Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég þarf ekki að hafa langa framsöguræðu fyrir þessu máli. Eins og frv. ber með sér, er það komið frá 3. umr. í Ed., og hafa þar verið gerðar á því örfáar breyt. Að þessu sinni skal ég þá aðeins gera grein fyrir þeim breyt., sem gerðar hafa verið á frv. Á 3. gr. frv. hefir verið gerð sú breyt., að mönnum er ekki leyfilegt að kaupa fé á fæti til slátrunar, nema með leyfi kjötverðlagsnefndar. Er þetta gert til þess að fyrirbyggja, að sú heimild, sem áður fólst í l. til þess að kaupa fé á fæti, verði misnotuð. Ennfremur er sú breyt. gerð á 3. gr. frv., að mönnum er nú heimilt að selja reykt kjöt beint frá heimilum sínum, án þess að það þurfi að fara í gegnum samvinnufélög bænda. Þetta hefir verið framkvæmt þannig í haust, að einstaka mönnum hefir verið leyft þetta, en nú þótti rétt að taka það upp í 1., og hefir þetta nú þegar verið auglýst öllum almenningi. Í þriðja lagi hefir verið tekið upp í 3. gr. það ákvæði, að kjötverðlagsnefnd er heimilt að veita slátrunarleyfi þeim einstaklingum, sem eiga sérstaklega erfitt um rekstur til slátrunar. Það mun sérstaklega hafa borið á erfiðleikum hvað þetta snertir á Vestfjörðum, og þótti því rétt að breyta þessu á áðurgreindan hátt. Að síðustu hefir sú breyt. verið gerð á 4. gr. frv., að þar er gefin heimild til þess að hækka verðjöfnunargjaldlið úr 8 aurum upp í 10 aura. Er þessi breyt. gerð með tilliti til þess, að það þykir nokkuð vafasamt, eins og útlitið er nú með hinn erlenda kjötmarkað, að heimildin til þess að hafa gjaldið 8 aura sé nægilega há. Jafnframt hefir verið gerð sú önnur breyt. á 4. gr., að heimilað er að undanþiggja kjöt af mylkum ám verðjöfnunargjaldi. Það hefir verið gert í haust, og þótti ekki ástæða til, þar sem þetta kjöt er sérstaklega óútgengilegt, að taka gjald af því. Þessar breyt., sem nú hafa verið gerðar á frv., hafa allar verið framkvæmdar á síðasta hausti, nema hækkun verðjöfnunargjaldsins. - Ég vil svo leyfa mér að mælast til þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og landbn., að þessari umr. lokinni.

Ólafur Thors Það er nú alllangt umliðið síðan Sjálfstfl. tók upp á sínar herðar og beitti sér fyrir því, að íslenzk kaupgeta og neyzluþörf væri varðveitt fyrir íslenzka bændur. Það hefir verið álit Sjálfstfl., að til þess að ná þessum tilgangi væri nauðsynlegt að skipuleggja markaðinn innanlands, svo að hann yrði hagnýttur sem bezt. Hinsvegar hefir Sjálfstfl. ekki, fremur en aðrir flokkar þingsins, verið á alveg einu máli um það, hvernig sú skipulagning skyldi framkvæmd. En til þess þó að freista þess að ná þessum tilgangi, þá bar ég fyrir mitt leyti fram, ásamt nokkrum öðrum þm., á aðalþinginu 1933 frv. um það, að skipuleggja mjólkurmarkaðinn, frv., sem ríkisstj. hefir nú tekið upp á sína arma, og þannig siglt í kjölfar okkar í þessu máli, sem það frv. fluttum. Landsfundur sjálfstæðismanna, sem háður var í apríl í vor, markaði skýrt stefnu flokksins í þessum málum og lýsti því yfir, að Sjálfstfl. væri því fylgjandi, enda þótt það yrði ekki framkvæmt nema með fórn frá vissum stéttum þjóðfélagsins, að íslenzk kaupgeta og neyzluþörf yrði vernduð íslenzkum bændum til framdráttar, að svo miklu leyti, sem þeir þyrftu þess með. Jafnframt lýsti flokkurinn því yfir, að þessu vildi hann fyrst og fremst koma í framkvæmd með tollalöggjöf. En auk þess taldi landsfundurinn, að það mundi verða þörf á sérstakri lagasetningu til þess að ná þessum tilgangi. Ég get þess vegna fyrir mitt leyti og samkv. þeim vilja, sem Sjálfstfl. lýsti yfir á landsfundi sínum um þetta efni, lýst ánægju minni yfir þeirri viðleitni til þess að fullnægja þar til greindum tilgangi, sem lýsir sér í frv. hæstv. stj. En ég vil þó ekki leyna hinu, að ég tel, að í þessu frv. eins og það nú liggur fyrir séu ýmsir gallar, sem þarf að leiðrétta. Og ég vil ennfremur geta þess, og ég segi það fyrir mig persónulega, en hefi ekki rætt um það við flokksmenn mína, að það getur vel verið, að ríkisstj. takist að búa svo um þessa löggjöf og framkvæmd hennar, að hún neyði þá menn, sem borið hafa mál þetta fram af áhuga fyrir velgengni íslenzkra bænda, til þess a. m. k. að hugsa sig um, áður en þeir fylgi henni í þessu máli. Ég hygg, að hæstv.forsrh. hafi þegar orðið var við það, að það er mjög misjöfn ánægja manna með þessi l., og sömuleiðis með aðra löggjöf, sem hér liggur fyrir, þ. e. a. s. mjólkursölulögin. Ég ætla svo ekki að gera neinar sérstakar aths. um einstök atriði málsins að þessu sinni. Málið verður athugað í n., og þar mun Sjálfstfl. að sjálfsögðu koma á framfæri þeim breyt., sem hann telur, að þurfi að gera á þessari löggjöf, til þess að þar sé öllu á þann veg fyrir komið, sem æskilegast er.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Þær almennu aths., sem komu fram í ræðu hv.þm. G.-K., sé ég ekki ástæðu til þess að gera að umræðuefni á þessu stigi málsins. Það er ekki nema gott eitt við því að segja, að hann persónulega sé fylgjandi þessum málum. En viðvíkjandi því, sem fram kom um stefnu Sjálfstfl. eða stefnu þessa hv.þm. sérstaklega í mjólkurmálinu, þar sem hann segist hafa fyrstur manna flutt frv. um skipulagningu á mjólkursölu, þá vil ég leyfa mér að leiðrétta það, því að það er alveg rangt. Hv. þm. Mýr., ásamt fleirum, flutti á þinginu 1932 frv. um þetta efni, sem hv.þm. G.-K. var að hæla sér af að hafa flutt fyrstur manna. Og ég vil leyfa mér að vekja athygli á því, og bið hv.þdm. að taka sérstaklega eftir því, að þó að þessi áhrifamaður innan Sjálfstfl. hafi gerzt 1. flm. að frv. sem þessu, þá hafði það ekki meiri áhrif en það, að því var komið til leiðar af þáv. formanni Sjálfstfl., að frv. var gersamlega eyðilagt í Ed., og ekkert skilið eftir af því annað en tvær lítilfjörlegar greinar, sem voru þýðingarlitlar eða þýðingarlausar, ef þær voru þá ekki til hins verra fyrir skipulagning mjólkurmarkaðsins. Þessi var árangurinn af þeim stuðningi, sem þessi hv.þm. hefir léð þessu máli, og á því er hægt að sjá, hvernig færi um skipulagningu þessara mála, ef Sjálfstfl. ætti að hafa hana á hendi. Viðvíkjandi stefnu flokksins í þessu máli er það að segja, að eftir því, sem ég bezt man, þá mun því hafa verið lýst yfir á landsfundinum í vor, að flokkurinn ætlaði að „rannsaka“, hvað þyrfti að gera í málinu. Ég hafði gaman af að sjá orðalagið á þessu, og það væri æskilegt að fá að heyra við umr. um þetta mál, orðalagið á þeirri gr. stefnuskár flokksins, þar sem sérstaklega er vikið að löggjöfinni um afurðasöluna. - Ég mun svo ekki deila um málið á þessu stigi þess, en vildi aðeins taka þetta fram, út af ummælum hv.þm. G.-K.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hæstv. forsrh. sagði, að ég hefði ekki flutt þetta mál fyrstur manna hér á Alþ., og skal ég játa það rétt vera, að landbn. Nd. flutti svipað mál, þó með allverulegum breyt., árið áður. Það geta þeir kynnt sér, sem lesa bls. 245 í A-deild þingtíðindanna frá 1932. Viðvíkjandi því, sem hæstv.forsrh. sagði um það frv., sem ég bar fram um þetta efni, að það hafi verið eyðilagt af fyrrv. formanni Sjálfstfl., er það að segja, að frv. hefði náð fram að ganga, ef einn einasti maður úr öðrumhvorum þeim flokki, sem styður hæstv.forsrh. nú, hefði fengizt til þess að ljá því fylgi sitt. En það var ekki einn einasti réttlátur til í þeirri Sódóma á því tímabili. Mér þætti gaman að fá vitneskju um það frá hv. 2. þm. Reykv., af hverju þessi snöggu sinnaskipti hans og flokksmanna hans stafa. Og ég skal fyrir 2. umr. málsins lesa eitthvað af ræðum hans frá því á þinginu 1933 og bera þær saman við afstöðu hans til þessa máls nú, og láta svo rauða rannsóknarréttinn finna út, af hverju hv.þm. hefir snarsnúizt svona í málinu.  Það má kannske segja, að það skipti ekki aðalmáli, þó að hæstv.forsrh. hafi ekki kynnt sér afstöðu landsfundar Sjálfstæðismanna til þessa máls. Í framsöguræðu um afurðasölumálin, sem ég flutti á landsfundinum, stendur þetta m. a.: „Stærsta velferðarmál landbúnaðarins er fjárhagsleg velmegun sjávarútvegsins. Þetta verður æ því berara, eftir því sem þrengist um sölumöguleika á landbúnaðarafurðum á erlendum markaði. Og nú þegar svo er komið, að 2/3 hlutar kjötsölunnar og auk þess öll sala mjólkur og mjólkurafurða fer fram á innlendum markaði, er það ljóst, að fyrir bændur veltur á því tvennu, að sá þáttur íslenzkrar framleiðslu, sem seldur er á erlendum markaði, komist í svo hátt verð, að hann geti skapað almenningi góða kaupgetu, og svo hinu, að bændur fái að njóta þessarar innlendu kaupgetu og neyzluþarfar, en það má tryggja með tollalöggjöf, ef vilji er til“. Svo kemur kafli um, hvernig horfur séu um sölu landbúnaðarafurða á erlendum markaði, en síðan kemur þetta: „Sjálfstæðismenn munu hlusta á ráð bænda til úrlausnar þessa höfuðnauðsynjamáls þeirra, og fara eftir öllum skynsamlegum tillögum þeirra, bæði að því er snertir sölu kjöts, mjólkur og mjólkurafurða. Er þetta enganveginn vandalítið viðfangsefni, en þó vænti ég, að mjólkursalan verði auðleystust og hafa framsóknarmenn nú aðhyllzt frv., er ég flutti á síðasta þingi um skipulag á mjólkursölunni, sem fyrst og fremst miðar að því að draga úr dreifingarkostnaðinum, svo að fátækir framleiðendur beri meira úr býtum án þess að neytendum sé íþyngt. Þetta er í svipinn langstærsta hagsmunamál bænda, og þeim ber því sérstaklega að sinna með alúð og velvild, og það skal tryggt lífvænlegt verð fyrir afurðirnar“. Í sambandi við þetta var samþ.till. á landsfundinum alveg í þessum anda og er hún svo hljóðandi: „Að tryggja framleiðslu landbúnaðarins sem víðtækastan markað innanlands og að rannsaka, á hvern hátt megi jafna aðstöðu héraðanna til þess að færa sér hann í nyt“. Mér þykir rétt, að þessi afstaða Sjálfstfl. komi hér augljóslega fram, af því að stjórnarliðið hefir leyft sér þá ósvinnu að reyna að spana menn til andúðar gegn kjötsölulögunum. Ég mun ef til vill síðar leiða hæstv.forsrh. það fyrir sjónir, hvílík hætta bændum gæti stafað af þessu framferði hans og flokksmanna hans. Ég tel rétt að benda hæstv.forsrh. á það, af því ég ætla, að hann hafi ekki gert sér það fyllilega ljóst með rólegri athugun, að ef hann í raun og veru vill verða bændunum að gagni, þá verður hann að bæta ráð sitt í þessu efni, og ef hann lætur sér ekki segjast af þeim leiðbeiningum, sem hann þegar hefir fengið bæði í ræðu og riti, kynni að verða tækifæri til að gera honum betri skil áður en málið fer út úr deildinni. En það er víst, að farsæl lausn þessa máls fæst því aðeins, að lögin öðlist samúð og skilning bæði neytenda og framleiðenda. Slíka samúð er hægt að tryggja, en það er líka auðvelt að spilla henni. Hæstv. forsrh. og flokkur hans hafa alið á þessari andúð bændunum til tjóns. Þó að hæstv. ráðh. þykist bera hag þeirra fyrir brjósti, er umhyggja hans fyrir þeim ekki svo rík, að hún bæli niður pólitískt ofstæki og skammsýna andúð til bæjanna, sem einkennt hefir flokk hans frá upphafi. Þetta má öllum vera áhyggjuefni, því að hagur sveitanna verður aldrei tryggður með lögum einum, ef ófyrirleitnum mönnum tekst að skapa og magna andúð frá sjávarsíðunni í garð sveitanna. Hæstv. forsrh. verður því að gæta þess að hafa hóf á tungu sinni og ófyrirleitni flokksmanna sinna, ef hann vilt, að vel fari.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég er vitanlega þakklátur hv.þm. G.-K. fyrir góð ráð og leiðbeiningar. Að vísu tel ég ekki þörf á löngum umr. að þessu sinni, en ég kemst þó ekki hjá að svara hv.þm. nokkrum orðum. Það var rétt, sem ég sagði um mjólkurfrv. hans, að það var hv.þm. Mýr., sem fyrstur bar fram frv. í sömu átt. Það stendur líka óhaggað, að það voru hans eigin stuðningsmenn, sem snerust gegn frv. í Ed., þó að þessi hv.þm. þykist ekki lítill áhrifamaður í sínum flokki. Annars er það um þetta frv. að segja, að samkv. því átti að gerilsneyða þá mjólk, sem flutt væri til bæjarins, en ekki þá mjólk, sem framleidd væri hér. Afleiðingin hefði vitanlega orðið sú, að reist hefðu verið fjós hér í bænum og heyið flutt hingað. Viðvíkjandi framkvæmd laganna er það að segja, að fyrir liggur embættisvottorð, sem sýnir það, að það var annar aðili, sem þar réði. Ég hefi afrit af því plaggi og skal láta færa það inn í nál., svo að það standi þar sem ævarandi minnisvarði um ósannsögli þessa hv.þm. Það var fyrrv.dómsmrh., sem stöðvaði framkvæmd laganna, og er auðvelt að sýna það og sanna. - Þá er stefna Sjálfstfl. í málinu. Það er nú komið í ljós, að hann vildi láta rannsaka, hvernig hægt væri að skipuleggja söluna. Það var allt og sumt, sem flokkurinn ætlaði að gera. En það er nú venjulega svo um þennan flokk, þegar hann ætlar eitthvað að gera, að hann gengur upp í sjálfum sér. Annar helmingurinn er með, hinn helmingurinn á móti, útkoman 0. Hv. þm. talaði um, að við værum að ala á hatri milli sveita og kaupstaða. Þetta er ekki rétt. Við höfum deilt á stjórn Rvíkurbæjar, en ekki Reykvíkinga í heild, enda er það kunnugt, að við erum í samvinnu við þann flokk, sem hefir umboð meiri hluta vinnandi manna í bænum. Við höfum deilt á meiri hl. bæjarstj. og suma forystumenn bæjarins, en Framsfl. hefir sýnt það í verki, að hann er beinlínis velviljaður bæjarfélaginu í heild. En þegar þessi hv.þm. er að tala um Reykvíkinga, lítur helzt út fyrir, að hann muni aðeins eftir sér og mönnum af svipaðri stærð. Hann virðist alls ekki muna eftir hinu fólkinu, sem við erum ekki í neinni óvináttu við. Annars fannst mér hv.þm. komast undarlega að orði, þegar hann sagði, að við værum að „spana menn upp“. Það orðatiltæki hélt ég að væri yfirleitt ekki notað um menn með fullu ráði, að þeir væru „spanaðir upp“. En viðtökurnar, sem þetta mál fékk í herbúðum Sjálfstfl., voru í upphafi þær, að skrifuð var hin hatrammasta ádeilugrein á skipulagstillögurnar og Jón Árnason, og síðan hefir verið skrifuð grein eftir grein um málið í sama anda. En þessum greinum hefir verið svarað eins og svara ber, þegar Sjálfstfl. ræðst gegn góðum málstað. Þeim hefir verið svarað með einurð og harðneskju, en það er eina leiðin, sem ber árangur gegn óréttmætum árásum þessa flokks á góð mál. Reynslan hefir sýnt, að þegar risið er gegn illum málstað Sjálfstfl. með fullri festu og harðneskju, bognar hann að lokum undan svipum almenningsálitsins. Annars sýnist mér, að vel mætti láta þessa deilu falla niður, ef það er virkilega meining Sjálfstfl., að hann sé málinu fylgjandi.

Bjarni Ásgeirsson Ég ætla ekki að þessu sinni að ræða mál það, sem fyrir liggur, því að það mun koma til n., sem ég á sæti i. En af því að hér hefir verið rætt um sögu mjólkurmálsins og afskipti mín af því, vildi ég skýra það mál með nokkrum orðum samkv. því, sem þingtíðindin herma. Málinu var fyrst hreyft á búnaðarþingi árið 1932 fyrir mína forgöngu. Þar var samþ. frv. til 1., sem búnaðarþingið fól mér að koma á framfæri. Ég fékk landbn. Nd. til að flytja málið, og var ég frsm. þess. Frv. mætti lítilli mótstöðu í deildinni og fór til Ed. En þar strandaði málið vegna sameiginlegrar mótstöðu sjálfstæðismanna og jafnaðarmanna. Síðan var málið borið fram á næsta þingi í svipuðu formi, en þá var hv.þm. G.-K. aðalflm. þess. Málið var stöðvað aftur í Ed. vegna sameiginlegrar mótspyrnu sjálfstæðismanna og jafnaðarmanna, bæði hér í þinginu og utan þings. - Þetta vildi ég, að kæmi hér fram, úr því að saga málsins var gerð að umtalsefni.

Forseti (JörB): Hv. þm. G.-K. gerir stutta aths.

Ólafur Thors Nei, hún verður löng. Úr því að hæstv. forseti lætur hv. 2. þm. Reykv. tala eins lengi og honum sýnist, ætla ég að tala svo lengi sem mér sýnist. Hæstv. forseti verður að þola mér það eigi síður en honum.

Forseti (JörB): Ég vil benda á, að þegar um ágreiningsmál er að ræða, er venja að taka frjálsmannlega á athugasemdum þingmanna, og vænti ég, að hv.þm. G.-K. þurfi ekki yfir neinu að kvarta.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Úr því að hv.þm. Mýr. fór að tala um, hver hefði átt forgönguna í mjólkursölumálinu, vildi ég geta þess, að hinn sanni brautryðjandi þessa máls er Eyjólfur Jóhannsson forstjóri. Eins og flestum hér mun kunnugt, er það hann, sem skapað hefir málinu það gengi, sem það þegar hefir fengið. Hæstv. forsrh. vafðist tunga um tönn, þegar hann fór að tala um, hverjir hefðu staðið gegn framkvæmd málsins. Ég vil leyfa mér að spyrja: Er það satt eða er það ekki satt, að jafnaðarmenn hafi staðið á móti málinu? Hæstv. ráðh. vildi gefa í skyn, að Sjálfstfl., hefði fellt málið. Sannleikurinn er sá, að Sjálfstfl. var skiptur í málinu, en jafnaðarmannaflokkurinn stóð óskiptur gegn því. Ég vil skjóta því að hæstv.forsrh. að hann ætti að tala varlega um að reisa öðrum ósannindaminnisvarða, því að hann er sjálfur lifandi minnismerki ósannindanna. Ég endurtek það: lifandi minnimerki ósannindanna. Ég vil vekja athygli d. á því, að það er hæstv.forsrh. sjálfur, sem er banamaður mjólkurfrv. frá 1933. Hann reyndi að skjóta sökinni á fyrrv.dómsmrh., en sannleikurinn er sá, að hæstv.forsrh., sem áður var lögreglustjóri, neitaði í heilt ár að framkvæma lögin. Maður nokkur austan úr Flóa, sem selur mjólk í bæinn, kom á fund fyrrv.dómsmrh. og fór þess á leit, að framkvæmd laganna yrði frestað um nokkra daga. Fyrrv. dómsmrh. gaf þá tveggja daga frest, en hæstv.forsrh. leyfir sér að gefa honum að sök, að 1. voru ekki framkvæmd í lá mánuði. Svo er þessi maður að tala um að reisa öðrum minnismerki ósannindanna. Það er ekki ólíkt þessum hæstv. ráðh. að vera að skopast að því, að Sjálfstfl. vildi fá rannsókn í þessu máli. Allt, sem hann gerir sjálfur, er sem sé framkvæmt rannsóknarlaust. Það þarf enginn flokkur að fyrirverða sig, þó að hann vilji láta rannsaka þau mál, sem hann hefir með höndum. En þetta frv. sýnir, að ráðh. aðhyllist þá stefnu, að framkvæma án rannsóknar. En ég get sagt honum, að hann kemst aldrei langt, ef honum þykir það mestur sómi að framkvæma málin án rannsóknar. Hæstv. forsrh. miklaðist af því, að flokkur hans deildi ekki á fólkið í Rvík. Ég skal, með leyfi hæstv. forseta, lesa grein úr Tímanum með fyrirsögninni „Óttinn við kjósendurna“. Þar segir m. a.: „Þeir (bændur) finna vel, hvor flokkurinn er þeim heilladrýgri: Framsókn eða Íhaldið ... Íhaldið svífst einskis til að eyðileggja kjötsölulögin ... Það skelfur við þá tilhugsun, að Framsfl. uppskeri aukið fylgi fyrir það verk, sem hann álítur hlutverk sitt og skyldu að framkvæma (kjötsölulögin) ... Íhaldsm. fara hvíslandi um í sínum hóp og eggja hverjir aðra til að kaupa ekki kjöt ... Það er auðséð á Mbl., að andi íhaldsm. er reiðubúinn. Hitt er enn ekki reynt, hvort holdið verður veikt“. Hverjir eru þetta íhald? Það eru sjálfstæðismenn í kaupstöðum landsins, en þeir eru fullur helmingur kaupstaðabúa í landinu. Ég veit, og það er að vísu virðingarvert, að hæstv.forsrh. þorir ekki að standa við þetta í þingsalnum. En það væri virðingarverðara, ef hann sæi um, að blöð hans héldu ekki áfram í þessum tón.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl]: Röksemdafærsla hv.þm. G.-K. var þess eðlis, að ekki er þörf á löngu svari. Hann var óvenjulega æstur, en ég get ekki að því gert, þó að honum sviði, þegar sýnt var fram á, að hann hefði farið með rangt mál í sambandi við mjólkurlögin. Um hitt atriðið, að ekki hafi verið gerð nein rannsókn eða undirbúningur áður en þessi lög voru sett, vil ég segja það, að ½ ári áður en lögin voru selt hafði ráðuneytið skipað n. einmitt til þess að rannsaka og undirbúa málið. Auk þess hafði S. Í. S. látið nefnd vinna að málinu í heilt ár og haldið sérstakan fulltrúafund um málið. Á skýrslum og tillögum þessara n. eru svo lögin byggð. Það virðist líka benda á, að lögin séu sæmileg, að nú virðist vera hafið kapphlaup um að sanna, hverjum beri heiðurinn af að eiga frumkvæði að þeim. Að því ætla ég ekki að eyða mörgum orðum.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Mér finnst harla einkennilegt, þó nokkur skyldleiki sé milli frv. um sláturfjárafurðir og mjólkursölu, að blanda þeim saman í þessum umr.

Vill ekki hv. ræðumaður snúa sér með það til hv.þm. G.-K.?

