Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur athugað þessa þáltill. og leggur til, að hún verði samþ. með ofurlítilli orðalagsbreyt., sem liggur fyrir í nál. á þskj. 170. Þetta er engin efnisbreyt., heldur er till. aðeins færð í þann búning, sem allshn. telur, að heppilegri sé. Þetta er þarft mál, og er n. á einu máli um að leggja till. að það nái fram að ganga.



Herra forseti. - Ég get lýst ánægju minni yfir undirtektum allshn. við þessa þáltill. mína og lýsi mig jafnframt samþykkan þeirri orðalagsbreyt., sem n. leggur til, að gerð verði, og vil mælast til, að brtt. n. verði samþ. og þáltill., þannig breytt, samþ. Þegar við fyrri hl. þessarar umr. var ég stuttorður að beiðni hæstv. forseta. Ég geri og ráð fyrir því, að hv. þm. sé þetta mál vel kunnugt. Mér þykir þó rétt að rifja upp aðdraganda þessa máls og nauðsyn þess, að það nái fram að ganga, vegna þess, hve fáir þm. voru viðstaddir, er till. var fyrst til umr. Það, sem einkum ber nauðsyn til að gera í þessu máli, er: Í fyrsta lagi að setja löggjöf til þess að tryggja vélbátaútvegi landsmanna næga beitu. Í öðru lagi, að það verði tryggt í lögunum, að beitan verði seld með eðlilegu verði, en ekki með slíku okurverði sem nú á sér stað. Í þriðja lagi, að sett verði ströng ákvæði um mat á síld til beitu. Tilgangurinn með till. minni er að tryggja þetta í framtíðinni. Ástæðurnar fyrir þessari till. minni munu flestum kunnar. Nú er högum okkar svo háttað eftir eitt hið mesta síldveiðisumar, að mikill hluti vélbátaflotans er nú beitulaus. Hér í verstöðvunum við Faxaflóa mun nú um helmingur vélbátaflotans ekki geta farið á veiðar vegna beituleysis. Á Austurlandi leit út fyrir, að meginhluti vélbátaflotans yrði af allri útgerð á þessari vertíð vegna beituleysis, nema því aðeins, að keypt væri mjög dýr beita alla leið fra Færeyjum. En úr þessu rættist þó nokkuð, vegna þess að síld fór að veiðast eystra. Af þessu mætti mönnum vera ljóst, hve illa er búið að þessum málum nú og ekki má láta reka lengur á reiðanum með þetta. Þá er annað ákvæði, sem er mjög knýjandi, að sett verði nú, en það er um verðið á beitunni. Nú er algengt, að verð á beitu sé 1.25–2.00 kr. á kg. Á sama tíma er svo þúsundum mála af síld kastað í sjóinn um síldveiðitímann, en vélbátarnir verða að kaupa beitusíld á 2 kr. kg. Hér er bersýnilega um stórkostleg mistök að ræða, enda eru nú stærstu útgjöld vélbátaflotans einmitt beitukostnaðurinn. Þá mun flestum, sem þekkja til við sjóinn, það kunnugt, hvílík vandkvæði eru á því að þurfa að kaupa beitu úr fjarlægum landshlutum. Það er engin trygging fyrir hendi um gæði vörunnar, en menn verða svo að neyðast til að nota hana, hvernig sem hún er, þegar hún kemur. Það munu oft allmikil brögð að því, að seldur sé klaki með beitunni, en margir hafa gott lag á því að frysta mikið af vatni með síldinni, og síðan er allt selt eftir vigt. Með þessu móti er hægt að leika mjög á kaupendur, og auk þess er sú beita, sem þeir hafa keypt með ærnum kostnaði, oft nær ónýt. Það er því ekki nema sjálfsagt og réttmætt að setja lög um mat á beitunni, enda hefur fiskiþingið oft farið þess á leit við Alþ., þótt því hafi ekki verið sinnt enn. Ég sé svo ekki þörf á því að lýsa þessu máli frekar. É g vona, að Alþ. taki því vel og hæstv. stj. taki þetta til athugunar í samráði við Fiskifélagið og láti síðan leggja fyrir næsta Alþ. frv. til l. um beitumál sjávarútvegsins.



