Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jón Þorláksson) Þetta frv. var lagt fyrir Alþ. af stj., og er það til staðfestingar bráðabirgðal., er stj. gaf út 30. okt., en þau voru gefin út vegna nýfallins dóms, er gengið hafði í þá átt, að kakaódeig væri ekki tollskylt eftir tolllögum í þeim flokki, súkkulaðiflokki, er það hafði verið sett í við framkvæmd tolll. En stj. hafði þó gengið það lengra en dómurinn gaf tilefni til, að undir 50 aura tollflokkinn eru tekin bæði kakaódeig og kakaóbaunir, bæði muldar og ómuldar. Nú stóð svo á, að verið var að stofnsetja innlendan iðnrekstur, sem ætlaði að nota kakaóbaunir, hráar og óunnar, við starfrækslu sína. Fyrirtækinu þykir því ekki rétt, að slík óunnin vara sé sett hvað toll snertir við hlið unninnar vöru úr sama efni, sem komin er skemmra eða lengra áleiðis að þeirri framleiðslu, sem til er stefnt. Var álitsskjali um þetta efni útbýtt meðal þm. Hygg ég, að allir þm. hafi fengið það og kynnt sér, og n. hefir einnig tekið það til athugunar. Það, sem um er að ræða, er það, að hér er á uppsiglingu innlend súkkulaðigerð, sem telur sig verða fyrir þeirri tekjurýrnun á framleiðslu sinni, er fyrirtækið þoli ekki, sé ekki úr þessu bætt. Að vísu er ekki greiddur nema 1/3 tolls af innlendri framleiðslu, miðað við aðflutningstollinn af samskonar vöru á hverjum tíma. En þrátt fyrir það mundi 50 aura tollur á efnivörunni valda fyrirtækinu tilfinnanlegrar tekjurýrnunar. Hinsvegar má búast við, að fyrir ríkissjóð yrði einnig um tilfinnanlega tekjurýrnun að ræða, ef hráefni væri flutt tollfrítt inn, eins og verða mundi samkv. umgetnum dómi, ef frv. nær ekki fram að ganga. Var því hér um allflókið viðfangsefni að ræða, að ná samkomulagi um leið, er tryggði ríkissjóði hæfilegar tekjur af þessum vörum, hvort sem þær væru fluttar inn unnar eða óunnar, en veitti jafnframt innlendri framleiðslu þessarar tegundar sambærilegan stuðning við það, sem venja er. Það varð nú ofan á í n. og fékkst að mestu leyti samkomulag um það við framleiðendur þessarar vöru, að ráða svo fram úr þessu, að súkkulaðitollurinn væri hækkaður úr 75 aurum í 1 krónu hvert kg. Þótti þá réttast að láta deigið fylgja með í þeirri tollhækkun. En kakaóbaunir, óbrenndar og ómuldar, lækkuðu úr 50 aur. niður í 35 aura. Þetta er það, sem felst í brtt.n. En það, sem ekki fékkst fullt samkomulag um, var það, hvort hækka skyldi tollinn á iðnsúkkulaði um 25 aura, svo sem gert var við suðusúkkulaði. N. hafði í sjálfu sér enga tilhneigingu til að hækka tollinn á iðnsúkkulaði, en í framkvæmdinni verður ekki hægt að greina á milli þess og suðusúkkulaðis; takmörkin eru svo óljós. Væri um tollmismun að ræða, mætti flytja allt suðusúkkulaði inn sem iðnsúkkulaði. En þetta svonefnda iðnsúkkulaði mun aðallega notað af brauðgerðarhúsum til að gera gljáa á kökur o. þ. h. Frá tollteknisku sjónarmiði væri því rétt að gera mun á þessu tvennu, þar sem suðusúkkulaði er fullkomin vara, en hitt notað til iðnaðar, þó vinnsla á hvorutveggju megi heita jafnlangt komin. En þótt n. hafi löngun til að greina þetta tvennt í sundur, þá verður það ekki hægt í framkvæmdinni. Ef ekki væri hækkaður tollur á nefndum tegundum, myndi lækkunin á óunnum baunum úr 50 aur. niður í 35 aura ekki veita þessari framleiðslu nægilega vernd. Baunir óbrenndar léttast við brennsluna um 1/3. Er þá tollurinn kominn upp í 52 aura á þeim brenndum. Við það bætist svo 25 aura framleiðslugjald á fullgert súkkulaði, þó án gengisviðauka. Er þá tollurinn kominn upp í 77 aura á kg. Er því skiljanlegt, að innlend framleiðsla standist ekki, ef tollur á aðfluttu súkkulaði er 75 aurar. En hinsvegar getur hún staðizt, ef tollurinn er hækkaður upp í 1 kr., og þess vegna er stungið upp á því að svo skuli gert.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Ég gat um það við 1. umr. þessa máls, að frá iðnaðarmönnum mundu vera væntanlegar óskir um breyt. á frv. Þær óskir hafa nú komið, og hefir n. tekið tillit til þeirra. Sú breyt., sem n. leggur til að gerð verði á frv., minnkar möguleikana á að nota deig til iðnaðar, en eykur notkun á kakaóbaunum til sömu framleiðslu. Þetta er spor í rétta átt. Það eykur iðnað í landinu. Það skiptir ekki miklu máli um þessa tolllækkun, því aukið skattþol og aukin vinna munu vega hana upp.

Jón Baldvinsson Það er rétt, sem hv.frsm. sagði, að það eru fremur óglögg takmörk milli iðnsúkkulaðis og suðusúkkulaðis, en þó er munur á þessu tvennu. Iðnsúkkulaðið hefir verið notað í sambandi við iðnað, svo sem til kökugerðar og við framleiðslu á konfekti. Það má að vísu segja, að kökugerð sé ekki svo afarnauðsynleg, en mér er þó kunnugt um, að hún lækkar brauðverðið, því nokkur þungi af framleiðslu þess hvílir á kökugerðinni. Og þess ber að gæta, að sé greint á milli framleiðenda í súkkulaðigerð og hinna, sem reka konfektgerð og brauðgerð, þá eru hinir fyrrtöldu miklu færri og virtust því eiga að víkja að svo miklu leyti sem hagsmunir þessara tveggja aðilja rekast á. Ég hefi því borið fram brtt. um það, að á iðnsúkkulaði verði 75 aura tollur, svo sem áður var.

Flm. (Pétur Ottesen) Ástæðan til þess, að við hv. 1. þm. Reykv. flytjum þetta frv., er sú, að okkur þykir nauðsynlegt, að á þeim veiðistöðvum við Faxaflóa, þar sem fiskiveiðar eru stundaðar að vetrarlagi, sé svo um búið, að hægt sé að koma á samþykktum um það, að róa allir á sama tíma. Koma bátarnir þá allir á miðin á svipuðum tíma, og getur það hindrað, að hver leggi lóðir ofan í annan, en það veldur spellum miklum og tapi á veiðarfærum. Felst líka í þessu meiri trygging fyrir fiskimenn, er þeir sjá hver til annars og eiga hægra um að veita aðstoð þeim, er með þurfa. Í 1. frá 1917 eru heimildir fyrir því, að slíkar samþykktir séu gerðar fyrir hverja veiðistöð, en sýslunefndir einar hafa heimildir til að gera slíkar samþykktir, og getur oft verið erfiðleikum bundið að ná saman sýslunefndarfundi, ef gera þarf þesskonar samþykktir eða breyt. á þeim. Því fer frv. fram á, að hreppsnefndir geti gert bráðabirgðasamþykktir, sem síðan verði að lúta úrskurði sýslunefnda. Annað atriði, sem taka ber tillit til, er það, að í Rvík rís nú upp vélbátaútgerð, og hefir verið mikið gert við höfnina hér í því skyni að bæta aðstöðu þessarar útgerðar. Er það því ekki síður hagur þeirra, er héðan róa, að slík samþykkt verði gerð, því að þeir sækja á sömu mið og menn úr verstöðvum þeim, er búast má við, að þessa samþykkt geri með sér. Í 1. frá 1917 um fiskiveiðasamþykktir og lendingarsjóði er ekki nein heimild fyrir Rvík til að gera slíka samþykkt, og því höfum við tekið upp í þetta frv. heimild fyrir Rvíkurbæ til að gera slíka samþykkt. Nú er reyndar orðið áliðið þings, en þar sem þetta mál er mjög aðkallandi, svo að að haldi komi fyrir næstu vertíð, sem hefst um áramótin, vil ég mælast til þess við hv. d., að hún lofi málinu að ganga fram án þess að vísa því til nefndar. Frv. fellur beint inn í l., og höfum við notið í því efni leiðbeiningar skrifstofustjóra Alþingis, sem slíkum hlutum er kunnugur og hefir glöggt auga fyrir öllu hér að lútandi. Frá formshliðinni er því ekkert við frv. að athuga. En ef hv. d. kýs heldur að láta málið fara til sjútvn., þá mun ég ekki leggjast gegn því. Mun ég enga till. gera um það atriði.

