Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta er venjubundið frv. sem lagt er fram á hverju Alþ. Er með þessu frv. lagt til að 18 menn þar greindir öðlist ríkisborgararétt. Þeir, sem teknir eru upp í frv., munu fullnægja skilyrðum þeim sem sett hafa verið áður af allshn. beggja þd. Umsækjandi nr. 6, segir í aths., fullnægir þó ekki að fullu skilyrðum um dvalartíma, en er ríkisfangslaus og nánustu ættingjar hér á landi og íslenskir ríkisborgarar. Ég geri ráð fyrir að það verði hagað meðferð á þessu frv. eins og áður, n. beggja þd. starfi saman að athugun á málinu og bætt verði inn í frv. þeim sem á því tímabili, sem líður frá því að það er lagt fram og þangað til það verður afgr., fullnægja þessum skilyrðum, svo sem venja hefur verið til. Umsóknir, sem berast og eru þess háttar, verða að sjálfsögðu sendar Alþingi. Ég legg til, herra forseti, að frv. þessu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á lögum nr. 79 frá 1975, um aukatekjur ríkissjóðs, er flutt í tengslum við breytt fasteignamat sem leiðir af gildistöku laga nr. 94/1976, um skráningu og mat fasteigna. í samræmi við 26. gr. þeirra laga hefur yfirfasteignamatsnefnd ákveðið framreikning fasteignamats frá síðasta viðmiðunartíma þess, þ.e.a.s. frá verðlagi áranna 1969–1970, en þá fór síðast fram aðalmat fasteigna, eins og kunnugt er. Samkv. ákvörðunum n. verður framreikningsstuðull fasteignamatsins 5.5, en í fáeinum sveitarfélögum verður hann ekki nema 5 og í öðrum sveitarfélögum fer framreikningsstuðullinn upp í 6:5. Þetta nýja og framreiknaða fasteignamat mun í samræmi við till. yfirfasteignamatsnefndar taka gildi hinn 31. des., eins og fram hefur komið í fréttatilkynningu frá fjmrn. Þar sem fasteignamat er samkv. ýmsum lögum viðmiðunargrundvöllur margs konar gjaldtöku til ríkis og sveitarfélaga fer ekki hjá því að endurskoða þurfi ákvæði þeirra laga. Þessi gjöld eru yfirleitt ákveðin sem viss prósenta af fasteignamatsverði, þannig að með 5.5–6-földun á fasteignamati að meðaltali er augljóst að þessi gjöld munu hækka stórkostlega að óbreyttum lögum. Þau lög, þar sem fasteignamatsverð hefur áhrif á gjaldtöku opinberra aðila, eru þrenn á vegum fjmrn.: Í fyrsta lagi lög nr. 68 1971 með síðari breytingum um tekju- og eignarskatt, í öðru lagi lög 75 1921, um stimpilgjald með síðari breytingum, og í þriðja lagi lög nr. 79/1975, um aukatekjur ríkissjóðs. Samkv. þeim lögum hefur fasteignamat áhrif á töku skiptagjalds, sbr. 7.–9. gr. þeirra, og þinglýsingargjalds af eignarheimildum fyrir fasteign, sbr. 16. gr. laganna. Á vegum félmrn. eru tvenn lög þar sem fasteignamatsverð hefur áhrif á gjaldtöku. Það eru lög nr. 8/1972 með síðari breytingum um tekjustofna sveitarfélaga, þar sem matið hefur áhrif á fasteignaskatta samkv. 3. gr. laganna, og í öðru lagi lög nr. 30/1971, um erfðafjárskatt með síðari breytingum. Samkv. 12. gr. þeirra laga er fasteignamatsverð alltaf viðmiðunargrundvöllur þess gjalds, sbr. hins vegar þinglýsingargjald ásamt stimpilgjaldi þar sem raunverulegt söluverð er viðmiðun ef það er gefið upp í skjali, en fasteignamat að öðrum kosti. Meginbreytingin, sem lagt er til með frv. þessu að verði gerð frá gildandi lögum, kemur fram í 2. gr. frv., en þar er um að ræða þinglýsingargjald af skjölum er varða fasteignir. Samkv. núgildandi lögum er lágmarksgjald þinglýsingar af öllum slíkum skjölum 2000 kr. og síðan 150 kr. fyrir hver 100 þús. sem verðhæð skjalsins fer þar fram yfir. Með frv. er lagt til að sú upphæð lækki um helming, þ.e.a.s. úr 150 kr. í 75 kr. Við stefnumörkun á fjárhæð þess gjalds var haft í huga að frá því að nýtt fasteignamat tók gildi í