Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands gerir kunnugt: „Ég hef ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 14. janúar 2014 kl. 13.30. Gjört í Reykjavík, 10. janúar 2014. Ólafur Ragnar Grímsson. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Ég býð hæstv. forseta, hv. alþingismenn, svo og starfsmenn Alþingis velkomna til starfa á nýju ári.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra góðar kveðjur. Ég býð hv. alþingismenn velkomna til vetrarþings að loknu jólahléi og óska þeim og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs og þakka fyrir gott samstarf á liðnu ári. Fram undan er annasamur tími. Alþingi mun takast á við stór mál og þýðingarmikil viðfangsefni á vetrar- og vorþingi. Því vil ég að hætti Katós hins gamla segja við hæstv. ríkisstjórn: Auk þess legg ég til að þingmál ríkisstjórnarinnar komi sem fyrst til umfjöllunar þingsins á vetrarþinginu.  
             Í lok maí verða haldnar sveitarstjórnarkosningar og hefur skipulag Alþingis tekið mið af því. Starfsáætlun gerir ráð fyrir að þingfundum ljúki 16. maí til þess að skapa eðlilegt og sjálfsagt rými fyrir undirbúning kosninganna og þær umræður sem fram fara í aðdraganda þeirra. Þingfundadagar nú á 143. löggjafarþingi verða þó álíka margir og jafnan hafa verið og sömu sögu er að segja af nefndafundum. Þingstörfin verða á hinn bóginn í samþjappaðra formi og þing kemur heldur fyrr saman núna í janúar en oftast hefur tíðkast. Þingstörf á síðasta hausti tókust vel. Okkur tókst að ljúka þeim mjög nærri þeirri áætlun sem við höfðum sett okkur þrátt fyrir sérstakar aðstæður vegna kjarasamninga sem voru gerðir á almenna vinnumarkaðnum og Alþingi hafði atbeina að eins og oft gerist þegar aðstæður kalla á slíkt. Ég vil ítreka þakkir mínar til þingmanna allra fyrir framlag þeirra til þingstarfanna á haustþinginu og vona að okkur megi auðnast að standa vel að verki á síðari hluta þinghaldsins.

Forseti vill tilkynna að með bréfum, dagsettum 10. janúar sl., hefur forseti óskað eftir því, samanber ákvæði 8. töluliðar 1. mgr. 13. gr. þingskapa, annars vegar við stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um Ferðamálastofu og hins vegar við fjárlaganefnd að hún fjalli um skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga janúar til september 2013.

Borist hafa bréf frá fjármála- og efnahagsráðuneytinu þar sem óskað er frests til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum á þskj. 376, um íslenska starfsmenn sendiráða og tryggingagjald, og á þskj. 480, um kaup Íslendinga á stórfyrirtækjum í Danmörku, báðum frá hv. þm. Birgittu Jónsdóttur.

Til svara eru forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, iðnaðar- og viðskiptaráðherra, félags- og húsnæðismálaráðherra, sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra og umhverfis- og auðlindaráðherra, innanríkisráðherra og utanríkisráðherra.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns óska hæstv. forseta og þingmönnum öllum gleðilegs árs og beina máli mínu í fyrstu fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra. Þegar við lukum þingstörfum fyrir jól reyndi á að Alþingi kæmi að gerð kjarasamninga. Ríkisstjórnin hafnaði þá kröfum aðila vinnumarkaðarins um að eitthvað kæmi frá hinu opinbera til þeirra sem minnsta hafa milli handanna, til fólksins með laun undir 250 þús. kr. Það var það mikið kappsmál ríkisstjórnarinnar að ná að lækka skatta hæstlaunaða fólksins um 3.500 kr. á mánuði, þess sem er með yfir 800 þús. kr. í mánaðarlaun, að hún gat ekki hugsað sér að breyta um stefnu til að þeir sem eru með 250 þús. kr. og minna í mánaðarlaun fengju 1 þús. kr. skattalækkun. Eins og þetta væri ekki nóg hefur ríkisstjórnin ekki komið sérstaklega myndarlega fram hvað varðar hinn grunnþáttinn í kjarasamningunum sem er verðstöðugleikinn. Það hefur legið ljóst fyrir að það þurfi að hafa bönd á verðhækkunum. Við höfum séð hækkanir frá einkaaðilum undanfarið og ekki hefur skort á það að hæstv. forsætisráðherra og aðrir ráðherrar ríkisstjórnarinnar tali af myndugleik um að einkaaðilar eigi að halda að sér höndum og ekki hækka gjaldskrár. Reykjavíkurborg reið á vaðið og frysti allar gjaldskrár. Ríkisstjórnin kaus að fylgja ekki því fordæmi. Nú horfum við fram á að almennt komugjald á heilsugæslustöðvar hækki um 20%, komugjald utan dagvinnutíma 19,2%, greiðsla fyrir vitjun lækna 21,4% á dagvinnutíma og svona mætti lengi telja. Minnsta hækkunin er 4,6% fyrir kransæða- og hjartaþræðingu og keiluskurðaraðgerðir. Hæstv. forsætisráðherra boðar nýtt kynningar- og upplýsingaátak um mikilvægi þess að halda aftur af verðhækkunum. Ég spyr því: Er ekki alveg ljóst að hæstv. forsætisráðherra muni fyrst beina því átaki að eigin ríkisstjórn og fá hana til að falla frá 

Virðulegur forseti. Eins og stundum áður voru þær forsendur sem hv. þingmaður gaf sér áður en hann spurði spurningarinnar ekki að öllu leyti réttar. Ég læt vera að rekja það en tel þó rétt að taka sérstaklega fram að það sem hv. þingmaður sagði um aðdraganda kjarasamninga og afstöðu ríkisstjórnarinnar til þess var einfaldlega ekki rétt. Ríkisstjórnin lagði þar sitt af mörkum, var reiðubúin til að ráðast í breytingar á nýsamþykktum lögum og fjárlagafrumvarpinu til að greiða fyrir kjarasamningum enda varð niðurstaðan sú að kjarasamningar náðust eftir viðræður sem leiddu af því tilboði ríkisstjórnarinnar. Forsendurnar hvað þetta varðar og raunar önnur atriði sem hv. þingmaður taldi upp eru því ekki réttar. Það er heldur ekki rétt að minnsta hækkunin á gjöldum sem ríkið innheimti hafi verið sú hækkun sem hv. þingmaður nefndi. Minnsta hækkunin er að sjálfsögðu þeir fjölmörgu liðir og mikill meiri hluti liða sem hækkuðu ekki, engar hækkanir. Í vissum liðum var gert ráð fyrir að verð fylgdi verðlagsþróun en eins og ég gat um áðan var boðið upp á það, til að liðka fyrir gerð kjarasamninga, að þær hækkanir sem höfðu verið áætlaðar til að fylgja verðlagi mundu ekki allar ganga eftir. Aðalatriðið er að heildaráhrif fjárlagafrumvarps þessarar ríkisstjórnar eru þau að kaupmáttur eykst. Ólíkt fjárlögum undanfarinna ára, sem drógu úr kaupmætti og hækkanir á hinum ýmsu gjöldum sem leiddu til verulega aukinnar verðbólgu, þá hefur fjárlagafrumvarpið nú í för með sér aukinn kaupmátt og þar af leiðandi bætt kjör allra þeirra sem hafa gert kjarasamninga eða munu gera kjarasamninga á næstunni.

Virðulegi forseti. Þetta loðmullulega svar er þess eðlis að það mun veitast hæstv. forsætisráðherra þrautin þyngri að sannfæra súkkulaðiframleiðendur og matvælakaupmenn þessa lands um að þeir eigi ekki að hækka verð, ef honum finnst í lagi að hækka verð um 20%. Hann segir: Ja, heildaráhrifin af öllu sem ég ætla að gera verða nú bara allt í lagi. Þessi ríkisstjórn sýnir það enn einn ganginn að hún getur ekki leitt með fordæmi. Hún getur ekki sýnt gott fordæmi. Í haust var öllum heilsugæslum landsins sagt að spara, en fjárveitingar til ríkisstjórnarinnar sjálfrar voru hækkaðar um 23%. Við höfum heyrt hæstv. fjármálaráðherra segja að nauðsynlegt sé að hækka þessi gjöld á sjúklinga vegna þess að heilsugæslan þurfi á þeim að halda. Þetta eru 90 milljónir. Það væri hægt að ná þeim peningum með því að halda aftur af sér í fjölgun aðstoðarmanna ráðherra. Þessi ríkisstjórn getur ekki forgangsraðað. Hún er ófær um það. Og svo kemur hæstv. forsætisráðherra hér enn einn ganginn og segist aldrei hafa fengið beiðni um það að persónuafsláttur verði hækkaður til að fólkið á lægstu laununum fái eitthvað í sinn hlut. Það liggur fyrir. Hann er þá að lýsa því núna yfir að verkalýðsleiðtogar landsins, sem ítrekað hafa staðfest að þetta var það sem 

Virðulegur forseti. Það mundi gera þennan fyrirspurnatíma miklu gagnlegri og áhrifaríkari ef hv. þm. Árni Páll Árnason eyddi ekki alltaf megninu af tíma sínum í að ryðja út úr sér einhverri vitleysu sem síðan þarf að leiðrétta þannig að mönnum gefst ekki kostur á að svara spurningunni þegar hún loksins kemur. En það kom reyndar engin spurning í síðari ræðu hv. þingmanns þannig að ég get notað tækifærið til að árétta að heildaráhrifin af aðgerðum ríkisstjórnarinnar nú, ólíkt aðgerðum síðustu ríkisstjórnar, ólíkt fjárlögunum sem voru samþykkt aftur og aftur á síðasta kjörtímabili, eru aukinn kaupmáttur fólks. Þegar hv. þingmaður segir að núverandi ríkisstjórn geti ekki farið á undan með góðu fordæmi þá telur hann væntanlega að aukinn kaupmáttur sé ekki gott fordæmi sem skýrir hvers vegna síðasta ríkisstjórn, sem hv. þingmaður sat í, hagaði málum eins og hún gerði. Hún skerti kjör fólks ítrekað og hækkaði gjöld og þar með verðbólgu og þar með verðtryggð lán almennings í landinu. Það hefur þá væntanlega verið gott fordæmi af hálfu síðustu ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Rétt eins og hér hefur þegar komið fram voru síðustu verk okkar á Alþingi fyrir jólahlé að gera ákveðnar breytingar á skattkerfinu, sem komu í raun og veru beint í kjölfar annarra breytinga sem hæstv. ríkisstjórn hafði staðið fyrir, þ.e. lækkun sem var samþykkt á millitekjuþrep. Henni var breytt rétt fyrir jólahlé þannig að tekjumörkin á millitekjuþrepinu voru færð úr 240 þús. kr. upp í 290 þús. kr. Hins vegar hafa breytingarnar á skattkerfinu, sem og þeir kjarasamningar sem gerðir voru í kjölfarið, verið gagnrýndar einmitt út af því að þær og kjarasamningarnir sjálfir komu hinum lægstlaunuðu ekki nægjanlega til góða. Það voru þau sjónarmið sem ég og fleiri þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfðum hér uppi fyrir jólahlé. Þótt við styddum breytingarnar, því að við töldum þær til góðs, breytir það því ekki að staða lægstlaunaða hópsins breytist ekkert gagnvart skattkerfinu, þess hóps sem er með laun frá 190 þús. kr., sem voru lægstu taxtalaun fyrir kjarasamningana sem gerðir voru í lok desember, og upp í 240 þús. kr. Það er ekki komið til móts við þann hóp hvað varðar skattkjör. Ég hjó hins vegar eftir því í áramótaávarpi hæstv. forsætisáðherra, sem ég hlustaði að sjálfsögðu á og beið með eftirvæntingu eftir, að forsætisráðherra sagði að sérstaklega þyrfti að bæta áþreifanlega kjör þeirra lægstlaunuðu sem væru miklu lakari en við gætum talið ásættanlegt á Íslandi. Þetta sá hæstv. forsætisráðherra ástæðu til að gera að sérstöku umtalsefni. Ég vil því spyrja hæstv. forsætisráðherra hvað hann ætli að gera í kjölfar þeirra orða, nú þegar við erum nýbúin að samþykkja breytingar sem skipta mestu fyrir millitekjuþrepið. Hvað ætla stjórnvöld og hæstv. ríkisstjórn að gera til að standa við þau orð hæstv. forsætisráðherra að þarna þurfi breytingar og koma þurfi virkilega til móts við lægstlaunaða hópinn, sem við erum auðvitað hjartanlega sammála? Hvað ætlar hæstv. ríkisstjórn 

Virðulegur forseti. Það verður ekki hjá því komist að ítreka aftur þann samanburð sem ég gerði hér áðan á þeirri stefnu sem núverandi ríkisstjórn rekur, m.a. í skattamálum, og síðasta ríkisstjórn. Eða hafa kjör þeirra lægstlaunuðu eða millitekjuhópa eða nokkurra versnað frá því að síðasta ríkisstjórn kom með stefnu sína og innleiddi hana? Nei, þvert á móti. Þannig að þegar hv. þingmaður heldur því fram að núverandi ríkisstjórn geri ekki nógu mikið fyrir ákveðna hópa þá gerði síðasta ríkisstjórn það svo sannarlega ekki heldur. Hv. þingmaður spyr: Hvernig er best hægt að bæta kjör þeirra lægstlaunuðu? Þar greinir okkur sjálfsagt á vegna þess að það er ekki best að bæta kjör þeirra lægstlaunuðu í gegnum skattkerfið. Áhrifin af slíkum breytingum fyrir þá lægstlaunuðu eru miklu minni en fyrir aðra. Þar verður að koma til raunveruleg kjarabót, raunveruleg launahækkun og hvernig verður hún til? Hún verður til með aukinni verðmætasköpun og með því að innleiða lög sem fela í sér hvata til þess að greiða hærri laun en ekki hindranir eins og við sáum allt of mikið af á síðasta kjörtímabili, hindranir sem stuðla ekki að hærri launagreiðslum, aukinni vinnu eða aukinni verðmætasköpun heldur þvert á móti. Í þessi felst grundvallarstefnumunur á núverandi ríkisstjórn og þeirri síðustu. Við munum sjá það á næstu missirum og árum hvor leiðin er betur til þess fallin að bæta kjör þeirra lægstlaunuðu.

Virðulegi forseti. Hæstv. forsætisráðherra fer í samanburð á ríkisstjórnum, sem er þvert á það sem formaður hins stjórnarflokksins, hæstv. fjármálaráðherra, sem er ekki hér í dag, hélt fram fyrir jól þegar hann stóð í þessari pontu og sagði að það yrði að viðurkennast að síðasta ríkisstjórn hefði staðið vörð um kjör hinna lægstlaunuðu og hefði til að mynda gert það með því að koma á þrepaskiptu skattkerfi þar sem lægsta þrepið væri lágt. Í raun notaði hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra það sem rök í málinu að ekki væri hægt að lækka það þrep meir því að staðinn hefði verið vörður um kjör hinna lægstlaunuðu. Það er því merkilegt enn og aftur að heyra ólíkan málflutning sem kemur úr herbúðum stjórnarliðsins, nýttan til að rökstyðja þverólíka stefnu. Gott og vel. Ég vil þá heyra það frá hæstv. forsætisráðherra hvernig hann ætli nákvæmlega að standa að því að innleiða lög sem hvetji til aukinna kjarabóta annað en það að hafa áhrif á skattkerfið, og hvers vegna það komi þá ekki til greina að lækka lægsta þrepið 

Virðulegur forseti. Þetta var undarlegur útúrsnúningur þar sem tilgangurinn virtist helga meðalið. Ég hélt því einmitt fram að ef hv. þingmaður væri þeirrar skoðunar að síðasta ríkisstjórn hefði staðið vörð um þá lægstlaunuðu, m.a. hvað varðaði skattkerfið - og hv. þingmaður kinkar nú kolli og staðfestir að síðasta ríkisstjórn hafi gert það - þá hafi ekki orðið nein breyting á skattlagningu þessa hóps hjá nýrri ríkisstjórn. Hv. þingmaður getur ekki haldið því fram að sú skattprósenta sem nú er í gildi sé á einhvern hátt aðför að ákveðnum hópi, vegna þess að þetta er sama prósenta og síðasta ríkisstjórn lagði á sömu hópa. Hvað varðar hins vegar þær aðgerðir sem hægt er að ráðast í til þess að bæta kjör þeirra lægstlaunuðu með öðrum leiðum en í gegnum skattkerfið þá liggja þær í því sem ég útskýrði áðan, í aukinni verðmætasköpun. En hún verður ekki til nema til staðar sé hvati til þess að fjárfesta, til þess að ráða fólk í vinnu, til þess að borga fólki hærri laun, því að ef jaðaráhrifin 

Virðulegur forseti. Gleðilegt ár. Mig langar að eiga orðastað við hæstv. utanríkisráðherra um aðildarviðræður við ESB. Það er óhætt að segja að möguleg aðild Íslendinga að Evrópusambandinu sé mikið deilumál, stórt álitamál, mikilvægt álitamál. Við erum mjög margir sem höldum því fram að við mundum njóta góðs af því efnahagslega, viðskiptalega að ganga til aðildar við Evrópusambandið, að við eigum lýðræðislega og menningarlega samleið með Evrópuríkjunum og þar fram eftir götunum. Mjög margir halda því fram og færa fyrir því góð rök að við mundum ná góðum samningi byggðum á sérstöðu Íslendinga að mörgu leyti, t.d. um sjávarútveg þjóðar. Svo eru aðrir sem hafa efasemdir um þetta. Málið er því dæmigert stórt deilumál og deilumál sem hefur verið óútkljáð í íslensku samfélagi í áratugi. Ég er þeirrar skoðunar og margir þingmenn eru þeirrar skoðunar, margir Íslendingar eru þeirrar skoðunar að eina leiðin til að útkljá málið sé einfaldlega að gera samning við Evrópusambandið, reyna að gera eins góðan samning við Evrópusambandið og við mögulega getum og fara síðan gömlu góðu lýðræðislegu leiðina og leyfa þjóðinni að ákveða hvort hún vilji á grundvelli þess samnings gerast aðili að Evrópusambandinu eða ekki. Ég held því fram að það sé engin önnur leið til að taka upplýsta ákvörðun um þetta mál. Ég er vongóður um að hægt sé að ná góðum samningi. Ég sé ekki hvernig er hægt að velta því fyrir sér núna hvort við eigum að gerast aðilar að Evrópusambandinu eða ekki, við höfum ekki grundvallarbreytuna til staðar sem er samningurinn. Ég tel að þetta sé besta leiðin til að útkljá málið og nú langar mig að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hver er þín hugmynd? Hvernig vilt þú útkljá málið? Hvert er planið?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Hún sneri að því hvað ég vildi gera í þessu máli, hvernig ég vildi útkljá það. Ég hélt að hv. þingmanni og flestum hér inni væri mín skoðun á Evrópusambandinu ljós. Ég vil alls ekki að við göngum í Evrópusambandið, tel í raun fráleitt að við göngum í Evrópusambandið. Ég held hins vegar að ég verði að minna hv. þingmann á að Evrópusambandið sem slíkt er og verður deilumál hvort sem menn ganga í það eða ekki. Við þurfum ekki annað en ferðast um Evrópulöndin, funda með þingmönnum í Evrópusambandsríkjunum. Hvað er það sem helst er rætt þar? Evrópusambandið. Evrópusambandsdeilurnar fara ekkert hvort sem við göngum í Evrópusambandið eða ekki. Þær verða alltaf til staðar. Hv. þingmaður talar um að mögulegt sé að ná góðum samningi. Ég er ekkert viss um að hægt sé að ná góðum samningi. Það er þá vegna þess að við vitum hvað er í boði. Evrópusambandið er í boði og hefur alltaf verið í boði. Það er öllum augljóst og það liggur fyrir hvað er í boði, hvaða undanþágur er ekki hægt að fá og hvaða undanþágur er mögulegt að fá. Það þarf engin geimvísindi til að sjá það, vitum það öll, við hljótum að sjá það.  Virðulegi forseti. Hv. þingmaður talar um að þetta væri deilumál. Þetta er deilumál, það eru skiptar skoðanir um það og það er ágætt að rifja það þá hér upp að það kemur skýrt fram milli þeirra stjórnarflokka sem stýra Íslandi að þessir flokkar eru ekki á leið inn í Evrópusambandið. Það lá fyrir fyrir kosningar og þessir tveir flokkar voru kosnir út á það sem þeir sögðu þar meðal annars þannig að hv. þingmaður þarf ekkert að efast um það hvert við erum að fara í þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum fullt erindi í Evrópusambandið. Ég er þeirrar skoðunar að með góðum samningi væri betra fyrir Ísland að vera fullgildur aðili að Evrópusambandinu en vera bara aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Það væri betra lýðræðislega svo dæmi sé tekið. Ég er þeirrar skoðunar að við eigum samleið með Evrópuríkjunum menningarlega og hvað varðar gildi og lýðræði, t.d. í umhverfismálum. Ég er þeirrar skoðunar að það mundi hafa í för með sér umbætur í efnahagslífi hvað varðar verðlag og vaxtakjör að gerast aðilar að Evrópusambandinu. Það mundi vera mikil vítamínssprauta fyrir útflutning að gerast aðilar að Evrópusambandinu ef góður samningur næðist.  Þó að ég sé þessarar skoðunar mundi mér ekki detta í hug að taka þá ákvörðun einn ef ég væri utanríkisráðherra að við ættum að ganga í Evrópusambandið. Ég mundi leita til þjóðarinnar og spyrja hana: Er þetta góður samningur? Er þetta ásættanleg niðurstaða? Eigum við að gerast aðilar? Og ég ætlast til þess sama af núverandi  
            

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður getur verið alveg rólegur, utanríkisráðherra einn mun ekki geta ráðið þessu. Þótt hann kannski glaður vildi þá er það ekki þannig. Ég ætla ekki að fara í hártoganir við hv. þingmann um einstök atriði varðandi Evrópusambandið. Ég vil þó segja að ég held að við séum sammála um það að Íslendingar og íslensk þjóð er að sjálfsögðu Evrópuþjóð og við erum hluti af Evrópu. En það þýðir ekki að við þurfum að vera hluti af Evrópusambandinu.  Ef við göngum í Evrópusambandið þá gerum við t.d. ekki viðskiptasamninga, fríverslunarsamninga við Kína  Ég vil líka segja að þegar ákvörðun var tekin um að hefja aðildarviðræður við Evrópusambandið þá var þjóðin ekki spurð. Hv. þingmaður var á móti því að spyrja þjóðina hvort hún vildi hefja viðræður við Evrópusambandið. Hvers vegna var það? Hvers vegna var þjóðinni ekki treyst?  
            

Virðulegi forseti. Nú á haustdögum var haldið mikið þing í Brussel í Belgíu þar sem þingkonur frá öllum heimshlutum komu saman og héldu þing. Þar vorum við Íslendingar verðlaunuð fyrir okkar góðu stöðu hvað varðar jafnréttismál og líka fyrir að hafa lagt okkur mjög fram með lagasetningu og öðru til að ná þeim árangri sem við höfum náð í þeim efnum. Við vorum svo ánægð með þetta að það fóru hvorki fleiri né færri en þrír ráðherrar úr hæstv. ríkisstjórn til að taka á móti viðurkenningunni, þar á meðal hæstv. ráðherra iðnaðar og viðskiptamála, Ragnheiður Elín Árnadóttir. Hún var þó ekki fyrr komin heim en hún vakti máls á því að eitt af þeim verkfærum sem hefur verið í gildi frá því í september sl. verði hugsanlega endurskoðað og jafnvel með það fyrir augum að nema það úr gildi í samræmi við afstöðu sem hún sjálf hefur haft í málinu og viðraði þegar málið var samþykkt hér á sínum tíma. Þetta þykir mér miður og þá kannski ekki síst í ljósi þess að þegar hæstv. ráðherra fjallaði um málið á sínum tíma í þinginu sagði hún í þessum ræðustól að þrátt fyrir að hún væri mikill jafnréttissinni vildi hún ekki eingöngu fá sæti í stjórn eða þingsæti vegna þess að hún væri kona. Þar með er það útgangspunkturinn í þessu, að þegar höfum breytt lögunum með þessum hætti fái konur eingöngu sæti í stjórnum af því að þær eru konur. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra sagði frá því að í Keflavík væri þetta kallað að vera súkkulaðikleina. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Leggur hún til þessa breytingu vegna þess að eftir að lögin tóku gildi hefur konum sannarlega fjölgað í stjórnum fyrirtækja á Íslandi? Lítur hún svo á að hennar spádómur um að þarna yrðu stjórnir fyrirtækja meira og minna skipaðar einhverjum súkkulaðikleinum, þ.e. konurnar sem þar eru skipaðar eftir að lögin voru samþykkt, er það á þeim grundvelli sem hæstv. ráðherra telur að að endurskoða þurfi þennan þátt löggjafarinnar og þetta ákvæði í lögunum?

Virðulegur forseti. Ég vil í fyrsta lagi nefna að sú ráðstefna sem ekki aðeins þrír ráðherrar heldur heil sendinefnd héðan úr þinginu sótti í Brussel fyrr í haust var ekki síst til þess að fagna og veita íslenskum konum og íslensku samfélagi viðurkenningu fyrir þann árangur sem við sem samfélag, sem þjóðfélag, höfum náð og íslenskar konur, forverar okkar, bæði á Alþingi og í viðskiptalífinu, hafa náð með samstilltri baráttu og átaki. Þar er ekki einungis verið að tala um löggjöf. Í annan stað vil ég leiðrétta þann misskilning sem hv. þingmaður virðist greinilega haldin, það stendur ekki til að endurskoða þessa löggjöf. Það kemur engum hér á óvart sem var þátttakandi í þeirri umræðu á sínum tíma að ég var andsnúin löggjöfinni á þeim tíma. Ég var einmitt að rifja upp þær umræður og það var ekki einungis ég sem var andsnúin löggjöfinni heldur varaði viðskiptalífið, nánast í heild sinni, við henni vegna þess að þá voru aðrar aðferðir í vinnslu, það var nýverið búið að gera samstarfssamning milli atvinnulífsins og stjórnmálaflokka, samstarfssamning milli aðila um að bæta úr þessu máli. Þarna var inngrip í þann samstarfssáttmála. Það sem verið er að gera núna, og ég er búin að boða til fundar í næstu viku sem hefur orðið fréttaefni, er einmitt að skoða hvar við stöndum. Það hefur engin ákvörðun verið tekin um að fara inn í þessi lög. Þetta mál er ekki á frumvarpalista í mínu ráðuneyti á þessu þingi og engin ákvörðun, ég ítreka það, hefur verið tekin um að fara inn í löggjöfina á þessu stigi. Það sem ég er að gera núna vegna þess að ég barðist gegn löggjöfinni, var andsnúin henni, ég vil heyra sjónarmið og ég er algjörlega tilbúin að hlusta á þau sjónarmið 

Virðulegi forseti. Fundurinn er engu að síður haldinn til að fjalla um þetta ákvæði þannig að maður hlýtur að spyrja: Hver er hvatinn að því? Og þá er ekkert óeðlilegt að maður vísi í fyrri orð hæstv. ráðherra þar sem hún sagði líklegt að þær konur sem þarna tækju sæti væru ekki jafn hæfar og aðrir sem þar ættu sæti eftir að lögin voru samþykkt og þær væru kallaðar súkkulaðikleinur. Það var spurningin, hver væri hvatinn að þessari breytingu, og ég fékk ekki annað svar hér en að það væri af því að hæstv. ráðherra hefði verið á móti löggjöfinni á sínum tíma. Það er verið að kalla til fundar út af þessari grein, út af þessu ákvæði, til að fjalla beinlínis um það, og ég spyr um hvatann að því. Ég vil líka nefna að menn beita einnig tækjum innan stjórnmálaflokka til að jafna hlut karla og kvenna. Ég veit ekki betur en að formaður Sjálfstæðisflokksins hafi lýst því yfir áður en ríkisstjórnin var mynduð að hann ætlaði að tryggja að það yrði jafnt hlutfall karla og kvenna í ráðherrahópi Sjálfstæðisflokksins. 

Virðulegur forseti. Fundurinn er haldinn til að heyra ólík sjónarmið. Ég trúi ekki öðru en að hv. þingmaður sé mér sammála um að til þess að við getum verið sem vissust hér um að sú löggjöf sem við beitum okkur fyrir, sem við berum ábyrgð á, eins og ég geri í þessu tilfelli, sé eins vel úr garði gerð og mögulegt er. Lögin tóku gildi í september. Ef ég hefði viljað koma minni skoðun í framkvæmd hefði mér verið í lófa lagið að koma fram með þingmál til að passa upp á að þau tækju ekki gildi. Mér datt hins vegar ekki í hug að gera það vegna þess að ég ræddi við fólk í atvinnulífinu, bæði karla og konur, og ég heyrði sjónarmið þess. Fólk vildi gefa lögunum tækifæri, sjá hvort þetta gengi. Ég vil heyra þau sjónarmið og ég vil ræða við þetta fólk og ég vil ræða um hvort lögin séu ágæt eins og þau eru, hvort á þeim megi gera breytingar, t.d. með tilliti til stærðarmarka, og ég óska þess að við getum í sameiningu 

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. forsætisráðherra í fjarveru hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra. Ég tel óumflýjanlegt að inna oddvita ríkisstjórnarinnar eftir því hvað það er nákvæmlega sem ríkisstjórnin hefur lofað aðilum vinnumarkaðarins í sambandi við verðlagsmál. Það hlýtur að vera hægt að ræða það út frá einhverjum staðreyndum en ekki bara í formi ásakana um útúrsnúninga á alla enda og kanta. Reyndar hafði ég óskað eftir því að ráðherrar kæmu til fundar við efnahags- og viðskiptanefnd en á því verður einhver töf sökum anna ráðherranna. Ég tel engu að síður óumflýjanlegt að Alþingi sé upplýst um stöðu mála og að þetta liggi skýrt fyrir. Nú í desember sendi Seðlabankinn ríkisstjórn greinargerð í samræmi við samstarfsyfirlýsinguna sökum þess að verðbólga fór út fyrir efri vikmörk Seðlabankans, var 4,2% á ársgrundvelli. Þar af leiðandi eru menn að semja í þeirri viðkvæmu stöðu um 2,8% launahækkanir að ársverðbólga er núna 4,2%. Spurning er hvernig beri að túlka fyrirheit ríkisstjórnarinnar um það að verðhækkanir fari ekki út fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans. Þýðir það að hvergi verði neinar gjaldskrárhækkanir á vegum ríkisins umfram 2,5%? Mun þá ganga til baka 20% hækkun á komugjald á heilsugæslustöðvar, hækkun skráningargjalda í opinbera háskóla langt umfram þetta eða leggur ríkisstjórnin þá túlkun í þessi fyrirheit sín að þetta sé útkoman í heild sinni? Telur hún sér annað til tekna þannig að eftir sem áður verði á ýmsum sviðum gjaldskrárhækkanir langt umfram þessi mörk? Já eða nei. Verða allar hækkanir undir 2,5% eða er þetta hin aðferðin til þess í raun og veru að afsaka það að ríkisstjórnin geti þá gert ekki neitt? Er kannski 

Virðulegur forseti. Að sjálfsögðu getur hv. þingmaður treyst því að öll fyrirheit ríkisstjórnarinnar til aðila vinnumarkaðarins standi. Það hefur aldrei annað komið til greina og þau fyrirheit hafa þegar skilað því að menn náðu niðurstöðu, menn undirrituðu hér kjarasamninga eftir aðkomu ríkisstjórnarinnar að málunum þar sem fallist var á að gera ákveðnar breytingar í samræmi við tillögur aðila vinnumarkaðarins, eða hluta þeirra, m.a. hvað varðar tekjuskattsbreytingar og breytingar á gjöldum. Hvað varðar endanlega niðurstöðu um hvaða gjöld lækka frá því sem áður var gert ráð fyrir hefur það verið skilið eftir opið en menn hafa sett sér þess í stað markmið um upphæðir. Ég tel æskilegt að ná því markmiði með því að lækka þau gjöld sem hafa víðtækust áhrif og hafa sérstaklega áhrif fyrir tekjulægri hópa.

Herra forseti. Þetta var því miður afar óljóst og við erum litlu nær. Hér er greinilega ekki hægt að gefa bara skýr svör um að hækkanir alls staðar verði undir 2,5% þaki. Það er eitthvað meira á ferðinni. Þá hljótum við líka að spyrja: Hvar verður borið niður með hliðsjón af því að þessu verði hagað þannig að það komi þá tekjulægri hópum samfélagsins fyrst og fremst til góða í formi verðlagsbreytinga eða minni verðlagshækkana en ella? Það skiptir líka máli og sporin hræða í þeim efnum. Það er ekki nóg að setja falleg orð inn í áramótaávörp þegar menn á Alþingi hafa staðið fyrir hinu gagnstæða rétt áður. Það er ástæða til að efast um að annað verði upp á teningnum. Það var greinileg tregða og andstaða við það að breyta áherslum í skattamálum þannig að það styddi við kaupmáttaraukningu tekjulægstu hópanna. Megum við vænta hins sama þegar kemur að því - ef ríkisstjórnin leggur eitthvað af mörkum? Ég hef skilið það svo að fyrirheitið sé skilyrt, 

Virðulegur forseti. Það er nú þegar búið að gera lagabreytingar þannig að hv. þingmaður þarf ekki að hafa áhyggjur af því að ekkert verði gert. Hins vegar verð ég enn og aftur að gera athugasemd við þetta undarlega orðalag sem ekki aðeins hv. þingmaður, heldur líka hv. þm. Árni Páll Árnason, formaður Samfylkingarinnar, notaði um að ríkisstjórnin hefði lagst gegn því að auka kaupmátt þeirra lægstlaunuðu. Okkur greinir á um hvaða leiðir eru bestar til þess. Ríkisstjórnin hefur hins vegar ekki lagst gegn því að auka þann kaupmátt. Hvernig hefur hann þróast frá tíð síðustu ríkisstjórnar? Er hann verri núna með stefnu núverandi ríkisstjórnar en hjá síðustu ríkisstjórn? Hefur með öðrum orðum núverandi ríkisstjórn á einhvern hátt skert kjör þeirra tekjulægstu eða annarra hópa? 

Er forseti hélt fund með formönnum þingflokka sl. föstudag lágu fyrir á sama tíma tvær samhljóða óskir um umræðu um stöðu verndarflokks rammaáætlunar. Með samþykki allra þingflokksformanna hefur forseti brugðið á það ráð, einnig í samkomulagi við málshefjendur, að þeir verði báðir málshefjendur við þessa sérstöku umræðu. Umræðan verður af þessum sökum nokkrum mínútum lengri en kveðið er á um í þingsköpum. Málshefjendur eru því hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Róbert Marshall. Hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra Sigurður Ingi Jóhannsson verður til andsvara.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram og hæstv. ráðherra fyrir að vera til svara, enda er málið brýnt. Allt frá því að við hæstv. ráðherra áttum samtal um friðlandið í Þjórsárverum í haust, skömmu eftir að undirritun um friðlýsingu var frestað nokkuð skyndilega, hefur verið uppi óvissa. Þá sagði ráðherra, með leyfi forseta, að komið hefði í ljós að ekki væru allir með það á hreinu hvar mörkin á friðlandinu lægju og hann vildi standa faglega að málum, fá allt upp á borð og finna þá lausn sem allir gætu sætt sig við. Í kjölfarið heyrðist lítið um þessi mál fyrr en sent var út bréf til sveitarstjórna þar sem lýst var breyttum mörkum friðlandsins. Sú nýja tillaga að breyttum mörkum friðlandsins virðist stafa af því að Landsvirkjun hafi haldið fund með fulltrúum umhverfisráðuneytis og kynnt þar hugmynd að nýjum virkjunarkosti sem hægt væri að ráðast í með breyttum mörkum. Sá virkjunarkostur hefur hins vegar í för með sér mikil umhverfisáhrif á svæðinu í kring, ekki síst á fossana þrjá, Dynk, Gljúfurleitarfoss og Kjálkaversfoss. Það fagfólk sem undirbjó þessa tillögu fyrir gildandi rammaáætlun telur að ekki sé hægt að skilja það svæði frá Þjórsárverum. Formaður faghóps 1 í rammaáætlun segir þetta svæði hafa verið fjórða mikilvægasta svæðið af þeim 30 sem faghópurinn fjallaði um. Ég kem aðeins nánar að hlutverki fagmanna og fræðimanna hér á eftir en tel að hæstv. umhverfisráðherra verði að gefa okkur skýr svör um tilurð þessara breyttu marka friðlands Þjórsárvera frá þeirri tillögu sem Umhverfisstofnun undirbjó, og hvort það hafi verið hugmynd Landsvirkjunar að nýjum virkjunarkosti sem þar réð ferðinni. Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra greini hv. þingmönnum frá því hver hin faglegu rök hafi verið fyrir að víkja frá þeim mörkum friðlandsins sem lögð voru til af hálfu Umhverfisstofnunar við undirbúning friðlýsingar svæðisins. Þá tel ég líka mikilvægt að fá fram sjónarmið hæstv. ráðherra um verndarflokk rammaáætlunar. Lögum samkvæmt ber að friðlýsa þau svæði sem eru í verndarflokki gildandi rammaáætlunar. Í skriflegu svari hæstv. ráðherra við fyrirspurn minni um stöðu friðlýsingar svæða í verndarflokki kemur fram að lögum samkvæmt hafi Umhverfisstofnun þegar hafið undirbúning að friðlýsingu svæðanna og hafið formlega vinnu við flest þeirra svæða sem falla í verndarflokk. Þar kemur raunar fram að miða ætti við þau mörk sem Umhverfisstofnun hafði lagt fram um Þjórsárverin. Það hefur breyst síðan þá. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því í ljósi þeirra breytinga sem hafa orðið hvernig þessari vinnu miði, hvort hann staðfesti það ekki hér að þar sem við erum með gildandi rammaáætlun þurfi að vinna eftir henni og kosti sem skilgreindir eru í verndarflokki eigi að friðlýsa og ekki endurskoða, óháð ýmsum óskum orkufyrirtækja um annað sem hafa nú birst í fjölmiðlum, en ýmis fyrirtæki hafa lýst áhuga sínum á svæðum í verndarflokki til orkuöflunar. Ég vil því inna hæstv. ráðherra eftir því hvort hann telji verndarflokkinn vera á einhvern hátt til áframhaldandi umræðu eða hvort það eigi að ljúka friðlýsingu þeirra svæða sem þar eru undir. Að lokum finnst mér mikilvægt að fá fram sjónarmið hæstv. ráðherra varðandi hlutverk fagfólks og fræðimanna í þessari umræðu. Í síðustu viku sagðist hæstv. ráðherra ætla að hlíta mati fagmanna þegar ný rammaáætlun kæmi til afgreiðslu. Í byrjun þessarar viku sagði hæstv. ráðherra hins vegar að þeir fagmenn sem unnu fyrir verkefnisstjórn rammaáætlunar og skiluðu af sér fyrir tveimur árum væru að blanda sér í pólitík þegar þeir bentu á að mörk friðlýsta svæðisins í Þjórsárverum hefðu verið dregin mjög skýrt. Þeir tíu sérfræðingar sem um ræðir hafa sem sagt andmælt hæstv. ráðherra, að óvissa hafi verið um mörk svæðisins. Hæstv. ráðherra svaraði því til að vinna fagmannanna væri ráðgefandi og spurði hvort stjórnmálamenn hefðu ekki leyfi til að vera pólitískir en fagmenn mættu það. Í fyrsta lagi: Er það pólitísk skoðun að benda á að mörk friðlandsins hafi verið algerlega skýr í þeirri faglegu vinnu sem fór fram? Ég get ekki séð að það sé pólitísk skoðun. Í öðru lagi finnst mér hæstv. ráðherra kominn í ákveðna mótsögn við sjálfan sig. Hvenær á að hlusta á fagmenn og hvenær ekki? Hvernig eigum við að skilgreina fagmennsku og hlutverk fræðimanna í opinberri umræðu? Það er vissulega rétt að í ferli rammaáætlunar er það Alþingi sem tekur endanlega ákvörðun. Þar hefur hæstv. ráðherra lýst því yfir að hann telji eðlilegt að hlusta á fagmenn, að pólitíkin eigi ekki endilega að koma nálægt því, en í vikunni þar á eftir bendir hann á fagmenn og segir: Þetta eru bara þeirra skoðanir, þetta er pólitísk umræða. Þurfum við ekki að fá einhvern botn í það hvernig við ætlum að taka þessa umræðu? Þar þarf ekki endilega að fara í einhverjar skotgrafir því vissulega er ferli rammaáætlunar lögum samkvæmt þannig að þegar faghóparnir hafa skilað af sér er það Alþingi sem tekur afstöðu, pólitíska afstöðu og þar geta orðið breytingar, lögum samkvæmt. Það hefur verið gagnrýnt nægilega. Er ekki ágætt að við lendum einhverri sameiginlegri niðurstöðu um það hvernig við ætlum að hafa þetta ferli?