Frsm. (Kári Sigurjónsson) Frv. þetta er eitt þeirra mála, er fram hafa komið í þeim tilgangi að létta skuldugum mönnum greiðslu á þessum erfiðu tímum. Með frv. er fram á það farið að breyta 24. gr. 1. um Söfnunarsjóð Íslands, en þau 1. eru nú allgömul orðin, eða frá 1888. Mælir það með því, að þau séu tekin til athugunar. Þótt hér sé ekki um neitt stórmál að ræða, þá telur n. rétt, að slík breyt. verði gerð sem í frv. felst, þó með þeirri breyt., að samræmt sé því, sem tíðkast í öðrum lánsstofnunum. Eins og tekið er fram í frv., eru dráttarvextir Söfnunarsjóðsins allháir. Bornir saman við stofn skuldarinnar samsvara þeir um kr. 1.50 á mánuði af hverjum 1000 kr., eða um 18 kr. á ári. Þetta er hátt, samanborið við aðrar lánsstofnanir. N. er sammála um að lækka þetta, en þó ekki eins mikið og frv. fer fram á. Í frv. er svo ákveðið, að dráttarvextir skuli vera ¾% fyrir hvern mánuð, en n. þótti rétt að ákveða 1% af þeirri upphæð, sem vanskil verða á. Þetta sýnist nú ekki muna mjög miklu. Ef miðað er við vanskil vaxta af 1000 kr. láni, þá verða dráttarvextir samkv. frv. 45 aurar á mánuði, eða kr. 5.40 á ári, en eftir till.n. 60 aurar á mánuði, eða kr. 7.20 á ári. Verða þeir vextir því a. m. k. 2½ sinnum lægri en nú er. - Að vísu mun það hafa verið regla Söfnunarsjóðs að taka þessa vexti einungis af vöxtum, sem í vanskilum hafa orðið, en ekki af sjálfum höfuðstólnum. Því var við 1. umr. þessa máls beint til n. af hæstv.atvmrh., að athugavert væri að taka eina stofnun út úr, og vert væri að athuga, hvort ákvæði frv. ættu ekki að ná til fleiri stofnana, er starfa að útlánum. Hér er nú einmitt um stofnun að ræða, sem samkv. l. sínum er skyldug að taka hærri dráttarvexti en aðrar lánsstofnanir. Með brtt.n. er þetta lagfært svo, að samræmt er við þá dráttarvexti, sem veðdeild Landsbankans tekur. Sýnist hæfilegt, að dráttarvextir séu jafnháir við báðar þessar stofnanir. Þá kom til umr. í n., hvort frv. bæri að skilja svo, að það næði eingöngu til lána, er veitt verða eftir að frv. þetta hefir öðlazt gildi að l.N. leit svo á, að frv. næði ekki tilgangi sínum á þann hátt, því gera mætti ráð fyrir, að þessi lánsstofnun minnkaði mjög lánastarfsemi sína framvegis. Ætlazt er því til, að frv. nái einnig til eldri lána og verki þannig aftur fyrir sig. Þarf ég svo ekki fleira um þetta að segja. Aðeins óska þess fyrir n. hönd, að frv., að viðbættum brtt.n., verði samþ. af hv. deild.

0503Björn Kristjánsson: Ég þakka fjhn. fyrir fljóta afgreiðslu og afskipti hennar af þessu máli. Þótt ég hefði að vísu frekar kosið, að hún hefði fallizt á frv. óbreytt, get ég sætt mig við brtt. hennar. Annars get ég ekki betur séð en ¾% á mánuði eða 9% á ári, væru nægilega háir dráttarvextir. En þótt við kysum fremur frv. en brtt.fjhn., viljum við þó ekkert leggja í hættu með því að greiða atkv. gegn þeim. ¾% eru þeir dráttarvextir, sem stj. hefir ákveðið, að Búnaðarbankinn og fleiri lánsstofnanir taki, og finnst okkur flm., að þeir hefðu einnig mátt gilda um Söfnunarsjóð.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) N. hefir nú athugað þessar brtt. frá hv. 2. þm.N.-M. og hefir orðið ásátt um að leggja á móti þeim. Henni virðist, að frv. eins og það er á þskj. 37 segi nógu mikið til þess að hægt sé að framkvæma það, sem liggur til grundvallar fyrir báðum brtt., með þeirri reglugerð, sem gert er ráð fyrir í frv. á þskj. 37 um breyt. á 1. um innflutning sauðfjár. Með frv. á þskj. 37 er að öllu leyti hægt að ná þeim tilgangi, sem brtt.hv. 2. þm.N.-M. stefna að og náð verður með þeim. Auk þess vil ég benda á, að það virðist vera skakkt vitnað til 1., þar sem hv.þm. segir í brtt. við 2. gr., að á eftir 18. gr. komi 2 greinar. Þetta fellur nú ekki rétt inn í l. og á vafalaust að standa í brtt.: „Á eftir 17. gr.l. komi“ o. s. frv. Ég vil aðeins benda á þetta. Sem sagt leggur n. til, að hennar frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir.

Halldór Stefánsson Eins og menn heyrðu, leggur hv. landbn. á móti brtt. mínum á þskj. 61. Mér skildist á orðum hv.þm., að hann teldi, að í frv. sé sama meining eins og í brtt. mínum. Brtt. séu því óþarfar. Með skírskotun til þessa álits frsm. er tilgangi mínum með brtt. í raun og veru náð og eftir þessi ummæli frsm.n. eru þær ekki orðnar eins nauðsynlegar. En samþykkt þeirra hefði þó enn betur tekið af allan vafa um þetta atriði. Annars er orðun frv. þannig, að hún bendir frekar til þess, að þessa heimild eigi að gefa hverjum einstökum fjáreiganda út af fyrir sig. Það gæti varla komið til mála að baga undanþáguleyfunum þannig. Það væri óþörf fyrirhöfn. Orðalag frv. bendir helzt til þess, að hafðir séu sérstaklega í huga þeir einir, sem þegar hafa fengið sér þetta karakúlafé, og leyfin ætti að veita aðeins hverjum einum fyrir sig, en ekki almennt Slík framkvæmd hlyti að tefja fyrir útbreiðslu fjárins, og væri það illa farið, ef um gagnsemi til muna væri að ræða af þessari fjárrækt. Við 2. brtt. eða vatill., sem ég hefi gert við frv., hefir hv.frsm. það að athuga, að hann álítur, að hún muni ekki koma rétt inn í l. eftir tölusetningu á greinum í till. Þetta mun vera rétt athugað hjá n. En ef n. hefði fallizt á till., þá hefði það ekki átt að gera svo mikið til í sjálfu sér, því að hægðarleikur hefði verið að leiðrétta það. Ég hefi ekki fyrir mér l. um þetta frá 1931, því miður. En þær reglur og viðurlög, sem í þeim l. eru sett, verða beint hláleg, ef undanþágan er veitt aðeins eins og frá því er gengið í frv. Þar er m. a. svo ákveðið, að allir blendingar, sem ekki eru vanaðir, séu réttdræpir hvar sem þeir finnast. Og ég man eftir því, að fleiri ákvæði en þetta samræmast illa frv. óbreyttu. Ég held helzt, að hv.n. hafi fundizt þessi fugl sinn - frv. - svo fagur, að hann gæti ekki fegri verið. Það er sjálfsagt ekki nema eðlileg ást á eigin fóstri. Ég geri heldur ekki ráð fyrir, að það tjái að reisa rönd við svo fjölmennri og mikils metinni n. sem landbn. Tel ég, að ég hafi gert mína skyldu í þessu máli, að benda á það, sem betur mætti fara í orðalagi frv. Og ég hefi í raun og veru náð einnig tilgangi mínum með brtt. með því að fá fram viðurkenningu frsm. á því, að með frv. sé meint að gefa ríkisstj. almenna heimild til að veita undanþágu frá ákvæðum laganna.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) Ég skal með ánægju taka það fram, að það er alveg það sama, sem vakir fyrir n. og hv. 2. þm.N.-M. N. ætlast til þess, að þessi heimild, sem í frv. eru ákvæði um, sé ekki þrengd svo, að ekki geti allir fengið þessa undanþágu, sem það vilja. En formsins vegna þykir rétt, að sótt sé um það í hvert skipti, og líka vegna þess, að með því móti er hægt fyrir sauðfjárræktarráðunautinn að fylgjast með þessari fjárrækt. En það er mjög þýðingarmikið vegna þessarar fjárræktar í framtíðinni, að hægt sé að halda nákvæmar skýrslur um þessar tilraunir hér hjá okkur. En ef í eitt skipti fyrir öll er leyft að ala upp þessa blendinga, þá er mjög örðugt fyrir ráðunaut B. Í. að fylgjast með því, hvað reynslan hefir að kenna okkur í þessu máli. Umsóknir yrðu í raun og veru ekki annað en liður í skráningu þeirra manna, sem vildu fá og fengju leyfin. Hv. 2. þm.N.-M. talaði um ýmsar gr., sem breyta þurfi í l. frá 1931 til samræmis við undanþáguna, sem um getur í frv. En n. tekur það fram í 1. gr., að öll ákvæði l. skuli undanþegin í samræmi við þessi leyfi og í sambandi við þau. Og okkur í n. virðist, að það muni nægja. Ég get tekið það fram enn á ný, að aðalmeining hv. 2. þm.N.-M. og n. eru alveg í samræmi.

