Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Þetta frv. hefur áður verið lagt hér fram á hv. Alþ. og hlaut nokkra meðferð á þingi í fyrravetur þótt bað nægði ekki að hljóta fullnaðarafgreiðslu. Málefni verslunarskólanna eða verslunarmenntunin hafa ekki tilheyrt sviði menntmrn. fyrr en frá ársbyrjun 1970. En í marsmánuði það ár var þess farið á leit við skólastjóra verslunarskólanna beggja, Samvinnuskólans og Verslunarskóla Íslands, að þeir gerðu till. til rn. um framtíðarskipan verslunarmenntunar í landinu. Þeir töldu aftur á móti hentugra að fleiri aðilar fjölluðu um það mál, svo að þáv. menntmrh., dr. Gylfi Þ. Gíslason, skipaði hinn 29. apríl 1971 n. til þess að semja frv. til l. um þetta efni. Í þessa n. voru skipaðir Birgir Thorlacius ráðuneytisstjóri, formaður, deildarstjórarnir Andri Ísaksson og Indriði H. Þorláksson, skólastjórarnir séra Guðmundur Sveinsson og dr. Jón Gíslason, allir skipaðir án tilnefningar, Hjörtur Hjartarson forstjóri og Gísli V. Einarsson viðskiptafræðingur, báðir skipaðir samkv. tilnefningu Verslunarráðs Íslands, Eysteinn Jónsson alþm., skipaður samkv. tilnefningu Sambands ísl. samvinnufélaga, Ölvir Karlsson oddviti, skipaður samkv. tilnefningu Sambands ísl. sveitarfélaga. Þessi n. vann svo mikið undirbúningsstarf, en samdi síðan og skilaði til rn. frv. til l. um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi. Var fullkomin einnig í þessari n. um frv. og það var lagt fram sem stjfrv. á 94. löggjafarþingi, óbreytt frá því sem n. gekk frá því. Frv. hafði verið sent mörgum aðilum til umsagnar og eru umsagnir þær, sem bárust, birtar með frv. sem fskj. Þessar umsagnir voru yfirleitt jákvæðar. Eins og ég sagði áðan, varð frv. ekki útrætt á Alþ. hinu síðasta, en komst í gegnum Ed. sem gerði á því nokkrar breytingar. Það þótti samt ekki rétt nú í haust að taka þessar breytingar upp í frv. þegar það er lagt fram á ný, heldur leyfa því að koma fram í upphaflegri mynd, hvort sem Alþ. kýs að gera á því einhverjar breytingar eður ekki, enda er Alþ. nú öðruvísi skipað en það var fyrir kosningarnar, svo að það er engin trygging fyrir því að þær breytingar, sem gerðar voru á frv. í fyrra, fyrir síðustu kosningar, séu í meira samræmi við vilja þessa þings en upphaflega frv. Þótti því réttara að leggja frv. fram bara alveg eins og n., sem samdi það, hafði gengið frá því upphaflega. Eins og hv. þm. er kunnugt hefur verslunarmenntun verið veitt í tveimur einkaskólum, Samvinnuskólanum og Verslunarskóla Íslands, og þessir skólar hafa hvor um sig notið nokkurs styrks í fjárl., sem á árinu 1974 nemur 5.2 millj. kr. til Samvinnuskólans ok 33.8 millj. kr. til Verslunarskólans. Auk þess nýtur hinn síðarnefndi nokkurs stuðnings frá borgarsjóði Reykjavíkur. Það fer ekki á milli mála að ríkið hefur raunverulega vanrækt sinn þátt í verslunarmenntuninni, þar sem styrkur til einkaskólanna hefur engan veginn svarað til þess kostnaðar, sem rekstri þeirra hefur verið samfara, og ríkið hefur þannig sparað sér stórfé með þessu fyrirkomulagi í stað þess að taka verslunarmenntunina í sama mæli á sína arma og það hefur raunar gert um aðra sérmenntun