Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samkv. 1. gr. þessa frv. er lagt til að hækka það takmark, sem miðað hefur verið við, er hreppstjórum hefur verið heimilað að gera lögtak í sveitum. Fyrst var þetta miðað við 50 króna skuld, en með l. nr. 34 frá 1928 var hámark þetta hækkað upp í kr. 1000,00, og í frv. því, sem hér liggur fyrir, er lagt til, að það verði hækkað upp í 10 þús. krónur. Er þetta talið geta orðið til sparnaðar fyrir þá, sem lögtakið er gert hjá, og til hagræðis fyrir þá, sem lögtakið framkvæma. - Sama máli gegnir um 1. og 2. mgr. 2. gr., að það, sem þær fjalla um, er hugsað að miði til sparnaðar, og telur n., að það muni á engan hátt skerða rétt lögtaksþola. Við 3. mgr. 2. gr. hefur n. hins vegar gert brtt., en samkv. henni er í frv. gert ráð fyrir því, að þegar gerðarþoli á inneignir í bönkum eða sparisjóðum, séu þær teknar upp í lögtak, áður en gengið er að nokkru öðru. N. þótti réttara að gera ráð fyrir því, að gerðarþoli gæti átt einhverja lágmarksinnstæðu með tilliti til þess, að það eru margir, sem eiga smáinnstæður í ákveðnum tilgangi, og hefur n. gert þá brtt., að ákvæði þetta taki ekki til innstæðu, sem nemi 5000 krónum eða minna, þannig að gerðarþoli má ráða, hvort innstæða hans sé tekin út úr banka til greiðslu skuldarinnar eða eitthvað annað, sem hann á. Ef hins vegar um hærri innstæðu en 5000 krónur er að ræða, má ganga að henni niður að 5000 krónum. Ég sé, að hæstv. dómsmrh. er ekki hér í d. og enginn af hinum ráðh., en n. hafði hugsað sér að hreyfa því hér, samtímis því sem verið er að gera þessar breyt., að athuga í sambandi við 27. gr. aðfararl., þar sem gert er ráð fyrir lágmarksfjárhæð, sem gerðarþoli má eiga, hvort ekki væri eðlilegt að hækka þá upphæð með tilliti til lækkaðs verðgildis peninga. Mér þykir leiðinlegt, að hæstv. dómsmrh. er ekki viðstaddur, því að ég hefði viljað heyra álit hans á því atriði. Allshn. mælir með því, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem hún leggur til á þskj. 242.

Forseti (BSt): Ég vil minna á það, sem ég tók fram í upphafi þessa fundar, að hæstv. dómsmrh. hefur boðað veikindaforföll, en ef ósk kemur fram um það að taka málið af dagskrá, mun ég verða við henni.



Ég tel, að ég geti eins hreyft því atriði, sem ég minntist á áðan, við 3. umr.



Herra forseti. Þetta frv., sem fer fram á, að framlengdur verði friðunartími arnar og vals, hefur verið athugað í n. Hún hefur rætt málið við Finn Guðmundsson náttúrufræðing og fengið hjá honum þær upplýsingar, að fátt sé orðið eftir af báðum þessum fuglategundum hér á landi, þó heldur meira en gizkað var á í grg. frv., og telur hann nokkuð hæpið, hvort það muni blessast, að þær geti haldizt hér við, þótt þær verði enn friðaðar. Allshn. er sammála um að leggja til, að frv. verði samþ., enda þótt því sé ekki að neita, að þessir fuglar geri stundum usla, sérstaklega í æðarvarpi, en þá eru ákvæði um það í gildandi l., sem þetta frv., ef að l. verður, hefur engin áhrif á, að sá, sem fyrir því verður, getur snúið sér til viðkomandi yfirvalds og gert sérstakar ráðstafanir, og með tilliti til þess leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það kom til tals við 2. umr. þessa máls, að allshn. hefði ekki átt tal við viðskmrh. um þetta frv., og lofaði ég fyrir hönd n. að sjá um, að það yrði gert milli umr. Form. n. hefur nú rætt málið við hæstv. viðskmrh., og hefur hann fyrir sitt leyti engar athugasemdir við það að gera.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt eftir ósk hæstv. félmrh., en borið fram af heilbr.- og félmn. d. Einstakir nm. hafa óbundnar hendur um einstök atriði frv. og einnig um að bera fram brtt. eða fylgja brtt., sem fram kunna að koma.



