Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Páll Hermannsson) Í frv. því, sem stj. lagði fyrir Alþ. 1928 um tilbúinn áburð, var gert ráð fyrir því, að gefin yrði heimild um óákveðinn tíma til þess að greiða úr ríkissjóði flutningsgjöld á áburði til landsins. Við meðferð þingsins tók þetta atriði þeirri breyt., að heimildin var gefin, en var miðuð við 3 ár, arin 1929, 1930 og 1931. Það frv., sem hér liggur fyrir, er reyndar eingöngu framhald af þessari þriggja ára heimild. Í frv. er farið fram á að framlengja á ný um 3 ár heimildina til þess að greiða úr ríkissjóði farmgjöld af áburði til landsins. Landbn. hefir orðið sammála um að mæla með því við hv. d., að þetta frv. verði samþykkt. Þetta hefir n. látið í ljósi á þskj. 136. Ég þarf ekki að segja fleira um þetta frv. fyrir n. hönd. Það kom í ljós strax á þinginu 1928, að ýmsir þm. litu svo á, að það mundi vera rétt, þar sem ríkið greiddi fyrir flutning til landsins, að það greiddi líka fyrir flutning um landið. Á því þingi komu fram raddir um þetta. Það varð þó ekki úr því á því þingi, en á næsta þingi var lögunum breytt á þann hátt, að inn í þau var sett ákvæði um styrk til landflutnings áburðar. Frv. gerir reyndar ráð fyrir því, að þessi lög verði felld úr gildi, en bæði hefir það komið í ljós á búnaðarþingi því, sem fyrir skömmu var haldið hér, að allir fulltrúarnir á því þingi álitu, að ekki væri rétt að fella niður þessa heimild til styrktar flutningum um landið, og eins er vitanlegt, að margir hér á Alþ. líta eins á málið. Það vill svo til, að 2 af þeim, sem eiga sæti í landbn., hafa sömu skoðun um þetta. Hv. 4. landsk. og ég höfum því í félagi leyft okkur að bera fram breyt. við frv. á þskj. 147, sem gengur fyrst og fremst í þá átt að gera nokkuð fyrir landflutninginn. Á þinginu 1929 voru búnar til reglur í stórum dráttum um það, á hvern hátt skyldi greiða fyrir landflutningi. Það var ætlazt til þess, að ríkið verði til styrktar flutnings á áburði upphæð, sem svaraði til farmgjalds til landsins, en tæki nokkuð af því, sem hefði komið til þeirra, sem bezt eru staddir, og verði því til þeirra, sem verst eru staddir, þ. e. til þeirra, sem þurfa að flytja áburðinn langa leið á landi. Ég veit, að hv.þdm. er kunnugt um þetta, en vil geta þess, að við reynslu þá, sem við höfum fengið á þessu, hefir komið í ljós, eins og margan grunaði strax, að þetta fyrirkomulag er þunglamalegt og erfitt til framkvæmdar. Í till. okkar um þetta atriði höfum við hugsað okkur að taka upp aðra reglu. Við höfum hugsað okkur, að greitt yrði úr ríkissjóði farmgjald til hafna hér á landi, en auk þess yrði greitt fyrir landflutning þannig, að greiða fyrir kostnað við flutning á landi fyrir vegalengdir, sem færu fram úr 30 km., eftir nánari reglum, sem atvinnumálaráðuneytið í sambandi við Búnaðarfélag Íslands setur þar um. En við höfum einnig hugsað okkur að vinna upp á líkum grundvelli og lagt var til 1929 líka upphæð þeirri, sem til landflutningsins er varið, með því að leggja framvegis hærra prósentugjald á en áður var leyfilegt. Eftir lögunum frá 1928 um tilbúinn áburð er heimilt að leggja á áburð 2%. Á síðastliðnu ári námu innkaup á útlendum áburði fullum 700 þús. kr. og á sama ári var varið til styrktar landflutningi allt að 20 þús. kr. Þess má geta, að á síðasta ári var landflutningsstyrkurinn veittur fyrir vegalengdir, sem voru umfram 20 km. Þegar menn vita, að varið hefir verið til landflutnings á síðastl. ári um 20 þús. kr. og þær eru nálægt 3% álagning á vörunni, geta menn ímyndað sér, að 2% álagning í viðbót mundi nokkurnveginn svara til þess kostnaðar, sem fer til flutnings umfram 30 km. Búnaðarþingið lagði til fyrir sitt leyti, að flutningur á landi yrði styrktur fyrir vegalengdir, sem væru umfram 40 km. Okkur flm. þótti þessi merkilína liggja nokkuð hátt, einkum með hliðsjón af þeirri reglu, sem notuð var á síðasta ári, að miða við vegalengdina inn í miðjan hrepp. Þá geta ýmsir bændur verið an styrks, sem flytja þurfa áburðinn 60 km. eða jafnvel lengra. Annars er það álitamál, hvar setja á markið. Þó að landbn. hafi öll orðið sammála um að mæla með frv., höfum við tveir samt fundið ástæðu til að bera fram till. á þskj. 147. Fyrsta till. er um að styrkja landflutning fyrir vegalengdir, sem lengri eru en 30 km, Önnur till. er um að bæta 2% við álagningu til þess að vinna upp kostnað, en þriðja grein er afleiðing af þessu. Ég vildi mega vænta þess, eins og ég fyrir n. hönd óska þess, að þessi hv. deild sjái sér fært að samþ. frv. þetta, að hún geti einnig orðið sammála um að samþ. þessar brtt.

Jón Baldvinsson Nál. sjálft gefur það til kynna, að sumir nm. vilja gera breytingar á frv. Ég hefði sannarlega getað fallizt á að láta frv. ganga fram óbreytt, þótt ég í n. hafi látið það álit uppi, að réttast væri að framlengja lögin um eitt ár í senn. Upprunalega voru lögin sett til þess að örva bændur til þess að kaupa tilbúinn áburð. Notkun tilbúins áburðar hefir líka aukizt mikið og hefir orðið mikið gagn af því fyrir ræktunina. Hinsvegar getur verið álitamál, hversu lengi eigi að styrkja það, og mér finnst, að þingið ætti að taka það til umhugsunar ekki sjaldnar en á þriggja ára fresti, hvort þessum styrk eigi að halda áfram. Nú eru lögin búin að standa síðan 1928 og voru þá sett til þriggja ára. Þetta er og orðinn verulegur liður í fjárlögunum. Árið 1930 var það áætlað 30 þús. kr., en fór 70 þús. kr. fram úr áætlun. Nú í fjárlögum eru ætlaðar til þessa 50 þús. kr., og ef gert er ráð fyrir áframhaldandi aukningu á notkun áburðar, þykir mér sennilegt, að greiða verði upp undir 100 þús. kr. næsta ár. Og árið 1932 hygg ég, að það muni enn hækka, sérstaklega ef viðbót sú, styrkur til landflutninga, sem hér er borin fram, verður samþ. Tveir nm. vilja láta heimila ríkisstj. að greiða kostnað við flutning á landi, sem fer fram úr 30 km., og þess utan á að greiða fyrir flutning til landsins. - Það má gera ráð fyrir því, að fyrst hafi notkun áburðar byrjað við sjávarsíðuna, en með þessum styrk hefir notkun hans aukizt hjá bændum inni í landi, og það virðist hafa verið tilætlunin að koma þeim upp á að nota hann. En þegar búið er að kenna þeim að nota áburðinn og séð er, að það kemur að gagni, þá finnst mér vera tími kominn til að athuga, hvort ekki eigi að draga úr framlögum ríkissjóðs til þessa. Ég hefði getað sætt mig við að samþ. frv. eins og það er, en ég mun greiða atkv. móti brtt. Hv. frsm. sagði, að búnaðarþingið hefði gert till. til Alþingis um að styrkja landflutninga, er um vegalengdir yfir 40 km. væri að ræða. Og það er mér kunnugt um, að búnaðarþingið felldi till. um að miða styrkinn við 30 km. með 11 eða 12 atkv. gegn 1. Hér er því gengið mun lengra heldur en búnaðarþingið treystir sér til að fara. Hefi ég ekki fleiri athugasemdir að gera, en mun greiða atkv. á móti brtt. á þskj. 147, en býst við að greiða atkv. með frv. óbreyttu, þó að ég hefði kosið, að það hefði farið skemmra. Þó ber ekki að skilja orð mín svo, að ég sé að telja það eftir, að bændum sé veittur þessi styrkur. En ef blaðið er í fjárlögum síðustu ára, sest þar, að veittar eru allálitlegar upphæðir til landbúnaðarins. Við þetta er auðvitað ekkert að athuga, ef ríkið getur það og hinir atvinnuvegirnir eru ekki vanræktir.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég get látið í ljósi ánægju mína yfir því, að öll n. skuli leggja til, að frv. verði samþ. Ég gat þess, er ég bar fram þetta frv., að ég hefði verið í vafa um það, hvort framlengja bæri lögin eins og gert var á þingi 1928 eða 1929. Og ég gat þess um leið, að ég hefði viljað ráðgast um ýms atriði við búnaðarþingið og vita. hvort ekki fengist einhver millileið. Sú leið fékkst, eins og hv.frsm. gat um, enda munu brtt. á þskj. 147 vera í aðalatriðum samkv. vilja búnaðarþingsins. Var stungið upp á tveim leiðum. Annarsvegar þeim möguleika að miða þennan styrk við ákveðinn stað, eins og t. d. á Austurlandi að miða þetta á Fljótsdalshéraði við Egilsstaði, og hér á Suðurlandsundirlendinu við Ölfusárbrú. Hinsvegar varð sú niðurstaða búnaðarþingsins að binda þessa styrkveitingu við 40 km. Hefir því meiri hl. n. farið bil beggja. Við lögðum til, að þetta yrði miðað við 20 km., búnaðarþingið 40 km. og n. 30 km. Skal ég ekki gera þetta að ágreiningsatriði. Get ég vel fallizt á 30 km., þótt ég játi hinsvegar, að það hefði orðið einfaldara í framkvæmdinni að miða þetta við 40 km. Getur vel verið, að það verði miðað við 40 km. næst. Hv. 2. landsk. lýsti yfir því, að hann væri málinu fylgjandi. Og hann sagði réttilega, að það væri álitamál, hve lengi þessi styrkveiting ætti að haldast. Stj. hefir líka álitið, að framlengja bæri þessa styrkveitingu aðeins til ákveðins tíma í senn. Og það út af fyrir sig skiptir ekki miklu máli, hvort framlengt er aðeins til 2 ára eða 3, eins og ráð er fyrir gert í frv. Það er að vísu satt, að þetta eru allverulegir liðir í fjárl., eins og hv. 2. landsk. benti á. En það er sízt ástæða til að láta sér vaxa í augum þá liði, sem miða að aukinni framleiðslu. Og það gleður mig að sjá, hversu stórir þessir liðir eru í fjárl. Það sýnir bezt, hvað bændur álita sig hafa mikið hagræði af að nota þennan áburð. Það er alveg rétt hjá hv.þm., að álitlegar fjárhæðir fara til landbúnaðarins. Ekki skil ég, að það komi honum neitt á óvart, því að hann hefir lagt atkv. sitt til þess um mörg ár. Og ég býst við, eftir forsögu þessa hv.þm. hér á þingi, að hann vilji einnig fá þessa fjárhæð lögtekna. Vitanlega dettur mér ekki í hug að halda, að hann sjái eftir því fé, sem fer til þessa. En ég býst við, að hann, þegar hann talar um álitlegar fjárhæðir, meini fallegar fjárhæðir.

Sveinn Ólafsson Ég hefi að svo komnu ekkert um þetta frv. að segja annað en það, að ég álit, að það eigi sem allra tafaminnst að geta gengið gegnum deildina, og legg ég til, að því verði að lokinni umræðunni vísað til allshn.

Frv. var sett á dagskrá 46. fundar deildarinnar, er halda skyldi 14. apríl kl. 5 síðd., til 2. umr. (A. 174, n. 377). En sá fundur féll niður, með því að lýst hafði verið yfir þingrofi á fundi í Sþ. s. d.

