Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 20. apríl 1993: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Alþb. í Reykn., Sigríður Jóhannesdóttir kennari, Keflavík, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti.`` Undir þetta bréf ritar Ólafur Ragnar Grímsson, 8. þm. Reykn. Sigríður Jóhannesdóttir hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Umræðan fer þannig fram að hver þingflokkur hefur 30 mínútur til umráða, 15--20 mínútur í fyrri umferð en 10--15 mínútur í síðari. Röð flokkanna í báðum umferðum verður eftirfarandi: Alþb., Sjálfstfl., Framsfl., Alþfl. og Samtök um kvennalista. Ræðumenn verða fyrir Alþb.: Jóhann Ársælsson, 3. þm. Vesturl., og Kristinn H. Gunnarsson, 5. þm. Vestf., í fyrri umferð en Steingrímur J. Sigfússon, 4. þm. Norðurl. e., í síðari umferð. Af hálfu Sjálfstfl. tala Þorsteinn Pálsson sjútvrh. í fyrri umferð en Sturla Böðvarsson, 1. þm. Vesturl., og Einar K. Guðfinnsson, 3. þm. Vestf., í síðari umferð. Fyrir Framsfl. tala Stefán Guðmundsson, 4. þm. Norðurl. v., og Ingibjörg Pálmadóttir, 2. þm. Vesturl., í fyrri umferð en Jón Kristjánsson, 2. þm. Austurl., í síðari umferð. Af hálfu Alþfl. tala Sigbjörn Gunnarsson, 7. þm. Norðurl. e., og Össur Skarphéðinsson, 17. þm. Reykv., í fyrri umferð en Karl Steinar Guðnason, 6. þm. Reykn., í síðari umferð. Fyrir Samtök um kvennalista tala Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, 6. þm. Vestf., í fyrri umferð en Anna Ólafsdóttir Björnsson, 9. þm. Reykn., í síðari umferð. Hefst nú umræðan og tekur til máls 1. flm. tillögunnar, hv. 3. þm. Vesturl., Jóhann Ársælsson, og talar af hálfu Alþb.

Hæstv. forseti. Á þskj. 831 flytur þingflokkur Alþb. svohljóðandi till. til þál. um sjávarútvegsstefnu: ,,Alþingi ályktar að fela sjávarútvegsnefnd Alþingis að sjá um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða, sbr. ákvæði til bráðabirgða nr. VII í lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða. Einnig leggi nefndin drög að mótun heildstæðrar sjávarútvegsstefnu. Sjávarútvegsnefnd vinni að þessu verkefni í samráði við sjávarútvegsráðuneyti og Fiskistofu sem og hagsmunaaðila útvegsmanna, sjómanna, verkafólks og sveitarfélaga. Sjútvrn. og Fiskistofa aðstoði nefndina og leggi henni til upplýsingar og starfsfólk eftir þörfum. Þá skal sjútvn. heimilt að ráða sér starfsmann meðan á þessu máli stendur og skipa starfshópa á sínum vegum og greiðist allur kostnaður af Alþingi. Sjútvn. skili áfangaskýrslu og tillögum um framtíðartilhögun við stjórn fiskveiða í frumvarpsformi til ríkisstjórnarinnar eigi síðar en 15. sept. nk. Þá stefni nefndin að því að ljúka störfum og skila endanlegum tillögum um heildstæða sjávarútvegsstefnu fyrir árslok 1993.`` Í greinargerð með tillögunni kemur m.a. fram að þingflokkur Alþb. telur ófært að lengur verði látið dragast að hefjast handa um starf sem hefur það að markmiði að koma á sátt í þjóðfélaginu um nýtingu þeirrar auðlindar sem þjóðin byggir lífsgrundvöll sinn á og leggur þess vegna fram þessa þáltill. sem felur í sér að Alþingi sjálft og sjútvn. taki forustu í starfi og stefnumótun á þessu sviði. Með þáltill. er fskj., drög að frv. til laga um stjórn fiskveiða sem ég hef haft frumkvæði um að semja í samráði við fulltrúa úr sjávarútvegsmálaráði Alþb. Tilgangurinn með því er að kynna tillögur um breytta fiskveiðistjórnun og stuðla að því að umræða geti hafist um þær. Það hefur lengi verið á því mikil nauðsyn að fram kæmi til umræðu heildstæð tillaga um stjórn fiskveiða sem byggð er á þeim markmiðum sem lýst er í meðfylgjandi frv. Alþb. er reiðubúið að ræða í þaula meðfylgjandi frv. með það að markmiði að víðtæk samstaða geti myndast um nýskipan á stjórn fiskveiða. Við umfjöllun málsins þarf að leggja sérstaka áherslu á að aðilum í sjávarútvegi verði gefið svigrúm til að aðlagast nýjum stjórnarháttum þannig að ákvarðanir sem einstök fyrirtæki hafa tekið til hagræðingar á grundvelli núgildandi kvótakerfis nýtist viðkomandi fyrirtæki eðlilega þrátt fyrir að annar háttur verði upp tekinn við stjórn veiðanna. Það er enginn kostur á því hér við þessa umræðu að lýsa þessum hugmyndum nánar og á það verður að treysta að til þess gefist tími síðar. Ég hef sent þessar tillögur til útgerða og áhafna á skipum um allt land og ég hef fengið viðbrögð við þeim sem eru ótrúlega jákvæð. Ég hvet menn til þess að lesa þessar tillögur og gera sér grein fyrir því hvernig þær eru hugsaðar. Hæstv. forseti. Fyrir undarlega tilviljun náðist samkomulag í ríkisstjórn um svokallað þróunargjald og í framhaldi af því voru tillögur tvíhöfða nefndar lagðar fram og kynntar ásamt frv. um þróunarsjóð sjávarútvegsins einum eða tveimur dögum eftir að við lögðum fram þessa þáltill. Í framhaldi af því hófu forráðamenn tvíhöfða nefndarinnar krossferð á kostnað sjútvrn. til að kynna tillögur sínar. Hér gefst ekki tími til þess að ræða um tillögurnar nema að litlu leyti en viðbrögð sjómannasamtakanna og viðtökur á fundum tvíhöfða nefndarinnar segja sína sögu um að það getur aldrei orðið sátt um þessar tillögur með þjóðinni. Og hverjar eru þessar tillögur? Í aðalatriðum eru þær eftirfarandi: Aflamarkskerfið ásamt frelsi til að braska með veiðiheimildir verði fest í sessi. Þetta er auðvitað aðaltillagan og allar hinar eru í raun meira og minna til að viðurkenna eða flýta þeirri þróun sem þessi óheilbrigðu viðskipti með veiðiheimildir hafa verið að leiða yfir okkur. Til þess að staðfesta þessa afstöðu og undirstrika ánauðarstefnuna skulu allar bátsskeljar á kvóta og allir fiskstofnar sem nytjaðir eru eða nytjaðir verða við landið, öll kvikindi sem verða dregin úr sjó við Ísland, vera fyrir fram í eigu veiðiréttareigenda. Þess vegna skyldi auðvitað setja kvóta á smábáta. Þess vegna skyldi afnema tvöföldun á línunni. Þess vegna verður að koma eignarhaldi á keiluna, lönguna, lúðuna, steinbítinn og blálönguna. Það gengur auðvitað ekki að þessi kvikindi séu að synda munaðarlaus um fiskimiðin. Það verður einhver að hafa eignarhald á þeim líka. Þá er lagt til að það megi skrá aflaheimildir á fiskvinnslustöðvar sem er, ef það er skoðað í samhengi við hinar tillögurnar, staðfesting á þeirri þróun sem að er stefnt. Nefndin er að leggja til að þeim sem ekki eru í útgerð verði auðveldað að taka þátt í braskinu með veiðiheimildirnar. Í þessu sambandi er rétt að minna á þann rökstuðning sem notaður var þegar verið var að koma kvótakerfinu á, þ.e. að það væru einungis menn sem hefðu verið í útgerð sem ættu að hafa réttinn til að veiða fisk. Þá er rétt einmitt í þessu samhengi að nefna þá tillögu nefndarinnar að útlendingum skuli gert kleift að eiga a.m.k. óbeint í íslenskum útgerðarfyrirtækjum. Hver er svo sú framtíð sem þessar leikreglur munu færa okkur ef þær verða staðfestar? Það verður auðvitað ekki sagt með fullri vissu en þróunin að undanförnu og þær tillögur sem hér hafa litið dagsins ljós frá tvíhöfða nefndinni gefa mjög ákveðnar vísbendingar um við hverju við megum búast. Veiðiréttareigendur hafa nú þegar byrjað í stórum stíl að notfæra sér veiðiheimildir sínar til að þvinga fram lægra fiskverð. Það fer gjarnan þannig fram að kvótaeigandinn lætur fiska fyrir sig á því fiskverði sem hann ákveður og leggur fram eitt tonn í veiðiheimild á móti einu tonni frá viðkomandi bát. Þannig fær kvótaeigandinn helmingi meiri fisk en hans kvóti gefur tilefni til og fiskinn á allt að 30% lægra verði en gengur í öðrum viðskiptum. Þetta kalla tvíhöfðarnir hagræðingu og á þeim er að skilja að einmitt þessi viðskipti séu besti rökstuðningurinn fyrir því að festa kerfið í sessi. Þeir hafa reyndar sagt það skýrt og greinilega að kvótakerfið sé ekki fiskverndarkerfi heldur fyrst og fremst til að tryggja hagkvæmni. Skyldu ekki einhverjir sem hafa verið stuðningsmenn þessa kerfis hrökkva við vegna þess að þeim var talin trú um það að þetta væri bráðabirgðalausn sem ætti að gilda í 3--4 ár og væri eina leiðin til að bjarga þorskstofninum? En hvernig verður þessi viðskiptalega hagræðing sem nú virðist vera orðin veigamesta röksemdin fyrir kvótakerfinu til? Var einhvers staðar hagrætt vegna þessara viðskipta? Var einhvers staðar sparað? Nei. Tilkostnaðurinn var þvert á móti aukinn því að fiskinum var ekið á vörubílum t.d. frá Snæfellsnesi, Akranesi og Reykjavík til Sauðárkróks og Skagastrandar og stundum suður yfir Holtavörðuheiðina líka. Og þannig mætast þorskarnir gjarnan á heiðinni og gömul öfugmælavísa er það ekki lengur: Fiskurinn hefur fögur hljóð, finnst hann oft á heiðum. Ærnar renna eina slóð eftir sjónum breiðum --- innan skamms í hagræðingarskyni að hætti tvíhöfðanna. Þetta er hagræðing og gróði og þetta eykur örugglega hagvöxtinn. Og hvernig stendur á því og hverjir gera það mögulegt? Það eru sjómenn og kvótalitlar útgerðir sem eru í ánauð hjá veiðiréttareigendum og það verða þeir sem standa undir kvótakaupum útgerðarfyrirtækja framtíðarinnar ef þessi óskapnaður fær að halda áfram. En svo eru aðrar aðferðir. Hjá sumum útgerðum er kostnaðurinn við kvótakaup dreginn frá skiptaverðinu til sjómanna án þess svo mikið sem nefna það við áhöfnina. Ein nýjasta aðferðin gefur mestan arð. Hún opnar okkur nýja framtíðarsýn. Nú eru sumir kvótaeigendur hættir að leigja kvótann og þeir eru líka hættir að selja hann. Þeir láta kvótalitlar útgerðir fiska fyrir sig fyrir einhverjar 50--60 kr. en ekki til að vinna fiskinn sjálfir. Nei, þeir selja fiskinn síðan á markaði eða í beinum viðskiptum fyrir miklu hærra verð. Það er notalegt að sitja í landi og hirða stórfé fyrir að gera ekki eitt, nóg til að geta komist yfir enn meiri kvóta. Veiðirétturinn hefur öðlast sjálfstætt gildi. Þeir sem eiga hann munu krefjast þess endurgjalds sem markaðsaðstæður gefa möguleika á á hverjum tíma. Og það verða sjómennirnir og kvótalitlar útgerðir sem greiða auðlindaskattinn til sægreifa framtíðarinnar sem munu að sjálfsögðu hvorki leggja fyrir sig sjómennsku né útgerð. Og kvótaverðið verður áfram hátt vegna þess að með þessum fínu aðferðum borga sjómennirnir og kvótalitlu útgerðaraðilarnir meiri og meiri kvóta fyrir hina nýju óðalsbændur sem tvíhöfða nefnd ríkisstjórnarinnar leggur til að fái endanlega blessun Alþingis. En samtök sjómanna sjá auðvitað hvert stefnir og eru búin að lýsa yfir stríði gegn óheftu framsali veiðiheimilda. Það eru mikil tíðindi því að það velkist varla nokkur maður í vafa um það að stjórnkerfi í fiskveiðum sem samtök sjómanna lýsa sig algerlega andvíg getur ekki staðist stundinni lengur ef þau samtök beita afli sínu til að knýja fram vilja sinn. Ætla stjórnarflokkarnir virkilega að láta yfirlýsingar sjómannasamtakanna sem vind um eyru þjóta? Kvótaverðið hefur verið það hátt á undanförnum árum að enginn fræðilegur möguleiki hefur verið á því að stofna til nýrrar útgerðar. Samanlagt verð á skipum og aflaheimildum er 30--40% of hátt til að dæmið gæti gengið upp nema einhver aðili, t.d. bæjarfélagið á viðkomandi stað sé tilbúið að leggja fram verulega fjármuni sem það fær aldrei aftur. Tími sægreifa, stórfyrirtækja og bæjarútgerða er að renna upp. Endurskoðun fiskveiðistefnunnar sem ekki tekur á verstu göllum kvótakerfisins sem eru byggðaröskun, kjaraskerðing sjómanna og fiskverkafólks og óeðlilegir viðskiptahættir er engin endurskoðun. Þróunarsjóðurinn er uppfinning ríkisstjórnarinnar til að láta þá sem eftir lifa í útgerð borga það sem hinir töpuðu. Það mætti spyrja hvort ekki ætti að stofna svona sjóð í öllum atvinnugreinum til að bjarga bönkunum frá því tapi sem þeir hafa stofnað til með misheppnuðum útlánum. En þarna er líka gert ráð fyrir því að útgerðin borgi offjárfestinguna í fiskvinnslunni og það er með eindæmum ósvífin tillaga. Það er nú orðið deginum ljósara að öll endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða er sýndarmennska sem átti frá upphafi aldrei að bera annan árangur en þann að festa núgildandi kerfi í sessi. Þetta má sjá af samsetningu tvíhöfða nefndarinnar þar sem í hana voru eingöngu valdir yfirlýstir kvótamenn. Þetta má sjá á vinnubrögðum nefndarinnar sem passaði sig á því alveg sérstaklega að ræða þessi mál ekki við nokkurn af þeim aðilum sem með lögum var þó áskilið að gert væri. Þetta má sjá af því að nefndin skilaði ekki af sér tillögum fyrr en það var lítið eftir af þingtímanum, það lítið að enginn raunhæfur möguleiki var á að skoða aðrar leiðir til að leysa þessi mál fyrir lok þingsins. Ýmsir stjórnarliðar hafa lýst sig algerlega andvíga því að setja kvóta á krókabáta og það er vel. En mér finnst tækifærismennskan ná hámarki hjá þeim sem mér finnst ætla að reyna að slá sig til riddara í augum smábátaeigenda og í þeim byggðarlögum sem mest eiga undir þeirri útgerð með þessari afstöðu en eru síðan tilbúnir að staðfesta þá óhugnanlegu tillögu ríkisstjórnarinnar að festa kvótakerfið með frjálsu framsali í sessi og veita kvótaeigendum víðtækt frelsi til að hagnast á kostnað sjávarútvegsbyggðanna, sjómanna og fiskverkafólks og veita útlendingum möguleika til þess að eignast hlut í auðlindinni. Hæstv. forseti. Tillaga þingflokks Alþb. felur það í sér að hér verði tekið í taumana, að málið verði sett í þann farveg sem Alþingi var búið að ákveða með lögunum um stjórn fiskveiða, að menn taki sér tíma til þess að vinna þetta verk almennilega. Ég legg til að að þessari umræðu lokinni verði tillögunni vísað til síðari umræðu og sjútvn.

Virðulegi forseti. Við þær aðstæður að sjávarútvegur á Íslandi er að birta tölur um hrikalegt tap á síðasta ári upp á milljarða kr. og við þær aðstæður að spáð er á þessu ári verði tap í sjávarútvegi um 5 milljarðar kr., þá gerir ríkisstjórnin ekki neitt. Hún kemur sér ekki einu sinni saman um að fullnægja lagaskyldu um að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða, hvað þá að taka á afkomu sjávarútvegsins. Við alþýðubandalagsmenn höfum beitt okkur fyrir því að fram fari umræða um þessi mál hér á Alþingi til að reyna að knýja ríkisstjórnina til þess að ræða um sjávarútvegsmál, afkomu byggðarlaganna úti á landi og stjórn fiskveiða og víkja frá því að hugsa um einkavini ráðherranna og útvega þeim sporslur og góðar stöður. Það er það sem skiptir máli í þjóðfélaginu í dag að fá ríkisstjórnina til þess að snúa sér að þeim vanda sem steðjar að íslenskum þjóðarbúskap. Hvað varðar stjórn fiskveiða, þá er rétt að taka það skýrt fram að það er ekki rétt eins og ævinlega hefur verið sett fram af hálfu þeirra sem styðja núverandi kvótakerfi að kvótakerfið annars vegar og sóknartakmarkanir hins vegar séu andstæðir valkostir, að menn verði að velja milli þess að annaðhvort stjórna fiskveiðum með sóknartakmörkunum eða með kvótakerfi. Það er rangt. Kvótakerfið er ekki andstæða sóknartakmarkana. Kvótakerfið byggist í raun á sóknartakmörkunum. Stjórn fiskveiða er í dag að mestu leyti eins og henni er stýrt, stýrt með sóknartakmörkununum. Kvótakerfið sem slíkt er óþarfi nema til þess eins, ef menn vilja, að setja hámark á þann afla sem hver bátur eða bátaflokkur má veiða. Að öðru leyti er kvótakerfið óþarft hvað varðar stjórn fiskveiða. Ég vil minna á það að í núgildandi lögum og reglugerð um stjórn fiskveiða er meginþunginn sem stýrir sókninni fólginn í bönnum og takmörkunum á notkun tiltekinna veiðarfæra, búnaðar eða skipagerða. Ákvæði sem takmarka veiðar eru einnig í þessum lögum og reglugerðum tiltekinna veiðarfæra á vissum fisktegundum e.t.v. tíma- eða svæðabundið. Enn fremur er veiði skömmtuð eða úthaldstími einstakra skipa takmarkaður. Allt eru þetta sóknartakmarkanir. Það er rétt að menn leggi til hliðar hina gömlu þrætu um kvótakerfi sem andstæðu sóknartakmarkana. Það er nauðsynlegt að þjóðin átti sig á því að við erum að mestu leyti með stjórn fiskveiða í sóknartakmörkununum. Maður hlýtur þá að spyrja: Í hvaða tilgangi eru menn með þetta kvótakerfi sem byggist á því að menn megi versla með réttindi til að fara á sjó, búa til skömmtunarkerfi réttindanna? Hver er tilgangurinn með því? Hann er ekki að takmarka sjósókn eða getu einstakra báta til að fara á sjó. Hann er einhver annar. Og hafi menn ekki áttað sig á því nú þegar, þá ætti mönnum að verða það ljóst fljótlega að tilgangurinn er að breyta byggðinni í landinu. Tilgangurinn er að safna veiðiheimildunum á færri hendur, að flytja þær frá fámennari stöðum til hinna fjölmennari. Og það segir hæstv. sjútvrh. í blaðaviðtali að sé vænlegasti kosturinn. Að flytja réttindin frá sjávarútvegsplássum sem eru fámenn til annarra plássa sem eru fjölmenn. Þetta er eðli kvótakerfisins, það sem er lagt fram undir nafninu hagræðing. Eitt eru núverandi ríkisstjórnarflokkar sammála um og það er að þessi grundvöllur eigi að vera í framtíðinn hvað varðar stjórnun fiskveiða. Grundvöllur hagræðingarinnar þar sem menn byggja á þeirri trú að sveitarfélögin séu of mörg og fámenn og það verði að reka féð saman í réttina. Menn átta sig á þessu þegar þeir lesa drög að nýrri skýrslu um breyttar áherslur í byggðamálum sem unnin hefur verið á vegum forsrn. í Byggðastofnun. Menn átta sig á þessu líka þegar þeir lesa skýrslur sameiningarnefndar sveitarfélaga. Allt eru þetta liðir og aðgerðir að þessu ákveðna markmiði, að breyta byggðamynstrinu í landinu. Þetta hefur haft í för með sér að þegar verið er að sækja að grundvallarréttindum fólks, tilverurétti þess, þá snúast menn til varnar. Að kaupstaðirnir á landsbyggðinni hafa lagt fram milljarða króna til að halda þessum veiðiréttindum. Það hefur verið tekið saman á vegum Sambands ísl. sveitarfélaga að á síðustu fimm árum hafa kaupstaðirnir lagt fram þrjá milljarða, þar af tvo milljarða í sjávarútveginn til þess að halda sinni stöðu og halda uppi atvinnu í sínum byggðarlögum. Nú er að hefjast annar þáttur og nýr þáttur í þróun þessa kvótakerfis. Við getum kallað hann ,,Kaupstaðirnir keppa``, þar sem stóru og fjölmennu kaupstaðirnir bjóða í veiðiheimildir fámennu kaupstaðanna og þeir munu auðvitað hafa betur því að þeir hafa aflið, þeir hafa fjármagnið. Það sem hæstv. forsrh. átti við á fundi á Ísafirði fyrir síðustu alþingiskosningar þegar hann sagði að hann vildi ekki sjá landið sporðreisast og að byggð stæði með byggð var það að byggðin sem hann ætlar að standa með er byggðin á höfuðborgarssvæðinu, Reykjavík standi með Hafnarfirði í að kaupa veiðiheimildir vestan af fjörðum. Það er stefnan í dag. Það er næsti þáttur í þessu kvótakerfi sem lagt hefur verið til á vegum nefndar af hálfu ríkisstjórnarflokkanna að endanlega verði tryggt í sessi. Hæstv. forsrh. hefur ekki látið svo lítið að skipta sér af vandamálum vestur á fjörðum. Menn vita hvernig staðan er á Bíldudal þar sem búið er að selja togarann og búið er að selja bátinn og menn vita um stöðuna vestur í Bolungarvík og hæstv. forsrh. sendi þrjá menn vestur svona okkur til þægðar til að spjalla við okkur og gefa okkur hugmyndir um það hvað við ættum að gera. Og hvaða tillögur komu fram frá þessum aðilum? Það voru bjargráðanefndin, það eru tillögurnar frá einkavini forsrh. Þær voru þessar: 1. Seljið kvótann. 2. Hættið þið við hafnargerðirnar. 3. Sameinið sveitarfélögin. Þetta eru ráð hæstv. forsrh. og ríkisstjórnarinnar gagnvart landsbyggðinni sem stendur í þeirri stöðu að tap í sjávarútvegi er orðið svo mikið að fyrirtækin ráða ekki við það sjálf. Það er tímanna tákn að þegar menn eru að gera upp síðasta ár hafa 12 af stórum frystihúsum landsins og sjávarútvegsfyrirtækjum tapað 1,5 milljörðum kr., en þá er Seðlabanki Íslands gerður upp með þriggja milljarða kr. hagnaði, tvöfalt meiri hagnaði en nemur samanlögðu tapi þessara 12 stóru frystihúsa og sjávarútvegsfyrirtækja á landsbyggðinni.

Frú forseti. Það mál sem hér er til umræðu er að formi til þáltill. en að efni til er það opinber auglýsing af hálfu Alþb. um uppgjöf þess við að móta eigin stefnu í sjávarútvegsmálum. Það er með þessari opinberu auglýsingu að lýsa því að í þessum málum sé það eins og rótlaust þangið sem enga skoðun geti haft eða mótað. 
             Hér er um það að ræða að einn af þingmönnum flokksins hefur samið ásamt sjávarútvegsráði flokksins heilmikið frv. um fiskveiðistjórnun. Þingflokkurinn hefur ekki getað á þetta frv. fallist og vísar því í möppur fylgiskjalanna og þannig er það birt með þessari þáltill. Og hvert er svo að forminu til efni þáltill.? Það er að mæla svo fyrir um að Alþingi feli sjútvn. Alþingis að endurskoða lög um fiskveiðistjórnun. Þessi endurskoðun hefur nú þegar farið fram. Henni er lokið. Og það er öll stefna Alþb. sem hér birtist að fela sjútvn. þingsins að framkvæma endurskoðun á fiskveiðistjórnarlöggjöfinni sem þegar hefur farið fram. Það er nú allt og sumt. Og svo er þetta makalausa frv. birt sem fskj.

Það er frv. líka.

Þetta er málefnaleg uppgjöf í mótun sjávarútvegsstefnu af hálfu Alþb. og sérkennilegt að Alþb. sjálft skuli hafa kosið að auglýsa þessa málefnalegu uppgjöf í sérstakri sjónvarpsútsendingu hér frá Alþingi. Ef við horfum svo aðeins á efni frv. sem þingmaður flokksins hefur samið og sjávarútvegsráðið hefur samið þá verð ég fyrst að segja þingflokki Alþb. það til hróss að hafa hafnað þessu frv. Það verður nú að koma fram af minni hálfu hér. Við höfum heyrt stór orð af hálfu þeirra þingmanna Alþb. sem hér hafa talað að það sé alveg stórhættulegt að byggja veiðarnar á einhverju kerfi þar sem tilteknir einstaklingar hafi einir rétt til veiðileyfa og engir aðrir. Samt koma þeir með frv. þar sem stendur skýrum stöfum að allar veiðar eigi að byggjast á veiðileyfum og þeir einir eigi að fá veiðileyfi eftir nýju lögunum sem hafa veiðileyfi samkvæmt kvótalögunum í dag.

Ertu á móti því?

Þannig eru mótsagnirnar í málflutningi þeirra með þessum hætti hver á fætur annarri. Síðan á það að vera geðþóttaákvörðun ráðherra ef einhver heltist úr lestinni að ákveða hverjir nýir koma í staðinn. Sér er nú hver tillöguflutningurinn. Og hvernig á svo að stjórna veiðunum samkvæmt þessari nýju aðferð? Jú það á að stjórna veiðunum með skattheimtu. Það er hinn nýi boðskapur Alþb. að það á að stjórna veiðunum með skattheimtu, mismunandi eftir verðmæti fisktegunda. Og hvernig á að finna verðmæti fisktegundanna? Eftir lögmálum markaðarins? Nei, markaðurinn á ekki að mæla verð fisktegundanna heldur á með líffræðilegum rannsóknum að ákveða verðmæti hverrar tegundar og hvers stærðarflokks af einstökum tegundum. Og síðan eiga embættismenn og ráðherrar að hafa frjálst val um það hver skattheimtan er á grundvelli líffræðilegs mats um verðmæti. Ég verð að segja það hér að ég hef aldrei á ævi minni lesið aðra eins dellu  Kjarni málsins er auðvitað sá að sú endurskoðun sem hér er verið að tala um, hefur farið fram á grundvelli gildandi laga. Um hana hefur verið haft samráð við lögbundna hagsmunaaðila og þeir hafa látið sitt álit í ljós, forustumenn hagsmunasamtaka í sjávarútvegi og fulltrúar stjórnarflokkanna í sjútvn. Alþingis. Síðast í morgun sat ég fund nefndarinnar þar sem fulltrúar flokkanna létu álit sitt í ljós á þessum niðurstöðum. Við þessa endurskoðun hafa verið bornir saman allir þeir kostir sem mögulegir eru í þessum efnum, hvernig aðrar þjóðir beita fiskveiðistjórnun, og niðurstaða nefndarinnar er alveg skýr. Það er rétt að byggja í meginatriðum á þeim grundvelli sem við höfum verið að þróa á undanförnum árum, aflamarkskerfinu með tilteknum breytingum og stofnun þróunarsjóðs. Það er meginniðurstaðan. Og kjarni málsins er sá að við þurfum að vinna að þremur höfuðmarkmiðum, þ.e. hafa hér fiskveiðistjórnun sem tryggir að við getum náð sem bestum árangri varðandi verndun og uppbyggingu fiskstofnanna. Við þurfum að hafa hér stjórnunarkerfi sem stuðlar að sem mestri hagkvæmni í atvinnugreininni og í þriðja lagi stjórnunarkerfi sem stuðlar að sem mestu athafnafrelsi innan þeirra marka að auðlindin er takmörkuð. Niðurstaðan er sú að aflamarkskerfið eins og við höfum verið að þróa það sé líklegt til þess að við náum þessum höfuðmarkmiðum. Og um þessa grundvallarþætti er orðin allbreið pólitísk samstaða. Stjórnarflokkarnir tveir eru sammála um þessi grundvallaratriði og ríkisstjórnin hefur samhljóða lagt frumvörp fram fyrir þingflokka ríkisstjórnarinnar og birt þau um smávægilegar lagfæringar á þeirri löggjöf sem nú er fyrir hendi. Það er þekkt að Framsfl. fylgir í grundvallaratriðum þeirri afstöðu að byggja hér á aflamarkskerfinu þannig að stjórnarflokkarnir og Framsfl. fylgja hér í grundvallaratriðum svipaðri afstöðu. Kvennalistinn hefur mjög skýra og augljósa stefnu í þessu efni. Hún er nokkuð á annan veg. Ég er ekki sammála henni en það er skýr stefna. Eftir stendur að Alþb. eitt, sem hefur þessa umræðu, hefur enga stefnu og hefur auglýst eftir því að þingmenn annarra flokka í sjútvn. eigi að móta stefnuna fyrir þá. Það er nú niðurstaða þessarar umræðu sem hér er hleypt af stað. Fyrir liggja núna af ríkisstjórnarinnar hálfu frumvörp sem byggjast á niðurstöðum tvíhöfða nefndarinnar og gera ráð fyrir nokkrum breytingum á gildandi löggjöf. Og auðvitað er það svo að það eru engin algild sannindi í þessu efni. Við náum aldrei því að smíða hér löggjöf sem er algóð og við þurfum ekki að laga á hverjum tíma miðað við breyttar aðstæður. Og breytingarnar miða að þessu. Þetta er annars vegar um krókaleyfið og tvöföldun á línu. Það er höfuðbreytingartillagan. Um þetta hafa verið skiptar skoðanir. Ég lagði fram aðra útfærslu en tvíhöfða nefndin svonefnd til þess að koma til móts við þau sjónarmið, en þau mál eru ekki að fullu útrædd í stjórnarflokkunum. En við skulum hafa það í huga að þessir tveir þættir lúta að veiðum sem að magni til eru um 2% af heildarveiðum landsmanna þannig að þó að breytingartillögurnar í sjálfu sér séu mikilvægar og viðkvæmar og skipti auðvitað máli, þá snúast þær ekki um stærri hluta af heildarmagninu sem við erum að veiða. Aðalatriðið er það að með þeirri endurskoðun sem fram hefur farið og í ljósi þeirrar pólitísku stöðu að stjórnarflokkarnir og stærsti stjórnarandstöðuflokkurinn fylgja í grundvallaratriðum svipuðum viðhorfum að því er þetta varðar, þá hefur verið sköpuð hér festa um grundvallaratriði fiskveiðistjórnunar sem sjávarútvegurinn á Íslandi getur farið eftir og byggt á til framtíðar. Og það er auðvitað höfuðatriðið. Að því var stefnt og það er sú niðurstaða sem núna liggur fyrir. Það hefur verið á það minnst hér að fram hafi komið af hálfu sjómannasamtakanna gagnrýni vegna þess að sjómenn hafi í ríkum mæli verið þvingaðir til þátttöku í kvótakaupum. Ég get tekið undir áhyggjur sjómannasamtakanna í þessu efni og tek undir þau sjónarmið þeirra að sjómenn eiga ekki að vera þátttakendur í þessum viðskiptum enda hafa sjómannasamtökin og samtök útvegsmanna gert um það bindandi kjarasamning að svo skuli ekki vera. Stjórnvöld eru að sjálfsögðu alltaf reiðubúin að ræða viðfangsefni eins og þetta við sjómenn og útvegsmenn. Menn hafa velt því upp hvort menn ættu að reyna að ná betri tökum á þessu viðfangsefni með lagasetningu. Ég hef ekki fyrir mitt leyti séð að lög geti leyst þennan vanda þó að ég ætli ekki að útiloka að svo geti verið. Ég tel þó alveg augljóst að slík lagaákvæði ættu ekki heima í fiskveiðistjórnunarlöggjöf. Við höfum stundum lögfest hluta af kjarasamningum útvegsmanna og sjómanna og það eru lög um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun þar sem aðilar að kjarasamningum sjómanna, sjómannasamtökin og útvegsmenn, hafa sameiginlega komist að niðurstöðu og báðu stjórnvöld og Alþingi um að lögfesta þá niðurstöðu. Ef menn ætla að ræða lagasetningarleið í þessu efni, þá er eðlilegast að skipa þeim málum innan ramma þeirrar löggjafar og stjórnvöld eru að sjálfsögðu reiðubúin til þess að ræða við báða samningsaðila um það efni því að ég tel það vera mikilvægt að tryggja öryggi og festu um framkvæmd þessa atriðis kjarasamninga eins og öll önnur atriði í kjarasamningum. Hér hafa ræðumenn minnst á afkomu sjávarútvegsfyrirtækjanna og það þarf ekki að fara mörgum orðum um þá bitru staðreynd. Hún er öllum landsmönnum svo kunn hve miklir erfiðleikar eru uppi í þeim efnum. Sjávarútvegurinn er nú rekinn með miklum halla og meginástæðan fyrir því er sú að afli hefur farið hér minnkandi. Við höfum þurft að bregðast við líffræðilegum aðstæðum. Við búum við sveiflur í lífríki sjávarins og við búum við sveiflur á erlendum mörkuðum og við höfum þurft að bregðast við því að verð hefur fallið núna mánuð eftir mánuð að undanförnu á erlendum mörkuðum. Þetta hefur áhrif á afkomu sjávarútvegsfyrirtækjanna, launakjör þeirra sem þar vinna hvort heldur það er í fiskvinnslunni eða úti á sjó og launakjör allrar þjóðarinnar. Við þessum vanda eru engar einfaldar lausnir. Aðilar vinnumarkaðarins hafa verið í viðræðum um endurnýjun kjarasamninga og m.a. efnahagslegan grundvöll fyrir rekstri atvinnuveganna. E.t.v. má segja að það sé nokkurt áhyggjuefni að þeir hafi ekki farið djúpt í þeim umræðum ofan í grundvallarvandann, hvernig megi byggja hér upp örugga framleiðslu og hverfa frá áratuga neyslustefnu yfir til framleiðslustefnu sem ein hlýtur að tryggja hér aukin verðmæti og örugga atvinnu og afkomu fólksins í landinu.