Herra forseti. Ég tel rétt, að ég láti fylgja þessu frv. örfá orð, þótt ég fari ekki á þessu stigi að ræða það neitt í einstökum atriðum. Er eðlilegra, að það bíði 2. umr., þegar sú n., sem boðaði frv. og hefur flutt það, hefur fjallað um það og gert við það sínar aths. Frv. þetta er seint fram komið, og er það að nokkru leyti sök ráðun., að hafa ekki komið því fyrr fram, en nú um sinn hefur það beðið, af því að hv. 4. þm. Reykv. (HG), sem er aðalforstjóri almannatrygginganna, hefur ekki verið hér á landi, en mér fannst eðlilegra, og varð það að samkomulagi við hann, að frv. kæmi fram í þeirri d., sem hann á sæti í, og sömuleiðis að hann væri viðstaddur, þegar það yrði tekið hér til meðferðar. Frv. þetta er í fyrstu samið af tryggingaráði samkv. ósk þáv. félmrh. Frv. lá fyrir Alþ. í fyrra, og núv. ríkisstj., þegar hún tók við völdum seint á því þ., tók þá ákvörðun að leggja til við Alþ., að frv. færi ekki fram að því sinni, af þeirri ástæðu, að í frv. voru allmiklar till. um auknar tryggingar og þá um leið till. um aukin framlög frá ríki, bæjarfélögum og einstaklingum til þess að vega upp á móti þeim að nokkru leyti. Ég lýsti því yfir á þ., að frv. þetta yrði tekið til meðferðar og athugunar, áður en Alþ. kæmi næst saman, og mundi þá lagt fram á einn eða annan hátt. Nú hefur ríkisstj. haft málið til meðferðar, og hún hefur orðið ásátt um það að leggja til, að frv. yrði lagt fram í þeirri mynd, sem það hefur nú. Það er að ýmsu leyti mjög breytt frá því, sem það lá fyrir í fyrra. Í fyrsta lagi eru felld niður ákvæðin um auknar tryggingar og þá um leið ákvæði til hækkunar útgjalda fyrir Tryggingastofnunina. Þetta er annað meginatriðið, sem hér er um að ræða, að það var af þessum ástæðum, að ríkisstj. þorði ekki að mæla með samþykkt frv., að hún óttaðist, að það mundi koma á daginn, að erfitt yrði, bæði fyrir ríkið og bæjarfélög og einstaklinga einnig, að standa undir auknum byrðum í sambandi við almannatryggingarnar, - þó að allir séu á einu máli um, að tryggingarnar út af fyrir sig, á þeim grundvelli, sem þær hér hafa verið, séu ágætur hlutur og að sjálfsagt sé að efla þær, eftir því sem unnt er. En þó er það þannig, að maður verður að sníða sér stakk eftir vexti. Og ástandið er þannig nú í fjárhagsmálunum, ekki aðeins ríkisins, heldur og ekki síður ýmissa bæjarfélaga, að það sýnist vera komið alveg að þeim takmörkum, sem hægt er að fara að til að veita fé til ýmissa nauðsynlegra hluta, og þá ekki síður almannatrygginganna heldur en annars. T.d. hefur mjög borið á því, hve miklir erfiðleikar eru á að innheimta gjöld frá sveitarfélögum til trygginganna, og er það að verða alvarlegt áhyggjuefni, hvernig með það verði farið. Það þarf ekki að lýsa því, að á yfirstandandi ári hafa komið fram mjög margháttaðir erfiðleikar í atvinnu- og fjárhagsmálum okkar, sem ekki var gert ráð fyrir í fyrra, þegar þingi sleit þá. Ég get bent á í því sambandi, hvernig síldarvertíðin brást fyrir Norðurlandi, svo að hún hefur aldrei brugðizt eins. Og ég get bent í þessu sambandi líka á togarastöðvunina í sumar, sem hafði gífurlega alvarlegar afleiðingar í för með sér fyrir atvinnulíf og fjárhagsástandið yfirleitt með þjóðinni. Í þriðja lagi má benda á, að ýmislegt hefur það komið fram varðandi sölu á ýmsum afurðum, sem hefur orðið erfiðara viðfangs fyrir okkur en gert var ráð fyrir í fyrra, þegar gengisbreyt. var gerð og þær ráðstafanir aðrar, sem áttu að verða til þess að létta fyrir atvinnu- og fjármálalífi