. Ég þarf ekki að spyrja hæstv.forsrh. um, hvað ég eigi að segja, því ég var búinn að hugsa mína ræðu. Annars ætti hæstv. ráðh. að hugsa fyrst og fremst um að standa sæmilega fyrir sínu eigin máli, áður en hann fer að leiðbeina öðrum. Ég verð að segja, að mér fannst það alger óþarfi af hæstv.forsrh., þó hv.þm. G.-K. benti á, að hann hefði verið flm. að frv. um mjólkursölu, að hefja umr. um það með ádeilu á vissan stjórnmálafl. Það hefði hann átt að geta látið bíða, a. m. k. þar til mjólkurmálið kemur til umr. Hefir þetta leitt til þess, að umr. hafa að mestu snúizt um mjólkurmálið, og hv. sessunautur minn, þm. Mýr., fann ástæðu til að standa upp og vitna með hæstv.forsrh. í því máli. Var það, sem hann sagði, eingöngu um mjólkurmálið. Hann minntist ekki einn orði á það mál, sem hér er til umr. Ég verð að segja, að mér finnst stjórnarfl. illa farast að tala um málþóf hér á Alþ., þegar þeir ganga á undan um að ræða allt önnur mál en fyrir liggja. - Út af þessu skal ég svo ekki segja meira. En út af þessu máli, sem hér liggur fyrir vil ég segja það, að það er harla einkennilegt, en sýnir vel skapferli stjórnarfl. - og þó sérstaklega hæstv.dómsmrh. -, hvernig þeir haga sínum málflutningi. Síðan þeir fyrst tóku fyrir afurðasölumálið hefir ekki komið svo út frá þeim nokkurt blað, að því hafi ekki verið slegið föstu, og reynt að telja fólkinu trú um, að Sjálfstfl. og blöð hans væru á móti málinu. Þetta er reynt að berja inn í sveitafólkið, og mun gert til þess að skapa Sjálfstfl. þar andúð og óvinsældir, sem andstæðingi þessa máls, sem er vitanlega hreinasta lýgi,  Nú skal ég rekja hér, hvað draga má út úr afstöðu Sjálfstfl. til þessa máls, og sýna fram á, hversu vingjarnlega hann hefir snúizt við því. Skal ég ekki rekja frekar mjólkurmálið eða blanda því inn í þetta mál. Á þingi 19331 kemur þáv. hv.landsk.þm. Jón Jónsson í Stóradal fram með þáltill. um að skipa nefnd til að rannsaka og undirbúa afurðasölumálið og koma fram með till. um, hvað heppilegast væri að gera til þess að koma því í hagkvæmara horf. Hvernig var afstaða Sjálfstfl. í því máli? Var hann því andvígur? Ég held ekki. Og á landsfundi Sjálfstfl. síðastl vetur, sem hv.þm. G.-K. minntist á, var samþ.till., sem fór í þá átt, að fundurinn teldi rétt að skipa nefnd til að rannsaka málið og koma fram með till., sem lagðar yrðu fyrir Alþ. Og þegar hæstv. ráðh. er að skopast að ályktun landsfundarins um að vilja láta rannsaka málið, er hann að skopast að sinni eigin einfeldni. Engum dettur annað í hug en athuga og rannsaka þau vandamál, sem þarf að leysa, nema hæstv. ráðh. Hann er því að opinbera hér einfeldni sína. Ég kveinka mér við að nefna barnslega einfeldni - vil ekki segja heimsku -, þegar hann er að skopast að rannsókn þessa máls. Það hefir því komið fram viðurkenning frá Sjálfstfl. um, að hér væri mál, sem þyrfti að rannsaka og leysa og taka föstum tökum. Og það er algerlega óréttmætt að kenna því ráðuneyti, sem fór frá í sumar, um, að málinu var ekki lengra komið. Heldur er því einu um að kenna, að nefnd sú, sem skipuð var í málið, var ekki búin að ljúka rannsóknum sínum að undirbúningi málsins, og því ekki búin að leggja fram till. sínar, sem framkvæmdir stj. áttu að byggjast á. Það fellur því enginn blettur hvorki á Sjálfstfl. eða Bændafl. fyrir afskipti af þessum málum. Það var viðurkennt af báðum flokkunum, að bráðabirgðalög um kjötsöluna væru nauðsynleg, þar sem framkvæmd laga, sem hefðu beðið afgreiðslu þings, hefði orðið að fresta um 1 ár. Svona horfir nú málið við fyrir þeim mönnum, sem vilja byggja dóm á því, sem fyrir liggur í þingtíð., blöðum og víðar. En þrátt fyrir allt þetta stimpla blöð stjórnarfl. Sjálfstfl. algerlega sem óvin þessa máls. En því þurfa stjórnarblöðin að bera fram alla þessa lygi eða vísvitandi ósannindi? - svo hæstv. forseti þurfi ekki að hringja. Það er verið að draga hér fram klausur úr bæjarblöðum ýmsra fl. Ég skal ekki bera blak af því, sem sagt er í blöðunum, en við samanburð á þeim finn ég engan mismun. Vil ég um það taka mér í munn orð hæstv.forsrh., er hann hafði um Sjálfstfl., að óheppileg blaðaskrif um málið „gangi upp í sjálfum sér“. Mér þykir vænt um að sjá, að ég hefi rumskað svo við ritstjóra aðalmálgagns stj. að ég sé, að hann hefir fundið ástæðu til að biðja um orðið. Það er því ekkert annað en vandræðafálm hjá hæstv.ríkisstj. að bera fyrir sig blaðaskrif, sem sögð hafa verið af öðrum um málið. Það er ekki nema eðlilegt, þegar gera á ráðstafanir til að hækka kjötverðið, þó kaupendurnir láti heyra rödd frá sér. Við getum haft góða samvizku af því, að ekki er farið fram á meira en það, sem við bændurnir þurfum nauðsynlega til að lifa. Hér er aðeins stefnt að því, að þessi annar aðalatvinnuvegur landsmanna geti haldizt uppi og staðið að sínum hluta undir að bera uppi þjóðarbúið. En það er síður en svo, að með því verðlagi, sem nú er, getum við lagt fyrir. Því miður er sannleikurinn sá, að þrátt fyrir það berjumst við í bökkum. En meðan ekki er hægt að standa í fullum skilum með greiðslu af skuldum, auk annara þarfa, er búskapurinn ekki kominn á heilbrigðun grundvöll, eða hægt að telja hann sómasamlega rekinn. Ég hefi með þessu viljað sýna fram á, að það er fullkomlega fordæmingarvert af stj.fl. að útbásúna sem afstöðu Sjálfstfl., að hann sé á móti málinu, þó einstaka rödd hafi heyrzt um, að þörf væri breytinga. Öll ummæli frá andstæðingum Sjálfstfl. um afstöðu hans í málinu hrynja því svo gersamlega til grunna, að stjórnarfl. liggja sjálfir flatir og útataðir í því svaði, sem þeir hafa vaðið í. En það getur verið, ef þeir nota nógu mikla sápu, að þeim takist í bili að þvo sig hreina í augum sinna flokksmanna, en það verður aldrei lengi, þeir eru of skítugir til þess. Ég skal þá benda á, að þau mótmæli, sem komið hafa fram, eru ekki gegn lögunum í heild, heldur hefir aðeins verið bent á, að sumum atriðum þeirra mætti skipa betur á annan veg. Enda hefir sjálfum stjórnarfl. þótt ástæða til að breyta frv. og laga í ýmsum atriðum. Ég fyrir mitt leyti er ekki samþykkur 1. brtt., og fer eftir svari ráðh. hvort ég get samþ. 2. brtt., en þær sýna þó, að lögin hafa ekki verið gerð svo alger úr garði, að ekki væri ástæða til að athuga þau. Ég skal þá minnast á þessar 2 brtt. á frv., sem samþ. voru í Ed., og vil þá fyrst koma að því ákvæði bráðabirgðalaganna, þar sem gert er ráð fyrir að leggja skatt á allt nýtt kjöt. En þetta kemur þannig fram, að skattur af útfluttu kjöti er endurgreiddur, svo raunverulega hvílir skatturinn eingöngu á innanlandssölunni. Og þar sem innanlandsmarkaðurinn er langmestur í Rvík, og verð þar yfirleitt hæst, kemur skatturinn langmest niður á mönnum kringum Rvík. Samkv. bráðabirgðal. er heimild til að leggja allt að 8 aura verðjöfnunarskatt á kg., en sú heimild var ekki notuð í haust nema í 6 aura. En nú hefir hv.Ed. fært þessa heimild upp í 10 aur. Þegar miðað er við þær ráðstafanir, sem verið er að gera til að halda uppi kjötverðinu, er ekki rétt að mótmæla alveg verðjöfnunarskatti, sem ætti að draga úr aðstreymi kjöts á Rvíkurmarkað, úr fjarlægum sveitum, og útiloka að of mikið bærist á markaðinn. En það er ekki nóg, að kjötið sé selt við ákveðnu verði, heldur verður jafnframt að vera tryggt, að ekki sé flutt inn á markaðinn meira kjöt en hægt er að selja og markaðurinn þolir. Annað er gersamlega meiningarlaust. Ég varð var við það í ferð minni austur um Árnes- og Rangárvallasýslur, að bændur telja, að verðjöfnunarskatturinn komi misjafnt og oft ósanngjarnlega niður. Einkum var þetta í Rangárvallasýslu, þar sem fé er svo rýrt, að það er aðeins undantekning að fá kjöt í I. fl. og jafnvel II. fl., en mestur hluti þess fellur undir III.-IV. fl., og sumt fæst alls ekki flokkað. Þar var algengt, að menn litu svo á, að þeir, sem byggju í landgæðasveitum og hefðu vænt fé, stæðu engu verr að vígi að framleiða kjöt á útflutningsmarkað en menn þar í sveit á þann innlenda. Nú býst ég við, að þegar þessir menn sjá, að Alþingi hefir hækkað hámark verðjöfnunargjaldsins upp í 10 aura, þá vakni hjá mörgum spurning um hver verði niðurstaða búskaparins, ef þeir með sitt rýra fé eigi að greiða svona háan skatt til þeirra, sem væna féð hafa, og hvort það sé sanngjarnt, jafnvel þó þeir þurfi að nota erlendan markað. Ég vil svo aðeins benda á, hvort það hefir verið tryggt við framkvæmd laganna á þessu hausti, að ekki bærist of mikið kjöt að úr fjarlægum héruðum, svo ekki seljist allt kjöt úr nærliggjandi sveitum. Mér er kunnugt um, að á öndverðri sláturtíð var farið að flytja inn til Rvíkur kjöt norðan af Borðeyri og vestan úr Dölum og víðar að, áður en séð var, hvað slátrun hér yrði mikil. Ég veit, að slátrun verður þó minni en í fyrra, sem stafar af þeim óskaplegu áföllum, sem menn urðu fyrir vegna ormaveikinnar í sauðfénu síðastl. ár. Þeir menn, sem hafa notað markað hér, hljóta að gera kröfur til að sitja að honum frekar en þeir, sem fjarlægari eru og njóta eiga verðjöfnunargjaldsins. Þetta verður að vera tryggt. Annað atriði er í þeirri breyt., sem gerð var í Ed., og ég get látið mér nægja að gagnrýna ef svör hæstv.dómsmrh. falla. á þann veg, að hann telji þá tortryggni, sem ég hefi borið fram gagnvart þessu, á röngum rökum byggða. Það er ekki ástæða til þess að óttast, að lögin verði skilin eða framkvæmd á þann hátt, sem hugsanlegt væri að framkvæma þau á. Við setninguna, sem stendur í 3. gr. frv., „að enginn megi slátra fé .... “ á að bæta við: „né kaupa fé til slátrunar“. Ég hefi minnzt á þetta áður. Það, sem ég hefi við þetta að athuga, er ekkert nema það, að þetta verði ekki framkvæmt þannig, að þeim, sem hafa fengið leyfi til þess að verzla með sláturfjárafurðir, verði ekki settur stóllinn fyrir dyrnar, þannig að þeir fái leyfi til þess að kaupa fé á fæti til þess að selja. Ég álít það liggja fyrir utan þær ráðstafanir, sem hér um ræðir, að menn fari að skipta sér af því, hvort menn hafi þá tilhögun á fjársölunni á haustin, sem sett hefir verið, og hvort þeir reka sjálfir féð til slátrunar, eða hvort þeir selja féð aðallega á fæti. Ég veit, að sú tilhögun er töluvert viðhöfð hjá okkur í Borgarfirði, og ég býst ekki við, að menn sætti sig vel við, að tekið sé fram fyrir hendurnar á þeim í þessu efni. Hinsvegar er ég því samþykkur, að girt sé fyrir það, að einstaka „spekulantar“, sem ekki taka fé upp í viðskipti, geti fengið að kaupa fé og selja á fæti. Sé það eini tilgangurinn með breyt. að útiloka þá menn, er ég því vitanlega samþykkur, bara ef ekki er farið að skerast í það, hverja tilhögun menn hafa á fjársölunni, þeir sem hafa þegar fengið leyfi til þess að verzla með afurðir. Fleira mun ég ekki minnast á nú, því að önnur einstök atriði á frekar að ræða við 2. umr. málsins. Ég vil að lokum skjóta því til þeirrar n., sem fær málið til athugunar, að hún taki verðjöfnunargjaldið til gaumgæfilegrar athugunar, og þá sérstaklega hækkun þá, sem gerð var á því í Ed.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Manni verður oft á, þegar þessi hv.þm. stendur upp og ætlar að verja aðgerðir Sjálfstfl. á ýmsum málum, að detta í hug klár, sem beitt er fyrir of þungt hlass. Það er, eins og menn vita, hörmuleg sjón, sérstaklega ef hann er ekki vel járnaður. Menn eru vanir að hlæja að þessum rökum í hv.þm. í sambandi við ýms mál, sem flutt eru hér í deildinni. Þetta er í rauninni ekkert hlægilegt. Það er aðeins samvizka bóndans, sem hann finnur, að er í ósamræmi við hans eigin stétt. Þetta lýsir sér stundum í ópum frá hv.þm., eins og síðasta ræða hans bar greinilega vott um. Ræðan snerist um það, að vernda Sjálfstfl. og ítreka, að hann væri afurðasölunni hlynntur. Þetta reyndi hv.þm. af veikum mætti, en það fór eins og við var að búast, að hann færði engin rök fyrir máli sínu, en ópin gerðu aftur á móti það eitt að verkum, að hann heyrði ekki hvísl sinnar eigin samvizku. Þrátt fyrir það, sem nú var sagt, vona ég samt, að hv.þm. sé ekki alveg blindur á skrift. Það þarf ekki annað en að lána hv.þm. 23 árásargreinar blaða þess flokks, sem hv.þm. er í, sem skrifaðar hafa verið um afurðasölumálið. Það hefir sýnt sig, að það eina, sem dálítið dugir, er að svara slíku með fullri einurð, því að þm. Sjálfstfl. óttast svipu almenningsálitsins. Mjólkurlögin hafa verið svívirt meira en nokkur önnur lög, en nú lýsir Sjálfstfl. yfir því í Morgunbl., að mikill hluti sjálfstæðismanna sé lögunum fylgjandi. Þetta er ágætur árangur af því að fylgja málunum vel eftir með einbeittri einurð og hörku, þegar svo ber undir. Það hefir aldrei verið hægt að nota aðra aðferð við íhaldsflokk en að láta almenningsálitið beygja hann til hlýðni. Þeirri aðferð verður að beita í þessu máli, jafnt sem öllum öðrum. - Þetta hefi ég um skrif okkar framsóknarmanna að segja. Það hefir komið fram till. um, að málinu ætti að fylgja rannsókn. Því ekki það! En við höfum bara staðreynd fyrir hendi viðvíkjandi því, hvernig málinu hefir verið tekið. Það er ómögulegt að gera lögunum meiri bölvun en gert hefir verið af hálfu flokks hv.þm. Flokkur hans hefir laumað inn í hvert hús í Rvík greinum, sem reyna af fremsta megni að spilla fyrir framkvæmd þessara laga. Það er þetta, sem stýrir almenningi, en ekki það, hvernig einstakir menn tala, þegar kemur til framkvæmda. Það eru blöðin, sem snúa neytendunum í þessum bæ og ráða því að mestu, hvernig framkvæmd þessara laga verður. Rök hv.þm. voru frekar léleg, eins og vænta mátti. Sama röksemdafærsla kom fram í seinni hluta ræðunnar, t. d. að því er viðvék rýra fénu fyrir austan fjall. Hv. þm. var svo heitur, að hann hafði engin tök á því, sem heitir rök. Hann sagði t. d., að þeir, sem byggju fyrir austan fjall, yrðu að borga verðjöfnunargjald af sínu fé til þess að halda norðlenzka kjötinu uppi. Þetta er hin mesta fjarstæða og hræðilegasta rökvilla, sem hægt er að færa fram í nokkru máli. Það er rétt, að einstakir fjáreigendur á Suðurlandi eiga rýrara fé en bændur á Norðurlandi, og þess vegna þurfa þeir vitanlega frekar á því verði að halda, sem fæst með kjötlögunum, til þess að geta komið kjötinu á markaðinn og fengið hærra verð en ella. Vitanlega er ekki hægt núna að losna við það, að ákvæðið viðvíkjandi verðjöfnunargjaldinu sé miklu frekar sett vegna þeirra, sem búa á Suðurlandi og eiga að búa við þessi lög, en fyrir þá, sem eiga nú við verðjöfnunargjald að búa. Sumstaðar á Suðurlandi er mismunurinn á verðlagningunni svo mikill frá því, sem er nú erlendis, að mikil hætta getur orðið á því, að framkvæmd laganna takist ekki, svo framarlega sem ekki verður komið meiru samræmi á þessu viðvíkjandi. Það er ekki hægt að halda kjöti frá stöðum, sem eru stutt frá, t. d. í Strandasýslu og Húnavatnssýslum, frá markaðinum. Það er mesti misskilningur, að verðjöfnunargjaldið sé til þess að létta eingöngu undir með bændum á Suðurlandsundirlendi, vegna þess að það verður að setja þetta ákvæði, til þess að hægt sé að halda framkvæmd laganna uppi. Verðið er nú 95 aur. fyrir kg. af 1. fl. kjöti á markaðinum í Rvík og annarsstaðar hér á landi. Það eru engin líkindi til þess, að þeir, sem selja kjöt á erlendum markaði, fái meira en 50-60 aur. fyrir kg. af söltuðu kjöti og 70 aur. fyrir fryst kjöt. Verðmismunurinn verður því 20-25 aur. Vitanlega er ekki hægt að bæta upp verðmuninn nema að nokkru leyti, á meðan verðjöfnunargjaldið er eins og það er nú. Þess vegna er það sett fyrir þá, sem búa á Suðurlandi, til þess að hægt sé að halda lögunum uppi, því að ef verðjöfnunnargjaldið er ekki hækkað, þá er ósamræmið svo mikið, að ómögulegt er að halda þeim úti af markaðinum, sem verða að nota erlendan markað. Því meiri þörf er á því að vernda þessa framleiðslu, ef það er rétt, sem hv.þm. Borgf. segir, að þessi framleiðsla sé mjög rýr. Viðvíkjandi einstökum atriðum laganna, sem hv.þm. spurðist fyrir um, t. d. því, hvað gert yrði viðvíkjandi leyfum um sláturfé, get ég tekið þetta fram: Það verður leyft að verzla með sláturfé, að svo miklu leyti sem n. telur ekki, að slík sala sé notuð til þess að fara í kringum lögin. Annars munu einstök atriði laganna verða rædd, þegar málið kemur til 2. umr., og þau hafa verið rædd í nefnd. Viðvíkjandi því, sem hv.þm. tók fram um mjólkurmálið, vil ég segja það, að það var í fullu samræmi við hinn hluta ræðu hans. Hann varði einum þriðja parti af ræðutímanum til þess að tala um mjólk. Ástæðan til þess var sú, að hv.þm. G.-K. hafði farið rangt með, og það þurfti að leiðrétta hans ummæli í þessu efni. Þetta er í nánu samræmi við annað hjá hv.þm. Meira ætla ég ekki að segja um þetta mál að sinni. Ég hefi nú svarað ræðu hv.þm., sem var miklu meira hávaði um þetta mál heldur en rök. Það er að vísu eðlilegt, því að það er ókleift að færa rök fyrir því, að Sjálfstfl. sé þessu máli hlynntur.

Gísli Guðmundsson Ég vil vinna til þess að sleppa orðinu, til þess að lengja ekki umr., með því skilyrði að þeir sjálfstæðismenn, sem beðið hafa um orðið, geri slíkt hið sama og ég. Hæstv. forseti getur spurt þessa hv.þm. að því, hvort þeir gangi að þessu.

Forseti (JörB): Það eru þrír á mælendaskrá, og ég get ekki hætt umr. nema því aðeins, að þessir hv.þm. fallist sjálfir á þetta.

Garðar Þorsteinsson Tilboð hv.þm.N.-Þing. er að vísu ákjósanlegt og aðgengilegt, en þar sem gera má ráð fyrir, að hann hafi sjálfur margt merkilegt um málið að segja, tel ég ekki rétt, að honum sé meinað að fá orðið.

Gísli Guðmundsson [óyfirl]: Eins og menn hafa heyrt, hefir einn sjálfstæðismannanna hafnað tilboði mínu. Það er í fullkomnu samræmi við þá aðferð, sem flokkur hans beitir í báðum hv.þd., sem sé að tefja fyrir framgangi mála með málþófi. Það er ekki nema sjálfsagt og rétt, að þetta komi fram í þingtíðindum, til þess að landsbúar geti séð, hvernig framkoma Sjálfstfl. er í þessu efni. Þetta er sérstaklega ákjósanlegt, þar sem blöð þeirra hafa borið á móti því, að flokkurinn beitti þessu málþófi. Sumum þykir mér ef til vill liggja of lágt rómur, samanborið við rómstyrkleika sjálfstæðismanna undanfarið. Það verður þá að hafa það, enda geri ég ekki ráð fyrir að þurfa að hafa eins hátt og þeir. Ég vil vekja athygli á einu atriði strax, og það er framkoma þeirra tveggja hv.þm., sem hér hafa talað um þetta mál af hálfu Sjálfstfl. Ég vil ekki láta hjá líða að benda á þetta, vegna þess að það hefir víða verið talað um, að ekki væri fullkomlega gætt þess velsæmis í þinginu, sem nauðsynlegt er að gera. Ég vil vekja athygli á háttsemi hv.þm. G.-K. og hv.þm. Borgf. Það hefir komið fyrir þá báða, að munnsöfnuður þeirra hefir verið svo ljótur, að hæstv. forseti hefir neyðzt til þess að áminna þá. En í stað þess að taka þetta til greina, hafa þeir endurtekið þau orð, sem þeir voru búnir að segja og höfðu verið víttir fyrir. Þegar hv.þm. sækjast eftir að láta sem skýrast koma fram vitavert orðbragð, þá finnst mér það ekki geta bætt velsæmið á þingi, sem margir telja, að sé mjög ábótavant. Annars vil ég nú snúa mér að málinu sjálfu og vekja athygli á upphafi þessara umr.Hæstv. forsrh. reifaði málið með nokkrum orðum, án þess að ráðast á nokkurn. Út af því, sem hv.þm. Borgf. sagði, vil ég taka það fram, að mér finnst hv.þm. vera frekar heyrnarsljór, ef hann hefir ekki tekið eftir því, hvernig hv.þm. G.-K. talaði. Hann var með ásakanir í garð Framsfl. þess efnis, að hann réðist á sjávarútveginn. Ég geri ekki ráð fyrir, að hv.þm. Borgf. geti komizt hjá því að viðurkenna, að slík ummæli séu ekki sem bezt til þess fallin að draga úr deilum um þetta mál. Fyrst sjálfstæðismenn hafa sjálfir talið það heppilegt að gera að umræðuefni, hvort þeir hafi í raun og veru sýnt þessu máli óvild, er rétt að ég fari fáum orðum um það atriði. Ég skal taka það fram, að ég mun ekki ráðast á menn eða hafa háreysti í frammi meira en tilefni gefst til af hálfu þessara manna sjálfra. Ég vil minna á, hvernig þetta mál hefir borið að, hvernig skipulagning á landbúnaðinum og framkvæmd hennar hefir borið að. Í fyrra haust var hafinn undirbúningur um þetta mál af þeim mönnum, sem mestra hagsmuna hafa að gæta í þessum efnum, bændastéttinni og samvinnufélögunum. Þau hófu síðan undirbúning með till. um skipulagningu kjöt- og mjólkursölu síðastl. haust. Það mál hefir verið rakið opinberlega, svo að mönnum er það að sjálfsögðu kunnugt. Það næsta, sem gerist í þessu máli, er, að það er tekið til meðferðar á aukaþinginu fyrir nýár í fyrra. Næst koma fulltrúar samvinnufélaganna á fund til þess að hefja nánari undirbúning málsins. Frá þessum fundi koma ýtarlegar till. um skipulagningu kjöt- og mjólkursölunnar. Um þessar till. er það að segja, að þær eru í öllum aðalatriðum eins og sú skipulagning, sem lögfest var með bráðabirgðal. í ágúst og september síðastl. Þessum till. hefir ekki verið haldið leyndum. Þær voru birtar í blöðum og sendar til þáv. atvmrh. Þessar till. voru í öllum aðalatriðum eins og það skipulag, sem lögfest hefir verið frá því í apríl á síðastl. vori. Það var öllum opinn aðgangur að þeim. Ég vil vekja athygli á því, að þrátt fyrir það, þótt þessar till. lægju opnar fyrir öllum blöðum og þeim, sem hlut áttu að máli, þá varð samt ekki vart við, að þá væri í blöðum Sjálfstfl. gerð nokkur tilraun til þess að koma með rökstudda gagnrýni á þessum lögum. Það er rétt hjá hæstv.forsrh., að þegar till. voru birtar og skýrt var frá fundi samvinnufélaganna, þá birtist í Mbl. árásargrein á einn af framkvæmdarstjórum Sambandsins, en till. sjálfar voru ekki teknar til meðferðar. Það var ekki bent á, í hverju till. væri áfátt, og það var ekki bent á breyt., sem flokkurinn vildi gera. Ég vil átelja Sjálfstfl. og blöð hans fyrir það, að gagnrýna ekki strax, þegar opinbert var, að hverju stefnt var, og bera fram sínar eigin till., svo að unnt væri að ræða þær jafnframt því, sem grundvallartill. skipulagningarinnar voru ræddar. Sjálfstfl. hefir enga afsökun í þessu máli, og hann verður að viðurkenna, að nauðsynlegra var, að flokkurinn kæmi með rökstudda gagnrýni í blöðum sínum og tillögur viðvíkjandi þessu máli, í stað þess að birta skætingsgreinar um þau félög, sem hrundu þessu máli af stokkunum. Ég hygg, að það hafi verið skömmu eftir fund samvinnufélaganna, að fyrrv.atvmrh. skipaði mþn. í afurðasölumálinu, sem skyldi rannsaka það mál og gera till. um það. Þessi mþn. fékk sendar till. þær, sem gerðar höfðu verið á fundi samvinnufélaganna, og tók þær til meðferðar. N. sat að störfum þangað til seinni hluta síðastl. sumars. Það er mesta fjarstæða, sem hv.þm. G.-K. sagði, að Framsfl. vildi hrinda þessu máli af stað án rannsóknar. Þetta mál hefir, eins og bæði ég og aðrir hafa bent á, verið mikið rannsakað, þótt það sýni sig, þegar það kemur undir reynsluna, hvort nauðsynlegt verður að gera ýmsar smábreyt. á því. Í framhaldi af því, sem ég hefi nú sagt viðvíkjandi því, að Sjálfstfl. og blöð hans hafa vanrækt þá skyldu sína sem stjórnmálaflokkur, að koma með rökstudda gagnrýni á byrjunarstigi málsins, vil ég halda áfram að minnast á, hvernig þessi flokkur tók málinu síðar. Eins og kunnugt er frá kosningunum síðasta sumar, var gert samkomulag milli þeirra flokka og þeirra þingmanna, sem mynda meiri hl. þingsins og standa að stj., um ýms mál, sem þessir flokkar ætla að vinna að og nýja stj. ætlaði að vinna að. Meðal þessara mála var sérstaklega tilgreint, að hæstv. stj. og flokkarnir ætluðu að vinna að því að skipuleggja afurðasöluna, kjötsöluna og mjólkursöluna. Hvað gerði Sjálfstfl. og blöð hans? Þau þögðu. Hvers vegna komu þau ekki þá með sitt álit, þegar n. skilaði áliti sínu? Þegar nýja stj. kom, skrifuðu þau ádeilugreinar um stj. og þá, sem að henni stóðu, en þögðu um þessi höfuðmál. En svo gerist það, þegar núv. stj. gefur út bráðabirgðalögin um kjötið og síðan bráðabirgðalögin um mjólkina, að þá byrja blöð Sjálfstfl. að taka til máls um meginatriði skipulagsins. Þá fyrst ræða þau málið á þeim grundvelli, sem eðlilegt hefði verið að ræða þau á áður en l. komu fram, - og það er eftirtektarvert, á hvern hátt þetta er gert. Og því vil ég slá föstu í eitt skipti fyrir öll, að þó að hv.þm. Borgf. kynni að hafa verið skipulagningunni fylgjandi, þá er það óafsakanlegt fyrir hann að þegja við því, að þau blöð, sem tala fyrir munn hans flokks, geri allt, sem í þeirra valdi hefir staðið, til að gera málið tortryggilegt. Ef hann hefði viljað þessu máli vel, þá átti hann sem ábyrgur maður í sinum flokki að kveðja sér hljóðs og segja, að hann væri ósamþykkur því, sem hans blöð sögðu um þetta mál. Það, sem hv.þm. gerir með þessu aðgerðarleysi sínu, er það, að hann hefir þolað sínum blöðum í þetta langan tíma að vinna málinu allt það tjón, sem þau gátu, þó að þau hinsvegar virðist ekki hafa verið þess umkomin að hafa þar mikil áhrif. En hv.þm. hefir engu að síður þá vanrækslusynd á samvizkunni að reyna ekki að koma í veg fyrir, að blöð hans gerðu það illt af sér, sem þau gátu. Ég vil minna á það, hvernig blöð sjálfstæðismanna tóku til máls um þessi mál. Ég man ákaflega vel eftir þeim greinum, sem komu út í Mbl. um kjötlögin fyrst eftir að þau voru gefin út. Það, sem fyrst var gert, var að vekja athygli á því tiltölulega góðlátlega, að þetta mundi ekki vera gert með hagsmuni Rvíkur fyrir augum og verið að ýta við Alþfl., að ekki væri víst, að þeir væru vel á verði fyrir sínu flokk. Þetta var tilraun til að koma á sundrung milli stjórnarflokkanna um þetta mál. Var þar beitt allri þeirri lagni og hugviti - þó að ekki sé nú mikið til hjá þeim af slíku -, sem þeir höfðu á að skipa. Það, sem næst kom, var að tala við bændur. Þeim var bent á það, að nú væru komin út kjötlög frá nýju stj. og þeir beðnir um að hugleiða það nú vel, að þótt þau kynnu að verða sumum til góðs, þá mundu þau verða öðrum til tjóns. Þarna var slegið á þá strengi, sem hættulegast var að slá á fyrir málið, að reyna að koma inn tortryggni hjá bændum milli sveita og landsfjórðunga um þessi l., reyna að koma því til leiðar, að bændur yrðu sjálfum sér sundurþykkir. Dag eftir dag og viku eftir viku hefir verið alið á þessari tortryggni í blöðum sjálfstæðismanna og reynt að koma inn sem mestri úlfúð hjá bændum vegna mismunandi hagsmuna þeirra í ýmsum landshlutum og reynt að halda því að mönnum, að hér væri verið að tryggja nokkrum bændum hagsmuni á kostnað allra hinna. Menn geta gert sér í hugarlund, hvort hægt hafi verið að finna upp á að skrifa nokkuð, sem hefði getað orðið framkvæmd málsins til meira tjóns en einmitt þetta. Ég hjó eftir því hjá hv.þm. G.-K., þar sem hann var að sýna fram á, að Sjálfstfl. hefði verið þessu máli hlynntur frá upphafi. Hann vitnaði þar í till., sem hefði verið samþ. í þá átt á síðasta landsfundi sjálfstæðismanna. En þegar svo hæstv. ráðh. skoraði á hann að lesa upp þær till., sem þar hefðu verið samþ. taldi hann það ekki henta.