í landinu. Hitt er svo annað mál, hvort þetta er hyggilegt, hvort þessi sparnaður er hyggilegur. Við sífjölþættari og fjölbreyttari atvinnu- og verslunarhætti og aukin umsvif innanlands og í samskiptum við aðrar þjóðir ber æ brýnni nauðsyn til þess að veita þeim fjölmenna hópi, sem fæst við jafnþýðingarmikil þjónustustörf og verslun og viðskipti eru, greiðan aðgang að traustri menntun til þess að skapa sér sem mesta starfshæfni, til þess að þjóðfélagið fái sem besta starfskrafta á þessu sviði. Störfin á sviði erlendra og innlendra viðskipta verða alltaf umfangsmeiri eftir því sem tímar líða og hinum auknu kröfum og þörfum þarf að mæta með aukinni þekkingu, aukinni starfsþjálfun og aukinni tækni. Meginstefna þessa frv. til l. um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi er sú, að nemendur, sem lokið hafa skyldunámi, eigi þess kost að afla sér sérmenntunar til undirbúnings undir störf í viðskiptalífinu um leið og þeir treysta almennan þekkingargrundvöll sinn, eins og gengur. Námsefnið á að greinast í kjarna og kjörsvið. Í frv. eru tilgreindar 7 námsgreinar sem skulu verða í kjarna og þá kenndar öllum nemendum sem þetta viðskiptanám stunda. Þær eru þessar: Íslenska, stærðfræði, eitthvert Norðurlandamálanna, enska, vélritun, bókfærsla og hagfræði. Þessu til viðbótar eru svo kjörsvið. Það eru námsgreinar, sem menn geta valið sér eftir því sem námsbrautir og námstilhögun gefa tilefni til. En kjarnanámsgreinarnar eru öllum sameiginlegar, þeim sem verslunarnám stunda. Gert er ráð fyrir, að námsefninu verði skipt í einingar, þannig að sem auðveldast verði að bæta við sig námi, þar eð gert er ráð fyrir að námið verði þáttur í meira eða minna samræmdri menntun á framhaldsskólastiginu almennt og geti t.d. farið fram í fjölbrautaskólum, þegar þeir koma til skjalanna, í menntaskólum og framhaldsdeildum grunnskóla og svo hins vegar í sérstökum verslunarskólum, eftir því sem sérhæfing námsins gerir kröfur um. Er miðað við að slíkir sérstakir verslunarskólar til viðbótar þeim tveimur, sem fyrir eru, verði stofnaðir eftir því sem þörf krefur og fé er þá veitt til og þeir yrðu þá ríkisskólar. Samkv. ákvæðum frv. er gert ráð fyrir því að hinn fyrsti slíkra nýrra verslunarskóla yrði reistur á Akureyri. Viðskiptamenntun sú, sem frv. gerir ráð fyrir, miðast við það að nemendur eigi völ á að búa sig undir almenn skrifstofustörf, bókhaldsstörf, afgreiðslustörf, deildarstjórastörf í verslunum og stjórnunarstörf. Jafnframt er opnuð leið til stúdentsprófs og þá framhaldsnáms í háskóla, en það er mjög nauðsynlegt að engar námsleiðir séu lokaðar, heldur geti menn haldið áfram námi ef hugurinn stefnir í þá átt. Viðskiptanám á framhaldsskólastigi er ráðgert eins til fjögurra ára nám, þ.e. eins, tveggja eða þriggja ára almennt og sérhæft viðskiptanám og síðan eins árs viðbótarnám sem veitir menntun til stúdentsprófs og þá rétt til áframhaldandi náms á háskólastigi, hvort sem er á sviði viðskipta eða annars konar háskólanám. Hluti af viðskiptanámi á framhaldsskólastigi á að vera starfsþjálfun að sjálfsögðu og geta þeir skólar, sem slíka viðskiptamenntun veita, samið við