þjóðarinnar. - Allt þetta hefur orðið til þess, að þegar farið var að athuga þetta mál, sem hér er til umr., í þingbyrjun, þá virtist sízt glæsilegra en á síðasta þingi að gera till. um auknar tryggingar, sem hefðu í för með sér aukin útgjöld fyrir ríki, bæjarfélög og einstaklinga. Og það er af þessum almennu ástæðum, sem ég hér hef nefnt, sem út úr þessu frv. hafa verið felld þau ákvæði, sem veita verulega auknar tryggingar, en þá um leið hafa aukin útgjöld í för með sér fyrir ríki og aðra aðila, sem að almannatryggingunum standa. Ég skal taka fram, að mig persónulega tekur mjög sárt að vera á móti vissum hlutum, sem hér er lagt til, að felldir séu niður, og svo mun vera fyrir ríkisstj. allri. Og það er aðeins það, sem við teljum brýna nauðsyn, sem gerir það að verkum, að við getum ekki annað en lagt til, að svo verði gert. Og kem ég að því síðar, þegar ég minnist á það, sem ríkisstj. leggur til, að sé heildarframlag ríkissjóðs til trygginganna á þessu ári. Greiðslur frá tryggingunum til þeirra, sem bætur fá frá þeim á einn eða annan hátt, eru nú miðaðar við það, að greidd er sama uppbót, eða 15%, eins og greitt er á laun starfsmanna ríkísins. Á fjárl. síðasta árs voru veittar til almannatrygginganna sjálfra úr ríkissjóði 47,3 millj. kr. Það er lagt til í því frv., sem hér liggur fyrir nú, í 24. gr., sem ákveður iðgjöldin til tryggingasjóðs, að framlag ríkissjóðs samkv. 146. gr. l. sé nálega það sama og í fyrra, eða 17,4 millj. kr., og að heildarupphæð framlaga sveitarfélaga sé sömuleiðis eins og verið hefur. Og þá gildir það eins - það liggur í augum uppi -, að hafi fjárlög í fyrra verið miðuð við að greiða ekki vísitöluálag, heldur miðuð við grunnvísitöluna hundrað eins og nú er reiknað með, eða þrjú hundruð, eins og var áður, þá vantar nú hér í þetta, sem lagt er til, að greidd sé vísitöluhækkun, sem hefur orðið og greidd hefur verið að undanförnu. Og ríkisstj. leggur til, að þetta sé gert, ekki af því, að ætlazt sé til, að klipið sé af þeim réttindum, sem þeir tryggðu eiga að fá, heldur af því, að ríkisstj. lítur svo á, að tryggingasjóðir almannatrygginganna séu svo miklir, að það megi leggja á þá næsta ár að greiða þetta, án þess að framlag til trygginganna á fjárl. sé hærra. - Ég veit, að forstjóri trygginganna, hv. 4. þm. Reykv., mælir á móti þessu, og hefur hann ekki verið myrkur í máli við mig um það, að hann telji þetta ekki fært. Ekki þó út af fyrir sig af því, að talin sé hætta á því, að tryggingasjóðirnir geti ekki staðið undir þessu þetta eina ár, heldur af því, að með þessu sé gengið á nauðsynlega tryggingasjóði, sem eigi að ver a fyrir almannatryggingunum, og það megi ekki gera. Ég get þess bæði fyrir mig persónulega og ríkisstj. í heild, að hún gerir þetta ekki með glöðu geði og hefði mjög gjarnan viljað geta lagt fram svo mikið fé úr ríkissjóði, að ekki þyrfti að ganga á þessa tryggingasjóði, sem safnazt hafa á undanförnum árum. Hitt er það, sem mun koma fram hér á Alþ., þegar fjárl. verða rædd við 2. umr., sem mun verða nú á næstunni, hve miklir erfiðleikar eru á afgreiðslu fjárl., þanni~ að viðhlítandi sé. Og það er eitt af því nauðsynlega, sem ekki má nú bregðast, að Alþ. afgr. greiðsluhallalaus fjárl. Það verður að takast. Þar sem þannig er ekki lagt fram úr ríkissjóði samkv. þessu frv. nú fullt framlag, sem almannatryggingarnar þurfa að hafa, til þess að geta greitt sömu bætur sem þær hafa gert áður, þá hefur heldur ekki þótt fært, að sveitarfélögin greiddu hærra. Þess vegna er