Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Samkv. vegalögum er ráð fyrir því gert, að grein sé gerð fyrir framkvæmdum í vegamálum fyrir líðandi ár eins fljótt og unnt er, eftir að Alþingi kemur saman. Eins og hv. alþm. er kunnugt, hefur verið lögð fram skýrsla um framkvæmdir í vegamálum á þessu ári. Er í sjálfu sér litlu við þessa skýrslu að bæta. Þó þykir eðlilegt að gera nokkur atriði skýrslunnar að umtalsefni og draga fram nokkur atriði, sem sérstaklega eru athyglisverð. Vegalögin gera ráð fyrir, að vegáætlun sé gerð til 4 ára í senn. Á síðasta þingi var þó samþ. áætlun til aðeins eins árs, vegna þess að undirbúningur vegamálaskrifstofunnar vegna nýrra vegalaga var ekki nægilega langt kominn, til þess að unnt væri að gera áætlun til 4 ára. Unnið hefur verið að vegamálum á þessu ári samkv. áætluninni. Tekjuáætlun var, eins og kunnugt er, 242 millj. 100 þús. kr. Var tekjuáætlun rúmlega 100 millj. kr. hærri, en var á fjárl. 1963. Skipting útgjalda samkv. áætlunum var þannig: Stjórn og undirbúningur vegamála 8 millj. 867 þús. kr. Viðhald þjóðvega 80 þús. kr. Vegamerkingar 1 millj. kr. Til nýrra vega, hraðbrauta 10 millj. kr. Til þjóðbrauta 24 millj. 730 þús. kr. Til landsbrauta 27 millj. 160 þús. kr. Til fjallvega 2 millj. 315 þús. kr. Til brúargerða 31 millj. 705 þús. kr. Til sýsluvegasjóða 10 millj. kr. Til vega í kaupstöðum og kauptúnum 30 millj. 262 þús. kr. Til vélakaupa 11 millj. Ýmislegt, orlof o.fl. 5 millj. 60 þús. kr. Útgjöld hafa að sjálfsögðu verið miðuð við áætlunina, eftir því sem mögulegt hefur verið. Getur það stundum valdið talsverðum erfiðleikum að vera alveg bundinn við ákveðna upphæð, þegar lítið vantar til þess að ljúka vissu verki. Skýrslan ber með sér, hvernig að framkvæmdum hefur verið unnið. Kemur í ljós, að vegagerðin hefur að þessu sinni haft margvísleg verkefni, sem hún hefur ekki haft áður. Vegagerðin hefur annazt nær allar framkvæmdir á vegum sýsluvegasjóða, sem hún gerði ekki áður, nema að litlu leyti. Sýslunefndir hafa verið aðstoðaðar við samningu reglugerða fyrir sýsluvegasjóði og áætlana um framkvæmdir á vegum sjóðanna. Vegagerðin hefur aðstoðað kaupstaði og kauptún við framkvæmdir á þjóðvegum innan þessara staða. Hreppsfélög og sýslufélög hafa um mörg undanfarin ár lagt fram bráðabirgðalán til vegaframkvæmda. Lán þessi hafa oft numið háum fjárhæðum, en urðu hæst á árinu 1963. Í ár hefur þeirri reglu verið fylgt yfirleitt að heimila endurnýjun bráðabirgðalána til einstakra vega að hálfu eða í hæsta lagi að 2/3 hlutum. Mögulegt var að draga þannig úr endurnýjun lána vegna heildarhækkunar á framlagi til vegamála. Ef framlagið hefði ekki hækkað eins og raun ber vitni, eða um rúmlega 100 millj. kr. miðað við næsta ár á undan, hefði ekki verið mögulegt að hækka bráðabirgðalánin, án þess að framkvæmdir hefðu dregizt verulega saman. Bráðabirgðalán voru í árslok 1963 23 millj. 300 þús. kr., en verða í árslok 1964 11 millj. 560 þús. kr. Þannig lækka bráðabirgðalánin um liðlega helming, þar sem nokkur tími er til áramóta, liggur eðlilega ekki fyrir endanlegt uppgjör fyrir allar framkvæmdir, þótt vitað sé í aðalatriðum, hvernig niðurstaðan verður. Til viðhalds vega er varið á árinu 80 millj. kr. Er það 5 millj. kr. lægri upphæð en lagt var til, þegar till. til vegáætlunar var lögð fram. Með 5 millj. kr. hefði mátt sinna ýmsu í vegaviðhaldinu, sem varð að láta ógert að þessu sinni, vegna þess að fé vantaði. Vegaviðhaldið er enn nauðsynlegra, en nýbygging vega og má því ekki draga um of úr þeirri fjárhæð, sem til viðhaldsins er ætluð. Umferð á fjölfarnari vegum fer stöðugt vaxandi, og endist því malarslitlag mjög illa, eins og reynslan sýnir á mörgum vegum, sérstaklega í nánd við Reykjavík og fleiri stærri kaupstaði. Til þess að koma í veg fyrir slysahættu hafa verið sett upp vegmerki á ýmsum stöðum. Var varið til þess á árinu 1 millj. kr. Þjóðvegir landsins eru 8.628 km að lengd. Vegmerkingar hafa verið settar upp á 3.224 km vegalengd. Eftir er þá að merkja 5.407 km. Þess má geta, að meiri vegalengd verður á milli merkjanna á þeim vegum, sem ólokið er að merkja, heldur en á þeim vegköflum, sem merktir hafa verið, þar sem vegamerki hafa verið sett upp á hinum hættulegu vegaköflum í fjalllendi, þar sem brattar brekkur eru og slæmar beygjur. Til hraðbrauta hefur verið varið á árinu samkv. áætluninni 10 millj. kr., þar af 6 millj. 788 þús. kr. af fjárveitingunni til Reykjanesbrautar, en auk þess hefur verið unnið að Reykjanesbraut fyrir um 40 millj. kr. lánsfé. Markmiðið er að ljúka við Reykjanesbrautina á árinu 1965, eins og áður hefur verið boðað. Verður þá væntanlega mögulegt að hefjist handa við Austurveg eða Vesturlandsveg á árinu 1966. Fjárfesting til Þrengslavegar á árinu 1964 er 3 millj. 222 þús. kr. Nokkuð af þessari upphæð fór til þess að greiða lán, sem á veginum hvíldi og einnig til þess að endurbyggja nokkurn kafla vegarins. Eins og skýrslan ber með sér, sem hv. alþm. hafa fengið, hefur verið unnið í þjóðbrautum og landsbrautum samkv. vegáætlun. Sama máli gegnir um fjallvegi. Brúargerðir hafa verið með mesta móti á árinu. Byggðar hafa verið 48 brýr, þar af 6 stórbrýr. 26 brýr hafa verið 10 m og lengri, en 23 brýr 4–9 m. Lengd nýrra brúa samanlagt er 1.064 m. Varið var til brúa á árinu um 32 millj. kr. auk nokkurra framlaga frá sýslufélögunum til brúa á sýsluvegum. Á hraðbrautum hafa verið undirbyggðir 15 km. Á þjóðbrautum hefur gerð nýrra vega numið 60,2 km og á landsbrautum 128,6 km. Nýir vegir í þjóðvegaflokknum hafa því orðið samtals á árinu 203,8 km. Auk þess hefur verið unnið að nýbyggingu sýsluvega, en endanleg skýrsla um þær framkvæmdir liggur enn ekki fyrir. Til vega í kauptúnum og kaupstöðum hefur verið varið samkv. vegáætlun 30.262.500 kr. Hefur þegar komið í ljós, að kaupstaðir og kauptún hafa á fyrsta ári vegal. notfært sér þetta framlag og malbikað og bætt vegakerfið verulega. Til vélakaupa var fjárveiting 11 millj. kr. Auk þess var tekið nokkurt erlent lán til kaupa á vegavinnuvélum, og hefur nú síðustu 3 árin verið varið talsverðu fé til vélakaupa, en þess gerist mikil þörf, þar sem vegagerðin hefur ekki fengið nýjar vélar um margra ára skeið. Venjan var lengi sú að kaupa notaðar vélar af varnarliðinu, og hefur vélakostur vegagerðarinnar því verið úreitur og allt of dýr í rekstri. Það verður að halda áfram að endurnýja vélakostinn með því að kaupa nýjar og vandaðar vélar, eins og þegar er byrjað á. Með því fást aukin afköst í vegagerðinni og meiri möguleikar til þess, að vegunum verði vel við haldið og nýbygging vega geti aukizt tiltölulega miklu meira, en fjárveitingarnar. Nokkru fé hefur verið varið til þess að gera tilraunir við vega- og gatnagerð með það fyrir augum að fá betra efni og meiri afköst í framkvæmdum. Það yfirlit, sem hér hefur verið dregið saman, ætti að nægja til þess að gefa heildarmynd af framkvæmdum í vegamálum á þessu ári, ekki sízt vegna þess, að hv. alþm. hafa fengið ýtarlega skýrslu um þessi mál, þar sem hver framkvæmd fyrir sig, er tilgreind í samræmi við gildandi vegáætlun. Vegaframkvæmdir hafa aukizt á árinu þrátt fyrir endurgreiðslu bráðabirgðalána og nokkra hækkun á framkvæmdakostnaði. Ljóst er, að framkvæmdir hefðu dregizt mjög saman á árinu, ef nýju vegalögin hefðu ekki tekið gildi með því aukna framlagi, sem áður hefur verið nefnt. Á árinu hafa verið greidd bráðabirgðalán, sem tekin voru á s.l. ári, en greiðsla bráðabirgðalánanna hefði ekki verið framkvæmanleg án aukningar fjárframlaga á árinu. Það er oft talað um nauðsyn þess að auka fjárframlög til vegamála. Það er vissulega auðvelt að færa sterk rök fyrir því, að betri vegir eru nauðsynlegir og auknar framkvæmdir, ekki aðeins fyrir þá, sem í dreifbýlinu búa, heldur einnig fyrir þá, sem eru í kauptúnum og kaupstöðum. Það er vitanlega Alþingi, sem kveður á um það hverju sinni, hversu miklu skuli varið til þessara mála og hvenær nauðsyn þykir bera til að auka þá tekjustofna, sem vegamálin nú hafa samkv. vegalögunum. Innan fárra daga verður lögð fram vegáætlun fyrir næstu 4 ár. Hefur vegamálaskrifstofan unnið að samningu áætlunarinnar frá því snemma í sumar. Er það mikið verk og vandasamt að undirbúa og semja áætlun um framkvæmdir í vegamálum til svo langs tíma. Þegar vegáætlunin verður lögð fram og tekin til umræðu, gefst tækifæri til að ræða nánar um vegamálin í heild og framkvæmdir fyrir næstu framtíð.



Herra forseti. Þetta er í fyrsta sinn, sem lögð er fyrir Alþingi skýrsla um vegaframkvæmdir. Mér sýnist því full ástæða til að láta í ljós skoðun sína á skýrslunni, því að væntanlega verður hún síðan fyrirmynd um þær skýrslur, sem síðar verða lagðar fyrir Alþingi um vegaframkvæmdir. Í þessari skýrslu felast mikilsvarðandi upplýsingar fyrir þm. um framkvæmdir í einstökum vegum og um kostnað við þær framkvæmdir á árinu. Hér er því sýnilega um framfarir að ræða í þessu efni, að slíkar skýrslur verði hér eftir fluttar. Á þessari skýrslu geta þm. séð, hver í sínu kjördæmi, hvað hefur þokazt áfram með hvern veg og hverju hefur verið varið til hans á þessu ári. En það þyrftu að vera fleiri upplýsingar í þessari skýrslu að mínum dómi og því er það, sem ég kveð mér hljóðs, að ég vil mælast til þess, að væntanlegar skýrslur verði fullkomnari, enda er ekkert óeðlilegt við það, að í fyrsta sinn sé skýrslan ekki fullnægjandi öllum og má því gera ráð fyrir umbótum á þessu sviði. Nokkrir vegir eru það í landinu, sem unnið hefur verið að á þessu ári og undanförnum árum fyrir ríkislán. Ég ætla, að þeir séu 5, þessir vegir: Reykjanesbraut, Ólafsvíkurvegur um Ólafsvíkurenni, Þrengslavegur, Siglufjarðarvegur um Stráka og Ólafsfjarðarvegur um Ólafsfjarðarmúla. Ég veit ekki til, að ríkislán hafi verið tekin til fleiri vega. Mér finnst nokkuð skorta á um upplýsingar um þessa vegi borið saman við það, hversu vel er upplýst um aðra vegi í landinu og tel ég það sjálfsagt, að sem ýtarlegastar upplýsingar liggi fyrir um þá alveg eins og aðra vegi. Ég drap á það, að það væri e.t.v. nokkuð margt, sem mönnum dytti í hug að spyrja um í sambandi við þessa vegaskýrslu, en ég geri hins vegar ráð fyrir, að hæstv. ráðh. hafi ekki tök á því fyrirvaralaust að leysa úr þeim spurningum, sem kynnu að verða bornar upp. Ég ætlast ekki til þess eða vil ekki gera þær kröfur til hans, að hann hafi í höndum upplýsingar, sem einstakir þm. kunna að vilja fá. Þess vegna finnst mér, að annaðhvort væri æskilegt að fresta þessari umr., svo að hæstv. ráðh. gæfist kostur á að afla sér frekari upplýsinga, eða þá að hann hlutaðist til um, að þær lægju fyrir, þegar vegáætlunin kemur til umr. í þinginu, sú vegáætlun, sem á að gilda til næstu 4 ára. Eins og menn sjá á þessari skýrslu, hafa verið tekin lán á þessu ári til vega. Eru það bæði ríkislán, sem hafa verið veitt í suma af þessum 5 vegum, sem ég nefndi, en auk þess bráðabirgðalán, sem tekin hafa verið heima í héruðum. Nú mæla vegalögin nýju fyrir um það, að öll fjáröflun til vega á tímabili vegáætlunarinnar skuli tekin upp í vegáætlunina og eru allnákvæm fyrirmæli um það í vegal., að því aðeins megi vinna fyrir fé í vegum, að það sé samkv. vegáætlun. Hins vegar sjáum við, að það hefur verið unnið fyrir allmikla upphæð í vegum fyrir lánsfé, sem ekkert er á minnzt í vegáætlun. Hér er um atriði að ræða, sem ég vil leggja allmikla áherzlu á. Það hefur um langa tíð tíðkazt að heimila héruðum að lána fé til einstakra vega í bili, og hefur þá venjan verið sú, að þessi lán eru greidd af fjárveitingu næsta árs. Nú er ætlunin hér eftir samkv. nýju vegal., að þetta sé ekki gert nema að því leyti, sem það er tekið upp í vegáætlun. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja, þó að heimahéruð vilji lána fé í vegi og það þarf ekkert að vera því til fyrirstöðu, að það sé gert, ef það er tekið upp í áætlunina. En að veita lán eða heimila lán í stórum stíl án þess að neitt sé um það í vegáætlun, það tel ég, að sé ekki í samræmi við vegalögin. Nú minntist hæstv. ráðh. á það áðan, að enn væru skuldir á vegunum, eins og rétt er, en yfirleitt hefði verið greitt af hinum gömlu lánum og ég skildi hann svo, að hér væri aðallega um eftirstöðvar að ræða af skuldum, þar sem fjárveitingar hefðu ekki dugað til að greiða þær upp. En það er öðru nær, en að svo sé. Á þessu ári hafa verið veitt lán til margra vega, fjölmargra vega í landinu, þó að fjárveiting væri til að greiða að fullu upp skuldina frá fyrra ári, og meira að segja eru dæmi til, þó að fá séu, að það hafi verið veitt lán til vega, sem engin fjárveiting var til og engin skuld var á. Um þetta geta menn sannfærzt með því að lesa þessa skýrslu. Ég þarf ekki að nefna um þetta nein sérstök dæmi, þar sem menn hafa þessa skýrslu fyrir sér og sjá, að þetta er þannig. Það er um allmarga vegi að ræða, þar sem fjárveitingin dugði fyrir skuldinni, en tekið var nýtt lán, kannske lægra, en skuldin var, en oft hér um bil alveg jafnhátt og skuldin var, svo að hún stendur svo að segja í stað. Þá eru nokkur dæmi um það, að fjárveiting hefur að vísu ekki nægt til þess að greiða skuldina, einhver afgangur hefur orðið, en skuldin núna er ekki aðeins þessi afgangur, heldur bætt við nýju láni og skuldin hækkuð. Það er allur gangur á þessu enn þá. Að vísu hafa skuldir á vegum lækkað um hér um bil helming frá því, sem þær voru í árslok 1963, en þá voru skuldirnar líka um 23.3 millj. fyrir utan allar skuldirnar vegna ríkislána, bara skuldir úr heimahéruðum og umframgreiðslur ríkisins til vega voru þá 23.3 millj., en þá munu fjárveitingar til allra nýbygginga vega á landinu hafa numið eitthvað rúmum 30–32 millj. Þetta ár, 1963, er þess vegna alveg einstætt í sögunni hvað snertir lánveitingar til vega. Það ætti reyndar hver að geta skýrt það fyrir sér, hvernig á þessu muni hafa staðið, að svona geysileg þörf var fyrir lánsfé á árinu 1963, sem engin dæmi eru til um fyrr né síðar. Já, þessar skuldir hafa verið lækkaðar hér um bil um helming, en hefðu auðvitað getað lækkað miklu meir, ef ekki hefði verið stofnað til nýrra skulda eða ný lán tekin. En ég vil endurtaka það, ég hef ekki á móti því að bráðabirgðalán séu tekin, ef þau eru tekin upp í vegáætlun, en ég vil, að það sé fylgt ákvæðum vegal. og að þar séu ákveðin slík lán, en ekki ákveðin af viðkomandi ríkisstj. í hvert sinn. Ég vil því óska upplýsinga frá hæstv, ráðh. um það, hvaða reglu hefur verið fylgt um þessar nýju lánveitingar til vega á þessu ári. Hefur einhverjum beiðnum um bráðabirgðalán verið neitað, eða hefur öllum beiðnum um bráðabirgðalán verið játað? Eftir hvaða reglum er farið? Ég spyr að þessu vegna þess, að það skiptir í tvö horn eftir því, um hvaða kjördæmi er að ræða, hvar þessar skuldir eru. Ég ætla, að af þessum 11.6 millj., sem nú eru skuldir á vegum, sé mestur hlutinn í þremur kjördæmum, önnur kjördæmi skulda svo að segja ekki neitt af þessum bráðabirgðalánum. Í tilefni af því, að ég spyr um þetta, vil ég minna á 16. gr. vegal. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heimilt skal ráðh. að ákveða, að fengnum meðmælum vegamálastjóra, að ráðizt skuli í framkvæmdir, sem ekki er gert ráð fyrir í vegáætlun, ef til hefur komið tjón á vegum, t.d. vegna vatnavaxta, eldgosa eða annarra náttúruhamfara.“ Var um slíka atburði að ræða, þegar hæstv. ríkisstj. heimilaði þær lántökur, sem teknar voru í sumar, náttúruhamfarir, eldgos eða vatnavexti? Í bæði 10. og 11. gr. vegal. er þetta einnig skýrt tekið fram, að því aðeins má vinna fyrir vegafé, að það sé ákveðið með vegáætlun. Og það er enginn vandi að fylgja ákvæðum vegal. í þessum efnum. Það er ekkert annað en gera áætlun um það, eins og aðra vegi, hvort þurfi að ná einhverjum ákveðnum áfanga og hvað hann kost, og taka það upp í vegáætlun, að heimilt skuli að taka til þess bráðabirgðalán. Hér er enginn vandi á ferðum að fylgja ákvæðum vegalaganna út í æsar. En auk þessara bráðabirgðalána má nefna það, að ríkissjóður virðist greiða til vegagerða í landinu umfram fjárveitingar á þessu ári, þótt ekki sé ýkjahá upphæð. Samkv. skýrslunni, bls. 2, stendur, að fyrirframgreiðsla úr ríkissjóði til þjóðbrauta hafi numið 200 þús. og fyrirframgreiðsla úr ríkissjóði til landsbrauta 650 þús. Þarna er ekki lán úr héraði, þarna er ekki heldur lán, sem ríkið tekur, heldur bein greiðsla úr ríkissjóði umfram það, sem vegáætlun segir fyrir um. Er þetta vegna náttúruhamfara, sem þurfti að grípa til þessara upphæða? Um vegina 5, sem unnið var við fyrir ríkislán, er það að segja, eins og ég minntist á áðan, að þar sýnist mér skorta nokkrar upplýsingar og væri mjög æskilegt, að þær lægju framvegis fyrir í vegaskýrslu, alveg eins og um aðra vegi. Á bls. 4 er gerð grein fyrir Reykjanesbraut. Þar segir, að unnið hafi verið að undirbyggingu vegarins á 14.6 km kafl, og áætlað, að það kosti um 43.6 millj. kr. eða 3 millj. kr. á hvern km. Þar sem hér er um stórframkvæmd að ræða, tel ég nauðsyn á, að þm. fái að vita, hve mikið fjármagn er komið í þennan veg alls. Ég skil þetta svo, að á þessu eina ári hafi verið varið í þennan veg 43.6 millj, kr. og er ekkert við því að segja, það er samkv. einróma samþykkt Alþingis að taka lán til þessa vegar. En það stendur ekkert um það, hve mikið fjármagn er komið í þennan veg og ekki heldur, hvað muni þurfa enn til þess að ljúka honum. Fjárveitingin var notuð til greiðslu skulda, stendur í skýrslunni. En það stendur ekkert um það, hvort það hefur þurft að greiða vexti af þessari skuld. Þurfti að verja einhverju af fjárveitingunni í vaxtagreiðslur og ef það er, hvað miklu? Það stendur heldur ekkert um það, til hve langs tíma lánið er til þessa vegar, á hve löngu tímabili á að greiða það upp eða hvort á að greiða það upp með fjárveitingum, bæði afborganir og vexti, ef á að greiða vexti, hvað það muni taka langan tíma með fjárveitingum að greiða þetta lán upp að fullu. Þá stendur auðvitað ekkert um vaxtakjörin. Alveg sama er um Þrengslaveg að segja. Þar mun hafa verið tekið lán, því að það stendur, að fjárveitingin hafi verið notuð að nokkru til greiðslu skulda, eða 1 millj. 