Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jakob Möller) Eins og nál. ber með sjer, er öll nefndin sammála um aðalefni frv., það, að brýn nauðsyn sje á að hafa fulltrúa þar syðra. Ágreiningur er hins vegar um aukaatriði. Meiri hl. lítur svo á, að úr því að viðurkend er full nauðsyn á að hafa mann í þessari stöðu, þá sje sjálfsagt, að staðan sje föst. Með þeim hætti einum virðist fengin fullkomin trygging fyrir því, að hæfur maður fáist í embættið, sem annars er óvíst um að fáist, og jafnvel að nokkur fáist í stöðuna. Þótt veitt sje fje til þessarar stöðu í fjárlögum, verður að gæta þess, að sá maður, er í stöðuna kynni að fást, hefir ekkert til að byggja á. Starfið er mjög þýðingarmikið, þar sem þessi maður myndi verða milliliður milli ísl. fiskframleiðenda og spánskra fiskkaupenda og gefa upplýsingar um markaðshorfur. Hefir reynslan þegar sýnt, að starf þessa manns hefir komið að góðu gagni, enda þótt það hafi aðeins verið rækt á hlaupum. Þá er það og ekki síður þýðingarmikið að kynna sjer kröfur neytenda um vörumeðferð, sem annars kynni að taka þeim breytingum, er vjer fylgdumst ekki með í. Þótt fiskimatsmenn sjeu sendir út öðruhvoru, kemur það ekki að fullu gagni, þar sem langt líður á milli. Þó tel jeg sjálfsagt, að þeir færu þessar ferðir eftir sem áður. En annars er enginn ágreiningur um nytsemi þessarar stöðu, og þarf jeg því ekki að fara fleiri orðum um það atriði. Eins og menn sjá, hefir einn nefndarmanna borið fram brtt. við frv. Fer hún fram á, að ákveða skuli laun fulltrúans í frv. Meiri hl. nefndarinnar vildi þó ekki bera slíka till. fram, þótt nefndarmenn hafi annars óbundin atkv. um hana. Meiri hl. gat ekki sjeð, að ákvæði þetta væri nauðsynlegt, enda þótt hann gæti viðurkent, að vel færi á því. En þess er að gæta, að gert er ráð fyrir, að manni þessum verði greidd laun sín af þrem aðilum, ríkissjóði, Landsbankanum og Íslandsbanka. Það virðist því langeðlilegast, að launaupphæðin verði samningsatriði milli þessara aðilja. Ennfremur virðist skorta nægan undirbúning og upplýsingar um það, hve há launin þurfa að vera. Að vísu má afla sjer vitneskju um laun erlendra sendimanna, en óvíst er, hvort þau væru sambærileg. Verksvið þessa sendimanns yrði allvíðtækt og auk þess yrði hann ekki bundinn við ákveðinn stað. Þingið ætti og að geta treyst því, að þessir þrír aðiljar semdu með sjer um launin, svo að allir mættu vel við una.

Ásgeir Ásgeirsson Eins og hv.frsm. nefndarinnar (JakM) tók fram, er lítill ágreiningur um þörf þessa embættis. Þess er þörf bæði til þess að fylgjast með verðbreytingum á Spáni og kröfum um vörugæði og kvörtunum, sem fram kunna að koma, og eins til þess að stuðla að aukinni fisksölu bæði á gömlum stöðum og nýjum. Álits stjórna Landsbankans, Íslandsbanka og Fiskifjelagsins hefir sjávarútvegsnefnd leitað um þetta mál, og hafa svör borist frá öllum. Vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa upp kafla úr svörum þessum, þar eð þau hafa ekki verið birt í nefndarálitinu. Stjórn Landsbankans segir svo í svari sínu. „Landsbankastjórnin er þeirrar skoðunar, að það sje (hin mesta nauðsyn fyrir landið að hafa verslunarfróðan erindreka á Spáni og Ítalíu, þeim löndum, sem kaupa meginhluta af fiskafurðum vorum. Að voru áliti ætti hlutverk slíks verslunarerindreka eigi aðeins að vera það að útvega ábyggilegar markaðsfrjettir, heldur einnig að vinna að aukinni sölu fiskjarins á gömlum neyslustöðum og reyna að koma honum inn á nýjum stöðum. Frá honum ættu að koma leiðbeiningar um þær breytingar, sem kynnu að vera æskilegar á verkun fiskjarins, sendingarmáta o. fl. þ. h. Þá mætti ennfremur búast við, að hann gæti greitt fyrir endurbótum á sjálfri fisksölunni, og væri það eigi þýðingarminst. Reynsla undanfarinna ára sýnir, að á því sviði er mikil umbótaþörf “. Vil jeg því næst leyfa mjer að lesa upp ummæli Fiskifjelagsstjórnarinnar, sem ganga í svipaða átt: „Vjer álítum, að það geti haft mjög mikið að þýða fyrir fiskmarkað vorn í Miðjarðarhafslöndunum, að þar væri búsettur maður, sem stöðugt gæfi upplýsingar um þær breytingar, sem verða þar með verð og innflutning á fiski þangað, og sömuleiðis kynni sjer þær kvartanir, sem kaupendur þar öðruhvoru eru að gera yfir förmum, sem hjeðan koma. Þetta er því nauðsynlegra, þar sem fiskimatsmenn vorir eiga sjaldan tækifæri til að fara þangað og kynnast þeim framförum, sem aðrar þjóðir, t. d. Norðmenn, eru að gera viðvíkjandi framleiðslu sinni. Starf þessa manns er að miklu leyti gagnslaust, ef ekki aðrir en bankarnir og einstakir menn eiga kost á að kynnast skýrslum fiskifulltrúans, og ætti því að gera þá kröfu jafnframt, að skýrslur hans væru birtar opinberlega framleiðendum til leiðbeiningar. Ennfremur teljum vjer sjálfsagt, að fiskifulltrúanum beri að svara fyrirspurnum frá Fiskifjelagi Íslands um þau atriði, er snerta fiskmarkaðinn“. Af því, sem jeg nú hefi lesið, sjest, að ekki er neinn ágreiningur um nauðsyn þess að hafa fulltrúa þar syðra. Um kostnaðarhliðina er öðru máli að gegna. Landsbankinn skorast undan að taka þátt í að launa fulltrúann, og vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa ummæli bankastjórnarinnar: „Landsbankinn hefir að vísu tekið þátt í kostnaði við, að erindreki hefir verið sendur til Spánar tvö undanfarin ár, og dvaldi hann þar þó aðeins 3–4 mánuði hvort árið. Þessi þátttaka bankans bygðist á því, að þessi ár var markaðurinn sjerstaklega varhugaverður, og þar sem eigi virtist með öðru móti hægt að koma málinu í framkvæmd, tók bankinn þátt í kostnaði við þessa sendiför sem bráðabirgðaúrræði. Hitt hefir oss aldrei komið til hugar, að til frambúðar yrði málinu ráðið til lykta á þennan hátt, að Landsbankinn tæki þátt í að greiða kostnað við erindrekastarfsemina. Hjer er að ræða um starf, sem er í þágu þjóðarinnar í heild, þótt það sje sjerstaklega í þágu annars aðalatvinnuvegs landsmanna. Oss virðist því augljóst, að kostnaðinn við þetta starf beri að greiða úr ríkissjóði. Þó virðist oss, að komið gæti til mála að leggja sjerstakt viðbótarútflutningsgjald á sjávarafurðir til þess að standast kostnað við starfið. Þessi leið er þó með öllu ný og gæti átt við fleiri opinberar stöður, og mætti þá svo fara, að erfitt yrði og vandasamt að skifta þeim kostnaði á rjetta hlutaðeigendur. Vjer fáum ekki sjeð, að nokkur ástæða sje til, að Landsbankinn taki þátt í kostnaði við þessa stöðu frekar en ýmsar aðrar opinberar stöður, sem eru bankanum óviðkomandi, og getum því eigi fallist á ákvæði greinarinnar í þessu efni.“ Þessi ummæli Landsbankastjórnarinnar hefi jeg ekki, fremur en aðrir nefndarmenn, fallist á. Enda þótt segja megi, að fje Landsbankans og ríkissjóðs sje úr sama vasa, virðist þó heppilegra til samræmis við þátttöku Íslandsbanka í kostnaðinum, að Landsbankinn greiði og sinn hluta. Stjórn Íslandsbanka færir góð rök fyrir þessu, þar sem hún segir svo: „Upplýsingar þessar eru sjerstaklega nauðsynlegar fyrir alla fiskframleiðendur og geta haft mikil áhrif á fiskverðið. Þær eru framleiðendum trygging fyrir því, að fiskkaupendurnir geri hæfilegt boð í fiskinn. Þátttaka landsins í kostnaðinum byggist á þessari hlið málsins, hagsmunum þegnanna, en þátttaka bankans eða bankanna byggist auk þeirra hagsmuna, sem þeir kunna að eiga að gæta hjá framleiðendum, einkum á því, að það er oft og tíðum bráðnauðsynlegt vegna fisksölunnar að hafa á Spáni og Ítalíu mann, sem bankarnir, er svo ber undir, geta falið að sjá blátt áfram um sölu á fiski, svo sem þegar erlendur kaupandi getur ekki eða vill ekki uppfylla gerða samninga við íslenska fiskikaupmenn, sem hafa fengið peningana að meira eða minna leyti að láni hjá bönkunum hjer“. Jeg verð fyrir mitt leyti að fylgja ákvæðum frv. í þessu efni. Efni brtt. minnar er um annað. Þar sem jeg felst á, að kostnaðurinn skiftist í þrjá staði, tel jeg og heppilegt, að fulltrúinn sje skipaður eftir tillögum þeirra þriggja aðilja, sem kostnaðinn greiða, og Fiskifjelags Íslands, sem þessum málum er kunnugast. Þá hefi jeg og lagt til, að fulltrúinn verði aðeins skipaður til 5 ára fyrst um sinn. Vil jeg því til stuðnings leyfa mjer að benda á ummæli Fiskifjelagsins: „Vjer álítum, að skipun fiskifulltrúa ætti að vera bundin við eitthvert vist tímabil,. t. d. 4–5 ár.“ Það er vandi annara þjóða, er þær senda nýja fulltrúa, að ákveða, hve langan tíma þeir skuli sitja fyrst um sinn. Úr því að Danir láta sjer sæma að senda sendiherra eða Charge d'affaires til fimm ára, ættum vjer að geta gert það sama um fiskifulltrúa. Auk þess mundi ekkert tjón verða að því, þótt fulltrúinn hefði nokkurt aðhald á þennan hátt. Ef hann leysir starf sitt vel af hendi, svo að stjórnir bankanna og Fiskifjelagsins sjeu ánægðar með, er hann eins fastur í sessi eins og þótt staða hans væri þegar gerð að föstu embætti. Jeg vil því leggja áherslu á, að tíminn sje ekki ákveðinn lengri en þetta. Þá kem jeg að brtt. um laun fulltrúans og leyfi mjer þá að lesa upp það, sem stjórn Landsbankans segir um það atriði í brjefi sínu. Hún fer um þetta svofeldum orðum: „í 3. gr. er ákveðið, að laun fulltrúans skuli ákveðin af landsstjórninni að fengnum till. bankanna. Hver sem úrslitin verða um það, á hvern hátt launin greiðast, þá virðist oss alveg sjálfsagt, að launin sjeu ákveðin í lögunum sjálfum.“ Það er rjett hjá Landsbankastjórninni, að óhæfilegt er að setja engin föst launaákvæði í lögin. Það er svo jafnan þegar embætti eru stofnuð, að um leið er ákveðið um launakjörin. Alþingi setur embættið á stofn og ákveður launin, sem venjulega fara eftir sjerþekkingu mannsins og kostnaði við að framfleyta lífinu á hverjum stað, og á þessi regla eins við, hvort sem ríkið launar manninum að öllu leyti sjálft eða ekki. Hinsvegar er því ekki að leyna, að mörgum finst kostnaður við þennan sendimann undanfarið hafa verið nokkuð hár, þar sem honum hafa verið greiddar 20 þús. kr. í 4 mánuði, eða sem svarar 60 þús. kr. yfir árið. Sendiherra Norðmanna á Spáni, sem vegna stöðu sinnar hefir þó meiri skyldur, kostar ekki nema 45–50 þús. kr. á ári. Jeg þykist hafa farið allhátt, er jeg legg til, að árslaunin verði 12000 kr. að viðbættri upphæð, sem Alþingi ákveður árlega, og miða jeg till. mína við kjör „generalkonsúla“ Norðmanna, sem hafa 13 þús. kr. í föst laun. „Generalkonsúll“ þeirra í Genua hefir þar að auki 6000 kr. staðaruppbót, auk nokkurs skrifstofufjár. Það er óviðkunnanlegt, að föst laun einfalds fiskifulltrúa fari fram úr ráðherralaunum. - Annars hafa Norðmenn engan slíkan fulltrúa sem þennan á Spáni, svo hægt sje að miða við laun hans. Aftur á móti hafa þeir þar sendiherra, sem hefir 20 þús. kr. í föst laun og 10 þús. kr. staðaruppbót. Auk þess má geta þess, að Norðmenn greiða sínum mönnum í viðbót 50% af staðaruppbótinni, ef þeir eru kvæntir, og ennfremur 10% af sömu uppbót fyrir hvert barn, sem þeir eiga. Ættum við hjer líka að taka tillit til framfærslukostnaðar. Jeg skal ekki um það segja, hvort jeg hefi hitt á það rjetta í till. mínum, en væntanlega láta þeir þá til sín heyra, sem betur sjá. - En því verð jeg að halda fram, að það sje engu meiri vandi fyrir þingið að ákveða laun þessa fulltrúa heldur en fyrir hæstv. stjórn. Von bráðar þarf hún að fara að semja um þetta, og því ættu eins nú allar upplýsingar þessu viðvíkjandi að geta legið fyrir þinginu. Það hefir verið sagt, að öðru máli sje að gegna um þennan sendimann en sendimenn annara ríkja yfirleitt, þar sem verksviðið væri miklu stærra. Þetta er að vissu leyti rjett, en þess má geta, að sumar þjóðir hafa þó einn sendimann fyrir mörg ríki. Auk þess kemur þetta ekki til greina, þar sem gert er ráð fyrir, að ferðakostnaður greiðist sjerstaklega og af sömu aðiljum og launin. Raunar hefi jeg heyrt því haldið fram, að ráðlegast myndi vera að semja við fulltrúann um föst laun, og láta hann svo bera allan kostnaðinn af ferðum sínum. En þessu er jeg mótfallinn. Jeg vil ekki láta það verða eiginhagsmunahvöt fyrir fulltrúann að ferðast sem minst, heldur á hann að ferðast hvenær sem nauðsyn krefur. Því á allur slíkur kostnaður að greiðast af ríkinu og þeim öðrum, sem kaupið greiða. Að lokum vil jeg geta þess, að í nál.hv.Ed. virðist vera ætlast til þess, að sendimaðurinn verði á sínum tíma gerður að sendiherra, og er í því sambandi vitnað til 7. gr. sambandslaganna. En það er misskilningur hjá hv. nefnd, ef hún heldur, að sú grein gefi nokkra heimild til slíks. Munu og flestir játa, að þessi sendimaður okkar sje ekki skipaður af „diplomatiskum“ ástæðum, heldur vegna atvinnuveganna. Hann er ekki fulltrúi vor á sama hátt og Sveinn Björnsson var það í Kaupmannahöfn, enda myndi það aðeins auka kostnaðinn, en ekki gagnið af embættinu, að fara að gera það „diplomatiskt“