árslok 1971 hafa þessi gjöld verið svo að segja óbreytt í krónutölu ef frá er talin óveruleg hreyting á lágmarksgjaldi sem gerð var á þessu tímabili. Þessi tekjustofn ríkissjóðs hefur því stöðugt verið að rýrna, og með hliðsjón af því, að með þinglýsingu eru menn að kaupa sér vernd ríkisvaldsins fyrir eignarréttindum sínum, tel ég eðlilegt að þessi gjöld hækki nokkuð í krónutölu til samræmis við breytt verðgildi peninga. Sú hækkun í krónutölu, sem þarna er lögð til, er þó ekki meiri en svo, að hún nær ekki hækkun á verðgildi þess gjalds sem menn greiddu fyrir þinglýsingu þessara skjala árið 1972, þ.e.fyrst eftir gildistöku núgildandi fasteignamats. Sem örlítið dæmi um, hvernig þetta kemur út, má nefna hvaða gjöld menn greiddu fyrir þinglýsingu afsals af fasteign í þessu tilvíki íbúð í blokk, á árinu 1972 og hvað menn greiða ef þetta frv. verður að lögum. Af slíkri eign, sem er að fasteignamati 1200 þús. kr., greiddi kaupandi samtals í stimpilgjöld og þinglýsingargjöld á árinu 1972 rúmlega 8 þús. kr. Vegna minni háttar leiðréttingar á byrjunargjaldi greiðir hann nú rúmlega 9 þús. kr. Ef sú fjárhæð, sem hann greiddi samanlagt í þessi gjöld á árinu 1972, væri færð til núvirðis, eins og reyndar var gert á s.l. ári með önnur gjöld samkv. þessum lögum, þá ætti kaupandi slíkrar eignar að greiða rúmlega 34 þús. kr. vegna stimplunar og þinglýsingar afsalsins. Ef hins vegar það frv. til l. um breyt. á lögum um aukatekjur ríkissjóðs, sem hér er mælt fyrir, og samhljóða frv. um breyt. á stimpillögum verða samþ. þarf hann að greiða rúmlega 25 þús. í þessi gjöld, sem samkv. framansögðu nær ekki rýrnun á verðgildi þessara gjalda eins og þau voru ákveðin við gildistöku núgildandi fasteignamats. Aðrar breyt., sem lagt er til að gerðar verði með frv. þessu, eru þýðingarlitlar og þarfnast ekki nánari skýringar. Ég leyfi mér að leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það frv. til l., sem hér liggur fyrir til umr., um breyt. á l. nr. 75/1921, um stimpilgjald, er flutt í tengslum við hækkað fasteignamat, eins og það frv. sem ég mælti fyrir áðan, um breyt. á lögunum um aukatekjur ríkissjóðs. Þessi tvö frv. fylgjast að vegna breytinga á fasteignamatinu, og varðandi þetta frv. um breyt. á lögunum um stimpilgjald get ég vísað til þeirra almennu athugasemda sem raktar voru áðan um frv. til l. um breyt. á lögunum um aukatekjur ríkissjóðs. Varðandi það, hve mikil þessi hækkun stimpilgjalds verður í einstökum tilvikum, vísast einnig til þess sem var sagt áður. Að öðru leyti þarfnast þetta frv. ekki skýringa. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Fjh.- og viðskn. hefur tekið til athugunar frv. til l. um breyt. á lögum nr. 14 15. mars 1965, um launaskatt. N. mælir með því að frv. verði samþ., en Jón Árm. Héðinsson og Ragnar Arnalds rita undir nál. með fyrirvara. N. tók sérstaklega til athugunar brtt. frá þeim Braga Sigurjónssyni og Jóni Árm. Héðinssyni sem var þess efnis, að undanþegin gjaldskyldu verði laun eða þóknanir fyrir störf fólks sem er 67 ára og eldra og líkamlega fatlaðra, vangefinna og þroskaheftra, svo að metið sé til 60% örorku eða meira af Tryggingastofnun ríkisins. Það er ljóst að atvinnumál aldraðra og fatlaðra eru vandamál, og það var hugmynd flm. þessarar brtt. að með því að ekki yrði lagður launaskattur á laun þessa fólks mundi það stuðla að því að fólk þetta héldi fremur vinnu sinni. Meiri hl. n. taldi, að slíkt mundi ekki gera þann mun sem æskilegt væri, og taldi að slíkt ákvæði hefði lítil sem engin áhríf hér á. Ég vil að lokum ítreka það að lagt er til að frv. verði samþ. óbreytt eins og það var lagt fyrir deildina.