Flm. (Eysteinn Jónsson) Ég geri nú ekki ráð fyrir, að þetta mál fái framgang á þessu þingi, en þótti þó rétt að koma fram með það nú þegar, mönnum til athugunar. Og vegna þess að sú n., sem ég ætlast til, að frv. gangi til, mun hafa fá mál til meðferðar, þá finnst mér mega vænta, að hún taki það til nákvæmrar athugunar. Menn hafa litið hornauga til þess, að útlend skip hafa siglt hér hvarvetna, þegar skip ríkissjóðs hafa legið aðgerðarlaus. Erlendu skipin hafa hagað ferðum sínum þannig, að koma á þá staði, sem arðvænlegastir eru. En af því leiðir, að afskekktar hafnir hafa orðið afskiptar. Ennfremur, að íslenzku skipin hafa haft lítið að gera og strandferðir því lagzt niður að nokkru leyti. Þannig hefir annað skip ríkissjóðs legið að miklu leyti kyrrt undanfarið og strandferðirnar orðið minni en nauðsyn ber til. Nú finnst mér komin ástæða til að athuga, hvort ekki sé réttlátt að fara að dæmi annara þjóða, og leyfa ekki erlendum skipum að flytja farþega milli íslenzkra hafna, og nota til hlítar þann skipastól, sem við Íslendingar eigum, til að flytja fólk og farm. Með því að skipin fengju góðu hafnirnar, þá mundi fast afgangur, sem gæti gengið til að jafna halla viðkomanna á lélegu höfnunum. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta mál, en mælist til, að það verði látið ganga til samgmn. að lokinni þessari umr. Vænti ég, að n. sinni máli þessu eins og það á skilið.

Pétur Ottesen Ég get vel tekið undir það með hv.flm., að full ástæða er til að gera ráðstafanir til þess, að innlendi skipakosturinn, sem í strandferðum er, verði nytjaður betur en nú er til þeirra mannflutninga, sem eru hér meðfram ströndum landsins. Það er vitanlegt, að allmikið af þessum fólksflutningum, a. m. k. á stærri hafnirnar, á sér stað með erlendum skipum, dönskum og norskum. En ég sé hinsvegar ekki, að það reki neinn nauður til þess, til þess að koma þessu eitthvað áleiðis, að fara að kveða svo á, að ríkisstj. ein hafi einkarétt til þess að flytja farþega hafna á milli. Ég veit, að t. d. í Noregi og víðar, þar sem erlend skip eru útilokuð frá slíkum mannflutningum með ströndum fram, þá er það ekki gert á þennan hátt, að gefa ríkinu einkaleyfi til að flytja, heldur með öðrum ákvörðunum. Þótt ég því taki mjög undir það með hv.flm., að það beri sem bezt að hlynna að innlendu skipunum hvað þetta snertir, vil ég láta það koma fram, að það beri ekki að gera það á þann hátt, sem farið er fram á í þessu frv., og það því fremur, var sem með ákvæðum 2. gr. frv. virðist hreint og beint vera reitt til höggs við Eimskipafélag Íslands. Þá vil ég ennfremur benda á það, að í þessu frv. er gert ráð fyrir, að ef strandsiglingar eru í höndum annara en ríkisins, þá eigi að greiða til ríkisins 20% af fargjöldum. En undanþegin eru skatti skip og bátar, sem styrks njóta úr ríkissjóði. En nú er þess að gæta, að allvíða er haldið upp fólksflutningi hafna á milli á skipum og bátum, sem einskis styrks njóta úr ríkissjóði, og eftir þessu ættu slík skip og bátar að komast undir þessi ákvæði, og af fargjöldum á þeim borgast 20% í ríkissjóð, m. ö. o. yrði að hækka fargjöldin sem nemur 1/5 að vitanlega verður þessi skattur að ganga út yfir þá, sem ferðast með skipunum. Ég get bent á siglingar milli hafna við Faxaflóa, t. d. milli Rvíkur og Akraness. Bátar, sem þar fara á milli, njóta ekki styrks úr ríkissjóði, en með þeim fara t. d. á sumrin a. m. k. 200–300 manns vikulega. Á fargjöldum með þessum bátum yrði þá slík hækkun að eiga sér stað. „Suðurlandið“ yrði að sjálfsögðu undanþegið, en það kemur akaflega litið við sögu um fólksflutninga milli Rvíkur og Akraness. Þá yrði eins um veiðiskip, sem flytja farþega milli Norður- og Suðurlands eða þá aðeins hafna á milli, sem þau oft gera þegar þau fara í veiðiferðir og að norðan aftur. Í þessu felst óhæfilegt ranglæti. Það má nú náttúrlega segja, að þetta geti staðið til bóta. Og þó að ég geti verið því að sjálfsögðu samþykkur, að rétt sé að útiloka erlend skip eftir því sem hægt er frá fólksflutningum með ströndum fram, þá vil ég gera það á annan hátt en þann, að einskorða, að ríkið taki að sér alla fólksflutninga með ströndum fram, og það á þann hátt, að Eimskipafélagi Ísl. gæti orðið til tjóns.

