Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, gerir ráð fyrir nýrri skipan á útflutningi og sölu sjávarafurða. Það er öllum kunnugt, að á undanförnum árum hafa oft og tíðum verið uppi allmiklar deilur um það skipulag, sem í gildi hefur verið um sölu sjávarafurða á erlendum markaði. Einkum hefur mikil óánægja komið fram með þau sérréttindi einstakra samtaka um söluréttindi á tilteknum vörum sjávarframleiðslunnar, sem í gildi hafa verið. Þetta hefur alveg sérstaklega átt sér stað með þá einkaréttaraðstöðu, sem í gildi hefur verið í sambandi við útflutning á saltfiski, eins og kunnugt er. Þá hefur óánægja manna með ríkjandi skipulag um sölu sjávarafurða einnig beinzt að því, að í þessum efnum væri ríkjandi verulegt skipulagsleysi og misræmi í reglum varðandi útflutning og sölu á hinum efnistöku greinum sjávarafurða. Þetta frv. gerir ráð fyrir fastari skipan þessara mála, og jafnframt gerir það ráð fyrir því, að tekið verði upp opinhert eftirlit með öllum þáttum útflutningsframleiðslunnar, en ekki aðeins nokkrum greinum, eins og verið hefur. Það skipulag, sem nú er gert ráð fyrir að taka hér upp í þessum efnum, er mjög í samræmi við það, sem gildir hjá Norðmönnum, og hefur verið stuðzt við samningu þessa frv. við þær reglur, en þó að sjálfsögðu tekið tillit til ýmissar sérstöðu, sem við hljótum að hafa. Áður en ég vík að einstökum atriðum frv., þykir mér rétt að gera hér stutta grein fyrir því, hvernig þessum málum hefur verið háttað hér í aðalatriðum. Þessum málum hefur verið þannig fyrir komið, að einn aðili, Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, hefur í rauninni haft einkaútflutningsrétt á saltfiski, og þar hafa ekki aðrir aðilar getað komið til greina. Þessum samtökum hefur flest árin verið veitt þessi einkaréttaraðstaða, en önnur árin hefur verið þannig haldið á þessum málum, að öðrum aðilum hefur beinlínis verið synjað um rétt til þess að fá að fást við saltfiskssölumál, og þannig hefur sölusambandinu í framkvæmd verið tryggð einkaréttaraðstaða. Síldarútvegsnefnd hefur raunverulega á sama hátt haft einkaréttaraðstöðu með sölu á allri saltsíld frá landinu. Fyrirkomulagið í þeim efnum hefur verið á svipaða lund. Nefndin hefur fengið árlega viðurkenningu þess ráðuneytis, sem farið hefur með sölu sjávarafurða, fyrir þessari einkaréttaraðstöðu, og hafa því ekki aðrir aðilar flest árin getað komið til greina í sambandi við útboð og sölu á saltaðri síld. Sala á frosnum fiski hefur aftur á móti verið með þeim hætti, að raunverulega hafa þrír aðilar haft með þau mál öll að gera, þ.e. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna, Samband ísl. samvinnufélaga og fiskiðjuver ríkisins. Þessir aðilar hafa að vísu þurft að hafa samráð við það ráðuneyti, sem farið hefur með þessi mál, um söluna, en aðrir en þessir þrír hafa ekki getað komið til greina að fá að annast útboð og sölu þessarar framleiðslugreinar. Enn annað form hefur svo verið haft í sambandi við sölu á skreið og fiskimjöli, lýsi og ýmsum öðrum framleiðsluvörum sjávarútvegsins. Þar hafa verið margir útflytjendur, sem í hverju einstöku tilfelli hafa fengið útflutningsleyfi hjá þar til settum manni af ráðuneytinu, sem veitt hefur slík útflutningsleyfi. Þannig hefur þessu verið komið fyrir í aðalatriðum, og sjá menn, að það er rétt, að hér hefur í rauninni ekkert fast skipulag verið á. Í sumum greinum hefur verið einkaréttaraðstaða við útflutning. Í öðrum tilfellum hafa verið teknir út úr 2–3 útflytjendur og þeir raunverulega látnir einir hafa með útflutninginn að gera. Í enn öðrum greinum hafa útflytjendur verið margir og þá ýmist samtök framleiðenda, framleiðendur sjálfir eða einstaklingar, sem aðeins hafa fengizt við verzlunarstörf. Eins og ég sagði hér í upphafi, er það álit flestra, að þetta skipulag geti ekki verið til frambúðar, það verði að takast fastari tökum, og margir eru á þeirri skoðun, að hér hafi ríkt hið mesta misrétti og jafnvei mikil verðmæti farið forgörðum vegna skipulagsleysis. Aðalatriði þessa frv. eru fólgin í því, að gert er nú ráð fyrir, að skipuð verði sérstök þriggja manna útflutningsnefnd, sem hafi ein yfirstjórn þessara mála með höndum og veiti öllum aðilum útflutningsleyfi, og geta þá að sjálfsögðu jafnt komið til greina samtök framleiðenda, einstakir framleiðendur eða aðrir, sem með sölu á sjávarafurðum hafa að gera, með að fá þessi útflutningsleyfi. Þá er gert ráð fyrir því, að þessi útflutningsnefnd sjávarafurða verði sérstaklega ríkisstj. til ráðuneytis um allt það, sem varðar fisksölumál, enn fremur að hún fylgist með markaðsmálum og reyni að afla nýrra markaða, eftir því sem möguleikar eru á, og þá síðast en ekki sízt, að þessi nefnd hafi beinlínis á hendi eftirlit með öllum þeim, sem útflutning sjávarafurða hafa með höndum, og er gert ráð fyrir í þessu frv., að n. verði veitt allvíðtækt vald í þeim efnum til þess að kalla eftir upplýsingum frá einstökum útflytjendum um allt það, sem varðar sölufyrirkomulag þeirra. Með þessum hætti ætti að vera hægt í fyrsta lagi að tryggja samræmi í þessum efnum, þannig að allar greinar sjávarframleiðslunnar búi við hliðstætt skipulag með sölu á sínum varningi. Enn fremur ætti að vera hægt betur en nú er að koma í veg fyrir það, að um misbeitingu á valdi einstakra samtaka geti verið að ræða. Og þá standa vonir til þess, að með þessu skipulagi væri hægt að draga nokkuð úr þeirri miklu tortryggni, sem nú hefur verið á einstökum aðilum, sem með þessi mjög svo þýðingarmiklu mál þjóðarinnar hafa haft að gera. Nú vaknar að sjálfsögðu sú spurning, hvort með þessu nýja skipulagi eigi að leggja niður þau sölusamtök framleiðenda, sem starfað hafa hér á undanförnum árum, eða hvort á einn eða annan hátt eigi að gera þeim ókleift um starf. Til þess er ekki ætlazt á neinn hátt í sambandi við þetta nýja skipulag. Að sjálfsögðu geta framleiðendur haft sín framleiðslusamtök, og þeir geta áfram unnið að sölu á sínum framleiðsluvörum. En þeir verða, í hverri greininni sem um er að ræða, að afla sér nauðsynlegra útflutningsheimilda, hafa fengið samþykki útflutningsstjórnarinnar fyrir verði og fyrir því, hvert selt er og með hvaða skilmálum selt er hverju sinni. Og þessi samtök, ef þau vilja taka að sér útflutninginn, verða að undirgangast það að veita þessum stjórnskipuðu aðilum allar þær upplýsingar, sem þeir óska eftir í sambandi við afurðasöluna. Til þess er svo aftur ekki ætlazt, að neinum einstökum samtökum verði veitt einkaréttaraðstaða til útflutnings eða sölu á sjávarafurðum. Hitt gefur svo auga leið, ef framleiðendur óska allir eftir því að vera í einum samtökum og fela þeim samtökum sölu á allri sinni framleiðslu, að þau samtök mundu að sjálfsögðu fá möguleika til þess að selja alla framleiðsluna, svo framarlega sem þau samtök vilja að öðru leyti fara eftir settum opinberum reglum. Ég tel því, að það sé ástæðulaus ótti, sem fram hefur komið, að hér eigi að gera samtökum framleiðenda ókleift að starfa, því að það er síður en svo. Hins vegar geta einstök samtök ekki vænzt þess að njóta meiri eða frekari réttar um sína starfsemi heldur en önnur samtök sambærilegs eðlis fá þá fyrir sitt leyti. Eins og ég minntist hér á í upphafi máls míns, eru ýmis atriði varðandi það skipulag, sem hér er gert ráð fyrir að taka upp, miðuð við það, sem þekkist hjá Norðmönnum. Vissulega eru þessi útflutningsmál þeirra miklu víðtækari og meiri og margbrotnari en okkar hér. Því er það skipulag ríkjandi hjá þeim, að slíkar útflutningsstjórnir eru raunverulega þar margar, einnig varðandi sjávarútveg. En hér er gert ráð fyrir aðeins einni útflutningsstj. í sambandi við allar útflutningsgreinar sjávarútvegsins. Þar eru í gildi þau ákvæði, að útflutningsstjórnin ákveður, hverjir það eru, sem leyfi fá hverju sinni til þess að bjóða út og selja þeirra sjávarafurðir á erlendum mörkuðum, og útflutningsstjórn þeirra hefur a.m.k. jafnvíðtækt og mikið vald og gert er ráð fyrir í þessu frv. að útflutningsstjórn sjávarafurða hér fái til þess að hafa eftirlit með afurðasölunni. Í þessu frv. til laga er að vísu ekki að finna mörg ný ákvæði, sem ríkisstj. hefur ekki heimild til að notfæra sér nú í dag skv. eldri lögum, því að löggjöf sú, sem í gildi er varðandi þessi mál, skapar ríkisstj. svo að segja ótakmarkað vald til þess að setja reglur og ákvæði varðandi allt útboð á sjávarafurðum og sölu þeirra erlendis. En sú löggjöf hefur verið framkvæmd á mjög óákveðinn hátt, og því þótti mér miklu eðlilegra að slá því föstu hér með lagasetningu frá Alþingi, hvaða form yrði tekið upp skv. þessum mjög svo víðtæku heimildum, sem annars eru til í lögum um þessi efni, - hvaða form skyldi tekið upp og látið gilda varðandi sölumál sjávarútvegsins í heild. Hitt veit ég svo að eru skiptar skoðanir um, eins og þær hafa verið, hvernig notfæra eigi sér þessar heimildir, hvort t.d. á að veita einstökum félagasamtökum, eins og t.d. Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda, einkaréttaraðstöðu til sölu á saltfiski eða hvort þau samtök eiga að sætta sig við sams konar reglur og t.d. Samlag skreiðarframleiðenda verður að búa við í dag eða jafnvel eins og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna verður nú að búa við, en þessir aðilar hafa á engan hátt haft sambærileg réttindi til sölu á sinni framleiðslu eins og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefur haft á saltfiskinum. Það eru vissulega til þeir menn, sem telja, að einkasöluformið í höndum framleiðenda eða þeirra samtaka, sem hluti þeirra hefur myndað með sér, sé hið bezta, og vilja halda í það af miklu kappi. Mín skoðun er aftur sú, að það sé eðlilegra, eins og þessum málum er komið nú, að ríkið hafi strangt eftirlit með því, hvernig að þessum málum er staðið, en hins vegar geti framleiðendur myndað með sér samtök, skipulagt sig í þessum efnum eins vel og þeirra er kostur, en að þeir verði þrátt fyrir allt að sætta sig við það að víkja til hliðar með leyfi fyrir öðrum, ef aðrir geta staðið sig betur í sambandi við söluna heldur en samtök framleiðenda kunna að gera í einstökum tilfellum. Mér er það að vísu ljóst, að með þessu frv., eins og það liggur hér fyrir, er ekki sagt í einstökum atriðum, hvernig framkvæmd þessara mála verður. Ég tel ekki heldur rétt að binda hendur útflutningsstjórnar nema að litlu leyti, því að hún verður að finna það í framkvæmd, hvernig bezt verður á þessum málum haldið. En það mundi ég leggja áherzlu á, að hin nýja útflutningsstjórn reyndi að hafa sem nánast samstarf við framleiðendur um sölu á þeirra framleiðsluvörum. En takist það ekki á þeim megingrundvelli, sem frv. gerir ráð fyrir, sem sé á þann hátt, að þeir sætti sig við opinbert eftirlit í þessum efnum og að þeir geti lagt sín skjöl á borðið fyrir þá n., sem til þess er skipuð af ríkisins hálfu að líta eftir þessum málum, þannig að tryggt megi telja, að þjóðarhags hafi verið gætt við afurðasöluna, þá vitanlega hljóta þau samtök framleiðenda að dæma sig úr leik að mínum dómi. Aftur á móti er ekki gert ráð fyrir því í þessu frv., að ríkið taki að sér útflutningsmálin eða söluna í heild. En vissulega getur komið alltaf til þess í einstaka tilfellum, að nefnd frá hálfu ríkisstj. sjái beinlínis um sölusamninga, eins og hefur verið gert á undanförnum árum í sumum tilfellum, en þá yrði vitanlega slíkt gert einnig í nánu samstarfi við samtök framleiðenda. Eitt atriði er það enn, sem mér þykir rétt að gera hér nokkra frekari grein fyrir, en það er í sambandi við skipulagið á sölu á saltsíld. Þar hefur verið nokkuð sérstakt form á, þar sem opinber nefnd, sumpart kosin af Alþingi og sumpart tilnefnd fulltrúum frá framleiðendum, hefur haft með sölu á saltsíld að gera. Samkvæmt því, sem hér er gert ráð fyrir, getur síldarútvegsnefnd að sjálfsögðu starfað áfram sem sölusamtök framleiðenda í þessari sérstöku grein, en hún yrði, eins og önnur sölusamtök, að falla undir þetta skipulag, lúta því, lúta eftirliti þessarar nefndar og verða að sækja um útflutningsleyfi til hennar eða samþykkis um einstaka sölusamninga. Sem sagt, að þó að gildandi séu um síldarútvegsnefnd sérstök lög, þá er ekki gert ráð fyrir því, að hún hafi neina sérstöðu eða nein sérstaða verði varðandi sölu á þeim þætti sjávarframleiðslunnar. Ég vil svo óska þess, að frv. verði vísað til sjútvn. að lokinni þessari umr. Málið verður að sjálfsögðu athugað í nefnd, og það er sjálfsagt að taka það til greina, sem n. við nánari athugun telur að betur mætti fara. En ég vænti, að það komi í ljós, að það sé brýn þörf á því að fella í fastara skipulag en verið hefur mál þessi öll og skapa ríkinu sterkari aðstöðu en verið hefur í framkvæmd til eftirlits á þessum mjög svo þýðingarmikla þætti í þjóðarbúskap okkar, sem er salan á öllum okkar sjávarafurðum.



