Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Bergur Jónsson) : Allshn. leggur ein róma til, að þetta frv., sem er stjfrv., verði samþ. óbreytt. Ég vil taka það fram, að hér er aðeins um heimild til ríkisstj. að ræða til þess að flytja prestssetrið frá Stað á Reykjanesi að Reykhólum í Reykhólahreppi. Heimildin verður tæplega notuð, nema séð verði fyrir sæmilegu jarðnæði handa. prestinum, þegar flutningurinn fer fram. Enda er hægt um vik, þar sem flutningur á að fara fram til Reykhóla, þar sem nægilegt jarðnæði og jarðgæði eru fyrir hendi.



Ég vakti máls á því við hæstv. forseta fyrir nokkrum dögum, að ég óskaði eftir því, að frv. til 1. um sjómannaskóla, sem hefur gengið gegnum þrjár umr. í hv. Ed. og tvær umr. í þessari hv. d., yrði tekið á dagskrá til afgreiðslu. Ég vil hér með ítreka þetta við hæstv. forseta og leggja fram áskorun frá 6 þm. um, að þetta mál verði tekið til umr. og afgreiðslu á næsta fundi, sem haldinn verður hér í þessari hv. d.

Forseti (JörB) : Um áskorun þessa fer fram atkvgr. í byrjun næsta fundar um þetta dagskrármál, sem óskað er eftir, að verði tekið fyrir.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Það er nú orðið alllangt síðan þessi þáltill. á þskj. 230 frá hv. þm. N.-Þ. og hv. þm. Barð. kom til landbn. N. hefur nú afgr. þessa þáltill. á þann hátt, sem nál. á þskj. 686 greinir. Hún vill, að þáltill. sé samþ. á þennan hátt, en hefur gert á henni nokkra breyt., sem að nokkru leyti stafar af breyttu viðhorfi frá því, sem var, þegar till. var borin fram. Það mun aðallega hafa vakað fyrir flm. þáltill., að síldarmjöl það, sem þá var til á Raufarhöfn, yrði ekki flutt úr landi, ef hætta væri á því, að ekki yrði um síldarútgerð að ræða í sumar og því ekki nein síldarmjölsframleiðsla. Nú var þetta síldarmjölspartí, sem var á Raufarhöfn, allt selt, þó að ekki væri búið að flytja það, burt. Hæstv. ríkisstj. mun ekki hafa þótt tiltækilegt að rifta þeim kaupsamningum, sem þar var um að ræða. Mér er ekki kunnugt um, hvort nokkuð er óflutt út úr landinu af þessu mjöli. En það, sem fyrir okkur nm. vakir, er miklu fremur framleiðsla þessa árs heldur en þetta mjöl á Raufarhöfn, sem kann að vera eitthvað óflutt út úr landinu af, en búið er að selja. Og er hér verið að skora á ríkisstj. að hlutast til um, að nægilegar síldarmjölsbirgðir verði til í haust til þess að nota næsta vetur hér á landi. Síldarmjölið er orðinn svo stór liður í búskap bænda og verður sjálfsagt nú meira en nokkru sinni fyrr vegna erfiðleika á að fá nægilegan vinnukraft í sveitirnar, og er því ekki minnsti vafi, að bændur verða meira en verið hefur að nota síldarmjöl til fóðurs á næsta vetri. Það liggur því í hlutarins eðli, að mesta nauðsyn er, að þess verði gætt, að þar verði ekki um skort að ræða, svo framarlega sem nægileg framleiðsla verður á síldarmjöli, sem við vonum, að geti orðið. Það er tekið fram í þáltill., sem er viðbót við það, sem hún var í fyrstu, að ætlazt sé til, að síldarmjölið sé selt með hóflegu verði. Bændur fengu það með sæmilegu verði síðastliðið ár. Og það, sem