Hæstv. forseti. Hér hefur verið efnt til umræðu um eitt af okkar allra stærstu málum, þ.e. fyrirkomulag um stjónun fiskveiða. Alþb. hefur lagt fram hugmyndir að breyttu kerfi. Þeir vilja að ráðherra og Fiskistofu verði færð stóraukin völd. Þeir vilja taka upp veiðistýringu í stað sóknarmarks. Alþb. vill að þau skip ein fái leyfi til veiða í atvinnuskyni sem hafa haft þá möguleika áður. Og þar rísa þeir hæst í hugmyndum sínum alþýðubandalagsmenn að leggja til að veiðileyfagjald verði tekið upp. Þetta er kjarninn í tillögum Alþb. Þegar við ræðum um hugmyndir að nýrri og breyttri sjávarútvegsstefnu hljótum við að spyrja okkur hvort það kerfi sem nú er starfað eftir í sjávarútvegi hafi brugðist í veigamiklum þáttum. Hefur aflamarkskerfið sem slíkt ekki skilað því sem vænst var? Á fundi sjútvn. sl. mánudag spurði ég fulltrúa veiða og vinnslu hvort þeir teldu að sjávarútvegurinn hefði haft ávinning af aflamarkskerfinu. Þeir svöruðu því að aflamarkskerfið hefði reynst vel og skilað greininni verulegum ávinningi í þeirri þröngu stöðu sem sókn til hafsins leyfir í dag. Aflamarkskerfið hefur tvímælalaust fært okkur nær því marki sem sett er um leyfilegt aflamagn. Með núgildandi lögum hefur tekist að draga verulega úr útflutningi á ferskum fiski, bæði þorski og ýsu sem nemur mörgum tugum prósenta. Þetta hefur m.a. orðið til þess að styrkja verulega vinnslu í landi og er einmitt það sem stefnt hefur verið að, að efla landvinnsluna þannig að við njótum sjálf margfeldisáhrifa vinnslunnar hér heima. En það er ekki óeðlilegt að menn spyrji hvort það sé rétt sem haldið hefur verið fram að núverandi kerfi hafi valdið verulegri röskun milli landshluta í vinnslu afla. Ef við lítum aðeins yfir það og skoðum hvað hefur gerst frá árinu 1983, t.d. við Reykjanesið, þá var hlutur Reykjaness aðeins um 18% en árið 1991 var hann kominn upp í 20,9%. Ef við lítum til Vesturlands var hlutur þess árið 1983 um 11,7% en árið 1991 var hluturinn orðinn 11,4%. Hann hafði sem sagt aðeins fallið þar. En ef við skoðum Vestfirðina þá kemur það í ljós að 1983 var hlutur Vestfjarða í vinnslunni 13,7% en 1991 var hann orðinn 15,4%. Við gætum spurt áfram  Umræðan í þjóðfélaginu snýst einnig um það að núverandi kerfi stuðli að því að aflarétturinn falli til svokallaðra stórútgerðarmanna. Ef við skoðum það einnig kemur í ljós að 15 af 20 stærstu kvótahöfunum hefur hver um sig innan við 2% af veiðiheimildunum, innan við 2%. Sú útgerðin sem mestan aflaréttinn hefur á Íslandi í dag er með um 3,7%. Mér er það ljóst að núverandi kerfi er ekki fullkomið enda byggt á vissri sáttagjörð þeirra sem við eiga að búa. Því tel ég að við núverandi aðstæður sé skynsamlegt að bæta gildandi kerfi fremur en að umbylta því. Auðvitað er það svo ef af sanngirni er skoðað þá er það ekki sjálf fiskveiðistjórnunin sem vandanum veldur. Það er fyrst og fremst minnkandi afli og alveg afleit rekstrarskilyrði. Tillögur Alþb. munu þar engu um breyta, þær munu fremur auka á þann vanda sem fyrir er. Alþb. hefur með þessum tillögum tekið sér stöðu með Alþfl. og Sjálfstfl. að koma á veiðileyfagjaldi og auðlindaskatti. Þeir leggja til að innheimt verði af sjómönnum um 2.000 kr. aukaskattur af hverju veiddu tonni. Þessir flokkar vilja skattleggja þá enn frekar sem róa og draga að mestu það hráefni sem þjóðarkakan verður til af. Tillögur Alþb. og tvíhöfða nefndarinnar eru óásættanlegar í þeirri mynd sem þær liggja nú fyrir ásamt og með þróunarsjóðnum. Það sem mestum áhyggjum veldur í sjávarútveginum og á því er því miður ekki tekið í tillögum Alþb. og ekkert að finna um slíkt í tillögum tvíhöfða nefndarinnar eru tillögur um bætt starfsskilyrði í sjávarútveginum. Þegar ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar fór frá völdum var hagnaður í sjávarútvegi og hafði afkoman ekki verið mjög góð í mjög langan tíma. Sjávarútvegurinn gerði þá meira en borga af lánum sínum, hann gat lagt að auki milljarða í sjóði sem núv. ráðherrar kölluðu þá aumingjasjóði. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar tók því við góðu búi. Hagnaði í sjávarútvegi, verðbólgustigi hliðstæðu því sem var í viðskiptalöndum okkar, og þjóðarsátt í kjaramálum. Öllu þessu og miklu fleiru hefur ríkisstjórninni tekist að klúðra og hefur hún þó aðeins starfað í rétt um tvö ár. Eitt af fyrstu verkum ríkisstjórnarinnar var að leggja yfir milljarð í nýjum álögum á sjávarútveginn og tæma þá sjóði er greinin sjálf hafði aflað til. Núv. ríkisstjórn virðist gjörsamlega vanmáttug að fást við þessi mál. Tapið í sjávarútveginum nemur nú milljörðum kr. og fjöldi fyrirtækja í þessari undirstöðuatvinnugrein þjóðarinnar riðar nú til falls. Forsrh. segir hins vegar að það sé stílbrot á stefnu sinni að grípa til aðgerða, það er stílbrot á stefnu þessarar ríkisstjórnar að grípa til aðgerða. Ríkisstjórn sem svo gjörsamlega virðist slitin úr tengslum við umhverfi sitt og þjóðlíf á vonandi aðeins eftir stutta vegferð á göngu sinni. Sú gífurlega eignatilfærsla sem blasir við vegna rangrar stjórnarstefnu er ekki þolandi. Menn verða að hafa það hugfast að samkeppnisstaða gjaldeyrisaflandi atvinnugreina verður að vera sambærileg við það sem gerist í nágranna- og samkeppnislöndum okkar. Það er grundvallarmál að menn átti sig á því. Hugmyndum um auðlindaskatt í sjávarútvegi er hér afdráttarlaust hafnað. Sjávarútvegurinn á eins og önnur atvinnustarfsemi að hafa viðunandi rekstrargrundvöll og ber þá að sjálfsögðu að borga skatta af starfsemi sinni. Sjávarútveginn á ekki að meðhöndla á annan hátt en aðra atvinnustarfsemi í landinu. Virðulegi forseti. Það er grundvallarmál að rekstrarumhverfið í sjávarútveginum og sá rammi sem greininni er ætlað að starfa innan sé skýr. Greinin býr nú við mikla óvissu hvað þetta varðar. Því ástandi verður tafarlaust að létta af, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Málefni sjávarútvegsins eru hér til umræðu og ekki að ástæðulausu því nú er illa komið fyrir okkar mikilvægasta útflutningsvegi. Lífskjör þjóðarinnar byggjast að mestu leyti á góðu gengi greinarinnar því er þetta málefni þannig vaxið að það kemur öllum við. Ekki aðeins þröngum hagsmunahópum svokölluðum heldur snertir þegar upp er staðið alla Íslendinga með beinum eða óbeinum hætti. Margfeldisáhrif greinarinnar eru svo gífurlega stór þáttur í öllum viðskiptum og verslun í landinu, erfiðleika í bankakerfinu og samdrátt í framkvæmdum má oftar en ekki rekja til erfiðleika í stöðu sjávarútvegs. Vandi sjávarútvegsins er fyrst og fremst af þrennum toga spunninn: Í fyrsta lagi hefði þurft að draga verulega úr veiðum. Í öðru lagi höfum við staðið frammi fyrir verðlækkunum á afurðaverði erlendis á flestum mörkuðum. Í þriðja lagi er hér við völd ríkisstjórn sem er úrræðalaus og skortir samstöðu til átaka. Loforð eru svikin frá degi til dags með ákveðnum dagsetningum, samanber loforð hæstv. forsrh. að bæta þeim þorskbrestinn sem verst hafa orðið úti. Síðast lofaði hæstv. forsrh. að afgreiða það mál um leið og kjarasamningar yrðu afgreiddir. En eins og alþjóð veit var það ekki síst að kenna veikburða ríkisstjórn að kjarasamningar tókust ekki. En þrátt fyrir að samningar hafa ekki tekist getur vart verið að hæstv. ríkisstjórn telji sig lausa allra mála og þurfi ekki að efna loforð frá því í ágúst. Ég trúi ekki að hæstv. sjútvrh. ætli að standa aðgerðalaus gagnvart þessu máli lengur. Og ég verð að segja að mér þykir langlundargeð hans ótrúlegt. Langludnargeð þjóðarinnar er ekki með þessum hætti. Ríkisstjórnin hefur margsinnis lofað lækkandi raunvöxtum. Fátt kæmi skuldsettri atvinnugrein betur. M.a. var það ein af ástæðum þess að kjarasamningar náðust ekki að hæstv. ríkisstjórn ræður ekki við að efna loforð sín um lækkun raunvaxta. Krafist er að fyrirtæki hagræði og sameinist, sem þýðir færri fyrirtæki og færra fólk til starfa. Þegar slíkt hefur átt sér stað er svo býsnast yfir að meiri völd færist yfir á færri hendur en það er að sjálfsögðu afleiðing hagræðingarinnar. Um stöðu atvinnugreinarinnar almennt þurfum við ekki að hafa mörg orð. Ársreikningar fyrirtækja segja allt sem segja þarf. Útkoman er ömurleg. Það er hættuástand í þjóðfélaginu. Samt segir hæstv. ríkisstjórn og sér í lagi hæstv. forsrh. að það þurfi ekkert að gera. Við höfum þegar gert nóg, segir hæstv. forsrh. Það má segja að það hafi verið lagðar nógar álögur á atvinnugreinina, einn milljarður á sl. ári og Hagræðingarsjóður sjávarútvegsins var eyðilagður. Tvíhöfða nefnd hefur lagt land undir fót og kynnt tillögur sínar. Það er auðvitað virðingarvert þó það eðlilegra hefði verið að vinna þessar tillögur í samvinnu við þá sem vinna í greininni og eiga að fjalla um málið, þá á ég við sjútvn. Alþingis. En til þess hefur ríkisstjórnin ekki treyst sér vegna þess að mikið ósætti er innan ríkisstjórnarinnar um þessi málefni sem lýsti sér best í gærkvöldi þegar þingflokksfundi ríkisstjórnarflokkanna lauk en þá upplýstist að hver höndin var upp á móti annarri. Enda segir hæstv. sjútvrh. að eina leið ríkisstjórnarinnar sé að búa við algjörlega óbreytt kerfi. Og eftir að sitja á fundi sjútvn. í morgun þá skil ég hvað hæstv. ráðherra á við vegna þess að það er engin samstaða innan ríkisstjórnarinnar. Stefna tvíhöfða nefndar boðar að sjálfsögðu fyrst og fremst að aflamarkskerfið verði fest í sessi. Það er lagt til að afnema tvöföldun á línu sem þýðir ef samþykkt yrði geysilegt atvinnuleysi í hefðbundnum vertíðarplássum. En línuveiðar eru afar atvinnuskapandi auk þess sem þær eru vistvænn veiðiskapur. Við teljum útlokað að afnema tvöföldunina hér og nú á einu bretti. Annað atriði sem ég vil minnast á er í sambandi við krókaleyfisbáta. Sú stefna var mótuð á síðasta flokksþingi Framsfl. að minnstu bátarnir veiði áfram samkvæmt endurbættu banndagakerfi með heildarhámarki. En það sem nauðsynlegt er að taka tillit til er að þeir sem hafa sína atvinnu af krókaveiðum fái að njóta þess umfram þá sem stunda frístundaveiðar. Það er ýmislegt sem Framsfl. hefur við tillögu tvíhöfða nefndar að athuga en við erum þeirra skoðunar að aflamarkskerfið með endurbótum verði fest í sessi. Í byrjun þessa mánaðar báðu framsóknarmenn um utandagskrárumræðu um sjávarútvegsmál. Nú hafa alþýðubandalagsmenn kvatt sér hljóðs að kynna þáltill. þess efnis að sjútvn. endurskoði sjávarútvegsstefnuna. Með þáltill. fylgir greinargerð og í greinargerðinni eru drög að nýrri sjávarútvegsstefnu sem boðar sóknarstýringu og aflagjald. Þar er boðað að fyrir fullnýttar tegundri svo sem þorsk verði greitt hærra aflagjald en minna nýttar tegundir. Sóknarstýring þýðir að fiskvinnslufólk mundi aftur þurfa að búa við óstöðuga vinnu, að afli bærist ekki jafnt að landi, heldur í toppum þegar sókn er leyfð. Sóknarstýring þýðir að öflugustu og bestu skipin mundu fleyta rjómann af veiðunum og það mundi að sjálfsögðu kalla á geysilega fjárfestingu í nýjum skipum. Á ný mundi hefjast kapp um veiðarnar sem þó verða jafntakmarkaðar eftir sem áður. Markaðurinn sem við búum við er byggður upp með miklum tilkostnaði og mundi riðlast verulega. Í umræðum um sjávarútvegsmál er allt of lítið talað um mikilvægi markaðsmála. Það er eins og það sé minnsta mál að selja afurðir okkar á hámarksverði hvenær og hvar sem er en svo er ekki. Ef aftur yrði tekið upp sóknarmark þannig að sókn lægi niðri vikum saman yrði ekki lengur samið eins og gert er í dag um sölu ákveðinna fisktegunda frá mánuði til mánaðar og sú stóriðja sem fiskvinnslan er yrði háð allt öðrum lögmálum sem er ekki vinnsluaðferð framtíðar heldur fortíðar. Enda hafa alþýðubandalagsmenn ekki treyst sér til að leggja þetta frv. fram öðruvísi en sem fylgiskjal við þáltill. Virðulegi forseti. Ég sagði í upphafi að hagsmunir Íslendinga allra væru undir því komnir að vel væri á málum haldið. Þau orð vil ég endurtaka. Og í þeirri umræðu verður að ganga út frá heildarhagsmunum þjóðarinnar og taka mið af öllum þáttum sem tengjast sjávarútvegi. Og satt að segja, þrátt fyrir mikla og ítarlega umræðu, hefur ekki verið bent á betri lausn en bætt aflamarkskerfi, alla vega ekki enn þá.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu tillaga Alþb. um sjávarútvegsstefnu sem fjallar um að fela sjútvn. Alþingis að endurskoða lög um stjórn fiskveiða. Nýlega fór fram hér á hinu háa Alþingi umræða um þáltill. nokkurra alþýðubandalagsmanna um smábátaveiðar. Það er nokkuð sérkennilegt að Alþb. skyldi ekki renna þessum tillögum saman í eina. Ef til vill er samstaðan í Alþb. um málefni sjávarútvegsins ekki eins mikil og menn þar á bæ vilja vera láta. Í greinargerð með tillögunni um sjávarútvegsstefnu segir m.a., með leyfi forseta: ,,Í Alþb. hafa þau sjónarmið verið ríkjandi að víðtæk samstaða þurfi að vera um endurskoðun laganna um stjórn fiskveiða. Það urðu alþýðubandalagsmönnum þess vegna mikil vonbrigði að ríkisstjórnin skyldi hrifsa málið til sín með þeim hætti sem raun ber vitni. Alþb. hefur með margþættu starfi í stofnunum flokksins undirbúið þátttöku í mótun nýrrar fiskveiðistefnu.`` Ég held að öllum þeim sem okkar ágæta land byggja sé mikið í mun að víðtæk samstaða náist um stjórnun fiskveiða. Það er ekkert sérmál Alþb. Hitt er svo annað mál að á undanförnum árum hefur auðurinn sem fólginn hefur verið í hafinu umhverfis landið þorrið og því reynist æ erfiðara að ná víðtækum sáttum um stjórnun fiskveiða. Það eru engin ný sannindi að eftir því sem minna er til skiptanna verður erfiðara að rata hinn gullna meðalveg. Það hlýtur auðvitað að vera okkur öllum áhyggjuefni að þrátt fyrir miklar væntingar um aukinn vöxt og viðgang fiskstofna þegar lög um stjórnun fiskveiða voru upphaflega sett, hafa þær væntingar ekki gengið eftir. Það er alvarlegt umhugsunarefni að á undanförnum 16 árum höfum við farið að meðaltali rúmlega 60 þús. tonn umfram tillögur Hafrannsóknastofnunar sem eru 22% að jafnaði. Alþb. talar um vonbrigði vegna þess að ríkisstjórnin hafi hrifsað til sín endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Það er nokkuð sérstakt svo ekki sé meira sagt að tala um að ríkisstjórn hrifsi til sín verkefni sem hún er skyldug að láta vinna samkvæmt lögum. Það er augljóslega á verksviði sjútvrh. að standa fyrir endurskoðun laganna og hlýtur að vera óumdeilt. Það verk hefur hins vegar tekið lengri tíma en æskilegt hefði verið. Aftur á móti liggja nú fyrir tillögur og hugmyndir nefndar í þeim efnum og ekki veit ég betur en að samráð hafi verið haft við þá sem lög bjóða. Það má aftur á móti stöðugt um það deila hvort nægjanlegt samráð sé haft um einstök efni og sýnist eflaust sitt hverjum þar um. Alþb. gumar að margþættu starfi í stofnunum flokksins að mótun nýrrar sjávarútvegsstefnu. Ekki dreg ég í efa að svo hafi verið enda lítt kunnugur stofnunum þess flokks. Hins vegar leyfi ég mér að efast um að víðtæk samstaða sé í Alþb. um hvernig lög um stjórnun fiskveiða skuli hljóða. Ég efast fyrst og fremst um samstöðuna í Alþb. um þessi mál vegna þess að með tillögunni um stjórnun fiskveiða birtist fskj. sem eru drög að frv. til laga um sama efni sem samið er af hv. þm. Jóhanni Ársælssyni. Það er alla vega nokkuð sérstætt að Alþb. skuli ekki leggja fram frv. til laga um þessi efni ef samstaðan er slík sem gefið er til kynna. Ég ætla ekki að fjölyrða um frumvarpsdrög Jóhanns Ársælssonar en ég hlýt þó að vekja athygli á hugmyndum um aflagjald sem ég hygg að sé nýmæli hjá Alþb. og vissulega fagnaðarefni að menn á þeim bæ hafi gert sér grein fyrir því grundvallaratriði að ef takmarka á aðgang að sameiginlegri auðlind þjóðarinnar hljóti gjald að koma fyrir sem falli þjóðarheildinni í skaut. Útfærsla Alþb. á aflagjaldinu er þó vægast sagt vafasöm eins og hæstv. sjútvrh. benti á hér á undan. Aflagjaldi sem varið er til greiðslu skuldbindinga hinna ýmsu sjóða sjávarútvegsins eins og ráð er fyrir gert varðandi þróunarsjóðinn falla að sjálfsögðu í hlut þjóðarheildarinnar því ella kæmi það í hlut skattgreiðenda að standa skil á þeim skuldbindingum. Virðulegi forseti. Endurskoðun laga um stjórn fiskveiða stendur yfir um þessar mundir og ekki farið fram hjá neinum enda stærsta sameiginlega hagsmunamál þjóðarinnar. Tvíhöfða nefndin svonefnda hefur skilað yfirgripsmikilli og vandaðri skýrslu um málefni sjávarútvegs og tillögum um stjórnun fiskveiða. Það verður að segjast eins og er að skýrsla tvíhöfða nefndarinnar er afar aðgengileg og full af fróðleik svo til fyrirmyndar er. Tillögurnar sem fylgja eru hins vegar umdeildar enda vandséð hvernig gera á tillögur um nýtingu hinnar takmörkuðu auðlindar þannig að víðtæk samstaða náist. Ég mun ekki hér og nú fara yfir einstakar tillögur nefndarinnar heldur staldra fyrst og fremst við smábáta og krókaveiðar. Eins og fram hefur komið í fréttum og hér við umræðurnar hefur sjútvrh. nefnt annan kost varðandi smábátana en þann sem er að finna í tvíhöfða tillögunum. Þar er horfið frá því að úthluta aflakvóta til einstakra krókabáta en heildaraflamark sett á krókabátana. Heildarkvóti bátanna yrði þá 14.000 þorskígildislestir og fiskveiðiárinu skipt í þrjú tímabil, veiðibann yrði í desember og janúar. Ég verð að segja eins og er, virðulegi forseti, að þessar hugmyndir falla mér lítt í geð. Ég óttast mjög að sóknin í upphafi hvers tímabils yrði geigvænleg og kapphlaupið um lífsbjörgina yrði slíkt að stórhætta kynni að stafa af. Það er ófært að setja fram tillögur um stjórnun fiskveiða sem ýti undir og hvetji til sjósóknar þegar veður kunna að vera válynd og skilyrði slæm. Slíkum hugmyndum hljóta menn að hafna. Ég tel óþarft að fara yfir tillögur tvíhöfða nefndarinnar um krókabátana. Þær eru öllum kunnar. Með þeim tillögum er verið að festa aflamarkskerfið við allar veiðar. Ég viðurkenni fúslega að ég eins og margir á erfitt með að sætta mig við aflamarkskerfið í heild. Aflamarkskerfið heftir sjálfsákvörðunarrétt og athafnasemi. Það skal þó viðurkennt að ég get ekki fremur en flestir aðrir bent á aðra heppilegri lausn við heildarstjórnun fiskveiða. Ég tel þó afar misráðið að binda aflamarkskerfið við smábáta og tel að eigi að undanskilja þá og fara að hugmyndum fiskiþings og taka um sóknarstýringu varðandi krókabátana. Ég er sannfærður um að mestur friður mun ríkja um slíkar tillögur meðal þjóðarinnar og mestir möguleikar til að ná samkomulagi hér á hinu háa Alþingi um tillögur í þeim dúr. Virðulegi forseti. Á stundum er lítið gert úr svonefndum byggðasjónarmiðum og skemmst að minnast orða sem fallið hafa nýlega um að bankakerfið eigi ekki að vera eins konar byggðastofnun og fleira í þeim dúr. Ég get vissulega tekið undir að bankakerfið eigi fyrst og fremst að beita faglegum rökum við ákvarðanatöku en ekki einhverjum öðrum. Ég óttast hins vegar stórlega að ýmis byggðarlög muni lenda í miklum vanda ef aflamarkskerfið á smábáta verður tekið upp. Fólk mun gefast upp á búsetu og hverfa á braut. Á undanförnum árum höfum við varið stórum fjárfúlgum úr opinberum sjóðum til að treysta byggð víða um land. Víst er að margt misviturlegt hefur verið gert hvað það varðar. Um þessar mundir höfum við hins vegar tækifæri til að renna stoðum undir og styrkja byggð víða um land með því að staðfesta sóknarstýringu á smábáta. Slík ákvörðun kallar ekki á bein fjárútlát úr opinberum sjóðum, þvert á móti mun aflamarkskerfi á smábáta ef af verður, verða til þess að verðmæti munu glatast. Íbúðarhúsnæði mun verða yfirgefið, skólar og ýmsar þjónustustofnanir munu standa eftir ónotaðar. Síðan kemur auðvitað að því að byggja þarf yfir þá sem á brott hverfa og þá væntanlega á helstu þéttbýlisstöðum landsins og bankakerfið og opinberir aðilar þurfa að koma til sögunnar. Þá er vandamálið e.t.v. ekki byggðamál, eða hvað? Það væri undarlegt ef okkur tækist ekki á hinu háa Alþingi og meðal þjóðarinnar að ná sameiginlegri lausn hvað varðar málefni smábáta og þeirra sem hafa beint og óbeint atvinnu af slíkri útgerð. Lausn sem yrði útlátaminnsta aðgerð sem hugsast getur í byggðamálum. Er það e.t.v. svo að menn eru ekki tilbúnir til að viðhalda og styrkja byggð í landinu nema til fjárútláta þurfi að koma? Virðulegi forseti. Mörg fleiri rök hníga í þá veru að staðfest verði sóknarstýring á smábáta. Tími minn leyfir hins vegar ekki að ég fari mörgum orðum þar um. Vert er þó að geta þess að veiðar með krókum eru vistvænar ef svo má að orði komast. Aflinn sem smábátar bera að landi er unninn að mestu á heimaslóð en ekki fluttur lítt eða óunninn úr landi. Þess er og að vænta að með tilkomu EES muni fullvinnsla aflans aukast um land allt frá því sem nú er. Mér er ljóst að við þá endurskoðun laga um stjórn fiskveiða sem nú stendur yfir er ekki hlaupið að því að ná víðtækri samstöðu. Helsti ágreiningurinn varðar krókabáta. Það er ljóst að um málamiðlun verður að ræða. Ég vil að lokum ítreka að ég tel sóknarstýringuna á smábáta farsælustu lausnina til samstöðu í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Það er hlálegt svo ekki sé meira sagt að það skuli vera Alþb. sem hér óskar eftir umræðu um mótun nýrrar sjávarútvegsstefnu. Staðreyndin er nefnilega sú að á Íslandi er aðeins einn flokkur sem ekki hefur náð saman um stefnu í sjávarútvegsmálum og hann heitir Alþýðubandalagið. Það eru ekki mörg missiri síðan Alþb. hélt miðstjórnarfund á Akureyri sem fjallaði fyrst og fremst um stefnu hans í sjávarútvegsmálum. Á þeim fundi samþykkti flokkurinn stuðning við kvótakerfið og kvótaleigu enda lýsti formaður flokksins niðurstöðunni sem sögulegri. Í þau fáu skipti sem formaður flokksins hefur síðan tjáð sig um sjávarútvegsmál hefur það komið glögglega fram að hann er síður en svo fráhverfur veiðigjaldi og vildi meira að segja gera tilraunir með að bjóða aflaheimildir upp á opnum markaði. Þetta liggur fyrir í viðtölum bæði í Þjóðviljanum sáluga og í tímaritum. Varaformaður Alþb. er þveröfugrar skoðunar eins og í utanríkismálum og veit ekkert verra en veiðigjald. Hv. þm. Jóhann Ársælsson, helsti sérfræðingur flokksins í sjávarútvegsmálunum, er hins vegar fylgjandi aflagjaldi og kvótastefnan sem reifuð var á Akureyrarfundinum sællar minningar breyttist svo í andstöðu sína fyrir síðustu kosningar þegar ekki var hægt að skilja Alþb. öðruvísi en svo að nú væri það fylgjandi sóknarmarki. Í dag veit enginn og allra síst flokkurinn sjálfur hvaða stefna raunverulega hefur yfirhöndina í Alþb. í þessum efnum. Ég verð því að segja það, virðulegi forseti, að ég hef ríka samúð með viðhorfi hv. þm. Jóhanns Ársælssonar sem kom fram í viðtali Morgunblaðsins við hann á landsfundi Alþb. þegar hann sagði um sjávarútvegsstefnu flokksins: Ja, hún er bara grín. Það hefur ekkert breyst síðan. Virðulegi forseti. Sl. 10 ár hefur staðan í sjávarútvegi ekki verið jafnslæm og nú. Einungis örfá fyrirtæki sýna hagnað meðan tap hinna nemur háum upphæðum. Í heild er greinin rekin með 8--9% halla af tekjum. Tapið á botnfiskveiðunum er yfir 5% og af botnfiskvinnslunni hallar tapið í 7%. Þess misskilnings gætir stundum, ekki síst hjá stjórnarandstöðunni, að þau umskipti sem orðið hafa á högum greinarinnar eigi rætur að rekja til stefnu núv. ríkisstjórnar, ekki síst í vaxta- og gengismálum. Þetta eru hins vegar fráleitar fullyrðingar og séu þær hleypidómalaust brotnar til mergjar verður niðurstaðan allt önnur. Áður en ríkisstjórnin breytti genginu í nóvember var raungengi talsvert lægra en 1987 og verulega lægra en 1988. Síðan hefur ríkisstjórnin lækkað gengið til mikilla hagsbóta fyrir sjávarútveginn og það má minna á að það var Alþb. sem fjandskapaðist einna mest út í gengisbreytinguna og formaður þess taldi hana byggða á röngum forsendum. En ég spyr: Hvernig ætli staða sjávarútvegsins væri í dag ef þessi breyting hefði ekki komið til? Sama máli gegnir um vaxtastefnuna. Um 65% af skuldum sjávarútvegsins eru gengistryggðar skuldir. Síðustu árin hafa raunvextir af þeim lækkað og menn telja að á þessu ári muni þeir enn lækka um 1% í viðbót. Ef vextir innan lands lækka svipað á sama tíma þá leiðir það eitt til þess að afkoma sjávarútvegsins mun batna um 1,5% af tekjum. Eins og menn vita þá hefur ríkisstjórninni einmitt tekist með skynsamlegri fjármálastjórn að skapa aðstæður sem gera vaxtalækkanir mögulegar. Við þetta má svo bæta að ríkisstjórnin létti verulega undir með greininni á síðasta ári þegar hún felldi niður mikla skatta af sjávarútvegi. Þetta sýnir svo ekki verður um villst að ríkisstjórnin verður ekki sökuð um að hafa hagað stefnu sinni í skatta-, vaxta- og gengismálum með þeim hætti að það eigi einhvern þátt í erfiðleikum greinarinnar. Og þegar menn vilja móta nýja sjávarútvegsstefnu þá verða þeir að skilja af hvaða rótum vandinn er runninn. Hann er þríþættur. Í fyrsta lagi hefur aflinn minnkað mjög verulega síðustu árin og það má taka það sem dæmi um þessi áhrif ef litið er til botnfiskveiðanna. Einungis aflaminnkunin sem hefur orðið síðan 1989 hefur rýrt afkomu þeirra um hvorki meira né minna en 8--9%. Þetta þýðir einfaldlega að væru Íslendingar í dag að veiða sama aflamagn og árið 1989 þá væri dágóður hagnaður af botnfiskveiðum. Í öðru lagi hefur fiskverð á mörkuðum okkar farið mjög lækkandi. Í þriðja lagi stafar svo vandi greinarinnar af óhóflegum skuldaklyfjum sem offjárfesting síðasta áratugar á stóran þátt í. Þessi offjárfesting birtist í því að það eru of mörg skip að sækja of lítinn afla, of margar vinnslustöðvar að vinna allt of lítinn afla. Kostnaðurinn við að sækja og vinna hráefnið hefur því smám saman aukist og framleiðnin til að greiða afborganir og vexti hefur minnkað að sama skapi. Helsta verkefni ríkisstjórnarinnar í dag hlýtur að vera að breyta þessu umhverfi. Það hlýtur að vera forgangsverkefni hennar með mótun nýrrar sjávarútvegsstefnu og það er einmitt fróðlegt að koma hér að því að ríkisstjórnin hefur orðið ásátt um stofnun þróunarsjóðs sjávarútvegsins sem ég tel eitt merkasta nýmælið í sjávarútvegi um áratuga skeið. Þróunarsjóðurinn heggur einmitt að rótum þess vanda sem felst í of stórum flota og of mörgum vinnslustöðum. Með honum á að stuðla að aukinni arðsemi í greininni með því að fækka einingum. Í því skyni á þróunarsjóðurinn að kaupa tiltölulega hratt upp fiskvinnslustöðvar og framleiðslutæki og jafnframt að greiða styrki til úreldingar fiskiskipa. Með þróunarsjóðnum eru úreldingarstyrkirnir hækkaðir um helming og væntanlega hraðar það talsvert minnkun flotans. En jafnfram verður hinum nýja sjóði heimilað að vinna með lánastofnunum að endurskipulagningu fyrirtækja í því skyni að auka hagræði í greininni. Virðulegi forseti. Hér er um afar merka nýjung að ræða í íslenskum sjávarútvegi. Ég tel að ef rétt er á málum haldið þá geti hún skipt sköpum fyrir greinina í þeirri erfiðu stöðu sem hún er í núna. Tekjur þróunarsjóðsins eiga að verulegu leyti að koma frá sérstöku gjaldi sem lagt verður á úthlutaðar veiðiheimildir. Þetta þróunargjald er lágt. Mun lægra en þær hugmyndir um aflagjald sem heyrst hafa úr herbúðum Alþb. og gjaldið á heldur ekki að koma til framkvæmda fyrr en á árinu 1996 þegar spáð er auknum þorskafla. Þá á jafnframt að verða lokið kaupum sjóðsins á vinnslustöðvum og tækjum í landi og verulegri hagræðingu þar með komið í kring. Þróunargjaldið tengist þannig vonum um bætta afkomu í greininni. Virðulegi forseti. Íslendingar hafa á síðustu missirum haslað sér í vaxandi mæli völl í sjávarútvegi erlendra þjóða. Sú virðing sem íslenskur sjávarútvegur nýtur alþjóðlega hefur gert það að verkum að í síauknum mæli er sóst eftir þátttöku okkar í verkefnum ytra. Fjárhagslegt bolmagn greinarinnar er hins vegar svo veikt að það er erfitt fyrir Íslendinga að notfæra sér tækifæri erlendis og þess vegna fagna ég því sérstaklega að með þróunarsjóðnum verður heimilt að stuðla að þátttöku íslenskra aðila í sjávarútvegsverkefnum erlendis með því að veita styrki, lán og ábyrgðir til verkefna. Ég tel hins vegar, virðulegi forseti, að það eigi að ganga lengra í þessum efnum. Vonarbjarminn í íslenskum sjávarútvegi liggur ekki síst í þeirri staðreynd að við eigum enn þá fjölda ónýttra fiskstofna við landið en það er kostnaðarsamt að hefja tilraunaveiðar á nýjum tegundum. Það þarf að kanna miðin og finna réttar aðferðir til veiðanna. Árið 1989 byrjuðu Íslendingar tilraunaveiðar á úthafskarfa. Þær gengu ekki vel í byrjun, það þurfti tíma, peninga, tæki, til að finna réttu leiðirnar. En það tókst. Það tókst ekki síst vegna þess að hið opinbera veitti liðsinni sitt í upphafi. Í dag ganga veiðar á úthafskarfa vel. Aflinn nemur tugum þúsunda tonna og fer vaxandi. Veiðarnar skila hagnaði og skapa umtalsverða atvinnu. Ég tel því mjög brýnt að í þróunarsjóðinn verði bætt ákvæði sem heimili honum að styðja við bakið á þeim sem hyggja á tilraunaveiðar á nýjum tegundum. Auk úthafskarfa nefni ég djúpkarfa, blálöngu, tvær tegundir langhala, gulllax, búra, nokkrar tegundir háfiska --- ég sleppi því að nefna álsnípuna --- og svo mætti raunar lengi telja. Það verður að veita þróunarsjóðnum heimild til að styðja við tilraunaveiðar á þessum tegundum. Í þeim, ekki síst, liggur framtíðin. Virðulegi forseti. Það hefur komið skýrt fram í fjölmiðlum að hæstv. sjútvrh. er efins um hvort tímabært sé að koma fram með þau frv. sem nú liggja fyrir um nýja sjávarútvegsstefnu og hann hefur sérstaklega nefnt andstöðu formanns þingflokks Alþfl. við þann þátt sem lýtur að smábátum. Ég vil að því tilefni segja þetta: Í meginatriðum ríkir bærileg sátt innan stjórnarflokkanna um langstærstu atriðin, þróunarsjóðinn, aflamarkið og að aflaheimildir skuli vera framseljanlegar. Ég eins og fleiri tel að vísu nauðsynlegt að löggjafinn sjái til þess að með engu móti verði hægt að misnota framsal aflaheimilda til að skerða kjör sjómanna og ég á von á að það verði gert. En um meginatriðin er sátt. Einstakir þingmenn hafa hins vegar gert fyrirvara við þann þátt sem lýtur að smábátum og slíka fyrirvara er ekki einvörðungu að finna hjá mér og ekki heldur aðeins innan Alþfl. Ég vil ekki liggja á þeirri skoðun minni að ég tel að það sé þjóðhagslega hagkvæmt að hlúa að smábátaútgerð og það kemur raunar mjög skýrt fram í samþykkt síðasta flokksþings Alþfl. Ég og aðrir sem erum sömu skoðunar innan míns flokks höfum hins vegar lýst því yfir að við erum reiðubúin til að reyna að finna ásættanlega málamiðlun þannig að yfirlýsingar góðra manna í fjölmiðlum um skyndilegt andlát þessara tillagna af þessum sökum eru afskaplega ótímabærar, virðulegi forseti, svo ekki sé meira sagt.