513 þús. hafi farið upp í greiðslu skulda. Það stendur ekkert um vexti, ekkert um heildarkostnaði, ekkert um, hvað skuldirnar eru núna á þessum vegi. Um Ólafsvíkurveg segir á bls. 5, að fjárveitingar hafi verið 4 millj. 220 þús. og fór til greiðslu upp í skuldir vegna vegar um Ólafsvíkurenni. Þar er greint frá, hvað standi eftir af skuldinni, þvert á móti því, sem er um hina vegina. Þar stendur, að skuldin sé nú 11.041.300 kr. og það er sýnilegt af því, sem segir um þennan veg, að þarna eru engir vextir greiddir, því að fjárveitingin að viðbættri núverandi skuld er nákvæmlega skuldin, sem var í fyrra, 15.261.300 kr. Það hafa því engir vextir fallið á þessa vegaskuld á þessu ári. Hins vegar sér maður ekki á skýrslunni, hvað vegurinn hefur kostað. Það stendur bara, að í fyrra hafi skuldin verið rúmar 15 mill j., en hvort hann hefur kostað meira, það sér maður ekki. Þá vil ég enn spyrja hæstv. ráðh. um það, hvort ég muni það ekki rétt, að þessi vegur hafi verið boðinn út og að það hafi komið nokkur tilboð í að leggja veginn, en að tilboðið, sem tekið var, hafi verið miklu lægra, en skuldin á veginum við síðustu áramót. Liggur það í því og það dettur mér helzt í hug, að það hafi aðeins verið partur af veginum boðinn út? Ég held, að tilboðið hafi verið nokkrum millj. kr. lægra en skuldirnar á veginum við síðustu áramót. Það getur vel verið, að hæstv. ráðh. geti svarað þessu núna. Mér sýnist, að það hljóti að liggja þannig í þessu, að það hafi aðeins verið hluti af veginum boðinn út. En hvers vegna var þá ekki allur vegurinn boðinn út, fyrst farið var að hafa útboð? Um Siglufjarðarveg um Stráka segir, að fjárveiting hafi verið 11/2 millj. og lán hafi verið tekið 3 millj. Síðan er gerð grein fyrir því, hvernig fjárveitingunni og láninu hafi verið varið, og segir: „Til greiðslu á vöxtum og afborgunum af láni frá 1963.“ Þarna verður auðsjáanlega að greiða vexti. Ekkert stendur heldur um, hvað eftirstöðvar af lánum eru þarna eða hvað mikið er í heild komið í þessa framkvæmd. Um Ólafsfjarðarmúla segir, að fjárveiting hafi verið 1 millj. 350 þús. og tekið hafi verið 2 millj. kr. lán til vegarins og varið hafi verið 165 þús. kr. í afborgun og vexti af lánsfénu. Þarna eru greiddir vextir. Af þessu, sem ég hef sagt um þessa 5 vegi, er þá sýnt, að vextir hafa verið greiddir af lánum til tveggja, engir vextir hafa á þessu ári verið greiddir vegna lána af einum þeirra og ómögulegt að sjá, hvort vaxtagreiðslur eiga sér stað af tveimur þeirra, þ.e. Reykjanesbraut og Þrengslavegi. Eins og ég nefndi áðan, sé ég ekkert á móti því, að áfram verði haldið að taka bráðabirgðalán til vega, ef þau eru tekin upp í vegáætlun. Hitt tel ég lagabrot, að heimila lán til vega hér eftir, ef það er ekki samkv. vegáætlun. Hvers vegna var þetta ákvæði sett inn í nýju vegalögin? Hvers vegna ætli 16.gr. vegal. hafi verið orðuð svona strangt, eins og ég nefndi hér áðan? Það er vegna þess, að Alþingi ætlast til, að fjárveitingavaldið sé algerlega í höndum þess, en ekki ríkisstj., hver sem hún er. En það sjá menn í hendi sinni, ef ríkisstj. getur veitt heimild til lána eða lánað sjálf til vega, sem ekkert er rætt um í vegáætlun, þá er í raun og veru verið að draga fjárveitingavaldið úr höndum Alþingis yfir til ríkisstj., því að alþm, geta svo ekki á næsta ári, annað en samþykkt fjárveitingar til að greiða þessar skuldir, sem það hefur alls ekki stofnað til. Þá sakna ég þess í þessari skýrslu, að alþm. skuli ekki verða gerð grein fyrir því, hvernig vegaviðhaldsfénu hefur verið varið. Viðhaldsfé er um 80 millj. á þessu ári Til nýbygginga eru hins vegar ekki nema rúmar 60 millj. Mér sýnist, að þm. þyrftu að vita, hvernig viðhaldsfénu hefur verið varið, alveg eins og nýbyggingarfénu og það hljóti að vera tiltölulega mjög auðvelt fyrir vegamálastjórnina að láta það fylgja í vegaskýrslunni, hvernig viðhaldsfénu hefur verið varið. Menn láta sig ekkert minna skipta með viðhaldið, heldur en um nýbyggingu vega. Og loks er eitt atriði enn, sem ég vil beina til hæstv. ráðh., að auk þess sem ég tel, að skýrsla ætti að liggja fyrir um skiptingu viðhaldsfjár, eigi líka að gera grein fyrir, hvað hafi verið varið miklu fé til snjómoksturs. Það er ekki hægt að kalla snjómokstur viðhald og ekki heldur nýbyggingu vega. Þess vegna á að gera grein fyrir því fé, sem varið er til snjómoksturs í landinu hverju sinni og þá jafnframt, hvar er krafizt framlaga úr héraðinu móti framlagi ríkissjóðs og hvar er ekki krafizt framlaga úr héraði. Þetta tel ég, að eigi líka að fylgja. Ég vil svo að lokum taka það fram, að ég er ekki að gera neinar kröfur til hæstv. ráðh., að hann svari á þessum fundi því, sem ég hef verið að spyrja um, því að ég tel, að það sé til of mikils mælzt, en að þm. fái þessi svör, annaðhvort með því að fresta þessari umr. eða þeir fái þau við umr. um vegáætlun næstu 4 ára.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Vestf, hefur gert þessa skýrslu um framkvæmdir í vegamálum á yfirstandandi ári að nokkru umtalsefni og hann hefur farið dálítið út fyrir framkvæmdirnar á þessu ári með því að tala um nokkra vegi, hvernig fjárhagur þeirra er, hvaða skuldir á þeim hvíla, og jafnvel, hvað fyrirhugað er að gera, en að sjálfsögðu kemur þetta allt fram í vegáætlun til 4 ára, þeirri till., sem lögð verður fram næstu daga. Eins og hv. alþm. muna, var mikið rætt um það hér á síðasta þingi við setningu vegal., að það væri nauðsynlegt, að það kæmi fram í vegáætluninni, hvaða lán hvíldu á vegunum, hvaða vaxtakjör væru á lánunum o.s.frv., og höfðu menn þá auðvitað helzt í huga Reykjanesbrautina. Nú þykir mér það leiðinlegt, að hv. 3. þm. Vestf. vildi gefa í skyn, að það hefði verið farið út fyrir heimildir á þessu ári í sambandi við lántökur. Aðallántakan er til Reykjanesbrautar, hitt eru smámunir, sem hefur verið tekið til annarra vega á þessu ári og hv. 3. þm. Vestf. sagði reyndar hér áðan orðrétt, eftir að hafa fullyrt um heimildaleysið, að það hefði verið einróma samþykki Alþingis fyrir að taka lán til Reykjanesbrautar og ég vil upplýsa það, ef einhver er í vafa, að það hefur ekkert lán verið tekið til Reykjanesbrautar nema með heimild frá hv. Alþingi og þá finnst mér ekki, að við þurfum að vera að gefa það í skyn, að þar hafi verið um heimildarleysi að ræða, þó að það hafi ekki verið ákveðið í vegáætluninni þetta lán. Í sambandi við Reykjanesbrautina hef ég ekki tölurnar hjá mér um þetta, hvað mikið er í þennan veg komið, en það er eitthvað yfir 100 millj. Það er langleiðina búið að undirbyggja allan veginn, það er eftir að setja slitlag á 22 km kafla. En það er eitthvað talsvert á annað hundrað millj., sem komið er í veginn, geri ég ráð fyrir, því miður hef ég ekki þessar tölur, enda ætlaðist hv. þm. ekki til þess, að ég hefði þær handbærar. Það kemur alveg glögg grg. um þetta með vegáætluninni fyrir næstu 4 ár og einnig um aðra vegi. Um Þrengslaveginn vil ég segja það, að það hvílir ekkert lán á honum. Það var tekið lán til vegarins 1963, en hluti af fjárveitingunni var notaður til þess að greiða það lán upp og ekki stofnað til neinna skulda á þessu ári til þess vegar. Um Strákaveginn og Múlaveginn er það að segja, að þetta eru vegir, sem hafa verið á dagskrá og hv. alþm. hafa haft mörg orð um það, að þessum vegum bæri að ljúka og satt að segja bjóst ég við öðru, en því, að það væri nokkuð að því fundið, þó að það hefði verið ýtt á þessa vegi með smávegis lántöku og það hélt ég, að kæmi engum hv. alþm. á óvart. Það stendur til að ljúka Múlavegi á árinu 1965, sem er búinn að vera mörg ár í byggingu og það er rekið eftir Strákaveginum. Það er ákveðið að vinna að honum samkv. áætlun nú, eftir að undirbúningsrannsóknum er lokið. Um Ennisveginn eða Ólafsvíkurveg er það að segja, að það var tekið lán til hans á árinu 1963 og lánið var vitanlega nokkru hærra en tilboðið, vegna þess að tilboðið miðaðist aðeins við það að gera veginn í brekkunni, en það var margs konar kostnaður annar í sambandi við þetta og vextir hafa ekki fallið á þessa skuld enn, vegna þess að hún var ekki tekin fyrr en seint á árinu 1963 og ég man ekki, hvernig þau lánskjör eru. Vitanlega fást engin lán nema borga vexti eftir tilskilinn tíma. En grg. um þennan veg kemur að sjálfsögðu með vegáætluninni, hvað mikið á veginum hvílir, hvaða greiðsluskilmálar eru og hvaða vaxtafótur er á láninu. Þetta mun allt koma nákvæmlega fram og verður ekkert undan dregið. Eins og ég sagði áðan, hafa bráðabirgðalánin verið lækkuð um liðlega helming á þessu ári miðað við það, sem þau voru í árslok 1963. Og þeirri meginreglu hefur verið fylgt að endurnýja þessi bráðabirgðalán að helmingi eða jafnvel 2/3. Þetta hefur ekki verið gert í heimildarleysi. Ég man það, að þegar við vorum að ræða um þessi mál hér við setningu vegáætlunarinnar fyrir þetta ár, þá kom það fram hjá mörgum hv. þm., að þeir kviðu því, ef þess yrði krafizt að greiða upp bráðabirgðalánin á árinu, það mundi leiða til þess, að framkvæmdir drægjust saman. Ég varð að lýsa því hér yfir í hv. Alþingi, að það yrði samkomulag um það, að þessi lán yrðu endurnýjuð með þeim hætti, sem hér hefur verið gert, ekki ef til vill alveg á sama vegi, heldur að í hverju kjördæmi þyrfti skuldin ekki að minnka um meira en 1/3 eða helming. Og nú er það svo, að það eru tvö eða þrjú kjördæmi, sem skulduðu mest 1963, höfðu fengið mest bráðabirgðalán til 1963. Það eru þau sömu kjördæmi, sem skulda mest núna. Þessi kjördæmi hafa lækkað bráðabirgðalánin um 1/3 og jafnvel helming. Ég held, að ef hv. 3. þm. Vestf. meinar það, sem ég held að hann geri ekki, en orðin voru þannig, að það hefði jafnvel mátt skilja það, að í framkvæmdinni í sambandi við endurnýjun lánanna hefði verið beitt einhverri hlutdrægni, - ég segi það, að ef hann meinar það, sem ég held að hann hafi ekki gert, þá væri æskilegt, að hann teldi upp þá vegi og þau kjördæmi, þar sem hlutdrægni hefur átt sér stað. En ég endurtek, að ég held, að hann hafi ekki meint þetta, og þess vegna frá minni hendi, ef það kemur í ljós, að hann hefur aðeins meint vel og eyra mitt hefur gripið þetta skakkt, þá skal ég láta þetta gott heita. En ef á að gefa það í skyn, að um hlutdrægnislega framkvæmd hafi verið að ræða, þá held ég, að hv. þm. verði að hafa greinargerðina ljósari. Með því, sem ég hér hef sagt, ætla ég, að framkvæmdin hafi verið eins nákvæm samkv. vegáætluninni og í samræmi við vegalögin og hægt er að ætlast til. Ég gat um það áðan, að það gæti verið dýrt og óþægilegt að hætta við verk, þegar fjárveitingin er búin, ef það kostar kannske aðeins 10 þús. kr. að ljúka því. Þá gæti verið dýrt að þurfa að fara með vinnuflokk á næsta ári og vélar til þess að ljúka þessu verkí. En vitanlega er sjálfsagt að halda sér við áætlunina eins nákvæmlega og mögulegt er. Og ég get vel sætt mig við það, að sú skýrsla, sem hér hefur verið lögð fram, sé gagnrýnd á einhvern hátt, að það sé óskað eftir því, að hún sé fyllri, að hún sé nákvæmari og hún sé jafnvel með öðru sniði. Þetta er fyrsta skýrslan, sem gerð er um framkvæmd vegamála og það er þess vegna ekkert óeðlilegt, þó að brtt. kæmu fram um það, og sjálfsagt að læra af reynslunni í því efni og breyta um búning skýrslunnar, ef það kemur í ljós, að það sé betra að hafa annan hátt á. Ég sé t.d. ekkert athugavert við það að gera grein fyrir því, hvernig viðhaldsfénu hefur verið varið, ef þess er óskað. Og í sjálfu sér er ekki nema eðlilegt, að það sé gert. Það er heldur ekkert leyndarmál og ekkert óeðlilegt við það að gera grein fyrir því, hvað hefur farið mikið fé í snjómokstur og hvaða vegir hafa verið mokaðir. Þetta getur ekki verið neitt leyndarmál. Og ef hv. Alþingi óskar eftir því að fá slíka skýrslu og sundurliðun á því öllu, þá sé ég ekki, að það eigi að vera neitt til fyrirstöðu með það. Það hefur ekki verið minnzt á það fyrr og þess vegna er þetta ekki í skýrslunni nú, en það getur ekki verið neitt því til fyrirstöðu, að þetta verði með. Ég ætla, að um það, sem hv. 3. þm. Vestf. gerði hér að umtalsefni áðan og hann hefur ekki fengið nægilega greið svör um hjá mér nú, eins og hann ætlaðist ekki til, þá muni hann fá þau svör á skýran hátt, þegar till. til vegáætlunar næstu 4 ára verður lögð fram nú innan skamms og ég sé því ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um það, sem hv. þm. sagði.



Herra forseti. Hæstv. ráðh. hefur svarað sumu af því, sem ég var að spyrja um og ég er þakklátur honum fyrir það. Og það er vitað mál, að það er ekki hægt að krefjast þess af honum að svara öllu, sem menn kynnu að vilja fá að víta. En hann talaði þó í þeim dúr, að ég hefði verið að gagnrýna það, að unnið hefði verið fyrir lánsfé í Reykjanesbraut, Siglufjarðarvegi, Þrengslavegi o.fl. Það er alger misskilningur hjá hæstv. ráðh. Eða heldur hann, að ég fari að gagnrýna það, að notuð sé lánsheimild, sem ég hef sjálfur verið með að samþ.? Það er ekki það, sem ég var að gagnrýna, heldur hitt, að mér sýnist, að það eigi að vera í vegaskýrslu grg. yfir þetta, en ekki í vegáætlun fyrir næstu 4 ár. Og mér er ekki ljóst, hvernig það getur heyrt undir vegáætlun næstu 4 ára, hvað er búið að gera. Ég held, að það sé fyrst og fremst í vegaskýrslunni, sem þetta á að standa. Og það er ekkert annað sem ég er að fara fram á, heldur en það, að hún geri grein fyrir því, sem búið er að gera. Vegáætlunin næsta gerir grein fyrir því, sem á að gera. Og það er þess vegna, sem ég er að benda á þetta, því að þetta er fyrsta skýrslan og verður því til fyrirmyndar. Hæstv. ráðh. hefur svarað því, sem ég spurði um Ólafsvíkurveg og útboð á þeim vegi og það kom í ljós, sem ég gizkaði á, að það var aðeins hluti af veginum, sem var boðinn út, og er það fullnægjandi svar. Þá segir hæstv. ráðh., að það hafi verið endurnýjuð gömul lán, af því séu skuldirnar núna svona. Og hann benti á, að það gæti verið hagur í því að ljúka einhverjum vegarkafla. Þetta er rétt hjá honum. Það er hagræði að því að hætta ekki við verk, þegar lítið skortir á að ljúka því. En það er vel hægt að taka í vegáætlun að heimila einhverja upphæð til slíks, svo að það sé líka í samræmi við vegáætlun. En það er ekki það, sem ég var að gagnrýna. Það er rétt hjá hæstv. ráðh., ég gagnrýndi sum bráðabirgðalánin, þ.e.a.s. þar sem fjárveitingar voru til þess að greiða gömlu skuldirnar upp að fullu, en tekin eru ný lán, án þess að séð verði, að það hafi verið aðkallandi. Hann veit það alveg eins vel og ég, að ætlunin með vegal. er að afnema það form að vinna í vegagerð í landinu fyrir lánsfé, sem ríkisstj. heimilaði, án þess að það kæmi til Alþingis, að unnið skyldi fyrir slíkt fé. Þetta er skýrt tekið fram í vegalögunum, að þessari reglu skuli fylgt. Og af því er ég að gagnrýna það, að til einstakra vega hafi verið veitt lán, þótt fjárveiting væri til að ljúka gömlu lánunum að fullu. Samt eru veitt lán aftur og það há, án þess að það hafi verið aðkallandi, því að það leysir engan sérstakan vanda að taka lán núna og eiga að greiða það að fullu á næsta ári. Það hraðar að vísu um eitt ár, en það verður ekki hægt að koma fastri reglu á þetta, nema ákvæðum vegal, sé fylgt. Og ég skil líka hæstv. ráðh. svo, að hann sé sammála mér um það, að þessum ákvæðum vegal. verður að fylgja og um þetta varð samkomulag, þegar vegal. voru sett, á milli allra flokka, að taka upp þá reglu. En mér sýnist, að henni hafi ekki verið fylgt nema að parti til á þessu ári. Ég spurði hæstv. ráðh. um það, hvaða reglu hefði verið fylgt um að heimila slíka lántöku, en hann hefur ekki svarað því. Hefur einhverjum héruðum verið neitað um vegaframkvæmdir fyrir slík bráðabirgðalán og ef það er, eftir hvaða reglu var farið á þessu ári um það að heimila lán eða neita um lán, Ég get vel fallizt á það með hæstv. ráðh., að frekari upplýsingar í þessum efnum komi til greina við umr. um vegáætlun. En ég vil endurtaka að lokum og það viðurkenndi hann, að það sé full þörf á að gagnrýna hina fyrstu vegaskýrslu, til þess að þær verði sem fullkomnastar í framtíðinni. Og ég er þakklátur hæstv. ráðherra fyrir það, hve vel hann hefur tekið undir það, að í vegaskýrslunni skuli verða framvegis sundurliðun á ráðstöfun viðhaldsfjárins, einnig sundurliðun á því fé, sem fer til snjómoksturs í landinu og á hvaða vegum er krafizt mótframlags heiman frá úr héraði og hvar ekki. Í snjómokstur hafa farið allmargar millj. kr. á undanförnum árum, þó að það sé minna nú tvö s.l. ár, en áður vegna tíðarfars, en þetta voru allmiklar upphæðir til skamms tíma og það er ekki nema sjálfsagt, eins og hæstv. ráðh. líka sagði, að þm. fái fullnægjandi grg. yfir það. Ég sé ekki, að það skorti neitt að ráði á þær upplýsingar, sem ég óskaði eftir hjá hæstv. ráðh. nú, sem hægt er annars að krefjast af honum svona fyrirvaralaust, nema ef það væri helzt það, sem ég nefndi, hvort einhverjum héruðum hefði verið neitað um bráðabirgðalán, og eftir hvaða reglum hefði verið farið um þá hluti.



Herra forseti. Ég er ánægður með það, að hv. 3. þm. Vestf. er nú orðinn hér um bil sammála mér í sambandi við það mál, sem hér er um að ræða, og er auðheyrilegt á seinni ræðunni, að það er ekki mikið, sem á milli ber. Og hann telur, að það sé aðeins eitt, sem hann eigi eftir að fá upplýst af því, sem hann geti vænzt af mér að þessu sinni, þ.e. hvaða reglum hafi verið fylgt við endurnýjun bráðabirgðalánanna. Það hélt ég, að ég hefði verið búinn að segja hér áðan. Það var í samræmi við þær yfirlýsingar, sem ég gaf hér í hv. Alþingi, þegar við vorum að ganga frá vegáætluninni fyrir árið í ár. Ekki man ég, hvort hv. 3. þm. Vestf. var með kvíðboga fyrir því, að Vestfirðir þyrftu að greiða öll sín bráðabirgðalán, en áreiðanlega voru það einhverjir Vestfjarðaþm. og ég gæti trúað því, að hv. 3. þm. Vestf, hafi verið einn í þeirra hópi. Þá var það, sem ég gaf yfirlýsingu um, að það yrði heimilað að endurnýja bráðabirgðalánin um helming eða jafnvel 2/3 og það er þessi regla, sem hefur verið fylgt fyrir hvert kjördæmi og sum kjördæmi hafa þó greitt meira en 2/3, því að bráðabirgðalánin í heild hafa lækkað um liðlega helming. Ég held, að það sé ekkert leyndarmál að upplýsa alveg um það, hvar þessi lán eru, sem endurnýjuð hafa verið og ég fagna því, að hv. 3. þm. Vestf. meinti það ekki, sem ég hafði tilhneigingu til að lesa út úr hans fyrri ræðu, að við framkvæmd á endurnýjun lánanna hafi verið hlutdrægni beitt. Hann meinti það ekki og það er ágætt, vegna þess að það hefur ekki verið gert. Þess vegna væri ekkert því til fyrirstöðu að birta það. En framkvæmdin hefur verið þessi, að ekkert kjördæmi mátti endurnýja meira af bráðabirgðalánunum, en 2/3. Sum hafa endurnýjað að helmingi til, sum hafa komizt langt með að borga allt lánið. Og þau kjördæmi, sem skulduðu mest 1963, skulda einnig mest núna. Þess vegna þarf það ekki að vera undrunarefni fyrir hv. 3. þm. Vestf., eins og hann lét þó í ljós í fyrri ræðu sinni, að það væru 2 eða 3 kjördæmi, sem hefðu endurnýjað mest af bráðabirgðalánum. Þetta liggur ljóst fyrir. Vegna þess að þau skulduðu mest 1963, þá skulda þau mest í dag.



Herra forseti. Þegar vér lítum til sögunnar, sem segir, að í árdaga hafi landið verið viði vaxið milli fjalls og fjöru, eins og raunar rannsóknir allra síðustu tíma hafa sannað, þá undrumst vér, hvað það er í dag bert og blásið. En til þess liggja að sjálfsögðu ýmsar ástæður og skulu þær ekki raktar hér. Fullvíst má telja, að ekki hefði landið verið fýsilegt til landnáms, ef það hefði verið svo nöturlega kalt og skjóllaust á landnámsöld sem það er í dag. En það var einmitt fyrir birkiskóginn, sem skýldi landinu, að landnámsmenn gátu haldið hér búskaparháttum og lífsvenjum sinna fyrri heimkynna og m.a. ræktað korn, auk þess sem búféð bjargaðist vetur sem sumar í skjóli skógarins Nú á síðari árum hefur verið tekin upp kornyrkja að nýju hér á ýmsum stöðum í landinu af mikilli bjartsýni og trú á landsins gæði. Sannarlega má telja það oftrú að hefja ræktun korns án þeirra frumskilyrða, sem þurfa að vera fyrir hendi til að hefta vinda um akurlöndin. Klemenz Kristjánsson á Sámsstöðum hefur verið fremstur í flokki kornræktarmanna og hann hefur komið upp nokkrum skjólbeltum. Með samanburðartilraunum hefur hann sannað, að mjölvisaukning í byggi er frá 15 og allt upp í 60% við að njóta skjóls miðað við skjólleysi. Józkar tilraunir sýna enn fremur, að 20% meðalaukning uppskeru fæst við skjólbelti og er þar eins og á Sámsstöðum ætíð mestur munur, þegar sumur eru köld og stutt. Árið 1759 voru fluttar kartöflur inn til Íslands af séra Birni Halldórssyni í Sauðlauksdal. Síðan hafa þær verið ræktaðar hér, að vísu á fyrstu árunum í mjög smáum stíl, en síðan í æ vaxandi mæli og eru nú orðnar mjög þýðingarmikill liður í neyzlu þjóðarheildarinnar og allveruleg búgrein í ýmsum héruðum landsins. Nú er á hverju ári sáð niður ca. 10 þús. tunnum af kartöflum og með þeim borið a.m.k. 20 þús. sekkir af áburði. Að verðmæti er þetta um 11 millj. kr. og þar að auki vinna, sem þarf til að koma þessu fyrir. Í venjulegu eða meðalárferði má vænta ca. 100 þús. tunna uppskeru af þessu. Það er að verðmæti 65–70 millj. kr. Á síðasta ári, sem var mjög óhagstætt kartöfluræktinni, komu upp af þessu sáðmagni ekki nema ca. 50 þús. tunnur af kartöflum. Enn fremur má bæta því við, að nýting er miklum mun lakari, þegar sprettan er lítil, þannig að minni hlutur kemur fram af markaðshæfri vöru. Við sjáum af þessu, að það er geysilega mikið fjárhagsatriði að reyna að koma í veg fyrir slík áföll sem þetta í sumar. Ég veit að vísu, að það er ekki hægt að útiloka frost á köldum nóttum með skjólbeltum eða skógi. Hins vegar er það staðreynd, að skjólið flýtir vextinum á hinum hlýrri dögum, eykur meðalhitann. Þess vegna yrði vöxturinn kominn lengra á veg, þegar að hallandi sumri færi að verða hætta á næturfrostum. Þess vegna tel ég, að það sé mjög rík nauðsyn til þess að tryggja, að kartöfluræktin og landbúnaðurinn í heild verði ekki fyrir svo tilfinnanlegum skakkaföllum sem næturfrostin ollu í ágústmánuði s.l. sumar. Með ræktun skjólbelta um akurlendin mætti mjög bægja frá þessari hættu. En vegna þess, hversu skógargróðurinn vex hægt og það er ekki hægt að búast við árangri af skjólbeltum, fyrr en að nokkrum tíma liðnum, þá er ekki hægt að ætlast til þess, að bændurnir einir saman taki á sig allan þann kostnað, sem því fylgir, því að fyrst og fremst er allt slíkt unnið fyrir framtíðina. Þáltill., sem hér liggur fyrir, kveður á um að fela hæstv. ríkisstj. að semja frv. um aukinn stuðning við ræktun skjólbelta í landinu. Hafís hefur á undanförnum árum ekki lagzt að landinu og eldgos, þó að þau hafi verið nokkuð tíð, hafa lítinn usla gert og verið mest til skemmtunar landslýðnum, að því er manni hefur virzt. En við megum ekki gera ráð fyrir því, að saga fyrri tíma geti ekki endurtekið sig. Þess vegna getur farið svo, að það verði fyrir vaxandi þjóðfélag jafnvel lífsnauðsyn að tryggja það, að framleiðslan geti orðið sem jöfnust og orðið fyrir sem minnstum skakkaföllum af því, ef einhver hluti landsins yrði fyrir eldgosi eða hafísinn legðist upp að landi og árferði yrði kalt, sérstaklega á Norðurlandi, þar sem hann hefur alltaf mest áhrif. Ég orðlengi þetta svo ekki frekar, en leyfi mér að leggja til við hæstv. forseta, að umr. um málið verði frestað og málinu vísað til hv. allshn. til umsagnar.



Herra forseti. Á þskj. 52 flyt ég svo hljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta nú þegar fara fram athugun á því, hvort unnt sé að auka öryggi sjófarenda við suðurströnd landsins með því að merkja hana með radarspeglum, þar sem hún er lægst. Reynist sú athugun jákvæð, verði slík radarmerki sett upp hið allra fyrsta.“ Þáltill. þessi skýrir sig sjálf. En eins og öllum er kunnugt, hefur jafnan verið leitazt við að gera hverjar þær ráðstafanir sem hugsanlegt er, að gætu orðið til þess að koma í veg fyrir slys á sjó og landi og óhætt er að fullyrða, að um fátt eða ekkert er þjóðin eins samtaka og að efla slysavarnir svo sem frekast er unnt. Þjóð, sem stundar fiskveiðar norður á hjara heims, þar sem veðrátta er hvað umhleypingasömust í heiminum og sækir sjóinn af svo miklu ofurkappi sem raun ber vitni, hefur að sjálfsögðu ekki komizt hjá því að verða fyrir því, að þessi harða sjósókn krefst fórna, krefst mannslífa og af henni hlýzt oft stórfellt eignatjón. Það hefur löngum verið svo við sjósókn, að slysahættan er mest við ströndina. Þar er skipum og sjófarendum tíðum, enn meiri hætta búin, en úti á opnu hafi. Til þess að forða skipum frá grandi og til þess að leiðbeina þeim á siglingu hafa verið settir upp ljósvitar á ströndinni umhverfis landið. Lengst af voru þessir ljósvitar og önnur leiðarmerki á landi helzta öryggistækið, en nú hin síðustu ár hafa verið tekin í notkun ýmis önnur tæki, sem staðsett eru um borð í skipunum og koma að almennara haldi, en ljósvitar fyrir þau skip, sem þessi tæki hafa, en það á við um allan flotann nema minnstu bátana. Er hér fyrst og fremst um að ræða radartæki, sem sýna stjórnendum skipa strandlínuna og önnur kennileiti í landi. Til þess að strandlínan komi fram í radar sem greinileg og óyggjandi ljósmerki, þarf hún að rísa nokkuð yfir sjávarflöt. En þar sem fjöruborð er lágt, jafnvel langar leiðir upp frá sjónum, koma radartæki ekki að sama haldi. Þetta á að sjálfsögðu fyrst og fremst við um sandana á suðurströnd landsins, en þar hafa orðið mörg skipströnd og mannskaðar, bæði fyrr og síðar. Til þess að strandlengjan komi greinilega fram í radar á þessum slóðum sem annars staðar, þyrfti að reisa við ströndina stengur með sérstökum málmspeglum, sem kæmu fram í radar, þótt ströndin sjálf geri það ekki. Þannig mun hafa verið farið að erlendis, þar sem þörf hefur verið talin á. En hér á Íslandi hafa slíkir radarspeglar ekki verið settir upp, þótt mikill hluti suðurstrandarinnar sé lág sandfjara með miklu aðgrynni. Ég hygg, að slíkir radarspeglar gætu komið að gagni við suðurströnd landsins og átt þátt í því að forða sjóslysum og auk þess orðið til almennrar leiðbeiningar við siglingu skipa og veiðar á þessum slóðum, og ég hef þar fyrir mér m.a. umsagnir reyndra starfandi fiskiskipstjóra. Ég tel, að það sé a.m.k. sjálfsagt, að þetta mál verði kannað til hlítar og því fjallar þáltill. þessi um það, að ríkisstj. láti nú þegar fara fram slíka athugun á notagildi radarspegla við suðurströndina, en ráðizt verði í framkvæmdir hið allra fyrsta, ef athugunin reynist jákvæð. Ég held, að slíkar framkvæmdir geti naumast verið kostnaðarsamar og væri reyndar ástæða til framkvæmda, þótt svo væri, ef athugun um gildi radarspegla reyndist á annað borð jákvæð. Ég gæti vel ímyndað mér, að slysavarnadeildir á þeim slóðum, þar sem radarspeglarnir yrðu settir upp, mundu gjarnan taka að sér að annast eftirlit með þeim og kysu ekki síður að annast störf, sem miðuðu að því að hindra slys, en að fara á vettvang, eftir að slysin hafa orðið, svo sem einkum hefur verið hlutskipti þeirra og þær hafa getið sér mikið orð fyrir. Þáltill. þessi var borin fram í þinglok s.l. vor og náði þá ekki afgreiðslu, en ég vil geta þess, að á þingi Slysavarnafélags Íslands, sem haldið var um þær mundir, var samþykkt áskorun á hv. Alþingi að samþykkja þessa þáltill. Ég legg til, herra forseti, að umr. verði nú frestað og till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 38 ber Matthías Á. Mathiesen fram fsp. um akbrautir milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, en vegna fjarveru Matthíasar Á. Mathiesens leyfi ég mér að taka fsp. upp. Hv. Alþingi samþykkti þáltill. um umferðaröryggi á leiðinni milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar hinn 15. febr. 1961, er Matthías Á. Mathiesen, Sigurður Ingimundarson og Alfreð Gíslason bæjarfógeti báru fram. Þáltill. þessi var svo hljóðandi. með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta í samráði við vegamálastjóra gera athugun á því, á hvern hátt hægt sé að tryggja betur öryggi vegfarenda á leiðinni Reykjavík-Hafnarfjörður, en nú er gert og verði þær úrbætur, sem gerðar verða, miðaðar við lagningu tvöfaldrar akbrautar.“ Eftir að þál. þessi var samþykkt, hafa að vísu verið gerðar nokkrar öryggisráðstafanir á leið þessari og þá sérstaklega á Kópavogshálsi og með því að banna framúrakstur á vissum stöðum á leið þessari, þar sem þéttbýlið er mest. En betur má að gera, ef duga skal. Umferð á þessari leið er langsamlega mest á landi hér og hefur farið hraðvaxandi hin síðustu ár. Sýnir athugun vegamálaskrifstofunnar, hve umferðin er geysimikil og fer ört vaxandi hin síðustu ár. Samkvæmt þeim athugunum var umferðin yfir Fossvogslækinn haustið 1955 6.000 bílar á dag, 1957 7.000 bílar á dag, 1960 9.700 bílar á dag, 1961 9.800 bílar á dag, 1963 12.000 bílar á dag og nú í ár um 15.000 bílar á dag. Á það skal bent, að umferð á þessari leið er mjög jöfn allt árið vegna búsetu þess mikla fólksfjölda, er sækir atvinnu sína á aðra staði, bæði til hægri og vinstri, ef svo mætti segja og einnig vegna ört vaxandi athafnasvæða, er þessi ein höfuðumferðaæð liggur um og tengir aðrar leiðir við höfuðborgina. Tölur þessar sýna, hve aukning umferðarinnar hefur orðið mikil hin síðari ár, eða 24% frá síðasta árl. 53% frá árinu 1961, en 150% frá árinu 1955. Á öðrum hluta akbrautar þessarar, þ.e. um Kópavogsbrúna, er umferð nú á árinu 1964 7.000 bílar á dag. Eina umferðaræðin, sem hægt er að bera saman við leiðina á milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar, er akbrautin um Elliðaárnar, en um sumarmánuðina á s.l. sumri var umferðin þar 9.000 bílar á dag. Á þessari umferðaræð er mikil umferð allt árið, en þó langmest yfir sumarmánuðina. Það er athugandi, að leiðin um Elliðaárnar kvíslast fyrst í tvær og síðan á þrjár miklar umferðaræðar. Ef við lítum til höfuðstaðar Norðurlands, þá reyndist umferðin frá Akureyri austur um á s.l. sumri, þegar mest var, um 1.000 bílar á dag. Það er því augljóst mál, að akbrautin milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar þarf sérstakra aðgerða við, bæði vegna öryggis vegfarenda og einnig vegna vaxandi athafnasvæða, er leið þessi liggur til. Á s.l. þingi bárum við Matthías Á. Mathiesen, Sigurður Ingimundarson og ég fram þáltill. um þetta mál og var svo hljóðandi þáltill. samþ. 30. apríl s.l. um umferðarmál í Kópavogi og Garðahreppi, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta svo flótt sem auðið er, hefjast handa um undirbúning að staðsetningu og lagningu tvöfaldrar akbrautar frá Reykjavík um Kópavog og Garðahrepp til Hafnarfjarðar og lagningu nýs vegar ofan við núverandi byggð í Kópavogi og Garðahreppi í því skyni að beina umferðinni sem mest fram hjá þéttbýlinu.“ Þáltill. þessi skýrir sig sjálf. En brýn nauðsyn er á að hefjast handa svo fljótt sem verða má um lagningu tvöfaldrar akbrautar frá Reykjavík um Kópavog og Garðahrepp til Hafnarfjarðar og beina umferðinni frá þéttbýlinu, því að allt bendir til þess, að umferð á leið þessari sé engan veginn komin í hámark, heldur bendir margt til, að umferð á nefndri leið muni aukast verulega á næstu árum, m.a. þegar Reykjanesbrautin verður fullgerð, sem væntanlega verður á næsta ári, 1965 er færir hina ört vaxandi athafnabæi og byggðarlög á Suðurnesjum nær höfuðborginni og vegna þess hlutverks, sem Keflavíkurflugvöllur mun gegna í vaxandi mæli í millilandaflugi landsmanna. Með tilvísun til þess, sem ég nú hef sagt, er fsp. á þskj. 36 borin fram við hæstv. samgmrh. Fsp. er svo hljóðandi með leyfi hæstv. forseta: „1. Hvað líður undirbúningi að lagningu nýrra akbrauta frá Reykjavík um Kópavog og Garðahrepp til Hafnarfjarðar? 2. Er að vænta frekari bráðabirgðaráðstafana af hálfu vegamálastjórnarinnar til þess að bæta úr því umferðaröngþveiti, sem nú ríkir á leiðinni milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar?“



Herra forseti. Út af fyrir sig er ekki óeðlilegt, þótt fsp. komi fram um þetta mál, sem vissulega snertir ekki aðeins þá, sem búa í Kópavogi eða þar í grennd. Slysahættan hlýtur að vera mál allrar þjóðarinnar,og það hlýtur að vera áhugamál allra að reyna að koma í veg fyrir slysin. En eins og umferðinni er háttað þar syðra, er slysahætta mjög mikil og umferðaröngþveiti, eins og oft hefur verið að orði komizt. En ástæðan til þess, að ekki hefur enn verið hafizt handa um nýjan veg, er ekki aðeins fjárskortur, heldur að það hefur staðið á skipulaginu í Kópavogskaupstað, til þess að nokkuð væri hægt að byrja á þeim framkvæmdum. Kópavogskaupstaður hefur átt kost á að fá drjúgan hluta af þeim 10% af kaupstaðaframlaginu, sem fallið hefur til á þessu ári, en þetta fé hefur ekki verið hægt að nota og er það þess vegna geymt, þar til skipulaginu er lokið á staðnum og hægt verður að nota féð. En í sambandi við fsp. er það að segja um a-lið hennar, að í sambandi við heildarskipulag Reykjavíkur og nágrennis hefur lega aðalumferðaræða á svæðinu verið ákveðin í aðalatriðum af hlutaðeigandi aðilum. Samkvæmt því er ákveðið, að aðalleiðin milli Reykjavíkur, Kópavogs, Garðahrepps og Hafnarfjarðar verði um Miklubraut og Kringlumýrarbraut á núverandi Reykjanesbraut við Fossvogslæk og fylgi þaðan núverandi vegi um Kópavog og Garðahrepp til Hafnarfjarðar. Núverandi vegur úr Fossvogi til Hafnarfjarðar verður síðan endurbyggður miðað við þá umferð, sem vænta má þar í framtíðinni. Þá er samkv. heildarskipulaginu gert ráð fyrir nýrrí hraðbraut frá Elliðaám við Blesugróf um austanverðan Kópavog, Garðahrepp, á Reykjanesbraut austan Hafnarfjarðar. Er gert ráð fyrir, að þessi nýi vegur muni létta töluvert umferð af núverandi Reykjanesbraut um Kópavog. Þessar breytingar á þjóðvegakerfinu koma að sjálfsögðu til kasta Alþingis við afgreiðslu á vegáætlun fyrir árin 1965–1968. Unnið er nú að áætlunum og tæknilegum rannsóknum í sambandi við lagningu á fyrsta áfanga hins nýja vegar af Miklubraut um Fossvog og Kópavogskaupatað, suður fyrir Kópavog. Er þess vænzt, að frumáætlanir geti legið fyrir upp úr áramótum. Reykjavíkurborg hefur þegar hafið framkvæmdir við Kringlumýrarbraut sunnan Miklubrautar og lokið malbikun á, kaflanum suður að Öskjuhlíð og er nú verið að sprengja í vegarskerðingu í gegnum Öskjuhlíðina niður í Fossvogsdalinn. Vonir standa til, að hægt verði að hefja framkvæmdir við veginn í Fossvogi og um Kópavog á vori komanda. Um b-liðinn er það að segja, en hann hljóðar svo: „Er að vænta frekari bráðabirgðaráðstafana af hálfu vegamálastjórnarinnar til þess að bæta úr því umferðaröngþveiti, sem nú ríkir á leiðinni milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar . Með tilliti til þess, að áætlað er, að framkvæmdir geti hafizt við endurbyggingu Reykjanesbrautar um Kópavogskaupstað á vori komanda, er ekki talið gerlegt að gera neinar teljandi bráðabirgðaráðstafanir vegtæknilegs eðlis í Kópavogskaupstað til þess að draga úr núverandi erfiðleikum vegna umferðarinnar þar. Um leið og framkvæmdir við lagningu vegarins verða hafnar, verður óhjákvæmilega að gera víðtækar bráðabirgðaráðstafanir vegna umferðarinnar, sem kosta munu mikið fé. Sérstakar vegtæknilegar ráðstafanir nú yrðu því aðeins til nokkurra mánaða og koma því tæplega til greina. Hins vegar mun vera í ráði að tilstuðlan dómsmrn. og bæjaryfirvalda í Kópavogskaupstað, að lögreglulið kaupstaðarins verði aukið, m.a. til þess að bæta löggæzlu og eftirlit með umferðinni og þá sérstaklega með umferð yfir Reykjanesbraut innan kaupstaðarins. Gæti það einnig orðið til þess að draga úr slysahættunni. Unnið er nú að því að leggja gangstétt meðfram Reykjanesbraut frá Silfurtúni og auður fyrir Hraunsholtslæk. Er það gert í samvinnu við hreppsnefnd Garðahrepps og á að geta dregið verulega úr slysahættu gangandi manna á þessum stað. Eins og hér er að vikið, standa vonir til, að frumáætlanir liggi fyrir upp úr næstu áramótum, en endanlegar áætlanir geti legið fyrir með vorinu og að hefjast megi handa um framkvæmdir á þessum stað á sumri komanda.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. samgmrh. skýr svör. Ég þarf ekki að leggja frekari áherzlu á þessa fsp. Ég sýndi fram á, hve umferðin væri geysilega mikil á þessu svæði og hve það er mjög áríðandi að unnið verði að þessum málum, þ.e. lagningu nýrra akbrauta um þetta svæði, eins fljótt og verða má. Það gleður mig, að nú um áramótin skuli verða gerð áætlun um nýja akbraut á þessu svæði, því að nauðsynin er brýn. Það er einnig fagnaðarefni, að ráðstafanir hafa verið gerðar eða munu verða gerðar, ekki eingöngu af vegamálaskrifstofunni, heldur einnig af hreppsnefnd Garðahrepps svo og bæjarstjórn Kópavogskaupstaðar, til þess að auka umferðaröryggi á þessu svæði. - Ég endurtek þakklæti mitt til hæstv. samgmrh.

Fyrirspyrjandi (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Á Alþingi 1960 flutti ég ásamt hv. 3. þm. Vesturl., Halldóri E. Sigurðssyni, svo hljóðandi till. til þál.: „Alþingi ályktar að kjósa 5 manna nefnd, er vinni að því í samráði við ríkisstj. að gera tillögur um stækkun alþingishússins eða byggingu nýs þinghúss eftir því, hvort betur þykir leysa þörf Alþingis fyrir viðunandi húsnæði. N. skal skila till. til Alþingis eigi síðar en haustið 1962.“ Þessi till. var afgreidd frá Alþingi 28. marz 1961 á þessa leið: „Alþingi ályktar að fela forsetum þingsins í samvinnu við fulltrúa frá þingflokkunum að gera tillögur um framtíðarhúsnæði Alþingis.“ Þar sem 3 ár eru liðin síðan umrædd till. var samþ. á hv. Alþingi, beindi ég fyrir nokkru utan dagskrár þeirri fsp. til hæstv. forseta, hvenær mætti vænta álits forseta og meðnm. þeirra. Hæstv. forseti kvaðst ekki vilja svara þessari fsp. utan dagskrár og hef ég því lagt hana formlega fram. Í samráði við forseta er fsp. nú beint til hæstv. forsrh., þar sem húsnæðismál þingsins heyra undir ráðuneyti hans og hann hlýtur því að fylgjast með störfum forseta varðandi það efni, er áður nefnd till. fjallar um. Ég hygg, að allir hv. þm. séu sammála um, að Alþingi býr nú við algerlega óviðunandi húsnæði. Fyrst má byrja á því, að inngangurinn inn í húsið er raunar ekki mönnum bjóðandi, en þar á ég við þrengslin í fatageymslunni. Þrengslunum í þessum sal þarf ekki að lýsa, einkum þó þegar fundur er í sameinuðu þingi. Þó er þetta ekki verst. Starfsskilyrði þm. eru fyrir neðan allar hellur, enginn aðgangur að bókasafni, alveg ófullnægjandi fundaherbergi, ekki nein sérher bergi, þar sem þm. geti unnið eða rætt við menn, sem koma til fundar við þá. Við látum mikið af því, Íslendingar, að Alþingi sé elzt núverandi þjóðþinga. Þetta auglýsum við okkur til frægðar utan landssteinanna. En hvað skal þeim, sem sjá og koma í þinghúsið, þykja um ræktarsemi okkar við þetta elzta þing veraldar? Má í því sambandi minna á, að allar nýfrjálsar þjóðir hafa yfirleitt byrjað á því að reisa þingum sínum vegleg húsakynni. Það hefur tafið mjög aðgerðir í þessum efnum, að menn hefur greint á um, hvort byggja eigi nýtt þinghús ella koma upp viðbótarbyggingu við núverandi þinghús. Meðan engin stefna er mörkuð varðandi þetta, halda menn að sér höndum. Það, sem þarf því að gera, er að taka ákvörðun um þetta sem allra fyrst og miða síðan framkvæmdir við það. Þess vegna var umrædd till. flutt á sínum tíma. Þess vegna má það ekki dragast, að umrætt álit forseta og meðnm. þeirra liggi hér svo tímanlega fyrir, að hægt verði að taka ákvörðun um þetta mál á þessu þingi.

Forsrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Að þessu máli hefur verið unnið eins og ráðgert hafði verið á undanförnum missirum. Enn hefur ekki tekizt að ná samkomulagi milli þeirra aðila, sem um málið fjalla, og hefur þótt ráðlegra að láta ekki skerast í odda, heldur kanna, til hlítar, hvort samkomulagi sé hægt að ná, eða a.m.k. að leita eftir eins víðtæku samkomulagi og frekast er unnt að fá. Málið hefur enn verið tekið upp á s.l. hausti, bæði varðandi framtíðarbyggingu fyrir þinghúsið og eins með hverjum hætti eða hvort unnt sé að ráða til bráðabirgða bót á þeim vandræðum, sem við er að etja. Ég geri ráð fyrir, að fulltrúar flokkanna hafi haft samráð við flokka sína um þau atriði, sem til greina koma, eða a.m.k. er auðvelt fyrir hvern flokksmann að krefja sinn umboðsmann í n. sagna um, á hvaða stigi málið er. En þar sem álit forseta og samstarfsmanna þeirra í heild liggur enn ekki fyrir, tel ég ekki rétt að ræða um málið nú í einstökum atriðum. Hitt hygg ég, að öllum sé ljóst, að hér er umbóta þörf og æskilegt er, að heildartill. um lausn málsins geti orðið sem fyrst lagðar fram.

Fyrirspyrjandi (Þórarinn Þórarinsson) : Herra forseti. Mér fannst svar hæstv. forsrh. vera nokkuð loðið og hann víkja sér undan því að svara fsp., þar sem hún fjallar um það, hvenær megi vænta álits forsetanna og þeirra meðnm. En ég vil aðeins í framhaldi af því, eins og ég hef áður sagt, leggja áherzlu á það, að þessu áliti verði hraðað og það svo, að annaðhvort liggi það fyrir, a. m. k, þegar þing kemur saman á ný í vetur, hvort forsetar hafa getað komið sér saman, eða ef svo er ekki, þá álít ég, að þeir eigi að hætta störfum hvað þetta snertir og þeir menn, sem með þeim vinna og þá verði að taka málið upp á annan hátt. Ég tel, að forsetar og þeir, sem með þeim hafa unnið, hafi fengið alveg nægan tíma til að athuga það, hvort hægt er að ná einhverju heildarsamkomulagi í þessu efni, þar sem þessi nefnd er búin að vera að störfum hátt á fjórða ár og ef það liggur fyrir, þegar þing kemur hér saman að nýju, að forsetar hafa ekki getað skilað neinu áliti, þá verði óhjákvæmilegt og eðlilegt að taka málið upp með einhverjum nýjum hætti. Ég vil jafnframt segja það, þó að það sé að sjálfsögðu mikilvægt, að reynt sé að ná heildarsamkomulagi um þetta mál, þá álit ég, að það eigi ekki að dragast von úr viti að taka einhverjar ákvarðanir, vegna þess að slíkt samkomulag næst ekki og þegar það sé búið að reyna það á hæfilega löngum tíma, hvort hægt sé að ná heildarsamkomulagi eða ekki, þá verði að leita eftir lausn málsins með öðrum hætti og þá verði t.d. atkvgr. hér í þinginu að skera úr um það, hvora stefnuna eigi að aðhyllast heldur, að byggja nýtt þinghús eða viðbótarbyggingu við þetta þinghús. Og það verð ég að leggja áherzlu á og láta vera lokaorð mín að þessu sinni, að ég álít, að við eigum að reyna að halda þannig á þessu máli, að enginn einstakur flokkur geri það að flokksmáli, heldur fái þm. að taka afstöðu til þess án tillits til afstöðu flokka, heldur á þann veg, sem þeir telja réttast og eðlilegast að leysa þetta mál.

Fyrirspyrjandi (Ásgeir Bjarnason) : Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. heilbrmrh., hvaða ráðstafanir ríkisstj. hyggist gera, til þess að öll lögákveðin læknishéruð landsins verði skipuð héraðslæknum. Hér þarf ekki að ræða um nauðsyn þess, að landsmenn allir eigi þess kost að ná til læknis, þegar þörf er á, um það erum við að sjálfsögðu allir sammála, enda er læknisþjónustan talin vera á meðal frumstæðustu lífsþæginda fólksins. Yfir sumarmánuðina, þegar fjallvegir allir eru færir, er oftast hægt að komast hjá vandræðum í þessum efnum, þótt eitt eða annað læknishérað sé ekki setið í bili. En allt öðru máli gegnir um vetrarmánuðina, þegar erfitt er að komast yfir vegna ófærðar, og þannig mun það vera um þessar mundir í nokkrum þeim læknishéruðum, sem læknislaus eru: fjallvegir tepptir og útilokað að ná til læknis á skömmum tíma, ef slys eða bráðan sjúkdóm ber að garði. Mér er tjáð, að læknislaus séu eftirtalin læknishéruð: Búðardalshérað, Flateyjarhérað, Suðureyrarhérað, Djúpavíkurhérað, Raufarhafnarhérað, Bakkagerðishérað, Nes í Norðfirði, en við það ber að athuga, að þar eru tveir læknar á staðnum, er starfa við sjúkrahús, sem þar er og Kirkjubæjarhérað. Ólafsfjarðarhérað er læknislaust nú, sakir þess að héraðslæknirinn liggur veikur á sjúkrahúsi og auglýst læknishéruð, sem hafa lækna ennþá, eru: Súðavíkurhérað og Kleppjárnsreykjahérað í Borgarfirði. Í 5 héruðum eru auk þessa settir læknar, en ekki skipaðir. Þeir héraðslæknar, er taka að sér þjónustu í öðru héraði ásamt sínu eigin, eiga oft í miklum erfiðleikum, ekki einungis á ferðalögum, heldur og líka vegna þess, að þeir verða að flytja með sér nauðsynleg lækningatæki og meðul. Þau eru ekki mörg læknishéruðin úti á landi, sem eiga sjálf brýnustu lækningatæki eða hafa apótek. Venjulega hafa héraðslæknarnir þetta sjálfir og flytja þau með sér, er þeir fara til nýrra starfa annars staðar á landinu. Ofan á öryggisleysi þess fólks, sem þarf að búa við þessar aðstæður, að hafa ekki lækni í námunda við sig, bætist svo það að verða að kaupa alla læknisþjónustu á margföldu verði miðað við það, sem annars væri, því að vegalengdir til læknis margfaldast og sömuleiðis aðstaða til að ná í meðul, þegar þess þarf með. Hér er um mikið vandamál að ræða og fer vaxandi ár frá ári. Læknislausum héruðum fjölgar og mun fjölga, ef ekki tekst að leysa þennan vanda í framtíðinni. Ég tel mig hafa gert grein fyrir þeim ástæðum, sem liggja að baki þessari fyrirspurn, og ég vænti, að hæstv, ráðh. geti gefið ýtarleg svör við því, hvað ríkisstj. hyggist gera til þess, að öll lögákveðin læknishéruð verði skipuð héraðslæknum.

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Það er ljóst, eins og fram kom hjá hv. 1. þm. Vesturl., að læknisþjónustan í dreifbýlinu hefur verið mikið vandamál og vaxandi vandamál að undanförnu, sem m.a. kemur fram í því, að svo og svo mörg læknishéruð eru læknislaus og hefur ekki reynzt kleift að fá lækna skipaða í þessi héruð. Þetta mál hefur verið til meðferðar í dómsmrn. og milli landlæknis og mín, en með bréfi, dags. 22. maí s.l., skipaði ég 8 manna n., sem var falið það verkefni að framkvæma endurskoðun á læknaskipunarlögunum, nr. 18 9. apríl 1955 og læknisþjónustu dreifbýlisins almennt í því skyni að finna lausn á þessu aðkallandi vandamáli, sem stafar af skorti á læknum til héraðslæknisstarfa, einkum í hinum fámennari og afskekktari héruðum landsins. Í n. voru Sigurður Sigurðsson landlæknir, formaður n., Benedikt Tómasson skólayfirlæknir, varamaður formannsins, Óskar Þórðarson yfirlæknir, formaður Læknafélags Íslands, Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri í félmrn., Jón Thors fulltrúi í dóms- og kirkjumrn., fulltrúi frá Háskóla Íslands, en meðan hann var ekki tilnefndur fyrst í stað af læknadeild, fól ég prófessor Sigurði Samúelssyni að taka þátt í störfum n., og hinn 7. júlí tilnefndi læknadeild Háskóla Íslands prófessor Kristin Stefánsson til að taka sæti í n., og var hann 13. s. m. skipaður til þess og prófessor Sigurður Samúelsson jafnframt varamaður hans. Þessi n. var skipuð með það fyrir augum, að í hana, fengjust þeir menn, sem kynnu gleggst skil á þessu máli og líklegastir væru til að leggja fram till. til úrbóta í þessu mikla vandamáli. Ég átti viðræður við þessa nefndarmenn og lagði mikla áherzlu á, að þeir flýttu, eftir því sem verða mætti, störfum n., og einnig það, að þeir könnuðu til hlítar ráð, sem ætla mætti að dygðu í þessu máli. Nú hefur þessi nefnd skilað áliti og hún mun hafa leitazt við að afla sér ýtarlegra upplýsinga um ástæðurnar fyrir læknaskortinum í dreifbýli landsins. Hún hefur í því sambandi leitað álits allmargra héraðslækna og fengið skriflegar umsagnir þeirra. Hún hefur einnig leitað upplýsinga Björns Pálssonar flugmanns um skipulagningu á flugþjónustu til læknisvitjana og sjúkraflutninga. Hún hefur samið frv. til nýrra læknaskipunarlaga, sem hún 7. þ. m. skilaði til mín og þessum till. hennar fylgir að sjálfsögðu ýtarleg og rökstudd grg. í þessu máli. Nánari athugun á þessu frv. er um það bil að komast á lokastig í dómsmrn. og innan ríkisstj. Ég geri ráð fyrir að geta mjög bráðlega lagt fyrir þingið frv. til nýrra læknaskipunarlaga, þar sem stefnt er að því að reyna að ráða bót á þeim mikla vanda, sem hér er við að glíma. Með hliðsjón af þessu vildi ég mega ætla, að hv. fyrirspyrjandi telji ekki ástæðu til á þessu stigi málsins að fjölyrða frekar um málið, en það beri þá heldur að með þeim hættl, þegar frv. mjög innan tíðar yrði lagt fram, að venjulegar umr. hæfust þá um málið í deildum.

Fyrirspyrjandi (Ásgeir Bjarnason) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir þær upplýsingar, sem hann hefur gefið og enn fremur þakka ég fyrir það, að þetta mál skuli vera komið á þann rekspöl, er hann lýsti. En eitt er víst, að enda þótt það frv., sem lagt verður fyrir hv. Alþingi innan skamms, kunni að fela í sér margvísleg úrræði til bóta í þessum málum, þá verður það ekki til þess að bæta úr þeirri brýnustu þörf, sem er fyrir þessu málefni nú í dag. Þess vegna vænti ég þess, að hæstv. ráðh. beiti sér fyrir því, þar til hin nýja löggjöf kemur til framkvæmda. að gerðar verði þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar mega teljast til þess, að varðandi þau læknishéruð, sem eiga í mestum erfiðleikum nú sökum læknaskorts, verði reynt úr að bæta, enda þótt kunni svo að fara, að það kosti ríkið eitthvað meira í bili, því að mér skilst, að nýtt frv., sem á eftir að ganga í gegnum báðar deildir Alþingis, geti aldrei náð samþykki á þessu ári, og þurfi líka sinn aðdraganda til þess að skipuleggja ný verkefni, sem það boðar. Þess vegna er það, að það þarf að hafa hraðan á að bæta úr brýnustu þörfum nú, þar til hin nýja löggjöf tekur til starfa.



Herra forseti. Það þarf ekki að fjölyrða um þá erfiðleika, sem fólk á við að búa, sem býr við læknisleysi. En ég vil vekja athygli á því, að ríkissjóði sparast fé með þessum hætti, að ekki fást læknar. Dettur mér í hug að spyrja hæstv. heilbrmrh., hvort ekki sé hægt að verja nokkru fé af þeim læknislaunum, sem þarna sparast, til þess að greiða fyrir flutningi sjúkra manna úr þeim héruðum, sem engan lækni hafa og verða þar af leiðandi að búa við miklu dýrari sjúkraflutninga en aðrir. Það væri, held ég, það minnsta, sem gert væri, að verja fé til að greiða fyrir flutningi á þessum sjúklingum, því að vitað er, að fólkið verður að leita um langar leiðir, þegar það hefur engan lækni í sínu héraði. Þetta finnst mér vert að taka til athugunar og skjótra framkvæmda, svo að fólkið viti, að það fái þessa aðstoð til þess að flytja sjúka.

Dómsmrh. (Jóhann Hafstein) : Herra forseti. Þetta mál, sem hér er verið að ræða, er það umfangsmikið, að ég tel, að það sé hentara að lengja ekki mjög umræðurnar á þessu stigi, eins og ég vék að áðan. En ég vil aðeins að gefnu tilefni taka það fram, að ég mun fyrir mitt leyti leggja mikla áherzlu á, að frv. um nýja læknaskipun geti fengið skjótan framgang hér í þinginu og það þurfi ekki að dragast nema mjög stuttan tíma, að það verði hægt að leggja málið fyrir Alþingi. Ég veit að vísu, að þetta er það umfangsmikið mál, að það er til nokkuð mikils ætlazt af þingmönnum að afgreiða það skjótlega. En á það ber hins vegar vegna þess, hve málið er aðkallandi, að leggja mikla áherzlu. Í sambandi við það, sem hv. 3. þm. Vestf. vék að, þá tel ég, að það sé alveg eðlilegt, að það mál sé athugað í sambandi við hugsanlegar greiðslur úr ríkissjóði vegna kostnaðar af sjúkraflutningum, á meðan svo stendur á sem nú er og beinlínis stafar af læknisleysinu. Ég hef einnig haft til athugunar endurskoðun á l. um læknisvitjanasjóði og reynt að koma þeim málum inn í nýjan farveg í samráði við sjúkrasamlögin og Tryggingastofnun, og vona ég, að það geti einnig, þegar þar að kemur, bætt nokkuð úr þeim vanda, sem hér er um að ræða og snertir nokkuð svipað mál og hér er vikið að.