Virðulegur forseti. Í grein sem nóbelsskáldið okkar, Halldór Laxness, skrifaði árið 1970 og birti í Morgunblaðinu og heitir „Hernaðurinn gegn landinu“ var fjallað um Þjórsárver og mikilvægi þess að vernda þau meðal annars. Nóbelsskáldið vitnaði í baráttuna um Gullfoss og sagði þar, með leyfi forseta: „Málsvari Orkustofnunar lýsti því að væntanleg virkjun fossins yrði framkvæmd þannig að farvegi Hvítár yrði breytt en fossstæðið þurkað. Þó hafði hann í pokahorninu einkennilega viðbót við hugmynd sína. Hann gerði ráð fyrir að tilfæríngar yrðu settar í ána til að hleypa fossinum á aftur ef túristar kæmu, svo hægt væri að kræla útúr þeim svolítinn aðgángseyri.“ Okkur hefur lítið miðað á þessum 43 árum sem liðin eru frá því að þessi orð voru skrifuð af okkar ástkæra nóbelsskáldi. Það er góð aðferð að raða virkjunarhugmyndum upp í þrjá flokka og hún er til sátta fallin, en það eru mikil vonbrigði þegar hæstv. umhverfisráðherra, sem reyndar er bara umhverfisráðherra í hlutastarfi, nálgast þessa þrjá málaflokka eins og götulistamaður með þrjú glös og lætur almenning og okkur aðra þingmenn hérna giska á hvað hann eigi við í málflutningi sínum og undir hvaða glasi peningurinn sé. Það er mjög erfitt að henda reiður á skoðunum hæstv. ráðherra í þessum efnum. Baráttan um Þjórsárver og virkjunarkostinn sem kallaður hefur verið Norðlingaalda hefur staðið lengi og við héldum að sá kostur væri kominn í skjól þegar hann var settur í verndarhluta rammaáætlunar. Útfærsla umhverfisráðherra er vond vegna þess að hún er á skjön við niðurstöður fagmanna sem hafa nálgast svæðið allt fyrir ofan Sultartangalón sem eina heild og hafa lagt til og sagt og haldið því fram að ekki væri unnt að ráðast í framkvæmdir þar án þess að hafa áhrif á Þjórsárver. Hún er líka vond í ljósi þess að ef menn fara aðeins upp úr svæðinu og horfa til þess að á þessu svæði eru núna þegar starfræktar fimm mjög hagkvæmar og góðar virkjanir, frá Búrfellsvirkjun upp að Sultartanga, þaðan upp að Hrauneyjafossvirkjun, þá kemur Sigalda og svo Vatnsfell og nú nýtekinn í gagnið Búðarháls. Hér verðum við að láta staðar numið, ekki síst í ljósi þess að hinum megin við Sprengisand eru uppi tvær hugmyndir við Hágöngur. Enn fremur eru menn líka með hugmyndir um að setja línu yfir Sprengisand, og svo vilja orkufyrirtækin láta endurskoða enn aðra tvo virkjunarkosti í Tungnaá austan við það svæði sem við erum að tala um. Þegar upp er staðið gætu menn kannski sagt að þessi litla framkvæmd þarna í Þjórsárverum skipti ekki máli en hún gengur á mjög mikilvægt ósnert svæði á miðhálendi Íslands sem við verðum að vernda. Það að fara í miðlunarlón í Þjórsá, færa framkvæmdina enn nær Þjórsárverum, þýðir að eftir nokkur ár verður reiknað út hversu hagkvæmur kostur það er að hækka lónshæðina örlítið meira vegna þess að það muni skila svo og svo mikilli aukinni arðsemi. Hvað verður þá eftir af þessum ósnortnu svæðum, þessari gríðarlega mikilvægu auðlind sem við Íslendingar eigum og er takmörkuð? Það hlýtur að vera neyð hjá þjóð sem umgengst náttúruauðlindir sínar með þeim hætti sem þessar hugmyndir lýsa. Það hlýtur að vera mikil þörf á því að bæta lífskjörin í landinu ef menn haga sér svona gagnvart takmarkaðri auðlind. Sú þjóð sem nálgast auðlindir sínar með þessum hætti hlýtur að hafa reynt alla aðra kosti, kannað hvort búið sé að nýta öll þau bjargráð sem í boði eru. En er búið að gera það? Hættu menn ekki við mjög mikilvæga fjárfestingaráætlun sem hefði getað skapað aukna hagsæld? Eru menn ekki mjög hikandi og hikstandi í því að klára til hlítar viðræður við Evrópusambandið sem getur þýtt stöðugri gjaldmiðil, aukna samkeppni, niðurfellingu gjalda og tollahindrana og aukna hagsæld? Eru menn búnir að reyna það? Nei, svo sannarlega ekki. Af hverju erum við að gera þetta? Til hvers er verið að þessu? Ef það er einhver meining í því hjá hæstv. ríkisstjórn að okkur farnist best þegar við stöndum saman, sem eru skilaboð ríkisstjórnarinnar um þessi áramót, hvers vegna er þetta þá gert með þessum hætti, hæstv. umhverfisráðherra?

Virðulegi forseti. Stutta svarið við spurningu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, hvort hér sé tillaga Landsvirkjunar á ferðinni, er nei. Við hv. þm. Róbert Marshall vil ég segja að Þjórsárver voru friðuð árið 1981. Sú stefna og það sem ég hef sagt í þessu máli hefur snúist um það að stækka friðlandið í Þjórsárverum. Það er lagaleg óvissa og ég ætla að fara yfir það í langa svarinu. Samkvæmt 58. gr. laga um náttúruvernd, nr. 44/1999, annast Umhverfisstofnun undirbúning friðlýsingar, gerir drög að friðlýsingarskilmálum og leggur fyrir landeigendur, viðkomandi sveitarfélög og aðra sem hagsmuna eiga að gæta. Til að fara aðeins í gegnum ferlið að stækkun friðlandsins í Þjórsárverum þá skipaði umhverfisráðuneytið sérstakan starfshóp árið 2006. Hann var skipaður fulltrúum sveitarfélaga og Umhverfisstofnunar til að kanna möguleika á stækkun friðlandsins, skoða mörk og fleira. Starfshópurinn skilaði sameiginlegri niðurstöðu í mars 2007 og má segja að þá hafi náðst sátt við heimamenn um útfærslu stækkunar friðlandsins í Þjórsárverum sem er talsvert minni en síðari tillögur á útfærslum sem komu meðal annars fram í náttúruverndaráætlun 2009–2013. Í þeirri áætlun er lagt til að friðlandið í Þjórsárverum verði stækkað töluvert. Sú tillaga er nokkuð frábrugðin úttekt Náttúrufræðistofnunar og tillögu sem unnin var af fyrrnefndum starfshópi. Í náttúruverndaráætlun 2009–2013 er gert ráð fyrir að friðlandsmörkin nái nokkuð sunnar en starfshópurinn frá 2007 lagði til. Samkvæmt ákvæðum 66. gr. í náttúruverndarlögum, nr. 44/1999, skulu vera sem gleggstar upplýsingar um náttúruminjar, náttúruverndarsvæði, lífverur og vistkerfi sem ástæða þykir til að friðlýsa. Skal í áætluninni lýst sérkennum minja og þýðingu þeirra í náttúru landsins. Eftir að niðurstaða rammaáætlunar lá fyrir í janúar ákvað þáverandi umhverfisráðherra að mörkin skyldu ná suður fyrir fyrirhugað Norðlingaölduveitulón. Ljóst var þá að ekki næðist sameiginleg niðurstaða hjá viðkomandi sveitarfélögum. Þáverandi umhverfisráðherra lýsti yfir vilja til að leggja fram 28 milljónir austan friðlandsins, auk þess átti að setja í fjáraukalög um 40 milljónir til stækkunar friðlandsins. Það var því ljóst á þessum tíma að mörk til suðurs yrðu ekki samþykkt nema sérstakt rekstrarfé fylgdi með, einnig fyrir utan friðlandið. Umhverfisstofnun, að höfðu samráði við ráðuneytið, sendi breytta friðlýsingartillögu til tveggja sveitarfélaga til skoðunar í desember 2013 og í kjölfar ábendinga sem fram komu í sumar við lokafrágang um einmitt afmörkun svæðisins var þar gegnið lengra en næmi Norðlingaöldukosti sem settur var í verndarflokki í 2. áfanga. Mörkin hefðu þannig útilokað aðra hugsanlega kosti fyrir utan friðlandið sem á eftir að skilgreina, meta og flokka komi upp álitamál varðandi lögmæti slíks gjörnings. Að mati ráðuneytisins er heppilegra að lágmarksafmörkun hvers virkjunarkosts í verndarflokki kæmi fram í þingsályktun um vernd og orkunýtingu landsvæða. Því er gert ráð fyrir að slík afmörkun muni koma fram í framtíðartillögum verkefnisstjórnar sem starfar samkvæmt lögum nr. 48/2011, til að mynda í reglugerð. Jafnframt er í þessu samhengi mikilvægt að minna á það ákvæði í nýsamþykktum lögum um rammaáætlun í þinginu í tíð fráfarandi ríkisstjórnar að hægt sé að senda orkukosti sem komnir eru í verndarflokk en ekki búið að friðlýsa í endurmat til verkefnisstjórnar rammaáætlunar þar sem nýjar útfærslur geta komið til skoðunar. Því gera lögin ráð fyrir að þetta sé gert, svo fremi sem ekki sé búið að friðlýsa viðkomandi landsvæði en innan friðlýstra svæða er óheimilt að meta orkukosti samkvæmt rammaáætlunarlögunum. Til að þessi umfangsmikla friðlýsing Þjórsárvera færi ekki í uppnám og færi í frest þangað til að endurmat rammaáætlunar á virkjunarkostum lægi fyrir í framtíðinni varð niðurstaðan að breyta lítillega tillögunni að friðlýsingarmörkunum frá því í júní þannig að friðlýsingin næði tryggilega yfir Þjórsárverin sjálf og jafnframt alla þá stóru landslagsheild sem lagt var upp með í náttúruverndaráætlun. Gangi þau áform eftir yrði þarna til eitt stærsta friðlýsta svæði landsins með gríðarlegum náttúruverðmætum. Jafnframt yrðu friðlýst megináhrifasvæði virkjunarkosts Norðlingaölduveitu, 566, 567,5 í Þjórsárverum, sem var settur í vernd í rammaáætlun II. Hins vegar er ekki gengið lengra en svo samkvæmt lögum um vernd og orkunýtingu að virkjunaraðili getur skilgreint nýjan orkukost utan friðlýsta svæðisins til mats í rammaáætlun í framtíðinni. Til hvers það mat mun leiða mun framtíðin leiða í ljós. Ég vona að um þessa friðlýsingu geti náðst góð sátt við sveitarstjórnina á svæðinu svo að hægt verði að ganga frá þessari miklu stækkun á friðlandi Þjórsárvera og stofnun þessa glæsilega friðlands. Varðandi það hvernig ég lít almennt á verndarflokk gildandi rammaáætlunar og faghópanna verð ég að fá að nota síðari hluta svars míns að einhverju leyti. Vinna varðandi þetta er hafin, eins og ég hef áður sagt, á vegum Umhverfisstofnunar samkvæmt náttúruverndarlögum. Friðlýsingar eru mislangt á veg komnar í samskiptum Umhverfisstofnunar og viðkomandi sveitarfélaga og eftir atvikum landeigenda eins og fram kom í skriflegu svari sem hér hefur verið nefnt. Ég verð því miður að geyma síðari hlutann til lokaorða minna við þessa umræðu.

Virðulegi forseti. Í lok máls hæstv. ráðherra sagði hann það sem skiptir kannski mestu, þegar hann sagði að orkufyrirtækin gætu skilgreint nýjan orkukost utan hins friðlýsta svæðis. Það er útgangspunkturinn í máli hans sem þýðir að það er ástæðan fyrir því að gengið er út frá sömu friðlýsingarmörkum og fráfarandi ríkisstjórn skildi við, fyrir utan tvennt, þ.e. lítið svæði austan við og svo þessi undarlega tota upp með Þjórsá. Þetta er skýringin á því hvers vegna það er gert. Hæstv. ráðherra svaraði því. Þá hlýtur næsta spurning að vera þessi: Hver er þá staða verndarflokks rammaáætlunar þegar lögin þar um eru algerlega skýr? Þar er fjallað um landsvæði eða orkunýtingarkosti. Verkefnisstjórnin var algerlega skýr hvað það varðaði. Hún kaus að setja landsvæði í verndarflokk, ekki orkukostinn Norðlingaölduveitu eins og hann var skilgreindur af Landsvirkjun heldur landsvæðið. Hvað segja lögin þá? Hæstv. ráðherra ber að fara í friðlýsingu á grundvelli þeirrar skilgreiningar á svæðinu sem sannarlega er í skýrslu verkefnisstjórnar og líka reifuð í rökstuðningi með þingsályktun sem lögð var fyrir þingið þegar rammaáætlun var samþykkt. Virðulegi forseti. Ég held að hæstv. ráðherra sé ekki á neinu gráu svæði, ég held að hann sé í æpandi mótsögn við anda þeirra laga sem hér voru sett og hann sé í grímulausum leiðangri fyrir því að kasta stríðshanska inn í sáttaferlið gagnvart því mikilvæga verkfæri sem rammaáætlunin er. Hann segir það beinlínis sjálfur. Þegar verkefnisstjórnin er búin að skilgreina landsvæði sem á að fara í verndarflokk þá á að hefja á því friðlýsingu en ekki opna fyrir það að orkufyrirtæki geti 

Virðulegi forseti. Umræðan um verndun Þjórsárvera hefur verið mjög villandi. Hún hefur ekki endilega snúist um verndun Þjórsárvera heldur baráttuna um hvernig við eigum að feta hina fínu línu milli verndar og nýtingar. Breyttar útfærslur Landsvirkjunar á þessu svæði eru allt önnur nálgun en við höfum séð fram að þessu og það er ekki hægt að segja annað en að búið sé að draga mjög skýran ramma utan um Þjórsárver. Umræðan um samspil nýtingar og verndar hefur vissulega skilað árangri og þegar vitnað er hér í nóbelsskáldið fyrir 45 árum og sagt að ekkert hafi miðað áfram er það auðvitað alrangt. Rammaáætlun á að byggjast á faglegu mati og nú er sagt að hæstv. umhverfisráðherra hafi kastað stríðshanskanum, að hann fari gegn markmiðum rammaáætlunar og þeirrar stóru sáttar, að búið sé að fórna hinni stóru sátt. Við skulum rifja upp málsmeðferð síðustu ríkisstjórnar á niðurstöðu verkefnastjórnar og málsmeðferð rammaáætlunar. Ég ætla að fá, með leyfi hæstv. forseta, að vitna í bók Össurar Skarphéðinssonar þar sem hann segir frá því 16. mars að forsætisráðherra og iðnaðarráðherra, Oddný G. Harðardóttir, hafi lokið samningum við VG um rammaáætlun sem felist í frestun á Hágöngum, Skrokköldu og neðri hluta Þjórsár þar sem rök Orra Vigfússonar um laxastofna eigi að skýra frestunina. Stöllurnar vilji taka málið í gegnum ríkisstjórnina og viti að ramminn fari aldrei svo breyttur í gegnum þingflokkinn nema hann, Össur Skarphéðinsson, beiti sér fyrir því. Jóhanna segir að VG geti ekki lifað við aðra niðurstöðu, það mundi leiða til ríkisstjórnarslita. Síðan kemur langur kafli um það hvernig tryggja verður fylgni Vinstri grænna við aðlögun að ESB og lýsing á fundi Jóhönnu, Össurar og Steingríms sem er sagður tefla eins og maður sem hefur drottninguna í forgjöf vegna samþykkis forsætisráðherra og iðnaðarráðherra. Össur segist oft hafa teflt úr sterkari stöðu. Eftir langt samtal segir Steingrímur J. Sigfússon ríkisstjórninni að druslast í gegnum þetta og Össur rífur í lúkuna á honum, eins og hann lýsir því sjálfur, en segir við forsætisráðherra að þetta geti varla talist handsal. Það var þarna, við þessa málsmeðferð sem sáttin var rofin, það var nákvæmlega þarna sem hún var rofin. Það er ekki verið að rjúfa neina sátt með því sem er verið að gera núna.

Forseti. Þetta er eiginlega alveg ótrúlegt. Það er ótrúlegt hvernig allt það sem búið var að ná sátt um á síðasta þingi - og ég vek athygli á því að ég var ekki hluti af meiri hlutanum þá  
             Við sitjum á þessu þingi og verið er að rífa í sundur allt sem gert var á hinu þinginu. Það sem ég upplifi er að við munum aldrei geta búið í heilbrigðu samfélagi, almenningur mun aldrei treysta okkur sem erum hér á Alþingi ef ekki er hægt að treysta því að það sem þingið ákveður að gera á einu kjörtímabili sé ekki rakið í sundur á því næsta. Hvers konar samfélag er þetta? Hvers konar skilaboð eru þetta inn í samfélagið? Mér finnst að það sem hæstv. umhverfisráðherra, svokallaður, er að gera fari á svig við lög. Það að segja að þetta sé á gráa svæðinu, að þetta sé löglegt en siðlaust, það er bara ekki þannig. Ramminn tiltekur ákveðið verkferli og verndarflokkurinn skal vera verndaður.

Virðulegi forseti. Ég held nú að engu okkar hafi dottið það í hug í janúar sem leið eða fyrir sléttu ári að við stæðum hér frammi fyrir því að hæstv. svokallaður umhverfisráðherra stæði fyrir því að vaða beint inn í verndarflokkinn með virkjunaráform. Hér var verið að ræða stöðu einstakra kosta í biðflokki og hæstv. svokallaður ráðherra og hv. þm. Jón Gunnarsson fóru fram með ýmsar breytingartillögur. Engin breytingartillaga kom fram …

Forseti vill áminna hv. þingmenn um að nota rétt ávarpsorð gagnvart hv. þingmönnum og hæstv. ráðherrum.

Ég mun leitast við að gera það, virðulegi forseti.

Hv. þingmaður leitast ekki við að gera það. Hv. þingmaður fylgir einfaldlega þeim fyrirmælum sem er að finna í þingsköpum Alþingis.

Þeir hv. þáverandi þingmenn Jón Gunnarsson og Sigurður Ingi Jóhannsson komu fram með ýmsar breytingartillögur við lokaafgreiðslu málsins, en ekki eina einustu breytingartillögu um Norðlingaölduveitu. 

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi finnst mér afleitt að gefa í skyn að fræðimenn sem segja skoðun sína séu þar með í pólitík ef sú skoðun samrímist ekki skoðunum hæstv. ráðherra. Ef fræðimenn byggja álit sitt á sérþekkingu sinni á rannsóknum og upplýsingum þá eru þeir ekki í pólitík, þeir eru fagmenn. Ég hef orð á þessu í upphafi ræðu minnar vegna þess að mér finnst það einfaldlega vera meinsemd í íslensku samfélagi hvernig er oft talað um fræðimenn og þeir vændir um annarlega hagsmuni ef þeir segja upplýsta skoðun sína. Í annan stað vil ég vara heitt og eindregið við þeirri tilhneigingu að seilast inn í verndarflokk rammaáætlunar með því að búa til alls kyns totur. Fyrir það fyrsta mætti náttúrlega halda því fram með góðum rökum að við ættum líka að seilast inn í nýtingarflokkinn. Þar eru nú margar tillögur líka sem mætti endurskoða. Hvað er í húfi? Ein virkjun þar uppi á hálendinu og svo önnur virkjun og svo þriðja virkjunin og einn daginn vöknum við upp við það að við erum búin að eyðileggja miðhálendi Íslands, óspjallað svæði sem felur í sér gríðarleg auðæfi og verðmæti. Í þriðja lagi langar mig að spyrja: Til hvers? Verðum við ekki að spyrja þeirrar spurningar? Hér hefur verið í gildi stefna um áratugaskeið sem gengur út á að virkja sem mest, virkja nánast allt sem hægt er að virkja og selja svo fyrir slikk. Það kallast að afhenda orkuna beinlínis stórum orkufrekum kaupanda. Ég segi: Ef við ætlum að halda þessari stefnu áfram, virkjum þá ekki neitt. Ég vil benda á að það er kappnóg af virkjunum í nýtingarflokki og það er umframorka í kerfinu. Ég segi því: Einbeitum okkur að því að reyna að koma þeirri orku í verð.

Heyr, heyr!

Virkjum lítið og 

Virðulegi forseti. Ágætur útvarpsmaður hafði samband við mig um daginn og spurði: Getur þú útskýrt fyrir mér hvað hugtakið rammaáætlun þýðir? Ég sagði að í rammaáætlun eins og hún er jafnan kölluð væru landsvæði flokkuð í orkunýtingar-, verndar- og biðflokk á grundvelli laga um verndar- og orkunýtingaráætlun. Hann sagði: Nei, getur þú útskýrt þetta þannig að fimm ára krakki skilji? Ég gerði mitt besta. Ég veit ekki hvort það hafi gengið neitt sérstaklega vel en ég reyndi að minnsta kosti. Í Morgunblaðinu í gær var sagt að þing hæfist á sérstakri umræðu um Norðlingaölduveitu. Það er ekki alls kostar rétt vegna þess að þessi umræða fjallar um stöðu verndarflokks rammaáætlunar og í verndarflokki rammaáætlunar eru einfaldlega 20 svæði. Ég held að það liggi ljóst fyrir að á þessum hálftíma er útilokað að fjalla málefnalega og af einhverju viti um alla þá kosti sem eru í verndarflokki. Ég verð að viðurkenna að mér finnst umræðan oft og tíðum hafa verið á lágu plani. Mér finnst það á lágu plani að fullyrða að núverandi stjórnarflokkar vilji virkja allt sem hægt er að virkja. Það er ekki rétt. Það er einfaldlega rangt. Á morgun ætlum við í umhverfis- og samgöngunefnd að fá alla sérfræðinga til okkar, alla þá sem hafa eitthvað um Norðlingaölduveitu að segja. Við ætlum að ræða þetta á þremur klukkutímum og fara yfirvegað yfir málið. Við ætlum að fara á svæðið, vonandi í þessari viku, og sjá það með eigin augum. Það er von mín, virðulegi forseti, að okkur á Alþingi takist með einum eða öðrum hætti að koma umræðunni 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir síðustu orð hv. þm. Höskuldar Þórhallssonar og vonast til að menn geti fært umræðuna upp á hærra plan. Ég vona líka að hv. þingmaður geti ýtt við samstarfsmönnum sínum í Framsóknarflokknum og minnt þá á sögu þeirra hvað varðar umhverfisvernd í landinu vegna þess að ekkert af því sem hæstv. umhverfisráðherra er að gera í þessu máli ber nokkurn vott um að mönnum sé umhugað um umhverfið eða um eðlilegar og almennar leikreglur sem ber að fylgja. Hér hefur verið talað um hrossakaup af hv. þm. Jóni Gunnarssyni. Þetta var einfaldlega svona á síðasta kjörtímabili: Norðlingaölduveita kom í verndarflokki frá verkefnisstjórninni allan tímann.  Ég sem stjórnmálamaður vil miklu frekar ganga varlega fram en að setja mig á það háan hest að telja, eins og hæstv. umhverfisráðherra núna, að það sé einfaldlega hægt að gera breytingar á Norðlingaölduveitu og færa hana úr verndarflokki, þaðan sem hún var sett af fagfólki, ekki stjórnmálamönnum, og mögulega yfir í nýtingarflokk. 
             Virðulegi forseti. Þessi umræða 

Forseti vill biðja hv. þingmenn um að virða tímamörk við ræður sínar.

Hæstv. forseti. Þegar Sjálfstæðisflokkurinn sat í ríkisstjórn með Samfylkingunni var hleypt af stað þeirri rammaáætlunarvinnu og þeim áfanga sem ég sat í. Ég sat í verkefnisstjórn um rammaáætlun og hún skilaði ekki af sér flokkaðri röðun, hún skilaði af sér röð þannig að það er rangt sem hér kemur fram. 

… samningur …

Mig langar að fá upplýsingar um hvað það var. Hvaða samningur var það? Það kom fram í ræðu þingmannsins og mér finnst allt í lagi að spyrja að því, 

… einfalt.

Menn þurfa auðvitað að svara þeim spurningum sem hér eru bornar fram fyrst það er fullyrt að líka hafi verið farið í hrossakaup við Hreyfinguna.  Herra forseti. Tilgangurinn með því að koma fram með rammaáætlun var auðvitað að skapa sátt. Sá var tilgangurinn í upphafi. Stjórnmálamenn á Alþingi réðu ekki við að fylgja þeirri málsmeðferð til enda, því miður, og fóru að krukka í þá kosti og þá röðun sem kom fram. Það er stóri gallinn og þess vegna var lögð fram sú tillaga af fulltrúum sjálfstæðismanna á þeim tíma að vísa til baka þessari tillögu og láta verkefnisstjórnina sjálfa raða í flokka. 

Virðulegi forseti. Hér kemur í ljós eins og svo oft á hinu háa Alþingi að talað er um hvað seinasta ríkisstjórn gerði og ríkisstjórnin þar á undan og eitthvað slíkt. Ég verð að segja að ég spyr mig ekki þeirra spurninga þegar ég velti fyrir mér þessu tiltekna málefni. Ég velti fyrir mér spurningum eins og: Missum við fossinn Dynk? Missum við þetta svæði? Missum við það varanlega? Missa börnin okkar það? Það eru svona spurningar sem við þurfum að geta svarað hér og ég finn ekki svörin í þessari umræðu. Það sem mér finnst vanta sérstaklega frá hæstv. ríkisstjórn er, með fullri virðingu, virðulegi forseti, hæstv. umhverfisráðherra. Mér finnst vanta umhverfisráðherra í þessa ríkisstjórn, eins og hér var áðan verið að grínast með, að það væri eins og hæstv. umhverfisráðherra væri bara umhverfisráðherra í aukastarfi. Við vitum alveg hvernig hann hefur verið, við vitum alveg hvað hæstv. umhverfisráðherra hefur sagt í fortíðinni, lætur eins og umhverfismál séu eitthvað sem þurfi ekki einu sinni sérstakt ráðuneyti. Við erum á Íslandi, við erum á einu fallegasta landi í heiminum og við höfum ekki hæstv. umhverfisráðherra. Það finnst mér ótrúlegt. Mér finnst það óásættanlegt. Mér finnst að þetta þing eigi að taka þennan málaflokk alvarlega. 
            

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmönnum sem hafa tekið til máls og hæstv. ráðherra þau svör sem hann kom með hér í upphafi þó að hann tæki fram að hann ætti eftir að svara umtalsvert mörgum spurningum og það er vissulega rétt. Mig langar þó að segja það hér, út frá því sem hann nefndi um mörk friðlandsins og vitnaði þar til vinnu starfshópa sem störfuðu fyrir sjö til átta árum, að síðan þá hefur sitthvað gerst og síðan þá hefur tillögu verið skilað til Alþingis í rammaáætlun um mörk friðlandsins samkvæmt þeim sérfræðingum sem þá störfuðu í faghópnum og er núna bitist um hvort séu hreinlega að viðra einhverjar skoðanir á málum þegar þeir byggja tillöguna á rannsóknargögnum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að því sé haldið til haga. Ég reikna með að hæstv. ráðherra svari síðan hér á eftir og ljúki svari sínu hvað varðar verndarflokk rammaáætlunar en ekki síður hvað varðar einmitt hlutverk fagfólks og fræðimanna í þessari umræðu. Við vitum öll hvernig andrúmsloftið var hér í aðdraganda hruns. Við þekkjum öll þá umræðu sem fór fram eftir hrun um sjálfsritskoðun fræðimanna. Ég held að það skipti nú miklu máli að við sem störfum hér á Alþingi, hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar, ræðum það hver afstaða okkar á að vera þegar við köllum til sérfræðinga og hvort við ætlum virkilega ekki að hlusta á þá og bera virðingu fyrir þeim sjónarmiðum sem þeir setja fram byggð á gögnum og rannsóknum en ekki blanda þar inn í umræðu um að viðkomandi sérfræðingar séu bara í pólitík. Ég treysti því að við viljum ekki skapa hér aftur andrúmsloft sjálfsritskoðunar og þöggunar þar sem fólk kýs fremur að þegja en að stíga fram með sjónarmið sem byggja á rannsóknum. Þetta er mál sem við höfum ekki meðhöndlað 

Virðulegur forseti. Ég þakka líka þá umræðu sem hér hefur farið fram. En ég vil rifja upp að þegar tilkynnt var um frestun undirritunar hæstv. ráðherra á stækkun friðlandsins sl. sumar voru tilgreindar tvær ástæður fyrir því, annars vegar að eitthvað hefði verið brogað við málsmeðferð Umhverfisstofnunar sem þyrfti að lagfæra og hins vegar að það væru umsagnir frá sveitarfélögum sem þyrfti að taka til frekari skoðunar. Í bréfi ráðherra núna 27. desember er hvorugt þessa tilgreint, það kemur í ljós að hvorug þessara ástæðna var til grundvallar því að ákveðið var að fresta undirrituninni og koma með breytta útfærslu. Það er því ekki annað að sjá en að það eina sem hafi ráðið ákvörðun hæstv. ráðherra sé hugmynd Landsvirkjunar um breytta útfærslu á virkjuninni. Það væri ágætt að hæstv. ráðherra útskýrði hvernig stendur á þessum mismun í skýringum. Hitt vil ég segja að það hvernig hæstv. ráðherra hefur fjallað um þá vísindamenn og þá niðurstöðu sem fagmenn hafa fært rök fyrir er ómálefnalegt og það er ómaklegt og ósanngjarnt. Það er alvarlegt þegar stjórnmálamenn tala með þessum hætti um fagmenn og vísindamenn sem hafa verið fengnir til þess að vinna verk í þágu þjóðar sinnar. Ég hefði satt best að segja búist við því, virðulegur forseti, að hæstv. umhverfisráðherra mundi nota tækifærið í þessari umræðu og biðja viðkomandi vísindamenn og fagmenn afsökunar á ummælum sínum. Það finnst mér sjálfsagt að gera. Það getur hent okkur að láta þung orð falla í hita leiksins en þessi fullyrðing hæstv. ráðherra stenst ekki skoðun. Hún hefur ekki efnisleg rök með sér, það er í þremur atriðum búið að sýna fram á að forsendurnar sem hæstv. ráðherra byggir ákvörðun sína á eru rangar og það er það sem þessir fagmenn gerðu. Það er sjálfsagt að þeir geri það og það er ekki pólitík.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að segja að ég tek ekki persónulegt skítkast til mín. Það hjálpar hins vegar ekki málefnalegri umræðu að fara með hana niður á það plan sem einstaka þingmenn hafa gert hér eða The New York Times og Ríkisútvarpið gerðu sameiginlega í umfjöllun um umhverfismál. Friðlýsing á grundvelli náttúruverndaráætlunar kallar á miklu fleiri og víðtækari sjónarmið og samráð til að friðlýsing nái fram að ganga meðan heimild til rammaáætlunar snýst um vernd gegn orkunýtingu. Þetta hef ég áhuga á að láta skoða og er að skoða innan ráðuneytisins. Það er minn einlægi ásetningur að stækka friðlandið í Þjórsárverum. Áhrifasvæðin í Þjórsá ná til sjávar. Þessar niðurstöður eru ekki nógu nákvæmar til að afmarka landsvæði virkjunarkosts og friðlýsingar. Það getur verið umdeilanlegt en þannig er það. Það þarf að gera og má gera umbætur, m.a. með reglugerð, og vonandi mun það verða til þess að styrkja rammaáætlun svo að sátt megi nást um hana til að takast á við þessi mál til framtíðar. Jafnframt þarf að skoða hvort heppilegt sé, líkt og unnið hefur verið með stækkað friðland, að blanda saman ákvörðunum á grundvelli náttúruverndaráætlunar og rammaáætlunar. Ég verð að vitna hér í lögin, virðulegi forseti: „Verkefnisstjórn fjallar um virkjunarkosti samkvæmt 2. mgr. og þau landsvæði sem viðkomandi virkjunarkostir hafa áhrif á að hennar mati. Verkefnisstjórn getur að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni endurmetið virkjunarkosti og landsvæði sem gildandi áætlun nær til og lagt til breytingar á henni. Það á þó ekki við ef gefið hefur verið út leyfi til viðkomandi virkjunar samkvæmt raforkulögum eða lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu eða friðlýsing samkvæmt 4. mgr. 6. gr. bannar framkvæmdina.“ Þetta þýðir væntanlega að verkefnisstjórn getur fjallað um og endurmetið virkjunarkosti sem hafa verið flokkaðir í nýtingu og vernd svo fremi að ekki hafi annaðhvort verið gefið út virkjunarleyfi fyrir kostinn í nýtingu eða að kosturinn í vernd hafi verið friðlýstur. Menn geta spurt sig hvort þetta sé heppilegt, það eigi að vera stöðugt endurmat og skoðun flokka á virkjunum. Það er hugsanlega  
             Ég treysti því að tækifæri til þess að ræða áfram um þessi mál við þingmenn 