Virðulegi forseti. Góðir tilheyrendur. Það er mikil umræða um sjávarútvegsmál í landinu þessa dagana. Raunar er það ekki nýtt. Íslendingar lifa á fiskveiðum og sjávarfangi svo sem kunnugt er og þrátt fyrir tilburði í þá átt að draga úr mikilvægi veiða og vinnslu sjávarafurða í atvinnulífi landsmanna og auka í þess stað aðrar atvinnugreinar á útflutningur sjávarafurða enn stærsta hlutdeild í tekjuöflun okkar erlendis. Það er staðreynd sem við stöndum frammi fyrir að fast að 80% af útflutningstekjum okkar koma úr sjávarútvegi. Það er því ekki að undra að þau mál séu rædd vítt og breitt um þjóðfélagið. Þegar við þetta bætist að þorskaflinn sem stendur undir 50% af útflutningsverðmætunum hefur dregist mjög saman á undanförnum árum og ekki annað séð en að svo verði a.m.k. þrjú til fjögur næstu árin ef marka má tillögur Hafrannsóknarstofnunar, þá er það einnig nærtæk skýring á þeirri miklu umræðu sem á sér stað. Í öðru lagi er það svo skýrsla tvíhöfða nefndar sem veldur umræðunni. Höfundar hennar þeytast nú um landið og kynna skýrsluna á flestum þéttbýlisstöðum landsins. Þeirri skýrslu er ætlað að vera stefnumótandi í stjórnun fiskveiða á næstu árum og er árangur af starfi þeirrar nefndar sem ríkisstjórnin skipaði til að endurskoða fiskveiðistefnu. Það hefur verið gagnrýnt mjög hvernig staðið var að skipun þeirrar nefndar. Stjórnarflokkarnir áttu einir aðild að henni og nefndin hefur ekki haft lögboðið samráð í starfi sínu við sjútvn. þingsins né hagsmunaaðila. Í þriðja lagi og jafnvel fyrst og fremst er það ástandið í þjóðfélaginu í dag sem kallar á umræðu um málið. Sjávarútvegurinn er rekinn með allt að 10% tapi þó að nokkuð sé misjafnt milli fyrirtækja. Skuldastaðan er erfið og fullyrt að skuldirnar séu yfir 100 milljarðar kr. eða um það bil sem nemur eins árs fjárlögum hins íslenska ríkis. Það er því nauðsyn á úrræðum, bæði skammtímaúrræðum og langtímalausnum. Við skulum jafnframt gera okkur grein fyrir því að staða sjávarútvegsins ræður mestu um stöðu þjóðarbúsins. Því miður eru það enn þá margir í þessu þjóðfélagi sem ekki skilja samhengið þarna á milli. Þeir eru enn þá margir sem halda að við getum lifað af því að selja hvert öðru vöru eða þjónustu. Það er mikill misskilningur. Á frumvinnslunni á auðlindum okkar til lands og sjávar byggjast aðrar atvinnugreinar og þar þróast þjónustan sem viðbót. En þjónustustörfin verða ekki til af sjálfu sér ef ekki er hægt að selja framleiðslu af einhverju tagi. Nú hefur landsframleiðslan stöðugt verið að dragast saman frá 1987 að stöðnunin byrjaði og síðustu tvö til þrjú árin hefur svo atvinnuleysið verið að aukast og er nú mælt um 5% að meðaltali og þó meira meðal kvenna. En hafa menn tekið eftir því hvernig þróunin hefur verið? Atvinnuleysið byrjaði á landsbyggðinni þar sem frumvinnslan hefur mest vægi, þar sem það kom fyrst fram með minnkandi afla og þar af leiðandi minni vinnu. Samdráttur í landbúnaði hefur líka haft mikil áhrif en það ætla ég ekki að fjalla um nú. Síðan færðist atvinnuleysið yfir á þjónustugreinarnar sem lifa af að þjónusta frumvinnsluna og yfir á verslunina sem selur því meira sem fleiri fiskar veiðast. Ég tek það auðvitað fram að ég er hér að einfalda þetta ferli til þess að þeir sem á hlusta skilji betur hve alvarlegt málið er. Upp á síðkastið hefur atvinnuleysið aukist mest á höfuðborgarsvæðinu, vegna þess að þar hefur þjónustan meira vægi, en hefur dregið úr því á landsbyggðinni, þannig er þetta samspil í raun. En við skulum samt gera okkur grein fyrir því að atvinnuleysið mun halda áfram að aukast um allt land ekki hvað síst ef við skoðum þá stöðu sem öll sjávarútvegsfyrirtæki eru í nú. Stöndugustu fyrirtæki landsins eru rekin með tapi. Í byrjun mars voru talin upp í einu dagblaðanna um 20 sjávarútvegsfyrritæki sem stæðu vel rekstrarlega séð í byrjun mars. Nú eru sem óðast að koma fram ársreikningar þessara fyrirtækja og allir með meira eða minna tapi. Venjulega fylgir sú skýring með að þetta séu tölur gærdagsins því nú sé staðan miklu verri. Hvað ætla stjórnvöld að gera? Ætla þau að láta gjaldþrotaleiðina halda áfram með öllum sínum sársaukafullu afleiðingum, því gjaldþrot heimila og gjaldþrot sveitarfélaga fylgja í kjölfarið. Eða lifa þau í lituðu glerhúsi og sjá ekki út? Ég fullyrði að það glerhús brotnar fyrr en varir ef ekkert verður að gert. En hvers vegna hefur sjávarútvegurinn alltaf verið að tapa? spyrja nú þreyttir landsmenn. Af hverju stendur greinin ekki undir sjálfri sér? Getur hún ekki selt vöruna fyrir því sem kostar að framleiða hana? Það er einmitt kjarni málsins og hefur alltaf verið. Sjávarútvegurinn hefur ekki fengið að verðleggja vöruna sjálfur eins og þjónustugreinarnar gera hér innanlands. Sjávarútvegurinn er háður erlendum gjaldmiðlum og því hvernig íslenska gengið er skráð. Þær sveiflur sem þar verða koma niður á tekjunum og því til viðbótar eru skuldir sjávarútvegsins í erlendri mynt orðnar mjög miklar. Allar breytingar á gjaldmiðli koma því einnig fram í skuldastöðunni. Sjávarútvegurinn er kominn í alvarlega klemmu og það er ekki lengur hægt að bjarga sér fyrir horn með því að fella gengi eins og gert hefur verið til að auka tekjur sjávarútvegsins. Ef það væri gert mundu skuldirnar hækka í sama hlutfalli. Það er í dag vandamálið við að fella gengið til að koma til móts við þær sveiflur og lækkun sem orðið hefur á erlendum mörkuðum síðustu mánuði. Og þá er nærtækt að spyrja, ef ekki er hægt að auka tekjurnar á þennan hátt er þá hægt að draga úr kostnaði, hvernig væri það gert? Hverjir eru kostnaðarliðirnir? Það er m.a. launakostnaður, vaxtakostnaður, orkukostnaður og annar rekstrarkostnaður. Samanlagt fer þessi kostnaður nú, svo við einföldum hlutina, 10% fram yfir tekjurnar. Því atvinnugreinin er rekin með um 10% tapi eins og ég sagði áðan eða stefnir í það. Verslun og þjónusta hefur getað blómstrað á kostnað sjávarútvegsins á undanförnum árum vegna þess að þar hafa menn verðlagt söluvöru sína eftir því sem hún kostaði í innkaupum og hafa fengið ódýran gjaldeyri til að kaupa hana fyrir. Allt frá árinu 1984 hafa verið í gildi lög um fiskveiðistjórnun, þ.e. svokölluð kvótalög. Mikið hefur verið deilt um framkvæmd þeirra og ber þar hæst þá ákvörðun að úthluta veiðiheimildum til skipa. Þá hefur sala veiðiheimilda milli útgerðaraðila einnig sætt vaxandi gagnrýni sem stutt er þeim rökum að hér sé um sameign þjóðarinnar að ræða samkvæmt lögum og því óeðlilegt að það myndi seljanlegan eignarrétt milli manna og það aðeins þeirra útgerðaraðila sem áunnu sér aflareynslu á tilteknu tímabili. Hvorki sjómennirnir sem unnu við að afla þeirrar veiðireynslu né fiskverkafólkið sem vann úr aflanum og gerði hann að verðmætri vöru fékk neina hlutdeild í þessari útdeilingu. Hins vegar geta bæði sjómenn og fiskverkafólkið horft upp á það að skipin með kvótanum eru seld út byggðarlaginu. Fólkið stendur eftir með atvinnuleysið sem fylgir í kjölfarið þegar rétturinn sem fylgt hefur búsetu árum saman er tekinn af því. Fiskveiðiheimildirnar verða að fylgja byggðarlögunum þar sem þær hafa orðið til. Þar hafa fiskveiðar og vinnsla þróast með árunum vegna nálægðar við gjöful fiskimið. Þar hefur fólkið byggt sér hús og sveitarfélögin komið upp margháttaðri þjónustu. Þar hafa sprottið upp fyrirtæki sem þjóna fólkinu og framleiðslufyrirtækjunum. Ef sama fyrirkomulag verður á fiskveiðistjórnuninni og verið hefur þá sjáum við fram á uggvænlega þróun. Íbúarnir verða að flytja nauðugir viljugir og skilja eftir sig allt sitt lífsstarf. Verði það raunin þá glatar þjóðarbúið líka óhemju verðmætum í þeim eignum sem ekki nýtast lengur. Jafnframt verður þá að byggja upp á öðrum stað og slíkt getur ekki verið þjóðhagslega hagkvæmt. Það er ekki nóg að horfa á eina tölu í dæminu að rekstur fyrirtækja verði að vera fjárhagslega hagkvæmur og til þess skuli öllu fórnað. Vissulega eigum við að stefna að því að sjávarútvegurinn geti staðið undir sér og þar með undir allri neyslunni en til þess hefur hann ekki ævinlega skilyrði og þar ráða ytri aðstæður oft miklu. Það er ekki hægt að afgreiða málið með því að hér sé bara um illa rekin fyrirtæki að ræða, skussa sem eigi ekki rétt á sér, svo einfalt er málið ekki. Ég ætla að taka hér dæmi um þrjú fyrirtæki. Tvö í góðum rekstri en eitt að verða gjaldþrota. Til að forða því keyptu tvö betri fyrirtækin togara af því þriðja. Auðvitað með kvótanum. Kvótanum skyldi jafnað á hin fyrirtækin tvö og þeirra skip og togari þess sem var að verða gjaldþrota seldur án kvóta. Með öðrum orðum tekinn úr rekstri. Er þetta ekki hagræðingin? Fækka skipum í rekstri og auka aflaheimildir hinna? Vissulega, en hvað skeði? Við úthlutun á kvóta næsta fiskveiðiárs var kvóti fyrirtækjanna tveggja skertur sem nam nálægt þeim kvóta sem þau keyptu af gjaldþrota togaranum. Þau höfðu sem sagt ekkert upp úr kaupunum nema að borga fyrir fisk sem þau fengu svo ekki að veiða. Fyrirtækin tvö þurfa að sjálfsögðu að standa skil á kaupverði kvótans á næstu árum þó þau megi ekki veiða upp í hann. Þau hafa bætt við kostnað fyrirtækjanna en fá engar tekjur á móti. Þessi fyrirtæki unnu alveg nákvæmlega eftir kerfinu en það skapaði bara enga hagræðingu. Framkvæmd þeirrar fiskveiðistefnu sem nú er í gildi hefur ekki fært okkur ávinning, hvorki í uppbyggingu fiskstofna, minnkun fiskiskipaflotans og þar með minni fjárfestingu né haldið uppi atvinnu um landið. Hverju hefur þá stefnan skilað? Hún hefur skilað því að verslað er með óveiddan fisk í sjó, að kvótinn er sífellt að færast á færri hendur, að hagsmunir fiskverkafólks eru fyrir borð bornir, að nú er stefnt að því að afnema krókaleyfi og banna línutvöföldun. Núgildandi lög um stjórnun fiskveiða eru frá árinu 1990. Þau átti að endurskoða fyrir árslok 1992. Við höfum þegar heyrt hvernig að því máli hefur verið staðið. Hvað úr þeim tillögum verður sem tvíhöfða nefndin er nú að kynna er ekki vitað á þessari stundu. Ljóst er að mikil andstaða er í báðum stjórnarflokkum meðal einstakra þingmanna við þeim tillögum en það er spurning hversu mikils þeir mega sín. Þá má ljóst vera að Framsfl. gælir við að styðja tillöguna um óbreytt kvótakerfi því það er þeirra afkvæmi. Fyrrv. sjútvrh. og varaformaður Framsfl. var helsti forsvarsmaður þess kerfis og er ekki þekktur að því að skoða málin í nýju ljósi. Það getur því vel verið að þeim stjórnarliðum sem ekki styðja tillögur tvíhöfða verði leyft að sprikla svolítið og málið náist fram með stuðningi framsóknarmanna. Ég tel að tillögurnar um óbreytt kvótakerfi og kvóta á smábáta sýni uppgjöf. Stjórnarliðar hafa gefist upp á að deila við LÍÚ eða leita nýrra lausna. Þá eru þær tillögur þeirra að afnema krókaleyfið og línutvöföldunina til þess fallnar að valda enn meiri byggðaröskun en kerfið hefur þegar valdið. Ég vænti þess þó að svo mikil andstaða sé við það að afnema krókaleyfið eins og raunar hefur komið fram í umræðum hér að þær tillögur nái ekki fram að ganga. Sú þáltill. sem hér er á dagskrá er til að reyna að forðast slys og byggist á því að víðtæk samstaða þurfi að nást um sjávarútvegsstefnu sem gerist m.a. með því að fela sjútvn. þingsins að endurskoða lögin frá 1990 um stjórn fiskveiða og móta þá heildstæða sjávarútvegsstefnu. Undir það sjónarmið skal tekið. Fylgiskjal með tillögunni eru drög að frv. unnið af Jóhanni Ársælssyni o.fl. Í athugasemdum með frv. eru tilgrein fimm meginmarkmið. Og þau eru, með leyfi forseta: 1. Að tryggja til frambúðar óumdeilanlegan eignarrétt og fullan ráðstöfunarrétt þjóðarinnar á auðlindum íslenska hafsvæðisins. 2. Að við stjórn á nýtingu auðlinda sjávar verði gætt réttlætis gagnvart byggðarlögum, sjómönnum, fiskvinnslufólki og útgerðaraðilum. 3. Að með stjórnkerfi fiskveiðanna verði stuðlað að bættri meðferð afla, verndun smáfisks og að því að verja lífríkið í sjónum fyrir óheppilegum áhrifum veiðarfæra og veiðiaðferða. 4. Að í stjórnkerfinu verði fólginn hvati til nýsköpunar og hagræðingar í greininni og tryggðir eðlilegir möguleikar á aðgangi nýrra aðila að atvinnurekstri í sjávarútvegi. 5. Að rannsóknir á sviði sjávarútvegs verði stórefldar til að mögulegt verði að ná þeim markmiðum sem nauðsynlegt er að setja til að tryggja hámarksafrakstur af þessari sameiginlegu auðlind þjóðarinnar. Ég tel að þetta séu farsæl meginmarkmið enda eru þau mjög í takt við stefnu Kvennalistans í sjávarútvegsmálum. Ég er hins vegar ekki sammála í öllum atriðum þeim leiðum sem eru valdar til að ná markmiðunum og hef þá fyrst og fremst efasemdir um að sóknarmark eitt og sér geti skilað þeim árangri sem að er stefnt. Það getur þó vel verið að það sé heppilegt fyrir einstaka tegundir fiskstofna. Menn hafa haldið því fram að þegar sóknarmark var í gildi hafi komið fram þeir agnúar sem vel mætti sníða af. Aðrir segja að sóknarmark gangi ekki, það sé fullreynt. Ýmsar aðrar þjóðir hafa notað eins konar sóknarmark eða aðgangstakmarkanir, t.d. Kanadamenn og Ástralíumenn. Og flestar þjóðir nota fleiri en eitt kerfi til að ná þeim markmiðum sem menn setja sér með fiskveiðistjórnun. Íslendingum virðist hins vegar ekki treyst til að hafa einhvern sveigjanleika í sinni fiskveiðistjórnun eða reyna fleira en eitt kerfi. Alla verður að binda á sama klafann. Tvíhöfða nefndin með hagfræðingana í broddi fylkingar er fyrir fram sannfærð um ágæti aflamarksins og frjáls framsals kvóta og fullyrðir alls staðar í skýrslu sinni að það sé besta leiðin til hagræðingar í greininni. Þó er þess einmitt getið í skýrslunni að flestar þjóðir hafi hömlur á framsali kvóta. Eins og ég hef áður vikið að eru svo margir ágallar á því kerfi sem við notum í dag að full þörf er á breytingum. Ég ætla ekki að fara hér nákvæmlega í tillögur tvíhöfða nefndar, þær eru ekki á dagskrá nú og verða vonandi ekki á þessu þingi. Áður en það gerist er víst að einhver hrossakaup eiga eftir að eiga sér stað á milli stjórnarflokkanna. Ég tel þessa tillögu sem hér er á dagskrá gott innlegg í málið og styð að hún verði afgreidd. Kvennalistinn hefur ekki breytt stefnu sinni um byggðakvóta þar sem 80% af heildarafla væri skipt á milli byggðarlaga en 20% rynni í sérstakan sjóð sem síðan yrði til ráðstöfunar vegna sérstakra aðstæðna eða til sölu eða leigu eftir aðstæðum. Ef um leigu eða sölu væri að ræða skyldi það m.a. notað til rannsókna eða fræðslu sem tengist sjávarútvegi. Byggðarlögin skyldu ráða því að mestu sjálf hvernig þau ráðstöfuðu sínum kvóta og hvort þau tækju gjald fyrir. Þau gætu úthlutað til fyrirtækja, einstaklinga, útgerða eða vinnslu. Úthlutun væri tímabundin en ekki um ófyrirsjáanlega framtíð. Þannig myndaðist sveigjanleiki sem nauðsynlegt er að hafa. En við gerum okkur fulla grein fyrir því að ýmsar aðstæður hafa breyst og útfærsla þessara hugmynda yrði vitaskuld að taka mið af þeim veruleika sem við búum við og má þar nefna tilfærslu á afla milli landshluta og minnkandi afla. Upprunalega hugmyndin um Hagræðingarsjóð sjávarútvegsins kom talsvert til móts við hugmyndir okkar kvennalistakvenna og við studdum því lögin um hann á sínum tíma. Jafnframt vorum við alfarið á móti því að hlutverki sjóðsins væri breytt eins og gert var á síðasta þingi og það hefur líka komið í ljós að það voru mistök sem verður að leiðrétta. Þá má einnig segja að þær hugmyndir tvíhöfða nefndar að heimilt sé að framselja aflahlutdeild báts yfir á vinnslustöð sé spor í rétta átt eða í átt að okkar stefnu enda rökin fyrir því vegna byggðasjónamiða. Í sambandi við endurskoðun fiskveiðistefnunnar teljum við rétt að skoða með opnum huga stjórnkerfi annarra þjóða, t.d. hvort hér geti hentað tvískipt stjórnkerfi fiskveiða. Og þá mætti skoða japanska fyrirmynd þar sem veiðiréttindi gilda í innfjörðum og við strendur en veiðileyfum utan landgrunns er úthlutað á ákveðin fjölda togveiðiskipa. Þetta kerfi hefur tryggt viðgang fiskstofna og stöðugleika í veiðum og vinnslu í aldaraðir hjá þeim. Þannig hafa þeir forðast sóun og hrun sem hefur verið einkenni margra vestrænna þjóða. Fiskveiðistjórnun þarf að hafa það markmið að vernda lífríki hafsins fyrir ofveiði og mengun og viðhalda m.a. með veiðum eðlilegu jafnvægi á milli tegunda. Til þess þarf að auka rannsóknir ekki síst fjölstofnarannsóknir og rannsókn á umhverfisþáttum og áhrifum þeirra á stærð fiskstofna. Jafnframt þarf að rannsaka áhrif hinna ýmsu veiðarfæra á lífríki sjávar. Og við kvennalistakonur teljum að auka þurfi stuðning við tilraunaveiðar og nýsköpun í veiðum og vinnslu. Beina þarf skipum í veiðar á vannýttum stofnum og veiðar djúpsjávarfiska. Allar togveiðar ættu að vera utan 12 mílna a.m.k. og friða þarf tímabundið helstu hrygningarsvæðin. Við minnum á að heildstæð sjávarútvegsstefna þarf einnig að ná til vinnslu í landi sem oftar en ekki er aðalvinnustaður kvenna í sjávarplássum landsins. Virðulegi forseti. Við teljum æskilegt að þessi markmið og leiðir til að ná þeim verði í nýjum lögum um stjórn fiskveiða. En við leggjum áherslu á að ná þarf víðtækri samstöðu allra þeirra aðila sem hlut eiga að máli, annars verður aldrei friður um fiskveiðistefnu og þá næst ekki sá árangur sem að er stefnt.