Ég las hana upp

. Hann las upp það, sem sagt var um málið á landsfundi sjálfstæðismanna, en ef hann hefir þar í innifalið þessa till., þá hefir hann gert það svo ógreinilega, að ómögulegt hefir verið að sjá, hver till. hefir verið, og ég geri ráð fyrir, að enginn þeirra, er á hlýddu, hafi getað fundið það út úr þessum lestri, hver þessi ályktun hefir verið. En það, sem ég vildi vekja athygli á í þessu sambandi, er það, að það, sem hv.þm. G.-K. þykist sanna með samþ. þessarar till., er, að Sjálfstfl. hefir ekki verið á móti að rannsaka þessi mál. Hér er þá komið að því, sem mér virðist vera meginkjarni þessa máls og sýna þann mikla mun, sem er hér á afstöðu framsóknarmanna og sjálfstæðismanna til þessara mála. Þeir hafa ekki verið á móti skipulagningu afurðasölunnar, svo lengi sem ekki var um neitt annað en rannsóknina að ræða. En undir eins og það augnablik kemur, að í stað rannsóknarinnar komi framkvæmd, þá snúast þeir á móti málinu. Þetta er sá mikli afstöðumunur sjálfstæðismanna og framsóknarmanna, sem hafa nú komið þessu merkilega og vandasama máli úr rannsókn og í framkvæmd. Ég veit það vel, að stj. og flokkar hennar hefðu á ýmsan hátt getað átt rólegri og næðissamari daga með því að gefa ekki út þessi l. og beita sér yfirleitt ekki fyrir að þessi skipulagning hefði komizt í kring. Það hefði verið ólíkt fyrirhafnarminna að hugsa um, að líma prófessorstitil á þennan eða hinn, en taka ekki á vandamálum þjóðarinnar. En það er nú svo, að menn eru kjörnir fulltrúar þjóðarinnar til að leysa þau helztu vandamál, sem fyrir liggja, þó að það kunni að vera óþægilegt að verða fyrir það að sitja undir ádeilum, og þeim ekki sanngjarnari en nú hafa komið frá hv.þm. G.-K. og hv.þm. Borgf. Þeir, sem leyfa sér að fara fram á það að fá umboð frá almenningi, verða að hafa manndóm til að taka á málunum, ekki aðeins að láta rannsaka, heldur einnig til að framkvæma. Ég ætla svo ekki að hafa þessi orð fleiri, en ég vildi ekki láta hjá líða að benda á þau atriði í framkomu sjálfstæðismanna gagnvart þessu máli, sem mér virðast mest áberandi. Ég skal taka það fram, að ég hefði ekki séð ástæðu til að benda á þetta hér á þingi, ef ekki hefði gefizt svo ríkt tilefni til þess frá hv.þm. G.-K., og reyndar líka frá hv.þm. Borgf. Þeir mega sjálfum sér um kenna; þeir hafa sjálfir tekið sér þessa lítilmótlegu afstöðu, sem þessi flokkur og hans blöð hafa haft um þetta mál. Ég leyfi mér að segja þá lítilmótlegu afstöðu. Það eina, sem þessi flokkur hefir gert opinberlega í þessum málum, réttlætir fullkomlega, að þau orð séu höfð um þeirra frammistöðu, því að þessi flokkur hefir fyrst og fremst sýnt sig gersamlega óhæfan til að taka á þessu máli til nokkurs gagns, en lætur ekki við það sitja, heldur reynir að vinna málinu hverskonar ógagn, en þegar hann sér, að það er árangurslaust, gerir hann þá einstöku ráðstöfun, að samþ. og láta hv.þm. G.-K. birta í blöðunum yfirlýsingu um, að flokkurinn hafi enga stefnu í málinu, þessu stærsta máli bændastéttarinnar eins og nú er, en flokkurinn komi sér saman um að vera klofinn í tvær deildir, önnur deildin með málinu, en hin á móti. Þessi síðasta aðgerð flokksins er fyllilega í stíl við það, sem ég hefi leyft mér að kalla lítilmótlega afstöðu.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Í tilefni af þessum síðustu orðum hv.þm.N.-Þ., að það væri lítilmótleg framkoma hjá Sjálfstfl. að gefa þessa yfirlýsingu, vil ég segja það, að bæði um þetta mál og eins um mjólkurmálið hefir flokkurinn verið skiptur. Það kom fram á þingi 1933, þegar þessi mál voru til umr. Að flokkurinn gaf þessa yfirlýsingu, var ekki ófyrirsynju, því að óvandaðir blaðasnápar - þeir taki sneið, sem eiga - báru það út, að flokkurinn stæði óskiptur gegn 1., því að það taldi flokkurinn vísvitandi ósannindi. Hv. þm. veit, að hans flokkur hefir svikið bændur með því að lækka mjólkurverðið. Jafnaðarmenn töldu sig tilneydda fyrir frumhlaup Sigurðar nokkurs Einarssonar að lækka verðið og heimtuðu það af stj. Hún taldi sig varla geta orðið við þessu, því að það voru svik við bændur. En jafnaðarmenn surfu það að stj., að hún varð að láta undan, en til þess að breiða yfir þau svik, báru þeir það út, að sjálfstæðismenn hefðu verið á móti þessu. Þetta er vísvitandi ósannindi, og er þetta lítilmótleg afstaða til eins máls. Svipað má segja um alla þá langloku, sem þessi hv.þm. þuldi hér og var hrakin í hinni ýtarlegu og skörulegu ræðu hv.þm. Borgf. Er því ekki ástæða fyrir mig að fara frekar út í það, einkum þar sem ég hefi nú lyfi til að gera stutta aths., en tilefnið til þess var, að ég þurfti að leiðrétta nokkur atriði, sem hann fór rangt með. Það er rétt, sem ég sagði, að ég flutti þetta mjólkurmál inn á þingið 1933. Það er að vísu rétt, að landbn. hafði hreyft málinu áður, en þá var það öðruvísi. En það raskar ekki þeim sannleika, að Eyjólfur Jóhannsson er frumkvöðull málsins. En svo lítilmótleg er afstaða hæstv.forsrh., að hann er nú að gera tilraun til að blekkja þingheim með því, að fyrrv.dómsmrh. hafi stöðvað framkvæmd þessa máls, þó að það sé rétt, að hann stöðvaði það í tvo daga, en lögreglustjóri, núv. hæstv.dómsmrh., stöðvaði það í 15 mánuði. Hæstv. ráðh. hefir í höndum skjöl, sem sýna þetta og sanna, og ég skora á hann, ef hann þorir, að gefa mér aðgang að þessum skjölum, þá skal þetta sannast. Það er líka satt, að það voru fyrst og fremst jafnaðarmenn, sem unnu að því að fella þetta mál, þar sem þeir stóðu allir gegn málinu, en sjálfstæðismenn skiptir. Allt, sem ég hefi sagt, er því satt, en allt, sem hv.þm. sagði, er ósatt. Það fer illa á því að heyra það af vörum hv.þm.N.-Þ., að hann sé að fárast yfir því, að mál séu ekki rannsökuð. Hann og hans flokkur hafa sýnt það, að honum er sýnna um annað en að rannsaka fyrirfram. Honum er sýnna um að rasa fyrir ráð fram en að líta með hugsun á málin, og þess vegna gefa þau ekki þann árangur, sem annars mætti vænta. Svo vil ég segja hæstv.forsrh. það, að hann er ekki það ríkur af samlíkingum, að hann varð að fá lánaða þessa samlíkingu við hv.þm. Borgf. Hann fékk hana hjá hv.þm. Mýr., ég veit það, af því að hann sagði það sama við mig. Hann líkti hv.þm. Borgf. við frísandi gæðing fyrir of þungum vagni, sem kæmist ekki áfram. Ég segi, að það er rétt, hv.þm. Borgf. er gæðingur, en hann kemst áfram og mylur framsóknarkögglana undir sig. Að endingu vil ég svo segja ritstjóra Tímans það, að þegar hann er hér farinn að fárast yfir því, hvað það sé óskaplegt, að menn séu hér ósanngjarnir og segi ósatt, þá gangi hann út og hengi sig. 

Hannes Jónsson [óyfirl.]: Það verður ekki um það deilt, að upptök þessa máls er að finna í þál., sem borin var fram á síðasta þingi af Jóni í Stóradal. Mér er gleðiefni að sjá, hverja meðferð málið hefir fengið, þar sem það hefir að sumu leyti verið fært í það horf, sem ég hélt fram, að ætti að vera, en var þá aðeins skoðað sem yfirboð frá Bændafl. Nú er svo komið rás viðburðanna, að í þessu efni þykir nauðsynlegt að gera það, sem ég lagði þá til. Ég vænti, að rás viðburðanna eigi enn eftir að sýna, að það verður réttast að fara í þessu efni eftir því, sem fulltrúar bændanna vilja. Ég vil í því efni benda á, hvort ekki sé rétt að athuga, hvort ekki verði heppilegast að fá þessi mál í hendur þeim, sem hafa fullkominn rétt á að fara með þau, sem sé framleiðendunum einum. T. d. er það svo í Noregi, að þar er yfirstjórn þessara mála í höndum framleiðendanna sjálfra. Þetta vil ég vænta, að verði vandlega athugað. Ég sé ekki, að bændur hafi sýnt svo mikla óbilgirni í kröfum sínum, að ástæða sé til að hábinda þá með rauðum leppum úr flíkum sósíalista eins og gert er með till. stj., og það einmitt þeirra, sem alltaf hafa tvíeyring með gati í gleraugnaumgerðinni til að horfa í gegnum þegar meta skal hlut bænda. Hæstv. forsrh. lét þess getið í umr. um þessi mál á fundi austur í Árnessýslu, að bændur væru búnir að fá 2 aura í vasann fyrir framkvæmd þessara l. Því miður eru þessir 2 aurar ekki komnir enn, og verður kannske langt þangað til þeir koma. Kannske það komi líka í ljós, að l. eins og stj. gekk frá þeim hafi ekki verið þess megnug. Verið getur, að þeir komi þá auga á, að á þessum l. hafi a. m. k. verið missmíði í sumum greinum, þó að þeir hafi ekki viðurkennt það enn. Hæstv. ráðh. sagði, að bændur, sem seldu á erlendum markaði, hefðu ekki fengið nema 60-70 aura fyrir 1. flokks kjöt, eða þar fyrir neðan. Ef hæstv. ráðh. hefir ætlað að gera sig góðan í augum þessara sýslubúa bara fyrir það, að þeir gætu haft hagnað af þessum l. á kostnað annara, þá getur hann ekki búizt við, að 1. fái almennt fylgi. Þetta er alveg sama og hann var að halda fram, þegar hann var að tala um lækkunina á mjólkinni. Hann sagði, að hún snerti ekkert menn fyrir austan fjall, heldur aðeins sunnan fjalls. En ef þessi l. eiga að verða þannig, að gróði eins byggist á tapi annars, þá ná þau seint almenningshylli. Það verður að haga l. svo, að allir verði jafnir fyrir þeim og allir njóti jafnt góðs af þeim í framkvæmdinni. Hæstv. ráðh. sagði, að menn ættu að vinna að framgangi góðra mála með fullkominni einurð og hörku. Manni getur orðið nærri því óglatt af að heyra þennan hæstv. ráðh. tala um að sýna fullkomna einurð og hörku, þegar hann er nú genginn undir ok sósíalista. Manni detta í hug búrtíkurnar, sem skriðu hræddar undir pilsfald húsmóðurinnar og fitjuðu þar upp á trýnið. Það, sem er viðurkennt í þessu máli, er það, að sá hluti stj., sem telur sig fulltrúa bændanna, hefir ekki sýnt einurð og hörku og ekki einu sinni komið fram gagnvart samherjum sínum með manndómi, því að einnig þeir hafa orðið að beygja sig undir vilja sósíalista. Ég vænti þess, að þessi löggjöf fái þær endurbætur, að það verði viðurkennt, að bændur landsins fái rétt til þess að vinna að framkvæmd sinna mála, en ekki fengið þeim í hendur, sem vinna málstað þeirra tjón. Þó að það verði kannske ekki á þessu þingi, þá trúi ég ekki öðru en að bændur eigi enn svo mikla sjálfsvirðingu, að þeir láti ekki bjóða sér, að fulltrúar þeirra afsali til sósíalista rétti þeirra til að hafa með höndum sín eigin mál.

Garðar Þorsteinsson Hæstv. forsrh. hóf mál sitt á því að tala um roku hjá hv.þm. G.-K., og honum þótti þetta orð svo gott hjá sér, að hann notaði það líka um ræðu hv.þm. Borgf. Er líklegt, að hann sjái ástæðu til þess að breyta þingsköpum með bráðabirgðalögum fyrir næsta þing til þessa að kalla ræðu roku. Hv. þm.N.-Þ. sagði, að það væri gott, að það kæmi í Alþt., að aðrir hv.þdm. hefðu ekki fallið frá orðinu, þótt hann byðist til þess. Það er gott, að hv.þm. skuli hafa ánægju af þessu, en okkur andstæðingum hans þykir bezt, að sem flestar ræður eftir hann birtist í Alþt., og höfum því enga ástæðu séð til þess að svipta lesendur Alþt. þeirri ánægju í þetta skipti, og ætti hann að vera þakklátur mér fyrir það. Hitt þótti mörgum öllu óviðfelldnara, þegar þessi hv.þm. fór að tala með vandlætingu um orðbragð annara hér á Alþingi. Sú umvöndun hefði fremur átt að koma úr annari átt en frá ritstjóra Tímans, sem m. a. hefir verið dæmdur í hina þyngstu sekt hér á landi fyrir róg, níð og illmælgi, svo að flokksbróðir hans, sem þá var dómsmrh., neyddist til þess að láta konung náða hann.  Hæstv. forsrh. gerði sér mjög tíðrætt um afstöðu tveggja dagblaða hér í bænum til afurðasölumálsins. En hvað sem þeim skrifum liður, hefir nú formaður Sjálfstfl., hv.þm. G.K., bent honum á tillögur og samþykktir landsfundar sjálfstæðismanna um þetta efni, og ég býst við, að hæstv.forsrh. kannist við, að slíkt marki stefnu hvers flokks út á við, fremur en blaðagreinar eftir hina og þessa. Það skipti engu máli, þótt frv. til mjólkurlaga hafi einhverntíma verið borið fram af nefnd í allt annari mynd en það kom á sínum tíma frá hv.þm. G.-K. En hitt skipti máli, að hv.þm. G.-K. hefir markað í þessu máli afstöðu Sjálfstfl. Yfirleitt á hæstv.forsrh. ekki gott með að tala um mjólkurlögin og framkvæmd þeirra. Annar stuðningsflokkur hans, sósíalistar, voru óskiptir á móti lögunum á þingi, er þau voru borin fram. Í efri deild sætti frv. þeirri meðferð, að ekki voru nema tvær greinar eftir af því að lokum, og það var fyrst og fremst fyrir atbeina þess manns, sem hv.þm. S.-Þ. lét framsóknarmenn í Árnessýslu samþ. alveg nýlega, að væri bezti maður héraðsins, Egils Thorarensen. - Ég sé, að hæstv. forseti lítur til mín. Honum lízt ef til vill ekki meira en svo á þessa ákvörðun flokks síns um það, hver teljast skuli bezti maður Árnessýslu. - Egill Thorarensen kom á fund landbn. og óskaði eftir því, að greinin um verðjöfnunargjaldið væri tekin út. Hæstv. forsrh. stendur því illa að vígi í þessu máli, þar sem aðalatriði frv. var fellt niður fyrir áróður flokksbróður hans, „bezta mannsins í Árnessýslu“. Annars stóð ég að þessu sinni fyrst og fremst upp vegna hinnar ósvífnu staðhæfingar hæstv.forsrh. um það, að framkvæmd mjólkurlaganna hafi stöðvazt af völdum fyrrv.dómsmrh., hv. 1. þm. Skagf. Hann kveðst geta sannað þetta með embættisvottorði frá fulltrúa sínum, er hann hafi fengið sent, er hann var á kosningaleiðöngrum sínum í vor. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á, að fulltrúinn hafi sýnt þá óskammfeilni að gefa út slíkt vottorð í embættisnafni. Það er sannanlegt, að margsinnis var hringt úr dómsmrn. til lögreglustjóra og fyrirskipað að framkvæma lögin. Þetta veit ég, að hæstv.forsrh. er vel kunnugt. Það samtal, sem hæstv.forsrh. var að vitna í við fyrrv.dómsmrh. um frestun á framkvæmd laganna, var þannig vaxið, að maður einn úr Árnessýslu, sem dæmdur hafði verið fyrir brot á lögunum, bað um frest á framkvæmd dómsins þangað til eftir hvítasunnu, eða aðeins þrjá daga. Dómsmrh. varð við þessari ósk og hringdi upp á lögreglustjóraskrifstofu og lagði til, að þessi frestur væri veittur.  Og ég vil ennfremur spyrja hæstv.forsrh. að því sem lögfræðing, hvernig dómsmrn. hefði átt að geta stöðvað framkvæmd gildandi laga. Þótt hann hefði fengið einhver tilmæli frá dómsmrn. um að framkvæma ekki lögin, sem sannað er, að er alveg tilhæfulaust, þá bar honum sem lögreglustjóra tvímælalaus skylda til þess að framkvæma lögin. Lögreglustjóri hafði ekkert leyfi til að hlýða slíku banni frá dómsmrn. Hvernig sem á málið er litið, er því alveg augljóst, að hæstv.forsrh. hefir sem lögreglustjóri þverbrotið mjólkurlögin með því að framfylgja þeim ekki. Það er annars athyglisvert, að hæstv.forsrh. skyldi forðast eins og heitan eldinn að víkja að þessari hlið málsins í Ed. En það stafar vitanlega af engu öðru en því, að þar var fyrrv.dómsmrh. til andsvara, en hér treystir hæstv.forsrh. því, að honum haldist uppi að fara með ósvífin ósannindi í fjarveru hans. Það er ekkert undrunarefni, þótt hv.þm.N.-Þ. fari með ósannindi um þetta mál í framhaldi af greinum sínum í Tímanum. En hitt er meira furðuefni, að hæstv.forsrh. skuli taka það ómaklega og ómannlega örþrifaráð, að skjóta sér á bak við fyrirrennara sinn með ósannindum, sem hægt er að hrekja skjallega.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég skal nú í fáum orðum reka allan þennan reyk aftur ofan í hv. 8. landsk. Ég vil að svo stöddu gera ráð fyrir, að þetta fleipur hans um málið stafi af fljótfærni og vanþekkingu, fremur en af því, að hann hafi ætlað sér að segja vísvitandi ósatt. Ég skal þá byrja á því að lýsa yfir því, að hv. 8. landsk. og hv.þm. G.-K. er velkominn aðgangur að öllum þeim skjölum, sem farið hafa á milli mín og dómsmrn. um þetta mál. Bréf það, sem hv. 8. landsk. var að tala um, að dómsmrn. hefði sent til lögreglustjóra, var um framkvæmd á dómi gagnvart manni einum vestur í bæ, sem seldi ógerilsneydda mjólk austan úr Flóa. Maður þessi hafði tvær verzlanir og seldi í þeim ýmsar fleiri vörur en mjólk. Maðurinn neitaði að hlíta lögunum, nema lokað væri hjá honum. Nú vantaði um það ákvæði í lúgunum, hvað gera skyldi, þegar svo stæði á, að verzlað er með fleiri vörur en mjólk í þeim búðum, er fara í bága við lögin. Hér gat því verið um stórkostlegt fjárhagsatriði að ræða. Fulltrúinn hringdi því í dómsmrn. og bað um frest í nokkra daga. Var þá getið það svar þar, að framkvæmd dómsins skyldi frestað, þangað til ráðuneytið léti lögreglustjóraskrifstofuna vita. Um þetta liggur fyrir embættisvottorð fulltrúans. Þetta mun hafa verið 19. maí í vor. 21. maí, eða tveim dögum seinna, sendi skrifstofa lögreglustjóra bréf til dómsmrn. með fyrirspurn um það, hversu að skyldi farið þegar svo stæði á sem í þessu máli. Eftir kosningar, eða seinast í júní, kemur síðan loksins svar frá dómsmrn., dagsett rétt fyrir kosningar, þar sem því er svarað til, að lögreglustjóraskrifstofunni komi það ekkert við, hvernig mjólkurlögin séu framkvæmd. Þessi skjöl liggja öll fyrir, og er öllum hv.þm. heimilt að ganga að þeim. Allt skraf hv.þm. Sjálfstfl. um þessi efni er því tómt fleipur og misskilningur. Enda veit hv.þm. G.-K. það vel, að það var ætlun ráðandi manna í flokknum að framkvæma mjólkurlögin á allt annan hátt en gert var. Hv. 8. landsk. segir, að lögreglustjóra sé ekki leyfilegt að hlýða skipunum dómsmrh. um frestun á framkvæmd laga. En ég held því fram, að enginn lögreglustjóri geti leyft sér annað, þegar svo stendur á sem hér, að um stórkostlegt fjárhagsatriði er að ræða fyrir embættið.

voru ekki liðnir 10-12 mánuðir frá því, að lögin gengu í gildi, þegar fresturinn var gefinn?

. Samkv. l. mátti ekki selja ógerilsneydda mjólk nema gegnum löggilt bú. En rétt fyrir jólin í fyrra, þegar fyrirskipað var að fara að framkvæma lögin, kom það upp úr dúrnum, að engin löggilt bú voru til, - ekki einu sinni Korpúlfsstaðabúið! Síðan var Lögbirtingablaðinn dreift út daginn eftir með löggildingu búanna. Skrifstofustjórinn í dómsmrn. gaf þá skýringu á þessu, að gleymzt hefði að löggilda búin!

Það þurfti engin bú að löggilda, hefði verið séð um, að ekki væri seld nein ógerilsneydd mjólk

. Það er alveg kostulegt að heyra til þessara manna, sem nú hafa verið reknir úr einu horninn í annað, unz þeir eru komnir í sjálfheldu fljótfærni sinnar og ósanninda, við það að reyna að klóra yfir framkvæmdaleysi fyrrv. stj. í afurðasölumálunum. Þá er ekki lítið samræmi í því, er hv.þm. G.-K. er að tala um það, að jafnaðarmenn hafi algerlega lagt Framsfl. undir sig, en hafi þó verið móti mjólkurlögunum, máli, sem Framsfl. hefir komið fram, gegn andstöðu mikils þorra sjálfstæðismanna. Sannleikurinn er sá, að jafnaðarmenn hafa nú snúizt til fylgis við mjólkurlögin, af því að þeir sjá, að skynsamlega er tekið á framkvæmd skipulagningarinnar. Ég get nú látið útrætt um mjólkursölumálið að þessu sinni, sem íhaldsmenn hafa sér til lítillar gleði eða sæmdar dregið inn í þessar umr., en sný mér þá að framkomu andstæðingaflokka stj. í kjötsölumálinu. Er þá ekki ófróðlegt að athuga fyrst, hvernig þessir flokkar hafa skipt með sér verkum til að spilla fyrir þeim lögum. Það er bersýnilegt, að það var hlutverk hv.þm. V.-Húnv. á fundunum að gera bændur óánægða með lögin, sérstaklega með verðjöfnunargjaldið og með framkvæmd laganna yfir höfuð. Hann var látinn halda því fram austur í sveitunum, að verðjöfnunargjaldið kæmi sérstaklega hart niður á þeim, sem þar byggju. En sama daginn og hv.þm. V.-Húnv. er fyrir austan, er í blöðum Sjálfstfl. veitzt að jafnaðarmönnum fyrir það að hafa samþ. verðjöfnunargjaldið, og því haldið fram, að það komi sérstaklega niður á verkamönnum í kaupstöðum. Hinir svokölluðu bændaflokksmenn gera sér far um að gera bændur óánægða austur í sveitunum með verðjöfnunargjaldið, en norður í landi reyna þeir að spilla fyrir málinu með því að halda því fram, að verðjöfnunargjaldið sé allt of lágt á kjötinu. Hinsvegar halda hv. sjálfstæðismenn því fram, að kjötverðið sé árás á verkalýðinn, það sé svo hátt. Þannig stangast þessar mótbárur þessara flokka, sem hafa skipað sér í andstöðu við þetta mál. Það er algerlega rangt hjá hv.þm. V.-Húnv., að ég hafi gefið í skyn austan fjalls, að mjólkurlögin kæmu aðallega hart niður á mjólkurframleiðendum vestanfjalls. Ég sagði, að verðlækkunin mundi í bráð eitthvað ná til framleiðenda vestan fjalls, meðan skipulagið væri ekki komið í fast horf, en ég benti líka sérstaklega á það, að þó verðlækkunin kæmi í fyrstu niður á framleiðendum vestan fjalls, þá mundu þeir vinna margfaldlega upp þann skaða, er þeir yrðu fyrir, með bættu skipulagi á mjólkursölunni, og ég undirstrikaði það, að til þess að sá árangur næðist af mjólkursölulögunum, þyrfti að vera sérstaklega góð samvinna milli beggja aðilja, seljenda og neytenda. Hv. þm. V.-Húnv. var mikið að veifa þessari gömlu sósíalistahræðu sinni, sem honum er svo tamt að flagga með hér í hv. d., með þeirri prédikun sinni um afstöðuna milli Framsfl. og Alþfl., sem hann klifar á við flest tækifæri. Ég vil nú segja það, að þessum hv.þm. ferst ekki að segja mikið út af samvinnu þessara flokka. Honum ferst það sízt af öllum að tala um undirlægjuskap, sem vitað er um, að hlaut kosningu í sinni sýslu með atkvæðum, sem hann fékk lánuð frá flokki, sem hann hefir svo þjónað dyggilega undir og legið marflatur fyrir, og sem hann að margra hyggju hefir látið brúka sig til þess að reyna að gera þingið óstarfhæft. Þannig hefir Sjálfstfl. hinn svokallaða Bændafl. til að vinna þau verk, sem hann sjálfur þykist of góður til að vinna. Ég veit ekki, hvernig einn flokkur getur legið flatari fyrir öðrum flokki en Bændafl. fyrir Sjálfstfl. í öllum málum. Þá er það alveg rangt hjá hv. 8. landsk., að Egill Thorarensen hafi lagt til, að mjólkurlögin væru samþ. á þinginu 1933 án verðjöfnunargjalds. Það var Eyjólfur Jóhannsson, sem vildi það, en hitt var vitanlegt, að Egill var sérstaklega óánægður með að missa verðjöfnunargjaldið, vegna þess að mjólkurframleiðendur í nágrenni Rvíkur selja neyzlumjólkina hér háu verði, en framleiðendur fyrir austan fjall geta lítið notað þann markað. Þess vegna hlaut það að vera þyrnir í augum Egils Thorarensen, sem bar fyrir brjósti hagsmuni austanmanna, að missa verðjöfnunargjaldið. Ég hygg þá, að ég hafi svarað höfuðádeilum hv. sjálfstæðismanna í þessu máli. - Viðvíkjandi þeirri fyndni, sem hv.þm. G.-K. sagði, að ég hefði sagt um hv.þm. Borgf. og hv.þm. G.-K., og hann vildi tileinka öðrum hv.þm. hér í d., skal ég ekkert þræta við hann. Ég viðurkenni það fúslega, að ég er alls ekki fyndinn maður og tel mig heldur ekki vera það; þess vegna þykir mér það mjög leitt, þegar ég verð fyrir ádeilu í því efni frá hinum djúphyggna, vitra og fyndna hv.þm. G.-K.