Herra forseti. Frv. því, sem hér er til umr., var útbýtt hér á Alþingi í gær, og okkur hefur þess vegna ekki, a.m.k. stjórnarandstöðunni, gefizt verulegur tími til að athuga það. Persónulega hafði ég ekki hugboð um, að það frv. kæmi einmitt í gær, og hafði heitið að mæta á fimm fundum í gær og einum í morgun. Ég viðurkenni þess vegna, að þær athugasemdir, sem ég nú mun setja fram, mundu verða ýtarlegri, ef ég hefði haft meiri tíma til að athuga frv. Ég tel rétt að segja nokkur orð þegar á þessu stigi málsins, einnig vegna þess, að ég á ekki sæti í þeirri nefnd, sem fjallar um þetta mál. Með brbl., sem voru út gefin haustið 1939 og seinna voru staðfest á Alþingi 12. febr. 1940, er ákveðið, að ríkisstj. hafi heimild til að ákveða, að engar vörur megi bjóða til sölu, selja né flytja úr landi, án þess að ríkisstj. veitti til þess sérstakt leyfi. Í skjóli þessara laga hafa svo ríkisstjórnirnar haft hönd í bagga með sölu á allri útflutningsvöru frá landinu, ýmist með því að fela frjálsum samtökum framleiðenda einkaumboð til sölunnar eða með því að veita einstaklingum eða félögum leyfi, sem þau þá hafa sótt um hverju sinni. En með þær leyfisveitingar hefur farið viðskiptadeild utanrrn. undir yfirstjórn og ábyrgð þess ráðherra, sem hverju sinni hefur farið með útflutningsmálin. Sá ráðh. hefur að gildandi lögum getað haldið á þeim málum eftir sinni beztu samvizku og í samræmi við það, sem hann hefur talið að þjónaði bezt þjóðarhagsmunum hverju sinni. Frv. það, sem hér er til umræðu, virðist mér að geri ekki neina breytingin í þessum efnum. Valdið var allt hjá ráðherra, og það er í raun og veru allt hjá ráðherra enn. Hæstv. sjútvmrh. var að leitast við að gera grein fyrir, í hverju nýjungarnar í þessu frv. lægju. Ég gat ekki fundið, að honum tækist það, og hef ég þó nokkurn kunnugleika á þessum málum. Ég hygg, að enn sem fyrr fari allt eftir framkvæmdinni. Það er að sönnu rétt, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að sett sé á laggirnar nefnd, skipuð 3 mönnum og 3 varamönnum, og að þessi nefnd megi svo ráða sér fulltrúa, einn eða fleiri, og þeir megi ráða sér aðstoðarmenn eftir þörfum eða geðþótta, - hvort sem það eru nú þarfir sjálfs viðfangsefnisins eða þarfir skjólstæðinga fyrir atvinnu, sem þar ráða, það læt ég alveg liggja milli hluta. Þetta bákn, sem hér á að hleypa af stokkunum, á þá að koma í stað þess manns, sem farið hefur með þessi mál undir yfirstjórn ráðherra, og þeirrar aðstoðar, sem hann hefur notið varðandi skrifstofustörfin í viðskiptadeild utanrrn. Nefndin á svo, eins og stendur í frv., að „vera ráðherra til ráðuneytis um sölu og útflutning sjávarafurða“, eins og það er orðað. Ég vil nú ekki vera með neina útúrsnúninga, en mér virðist þetta orðalag benda til þess, að ráðh. ætli nú að færast meira í fang en við höfum gert, þeir, sem áður höfum verið í því sætí, sem hann nú er í, því að þetta bendir til þess, að hann ætli að bæta ofan á sína smáu pinkla því að selja fiskinn og afurðirnar sjálfur og hafa þarna menn til þess að ráðleggja sér, hvernig hann geti bezt að þessu farið. En það er að sjálfsögðu ekki tilgangurinn, og mætti þá lagfæra orðalagið, ef það þætti betur fara. En sé tilgangur þessa frv. annar og meiri en sá að skapa þarna atvinnu fyrir nokkra menn, fleiri eða færri, þá sé ég ekki, að um annað sé að ræða en að brjóta niður þá varnarmúra, sem framleiðendur með frjálsum samtökum hafa reist til framdráttar sínum hagsmunum. Um þetta segir ekkert í frv. og um þetta sagði hæstv. ráðh. í rauninni heldur ekki neitt í sinni ræðu, ekki neitt, sem úr skar. Hins vegar eru í grg. frv. og raunar einstökum ummælum ráðh. í framsöguræðunni vissar bendingar um, að hann hyggist að beita því valdi, sem hann nú hefur án lagabreytinga, með öðrum hætti en verið hefur. Og ef maður auk þess lítur á ummæli blaðs ráðh., þá virðist þar enn þá skýrara að kveðið, því að í blaði ráðh., Þjóðviljanum, segir miðvikudaginn 12. des. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Afurðasalan hefur verið í höndum einokunarhringa eins og S.Í.F., og að sjálfsögðu ber vinstri stjórn þegar að afnema það kerfi og koma á réttlátu fyrirkomulagi.“ Ég beini athygli manna að því, að hér er gefið fyrirheit, væntanlega í umboði hæstv. ráðh., um að breyta kerfinu. Það er ekki rætt um einokunarhring, heldur einokunarhringa, og S.Í.F. tekið sem dæmi, og vinstri stjórn á að dómi blaðsins og sennilega í umboði ráðh. að sjálfsögðu þegar að afnema það kerfi og koma á réttlátu fyrirkomulagi. Ég viðurkenni, að þetta skýtur nokkuð skökku við það, sem hæstv. ráðh. sagði, og ég viðurkenni enn fremur, að það skýtur þó enn meir skökku við það, sem útgerðarmenn hafa sagt mér um skoðanir og ummæli hæstv. ráðh., þegar hann á viðtöl við þá. Ég hef sjálfur um nokkurt árabil haft þessi mál í mínum verkahring. Ég hef áður lýst mínum skoðunum um, hvers vegna ég hef hagað framkvæmdinni eins og ég hef gert, bæði hér á Alþ. hef ég gert þetta að umræðuefni að gefnum tilefnum vegna málflutnings andstæðinga minna í stjórnmálum um breytingar á minni framkvæmd málanna, og ég hef raunar rætt þetta opinberlega annars staðar, og mér þykir rétt nú þegar á þessu stígi að gera nokkra grein fyrir, hvers vegna ég hef hagað framkvæmdinni eins og ég gerði, einnig vegna þess að hæstv. sjútvmrh. var að reyna að láta í það skína, að hann teldi, að sú framkvæmd hefði verið skaðvænleg. Þegar ég fór með þessi mál, var framkvæmdin sú, að það voru í meginefnum 4 aðilar, sem höfðu sérstöðu; það var síldarútvegsnefndin varðandi síldina, fisksölusamlagið varðandi saltfiskinn, en varðandi hraðfrysta fiskinn var það í aðalatriðum Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna annars vegar og Samband ísl. samvinnufélaga hins vegar. Þessir aðilar máttu heita að hefðu allir einkasöluaðstöðu. Aðrir og varðandi aðrar vörur höfðu svo aðgang að rn., sem með þessi mál fór, og sendu þangað beiðnir sínar um útflutningsleyfi og samþykki fyrir verðlagi og skilmálum. Ég ætla að styðjast við þessar ræður, sem ég hef um þetta flutt, í aðalefnum til þess að verða ekki of margmáli um mín sjónarmið. Varðandi síldina, sem síldarútvegsnefnd hefur farið með sölu á, er það að segja, að síldarútvegsnefndin er kosin af Alþ., útvegsmönnum og Alþýðusambandi Íslands. Síldarútvegsnefndin heldur árlega fundi og leitar þar álits framleiðenda um, hvaða skipan þeir óski að ríki í þessum efnum, og ég held, að ég segi það rétt, og a.m.k. var það svo, meðan ég fór með þessi mál, að nær ævinlega var það langsamlega yfirgnæfandi meiri hluti síldarútvegsmanna, sem óskuðu eftir, að síldarútvegsnefndin ein færi með málin. Ég lét þessi sjónarmið ráða, og það hafa fyrirrennarar mínir í embættinu einnig gert. Og ég held, að ég mæli ekki um of, þegar ég leyfi mér að staðhæfa, að þessi skipan málanna hefur verið landinu í heild, ekki aðeins útgerðarmönnum og sjómönnum, heldur öllum landsmönnum til mikillar farsældar. Ég man vel, að meðan ég stundaði þennan atvinnurekstur, var það mjög algengt, að því meira sem aflaðist, því meira töpuðu síldarsaltendur. Þetta var ákaflega nákvæm loftvog. Ef aflinn var lítill, gat síldin rokið upp úr öllu verði, en ef aflinn varð meiri en eðlileg og venjuleg neyzla, þá varð líka verðfallíð mjög snöggt og áþreifanlegt. Af þessum ástæðum hafa útgerðarmenn samkvæmt dómi reynslunnar fyrr og síðar óskað eftir þessum samtökum, og ég vil ekkert leyna því, að ég tel það þjóðhættulegt að breyta um þessa skipun. Mér finnst það vera beinlínis þjóðhættulegt. Varðandi saltfiskinn verð ég að vera nokkuð fjölorðari, bæði vegna þess að að saltfisksölunni hefur gagnrýninni í verulegum atriðum verið stefnt meira en gagnvart annarri skipan málanna, og ég hef einnig sjálfur meiri þekkingu á saltfisksölu en sölu annarra íslenzkra afurða. Með saltfisksöluna hefur Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda, S.Í.F. svokallað, farið, en það eru frjáls félagssamtök útvegsmanna, opin öllum þeim, sem saltfisk framleiða eða eiga. Félag þetta var stofnað, eins og menn kannske muna, 1932, og það hefur farið síðan með sölu á allri framleiðslu landsmanna af saltfiski ævinlega nema allra fyrstu árin, að smáafvik voru gerð frá þessu, en það þótti þá nauðsynlegt til að ná í öndverðu allsherjarsamkomulagi um málið. Mér er vel kunnugt um aðdragandann að stofnun þessa félags, og ég ætla aðeins stuttlega að víkja að honum, vegna þess að ég tel, að það skýri málið og glöggvi sjónarmið manna á, hvað rétt muni vera og þjóðhollt í þessum efnum. Eins og suma menn rekur minni til, var þannig ástatt um saltfisksölu landsmanna um og eftir 1930, að við mjög mikla örðugleika var að stríða. Útflytjendur voru þá margir, og samkeppni af hendi sumra þeirra var miskunnarlaus, fávís og hörð. Sumir höfðu þá líka aðallega það sjónarmið að græða sjálfir á verzluninni, alveg án allrar hliðsjónar af því, hvað framleiðendum var fyrir beztu. Um þessar mundir vann ég hjá hlutafélaginu Kveldúlfi. Þetta félag var þá í senn stærsta útgerðarfélag landsins og langstærsti fiskútflytjandi landsins. Ég held, að þegar bezt lét þá fyrir okkur, höfum víð flutt út 3 fiska af hverjum 5, sem á land komu hér á landi, og ég held, að við höfum a.m.k. sjálfir talið okkur kunna nokkur skil á þessari verzlun, og mig minnir, að ég megi staðhæfa, að við höfum aldrei tapað á fiskverzluninni út af fyrir sig sjálfir. En þó kom þar, að við töldum okkur nauðbeygða til að afsala okkur gróða fiskverzlunar til þess með þeim hætti að forðast þau geigvænlegu töp, sem þessi óeðlilega samkeppni leiddi yfir okkur og aðra, sem fisk framleiddum, því að þessi samkeppni hafði þá oft leitt til óþarflega óhagstæðs verðs fyrir Íslendinga. Ég ætla ekki að gera okkur, sem þá stjórnuðum Kveldúlfi, neitt verri en við erum, og ég viðurkennt þess vegna, að okkur tók sárt að sjá, hvernig sjómenn og útgerðarmenn voru leiknir af þessum ástæðum. En mér dettur ekki heldur í hug að vera að gera neina tilraun til að gera okkur neitt betri en við erum, og ég hygg þess vegna, að mér sé alveg óhætt að viðurkenna, að meginástæðan fyrir því, að við fórum að beita okkur fyrir stofnun sölusamlags íslenzkra framleiðenda, var sú, að við sáum okkar hag bezt borgið sem framleiðendum með þeim hætti. Þetta má segja að skipti ekki máli. Aðalatriðið er, að við hófumst handa um að stofna þessi félagssamtök. Við áttum um það samtöl við stjórn Landsbanka Íslands og við ríkisstjórnina, og báðir aðilar tóku mjög vel á þessu máli, og ég minnist í því sambandi einkum Magnúsar heitins Sigurðssonar þjóðbankastjóra, sem manna bezt og öflugast studdi þennan félagsskap og um langt árabil fór sjálfur með formennsku í honum. Ég vil nú leyfa mér aðeins að varpa fram þessum spurningum: Dettur nokkrum manni í hug, að stærsti fisksali landsins hefði að þarflausu átt að því frumkvæði að svipta sjálfan sig frelsi til fisksölu, sem hann ævinlega hafði rekið með hagnaði? Dettur nokkrum þetta í hug? Heldur nokkur maður, að stjórn þjóðbankans og stjórn sjálfs ríkisins hefði stutt þessa framkvæmd, nema gild rök hefðu legið til þess? Og loks spyr ég: Trúir nokkur því, að undantekningarlítið hefði hver einasti íslenzkur fiskframleiðandi fallizt á þessa skipan af frjálsum vilja, eins og þeir gerðu, nema því aðeins, að þörfin hefði verið brýn og augljós? Ég held, að það sé óhætt að svara öllum þessum spurningum afdráttarlaust neitandi. En sé svo, hafi þessi frjálsu samtök fiskframleiðenda til samsölu á framleiðsluvöru þeirra, sem undanfarið höfðu farið með alla saltfisksölu Íslendinga, verið æskileg eða jafnvei óumflýjanleg nauðsyn 1932, hvað er það þá, sem veldur því, ef menn vilja nú gera leik að því að brjóta skarð í þessa skjólgarða, sem útvegsmenn sjálfir reistu sér til að reyna að halda uppi verði á sínum afurðum? Hefur reynslan e.t.v. kveðið upp dóm gegn þessari skipan málanna? Ég spyr hæstv. ráðh. Er það hans dómur, að verðsveiflurnar hafi orðið tíðari, óhöppin örlagaríkari eða töpin geigvænlegri, eftir að þessi skipan var tekin upp, heldur en áður? Er þetta hans skoðun? Ég hygg, að hann muni svara í hjarta sínu, hvernig sem varirnar hreyfast nú á eftir, - ég hygg, að hann muni svara því afdráttarlaust neitandi. Með starfsemi S.Í.F. hófst nýtt tímabil öryggis og festu í fisksölumálum Íslendinga, og frá því hafa síðan engin afvik orðið, og það er einmitt vegna þessara staðreynda, sem meginþorri fiskframleiðenda hefur fram að þessu, eftir því sem ég bezt veit, krafizt þess, að þessi samtök þeirra séu vernduð og fái að fara ein með saltfisksölu Íslendinga. Og við þessum tilmælum hafa hlutaðeigandi ráðh. alltaf orðið fram að þessu, eins og hæstv. ráðh. líka tók fram. En ég spyr aftur: Hefur þá e.t.v. eitthvað breytzt varðandi hagi og aðstöðu erlendra fiskkaupmanna eða kaupenda, sem því valdi, að nú beri að neita að verða við þessum óskum framleiðenda? Því fer víðs fjarrí, því fer mjög víðs fjarri. Að sönnu hafa orðið breytingar og það stórvægilegar breytingar í þessum efnum. En þær hníga allar til rökstuðnings því að halda, en ekki breyta núverandi skipan íslenzkrar saltfisksölu. Breytingarnar eru nefnilega í því fólgnar, að í stað þess, að áður fyrr voru margir fiskinnflytjendur í sérhverju viðskiptalandi Íslendinga, er nú svo komið, að í Spáni, í Portúgal, Grikklandi og ég held líka í Ítalíu í framkvæmdinni a.m.k. er aðeins einn aðili, sem fer með innkaupin, ýmist í umboði sjálfs ríkisins eða vegna allsherjarsamtaka fiskkaupenda. Þessi staðreynd, þessi breyting, sem á er orðin, þótt engu öðru væri til að dreifa, nægir til þess, að frá mínu sjónarmiði eigi íslendingar tæplega annars úrkosta en að láta einn aðila fara með fisksölu sína. Eða trúir nokkur því, að betur sé borgið hagsmunum Íslands með því móti, að margir íslenzkir aðilar bjóði sömu vöru sama kaupanda á sama tíma? Ég endurtek: Trúir nokkur því, að hagsmunum Íslendinga sé betur borgið með því, að margir íslenzkir aðilar bjóði sömu vöruna á sama tíma einum innkaupanda, sem er fyrir hvert af þessum aðalviðskiptalöndum Íslendinga á þessu sviði? Hvor aðilinn halda menn nú að mundi græða á þessu, Íslendingar eða hinn erlendi kaupandi? Er það ekki alveg augljóst mál, að slík orusta þeirra, sem fiskinn eiga að selja, verður háð á kostnað Íslendinga, en ekki á kostnað fiskkaupenda? Hinir erlendu kaupmenn bíða auðvitað átekta og etja seljendunum saman og kaupa svo að lokum af þeim, sem býður við lægstu verði. Þeim er vorkunn, þó að þeir geri það. Ég hef mjög heyrt tæpt á því, að undir þennan leka megi setja með því, að hið opinbera setji hámarksverð á vöruna, á fiskinn, og banni mönnum að selja undir því hámarksverði. Varðandi saltfisk er þetta að mínu viti framt að því óframkvæmanlegt. Þegar menn athuga hin mismunandi viðskiptalönd og hinar mjög mörgu tegundir, mörgu verkunarstig hverrar tegundar, sem um er að ræða, þá skilja menn, að þetta er framt að því óhjákvæmanlegt, að ég segi ekki algerlega óframkvæmanlegt. Og ég vil segja það, að sá ráðh., sem ætlar að taka að sér að fara með þetta vald og bera á því ábyrgð, verður að hafa þekkingu, mjög ríka þekkingu á fisksölunni og geta fórnað til þess tíma ofan á öll sín embættisverk, sem ég hygg nú að enginn ráðh. kæmist yfir, og enginn yrði a.m.k. öfundsverður af því og mundi sennilega heldur enginn lána sig í það. Þessi lausn málsins er þess vegna frá mínu sjónarmiði þegar af þeirri ástæðu miklum vandkvæðum bundin og í sjálfu sér alveg óraunhæf. Slíkt er auðvitað framkvæmanlegt um vöru eins og fiskimjöl, lýsi, síldarolíu, þar sem um einhæfa vöru er að ræða. Menn mega ekki rugla þessu saman og allra sízt menn, sem hafa þekkingu á sjávarútvegsmálum, eins og hæstv. sjútvmrh. hefur. Hann hlýtur að gera sér það ljóst, að þetta er ekki sambærilegt. En auk þessa, sem ég nú hef nefnt, eru á þessari skipan margir aðrir gallar, sem ég skal ekki fara út í við þessa umr. málsins. Þetta mál skýrðist allt allvel á fundi sölusamlagsins 1951, og þar hygg ég að hæstv. sjútvmrh. hafi verið staddur. En þar fór aðalforstjóri Sambands íslenzkra samvinnufélaga fram á það, að Sambandið fengi útflutningsréttindi við hliðina á Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda. En hins vegar tók hann alveg skýrt fram, að hann ætlaðist ekki til, að aðrir fengju þennan rétt. Forstjóranum var þá, að mig minnir af mér, bent á það, að það væri út af fyrir sig til nokkuð mikils mælzt, að ef höfuðspámenn samvinnunnar hleypa úr hlaði burt frá samvinnunni og yfir í lendur samkeppninnar, þá væru allir aðrir gæddir þeim samvinnuþroska að halda tryggð við þessa samsölu fiskframleiðendanna; þess vegna mætti ætla, að þeir, sem fisksölu réðu, áður en S.Í.F. var myndað, mundu óska eftir að fá sinn rétt að nýju, að sínu leyti eins og ekki væri þá óeðlilegt, ef samkeppni á annað borð væri hleypt af stokkunum í þessum efnum, að við skulum segja Vestmanneyingar segðu: Við viljum hafa okkar samlag, Faxaflóamenn segðu: Við viljum hafa okkar samlag, Norðlendingar, sem höfðu, a.m.k. meðan ég var í fiskverzlun, vöru, sem var talin eftirsóknarverðari en önnur vara, vildu hafa sitt samlag, Austfirðingar kannske líka. Og þannig mætti gera ráð fyrir, að ef ráðh. á annað borð færi að veita undanþágu í þessum efnum, þá væri honum illa stætt á því að veita einum og neita öðrum, þar á meðal þeim, sem stærstu fiskverzlun hefðu rekið áður, og þeim, sem mest fiskmagnið hefðu í dag. Ég óttaðist þá, að slík meðferð þess valds, sem ég að lögum fór með þá, mundi leiða til ófremdar. Það tókst að ná samkomulagi við þá verzlunarfróðu menn, sem þar var um að ræða, þannig að ekki var stýrt í nein vandræði, heldur hafa þeir verið áfram í samtökunum og góðir samstarfsmenn þar, eftir því sem ég bezt veit. Og það er einmitt út frá þessum meginsjónarmiðum, sem ég hef hér verið að skýra, sem allur þorri útvegsmanna fram á þennan dag, eða a.m.k. meðan ég fór með þessi mál, var sammála um að óska eftir, að sú skipan ríkti áfram, sem nú ríkir. Og þeir hafa borið fram um þetta margendurteknar og rökstuddar óskir og áskoranir, ekki aðeins Sölusamband ísl. fiskframleiðenda, heldur líka Landssamband ísl. útvegsmanna, en það eru heildarsamtök íslenzka útvegsins, eins og menn þekkja. Og ég held, að allar þessar áskoranir, meðan þær bárust mér a.m.k., hafi verið samþykktar einróma, ef frá eru skilin í þetta eina skipti atkvæði þeirra manna, sem sjálfir vildu öðlast réttindin, en ekki veita öðrum þau. Þarna eru þó menn óskyldra skoðana að verki, og ég man mjög vel eftir því, að einmitt árið 1951, þegar þetta var til umr. á aðalfundi S.Í.F., voru það einmitt framsóknarmenn úr röðum fiskframleiðenda, sem hvað harðast beittu sér gegn því, að Sambandið fengi útflutningsleyfi. Ég skal hér ekki að þessu sinni gera sérstaklega að umræðuefni, hverja afstöðu flokksbræður hæstv. sjútvmrh. hafa haft í þessum efnum né hv. Alþýðuflokksmenn, en ég geri það þá e.t.v. seinna, ef sérstakt tilefni verður til þess. Og ég vil segja það um saltfisksöluna, af því að að henni er hér mest stefnt örvum eða beint skeytum, að mín skoðun er sú og það er minn spádómur, að ef í verulegum efnum verður vikið frá því, sem nú gildir, þá muni skapast hér öngþveiti, sem eftír örlagarík töp og mikið tjón muni leiða til þess, að núverandi skipan verði tekin upp að nýju. Flest þetta, sem ég hef sagt um saltfisksöluna, á í rauninni að meira eða minna leyti líka við um hraðfrysta fiskinn, þó með þeim afvikum eða þeirri breytingu, að innflutningur á hraðfrystum fiski er miklu víðar alfrjáls en á saltfiski. Það eru löndin austan járntjalds, sem þar hafa stjórnskipaðar nefndir, sem fyrir hönd ríkisins kaupa vöruna, en alls staðar annars staðar er innflutningurinn frjáls. Og ég verð að segja alveg eins og er, að ég hefði kosið heldur, að hraðfrysti fiskurinn væri á einni hendi, heldur en eins og hann hefur verið, að það sé aðallega Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna og Samband ísl. samvinnufélaga, sem með söluna fara. Ég hefði heldur kosið, að það væri á einni hendi, og teldi það sterkara. Og ég reyndi ævinlega að beita mér, meðan ég var ráðh., fyrir góðu samkomulagi á milli þessara aðila, þó að það tækist misjafnlega. En venjulega var þó stýrt hjá stærri ógæfu, enda báðir aðilarnir vanir að fara með slík mál. Ég viðurkenni það, að ég hef sjálfur trú á, að samkeppni og frelsi hafi sína kosti, en einnig sína ágalla. Kostirnir njóta sín óvíða verr en í sölu margra íslenzkra sjávarafurða, m.a. vegna þess, sem ég gat um áðan, að innflutningur til neyzlulandanna er víðast, þar sem mestu máli skiptir fyrir okkur Íslendinga, á einni hendi. Af sömu ástæðum aukast og margfaldast ágallar frelsis og samkeppni við sölu þessarar vöru fyrir okkur Íslendinga. Ég viðurkenni, að ég aðhyllist athafnafrelsi í sem allra ríkustum mæli og á sem flestum sviðum. En engin regla er án undantekningar. Og svo sem högum okkar Íslendinga er háttað og þegar athugaðir eru þeir örðugleikar, sem við eigum við að stríða um afurðasölu sjávarútvegsins og raunar afurðasölu okkar yfirleitt, þá hygg ég, að íslenzkum hagsmunum sé bezt borgið með því, að fullt frelsi ríki í innflutningsverzluninni, svo að samkeppnin verði íslenzkum kaupsýslumönnum spori til að leggja fram krafta sína, þrek og þekkingu til að tryggja þjóðinni sem ódýrasta neyzluvöru. En ég tel alveg jafntvímælalaust, að að sama skapi sé farsælast, að sala íslenzkra útflutningsafurða sé á sem fæstum höndum, ekki sízt meðan einkasala eða einn aðill fer með þessi mál í neyzlulöndunum. Ég var, meðan ég fór með þessi mál, trúr þessari skoðun minni, og meðan fiskframleiðendur leituðu henni skjóls hjá mér, veitti ég henni það skjól, sem ég gat. Ég mun hins vegar, og það hef ég oft sagt útgerðarmönnum, að sjálfsögðu beygja mig fyrir vilja útgerðarmanna, ef þeir breyta um skoðun í þessum efnum, vegna þess að ég hef enga sönnun fyrir því, að ég sé alvitur eða vitrari en þeir um þetta. Ég hef aldrei ætlað mér einn að vera þeirra forsjón, þó að mér falli vei, að þeirra skoðanir hafa fallið saman við mína skoðun. Auk þess er ég andvígur því, að ríkisvaldið taki fram fyrir hendur framleiðenda. Mín afstaða hefur byggzt á því, að þeir hafa borið fram óskir við mig, sem ég hef talið landi og þjóð til farsældar að fullnægja. Á því hefur öll mín afstaða byggzt. Ég endurtek, að mér er ekki kunnugt um, að útgerðarmenn hafi breytt um skoðun í þessum efnum. Mér er ekki kunnugt um það. En það getur verið fyrir því. Þeim ber engin skylda til að tilkynna mér það. Og ég sé þá líka, að í sjálfum aths. við frv. segir á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Nú um nokkurt skeið hafa heyrzt mjög háværar raddir um, að breytinga væri þörf á því fyrirkomulagi, sem gilt hefur um sölu og útflutning sjávarafurða. Bera þær greinilega vott um allmikla óánægju, er skapazt hefur um ýmsa þætti í framkvæmd þessara mála, enda því nær eingöngu komnar frá þeim framleiðendum sjávarafurða, er mestra hagsmuna hafa að gæta í sambandi víð þessi viðskipti.“ Þetta stendur í grg. Nú skora ég á hæstv. ráðh. að færa þessum orðum sínum stað. Það getur vel verið, að hann geri það. Það getur þá vel verið líka, að það beri minna á milli okkar um afgreiðslu málsins, þegar þar að kemur. Ég hef lýst áður, eins og ég tók fram, þeirri skoðun minni, að ég treysti mér ekki að vera forsjón útvegsmanna í þessum efnum. Og geti hann fært þessum orðum sínum stað, þá getur, eins og ég segi, líka mikið dregið saman með okkur um framkvæmd málsins. Sé það rétt, eins og ráðh. segir, að meiri hluti eða mikill hluti útvegsmanna vilji breyta til, því þá ekki það? Þeir verða að bera ábyrgð á sér. Og ég gæti líka vel trúað, að ef ég fengi sannfæringu fyrir því, að mjög verulegur hluti útvegsmanna vildi breyta til, þó að það væri minni hlutinn, þá nægði það mér. En ég hef hins vegar ekki viljað, að örfáir menn gætu rekið fleyg í þessi þjóðþrifasamtök, hvort heldur er síldin, saltfiskurinn eða hraðfrysti fiskurinn. Og einmitt af því að ég veit, að það nægir einn gikkur í hverri veiðistöð, eða af því að ég veit, að tiltölulega fáir menn, ef þeir fá frelsi til þess að reyna að skaða heildarsamtökin, geta gert ótæmandi bölvun, þá hef ég viljað vernda þessi samtök með sem víðtækustum einkaaðstöðuréttindum. Ég sé, að hæstv. ráðh. byggir sínar till. einmitt á þessu, að mjög rík óánægja hafi gert vart við sig og það einmitt hjá þeim, sem mestra hagsmuna hafa að gæta. Af því leiðir, eins og ég segi, að sjálfsögðu, úr því að hann segir Álþingi frá þessu, að honum ber að sanna það. Af því leiðir aftur, að honum ber að sjá um það, að álít þessara aðila komi fram hér á Alþingi. Og ég á ekki bara við álit stjórnar þessara aðila. Ég tel ekki nóg, þó að sjútvn. sendi t.d. þessum umdeilda aðila, S.Í.F., fyrirspurn um, hvernig þeir litu á málið. Ég tel, að stjórn S.Í.F. beri að kalla saman í skyndi á fund, þar sem allir fiskframleiðendur fá aðstöðu til að mæta og vita, um hvað er að ræða, og segja sitt álit. Það er ekki hægt fyrir ráðh. að bera fram till., þó að þær breyti ekki í raun og veru að forminu til neinu frá því, sem nú gildir, en þó fela í sér, að hann ætlar, samkv. hans eigin umsögn og skv. vissu orðalagi grg., að breyta um fyrirkomulag. Hann ætlar að beita sínu valdi öðruvísi en víð, sem á undan honum höfum faríð með þetta embætti, höfum gert. Hann ætlar að beita því öðruvísi, og hann segist gera það vegna þess, að útgerðarmenn vilji þetta. Þá er ekki hægt fyrir hann að staðhæfa þetta á Alþ., og gefa ekki útgerðarmönnum kost á að segja: Er það rétt eða er það rangt. Ráðh., segir: Það er mín skoðun, að það á að gera þetta, vegna þess að útgerðin vill það. Ég segi: Ef útgerðin vill það, þá erum við sammála, ef hún vill það ekki, þá skilja leiðir, en þá ber líka ráðh. að segja: Ég ætla að hafa vit fyrir útgerðinni, hún hefur ekki vit á því sjálf eða vit fyrir sér sjálf. Ég endurtek þess vegna að ég tel, að í þessum orðum ráðh. felist fyrirheit um það, að hann muni hlutast til um, að sú nefnd, sem fær málið til meðferðar, leiti þessara álita og einnig að þeirra sé leitað þannig, að þau verði ekki vefengd. Hæstv. ráðh. sagði í sinni ræðu, að það hefði ekkert fast skipulag ríkt í þessum efnum fram að þessu. Hann lýsti þó því, að það hefði verið fast skipulag. Um alla meginþætti framleiðslunnar hefði ríkt skipulag, sem hann sjálfur lýsti, og ekkert verið vikið frá því. Það hefði þess vegna verið fast. Og um aðrar minni háttar framleiðslugreinar hefði líka verið fast skipulag, að ákveðinn embættismaður í umboði ráðh. og samráði við ráðh. fór með þau mál, en valdið var allt hjá ráðh., eins og það verður eftir sem áður. Og ráðh. kvað miklu fastar á í sinni ræðu en hann gerir í grg. Hann sagði, að það væri álit flestra, að þetta skipulag geti ekki verið til frambúðar. Hverjir eru þessir flestu? Okkur langar að horfa framan í þá, vita, hverjir þeir eru og á hverju þeir byggja þetta. Ég skammast mín ekkert fyrir það, þó það yrði mitt hlutskipti að verða í minni hluta með mína skoðun í þessum efnum og beygja mig algerlega fyrir útgerðarmönnum í því. En ég vil ekki beygja mig að nauðsynjalausu. Ég vil þá láta þvinga mig til þess, ef það á að vera, af öðrum ástæðum. Einnig sagði hæstv. ráðh., að það hefði verið margvíslegum misrétti beitt. Ég vil gjarnan, að hann finni þeim orðum sínum stað líka. Hann hefur sjálfur samstarf við þá embættismenn, sem unnu þarna á mína ábyrgð. Ég held þeir muni frekar kvarta undan, að ég hafi of lítið skipt mér af málunum. En ég hygg, að enginn þeirra beri, að ég hafi nokkurn tíma reynt að hafa í frammi nokkurt misrétti eða draga fram hlut eins á kostnað annars. Hæstv. ráðh. sagði, að þetta frv. væri borið fram í þeim tilgangi, að það, ef að lögum verður, geti komið í veg fyrir misbeitingu einstakra samtaka á því valdi, sem þau hafa fengið. Ég bendi hæstv. ráðh. á það, sem hann veit líka sjálfur, að hann sem ráðherra getur sett hvaða skilyrði sem hann vill. Hann getur t.d. sagt við Sölusamband ísl. fiskframleiðenda: Ég skal veita ykkur útflutningsleyfi, einkaleyfi, eins og aðrir hafa gert, en þið verðið bara að fullnægja vissum skilyrðum, sem ég set. - Það er alveg skýrt ákvæði í núgildandi lögum, að þetta getur ráðh. Og ég man ekki til, að þessi hæstv. ráðh., sem er útgerðarmaður, hafi verið í hóp þeirra niðri í fisksölusamlagi, sem vildu breyta til, meðan Ólafur Thors fór með valdið. En þegar Lúðvík Jósefsson á að fara með valdið, þá er orðið svo hættulegt, að ráðh. ráði, að þá þarf að bera fram frv. um að taka valdið af honum og setja það til einhverra annarra. Ég þakka fyrir traustið. En ég tel ekki heldur, að hann þurfi að bera neinn kinnroða fyrir sína framkomu að þessu. Ég hef ekki heyrt nein afglöp í þeim efnum af hans hendi, og ég mundi alveg treysta honum til þess að beita því valdi með réttlæti og samkvæmt sinni embættisskyldu. Hæstv. ráðh. sagði: Það er ekki ætlazt til að spilla frjálsum samtökum útvegsmanna með þessu, og ég held að hann meini þetta. En ég spyr: Er hann ekki enn þá nægilega kunnugur aðstöðunni í þessum efnum til að vita, að hér er einmitt á ferðinni, ef hann hagar framkvæmdum eins og ræða hans bar vott um, mjög mikil hætta á, að samtökunum sé spillt? Veit ekki hæstv. ráðh., að þeir, sem eru að kaupa fiskinn, fara oft fram á tryggingar fyrir því, að engir aðrir geti fengið ódýrari fisk, við skulum segja í 2–3 mánuði? Hvernig ætlar nú ráðh. að samræma það, að stórir kaupendur setja oft þessi skilyrði, við hitt, að það sé engin hætta í því að leysa upp þessa skipun og innleiða í staðinn hættuna fyrir þessa erlendu kaupendur á því, að eftir að þeir kaupa stórt magn fyrir hátt verð, við skulum segja mánuði eftir og meðan þeir eiga meginhluta magnsins óseldan, þá geti kannske komið annar kaupandi við hliðina á honum, sem hefur fengið keyptan fisk frá Íslandi fyrir miklu lægra verð? Mér fannst sannast sagna á ræðu hæstv. ráðh., að hann hefði enga trú á, að nein breyting í þessum efnum hefði neina þýðingu, nema ef það væri til bölvunar. Mér fannst þessi hæstv. ráðh. tala af lítilli sannfæringu um málið, og það er líka í samræmi við það, sem ég hef áður heyrt af hans skoðunum um þetta mál, og sérstaklega í samræmi við það, sem ég hef nú upp á síðkastið heyrt að hann hafi sagt við útvegsmenn um sínar skoðanir. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekki að finna mörg ný ákvæði í frv. Það er mjög viturlega til orða tekið. Aðalefni málsins er, eins og ég hef áður tekið fram, að frv., ef að lögum verður, er að því leyti eins og þau lög, sem nú gilda, að valdið er það sama. Allt veltur á því, hvernig valdinu er beitt. Og meðan þessi hæstv. ráðh. hefur valdið í sinni hendi, skil ég ekki, hvers vegna hann er að bera fram einhverjar málamyndabreytingar til þess að draga úr því valdi eða sýnast vera að draga úr því. Hæstv. ráðh. sagðist gjarnan vilja slá föstu með lögum, hvernig framkvæmdin ætti að vera. Hann játaði þó sjálfur í ræðu sinni, að um þetta væri engu slegið föstu, enda þarf ekki annað en lesa frv., til þess að menn skilji, að það er alveg sama skipan í gildi enn, eftir að frv. yrði samþykkt, eins og nú, að allt valdið er hjá ráðh. Ráðh. gat alveg eins vel sparað sér að bera fram þetta frv. og staðið hér upp og sagt: Ég er óánægður með vissa þætti í skipan þeirri, sem ríkir í afurðasölu Íslendinga. Ég ætla mér - og lýsi því yfir að gefnu tilefni - að breyta eitthvað til um framkvæmd. Ég ætla t.d. að hafa meira eftirlit með saltfisksölu, ég ætla ekki að gefa sölusamlaginu einkasölu, nema því aðeins að ég fái að hafa nánara eftirlit með símskeytasendingum, ég þarf að hafa menn í stjórn o.s.frv. - Ég man ekki betur en að það væri einu sinni þannig af hendi ríkisvaldsins, að það væru 2 menn af 7 í stjórn. - Ég vil hafa meira eftirlit með þessu. - Þetta gat hann alveg eins gert án þess að fara fram á lagabreytingar. Hann hefur allt valdið, og ég verð að segja það, að eftir ræðu ráðh. er það mín skoðun, að hann hafi enga trú á neinu, sem í þessu frv. stendur, það sé borið fram til að sýnast gagnvart einhverjum öðrum en mér eða honum sjálfum eða útgerðarmönnum. Ég vil svo ekki á þessu stigi málsins fara um þetta fleiri orðum. Ég sé ekki ástæðu til að vera hér að rekja einstök atriði. Þetta mál fær auðvitað þinglega meðferð. Það er ekkert, sem rekur svo á eftir þessu, að því verði jafnað við „jólagjöfina“, sem við köllum. Ég vona þess vegna, að þingið fái alla aðstöðu til að skoða þetta rólega og allar upplýsingar megi fram koma, sem mönnum þykir máli skipta. Ég ætla mér engan þátt að eiga í neinu málþófi um þetta, en lýk mínu máli nú með því að segja, að ég treysti því, að hæstv. ráðh. telji það skyldu sína eftir greinargerð frv., þar sem hann telur, að háværar raddir hafi komið fram frá þeim, sem mestra hagsmuna eiga að gæta, um breytingu á núverandi skipan, - og um þetta kvað hann enn sterkara að orði í ræðu sinni, - frv. er af hans hendi flutt hér sem útrás fyrir þessar óánægjuraddir, sem hann hefur heyrt eða telur sig hafa heyrt, og það byggist á því, okkar afstaða margra, að honum takist að sanna okkur, að þær séu raunverulegar, en ekki ímyndaðar.



Herra forseti. Þessi ræða hv. þm. G-K. gefur í sjálfu sér ekki tilefni til ýkja mikilla umræðna um þetta frv. Meginhluti ræðu hans snerist um það áhugamál hans, að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda fengi áfram að halda þeirri sérstöðu, sem það hefur notið með því að vera löggilt sem einkaútflytjandi að saltfiski. Það er honum hins vegar ljóst, eins og ég tók hér skýrt fram í minni ræðu, að það er beinlínis tilætlunin með þeirri breyttu skipan, sem hér er gert ráð fyrir, að engum aðila, hvorki Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda né öðrum slíkum sölusamtökum verði veitt þessi einkaaðstaða áfram, að verða einkaútflytjendur að sinni vöru. Um þetta geta auðvitað verið skiptar skoðanir manna. Ég veit vel, að hann er á þeirri skoðun„ að það fyrirkomulag, sem gilt hefur á saltfisksölunni, sé hið eina rétta, og hann vill mjög halda í það. Aðrir eru á annarri skoðun. - Hann eyddi svo löngum tíma í að rekja alla söguna frá stofnun Sölusambands ísl. fiskframleiðenda fram til þessa dags, hvaða tildrög hefðu legið að stofnun sölusambandsins, þátttöku hins mikla útgerðarfélags Kveldúlfs á sínum tíma að stofnun þessara samtaka og reynslu þá, sem hann hefði haft og þetta útgerðarfélag af sölu á saltfiski. Ég sé sem sagt ekki ástæðu til þess á þessu stigi málsins að fara langt út í að rekja þessi atriði. Þau eru meira og minna fyrir utan þetta mál og eru að vísu margrædd líka. Mér kemur ekki til hugar að halda því fram, og það hef ég satt að segja heyrt fáa gera, að það ástand, sem hér var ríkjandi í saltfisksölumálum okkar Íslendinga, áður en að Sölusamband ísl. fiskframleiðenda var stofnað, á meðan útgerðarfélögin Kveldúlfur og Alliance og nokkrir slíkir höfðu svo að segja með allan útflutning Íslendinga á saltfiski að gera, hafi verið eitthvað miklu betra en síðan skapaðist með sölusambandinu. Þeir eru áreiðanlega fáir, sem halda því fram, að fyrirkomulagið áður hafi verið betra. En þá ríkti líka í þessum málum fullkomið skipulagsleysi og afskiptaleysi frá hálfu ríkisins, þannig að þá var ekki haft eftirlit með þessum málum, svo að neinu nam, og þá mátti segja, að það voru hagsmunir fisksölusamtakanna, sem voru allsráðandi í þessum málum, en ekki nema að litlu leyti hagsmunir framleiðenda og ekki nema að litlu leyti hagsmunir þjóðarheildarinnar. En jafnvel þó að stofnun sölusambandsins hafi verið til nokkurra bóta frá því vandræðaástandi sem áður ríkti, þá er ekki þar með sagt, að það fyrirkomulag, sem sölusambandið hefur leitt hér inn í þessum málum, sé hið æskilegasta fyrirkomulag. Hv. þm. G-K. lagði svo á það nokkra áherzlu hér, að hann kannaðist ekki við það, að þau orð í grg. þessa frv., þar sem segir, að umkvartanir hafi einmitt komið frá ýmsum framleiðendum nm skipulag þessara mála nú, eigi við rök að styðjast, og lagði mikla áherzlu á, að ég færði þessum orðum stað. Mig undrar það nokkuð, að hann skuli hér lýsa eftír þessu, svo gerkunnugur sem hann hlýtur að vera þessum málum. Ég get t.d. sagt það, að ég held, að það hafi verið fyrsta atvikið, sem lagðist á mitt borð í stjórnarráðinu, það var beinlínis kæruefni frá einum þeim aðila, sem fengizt hefur hér við framleiðslustörf nokkuð, beinlínis kæra út af misrétti, sem hann taldi sig hafa orðið fyrir í sambandi við þessi mál, einmitt sölu á saltfiski, og allvíðtæk kæra varðandi það, hvernig á þessum málum væri haldið af hálfu þess aðila, sem einn hefur nú með sölu á saltfiski að gera á erlendum vettvangi. Það er ekkert nýtt atriði, að slíkar umkvartanir og kærur komi fram frá einstökum aðilum, þær hafa komið fram á fundum, og þar eru í rauninni öllum kunnar. Af því hefur m.a. leitt það, að heilir stjórnmálaflokkar hér í landinu hafa sett ofarlega á stefnuskrár sínar að knýja það fram, að breyting verði gerð á í þessum efnum. Síðast, en ekki sízt, er svo að nefna það dæmi í þessu, sem hv. þm. G-K. nefndi hér sjálfur, þegar hann skýrði frá því, sem gerðist í sjálfum samtökunum, samtökum saltfiskframleiðenda, sölusambandinu, áríð 1960 eða 1961, - ég man nú ekki nákvæmlega, hvort árið það var, þegar stærsti aðilinn í saltfiskframleiðslumálum okkar, Samband ísl. samvinnufélaga í umboði allra þeirra, sem á þeirra vegum eru, krafðist þess að fá aðstöðu til útflutnings á framleiðslu sinna meðlima og rétt til þess að selja hana hvar sem væri. Einmitt þetta atvik sýnir, að saltfiskframleiðendur voru síður en svo allír á einu máli um að búa við þau kjör, sem þeir bjuggu við í Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda. Hv. þm. G-K. veit líka, hvernig þessu máli lyktaði. Því lyktaði einmitt á þá lund, sem bezt sýnir það og sannar, að það skipulag, sem við búum við í þessum efnum, getur ekki verið til frambúðar og er óþolandi til frambúðar, því að þessum deilum innan sölusambandsins við Samband ísl. samvinnufélaga í þessu tilfelli lyktaði þannig, að það varð að semja af hálfu sölusambandsins við Samband íslenzkra samvinnufélaga um, að það fengi að fara með saltfisksölumálin í tilteknum löndum heims. Þá var svo komið, að búið var að skipta niður, annars vegar á milli S.Í.F., sölusambandsins, tilteknum landssvæðum, þar sem það eitt mátti selja saltfisk, og svo var búið að úthluta Sambandi ísl. samvinnufélaga öðrum svæðum, og þar átti það að fara með saltfisksölumálin. Nokkuð svipuð deila reis svo aftur upp nokkru seinna, þar sem togaraútgerðarmenn kröfðust þess að fá að fara að sínu leyti með saltfisksölumálin í Bretlandi, og urðu þá allhörð átök líka í Sölusambandi ísl. saltfiskframleiðenda, þegar ekki var orðið við þessum óskum þeirra. Vitanlega hefði það alveg eins getað komið til mála að fela samtökum togaraeigenda að fara með saltfisksölumálin í Bretlandi og leysa þannig þetta kerfi upp og framselja síðan einstökum samtökum eða einstökum aðilum sölumálin í hverju landinu um sig. Þetta sýnir aðeins það, að menn eru ekki á eitt sáttir með það skipulag, sem þarna hefur verið ríkjandi, og ýmsir vildu komast í þessa sérstöðu og hafa með hana að gera, og það er sem sagt staðreynd, að margir eru þeir framleiðendur um allt land, sem hafa kvartað og kært yfir þessu, og þeir eru ekki aðeins hérlendis, heldur á þetta sér einnig stað erlendis frá. Ég veit, að hv. þm. G-K. hlýtur að þekkja dæmi þess eins og ég, að erlendir aðilar, t.d. suður á Ítalíu, sem keypt hafa inn til þess lands allmikið af saltfiski, hafa beinlínis kvartað undan því opinberlega, að þeir gætu ekki átt kost á því með eðlilegum hætti að kaupa saltfisk frá Íslandi, vegna þess að á Íslandi væri aðeins einn aðili, sem hefði með útflutninginn að gera, hann hefði aðeins tiltekinn aðila sem umboðsmann sinn á Ítalíu, og án þess að kaupa í gegnum hann væri þeim ekki unnt að komast inn í viðskiptin við Íslendinga. Þó að ég greini frá þessu, þá er ég ekki þar með að kveða upp nein dóm um það, hvernig á þessum málum hefur verið haldið að öðru leyti. Það kann vel að vera, að þeir, sem stjórnað hafa S.Í.F., hafi haft gild rök fyrir ýmsu af því, sem þeir hafa gert, þó að þeir hafi verið sakfelldir fyrir að gera það. Ég hef ekki haft aðstöðu til að kynnast því til hlítar. Ég veit, að þeir menn, sem þar hafa farið með þessi mál, hafa að ýmsu leyti staðið sig sæmilega. En það er mér ljóst, að störf þeirra hafa mætt allmikilli gagnrýni í ýmsum tilfellum, og það er mér einnig ljóst, að sú einokunaraðstaða, sem þarna kemur fram í sölumálunum, er mjög svo óviðfelldin, og það verður ekki annað séð en að í ýmsum tilfellum beinlínis komi hún í veg fyrir, að við fáum notið beztu kjara. Hitt er svo eins og ég sagði hér í minni upphaflegu ræðu, að mér finnst, .að saltfiskframleiðendur, sem stofnað hafa með sér samtök eins og S.Í.F., væru fullsæmdir af því eins og aðrir framleiðendur í öðrum samtökum að búa við hin sömu kjör og þeir. Ef allir saltfiskframleiðendur vilja vera í S.Í.F. og láta þau samtök fara með saltfisksölumálin, þá verður það að sjálfsögðu í framkvæmd. Það skipulag, sem hér er gert ráð fyrir, mundi vitanlega veita S.Í.F. rétt til þess að halda áfram saltfisksölu, svo lengi sem það getur rekið saltfisksölumálin á hinn heppilegasta hátt að dómi útflutningsnefndar og svo lengi sem þessi samtök vilja hlíta almennu eftirliti um sín mikilvægu störf. En því er vissulega ekki að neita, að það hefur allmjög borið á því, að það er eins og þeir kveinki sér undan því, að opinbert eftirlit verði með þeirra störfum. Ég vil t.d. í þessu efni benda á, að vitanlega er alveg fullkomlega hliðstætt að ætlast til þess, að skreiðarframleiðendur hefðu sömu aðstöðu og saltfiskframleiðendur hafa með söluréttindi á sinni framleiðslu á erlendum vettvangi, en þeir hafa það ekki nú í dag. Salan á skreið er fyllilega eins margbrotin og salan á saltfiski. Skreiðarframleiðendur hafa með sér sölusamlag, að vísu ekki allir í því, vegna þess að þar geta einstakir framleiðendur fengið leyfi til þess að selja framleiðslu sína sjálfir án þess að vera í nokkrum sérstökum samtökum, en þetta samlag skreiðarframleiðenda hefur ekki fengið einkaútflutningsaðstöðu, eins og Sölusamband ísl. fiskframleiðenda hefur á saltfiskinum. Ég tel því, að saltfiskframleiðendur geti alveg eins unað við þetta eftirlit af hálfu ríkisins eins og skreiðarframleiðendur og eins og þeir, sem hafa með sölu á fiskimjöli og lýsi og öðrum sjávarafurðum að gera, og að það sé ekki á neinn hátt blakað við þeirra samtökum, svo lengi sem þau vilja vinna á heilbrigðum grundvelli, þó að þau fái ekki þessa einkaréttaraðstöðu. Hv. þm. G-K. vék hér að því, að hann teldi, að hér væri verið að gera tilraun til þess að setja upp eitthvert starfsmannabákn, það ætti að reyna að koma hér einhverjum mönnum í vinnu, það væri sennilega aðaltilgangurinn, og væri svo gert ráð fyrir heilli nefnd manna og starfsfólki í staðinn fyrir það, að að þessum málum hefði unnið að undanförnu einn maður með starfsliði úr utanríkisráðuneytinu. Ég veit nú, að hv. þm. sér það, að ef þetta hefði verið tilgangurinn, þá hefði mér aldrei komið til hugar að flytja þetta frv. og vera að vekja svona sérstaka athygli á því, vegna þess að það er eins og hann segir, að vissulega hafði ég sem sá ráðherra, sem fer með útflutningsmálin, vald til þess að ráða til þessara starfa eins marga menn og þörf þótti á, og það var hægt að breyta um þessa skipan, eins og þetta frv. gerir ráð fyrir, samkv. núgildandi lögum, vegna þess að núgildandi lög um þessi efni segja, að ráðherrann megi gera alla hluti - hvað sem hann vill - varðandi þessi mál. En ég taldi hins vegar réttara, að meginatriðið í þessum efnum yrði ákvarðað með lögum, en ekki, að þessi mjög svo víðtæka heimild yrði notuð. Ég er á þeirri skoðun, og það ætla ég að séu nú flestir, að það sé ekki sæmilegt, að aðeins einn maður eigi að úrskurða um það, hverjir af fjölmörgum aðilum fá leyfi í hverju einstöku tilfelli til þess að selja sjávarafurðir Íslendinga úr landi og með hvaða verði þeir fá rétt til þess að selja þessar útflutningsvörur og með hvaða öðrum skilyrðum. Það er varla frambærilegt að fela slík störf aðeins einum manni. Ástæðan til þess, að þetta var gert, var sú, að upphaflega var hér um aðeins lítið verksvið að ræða og tiltölulega fá leyfi veitt, en þetta er sífellt að verða yfirgripsmeira og yfirgripsmeira, þar sem stór hluti framleiðslunnar er að falla undir þetta, eins og t.d. skreiðarframleiðslan öll nú, sem skiptir orðið mörgum tugum milljóna króna. Og það er vitanlega miklu eðlilegra, að hér sé um skipaða fasta nefnd manna að ræða, sem á að skera úr um, hvort þessi eða hinn fær fremur leyfi til þess að selja út úr landinu andvirði, sem nemur tugum milljóna króna, en að slíkt vald sé ekki aðeins í hendi eins manns, þó að hann sé skipaður af ráðherra. Ég vil segja það, að oft áður hefur verið sett niður nefnd manna til þess að hafa minni og ómerkari störf með höndum en þó að þrír menn hefðu það starf, í stað þess að einn hefur farið með þetta nú. Meginefni þess skipulags, sem hér er gert ráð fyrir að taka upp í sambandi við söluna á sjávarafurðum, er einmitt það, að öll sölusamtök, sem mynduð eru, eða allir útflytjendur sjávarafurða búi við einn og sama rétt, að þeir þurfi allir að fá útflutningsleyfi hverju sinni og fá sína sölusamninga viðurkennda, þeir verði allir að lúta hliðstæðu eftirliti, en að það sé ekki gert upp á milli útflytjenda, eins og nú er, þar sem sumir eru látnir hafa einkaréttaraðstöðu, aðrir verða að hlíta leyfum, sumir eru undir talsverðu eftirliti, en aðrir undir engu opinberu eftirliti. Tilgangur frv. er einmitt að koma þessari skipan á, og þetta þýðir auðvitað í framkvæmd, að einkaréttaraðstaðan verður afnumin. Þá er hinn megintilgangurinn sá að koma á föstu eftirliti með þessum mikilvægu málum, til þess m.a. að létta af þeirri stórhættulegu tortryggni, sem á hefur verið í þessum efnum, því að vissulega er það stórhættulegt fyrir okkur, að það skuli vera á slík tortryggni um sölu á okkar útflutningsvörum, eins og óneitanlega hefur verið. Hver sá, sem fylgzt hefur með blaðaskrifum og hlustað hefur á ræður manna, bæði hér á Alþingi og annars staðar, varðandi þessi mál, getur vitanlega ekki neitað því, að í þessum efnum hefur verið gífurlega mikil tortryggni og jafnvel stórar og miklar ásakanir bornar fram. Ég held því, að fyrir sjálf samtök framleiðenda sé það beinlínis fyrir beztu, að þau geti unnið þannig að þessum málum, að þau sýni sín skjöl, þau bjóði sínar bækur, þegar þess er krafizt, og þau vinni þannig, að þau þurfi ekkert fyrir réttum opinberum aðilum að hylja, og þá er vitanlega sjálfsagt að heimila þeim í umboði framleiðenda að fara með þessi mál, svo lengi sem þannig er að þeim unnið, að það sé í samræmi við þjóðarhagsmuni. Það er því mín skoðun, að það sé ekki sízt hagsmunamál beinlínis samtaka framleiðenda að koma þessari skipan á í staðinn fyrir það form, sem gilt hefur fram til þessa. Það atriði, sem hv. þm. G-K. sagði, að víssulega hefði verið hér fast skipulag á í þessum málum, tel ég að fram hafi komið greinilega í þessum umr. að er með öllu rangt. Skipulagið hefur verið mjög laust í böndum á allan hátt. Það hefur verið fast að þvi leyti ti1, að einn aðili hefur haft með alla saltfisksöluna að gera, en slíkt skipulag hefur ekki gilt í sambandi við útflutning á öðrum sjávarafurðum, og alveg hliðstæð samtök í öðrum greinum hafa ekki notið þessara sérréttinda, eins og t.d. þeir, sem með saltfiskútflutninginn hafa haft að gera. Það furðaði mig svo nokkuð, hvers konar boðskap hv. þm. G-K., sem jafnframt er form. Sjálfstfl., flutti hér, því að einhvern tíma hefði verið kallað, að þetta væri hreinn einokunarboðskapur, sem hann flutti hér, þar sem hann hélt langa ræðu um það, að varast bæri á allan hátt frelsi útflytjenda í sambandi við útboð og sölu á þessum framleiðsluvörum, en dásamaði á hinn hóginn það form að fela einum aðila algeran einkarétt, og þar máttu ekki einu sinni aðrir fá neina aðstöðu til þess að keppa við þennan aðila, ekki einu sinni þó að um opinbert eftirlit í sambandi við þessa samkeppni væri að ræða. Þetta verður nú að segjast að er furðulegt af form. þess flokks, að boða þetta, sem annars er boðberi hinnar frjálsu samkeppni á öllum sviðum og sérstaklega í verzlunarmálum. Ég held, að hann hljóti að verða að viðurkenna, að þessi boðskapur hans sé ekki þess eðlis, að hann eigi að gilda aðeins í þeim takmörkuðu greinum, sem honum hentar sjálfum í hverju einstöku tilfelli, en þó að um algerlega hliðstæðar greinar sé að ræða, sem aðrir hafa með að gera, þá passi ekki þessi boðskapur þar. Þetta á að vera bezta leiðin í sambandi við sölu á saltfiski. En hvers vegna tók þá ekki þessi hv. þm., þegar hann réð þessum málum, hvers vegna tók hann þá ekki þetta skipulag einnig upp, t.d. í sambandi við skreiðarsöluna? Af hverju tók hann það ekki upp? Af hverju voru framleiðendur ekki alveg ákveðnir í því, að þetta væri bezta skipulagið? Það er vegna þess, að þó að framleiðendur viðurkenni, að það sé nauðsynlegt að hafa hömlur á því, hvernig menn geti staðið að því að bjóða út íslenzkar sjávarafurðir á erlendum markaði, þó að nauðsynlegt sé að hafa á þessu hömlur, þá eru þeir flestir, að ég ætla, á þeirri skoðun, að heilbrigt og gott sé að leyfa þar takmarkaða samkeppni, þannig að ríkisvaldið hafi þar hönd í bagga með, hvernig framboðum er háttað, og hinir ýmsu aðilar fái tækifæri til þess, ef þeir geta sannað, að þeir bjóði betri kjör en aðrir, að þá fái þeir líka leyfi til þess að koma slíkum sölum fram. Það er ábyggilegt, að það var þetta, sem var vilji skreiðarframleiðenda. Þeir vildu reyna að notfæra sér þessi atriði, einmitt að fenginni reynslu í saltfisksölumálunum, að skapa sér þá aðstöðu, að þó að þeir hefðu nokkuð sameiginleg útboð og þess yrði gætt, að ekki yrði um veruleg undirboð að ræða, þá yrði þó samkeppni um það, hvernig til tækist með verð á þessum vörum og sölu á erlendum markaði. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að orðlengja frekar um þetta mál á þessu stigi, en tel eins og áður, að reynslan hafi leitt í ljós, að það skipulag, sem gilt hefur fram til þessa í afurðasölumálum okkar, sé svo laust í böndunum, að þar þurfi verulegar breytingar til að koma og það sé hægt með eðlilegu ríkiseftirliti í þessum efnum að ná þarna verulegum árangri og koma á meiri jöfnuði hjá þeim, sem hafa með þessi útflutningsmál að gera, og að hægt sé með slíku eftirliti að tryggja betur þjóðarhagsmuni í sambandi við sölu okkar sjávarafurða en reynzt hefur mögulegt með því skipulagi, sem hefur verið.



Herra forseti. Málatilbúnaður og málflutningur hæstv. viðskmrh. í sambandi við mál það, sem hér liggur fyrir, minnir mig á söguna um nýju fötin keisarans. Keisarinn hélt, að hann væri í spánnýjum, dýrum og fallegum fötum, en almenningur sá, að hann var bara fatalaus, vesalings keisarinn. Hæstv. viðskmrh. er búinn að halda hér tvær langar ræður og heldur, að hann sé að tala fyrir till. um nýmæli í lögum um fisksölumálin. Það eru engin nýmæli í lögum í þessu frv., sem hér liggur fyrir. Að þessu vildi ég víkja sérstaklega og minni þá á það, að þegar þessu frv. var útbýtt hér og þm. sáu þáð fyrst í gær, þá var eðlilegt, að sjálfstæðismenn teldu, að það væri þörf á því að fá venjulega þinglega meðferð á málinu, þannig að menn fengju að athuga það, áður en frv. kæmi til umr., vegna þess að hér var eitt af þeim málum, sem ríkisstj. hafði talið að væri meðal hinna stóru mála. Og fyrir jólin, áður en þing fór í jólafrí, var því lofað af hálfu ríkisstj. eða gefin yfirlýsing um það, að hún mundi bera fram frv. um endurskipulagningu fisksölumálanna til útlanda. Þegar við fengum svo tækifæri til að skoða þetta frv., þá verð ég að segja, að ég átti erfitt með að átta mig á þeirri endurskipulagningu fisksölumálanna til útlanda, sem í þessu frv. fælist. 7. gr. frv. segir, að með lögum þessum séu úr gildi felld lög nr. 11 12. febr. 1940. Ég sló upp á þessum lögum til þess að sjá, hvaða nýmæli fram yfir eldri lögin væru í þessum nýju lögum, og ég held, að það sé nú gott að rifja þau upp fyrir hv. þm., því að það er tæplega hægt, finnst mér, að eyða tíma þingsins í umr. um frumvörp og láta heita, að hér sé um einhver nýmæli að ræða, ef það reyndist svo, að ekkert fælist í þeim umfram það, sem væri í þeim eldri lögum, sem verið er að afnema. Það er munur á heitinu, því að hér er frv. til laga um sölu og útflutning sjávarafurða o.fl., en eldri lögin hétu: lög um sölu og útflutning á vörum. En 1. gr. er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkstjórninni er heimilt að ákveða, að engar vörur megi bjóða til sölu eða selja til útlanda eða flytja úr landi nema að fengnu leyfi hennar og með þeim skilyrðum, sem hún setur.“ Og 2. gr.: „Leyfi til útflutnings á íslenzkum vörum, sem veitt hafa verið af ríkisstjórninni eða einstökum stofnunum fyrir gildistöku þessara laga, eru úr gildi fallin.“ 3. gr.: „Ríkisstjórninni er heimilt að ákveða, að engir megi bjóða til sölu, selja til útlanda eða flytja vörur úr landi, aðrir en þeir, sem til þess hafa fengið sérstaka löggildingu ríkisstjórnarinnar.“ 4. gr.: „Ríkisstjórnin getur falið nefnd,“ hér á ríkisstj. að skipa útflutningsnefnd, á því er kannske einhver stigsmunur, en enginn eðlismunur, - ríkisstj. sem sagt getur falið n. samkv. 4. gr., „er hún skipar, að fara með það vald, er henni er veitt samkvæmt lögum þessum.“ 5. gr.: „Með reglugerð, er ríkisstj. setur, er heimilt að skipa nánar fyrir um allt, er við kemur framkvæmd þessara laga, og þar á meðal um greiðslu kostnaðar við framkvæmdina.“ Svo eru venjuleg ákvæði um gildistöku og sektir, og ég sé það, að sektarákvæðin eru heimingi hærri í þessu frv., það á að vera hægt að sekta menn allt að 200 þús. kr., en var 100 þús. kr. í eidri lögunum. Mig langar til þess að beina þeirri fsp. til hæstv. viðskmrh., hvort það sé eitthvað í þessu frv., sem hér er lagt fram, eitthvað ákvæði, sem ekki er í eldri l., því að það gæfi þá tilefni til, ef svo reyndist, að það yrði sérstaklega rætt, og hvað er hér verið að gera með framburði þessa frv. fram yfir það, sem áður var fyrir hendi. Það er sagt í grg. þessa frv.: „Það skipulag, sem frv. gerir ráð fyrir, er að nokkru leyti sniðið eftir dæmi Norðmanna.“ Hvað þýðir þetta í grg. frv., það skipulag, sem frv. gerir ráð fyrir? Frv. og lög geta ekki gert ráð fyrir neinu öðru en því, sem í þeim stendur, m.ö.o. þá skipulag það, sem frv. ákveður. Og þá spyr ég enn: Hvaða nýtt skipulag á afurðasölumálunum til útlanda er ákveðið með þessu frv.? Hæstv. viðskmrh. talar æ ofan í æ um, að eitthvað sé tilætlunin með breyttri skipan, sem hér er tekin upp með þessu frv. En það ber að sama brunni, að það liggur ekki í augum uppi a.m.k., hvaða breytta skipan sjálft frv. felur í sér. Það, sem hér hefur gerzt, er m.ö.o., að hæstv. viðskmrh. hefur haldið framsöguræðu og aðra ræðu fyrir frv., en allur málflutningur ráðh. hefur snúizt um annað en það, sem í frv. feist og ákveðið er í frv. Þetta er vægast sagt mjög óþinglegt og óvanaleg meðferð á þingmálum í sölum Alþingis. Ég skal ekki blanda mér neitt inn í þær umr.; sem hér hafa farið fram um þau efni, sem eru utan við ákvarðanir þessa frv., hvort eitt skipulag sé betra en annað. En í sambandi við það viðurkennir hæstv. viðskmrh., að áður en þetta frv. er flutt, geti hann haft í hendi sér eða hæstv. ríkisstj. að gera allar þær breytingar á fisksölumálunum, sem hann hefur óbeint eða beint vikið að að ástæða væri til að gera. En það er ekki eitt einasta ákvæði í sjálfu frv. um skipulag þessara mála. Mér hefur fundizt, að það væri einkum og sér í lagi eitt atriði, sem æ ofan í æ hefur komið fram í ræðu hæstv. viðskmrh. að óeðlilegt væri í skipulagi þessara mála nú, að einum aðila, Sölusambandi íslenzkra fiskframleiðenda, hefði verið falin einkasala á saltfiski. Þeirri skipan mála er ekki breytt með þessu frv. Og ef það á að vera aðaltilgangurinn, ef dæma má eftir ræðum hæstv. ráðh. til þessa, þá er auðvitað eðli málsins samkvæmt rétt að álykta, að um það atriði bæri þá að kveða á í frv., m.ö.o., að það ætti að hera fram frv. um endurskipulagningu fisksölunnar, að slíkt frv. fæli í sér einhver ákvæði um fisksöluna. En ég fæ ekki séð, að það feli í sér nein ákvæði um skipulag fisksölunnar umfram það, sem gildir í eidri lögum, en ég hef nú spurt hæstv. ráðh. um það, og hann væntanlega gerir þá nánari grein fyrir því. Þess vegna, miðað við þennan skilning minn, eru alveg meiningarlaus ákvæðin í grg. frv., eins og þau, sem hér greinir, með leyfi hæstv. forseta: „Þetta skipulag“ - sem gert er ráð fyrir að taka upp í frv., en fyrirfinnst ekki í ákvæðum frv. - „mun því tryggja sterkari stjórn afurðasölumálanna í heild, eyða þeirri skaðlegu tortryggni, sem fyrr er á minnzt, og tryggja, að misnotkun geti ekki átt sér stað af hendi einstakra útflytjenda. Samkvæmt þessu fyrirkomulagi“ - og ætti þá væntanlega að vera átt við ákvæði frv. - „fær enginn útflytjandi einkarétt á útflutningi neinnar vörutegundar.“ Hvar stendur það í frv., að enginn útflytjandi fái einkarétt á útflutningi neinna vörutegunda? Ég skal láta þessi orð nægja. Ég hef aðeins rætt um formshlið þessa máls, en ekki um efnishlið málsins í heild, hvort eitt skipulag sé öðru betra. En ég tel, þegar hæstv. ríkisstj. leggur fyrir frv. og lætur heita, að það eigi að fela í sér löggjafarákvæði, eftir að það hefur verið samþykkt af þinginu, um skipulag einhverra mála, að það verði þó að fyrirfinnast eitthvað um skipulag þessara umræddu mála í sjálfu málinu umfram það, sem áður var í þeim lögum, sem úr gildi eru felld. Þetta finnst mér að sé hið minnsta, sem hægt sé að ætlast til, ekki sízt þegar um er að ræða mál, sem mikið er af látið af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj., og allmikið fer fyrir frásögnum í dagblöðunum í dag um flutning þessa stórþýðingarmikla máls, sem ég því miður fæ ekki séð af efni þess sjálfs að sé neitt fram yfir það, sem áður var í lögum.



Herra forseti. Það er ekki margt, sem ég þarf að víkja að eftir seinni ræðu hæstv. sjútvmrh. Hann sagði, að meginatriðið í minni ræðu hefði verið að færa rök að því, að það væri rétt, að S.Í.F. hefði einkasöluaðstöðu. Ég svaraði ummælum úr hans ræðum um þetta, og auk þess gerði ég sjálfur grein fyrir, að ég væri fjölorðari um þessa hlið málsins af því, að ég hefði meiri þekkingu á henni, en gerði jafnframt grein fyrir, að það sama, sem ætti við um saltfiskinn, ætti að verulegu leyti einnig við um hraðfrysta fiskinn og saltsíldina. Hæstv. ráðh. sagði, að engum aðila yrði veitt einkaaðstaða, og það var í tilefni af þeirri fullyrðingu hans, sem ég var að leiða athygli að því, að ég teldi hættulegt, ef síldarútvegsnefnd væri að því leyti afnumin eða hennar vald rýrt, að samkeppni á því sviði varðandi útflutninginn væri hættuleg, og að alveg hið sama gilti um saltfiskinn og gildir raunar, þó að í minni mæli sé, um hraðfrysta fiskinn. Hæstv. ráðh. sagði, að mér ætti að vera kunnugt um mikil kærumál í þessum efnum, og sagði, að einhver aðili hefði verið að kæra framkvæmdina. Ég segi eins og er: Ég hef ekki heyrt neitt um það, og ég kannast ekki við, að á mínu borði hafi legið neitt um það, þegar ég fór úr embættinu. Það getur vel verið, að einhverjir aðilar, sem eru óánægðir, hafi talið blása byrlegar, þegar hann var setztur í stólinn, um slíkar kærur, einkum varðandi saltfiskinn, vegna þess að hans blað hefur mjög ráðizt á þá skipan, sem þar hefur ríkt. En ég hefði gaman af að vita, hverjir það eru, sem kærðu. Eru það innlendir framleiðendur, eða eru það erlendir menn, eða eru það einhverjir menn, sem vilja fá að flytja út fiskinn, en eru ekki framleiðendur? Og vænti, að hann svari því. Hæstv. ráðh. sagði, að Samband ísl. samvinnufélaga hefði heimtað rétt sér til handa, og mér ætti einmitt að vera kunnugt um það og hlyti þess vegna að vita, að óánægja ríkti meðal framleiðenda. Ég viðurkenni það, eins og ég sagði í minni frumræðu, að Sambandið fór fram á rétt, en það fór fram á, að það eitt fengi réttinn, en enginn annar. Það var skýrt tekið fram, að þeir vildu fá réttinn, en meina öðrum þess að njóta sama réttar, og Sambandið hafði það ár, sem það fór fram á þessi sérréttindi sér til handa, aðeins um 3% af framleiðslumagninu, þó að það árið áður hefði 16%. Hæstv. ráðh. sagði, að mér ætti að vera kunnugt um, að þessu máli hafi lokið með því, að Sambandinu hefði verið falin fisksala í vissum löndum. Þetta er mjög villandi blær og raunar efnislega skökk mynd af því, sem gerðist. Sambandið fékk söluumboð á vissum stöðum, en það er auðvitað S.Í.F., sölusamlag íslenzkra framleiðenda, sem ræður öllu um söluna, magnið, verðlagið og allt, sem máli skiptir. Hér blandar hæstv. ráðh. saman annars vegar umboðsmanninum eða umboðsmennskunni og hins vegar þeim, sem er eigandi fisksins. Ég vil nú spyrja hæstv. ráðh., sem nú er að tilkynna, að það sé þjóðarnauðsyn, að það séu fleiri en einn, sem fari með sölu á þessum fiski: Hvað lagði hann til sjálfur, þegar Sambandið fór fram á þessi réttindi? Man hann það? Var hann þá á þeirri skoðun, að það væri nauðsynlegt, að það væru fleiri en einn, sem væru að selja? Eða var hann algerlega andvígur því? Ef hann var andvígur því þá, hvers vegna er hann þá orðinn hlynntur því núna? Hvað hefur skeð á þeim tíma, sem síðan hefur liðið? Og ég segi það, að ég man ekki betur en að ráðh. væri algerlega andvígur því. Hæstv. ráðh. nefndi sem sönnun fyrir óánægju, að einstakir aðilar hefðu viljað fá söluumboð. Það er ekki nema eðlilegt: Ég segi fyrir mig, að ég mundi þiggja það, ef ég fengi söluumboð í einstökum löndum fyrir sölusamlagið. Það skarar hver eld að sinni köku í þeim efnum. Ef menn geta fengið arðvænleg umboð, þá þakka menn fyrir það, og ég er ekkert hissa á því, þótt togaraeigendafélagið hafi óskað eftir því. Hæstv. ráðh. færði það enn fram sínu máli til sönnunar, að erlendir aðilar hefðu kvartað. Ég er Ekkert hissa á því, þó að einstakir erlendir aðilar hafi kvartað. Ég hef einmitt haldið fram, að það séu íslenzkir hagsmunir, sem hér eiga að ráða. Og þó að þeir stundum eigi samleið með erlendum hagsmunum, þá eiga þeir það ekki alltaf, það gefur auga leið um það, en það eru þeir íslenzku, sem eiga að ráða. Mér finnst gæta grundvallarmisskilnings í öllum málflutningi ráðh., að svo miklu leyti sem hann er ekki alveg í rökþrotum, um það, eins og hann kemst að orði, að Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda og síldarútvegsnefnd og þeir, sem fara með sölu hraðfrysta fisksins, megi út af fyrir sig vera ánægðir, það eigi ekki að ganga neitt á þeirra hlut, þeir megi selja eins og aðrir, og ef allir framleiðendur vörunnar séu sammála og vilji vera í einu samlagi, þá fái auðvitað engir aðrir að flytja út. Ég er nú ekkert hissa á því, að ef allir, sem eiga síld, vilja selja í einu samlagi, þá fái þeir að selja síldina, og ef allir, sem eiga saltfisk eða hraðfrysta fiskinn, vilja selja í einu samlagi, þá fái þeir að selja saltfiskinn eða hraðfrysta fiskinn. Þetta liggur í hlutarins eðli. En meginatriðið, sem hér er verið að deila um, er það: Verður það heildinni af framleiðendum til bölvunar, eða verður það til blessunar, ef aðili, sem ræður yfir litlu magni, eða aðilar, sem ráða yfir litlu magni, fá að skjóta fleyg inn í starfsemi þeirra, sem fara með umboð heildarinnar og flestra útgerðarmanna? Mín skoðun hefur verið sú og er sú og ég færði rök að henni, að a.m.k. á meðan einkasala ríkir hjá neytendum og þar sem hún ríkir, þá sé á þessu stór hætta, og raunar miklu víðar. Við erum hér að tala um kerfi. Við erum ekki að tala um, hvort það sé nógu gott fyrir útgerðarmanninn Lúðvík Jósefsson að fá að njóta sömu kjara og útgerðarmaðurinn Ólafur Thors, við erum ekki að tala um það. Við erum að tala um, hvort sé sjálfum heildarhagsmununum betra, að það kerfi ríki, að einn haldi á sölu afurðanna, einkum þar sem um einkasölu er að ræða í kaupendalöndunum, eða hvort það sé farsælla, að margir íslenzkir aðilar keppi um það að geta selt einum og sama erlenda aðila sömu vöru á sama tíma. Það er það, sem við erum að ræða um. Og mér finnst misskilningurinn hafa komið svo oft fram í þessum tveimur ræðum hæstv. ráðh., að hann er farinn að telja mér trú um það í alvöru, að honum yfirsjáist, um hvað er verið að ræða, að hann skilji ekki sjálfan kjarna málsins. Hæstv. ráðh. var með dylgjur um það, að ég vildi láta einkasölu ríkja, þar sem ég ætti sérstakra hagsmuna að gæta. Hvaða hagsmuna á ég að gæta um saltfisk meira en ég á um skreið? Vill hann svara því? Er hann að bera á mig einhverja óráðvendni eða eitthvað slíkt í þessum efnum? Ég get reyndar sagt honum, að það gæti vel verið, ef ekki lánið kemur fyrir hann vitinu í þessum efnum og hann leysir upp Sölusamband íslenzkra fiskframleiðenda, að hann gerði mér meiri greiða en hann veit, ef miðað er við mína sérhagsmuni. Félagi, sem áður hefur farið með útflutning á 3/5 hlutum saltfisks, gæti verið vandi að neita að selja fisk. Það gæti verið, að hann sjálfur yrði feginn sem útgerðarmaður að fela þessu félagi að selja fisk. Það gæti komið fyrir hann. Nei, það er alveg óþarfi að vera með neinar dylgjur í minn garð í þessum efnum. Hann trúir ekki á þær sjálfur og veit, að þær eru líka fullkomlega óverðskuldaðar. Hann spyr: Af hverju kom þá ekki Ólafur Thors á því kerfi með skreiðina, að þar væri einkasala, úr því að hann hélt fast við það með saltfiskinn? Hann veit miklu betur, ráðherrann, heldur en hann spyr. Hann veit, að mér tókst ekki þrátt fyrir tilraunir og þær margar að fá skreiðareigendur til að verða í einu samlagi og selja allir saman. Ég þurfti ekki að eiga neinn hlut að þessu á seinni árum um saltfiskinn, því að útgerðarmennirnir sjálfir vildu selja saman, með þeim örfáu undantekningum, sem þar kunna að vera og honum er kannske kunnara um en mér. Ég sá vel, að það var heppilegra fyrir útgerðarmenn að selja skreiðina saman heldur en að vera margir um það. En þessi hæstv. ráðh. þarf ekki að halda, að hann sé með neina stóra speki eða harðar árásir á mig, þó að hann segi, að það sé undarlegt, að maður, sem þykist vera fylgjandi frjálsri verzlun, eins og hann kemst að orði, skuli vilja hafa aðra tilhögun á innflutningi en á útflutningi. Ég hef gert alveg fulla grein fyrir, hvers vegna ég vil hafa innflutninginn frjálsan. Ég hef líka gert alveg fulla grein fyrir, hvers vegna ég tel öðru máli gegna um útflutninginn. Og þó hef ég gert ýtarlegasta grein fyrir, að gefnu tilefni, að ég tel nauðsyn á að hafa samtök um útflutninginn því meiri, sem þau lönd eru fleiri, sem hafa aðeins einn aðila, sem annast innkaupin. Við eigum áreiðanlega eftir að hittast, hæstv. ráðh. og ég, á opinberum fundi með útgerðarmönnum. Ég vona, að hann hlutist til um með mér, að sá fundur verði boðaður og við ræðum þar alveg í bróðerni okkar sjónarmið. Hann á eftir að deila þar við mig um þessi mál og færa rök að því, að það sé farsælast fyrir Íslendinga, að það séu margir aðilar að reyna að selja einum aðila sömu vöru á sama tíma. Ég hef svo lýst yfir, að ef sú skoðun, sem hann lýsir nú vera sína skoðun og ég ærlega talað trúi ekki að sé hans skoðun, - kannske gæti ég líka vottfest það, ef hann langar til, - en ef sú skoðun er ofan á hjá útgerðarmönnum, þá hef ég lýst því, að það skal ekki standa á mér, af því að ég vil ekki, að það opinbera taki völdin af þeim. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði verið að gera því skóna, að meginkjarni þessa frv. væri sá að setja á laggirnar nefnd, sem hefði marga starfsmenn í sinni þjónustu. Ég viðurkenni, að samkv. lögunum, sem nú gilda, gat hann gert þetta. Hitt kann svo að hugsast, að ráðh. hefði átt erfiðara með eftir eldri lögunum að hafa þessa hjörð nógu mannmarga, vegna þess að hann hefði þurft að spyrja félaga sinn í ráðuneytinu um leyfi, áður en hann réð þessa menn, því að sú skipan gildir nú, að einstakir ráðh. mega ekki ráða menn til starfa nema með samþykki fjmrn. Það verður auðvitað nokkru skýrara, þetta eina ákvæði um fjölgun manna, ef það eru sett um það ný lög, heldur en ef ætti að styðja það við eidri lög, 17 ára gömul. Hæstv. ráðh. sagði, að það hefði oft verið sett nefnd á laggirnar af minna tilefni, enda gæti það ekki gengið, að einn maður réði svo miklu sem hér væri um að ræða. En allt valdið endar nú að lokum hjá einum manni, hjá ráðh., sem getur í þessu efni ráðið því, sem hann vill, og hvort hann fær um það till. frá einum manni eða þremur, sem kannske eru þá ókunnugri en sá eini, sem fram að þessu hefur farið með það, það skiptir kannske ekki alltaf öllu máli. Ráðh. sagði, að það væri tilgangur þessa frv. að koma á réttlátari skipan. Ég er búinn að margbenda á það með ótvíræðum rökum, sem ráðh. hefur ekki gert tilraun til þess að hrekja, og nú áðan ítrekaði hv. 5. þm. Reykv. fsp. um það, hvað væri nýtt í þessu frv. og hvernig stæði á því, að ráðh. gæti komið á réttlátri skipan samkv. því frv., en ekki samkv. gildandi lögum. Ef það er rétt, að ekkert nýtt sé í frv., og ráðh. verður að benda á, hvað það er, ef það er eitthvað, þá er þetta bara sýndarfrv. Ef ráðh. gat komið fram öllum sínum vilja samkv. eldri lögum, hví er hann þá að bera þetta fram? Er það aðeins til að sýnast, er það til að þóknast einhverjum öðrum, sem minna vit hafa á málunum heldur en hann? Hvað annað getur það í raun og veru verið? Ég vil svo í tilefni af því, að hæstv. ráðh. sagði í lok sinnar seinni ræðu, að flestir framleiðendur séu á þeirri skoðun, að bezt sé að hafa hæfilega samkeppni eða nokkra samkeppni á útboðum á íslenzkri vöru, biðja hann að vera minnugan þessara orða og að færa þeim stað, eins og ég áður hef beðið hann um, því að okkar afstaða margra hér á þingi veitur á þessu. Við skulum ekki hafa þetta í neinum flimtingum, því að mér er það full alvara, að ég skal beygja mig undir vilja útgerðarmanna, ef hann upplýsist á þá lund, sem hæstv. ráðh. hefur sagt. Og hann hefur í dag hvað eftir annað tekið það fram, að margir útgerðarmenn vildu breyta um þetta og hafa meiri samkeppni í sölu afurðanna en verið hefur. Ég skal svo ekki orðlengja um þetta. Ég lýk mínu máli á því, að ég hef ekki komið auga á, að neitt nýtt sé í þessu frv. Ég endurtek þess vegna, að hér var engin þörf fyrir ráðh. að hera neitt frv. fram. Það er ekkert nýtt í því, og það er engin sannfæring á bak við orð og ummæli ráðh. né málflutninginn í heidd í þessum efnum.



