Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. alþingismönnum fyrir góða samvinnu við að gera þetta mál að lögum hratt og vel hér í dag í gegnum 2. og 3. umr. Í því felast nauðsynlegar heimildir til handa skattrannsóknarstjóra til þess að kyrrsetja eigur ef grunur er um að menn hafi skotið fé undan skatti. Það eru þegar til rannsóknar ýmis mál hjá embættinu þar sem það þarf á slíku úrræði að halda. Það er því mikilvægt að fá skattrannsóknarstjóra þessar heimildir fljótt og vel þannig að á allra næstu dögum sé hægt að gera ráðstafanir til þess að tryggja að það sem skotið hefur verið undan sé hægt að kyrrsetja og tryggja með því að sem allra mest af því fé sem skotið hefur verið undan skatti fáist aftur í ríkissjóð. Það er úrræði sem skattrannsóknarstjóri hefði alltaf átt að hafa en það er sérstaklega mikilvægt nú í kjölfar hrunsins og ekki síst eftir þá greiningu sem skattrannsóknarstjóri hefur gert á hinum föllnu bönkum 

Frú forseti. Við framsóknarmenn styðjum það frumvarp sem hér liggur fyrir og höfum unnið að því í ágætri samvinnu á sviði efnahags- og skattanefndar. Eins og hv. þm. og formaður nefndarinnar, Helgi Hjörvar, nefndi er með þessu frumvarpi verið að tryggja hagsmuni ríkissjóðs og þar með hagsmuni Íslendinga. Ég vildi óska þess að í fleiri málum hér á þingi gætum við haft jafnvíðtæka samvinnu og viðhaft jafngóð vinnubrögð vegna þess að efnahags- og skattanefnd hefur farið mjög ítarlega yfir þessi mál og fleiri mál þurfum við að vinna í þessum anda á vettvangi þingsins því að hér er, ef marka má fréttir, verið að tryggja mögulega milljarða kr. fyrir hönd íslenskra skattborgara og þetta er mikivægt skref í þá átt að reyna að stuðla að aukinni sátt í íslensku samfélagi. Hér hafa alvarlegir hlutir átt sér stað á undangengnum mánuðum og vonandi mun þetta mál og þau verkefæri sem við látum 

Frú forseti. Við erum með þessu frumvarpi, sem verður vonandi að lögum, að gefa skattrannsóknastjóra aukin tæki til þess að bregðast við nýjum aðstæðum sem felast í gífurlegri flækingu á málavöxtum, hlutum sem ná langt yfir allan heiminn nánast og það er um að ræða risaupphæðir sem ég gat um í ræðu minni hér áðan af hverju stöfuðu. Ég lagði fram tillögu um það, sem var felld, að þarna yrðu sett ákveðin mörk þannig að menn færu nú ekki að skjóta á smáfuglana þegar væri verið að elta ernina. Það var reyndar fellt en í nefndaráliti meiri hlutans og okkar allra eru mörk nefnd upp á 5 milljónir og svo verða menn að treysta því að embættismenn fari ekki offari í því að ná í spörfuglana heldur noti þetta eingöngu fyrir stóru upphæðirnar og ég segi já.

Frú forseti. Hér er lagt til að vanskilum við skattinn verði að gefnum ákveðnum forsendum hægt að breyta í skuldabréf sem er vaxtalaust í 18 mánuði og verðbótalaust, þ.e. það má segja að það sé um 10–15% gjöf að ræða til þeirra sem þar skulda. Síðan á að vera sérstakt skuldabréf til fimm ára sem er vaxtalaust en með verðbótum og sem er aftur gjöf, þannig að ég hugsa að þetta sé svona um 25% gjöf sem um er að ræða. Ég lagði til í breytingartillögu sem ég er búinn að draga til baka að settir yrðu 5,5% á vextir á þessa upphæð. Kjörvextir Íslandsbanka eru í dag 5,5% ofan á verðtryggðar skuldir eða lán og það er það lægsta sem fyrirtæki borga fyrir verðtryggðar skuldir, ég vildi gera þetta af samkeppnisástæðum. Svo var mér bent á að mjög stór hluti af þessum kröfum verður aldrei greiddur. Þetta eru áætlanir o.s.frv. þannig að ég 

Frú forseti. Hér er á ferðinni viðleitni til þess að koma til móts við grafalvarlega skuldastöðu íslensks atvinnulífs. Það kom fram við vinnslu þessa frumvarps að uppsafnaðar skuldir íslensks atvinnulífs gagnvart skattinum er orðnar á annað hundrað milljarðar kr. Það er grafalvarleg staða þar á ferðinni. Við sem höfum talað fyrir því að leiðrétta beri skuldir heimila og ekki þá síst fyrirtækja sem eru í miklum erfiðkleikum nú um þessar mundir, að þessar tölur sanna það að róttækra aðgerða er þörf í þágu íslensks atvinnulífs ef við ætlum ekki að horfa upp á fjöldagjaldþrot og mikið atvinnuleysi í íslensku samfélagi á næstu mánuðum. Ég fagna þessu skrefi sem er því miður of lítið til að koma til móts við vanda íslensks atvinnulífs en þetta er þó viðleitni í rétta átt og vonandi munum við á vettvangi efnahags- og skattanefndar á næstunni skoða hvert svigrúm bankanna er til þess að koma til móts við skuldugt íslenskt atvinnulíf 

Virðulegur forseti. Hér er verið að tryggja greiðsluúrræði fyrir þá sem lent hafa í vanskilum við þær erfiðu aðstæður sem verið hafa í samfélagi okkar undanfarið og reyna að skapa skilyrði til þess að menn fari að standa á skil á sköttum frá mánuði til mánaðar af sínum vanalega rekstri og geti síðan með nokkrum ívilnunum fengið að takast á við þann skuldavanda sem þeir hafa safnað upp. Ég þakka hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar fyrir góð orð um frumvarpið og samvinnuna um afgreiðslu málsins í nefndinni.

Frú forseti. Bílaeigur njóta alls kyns fyrirgreiðslu af hendi ríkisins þegar þær kaupa nýja bíla, virðisaukaskattur er felldur niður, vörugjöld eru felld niður o.s.frv. Hins vegar ef þær kaupa notaða bíla hafa þær ekki notið neinnar fyrirgreiðslu hingað til þannig að þær eru í rauninni neyddar til að kaupa nýja bíla og eyða dýrmætum gjaldeyri þjóðarinnar sem við eigum því miður mjög lítið af í dag. Hér er lagt til að þær fái að færa virðisaukaskatt sem innskatt þannig að þær fái hann niðurfelldan af kaupverðinu og það er mjög jákvætt. Reyndar eru kvaðir um að 15% af bílaflotanum eigi að vera með þessum hætti og vörugjaldið er ekki notað. Ég lagði til að þessi 15% yrðu afnumin vegna þess að þetta kann að hækka verð á notuðum bílum sem kemur þeim fjölskyldum til góða sem eru með notaða bíla og mjög há og óhagstæð gengistryggð lán. 

xxxFrú forseti. Hér erum við að grriða atkvæði um það að koma til móts við þá miklu þörf sem bílaleigur landsins standa frammi fyrir er snertir bílaleiguflotann. Íslensk ferðaþjónusta er gjaldeyrisskapandi atvinnuvegur og við þurfum mikið á gjaldeyri að halda eins og sakir standa og það er þess vegna sem við framsóknarmenn styðjum þetta frumvarp eindregið til þess að við getum á næsta sumri tekið á móti gríðarlega vaxandi fjölda ferðamanna hingað til landsins þannig að hér er um mjög gott mál að ræða. Í raun og veru hefur það verið ansi hreint skemmtilegt að taka þátt í síðustu þremur atkvæðagreiðslum því að við höfum náð saman um þrjú mikilvæg mál sem er forsenda framfara og við framsóknarmenn leggjum okkar lóð á vogarskálarnar. Ég sé að nú vantar orðið þingmenn í salinn til þess að greiða þessu góða málefni lið þannig að,. frú forseti, 