Hæstv. forseti. Góðir áheyrendur. Það er ekki góður dagur í dag fyrir hæstv. sjútvrh. að flytja þá ræðu sem hann flutti hér áðan. Og þetta er ekki heppilegur sólarhringur fyrir hæstv. sjútvrh. að fara út í þá sálma sem hann gerði. Þessi sami sólarhringur og öll þjóðin hefur horft upp á vandræðagang ríkisstjórnarinnar svo að segja í beinni útsendingu. Sjútvrh. fór hér mikinn í upphafi ræðu sinnar hér áðan og taldi m.a. þennan tillöguflutning okkar alþýðubandalagsmanna marka einhverja uppgjöf af okkar hálfu varðandi það að ræða sjávarútvegsmál eða móta stefnu um sjávarútvegsmál. Hann fann hugmyndum okkar flest til foráttu og eyddi mestöllum þrótti sínum í það. En talar ekki hæstv. sjútvrh. úr glerhúsi? Er kvótakerfi þeirra Halldórs Ásgrímssonar og Kristjáns Ragnarssonar fullkomið? Er það gallalaust? Er rétt að ræða aðrar hugmyndir út frá þeirri forsendu að við höfum alfullkomið stjórntæki í höndunum? Þessi sami sjútvrh., Þorsteinn Pálsson, sem hefur ekki í embætti sínu haft annan metnað en þann að vera einhvers konar veikróma bergmál fyrrv. sjútvrh. og Kristjáns Ragnarssonar. Er hann ekki að tala úr glerhúsi? Þorsteinn Pálsson sjútvrh. sem er búinn að samþykkja auðlindaskatt Alþfl., Þorsteinn Pálsson sjútvrh. sem vildi gefast upp og gafst upp í samningaviðræðum við Evrópubandalagið um sjávarútvegsmál, Þorsteinn Pálsson sjútvrh. sem hefur setið eins og hver annar heypoki í ríkisstjórn í hart nær tvö ár á sama tíma og sjávarútvegurinn tapar milljörðum á milljarða ofan og býr við verstu afkomu um áratuga skeið, missiri eftir missiri. Er ekki þessi Þorsteinn Pálsson að kasta steinum úr glerhúsi þegar hann fjallar um málflutning annarra eins og hann gerði hér áðan? Þessi Þorsteinn Pálsson sjútvrh., sem mér bíður í grun að fái síst merkilegri eftirmæli sem sjútvrh. en hann hefur fengið sem forsrh., ætti að fara varlega í grjótkast af þessu tagi. Ég hef ekki tíma til þess hér, hæstv. forseti, að svara ýmsum rangfærslum sjútvrh. og fleiri ræðumanna um hugmyndir okkar alþýðubandalagsmanna eða þær hugmyndir um sóknarstýringu sem fylgja okkar tillögu. Eitt hlýt ég þó að leiðrétta og það er þá rangfærslu að aflagjald, tiltekið gjald á landaðan afla sem stjórntæki innan greinarinnar sé skattur, sé auðlindagjald. Það er auðvitað fjarri öllu lagi, það hlýtur Þorsteinn Pálsson sem einu sinni var fjmrh. að skilja. Alþb. er tilbúið til að ganga til viðræðna um mótun nýrrar sjávarútvegsstefnu með opnum huga. Við teljum það þvert á móti mestu þröngsýnina af öllu í þessum efnum að rígbinda sig í núverandi kvótakerfi, loka augunum fyrir göllum þess og neita að ræða nokkuð annað. Það er þröngsýni, það er lélegur málflutningur, ekki hitt að lýsa eftir og bjóða fram þátttöku í að móta samstöðu um nýja stefnu. Sjútvrh. er auðvitað algjörlega í hnút með málin eins og öll þjóðin hefur horft upp á. Enda biðlar hæstv. sjútvrh. núna fyrst og fremst til Framsfl. Setur allt sitt traust á Framsfl. að hann geti skáskotið málunum hér í gegn með hjálp framsóknarmanna vegna þess að það liggur engin samstaða fyrir í stjórnarflokkunum og hæstv. sjútvrh. kemur málunum ekki fram. Það er svo hins vegar mál þeirra framsóknarmanna hvort þeir vilja draga ríkisstjórnina að landi við þessar aðstæður. Þá var nú ekki ónýtt framlag Össurar Skarphéðinssonar hér áðan. Það var beinlínis dýrmætt að þessi sami Össur sem sjútvrh. upplýsti í fréttum kl. 12 á miðnætti sl. að væri aðalþröskuldurinn í vegi fyrir samkomulagi stjórnarflokkanna, hann kom hér upp og óskapaðist yfir því að aðrir flokkar hefðu ekki náð saman um sjávarútvegsstefnu. Auðvitað var það bara grín hjá sjútvrh. að nefna Össur í fréttunum því hann veit vel að Össur mun éta þetta ofan í sig eins og allt annað. Eins og skólagjöldin, eins og lánasjóðinn, eins og Hrafn Gunnlaugsson og yfirleitt flest það sem hann hefur rokið upp með hér í ræðustól og étið ofan í sig jafnharðan. Þannig að eini brandari sólarhringsins sem virkilega var gaman að var þegar Þorsteinn Pálsson sjútvrh. taldi það torvelda framgang málsins að Össur Skarphéðinsson hefði við það athugasemdir. Annað eins hefur maður nú ekki heyrt lengi. Hæstv. forseti. Afkoma í íslenskum sjávarútvegi er satt best að segja herfileg og hefur verið það í eitt til eitt og hálft ár. Taprekstur í greininni nemur 5--7 milljörðum kr. á ársgrundvelli og fyrirtækin eru að skila uppgjöri fyrir árið 1992 með tapi sem mælist í hundruðum milljóna kr. hvert um annað þvert. Þrátt fyrir að Verðjöfnunarsjóður sjávarútvegsins var tæmdur á einu bretti á árinu 1992, 2,4 milljarðar kr. runnu úr honum til fyrirtækja í sjávarútvegi og samt mælist tapið í hundruðum milljóna kr. Hvað er ríkisstjórnin að gera við þær aðstæður? Hvað er hún að gera? Ekki neitt. Kemur sér ekki saman um nokkurn skapaðan hlut. Hæstv. sjútvrh. er búinn að svíkja loforðið sitt í níu mánuði um stuðning við útgerðir vegna samdráttar í fiskveiðiheimildum. Í níu mánuði hefur sjávarútvegurinn verið dreginn á asnaeyrunum gagnvart hreinu og kláru loforði af því tagi. Vinnubrögð við endurskoðun fiskveiðistefnunnar eru ein hörmung frá upphafi til enda eins og niðurstaðan sýnir. Hún gat ekki orðið önnur en þessi að um hana yrði engin sátt eins og ríkisstjórnin hefur að því staðið. Þaðan af síður er hér verið að leggja grunn að einhverri varanlegri stefnumörkun þegar hún er lokuð inni í röðum stjórnarsinna og ekki gerð minnsta tilraun til þess að ná um hana samstöðu við aðra stjórnmálaflokka í landinu, við sjómannasamtökin, við fiskverkafólk, sveitarfélög eða aðra slíka aðila. Þessi einkaafurð, þessi einkavædda afurð stjórnarflokkanna mun ekki verða til sem marktækt plagg í umræðum um sjávarútvegsmál á Íslandi degi lengur en þessi ríkisstjórn lafir og það verður vonandi ekki lengi úr þessu. Ástandið í kerfinu er auðvitað þannig að það er nánast óþolandi. Sjómenn eru að gera uppreisn gegn þessu kerfi og gegn þessu ástandi. Þeir eru píndir til kvótakaupa, jafnvel aftur og aftur, en fá ekki krónu af þeim sama kvóta ef hann er svo seldur frá útgerðinni. Grindavík og Hafnarfjörður eru að skipta Bolungarvík á milli sín þessa dagana. Það er framtíðin að stærri og sterkari byggðarlögin og sveitarfélögin skipti þeim litlu á milli sín, bjóði í þau. Og hvað er verið að gera í vanda Bolungarvíkur? Málið er í nefnd. Hæstv. forsrh. skipaði nefnd fyrir nokkrum mánuðum síðan og hefur síðan lítið mátt vera að huga að þeim málum vegna annríkis í Hrafnsmálinu eins og kunnugt er og Bolungarvík er í nefnd og verður sjálfsagt í nefnd svo lengi sem þessi ríkisstjórn situr. Þannig er að þessum málum staðið. Ríkisstjórninni hefur gjörsamlega mistekist það verk að ná hér einhverri lágmarkssamstöðu um grundvöll fyrir sjávarútveginn og um stenfumörkun til framtíðar í þessum mikilvæga málaflokki, gersamlega. Og ef það er eitthvað sem þarf á Íslandi, þá er það þó sæmileg sátt og starfsfriður fyrir þessa undirstöðuatvinnugrein. Það hefur engri ríkisstjórn nema ef vera skyldi stjórn Þorsteins Pálssonar, sem starfaði í 14 mánuði 1987--1988, tekist jafnóhönduglega í þessum efnum. Það er alveg óhætt að fullyrða það, því miður. Og svona getur það auðvitað ekki gengið lengur. Fyrirtækin munu stöðvast hér á næstu mánuðum hvert á fætur öðru. Þau þola ekki tap sem mælist í hundruðum millj. kr. mörg ár í röð, jafnvel ekki þau sterkustu bera það til langframa, slík starfsskilyrði. Þetta getur ekki gengið öllu lengur við þessar aðstæður og það er alveg ljóst að ef svo heldur sem horfir að ríkisstjórnin nái hér engri niðurstöðu af neinu tagi, hvorki gagnvart stefnumörkun um fiskveiðar né afkomu sjávarútvegsins, þá verður hún að fara því að ef það er eitthvað sem við getum ekki þolað og búið við á Íslandi, þá er það ríkisstjórn sem er óstarfhæf í málefnum sjávarútvegsins. Við sátum uppi með eina slíka ríkisstjórn sumarið 1988. Það varð öllum ljóst og að lokum stjórninni sjálfri að hún var óstarfhæf, hún gat ekki tekið á þeim vandamálum sem uppi voru. Sama aðstaða er komin upp nú og það er eingöngu tímaspursmál hvenær menn sjá það og vonandi þá einnig ríkisstjórnin að hún ræður ekki við verkefni sitt og hún verður að fara frá því að við Íslendingar getum ekki búið við það að stjórnleysi og upplausn ríki í málefnum okkar undirstöðuatvinnuvegs.

Virðulegi forseti. Það eru vissulega blikur á lofti í sjávarútvegi og þá um leið yfir öllu efnahags- og atvinnulífi okkar Íslendinga. Þegar harðnar á dalnum verða umræður um skipulag og rekstur höfuðatvinnuvega okkar háværari og um leið skerpast andstæðar skoðanir, m.a. í sjávarútvegsmálum. En í hverju liggur vandi okkar? Liggur hann í skipulagi við nýtingu auðlinda sjávar, liggur vandinn í kvótakerfinu? Nei, ég held ekki. Vandi okkar liggur í því að auðlindir sjávar eru takmarkaðar og við gerum óraunhæfar kröfur um afrakstur og höfum fjárfest um of í vissum hluta af veiðum og vinnslu og á ýmsum sviðum í þjóðfélaginu. Við þessar aðstæður teflir Alþb. fram tillögu til þess að slá ryki í augu fólks og gefur óraunhæfar vonir um breytingar sem leysi vanda allra. Og í málgagni Alþb. er gefin út tilkynning um að 1. flm. hafi skorað kvótakerfið á hólm að fornum sið. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon velur hins vegar þann kost í þessari umræðu að víkja algerlega frá umræðum um þetta mál sem hér er á dagskrá, þ.e. hvaða leiðir Alþb. vill fara í sjávarútvegsmálum. Það vekur vissulega athygli að Alþýðubandalagið flytur ekki frv. til laga um stjórn fiskveiða, sem flokkurinn taldi sig hafa undirbúið svo rækilega fyrir síðustu kosningar. Þau drög að frumvarpi fá nú einungis að fljóta með sem fskj. og virðast ekki hafa hlotið náð hjá þingflokknum. Það er tekið fram að fskj., sem áður var hugsað sem frv. til laga um stjórn fiskveiða, sé unnið af 1. flm. í samráði við fulltrúa úr sjávarútvegsmálaráði flokksins. Það liggur því fyrir að Alþb. hefur lagt til hliðar þá hugmyndafræði sem það boðaði áður og var fyrst og fremst í formi veiðileyfagjalds. Í tillögu Alþb. er gert ráð fyrir að leggja á aflagjald, sem á að beita til að stjórna sóknarmarkskerfinu. Aflagjaldið á að vera stighækkandi eftir því sem aflinn er smærri og verðminni og stjórn veiðanna á að byggjast á mati Fiskistofu sem á að taka ákvarðanir um aflagjaldið fyrir fjóra mánuði hverju sinni. Vald Fiskistofu er því ætlað að vera æði mikið, bæði við stjórnun fiskveiðanna og ekki síður skattlagningin sem felst í hinu umrædda veiðigjaldi. Ekki virðist ástæða til þess að fjalla efnislega um þá tillögu, þar sem hún er í raun ekki á dagskrá, heldur tillaga til þál. um að fela sjútvn. Alþingis að marka stefnuna. Það er því eðlilegt að spurt sé: Á hverju byggja alþýðubandalagsmenn hólmgöngu sína við gildandi fiskveiðistefnu, við gildandi fiskveiðilög sem þeir stóðu að samþykkt á árið 1990? Sú tillaga, sem hér er til umfjöllunar, gerir ráð fyrir því að sjútvn. Alþingis sjái um endurskoðun laga um stjórn fiskveiða og móti heildstæða sjávarútvegsstefnu. Nefndin vinni þetta verk í samráði við sjútvrn. og Fiskistofu og reyndar öll hugsanleg hugsmunasamtök í landinu og öll sveitarfélögin. Alþb. virðist tilbúið til þess að draga sínar tillögur til baka og treysta á aðra, enda liggur fyrir mikil vinna á vegum stjórnarflokkanna, og það vita þingmenn Alþb. að sjálfsögðu. Þetta er mjög merkileg niðurstaða hjá þingmönnum, sem vara við þeirri hættu í Vikublaðinu 2. apríl sl., að lögfesta eigi aflamarkskerfið í vor, þeir tala um að lögfesta aflamarkskerfið eins og þeir hafi ekki hugmynd um það að aflamarkskerfið er byggt á þeirri löggjöf sem þeir sumir samþykktu 1990. Það er reynt að koma því inn hjá þjóðinni að aflamarkskerfið sé afurð sjútvrh. og tvíhöfða nefndarinnar. Það er augljóst að stefna Alþýðubandalagsins er reikul sem rótlaust þangið og það er því engan veginn hægt að fjalla um tillöguna nema sem ábendingu um að nauðsynlegt sé að hefja hér á Alþingi umræður um þær tillögur, sem nú þegar liggja fyrir hjá stjórnarflokkunum. Og það er vissulega tímabært. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, virðulegi forseti, er ágreiningur um stjórn fiskveiðanna. Þar rekast á hagsmunir byggðanna, einstakra greina útgerðar og vinnslu og einnig sjómanna og fiskvinnslufólks. Það er hlutverk okkar hér á hinu háa Alþingi að setja löggjöf sem tekur tillit til heildarhagsmuna og byggja hana á reynslu okkar af núverandi kerfi, sem vissulega þarfnast endurbóta. Það er því mjög mikilvæg vinna við stefnumótun, sem hæstv. sjútvrh. setti af stað með skipun tvíhöfða nefndarinnar. Þeirri vinnu er nú lokið og komið að þinginu og þá sérstaklega stjórnarflokkunum að móta þá stefnu sem unnið verði eftir á grundvelli nýrrar löggjafar um stjórn fiskveiða og skipulag sjóða sem varða sjávarútveginn. Í umfjöllun um tillögur tvíhöfða nefndarinnar síðustu vikur hafa komið fram margs konar athugasemdir. Margar eru vissulega byggðar á traustum rökum, en um of tel ég afstöðu manna byggjast á þeim víðtæka og mikla vanda, sem sjávarútvegurinn er vissulega í í dag. Þann vanda getum við ekki kennt aðferðum við stjórn veiðanna. Hann á rót sína að rekja til samdráttar í afla og lækkun afurðaverðs og þess hversu efnahagur margra útvegsfyrirtækja var hart leikinn eftir áralangan taprekstur og skuldasöfnun. Við mótun víðtækrar sjávarútvegsstefnu er nauðsynlegt að hlusta vel á skoðanir sjómanna og þeirra sem byggja allt sitt á sjávarútvegi. Við hljótum einnig að líta til reynslu nágranna okkar og nýta okkur til hins ýtrasta þekkingu vísindamanna okkar á sviði fiskifræðinnar. Eftir þá miklu umræðu, sem hefur farið fram síðustu vikur og með þeim tillögum sem liggja fyrir, tel ég ekkert vera að vanbúnaði að taka lögin um stjórn fiskveiða til meðferðar hér á Alþingi og ljúka þeirri vinnu á þessu vori. Með því að línutvöföldun og krókaleyfið verði tryggt með tilteknum takmörkunum, kvóti geti verið tengdur fiskvinnslustöðvum, ekki verði fjölgað kvótabundnum fiski og stefnt að jöfnun á aðstöðu landvinnslu og sjóvinnslu, svo nokkuð sé nefnt, tel ég að lagður sé mikilvægur grunnur að endurskoðun laga um stjórn fiskveiða. Jafnframt verði unnið við aðgerðir er tengjast afkomu veiða og vinnslu að sjálfsögðu og stefnumörkun sem tengist breyttum aðgangi að mörkuðum Evrópu fyrir sjávarafurðir. Að gefnu tilefni sé ég ástæðu til þess að árétta, að vissulega höfum við sjálfstæðismenn ríkan vilja til þess að fara þær leiðir sem tryggja hagsmuni smábáta og trillusjómanna, en auðvitað verðum við að líta á heildarhagsmuni, finna leiðir sem varða sem flestar greinar. Með því að marka stefnu til framtíðar á þessum mikilvægu sviðum er þess að vænta að okkur takist að snúa vörn í sókn. Efla þarf til átaks að nýju þær byggðir, sem um stund hafa orðið að þola áföll vegna erfiðleika í sjávarútvegi. Þau áföll má rekja til þess að öllum vanda var sópað undir stóra teppið í Atvinnutryggingasjóði og í bönkunum, sem síðan hafa orðið að taka á sig áföllin ásamt með þeim byggðum, sem ekki hafa fengið rönd við reist, þegar afurðaverð hefur fallið og aflaheimildir dregist saman. Það verður að vera hlutverk okkar hér á Alþingi að skapa þau skilyrði sem atvinnuvegirnir geta búið við og staðið af sér mögru árin sem nú ganga yfir. Á slíkum tímum er mikilvægt að þjappa þjóðinni saman. Byggð standi með byggð til að verjast og sækja þegar færi gefst. Hér á Alþingi verðum við að setja sáttagjörð um nýtingu auðlinda hafsins með sömu einurð og við höfum fært út og varið fiskveiðilögsögu landsins. Virðulegi forseti. Tillaga Alþb., sem hefur verið lýst við þessa umræðu, getur ekki verið valkostur við þá umræðu og við þá endurskoðun sem fer fram nú um stjórn fiskveiða.

Virðulegi forseti. Ég dreg það ekki í efa að eflaust hefur sú tillaga til þál. sem við ræðum nú og þingflokkur Alþb. stendur að, einhvern tíma átt eitthvert erindi inn í hina pólitísku umræðu í landinu. En það er því miður ekki lengur svo. Þessi tillaga hefur gersamlega dagað uppi og orðið að eins konar pólitísku steintrölli. Í raun og veru gefur hún ekki lengur neitt tilefni til sjálfstæðrar umræðu ein og sér. Kjarni tillögunnar er sá að sjútvn. Alþingis verði falið það verkefni að móta sjávarútvegsstefnu. Nú blasir það hins vegar við að nefnd stjórnarflokkanna hefur lagt fram afrakstur verka sinna sem er að sjálfsögðu fullgildur umræðugrundvöllur um mótun sjávarútvegsstefnu þó svo að menn greini að sjálfsögðu á um efnislegt innihald hennar þannig að tilgangsleysi þessarar þáltill. er orðið algert og öllum ljóst. Það er því ekki þessi tillaga ein og sér sem við ræðum nú. Þvert á móti. En þessi umræða getur orðið okkur tilefni til nokkurrar umfjöllunar um sjávarútvegsmálin almennt og þar á meðal um þann dæmalausa vandræðagang sem berlega hefur komið í ljós í hvert sinn sem Alþb. hefur sest niður til þess að reyna að móta sér sína eigin sjávarútvegsstefnu. Þessi þáltill. sem hér er tilefni umræðunnar er síðasti áfanginn á makalausri eyðimerkurgöngu Alþb. í sjávarútvegsmálum. Tillagan er hin formlega og endanlega staðfesting þess að flokkurinn hefur sjálfur gefist upp á því að finna sína eigin stefnu en reynir að dreifa athyglinni frá eigin vandræðagangi með því að leggja til að sjávarútvegsstefnan sé mótuð í sjútvn. Alþingis. Það sem mesta athygli vekur auðvitað er sú staðreynd að sjálfur hefur flokkurinn ekkert haft fram að færa sem kalla má stefnu flokksins eða áhersluatriði um mótun sjávarútvegsstefnunnar. Þar geta menn leitað með logandi ljósi en ekkert fundið. Allt sem fram hefur komið úr þeim herbúðum hefur verið mótsagnakennt og þar hefur hvað rekið sig á annars horn. Í fskj. þessarar þáltill. fylgja hugrenningar 1. flm., hv. þm. Jóhanns Ársælssonar, um framtíðarstjórnun fiskveiða í búningi frv. Það er afar sérkennileg framsetning. Hver er staða þessa fskj.? Hvað býr hér að baki? Hverjir eru fylgismenn þessara hugmynda hv. þm.? Hverjir eru meðflm. á frv.? Það verður ekki ráðið af þessu plaggi, öðru nær. Í greinargerðinni er vikið að þessu fskj., þessu viðhengi sem hnýtt hefur verið aftan í þáltill. með þeim orðum að tilgangurinn með því að prenta þessi þankabrot hv. þm. á þskj. sé sá að umræða geti hafist um nýjar hugmyndir. Já, þvílíkt og annað eins. Menn hafa nú hingað til vanist því að þegar hv. þm. klæða hugmyndir sínar og hugsjónir í búning frv., þá sé það gert til þess að slíkt frv. verði að lögum en þingflokkur Alþb. afgreiðir þessa frumvarpshugsun hv. 1. flm. þáltill. og talsmanns Alþb. í sjávarútvegsmálum með þeim hætti að hún geti kannski stuðlað að því að umræður geti hafist eins og menn hafi ekki tekið eftir því að úti um allt land fara fram núna kröftugar umræður um sjávarútvegsmálin. Já, þetta er óneitanlega allt saman heldur sérkennilega rismikð eða hitt þó heldur en kannski gert í virðingarskyni við fulltrúa í sjávarútvegsmálaráði Alþb. sem kallaðir voru til samráðs um mótun og gerð frv. Virðulegi forseti. Það er öllum ljóst að núgildandi lög um fiskveiðistjórnun sem Framsfl., Alþb. og Alþfl. bera pólitíska ábyrgð á, muni að öllu óbreyttu hafa það í för með sér á næsta ári að svokallaðir krókaleyfisbátar munu fara yfir á kvótann. Ekki þarf að orðlengja um þá gríðarlegu óánægju sem ríkt hefur um allt land vegna þessa. Að undanförnu hefur verið unnið að því kappsamlega að finna leið er gæti tryggt að 1.100 smábátar um land allt sem hafa átt ómetanlegan þátt í því að tryggja vinnu víða um land, losni undan þessari kvöð sem var á þá sett með lögunum frá árinu 1990, sem fyrrnefndir flokkar stóðu að og samþykktu og bera pólitíska ábyrgð á. Það er því nauðsynlegt að breyta gildandi lögum um fiskveiðistjórnun og því vænti ég þess að tryggt verði að krókaleyfi verði áfram við lýði þó að öllum sé það ljóst nú að á því verði gerðar einhverjar breytingar frá því sem nú er. Sömu sögu er að segja um línutvöföldunina. Það kerfi hefur reynst vel. Það hefur tryggt vinnu yfir háskammdegið þegar erfiðast hefur verið að sækja. Þess vegna þarf að búa svo um hnútana að það fyrirkomulag ríki áfram og verði hér eftir sem hingað til undirstaða atvinnusköpunar víða og í ýmsum hlutum landsins. Það eru orð að sönnu að fátt sé okkur nauðsynlegra nú en einmitt það að stefnan í sjávarútvegsmálum sé skýr og fyrirtækjunum sem í greininni starfa hagfelld. Stórminnkaður afli allt frá árinu 1987 og skelfileg lækkun afurða okkar hefur valdið miklum hremmingum í íslenskum sjávarútvegi. Í því sambandi vil ég nefna að í fyrra hafði sjávarútvegur á Vestfjörðum þremur milljörðum kr. minni tekjur en á árinu 1988 vegna áhrifa frá minni aflaheimildum. Þá eru ótalin áhrifin frá þeirri aflaminnkun sem enn hefur orðið á þessu ári svo að ekki sé nú talað um lækkun afurðaverðsins. Við þessu þarf að sjálfsögðu að bregðast með almennum hætti sem tryggir rekstrargrundvöll sjávarútvegsins. Það ástand getum við einfaldlega ekki liðið lengur er gerir það að verkum að stór og öflug sveitarfélög og fyrirtæki þeirra nýti sér stöðu sína til þess að yfirbjóða skip og aflaheimildir þeirra er lakast standa. Það getur aldrei orðið ásættanlegt að sveitarsjóðir og fyrirtæki þeirra verði ráðandi um þróun íslensks sjávarútvegs. Það hefur aldrei staðið til og má aldrei verða. Slíkt væri enda skrumskæling á allri atvinnustefnu og andstætt þeim viðhorfum sem nú eru uppi í núv. ríkisstjórn um mótun atvinnulífsins í landinu. Við skulum ekki á hinn bóginn ímynda okkur það að það sé auðvelt að feta sig út úr þeim erfiðleikum sem sjávarútvegurinn hefur ratað í. Vandinn sem við er að glíma er gamall og hann er uppsafnaður. Árum saman bjó sjávarútvegurinn við rangt skráð gengi og slæman rekstrargrundvöll. Það eru ekki síst þau gömlu vandamál sem nú eru að hitta okkur fyrir þegar ytri aðstæður fara versnandi og tekjurnar lækkandi. En það breytir engu um það að undan því verkefni að tryggja að nýju stöðu sjávarútvegsins verður ekki vikist. Við þessar aðstæður þarf nauðsynlega að skapa greininni nýtt svigrúm, ekki með aukinni skattheimtu í alls konar formi sem sumum er svo tamt að tala um og krefjast og m.a. birtist mjög glögglega í frumvarpsfylgiskjali Alþb. sem hér hefur verið gert að umræðuefni, heldur með því gagnstæða að létta skuldabyrði greinarinnar nú þegar tekjurnar eru í lágmarki. Þannig mundum við líka um leið blása nýjum lífsanda í allt atvinnulífð í landinu sem á allt undir því að sjávarútvegurinn geti starfað af þrótti og orku. Með þeim hætti einum getum við dregið úr þeim miklu erfiðleikum sem undirstöðuatvinnugrein okkar er nú stödd í og um leið eflt atvinnustarfsemi og dregið úr atvinnuleysinu í landinu.