Sigurður Kristjánsson Ég veit ekki, hvort það er fundarfært; það má mig gilda einu. En ef ætti að ganga til atkv. um málið strax, þá væri viðkunnanlegra, að deildin væri ályktunarfær.  Ég ætla ekki að fara neinar krókaleiðir að þessu máli. Það hefir farið svo um þær umr., sem nú hafa fallið, að þær hafa mjög mikið snúizt um það, hverjir væru fylgismenn þessa máls og hverjir ekki. En mér virðist, a. m. k. af ræðum stjórnarsinna, að þeir hefðu átt að byrja á því að gera sér ljóst, hvað þetta kjötmál er, því að ég hefi ekki orðið var við, að þeir skildu það ennþá. Þegar um það er að ræða að leiða þetta mál til góðra lykta, þá hlýtur það að vera frá sjónarmiði mínu það, að hagnýta sem bezt innlenda kjötmarkaðinn. Nú er það áreiðanlega víst, að það er ekki aðeins einn aðili í þessu máli, eins og mér finnst vera frá sjónarmiði stjórnarsinna. Það er vitanlegt, að það eru tveir aðilar í þessu máli, annarsvegar framleiðendur kjötsins og hinsvegar neytendur þess, og ef það er einhver sérstök goðgá að vilja taka eitthvert tillit til neytendanna, þá ætla ég að gera mig sekan um þá goðgá. Því mér sýnist, sennilega öfugt við það, sem hv. stjórnarsinnum sýnist, að neytendunum komi það mikið við, hvernig kjötsölunni er hagað. Mér sýnist einnig þeir vera borgarar í þessu þjóðfélagi og eiga að hafa eins mikinn rétt eins og aðrir þjóðfélagsborgarar. Deilurnar hér hafa mikið snúizt um það, hverjir væru með þessu máli og hverjir á móti, og svo um það, hverjir væru upphafsmenn að því og hverjir ekki. Mér finnst það mjög einkennilegur hugsunarháttur að halda því fram, að menn, sem fylgja kjarna eins máls, geti ekki verið ósáttir um einstök atriði. Ég veit ekki betur en að fylgismenn þessa frv., eða kjarna þess, hafi deilt um það langan tíma hér í hv. d. Og mér finnst það ekkert undarlegt, sízt þegar athugað er, að mörg atriði frv. eru gersamlega óhafandi til þess að ná þeim árangri, sem hlýtur að vera tilgangur frv. að ná, nefnil. að hagnýta sem bezt innlenda kjötmarkaðinn fyrir framleiðendurna. - Ég hefi, eins og menn vita, ekki átt sæti á þessari samkomu fyrr en nú, og er því ekki að búast við, að ég hafi lagt til þeirra mála á þingi. En ég vil nú segja, að til þessara mála er hægt að leggja víðar og þau koma fleirum við en hv.þm. einum. Í því sambandi vil ég minna þá hv.þm., sem alltaf eru að tala um uppruna þessa máls, á það, að mikið hefir verið um það rætt utan þings. T. d. hefi ég ritað um það, ég man ekki hvað mörgum sinnum. En ég hefi rætt málið á annan hátt heldur en hv. framsóknarmenn hafa gert. Í þeim greinum, sem ég skrifaði um kjötsöluna, og það er frá mínu sjónarmiði upphaf þessa máls, ræddi ég um það, að þar sem saman fór, að útlendi markaðurinn þrengdist og kaupstaðirnir í landinn stækkuðu, þá mætti ekki eingöngu þjarka um það, hvað margar kjöttunnur væri hægt að selja til Noregs; mér fannst orðið tímabært, þegar meira en helmingur þjóðarinnar væri farinn að búa í kaupstöðum, að athuga, hvernig sá markaður yrði bezt hagnýttur. Ýmsa hluti þar að lútandi vildi ég láta taka til umr. Ég man ekki að vitna í öll atriði þessara greina nú, en ég man, að ég tók fram, sem ég nú vil undirstrika, hvað ákaflega væri misjafnlega auðvelt að framleiða kjöt í hinum ýmsu héruðum landsins. Í sumum héruðum kostar uppeldi sauðfjár tvöfalt við það, sem það kostar í léttari héruðunum. Um afurðir sauðfjár er svipað að segja. Í sumum héruðum er fé nálega helmingi rýrara heldur en í öðrum. Og því miður fer sumstaðar saman dýrt uppeldi og afurðalítið fé, og verður þar af leiðandi framleiðslan miklu dýrari heldur en í betri sauðfjárhéruðum. Það er langt frá því, að þeir hv. framsóknarmenn, sem eru að eigna sér þetta mál, hafi athugað þetta sem skyldi. Það hefir verið rætt mikið um það hér, að blöð sjálfstæðismanna hafi snúizt öndverð gegn þessu máli. En ég hefi ekki heyrt fram færð nein rök fyrir því. Kannske það sé af fjandskap til þessa máls, sem ég hefi skrifað um það! Ég hefi lesið flest það, sem skrifað hefir verið í blöð sjálfstæðismanna um þetta mál, og ég hefi ekki séð þar eitt einasta fjandsamlegt orð í garð þeirra, sem framleiða kjötið. Hygg ég því, að mér sé óhætt að fullyrða, að það séu tilhæfulaus ósannindi, þegar slíku er haldið fram. Hitt hefi ég séð, að blöðin eru ekki sammála um, hvernig þessum málum skuli skipað. Það hefir líka komið fram í umr. hér, að þær sakir, sem framsóknarmenn hafa viljað fella á sjálfstæðismenn fyrir blaðaskrif um þessi mál, byggjast eingöngu á því, að þeim hefir orðið á sú mikla goðgá að vilja taka nokkurt tillit til neytendanna. En ég sé ekki betur en að það sé skylda þeirra, sem um þjóðmál ræða frá öðru sjónarmiði heldur en kjósendaveiðasjónarmiði, að taka jafnt tillit til allra, sem hlut eiga að máli, og það eru í þessu tilfelli framleiðendur og neytendur. Ég minnist þess, að ég las í Morgunblaðinu þau skrif, sem það var ásakað fyrir áðan. Það var að deila við framkvæmdastjóra Jón Árnason. Hann hafði, eftir því sem ég bezt man, ásakað samvinnufélög kjötframleiðenda hér sunnanlands. Sláturfélag Suðurlands og Kaupfélag Borgfirðinga, fyrir það, að þau hefðu haldið kjötverðinu óþarflega niðri fyrir bændum. Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að þessi forstjóri hafi komizt að þeirri niðurstöðu seinna, að þessar ásakanir væru ekki á rökum byggðar. Hygg ég, að honum sé enginn greiði gerður með því, að menn, sem ekki hafa þekkingu á þessu efni, látist vera að bera blak af honum. Hann mun sjálfur vera búinn að útkljá þetta atriði fyrir sina hönd. Það er okkur kunnugt, sem höfum verið hér í Rvík, að Sláturfélag Suðurlands og Kaupfélag Borgfirðinga hafa ráðið verðlagi á kjöti hér eftir að kauptíð er byrjuð. Og þessi félög hafa hagað verðinu, sem þau ákveða fyrirfram fyrir kauptíðina í hvert skipti, eftir því, sem þau bezt vissu, að markaðsverðið mundi verða erlendis. Þau hafa selt útsöluverðið hér nokkru hærra heldur en búizt hefir verið við í hvert skipti, að markaðsverðið mundi verða erlendis. Ég veit ekki annað en neytendum hér í Rvík hafi fundizt þetta eðlilegt og sjálfsagt. En það mun hafa komið fyrir í eitt skipti, að erlendi markaðurinn breyttist þannig, að það sýndi sig, að e. t. v. hefði mátt fá heldur meira fyrir kjötið utanlands heldur en það verð, sem ákveðið hafði verið hér. Það er æfinlega erfitt að sjá slíka hluti fyrirfram, og ætla ég, að ekki hafi verið nein ástæða til að áfella félögin fyrir þetta. Kjötsalan hér sunnanlands hefir einmitt haft mjög fasta og ákveðna skipun, þar sem verðið hefir alltaf verið fastákveðið fyrir sláturtíð, svo fast, að ekki hefir teljandi verið farið út fyrir það. Það hefir e. t. v. verið seld ein og ein kind með öðru verði, en ekki neitt til muna. Þó ég eigi ekki beinlínis hlut að máli hvað þau blaðaskrif snertir, sem nú hafa farið fram um þetta mál, þá vildi ég ekki láta ómótmælt þeim firrum, að sum blöð hér hafi fjandskapazt gegn því, að bændur fengju sæmilegt verð fyrir kjöt sitt, en önnur aftur barizt hinni góðu baráttu. Ég veit ekki betur en blöð sjálfstæðismanna hafi rætt þetta mál með hag beggja aðila fyrir augum. Stjórnarblöðin virðast mér aftur á móti hafa rætt málið með það fyrir augum, hvort ekki væri hægt að veiða á það eitthvað af atkv., og með þeim mun minni skilningi á hagsmunum þeirra, sem hlut eiga að máli. En hagsmunir framleiðendanna eru vitanlega fólgnir í því að geta selt sem mest af vöru sinni og náð því verði, sem eðlilegt er og kaupgeta neytenda leyfir. Ég man, að ég hreyfði því máli opinberlega fyrir nokkrum árum síðan, að ekki væri rétt, að menn hefðu mjög misjafna aðstöðu til að sitja að hinum bezta markaði. Ég leit svo á, að þar sem risin voru upp öflug félög, sem ákváðu verðlag á kjöti á stærstu markaðstöðunum innanlands, þá væri rétt að taka til athugunar, hvort kjötframleiðendur sætu ekki að óréttmætlega misjöfnum markaði. Og eins og nú stendur á, finnst mér, að eigi að ræða um það, hvort á skiptingu landsins í verðjöfnunarsvæði og öðrum reglum, sem frv. setur, eru ekki einhverjar misfellur. Ég lít svo á, að þetta mál sé á tilraunastigi og að það verði það jafnvel í fleiri ár. Reynslan verður áreiðanlega að skera úr því, hvernig þessu máli verður best fyrir komið. Það þýðir engum að setja sig á háan hest og hlaða fáryrðum á þá menn, sem ekki eru sammála hverju einasta atriði í því fyrirkomulagi, sem hæstv. stj. hefir í fljótu bragði dottið í hug að hafa á þessu. Þar er áreiðanlega margt misheppnað. T. d. vil ég nefna það, að það er áreiðanlega mjög misráðið að binda svo hendur manna sem gert er með frv. um það að selja beint til neytendanna. Það ætti þvert á móti að láta söluna vera sem allra frjálsasta fyrir þá, sem hafa aðstöðu til að selja milliliðalaust. Sérstaklega er undarlegt, að þeir menn, sem sífellt eru að tala um milliliðalausa verzlun, skuli nú líta svo á, að það sé höfuðkostur að geta bundið alla kjötframleiðendur við milliliði, hvern einn einasta. Það er þó vitanlegt, að sumir þeirra hafa svo litla umsetningu, að þeim er nauðsynlegt að spara sér milliliðakostnaðinn og koma framleiðslu sinni beint til neytenda. Í því héraði, sem ég er einna kunnugastur nú í seinni tíð og er talsvert mikið sauðfjárræktarhérað, er nálega helmingur allrar kjötframleiðslu seldur milliliðalaust. Þetta hérað er Norður-Ísafjarðarsýsla, og tek ég það aðeins sem dæmi. Ég er viss um, að þar er margur smábóndi alls ekki fær um að taka á sig fyrst milliliðakostnaðinn og síðan verðjöfnunargjaldið. Uppeldi sauðfjár mun þarna vera helmingi dýrara heldur en þar, sem það er ódýrast, og bendir þetta á, að það þyrfti að kanna, hvað aðstaða bænda er ákaflega misjöfn. Nú getur verið, að hæstv. stj. heima í hvíta húsinu við Lækjartorg þykist sjá þetta allt saman betur heldur en þeir, sem við það búa og þarna hafa lifað í áratugi. En ég er sannfærður um, að þeir síðartöldu þekkja það miklu betur, og að þeir eru óánægðir með það fyrirkomulag, að allir verði að sæta milliliðum. Það hefir mikið verið deilt um það, eins og ég sagði áðan, hverjir væru upphafsmenn að þessu máli. Ég ætla ekki að taka frekari þátt í þeirri deilu heldur en orðið er. Ég hefi bent á, að ég á þó nokkuð langa sögu í þessu efni, þó hún sé hvorki breið né viðburðarík. Það stafar af því, að ég hefi rætt málið aðeins sem þjóðmál. Ég hefi litið svo á, að það þyrfti langan undirbúning, þótt ekki virðist svo af skrifum stjórnarsinna. Og ég hefi einnig litið svo á, að það bæri ekki að líta á hag framleiðenda eingöngu, heldur líka á hag neytenda. En hver eru svo upptök málsins af hendi stjórnarsinna? Ég man fyrst eftir, að þetta mál flæddi yfir blaðadálka þeirra fyrir ári síðan, eftir að þeir höfðu beðið ósigur í kosningunum. Þá höfðu þeir bersýnilega fundið út, að það mundi vera hægt að rétta hag sinn í sveitunum með þessu máli. Og það var rætt ákaflega einhliða; í greinunum var eiginlega ekki annað en ein einasta upphrópun: að bændur ættu að fá hærra verð fyrir kjötið. Það er ekki heldur við því að búast, að þeir menn geti litið með víðsýni á mál, sem ætíð vilja gera öll mál að kosningabeitu. Það er enginn vafi á því, að stjórnarflokkarnir, og þá sérstaklega framsóknarmenn, eru alls ekki færir um að ræða þjóðmál, því þeir draga þau ávallt út úr þeim farvegi að vera þjóðmál og gera þau að klíkumálum og kosningamat. En þótt þeir vilji fara þannig með þetta mál, þá er ég ófáanlegur til, að því leyti sem ég tek það til athugunar, að ræða það öðruvísi en sem þjóðmál, og ég hlýt því að líta jafnt á hag þeirra, sem framleiða kjötið og þurfa að fá a. m. k. kostnaðarverð fyrir það, og þeirra sem þurfa að neyta þess. Ég mun þá líta á það, á hvern hátt muni auðveldast að selja sem mest af þessari vöru innanlands, og ekkert láta það hafa áhrif á afstöðu mína, þó ég verði borinn þeim brigzlum, að ég sé að hugsa um „Grímsbýlýðinn“ hér í Rvík, heldur koma með þær brtt., sem ég álít nauðsynlegar, hvort sem heldur er fyrir framleiðendur eða neytendur. Ég vona, að menn reyni smásaman, jafnvel framsóknarmenn líka, að læra að líta þannig á þetta mál, að það sé á tilraunastigi, að tíminn verði að sýna, hvað er hagkvæmast. Ég ætla ekki að fara út í einstök atriði frv. nú, ég mun fá tækifæri til þess síðar. En ég vildi taka þetta fram nú strax, að ég tel mig engan óvin þess, að gerð sé skipun á þessu máli, þó ég komi til með að deila hart á einstök fyrirkomulagsatriði frv.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég á sæti í þeirri n., sem þessu máli verður væntanlega vísað til, og mun ég því ekki fara inn á einstök atriði þess. Það, sem ég vil hér segja, er út af tilefni frá hv.þm. G.-K., sem sló því fram, að við Alþfl.menn, og þá sérstaklega ég, hefðum verið á móti skipun þessa máls áður, en snúizt algerlega nú í seinni tíð. Nú vita það mörg þúsund manna víðsvegar um landið, að um skipulagningu þessara mála hefir Alþfl. rætt bæði á fundum og í blöðum fyrir löngu síðan. Og í 4 ára áætluninni, sem flokkurinn lagði fram fyrir síðustu kosningar og barðist fyrir á fundum um allt land, var sérstakur liður um skipulagningu afurðasölunnar á þann hátt, að til gagnkvæmra hagsbóta yrði fyrir vinnandi stéttirnar til sjávar og sveita. Upp úr þessu voru eftir kosningarnar gerðir samningar við Framsfl., sem að nokkru leyti koma fram í þessu frv. Hygg ég, að ég hafi nú gert grein fyrir því, að hér er ekki um neinn snúning að ræða af hálfu Alþfl., heldur áframhaldandi stefnu. Hv. þm. G.-K. vildi vitna í annað skylt mál, sem frv. liggur einnig fyrir þinginu um, sem sé mjólkurmálið. Kvaðst hann mundu við síðari umr. lesa upp úr ræðum mínum frá þinginu 1933, þingheimi til skemmtunar og til þess að sanna fjandskap minn gegn skipulagningu afurðasölunnar. Nú hefi ég athugað þingtíðindin að gamni mínu. Á þinginu 1933 hefi ég ekki sagt eitt einasta orð um þessi mál, og sýnir það, hvaða fleipur hv.þm. fer með. Á þingi 1932 hefi ég aftur haldið þrjár ræður um mjólkursölumálið. Og ég vil skora á hv.þm. að lesa þær upp, þegar hann fær næst tækifæri til - ég veit hann getur það ekki núna, þar sem hann er búinn að tala 4 eða 5 sinnum í þessu máli, - og benda á, að hverju leyti ég hefi skipt um skoðun síðan og að hverju leyti þau frv., sem nú eru fram borin um þessi mál, eru á móti stefnu minni og Alþfl. Það er að vísu rétt, að ég gekk á móti einstökum atriðum í mjólkursölufrv., sem fram var borið á þinginu 1932, út frá því sjónarmiði, að kaupstaðir og sveitir ættu að vera jafnréttháir aðilar við lausn þess máls og ekki mætti taka einhliða tillit til framleiðendanna. Ég benti á, að neytendurnir hefðu líku sinn rétt og dró fram ýms atriði í málinu, sem þýðingu hafa fyrir bæina, t. d. um aukinn rétt mjólkurframleiðenda innan lögsagnarumdæmis bæjanna, kúabú bæjarfélaganna, þar sem þau eru, o. fl. sem ég vil ekki eyða tímanum til að fara út í, þar sem þetta eru einungis aukaatriði. En aðalatriðinu, sem sé að hafa skipun á þessum málum, kemur glöggt fram, að ég var samþ. Hafi einhverjir snúizt í þessu máli, þá eru það aðrir en Alþfl.menn. Því í ræðu framsögumannsins, sem virtist tala fyrir hönd Mjólkurfélagsins og þeirra, sem standa á bak við hv.þm. G.-K., kom þetta fram: „Ég skal taka það fram enn, að það tilboð liggur á bak við þetta, að ef svona fyrirkomulag kemst á, þá skuli neytendur njóta þess hagnaðar, sem fengist, í lækkuðu mjólkurverði, er stafaði af þessu fyrirkomulagi“. Þarna er gengið lengra heldur en nú, því ég veit ekki betur en nokkur hluti Sjálfstfl. hafi nú, ásamt nokkrum öðrum mönnum, tekið sig til og barizt fyrir því, að allur hagnaðurinn af betra skipulagi á mjólkursölunni lenti hjá framleiðendunum einum. Þessu svaraði ég þannig: „Þá talaði hv.frsm. um, að þeir, sem gangast hér fyrir þessu máli, hefðu lofað því, að allur hagnaðurinn af þessu breytta skipulagi skyldi fara til neytenda. Ég segi fyrir mitt leyti, að mér finnst það alls ekki sanngjarnt, enda trúi ég því ekki, að það verði þannig í framkvæmdinni. Það rétta er, að báðir aðilar njóti hagnaðarins. Til hvers væru líka framleiðendur að hafa fyrir því að breyta skipulaginu, ef þeir eiga svo ekkert að fá af hagnaðinum?“ - Því er nefnilega haldið fram af mér og Alþfl. í heild, bæði þá og nú, að hagurinn af bættu skipulagi eigi bæði að koma til góða framleiðendum og neytendum. Og það var engin ástæða til þess fyrir Alþfl. að ganga á móti lausn málsins eins og það er nú fram borið, því það er í ýmsum atriðum meira tillit tekið til neytendanna en áður.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég býst við, að þeir, sem hlustuðu á deilur okkar forsrh. og mín hér áðan, hafi tekið eftir því, að í staðinn fyrir, að hæstv.forsrh. gerði nokkra minnstu tilraun til að hnekkja þeim rökum, sem ég færði með því að rekja gang þessa máls fyrir því, að dómur Sjálfstfl. um upphaf þess væri réttur - í staðinn fyrir að gera nokkra tilraun til að hnekkja þessu, var það eina, sem hæstv.forsrh. sagði um þetta, að ég hefði verið með mikinn hávaða og glamur, sem fólk hefði hlegið að. Já, það hló að hnyttilegum orðum, sem ég sagði um hæstv.dómsmrh., þegar ég var að sýna því rétthverfuna á honum, sem hann reyndi að hylja. Hann sagði, að mín orð hefðu ekki verið tekin alvarlega, og það voru öll hans rök í málinu, sem hann færði fyrir því, að Sjálfstfl. væri andvígur þessu máli. Sama kom fram hjá hv.þm.N.-Þ., sem ég skal lítilsháttar minnast á síðar. Hv. þm. vildi vera fyndinn og frumlegur, þó að það tækist ekki betur fyrir honum en svo, að þetta voru einustu úrræði hans í þeim standandi hvínandi vandræðum, sem hann var í. Það getur vel verið, að mér hafi ekki tekizt allskostar vel eða rösklega að halda á þessu máli. En það var ekki af því, að málstaðurinn væri ekki góður og réttur. Í sambandi við það, sem hæstv. ráðh. líkti mér við klár, sem beitt væri fyrir þungt hlass, vil ég leyfa mér að segja, að hér má með nokkrum rétti snúa þessari samlíkingu upp á hæstv.dómsmrh. En þar held ég, að hann verði ekki klárinn, heldur þunga hlassið, sem Framsfl. verður að beita sér fyrir. Því að ef hann verður með sífellda áreitni og hótanir, og með því girðir fyrir samvinnu Framsfl. við andstæðinga, sem hafa meiri hl. þjóðarinnar á bak við sig, þá verður hann, sem Framsfl. hefir verið svo ógæfusamur að setja í forsætisráðherrastól, þunga hlassið, sem Framsfl. verður að draga. Þá talaði hæstv. ráðh. um hörku. Já, það er rétt, að hann vill sýna hörku gagnvart andstæðingum, sem eru í minni hl. hér á Alþ. En það hefir verið á það bent, að hann er ekki jafnharðvítugur í að sýna hörku gagnvart þeim flokki, sem ásamt hans flokki stendur að myndun núv. stj. Ég benti á það dæmi hér í hv. d., þegar rætt var um skipulagsn., sem Rauðka er kölluð. Út af þessari nefndarskipun kom það skýrt fram í ræðum sósíalista hér, að hlutverk þessarar n. væri að undirbúa þjóðnýtingu í þessu landi á þann hátt, að bylta því þjóðfélagsskipulagi, sem nú er. Þá stóð hæstv.dómsmrh. upp og sagði, að þetta væri alls ekki meiningin hjá framsóknarmönnum, að svona eigi að fara að. Nú nýlega birtist grein í Alþýðublaðinu, öðru stjórnarmálgagninu hér, þar sem standa þessi orð: „Með þessu móti er stefnt að þjóðnýtingu atvinnuveganna“. Þessi grein er um skipulagsn., og síðar í henni segir blaðið, að sjálfstæðismanna sé ekki þörf við slík störf. Þessu hefir ekki verið reynt að mótmæla af blöðum framsóknarmanna, ekki heldur af hæstv. ráðh. hér á þingi, heldur hefir það staðið algerlega ómótmælt, að með skipulagsn. sé stefnt að þjóðnýtingu atvinnuveganna, og mun það vera sannleikur málsins. Ég held þess vegna, að hæstv. ráðh. ætti ekki að vera að tala mikið um hörku, þar sem það er vitanlegt, að sósíalistar eru hreint og beint búnir að kokgleypa Framsfl., sem nú er að leysast þar upp eins og hráæti í hákarlsmaga. Hæstv. dómsmrh. sagði, að það, sem ég færði fram um, að gæta þyrfti hófs um álagningu verðjöfnunarskattsins, vegna þeirra, sem rýra framleiðslu hafa, væri rökvilla, og leið sú, sem hann valdi til að sýna, að svo væri, var sú, að draga annarsvegar fram það, sem greitt er fyrir 1. flokks kjöt hér í Rvík, og hinsvegar það verð, sem þeir fá, sem selja saltkjöt til Noregs. Og út frá þessum samanburði talaði hann um verðjöfnunarskattinn. En það, sem ég miðaði við, var ekki það verð, sem þeir fá fyrir kjötið, sem eru hér í nágrenni Rvíkur og hafa aðstöðu til að selja hér í Rvík 1. fl. kjöt, heldur það, sem þeir fá fyrir kjötið, sem selja 2. eða 3. flokks kjöt á Rvíkurmarkaðinum eða öðrum innlendum markaði. Aðstaða þeirra síðarnefndu verður sú, að miðað við verðjöfnunargjaldið eins og það er nú fá þeir ekki meira fyrir sína rýru vöru eftir vörumagni heldur en þeir, sem selja saltkjöt út. Þessir menn eiga svo að borga skatt af þessari lélegu vöru sinni. Þetta nægir til að sýna, að ég var fyllilega sjálfum mér samkvæmur í minni ræðu, en hæstv.forsrh. fór að þessu leyti með algerlega rangt mál, er hann talaði um ræðu mína eins og flutta út frá allt öðrum forsendum. Það var enn síður ástæða fyrir hann að haga sinni ræðu svona hér, þar sem bent hafði verið á það í Ed., sem í þessu sambandi þarf að taka til athugunar, því að það getur engan veginn verið tilgangurinn með þessari löggjöf að gera aðstöðu þeirra, sem rýrasta framleiðslu hafa á þessu sviði, en þó selja til Rvíkur, verri en hún var áður. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að ræðu hv.þm.N.-Þ., en skal aðeins benda á það, í sambandi við það, sem hann minntist á undirbúning þessa máls, sem fram kom í till. frá samvinnufélögum, að menn úr Sjálfstfl. áttu sinn þátt í undirbúningi þeirra till. Þeir mörkuðu þar með stefnu Sjálfstfl. í þessu máli. Sjálfstæðismenn voru því með í að hrinda þessu máli í framkvæmd. Ennfremur má benda á, að menn úr Bændafl. fóru ekki síður höndum um að undirbúa þetta mál, áður en það yrði lagt fyrir Alþ. Þó fór hv.þm.N.-Þ. allmikið út í að ræða um siðgæðið hér á Alþ. Ég held sannast að segja, að ekkert hafi vakið jafnmikla athygli hér á þingi eins og þegar þessi hv.þm. fór að tala um sanngirni, trúmennsku, velsæmi og prúðmennsku (!). Ég geri ekki ráð fyrir, að neinn hafi búizt við, að hann yrði sendur inn á hæstv.Alþ. til þess að gæta þar velsæmis, þessi maður, sem kórónar flestalla gikki í blaðamennsku og margdæmdur er fyrir sín ósæmilegu blaðaskrif. Það er alveg óskaplegt, þegar slíkur maður stendur hér upp til að tala um það, hve velsæmi hér á þingi sé ábótavant. Það er hreint og beint undravert, hversu blekkingin og blygðunarleysið hjá honum getur teygt sig langt upp í birtuna í sambandi við þetta. Og um siðgæðisprédikanir þessa hv.þm. vil ég segja að lokum það, að ég býst við, að ýmsum muni detta í hug, að eitt sinn var sagt, að aldrei var því um Álftanes spáð, að ættjörðin frelsaðist þar.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég þarf ekki að svara mörgum orðum ræðum tveggja hv. síðustu ræðumanna. - Vil ég byrja á því, sem hv.þm. Borgf. sagði viðvíkjandi rýra fénu hér sunnanlands. Ég hefi talað við bónda úr rýrasta svæðinu þar, sem í haust slátraði 100 dilkum, og af þeim lentu aðeins 8 í öðrum flokki.

