Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Magnús Jónsson) Ef ekki gefst sjerstakt tilefni til, mun jeg sneiða hjá að tefja umr. um þetta mál nú að sinni. Eins og hv.þdm. er kunnugt um, lá málið fyrir síðasta þingi og hefði þá gengið í gegn, ef það hefði ekki tafist svo mjög í nefnd hjer í Nd., að Ed. vanst ekki tími til að ljúka við það. Engin breyting hefir orðið á málinu síðan, önnur en sú, að Reykjavík er búin að búa við þessi óhæfilegu lög einu ári lengur, og í stað þess að bæjarstjórn vildi ekki í fyrra sleppa úr höndum sínum ákvörðunarrjetti um málið, hefir hún nú beiðst undan þeim vanda og farið fram á, að ríkisstjórnin noti heimild laganna frá 1917 til þess að afnema lögin með konunglegri tilskipun. Stjórnin hefir ekki orðið við þessu, enda væri ekki rjett að heimila, að lögin frá 1917 væru afnumin, en lögin frá 1921 væru látin standa eins fyrir því. Þá skal jeg ekki orðlengja málið frekar, en óska, að því verði vísað til allshn. að umræðum loknum.

Jón Baldvinsson Mjer þykir leitt, að hæstv. atvrh. (MG) skuli ekki geta verið viðstaddur. Væri fróðlegt að heyra álit hans um þetta mál. Annars vil jeg benda á það, að ef frv. þetta verður samþykt eins og það er nú, þá eru um leið numin burtu öll ákvæði, sem snerta húsaleigu í Reykjavík. Að vísu fer þetta mál í þá nefnd, þar sem jeg á sæti, og mun jeg þá fá tækifæri til að gera athugasemdir mínar, en þó vil jeg spyrja háttv.flm. (MJ), hvort ekki sje full ástæða til þess að ganga ekki svona langt í að afnema lögin, heldur lofa lögunum frá 1921 að standa áfram. Jeg er sannfærður um, að ef lögin verða numin úr gildi, verða mikil vandræði fyrir fátækari hluta almennings að fá húsnæði. Margir sitja nú í skjóli laganna. En allir sjá, að óheppilegasti tíminn til þess að flytja út er einmitt haustið. Þá er engar ráðstafanir hægt að gera til að byggja yfir fólkið, ef til þess kæmi. Ef lögin verða numin úr gildi, ætti þá að minsta kosti að lengja tímatakmarkið frá 1. október 1926 til 14. maí 1927.

Jakob Möller Út af ræðu háttv. 2. þm. Reykv. (JBald) vil jeg geta þess, að jeg fyrir mitt leyti mun greiða atkvæði með því, að lögin frá 1921 fái að standa áfram, og einnig finst mjer það mjög sanngjarnt, að fyrir l. október 1926 komi í frv. 14. maí 1927. Í brjefi frá borgarstjóra er gert ráð fyrir, að segja megi mönnum upp húsnæði frá 1. október 1926, og virðist því, sem bæjarstjórnin álíti, að ekkert sje því til fyrirstöðu. En þess ber að gæta, að þá fer vetur í hönd og viðurhlutameira að láta húsnæðisuppsagnir fara fram alment á þeim tíma. Betra að hafa sumarið fyrir sjer. Hinsvegar hafa lög þessi þegar staðið fulllengi. Mjer finst það harla nærgöngult eignarrjetti manna og jeg er í engum vafa um, að þau gera ilt að mörgu leyti, t. d. hindra þau menn í að byggja. Nú fer málið til nefndar og þar fær hv. 2. þm. Reykv. tækifæri til að hafa sín áhrif á það, og vona jeg, að samkomulag náist.