landbn. meinar með þessu, er ekki, að sama verð verði á því og síðastliðið ár, heldur að verðinu verði stillt í hóf eins og unnt er. Loks bendum við á það, að ákvæðum 1. nr. 41 12. júní 1939 verði framfylgt, að því er snertir eftirlit með efnisinnihaldi og gæðum síldarmjöls. Það berast alltaf meiri og minni kvartanir um það, að síldarmjöl, sem talið er 1. fl. vara, sé oft stórskemmt. Það mun oft koma fyrir, að í mörgum, ef ekki öllum síldarmjölspartíum eru margir pokar, sem eru stórgallaðir. Þetta vekur eðlilega mjög mikla óánægju hjá þeim bændum, sem fyrir þessu verða, og því er ekki nema eðlilegt, að þess sé óskað, að litið sé eftir þessu eins og unnt er. Það má kannske segja, að það sé ekki brýn nauðsyn á að brýna þetta fyrir hæstv. ríkisstj., því að hún hafi verið vakandi fyrir þessu að undanförnu. En nú er svo mikið í húfi, hvað þetta snertir, og óvíst, hve mikið verður hægt að afla af fóðri á þessu sumri, - en það er víst, að það verður minna nú en að undanförnu vegna fólkseklu og þess vegna mikil þörf, að nægilega mikið sé til af því fóðri, sem hægt er að nota í stað heys. Og þess vegna telur landbn. rétt, að þáltill. sé samþ. í því formi, sem hún er hér.

*Finnur Jónsson: Þessi þáltill. hefur tekið nokkrum breyt. í því formi, sem hún er nú. Og eins og hv. frsm. tók fram, stafar það af því, að sennilega er búið að flytja út það síldarmjöl, sem upphaflega þáltill. var miðuð við. Það er sjálfsagt gott og nauðsynlegt að veita ríkisstj. nokkurt aðhald í þessu efni. En fari nú svo, að það sé ekki hægt að gera þessar ráðstafanir nema það kosti ríkissjóð eitthvert fé, Þá vildi ég benda á, að heimild til þessa vantar í þessa þáltill. Ef svo færi, að ekki yrðu almennar síldveiðar í sumar, er ekki víst, að hægt sé að tryggja nægilegt síldarmjöl nema því aðeins að verja til þess einhverju fé úr ríkissjóði. Ársnotkun af síldarmjöli mun vera hér á landi um 6 þús. tonn, eða hefur verið það á síðasta ári, um 5–6 þús. tonn, en nær 6 þús. tonn. Og það þarf mjög mikið síldarmagn til þess að þetta fáist. Fari nú svo, að síldveiðarnar færust af einhverjum ástæðum fyrir, þá þyrfti líklega samt sem áður að gera sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja þetta síldarmjöl í landinu. Nú, ef það yrði ekki gert nema með sérstökum ráðstöfunum af hálfu ríkisstj., þá virðist mér, að það vanti heimild til þess að veita þetta fé úr ríkissjóði í þessu skyni. Það er tekið fram, að síldarmjöl til skepnufóðurs eigi að vera með hóflegu verði. En ég ætla, að ekki sé hægt að skylda þá, sem veiða síldina, útgerðarmennina, til þess að selja síldina á innlendum markaði undir verði. Það er búið að taka upp þá reglu, að menn leggja síldina inn til vinnslu í síldarverksmiðjurnar og eiga að fá, samkvæmt l., það verð, sem afurðirnar seljast fyrir, að frádregnum kostnaði. Og það sýnist óeðlilegt, ef það er ætlun flm., sem ég reyndar geri ekki ráð fyrir, að þeir, sem veiða og leggja inn síldina til vinnslu, eigi að selja síldarmjöl undir verði. Og ef það er rétt, að það þurfi í vissum einstökum tilfellum, sem ég