Flm. (Eysteinn Jónsson) Ástæðan til þess, að ég miða við í frv., að ríkið taki að sér strandferðirnar, er sú fyrst og fremst, að ríkið hefir hingað til annazt þær og enginn aðili annar hefir viljað taka þær að sér svo að nokkru næmi, af því að þær bera sig svo illa. Mér finnst að öllu leyti eðlilegt að halda áfram á þeirri braut, að ríkið sjái um rekstur strandferðanna að sem mestu leyti. Hinsvegar er gert ráð fyrir því, að framvegis eins og hingað til geti einstök félög eða skip fengið styrk til strandferða. Þannig er það með Eimskipafélagið. Það er gert ráð fyrir, að það haldi áfram eins og verkast vill og síður en svo loku skotið fyrir það í þessu frv. En ég segi fyrir mig, að ég hefi þessa skoðun, að það sé heppilegt, að ríkið haldi áfram á þessari braut eins og hingað til, og hefi miðað frv. við það. Annars vil ég ekki á þessu stigi málsins þrátta um þetta atriði. Ég geri ráð fyrir, að tími vinnist að ræða málið, þegar það kenna frá nefnd. Viðvíkjandi skattinum, sem gert er ráð fyrir frá heim aðilum, sem ekki fá styrk til að reka strandferðir. Vil ég segja það, að þetta getur komið illa niður í einstökum atriðum. En ég svara því til, að þetta frv. er alger frumsmíð, og getur því þurft að taka til athugunar ýmis atriði þess, sem ég vænti, að n. geri. Mér finnst, að komast mætti framhjá því, sem hv.þm. Borgf. talaði um, með því að láta skip, sem ekki flytja farþega að staðaldri, vera undanþegin skattinum. Aðalatriðið er að finna leið til þess, að innlendu skipin annist þessi störf og bæta aðstöðu þeirra til þess að gera strandferðirnar sem beztar. Og ég veit, að það er almennur skilningur orðinn á því í landinu, hve mikil óhæfa það er, að okkar skip liggi athafnalaus á sama tíma og erlend skip sigla milli stærstu hafnanna með goðum árangri. Ég geri ráð fyrir, að sumir hv.þm. hugsi sem svo, að menn megi ekki missa af ferðum með útlendum skipum. En sannleikurinn er sá, að skipastóli okkar er mikill, sérstaklega hjá Eimskipafél., og það virðist fyllilega vera hægt að verða við flutningapörfinni með heim skipum einum saman og með þeim landflutningum, sem nú eru orðnir tíðir frá Norðurlandi. En þaðan er aðalfarþegaflutningurinn með útlendu skipunum.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Það er auðvitað ekki mikil ástæða til að ræða þetta frv. nú, þar sem hv.flm. lýsti yfir því, að hann ætlaðist ekki til, að það yrði að lögum nú.

Ég gerði ekki ráð fyrir því, þó að ég vildi það

. Ójá. En ég vildi benda á það, að það mundu koma fram æðisterkar óánægjuraddir úti um landið, ef frv. verður samþ. nú. Ég held, að ýmislegt þurfi að breytast áður en fært er að samþ. lög eins og þessi. Þar sem hv. aðalflm. sagði, að ríkisstj. ætti að hafa allar strandferðir í sinni hendi, þá skal ég taka fram, að ég hélt, að hann hefði sett þetta ákvæði inn í frv. til þess að komast hjá ákvæðum sambandslaganna um jafnrétti Dana til atvinnu hér á landi. En nú sé ég, að svo er ekki; það er sett til þess að koma fram algerðum ríkisrekstri í þessu. Ég get sagt honum, að ég er sannfærður um það, að ef einungis skip ríkisins ættu að annast þessa flutninga, þá mundi það ekki nægja, nema stórum væri bætt við skipastólinn.

Þetta útilokar ekki, að Eimskipafélagið sé styrkt

. Nei, það útilokar það ekki; en ef ríkið kaupir skip og fer að annast strandferðirnar af meiri krafti en nú, þá hlýtur að reka að því, að það vill ekki lofa öðrum að hafa sömu ferðir, enda er svo fyrir mælt í frv., að þegar ríkið hefir næg skip, þá megi ekki aðrir flytja farþega með ströndum fram. Þá hlýtur afleiðingin af slíkum ríkisrekstri að verða sú, að Eimskipafél. er útilokað um allar skipaferðir kringum landið, en það yrði til stóraukins kostnaðar fyrir landsmenn, því að þá legðust niður beinir flutningar til smáhafnanna úti um land, og Rvík yrði miðstöð allra vöruflutninga, en flutningsgjöld stórhækkuðu. En þar með er kippt stoðum undan starfsemi Eimskipafél., þeirri, sem nú er svo notasæl landsmönnum, en það eru viðkomurnar á smáhöfnunum. Það, sem því veldur, að ekki er meira tap á þeim en raun er á, eru fargjöldin, sem reytast talsvert til á smáhöfnum. Annars vil ég leyfa mér að mælast til þess við þá nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, að hún sendi það Eimskipafél. til umsagnar. Því að sjálfsögðu hlýtur það að bera meira skynbragð á þetta mál en hver og einn okkar, sem hér eigum sæti.

Jóhann Jósefsson Í grg. fyrir þessu frv. er í það vitnað, að hvergi í nærliggjandi löndum sé erlendum skipum leyft að reka slíka flutninga, sem hér er um að ræða. Þetta má að vísu vera rétt. En það verður að gæta þess; að ennþá erum við Íslendingar langt á eftir öðrum þjóðum með allar samgöngur, ekki einasta á sjó, heldur líka á landi. Ég tel því mjög varhugavert að gera þær raðstafanir, sem farið er fram á í þessu frv. Hv. þm. Borgf. minntist flutninga flóabata og annara slíkra skipa, sem eftir þessu ættu að verða nokkrum vandkvæðum það. Ég ætla að benda á það, að þessi vandkvæði koma engu síður við þá flutninga, sem e. t. v. eru þyrnir í augum hv.flm. og sumra annara, en það eru farþegaflutningar, sem útlend skip annast, sem sigla hingað til lands. Ég get sannast að segja engan veginn varið það að styðja með mínu atkv. að ráðstöfunum til þess, að fólki væri ýmist bannað eða látið sæta afarkostum, ef það einhverra hluta vegna þarf að fara hafna á milli, þótt með útlendum skipum sé. Það er nú svo, að fólk er tímabundið á ferðalögum og verður að taka það skip, sem það á kost á í það og það sinnið. Um mitt kjördæmi er það að segja, að við verðum eingöngu eða því nær eingöngu - ég tel varla strandferðirnar að nota millilandaskipin, bæði íslenzk og útlend. Það mundi baka fólki í Vestmannaeyjum stórkostleg óþægindi, ef torveldað væri mönnum að fara með norskum eða dönskum skipum, sem hingað sigla, samkv. þessum lagaboðum. Auk þess eru bæði þar og sumstaðar annarsstaðar á landinu hafnarskilyrði slík, að það er alveg óverjandi að meina fólki að velja sér far með skipi þegar gott veður er og neyða það til að bíða e. t. v. eftir verra veðri og sjó, þó að með ísl. ríkisskipum væri. Austfirðingar hafa löngum kvartað undan ónógum samgöngum. En hér gerist hv. 1. þm. S.-M. flm. að því að torvelda kjósendum sínum og öðrum Austfirðingum að nota önnur skip en þau, sem ríkið hefir að bjóða. Held ég sannast að segja, að Austfirðingum sé ákaflega lítill greiði ger með því að banna þeim eða gera þeim dýrara að nota ferðir „Novu“ norður um land og jafnvel til Rvíkur. Því að það er augljóst, að þessi 20% álagning, sem flm. gera ráð fyrir, að þau skip verði að sæta, sem falla ekki undir upptalningu frv., hlýtur náttúrlega að koma á bak þess fólks, sem með skipunum ferðast. Og fólkið yrði nauðugt viljugt að greiða þennan skatt, vegna þess að það stendur í flestum tilfellum svo á, að menn geta ekki frestað ferð sinni til þess að velja um skip, án þess að gera sér meiri eða minna baga og jafnvel stórskaða. Þessar raddir heyrast oft, að það ætti að banna öllum útlendum skipum að flytja farþega hafna á milli. En ég held, að óhætt sé að segja, að á bak við þær liggi mjög óyfirvegaðar hugsanir og menn taki alls ekki nægilega til greina, hversu samgöngum okkar er í raun og veru áfátt, eins og sakir standa. Eimskipafélagið, sem hér hefir mestra hagsmuna að gæta, hefir aldrei farið fram á það við Alþingi að gera lagaraðstafanir til þess að beina farþegaflutningnum eingöngu á þeirra skip. Einmitt sökum þeirrar þekkingar, sem stjórnendur Eimskipafél. hafa á öllum samgöngum, er þeim það ljóst, að allar slíkar ráðstafanir eru ótímabærar. Hér eru nú alls ekki tök á því, að ríkisstj. taki alla farþegaflutninga í sínar hendur, eins og talað er um í 1. gr. Það yrði þá sennilega um ófyrirsjáanlegan tíma þannig, að þau skip, sem nú er ætlað að flytja farþega, gerðu það, en þessi l. yrðu aðeins orsök í nýjum skatti á landsmenn. Hv. flm. sagði, að frv. væri frumsmíð. Ég held satt að segja, að frv. væri betur ósmíðað og eigi ekkert erindi til þingsins, eins og nú standa sakir um samgöngur landsmanna.