Virðulegi forseti. Í tillögum þingmanna Alþb. sem er tilefni þessarar útvarps- og sjónvarpsumræðu er lagt til að sjútvn. Alþingis móti sjávarútvegsstefnu og frv. til laga um stjórn fiskveiða er lagt sem meðgjöf með þessari tillögu. Það er í sjálfu sér ekkert undarlegt að fram komi tillaga um að taka þessi mál úr höndum ríkisstjórnarinnar svo fádæma klúðursleg sem vinnubrögð stjórnarflokkanna eru við það lögbundna verkefni að endurskoða lögin um stjórn fiskveiða sem samþykkt voru hér á Alþingi árið 1990. Annað mál er það hvort Alþingi á að vera að draga ríkisstjórnina að landi með þessum hætti. Stjórnarandstöðunni var að sjálfsögðu haldið utan við þessa endurskoðun eins og annað og lögbundið samráð við sjútvn. Alþingis var aðeins til málamynda. Þegar tvíhöfða nefndin var loksins búin að berja saman tillögur hefur kynning hennar á þeim vakið upp enn meiri deilur um fiskveiðimál í þjóðfélaginu en áður. Sjútvrh. er í felum þegar þessar tillögur eru kynntar vegna ósamkomulags í stjórnarflokkunum og sendi sína fulltrúa út um allt land til þess að kynna tillögurnar án þess að sjást þar nokkurn tíma sjálfur. Þingflokkar stjórnarflokkanna og þingmenn þeirra rembdust svo eins og rjúpan við staurinn í gærkvöldi að koma sér saman um frv. byggt á tillögum nefndarinnar, voru hér fram á nótt og hrukku svo sinn í hvora áttina eins og fiðurfénaður og allt er óljóst um niðurstöðu enn þá í því máli. Það verður nú samt enn að reikna með því að ríkisstjórnin og sjútvrh. hafi það að lokum af að leggja fram frv. um sjávarútvegsstefnu og það frv. komist einhvern tíma til sjútvn. Ég hef þá trú enn þá þó að það sé auðvitað ekkert víst. Auðvitað ber þeim skylda til þess sem ábyrgðarmönnum sjávarútvegs í landinu. Hins vegar upplýsti hv. 17. þm. Reykv. við þessa umræðu áðan að það sé bullandi ágreiningur í stjórnarflokkunum um þessi mál og segir: Það er ekki ég, það eru miklu fleiri. Það eru bæði fleiri þingmenn í Alþfl. og fleiri þingmenn í Sjálfstfl. sem eru að hlaupa út undan sér í málinu. Undirbúningsvinna tvíhöfða nefndarinnar var unnin í þröngum hópi og skýrsla hennar er að hluta samandreginn fróðleikur um þróun sjávarútvegsmála síðustu ára sem er góðra gjalda vert að hafa á einum stað. En það er algerlega eftir að skapa sátt í þjóðfélaginu um þessar tillögur eftir því sem hægt er að gera slíkt. Sjútvn. hlýtur því að fá þetta mál til meðferðar og sjútvn. á mikið verk fyrir höndum í mótun sjávarútvegsstefnu ef hún fær einhvern tíma stjfrv. um það efni inn á sitt borð. Og hún hlýtur að kalla til alla þá aðila sem nefndir eru til samstarfs í tillögum alþýðubandalagsþingmannanna. Það er hins vegar við geigvænlega erfiðleika að stríða í sjávarútvegi eins og hefur komið fram í þessari umræðu. Sjávarútvegurinn skapar þjóðinni um það bil 75% af útflutningstekjunum eins og allir vita. Þar eru önnur vandamál ofar á blaði en fiskveiðistefnan. Sú sjávarútvegsstefna sem samþykkt var í tíð fyrri ríkisstjórnar og Halldór Ásgrímsson, þáv. sjútvrh., hafði forustu um að móta byggðist á málamiðlun og samkomulagi í þjóðfélaginu á þeim tíma svo sem unnt er að ná um slík stórmál þar sem svo miklir hagsmunir skarast. Engar tillögur hafa komið fram sem fremur er útlit á að náist eining um meðal þjóðarinnar. Þar með er ekki sagt að það megi engu breyta í þessari stefnu. Auðvitað þarf að endurskoða hana í samræmi við þá tíma sem við lifum á núna. Lögin um sjávarútvegsstefnuna eru ótímabundin utan ákvæðið um krókaleyfisbátana og óvissan í sjávarútveginum er vegna þeirrar umræðu sem verið hefur í stjórnarflokkunum um að rífa þessa stefnu upp í grundvallaratriðum, leggja á auðlindaskatt og rífa upp önnur atriði. Það er engin eining um þetta mál í Sjálfstfl., það vita allir. Og það vita allir um áform Alþfl. að leggja á auðlindaskatt í sjávarútvegi. Þessar deilur um málið í stjórnarflokkunum auka enn á óvissuna og þau frumvarpsdrög sem Alþb. er nú að veifa gera það því miður einnig. Þau gera efnislega ráð fyrir víðtæku framsali valds til ráðherra um stjórnun fiskveiða með reglugerðum sem eru sull í lagasetningu. Framsóknarmenn eru andvígir slíku valdaframsali og telja að reglur sem settar eru um fiskveiðistjórnun verði að vera skýrar og bundnar í löggjöf. Annað leiði til upplausnar og óvissu sem valdi atvinnugreininni stórskaða. Vandamál dagsins í sjávarútvegi felast ekki í fiskveiðistefnunni fyrst og fremst. Þau felast fyrst og fremst í því að það vantar rekstrargrundvöll undir þessa atvinnugrein og þess sjást engin merki að stjórnvöld hyggist grípa til aðgerða. Opinberar tölur Þjóðhagsstofnunar um afkomu botnfiskveiða og vinnslu í lok marsmánaðar greina frá því að hallinn sé þá að meðaltali 8,3% í þessum greinum. Meðaltalsverðlækkun á afurðum í febrúar er 6,8% frá meðalverðlagi árið 1992. Nú í lok apríl hefur enn sigið á ógæfuhliðina í þessum efnum. Það eru horfur á því að enn verði að skerða heildaraflann í þorski. Afkomutölur fyrirtækja í sjávarútvegi eru að birtast þessa dagana. Þær sýna geigvænlegan hallarekstur upp á milljarða kr. Gildir þá einu hvort um er að ræða fyrirtæki sem hafa gengið í gegnum sameiningu við önnur sjávarútvegsfyrirtæki, fjárhagslega endurskipulagningu eða þau sem hingað til hafa verið talin standa á traustum fótum. Útgreiðsla úr Verðjöfnunarsjóði nam á síðasta ári 2,4 milljörðum kr. eins og hér hefur komið fram. Sjóðurinn er nú galtómur og þessi útgreiðsla verður ekki endurtekin. Þetta var einn af þeim sjóðum sem til var frá tíma fyrri ríkisstjórnarinnar og hv. stjórnarliðar kalla sukksjóði. Horfurnar eru þess vegna enn þá dekkri á þessu ári. Um þessar horfur ætti þessi sjónvarpsumræða að snúast. Þetta eru mál dagsins í dag. Það eykur ekki bjartsýni á þessum dimmu dögum í rekstri sjávarútvegsfyrirtækja að ríkisstjórnarflokkarnir skuli ekki einu sinni koma sér saman um að leggja fram frv. hvað þá meira um nauðsynlegar breytingar á fiskveiðistefnunni, hvað þá aðgerðir í aðsteðjandi vanda. Núverandi stjórnarflokkar lögðu upp með það í veganesti að atvinnulífið í landinu ætti að bjarga sér án afskipta stjórnvalda. Þessi trúarbrögð virðast enn vera við lýði. Íslenskur sjávarútvegur er sveiflukennd atvinnugrein og allt of stór þáttur í okkar þjóðarbúskap til þess að ríkisstjórn á hverjum tíma geti verð stikkfrí af erfiðleikum hans. Hvernig hyggst ríkisstjórnin taka á þeim vanda sem nú er uppi? Á að fara niðurfærsluleið? Á að breyta skráningu gengis? Á að fara leið skuldbreytinga eða fjárhagslegra endurskipulagninga eða á ekkert að hafast að? Á ekkert að gera og fara gjaldþrotaleiðina sem mun setja þjóðfélagið á annan endann? Ríkisstjórninni ber skylda til og forsrh. sérstaklega og sjútvrh. í hennar umboði að gera grein fyrir fyrirætlunum sínum í þessum efnum hér á Alþingi. Það hefur ekkert slíkt komið fram núna við þessa umræðu. Stundum heyrist sú staðhæfing og það hefur bryddað á því hér að Framsfl. muni vera bjarghringur fyrir sundrað stjórnarlið, þennan fiðurfénað, til þess að koma á breytingum á grunni núverandi fiskveiðilöggjafar og skýrslu tvíhöfða nefndarinnar. Það hefur ekkert verið leitað til framsóknarmanna um endurskoðun laganna. Og þeir stjórnarliðar sem vilja hlaupa út og suður í þessum alvarlegu málum geta ekki reiknað með því að Framsfl. dragi ríkisstjórnina að landi. Stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar bera ábyrgð á henni allir sem einn og þeir verða að gera sér grein fyrir þessari ábyrgð og geta ekki skotið henni til annarra, hvorki Framsfl. né annarra flokka. Framsóknarmenn munu sem áður hér á Alþingi fjalla málefnalega um það frv. um sjávarútvegsstefnu sem fram kann að koma frá hendi sjútvrh. ef honum tekst einhvern tíma að smala sínu liði saman. En hins vegar fannst mér nú hv. 17. þm. Reykv. vera að biðjast vægðar áðan og vilja koma heim aftur og lofa að vera þægur því að hann segir og lýsir því yfir hér að erfiðleikarnir séu ekki ríkisstjórninni að kenna því að ríkisstjórnin hafi stundað skynsamlega fjármálastjórn. Hún hafi fellt niður mikla skatta af sjávarútveginum. Já, sér er nú hvert afrekið. En hann gleymdi að geta þess að ríkisstjórnin hefur líka verið dugleg að leggja skatta á sjávarútveginn á móti því sem hún hefur fellt niður. Framsfl. hefur lagt fram stefnu í sjávarútvegsmálum og hún liggur fyrir. Og tillögur hefur hann líka lagt fram um úrræði og aðgerðir í efnahagsmálum. Framsóknarmenn hafna leið aðgerðaleysis og gjaldþrota. Framsfl. vill leita eftir lausn á vanda smábátaútgerðar og ná um það sátt eftir því sem hægt er. Lenging lána, fjárhagsleg endurskipulagning og niðurfærsla kostnaðar er nauðsynleg ef halda á gengi stöðugu. Hver mánuðurinn sem líður í athafna- og úrræðaleysi leiðir þjóðina fram á barm hengiflugsins. Kjarasamningar nást ekki. Sjávarútvegurinn er í uppnámi og ekki tekst að koma fram endurskoðun fiskveiðistefnu sem hvílir þó á traustum grunni. Ríkisstjórn sem hefur ekki forustu um að leiða neitt stórmál til lykta, stórmál eins og ég hef nefnt hér á undan, er ekki fær um að stjórna landinu. Slík ríkisstjórn á að fara frá sem fyrst. Hún á, eins og segir á sjómannamáli, að taka pokann sinn sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Umræður um stjórn fiskveiða er mál sem skipta þjóðina miklu máli. Þessa dagana eru þessi mál hvarvetna rædd, ekki aðeins í bátunum og á bryggjunum heldur víðast hvar á öðrum vinnustöðum og heimilum. Í því árferði sem við búum við hafa fleiri og fleiri gert sér grein fyrir því að afkoma íslensku þjóðarinnar byggist á fiskveiðum og fiskvinnslu. Mestallt annað er yfirbygging eða tilkomið vegna þeirrar auðlindar sem býr í hafinu umhverfis landið. Það væri rangt að segja að mikil eining ríki um stjórnun fiskveiða. Afstaða manna greinist eftir byggðarlögum, landshlutum og einnig eftir því hvar menn eru í skiprúmi. Það er afar ólíklegt að togaramaður og trillukarl hafi sömu skoðanir á skiptingu auðlindarinnar og svo má lengi telja. Það er vissulega ill nauðsyn að takmarka aðgang að auðlindinni. Við gerum það vegna þess að löngu er ljóst að ofveiði verður til þess að útrýma fiskinum, eyðileggja framtíð þjóðarinnar. Mér er það minnisstætt að í sumar var ég á fundi með þingmanni frá Nýfundnalandi. Það var einmitt daginn sem það var tilkynnt að ríkisstjórn Kanada hefði ákveðið að banna þorskveiðar næstu tvö árin. Þá sagði þingmaðurinn: Okkur hefði verið nær að fara sömu leið og þið Íslendingar að taka upp stjórnun fiskveiða. Við hunsuðum alltaf fiskifræðingana en þið takið mark á þeim. Nú fer atvinnuleysið upp í 40--50% í mínu kjördæmi. Auðvitað var það rétt ákvörðun að takmarka fiskveiðarnar. Það er hins vegar mjög umdeilt hvernig stjórnun þeirra hefur tekist. Þeir eru býsna margir sem fullyrða að meginmarkmiðunum hafi ekki tekist að ná fram. Flotinn hefur þrátt fyrir háleit markmið stækkað og þrátt fyrir takmörkun hefur hrygningarstofninn sífellt minnkað. Nú erum við vissulega við hættumörk og sér þess víða stað. Það er skammt síðan við töldum eðlilegt að fiska um 400 þús. tonn af þorski en nú er leyft að fiska einungis rúmlega 200 þús. tonn eða um helmingi minna. Afleiðingarnar hafa birst í atvinnuleysi og erfiðleikum byggðanna vítt og breitt um landið. Það sem þó er alvarlegast er að öll yfirbygging þjóðarinnar, þjónusta og eyðsla, er enn miðuð við þá blekkingu að 400 þús. tonn af þorski séu til skiptanna. Hvað eftir annað hefur lögum um stjórn fiskveiða verið breytt. Við jafnaðarmenn höfum ávallt haldið því fram að þjóðin öll ætti auðlindina. Hvað eftir annað bárum við fram tillögu hér á Alþingi um að það verði viðurkennt í 1. gr. laganna. Sú tillaga var jafnan felld. Að því kom þó að tillagan var loks samþykkt. Nú viðurkenna allir eða flestir að þjóðin eigi auðlindina. Það vefst hins vegar mjög fyrir mönnum hvernig það skuli útfært. Við í Alþfl. gerum okkur auðvitað ljóst að það eru sjómenn og útgerðarmenn sem sækja fiskinn. Við erum hins vegar þeirrar skoðunar að þeir verði að sætta sig við þær reglur sem þjóðin, eigandi fiskimiðanna, setur. Sú till. til þál. sem hér liggur fyrir fjallar um að skipa nefnd til að semja tillögur. Ég tel enn eina nefndarskipunina óþarfa og ég tel það ekki til bóta að láta hagsmunaaðila ráða öllu um gerð nýrra tillagna. Staðreyndin er sú að þau lög sem nú gilda og menn eru svo ósáttir við eru byggð á samkomulagi svonefndra hagsmunaaðila. Í raun hafa fyrri nefndir verið skipaðar hagsmunaaðilum og haga störfum sínum á þann veg að þær hafa undirbúið og samið lagatexta. Síðan hafa alþingismenn líkt og atkvæðavélar afgreitt þessar hugsmíðar eins og á færibandi. Alþingi á að hafa burði til þess að axla fulla ábyrgð en leita eftir samráði og taka tillit til gagnrýni telji menn það skynsamlegra. Nú er við ræðum stjórnun fiskveiða eru aðstæður allar aðrar en áður. Nú eru þúsundir manna atvinnulausir og afleiðingar þess fyrir heimilin eru skelfilegar. Við þessar aðstæður þarf að gæta þess að fiskveiðistefnan lúti því markmiði að færa sem flestum vinnufúsum höndum störf. Það þarf að meta það mjög kaldrifjað á hvern hátt því markmiði megi ná. Við þurfum vissulega að tryggja hámarksarðsemi þess fisks sem veiddur er. Við mat á því verður að skoða hve mikils virði það er fyrir þjóðfélagið að atvinnuleysi minnki eða hverfi. Á því samdráttarskeiði sem nú hefur varað í nokkur ár hefur vissulega margt verið reynt til hagræðingar. Sjálfsagt hefur margt heppnast, en það er líka oft erfitt að sjá hvort nokkuð hefur áunnist. Það er t.d. umhugsunarefni hverju sameining útgerðarfyrirtækja hefur skilað. Ársreikningar 16 stærstu útgerðarfyrirtækja landsins voru í fréttunum um daginn. Þar kom fram að tap þessara fyrirtækja sem flest hafa gengið í gegnum sameiningu er 1,5 milljarðar kr. Ekkert bendir til að sameining sé endilega rétta leiðin. Grunar mig að oft sé brugðið á það ráð að sameina tvö eða fleiri dauðvona fyrirtæki sameiningarinnar vegna. Líklegt er að örvæntingin sem grípur um sig þegar örðugleikar steðja að verði oft til þess að rangar ákvarðanir eru teknar. Spyrja má hvort nokkur viti til þess að tvö lík fæði af sér lifandi afkvæmi. Helsti vaxtarbroddurinn í sjávarútvegi síðustu ára hefur verið stofnun fiskmarkaða. Ekki er vafi á því að þar var rétt að verki staðið. Fyrst var byrjað hér á suðvesturhorninu og leiddi það af sér að fiski var ekið um landið þvert og endilangt í því skyni að koma honum á markað. Úrelt verðlagningarkerfi sem var sjómönnum mjög fjandsamlegt átti stærstan hlut að þeirri þróun. Með þróun fiskmarkaðanna hefur það sýnt sig að fjarskiptamarkaðir eru byggðavænir og nægir að nefna að þegar stofnaðir voru fiskmarkaðir úti á landi drógust fiskmarkaðarnir hér syðra aftur úr. Með tilkomu fjarskiptamarkaða um land allt hefur verið sýnt fram á að þar sem fiski er landað og sími og rafmagnið til staðar, er hægt að selja fisk án þess að keyra hann til Reykjavíkur eða sigla honum til Cuxhaven. Ekki er vafi á því að ef þessi tækni er notuð verður hægt að flytja þau atvinnutækifæri sem flust hafa úr landi hingað heim til Íslands aftur. Þegar kvótakerfið var sett á má segja að 80% kvótaúthlutunar hafi verið í eigu fiskvinnslunnar. Nú í dag má segja að 80% fiskvinnslunnar séu í eigu útgerðarinnar. Hvers vegna ekki að skilja á milli veiða og vinnslu? Við skulum selja það á fiskmörkuðum sem kemur úr auðlindinni og þá mun koma í ljós hvaða fiskvinnslufyrirtæki eru hæf og hvaða útgerðir eru hæfar. Þá gerist það mjög fljótt að við þurfum ekki að hafa áhyggjur af þróunarsjóði. Við þær aðstæður sem við búum í dag er þróunarsjóður nauðsynlegt skref en aðskilnaður veiða og vinnslu mun leiða af sér nýtt og betra skeið öllum til góða. Þá verður engin fiskvinnsla til staðar í landinu sem ekki hefur ástæðu til að græða á vinnslunni. Þá verður engin útgerð rekin sem ekki stendur sig. Óarðbærar útgerðir munu detta út. Við slíkar aðstæður mun úrelding ganga mun hraðar fyrir sig og á skynsamlegri hátt en nú tíðkast. Ástæða er til að geta þess að ég geri athugasemdir við það að hægt verði að færa aflakvóta yfir á fiskvinnsluhús og bendi í því sambandi á að slíkt getur verið mjög varasamt með tilliti til hagsmuna sjómanna sem gætu þurft að sæta afarkostum svokallaðra eigenda í landi. Ég tel að það sé forgangsmál að efla fjarskiptamarkaðinn í landinu og aðskilja veiðar og vinnslu. Sennilega hefur aldrei verið betra tækifæri til þess en einmitt nú. Við þurfum að spyrja okkur margra spurninga áður en við ljúkum lagasetningu um stjórnun fiskveiða. Spyrja má: Hvernig gengur frystitogari sem kostar 1,5 milljarða kr.? Líklegt er að hann þurfi með allri sinni fjárfestingu 15 tonn á dag með 20--30 manna starfsliði á meðan einfaldri fiskvinnslu með sama starfsliði nægir 10 tonn á dag til að hafa sæmilega eða góða afkomu Og spyrja má: Hvers vegna er stærstu skipunum ekki meira beint í utankvótategundir á djúpslóð eða til fjarlægra miða í stað þess að skarka á sama stað og litlu bátarnir? Og líka má velta því fyrir sér hvort kvótakerfið hefði ekki heppnast betur hefði þess verið gætt að taka tillit til þess veiðimunsturs sem var þegar kvótinn var lögleiddur í upphafi, þ.e. í hvaða veiðarfæri og á hvaða svæði hann var veiddur. Ef togara vantaði kvóta átti hann ekki að hafa aðeins rétt til að kaupa togarakvóta, bátur kaupa af bát innan síns stærðarflokks o.s.frv. Ég fullyrði að íslenskur sjávarútvegur á framtíð fyrir sér. Ef við berum gæfu til að gæta hófs og leita allra leiða til að fá hámarksafrakstur af fiskinum. Evrópska efnahagssvæðið mun með þeim tollalækkunum sem því fylgja hjálpa mikið til. Enn legg ég áherslu á það að höfuðverkefni stjórnmálamanna í dag er að leita allra hugsanlegra leiða til að útrýma atvinnuleysinu. Ef rétt er á haldið gæti ný lagasetning um stjórnun fiskveiða átt þátt í að auka atvinnuna. Við erum nú að ræða eitt viðkvæmasta mál sem fyrir Alþingi hefur komið á þessum vetri. Við höfum það verkefni að samræma þær fjölmörgu skoðanir sem uppi eru um fiskveiðimálin. Stjórnmál eru hópvinna og því er líklegt að margur verði að láta nokkuð af sinni meiningu til að unnt verði að ná ásættanlegri lagasetningu til heilla fyrir þjóðina. Í bók Laxness var Salka Valka eitt sinn ásökuð fyrir að hafa skipt um skoðun. Þá svaraði Salka Valka: Hef ég kannski ekki leyfi til að vera skynsamari en í fyrra? Líklegt er að margur þurfi að lagasetningu lokinni að svara líkt og Salka Valka þegar að henni var vegið. Fjöregg þjóðarinnar, auðlindir hafsins, verðum við að verja og vernda. Það verðum við að gera á réttlátan hátt og skapa sem mestan frið þjóðarheildinni til hagsbóta.

Virðulegi forseti. Umræðan í dag hefur snúist um grundvallaratriði í fiskveiðistjórnun. Fiskveiðistjórnun felst þremur meginspurningum: 1. Hvað er til skiptanna? Það er bæði spurning um magn og möguleika til nýtingar án þess að skerða höfuðstólinn. 2. Hvernig verður því réttlátlega skipt og milli hverra? 3. Hvernig má auka það sem er til skiptanna, magnið og verðmætið? Þegar fram í sækir mun seinasta spurningin sennilega reynast okkur mikilvægust. Það kostar óhjákvæmilega peninga að finna ný fiskimið, vannýtta stofna, læra að nýta þá og markaðssetja, einnig að setja á laggirnar fiskeldi á traustum grunni. En við megum ekki spara þau útgjöld vegna þess að það getur reynst dýr sparnaður þegar fram í sækir. Ég vek athygli á þeirri öfugþróun að skera niður um helming, úr 20 millj. í 10, það fé sem varið hefur verið til nýsköpunar- og tilraunaverkefna í sjávarútvegi á vegum sjútvrn. Þar var skorið þar sem síst skyldi og á þessu bera núverandi stjórnvöld ein ábyrgð og það er ekki góður vitnisburður um heilindi stjórnarliða þegar þeir tala um eflingu rannsókna. Ég vildi í upphafi máls míns geta þess því þótt í dag ræðum við fremur fyrri tvær spurningarnar má sú þriðja, framtíðarmöguleikarnir, ekki gleymast. Sambúð okkar Íslendinga við fiskstofnana umhverfis landið er spurning um líf og dauða byggðar hér á landi. Skynsamleg nýting gjöfulla fiskimiða er forsenda þess að við höfum búið hér í 1100 ár. Í stórum dráttum má segja að fiskurinn í sjónum hafi dugað okkur mætavel fram til þessa, en þó gerði misjafnt árferði og dyntóttir fiskstofnar formæðrum okkar og feðrum skráveifu annað slagið. Sumt í sambúð okkar við fiskimiðin hefur ekki breyst. Við ráðum vissulega yfir öflugri tækjum en nokkru sinni fyrr til að sækja fiskinn, en á móti kemur að fyrr á tímum var fiskur sóttur í meira mæli á grunnslóð, bæði með íslenskum og erlendum fleytum. Fyrr og nú þurfti því á þekkingu að halda á þoli miðanna og hegðun fiskstofnanna. Þar á ég bæði við þekkingu byggða á vísindalegum gögnum og reynslu sjómanna. Við þurfum enn að reiða okkur á rysjótt veðurfar, ekki síst smæstu fleyturnar. En annað hefur breyst verulega og er hluti vandans nú. Fólki hefur fjölgað hér á landi, kröfur þess til arðsemi fiskimiðanna eru meiri nú en áður, flotinn hefur stækkað og veiðarfæri hafa aldrei verið öflugri. Við þessu höfum við orðið að bregðast og að sumu leyti hefur okkur lánast það en að öðru leyti ekki. Útfærsla landhelginnar gaf okkur stundargrið en nú blasa við okkur staðreyndir um geigvænlegan aflasamdrátt og við honum verður að bregðast. Þá reynir á að það sé gert af skynsemi og af réttlæti. Aflamark var upphaflega sett til að takmarka sóknina í sameignlega auðlind okkar og ég get ekki bent á betri leið til þess en ég legg ríka áherslu á það að það er ekki nóg að setja heildaraflahámark. Það skiptir líka meginmáli að stýra því hvert þessi fiskur er sóttur og vernda bæði hrygningarstöðvar og uppvaxtarsvæði. Það verður ekki gert nema með lokunum ákveðinna svæða. Skilningur fer nú vaxandi á því að þetta verði að gerast samhliða. Við þurfum að hafa ákveðna stærð hrygningarstofns til að geta vænst uppbyggingar. Um það hafa margir vitnað, bæði innlendar og erlendar hafrannsóknir m.a. Skemmst er að minnast viðvarana Englendingsins Pope hér í fyrra sem ítrekaði að á meðan þorskstofninn væri of lítill væri hætta á hruni og þetta getum við ekki hunsað. Ég tel því ekki nóg að það sé einungis heildaraflatakmarkanir sem stýra veiðunum, heldur verður að nota það samhliða að takmarka dagafjölda báta og skipa og takmarka leyfi á einstök veiðarfæri og heildaraflatakmarkanir. Hins vegar má nýta sóknarstýringu fyrir einstaka flokka útgerðar, svo sem smæstu smábáta með góðum árangri því veðurlagið eitt og sér stýrir mjög þeim veiðum. Ég bendi líka á að sá afli sem smábátar draga á land fæst með hlutfallslega litlum tilkostnaði og að því leyti eru smábátaveiðar vistvænni en aðrar veiðar. Nýting aflans er yfirleitt góð og smábátaveiðar skapa fleiri störf með minni tilkostnaði en aðrar veiðar. Þetta ber að hafa í huga svo og hvaða veiðar auka á sóun svo sem þegar afla er hent vegna þess að stærð fisks passar ekki í vélarnar á frystitogurunum. Hins vegar má kerfið ekki ýta undir að fiski sé hent af öðrum ástæðum, svo sem ef eitt tog af smáfiski slæðist með eða einhverjar tegundir sem ekki passa í kvótann það sinnið. Við verðum því að muna að það er ekki bara það að leyfa smábátum að vera með krókaleyfi sem skiptir máli, heldur líka hvers vegna við viljum það. Og ég styð það að smábátar fái að hafa krókaleyfi sitt í friði. Ég tel að rökin fyrir því séu óyggjandi. Ég vil því taka það fram að með þessum fyrirvörum er aflamark nýtilegt en þó því aðeins að það sé notað til þess að deila hinni takmörkuðu auðlind sem til skiptanna er sem réttlátast. Við kvennalistakonur teljum eðlilegast að miða við það að úthluta kvótum til byggða, þ.e. til þeirra landsvæða þar sem fólkið lifir á útgerð og fiskvinnslu og þau eru mörg. Kvóti á ekki að vera séreign sem fer beint til eigenda skipa eða fiskvinnslustöðva til frjálsrar ráðstöfunar sem getur þess vegna verið alveg úr takti við hagsmuni byggðarlaganna. Og mér finnst það hrein öfugmæli að halda því fram að það komi fiskvinnslufólki eða sjómönnum sérstaklega til góða ef eigendur vinnsluvinnustaðanna geta ráðskast að vild með kvóta seldan úr byggðarlagi eða selt skip í annan landsfjórðung eins og maður hefur heyrt. Þar ræður því miður ekki greiðasemi við fólkið í landinu heldur beinharðir viðskiptahagsmunir tiltölulega fárra manna og það er alveg undir hælinn lagt hvort þeir hagsmunir fara saman við hagsmuni heildarinnar. Allt er þetta gert í nafni hagræðingar. Mér er fyrirmunað að skilja þá hagfræði sem gengur út frá því að hægt sé að líta á eina atvinnugrein einangraða og án tengsla við annað líf í landinu. Það hefur skýrt komið fram í sjútvn. og í skýrslu tvíhöfða nefndar að þar er einungis gengið út frá þeirri hugsun að reka útgerð og fiskvinnslu sem hagkvæmast án þess að taka inn aðrar stærðir, svo sem verndun fiskstofna og byggðasjónarmið. Í inngangi skýrslunnar er þetta einfaldlega orðað: Hagkvæmni er sá rauði þráður sem gengur í gegnum þessa tillögugerð. Ég spyr: Er hægt að einangra meinta hagkvæmni við eina atvinnugrein þótt stór sé, án þess að taka tillit til annars? Mér sýnist að því sé slegið föstu að fyllsta hagkvæmni náist með því að leyfa kvótanum að valsa milli byggðarlaga eftir þeim lögmálum einum hvernig ástandið er í seðlaveskjum íbúanna á hverjum stað. Ég minni á að það eru ekki nema þrjú ár síðan út kom hjá Byggðastofnun skýrsla um kostnað þéttbýlismyndunar. Í niðurstöðum hennar kom fram að áframhaldandi vöxtur þéttbýlis hér á suðvesturhorninu á kostnað landsbyggðarinnar hefði meiri útgjöld í för með sér en ábata. Neikvæðust var útkoman fyrir sveitarfélög, bæði þau sem flutt var frá og til en einnig fyrir ríkið. Það gat brugðið til beggja vona varðandi fyrirtæki og varðandi fólkið sjálft var það aldrei jákvætt, í mesta lagi skaðlaust. Það er ekki hægt að segja að kvótabraskið sé hagkvæmt og horfa fram hjá staðreyndum af þessu tagi og mannlegi þátturinn má ekki gleymast, líðan fólks, óskir þess og rætur. Er það hagkvæmni sem felst í því að kippa grundvellinum undan atvinnulífi heilla byggðarlaga í nafni hagræðingar sem ræður ferð? Mig langar að vitna í blaðagrein frá því í nóvember eftir Jón nokkurn Þórðarson en hann er að gagnrýna það ástand sem skapast þegar ákveðin byggðarlög missa forræði yfir þeim fiski sem þau áður höfðu til ráðstöfunar, með leyfi forseta: ,,Við skulum flýja héðan, hér er ómögulegt að vera. Yfirgefum allt, skip, jarðir, skuldir. Það er allt betra en að vera hér.`` Þessi og þvílík ummæli segir Jón því miður hafa við mikil rök að styðjast því þegar eins og áður er að vikið, aðalatvinnuvegur héraðsbúa er með öllu eyðilagður, þá sé eigi að undra að mönnum hrjósi hugur við að hafa þar langa bólfestu. Og síðar í greininni segir Jón um hver eigi að axla ábyrgðina: ,,Það er sannast að segja að hér er um alvarlegt mál að ræða og góð ráð dýr eftir því sem á stendur. Í þessu máli er svo mikið í hættu að bæði þing og stjórn landsins verða að skerast í leikinn eigi vel að fara.`` Og það vefst ekki fyrir Jóni að sjá tengsl milli lífs og dauða byggðar, verslunar og sjávarútvegs. ,,Hvernig svona skipuð byggðarlög muni bera sig þarf eigi að spá neinu um. Framtíðin mun bráðlega leiða það í ljós. Hér er þó eigi allt talið sem héraðsbúum með þessu ólagi getur orðið til niðurdreps. Allir játa að góð og framkvæmdasöm verslun styðji velmegun hvers byggðarlags, en hvernig geta menn hugsað sér hagfellda verslun við Faxaflóa, þegar svo er komið að héraðsbúar eru sviptir aðalatvinnu sinni, fiskveiðum?`` Eins og heyra má á orðfæri og síðustu tilvitnuninni er ekki um glænýjan texta að ræða. Hann var að sönnu skrifaður í nóvember en árið var 1896 og staðurinn Hlið á Álftanesi. Ég bið menn að velta því fyrir sér að einu sinni átti byggð undir högg að sækja hér við Faxaflóa og þá forðuðu menn sér í austur og vestur í leit að betri lífskjörum. Stjórnvaldsaðgerðir skipta máli og við getum velt því fyrir okkur hvaða staður er útkjálkaslóð, hvenær Faxaflóinn var útkjálkaslóð.

Virðulegur forseti. Sú tillaga sem hér eru greidd atkvæði um felur í sér að tengja Ísland inn í hernaðarsamstarf Evrópubandalagsríkja. Hér er verið að stíga mjög alvarlegt skref til viðbótar við þá aðild að hernaðarbandalagi sem Ísland hefur verið flækt í síðan 1949. Vestur-Evrópusambandið felur í sér að Evrópubandalagsríkin sem eiga hlut að því áskilja sér rétt til hernaðaraðgerða utan við svæði viðkomandi ríkja. Með aukaaðild að þessu hernaðarbandalagi getur Ísland flækst inn í, þótt með óbeinum hætti sé, hernaðarátök sem við höfum engin áhrif á hvernig hagað verður. Vestur-Evrópusambandið áskilur sér nú þegar að beita kjarnorkuvopnum með sama hætti og Atlantshafsbandalagið gerir enn í dag. Alþb. er andvígt aðild Íslands að hernaðarbandalögum. Við erum andvíg því að tengja Ísland við Evrópubandalagið og ekki síst með þeim hætti sem hér er gerð tillaga um. Ég segi nei.

Virðulegur forseti. Sú tillaga sem hér liggur fyrir um aukaaðild Íslands að Vestur-Evrópusambandinu byggir á úreltri skilgreiningu á öryggishagsmunum Íslendinga. Kalda stríðinu er nú lokið og óvinaímyndir þess að engu orðnar og þar af leiðandi þjónar það ekki tilgangi og hefur raunar aldrei gert fyrir Ísland að vera aðili að hernaðarbandalagi. Sem vopnlaus þjóð eiga Íslendingar að ástunda friðsamleg samskipti við aðrar þjóðir og þá fyrst og fremst á vettvangi Sameinuðu þjóðanna. Kvennalistinn hefur mótað þessa stefnu og hún kom skýrt fram á síðasta landsfundi Kvennalistans. Ég segi því nei.

Frú forseti. Hér er um að ræða smávægilega breytingu á lögræðislögum sem felur það í sér að unnt er að beita tímabundinni lögræðissviptingu sem í reynd er þá léttari í framkvæmd en lögin eru í dag þar sem ávallt er um ótímabundna lögræðissviptingu að ræða. Jafnframt er gert ráð fyrir því að í undantekningartilvikum verði unnt að fela félagsmálanefndum sveitarfélaga að fara með lögræðisvald. Það er svo að lögræðissvipting kemur oft til greina þegar um er að ræða meðferð einstaklinga á sjúkrahúsum vegna geðveiki, drykkjusýki eða ofnotkunar ávana- og fíkniefna og þess eru dæmi að við slíkar aðstæður hafi ekki fengist aðili til þess að fara með þetta vald og því er nauðsynlegt að kveða á um það í lögum að við slíkar aðstæður megi fela félagsmálanefndum sveitarfélaga þetta vald. Ég þarf ekki að fjölyrða um þetta efni frekar, frú forseti, en legg á það áherslu að samkomulag geti tekist um að afgreiða þetta mál nú á þessu vorþingi þó að það sé seint fram komið og legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Hæstv. forseti. Vegna þess að önnur röð er á málum en dagskrá gaf til kynna gafst mér ekki tími til að finna gamalt þingmál sem ég flutti sjálf ásamt fleiri hv. þm. sem einmitt tóku á því vandamáli sem hér er reynt að leysa, sem sagt breytingu á lögum um lögræðissviptingu og ég mun kannski síðar gera grein fyrir því vegna þess að ríkisstjórnin virðist ekki fara að þeim sjálfsagða sið að geta þeirra sams konar mála sem áður hafa verið flutt í þinginu en ég mun þá gera það frekar við 2. umr. Ég fagna þessu frv., ég held að þetta sé mjög nauðsynlegt og tryggi rétt borgaranna til þess að öðlast aftur borgararétt þegar meðferð er lokið. Ég mun fara ofan í þetta betur milli umræðna en ég kom hingað í ræðustól fyrst og fremst til þess að lýsa yfir stuðningi við frv. og fagna því að nú hefur eitthvað verið gert í þessum málum. Okkar frv. náði ekki fram að ganga á sínum tíma en nú er bót gerð og ég fagna því.