Var hitt allt í 1. fl.?

. Já, allt. Þessi maður var sr. Sveinbjörn Högnason, og er hann hér nú staddur.

Það má fletta upp í bókum sláturhússins um vigt á sunnlenzka fénu

. Það mundi ekki afsanna þetta. Í öðru lagi vil ég benda á það, að ef þetta hefði nú verið 2. fl. kjöt, sem það þó alls ekki var, þá þýddi þó ekkert að þrátta um það, þá mundi koma alveg sama rökfærslan til greina, sem áður var færð fram, að það er því meiri þörf fyrir þá, sem rýrt kjöt framleiða, að fá verndaðan markaðinn fyrir kjöt sitt, heldur en hina, sem gott kjöt hafa. Því að ef þeir, sem framleiða gott kjöt, kæmu hér með það til samkeppni við rýra kjötið, án þess að framleiðendur þess væru verndaðir fyrir þeirri samkeppni, hvernig væru þá hinir síðarnefndu settir? Það ber allt að sama brunni. Því rýrari sem kjötframleiðslan er því meiri er þörfin á að vernda markað hennar. Þá minntist hv.þm. á n. þá, sem almennt er kölluð Rauðka, og kallar sig það jafnvel sjálf.

Jæja

. Hv. þm. minntist á yfirlýsingu, sem komið hefði fram hér á Alþ. viðvíkjandi þessari nefndarskipun, og ennfremur las hann upp úr Alþýðublaðinu um þetta efni. Ég hefi ekkert við því að segja, þó að hv.þm. virðist hafa það hlutverk í Sjálfstfl. að tala um þessa nefndarskipun - eins og skipt er verkum hjá þeim flokki í öðrum málum, svo sem kjötmálinu, mjólkurmálinu og fleiri málum, sem Framsfl. og Alþýðufl. hafa samvinnu um. Því er haldið fram í Morgunblaðinu, að Framsfl. sé kominn í vasa Alþfl. En svo er því aftur haldið fram í Vísi, að Alþýðuflokksmenn séu þrælar Framsfl. Þannig eru skrif þessi, vegna þess að Morgunblaðið, eða a. m. k. vikuútgáfa þess, Ísafold, er lesin úti um sveitir, til þess að reyna að kljúfa samtök bænda. En Vísir, sem meira er lesinn hér í bænum, á að spilla samvinnunni við jafnaðarmenn hér í Rvík. Það sjá nú allir, að önnurhvor þessara staðhæfinga hlýtur að vera ósönn. En sannleikurinn er sá, að hvorttveggja þetta er ósatt, vegna þess, að flokkar þessir hafa gert með sér málefnasamning, til þess að geta komið fram ýmsum hagsmunamálum fyrir sitt fólk. Um það snýst samningurinn. Jafnaðarmenn hafa hjálpað okkur til að skipuleggja afurðasöluna og við höfum hjálpað þeim til að vinna að hagsmunamálum vinnandi fólks í kaupstöðunum. Viðvíkjandi því, sem sagt hefir verið um skipulagsn., vil ég leggja áherzlu á, að það er annað að rannsaka atvinnuvegina og gera till. um ýmislegt þeim viðvíkjandi, en að hafa vald til að setja l. um þá. Þessi skipulagsn. hefir aðeins tillögurétt í þessu efni, en alls ekkert vald. Hún á aðeins að rannsaka og gera till. til stj. um framkvæmdir, og ekkert annað. Allt tal sjálfstæðismanna um vald n. þessarar er því klárasta blekking. Þá var eitt, sem hv.þm. Borgf. sagði, að ég hefði engin rök fyrir því fært, að Sjálfstfl. hefði snúizt óvingjarnlega við afurðasölumálinu. Vegna þessara staðhæfinga hv.þm. vil ég lesa nokkrar greinar upp úr Morgunblaðinu, til þess að hv.þm. geti fengið svolítinn forsmekk af því, hvernig flokkur hans hefir hagað sér í þessu máli, áður en ég gef honum, hv.þm. Borgf., þetta eintak. Þá vil ég fyrst lesa upp úr 198. tbl., 23. ágúst s. l.: „Það virðist ekki verða hjá því komizt fyrir bændur, að hefja andóf gegn þessari kúgun og ásælni. Þessi lög bera það með sér, að tilgangur þeirra er fyrst og fremst að svínbeygja bændur undir ok félaganna .... Og ennfremur: „Ekki þætti mér ótrúlegt, að þessi kjötsölulög yrðu óvinsæl hjá bændunum hér í næstu sýslum við Reykjavík, vegna þeirrar ásælni, sem þeim er sérstaklega sýnd með þeim“. Hér er verið að espa þá, sem þurfa að borga verðjöfnunargjaldið. Blaðið heldur þannig áfram: „Sunnlendingar eiga ekkert að fá, eða þeir af þeim, sem náð geta í markaðinn í Reykjavík og Hafnarfirði. En þeir eiga svo að segja að láta af böndum alla þá fjárhagslegu hagsmunaaðstöðu, sem þeir geta haft af því að búa í námunda við þessa bæi“. Ennþá tilraun til þess að rægja aðila saman, sem saman vilja vinna. Þó er búið að sýna fram á það með rökum, að einmitt þessir bændur fá langhæst verð fyrir sínar afurðir á þessu ári, einmitt vegna þessara laga, sem nú er einnig viðurkennt af sjálfstæðismönnum. Hér segir ennfremur: „Þeir mega ekki slátra kindum sínum heima hjá sér, reykja af þeim kjötið til sölu eða á annan hátt verzla með þær eins og sína eigin eign, selja þær á fæti eða hafa nokkur eignarráð yfir sláturfjárafurðum sínum, ef þeir ætla að hafa þær til sölu“. Hér er sagt ósatt til þess að gera óánægða þá bændur, sem selt hafa kjöt beint til neytenda. Þetta er ósatt vegna þess, að n. hefir gefið undanþágu viðvíkjandi reyktu kjöti nú á þessu hausti. Hér er önnur grein í Morgunbl., 199. tölubl., frá 24. ágúst. Þar segir blaðið þannig frá: ... gefin hafa verið út bráðabirgðalög um kjötsöluna, þar sem ráðin eru tekin af þeim samvinnufélögum bænda, sem innanlandssöluna hafa aðallega haft með höndum .... Hér er reynt að espa upp Sláturfélag Suðurlands og Kaupfélag Borgfirðinga. Svona er haldið áfram, sitt á hvað, til þess að vekja tortryggni og óánægju með framkvæmd laganna. Ennfremur stendur hér: „Afleiðing þessa „skipulags“ verður því sú, að bændur þeir, sem búa í nágrenni kaupstaðanna, og einkum þeir, sem nota Rvíkurmarkaðinn, eru skattlagðir til þess að bæta hinum upp verðið, sem hinn „vel skipulagða“ erlenda markað nota“. Sami tónninn og tilgangurinn. Tilgangurinn sá, að rægja saman þá aðila, sem vinna að samvinnumálum. Þá er í Morgunbl. 1. sept. þessi grein: „Afstaða Morgunblaðsins til þess máls hefir frá upphafi verið skýr, þessi: Sláturfélag Suðurlands og Kaupfélag Borgfirðinga þurftu enga aðstoð Sambandsins til þess að „skipuleggja“ kjötsöluna innanlands .... Því er lýst yfir í flokksblaði Sjálfstfl., Morgunblaðinu, að sá flokkur vill láta þessi tvö félög skipuleggja kjötsöluna. Þó er það vitanlegt, að þau geta það ekki af því að þau hafa ekki vald yfir markaðinum. Það hefir kjötverðið sýnt á undanförnum árum. Árið 1932 var það 70 aurar pr. pd. og árið 1933 85 aur. pr. pd. Þá keyptu einstakir kaupmenn kjötið utan úr sveitunum og seldu það hér fyrir lægra verð en markaðsverð. Þetta undirboð er mjög eðlilegt vegna þess, að á meðan bændur, sem búa fjarri Rvík, fá ekki nema 60 au. fyrir pd. af kjöti á erlendum markaði, þá borgar það sig fyrir þá að fara með kjöt sitt hingað í kapphlaup um kjötmarkaðinn og selja kjötið allt niður undir það lága verð, sem þeir geta fengið fyrir það á erlenda markaðinum. Enda sýndi það sig á síðasta hausti, að norðan úr Húnavatnssýslu var rekið fé, sem eyðilagði kjötmarkaðinn hér. Því hefir verið lýst yfir af hálfu Sjálfstfl., að hann sé andvígur skipulagningunni á kjötsölunni, en flokkurinn vill hafa það skipulagsleysi á sölunni, sem algerlega er ófært fyrir íslenzka bændur. Hér hefi ég 24 skammagreinar úr flokksblaði Sjálfstfl. um kjötsölulögin, og allt er gert, sem í valdi blaðsins stendur til þess að rægja framkvæmd þeirra l. Ég bið nú þingsvein að afhenda hv.þm. Borgf. þessi blöð með greinunum á.

Ég afhendi hæstv.forsrh. þau aftur

. Það var eins og mig grunaði, að einstakir sjálfstæðismenn eru blindir fyrir því, sem skrifað er af þeirra eigin flokksmönnum, og vilja ekki lesa það. Ég get hinsvegar gengið inn á, að þessum hv.þm. er það ekki láandi, þó að hann vilji ekki lesa um þessi mál önnur eins skrif í blaði síns eigin flokks. Ég vænti, að nægileg rök séu nú komin fyrir því, að andstaða hefir verið hjá Sjálfstfl. gegn staðfestingu þessara l. Sný ég mér svo að hv. 6. þm. Reykv. Hann talaði af meiri stillingu um málið. Hann minntist á það, að ekki þýddi annað en að sýna framleiðendum sanngirni í þessu máli. Það viðurkenni ég, að er rétt. Það hefir verið meginregla, sem ég hefi reynt að fylgja um skipun nefndanna í kjötsölumálinu og mjólkursölumálinu. Ég er þeirrar skoðunar, að sjálfsagt hafi verið að sýna neytendum fulla sanngirni. Og það hefir verið gert með því að lofa þeim að skipa 2 menn í verðlagsn., til að fyrirbyggja, að verðið fari hærra en nauðsynlegt er. Jafnframt hélt hv.þm. því fram, að Sláturfélag Suðurlands og Kaupfélag Borgfirðinga gætu ráðið verðlaginu. Ég hefi bent á, að þetta er rangt. Reynslan hefir sýnt, að framboðið, engu síður en eftirspurnin, ræður verðlaginu. Og þegar erlendi markaðurinn lokaðist að miklu leyti, varð framboðið óeðlilega mikið, svo að félögin fengu ekki við ráðið. Annað var ekki í ræðu hv.þm., sem gæfi ástæðu til svars. Ræðan var yfirleitt almennt orðuð og henni sæmilega stillt í hóf.

Garðar Þorsteinsson Þó að ég haldi mér ekki strangt við efnið, veit ég, að hæstv. forseti afsakar það, þar sem hæstv.forsrh. bar á mig sakir í dag, er ég verð að bera af mér.  Hæstv. ráðh. sagði í umr. um mjólkurl., að mjólkurbúin hefðu ekki verið löggilt, og í öðru lagi, að dómsmrh. hefði mælzt til, að l. yrði ekki framfylgt. Fyrst vil ég þá upplýsa það, að l. nr. 97 1933 eru undirrituð af konungi 19. júní það ár og eiga þá þegar að öðlast gildi. Nú er eitt, sem hæstv. ráðh. getur ekki svarað: Hvað tafði, að hann framkvæmdi þessi l. frá því er þau öðluðust gildi þangað til í des. 1933? Hann svarar því nú e. t. v. til, að mjólkurbúin hafi ekki verið löggilt. En í 1. gr.l. stendur: „Í öllum þeim kaupstöðum og kauptúnum hér á landi, þar sem fram fer sala á mjólk og rjóma frá fullkomnum mjólkurbúum, er viðurkennd hafa verið af atvmrh., skal óheimilt að selja þessar vörur ógerilsneyddar ... Með þessu er ekki annað sagt um það, hvaða mjólkurbú teljast skuli fulkomin, en þetta, að það skuli komið undir úrskurði. atvmrh. Hann á að meta þetta. Hæstv. forsrh., þáv. lögreglustjóri, mun hafa staðið í bréfaskiftum við atvmrh. út af þessu máli. Í bréfi atvmrh. til þáv. lögreglustjóra, dags. 16. des. 1933, segir svo  (Ég hefi með leyfi hæstv. ráðh. farið upp í stjórnarráð og tekið afrit af þessum bréfum:)  : „Það skal tekið fram, að atvmrh. hefir, með því að greiða Mjólkurbúi Flóamanna og Mjólkurbúi Mjólkurfélags Reykjavíkur styrk þann, sem stj. er í 22. gr. fjárl. heimilað að greiða þessum búum, er þau voru fullbúin til starfrækslu, viðurkennt bú þessi sem fullkomin mjólkubú, og hefir Alþingi áréttað þessa viðurkenningu með l. nr. 95 frá 19. júní 1933, um mjólkurbúastyrk o. fl. Fylgiskjöl endursendast. (Sign.) Þorsteinn Briem.“ Með þessu er það staðfest, að ráðuneytið hefir tilkynnt lögreglustjóra, að það teldi mjólkur-búin fullkomin samkv. l. Honum bar því tafarlaust að framfylgja þessum l. Er það aðeins þrákelkni hans að kenna, að þetta var ekki gert. Lögreglustjórinn hefir komizt að þeirri niðurstöðu, að löggildingin hefði ekki átt sér stað, og það er nú, siður hans að sitja við sinn keip, hvort sem hann hefir rétt fyrir sér eða rangt. Í máli, sem höfðað var gegn manni hér í bæ fyrir brot á ákvæðum l., var hann sýknaður á þeim grundvelli, að mjólkurbúin hefðu ekki verið löggilt. Rétt á eftir dæmir svo lögreglustjóri annan mann fyrir sama brot á grundvelli þess, að nú séu búin löggilt. En hvað gerir hann svo? Hann skrifar dómsmrh. bréf 23. des. 1933, þar sem hann spyrst fyrir um það, hvenær dóminum, skuli fullnægt og leggur til, að honum verði ekki framfylgt, fyrr en eftir hátíðar, en beðið eftir úrskurði hæstaréttar. Þessu bréfi svarar dómsmrh. 29. des. 1933. Það er langt bréf, og gat ég ekki afritað það allt. Í. lok bréfsins kemst fulltrúi dómsmrn., Gissur Bergsteinsson, sem bréfið ritar, að svo hljóðandi niðurstöðu: „Niðurstaðan verður þá sú, að banna beri þegar sölu á ógerilsneyddri mjólk, eins og segir í 1. málsgr. 1. gr.l. nr. 97/1933. (Sign.) Gissur Bergsteinsson“. Á fót bréfsins hefir skrifstofustjórinn, Guðmundur Sveinbjörnsson, ritað: „Fellst á, að lögreglunni beri að sjá um, að enginn selji mjólk gegn skýlausum fyrirmælum laga nr. 97/1933, hvað sem líður áfrýjun þessa máls. Ég sé ekki, að það komi málinu við eða áfrýjun dóms“. Loks hefir Magnús Guðmundsson, þáv. dómsmrh., skrifað á fót bréfsins: „Samþykkur“. Bréf þetta var sent lögreglustjóra, og hefði nú mátt ætla, að hann framfylgdi þessum l. Mér virðist, að með þessu bréfi sé komin almenn fyrirskipun frá ráðh. til lögreglustjóra um að framfylgja l. (ef þá slíkrar fyrirskipunar var þörf, sem ég álít, að ekki hafi verið). Framhjá þeirri staðreynd getur hæstv. ráðh. ekki komizt, að hann fékk þarna fyrirskipun um að framfylgja l. En hann gerði það ekki. Hann bíður eftir því að málið verði dæmt í hæstarétti. Þessi dómur kom nú í febr. eða marz og staðfesti dóm lögreglustjórans. Nú var a. m. k. ekki ástæða til að fresta framkvæmdum l. En það er þó ekki vitað, að lögreglustjóri hafi gert nokkuð í málinu, þrátt fyrir fyrirskipun dómsmrn., fyrr en 19. maí, er þetta símtal hans við dómsmrn. átti sér stað, þar sem hann fór fram á frestun málsins, sem fyrir lá. Ráðh. samþykkti fyrir sitt leyti, að fullnægingu dómsins yrði frestað frá laugardegi fyrir hvítasunnu þangað til á þriðjudegi eftir. Enn líður og bíður, og lögreglustjóri gerir ekkert í málinu. 1. júní 1934 sendir hann svo dómsmrh. bréf viðvíkjandi því, hvort gera skuli aðrar ráðstafanir gegn kærða; Kristjáni Jóhannssyni, en að beita sektarákvæðum viðkomandi laga, til þess að hindra hina ólöglegu sölu, t. d. loka búðum hans. Tekið er fram, að kærði selji auk gerilsneyddrar mjólkur ýmsar vörur, svo sem brauð og annan bakaravarning í búðum sínum. Þessu bréfi var aldrei svarað bréflega af þáv. dómsmrh., svo að ekki er rétt hjá hæstv. ráðh., að bréf þáv. dómsmrh. dagsett 21. júlí 1934 sé svar við því. - En á fót þessa bréfs lögreglustjórans frá 1. júní skrifar Magnús Guðmundsson: „Búið að segja, að mál þetta verði lögreglan að ganga frá, eftir því sem hún sér sér fært“. Þetta er í beinu samræmi við það, sem ég hefi sagt, að fyrrv.dómsmrh. hafi tilkynnt í svari sínu til lögreglustjóra. Og ég hefi leyfi til að hafa það eftir Jóni Gunnlaugssyni, að hann hafi oft, eftir beiðni Guðmundar Sveinbjörnssonar, hringt til lögreglustjóra og minnt hann á að framfylgja ákvæðum þessara l. Þá kem ég að bréfi því, sem hæstv. ráðh. sagði í dag, að væri svar við fyrirspurn sinni viðvíkjandi fullnustu dóms ákveðins manns. Þetta er ekki rétt. Bréf það, sem dagsett er 21. júlí 1934, hljóðar svo: „Forstjóri Mjólkurfélags Reykjavíkur, Eyjólfur Jóhannsson, hefir skýrt frá því hér, að l. nr. 97 frá 1933 sé, að sögn lögreglunnar, ekki haldið uppi, sökum þess, að svar dómsmrh. hafi ekki komið við bréfi lögreglustjóra um mjólkurmálið. Út af þessu tekur ráðuneytið fram, að þetta sé, ef rétt er frá skýrt, á misskilningi byggt, þar sem ráðh. hafi munnlega, aftur og aftur, bent á, að mál þetta væri í lögreglunnar höndum. Verður lögreglan auðvitað að sjá um, að þessum lögum sé fylgt, eins og öðrum. ( Sign.) Magnús Guðmundsson.“ Þetta bréf er því ekki svar við bréfi lögreglustjóra frá 1. júní viðvíkjandi fullnægingu dóms ákveðins manns, heldur skrifað til að hnekkja orðrómi, sem kom til stjórnarráðsins fyrir munn Eyjólfs Jóhannssonar. Með þessu þykist ég hafa sýnt, að lögreglustjóri gat framfylgt l. þegar eftir að þau höfðu fengið samþykki konungs, eða a. m. k. eftir að ráðuneytið hafði löggilt mjólkurbúðirnar, en ef ekki þá, a. m. k. eftir að hann hafði 29. des. tengið almenna skipun um það frá dómsmrn., og ef ekki þá, a. m. k. eftir að dómurinn var fallinn í hæstarétti í febr. eða marz. En þetta gerði hann ekki. Og þegar hann er ávítaður fyrir að hafa ekki framfylgt embættisskyldu sinni, sýnir hann manndóm sinn með því að skjóta sér bak við Magnús Guðmundsson, þáv. dómsmrh. Þessi bréf, sem ég hefi lesið hér upp, eru aðeins afrit, sem ég hefi tekið, en ég vænti þess samt, að hv.þm. vefengi þau ekki.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Hv. 8. landsk. hefir mikið til þess reynt að gera staðhæfingar sínar trúanlegar, og lái ég honum það ekki. En ég ætla aðeins að benda á, að það er ekki sérstaklega sennilegt, ef ég hefði neitað að framkvæma fyrirskipanir dómsmrh., þrátt fyrir ýtarleg fyrirmæli, að hann hefði látið það afskiptalaust. Það væri eitt hið mesta brot í embættisrekstri, og myndi slíkum embættismanni að sjálfsögðu verða vikið frá. Enda er þessu ekki svo farið sem hv.þm. vill reyna að láta menn halda. Sannleikurinn er sá, að það var aldrei meining Sjálfstfl. að láta framkvæma mjólkurl. eins og þau lágu fyrir. Það var annað, sem fyrir honum vakti, sem sé það, að koma á bæjarsölu á mjólk. Af því stafar þessi dráttur, sem varð á framkvæmd l. Ég skal nú taka staðhæfingar þessa hv.þm. og hrekja þær lið fyrir lið, þó að leiðinlegt sé að þurfa að eyða tíma í slíkt. - Í fyrsta lagi staðhæfir hv.þm., að ég hefði getað framkvæmt l. þegar eftir að þau gengu í gildi vorið 1933, en ekki þurft að bíða til áramóta. Í l. er það tekið fram, að enginn hafi leyfi til að selja hér í bæ mjólk, sem ekki er gerilsneydd af mjólkurbúum, er viðurkennd hafa verið af atvmrh. Það er rétt, að til mín kom bréf 16. des., þar sem því er haldið fram, að búin hafi verið viðurkennd með því að veita þeim styrk. Þetta er misskilningur. Eins og hv.þm. hlýtur að vita sem lögfræðingur, er það ekki á valdi ráðh., heldur dómstólanna, að ákveða, hvaða bú séu viðurkennd. Þessi styrkveiting var ekki nægileg viðurkenning, einnig af þeirri ástæðu, að allar slíkar viðurkenningar þarf að auglýsa í Stjtíð. eða Lögbirtingablaðinu. Af þessum ástæðum gekk skrifstofustjóri atvmrn. inn á, að það væri rétt hjá lögreglustjóra, að búin hefðu ekki verið löglega viðurkennd. Hann sá strax og honum var á það bent, að lögleg viðurkenning hafði ekki farið fram. Ráðuneytið hefði ekki farið að gefa út auglýsingu eftir 2 daga, um að búin hefðu verið viðurkennd, ef það hefði verið óþarft. En eins og kunnugt er, var gefið út aukanúmer af Lögbirtingablaðinu með auglýsingu um viðurkenninguna. Ég sýknaði mann af afbroti, sem framið var áður en l. gengu í gildi. Þessum dómi var ekki áfrýjað af stjórnarráðinu. því að allir skrifstofustjórarnir sáu, að dómurinn var réttur. Það var vitað af öllum, að löggildingin varð að fara fram opinberlega, svo að allur almenningur vissi, hvað væri hið rétta í málinu. Öðruvísi er aldrei hægt að framfylgja l. Ég bið hv.þdm. að athuga það, viðvíkjandi bréfi dómsmrn. til mín frá 29. des. 1933, að hv.þm. las ekki sjálft bréfið, heldur ályktanir fulltrúa og áritanir skrifstofustjóra og dómsmrh. á bréfið. Bréfið var engin fyrirskipun til mín á þann hátt, sem hann heldur fram. Það gaf heldur ekkert svar við fyrirspurn minni um það, hvenær skyldi fullnægt dóminum. Ég skal koma með þetta bréf hingað á morgun. Þegar um er að ræða mál eins og þetta, er það alltaf vafamál, hvort bæjarstj. Rvíkur beri ekki að gefa út reglugerð um það, hvernig því skuli framfylgt. Og þegar um var að ræða framkvæmd l. eins og mjólkurl., þar sem um var að ræða lokun margra búða og stöðvun mjólkurflutnings til bæjarins, þá hlýtur það að vera varasamt fyrir lögreglustjóra að framfylgja þeim, ef ekki er vel um alla hnúta búið, því að slíkar ráðstafanir hefðu getað kostað margar þúsundir króna og mikið rask. Því spurði ég ráðh., hvernig framfylgja skyldi l., þangað til dómurinn væri kominn frá hæstarétti. Ég þarf ekki að hafa bréfið hér til að geta sagt innihald þess. Í því var lagt fyrir mig að framfylgja skýlausum ákvæðum mjólkurl. En hvað voru skýlaus ákvæði l.? Þetta var tvírætt svar. Ef hæstiréttur hefði fellt dóminn, þá myndi hafa verið sagt, að það væri í samræmi við skýlaus ákvæði mjólkurl. Var því ekki hægt fyrir mig á því stigi málsins að ákveða, hvað gera bæri. Því beið ég með framkvæmdir, þar til dómurinn var kominn úr hæstarétti. En þá lagði ég strax fyrir heilbrigðisfulltrúa að gefa mér skýrslu um mjólkursölu í bænum og sendi um allan bæ til að láta rannsaka, hvar mjólk væri seld á ólöglegan hátt. Þá minntist hv. 8. landsk. á bréf mitt dags. 1. júní 1934, þar sem ég spurðist fyrir um það, hvort ráðuneytið vildi taka á sig ábyrgðina af því, að ég lokaði nokkrum mjólkurbúðum, þó að þar væru seldar aðrar vörur en mjólk. Hv. þm. tæpti á því, að ég hefði spurt, hvaða ráðstafanir bæri að gera gagnvart manni þeim, sem þar átti hlut að máli. Við þessu bréfi fékk ég aldrei neitt svar. Hv. þm. sagði, að ég hefði átt samtöl við Jón Gunnlaugsson í síma. Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að ég hefi ekki talað við hann í síma í mörg ár. Sem sagt, við fyrirspurn minni kom aldrei svar. Hvers vegna gat ráðuneytið ekki svarað. ef það vildi standa bak við þær ráðstafanir, sem þarna var um að ræða? Til að taka af allan vafa, gekk ég hvað eftir annað eftir þessu hjá ráðuneytinu, hvað gera skyldi viðvíkjandi þessum 3 búðum. Vil ég þessu til sönnunar lesa upp skeyti, sem ég hefi hér meðferðis, og getur hv. 8. landsk. mótmælt því, ef hann þorir. Skeytið hljóðar svo: „Hermann Jónasson, lögreglustjóri p. t. Kaldrananesi. Eftirfarandi vottast: Kristján Jóhannsson, mjólkursali, var sektaður 16. apríl s. l. fyrir ólöglega mjólkursölu. Hinn 18. þ. m. hafði lögreglustjórinn komizt að því, að Kristján hélt hinni ólöglegu sölu áfram, og fól hann mér þá að koma fram ábyrgð gegn honum og gera þær ráðstafanir, sem tiltækilegar væru til þess að hindra söluna. Ég kallaði Kristján þá fyrir þann 19. þ. m., en þá fékk hann af skrifstofu minni að tala í síma við dómsmálaráðherra, sem síðan í símtali tjáði mér, að málið mætti bíða, unz hann tilkynnti mér, hvað gera skyldi í því, en fyrirskipun þar að lútandi er ókomin. Jónatan Hallvarðsson.“ Með öðrum orðum: því hefir aldrei verið svarað, hvort loka skuli búðum, og ábyrgð ráðuneytisins hefir aldrei fengizt. Það er allt annað mál, þó hann fái að hringja og fái frest. Vill hv.þm. segja, að þetta sé falsvottorð? Það væri þá eins gott fyrir hann að tala ekkert um málið.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég veit ekki, hverju ég á að svara til þess, að ég hefi orðið fyrir þeim ósköpum, að hæstv. forseti kallaði mig heimskan; ég verð a. m. k. að þakka þá einstöku kurteisi. Eg sagði fyrr í dag, að jafnaðarmenn hefðu snúizt í mjólkurmálinu frá 1933. Hv. 2. þm. Reykv. vildi afsanna þetta, og taldi sig sömu skoðunar og þá. Og það er satt, að hann heimskaði sig ekkert á málinu þá, því hann tók aldrei til máls í því. En ef ég má, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp nokkrar línur úr Alþt. frá 1933, hygg ég, að þær sanni mál mitt um að jafnaðarmenn hafi þá verið andvígir mjólkursölufrv. Þá farast formanni Alþýðufl. (JBald) þannig orð: „En mér finnst það ekki vera leiðin til umbóta, að taka af bæjarstj. og íbúum Rvíkur og Hafnarfjarðar það vald, sem þeim er veitt yfir skipulagi innanbæjar. En mér finnst ekki koma til mála að láta menn úr fjarlægum héruðum samþ. reglur fyrir kaupstaðina, t. d. um bein heilbrigðismál, sem heyra undir ákvarðanir bæjarstjórna. Þá tel ég það allhart að gengið, að láta þá menn, sem í kaupstöðum búa og bæjarstjórn hefir styrkt - marga hverja - til þess að efla búskap innan bæjarfélagsins, bera skatt til þess að borga bændum í Rangárvallasýslu, Árnessýslu, Skagafjarðarsýslu, Mýrasýslu og Borgarfjarðarsýslu - og kannske lengra að - uppbót á verði á mjólk“. Og að lokum: „Ég treysti mér ekki til að greiða atkv. með þessu frv. eins og það er nú, en mun greiða atkv. dagskrártill. hv.þm. Hafnf.“. Með þessu vildi ég hafa sýnt fram á, að form. Alþfl. eins og raunar allir þm. þess flokks - þó hv. 2. þm. Reykv. tali ekki í málinu - voru þá á móti málinu og greiddu atkv. á móti því með meiri hraða en eðlilegt er, að þeir menn viðhafi. Ég vona, að þetta nægi til að sýna fram á, að ég fór með rétt mál, er ég sagði, að Alþfl. hefði snúizt í málinu frá því á þingi 1933.