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti hv. samgöngunefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið nokkra gesti á sinn fund. Umsagnir bárust frá Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Landssambandi smábátaeigenda, Óskari Karli Guðmundssyni útgerðarmanni, Persónuvernd, Vegagerðinni og Sjómannasambandi Íslands. Frumvarp þetta er lagt fram samhliða frumvarpi um lögskráningu sjómanna (mál nr. 244). Í frumvarpinu er lagt til að felldur verði brott 2. málsl. 3. mgr. 16. gr. laga um eftirlit með skipum þar sem ákvæðið verður óþarft fyrir skip undir 20 brúttótonnum nái frumvarp til laga um lögskráningu sjómanna fram að ganga. Í gildandi lögum um eftirlit með skipum er gert ráð fyrir að haffærisskírteini verði eingöngu gefið út fyrir skip undir 20 brúttótonnum þegar fyrir liggur yfirlýsing tryggingafélags um áhafnartryggingu. Samkvæmt frumvarpi til laga um lögskráningu sjómanna sem lagt er fram samhliða frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar er lagt til að lögskráningarskylda skipa nái til allra skráningarskyldra skipa, þar með talið skipa undir 20 brúttótonnum. Nefndin vekur athygli á að gert er ráð fyrir að yfirlýsing tryggingafélags verði lögð fram við lögskráningu líkt og verið hefur um skip yfir 20 brúttótonnum. Gangi þessi breyting eftir liggur því fyrir að framlagning slíkrar yfirlýsingar við útgáfu haffærisskírteinis verður óþörf og því eðlilegt að umræddur málsliður verði látinn falla niður , eins og lagt er til í frumvarpinu. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt. Þór Saari sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir álitið skrifa Björn Valur Gíslason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Róbert Marshall og Steinunn Valdís Óskarsdóttir.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir nefndaráliti um fruvmarp til laga um lögskráningu sjo'manna frá meirir hluta samgöngunefndar. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Karl Alvarsson, skrifstofustjóra í samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneytinu. Umsagnir bárust frá Alþýðusambandi Íslands, Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands og Félagi skipstjórnarmanna, Félagi vélstjóra og málmtæknimanna, Fiskistofu, Landhelgisgæslu Íslands, Landssambandi íslenskra útvegsmanna, Landssambandi smábátaeigenda, Óskari Karli Guðmundssyni útgerðarmanni og Sjómannasambandi Íslands. Lögskráning sjómanna eins og hún þekkist í dag hefur tíðkast hér á landi frá árinu 1930 og er einsdæmi. Henni er ætlað að tryggja sönnun fyrir því hverjir hafi verið um borð í skipi ef það ferst. Þá er lögskráningin liður í eftirliti með því að skipverjar hafi lögboðin starfsréttindi, staðfesting á að lögboðin slysatrygging sé í gildi og jafnframt að fyrir liggi gögn um haffæri skips. Einnig felst í henni skráning á siglingatíma skipverja. Tilgangur þessa frumvarps er einkum að taka upp rafræna lögskráningu meðal skipverja sjálfra sem einfaldar umsýslu og framkvæmd skráningarinnar. Lagt er til að skipstjórar og/eða útgerðarmenn beri ábyrgð á lögskráningunni sjálfir í gegnum lögskráningarferlið og að þeir annist framkvæmd hennar. Fyrir þá skipstjóra eða útgerðarmenn sem ekki vilja nýta sér þennan möguleika verður áfram hægt að lögskrá með eldra fyrirkomulaginu. Með notkun rafrænna skilríkja verður hægt að tryggja að upplýsingar stafi frá réttum aðila hverju sinni. Einnig er lögð til sú meginbreyting frá gildandi lögum að lögskráning tekur nú til allra skipverja sem starfa um borð í skipum sem eru skráningarskyld hér á landi. Í gildandi lögum nær skráningin til allra skipverja sem ráðnir eru til starfa á skipum sem eru skráð hér á landi og eru 20 brúttótonn eða stærri. Ekki eru taldar forsendur fyrir því að gera greinarmun á eftirliti með kröfum um tilskilin réttindi og tryggingar eftir stærð skipa. Á fundum nefndarinnar var rætt um áhrif þeirra breytinga sem hér eru lagðar til en þær helstu eru eins og hér að ofan er rakið að lögskráningarskyldan á að ná til allra skipa óháð stærð og að framkvæmd lögskráningar verði rafræn. Fjallað var um mikilvægi þess að lögskráningarskyldan nái til allra skipa óháð stærð. Samkvæmt núgildandi lögum eru skip minni en 20 brúttótonn ekki lögskráningarskyld. Telur nefndin eðlilega ráðstöfun að lögskráningarskyldan nái til allra skipa óháð stærð. Það er öryggissjónarmið að fyrir liggi sönnun þess hverjir eru skráðir á skip hverju sinni auk þess sem breytingin einfaldar framkvæmd og kostnað við skráningar. Meiri hlutinn telur þá breytingu að lögskráning verði rafræn jákvæða og bæði til þess fallna að einfalda framkvæmd og draga úr kostnaði, bæði fyrir skráningarskylda aðila og stjórnvöld. Engu síður verður sá möguleiki að vera fyrir hendi að lögskrá með svipuðum hætti og áður fyrir þá sem þess óska. Meiri hlutinn leggur áherslu á að tilgangur og markmið lögskráningar séu þau sömu og áður og að ekki sé verið að hrófla við þeim með breytingunum sem hér eru lagðar til. Varðandi þau sjónarmið sem fram hafa komið hvort nauðsynlegt sé að afskrá skipverja eftir hverja veiðiferð bendir meiri hlutinn á almennu regluna samkvæmt gildandi lögum um að afskrá skuli skipverja þegar veru hans lýkur um borð, hvort sem er vegna ráðningarslita eða fjarveru um stundarsakir vegna orlofs, slyss, veikinda eða að skip sé ekki í förum tímabundið vegna bilana, viðgerða, endurbóta eða ef skipi er ekki haldið úti af öðrum ástæðum. Meiri hlutinn telur í ljósi ofangreinds að ekki þurfi að afskrá skipverja eftir hverja veiðiferð nema áðurnefnd atriði eigi við og fram kom á fundum nefndarinnar að það hafi ekki verið ætlunin með framlögðu frumvarpi að gera breytingar á þessu. Meiri hlutinn leggur til nokkrar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til að felld verði brott málsgrein í 4. gr. frumvarpsins þar sem kveðið er á um að skylt sé að framkvæma lögskráningu innan sólarhrings frá því að skip yfirgefur höfn ef frávik verður frá meginreglunni um að ganga skuli frá lögskráningu áður en skip yfirgefur höfn. Er það mat meiri hluta nefndarinnar að nægilegt sé að gera undantekningu í neyðartilvikum eins og gert er ráð fyrir í 4. gr. frumvarpsins. Þá leggur meiri hlutinn til orðalagsbreytingu á 8. gr. sem er ætlað að skýra málsgreinina. Loks leggur meiri hlutinn til breytingu á gildistökuákvæði frumvarpsins þar sem nokkurn tíma þarf til útfærslu á tölvukerfum. Meiri hlutinn leggur til að gildistaka verði 1. nóvember. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 4. gr. 3. málsl. 2. mgr. falli brott. 2. Við 8. gr. 1. málsl. 1. mgr. orðist svo: Starfsmönnum Landhelgisgæslu Íslands er heimilt að fara um borð í íslensk skip, á hafi sem í höfn, og kanna lögmæti lögskráningar og skilríki um réttindi yfirmanna. 3. Við 10. gr. í stað „1. janúar 2010“ komi: 1. nóvember 2010. Þór Saari sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir þetta skrifa Björn Valur Gíslason, form., Lilja Rafney Magnúsdóttir, Björgvin G. Sigurðsson, Róbert Marshall og Steinunn Valdís Óskarsdóttir.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um lögskráningu sjómanna og þegar hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir flutti meirihlutanefndarálit samgöngunefndar gerði hún það mjög skörulega. Hún var ekki beint að hugsa til þeirra sem skrá niður ræður hennar, af því við erum nú að tala um skráningar, því að það verður ekki létt verk eins og hraðinn var í þeirri umferð. Ég hyggst nú tala aðeins hægar en hún til þess að reyna að jafna þetta upp. Virðulegi forseti. Þetta frumvarp fjallar fyrst og fremst og nánast eingöngu um að hér er verið að innleiða það að bátar undir 20 brúttótonnum falli undir sömu lög og þeir sem eru þar yfir og frá og með 1. nóvember 2010 verður lögskráning skylda. Ég vil líka vekja athygli á því að frumvarpið sem við ræddum áðan, um breytingu á lögum um eftirlit með skipum, er í raun og veru afleiðing af þessu frumvarpi hér. Ég teldi eðlilegra að það væri nú a.m.k. við 3. umr. og síðar á dagskrá þannig að ekki væri búið að samþykkja frumvarp ef hitt yrði ekki samþykkt á undan, þar yrði því eitthvert samhengi á milli hlutanna. Minni hlutinn getur ekki stutt álit meiri hluta nefndarinnar um umrætt frumvarp um lögskráningu og telur að efni þess þarfnist mun meiri umfjöllunar við skoðunar á afleiðingum þess og vissu fyrir því að rafrænt skráningarkerfi geti annað því umfangi sem gert er ráð fyrir. Verði frumvarpið að lögum mun það leiða til þess að 900–1.000 fiskiskip bætast við þau 380 sem nú falla undir lög um lögskráningu, það er nærri því þreföldun á þeim skipum sem nú er skylda að lögskrá og bætast við lögskráninguna. Í greinargerð með frumvarpinu er ekki minnst á þetta gríðarlega aukna umfang lögskráningarinnar. Því verður að ætla að höfundar frumvarpsins hafi ekki verið meðvitaðir um það enda er stórmál á ferðinni sem vert er að vekja athygli á.  Minni hlutinn vekur athygli á því að flest þau skip sem nú eiga að falla undir lögskráningar í fyrsta sinn eru innan raða Landssambands smábátaeigenda. Fyrir liggur vel rökstudd umsögn sambandsins þar sem það hafnar alfarið breytingum á gildandi lögum og vill að fiskiskip minni en 20 brúttótonn verði áfram undanþegin lögskráningu. Það er miður að ekki skuli tekið tillit til sjónarmiða Landssambands smábátaeigenda, það er í hæsta máta óeðlilegt að ekki skuli hafa verið samráð við sambandið við vinnslu frumvarpsins og hugað að afleiðingum fyrirhugaðra breytinga fyrir aðila þess. Enn og aftur upplifum við að verið er að samþykkja hér frumvarp til laga án þess að það sé rætt nógu efnislega við þá aðila sem það kemur mest við. Mér finnst mjög sérkennilegt við vinnslu þessa frumvarps að ekki skuli hafa verið haft samráð við Landssamband smábátaeigenda og rætt við þá um hvaða áhrif þetta hefur á umbjóðendurna. Það segir okkur að oft og tíðum þurfum við að vanda betur vinnubrögðin við lagasetningu á Alþingi til þess að þurfa ekki að laga einhverja hnökra sem geta komið upp eftir á, þá ætti heldur að reyna að fyrirbyggja við meðferð málsins. Það eru mýmörg dæmi um að þessi vinnubrögð hafi verið viðhöfð á þeim stutta tíma sem ég hef setið hér á Alþingi. Minni hlutinn telur þær breytingar sem gerðar voru á lögum um lögskráningu og lögum um eftirlit með skipum 2001 hafi verið vel ígrundaðar og að með þeim hafi verið komið til móts við þau sjónarmið Landssambands smábátaeigenda að tryggja með ábyggilegum hætti slysatryggingu sjómanna. Góð reynsla er komin á breytingarnar, sem sýnir sig best í því að gert er ráð fyrir að þær verði teknar upp í nýjum lögum um lögskráningu. Við lagabreytingarnar 2001 var ekki talið að gera þyrfti aðrar breytingar á þáttum er varða öryggi sjómanna og eftirlit með réttindum skipstjórnarmanna. Engar breytingar hafa orðið frá þeim tíma sem kalla á fyrirhugaðar breytingar, ef undan er skilið aukið skilyrði fyrir eftirliti með rafrænum hætti. Þegar menn fjölluðu um þetta var brotalöm í lögunum varðandi tryggingar þeirra sjómanna sem voru á smábátum. Þau lög sem ég vísa í voru samþykkt árið 2001. Nú er það þannig, virðulegi forseti, að maður fær ekki haffærisskírteini á bát undir 20 brúttótonnum nema vera búinn að leggja inn áhafnartryggingu. Það er búið að girða fyrir þann stóra galla sem var á þessu áður en lögin voru samþykkt árið 2001. Menn ræddu þetta einmitt á þeim nótum sem við gerum hér með lögskráninguna. Þá var það með þeim hætti að þessu nýja kerfi árið 2001 var komið á og útgerðarmenn fengu ekki haffærisskírteini á bátana nema leggja inn áhafnartryggingu áður. Það var því búið að girða fyrir versta gallann með því tryggja það að sjómenn á smábátum eða bátum undir 20 brúttótonnum væru tryggðir. Í 5. gr. frumvarpsins er tekið fram að ekki megi lögskrá í skipsrúm nema fyrir liggi staðfesting á því að skipverjar hafi hlotið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna. Þar sem margoft hefur þurft að fresta gildistöku þessa ákvæði vegna langs biðlista að Slysavarnaskóla sjómanna er útilokað að skólinn geti annað þeim fjölda sem bætist við verði frumvarpið samþykkt óbreytt. Skal í þessu sambandi vakin athygli á að vegna fjársveltis verður ekkert af árlegri hringferð Sæbjargar til námskeiðshalda á komandi sumri eins og verið hefur. Minni hlutinn benti á þetta atriði í vinnu nefndarinnar við frumvarpið. Gerir