verður heldur ekki samræmt við þingræði, því mismunurinn á milli þingflokkanna er svo mikill. Ég vil ekki halda því fram, að hv. 6. landsk. sé með neitt alvöruleysi í flutningi þessarar till., vegna þess, að hann hefir dregið alveg rökréttar ályktanir af því frv., sem fyrir liggur, án þess þó, að gert sé ráð fyrir, að hann sé sammála frv. En hitt er mjög eðlilegt, að honum finnist rétt að breyta mjólkursölun. á sama hátt og fiskimálan., ef hætta á að skipa þessa n. af þeim aðilum í þjóðfélaginu, sem taldir eru að hafa þar hagsmuni að gæta, og í stað þess fara þingflokkarnir að skipa í n., Í því tilfelli e,. ekki frekar ástæða til að áfellast till. hv. 6. landsk. en frv., en ég vil fyrir mitt leyti leggja til, að þetta verði fellt hvorutveggja.

* Flm. (Skúli Guðmundsson) : Með þeim breyt., sem nú nýlega hafa verið gerðar á l. um gengisskráningu og ráðstafanir í því sambandi, geri ég einnig ráð fyrir kaupgjaldsbreyt. fyrir þetta ár, og verði þær miðaðar við hækkun framfærslukostnaðar. En í þeim l. sem ég minntist á, er ekki tekið tillit til afkomu framleiðenda í landinu að öðru leyti en að meðalverð er tekið á neyzluvörum og vísitala þeirra útreiknuð sem kaupgjald framleiðenda, en ekki tekið tillit til framleiðslu á vörum til útflutnings. Hugtakið „búskapur þjóðarinnar“ er það, sem hagur þjóðarinnar byggist á fyrst og fremst. Launagreiðslur fyrir embætti og aðra starfsemi og kaupgjald í landinu hljóta að fara að einhverju leyti ettir afkomu framleiðendanna. Hæstv. viðskmrh. (EystJ) hefir lýst því, hver væri skoðun Framsfl. í þessum efnum, og hann lét þess getið, að Framsfl. hefði óskað þess, et kostur hefði verið á að skeyta ákvæði inn í l. um breyt. á gengisskráningu, er gerði það að verkum, að framleiðendur hefðu einhver áhrif, þegar breyt. á kaupgjaldi eru ákveðnar, og tekið yrði tillit til þess, að eðlileg afkoma launastéttanna í landinu fari að einhverju leyti eftir hag framleiðendanna í landinu. Þegar vel gengur, er rétt, að allir landsmenn beri eitthvað meira úr býtum en annars. Á hinn bóginn er eðlilegt, að erfiðleikar framleiðendanna í landinu leggist að einhverju leyti á allar stéttir þjóðfélagsins. Ég verð því að telja, að mikil nauðsyn beri til þess, að reynt verði að finna vísitölu og útreikningar framleiðenda hafðir til hliðsjónar við launa- og kaupgreiðslur. Vitanlega kemur hér margt til athugunar, þegar um það er að ræða, hvað hver einstök framleiðslutegund hefir mikið að segja, og vitanlega er verðlagið alls ekki hið eina, sem hefir áhrif á hag framleiðendanna í landinu. Þar kemur vörumagnið einnig til greina, enda þótt sennilega verði erfitt að finna reglur fyrir útreikningi á þessu hvorutveggja, er þarna kemur til greina. Þegar verðlagið færist í jafnvægi, mun tæplega verða umflúið að setja ný launal., því að núgildandi launal. eru orðin úrelt að ýmsu leyti og eiga ekki við það ástand, sem nú ríkir á ýmsum sviðum. En þegar að því kemur, að ný launal. verði sett, væri afarmikilsvert, að búið væri að finna nothæfar reglur til að fara eftir við þennan útreikning, og það ætti að láta slíkt hafa einhver áhrif á launaákvæðin, þegar þar að kemur. Ég ætla ekki að eyða tíma í frekari umr. um þetta mál, en vil vænta þess, að þessi þáltill. verði samþ. Einnig vona ég, að hæstv. ríkisstj. takist að finna til þess fróða menn og glögga, að finna þann grundvöll, sem við flm. þessarar till. óskum eftir.