Héðinn Valdimarsson [óyfirl.]: Ég sé, að hv.þm. G.-K. hefir ekki skilið vitundar ögn í því, sem ég hefi áður sagt um þetta mál. Ég sagði, að Alþfl. hefði aldrei verið á móti að skipuleggja kjöt- og mjólkursöluna, en viljað gera það með öðrum hætti en gert var ráð fyrir í frv. því, er lá fyrir Alþ. 1933. Þetta sannar einmitt pistill sá, sem hv.þm. las upp. Síðan hefir verið reynt að koma málinu áfram í bæjarstj., en ekki tekizt. En þegar bráðabirgðalögin komu, fengum við bætt úr ýmsum þeim göllum, sem voru á eldra frv., í þá átt, sem við töldum heppilegri, og því getum við fylgt frv. nú. Það er meira tillit tekið til kaupstaðarbúa í frv., t. d. að því er snertir skipun verðlagsn., og eins um þá, sem hafa kúabú í nágrenni bæjarins, eins og sést á mjólkurlögunum, þar sem verðjöfnunarskatturinn er takmarkaður. Það, sem ég hefi sagt, stendur því allt fast, og hv.þm. G.-K. á eftir að sanna það, að við höfum nokkuð snúizt í þessu máli.

Garðar Þorsteinsson Ég skal ekki tala lengi, en ég mun fara nokkrum orðum um það mál, sem hæstv.forsrh. hefir leitt hér inn í umr. Ég held, að hæstv.forsrh. hafi talað af sér áðan, þegar hann sagði, að það væru dómstólarnir, sem ættu að löggilda mjólkurlögin, en máske hefir honum orðið mismæli, því að það stendur berum orðum í 1. gr. 1. frá 1933, að það sé atvmrh., sem annast það. Út af þessu vil ég taka það fram, að í þessari gr. er það gefið á vald ráðh., hvernig þessi viðurkenning á mjólkurbúum fer fram, en það er ekki tekið fram, að auglýsingu þurfi um það, hvorki í Lögbirtingablaðinu eða öðrum blöðum. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri venjulegt að auglýsa, og get ég gengið inn á það, en ef hann vill eingöngu byggja vörn sína í þessu máli á því, að það hafi ekki verið auglýst og þess vegna hafi átt að sýkna Kristján Jóhannsson, þá verður hann líka að ganga inn á það, að það var þegar fengin viðurkenning fyrir mjólkurbúunum með bréfi atvmrh. í des. 1933. Það er því aðeins birtingin á þessari löggildingu, sem hæstv. ráðh. telur vanta. En það er vitanlegt, að hæstv. ráðh., sem þá var lögreglustjóri, var kominn í sjálfheldu í þessu máli, og það varð til þess, að hann sýknaði þennan umrædda mann. Vitanlega er það ljóst, að það var miklu hægri leið fyrir hæstv. ráðh. að löggilda búið á ný heldur en að skjóta dóminum til hæstaréttar, en það, að hæstv. ráðh. kvað upp sýknudóm yfir þessum manni, sannar ekki það, sem það átti að sanna í þessu máli, að það sé rétt, en hæstv. ráðh. gat náð sama takmarki með annari leið, sem sé að löggilda búið á ný. Hæstv. ráðh. sagði, að ég hefði ekki séð frumrit bréfsins frá 29. des. 1933. Bréfið var mjög langt og ég gat alls ekki skrifað það upp, en hinsvegar tók ég orðrétt upp niðurstöðuálit Gissurar Bergsteinssonar og Guðmundar Sveinbjörnssonar, og loks samþykki þáv. ráðh., Magnúsar Guðmundssonar. Og hæstv. ráðh. viðurkennir að hafa fengið þetta bréf og að í því bréfi hafi staðið, að hann ætti að fylgja skýrum ákvæðum laganna, en svo spyr hæstv. ráðh.: „Hvað eru skýr ákvæði laganna?“ Ef hæstv. ráðh. var í vafa um, hvernig ætti að skýra þetta, þá gat hann snúið sér til ráðuneytisins, og það er víst, að úr því að bréfið hljóðaði þannig, sem ég ekki rengi, að lögreglustjóri hafi átt að framfylgja skýrum ákvæðum laganna þá hefir hæstv. ráðh. álit dómsmrn. í þessu máli, og hann hefir sitt eigið álit, sem felst í forsendum hans fyrir niðurstöðu dómsins yfir þessum manni. En hæstv. ráðh; tekur það ráð, eftir því sem hann upplýsir nú, að hann segir: „Ég var ekki alveg viss um, að þessi niðurstaða væri rétt, og ég vildi vera öruggur og bíða eftir dómi hæstaréttar“. Ég vil benda á, að það er þessi viðurkenning frá hæstv. ráðh., sem ég hefi beðið eftir og vil leggja áherzlu á. En um hvað er deilt í þessu máli? Það er deilt um það, hvor eigi sökina á því, að lögunum var ekki framfylgt, fyrrv.dómsmrh., Magnús Guðmundsson, eða fyrrv. lögreglustjóri, Hermann Jónasson. En nú hefir núv. ráðh., sem þá var lögreglustjóri, upplýst, að hann hafi ekki framfylgt lögunum, en viljað bíða eftir dómi hæstaréttar. Það er því augsýnilegt, að hann vill skella skuldinni á fyrrv.dómsmrh. En ég vil benda hæstv. ráðh. á það, að hann virðist blanda saman tveimur bréfum - annað frá 29. des., en hitt frá 21. júlí -, en þau eru viðvíkjandi dómi á 2 mönnum, en ekki sama manninum. Hæstv. ráðh. sagðist hafa gengið eftir fyrirskipun frá þáv. ráðh. um það, hvernig hann ætti að haga sér í þessu máli. Nú er upplýst um aðeins eitt símtal þann 19. maí milli lögreglustjóra og ráðuneytisins um þetta mál, og ennfremur er það vitað, að ráðuneytið hefir alltaf viljað framfylgja þessu ákvæði laganna. Hafi því lögreglustjórinn gengið eftir því að fá svar, þá gat það ekki gengið nema í eina átt. Viðvíkjandi þessu vottorði frá Jónatan Hallvarðssyni, þá vil ég halda því fram, að það sé að efni til rangt, þó ég haldi því ekki fram, að það hafi verið vísvitandi. Jónatan skellir skuldinni á þáv. ráðh., Magnús Guðmundsson, en Magnús Guðmundsson segist ekki hafa viðhaft þessi ummæli, og ég verð að álíta, að ég hafi frekari ástæðu til þess að trúa honum, einkum með tilliti til þess, hvernig hans fyrra bréf er stílað.

Forsrh. (Hermann Jónasson) [óyfirl.]: Ég skal ekki þreyta hv. dm. með því að endurtaka það, sem ég sagði áðan, því að það voru nægileg rök fyrir mínu máli. Ég skal þá taka fram aðeins helztu atriðin í þessu máli, sem eru alveg skýlaus, og ætla þá að nota þau sömu sönnunargögn og hv. 8. landsk. hefir sjálfur fært fram. Vitanlega kemur það ekki til mála að mótmæla vottorði embættismanns, enda hefi ég ekki vitað til, að það hafi verið gert, - annars vil ég ekki draga tímann með því að deila um það. Hv. 8. landsk. hefir viðurkennt, að dómsmrn. hafi aldrei svarað bréfi lögreglustjóra, og kemur það heim við vottorð lögreglufulltrúa, að dómsmrn. svaraði því aldrei, hvort við mættum loka búðunum. Við fengum það aldrei til þess að standa á bak við okkur. Þetta er skjallega sannað, og þarf því ekkert um það að deila. Þá minntist hv.þm. á auglýsinguna um löggilding búanna. Nú er það vitanlegt, að til þess að hægt væri að framfylgja þessum lögum, varð að koma fram opinber auglýsing um, að búin væru löggilt. Það er aldrei hægt að framfylgja lögum, nema fyrir liggi opinber auglýsing um þau. Hann viðurkenndi, að þetta hefði ekki verið auglýst. Svo er hitt atriðið, að hann byggði löggildingu búanna á því, að þau hefðu fengið styrk. En ég vil benda hv.þm. á það, að eitt mjólkurbúið, Korpúlfsstaðabúið, hefir aldrei fengið þessa löggildingu. Ef sýknudómur minn hefir verið rangur, þá átti ráðuneytið bara að áfrýja honum, en vitanlega sá ráðuneytið, að það var þýðingarlaust að áfrýja dómnum, af því að þessi löggilding hafði aldrei farið fram, og þarf ekki að eyða frekari orðum að því. Ég sé ekki ástæðu til þess að svara því, sem hv.þm. V.-Húnv. var að tala um hér áðan, og hv.þm. G.-K., sem talaði rétt á eftir. Hv. þm. V.-Húnv. var að fræða menn á því, hvernig jafnaðarmenn styngju framsóknarmönnum í vasann, og svo var hv.þm. G.-K. að útmála hvernig jafnaðarmenn létu framsóknarmenn gersnúa sér í mjólkurmálinu. Þetta minnir dálítið á hlutverk Morgunblaðsins og Vísis, og held ég, að þessir hv.þm. ættu að bera sig saman áður en þeir tala næst.

Frsm. minni hl. (Garðar Þorsteinsson) [óyfirl.]: Ég hafði nú vænzt þess, að þetta mál yrði tekið fyrir að degi til, en ekki eftir miðnætti, en vitanlega verður það svo að vera, ef það er vilji hæstv. forseta. Ég og hv.þm. Snæf. berum fram allgagngerðar brtt. við frv. það, sem hér liggur fyrir. Við 2. umr. þess mæltum við gegn því, og töldum, að það væri fram komið í pólitískum tilgangi, til þess að jafnaðarmenn gætu náð yfirráðum yfir þeirri skrifstofu, sem samkv. öllum reglum á að vera undir stj. bæjarstj. Rvíkur. Það hefir komið í ljós við umr. um þetta mál, að þeir menn, sem fyrir þessu frv. mæltu óbreyttu, töldu, að ríkið ætti að hafa yfirstj. vinnumiðlunarskrifstofunnar, sökum þess, að allverulegt fé væri lagt fram frá ríkissjóði til atvinnubóta, og þess vegna væri rétt og sanngjarnt, að ríkistj. hefði fullkominn íhlutunarrétt um meðferð þess fjár. Eins og brtt. á þskj. 222 bera með sér, þá höfum við komið fram með þá breyt., að í staðinn fyrir að hafa eina vinnumiðlunarskrifstofu í hverjum kaupstað, og að bæjarstj. sé skylt að setja slíka skrifstofu á stofn, ef atvmrh. óskar þess, þá sé stofnuð sérstök vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins, og síðan sé bæjarstj. heimilt að setja sérstakar ráðningarskrifstofur á stofn í kaupstöðum. Þessa till. höfum við borið fram með tilliti til þeirra umr., sem fóru fram um málið. 2. brtt. á þessu þskj., sem er við 2. gr. frv., ber það með sér, hvern tilgang við hugsum okkur, að vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins hafi, og er þar talið upp í 5 liðum hennar hlutverk. Þessi skrifstofa á í fyrsta lagi að gera till. til ráðningaskrifstofa kaupstaðanna um fyrirkomulag og úthlutun atvinnubótavinnu eða annarar vinnu, sem kostuð er af ríkissjóði. Í þessari málsgr. er í raun og veru farið inn á það atriði, sem stuðningsmenn þessa frv. lögðu mesta áherzlu á við 2. umr. málsins, sem sé það, að vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins hefði fullkominn íhlutunarrétt og meirihlutavald um það, hvernig atvinnubótavinnu væri úthlutað. Ég leyfi mér með leyfi hæstv. forseta að lesa upp ummæli hæstv.atvmrh. um þetta, þegar hann mælti fyrir frv. Hann segir: „Ætlunin er sú, að vinna sú, sem framkvæmd er í atvinnubótaskyni, komi sem jafnast niður, og að vinna sú sem unnin sé í atvinnubótavinnu, komi að sem mestu gagni“. Og svo segir hann ennfremur: „Ég vil benda hv.þm. Vestm. á það, að það er eðlilegt, að stj. vilji líta eftir því, hvernig atvinnubótavinnu er hagað, þar sem t. d. nú er gert ráð fyrir 500 þús. kr. til atvinnubótavinnu“. Hv. 2. þm. Árn. segir um þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Mér finnst eðlilegt, að atvmrh. ráði miklu um það, hvernig vinnu er skipt milli manna, m. a. vegna þess, að nú er tekin upp í fjárl. ákveðin upphæð til atvinnubótavinnu“, og - „Það hefir líka verið tekinn upp sá háttur, að ríkið styrki margskonar atvinnu í landinu, og er því eðlilegt, að stj. fái æ sterkari aðstöðu til að ráða t. d. því, hvernig framlögin úr ríkissjóði eru notuð“. Af ræðum hæstv.atvmrh. og hv. 2. þm. Árn. má sjá, að meðmæli þeirra með þessu frv. og rök þeirra fyrir því, hvers vegna umráðin yfir þessum skrifstofum eru fengin ríkisstj. í hendur, byggjast á því, að þeir telja, að það fé, sem þannig er veitt úr ríkissjóði, eigi að vera undir umsjón ríkisstj. og úthlutað eftir till. hennar. Hinsvegar efast ég ekki um það, að öllum þeim, sem hlustuðu á 2. umr. og jafnvel 1. umr. þessa máls, var það ljóst, að eins og frv. er nú getur það aldrei náð þeim tilgangi, sem ætlazt er til. Þessi vinnumiðlunarskrifstofa, sem sósíalistar hér hafa komið með inn í þetta þing, getur ekki orðið þess valdandi, að samvinna myndist milli þeirra aðilja, sem í raun og veru eiga að búa að henni í framtíðinni, sem sé atvinnuþiggjenda og atvinnuveitenda. Ef óánægja myndast eða rígur um starfsemi slíkrar skrifstofu, þá er það útilokað, að þeir, sem annars mundu til hennar leita, geri það. Menn ganga fram hjá vinnumiðlunarskrifstofunni, ef þeir á annað borð tortryggja þá, sem að henni standa, og jafnvel þó að ástæðan sé ekki nema sú, að þeir vita, að hún er stofnuð í pólitískum tilgangi og til þess eins að drepa þá vinnumiðlunarskrifstofu, sem nú þegar er tekin til starfa. Í þessu sambandi má benda á það, að þeir menn, sem hafa beitt sér fyrir þessu máli, eru svo ósvífnir, að þeir hafa gefið það ótvírætt í skyn, að sá maður sem nú stendur fyrir ráðningarskrifstofu bæjarins, muni verða hlutdrægur í garð verkamanna. Hv. l.landsk. og hv. 2. þm. Reykv. eru ekki vandari að virðingu sinni en svo, að þeir leyfa sér að standa upp hér á Alþ. og dæma mann fyrir verk, sem hann er ekki farinn að framkvæma. Ég hygg, að önnur eins framkoma og þetta sé einsdæmi hjá mönnum, sem standa fremstir í eins stórum stjórnmálaflokki og Alþýðuflokkurinn nú er orðinn. Þessir menn tortryggja pólitískan andstæðing sinn, af því að hann hefir verið formaður í pólítísku fél., Varðarfél. En jafnframt þessu halda þeir hrókaræður yfir hv. 2. þm. Reykv., og reyna að telja mönnum trú um, að hann sé eini maðurinn, sem fær sé um að hafa umsjón með byggingarmálum verkamanna, þó að hann sé formaður í öðru pólitísku fél., sem sé Dagsbrún. Því verður ekki neitað, að þetta rekst nokkuð mikið á. Ég veit það, að bæði hv. 2. þm. Árn. og fleiri menn hér á Alþ., viðurkenna það, bæði beint og óbeint, að tilgangur þessa frv. sé sá einn, að veita þessum pólitíska flokki, sem að vissu leyti fer ranglega með völd hér, með aðstoð löggjafarvaldsins aðstöðu til þess að ná meirihlutavaldi yfir skrifstofu, sem eftir eðli sínu og samkv. lýðræðisreglum á að lúta yfirráðum bæjarstj. Rvíkur. Hinsvegar skal ég taka það fram, að það eru nokkur rök í þessu máli, að ríkið eigi að hafa íhlutunarrétt um, hvernig því fé sé varið, sem veitt er úr ríkissjóði til atvinnubótavinnu. En það eru ekki svo sterk rök, að þess vegna sé ástæða til þess að setja l. um þetta, þar sem líka ríkið hefir það að vissu leyti á valdi sínu, að setja þeim aðila, sem fyrir úthlutun atvinnubótafjárins stendur, reglur um úthlutun þess og getur þar í raun og veru náð sama tilgangi, án sérstakrar löggjafar. En eins og ég hefi áður tekið fram, þá skal ég játa, að þetta eru þó nokkur rök, og það er þess vegna, sem ég hefi séð ástæðu til að fara hér milliveg og bera fram, ásamt hv.þm. Snæf., till. um það, að vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins sé stofnuð, og að henni sé, samkv. 2. gr. frv., falið að sjá um úthlutun atvinnubótavinnu og annarar vinnu, sem kostuð er af ríkinu. Um þessa úthlutun og allt fyrirkomulag þessara framkvæmda er svo hægt að setja reglugerð. Það er að vísu svo, eins og bent hefir verið á hér við 2. umr. málsins, að bæjarstj. Rvíkur hefir í raun og veru sett sér alveg fastar reglur um, hvernig atvinnubótafé sé úthlutað. Það er fyrst og fremst miðað við þörf þeirra manna, sem atvinnubótavinnunnar njóta, og tekið tillit til þess, hvort þeir eru einhleypir eða kvæntir, hvort þeir hafa fyrir mörgum börnum eða skyldmennum að sjá, hvort þeir hafa haft marga vinnudaga á árinu, og hvort þeir hafa verið lengi í Rvík o. s. frv. Þetta eru reglur, sem mér er ekki vitanlegt, að hv. 1. landsk., sem sæti á í bæjarstj. Rvíkur, hafi haft neitt við að athuga hingað til. Og ég veit ekki betur en að sósíalistar hafi haft fulltrúa þar, sem þessari vinnu er úthlutað, og þar af leiðandi var minni ástæða fyrir þá að fara að sletta sér fram í þetta mál. Í frv., eins og það var afgr. frá 2. umr. ber ráðningarskrifstofunni að fylgjast með atvinnuháttum eftir því, sem auðið er, og safna skýrslum og gögnum í því augnamiði. Við hv.þm. Snæf. höfum hugsað okkur, með brtt., sem við berum fram, að þetta starf verði falið vinnumiðlunarskrifstofu ríkisins, og það er eðlilegast, að sú skrifstofa, sem á að standa í beinu sambandi við ráðningarskrifstofur bæjanna, safni öllum þeim gögnum, sem geta orðið til upplýsinga fyrir alla aðila. Í samræmi við þetta er það, sem segir í 3. lið 2. gr., að vinnumiðlunarskrifstofan á að veita opinberum stofnunum, og verkalýðsfélögum innan A. S. Í., og ennfremur fél. atvinnurekenda, upplýsingar um tölu atvinnulausra í ýmsum kaupstöðum, eftir því, sem hún getur. Samkv. 4. lið 2. gr. á vinnumiðlunarskrifstofa ríkisins að standa í sambandi við ráðningarskrifstofur kaupstaðanna og veita þeim allar upplýsingar í atvinnumálum, er þær kunna að óska, og halda uppi innbyrðis sambandi á milli vinnumiðlunar í kaupstöðum og ennfremur milli kaupstaða og sveita, eftir því sem því verður við komið. Þessi liður brtt. er kominn inn með brtt.hv.þm. V.-Ísf., sem var samþ. við 2. umr. Loks á svo þessi skrifstofa að inna af hendi þau störf, sem henni kunna að verða falin með lögum eða reglugerðum. Ég benti á það við 1. umr. þessa máls, vegna ummæla hv. 1. landsk. og hv. 2. þm. Reykv., að það gæti orðið allverulegur kostnaður í sambandi við rekstur þessara skrifstofa, og að sá kostnaður mundi lenda á bæjarsjóðunum, og í ýmsum tilfellum alveg í óþökk þeirra. Ég benti líka á það, að það er óeðlilegt, að setja þá kostnaðarliði á bæjarsjóði, sem geta komið fram við það, að löggjöfin kann að fela þessum skrifstofum einhver störf, sem bæjarsjóðirnir hafa í raun og veru engar skyldur til að inna af hendi. Það er þess vegna í samræmi við þessa hugsun, að í þessum brtt. er lagt til, að allur kostnaður við vinnumiðlunarskrifstofu ríkisins sé greiddur úr ríkissjóði. Það eru engin skynsamleg rök til fyrir því, að þau störf, sem hlaðast kunna á slíka skrifstofu, sem hefir verið sett á stofn þvert ofan í vilja bæjarstj., séu unnin á kostnað viðkomandi bæjarsjóðs. Ég vil nú leyfa mér að gera fyrirspurn til hæstv. forseta um það, hvort nauðsynlegt sé að halda þessum umr. áfram lengra fram eftir nóttunni. Mér virðist satt að segja, að ekki sé til of mikils ætlazt, þó að menn fái að sofa yfir lágnættið, þegar mönnum er ætlað að mæta til þingstarfa snemma að morgni. Þrátt fyrir þessa fyrirspurn mína mun ég taka þátt í umr. engu síður en aðrir, ef hæstv. forseti ákveður, að þær skuli halda áfram.

Forseti (JörB): Mér þykir leiðinlegt að þurfa að leggja þá raun á hv. 8. landsk., að hann skuli þurfa að tala hér svo seint. Ég get þó ekki við því gert, því að ég hefi notað daginn eins og venja er til, til fundarhalda, en hv.þm. sér, hvað skammt er komið áleiðis með dagskrána. Hinsvegar hefi ég fengið ákúrur fyrir það hér í d., að halda ekki kvöldfundi, þegar umr. ganga úr hófi fram. Og þá verður mér vant, ef ég á að hafa fundi stutta, en þó að sjá til þess, að mál komist áfram. Ég verð því að taka það ráð að þrauka, þó að mér sé engin þægð í að þreyta hv.þm. úr hófi fram.

Jóhann Jósefsson Ég vil aðeins segja nokkur orð um þingsköp. Ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. forseta um það, hvort það sé skoðun hans, að hér sé um svo mikið þjóðþrifamál að ræða, að það þurfi endilega að halda mönnum vakandi í nótt til þess að ræða það. Ef endilega á að knýja það fram, að menn vaki yfir þessu máli í nótt, þá leiðir af því, að ýmsir nefndarfundir verða að falla niður á morgun. Það er ósanngjarnt að halda mönnum á fundum fram yfir venjulegan háttatíma, þegar menn hafa sefið allan daginn á fundum. Það hefir vitanlega verið gert, en það hefir ekki alltaf flýtt þingstörfum mikið.

Forseti (JörB): Út af ummælum hv.þm. Vestm. vil ég taka það fram, að það er ekki óvenjulegt, að menn haldi áfram fundi, ef seint hefir gengið afgreiðsla mála. Viðvíkjandi hinu atriðinu, hversu mikið þjóðþrifamál þetta mál sé, þá sé ég ekki ástæðu til að láta uppi skoðun mína um það. Um það munu þm. sjálfir dæma við afgreiðslu málsins. Mér ber að gæta þess, að taka málin fyrir, eftir því sem þau berast mér í hendur, og reyna að koma þeim áleiðis með afgreiðslu.