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum, á þskj. 366. Um langt skeið hefur legið fyrir að kostnaður við dreifingu raforku er mun meiri í hinum dreifðu byggðum landsins en í þéttbýli. Þessi kostnaðarmunur endurspeglast í því að gjaldskrár fyrir dreifingu raforku í dreifbýli eru hærri en gjaldskrár fyrir dreifingu á raforku í þéttbýli. Því miður hefur þróun síðustu ára verið í þá veru að kostnaðarmunurinn milli dreifbýlis og þéttbýlis hefur aukist. Raforkunotendum hefur fjölgað í þéttbýli og þar með hagkvæmni þess kerfis, m.a. með tilfærslu fiskimjölsbræðslna af olíu yfir á rafmagn. Á sama tíma hefur notendum fækkað í dreifbýli og því sífellt færri og færri sem standa undir raforkukostnaði þar. Hækkunarþörf á gjaldskrám hefur því farið vaxandi í dreifbýli og að óbreyttu þarf að hækka taxta í dreifbýli umtalsvert til þess að standa undir kostnaði við dreifingu raforku þar. Ekki þarf að fara mörgum orðum um það að háir taxtar á dreifikostnaði raforku í dreifbýli og sívaxandi munur milli raforkukostnaðar í dreifbýli og þéttbýli stuðlar í auknum mæli að fólksfækkun, samdrætti í atvinnurekstri og tilheyrandi neikvæðum byggðarlegum áhrifum. Á vettvangi míns ráðuneytis var farið í það verkefni í byrjun vetrar í samráði við Orkustofnun og Samorku að leita leiða til að bregðast við þessari alvarlegu stöðu og reyna að tryggja betur raunverulega jöfnun á dreifikostnaði raforku í dreifbýli og þéttbýli. Niðurstaða þeirrar vinnu er það frumvarp sem ég mæli nú fyrir. Með frumvarpinu eru lagðar til ákveðnar breytingar á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Í þeim lögum er kveðið á um að greiða skuli niður kostnað við dreifingu raforku í dreifbýli sé hann umfram viðmiðunarmörk sem taki mið af hæstu gjaldskrá dreifiveitu í þéttbýli eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum. Frá árinu 2005 hefur á fjárlögum árlega verið varið 240 millj. kr. í jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Til að byrja með, árið 2005, nægði sú fjárhæð til að tryggja jöfnun raforkukostnaðar milli dreifbýlis og þéttbýlis í samræmi við markmið laganna. Þar sem fjárveitingin hefur hins vegar verið óbreytt frá árinu 2005 er nú svo komið vegna aukinnar raforkunotkunar og verðlagsþróunar að kostnaður við fulla jöfnun er áætlaður um 1 milljarður kr. Vantar því árlega um 760 millj. kr. á fjárlögum til að tryggja fulla jöfnun. Með frumvarpi því sem hér er lagt fram er brugðist við þessu og lagt til að tekið verði upp sérstakt jöfnunargjald á þá raforku sem fer um dreifikerfið dreifiveitna. Til gangur gjaldtökunnar er að standa undir fullri jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku á grundvelli fyrrnefndra laga. Dreifiveitur raforku í landinu, þ.e. Rarik, Orkubú Vestfjarða, Orkuveita Reykjavíkur, HS Veitur, Norðurorka og Rafveita Reyðarfjarðar, verða hinir gjaldskyldu aðilar samkvæmt frumvarpinu. Gjaldið er lagt á þá raforku sem fer um dreifikerfi þessara veitna, samtals um 3.400 GWst. Lagt er til að jöfnunargjaldið verði 30 aurar á hverja kWst en 10 aurar á ótrygga orku. Tekjur af gjaldinu eru áætlaðar um 915 millj. kr. á ári og munu tekjurnar renna í ríkissjóð og verða varið í jöfnun dreifikostnaðar raforku í samræmi við lög nr. 98/2004. Lagt er til að jöfnunargjaldið verði tekið upp í jöfnum áföngum á þremur árum til að unnt verði að aðlaga gjaldskrár dreifiveitnanna. Á næsta ári er því gert ráð fyrir að tekjurnar verði þriðjungur af þessu, þ.e. um 305 millj. kr. Þessar nýju tekjur koma því til viðbótar við 240 millj. kr. framlag fjárlagaliðarins, en gert er ráð fyrir að þegar gjaldtakan verði að fullu komin fram á árinu 2016 muni það framlag falla niður. Hafa ber í huga að með aukinni raforkunotkun munu tekjur af jöfnunargjaldinu hækka. Í frumvarpinu er kveðið á um að innheimta jöfnunargjaldsins verði með sama hætti og kveðið er á um í raforkulögum, nr. 65/2003, varðandi raforkueftirlitsgjald dreifiveitna. Samkvæmt frumvarpinu er því innheimta hins nýja jöfnunargjalds einföld og skilvirk og kallar ekki á aukinn kostnað. Fyrir liggja útreikningar frá Orkustofnun um mat á áhrifum jöfnunargjaldsins á raforkunotendur. Frumvarpið hefur áhrif bæði á almenna raforkunotkun sem og rafhitun húsnæðis á köldum svæðum. Fyrst að því er almenna raforkunotkun varðar er áætlað að verði frumvarpið að lögum muni lækkun í dreifbýli verða á bilinu 7,6–8,1% sem nemur 720–790 kr. á mánuði. Að sama skapi er áætlað að hækkun í þéttbýli vegna almennrar notkunar verði á bilinu 0,5–2,5%, að meðaltali um 120 kr. á mánuði. Upptaka jöfnunargjaldsins hefur sem áður segir einnig áhrif á þá notendur sem hita hús sín með rafmagni og njóta niðurgreiðslna á grundvelli laga nr. 78/2002, um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Það er mat Orkustofnunar að jöfnunargjaldið muni leiða til þess að þörf á niðurgreiðslum til húshitunar í dreifbýli minnki. Það gefur svigrúm til hækkunar á niðurgreiðslum sem vegur á móti hækkun hjá íbúum í þéttbýli með rafhitun. Niðurstaðan er því sú að ekki verður um hækkun að ræða vegna rafhitunar húsnæðis í þéttbýli, lækkun á rafhitun húsnæðis í dreifbýli verður hins vegar á bilinu 9–9,5% sem nemur lækkun á raforkukostnaði upp á 21.000 kr. á ári. Heildaráhrifin eru talsverð. Ef horft er á alla orkunotkun, bæði almenna raforkunotkun og rafhitun húsnæðis, hefur frumvarpið í för með sér um 8,8% lækkun á raforkukostnaði í dreifbýli og um 1% hækkun í þéttbýli. Varðandi köldu svæðin vil ég árétta að ekki verður um hækkun að ræða vegna húshitunar í þéttbýli, en hins vegar um verulega lækkun í dreifbýli. Þetta samspil niðurgreiðslna dreifikostnaðar raforku og húshitunar er nokkuð flókið. Útreikningar Orkustofnunar um áhrif á einstaka notendur liggja, sem áður segir, fyrir og tel ég rétt og beini því til hv. atvinnuveganefndar að vel verði farið í gegnum þá sem og aðra þætti málsins í meðförum nefndarinnar. Virðulegur forseti. Með frumvarpi þessu er sem sagt verið að taka ákveðin skref í þá átt að stuðla að jöfnun raforkukostnaðar og húshitunarkostnaðar í hinum dreifðu byggðum landsins. Með frumvarpinu er reynt að tryggja að til staðar verði fjármunir á fjárlögum sem gangi óskertir í að fjármagna lög nr. 98/2004 og tryggja að munur á dreifikostnaði raforku í þéttbýli og dreifbýli sé jafnaður. Er það markmið í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá 22. maí í fyrra þar sem fram kemur að unnið verði að jöfnun raforku- og húshitunarkostnaðar. Frumvarp þetta var unnið í samráði við Orkustofnun og Samorku og voru orkufyrirtæki landsins upplýst um málið á meðan á smíði frumvarpsins stóð sem og um markmið þess. Ég verð því að koma inn á að það voru mér nokkur vonbrigði að nánast allar dreifiveitur raforku tilkynntu um gjaldskrárhækkanir vegna dreifingar raforku undir lok síðasta árs þrátt fyrir að búið væri að boða frumvarp í þá veru sem lagt er hér fram og tryggir aukna fjármuni í niðurgreiðslur vegna raforkukostnaðar í dreifbýli og dregur þannig verulega úr áðurnefndri hækkunarþörf í dreifbýli. Með vísan til nýlegra kjarasamninga er að mínu viti afar brýnt að dreifiveitur raforku sem og hitaveitur og flutningsfyrirtækið Landsnet gæti ýtrasta aðhalds við gjaldskrárbreytingar sínar. Til að stuðla að því hef ég þegar skrifað dreifiveitum raforku, Landsneti og hitaveitum bréf og hvatt orkufyrirtækin til varkárni við gjaldskrárbreytingar og jafnframt að þau fyrirtæki sem nýverið hafa samþykkt gjaldskrárhækkanir taki þær ákvarðanir til endurskoðunar. Virðulegi forseti. Ég lít svo á að með frumvarpi þessu séum við að stíga ákveðin skref í átt að auknum jöfnuði landsbyggðar og þéttbýlis og að dreifbýlið hafi jöfn tækifæri og þéttbýli til atvinnuuppbyggingar og vaxtar. Ég tel því brýnt að frumvarp þetta fái góðan framgang í þinginu og tel að um það ætti að vera unnt að ná þverpólitískri sátt. Ég legg því til, virðulegur forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa hér langt mál. Ég óska hæstv. ráðherra til hamingju með frumvarpið. Það er gríðarlega mikið hagsmunamál að við förum að koma á jöfnunarsjóði þegar kemur að dreifingu raforku vítt og breitt um landið. Líkt og hæstv. ráðherra kom inn á er þetta stefna beggja stjórnarflokkanna, samþykkt á landsþingum flokkanna, og hluti af samþykktri stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að ráðast í uppbyggingu á slíkum jöfnunarsjóði. Ég vil þó inna hæstv. ráðherra örstutt eftir því hvort það hafi komið til skoðunar við vinnslu frumvarpsins að sú upphæð sem áætlað er að innheimta með þessum jöfnunarsjóði taki sjálfkrafa breytingum líkt og gerist með flutningsjöfnunarsjóð olíuvara þannig að ef dreifikostnaður lækkar eða hækkar breytist gjaldið sjálfkrafa.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir góðar viðtökur í málinu. Varðandi spurningu hv. þingmanns þá veit ég ekki til þess að þetta hafi verið skoðað við smíði frumvarpsins. Ég hvatti hv. atvinnuveganefnd áðan til að fara vel yfir frumvarpið og það sem lagt er til grundvallar og beini því um leið til nefndarinnar að skoða hvort hyggilegt væri að taka þetta upp í þessu samhengi.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar tillögur um jöfnun raforkukostnaðar og ekki hvað síst það sem ætti að verða næsta skrefið sem varðar húshitun. Starfshópur sem hafði starfað á vegum fyrrverandi ríkisstjórnar skilaði tillögum nú í desember og ein af tillögum hans gekk út á að ná ætti fullum jöfnuði í raforkukostnaði í dreifbýli og þéttbýli. En mig langar aðeins að spyrja hæstv. ráðherra um fjármögnunina. Þar var tillaga um að jöfnunargjald yrði lagt á hverja framleidda kWst, sem hefði þýtt að stóriðjan og öll orkufyrirtækin hefðu greitt til jafns við heimilin, en nú er tillagan orðin sú að einungis verði tilfærsla milli heimilanna hvað varðar þessa niðurgreiðslu. Þetta hefði þýtt að hægt hefði verið að ná fullum jöfnuði með 10 aurum á hverja kWst á heimilin, eða raunar á öll orkufyrirtæki, en hér er tillagan um að 

Virðulegur forseti. Eins og ég kom inn á í ræðu minni var ákveðið að leggja þetta gjald á þá raforku sem fer um dreifiveiturnar. Stóriðjan er með annars konar fyrirkomulag, notar ekki dreifiveiturnar. Það var þess vegna sem ákveðið var að jafna þetta innan þess kerfis þannig að notendur dreifiveitnanna beri kostnaðinn af þessu gjaldi.

Hæstv. forseti. Þetta svarar í sjálfu sér ekki spurningunni vegna þess að þarna var starfshópur sem skilaði ákveðinni tillögu. Af hverju var ekki farið eftir þeirri tillögu? Jú, sagt er að það sé vegna þess að þeir noti dreifiveiturnar með öðrum hætti. En við erum í raun að tala um nýtingu á raforku, framleiddum einingum, og hvernig megi nota það til að jafna kjör í landinu. Þarna velur hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin að færa eingöngu til innan hópsins, sem sagt heimilanna, og í sjálfu sér er það því íþyngjandi fyrir ákveðna aðila en hefði getað orðið miklu léttara ef menn hefðu farið hina leiðina sem viðkomandi hópur kom með. Mig langar líka aðeins að inna hæstv. ráðherra eftir því - af því að einungis er tekið á dreifihlutanum, ef ég skil þetta rétt - hvort köldu svæðin sem eru í þéttbýli fái hækkun sem nemur 30 aurum í kWst inn í húshitunina, þ.e. 10 aura í byrjun og allt upp í 30 aura, þó að þeir fái svo lækkun á móti. Fram kom í orðum hæstv. ráðherra að þarna væri ekki um að 

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í máli mínu hefur frumvarpið jákvæð áhrif á þá sem eru í dreifbýli á köldum svæðum og þurfa að rafhita hús sín. Samkvæmt útreikningum Orkustofnunar hefur jöfnunargjaldið þau áhrif að kostnaður vegna rafhitunar í dreifbýli lækkar um 9–9,5%, eða um 21.000 kr. á ári eins og ég kom inn á. Að sama skapi hefur frumvarpið ekki áhrif til hækkunar á raforkukostnaði þeirra sem notast við rafhitun og búa í þéttbýli, t.d. á Snæfellsnesinu þar sem hv. þingmaður þekkir vel til. Þeir koma út á sléttu hvað varðar húshitunina. Ástæða þess er sú að frumvarpið hefur í för með sér að þar sem raforkukostnaður í dreifbýli lækkar lækkar að sama skapi þörfin fyrir niðurgreiðslur til húshitunar. Það gefur svigrúm til að nota þá fjármuni til að vega á móti og jafna út hækkunina á raforkukostnaði í þéttbýli vegna húshitunar. Vegna fyrri spurningarinnar ítreka ég það svar sem ég gaf áðan, að markmiðið með þessu er að jafna innan kerfisins, þess vegna var stóriðjan ekki tekin inn í þetta.

Virðulegi forseti. Þetta mál er svo sem ekki nýtt af nálinni eins og hér hefur komið fram. Ég vil ítreka spurningu hv. þm. Guðbjarts Hannessonar. Nefndin sem hann vísar í var þverpólitísk og lögð var mikil vinna í að fá sem flesta að þeirri vinnu til að ná sátt um það með hvaða hætti við gætum tryggt jöfnun hvað varðaði raforkukostnað um land allt. Niðurstaðan varð sú að allir raforkukaupendur ættu að leggja í þennan jöfnunarpott. Hér er hæstv. ráðherra að þrengja þetta og færa þetta frá stórum efnahagslega stöndugum einingum í landinu og setja þetta á litlu fyrirtækin og heimilin. Það er svolítið í anda ríkisstjórnarinnar sem hefur verið að leggja auknar álögur á þessa aðila. Ég vil spyrja: Hver eru rökin fyrir því að fara frá þverpólitísku sáttinni yfir í þessa nýju leið? Hér hefur verið haft afar þröngt samráð, samanber bls. 3 í frumvarpinu um það við hverja haft var samráð í þessu máli.

Virðulegur forseti. Áður en lengra er haldið ætti ég kannski að spyrja hv. þingmann hverjar skýringarnar eru á því að skýrslunni var skilað inn í ráðuneytið - ef mig misminnir ekki sat hún þar á þeim tíma, í desember 2011 - án þess að nokkuð væri gert með hana. Ástæða þess að verið er að jafna innan kerfisins er sú að í þeirri skýrslu og í þeim tillögum sem starfshópurinn lagði til á þeim tíma var einnig verið að taka á húshituninni, niðurgreiðslu til húshitunar, og verið að leita fjármögnunar á öllu því kerfi. Við erum hér að lækka og jafna dreifingu raforku milli dreifbýlis og þéttbýlis. Þá var talið skynsamlegt og rétt, til að ná þeim markmiðum, að gera það innan kerfisins. Það er svarið við þeirri spurningu.

Virðulegi forseti. Þá skil ég þetta svona: Farið er frá þverpólitísku samráði og þverpólitískri niðurstöðu, mjög víðtæku samráði, yfir í að taka ákvörðun byggða á samráði við Orkustofnun, Samorku og Hagstofu Íslands. Það er í raun breytingin hér og það er greinilega pólitísk ákvörðun að hlífa stærstu raforkukaupendunum og láta þá sem reka heimili og meðalstór fyrirtæki bera jöfnunarbyrðina. Það er pólitísk ákvörðun, það er þá ágætt að fá það hér fram. Ég hefði viljað að menn fylgdu frekar hinu þverpólitíska samkomulagi sem náðst hafði. Ég minni líka á að hæstv. núverandi forseti Alþingis lagði fram tillögu á síðasta og þarsíðasta þingi um þetta mál sem hann byggði á nákvæmlega þeirri sátt. Ég hefði því frekar viljað sjá að menn færu í þá átt. En gott og vel, hæstv. ráðherra lýsir því yfir að þetta sé hennar pólitíska niðurstaða. Þá er það þannig, í anda þeirrar pólitísku niðurstöðu sem þessi ríkisstjórn kemst gjarnan að, þ.e. breiðu bökin eru venjuleg heimili og lítil fyrirtæki hér á landi.

Virðulegur forseti. Með þessu frumvarpi er verið að taka pólitíska ákvörðun um að jafna kostnað við dreifingu rafmagns milli dreifbýlis og þéttbýlis. Í samræmi við málflutning hv. þingmanns var það væntanlega pólitísk ákvörðun síðustu ríkisstjórnar að gera ekki neitt í þessum málum; láta skýrsluna, láta allt samráðið 

Virðulegur forseti. Rétt til að byrja með vegna síðasta atriðisins þá voru auðvitað settir fjármunir í þetta af fyrri ríkisstjórn á fjárlögum síðasta árs. Við erum öll sammála um markmið þessa máls, þangað sem útgjöldin eiga að fara í það að jafna kostnað fólks hér í landinu. Spurningin er hins vegar um fjármögnunina. Hér er ekki hægt að sjá annað en að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra sé að koma inn með nýjan skatt, sé enn að flækja skattkerfið, meira að segja skatt sem á ekki að leggjast á alla, hann á bara að leggjast á suma. Ýmislegt getur bent til þess að hann sé líka til þess fallinn að draga úr hvata til hagræðingar og til þess að leita nýrra orkuöflunarkosta. Ég hlýt að spyrja hæstv. ráðherra Ragnheiði Elínu Árnadóttur hvort þetta sé ekki í algerri andstöðu við það sem hún hefur nýverið boðað almenningi í nýafstöðnum þingkosningum þar sem ég hélt að málflutningurinn væri um að einfalda skattkerfið, hafa færri tekjupósta og stærri til þess að kosta okkar sameiginlegu 

Virðulegur forseti. Þetta er kannski gagnrýnin sem ég á miklu erfiðara með að svara, hv. þingmaður, svo ég sé alveg ærleg. Þetta er jöfnunargjald sem samkvæmt frumvarpinu er skilgreint sem skattur, enda rennur það í ríkissjóð. Hins vegar er gætt að því að fyrirkomulag þessarar skattlagningar verði mjög einfalt en jafnframt skilvirkt og byggir á innheimtukerfi sem þegar er til staðar þannig að ekki er verið að flækja skattkerfið að því leyti. Þetta eru að meðaltali 120 kr., eins og ég sagði í máli mínu, á hvern notanda í þéttbýlinu á móti 8% og 9% lækkun í dreifbýlinu. Ég lít svo á, og það er ástæða þess að ég legg þetta frumvarp fram, að hér sé um innviði að ræða. Þetta er nákvæmlega eins og kostnaðurinn við vegakerfið, við fjarskiptakerfið, við uppbyggingu innviða, þetta er kostnaður sem við þurfum sem samfélag að taka þátt í að greiða. Þess vegna legg ég frumvarpið fram.

Virðulegur forseti. Það var eins og mig grunaði, ekki er betur hægt að sjá en hæstv. ráðherra sé að leggja fram frumvarp gegn því sem hún betur veit í skattamálum. Það yrði til að æra óstöðugan ef allir fagráðherrar ætluðu að koma hér inn með frumvörp og vísa til sinna eigin fagnefnda en ekki til efnahags- og viðskiptanefndar með sérstökum nýjum sköttum til þess að kosta þau verkefni sem þeir vilja gjarnan ráðast í. Þá stöndum við einfaldlega uppi með fjöldann allan af nýjum sköttum í landinu og sífellda flækingu skattkerfisins. Það er hins vegar þannig að allir borga auðlindagjald á kílóvattstund, líka stóriðjan, nú þegar. Það er til dæmis hægt að auka tekjuöflun, hefði ég haldið, af þeim skatti og verja til þessa góða verkefnis þannig að heimilin og fyrirtækin í landinu, almennu fyrirtækin, greiði mun minna en hér er gert ráð fyrir, stóriðjan taki sinn skerf og að við flækjum ekki skattkerfið. Ég hefði talið ákjósanlegt, virðulegur forseti, og rétt að 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að leiðrétta hv. þingmann. Ég er ekki að leggja hér fram þingmál gegn betri vitund þannig að það komi algjörlega skýrt fram. Við erum að jafna kostnað á milli dreifbýlis og þéttbýlis með þeirri röksemd, eins og ég fór inn á hér áðan, að þetta eru innviðir í samfélaginu og við tökum þátt í því í sameiningu. Til þess að gera þetta sem einfaldast úr garði var notast við kerfi sem er fyrir. Orkustofnun annast innheimtu gjaldsins. Gjaldtakan er gegnsæ og einföld og eingöngu til þess fallin að jafna þann mun sem er á dreifingarkostnaði raforku í dreifbýli og í þéttbýli. Gert er ráð fyrir því að gjaldið komi fram á raforkureikningum landsmanna þannig að þeir sjái þetta svart á hvítu. Við skoðuðum aðrar leiðir að sama markmiði, meðal annars að taka þessa fjármuni sem upp á vantar af almennu skattfé, en þessi leið, eftir að hafa farið í gegnum þetta allt saman, var talin vænlegust til að ná þessum markmiðum.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér á fyrsta degi þingsins á nýbyrjuðu ári frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum, sem hefur verið kallað jöfnunargjaldsfrumvarp. Til að gera langa sögu stutta og fara yfir byrjunina og tilurðina var því lofað árið 2003 þegar Evróputilskipun um raforku var tekin inn í íslensk lög í tíð framsóknarmanna í iðnaðarráðuneytinu með Valgerði Sverrisdóttur í broddi fylkingar, ég sat þá í hv. iðnaðarnefnd, að setja inn pening sem mundi duga til niðurgreiðslu til þess að jafna húshitunar- og raforkukostnað í dreifbýli á móti þéttbýli. Í það voru settar 240 milljónir með loforði um að það mundi aukast. Við það hefur aldrei verið staðið. Aldrei. Það var ekki gert á þeim árum sem komu þar á eftir í tíð þeirrar ríkisstjórnar og það var ekki gert í þeim ríkisstjórnum sem tóku við eftir það, nema fyrir árið 2013 en þá var í fyrsta skipti stigið skref til að auka niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði, ef ég man rétt um 150 millj. kr. af fjárlögum síðasta árs. Það var jafnframt tekið fram af þáverandi stjórnarmeirihluta að það væri fyrsta skrefið af þremur til að fara í þessa jöfnun. Það var í fyrsta skipti, virðulegi forseti, árið 2013 sem þetta var gert. Höfum það í huga. Ég bið hæstv. ráðherra og aðra að halda sig til hlés meðan þessi ræða er flutt. Það er venja hér á Alþingi að sá sem er í þessum stól hafi orðið en ekki aðrir.  
             Virðulegi forseti. Tilurð þessa frumvarps má rekja til fundar ríkisstjórnarinnar síðustu sem haldin var á Ísafirði 5. apríl 2011 þar sem samþykkt var að unnið yrði að því með samtökum sveitarfélaga á köldum svæðum að leita leiða til að lækka og jafna húshitunarkostnað. Í kjölfar þess var skipaður starfshópur sem fékk það hlutverk sem ég gat hér um og er frekar kveðið á um í skipunarbréfi. Þetta var hópur sem vann góða vinnu og skilaði tillögu til þáverandi iðnaðarráðherra. Ég get ekki séð að hópurinn hafi endilega verið pólitískur, og þó var hann töluvert pólitískur, og komu fulltrúar þar inn. Þeir skiluðu tillögum sínum í þrennu lagi, gerðu þrjár tillögur. Ein af þeim tillögum var að leggja 10 aura gjald á hverja selda kílóvattstund á Íslandi til þess að leggja í þennan jöfnunarsjóðspott sem ég ætla að fagna, þeirri ákvörðun fyrrverandi ríkisstjórnar, tillögum starfshópsins og því frumvarpi sem hér kemur fram þótt ég hafi ákveðnar athugasemdir við frumvarpið eins og það liggur fyrir nú, þ.e. hvernig á að fjármagna þennan jöfnunarsjóð. Við það gerir ég athugasemdir, eins og nokkrir hv. þingmenn, flokksbræður mínir tveir hafa gert í stuttum andsvörum. Virðulegi forseti. Ég tók eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra reyndi að svara af hverju ekki voru lagðir 10 aurar á alla notendur, eða 17 teravattstundirnar sem framleiddar eru á Íslandi, þar með talið stóriðjuna sem ég tel að sé hægt vegna þess að það er almenn aðgerð. Ég tók eftir því að hæstv. iðnaðarráðherra reyndi að útskýra af hverju það var ekki gert, en einungis á að leggja á almenna notendur og þá er gjaldið komið upp í 30 aura. Virðulegi forseti. Það er allt satt og rétt sem kemur fram í greinargerð með frumvarpinu um lækkun hjá þeim sem búa í dreifbýli, sem er mjög gott, og hækkun hjá þeim sem búa í þéttbýli og eiga að fjármagna hana. En stóriðjan með sín 80% af framleiddri raforku á Íslandi á að sleppa. Ég er ósáttur við það. Það var hæstv. iðnaðarráðherra líka ósátt við. Hæstv. núverandi iðnaðarráðherra, Ragnheiður E. Árnadóttir, vildi fara þá leið sem starfshópurinn lagði fram. Það kom fram í frumvarpi sem núverandi hæstv. forseti Alþingis, Einar K. Guðfinnsson, var fyrsti flutningsmaður að. Ég var á þeirri tillögu ásamt fleiri jafnaðarmönnum og þarna sé ég framsóknarmenn og vinstri græna o.s.frv. En hver skyldi hafa verið einn af sex flutningsmönnum sjálfstæðismanna, á því frumvarpi?  Einhverra hluta vegna gat, að mínu mati, hæstv. ráðherra ekki útskýrt það í stuttum andsvörum áðan hvers vegna við ætlum að sleppa stóriðjunni. Ég hefði talið það farsælli leið að leggja þetta á alla kaupendur að raforku á Íslandi til að ná sem breiðastri sátt um jöfnunaraðgerðina sem er í takt við aðrar jöfnunaraðgerðir sem við erum með, sama hvort það er í fjarskiptakerfinu eða gagnvart jöfnunarsjóði olíuvara, eins og getið er um hér. Við getum tekið upp svona jöfnunaraðgerðir á fleiri sviðum. Ég spyr hæstv. ráðherra og bið hana að svara því á eftir þegar þessari umræðu lýkur hver rök hennar eru fyrir því að sleppa stóriðjunni og þar með hækka um 20 aura á hverja kílóvattstund á þá kaupendur sem kaupa þær 5000 gígavattstundir sem hér er talað um að leggja á. 500 af þeim eru forgangsorka sem á bara að bera 10 aura, en hinar 2.885 kílóvattstundirnar eiga að bera 30 aura. Virðulegi forseti. Mér finnst vera mikill munur, mjög mikill munur, á þeim frumvörpum sem hæstv. iðnaðarráðherra flytur núna sem iðnaðarráðherra og sem hún flutti sem óbreyttur þingmaður árið 2012 í framhaldi af því að hin pólitíska nefnd skilaði þessari tillögu. Mér finnst þetta vera stóra spurningin og tek undir það með hæstv. ráðherra að ekki skal standa á því að á vegum okkar í atvinnuveganefnd verði farið vel í gegnum þetta frumvarp og ég mun meðal annars beita mér fyrir því að skoða verði hvers vegna stóriðjan á að sleppa. Ég tel að það sé ekki sértæk aðgerð að leggja 10 aura á allar seldar kílóvattstundir í landinu. Ég tel að það sé almenn aðgerð og þar með erum við ekki að mismuna notendum, þ.e. stóriðju á móti einkaaðilum eða almenningi í landinu. Grunnhugsunina tek ég algerlega undir og hún er mér að skapi, enda var þessari vinnu startað, eins og ég segi, í tíð síðustu ríkisstjórnar þó svo það hafi ekki tekist að ná nema fyrsta skrefinu, þeim 150 milljónum sem voru lagðar inn í þetta árið 2013, í fyrsta skipti frá árinu 2004. En þetta er það sem ég geri mestar athugasemdir við. Í tíð síðustu ríkisstjórnar neyddumst við líka til þess, eins og varðandi svo mörg önnur atriði sem ég hef áður gert að umtalsefni. Það var ekki með neinni gleði sem menn studdu ýmsar hækkanir skatta, niðurskurð í heilbrigðismálum, öldrunarmálum o.s.frv., það var ill nauðsyn eftir að landið var nánast farið á hausinn á haustdögum 2008. Eitt af því sem við lögðum til var orkuskattur sem er um 12 aurar á selda kílóvattstund og áttu að gilda til 31. desember 2012. Við neyddumst hins vegar til vegna ástands í ríkisfjármálum að framlengja þann skatt um þrjú ár, ef ég man rétt, en það var alltaf hugsunin hjá okkur sem unnum að þeim málum í nefndum og annars staðar á vettvangi þingflokka að hluti af þeim orkuskatti mundi trappast niður og hluti af honum fara inn í niðurgreiðsluna, jöfnunarsjóðinn, eins og hér er verið að leggja til. Við vissum um þessa peninga. Þennan orkuskatt borga allir notendur. Hvers vegna skyldum við ekki geta lagt 10 aurana á alla notendur, ég tala nú ekki um ef hæstv. ríkisstjórn mundi kannski fara í þennan orkuskatt eins og hún er alltaf að hæla sér af og hæstv. forsætisráðherra kemur varla upp í ræðustól án þess að tala um að hann sé að betrumbæta allt sem gert var á síðasta kjörtímabili, taka af skatta og hækkanir o.s.frv? Þess vegna spyr ég hæstv. iðnaðarráðherra: Er það stefna núverandi hæstvirtrar ríkisstjórnar að leggja af þennan orkuskatt? Ef svo er, hvenær mun það frumvarp koma fram? Ef við ætlum að trappa hann niður og miða við það sem ég sagði áðan sem var hugsun síðustu ríkisstjórnarflokka um að hann mundi smátt og smátt koma inn í niðurgreiðslurnar í samræmi við tillögur þessarar nefndar, er þar borð fyrir báru. Með öðrum orðum þurfum við ekki að hækka um 30 aura á alla almenna notendur raforku í landinu. Þetta er að mínu mati ekki flóknara en það. Það er annað sem ég geri líka athugasemdir við og enginn má taka það þannig að ég sé að tala gegn þessari jöfnunaraðgerð. Ég skal vera síðasti maður til þess, ég hef oft talað um þetta ásamt með jöfnun flutningskostnaðar, sem líka var komið á í tíð síðustu ríkisstjórnar undir handleiðslu þáverandi viðskiptaráðherra, hv. þm. Árna Páls Árnasonar. Hér er nefnilega smeygt inn einum þætti þar sem hæstv. ríkisstjórn ætlar að spara sér 240 milljónir í útlögðum kostnaði ríkissjóðs, þ.e. þær 240 milljónir sem lagðar eru árlega inn í niðurgreiðslujöfnunarsjóðinn, vegna þess að þessi skattheimta upp á 30 aura á að gefa það mikið að það fjármagnar algjörlega jöfnunarsjóðinn. Þá eiga 240 milljónirnar á síðasta ári að leggjast niður og renna inn í ríkissjóð. Það er ein spurning mín til hæstv. ráðherra hvers vegna hún fer þá leið að ákveða að þær 240 milljónir sem eru búnar að vera þarna inni í 11–12 ár og hafa verið endurnýjaðar af öllum ríkisstjórnum, og sennilega fulltrúum allra flokka nema nýjustu flokkanna, eigi að renna til baka. Það hefur verið stefnumörkun um að setja þessar 240 milljónir árlega inn. Þær eru inni. Það er reiknað með þeim í útgjöldum ríkissjóðs. Af hverju eiga þær allt í einu að renna til baka núna? Mér virðist við fljótan hugarreikning að ef 240 milljónirnar væru inni og ef sú leið hæstv. iðnaðarráðherra verður ofan á að leggja þetta eingöngu á almenning í landinu en ekki stóriðjuna mætti sá skattur lækka niður í 21 aur, um tæpa 10 aura. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra útskýri fyrir okkur af hverju þessar 240 milljónir eiga að detta út árið 2016, þetta framlag ríkissjóðs, þessi litla upphæð sem þó hefur verið öll þessi ár, hefur hangið inni þrátt fyrir erfiðleika og hefur ekki verið hróflað við og staðfest af fjórflokknum, við skulum bara nota það orð, sem hefur setið á Alþingi. Virðulegi forseti. Ég fagna því skrefi sem hér er verið að fara, að við ætlum að jafna raforkukostnað hjá 10% landsmanna sem búa í dreifbýli og búa við hvað hæstan raforkukostnað. Þetta er jöfnunaraðgerð sem jafnaðarmaður eins og ég get ekki annað en tekið undir þótt ég hafi fyrirvara og spurningar. Ég mun líka fara með spurningar mínar inn í atvinnuveganefnd og kalla eftir útreikningum og frekari skoðunum hvað þetta varðar. Með öðrum orðum fagna ég þessu frumvarpi. Ég fagna því að við ætlum að stíga þetta skref. Það skerðir lífskjör fólks, 10% landsmanna sem búa í dreifbýli, að búa við þann háa raforkukostnað sem þar er. Það skekkir lífskjör. Það veldur búseturöskun og hefur gert. Í frumvarpi sem ég hef gert hér að umtalsefni og var flutt og hefur verið flutt síðan skýrslan kom út eru tekin dæmi um upphitunarkostnað í dreifbýli og í þéttbýli. Þar sjá menn þetta og í raun og veru ætti ekki að þurfa annað en þá töflu til að sannfæra alla alþingismenn um að sanngjarnt er að jafna kostnaðinn. Hvernig við fjármögnum það eru hins vegar skiptar skoðanir um og gæti orðið að deiluefni milli flokka hvaða leið á að fara hvað það varðar. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvaða breyting hefur orðið á afstöðu hæstv. ráðherra frá því að hún var óbreyttur þingmaður og lagði áðurnefnt frumvarp fram 

Frú forseti. Það frumvarp sem hér er flutt af hæstv. ráðherra er tvímælalaust skref í rétta átt og er til bóta. Það er í sjálfu sér ástæða til að staldra við og fagna því að þverpólitísk samstaða virðist vera um jöfnuð í þessum efnum. Við eigum ekki alltaf því láni að fagna að pólitískar fylkingar þvert yfir litrófið geti staðið saman að því að jafna út aðstöðumun sem landsmenn búa við, en það virðist nú sem betur fer vera á dagskrá í þessu tilviki. Það er fagnaðarefni. Svo má að sjálfsögðu ræða um og eftir atvikum deila um hvaða leiðir eru bestar til þess og hvernig á að fjármagna þá jöfnun. Hér hafa menn þegar rætt það að hugmyndir voru uppi um það, og skýrslur og tillögur gengu út á það, að jöfnunin færi fram í gegnum gjaldtöku af allri seldri raforku og að sjálfsögðu nægja þá lægri fjárhæðir til að ná fram sambærilegum markmiðum um jöfnun. Ég er auðvitað þeirrar skoðunar að það væri að mörgu leyti hin eðlilega nálgun í þessum efnum. Það væri „meiri jöfnun“ og ekki bara bundið við almenna notendur raforku. Það má líka velta fyrir sér hvaða hugmyndafræði liggur þar til grundvallar og kemur inn á orkuskattinn eða það gjald sem tekið var upp á síðasta kjörtímabili á alla selda raforku og selt heitt vatn miðað við sambærileg gjöld miðað við orkuígildi. Þessir frægu 12 aurar á kílóvattstund. Hugsunin þar er sú að þjóðin njóti einhverrar sameiginlegrar rentu af þeim verðmætu auðlindum sem orkuauðlindirnar eru. Það er mjög nærtækt að ráðstafa einhverjum hluta þeirra tekna til að gera almenning í landinu - alla - sem jafnast setta gagnvart þessum gæðum. Þannig að mér hugnaðist að sjálfsögðu langbest sú nálgun að horfa á uppsprettu verðmætanna sem eru orkuauðlindirnar, að koma þar við einhverri skattlagningu eða gjaldtöku og ráðstafa því síðan með skilvirkum hætti til að gera landsmenn alla sem jafnsettasta. Telji menn þá leið ekki færa, að ekki sé pólitískur vilji til þess, er hér getum við sagt plan B sem er að sjálfsögðu betra en núverandi ástand. Það er alveg á hreinu. Ég endurtek að ég fagna því að minni pólitískar deilur virðast vera uppi núna um að jafna aðstöðumun að þessu leyti en hefur kannski stundum verið áður. Ég er svo gamall í hettunni að ég man ítrekað tilraunir, til dæmis tiltekinna stjórnmálaafla, til að fella niður jöfnun á olíudreifingu, að leggja af jöfnunarsjóð olíuvara. Við vorum að framlengja líftíma hans með lögum núna hér fyrir jólin. Við vorum líka að festa í sessi það fyrirkomulag sem komst á á síðasta kjörtímabili að jafna nokkuð flutningskostnað í landinu. Settum þau lög held ég þannig að nú gilda þau til 2020. Þá hefur frekar áunnist en hitt í þeim efnum að jafna að einhverju leyti aðstöðumun landsmanna hvað þetta varðar. Þetta ætti að vera okkur minna viðfangsefni en var hér áður fyrr, m.a. vegna þess að þrátt fyrir allt hefur hitaveituvæðingu miðað nokkuð áfram í landinu. Það lækkar sífellt, sem betur fer, það hlutfall landsmanna sem ekki hefur aðgang að þeim gríðarlegu hlunnindum sem það eru að hita upp hús sín með ódýru vatni og er sjálfsagt komið niður í 8–9% af íbúðarhúsnæði í landinu með hitaveitu á Skagaströnd og nokkrum minni hitaveitum sem hafa komið til sögunnar á síðustu missirum, ég tala nú ekki um ef nokkuð stórt þéttbýlissvæði eins og Höfn í Hornafirði bættist við einhvern tímann á næstunni, ætti það enn síður að standa í mönnum að jafna aðstöðumun þess litla minni hluta landsmanna sem ekki nýtur þeirra gríðarlegu hlunninda sem aðgangur að hitaveitu er. Að sjálfsögðu er raforkukostnaðurin, orkukostnaðurinn, einnig mikilvægur þegar kemur að samkeppnisstöðu almenns atvinnulífs, iðnaðar o.s.frv., bæði hvað varðar verð og ekki kannski síður gæði og að eiga kost á frífösun rafmagns og flutningsgetu og flutningsöryggi sem fullnægi þörfum. En það vantar því miður talsvert upp á það. Við erum ekki að gera okkur allt það mat úr þessari auðlind, við Íslendingar, sem við gætum ef við tækjum á tilteknum flöskuhálsum sem enn standa okkur fyrir þrifum eins og til dæmis að ekki skuli vera hægt að rafvæða nokkrar af fiskimjölsverksmiðjunum í landinu vegna þess að flutningskerfið býður ekki upp á afhendingu á þeirri orku. Það er auðvitað alger synd og algjör sorg. Á því þarf að taka. Ástandið í þessum efnum eins og það var hér áður - bara rétt til að rifja það upp - var nokkuð sérkennilegt satt best að segja. Það var þannig að í reynd niðurgreiddu notendur á veitusvæðum Rariks í þéttbýli flutningskostnaðinn í strjálbýlinu. Þetta var kannski ekki eins mikið tiltökumál á meðan stór og fjölmenn þéttbýlissvæði tilheyrðu því dreifikerfi, meðan til að mynda Suðurnes voru enn á veitusvæði Rafmagnsveitna ríkisins. Þegar þau urðu að sjálfstæðu veitusvæði og fleiri þéttbýlisstaðir heltust úr lestinni var um nokkurt árabil ástandið þannig að það voru tilteknir minni þéttbýlisstaðir á landsbyggðinni sem lentu þó á dreifuveitusvæði Rariks, þetta er fyrir tíma þéttbýlis- og dreifbýlisgjaldskráa, sem í reynd niðurgreiddu flutningskostnaðinn í hinu eiginlega strjálbýli. Höfuðborgarsvæðið, Suðurnes, Akureyri, Húsavík og nokkrir fleiri þéttbýlisstaðir voru komnir með sínar eigin veitur eða voru í öðrum veitum, þá sat eftir dreifisvæði Rariks og það var í reynd þannig að þéttbýli þar borgaði niður flutningskostnaðinn út á dreifbýlissvæði áður en gjaldskránni var skipt upp. Ekki mjög sanngjarnt fyrirkomulag það, enda kveinuðu menn og kvörtuðu mjög. Ég man eftir miklum umkvörtunum, t.d. á Dalvík og víða, þar sem Rarik kom við sögu, annaðhvort beint sem dreifiaðili eða sem milliliður í dreifingu. Þannig að þetta er tvímælalaust til bóta. Hér er þá verið að setja upp það fyrirkomulag að almennir notendur taki sameiginlega á sig byrðarnar af þessari jöfnun. Ég held engu að síður að nauðsynlegt sé að fá einhverja vitneskju um það, ef ekki hér við umræðuna þá áður en Alþingi lýkur umfjöllun um þetta mál, m.a. í ljósi sögunnar. Ég heyri nú að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er að stinga orði að hæstv. ráðherra sem flutti hér gagnmerkt frumvarp eins og vitnað hefur verið til um að fara aðra leið, að láta alla kaupendur raforku taka þetta á sig sameiginlega áður en niðurstaða fæst um hvað eigi að gera með orkugjaldið. Nú hefur núverandi ríkisstjórn ekki hróflað við þeirri framlengingu sem ákveðin var hér á árinu 2012, að það skyldi framlengt um einhver ár í viðbót. Hv. þm. Kristján L. Möller hefur rifjað það upp alveg réttilega að menn sáu það alltaf fyrir sér að þar væri kominn til sögunnar tekjustofn sem gæti að hluta breyst í tekjustofn fyrir jöfnun innan kerfisins þegar ríkissjóður væri orðinn betur aflögufær um að missa einhverjar tekjur út úr þeim tekjupósti. Á meðan ákvað fyrri ríkisstjórn á árinu 2012 að auka í áföngum framlög til niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði. Fyrsta skrefið í þeim efnum var, eins og kunnugt er, tekið í fjárlögum ársins 2013 þegar þær greiðslur voru hækkaðar um 175 milljónir, eins og dæmið stóð á því ári hefði þurft þrjá slíka áfanga til að ná nokkurn veginn aftur markmiðunum um jöfnun varðandi húshitunarkostnaðinn með raforkukyndingu sem slíkan. En dreifingarkostnaðurinn skiptir hér miklu máli. Það er að sjálfsögðu til mikilla bóta að taka á honum líka og jafnframt, því það er almenn ráðstöfun sem tekur til allrar raforkunotkunar, ekki bara til húshitunar. Varðandi frumvarpið hefði ég viljað í allri vinsemd benda á að mér fyndist að greinargerð frumvarpsins hefði mátt vera ítarlegri og gera betur grein fyrir forsögu málsins í heild sinni og þar á meðal þeim skýrslum og þeim tillögum sem áður höfðu komið fram, jafnvel þó að hæstv. ráðherra og hæstv. ríkisstjórn hafi ákveðið að fara að einhverju leyti aðra leið í þessum efnum. Eins er það athyglisvert að sjá það hér listað að samráðinu við gerð frumvarpsins hafi verið þannig háttað að það hafi verið við Orkustofnun, við Samorku og Hagstofu Íslands. Punktur. Ég hefði nú haldið að það væru nú ýmsir fleiri sem eðlilegt hefði verið að hafa þarna til samráðs svo sem eins og fulltrúa notendanna og á ég þá til dæmis við sveitarfélög og landshlutasamtök og eftir atvikum neytendasamtök og aðra slíka. Herra forseti. Ég held að ég hafi komið þeim sjónarmiðum að sem ég vildi á þessu stigi málsins gera varðandi þetta mál. Þetta er að sjálfsögðu skref í rétta átt og ber að fagna því að vilji er til þess að jafna aðstöðumun í þessum efnum og um það virðist ekki þurfa að deila pólitískt. En að sjálfsögðu má skoða bestu færar leiðir í þeim efnum. Ein leið gæti að sjálfsögðu verið sú að notast við þetta jöfnunargjald á almenna notendur raforku á meðan ríkissjóður teldi sig þurfa á orkuskattinum í heild sinni að halda, en færa svo fjáröflunina í áföngum yfir í það að framlengja tilvist þess tekjustofns þannig að allir notendur orku í landinu, bæði raforku og heits vatns, tækju sameiginlega á því að jafna þennan aðstöðumun á grundvelli þeirrar hugmyndafræði að í reynd væri þar um auðlindagjald eða auðlindarentu að ræða sem þjóðin tæki til sín með þessum hætti og endurráðstafaði svo að hluta til, eða þess vegna að öllu leyti, í það verkefni að jafna aðstöðumun landsmanna. Hann er gríðarlegur í þessum efnum. Jafnvel þó kostnaður sé að verulegu leyti eða öllu leyti jafnaður gleymast oft þau miklu hlunnindi önnur sem því eru samfara t.d. að búa á svæðum sem hafa aðgang að hitaveitu varðandi svo marga aðra hluti sem ekki eru þó alltaf teknir með í reikninginn. Við getum tekið sem dæmi frístundabyggðir og það að hafa aðgang að heitu vatni í þeim, möguleika til iðnaðaruppbyggingar og iðnaðarþróunar og ótal margt annað sem menn fá ekki búandi á köldum svæðum þó svo kannski kyndingarkostnaður þeirra eða raforkukostnaður verði í auknum mæli jafnaður. Það er alveg nóg að búa í sjálfu sér við þann aðstöðumun fyrir hin köldu svæði að eiga ekki alla þá möguleika sem tengjast aðgangi að heitu vatni þó svo að ekki sé um verulegan kostnaðarmun að ræða líka.