minni hlutinn að tillögu sinni ákvæði nýrra laga um lögskráningu skipa minni en 20 brúttótonn, komi ekki til framkvæmda fyrr en 1. nóvember 2010. Á þeim tíma gefst tækifæri til að reyna til hlítar hið nýja kerfi og sjá hvort skilvirkni þess uppfylli kröfur sem til þess eru gerðar um öryggisþætti og hagræðingu. Í ljósi framangreinds leggur minni hlutinn til þá breytingu að lögin taki gildi 1. nóvember 2012. Það er reyndar kveðið á um það í reglugerð í lögunum, í 7. gr., hvernig þetta yrði gert til þess að mæta þessum vandamálum sem eru fyrirséð. Verði þetta að lögum má ekki skrá á þessa báta nema menn hafi farið í Slysavarnaskóla sjómanna. Það tel ég mikið framfaramál. Auðvitað á það að vera skylda að það sé gert en það þjónar engum tilgangi að setja lög þegar við vitum það fyrir fram að þau munu ekki virka fyrr en eftir mjög langan tíma. Ef við settum hins vegar, eins og ég bendi á í minnihlutaálitinu sem ég flyt hér, inn ákvæði 2012, sæjum við fram á að þetta væri hugsanlega framkvæmanlegt á þeim tíma. Fyrir þann tíma tel ég útilokað að þetta sé framkvæmanlegt, algjörlega útilokað. Það er líka annað sem verður að skoða frekar, vegna þess að menn hafa ákveðnar heimildir til að vera skráðir í stuttan tíma áður en þeir uppfylla þær kröfur að fara á öryggisnámskeiðið. Menn geta í raun og veru komist hjá þessu í ákveðinn tíma, sérstaklega í ljósi þess að svokallaðar strandveiðar eru hafnar. Þetta þyrfti að skoða í heild sinni áður en lögin taka gildi. Þess vegna tel ég mikilvægt að við gerum það þannig að lögin taki gildi 1. nóvember 2012. Ég sagði við 1. umr. þegar hæstv. samgönguráðherra kynnti þetta frumvarp að ég saknaði þess að það væri ekki skylda að hafa björgunarbúninga um borð í bátum undir 12 metrum, sem er sá bátaflokkur sem við fjöllum um um hér í dag. Ég lít á það sem öryggismál sjómanna sem við fjöllum um hér, að tryggja það með lögskráningunni að allir fari í Slysavarnaskóla sjómanna. Ég sagði það hér við 1. umr. að ég hefði viljað sjá það inni í þessu frumvarpi og það er mjög sérstakt eins og staðan er í dag að svo skuli ekki vera. Það er mjög sérkennilegt að hæstv. ráðherra hafi ekki fallist á að setja það þarna inn þó að það hafi reyndar verið búið að mæla fyrir frumvarpinu þegar ég benti hæstv. ráðherra á þetta. En það mjög sérkennilegt að á árinu 2010 skuli ekki vera skylt að hafa björgunarbúninga á skipum undir 12 metrum þótt þeir hafi sannað gildi sitt svo um munar, líka í ljósi þess að verið er að auka róðra á þessum minni skipum í sambandi við boðaðar strandveiðar. Þess vegna sakna ég þess þegar við setjum fram svona frumvarp að við skulum ekki skoða hlutina algjörlega ofan í kjölinn, hvað megi fara betur, í stað þess að setja fram eitthvert frumvarp sem tekur gildi 1. nóvember 2010. Það er fyrirséð að lögin fara ekki að virka fyrr en í fyrsta lagi eftir sirka tvö ár. Það er alveg hreint með ólíkindum að þetta skuli ekki hafa verið komið inn fyrr, að það sé skylda að hafa björgunarbúninga í skipum undir 12 metrum. Ég lít svo á að það sem verið er að hugsa hér er bæði eftirlit með réttindum í gegnum lögskráninguna og setja það inn í kerfi eins og er verið að gera hér með rafrænni skráningu. Maður getur reyndar áfram skráð hinsegin. Það veit þó enginn hvort kerfið er undir það búið að geta tekið við öllu þessu álagi, fyrir utan það að það kemur fram í kostnaðargreiningu frumvarpsins að sá kostnaður sem mun falla á vaktstöð siglinga verður ekki það mikill. Ég tel að það sé of lítið gert úr þeim þætti. Það er mjög sérkennilegt að þegar við erum með 380 skip skráð og bætum við við tæplega þúsund skipum til viðbótar, að menn skuli ekki skoða þetta ofan í kjölinn og gera sér grein fyrir því hvort þetta kerfi sem lagt er til komi til með að virka. Það er líka mjög sérkennilegt í ljósi þess að við höfum reynslu af svokallaðri rafrænni afladagbók, eins og ég nefndi hér áðan. Virðulegi forseti. Við ræðum hér um öryggismál sjómanna. Það sem kom fram á fundi samgöngunefndar í gærmorgun, og ég tók það upp í liðnum Störf þingsins í gær, að hér á Íslandi árið 2010 er einungis reiknað með að það verði tvær björgunarþyrlur eftir einn mánuð. Nú er liðinn einn þriðji hluti af árinu og við höfum getað verið með tvær vaktir mannaðar. Nú eftir mánuð fer þriðja þyrlan, sem er á leigu hjá Landhelgisgæslunni, úr landi. Það þýðir það að það munu einungis vera tvær þyrlur og við getum aðeins haft eina vakt mannaða, það erum við að festa í sessi. Það voru mjög sláandi þær upplýsingar sem komu fram á fundi samgöngunefndar í gær að á síðustu 15 árum er búið að bjarga 332 sjómönnum með þyrlu. Í 75% þeirra tilfella var nauðsynlegt að hafa tvær vaktir. Þetta þýðir það að það eru um 22 sjómenn á ári sem við erum ekki tilbúin að bjarga og getum ekki bjargað þeim við þær aðstæður eru uppi í dag. Það er grafalvarlegt mál. Það er hinn kaldi veruleiki. Það er rosalega dapurlegt til þess að hugsa og áhyggjur manna af þessu komu fram á þessum fundi í gær, að það er ekki spurning hvort, heldur hvenær þær aðstæður koma upp að við getum ekki bjargað lífi sjómanna út af þessu ástandi. Það er rosalega dapurlegt. Ég hugsa til þess með hryllingi að það þurfi í raun og veru að verða hér eitthvert hörmulegt slys til þess að geta breytt þessu. Það verður að breyta þessu. Það verða að vera hér varanlega þrjár þyrlur þannig að við getum verið með tvær vaktir mannaðar. Það er skelfilegt að geta ekki bjargað sjómönnum ef það kemur neyðarkall frá skipi utan 20 sjómílna. Það er bara sagt: Því miður, ekki hægt að bjarga ykkur, aðstæðurnar eru þannig í þessu landi. Það er rosalega dapurlegt þegar við erum að fjalla hér um frumvarp sem tekur ekki á þessum efnisþætti, öryggismálum sjómanna, að menn taki ekki hlutina og skoði þá í heild sinni. Það mun ekki þýða fyrir þá sem ráða hér á hinu háa Alþingi að segja að þeir viti ekki um þetta, þeir geta ekki komið fram fyrir alþjóð og sagt að þeir hafi ekki gert sér grein fyrir þessum aðstæðum því að þær blasa við okkur og við vitum af þeim. Ég held að þetta sé í fjórða sinn sem ég vek athygli á þessari dapurlegu stöðu, forgangsröðuninni. Á meðan maður stendur hér í ræðustól Alþingis og vekur máls á þessu og vekur fólk til umhugsunar um hvað það þýðir að ekki sé hægt að bjarga sjómönnum úr sjávarháska er verið að reisa tónlistarhús fyrir tugi milljarða hér fyrir aftan mig. Er þetta hið nýja Ísland sem allir eru að kalla eftir? Ég hef ekki kallað eftir þessu. Þetta er dapurleg staðreynd, virðulegur forseti. Ég vil líka vekja athygli á því að við samþykktum hér mjög umdeilt frumvarp nú fyrir stuttu, svokallað skötuselsfrumvarp, ég ætla þó ekki að fara að gera skötusel að umræðuefni undir þessum dagskrárlið. Þar voru líka samþykkt til viðbótar nokkur önnur atriði sem minna hafa verið rædd því að þau hafa ekki komist að fyrir þessum blessaða skötusel, því óargadýri bæði til lands og sjávar. Þar var verið að auka línuívilnun úr 16% í 20%. Ég hef bent á það í umræðu um það frumvarp að nú er línuívilnun þannig upp sett að maður hefur sólarhring og fer höfn úr höfn. Ég hef bent á það og hvatti hæstv. ráðherra til þess að breyta því með þeim hætti að maður verði að fara í land í sömu höfn og maður fer úr. Nú koma oft upp þær aðstæður úti á sjó að menn þurfa kannski að fara í aðra höfn og ég benti á það að auðvitað væri eðlilegast að hafa tímamörkin enn þá þau sömu, en ef menn færu í aðra höfn gætu þeir samt sem áður nýtt sér þessa ívilnun. Það hefur því miður orðið hörmulegt slys þar sem menn fórust, það er rakið til þess sem menn hafi hugsanlega verið að reyna að nýta þessa heimild. Ég er ekki að halda því fram að það sé því að kenna. Auðvitað reyna allir að fara í öruggustu höfnina en þegar við erum að fjalla um öryggismál sjómanna verðum við að fjalla um þau í víðari skilningi en við gerum oft. Það er gríðarlega mikilvægt. En ég vil segja það um þetta frumvarp hér að það er ekki mikill pólitískur ágreiningur um frumvarpið sem slíkt. Það eru líka fínir punktar í því eins og t.d. það menn ætli að þróa þessa rafrænu lögskráningu. Ég tel það til hagsbóta en ég tel það ekki til hagsbóta ef menn setja lög á Alþingi þótt það sé reglugerðarheimild inni í lögunum um það hvernig ráðherra getur brugðist við slíkum aðstæðum, þegar það er nánast vitað fyrir fram að það getur ekki virkað. Tel ég mun skynsamlegra að menn láti lögin gilda frá þeim tíma sem raunhæft er að miða við. Það er alveg fyrirséð, eins og ég rakti örstutt í ræðu minni áðan og ætla að hnykkja hér betur á, að Slysavarnaskóli sjómanna mun ekki geta annað því að allir þeir sem þurfa réttindi sem ekki hafa þau í dag fái þau þegar þeir þurfa. Það eru reyndar töluvert margir sem hafa þessi réttindi en skólinn mun ekki geta annað því fyrir gildistöku laganna. Ég benti líka á að Slysavarnaskóli sjómanna fer ekki sína árlegu hringferð núna vegna niðurskurðar þannig að það mun ekki vera hægt að gera þetta með þessum hætti. Ég vona svo sannarlega, virðulegi forseti, að menn ræði þetta á milli 2. og 3. umr. Ég óska eftir því að frumvarpið verði kallað inn í hv. samgöngunefnd milli 2. og 3. umr., að menn ræði þetta á þeim grunni að við getum frestað gildistöku laganna eins og lagt er til í breytingartillögu sem ég hér flyt. Ég hefði viljað að menn hefðu til viðbótar sett inn í frumvarpið að bátar undir 12 metrum, þ.e. 20 brúttótonna bátar, væru skyldugir til að hafa björgunarbúninga. Við þurfum nefnilega að ræða öryggismál sjómanna á miklu víðari grunni en við gerum og fara nákvæmlega ofan í stóru atriðin, ekki vera í þessu smáa. Virðulegi forseti. Ég vonast til þess að þetta verði skoðað mjög vel í hv. samgöngunefnd milli 2. og 3. umr.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um lögskráningu sjómanna. Eins og fram hefur komið eru viðamestu breytingarnar sem lagðar eru til þær að lögskráningarskyldan nái til allra skipa sem eru gerð út í atvinnuskyni, óháð stærð og að framkvæmd hennar verði rafræn. Þó verður áfram boðið upp á þann möguleika að lögskrá með sama fyrirkomulagi og áður sem fram að þessu hefur verið hjá sýslumönnum eða tollvörðum. Þær umsagnir sem samgöngunefnd hafa borist um frumvarpið hafa flestar verið jákvæðar, utan umsögn Landssambands smábátaeigenda, sem er andvígt frumvarpinu og telur ekki þörf á að lögskrá áhafnir niður í einmenningssjósókn. Sambandið telur að það fyrirkomulag sem er hjá þeim í dag í slysa- og líftryggingarmálum sé í góðu lagi. Einnig hefur Landssamband smábátaeigenda rætt um aukinn kostnað sem fylgir þessum lögum. Vil ég vitna hér í fylgiskjal með frumvarpinu, með leyfi forseta, þar sem gerð er grein fyrir kostnaðargreiningu frá fjármálaráðuneytinu. Þar er gert ráð fyrir að gjald fyrir aðgang að rafrænni skráningu verði 2.000–4.000 kr. á hvert skip. Verið er að tala um að þúsund skip til viðbótar verði skráningarskyld. Komið hefur fram hjá öðrum umsagnaraðilum að mikilvægt sé að frumvarpið verði að lögum sem fyrst, það snerti réttarbætur og öryggissjónamið fyrir sjómenn. Í 5. gr. frumvarpsins er fjallað um framkvæmd lögskráningar þar sem m.a. er mælt fyrir um að fyrir þurfi að liggja gögn eða upplýsingar áður en til lögskráningar kemur. Vil ég sérstaklega undirstrika að þar er verið að tala um að skipverjar þurfi að hafa fengið öryggisfræðslu í Slysavarnaskóla sjómanna eða á annan hátt og einnig að yfirlýsing frá viðkomandi tryggingafélagi um líf- og slysatryggingu skipverja sé til staðar. Skal skráningaraðili ganga úr skugga um að tryggingarnar séu í samræmi við gildandi lög og kjarasamninga. Ef útgerðarmaður vanrækir að hafa líf- og slysatryggingu í gildi er hann þó ábyrgur fyrir viðkomandi bótagreiðslum og reynist útgerðarmaður eigi fær um greiðslu slíkra bóta ber ríkissjóður fulla ábyrgð á greiðslu þeirri. Ég hef lengi talið rétt að sjómenn séu lögskráðir á öllum stærðum skipa sem gerð eru út í atvinnuskyni. Ég fagna því vissulega þessu frumvarpi og tel það vera mikla réttarbót og öryggismál fyrir sjómenn. Ég get alveg tekið undir með Ásbirni Óttarssyni að við þurfum að skoða milli 2. og 3. umr. varðandi björgunarbúninga í bátum minni en 12 metra, það er vissulega umhugsunarefni að þau mál séu ekki með þeim hætti að fyllsta öryggis sé gætt. Ég tel rétt að við skoðum þau mál milli 2. og 3. umr. og líka það sem hv. þm. Ásbjörn Óttarsson hefur komið hér inn á.