Ég álít, að það væri rétt að láta það koma fram af hálfu þeirrar n., sem hefur fjallað um málið, með hverjum hætti n. ætlast til, að það verði leyst, og að frá henni komi leiðbeiningar til ríkisstj. um það, á hvaða grundvelli l. verði samin. Það þarf að koma fram, hvort það sé ætlunin, að ríkið geri ráðstafanir til þess að athuga, hvort jafnan séu til nægar birgðir af beitusíld og hvort ríkið á að sjá um, að til verði jafnan næg geymsluhús fyrir þessa síld og skipakostur til þess að flytja hana milli hafna. Ég hefði viljað fá það fram, hvort það er meiningin hjá hv. n., að séð verði um, að til verði svo eða svo mikil beitusíld árlega og húsrúm verði fyrir hendi til að geyma hana í og skipakostur til að flytja hana þangað, sem þörfin er, eða hvort hitt er meiningin að lögþvinga félög útgerðarmanna til þess að tryggja, að beitusíld verði fyrirliggjandi. Sömuleiðis væri æskilegt að fá að heyra, hver á að bera skakkaföll, sem kunna að verða á síldinni við geymslu, eða hvernig n. hugsar sér að koma í veg fyrir þau. Nú er það mjög misjafnt, hve mikil þörf er á beitu. Fer það bæði eftir gæftum og aflabrögðum, hversu lengi hún þarf að geymast. Þá væri æskilegt, að n. léti uppi, hvað hún hugsar sér í aðalatriðum og hvað hún ráðleggur í þessu efni. Það er ákaflega mikilsvert atriði, að fisköflun þurfi ekki að draga vegna beituleysis, og er það síður en svo, að ég mæli gegn athugun á þessu máli. Það væri ákaflega æskilegt fyrir þá, sem taka við þessari þál., að fá að vita, hvað Alþ. ætlar um þessi efni. Út af ummælum hv. 6. landsk., þar sem hann sagði, að ekki væri hægt að gera út nema helming báta hér við Faxaflóa, vil ég taka fram um Akranes, að það hafa ekki einungis verið gerðir út heimabátar þaðan, heldur og sköffuð beita aðkomubátum. Ég vildi láta þetta koma fram hér. Það er ekki hægt að deila á þá menn, sem standa fyrir útgerðinni. Vil ég, um leið og ég viðurkenni, að þetta er mjög mikilsvert málefni, ítreka þá ósk, að n. láti í ljós, á hvern hátt hún hugsar sér, að málið verði leyst.



Ég vil taka það fram viðvíkjandi ræðu hv. þm. Borgf., að ég er honum sammála um það, að n. muni ekki hafa rannsakað þetta mál eins og þyrfti að gera, og ber frv. það með sér. Fiskimálanefnd er fús á að rannsaka þetta mál nánar. Ég álít af því, sem fram kom í n., að ekki sé búið að athuga þetta mál nægilegt og allar aðstæður. Það er ekki hægt að ætlast til þess, að allshn. komi fram með ákveðnar till. Það er Fiskifélag Íslands, sem á að framkvæma rannsókn í þessum efnum. Ég álit, að Fiskifélaginu beri að hafa með höndum rannsókn og undirbúning. Við vitum vel, að ófremdarástand ríkir í þessum efnum, þar sem ekki er hægt að fara á sjó tímunum saman vegna skorts á beitu. Sambandið setti fyrst upp beitugeymslu. Um síldina þarf að vera vel búið. Það þarf að hafa sérstakan klefa fyrir beitu í þeim frystihúsum, sem annast geymslu hennar. Ef síld er þurrfryst, verður hún klakalaus, en ef hún er vatnsfryst, verður það mestmegnis klaki, sem kaupandinn fær sem síld. Væri þörf að rannsaka nákvæmlega, hvort ekki væri hægt að fyrirbyggja þetta á einhvern hátt. Frystihúsin ættu að vera skyldug til að hafa góða beitu, en ekki klaka. Ég verð að lokum að segja það, að ég er dálitið hissa á, að hv. þm. Borgf. ætlast til þess, að allshn. framkvæmi rannsókn í þessu máli.