geri ekki að neinum ágreiningi, að tryggja bændum, að þeir geti fengið síldarmjöl við lægra verði heldur en það selst fyrir á erlendum markaði og ríkisstj. er falið að sjá um það, þá tel ég, að hún verði að hafa einhverjar heimildir til þess að greiða mismuninn á erlendu markaðsverði og því verði, sem síldarmjölið selst innanlands, sem getur þá orðið undir verði. Þetta ákvæði um heimild til ríkisstj. vantar inn, í þáltill., til þess að hún geti náð tilgangi sínum.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Út af þessu, sem hv. þm. Ísaf. minntist á hér, vil ég segja, að ég held, að það sé alveg óþarfur ótti hjá honum, sem fram kom í hans ræðu. Það er í þessari þáltill. ekki farið fram á annað en það, að hlutazt sé til um, eftir því, sem við verður komið, að nægilegar birgðir verði til í landinu af síldarmjöli, sem fáanlegt sé við hóflegu verði. Hér er ekki til tekið nokkurt ákveðið verð. Og það er hægt á ýmsan hátt að greiða fyrir því, að síldarmjöl fáist með hóflegu verði til bænda, án þess að það þurfi að ganga út yfir hlut þeirra manna, sem síldina veiða. Það hefur stundum verið samið um lækkun á farmgjöldum, og það er hægt á ýmsan hátt slíkan að greiða fyrir því, að þessi vara fáist við lægra verið heldur en annars mundi vera. Og til þessa hefur verið gripið áður, og það er m. a. þetta, sem getur legið í því orðalagi, sem er á þessari brtt. frá landbn. Hins vegar tel ég ekki ástæðu til að veita ríkisstj. heimild til þess að nota fé í þessu skyni. En eins og brtt. n. við þáltill, er orðuð, álít ég, að það verði tryggt, að nægilegt síldarmjöl verði til í landinu til nota mæsta vetri. Og það er einróma skoðun landbn., að það verði látið sitja fyrir að tryggja landsmönnum síldarmjöl til þeirra nota, áður en síldarmjöl er selt út úr landinu. Og það er krafa, sem við gerum um þetta. Og ef þessi þáltill. verður samþ. hér í hv. d., lítum við á það sem vilja þessarar hv. þd., að slíkt verði gert. Við miðum brtt. okkar fyrst og fremst við framleiðslu þessa árs, en ekki það, sem kann að liggja ófarið enn af birgðum síðasta árs. En við teljum sjálfsagt, að það verði athugað líka, og það má gjarnan líka liggja í orðalagi þáltill., að það verði athugað, að ef eitthvað verulegt er til af síldarmjölsbirgðum í landinu og ef sérstaklega illa lítur út um síldveiðar í sumar, hvort eigi að kyrrsetja þær síldarmjölsbirgðir, sem til kunna að vera hér á landi. En það er á valdi ríkisstj., hvernig með þetta er farið. Sé ég ekki ástæðu til að taka neitt frekar fram um þetta atriði. En ég hygg, að ótti hv. þm. Ísaf. um það, hvað fyrir okkur vakir með þáltill., sé alveg ástæðulaus. Því að með þessu orðalagi : „við hóflegu verði,“ - þá er ekki tekið fram neitt verð út af fyrir sig, heldur að þess sé gætt, að verðinu verði stillt svo í hóf sem ríkisstj. sér sér fært að gera. Hins vegar, ef farið væri að veita henni einhverjar fjárframlagaheimildir í þessu, býst ég við, að við í landbn. mundum fallast á, að greiddur verði verðmismunur í þessu skyni. En það höfum við ekki séð okkur fært að fara fram á.

*Sveinbjörn Högnason: Herra forseti! Ég verð nú að segja það, að mér finnst, að það gangi orðið nokkuð langt sú andúð, sem virðist koma fram gagnvart vissri stétt í landinu frá vissum mönnum, þegar þeir þola ekki að sjá á prenti, að þessi stétt eigi að fá einhverja vöru með hóflegu verði. Hvers konar hugsunarháttur er það, sem er að grafa um sig hér á hæstv. Alþ.? Blað, sem þessi hv. þm. (FJ) stendur mjög nærri og fl. hans, það rýkur upp í gær, út af því að neytendur fái ekki vöru með hóflegu verði, þegar reynt er að meta afurðir eftir beztu getu, og neytendur fá þær vissulega með lægsta verði, sem um er að ræða yfirleitt á innlendum afurðum, eins og sakir standa nú. Framleiðendur mega ekki, eftir blaðaskrifum í blaði flokks þessa hv. þm. að dæma, fá hóflegt verð eftir mati fyrir sínar vörur, og ef þeir eiga að fá vöru handa sér við hóflegu verði, þá er rokið upp til handa og fóta hér í hæstv. Alþ. til að mótmæla því, að svo megi verða. Það stendur einhvers staðar um visst dýr í ríki náttúrunnar, að það sé lítið, sem tunga þeirrar skepnu finnur ekki. Og ég verð að segja, að ef menn þola ekki að heyra þetta, hvað því viðvíkur, hver viðskipti eigi að vera milli stétta í landinu, að þær eigi að fara fram þannig, að selt sé við hóflegu verði, þá held ég, að hér sé komið inn á svið, sem ég held, að muni verða háskalegt fyrir okkar þjóðfélag, eins og tímarnir eru nú. Ég veit, að frá flokki þessa hv. þm. hafa komið fram till. um, að verðlag á vörum, sem bændur framleiða, skuli vera undir eftirliti ríkisstj. um, að það fari ekki upp. En ég veit ekki til, að nokkurt eftirlit sé með fiskverði innanlands, og ég veit ekki annað en að það sé frjálst að selja fisk með óheyrilegu okurverði og ekki sé sagt eitt einasta orð við því. Ég þori að fullyrða, að fiskverð hér í bæ er áreiðanlega helmingi eða þrisvar sinnum hærra eftir næringargildi varanna heldur en verð mjólkur og mjólkurafurða, en við því er ekki sagt eitt einasta orð. Það er heldur ekkert eftirlit haft með verði á síldarafurðum, og hefur ekkert verið við því sagt. En ef þessir hv. þm. svo sjá það á prenti, að það eigi að selja síldarmjöl við hóflegu verði til vissrar stéttar í landinu, þá er það athugaverður hlutur, sem ekki má ganga ómótmælt gegnum hv. d. Ég vil vekja athygli á því, að á þessum tímum, eins og tímarnir eru nú og þörfin fyrir stéttirnar að vinna saman, og þegar búið er að hækka laun embættismanna með dýrtíðaruppbót eftir vísitölu dýrtíðarinnar, þá eigi sú stétt, sem lífsafkoma þjóðarinnar byggist að verulega leyti á og getur í vissu tilliti orðið eini bjargvættur landsmanna, ekki skilið að vera hundelt um, að hún megi ekki selja afurðir við sanngjörnu verði og ekki kaupa vörur við hóflegu verði. Ef meiningin er að taka þessa stétt þannig fyrir í einelti, þá er meiri vá fyrir dyrum heldur en menn grunar, sem getur leitt til hinna alvarlegustu hluta, miklu alvarlegri en mörg önnur pest, sem komið hefur á þessu landi og þjakað á undanförnum árum. Vil ég, að menn geri sér ljóst, að það verður frá mínu sjónarmiði að líta á það mjög alvarlegum augum yfirleitt, þegar svona hugsunarháttur skýtur upp höfðinu.

*Finnur Jónsson: Mér datt satt að segja ekki í hug, að mínar góðu undirtektir undir þessa þáltill. yrðu þess valdandi, að hv. 1. þm. Rang. ryki hér upp með umvöndunarræðu. En það hefur orðið önnur raun á. Ég mótmælti því alls ekki, heldur tók vel í það sem sanngirnismál, að bændur fengju síldarmjöl við hóflegu verði. Aftur á móti benti ég á það, að orðið gæti það ástand, að ekki fengist nóg síldarmjöl handa bændum, vegna þess að framleiðslan yrði ekki með eðlilegum hætti í sumar, nema gerðar yrðu sérstakar ráðstafanir til þess. Það kann nú að vera, að þetta þyki nokkuð mikil svartsýni. En enn þá vitum við ekkert um, hvernig verður um síldarútveginn í sumar. Það getur vel verið, að menn telji sér hagkvæmara að stunda aðrar veiðar í sumar heldur en síldveiðar. Og ef svo verður, teldi ég, að gera þyrfti ráðstafanir til þess að útvega bændum fóðurbæti. Þetta er nú allur sá fjandskapur, sem ég hef sýnt bændastéttinni við þessar umr. að ég vil heimila ríkisstj. að gera sérstakar ráðstafanir til þess að tryggja bændum fóðurbæti. Það lítur út fyrir, að þessi hv. þm. vilji heldur láta bændur setja féð á guð og gaddinn heldur en að leyfa ríkisstj. að gera þær ráðstafanir, sem ég vildi láta gera, ef á þyrfti að halda, og fer þá að verða vafasamur velvilji hans í garð bændastéttarinnar. Ég benti á í þessu sambandi, að á s. l. ári hefðu síldarverksmiðjur ríkisins verið látnar selja síldarmjöl fyrir verð, sem svaraði hátt á annað hundrað þús. kr. undir lægsta markaðsverði á erlendum markaði. Og þar sem menn leggja síld sína til vinnslu með samvinnusniði, sem kallað er, upp í síldarverksmiðjur ríkisins og eiga vitanlega heimtingu á því að fá það, sem inn kemur fyrir vöruna, þá verður að gera kröfu um það, að ríkisstj. sjái ríkisverksmiðjunum fyrir greiðslu á þessum nærri 200 þús. kr. Ef skilja á þessa þáltill., sem hér liggur fyrir, þannig, að verið geti, að greiða þurfi úr ríkissjóði eitthvert fé, til þess að verðið á síldarmjölinu geti verið hóflegt, þá tel ég fyrir mitt leyti, að fyrir liggi vilji Alþ. og heimild til þess að gera slíkt. Og ég fæ ekki skilið það, hvernig hv. 1. þm. Rang. fer að kalla það fjandskap í garð bænda. Það er eins og þessi hv. þm. hafi þurft að hella hér einhverju úr skálum reiði sinnar. Og ég fyrir mitt leyti öfunda ekki sóknarbörn hans, ef hans reiðiskálar halda áfram að flóa, eftir að hann kemur heim til sín héðan frá Alþ. Ég hefði talið, af þeim ástæðum, sem ég hef hér greint, að þessi þáltill. gæti varla náð tilgangi sínum, nema einhver heimild væri fyrir ríkisstj. til þess að verja fé úr ríkissjóði í þessu skyni. Og ég er því ákveðnari að leggja til, að þessari heimild verði bætt við þáltill., þegar ég heyri, að það er alls ekki meining hv. frsm. landbn., að sjómenn fari að gefa bændum fé með því að selja síldarmjölið undir verði. Ég tel, að sé það yfir höfuð nauðsyn að gera slíkar samþykktir, sem hér liggur fyrir till. um, og þá sé nauðsynlegt, að þessi heimild sé fyrir hendi. Ég vil skjóta því til hv. flm. brtt. við þáltill., hvort þeir vildu ekki taka brtt. þessa til greina og taka þáltill. upp í sameinuðu þingi, því að þess mun þurfa með til þess að samþ. í þáltill. heimild til fjárveitingar. En eins og þáltill, er, er hún fyrir bændastéttina ákaflega lítils virði, ef ekki fylgir slík heimild, sem ég hef getið.

Forseti (JörB) : Samkvæmt ákvæðum þingskapa gildir það um þáltill., sem hafa fjárútlát í för með sér, að þær eiga að leggjast fram í sameinuðu þingi. Ef ætti að breyta þessari þáltill. í það horf, að hún ákvæði fjárframlög, þyrfti að bera þáltill. fram í Sþ. En það er ekki þar með sagt, að þessi þáltill. eigi ekki að ganga sinn gang.