Virðulegi forseti. Við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. óskaði ég eftir því að nefndin tæki málið fyrir á milli 2. og 3. umr. vegna þess að ákveðinn aðili sem stóð að samningu frv. óskaði að koma fyrir nefndina og skýra ákveðin atriði. Formaður hefur ekki orðið við því og hér er málið komið til 3. umr. án þess að samgn. hafi komið saman. Ég verð að segja að mér þykir leitt að ekki skuli hafa verið orðið við þessum tilmælum. Með því er ég ekki að segja að frv. hefði endilega tekið neinum breytingum, þrátt fyrir það. Ég stóð að frv. eins og það liggur fyrir núna og mun að sjálfsögðu standa við það sem ég hef þar samþykkt en formaður hefur lýst því yfir að hér sé um smámál að ræða og á þeim grundvelli ekki viljað taka það aftur fyrir. En þó að langt sé um liðið vænti ég að hv. formaður muni eftir þeim orðum sem einu sinni voru sögð við hann: Vertu trúr yfir litlu og þú verður settur yfir meira.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur ein tillaga þessa frv., þ.e. um leiðbeinendaþjálfun í ökunámi, verið nokkuð í umræðunni og hafa ökukennarar einkum vakið athygli á þessu máli. Til þess að leiðrétta þann misskilning sem virðist hafa komið upp þá fékk allshn. fulltrúa þeirra á fund sinn í gær. Skýrðu nefndarmenn fyrir þeim skilning sinn á þessari heimildartillögu til setningar reglugerðar, m.a. í þá veru að þessi æfingaakstur sé hugsaður sem viðbót við hefðbundna ökukennslu í þeim tilgangi að skila reynslumeiri og betri ökumönnum út í umferðina. Í þessu sambandi er rétt að minnast þess að u.þ.b. 60% af öllum umferðarslysum verða hjá ungum ökumönnum og er því brýnt að reyna að finna leiðir til úrbóta. Þess ber þó að geta að þetta úrræði er einvörðungu hugsað sem valkostur en ekki skylda. Til þess að fyrirbyggja frekari misskilning í þessu máli ákvað allshn. að fara þess á leit við hæstv. dómsmrh. að fá reglugerðina til skoðunar áður en ráðuneytið gæfi hana út og voru þau tilmæli samþykkt. Enn fremur varð það að samkomulagi að Félag íslenskra ökukennara fengi reglugerðina til umsagnar frá ráðuneytinu en það hlýtur að teljast eðlilegt, enda hlýtur að vera rétt að leita álits ýmissa aðila í þessu sambandi. Virðulegi forseti. Til þess að skýra enn frekar hvað í þessu úrræði felst og hvert sé markmið þess langar mig til þess að gera grein fyrir nokkrum minnispunktum er mér bárust í gær frá formanni og framkvæmdastjóra Umferðarráðs en þessi atriði hafa einmitt verið rædd á fundum allshn. Umferðarráð hefur áhyggjur af mikilli slysatíðni hjá ungum ökumönnum og því háa hlutfalli slysa sem 17--24 ára ökumenn valda í umferðinni. Við vandlega athugun á hvaða leiðir væru bestar til að draga verulega úr slysum hjá ungum ökumönnum vega þrjú atriði þyngst: Að efla ökukennslu og bæta ökupróf. Að auka fræðslu og áróður til ungra ökumanna og upplýsingar til foreldra. Að taka upp punktakerfi að þýskri fyrirmynd og ökuferilsskrá. Einn veigamikill þáttur í að efla ökukennsluna er að taka upp leiðbeinendakerfi, franska kerfið svokallaða, en öll nágrannalönd okkar að Danmörku undanskilinni hafa tekið upp leiðbeinendakennslu með mismunandi hætti. Rétt er að taka fram að hér er þessi æfingatími hugsaður sem viðbót við núverandi kennslu. Búast má við að þetta fyrirkomulag verði eitthvað dýrara en núverandi ökukennsla en án efa ódýrara þegar upp er staðið fyrir þjóðfélagið. Sá ávinningur sem helst felst í þessu kerfi er í fyrsta lagi að nemandinn byrjar sex mánuðum fyrr í kennslu og fær því lengri reynslu og meiri þjálfun í stjórnun ökutækis áður en hann lýkur prófi. Auk þess eru meiri líkur á að nemandinn hafi ekið við mismunandi aðstæður og geti því brugðist rétt við t.d. hálku, akstri í myrkri o.s.frv. Til greina kæmi að lengja tímann í 12 mánuði. Ökunámið hefur á sér annað yfirbragð. Ökuskírteinið er ekki eins nálægt og námið er rólegra þar sem ekki miðast allt við það að ljúka því á sem skemmstum tíma. Nemandinn fær meiri möguleika á að skilja umferðina og nær betur að tileinka sér góða umferðarhætti. Í öðru lagi: Nemandinn er lengur með kennara og leiðbeinanda og fær því meiri og lengri viðhorfsmótun áður en að ökuprófi kemur. Foreldrar fá meiri ábyrgðartilfinningu og verða meðvitaðri um hæfni nemandans og geta í samræmi við það haft áhrif á hann eftir próf. Í þriðja lagi: Í Frakklandi eins og í öðrum löndum þar sem farið hefur verið út á braut leiðbeinendafræðslu er byrjað á hefðbundnum ökuskóla og æfingakennslu með ökukennara í svipuðum mæli og almennt hefur tíðkast fyrir ökupróf. Það þýðir að leiðbeinendakennslan er algjörlega viðbót við þá ökukennslu sem fyrir er. Það er samdóma álit flestra sérfræðinga á sviði umferðarmála að aukin þjálfun minnki hættu á slysum. Frakkar byggja á þeirri forsendu og þeirri staðreynd að með hverju árinu sem fólk hefur ökuréttindi og ekur reglulega minnka líkur á slysum. Tilraunir með þetta franska kerfi fóru rólega af stað. Það byrjaði í fáeinum ökuskólum á árunum 1982 til 1984, en 1988 var því komið á alls staðar í Frakklandi. Þeim sem tóku þátt í þessu fjölgaði verulega þegar fólk sá að þessar tilraunir skiluðu árangri en samt sem áður er þátttaka í þessu kerfi í Frakklandi ekki almenn og er hún talsvert mismunandi eftir þjóðfélagshópum. Kostir þessa kerfis eru að mati franskra stjórnvalda: Nemandinn fær margfalt meiri þjálfun fyrir ökupróf, færri féllu á prófum, slysum fækkaði verulega, lægri kostnaður við tryggingar vegur upp á móti auknum kostnaði við þjálfun, þátttakendur bera mikla ábyrgð, þar á meðal leiðbeinandinn, eftirlit eykst með ökuskólum og aðferðir verða markvissari og samstæðari. Það er skoðun formanns og framkvæmdastjóra Umferðarráðs að leiðbeinendaþjálfun til viðbótar markvissri ökukennslu verði þungt lóð á vogarskálar aukins umferðaröryggis í landinu. Umferðarráð mun stuðla að því að markmið þessara breytinga verði vel kynnt fyrir almenningi, svo og framkvæmd samkvæmt væntanlegri reglugerð dómsmrn. Virðulegi forseti. Það er von allshn. að þessu máli, frv. til breytinga á umferðarlögum, verði vel tekið á hinu háa Alþingi því markmið okkar allra hlýtur að vera það að finna leiðir til þess að auka umferðaröryggi og fækka umferðarslysum.

Forseti vill geta þess að að lokinni umræðu um þetta mál munu fara fram atkvæðagreiðslur um 11. til og með 16. dagskrármáli.

Virðulegi forseti. Um það er ekki deilt að það sem menn vilja gera er að setja reglur sem stuðla að auknu öryggi manna í umferðinni og finna leiðir sem bæta þar úr frá því sem verið hefur. Hitt segir dálítið um lagasmíðina, hvernig hún er frágengin, að það skuli þurfa að flytja sérstakar lagaskýringar á textanum til þess að það eigi að vera ljóst hvað menn eru að meina með lagatextanum. Ég vil geta þess að eftir að mál þetta var tekið út úr nefnd 15. apríl sl. hafa borist erindi frá Ökukennarafélagi Íslands, það fyrra 19. apríl og það síðara 25. apríl, sem lúta einmitt að því máli sem framsögumaður allshn. gerði hér sérstaklega að umræðuefni og lögskýringu. Þar var minnt á það að stjórn félagsins hefði athugasemdir við tillöguna eins og hún lá fyrir og óskaði eftir því að fulltrúar stjórnar félagsins yrðu hið allra fyrsta boðaðir á fund nefndarinnar. Það varð nokkur dráttur á því og af því varð ekki fyrr en í gær að sá fundur væri haldinn þar sem menn kynntu sér viðhorf þeirra og skiptust á skoðunum um málið. Ég vil láta það koma fram að ég tel að menn eigi að segja í lagatexta nokkuð nákvæmlega það sem þeir eru að meina og það er ekki mikið mál að mínu mati að breyta lagatextanum í þessu tilviki þannig að merkingin sé ljós, hvað átt er við með æfingaakstri. Eins og frá tillögunni er gengið er um mjög opið ákvæði að ræða sem hægt er að framkvæma af hálfu dómsmrh. með mismunandi hætti. Þess vegna er gripið til þess ráðs af framsögumanni nefndarinnar að gefa skýringu á því hvað vakir fyrir mönnum til þess að fyrirbyggja, ef hægt er, að dómsmrh. beiti ákvæðinu á annan veg en nefndarmenn ætla. Mér finnst það lakari kostur í lagasetningu að ganga frá textanum þannig að það þurfi að vera með lögskýringu af þessu tagi. Mér finnst einfaldara að breyta textanum þannig að hann segi það sem menn meina. Ég hefði kosið að sú leið hefði verið farin en ekki reyndust vera miklar undirtektir við það af hálfu flestra annarra nefndarmanna og niðurstaðan varð sú að menn hafa látið það yfir sig ganga að una því eftir atvikum að búa við lagasetningu sem þyrfti eiginlega að birta með í fylgiskjali sérstaka lögskýringu svo menn vissu nákvæmlega hvað lögin þýddu að þessu leyti. Það er ekki að ófyrirsynju að þetta er gert að umræðuefni. Ég vil upplýsa um það að á síðasta ári var gert samkomulag út af öðru máli varðandi umferðarmál og annar aðilinn að samkomulaginu hefur sett fram í bréfi til allshn. þá skoðun að við það samkomulag hafi ekki verið staðið. Ég vil leyfa mér að lesa þann kafla úr erindinu, virðulegi forseti, þannig að hæstv. dómsmrh. geti þá skýrt málið frá sinni hlið telji hann frásögnina ekki vera eftir því eins og hann telur að rétt sé, en hann hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þann 17. mars 1992 voru fulltrúar frá stjórn Ökukennarafélags Íslands kallaðir á fund allshn. en þá hafði nefndin leyst til sín mál sem hún hafði áður afgreitt frá sér til umfjöllunar að nýju. Fyrir hönd stjórnar Ökukennarafélags Íslands gengum við þrír undirritaðir stjórnarmenn á fund nefndarinnar. Áður en inn til nefndarinnar var gengið kom formaður hennar að máli við okkur þrjá á biðstofu nefndarinnar og tjáðu okkur eindreginn vilja dómsmrh. til að finna sem skjótast lausn á þessu máli sem allir gætu sætt sig við. Flutti formaðurinn okkur í framhaldi þess orðsendingu dómsmrh. á þá lund að fagnefnd sú er við lögðum áherslu á að væri stjórn Umferðarráðs til ráðgjafar um sérmál á sviði ökukennslu yrði lögð til hliðar en í staðinn fengjum við [þ.e. stjórn Ökukennarafélags Íslands] beina aðild að stjórn Umferðaráðs. Þetta töldum við ásættanlega lausn og álitum orð þau er formaður allshn. flutti okkur frá ráðherra næga tryggingu þess að við þetta fyrirkomulag yrði staðið. Það gekk reyndar eftir og um tæplega eins árs skeið sat fulltrúi stjórnar Ökukennarafélags Íslands í stjórn Umferðarráðs. En í marsmánuði sl. er skipa átti Umferðarráði nýja stjórn bar hins vegar svo við að ráðherra skipaði ekki fulltrúa Ökukennarafélags Íslands í stjórn ráðsins heldur kaus að kalla til aðila utan stjórnar félagsins. Þetta telur stjórn Ökukennarafélags Íslands algert brot á því samkomulagi sem við fulltrúa hennar var gert og byggt var á þeirri tillögu sem formaður allshn. flutti frá dómsmrh. og við undirritaðir getum allir borið vitni um. Í ljósi alls þessa sem hér hefur verið frá greint fer stjórn Ökukennarafélags Íslands fram á það við formann allshn., svo og nefndina í heild, að hún hlutist svo til að við fyrrgreint samkomulag verði staðið í ein og öllu.`` Þetta held ég að sé nauðsynlegt að hafa til upplýsingar þannig að menn átti sig á þeim bakgrunni sem hefur verið á þessu máli þar sem fulltrúar Ökukennarafélags Íslands hafa síðustu daga verið í sambandi við einstaka nefndarmenn og sótt það að fá fund með nefndinni sem af varð í gær. Þá sendi félagið einnig frá sér bréf 25. apríl þar sem þeir fjalla um þetta mál og þykir mér nú leitt að sjá að þeir telja og gefa umfjöllun um málið ekki góða einkunn og vara við þeirri tilhneigingu sem gæti í umferðarlögum að heimila ráðherra nánast án allra skilyrða að setja í reglugerð ákvæði um framkvæmd mála af flestu tagi. Það kemur fram í bréfinu að nú þegar eru milli 70 og 80 slíkar heimildir að finna í lögunum og telur aðalfundur Ökukennarafélags Íslands að það sé ekki á bætandi. Undir þetta sjónarmið get ég tekið. Ég tel að það sé afleit lagasetning að ganga svo frá texta að menn séu að fela framkvæmdarvaldinu að útfæra það sem í textanum á að standa. Við sem vinnum að þessum málum eigum auðvitað að temja okkur og miða störf okkar við það að lagatextinn sé skýr og skiljanlegur og þurfi ekki sérstakar lögskýringar í umræðum um málið hér á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég get nú ekki látið hjá líða að lýsa nokkrum vonbrigðum mínum með tök og niðurstöðu allshn. varðandi a.m.k. tiltekna þætti þessara breytinga eða endurskoðun umferðarlaga og leyfi mér að lýsa nokkrum efasemdum um að það sé yfir höfuð framfaraspor eða til bóta að ljúka þessum breytingum eða afgreiðslu málsins nú á þessu vori með þeim hætti sem hér er lagt til. Það hefur greinlega ekki tekist til sem skyldi, samanber þá óánægju sem til að mynda Ökukennarafélag Íslands lætur í ljós með þær breytingar sem að þeirra starfssviði undir þessum lögum snýr sérstaklega. Þá verð ég í öðru lagi að játa að það eru mér nokkur vonbrigði að hv. allshn. virðist alls ekki hafa gert nokkurn skapaðan hlut með frv. til laga um breytingu á umferðarlögum sem ég var 1. flm. að og var þó sent til nefndarinnar eða komið til nefndarinnar á undan því stjfrv. sem hér er verið að leggja til að afgreiða. Ég hafði satt best að segja vonast til þess eftir að allshn. hafði fengið bæði þessi frumvörp til umfjöllunar, að þá yrði farið nokkuð vandlega yfir það hvaða ráðstafanir væri skynsamlegast að gera einkum hvað varðar þennan þátt málsins, þ.e. ökukennsluna og ökuskírteinin eða réttindin, bæði hvaða kröfur yrðu gerðar hvað námið snertir og próf en ekki síður þá hvernig á þeim tíma sem í hönd færi væri reynt að stemma stigu við þeirri háu slysatíðni sem er mjög sláandi þegar tölur eru skoðaðar þar að lútandi. Í því frv., sem ég flutti eða er 1. flm. að, er lagt til að tiltekið reynslutímabil sé upphaf að ökumannsferli hvers og eins sem fær réttindi til þess að stjórna bifreið eða bifhjóli og bætist við eða komi framan við það reynsluskírteini eða bráðabirgðaskírteini sem nú er við lýði og gildir í tvö ár. Þegar ég varð mér úti um umsagnir sem borist höfðu allshn. um þetta mál af því að ég saknaði einhverrar afgreiðslu á því þegar stjfrv. birtist á nýjan leik, þá kemur í ljós að af fjórum umsögnum sem mér sýnist að nefndinni hafi borist, þá mæla tvær eindregið með afgreiðslu frv., telja að það fyrirkomulag sem þar er lagt til sé til bóta, í þriðju umsögninni eru færðar fram efasemdir og í þeirri fjórðu er ekki mælt með samþykkt frv. Þannig að ef þetta er nú lagt saman, án þess að vera að gera upp á milli þessara umsagna, þá er ekki hægt að segja annað en að hlutfallslega verulegur stuðningur hafi komið fram við þá breytingu sem þarna er á ferðinni. Þar á meðal mælir Ökukennarafélag Íslands með því að þessi breyting sé gerð. Það er hins vegar mjög andvígt því sem hv. nefnd leggur til að gert sé varðandi breytingar á 57. gr. umferðarlaganna, þ.e. að heimila að taka upp akstur í umsjá leiðbeinanda eða æfingaakstur án þess að ökukennari sitji við hlið nemandans og að síðan sé álitamálum varðandi það fyrirkomulag einfaldlega vísað í reglugerð sem dómsmrh. eigi að setja. Ég held að menn hljóti nú a.m.k. að geta orðið sammála um að það sé afar vandasamt að setja reglur af þessu tagi og skipti miklu máli hvernig til takist. Ef menn vilja á annað borð breyta þessari þjálfun ökumanna þannig að ófaglærðir menn eða leiðbeinendur eða hvað við köllum það taki að einhverju leyti þátt í því að þjálfa upp ökumenn áður en þeir fá ökuréttindi, þá þarf a.m.k. að mínu mati að ganga mjög skýrt frá því hvar inn í þjálfun hinna verðandi ökumanna slíkt á að koma. Ég sé ekki að það sé gert hér í þessum brtt. nefndarinnar eða eins og frv. lítur þá fyrst út eftir 2. umr. Og ég vil spyrja hv. formann allshn. að því, hvernig hugsa menn sér þetta fyrirkomulag? Hugsa menn einhver aldursmörk þegar menn geta farið að hefja þessa þjálfun? Verður það tengt með einhverjum hætti inn í ökukennsluna sem slíka, hvernig yrði samskiptum leiðbeinandans og ökukennarans háttað o.s.frv.? Ég held að það séu nú býsna mörg álitamál sem vakni þegar þetta er lagt til eins og hér er gert. Þó svo að ökukennslan eða þjálfun ökumannanna verði þegar upp er staðið jafngóð og jafnvel betri, þá hefði það ekki svarað eða mætt því sem var megintilgangur hins frv. að reyna að draga úr slysatíðninni á fyrstu mánuðum eða missirum ökumannsferilsins. En það sem stendur upp úr öllu öðru þegar tölur eru skoðaðar í þessu sambandi, það er hin hrikalega slysatíðni sem tengist fyrstu mánuðum eða fyrstu árum sem menn stjórna bifreið eða bifhjóli. Það vekur nokkra athygli mína að í umsögn Landssambands lögreglumanna sem lýsir efasemdum um það reynsluskírteinisfyrirkomulag sem lagt var til í frv. okkar nokkurra þingmanna að ein meginröksemdi þeirra eða ein helsta efasemd þeirra er sú að það liggi ekki fyrir tölfræðilega sannað að fyrstu sex mánuðir á aksturstíma hvers og eins séu hættulegastir og sé það á grundvelli þess sem Landssamband lögreglumanna hafi efasemdir um að þar sé valinn akkúrat rétti tíminn til þess að binda eða skilyrða ökuréttindin við það að reyndari stjórnandi sé við hlið þess sem keyrir. Það er að vísu rétt að samkvæmt þeim fátæklegu gögnum sem til eru um þetta og ég hef nú að hluta til unnið upp úr gögnum Umferðarráðs, þá er fyrsta árið ekki sundurgreint í mánuði. Það eru eingöngu birtar slysatölur eða óhappatölur fyrir hvert almanaksár í heild eða hvert aldursár stjórnendanna, þ.e. 17. árið, 18. árið o.s.frv. og ekki flokkað þar niður á mánuði. En ég hafði það m.a. eftir bæði lögreglustjórum í nokkrum umdæmum og fleirum sem að þessum málum hafa komið að þeir teldu engan vafa á því að fyrstu sex mánuðirnir eða svo væru þarna langvarasamasti tíminn og skýrðu það að mestu leyti hvers vegna fyrsta árið stendur langt upp úr öllu öðru í slysa- og óhappatíðni í stjórnendum ökutækja og bifhjóla. Það ber þar mikið á milli strax þegar borin eru saman annars vegar 17 ára hópurinn og hins vegar 18 ára hópurinn. Á hverju einasta ári undanfarin 6--7 ár eru slys og óhöpp mun fleiri í hópi 17 ára heldur en 18 ára og það bendir til þess að mínu mati nokkuð sterklega að upphafið á þessum ferli sé það varasamasta. Ef menn vildu lengja þetta tímabil t.d. upp í eitt ár eins og er við lýði að mér skilst í a.m.k. sumum fylkjum Bandaríkjanna, þá er ég svo sannarlega tilbúinn til að skoða það ef mönnum finnst ekki nógu langt gengið. En að vísa málinu frá á þeim grundvelli að það liggi ekki fyrir alveg tölfræðilega sannað að þessir fyrstu sex mánuðir séu jafnafdrifaríkir í þessu sambandi og ætla má finnst mér ekki merkilegur málflutningur satt best að segja. Síðan er það svo að ef farið er að skoða þessi mál á annað borð og velta því fyrir sér hvar skórinn kreppir virkilega í þessum efnum hjá okkur, þá er ekki nokkur vafi á því að mínu mati að menn hafa verið með kolrangar áherslur hvað varðar fyrirbyggjandi ráðstafanir í slysavörnum í umferðinni hér um árabil. Og sú vitlausasta af þeim öllum er að mínu mati sú ofuráhersla sem lögð hefur verið á skoðun bifreiða og á að það mætti ætla að peningaeyðslu- eða peningaráðstöfun á þessu sviði, að aðaluppspretta umferðaróhappa og slysa væri lélegur bílakostur, væru bilanir í bifreiðum eða hvað. Er það ekki þannig að landsmenn eyði hundruðum millj. kr. á ári hverju og stjórnvöld hér áður fyrr ómældum fjárhæðum í það að skoða bílaflotann með miklu batteríi og tók nú steininn úr eftir að það var einkavætt því að síðan hefur okrið farið upp úr öllu valdi eins og kunnugt er þegar þessi einokunarstarfsemi var einkavædd hér með miklum glæsibrag af núv. hæstv. iðnrh. og viðskrh., þáv. dómsmrh., og ein af fáum einkavæðingum í sögunni sem er svo rækilega bundin við einokun að menn eru settir nánast í fangelsi ef þeir eiga ekki skipti við þessa einkavæddu einokunarstofnun, fá stórar sektir, klippt númerin af bílunum þeirra o.s.frv. eins og kunnugt er þannig að það er nú sæmilega tryggt að hin einkavædda stofnun fái viðskipti. En hvernig lítur þetta nú út þegar farið er að kíkja á tölfræðina á bak við málið? Er það svo að þessi mikla áhersla á að skoða bíla í samanburði við það sem lagt er t.d. í ökukennslu, fræðslu og forvarnir sé réttlætanleg? Svarið er nei. Staðreyndin er auðvitað sú að bilanir í bifreiðum og óhöpp sem rekja má til þess að bílaflotinn sjálfur sé ekki í nógu góðu ásigkomulagi er hverfandi hlutfalla allra slysa, hverfandi hlutfall, í mesta lagi mælt í fáeinum prósentum borið saman við þau 90% sem bæði skandinavískar og bandarískar kannanir sýna að eiga rót sína að rekja til stjórnandans, þess sem stjórnar ökutækinu eða bifhjólinu. Ég hefði gjarnan viljað að hv. allshn., úr því að hún fór að skoða umferðarlög á annað borð, færi yfir þessa hluti og kannaði þá m.a. út frá þessum forsendum hvort ekki væri hægt að einhverju leyti að losa um þá áþján landsmanna að þurfa að eiga samskipti við hina einkavæddu Bifreiðaskoðun Íslands hf. með þeirri gjaldskrá sem þar er í gildi. Og það vill svo til, hæstv. forseti, að ég fékk upp í hendurnar nú fyrir nokkrum dögum síðan glænýtt gagn í þessum efnum sem er ný norsk könnun um gildi þess að skoða bifreiðar reglubundið með þeim hætti sem við höfum baksað við hér um árabil borið saman við hitt að gera það ekki. Sem sagt, það var reynt með mjög viðamikilli könnun í Noregi sem tók til fjögurra ára að svara því, skila svona reglubundnar skoðanir með tilheyrandi kostnaði einhverjum árangri í slysavörnum. Og hvert var svarið? Nei. Það var þannig að þessi viðamikla norska könnun tók hvorki meira né minna en til allra norskra einkabíla og flutningabíla sem skráðir voru í Noregi árin 1978, 1979 og 1980. Þessi flokkur bíla var settur í fjögurra ára tilraun og þetta eru samtals eitthvað á þriðja hundrað þús. bifreiðar ef ég man rétt og tilgangur könnunarinnar var sá að rannsaka og fá úr því skorið hvort reglubundin skoðun eða öryggiseftirlit með slíkum bílum skilaði árangri. Og þetta var gert með þeim hætti að í fyrsta lagi var rannsakað hvort árleg skoðun eins og hér er notuð eða skoðun þriðja hvert ár eða alls engin skoðun sýndi einhvern tölfræðilegan, marktækan mun í tíðni óhappa í þessum viðkomandi bílaflota. Fjöldinn er svo mikill, tilraunin er svo stór að tölfræðilega á hún að sýna marktæka niðurstöðu með öllum þeim breytileika sem reikna má með í formi aðstæðna, bifreiðastjórnunar og allra slíkra hluta. Og það skýrist kannski ef farið er yfir þær tölur sem á bak við standa. Í flokki eitt, þ.e. þeim hópi bíla sem skoðaður var á hverju ári á tilraunatímabilinu í fjögur ár voru 46.422 bílar. Í flokki 2, þeim flokki bíla sem skoðaður var þriðja hvert ár eða í upphafi eða á öðru ári tilraunarinnar, sem sagt aðeins einu sinni, voru sömuleiðis 46.422 bílar, en í þriðja hópnum, samanburðarhópnum við þessa tvo, sem alls ekki var skoðaður á þessu fjögurra ára tímabili voru 111.412 bílar. Niðurstaðan varð alveg skýr. Hún var sem sagt sú að á tímabilinu 1986--1989 var ekki marktækur munur á tíðni óhappa sem þessir þrír samanburðarhópar lentu í. Það fannst enginn marktækur munur en tölfræðin segir okkur og óvissumörkin miðað við þennan fjölda bíla að væri þarna um einhverja fylgni að ræða, þá hefði hún komið fram. Og eins og höfundar könnunarinnar segja í lokaorðum, það sé með miklu öryggi hægt að segja að reglubundið eftirlit, ,,periodisk kontrol ikke har invirket på sikkerheden, verken for de biler som er kontrolert årligt eller for de som ble kontrolert bare i 1986, sammenlignet med de som ikke ble kontrolert``. Með miklu öryggi má fullyrða að niðurstaða höfunda könnunarinnar sé sú að þarna sé um engin marktæk áhrif að ræða. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að mér finnast þetta býsna magnaðar niðurstöður í ljósi þess hvernig við erum að ráðstafa hér fjármunum á þessu sviði og hefði gjarnan viljað sjá að menn væru að þreifa sig áfram eftir einhverjum brautum af þessu tagi að reyna að velta því virkilega fyrir sér hvar er það sem skórinn kreppir. Hvar er uppspretta slysanna og óhappanna og hvert á að beina fjármunum og mannafla í formi fyrirbyggjandi ráðstafana? Það er greinilega ekki í gegnum mörg hundruð millj. kr. útgjöld þjóðarbúsins í bifreiðaskoðun. Það er greinilega ekki svo þegar menn annars vegar hafa fyrir sér samkvæmt viðamiklum könnunum austan hafs og vestan að yfirgnæfandi meiri hluti allra óhappa samkvæmt skýrslum rekur sig til stjórnendanna eða um 90% og hins vegar þessa viðamiklu norsku könnun sem er sú eina sinnar tegundar sem mér er kunnugt um að hafi verið gerð, þá ber það alveg að sama brunni að áherslur manna eru í raun og veru ekki í nokkru samræmi við þær upplýsingar sem fyrir liggja um meginorsakavaldana á þessu sviði. Ég er alveg sannfærður um það að vilji menn virkilega ná árangri gagnvart þessum hroðalegum slysum sem hér eru á Íslandi í umferðinni og eru allt of mörg, setja okkur í hóp efstu þjóða hvað það snertir að ungmenni séu hér að slasast eða deyja vegna umferðaróhappa, þá þurfa menn að beina kröftum sínum að rótum vandans sem er í hinum mannlegu þáttum sem þessu tengjast. Og þar verður því ekki á móti mælt hvað sem hver segir að það eru fyrstu mánuðir eða ár ökumanns sem eru hættulegust. Og ég tel því miður, hæstv. forseti, að hv. allshn. þó að hún hafi sjálfsagt unnið að þessu eftir bestu vitund hafi ekki verið á réttum brautum hvað þetta snertir. Ég hef áhyggjur af þeim breytingum sem þarna eru lagðar til varðandi akstur án þess að ökukennarar hafi þar hönd í bagga, sérstaklega vegna þess að mér finnast þær hugmyndir alls ekki hafa verið útfærðar eða settar í samhengi við ökukennsluna að öðru leyti eða þjálfun ökumanna með skýrum hætti a.m.k. ekki svo að ég hafi séð. Ég held að það sé líka óskaplega óheppileg byrjun á þessu máli að gera þessar breytingar í andstöðu við Ökukennarafélag Íslands og alla þá ökukennara sem ég þekki til eða hef heyrt til undanfarna sólarhringa, svo mikið er víst. Það er ekki mjög gæfuleg byrjun að leggja af stað með þessar breytingar í fullkominni andstöðu við þá stétt í landinu sem á að annast fræðslu á þessu sviði. Og nú hef ég ekki í sjálfu sér heyrt menn yfirleitt halda því fram sem þetta hafi verið að rannsaka, hvorki t.d. sérfræðinga Umferðarráðs, landlæknisembættið, héraðslæknaembættin eða lögreglustjórana að þeir telji að það sé í sjálfu sér í ökukennslunni sem brotalömin liggur í þessum efnum. Menn hafa miklu meira velt því fyrir sér hvort það geti ekki verið eitthvert ríkjandi kæruleysi umhverfisins gagnvart þessum hlutum sem þarna þurfi að draga fram til ábyrgðar að þrátt fyrir þau slys sem verða hér því miður næstum að segja daglega eða vikulega í umferðinni þar sem ungmenni koma mjög oft við sögu, þá ríki mikið kæruleysi í umhverfinu gagnvart þessum málum og það sé nánst reglan en ekki undantekningin að daginn sem 17 ára ungmennið fær ökuskírteinið, þá sé heimilisbíllinn afhentur og lyklarnir og menn geti farið hvert á land sem er með bílinn fullan af jafnöldrum sínum þannig að líf fimm ungmenna sé þá komið í hendur stjórnanda sem er 17 ára og tveggja daga og hefur nákvæmlega svo mikla reynslu af því að stjórna ökutæki. Þetta er ekki mjög skynsamlega í hlutina farið og þær þjóðir sem hafa verið að endurskoða sína löggjöf á undanförnum árum og þykja hvað framsæknastar í þessum efnum eru að fikra sig áfram þarna eftir öðrum brautum að ég tel. Hæstv. forseti. Það er sjálfsagt of seint í rassinn gripið að fara að halda ræður af þessu tagi við 3. umr., enda virðist minn málflutningur hér þegar ég mælti fyrir frv. því sem ég flutti ásamt fleiri þingmönnum og vísað var til hv. allshn. ekki hafa fallið þar í mjög frjóan jarðveg, a.m.k sé ég þess ekki stað í brtt. nefndarinnar eins og þær komu fram og verður þá bara að taka því eins og það er, en mér segir svo hugur um að menn séu ekki að smíða neitt þúsund ára hús í sambandi við þessar breytingar á umferðarlögunum og þeir hlutir muni verða hér áfram til skoðunar og mér liggur nú við að segja vonandi nema þá bregði mjög til betri tíðar í sambandi við þessi mál, ellegar held ég að menn hljóti að verða hér áfram á næstu árum í því að leita leiða til þess að bæta þetta ástand. Það er ekki nógu gott. Og við verðum að horfa á hvað það er sem veldur því að slysatíðnin er jafnhá hér á Íslandi og raun ber vitni borið saman við ýmsar nágrannaþjóðir, hvort það sé eitthvað í fyrirkomulagi þessara mála hjá okkur eða einhverjar uppeldislegar eða félagslegar aðstæður sem þarna liggi til grundvallar og ráðast þá að þeim rótum vandans. Auðvitað verða svona mál aldrei leyst í eitt skipti fyrir öll á einu bretti með einhverri snjallri kerfisbreytingu. Mér dettur ekki í hug að halda slíku fram og svo einföld erum við auðvitað ekki að við látum okkur detta það í hug, að við munum útrýma umferðarslysum með einhverjum slíkum töfrabrögðum. Og sjálfsagt er það þannig að þrotlaust áróðursstarf og fyrirbyggjandi aðgerðir sem eru sífellt í gangi í skólum og heimilum og annars staðar þar sem því verður komið við er það sem mestum árangri skilar í þessu sambandi. En ég a.m.k. vildi gjarnan fá að heyra formanninn fara aðeins betur yfir það hvernig þessi reynsluakstur er þá hugsaður í samhengi við ökukennsluna að öðru leyti og skipulag þessara mála og ég vildi koma því á framfæri, hæstv. forseti, að ég tel að með engum fullnægjandi rökum hafi þeim hugmyndum sem við nokkrir þingmenn settum fram í frv. fyrr í vetur um ráðstafanir til að reyna að draga úr tíðni slysa og óhappa á fyrstu mánuðum ökumannsferilsins verið hafnað. Ég hef a.m.k. ekki heyrt þau og væri þá þakklátur fyrir það þó að seint væri að þau kæmu hér fram ef þau eru einhver eða hafa verið flutt.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra athugasemda sem hér hafa komið fram frá tveimur hv. þm. þá tel ég rétt að ræða þetta mál aðeins nánar. Mér finnst það reyndar svolítið sérstakt að það virðast vera nokkuð ólík sjónarmið um þessi mál í Alþb. vegna þess að það voru tveir hv. varaþm. frá Alþb. sem sóttu fundi um þetta mál í allshn., þ.e. Lilja Rafney Magnúsdóttir og Auður Sveinsdóttir. Hv. þm. Kristinn Gunnarsson hafði ekki tök á að sækja fund í nefndinni, var þá frá þingi en alls fjallaði allsh. um þetta frv. á 9 fundum þannig að mönnum hlýtur að vera ljóst að það er búið að ræða þetta mál mjög ítarlega. Það er einnig búið að fá margar umsagnir sem farið hefur verið yfir þó að menn kjósi að líta ekki á þær heldur einvörðungu þessa umsögn frá Ökukennarafélagi Íslands. Og þeir taka það meira að segja fram að þeir séu ekki á móti því að foreldrar komi inn í þessi mál. Þeir vilja aðeins meiri umræðu og væntanlega meira samráð við þá sjálfa. Ég get ósköp vel skilið það en ég held að með því samkomulagi sem ég lýsti hér í fyrri ræðu hafi verið búið svo um hnútana að það verði. Vegna orða hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan um að formaður þurfi að koma hér með sérstaka lögskýringu, þá var það nú svo að almennt er ekki þörf á því að þegar í lögum eru veittar heimildir fyrir ráðherra til þess að setja reglugerðir, þá þarf ekkert að skýra það nánar en það er heldur ekki gert ráð fyrir því að það séu ítarleg fyrirmæli í lagaákvæðum sem snerta þessa heimild. Hins vegar þótti mér rétt að skýra þetta ákvæði enn frekar og hef þó komið að því á öðrum stöðum, m.a. við stjórn Félags ísl. ökukennara og í fjölmiðlum og taldi rétt að gera líka hér á hinu háa Alþingi. Varðandi það að það hefði komið seint til að þeir kæmu inn í nefndina þá var það á fundi í gær en þetta mál var líka rætt á fundi allshn. sl. mánudagsmorgun, þar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson var ekki viðstaddur, þar sem við ræddum einmitt það atriði að óska eftir því við hæstv. dómsmrh. að fá reglugerðina. Og það er, verð ég að segja, hlutur sem ég er í sjálfu sér ekki hrifin af vegna þess að ég tel að það eigi ekki að blanda saman löggjafarvaldi og framkvæmdarvaldi með þessum hætti. En ég tel vegna þessa misskilnings sem upp hefur komið, m.a. hefur sá misskilningur komið fram í fjölmiðlum og ég vil að hann sé leiðréttur, þá tel ég rétt að veita sérstaka undanþágu til þess að ná sáttum við ökukennara sem ég er viss um að við höfum öll áhuga á að hafa fullar sættir við og hafa unnið mjög gott starf. Vegna þess bréfs sem hv. þm. minntist hér á áðan frá ökukennurum varðandi þetta ,,samkomulag`` er gert var á síðasta ári, þá veit ég ekki betur en ráðherra hafi staðið við þetta óformlega samkomulag og skipað ökukennara í Umferðarráð. En það er svo á valdi ráðherra en ekki þingnefndar hvaða fulltrúar eru skipaðir í Umferðarráð og hvort sá fulltrúi er þóknanlegur Félagi ísl. ökukennara eða ekki. Það er ekki mál allshn. þó að mér finnist að sjálfsögðu að menn eigi að reyna að vinna að þessu máli í samkomulagi því að auðvitað eru ökukennarar sérfróðir um þessi mál og virða ber þeirra samtök. Varðandi ræðu hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar um frv. hans og fleiri þingmanna sem barst til allshn., þá var það frv. sent til umsagnar til sömu umsagnaraðila og það frv. sem hér er rætt um. Það komu fram mismunandi álit hér í þeim umsögnum eins og ég var reyndar búin að skýra hv. þm. frá en ég vil taka það fram að það eru mörg mál eftir í allshn. sem nefndin hefur hreinlega ekki haft ráðrúm til þess að vinna með og enn þá er tími þannig að við eigum eftir að skoða þetta mál betur. Varðandi atriði um andstöðu ökukennara, þá held ég að þetta sé nú ekki alveg rétt fullyrðing vegna þess að ég hef upplýsingar um það og hef sjálf fengið persónulegar upphringingar út af því að það eru margir ökukennarar sem eru mjög sammála og fylgjandi þessum breytingum. En ég get hins vegar alveg tekið undir það að þetta eru engin töfrabrögð sem við erum að koma með hér til þess bara að lagfæra ástandið í okkar umferðarmenningu eða ómenningu heldur erum við að leita leiða til úrbóta. Vonandi megi það bera góðan ávöxt. Varðandi þau atriði sem var spurt hér um um nánari útfærslu á þessu máli, þá kemur það skýrt fram í brtt. frá allshn. á þskj. nr. 979 við 11. gr. þar sem segir: ,,C-liður orðist svo: Á eftir 5. mgr. kemur ný málsgrein, svohljóðandi: Dómsmrh. getur sett reglur um æfingaakstur án löggilts ökukennara, þar á meðal um lágmarksþjálfun nemenda, enda hafi leiðbeinandi náð 24 ára aldri.`` Þarna gerði nefndin tillögu til breytinga vegna þess að það var lægri aldur í frv. Okkur var nú reyndar sagt að það væru mistök. Þessi leiðbeinandi skuli hafa gild réttindi til þess að stjórna þeim flokki ökutækja og hafi a.m.k. fimm ára reynslu af því að aka þannig ökutæki. Nefndin jók þarna árafjöldann líka í sínum brtt. og fleiri skilyrði eru talin hér upp. Það er auðvitað alveg satt og rétt að það þarf að vanda mjög til þessarar reglugerðar. Það þarf að huga að mörgum þáttum. Varðandi það atriði t.d. sem rætt hefur verið um og menn hafa e.t.v. áhyggjur af að það sé spurning hver teljist stjórnandi ökutækisins, þá er það nú reglugerðarákvæði í dag að ökukennari telst stjórnandi ökutækis og væntanlega yrði það á sama hátt núna að leiðbeinandinn teldist stjórnandi ökutækisins en ég tel að það þyrfti að leita einnig álits tryggingafélaganna um þetta mál. Varðandi það atriði að ökukennarar hafi aukahemla sem þeir geta notað í sinni kennslu, þá skilst mér að það sé hægt að fá slíkan búnað leigðan fyrir einkabifreiðar. Það er líka hægt að hugsa sér það að þessi akstur eigi sér stað utan vega á sérstökum æfingarakstursbrautum. Það er heldur ekki verið að tala um neina brotalöm í ökukennslunni í þessari tillögu. Það er bara verið að tala um það að ungir ökumenn þurfi lengri reynslu í akstrinum og einnig að það þurfi að endurbæta ökuprófin. Ég ætla því svo sannarlega að vona og ég held að það sé álit nefndarmanna í allshn. líka að þessi atriði sem vel verður vandað til væntanlega um setningu reglugerðar muni verða okkur til góðs og ég held líka að hv. þm. sem hér töluðu síðast séu mér sammála um það og það sé okkar markmið að reyna að efla umferðaröryggi sem best.