ætlazt til þess, að tryggingasjóðir almannatrygginganna taki þann halla á sig. sem verður af því, að sveitarfélögin greiða ekki nema einfalt framlag á móti ríkissjóði eins og áður. Ég gat þess, að erfitt væri með innheimtu frá sveitarfélögunum, og er það næg skýring á því, að ekki er unnt að gera kröfu til þess, að þeim hlutföllum verði raskað milli ríkissjóðs og sveitarfélaganna í þessu efni, sem áður hefur verið. Hins vegar er hér lagt til í þessu frv., að einstaklingar verði látnir greiða 15% hækkun eða sem svarar 15 vísitölustigum í viðbót við það, sem áður hefur verið. Ég veit, að þetta getur verið mikið deiluatriði. En bæði er það, að mér virðist það ekki sjálfsagt, þó að þessi hlutföll hafi verið fundin einu sinni milli sveitarfélaga, ríkissjóðs og einstaklinga, að það megi ekki rifta því hlutfalli og hreyfa þetta til að einhverju leyti, og það er einnig skoðun mín, að það sé rétt að láta einstaklingana bera þessa hækkun, sem hér er um að ræða. sem svarar til þeirra auknu fríðinda, sem þeir hafa fengið með 15% uppbótinni á launin. En tryggingasjóðirnir verða í raun og veru að skoðast sem sameign ríkisins og sveitarfélaganna, sem búið sé að leggja til hliðar áður af samanspöruðu fé, sem hægt sé að grípa til í erfiðleikum eins og þeim, sem nú eru í þessum málum. En ég tek fram sem mína skoðun í þessu máli. að þó ég leggi til sem félmrh. nú, að þetta sé gert að þessu sinni, þá er fjarri mér að vilja, að gengið sé svo nærri sjóðum trygginganna, að þeim sé veruleg hætta búin. Og þetta verður ekki hægt að gera nema einu sinni. Það verður að taka til annarra úrræða á næsta ári til þess að fá það fram, sem viðhlítandi er hvað þetta snertir. Það má að vísu búast við, að sá halli, sem tryggingarnar bíða, ef frv. er afgr. í því formi, sem það er nú, nemi allmörgum millj. kr., kannske sex til sjö millj. kr. eða eitthvað nálægt því, og er það vitanlega veruleg upphæð. En þess ber að gæta, að sjóðir trygginganna eru á okkar mælikvarða, jafnvel í okkar útþynntu krónum, orðnir tiltölulega mjög miklir. Og má segja, að þar séu tvær samverkandi orsakir til, það, að ríkissjóður hefur lagt tiltölulega mikið til þeirra og að það hefur verið góður búmaður, sem með þetta hefur farið, sem er forstjóri trygginganna. Og hann og þeir, sem með honum ráða. hafa safnað verulegum birgðum í sínar kornhlöður. Og það er vel, að svo hefur verið gert. En ég álít það ekki vafamál, að Alþ. geti notað það fé, sem sparað er þarna saman, þegar harðast er hjá ríkissjóði, eins og hér er gert ráð fyrir. - Þetta vil ég taka fram almennt um þessi mál. Ég tók fram áðan, að ég mundi ekki á þessu stigi málsins ræða neitt hér einstakar gr. frv. Frv. þetta er í meginatriðum óbreytt frv., sem tryggingaráð afgr. í fyrstunni. Þ.e.a.s. í þessu frv. eru þær gr. þess, sem ráðuneytið og ríkisstj. hafa fallizt á, að nú ættu fram að ganga. Eru þar ýmis atriði, sem komið hefur fram við starfrækslu almannatrygginganna, sem þykir betur fara, og er nokkuð breytt til með tilliti til þess. Og ástæða hefur þótt í smávægilegum atriðum að fella nokkuð niður úr frv. Ég veit, að hv. heilbr.- og félmn. muni taka þetta frv. nú til meðferðar fyrir 2. umr. málsins. Náttúrlega er ástæðulaust að vísa því beinlínis til n., þar sem hún hefur orðið við beiðni minni um að flytja það. Veit ég, að fram muni koma ýmsar brtt. við frv., a.m.k. frá einstökum mönnum í n. Og að sjálfsögðu er ég til viðtals við n. um hvaða atriði frv. sem er, eftir því sem hún kynni að óska eftir.