Það voru nú aðeins nokkur orð. - Hv. 5. þm. Reykv. hélt því hér fram, eins og reyndar hv. þm. G-K., að í þessu frv. væri ekkert nýtt að finna, sem ekki væri í eldri lögum, og því væri hér um sýndarfrv. að ræða og engin þörf á að samþ. frv. Ég gat þess hér í upphafi, að þau ákvæði, sem nú eru í lögum varðandi sölu á sjávarafurðum, eru þannig, að ráðh. hefur nær ótakmarkað vald til hvers, sem hann vill.  Og framkvæmdin varð líka sú, að í einu tilfeili var þetta ákveðið, í öðru tilfelli var hitt ákveðið, og því varð það skipulagsleysi úr, sem ég hef hér nokkuð rakið í mínum fyrri ræðum í þessu máli. Hv. 5. þm. Reykv. spyr svo um það: Hvaða nýtt skipulag á hér að taka upp? Hvaða breyting á hér að verða? Það er greinilegt, að þm. hefur alls ekki lesið frv., og það hlýtur líka að vera greinilegt af þessu, að hann hefur alls ekki hlustað á þær ræður, sem hér hafa verið fluttar. Með frv. er t.d. það tekið upp, sem ekki hefur verið í núverandi skipulagi í þessum málum, að skipa skal fasta þriggja manna nefnd, sem á að hafa yfirstjórn þessara mála með höndum. Slík föst nefnd hefur ekki verið fyrir hendi. Nú á þessi nefnd að fá mjög viðtækt vald til þess að hafa eftirlit með þeim sölusamtökum, sem hafa með útflutningsmálin að gera. Slíkt eftirlit hefur ekki verið haft með höndum. T.d. hafa saltfiskútflytjendur fengið sinn einkarétt viðurkenndan og síðan verið látnir starfa án frekara eftirlits. Hér er vitanlega grundvallarmunur á framkvæmd fyrirhugaður. Nú er gert ráð fyrir því, að þessi þriggja manna útflutningsstjórn veiti útflutningsleyfi fyrir öllum útflutningi á íslenzkum sjávarafurðum. Hingað til hafa saltfiskútflytjendur ekki þurft að sækja um leyfi, þegar þeir hafa framkvæmt sölu. Hingað til hafa saltsíldarframleiðendur ekki þurft að sækja um leyfi, vegna þess að þeir hafa haft einkaréttaraðstöðu. Nú verða þeir í hverju einstöku tilfeili að fá samþykki útflutningsstjórnarinnar fyrir sínum sölum, og þeir verða að leggja á borðið allar upplýsingar, sem þessi útflutningsstjórn óskar, til þess að sanna, að þeir séu að gera það, sem sé þjóðinni hagkvæmast í hverri sölu fyrir sig. Þetta hefur ekki verið. Þetta er vitanlega grundvallarmunur á skipulagi og framkvæmd. Hitt veit ég, að það er vitanlega hægt að segja: En það var hægt að fyrirskipa þetta. - Það er rétt. Ráðh., sem hafði ótakmarkað vald, gat gefið út þessa fyrirskipun nú og aðra næst. Það var alveg rétt. En þó að til séu nú í lögum ákvæði um það, að ráðh. megi gera það, sem honum sýnist, þá tel ég það ekki réttlæta, að það sé ekki rétt að setja löggjöf, sem marki í höfuðatriðum, hvernig á að halda á jafnmikilvægum og merkilegum málaflokki og hér er um að ræða. En það sýnir manni bezt, að þeir sjálfstæðismenn, sem hér hafa talað og talað nokkuð langt mál um þetta frv., finna það á sér, að hér stendur til að breyta talsvert verulega um skipulag og taka upp nokkuð aðra starfshætti en verið hefur, að þeir eru greinilega uggandi um, hvað hér sé á ferðinni, og á móti málinu. Það leynir sér ekki. Og sérstaklega er hv. þm. G-K. algerlega andvígur því, að einkaréttaraðstaðan verði tekin af saltfiskútflytjendum, því hefur hann lýst hér mjög greinilega. Þetta mál virðist vera sama eðlis og mörg önnur mál, sem hér hafa verið til afgreiðslu nú á þessu þingi, að afstaða Sjálfstfl. er hin kynlegasta. Ég vil t.d. minna á efnahagsmálin. Efnahagsmálin voru þess eðlis, sögðu talsmenn Sjálfstfl., að raunverulega var hér um stefnu Sjálfstfl. að ræða, ekkert annað en endurtekningu á henni. - En auðvitað voru þeir á móti afgreiðslu málsins og héldu uppi löngum umr. hér á Alþingi gegn þeim till., sem hér lágu fyrir. Í hinum margumtöluðu varnarmálum var vitanlega framkvæmd hér stefna Sjálfstfl. út í æsar í öllum greinum, en þeir hafa flutt hér till. á Alþingi um það, að ríkisstj. segi tafarlaust af sér fyrir svík hennar í öllum málum og fyrir það, að hún er ómöguleg. Maður skal a.m.k. ætla, jafnvel þótt menn séu utan ríkisstj., að ef ríkisstj. er að framkvæma þeirra eigin mál og að þeirra vild, eins og þeir vildu helzt á málunum halda, þá væru þeir menn ekki að heimta ríkisstj. í burtu. Eins var þetta í sambandi við löggjöf um bindingu kaupgjalds eða vísitölu á tímabili og verðfestingu. Þetta höfðu sjálfstæðismenn alltaf prédikað. Þeir höfðu alltaf haldið þessu fram. Það höfðu verið vondir menn, kommúnistar, sem höfðu alltaf staðið á móti þessu. En þeir voru alveg æfir hér í umr. og annars staðar í skrifum sínum út í þessa löggjöf á allan hátt. Eins er með þetta frv., sem hér liggur fyrir. Raunverulega er ekkert nýtt í þessu, þetta eru bara lögin, sem við höfum alltaf unnið eftir, þetta eru öll ákvæðin, sem við höfum haft í gildi. Þetta er það skipulag, sem við höfum talið bezt, sem við höfum unnið eftir. Hér er því ekkert nýtt. En samt kemur það fram, að þeir eru uggandi og þeir eru á móti málinu. Nei, sannleikurinn er sá, að þessir aðilar, sem svona málflutning iðka, vita, að það er öllum ljóst, að þeirra skoðanir í þessum efnum eru aðrar en þeir vilja almennt láta uppi. Hið rétta er, og það er rétt að viðurkenna, að í þessum málum er það svo, að þeir sjálfstæðismenn vilja, t.d. viðvíkjandi saltfisksölumálum, veita Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda einkaréttaraðstöðu og þar komist ekki aðrir að. Þetta er alveg ákveðið þeirra stefna, og við því er í rauninni ekkert að segja. Form. Sjálfstfl. hefur rökstutt sitt mál mjög frambærilega í þessum efnum sem sína skoðun. Það eru hins vegar margir aðrir menn á því, að það fari ekki vel á því að hafa þetta þannig. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé engin nauðsyn á því, eins og saltfisksölumálunum er háttað, að veita Sölusambandi ísl. fiskframleiðenda einkaréttaraðstöðu til þess að fara með þau mál. Ég álít, að þau sölusamtök, að því leyti til, sem þau hafa reynzt vel, geti haldið sinni starfsemi áfram undir því skipulagi, sem hér er fyrirhugað, geti fengi útflutningsleyfi í hverju einstöku tilfelli, þegar þau eru að gera rétta sölu og selja vei, og eigi að þola það, að haft sé opinbert eftirlit með þess gerðum, og það eigi að þola fullkomna opinbera gagnrýni. Þarna er um skoðanamun að ræða. Ég álít líka, og það gera margir fleiri, að það sé full ástæða til þess að hafa sama skipulag á um sölufyrirkomulag á skreið, á fiskimjöli, á lýsi og ísfiski og öðrum slíkum sjávarafurðum eins og t.d. á sér stað um saltfisk, en saltfiskurinn eigi ekki að hafa þar neina sérstöðu, og ég tel, að það sé hægt að ná þar góðum og miklum árangri, að það geti verið fleiri en einn útflytjandi í viðkomandi grein, en föst útflutningsstjórn reyni að hafa hemil á því, að ekki verði um óeðlileg undirboð að ræða á erlendum vettvangi og reynt að fá hið bezta út úr sölunni, sem hægt er fyrir þjóðarheildina. Ég álít líka, að það sé engin þörf á því að veita síldarútvegsnefnd einkaréttaraðstöðu í sambandi við sölu á saltsíld, það sé engin ástæða til þess. En hins vegar tel ég heldur ekki rétt að leggja síldarútvegsnefnd niður. Ég tel, að hún hafi margt gott gert og hennar starfsemi megi vera áfram, en hún eigi líka að þola það að vera undir opinberu eftirliti með sín störf og geti sótt um útflutningsleyfi hverju sinni og fengið sínar sölur samþykktar af löggiltri útflutningsstjórn, sem ráðgert er nú að setja samkv. þessu frv. Þá er auðvitað í miklu fleiri greinum gengið út frá verulegum breytingum frá því, sem áður hefur verið. Nú er t.d. ráðgert, að þessi fasta útflutningsstjórn reyni að afla nýrra markaða, hún kynni sér sem bezt aðstæður allar í markaðslöndunum. Enginn slíkur aðili hefur verið fyrir hendi frá hálfu hins opinbera, því þó að einum manni hafi verið falið að veita í vissum greinum útflutningsleyfi, þá hefur hann ekki haft til þess aðstöðu að kynna sér sérstaklega eða fylgjast með markaðsmálum erlendis eða söluaðstöðu á hinum ýmsu mörkuðum. Hér er því vissulega tekið upp nýtt skipulag, þó að hv. 5. þm. Reykv. gæti ekki séð það, og ég held, að í rauninni sé ekki honum hægt að ráðleggja neitt annað en að lesa frv., kynna sér grg. þess og kynna sér þá þessi mál, eins og þau hafa verið í framkvæmd, og vita, hvort hann sannfærist ekki um það, að hér sé fitjað upp á nýju skipulagi og allt öðru skipulagi en hér hefur verið gildandi. Ég skal svo segja það í tilefni af því, sem hér kom fram hjá hv. þm. G-K., að ég hefði verið hér með dylgjur í hans garð, að það er misskilningur, og hafi orð mín á einhvern hátt legið þannig, að hafi gefið ástæðu til, að hann skildi þau svo, þá er það rangt, því að það var ekki mín meining að vera með neinar dylgjur í hans garð. Ég vék aðeins að því, að mér þætti, að hann hefði lagt meiri áherzlu á að halda uppi einkaréttaraðstöðu fyrir saltfiskútflytjendur en hann hefði a.m.k. í framkvæmd haft gagnvart annarri útflutningsframleiðslu, og þannig kemur þetta mér fyrir sjónir, að hann hafi haft þar miklu meiri áhuga á að koma því þannig fyrir. En þetta ber ekki að skoða á neinn hátt sem dylgjur í hans garð um, að það hafi hann gert af einhverjum sérhagsmunum sínum. Það er svo rangt hjá honum, þó að hann reyni hins vegar að dylgja um það í minn garð, að tilgangurinn með þessu frv. hjá mér sé að auðvelda mér eitthvað að ráða til mín starfsmenn í sambandi við framkvæmd þessara mála frá því, sem verið hefur, þar sem hann reynir enn að halda því fram, að það muni verða auðveldara eftir þessa lagasetningu að koma við fjölgun starfsmanna, m.a. vegna þess, að í hinu fyrra tilfellinu hefði ég þurft að fá samþykki fjmrh. fyrir launagreiðslum til nýrra starfsmanna í þessum efnum, sem ég þurfi ekki, þegar búið sé að lögfesta þetta. Þetta er líka misskilningur, og það hlýtur hann að vita, því að í þessu frv. er gert ráð fyrir nákvæmlega sama tekjustofninum og þessi útflutningsmál höfðu annars, þar sem var um sérstakt útflutningsgjald að ræða, sem víðtæk heimild var til að breyta, hækka eða lækka, svo að ef hefði þurft á auknum peningum að halda til að standa þar undir frekari launagreiðslum, þá væri í rauninni ekki annað fyrir ráðh. en að nota þessa miklu og víðtæku heimild til þess að hækka útflutningsgjaldið fyrir leyfisveitingar. Var því öll aðstaða til hins sama og miklu betra að koma slíku við, hefði það vakað fyrir mér að fjölga hér starfsmönnum, að vera ekki með frv. á Alþingi um þetta mál, eins og ég hef einmitt valið. Engu slíku er því til að dreifa, heldur er hitt meginatriði, að ég tel, eins og ég hef lýst hér áður, að það sé gagnlegt og nauðsynlegt fyrir framleiðendur sjávarafurða að koma þessum málum í fastara form en þau hafa verið í til þessa. Ég álít, að það sé mjög þýðingarmikið fyrir einmitt samtök framleiðenda að koma þessum málum fyrir á þann hátt, sem hér er gert ráð fyrir, og að það hafi ekki í rauninni verið viðunandi að búa við það skipulagsleysi, sem í þessu hefur verið hingað til. Það er það, sem vakir fyrir mér með þessu frv., að ákveða í meginatriðum, hvernig staðið skuli að þessum málum, og þá eru aðalatriðin þessi, að skipa sérstaka útflutningsstjórn, sem hefur með málin að gera, sem veitir öllum, sem uppfylla viss skilyrði, leyfi, og að koma á fullkomnu ríkiseftirliti hjá þeim aðilum, sem fara með jafnmikilvæg mál og útflutning sjávarafurða. Það er megintilefni þess, að þetta frv. er flutt.