Virðulegi forseti. Það er nú kannski ekki miklu við að bæta við það sem fram kom hjá mér í fyrri ræðu en mér þykir þó rétt að svara eilítið því sem fram kom hjá formanni allshn. Eins og fram kom hjá formanninum, þá sátu aðrir yfir þessu verki en ég meðan að því var unnið en ég hins vegar vakti athygli á því að það er eftir að málið var tekið út úr nefnd sem þessi erindi berast. Og auðvitað hlýtur maður, a.m.k. hugsa ég það þannig að þegar einstakir aðilar sem hagsmuna eiga að gæta gera athugasemdir við afgreiðslu máls og óska eftir fundi með nefnd, þá sé sjálfsagt að verða við því. Og mér sýnist á þeim gögnum sem þeir hafa lagt fram og þeim sjónarmiðum sem þeir hafa kynnt, þá hafi þeir allnokkuð til síns máls. Það bendir nú ekki til neins ágreinings milli manna í sama flokki þó að menn vilji taka á málum af þeirri víðsýni að hlusta á sjónarmið annarra og í raun og veru staðfesti hv. formaður nefndarinnar orð mín með ræðu sinni hér áðan þar sem fram kom að þyrfti að fá skýringar á hinu og þessu. Þá vil ég einnig geta þess sem fram kom hjá henni varðandi það að ég hafi ekki setið fund síðasta mánudag, þá var það af tilteknum ástæðum sem formanni var kunnugt um og hér var um aukafund að ræða sem ég andmælti ekki að yrði haldinn þó að það væri vandséð hvernig ég gæti mætt til fundar sem reyndar fór svo að ekki var hægt. Mér þykir miður ef það er orðið aðfinnsluefni að maður andmælir ekki að fundir í nefnd séu haldnir á þeim tíma sem maður getur ekki mætt. Hitt verð ég að segja að það kom mér nokkuð á óvart að á þeim fundi skyldi vera eitt af stóru málunum sem nefndin er að glíma við tekið út úr nefnd, en ég var að fá hér í hendur nál. um frv. til skaðabótalaga. Mér var ókunnugt um að það stæði til að ljúka yfirferð þess máls á fundinum á síðasta mánudag. Hvað varðar þau orð formanns nefndarinnar að tími sé til stefnu og menn geti tekið þingmannamál fyrir, þá finnst mér það vera til bóta að heyra formann nefndarinnar gefa undir fótinn með það að þingmannamál komi til umræðu innan nefndarinnar. Ég er hér með fundarboð fyrir næsta fund sem verður í fyrramálið og þar sé reyndar ekki nema eitt þingmannamál á dagskrá auk stjfrv. og það er mál sem formaðurinn sjálfur að mér skilst er 1. flm. að.

Hæstv. forseti. Ég blanda mér að sjálfsögðu ekki í umræður um það hvernig hv. allshn. hefur unnið að þessu máli, hvernig það hefur allt saman tekist til, enda finnst mér það ekki vera aðalatriði málsins heldur hitt hver hin efnislega niðurstaða er hér eða verður. Ég fagna því sem hv. formaður nefndarinnar sagði að nefndin hefði ekki lokað á að skoða þau frv. önnur sem fyrir nefndinni lægju og væru flutt af einstökum þingmönnum. Þar á meðal skildi ég að væri það frv. okkar nokkurra þingmanna til breytinga á umferðarlögum sem ég hef gert hér að umtalsefni. Það væri að vísu fremur óvenjulegt ef nefndin sendi frá sér á sama vorinu tvö frv. eða tillögur um breytingar á umferðarlögum og hefði verið eðlilegast væntanlega að þau hefðu orðið samferða en ef nefndin vill halda áfram að skoða þessi mál þá fagna ég því að sjálfsögðu. Ég verð að segja alveg eins og er að þeim mun meira sem ég fer yfir t.d. umsagnir um þetta mál þeim mun meira er ég undrandi á því að nefndin skuli treysta sér út í þessar breytingar að ekki betur yfirveguðu máli eða meiri samstöðu um þær en raun ber vitni. Ég hef að sjálfsögðu ekki haft mikinn tíma til að fara yfir pappíra allshn. um þetta mál þó ég hafi verið áhugamaður um það lengi og reynt að kynna mér og fylgjast með umferðarmálum og slysavarnamálum. En nóg hef ég þó lesið í þessum umsögnum sem ég aflaði mér frá nefndinni til að sjá að flestir umsagnaraðilarnir hafa í besta falli efasemdir um þetta fyrirkomulag eða gera sér grein fyrir því að minnsta kosti að það er mjög vandasamt að setja um það reglur yfir í það að það er beinlínis varað við því að fara í þessar breytingar. Þegar hefur verið rætt hér um afstöðu Ökukennarafélagsins og það má auðvitað ýmislegt um það segja. Einhverjir kunna að telja að þeir séu fulltengdir málinu eða eigi of mikilla hagsmuna að gæta til að rétt sé að gera mjög mikið með þeirra sjónarmið. En hvað sem því líður verður ekki fram hjá því horft að það eru þeir sem starfa á þessu sviði og þarf að eiga samstarf við og samráð um ef vel á að takast. Það er óhjákvæmilegt. Það er þess vegna ekki heppilegt, jafnvel þó svo menn hyggist reyna að leysa það með samráði síðar á öðrum vettvangi, að lagabreytingin sjálf fari hér fram undir andmælum þeirra. Í öðru lagi ber ég niður í umsögn Félags íslenskra bifreiðaeigenda. Þar gerir FÍB þá athugasemd að heimildin verði þannig úr garði gerð að æfingaakstur fari fram í samráði við löggiltan ökukennara, þ.e. að það verði hluti af ökukennslunni undir stjórn löggilts ökukennara. Þá erum við auðvitað að tala hér um talsvert annan hlut heldur en þann að það myndist sjálfstæður réttur í hálft ár til þess að aka með leiðbeinanda yfir tilteknum aldri sér við hlið.

Ökukennarinn á að meta það.

Þá kemur nú að því að við höfum ekki mikið í höndunum um það hvernig þessar reglur verði útfærðar. Það hefði þá a.m.k. verið til bóta að þessi reglugerð ráðherra eða reglur hefðu legið fyrir hér í drögum af því að þetta er jafnvandasamt eða umdeilanlegt ákvæði og raun ber vitni. Það virðist vera tekið mikið mark á umsögn lögregluembættanna þegar kom að því frv. sem ég er 1. flm. að því það er nánast eina neikvæða umsögnin um það frv. En hvað leggur lögreglustjórinn í Reykjavík til um þetta atriði? Skyldi þá ekki vera tekið jafnmikið mark á honum þegar lögreglustjórinn í Reykjavík sendir inn umsögn og segir beinlínis um 11. gr., með leyfi forseta: ,,Embætti lögreglustjóra varar við því að æfingaakstur þeirra sem ekki hafa áður fengið útgefin ökuréttindi verði leyfður án löggilts ökukennara, sbr. b-lið 11. gr.`` Ég sé ekki annað en þetta sé alveg skýrt. Lögreglustjóraembættið varar við því og færir síðan fyrir því ýmis rök í textanum sem ég ætla ekki tímans vegna að tíunda. Umferðarráð er kannski hvað jákvæðast þrátt fyrir allt í sinni umsögn og hvernig orðar það þetta? Það tekur að vísu undir að dómsmrh. geti sett reglur um æfingaakstur og slíkur æfingaakstur geti gefið ökunemum tækifæri á að auka eða bæta akstursþjálfun sína en segir síðan: ,,Umferðarráð vekur athygli á því að með þessu opnast tækifæri til bætts ökunáms, ef rétt er að staðið, en bendir jafnframt á að þessu fylgir ákveðinn áhætta. Vanda þarf vel til þeirra reglna sem settar verða, til að mynda hvaða skilyrði skuli sett fyrir slíkum æfingaakstri, sem og hvort eða hvaða kröfur skuli gerðar til leiðbeinandans.`` Og svo segir: ,,Slíkar reglur ætlast Umferðarráð til að settar verði að höfðu samráði við ráðið.`` Og er allt í lagi með það. En þó þessi umsögn yrði sjálfsagt flokkuð undir eina þá jákvæðustu er hún þó a.m.k. svo úr garði gerð að það er beinlínis tekið fram að þessu geti jafnframt fylgt áhætta og að vanda þurfi mjög til allrar útfærslu málsins. Sýslumannafélag Íslands telur að setja verði mjög strangar kröfur til leiðbeinanda sbr. 11. gr. frv. og öll hæfiskilyrði í því sambandi og þeir verða að vera a.m.k. 25 ára að aldri, sem eru þá hærri aldursmörk heldur en nefndin leggur til. Að lokum er hér umsögn Sambands íslenskra tryggingafélaga. Þeir leggja til að lágmarksaldur leiðbeinanda í æfingaakstri verði a.m.k. 25 ár í stað 21 árs sem frv. gerði ráð fyrir og sem niðurstaða virðist hafa orðið um að hafa 24 ár samkvæmt brtt. nefndarinnar. Síðan fara þeir yfir það hjá tryggingafélögunum að tjónatölur vátryggingarfélaganna sýni glögglega að tjón sem rakin verða til ökumanna á aldrinum 17--25 ára eru geysimörg. Þessi aldursflokkur veldur flestum og alvarlegustu slysunum. Eftir að 25 ára aldri er náð dregur á hinn bóginn úr tjónatíðni. Í umsögn tryggingafélaganna er einnig annað mjög athyglisvert ákvæði í ljósi þess að í raun gengur brtt. nefndarinnar út á það að akstursþjálfunin geti hafist nú sex mánuðum áður en menn mega öðlast ökuréttindi, þ.e. þegar menn eru 16 og hálfs árs gamlir. Samband íslenskra tryggingafélaga segir hins vegar í sinni umsögn að forsenda þess að stjórnin geti mælt með því að nemi hefji ökunám hálfu ári fyrir ökuréttindaaldurinn sé sú að sá aldur verði hækkaður úr 17 árum í 18. Þar er nú orðinn talsverður munur á 16 og hálfs árs aldri eða 18 eins og Samband tryggingafélaga leggur til, að ökuleyfisaldurinn sjálfur verði hækkaður um eitt ár. Og ég skil þá vel. Hafandi farið í gegnum tjónaskýrslur og slysaskrár lögreglustjóraembættanna og Umferðarráðs þá skil ég það vel að menn skuli leggja til að aldurinn verði hækkaður um eitt ár því það eru auðvitað engar smáfórnir sem færðar eru á því ári eins og tölur sýna. Við þurfum auðvitað að horfa á það hér hjá okkur að við erum með þennan aldur lægri heldur en mörg nágrannalöndin. Þetta, hæstv. forseti, vildi ég bara tína til vegna þess að ég held að það sanni og segi allt sem segja þarf um það að þetta er ekkert einfalt né sjálfsagt mál að mati þeirra sem helst hafa um það fjallað og mikið vandaverk ef á annað borð er farið út á þessa braut. Ég hefði gjarnan viljað sjá það sem hluta af miklu yfirvegaðri heildarendurskoðun á þessum leiðbeinenda- og ökuréttindamálum sem líka tækju til tímabilsins fyrst eftir að menn öðlast ökuréttindi. Hefðu menn gert jafnmikið með þær athugasemdir eða efasemdir sem fram koma í umsögnunum um þetta atriði í stjfrv. þá hefði það væntanlega ekki náð afgreiðslu frekar heldur en okkar tillögur í þingmannafrv. sem hér hefur líka verið rætt um. En vonandi verður það svo, eins og hv. formaður nefndarinnar boðaði, að að þessum málum verði áfram unnið og því fagna ég og er að sjálfsögðu alltaf tilbúinn og reiðubúinn til umræðna um eða þátttöku í starfi sem miðar að því að ráða bóta á þessum málum eða að bæta a.m.k. þetta ástand frá því sem nú er, það er ekki nógu gott eins og við erum væntanlega öll sammála um og kallar á aðgerðir eigi þessum mikla fórnarkostnaði í umferðinni að linna.

Virðulegi forseti. Frv. þetta til laga um breytingu á lagaákvæðum er varða samgöngumál vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu hefur verið til athugunar hjá samgn. frá því snemma á þessu þingi enda er frv. 28. mál þingsins. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á fund sinn frá samgönguráðuneytinu Davíð Stefánsson og Ragnhildi Hjaltadóttur. Þá bárust nefndinni umsagnir um málið frá Landssambandi vörubifreiðastjóra, Vinnuveitendasambandi Íslands, Siglingamálastofnun ríkisins, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Vegagerð ríkisins, Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, bifreiðstjórafélaginu Frama, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Ferðamálaráði og Landssambandi íslenskra útvegsmanna. Í flestum þessum umsögnum er tekið fram að hlutaðeigandi umsagnaraðilar geri ekki athugasemdir við frv. en í örfáum þeirra eru athugasemdir þess efnis að ekki sé fullt samræmi í gildandi lögum við ákvæði frv. en það eru gjarnan lög sem hafa verið til meðferðar á Alþingi nú í vetur og hafa síðan verið afgreidd sem lög sem þá hafa færst það horf að vera í samræmi við önnur ákvæði í þessu frv. Hér er t.d. um að ræða lög um eftirlit með skipum, lög um leiðsögu skipa og lög um fjarskipti. En t.d. í umsögn frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands var gerð athugasemd við það að samkvæmt gildandi lögum væri eigi þarna fullt samræmi á milli en ekki gerðar beinar athugasemdir varðandi efnisatriði. Það er kom fram við 1. umr. að frv. er að formi til nokkuð óvenjulegt að því leyti að það felur í sér allmargar heimildir til hæstv. samgrh. að setja reglugerð samkvæmt lögunum. Í vinnu nefndarinnar var óskað eftir því að samgrn. skilaði til nefndarinnar greinargerð er greindi frá öllum efnisatriðum í þeim reglugerðum sem setja þyrfti samkvæmt þessum lögum. En lagabálkurinn tekur til laga um leigubifreiðar, laga um skipulag fólksflutninga, siglingalaga, laga um eftirlit með skipum, laga um leiðsögu skipa, hafnalaga, vegalaga, laga um veitinga- og gististaði, laga um skipulag ferðamála og laga um skráningu skipa. Þessi greinargerð samgrn. var síðan send til nefndarinnar eða kom til nefndarinnar hinn 1. des. sl. og var farið mjög gaumgæfilega yfir öll atriði þeirrar greingargerðar, þ.e. öll þau efnisatriði sem koma fram í reglugerðum samkvæmt þessu frv. Eftir að hafa skoðað þau mál voru ekki athugasemdir innan nefndarinnar að marki um það að nokkurt efnisatriði í þessum fyrirhuguðu reglugerðum mundi koma í bága við hagsmuni okkar Íslendinga í sambandi við aðild okkar að Evrópska efnahagssvæðinu. Að sjálfsögðu lúta þessi mál þeim meginsjónarmiðum sem lögð eru til grundvallar í þessum samningi en að öðru leyti er ekki að finna í þessum reglugerðardrögum neitt það sem talið var að mundi koma í bága við okkar hagsmuni. Enda er það svo, eins og áður segir, að umsagnaraðilar flestir hverjir gera ekki athugasemdir við frv. Ég vil gjarnan þakka nefndarmönnum mínum eða í samgn. fyrir þá vinnu sem í þetta var lögð. Sú vinna var allmikil. Eigi að síður fór það svo að nefndin varð eigi sammála um afgreiðslu frv. Meiri hlutinn leggur til að frv. verði samþykkt með örfáum breytingum en minni hlutinn, þ.e. fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni, skila séráliti. Með áliti meiri hluta nefndarinnar eru lagðar til breytingar eins og áður sagði, brtt. á þskj. 809, þar eru lagðar til tvær breytingar á 2. gr. frv. sem báðar taka til 2. gr. laga nr. 53/1987, um skipulag á fólksflutningum með langferðabifreiðum. Í fyrsta lagi er lagt til að nýr töluliður bætist við greinina sem taki til ferða fram og til baka. Samkvæmt reglum Evrópska efnahagssvæðisins um farþegaflutninga milli landa með langferða- og áætlanabifreiðum er farþegaflutningum skipað í þrjá flokka eftir eðli þeirra, þ.e. í reglubundna flutninga, óreglubundna flutninga og ferðir fram og til baka. Í lögum nr. 53/1987 er að finna tvo fyrstu flokkana en ekki þann síðasta. Nauðsynlegt er talið að hafa ákvæði þessa efnis einnig í lögunum, þannig að flutningsaðilar allra ríkja EES-samningsins eigi einnig hvað þennan flokk varðar jafnan rétt að markaðinum án mismunar vegna þjóðernis eða staðfestu. Ljóst er að þrátt fyrir að nauðsynlegt sé talið að þessi ákvæði komi inn í íslensk lög þá mun þetta að litlu leyti varða samgöngumál okkar Íslendinga, þ.e. samgöngumál til og frá landsins því ekki er um það að ræða að hingað séu ferðir til og frá eða fram og til baka með langferðabifreiðum. Eigi að síður með því að setja þetta inn í íslensk lög þá geta íslenskir aðilar tekið þátt í slíkri starfsemi annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu. Í öðru lagi er lagt til að ný málsgrein bætist við 2. gr. laganna þar sem lögfest verði ákveðin skilyrði sem umsækjandi þarf að uppfylla til að geta fengið leyfi til fólksflutninga samkvæmt þeim. Innan Evrópska efnahagssvæðisins verða samræmd skilyrði hvað varðar aðgang að starfsgrein aðila sem stunda farþegaflutninga á vegum, sbr. ákvæði tilskipunar EB nr. 74/561 ásamt viðauka. Þar er einnig að finna nánari skilgreiningar á hvað átt er við með kröfum um ,,fullnægjandi fjárhagsstöðu`` og ,,starfshæfni`` en aftur á móti eiga aðildarríki sjálf að ákvarða hvað felist í skilyrðinu um ,,óflekkað mannorð``. Þessu til staðfestingar er breytingartill. á þskj. 809 sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: ,, Við greinina bætist ný málsgrein sem orðast svo: Til að öðlast leyfi skv. 1. gr. laganna þarf leyfishafi að uppfylla eftirfarandi skilyrði: 1. Hafa óflekkað mannorð. 2. Hafa fullnægjandi fjárhagsstöðu. 3. Fullnægja skilyrðum um starfshæfni.`` Markmiðið með áðurgreindum skilyrðum er að tryggja hæfi þeirra sem stunda farþegaflutninga, auka gæði þjónustunnar í þágu neytenda, flutningsaðila og efnahagslífsins almennt og að stuðla að auknu öryggi á vegum. Loks er lagt til að við frumvarpið bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða. Í mörgum greinum frumvarpsins er að finna ákvæði þar sem samgönguráðherra eru veittar heimildir til að setja reglugerðir á sviði flutninga að því leyti sem nauðsynlegt verður vegna skuldbindinga er leiðir af samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Ljóst er að á grundvelli ákvæða EES-samningsins munu nýjar og breyttar reglur, er falla undir valdsvið löggjafans, koma fyrir Alþingi til umfjöllunar. Aðrar reglur verða teknar upp í landsrétt með útgáfu stjórnvaldsreglna, svo sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Nefndin hefur skoðað ítarlega þær gerðir EES-samningsins er standa að baki framsalsheimildum þessa frumvarps, en þær gerðir miðast við 1. ágúst 1991, og telur ekki ástæðu til að takmarka valdsvið ráðherra á grundvelli þeirra. Í þeim gerðum felast framkvæmdaratriði sem ekki þarfnast lagasetningar og eru í mörgum tilfellum mjög tæknilegs eðlis. Verði aftur á móti um verulegar breytingar á gerðum þessum eða viðbætur við þær að ræða er gert ráð fyrir að heimildir ráðherra til setningar reglugerða á viðkomandi sviði verði endurmetnar af Alþingi. Undir skilgreininguna á ,,verulegar breytingar`` mundi sem dæmi falla tilvik þar sem nýjar gerðir eða breyttar samrýmast ekki þeim heildarsjónarmiðum varðandi flutningamál sem Ísland hefur ákveðið að fylgja með samþykkt EES-samningsins eins og hann er í þeim drögum sem nú liggja fyrir. Því leggur meiri hluti nefndarinnar til að við frv. bætist svohljóðandi ákvæði til bráðabirgða, með leyfi hæstv. forseta: ,,Heimildir samgönguráðherra til að setja reglugerðir samkvæmt lögum þessum skulu teknar til endurskoðunar verði verulegar breytingar á gerðum samningsins um Evrópska efnahagssvæðið, sem lög þessi miðast við, eða viðbætur við þær.`` Meiri hluti nefndarinnar og raunar nefndin í heild leit svo á að með þessu væri sett inn í lögin eðlileg ákvæði sem tækju af vafa um það að ef verulegar breytingar verða á þeim gerðum sem tengjast EES-samningnum þá skuli leita heimildar Alþingis fyrir því að setja reglugerðir í samræmi við þær breytingar. Heimildir hæstv. ráðherra samkvæmt lögum þessum takmarkast sem sé við þá gerð samningsins sem nú liggur fyrir og ekki umfram það ef um verulegar breytingar er að ræða. Framkvæmdin á þessu atriði getur svo ein leitt í ljós hvort á þetta ákvæði muni út af fyrir sig reyna. Tilvist þess hlýtur þó að kalla á árvekni löggjafans, þ.e. Alþingis, um framkvæmd þeirra heimilda sem frv. er ætlað að veita. Ég tel mig þá hafa skýrt þær breytingar sem meiri hluti nefndarinnar leggur til að gerðar verði við þetta frv. og legg til fyrir hönd meiri hluta samgn. að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem er að finna í brtt. á þskj. 809.