Ég er þakklátur hv. þm. Borgf. fyrir að hafa hreyft þessu máli. Ég viðurkenni það, sem hv. 1. þm. Skagf. sagði, að málið hefði ekki verið rætt nægilega í n., þótt meira hafi það verið rætt en hann vildi vera láta. Ég er samþykkur hv. 1. þm. Skagf. um, að það er ekki verkefni allshn. að rannsaka þetta mál. Það hefur ekki verið þörf á síld árið um kring, en þörf er að rannsaka, hvernig hún verður bezt geymd og hver eigi að bera kostnaðinn við það. Það hafa komið fram raddir um, að ríkissjóður taki nokkurn þátt í honum. Það hefur verið rætt nokkuð við Landssamband útgerðarmanna. Ég held, að fyrsta sporið væri að leita eftir reynslu útgerðarmanna í þessu efni. Ég vil benda á eitt mikilsvert atriði um það, hvernig hægt er að komast hjá því að kaupa klaka í stað beitu. Það eru nýlega komnar gúmmíumbúðir frá Ameríku. Þar eru þær þekktar og reynast ágætlega. Er hægt að geyma beitu árum saman í þeim, án þess að hún tapi sér. Þær eru einfaldar og þægilegar í notkun. Ég álít það væri hverfandi lítill kostnaður að kaupa þessar umbúðir, þegar litið er á það, að það er alvarleg áhætta að geyma beitu þannig, að líkur séu til, að hún verði orðin ónýt, þegar til hennar á að taka. Það væri athugandi, hvort ekki ætti að skylda ríkisfrystihús til að hafa beitu fyrirliggjandi. Allt er þetta til rannsóknar. Það kann margt að koma fram vegna fyrirspurnar hv. þm. Borgf. í þessu máli.



Mér þykir undarlegt, hvernig hv. frsm. hefur skilið orð mín, og að honum skuli þykja það undarlegt, að ég leita eftir því, hvernig frv. er byggt upp. Það þarf ekki að fara fram rannsókn á því, hvort félag útgerðarmanna taki þetta að sér eða ríkið. Það er aðeins stefnuatriði. Það er allt annað að koma með bendingar um framkvæmd máls eða koma því í fast horf, eftir að fengin er umgerð um það. Það, sem ég hef mælzt til, tel ég eðlilegan gang málsins, þótt honum hafi ekki verið fylgt. Málið hefur verið rætt í n., en það hefur ekki komið fram af hendi flm. Það er eðlilegt, að fram fari rannsókn í málinu, eins og þörf er á. Það hefur verið rætt um aðferðir til að geyma síld í hraðfrystihúsum, en svo kemur það til greina, að þau eru ekki alls staðar til, þar sem síld er seld. Þá þarf að setja skorður við því, að klaki sé seldur í stað síldar. Nú getur verið til bóta að setja hámarksverð á síld. Það kemur ekki fram í frv., að það sé ætlunin, en ætlast má til, að bót verði ráðin á því, sem miður fer, þegar löggjöf verður sett um þetta efni. Ég ætla ekki að fara út í stælur, en mér finnst einkennilegt, að það skuli vera hártogað fyrir mér, sem ég álít eðlilegar fyrirspurnir.



Í því, sem hv. þm. Borgf. sagði, er sérstaklega eitt atriði, sem ég vil mótmæla, og það er það, að ég hafi sagt, að engin skip við Faxaflóa geti stundað veiðar vegna beituskorts. Ég sagði, að sum skip þar hefði skort beitu. Ég vil benda hv. þm. Borgf. á, að það stóð nýlega tvívegis í Morgunblaðinu, að helmingur bátanna sums staðar við Faxaflóa stundaði dragnótaveiði eða reri ekki vegna beituleysis. Rætt hefur verið um það, á hvaða grundvelli ætti að byggja þessa löggjöf. Tillögur hafa komið frá Fiskifélagi Íslands og verið lent á fleiri en eina leið til að leysa málið. Það er eðlilegt; að hv. þm. Borgf. og aðrir vilji ræða málið og gera till. um, hvaða leið sé æskilegust Það er ekki vist, að það sé rétta leiðin, að ríkissjóður taki framkvæmd málsins að sér. Æskileg væri vinsamleg samvinna við stjórn Síldarverksmiðja ríkisins um að kaupa af þeim að sumrinu síld, þegar mest berst að, og leggja hana í geymslu. Mundi hún fást fyrir sanngjarnt verð með því móti. Ætti hvort tveggja að vera undir sömu stjórn. Selja mætti beitusíld svo dýrt, að skakkaföll, sem kynnu að verða, bættust upp á þann hátt. Ég er viss um, að það væri mikil bót að því frá því, sem nú er, ef hægt yrði að skipuleggja þetta. Sjómenn mundu ekki setja það fyrir sig, þótt þeir yrðu að leggja á sig einhverjar byrðar. Verið gæti nauðsynlegt, að ríkið tæki á sig skakkaföll í sambandi við þetta mál. Vil ég svo leggja til, að þessi till. verði samþ.