Herra forseti. Mér þykir rétt að taka fram í sambandi við grg. þá, sem flutt er af nefndarm. hálfu, að ég hef alveg óbundnar hendur um frv., eins og hæstv. félmrh. tók fram. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir þá hugulsemi, sem hann hefur sýnt mér, með því að láta ekki taka málið til umr. hér í hv. d., meðan ég var í burtu, og kann ég það vel að meta, úr því að ekki var hægt að koma því lengra áleiðis áður en ég fór. En að sjálfsögðu verður hægt að afgr. málið fyrir áramót samt sem áður, og það er líka nauðsynlegt, vegna þess að ýmis ákvæði í þessum efnum falla úr gildi um áramót, sem þarf að endurnýja með frv. þessu. Hæstv. ráðh. sagði, að ég og ýmsir fleiri væru óánægðir með þetta frv., bæði vegna þess, sem í það vantaði, og líka vegna ýmissa ákvæða, sem í því eru, og er þetta ekki ofmælt. Ég skal lýsa yfir, hvað vantar í þetta frv., frá því er það var samþ. næstum samhljóða þessu á síðasta þingi. Í fyrsta lagi má segja, að felldir hafi verið úr því frv., sem þá var hér til meðferðar, allir þeir viðaukar og viðbætur, sem gert var ráð fyrir, að gerð væru á tryggingal., eins og þau eru nú, sem nokkuð kostuðu, eins ég hæstv. ráðh, tók fram. Í fyrsta lagi að taka upp sérstaka bótaflokka, svo sem mæðralaun til einstæðra kvenna, sem hafa fyrir börnum fleirum en einu að sjá. Í öðru lagi sú heimild, sem gert var ráð fyrir í frv. til þess að greiða nokkra viðbót til manna, sem ekki eiga tilkall til eftirlauna af opinberu fé. Og enn fremur var gert ráð fyrir í fyrra frv., að heimildin samkv. 17. gr. væri nokkru víðtækari. Þetta voru helztu fjárútlátin, sem voru í frv. eins og það var í fyrra, og þau hafa verið felld niður með öllu. Og mér þykir það miður, sérstaklega að því er snertir mæðralaunin, því að ég hygg ekki ofmælt, að það hafi verið nokkurn veginn einhugur hér í hv. d. um, að það ákvæði væri alveg óhjákvæmilegt, að bæta þá gloppu í l., sem þyrfti að fylla, til þess að ekki yrði of áberandi misræmi á milli manna, sem tryggingarnar veita fríðindi. Ekkert af þessu er tekið inn í frv., af því, að því er hæstv. ráðh. segir, að fjárhagurinn hjá ríkinu sé slíkur, að hann megi ekki við því að bæta þessum gjöldum á. Í sambandi við það þykir mér rétt að vekja athygli á því, að samkv. grg., sem fylgdi frv. í fyrra og enginn hefur borið brigður á, þá var gert ráð fyrir, að að óbreyttum ástæðum um tekjur Tryggingastofnunarinnar þyrfti ekki að auka neitt við tekjur hennar, til þess að hún gæti tekið á sig þessi útgjöld, sem ég nefndi. Það þótti líklegt, að að óbreyttum tekjustofnum trygginganna þyrfti ekki að sjá fyrir neinu nýju fé til trygginganna til þess að mæta þessum útgjöldum. En það eru ekki aðeins atriðin, sem vantar í frv., sem veldur því, að ég er óánægður með það, heldur er ég líka óánægður með það vegna ákvæða, sem í því standa. Ég vík þá fyrst að 5. gr., sem ákveður, hvað lífeyririnn skuli vera og aðrar bætur, sem þar greinir. Samkv. þessari gr. er gert ráð fyrir, að lífeyrisgreiðslur verði nákvæmlega þær sömu að grunntölu eins og gert hefur verið ráð fyrir á þessu ári, þ.e.a.s. 4080,00 til einstaklinga á I. verðlagssvæði og tilsvarandi á II. verðlagssvæði. Nú er það öllum hv. þm. kunnugt, að sú hækkun, sem gerð var á eftirlaunum samkv. ákvörðun síðasta Alþ., hún nemur 15% á grunngreiðslunum. Og á lífeyri til einstaklinga er greidd sambærileg hækkun. Lífeyrir