Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í önn dagsins ganga mál kannske ekki alveg fyrir sig eins og þau eiga að gera. En allshn. sat á fundi og var með þetta mál til umfjöllunar. Þar var samstaða um að leggja til ákveðna hluti og formaður nefndarinnar Gunnar G. Schram, hv. 2. þm. Reykn., mun birtast hér eftir örfáar mínútur. Mér þætti vænt um ef forseti gæti orðið við þeim tilmælum að fresta þessu máli þangað til nefndin gerði grein fyrir málinu.



Það stendur nú svo illa á að umræðunni var lokið. Það var búið að ljúka þessari umræðu, það er ekki auðvelt að taka það mál upp að nýju. Hins vegar verður orðið við því að fresta þessu sinni að taka þetta mál til lokaafgreiðslu, en umræðunni var lokið.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta frv. og skilað nál. á þskj. 986. Það undirrita Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Ólafur G. Einarsson, Halldór Blöndal og með fyrirvara Svavar Gestsson og með fyrirvara einnig Jón Baldvin Hannibalsson. Það er rétt að geta þess að nefndarmenn telja að ekki sé ástæða til að láta sérstök viðurkenningarskjöl umfram venjulegar kvittanir fyrir þessa skattagreiðslu.



Herra forseti. Ég skrifaði undir nál. hv. fjh.- og viðskn. með fyrirvara. Ég styð málið og mun greiða því atkvæði. Ég tel ástæðu til að fagna því að ríkisstj. hefur loksins, þó með sérkennilegum hætti sé, tekið ákvörðun um það að reyna að reka af sér slyðruorðið í sambandi við þjóðarbókhlöðuna. Ég minni á að á síðasta þingi voru þessi mál nokkuð til umræðu, bæði í tengslum við afgreiðslu fjárlaga, þar sem till. okkar Alþýðubandalagsmanna um fé til þjóðarbókhlöðunnar voru felldar, og eins í sambandi við önnur mál þar sem ég m.a. stakk upp á því að þessi byggingarkreppa þjóðarbókhlöðunnar yrði leyst með sérstöku fjáröflunarátaki. Þáv. ráðherra tók þessari till. minni illa í fyrra og sýndi engan lit á því að koma til móts við þær hugmyndir. Ég fagna því að hæstv. núv. menntmrh. skuli hins vegar hafa tekið undir þessi sjónarmið og ætlunin sé að gera verulegt átak í sambandi við byggingu þjóðarbókhlöðunnar en það er öllum til skammar hvernig þau mál hafa þróast. Ég vil einnig sérstaklega fagna því, herra forseti, að það skuli liggja fyrir að Sjálfstfl. skuli vera horfinn frá afstöðu sinni í sambandi við álagningu eignarskatts. Það hefur verið rætt talsvert um það á undanförnum árum að eignarskattur ætti í ríkara mæli að verða tekjulind fyrir ríkissjóð. Það var ákveðið skref samþykkt í þeim efnum á síðasta þingi þegar samþykkt var að 0,25% eignarskattur rynni til húsnæðismála og núna er hér enn till. um að leggja til að lagður verði á 0,25% eignarskattur, í þetta skiptið til þjóðarbókhlöðunnar. Ég hlýt að lýsa sérstakri ánægju minni með það að ríkisstjórn þar sem Sjálfstfl. er í sterkri aðstöðu og með fjmrh. skuli brjóta með þessum hætti gegn kosningafyrirheitum Sjálfstfl. fyrir kosningarnar 1983. Mér þætti vænt um að það yrði á sem flestum sviðum, herra forseti.



Herra forseti. Ég gat um það við 1. umr. þessa máls að ég mundi leggja fram brtt. Hún er þannig: "1. Við 1. gr. Greinin orðist svo: Á gjaldárunum 1987, 1988 og 1989 skal lagður á sérstakur eignarskattur er renna skal að hálfu til byggingarsjóðs þjóðarbókhlöðu og að hálfu til hafnamála. Við 2. gr. Í stað "0,25%" í a- og b-lið komi: 0,50%." Ég gat um það í stuttu máli hvernig ástand væri víða í höfnum landsins og hvernig þróunin hefði verið. Það er mjög lítið til framkvæmda á þessu ári og neyðarástand í höfnum víða um land. Ég fagnaði því að hæstv. menntmrh. tók úr þessum ræðustól eindregið undir það að þessi brtt., að mér skildist, yrði samþykkt. Þess vegna er ég eiginlega undrandi á því að frsm. þeirrar nefndar, sem hafði þetta til meðferðar, skyldi ekki einu sinni sjá ástæðu til að geta um það í sinni framsöguræðu að þessi till. lægi hér fyrir. Ég vil spyrja hv. þm. að því hvort þeir haldi í raun og veru að ætti að hafa forgang með framkvæmdaféð, hafnirnar sem eru að eyðileggjast, sem eru ónógar fyrir fiskiflota okkar, eða þjóðarbókhlaðan. Ég er alveg sannfærður um að það verður tekið eftir því hvernig þetta mál verður afgreitt hér á hinu háa Alþingi. Ég ætla ekki að tefja þessa umræðu. Þetta mál liggur það beint fyrir að það þarf ekki að fara mörgum orðum um þetta. Það er t.d. neyðarástand á einum fimm stöðum í því kjördæmi sem ég er fulltrúi fyrir. Þetta er þjónusta við aðalframleiðslugrein þjóðarinnar og ég taldi að það mundi vera sjálfsagt mál að leysa þetta með einhverjum hætti og a.m.k. væri ekki ástæða til að leysa hitt öðruvísi en að þetta fylgdi með.

Heilbr.- og trmrh. (Ragnhildur Helgadóttir): Herra forseti. Ég sé sérstaka ástæðu til að fagna því að samkomulag verður á Alþingi um að gera ráðstafanir til að fjármagna byggingu þjóðarbókhlöðu. Það hefur verið langt frá því að vera vansalaust hvernig hefur verið staðið að fjárveitingum til þessa verkefnis í mörg ár. Fyrir liggur hver viljayfirlýsingin af annarri af hálfu Alþingis allt frá því er undirbúningur þessa verkefnis hófst á 7. áratugnum og margsinnis ályktaði Alþingi að standa saman um það að gefa þjóðinni þessa gjöf sem væri samboðin okkar menningararfi. Það þekkjum við vel að það hefur kostað mikla baráttu að fá fjárveitingar til þessa verkefnis og vissulega hefur það verið fjarri því að ganga með þeim hraða sem þurft hefur. Sérstaklega hafa upphæðir, sem samþykktar hafa verið á fjárlögum, verið of litlar. Svo var á fjárlögum fyrir árið 1985, en þó nokkuð í áttina. En aukafjárveiting fékkst á s.l. ári til viðbótar því sem samþykkt var á fjárlögum að upphæð 10 millj. kr. Að gefnu tilefni um almenna afstöðu sjálfstæðismanna til eignarskatts vil ég geta þess að það er skattform - og sérstaklega hækkun skatta af því tagi - sem mér er ákaflega þvert um geð. Hitt er svo annað mál að hér er um að ræða skattauka sem staðið hefur um nokkurt skeið og ef við samþykkjum það að framlengja hann sé ég ekki betur en að þetta mikilvæga mál sé í höfn. Og svo mikið hef ég reynt á þeim tíma sem ég var menntmrh. að koma þessu máli í höfn, eða á þann rekspöl að sjáanlegt væri að hraðinn gæti orðið viðunandi, að mér er mætavel ljóst að ekki duga aðrar ráðstafanir en einhverjar þær sem eru annars konar en þær sem við venjulega grípum til með því að samþykkja fjárveitingar á fjárlögum. Þess vegna lýsi ég mig eindregið fylgjandi þessu frv. og fagna því að Alþingi sýni áhuga sinn í verki með því að samþykkja þetta frv. sem ég vona að verði.



Herra forseti. Alþb. hefur alla tíð stutt eindregið að staðið væri með eðlilegum og myndarlegum hætti að byggingu yfir bókasöfn hér í höfuðstaðnum og byggingu þjóðarbókhlöðu. Það var fyrir tilstuðlan Alþb. að þetta mál var tekið inn í stjórnarsáttmála í tíð ríkisstjórnar dr. Gunnars Thoroddsens. Á þeim tíma var húsið steypt upp, í menntamálaráðherratíð núv. hæstv. forseta deildarinnar og var það vissulega til sóma. En ekki hefur verið framhald á þessu í tíð núv. ríkisstj. og fjárveitingar litlar sem engar til þessara mála. Sá málabúnaður, sem hér er uppi hafður í sambandi við þetta efni, er hins vegar mjög kyndugur svo að ekki sé meira sagt. Í stað þess að standa að þessu máli með eðlilegum hætti og veita til þessa verks fjárveitingum á fjárlögum er farið að taka þetta mál sérstaklega út úr og það á tíma sem engin nauðsyn ber til. Það er eðlilegt að um þetta mál sé fjallað samhliða fjárlagagerð og það breytir engu hvort þetta frv. er samþykkt á þessu vori eða fjallað um þetta efni á síðari hluta ársins vegna þess að á þessi mál reynir ekki fyrr en á árinu 1987 í sambandi við fjáröflun skv. þessu frv. Ég hlýt að benda á að þessi málsmeðferð er óeðlileg og ekki skynsamleg af hálfu ríkisstjórnar sem skorið hefur niður samneysluþætti í þjóðfélaginu um helming á sinni tíð og sett í svelti eitt nauðsynjamálið eftir annað um land allt. Hér eru nefndar hafnir en það mætti taka alla helstu samneysluþætti í landinu sem falla undir þennan niðurskurð. Ég treysti mér því ekki til þess að styðja þetta frv. eins og það liggur hér fyrir vegna þess að um þessi efni ber að sjálfsögðu að fjalla í samhengi. Ég mun hins vegar styðja þá brtt. sem hér hefur verið flutt af hv. þm. Stefáni Valgeirssyni og hann hefur mælt hér fyrir þó að það mætti vissulega taka aðra þætti inn í þetta dæmi ef menn á annað borð vilja afgreiða þetta mál hér og nú og taka það til afgreiðslu. Ég ítreka það að ég hvet til þess að lokið verði byggingu þjóðarbókhlöðu með eðlilegum hætti og á eðlilegum tíma. En málsmeðferð af þessu tagi er ekki samboðin Alþingi að mínu mati þegar þannig er tekið á hinum mikilsverðustu málum sem raun ber vitni í tíð þessarar ríkisstj. Ég vænti þess að menn hverfi að því ráði að taka þessi mál upp í eðlilegu samhengi að hausti og mun með ánægju stuðla að því, eins og Alþb. hefur gert á undanförnum árum, að það verði um að ræða eðlilegt fjármagn til byggingar þjóðarbókhlöðu þannig að sú framkvæmd nái fram að ganga jafnhliða því sem tekið verði með öðrum hætti á algerum nauðsynjamálum, jafnt varðandi menningar- og menntamál vítt um land svo og aðra þætti þar sem reynir á fjárframlög úr sameiginlegum sjóði. Það er svo sannarlega kapítuli út af fyrir sig að heyra innantökur talsmanna Sjálfstfl. í sambandi við þá skattheimtu sem hér um ræðir og er það út af fyrir sig vel að Sjálfstfl. skuli fást til þess að leggja skatta á stóreignir og hefði fyrr mátt vera.



Herra forseti. Ég þarf út af fyrir sig ekki að hafa langt mál um þetta mál sem hér er á dagskrá. Ég lýsti afstöðu minni til þess á fundi á laugardag. Ég er andvígur málinu og mun greiða atkvæði gegn því. Hv. þm. eru hver á fætur öðrum að vitna til fráhvarfs Sjálfstfl. frá eignarskattstökunni. Hæstv. iðnrh. nikkaði á laugardaginn var þegar formaður Alþfl. var að vitna til þess að Sjálfstfl. væri fallinn frá fyrri ákvörðunum sínum varðandi eignarskatta.

Ég var í París á laugardaginn.