Herra forseti. - Ég vil lýsa yfir því, að ég er allshn. algerlega sammála, og legg því til, að þm. afgreiði málið samkv. brtt. 153. Ég þarf ekki að ræða þetta mál, því að enginn ágreiningur hefur orðið í n. En síðan málið var rætt, hefur komið fram brtt. við brtt., og er hvín á þskj. 166. Vil ég lýsa yfir, að n. hefur ekki haft tækifæri til að ræða þessa brtt., og vil ég mælast til þess, að hæstv. forseti fresti umr. Þar sem ýmislegt er athyglisvert við þessa brtt., tel ég æskilegt, að n. fái ráðrúm til að athuga hana, áður en lengra er farið.



Ég vil aðeins styðja ummæli hv. frsm. og óska, að umr. verði frestað. Tel ég sjálfsagt, að n. fái tækifæri til að athuga þetta mál mínar.

Forseti (GSv): Ég vil beina því til hv. flm., hvort ekki gæti verið betra, að allshn. gæfist kostur á að rannsaka málið nánar.

Sigurður Bjarnason): Ég tel ekki þörf að ræða þessa brtt. frekar. Hún er að mínu áliti óþörf og stefnir ekkert frekar að því takmarki, sem við flm. og hv. allshn. viljum ná. Það eru tilmæli mín, að hv. allshn. athugi þessa brtt. vel, og ég legg til, að þessari umr. verði frestað og brtt. vísað til hv. n. í þeim tilgangi. 1) Upphaf ræðunnar vantar í hdr. innanþingsskrifara.

Gísli Guðmundsson Hæstv. forseti beindi því til okkar flm. brtt. á þskj. 166, að heppilegra væri, að brtt. væri skýrð, áður en hún færi til hv. allshn. Hv. þm. N.-Ísf. hefur nú rætt þessa till. okkar allýtarlega, enda geri ég ekki ráð fyrir, að það þurfi að skýra efni hennar fyrir hv. nm., því að þeim mun vera fullljóst, hvað hún felur í sér. Samt vil ég segja örfá orð henni til skýringar. Svo er að orði komizt í till. þessari til þál., að undirbúningur sá að koma upp ákveðnu kerfi lendingarstaða fyrir landflugvélar og flugskýla og dráttarbrauta fyrir sjóflugvélar, sé framkvæmdur með bað fyrir augum, að ríkissjóður veiti flugfélaginu og flugmálunum í heild öflugan styrk. Mér finnst þetta alveg óþarft í till., því að ríkissjóður mun veita styrk til þessara athugana án atbeina Alþ. Okkur flm. brtt. á þskj. 166 þótti rétt að láta koma fram sjónarmið okkar, sem fer í þá átt, að flugfélagið sé í sem nánustum tengslum við ríkisvaldið. Það hefur mikið verið um það rætt hér, að slíks gerðist eigi þörf, og í því sambandi vitnað í rekstur Eimskipafélags Íslands og sagt, að það félag hafi ávallt verið rekið án íhlutunar ríkisvaldsins. Það er rétt, að eimskipafélagið hefur að mestu starfað án íhlutunar ríkisvaldsins, en það hefur ekki komið að sök, því að reksturinn hefur gengið vel, en þótt svo hafi verið hingað til, þá er ekki þar með sagt, að hann gangi alltaf slysalaust. Ég tel, að ríkisvaldið ætti að fá meiri íhlutun í stjórn stærri félaga en verið hefur hingað til. Ég spái því, að sú reynd muni verða með hin stærri félög, að betra sé að fara meðalveginn: að þau séu hvorki ríkis- né einkafyrirtæki, heldur beggja blands, þannig að einstaklingarnir geti til fulls notið sín í nánu samstarfi við ríkisvaldið. Hér er um að ræða mikið mál, þar sem eru flugmál, og þótt það sé ekki enn langt á leið komið hér á landi, þá munu flugsamgöngur eigi síður en samgöngur á sjó eiga mikla framtíð fyrir sér. Ég vænti svo, að hv. allshn. athugi þetta mál nákvæmlega.



Fyrir þessu þingi liggur till. til þál. um mþn. í sjávarútvegsmálum. Þetta er 25. mál á þskj. 35. Ég er einn af flm. þessarar þáltill. Um till. voru ákveðnar tvær umr., og lauk þeirri fyrri 16. des. s.l., og var þá till. vísað til allshn. Nú hefur þessi n. ekki skilað áliti um þessa till., þótt hún hafi skilað áliti um mörg mál, sem hefur verið vísað til hennar síðar. Ég vil vænta þess, að n. skili áliti um þetta mál hið bráðasta, og beini því til hæstv. forseta, að hann beiti áhrifum sínum til þess, að svo megi verða.