Virðulegi forseti. Hér er kominn til 2. umr. svokallaður bandormur um breytingu á lagaákvæðum er varða samgöngumál vegna aðildar að Evrópska efnahagssvæðinu. Það er vissulega rétt sem hv. frsm. meiri hlutans og formaður nefndarinnar sagði að þetta var allmikið rætt í samgn. og raunverulega kom fram hjá öllum nefndarmönnum að þessi lagasetning væri hálfgert lagasukk þar sem hér væri svo að segja eingöngu verið að leggja til að veita ráðherra reglugerðarheimildir eins og sjá má á frv. Ég mæli hér fyrir nál. um þetta frv. frá minni hluta samgn. sem er á þskj. 1034 og er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Frumvarpið, sem hér um ræðir, er fyrst og fremst flutt í þeim tilgangi að heimila ráðherra að setja reglugerðir á ýmsum sviðum samgöngumála í tengslum við samþykkt EES-samningsins. Ekki kemur fram í frumvarpinu nema í mjög takmörkuðum mæli í hverju þær reglugerðir eru fólgnar. Hér er því um að ræða mjög verulegt valdaframsal til ráðherra frá löggjafanum. Það skal tekið fram að samgöngunefnd óskaði skýringa og greinargerðar frá samgönguráðuneyti þegar frumvarpið kom fram snemma á þessu þingi. Minni hluti nefndarinnar hafði vænst breytinga á frumvarpinu í framhaldi af því. Svo varð þó ekki og kom það lítið breytt til baka. Löggjöf af þessu tagi er að mati undirritaðra nefndarmanna óviðunandi með öllu. Það hlýtur að vera hlutverk Alþingis að sjá til þess að lög séu skýr og hægt sé að sjá efnisinnihald þeirra. Svo er ekki í þessu lagafrumvarpi og í nefndarstörfum náðust ekki fram þær breytingar á því sem skýrðu innihald þess. Þessi málsmeðferð er öndverð við það sem gerst hefur við umfjöllun skyldra mála. Hefur almennt verið lögð áhersla á að hreinsa burt eftir föngum galopnar reglugerðarheimildir til ráðherra í málum tengdum EES-samningnum sem hafa verið til meðferðar á þessu þingi. Minni hlutinn er andvígur vinnubrögðum af þessu tagi og leggur til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir þetta rita nefndarmenn í minni hluta samgn., Jóna Valgerður Kristjánsdóttir, Stefán Guðmundsson, Guðni Ágústsson og Jóhann Ársælsson. Það má geta þess í framhaldi af þessu nál. okkar að í tveimur greinum í þessu frv., 4. gr. og 5. gr., er verið að breyta lögum um eftirlit með skipum, nr. 51/1987, en í dag, fyrir líklega klukkustund síðan þá vorum við að breyta þeim lögum þannig að þau eru ekki lengur í gildi. Við vorum rétt áðan að setja ný lög um eftirlit með skipum. Í 5. gr. er verið að bæta við lög um leiðsögu skipa, nr. 48/1933, það er einnig búið að breyta þeim lögum fyrir nokkrum dögum, þá voru þau samþykkt hér. Þannig að lög nr. 48/1933 eru ekki lengur í gildi heldur. Það er því fleira en það að hér sé eingöngu um að ræða að bæta við reglugerðarheimildum til ráðherra sem gerir það að verkum að ég tel að þetta frv. sem hér er til 2. umr. sé mjög ófullkomið svo ekki sé meira sagt. Þá má einnig minnast á þá brtt. sem hv. formaður kynnti hér áðan og sagði að nefndarmenn hefðu verið nokkuð sammála um að þyrfti að koma inn. Það er að vísu rétt að það var rætt um að heimildir samgrh. til að setja reglugerðir samkvæmt þessum lögum yrðu teknar til endurskoðunar ef það yrðu verulegar breytingar á gerðum samningsins. En hins er líka rétt að geta að þetta ákvæði til bráðabirgða sem hér er sett inn er mjög veikt. Það er orðað svo að heimildir samgrn. skuli teknar til endurskoðunar ,,verði verulegar breytingar á gerðum samningsins``. Það er mjög óljóst orðað hver á að meta það hverjar eru ,,verulegar breytingar`` og hvenær á að skoða það hvort hafi orðið verulegar breytingar. Það segir ekkert um það í þessu ákvæði. Og að treysta á árvekni löggjafans í þessu máli eins og hv. formaður sagði hér áðan ég hef nú ekki mikla trú á að það sé nægilegt að treysta á það, svo mörg lagafrv. sem hér fara í gegn og mörg lög sem í gildi eru. Ég held að þetta verði ákaflega máttlaust ákvæði þó ég virði tilraunir formanns til þess að setja einhverjar hömlur á heimildir ráðherra til reglugerðarsetningar. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til þess að fara neitt nánar í þetta frv. sem hér liggur fyrir. Ég hef tekið þrjú atriði sem ég tel bæði óljós og í raun og veru komin úr takt við tímann þar sem eru lög um leiðsögu skipa og lög um eftirlit með skipum. Það mætti sjálfsagt fara betur í þetta og rekja það hversu furðulega lagasetningu hér er um að ræða. En það var allmikið rætt við 1. umr. og voru mjög margir þingmenn sem tóku þá til máls og lýstu þeirri skoðun að eins og þetta frv. lítur út, væri það dæmigert fyrir það hvernig frv. ættu ekki að vera. Ég vil því leyfa mér að leggja til að eftir að umræðu lýkur hér verði þessu frv. vísað til ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég tel alveg ástæðu til þess að einhverjir þingvanari menn en ég er svari því sem kom fram í máli hv. þm. sem talaði hér á undan mér, hv. 6. þm. Vestf., hvort það gangi að gefa ráðherra með þessum lögum heimild til að setja reglugerðir við lög sem er búið að breyta núna. Ég tel reyndar að þó svo að menn fyndu flöt á því að það væri hægt, þá sé varla ástæða til þess að vera með svona lagasetningu í Alþingi. Hvers vegna kalla menn ekki þetta bara til baka núna, breyta þessu og hafa þetta þá í samræmi við það sem Alþingi er búið að gera nú þegar? Ég tel að það væri full ástæða til þess að nefndin skoðaði þetta betur. Þetta hefur einfaldlega ekki komið til umræðu í nefndinni og er fyrst að koma í ljós núna við þessa umræðu. Ég vil taka undir það sem hv. 6. þm. Vestf. var að segja hér um þær athugasemdir sem minni hluti nefndarinnar hefur verið að gera við framgang málsins og ég vil harma það að hv. formaður nefndarinnar sem gerði þó ágætar tilraunir til þess að koma málunum í eðlilegra horf skyldi ekki hafa erindi sem erfiði því að þá breytingu sem hann vildi hafa á þessu máli fékk hann ekki fram og fékk við það athugasemdir. Nú er heimild samgrh. til að setja reglugerðir samkvæmt lögum þessum þannig að það er í hans valdi að meta það hvort um verulegar breytingar er að ræða eða ég veit ekki hver annar ætti að gera það. Það er auðvitað hægt að gera við það athugasemdir, ég geri ráð fyrir því og sjálfsagt verður það gert ef menn telja að verið sé að fara öðruvísi að en menn hafa gert ráð fyrir í upphafi, en ég tel að þessi reglugerðarbandormur sem hér er til umfjöllunar sé Alþingi ekki til mikils sóma og lagasetningu hér á hv. Alþingi. Það hefur auðvitað komið hér fram áður. Ég vil svo draga athyglina að því sem ég hef gert áður í umræðu um þetta mál að m.a. erum við hér að samþykkja að ríkisborgarar á EES-svæðinu geti skráð hér skip sem hafa fengið haffæriskírteini erlendis og það haffæriskírteini verði látið gilda á Íslandi. Þetta mun auðvitað leiða það af sér að við munum ekki geta haft þær auknu kröfur sem um er að ræða hér í sambandi við öryggi og eftirlit með skipum sem við höfum haldið úti fram að þessu og ég tel að það sé mjög miður. Og því miður erum við að binda hendur okkar á ýmsan máta í þessum EES-samningum sem mun hafa það í för með sér að frumkvæði okkar í ýmsum málum mun minnka. En ég vil nú hvetja formann nefndarinnar til að velta því alvarlega fyrir sér hvort það eigi ekki að skoða þetta mál og a.m.k. lagfæra það sem hér var tínt til áðan vegna þess að í raun og veru er málið úrelt. Það var sjálfsagt gert ráð fyrir því hér í upphafi að það yrði búið að afgreiða málið áður en lögin breyttust sem hér er um að ræða, en nú hefur röðin orðið önnur og þá held ég að sé full ástæða til þess að taka mark á því og lagfæra þetta.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra tilmæla sem fram komu í máli hv. 3. þm. Vesturl. vil ég taka það fram að nefndin hefur athugað þetta frv. mjög gaumgæfilega að ég tel og lagt í það mikla vinnu. Þær breytingar sem gerðar hafa verið á lögum frá því að nefndin lauk sinni vinnu, sem var í marsmánuði, hafa ekki áhrif á það að raska í neinu þessu lagafrv. Fremur er það að þeim lögum sem breytt hefur verið, t.d. lög um fjarskipti, lög um eftirlit með skipum, lög um leiðsögu skipa hafa færst í þá átt að vera að ýmsu leyti meira í samræmi við það sem íslensk lög þurfa að vera til þess að þegar og ef samningur um Evrópska efnahagssvæðið tekur gildi þannig að það hefur enga hernaðarlega þýðingu að fara að taka þetta upp til breytinga af þeim orsökum. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni, þá fórum við mjög gaumgæfilega yfir öll efnisatriði sem þarf að setja reglugerð um. Margt af því er þess efnis að það kemur lítt við íslenska hagsmuni, en annað kemur þannig við okkar hagsmuni þannig að það var ekki talið af umsagnaraðilum né í vinnu okkar í nefndinni að það kæmi nokkurs staðar í bága við það sem kalla má okkar hagsmuni. Því sé ég enga ástæðu til þess að fara að taka málið upp að nýju eða leggja í þetta meiri vinnu. Sú vinna sem við höfum lagt af mörkum í því nefndarstarfi þar sem við höfum fjallað um þetta efni er ærin og ég legg til enn fyrir hönd meiri hluta nefndarinnar að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir með þeim breytingum sem meiri hluti nefndarinnar flytur.

Virðulegur forseti. Ég tók það fram áðan að ég væri ekki þingvanur maður og vissi ekki hvort svona lagað gengi upp. Mér finnst þetta aftur á móti ekki snúast um það hvort menn ætli sér að fara að taka málið upp í sjálfu sér. Ég geri ekki ráð fyrir að það mundi neitt breytast í afstöðu manna til málsins sjálfs. En mér finnst það bara einhvern veginn svo sjálfsagt mál að þegar eru samþykktar lagabreytingar á Alþingi, þá sé vitnað í þau lög sem menn ætlast til að lagabreytingar hafi áhrif á. Mér finnst því að það verði að skipta um fyrirsagnir á þessum greinum sem við á þannig að það sé vitnað í rétt lög með réttum númerum í þessari lagasetningu. Það er nú eingöngu það sem ég er að fara fram á að yrði gert og ég skil eiginlega ekki hvers vegna hægt er að kippa svona hlutum í liðinn á skammri stund með stuttum nefndarfundi.

Virðulegi forseti. Þessum atriðum sem hv. þm. vekur athygli á er auðvelt og algengt að koma við þegar lög eru prentuð þannig að þá sé vitnað í rétt númer á lögum.

Virðulegi forseti. Já, ég get nú sagt eins og hv. 3. þm. Vesturl. að ég er ekki þingvön en ég verð að játa það að mér finnst þetta dálítið undarlegt að hér í frv. til laga sem við erum hérna að ræða, segir í 4. gr.: ,,Lög um eftirlit með skipum, nr. 51/1987, með síðari breytingum.`` Og við 1. gr. þeirra laga bætist ný málsgrein sem kveður á um það að samgrh. er heimilt að setja reglugerð um eftirlit með skipum o.s.frv. vegna EES. Í 1. gr. laganna í frv. um eftirlit með skipum sem við vorum að samþykkja í dag er þessi grein ekki inni þannig að mér er spurn: Er hægt að setja viðbótargrein um þetta atriði við lög sem eru núna ekki lengur í gildi? Það eru komin ný lög um eftirlit með skipum og í 1. gr. þeirra, þar sem þetta ætti þá e.t.v. líka að bætast við, er ekkert sagt um þetta. Og ég vil þá spyrja hv. formann nefndarinnar hvort þessi lagagrein er einhvers staðar annars staðar í frv. til laga um eftirlit með skipum sem nú er orðið að lögum.

Virðulegi forseti. Í frv. þessu segir í 4. gr., með leyfi forseta, um lög um eftirlit með skipum, nr. 51/1987, með síðari breytingum. Þar kæmi væntanlega inn í prentun nýtt númer: ,,Við 1. gr. laganna bætist ný málsgrein sem orðist svo:`` Síðan kemur sá texti sem hér er í þskj. og er ekki tilefni eða ástæða til að lesa. Þessi grein bætist við 1. gr. laganna eins og 1. gr. laganna er nú.

Virðulegi forseti. Þá sýnist mér að þetta geti ekki verið rétt sem hér stendur í því frv. til laga um eftirlit með skipum sem við samþykktum núna fyrir klukkutíma. Þar segir um gildistöku laganna, 35. gr.: ,,Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1993. Jafnframt falla úr gildi lög nr. 51 30. mars 1987.`` Það eru þessi lög sem verið er að breyta þessari grein við. Eigum við þá von á því að fá á næstunni frv. aftur þar sem þessu verður breytt við núgildandi lög?

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því í sambandi við það mál sem hér var verið að ræða að það væri kannski eðlilegt og tæknilega rétt að þegar það frv. sem hér var rætt núna verður prentað eftir 2. umr., þá verði það prentað með nýjum og réttum laganúmerum. Nú eru ný lög um eftirlit með skipum og leiðsögu skipa ekki orðin lög. Þau eru ekki orðin lög fyrr en þau hafa verið gefin út í Stjórnartíðindum, en það er auðvitað hugsanlegt að gefa þau út í fyrramálið og að gefa þeim númer og prenta síðan þskj. á ný með hliðsjón af hinum nýju númerum. Og ég skil vel þær athugasemdir sem hér koma fram frá hv. 3. þm. Vesturl. og hv. 6. þm. Vestf. að það er auðvitað eðlilegt að þessir hlutir séu eins nákvæmir og kostur er því að við erum nú gagnrýnd fyrir ýmislegt hér í þinginu. Ég held að við ættum að reyna að fækka þeim gagnrýnisefnum eins og kostur er og ég er viss um að hv. formaður samgn. hefur áhuga á því líka.

Hæstv. forseti. Það kemur auðvitað stundum fyrir að lögum er breytt í þinginu eftir að frv. hefur verið lagt fram sem miðast við hin eldri lög. Auðvitað eru þessar ábendingar réttar að rétt sé að horfa á hvort tilvitnanir eigi við eftir að lögum hefur verið breytt samkvæmt öðrum frumvörpum. Ég veit að formaður samgn. sem er þingvanur maður mun auðvitað athuga það á milli umræðna. Mér finnst það eðlilegt. Þetta er mjög þörf ábending og sjálfsagt að þessir hlutir séu í lagi. Það hefur ekki áhrif á það að auðvitað er hægt að ljúka 2. umr. málsins.

Forseti hefur hlýtt með athygli á þær athugasemdir sem hér hafa fram komið og rætt við starfsmann þingsins. Forseti vill beina þeirri ósk til hv. formanns nefndarinnar að málið fari aftur til hv. samgn. þegar þessari umræðu er lokið og þar til 3. umr. fer fram og væntir forseti þess að samstaða verði um það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 954 um frv. til laga um réttarstöðu starfsmanna um aðilaskipti að fyrirtækjum frá félmn. Nefndin hefur fjallað um málið og á fund hennar komu frá félmrn. Berglind Ásgeirsdóttir ráðuneytisstjóri og Gylfi Kristinsson deildarstjóri. Frá Alþýðusambandi Íslands Lára V. Júlíusdóttir og Ari Skúlason, Hrafnhildur Stefánsdóttir frá Vinnuveitendasambandi Íslands, Jónas Haralds frá Landssambandi ísl. útvegsmanna og Björn Arnórsson frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Stéttarsambandi bænda, Sambandi ísl. kaupskipaútgerða, Alþýðusambandi Íslands, Sjómannasambandi Íslands, Sambandi almennra lífeyrissjóða, Vinnumálasambandi samvinnufélaganna, Vélstjórafélagi Íslands, Bandalagi háskólamenntaðra ríkisstarfsmanna, Sambandi byggingarmanna, Málm- og skipasmiðasambandi Íslands, Sambandi sveitarfélaga á Suðurnesjum, Vinnuveitendasambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Kennarasambandi Íslands, félmrn., Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga. Með frv. þessu er lagt til að lögfestar verði reglur sem settar eru fram í tilskipun EBE nr. 77/187 um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd launþega við eigendaskipti að fyrirtækjum, atvinnurekstri eða hluta atvinnurekstrar, en þessar reglur er ekki að finna í íslenskri löggjöf. Samkvæmt 8. gr. hennar og í samræmi við samninginn um Evrópska efnahagssvæðið skulu aðildarríkin setja nauðsynleg lög og stjórnvaldsfyrirmæli til að hrinda markmiðum tilskipunarinnar í framkvæmd. Við nánari yfirferð á frv. kom fram ábending frá nefnd þeirri er samdi frv. um að efnisreglur er felast í 2. og 3. tölul. 3. gr. tilskipunarinnar og varða gildistíma kjarasamninga annars vegar og viðbótarlífeyrissjóði hins vegar hafi ekki komist nægilega vel til skila og leggur nefndin því til að 2. gr. frv. verði umskrifuð með þeim hætti að reglur tilskipunarinnar verði skýrari. Því mælir nefndin með því að frv. verði samþykkt með slíkri breytingu sem gerð er tillaga um á sérstöku þskj. Eggert Haukdal tekur fram að stuðningur hans við frv. sé óháður afstöðu hans við afgreiðslu frv. til laga um Evrópska efnahagssvæðið. Undir þetta rita 6. apríl 1993 Rannveig Guðmundsdóttir, Guðjón Guðmundsson, Gunnlaugur Stefánsson, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir með fyrirvara, Ingibjörg Pálmadóttir með fyrirvara, Jón Kristjánsson með fyrirvara, Eggert Haukdal, Lilja Rafney Magnúsdóttir með fyrirvara og Einar K. Guðfinnsson. Virðulegi forseti. Ég óska eftir að fá að lesa hér upp þá brtt. sem nefndin flytur við þetta frv. og hún hljóðar svo: ,,Við 2. gr. Greinin orðist svo: Frá og með þeim degi sem aðilaskipti verða í skilningi 1. mgr. 1. gr. skal nýr eigandi takast á hendur réttindi og skyldur fyrri eiganda samkvæmt ráðningarsamningi og virða þau launakjör og starfsskilyrði sem samþykkt hafa verið í almennum kjarasamningi með sömu skilmálum og giltu fyrir fyrri eiganda þar til samningi verður sagt upp eða hann rennur út eða þar til annar kjarasamningur öðlast gildi eða kemur til framkvæmda. Ákvæði 1. mgr. gildir ekki um rétt launþega til elli- og örorkulífeyris eða eftirlifendabóta þegar um er að ræða lífeyrissjóði fyrir eina eða fleiri starfsstéttir sem starfa samkvæmt sérstökum lögum eða reglugerð sem staðfest hefur verið af fjmrn. Ákvæði 2. mgr. getur þó aldrei leitt til skerðingar á áunnum réttindum úr þeim sjóðum sem þar um ræðir. Skiptir þá engu máli hvort starfsmaður starfar áfram við reksturinn eftir aðilaskipti eða ekki.``

Virðulegi forseti. Það náðist víðtækt samkomulag um þetta frv., um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum. En við fjórir þingmenn skrifuðum undir með fyrirvara og mér þykir rétt að gera grein fyrir í hverju sá fyrirvari er fólginn. Samkvæmt frv. sem fyrir liggur, í 2. gr., er gert ráð fyrir rýmri heimild til handa launafólki en kemur síðan fram í brtt. á þskj. 955. Hv. formaður félmn. gerði grein fyrir því hvers vegna þessi brtt. kom til. Það sé vegna þess að í þýðingu hafi orðið einhver misbrestur og þeir sem sömdu frv. gerðu síðan athugasemd við það. En okkar fyrirvari er einmitt fólginn í því að hér er verið að þrengja réttarstöðu miðað við það sem frv. segir til um. Það er aðallega, með leyfi forseta, ,,ákvæði 1. mgr. gildir ekki um rétt launþega til elli- og örorkulífeyris eða eftirlifendabóta þegar um er að ræða lífeyrissjóði fyrir eina eða fleiri starfsstéttir sem starfa samkvæmt sérstökum lögum eða reglugerð sem staðfest hefur verið af fjmrn.`` Þetta er sá fyrirvari sem við erum með og mér fannst rétt að geta hans hér. Að öðru leyti er fullt samkomulag um þetta frv.

Virðulegi forseti. Ég sá á þessu nál. að margir nefndarmenn höfðu skrifað undir með fyrirvara. Fékk ég nú að heyra skýringar á því en ég taldi þær ekki fullnægjandi, þ.e. ég fékk ekki skýringar á ýmsum spurningum sem ég setti fram eftir lestur bæði frv. og nál. og reyndar brtt. líka. Í nál. segir að það sé ekki að finna ákvæði í íslenskri löggjöf sem sem sé samsvarandi því sem felst í þessu lagafrv. Ég las þetta lagafrv. með athygli og taldi að þarna væri um nokkuð gott mál að ræða og varð þess vegna dálítið undrandi þegar ég sá að brtt. sem er á þskj. 955 væri gerð til að gera reglur tilskipunarinnar skýrari. Þegar ég las þessa brtt. þá botnaði ég hvorki upp né niður í því hvað verið var að tala um. Ég skildi frv. eins og það var en alls ekki eftir að búið er að koma með þessa brtt. Mér finnst þetta mjög sérkennileg brtt. og á mjög erfitt með að átta mig á því hvað í henni raunverulega felst. Mér skilst að þetta sé heldur til hins verra og í því felist fyrirvarinn en ég þarf að fá betri skýringu á því í raun og veru hvað þarna er á ferðinni og óska eftir því að formaður nefndarinnar skýri betur hvers vegna þeir telji þetta vera réttara. Ég á þá ekki við að EB sé að skipa okkur hér á landi fyrir hvernig lögin eigi að vera hér. Af hverju má ekki hafa þau betri fyrir íslenskt launafólk heldur en EB ákveður? Það sem kom mér líka á óvart og skil raunar ekki af hverju 7. gr. hljómar eins og hún gerir, þ.e. að ,,lög þessi öðlast gildi um leið og samningurinn um Evrópskt efnahagssvæði að því er Ísland varðar`` ef þessi löggjöf er nauðsynleg sem ég held að hún sé. Þess vegna finnst mér mjög sérkennilegt að nefndin leggi ekki til brtt. við þessa gildistökugrein ef ekki eru neinir hnökrar á því að hafa þetta inni í íslenskri löggjöf óháð samningnum um Evrópskt efnahagssvæði. Þetta vildi ég nú sagt hafa, virðulegur forseti, því að ég varð eiginlega fyrir hálfgerðum vonbrigðum þegar ég sá bæði brtt. og að ekki hafa verið gerðar brtt. við gildistökuákvæðið. Mér varð kannski of seint ljóst að þetta mál væri hér á dagskrá þannig að líklega er orðið nokkuð seint fyrir mig að koma með brtt. að því er þetta atriði varðar, þ.e. við 7. gr. og e.t.v. fleiri þar sem ég hafði ekki sett mig nægilega vel inn í þetta mál og það er svo langt síðan þetta var til umræðu hér í þinginu og ég áttaði mig ekki á að þetta kæmi til umræðu hér í dag. En þetta hefði ég gjarnan viljað fá betur upplýst ef hv. formaður nefndarinnar gæti skýrt nánar fyrir mér þessi tvö atriði sérstaklega.

Virðulegi forseti. Mér er ljúft að verða við þeim beiðnum sem komu fram um útskýringar hjá hv. 15. þm. Reykv. Ég held að þarna sé e.t.v. um að ræða nokkurn misskilning. Í fyrsta lagi þá er það svo að með sum af þeim málum sem flutt eru í tengslum við Evrópska efnahagssvæðið hefur náðst nokkuð víðtæk samstaða milli aðila vinnumarkaðarins. Það eru mál sem kannski fram að þessu hafa ekki verið sett lög um og hefur kannski verið ágreiningur um að setja. Það voru fulltrúar aðila vinnumarkaðarins sem voru í þeirri nefnd sem sömdu þetta frv. og gerðu samkomulag um það sem þar er að finna. Ef við lítum þar á 2. gr. frv. þá stendur þar: ,,Frá og með þeim degi sem aðilaskipti verða, sbr. 1. gr., tekur nýr atvinnurekandi við öllum réttindum og skyldum, sem fyrri atvinnurekandi bar gagnvart starfsmönnum í fyrirtækinu eða atvinnurekstrinum, að því er snertir ráðningarkjör, þar með talið áunnin réttindi svo og önnur starfsskilyrði.`` Eins og þessi grein er lesin þá er hún mjög opin og víðtæk og má lesa hana þannig að hún eigi við um öll hugsanleg réttindi. Við sendum þetta frv. til umsagnar og fengum fulltrúa sem óskað var eftir á fund nefndarinnar og meðan við vorum að vinna þetta mál þá komu til okkar, til félmn., ábendingar um að nefndin sem samdi frv. í hendurnar á okkur hefði áttað sig á því að 2. gr. væri miklu víðtækari en þeir höfðu hugsað hana og mátti skilja hana á þann veg að hún rúmaði enn þá meira en nefndin hafði hugsað sér. Þar með kemur þessi tillaga til félmn. um breytingu á 2. gr. þar sem lögð er áhersla á að aldrei geti verið um að ræða skerðingu á áunnum réttindum úr sjóðum sem um ræðir varðandi lífeyrissjóði og skiptir þá engu máli hvort starfsmaður starfi áfram við viðkomandi rekstur eftir að aðilaskipti verða hjá fyrirtæki eða ekki en það er hins vegar verið að þrengja málsgreinina um að þessi ákvæði gildi ekki um rétt launþega til elli- og örorkulífeyris eða eftirlifendabóta ,,þegar um er að ræða lífeyrissjóð fyrir eina eða fleiri starfsstéttir`` eins og þar stendur. Þannig að auðvitað er það rétt að í öllum þeim málum sem tilskipanir hafa verið um varðandi EES þá getur hvert þjóðþing gengið lengra heldur en tilskipunin þar kveður á um. Í þessu tilfelli er um samkomulagsmál að ræða og verið að setja í lög ákvæði sem ekki hafa verið hjá okkur og það var ekki ákvörðun að ganga lengra að þessu sinni hvort sem það gerður gert síðar. Við fjölluðum um málið og sendum það aftur til umsagnar viðkomandi aðila sem við höfðum rætt við og fengum til baka þau svör að þessi brtt. breytti ekki afstöðu manna svo sem frá ASÍ. Við höfum orðið við því að fara að beiðni þeirrar nefndar sem samdi frv. þar sem var alger samstaða aðila beggja megin borðs um að setja fram brtt. Það varð niðurstaða nefndarinnar að taka það ekki upp hjá sér að ganga lengra heldur en þeir sem sömdu frv. höfðu ætlað sér. Þannig liggur í því að við flytjum þessa brtt.

Virðulegi forseti. Ég fékk nú reyndar ekki svar við síðari spurningu minni heldur að einhverju leyti svar við þeirri fyrri, þ.e. af hverju gildistökuákvæðið er með þeim hætti sem það er þarna í frv. Af hverju er ekki sagt að lögin öðlist gildi annaðhvort nú þegar eða við einhverja ákveðna dagsetningu? Ég skil ekki, ef þetta er svo gott mál sem mér sýnist og mér heyrist að nefndin hafi verið sammála um, hvers vegna þá ekki að láta frv. öðlast gildi nú þegar? Ég skil það út af fyrir sig að það sé eðlilegt að fara að tillögu þessarar nefndar sem þarna hefur komið að þessu máli. En það er ekki nauðsynlegt fyrir Alþingi endilega að fara eftir því sem nefndir út í bæ segja þó það sé oft gert að sjálfsögðu eins og formaður nefndarinnar hér tók til. Mig langar enn og aftur að spyrja nákvæmar um það --- þá vil ég spyrja beint: Hvað þýðir eins og stendur hér: ,,Ákvæði 1. mgr. gildir ekki um rétt launþega til elli- og örorkulífeyris eða eftirlifendabóta þegar um er að ræða lífeyrissjóði fyrir eina eða fleiri starfsstéttir sem starfa samkvæmt sérstökum lögum eða reglugerð sem staðfest hefur verið af fjármálaráðuneytinu``? Ég verð að viðurkenna það að ég átta mig ekki á hvaða réttindi fólk getur misst við þessa breytingu. Það er ekki nógu skýrt fyrir mér. Ég hefði gjarnan viljað fá skýringu á því ef það er eitthvað --- því ég sé að það kemur þarna á eftir: ,,Ákvæði 2. mgr. getur þó eldrei leitt til skerðingar á áunnum réttindum`` sem mér finnst vera mjög til bóta. Ég get ekki almennilega skilið hvað í þessu felst. Svo vildi ég gjarnan fá svar við spurningunni varðandi gildistökuákvæðið sem mér er ekki enn ljóst.

Virðulegi forseti. Ég biðst afsökunar á að ég gleymdi að svara þessu með gildistökuákvæðið. Það er alveg rétt að t.d. í frv. til laga um hópuppsagnir þá breyttum við gildistökuákvæðinu. Það var samkomulag í nefndinni um það og samkomulag við þá aðila sem höfðu unnið að þessu máli og gert samkomulagið að þetta mál væri eðlilegt og allir stæðu að því eftir sem áður óháð EES. Ég nefndi það hér áðan í mínu svari að stundum hefðu aðilar vinnumarkaðarins náð samstöðu um mál í tengslum við þetta sem ekki hefði náðst samstaða um áður. Þetta er eitt slíkt mál. Þetta er eitt slíkt mál þar sem samstaðan er bundin þessu máli, þessu EES-máli og við yrðum að fara hreinlega ofan í það aftur og þá mundi kannski fyrirspyrjandi segja: Ef Alþingi þykir það gott mál og annar aðilinn hvor sem það væri er ósáttur við það að gildistakan væri strax af hverju gerir það það ekki? Það er ekki tillaga félmn. Félmn. hefur farið yfir þetta mál, hún hefur fengið að vita að þetta er samkomulagsmál að gildistaka laganna er bundin því að EES-samningurinn taki gildi og það yrði þá að skoðast upp á nýtt ef ekki yrði af því. Hitt er að væri ég t.d. í lífeyrissjóði meðan ég er hjá fyrirtækinu og síðan verða aðilaskipti og af einhverjum orsökum fer ég í annan lífeyrissjóð, á ég auðvitað allan minn rétt samkvæmt þeim lífeyrissjóði sem ég var í en ég byrja náttúrlega að ávinna mér réttindi samkvæmt hinum ef ég flyst til. Ég held að ég geti ekki útskýrt það öðruvísi. Það kom athugasemd að vísu fram um það frá einhverjum lífeyissjóðum, SAL-sjóðunum held ég, að einstaklega tyrfið orðalag til þess að fjalla um að lífeyrissjóðirnir undanskildir, þ.e. viðbótarréttur samkvæmt lífeyrissjóðum er þá undanskilinn þarna.

Virðulegi forseti. Ég kaus að leggja nokkurt kapp á að þetta mál kæmist örugglega til nefndar og til umsagnar og lagði þess vegna á það áherslu að það kæmist til meðferðar núna og kæmist til umsagnar áður en þinginu lýkur. Þetta er tillaga til þál. um aukan hlutdeild raforku í orkubúskap þjóðarinnar. Flm. eru auk mín fimm þingmenn Alþb. Frá því að þessi tillaga var lögð fram, en það var í október, hefur ýmislegt gerst í þessum málum. Það er ljóst að það er vaxandi áhugi á því að koma þeirri raforku fyrir sem við erum að framleiða hér í raun og veru umfram þarfir. Við framleiðum 600--700 gígavattstundir á ári sem er umframorkan í raforkukerfi okkar. Sem dæmi má nefna að loðnubræðslur nota árlega orku sem samsvarar 600 gígavattstundum eða allri orku Blönduvirkjunar. Þannig að loðnubræðslurnar gætu notað alla orku Blöndu. Það hefur verið gert nokkurt átak í þessum málum í seinni tíð eða á síðustu mánuðum eftir að þessi tillaga var flutt. M.a. hafa garðyrkjubændur fengið tilboð um ódýrt rafmagn, um lækkun á raforkuverðinu um eina krónu á kílóvattstund, þ.e. úr kr. 1,45 niður í 45 aura, og iðnfyrirtæki eins og t.d. Ísaga hafa aukið framleiðslu sína á köfnunarefni og keypt viðbótarrafmagn og sömuleiðis Kaupfélag Skagfirðinga til kjöt- og mjólkurframleiðslu. Þannig að þessi mál eru á verulegri hreyfingu og ég kaus þess vegna, virðulegur forseti, þótt seint sé á þessum fundi að óska eindregið eftir því að málið kæmi til meðferðar, tel ástæðulaust að fara frekar yfir efni þess. Ég legg til að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til síðari umræðu og hv. iðnn.