Flm. (Eysteinn Jónsson) Hæstv. dómsmrh. talaði þannig, að mér skildist, að með þessu frv. væri loku skotið fyrir það, að Eimskipafél. gæti haldið áfram viðskiptum sínum við strendur landsins með farþegaflutninga. Þetta er misskilningur. það er einmitt gert ráð fyrir því, að eins og nú standa sakir geti ísl. ríkið ekki haldið uppi öllum þessum samgöngum og hljóti þess vegna að styrkja aðra aðila til þess að meira eða minna leyti. Og þá mundi Eimskipafél., sem hefir bezta aðstöðuna til þess að taka að sér slíka flutninga, verða fyrir valinu. Þess vegna er það í raun og veru svo, að í þessu frv. út af fyrir sig felst engin tilraun til þess að svo stöddu að breyta því hlutfalli, sem er á milli ríkisins og Eimskipafélagsins. Hér liggur aðeins fyrir að útiloka erlend skip frá því að taka viðskipti, sem íslenzk skip gætu annazt. Hv. þm. Vestm. gerði nokkuð mikið úr því, að frv. yrði mönnum til óhagnaðar. Ég hygg hann hafi of mikið miðað við þá notkun, sem er á erlendum skipum milli Vestmannaeyja og Rvíkur, en ekki tekið tillit til þess, hvað er almennt hagfelldast fyrir landsmenn í heild. Það getur vel verið, að það sé þægilegt fyrir Vestmannaeyinga að geta þegar svo ber undir skotizt þessa leið með erlendum skipum, en það út af fyrir sig á ekki að geta orðið til þess að útiloka réttláta ráðstöfun, sem yfirgnæfandi meiri hluta landsmanna er hagkvæm. Þá sagði hv.þm., að það kæmi úr hörðustu átt, að ég flytti þetta frv., þar sem ég væri fulltrúi fyrir Suður-Múlasýslu. En þau ummæli eru á misskilningi byggð, því að þetta frv. miðar að því að auka viðskipti við strandferðaskip ríkissjóðs og þá innlendu aðila, sem halda uppi strandferðum, og bæta hag þeirra. En með bættum fjárhag þeirra, sem stafaði af auknum og betri viðskiptum, mætti einmitt kosta meira til samgangna á lélegri hafnir og láta strjálbýlið njóta góðs af. Og ég skal benda hv.þm. á það, að þessar smáhafnir á Austfjörðum eða annarsstaðar hafa ákaflega lítið gott af þessum erlendu skipum. Það er rétt stöku sinnum, að „Nova“ kemur á nokkrar hafnir á Austfjörðum. Er enginn vafi, að ef þetta frv. verður samþ., þá fengju Austfirðir í staðinn fyrir þessar „Novu“ferðir hentugri og betri ferðir í viðbót við það, sem nú er. Þá sagði hv.þm., að málið væri ótímabært, af því að svo lítill væri kostur farartækja. Er hægt að kalla þetta ótímabært meðan við látum okkar farartæki liggja ónotuð? því er ekki hægt að mótmæla, að meðan svo er, þá er óeðlilegt, að erlendum mönnum haldist uppi að sækja hingað viðskipti í þessari grein. Og ég hygg, að það væri miklu nær fyrir okkur Íslendinga að reyna að bæta við skipastólinn, til þess að geta orðið fyllilega sjálfum okkur nógir í þessu efni, því að við getum aldrei látið viðskipti við stóru hafnirnar bera uppi hallann af viðskiptunum við smáu hafnirnar, fyrr en viðskiptin öll eru í íslenzkum höndum. Það er ekki hægt meðan útlendingum er gert mögulegt að taka af okkur betri viðskiptin, en við sitjum uppi með þau lélegri. Þess vegna vænti ég, að þótt smágallar séu á frv., þá fái það lagfæringu í nefnd, en að „principinu“ verði ekki að neinu raskað.

Jóhann Jósefsson Ég vil ekki kannast við, að ég hafi misskilið neitt af því, sem hér liggur fyrir. Frv. talar allskýru máli og staðreyndirnar tala ennþá skýrara máli, og þær þekki ég afarvel, engu síður en hv. 1. þm. S.-M. En ég var ekki búinn að fá fyllilega þann skilning á þessu máli, þegar ég talaði áðan, sem ég hefi fengið eftir að hafa heyrt ræðu hv.þm., þá, er nú flutti hann. Hann lagði sérstaklega áherzlu á það, að með þessu frv. væri ekki ætlazt til, að af Eimskipafél. væri „að svo stöddu“ tekinn farþegaflutningur milli hafna. Í þessum orðum liggur viðurkenning þess, að bak við þetta frv. liggi samt sem áður sú hugmynd hjá flm. frv., sem gerir hér vart við sig hvað eftir annað á þinginu, að gera Eimskipafél. háðara ríkisvaldinu, þ. e. a. s., að láta ríkið yfirtaka Eimskipafél. í framtíðinni. „Að svo stöddu“ sagðist hv.þm. ekki leggja það til, að tekinn yrði farþegaflutningur af Eimskipafél., en frv. stefnir þá að því að eyðileggja þennan sjálfstæða atvinnurekstur landsmanna og gera hann að ríkisrekstri, og ég verð að segja, að þessi hugmynd gerir frv. engan veginn aðgengilegra. Þvert á móti. Ég er þess fullviss, eftir því sem ríkisútgerð hefir gengið, og þarf ekki lengra að fara en til skipaútgerðarinnar hér, til þess að sjá, að það væri engan veginn betur farið, þótt ríkið væri látið stjórna Eimskipafél. Það er engin ástæða til þess, að almenningur líti á þær samgöngur, sem við höfum við útlönd og útlend skip annast, sem neinn fjandmann landsmanna eða fjandsamlegar þeim, t. d. samgöngurnar við Noreg. Samgöngur við útlönd eru okkur mjög nauðsynlegar og við getum illa án þeirra verið. Sjálfir höfum vér ekki skip til að annast þessar samgöngur að öllu leyti, og því er engin ástæða til þess að amast við því, meðan svo er, að erlend skip sigla hingað til lands. Það eru fleiri hafnir en Vestmannaeyjar, sem njóta góðs af þeim strandferðum, sem útlendu skipin annast. Ég hygg, að það gæti farið svo, að hv. 1. þm. S.-M. gæti fundizt það koma óþægilega við sjálfan sig, hann, sem er Rvíkurbúi, ef hann þyrfti t. d., þegar ekki er bílfært til Norðurlands, að bregða sér til Akureyrar og væri þá hægt frá að nota erlendu skipin, þó honum lægi á að komast leiðar sinnar, og íslenzkt far væri eigi fyrir hendi. Eins og nú hagar til er ekkert vit í því að vera að þessu stímabraki, sem farið er fram á í þessu frv., auk þess sem það var játað í ræðu flm., að frv. er heldur lítið grímuklædd tilraun til þess að koma öllum siglingum landsins undir ríkisvaldið. Hver svo sem hv.þm. segir að almenningsviljinn sé um notkun útlendu skipanna, þá er ég þess fullviss, að meiri hl. þjóðarinnar óskar alls ekki eftir því, að ríkisrekstur teygi arma sína yfir allan farþegaflutning landsmanna. Eftir að hv.þm. hefir lýst yfir þessum tilgangi frv., þá greiði ég atkv. gegn því, að slíkt mál fari til n.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Mér þykir hv.þm. Vestm. vera nokkuð harður í garð þessa frv., sem hér liggur fyrir, og finnst það vera mjög ómaklegt, aðallega er andstaða hans miðuð við einhverjar grillur, sem hann hefir gert sér um tilgang flm. Ég get ekki séð, að í frv. felist nein slík ástæða til þess að ætla, að þeir séu að ráðast sérstaklega á Eimskipafél. Ísl. Ég hefi búizt við því, að það verði svo, að Eimskipafél. verði okkar aðalhjálparhella, ekki einungis um fólksflutning milli innlendra hafna og útlanda, heldur og með alla flutninga, sem þarf að annast á sjó. Og ég held, að það eigi að vera keppikefli okkar Íslendinga, eins og allra annara þjóða, að reyna að annast sem mest slíka flutninga sjálfir, en ekki að fá aðrar þjóðir til þess, a. m. k. ekki meira en þörf krefur. Og þá er fyrst og fremst að líta á þá flutninga, sem þarf að inna af hendi við strendur landsins sjálfs. Ef til vill getur þessi leið, sem hér er farin, orðið til þess að flýta fyrir því, að vér verðum þess megnugir. Með því að skattleggja slíka fólksflutninga, sem þessi skip hafa meiri hagnað af en innlendu skipin, þar sem þau sigla aðeins milli þeirra hafna, sem bezt borgar sig að sigla á, yrði þessi skattur ekki til þess að hækka mikið fargjöldin. Skipin myndu áreiðanlega reyna að hafa fargjöldin ekki hærri en það, og skatturinn nær aldrei til Eimskipafél. Afleiðingin yrði sú, að a. m. k. að allmiklu leyti felli skatturinn á skipafélögin sjálf, en ekki á þá, sem ferðuðust með skipunum. Svo gæti hann orðið til þess að hjálpa Eimskipafél. til þess að fullnægja betur þessari þörf landsmanna, eða gera einhverjar aðrar ráðstafanir til þess að að fé notaðist til að fullnægja þörfinni. Jafnvel þótt þessum skatti væri svo hagað, að hann hækkaði fargjöldin eitthvað, þá væri það ekkert óttalegt, því að við höfum hækkað fargjöldin á landi með því að koma á og hækka benzínskatt og bifreiðaskatt. Meginið af þessum skatti gengur líka til þess að gera samgöngurnar greiðari á landi. Þessi skattur verður líka til þess að auka eða bæta samgöngurnar á sjó. Ég get ómögulega séð, hve nauðsynlegar eru þessar ferðir bergensku skipanna, eins og hv.þm. Vestm. heldur svo mjög fram. Það er ekki nauðsynlegt að fá norsku skipin til þess að taka kjötið okkar til Noregs, þegar íslenzku skipin fara þangað. Mér hefir stundum heyrzt anda þannig til norsku viðskiptanna, að við ættum ekki að vera sérstaklega ginnkeyptir við því að vera að auka tekjuvonir þeirra af siglingum hér við land. Ég held, að við ættum gjarnan að sýna þeim í tvo heimana, a. m. k. láta þeim skiljast, að þeir hafi hér hagsmuna að gæta og að heim sé varlegra að vera ekki mjög óbilgjarnir í samningum við okkur. Ef saltkjötsmarkaður okkar í Noregi hverfur, sé ég ekki, hvað við höfum til Norðmanna að sækja, og við getum þá sýnt þeim, að við þurfum ekki af þeim að kaupa það, sem við kaupum nú. Það fæst annarsstaðar og e. t. v. jafngott og meira en það. Og það eru vissar vörutegundir, sem hafa þótt þaðan beztar, en fá nú það allt í seinni tíð, að þær séu sízt betri en annarsstaðar. Á ég hér við veiðarfærin. Ég vil því, þótt ég eigi sennilega eftir að fjalla um þetta mál, andmæla hv.þm. Vestm. strax og lýsa yfir því, að ég tel frv. fullkomlega þess vert, að það fái ýtarlega rannsókn. Það getur vel verið, að það þurfi einhverra breyt., en það réttlætir alls ekki þær árásir, sem það hefir orðið að sæta.