Forseti (GSv): Ég tel sjálfsagt að verða við þessum tilmælum, að svo miklu leyti sem unnt er. Mér er vel kunnugt um það, þar sem ég er form. nefndarinnar, að af þeim málum, sem til hennar hefur verið vísað, eru aðeins þrjú eftir óafgreidd, og er þetta eitt þeirra. Það er svo ram þessi mál, að enn hefur ekki náðst samkomulag um það í n., í hvaða formi muni heppilegast að hafa þau eða hversu skuli með þau fara. Annað málið, sem eftir er, er þáltill. um undirbúning verklegra framkvæmda eftir styrjöldina og hið þriðja þáltill. um ráðstafanir til eflingar íslenzkum landbúnaði. Það hefur verið nokkuð rætt í n. að sameina allar þessar till. undir eina mþn., svo að þetta yrði ekki eins fyrirferðarmikið. Annars verða allar þessar till. teknar fyrir á næsta fundi n. og þá afgreiddar í einhverri mynd.



Herra forseti. Þessu máli, sem hér er til umr., var vísað til hv. allshn. N. ræddi málið á fundum sínum og gerði tilraunir til að komast að sameiginlegri niðurstöðu um afgreiðslu þess. Málið hefur áður mikið verið rætt bæði utan þings og innan, og af þeirri ástæðu fannst n. ekki ástæða til að hafa það lengur hjá sér. En þegar að niður stöðum kom, þá skildu leiðir hv. nm., og tveir skárust úr og skrifuðu undir nál. með fyrirvara með það fyrir augum að bera fram brtt. síðar. Þessi ágreiningur var þó mjög smávægilegur. Meiri hl. allshn. leggur til, að málið verði afgr. með rökstuddri dagskrá, og er hún prentuð í nál. á þskj. 226. Í þessari rökstuddu dagskrá eru tekin meginatriði till., sem sé, að ráðstafanir verði gerðar til þess, að keypt verði og flutt til landsins kjarnfóður og enn fremur rannsakað, hvort síldarmjöl liggi fyrir í landinu, sem ætlað væri til annars en fóðrunar bú penings. Að öðru leyti fannst meiri hl, allshn., að hitt efni till. væri komið á áfangastað. Hinir tveir hv. nm. voru ekki ánægðir með þessa afgr. málsins og hafa nú borið fram brtt. á þskj. 227, sem fer fram á, að við hina rökstudda dagskrá bætist þessi orð: „og hvernig verði hægt að bæta úr þeim misrétti, er fram kom við úthlutunina“. Meiri hl. gat ekki fallizt á þetta og taldi það atriði till. þegar útkljáð, enda um það framkomnar skýrslur þær, er fyrir lágu. Meiri hl. fannst ekki hægt að tala um, að einn eða annar hefði orðið fyrir misrétti við síldarmjölsúthlutunina á síðastliðnu hausti. Ef til vill væri hægt að tala um misræmi en að kenna einhverjum ákveðnum aðila um það misræmi, það gat meiri hl. ekki fallizt á. Það hefur komið fram, að sá aðili, sem veitzt var að í þeim sökum, sem sé fyrrv. hæstv. ríkisstj., átti eigi sök á þessu misræmi úthlutunarinnar, vegna þess að við síldarmjölinu var tekið af verzlunum og viðskiptastöðum víðs vegar á landinu, og þeir aðilar áttu að annast um dreifingu þess eins og um dreifingu annarra vara, er slík fyrirtæki hafa með höndum. Hér var því í fyllsta máta um ósanngirni að ræða, að taka þetta atriði upp í hina rökst. dagskrá. Það vill oft verða með dreifingu slíkra vara, að ýmsir verða út undan, án þess að það þurfi að vera nokkrum sérstökum að kenna, nema þá ef til vill þeim sjálfum. Sumir koma kannske of seint með pöntun og aðrir hafa pantað of lítið í byrjun, en hafa svo orðið of seinir að sjá sig um hönd í þeim efnum. Ef aftur á móti þeir vita til þess, að þeir hafi verið misrétti beittir og vita um þann, sem slíkum rangindum hefur beitt, þá geta þeir að sjálfsögðu gengið að þeim aðila og lögsótt hann, eins og hv. 1. þm. Skagf. sagði, er hann kvaðst geta lögsótt vissan aðila í þessu máli. Þetta er auðvitað leiðin, en ekki sú, sem hv. flm. brtt. á þskj. 227 vilja fara. Fyrir þessa skuld telur meiri hl. allshn., að málinu sé borgið með hinni rökstuddu dagskrá á þskj. 226, og leggur til, að hún verði samþ. óbreytt.