Virðulegi forseti. Það er áhugavert að fylgjast með þessari umræðu. Hingað koma hv. þingmenn og keppast við að eigna sér málið. Það verður líka að teljast nokkur frétt í það minnsta að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon tók af allan vafa um orkuskattinn sem átti að vera tímabundinn, að það stóð ekki til að hafa hann tímabundinn heldur átti að nota hann í þessa niðurgreiðslu. Ég skildi hv. þm. Kristján Möller þannig að hann ýjaði að hinu sama og það þykir mér nokkuð áhugavert. Hér hafa menn líka sagt að þessar niðurgreiðslur hafi fyrst verið á fjárlögum 2013. Nú liggur alveg fyrir, klippt og skorið, hver afkoman var fyrir árið 2013, í það minnsta fyrstu 11 mánuðina, og öllum má vera ljóst að þau voru gúmmítékkafjárlög, fjárlög þar sem menn lofuðu fjármunum og gerðu ráð fyrir fjármunum sem engin innstæða var fyrir. Það þarf enginn að deila um það. Sú niðurstaða liggur nú fyrir, þ.e. fyrir fyrstu 11 mánuði ársins, og niðurstaða er komin í þær deilur sem voru um það mál á síðasta ári. 
             Virðulegi forseti. Mér sýnist ég vera ósammála öllum hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Ég vara við því að við förum þessar leiðir. Hér eru menn að setja nýjan skatt til að auka niðurgreiðslur fyrir þá sem bera háan raforkukostnað á ákveðnum stöðum á landinu og það er gert í nafni jöfnunar. Ég hvet fólk til að hugsa aðeins þá hugsun til enda. Útgjöld heimila eru meira en bara það sem snýr að þessu og ef við ætlum að jafna allan kostnað á milli landsvæða er af mörgu að taka. Ég vek athygli á því að sem betur fer er á flestum þeim svæðum þar sem á að greiða niður raforkukostnað sérstaklega mun lægri kostnaður við að kaupa eða leigja sér húsnæði, svo að dæmi sé tekið. Ég tel ekki vilja fyrir því, hvað þá að það sé framkvæmanlegt að jafna þann kostnað. Það er markmið í sjálfu sér að lækka orkukostnað landsmanna allra og það er mikilvægt að við leitum allra leiða til að það sé gert en við munum aldrei ná, alveg sama hvað við reynum, að jafna allan kostnað á milli landshluta eða jafnvel milli hópa fólks í landinu. Oftar en ekki hafa þær leiðir sem við höfum farið til að svo megi verða ýtt undir ákveðið ójafnræði. Ég beini því sérstaklega til virðulegs forseta, vegna þess að allt sem gert er hefur fordæmisgildi, að athuga að hér er um að ræða skattamál og sömuleiðis ríkisútgjöld eins og kemur skýrt fram í frumvarpinu og athugasemdum við það. Það skiptir því máli að þær hv. þingnefndir sem fjalla um þau mál í þinginu fari yfir þetta mál. Þegar fulltrúar Byggðastofnunar komu fyrir hv. fjárlaganefnd og ræddu þessi mál og önnur þá hafði ég áhuga á að sjá einhvern samanburð á milli einmitt kostnaðar við húsnæðiskaup, sömuleiðis leigukostnað og fasteignagjöld á milli landsvæða og spurðist því fyrir um það. Þær upplýsingar lágu ekki fyrir en mér var lofað ég fengi þær mjög hratt og vel en hef ekki fengið þær enn þá. Ég hef aflað mér einhverra upplýsinga hjá Þjóðskrá, sem er með stóran hluta af fasteignamati, og það verður að segjast eins og er að aðstöðumunur og munur fasteignaverðs á milli landshluta er mjög mikill. Munurinn er vart marktækur í prósentum en ef hann væri reiknaður þannig væri um að ræða þúsundir prósentna. Ég efast ekki um afskaplega góðan ásetning eins og er svo oft hjá hv. þingmönnum og í þessu tilfelli hæstv. ríkisstjórn. Ég held að kerfi sem þetta muni frekar flækja hlutina en ná tilætluðum árangri, fyrir utan að við munum ekki að taka alla hluti fyrir varðandi jöfnun á aðstöðumun milli fólks. Þetta er bara einn þáttur þess máls. Það er svo sannarlega um að ræða margs konar útgjöld hjá venjulegum fjölskyldum á Íslandi. Ég er hins vegar algjörlega meðvitaður um að í þessu máli er ég í miklum minni hluta í þinginu. Það er bara þannig. Það breytir ekki skoðun minni. Stundum er maður í minni hluta en það er mikilvægt, að mínu áliti, að fleiri sjónarmið komi fram í þessu máli. Ef þetta frumvarp verður að lögum, sem ég tel góðan meiri hluta fyrir í þinginu, tel ég afskaplega mikilvægt að við vöndum til lagasetningarinnar og skoðum þessi mál vel. Ég nefndi hér að það skipti máli að við skoðuðum aðstöðumuninn á milli svæða. Ef maður les frumvarpið má skilja það þannig að fyrst og fremst sé um að ræða niðurgreiðslu til svæða í dreifbýli og miðað við sumar skilgreiningar þarf alla jafna svæði sem í umræðunni er talað um sem dreifbýli ekki að uppfylla þau skilyrði, jafnvel þótt um sé að ræða litla staði sem eru tengdir við dreifbýli. Ýmislegt bendir til þess við lestur frumvarpsins að fyrst og fremst sé um að ræða dreifbýli, þ.e. sveitir, en lítil kauptún og þorp muni ekki heyra undir niðurgreiðslu samkvæmt lögunum. Eftir eftirgrennslan og eftir að hafa skoðað frumvarpið veit ég ekki hvort það sé rétt. Ég efast ekki um að það verði skoðað vel í meðförum nefndarinnar eins og hæstv. ráðherra vísaði sérstaklega til og hvatti til þess að vel yrði farið yfir málið og tek ég undir með hæstv. ráðherra hvað það varðar. En ef málið fer fram í anda laganna er um að ræða sérstakan skatt á þá íbúa landsins sem bera lægri raforkukostnað og er þá væntanlega fyrst og fremst um að ræða höfuðborgarsvæðið og Reykjanes. Hins vegar verður sá skattur nýttur til niðurgreiðslu til hinna dreifðu byggða. Það væri skynsamlegt að skoða sérstaklega hvaða svæði mundu heyra þar undir. Virðulegi forseti. Ég vildi bara vekja athygli á þessum sjónarmiðum í umræðunni og segja mína skoðun. Þrátt fyrir að það sé mjög mikilvægt og ég taki undir það markmið að lækka orkukostnað allra landsmanna þá held ég að slíkar leiðir verði oftar en ekki til þess að draga úr nýsköpun og hvata til leiða til að lækka orkukostnað hjá hinum dreifðu byggðum. Því miður getum við ekki náð að jafna aðstöðumun milli svæða þótt við ætlum okkur það og þótt við leggjum okkur öll fram munum við ekki geta það. Það sem ég veit að er mjög aðkallandi núna, ef við erum að tala um aðstöðumun og slæma aðstöðu fólks, og vek athygli á að er eitt brýnasta vandamálið, er ástandið á leigumarkaði á höfuðborgarsvæðinu. Ég veit að þar er ástandið mjög alvarlegt  Ég ætla ekki að hafa þetta lengra, virðulegi forseti, en vil þó að lokum hvetja til þess að menn hugsi það vandlega hvaða hv. þingnefndir fjalla um þetta mál. Hér er bæði um að ræða skattamál og ríkisútgjaldamál. Það er mikilvægt að mínu áliti að þær hv. þingnefndir sem eiga að fjalla um slík mál fari yfir þetta mál.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 98/2004, um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku. Eins og fram hefur komið fyrr í umræðunni er ástæða til að fagna því að hér sé reynt að stíga frekari skref til að jafna stöðu þeirra sem búa í dreifbýli og þeirra sem búa í þéttbýli, þ.e. jafna þann mismun sem þar er víða á varðandi þjónustu. Það er líka búið að fara ágætlega yfir söguna að hluta til en næst á undan mér í ræðustól var hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hafði miklar efasemdir um að jöfnun með þessum hætti ætti rétt á sér. Ég ætla að vona að hann hafi mælt rétt þegar hann sagði að hann væri væntanlega í litlum hópi ef ekki einn sem talar gegn þeirri viðleitni að jafna kostnað. Það eru mörg fordæmi um að jafna kostnað. Menn settu sérstök gjöld og eru með það við dreifingu á olíuvörum. Menn voru meira að segja með það á sementsflutningum á sínum tíma og á verði á sölu á sementi. Menn hafa farið í aðgerðir til þess að reyna að jafna stöðu dreifbýlis og þéttbýlis varðandi nettengingar og alla slíka þjónustu. Nú nýjast er að menn hafa verið að styrkja almenningssamgöngur til að reyna að tryggja möguleika þeirra sem búa í dreifbýli og dreifðum byggðum til að nýta sér almenningssamgöngur umfram það sem verið hefur. Það eru fordæmi fyrir því og það var náttúrlega gríðarlega mikið skref á sínum tíma, þegar menn jöfnuðu símkostnað og hættu að borga símkostnað eftir því hvar þeir bjuggu. Á móti kemur að aftur hefur komið upp mismunun hvað varðar nettengingar og kostnað við þær. Talandi um hvort þetta borgar sig eða ekki er það líka þannig að menn hafa meira að segja gripið inn í í allri Evrópu þar sem menn hafa sett reglur til að hindra að einstakir milliliðir, eða þeir sem komast í yfirburðastöðu eða geta verslað sín á milli, geti lagt á kostnað eins og varðandi notkun á farsímum eða farsímaþjónustu í Evrópu. Þetta eru allt saman dæmi um þá viðleitni að jafna kostnað og búsetuskilyrði í landinu í heild. Við sem búum utan Reykjavíkur, og ég tala ekki um þá sem búa enn þá lengra, getum auðvitað séð ótal kosti við að búa í dreifbýlinu. Auðvitað verður þetta aldrei jafnað að fullu en ég held að það sé gríðarlega mikilvægt að hér sé stigið skref til að bæta búsetuskilyrðin hvað varðar raforkukostnað, hvort sem er til húshitunar eða almennrar starfsemi úti á landi eða reksturs heimilisins. Í þessu frumvarpi hefur verið valin sú leið að setja jöfnunargjald vegna dreifingar á raforku, en eins og hér hefur líka verið rifjað upp voru gerð skil á milli hjá raforkufyrirtækjum. Annars vegar er um að ræða dreifingaraðila og hins vegar söluaðila og því miður tókst okkur ekki að ganga þannig frá því að dreifiaðilarnir væru þá að minnsta kosti þannig að það væri þá opinbert kerfi sem tryggt væri um allt land en á sama tíma væri þá samkeppnin í sambandi við þjónustuna og notkunina, þ.e. sölu í gegnum það kerfi. Þetta hafa sjálfsagt verið mikil mistök og ég tel það hafa verið á þeim tíma, en við búum við þessi lög í dag og það hefur verið augljóst, af því að menn hafa líka verið með þær reglur að ekki mætti færa til kostnað þá hafa menn þurft að borga há dreifingargjöld á ákveðnum svæðum langt umfram það sem eðlilegt er. Og það hefur gert búsetuskilyrðin mun verri en ella. En þarna er aðeins verið að taka á þessum þætti. Það er svolítið fróðlegt að skoða það í samhengi við þá niðurstöðu sem varð í vinnu sem við vorum að ræða um hér fyrr í andsvörum, að í framhaldi af fundi fyrrverandi ríkisstjórnar á Ísafirði í apríl á árinu 2011 þar sem var einmitt verið að ræða við Vestfirðinga, sveitarfélögin á svæðinu og íbúa, um það hvað brynni helst á þessum aðilum, þá kom í það minnsta mjög skýrt fram að þetta er eitt af því sem brennur mjög á Vestfirðingum, þ.e. kostnaðurinn við raforku og húshitun en ekki síður líka raforkuöryggið, það að geta tryggt að þjónusta sé á viðkomandi svæðum. Síðan var auðvitað rætt líka um samgöngurnar sem skipta gríðarlega miklu máli og nettengingar og aðgang að háhraðaneti. Í framhaldi af þessu var skipaður sérstakur starfshópur þar sem fjalla átti um breytingar á niðurgreiðslum til húshitunar og skoða hvernig lögin hefðu virkað frá því að þau voru sett árið 2004, hvernig hefði tekist að jafna þennan kostnað. Illu heilli hefur komið í ljós að sett var ákveðin upphæð í upphafi, um 240 milljónir ef ég man rétt, og síðan hefur sú tala nánast verið óbreytt þangað til á síðasta ári þegar bætt var í af fyrrverandi ríkisstjórn. Þessi hópur gerði tillögur um þrjú atriði í meginatriðum, fyrst og fremst þrjú atriði. Í fyrsta lagi var lagt til, svo að ég lesi bara upp úr skýrslunni, með leyfi hæstv. forseta: „Í fyrsta lagi er lagt til að grundvallarbreyting verði gerð á niðurgreiðslukerfinu þannig að flutningur og dreifing á raforku til hitunar íbúðarhúsnæðis verði niðurgreidd að fullu. Kerfið verður þá sjálfvirkt þar sem öllum breytingum á verði á raforkudreifingu yrði mætt með sjálfvirkum hætti án þess að sérstök ákvörðun þurfi að liggja þar að baki.“ Þarna er sett háleitt markmið um að það verði jafnað fullkomlega þarna á milli. Ég fór til dæmis fram með það í síðustu kosningum og sagði: Þarna er komin tillaga um það með hvaða hætti er hægt að gera þetta. Förum nú fram öll saman, allir stjórnmálaflokkar, og fylgjum þessu eftir. Látum þetta rætast loksins, að það verði full jöfnun hvað varðar kostnað við flutning, dreifingu og sölu á rafmagni til húshitunar á þessum svæðum. „Í öðru lagi er gerð tillaga að breyttri fjármögnun niðurgreiðslna. Tillaga hópsins er að jöfnunargjald verði sett á hverja framleidda kWst sem næmi þeim kostnaði sem nauðsynlegur er á hverjum tíma til að niðurgreiða að fullu flutning og dreifingu raforku til upphitunar íbúðarhúsnæðis.“ Þarna hafa menn verið að setja spurningarmerki við það af hverju horfið er frá þessari hugmynd. Það kemur fram í skýrslunni mjög skýrt vegna þess að stórnotendurnir eru með allt upp í 80% af notkuninni, að með því að leggja þetta á alla þurfi miklu lægri upphæðir til að ná þessum jöfnuði en ella. Er talað þar um 10 aura sem hefði dugað á hverja framleidda kílóvattstund, en það hefur síðan í þessu frumvarpi verið val hæstv. ráðherra að fara aðra leið og leggja þetta eingöngu á millifærslu innan notendahópsins, þ.e. heimila og minni fyrirtækja, sleppa stóru notendunum sem þrátt fyrir allt eru þá með 80% af framleiðslunni. Ég vænti þess að þetta verði skoðað í hv. þingnefnd sem tekur frumvarpið til umræðu og meti hvort ekki er hægt að breyta þessu aftur í samræmi við tillögu þessa starfshóps sem skipaður var og var þverpólitískur. Það er líka forvitnilegt þriðja atriðið sem hópurinn gerir tillögu um: „… sem snúa að frekari jarðvarmaveituuppbyggingu og bættri orkunýtni, þar ber hæst að starfshópurinn leggur til að jöfnunargjald verði lagt á hitaveitur, svipað og á raforkuframleiðslu, sem geti ávallt tryggt viðgang og vöxt jarðvarmaveitna“. Þar sem menn hafa verið að taka í notkun nýjar hitaveitur og hafa borgað stofnstyrkjaframlag til margra ára fram í tímann og þar með tryggt að þeir þurfi ekki að borga jöfnun á húshitun til lengri tíma, nú síðast á Skagaströnd, hafa menn lagt á það áherslu að það þarf að fjármagna þetta, tryggja að það sé til fjármagn til að standa við þessi styrkjaframlög. Starfshópurinn vekur athygli á þessu og bendir á það. Ég held að það sé mikilvægt að við stöndum vörð um þá lausn því að áfram verður að berjast í því að reyna að nýta ódýrustu orkugjafana. Það eru fleiri forvitnilegar tillögur í þessari vinnu. Þar er víða verið að tala um niðurgreiðslu líka á húshitunarkostnaði hvað varðar olíunotkunina og verið að mæta jöfnun á þeim kostnaði. Menn hafa vakið athygli á því að nú er hægt að hita hús með umhverfisvænna eldsneyti. Þeir hafa bent á grisjunarvið, kurl og jafnvel svokallaðar viðarpillur sem þýðir þá að menn geta gert þetta með öðrum hætti en að nota olíu og það kemur fram í niðurstöðu nefndarinnar að ástæða sé til að skoða hvort ekki er hægt að greiða niður slíkar hitaveitur eða húshitun til jafns við olíuna. Ég fagna því mjög að menn skuli vera að stíga hér þessi skref og hvet núverandi ríkisstjórn og heiti stuðningi við það að við göngum áfram veginn til að ná þessum jöfnuði. Það verður auðvitað auðveldara ef við dreifum þessu á fleiri aðila en það er þá ekki stærsta málið. Málið er að við náum þeim markmiðum sem sett eru hér fram hvað þetta varðar. Á sama tíma þurfum við að leggja áherslu á það að á öðrum sviðum - eins og ég sagði áður þegar við vorum að ræða samgöngumálin sem skipta gríðarlega miklu máli hvað varðar kostnað og líka möguleika á að reka starfsemi. Ég gleymdi að nefna hér áðan, þegar við vorum að ræða um jöfnun, að jöfnun flutningskostnaðar hefur líka komið inn og viðleitni fyrrverandi ríkisstjórnar til að fara út í að bjóða út strandsiglingar varð til þess að stóru fyrirtækin fóru að sigla á ströndina sem hefur breytt mjög samkeppnisstöðu ákveðinna fyrirtækja á landsbyggðinni til hins betra. Ég treysti á að þetta mál verði unnið vel í nefndinni. Það var eitt sem vakti forvitni mína og hefði verið gaman að heyra betri umræðu um, þ.e. þegar menn fara þá leið sem hér er áætlað, að lagðir verði 30 aurar á alla raforkunotkun, síðan greiddur niður sá hluti sem snýr að dreifikerfunum, þá sýnist mér, og það hefði verið gaman að skoða - af því að hæstv. ráðherra nefndi Snæfellsnesið - hvernig þetta kemur út hjá þeim aðilum sem í raunveruleikanum fá hækkun á húshitunarkostnaði. Í heildina kemur mikil hækkun, það er svo mikil notkun varðandi húshitun, svo stór hluti af raforkunotkuninni er vegna húshitunar. Þar verður hækkun um 30 aura en á sama tíma lækkar dreifihlutinn með niðurgreiðslu, hann er misjafn eftir því hvar maður er staddur og hversu mikill tilkostnaður hvað varðar dreifingu á ákveðnum svæðum. Það verður fróðlegt að sjá það í umfjöllun nefndarinnar og í framhaldi umræðunnar hvernig þetta skiptist á ákveðin landsvæði miðað við þessi köldu svæði sem við höfum verið að glíma við. Þar eru stóru tölurnar, þegar við erum að skoða húshitunina á þessum köldu svæðum, þar eru stóru tölurnar. Við sögðum oft, bara þegar maður var sjálfur að borga gríðarlega háan húshitunarkostnaðinn á Akranesi á sínum tíma, þegar við borguðum niður Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar, sem sagt mjög dýra fjárfestingu, í umhverfi sem um margt var mjög skrýtið vegna þess að á þeim tíma sem var lögð 60 kílómetra lögn frá Deildartunguhver var ekki felldur niður söluskattur á lögninni en á sama tíma var byggt stóriðjuver á járnblendið á Grundartanga þar sem allur söluskattur var felldur niður. Þá sjáum við hvernig hugsunin var á þeim tíma. Við vorum að borga á þeim tíma sem við bjuggum á Akranesi oft margfalda upphæð á við Reykvíkinga. Ég ætla ekki að lýsa breytingunni þegar Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar fór inn í Orkuveitu Reykjavíkur og þau gjöld komu í staðinn. Áður var þetta nánast þannig að þegar menn fluttu í blokkir, ef þeir fengu reikninginn fyrir húsfélagið, héldu þeir að þeir væru að borga fyrir sína eigin íbúð og töldu það svipað og áður hafði verið. Þetta er ástandið sem mörg sveitarfélög búa enn þá við. Þess vegna hvet ég hæstv. ráðherra til að stíga næstu skref, vinna áfram að því að ná þessum jöfnuði og heiti stuðningi við hann í þeirri viðleitni. Ég held að ef við ætlum að halda áfram jafnri byggð í landinu, eða réttara sagt hindra fólksflótta og breytingar hvað varðar byggðirnar, verðum við að reyna að skapa eins gott, sambærilegt umhverfi og mögulegt er í hinum dreifðu byggðum á móti þéttbýli.

Virðulegi forseti. Ég vil gera eins og fleiri þingmenn, sem áður hafa talað hér, fagna framkomnu frumvarpi iðnaðarráðherra sem hún mælti hér fyrir og einungis segja að þetta frumvarp er eitt af þeim mörgu litlu málum, sem í sjálfu sér er stórt mál, sem við þurfum að hafa í lagi til að við getum talað um að við séum að jafna búsetuskilyrði í landinu og ættum með einhverju móti að segja að sé hluti af okkar byggðastefnu að hafa slíka hluti í lagi. Það er nefnilega oft talað um byggðamál og byggðastefnu sem einhverja dýra og flotta hluti. Ég vil meina að byggðamál og byggðastefna snúist líka bara um ákveðið jafnræði og einfaldleika í því að við jöfnuðum ákveðnum þáttum í samfélagi okkar á milli okkar, að við séum ekki að láta fólk í dreifbýli eða á landsbyggð bera óeðlilega byrði umfram aðra og svo öfugt. Við eigum ekki að demba endilega á þéttbýlisbúana einhverjum byrðum sem eru þá léttar í dreifbýlinu af þeim þáttum sem samfélag okkar er að fást við og það á til dæmis við um að virkja og vinna rafmagn og dreifa því um landið. Við tölum mjög oft um að þetta sé sameiginleg auðlind þjóðarinnar og sannarlega er raforkan auðlind þjóðarinnar. Þess vegna hefur mér sem íbúa í dreifbýli löngum sviðið það að þurfa að greiða sérstakt gjald fyrir að dreifa henni aftur út í sveitir því að með nokkurri einföldun má segja að rafmagnið sé sótt út í sveitirnar að stórum hluta. Þess vegna fagna ég þessu frumvarpi sérstaklega og ég er mjög ánægður að heyra marga sem hér hafa talað á sömu nótum. Við eigum þannig að geta náð hér í þinginu breiðri samstöðu um þetta. Síðan má nefna fleiri þætti eins og hv. þm. Guðbjartur Hannesson gerði áðan, eins og samgöngur og fjarskiptamál, sem ég er honum algjörlega sammála um. Þetta eru þættirnir sem við eigum að huga að þegar við ræðum um byggðamál og jöfn skilyrði til búsetu. Auðvitað er það þannig að við jöfnum aldrei alla hluti í okkar heimi. Það á að sjálfsögðu ekkert að vera þannig en okkur tekst samt ágætlega til með þá marga. Þetta frumvarp er aðeins fyrsta skrefið, hæstv. forseti, og ég skora á hæstv. iðnaðarráðherra að líta þannig á, í að ná fleiri mikilvægum sigrum til að jafna dreifikostnað á raforku og húshitunarkostnað eins og tíundað hefur verið hér. Ég bind góðar vonir við að við getum unnið úr þessu frumvarpi hið mikla framfaramál sem við þurfum á að halda. Ég vil undir lok þessarar stuttu ræðu minnar taka undir með hæstv. iðnaðarráðherra þegar hún nefnir boðaðar hækkanir dreifiveitna í dreifbýli. Mér finnst það ekki gott og tek undir með ráðherranum þar sem hún segir að hún hafi með bréfi til dreifiveitnanna óskað skýringa því að við getum einfaldlega ekki sætt okkur við þessar hækkanir með þeim hætti sem þær birtast okkur í fjölmiðlum og því megum við ekki heldur gera lítið úr því að hér ætti að vera góð samstaða um að takast á við þá umræðu og hrinda þá þessum boðuðu hækkunum til baka svo mögulegt sem það er. Ég skil vel þröngan kost dreifiveitna og kostnað við að byggja upp dreifiveitur í dreifbýli og að það hafi að einhverju leyti verið svelt á undanförnum árum. Það hefur verið rakið í þessari umræðu, við erum að gera stöðugt meiri kröfur um aukið afhendingaröryggi á rafmagni, við sjáum það einfaldlega í fréttum þessa dagana þar sem línumenn, hetjur þessa lands þessa dagana, eru að berjast við ísingu uppi á heiðum. Auðvitað kostar þetta allt sitt en við þessa umræðu vil ég einfaldlega mótmæla boðuðum hækkunum á raforku í dreifbýli.

Herra forseti. Ég ætla að leyfa mér að blanda mér stuttlega í umræðu um frumvarp um breytingu á lögum um jöfnun kostnaðar við dreifingu raforku, með síðari breytingum, um jöfnunargjald, sem hér hefur farið fram. Ég tel að sjálfsögðu mikilvægt að þessi mál séu rædd og að leitað sé leiða til að jafna sem best búsetuskilyrði í landinu, bæði á þessu sviði og ýmsum öðrum sviðum. Hér hefur verið haft á orði af ýmsum, m.a. síðustu tveimur ræðumönnum í þessu máli, að aldrei verði hægt að jafna búsetuskilyrði að fullu. Það kann vel að vera rétt en að sjálfsögðu þarf þá að velta fyrir sér hvar það sé gert og á hvaða sviðum, og hvaða sviðum ekki, og hvar menn búa við mismunandi skilyrði. Hvernig vilja menn þá taka á því? Ég tel ástæðu til þess að það mál sem hér er til umfjöllunar fái ítarlega umfjöllun og vinnu í nefnd. Um leið og ég segi að ég sé sammála því meginmarkmiði að jafna sem mest má búsetuskilyrðin, m.a. að því leyti sem hér er til umræðu, segir mér svo hugur um að til dæmis sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu muni mörg hver og kannski öll hafa ýmsar athugasemdir fram að færa við útfærsluna í þessu frumvarpi. Það blasir við, og kannski á það heima hér í umræðunni í kjölfar ummæla síðasta hv. ræðumanns um hækkanir á opinberum gjaldskrám, að frumvarpið mun eins og það er útfært þýða gjaldskrárhækkanir eða hækkanir á álögur hjá íbúum, m.a. hér á höfuðborgarsvæðinu. Það verður fróðlegt að skoða hvaða áhrif það hefur þá á kaupmátt þeirra sem hér búa. Það er hlutur sem þarf að sjálfsögðu að horfa á í samhengi við annað. Mér finnst mikilvægt að í þeirri vinnu sem nefndin mun inna af hendi verði reynt að greina hvaða verðjöfnun er nú þegar í gangi í raforkukerfinu og hvernig hún kemur út. Meðal annars má benda á að Orkuveita Reykjavíkur rekur háspennukerfi innan höfuðborgarsvæðisins sem er annars staðar á landinu rekið af Landsneti. Kostnaðurinn við það háspennukerfi er borinn af íbúum höfuðborgarsvæðisins, þeim sem eru á svæði Orkuveitunnar, en kostnaðurinn við Landsnetið er hins vegar borinn af öllum raforkunotendum, þar með talið þeim sem bera jafnframt kostnað af háspennukerfi Orkukveitunnar hér á höfuðborgarsvæðinu. Það eru hlutir sem mér finnst mikilvægt að við höldum til haga í umræðunni. En eins og ég segi er ég að sjálfsögðu sammála því meginmarkmiði að reyna að jafna búsetuskilyrði, að bæta og jafna kostnað við dreifingu raforku eins og kostur er. Að sjálfsögðu verður að skoða hvað það hefur í för með sér að gera það eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi og er tilefni til þess að ræða hvernig að jöfnunaraðgerðum verður staðið, hvort það verður gert með sértækum hætti, ég vil leyfa mér að kalla það, eða hvort það verður gert almennt í gegnum skattkerfið. Við þekkjum að ýmsar leiðir eru farnar. Við þekkjum að í Noregi til dæmis hafa menn farið þá leið að vera með mismunandi skattprósentu eftir því hvar fólk býr í landinu til þess að jafna búsetuskilyrði. Það er ákveðin jöfnunaraðgerð sem fer fram í gegnum hið almenna skattkerfi. Það má að sjálfsögðu velta fyrir sér í þessu efni líka hvort það væri skynsamlegri leið. Ég tel að minnsta kosti mikilvægt að þessi sjónarmið komi inn í umræðuna á vettvangi þeirrar nefndar og þeirra nefnda sem fjalla munu um þetta mál og að leitað verði eftir viðhorfum orkufyrirtækja og sveitarfélaga sem hlut eiga að máli og þeim gefinn kostur á því að koma sínum sjónarmiðum á framfæri gagnvart því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég hafði ekki hugsað mér að fara í aðra ræðu við 1. umr. þessa frumvarps, en eftir ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar, 7. þm. Reykv. s., sá ég mig knúinn til að koma í ræðustól aftur og ræða málið frekar. Svo virðist vera sem eini maðurinn sem í raun og veru hefur miklar athugasemdir við frumvarpið, þ.e. jöfnunina, sé hv. þingmaður, það er þá einn stjórnarþingmaður móti þessu stjórnarfrumvarpi. Ég ítreka það sem ég sagði áður, ég fagna frumvarpinu og þeirri leið sem er verið að fara þó svo að ég hafi fyrirvara um hvar á að sækja peningana, að það skuli ekki vera sótt til allra sem kaupa raforku, þ.e. 10 aurar á kílóvattstund þegar stóriðjan er með, eins og ég gerði grein fyrir í fyrri ræðu minni. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson var meðal annars að ræða að úti á landi væri ódýrara húsnæði og ódýrari húsaleiga. Nú veit ég ekki hvað hann hefur fyrir sér í því, hvaða staði á hann við, en ég held að ekki sé hægt að alhæfa svona vegna þess að að sjálfsögðu eru til staðir á landsbyggðinni þar sem er húsnæðisskortur og þar af leiðandi hátt leiguverð eða hátt íbúðaverð, þar sem uppsveifla er og uppgangur, atvinnulíf gengur vel. Auðvitað má finna svæði sem eru í miklum vandræðum þar sem atvinna er lítil og íbúðaverð lágt. Að leggja þetta saman á móti því, eins og mér fannst hv. þingmaður vera að gera í umræðu um frumvarpið, er náttúrlega algjörlega út í hött. Hv. þingmaður sneiddi fram hjá því að ræða einn þátt sem er að búseta á landsbyggðinni, sama hvort það er í dreifbýli eða þéttbýli á landsbyggðinni, hefur mikinn aukakostnað í för með sér vegna flutningskostnaðar, sem er sífellt hækkandi og hefur hækkað mikið á undanförnum árum, bæði flutningskostnaður til landsins og svo frá aðaluppskipunarhöfninni á höfuðborgarsvæðinu og út á land. Til að bíta höfuðið af skömminni er það þannig að til viðbótar við flutningskostnaðinn leggst svo í langflestum ef ekki öllum tilfellum virðisaukaskattur til ríkisins ofan á vöruverð þegar flutningskostnaðurinn er kominn inn. Það má því segja að landsbyggðarbúar sem kaupa vörur, sambærilegar vörur og keyptar eru á höfuðborgarsvæðinu, leggi miklu meiri virðisaukaskatt til ríkisins en íbúar höfuðborgarsvæðisins gera af sömu vörutegund. Þetta ræddi hv. þingmaður ekki, sem betur fer. Sá sem hér talar og fagnar þeirri leið að jafna eigi raforkukostnað á íbúum dreifbýlis og þéttbýlis fagnaði því mjög og hefur barist fyrir því alla sína þingtíð, ég byrjaði 1999, að tekin verði upp flutningsjöfnun á vörum innan lands. Það var eitt af því góða sem síðasta ríkisstjórn kom á, eins og ég gat um áðan. Flutt var frumvarp af þáverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Árna Páli Árnasyni, samþykkt af ríkisstjórn og samþykkt af stjórnarflokkunum um að taka upp flutningsjöfnunarsjóð. Í það var varið 200 milljónum og sem betur fer verður það gert áfram. Það voru einhverjar upplýsingar í byrjun þessarar hæstv. ríkisstjórnar um að það ætti að leggja sjóðinn af en þeim áhyggjum hefur verið eytt með því að framlengja lögin sem flutt voru í tíð síðustu ríkisstjórnar til ársins 2020. Það hefur líka borist í tal önnur jöfnun, eins og ég gat um, í fjarskiptum, og er talað um það í því frumvarpi sem ég flutti með hæstv. núverandi starfandi iðnaðarráðherra árið 2012, þar var getið um jöfnun í fjarskiptum og jöfnun í olíuvörum o.s.frv. Ef við því tökum umræðu um almenn lífskjör í landinu, sem ég hef gert á þessum fimm mínútum núna og andmælt þeirri framsetningu sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson setti fram, þá hef ég verið þeirrar skoðunar og er enn að við eigum á sem flestum sviðum í þessu litla landi, þótt það sé dreifbýlt, að geta jafnað lífskjör landsmanna meira. Virðulegi forseti. Það væri gaman að fjalla um það sem kom fram nýlega þegar samið var um það einu sinni í kjarasamningum allra landsmanna að byggja upp Breiðholtið. Ég minnist þess ekki að í þeim kjarasamningum hafi verið gerð samþykkt um að byggja upp leiguhúsnæði 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þessa umræðu sem hefur verið mjög góð og málefnaleg. Á þessu máli eru auðvitað skiptar skoðanir. Það er rétt, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði, að það er meiri samhljómur um að fara út í að jafna kostnað við dreifingu raforku milli dreifbýlis og þéttbýlis en oft hefur verið. Það var svo sem fróðleg söguskýring og sagnfræðiyfirferð hv. þingmanns sem man þessi mál lengra aftur en við mörg hér í þinginu. Það er alveg rétt og þetta er ekki einfalt. Hér hafa komið ýmis sjónarmið, þ.e. sjónarmið þeirra sem eru í þéttbýlinu, sem andmæla því að á þéttbýlisbúa séu lagðar auknar álögur til að standa undir kostnaði við þessa jöfnun. Ég skil það mætavel. En þetta varð niðurstaðan eftir mikla yfirlegu. Hv. þm. Kristján Möller spurði hver sinnaskipti mín hefðu verið frá því að ég var meðflutningsmaður við ágætt frumvarp samflokksmanns míns, Einars K. Guðfinnssonar, þar sem önnur leið var farin. Við því er einfalt svar eins og þingmaðurinn þekkir: Með því að gerast meðflutningsmaður á þingmannamálum er maður í meginatriðum að lýsa stuðningi við þá stefnu sem þar kemur fram þó að þar séu kannski einstök ákvæði eða atriði sem maður kysi að hafa öðruvísi. Ég hef verið fylgjandi því að jafna þennan aðstöðumun, eins og ég kýs að kalla það, milli dreifbýlis og þéttbýlis. Það var helsta ástæða þess að ég var meðflutningsmaður á því ágæta frumvarpi. Í þessu frumvarpi er tekið á mismun á kostnaði við dreifingu rafmagns á milli dreifbýlis og þéttbýlis. Aðgerðin er þannig tilfærsla á fjármunum á milli dreifiveitna vegna viðskiptavina dreifiveitnanna frá þéttbýli yfir í dreifbýli. Stóriðjan er ekki viðskiptavinur dreifiveitnanna og er þar að auki með orkusölusamninga til langs tíma sem ég hef ekki áhuga á að fara inn í, hvað svo sem síðasta hæstv. ríkisstjórn gerði með orkuskattinum sem hér hefur komið til tals. Vegna spurninga um afdrif þess skatts get ég vitnað í það sem fjármálaráðherra hefur sagt opinberlega að ekki standi til að framlengja þann skatt, hann verði látinn renna sitt skeið á enda. Mér þótti reyndar áhugavert að heyra að þessi tímabundni skattur, sem var kynntur þannig á sínum tíma, var það kannski ekki í huga fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra miðað við það sem fram kom hér áðan vegna þess að þá greindi hv. þingmaður frá því að fyrirætlanir hefðu verið um að nota þann skattstofn í það sem við erum að fara í hér núna. En það er önnur saga. Í skýrslunni sem hefur verið hér til umræðu og var ágæt var lögð til leið sem hefur verið farið í ítarlega, 10 aura á alla notendur, þar var húshitunin líka tekin inn í, sem er annað viðfangsefni. Hér erum við að fjalla um kostnaðinn við dreifinguna á rafmagninu. Húshitunin og niðurgreiðsla húshitunar er annað mál þó að auðvitað séu mörkin óljós, vegna þess að þetta kerfi er allt óskaplega flókið. Þegar ein stærð er færð til hefur það áhrif á aðra stærð. Í þessu máli hefur það þau áhrif á húshitunina að þörfin fyrir niðurgreiðslu lækkar þannig að kostnaðurinn við niðurgreiðslu til húshitunar gæti lækkað en það gefur svigrúm til að nota þá fjármuni til að vega á móti annarri starfsemi sem hreyfist til í þessu sem er þeir rafmagnsnotendur í þéttbýli sem eru líka á köldum svæðum. Þeir fá þá aukaniðurgreiðslu til þess að þeir komi út á sléttu hvað raforkukostnaðinn varðar. Síðan er húshitunin annað viðfangsefni og ég get greint frá því að við erum að vinna að þeim málum til framtíðar. Besta leiðin til að draga úr þörf á niðurgreiðslu til húshitunar er að fjölga hitaveitum og þess vegna er ánægjulegt að sjá Hitaveitu Skagastrandar vera nýtekna til starfa. Eins og þingmenn hafa komið hér inn á í umræðunni er vinna við leit að heitu vatni að sjálfsögðu í gangi og það mundi muna miklu, eins og hér kom fram, ef þéttbýlisstaður eins og Höfn í Hornafirði kæmi inn í það kerfi. Auðvitað er það besta leiðin, en það er önnur umræða. Ég veit að þetta er mál sem nefndin mun taka til gagngerrar skoðunar. Ég vona að hægt verði að vinna þetta tiltölulega hratt vegna þess að það væri gott að fá niðurstöðu í þetta mál. Ég treysti því að kallað verði eftir ólíkum sjónarmiðum og ef nefndinni sýnist svo að gera þurfi breytingar á frumvarpinu vona ég að þær verði allar til bóta þannig að við getum fengið sem mesta sátt um þetta. Ég fagna því að almenni tónninn í þessari umræðu var jákvæður og vonast til þess að við getum séð breytingar á þessum lögum innan tíðar hér á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég vil aðeins ganga betur eftir útskýringum hæstv. ráðherra á því sem ég kallaði sinnaskiptum eða þeirri miklu stefnubreytingu sem kemur fram í þessum tveimur frumvörpum, annars vegar þessu og svo hinu sem hún flutti sem þingmaður. Hún sagði að það að gerast meðflutningsmaður að frumvarpi til laga, í þessu tilfelli frumvarpi nokkurra þingmanna úr flestöllum flokkum, væri stuðningur við þá stefnu sem þar kæmi fram. Það er alveg rétt. Sú stefna sem kemur fram í því frumvarpi sem ég var meðflutningsmaður að var að taka tillögu nefndarinnar um 10 aura á hverja selda kílóvattstund og setja sem skatt á til þess að jafna kostnað í dreifbýli. Mér finnst hæstv. ráðherra ekki hafa skýrt sjónarmið sitt um hvað hafi breytt afstöðu hennar hvað þetta varðar þannig að núna ætlar hún að leggja 30 aura á almenning í landinu, þá sem kaupa raforku fyrir utan stóriðjuna. Hvað hefur breyst? Ég er sammála hæstv. ráðherra, virðulegi forseti, um að það er ákveðin stefna sem maður sýnir og sjónarmið með því að gerast flutningsmaður að frumvarpi til laga. Það kom sannarlega fram í frumvarpi sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er fyrsti flutningsmaður að og hæstv. ráðherra Ragnheiður E. Árnadóttir skrifaði ásamt mér og ýmsum fleirum þar undir.