Herra forseti. Eins og fram kemur á nál. á þskj. 155 skrifa ég undir með fyrirvara, en það stafar af því að við höfum, tveir þm. Alþfl. hér í hv. d., flutt brtt. er felur það í sér að ekki verði borgaður launaskattur af fólki sem er 67 ára eða eldra eða líkamlega fatlað og metið til örorku allt að 60% eða meira af Tryggingastofnun ríkisins. Þar sem þessi hópur manna hefði ekki sömu möguleika til að tryggja sér vinnu og margir aðrir, en eilítið álag eins og launaskatturinn er á atvinnu fólks, þó það sé ekki beint á launin, þá eru það útgjöld, þá töldum við að það væri nokkur hvöt fyrir atvinnuveitanda að hafa þetta fólk áfram í vinnu, ef að þrengdi, með því að þurfa ekki að borga kvöð af þessu fólki. Þetta hefur átt sér stað í öðrum löndum á Norðurlöndunum, og því miður veit ég um tilfelli þar sem fólk verr sett hefur orðið að víkja fyrr en æskilegt hefði verið úr vinnu. Hér er um sáralítið mál að ræða fyrir ríkissjóð í heild, en nokkuð persónulegt fyrir tiltölulega fáa einstaklinga á þessu aldursskeiði. Það kom fram á fundinum að það kynni að vera nokkurt vandamál að gera greinarmun á þessu. En það er ekki svo, því að þegar maður gerir skil á launaskatti, eins og einhverjir fleiri en ég hafa þurft að gera undanfarið, þá erum við þegar beðnir um sundurliðun á launaskatti og hvers vegna hann komi fram með mismunandi hætti. Sú mótbára fær því ekki staðist, ef hv. þm. vilja kynna sér seðilinn sem við erum látnir fylla út. Þetta er á sjálfu sér ekkert vandamál, enda á launabókhald allra manna að vera á hreinu og það kostar aðeins eina frádráttartölu ef allt er í lagi, svo að sú mótbára, að hér sé um aukna skriffinnsku að ræða, fær ekki staðist. Hér er um lítils háttar sanngirnismál að ræða sem ég vona að hv. þm. vilji líta á. Að öðru leyti erum við sammála um að launaskatturinn haldi áfram eins og verið hefur. Honum er ráðstafað á heilbrigðan og eðlilegan hátt og þetta er orðið gamalt í þjóðfélaginu og ekki nein tök á að fara að hrófla við þessum skatti út af fyrir síg. En þetta kann að vera viðkvæmt mál fyrir fáa einstaklinga sem standa verr að vígi atvinnulega séð.