Það vita allir að hæstv. iðnrh. er búinn að vera lengi í París, það var ekki bara á laugardaginn, það er langt síðan. - En ekki hvarflar að mér að halda að Sjálfstfl. sem heild sé horfinn frá því sjónarmiði sem hann hefur haft fyrir stefnu að því er varðar eignarskattinn. Ég vildi gjarnan biðja hæstv. fjmrh., formann flokksins, að koma hér í ræðustól og segja hver stefna Sjálfstfl. er nú varðandi eignarskattstöku, álagningu eignarskattsauka. Ég vil heyra það frá formanni flokksins ef flokkurinn sem heild er horfinn frá fyrri stefnu í þessum málum. Ég er hins vegar á því að hæstv. menntmrh. hafi nánast þröngvað þessu liði inn á að samþykkja þetta nú, líklega fyrst og fremst vegna þess að hann varð að falla frá lánasjóðsmálinu á sínum tíma. Hann hefur fengið þetta í skiptum fyrir það að falla frá lánasjóðsmálinu og fengið þetta í gegn með þeim hætti sem það nú birtist hér á Alþingi. Út af fyrir sig má kannske hæla hæstv. menntmrh. fyrir það, enda er hann duglegur á mörgum sviðum. En ég óska sérstaklega eftir því að hæstv. fjmrh. komi hér í ræðustól og lýsi yfir hver stefna Sjálfstfl. er nú varðandi álagningu eignarskatta eins og hefur verið um að ræða í þessu tilfelli. Hv. þm. Stefán Valgeirsson var undrandi á því að frsm. fyrir nefndinni áðan skyldi ekki nefna á nafn tillögu sem hann flytur. Aldrei hvarflaði það að mér að neinn af þm. Framsfl. ætlaði að fyrra bragði að taka undir slíka tillögu í þessum efnum. Það má meira gerast en það að þeir ætli að fara að lofa fyrir fram að leggja á sérstaka skatta til þess að láta í hafnarframkvæmdir í landinu. Það þarf að segja mér það tvisvar til þess að ég trúi því. Já, það er langt frá því að vera vansalaust, segir hæstv. heilbr.- og trmrh., hvernig farið hefur verið með blessaða þjóðarbókhlöðuna. Ætli það séu ekki mörg fyrirtækin, ætli það séu ekki margar hafnirnar í landinu sem eru að molna niður undan sjávargangi og ekki verður við neitt ráðið? Ætli það séu ekki mörg skólahúsnæðin í landinu sem eru að drabbast niður vegna þess að það vantar fjármagn til þess að framkvæma fyrir þau? Ætli það séu ekki svo og svo mörg framkvæmdamál sem er langt frá að sé vansalaust að láta halda áfram eins og þau hafa verið rekin undangengin ár? Ég hef út af fyrir sig ekkert á móti þjóðarbókhlöðunni. En Ísland lifir ekki á þjóðarbókhlöðunni einni saman.  Nei. Ég er út af fyrir sig ekki að hafa sérstaklega á móti framkvæmdum við þjóðarbókhlöðu. En að taka það mál út úr með þeim hætti sem hér er gert tel ég af og frá, ekki síst vegna þess að það liggur ekki svo á því. Það verða engar framkvæmdir fyrr en á næsta ári og þá er hægt að hafa það inni í fjárlögum. Ég á a.m.k. eftir að sjá það að við afgreiðslu næstu fjárlaga, að óbreyttu þingliði, verði verulega auknar fjárveitingar til hafnaframkvæmda í landinu, til flugvallagerðar í landinu, til skólabygginga í landinu og svo mætti lengi halda áfram að telja. Það þarf eitthvað meira að ske heldur en það sem nú er um talað til þess að hér verði hugarfarsbreyting hjá þeim sem ráða ferðinni til þess að auka framkvæmdafé til þessara mikilvægu málaflokka. Það mætti ábyggilega telja í tugum þau hafnarmannvirki sem ekki bara liggja undir skemmdum heldur eru þegar orðin skemmd vegna fjársveltis undanfarin ár. Og við getum ekki unað því öllu lengur að við slíkt verði látið halda. Það verður að grípa til hendinni og ég tel það verkefni framar því verkefni sem er verið að tala um, þjóðarbókhlöðunni. Það er mikilvægara að sinna þeim verkefnum sem eru undirstaða þess að fólk geti lifað í þessu landi, sem er sjávarútvegurinn, hafnaraðstaðan. Ég ítreka spurningu mína til hæstv. fjmrh., formanns Sjálfstfl. Hefur orðið stefnubreyting hjá Sjálfstfl. að því er varðar eignarskattsálagninguna með tilkomu þess frv. sem er verið að ræða?



Herra forseti. Ég kem hér í ræðustól til að lýsa yfir eindregnum stuðningi við þetta frv. og fagna því að það er komið fram. Ég hef heldur ekki sem Alþýðubandalagsmaður neitt á móti því að eignamenn greiði skatta og beri kostnað af samneyslu og þjónustufyrirtækjum. Það er auðvitað, eins og hv. þm. Svavar Gestsson sagði, engan veginn vansalaust að þjóðarbókhlaða skuli standa óinnréttuð eftir að Alþingi samþykkti árið 1970 svohljóðandi tillögu með leyfi forseta: "Alþingi ályktar að í tilefni af 1100 ára afmæli Íslandsbyggðar 1974 skuli reist þjóðarbókhlaða er rúmi Landsbókasafn Íslands og Háskólabókasafn." Allir vita að þessi ágæta tillaga er ekki komin lengra í framkvæmd en eins og öllum er kunnugt. Hið háa Alþingi og hv. þm. sem hér hafa tekið til máls hafa ekki allir verið heiðarlegir í málflutningi. Menn vísa til fjárlagagerðar. Hver hv. þm. hér inni veit ekki að menntmrh. eiga ekki alltaf sjö dagana sæla þegar komið er að gerð fjárlaga? Það vill nú einu sinni svo til að það sem hv. þm. og hæstv. ráðherrar oftast tala um á hátíðastundum, menningin og menntunin í landinu, verður ævinlega síðast á dagskrá þegar komið er að fjárlögum. Ég fagna því þess vegna að einum hæstv. menntmrh. sé þetta mál slíkt alvörumál að hann setjist niður og leiti annarra ráða. Og það er mér að meinalausu þó að hann leiti til eignamanna þjóðfélagsins. Það gerði þá ekki til þó að þeir færu loksins að borga. Þessi málflutningur sem hér hefur verið hafður í frammi er því gjörsamlega fáránlegur og út í hött. Ég harma slíkar raddir frá Alþb. vegna þess að áður hefur verið vikið að því að bygging þjóðarbókhlöðu var skilyrði fyrir samstarfi þegar ríkisstjórn hæstv. þáv. forsrh. Gunnars Thoroddsens var mynduð og ég hélt ekki að Alþb. hefði skipt neitt um skoðun í því efni. Auðvitað er eftir að leggja mikið af þjóðvegum í þessu landi. Auðvitað er eftir að byggja hafnir. Og það er næstum eftir að byggja alla flugvelli landsins, að ég nú ekki tali um dagheimili og hvað sem er. Ef við ætlum að bíða eftir að þessu verði öllu lokið og ljúka þá við byggingu þjóðarbókhlöðu er ég ansi hrædd um að það mál verði komið í nokkurn eindaga. Vita menn t.d. að Háskólabókasafn, sem á að fá inni í þjóðarbókhlöðu, er orðið á því stigi að það sæmir engum nútímaháskóla? Hvað þýðir það? Verðandi menntamenn þessarar þjóðar vantar bókakost svo alvarlega að þess eru dæmi að deildir eru að kenna 25 ára gamlar bækur eins og hv. þm. Árni Johnsen upplýsti ekki alls fyrir löngu, meira að segja 25 ára gamlar bækur um markaðssetningu og sölumennsku. Ég held, hv. þm., að alþýða þessa lands tapi engu á því að þjóðarbókhlaðan verði byggð. Og þeir sem vildu kannske heldur byggja dagheimili og raða öðruvísi í forgang skulu gera sér ljóst að þjóðarbókhlaða er undirstaða lífs þeirra barna sem nú eru að vaxa upp og eiga eftir að reka þetta þjóðfélag áfram. Við erum að dragast aftur úr vegna lélegs bókakosts. Háskólinn er að dragast aftur úr af sömu ástæðu. Það sæmir ekki að hv. þm. vilji hafa þetta ástand þannig og setji fyrir sig ýmist heldur lítilsigld kjördæmasjónarmið og ekki rishærri flokkspólitísk sjónarmið. Sú var tíðin að samstaða var á Alþingi um byggingu þjóðarbókhlöðu. Ég skora á hv. þingheim að samþykkja þessa tillögu og tefja ekki framgang málsins með innihaldslausu rausi.



Herra forseti. Ég var nú ekki viðstödd 1. umr. um þetta mál hér s.l. laugardag og gat því ekki lýst afstöðu Kvennalistans til málsins sem liggur raunar fyrir á þskj. 956. Þar sem nú er mikill asi á þm. og hraði í þingstörfum má búast við að einstök nál. séu ekki endilega lesin vandlega og til þess að afstaða Kvennalistans fari ekkert á milli mála mun ég vitna til þessa nál. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed., með leyfi forseta: "Minni hluti nefndarinnar telur brýnt að sem fyrst komist skriður á framkvæmdir við þjóðarbókhlöðu og átelur harðlega að lítið eða ekkert fé skuli undanfarið hafa verið veitt til byggingar hennar. Minni hl. bendir á hversu brýna nauðsyn beri til að ljúka þessari byggingu sem allra fyrst, svo að leysa megi óviðunandi aðbúnað höfuðbókasafna landsins og jafnframt að til skammar er fyrir stjórnvöld hversu lengi hefur dregist að afhenda þjóðargjöfina frá 1974. Hins vegar telur minni hl. þá leið, sem farin er í þessu frv. til að fjármagna framkvæmdir við þjóðarbókhlöðu, með öllu óviðunandi. Þjóðarbókhlaða er hús þjóðarinnar allrar og hana á þjóðin að byggja, ekki eignamenn hennar eins og lagt er til í þessu frv. Í stað þess að fara þá leið sem lögð er til í þessu frv. á að veita fé til byggingar þjóðarbókhlöðu á fjárlögum ár hvert beint úr sameiginlegum sjóði landsmanna allra, ríkissjóði. Þá ber þess að geta að ef á að leggja á sérstakan eignarskatt, eins og frv. kveður á um, væri langeðlilegast að sá skattur rynni beint til húsnæðismála og kæmi þeim til góða sem nú eru að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn, við ólíkt verri aðstæður en næsta kynslóð á undan þeim. Réttmætast er að beita slíkum skatti til að jafna þá kynslóðamismunun sem átt hefur sér stað í húsnæðismálum hér á landi. Einnig bendir minni hl. á að frv. þetta kemur ekki til framkvæmda fyrr en á árinu 1987 og að enn er nægur tími fyrir ríkisstj. til að undirbúa fjárveitingu til þjóðarbókhlöðu á fjárlögum ársins 1987. Því leggur minni hl. til að frv. þessu verði vísað til ríkisstj. Stefán Benediktsson hefur setið fundi nefndarinnar og er samþykkur þessu áliti." Undir þetta skrifar Sigríður Dúna Kristmundsdóttir. Herra forseti. Ég er samþykk þessu nál. og mun greiða atkvæði samkvæmt því.



Herra forseti. Ég vil í upphafi segja það að ég er ekki andvígur álagningu eignarskatts. Ég er hins vegar andvígur því sem kemur fram í 1. gr. frv. sem er til umræðu, að þessum sérstaka eignarskatti sé varið til byggingar þjóðarbókhlöðunnar. Ég er almennt talað andvígur mörkun tekjustofna. Ég held að það sé ekki skynsamleg leið í uppbyggingu okkar skattakerfis og varðandi okkar ríkisfjármál og varðandi okkar framkvæmdir að við stöndum þannig að málum og hvar endar það þá? Þess vegna verð ég líka að lýsa því yfir að ég er andvígur brtt. hv. alþm. Stefáns Valgeirssonar um það að hækka þennan eignarskatt í 0,5% og verja honum að hálfu til hafnamála, m.a. vegna þess að það mundi gefa um það bil 120 millj. kr. til hafnaframkvæmda á næsta ári. Slíkur markaður tekjustofn mundi örugglega leiða til þess að mönnum dytti ekki í hug að þar kæmi til greina að hafa hærri upphæð heldur en sem honum næmi og 120 millj. kr. er allt of lítil upphæð til þessa verkefnis á næsta ári. Ég get ekki ímyndað mér neitt um það á þessu stigi eða haft um það hugmyndir hver kann að verða niðurstaða við frumvarpsgerð í sumar og við afgreiðslu Alþingis á fjárlögum fyrir næsta ár hvaða upphæðum verður varið til einstakra framkvæmdamálaflokka eins og t.d. hafna. En það er ljóst að 120 millj. kr. er of lítil fjárveiting til þeirra framkvæmda sem þar eru margar og brýnar fyrirliggjandi og þyrfti enn hærri upphæð til. Varðandi þjóðarbókhlöðuna sem slíka er það auðvitað rétt, sem hefur komið fram í máli ýmissa hv. þm., að það er ekki til neins sóma fyrir Alþingi hvernig að því hefur verið staðið. En það er heldur ekki til neins sóma fyrir Alþingi hvernig staðið hefur verið að ýmsum öðrum opinberum framkvæmdum á seinustu árum. Við höfum hins vegar orðið að horfast í augu við þær staðreyndir hvernig ríkisfjármálum hefur verið háttað og við höfum sætt okkur við það að ýmsar nauðsynlegar framkvæmdir hafa verið skornar niður og þær orðið að bíða betri tíma. Svo á einnig við með þjóðarbókhlöðuna. Við ákváðum í sambandi við samþykkt fjárlaga fyrir síðustu áramót að fresta þeirri framkvæmd. Við hefðum ekki efni til þess á þessu stigi að leggja í átak þar. Það yrði að bíða. Og ég ítreka það að mér sýnist að við verðum að horfa til framtíðar með það eins og ýmis önnur verkefni og takast á við það þegar við stöndum næst að gerð fjárlaga hversu mikið við treystum okkur til að leggja til þessarar byggingar svo sem til ýmissa annarra. Það eru margar þarfar framkvæmdir sem verða að bíða. Eins og öllum þm. er kunnugt tekur ríkissjóður lögum samkvæmt þátt í ýmiss konar framkvæmdum með sveitarfélögunum, svo sem hafnagerð, skólabyggingum, sjúkrahúsauppbyggingu, heilsugæslustöðvum, dagvistunarheimilum, svo að eitthvað sé upp talið. Þessi framlög hafa farið minnkandi að raungildi undanfarin ár og telja mörg sveitarfélög nú þegar að þau eigi miklar kröfur á hendur ríkissjóði af þessum sökum þó að þær skuldbindingar séu ekki samkvæmt skriflegum bindandi samningum. En þetta þekkjum við mjög vel, þeir sem hafa setið í fjvn. að undanförnu, og þar eru stórar kröfur uppi. Mér telst svo til að á fjárlögum ársins 1986 sé veitt einhver fjárhæð til u.þ.b. 240 skólamannvirkja, ýmist til byggingarframkvæmda eða undirbúningsframkvæmda. Það eru fjárveitingar til 36 sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva og læknisbústaða og um 70 dagvistunarstofnana. Og allar þessar upphæðir eru of litlar miðað við það sem þyrfti að gera og miðað við þær framkvæmdir sem í gangi eru. Ég get tekið undir margt, kannske flest, af því sem kemur fram á þskj. 956, nál. frá minni hl. fjh.- og viðskn. sem lagt var fram í Ed., og ég verð að segja það að ef niðurstaðan verður sú og menn verða sammála um það að leggja á eignarskatt eða eignarskattsauka, eins og reyndar er í gildi í dag, sé ekki óeðlilegt að þeim eignarskattsauka sé varið til þess að létta undir með þeim húsbyggjendum sem eiga í erfiðleikum nú og hafa orðið að sitja við allt aðrar, verri og ólíkari aðstæður heldur en kynslóðin sem var að byggja á undan þeim eins og segir í þessu nál. Undir það get ég tekið. Hitt vil ég ítreka að almennt talað er ég á móti því að við samþykkjum markaða tekjustofna eins og hér er lagt til. Ég sé ekki hvert mundi stefna ef það ætti að vera svo áfram. Þess vegna finnst mér það ómaklegt þegar hv. þm. Guðrún Helgadóttir kallar það "innihaldslaust raus" þegar menn lýsa skoðunum sínum á slíkum grundvallaratriðum eins og hér eru á ferðinni og ég vísa því algerlega á bug, þó ég láti þetta álit mitt í ljós, að það geti flokkast sem slíkt. Ég verð því miður, herra forseti, að lýsa því yfir að ég get ekki samþykkt þetta frv. eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 3. þm. Vestf. vil ég taka fram að stefna Sjálfstfl. gagnvart eignarsköttum er óbreytt. Á síðasta þingi tók Sjálfstfl. þátt í því að leggja á sérstakan eignarskattsviðauka tímabundið til ákveðins verkefnis. Ég var sjálfur flm. að þeirri tillögu hér á hinu háa Alþingi. Þessi eignarskattsauki fellur úr gildi um n.k. áramót. Sá eignarskattsauki sem er til umræðu og fara á til þess að ljúka byggingu þjóðarbókhlöðunnar er beint framhald af þeirri ákvörðun sem tekin var í fyrra. Hér er ekki um að ræða viðbót við eignarskatt, hér er ekki um að ræða hækkun á eignarskatti frá því sem nú er og fyrir því get ég fellt mig við þetta frv. og staðið að samþykkt þess. En Sjálfstfl. hefur verið og er andvígur því að hækka eignarskatta umfram þetta mark eins og sakir standa.