einstaklinga á l. verðlagssvæði var 3600 kr. á ári. Ef þeir, sem fá greiddan þennan lífeyri, ættu að njóta sömu hækkunar eins og eftirlaunamenn og þeir, sem eru á 18. gr. fjárl., þá ætti ekki að hækka þessa fölu, 3600 kr., í 4080 kr., heldur í 4140, eða um 15% af 3600 kr. Þetta hefur hæstv. ríkisstjórn ekki þótt fært, heldur hefur verið haldið sér við tilviljunartölu, eftir ákvæðum, sem sett voru með þál., og hæstv. ríkisstjórn hefur lagt til, að þessi hækkun verði 13,3%, eða að 1,7% vanti á þá hækkun, sem eftirlaunamenn hafa fengið. Hér munar 60 kr. á ári fyrir einstakling og munar 5 til 6 þús. kr. á ári fyrir Tryggingastofnunina, hvor talan er tekin. Mér finnst ekki nokkur sanngirni mæla með því, að lægri grunnhækkun sé greidd á þann lífeyri, sem er greiddur af almannatryggingunum, heldur en sá lífeyrir er, sem ellilaunasjóðir og lífeyrissjóðir aðrir greiða. Segja má, að þetta skipti ekki mjög miklu máli, og það játa ég. En það, sem er breyt. hér, er mjög til hins verri vegar og alger ósanngirni og að mér finnst gersamlega án nokkurs tilefnis. Þá eru enn önnur ákvæði, sem hér eru inni í þessu frv., sem einnig eru til verulegra spjalla frá því, sem nú er. Samkv. 24. gr. frv. á að ákveða iðgjöldin og framlögin til ársloka 1954 eins og þar segir, þ.e.a.s. iðgjöld kvæntra karla á I. verðlagssvæði kr. 450, og þá eiga þau að hækka úr 390 kr. í 450 kr., eða rétt um 15%. Að mér skilst, á þetta að standa óbreytt, og hver sem dýrtíðin verður, eiga iðgjöldin eftir frv. að vera þetta, og önnur persónuiðgjöld samkv. 24. gr. hækka samkv. ákvæðum gr. um nál. 15% - ekki samkv. vísitölu á hverjum tíma, heldur á að taka þessa ákvörðun tölulega í eitt skipti fyrir öll. Hins vegar eiga iðgjöld atvinnurekenda að hækka úr kr. 4,65 í kr. 4,80 á viku á I. verðlagssvæði og úr kr. 3,50 í kr. 3,60 á viku á II. verðlagssvæði, eða um tæp 3%. - Heildarupphæð framlags sveitarfélaganna er óbreytt og framlag ríkissjóðs sömuleiðis. M.ö.o., hinir tryggðu, einstaklingarnir, sem greiða til trygginganna, eiga að taka á sig hækkun á iðgjöldunum, sem nemur sem næst 15% frá því, sem nú er, en aðrir aðilar, sem leggja fram fé til trygginganna, eiga ekki að greiða iðgjöldin með neinni hækkun eða svo að segja, þó atvinnurekendur eigi að greiða um 3% hækkun. - Nú er þess að gæta í þessu sambandi, að iðgjöld sjúkrasamlaga hafa á þessu yfirstandandi ári hækkað stórkostlega, hér í Reykjavík úr 15 í 20 kr. á mánuði, eða sem svarar 120 kr. fyrir hjón, þ.e.a.s. um tvöfalt á við það, sem gert er ráð fyrir hér, að tryggingagjaldið hækki. Og sé þessi hækkun öll talin saman, bæði á iðgjöldum til almannatrygginganna og sjúkrasamlags, þá er gert ráð fyrir, að iðgjöld hjóna hér í Reykjavík, að óbreyttum sjúkrasamlagsgjöldum, sem nú eru - sem varla er hægt að gera ráð fyrir að haldist óbreytt - hækki um 180 kr. og iðgjöld hækki nokkuð tilsvarandi fyrir aðra. Hins vegar eiga framlög sveitarfélaga og ríkisins að haldast óbreytt og einstaklinga svo að segja óbreytt. - Í 25. gr. frv. segir, að það skuli greiða vísitöluuppbót á bæturnar í samræmi við vísitölu framfærslukostnaðar, en þó aldrei hærri uppbót en sem nemur 15% hækkun. Nú er vitað, að vísitala framfærslukostnaðar er þegar komin yfir 20%, ég ætla, að hún sé 22%, eftir síðustu mánaðarvísitölu. Hér er því ekki um raunverulega hækkun bótanna að ræða, heldur beina lækkun, ef litið er til þess, hvert verðgildi peninganna er. 115 kr., sem greiddar verða eftir þessari gr., þær eru a.m.k. 7 til 8% rýrari til nota heldur en 100 kr. áður voru, og tilsvarandi lækkun hefur því orðið á greiðslunni, að meðtalinni vísitöluuppbótinni, fyrir það fólk, sem á að njóta greiðslnanna. M.