Flm. (Magnús Jónsson) Hv. meðflm. minn (JakM) hefir þegar tekið fram ýmislegt af því, sem jeg vildi taka fram. Hæstv. atvrh. í (MG) hefir sagt mjer, að fyrir sjer hafi vakað, að vafasamt væri. Hvort heimild laganna frá 1917 um afnám þeirra með konunglegri tilskipun væri lengur í gildi, eftir að lögin frá 1921 hefðu verið sett og þar ákveðið, hvernig fara skyldi með þessi lög. Og í öllu falli mundu lögin frá 1921 standa óbreytt eftir, þó að kgl. tilsk. væri út gefin. En jeg fyrir mitt leyti er andvígur því, að lögin frá 1921 fái að standa áfram. Annaðhvort vil jeg afnema alt eða ekkert. Ef lögin frá 1921 eru látin standa, þá getur bæjarstjórnin sett reglugerð um húsnæði, sem væri engu betri en húsaleigulögin. Hvað tímatakmarkið snertir, get jeg vel fallist á að setja 14. maí 1927 fyrir 1. október 1926. Það finst mjer mjög sanngjarnt. Rannsókn um orsakir dýrtíðarinnar í Reykjavík hefir leitt í ljós, að húsaleiga sje of há, jafnvel samanborið við byggingarverð húsa nú. Jeg er alveg viss um það, að ein ástæðan til þess, að ekki er bygt hjer í Reykjavík - enda þótt það mundi svara kostnaði - er, að húsaleigulögin eru enn í gildi. Það er nú einu sinni svo, að menn vilja heldur vera sjálfráðir um eignir sínar en þurfa að hlíta afskiftum annara um þær. Jeg veit til þess, að margir menn hafa bygt neðri eða neðstu hæðir í húsum sínum þannig, að þær yrðu að notast sem sölubúðir eða skrifstofur, eingöngu af því, að þeir hafa ekki viljað beygja sig undir íhlutun bæjarstjórnarinnar og húsaleigulaganna, enda þótt þeir ella hefðu verið fúsir til að gera þarna íbúðir. Þannig er jeg viss um, að allmiklu húsrúmi er forðað frá því að falla undir húsaleigulögin. Og hvað sem um það hefir verið og verður sagt, að einstaka menn kunni að hafa haft hag af því, að þessi lög voru sett, er jeg þó viss um hitt, að þegar til lengdar lætur, verður það öllum almenningi til bóta að afnema húsaleigulögin.

Jón Baldvinsson Bæjarstjórnin hefir ekki farið fram á annað við stjórnina en að húsaleigulögin frá 1917 verði afnumin, og jeg tel víst, að bæjarstjórnin hefir ætlast til, að hin lögin stæðu áfram. Um það, sem hv.flm. (MJ) sagði, að húsaleigulögin væru því til fyrirstöðu, að menn bygðu, vil jeg segja það, að þetta mun alls ekki vera rjett. Jeg hygg, að menn mundu byggja, ef menn gætu fengið nægilega löng og hentug lán til bygginganna. Aðalástæðan til þess, að ekki er bygt, er sú, að peningar fást hvergi með sæmilega aðgengilegum kjörum, og það fást jafnvel alls ekki heldur peningar til að byggja fyrir með ókjörum.

Já, og svo er það gengishækkunin

. Nei, gengishækkunin kemur þar ekki til greina. En út í þau mál fer jeg ekki nú; við fáum hjer eflaust síðar tækifæri til að ræða þau. Jeg ætla ekki að fara að rugla gengismálinu saman við þetta mál, en hitt skil jeg, að háttv.þm. Str. (TrÞ) getur ekki hugsað um annað en gengismálið; honum er það svo hugleikið. En jeg læt hann ekki teygja mig þar neitt út af leið. Hvað sem hv.flm. þessa frv. annars segja um þetta mál, vil jeg taka það fram, sem og er kunnugt, að jeg er yfirleitt andvígur því, að farið verði að hrófla við húsaleigulögunum, en þó tel jeg til bóta, ef lögin frá 1921 standa áfram, svo sem mjer skildist hv. 3. þm. Reykv. (JakM) ganga inn á, en hann er meðflutningsmaður þessa frumvarps, og ætti því að geta ráðið þessu.

Atvinnumálaráðherra (MG): Jeg gat því miður ekki verið við umr. um stund, því að jeg þurfti að taka þátt í umr. í Ed., en mjer hefir verið sagt, að hv. 2. þm. Reykv. (JBald) hafi spurt, hvers vegna stjórnin hefði ekki afnumið húsaleigulögin með konunglegri tilskipun.