Herra forseti. Menn koma hér upp í hópum og lýsa afstöðu sinni. Ég skal leitast við að gera það í sem allra fæstum orðum til að hefja megi þingflokksfundi á eðlilegum tíma. Ég er efnislega hlynntur því að reynt verði að ljúka byggingu þjóðarbókhlöðu sem allra fyrst og tek undir þau orð sem hafa fallið um það. En ég tel hér vera mjög óeðlilega málsmeðferð á ferðinni og ég vísa í fyrirvara á nál. Ragnars Arnalds í Ed. um það efni. Auðvitað er mjög sérkennilegt að vera að binda ráðstöfun þessa tekjustofns nú á vordögum á Alþingi þegar fyrir liggur að samþykkt verða fjárlög fyrir þann tíma sem viðkomandi ráðstöfun tekur síðan gildi um næstu áramót. Af sama toga eru athugasemdir mínar við brtt. hv. þm. Stefáns Valgeirssonar. Það liggur auðvitað fyrir að í fjárlögum á Alþingi næsta vetur verður ákveðið heildarfjármagn látið renna til hafnamála og þar með yrði væntanlega þessi markaði tekjustofn einungis dreginn frá því sem ella væri. Ég sé því engan tilgang í því að styðja þá brtt. þó að ég sé henni sammála, þ.e. þeirri hugsun hennar að nauðsynlegt sé auka verulega fjárveitingar til hafnamála. En við stöndum hér, herra forseti, frammi fyrir því að einstakir þm. stjórnarliðsins og einstakir hæstv. ráðherrar treysta sér ekki til að búa við fjárlög hæstv. ríkisstj. og grípa þess vegna til slíkra örþrifaráða, eins og ég vil kalla þennan málatilbúnað, að draga út úr einstaka málaflokka og reyna að koma þeim með sérstökum framhjáhlaupum í gegnum Alþingi til að þurfa ekki að búa við þá smán og þá skömm sem fjárveitingar hæstv. ríkisstj. eru til einstakra málaflokka eins og til að mynda þjóðarbókhlöðu og hafnamála. Niðurstaðan af þessu er því fyrst og fremst algert stefnuleysi í ríkisfjármálum. Hæstv. ríkisstj. hefur enga stefnu. Nokkrum mánuðum eftir að fjárlögum er lokað koma slíkar flugeldasýningar upp hjá einstökum hæstv. ráðherrum og einstökum þm. Ég vil líka segja, herra forseti, og skal svo ljúka máli mínu, að jafnnauðsynlegt og ég tel að drífa þessa þjóðarbókhlöðu áfram vil ég og minna á að margar mjög þýðingarmiklar framkvæmdir í landinu voru skornar niður svo að algjörlega óviðunandi er í síðustu fjárlögum og hafa verið það í tíð þessarar ríkisstj. Ég vil nefna aðeins eitt dæmi, K-bygginguna á Landspítalalóðinni. Ég vil spyrja hv. þm., til að mynda hv. þm. Reykv. og hv. þm. í fjvn.: Eru þeir alveg sannfærðir um að það sé rétt forgangsröðun verkefna að verja ekki nema fáeinum tugum milljóna í þetta helsta stórvirki okkar á sviði heilsugæslunnar nú um stundir, K-byggingu Landspítalans eða ríkisspítalanna, á sama tíma og á að fara að verja kannske á annað hundrað milljóna á hverju ári á næstu árum í þjóðarbókhlöðuna? Ég er ekki viss um, herra forseti, að ég geti borið ábyrgð á slíkri forgangsröðun verka og treysti mér því ekki til að styðja þetta frv. En sé það vilji hæstv. ríkisstj. að láta það fram ganga mun það ekki mæta mótatkvæði mínu.



Herra forseti. Ég tel fráleitt að þetta mál gangi t.d. fyrir höfnunum og segi því nei.



Herra forseti. Eins og fram kom við umræður um þetta mál er nógur tími og ráðrúm fyrir hæstv. ríkisstj. til að tryggja þjóðarbókhlöðunni viðunandi framlag á næstu fjárlögum. En með hliðsjón af því að flutningur þessa stjfrv. um álagningu eignarskatts felur í sér óvænta en ánægjulega stefnubreytingu að því er varðar afstöðu Sjálfstfl. til þessa skattstofns og það hlýtur að hafa fordæmisgildi í framtíðinni segi ég að vísu já.



Herra forseti. Þrátt fyrir mjög ánægjulega stefnubreytingu hjá Sjálfstfl. treysti ég mér ekki til að mæla með skattheimtu til ákveðinna verkefna þar sem slíkt mundi fjölga mjög ákvæðum um skattalög á Íslandi og segi nei.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. félmn. sem hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 54/1971, um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Þetta er frv. sem gerir ráð fyrir því að Innheimtustofnun sveitarfélaga sé heimilt, þegar vanskil verða á meðlagsgreiðslum, að reikna dráttarvexti af gjaldföllnum meðlagskröfum og skulu dráttarvextir reiknaðir með sama hætti og hjá innlánsstofnunum, bönkum og sparisjóðum. Nefndin athugaði þetta frv. og mælir með því að það verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita auk mín hv. þm. Halldór Blöndal, Stefán Guðmundsson, Eggert Haukdal, Stefán Valgeirsson, Svavar Gestsson og Jóhanna Sigurðardóttir. Eins og fram hefur komið þótti nefndarmönnum eðlilegt að dráttarvextir væru reiknaðir af meðlagsskuldum.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. hv. félmn. sem hefur fjallað um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 54/1971, um Innheimtustofnun sveitarfélaga. Þetta er frv. sem gerir ráð fyrir því að Innheimtustofnun sveitarfélaga sé heimilt, þegar vanskil verða á meðlagsgreiðslum, að reikna dráttarvexti af gjaldföllnum meðlagskröfum og skulu dráttarvextir reiknaðir með sama hætti og hjá innlánsstofnunum, bönkum og sparisjóðum. Nefndin athugaði þetta frv. og mælir með því að það verði samþykkt óbreytt. Undir þetta rita auk mín hv. þm. Halldór Blöndal, Stefán Guðmundsson, Eggert Haukdal, Stefán Valgeirsson, Svavar Gestsson og Jóhanna Sigurðardóttir. Eins og fram hefur komið þótti nefndarmönnum eðlilegt að dráttarvextir væru reiknaðir af meðlagsskuldum.



Herra forseti. Þetta frv. er að vísu vel unnið. En á hinn bóginn finnst mér það á skorta að nógu vel hafi verið unnið að athugun þess hér í þinginu. Lögmannafélag Íslands hefur á sínum vegum nefnd sérfræðinga, sérstaka laganefnd, sem fjallar sérstaklega um frv. og annað sem snertir réttarfar í landinu, mál eins og fjármunarétt og annað því líkt sem er tæknilegs eðlis. Ég tel eðlilegt að frv. sem eru jafnfagleg og þetta, flókin að efni til þó þau sýnist einföld, eigi að vinna vel og rétt sé að þau fái athugun hjá þeim mönnum sem gerst mega til þekkja og eiga að vinna eftir þessum nýju lögum. Eins og fram kom í máli frsm. fór Lögmannafélagið fram á að fá að athuga þetta mál betur, taldi að það hefði ekki fengið nægilega skoðun og bað þess að frv. biði haustsins. Lögum af þessu tagi, sem skapa eiga nýja réttarvenju, er ætlað að standa lengi, svo áratugum skiptir, og þess vegna tel ég rétt að þingið hafi almennt þau vinnubrögð að slík mál séu vel unnin, öll þau mál sem ætlað er að skapa nýja réttarvenju í landinu. Einn höfunda frv., Þorgeir Örlygsson, kom á fund nefndarinnar. Hann gaf ítarlegar upplýsingar, en á hinn bóginn hafði hann litlar upplýsingar að færa varðandi það hvaða reynsla hefði fengist af sambærilegum lögum á öðrum Norðurlöndum. Hann þekkti ekki hvort ný lagasetning þar hefði breytt niðurstöðum dómstóla eða ekki. Það hefði auðvitað verið fróðlegt að fá slíkar upplýsingar og aðrar af því tagi. Ég taldi rétt að þetta mál biði haustþings og fengi betri skoðun hjá öðrum en þeim sem um það hafa fjallað fram að þessu. Í því er fyrirvari minn fólginn.



Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 997. Nefndin mælir með samþykkt þessa frv., en einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að fylgja eða flytja brtt. Það hafa þeir hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson og Svavar Gestsson gert á þskj. 1001. Þeir óska eftir því að þeirri brtt. fylgi grg., sem ég mun nú lesa, og fylgiskjal sem ég vísa til. Flm. leggja til að frv. verði samþykkt, en telja óhjákvæmilegt að gerðar verði á því breytingar. 1. Að skipan stjórnar útflutningsráðs verði þannig að viðskrh. skipi alla stjórnarmenn á grundvelli þeirra sjónarmiða sem fram koma í brtt. 2. Að fellt verði út úr frv. að ráðið hafi tekjur af útflutningsgjaldi þar sem fyrir þinginu liggur frv. um að fella útflutningsgjöld niður. Þetta var grg. með brtt. hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar og Svavars Gestssonar sem báðir skrifuðu undir þetta nál. með fyrirvara. Hins vegar skrifuðu undir án fyrirvara Páll Pétursson, Friðrik Sophusson og Ólafur G. Einarsson. Varðandi tekjur af útflutningsgjaldi, sem getið er um í 6. gr. frv., eru allar horfur á að hér verði samþykkt á þinginu frv. til 1. um greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins, en þar er gert ráð fyrir að þetta útflutningsgjald verði afnumið. En það er heimild í því frv. að greiða af uppsöfnuðum söluskatti árgjald vegna fiskvinnslufyrirtækja í útflutningsstarfsemi þannig að aldrei kemur til með væntanlega að reyna á a-lið 6. gr. Í stað þess munu fyrirtæki greiða árgjöld skv. c-lið greinarinnar.