Forseti vill minna hv. þingmenn á að ávarpa hv. þingmenn sem hv. þingmenn og fullu nafni.

Virðulegi forseti. Það eru ýmsir veikir hlekkir í því frumvarpi sem hér er til umræðu og hefur verið bent á þá í umræðunni. Það skiptir miklu máli að fara varlega í þessum efnum, að sjá fyrir hver útkoman er í þeim reglum sem settar eru og líka þeim reglum sem ekki eru settar. Gott dæmi um það er björgunarbúnaður báta undir 12 metrum að lengd. Það er því miður þannig í dag að það hallar á ýmsa öryggisþætti í þjóðfélaginu, grunnþætti sem eru lykillinn að því að menn geti búið við öryggi sem ekki er falskt. Það hefur sýnt sig til að mynda, virðulegi forseti, að flatur niðurskurður getur ekki átt við suma þætti sem hann hefur verið látinn ganga yfir. Flatur niðurskurður getur ekki átt við Landhelgisgæslu Íslands. Landhelgisgæsla Íslands er útvörður Íslands, öryggisventillinn í ramma íslenska samfélagsins, landhelginni sjálfri, tekur varðstöðuna gagnvart öðrum þjóðum sem sækja inn í auðlindir okkar, sinnir öryggisþætti, björgunarþáttum bæði flugleiðis og sjóleiðis, en á þessu er að slakna, þetta er allt að slakna. Þetta má ekki slakna. Á síðustu öld fórust 500 sjómenn við Vestmannaeyjar, 500 sjómenn á hundrað árum, fimm sjómenn á ári. Fyrir um 20 árum var gert átak. Áður vildi ég kannski nefna, virðulegi forseti, að 1940, 1945, hafði mönnum ofboðið svo þessi tíðu sjóslys og fórnir við að afla fjár fyrir þjóðina, afla fjár fyrir uppbyggingu Íslands og velferðarsamfélagið, menntakerfið, íslenska þjóðfélagið í heild, að menn tóku sig saman og höfðu frumkvæði að því að stofna til ýmissa þátta í auknu öryggi varðandi sjósókn. Þá komu gúmmíbjörgunarbátarnir inn. Menn efuðust fyrst þegar fyrsti báturinn var reyndur af vélbátnum Veigu frá Vestmannaeyjum, en svo kom í ljós að þessir bátar björguðu. Þeir brotnuðu ekki, eins og flekarnir sem voru um borð í bátunum, þeir björguðu. Síðan hefur verið samfelld þróun í þessu þangað til núna, að nú er farið að slakna á. Fyrir 20 árum var gert átak að frumkvæði Alþingis að grípa í taumana og gera ráðstafanir í mörgum þáttum er lutu að öryggismálum sjómanna. Ég sat í nefnd á vegum Alþingis á þeim tíma, fimm manna nefnd, og við skiluðum 40 tillögum, 40 afgerandi tillögum í öllum þáttum er lutu að öryggi og voru taldir veikir. Allar þær tillögur voru framkvæmdar. Seinasti þátturinn í þessum tillögum var tilkoma þyrlutækninnar inn í flota Landhelgisgæslunnar. Það var mikið deilumál. Flestir eða margir vildu þá kaupa litlar þyrlur sem gátu ekki sinnt alvörubjörgun við Ísland. Við þekkjum dæmi við Vestfirði, við Reykjanes og víðar þar sem litlar þyrlur hefðu aldrei getað farið á vettvang. En það skiptir öllu, eins og kom fram í ræðu hv. þm. Ásbjörns Óttarssonar áðan, að stöðugleiki sé í þessu. Það er lágmark, ef þessi stöðugleiki á að vera, að hafa tvær þyrlur. Í rauninni er lágmarkið þrjár þyrlur. En þegar menn vilja vera eins jákvæðir og hægt er og taka þátt í ákveðnum hlutum sem þarf að gera í samfélaginu er hægt að fallast á með mikilli útsjónarsemi að styðjast við tvær þyrlur um sinn. Það er líka grundvallaratriði að Íslendingar eigi alvöruvarðskip. Það er senn tilbúið í Suður-Ameríku. Það verður mikill styrkur, svo fremi að það verði ekki bara bundið við bryggju. Þetta eru þættir sem kosta auðvitað peninga. Ef ég man rétt kostar um 1.700 milljónir að reka Gæsluna. Það mundi þurfa kannski milljarði meira til þess að reka hana með myndarbrag, ekki með glæsibrag heldur með myndarbrag. Þetta eru hlutir sem menn verða að taka tillit til þegar gengið er til leiks og sviðið skoðað í heild. Á undanförnum fimm árum hefur dauðsföllum í sjóslysum fækkað niður í nánast núll. Á síðasta ári fórst einn maður í sjóslysi við Austurland. Þetta hefur gengið fram vegna mikillar elju, mikillar vinnu, mikillar fórnfýsi björgunarsveita og áhuga aðila um öryggismál, fylgni sjómannafélaganna, útgerðarmanna og allra sem koma að málinu. Þess vegna má ekki slaka á klónni. Það er því miður svo, virðulegi forseti, að á undanförnum árum hefur það færst í aukana að þessi mál eru í æ ríkari mæli unnin sem pappírsvinna, sem skrifstofuvinna. Ég er ekki að deila á embættismenn eða skrifstofumenn landsins en þeir eru ekki aðilarnir sem hafa skilning á því hvar þarf að taka til hendinni, hvað má gera og hvað má ekki gera. Þeir hafa það bara ekki. Þetta lærist ekki af bók. Þó að þar sé um ágætt fólk að ræða sem er með allt að fimm háskólagráður, þá dugar það ekki til. Þarna verða menn að opna augun og kalla til reynslu þeirra sem gerst þekkja. Það eru ekki landkrabbarnir. Það eru ekki við, landkrabbarnir. Það eru þeir sem sækja sjóinn. Það eru þeir sem þekkja gerst til í náttúru landsins þar sem víða geta komið upp stöður sem kalla á hjálp og það er það sem skiptir svo miklu að haft sé í heiðri þegar menn forgangsraða. Það er í rauninni sorglegt að vera núna með nýja flugvél Landhelgisgæslu Íslands, sem er með einhvern hinn besta tækjabúnað, a.m.k. í Evrópu, til margra þátta; í öryggismálum, landmælingum, sjómælingum og öðru sem skiptir máli fyrir eyþjóð eins og Íslendinga, það er ömurlegt að horfa til þess að þá vél þurfi að leigja úr landi um nokkurra mánaða skeið til að afla tekna inn í pakkann. Það verður vonandi ekki svo með hið nýja varðskip, að það fari sömu leið. Þá væri ugglaust miklu hyggilegra og auðveldara að leigja minni varðskipin til verkefna um stundarsakir til að brúa bilið í því sem menn neyðast til að gera, vil ég segja, og koma hlutunum á réttan kjöl og í ákveðinn farveg. Það er þetta, virðulegi forseti, sem ég hygg að við þurfum að gæta að í miklu ríkari mæli. Það hefur slaknað á tengingunni og nýtingunni við grasrótina í landinu, í tengingunni við sjómenn sem starfa um allt land, tengingunni við menn sem starfa að mörgum þáttum ferðaþjónustu. Það hefur verið þokkaleg tenging við Landsbjörgu, stóru slysavarnafélagssamtökin, en samt eru mismunandi áherslur í þeim efnum og menn verða að vera klárir í að sú reynsla slitni ekki, þekking, þjálfun og metnaður sem byggst hefur upp á áratugum. Þess vegna gengur ekki að skera rekstur Landhelgisgæslu Íslands niður um 10%, það gengur ekki upp. Það er bara ekki hægt. Það er alltaf erfitt að líkja saman en maður getur alveg eins sagt og notað þá tölu: Af hverju ekki að skera niður 10% af opinberum starfsmönnum í ákveðnum geirum í þjónustukerfi landsins, þar sem er borð fyrir báru? Það er borð fyrir báru nema menn hangi endalaust í því hlutverki að verja áskrift að launum og tiltölulega litla vinnu, þó að hún sé líka nauðsynleg. Hver og einn í þessum geira reynir auðvitað að halda sínum hlut, halda sessinum sem hann situr í og hefur lífsbjörgina af, en þá verða stjórnvöld að þora að taka af skarið og velja áhersluna þar sem um er að ræða spurningu um líf eða dauða. Það er engin spurning að fækkun dauðsfalla á sjó á undanförnum árum er vegna mikillar vinnu og mikillar kynningar. Það er ekki langt síðan Sæbjörg, skóli Landsbjargar, skóli sjómanna í öryggismálum var settur á stofn. Menn brostu í kampinn á sínum tíma þegar Slysavarnafélagið keypti gamla Þór á 50 eða 100 kr. en það skilaði sér. Til stóð að selja skipið á 500 kr. en ráðherra dómsmála þá, sem vissi lítið af undirbúningi þessarar sölu, tók mjög dræmt í það að fá bara 500 kr. fyrir skipið. Þá, virðulegi forseti, sagði hæstv. fjármálaráðherra þess tíma, Albert Guðmundsson, að það hefði líka verið talað um 1000 kr. Þá sagði dómsmálaráðherrann að hann vildi heldur fá 1000 kr. en 500 kr. Auðvitað er þetta broslegt en sýnir kannski hvað það er margt veikt í þessu, hvernig menn hugsa ekki, ekki einu sinni innan rammans, hvað þá út fyrir rammann. Í öryggismálum sjómanna er svo mikið í húfi vegna þess að það verður kannski æ erfiðara að manna þennan flota, íslenska flotann, sem er lykillinn að íslensku samfélagi, sem veitir íslensku samfélagi um 60% af þeim tekjum sem samfélagið hefur. Það er grundvallaratriði. Við sjáum ekki fyrir í dag til að mynda, og það er hluti af þessum öryggisþætti, hver skipstjóraefnin verða á íslenska flotanum eftir 15 ár. Aðsóknin að skipstjórnarfræðum datt niður á einu ári, 1991, þegar hætt var að miða við að þeir sem ekki höfðu stúdentspróf gætu numið skipstjórnarfræði. Það datt niður og hefur ekki náðst upp síðan. Þeir sem fara núna í verklegt nám á þessum vettvangi, í gamla Vélskólann og Stýrimannaskólann sem var steypt saman, fara flestir í vélfræði til að vinna í landi. Ætlumst við til þess, Íslendingar, eða viljum við, án þess að nokkuð sé verið að lasta Kínverja, Formósumenn eða aðra, að þeir verði skipstjórar á íslenska flotanum eftir 15 ár? Í hvaða gildru erum við komin þá? Hvaða samfélag erum við þá að byggja upp ef við ræktum ekki þennan þátt sem er grundvöllur lífs okkar og samfélags? Við skulum því ekki leika okkur að þessum fjöreggjum þjóðarinnar, þeim þáttum sem skipta ofurmáli í því að íslenskt samfélag geti haft trú á nútíð og framtíð og geti búið við aga í ákveðnum þáttum sem skipta svo miklu máli til að menn skili árangri og séu samfélagsvænir. Ef við ræktum þetta ekki dettum við út sem þjóð. Það er nóg hvernig slakað er á íslenskri tungu þó maður fari ekki að ræða það hér, það er nú nóg hvernig linkan er í því og eymingjaskapurinn. Fjölmiðlamenn í dag, margir, tala ekki mælt mál. Fjölmiðlamenn fyrir 20, 30 árum voru með í munni gullkornin sín. Þjóðin naut þess að hlusta á þá. Það væri hægt að nefna þá marga. Þetta hefur farið úr böndum eins og svo margt annað. Við skulum fara að huga að því á hvaða leið við erum í þessum þáttum sem lúta að grunnöryggi samfélags Íslendinga sem sjálfstæðrar þjóðar. Því var fagnað á sínum tíma þegar danskt varðskip kom með Flateyjarbók að hafnarbakkanum hér, eina bók pakkaða inn í maskínupappír. Ég var að velta því fyrir mér um daginn hvernig Flateyjarbók hefði verið pakkað inn í dag. Líklega með mörgum slaufum og plastblómum frá Tævan. Kannski er þetta breyting í tíðaranda, en í þessum efnum verðum við að rækta íhaldssemi. Þó að menn skyldu alltaf vera opnir fyrir því að gera breytingar og horfa fram hjá fordómum er sumt sem verður að festa sig eins og ankeri í botni, eins og ankeri sem svo margir þættir í þjóðfélaginu eru bundnir við. Bátafloti landsins er eitt, landsbyggðin, byggðirnar eru annað. Þær eru í þessu ankerisfesti sem er að skila Íslandi áfram og er eina raunhæfa verðmætið sem við getum byggt á inn í framtíðina þar sem verðmæti 