Atvinnumálaráðherra (MG): Mjer þykir vænt um, hvern veg háttv. nefnd hefir tekið í frv. þetta og þakka henni fyrir það. Er mjer kunnugt um, að það hefir verið mikið áhugamál allra þeirra, sem hlut eiga að máli, að fá fulltrúa þarna syðra. Út af ræðu háttv.frsm. meiri hl. (JakM) hefi jeg lítið að segja. En mjer skildist hann halda því fram, að ferðir fiskimatsmanna til Spánar gætu haft áhrif á fiskverkunina, og er jeg því samdóma, að gott væri, að þeir gætu brugðið sjer suður eftir á hverjum 5–10 árum til að kynna sjer óskir Spánverja í þessu efni og afla sjer upplýsinga um þær breytingar, sem kröfur þeirra kynnu að taka. Háttv. meiri hl. nefndarinnar telur vel fara á því, að launin sjeu ákveðin í lögunum, en hann hefir samt ekki treyst sjer til að ákveða þau. Annars liggur það í augum uppi, að þar sem þrír aðiljar eiga að greiða launin, þá fer ekki vel á því, að einn aðilinn ráði þeim, jafnvel þó það sje sterkasti aðilinn. Annars er nauðsynlegt, að þessu máli sje flýtt. Líður varla sá dagur, að jeg sje ekki spurður, hvort ekki sje hægt að fara að senda fulltrúann suður eftir, og jeg veit, að Íslandsbanki telur mjög nauðsynlegt, að það sje gert fljótt vegna yfirvofandi truflunar á fiskmarkaðinum. Um birtingu skýrslnanna, sem fulltrúinn sendir heim, þá tel jeg sjálfsagt, að „Ægir“ fái útdrátt úr þeim, en hinsvegar kemur ekki til mála, að þær verði birtar allar, þar sem það myndi leiða til þess, að fulltrúinn segði miklu minna en ella, eða m. ö. o. það, sem allir mega vita. En það er ekki hentugt, að alt komi til almennings, sem hann á að geta trúað stjórninni fyrir. Þá er það gefinn hlutur, að fulltrúinn muni svara fyrirspurnum Fiskifjelags Íslands og annara, eftir því sem hann kemst yfir og tími vinst til, þó ekki sje hægt að skuldbinda hann í þessu efni. - Hvað viðvíkur mótmælum Landsbankans, sem háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) las, þá er því að svara, að úr því að annar bankinn telur sig hafa hag af sendiförinni, þá má telja víst, að hinn hafi það líka og geti þá eins staðið sig við að borga nokkurt tillag í þessu skyni, þó hann skiljanlega vilji ekki til langframa binda sig í því efni. En það lítur svo út í mínum augum, að ekki sje varhugavert að leggja þessa kvöð á bankann. Mun það sýna sig, að fje það, sem til þessa fer, mun koma margfalt aftur. Er sýnilegur hagur að því fyrir báða bankana að hafa á þessum sjóðum kunnugan mann, sem þeir geta jafnan leitað upplýsinga hjá um það, hvort viðskiftamenn þeirra eigi að selja fisk sinn eða ekki. Það er að vísu satt, að starfið er í þágu alþjóðar, enda er það viðurkent með því, að ríkið tekur á sig 1/3 kostnaðarins. En það teldi jeg varhugaverða braut að fara inn á, að gera sjerreikning fyrir hvern atvinnuveg og kostnað út af þeim. Jeg get ekki skilið, að það geti leitt til neins góðs, hvorki fyrir atvinnuvegina sjálfa nje gott samkomulag í landinu yfirleitt. Háttv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) talaði um, hve kostnaðurinn hefði verið mikill af sendiförinni þessi síðustu tvö ár. En það er auðsætt, að kostnaðurinn verður hlutfallslega miklu minni, ef fulltrúinn dvelur um kyrt alt árið, bæði vegna þess, að alt uppihaldið verður mun dýrara hlutfallslega, ef um stuttar dvalir er að ræða, og auk þess skiftist þá ferðakostnaðurinn á færri mánuði. Um brtt.háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) um að fulltrúinn skuli skipaður eftir till. Landsbankans og Íslandsbanka, þá vil jeg aðeins segja það, að till. má ekki vera þannig orðuð, - því hvernig fer, ef bankarnir tilnefna ekki sama manninn ? Þá er miklu nær að láta stjórnina skipa fulltrúann, en láta hana ráðgast við bankana. Hitt er ekki hægt. Eigi t. d. Fiskifjelag Íslands líka að koma með sína till. um valið, þá geta komið fram óþægilega margar skoðanir. Stjórnin hefir þó ekki alveg óbundnar hendur, þar sem til þess er ætlast, að hún ráðgist um við bankana, og ættu menn að láta það nægja. Þá skil jeg ekki heldur, hvers vegna nauðsynlegt er að binda skipun fulltrúans við vissan árafjölda. Það er ekki alveg víst, að á honum þurfi að halda í mörg ár, þó jeg reyndar telji útilokað, að við þurfum hans ekki í 5 ár, og landssjóðs vegna er ekki betra að binda skipunartímann. Tel jeg því ekki ástæðu til að setja ákvæði um þetta í lögin. Þá segir háttv.þm. V.-Ísf., að það sje jafnan siður, er embætti eru sett á stofn, að ákveða jafnframt launakjörin með lögum. En þetta á sjer samt ekki nærri altaf stað. Auk þess stendur hjer líka svo á, að ríkið er ekki eitt um að ákveða launin. Háttv. þm. (ÁÁ) hefir heldur ekki komið fram með ákveðnar till. um þetta í sinni brtt. Er þar aðeins ákveðið, að föstu launin skuli vera 12 þús. kr. og síðan skal viðbætt staðaruppbót í fjárlögum. Vita og allir, að fulltrúinn kemst ekki af með 12 þús. kr. á ári, en fyrst hámarkslaunin eru ekki ákveðin, þá hefir þetta ákvæði enga þýðingu. Verð jeg því að mæla á móti brtt.hv.þm. (ÁÁ) og óska eftir, að frv. gangi óbreytt til 3. umræðu eins og það fór í gegnum háttv. efri deild. Helst myndi jeg kjósa, að laun og ferðakostnaður væru ákveðin í einu lagi, svo sjeð yrði, hvað kostnaðurinn yrði mikill allur. Annars er ekki víst, að ríkið greiði allan ferðakostnað fulltrúans. Má vel vera, að hann fari stundum í erindum fyrir einstaka menn vissar ferðir, og þá myndu þeir að sjálfsögðu bera kostnaðinn af þeim. Annars verður hann að haga ferðum sínum eftir því, sem hann sjer nauðsyn bera til. Yfirleitt verð jeg að álíta, að þessum málum sje Best borgið með samkomulagi milli mannsins annarsvegar og stjórnar og banka hinsvegar.

Bjarni Jónsson Jeg mundi ekki hafa viljað þreyta hv. deild með því að tala um þetta mál, ef jeg þyrfti ekki að leiðrjetta misminni, sem mjer varð um daginn, þegar jeg talaði um sendiherrann, að hann hefði farið til Spánar í samningserindum. Það var ári fyr, 1921, sem afstýrt var aukaþingi, sem hefði leitt af því, hefði tollurinn á Spáni komist á. En það var ekki sendiherrann, sem var þar staddur fyrir Íslands hönd, heldur var það Gunnar Egilson. Koma því þær 7 milj. kr., sem spöruðust í tolli, á 1921, en ekki 1922. Auðvitað hefir minn útreikningur það sönnunargildi, þótt annar maður hafi átt þarna í hlut, að sýna, hversu það er oss nauðsynlegt að hafa sendimenn erlendis. Auðvitað voru með Spánarsamningum á hverju ári sparaðar 7–10 milj. kr., miðað við það, hefði tollurinn komist á. Þetta misminni mitt vildi jeg aðeins leiðrjetta, til þess að menn haldi ekki, að mjer hafi verið þetta ókunnugt. Enda hefi jeg skrifað í „Andvöku“ áður um þessa sendiferð Gunnars Egilsonar. Annars hefi jeg ætíð verið fylgjandi því, að Ísland hefði sendimann í Miðjarðarhafslöndunum. En jeg hefi líka haldið hinu fást fram, og geri enn, að samkv. sambandslögunum, 7. gr. 3. lið, eigi að vera sendimaður erlendis til þess að annast sjerstaka samninga og önnur störf. En hann á að vera eftir eðli þeirra starfa stjórnmálasendimaður eða „diplomat“. Ef það er sendiherra, sem hefir slík erindi með höndum, á hann hvarvetna greiðari aðgang og þjóðirnar meta hann meira heldur en sendimann frá einhverju fyrirtæki, hlutafjelagi, banka eða þvílíkum stofnunum. Og jeg skil ekki, hvers vegna stjórnin hefir látið sjer koma í hug að senda mann í þessi lönd með öðrum hætti en þessum. Þegar við vorum að semja 7. gr., var einmitt gert ráð fyrir slíkum tilfellum. Jeg þykist vita, að menn segi, að maðurinn þurfi að vera meira en um stundarsakir og geti því ekki heyrt undir þennan lið. En það er misskilningur. Hann getur þurft að vera einn tímann á Spáni, Ítalíu og svo Grikklandi, ef menn kunna að meta markaðinn þar. Þess vegna getur hann verið altaf í Miðjarðarhafslöndunum, og þó um stundarsakir. Á þetta er bent til þess að sýna, hvernig á að nota 7. gr., einmitt þennan lið hennar. En í stað þess að gera það, gerir stjórnin út mann, sem er hvorki fugl nje fiskur. En af því að jeg mun í fyrirspurn minni til utanríkisráðherrans koma inn á þetta, rek jeg það ekki lengur nú; en jeg ákæri hæstv. stjórn og Alþingi fyrir ranga meðferð á 7. gr. sambandslaganna. Einn háttv.þm. sagði, að þessi maður ætti að vera atvinnuerindreki, en ekki eins og sendiherrann í Kaupmannahöfn hefir verið. Hann var líka atvinnuerindreki. Hann fór til Spánar og gerði samninga um atvinnumál; hann fór til Noregs og gerði samninga um verslunarviðskifti. Yfirleitt eru allir þessir sendimenn einkum atvinnuerindrekar. Það er ekki á hverju ári, sem sendiherrar þurfa að semja um stjórnarmál. Auðvitað hafa þeir fleiri störf með höndum; og það er aðalstarf allra sendimanna að vera atvinnuerindrekar. Svo þetta sker ekki neitt úr hjer. En auk þessarar miklu vanrækslu á 7., gr. sambandslaganna er líka annað atriði í þessu sambandi, sem er allfurðulegt. Það er furðulegt, að það skuli koma fyrir, að frv. sje lagt fram um það að stofna opinbert embætti, þar sem ríkissjóður eigi að greiða 1/3 launa, en svo eigi tvær stofnanir í landinu að greiða hina 2/3. Það er þó hóti skárra með Landsbankann, af því að ríkið á bankann og á rjett á þessu, ef það vill heldur taka fjeð úr þeim vasa heldur en ríkissjóðs vasa. En það er hálfundarlegt, þegar er nefndur banki, sem er hlutafjelag og löggjafarvaldið hefir ekki neinn rjett til að skipa á þennan hátt frekar en hverjum einum manni í landinu.  (Atvrh. MG: Hann hefir boðið þetta fram)  . Það mætti því búast eins við, að á næsta ári kæmu lög um það, að þetta og þetta embætti skuli stofna, og borgi ríkissjóður 1/10 launa, en 9 útgerðarmenn hver sinn hlut, eða þá 9 bændur. Hæstv. atvrh. tók fram í og sagði, að bankinn hefði boðið þetta fram. Getur verið, að hæstv. stjórn viti, að þetta verður ekki gert ónýtt; en aðferðin og útlitið á pappírnum og það, sem í sjálfu sjer er farið fram á, er jafnandstyggilegt fyrir því. Ríkið er að láta einstaka menn og stofnanir borga kostnað við starfsmannahald, sem eingöngu á að hvíla á þjóðfjelaginu í heild. Því þetta embtti, sem um er að ræða, er til gagns öllum þegnum ríkisins. Og ágóði er enginn af þessu, því það mætti vafalaust finna aðrar leiðir til þess að hafa þetta upp á bankanum. Það væri þó skárra að leggja á sjerstakan sendimannaskatt og láta svo heita, að ríkið launaði sínum mönnum. Líka mætti auka útflutningstollinn. Þeir voru nú að segja það að gamni sínu, að hvað sem fyrir kæmi, væri það altaf fangaráðið að hækka útflutningsgjald. Það mætti þó hafa einhver önnur ráð til þess að borga sendimönnum en að ákveða með lögum, að sjerstakar stofnanir taki þær byrðar á sig, hvort sem þeim kynni að líka betur eða ver. Ágóðinn af því er enginn, en skömmin mikil. Þetta segi jeg ekki af því, að jeg ætli að leggjast á móti frv. stjórnarinnar. Jeg skal segja hv. deild, af hverju jeg greiði atkv. með frv., þó að jeg álíti það illa úr garði gert. Það er af því, að jeg hefi enga von um að geta nokkurntíma sannfært háttv.þm. um það, sem rjett er í þessu máli. Það er nefnilega svo einfalt, að þeir koma víst ekki auga á það nú fyrst um sinn.

Jón Baldvinsson Jeg þarf ekki að segja mikið að þessu sinni, því að við 1. umr. málsins gerði jeg grein fyrir afstöðu minni. Jeg get ekki fallist á að samþykkja frv., sem liggur fyrir. Þegar fyrst var rætt um að veita fje til erindreka í Miðjarðarhafslöndunum í fjárlögum, þá vildi jeg samþykkja það, af því að hann átti fyrst og fremst að vera til þess að útvega nýjan markað. En jeg skal játa, að jeg hefi ekki heyrt, að mikill árangur hafi orðið í því starfi að bæta markaðinn. En þó svo sje, mundi jeg ekki hafa á móti að veita einhverja fjárhæð til slíks starfs í fjárlögum; en jeg tel ófært að lögfesta starfið. Enda er það nokkuð óviðfeldið fyrir hæstv. stjórn að bera fram þessu lík frv., þar sem hún og flokkur hennar hefir talað svo hátt um sparnað fyrir ríkissjóðinn og móti því að stofna ný embætti. Þegar um það var að ræða hjer í þinginu, að ríkið tæki í sínar hendur að öllu leyti verslun á fiski, voru menn því andstæðir yfirleitt og frv. var felt með mjög miklum meiri hluta. Nú vilja þeir veit í stóra fjárhæð til þess að hjálpa þeim mönnum, sem fiskverslun stunda, með því að kosta fyrir þá erindreka og embættismenn suður á Spáni. Ekki vil jeg segja, að þetta verði til einskis gagns, en gagnið verður áreiðanlega minna, ef eins verður farið að og gert var með þann árangur af sendimenskunni undanfarið, að þær skýrslur, sem gefnar voru, voru svo að segja grafnar niður, svo menn höfðu enga hugmynd um, hvað kom frá þessum sendimanni. Það bætir lítið úr, þótt embættið verði stofnað, úr því hæstv. atvrh. (MG) vill ganga frá þessu á sama hátt og verið hefir. Hann sagði það reyndar áðan, að hann myndi láta þær skýrslur, sem prenta mætti, koma út í riti Fiskifjelagsins. Eins og kunnugt er, kemur það út einu sinni í mánuði. Vil jeg því skjóta því til hæstv. ráðherra, hvort hann vilji ekki láta dagblöðunum í tje samskonar skýrslur og Fiskifjelaginu, en jafnóðum og þær koma. Því aðeins koma skýrslurnar að gagni. Ef skýrslurnar eru ekki birtar og aðeins örfáir menn hafa aðgang að þeim, þá er það auðvitað hagur þeirra fáu manna, sem í Reykjavík sitja, en allir smærri útvegsmenn víðsvegar á landinu verða útundan. Jeg fer ekki fram á, að skýrslurnar verði birtar eins og sendimaðurinn gengur frá þeim, en verð á afurðum og markaðshorfur ætti að vera óhætt að láta dagblöðin hafa, en grafa það ekki eins og verið hefir. Þá vil jeg víkja að skiftingu launanna, sem farið er fram á. Sannast að segja finst mjer nokkuð langt gengið, ef þingið krefst þess, að Landsbankinn taki á sig hinar og þessar útgjaldabyrðar. Jeg aðhyllist þó ekki þá skoðun hæstv. fjrh. (JÞ), sem kom fram á dögunum, að Landsbankinn eigi sig sjálfur og ríkið hafi ekki yfir honum að segja. Jeg álít, að ríkið geti lagt höfuðlínurnar fyrir starfsemi bankans, en jeg álít ekki, að það geti gripið inn í daglega starfsemi hans og skipað honum að lána eða leggja til fjárhæð til hins og þessa, t. d. borga fiskifulltrúa á Spáni, húsaleigu fyrir ræktunarsjóð o. s. frv. Því er líka svo varið, að Landsbankinn hefir neitað að greiða þessa fjárhæð, í brjefi til sjútvn., dags. 27. mars 1925. í aths. við stjfrv. verður ekki beinlínis sjeð, hvort þetta atriði hefir verið borið undir Landsbankann eða ekki. Samkv. frv. getur embætti þetta haft í för með sjer ótakmörkuð útgjöld. í brjefi eða skýrslu Landsbankans, er jeg nefndi, er kostnaður tvö undanfarin ár við sendimann á Spáni, fyrra árið (1923) 15 þús. kr. og síðara árið rúm 20 þús. kr., í alt að 4 mánuði á ári. Væri nú um heilt ár að ræða, gætu útgjöldin orðið 60–70 og jafnvel 80 þús. kr. Sjerstaklega ef lögð væri áhersla á, að hann væri í eilífum ferðalögum, svo hann dveldi kannske ekki nema mánuð í hvert sinn í hverju landi þar syðra. Nei, jeg held háttv. deild ætti að fella frv. þetta; en ef mönnum sýndist svo, mætti heldur veita eitthvað í fjárlögum. Hitt skal jeg ekki Segja, hvernig jeg snýst við brtt.hv.þm. V.-Ísaf. (ÁÁ). Jeg skal játa, að þær finst mjer mun aðgengilegri en frv. Vil jeg skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann sjái sjer ekki fært að skifta atkvgr. um þskj. 329 þannig, að fyrst sjeu borin upp sjerstaklega orðin: „Á Spáni og Ítalíu skal vera fiskifulltrúi, sem atvinnumálaráðherra skipar.“ Það treysti jeg mjer ekki til að samþykkja, þótt jeg kannske gæti greitt atkv. með því, sem þar fer á eftir. Út af þeim ummælum háttv.þm. Dala. (BJ) í síðustu ræðu, þar sem hann vildi láta svo líta út, sem sendimaðurinn 1921 hefði sparað okkur aukaþing og 7 milj. kr. í tolli, vildi jeg aðeins segja það, að nokkuð eru skiftar skoðanir þar um. Þeir eru ekki færri, er svo líta á, að sendimaðurinn hafi þá orðið til fult svo mikils ógagns sem gagns.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. þm. Dala. (BJ) þarf jeg litlu að svara. Hann var óánægður yfir því, að það er ekki sendiherra, sem á að senda. En það þarf ekki annað en að benda á það, að bankarnir eiga að launa manninn að 2/3, og það er ein ástæðan fyrir því, að maðurinn getur ekki verið sendiherra. En mjer kemur það allundarlega fyrir, að hann, sem er í yfirstjórn Íslandsbanka, skuli ekki vita, að bankinn bauð þetta fjárframlag. Það er undarlegt að liggja stjórninni á hálsi fyrir að vilja þiggja það tilboð. Einmitt af því að annar bankinn bauð þetta fram, þá hefir stjórnin álitið, að hinn bankinn mundi með sanngirni verða krafinn um það sama, þar sem starfið miðar báðum bönkunum til hags. Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) kvartaði um það, að ekki hefði heyrst um neinn árangur ferðar þessa manns í hitteðfyrra. Það er svo um slíkar ferðir, að það er ekki hægt að sýna neinn beinan árangur, en hann getur verið mikill fyrir því. Og auðstt er, að það er sönnun fyrir því, að Íslandsbanki hefir í öllu falli litið svo á, að sendiferðin hafi gert gagn, að hann á ný vill leggja fje til slíkrar starfsemi framvegis. Að öðrum kosti hefði hann ekki boðist til þess. Hv. þm. álítur það hart fyrir stjórnina að bera fram frv., sem gengur út á að stofna nýtt lögfest starf. En því hefir aldrei verið lýst yfir af Íhaldsflokknum, að ekki mætti stofna þörf embætti. Þetta er heldur ekki annað en það, sem þingið ákvað í fyrra, að senda mann; því í fjárlögum 1925 eru veittar 10 þús. kr., gegn tvöfaldri upphæð annarsstaðar frá, nefnilega frá bönkunum. Hjer er því ekkert nýtt á ferðinni. En til þess að tryggja, að hægt væri að fá hæfan mann í þetta starf, þá er ákveðið, að hann geti fengið nokkurskonar veitingu eða skipun í starfið, en að það verði ekki hlaupastarf eins og hefir verið. Jeg skal gjarnan athuga þá till.háttv.þm. (JBald), að dagblöðin fái útdrátt úr skýrslunum; en jeg get ekkert ábyrgst um það, hvort þau vilji birta slíka útdrætti. Háttv. þm. kvað of nærri gengið bönkunum með því að ákveða þeim þessi útgjöld. Jeg spyr: Var þetta ekki ákveðið í fyrra, þegar fje var veitt í þessu skyni?

Jú, en af frjálsum vilja

. Frjálsum vilja! Það liggur ekkert fyrir um það. Það er heldur ekki sagt, að Landsbankinn láti ekki fjeð af frjálsum vilja, þótt hann óski heldur að vera laus við að greiða það. Háttv. þm. sagði, að það mætti ekki grípa inn í stofnanir ríkisins. Það er dálítið undarlegt. Þessi háttv.þm. vill koma öllu undir ríkisrekstur, en svo má ríkið ekki hafa afskifti af störfum stofnananna.

Þetta er misskilningur. Jeg sagði, að það mætti ekki grípa inn í þeirra daglegu störf

. Nei, það er ekki misskilningur; hv.þm. sagði, að það væri óviðkunnanlegt að ákveða bönkunum þetta gjald. Háttv. þm. kvaðst vera ósamþykkur því, sem hæstv. fjrh. sagði um þetta efni, en í reyndinni er hann því samþykkur. Því það tilheyrir ekki daglegum framkvæmdum, þótt látin sje ákveðin fúlga til ákveðins manns á ákveðnum stað í ákveðnum tilgangi. En það er víst meining þessa háttv.þm. að reisa ríkisstofnanir, sem svo ráði sjer algerlega sjálfar, og ríkið hafi þar ekkert að segja. Háttv. þm. álítur kostnaðinn geta orðið 60–80 þús. kr. Jeg geri ráð fyrir honum miklu minni. Það má ekki gera ráð fyrir tiltölulega eins miklum kostnaði eins og við stuttar ferðir, og er margoft búið að skýra það. Jeg veit vel, að háttv.þm. skilur, hvernig á þessu stendur, þó hann látist ekki skilja það. Það er mjög óviðeigandi að kasta því á þann mann, sem sendur var til Spánar 1921, að hann hafi unnið ógagn, en ekkert gagn. Jeg er sannfærður um, að hann vann þjóðinni vel. Það eru líka til skjallegar sannanir fyrir því, að hann vann mjög mikið gagn.

Björn Líndal Hæstv. atvrh. (MG) hefir í síðustu ræðu sinni tekið fram flest af því, sem jeg vildi sagt hafa; en til þess að gera grein fyrir, hvers vegna jeg greiði atkv. á móti brtt. á þskj. 329, ætla jeg að segja nokkur orð. Fyrir mjer er það auðvitað altaf nokkuð þýðingarmikið, hvað eitt og annað kostar; en mjer þykir þó ætíð þýðingarmeira, að hagnaður fáist af kostnaðinum, hvort sem kostnaðurinn er meiri eða minni. Þess vegna er það í mínum augum meira vert að fá verulega góðan sendimann á Spáni heldur en það, hvort hann kostar nokkrum þús. kr. meira eða minna. Ef launin eru svo lág, sem gert er ráð fyrir í brtt., er það fyrirsjáanlegt, að enginn dugandi maður til slíkra starfa getur tekið það að sjer án þess það verði fjárhagslegt tjón fyrir hann. Þetta verður áreiðanlega ekki fjárhagslega eftirsóknarverð staða, ef brtt. verður samþykt. Jeg vil heldur borga manni 60 þús. kr., eins og talað var um áðan, til þess að gera þar verulegt gagn, sem getur numið tugum og hundruðum þúsunda eða jafnvel miljónum, vil það heldur en borga 12 þús. kr. til manns, sem ekkert gagn gerir, heldur jafnvel ógagn. Vitanlega kemur engum til hugar í alvöru, að laun þessa manns verði 60 þús. kr. á ári. Það getur verið gott að ákveða launaupphæð í sumum kringumstæðum, en hitt er líka gott, að geta bagað sjer eftir því, hvort völ er á góðum manni í það embætti, sem nauðsynlegt er, að sem best sje af hendi leyst. Þess vegna er betra í slíkum tilfellum, að stjórnin hafi nokkuð óbundnar hendur af lagastafnum. Það kemur oft fyrir hjer á landi, að embætti eru miklu ver skipuð en vera þyrfti, þjóðinni til stórtjóns, - ekki vegna þess, að góða menn vanti, heldur af því, hve lágt þau eru launuð. Í stuttu máli er mín skoðun í þessu efni sú, að betra sje autt rúm en illa skipað; en þar sem það er nauðsynlegt að halda uppi þessu starfi, þá horfi jeg ekki í nokkrar þúsundir króna, ef hægt er að fá virkilega góðan mann.

Ásgeir Ásgeirsson Það kom bert í ljós hjá háttv.þm. Ak. (BL), hvað liggur á bak við hjá þeim, sem leggjast á móti brtt. minni við 3. gr. á þskj. 329. Hann vantreystir þinginu. Enda er leikurinn til þess gerður að komast framhjá þinginu, að frv. er borið fram í þessari mynd og að staðið er á móti þessari brtt. minni. En jeg held því fram, að slíkir hlutir sem launakjör starfsmanna ríkisins eigi að heyra undir valdssvið þingsins. Og landið á ekki að hafa þá menn í þjónustu sinni, sem ekki er trúandi til að gera svo sanngjarnar kröfur, að þingið geti sannfærst um rjettmæti þeirra. Hv. þm. Ak. (BL) segir það fyrirsjáanlegt, að ekki muni fást hæfur maður í stöðu þessa, ef brtt. mín verður samþykt, en hæstv. atvrh. (MG) sagði, að í till. væri alls ekki ákveðið, hve há launin skuli vera. Þetta er að vissu leyti rjett. Það er aðeins fastákveðinn launastofn, 12 þús. kr., en síðan skal þingið ákveða uppbót launanna fyrir eitt ár í senn. Þannig er slíkum málum skipað víða, enda er ekki hægt að ákveða uppbótina fyrir lengri tíma í einu. Brtt. mín er fram komin vegna þess, að þingið á að hafa úrskurðarvald í þessu máli eins og öðrum, sem snerta launakjör opinberra starfsmanna, og þingið verður að treysta sjer til að fara sæmilega með það vald. Jeg skal benda háttv.þm. Ak. á það, að enda þótt einhver krefjist hærri launa en þingið hefir ákveðið, þá er mögulegt að taka þann mann eigi að síður, ef bankarnir vilja fá hann í stöðuna fremur en einhvern annan, sem býðst fyrir lægri laun. Bankarnir þurfa ekki annað en bæta við nokkru úr sínum sjóði. Jeg er því alls ekki hræddur við, að brtt. hafi þau áhrif, að síður fáist hæfur maður til að gegna starfinu. Hæstv. atvrh. (MG) segir, að meiri hl. sjútvn. hafi ekki treyst sjer til að ákveða laun fulltrúans. Jeg er sjálfur í þessum meiri hl. og get jeg því sagt, að þetta er ekki rjett hjá hæstv. ráðh. (MG).  (Atvrh. MG: Hv. þm. er ekki allur meiri hl.)  . Hitt mun rjettara, að nokkur hluti nefndarinnar vildi láta það ógert að fastákveða launin, en jeg læt ósagt, hvort hann hefir ekki treyst sjer til þess. Ef ekki má treysta sjútvn. til að ákveða laun þessa fulltrúa, þá er hæstv. stjóra ekki heldur treystandi til þess. Ekki af því, að sjútvn. sje jafngöfug eins og hæstv. stjórn, heldur vegna þess, að hæstv. stjórn gat aflað og látið sjútvn. í tje allar þær upplýsingar, sem hún ætlar sjálf að fara eftir, þegar hún endanlega ákveður launin. Og það er í rauninni skylda þingsins að afgreiða ekki þetta mál, fremur en önnur, eins og hálfvitar, án þess að leita nauðsynlegra upplýsinga um kostnaðarliðina. Mörgum málum er svo varið, að leita þarf mikilla skýringa og upplýsinga um þau, áður en ákvörðun verður um þau tekin, og fæ jeg ekki betur sjeð en að þing og stjórn standi nokkurn veginn jafnt að vígi með að afla sjer þessara upplýsinga. Hæstv. atvrh. (MG) sagði, að í brtt. væri ekkert launahámark, og að því leyti væri hún jöfn frv. óbreyttu. En munurinn er samt mikill, vegna þess að brtt. fer fram á, að þinginu sje geymt ákvörðunarvaldið. Í stjfrv. er kveðið svo á, að stjórnin skuli ákveða upphæð launanna. Síðan á að taka upphæðina upp í fjárlög, eftir að hún er samningsbundin og ef til vill þegar greidd. Þarna er valdið í raun og veru tekið úr höndum þingsins; nema það geri það, sem óþekt er áður, að neita stjórninni um fjárveitingu, sem þegar hefir verið greidd samkv. samningi. Það er því alls ekki óviðkunnanlegt, að ekki skuli vera ákveðið hámark í till. minni. Launin er ekki hægt að ákveða nema fyrir skamman tíma í senn, og sá ákvörðunarrjettur á að vera í höndum þingsins. Hæstv. ráðherra (MG) sagði ennfremur, að óviðeigandi væri, að þingið ákvæði launin, þegar af þeirri ástæðu, að fleiri aðiljar ættu að greiða þau. Jeg fæ ekki sjeð, að þetta sje nægileg mótbára, enda hefir hæstv. stjórn borið fram frv., þar sem Landsbankanum er gert að skyldu að greiða launanna, að bankastjórninni fornspurðri, eða, ef hún hefir verið spurð ráða, þá þvert ofan í till. hennar. Ennfremur hefir Íslandsbanki lýst yfir því, að hann sje fús til að greiða 1/3 launanna, án þess að vita, hversu mikil þau verði. Að vísu má segja, að bankinn ætti að taka þátt í ákvörðun upphæðarinnar, en það getur hann eftir sem áður, þó að tillaga mín verði samþykt, því hann hefir altaf sitt atkvæði á sameiginlegum fundi bankanna og stjórnarinnar, sem á að gera till. um upphæð launanna. Nei, það er engan veginn óviðeigandi, að Alþingi neyti þess valds, sem því ber. Hæstv. atvrh. (MG) taldi þau vandkvæði við brtt. mína við 1. gr., að ef Landsbankinn, Íslandsbanki og Fiskifjelagið tilnefndu hvert sinn manninn, þá gæti stjórnin engan skipað í embættið.  (Atvrh. MG: Ekki ef farið er eftir strangasta bókstaf brtt.)  . En jeg býst við, að lögfræðingar sjeu vanir því að fást við jafnóbrotna skýringu og þá, sem verður að gefa á þessari till. Ef aðiljar þeir, sem hjer eiga hlut að máli, geta ekki orðið ásáttir um, hvern skipa skuli, þá hefir stjórnin vitanlega óbundnar hendur og getur gert hvort hún heldur vill, að skipa einhvern þeirra, sem tilnefndur hefir verið, eða tekið einhvern 4. mann, ef henni líst það ráð vænna. Þetta er ofurauðskilið mál og kemur þráfaldlega fyrir um embættaveitingar. Þá sagði hstv. ráðh. (MG) það óviðfeldið að binda veitingu starfans við 5 ár, m. a. vegna þess, að ekki sje víst, að þörf verði á þessu embætti í full 5 ár. Ef slíkt getur komið til mála, hefði hæstv. stjórn sparað sjer ómakið að bera frv. fram. Frv. er vitanlega fram borið vegna þess, að hæstv. stjórn hefir álitið þess fulla þörf að hafa þarna fastan fiskifulltrúa, og á þá nauðsyn hefir sjútvn. fallist. Þá spyr hæstv. ráðherra (MG), hvernig fara skuli að, ef fulltrúann þyrfti að kalla heim áður en ráðningartíminn væri úti. Jeg hygg, að skilja megi brtt. svo, að enda þótt fulltrúann skuli skipa til 5 ára, þá megi eigi að síður kalla hann heim hvenær sem vill, áður en þessi tími er útrunninn, alveg með sama hætti og ef fulltrúinn væri skipaður um óákveðinn tíma. Í till. stendur ekki, að semja skuli við fulltrúann til 5 ára, heldur að hann skuli skipaður til 5 ára í senn, svo að þetta ákvæði ætti ekki að saka. Að því er ferðakostnaðinn snertir, gat hæstv. atvrh. (MG) þess, að komið gætu fyrir þau tilfelli, að ekki væri rjettlátt að láta ríkissjóð og bankana bera hann. Þetta er rjett. T. d. getur vel komið fyrir, að fulltrúinn taki sjer ferð á hendur eingöngu í þágu einhverra útgerðarmanna eða fiskútflytjenda. Í slíkum tilfellum er rjett, að hlutaðeigandi útgerðarmaður greiði sjálfur kostnaðinn við förina, en ekki ríkissjóður eða bankarnir, enda gæti stjórnin lagt svo fyrir fulltrúann, að hann færi ekki slíkar ferðir, nema þeir, sem ferðirnar eru farnar fyrir, greiði kostnaðinn. Annars er till. mín um ferðakostnað fulltrúans auðvitað ekki flutt í þeim tilgangi að hvetja hann til ferðalaga meira en nauðsyn krefur. Hún er flutt til þess, að fulltrúinn þurfi ekki af fjárhagsástæðum að láta undir höfuð leggjast ferðalög, sem annars eru nauðsynleg, og við verðum að treysta honum til þess að eyða ekki fje að óþörfu í ferðakostnað. Þessum fulltrúa verður trúað fyrir meiru en svo, að ekki megi gera ráð fyrir, að hann fari samviskusamlega með fje til ferðalaga. Yfirleitt byggist þessi starfi á mjög mikilli tiltrú til þess manns, sem hann hlýtur. Loks skal jeg drepa á það, að ef erindreki þessi ætti að vera sendiherra, væri útilokað, að hann gti unnið margt það, sem honum nú er ætlað að vinna, því að þeir eru of háttstandandi embættismenn til að vinna sjálfir slík störf. Sendiherra þyrfti að sitja í Madrid, halda þar veislur og sitja í veislum, en senda sendimenn sína til þeirra starfa, sem þessum fulltrúa er ætlað að vinna. Embætti þetta er ekki stofnað af diplomatiskum ástæðum, heldur vegna verslunar- og viðskiftaþarfar landsmanna, og er því rjett, að sendimaðurinn heiti fulltrúi, en ekki sendiherra, enda er hæpið, að annað sje heimilt samkv. sambandslögunum. Ef slíkur sendimaður þarf að hafa einhvern „stimpil“, þá væri sennilega hægt að fá skipaðan dansk-íslenskan generalkonsúl, er þá hefði aðsetur í Barcelona eða einhverri annari hafnarborg á Spáni. En sá generalkonsúll myndi þá hafa yfir sjer dönsku sendisveitina í Madrid, enda þyrfti það ekki að koma að sök, þar sem hagsmunir okkar þar suður frá eru sjerstæðir og fara ekki í bága við hagsmuni Dana.

Björn Líndal Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) þóttist geta leitt út úr orðum mínum, að jeg treysti Alþingi illa. Jeg skal játa, að jeg treysti Alþingi illa til þess að láta vera með að breyta því í ár, sem gert var á síðasta þingi, en aftur á móti treysti jeg því mjög vel til þess að umturna öllu, sem það hefir áður nýlega samþykt. Mín reynsla er sú, að þingið sje ekki við eina fjölina felt í nokkru máli. En ef stofna á slíkt embætti sem sendimannsembætti á Spáni, og til þess er ætlast, að góður maður verði í það skipaður, þá verður hann að vera óháður öllum veðrabreytingum hjer á þingi. Það má ginna mann með fögrum loforðum í ár, en færa launin síðan niður þegar á næsta þingi. En góður sendimaður má ekki eiga slíka hættu yfir höfði sjer. Það eru engin illmæli um Alþingi, þó að ráð sje fyrir því gert, að slíkt geti komið fyrir. Þingsaga síðustu ára sýnir, að við öllu má búast. Og það sýnir líka till., sem fram hefir komið í máli þessu á yfirstandandi þingi og var flutt af manni, sem verður að álíta einn aðalforingja annars stærsta þingflokksins. Sú till. er á þskj. 140 og hljóðar svo: „Fulltrúinn má ekki vera í þjónustu annars ríkis. Hann skal og vera fullkomlega óháður fjárhagslega ríkinu og ríkisstofnunum.“ Nei, menn þurfa ekki að verða hissa á neinu, þegar þeir hafa lesið þessa tillögu. Ef þessi till. hefði verið samþykt, væri á einskis manns færi, nema stóreignamanna, að taka við þessu embætti. T. d. gætu fáir menn, sem við atvinnurekstur hafa fengist síðustu árin, tekið að sjer embætti, sem þannig væri skilorðsbundið, því þeir skulda flestir meira og minna hjer í bönkunum. Enginn samvinnumaður gæti samkvæmt þessari till. tekið embættið að sjer, því að þeir eru, eins og kunnugt er, allir í stórfeldum samábyrgðum gagnvart bönkunum, einkum Landsbankanum. Og enginn almennilegur maður mundi vilja líta við embættinu, ef hann ætti á hættu, að slík vitleysa, eða jafnvel önnur verri, yrði samþykt hjer á Alþingi eftir að hann hefði tekið við starfanum. En við því mætti altaf búast, ef launakjör fulltrúans ættu að vera til umræðu á hverju þingi, og er þá mjög htt við, að reynt yrði að gera úr máli þessu pólitískt bitbein, en það verður að forðast sem unt er. Hv. þm. (ÁÁ) sagði, að enda þótt till. sín yrði samþykt, gæti stjórnin samt sem áður ráðið mann til starfans fyrir hrri laun en tekin hefðu verið upp í fjárlög, ef hún tki hann fram yfir aðra umsækjendur, er byðust fyrir lægra kaup, og samþykki bankanna fengist til þess. Þetta er að vísu ekki útilokað, en hitt er og vitanlegt, að stjórnin og bankarnir munu ógjarnan vilja greiða meiri laun en fjárlögin segðu til. En þó að slíkt samþykki fengist eitt ár, þá er ekki sagt, að svo yrði framvegis, og gæti þá svo farið, að sendimanninum yrði haldið í úlfakreppu suður á Spáni, því ekki er víst, að hann eigi hægt um vik að komast heim eftir að hann er kominn suður, enda má jafnframt gera ráð fyrir, að hann eigi þá að litlu að hverfa hjer heima, þar sem hann verður að kasta frá sjer atvinnu sinni hjer um leið og hann leggur í suðurförina. Ennfremur liggur opið fyrir að gera embættið að pólitískum bitlingi, ef þingið á að fjalla um launin á hverju ári. Er þá alls ekki óhugsandi, að einhver byðist til að gegna því fyrir tiltölulega sáralitla þóknun, vegna þess að hann tti að baki sjer öflugan pólitískan flokk, sem væri fær um að hækka launin stórlega þegar á næsta þingi. En við megum ekki ganga svo frá stofnun embættisins, að það geti orðið að leiksoppi pólitískra spekúlanta á Alþingi, og þess vegna er jeg á móti brtt.háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ).

Frsm. (Jakob Möller) Mjer finst, að óþarflega langar umr. hafi orðið um þetta mál, ekki meira en ágreiningsefnið er. Samkv. því, sem háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) hefir talað fyrir brtt. sinni við 3. gr., ætlast hann í rauninni til þess, að í framkvæmdinni verði farið eins að eftir sem áður, þó að till. verði samþykt. Eins og hv.þm. (ÁÁ) sagði, er ómögulegt að ákveða hámarkslaun fyrirfram, nema þá til örskamms tíma, og þess vegna er alveg sama, hvort 12 þús. kr. lágmarkslaun standa í lögunum eða alls ekkert launaákvæði. Eftir sem áður verða launin ákveðin þannig, að embættinu verður „slegið upp“ síðan semur stjórnin við þann, sem skipaður verður í embættið. Ef sá umsækjenda, sem stjórninni líst best á, gerir svo ósanngjarnar launakröfur, að stjórnin geti ekki að þeim gengið, þá hlýtur hún að reyna við annan. Útkoman verður altaf sú, að launin verða ákveðin með samningi milli stjórnarinnar og hlutaðeigandi umsækjanda. Ef brtt.háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) verður samþykt, verður sú upphæð launanna, sem er fram yfir 12 þús. kr., sett í fjárlög. Hver er nú munurinn! Formlega ákveður þingið launin að vísu, en í raun og veru verður búið að ákveða þau áður. Úrræði háttv.þm. (ÁÁ), að bankarnir greiði það, sem á vantar, ef fulltrúinn verður ráðinn fyrir meira kaup en fjárlög heimila, kemur varla til álita. Ef annar bankinn vill fá ákveðinn mann fyrir hærri laun, þá strandar á því, að hinn bankinn vill ekki taka þátt í kostnaðinum, og myndi því ekki greiða meira en hann væri beinlínis skyldaður til með lagafyrirmælum. Þess vegna yrði það aðeins annar bankinn, sem yrði að bæta við launin því, sem á vantaði, en á því myndi alt stranda. En til þessa mun reyndar ekki koma, heldur yrði uppbótin tekin upp í fjárlög eftir sem áður. En hvað er þá unnið við að samþykkja brtt.hv.þm. (ÁÁ)! Það eitt, að síðar er hægara að gera embættið að pólitísku bitbeini. Þá er auðveldara að leggja embættið niður þegar á næsta þingi, með því að neita um fjárveitingu til þess. Og hætt er við, að meðferðin verði eitthvað svipuð og með sendiherrann í Kaupmannahöfn. Að vísu stóð svo á um það embætti, að altaf var deilt um nauðsyn þess, en nú virðast allir vera nokkurn veginn sammála um þörf fiskifulltrúans. En þó ekki sje nú deilt um nauðsyn þessa embættis, þá veit enginn, hversu lengi sá friður helst. Þegar það ráð var tekið að hafa sendiherra í Kaupmannahöfn, var af meiri hl. þings talin nauðsyn embttisins, en nú er sú skoðun breytt. Ef það er af viðkvmni fyrir virðinga þingsins, að hv.þm. (ÁÁ) vill taka stofnlaunin upp í lögin, en síðan ákveða uppbótina í fjárlögum á hverju ári, þá er aðgætandi, að í rauninni ræður þingið launaupphæðinni samkv. frv., þó að það láti annan fara með valdið fyrir sína hönd. Ef þinginu þykir misráðið, hvernig launin eru ákveðin, þá er því innan handar að taka í taumana. Um brtt.hv.þm. (ÁÁ) við 1. gr., að láta ráða fiskifulltrúann um ákveðið tímabil, er líkt að segja. Hv. þm. (ÁÁ) sagði, að þessum manni væri sýnd ákaflega mikil tiltrú. Þetta er rjett, og einmitt þeirra hluta vegna er rangt að ráða hann til ákveðins tíma. Vel er hugsanlegt, að maðurinn reynist ekki eins hagsýnn og menn gerðu sjer vonir um, án þess þó að næg ástæða væri til að svifta hann starfinu, ef hann er skipaður til ákveðins tíma. Til þess myndi óhagsýni hans þurfa að nálgast beinan fjárdrátt, en fyr er nauðsynlegt að taka fram fyrir hendur mönnum en svo sje. Þess vegna hygg jeg það vera óheppilegt að skipa fulltrúann til fastákveðins tíma. Þegar einstakir menn eða einkafyrirtæki þurfa að ráða mann í mikilsvarðandi stöðu, eru launin aldrei ákveðin fyrirfram og kylfa síðan látin ráða kasti, hvort hæfur maður fæst fyrir þessi laun, en ef hann fæst ekki, þá tekinn einhver ónytjungur af götunni. Þetta myndi þykja allsendis óhæfileg ráðstöfun hjá einkafyrirtæki, en sama er að segja um ráðningu manns í opinbera stöðu, sem alt veltur á, að vel takist valið. Þar má ekki stranda á 1000–2000 kr., ef verulega hfur maður er í boði. Hv. þm. (ÁÁ) segir, að ekki sje meining sín, að samningar eigi að stranda á svo lágri upphæð, heldur skuli fulltrúanum síðar bætt upp það, sem á vantar. En þá fer sjerstaða hv.þm. (ÁÁ) að verða nokkuð óákveðin og lítt skiljanlegt, hversu mjög hefir tognað úr umræðunum um hana. Viðvíkjandi afstöðu Landabankans hefir hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) gefið þær upplýsingar, að bankinn mótmæli að taka þátt í launagreiðslu til þessa manns. En það liggur beint við að svara því svo, að þessi maður er engu síður sendur til þess að sjá hag Landsbankans borgið en t. d. Íslandsbanka. Og þó bankinn sje ríkisstofnun, er engin ástæða til þess að undanskilja hann þessu. Aðrir atvinnurekendur, sem hjer eiga hagsmuna að gæta, borga einnig sinn hluta í sköttum, þó ekki sjeu lagðir sjerstakir skattar á í þessu tilefni. Skal jeg þá loks viðvíkjandi ræðu hv.þm. (ÁÁ) taka það fram, að það er ekki svo auðvelt að ákveða laun þessa fulltrúa. Þó að hægt sje, að fá upplýsingar um laun aðalræðismanna annara þjóða, þá er það ekki sambærilegt. Starfi þessa manns mundi verða svo ólíkt háttað. Þeir hafa t. d. alveg fastan bústað. En þessi fulltrúi getur ekki haft fast aðsetur, ef hann á að geta unnið verk sitt; hann verður að flytja eftir horfum og ástæðum. Hinu má að vísu halda fram, að hann geti haft fast heimili, en ferðast sjálfur. En mundi það ekki draga úr hvöt hans til að vinna, ef hann væri staðbundinn með launakjörum! Það er því augljóst, að ekki má einskorða launin við það, sem gerist um ræðismenn annara ríkja.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg er að vona, að umræðurnar fari nú að styttast úr þessu. Að minsta kosti skal jeg gera mitt til að svo verði. Hv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) sagði sem fyr, að launaákvæði ætti að vera í frv. En hans tillaga bætir ekki úr þessu, því hún vísar til ákvæða hinna árlegu fjárlaga. Þegar hámark launa er ekki ákveðið, þá eru launin ekki ákveðin, því að það er ekkert sagt með einhverri lágmarksfjárhæð, sem tilnefnd kann að vera. Það er auðvitað enginn vandi að ákveða part af laununum neðan frá. Það er alt undir því komið, hvaða hámark skuli setja. Annars vildi jeg óska þess, að frv. yrði ekki hrakið milli deilda og tafið að ástæðulausu. Um þá brtt.hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að fiskifulltrúinn skuli skipaður „eftir tillögum“ þriggja aðilja, vil jeg benda á, að þótt jeg telji lögin ekki ónothf með því ákvæði, þá getur það þó verið óvinsælt fyrir stjórnina að skera úr, ef t. d. 3 tillögur koma um, hver skuli skipaður. Jeg tel nægilegt að lofa bönkunum að benda á, hvern þeir óski skipaðan, en að stjórnin eigi að ráða, hver valinn verður. Mjer heyrðist á hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að hann gæfi í skyn, að jeg hefði sagt, að þetta starf mundi ekki þurfa lengur en 5 ár. Það voru ekki mín orð. En jeg sagði, að svo gæti staðið á, að ástæða væri til að kalla manninn heim áður mjög langt liði, og þótt engar líkur sjeu til, að það verði innan 5 ára, þá sje jeg tæpast, að ástæða sje til að taka þetta tímatakmark upp í lögin, ef frv. tekur annars engum breytingum. Mjer skildist að lokum hv.þm. (ÁÁ) vera mjer sammála um það, að svo gæti staðið á, að einstakir menn greiddu ferðakostnað fulltrúans. Um þetta vil jeg láta laust og óbundið, úr því svigrúm er gefið, og tel líklegt, að svo fari oft, að einstakir menn greiði hann. Ríkið yrði auðvitað að gera það stundum. Jeg vona að lokum, að umræður fari að styttast. Það er oft sorglegt, hve þær dragast á langinn hjer í þinginu.

Hákon Kristófersson Jeg skal ekki vera margorður, aðeins gera grein fyrir atkvæði mínu með tilliti til þeirra athugasemda, sem jeg gerði við 1. umr., og þess, er vænta má í þessu máli eftir því, sem þessar umræður hafa leitt í ljós. Með brtt. á þskj. 329 er svo ákveðið, að laun fulltrúans skuli vera 12 þús. kr. En þarna er aðeins átt við nokkurn hluta þeirra. Með þessu er því ekki frekar ákveðið en þótt engar tölur lægju fyrir. Launin geta hlaupið upp svo og svo mikið, þótt þessi brtt. yrði samþykt; væri því að mínu viti á engan hátt bætt við ákveðnum ákvæðum í frv.

Þingið á að halda aftur af

. Ójá. Það má vera, að það geri það. En þar sem stöðu þessari er þannig háttað, að hún verður að vera samningsbundin hvað launin snertir, þá virðist auðsætt að fela þá samninga stjórninni; að ákveða upphæð í þessu skyni, sem fyrirsjáanlega er of lítil, virðist ekki til neins. Þessi samningagerð er ekki nema lítill þáttur úr framkvæmdarvaldi því, sem þingið óhjákvæmilega verður að fela stjórninni. Samkvæmt brtt. á þskj. 329 er gert ráð fyrir, að fulltrúann skuli skipa eftir till. þriggja aðilja. Ef svo væri alment ákveðið í löggjöfinni, að ýmsir aðiljar hefðu tillögurjett um veitingu hinna ýmsu sýslana, þá væri ekkert um þessa brtt. að segja; en eins og hjer stendur á, virðist hún alveg óþörf. Þá ættu þeir, sem búa eiga við aðra embættismenn, t. d. sýslumenn, að fá að skipa þá. Jeg lít svo á, að bankarnir og Fiskifjelagið megi hlíta vel við sinn hlut, þar sem þeim stofnunum er ætlaður rjettur til þess að gera tillögur. Hvernig ætti líka stjórnin að fara að, ef hún væri skyldug að lögum að hlíta till. þessara stofnana, en þær kæmu sjer ekki saman? Viðvíkjandi brtt.hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) skal jeg taka það fram, að þær virðast ekki vel samrýmanlegar frv., og geta því tæplega verið vel fallnar til samþyktar. Þá hefir verið bent á, að rjett væri, að hvor banki borgaði nokkuð. Annar hefir nú þegar boðist til þess, og þegar þess er gætt, hve mikið bankarnir eiga undir þessu starfi, þá er það ekki ófyrirsynju, þótt þeir tækju þátt í þessu. Og þótt jeg sæi það ekki í aths. frv., þá þykist jeg mega fullyrða, að það hefir verið borið undir stjórn Landsbankans. Þá kem jeg að skýrslunum. Jeg get ekki verið sammála hstv. atvrh. (MG) um það, að vafasamt væri, hvort blöð fengjust til þess að taka það úr skýrslum þessa manns, sem nauðsynlegast væri og stjórnin teldi að birta mætti. Það ætti að koma í vikublöðunum. Hin eru í fárra höndum og koma seint. Jeg mun því, í trausti til hæstv. stjórnar, greiða frv. atkv., en ekki brtt. Þær eru til engra bóta. Jeg vænti þess, að launaupphæðin fari ekki fram úr því, sem hæstv. atvrh. (MG) drap á.

Jón Baldvinsson Hæstv. atvrh. (MG) var eitthvað að tala um, að jeg væri fylgjandi ríkisrekstri, en mætti þó ekki heyra nefnt, að ríkið skifti sjer af opinberum stofnunum. Þetta er alger útúrsnúningur á orðum mínum. Það er alveg sitt hvað, að þingið hafi afskifti af bönkunum, og hitt, að sletta sjer fram í daglega starfsemi þeirra.  (Atvrh. MG: Þetta er ekki dagleg starfsemi)  . Jú, það er margt, sem fram hefir komið á þessu þingi um það, að Landsbankinn skuli borga hitt og þetta. Hann á að leggja ræktunarsjóðnum til ókeypis hús o. fl.

Er það lögfest?

. Nei, en það er samþykt í frv., og þeir, sem knúðu það fram þá, munu vart taka það aftur síðar. Jeg álít þetta rangt og til stórskaða. Þingið á ekki að láta ýmsar sjerstakar stofnanir ríkisins borga hitt og þetta, sem ríkissjóður á að borga, eins og t. d. landsverslunin var látin kosta erindreka í Ameríku á stríðsárunum. Þetta er að villa sýn um kostnað ríkissjóðs, sýna hann minni en hann í raun og veru er. Það er ekkert á móti því, að Íslandsbanki greiði eitthvað, þar sem hann hefir boðist til þess. En að öðru leyti á ríkið að greiða. laun þessa manns, ef lögin verða samþykt. Annars væri mjer kærast, að frv. þetta yrði felt, þótt jeg hinsvegar búist við, að hæstv. stjórn þvingi það fram. Það er þó í harla litlu samræmi við stefnu hennar! En skjóta vildi jeg því til hæstv. atvrh. (MG), að svo lítur út, sem umsóknarfrestur eigi ekki að verða langur, ef síma á lögin út til staðfestingar og senda manninn þá þegar. Mjer skilst, að þá eigi ekki margir að fá tækifæri til að sækja um starfið.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg þarf ekki að svara hv.þm. Barð. (HK), því hann hefir síðan síðustu umræðu samþykt svo margar brtt. við sínar eigin skoðanir, að það er ekki von, að hann geti líka samþykt brtt. mínar. Hv. frsm. nefndarinnar (JakM) talaði um málið fram og aftur. Því hefi jeg flestu svarað áður. Það er ekki örðugra að ákveða laun þessa manns en samskonar starfsmanna annara ríkja. Og laun þessa manns mættu vera mun lægri en þeirra, því að á honum hvílir ekki sú skylda að „representera“ þjóð sína, heldur vinna að verslunar- og viðskiftamálum einum. Ef vandræði eru orðin vegna þess að manninn vantar, þá er það stjórn og bönkum að kenna. Það er til heimild um, að veita megi fje í þessu skyni, og þá heimild átti að vera búið að nota, ef þörf hefir verið. Slík mál sem þetta þarf vel að athuga. Þetta eru fyrstu spor okkar í utanríkismálum. Af því getur stafað stór hætta og ókleif útgjöld, ef fyrstu sporin eru ekki vandlega athuguð. Þessar umr. eru sorglegar, en ekki vegna þess, hve langar þær eru, eins og hæstv. atvrh. vildi meina, heldur hins, að svo er sem binda eigi fyrir augu þingsins. Og þegar það er kunnugt um miklu stærri ríki, t. d. Finnland og Noreg, að þau stynja undan útgjöldum til utanríkismálanna, þá ætti það heldur að hvetja oss til að stíga fyrstu sporin varlega.

Atvinnumalaráðherra (MG): Hv. 2. þm. Reykv. (JBald) skal jeg svara því, að hann misskilur alveg, hvað daglegur rekstur er, ef hann heldur, að það sje að blanda sjer í daglegan rekstur Landsbankans að skylda hann til að leggja fram fje til fulltrúans á Spáni. Hjer á þinginu hefir engin till. komið fram um að blanda sjer í daglegan rekstur bankans, enda væri það rangt. Um umsóknir um starfið hefi jeg lýst yfir því, að því verður slegið upp, en frestur getur ekki orðið langur. Háttv. þm. V.-Ísf. (ÁÁ) skal jeg svara fáu. Hann gaf í skyn, að verið væri að binda fyrir augu þingsins, en það er hin mesta fjarstæða. Hann er að reyna að villa þinginu sýn. Það er alt og sumt. Og þegar verið er að tala um það, að ef vanti mann þarna suður eftir, þá sje um vanrækslu að ræða af stjórnarinnar hálfu, þá er það heldur ekki rjett. Það eru rúmir tveir mánuðir síðan þetta frv. var lagt fram, og það hefir verið reynt að flýta afgreiðslu þess, en hv.þm. (ÁÁ) meðal annara hefir dregið málið eftir megni. Veit hann best sjálfur um ástæður sínar fyrir því. Svo er og það, að ilt eða ómögulegt er að fá nokkurn mann, sem vilji fara án þess að hann viti, hvort starfið á að vera til frambúðar, enda er, eins og hv.þm. (ÁÁ) veit, miklu dýrara hlutfallslega að senda mann þannig heldur en til langframa. Og þegar jeg talaði um langar umr., þá átti jeg ekki aðeins við umr. um þetta mál, heldur umr. nú yfirleitt. Því að það veit jeg, að hv.þm. (ÁÁ) bæði sjer og skilur, að þegar hv.þm. tolla ekki í sætum sínum og ekki helmingur eða jafnvel þriðjungur þeirra sjest í þingsalnum, þá kemur það af því einu, að umr. eru alt of langar og málin þvæld svo, að þm. verða leiðir og leita burtu. Get jeg ekki annað en vorkent þeim það.

Frsm. (Jakob Möller) Jeg finn raunar ekki ástðu til þess að svara aths. háttv.þm. V.-Ísf. (ÁA), því að hann sagði það eitt, að jeg hefði sagt ýmislegt, en hann hefir hvorki fyr nje síðar svarað neinu af því, sem jeg hefi sagt, með nokkrum rökum. Hann hefir ekki afsannað, að ekki sje öðruvísi ástatt með þennan fulltrúa en sendimenn annara þjóða, heldur hefir hann viðurkent það. En hvernig hann hyggur að hrekja það, sem jeg hefi sagt, með því að viðurkenna það, það er „logik,“ sem er víst alveg sjerstök fyrir þennan háttv.þm. (ÁÁ). Það eina, sem hann í rauninni færði fram, var það, að þessi sendimaður þyrfti minni laun af því að hann hefði enga „representation“, en viðurkendi hinsvegar, að hann hlyti að þurfa að fá meiri laun af því að hann hefði ekkert fast aðsetur. Mjer er nú spurn: Er háttv.þm. (ÁÁ) viss um, að maðurinn geti sloppið við „representation“ ? Jeg er ekki viss um það. Og það þarf meira til að sannfæra mig en segja út í loftið: Hann þarf enga „representation“ að hafa. Það er þó gefinn hlutur, að maðurinn þarf að hafa allmikil viðskifti og samninga við aðra, og jeg skil ekki, hvernig menn geta hugsað sjer, að hann hafi þessi viðskifti og samninga við aðra án þess að kosta nokkru til sem „representation“. Nei, jeg ætla, að meiri líkur sjeu til, að hann hafi talsverða „representation“. Framsláttur háttv.þm. (ÁÁ) var alveg út í hött. Hv. þm. gerði mikið úr, hve mikla þýðingu þetta hefði sem utanríkismál og að vel þyrfti að athuga, að byrjunin væri góð. Ekki neita jeg því, en þess ber að gæta, að svo er ekki, sem hjer sje verið að binda ríkinu neinn voðabagga um aldur og æfi, þótt ætlast sje til þess, að það borgi 1/3 af launum þessa manns. Hinsvegar er það viðurkent af öllum, að starf þessa manns geti haft svo mikla þýðingu fyrir ríkið, að það skifti miljónum árlega, hvort það verður ríkara eða fátækara, en um það, sem verið er að ræða, kostnaðinn við för sendimannsins - hann skiftir náttúrlega minstu af því fje. Það er óviturlegt að horfa í hann.

Tryggvi Þórhallsson Hæstv. atvrh. (MG) var að kvarta yfir löngum umr. Það hefir nú fyr heyrst úr því horni, að það væri best, að þingið segði sem fæst. Mun öllum hv.þm. það nú fullljóst, að hæstv. stjórn vill fá sem fríastar hendur gagnvart þinginu. En jeg þarf varla að taka það fram, að jeg ber ekki slíkt traust til hæstv. stjórnar, að jeg kjósi, að hún sje einráð. Annars get jeg sagt það, að hvað þetta mál snertir, þá hefir aðeins einn maður talað um það úr þeim flokki, sem jeg tilheyri. Minna má nú varla vera en að einn tali um málið af heilum flokki, og er því ekki hægt að bera okkur Framsóknarmönnum á brýn, að við höfum að óþörfu lengt þessar umr. Jeg get nú fyllilega skrifað undir alt, sem þessi samflokksmaður minn hefir sagt, en þar sem nú vill svo til, að hann hefir talað sig dauðan, þykir mjer rjett að taka nokkuð fleira fram í framhaldi af ummælum hans. Jeg verð að segja, að mig furðar ekki á, þótt nokkrar umr. verði um þetta mál, einkanlega þegar það kemur á daginn, hvernig. hæstv. landsstjórn snýst við þeim skynsamlegu og sjálfsögðu till., sem háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) ber fram. í þessu sambandi vil jeg einkanlega minnast á þrjú atriði. Till. háttv.þm. V.-Ísf. miða aðallega að tvennu. Fyrst því, að hindra það, að stofnað sje mjög dýrt embætti fyrir alla framtíð, heldur takmarka þegar þann tíma, sem það skuli standa, enda er það vitanlegt, að ástæður allar geta breyst, svo að þessa embættis gerist ekki þörf. Hæstv. atvrh. (MG) legst þunglega á móti þessu, en berst mjög fyrir að binda embættið með lögum. En hinsvegar segir hæstv. atvrh. í öðru orðinu, að hægt sje að kalla þennan mann heim hvenær sem vill. En það liggur í augum uppi, að þegar þessi leið er valin, að stofna embættið með lagafrv., þá er ætlast til, að það verði föst framtíðarstaða. Og mjer er sem jeg sjái framan í háttv.þdm., ef embættið er nú stofnað með sjerstökum lögum og svo síðar er farið fram á það að taka manninn úr því í miðju kafi og fleygja honum út á gaddinn. Ætli þá heyrist ekki nóg hljóð um þingsvik til þess að slíkt nái ekki fram að ganga! Þess vegna er það fyrirspurn mín til hæstv. atvrh. (MG), hvaða tryggingar hann getur gefið fyrir því, að ef ekki er sjerstök ástæða til að hafa þarna mann, þá verði hægt að leggja embættið niður, án þess að veita þeim, er það hefir á hendi, fullar sárabætur. Slíkt hefir aldrei verið gert hingað til. Þá vildi jeg víkja að öðru atriði. Það er fyllilega Ijóst af till.hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að hann vill, að þingið hafi það fullkomlega á sínu valdi, hve mikið fje gangi til þessa. En af öllum ummælum hæstv. stjórnar er það víst, að hún óskar að hafa óskorað vald á fjárveiting í þessu skyni og geta eytt til þessa eins miklu fje og verkast vill að þinginu forspurðu. Stingur þetta mjög í stúf við aðra framkomu hæstv. stjórnar í fjármálum, og þó einkum hæstv. fjrh. (JÞ). Hann hefir borið fram margar till. þess efnis, og það hefir orðið að samkomulagi með honum og fjvn., að setja allar upphæðir í fjárlögin, svo að þau gæfu sanna mynd af fjárhagsástandinu. Nú vil jeg spyrja hæstv. atvrh. (MG): Ef þetta frv. verður, eins og líkindi eru til, samþykt innan fárra daga, ætlar hann þá að koma með till. um ákveðna upphæð til þessa við eina umr. fjárlagafrv. hjer í hv. deild? Ef hann gerir það ekki, skil jeg ekki, hverju sætir. Jeg verð að halda því fast fram, að þingið á að hafa fulla hugmynd um, hve mikið fje gengur til þessa. Jeg sje enga ástæðu til, að farið sje á bak við þingið með það. Jeg tek fyllilega undir það með háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), að það er óheilbrigt að fela slíka fjárveiting fyrir þinginu. En ef hæstv. atvrh. vill nú gefa yfirlýsingu um það, að hann ætli að koma með till. um þetta, þegar fjárlögin koma aftur hingað, þá er jeg því feginn og þykir betur rætast úr en orð hans hafa bent til hingað til. Þriðja atriðið, sem jeg vildi víkja að, er það, að Landsbankanum er gert að skyldu að greiða 1/3 af launum mannsins. Nú liggja fyrir mótmæli Landsbankans gegn þessu. Þá kem jeg að atriði, sem töluvert hefir verið rætt um hjer, en það er, hvort þingið geti yfirleitt skipað Landsbankanum að gera þetta eða hitt. Virðist mjer sem svo fari fyrir hæstv. ráðherrum nú eins og segir í vísunni: - einn rekur sig á annars horn, eins og graðpening hendir vorn. Hæstv. atvrh. (MG) segir, að þingið geti skipað Landsbankanum að gera þetta, en hæstv. fjrh. (JÞ) hefir sagt alveg gagnstætt um afstöðubankans til löggjafarvaldsins. Jeg er nú sammála hæstv. atvrh. um það, að þingið hafi vald til að skipa bankanum að gera hitt og þetta. Og þegar þingið álítur, að annar aðalatvinnuvegur vor hafi ekki borið þau lán úr býtum frá bankanum, sem skyldi, þá finst mjer sjálfsagt, að þingið noti vald sitt á þessu sviði. En hjer er alt öðru máli að gegna, þegar rætt er um að skipa bankanum að greiða ákveðnum manni laun. Ef þingið gerir það, álít jeg, að það misnoti vald sitt. Jeg er því í „principinu“ samþykkur hæstv. atvrh., en í þessu eina atriði, sem hjer um ræðir, er jeg sammála áliti hæstv. fjrh. á þessum efnum. Jeg býst nú við, að jeg hafi ef til vill helt olíu í eldinn, en jeg geri ráð fyrir, að jeg fái skýr svör og góð hjá hæstv. atvrh. (MG), enda þótt það lengi ofurlítið umr.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg tók það fram strax, að þegar jeg talaði um langar umr., þá ætti jeg ekki sjerstaklega við umr. um þetta mál, heldur yfirleitt við umr. á þinginu nú. Það er nú svo komið, að mörg mál, sem nefndir hafa fjallað um og afgreitt nál. um, komast ekki til umr. fyrir öðrum málum, sem eru tafin með löngum umr. En þetta, að nefndirnar, þrátt fyrir það að þær oft hafa haft þrengri tíma til fundahalda en ætlast er til, vegna langra funda, eru samt á undan afgreiðslu mála við umr., sýnir ljóslega, hvort umr. er í hóf stilt eða ekki. Hv. þm. Str. (TrÞ) sagði, að stjórnin hefði brugðist illa við sjálfsögðum till. Það er nú svo. Till. eru sjálfsagðar í hans augum, og meira getur hann ekki sagt, en það er nú eitthvað annað en að þær sjeu sjálfsagðar í augum stjórnarinnar. Það eru þær einmitt alls ekki, því getur hann ekki vænst annars en að stjórnin snúist á móti þeim. Það er svo sem auðvitað, eins og margtekið hefir verið fram, að þessi lög er hægt að afnema hvenær sem þinginu sýnist svo, og hver sendimaður, sem stöðunni gegnir, verður að leggja hana niður án nokkurra biðlauna, ef embættið er talið óþarft. Hv. þm. (TrÞ) veit þetta ósköp vel. Um það, hvað þingið kynni að gera þá gagnvart manninum, hvort það veitti honum bætur fyrir stöðumissinn eða ekki, get jeg ekkert sagt. Hv. þm. (TrÞ) getur ómögulega látið mig ábyrgjast þær gerðir. Jeg geri ráð fyrir, að það fari eftir því, hvort þingið álítur, að maðurinn hafi verið gabbaður eða ekki. Jeg álít, að maðurinn eigi engar bætur að fá, ef staðan er talin allsendis óþörf. En ef embættið er lagt niður til þess að koma manni frá, sem rækt hefir það sæmilega, tel jeg, að hann eigi rjett á bótum. Hv. þm. (TrÞ) sagði, að stjórnin vildi hafa fríar hendur til fjárbruðlunar í þessu máli, en hún hefir alveg eins óbundnar hendur til þess eftir till.hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ). Hann ætlast til þess, að stjórnin geri samning við manninn, og hefir ekki treyst sjer til að ákveða launin. Hv. þm. V.-Ísf. hefir farið líkt og manni, sem ætlaði að ákveða laun embttismanna hjer á landi og ákvæði þau þannig, að allir skyldu hafa 1000 kr. á ári og svo sanngjarna uppbót. En hver mundi telja þetta ákvörðun launa! Enginn, því að launaákvörðun er fólgin í hámarki launa, en ekki lágmarki. Nei, háttv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) hefir alveg gefist upp við að ákveða launin, eins og hv. 3. þm. Reykv. (JakM) benti rjettilega á. Háttv. þm. Str. (TrÞ) spurði ennfremur, hvort jeg við eina umr. fjárlagafrv. ætlaði að koma með till. um laun þessa manns. Það geri jeg auðvitað ekki, því þau felast í 26. gr. fjárlagafrv. Þar segir svo: „Ef lög þau verða staðfest, er afgreidd hafa verið frá Alþingi 1925 og hafa í för með sjer tekjur eða gjöld fyrir ríkissjóð, breytast fjárhæðirnar tekju- og gjaldamegin samkvæmt þeim lögum.“ Þess vegna kemur þessi upphæð auðvitað ekki inn í fjárlög nú, en hún kemur þar næsta ár, ef maður verður skipaður. Það er því síður en svo, að hjer sje verið að fara neitt á bak við þingið, þó farið sje að hjer eins og altaf er farið að, þegar svona stendur á og fjárlagafrv. sjálft gerir ráð fyrir. Hv. þm. (TrÞ) segist vera mjer sammála um, að bankinn sje skyldugur til að greiða hluta af laununum, en sje þó á móti því, að hann geri það. Þetta skil jeg nú ekki, nema hann álíti, að það sje rangt að láta bankann gera það, en þá er háttv.þm. (TrÞ) á móti nefndinni í heild og hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), sem skýrt og skorinort hefir lýst yfir því, að það sje rjett, að bankinn greiði þennan hluta af laununum. Og jeg lít svo á, að bankanum sje ekki gert ilt með þessu, því meira mun hann hafa upp úr manninum en þessu nemur. Það liggur í augum uppi, fyrst hinn bankinn, sem er eingöngu gróðafjelag, er svo fús til að greiða sinn hluta launanna. Hann er ekki hræddur um, að það borgi sig ekki fyrir sig, og hinn þarf ekki að kvíða því heldur.

Fjármálaráðherra (JÞ): Hv. þm. Str. (TrÞ) var að gera ráð fyrir ósamkomulagi milli mín og hæstv. atvrh. (MG) út af ákvæðum frv. þessa um þátttöku Landsbankans í launum mannsins. Notaði hann máli sínu til skýringar vísu, sem var í algeru samræmi við smekkvísi og sæmdartilfinningu hv.þm. (TrÞ). En það fór nú ekki betur en svo, að hrútarnir fóru að stangast í hans eigin höfði. Hann lýsti því sem sje yfir, að hann í „principinu“ væri sammála hæstv. atvrh., en í þessu atriði samt fylgjandi mjer, sem hann gerði ráð fyrir, að væri á gagnstæðri skoðun. Jeg veit nú ekki, hvernig hrútar geta betur stangast en hv.þm. í þessu efni stangast við sjálfan sig eftir öll sín undangengin orð. En hvað þetta mál snertir, sem hjer um ræðir, er rjett að geta þess, að jeg er um það alveg sammála hæstv. atvrh. (MG). Jeg hefi altaf í umr. um afstöðu löggjafarvaldsins til Landsbankans tekið það fram, að löggjafarvaldið ætti að löggefa um starfsemi bankans sjálfs, en aftur á móti mætti löggjafarvaldið ekki leggja á bankann byrðar, sem væru starfi hans óviðkomandi, nje þær, sem ætla mætti, að spiltu áliti hans út á við. Hjer lít jeg svo á, að verið sje að löggefa um starfsemi bankans sjálfs, enda hefir stjórn Landsbankans hvað eftir annað farið þess á leit við landsstjórnina, að sendimaður yrði látinn fara til Miðjarðarhafslandanna, og boðist til að taka þátt í kostnaðinum, sem af för hans leiddi, því hún telur það hag fyrir bankann, að svo sje gert. Hjer er því ekki um annað að ræða en það að koma meiri festu á þessa ráðstöfun, sem er í þágu bankans og bankastjórnin hefir sjálf hvað eftir annað óskað, að gerð yrði. Það eina, sem greinir á um, er það, að bankastjórnin vill ekki binda þetta eins mikið fyrir framtíðinna og gert er í frv. En þegar slíkur ágreiningur verður, er ekki um það að villast, hvor aðilinn á úr að skera. Það á löggjafarvaldið að gera. Það á að ráða, hve laust eða fast skipulag skuli vera á þessu máli, sem landsstjórn og bankastjórn telja báðar jafnnauðsynlegt. Því er það vafalaust, að það eru langar leiðir frá því, að hagur Landsbankans sje fyrir borð borinn í máli þessu. Það er stórkostlegt hagsmunamál fyrir bankana, eins og Íslandsbanki líka skilur. Og það er nauðsynlegt að koma föstu skipulagi og sniði á þetta, svo að hæfur maður fáist til að vinna það verkefni, sem hjer liggur fyrir. Hv. þm. Str. (TrÞ) getur því hvorki talað um ósamlyndi ráðherranna í þessu máli nje um ósamræmi hjá mjer, þó jeg haldi því fram, eins og allar stjórnir hafa gert, að Landsbankinn eigi að njóta verndar og stuðnings löggjafarvaldsins til þess að vinna að sínum verkefnum.

Tryggvi Þórhallsson Örfá orð. Það var gaman, að hæstv. ráðherrar spruttu upp hvor af öðrum til að sanna samlyndi sitt. Má vera, að þeir geti gert það í orði, en jeg ætla, að enginn hv.þdm. gangi þess dulinn, að þeir hafa fyllilega ólíkar skoðanir í þessu efni, þótt þeir kynoki sjer við að játa það. Annars er jeg hissa á, að jafnskýr maður og hæstv. fjrh. (JÞ) er skuli halda því fram, að skoðanirnar sjeu að stangast í höfðinu á mjer, þótt jeg segi, að „principielt“ megi skipa bankanum að gera þetta, en það sje samt rangt að gera það. Hæstv. fjrh. (JÞ) veit, að þetta er ekkert ósamræmi. Hæstv. atvrh. (MG) segir, að hægt sje að afnema lögin, en hann vill ekki benda á afleiðingarnar að því er snertir manninn, sem stöðunni gegnir. Hvernig á að losna við hann? Jeg er viss um, að tugir, já, hundruð radda hrópa gegn því, að honum yrði kastað út á gaddinn og honum engu bættur stöðumissirinn. Þess vegna á að ákveða strax, hve lengi lögin eigi að gilda. Hæstv. atvrh. (MG) lýsti skýrt yfir, að upphæðin ætti ekki að koma inn í fjárlögin. Vill hann þá ekki bera fram brtt. við 26. gr. um að þetta skuli ekki koma gjaldamegin? Annars er enn nógur tími til þess að setja þetta í fjárlögin fyrir 1926 - eða heldur hæstv. ráðherra, að konungur neiti að staðfesta lögin? Hvers vegna má þessi upphæð ekki standa í fjárlögunum, ef hún á að greiðast hvort sem er Jeg held því fram, að annaðhvort eigi þetta að standa í fjárlögum eða ekki greiðast.

0730Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg hygg, að ekki þurfi annað til þess að sannfæra hv.þm. Str. (TrÞ) en að lesa upp 26. gr. fjárlaganna, en þar stendur: „Ef lög þau verða staðfest, sem afgreidd hafa verið frá Alþingi 1925 og hafa í för með sjer tekjur eða gjöld fyrir ríkissjóð, breytast fjárhæðirnar tekju- og gjaldamegin samkvæmt þeim lögum.“ Það er altaf svo, þegar lög eru samþykt, sem hafa gjöld í för með sjer, að þau eru ekki tekin upp í fjárlögin það ár. Þetta ætti hv.þm. Str. (TrÞ) að vera kunnugt um, en annars eru í fjárlagafrv. fyrir 1926 tekin upp 10 þús. kr. fjárveiting í þessu skyni.

Tryggvi Þórhallsson Mjer er vel kunnugt um þessa grein fjárlaganna. En þegar búið er að samþykkja að veita þetta fje, því þá ekki að taka það upp í fjárlögin nú? Jeg skírskota til hæstv. fjrh. (JÞ), sem er svo ant um að hafa í fjárlögunum alt, sem greiðast á, hvort hann vill ekki að þetta sje tekið upp.

Atvinnumálaráðherra (MG): Hv. þm. Str. (TrÞ) spyr, hví ekki megi taka þetta upp í fjárlögin 1926. Jeg veit ekki enn, hvort þetta frv. verður samþykt áður en fjárlögin verða samþykt. Hvernig væri þá hægt að lofa slíku? Það er ekki hægt nema hv.þm. (TrÞ) ætli sjer að halda þinginu hjer í alt sumar, sem reyndar lítur helst út fyrir. Hæstv. fjrh. (JÞ) hefir aldrei sagt, að taka ætti upp í fjárlögin öll gjöld, sem samþykt vru á þinginu. Það er misskilningur hjá hv.þm. Str. (TrÞ).

Fjármálaráðherra (JÞ): Jeg verð áð segja, að mjer þykir hart, að hv.þm. Str. (TrÞ), sem verið hefir 2 ár í fjvn., skuli ekki enn hafa komið auga á ákvæði 26. gr. fjárlaganna og gert sjer grein fyrir, hvað það þýðir. Mjer þykir leitt að hafa verið svo óskýr um þetta, að einn þm. skilur ekki. Það, sem jeg hefi sagt, að vri misbrúkun á þessu ákvæði, er að færa undir þessa grein útgjöld, sem stafa af löggjöf fyrri þinga en þess, sem setur fjárlögin. Mjer þykir leitt, ef þetta hefir verið skilið svo, að jeg vildi ekki að greinin væri notuð til þess, sem hún er tluð til. Jeg skal benda á, að jeg hafði búist við, að hv.þm. Str. (TrÞ) væri svo kunnugur þessu fjárlagafrv., að hann vissi, að þessi upphð stendur þar í 16. gr. 20. lið: Til erindrekstrar í Miðjarðarhafslöndunum 10 þús. krónur. Jeg verð að segja, að þó að nota þyrfti lítið eitt meira eða minna en þessa áætlunarupphæð, þá veit jeg ekki til þess, að hv.þm. Str. (TtÞ) hafi orðið var þeirrar smámunasemi hjá mjer, að jeg mundi gera rekistefnu út úr því. Auðvitað er honum frjálst að koma með brtt., ef hann vill.

Tryggvi Þórhallsson Það var góð upplýsing þetta síðasta hjá hæstv. fjrh. (JÞ), að mjer væri heimilt að gera brtt. við þetta frv. Af hstv. fjrh. (JÞ) treystir sjer ekki til þess að bera þetta. fram, skal jeg taka til athugunar, hvort ekki er hægt, að láta fjárlögin fá rjetta mynd. Hstv. atvrh. (MG) gat þess hjer áðan, að þessu frv. lgi mjög mikið á, af því að maðurinn þyrfti að fara sem fyrst. Nú segir hann, að ekki sje hægt að gera samningana fyr en einhverntíma. Jeg segi: Þetta er viljaleysi hjá hstv. stjórn. Hún vill fela, hve miklum peningum hún eyðir í þetta starf.

Atvinnumálaráðherra (MG): Það er, eins og annað hjá hv.þm. Str. (TrÞ), misskilningur eða rangfærsla, að jeg hafi sagt, að maðurinn ætti að fara að fara. Jeg sagði, að um það hefðu heyrst harðar raddir, að hann yrði látinn fara sem fyrst. Jeg sagði líka, að jeg mundi slá starfinu upp, og því væri ekki hægt að láta manninn fara strax. Af þessum ástæðum býst jeg alls ekki við, að samningar við sendimanninn verði fullgerðir áður þingi slítur, og þess vegna mun ekki verða hægt að taka nákvæma fjárhæð í fjárlögin 1926, enda býst jeg við, að þær 10 þús. krónur, sem í fjárlagafrv. 1926 standa í þessu skyni, muni vera nærri lagi. Það er því ósatt, að hjer sje um viljaleysi eða feluleik að ræða.

forseti (BSv): Mjer hafa borist frá nokkrum þingmönnum svohljóðandi áskoranir: 2. „Vjer undirritaðir leyfum oss að fara þess á leit, að frumvarp til laga um varalögreglu verði tekið á dagskrá eigi síðar en laugardaginn 18. þ. m. Neðri deild Alþingis, 16. apríl 1925. Tryggvi Þórhallsson. Magnús Torfason. Ásgeir Ásgeirsson. Klemens Jónsson. Ingólfur Bjarnarson. Þorleifur Jónsson.“ Samkvæmt þingsköpum geta atkvgr. um þessar áskoranir ekki farið fram fyr en í byrjun næsta fundar. Á 59. fundi í Nd., laugardaginn 18. apríl, mælti