Virðulegur forseti. Ég get einungis ítrekað það sem ég hef sagt áður í þessari umræðu. Sú stefna sem ég studdi með því að vera meðflutningsmaður á fyrra frumvarpi var að jafna bæri kostnaðinn á milli dreifbýlis og þéttbýlis þegar kemur að dreifingu á rafmagni. Í því tilfelli var líka verið að fjalla um húshitun. Ég er líka hlynnt því,  Ég vona að hv. þingmaður fyrirgefi mér þó að við yfirlegu yfir þessu máli hafi ég komist að þeirri niðurstöðu að þetta væri betri leið til að taka á raforkudreifingunni. Ég útiloka ekki að komið verði fram með breytingar hvað varðar niðurgreiðslu á húshitun. Það er eins og ég segi til skoðunar í ráðuneytinu, en það er ekki til umræðu í þessu frumvarpi.

Hæstv. forseti. Í seinna andsvari mínu við seinni ræðu hæstv. ráðherra langar mig að inna hana eftir svörum við þeim spurningum sem ég setti fram í fyrri ræðu minni um 240 millj. kr. sem eiga eins og kemur fram í fylgigögnum með frumvarpinu að falla niður árið 2016 þegar öll áhrif frumvarpsins eru komin fram, þ.e. að fara í þessa 30 aura á kílóvattstund á þremur árum. Þá verður kominn svo og svo mikill peningur í þennan jöfnunarsjóð til að jafna, en þá á ríkissjóður að sleppa með þær 240 milljónir sem eru inni núna. Hvers vegna er það gert, virðulegi forseti?

Virðulegur forseti. Ég bið hv. þingmann velvirðingar, ég var með þessa fyrirspurn skrifaða hér á blaði. Mér láðist að fara yfir það í ræðu minni. Stefnan er, þegar þetta hefur tekið gildi að fullu, að kerfið verði þannig úr garði gert að það sjái um þessa jöfnun sjálft. 240 milljónirnar eru til þess að greiða niður mismuninn. Gangi þetta eftir verður ekki þörf á að taka fjármagn úr ríkissjóði sérstaklega í þessar niðurgreiðslur því að kerfið fjármagnar þá jöfnunina sjálft. Það er hugsunin á bak við þetta. Ég held að við hv. þingmaður getum verið sammála um að við getum fundið góð not fyrir þær 240 milljónir þegar þar að kemur.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Orkustofnun, nr. 87/2003, og lögum um leit, rannsóknir og vinnslu kolvetnis, nr. 13/2001, með síðari breytingum, á þskj. 348. Með frumvarpi þessu er lagt til að orkuráð, sem starfar samkvæmt lögum nr. 87/2003, um Orkustofnun, verði lagt niður. Er frumvarpið í samræmi við tillögur nefndar um endurskipulagningu Orkusjóðs, sem skilaði skýrslu sinni og tillögum í mars 2011. Í núgildandi lögum kemur fram að ráðherra skipi fimm menn í orkuráð og að verkefni orkuráðs séu m.a. fólgin í ráðgjöf við framkvæmd verkefna og að gera tillögur um lánveitingar og greiðslur úr Orkusjóði. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að verkefni orkuráðs færist yfir til Orkustofnunar og að sérstakri úthlutunarnefnd Orkusjóðs verði falið að gera tillögur um lánveitingar og greiðslur úr Orkusjóði. Ástæður þess að með frumvarpinu er lagt til að hlutverk sérstaks orkuráðs verði lagt niður eru annars vegar að Orkustofnun er stjórnað samkvæmt sérstökum árangursstjórnarsamningi við atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið og hins vegar að aðkoma ríkisvaldsins að orkumálum hefur tekið miklum breytingum frá því að orkuráð var sett á laggirnar. Viðfangsefni orkuráðs hafa færst í ríkari mæli yfir í að meta tæknilega möguleika og útfærslur vegna þeirra verkefna sem Orkusjóður kemur að. Frumvarpið kemur einnig til móts við þær athugasemdir Ríkisendurskoðunar að núverandi fyrirkomulag kunni að vera of kostnaðarsamt miðað við umfang verkefna orkuráðs og Orkusjóðs. Er því um einföldun í regluverki og hagræðingu að ræða. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við Orkustofnun, Orkusjóð og orkuráð. Í kostnaðarumsögn með frumvarpinu kemur fram að á árinu 2012 námu þóknanir vegna orkuráðs um 4,6 millj. kr. með launatengdum gjöldum. Verði frumvarpið að lögum mun sá kostnaður Orkusjóðs falla niður. Á móti er gert ráð fyrir að umsýslukostnaður við nýja þriggja manna úthlutunarnefnd samkvæmt frumvarpi þessu verði um 2 millj. kr. á ári. Verði frumvarpið að óbreyttu lögfest má því gera ráð fyrir að útgjöld ríkissjóð muni lækka um 2,6 millj. kr. á ári. Hæstv. forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. atvinnuveganefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um sölu fasteigna og skipa á þskj. 365, í máli nr. 236. Í gildandi lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa er kveðið á um endurskoðun laganna 1. janúar 2008, þ.e. þegar reynsla væri komin á það fyrirkomulag sem fyrir er mælt í lögunum. Hæstv. þáverandi dómsmálaráðherra skipaði í maí 2007 vinnuhóp sem gera skyldi tillögur að breytingu á lögunum. Vinnuhópurinn skilaði í lok árs 2007 tillögum sínum í formi heildarfrumvarps til nýrra laga auk skýringa. Þann 1. janúar 2008 fluttist málaflokkurinn, þ.e. málefni fasteignasala, til viðskiptaráðuneytisins og var skipaður nýr starfshópur til að leggja fram lokadrög að frumvarpi til laga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Hópurinn lauk störfum um miðjan mars 2008 og skilaði frumvarpi til nýrra heildarlaga um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa nokkuð áþekkum þeim sem fyrri starfshópur hafði skilað. Frumvarpið var síðan lagt fyrir Alþingi í kjölfarið en fékk ekki afgreiðslu. Frumvarpið var aftur lagt fram á vorþingi 2010 lítillega breytt og vorþingi 2012 en þá voru gerðar nokkrar breytingar á frumvarpinu frá því það var lagt fram á vorþingi 2010. Frumvarpið er nú lagt fram að nýju lítillega breytt. Markmiðið með frumvarpinu er að skapa það lagaumhverfi að viðskipti með fasteignir og skip fari fram með tryggum og öruggum hætti fyrir þá sem koma að slíkum viðskiptum, jafnt kaupendur sem seljendur og neytendur alla í heild. Fasteignaviðskipti eru oftar en ekki viðskipti með aleigu fólks og því er nauðsynlegt að löggjafinn marki skýra en sanngjarna löggjöf í þessum efnum. Þetta frumvarp er sérstaklega samið til að leggja áherslu á það. Þá er markmið þessa frumvarps jafnframt að tryggja þeim sem telja á sér brotið í fasteignaviðskiptum hraða og vandaða málsmeðferð til þess að þeir geti fengið úrlausn sinna mála. Verður nánar vikið að því hér á eftir. Víkjum þá að helstu nýmælum frumvarpsins. Í frumvarpinu er það nýmæli að lagt er til að lögfest verði markmiðsákvæði í 1. gr. til að undirstrika markmið laganna, en með því er átt við að þeir sem hafa fengið einkarétt hjá hinu opinbera til að eiga milligöngu um viðskipti milli kaupenda og seljenda gæti hagsmuna beggja aðila. Þannig er lagt til að fest verði í lög að staða kaupenda og seljenda skuli lögð að jöfnu og hagsmuna þeirra beggja sé gætt. Þá er lagt til í frumvarpinu að skýrt sé kveðið á um að fasteignasali megi ekki fela öðrum að vinna þau störf sem löggilding nær til, samanber 1. mgr. 6. gr. frumvarpsins. Þó er lagt til að fasteignasala verði heimilt að fela einstaklingum sem ráðnir eru til starfa hjá honum einstök afmörkuð verkefni við sölu einstakra eigna sem verða nánar útfærð í reglugerð. Tilefni þessa er að svo virðist sem nokkuð óljóst hafi verið hversu mikið af skyldum fasteignasalans hann geti framselt öðrum sem starfa í hans þágu og hvaða verk hann hafi ekki heimild til að framselja. Hér er þó ekki verið að koma í veg fyrir að fasteignasali geti látið aðra vinna einföld verk. Með þessu er einnig leitast við að setja nokkur bönd á svokallaða verktöku sem mikið hefur verið amast við. Jafnframt er tekið af skarið um að fasteignasali beri skaðabótaábyrgð á því tjóni sem valdið er af þeim sem starfa í hans þágu. Í frumvarpinu er í d-lið 3. gr. tillaga um breytingar á fyrirkomulagi á menntun fasteignasala. Eins og fram kemur í skýringum með greininni er gert ráð fyrir því að reglur um menntun fasteignasala verði felldar að löggjöf um menntun á háskólastigi. Háskólar geta, ef frumvarpið nær fram að ganga, skipulagt nám fyrir fasteignasala. Það skal vera 90 staðlaðar námseiningar og er atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra eða iðnaðar- og viðskiptaráðherra heimilt að setja reglugerð til að mæla fyrir um framkvæmd og tilhögun þessa náms. 90 staðlaðar námseiningar, svokallaðar ECTS-einingar, samsvara eins og hálfs árs háskólanámi, þ.e. 45 einingum samkvæmt eldra einingakerfi sem almennt hefur verið miðað við hér á landi í háskólanámi. Því er ekki lagt til að lengd eða umfangi námsins verði breytt, heldur að það verði flutt til háskólanna og jafnframt yrði prófnefnd fasteignasala lögð niður sem mundi einfalda stjórnsýslu og lækka rekstrarkostnað. Með þessu frumvarpi eru að auki lagðar til tvær meginbreytingar á reglum um fasteignasala. Annars vegar er lagt til að skylduaðild að Félagi fasteignasala verði felld niður. Umboðsmaður Alþingis tók fyrir nokkru að eigin frumkvæði til athugunar skylduaðild að félaginu og hvort hún stæðist ákvæði stjórnarskrár Íslands um félagafrelsi, samanber niðurstöðu umboðsmanns Alþingis nr. 4225 frá 2004. Umboðsmaður taldi að vafi léki á því hvort þau verkefni Félags fasteignasala sem kveðið er á um í núgildandi lögum uppfyllti þau skilyrði sem 2. mgr. 74. gr. stjórnarskrárinnar setti, þ.e. að skylduaðild væri nauðsynleg til að Félag fasteignasala gæti sinnt lögmætu hlutverki vegna almannahagsmuna. Umboðsmaður Alþingis vakti athygli dóms- og kirkjumálaráðherra á álitinu. Annars staðar á Norðurlöndum er skylduaðild að félagsskap fasteignasala ekki til staðar. Þrátt fyrir það hefur yfirgnæfandi meiri hluti fasteignasala í Danmörku, Svíþjóð og Noregi séð hag sínum best borgið með því að vera félagsmenn í slíkum félögum. Ekkert bendir til þess að málum yrði öðruvísi farið hér á landi. Flestir fasteignasalar mundu vafalaust sjá hag sínum best borgið með frjálsri félagsaðild enda ljóst að slíkur félagsskapur hefur margvíslega kosti. Ein meginástæða þess að lögð var til skylduaðild í frumvarpi til gildandi laga var að gefa félaginu tækifæri til þess að eflast að burðum og skapa sér þá stöðu að verða leiðandi hér á landi eins og fram kemur í áliti allsherjarnefndar sem fylgdi frumvarpinu. Taldi nefndin að félagið kynni að styrkjast svo verulega í starfsemi sinni í framhaldi af lögfestingu að ekki yrði nauðsynlegt að kveða á um skylduaðild til frambúðar og því var lagt til að það fyrirkomulag yrði tekið til sérstakrar skoðunar að nokkrum tíma liðnum. Þá hafa vinnuhópar þeir er unnu að endurskoðun gildandi laga vísað til fyrrgreinds álits allsherjarnefndar og komist að þeirri niðurstöðu að ákvæðið hafi þjónað tilgangi sínum. Við þetta bætist svo að Héraðsdómur Reykjavíkur komst að þeirri niðurstöðu þann 12. nóvember síðastliðinn að skylduaðild að Félagi fasteignasala samkvæmt gildandi lögum brjóti gegn stjórnarskrá íslenska lýðveldisins. Ég hvet menn til að hafa í huga að skylduaðild að félögum er undantekning frá strangri meginreglu sem kveður á um að engan megi skylda til aðildar að félagi. Því ber að fara varlega og meta nauðsyn kirfilega þegar slík kvöð er ákvörðuð. Lagt er til að afnuminn verði einkaréttur fasteignasala til að hafa milligöngu um sölu fyrirtækja eins og kveðið er á um í núgildandi lögum. Fasteignasalar geta þó sinnt slíkum störfum áfram þótt það falli ekki undir einkarétt þeirra. Vandséð er að menntun og reynsla fasteignasala veiti þeim meiri sérfræðiþekkingu til sölu atvinnufyrirtækja en öðrum, svo sem endurskoðendum og viðskiptafræðingum. Því þykir ekki rétt að útiloka aðra sérfræðinga, svo sem endurskoðendur og viðskiptafræðinga, frá því að veita milligöngu við sölu fyrirtækja. Að lokum er lagt til að auk eftirlits með fasteignasölum skuli eftirlitsnefnd fasteignasala taka við kvörtunum frá kaupendum og seljendum fasteigna telji þeir að fasteignasala eða fasteignasali hafi valdið sér tjóni. Þannig geta kaupendur og seljendur fasteigna borið undir eftirlitsnefndina ágreining um þóknun og skaðabótaskyldu og aflað álits hennar um ágreiningsefnið. Hér er um að ræða mikilvæga réttarbót í þágu neytenda þar sem kostnaði við málsmeðferð verður stillt í hóf og málsmeðferð verður stutt. Hæstv. forseti. Ég tel að hér sé á ferðinni þýðingarmikið frumvarp sem muni stuðla að öruggari fasteignaviðskiptum og tryggja neytendur betur í slíkum viðskiptum. Nauðsynlegt er að skýrar reglur skapi frjálst en öruggt viðskiptaumhverfi sem neytendur og samfélag geta treyst. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar til umfjöllunar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir skýrslu nefndar um mótun stefnu um lagningu raflína í jörð sem lögð hefur verið fram á þskj. 60. Forsaga málsins er sú að í febrúar 2012 var á Alþingi samþykkt þingsályktunartillaga þar sem þáverandi iðnaðarráðherra var falið að skipa nefnd til að móta stefnu um lagningu raflína í jörð. Í greinargerð með þingsályktunartillögunni er tilgreint að mikilvægt sé að fyrir liggi stefnumörkun um með hvaða hætti og á hvaða forsendum stefnt skuli að lagningu raflína í jörð og til hvaða þátta skuli sérstaklega taka tillit í þeim efnum. Í samræmi við framangreinda þingsályktunartillögu skipaði ráðherra nefnd um mótun stefnu og lagningu raflína í jörð og hún skilaði lokaskýrslu til ráðherra í febrúar 2013. Eftir að hafa kynnt mér efni skýrslunnar varð það niðurstaða mín að rétt sé að upplýsa Alþingi um efni hennar og legg ég því skýrsluna fram til almennrar umræðu. Það er skoðun mín að nauðsynlegt sé að stjórnvöld móti á næstu missirum skýra stefnu varðandi lagningu raflína í jörð og framtíðaruppbyggingu flutningskerfis raforku. Þar sem hér er um að ræða eina af grundvallarstoðum í orkumálum Íslands er æskilegt að um framtíð þessara mála ríki almenn samstaða. Undanfari þess er að fram fari upplýst og greinargóð umræða, bæði innan Alþingis og í samfélaginu öllu, sem unnt verði að byggja framtíðarstefnu á. Notkun jarðstrengja hefur almennt farið vaxandi í raforkukerfi nágrannalanda okkar en stefna þeirra landa er mjög ólík hvað þetta varðar. Tæknilega er allnokkur munur á loftlínum og jarðstrengjum og samanburður að mörgu leyti flókið viðfangsefni þar sem ýmis ólík sjónarmið koma við sögu. Samhengisins vegna tel ég mikilvægt að í umræðu okkar um skýrslu nefndarinnar lítum við ekki eingöngu til þess hvenær eigi að leggja raflínur í jörð og hvenær ekki heldur horfum við heildstætt á málið út frá þörfinni á uppbyggingu í flutningskerfinu og hvernig við getum brugðist við þeim vanda sem að okkur steðjar í þeim efnum. Afhendingaröryggi raforku er ein af undirstöðunum í orkumálum okkar. Flutningskerfi raforku á Íslandi er að stórum hluta komið til ára sinna og á það sérstaklega við kerfið utan suðvesturhorns Íslands. Staðreyndir sýna að á allra næstu árum þarf að styrkja flutningskerfi raforku til að leysa þær flutningstakmarkanir sem eru í kerfinu í dag og til að anna áætluðum vexti í raforkunotkun auk þess að bæta öryggi raforku í landinu. Að sama skapi þarf að huga sérstaklega að jaðarsvæðum, eyjum í raforkukerfinu og bættum tengingum þeirra inn á hið almenna flutningskerfi. Í nýlegri skýrslu sem unnin var fyrir Landsnet kemur fram að ef ekki verði farið í frekari uppbyggingu flutningskerfis raforku á Íslandi muni það á næstu árum leiða af sér ýmsa erfiðleika hjá raforkunotendum og kosta þjóðfélagið 3–10 milljarða kr. á ári eða á bilinu 36–144 milljarða kr. næsta aldarfjórðunginn. Ég tel einsýnt að við slíka þróun verði ekki unað og nú sé kominn tími til að grípa til markvissra aðgerða til að mæta þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir. Það er mín skoðun að nauðsynlegt sé að stjórnvöld móti skýra stefnu um framtíðaruppbyggingu flutningskerfis raforku. Inn í það koma meðal annars álitamálin um loftlínur eða jarðstrengi, hlutverk og stöðu kerfisáætlunar Landsnets, hlutverk sveitarfélaga og ýmislegt fleira. Sem lið í undirbúningi þeirrar stefnumótunar legg ég því þessa skýrslu hér til umræðu á Alþingi. Í skýrslunni og fylgiskjölum hennar er að finna margvíslegar gagnlegar upplýsingar sem hægt er að styðjast við í umræðunni og byggja á. Í skýrslu nefndarinnar eru settar fram ákveðnar tillögur er varða breytingar á fyrirkomulagi við undirbúning framkvæmda í raforkuflutningskerfinu. Hvað varðar þær ágætu tillögur get ég upplýst að innan ráðuneytisins er nú unnið að frumvarpi til laga um breytingu á raforkulögum sem felur í sér nýtt fyrirkomulag við gerð kerfisáætlunar Landsnets. Er það frumvarp í beinu samræmi við tillögu nefndarinnar og er þar lögð til grundvallarbreyting varðandi vinnuferlið í kringum kerfisáætlunina. Í frumvarpinu er kveðið á um að flutningsfyrirtæki Landsnets skuli árlega leggja fyrir Orkustofnun til samþykktar kerfisáætlun til 10 ára um uppbyggingu flutningskerfisins. Sú krafa er lögð á flutningsfyrirtækið að hafa náið samráð við hagsmunaaðila við gerð kerfisáætlunar. Hlutverk Orkustofnunar samkvæmt frumvarpsdrögunum er að fara yfir og samþykkja kerfisáætlun Landsnets, hafa eftirlit með framkvæmd hennar og gæta þess að öll fyrirhuguð fjárfestingarverkefni í flutningskerfinu komi þar fram. Sem áður segir er frumvarp þetta enn á vinnslustigi innan ráðuneytisins en með breytingu á raforkulögum í þessa veru fengi kerfisáætlun Landsnets mun traustari lagagrundvöll en nú er auk þess sem gerðar eru ríkar kröfur um undirbúning, samráð og eftirfylgni. Ég tel að almenn samstaða sé meðal þeirra aðila sem málið varðar um að slík lagabreyting sé æskileg og í raun nauðsynleg út frá mikilvægi kerfisáætlunar flutningskerfisins. Vinna við gerð þessa frumvarps er langt komin og geri ég ráð fyrir að geta lagt það fram hér innan skamms. Ég vil enn fremur nefna að ég tel æskilegt að kerfisáætlun flutningsfyrirtækjanna byggi á valkostagreiningu fyrir einstakar framkvæmdir og hún geti vísað til almennra opinberra viðmiða um hvenær jarðstrengur skuli valinn umfram loftlínu. Skynsamlegt væri að slík viðmið kæmu fram í skjali sem lýsti opinberri stefnu stjórnvalda og hefði hlotið þinglega meðferð. Til að mynda gæti sú stefnumótun komið fram í þingsályktunartillögu um raflínur í jörð og væri þá í kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins á hverjum tíma unnt að vísa til þeirrar þingsályktunartillögu. Í þessu sambandi er mikilvægt að flutningsfyrirtækið Landsnet fái skýra leiðsögn frá löggjafanum þannig að fyrirtækið geti tekið tillit til annarra sjónarmiða en fjárhagslega hagkvæmasta kostsins þegar það tekur ákvarðanir um framkvæmdir í flutningskerfinu. Með þeim hætti getur ákveðin framkvæmd t.d. verið samblanda af loftlínu og jarðstreng ef það er talið þjóðhagslega hagkvæmt og skynsamlegast út frá margvíslegum ólíkum hagsmunum. Annað mál sem þarf að skoða í þessu samhengi er hvaða stöðu kerfisáætlun flutningsfyrirtækisins hefur gagnvart skipulagsvaldi sveitarfélaga. Mætti þar sem dæmi hafa til hliðsjónar stöðu rammaáætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða en sú áætlun er sem kunnugt er almennt bindandi við gerð skipulagsáætlunar. Varðandi aðra þætti er mál þessi varða vil ég jafnframt geta þess að það er mín skoðun að óheppilegt sé að ósamræmi sé á milli jarðstrengja og loftlína hvað varðar opinberar álögur eins og vörugjöld. Komið hefur fram að vörugjöld séu lögð á jarðstrengi en ekki loftlínur og tel ég að hluti af stefnumótun ríkisins í þessum málum ætti að felast í því að afnema slíkt ósamræmi þannig að skattalegir þættir hafi ekki áhrif þegar valið er á milli jarðstrengja og loftlína. Nýlega hafa komið fram nýjar upplýsingar um kostnað og líftíma jarðstrengja og loftlína, samanber skýrslu sem Landvernd kynnti fyrir nokkru, og ljóst er að skiptar skoðanir eru um það eins og ýmislegt annað sem snýr að þessum málum. Tækninni fleygir fram og þróunin hefur verið sú að endingartími jarðstrengja lengist og kostnaður við þá hefur einnig farið lækkandi á undanförnum árum. Því er nauðsynlegt að fylgjast afar vel með þróuninni á þessu sviði. Ég tel mikilvægast að við nálgumst þessa umræðu og þessi mál með opnum huga og hlýðum á öll sjónarmið og tæknilegar upplýsingar og tökum í framhaldi af því upplýsta ákvörðun um næstu skref í þessum mikilvægu málum. Að lokum vil ég ítreka að það er mín skoðun að nauðsynlegt sé að stjórnvöld móti á næstu missirum stefnu varðandi lagningu raflína í jörð og framtíðaruppbyggingu flutningskerfis raforku. Mikilvægt er að Alþingi taki þátt í þeirri stefnumótun og bind ég því vonir mínar við að framlagning þessarar skýrslu nefndarinnar, um raflínur í jörð, geti orðið þáttur í þeirri vinnu og vona ég að hv. atvinnuveganefnd noti tækifærið, kalli til helstu sérfræðinga í þessum málum og ræði þetta mál frá öllum hliðum þannig að við í sameiningu getum myndað hér stefnu til framtíðar í þessum málum og náð um þau sátt vegna þess að mikilvægasta verkefnið sem við stöndum frammi fyrir í þessum efnum er að við þurfum að styrkja flutningskerfið. Það verður að tryggja örugga afhendingu rafmagns um land allt. Til að gera það í sátt verður að hlusta á ólíkar raddir og ólík sjónarmið og það er markmiðið með því að leggja þessa skýrslu fram á Alþingi til umræðu, bæði hér og í nefndinni.

Hæstv. forseti. Fyrir það fyrsta vil ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir að flytja Alþingi þessa stóru og viðamiklu og ítarlegu skýrslu nefndar um mótun stefnu um lagningu raflína í jörð. Ég missti því miður af upphafsorðum hæstv. ráðherra. Þessi skýrsla er afurð nefndar sem var skipuð af þáverandi hæstv. iðnaðarráðherra 1. mars 2012 um mótun stefnu um lagningu raflína í jörð og var það gert í samráði við umhverfisráðherra og í samræmi við þingsályktun Alþingis frá 1. febrúar 2012. Nefndin skilaði atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra áfangaskýrslu þann 1. október 2012 og í kjölfarið bætti ráðherra við fulltrúum í nefndina til samræmis við tillögu nefndarinnar og, eins og segir, með leyfi forseta: „Í öðrum áfanga verkefnisins var með fjölgun fulltrúa reynt að draga hin ólíku sjónarmið enn nær vinnuborðinu í því skyni að geta komið fram með stefnuskjal með sem breiðastri skírskotun enda væri það í samræmi við hina þverpólitísku tillögu sem Alþingi samþykkti.“ Eins og ég segi er viðamikil og stór skýrsla lögð hér fram. Ég fagna þessari vinnu. Mér sýnist viðfangsefnið vera mjög faglega sett fram af nefndinni. Sett eru fram ólík sjónarmið aðila sem telja sig málið varða. Þess vegna segi ég að þetta séu alveg fyrirmyndarvinnubrögð. En, virðulegur forseti, þetta er aðeins fyrsta skrefið. Það má eiginlega segja að þetta sé svipað og skýrsla sem var líka rædd hér fyrir jól, um lagningu sæstrengs til Evrópu, til Bretlands. Þá voru fyrstu skref unnin. Sú skýrsla var tekin til umfjöllunar í atvinnuveganefnd og er þar enn. Atvinnuveganefnd hefur kallað aðila til fundar og mun skila áliti þegar umfjöllun lýkur. Eins verður með þá stóru, miklu skýrslu sem hér er lögð fram. Ég ítreka það sem ég sagði, þetta er aðeins fyrsta skrefið af mörgum. Ég ítreka einnig þakkir mínar til nefndarmanna og þeirra ráðherra sem settu þessa vinnu í gang og hæstv. ráðherra fyrir að koma með málið hingað inn til Alþingis og ræða þessa skýrslu hér. Eins og ég segi mun aðalvinnan fara fram í atvinnuveganefnd þar sem við munum fara í gegnum þessi atriði og skila þá nefndaráliti um málið og hvað skuli gera næst. Eins og ég sagði hér áðan, virðulegi forseti, hafa allir hagsmunaaðilar sem telja sig málið varða verið í nefndarvinnunni og í upphafi skýrslunnar setja menn fram sín sjónarmið. Það er ansi athyglisvert að fara yfir þau, þótt þau séu sjónarmið hagsmunaaðila. Landvernd fjallar t.d. um þetta. Það er mikið áhugamál hjá Landvernd, eins og alltaf hefur komið fram, að skoða enn betur að leggja rafstrengi í staðinn fyrir raflínur. Ég verð að segja eins og er að þó svo ég hafi ekki verið mjög andvígur ýmissi atvinnuuppbyggingu sem hefur átt sér stað á landinu, t.d. austur á Reyðarfirði er álverið sem þar var byggt sem ég studdi, þá get ég alveg viðurkennt og hef gert það áður að háspennulínurnar eru mjög ljótar og það versta sem maður sér er skógur af möstrum og línum sem liggja þar um. Ég þarf ekki endilega að fara austur til að sjá það, nýjasta dæmið nægir mér, að keyra upp á Hellisheiði og stoppa þar á ákveðnum stað sem ég kann ekki nákvæmlega að segja hvar er en þvílíkur skógur af háspennumöstrum og háspennulínum sem þar liggja er hin mesta sjónmengun. Þetta er það allra ljótasta og allra versta við atvinnuuppbyggingu þegar flytja þarf mikla raforku til. Þess vegna er það mjög eðlilegt að hagsmunaaðilar … 
             Virðulegi forseti. Nú tók ég ekki eftir hvaða tíma ég hafði hér í byrjun en …

Fimm mínútur.

Ég tók eftir því að við verðum aðeins tveir sem flytjum ræðu þannig að ég geri þá ráð fyrir að annar fulltrúi eigi hér fimm mínútur á eftir, en ég hafði misskilið það og hélt að ég hefði tíu mínútur.