*Haraldur Guðmundsson; Ég vildi mælast til þess við hæstv. forseta, að hann vildi bera þessa till. undir atkv. í tvennu lagi, fyrri hlutann sér aftur að orðunum „verðbreytingum á íslenzkum framleiðsluvörum, sem hafa mætti til hliðsjónar“, o. s. frv. Ég get greitt atkv. með fyrri hl. þessarar till., en ekki hinum síðari. Fyrsti flm. þessarar till., hv. þm. V.-Húnv., hefir drepið allýtarlega á það, að í sambandi við l. um gengisbreyt. hefði ekki verið tekið tillit til verðbreytinga á íslenzkum framleiðsluvörum. Það var horfið frá því að setja slíkt ákvæði inn í l. um gengisskráningu, því að þeim mönnum, er að lögunum stóðu, var það ljóst, að í fyrsta lagi myndi verða svo að segja ómögulegt að finna slíkan mælikvarða, er vit væri í, og í öðru lagi ekki sanngjarnt að ætlast til, að kaupgjald í landinu skyldi miðast við slíkt, nema a. m. k. samtímis yrðu sett ýms fleiri ákvæði í l. þess efnis að tryggja verkalýðnum meiri áhrif á stjórn og þar með afkomu fyrirtækjanna en nú er. Ég vildi að lokum árétta tilmæli mín við hæstv. forseta.

*Einar Olgeirsson: Herra forseti! Ég ætla ekki að lengja umr. mikið, en vil þó aðeins drepa á það, að hjá þeim ræðumönnum, er hér hafa áður talað, kennir allmikils misskilnings á orðinu „framleiðendur“, enda er það orð mjög oft misnotað, ekki síður en orðið „vinnuveitendur“. Verkalýðurinn á Íslandi, verkamenn og sjómenn, eru stærsti framleiðandinn í landinu; það eru þeir, sem sækja fiskinn í skaut Ægis og afla þeirrar framleiðslu, sem er stærsti liðurinn í útflutningi landsmanna. Bændur Íslands, þ. e. a. s. hin vinnandi bændastétt, er annar stærsti framleiðandinn, því að landbúnaðarafurðir eru næststærsti liðurinn í útflutningi landsmanna. En útgerðarmenn og þessh. eru í rauninni alls ekki framleiðendur, nema að því leyti sem þeir teljast eiga framleiðslutækin, því að þeir snerta aldrei á framleiðslunni sjálfir. Í þessari till. er svo mikill hugtakaruglingur, að ég hefi ekki trú á því, að nokkuð almennilegt gæti út af því komið. Sjálfur frsm. talaði um framleiðendur og launastétt sem andstæður. Þetta kom fram sem ólík hugtök, en er raunar það sama. Ég verð að segja, að það, sem ýmsir framsóknarmenn komu með inn í kaupgjaldsmáiið, er að haga því á hverjum tíma eftir verði á framleiðsluvörum landsmanna. Það er afarfjarri lagi, meðan það skipulag, sem nú er, stendur. Þetta verður að gera sér ljóst, ef vel á að fara, sérstaklega meðan þau ákvæði eru sett í þjóðfélaginu, að þeir, sem kaupa vinnuaflið, leggi það fyrir sig að spekulera með það eins og mest þeir mega. Allt vinnuafl er eign launastéttarinnar í landinu, og þannig skapast völd þessarar stéttar með því að kaupa vinnuaflið. Það er því undir hennar stjórn komið, hverskonar verð fæst fyrir afurðirnar á hverjum tíma. Mér finnst ástandið vera þannig, að ekki sé hægt að ætlast til þess, að þeir, sem selja sitt vinnuafl, beri neina ábyrgð á og taki við afleiðingunum af, hvernig þessi stétt, sem kaupir vinnuaflið, rækir sitt starf. Það, sem felst í till. framsóknarmanna, er að láta þá, sem kaupa vinnuaflið, fá það fyrir sem minnst verð. Ef verkalýðsstéttin í landinu á að fá kaup að einhverju leyti í samræmi við verð vörunnar á hverjum tíma, verður hún að fá að ráða sölu vinnuaflsins. Þetta vildi ég rétt minnast á, rétt til þess að rifja upp fyrir einstaka þm., hvernig afstaða málsins er í raun og veru, en sem hv. flm. virðist hafa alveg gengið framhjá. Það fæst ekki með þessum rannsóknum nein undirstaða, sem hægt er að leggja til grundvallar fyrir kaupgjald í landinu. Ég vil ekki fara lengra út í þetta mál að svo komnu, en læt nægja að segja mitt álit, eins og ég gat um áðan, en það er, að hér hefði orðið hugtakaruglingur hjá þeim, sem málið fluttu.

*Pétur Halldórsson: Ég vildi bara spyrja hæstv. forseta, hvort hann skilur efni þessarar till. Ég verð að játa, að mér er ómögulegt að skilja, hvert hún stefnir, eða hvað má ráða af orðalagi hennar. Ég sé ekki, að samband sé milli launagreiðslu embættismanna ríkisins og verðlags á landbúnaðarafurðum. Þar sem engin upplýsing er í grg., er fylgir till., óska ég eftir skýringu.

Forseti (JörB) : Ég skal játa, að mér er ekki vel ljóst innihald till. En þó orðalagið virðist vera nokkuð loðið, er meininguna með henni hægt að finna við nána íhugun.