Herra forseti. Allshn. Ed. hefur rætt frv. til l. um rannsóknarlögreglu ríkisins á tveimur fundum. Frv. kom til Ed. Alþ. 9. des. og eins og hv. þm. er kunnugt hefur þetta mál lengi verið til skoðunar hjá hv. Nd. Alþ. og allshn. Nd. Það er talið mikils vert að það takist að afgr. þetta frv. á þessu ári. Það er öllum ljóst að allshn. Ed. hafði ekki mikinn tíma til að skoða málið ef takast ætti að afgr. það nú fyrir jólin. N. kynnti sér eftir föngum þau gögn, sem frv. fylgdu frá Nd., og nm. urðu sammála um að mæla með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Það kom fram í umr. í n., að ýmsum nm. sýndist að eðlilegt gæti verið eftir atvikum að einstök atriði í sambandi við lagasetningu þessa yrðu athuguð seinna eða lögin yrðu athuguð áður en langt líður með tilliti til hugsanlegra breytinga að fenginni reynslu, og þótti nm. rétt að þær hugmyndir, sem þeir höfðu um hugsanlegar breytingar, yrðu þá teknar til skoðunar við endurskoðun frv. þegar nokkur reynsla verður komin á það og eðlilegt þykir að taka það til skoðunar. Ég tel ekki ástæðu til þess að rekja hér efni þessa frv., hv. dm. er það meira og minna kunnugt, og mun ég ekki orðlengja frekar hér um.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. mjög vel fyrir hve vel hún hefur brugðist við tilmælum mínum um afgreiðslu á þessu máli. Mér er það ljóst og mér var það ljóst þegar ég lagði málið fyrir í þessari d., að það var skammur tími fyrir n. og d. til þess að fjalla um málið ef átti að auðnast að koma því fram fyrir áramót, og ég er sem sagt mjög þakklátur n.fyrir að hún hefur getað fallist á að afgr. málið, þó að það sé laukrétt, sem kom fram hjá frsm., að þess er tæplega að vænta að n. hafi getað á þessum tíma grandskoðað þetta frv. og þau fylgifrv. sem því fylgja. Á hinn bóginn er þess að gæta, að þetta frv. hefur hlotið gaumgæfilega athugun í Nd. og gögn þau, sem Nd. aflaði, fylgdu með. Ég vona að hv. allshn. þessarar d. hafi getað byggt á þeim gögnum og hefur auðvitað orðið að gera það í þessu tilfelli. En ég tek algjörlega undir það sem fram kemur í þessu nál., að þetta eru auðvitað ekki eðlileg og æskileg vinnubrögð. Það verður að vera og á auðvitað að vera meira jafnvægi á milli deilda, þannig að fyrri d., sem mál fær til meðferðar, taki ekki allan tímann til athugunar á því, heldur geti athugun farið fram í báðum d. með svipuðum hætti. Það eru rök deildaskiptingarinnar, sem hún byggist í raun og veru á, að sú athugun fari fram, en síðari d. láti a.m.k. ekki að jafnaði nægja athugun fyrri deildar. En ég vil enn undirstrika að ég er n. þó í þessu tilfelli þakklátur fyrir að hún hefur getað fellt sig við það að afgr. málið með svo skjótum hætti. Þetta er mál sem mikið er búið að ræða um og menn hafa ugglaust sett sig inn í talsvert, a.m.k. almennt. Þetta frv., sem hér er til umr., er um stjórnskipulag og starfslið raunsóknarlögreglu, að nokkru leyti um starfshætti hennar, en þó getur það ekki orðið nema að litlu leyti í þessu frv. Aftur á móti koma til fylgifrv. og þau lög sem gilda um sjálfa rannsóknarstarfshættina. Þetta er fyrst og fremst um skipulag og stjórn á þessari stofnun sem gert er ráð fyrir að sett sé upp eða réttara sagt skilin frá þeirri stofnun sem hún hefur lotið hingað til, sakadómi Reykjavíkur. Það er kannske ekki alveg bókstaflega rétt að tala um nýja stofnun, af því að auðvitað er þessi stofnun þegar til sem rannsóknarlögregla hjá sakadómi Reykjavíkur. Það er að sjálfsögðu svo, að þegar kveðið er á um stjórn og skipulag slíkrar stofnunar, þá geta verið mörg álitamál. Það er ekkert óeðlilegt þó að mönnum geti sýnst sitt hvað. En hér hafa ekki komið fram brtt. Þetta skipulag hefur verið ákveðið af svokallaðri réttarfarsnefnd, að vísu með nokkrum breyt. í hv. Nd., þannig að ég hygg að það sé sett upp að mjög vel athuguðu máli. Ég held að það sé ekki of mikið sagt. En auðvitað er það svo í þessu tilfelli sem öðrum, að það verður að athuga hver reynslan verður af þessu, og er sjálfsagt að breyta því sem reynslan sýnir að ekki gefst eins og vonir stóðu til, ef menn sjá það í framkvæmdinni að eitthvað megi betur fara, og er auðvitað ekkert við því að segja þó það komi á daginn. Það er ekkert óeðlilegt við það þó að einhverjar breyt. kunni að þurfa að gera á frv. sem þessu. En ég tel að með þessu sé stigið stórt spor í rétta átt og vona það að það skipulag, sem þarna er sett upp, sé í aðalatriðum rétt og verði til þess að styrkja löggæsluna og réttarkerfið. Hins vegar er það svo að þessi svokallaða réttarfarsnefnd hefur áfram til athugunar, skoðunar og endurskoðunar öll lögin um meðferð opinberra mála og þar með um sjálfa starfshættina við þetta. Hún hefur gert þær breytingar á lögunum um meðferð opinberra mála sem koma hér til umr. á eftir í frv. því, sem þessu frv. fylgir, og taldar voru óhjákvæmilegar afleiðingar af þessu frv., svo og nokkrar fleiri breytingar sem hún gerði samkv. ábendingum, sérstaklega lagadeildar Háskólans. En að öðru leyti hefur hún ekki farið út í heildarendurskoðun á þeim efnislegu reglum sem um þetta fjalla í lögunum um meðferð opinberra mála, en þar eru líka ákvæði um rannsókn utan réttar, um rannsókn fyrir lögreglu. En það er verkefni sem n. hefur og mun halda áfram að sinna og rækja. Það er mikið búið að tala um þá afbrotaöldu sem hér hefur gengið yfir, og það er ekki nokkur vafi á því að það þarf að snúast gegn henni með fullkominni alvöru. Ég tel að það hafi verið gert og ýmislegt verið einmitt gert nú, bæði með auknum fjárveitingum og öðru, sem á að stuðla að því að hægt sé að sinna þessum málum betur en unnt hefur verið. Ég vona og ég þykist sjá þess nokkur merki að það sé hægt að sjá fyrir endann á ýmsum þeim alvarlegu brotamálum, sem hér hafa komið upp á síðustu mánuðum og árum, og takist að leysa þau. Og fyrsta skilyrðið til þess er auðvitað að fyrir hendi sé starfhæf og vel menntuð rannsóknarlögregla sem hefur yfir að ráða þeim tækjum sem þykja nauðsynleg í því efni. En hitt skiptir líka máli og mjög miklu máli, að hún hafi stuðning og njóti atbeina fjölmiðla, vegna þess að þeir eru orðnir áhrifamiklir aðilar, og að hún hafi almenningsálitið í landinu með sér í því að taka duglega á móti þessari afbrotaöldu og kæfa hana. Það vona ég að okkur takist á næstu árum, þó að hitt sé víst, að með þessari rannsóknarlögreglu verður ekki komið í veg fyrir það í eitt skipti fyrir öll að afbrot verði framin. Auðvitað á það sér alltaf stað í þessu þjóðfélagi eins og öðrum, það verða alltaf einhverjir einstaklingar sem fremja afbrot.



Herra forseti. Ég var til kvaddur í önnum Geirs Gunnarssonar, sem er í fjvn., að sitja fundi allshn. Ed. er hún fjallaði um frv. það er hér um ræðir. En svo vill til að reynsla mín og ég hygg nokkurra þm. annarra af önnum þingsins þessa dagana fyrir jól virðist stangast allmjög á við álit sumra ráðh., a.m.k. þess ráðh. sem lýsti því yfir í Sþ. nú fyrir stundu, að nógur tími gæfist þm. til þess að lesa nú og kynna sér frv., - viðamikið frv. sem lagt hefur verið fram í Nd. og á að taka til umr. og afgreiðslu til nefndar fyrir jól. Í allshn. var fjallað um þetta frv., eins og hv. frsm. allshn. greindi frá, eftir því sem tími gafst til, en hvergi nærri að mínu viti eins og þurft hefði, enda kemur það fram í grg. n. É g tel að sökin á því lendi tæpast á allshn. Nd., heldur hafi hér verið um verkstjórnaratriði að ræða. Ekki ber að lasta það þótt allshn. Nd. hafi tekið sér langan tíma til þess að fjalla ítarlega um þetta merkilega frv. Sökin á því, að Ed. fékk frv. ekki fyrr til meðferðar, hlýtur að liggja á einhverjum öðrum, hér hafi eins og svo oft áður brostið verkstjórn af hálfu þeirra sem eiga að leggja málín fyrir Alþ. og stjórna vinnubrögðum alþm. Ég get ekki réttlætt vinnubrögðin, þessi skjótu og flausturslegu vinnubrögð í allshn. Ed., með því að við í þessari d. getum tekið syo mikið mark á góðum vinnubrögðum allshn. Nd. Á hinu hlýt ég að taka mark, sem hæstv. dómsmrh. hefur sagt um þörf þess að fá frv. þetta nú samþ. sem lög. Þau rök tek ég gild. Í fjarveru Geirs Gunnarssonar, sem á sæti í allshn., eins og ég sagði áðan, en hefur ekki tóm vegna anna í fjvn. til þess að fjalla um þetta mál í allshn. af því að alþm. hafa miklu meira að gera þessa daga fyrir jól en hæstv. iðnrh. taldi í Sþ. áðan, - í fjarveru hans hlýt ég að gera grein fyrir því, að við munum bera fram við 3. umr. till. Svövu Jakobsdóttur, sem hún flutti í allshn. Nd. varðandi réttarvörslu gæsluvarðhaldsfanga. Ég hefði raunar gjarnan viljað að hæstv. dómsmrh. gerði grein fyrir afstöðu sinni til þessarar till., þar sem mér virðist að ekki skakki öðru en því, að í till. Svövu er gert ráð fyrir því að skipan þessarar réttargæslu sé skylda þegar svo beri til að ekki tefjist af því meðferð málsins, en í frv. er gert ráð fyrir því, að það sé á valdi dómsmrh. eða dómara hvort slík réttargæsla fæst. Það kom fram á fundum allshn., að enda þótt menn sæju fram á að e.t.v. gæti till. Svövu, ef að lögum yrði, leitt til þess undir vissum kringumstæðum og við gefnar aðstæður, þegar um óprúttna menn væri að ræða og harðfylgna réttargæslumenn þeirra, að mál yrðu erfiðari í meðförum, en aftur á móti og á hinn bóginn kom fram það álit, að hætta gæti verið það mikil á því að óvarlega væri farið að því að hneppa menn í gæsluvarðhald að þarna þyrfti að gjalda varhug við. Ég er einn af þeim sem óttast að þarna geti heill og hamingja þegnanna verið að veði, einkum og sér í lagi ef það ætti okkar að bíða að fá refsiglaðari dómsmrh. heldur en þann sem við nú höfum, sem ýmsir kannske óska sér, en ég bið guð að forða okkur frá. Við munum af þeim sökum bera þessa till. Svövu fram hér í d. En gjarnan vildi ég að hæstv. dómsmrh. gæti notað til þess nokkrar mínútur að gera grein fyrir afstöðu sinni til þessarar till. í áheyrn okkar áður en að því kemur.



Herra forseti. Það er sjálfsagt að verða við tilmælum hv. þm. Stefáns Jónssonar og láta í té álit mitt á brtt. þeirri sem Svava Jakobsdóttir flutti í Nd. Þess er þó að geta að hún er ekki varðandi það frv. sem er hér til meðferðar, en þessi mál eru nú rædd að meira eða minna leyti í samhengi, heldur varðar hún frv. um breyt. á lögum um meðferð opinberra mála. En ég vil í því sambandi einmitt undirstrika það sem ég sagði áðan, að það er alveg ljóst að þar er ekki um endanlegar brtt. réttarfarsnefndar að ræða, heldur má vænta þess að hún taki öll lögin um meðferð opinberra mála til rækilegrar endurskoðunar, og þær tillögur koma á sínum tíma. En ég greiddi atkv. gegn þessari brtt. Svövu Jakobsdóttur, ekki af því að ég telji ýkjamikinn mun á því hvort hún er samþ. eða samþ. er sú till. sem nú er í frv. En sú till. er komin í frv. skv. till. lagadeildar Háskólans, var sett inn eftir ábendingum þaðan, og þeim þótti réttur manns, sem væri í rannsókn, nægilega tryggður með þeim ákvæðum, að það væri lagt á vald dómara að meta hvort þörf væri á því að skipa honum réttargæslumann eða ekki. 1 brtt. hv. þm. Svövu Jakobsdóttur var þetta orðað sem skylda, en þó með þeim fyrirvara að í framkvæmdinni býst ég ekki við að á þessu yrði í sjálfu sér mikill munur, hvort orðalagið sem væri. 



Herra forseti. Allshn. hefur rætt frv. til l. um breyt. á l. um meðferð opinberra mála og leggur til að það verði samþ. eins og það kemur frá Nd., en þó áskilja einstakir nm. sér rétt til að fylgja eða flytja brtt.



Herra forseti. Það er það sama um þetta frv. að segja og þau tvö frv., sem hér hafa verið til meðferðar næst á undan þessu, að allshn. hefur rætt þetta frv. á fundum sínum og mælir með því að það verði samþ„ með þeim fyrirvara þó að einstakir nm. áskilji sér rétt til að flytja eða fylgja brtt.



Herra forseti. Samkvæmt gildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga skal leggja fasteignaskatt á allar fasteignir sem metnar eru í fasteignamati. Skattur þessi skal miðast við fasteignamatið og vera 1/2% af fasteignamati íbúða og íbúðarhúsa, en 1% af öðrum fasteignum. Þennan fasteignaskatt er hverju sveitarfélagi skylt að leggja á, en auk þess er sveitarstjórn heimilt að innheimta álag á fasteignaskatt, en álagið má þó ekki vera hærra en 50%. Þetta er sem sagt heimild, en skylda að leggja hið umrædda 1/2% eða 1% á. Nú er í lögum svo ákveðið að þar til nýtt fasteignamat hafi tekið gildi skuli ráðh. heimilt að ákveða fyrir 15. nóv. ár hvert að gjöld næsta árs, sem reiknuð eru sem hlutfall af fasteignamati, megi breytast í hlutfalli við breytingu byggingarvísitölu. Sú heimild hefur verið notuð undanfarin ár, þannig að með þeirri ákvörðun, sem tekin var og auglýst 15. nóv. s.l. um milli 23 og 24% hækkun, mundi sú hækkun að óbreyttum lögum á næsta ári vera aðalmatið að viðbættu 236% álagi. En þó að þessi tala sé notuð í frv. vil ég taka það skýrt fram að hér er um það að ræða að fasteignamat og fasteignaskattar mundu hækka um rúm 23% á næsta ári. Nú voru á síðasta þingi samþykkt lög um skráningu og mat fasteigna og er í þeim gert ráð fyrir að nýtt fasteignamat skuli taka gildi 1. des. 1976. Í tilkynningu frá fjmrn. 3. des. var tilkynnt að þetta nýja matsverð fasteigna skuli taka gildi frá og með 31. des. n.k. Einnig er tekið fram í þessari auglýsingu fjmrn. að yfirfasteignamatsnefnd hafi ákveðið svokallaðan framreikningsstuðul fyrir matsverð fasteigna 51/2, en í tilkynningu eða bréfi frá yfirfasteignamatsnefnd kemur þó fram, eins og raunar er einnig nefnt í auglýsingu fjmrn., að hækkunin verður nokkru meiri í einstökum sveitarfélögum heldur en þessi almenna hækkun matsins. Ef ekkert væri að gert mundu fasteignaskattar hækka mjög verulega á næsta ári vegna þessa nýja fasteignamats og sveitarstjórnir, sem ekki óskuðu eftir slíkri hækkun, fengju ekki við það ráðið þar sem þeim er skylt að leggja á þessa ákveðnu hundraðstölu af fasteignamati. Af þessum ástæðum er frv. flutt sem hér liggur fyrir, og er aðalefni þess að fasteignaskattar skuli á næsta ári ekki verða hærri en þeir hefðu orðið samkv. gildandi mati fasteigna. Það þýðir að fasteignagjöld skuli ekki hækka um meira en rúm 23% á næsta ári frá því sem verið hefur á þessu ári. Svo er annað ákvæði einnig í þessu frv., í 1. gr., sem leiðir af breytingu á framkvæmd fasteignamats. Í þeim lögum, sem giltu þangað til lögin voru sett á s.l. vori, lögum um fasteignamat frá 1963, var svo ákveðið að fasteign skyldi tekin í mat þegar hún væri fullgerð. M.