Jóhann Jósefsson Hv. þm. V.-Húnv. þótti ég mæla hart og ómaklega í garð frv. Þessi hv. hm. er kunnur að því að mæla mjúklega í garð andstæðinga, og því von til, að honum bregði nú við!! En ég vil leggja fyrir hann nokkrar spurningar, fyrst hann er svo sannfærður um, að siglingarnar við Noreg séu þannig vaxnar, að við höfum þeirra engin not eins og þær eru nú. Hvaða skip eigum við Íslendingar nú, sem við getum tekið út úr öðrum ferðum og játið, okkur að skaðlausu, hefja siglingar til Noregs? Ég veit ekki til, að þessi skip séu handbær nú, og ég veit ekki betur en að Eimskipafél. sé búið að raða niður sínum ferðum fyrir næsta ár, og þar er ekki meira skipakosti á að skipa en þörf er á. Það annast siglingar til Danmerkur, Stóra-Bretlands, Þýzkalands og Belgíu, og ég veit ekki betur en að svarið hjá Eimskipafélagsstjórninni, þegar um ráð er rætt að sigla á fleiri hafnir, sé að þá skorti skip. Við vitum, að við höfum ekki skipakost til þess að taka upp reglulegar ferðir til Noregs. Það eru hálfsmánaðar ferðir til Suðurlandsins, Vestmannaeyja og Rvíkur, sem bergenska félagið heldur uppi, og mánaðarferðir til Austur- og Norðurlandsins. Við þyrftum að bæta úr þessu, ef okkur ætti að vera, eins og hv.þm. sagði, skaðlaust að vera án norsku skipanna. Til þessa þyrfti góð flutninga- og farþegaskip. Ég skal ekki deila um hagnaðinn af verzluninni við Noreg. ég lít svo á, að það séu gagnkvæmir hagsmunir í ýmsum greinum, eins og í viðskiptum við önnur lönd. Og þótt svo vildi til, að hægt væri, eins og einu sinni áður, að senda Súðina til Noregs með kjöt, þá fullnægir það ekki allri flutningaþörfinni. En hv.þm. mundi nú ekki eftir öðru en kjötinu. Þá minntist hv.þm. á bifreiðaskattinn og að hann væri lagður á til þess að bæta vegina. En hér skýtur skökku við, hví að eins og nú horfir málum með það samgönguleysi, sem nú er, þá er hér um að ræða að skattleggja samgöngurnar og um leið að torvelda þær. En bifreiðaskatturinn hnígur engan veginn að því að torvelda samgöngur á landi, hvorki í bráð né lengd, heldur bæta þær. Hv. þm. sá enga hættu fyrir Eimskipafél. í þessu frv. Hann hefir þá lokað eyrum sínum fyrir yfirlýsingu hv.flm., er hann sagði, að „að svo stöddu“ yrði ekki gengið á rétt félagsins. Sú yfirlýsing felur í sér óbeina yfirlýsingu um það, eins og ég tók fram áðan, að það standi þó til með tímanum að bægja Eimskipafél. frá þeim flutningum, sem það nú hefir. Ég hefi ekki neina ástæðu til að taka neitt aftur af því, sem ég hefi sagt um þetta mál, og hafi ég verið harðorður að dómi hv.flm., pa er sú harka réttmæt gagnvart þeim selshausi einokunarinnar, sem hér bólar á enn af nýju.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil einungis taka það fram í þessu sambandi, að í núgildandi verzlunar- og siglingasamningi, sem Ísland hefir gert við Noreg, Danmörk, Svíþjóð, England og jafnvel fleiri þjóðir, eru ákvæði um gagnkvæman rétt til siglinga beggja þjóða hvorri hjá annari; m. ö. o. höfum við samið þannig um, að þessar þjóðir hafa fullkominn rétt til strandferða við Ísland. Og þótt svo kunni að sýnast, að fara megi kringum þetta með einkaleyfi til strandsiglinga, þá geri ég ráð fyrir, að það geti orðið einhver ágreiningur, a. m. k. sýnist mér 2. gr. frv. þannig, að hún geti að einhverju leyti komið í bága við þetta. Ég vildi einungis benda væntanlegri nefnd á að athuga rétta, en er annars málinu fylgjandi.