Frú forseti. Ég fagna því að þessi skýrsla er komin til umræðu hér á Alþingi og ég held að það sé eðlileg framvinda þessa máls. Alþingi hefur látið sig þetta varða og er eðlilegt að málið sé áfram hér til skoðunar í kjölfar þess nefndarstarfs sem skilað hefur af sér þessari skýrslu. Ég held að það væri ákaflega mikilvægt að breikka starfið út eins og gert var í október 2012 og fá alla aðila að borðinu. Fyrir vikið höfum við hér sæmilega kortlagningu í formi skýrslunnar og bókana og sjónarmiða sem einstakir aðilar, þátttakendur í starfinu, hafa sett fram. Við höfum sæmilega kortlagningu á helstu viðhorfum og sjónarmiðum í þessum efnum og það er gagnlegt. Ég held að það sé mjög mikilvægt að halda síðan þessu verki áfram. Því er langt frá því lokið. Það er þó nokkuð sem þarf enn að gera til að við séum í góðum færum til að undirbúa og taka skynsamlegar ákvarðanir í þessum efnum. Það fyrsta snýr að áætlunargerð og mati á þörf fyrir bæði uppbyggingu og eins afkastagetu flutningskerfisins. Það er stórmál vegna þess að leiða þarf fram öll sjónarmið í sambandi við það hvers er þörf í raun og veru og hverra hagsmuna á að gæta í því. Vilja menn byggja upp kerfið með svo mikilli afkastagetu að það geti án tafar afhent mjög stórum notendum hvar sem er raforku eða vilja menn horfa meira til þarfa almenns markaðar og almenns atvinnulífs og líta á það sem frávik sem tekið verði á sérstaklega ef óskir um afhendingu á miklu magni raforku á einhverjum stöðum dúkka upp? Í öðru lagi eru það kerfisáætlanir flutningsfyrirtækisins sjálfs og innleiðing þriðju raforkutilskipunar Evrópusambandsins sem væntanlega er fram undan. Það skiptir máli í þessum efnum og margt sem þar kæmi yrði til bóta varðandi stöðu kerfisáætlana og fleira í þeim dúr. Í þriðja lagi vil ég nefna stjórnsýsluna á þessu sviði og spurninguna um ákvarðanatöku sem ég held að verði ekki undan vikist að skoða. Í því sambandi nefni ég þann möguleika að til sögunnar komi einhvers konar óháður aðili sem geti tekið ákvarðanir ef ágreiningur er uppi milli t.d. flutningsfyrirtækisins annars vegar og landeigenda, umhverfisverndarsamtaka, sveitarfélaga eða einhverra slíkra aðila hins vegar. Margt finnst mér benda til að skynsamlegt væri að hafa farveg fyrir það að skjóta að minnsta kosti slíkum stærri málum í óháðan úrskurðarfarveg, t.d. nefnd sem gæti verið skipuð óháðum oddamanni, hverrar niðurstöður gætu eftir atvikum verið kæranlegar ef menn vildu ekki una þeim. En núverandi fyrirkomulag og hlutverk flutningsfyrirtækisins eða fyrirtækjanna sjálfra í því sambandi er ekki vandalaust sökum þess að þeim er uppálagt í lögum að velja hagkvæmustu kosti og ekki endilega víst að þeir séu bestu aðilarnir til að leiða fram öll sjónarmið og taka aðra hagsmuni með í reikninginn því að hér þarf að setja víðari sjóndeildarhring fyrir framan sig en þann einan sem snýr að þröngt skilgreindum hagsmunum flutningsfyrirtækja eða orkukaupenda einna. Hér þarf líka að taka langtímasjónarmið, hagsmuni umhverfisverndar, annarrar nýtingar á landinu og landsvæðum eins og ferðaþjónustu o.s.frv. Fyrst og fremst þarf hér að horfa mjög langt fram í tímann. Það má ekki byggja á skammsæju mati á mismunandi stofnkostnaði einum saman þegar tekin er ákvörðun um það hvort leiða eigi rafmagn í jörð eða um loft. Að sjálfsögðu þarf í fyrsta lagi að horfa til heildarlíftíma mannvirkjanna og það er jarðstrengjunum mjög í hag ef ekki er tekið þröngt stofnkostnaðarmat heldur heildarlíftími, rekstrarkostnaður og bilanatíðni yfir allan líftíma mannvirkisins og svo þarf og verður augljóslega að taka aðra hagsmuni með í reikninginn. Ég held að þó að okkur hafi miðað áfram í málefnalegri undirbyggingu undir skynsamlegt fyrirkomulag og skynsamlega ákvarðanatöku að þessu leyti séum við ekki komin þangað sem við þurfum að komast áður en stórar afgerandi og jafnvel óafturkræfar ákvarðanir verða teknar. Ég nefni þar sérstaklega hugmyndir um háspennulínur eða raflínur yfir miðhálendið. Mér finnst það algerlega ótækt að menn skuli vera á fullri ferð við að undirbúa loftlínur á því svæði meðan umbúnaðurinn um þessi mál er ekki kominn í betra horf. Ég spyr mig þeirrar spurningar, hvar og hvenær mundum við Íslendingar hafa efni á því að leiða önnur sjónarmið fram og leyfa þeim að hafa vægi við ákvarðanatökuna, ef þau kæmust ekki að, ef menn á annað borð ætla með raflínur yfir miðhálendið.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari skýrslu. Hún er greinilega með mikið innihald og fróðlegur lestur. Mér er minnisstætt þegar ég var í sveit sem ungur drengur. Þá var ekki komið rafmagn norður í Húnavatnssýslu en hins vegar var verið að leggja rafmagn þar um sveitir það sumar og það var mikil tilhlökkun hjá fólkinu sem þar bjó. Línurnar voru lagðar um túnin og fólki fannst það alveg sjálfsagt, það tók því fagnandi. Við megum ekki gleyma hversu dýrmætt rafmagnið er fyrir okkur. Það er ekki sjálfsagt að við höfum rafmagn heim í hvern einasta bæ og getum gengið að rafmagninu vísu í rekstri okkar hvar sem er. Ég hef gluggað aðeins í þessa skýrslu. Mig langar að byrja á umsögn Landsnets til marks um hvað er mikilvægt að við förum að taka ákvörðun og drögum það ekki lengi, með leyfi forseta: „Landsnet leggur mikla áherslu á að fá afgerandi niðurstöðu í stefnu um jarðstrengjamál þar sem mjög mikilvægar framkvæmdir eru í biðstöðu og hafa sumar verið í biðstöðu í rúm fjögur ár, m.a. vegna óvissu um þessi mál. Eins og komið er, er fyrirtækið ekki í stakk búið að uppfylla lögbundnar skyldur sínar og flutningstakmarkanir hafa veruleg áhrif á þróun orkuviðskipta í landinu. Sem dæmi má nefna rafvæðingu fiskmjölsverksmiðja, sölu á orku, sem þegar er til í kerfinu milli landshluta og takmarkana á vinnslugetu einstakra virkjana.“ Það er brýnt að við tökum ákvörðun í þessu máli. Við megum ekki draga það. Ég hef fulla trú á því að atvinnuveganefnd fari í þessa vinnu af heilum hug. Við verðum samt alltaf að hugsa um kostnaðinn. Neytendasamtökin segja, svo ég vitni aðeins í þau, með leyfi forseta: „Sjónarmið samtakanna eru þau að nauðsynlegt er að stjórnvöld móti stefnu og æskilegt væri að hún verði þess ekki valdandi að kostnaði verði hleypt fram úr hófi með tilheyrandi verðhækkunum til almennings. Að mati Þóru [Guðmundsdóttur sem kynnti sjónarmið Neytendasamtakanna] er skynsamlegt að fara bil beggja í stefnumótuninni.“ Mér heyrist á máli manna hvar sem þeir eru í pólitík að þetta sé skoðun þeirra, að það sé reyndin. Hjá Samtökum atvinnulífsins: „Fram kom að kostnaður við uppbyggingu raforkukerfis veltur allur út í raforkuverð og að flutningur og dreifing raforku vegur þyngra í heildarorkuverði hérlendis en í nágrannalöndum.“ Ef við berum okkur saman við önnur lönd, hvað er að gerast hér og hvað er að gerast í nágrannalöndunum? Á Íslandi er stefna Landsnets sú að á 66 kílóvolta spennustigi eru jarðstrengir skoðaðir til jafns við loftlínur. Á 132 kílóvolta spennustigi eru jarðstrengslausnir skoðaðar í þéttri byggði á styttri vegalengdum og við tengingu einstakra viðskiptavina. Á hæsta núverandi spennustigi Landsnets, 220 kílóvoltum, er jarðstrengslausn ekki talin tæknilega eða kostnaðarlega fýsileg. Hún kemur eingöngu til athugunar á styttri köflum með tilliti til flutningsgetu. Í Noregi er stefnan sú að alfarið eru notaðir jarðstrengir á lægri spennum upp að 22 kílóvoltum, á 66 kílóvoltum og 123 kílóvoltum eru loftlínur meginreglan nema á svæðum þar sem verja þarf línu fyrir álagi eða vegna mikilla sjónrænna áhrifa, þar skal nota jarðstreng. Í Danmörku er mest ofan í jörðu nema á allra hæstu spennistöðvum. Landið er þannig úr garði gert að einfalt er að plægja þar niður. Aðstæður í Danmörku eru um margt gjörólíkar aðstæðum á Íslandi því að þar er byggð mjög þétt og jarðvegur ákjósanlegur fyrir lagningu strengja. Frakkland. Árið 1999 sló út stór hluti af franska raforkukerfinu í óveðri sem gekk yfir landið. Í kjölfarið tóku yfirvöld þá stefnumótandi ákvörðun að koma auknum hluta kerfisins í jörð til að tryggja raforkuframboð við slæm veðurskilyrði. Virðulegi forseti. Ég treysti því að við mótum hér stefnu í þessum málum og gerum það fyrr en seinna svo að við getum hafið framkvæmdir.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrri þingum fyrir að koma á fót þeirri vinnu sem hér er fjallað um og þakka jafnframt núverandi ráðherra málaflokksins, Ragnheiði E. Árnadóttur, fyrir að leggja þá vinnu fram í dag til umræðu þessa þings. Eins og skýrslan um mótun stefnu um lagningu raflína í jörð reifar ágætlega er spurningin um að auka hlutverk raflína í jörðu nokkuð stór. Það er margt sem liggur undir og margar hliðar á teningnum. Við erum í fyrsta lagi að ræða flutningskerfi raforku, aðgengi og afhendingaröryggi orku til heimila og orkufyrirtækja, sem er auðvitað flestum landsmönnum ekkert sérstakt áhyggjuefni en því miður er ekki svo fyrir alla. Því erum við um leið að ræða byggðasjónarmið, um getu byggðarlaga til að vaxa og dafna, getu þeirra til að byggja upp fyrirtæki og kynda hús sín á sama hátt og við á suðvesturhorninu getum án mikilla vandkvæða. Við erum að ræða nýtingu lands, samráð við bændur og aðra landeigendur þegar raflínur eru lagðar. Það eru stórar spurningar um tæknileg atriði, um tíðni viðgerða og eins aðgengi til viðgerða á mismunandi gerðum strengja. Þá þarf að meta flutningsgetu mismunandi gerða strengja og máta við þörf á hverjum stað fyrir sig. Svo er það auðvitað stóra spurningin sem liggur undir og er spurningin um náttúruvernd, um umhverfisáhrif og sjónmengun og einnig stórar spurningar um ferðamennsku þegar við seljum Ísland sem ósnortið land til ferðamanna. Að lokum er það kostnaðurinn. Þá er mikilvægt, eins og kemur fram í skýrslunni, að athuga allan kostnað eða svokallaðan líftímakostnað sem tiltekur ekki einungis byggingarkostnað heldur líka allan rekstrarkostnað. Nefndin sem skilaði þessari ágætu skýrslu kom sér saman um að gera fjögur meginatriði að tillögum sínum. Þau eru eftirfarandi: Að breyta vinnuferli í kringum kerfisáætlanir og innleiða þriðju raforkutilskipun ESB og sjónarmið hennar varðandi kerfisáætlun hér á landi í íslensk lög. Í annan stað að setja fram valkostadreifingu fyrir einstakar framkvæmdir. Í þriðja lagi að setja fram almenn viðmið um hvenær jarðstrengir skulu valdir umfram línu þrátt fyrir kostnaðarauka og aðrar grundvallarreglur. Í fjórða lagi að leggja aukna áherslu á rannsóknir, bæði umhverfisrannsóknir og hagfræði- og kostnaðargreiningar. Mig langar að auki að reifa hvað mismunandi hagsmunaaðilar lögðu áherslu á í skýrslunni auk hinna sameiginlegu tillagna. Forsvarsmenn Landsnets í nefndinni fagna starfi nefndarinnar enda sé nauðsynlegt, svo ég vitni í þá, fyrir fyrirtækið að fá leiðbeiningar eða stefnu frá stjórnvöldum um hvernig haga skuli uppbyggingu flutningsnetsins. Landsnet lítur á að stefnumótun varðandi raflínur í jörðu eða lofti séu samfélagslegt verkefni og ekki hægt að leggja alfarið á fyrirtækið að taka eitt og sér slíkar ákvarðanir. Ákvarðanir í þá veru eru af þeirri stærðargráðu fyrir þjóðfélagið að nauðsynlegt sé að kalla eftir stefnumótun stjórnvalda. Þetta tel ég vera mjög skynsamlegt, ef niðurstaðan verður að auka hlut raflínu í jörðu. Þrátt fyrir að það kalli á aukinn beinan kostnað er það auðvitað pólitísk ákvörðun. Landsnet getur ekki tekið þannig ákvörðun eitt og sér og að sjálfsögðu þarf þá, ef sú verður niðurstaðan, Alþingi að láta auknar fjárveitingar fylgja þeirri ákvörðun. Bændasamtökin fjölluðu um það að þótt jarðstrengir hafi að jafnaði minni áhrif á uppbyggingu og umsvif á bújörðum en loftstrengir þá tengjast þeim ákveðnar kvaðir engu að síður. Þeir leggja auk þessa áherslu á samræðu, bændur og landeigendur allt frá því að hugmynd um lagningu jarðstrengs kemur fram. Því var fulltrúi landeigenda í nefndinni sammála. Fulltrúi Samtaka atvinnulífsins í nefndinni, Bryndís Skúladóttir, minnti á að raforkuflutningur er nauðsynlegur hluti af innviðum samfélagsins en að kostnaður við uppbyggingu raforkukerfisins velti allur út í raforkuverð og að flutningur og dreifing raforku vegi þyngra í heildarorkuverði hérlendis en í nágrannalöndunum. Að lokum langar mig að koma inn á það sem Landvernd hafði að segja um málið og lesa má í skýrslunni á bls. 7 og 8. Þar eru megintillögur þeirra eða áherslur ef fólk vill kynna sér þær en auk þeirra hefur Landvernd, eins og kom fram í máli ráðherra og annarra áðan, látið gera skýrslu fyrir sig um kostnað og ber saman loftlínur og jarðstrengi. Þar eru menn ekki sammála Landsneti og segja að kostnaðarmunurinn sé ekki svona gríðarlega mikill. Þetta er auðvitað eitthvað sem þarf að skoða betur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska öllum farsældar á nýju ári. Það er ekki vont að byrja það með því að fara yfir þessa góðu skýrslu sem ég vil þakka hæstv. iðnaðarráðherra kærlega fyrir. Ég fagna skýrslunni og framlagningu hennar í þinginu og hlakka til að eiga samtal um hana við ykkur. Við þurfum að skoða þessi mikilvægu mál mjög vel, sérstaklega það sem lýtur að uppbyggingu raforkukerfis í landinu. Verkefnið er hluti af innviðum samfélagsins og er mikilvægt að stjórnvöld setji sér skýra stefnumótun í málinu. Ég er umhverfisáhugamaður og tel að nauðsynlegar virkjanir, framkvæmdir og línulagnir eigi að hanna eins og best verður á kosið og að vægi kostnaðaröryggis og umhverfis eigi að meta með þjóðarhag í huga. Við lestur skýrslunnar koma fram áhugaverð sjónarmið og upplýsingar varðandi flutning á raforku sem ég vil kynna mér nánar. Skýrslan er full af upplýsingum og sjónarmiðum hagsmunaaðila sem setja inn greinargóð sjónarmið og það er verðugt verkefni fyrir okkur í atvinnuveganefnd að glíma við þetta áhugaverða mál sem er líka svo mikilvægt fyrir okkur öll, heimilin og atvinnulífið í landinu. Það er ljóst að í dag er Landsnet ekki í stakk búið til að uppfylla lögbundnar skyldur sínar og flutningstakmarkanir hafa veruleg áhrif á þróun orkuviðskipta í landinu. Þar má til dæmis nefna, eins og hefur reyndar komið fram hér, rafvæðingu fiskimjölsverksmiðja sem er mikilvægt mál. Í dag og frá byrjun hafa fiskimjölsverksmiðjur brennt olíu til að þurrka mjöl. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að nýta orkuna sem við eigum, en við þurfum að geta flutt hana á þessa staði. Styrking Landsnets á næstu árum og afhendingaröryggi eru því mikilvægur hluti af gæðum kerfisins og til þess fallið að auka öryggi heimila, iðnaðar og atvinnulífs um land allt. Eins og líka hefur komið fram er mikilvægt að við tökum ákvörðun um hvað þetta kerfi þarf að vera stórt en það er mjög mikilvægt að öryggi þess verði tryggt. Alþingi þarf því að samþykkja skýr viðmið og grundvallarreglur í lögin eða vilja til þess að setja línu í jörð þar sem sérstaklega sterk umhverfisvernd kallar á þá lausn. Víða erlendis er farin, með leyfi forseta, „partially undergrounding“-leið þar sem jarðstrengir eru settir í jörðu, a.m.k. á ákveðnum viðkvæmum svæðum. Mér finnst því áhugavert að skoða að fara blandaða leið jarðstrengja og loftlína þar sem horft er til viðkvæmra svæða og náttúruperlna ásamt öryggis- og þjóðarhagsmunum. Stofnkostnaður samkvæmt nýjustu upplýsingum frá Landsneti, sem ég rengi ekki, er fyrir 220 kílóvolta flutningslínu með minnstum flutningi um 6,3 milljarðar fyrir loftlínu en 15,5 milljarðar fyrir jarðstreng að auki 600 milljóna vegna nauðsynlegra útjöfnunarstöðva. Hér munar miklu en Landvernd hefur líka bent á aðrar upplýsingar sem við þurfum auðvitað að skoða í því samhengi. Það skiptir máli að fá niðurstöðu Alþingis í jarðstrengsmálið. Staðreyndin er sú að væntingar eru um að niðurstaða Alþingis gangi lengra en núverandi viðmið Landsnets. Þess vegna eru sveitarfélögin treg að ganga frá skipulagi vegna lína og veita framkvæmdaleyfi og málið er brýnt. Eins þarf að skoða breytt fyrirkomulag kerfisáætlunar og flutningafyrirtæki og í því skyni er mikilvægt að færa leyfishlutverk Orkustofnunar fram í ferlinu svo leyfi þeirrar stofnunar komist ekki síðast að. Ég hef margt fleira um þetta að segja en læt staðar numið hér.

Hæstv. forseti. Í fyrri ræðu minni, sem ég hélt að ætti að vera lengri, fór ég yfir það sem kemur fram á fyrstu blaðsíðu þessarar skýrslu, sem eru oft aðalatriðin. Þar eru tekin saman sjónarmið frá hagsmunaaðilunum öllum, m.a. Landvernd, Landsneti, Bændasamtökunum, Neytendasamtökunum, Samtökum atvinnulífsins, landeigendum, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, sem auðvitað kom aðeins út af skipulagsmálum, og fleirum. Það er ansi athyglisvert að fara yfir þau sjónarmið og þess vegna segi ég að mér finnst þessi skýrsla mjög vel unnin, mikið af gögnum er dregið fram, þau sett fram á skilmerkilegan hátt og farið yfir kosti og galla, þar á meðal kostnaðinn. Það má sjá í skýrslunni í margvíslegum glærum sem nefndin hefur tekið saman frá ýmsum þjóðlöndum í kringum okkur hvernig menn nálgast þetta. Það er til dæmis athyglisvert sem kemur fram um kostnaðarhækkanir, sem nokkur þjóðlönd fjalla um. Að vísu verð ég að segja að það kemur fram og hefur komið fram, m.a. í frumvarpi sem við vorum að ræða áðan, að flutningskostnaður er lægri í nokkrum löndum í kringum okkur sem við berum okkur saman við en hér á Íslandi og það er sennilega vegna þess að við þurfum að vera með mikið af línum og bregða þeim víða út af fámenni og öðru. Hér má sjá að í Frakklandi, þótt gögnin séu frá 1999, hefur verið reiknað út hvað kostar að leggja nýjar 220 kílóvolta línur og þær sem þyrfti að endurnýja í jörð. Fram kemur að það mundi hækka flutningskostnað um 10% og þar með raforkuverð til neytenda um 1% í því landi. Í Bretlandi og Ítalíu var sambærilegt mat um að 25% af háspennulínum í jörð mundi hækka raforkuverð um 3–5% og allar háspennulínur á Ítalíu mundu hækka verð á raforku um 16%. Síðan er fjallað um kerfið hjá okkur á Íslandi. Það sem er öðruvísi hér en í mörgum öðrum löndum er að við seljum í kringum 80% af okkar orku til stórnotenda, sem auðvitað breytir þessu mjög mikið. Virðulegi forseti. Tíminn er naumur og eins og ég sagði áðan mun meginvinnan okkar núna í framhaldinu með þessa góðu skýrslu fara fram í atvinnuveganefnd þar sem farið verður í gegnum skýrsluna og mun atvinnuveganefnd skila áliti hvað hana varðar. Þetta eru aðeins fyrstu skrefin að mínu mati en góð skref, ég tek það fram. Á þeim tveimur mínútum sem ég á eftir ætla ég að taka nokkur dæmi um umræðuna sem er í gangi og tek undir það sem hér hefur komið fram. Það er ákaflega mikilvægt fyrir okkur að hraða þessari vinnu vegna þess, eins og kemur fram í umsögn frá Landsneti, að það er farið að há fyrirtækinu að við skulum ekki vera komin með frekari stefnumörkun hvað þetta varðar. Sú stefnumörkun getur meðal annars verið í því sem kom fram, og það var þannig að það kom fram í kjördæmavikunni hjá okkur í Norðausturkjördæmi á fundi með einu sveitarfélagi, að auðvitað er ákaflega sérstakt að ríkissjóður skuli leggja 15% vörugjald á jarðstrengi sem ekki er lagt á loftlínur. Því fagna ég mjög því sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan. Ég man ekki nákvæmlega hvaða orð voru notuð, það skiptir ekki máli, en aðalsjónarmiðið sem kom fram hjá ráðherra var að þetta beri að jafna, það ber að taka vörugjöldin af jarðstrengjunum til að jarðstrengir og loftlínur verði flutt inn á sömu forsendum til landsins. Það er óþolandi að jarðstrengir skulu bera vörugjöld og það væri ákaflega merkilegt að fá upplýsingar um hvað ríkissjóður hefur fengið í vörugjöld af jarðstrengjum undanfarin ár. Virðulegi forseti. Á þessum stutta tíma tek ég aðeins sem dæmi lagningu Suðvesturlínu, burt séð frá því hvort reist verður álver í Helguvík eða hvað, hana þarf að styrkja með tilliti til almennra notenda þar. Þar hefur verið fjallað um og sett krafa um að jarðstrengur verði lagður í sveitarfélaginu Vogum og að jarðstrengur verði lagður í gegnum Reykjanesbæ út af væntanlegu álveri, ef það verður byggt. Þar er það sett þannig fram. Þetta er liður í því sem vantar að gera þannig að taka megi ákvarðanir hjá þeim sem eiga að leggja þetta, þ.e. Landsneti, með Suðvesturlínu, hver kostnaðurinn verður á loftlínu á móti jarðlínu hvað þetta varðar. Sama má segja um hugmyndir um lagningu strengs við flugvallarsvæðið á Akureyri þar sem auðvitað liggur beint við að strengur verður að vera í jörðu en ekki í lofti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir framsögu hennar og hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Hæstv. ráðherra kallaði eftir því að fá sem flest sjónarmið fram um málið og ég fagna því því að þetta er auðvitað stórmál. Ég hefði talið eðlilegt að hv. atvinnuveganefnd leitaði einnig til hv. umhverfis- og samgöngunefndar og óskaði eftir því að sú nefnd tæki málið til sérstakrar umfjöllunar og skilaði þá umsögn eða einhverju slíku til hv. atvinnuveganefndar því að þetta snýst ekki aðeins um dreifingu rafmagns heldur er þetta líka stórt umhverfismál. Við höfum heyrt það í máli margra hv. þingmanna sem hér hafa talað að af loftlínum geti stafað sjónmengun og það hefur verið krafa náttúruverndarsamtaka og kemur fram hér í skýrslunni að fulltrúi Landverndar bókaði sérstaklega að mikilvægt væri að lagning raflína, hvort sem um væri að ræða jarðstrengi, loftlínu eða sæstrengi, yrði tekin fyrir í 3. áfanga rammaáætlunar um vernd og orkunýtingu landsvæða. Flutningskerfin eru hluti virkjana og raflínur hafa að sjálfsögðu mikil áhrif á umhverfi sitt og eru órjúfanlegur hluti af því heildarmati sem fara þar fram á áhrifum virkjunarhugmynda á náttúru- og menningarminjar, ferðaþjónustu og útivist, landslag og landslagsheildir. Það þarf svo sem engin sérstök geimvísindi til að átta sig á því. Það dugir hreinlega að fara austur á land og horfa á þau gríðarlegu mannvirki sem þar eru í kringum loftlínur frá Kárahnjúkavirkjun niður á Reyðarfjörð til að sjá að þetta hefur að sjálfsögðu ákaflega mikil áhrif á landsvæði og þarf að meta sem slíkt. Ég fagna því að ætlunin er að móta hér stefnu og hlusta eftir öllum sjónarmiðum. Það er augljóst að mikil vinna liggur í skýrslunni, en eigi að síður er ljóst að það ber talsvert á milli fulltrúa í nefndinni um hvaða leið eigi að fara. Það eru ákveðin atriði sem allir geta fallist á, þ.e. að eðlilegt sé að kanna umhverfissvið hvoru tveggja jarðstrengja og loftlína óháð kostnaðarmun á svæðum sem njóta sérstakrar verndar samkvæmt náttúruverndarlögum, það getur auðvitað verið nokkuð víðtækt, við flugvelli og svo á svæðum þar sem veðurálag, ísingar og snjóalög eru mikil og jarðstrengur gæti aukið afhendingaröryggi. Það sem er áhugavert að skoða er að það sem hefur kannski helst valdið deilum er kostnaðurinn við lagningu jarðstrengja annars vegar og loftlína hins vegar. Ég vil því taka sérstaklega fram að mér finnst mjög mikilvægt að þær hv. þingnefndir sem taka málin til umræðu skoði þá skýrslu sem Landvernd lét gera því að nú hefur ákveðin reynsla skapast í Evrópu af því að leggja 220 kílóvolta raflínu í jörðu, við erum auðvitað ekki með slíka reynslu hérlendis. Landverndarmenn hafa bent á að í Danmörku hafi verið lagðir slíkir jarðstrengir og kostnaðarmunur á þeim og loftlínum er ekki nándar nærri eins mikill og birtist í útreikningum Landsnets. Í Frakklandi er verið að leggja þessa háspennujarðstrengi á pari í kostnaði við loftlínur. Það skiptir máli að skoða. Landvernd lét vinna skýrslu og ef við skoðum þá skýrslu kemur fram að einungis sé 20% kostnaðarmunur. Þetta er lítill tími til að tjá sig um stórt mál. Ég ítreka að mikilvægt er að þessi sjónarmið komi fram, að hv. umhverfis- og samgöngunefnd taki málið líka til umfjöllunar og að skýrsla Landverndar með nýjustu tölum um kostnað frá Evrópu sé tekin til skoðunar því að þetta er líka stórt umhverfismál.

Hæstv. forseti. Mig langar fyrst af öllu að þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja fram þessa skýrslu og þakka fyrir umræðuna sem hefur verið mjög góð. Það er augljóst að þessi skýrsla er einungis byrjunin á lengri vegferð en í sjálfu sér liggur okkur allnokkuð á vegna þess að afhendingaröryggi á raforku á Íslandi er mjög ábótavant og á það sérstaklega við um hinar dreifðu byggðir. Annað er að allmikið er af ónýttri orku í kerfinu okkar núna sem fellur óbætt hjá garði og þess vegna liggur okkur meira á en ella að setja ákveðna stefnu um það hvernig við viljum haga þessum málum. Hins vegar koma í ljós þegar maður les skýrsluna, sem verður verðugt verkefni fyrir atvinnuveganefnd að fara í gegnum, mismunandi sjónarmið og sérstaklega vekur athygli mína sá munur sem virðist vera á upplýsingum um kostnað sem hinir ýmsu aðilar hafa. Á bls. 15 í skýrslunni segir til dæmis, með leyfi forseta: „Í umfjöllun nefndarinnar lagði fulltrúi Sambands íslenskra sveitarfélaga fram gögn er sýndu að á síðasta ári var tekinn í notkun 220 kílóvolta jarðstrengur í Danmörku (svokallaður Anholtsstrengur) og reyndist stofnkostnaður á kílómetra einungis um 1,5 sinnum hærri en áætlaður kostnaður 220 kílóvolta loftlínu í áætlunum Landsnets; Blöndulína 3.“ Þetta ásamt skýrslu sem hefur komið hérna fram frá Landvernd og upplýsingum sem einnig komu fram í byrjun árs í Bændablaðinu, um reynslu Frakka af lagningu jarðstrengja, sýnir okkur að við þurfum að fara mjög gaumgæfilega ofan í alla þessa útreikninga. Hitt er að það er ekkert einboðið að endilega sé umhverfisvænt að leggja jarðstrengi hvar sem er. Til dæmis virðist manni og sýnist nú eftir lestur skýrslunnar að lagning jarðstrengs um svæði þar sem hraun liggur valdi jafnvel meiri umhverfisáhrifum og meiri sárum en ef um loftlínu væri að ræða. Ég varð þeirrar ánægju aðnjótandi að vera við Búðarháls á föstudaginn var þar sem tengivirki var tekið í notkun. Það er náttúrlega ævintýralegt að sjá hversu vel hefur tekist til þar að setja þrjár virkjanir nánast í einn hnapp með lágmarksáhrifum á umhverfið. Auðvitað þurfum við að gæta varúðar í þessu. Okkur vantar sterkari tengingar milli landshluta og þá snýst spurningin um það hvort menn taki þann kost að leggja fáar stórar línur sem yrðu þá væntanlega loftlínur eða að leggja í jörð. Ég viðurkenni að þegar við tölum um línu yfir Sprengisand held ég að það hljóti að koma til álita að menn skoði það gaumgæfilega hvort ekki sé hagkvæmt eða hagkvæmara en ella að leggja jarðstreng samhliða lagningu létts hálendisvegar sem menn hafa komið fram með þingsályktunartillögu um. Ég held að þetta séu allt saman atriði sem við þurfum að skoða mjög gaumgæfilega og fara rækilega yfir kosti og galla hvers fyrir sig. En að sjálfsögðu sér maður þetta þannig fyrir sér að á endanum verði farin blönduð leið þar sem við gætum hagkvæmni og þess að valda sem minnstri röskun á umhverfinu. Nú er Landsneti uppálagt lögum samkvæmt að velja ávallt hagkvæmasta kost en þá er líka spurning að taka ekki bara stofnkostnaðinn heldur líftímakostnaðinn og ef sá kostnaður er jafnvel farinn að nálgast hagkvæmari kostinn þá verði Landsneti heimilað að velja ekki endilega hagkvæmustu leið heldur þá leið sem sameinar best hagkvæmni og minnst umhverfisáhrif. Ég heyri ekki betur á umræðunni en menn séu nokkuð sammála hér. Ég vona að málið fái góða umfjöllun. Ég hlakka til að fást við það í atvinnuveganefnd og fara rækilega yfir það og kalla til sérfræðinga þar um.

Frú forseti. Eins og aðrir hv. þingmenn sem töluðu á undan mér sögðu er ástæða til að fagna því að þessi skýrsla sé komin fram. Ég vil byrja á því að fagna framsöguræðu hæstv. iðnaðarráðherra sem hún flutti í upphafi og fjallaði þar um mál sem hún hefur þegar hafið undirbúning á og vinnuhópurinn sameinast um að væri framför í að breyta lögum um og fleyta áfram í þinginu. Það er alls ekki þannig við lestur skýrslunnar að óánægja sé um öll atriði hennar og það sem kom mér á óvart þegar ég las nefndarálitið ofan í kjölinn er að það er ekki óskaplega langt á milli þeirra sem tala fyrir meiri en minni lagningu jarðstrengja og hinna sem vilja velja ódýrustu leiðirnar og þar af leiðandi kannski oftar loftlínurnar. Ég get tekið undir með hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni sem fjallaði ágætlega um það rétt á undan mér að niðurstaðan hlýtur að einhverju leyti að byggjast á því að við veljum blandaða leið loftlína og raflína þar sem það er mögulegt því að, eins og hann rakti ágætlega í ræðu sinni og ég vil undirstrika, lagning jarðstrengja er alls ekki án umhverfisáhrifa. Það er kannski það sem stingur í augun þegar maður les nefndarálitið. Svo er það hitt sem hefur áður verið gert að umtalsefni og ég vil taka undir það og segja að það er dálítið kúnstugt að lesa þessa skýrslu og sjá hvað ber í milli aðila um mögulegan kostnað við lagningu raflína. Það ætti kannski að vera forgangsverkefni atvinnuveganefndar þegar hún fjallar um skýrsluna að reyna að fá nánari og skarpari sýn á það en vinnuhópnum tókst sem skilaði af sér skýrslunni.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þessari umræðu. Mér heyrist flestir þingmenn vera á sömu blaðsíðu. Ég held að allir séu sammála um að fara blandaða leið, það er sammerkt með málflutningi flestra, sem byggir á því að við setjum jarðstrengi þar sem þeir eiga við og þar sem gott er að koma þeim við. Það er mjög hagkvæmt, bæði fjárhagslega og umhverfislega séð, að setja lágspennulagnir í jörð en háspennulínur með hærri spennu eru að mér sýnist sama hvar, sama hvaða lönd miðað er við, þótt það sé mjög hagstætt að setja þær í jörð, ekki valkostur hjá þeim. Það er einhvern veginn þannig að háspennulínurnar þurfa meira landsvæði. Við tölum um sjónmengun og ég get alveg tekið undir það sem hefur komið fram að auðvitað er þetta líka umhverfismál og sjálfsagt að umhverfisnefnd fjalli um þessa skýrslu og gefi álit sitt. Ég set þó spurningarmerki við kostnaðarmatið. Hvað ætlum við að miða við? Er það þjóðhagslega hagkvæmt eða er þetta spurning um verð á landi? Hvernig ætlum við að verðleggja land? Það getur verið ansi mikill munur á því frá einum stað til annars. Það eru því nokkrir punktar sem koma þar. Sama gildir um gjaldtökuna, eins og fram hefur komið, þ.e. vörugjald á strengjum en ekki á línum. Kosturinn við loftlínur, þótt það sé sjónmengun af þeim og þær séu meira áberandi eru þær að sama skapi meira afturkræfar en hinar, svona fyrir næstu kynslóð. Hvað ætlum við að horfa langt fram í tímann? Það er tiltölulega lítið mál að taka þær niður og þá verður landsvæðið nánast svipað á eftir. Sjónmengunin er meiri af loftlínunum en jarðraskið er meira af jarðstrengjunum. Þess vegna verður niðurstaðan, að því er virðist, blönduð leið. Sums staðar hentar jarðstrengur bæði fjárhagslega og umhverfislega. Það getur verið í kringum flugvelli eða einhverjar náttúruperlur, í þéttbýli. Mér heyrist flestir vera á svipuðum nótum með þetta og ég fagna því.

Virðulegi forseti. Ég vil í lok þessarar umræðu þakka kærlega fyrir umræðuna sem hefur farið hér fram. Hún hefur verið mjög málefnaleg og í línu við það sem ég vonaðist eftir þegar ég ákvað að leggja þessa skýrslu fyrir þingið. Þetta er eins og hér hefur komið fram stórmál. Ég tel að það sé mikilvægt vegna þess að það eru svo gríðarlega mikilvæg mál undir. Við þurfum að styrkja raforkukerfið á næstu árum, það liggur fyrir, en við gerum það ekki nema um það náist sátt í samfélaginu hvernig við gerum það. Landsnet kallar eftir leiðsögn frá löggjafanum, stefnumótun af hálfu stjórnvalda. Það er sá leiðangur sem við erum farin í hér. Það er algerlega ljóst að Landsnet þarf að taka mið af öðrum sjónarmiðum núna en bara þeim fjárhagslegu þegar ákvarðanir um stórar raflínur eru teknar. Það er rétt sem fram kom, m.a. hjá hv. þingmönnum Þorsteini Sæmundssyni og Páli Pálssyni, að þetta er sannarlega umhverfismál og það þarf að meta út frá öllum hliðum. Það er eins og bent var á gríðarlega mikið rask fólgið í því að fara með margra metra jarðstreng í gegnum hraun. Það er algjörlega óafturkræft en línur eru aftur á móti þannig að hægt er að taka þær niður og sjónmengunin er þar með farin. Einnig verður að taka tillit til örrar tækniþróunar. Stórir háspennujarðstrengir eru núna gífurlega umfangsmiklir. Í framtíðinni trúi ég og treysti að þessir strengir verði þannig úr garði gerðir að þeir þurfi ekki eins mikið pláss. Allt eru þetta sjónarmið sem við þurfum að taka með í þessa umræðu. Ýmsir þingmenn hafa sagt: Þetta er fyrsta skrefið. Já. Aðrir þingmenn hafa sagt: Við þurfum samt að hraða okkur. Já, það er líka rétt. Ég tek undir það með hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur að beina því til hv. atvinnuveganefndar að kalla eftir áliti hv. umhverfis- og samgöngunefndar í þessum efnum og jafnvel líka hv. efnahags- og viðskiptanefndar. Þarna eru líka fjárhagslegu áhrif á ferðinni og einkum og sér í lagi hvað varðar vörugjöldin að skoða þær hliðar málsins. Ég tek líka undir það sjónarmið að hafa landverndarskýrsluna til hliðsjónar. Hún er nýrri, með nýrri upplýsingar um ýmislegt hvað varðar samanburðinn. Allt eru þetta góð gögn inn í þessa umræðu og ég vonast svo sannarlega til þess að að lokinni yfirferð skili nefndin frá sér áliti sem verður að gagni fyrir framtíðarstefnumótun um þessi mál. Ég þakka kærlega fyrir umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að óska virðulegum forseta og hv. þingmönnum gleðilegs árs. Ég mæli fyrir nefndaráliti frá allsherjar- og menntamálanefnd með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um skipun nefndar um málefni hinsegin fólks. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Önnu K. Kristjánsdóttur og Uglu Stefaníu Jónsdóttur frá Trans Ísland, Guðrúnu B. Ólafsdóttur frá Q – Félagi hinsegin stúdenta og Önnu Pálu Sverrisdóttur, Guðrúnu Örnu Kristjánsdóttur og Sigurð J. Guðmundsson frá Samtökunum 78. Umsagnir bárust frá Önnu K. Kristjánsdóttur, Jafnréttisstofu, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Persónuvernd, Samtökunum 78 og umboðsmanni barna. Tillagan felur í sér að félags- og húsnæðismálaráðherra skipi nefnd með þátttöku hagsmunaaðila, sérfræðinga og stjórnmálaflokka sem geri tillögu að samþættri aðgerðaáætlun um bætta stöðu hinsegin fólks í samfélaginu. Gestir nefndarinnar og umsagnaraðilar eru allir mjög jákvæðir í garð tillögunnar og telja mikilvægt að styrkja stöðu þessa hóps enn betur. Nefndin bendir á að lög nr. 57/2012, um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda, fólu í sér mikilvæga réttarbót þar sem lögfest var framkvæmd sem stunduð hafði verið í 20 ár og því rétt að skapa framkvæmdinni skýran lagaramma. Við meðferð þingsályktunartillögunnar í nefndinni komu fram ábendingar um að nauðsynlegt væri að skoða reynsluna af framkvæmd laganna með það að leiðarljósi að styrkja stöðu hinsegin fólks enn betur. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið. Nefndin leggur áherslu á að sú nefnd sem á að gera tillögu að samþættri aðgerðaáætlun um bætta stöðu hinsegin fólks verði skipuð breiðum hópi sérfræðinga sem og fjölbreyttum hópi hinsegin fólks. Nauðsynlegt er að þeir aðilar sem veljist í nefndina hafi þekkingu á hinsegin fræðum og kynjafræðum. Í tillögunni kemur fram að nefndin skuli skila niðurstöðum til ráðherra fyrir 1. febrúar 2014. Nefndinni þykir einsýnt að sá tími sé of skammur og leggur til þá breytingu að nefndin skuli skila niðurstöðunum til ráðherra fyrir 1. október 2014. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Síðari málsliður tillögugreinarinnar orðist svo: Nefndin skili tillögum til ráðherra fyrir 1. október 2014. Undir nefndarálitið rita hv. nefndarmenn í allsherjar- og menntamálanefnd, Unnur Brá Konráðsdóttir, Líneik Anna Sævarsdóttir, Páll Valur Björnsson, Helgi Hrafn Gunnarsson, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Elsa Lára Arnardóttir, Guðbjartur Hannesson og Jóhanna María Sigmundsdóttir.

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst hingað upp til að þakka hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir störf hennar í þessu máli. Það er ánægjuefni að sjá að nefndin leggur hér til að þessi tillaga verði samþykkt með einni breytingu sem lýtur að tímafresti. Ég vil því þakka hv. nefnd fyrir starfið og lýsa ánægju minni með að hún hafi komist að þessari niðurstöðu. Við höfum gjarnan verið nokkuð stolt hér á Íslandi af okkar stöðu í málefnum hinsegin fólks og vissulega hefur mjög margt gott verið gert. Það sem hefur líka verið svo mikilvægt er að á Alþingi hefur iðulega náðst mjög góð samstaða um þær réttarbreytingar og þær breytingar sem hafa verið gerðar á málefnum hinsegin fólks. En ástæða þess að ég lagði þessa tillögu fram sl. sumar var kynning á svokölluðu regnbogakorti sem sýndi lagalegan stuðning hinsegin fólks í ólíkum Evrópulöndum og það kom að minnsta kosti mér nokkuð á óvart að sjá að Ísland var þar í 10. sæti af 49 ríkjum sem voru athuguð. Við vorum þar á svipuðum stað og Danmörk en nokkru neðar en Noregur og Svíþjóð. Á þessu korti hlaut Stóra-Bretland flest stig. Svona kannanir minna mann á að þó að margt gott hafi verið gert þá skiptir máli að vera sífellt vakandi gagnvart löggjöfinni og gagnvart því hvernig við getum búið sem best um hnútana til að tryggja öllum jafnan rétt. Þar hafa Samtökin 78 auðvitað bent á margt og það kemur fram í áliti hv. nefndar að til að mynda er nauðsynlegt að meta reynsluna af hinum nýju lögum um réttarstöðu einstaklinga með kynáttunarvanda. En það er líka margt sem má betur gera, til að mynda þegar kemur að fræðslu. Þá er ég ekki aðeins að tala um fræðslu gagnvart almenningi eða fræðslu í skólum heldur líka fræðslu fyrir aðstandendur hinsegin fólks. Ég nefni líka varnir gegn hatursorðræðu sem eru ófullkomnar í íslenskri löggjöf og ýmis einföld atriði sem lúta hreinlega að eyðublöðum og skráningarformum og öðru slíku sem manni finnst í raun og veru að ætti að vera sjálfsagt að lagfæra en þarf kannski hvatningu til að lagfæra. Ég ætla ekki að hafa þetta mikið lengra. Ég fagna því að það er tillaga hv. nefndar að afgreiða þetta mál og ég vonast svo sannarlega til þess að hæstv. ráðherra skipi nefnd og sjái til þess að hún starfi hratt og örugglega. Það er ávallt mikilvægt í mannréttindamálum að vera á verði og vera á vaktinni. Þar er ekkert sjálfgefið og skiptir miklu máli að við setjum okkur þá stefnu að vera í fremstu röð í þessum málaflokki ekki síst af því að við getum það, af því að við vitum að við höfum iðulega náð góðri samstöðu um þessi mál, af því að við vitum að hér hafa margir góðir hlutir verið gerðir. Þarna eigum við tvímælalaust sóknarfæri til að ná samstöðu um að koma okkur í fremstu röð.

Frú forseti. Ég kem hingað upp til að þakka hv. framsögumanni þessa nefndarálits, Líneik Önnu Sævarsdóttur, og hv. allsherjar- og menntamálanefnd fyrir að afgreiða þetta mál örugglega út úr nefndinni. Við hér á Íslandi höfum verið stolt af því að hafa oft verið í forgöngu varðandi aukin réttindi hinsegin fólks. Á síðasta kjörtímabili náðum við hér í gegn einum hjúskaparlögum og eins lögum vegna kynáttunarvanda þó að það orð sé afskaplega einkennilegt orð sem notað er yfir transfólk, að það sé fólk með kynáttunarvanda. En ég fagna því að fara eigi í þessa vinnu samkvæmt tillögu sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir flutti ásamt mér og tveimur öðrum þingmönnum úr Samfylkingu og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þá vil ég líka koma inn á að það var hollt að fá alþjóðlegan samanburð því að þó að við séum ánægð með okkur þá sýnir hann að við þurfum að standa okkur betur. Það eru þjóðir sem standa okkur framar í þessu og Bretar hafa náð að tryggja sem best réttindi hinsegin fólks. Mannréttindabaráttu lýkur aldrei. Það má alltaf gera betur og á ýmsum sviðum þurfum við að standa okkur betur. Þá vildi ég líka koma inn á það hér að á Íslandi hefur mjög margt breyst á skömmum tíma. Jónína Leósdóttir skrifaði til dæmis bók hér fyrir jólin um samband hennar og fyrrverandi forsætisráðherra, hvernig þær treystu sér ekki til að opinbera það samband af ótta við að það hefði áhrif á pólitískan feril Jóhönnu Sigurðardóttur. Þetta var mikilvæg bók til að rifja upp hvað í raun og veru við getum náð miklum árangri á stuttum tíma ef við opnum hjörtu okkar og leyfum ekki fordómum að glepja okkur sýn. Ég man eftir því árið 1996 þegar hér voru samþykkt lög um staðfesta samvist. Guðrún Ögmundsdóttir hafði unnið mjög mikið starf hér í þinginu varðandi réttindi samkynhneigðra. Ég vil nota tækifærið og þakka Guðrúnu Ögmundsdóttur, fyrrverandi alþingismanni, fyrir það merkilega starf sem hún leiddi hér sem stjórnarandstöðuþingmaður í þinginu og náði samstöðu um, sem hafði gríðarleg áhrif til breytinga í íslensku samfélagi. Það er líka gott að muna að við búum í litlu landi þar sem breytingar geta átt sér stað hratt en Ísland er strjálbýlt land og það eru mjög litlar byggðir hér úti um allt land. Og þó að í dag sé auðveldara á höfuðborgarsvæðinu að vera samkynhneigður en var áður, eða hinsegin, og það eigi við víða um land, þá skiptir máli í aðgerðaáætlun sem hér á að fara í að taka mið af því að í litlum samfélögum getur verið erfiðara að njóta fullra réttinda og mannlegrar reisnar sem hinsegin einstaklingur en í því fjölmenni sem þó er hér á suðvesturhorninu og í sumum byggðarlögum úti um landið. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta nefndarálit um þingsályktunartillögu um skipun nefndar um málefni hinsegin fólks en þakka enn og aftur hv. þm. Líneik Önnu Sævarsdóttur og hv. allsherjar- og menntamálanefnd og vona að við göngum til atkvæða um þetta mál sem allra fyrst.