ö.o.: fasteignaskatt mátti þá ekki leggja á fasteign fyrr en hún var fullgerð, þá fyrst fór fasteignamatið fram. Með hinum nýju lögum verður breyting á þessu, og samkv. bréfi, sem formaður yfirfasteignamatsnefndar hefur ritað félmrn., er gert ráð fyrir því að mannvirki í byggingu verði að jafnaði metin einu sinni á ári, miðað við ásigkomulag þeirra þá. Þetta þýðir að nú má búast við því að hús í smíðum verði metin fasteignamati og þegar það fasteignamat liggur fyrir, þá er um leið orðið samkvæmt tekjustofnalögunum skylt að leggja fasteignaskatt á þá eign. Þetta gæti leitt af sér fyrir t.d. ungt fólk, sem er að koma upp yfir sig íbúð, tryggja sér íbúð með ærinni fyrirhöfn og tilkostnaði, að þegar það er í miðjum klíðum, húsið kannske fokhelt eða eitthvað lengra komið, þá er fasteignin metin og fasteignaskattur lagður á húsið ofan á öll þau önnur útgjöld sem þau þurfa að standa undir. 1. gr. þessa frv. miðar að því að koma í veg fyrir slíkt. Með henni er ákveðið að eigi skuli þó heimilt að leggja fasteignaskatt á fasteignir fyrr en þær hafa verið teknar til afnota eða eru fullgerðar. Er þetta í samræmi við túlkun og fyrri framkvæmd. Ég vænti þess að þetta frv. fái góðar undirtektir hér, og það er nauðsynlegt að það fái afgreiðslu á Alþ. nú áður en þinghlé hefst. Ég vil taka það fram að vafalaust eru margir sveitarstjórnarmenn þeirrar skoðunar að sveitarstjórnir ættu að hafa rýmri heimildir til að leggja á fasteignaskatta en mundi vera samkvæmt þessu frv. Um það eru vafalaust mjög skiptar skoðanir meðal sveitarstjórna. En ég tel að sú n., sem fjallar um verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og tekjustofna sveitarfélaga í sambandi við það, verði að taka þau mál í heild til meðferðar og tillögugerðar, en ekki sé ástæða til að rýmka slíkar heimildir nú. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Verðjöfnunargjald af raforku hefur verið alllengi í gildi og hefur því verið varið til þess að standa undir eða draga úr halla Rafmagnsveitna ríkisins, en gjaldið rennur um Orkusjóð til framkvæmda á vegum Rafmagnsveitna ríkisins. Á árunum 1973–1974 var ákveðið af þáv. ríkisstj. að breyta því verðjöfnunargjaldi, sem áður hafði verið, breyta því í skatt á smásölu, þ.e.a.s. við útsölu rafmagns frá rafveitunum, og hækka það þannig að það gæfi verulega auknar tekjur. Í fjárlögum fyrir árið 1974 var gert ráð fyrir þessu nýja hækkaða gjaldi. Það átti þá að skila 440 millj. kr. Úr því varð ekki að frv. um það efni yrði lögfest fyrr en haustið 1974. Varð það til þess að Orkusjóður eða Rafmagnsveiturnar fengu ekki nema lítinn hluta af þessum áætluðu tekjum á því ári. Þetta gjald hefur síðan verið framlengt frá ári til árs. Á yfirstandandi ári er gert ráð fyrir að það skili um 700 millj. kr., og í fjárlagafrv. fyrir 1977 er áætlað að það skili 725 millj. kr. Núgildandi lög gilda aðeins til ársloka 1976, og efni þessa frv. er að verðjöfnunargjaldið skuli einnig gilda fyrir árið 1977. Ég legg til að frv. verði vísað til 2. umr. og til iðnn.