Herra forseti. Á þskj. 1001 flytjum við hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson brtt. víð frv. þetta. 4. gr. orðist svo: "Stjórn Útflutningsráðs Íslands skipa átta menn. Ráðherra skipar stjórnina eftir tilnefningu helstu útflutningssamtaka á Íslandi. Skal ráðherra gæta þess við samsetningu stjórnarinnar að þar eigi einnig sæti fulltrúar samtaka þess launafólks sem einkum starfar að útflutningsframleiðslu, svo sem fiskverkunarfólks, iðnverkafólks og bænda. Varastjórn skal skipuð með sama hætti." Ég vil nú rökstyðja þessa till. nokkuð nánar. Í 4. gr. frv. eins og það birtist okkur er gert ráð fyrir því að stjórnin verði átta manna og að það verði ákveðin fyrirtæki og samtök þeirra sem tilnefni menn í stjórnina, þ.e. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga, Flugleiðir hf., Sölusamband ísl. fiskframleiðenda og Félag ísl. iðnrekenda, auk þess sem tveir ráðherrar, ráðherra viðskiptamála og ráðherra utanríkismála, eiga að tilnefna sinn manninn hvor í stjórn útflutningsráðsins. Hér er engin tillaga um að verkafólk, sem er óneitanlega mikilvægur hlekkur í framleiðslu útflutningsafurða eins og kunnugt er, fái nokkurs staðar að koma nærri. Auk þess er hér gert ráð fyrir því að sleppa mjög stórum aðilum í útflutningi hér á landi eins og fram kemur á þskj. 997, en þar birtum við yfirlit yfir útflutning einstakra útflytjenda 1984 og 1985. Þar kemur það fram að fob-verðmæti Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, Sölusambands ísl. samvinnufélaga, Síldarútvegsnefndar og Sölustofnunar lagmetis sé árið 1985 af stærðargráðunni 17,3 milljarðar kr. Síðan eru fjöldamargir útflutningsaðilar, sem ekki eiga að eiga fulltrúa í stjórn útflutningsráðsins, sem flytja út á árinu 1985 fyrir samtals 4 milljarða kr. Hér er auðvitað um að ræða býsna stóran hóp manna og fyrirtækja sem mér er tjáð að séu núna að koma sér saman í einhvers konar útflytjendasamtök, þau séu tæplega orðin til en þau séu í þann veginn að verða það þessa dagana. Og þá kem ég að vandamálinu sem hæstv. viðskrh. stendur frammi fyrir, sem sé það að með því að tilgreina ákveðin fyrirtæki og ákveðin samtök í lögunum sjálfum er hann auðvitað alltaf í hnút með þessi mál. Því það eru alltaf einhverjir aðrir sem flytja út líka. Þeir koma til ráðherrans og segja: Af hverju fæ ég ekki að vera með, en af hverju fær þessi að vera með? Ég flyt alveg eins mikið út og hann og af hverju fæ ég þá ekki að vera þarna líka? Þetta nudd mun standa lengi þangað til ráðherrann gefst upp, sem verður nú örugglega einhvern tímann, og breytir þessu. Ég held að það sé miklu skynsamlegra að horfast í augu við þennan veruleika strax og löggjafinn segi einfaldlega sem svo: Ráðherrann skipar nefndina eða stjórnina átta mönnum á grundvelli ákveðinna sjónarmiða og gætir þess að þar eigi sæti fulltrúar útflutningssamtaka og þess launafólks sem einkum starfar að útflutningsframleiðslu, en það sé ekki verið að telja upp þessi samtök eða fyrirtækjabandalög eins og gert er ráð fyrir í þessu frv.

Þetta er nú löggilt.

Það er nú kominn tími til að breyta því. Ég held að það sé ástæða til að breyta þessu, herra forseti, vegna þess að þetta er mesta vitleysa, þessi fyrirtækjaupptalning í 1. málsgr. 4. gr. Þess vegna leggjum við til, ég og hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson, að þessu verði breytt. Þá gerum við ráð fyrir því að til samræmis við annað frv. sem hér liggur fyrir verði a-liður 6. gr. felldur niður. "Tekjur útflutningsráðs eru", stendur hér, "tekjur af útflutningsgjaldi skv. lögum nr. 52/1983." En fyrir þinginu og deildinni liggur frv. um að afnema þessi lög og setja í staðinn ný lög um greiðslumiðlun í sjávarútvegi. Og þó að mönnum liggi mikið á hér í þinginu þessa dagana er ekkert á móti því að menn athugi í hverju dagskrármáli hvaða mál þeir voru að ræða síðast eða næstsíðast þó maður geri ekki meiri kröfur. Ég veit að hæstv. viðskrh. er mætavel ljóst hvaða mál ég á við. Hann ræddi það nokkuð í dag og hefði sjálfsagt þurft að gera það lengur, þ.e. frv. til l. um greiðslumiðlun í sjávarútvegi. Þar er lagt til að þessi tekjustofn, sem hann flytur till. um að verði notaður, verði felldur niður. Þess vegna hefði maður haldið að það væri einfaldur prófarkalestur fyrir meiri hluta nefndarinnar að strika þetta út og gera tillögu um að fella þetta niður og taka tekjur af uppsöfnuðum tekjuskatti inn í staðinn. Nei, nei, það má ekki. Það má ekki hlusta á minni hlutann. Það er ekki til siðs hér. Þess vegna hangir meiri hlutinn á því að þetta atriði sé inni áfram þó að það standi ekki til að framkvæma það. Það stendur ekki til að framkvæma það og vita allir að á morgun og hinn verða felld úr gildi þau lög sem vitnað er hér til, lög nr. 52/1983. Við leggjum ósköp einfaldlega til að þingið framkvæmi vissan prófarkalestur miðað við hinn almenna vilja sem virðist vera í þinginu í þessu efni. Þetta var það sem ég vildi segja varðandi þetta mál, en að öðru leyti leggjum við til, sem stöndum að brtt., að frv. verði samþykkt. Við teljum að hér sé um að ræða mikilvægt mál og ég bendi á að ég hef flutt í þinginu ásamt tveimur öðrum þm. Alþb. frv. til l. um rannsóknastofnun útflutnings- og markaðsmála þar sem tekið er á þessum málum að ég tel með talsvert myndarlegri hætti en hér er gert, en þetta er þó skref í áttina. Ég fagna því og þess vegna munum við styðja þetta frv. þó að við flytjum þær brtt. sem ég hef hér gert grein fyrir, en fyrir þeim liggja augljós rök vænti ég eftir að ég hef nú gert grein fyrir okkar sjónarmiðum.



Herra forseti. Aðeins örfá orð út af síðustu ræðu. Ég tel að það sé alveg óþarfi að fá hæstv. viðskrh. þann kaleik að velja alla þessa stjórnarmenn. Það er svigrúm fyrir ráðherrann að skipa stjórnarmann, þann áttunda, en þar segir í 4. gr.: ". . .og einn stjórnarmaður skal tilnefndur sameiginlega af aðilum í útflutningsráði öðrum en hér hafa verið nefndir." Þá hafa aðilar í útflutningsráði aðrir en upp voru taldir svigrúm til þess að koma sér saman um einn mann sem ráðherra skipar. Ég tel að það sé eðlilegri og skilvirkari aðferð til að fá góða stjórn í útflutningsráð að gera það með þeim hætti sem lagt er til í frv. Það er út af fyrir sig rétt að væntanlega kemur ekki til með að reyna á a-lið 6. gr., en það gerir heldur ekki til þó að hann standi. Það er ekki búið að samþykkja lögin um greiðslumiðlun í sjávarútvegi og ég sé ekki að þessi a-liður geri svo sem neitt til þó að hann sé í þessari upptalningu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. meiri hl. hv. fjh.- og viðskn. á þskj. 999 um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 63 frá 1969, um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. Meiri hl. nefndarinnar mælir með samþykkt frv. Kristófer Már Kristinsson var ekki viðstaddur afgreiðslu málsins, en undir þetta rita auk mín hv. þm. Páll Pétursson, Halldór Blöndal, Ólafur G. Einarsson og Jón Baldvin Hannibalsson. Meiri hl. mælir með samþykkt frv., en minni hl. skilar nál. á sérstöku þskj. og mun hv. þm. Svavar Gestsson sjálfsagt gera grein fyrir því áliti.



Herra forseti. Á þskj. 1000 hef ég gefið út nál. sem minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingu á lögum um verslun ríkisins með áfengi, tóbak og lyf. Nál. er á þessa leið: "Nefndin hefur fjallað um málið. Fram kom við meðferð nefndarinnar að í næsta mánuði mun nefnd, sem fjallar um opinbera stefnumörkun í áfengismálum, skila áliti. Fulltrúar áfengisvarnaráðs mæltust til þess að þingið frestaði meðferð málsins til næsta þings þar sem þá mætti athuga það betur í heildarsamhengi, en nefndin hafði aðeins einn fund til þess að fjalla um málið. Af þessum ástæðum leggur minni hl. til að málið verði afgreitt með svofelldri rökstuddri dagskrá: Þar sem þingið hefur haft nauman tíma til að fjalla um mál þetta, auk þess sem nefnd um opinbera stefnumótun í áfengismálum skilar af sér í næsta mánuði, telur deildin ekki ástæðu til þess að afgreiða málið á þessu þingi og tekur fyrir næsta mál á dagskrá."



Herra forseti. Frsm. í þessu máli spurði mig að því áðan hvað ég mundi verða lengi hér í ræðustól. Ég svaraði honum því til að ég mundi verða hér á meðan ég hefði þrek til. Hins vegar er ég orðinn aldursforseti deildarinnar, að sagt er, og mér dettur ekki í hug að reyna að slá met hæstv. menntmrh. sem ég varð vitni að fyrir nokkrum árum, en eftir því sem mig minnir var hann eitthvað á sjötta tíma hér í þessum ræðustól. Þetta frv., sem hér er verið að ræða, er með dálítið einkennilegum hætti. Það er verið að reyna að beita rökum fyrir því að nauðsynlegt sé að samþykkja heimild fyrir hæstv. fjmrh. til að heimila einstaklingum hér á landi að framleiða vín. Það er sagt að það sé eina leiðin fyrir Íslendinga, sem láta gera þetta úti í Bretlandi, að fara þessa leið. Fram að þessum tíma hefur Áfengisverslun ríkisins haft einkaleyfi á þessu. Nú á ári bindindisins er verið að brjóta í blað að þessu leyti og það er það sem málið snýst um en hitt ekki. Auðvitað geta þessir aðilar falið Áfengisversluninni að gera þetta fyrir hæfilegt gjald. Það er ekkert sem mælir á móti því. En ég mundi ekki öfunda hæstv. fjmrh. eða einhvern annan ráðherra að hafa þessa heimild í höndum sér. Það er alveg út í hött, sem stendur í grg., að verið sé að bjarga því að þarna muni skapast gjaldeyrir fyrir 300 millj. Auðvitað mundi hann alveg skapast eins þó að Áfengisverslunin tæki þetta verkefni að sér. Sem sagt, allt sem er utan um þetta frv. stenst ekki. Málið snýst um það eitt: Eigum við að snúa við? Eigum við að láta einn ráðherra hafa heimild til að gefa út eins mörg leyfi og honum þóknast og Alþingi Íslendinga þurfi ekki að fjalla um það? Þetta er málið. Það snýst ekki um annað. Það er algerlega þarflaust og raunar út í hött að ætla að knýja þetta mál í gegnum þingið á þessum síðustu dögum þinghaldsins. Ég get vel tekið undir rökstuðning hv. þm. Svavars Gestssonar að það sé eðlilegt a.m.k. að bíða eftir því að sú nefnd, sem er að athuga um opinbera stefnumörkun í áfengismálum, skili áliti áður en nokkuð er samþykkt í þessum málum. Það kom fram hér að Íslendingur væri með nokkurs konar brugghús í Hollandi. Ætli hann muni þá ekki sækja til hæstv. fjmrh. um leyfi til að flytja þetta inn? Það getur verið að kartöfluframleiðendur í Þykkvabæ alveg eins og þeir á Selfossi muni eiga að fá þetta leyfi eftir þeim upplýsingum. Það getur vel verið að þeir komi líka því að mér er tjáð, þó að ég sé ekki neinn sérfræðingur í þessum málum, að það sé gott að nota smælkið og kannske moldina eitthvað með í slíkar veigar. Það getur vel verið að hann geti fundið einhverja fleiri í sínu kjördæmi til þess að láta fá leyfi. Það kann að vera. Hitt er augljóst mál að grg. er blátt áfram blekking og ekkert annað. Ég er alveg undrandi á þeim mönnum sem skrifa undir þetta meirihlutaálit. Það er engin rós í hnappagat þeirra sem það gera, það er alveg áreiðanlegt. Það getur vel verið að hæstv. fjmrh. ætli að reyna að leysa atvinnumál okkar þjóðar með því að útbýta leyfum til beggja handa til að brugga vín. En eins og ég sagði í upphafi er ég mest hissa á því að hæstv. fjmrh. skuli vilja hafa slíkt vald, slíkt leyfi, slíka heimild. Mig undrar það. Það hefur verið mikið rætt um áfengisstefnu og það ástand sem í þessum málum ríkir, bæði hjá okkur og öðrum þjóðum. Læknar og aðrir, sem fylgjast best með því sem er að gerast, telja t.d. að aukning á neyslu fíkniefna sé yfirleitt í sambandi við bjór og áfengi. Byrjunin er áfengi, síðan kemur neysla fíkniefna í kjölfarið. Það eru a.m.k. ljótar sögur sem maður heyrir frá læknum og lögreglu um það hvernig ástandið er í þessari borg og raunar víða úti um land. Það er fróðlegt fyrir hv. alþm. að fara hér um götur á aðfararnótt laugardags og sunnudags og sjá hvernig ástandið er, a.m.k. fyrir þá sem eru með bæði augun opin. Ég sagði áðan að það væri verið að helga árið 1986 auknu bindindi. Það er köld kveðja frá hæstv. ríkisstj. og fjmrh. að ætla sér að keyra svona mál í gegnum þingið á síðustu dögum þess. Frsm. nefndarinnar var inni áðan þegar ég hóf mína ræðu og ég sagði frá því að hann hefði skotið því að mér hvort ég ætlaði að standa hér lengi og hverju ég hefði svarað. En ég lét það fylgja með að ég mundi ekki reyna að taka metið af hæstv. menntmrh., enda er ég aldursforseti þingsins. En hitt er annað mál að ég get kannske dvalið hér nokkra stund þrátt fyrir það. Ef maður vill er hægt að ræða margt um þessi mál og ég skal ekkert segja hvernig til tekst með þetta ef þetta verður samþykkt eins og má ætla þegar maður horfir á nál. frá meiri hl. fjh.- og viðskn. En það hljóta að koma ýmsar spurningar fram í hugann í sambandi við þessi mál. Við skulum segja að það væru komin 20-30 brugghús sem byggju til áfenga drykki. Hvernig ætla menn að haga eftirliti með slíkum bruggstöðvum? Verður þá ekki auðveldara a.m.k. fyrir hina sem fá ekki leyfi en hafa gert þetta til fleiri ára og sumir eru orðnir sérfræðingar í því, geta þeir ekki hert sig og stundað þetta í skjóli hinna brugghúsanna? Það er enginn annar vandi fyrir þá en að kaupa flöskur utan af áfengi frá Áfengisversluninni. A.m.k. yrði örðugt að fylgjast með því til hlítar. Það væri gaman að heyra hvernig hæstv. fjmrh. ætlar sér að hafa eftirlit með slíkum leyfum. Þó að ég segði það sem ég sagði áðan ætla ég að láta þetta nægja a.m.k. við þessa umræðu og sjá hvernig dagskrártillögu hv. þm. Svavars Gestssonar reiðir af. En það er eftir 3. umr. Ég vil aðeins að síðustu endurtaka að hér er verið að brjóta í blað í áfengismálum. Það er verið að taka úr höndum Áfengisverslunar ríkisins einkaleyfi hennar til að framleiða áfenga drykki. Það hlýtur að reynast stórt skref hjá okkar þjóð ef það verður stigið, eins og hér er ætlað. Ég mun láta þetta duga nú en mun ræða málið ítarlegar við 3. umr.