Flm. (Erlingur Friðjónsson) Á þingi 1929 flutti ég frv. um heimild bæjar- og sýslufélaga til þess að taka upp einkasölu á ýmsum nauðsynjavörum. Þetta frv. er víðtækara en frv. 1929, því þar var ekki gert ráð fyrir, að heimildin yrði notuð nema ef um siglingateppu af völdum hafíss væri að ræða, eða öðrum siglingahindrunum. Hér í þessu frv. er gert ráð fyrir í tveimur fyrstu gr., að bæjarfélög taki einkasölu á nýjum fiski, brauðum, salti, kolum, sementi og trjávið, án þess að sú einkasala sé tekin vegna hættu, er stafi af siglingateppu. M. o. o., sú heimild getur gert þessa verzlun fasta, ef bæjarfélögin nota heimildina á þessum vörutegundum. Það virðist því full ástæða til, að gengið sé lengra en frv. 1929 gerði ráð fyrir, um það, að koma betra skipulagi á sölu þeirra vörutegunda, sem telja má þarfar og nauðsynlegar og almenningur þarf að geta fengið með sem hagkvæmustum kjörum. Og ég býst við, að menn hafi almennt tekið eftir því, að sú vörutegund, sem menn nota mjög mikið til fæðu, fiskur, er einkennilega dýr hér á landi, miðað við það, sem fyrir hann fæst á erlendum markaði. Það mun láta nærri, að fast verð á fiski hér á götunum í Rvík sé ekki undir 30 aur. kg. Þetta er venjulega sú tegund fiskjar, sem mjög lítið verð fæst fyrir á erl. markaði, þ. e. ýsa. En miðað við þetta smásöluverð fá sölumennirnir 165 kr. fyrir skpd. Tæplega er hægt að gera ráð fyrir, að meira fengist í útlöndum en sem svarar 12 aurum fyrir kg. af nýrri ýsu, eða 60–70 kr. fyrir skpd. Á þessu dæmi sést, að meira en lítið ólag er á fyrirkomulaginu, að svo mikið notuð vara skuli kosta þrefalt hærra verði hér en á erl. markaði. Það mun einnig vera til, að verð á ýsu komist upp í 50 aura kg. eða 250 kr. skpd. Í báðum þessum dæmum er miðað við fiskinn eins og hann kemur upp úr sjónum með haus og slógi. Til þess að ráða bót á þessu væri auðvitað hægt að fá fisk lægra verði, ef bæjarfélögin gera sjálf út fiskiskipin. Og ég held að óhætt sé að gera ráð fyrir, að nógur fiskur fáist á fiskimiðunum kringum landið til þess að fullnægja eftirspurn höfuðstaðarins og annara kaupstaða. Og ekki þarf að efast um að sú útgerð myndi bera sig eins vel, sem rekin væri til þess að selja fisk innanlands fyrir jafngott verð og fengist á útlendum markaði, eins og sú, sem byggir eingöngu á útlenda markaðnum. Ráðið til þess að bæta úr þessu háa verði er það, að bæjarfélögin sjái um, að nógur fiskur sé til fyrirliggjandi með því verði, sem fyrir hann fengist á erl. markaði. Það er í alla staði óeðlilegt, að þessi vara sé dýrari hér á landi en hún er seld á erl. markaði eftir að vera flutt héðan. Ég efast heldur ekki um, að hægt sé að framleiða brauð ódýrar en á sér stað með þeim dreifðu kröftum, sem að brauðgerðinni vinna. Eftirtektarvert er það, að brauð munu dýrari hér í Rvík en í sumum öðrum kaupstöðum landsins þó hér muni ekki skorta þau vinnubrögð, er tilheyra hinni frjálsu samkeppni. Sömuleiðis er mjólkurverð afar hátt. Hér í Rvík kostar mjólkin 44 aura lítrinn, þó framleiðendurnir fái ekki meira en 20 aura fyrir lítra, með því að breyta henni í smjör, skyr og osta. Hér er óreiða, sem þarf að lagfæra. Ég efast ekki um, að sveitarfélögin geti kippt þessu í lag (ég á hér við kauptúnin). Það er og næsta óeðlilegt, að vörutegund, sem fæst rétt við landsteinana, skuli kosta meira hér en framleiðendurnir fá fyrir hana á erlendum markaði, eins og ég hefi áður bent á um fiskinn. Ég ætla að nefna sem dæmi upp á skipulagsleysið, sem ríkir við sölu þessara vörutegunda, að nú eru í Rvík einni saman um 80 mjólkursölubúðir. Hvað skyldi sölukostnaður mjólkur verða miklu minni ef þeim væri fækkað þannig, að enginn væri óþörf? Þessar þrjár vörutegundir, sem ég hefi minnzt á, eru vitanlega þær vörutegundir, sem almenningur notar mjög mikið. Þó má telja fleira, sem er svo að segja jafnnauðsynlegt. Skal ég í því sambandi nefna kol, sement og trjávið. Hér í frv. hefi ég að vísu nefnt salt, en það er ekki eins mikið notað og kol eða byggingarefni. Yfirleitt má gera ráð fyrir, að bæjar- og sveitarfélög reyndu að sjá fyrir þessum vörum sem beztum og ódýrustum, og gættu þess einnig að hafa alltaf nægilegt fyrirliggjandi á markaðinum. Ég skal nú ekki fara fleiri orðum um þann hluta frv., sem er nýr. Hér á þingi árið 1929 urðu nokkrar umr. um þá einkasöluhugmynd, sem kemur fram í þessu frv. og miðuð er við siglingateppu af völdum hafíss eða annars, og hefi ég í því sambandi fá ný rök fram að færa með frv., þó ég láti nokkur orð fylgja til áréttingar. Það er ekki úr vegi að geta þess, að síðan þetta frv. lá hér fyrir 1929 hafa komið fram raddir í líka átt og rök mín hnigu þá. A. m. k. mun ýmsum góðum mönnum og gegnum orðið ljóst, hversu slæmt ástandið er orðið innan verzlunarinnar. Og allt fyrirkomulag byggist á því, að engin teppa verði á samgöngunum - að skip komi mánaðarlega - og enginn forði er til fyrirliggjandi, þó um ísahættu sé að ræða. Menn hafa ekkert öryggi gegn þessari yfirvofandi hættu, a. m. k. ekki á Norðurlandi, meðan skipulag verzlunarinnar er svona. Og í þessari hv. deild hafa komið raddir frá 2 ráðherrastólum, sem látið hafa svo um mælt, að Norðurlandi stafaði mikil hætta af ísum, og geti slíkt jafnvel haft hungur í för með sér. Þessir ráðherrar, sem ég ætla að minna á umr. eftir, könnuðust við, að afarmikil hætta gæti verið á siglingateppu við Norðurland. Er rætt var um ástæðuna fyrir því, að stj. skipti sér af deilunum milli sjómannafél. Rvíkur og Eimskipafél. Íslands árið 1929, en það var undir umr. um dýrtíðaruppbót embættismanna ríkisins hér í deildinni, þá hafði hæstv. fjmrh. þau ummæli um ástæðuna fyrir því, að stj. tók í taumana, sem hér segir: „Það er enginn maður bær um að stöðva samgöngurnar við Norðurland þegar það er bjargarlaust, en hafís getur lokað siglingarleiðunum“, og er ég samþykkur ráðh. í því, að fyrirhyggjulaust var af Eimskipafél. að ætla að stöðva samgöngur við Norðurland í byrjun árs 1929, því ef hafís hefði þá stöðvað siglingarnar, var landið efalaust í mikilli hættu. Við 2. umr. sama máls sagði hæstv.forsrh., að vegna yfirvofandi matvælaskorts á Norðurlandi hafi hann tekin þátt í að leiða til lykta deiluna milli Sjómannafél. og Eimskipafél., og áleit, að svo mikil hætta hefði stafað af siglingateppu, að ríkisstj. hefði átt að taka til sinna ráða. Það er öllum ljóst, að þótt siglingateppa í byrjun ársins 1929 hafi átt sér stað af því að stj. Eimskipafél. vildi ekki láta skipin sigla, þá er víst, að hafísinn hafði eins mikil völd og stj. Eimskipafél. til að taka fyrir siglingar, engin máttarvöld geta afstýrt því, ekki stjórn Eimskipafélagsins frekar en aðrir. Ég býst ekki við að þurfa að tala um, að hætt sé við, að hafís geti lokað siglingaleiðum við Norðurland og víðar, en þó vil ég minna á dæmi, þó langt sé síðan, að í lok 17. aldar lukti hafís næstum allt Ísland. Lagðist hafís þá að Norðurlandi og Austurlandi og að sunnan fór hann fyrir Reykjanes seint í apríl og lá í Faxaflóa fram í vertíðarlok, og þá var hægt að ganga á ís frá Akranesi til Rvíkur um krossmessu, segir í Ísl. annálum. Að norðan komst ísinn vestur fyrir Látrabjarg, svo Breiðafjörður var einn að nokkru leyti íslaus. Eldri menn muna ísaárin 1880–88. Þá var hafís við Norðurland næstum á hverju ári. Þá tók þjóðin hallærislán í landssjóði um 90 þús. kr., og myndi sennilega skipta milljónum nú, sem þjóðin þyrfti að taka að láni, ef eins stæði á og þá. Þá naut þjóðin styrks frá útlendum þjóðum, um 1/2 millj. kr., og á þeim árum flúðu um 2 þús. Íslendingar til Vesturheims. Hvar ættum við að taka lán nú, ef önnur eins ár kæmu og 1880–88, og hvert ættum við að flýja, eins og forfeður vorir þurftu að gera á þessum árum? Þó okkur gæti vitanlega hent það, að lenda í slíkum ísárum og kreppu og 1880–88, og ekki sé fullkomin lausn í frv. mínu, en ég hefi hugsað mér með frv. að fluttur væri inn forði á haustin, er nægði um vetrartímann, þá er það leið til að forðast íshættuna að nokkru a. m. k. um það leyti árs, er íshættan væri mest. Ég hefi gert ráð fyrir, að tekin væri upp sú aðferð, að fluttar væru á haustin inn vörur, er nægðu fram á vor, ég tel meiri hættu nú, að fólk líði harðrétti af siglingateppu en fyrir síðustu aldamót, því nú er byggt meira á stöðugum ferðum frá útlöndum en þá. Það er hér um bil víst, að þó við fengjum aðeins kafla úr ári siglingateppu, þá færi svo, að þær verzlanir, sem hefðu litlar birgðir, myndu þrjóta að vistum á svipstundu, og þau heimili, sem sækja allar nauðsynjar sínar í verzlanirnar næstum daglega, eins og títt er orðið í kaupstöðum og kauptúnum, yrðu bjargarlaus á sama tíma. Af þessu leiðir, að almennur skortur verður á brýnum nauðsynjavörum, sem sóttar eru til útlanda ef teppa yrði á í siglingum. Það getur farið svo, að teppa verði á siglingum í hálft ár, og er þá um mjög alvarlegar afleiðingar að ræða. Ég lýsi ekki frekar þeim afleiðingum, og af því ég ræddi um þetta mál 1929, þá fjölyrði ég ekki meira um það að sinni. Ég vil svo óska þess, að frv. verði vísað til allshn., að umr. lokinni.

Frsm. (Jón Ólafsson) Ég sé ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um nál. á þskj. 161. Nefndin hefir öll verið á einu máli um það, að þetta sé hið mesta nauðsynjamál fyrir Vestmannaeyinga, og vonar, að þingið taki því vel. Það er eins og kunnugt er eitt af mestu vandkvæðum í Vestmannaeyjum að fá nóg neyzluvatn, hvað þá til þvottar á þeim fiski, sem þar berst á land. Eftir því sem útvegur óx þar og höfnin kom meir að gagni, hefir þörfin óðum aukizt. Síðasta ár öfluðust þar um 40 þús. skippund, og þá voru gerðir þar út rúmlega hundrað bátar. Við þennan mikla vöxt varð mönnum ljóst, að þetta mál þyldi enga bið. Nokkrir menn tóku sig til að koma upp sjódælu, en það eru ekki nema fáir, sem hafa afl til þess, og a. m. k. getur mjög mikill hluti útvegsmanna alls ekki fengið nægan sjó, meðan núverandi ástand helzt. - Það hefir þótt bera á því, að Vestmannaeyingar hefðu ekki eins góðan fisk og aðrir, sem hafa betri aðstöðu til þvotta. En hitt hefir sýnt sig um leið, að þeir, sem náðu nægum sjó til þvotta þar, höfðu mun betri vöru en hinir. Þetta mannvirki, sem á að kosta rúmlega 73 þús. kr., er svo þýðingarmikið fyrir bætta fiskverkun, að búizt er við, að þeir, sem sjóveitunnar njóta, muni fá margborgaða þessa upphæð á örfáum árum. Nefndin ber í raun og veru ekki fram neinar þær efnisbreyt. á frv., að ég þurfi að tala mikið um þær. Við 3. gr. þótti réttara að gera brtt., að í stað þess að ákveða strax ákveðið gjald fyrir visst magn sjávar, skuli láta bæjarstj. ráða því með reglugerð, sem atvmrh. síðan samþykki. Hitt eru mest orðabreyt., sem ekki hafa þýðingu fyrir málið, en þóttu eiga betur við. Ég óska, að málinu verði vísað til 3. umr. að lokinni umr.