viðskiptafyrirtæki um að annast tiltekna þætti þessarar þjálfunar, og er vitanlega bráðnauðsynlegt að á milli skólanna og viðskiptafyrirtækjanna, atvinnugreinarinnar mætti líka segja, ríki gott samstarf um þessi efni. Með þessum hætti verður nemendum enn ljósara en ella hvers hin ýmsu störf krefjast, og það verður þeim áreiðanlega góð vísbending um það, hvers konar þekkingaröflun þeim sé nauðsynlegust. Að því er fjármálahlið þessa frv. varðar, þá er ekki því að leyna að það hefur aukin útgjöld í för með sér, eins og hv. þdm. munu hafa gert sér grein fyrir á síðasta þingi þegar þetta frv. var hér til meðferðar. Í fyrsta lagi er kveðið svo á í frv. að nýir skólar, sem stofnaðir kynnu að verða til þess að veita viðskiptamenntun, skuli verða ríkisskólar og þá auðvitað stofn- og rekstrarkostnaður þeirra greiddur að öllu leyti úr ríkissjóði, líkt og nú á sér stað um marga hliðstæða sérskóla. Í öðru lagi er tekið fram í frv. að aðrir skólar, sem viðskiptamenntun veita, svo sem í formi námsbrautar í framhaldsdeildum grunnskóla, fjölbrautaskólum og menntaskólum, skuli kostaðir af ríkissjóði samkv. kostnaðarákvæðum sem gilda um hvern þessara skóla, hvert þetta skólastig. Þannig mundi t.d. viðskiptanámsbraut í menntaskóla verða að öllu leyti kostuð af ríkinu. Í þriðja lagi er ákvæði um stuðning við þá einkaskóla sem núna starfa, Samvinnuskólann og Verslunarskóla Íslands, og þau ákvæði hafa það í för með sér, að útgjöld til þeirra aukast mjög mikið, bæði að því er varðar stofnkostnað, sem á kynni að falla og ríkið tekur nú engan þátt í, og svo einnig að því er varðar rekstrarkostnað. Rekstrarkostnað þessara skóla á samkv. frv. að greiða að fullu, en stofnkostnað, þ.e.a.s. kennsluhúsnæði og heimavistir byggt eftir gildistöku 1., mundi ríkissjóður greiða að 80% samkv. ákvæðum frv. Það var áætlað, þegar frv. var samið, að rekstrarframlag ríkisins til skólanna mundi verða miðað við óbreytta starfshætti þeirra, 12–15 millj. kr. til Samvinnuskólans, en 45–50 millj. kr. til Verslunarskólans. En þessar fjárhæðir hafa vitanlega hækkað síðan þetta var reiknað út. Ekki er gert ráð fyrir því í frv. að ríkisvaldið hafi afskipti af skólastjóra- eða kennararáðningum við einkaskólana þrátt fyrir þetta, en það er gengið út frá því, að stofnkostnaðarframlag ríkisins, sem kynni að renna til skólanna eftir slíkri breyttri löggjöf, yrði eign ríkisins og falli ekki til annarra ef verslunarskólarekstri yrði hætt. Það má vel vera að það kynni að þykja réttara að hafa um þetta öllu gleggri ákvæði en nú eru í frv., sbr. og það sem rætt var um þetta mál á síðasta þingi. Ég skal svo ekki hafa þessi orð öllu fleiri við 1. umr. Ég held, að ég hafi minnst hér á þýðingarmestu þættina í frv. Það fjallar um menntun sem vissulega er mjög þýðingarmikil og umfangsmikil í okkar menntakerfi, og eins og ég sagði í upphafi: þörfin fyrir trausta og haldgóða menntun á viðskiptasviðinu fer í raun og veru vaxandi með hverju árinu sem líður. Ég vil svo leyfa mér að leggja til að þessu frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Ég vil lýsa ánægju minni með þetta frv. til l. um viðskiptamenntun á