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, strandveiðar. Í álitinu eru nefndir þeir einstaklingar sem komu á fund nefndarinnar og enn fremur frá hverjum umsagnir bárust og ég vísa til álitsins þar að lútandi. Frumvarp þetta gerir ráð fyrir að heimild til strandveiða verði lögfest og fyrirkomulag veiðanna verði í meginatriðum eins og það fyrirkomulag sem komið var á með bráðabirgðaákvæði í lögum nr. 66/2009. Gert er ráð fyrir að strandveiðar muni einkum takmarkast af þeim aflaheimildum sem ráðstafað er sérstaklega til veiðanna, eða allt að 6.000 tonnum af óslægðum botnfiski. Er landinu skipt í svæði og gert ráð fyrir að ráðherra kveði nánar á um skiptingu landsvæða og þær aflaheimildir sem heimilt er að veiða á hverju landsvæði í hverjum mánuði. Vorið 2009 voru fyrstu hugmyndir um svokallaðar strandveiðar kynntar. Þá um sumarið voru samþykkt lög nr. 66/2009, um breytingu á lögum nr. 116/2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum, ásamt bráðabirgðaákvæði sem heimilaði strandveiðar. Bráðabirgðaákvæði þetta gilti aðeins til loka fiskveiðiársins 2008/2009 en boðað var að á grundvelli þeirrar reynslu og lærdóms sem draga mætti af þessum veiðum yrði tekin ákvörðun um framhald strandveiða. Var Háskólasetur Vestfjarða fengið til að gera úttekt á framgangi og áhrifum strandveiðanna. Niðurstöður úttektarinnar sýna að almenn ánægja hefur verið með þetta fyrirkomulag veiða meðal þeirra sem þær náðu til. Sjálfur get ég fullyrt að strandveiðarnar hafi hleypt miklu lífi í sjávarbyggðir víða um land og verið atvinnuskapandi. Meiri hlutinn telur mikilvægt skref að festa strandveiðar í sessi eins og boðað er í frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar. Úttekt á reynslu síðasta fiskveiðiárs sýnir að tilraunin með strandveiðarnar gekk vel og framhaldið lofar góðu. Yfirlýst markmið með heimild til strandveiða er nýting sjávarauðlindarinnar á nýjum grunni þar sem mönnum er gert mögulegt að stunda veiðar með ströndinni á sjálfbæran og ábyrgan hátt. Kerfið er til þess fallið að ná fram þessum markmiðum auk þess, eins og fram hefur komið áður, sem það ríkir almenn ánægja um þessa ráðstöfun. Ég vil bæta því við að frumvarp þetta er til þess fallið að auka nýliðun í sjávarútvegi á meðal sjómanna og útgerðarmanna. Meiri hlutinn leggur til tvær breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi leggur meiri hlutinn til að 6. tölul. 5. mgr. 1. gr. frumvarpsins verði samhljóða sambærilegum tölulið í bráðabirgðaákvæði laga nr. 66/2009, sem samþykkt voru síðasta sumar. Þar var gert ráð fyrir að aflinn væri veginn og skráður hér á landi og að um vigtun, skráningu og meðferð aflans færi að öðru leyti eftir ákvæðum laga um umgengni um nytjastofna sjávar og ákvæðum gildandi reglugerðar þar um. Í öðru lagi er lagt til að við frumvarpið bætist grein til breytingar á 24. gr. laganna á þann veg að Fiskistofu verði heimilt að svipta skip leyfi til strandveiða fyrir brot á lögunum eða reglum settum samkvæmt þeim eftir því sem nánar er mælt fyrir í lögum um umgengni um nytjastofna sjávar. Meiri hlutinn telur mikilvægt að slíkt ákvæði sé fyrir hendi en leggur áherslu á að þrátt fyrir fullyrðingar ákveðinna hagsmunaaðila um annað kom fram á fundum nefndarinnar að sjómenn hafa almennt virt kerfið og lítið hefur verið um brot í fyrra sem styður enn þá niðurstöðu, sem ég hef hér lýst, að rétt sé að lögfesta þetta kerfi til frambúðar. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 1. gr. 6. tölul. 5. efnismgr. orðist svo: Skylt er að landa öllum afla í lok hverrar veiðiferðar og skal hann veginn og skráður endanlega hér á landi. Um vigtun, skráningu og meðferð afla fer að öðru leyti samkvæmt ákvæðum laga nr. 57/1996, um umgengni um nytjastofna sjávar, og ákvæðum gildandi reglugerðar þar um. 2. Á eftir 4. gr. komi ný grein, svohljóðandi: Fyrsti málsliður 24. gr. laganna orðist svo: Fiskistofa skal veita áminningar og svipta skip leyfi til veiða í atvinnuskyni, eða eftir atvikum leyfi til strandveiða, fyrir brot á lögum þessum eða reglum settum samkvæmt þeim eftir því sem nánar er mælt fyrir í lögum um umgengni um nytjastofna sjávar. Hv. þingmenn Einar K. Guðfinnsson og Jón Gunnarsson voru fjarverandi við afgreiðslu þessa máls. Undir nefndarálitið rita eftirtaldir hv. þingmenn: Atli Gíslason, formaður sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar og framsögumaður, Ólína Þorvarðardóttir, Ögmundur Jónasson, Róbert Marshall, Ásmundur Einar Daðason og Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, með fyrirvara.