Jóhann Jósefsson Ég finn ástæðu til að þakka hv.allshn. fyrir það, hversu liðlega hún hefir tekið í þetta mál. Enda virðist hún hafa fullan skilning á því, að hér er að ræða um mjög þýðingarmikið atriði. Og það er áreiðanlegt, að komist sjóveitan á, eins og nú er fyrirhugað, er með því séð fyrir því, að fiskverkun í Vestmannaeyjum verði betri en hún hefir verið yfirleitt. Því verður ekki neitað, að vöntun á þvottavatni hefir bagað verkunina þar í ýmsum atriðum. Hinsvegar er fiskur, sem veiðist þar, mjög góð verzlunarvara sökum stærðar, og er hann eftirsóttur af kaupendum bæði á Spáni og í Portúgal. Brtt. n. tel ég allar til bóta, sérstaklega brtt. við 3. gr. Ég býst við, að það ákvæði hafi fremur fallið niður af vangá en að það hafi verið tilætlunin að sleppa því, að atvmrh. legði samþ. sitt á gjaldskrána. Venjulega hafa slíkar skrár verið samþykktar af því ráðuneyti, hvort sem er. Aðrar brtt. skal ég ekki fjölyrða um. Þær eru a. m. k. ekki til miska, og yfirleitt bæta þær frv. Ég lýsi þess vegna yfir því, að ég mun greiða þeim atkv., um leið og ég þakka hv.n. fljóta afgreiðslu málsins.

Flm. (Jóhann Jósefsson) [frh]: Þegar fundi var slitið síðast, þá var ég kominn að því, að taka fáein dæmi um kostnað á rekstri einkasölunnar, dæmi, sem maður rekur sig á við fljótan yfirlestur skýrslu forstjórans, og reikninga, sem nú er búið að gefa út, en það eru aðeins reikningar fyrir 1928 og 1929. Samkv. skýrslu forstjóra Einkasölunnar hefir matskostnaður hækkað frá því, sem hann reyndist að vera 1928. Þá var hann 21 eyrir á tunnu, en síðasta ár var hann 33 aurar. En þrátt fyrir það, að matskostnaðurinn hefir hækkað svona gífurlega, þá eru flestir - ef ekki allir - á því máli, að matinu hafi engan veginn farið fram á þessum tíma, enda hefir verið bent á, að til þessa starfs hafi einatt verið teknir menn, sem hafi svo að segja jafnvel aldrei séð síld áður. Því til sönnunar, hve víða óánægjan hefir náð fótfestu, vil ég leyfa mér að benda á ummæli í blaði, sem formaður útflutningsnefndar Síldareinkasölunnar gefur sjálfur út. Þetta blað er „Alþýðumaðurinn“ á Akureyri. Tilefnið til þessara ummæla er það, að á síðasta ári tók Einkasalan sig til og sendi til Bandaríkjanna, eftir því sem skýrslan segir, eitthvað um 5 þús. tunnur af síld sem sýnishorn af íslenzkri síldarframleiðslu og til þess að reyna að útvega þar markað fyrir íslenzka síld. En eftir því, sem skýrt hefir verið frá af öðrum en forstjóra Einkasölunnar, þá hefir verið farið þannig að því við sendingu þessa sýnishorns, að tekin var gild, sem reynzt hafði óhæf til sölu innanlands, upp úr saltsíldartunnum og komið einhverju kryddnafni á hana. Yfirmatsmennirnir fyrir norðan fengust hvorugur til að gefa vottorð um, að þetta væri frambærileg kryddsíld, en þá var fenginn einhver af undirmönnunum, sem ég get að vísu nafngreint, en hirði ekki um. Hann var látinn gefa vottorðið, sem yfirmatsmennirnir höfðu neitað að gefa. Síðan var síldin send til Ameríku. Í skýrslu Péturs Ólafssonar er ekki skýrt frá því, hvernig þetta hafi farið, en vitanlegt er, að þetta sýnishorn fékk hina verstu dóma fyrir vestan haf. Hvað segja nú hv.þm. um þessa frammistöðu? Í þessu blaði, sem ég minntist áðan á, er komið inn á þetta atriði. Það er gott sýnishorn af samvinnunni milli forstjóra Einkasölunnar og formanns útflutningsnefndar, hvernig þetta blað, blað Erlings Friðjónssonar, segir frá þessum ráðstöfunum út af fyrir sig. Í blaðinu segir svo, með leyfi hæstv. forseta. - Það er verið að skýra frá fundi, sem haldinn var um einkasöluna: „Aftur á móti deildi Jón Sigurðsson matsmaður mjög harðlega á þann framkvæmdarstjóra Einkasölunnar, sem situr hér á Akureyri, fyrir að hafa sent til Ameríku, á nýjan markað, kryddsíld, sem hafði reynzt óhæf til sölu innanlands og sem yfirsíldarmatsmaðurinn hér neitaði að gefa vottorð. Sagðist Jóni svo frá, að þessi síld hefði verið söltuð sem venjuleg saltsíld 36 klukkutíma gömul og legið í salti í tvo sólarhringa, en að því loknu hafði kryddi verið hrært saman við síldina. Sýndi hann réttilega fram á það, að saltsíld tekur ekki kryddi, og þessi síld, sem seld er á nýjan markað í Ameríku, myndi spilla svo stórkostlega aðstöðu okkar Íslendinga til markaðs þar, að stórtjón hlyti af að stafa. Formaður útflutningsnefndar tók í sama streng og Jón og vítti harðlega þetta háttalag framkvæmdarstjórans og benti á, að óhjákvæmilega yrði að breyta afstöðu yfirsíldarmatsmanna til Einkasölunnar, þannig, að þeir yrðu framvegis skipaðir af því opinbera með fullu valdi til að banna útflutning á þeirri síld, sem að þeirra áliti væri ekki útflutningshæf“. Svo mörg eru þau orð. En það er gleðilegt að sjá, að formaður útflutningsnefndar hefir í þessu atriði snúið frá villu síns vegar og þarna einmitt tekið að sér þann málstað, sem haldið hefir verið fram af flm. þessa frv., sem hér er nú, að yfirsíldarmatsmenn ættu að vera eins óháðir starfsmenn við Síldareinkasöluna eins og fiskimatsmenn eru gagnvart fiskieigendum annarsstaðar á landinu. Þetta dæmi er lærdómsríkt um það ástand, sem er í Einkasölunni, þegar svona lagað kemur fyrir, þegar verið er að senda vöru á markað heillar heimsálfu, vöru, sem á að ryðja íslenzkum vörum þar braut.  Þá er ferðakostnaðarhlið Einkasölunnar. Þar byggi ég á skýrslu forstjóra Einkasölunnar og tveimur reikningum, sem mér hefir tekizt að ná í. Ferðakostnaður Einkasölunnar, sem skuldast beinlínis á reikning hennar, er samkv. reikningnum 15399.68 árið 1928, og 1929 er sami kostnaður, sem skuldast á reikning Einkasölunnar, kr. 25810.22. Þetta gildir fyrir þessi tvö ár. Þá er þess að geta, að í skýrslu forstjórans, Péturs Ólafssonar, fyrir árið 1930 er sagt, að fyrir þessi 3 ár sé búið að verja til ferðalaga úr markaðsleitarsjóði kr. 28520.00 og þar fyrir utan kr. 5800.00 til sendiferða matsmanna. En til þess að sjá, hvað ferðalög öll hafa kostað, bæði þau, sem markaðsleitarsjóður hefir kostað og hin, sem Einkasalan sjálf hefir borgað, vantar mig upplýsingar um þau ferðalög, sem skuldast hjá Einkasölunni fyrir 1930. Þetta, sem hér hefir verið talið, ferðakostnaður úr markaðsleitarsjóði í 3 ár og ferðalög, sem skuldast sjálfri Einkasölunni í 2 ár, það verður til samans kr. 75529.90. Við það bætist ferðakostnaður tveggja sendla frá Einkasölunni, og mun ekki of í lagt, að sá kostnaður sé 5 þús. kr., en eins og ég gat um, þá er ekki kominn reikningur yfir þessi gjöld árið 1930, svo að maður sér ekki, hve mikill þessi kostnaður er hjá sjálfri Einkasölunni það ár, heldur aðeins markaðsleitarsjóðskostnaður. En ef samskonar kostnaður frá árunum 1928 og 1929 er lagður þar til grundvallar og gert ráð fyrir, að hann sé svipaður 1930, sem sé meðaltal af þeirri upphæð, þá er næsta líklegt eftir þessum gögnum, að kostnaðurinn sé alls um eða yfir 100 þús. kr., sem orðið hefir vegna ferðalaga fyrir Einkasöluna í þessi 3 ár. Sýnist það vera nokkuð þrifleg upphæð, sem hér er varið eingöngu í ferðakostnað. Þá vil ég benda á, að kostnaður við símskeyti og annar símskeytakostnaður hefir verið 2 fyrstu starfsár Einkasölunnar, 1928 og 1929, kr. 29537.58, og má sama segja um þann útgjaldalið. Ég veit ekki, hvort endurskoðendurnir hafa fundið ástæðu til að gera aths. við hann, en mér og fleirum, sem hafa litið á þessa útgjaldaliði, virðist þetta gífurlegur tilkostnaður hvort í sínu lagi. Ég gat þess áður, að einu sinni hefði verið varið 5800 kr. til að kosta 3 menn til að læra að fara með síld. Ég vil bæta því við nú, til þess að sýna fram á, hve mikið gagn Síldareinkasalan hefir af sumum þessum sendiferðum, að enginn þessara þriggja manna er nú við starf hjá Einkasölunni. Þeim peningum virðist því ekki sérlega vel varið, sem kastað er til manna til svokallaðrar kynningar á einhverju. Svo tryggir Einkasalan sér ekki betur not af þessum mönnum en svo, að þeir eru horfnir úr þjónustu hennar áður en varir. Ég gat þess áður, að markaðsleitarsjóður hefði kostað nokkuð af ferðalögum einkasölunnar. Honum hefir einnig verið varið til ýmissa prufusendinga og til að kosta ýmsar ritgerðir, svo sem síldarsögu Íslands. Hver sem árangurinn hefir orðið af því, hvernig fé markaðsleitarsjóðsins hefir verið varið, þá er sýnilegt, að það, sem í hann hefir runnið 2 fyrstu árin, er eytt og uppétið. Samkv. skýrslu forstjórans voru það kr. 41134.29, sem í hann fóru 1928, og 1929 fóru í hann kr. 31410.00, - m. ö. o. rúmlega 72 þús. kr. En í reikningi Einkasölunnar fyrir 1929 er markaðsleitarsjóðurinn talinn í skuld við stofnunina, svo að allir hans peningar eru eftir því uppeyddir á þessu tímabili, og þó nokkru betur. Ég sé ekki ástæðu til að svo komnu máli að benda á fleiri atriði í þessu efni til að sýna fram á, hver nauðsyn er á, að rekstri og fyrirkomulagi Einkasölunnar sé gaumur gefinn. Áður en ég sezt vil ég enn benda hv.þdm. á þær margvíslegu kröfur, sem fram hafa komið frá félögum og einstökum mönnum, sem síldarútveginn stunda, að þær eru þess verðar, að þeim sé gaumur gefinn. Þingið verður nú að gera þá breytingu á stjórn Síldareinkasölunnar, að hún verði minna háð hinu pólitíska valdi; að þeir, sem afla vörunnar og eiga alla sína afkomu undir sölu hennar, fái þar meiru að ráða. Ég hefi áður talað um, að bezt mundi að vísa þessu máli til hv. sjútvn. um leið og það fer til 2. umr., og vona ég, að hv. d. fallist á það.