Ólafur Thors Ég skal ekki mælast undan því að sitja hér, þó að til morguns væri. En mundi það vera ósanngjarnt, ef umr. þurfa endilega að halda áfram nú, að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann láti þá sækja þann ráðh., sem bar þetta frv. fram, og þá mætti hóa í hæstv.forsrh. um leið, svo að hann a. m. k. rumskaði og flokksmenn hans aðra, sem nú hrjóta heima. Þegar hæstv. forseti hefir gert þetta, látið sækja þá menn, sem ekki hafa gert skyldu sína með því að mæta á þjóðþinginu, þá má halda áfram.

Jónas Guðmundsson Út af síðustu ummælum, sem féllu um þetta efni, þá vil ég taka það fram, að við erum hér staddir flestir sósíalistar, og við höfum ekkert á móti því, að umr. sé haldið áfram, ef þess er óskað. Um það, hvort halda á umr. áfram, vil ég segja það sem mína persónulegu skoðun, að þegar slíkt málþóf á sér stað eins og kom fram í umr. um afurðasöluna í dag, þar sem 10 til 20 ræður voru haldnar, án þess að minnzt væri á málið, sem fyrir lá til umr., þá sé ég ekki eftir því, þó að þeir þm. verði að vaka hér fram eftir nóttunni við að ræða þau mál, sem ekki hafa komizt að fyrr. Ég tel því, að fundinum ætti að halda áfram, þangað til mál þau, sem á dagskrá eru, eru útrædd.

Forseti (JörB): Það er ekki venja að fást um það, þó að ekki sé hver einasti þm. viðstaddur, þegar umr. ganga fram á nótt, og ég tel mér ekki skylt að verða við þeim tilmælum, sem hv.þm. G.-K. beindi til mín. En hvað viðvíkur þeim ráðh., sem þessi hv.þm. sérstaklega talaði um, þá veit ég ekki, hvaðan honum er komin vitneskja um hvíldir þeirra. En það er víst, að þeir eiga ekki sæti í d. og greiða ekki atkv. um málið hér.

Ólafur Thors Það er tæplega von til þess, að þm. viti, hvar hæstv. ráðh. hafast við á næturnar, en mér finnst þeim engin svívirðing gerð, þótt gert sé ráð fyrir, að þeir sofi heima hjá konum sínum. Ég er nú hálfófróður um þingsköp, en ég hefði gaman af, að forseti upplýsti, hvort þm. mættu vera fjarverandi af fundum án hans leyfis, og ef svo er ekki, þá hverjum hann hefði gefið leyfi til þess að vera fjarverandi af þessum fundi. Eigi fundurinn að standa fram eftir nóttinni, á það að ganga jafnt yfir alla; ég er ekkert að hafa á móti því að sitja hér frameftir, ef þm. væru hér almennt, en nú mun vart meira en helmingur hv.þm. vera hér við. Það er í fyllsta máta óeðlilegt, að sá hæstv. ráðh., sem ber frv. þetta fram, skuli ekki vera viðstaddur. Hæstv. forseti veit, að þetta er mikið deilumál, og hér eiga að koma til umræðu mikilsverðar brtt. Ég sé, að það vantar líka hv. 2. þm. Reykv., formann n. þeirrar, sem fjallar um þetta mál. Það mætti þó alltaf bera það undir þá þm., sem eftir eru, hvort þeir álitu rétt að ræða þetta mál án þess að nokkur ráðh. sé viðstaddur, og þegar formaður allshn., hv. 2. þm. Reykv., lætur ekki heldur sjá sig.

Jóhann Jósefsson Það mátti ráða af orðum hv. 6. landsk., að einhver krafa hefði komið fram um að halda fundinum áfram. Ég held, að enginn hafi óskað efir því. Þegar búið var að afgr. næsta frv. á undan því, sem nú er til umr., frv. um matsstjóra, þá stóðu allir hv.þm. upp úr sætum sínum og töldu víst, að þá yrði fundi slitið. Það lítur líka út eins og herbragð, að taka nú þetta mikla deilumál til umr. þegar kl. er orðin tólf og fyrir liggja þýðingarmiklar brtt. Hv. 6. landsk. talaði um, að illa hefði verið farið með tíma dagsins. Hv. þm. veit, að stjórnarandstæðingar eiga ekki fyrst og fremst sök á því. - En ég er á því, að hæstv. forseti ætti að láta sér nægja þá fundarsetu, sem orðin er í dag. En eigi að halda áfram fundi til morguns, skora ég á hæstv. forseta að sjá til þess, að sá ráðh., sem ber ábyrgð á málinu, verði hér viðstaddur þær þýðingarmiklu umr., sem hér fara fram. Hæstv. forseti er það reyndur í sínu embætti, að hann veit, að þýðingarmiklar brtt. við stjórnarfrv. eru aldrei ræddar án þess að hlutaðeigandi ráðh. sé þar til svara. Ég vil eindregið styðja till.hv.þm. G.-K. um það, að borið verði undir hv. d., hvort nú skuli haldið lengur áfram umr.

Forseti (JörB): Ég vil benda hv.þm. Vestm. á það, að frsm. meiri hl. n. þeirrar, er um málið fjallaði, er hér víðstaddur. - Spurningu hv.þm. G.-K. um það, hve margir hv.þm. hefðu fjarvistarleyfi, get ég svarað með því, að aðeins einn þm., hv. 2. þm.N.-M., hefir fjarvistarleyfi, vegna lasleika. Hvað því viðvíkur, að þm. hafi haldið, að fundi yrði slitið að aflokinni umr. um 3. málið á dagskránni, þá sagði ég hv.þm. það strax í dag, að ég hefði hug á því að ljúka dagskránni, þótt seint yrði. En ég get orðið við þeim tilmælum, sem komið hafa fram um að bera það undir d., hvort fundi skuli nú haldið lengur áfram.

1) TT: Þar sem vantar hér bæði hæstv. ráðh. og hv. 2. þm. Reykv., en við þá þyrfti ég helzt að tala, segi ég nei.

2) BB: Þar sem hlutaðeigandi ráðh. er ekki viðstaddur, og ég tel ekki rétt, að málið sé rætt án þess, segi ég nei.

Flm. (Bernharð Stefánsson) Reynslan hefir sýnt, að þegar íbúatala kauptúna vex og þær opinberar framkvæmdir, sem vinna þarf, aukast, fullnægja ákvæði sveitarstjórnarlaganna um stjórn hreppa ekki lengur þessum kauptúnum. Oddvitastarfið á slíkum stöðum, þar sem stór kauptún eru innan hreppsins, verður umfangsmikið og mjög erfitt að fá menn til þess að gegna því, samhliða því, sem þeir þurfa að reka sína atvinnu. Og þótt svo fari, að menn fáist til starfans, þá geta þeir ekki varið til þess nægilega miklum tíma. Afleiðingin verður sú, að ýmsar þær framkvæmdir, sem kauptúnin hafa með höndum og nauðsynlegar eru, verða vanræktar. Þess vegna er það, að á hinum síðustu árum hafa hin stærri kauptún komið fram með kröfur um það, að fá kaupstaðarréttindi; og ekki er langt síðan Vestmannaeyjum og Hafnarfirði voru veitt þau, og enn skemmra síðan Neskaupstaður í Norðfirði fékk kaupstaðarréttindi. En það, að veita hverju kauptúninu á fætur öðru kaupstaðarréttindi, getur orðið dýrt bæði fyrir ríkissjóð og ekki síður fyrir hlutaðeigandi bæjarsjóð. Það var því fundinn upp sá millivegur í þessu efni, sem allir kannast við og byrjað var á með Akranes, nfl. sá, að sameina hreppstjóra- og oddvitastörfin og skipa sérstakan lögfróðan mann til að gegna þeim ásamt nokkrum fleiri störfum, svo sem innheimtu fyrir ríkissjóð og lögreglustjórastörfum. Þessir menn hafa verið nefndir lögreglustjórar. Í Ólafsfirði er nú svo komið, að farið er að bera á þeim annmörkum, sem orðið hafa til þess, að áðurgreindar ráðstafanir hafa verið gerðar fyrir nokkur kauptún. Það hafa reynzt vandkvæði á því að fá menn til þess að gegna hreppsnefndaroddvitastörfum, og auk þess kvartað um það, a. m. k. af núv. oddvita, að hann geti ekki sinnt starfinu nema í hjáverkum, en við það líður framkvæmdalíf kauptúnsins. Auk þess er svo í hinum stærri kauptúnum, að þörfin fyrir sterkara lögregluvald vex stöðugt. Sérstaklega gætir þess í Ólafsfirði á sumrin, að þörf er fyrir meira lögregluvald en hreppstjóri hefir. Um þessi atriði læt ég að öðru leyti nægja að vísa til bréfs hreppsnefndarinnar sem fylgir grg. frv. þessa. Ég tel víst, að hv. d. sýni þessu máli þann velvilja að leyfa því að ganga til 2. umr. og n. Og þá vildi ég, að n. tæki sérstaklega til athugunar atriði, sem ekki er að vísu tekið fram í frv., og það er, hvort endilega sé nauðsynlegt, að þessi starfsmaður sé lögfræðingur. Þessi staður er allafskekktur, og gæti því orðið erfitt að fá þangað fullgildan lögfræðing. Mér finnst því geta komið til álita, hvort ekki mætti, í því tilfelli, að lögfræðingur fengist ekki, setja ákvæði um það í frv., að sameina skyldi hreppstjóra- og oddvitastörfin og sérstakur maður skipaður til að annast þau, þó hann væri ekki lögfræðingur. Mætti sennilega fela honum flest þau störf, sem lögreglustjóra yrðu falin, nema ekki myndi þykja viðeigandi, að hann færi með fógeta- eða dómsvald. Öll önnur störf, sem undir lögreglustjóra myndu falla, sé ég ekki betur en að hann gæti annazt, þó leikmaður væri. Ég leyfi mér svo að leggja til, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til 2. umr. og allshn.

Jón Ólafsson Ég og hv.þm. V.-Ísf. höfum leyft okkur að koma með brtt. við þetta frv. Aðalbreytingin, sem við gerum við frv., felur í sér heimild fyrir atvmrh. að sameina fiskifulltrúastarfið á Spáni matsstjórastarfinu. En það er enganveginn svo að skilja, að við viljum með þessu setja fót fyrir frv., heldur aðeins til þess að sýna fram á, að við teljum þetta ekki eins þýðingarmikið, vandasamt eða umfangsmikið eins og þeir álíta, sem hafa borið frv. fram. Það, að við viljum veita stj. þessa heimild, kemur af því, að fulltrúastarfið á Spáni er orðið stórum minna virði en það var áður en stofnað var fisksölusamlag hér á landi, sem nú ræður flestum eða öllum þeim ágreiningsmálum, sem koma á milli kaupenda og seljenda. Og að við viljum fara þessa leið, kemur líka til af því, að nú á síðustu árum hefir fiskifulltrúinn á Spáni haft töluvert að gera með matið hér á landi; hann hefir haldið fundi með fiskimatsmönnunum, og eftir þessa fundi liggja leiðbeiningar um verkun og meðferð fiskjar og um mat fiski. Þá vil ég benda á, að með þessu má koma því svo fyrir, að þetta starf verði framkvæmt eins og verið hefir í nokkur ár, því að Helgi Guðmundsson fyrrv. fiskifulltrúi var búinn að koma því skipulagi á að halda fundi með yfirfiskimatsmönnunum, og þá vantar í raun og veru ekkert annað en að skaffa þessum manni frí og ferða kostnað til þess að hann geti ferðazt um landið meðal fiskimatsmanna og borið sig saman við þá, sem ráða mestu um matið. Ég held, að þó að mönnum finnist einhverjar ástæður mæla á móti því að sameina þessi störf, fiskifulltrúastarfið og matsstjórastarfið, þá sé ómögulegt að neita því, að þegar fiskifulltrúinn á Spáni hefir rúmlega 30 þús. kr. árlega í laun, þá er þarna um fé að ræða, sem ekki er sem bezt varið, ef það er álitið, að hann hafi ekki nægilegt að starfa. Og ég vil halda því fram, að hann hafi ekki nægilegt að starfa, og að hann hafi nógan tíma til að koma heim, ferðast um landsfjórðungana að einhverju leyti og líta þá á fiskinn og halda fundi með matsmönnum og gera kunnar kröfur neytenda til þessarar framleiðslu. Ég er hræddur um, að það sé að bera í bakkafullan lækinn að senda þennan matsstjóra til Spánar til þess að kynna sér kröfur neytenda, eins og gert er ráð fyrir í frv. Mér finnst, að þessar hugmyndir um matsstjóra og fiskifulltrúa á Spáni falli svo vel saman, að það megi sameina þær, og mér er líka kunnugt um, að það hefir staðið nokkuð í vegi fyrir frekari ferðum fiskifulltrúans á Spáni hér um land, að ríkisstj. hefir oft verið treg til þess að greiða ferðakostnað. Og þegar þessir menn eru orðnir tveir, sem inna af hendi sama starf, hvað mundi þá verða um fjárveitingu vegna þeirra ferðalága? Ég sé ekki neina ástæðu til þess að fara frekar út í þetta mál. Vona ég, að það liggi nokkurnveginn ljóst fyrir hv.þdm., hvað hér er um að vera; það er verið að stofna þarna embætti, sem í sjálfu sér er, að því er mér sýnist, ofaukið. Mér er líka kunnugt um, að það er í samræmi við skoðun landsmanna, að forðast eigi embættaveitingar eins og hægt er og spara launagreiðslur meira en gert hefir verið. Ég hefi bent á leið í þessu máli, sem ég tel sjálfsagt að fara, og ég trúi, að með þeirri leið verði engu síður innt af hendi nytsamt starf en ef ætti að vera sérstakur matsstjóri, eins og gert er ráð fyrir í frv. Þá er annað atriði í þessari till., að matsstjóra verði falið að skera úr öllum ágreiningi um fiskimat, og að yfirfiskimatsmaðurinn í Suðurlandsumdæmi komi í hans stað, þegar matsstjórinn þarf að vera í sínum embættiserindum suður á Spáni. Við leggjum ennfremur til, að atvmrh. staðfesti reglugerð um fiskimat, því að á því byggist í raun og veru úrskurður þessa manns, að það séu einhverjar reglur að fara eftir, sem hægt er að beita, þegar skera þarf úr um, hvað rétt sé. Ég sé svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þessar till. að svo komnu.

Sigfús Jónsson Það eru hér brtt. á þskj. 237, sem við höfum borið fram hv.þm.N.-Þ. og ég. Þessar brtt. eru aðallega fram komnar frá minni hálfu við það að hlusta á þær umr., sem fram fóru um þetta mál á laugardaginn. Þá töluðu þrír hv.þm., sem allir eru útgerðarmenn, og hafa þeir sjálfsagt meira til brunns að bera en ég hvað snertir þekkingu á þessum hlutum, því að ég get ósköp vel játað, að ég er fiskmeðferð ókunnugur. En það, sem ég vil í þessu máli, er, að ekki sé stofnað sérstakt embætti, sem er háttlaunað og ég get ekki séð, að bæti neitt úr þeim misfellum, sem komið hafa fram á fiskimatinu. Ég get ekki ímyndað mér annað en að þeir, sem eru fiskimatsmenn hér, geti orðið eins færir um það starf eins og þótt stofnað væri nýtt embætti fyrir matsstjóra. Hvað snertir það, að matsstjórinn fari til neyzlulandanna til þess að kynna sér kröfur neytendanna til fiskjarins, þá sé ég enga ástæðu til þess, vegna þess að fiskifulltrúinn er á Spáni og hlýtur að vera þeim málum kunnugur, þar sem hann dvelur þar að staðaldri. Þess vegna álítum við, að það megi ná sama árangri með þessum brtt., en með miklu minni kostnaði en frv. gerir ráð fyrir. Við gerum ráð fyrir, að einn af yfirfiskimatsmönnunum verði skipaður matsstjóri og laun hans hækkuð um 1300 kr., eða upp í 6000 kr. Ferðir ættu að geta sparazt, vegna þess að fulltrúinn á Spáni kemur venjulega heim og talar við fiskimatsmennina. Með þessu býst ég við, að megi spara 12-15 þús. kr., en sami árangur muni nást með þessu fyrirkomulagi eins og með hinu, að setja á stofn sérstakt embætti. Ég fyrir mitt leyti kann betur við, að matsstjórinn sé búsettur hér heima, en ekki suður á Spáni, eins og kemur fram í brtt.hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. V.-Ísf. Frá mínu sjónarmiði lítur það einkennilega út, að yfirfiskimatsmaðurinn sé búsettur suður á Spáni. Mér finnst það muni gefa meira tilefni til tortryggni hjá kaupendunum, að það sé lítið gagn að þessum matsstjóra, sem sitji í öðru landi og viti þess vegna ekkert, hvað fram fer hér um fiskimat.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Sjútvn. hefir haft þessarar brtt. á þskj. 237 og 240 til athugunar. - Ég skal þá fyrst víkja að brtt. á þskj. 237. Þeir hv.þm., sem bera þær brtt. fram, vilja breyta 1. málsgr. 1. gr. þannig, að á eftir ákvæðinu um skipun matsstjóra komi ákvæði um það, að matsstjóri skuli jafnframt gegna yfirfiskimatsstarfi í einu umdæmi. Þá vilja þeir láta burt falla ferðir hans til neyzlulandanna og lækka laun hans niður í 6000 kr. Og ennfremur að fyrirsögn frv. breytist. Þó að svo sé að orði kveðið, að allir matsstjórarnir séu jafnir nema að launum, þá hefir í framkvæmdinni verið litið svo á, að yfirfiskimatsmaðurinn hér í Reykjavík væri nokkurskonar yfirfiskimatsmaður alls landsins, þó að hann sé það ekki samkv. l. Vitaskuld er hann það ekki í rauninni, því að hann hefir sama sem engin afskipti af matinu úti um land, en er aftur á móti stundum kvaddur til að vera ráðunautur stj. þegar þessi mál eru uppi. Það er sýnt, að með því að binda matsstjórann við að vera yfirfiskimatsmaður í einu umdæmi, getur hann ekki annazt það starf, sem honum er ætlað í frv. Honum er í frv. ætlað að hafa á hendi yfirstjórn alls mats hér á landi, en það verður honum vitanlega ómögulegt, ef hann er bundinn við matsstörf í einu umdæmi, sem sennilega er stærsta umdæmi landsins. Tilgangi frv. virtist n. ekki vera náð, ef 1. brtt. á þskj. 237 verður samþ. Þá vilja þessir hv.þm. láta falla burt ákvæði frv. um það, að matsstjóra sé skylt að ferðast árlega til neyzlulandanna til að kynna sér kröfur neytenda. - N. hefir ekki heldur getað orðið sammála þeim um þetta atriði. Það er heppilegt, að matsstjóri geti kynnzt því af eigin reynd, hvernig er litið á fiskimatið hjá þeim, sem fiskinn kaupa. Það hefir líka verið viðurkennt hér á undanförnum árum, að slíkar kynningarferðir matsmanna væru nauðsynlegar, og þeir hafa stundum verið kostaðir til að fara þessar ferðir. Ef matsstjóri er alltaf hér heima, hefir hann auðvitað betri tíma til að ferðast um landið og líta eftir fiskimati, en þá kemur hann til með að skorta þá reynslu og þekkingu, sem hann fengi af því að koma til sölustaðanna og sjá, hvernig fiskurinn lítur út, og heyra raddir þeirra, sem kaupa fiskinn. N. virðist líka, að óheppilegt sé að lækka laun þessa matsstjóra. Hér er um það að ræða að stofna til mjög vandasamrar sýslunar, og samkv. frv. þarf að velja til þess starfs mann, sem þarf ekki aðeins að hafa nákvæma þekkingu á fiski, heldur verður hann líka að vera sæmilega að sér í einhverju útlendu tungumáli. Og þó að ef til vill yrðu ekki gerðar þær kröfur, að hann kynni Suðurlandamálin, ítölsku, spönsku og portúgölsku, þá yrði hann þó að vera vel að sér í ensku eða frönsku, og þá helzt í frönsku. Í þessu embætti verður því að vera það vel hæfur maður, að n. áleit það miklum vafa bundið, að hægt væri að fá slíkan mann, ef laun hans væru ekki ákveðin hærri en 6 þús. kr. N. mælir því á móti þessari brtt. Aftur á móti hefir n. ekkert á móti 3. brtt., um að breyta fyrirsögn frv. Það er ef til vill réttara, að frv. heiti frv. til l. um fiskimatsstjóra. N. vill því fallast á þessa síðustu brtt., en leggur á móti hinum, þar sem hún álítur, að með því sé ekki gerð nein breyt. á núv. ástandi. Þá eru brtt. á þskj. 240. Þeir, sem að þeim standa, hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. V.-Ísf., vilja gera þetta að heimildarlögum, og ennfremur vilja þeir heimila stj. að fela fiskifulltrúanum á Spáni yfirstjórn fiskimatsins, og ætlast til, að hann dvelji svo lengi hér á landi sem nauðsynlegt þykir til eftirlitsferða og funda með fiskimatsmönnum. Hér virðist helzt vera lagt til, að starf fiskifulltrúans á Spáni verði lagt niður. Þeir vilja a. m. k. heimila stj. að gera þetta. N. lítur svo á, að ekki hafi neitt það legið hér fyrir, sem geti réttlætt það, að þetta starf verði lagt niður eins og nú standa sakir. Það er að vísu rétt, sem hv. 1. þm. Rang. sagði, að fiskifulltrúinn á Spáni er líklegur til að hafa meiri þekkingu en flestir aðrir á kröfum neytenda. En það er ekki nóg, vegna þess að þegar við tölum um fisk, þá er um vöru að ræða, sem er öðruvísi útlítandi, þegar hún er metin hér á landi en þegar hún kemur í pakkhúsin í Bilbao og Barcelona. Fiskifulltrúi sá, er nú er á Spáni, er ekki vanur fiskimati, en sá, sem á að hafa á hendi yfirstjórn fiskimats hér á landi, verður að vera svo kunnugur fiskverkun, að hann viti nokkurnveginn með vissu, í hvaða herzluástandi þessi og þessi fisktegund þarf að vera hér á landi til þess að koma fram í útlöndum í æskilegu ástandi. Ef fiskifulltrúinn á Spáni ferðast mikið um hér á landi, sem hann þyrfti, ef hann ætti að gegna þessum matsstjórastörfum, þá er enginn vafi, að sama sem enginn tími yrði afgangs hjá honum til að gegna fiskifulltrúastörfum á Spáni. Þetta getur því ekki vel samrýmzt. Það yrði þá frekar í þá átt, að fiskifulltrúaembættið yrði lagt niður og þá ákveðið, að þessi maður yrði skipaður til að vera yfirmatsmaður hér heima, en það vildi n. ekki. Till. hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. V.-Ísf. miða því líka til þess, að allt standi í stað í þessum efnum. Ég tel sjálfsagt, að atvmrh. geti sett reglur um fiskimat án þess að sérstök l. séu sett um það. Ég hefi ekki matslögin hér, en ég geri ráð fyrir, að í þeim felist heimild til að setja reglur um fiskimat. Það hefir verið minnzt á það, að fiskifulltrúinn hefði skyldur til að koma og halda fundi hér heima, en hann hefði ekki haft tíma til þess. Þetta sýnir, að hann hefir mikið að starfa í þágu íslenzkrar fiskverzlunar á þeim stað, sem hann dvelur nú á, og þær skýrslur, sem berast frá honum hingað til landsins, sýna, að hann hefir lagt mikið verk í að setja sig inn í þessi máli. Ég held því, að það sé frekar spor aftur á bak, ef ætti að fara að fela honum stöðu matsstjóra, en leggja fiskifulltrúaembættið niður, því að samkv. þessu frv. yrði hann að verja öllum sínum tíma til að gegna þessu embætti, og þó að hann gæti kannske einstöku sinnum skroppið til Spánar, þá gæti hann aldrei verið þar langdvölum. N. getur því ekki heldur lagt til, að þessi brtt. á þskj. 240 verði samþ. Það er í sjálfu sér ákaflega alvarlegt mál, sem hér liggur fyrir, og menn verða að gera sér það ljóst, að það er ekki heppilegt að tala um það í þessu sambandi, að hér sé verið að stofna nýtt embætti. Það, sem hér liggur fyrir, er það, að finna leið til að bæta fiskimatið, finna leið til þess að vörugæði aukist. Og það, sem frv. fer fram á, er að skipa hæfan mann, sem beri siðferðislega ábyrgð á því fyrir öllum landsmönnum, að fiskimatinu verði komið í réttara horf á hinum ýmsu matsstöðum á landi hér. Þetta er ekkert áhlaupaverk, seldur vandasamt og tekur mikinn tíma. Sá, sem þetta verk á að vinna, verður að hafa mikla þekkingu til að bera, fyrst og fremst á saltfisksverkun, og ennfremur verður hann að vera talsvert menntaður maður auk þeirrar verklegu menntunar, svo að hann geti haft gagn af þeim ferðum, sem er ætlazt til, að hann fari til neyzlulandanna. Sem sagt, sú eina brtt., sem sjútvn. getur fallizt á, eftir að hafa rætt þetta mál, er brtt. 237,3 við fyrirsögn frv. Hinar brtt. leggur n. til, að verði felldar.