Virðulegi forseti. Mig langar að beina hér spurningu til hv. þm. Atla Gíslasonar, formanns sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar, framsögumanns nefndarálitsins: Var það rætt í hv. sjávarútvegsnefnd - af því að nú eru lögin þannig í dag að menn geta farið inn á tímabilinu þó að tímabilið sé hafið, þ.e. þetta er frá 1. maí til 1. september og þá getur maður farið inn í júní eða júlí eða jafnvel ágúst en það er ekki heimilt að fara út úr, þ.e. að skip sem fer inn 1. maí gæti ekki farið út úr kerfinu fyrr en í lok fiskveiðiársins, þ.e. 1. september - að leyfa það líka að menn gætu farið út úr kerfinu áður en tíminn er liðinn og kannski farið þá á aðrar veiðar en mættu þá að sjálfsögðu ekki koma inn aftur, ef þær færu inn á einhverju tímabili, hvort það hafi verið rætt í nefndinni að þeir færu út. Þetta er fyrsta spurningin. Ég vil síðan fá að spyrja hv. þingmann um það þegar svæðaskiptingin var - þegar ég talaði um þetta frumvarp síðasta vor eða sumar höfðu menn uppi miklar væntingar og stór orð um það að byggðakvótinn væri ósanngjarn og ekki alltaf réttlátlega úthlutað. Það væri forsenda fyrir því að láta hann renna inn í strandveiðarnar til þess að gera það með réttlátari hætti. Hver er ástæðan fyrir því að fallið er frá því að hafa byggðakvótann áfram inni, eða hluta af honum, eins og var síðast, og var það rætt í sambandi við svæðaskiptinguna? Nú er þetta þannig að það er opið fyrir hæstv. ráðherra að útfæra það nánast eins og honum dettur í hug. Það kemur fram í nefndarálitinu og í frumvarpinu að það verði hugsanlega fjögur svæði eða jafnvel einhver önnur tala. Hefur þetta verið rætt eitthvað frekar?