Haraldur Guðmundsson Ég mun ekki við þessa umr. segja margt um þetta frv. Hv. frsm. drap á till., sem samþ. var á fundi sjómanna og útgerðarmanna á Ísafirði. Virtist mér þar kenna nokkurs misskilnings hjá honum. Ef hann lítur svo á, að með þessari till. hafi fundarmenn kveðið upp dóm um starfsemi Síldareinkasölunnar og telji hana eiga sök á því, að síldarútvegurinn er nú í því öngþveiti, að vafi getur leikið á, hvort skipaeigendur treysta sér að gera skipin út á síldveiðar áfram, - þá er það misskilningur. Ég var staddur á þessum fundi. Þar var mikið rætt um Síldareinkasöluna og henni fundið margt til foráttu, sumt eflaust með réttu. En ég man ekki til þess, að neinn minntist á, að heppilegt mundi vera að leggja hana niður, og enginn till. kom fram í þá átt. Aftur komu fram kröfur um margvíslegar umbætur á fyrirkomulaginu. Ástæðnanna til þess, að umrædd till. kom fram, er ekki að leita í rekstri Síldareinkasölunnar. Útlitið með verð á bræðslusíld kemur þar einkum til greina. Eins og það er nú, er ólíklegt, að bátar af þeirri stærð, sem notuð er á Ísafirði, verði gerðir út til þess að afla aðallega í bræðslu. Þess vegna kom fram krafa um það á fundinum, að maður væri sendur utan til þess að leitast fyrir um, hvort hægt væri að selja fyrirfram svo mikla síld, að fært þætti að veita bátunum hærri söltunarleyfi. Nú er hugsanlegt, að síldareinkasalan geri samninga um síldarsölu, en svo treysti bátaeigendur sér ekki að gera út þegar til kemur. Till., sem hv.þm. Vestm. talaði um, stefnir að því meðal annars að undir slíkum kringumstæðum fái Síldareinkasalan heimild til þess að taka skip, sem liggja annars ónotuð, og afla með þeim þeirrar síldar, sem hún þarf til að fullnægja samningum sínum og sölumöguleikum. Því verður ekki neitað, eins og horfurnar eru nú, togararnir bundnir við hafnargarðinn og eins tvísýnt um síldarútveginn og sýnt hefir verið fram á, að menn verða að vera við því búnir hvenær sem er að gripa til sérstakra ráðstafana. Mér er sagt, að nú muni þess ekki langt að bíða, að togararnir fari á veiðar. En setjum nú svo, að útgerðarmennirnir hefðu heldur kosið að láta þá vera bundna áfram, að þeir hefðu ákveðið að sleppa alveg þessari vertíð. Hefði þá Alþ. getað látið slíkt afskiptalaust? Að mínum dómi alls ekki. En nú getur einmitt verið um hið sama að ræða að því er snertir nokkurn hluta síldarútgerðarinnar, ef útlitið með verð á bræðslusíld batnar ekki og ekki tekst að rýmka saltsíldarmarkaðinn nægilega. Ég get í þessu sambandi minnst á, hvað Síldareinkasölunni er mest fundið til foráttu þarna vestur frá. Það er þá fyrst það, hve andvirði síldarinnar kemur seint og í smáum skömmtum. Ennþá eiga útgerðarmenn og sjómenn inni hjá einkasölunni, það sem fæst fram yfir 7 kr. á tunnu fyrir síldina árið sem leið. Verður það sennilega 1/4 til 1/3 verðs. Þetta er mönnum mjög bagalegt, og er því lögð mikil áherzla á það vestra, að þessu sé sem fyrst kippt í lag. Einkasalan verður að fá til umráða svo mikið rekstrarfé, að hún geti strax í vertíðarlok greitt fyrir síldina, það sem hún telur eftir atvikum þorandi að borga út. Frv. þetta gerir ráð fyrir mikilli breyt. á stjórn Síldareinkasölunnar. Eftir því eiga útgerðarmenn að fá full umráð yfir henni. Af 24 manna fulltrúaráði eiga útgerðarmenn að kjósa 13, skipstjórar 3 og 59 sjómenn aðeins 8. Þó að fulltrúar skipstjóranna og hásetanna fylgdust að málum, sem þeir mjög oft ekki gera, gætu þeir samt engu komið fram gegn vilja útgerðarmanna. Það er enginn vafi á því, að sá einn er tilgangurinn með þessu frv., að gera sjómenn áhrifalausa um stjórn Síldareinkasölunnar, þar sem þeir nú hafa rétt til íhlutunar, og leggja valdið alveg í hendur útgerðarmanna. Fyrirkomulagsbreytingar á starfsemi Einkasölunnar, sem máli skipta, felast engar í frv. Heldur þetta eitt, að tryggja útgerðarmönnum þar einræði. Enda er talið í grg. þess, að aðalgallar Síldareinkasölunnar stafi af því, að stjórn hennar sé of pólitísk, en það þýðir: ekki einlit íhaldsstjórn. Nú er stjórn Síldareinkasölunnar mynduð þannig, að Alþ. kýs 3 menn, verkalýðssamböndin 1 og útgerðarmenn 1. Að breyta þessu í það horf, sem frv. gefir ráð fyrir, tel ég mjög til hins verra. Hinsvegar væri mér ánægja til taka til athugunar breytingar á fyrirkomulagi Einkasölunnar. Fyrir þá, sem vilja hallast að því ráði að láta útgerðarmenn einráða um stjórn Síldareinkasölunnar, væri ekki úr vegi að rifja upp, hvernig gekk meðan þeir höfðu síldarsöluna algerlega í sínum höndum. Maður þarf ekki langt að leita til að rekast á allt öngþveitið og óreiðuna, sem síldarútvegurinn þá var kominn í. Fáein ár nægja. Útgerðarmenn töpuðu, sjómennirnir og verkafólkið töpuðu, fengu oft ekki kaup sitt útborgað árum saman. Að vísu á síldarsalan eftir þessu frv. að vera miklu skipulagsbundnari heldur en hún var áður en Einkasalan var stofnuð, og er því ekki óhugsandi, að ástandið yrði eitthvað betra, þó frv. væri samþ., heldur en þá var. En hlutur sjómanna og verkafólks er þar engu betur tryggður en áður var. Að svipta sjómenn og verkafólk áhrifum á stjórn Einkasölunnar, álít ég spor í algerlega ranga átt. Þó mun ég ekki greiða atkvæði á móti því, að frumvarpið fari til nefndar, í því trausti, að nefndin, sem fær það til meðferðar, athugi í sambandi við það ýmislegt annað, er að Einkasölunni lýtur og þörf er á að lagfæra.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Það er misskilningur hjá hv.þm. Ísaf., ef hann vill þýða orð mín á þann hátt, að ég hafi lesið út úr till. þeirri, sem samþ. var á fundi útgerðarmanna og sjómanna á Ísafirði, að þeir vildu leggja Síldareinkasöluna niður. Kvað hann engar raddir um slíkt hafa komið fram á fundinum, og má vel vera, að það sé rétt. Það, sem ég vil benda á í sambandi við þessa till., er það, að sjómenn þar vestra eru farnir að hugsa um þann möguleika, að útgerðarmenn hætti að einhverju leyti að gera út. Ef hv.þm. vill nú leita í heilabúi sínu eftir þeim hugsunarhætti, sem hann og flokksbræður hans vilja sérstaklega tileinka útgerðarmönnum, þá finnur hann vafalaust þá skoðun, að þeir hugsi fyrst og fremst um sinn eiginn hag. Færi svo, að bátaeigendurnir á Ísafirði fengjust ekki til að gera út, væri það eflaust af þeirri ástæðu, að þeir sjá tap fyrir dyrum, ef þeir halda útgerðinni áfram. Að togararnir eru enn bundnir við hafnargarðinn, eins og hv.þm. orðaði það, stafar vitanlega ekki af öðru en því, að eigendur þeirra álíta ekki nema tap að byrja útgerð þeirra strax. Hv. þm. Ísaf. sagði, að ef skipaeigendur vildu ekki gera út á síldveiðar, yrði Alþ. að grípa til sérstakra úrræða. Og mér fannst hilla undir það hjá honum, hver þau sérstöku úrræði væru: Að ríkið ætti tafarlaust að taka framleiðslutækin í sínar hendur. En ég vil nú spyrja hv.þm.: Hvar ætti ríkið að taka fé til þess að greiða árlegt tap á síldarútgerð ? Eða álítur hann, að ríkissjóður hafi svo mikið betri aðstöðu en einstakir atvinnurekendur, að það gæti látið bera sig atvinnuveg, sem aðrir geta ekki rekið nema með tapi. Ég held, að þegar búið er að koma einhverri grein sjávarútvegsins í svo mikil vandræði og öngþveiti, að ekki borgar sig fyrir skipaeigendurna að gera út, þá sé tæplega gróðavon fyrir ríkið að taka upp þann atvinnurekstur. Og ég veit, að jafnskýr maður og hv.þm. Ísaf. hlýtur að sjá, að óhugsandi er fyrir ríkið fremur en aðra að reka til langframa atvinnuveg, sem árlegt tap er á. Hv. þm. sagði, að vestra væri Einkasölunni helzt fundið það til foráttu, hvað peningarnir fyrir síldina koma seint. Það er ekkert undarlegt, þó menn finni til þess. En eins og síldarsölunni er nú háttað, virðist tæplega hægt að komast hjá því, að menn verði að bíða eftir andvirði síldarinnar. Þetta er að vísu bagalegt, en það er böl, sem þessu skipulagi fylgir. En það er svo margt annað í sambandi við Síldareinkasöluna, sem ekki er síður bagalegt, og sem fremur er hægt að umflýja. Ég hefi áður minnzt á nokkra af eyðslupóstunum og ýmiskonar misrétti, sem sjómenn hafa verið beittir af Einkasölunni. Forstjóri hennar segir sjálfur, að sumum af sjómönnum hafi í sumar verið greiddar 9 krónur fyrir tunnuna af síld, en yfirleitt hafa menn ekki enn fengið nema 7 krónur fyrir tunnu. Jafnframt segir hann, að þetta ætli hann ekki að reyna að verja. Það er dálítið einkennilegt og óvenjulegt orðalag hjá manni, sem er að gefa skýrslu um stofnun, sem hann hefir verið settur til að stjórna, þegar hann strax segist ekki einu sinni ætla að reyna að verja þessar og þessar aðgerðir. En þetta sama orðalag notar forstjóri Einkasölunnar, þegar hann minnist á kauphækkun verkakvenna á Siglufirði, sem gerð var þvert ofan í samþykktan taxta. Ég ætla að minnast á eitt dæmi enn um ráðsmennsku Síldareinkasölunnar. Einn af forstjórum hennar dvelur í Kaupmannahöfn og þar hefir hún frá byrjun haft skrifstofu. Þar eru hafðir þrír fílefldir karlmenn, og kunnugir fullyrða, að laun þeirra og annar kostnaður við þetta skrifstofuhald geti ekki numið minna en 40 þús. kr. En afrek þessarar stofnunar í þágu Síldareinkasölunnar virðast harla lítil. Það hefir verið upplýst af einum úr útflutningsnefndinni, að öll sú síld, sem seld var á síðasta ári gegnum skrifstofuna í Höfn, var ekki nema um 200 tunnur. Það mun hafa atvikazt svo - um það er mér kunnugt -, að hæstv.dómsmrh. fékk tækifæri til þess í siglingu sinni í haust að sjá vinnubrögð þessarar 40 þús. kr. stofnunar. Og eftir því, sem mér hefir heyrzt á honum, mun hann ekki hafa orðið beint hrifinn af ráðlagi Einkasölunnar hvað skrifstofuhaldið í Kaupmannahöfn snertir. Hv. þm. Ísaf. sagði, að ætlunin með þessu frv. væri sú, að taka öll yfirráð yfir Síldareinkasölunni af sjómönnum og fá þau í hendur útgerðarmönnum. Þetta er ekki rétt. Þó frv. ætli útgerðarmönnum að hafa örlítinn meiri hl. í fulltrúaráðinu, er ekki hægt að segja, að öll völdin séu lögð í hendur þeirra. Eða vill hv.þm. halda fram, að stj. Einkasölunnar sé nú öll í höndum Alþ.? Þá væri það alveg þýðingarlaust ákvæði, að sjómenn mega nú kjósa einn mann í útflutningsnefndina og útgerðarmenn annan. Tilgangur frv. er að fá þessum aðilum stj. Einkasölunnar í hendur eftir sama hlutfalli og þeir eiga síldina, þegar hún kemur á land, eftir venjulegum ráðningarskilmálum. Það er hin réttlátasta leið í þessu máli sem hægt er að finna. En eigendur síldarinnar tel ég þá, sem eiga og reka skipin og gera þau út, og þá sjómenn, sem vinna upp á hlut. Það eru hinir réttu aðilar til að stjórna síldarsölunni, því á þeim lenda afleiðingarnar af því, hvernig hún gengur. Annars er ekki svo sem sjómenn hafi nein yfirráð yfir Einkasölunni eins og nú er, og er þess vegna ekki hægt að tala um, að af þeim sé tekið það, er þeir aldrei hafa haft. Verkafólkið í landi hefir hér aftur aðra afstöðu. Það er ráðið upp á ákveðið kaup og hefir því ekkert frekar rétt til að taka þátt í stjórn síldarmálanna heldur en annað verkafólk í stjórn atvinnurekstrar yfirleitt. Eigi að fara inn á þá braut, er það ný stefna, sem getur alveg jafnt átt við aðra atvinnuvegi eins og síldarútveginn, en ennþá er yfirleitt ekki um slíkt að ræða. Eftir venjulegum ráðningarkjörum fá útgerðarmenn 56% af aflanum, yfirmenn skipanna 9% og hásetar 35%. Eftir þessu hlutfalli höfum við flm. frv. hugsað okkur, að fulltrúaráðið verði kosið. Ég sé ekki, hvernig ætti að vera hægt að finna sanngjarnara hlutfall, ef viðurkenndur er á annað borð eignarréttur nokkurs manns á síldinni, þegar hún kemur á land. Það er því ómögulegt að bera oss flm. það á brýn, að hér sé verið að seilast eftir meira valdi handa útgerðarmönnum en þeir hafa heimtingu á. Það er verið að krefjast yfirráða á síldarsölunni fyrir hönd þeirra þriggja aðila, sem síldina eiga, og sú krafa er réttmæt. Um ástandið í þessum efnum áður en Einkasalan var sett á stofn sé ég ekki ástæðu til að fara að ræða nú, þar sem ekki liggur fyrir nein till. um að afnema hana. Þó mætti geta þess, að hagur sumra þeirra, sem starfa að síldveiðum, er ekki betri nú en var fyrir 1928, t. d. sjómannanna. Hinsvegar getur verið, að hagur síldarsöltunarstúlknanna á Siglufirði hafi batnað, því að við þær hefir verið hækkað, svo að þær fengu 4 kr. á tunnuna við vissar söltunaraðferðir síðastl. sumar. Ennfremur getur verið, að hagur ýmissa sendimanna og bitlingamanna hafi batnað, en svo mikið er víst, að hagur útgerðarmanna og sjómanna hefir versnað. Kunnugur maður síldarútveginum fyrir norðan hefir sagt mér, að ef gengið væri út frá því, að sjómenn hefðu haft 1000 kr. árlega í tekjur, áður en Einkasalan var sett á stofn, hefði hagur þeirra versnað það við Einkasöluna, að þeir fengju ekki nema helming þeirrar upphæðar nú. Hafi þeir með öðrum orðum tapað 50% við Einkasöluna. Ég sel þetta ekki dýrara en ég keypti það. Það er eins og hver önnur fullyrðing. En þessi maður er svo gætinn og svo gagnkunnugur þessum málum, að ég hefi fulla ástæðu til að ætla, að nokkur rök séu fyrir þessu. Þrátt fyrir það, þó að Einkasalan hafi reynzt svo illa og sýnt hefir verið fram á, höfum við flm. þessa frv. ekki farið fram á, að hún yrði lögð niður, heldur gerum við till., sem mættu vera til umbóta á henni. Það gladdi mig því, að hv.þm. Ísaf. er fús til að leggja öllum umbótatill. lið, og ég vænti þess, að allir hv.þdm. séu sama sinnis og verði fúsir til að lagfæra þá ágalla, sem nú eru á fyrirkomulagi Einkasölunnar. Ég verð enn að undirstrika það, að það er ábyrgðarhluti fyrir þingið að viðhalda því ástandi, sem nú er hvað yfirstjórn Einkasölunnar snertir. Einn af forstjórum Einkasölunnar, Pétur Ólafsson, segir svo í skýrslu, sem hann hefir gefið um Einkasöluna, að „pólitísk íhlutun hafi seilzt of langt með hrammina inn á verksvið Síldareinkasölunnar“. Þetta tel ég rétt mælt um afskipti þingsins af þessum málum, enda fæ ég ekki séð, að það megi dragast lengur, að yfirstjórn Einkasölunnar verði tekin úr höndum þeirra, sem nú hafa hana, og falin þeim mönnum, sem með réttu eiga að hafa þar öll ráð.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Ég sé ástæðu til að segja hér með nokkrum orðum af fundi, sem haldinn var á Ísafirði í vetur með sjómönnum og útgerðarmönnum til að ræða um Síldareinkasöluna. Á þeim fundi voru samþ. ýmsar till. til umóta á Einkasölunni og að síðustu till. þess efnis, að skora á þingið að afnema Einkasöluna, ef ekki fengjust umbætur á fyrirkomulagi hennar. Á þessum fundi var bent á fjölda agnúa, sem á skipulagi Einkasölunnar eru. 1) Að útlendir kaupendur réðu meiru en matsmenn um það, hvort síld væri söltuð eða ekki. Sjómennirnir bentu á mörg dæmi þess, að hinir útlendu kaupendur hefðu lagt bann við, að sú síld yrði söltuð, sem matsmennirnir höfðu talið ágæta vöru. Fannst þeim þetta með öllu óhæft og sögðu, að það hefði oftar en einu sinni leitt til þess, að orðið hefði að fleygja síldinni í sjóinn. 2) Að verkafólkið gerði allt of háar kröfur. Var í þessu sambandi bent á það, að svo gæti farið, að skipin fiskuðu helmingi minna en þau gætu, vegna þess að of dýrt yrði að afgreiða þau, þar sem kaupgjaldið hefði verið 3 kr. á tímann frá kl. 6 á laugardagskveldi til kl. 6 á mánudagsmorgun. 3) Að síldarstúlkurnar hefðu svo mikið kaup, að þeir, sem síldina fiskuðu, fengju ekki jafnmikið og þær. Þótti mönnum þetta mjög ranglátt. Voru þess mörg dæmi síðastl. sumar, að sjómenn, sem ráðnir voru upp á 40% af afla, bæru minna úr býtum en stúlkurnar fyrir að kverka síldina. 4) Að fyrirkomulagið á síldarsölunni væri allt í handaskolum. 5) Að kostnaðurinn við Einkasöluna væri svo mikill, að ekki næði nokkru tali. 6) Að margir matsmannanna hafi aldrei komið að síldarverkun og kynnu því engin skil á að meta síldina. Bent var á ýmsa fleiri agnúa á Síldareinkasölunni á áðurnefndum fundi, en ég sé ekki ástæðu til að rekja það frekar. Var það einróma álit fundarins, að þessu yrði ekki kippt í lag með öðru móti en því að losa Einkasöluna undan þeim pólitísku áhrifum, sem hún nú er undir. Það má vera, að menn geti greint á um það, hvorir eigi að ráða meiru um stj. Einkasölunnar, sjómenn eða útgerðarmenn, en um það getur enginn ágreiningur orðið, að ástandið er ómögulegt eins og það er nú. Sjálfir sjómennirnir eru óánægðir með fyrirkomulagið eins og það er, hvað þá útgerðarmenn, og heimta að breytingar séu gerðar á því.

Haraldur Guðmundsson Ég hefi litið yfir þær till., sem samþ. voru á Ísafirði í sambandi við Síldareinkasöluna og hér hefir verið rætt nokkuð um, en ég hefi ekki rekið mig á það, að nokkur till. hafi verið borin þar upp eða samþ., sem gengi í þá átt að afnema Síldareinkasöluna, eins og hv.þm.N.-Ísf. vildi halda fram. Það er því skáldskapur einn hjá honum að slík till. hafi sést þar, hvað þá verið samþ. Með leyfi hæstv. forseta vil ég leyfa mér að lesa hér upp nokkrar af þessum till., og mun ég velja þær til, sem þeir menn, er fund þennan sóttu, lögðu mest upp úr. 1) Fundurinn skorar á Alþingi að tryggja Síldareinkasölunni svo mikið rekstrarfé, að hún geti, að enduðum síldartíma, greitt útgerðarmönnum og sjómönnum áætlunarverð aflans. 2) Fundurinn skorar fastlega á Alþingi að ábyrgjast greiðslu á Rússavíxlum Síldareinkasölunnar fyrir síld þá, er var seld þeim á síðastl. sumri, svo að hásetar og útgerðarmenn þurfi eigi að biða lengur eftir greiðslu. 3) Fundurinn skorar á Alþingi að veita ábyrgð fyrir minnst 80% af andvirði þeirrar síldar, er seld kann að verða til Rússlands eða annara ríkja. 4) Fundurinn skorar á Síldareinkasöluna að leggja áherzlu á að selja Rússum 200 til 300 þús. tn. af síld, fáist svipað verð og síðastl. sumar, enda taki Alþingi ábyrgð á 80% andvirðisins. 5) Fundurinn skorar á Alþingi að gera ráðstafanir til þess að fá kæliskip, eitt eða fleiri, til hraðferða til útlanda með kælda síld í sumar, og verði skipið síðan notað til ísfiskútflutnings að haustinu og vetrinum. Ég hygg, að það sé ekki ofmælt hjá mér, að þessar till. voru mest ræddar á umræddum fundi, auk þess sem mikið var rætt um það, verð á tunnum og fleiru, sem til síldarútgerðar þarf. Ennfremur var á fundinum talað um síldarmatið, eins og hv.þm.N.-Ísf. réttilega tók fram, og um skattinn til Flugmálasjóðs. Loks var allmikið rætt um þá till., sem hv. 1. flm. þessa frv. gat um í frumræðu sinni og svo hljóðar: „Ef útgerðarmenn gera ekki út á síld, skorar fundurinn á Alþingi að heimila Einkasölunni að gera út skip þeirra“. Það skiptir ef til vill ekki miklu máli fyrir þessa hv. deild, hvað samþ. er á Ísafirði, en þekkingin á því, hverja raun Síldareinkasalan hefir gefið, er sízt minni þar en annarsstaðar á landinu, því að Ísfirðingar eiga mikið undir síldarútveginum um afkomu sína. Ég veit ekki almennilega, saman við hvað hv.flm. vill bera Einkasöluna og árangurinn af henni. Að taka Einkasöluna út úr og dæma hana fyrir verk sin er ekki rétt. Það verður að bera hana saman við önnur skild fyrirtæki í landinu, ef ekki á að miða við ástandið í þessum efnum fyrir daga Einkasölunnar, sem hv.flm. telur ekki rétt að gera. Það væri t. d. ekki úr vegi að bera saman saltsíldarverzlunina annarsvegar og saltfiskverzlunina hinsvegar. Þó að mikið hafi verið rætt um mistök Síldareinkasölunnar og þar margt með réttu áfellzt, hefir síldarverzlunin samt verið hagkvæmari en saltfiskverzlunin. Annars er það sérstaklega eftirtektarvert, að allur þorri manna í landinu finnur sér skylt og skoðar sjálfsagðan rétt sinn að ræða um öll atriði síldarverzlunarinnar og finna að mistökum Síldareinkasölunnar. Ástæðan er auðvitað sú, að hér er um opinberan rekstur að ræða, sem lýtur yfirráðum almennings og að stj. Einkasölunnar er skyldug til að leggja fram fyrir alþjóð skýrslu og reikninga yfir hag hennar og rekstur. Aftur á móti eru reikningar togaraútgerðarinnar og fiskverzlunarinnar öllum almenningi lokuð bók, og er þó enn meira í húfu fyrir okkur þar sem hún er en þar sem síldarútgerðin er, og hefir hún þó mikið að segja. Um togaraútgerðina og fiskverzlunina fá sjómenn og verkamenn ekkert að vita og hafa engan rétt til að segja neitt, heldur verða að taka hverju verðfalli, sem að höndum ber, eins og um einhver óviðráðanleg náttúrufyrirbrigði væri að ræða. Hjá Samvinnufélagi Ísfirðinga hefir síldveiðin gefið beztan arð síðustu 2 árin, og séu bornar saman verðsveiflur á síld og þorski, verður samanburðurinn ekki óhagstæður fyrir síldarverzlunina heldur þvert á móti. Þó verður að gæta þess, að þegar talað er um síld og síldarverzlun, er rangt að tala eingöngu um saltsíldarverzlun, því að bræðslusíldin skiptir hér miklu máli jafnvel ennþá meiru máli, þar sem bræðslusíldarmagnið er orðið 5–6 sinnum meira en saltsíldarmagnið. Verðið á bræðslusíldinni hlýtur því að ráða mestu um það, hvort hægt er að gera almennt út á síld eða ekki, nema unnt sé að auka söltunarleyfi stórkostlega frá því sem nú er. Nú hefir bræðslusíldin fallið meira í verði en saltsíldin. Mun láta nærri, að lýsið hafi fallið um helming frá því, sem var í fyrra. Flestir stærri vélbátar geta alls ekki gert eingöngu út á saltsíldarveiðar. Það er ekki hægt að gera út 40 –50 smálesta bát til þess eins að fá að salta einar 1200–1500 tn., og því hafa vélbátarnir, sem hafa gengið á síld, hingað til selt langmest af afla sínum í bræðslu, jafnvel allt að 5/6 hlutum. Með því verði, sem litur út fyrir að verði á bræðslusíld í sumar er það mjög vafasamt, hvort hægt er yfirleitt að gera út á síld nema með mjög auknum söltunarleyfum, og í þá átt ganga kröfur fundarins á Ísafirði. Ef ekki verður saltað nema 200 þús. tn. - hvernig á þá að fara að? Hafa það eins og í fyrra: að veita mörgum skipum söltunarleyfi, og sáralítið hverju? Slíkt getur tæplega gengið. Þá verður án efa happasælla að veita færri skipum söltunarleyfi, og þá meira hverju en sleppa öðrum. Þetta mundi auðvitað skapa óánægju meðal útgerðarmanna, sem engin söltunarleyfi fá, því er það, að till., sem hv.þm. Vestm. varð svo tíðrætt um, kom fram á fundinum á Ísafirði um það, að Alþingi heimilaði Einkasölunni að gera út skip útgerðarmanna, ef þeir gerðu ekki út sjálfir. Ég vil annars taka það fram í þessu sambandi, að ég á hér eingöngu við vélbáta, því að ég býst við, að togarar t. d. geti veitt í bræðslu með minna kostnaði á hvert mál en vélbátar og því þolað betur þetta lága verð. Hv. flm. fullyrti, að hlutur sjómanna hefði versnað með Einkasölunni. Hafði hann það eftir einhverjum manni, kunnugum þessum efnum, að tekjur sjómanna mundu hafa rýrnað um 50% frá því, sem þær voru áður en Einkasalan var stofnuð. Þó vildi hv.flm. ekki ábyrgjast neitt um þetta, heldur taldi hann það eins og hverja aðra fullyrðingu, en sennilega þó. Ég held, að þetta sé vitleysa tóm. Að vísu er erfitt að gera þennan samanburð á hverjum tíma, en mér er nær að halda, að ekki hefði verið farið svo dult með þetta, ef það væri nálægt sanni. Gæti ég trúað, að hlutur sjómannanna sé svipaður og hann var fyrir daga Einkasölunnar, þegar salan lánaðist sæmilega, en miklu betri en hann oftast var. Hv. flm. játaði það, að eftir frv. væri stj. Einkasölunnar algerlega í höndum útgerðarmanna, enda var ekki um annað fyrir hann að gera en að játa því, þar sem útgerðarmenn kjósa 13 fulltrúa af 24, og ráða sennilega fleirum, því að skipstjórarnir munu oft fylgja þeim að málum. En hv.flm. vildi réttlæta þetta með því, að þeir einir ættu að ráða um stj. Einkasölunnar, sem ættu hluti í vörzlum hennar. Sjómennirnir eiga líka flestir aflahlut sinn í hennar vörzlu. En verkafólkið í landi á litlu eða engu minna undir stjórn Einkasölunnar, þ. e. sumaratvinnu sína. Þess vegna er það eðlilegast að verkalýðsfélögin um land allt, félög sjómanna og verkamanna, kjósi fulltrúana, enda þótt meiri hl. félagsmanna stundi síldveiðar aðeins að litlu leyti. Annars er fjarri því, að ég hafi á móti því, að sjómannafélögin kjósi sérstaka fulltrúa, en rétt annars verkafólks má á engan hátt skerða, síst þegar sjómönnum alltaf er tryggður hárviss minni hluti í stj. Einkasölunnar eftir frv. Þá sagði hv.flm., að það væri nýr síður, ef þeir, sem ættu eitthvað í vörzlum fyrirtækis, ættu þar með að fá rétt til að ráða um rekstur fyrirtækisins. Rétt er það, að þetta er því nær nýr siður og illa séður af íhaldsmönnum. En með lögunum um síldareinkasöluna var stigið lítið spor í þá átt, og ég tel illa farið, ef horfið verður frá því. Og ef í frv. á að vera um annað en látalæti að ræða, að því er snertir rétt og áhrif verkalýðsins, verður að tryggja það, að sjómenn og Út af þeim ummælum hv.þm. Ísaf., að verkamenn verði ekki í minni hl. gagnvart andstæðri stétt, því að þá koma þeir engu fram, þegar stéttahagsmunir skerast í odda. Eins og nú er um skipun stj. Einkasölunnar, ráða verkamenn 2 fulltrúum og útgerðarmenn 2, en fulltrúi stjórnarflokksins er oddamaður. Nær verður ekki komizt meðan verkalýðurinn ekki hefir tekið völdin í sínar hendur. Hinsvegar get ég vel skilið það, að útgerðarmenn vilji ráða öllu einir um Einkasöluna. Það er fullkomlega eðlilegt frá þeirra sjónarmiði. Ég get tekið undir það, að það er ýmislegt um Einkasöluna, sem sjálfsagt er að ræða og athuga, en ég verð að harma það, að þær aðalbreyt., sem þetta frv. fer fram á að gerðar verði á Einkasölunni, eru ekki til bóta, heldur þvert á móti.

Pétur Ottesen Í þessum umr. hefir verið vitnað í ummæli manna og samþykktir víðsvegar að af landinu viðvíkjandi því, hvernig stj. Einkasölunnar hefir leyst hlutverk sitt af hendi. Drap hv.flm. sérstaklega á eina fundarsamþykkt frá Ísafirði, þar sem það kom fram, að ástæða mundi til að taka til athugunar, hvort ekki væri rétt að breyta til um stjórnarfyrirkomulag Einkasölunnar. Hv. þm. Ísaf. vildi draga úr þessu, og hélt hann því fram, að samþykktirnar á Ísafirði hefðu fallið mjög á aðra sveif. Vil ég í þessu sambandi benda á till., sem samþ. var á Akranesi. Hljóðar hún á þessa leið: „Fundurinn lýsir eindregið óánægju sinni yfir framkvæmdum Síldareinkasölunnar á umliðnum árum, en skorar jafnframt á Alþingi að breyta ákvæðum um skipun stj. Einkasölunnar þannig, að útvegsmenn og sjómenn fái meiri íhlutun um hana en þeir hafa nú“. Menn sjá af þessari till., að þetta frv. fellur, heim við skoðun þingmálafundarins á Akranesi, og Akurnesingar kunna nokkur skil á þessum málum, því þeir stunda allmjög síldveiðar á sumrum, og íbúar þessa staðar eiga því mikið undir því komið, að þeir, sem standa fyrir Einkasölunni, leysi starf sitt sæmilega af hendi. Út af þeim ummælum hv.þm. Ísaf., að með frv. væri í burtu kippt þeim áhrifum, sem sjómenn hefðu nú á stj. Einkasölunnar, skal ég taka það fram, að mér þykir þetta harla undarlega mælt hjá hv.þm., þegar þess er gætt, að af þessu 24 manna fulltrúaráði, sem á að kjósa menn í stj. Einkasölunnar, eiga að vera 8 menn kjörnir af sjómannafélögunum í landinu. Það er náttúrlega rétt, að þeir hafa þarna ekki meiri hl., en hinsvegar er öllum ljóst, að þeir hafa meira en lítinn íhlutunarrétt um skipun stj. Ennfremur má benda á, að samkv. núgildandi lögum skipar Alþingi meiri hl. útflutningsnefndar og hefir þar því yfirtökin. Þar sem útgerðarmenn ráða aðeins vali eins manns, þá hafa þeir engin afgerandi áhrif á það, hvernig stj. einkasölunnar er skipuð, og þar sem verkalýðsfélögin hafa ekki heimild til þess að skipa nema einn mann, hafa þau heldur engin tök á því, hvernig stj. hennar er skipuð. En það, sem sérstaklega vakti fyrir okkur, sem stöndum að þessum breyt., er vitanlega það, að þegar stj. Einkasölunnar er skipuð af þeim mönnum, sem sérstaklega eiga sína hagsmuni undir því, að þetta fyrirtæki takist vel, þá er fengin fyllsta tryggingin, sem hægt er að fá, fyrir því, að vel sé vandað til um val á mönnum í stjórn þessa fyrirtækis. Nú vel ég benda á það, að þegar litið er á útgerðarmenn annarsvegar og sjómenn hinsvegar, þá falla hagsmunir þessara beggja aðilja alveg saman a. m. k. á smærri síldveiðiskipum, línuveiðiskipum og mótorbátum, því að hásetarnir eru ráðnir með þeim kjörum að fá vissan hlut af aflanum, en um verðmæti hans fer mikið eftir því, hvernig á er haldið af stjórn einkasölunnar. Ég held, áð þeir menn, sem vilja halda Einkasölunni, hljóti að verða sammála um að búa svo um alla hnúta þar, að hún geti komið að sem beztu liði. Út af ummælum hv.þm. Ísaf. um, að með þessari breyt. væri að einhverju leyti öðru en hvað stjórninni viðkemur skert sú trygging, sem nú er samkv. gildandi lögum, þá vil ég benda honum á það, að þau ákvæði, sem nú lúta að því að tryggja þennan atvinnurekstur, eru algerlega óskert. Þau eru í tveim atriðum: að takmarka söltun síldar, og að skipuleggja söluna. Það, sem hér er farið fram á, er því að bæta úr þeim mistökum, sem urðu á um setningu þessara laga hvað snertir skipun stj. Einkasölunnar. Það er ekkert annað, sem í þessu frv. felst. Útflutningsnefndin, sem skipar framkvæmdarstjórnina, er að því er ég bezt veit þannig skipuð, að í henni eru tveir útgerðarmenn, m. ö. o., þeir menn, sem samkv. lífsstarfi sínu eru líklegri til þess að hafa einhverja þekkingu á þessari atvinnugrein, eru þar í minni hl. Að öðru leyti er útflutningsnefnd nú skipuð einum lögfræðingi, einum barnakennara og einum kaupfélagsstjóra. Framkvæmdarstjórnin er þannig skipuð, að í henni eiga sæti: Í fyrsta lagi kennari, sem áður var við eina af menntastofnunum þessa lands. Það kvað nú raunar vera búið að segja honum upp - en launin hirðir hann enn samt sem áður. Í öðru lagi er þar gamall útgerðarmaður og kaupmaður og í þriðja lagi kaupfélagsstjóri, sem í því starfi sínu hafði enga aðstöðu til að kynnast neitt útgerð eða verzlun með fiskafurðir. Ég sé enga ástæðu til þess að fara að ræða um Síldareinkasöluna yfirleitt, eins og hv.þm. Ísaf. gerði. Hvað viðkemur horfunum með bræðslusíld, þá liggur hér fyrir annað frv. um að breyta líka til um stj. á bræðsluverksmiðju ríkisins, og má því bíða með að tala um einstök atriði þessa máls þangað til það frv. kemur á dagskrá. Það er hinsvegar kunnugt, að allar horfur eru á því, að þeir menn, sem lagt hafa síld sína í bræðsluverksmiðju ríkisins, beri minna úr býtum en aðrir, sem látið hafa síld í aðrar bræðsluverksmiðjur. - Hv. þm. Ísaf. saknar þess mjög í þessu frv., að ekki er gert ráð fyrir, að verkamenn, þ. e. þeir, sem vinna í landi, hafi íhlutun um stj. Á það hefir verið bent af hv. 1. flm., að réttmætt væri og eðlilegt, að þeir, sem afla og eiga verðmætin, hafi fyrst og fremst íhlutun um stj. þessa fyrirtækis í sínum höndum. Hv. þm. Ísaf. áleit, að frekar ætti að halda áfram á þeirri braut, sem gengið var inn á 1928, heldur en að hverfa frá henni. En ég vil benda á, að í skýrslu Péturs Ólafssonar, forstjóra Síldareinkasölunnar, reynir hann mjög að þvo hendur sínar af þeim áhrifum, sem afskipti verkamanna í landi hafa haft á stjórn og rekstur Síldareinkasölunnar. Það eru aðallega tvö atriði, sem verður að rekja, eftir því sem skýrslan ber með sér, til þess manns, sem hefir komið þannig fram, að telja verður hann fulltrúa verkamanna í landi. Í skýrslunni segir Pétur Ólafsson: „Að þessu hefir framleiðendum verið greitt kr. 7.00, að undanteknum nokkrum sjómönnum á Siglufirði, sem því miður hafði verið greitt 2 kr. meira pr. tunnu út á hlut þeirra. Þetta misrétti vil ég ekki taka að mér að verja, fremur en taxtahækkun þá, sem gengið var að á Siglufirði, þegar fram á söltunartíma var komið“. Þessar ráðstafanir, sem P. Ól er að þvo hendur sínar af, ætla ég, að megi rekja til þess manns í stjórn einkasölunnar, sem virðist vera fulltrúi verkamanna í landi og reka þar þeirra erindi. Þetta bendir m. a. til þess, að yfirleitt hafi verið farið inn á töluvert varhugaverða braut með samþykkt löggjafarinnar um Síldareinkasölu ríkisins hvað það snertir, að aðrir en þeir, sem eiga aflann og afla hans, hafi íhlutun um rekstur þessa fyrirtækis.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Hv. þm. Ísaf. sagðist ekki sjá, að nein till. hefði verið borin upp á fundinum um afnám Einkasölunnar. Það stóð heldur ekki til. Nefnd sjómanna og formanna, sem búið hafði til tillögurnar, hafði einnig samið till. um, að ef ekki fengist leiðrétting á stj. Einkasölunnar, legði fundurinn til, að Einkasalan yrði lögð niður. Um hitt atriðið, að meira sé talað um Síldareinkasöluna heldur en sölu á saltfiski, þá er það að nokkru leyti rétt og nokkru leyti rangt. Menn hafa samanburð á saltfiskverði í Noregi og á Íslandi, og það, sem sérstaklega stingur í stúf, þegar borin er saman sala á síld og saltfiski, er, að síld, sem Norðmenn veiða hér við land, er seld þannig, að hún gefur þeim hærra verð en íslenzku sjómennirnir fá. Ísl. sjómenn fá 12–14 kr., en norskir sjómenn 12–14 og upp í 16 norskar kr. Og þeir hafa jafnvel árið 1928 fengið 18.32 kr. Þess vegna má sjá, að hér hlýtur eitthvað að fara aflaga. En um fiskinn er það að segja, að salan hefir yfirleitt tekizt eins vel fyrir okkur og fyrir Norðmönnum, sem hafa samskonar vöru að bjóða. Um bræðslusíldina vil ég geta þess, að ég hygg, að svo fari, að þegar reikningar bræðslustöðvar ríkisins koma í dagsins ljós, muni hún ekki einu sinni hafa getað greitt 4.50 kr., eins og hún reyndar er búin að gera, heldur verði tap hjá henni með því; en það er vitanlegt, að innlendar bræðslustöðvar borguðu á síðastl. ári 7 kr. Þá má náttúrlega gera ráð fyrir, að þær hafi tapað einhverju í rekstrinum, en ég efast um, að þær tapi jafnmiklu og bræðslustöð ríkisins, sem greiddi þó þriðjungi lægra.

Magnús Jónsson Ég skal ekki tefja hv. d. lengi; en ég hefi nokkra ástæðu til þess að gera grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, því að ég mun greiða atkv. með þessum breyt., þótt ég sé óánægður með fyrirkomulagið, jafnvel þótt þetta frv. verði samþ. Ég hefi þá skoðun á þessu máli, að einkasala muni ekki veita lausn hér frekar en annarsstaðar, en samt sem áður er munur á því, hvernig einkasölu er fyrir komið. Það er dálítið einkennilegt að athuga sögu þessarar einkasölu. Síðan hún var sett á, má heita, að stöðugt stríð sé um hana á hverju þingi, því að upphafsmenn hennar eru alltaf að berjast við gallana á þeirra eigin smíð. Spádómarnir um, að hún myndi reynast illa, hafa alveg rætzt. Í byrjun var talað um, að ekki kæmi til mála, að einkasalan ætti að flækja ríkissjóði inn í neinar fjárhagslegar ábyrgðir eða hættur. Hún átti aðeins að vera milliliður og sjá um sölu síldarinnar. Það leið nú ekki á löngu, áður en kom í ljós, að hún þyrfti töluvert rekstrarfé. Starfssvið hennar var aukið, hún á að selja tunnur og sjá um verkun síldar, og mér skilst á hv.þm. Ísaf., að hún verði líka að fiska síldina. Þá er skeiðið runnið á enda og ríkið búið að taka að sér fyrir eiginn reikning og áhættu hættulegasta atvinnuveg þjóðarinnar. Þetta leiðir hugsunarrétt hvað af öðru, og hér sannast, að ef fjandanum er réttur litli fingurinn, þá tekur hann höndina alla. Þá er nú farið fram á, að ríkið taki á sig stórkostlegar ábyrgðir gagnvart Rússum, og ég held, að varla sé hægt að mæla á móti því, að Síldareinkasalan er að flækja ríkissjóði lengra og lengra inn í stórfelldar ábyrgðir og fjárhættu, alveg eins og þeir spáðu fyrir, sem verst spáðu. Eitt skal viðurkenna, að ólag var á þessum atvinnuvegi, en ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess að víkja úr einu ólaginu í annað. Það sýndist a. m. k. ekki ástæða fyrir þingið til þess að flytja ólagið yfir á sjálfan ríkissjóðinn. En meðan þessum auðæfum er veitt á land, þá fljóta með miklir peningar í vinnulaunum; og mér fannst við vel geta látið áhættuna vera sem mest hjá útlendingunum. Ég er ekkert viðkvæmur fyrir þessari leppmennsku, og menn máttu gjarnan hafa atvinnu við það að vera leppar. En á þessum atvinnuvegi var ólag og er ólag.

Og verður ólag!

. Já, a. m. k. meðan Einkasalan stendur. Ástæðan til þess, að ég fylgi þessu frv., þó að það haldi þessu skipulagsbundna ríkisólagi við, er sú, að það færir dálitla von um skárri afkomu í framtíðinni. Hv. þm. Ísaf. lýsti vel ástandinu eins og það nú er, þegar hann sagði, að Einkasölunni væri stjórnað eins og í réttarsal. Þar stæðu mótsettir hagsmunir hver á móti öðrum í eilífum eldi, og svo er skipaður gerðardómur til þess að gera út um mál þeirra. Þetta er hin óskaplegasta stjórn. En sannleikurinn er sá, að hagsmunirnir eru mjög svipaðir hjá báðum þessum aðiljum. Þetta frv. fer í rétta átt, þar sem stefnt er burt frá þessu pólitíska krulli og reynt að koma stjórninni í hendur þeirra manna, sem fá ágóðann og bera hallann af því, hvernig atvinnuvegurinn gengur, og láta þá fá því meiri íhlutunarrétt, sem ætla má, að þeir hafi meiri hagsmuna að gæta. Útgerðarmenn, sem þarna eiga í stórkostlega mikið fé, eiga að fá mesta íhlutun, en aðrir, sem eiga atvinnu sína undir afkomunni, eiga að fá ríflega tölu fulltrúa, er geti fylgzt með, svo að hagsmunir þeirra verði ekki fyrir borð bornir. Ef fyrirtækinu verður ekki bjargað nokkuð með þessu, þá verður því áreiðanlega ekki í lag komið með neinum bitlingaráðstöfunum.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Hv. 1. þm. Reykv. bjóst við því, að þótt þetta frv. yrði að lögum, mundi samt verða áframhaldandi ólag á Einkasölunni eins og verið hefði. Ég skal náttúrlega ekkert fullyrða um, hvað mikið ólag kann að verða á Einkasölunni framvegis. Um það ólag, sem liðið er, verður ekki deilt. En ég vil segja hv. 1. þm. Reykv., að frv. er flutt af fullri einlægni og með það fyrir augum, að einmitt þessi breyt. á stj. Einkasölunnar sé sú skynsamlegasta til þess að ráða bót á helztu göllunum. Hv. þm. Ísaf. var að tala um það, hverjir væru eigendur síldarinnar. Að mínum dómi eru það eigendur skipanna og þeir sjómenn, sem ráðnir eru upp á hlut. En þeir sjómenn, sem ekki eru ráðnir upp á hlut, geta hinsvegar ekki talizt eigendur síldarinnar, en þeir hafa þó töluverð áhrif á stj. þessara mála, með því að kjósa til aðalfundar. Þess vegna falla þessi orð hv.þm. Ísaf. um sjálf sig, þegar frv. er lesið í gegn. Hv. þm. lét ennfremur svo um mælt, að með þessum till. væri verið að gera tilraun til þess að fela andstæðum stéttum stj. fyrirtækisins. En þetta er fjarri öllu viti. Hv. þm. veit það ósköp vel, eða ætti að vita, að hér er alls ekki um andstæða hagsmuni að ræða, heldur þvert á móti sameiginlega hagsmuni. Það eru sameiginleg áhugamál bæði eigenda skipanna og sjómannanna, að vel veiðist, að reksturinn verði sem ódýrastur, og ekki sízt, að gott verð fáist fyrir aflann, og að þessu athuguðu er það næsta ólíklegt, að til árekstrar komi milli útgerðarmanna og sjómanna um sölu síldarinnar. Það er ávalt mjög villandi, þegar hv.þm. Ísaf. og flokksbræður hans eru að tala um andstæðar stéttir í landinu, með andstæða hagsmuni, áhugamál og lífsskoðanir yfirleitt. Þessu er áreiðanlega haldið fram gegn betri vitund. Sérstaklega er slíkt alveg augljós hlekking, þegar um síldarútveginn er að ræða, þegar sjómenn eru ráðnir upp á hlut af afla. Ef málið er fært á breiðari grundvöll, þá verður það öldungis augljóst, að hagsmunir útgerðarmanna og sjómanna fara saman í öllum verulegum atriðum, og er hér ekki einungis átt við þá sjómenn, sem ráðnir eru upp á hlut, heldur hina líka, sem kaup taka. Það, sem því hér er um að ræða með þessum till. okkar, er að leitast við að skipuleggja samvinnu milli þessara tveggja stétta, sem ekki geta án hvor annarar verið, en geta hinsvegar vel verið án þriðja aðilans, og á ég þar við þá menn, sem gera sér að atvinnu að ala á úlfúð og sundurlyndi eða jafnvel fjandskap milli þessara stétta og spilla allri samvinnu milli þeirra. Þessir menn eru hv.þm. Ísaf. og hans flokksbræður. Verði það nú ofan á, að stj. Einkasölunnar verði áfram sú sama og nú er, þá er ég alveg sannfærður um það, að þessir tveir höfuðaðilar, sjómenn og útgerðarmenn, munu gera enn ákveðnari og róttækari tillögur um breytingar á fyrirkomulagi Síldareinkasölunnar, og það verður áreiðanlega ekki liðið til lengdar, að hundsa vilja og till. þessara höfuðaðila síldarútvegsins. Þess mun verða krafizt, að Síldareinkasalan verði afnumin með öllu, ef þessar breyt., sem mjög er í hóf stillt í till. okkar, ná ekki fram að ganga. Við höfum í till. okkar gengið miklu skemmra en margir hafa krafizt, og ætti þess vegna að geta orðið samkomulag um till. okkar, því að þær eru nokkurn veginn bil beggja og því sanngjarnt, að þeim sé sinnt.

Sigurður Eggerz Það skal ekki verða löng ræða. Áður þótti það gefast vel, þegar við örðugar afturgöngur var að eiga, að tala við þær latínu. Og mér dettur þetta gamla ráð í hug nú í sambandi við Síldareinkasöluna okkar. „Praeterea censeo, Karthaginem esse delendam“. Hvað sem öðru líður, þá legg ég til, að Síldareinkasalan verði lögð niður. Við höfum nú hlýtt á ræðu hv.þm. Vestm., og ég verð að segja það, að ég varð alveg agndofa, er hv.þm. fór að segja frá einu atviki, í sambandi við Síldareinkasöluna, atviki, sem var þess eðlis, að mér varð á að grípa fram í fyrir ræðumanninum og spyrja, hvort það væri virkilega satt, sem hv.þm. var að segja. En hv.þm. las þá upp staðfesting á þessu í sjálfu blaði eins framkvæmdarstjóra Einkasölunnar. Þetta atvik sýnir það glöggt, hvað komið getur fyrir innan vébanda slíkrar stofnunar sem Síldareinkasölunnar, og hverju maður má búast við í framtíðinni. Allir vita það, hversu miklu máli það skiptir fyrir litla þjóð eins og okkur íslendinga, sem mjög erum upp á aðrar þjóðir komnir um markaði og viðskipti, að okkur takist að skapa okkur góða markaði erlendis fyrir framleiðslu okkar. Hingað til höfum við verið helzt til tómlátir um það, að afla nýrra markaða erlendis, en nú átti svo sem að fara að bæta úr því, og var nú ætlunin að leita markaðs fyrir íslenzka síld í Ameríku. Það var í sjálfu sér lofsvert af Einkasölunni að reyna þetta, - en hvernig tókst þetta svo í framkvæmdinni? Jú, það er tekin söltuð síld, sem var orðin alveg ófær útflutningsvara, og skoluð upp og krydduð, og síðan er þetta sent til Ameríku, til þess að „reklamera“ íslenzka kryddsíld í hinum mikla Vesturheimi. Ég veit nú ekki, hvað mönnum kann að sýnast um þvílíkt tiltæki, en í mínum augum er ekki hægt að kveða upp harðari áfellisdóm, dauðadóm yfir þessu fyrirkomulagi, ef slíkt á að geta komið fyrir aftur. Ég dáðist að þeirri ró og þeirri stillingu, sem hv.þm. Vestm. sýndi, er hann skýrði þingheimi frá þessu reginhneyksli. Ég mun að vísu greiða atkv. með þessum till., sem hér liggja fyrir, af því að þær eru sennilega heldur til bóta, en hvenær sem ég sé þess nokkur líkindi, að síldareinkasalan verði afnumin með öllu, þá mun ég verða fyrstur manna til þess að greiða atkv. með þeim till., sem þar að hita. Og ég er sannfærður um það, að sá tími kemur brátt, að Síldareinkasalan fylli mæli synda sinna og menn sannfærist um, að bezt sé að afnema hana með öllu.