Frú forseti. Það er mjög gleðilegt að standa hér og mæla fyrir nefndaráliti um mótun geðheilbrigðisstefnu og aðgerðaáætlunar. Við í velferðarnefnd höfum fjallað um málið, um það barst fjöldi umsagna og við fengum gesti frá Barnaverndarstofu, Geðhjálp, Klúbbnum Geysi, embætti umboðsmanns barna, Hlutverkasetri, Mannréttindaskrifstofu Íslands, Félagi íslenskra hjúkrunarfræðinga, Virk starfsendurhæfingarsjóði, Öryrkjabandalaginu, embætti landlæknis, Geðverndarfélagi Íslands og Hugarafli. Gestir og umsagnaraðilar lýstu almennt ánægju með framkomna þingsályktunartillögu og eru einróma um nauðsyn þess að mótuð verði skýr stefna og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum. Í þingsályktunartillögunni er listi yfir þau mál sem flutningsmenn telja mikilvægt að verði skoðuð og þar er fyrst nefnt að efla beri heilsugæsluna sem fyrsta stig geðheilbrigðisþjónustu í samvinnu við aðra velferðarþjónustu. Það er talað um eflingu geðræktar og forvarna, að aðlaga markvisst sérhæfða geðþjónustu innan stofnana að samfélagsnálgun, vinna markvisst gegn fordómum, mismunun og félagslegri einangrun, tryggja rétt nauðungarvistaðra, samþætta bataferli og valdeflingu í geðheilbrigðisþjónustunni, bæta geðheilbrigði jaðarhópa og viðkvæmra lífsskeiða, bæta hag ungs fólks í geðrofi og auka þjónustu við það, bæta hag vaxandi fjölda ungs fólks með flóknar þarfir, tryggja samfellu í þjónustu frá fyrstu einkennum til meðferðar og annarra úrræða, tryggja þjónustu- og búsetuúrræði við hæfi fyrir fólk með geðfötlun, bæta þjónustu við aðstandendur, tryggja réttindi einstaklinga með geðfötlun til sjálfstæðs lífs með viðeigandi stuðningi og síðast en ekki síst að tryggja að fjárveitingar séu á grundvelli þeirra þarfa sem hafa verið skilgreindar sem viðmið. Ég ætla að fara yfir það sem helst var rætt í nefndinni og eins koma inn á ákveðin hugðarefni. Við ræddum mikið um hlutverk heilsugæslunnar sem fyrsta viðkomustaðar og viljum sérstaklega benda á starfsemi Geðheilsustöðvar Breiðholts sem er samstarfsverkefni Heimaþjónustu Reykjavíkur og Þjónustumiðstöðvar Breiðholts. Þjónusta Geðheilsustöðvarinnar felur meðal annars í sér símaráðgjöf, fræðslu fyrir nærsamfélagið og þjónustu þverfaglegs geðteymis. Markmiðið er að tryggja samfellu í meðferð og koma í veg fyrir endurinnlagnir á sjúkrahús með því að hjálpa einstaklingum að aðlagast samfélaginu eftir útskrift af sjúkrahúsi. Unnið er samkvæmt batahugmyndafræði en í henni er lögð áhersla á að einstaklingurinn öðlist von um bata og taki ábyrgð á lífi sínu. Nefndin bendir á að með verkefni sem þessi megi sinna fyrsta stigs geðþjónustu á annan og betri hátt en verið hefur og að þjónustan nýtist einnig til eftirfylgni og aðstoðar þegar einstaklingur reynir að fóta sig í samfélaginu á nýjan leik eftir meðferð. Kanna þarf hvernig megi með betri hætti færa geðheilbrigðisþjónustuna meira frá stofnunum og út í samfélagið og vinna þannig betur með þeim einstaklingum sem nýta þjónustuna. Með því er einnig meiri virðing borin fyrir sjálfsákvörðunarrétti einstaklinga og þeir fá sjálfir meira vægi þar sem þeir eru með í ráðum um það hvernig meðferð eigi að vera til að ná sem mestum árangri. Í þessu sambandi má einnig nefna virkniúrræði sem eru afar mikilvæg fyrir bata margra en þá fær fólk verkefni við hæfi og getur komið að gagni fyrir samfélagið. Starfandi eru nokkur félagasamtök þar sem unnið er með virkniúrræði og mikilvægt er að leita einnig í smiðju þeirra við þá stefnumótun sem fram undan er og styrkja þau frekar. Á fundum nefndarinnar og í umsögnum nokkurra umsagnaraðila er komið inn á geðheilbrigðisþjónustu við börn og að henni sé að mörgu leyti ábótavant. Nefndin tekur undir þessar ábendingar og telur jafnframt mikilvægt að geðheilbrigðisþjónusta við börn fái sérstaka skoðun við mótun geðheilbrigðisstefnunnar. Þarf í því sambandi bæði að vinna að forvörnum og viðbrögðum við erfiðum fjölþættum vanda barna sem nú eiga erfitt með að fá þá þjónustu sem þau þurfa á að halda en veltast of mikið milli heilbrigðiskerfisins og barnaverndarkerfisins en á hvorugum staðnum virðist vera nauðsynleg þjónusta við börn sem eiga í erfiðum fjölþættum veikindum. Ég vil geta þess hér, frú forseti, að á síðasta kjörtímabili hóf velferðarnefnd að skoða geðheilbrigðismál, ekki síst vegna skorts á þjónustu við börn með fjölþættan vanda. Við ræddum ýmis málefni á síðasta kjörtímabili og þá kom þessi umræða ítrekað upp. Síðast í gær voru fréttir af svona ástandi varðandi rannsókn Erlu Daggar Kristjánsdóttur, nema í félagsráðgjöf, þar sem hún tók dæmi af börnum á svokölluðu gráu svæði sem eru með fjölþættan vanda og fá ekki þjónustu við hæfi í grunnskólum landsins. Það var í ýmsu tilliti sem þessi börn birtust í umræðu á síðasta kjörtímabili og nefndin tók upp umræðu um geðheilbrigðismál út af þeim. Við héldum þá stóran og mjög góðan fund með ýmsum úr heilbrigðiskerfinu og frá hagsmunasamtökum og höfðum í huga að leggja fram þingsályktunartillögu um mótun geðheilbrigðisstefnu. Þá lagði velferðarráðherra fram velferðarstefnu með áætlun þar sem kveðið var á um mótun geðheilbrigðisstefnu en hún náði ekki fram að ganga á síðasta þingi. Hún var afgreidd út úr nefndinni en komst ekki á dagskrá þingsins. Af þeim ástæðum ákvað ég - og ég þakka meðflutningsmönnum mínum - að leggja nú fram slíka þingsályktunartillögu, enda er málið brýnt og þjónar miklu fleiri hópum en börnum með fjölþættan vanda. Þess vegna er einstaklega gleðilegt að ef þessi þingsályktunartillaga verður samþykkt, sem ég geri fastlega ráð fyrir, getum við núna hafið markvissari stefnumótun á sviði geðheilbrigðismála. Það er mikilvægt að hugsa til þess að á síðasta kjörtímabili lögfestum við barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og þar erum við búin að lögfesta þá alþjóðlegu viðurkenningu að börn þarfnist sérstakrar verndar umfram hina fullorðnu og að öllum þeim sem koma að málefnum barna beri að gera það sem í þeirra valdi stendur til að framfylgja samningnum. Þá er átt við stjórnvöld, foreldra, skóla og alla aðra sem vinna með börnum. Geðheilbrigðismálin varða auðvitað börn með margvíslegum hætti. Þau varða börn sem eiga sjálf við geðrænan vanda að stríða en þau varða ekki síður þau börn sem eiga foreldra eða nána aðstandendur með geðrænan vanda. Og það er einmitt hér í þriðja síðasta lið þingsályktunartillögunnar sem við tölum um bætta þjónustu við aðstandendur. Ég vil ræða þann lið út frá börnunum. Ýmsir láta sig hag þeirra sérstaklega varða og telja að við þurfum miklu markvissar að huga að stöðu þessara barna. Ég er hér með grein úr Tímariti íslenskra hjúkrunarfræðinga eftir fjóra hjúkrunarfræðinga, tvo geðhjúkrunarfræðinga og tvo hjúkrunarfræðinga með BS-próf, sem gerðu rannsókn á stöðu barna sem eiga foreldra með geðsjúkdóma. Þau leggja mikla áherslu á að við hugsum betur um börn fólks með geðrænan vanda. Það kemur fram í greininni að gerð hafi verið rannsókn á fólki sem lagðist inn á bráðadeild Landspítalans vegna geðrænna sjúkdóma. Í rannsókninni kom fram að 40% sjúklinga áttu börn undir 18 ára aldri þannig að mörg börn búa við þá erfiðleika sem fylgja því að eiga foreldra með geðræna sjúkdóma. Það kemur fram í greininni að þessi börn höfðu verið kölluð ósýnilegu börnin því að þörfum þeirra hefur hvorki verið sinnt af geðheilbrigðisþjónustu á Íslandi né í mörgum öðrum vestrænum löndum. Öll börn eiga rétt á að upplifa sig ekki ein. Þau eiga að njóta verndar og eiga ekki að þurfa að taka meiri ábyrgð en eðlilegt er að ætlast til að börn geti borið. Þau börn sem upplifa að mamma þeirra eða pabbi geti ekki tekið ábyrgð á þeim eða sinnt foreldrahlutverki sínu gagnvart þeim á stundum vegna sjúkdóms síns búa við mjög erfiðar aðstæður og það hefur mjög alvarleg og afgerandi áhrif á þroska þeirra og möguleika til að verða sterkir fullorðnir einstaklingar. Það er sagt að geðsjúkdómar séu fjölskyldusjúkdómar og það sé hætta á ákveðinni yfirfærslu milli kynslóða ef börn fái ekki viðhlítandi aðstoð við það að takast á við veikindi foreldra sinna. Foreldrar með geðsjúkdóma eru með alveg sömu drauma og metnað til að vera börnum sínum góðir foreldrar og hafa oft miklar áhyggjur af að börnin þeirra fái ekki það atlæti sem þau þyrftu. Það er mjög sársaukafullt fyrir foreldrana að upplifa að þau geti ekki verndað börnin sín og hlíft þeim eins og þau mundu vilja. Í þessari grein vitna höfundarnir, hjúkrunarfræðingarnir fjórir, Kristín Rún Friðriksdóttir, Ragnheiður Halldórsdóttir, Eydís Kr. Sveinbjarnardóttir og dr. Páll Biering - Eydís er reyndar doktor núna - í bók Styrmis Gunnarssonar sem kom út árið 2011, Ómunatíð, þar sem hann opnaði af miklu hugrekki umræðu um stöðu fjölskyldna þar sem er einstaklingur sem á við alvarleg geðræn vandamál að stríða og umræðu um áhrif á börnin og alla aðstandendur. Þau taka undir með Styrmi þar sem hann ítrekar, og þau, mikilvægi þess að sett séu lög sem tryggi réttindi aðstandenda geðsjúkra og sérstaklega barnanna. Í lögum um réttindi sjúklinga, nr. 74/1997, segir: „Sjúklingur á rétt á að njóta stuðnings fjölskyldu sinnar, ættmenna og vina meðan á meðferð og dvöl stendur. Sjúklingur og nánustu vandamenn hans eiga rétt á að njóta andlegs, félagslegs og trúarlegs stuðnings.“ Þetta eru réttindin en Norðurlöndin hafa gengið lengra og eru með í löggjöf sinni skyldu heilbrigðisstarfsfólks til að leita upplýsinga um það hvort fullorðinn einstaklingur sem fær geðheilbrigðisþjónustu sé foreldri ólögráða barna og meta þá aðstæður þeirra. Hjúkrunarfræðingarnir sem skrifa greinina leggja áherslu á að við setjum slíka löggjöf á Íslandi. Með því að skylda heilbrigðisstarfsfólk með lögum til að afla slíkra upplýsinga er talið að ákveðin viðhorfsbreyting verði sem muni leiða til allt annarrar nálgunar. Þetta er mjög mikilvægt, bæði út frá því að það er réttur barna að búa við ákveðið öryggi, þurfa ekki finnast þau standa ein með ábyrgð sem þau geta ekki borið, og að þau fái þá það atlæti sem þeim er nauðsynlegt til að þroskast eðlilega, en þetta er líka mikilvægt því að börn sem eiga foreldra með geðslagssjúkdóm eru fjórum sinnum líklegri til að greinast sjálf með slíkan sjúkdóm en þau sem eiga heilbrigða foreldra. Þetta tengist ekki bara erfiðum heldur líka sálfræðilegum þáttum og umhverfisþáttum og þar af leiðandi getum við dregið úr líkunum á kynslóðayfirfærslu í geðsjúkdómum ef börn fá þá aðhlynningu sem þau þurfa í tengslum við veikindi foreldra. Það er mikið í húfi fyrir þessi börn sem og fyrir okkur sem samfélag. Þetta á líka við um aðra aðstandendur geðsjúkra einstaklinga en það er mikilvægt að byrja á að leggja áherslu á börnin. Ég tel að þeir sem verða valdir til að fara í þessa stefnumörkun eigi að athuga hvort ekki sé nauðsynlegt að við setjum í lög skyldu heilbrigðisstarfsmanna til að kanna með ólögráða börn fólks sem kemur inn á heilbrigðisstofnanir vegna geðræns vanda. Aðrir hópar sem virðast einnig lenda út undan en þurfa nauðsynlega á geðheilbrigðisþjónustu að halda eru fangar og fólk með fíknisjúkdóma. Sálfræðiþjónusta við fanga er takmörkuð og fáir sálfræðingar vinna í þjónustu við fanga. Nokkuð hátt hlutfall fanga á Litla-Hrauni er til dæmis greint með ADHD. Þeir eiga sögu um misnotkun vímuefna og þurfa þar af leiðandi aukna heilbrigðisþjónustu. Þá má einnig nefna mikilvægi nærsamfélagsins en það getur nýst stórum hluta fanga við að aðlagast samfélaginu á nýjan leik með því að fá vinnu og virkniúrræði við hæfi meðan á afplánun stendur. Við segjum í nefndaráliti að slík þjónusta geti auðvitað aldrei átt við fyrir alla fanga en að stærsti hluti þeirra geti nýtt slík úrræði og að þau séu mikilvæg fyrir þá. Þá geta veikindi einstaklinga með fíknisjúkdóma verið margs konar og á misalvarlegum stigum. Um getur verið að ræða misnotkun lyfja og vímuefna en einnig tölvufíkn, matarfíkn eða annars konar fíkn á alvarlegu stigi. Þessir hópar virðast eiga inni á fáum stöðum og bæta þarf úr því. Á fundum nefndarinnar fjölluðum við þó nokkuð um lyfjanotkun Íslendinga. Nýlega bárust fréttir af því að Íslendingar eigi vafasamt heimsmet í notkun lyfja við ofvirkni og athyglisbresti. Önnur geðlyfjanotkun er einnig mjög mikil hér á landi. Margir af gestum nefndarinnar gagnrýndu þá tilhneigingu að ávísa lyfjum of mikið en ástæðan ætti ekki að koma á óvart þar sem lyfjameðferð væri eina niðurgreidda meðferðarformið hér á landi. Það hlýtur að mega draga töluvert úr lyfjanotkun ef samtalsmeðferðir og aðrar skyldar meðferðir eru betur nýttar hér á landi og dregið verður úr stofnanavæðingu í geðheilbrigðismálum. Við teljum mikilvægt að við stefnumótunina sé horft til þess að lögð verði áhersla á að niðurgreiða fleiri meðferðarúrræði en eingöngu lyf. Þó að geðlyf séu að sjálfsögðu mjög mikilvægur þáttur í meðferð ákveðinna geðsjúkdóma og skiptir sköpum fyrir fólk að komast á góð lyf er áherslan of mikil á þann þátt lækninga. Við umfjöllun nefndarinnar varð augljóst að við á Íslandi eigum marga sérfræðinga á sviði geðheilbrigðismála. Víða er unnið mjög mikilvægt og metnaðarfullt starf, bæði innan heilbrigðisstofnana, félagsþjónustunnar og hjá frjálsum félagasamtökum, en það vantar skýra stefnu og samþættingu til að nýta betur þekkingu og fjármuni í málaflokknum. Það þarf líka að leggja málaflokknum til meira fé. Geðheilbrigðismál hafa ekki fengið framlög í samræmi við umfang. Geðrænn vandi er ein aðalástæðan fyrir nýgengi örorku og Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur bent á að þetta sé ein stærsta ógnin við lýðheilsu. Vandinn er umfangsmikill og til að draga úr honum er mikilvægt að það sé snemmtæk íhlutun, að það sé auðvelt fyrir fólk að leita sér aðstoðar og að fólk skammist sín ekki fyrir geðrænan vanda enda búum við í flóknu samfélagi með miklu áreiti. Það er eðlilegt að fólk lendi í vandræðum með að leysa úr daglegu lífi og þurfi að leita aðstoðar fagfólks. Þá er mikilvægt að hún sé aðgengileg og nálæg þannig að fólk geti í eins miklum mæli og unnt er losnað við alvarlegan geðrænan vanda. Við eigum mikið af gögnum og greiningum um þessi mál og það kom fram hjá fulltrúum landlæknisembættisins og víðar að það er til þó nokkur greining á geðheilbrigðismálum á Íslandi og upplýsingar þannig að það á ekki að þurfa að fara í umfangsmikla gagnasöfnun til að móta stefnuna. Við bendum á að það þurfi að auka fé til málaflokksins af því að það sé ekki í samræmi við þörf og hlutfallslegan fjölda sjúklinga með geðrænan vanda. Við erum jafnframt meðvituð um erfiða stöðu ríkissjóðs og teljum þar af leiðandi enn mikilvægara að móta stefnu og forgangsraða þannig að auknar fjárveitingar fari þangað sem þörfin er mest en ekki þangað sem fólk hefur hæst, heldur sé farið yfir það hvar sé í raun mikilvægast að auka fjárveitingar. Þá er hægt að nýta þær best. Við leggjum til breytingar á tillögugreininni og hún á að hljóða svo: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra, í samvinnu við félags- og húsnæðismálaráðherra, að móta geðheilbrigðisstefnu og gera aðgerðaáætlun til fjögurra ára þar sem fram komi m.a. greining á núverandi geðheilbrigðisþjónustu, hvar þörfin sé mest fyrir þjónustuna og hvernig megi mæta henni, ásamt stefnumótun til framtíðar í geðheilbrigðismálum fyrir alla landsmenn. Með aðgerðaáætluninni fylgi áætlun um fjárframlög. Ráðherra leggi slíka geðheilbrigðisstefnu fram á vorþingi 2015.“ Allir nefndarmenn í velferðarnefnd undirrituðu þetta álit fyrir utan Elínu Hirst sem var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Ég endurtek, frú forseti, að ég vona að við göngum sem fyrst til atkvæða um þessa þingsályktunartillögu enda er brýnt að hefja sem fyrst stefnumótun á sviði geðheilbrigðismála sem eru vaxandi vandi á Íslandi og varðar farsæld margra einstaklinga og okkar allra sem samfélags.

Frú forseti. Mig langar að koma hingað upp til að lýsa yfir ánægju minni með þá tillögu til þingsályktunar sem hv. formaður velferðarnefndar, hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, hefur sett fram ásamt flutningsmönnum úr öllum flokkum, þar með talið mér. Eins og þingmaðurinn nefndi áðan þá áttum við ákaflega gott samstarf í velferðarnefnd þegar við fjölluðum um tillöguna. Ljóst er að fólk er á sama máli og það mátti líka heyra á þeim gestum sem komu til okkar. Það ganga allir í takt í þessu efni en auðvitað finnst mörgum, og mér þar meðtalinni, hlutirnir ganga of hægt fyrir sig varðandi það að geðrænum sjúkdómum sé nógu vel sinnt hér á Íslandi. Það eru allir af vilja gerðir og við erum á réttri leið en það mætti ganga hraðar. Vonandi verður þessi þingsályktunartillaga samþykkt og við getum farið að vinna að þessu öll saman. Ég held að ég hafi þetta ekki lengra en vil enn og aftur þakka flutningsmanni tillögunnar fyrir og hlakka til að fá vonandi að greiða atkvæði um þessa þingsályktunartillögu sem fyrst í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka flutningsmanni þessarar tillögu, hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur, fyrir að bera þetta mál hér fram. Þetta er mikilvægt mál og viðkvæmt og mál sem við þurfum að taka fastari tökum en okkur hefur tekist undanfarið. Það er vaxandi vandamál á sviði geðheilbrigðis. Nefndin tók málið fyrir og ég vil þakka gott samstarf í nefndinni þegar það var tekið fyrir. Til nefndarinnar komu margir umsagnaraðilar. Þeir voru einróma samþykkir því að nauðsynlegt sé að mótuð sé skýr stefna og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum. Ég vil taka undir það en jafnframt halda því á lofti hér að það hefur náttúrlega verið unnin gríðarleg vinna í gegnum tíðina, mörg undanfarin ár. Það er ýmislegt til af gögnum sem má tína til og nota í þessa vinnu og ég vona að okkur farnist vel í því því að mjög nauðsynlegt er að fara að taka á þessum málum, eins og ég sagði áðan. Geðheilbrigðismálin hafa verið hálfgert olnbogabarn í íslensku heilbrigðiskerfi lengi. Þetta eru mál sem við getum ýtt frá okkur en í öllum fjölskyldum á landinu þekkjum við til þeirra mála. Ég vona að við berum gæfu til að stíga farsæl skref í framtíðinni í þessu og tek undir orð formanns sem talaði um mikilvægi geðheilbrigðisþjónustu við börn og að þau fái sérstaka skoðun í framtíðinni því að þar er mikið verk óunnið. Ég vona að málið vinnist vel áfram og þakka gott samstarf í nefndinni.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti utanríkismálanefndar um tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 86/2013 um breytingu á XII. viðauka EES-samningsins um frjálsa fjármagnsflutninga. Nefndarálitið er að finna á þskj. 345 og vísa ég til þess þar sem ég mun ekki fara yfir það frá orði til orðs heldur rekja helstu efnisatriði. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund gesti frá utanríkisráðuneyti og fjármála- og efnahagsráðuneyti. Minnisblað barst frá fjármála- og efnahagsráðuneyti en við vinnslu þess var aflað umsagna frá Fjármálaeftirlitinu, Seðlabanka Íslands og Samtökum fjármálafyrirtækja. Sex mánaða frestur, samkvæmt EES-samningnum, til að aflétta stjórnskipulegum fyrirvara var veittur til 3. nóvember 2013. Framsetning tillögunnar telst að mati nefndarinnar í samræmi við 4. gr. reglna um þinglega meðferð EES-mála. Með tillögunni er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 86/2013, um breytingu á viðauka um frjálsa fjármagnsflutninga við EES-samninginn og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 924/2009, um greiðslur í evrum yfir landamæri í bandalaginu og um niðurfellingu á reglugerð nr. 2560/2001 og reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins ESB nr. 260/2012, um að koma á tæknilegum og viðskiptalegum kröfum fyrir millifærslur fjármuna og beingreiðslur í evrum og um breytingu á reglugerð EB 924/2009. Reglugerðirnar kveða á um annars vegar greiðslur í evrum yfir landamæri og einnig rekstrarsamhæfni greiðslukerfa á svæðinu. Reglugerðunum er þannig ætlað að tryggja að gjöld fyrir millifærslur í evrum milli landa á EES-svæðinu væru hliðstæð því sem gerist vegna millifærslna í evrum innan lands. Einnig er kveðið á um upplýsingar sem veitandi greiðsluþjónustu skal veita notendum til að liðka fyrir framkvæmd miðlana á greiðslum yfir landamæri. Þó svo að reglugerðin fjalli ekki um greiðslur í öðrum gjaldmiðlum en evrum þá er heimilt að rýmka gildissvið hennar til annarra gjaldmiðla hafi viðkomandi ríki hug á því. Nefndin kannaði sérstaklega hvort tekið hefði verið til skoðunar að útvíkka gildissvið reglugerðarinnar þannig að hún tæki almennt til greiðslna í erlendum gjaldmiðlum. Fram kom að umsagnaraðilar hafi verið sammála um að varhugavert væri að útvíkka gildissvið reglugerðarinnar til annarra gjaldmiðla en evru. Slíkt hefði væntanlega neikvæð kostnaðarleg áhrif á notendur greiðsluþjónustu innan lands. Í ljósi þessa telur fjármála- og efnahagsráðuneytið að ekki sé ráðlegt að svo stöddu að útvíkka gildissvið reglugerðarinnar við innleiðingu í íslenskan rétt. Innleiðing framangreindra gerða kallar á lagabreytingar hér á landi og mun fjármála- og efnahagsráðherra í því skyni leggja fram frumvarp um breytingu á lögum um greiðslur yfir landamæri í evrum, nr. 146/2004, til innleiðingar á ákvæðum reglugerðanna. Frumvarpið mun að líkindum koma til umfjöllunar i efnahags- og viðskiptanefnd. Ekki er gert ráð fyrir að innleiðing reglugerðanna muni hafa í för með sér umtalsverðan kostnað eða stjórnsýslulegar afleiðingar. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt. Undir nefndarálitið rita, þann 10. desember 2013, hv. þingmenn Birgir Ármannsson formaður, Frosti Sigurjónsson framsögumaður, Árni Þór Sigurðsson, Sigurður Páll Jónsson, Silja Dögg Gunnarsdóttir og Vilhjálmur Bjarnason.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti atvinnuveganefndar um tillögu til þingsályktunar um átak stjórnvalda og sveitarfélaga í Austur-Húnavatnssýslu til atvinnuuppbyggingar. Nefndin hefur fjallað um málið og bárust henni umsagnir frá Byggðastofnun, Bændasamtökum Íslands, Landsvirkjun og Samtökum ferðaþjónustunnar. Í tillögunni er lagt til að stjórnvöld og sveitarfélög komi á átaki til að efla atvinnulíf og skapa ný störf á Norðurlandi vestra með nýtingu raforku frá Blönduvirkjun. Einnig á að efla samkeppnishæfni svæðisins og undirbúa það fyrir uppbyggingu. Jafnframt verði unnið að markaðssetningu þess sem iðnaðarkosts, svo sem fyrir gagnaver. Í greinargerð með tillögunni er bent á að á Norðurlandi vestra hafi störfum og íbúum fækkað mjög undanfarin ár. Samkvæmt upplýsingum Byggðastofnunar hefur íbúum fækkað um tæplega 1.000 milli áranna 1997 og 2010 en sú tala jafngildir um það bil íbúafjölda Blönduóss árið 2011 sem var þá um 880. Einnig kemur fram í greinargerðinni að sveitarfélög nyrðra hafi unnið að því að byggja upp gagnaver á Blönduósi. Staðhættir fela í sér mikla kosti fyrir gagnaver, svo sem nálægð við virkjun og umhverfisvæna og græna orku, þar séu góðar raforku- og ljósleiðaratengingar og náttúruvá sé lítil. Auk þess er bent á að byggingarland sé gott, lóð sé tilgreind í aðalskipulagi Blönduósbæjar, almenn og sértæk þjónusta sé til staðar innan 50 kílómetra frá lóðinni og alþjóðaflugvöllur innan 150 kílómetra. Umsagnaraðilar taka jákvætt í efni tillögunnar en einnig er í umsögnum hnykkt á því að þörf sé á uppbyggingu atvinnulífs víðar á landinu og að margvísleg tækifæri á ýmsum svæðum verði að nýta. Kristján L. Möller var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir nefndarálitið skrifa allir nefndarmenn, hv. þingmenn Jón Gunnarsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Ásmundur Friðriksson, Björt Ólafsdóttir, Páll Jóhann Pálsson, Þorsteinn Sæmundsson, Þórunn Egilsdóttir og Haraldur Benediktsson.

Virðulegi forseti. Það hefði verið eftirsóknarvert og spennandi að gera könnun meðal þingmanna um hvað kæmi fyrst upp í huga þeirra þegar Húnavatnssýslur eru nefndar. Nýlega fengum við í hendur rit um stöðugreiningu 2013 varðandi byggðaþróun sem er fylgirit með stefnumótandi byggðaáætlun fyrir árin 2014–2017, sem við munum ræða næstu daga hér á Alþingi. Margar gagnlegar upplýsingar koma fram þar um stöðu mála á landinu almennt og skýrslan segir mér að við megum engan tíma missa varðandi Austur-Húnavatnssýslu ef hún á ekki að detta niður í skilgreininguna brothætt byggð. Það er erfiðara að grípa í taumana þegar byggðarlag er komið niður í þá skilgreiningu. Ég býst við að ýmsir forvígismenn Húnvetninga fyrri tíma mundu snúa sér við í gröfum sínum ef þeir fréttu að byggðarlag þeirra stæði í slíkum sporum. Eitt einkenni brothættrar byggðar er mikil fólksfækkun og svo sannarlega hefur orðið talsvert mikil fækkun íbúa í Austur-Húnavatnssýslu. Annað einkenni er mikið brottfall kvenna en Húnvetningum er ekki alls varnað því þeim helst nokkuð betur á konum en víðast annars staðar á landsbyggðinni. Hins vegar getur skýringin verið sú að konurnar séu fluttar í burtu frá þeim og það skekkir auðvitað alla tölfræði. Vonandi er það þó ekki skýringin. Við vitum að konur eru meira í aðhlynningarstörfum og það hefur fækkað talsvert starfsfólki, bæði á sjúkrahúsinu á Blönduósi og einnig á Sauðárkróki. Ýmsar staðreyndir tala sínu máli um hvernig staðan er í þessu byggðarlagi. Útsvarstekjur eru þær næstlægstu á landinu í Norðurlandi vestra og hafa haldist óbreyttar í sjö ár. Það er ekki mikið um að Húnvetningar fari í háskólanám og er það hlutfall einnig hvað lægst þar á landinu, en konurnar eru þó sýnu hlynntari námi en karlarnir þótt karlar skori reyndar nokkuð hátt þegar kemur að iðnmenntun. Það er einn alvarlegur hlutur er enn og það er nýskráning hlutafélaga og einkahlutafélaga en það er einnig hvað lægst á Norðurlandi vestra sem segir okkur að aðgerða er þörf í atvinnumálum. Svo ég komi að einhverju jákvæðu verð ég að nefna að greiðslumark varðandi sauðfé er gott í Húnavatnssýslum og það er hvað hæst í Húnaþingi vestra á landinu. Hvað er það sem einkennir Húnavatnssýslur? Að mínu mati er það gras og víðerni og vissulega á að nýta sér það. Gras og grasnytjar eru að vísu ekki lengur taldar til sérstakra auðæfa eða taldar skapa mikla möguleika til hagsældar. Reyndar voru berglög og víðerni Húnavatnssýslu þess valdandi að þaðan komu helstu læknar þessa lands við dögun nýrrar aldar. Það er kannski von að fólk verði undrandi á því að ég skuli nefna að berglög hafi þarna áhrif á en þannig háttar til að berglög halla til landsins en ekki til sjávar þannig að vatn helst uppi á heiðalöndunum. Þar sem vatn er er gróður og þar sem er gróður er unnt að hafa skepnur. Húnvetningar lifðu mikið á sauðfé g seldu það jafnvel á fæti til Bretlands og fyrir það fengu þeir greitt með gulli og gátu því sent syni sína til náms erlendis. Þannig er komin skýringin á því að helstu og færustu læknar okkar voru af húnvetnsku kyni. Ég legg það því fram í þetta púkk um atvinnuuppbyggingu í Austur-Húnavatnssýslu að skilgreina betur sérstöðu héraðsins, gróðurmikil og flott heiðalönd. Þá sérstöðu er unnt að nýta, bæði hvað varðar aukningu í landbúnaðarframleiðslu svo og margvíslega ferðamennsku. Víðerni heiðanna er engu líkt. Þessi háslétta Íslands er stórkostleg að náttúrufegurð sem gefa ætti sem flestum tækifæri að njóta, hvort sem er gangandi, ríðandi eða akandi. Möguleikar eru óendanlegir til nýtingar varðandi ferðaþjónustu. En gleymum ekki að húnvetnskir bændur urðu að fórna heilmiklu af hinu frábæra gróðurlandi á Auðkúluheiði þegar Blönduvirkjun var gerð. Íbúar héraðsins voru sannfærðir um að orka eða afl virkjunar væri hagkvæm og gagnleg fyrir nærumhverfið. Blönduvirkjun væri ákjósanleg til eflingar atvinnu í héraði og möguleikar á mun fjölbreyttari störfum sköpuðust með komu Blönduvirkjunar. En hingað til hefur ekki verið staðið við þetta loforð, hingað til hefur orka Blönduvirkjunar ekki verið nýtt til hagsbóta fyrir Austur-Húnvetninga, því miður. Eins og ég rakti hér að framan hefði það verið hið eina rétta strax í lok síðustu aldar til að hnignunin hefði ekki haldið áfram. Það er veruleg hagkvæmni fólgin í því að nýta orku sem næst virkjunarstað og komast þannig hjá löngum og dýrum flutningaleiðum með raforkuna. Nú verðum við að gera þá kröfu að ríkisstjórn taki höndum saman með heimamönnum og finni fjárfesta og fyrirtæki sem geta orðið að burðarási í þessu samfélagi. Forustumenn sveitarfélaga nyrðra hafa um árabil unnið með innlendum og erlendum aðilum að uppbyggingu gagnavers á Blönduósi. Heimamenn hafa lagt mikið á sig til að kynna möguleika varðandi slíkt fyrirtæki. Erlendir úttektaraðilar völdu Blönduós líka sem einn besta kost fyrir gagnaver hér á landi. Já, ég segi það. Yfirvöld heima hafa unnið mikið og gott starf til að kynna staðhætti fyrir fjárfestum og fyrirtækið Morgan Stanley valdi Blönduós sem áhugaverðan stað fyrir gagnaver og að þeirra mati er Blönduós ein besta staðsetning fyrir gagnaver á Íslandi. Kostirnir eru nálægðin við Blönduvirkjun, góðar rafmagns- og ljósleiðaratengingar, byggingarsvæðið er í eigu sveitarfélagsins og það er komið á aðalskipulag Blönduósbæjar, engin náttúruvá eða lítil og svæðið er utan við helstu eldgosa- og jarðskjálftasvæða landsins. Það er sannarlega ómetanlegt að Blönduósbær á um 128 hektara lands sem talið er að þurfi undir stórt gagnaver og það þarf því ekki að fara í neina samninga við landeigendur eins og víða í öðrum sveitarfélögum. Svo er oft kalt á þessum mel ofan og sunnan við Blönduós og þar blæs stundum nöpur norðanátt. Norðanáttin er bölvuð en svo merkilegt sem það er þá er kuldinn kostur fyrir gagnaver. Frummælandi minntist á að alþjóðlegur flugvöllur væri í 150 kílómetra fjarlægð en það er líka lítill flugvöllur við hliðina, þarna rétt hjá. Það er ekkert langt síðan hann var í notkun og sannarlega væri hægt að efla hann og gera betur úr garði. Þá vil ég nefna að Blönduós er ekki einangrað sveitarfélag eða afskekkt né í útjaðri einhvers svæðis. Greiðar samgöngur eru til staðarins og þar í kringum. Eitt sem skipulagsfræðingar telja sérstaklega eftirsóknarvert við skipulag byggða og varðandi atvinnumöguleika yfirleitt er greið umferð svæðisins og ekki síst þegar unnt er að mynda hringakstur, en þannig háttar til þarna að það er stutt á milli þéttbýlisstaðanna Skagastrandar og Blönduóss og með tilkomu Þverárhlíðarvegarins er komin hringakstursleið um byggðakjarnana fjóra, Blönduós, Skagaströnd, Sauðárkrók og Varmahlíð. Öflugt fyrirtæki, sama á hvaða þéttbýlisstaðnum það væri, mundi í raun örva alla þessa staði svo og mannlífið. Einnig ættu þessar greiðu samgöngur um lokkandi héruð að gera ferðamennsku eftirsóknarverða í auknum mæli Svo er saga þarna við hvert fótmál, saga sem þyrfti að gera miklu betri skil. Fáir gera sér til dæmis grein fyrir því að elsta mannvirki á Íslandi er í Húnavatnssýslum, Borgarvirki. Í mínum huga kæmi líka til greina að nýta orku Blönduvirkjunar heima í héraði til matvælaframleiðslu. Heimurinn kallar á meiri mat. Eins og ég hef lýst að framan eru Húnavatnssýslur einstök matarframleiðsluhéruð og slíka sérstöðu ber að nýta, en heimamenn hafa lagt vinnu í undirbúning og uppbyggingu gagnavers og treyst á að slíkt fyrirtæki yrði burðarás samfélagsins. Við eigum að styðja þá í þeirri viðleitni, enda kostir, eins og hér hefur verið talað um, fyrir það fyrirtæki mjög góðir. Til að allt gangi upp varðandi atvinnuuppbyggingu í Austur-Húnavatnssýslu þarf að sameina krafta ríkisstjórnar, Landsvirkjunar og heimamanna. Hefjumst handa. Aðstæður leyfa ekki bið eða drátt á slíkri ákvörðun.

Virðulegur forseti. Hér ræðum við tillögu til þingsályktunar um átak stjórnvalda og sveitarfélaga í Austur-Húnavatnssýslu til atvinnuuppbyggingar. Mikilvægt er að mínu mati að koma á samstilltu átaki stjórnvalda og sveitarfélaga á Norðurlandi vestra, og þar með Austur-Húnavatnssýslu, um eflingu atvinnulífs og sköpun nýrra starfa á svæðinu, m.a. með nýtingu raforku sem framleidd er í Blönduvirkjun. Eins og segir í tillögu til þingsályktunar er markmiðið með átakinu að efla samkeppnishæfi svæðisins og undirbúa það fyrir þá uppbyggingu sem fylgir orkunýtingu Blönduvirkjunar og jafnframt að vinna að markaðssetningu svæðisins sem iðnaðarkosts, svo sem fyrir gagnaver. Það er staðreynd, eins og fram kemur í tillögunni sem hér um ræðir, að miklar breytingar hafa orðið á atvinnuháttum á Norðurlandi vestra á undanförnum árum. Því miður hefur sú breyting ekki verið til góða þegar á heildina er litið. Fækkun starfa, m.a. í sjávarútvegi og landbúnaði, hefur haft þau áhrif að fólksfækkun hefur orðið á svæðinu. Það er nefnilega þannig, eins og við vitum öll, að á bak við einstakling sem missir vinnuna er oft fjölskylda. Þegar atvinnumissir verður og enga atvinnu er að fá á svæðinu er eini kosturinn í stöðunni að flytja í burtu. Þessi einstaklingur flytur í burtu og tekur fjölskyldu sína með sér. Það getur haft áhrif á ýmsa þætti, eins og verslun og þjónustu. Þessa dagana og vikurnar berast ekki góðar fréttir af svæðinu, því miður. Við höfum fengið fréttir af uppsögnum sjómanna og nú vofir yfir að fleiri sjómenn gætu misst vinnuna þar sem togari á svæðinu er kominn á sölu. Því miður eru fleiri fyrirtæki að hætta og segja upp starfsfólki. Það er slæmt að horfa upp á það. Þess vegna er nauðsynlegt að þessi tillaga nái fram að ganga og að komið verði á samstilltu átaki stjórnvalda og sveitarfélaga. Við sem þingmenn verðum að horfast í augu við hver staðan er. Standa þarf vörð um opinber störf úti á landi og spyrna fótum við því að störf fari af landsbyggðinni til Reykjavíkur. Ég fór í fundaferð um Norðurland vestra um síðustu helgi og er óhætt að segja að það er áhyggjutónn í fólki á svæðinu. Ég skil það mætavel. Það er ekki gaman að horfa á eftir einstaklingum og fjölskyldum sem vilja búa á svæðinu en vantar atvinnu og þegar atvinnuna vantar verður fólk að fara. En Norðurland vestra býr yfir miklum atvinnumöguleikum og með því að nýta m.a. orku Blönduvirkjunar til atvinnuuppbyggingar geta skapast mörg störf á svæðinu, sem væri til bóta sama um hvaða starf er að ræða, hvað sem er. Það gæti verið orkufrekur iðnaður, eins og talað er um í tillögunni. Ef sú yrði raunin mundu eflaust spretta upp ýmis atvinnutækifæri í kringum iðnaðinn og þjónustu við hann. Virðulegur forseti. Ég vona að þessi tillaga til þingsályktunar komist í gengum þingið til að styrkja svæðið.