ö.o., samtímis því, að hækkuð eru álögin á gjaldendurna, þá eru bæturnar skertar mjög tilfinnanlega frá því, sem nú er. Ég verð að segja, að mig undrar ekki mikið, þó hæstv. ríkisstj. byggist við því, að ég og fleiri yrðum óánægðir með þetta frv. Ég lét mér þó varla detta í hug, að svo langt yrði gengið sem raun sýnir, að það yrði ákveðið að hækka iðgjöldin á einstaklingunum, án þess að nokkur hækkun, sem teljandi sé, sé gerð á iðgjöldum annarra aðila, og samtímis yrði bannað að greiða fulla verðlagsuppbót á bæturnar. Á þessu ári hefur verið greidd full verðlagsuppbót; en á næsta ári verður það svo, að bótaþegar trygginganna fá skarðan hlut, og þeim má ekki greiða hærri uppbót en 15%, enda þótt full uppbót sé greidd á laun samkv. vísitölu. - Nú mætti ætla, að hæstv. ríkisstjórn væri svo umhugað um fjárráð tryggingasjóðs, að hún fari af þeim sökum þessa leið. Það er rétt, að bersýnilega verður halli á starfsemi trygginganna á þessu og næsta ári. Tekjur stofnunarinnar eru svo til óbreyttar frá því 1947, en hins vegar hafa útgjöldin vaxið, sumpart vegna breytinga á lögunum og vegna uppbótargreiðslna, sem teknar voru í lög á s.l. ári. Að meðaltali nema þessar grunnuppbætur 71/2 % í 8 mánuði á þessu ári, og þær eru greiddar án þess að nokkrar tekjur hafi komið á móti. Ég geri þannig ráð fyrir, að halli á rekstri Tryggingastofnunarinnar nemi um 2–3 millj. króna á þessu ári. Út af fyrir sig er nú ekkert við þessu að segja; stofnunin hefur safnað sjóðum, og til þess er ætlazt, að henni sé þannig fært að mæta sveiflum, sem nýjar aðstæður kunna að skapa. En verði nú frv, þetta að lögum og ekki komi til önnur teljandi hækkun á tekjum stofnunarinnar á næsta ári en 15% hækkun á tryggingargjöldunum, þá ber að athuga, að iðgjöldin nema aðeins 1/3 af tekjum stofnunarinnar. Þannig mun því vanta á milli 6–7 millj. króna til þess að Tryggingastofnunin geti mætt hinum auknu byrðum, og samanlagður halli á þessum tveimur árum yrði aldrei undir 10 millj. króna. - Enda þótt nú séu í tryggingasjóði um 17 millj. króna, þá hefur aldrei verið gert ráð fyrir, að þessi sjóður yrði notaður til þess að ávísa þangað um greiðslur á lögboðnum útgjöldum, heldur á hann að geta mætt ófyrirsjáanlegum sveiflum, sem alltaf geta komið fyrir á verðlagi o.s.frv. A síðasta þingi var það t.d. ætlun fjmrh. að láta Tryggingastofnunina endurgreiða ríkissjóði 12 millj. króna úr sjóðnum. Alþingi lét þá álit sitt á þessu skýrt í ljós og skar svo úr, að Tryggingastofnunin skyldi halda sínum tekjuafgangi. Nú er fitjað upp á því sama, og á að gera fjárhagsafkomu stofnunarinnar svo þrönga, að hún éti upp að miklu leyti á 2 árum það, sem hún hefur safnað í sjóði. Í því sambandi má benda á, að með gengislækkuninni voru þessir sjóðir stórkostlega rýrðir að verðgildi miðað við núverandi vísitölu, eða nálega um 1/4 hluta. Ef þeir eiga svo líka að lækka að krónutölu, þá er sýnilegt, hvert stefnir. En verði frv. þetta óbreytt að lögum, þá er það í stuttu máli þessi stefna, sem þar með er upp tekin: Í fyrsta lagi verður felld niður aukning á tryggingum. Í öðru lagi