Jakob Möller Ég hefi verið þeirrar skoðunar, að það ætti, þegar fært væri, að taka farþegaflutningana með ströndum fram í hendur landsmanna. En það, sem ég hefi rannsakað málið og fengið út úr viðtölum við þá menn, sem þessu máli eru kunnugastir, hefir gert það að verkum, að ég hefi ekki álítið fært ennþá að flytja slíkt frv. En þetta frv., sem hér liggur fyrir, stefnir nú þannig, að ég sé ekki nokkurn möguleika á því, að verða að neinu leyti samferða flm. þess, því að í raun og veru er það sitt hvað, sem þetta frv. stefnir að, og sú hugmynd, að binda farþegaflutningana við íslenzk skip, því að frv. bannar einnig íslenzkum skipum að flytja farþega með ströndum fram. Að vísu er það svo, að fyrst um sinn er það ekki tilgangurinn að banna Eimskipafélagi Íslands að flytja farþega, en hinsvegar öllum öðrum skipum, sem ekki njóta ríkissjóðsstyrks. En það er kunnugt og allir vita, sem nokkurn skapaðan hlut þekkja til fólksflutningsþarfa landsmanna, að það hefir geysimikla þýðingu fyrir almenning í landinu að geta notað allskonar ferðir, sem þeim gefst kostur á, en frv. algerlega bannar. Og mér virðist sá andi vera yfir þessu máli, að það þýði ekkert fyrir aðra, sem þó hugsa sér að koma þessum flutningum í hendur landsmanna, að ætla sér að eiga um það nokkra samvinnu við þessa flm., því að það er alveg sérstök stefna, sem kemur fram í frv., sem er að binda allt við ríkisrekstur, bæði þessar og aðrar framkvæmdir landsmanna. Þess vegna er það, að ég sé ekki neina ástæðu til að greiða þessu frv. atkv. til 2. umr. eða n. Ég býst ekki við, að það leiði til neins samkomulags.

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Út af því, sem hv.þm. Mýr. sagði, þá er sjálfsagt að taka tillit til þeirra samninga, sem gilda á milli ríkja um siglingar og samgöngur. En eigi að síður álít ég, að það sé fullkomlega hægt að ganga þessa leið fyrir því. Við verðum að styrkja Eimskipafélagið, það má ekki undir höfuð leggjast, og gera það svo myndarlega, að það geti borið uppi þær samgöngur hér við land, sem nú eru starfræktar hér af erlendum skipum, og þurfi ekki að bíða af því neitt tjón. Jafnvel þótt það fyrirkomulag yrði að hafa, að láta þá, sem ferðast með Eimskipafél., greiða þennan skatt, þá er hægt að láta það koma fram í auknum styrk til félagsins. Út af því, sem hv.þm. Vestm. sagði, að þessi skattur á fargjöld manna væri til þess að torvelda samgöngurnar, en bifreiða- og benzínskatturinn væri til þess að bæta samgöngurnar, get ég ekki skilið, hvernig því liggur, að svona freklega aukinn kostnaður við samgöngurnar á landi verki öfugt við samskonar skattalagningu á sjósamgöngur. Þessi skattur rennur í ríkissjóð. Það má líka láta hann renna í sérstakan sjóð, sem væri svo varið til að bæta samgöngurnar á sjó, annað hvort með auknum styrk til Eimskipafél. Íslands, sem ég teldi sjálfsagt, og svo til þess að standa undir öðrum kostnaði við bættar samgöngur á sjó. Við það að hækka benzínskattinn verður dýrara að ferðast á landi. Bílstjórinn getar ekki annað en bætt því ofan á fargjöldin.

Hv. þm. komst að annari niðurstöðu með skipin

. Þar sem benzínskatturinn hefir verið lagður á, hefir hann einnig komið niður á félögunum sjálfum. Svipað myndi fara þarna. En að svo miklu leyti sem benzínskatturinn yrði til þess að auka kostnaðinn við bílana, þá kemur það auðvitað fram í hærri flutningsgjöldum. Alveg sama gildir um flutninginn á sjónum. En við það er þó nokkuð unnið, sem sé fjármagnið, sem við það skapast til bættra samgangna. Ég lít ekki svo á, að í þessu frv. felist nein yfirlýsing um það, að allir flutningar á sjó eigi að vera með ríkisrekstrarsniði. Þetta er fyrirkomulagsatriði, sem ég geri ráð fyrir, að hv.flm. hafi viljað hafa mína fyrst um sinn, á meðan þeir sáu sér ekki fært að gera það á annan hátt, t. d. vegna jafnréttisákvæðanna við Danmörku, á meðan þau gilda. Yfirleitt verður erfitt að komast hjá því, nema með einhverjum krókaleiðum. Það er í eðli sínu réttmætt, að þeir, sem flytja fólk milli þeirra hafna, sem bezt borga sig, hafi annaðhvort lægri fargjöld eða greiði af þeim skatt til ríkissjóðs. Þeir, sem vilja heldur ferðast með þessum skipum, verða þá að greiða eitthvað sérstakt fyrir það. Ég er mjög hlynntur því, sem hv. 1. þm. Reykv. hélt fram, að við eigum að hafa okkar eigin fólksflutningaskip, og við gætum komið því í það horf, ef við erum ekki allir hræddir við allskonar ímyndaða drauga í þessu sambandi. Það getur verið erfitt að koma þessu í það horf, að það verði engum til íþyngingar að óþörfu. En þegar til framkvæmda kæmi, hlytu gallarnir að koma í ljós, og þá er auðvitað hægt að lagfæra þá, ef ekki verður komið í veg fyrir þá í byrjun. Þetta málefni er þannig vaxið, að það er sjálfsagt að hugsa það og ræða sem bezt; og það verður að gera meira, það á að breyta til og reyna fyrir sér, á hvern hátt er hægt að koma í framkvæmd þeirri hugmynd, sem hér liggur til grundvallar.

Flm. (Eysteinn Jónsson) Ýmsir hv.þm. hafa haldið því fram, að tilgangur okkar flm. með þessu frv. væri sá, að skaða Eimskipafélag Íslands, en ég tók það einmitt skýrt fram í minni framsöguræðu, að það væri ekki gert ráð fyrir neinni breyt. frá því, sem nú er, um aðstöðu Eimskips til farþegaflutninga hér við land. Undanþágan frá þessum skatti á fargjöldum er einmitt miðuð við skip Eimskipafélagsins og önnur skip og báta, sem njóta styrks úr ríkissjóði. En ástæðan til þess, að rétt þótti, að ríkið fengi alveg farþegaflutninga með ströndum fram, er sú, að það er ekki á annan hátt hægt að útiloka til fulls erlendu gufuskipafélögin. En ef menn hefðu viljað sýna Eimskipafél. fjandskap, þá þurfti ekki að viðhafa neinar „kúnstir“ til þess. Þá hefði blátt áfram verið hægt að flytja frv. um að banna Eimskipafél. farþegaflutninga hér við land. Þessir hugarórar hv.þm., um að í þessu frv. felist árásir á Eimskipafél. Íslands, eru algerlega gripnir úr lausu lofti. Hv. þm. eru farnir að sjá drauga um hábjartan dag. Ýmsir hv.þm. hafa talað um þetta mál eins og strandferðir hér við land væru eitthvert keppikefli. En hingað til hefir það nú ekki verið talið svo, enda hefir jafnan þurft að halda þeim uppi með ríflegum styrk úr ríkissjóði, þessir hv.þm. hafa talað um, að með frv. væri verið að vekja upp einokunardrauga. En slíkt eru aðeins slagorð. Hingað til hafa menn ekki verið hræddir við að láta ríkið annast strandferðir. Út af því, sem hv.þm. Mýr. sagði, að þetta frv. kæmi í bága við hina gagnkvæmu siglingasamninga okkar við nágrannaþjóðirnar, skal ég taka það fram, að mér hefir verið skýrt svo frá, að við Íslendingar hefðum alls ekki rétt til strandferðaflutninga í Noregi og Danmörku t. d., en ef þetta er ekki rétt, þá geta þeir leiðrétt það, sem betur vita. Þar sem Norðmenn og Danir veita sínum gufuskipafélögum einkarétt til strandflutninga hjá sér, þá get ég ekki séð, að þetta frv. sé brot á gagnkvæmum samningum við þær þjóðir.  Að lokum vil ég vænta þess, að þrátt fyrir hræðslu einstakra þm. fái frv. að ganga til n.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Hv. aðalflm. hélt því fram, að í frv. fælist engin skerðing á réttindum Eimskipafél. til farþegaflutninga með ströndum fram. Þó stendur það í 2. gr. frv.: „að meðan íslenzka ríkið hafi ekki nægilegan skipastól til þess að annast farþegaflutningana, þá geti ríkisstj. veitt öðrum skipum leyfi til farþegaflutninga milli hafna á Íslandi, gegn því, að greitt verði í ríkissjóð 20% af fargjöldum“. M. ö. o., þegar ríkissjóður hefir eignazt nægilegan skipastól, þá er Eimskipafél. útilokað frá öllum farþegaflutningi með ströndum fram. Þetta er þannig orðað í frv., af því að hv.flm. vill, að ríkissjóður taki alla farþegaflutninga að sér. Það er því í meira lagi einkennilegt af hv.flm. að halda því fram, að frv. sé ekki stefnt gegn Eimskipafél., því að gera verður ráð fyrir, að hv.þm. viti, hvað í því frv. felst, sem hann hefir sjálfur flutt. Annars er mjög erfitt að finna nokkurt samræmi á milli þess, sem hv.flm. segir, og frv. þm. Í frv. er gert ráð fyrir því, að skip, sem fá leyfi til að flytja farþega á milli hafna, skuli greiða 20% af fargjöldum í skatt til ríkissjóðs. En hv.flm. sagði í ræðu sinni, að hingað til hafi íslenzk skip ekki viljað annast strandferðirnar án þess að fá styrk úr ríkissjóði. En nú vil ég benda hv.flm. á, að meðan skipin geta ekki annazt strandferðirnar styrklaust, þá er ekki hægt að búast við, að þau geti greitt skatt af flutningum milli hafna, a. m. k. verða þá siglingar Eimskipafél.skipanna á smærri hafnir titilokaðar. Ef nokkur meining á að vera í því ákvæði frv., að ríkisstj. taki einkarétt á farþegaflutningum með ströndum fram, þá hlýtur að vera ætlazt til þess, að ríkissjóður afli sér fleiri skipa í framtíðinni til að framkvæma þá. En það verður að teljast mjög óheppilegt að greina þannig fólksflutninga og vöruflutninga.