Frú forseti. Hvað fyrra atriðið varðar var það rætt og niðurstaðan er sú sem kemur fram í frumvarpinu. Að því er svæðaskiptingu varðar var hún rædd fram og til baka og hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra spurður fyrir nefndinni hver svæðaskiptingin yrði. Hann upplýsti það að hún yrði í meginatriðum óbreytt. Þó hygg ég að svæðið fyrir Norðurlandi kunni að taka einhverjum breytingum en í meginatriðum verður hún óbreytt. Það var ákveðið að setja inn í þetta sérstakan kvóta og blanda þessu ekki saman við byggðakvótann og ég hygg að það sé það sjónarmið ríkisstjórnarinnar að efla landsbyggðina enn frekar, það hafi orðið ofan á í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Mig langar að spyrja hann enn frekar út í svæðaskiptinguna. Það er talað um að hún verði nánast óbreytt eins og hv. þingmaður upplýsti að hæstv. ráðherra hygðist gera. Þá vil ég spyrja: Hefur hv. þingmaður einhverjar hugmyndir um það hvernig hæstv. ráðherra ætlar að skipta aflamagninu inn á svæðin, vegna þess að þegar þessu var skipt inn á svæðin á síðasta fiskveiðiári var það að hluta til gert í samræmi við byggðakvótann, verður einhver breyting á því? Ég vil líka spyrja hvort menn ætli að fylgjast eitthvað með því að menn séu að færa til fyrirtækin eins og mjög mikið var gert í fyrra. Menn færðu heimilisfangið til þess að komast inn á svæðin. Ég spyr: Hver er ástæðan fyrir því að það er nauðsynlegt að hafa svæðaskiptingu? Af hverju má ekki vera eitt svæði og síðan yrði aflamagninu skipt niður á mánuði ársins, þessa fjóra - hver er ástæðan fyrir því að það er ekki framkvæmanlegt að mati hv. þingmanns? Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um það ákvæði í frumvarpinu að það megi róa alla daga nema föstudaga og laugardaga og síðan eru verslunarmannahelgin og aðrar fríhelgar tilgreindar og þá getur hæstv. ráðherra sett bann við því að róa. Hvers vegna var sunnudagurinn ekki tekinn - ef þetta er svona eins og hv. þingmaður sagði, að þetta væri hugsað fyrir nýliða inn í greinina, þá mundi maður halda að þeir hefðu nú aflögu tíma yfir vikuna, af hverju eru það þá ekki laugardagur og sunnudagur sem eru teknir frá í staðinn fyrir föstudagur og laugardagur þannig að 