Herra forseti. Mér urðu það vonbrigði að hv. 2. þm. Reykv. taldi ekki nauðsyn á að svara þeim fsp. sem ég beindi til hans. Vissulega er það ekki gott þegar frsm. mála telja að þeir þurfi ekki að gera grein fyrir málunum ef óskað er eftir nánari upplýsingum af hálfu einhverra þm. í ákveðnu máli. Nú er það svo að ég hygg að að öllum blöðum ólöstuðum, sem útgefin eru á Íslandi, muni hv. 2. þm. Reykv. taka mest mark á Morgunblaðinu. Vissulega hef ég aftur á móti rekist á það einstaka sinnum að þegar það góða blað fjallar um áfengismál er eins og það bregði fyrir vissri vantrú, vissri efasemd. Það er eins og þá verði hik. Trúin brestur. Það merkilega við þetta er að það er eiginlega alveg sama hvort greinarhöfundur slíkra greina er virtur læknir eða jafnvel einn af ritstjórum Morgunblaðsins. Ég hygg að fróðlegt sé að kanna það hvort viðkomandi hv. þm. telur t.d. að ef leiðari Morgunblaðsins skyldi grípa á svona málum, þar sem vikið er að áfengismálum, sé þess virði að hugsa málið, kannske fram á haustið því að allir vita að hægt er að hefja umræður á nýjan leik á næsta þingi um þetta mál. Ég hygg að það sé eitt af því sem mönnum sé hollt að gera sér grein fyrir, að sá sem tekur ákvarðanir um að breyta stefnunni í jafnveigamiklum málum og þessu getur ekki borið því við seinna að hann hafi ekki haft tíma vegna anna á vordögum til að hugleiða þetta mál. Það var ekkert sem knúði hann til að taka þá ákvörðun strax. Með leyfi forseta óska ég eftir að fá að lesa hérna leiðara úr Morgunblaðinu frá 12. apríl 1986 og er þó raunverulega annarra hlutverk meira en mitt að koma því á framfæri við hv. sjálfstæðismenn hér í deildinni hvað það blað segir í sínum leiðurum. "Vandi og vinnubrögð" heitir leiðarinn. Þá hef ég lesturinn, með leyfi forseta: "Grein Tómasar Helgasonar prófessors í Morgunblaðinu s.l. miðvikudag var athyglisverð og ástæða til að fagna slíkum skrifum. Þau miða að því að benda á hættu af notkun fíkniefna. Það hljóta allir að hafa samúð með málflutningi þeirra sem horfa upp á áfengis og fíkniefnaböl dag hvern, ekki síst lækna sem þurfa að glíma við sjúkdóma sem eru afleiðing af ofneyslu áfengis og fíkniefnaneyslu almennt. Þau orð prófessorsins vekja ekki síst athygli hér að á Íslandi er langlægsta skráða meðalneysla af áfengi á mann í Evrópu, og svo þær upplýsingar að 88% Íslendinga á aldrinum 16-36 ára hafa neytt áfengis, 58% neyta eða hafa neytt tóbaks og 26% hafa reynt kannabis en aðeins 3% aðra vímugjafa. Meiri tíðindi úr þessum málaflokki eru þó þau að reykingar hafa minnkað á Íslandi, ekki síst meðal ungs fólks. Sá árangur hefur náðst vegna gífurlegrar upplýsingamiðlunar um reyktóbak sem sjúkdómsvald og hefur það átak skilað verulegum árangri. Þar eiga krabbameinsfélögin og þeir sem vinna gegn hjartasjúkdómum einkum hlut að máli. En því miður er mannskepnan því marki brennd að hún er hluti af umhverfinu eins og vínviðurinn og fíkniefnaplönturnar og ásókn í þessa vímugjafa hefur fylgt mannkyninu frá örófi alda. Það verður ekki frá því tekið úr því sem komið er, því miður, ekki frekar en menn hætta að fullnægja kynþörf sinni vegna þess að það gæti haft í för með sér sjúkdóma. Maðurinn er langt frá fullkomin goðkynjuð vera sem stenst freistingar sínar og getur lifað í hættulegu umhverfi eins og dauðhreinsað væri. Hann mun ávallt þurfa að glíma við vandamál eins og áfengis- og fíkniefnaneyslu. Og þá er að leita leiða til að uppfræða fólk um þær hættur sem við blasa og kenna því að bregðast við umhverfinu á réttan hátt. Boð og bönn vekja uppreisnarhug með mönnum og duga í engu. Nú vita allir að tóbaksreykingar geta leitt til dauða. Þær eru einn helsti orsakavaldur krabbameins og hjartasjúkdóma en samt halda margir áfram að reykja eins og ekkert hafi í skorist. Við eigum að sjá til þess að þeir sem reykja ekki eða eru hættir að reykja fái frið fyrir reykingamönnum eins og löggjafinn gerir ráð fyrir, þannig að þeir hafi sérstakt afdrep til að iðka nautn sína. Við getum ekki krafist þess af fólki, sem vill stytta ævi sína með reykingum, að það geri það ekki, en við getum krafist þess að ekki sé reykt ofan í þá sem nota ekki tóbak. Þannig getum við einnig krafist þess að þeir sem sækja í aðra vímugjafa taki sjálfir áhættuna af því og séu umhverfinu skaðlausir. Við eigum einnig, eins og prófessor Tómas og starfsbræður hans ýmsir, að reyna að veita þeim aðstoð sem vilja berjast gegn fíkniefnabölinu því að þeirra starf er gott og þjóðfélagslega mikilvægt. Við eigum að reyna að koma í veg fyrir að blindur leiði blindan. En við eigum jafnframt að reyna að losa okkur við skinhelgi. Það er t.a.m. skinhelgi þegar íslenska ríkið lifir á sölu vímugjafa og eiturs en jafnframt skuli helst fara með það eins og mannsmorð. Það er einnig skinhelgi að leyfa sölu á öllum sterkustu áfengistegundum sem til eru, en banna svo sölu á veikustu tegundinni, bjór, sem er daglegt brauð í öllum löndum heims - nema Íslandi. Halldór Laxness skrifaði talsvert um bjór á sínum tíma og gat ekki skilið hvers vegna hann hefði ekki leyfi til að kaupa þá vörutegund hér á landi." -  "Morgunblaðið telur að hann og aðrir eigi að fá leyfi til að fá sinn bjór meðan íslenska ríkið lifir á því að selja drykki sem eru svo sterkir og göróttir að ekki þarf nema þrjú, fjögur glös til að breyta venjulegum heiðarlegum manni í skrímsli sem ekki er húsum hæft. Á þessu þyrfti að finna lausn sem flestir gætu við unað og minnist Tómas Helgason á þá afstöðu sína í athyglisverðri grein sinni þegar hann segir: "Verði bjórstefnan ofan á mun síga á ógæfuhlið nema því aðeins að lagðar verði svo miklar hömlur á sölu annarra áfengistegunda að heildarneyslan aukist ekki." En hvað sem því líður skal undir þessi orð prófessorsins tekið: "Þessi aukning (sjúklinga vegna fíkniefnaneyslu) er í sjálfu sér mikið áhyggjuefni. En misnotkun áfengis er enn sem fyrr aðaláhyggjuefnið og nauðsynlegt að menn beiti sér af alefli gegn henni og gegn öllu sem getur orðið til þess að auka heildarneyslu áfengis meðal landsmanna." Enn liggur bjórfrv. fyrir Alþingi Íslendinga. Enn virðast allar líkur á því að þingið hafi ekki metnað til að afgreiða málið. Morgunblaðið hefur áður bent á að best fari á því að þjóðin sjálf verði spurð vegna þeirrar hefðar að ákveða með almennri atkvæðagreiðslu hvort leyfa skuli áfengisútsölu eða ekki. Fræðsla og aðhald er betra en boð og bönn. Það hefur sýnt sig svo að ekki verður um villst í herferðinni gegn tóbaksreykingum. Þegar jafnvægi er komið á og Íslendingar eiga aðgang að léttustu tegund áfengis og sóknin í sterka eitrið minnkar ættum við einnig að geta náð svipuðum árangri í herferðinni gegn áfengisbölinu og náðst hefur í baráttunni við tóbakið. En tvískinnungurinn leysir engan vanda. Hann getur orðið erfiðasta vandamálið." Ég hef vakið athygli á því, herra forseti, að bókmenntalega séð er greinin nokkuð góð á köflum. Hitt er svo annað mál að sennilega mundi sá sem skrifaði hana ekki fá mikið fyrir rökhyggju. En það verður að virða til vorkunnar því að það er ekki algengt að þetta tvennt fari saman. Það er fyrst til að taka að boð og bönn duga ekki. Hvaða aðgerð skyldi hafa veitt tóbaksreykingum á Íslandi þyngsta höggið? Ætli nokkur heilvita maður, sem hefur kynnt sér það og einhver rökhyggja er til í kollinum á, sé í vafa um að lagasetning Alþingis og framfylgd hennar hafi haft langmestu áhrifin? Efast nokkur um það að heilbrrh. Matthías Bjarnason á þar stærstan heiðurinn? Það er maður sem þorir að beita boðum og bönnum. Efast nokkur um það hér inni? Ég held ekki. Morgunblaðið dundar aftur á móti við það að illa sé farið með Nóbelsverðlaunahafann að hann skuli vera látinn sitja uppi með að drekka svo sterka drykki að hann geti átt það á hættu að breytast í skrímsli eftir þrjú eða fjögur glös á sama tíma og hægt væri að halda honum í hinu mannlegasta formi ef hann mætti drekka bjór. Auðvitað er þetta slæm meðferð á manninum. Hins vegar skal það játað að ég hef ekki vitað til þess að nokkur maður hafi komið að Nóbelsskáldinu í því ástandi að hann væri orðinn að skrímsli. Ég vil aftur á móti vekja athygli á því að ef litið er á neyslu Íslendinga á hinum ýmsu vímuefnum fer ekki á milli mála að áfengið ber svo höfuð og herðar yfir alla aðra vímugjafa að þeir sem almennt tala um að reyna að draga úr vímuefnaneyslu en tala um hitt í hálfkæringi hvort draga eigi úr áfengisneyslunni, þeir eru í sjálfu sér ekki að tala um þetta vandamál. Þeir eru einhvers staðar til hliðar við vandamálið. E.t.v. er þetta skortur á rökhyggju. E.t.v. er þetta skortur á því að mennirnir hafi yfir höfuð sest niður og hugsað þetta mál. En langalvarlegasti gallinn á leiðaranum er sú fullyrðing að ríkið lifi á áfengissölunni m.a. Ég hygg að því verði ekki á móti mælt að staðan í okkar fjárlögum er örugglega ekki betri en hjá Bandaríkjamönnum og Rússum hvað þetta snertir, að það má e.t.v. segja að fyrir hverja krónu sem við högnumst á áfenginu þurfum við annaðhvort að greiða þrjár eða fjórar í auknum útgjöldum. Þannig er ástandið hjá þessum tveimur mestu stórveldum heims. Það er athyglisvert að báðar þessar þjóðir, hvort heldur sem eru Bandaríkjamenn eða Rússar, hafa nú snúist gegn þessu vandamáli. Rússar hafa nú tekið svo harkalega á því að sendimenn frá Íslandi, sem hafa vanist því að þeir kæmust í góðan kokkteil af og til í Rússlandsferðum, kvarta sáran yfir að þeir fái blávatnið eitt eða þá gos. Ég skil vel þeirra vonbrigði. En spurningin er þessi: Hvers vegna skyldu þessi stórveldi eða leiðtogar þeirra vera að reyna að hafa áhrif með boðum og bönnum á þessa hluti? En það er annað sem er merkilegt við alla umræðu um áfengismál. Það er gert, að því er virðist nánast upp á punt, að kalla á fulltrúa frá áfengisvarnaráði á nefndarfundi. Það er vegna þess að bundið er í lögum að áfengisstefnan á Íslandi eigi að njóta leiðbeiningar frá þessum mönnum. En það virðist þó ríkt í þeim mönnum, sem aftur á móti eru ákveðnir í því að vinna ekki gegn fíkniefnunum, að ákveða fyrir fram að taka ekkert mark á því hvað þessir menn eru að segja. Ef virtasti prófessor Háskóla Íslands í lögfræði mætti á nefndarfundi hjá fjh.- og viðskn. og varaði eindregið við ákveðinni lagasetningu, 4-5 kollegar hans legðu á þetta áherslu líka, þá mundi enginn í nefndinni þora að ganga í berhögg við þessar skoðanir. Þeir mundu njóta þeirrar virðingar sem sérfræðingar að á þá væri hlustað. En þegar maður eins og prófessor Tómas Helgason skrifar grein í Morgunblaðið um þessi mál eða mætir kannske á nefndarfundi er eins og menn fyrir fram negli sig niður og segi: Hann hefur ekkert vit á áfengismálum. Þetta eru þó þeir sérfræðingar sem við höfum mesta og besta á þessu sviði. Ég vil, með leyfi forseta, lesa hér grein úr Morgunblaðinu frá 19. apríl 1986 eftir Tómas Helgason: Áfengisvandi og vafasöm viðbrögð. Í ritstjórnargrein Morgunblaðsins laugardaginn 12. apríl s.l. er tekið undir þá skoðun að misnotkun áfengis sé aðaláhyggjuefnið þegar rætt er um notkun fíkniefna og nauðsyn þess að menn beiti sér af alefli gegn henni og gegn öllu sem getur orðið til þess að auka heildarneyslu áfengis meðal landsmanna." - Það var þessi leiðari sem ég var að lesa hér rétt áðan. - "Í sömu grein er talað um að fræðsla og aðhald sé betra en boð og bönn. Í því sambandi er vitnað til herferðar gegn tóbaksreykingum sem hefði borið lofsverðan árangur vegna starfs krabbameinsfélaganna og þeirra sem vinna gegn hjartasjúkdómum. Ritstjórinn gleymir hins vegar að geta um að þessi árangur hefði ekki náðst nema með eindregnum stuðningi fjölmiðla og boðum og bönnum. Ekki var byrjað á að auka tóbaksneysluna með því að bæta nýjum og léttari reyktóbakstegundum við áður en herferðin gegn tóbaksreykingum hófst fyrir alvöru. Ekki var heldur flutt frv. til að leyfa framleiðslu reyktóbaks til sölu innanlands og til útflutnings. Það var ekki leitað eftir einhverju nýju jafnvægi til þess að Íslendingar ættu aðgang að léttustu tegundum tóbaksreyks og sóknin í sterka eitrið minnkuð áður en reynt var að ná árangri í herferðinni gegn tóbaksbölinu eins og nauðsynlegt er að ná í baráttunni við áfengið. Það sýnir furðulegan tvískinnungshátt að jafnvel höfundur ritstjórnargreinar Morgunblaðsins skuli vilja taka þá áhættu að leyfa fleiri tegundir áfengis jafnvel þó að hann viti að það magn sem er í þremur eða fjórum glösum af því sem hann kallar sterka og görótta drykki breyta venjulegum heiðarlegum manni í skrímsli sem ekki er í húsum hæft. Sama magn af áfengi sem er í bjór hefur sömu áhrif ef það er drukkið á jafnlöngum tíma. Þetta veit leiðarahöfundurinn fullvel því að ekki verður annað skilið á honum en hann taki undir nauðsynina á að koma í veg fyrir að heildarneysla aukist. Í þessari ritstjórnargrein gætir þess misskilnings að íslenska ríkið lifi á því að selja áfengi og tóbak. Nær væri að segja að íslenska ríkið lifði þrátt fyrir það að það seldi áfengi og tóbak. Öllum sem vita er vitanlega ljóst að sennilega er kostnaðurinn af áfengis- og tóbaksneyslu landsmanna meiri en sá hagnaður sem ríkið hefur af sölu þessara eiturefna. Sé það vilji manna að þessi efni séu fáanleg í landinu er eðlilegast að sá aðilinn sem ber kostnað af skaðanum sem þau valda hafi og tekjurnar af sölu þeirra, þó að þær dugi sennilega ekki til að standa undir kostnaði. Unnið gegn fræðslu. Öllum hugsandi mönnum ætti og að vera ljóst að nauðsynlegt er að koma í veg fyrir að einstaklingar eigi atvinnu sína og afkomu undir framleiðslu og sölu á eiturefnum á borð við áfengi og tóbak eða önnur fíkniefni sem ekki er leyfð sala á í landinu. Þetta er m.a. vegna þess að ekki er hægt að samræma sjónarmið einstakra seljenda og fræðslusjónarmið heilsuverndar sem leggur áherslu á að draga úr neyslu áfengis. Því miður virðist mér meiri hl. allshn. ekki vera þetta ljóst. Hann leggur til að bjórfrv. verði samþykkt óbreytt án þess að reisa við því skorður að heildarneysla áfengis aukist í landinu. Skinhelgi þeirra sem flytja frv. og kemur fram í því að þeir eru að verja 1% af skatttekjum ríkissjóðs vegna sölu áfengs öls til að fræða fólk um skaðsemi þess eiturs sem þeir vilja hella í það er nánast grátbrosleg. Þessi tvískinnungur sýnir hversu erfitt uppdráttar fræðslan um skaðsemi áfengis á. Fræðsla án aðhalds sem fylgir boðum og bönnum, sem höfundur ritstjórnargreinar telur að veki uppreisnarhug með mönnum, er því miður ekki nóg. Einnig hefur höfundur greinarinnar vafalaust skotið óviljandi og notað það sem stílbragð að telja að boð og bönn vektu einungis uppreisnarhug með mönnum og dygðu í engu. Ef svo illa er komið er ekki líklegt að takist að halda uppi neinu siðuðu þjóðfélagi. Það vekur mikla furðu að fjmrh. skuli hafa borið fram stjfrv. á Alþingi um að leyfa einkaaðilum framleiðslu á áfengi í landinu. Engu er líkara en þetta frv. eigi að keyra í gegn eins og um sé að ræða neyðarráðstafanir sem þoli enga bið eða byltingarkennda nýjung sem koma þurfi á markað með hraði." - Til að fyrirbyggja allan misskilning af því að nú gengur mætur maður í salinn, hv. 9. landsk. þm. Það er verið að lesa upp úr því merka blaði Morgunblaðinu. "Sem betur fer eru Íslendingar ekki þannig staddir að verulegur hluti þeirra eigi lífsafkomu sína undir því að framleiða eða koma á markað heima og erlendis tóbaki, áfengi eða öðrum eiturefnum sem valda ómældum skaða í þjóðfélögum markaðslandanna. Þetta frv. sýnir enn einu sinni tvískinnungsháttinn gagnvart áfengi og erfiðleikana sem fræðslustarfsemin á við að stríða. Eitt af því sem gerir fólki erfitt fyrir í kennslu og uppeldi er tvíbent boð sem foreldrar og kennarar gefa börnum sínum og landsfeður þjóðfélagsþegnum. Það er ekki vænlegt til árangurs að segja öðrum þræði að áfengið sé slævandi, dragi úr dómgreind og sé hættulegt lífi og heilsu en jafnframt að flytja frv. á Alþingi um framleiðslu á þessu hættulega efni til að græða á sölu þess til útlendinga og þá væntanlega misbjóða heilsu þeirra um leið. Röksemdafærslan fyrir frv. er heldur veikburða og gróðavonin byggir á því annaðhvort að hafa gróðann af Svíum og öðrum frændum okkar eða að stuðla að því að auka eiturneysluna meðal vinaþjóða. Vonandi tekst það ekki og er þá hætt við að gróðinn af útflutningi verði ekki svo mikill og verði fyrst og fremst reynt að sækja hann innanlands. Þetta frv. mun, ef að lögum verður, grafa undan áfengismálastefnu þeirri sem hér hefur ríkt og hefur náð þeim lofsverða árangri að áfengisneysla Íslendinga er enn lægst meðal Evrópuþjóða. Vilja alþm. viðbótina? Þá tæki fyrst steininn úr ef Alþingi samþykkti bjórfrv. sem meiri hl. allshn. Ed. hefur lagt blessun sína yfir. Samþykkt þess frv. er fáránleg tímaskekkja nú þegar lögð er öll áhersla á heilsuvernd og að draga úr útgjöldum til heilbrigðismála. Þegar í dag eru miklir einkahagsmunir í húfi í sambandi við bjórsölu og framleiðslu. Þeir munu ekki minnka ef almennt verður leyfð sala áfengs öls í landinu og getur þá hver sem er séð í hendi sér líkurnar á að aftur verði horfið frá því óráði." - Hér gerast merkilegir hlutir í kringum mig. Þeir eru farnir að skrafa um það, formaður Framsfl. og formaður þingflokksins, að það sé betra að ég lesi úr Tímanum en Morgunblaðinu. Auðvitað er nokkuð til í því. Ég mun að sjálfsögðu, haldi umræðan áfram, verða við þessum tilmælum og leita mér að blaðakosti til upplestrar þannig að ekki hallist mjög mikið á.