Það er ekki meining frv.

. Það getur ekki annað verið meining frv. en það, sem í því stendur, og ég er að tala um það.

Bjarni Ásgeirsson Ég vil aðeins láta þess getið, út af því, sem hv. 1. þm. S.M. sagði, að ég hefði ekki farið rétt eð, hvaða ákvæði gilda um strandflutninga í hinum gagnkvæmu verzlunar- og siglingasamningum okkar við nágrannaþjóðirnar, að hann fer þar villur vegar, og stafar það af vanþekkingu hans, en hann getur aflað sér fyllri upplýsinga um þetta. 
             . Já, bæði við strendur Noregs og Danmerkur. En hitt hefir komið fyrir, að íslenzku skipi hefir verið neitað um að flytja farþega á milli hafna í Noregi af viðkomandi yfirvöldum þar í landi. En það stafaði af því, að þeim var ekki kunnugt um þessi samningsákvæði, og síðar var þetta svo leiðrétt og beðið afsökunar á því. Það liggur því ljóst fyrir, að við höfum þennan rétt samkv. milliríkjasamningum, og hv.þm. getur aflað sér fullra upplýsinga um það, ef hann trúir mér ekki.

Flm. (Bjarni Ásgeirsson) Fyrir Alþ. í hitteðfyrra lá mál, nokkuð svipað þessu, sem nú liggur hér fyrir. Að því leyti var það þó öðruvísi, að þá var farið fram á að mega selja áfengt öl innanlands, sem framleitt væri í landinu sjálfu. Það mál mætti mótspyrnu í þinginu, og fyrir ofríki mótstöðumanna þess lauk ekki 1. umr. um það, svo að málið sálaðist út af. Og á síðasta þingi var því ekkert hreyft. Nú er málið flutt í annari mynd. En aðstaðan er breytt frá því í hitteðfyrra að því leyti, að nú hefir þjóðin samþ. afnám bannl. með miklum atkvæðamun. En þrátt fyrir það er hér ekki farið fram á söluleyfi innanlands á þessu öli, heldur er aðeins farið fram á að mega framleiða það til útflutnings. Eins og í grg. frv. er tekið fram, stendur hér svo sérstaklega á, að hér er eitt firma, Ölgerðin Egill Skallagrímsson, sem á fullkomin hús og tæki til að framleiða þetta öl. Hér er einnig ágætur ölgerðarmaður, sem stendur ekki að baki öðrum ölgerðarmönnum erlendis. Af þessum ástæðum er ölgerð þessi ágætlega til þess fallin að framleiða 1. fl. öl til útflutnings. Ennfremur má geta þess, að við Íslendingar höfum eitthvert hið bezta vatn í heiminum. Að öllu þessu athuguðu finnst mér, að ef það tækist að fá leyfi til að framleiða hér gott öl til útflutnings, þá séu miklar líkur til þess, að hér megi koma upp fyrirmyndar ölgerð fyrir erlendan markað. Um þetta hefi ég góðar vonir, og yrði þá þetta svo að segja eina íslenzka iðngreinin, sem líkur eru til, að mundi geta skapað okkur útflutningsvöru fyrir erlendan markað. Ég get ekki séð, að meginástæður séu hinar sömu á móti þessu máli nú eins og síðast, sem voru bindindisástæður. Og þar sem vitanlegt er, að öl er bruggað og drukkið fyrir þúsundir og jafnvel milljónir kr. um allan heim, þá get ég ekki séð, hvaða vit er í því fyrir íslenzka löggjafa að setja þröskuld í veg fyrir það, að við Íslendingar getum notað okkur þá atvinnu eins og aðrar þjóðir, sem af þessari iðngrein má hafa. Ég vil leyfa mér að benda á það, að eins og í grg. er tekið fram, eru líkur til þess, að með þessu fengist atvinna fyrir nokkra landsmenn og auk þess tekjur fyrir ríkissjóð, án þess að það komi í baga við gildandi áfengislög, hvernig sem þau verða gerð. Ég get ekki annað séð, að öllu athuguðu, en að frv. þetta ætti að fá einróma fylgi hér í þessari hv. d. Geri ég það að till. minni, að málinu verði vísað til iðnn. að aflokinni þessari umr.

Frv. vísað til 2. umr. með 15 shlj.atkv. og til iðnn. með 17:2 atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: TT, ÞorlJ, ÞÞ, BSt, BÁ, EystJ, GSv, HStef, HJ, HG, JakM, JJós, JÓl, JP, JS,MG, ÓTh. nei: FJ, JörB. PO, TrÞ greiddu ekki atkv. Sjö þm. (ÁÁ, BJ, GÍ, HV, IngB, PHalld, VJ) fjarstaddir.

Frsm. (Jón Sigurðsson) Þar sem brtt. frá n. er enn í prentun, óska ég eftir því, að málinu verði frestað.

Flm. (Haraldur Guðmundsson) [óyfirl.): Eins og grg. ber með sér, er mikill munur á launakjörum yfirmanna á varðskipum ríkisins annarsvegar og strandferðaskipum ríkisins og Eimskipafélagsskipunum hinsvegar. Munur þessi er svo mikill, að ólíklegt er, að jafngóðir menn muni veljast í stöðurnar á þessum skipum öllum. Hér liggur fyrir umsókn frá yfirmönnum varðskipanna um, að launakjör þeirra verði færð í samræmi við það, sem er á skipum Eimskipafélagsins og öðrum eimskipum. Eina breytingin frá gildandi l. er sú, að stýrimenn, vélstjórar, fullgildir hásetar, kyndarar og aðrir skipverjar skuli hafa sömu laun og gerist á strandferðaskipum ríkisins. Það sama er látið yfir alla ganga, að undanteknum skipherra, líka háseta og kyndara, og er þetta eðlilegast, svo að hv.þm. geta eflaust fallizt á það. Þá er þess og getið, að starfsmenn á varðskipunum skuli njóta sama réttar til eftirlauna og aðrir embættismenn, enda greiði þeir árlegt gjald í lífeyrissjóð. Að því er snertir matsveina, bryta og loftskeytamenn, er enginn samanburður gerður um launakjörin, enda held ég, að þar sé ekki um mikinn mun að ræða. Ég leyfi mér að leggja til, að frv. verði að lokinni umr. vísað til fjhn.

Flm. (Finnur Jónsson) Þetta frv. var flutt hér á síðasta þingi eftir till. hafnarn. Ísafjarðar. Að þessu sinni er ekki farið fram á fjárveitingu til að koma upp fiskibátahöfn og dýpka innsiglinguna, þó að vitanlega liggi fyrir að gera það seinna og frv. sé borið fram með tilliti til þess. Frv. miðar að því að samræma hafnarlög Ísafjarðar við önnur hafnarlög, sem hv. Alþingi hefir afgr. hin síðari árin. Sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta mál, en mælist til þess, að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn.