Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. (Einar Árnason) : Þessi till. er flutt af hv. þm. N.-Ísf., þess efnis, að ríkisstj. geri ráðstafanir til að byggja sprengjuhelda geymslu fyrir handritasöfn landsbókasafnsins og þjóðskjalasafnsins. - Allshn, hefur haft þetta mál til meðferðar og fallizt á það. Nefndin og allir eru sammála flm. um, að nauðsyn beri til að vernda þessi dýrmætu skjöl og aðra gamla og verðmæta gripi í eigu þjóðarinnar, sem ekki verða bættir, ef þeir farast. Þessi till. gerir ráð fyrir því einu að fela stj. að gera ráðstafanir til, að byggð verði sprengjuheld geymsla, en allshn. lítur svo á, að í rauninni geti hætta loftárása verið svo nærri, að eigi vinnist tími til að byggja slíka geymslu. Þess vegna flytur n. brtt. á þskj. 296, sem er bæði orða- og efnisbreyting við aðaltillöguna og gerir aðaltill. fyllri að því leyti, að ríkisstj. geri nú þegar ráðstafanir til að koma þessum verðmætum á örugga geymslustaði utan Reykjavíkur. N. er kunnugt um, að á síðastliðnu ári var flutt nokkuð af þessum verðmætum burt úr Reykjavík, en sennilega er þó eitthvað eftir, sem ástæða væri til að flytja burt. N. játar að vísu, að með þessu eru skjölin ekki eins tiltæk til notkunar og ef þau væru í tryggari geymslu hér í Reykjavík. - En tímarnir eru svo núna, að eigi dugar að hörfa í þau óþægindi, og má kalla, að þjóðin sleppi vel við stríðið; ef hún hefur ekki önnur óþægindi af því en að hafa ekki aðgang að þessum skjölum. Hins vegar er n. sammála flm. að fela stj. að undirbúa byggingu sprengjuheldrar geymslu til varðveizlu safnanna í framtíðinni. Það tekur tíma að byggja slíkt, og á þeim tíma getur margt skeð. - Auk þess er ekki vitað, að efni til slíkrar byggingar sé fyrir hendi hér í Reykjavík. N. leggur til, að þessi till. verði samþ. með þeim breyt., sem n. flytur á þskj. 296, og væntir þess, að eigi verði ágreiningur af hálfu flm., þó að þessar breytingar yrðu gerðar af n. N. leggur til, að ríkisstj. heimilist nauðsynlegt fé úr ríkissjóði til þessara ráðstafana.



Ég vil lýsa yfir því, að ég felli mig við þær breytingar, sem n. hefur gert á aðaltill., og er samþykkur till. þannig breyttri.

* Frsm. (Finnur Jónsson) : N. var hv. flm. sammála um, að æskilegt væri að leggja sem mestan gjaldeyri í að koma upp efni til framleiðslu hér innanlands. Hins vegar hefur skipazt til hins verra, þannig að gera má ráð fyrir, að leggja beri áherzlu á að ná matvöru til landsins. N. þótti því ekki fært að leggja fyrir ríkisstj. að kaupa efni í ákveðna tölu skipa, eins og siglingar eru nú. Hins vegar hefur n. lagt fram brtt. á þskj. 378 og farið þar eins nærri till. hv. flm. og henni þótti fært undir því breytta ástandi, sem nú er á siglingum, í samlandi við aðflutninga til landsins. Enn fremur hefur n. bætt inn í heimild fyrir ríkisstj. til að verja nauðsynlegu fé úr ríkissjóði til athugunar á öllum möguleikum á þessu. Ég vænti þess, að hv. flm. geti sætt sig við till. n. og samkomulag náist um málið.

*Sigurður Kristjánsson: Það er langt síðan þessi till. var flutt og rétt ár síðan aðstaðan á flutningi til landsins hefur breytzt til hins verra, þ. e. a. s. hætturnar á hafinu hafa aukist. Að öðru leyti má segja, að ástandið sé óbreytt.“ Skipastóll landsmanna til flutninga er sá sami, en fiskiskipum hefur ört fækkað, og nauðsyn fyrir aukinn skipastól er augljós. Það er að sjálfsögðu betra en ekki að samþykkja till. svo breytta eins og hún kom frá hv. n., en það verður ekki breitt yfir, að með breytingunni er dregið mikið úr þeim kröfum, sem gerðar voru í upphafi, og þeim er drepið meira á dreif. Í staðinn fyrir að skora á ríkisstj. að flytja inn efni á þessu ári í skip og skipasmíðastöð, þá er í brtt. ríkisstj. falið að greiða eftir mætti fyrir innflutningi. Það sama, sem ríkisstj. þykist hafa gert undanfarið. Í brtt. er ekki tilgreint, að þetta skuli vera fiskiskip, enda þótt það sé aðaltilgangurinn. Einnig er fellt úr að senda menn úr landinu til þess að velja efni. - Ég hefði kosið og vænzt þess, að till. hefði orðið fyllri, þegar hún kom frá n., heldur en að úr henni yrði dregið. Ég hefði talið, að vel mætti rannsaka, hvort ekki er víðar völ á efni en í Ameríku, t. d. ekki útilokað, að það fengist frá Englandi. En n. hefur ekki talið fært að ganga jafnlangt minni till., fyrst og fremst vegna örðugleika á matvælaflutningi til landsins. Það er rétt, að hér er nú vöntun á ýmsum matvörutegundum. Það vitum við bezt, sem fyrir heimili þurfum að sjá, að margar algengar tegundir matvæla fást hér ekki í búðum. Þegar við förum með matvælaseðla og ætlum t. d. að fá haframjöl, þá fæst það ekki, og þannig er með ýmislegt annað. En matvöru fáum við ekki nema við greiðum hana. Og með hverju greiðum við? Við greiðum einmitt með því, sem við fáum úr sjónum, og þá þurfum við skipastól. Um það er talað að taka hluta af arði sjávarútvegsins til að hjálpa landbúnaðinum. Hvað sýnir það? Það sýnir, að sjávarútvegurinn er undirstaðan fyrir því, að við lifum. Þess vegna er leiðinlegt, að hv. allshn. Sþ. skyldi ekki sjá sér fært að gera till. fyllri en hún var. Án þess að ég vilji stofna hér til deilna um þetta, þá vil ég segja það, að það skortir skilning á mikilvægi sjávarútvegsins hér á hv. Alþ. Ég man, að fyrir nokkrum árum kom ég með till. um, að Alþ. samþ. fjárveitingu til fiskirannsókna hér við land. Af þessu var svo mikil sjávarseltulykt fyrir þessa háu samkomu, að þannig fór, að till. fór í n., en þegar hún kom úr n., var hún orðin sundurtætt og búið að taka burt úr henni, að fiskifræðingar mættu koma nálægt þessu, og þannig útleikin, að það var eins og vargur hefði komizt í hana og yfir mig ausið ónotum ef ekki mætti segja skömmum fyrir þessa till. Ég hef flutt á tveim þingum till. um að tryggja aflahluta á fiskiskipum. Í annað skiptið kom frv. fram í Ed., og hún sá fyrir því. Í hitt skiptið var því vísað hér með rökstuddri dagskrá út úr hv. d. og stj. falið að leggja málið aftur fyrir, eftir að það hefði verið athugað. En það hefur hæstv. ríkisstj. ekki dottið í hug að gera. Fiskihlutur manna hér við land á þeim 1/4 árs, sem liðinn er, hefur komizt á annari tug þús. kr. Sjálfir vita hv. þm. mjög vel, að fram undan muni ár, þegar aflahlutir muni hrynja niður í kannske ekki neitt, og jöfnunarsjóður yrði því nauðsynlegur. En þetta mál gat ekki fengið afgreiðslu vegna þeirrar tregðu, sem slík mál alltaf mæta hjá allt of stórum hópi þm. Ég er því vanur við að bíða skipbrot með till. um efni þessarar miklu atvinnugreinar okkar Íslendinga, sem er undirstaða undir ríkisbúskap okkar og að efnum til undir okkar þjóðarbúskap. Nú þykir mér að sönnu mikil bót í öllu þessu böli, að hv. n. hefur þó séð sér fært að leggja til, að stj. yrði falið að gera eitthvað, sem henni gott þætti í þessu efni, en ekki að afgr. till. með rökstuddri dagskrá. En eftir framtakssemi hæstv. ríkisstj. í innflutningsmálunum á undanförnum mánuðum og árum get ég ekki borið mikið traust til hennar, þegar verkefnin eru rétt upp í hendur hennar með jafnmiklum dræmingi eins og gert er með þessa till. Það hefur verið mjög erfitt að fá ríkisstj. til þess að gera mjög hörð átök í innflutningsmálunum. Og það veitir ekki af því að ýta heldur undir það heldur en að draga úr því, að hún hafi einhver úrræði. Nú er það svo, að við eigum mjög undir högg að sækja til brezku ríkisstj. um innflutning. Og það munu vera þeir mestu örðugleikar, sem ríkisstj. hefur við að stríða, að vera háð samningum við stj. Breta um innflutning á þessum nauðsynjum eins og öðrum. Og ég efast ekki um, að hæstv. ríkisstj. er að togast á við brezk völd um þessi mál. Ég hélt, að það mundi vera styrkur fyrir hæstv. ríkisstj. að geta vitnað í öflug fyrirmæli og öflugan vilja alls þingsins um innflutning á einhverjum sérstökum alveg nauðsynlegum hlutum. Þar af leiðandi bar ég fram þessa till., þó að ég væri ekki í vafa um það, að hæstv. ríkisstj. mundi gjarnan vilja, að innflutningur tækist á efni í skip. Það ýtti sérstaklega undir mig að flytja þessa till., að á einum einasta degi fóru í mél milli 10 og 2.0 fiskiskip nú einmitt fyrir fáum vikum. Og á sama tíma brotnuðu meira og minna margir tugir fiskibáta, og allt kostaði þetta rýrnun fiskiflotans fyrst og fremst og svo mjög mikið efni. sem þarf til þess að gera við þá bátana, sem brotnuðu, en ekki fórust. Ég vil fúslega viðurkenna, að mín till. sé ekki eins fullkomin eins og hefði átt að vera. Einnig vil ég viðurkenna það, að till. bendir alls ekki á nein úrræði. Það er ætlazt til þess, að hæstv. ríkisstj. finni þau, því að þessi úrræði er í raun og veru ekki hægt að benda á. En þrátt fyrir þetta álít ég að ályktun frá Alþ., og hún ágreiningslaus, sé svo mikils virði, að það gæti riðið baggamuninn um það, að hæstv. ríkisstj. gæti komið brezku stj. í skilning um það, að líf þjóðarinnar væri blátt áfram undir því komið, að fiskiflotinn gangi ekki til þurrðar, heldur vaxi. Nú er það niðurstaða mín af þessum orðum, sem ég hef sagt, að mikið mundi heppilegra að samþ. till. eins og hún er á þskj. 82 heldur en brtt. Og ég vil alvarlega skora á alla þá hv. þm., sem eru þeirrar sömu skoðunar og ég um það að þetta sé verulegt nauðsynjamál, og að það mundi verða styrkur fyrir ríkisstj. að fá svona till. samþ., að greiða atkv. á móti brtt., en með aðaltill., vitandi það, að það er verið að hjálpa sjávarútveginum.

Viðskmrh. (Eysteinn Jónsson) Ég hef ekkert á móti því, að þáltill. verði samþ. í því formi, sem n. gerir ráð fyrir. Ég ætla að ræða um horfurnar á því, að framkvæmd geti átt sér stað á því, sem í háltill. greinir, til þess að menn verði ekki fyrir vonbrigðum síðar út af þessum efnum. Ég vil fyrst taka það fram, að það hefur undanfarið verið reynt að koma því svo fyrir, að til landsins væri jafnan flutt efni til bátasmíði eftir því, sem föng hafa staðið til, til þess að smíða nýja báta og gera við eldri báta og skip. Það hafa verið tveir örðugleikar á þessu. Annar, að samninga hefur þurft við stj. Bretlands um dollaragreiðslu í því sambandi, og hinn örðugleikinn er að fá efni flutt til landsins, en vegna örðugleika á flutningaskipum hefur verið ætlað lítið rúm fyrir þetta efni í þeim, en var flutt svo lengi sem menn töldu þess nokkurn kost. Og ef þess er nokkur kostur, verðum við að halda áfram að flytja inn timbur, eins og við þorum vegna nauðsynlegs flutnings matvæla. Það eru þrír eða fjórir farmar af timbri keyptir vestan hafs, og er ekki hægt að segja um hvenær hægt verður að flytja þá hingað. En hér á landi er mesti timburskortur til almennra þarfa. En ríkisstj. er legið á hálsi fyrir það að láta flytja hingað timbur á meðan ekki er meira til af matvælum í landinu en nú hefur verið. Þó að við gætum fengið gjaldeyri til þess að kaupa þetta efni, eru litlar líkur til þess að hægt verði að flytja það til landsins. Ég hef ekkert á móti því, að Alþ. láti í ljós vilja sinn til ríkisstj. um að hún geri það, sem í hennar valdi stendur, til þess að kaupa timbur og flytja inn, ef ástæður verða fyrir hendi.

* Frsm. (Finnur Jónsson) : Það situr sízt á mér að vera að hafa á móti því að efla sjávarútveginn. Ég ætla, að ég hafi oft fundið til þess, ekki síður en hv. flm., að nokkuð hefur skort á skilning hæstv. Alþ. á þessu máli. Og sérstaklega urðum við varir við það Alþfl.-menn á sínum tíma, að þegar við höfðum bent á nauðsyn þess að endurnýja togaraflotann fyrir stríð, þá mættu þær till., sem við bárum þá fram hér á hæstv. Alþ., hvorki þeim skilningi eða stuðningi af hálfu flokks þessa hv. flm., Sjálfstfl., sem æskilegt hefði verið, og miklu frekar var það svo, að flokkur þessa þm. lagði stein í götu þessara till. og jafnvel gerði gys að þeim. Á sínum tíma stóðum við Alþflm. að því, að veittur væri styrkur úr ríkissjóði til þess að smíða mótorbáta innanlands, og bar það talsverðan árangur, á sama tíma, sem Sjálfstfl. vildi hvorki hreyfa legg eða lið í því skyni.

Er þetta fyrir hönd n.?

. Ég ætla, að hv. þm. V.- Sk. heyri, að ég tala fyrir mig sjálfan sérstaklega. En hvað viðvíkur þeirri till., sem hér liggur fyrir, ætla ég, að hún sýni á engan hátt neinn skort á skilningi allshn. á þörfum sjávarútvegsins. Hins vegar hefur n. tekið tillit til þeirra breyttu ástæðna, sem eru nú orðnar hér um siglingar. Það er vitað, að siglingar við Ameríku hafa lagzt niður langan tíma, þó að þær séu eitthvað byrjaðar aftur, og siglingar til Englands hafa lagzt niður. Og vitanlegt er, að um efni til skipa er ekki að ræða í Englandi. Þjóðin er hvorki megnug að fá þaðan járn eða timbur. Einasta húsið, sem hægt er að venda í fyrir okkur í þessum efnum, er Ameríka. Og eins og hv. flm. þessarar till. lýsir ástandinu um matvælabirgðir hér í landinu, þá mundi sennilega, þrátt fyrir það, þótt samningar lægju fyrir um flutning á timbri, áherzla lögð á það að flytja hingað til landsins matvörur. Eins og hv. þm. tók fram, þá er það vitanlega styrkari aðstaða fyrir hæstv. ríkisstj., að þm. séu sammála um þá till., sem afgr. verður hér frá Alþ. Það er sýnt, að þm. verða ekki sammála um till. hv. 5. Þm. Reykv. Ef hv. þm. því meinar, að hér eigi að koma fram sterkur þingvilji, þá finnst mér, að hv. þm. ætti heldur að fara fram á það, að allir viðstaddir þm. yrðu með brtt., sem allshn. leggur til að verði gerð við þáltill.

*Sigurður Kristjánsson: Herra forseti! Aðeins örfá orð. Ég hef náttúrlega ekki neinu verulegu að svara frsm. n., og hæstv. viðskmrh. hefur talað um örðugleikana á að flytja til landsins efni. En eins og ég tók fram í byrjun, þá er auðvitað ekki hægt að framkvæma svona till. nema með aðstoð brezku ríkisstj. Og nú er það vitað, og allt of vitanlegt mál, að landið hefur verið hernumið, og Bretar hafa þar af leiðandi útilokað, að við gætum, eftir sömu leiðum og áður, fengið efni í skip eða fullsmíðuð fiskiskip. Á Bretum hvílir þess vegna tvenns konar skylda í þessu efni. Fyrst og fremst að sjá um, að við fáum þessar nauðsynjar annars staðar frá, og í öðru lagi, að það sé unnt að flytja þær til landsins. Og það er við þessar framkvæmdir, sem hæstv. ríkisstj. á mestum örðugleikum að mæta. Og ég tók það einmitt fram, að ég álít, að svona samþykkt gæti orðið ríkisstj. stuðningur í slíkri baráttu. En þeim aðila, sem hefur hernumið þetta land og svo mjög er tregur til þess að skilja þarfir okkar, þarf að vera það skiljanlegt, að Alþ. telji það lífsnauðsyn, að þetta efni sé flutt inn. En þetta er ekki krafa um það, að þetta verði flutt inn. Þess vegna vildi ég hafa fyllra orðalagið á till., en ekki vegna þess, að ég efaðist um vilja ríkisstj., né heldur að ég sjái ekki, við hvaða örðugleika hún hefur að stríða. Ég hygg því heppilegra og betra fyrir hæstv. ríkisstj., að þáltill. verði samþ. eins og hún er á þskj. 82 heldur en að. henni verði breytt.

Flm. (Bergur Jónsson) : Eins og menn sjá af þessari till., er hún aðeins endurnýjun á þáltill., sem borin var fram á Alþ. 1937 af hv. þm. S.-Þ. og hæstv. núverandi félagsmrh. Við flm. höfum látið prenta í grg. þál., eins og hún var samþ. þá, ásamt grg. þeirri, er fylgdi henni. Við getum tekið undir það, sem sagt er í þeirri grg. En þar sem fallizt var á það þá, að þar væri rétt grein gerð fyrir málinu, ætti sú grg. ekki síður að vera í gildi nú, þar sem liðinn er langur tími og þörfin á nýrri útgáfu lagasafns því orðin enn þá brýnni en þá var. Það er nú orðið því nær ógerningur, jafnvel fyrir lögfróða menn, að fá að vita, hvað eru l. í landinu, og er því afleitt, að þessi vinsæla útgáfa skuli ekki vera endurnýjuð. Er þessi þörf sérstaklega brýn vegna þeirra mörgu manna, sem hafa ekki tíma til að skoða stjórnartíðindi og bera saman breytingar, sem gerðar hafa verið á l. eftir 1931. Tel ég þetta svo sjálfsagt mál, að ekki sé þörf á að ræða það frekar.

* Flm. (Eiríkur Einarsson) : Ég get látið nægja tiltölulega fá orð um þessa till. Í rauninni flyt ég hana ekki í öðrum tilgangi en þeim, að hún mætti með væntanlegri samþykkt á hinu háa Alþ., verða til hvatningar, fremur en hitt, um framkvæmd þessara mála, með tilliti til þess, að Reykjavíkurbær er nú að gera tilraunir um það að auka einni vélasamstæðu við rafmagnsstöðina að Ljósafossi, bænum til gagns og öryggis. Ég veit, að þetta er ekki gagngert atriði út af fyrir sig í því sambandi, hvort hægt er að leiða raforkuna út um héruðin, því ef raforka væri leidd niður að Eyrarbakka og Stokkseyri, þá er það, sem þessir staðir þarfnast, svo hverfandi lítill hluti af allri orkunni, að þess gætir lítið. Vélasamstæðan framleiðir t. d. 9000 hestöfl, en þessir staðir þarfnast 600–800 hestafla, og er það ekki mikið atriði. Ég sé, að hér er brtt. á þskj. 144 við till. mína, og er hún frá hv. þm. Rang. Er þar lagt til, að tillgr. verði orðuð um í þá áttina, að því er mér virðist, að rafveitunni sé fyrst komið á við þann endann, sem liggur fjær orkuverinu, en mér finnst þar vera byrjað á öfugum enda. Þetta er þó hugsað svo, að raforkan sé leidd út um hinar dreifðu byggðir, en það liggur þó nær, að þar sé byrjað, sem næst liggur meginstöðvunum, og haldið sé með eðlilegri framþróun áfram til meiri dreifingar, eins og gert var, þegar verið var að leggja símann um landið. Við, sem viljum byrja á réttum enda, teljum, að fyrst beri að leiða orkuna til þéttbýlisins. Hv. flm. brtt. fella inn í hana, að það sé látið ganga fyrir að dreifa orkunni um Suðurlandsundirlendið, áður en aukið er við raforkuna til Reykjavíkur og þeirra staða, sem þegar hafa fengið orku til sín. Ég get skilið þetta. En það var nú samt einmitt Reykjavíkurkaupstaður, sem hafði manndáð í sér til að fá orkuna og virkja Sogið og ætlar sér nú að auka virkjunina. Móti þeim broddum tel ég ekki viturlegt né sanngjarnt að spyrna. Ég get að svo mæltu máli látið staðar numið í trausti þess, að hv. Alþ. taki till. vel svo sem hún er hér skráð og í þeim anda, sem ég mælti með henni.



Við þm. Rang. höfum flutt brtt, á þskj. 144, og er tilgangur hennar, að sem bezt verði séð fyrir hag sveitanna. En ég get gjarnan fallizt á að taka till. aftur og vísa málinu til n.

*Jörundur Brynjólfsson: Þvf fer fjarri, að ég ætli að hafa nokkuð á móti óskum Reykvíkinga um að stækka sína rafmagnsstöð, en þessi þáltill. snertir ekki það, hvort rafmagn verði leitt til Eyrarbakka og Stokkseyrar eða ekki, þar sem allur útbúnaður hefur verið til taks síðan stöðin varð fullgerð, og hefur ekki staðið á öðru en því, að ekki hefur fengizt efni í leiðslurnar. Sú orka, sem hér er um að ræða, er svo lítill hluti af orku Sogsstöðvarinnar, að Reykjavík munar ekkert um það, og geri ég ráð fyrir, að ekki mundi standa á Reykjavík að semja um verð á rafmagninu, ef þetta efni væri fengið. Þó að svona sé ástatt um efni till., fer því fjarri, að ég hafi á móti því, að hún verði samþ. og gangi til n. En ég vænti þess, að lánast megi að fá efni í tiltölulega stutta línu niður í þessi kauptún, og að því lýtur till. þeirra hv. þm. Rang., sem er þó víðtækari að því leyti, að hún á við allt Suðurlandsundirlendið. Tel ég það kost á henni. En ég vil styðja það, að þáltill. fari til n. og fái þar þá búningsbót, sem hún þarfnast.

* Flm. (Eiríkur Einarsson) : Ég get fallizt á það, að þáltill. verði vísað til n., sem yrði þá líklega allshn., í trausti þess að vísu, að hv. n. ljúki störfum, svo að till. geti orðið framgangs auðið. Ég hef ekki heldur neitt á móti því, að till. verði breytt, þó að ég sé andvígur því, að byrjað sé á þessu máli á öfugum enda, eins og ég gat um áðan.

Flm. (Gísli Sveinsson) : Herra forseti! Ég get látið mér nægja að vísa til grg. fyrir þessari till. Þarf ég þar engu við að bæta, en fer fram á; að till. verði samþ. nú við þessa umr. og vísað til hv. fjvn. að henni lokinni.