framhaldsskólastigi og vænti þess að það fái jákvæðar undirtektir á þessu þingi og verði afgr. sem lög. Eins og fram kom í ræðu hæstv. menntmrh. mun þetta lagafrv. ekki hafa fengið afgreiðslu hér á þingi þrátt fyrir það að aðilar verslunarinnar í landinu hafi lýst yfir eindregnum stuðningi við frv. í því formi sem það er nú lagt fram. Þetta frv. hefur mjög mikla þýðingu, ekki aðeins fyrir verslunina í heild, heldur einnig fyrir þau hundruð nemenda sem stunda nám í Verslunarskóla Íslands og Samvinnuskólanum. S.l. fimmtudag var ég staddur á nemendafundi í Verslunarskóla Íslands, þar sem voru um 300–400 nemendur, og þeir ræddu af alvöru og ábyrgð um það frv. sem hér liggur fyrir Alþ. Það fer ekki á milli mála að þessi mikli fjöldi nemenda hafði mikinn áhuga á því að frv. yrði samþ. og Alþ. með þeim hætti styddi viðleitni þessa unga fólks til þess að verða betri og hæfari þegnar í þjóðfélagi okkar. Það er því von þessara nemenda og ég færi þau skilaboð - með leyfi hæstv. forseta, að Alþ. taki vel á þessu frv. og samþykki það eins og það liggur fyrir. Með því vinnst í fyrsta lagi fyrir nemendur á viðskiptasviði að öll námsskilyrði verða mun betri, í öðru lagi skapast betri möguleikar til þess að reka þessar stofnanir, Verslunarskólann og Samvinnuskólann, á viðunandi hátt, en vitað er að báðir þessir skólar hafa verið í svelti hvað rekstrarfé áhrærir í fjölda ára og hafa því miður ekki fengið álíka undirtektir hjá hinu opinbera sér til stuðnings sem margir aðrir framhaldsskólar. Til viðbótar kemur það í öðru lagi að stofnkostnaður þess kennsluhúsnæðis, sem nota verður í framtíðinni vegna þessarar menntunar, verður greiddur úr ríkissjóði að 80%. Hefur það geysilega mikla þýðingu fyrir þessa skóla báða. Í þriðja lagi mun frv. gera skólunum kleift að vera með námsefni sem bæði verður viðtækara og betra en þessir einkaskólar hafa getað leyft sér að hafa til þessa. Viðskiptamenntun hefur því miður ekki skipað þann sess né notið þeirrar viðurkenningar sem skyldi. Verslun og viðskipti verða stöðugt mikilvægari atvinnugrein í verkaskiptingu þjóðanna og einnig hér innanlands. Hefur því mikla þýðingu fyrir þjóðina í heild hvernig haldið er á viðskipta- og verslunarmálum. Góð skilyrði til menntunar á þessu sviði eru besta leiðin til að tryggja að góður árangur náist fyrir þjóðarbúið. Að því er stefnt með þessu frv. sem til þessa hefur ekki fengið afgreiðslu á Alþ., en eins og hæstv. menntmrh. sagði áðan er Alþingi nú skipað með öðrum hætti en á síðasta þingi og þess er því að vænta að betri skilningur ríki fyrir jákvæðri afgreiðslu þessa máls.



Áður en lengra er haldið með dagskrána langar mig til þess að vekja athygli nefndarformanna þessarar d. á því að ekkert mál hefur enn þá verið afgreitt frá neinni n. Nd. Ég vil eindregið fara þess á leit við nefndarformenn að þeir beiti sér fyrir því að afgreiðslu mála úr nefndum verði hraðað. Það hljóta einhver þeirra mála, sem fyrir liggja, að hafa fengið þá athugun að þau fari að verða tilbúin til afgreiðslu, en alls hefur 21 máli verið vísað til n. í d. Ég tel að það sé ekki vansalaust að láta þau vera óafgreidd öllu lengur. 



Virðulegi forseti. Fyrrv. menntmrh., hv. 3. landsk. þm., Magnús T. Ólafsson, skipaði n. í júlí 1972 til þess að endurskoða l. um Ríkisútgáfu námsbóka og lög um Fræðslumyndasafn ríkisins með það fyrir augum, hvort ekki þætti tiltækilegt að sameina þessar stofnanir og tryggja sem hagkvæmast samstarf þeirra í milli og þá einnig við skólarannsóknadeild menntmrn. Í ráði var um hríð og lagaheimild er raunar fyrir því að sameina fræðslumyndasafnið og menntmrn., en við nánari athugun var talið réttara að kanna hvort ekki væri hentugra að sameina fræðslumyndasafnið ríkisútgáfu námsbóka. Í þeirri n., sem skipuð var til þess að endurskoða framangreind lög, áttu sæti Andri Ísaksson prófessor, sem var formaður n., Benedikt Gröndal forstöðumaður Fræðslumyndasafnsins, Ingi Kristinsson skólastjóri, Jón Emil Guðjónsson framkvstj. Ríkisútgáfu námsbóka og Guðbjartur Gunnarsson kennari. Hinir tveir síðast nefndu gátu lítinn þátt tekið í störfum n. vegna fjarveru á því tímabili, sem n. einkum starfaði, en í stað Jóns Emils starfaði þá Gunnar Guðmundsson skólastjóri Laugarnesskólans, þáv. staðgengill Jóns hjá Ríkisútgáfunni. Auk nefndarmanna, sem ég hef nú greint, vann Guðný Helgadóttir fulltrúi í menntmrn. með n. að undirbúningi og öðrum störfum. Samhljóða frv. þessu var lagt fyrir 94. löggjafarþing til kynningar. Það var lagt fram seint á þingi og ekki gert ráð fyrir að það yrði afgreitt þá. Meginefni þessa frv. er að sameina Ríkisútgáfu námsbóka og Fræðslumyndasafn ríkisins í eina stofnun undir heitinu Námsgagnastofnun. Jafnframt er leitast við að efla þessa nýju stofnun til þess að gegna því þýðingarmikla hlutverki að sjá íslenskum skólum fyrir sem bestum og fullkomnustum náms- og kennslugögnum og annast framleiðslu, útgáfu og miðlun hvers konar námsefnis og kennslutækja og fylgjast með margvíslegum nýjungum á þessu sviði, jafnframt því sem henni er ætlað að halda uppi fræðslu- og upplýsingastarfsemi meðal kennara að því er þessa þætti varðar. Frv. fylgir mjög ítarleg grg. í aths. þess og ég ætla að spara tíma hv. þd. með því að leyfa mér að vísa til aths. með frv. og hafa ekki fyrir því lengri framsögu. En ég legg til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Nú á dögum er engan veginn nóg að byggja myndarleg og góð skólahús né heldur að þar starfi vel menntaðir og góðir kennarar. Til þess að ná svo árangri sem óskað er þurfa kennarar að hafa í höndum margvísleg kennslutæki og á síðustu árum hafa orðið gífurlega örar framfarir einmitt á sviði kennslutækja, Í upphafi var um að ræða prentaða bók eða prentað mál eitt, en nú fer kennslan fram með margvíslegum öðrum miðlum, bæði myndrænum og hljóðrænum. Í nútímaskólabókasafni eru ekki aðeins bækur, heldur eru upplýsingar geymdar í öllum þessum tækjum, flokkaðar saman, þannig að unglingar geta lært við það að afla sér upplýsinga og gagna sem þeir vita e.t.v. ekki fyrirfram hvort þeir finna í bók, á myndræmu, kvikmynd eða á annan hátt, eða hvort þeir finna eitthvað um það efni, sem þeir eiga að nema, á mismunandi tækjum. Hér á landi er til mikið af kennslutækjum í skólunum. Ég býst við að þau skipti að verðmæti tugum milljóna, lauslega áætlað um 60 millj. fyrir 2–3 árum. En það er ákaflega mismunandi hvernig þessi tæki nýtast. Í sumum skólum eru þau notuð vel, og sumir kennarar eru meistarar í því ekki aðeins að nota þessi tæki sjálfir, heldur skilja að eitt hið merkasta við nútímakennslutækni er það hve tækin ern orðin einföld, og þau eru látin meira og meira í hendur nemendanna. Ég held að það yrði stórt skref í framfaraátt fyrir skólakerfi okkar ef þær þrjár stofnanir sem annast útvegun og framleiðslu kennslutækja, kennslubóka, segulbanda, litskyggna og annars, væru settar undir einn hatt. Það er ekkert vit í því að vera að gefa út kennslubók um eitt, en síðan litskuggamyndir eða kvikmyndir um eitthvað allt annað. Samræmi á að vera í þessu, þannig að ef einhvers konar myndefni eða hljóðefni á segulböndum eða hvort tveggja, t.d. á myndsegulböndum, sem ekki eru til í neinum íslenskum skóla, en breiðast nú víða út um nágrannalönd okkar, ef slíkt hentar, þá á að gefa þetta út saman. Þess vegna eiga þessar stofnanir að starfa saman. Það hafa þegar verið gerðar litlar tilraunir með að gefa út myndsegulbönd sem eiga við ákveðna kennslubók, um leið og hún kemur út. Ég vil taka fram að það er ákvörðun Alþ. hverju sinni hversu mikið fé er veitt til útgáfu kennslubóka og hvort fylgt verður áfram, eins og ég geri ráð fyrir, þeirri reglu að hér sé Ríkisútgáfa námsbóka. En við erum að því leyti til allt að því einstæðir, þó ekki alveg, að námsbækur eru að langmestu leyti gefnar út af ríkinu. Um önnur kennslutæki er það að segja að skólarnir verða yfirleitt að afla sér þeirra og borga fyrir þau. Er ekkert óeðlilegt við það. Hér verður því ekki eingöngu um aukinn kostnað ríkisins að ræða, heldur starfsemi þar sem tekjur geta komið á móti. Í mörgum tilvikum mun breytingin verða sú, að framleidd verða hér á Íslandi ýmiss konar kennslutæki, keypt af íslenskum skólum, í stað þess að skólarnir kaupa þessi tæki utanlands frá og reyna að notast við þau, þó að textar og talað mál sé oft erlent, en ekki íslenskt. Ég vil beina athygli hv. þm. að þessu frv. Hér er um mjög merka skipulagsbreytingu að ræða, sem ég tel nauðsynlega til samræmis við aðrar framfarir sem nú verða í okkar skólamálum. Það er of mikið sagt að við íslendingar séum vanþróuð þjóð á sviði kennslutækja, en skólakerfi okkar er ákaflega misþróað og við getum því aðeins bætt úr því að við gerum það átak sem hér er um að ræða. Hugmyndir hafa komið fram um það, að ef þessar stofnanir yrðu sameinaðar í eina og kæmi ein stjórn yfir þær í staðinn fyrir tvær, sem eru núna, þá ætti að stefna að því að útvega húsnæði fyrir þessa starfsemi á lóð Kennaraháskólans, þannig að í þessum húsakynnum yrði jafnframt kennsla kennaraefna á þessu sviði og þau gætu notað húsakynnin sem tilraunastofu. Ef væri í framtíðinni hægt að koma þessu svo fyrir, þá mundu báðir aðilar, bæði Námsgagnastofnun og sú stofnun sem elur upp kennara fyrir þjóðina, hafa af því mikið gagn. Ég vil því mæla mjög eindregið með því að þetta frv. verði athugað alvarlega í menntmn. og ekki látið sofa mörg þing áður en það verður að veruleika.