Jeg spurði um ástæðurnar til þess, að stjórnin gerði þetta ekki

. Það er það sama; jeg finn engan mun á þessu orðalagi. En jeg hjelt, að hv.þm. þyrfti ekki að vera óánægður við stjórnina fyrir þessar sakir, úr því að hann hefir nú lýst því hjer, að hann vill ekki láta hrófla neitt við lögunum. Jeg skal nú segja honum ástæðuna fyrir því, að stjórnin gerði þetta ekki. Það var af því, að það hefði aðeins orðið hálfverk eitt úr því að afnema lögin frá 1917; lögin frá 1921 hafði hún enga heimild til að afnema. Þá var og önnur og aðalástæðan sú, að stjórnin var í vafa um, hvort hún hefði heimild til að afnema lögin frá 1917, þar sem það stendur í lögunum frá 1921, að lögin frá 1917 falli úr gildi þegar eftir að reglugerð hefir verið sett samkvæmt lögunum frá 1921. Í þessu virðist jafnvel liggja, að lögin frá 1917 eigi að gilda þar til reglugerð sje sett, en það hefir ekki verið gert hingað til, eins og kunnugt er. Annað held jeg, að hv. 2. þm. Reykv. hafi ekki spurt um, og hefi jeg því ekki fleira að athuga að sinni.

Flm. (Jörundur Brynjólfsson) Jeg get að mestu leyti skírskotað til greinargerðar þessa frv. Einnig hafa tvisvar sinnum áður verið borin fram hjer á þingi frv. ekki ólík þessu, og get jeg skírskotað til umræðna, sem þá urðu við framsögu um málið. Eins og hv.þdm. mun vera kunnugt um, hefir verið stunduð sala á erlendum happdrættismiðum í allstórum stíl hjer á landi. Síðastliðið haust voru bornar auglýsingar hjer út um bæinn í þeim tilgangi að hvetja menn til að kaupa erlenda happdrættismiða, og einnig í sveitunum hefir mikið verið gert til að greiða fyrir sölu miðanna. Jeg skal viðurkenna, að jeg er ekki hrifinn af sölu happdrættismiða yfirleitt. Mundi jeg gjarnan kjósa að vera algerlega laus við hana. Hinsvegar hefir sala erlendra happdrættismiða verið rekin hjer um það langt skeið, að jeg býst ekki við, að hún yrði lögð niður. Þá er að athuga, á hvern hátt salan verði þjóðinni hagkvæmust og sem mestur vinningur fyrir hana. Sumir vilja ef til vill halda því fram, að löggjöf nægi til að koma í veg fyrir sölu erlendra happdrættismiða. Söluna megi banna með lögum. Þesskonar lög er auðvitað hægt að setja og hægt að gæta þeirra að því leyti, sem í löggæslumanna valdi stendur. En þrátt fyrir löggjöfina yrði hægt að reka söluna hjer í jafnstórum stíl og áður. Salan mundi halda áfram póstleiðina. Ef miðarnir eru sendir í pósti og frímerktir til viðtakanda sem prívatbrjef, er ekki heimilt að svipast eftir, hvað í brjefinu er. Þar sem því ekki er hægt að koma í veg fyrir sölu erlendu happdrættismiðanna, virðist liggja nokkru nær að reyna að koma á innlendu happdrætti. Það mundi koma í veg fyrir sölu erlendu miðanna, og á þann hátt fengi ríkissjóður álitlegan tekjuauka, en af erlendu sölunni fær hann vitanlega engar tekjur. Þeir, sem kaupa erlendu miðana, fá og sjaldan vinning, en komi það fyrir, er það aðeins lítið brot af því fje, sem fer út úr landinu til seðlakaupanna. Ef vel gengur með sölu innlendu happdrættismiðanna, ættu beinar tekjur landsins af happdrættinu að geta orðið um 800 þús. kr. á ári. Þó að menn sjeu nú drjúgir yfir hag landsins, þá skortir samt fje til ýmissa framkvæmda, enda virðist miklu heilbrigðara að leyfa sölu innlendra happdrættismiða en að láta útlendinga sópa greipar um þetta fje. Að endingu vil jeg gera það að till. minni, að málinu verði vísað til fjhn.