Hæstv. forseti. Ég er einn af þeim sem eru með á þessari þingsályktunartillögu og treysti á að hún fái vandaða umfjöllun og verði samþykkt, sem allt stefnir svo sem í. Það er búið að flytja hér afar góðar ræður þar sem farið hefur verið yfir stöðuna á þessu svæði og ég tek heils hugar undir það sem hér hefur komið fram að það eru mörg teikn á lofti sem kalla fram viðvörunarorð, það er hætta á ferðum. Veruleg fólksfækkun hefur orðið á þessu svæði og þó að þetta sé ekki eina svæðið á landinu þar sem það hefur gerst - við höfum horft upp á það sama á Vestfjörðum, á þessu svæði á Norðurlandi vestra og á norðausturhorninu - er sérstök ástæða til að fara yfir hvaða breytingar hafa valdið þessari miklu fækkun. Það er svolítið merkilegt að skoða tölurnar sem fylgja með tillögunni. Það verður veruleg fækkun frá 1997 til 2007. Síðan kemur stopp í þetta þangað til að árið 2011 fara tölurnar aftur að síga verulega niður á við. Það sem er forvitnilegt að skoða er að á sama tíma og hér varð veruleg uppsveifla í landinu og menn töluðu um mikinn hagvöxt var þetta eitt af þeim svæðum sem urðu algjörlega út undan. Þetta svæði naut ekki neins af þeirri uppsveiflu sem var í samfélaginu á þeim tíma. Það hafa orðið gríðarlegar breytingar í sýslunni þegar við skoðum stöðu landbúnaðar, svo sem í aukinni tækni og breytingum á öllum þáttum þar. Það sama gildir um sjávarútveginn. Nú síðast hefur það bitnað á þjónustunni og þar eru áfram teikn á lofti vegna þess að nú er verið að tala um að sameina heilbrigðisstofnanir á Norðurlandi. Það er full ástæða til að hafa áhyggjur af t.d. Heilbrigðisstofnuninni Blönduósi í þeirri sameiningu og raunar Sauðárkróki líka, þannig að ég hef sjálfur beðið um að þar verði farið varlega. Þó að ég hafi komið að því og þurft að taka erfiðar ákvarðanir hvað þetta svæði varðar þá gerði ég mér strax ljóst að m.a. á Blönduósi yrði ekki gengið verulega langt í niðurskurði, einfaldlega vegna þess að þá væru menn komnir að því að leggja niður mjög merka stofnun sem þar er. Það sem kemur líka fram og er undirliggjandi í allri þingsályktunartillögunni er sérstaða þessa svæðis. Hér er valið að fara í öflugt orkuframleiðslufyrirtæki, þ.e. Blönduvirkjun, og nær öll sú orka er flutt í burtu með verulegu orkutapi. Eins og hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir vakti athygli á í ágætri ræðu er eftir miklu að slægjast að reyna að nýta orkuna sem næst framleiðslunni svo við töpum ekki í flutningi á orku á milli svæða. Þess vegna hafa menn horft til gagnavers. Það er búið að vinna ákveðna grunnvinnu í því að skapa forsendur fyrir gagnaver. Því miður hefur orðið bakslag, við áttum von á því að hér mundu koma gagnaver og þá kæmi Blönduós sterklega inn í myndina en því miður hafa ekki risið mörg gagnaver á Íslandi og óljóst um framhaldið. En þarna var búið að skapa umhverfi sem átti að vera mjög hagstætt fyrir gagnaver þannig að það kæmi til Íslands. Það var líka búið að leggja fjármagn í að reyna að tryggja tengingar á milli Íslands og Ameríku og Evrópu, þ.e. með sæstreng til flutnings orku og nauðsynlegum nettengingum. Við skulum vona að þessi vinna haldi áfram. Það hefur verið gripið til myndarlegra úrræða á þessu svæði, við skulum ekki gera lítið úr því, og þar eru myndarlegar stofnanir svo sem eins og innheimtumiðstöð á Blönduósi og þangað væri hægt að færa fleiri verkefni. Það hafa verið ýmsar hugmyndir uppi um það, m.a. fyrir Lánasjóð íslenskra námsmanna, og væri hægt að nýta sér þá öflugu þjónustu sem þar er nú þegar. Ég hvet þá stjórnarliða sem hér eru að skoða líka Vinnumálastofnun og þá sem koma að málum hennar. Það varð gríðarleg fjölgun og uppbygging í tengslum við Vinnumálastofnun á Skagaströnd og þó að maður óski þess ekki að þurfa að hafa stóra Vinnumálastofnun vegna atvinnuleysis þá verðum við að passa okkur á því að þegar samdrátturinn verður verði sá hluti ekki eingöngu skorinn niður, heldur alveg jafnt í Reykjavík og jafnvel frekar vegna þess að það er hægt að stýra því af viðkomandi ráðherra og í samráði við Vinnumálastofnun. Ég treysti á að það verði gert vegna þess að stofnanir eins og þær tvær sem ég hef nefnt skipta gríðarlega miklu máli fyrir þessi svæði. Sama gildir um þær tillögur sem væntanlegar eru um lögregluna, hvernig þar verði byggt upp, það sem gefið verður til baka. Og ég treysti líka á að í þessum hugmyndum um sameiningar stofnana í heilbrigðisþjónustu á Norðurlandi verði reynt að ná samstöðu um að ganga alls ekki lengra á Blönduósi. Þetta er varnarbarátta en þarf að breytast í sóknarbaráttu. Þessi tillaga gengur út á að reyna að sameina aðila í baráttunni fyrir byggð á þessu svæði. Það sem er forvitnilegt og kom líka í ræðu hjá hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur og hefur alltaf undrað mann er að þetta svæði skuli ekki vera sterkara miðað við samgöngurnar. Það er þrátt fyrir allt í alfaraleið, það er á milli höfuðborgarsvæðisins og Norðurlands, sem sagt Akureyrarsvæðisins. Og núna þegar við sjáum fram á að það geti orðið sóknarfæri í landbúnaði hljóta menn að horfa til svæðis eins og þessa. Ég hef stundum gagnrýnt heimamenn fyrir það að þeir hafi ekki verið nógu farsælir í því að standa saman á þessu svæði, vestur- og austursýslan og sveitarfélögin á þessu svæði. Það er eitt af því sem hlýtur að koma inn í umræðuna, hvort það muni styrkja þetta svæði að menn sameini sveitarfélög enn frekar. Og auðvitað verður breyting líka við það að hitaveitan kemur inn á Skagaströnd, þar koma ný tækifæri. En á móti kemur það sem hv. þingmaður sem hér talaði á undan, hv. þm. Elsa Lára Arnardóttir, bendir á, að nú er í rauninni að klárast það ferli sem varð þegar útgerðarfyrirtækin sameinuðust á þessu svæði eða Fisk Seafood í Skagafirði yfirtók útgerðina á Skagaströnd. Nú er verið að leggja frystitogaranum eða breyta honum, leggja honum að mér skilst, og þar er verið að fækka mörgum af þeim sem hafa m.a. stundað vinnu frá Skagaströnd, ef ég veit rétt. Það er nánast orðinn lítill hópur sem fer þarna á milli í fiskvinnslunni. Við sjáum því að þessar sterku greinar sem halda uppi íslensku samfélagi, landbúnaður og fiskvinnsla, sem hefðu átt að vera sterkar á þessu svæði hafa koðnað niður í Húnavatnssýslum. Við skulum vona að þessi tillaga leiði til þess að menn nái áttum - við erum með Byggðastofnun þarna rétt hinum megin við Þverárfjallið, þ.e. í Skagafirði - og þetta verkefni verði unnið af fullri alvöru og menn geri allt sem hægt er til þess að varðveita og styrkja byggð í Austur-Húnavatnssýslu.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um tillögu til þingsályktunar um samstarf við Færeyjar og Grænland um samantekt um orsakir fækkunar kvenna á Vestur-Norðurlöndum. Álitið er á þskj. 347, það er 39. mál þingsins. Utanríkismálanefnd tók málið til umfjöllunar og fékk á sinn fund formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins og framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins. Nefndin bað jafnframt um kostnaðarmat frá mennta- og menningarmálaráðuneyti. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að efna til samstarfs við stjórnvöld Færeyja og Grænlands um gerð samantektar yfir kannanir og rannsóknir sem lúta að orsökum þess að konum fækkar hlutfallslega meira en körlum meðal íbúa Vestur-Norðurlanda. Teknar verði saman niðurstöður slíkra rannsókna og kannana en einnig lagðar fram tillögur og stefnumörkun sem miða að því að snúa þessari þróun við. Við umfjöllun málsins kom fram að um útgjaldalitla tillögu væri að ræða þar sem ætlunin væri að safna saman og gera yfirlit yfir gögn sem þegar liggja fyrir. Í kostnaðarmati mennta- og menningarmálaráðuneytis til nefndarinnar kemur fram að verði útfærslan á þá lund sem Íslandsdeild Vestnorræna ráðsins hefur gert ráð fyrir megi búast við óverulegum kostnaði, en verði verkið falið sérfræðingum megi gera ráð fyrir allt að 5 millj. kr. kostnaði. Nefndin telur að mennta- og menningarmálaráðuneytið muni geta beitt sér fyrir því að framkvæmd tillögunnar verði með ráðdeild og hagsýni að leiðarljósi, eins og tillöguhöfundar gera ráð fyrir, og að kostnaður verði óverulegur. Tillagan byggist á ályktun nr. 3/2013, sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 20. ágúst 2013 í Narsarsuaq á Suður-Grænlandi, en þar er áskorun þessa efnis beint til ríkisstjórnar Íslands og landsstjórna Færeyja og Grænlands. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Óttarr Proppé og Össur Skarphéðinsson voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita þann 10. desember 2013 hv. þingmenn Birgir Ármannsson formaður, Vilhjálmur Bjarnason framsögumaður, Árni Þór Sigurðsson, Frosti Sigurjónsson, Sigurður Páll Jónsson og Silja Dögg Gunnarsdóttir. Ég tel óþarfa að gera frekari grein fyrir þessu nefndaráliti. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessu áliti utanríkismálanefndar, þessu jákvæða áliti. Þetta áhyggjuefni í Færeyjum og Grænlandi er dálítið athyglisvert, altsvo á meðan ein helsta áskorunin í Færeyjum er fólksfækkun, einkum fækkun kvenna. Það sama gildir um Grænland en síður um Ísland. Á sama tíma setjum við lög hér á Íslandi og höfum áhyggjur af lítilli þátttöku kvenna í félagsstörfum, stjórnum og þess háttar. Að mínu mati er þetta talsvert áhyggjuefni þó að menn geti kannski brosað út í annað með þetta mál, en kannski á þetta við víðar, kannski getum við átt von á sama vandamáli og kannski er það nú þegar til staðar á sumum stöðum hjá okkur, á Íslandi, þar sem dreifbýlið er sem mest. Ef til vill þurfum við að fara að hafa áhyggjur og velta því fyrir okkur. Þess vegna held ég að við ættum að taka þessa tillögu alvarlega því að til er fjöldi rannsókna og kannana sem hafa verið gerðar í Noregi, Danmörku og Vestur-Norðurlöndum um slíka þróun. Hins vegar er sú þekking, eins og segir hér í tillögunni, sem er til staðar og nýta mætti til grundvallar tillögum og stefnumörkun hvers markmið væri að snúa þessari þróun við, ekki nægilega vel kynnt eða aðgengileg einstaklingum og hópum með stefnumótunar- og ákvörðunarvald, ekki síst stjórnmálamönnum. Ég held að við ættum að taka þetta svolítið alvarlega og gera samantekt á rannsóknum og þeirri þekkingu sem til er og reyna að mynda okkur skoðun og koma með einhverja stefnumörkun til að forðast að það sama hendi hér í náinni framtíð.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins bæta við ummæli hv. þm. Páls Jóhanns Pálssonar. Ég hef hér í höndum yfirlit yfir fólksfjölda í íslenskum sveitarfélögum. Þar kemur fram strax uppi í Mosfellsbæ verulegur ójöfnuður milli kvenna og karla, þ.e. þar sem hallar á konur. Það eru færri konur strax þegar komið er í Mosfellsbæ en verulega fleiri konur í Reykjavík, Kópavogi, Seltjarnarnesi, Garðabæ og Hafnarfirði. Þetta ójafnvægi milli kvenna og karla, þess sér merki hér á landi á jaðarsvæðum alveg eins og Færeyjar og Grænland mundu flokkast undir jaðarbyggðir á Vestur-Norðurlöndum. Ég held að þetta sé ekkert gamanmál, þetta er full alvara. Ég hef mínar skýringar á þessari þróun. Ég ætla ekki að rekja þær hér í stuttu máli, en ég vænti þess að þegar gögn liggja fyrir verði kannski hægt að segja örlítið meira. Þetta snýr í stuttu máli að atvinnutækifærum fyrir alla. Ég hef lokið máli mínu að sinni.

Virðulegi forseti. Ég hélt reyndar að ég þyrfti að fara aðeins lengra en upp í Mosfellsbæ til þess að finna þennan ójöfnuð. Ég hélt að jaðarsvæðin væru lengra í burtu, að ég þyrfti jafnvel að fara í verulega afskekktar byggðir til að finna þennan mismun. Ég tek undir með framsögumanni að þetta er ekkert gamanmál og ítreka og lýsi því aftur yfir að það er full þörf á að skoða þessi mál og gera það af festu.

Virðulegi forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Unni Brá Konráðsdóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, og Þórð Þórarinsson, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins. Með þessari tillögu er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að styrkja samstarf við Færeyjar og Grænland um málefni norðurslóða, ásamt því að vinna að sameiginlegri vestnorrænni stefnumörkun varðandi norðurslóðir á þeim sviðum þar sem hagsmunir landanna fara saman og þau eru á einu máli. Tillagan felur meðal annars í sér að utanríkisráðherra Íslands hitti utanríkisráðherra landanna tveggja reglulega til að ræða málefni norðurslóða og önnur sameiginleg hagsmunamál vestnorrænu landanna, helst árlega eða annað hvert ár hið minnsta. Fundurinn yrði þá haldinn samhliða ársfundi Vestnorræna ráðsins ef mögulegt er. Virðulegi forseti. Málið má telja meðal forgangsatriða í utanríkismálum á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og einnig er ríkur vilji til slíks samstarfs samkvæmt yfirlýsingum landsstjórna í Færeyjum og á Grænlandi. Kostnaðarmat við málið barst ekki, en við umfjöllun nefndarinnar kom fram að ekki yrði um aukinn kostnað að ræða við framkvæmd tillögunnar, enda geti hún sem best fallið að þeirri framkvæmd sem fyrir hendi er. Tillagan byggist á ályktun nr. 2/2012 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 6. september 2012 í Gjógv og Þórshöfn í Færeyjum en þar er áskorun þessa efnis beint til ríkisstjórnar Íslands og landsstjórna Færeyja og Grænlands. Nefndin leggur því til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita fulltrúar utanríkismálanefndar, hv. þm. Birgir Ármannsson, formaður nefndarinnar, sú sem hér stendur, Silja Dögg Gunnarsdóttir, hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Frosti Sigurjónsson, Sigurður Páll Jónsson og Vilhjálmur Bjarnason. Fjarverandi voru við afgreiðslu málsins hv. þingmenn Guðlaugur Þór Þórðarson, Óttarr Proppé og Össur Skarphéðinsson.

Hæstv. forseti. Það er mjög ánægjulegt að þessi tillaga sé komin til síðari umr. hér í þinginu og verður hún vonandi afgreidd með sameiginlegri niðurstöðu allra þingmanna í atkvæðagreiðslu. Það er þannig að norðurslóðamálin eru eitt stærsta utanríkismálið sem Íslendingar standa frammi fyrir og því mikilvægt að við séum með það alveg á hreinu og skýra stefnu um hvert við ætlum og hvernig við sjáum Ísland fyrir okkur sem aðila í lykilstöðu á þessu stóra svæði. Það er ekki síður mikilvægt að við séum í góðu samstarfi við okkar góðu nágranna, Grænlendinga og Færeyinga, og að við í sameiningu reynum að vinna að stefnu, eins og lagt er til í þessari þingsályktunartillögu, þar sem löndin þrjú, sem eiga auðvitað ekki alla hagsmuni sameiginlega en þó margt sameiginlegt, geti staðið sterkari í hinum stóra heimi þegar umræðan um norðurslóðamálin á sér stað ef við erum búin að kortleggja sameiginlega hagsmuni okkar og reynum að vinna í sameiningu að þeim. Það er bakgrunnurinn í þessari ágætu tillögu. Það verður í höndum ráðherranna, utanríkisráðherranna, að útfæra þetta og sýna fram á hvernig við ætlum nákvæmlega að gera það, en við í Vestnorræna ráðinu ákváðum það á ársfundinum okkar í Narsarsuaq nú í ágúst að undirbúa smá vinnuplagg fyrir ráðherrana. Okkur hafa borist frumdrög að vinnunni sem við síðan munum láta ráðherrana fá þegar Vestnorræna ráðið hefur fjallað um hana sem grunn að því hvernig við ætlum að stilla þessum málum upp. Egill Þór Níelsson hefur sett saman þessa punkta fyrir okkur og þess ber að geta að Vestnorræna ráðið mun funda í næstu viku í Færeyjum þar sem við erum með þemaráðstefnu. Við vonumst til þess að Vestnorræna ráðið muni á þeim fundi fjalla lítillega um skýrsluna þannig að við getum afhent ráðherrunum hana eftir að ráðið hefur farið yfir atriðin. Það er auðvitað margt og á mörgum sviðum sem við getum unnið saman, t.d. varðandi sjávarútveg sem er aðalatvinnugreinin í löndunum þremur. 88% þess sem flutt er út frá Grænlandi eru fiskur og fiskafurðir, sem er stór hluti og hlutfallið er enn hærra í Færeyjum á meðan stórþjóðir eins og Noregur og Rússland nálgast okkur ekki hvað þetta varðar, ekki hvað varðar mikilvægi fyrir efnahag landanna. Það er rétt að þjóðirnar þrjár sem eiga í rauninni svo margt undir fiskimiðunum, við eigum í rauninni þetta sameiginlega hafsvæði, geta unnið betur saman á þeim sviðum. Þá er alveg ljóst að við eigum sameiginlegra hagsmuna að gæta hvað varðar verslun og við eigum að reyna að ná meiri árangri í samskiptum á þeim vettvangi. Við erum að koma nú í dag af fundi sem íslensk-grænlenska viðskiptaráðið hélt þar sem fjármálaráðherra Grænlands var í heimsókn og hélt erindi ásamt hæstv. fjármálaráðherra Íslands, Bjarna Benediktssyni, auk fulltrúa atvinnulífsins sem hafa reynslu af því að stunda viðskipti í Grænlandi. Það var mjög áhugavert að sitja þennan fund og heyra hversu mikilvægt menn telja aukið samstarfið, það að liðka til. Mjög margir vísuðu sérstaklega til Höyvíkur-samningsins sem við höfum gert við Færeyjar, sem er í rauninni víðtækasti viðskiptasamningur sem Ísland hefur gert, og menn hafa horft til þess að reyna að hefja viðræður í þá veru við Grænlendinga. Við erum ekki komin þangað en það er mjög gott að heyra að menn hafa hug á því, menn úr viðskiptalífinu, að ýta á eftir því að það verði gert. Í nóvember sl. átti ég þess kost að sitja fund sem hæstv. utanríkisráðherra Gunnar Bragi Sveinsson átti með Alequ Hammond, leiðtoga landstjórnarinnar í Grænlandi, þar sem fjallað var um aukin samskipti Íslands og Grænlands. Það er alveg ljóst að þetta er framtíðin og Grænlendingar hafa mikinn áhuga á því að auka samskiptin við Ísland og líta á okkur sem sinn stærsta og besta nágranna. Við berum ábyrgð á því að koma til móts við þann vilja og sýna viljann í verki og ég er þess fullviss að það verður gert, enda er það eitt af þeim atriðum sem tilgreind eru í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar, að norðurslóðamálin og vestnorræn samvinna séu mál sem ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á. Eitt af þeim atriðum sem við getum unnið meira saman að og átt sameiginlegra hagsmuna að gæta í norðurslóðamálum eru björgunarmálin. Vestnorræna ráðið á sér auðvitað sögu hvað varðar björgunarmál á hafsvæðinu kringum norðurskautið. Það er alveg ljóst að við getum unnið meira saman og við Íslendingar þjónustað betur nágranna okkar, bæði á Grænlandi og Íslandi, vegna þess að það er styttra að fara með sjúklinga frá Grænlandi til Íslands en alla leið til Danmerkur. Vestnorræna ráðið hélt þemaráðstefnu í janúarmánuði á síðasta ári um heilbrigðismálin. Það verður mjög áhugavert að hitta heilbrigðisráðherra landanna þriggja á mánudaginn en við eigum þess kost að eiga með þeim fund í Færeyjum þar sem þeir ætla að fjalla um hvernig þeir geta aukið samvinnu sína. Síðan er ein af þeim hugmyndum sem birtast okkur í þessum drögum að á Grænlandi eru hafnarskilyrði með talsvert öðrum hætti en víðs vegar annars staðar í heiminum. Menn þar hafa reynslu af því að eiga við ís inni í höfnum og hægt er að nýta þá reynslu og þekkingu til þess að þjálfa þá sem sigla um heimsins höf í þeim málefnum. Þegar slóðin um norðurleiðina yfir til Kína opnast þurfa menn að koma sér upp þekkingu og þess vegna er mikilvægt að læra af þeim sem vita talsvert um þau mál. Það verður spennandi að sjá hvernig olíu- og gasmálin þróast og ég tel ljóst að við eigum að vinna að þeim með nágrönnum okkar í Grænlandi og Færeyjum. Þá má auðvitað nefna orkumálin en bæði Ísland og Grænland eru mjög rík af náttúrulegum auðlindum og mikilvægt að við stöndum saman varðandi hvernig sú orka og hvernig þær auðlindir verða nýttar á norðurslóðum. Við getum fundið sameiginlega hagsmuni í þeim efnum. Það kom líka fram á fundinum í dag að mikilvægt er að við horfum svolítið á ferðaþjónustuna og ferðaiðnaðinn vegna þess að hægt er að markaðssetja Ísland, Grænland og Færeyjar sem eitt svæði fyrir ferðamenn. Þeir sem eiga um langan veg að fara vilja oft kaupa sér pakkaferðir og heimsækja mörg lönd í einu og Ísland, Grænland og Færeyjar eru þrjú lönd sem eru nálægt hvert öðru en engu að síður mjög ólík að mörgu leyti hvað varðar náttúruna. Þess vegna gæti það verið spennandi kostur fyrir ferðamenn, sérstaklega frá Asíu sem hafa sýnt þessu svæði mikinn áhuga, að eiga þess kost að heimsækja allar þrjár þjóðirnar í einu, en það verður auðvitað ekki gert nema samgöngur séu greiðar. Við þurfum að passa upp á það og vinna betur saman í þeim efnum. Síðan er það menningin en við höfum og eigum nú þegar talsvert samstarf í menningarmálum en getum enn bætt í hvað það varðar. Svo birtast okkur hér hugmyndir varðandi „free trade area“ í löndunum þremur. Það verður spennandi að sjá hvort það sé hugmynd sem fellur vel í kramið. Síðan er mikilvægt að nota þau tækifæri sem við höfum til þess að koma okkur í Vestnorræna ráðinu og samstarfinu milli ríkisstjórnanna þriggja á framfæri. Í október eða nóvember sl. var stór ráðstefna í Hörpunni, Arctic Circle, og Vestnorræna ráðið getur gert sig gildandi og kynnt starfsemi sína betur á slíkum vettvangi og ég vonast svo sannarlega til þess að við munum gera það á næstu ráðstefnu. En aðalpunkturinn er þessi: Það er vinna í gangi nú þegar. Við í Vestnorræna ráðinu munum leggja þetta til við ráðherranna og vonandi sjáum við fljótlega þessa sameiginlegu stefnu í vinnslu.

Virðulegi forseti. Ég fagna þessari tillögu og vil bara koma hingað upp til þess að ítreka hversu mikilvægt það er fyrir okkur að styrkja sambandið milli þessara þriggja landa á meðan ríki heims sýna norðurslóðum vaxandi áhuga vegna þeirra áhrifa sem loftslagsbreytingar munu hafa og hafa nú þegar haft. Þessi þróun skapar þrýsting á þessi lönd sem ættu að íhuga hvernig þau geti best staðið vörð um sameiginlega hagsmuni, t.d. í umhverfis- og atvinnumálum. Ég sat fund með fulltrúum þessara ríkja í Vestnorræna ráðinu á Grænlandi í haust og skynjaði þar hvað þessar þrjár þjóðir eiga margt sameiginlegt og vil því ítreka hvað það er mikilvægt fyrir bæði okkur og þau að standa saman. Í mörgum málum, t.d. björgunarmálum, er svo mikilvægt að við stöndum saman og stillum saman strengi, ekki síst gagnvart öðrum ríkjum því að ásókn annarra ríkja er alveg gríðarleg hingað norður eftir. Ég ítreka við alþingismenn og ríkisstjórnina að efla og treysta þetta samstarf eins og mögulegt er.

Herra forseti. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Unni Brá Konráðsdóttur, formann Íslandsdeildar Vestnorræna ráðsins, og Þórð Þórarinsson, framkvæmdastjóra Vestnorræna ráðsins. Kostnaðarmat barst um málið frá mennta- og menningarmálaráðuneyti. Með tillögunni er lagt til að Alþingi skori á ríkisstjórnina að koma á samstarfi við stjórnvöld í Færeyjum og á Grænlandi um skipulagningu námskeiða fyrir starfandi og upprennandi rithöfunda í samvinnu við rithöfundasambönd landanna með það að markmiði að styrkja ritlist og sagnahefð í löndunum. Í kostnaðarmati mennta- og menningarmálaráðuneytis er vísað til rammasamnings milli landanna þriggja sem fyrir hendi er og varðar menntun, menningu og rannsóknir. Miðað hafi verið við að hvert landanna greiði um 150 þús. dkr. fyrir hvert verkefni, eða sem nemur 3,3 millj. kr. Tillagan byggist á ályktun nr. 1/2012 sem samþykkt var á ársfundi Vestnorræna ráðsins 6. september 2012 í Gjógv og Þórshöfn í Færeyjum en þar er áskorun þessa efnis beint til ríkisstjórnar Íslands og landsstjórna Færeyja og Grænlands. Nefndin leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita hv. formaður nefndarinnar, Birgir Ármannsson, sú sem hér stendur, Árni Þór Sigurðsson, Frosti Sigurjónsson, Sigurður Páll Jónsson og Vilhjálmur Bjarnason. Fjarverandi voru við afgreiðslu málsins Guðlaugur Þór Þórðarson, Óttarr Proppé og Össur Skarphéðinsson.

Hæstv. forseti. Allsherjar- og menntamálanefnd tók þetta mál inn á milli umræðna vegna þess að við vildum skoða betur athugasemdir sem borist höfðu nefndinni varðandi breytingar sem nefndin hafði lagt til á 3. gr. frumvarpsins fyrir 2. umr. málsins, en breytingin laut að því að skaðsemisábyrgð dreifingaraðila skyldi byggjast á sakarlíkindareglunni. Niðurstaða nefndarinnar var sú eftir umræðu um málið að leggja ekki til neinar breytingar á því með hvaða hætti málið fór í gegn hér í þinginu við 2. umr. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Það helsta sem fram kom í umsögn Félags atvinnurekenda var að þeir gagnrýndu þessa breytingu vegna þess að þeir töldu að með henni væri sett meiri ábyrgð á dreifingaraðila en tilskipunin frá Evrópusambandinu mælti fyrir um og að betur færi á því að taka ákvæði tilskipunarinnar beint upp í staðinn fyrir að byggja ábyrgð dreifingaraðila á sakarlíkindareglunni. Við ræddum þetta í þaula í nefndinni og tiltökum mál í nefndarálitinu þar sem reynt hefur á þessa reglu. Um er að ræða danskt mál þar sem fram kemur að tilskipunin stendur ekki í vegi fyrir því að aðildarríki geti mælt fyrir um skaðsemisábyrgð á öðrum grundvelli en hlutlægri ábyrgð. Við bendum hér á að þegar ákvæði dönsku laganna voru endurskoðuð í kjölfar þessa dóms sem ég vísaði til, var lagt til grundvallar að ekki yrði gengið lengra í að takmarka ábyrgð dreifingaraðilanna en leyfilegt væri samkvæmt Evrópurétti. Þar var litið til þess að með því að byggja ábyrgð dreifingaraðila á sakarlíkindareglunni væri verið að tryggja rétt neytenda. Nefndin byggir niðurstöðu sína á þeim sjónarmiðum sem liggja að baki ákvæði dönsku laganna. Við teljum líka í nefndinni að þær breytingar á frumvarpinu sem lagðar voru til eru til þess fallnar að gera hlut dreifingaraðila sterkari. Í gildandi lögum þarf tjónþoli ekki að sanna sök. Dreifingaraðili getur á engan hátt varist, enda ber hann hlutlæga ábyrgð. Með sakarlíkindareglunni getur dreifingaraðili firrt sig ábyrgð ef hann sannar að engin sök liggi hjá honum. Einnig telur nefndin rétt að benda á að lög um skaðsemisábyrgð takmarka ekki rétt tjónþola til bóta eftir almennum reglum um skaðabætur og vísum til þess hér í nefndarálitinu. Undir þetta skrifa sú sem hér stendur, Páll Valur Björnsson, Höskuldur Þórhallsson, Elsa Lára Arnardóttir, Katrín Júlíusdóttir, Helgi Hrafn Gunnarsson, Jóhanna María Sigmundsdóttir, Svandís Svavarsdóttir og Vilhjálmur Árnason, allt hv. þingmenn.

Virðulegi forseti. Með þessari þingsályktunartillögu er leitað heimildar Alþingis til að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 113/2013 um breytingu á II. viðauka (Tæknilegar reglugerðir, staðlar, prófanir, vottun) við EES-samninginn, og fella inn í samninginn reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 305/2011, frá 9. mars 2011, um samræmd skilyrði fyrir markaðssetningu byggingarvara og niðurfellingu á tilskipun ráðsins 89/106/EBE. Með reglugerðinni er stefnt að því að tryggja að áreiðanlegar upplýsingar liggi fyrir um eiginleika byggingarvara með tilliti til þeirra grunnkrafna sem mannvirkjum er ætlað að uppfylla, svo sem um öryggi og hollustu. Þá er með reglugerðinni jafnframt stefnt að því að skapa grundvöll fyrir frjálsu flæði byggingarvara innan Evrópska efnahagssvæðisins með því að samræma aðferðir, kröfur og hugtakanotkun. Þó að reglugerðin byggist að meginstefnu til á fyrirliggjandi kerfi felur hún í sér ýmsar breytingar í átt að frekari skýrleika. Með það fyrir augum að setja sérlög um byggingarvörur og tryggja þar með skýra lagastoð reglugerðarinnar hefur umhverfis- og auðlindaráðherra lagt fram frumvarp til laga um byggingarvörur. Hin nýju lög munu m.a. leysa af hólmi þau ákvæði laga nr. 160/2010, mannvirki, sem varða viðskipti með byggingarvörur. Um efni frumvarpsins vísast að öðru leyti til framsögu hæstv. umhverfis- og auðlindaráðherra með lagafrumvarpinu. Þar sem umrædd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar kallar á lagabreytingar hér á landi var hún tekin með stjórnskipulegum fyrirvara. Því er óskað eftir samþykki Alþingis með þeirri breytingu á EES-samningnum sem í ákvörðuninni felst svo að aflétta megi hinum stjórnskipulega fyrirvara samhliða samþykki lagafrumvarpsins um byggingarvörur, en þau lög innleiða reglugerðina hérlendis. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Með þingsályktunartillögu þessari er leitað heimildar Alþingis til fullgildingar viðbótarbókunar við samninginn um tölvubrot sem gerð var í Strassborg 28. janúar 2003 þar sem verknaðir sem lýsa kynþátta- og útlendingahatri og framdir eru með því að hagnýta tölvukerfi eru gerðir refsinæmir. Samningur Evrópuráðsins um tölvubrot var undirritaður í Búdapest 23. nóvember 2001. Samningurinn er fyrsti og eini alþjóðasamningurinn sem fjallar um glæpi sem framdir eru á internetinu eða um önnur tölvunet og í honum er sérstaklega fjallað um höfundarétt, fölsun og svik tengd tölvum, barnaklám og brot gegn öryggi tölvukerfa, tölvuneta og tölvugagna. Markmið viðbótarbókunarinnar er að berjast gegn kynþátta- og útlendingahatri án þess þó að skerða grundvallarrétt til tjáningarfrelsis, en bókunin skuldbindur samningsríkin til að gera verknaði refsiverða sem lýsa kynþátta- og útlendingahatri og framdir eru með því að hagnýta tölvukerfi. Samhliða framlagningu þingsályktunartillögu þessarar leggur innanríkisráðherra fram frumvarp um breytingu á almennum hegningarlögum sem nauðsynlegar eru til að Ísland geti staðið við þær skuldbindingar sem viðbótarbókunin felur í sér. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði tillögu þessari vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Virðulegi forseti. Hér er enn og aftur eitthvað komið inn á Alþingi og frá Evrópu sem varðar takmörkun á tjáningarfrelsi þótt jafnan sé talað þannig að ekki sé takmörkun á tjáningarfrelsi heldur bara verið að refsa fyrir einhvers konar tjáningu. Nú hafna ég því ekki að gera þarf suma tjáningu refsiverða, þ.e. ef hún brýtur beinlínis á réttindum annarra, svo sem öryggi eða friðhelgi einkalífs, eða vegna rannsóknarhagsmuna, þ.e. vegna þess að fólk hefur rétt til sanngjarnrar málsmeðferðar o.s.frv. Ég hef alltaf smááhyggjur af svona hlutum og ég tek eftir því hér í athugasemdum við þingsályktunartillöguna að Ísland er með fyrirvara á sumum þáttum bókunarinnar sem er vel, mætti vera meira af þeim að mínu mati að vísu, en það er betra að það sé eitthvað af fyrirvörum. Mig langaði að inna hæstv. utanríkisráðherra eftir því hvort einhverjar líkur væru á því að þetta leiddi af sér að sá sem heldur utan um vefsvæði sé gerður ábyrgur fyrir einhverju ljótu sem er sagt á netinu af notendum þannig að ábyrgðin færist yfir. Mér sýnist það í fljótu bragði og ég er logandi hræddur við það vegna þess að það er algjör forsenda þess að við losnum við kynþáttafordóma og fordóma almennt að fólk geti rætt máli. Ef það getur ekki rætt málin á þessi umræða sér ekki stað og lausnin hér virðist oft vera að laga það með því að láta dómstóla ákveða hvað sé rétt og rangt, sem er auðvitað vitfirrt leið að mínu mati. Alla vega vildi spyrja þessarar spurningar. Sömuleiðis vildi ég spyrja hver raunverulegu lagaleg áhrif þessara fyrirvara eru. Þýðir það að við þurfum ekki að taka upp þau efnisatriði sem við höfum fyrirvara á?

Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi er ljóst að við getum fullgilt þessa bókun, tekið hana og gert hana að okkar, án þess að taka inn þá þætti sem við gerum fyrirvara við. Það hafa, eins og kemur fram hér, Danir og ýmsir aðrir gert, þ.e. þeir gera fyrirvara við ákveðna hluti, þar af leiðandi eiga þeir ekki við þegar á reynir. Varðandi fyrri spurninguna, þ.e. hver ber ábyrgðina, hvort það er sá sem hýsir vefsvæði eða slíkt - eins og þetta stendur hér er það fyrst þegar viðkomandi er kunnugt um að um er að ræða refsiverða starfsemi sem um einhvers konar ábyrgð getur verið að ræða, þ.e. að tövunotandinn, eða sá sem er að sýsla með þetta, er fyrst ábyrgur þegar hann hefur vitneskju um efnið. Bókunin í sjálfu sér gerir því ekki ráð fyrir að verið sé að vakta heimasíður eða gagnabanka. Ég veit að hv. þingmaður er mjög vel að sér þegar kemur að efni sem þessu. Það er mjög mikilvægt að í meðferð þessa máls á Alþingi í utanríkismálanefnd og að sjálfsögðu hér í þingsal séu menn mjög meðvitaðir um það og skoði það mjög vandlega hvort þeir fyrirvarar sem við gerum séu nægjanlegir til að ná því fram sem verið er að reyna að gera, þ.e. að gera ákveðna hluti refsiverða en gæta þess jafnframt að skerða ekki tjáningarfrelsi á þann veg að við getum ekki sagt að við lifum hér í frjálsu landi. Ég vona að hv. þingmaður muni beita sér og miðla þeirri þekkingu sem hann hefur á þessu máli hér í þinginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka svarið, og líst vel á. Ég ætla að vera til friðs í bili. Ég mælist til þess ef það er hægt, virðulegi forseti, að málið fái líka umfjöllun hv. allsherjar- og menntamálanefndar þar sem hér er farið inn á stjórnarskrárvarin réttindi og svoleiðis. Það er ágætt kannski að það fái víðtækari umræðu þar. Sömuleiðis langar mig að spyrja að auki, þótt svör við þessu komi kannski fyrst fram í nefnd, mig langar að vita hvernig staðan sé á því núna, þ.e. hvort hætt sé við því að netþjónustufyrirtæki verði gerð ábyrg fyrir einhverri svona tjáningu. Það sem ég hef smááhyggjur af er að ef sá þjónustuaðili sem ekki endilega hýsir vefinn eða vettvanginn, hver sem hann er, sem hýsir eitthvað ljótt og ógeðslegt, þá sé netfyrirtæki eða eitthvert annað fjarskiptafyrirtæki gert ábyrgt fyrir því þannig að krafist sé af því að það ýmist grípi til aðgerða eða sé refsað á einhvern hátt með sektum eða einhverju því um líku. Þá er þetta náttúrlega raunverulega orðið hálfgert eftirlitshlutverk vegna þess að ekkert mál er að benda á eitthvað ljótt á netinu og finna þann sem hýsir það, það er í sjálfu sér ekkert mál. Þótt það sé ekki virkt eftirlit af hálfu yfirvalda finnst mér alla vega mjög óþægilegt að milliliðir séu gerðir ábyrgir. Þess vegna langar mig svolítið að byrja þá umræðu alveg strax hvort hætt sé við því að netfyrirtæki eða fjarskiptafyrirtæki, annað en hýsingaraðilinn sjálfur, sé hugsanlega ábyrgt fyrir ummælum annarra.

Virðulegi forseti. Það er oft sem við lendum í þeirri aðstöðu hér að æskilegt væri að vera með, samhliða umræðu eins og þessari, það frumvarp sem á að fylgja með, þá mundum við fá ákveðna, skýrari og betri mynd. Ég skil ekki málið þannig og skil ekki þessa bókun eða viðbótarbókun sem við erum að tala um að fullgilda með þeim hætti sem hv. þingmaður lýsti, að sá sem rekur stórt gagnaver eða slíkt geti talist ábyrgur sé honum ekki kunnugt í það minnsta um það hvað hann er að hýsa. Ég er alls ekki að biðja hv. þingmann að vera til friðs með nokkrum hætti, bara að taka hreinlega þátt í og miðla þeirri þekkingu sem þingmaðurinn býr yfir varðandi þessi mál. Ég held að við séum öll sammála í rauninni um það að við verðum að gæta að því að borgarar landsins séu ekki ofsóttir eða beittir einhvers konar hatursáróðri á netinu eins og annars staðar, en að sama skapi ber okkur skylda til þess að gæta að því að við setjum ekki slíkar reglur um málfrelsi eða tjáningarfrelsi þegnanna að nokkur maður geti ekki tjáð sig án þess að eiga á hættu að vera dæmdur eða það sé refsivert. Þarna er mjög fín lína sem við þurfum að finna. Ég vonast til þess að með því að gera ákveðna fyrirvara við hluta þessarar bókunar takist okkur að finna þá línu.