Það er gott að heyra.

Með leyfi forseta held ég þá áfram lestrinum: "Það er varla af þekkingarleysi sem alþm. og jafnvel fjmrh. flytja frumvörp sem sannanlega munu auka áfengisvanda þjóðarinnar. Sjálfur forsrh. hefur látið Þjóðhagsstofnun reikna út hver verði aukning áfengisneyslu ef framleiðsla og sala áfengs öls verður leyfð í landinu. Þeir útreikningar sýna að neyslan muni aukast um þriðjung. Slíkt hefur í för með sér enn meiri skaða, ofneytendum mun fjölga, alkóhólistarnir verða veikari. Öðrum sjúkdómum og slysum, sem af áfengsneyslu hljótast, fjölgar og dánartala hækkar. Væntanlega vilja þm. koma þessari þekkingu til alþýðu manna en ekki virðist fylgja mikill hugur máli þegar jafnframt er stuðlað að aukinni neyslu. Vonandi eru enn nógu margir alþm. sem skilja hve hættuleg aukin áfengisneysla er heilsu og félagslegri velferð þjóðarinnar svo að dugi til að fella bæði bjórfrumvarpið og frumvarpið um að leyfa einkaaðilum framleiðslu á áfengi í landinu. Ábyrgð Morgunblaðsins á fræðslu þings og þjóðar. Morgunblaðið er víðlesnasta dagblað landsins og hefur ásamt sjónvarpi og útvarpi mest áhrif á skoðanamyndun í landinu. Því leita undirritaður og aðrir, sem vilja koma fræðslu á framfæri, til þess þegar á liggur. Treysta má því að blaðið birti efnið skilmerkilega og á þann hátt sem ritstjórum þykir hæfa mikilvægi þess. Ábyrgð Morgunblaðsins í heilsuverndarmálum og öðrum málum er mikil og í flestum tilvikum hefur það risið undir henni. Skrif og skoðanir ritstjóra þess hafa mikil áhrif á gang mála. Þess vegna vona ég að þeir endurskoði afstöðu sína til áfengismála enn betur en fram kom í ritstjórnargreininni sem varð tilefni þessara skrifa og mæli gegn öllu sem orðið getur til að auka neyslu eiturefna eins og áfengis. Höfundurinn er dr. med., prófessor i geðlæknisfræði við Háskóla Íslands og forstöðumaður geðdeildar Landspítalans." Ég hygg að þó að sú mynd sem sýnd er hér að ofan boði það að það muni verða aukning um rúmlega 1/5 ef bjórinn yrði leyfður sé það staðreynd að þó að þetta sé útbreiddasta blað landsins og þó að þetta sé virtasti læknirinn sem íslensk þjóð á í dag og starfar daginn út og daginn inn að vandamálum sem þessum, og jafnvel þó að það sé lesið upp úr Morgunblaðinu, hafi það nákvæmlega engin áhrif. Ástæðan er sú að sumir menn hafa lesið verkfræði, aðrir lögfræði, aðrir viðskiptafræði. Þeir hafa vegna þekkingar sinnar á þessum greinum sannfærst um það að þeir vissu það mikið um aðra hluti að þeir þyrftu ekki að kynna sér þá, þeir þyrftu þess ekki. Langskoplegast við allan áróðurinn er þó kenningin um það að boð og bönn dugi ekki. Við skulum prófa þetta með skattheimtuna, afnema skattalögin, segja að boð og bönn dugi ekki. Það verði settur upp fræðsluþáttur í sjónvarpinu þar sem tilkynnt verði að ríkissjóður þurfi peninga og menn beðnir að leggja í kassann eftir þörfum. Auðvitað mundi þjóðin leggja peninga í kassann. Spurningin er aðeins hvort þeir peningar yrðu það miklir að þeir dygðu fyrir launakostnaði, þó ekki væri nema alþm. og ráðherra. Það hefur engum dottið í hug að prófa þessa leið gagnvart þjóðarbókhlöðunni sem mikill áhugi ku vera fyrir, að opna bara stóran kassa og hefja svo fræðslustarfsemina og segja: Boð og bönn duga ekki í skattheimtu. Við látum menn leggja af frjálsum og fúsum vilja í kassann. Hvers vegna ætli hæstv. sjútvrh. hafi ekki notað þetta? Það vita allir að við lifum á þorskinum og loðnunni og öðru sjávarfangi. Ekki hefðu Íslendingar viljandi farið að veiða meira af þessu en skynsamlegt hefði verið. Hann hefði sem sagt hafnað öllum kenningum um boð og bönn og farið þessa frjálsu fræðsluaðferð, fengið sérstakan þátt í útvarpinu á sunnudögum og í kringum fréttir í sjónvarpinu á kvöldin. Trúir því nokkur að það hefði þurft að setja lög um þetta? Hvað eru menn að tala um að það þurfi að setja lög þegar boð og bönn eru það alversta og það er þessi mikla fræðslustarfsemi sem leysir þessa hluti alla? Nei, það er dálítið merkilegt með þessar kenningar að boð og bönn séu vitleysa. Þetta virðist sigtað inn í stóran hóp manna svo undarlega fast að á sama tíma sem þeim dettur ekki annað í hug en að setja allt í ströngustu skorður laga og reglugerða, ef þeir sjálfir eiga að stjórna því, sé langvitlegast þegar kemur að áfengismálum og fíkniefnum að halda þeirri kenningu á lofti að fræðslan ein eigi rétt á sér, boð og bönn henti ekki. Ég sé að hæstv. sjútvrh. er genginn í salinn og það væri gaman ef hann tæki svo sem nokkra mánuði í það að framfylgja þeirri kenningu í sjávarútvegi að hætta öllum boðum og bönnum og leyfa mönnum bara að veiða eins og hver vildi, fengi fræðslutíma eins og ég gat um áðan.

Hvað kemur það áfengismálum við?

Það er það merkilega. Hvað kemur það áfengismálum við? Svona getur farið illa fyrir mönnum þegar þeir verða án fræðslunnar þó það komi ekki einu sinni af boðum og bönnum. Þeir standa gjörsamlega á gati þegar kemur að einföldustu atriðum í rökhyggjunni. Er það trúleg kenning að boð og bönn séu það eina sem gildi á einu sviði en þegar kemur að öðru sviði sé alveg vonlaust að notast við þau? Ég hygg að hver einasti maður sem einhver rökhyggja er til í hljóti að reyna að yfirfæra hlutina. Hæstv. menntmrh. ræskir sig og gengur úr salnum og hefur sennilega þegar numið nægilega mikið til þess að hann skilji fyrr en skellur í tönnum.  Nei. Það er athyglisverður hlutur að á sama tíma og íslensku fjárlögin hafa tekið þá stefnu að einn liðurinn í þeim, þ.e. fjármagn til heilsugæslu, er hér um bil lóðrétt upp í fjárlögunum, það bætist stöðugt við, á sama tíma og þetta hefur gerst telja menn sig hafa efni á því að líta á það sem auðvirðilegasta "djók" sem læknar hafa að segja um áfengismál.  Ég hef í gegnum árin stundum furðað mig á því með hið friðelskandi ríki Svíþjóð hvað Svíar hafa lagt mikla áherslu á vopnaframleiðslu og gjarnan vildi ég að þeir frændur okkar þar framleiddu minna af vopnum. En það er einhvern veginn þannig, jafnvel þó að menn séu friðelskandi, að þegar peningar eru annars vegar er eins og það ráði úrslitum. Ég hef yfir höfuð enga trú á því að hv. 2. þm. Reykv. hafi áhuga á að auka drykkju Íslendinga. Ég bara hreinlega trúi því ekki að hann hafi áhuga á því. Og ég trúi því ekki að hæstv. fjmrh. hafi heldur áhuga á því að auka drykkju Íslendinga. Engu að síður, þegar draumurinn um uppsprettu auðs birtist, hvort sem það á að vera á þann veg að framleiðsla á áfengi hér á landi geti orðið arðvænleg atvinnugrein eða menn dreymir um að þeir fái einhverjar krónur í kassann, er hlaupið upp til handa og fóta og þeirri áfengisstefnu sem Tómas Helgason segir að hafi leitt til þess að Íslendingar neyti minna magns áfengis en aðrir í Evrópu á að varpa fyrir borð. Ég veit ekki hvort yfirleitt er nokkur möguleiki á því, þegar menn hefja umræðu eins og þessa, að hnika til skoðun manna í þessum efnum, ég efa það. Menn hafa sett niður ákveðna skoðun og vilja standa á henni. En ég gat þess áðan og vil kannske geta þess aftur að fyrrv. heilbrrh. hikaði ekki við að nota boð og bönn þegar hann tók á tóbaksvandamálum þessarar þjóðar og hver einasti réttsýnn Íslendingur hlýtur að gera sér grein fyrir því að það var sá kjarkur sem stóð á bak við þær aðgerðir sem stuðlaði að því að stefnubreyting hefur orðið hjá þjóðinni varðandi þessa hluti. Ekki veit ég hvort hann hefur talið fræðsluna svona tafsama, ef hann ætti að notast við hana eina, eða hvort það er gömul harka sem birtist í því að hafa þrek til þess að fylgja eftir sinni sannfæringu þó að heilir hópar væru á móti. Ég veit ekki hvort það er hugsanlegt að þeir þrekmenn séu til í þessu þingi, í ráðherraliði Íslendinga, að þeir vilji spyrna við fótum þegar tekist verður á um þetta mál. En mig undrar það að formaður Sjálfstfl., hæstv. fjmrh., telur sig hafa aðra ráðgjafa betri í þessu máli en prófessor Tómas Helgason, mig undrar það. Ég vildi gjarnan fá nöfn þeirra manna sem hann telur betri til að hlýða á og hljóta þekkingu frá í málum sem þessum. Ég hef ekki hugsað mér, herra forseti, að þreyta þingheim með einhverju óþarfa skvaldri um þessi mál. En ef menn telja að svona mál séu svo einföld, svo ómerkileg og svo sjálfsögð, sem sumir virðast telja, að það eigi ekki að ræða þau finnst mér að mælirinn sé fullur. Það má vel vera að áfengisstefna Íslendinga sé ekki svo samræmd sem við vildum á öllum sviðum en þeir aðilar sem leggja til að henni verði breytt bera ábyrgð á þróun sem ég hygg að þeir séu ekki menn til að rísa undir, ábyrgðin er slík. Herra forseti. Ég ítreka það að ég óska eftir að fá svör við þeim spurningum sem ég varpaði fram til flm. á sínum tíma í minni fyrri ræðu en ég hef lokið máli mínu.



Herra forseti. Ég vil lýsa í nokkrum orðum afstöðu minni til frv. sem er á dagskrá og til umræðu. Hún er í stuttu máli sú að ég er andvígur þessu frv. Ég held að menn þurfi að íhuga það dálítið hvort það sé tímabært og rétt að breyta um stefnu í grundvallaratriðum hvað varðar einkarétt ríkisins til að hafa þessa starfsemi með höndum og þar kemur margt til. Í sjálfu sér er málið ekki einfalt og mér þykir mjög slæmt að menn skuli þá ekki líta á það og ræða það í samhengi við ýmislegt annað, fjöldamargt annað sem snertir samskiptin við þennan margnefnda vímugjafa, brennivínið, sem hér er til umfjöllunar í og með. Ríkið hefur haft einkarétt á heildsölu og á því að taka álagningu en einnig á framleiðslu þeirra áfengra drykkja sem hér hafa verið til sölu innanlands. Það er nú einu sinni þannig að á herðum hins opinbera lendir mest af þeim vandræðum og þeim erfiðleikum sem fylgja vímuefnaneyslu í þjóðfélaginu. Þess vegna segja ófáir að það sé þá eðlilegast, ef um einhverja framleiðslu, sölu og álagningu á þessum efnum er að ræða, að það sé þá á herðum og höndum hinna sömu og þeir njóti þá þess ef um er að ræða einhverjar tekjur af slíkri starfsemi. Ég held að það sé ekki síður ástæða til að ríkið hafi þá þessa tekjumöguleika ef um slíkt er að ræða. Herra forseti. Áfengisneysla er víðast hvar vaxandi í nálægum löndum og reyndar ekki bara í nálægum löndum heldur er áfengisneysla einnig mjög hratt vaxandi og alvarlegt vandamál víða í þriðja heiminum. Það má því segja að þeir séu fáir afkimar heimsins þar sem ekki er við veruleg vandamál að glíma í samskiptunum við þennan drykk og af því hafa menn mjög víða áhyggjur. Þó er hægt að finna dæmi um einstök lönd þar sem menn hafa náð þeim árangri að draga úr áfengisneyslu. Þar má nefna til Svíþjóð. Ég veit ekki betur en sænska ríkið hafi einmitt einkarétt á framleiðslu sterkra drykkja, eins og við erum hér að tala um. Það er athyglisvert vegna þess að flm. þessa frv., sem gera í grg. með frv. nokkuð úr þeim smjörfjöllum sem af þessu gætu skapast, þ.e. þeim tekjum og þeim útflutningstekjum sem í framtíðinni gætu orðið af vodka sem þeir hafa sérstaka trú á, þessir menn, nefna einmitt árangur Svía sem hafi náð alveg gífurlegum árangri við það að selja vodka ofan í Bandaríkjamenn. Ég veit ekki betur, eins og ég áðan sagði, en það sé einmitt sænska ríkið sem hafi þar einkarétt á framleiðslu. Ekki kemur það því í sjálfu sér í veg fyrir það að menn geti flutt þetta út og grætt á því ef þeir hafa sérstakan áhuga á því. Enda hef ég ekki trú á öðru en að hið opinbera geti þá staðið þannig að hlutunum og nýtt sér alla þá verktækni og markaðstækni og hvað það nú er sem til þess þarf að selja vodka ofan í Bandaríkjamenn ef mönnum er það sérstakt keppikefli. Nú er mér ekki illa við Bandaríkjamenn og ég hef engan sérstakan áhuga á því að reyna að troða ofan í þá meiri vodka en þeir hafa gott af. Að skaðlausu mætti því sleppa þeim þankagangi út úr þessu máli að hafa það inni í fylgiskjali að það sé mjög vænlegt að reyna að ná eins og 30% markaðshlutdeild í vodka á Bandaríkjamarkaði. Þessar vangaveltur, herra forseti, eru nokkuð broslegar. Vegna þess að Svíar hafi náð að selja svonefndan "Absolut vodka", 3 782 700 lítra, þá sé það mjög trúlegt að íslenskur vodki gæti einnig náð 30% markaðshlutdeild í Bandaríkjunum þegar tímar líða ef þetta frv. verði að lögum. Ef hið opinbera hefur áhuga á því að nýta sér hugkvæmni einstöku manna, hvort sem þeir eru úr kjördæmi hæstv. fjmrh. eða einhvers staðar annars staðar að af landinu, getur það sem best gert það t.d. með því að efna til verðlaunasamkeppni um bestu hugmyndirnar um nöfn á sprittið, útlit á miðum, hönnun á flöskum o.s.frv. Það má jafnvel smyrja einhverju ofan á þetta ef menn vilja virkja hugmyndaauðgi Íslendinga í þessum efnum, einhverja listsköpun á þessu sviði, þá er það svo sem allt í lagi mín vegna. En það kallar ekki á það að þetta sé endilega í höndum einkaaðila og menn taki þá afdrifaríku ákvörðun að breyta alveg um stefnu hvað það varðar. Ég hefði talið miklum mun farsælla að þetta yrði áfram á höndum ríkisins hvort sem gert verður eitthvert markaðs- og vöruþróunarátak í þessum efnum eður ei. Ég vil segja það, herra forseti, sem mína grundvallarafstöðu í þessum efnum, að ég er algerlega mótfallinn því að einstaklingar hafi aðstöðu til að græða á framleiðslu og/eða sölu þessarar vöru. Það stríðir gegn þeim grundvallarhugmyndum sem ég hef um þetta efni að fara að búa til íslenskt áfengisauðvald. Ég vil biðja menn aðeins að hugleiða það hvort það samræmist eðli þess varnings, sem hér er á ferðinni, að standa þannig að málunum. Við erum ekki bara að tala um daglega eða almenna neysluvöru. Hér er um að ræða varning sem er allt annars eðlis. Menn hafa m.a. viðurkennt það, hæstv. fjmrh., með því að heimila ekki auglýsingar á þessum varningi. Þar af leiðandi lýtur þessi vara allt öðrum lögmálum á markaðnum en daglegar neysluvörur, sápa, brauð, gosdrykkir eða hvað það nú er. Það er óheimilt að reyna að koma þessari vöru inn á fólk með auglýsingum. Ég vil þá einnig spyrja hæstv. fjmrh.: Hefur hann þá ekki af því einhverjar áhyggjur að framleiðendur í einkaframtaki á Íslandi mundu fara að reyna að stunda eitthvað sem kalla mætti duldar eða dulbúnar auglýsingar ef þeir færu að koma framleiðslu á markað og hefðu af því persónulegan hag að auka markaðshlutdeild sinnar vöru? Ég held nefnilega að menn þurfi að skoða ýmislegt fleira en bara þann þátt að einhverjir einstaklingar gætu kannske komist yfir einhverja aura með því að haga þessu svona. Málið er miklu stærra og flóknara en það. Menn ættu kannske að svara því í leiðinni: Ætla menn að leggja til að aflétta auglýsingabanni á áfengi? Væri það ekki rökrétt framhald af þessari stefnubreytingu, að fara að setja þennan varning í hendurnar á almennum samkeppnismarkaði, að heimila þá einnig auglýsingar á honum? Ég held að menn verði að hafa þá einhver samkvæmni í hlutunum. Ég tek til samanburðar hinn alþjóðlega tóbaksiðnað og minni menn á það hvaðan andstaðan hefur helst komið við þær aðgerðir sem heilbrigðisyfirvöld og önnur yfirvöld hafa verið að grípa til á undanförnum árum, sérstaklega hér á landi og einnig annars staðar, til að draga úr tóbaksreykingum og skaðsemi þeirra. Auðvitað frá framleiðendunum, einkagróðanum sem framleiðir þessa vöru. Þaðan hafa komið kröftug mótmæli og þaðan hefur komið fé sem notað er til að reyna að vinna gegn slíkum takmörkunum og ráðstöfunum heilbrigðisyfirvalda. Þetta ættu íslensk yfirvöld að muna vegna þess m.a. að einstakir erlendir tóbaksframleiðendur tóku sína vöru af markaði á Íslandi, eða a.m.k. hótuðu að gera það, þegar ákvæðin um auglýsingar á umbúðum utan um tóbak tóku gildi hér á landi. Það var auðvitað í eiginhagsmunaskyni sem þeir gerðu það, þeir óttuðust að það mundi draga úr sölu á sinni vöru og kannske þó sérstaklega að það mundi draga úr heildarneyslunni á þessari vörutegund í heiminum. Það er það sem þessir menn eru hræddir við. Þá sjá menn í hnotskurn hvað það er andstætt stefnu og viðleitni stjórnvalda að öðru leyti að færa þetta nú yfir í hendurnar á einkaframtakinu eða einstaklingum. Þetta er ekki dagleg eða almenn neysluvara sem á að lúta sömu venjum og reglum og gerist um slíkar. Þess vegna er það að mínu viti algerlega óeðlilegt að nota þá röksemdafærslu sem hér er viðhöfð í þessu efni. Herra forseti. Ég er ekki að fjalla um þetta mál á grundvelli þess sérstaklega hvort það atriði í sjálfu sér, að upp komi einstakir íslenskir framleiðendur, muni auka eða draga úr áfengisneyslu á Íslandi. Við eigum að líta á þetta út frá því grundvallaratriði, sem ég hef hér gert að umtalsefni, hvort það er í samræmi við viðbrögð og stefnu yfirvalda að öðru leyti að heimila þetta. Stjórnskipulega séð tel ég það mikinn ókost, ef af þessu ætti að verða, herra forseti, að þetta mál er alfarið í höndum fjmrh. vegna þess að þetta mál snertir fyrst og fremst heilbrigðiskerfið og heilbrrh. og síðan dómsmrh. sem yfirleitt hefur farið með úthlutun leyfa í þessu efni. Það er því að mínu viti í fullkomnu ósamræmi við allt skipulag þessara mála að setja leyfisveitingu á þessu tiltekna sviði eingöngu í hendur fjmrh. og ekki orð um það hvernig hann skuli með það fara að öðru leyti. Það er að mínu viti fullkomlega óeðlilegt, herra forseti. Ég held að þetta sé einnig ótímabær ráðstöfun, m.a. vegna þess, eins og hér kemur fram á nál. minni hl., að það er verið að marka opinbera stefnu í áfengismálum og það er mjög óeðlilegt að taka þetta mál eitt þar út úr, rétt eins og það væri einnig óeðlilegt að fara að breyta um stefnu hvað varðar meðhöndlun áfengs öls eða hvers annars þáttar áfengismálanna á meðan svo stendur að verið er að vinna að mótun þessarar opinberu stefnu. Eða ætla menn að gera eitthvað með hana yfirleitt? Það vakna vissar spurningar, herra forseti, þegar svona er gersamlega gengið fram hjá opinberri stjórnskipaðri nefnd sem er á vegum hins opinbera að vinna ákveðna tiltekna stefnumörkun í þessum efnum. Síðan virðist ekki eiga að gera nokkurn skapaðan hlut með tilvist hennar þegar það virðist eiga að þjóna hagsmunum einstakra fagráðherra. Er ríkisstj. að afneita þessari nefnd sinni? Er hún ekki til lengur í augum hæstv. ríkisstj.? Ég held að hún ætti að svara því. Þá hef ég u.þ.b. komið á framfæri, herra forseti, þeim meginatriðum sem móta afstöðu mína í þessum efnum. Ég vil sem sagt líta á þetta almennt í samhengi við tilhögun þessara mála og spyrja spurninga hvort þetta samrýmist þeim. Ég þykist hafa svarað því að svo sé ekki. Ég hefði gjarnan viljað heyra það t.d. af vörum hæstv. fjmrh., ef hann heldur því til streitu að koma þessu frv. hér áleiðis, hvernig hann ætli t.a.m. að taka á því máli sem ég gerði hér að umtalsefni og varðar auglýsingar eða auglýsingabann á þessum vörum og hvernig það samræmist því að leyfa framleiðsluna einkaaðilum. Einnig væri fróðlegt að hæstv. heilbrrh. þjóðarinnar léti nú svo lítið að taka þátt í þessari umræðu og lýsti t.d. sinni afstöðu til þess hvernig það samræmist viðleitni stjórnvalda til forvarnarstarfs að gera þessa stefnubreytingu. Það er ákaflega sérkennilegt, herra forseti, að við ljúkum þessari umræðu um þetta mál hér í þessari deild án þess að fá að heyra eitt einasta orð frá hæstv. heilbrrh. sem má nokkrar áhyggjur hafa af því hvernig þessi mál þróast hér í landinu. Burtséð frá því að sérfræðingar eins og prófessor Tómas Helgason, sem hér hefur verið vitnað til, hafa komið sinni faglegu skoðun rækilega á framfæri ætti hæstv. heilbrrh., þó ekki væri nema vegna þess útgjaldaþáttar sem áfengisnotkun og þá sérstaklega misnotkun áfengis sannanlega er, að hafa af því nokkrar áhyggjur hvernig þessum málum er skipað. Ég mun styðja dagskrártillögu minni hl. fjh.- og viðskn. um að næsta dagskrármál verði tekið fyrir og ég teldi það skynsamlega ráðstöfun á tíma hv. þingdeildar, herra forseti, að gera svo í ljósi þess að nú styttist óðum til þingslitanna.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 991 frá hv. félmn. Þetta nál. er um frv. til. 1. um breytingu á lögum um húsaleigusamninga, nr. 44/1979, með breytingum sem gerðar voru 1984. Þetta frv. er flutt í beinu framhaldi af breytingum á samningalögum sem mælt var fyrir fyrr á þessum fundi. Því máli hafði verið vísað til hv. fjh.- og viðskn. og mikill meiri hl. nefndarinnar stendur að nál. þar sem gert er ráð fyrir því að þau ákvæði, sem þar er að finna, verði samþykkt. Verði það frv. að lögum breytast samningalögin nr. 7/1936, sem aftur hefur þá þýðingu að breyta verður húsaleigusamningalögunum eins og hér er ráð fyrir gert. Herra forseti. Það er óþarfi að kynna efni þessa frv. Það hefur verið gert fyrr á fundi hv. deildar. Hv. félmn. hefur rætt þetta frv. og skoðað og mælir með því að það verði samþykkt óbreytt. Undir þetta nál. rita auk mín hv. þm. Halldór Blöndal, Stefán Guðmundsson, Eggert Haukdal, Stefán Valgeirsson, Svavar Gestsson og Jóhanna Sigurðardóttir.