Frú forseti. Strandveiðarnar í fyrra voru tilraun og ég hygg að ágæt reynsla hafi komist á þetta. Ég sagði að svæðaskiptingin yrði líklega að mestu óbreytt, það er ráðherra sem ákveður það. Það var spurt af hverju þessu væri skipt í svæði en ekki miðað við landið í heild sinni. Það var til að þetta gengi á alla landsbyggðina. Það var tilgangurinn að menn sæktu ekki inn á sama svæðið og veiddu allt á sama svæðinu heldur til að hleypa lífi í sjávarbyggðir um allt land, það var megintilgangurinn með því að svæðaskipta þessu með þessum hætti þannig að bátarnir færu ekki allir inn á eitt svæði og kláruðu það á stuttum tíma. Hvað varðar svæðaskiptinguna og annað slíkt kom í ljós í fyrra að það veiddist minnst á suðursvæðinu en mest á vestursvæðinu og var kvótinn kláraður þar tiltölulega fljótt. Ég hygg að ráðherra muni hafa hliðsjón af því en reynslan af þessu er samt ekki nægileg að mínu mati. Það er bara búið að stunda þetta eitt sumar eða reyndar part úr sumri, það var ekki allt tímabilið, en ég hygg að ráðherra muni taka mið af þessari reynslu. Hvað varðar spurninguna um róðrardagana þá var í upphaflegu frumvarpi, að mig minnir, talað um mánudaga til föstudaga. Þá kom fram gagnrýni á það að fiskur sem bærist á land á föstudögum yrði hugsanlega ekki unninn fyrr en á mánudegi og þá var þetta fært í það horf að taka út föstudaga og laugardaga en leyfa sunnudagana. Það er líka umhugsunarefni og það er umhugsunarefni hvort í því ljósi ætti að vera með fjóra daga, mánudaga til fimmtudags í þessu tilviki. Þegar þessu var breytt yfir á sunnudagana kom líka fram gagnrýni frá fiskmörkuðum á það. Fiskmarkaðir gagnrýndu veiði á föstudögum og svo gagnrýndu þeir líka veiðina á sunnudögum. En ég hygg nú að fiskurinn sé í býsna góðu ástandi á mánudagmorgni, veiddur á sunnudegi og komið með hann í land á sunnudagskvöldi.

Virðulegi forseti. Þetta er eitt af stóru málunum hér á þingi og úti í samfélaginu, sem eru sjávarútvegsmálin. Þessar strandveiðar eru vitanlega mjög umdeildar eins og gefur að skilja. Ég er velta fyrir mér því magni sem er til skiptanna. Ég vil nú, frú forseti, byrja á því að segja að það er með öllu óskiljanlegt að hæstv. ráðherra skuli ekki þegar vera búinn að auka kvótann þegar full þörf er á því, þegar full þörf er á þeim tekjum sem það skapar íslensku samfélagi. Það er löngu ljóst og búið að sýna fram á það að töluverð aukning aflaheimilda rúmast innan þeirra útreikninga sem Hafrannsóknastofnun notar. Mig langar að velta upp við hv. þm. Atla Gíslason þessum orðum um að efla landsbyggðina, hleypa lífi í hafnirnar. Hefur hv. þingmaður engar áhyggjur af því að rúm 3% af aflaheimldum eru færð frá fyrirtækjum í sjávarútvegi í dag og færð inn í þetta strandveiðikerfi? Á það hefur verið bent að í sumum tilfellum geti það numið nokkurra daga upp í nokkurra vikna vinnu í landvinnslu í frystihúsum og þá um leið að sjálfsögðu hjá þeim sem eru að sækja fiskinn. Er það að auka líf í höfnunum, er það að styrkja landsbyggðina, að taka frá frystihúsinu í sjávarþorpinu eða bæjarfélaginu og flytja yfir til einhverra annarra sem eru að eltast við sama fiskinn? Er þetta stefna stjórnvalda og hvernig í ósköpunum 

Frú forseti. Það er mín framtíðarsýn í sjávarútvegi að margbreytileg útgerð og fiskvinnsla, fiskveiðifyrirtæki og útgerðarfyrirtæki geti starfað hlið við hlið, allt frá einyrkjanum upp í stærri fyrirtæki. Ég get framlengt rökin sem LÍÚ hefur beitt í þessu máli og í skötuselsmálinu, sem að vissu marki komu fram hjá hv. þingmanni, yfir í það að eflaust væri hægt að ná öllum afla á Íslandsmiðum hjá einu fyrirtæki og nokkrum vinnslum. Ég sé ekki þá framtíð fyrir mér í veiðum og vinnslu. Ég vil leiðrétta það að 3% hafi verið tekin - ég þekki nú ekki þessa tölu, 3%, en þetta er viðbót við úthlutun aflaheimilda eða hámarksaflamarks frá síðasta hausti. Það er algjörlega klárt í mínum huga að þetta fyrirkomulag mun skapa verulega mikla vinnu og hleypa lífi í landsbyggðina. Það er alveg öruggt að þarna skapast mjög mikil vinna og þarna skapast fjölbreytni og flóra sem er okkur lífsnauðsynleg í fiskveiðum og -vinnslu.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að segja hv. þingmanni að mér er par sama hversu oft hann nefnir LÍÚ hér, ég hef ekki áhyggjur af því. Ég vil þó segja að ég hef töluverðar áhyggjur af því að verið sé að fara af stað í kerfi sem þetta með miklum tilkostnaði. Það er vissulega verið að nota aflaheimildir, sem í dag mundu í mörgum sjávarplássum þýða aukna vinnu nú þegar, í margbreytilegum afbrigðum þeirra útgerða og fiskvinnslna sem eru til í landinu. Hún er ekki rétt sú mynd sem stjórnarflokkarnir draga upp að hér sé einhvers konar ein útgerðartegund til á landinu sem þeir gjarnan tengja við eitthvað sem kallast LÍÚ, það er ekki þannig. Það er fjölbreytileg atvinna í kringum sjávarútveginn, stór fyrirtæki, lítil fyrirtæki, einstaklingar með marga í vinnu í fyrirtækjum sínum, einstaklingar með fáa í vinnu. Það er verið að vinna fiskinn, það er verið að selja hann ferskan. Það er mjög mikill fjölbreytileiki í íslenskum sjávarútvegi. Ég hef miklar áhyggjur af þessari sýn sem virðist vera komin núna, það er vissulega verið að færa hlutina frá einum sem er að vinna fiskinn yfir til annarra. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hefur verið gerður samanburður á ávinningi af þessum strandveiðum og hinum hefðbundnu veiðum sem við stundum í dag og fiskvinnslu í landi? Hefur verið borinn saman ávinningur samfélagsins, þ.e. skatttekjur ríkisins, skatttekjur sveitarfélaga, launatekjur fólks, hefur þessi samanburður verið gerður? Það væri gaman að fá að vita það.

Frú forseti. Því er fljótsvarað. Slíkur samanburður hefur ekki verið gerður. Ég get tekið undir með hv. þingmanni að fróðlegt væri að skoða það. Við höfum ekki mikla reynslu af þessu kerfi - í einn og hálfan mánuð í fyrra. Síðan var gerð úttekt hjá Háskólasetri Vestfjarða. Ég hygg að það væri fróðlegt eftir sumarið að leita eftir þessum samanburði og fá það upp á borðið hvað gefur hvað og hvað ekki. Þetta verður ekki heldur allt metið í krónum og aurum, það verður líka að horfa á samfélagsmyndina og samfélagið í heild sinni. Til að halda því til haga þá fagna menn þessu kerfi vítt og breitt um landið, einyrkjarnir og aðrir. Þetta hefur haft margvísleg góð samfélagsleg áhrif og þau verða ekki öll mæld í krónum og aurum sem þar liggja. Væri fróðlegt að meta það sérstaklega hvað þetta hefur veitt mönnum ánægju og gleði. Þetta hefur veitt mönnum rétt til að stunda veiðar frá sinni heimabyggð, rétt sem hafði verið tekinn af þeim - aldagamall réttur. Frá því að land byggðist hafa menn róið frá sinni strönd. Hér er verið að feta inn á þá slóð aftur í svo litlum mæli að menn ættu að fagna þessari nýjung og þessari fjölbreytni og þessari auknu flóru. En alltaf verða stóru veiðiaðilarnir til staðar og stóru vinnslurnar, það efast ég ekki um.