Haraldur Guðmundsson Mér fer nú að þykja þessar umr. skemmtilegar á marga lund. Það er ekki laust við, að nokkur kritur sé innan vébanda íhaldsins hér í deildinni um það, hversu langt skuli gengið í breytingum á síldareinkasölunni. Einn hv.þm., sá sem síðast talaði, vildi láta afnema hana með öllu, hvað sem öðru liði. Þetta er skiljanlegt þeim, er þekkja hugsanagang hv.þm. Dal. og sjónarmið hans í pólitíkinni. Að hans dómi er einn hlutur eða fyrirkomulag „absolut“ gott eða þá að engu nýtt. Svo er um allar einkasölur að hans dómi. Þess vegna vill hann láta útrýma síldareinkasölunni.

Og þeim, er að henni standa

. Á sömu skoðun er hv.þm. Reykv. En hversu mikið er leggjandi upp úr till. þessara hv.þm. í þessu máli, skal ég alveg láta ósagt. Ég hygg, að meginþorri útgerðarmanna og sjómanna og allra, sem einhver kennsl bera á þessi mál, séu á þeirri skoðun, að heppilegra fyrirkomulag en einkasölu, í einhverri mynd, sé ekki unnt að finna. En hitt er ofur skiljanlegt, að einhverjir þeirra, og þá sérstaklega útgerðarmenn, vilji breyta fyrirkomulaginu, þannig að þeir geti einir öllu ráðið. Og þær till., sem hér liggja fyrir, eru af þeim toga spunnar fyrst og fremst. Nú er það svo, að útgerðarmenn hafa mikla íhlutun um stjórn Einkasölunnar, og er vert að veita því eftirtekt í sambandi við dæmisögu þá, sem hv.þm. kom með og hv.þm. Dal. var svo ákaflega hrifinn af. Nú er það upplýst, að sá framkvæmdarstjórinn, sem réð um þessa margumtöluðu kryddsíld, er gamall útgerðarmaður, og ber nánast að skoða hann sem fulltrúa útgerðarmanna í stjórn Einkasölunnar. Hann réð þessu, gegn mótmælum matsmanna og meðstjórnenda sinna. Það var gamall útgerðarmaður, sem átti þessa saltsíld, og hann fékk framkvæmdarstjórann til þess að láta krydda hana og senda til Ameríku. Matsmennirnir munu hafa mótmælt þessu eindregið, en allt kom fyrir ekki. Ég veit nú ekki, hvort hv.þm. telur þetta meðmæli með því að leggja alla stj. Einkasölunnar í hendur útgerðarmönnum. Mér finnst þetta fremur gefa bendingu um það, að gjalda beri varhuga við einræði útgerðarmanna í þessum efnum. Hv. þm. Borgf. viðurkenndi að vísu, að sjómenn hefðu ekki nema þriðjung fulltrúanna samkv. þessum till. En hann vildi halda því fram, að sjómenn fengju það upp bætt með því, að þeim væri gefinn kostur á að kynna sér fyrirkomulag, rekstur og reikninga Einkasölunnar. Því ber ekki að neita, að slíkt er nokkuð til bóta frá því, sem er um fiskverzlunina og útgerðarfyrirtækin yfirleitt. En að því er síldarverzlunina snertir er réttur sjómanna til að kynna sér þessa hluti í engu aukinn, nema síður sé, frá því, sem nú er. En úr því hv.þm. telur þetta lofsvert að því er við kemur síldarverzlun, finnst honum þá ekki eins ástæða til þess að opna reikninga saltfiskverzlunar okkar, sem til þessa hafa verið lokuð bók fyrir öllum almenningi? Um skipun Einkasölustjórnarinnar nú er það að segja, að tveir menn í útflutningsnefndinni eru þar sem fulltrúar sjómanna og verklýðsfélaga um land allt, annar þeirra, hv.þm. Ak., er kosinn af Alþýðufulltrúum á Alþingi, en hinn, Steinþór Guðmundsson, er kosinn af verkalýðssambandi Norðurlands. Því næst eru tveir nefndarmennirnir, sem ber að skoða fulltrúa útgerðarmanna. Þeir Ásgeir Pétursson, kosinn beint af útgerðarmönnum, en hinn, Björn Líndal, kosinn af íhaldsfl. á Alþingi. Fimmta manninn í n. ber að skoða sem fulltrúa stjórnarflokksins. Útflutningsnefndin er því skipuð tveim og tveim fulltrúum útgerðarmanna og sjómanna, og þurfa útgerðarmenn sízt að kvarta, þar sem fimmti maður n. hefir jafnan fremur snúist á sveif með þeim í öllum verulegum atriðum, illu heilli. Auk þess hefir nú útgerðarmönnum verið gert það til hugnunar, að reka þann framkvæmdarstjórann, sem þeim var mestur þyrnir í augum, og tel ég það hiklaust hið versta verk og heimskulegt glappaskot útflutningsnefndar, því að ég hygg, að sá, sem rekinn var, hafi að ýmsu leyti verið færastur framkvæmdarstjóranna og sízt líklegur til að ganga erinda andstæðinga verkalýðsins. Hv. þm. Vestm. var að tala um, að það væri blekking, að hugsmunir sjómanna og útgerðarmanna væru andstæðir. Hélt hann því fram, að þeir væru í öllum verulegum atriðum sameiginlegir, en aftur væri til þriðja „stéttin“, sem hættuleg og fjandsamleg væri hagsmunum beggja og í hvívetna til bölvunar, og átti hv.þm. þar við okkur jafnaðarmenn. Hann veit nú án efa, að meiri hluti sjómanna eru jafnaðarmenn og ættu þeir því samkv. kenningu hans að vera fjandsamlegir sjálfum sér. En nóg um þessa vitleysu. Ég vil nú spyrja hv.þm., hvort það hafi aldrei komið fyrir í Vestmannaeyjum, að misklíð rísi út af kaupgjaldi, og hvort honum hafi þá ekki þótt hagsmunir sjómanna og útgerðarmanna andstæðir. Eða heldur hv.þm., að það séu alltaf einhverjir vondir menn, eins og ég og mínir líkar, sem standi að baki öllum kaupdeilum? Ég þori að fullyrða, að a. m. k. sjómenn líta ekki svo á málið. Því verður heldur ekki með rökum mótmælt, að hagsmunir sjómanna og útgerðarmanna eru í flestum greinum andstæðir, eins og verkamanna og vinnukaupenda almennt, og svo verður og framvegis, þangað til atvinnuháttum og skipulagi verður breytt í réttlátara og hagkvæmara horf.

Pétur Ottesen Þar sem hv.þm. Ísaf. hefir nú talað sig „dauðan“, þá skal ég ekki raska ró hans í gröfinni. Aðeins vil ég benda á það, að það eru ekki einungis líkur, heldur fyllsta vissa fyrir því, að þetta fyrirkomulag, sem bent er á í till. okkar, nefnilega að sjómenn og útgerðarmenn skipi sjálfir stjórnina, muni gefast betur en núverandi stjórnarfyrirkomulag. Hér er um að ræða algerlega sameiginlega hagsmuni beggja aðila, a. m. k. hvað snertir línu- og mótorbátaútgerðina. Það er þess vegna ótvíræð vissa fyrir því, að góð samvinna takist milli þessara höfuðaðila, því að báðum er það óskipt áhugamál, að stj. Einkasölunnar takist sem bezt. Hv. þm. Ísaf. reyndi ekki að klóra í bakkann út af þessu kryddsíldarhneyksli einkasölunnar, sem gert hefir verið að umtalsefni undir þessum umr. En í stað þess reyndi hann að skella skuldinni á einn af framkvæmdarstjórunum. Það hefir nú verið bent á, að með þeirri kosningaraðferð, sem útflutningsnefndin hefir haft við kosningu framkvæmdarstjóra, þá ber meiri hluti n., þeir hv.þm. Ak., Böðvar Bjarkan og Steinþór Guðmundsson, fulla ábyrgð á þeim mönnnum, sem kosnir voru í framkvæmdarstjórnina, því að minni hl. n. var synjað um það sjálfsagða réttlæti, að hlutfallskosning væri viðhöfð. Þessi framkoma meiri hl. að hrifsa með frekju og ofbeldi til sín öll ráð, en bera hinn sjálfsagða íhlutunarrétt minni hl. fyrir borð, er ein meginorsök þeirra miklu og margvíslegu mistaka, sem orðið hafa á rekstri Einkasölunnar, og það er því stjórnin og sósíalistar, sem bera ábyrgð á verkum þessa umrædda manns, og yfirleitt á öllum óhappaverkum þessa fyrirtækis. Það er þýðingarlaust fyrir hv.þm. Ísaf. að reyna að velta þeirri ábyrgð yfir á herðar annara. Hv. þm. var eitthvað að tala um það, að sérstakur stjórnmálaflokkur stæði að baki þessum till. Þessu vil ég eindregið mótmæla; það eru allir stjórnmálaflokkar, sem að þessum till. standa, enda er málið í sjálfu sér ópólitískt. Það er sameiginlegt áhugamál sjómanna og útgerðarmanna alstaðar á landinu án tillits til þess, í hvaða flokki þeir eru, að fá málum þessum hrundið í hagkvæmara horf, og með það fyrir augum og með eindreginn stuðning hinna réttu aðila að baki eru þessar till. fluttar fram.

Jón Auðunn Jónsson [óyfirl.]: Út af því, sem hv.þm. Ísaf. hélt fram um hagsmunamótsetning sjómanna og útgerðarmanna, skal ég minna hann á það, að till. um niðurlagning síldareinkasölunnar var lesin upp á fjölmennum fundi vestra, og þar kom það berlega fram, að útgerðarmenn og sjómenn töldu sig hafa sameiginlega hagsmuni af niðurlagning Einkasölunnar. Hinsvegar var á það bent, og réttilega, að hagsmunir verkamanna í landi, þeirra er ynnu að verkun síldarinnar, væru andstæðir hagsmunum sjómanna og útgerðarmanna, og var í því sambandi sérstaklega bent á hið gífurlega kaupgjald í landi og hin löngu vinnuhlé, sem verkafólkið þar hefði. Í sambandi við það, sem sagt hefir verið um saltfisksöluna, þá skal ég geta þess, að norskur fiskur er stundum í hærra verði á Spáni en okkar fiskur, en orsakir þess eru þær, að okkar fiskur er smærri en sá norski, því að í Noregi er látið þetta 24–26 og mest 28 fiskar í pakka, en hér eru ekki færri en 32–35 fiskar látnir í pakka. Það er einnig eftirtektarvert, að norskir sjómenn bera minna úr býtum fyrir sama afla af fiski en við Íslendingar, en hinsvegar meira fyrir sama afla af síld, en þetta sýnir betra fyrirkomulag á síldarsölunni hjá Norðmönnum en hjá okkur.

Flm. (Jóhann Jósefsson) Út af fyrirspurn hv.þm. Ísaf. um það, hvort það komi ekki fyrir í Vestmannaeyjum, að kaupdeilur rísi milli sjómanna og útgerðarmanna þá er þess að geta, að mest hefir borið á þeim deilum í „Alþýðublaðinu“, en ekki í Vestmannaeyjum. Undanfarin tvö til þrjú ár hafa einstakir pólitískir spekulantar, af sama sauðahúsi og hv.þm. Ísaf., gert ítrekaðar tilraunir til þess að koma af stað kaupdeilum í Eyjunum, og Alþýðublaðið hefir jafnan róið þar undir eftir beztu getu og bannað sjómönnum að fara til Eyja á vertíðinni, en allt hefir komið fyrir ekki. Tilraunir þessar hafa enn ekki borið árangur, og þess er að vænta, að svo verði og framvegis, enda eru sjómennirnir í Eyjunum þroskaðri en svo, að þeir láti illa innrætta, ábyrgðarlausa æsingaseggi eyðileggja atvinnumöguleika þeirra og bjargarvonir. Kröfurnar hafa verið auglýstar í Alþýðublaðinu, sem alltaf hefir verið fúst að auglýsa þær, og hampað af flokki hv.þm., en deilurnar hafa fallið um sig sjálfar, því að þessir æsingamenn, sem árlega reyna að stofna sjómannaverkfall í Vestmannaeyjum, hafa verið virtir að vettugi af sjómönnum, eins og bréfin, sem dreift hefir verið í sama tilgangi út um allt land hafa verið virt að vettugi af mönnum í sveitum, sem þau hafa átt að fæla frá að leita sér atvinnu í Eyjum. Þetta er sá ófriður og þær kaupdeilur, sem hv.þm. Ísaf. hélt, að flokksbræður sínir hefðu komið þar fram. En þeim hefir aldrei orðið nokkuð ágengt í því máli, og verður vonandi aldrei. Hagsmunir sjómanna og útgerðarmanna í Eyjum fara saman. Þeir skilja það hvorirtveggja, og á því stranda verkföllin, sem Alþýðubl. básúnar út, að eigi að koma í byrjun hverrar vertíðar.