Herra forseti. Á þskj. 994 er nál. frá samgn. þar sem fram kemur að frv. var rætt á nokkrum fundum og til viðræðna við nefndina komu Halldór S. Kristjánsson, skrifstofustjóri í samgrn., og Ragnhildur Hjaltadóttir, lögfræðingur þar, Rafn Júlíusson póstfulltrúi og Þórður Ólafsson, forstöðumaður bankaeftirlitsins. Undir þetta frv. skrifa með fyrirvara hv. þm. Kristín Halldórsdóttir, Steingrímur J. Sigfússon og Karvel Pálmason. Fyrirvari þeirra byggist á því að á þskj. 995 er brtt., sem ásamt mér flytja hv. þm. Friðjón Þórðarson, Stefán Guðmundsson og Eggert Haukdal, þess efnis að lagt er til að sú breyting, sem var sett inn í frv. í Ed., verði tekin út aftur. Nefndin, sem samdi þetta frv., lagði til að 2. gr. 3. málsgr. orðaðist þannig: "Til fjármunapóstsendinga teljast greiðsluviðskipti með millifærslu (gíró)" sem mundi hafa bæði inn- og útlánastarfsemi svipaða og bankar og sparisjóðir hafa. Í grg. með þessu stendur, með leyfi forseta: "Í áliti sínu til ráðherra lagði nefndin til að það nýmæli yrði tekið upp í frv. að Póstgíróstofunni yrði heimilað að veita viðskiptamönnum sínum hliðstæða þjónustu og bankar og sparisjóðir veita varðandi inn- og útlán. Við umfjöllun ráðuneytisins á frv. var ekki fallist á þessa tillögu." Það kom fram í nefndinni að ekki er talið að það sé rétta leiðin til að fækka bönkum og stofnunum, sem hafa með höndum almenna bankastarfsemi, að fjölga þeim. Hins vegar kom það fram hjá hv. þm. Karvel Pálmasyni að hann vildi þrengja þetta meira. Hann vildi þrengja það þannig að póstgíró hefði ekki þá möguleika sem það hefur nú skv. bæði núgildandi lögum og þeim lögum ef þetta frv. verður samþykkt eins og meiri hl. nefndarinnar leggur til. En hv. þm. mun sjálfsagt gera frekar grein fyrir sínum hugmyndum í þessu máli. Meiri hl. nefndarinnar leggur til sem sagt að frv. verði samþykkt með þessari breytingu og minni hl. er með frv. að öðru leyti en því að það eru skiptar skoðanir um þessa grein sem ég var hér að lýsa.



Herra forseti. Ég þarf raunar ekki miklu við það að bæta sem hv. þm. Stefán Valgeirsson vék hér að. Eins og fram hefur komið skrifaði ég undir þetta nál. með fyrirvara. Ég er þeirrar skoðunar að það beri frekar að þrengja hjá Póstgíróstofunni en að útvíkka hennar verksvið. Ég tel t.d. að það nái vart nokkurri átt að orlofsdeild Póstgíróstofunnar geti valsað með orlofsfé þeirra landsmanna, sem þangað borga inn, að eigin vild og hefur um lengstan tíma borgað lægstu ávöxtunarvexti sem um getur í kerfinu. Ég tel að slíkt þurfi sérstakrar endurskoðunar að svona sé með málin farið. Minn fyrirvari byggist því frekar á því að þrengja verksvið Póstgíróstofunnar en að útvíkka það eins og sú till., sem samþykkt var í Ed., gerir ráð fyrir og var í tillögum nefndarinnar sem samdi frv. á sínum tíma eins og grg. gerir ráð fyrir. Hins vegar tel ég að hefði þetta verið gert með eðlilegum hætti hefði það getað komið til skoðunar að gera þetta á stöðum sem ekki njóta bankaþjónustu. En að gera þetta í því formi sem hér er gert ráð fyrir, að nánast bæta við bankakerfið í landinu, sem ég er andvígur að sé gert, finnst mér ekki ná nokkurri átt. En af því að farið er að tala um póstgíró hefði ég gjarnan viljað að hæstv. félmrh. væri hér viðstaddur nú, því að hluta til kemur þetta undir hans embætti, og hefði gjarnan viljað leita eftir því við hæstv. forseta hvort hæstv. félmrh. væri ekki í húsinu þannig að við næðum tali af honum hér í deildinni. Ég skal vera mjög stuttorður ef hægt er að ná til hæstv. ráðherra helst í skyndi.

Það verður gerður reki að því að ná í hæstv. félmrh.

Það sem ég vildi spyrja hæstv. félmrh. um er það hvaða ávöxtun verði á orlofsfé frá orlofsdeild Póstgíróstofunnar á yfirstandandi orlofsári. Það er, að ég hygg, kominn sá tími sem slík ákvörðun þarf að liggja fyrir, hver ávöxtunin er, og ég tel að það sé á eðlilegum stað að skýra frá því hér á hæstv. Alþingi hver ávöxtun á þessu mikla fé, sem Póstgíróstofan hefur vegna orlofsgreiðslnanna, sé. Ég skal ekki teygja þetta öllu lengur. En ég vildi gjarnan að hæstv. félmrh. svaraði þeirri spurningu hver ávöxtunartala orlofsfjárins er fyrir yfirstandandi orlofsár. Ég sé að hæstv. félmrh. gengur nú í salinn. Ég vil beina þeirri spurningu til hæstv. félmrh., af því að ég tel að það eigi við hér á hv. Alþingi: Hver er ávöxtunartala á orlofsgreiðslur þess fólks, sem greiðir inn til orlofsdeildar póstgíró, á yfirstandandi orlofsári? Ég hygg að það sé kominn sá tími sem slíkar ákvarðanir hafi verið teknar. Þær eru teknar af hæstv. félmrh. Þess vegna beini ég þessari fsp. til hæstv. ráðherra.



Herra forseti. Það er reyndar óþarfi að eyða tíma í málalengingar um afstöðu mína í þessu máli, enda hv. formaður samgn. og frsm. í málinu þegar búinn að fara nokkrum orðum um hana í sínu máli. En ég hef skrifað undir nál. með fyrirvara og ástæðan er fyrst og fremst sú að nefndin hefur haft mjög nauman tíma til umfjöllunar um þetta frv. Mér finnst ég engan veginn í stakk búin til að taka skýra og ákveðna afstöðu til þess. Eins og hér hefur verið lýst og sést á þskj. 995 fellst meiri hl. nefndarinnar ekki á þá brtt. sem samþykkt var á 2. gr. frv. í Ed. og leggur til að 3. málsgr. 2. gr. verði aftur eins og hún var upphaflega í frv. Ég tel nefndina alls ekki hafa haft nægan tíma til að skoða þetta. A.m.k. hefur ekki tekist að sannfæra mig um réttmæti þessarar afgreiðslu málsins, en reyndar heldur ekki á hinn veginn. Mun ég því sitja hjá við atkvæðagreiðslu.



Herra forseti. Því miður var ég ekki viðstaddur umræðurnar en mér skilst að það sé í sambandi við frv. til póstlaga sem hv. þm. Karvel Pálmason hafi borið fram fsp. um ávöxtun á orlofsfé. Ég get ekki svarað því öðruvísi í augnablikinu en þannig að það er einmitt á morgun sem verða komin öll þau gögn sem við höfum beðið eftir til að taka ákvörðun um hverjir vextirnir verða á orlofsfé fyrir síðasta orlofsár. Við vorum að bíða eftir endanlegri ákvörðun Seðlabankans. Það verður því fjallað um það á morgun. Ég reikna með því að í lok þessarar viku verði þetta tilbúið þannig að hægt verði að greiða þetta á eðlilegum tíma, þ.e. fyrir 1. maí n.k.



Herra forseti. Á þskj. 1004 getur að líta nál. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur athugað frv. og leggur til að það verði samþykkt eins og það var afgreitt frá Ed. Einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Undir þetta rita Páll Pétursson, Friðrik Sophusson, Ólafur G. Einarsson, Svavar Gestsson og Jón Baldvin Hannibalsson. Þar er skemmst af að segja að við Friðrik Sophusson flytjum á þskj. 1006 brtt. sem er í því fólgin að 1. málsl. 1. mgr. orðist svo: "Stjórn Iðniánasjóðs ákveður iðgjöld og tryggingarhlutföll tryggingadeildar útflutningslána en þau skulu háð samþykki iðnrh. og fjmrh." Það sem felst í þessari breytingu er það að fjmrh. hefur hönd í bagga með iðgjöldum og tryggingarhlutföllum útflutningslána.