verður dregið úr bótum. Í þriðja lagi verður veruleg hækkun á iðgjöldum einstaklinga án þess að tilsvarandi hækkun komi frá sveitarfélögum og ríkissjóði. Og þessu til viðbótar kemur svo það, að gengið skal svo á sjóði Tryggingastofnunarinnar, að þeir verða þess ómegnugir að mæta sveiflum, sem alltaf verða, þegar illa árar. Hæstv. ráðh. tók það fram, og fyrir þau ummæli vil ég þakka honum, að honum væri ljóst, að ekki mætti ganga þannig á sjóðina nema einu sinni, og yrði að mæta hallanum öðruvísi í framtíðinni. Mér er nú óhætt að segja hæstv. ráðh. það, að það verður hvorki auðveldara fyrir hann né mig að leiðrétta misræmið í rekstri trygginganna á næsta ári heldur en nú. Tryggingastofnunin hefur í vörzlum sínum bréf frá ráðh., þar sem fyrir hana er lagt, að hún skuli í fyrsta lagi greiða fullar bætur eftir vísitölu á þessu ári, og í öðru lagi á næsta ári, en miða þá við 115 stig. Þetta er eðlilegt, þar sem ég hygg, að er gengislækkunin var samþ., þá hafi engum komið til hugar, úr því ákveðið var að greiða verðlagsuppbót á laun, að þá yrði hún ekki einnig greidd á bætur trygginganna. Til þessa var ætlazt og út frá því gengið, eins og bréf ráðh. sýnir. Samkv. tillögum, sem Tryggingastofnunin gerði til hæstv. ráðh. og fjvn., þá taldi hún, að gjöld ríkissjóðs, sveitarfélaga og einstaklinga til trygginganna þyrftu að hækka um 15% til þess að stofnunin gæti tekið það á sig að greiða verðlagsuppbót á bæturnar. Þessu verður ekki auðveldara að breyta á næsta þingi en nú er. Ef frv. væri breytt að tillögum tryggingaráðs, þá ættu þessi gjöld að hækka úr 17,3 í 191/2–20 millj. kr. Og þessi hæstv. ríkisstjórn hefur velt þyngra hlassi í fjármálum en því að finna tekjur til að mæta þessari 2–3 millj. kr. aukningu á framlaginu. Ég fullyrði það líka, að ef viljinn er aðeins fyrir hendi hjá hæstv. ríkisstj., þá finnur hún nægar leiðir til að jafna þessi met. Og verði það gert og ríkisstj. hækki sitt framlag um 15%, þá verður að telja eðlilegt, að gjald sveitarfélaganna og atvinnurekenda verði einnig hækkað um sama hundraðshluta. Hvað snertir hlutföll þau, sem gilda um framlög þessara aðila, þá hygg ég, að engar till. hafi komið fram um önnur sanngjarnari; en eins og kunnugt er, þá er þeim svo háttað, að ríkissjóður greiðir 1/3 af tekjum Tryggingastofnunarinnar, sveitarfélögin 1/6, hinir tryggðu 1/3 og atvinnurekendur 1/6. Með þeim breytingum, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., yrðu gjöld hinna tryggðu ein hækkuð um 15%, atvinnurekenda aðeins um 3%, en ríkissjóði og sveitarfélögum sleppt með öllu við að taka þátt í að mæta hinum aukna kostnaði, en sjóðir stofnunarinnar í þess stað upp etnir. Ég skal ekki að þessu sinni víkja mikið að breytingunum á sjúkrasamlagslöggjöfinni, en framlög til þeirra stofnana eru allt of lág, svo að telja verður óviðunandi. Samlögin hafa öll starfað með halla á yfirstandandi ári, fyrst og fremst vegna gengislækkunarinnar; en af þeim völdum hefur sjúkrakostnaður hækkað um 30% og lyf um 100% í mörgum tilfellum. En þetta skal ég geyma mér að ræða. Hæstv. ráðh. lét orð falla um það, að samkomulag hefði orðið um það innan hæstv. ríkisstj. að leggja frv. í þessu formi fyrir Alþingi. Ég leyfði mér að skilja orð hans svo, að hæstv. ríkisstjórn yrði til viðræðna um breytingar á frv., og vil ég í lengstu lög vænta þess, að einhverju muni fást um þokað í því efni.