Gísli Guðmundsson [óyfirl.]: Þegar ég sá þetta frv. um matsstjóra eins og það var upphaflega fram borið af hv.þm. G.-K. og tveimur mönnum öðrum, virtist mér strax, að til þessa starfs væri ekki nægilega vandað. Ég get reyndar sagt, að ég tel mig ekki neinn sérfræðing í fiskverkun og er það ekki að öðru leyti en aðrir þeir, sem einhverntíma hafa unnið að fiskverkun. Það, sem mér fannst sérstaklega vanta, var, eins og líka kom í ljós, að fleirum fannst, að þessum matsstjóra væri ekkert vald gefið, svo að hann yrði tekinn alvarlega. Eins og frv. var, þá átti hann aðeins að vera til skrafs og ráðagerða og svo til að ferðast um til að kynnu sér kröfur neytenda, en hefði ekki vald til að gefa fyrirskipanir, sem öðrum matsmönnum bæri að hlýða. Sjútvn. sá, að hér þurfti umbóta við, og þess vegna var samþ. við 2. umr. sú brtt., að hann hefði þó eitthvert vald. En þetta, að skipa matsstjóra, sem hefði ekkert vald, var alveg hliðstætt þeirri till., sem hv.þm. G.-K. bar hér fram, að setja skyldi á stofn fiskiráð, sem ekki var heldur gert ráð fyrir, að hefði neitt vald, en aðeins ætlazt til, að yrði til skrafs og ráðagerða við hina og þessa aðila. Ég verð að segja, að mér finnst þetta ekki vera veigamiklar umbótatill. um þessa höfuðatvinnugrein landsins, þegar þær koma nú frá þeim mönnum, sem hafa kynni af erfiðleikum sjávarútvegsins. En það, sem gerði að verkum, þrátt fyrir það, að þessu hefði verið breytt við 2. umr., að við hv. 2. þm. Skagf. höfum borið fram brtt., var m. a. það, að hlýða á ræðu hv. 1. þm. Rang., sem hann flutti við 2. umr. málsins, þar sem hann gaf ýmsar merkilegar upplýsingar viðvíkjandi þessu, en hann hefir eins og kunnugt er meiri reynslu og þekkingu í þessum málum en flestir aðrir, og meiri þekkingu en hv. 1. flm. þessa frv. Hv. þm. er kunnugt, að fram hafa komið alvarlegar kvartanir yfir því, að fiskimatinu væri ábótavant. Þetta kom sérstaklega fram nú á fiskiþinginu. Hefir það gefið tilefni til mikilla umr. Bæði af þessu og eins því, sem fram hefir komið hér á þingi í umr. um þetta mál, virðist mér ekki fyrst og fremst hægt að draga það, að hér ríki vanþekking á kröfum neytenda. A. m. k. er það upplýst, að íslenzkur saltfiskur hefir rutt sér svo til rúms, að hann hefir verið talinn beztur á markaðinum. Þetta bendir til þess, að menn hafa kynnt sér kröfur neytenda. En það, sem virðist hafa komið fram, er það, að matinu hér á landi, og þá fyrst og fremst undirmatinu, er sérstaklega ábótavant. Þess vegna virtist okkur flm. þessarar till., að það, sem sérstaklega þyrfti að gera, væri að gera ráðstafanir til að vanda matið sem bezt innanlands, svo að því mætti treysta, og eins og hv. 1. þm. Rang. tók fram við 1. umr., að við höfum mann í markaðslöndunum, sem kynnti sér þá hlið, sem að neytendunum snýr, og á að gefa mönnum hér á landi leiðbeiningar í þessu efni, og það ætla ég, að hann hafi gert. Það, sem okkur virðist, eins og hv. 2. þm. Skagf. tók fram, er, að það, sem fyrst og fremst þurfi að leggja áherzlu á, sé matið hér á landi. Þess vegna er óþarfi að setja hér starfsmann, sem væri mestan hluta ársins af landi burt og gæti ekki gefið fyrirskipanir viðvíkjandi matinu, sem yrði að telja nauðsynlegt og sjálfsagt. Okkur virðist því, að það, sem þessi matsstjóri ætti að gera, væri að hafa skarpt eftirlit með matinu hér á landi og standa í sambandi við fiskifulltrúann á Spáni til að vita um kröfur neytenda. Hv. frsm. sjútvn. hreyfði því, að ef fiskimatsstjórinn væri um leið yfirfiskimatsmaður í einu umdæmi, þá yrði lítið úr starfi hans sem matsstjóra. Þetta hefir ef til vill við nokkur rök að styðjast, en þó má gera ráð fyrir, að þessi maður gæti haft rýmri hendur til þessa starfs en aðrir matsstjórar, því að honum er hér ætlaður skrifstofukostnaður eftir því sem ráðh. telur nauðsynlegt. Ég vil í þessu sambandi sérstaklega leggja áherzlu á það viðvíkjandi þessum kvörtunum, sem fram hafa komið um fiskimatið, að ég held, að það, sem sérstaklega þurfi að bæta, sé undirmatið á ýmsum stöðum. Ég vil skjóta því til hv. sjútvn., hvort hún vilji ekki athuga, hvort ekki sé ástæða til að endurskoða fiskimatslöggjöfina og gera umbætur til að reyna að bæta úr því, sem hér er ábótavant, nefnilega undirmatinn. Það kom fram á fiskiþinginu bending frá einum fiskiþingsmanni, uppástunga um það, hvort ekki væri heppilegt, að undirfiskimatsmennirnir framkvæmdu ekki matið þar, sem þeir eru búsettir, heldur skiptust á um það. Þessi till. skýrir sig sjálf, og þarf ekki að taka fram, af hverju þetta gæti verið heppilegt. Ég þarf svo ekki að hafa fleiri orð um þetta, en vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann sæi sér ekki fært að taka málið af dagskrá að þessu sinni, ef vera kynni, að við, sem hér höfum borið fram mismunandi brtt., gætum komið okkur saman um till. í málinu.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það er engin von, að þessi maður geti kennt mér neitt um fiskimat. Ef hér væri um mat á hrossakjöti að ræða, væri kannske hugsanlegt, að hann gæti lagt eitthvað til málanna. Hitt er furðulegt, að hann skuli ætla að fara að kenna mér, hvernig á að meta fisk. Ég átti ekki von á, að afdalaþekkingin kæmi þar að miklu liði. En það er von, að hann þykist eiga mér grátt að gjalda eftir að ég tók svo ómjúkum höndum á þeim frv., sem hann hefir flutt hér á þingi, að þau einu frv., sem hann hefir flutt, voru afgr. í pappírskörfuna. Að ég sé ekki að fara hér með rangt mál, nægir að rökstyðja með því að vitna til þessara brtt. sjálfra; þær eru nefnil. slík fjarstæða, að ekki er hægt að taka þær alvarlega. Þá er gaman að leiða athygli hv. dm. að því, hvernig þessi hv.þm. talaði um frv. Hann sagði t. d. m. a.: „Þegar ég hafði lesið frv., var mér það þegar ljóst, að hér var tekið lausatökum á málinu.“ Og þetta álit sitt sagði hann, að hefði fengið frekari staðfestingu, þegar hann hefði lesið brtt. sjútvn., þar sem það upplýstist, að í frv. hafi vantað allt vald handa matsstjóranum. Ég veit nú ekki, hvort mér tekst að fá hv.þm. til þess að trúa, enda þótt ég sýni honum svart á hvítu, að þetta stendur einmitt í frv., því að hann er ekki vanur að þjóna sannleikanum. Í frv. mínu segir m. a.: „Matsstjóri efnir til fundarhalda með yfirfiskimatsmönnum svo oft sem þurfa þykir. Skal hann skýra þeim frá nýjum kröfum neytenda og setja þeim reglur um fiskimatið. Skal matsstjóri ferðast um landið og hafa eftirlit með allri framkvæmd matsins. Matsstjóri sker úr öllum ágreiningi, er snertir fiskimatið.“ Hvað heldur hv.þm., að þetta þýði? Heldur hann, að það eigi að brjóta þessar settu reglur, eins og ófyrirleitnir blaðamenn brjóta öll lög? Nei, það er alls ekki tilætlunin. Enda er það svo, að sjútvn. tekur það fram í nál. sínu, að brtt. hennar sé borin fram til þess að kveða skýrar á um vald matsstjórans en gert er í frv., til þess að útiloka allan misskilning. Ég vona nú, að hv.þm. skilji það, að þegar matsstjórinn setur reglur, þá á að fara eftir þeim reglum, alveg eins og borgararnir eiga að fara eftir þeim lögum, sem Alþingi setur. Af þessum sama toga er vitanlega spunnin afstaða þessa hv.þm. til hinna annara frv., er ég hefi borið fram hér á þinginu viðvíkjandi sjávarútveginum. Það sést, að hann er hrifinn af þeim, t. d. frv. um fiskiráð, því að þau fáu atriði, sem hann ber fram til umbóta á því, eru öll tekin úr grg. frv. míns. Mér þykir ekkert undarlegt, þó að þessi hv.þm., sem er, að því en bezt verður séð, afarfáfróður um þessi mál, líti upp til mín, en það er bara leiðinlegt, að hann skuli þá vera að þessu illkvittnislega nuddi. Þá þætti mér gaman að vita, hvað hann á við með því, að það þurfi að breyta undirmatinu. Heldur hann kannske, að hver þorskhaus sé fyrst skoðaður af undirmatsmönnunum, og svo síðan af yfirmatsmönnum? Ég vil nú segja hv.þm., að þetta er ekki svo, og jafnframt gefa honum það ráð, að hætta sér ekki út á þann hála ís að ætla að fara að kenna hvorki mér eða öðrum, sem frá blautu barnsbeini hafa fengizt við þessi mál. Að breyta þessum hv.þm. í þorsk, treysti ég mér ekki til, en þó myndi það frekar mögulegt heldur en gera úr honum mann með þekkingu á þorski. Það hljóta allir skynbærir menn að sjá, að það er engin bót á því ástandi, sem nú er, að breyta einhverjum manni frá því að vera yfirfiskimatsmaður í matsstjóra. Hinsvegar er ég þakklátur flm.brtt. á þskj. 237 fyrir það, að taka til greina bendingu þá, sem ég gaf við 1. umr., að betur myndi fara á því að nefna mann þennan fiskimatsstjóra frekar en matsstjóra. Að öðru leyti er það kaldur hugur í garð sjávarútvegsins, sem lýsir sér í þessum brtt., þegar líka þess er gætt, að fiskiþingið lýsti því yfir, að framtíð hans væri undir því komin, að það tækist giftusamlega að bæta úr þeim ágöllum, sem alkunnugt er, að nú eru á fiskimatinu, þar sem þær, að undantekinni þessari litlu nafnbreytingu, virðast fela það eitt í sér að koma í veg fyrir, að fiskimatsstjórinn komi að því liði fyrir sjávarútveginn, sem til er ætlazt. Það á að láta hann jafnframt vera fiskimatsmann, lækka laun hans frá því, sem lagt er til í frv., og útiloka það, að hann geti öðlazt þá þekkingu, sem alveg er nauðsynleg og ekki fæst nema með því að ferðast til neyzlulandanna. Það er því kaldur hugur, samfara lítilli þekkingu, sem kemur fram í till. þessum. Mér þykir þetta í sjálfu sér ekkert undarlegt, því að sjávarútvegurinn hefir ekki átt og mun ekki eiga að fagna neinum kærleika eða umhyggju frá þessum mönnum, en hins hefði maður getað vænzt, að þeir gættu þess velsæmis, að vera ekki að hafa sig í frammi í þessu máli. Út af þeim ummælum hv.þm.N.-Þ., að till. mínar í frv. til umbóta þessum málum væru veigalitlar, vil ég geta þess, að eftir að Magnús Sigurðsson bankastjóri hafði lýst því á fiskiþinginu, hvernig ástatt væri um fiskimatið, samþ. það mótatkvæðalaust, að eina ráðið til þess að bæta úr ágöllum fiskimatsins væri að stofna matsstjóraembætti, en svo bar til, að frv. mitt var komið fram nokkru áður. Brtt. þessara hv. herra og umsögn þm.N.-Þ. er því áfellisdómur á fiskiþingið, þeim sjálfum til lítils sóma. Eins og frsm. sjútvn. tók fram, er mál þetta þýðingarmikið fyrir sjávarútveginn, eins og líka sjá má á því, að sjútvn. hefir einróma lagt til, að það verði samþ., og enginn nm. hefir treyst sér til að taka til greina till. þeirra hv.þm.N.-Þ. og hv. 2. þm. Skagf. Í þessu liggur skýlaus dómur um gildi frv. eins og það er borið fram af mér, og jafnframt yfirlýsing um það, að brtt. þeirra tvímenninganna séu einskis virði. Annars mega þeir vera þess fullvissir, að svo framarlega sem einhver snefill af viti hefði verið í þeim, þá hefðu flokksmenn þeirra í sjútvn. reynt að taka þær að sér og koma þeim á framfæri. Um brtt. þeirra hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. V.-Ísf. get ég verið fáorður, og það m. a. af því, að mér virtist hv. 1. þm. Rang. leggja mér upp í hendurnar sterk gagnrök gegn þeim. Hann sagði, hv.þm., að fiskifulltrúinn á Spáni hefði undanfarið haft mest eftirlit með matinu hér heima, og með þeim rökum vildi hann réttlæta það, að vel mætti fela honum að gegna matsstjóraembættinu hér, ásamt stöðu sinni í Suðurlöndum. Út af þessari röksemdafærslu hv.þm. vil ég taka það fram, að eins og það er satt, að fiskifulltrúinn hefir verið að reyna að sameina þessi störf, eins víst er það, að það hefir hrapallega mistekizt, eins og skýrslur þær, sem gefnar voru á fiskiþinginu, sanna. Ef það er aftur á móti meiningin að leggja fiskifulltrúastarfið á Spáni niður, má vera, að sá, sem gegnir því, sé hæfur til þess að gegna matsstjórastarfinu. Vilji hv.þm. bera fram frv. um að leggja starf þetta niður, sem kostar ríkissjóð og bankana 30-40 þús. á ári, þá er ég fús að ræða það við hann, en hinsvegar mun ég ekki taka fulla afstöðu til þess fyrr en ég hefi fengið umsögn stjórnar Fisksölusamlagsins um málið. Út af þeim ummælum, sem féllu hjá þessum hv.þm., að gæta yrði alls sparnaðar í þessu efni, vil ég taka það fram, að ég fyrir mitt leyti tel það alveg rétt, sem fram kom á fiskiþinginu, að ekki megi horfa í kostnaðinn, þegar um jafnmikið þjóðþrifamál sé að ræða sem þetta. Ég vil svo að endingu þakka hv. sjútvn. fyrir það, hvernig hún hefir tekið þessu máli. Að hún stendur óskipt um frv., ber vott um skilning hennar á ástandinu eins og það raunverulega er. Það er þeim mun hjákátlegra, að hv.þm.N.-Þ. skuli leyfa sér að telja till. mínar í frv. veigalitlar og vott um skilningsleysi mitt og lausatök á málinu.

Forseti (JörB): Út af þeim tilmælum hv.þm.N.-Þ. að taka mál þetta af dagskrá nú, skal ég taka það fram, að ég tel mig ekki geta það nema sjútvn. fallist á þá meðferð málsins.

Jón Ólafsson Hv. 2. þm. Skagf. kannaðist við, að hann hefði ekki mikla þekkingu á þessu máli. Án þess að fara frekar út í það, þá tel ég, að hv.þm. hafi þar rétta þekkingu á sjálfum sér. Sama máli gegnir um hv.þm.N.-Þ. Hann virðist líka allófróður um þessi mál. Mun ég því ekki hafa fyrir því að svara ýmsum ummælum hans, sem hann þyrlaði upp án minnstu þekkingar á því, sem hann var að tala um. Hann sagði eins og margir fleiri, að fiskimatinu væri mjög ábótavant. En vilji hann nú og þeir, sem þessu hafa haldið fram, líta svo sem 10-15 ár aftur í tímann, þá hljóta þeir að viðurkenna, að á þessu tímabili höfum við Íslendingar rýmt Norðmönnum út af saltfiskmarkaðinum í Barcelona og Norður-Spáni. Sömuleiðis höfum við unnið af þeim markaðinn í Portúgal. Þessir miklu ágallar á fiskimatinu eru því mest ryk, sem verið er að blása upp, sérstaklega út af mati fiskimatsmannsins á Eyrarbakka. Mann þann þekki ég vel og veit, að það er mesti heiðursmaður, sem ekki má vamm sitt vita. Þó að honum hafi ef til vill orðið einhver skyssa á í þetta eina sinn, þá er sízt gerandi slíkt veður út af því sem þetta. Á þessum tíma, sem við höfum einmitt verið að vinna fiskmarkaðinn af Norðmönnum, hafa oft komið fyrir slík mistök sem þessi. Hafa Norðmenn þó haft sinn yfirfiskimatsstjóra allan þann tíma. Að vera að tala hér um svik o. fl. í þessu sambandi, eins og gert var á fiskiþinginu og víðar, er því með öllu óviðeigandi. Annars hefir það farið svo í þessu máli, sem oft vill verða, að þeir hafa talað hæst og haft stærst orðin, sem minnst vit hafa haft á málinu. Hv. þm. G.-K. vil ég segja það, út af ummælum, sem hann hafði um afskipti fiskifulltrúans á Spáni af matinu hjá okkur, að ég get lánað honum tvennar leiðbeiningar um fiskverkun og fiskimat, sem samdar voru á fiskimatsmannafundi 1933, þar sem fiskifulltrúinn var mættur. Bera þær leiðbeiningar sízt keim af vanþekkingu á þessum málum. Þvert á móti tel ég þar saman koma mikla þekkingu, sem á megi byggja. Reglur þessar og leiðbeiningar hafa ekki verið staðfestar af stjórnarráðinu, og er því ekki eins skylt að fara eftir þeim sem skyldi. Úr því er aftur bætt með brtt. okkar hv.þm. V.-Ísf. Hv. þm. Vestm. lagði mikið upp úr eftirlitsferðum, sem þessi matsstjóri ætti að fara út um land. En ég hefi ekki mikla trú á, að þær komi að því gagni, sem til er ætlazt. Það er nefnil. engin vissa fyrir, að honum verði sýnd öll sú vara, sem til er á hverjum stað. Hann getur því ekki dæmt um nema það eitt, sem hann sér. Setjum svo, að hann segi, að varan sé góð, en svo komi matsmaðurinn og segi hið gagnstæða. Eigandinn ber þá vitanlega álit matsstjórans fyrir sig og vill ekki gera sig ánægðan með dóm matsmannsins. Á þennan hátt er hægt að láta fjórðungsmatsmennina missa ábyrgð fyrir starfi sínu. Þetta tel ég ókost við ferðir matsstjórans út um land. Þá sagði hv.þm. Vestm., að matsstjórinn þyrfti að hafa þekkingu á fiski hér heima, til þess að vita, hvernig hann ætti að vera þegar hann kæmi til neyzlulandanna. Við þetta er það að athuga, að sá fiskur, sem fluttur er hér um borð og lítur vel út eftir langa geymslu, breytist mjög er hann kemur í heitara loft og getur verið orðin óþekkjanleg vara, er hann kemur til Suðurlanda. Það hefir legið orð á því, að fiskifulltrúinn hefði ekki nægilegt fé til þess að starfa með suður á Spáni, og mikið verið talað um það, að þar þyrfti hann að dveljast mikið til á sama stað, vegna þess að hann fengi hér um bil ekkert fé til ferðakostnaðar. En hvað mundi þá fást af ferðapeningum handa tveim mönnum suður á Spáni, matsstjóranum og fiskifulltrúanum? Ég er hræddur um, að það yrði eitthvað lítið úr þessum ferðapeningum, sem líka væri eðlilegt, því það væri alveg óforsvaranlegt að hafa þá tvo á ferðalagi þar fyrir sunnan, sem yrði, ef þetta frv. verður samþ. Ég get sagt hv.þm. Vestm., að þetta er alvarlegt mál, ekki fyrst og fremst fyrir það, að matinu sé ábótavant, en það er alvörumál, að vöruvöndun og vörugæði hjá okkur eru í afturför nú á allra síðustu árum. Og ég get sagt hv.þm. eitt dæmi upp á það. Ein tegund skipa í fiskiflotanum hefir nú í seinni tíð breytt mikið sinni veiðiaðferð, - það er línubátarnir. Nú hafa þeir þá aðferð að byrja að leggja línuna um kl. 11 á kvöldin, og eru svo ekki búnir að leggja hana fyrr en k1. 4 um nóttina. Þegar þeir fara svo að draga hana aftur, byrja þeir á þeim enda línunnar, sem þeir enduðu á, og koma því ekki að fyrri endanum á línunni fyrr en síðast, og er þá mestöll línan búin að liggja frá 8 til 10 klst., þegar hún er dregin. Þá er fiskurinn á línunni fyrir löngu dauður, en þá er hann eins og kunnugt er langtum verri vara heldur en þegar hann er dreginn lifandi. Þannig er línufiskurinn nú langtum verri vara en áður. Áður, meðan lóðirnar voru stuttar, var línufiskurinn ein af beztu sjávarvörunum. Ég tel víst, að af þessari breyt. á vörunni stafi mikil hætta og að hún eigi mikla sök á minnkandi vörugæðum. Hv. sjútvn. hefir ekki séð sér fært að taka neitt af mínum till. til greina. Ég gæti sætt mig við það, ef það stafar af því, að þær komu það seint fram, að hv.n. var búin að skila sínu áliti, ef til vill án þess að leggja mikla vinnu í málið, og er það fyrirgefanlegt, þó n. haldi fast við sitt álit og sé treg til að breyta því. En þess er þá meiri von, að hv.Ed. hugleiði og rannsaki málið og athugi, hvort ekki er hægt eitthvað að færa saman af þeim till., sem fyrir liggja, þó svo, að hið bezta í þeim öllum sé fullnotað. Ég er sannfærður um, að fiskifulltrúinn á Spáni getur tekið þetta starf að sér. Hitt er annað mál, hvort hann er starfinu vaxinn, því það er ég ekki alveg viss um.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Á ég aðeins að svara fyrirspurn hæstv. forseta til sjútvn.?  Hv. 1. þm. Rang. sagðist efast um, að fiskifulltrúinn hefði hæfileika til þess að vinna matsstjórastarfið, og það get ég gengið inn á, því þó sá maður sé ágætum hæfileikum búinn, þá vantar hann þá reynslu, sem matsstjóri þarf að hafa, þar sem hann hefir ekki sjálfur vanizt fiskverkun. Fiskimatsstjórinn þarf að vera uppalinn í starfinu og hafa sjálfur unnið að fiskverkun. Þess vegna álít ég, að ekki sé hægt að ætla fiskifulltrúanum að vinna þetta starf. Ég álít, að þegar fiskframleiðendur fá að reka sig á, að þeir fá minna fyrir fiskinn þegar hann er illa verkaður, þá sé það sá harðasti og bezti skóli, sem þeir geta fengið í þessu efni, og betri heldur en þó farið væri með nýjum lagafyrirmælum að segja þeim, hvernig þeir eigi að meðhöndla sína vöru. Hæstv. forseti beindi þeirri spurningu til sjútvn. frá hv.þm.N.-Þ., hvort hún vildi ekki fallast á að fresta umr., til þess að reynt yrði að bræða saman þær till., sem fyrir liggja í málinu. Ég hefi því að skila frá sjútvn., að hún óskar ekki eftir neinni frestun á málinu. N. hefir þegar athugað það, og hún mun hvorki breyta áliti sínu á þeim brtt., sem fyrir liggja, eða óska eftir nýjum fleygum í frv.

Gísli Guðmundsson [óyfirl.]: Ég vil segja það út af ræðu hv. 1. þm. Rang. áðan, að ég ætla, að hann hafi misskilið nokkuð af ræðu minni. Ég hefi náttúrlega ekki aðstöðu til að dæma af eigin reynslu um fiskimatið, en ég hefi getað kynnt mér þau rök, sem fram hafa verið færð fyrir því, að matinu er að hraka, og hefi kynnt mér það, sem komið hefir fram á nýafstöðnu fiskiþingi um það mál, sem hv.þm. er einnig kunnugt, að fiskiþingið hefir litið svo á, að fiskimatinn væri víða mjög ábótavant. Annars er ég sömu skoðunar og hann um það, að meira muni vera gert úr misfellum á matinu en ástæða sé til. Hv. þm. lét svo um mælt, að þeir töluðu hæst í þessu máli, sem minnsta þekkingu hefðu á því. Tók ég það svo, að þar ætti hann við þá, sem fyrst komu með þetta mál inn í hv. d. og hv.þm. er mjög ósammála, og skal ég láta það álit hans óumrætt. Þá vil ég víkja nokkrum orðum að hv.þm. G.-K. og þeim ummælum, sem hann lét falla út af minni meinlausu ræðu um brtt. okkar hv. 2. þm. Skagf. Hv. þm. gerði mikið úr því, hve hann byggi yfir miklu meiri vizku en ég í þessu máli. Ég skal ekkert deila við hann um það, hvor okkar hefir hér meira til brunns að bera, en ég vil aðeins draga í efa, að þeir, sem hlýddu á ræðu hans, hafi yfirleitt trúað því, að hann hafi frá blautu barnsbeini haft með fisk að gera, eins og hann sagði, enda held ég, að sú frásögn hans sé nokkuð ýkt. Ég held, að hann hafi fengizt við annað meira um æfina en fisk; ég hefi aldrei heyrt, að hann hafi dregið lontu úr sjó, og ég efast um, að hann hafi nokkurntíma þvegið eða flegið fisk. Ég hefi aldrei séð hann fást við fisk eða fara á sjó til að veiða fisk, og ekki heyrt nokkurn mann tala um, að hann hafi gert það. Hv. þm. G.-K. gerði mikið úr því, að í till. okkar 2. þm. Skagf. kæmi fram kali til sjávarútvegsins. Það kom mjög í ljós hjá honum, að honum er í nöp við till. okkar, en það, sem honum fannst bera mestan vott um kala til sjávarútvegsins í till. okkar, var það, að við viljum spara á þessu nýja embætti. Hv. 1. þm. Rang. hefir líka gert till. um sparnað í þessu máli, a. m. k. eins mikinn sparnað og við. Hans till. ættu því eftir röksemdafærslu hv.þm. G.-K. ekki síður en okkar till. að bera vott um kala til sjávarútvegsins. Mér finnst það satt að segja dálítið hart að halda því fram, að hv. 1. þm. Rang. beri sérstakan kala til sjávarútvegsins, en svo framarlega, sem við hv. 2. þm. Skagf. sýnum sjávarútveginum kala með okkar brtt., þá hlýtur hv. 1. þm. Rang. að vera ákaflega kalt til þess atvinnuvegar. Þetta er nú rétt eitt dæmi um rök þessa hv.þm. Hann lætur sig ekki muna um það að rétta annað eins og þetta að flokksbróður sínum, hv. 1. þm. Rang., sem vitað er, að hefir miklu meiri reynslu í þessu máli en hann. Þessi sami hv.þm. sagði, að auðséð væri, að till. okkar hv. 2. þm. Skagf. væru gersamlega einkis nýtar og óframbærilegar, þar sem sjútvn. hefði ekki viljað líta við þeim. Eina af þessum brtt. hefir n. þó tekið til greina. En hv. sjútvn. hefir ekki heldur séð sér fært að taka til greina brtt.hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. V.-Ísf. Ég held, að mörgum finnist hv.þm. G.-K. ekki vera nógu mikil stærð til þess að dæma álit og till.hv. 1. þm. Rang. í þessu máli einkis verðar og óframbærilegar. Með þessum rökum hugsar hv.þm. G.-K. sér að ná sér niðri á okkur hv. 2. þm. Skagf., en um leið reisir hann sér þann hurðarás um öxl að deila harðvítuglega á þann mann, sem allir eru sammála um, að hefir langtum meira vit á þessu máli en hv.þm. G.-K. Hv. þm. taldi okkur sýna málinu óvild með því að vilja lækka laun matsstjóra úr 8 þús. kr. í 6 þús. á ári. Ég skal fúslega viðurkenna, að þetta er ekki stórt atriði í þessu máli, en okkur fannst, að borið saman við launakjör yfirfiskimatsmanna væri 6 þús. kr. nægileg laun. Yfirfiskimatsmaðurinn hér í Rvík hefir ekki nema 4700 kr. laun, og ég verð að segja það, að þó hv.þm. G.-K. segi, að þessi till. um lækkun á laununum beri vott um sérstakan fjandskap til viðkomandi atvinnuvegar, þá álít ég nú, að þennan atvinnuveg skorti eitthvað fremur en há laun handa sínum æðstu mönnum, og ég álít, að um það séu fleiri mér sammála, þó hv.þm. G.-K. sé máske ekki á þeirri skoðun. Ég minnist þess, að á fundi einum, sem við vorum háðir á í einni af verstöðvunum í hans kjördæmi nú fyrir skömmu, hafði einn af flokksmönnum hv.þm. orð á því, að þm. hefði of há laun, hann hefði 12 til 14 þús. kr. á ári samtímis því, sem þeir útvegsmennirnir þar suður með sjónum bæru nauðalítið úr býtum. Ekki var þetta af því, að þeir þar suður með sjónum hafi mikla löngun til að setja sig á móti hv.þm., en þeir hafa þó ekki verið sammála honum í því efni, að sjávarútveginum væri það mesta lífsspursmálið að hafa há laun handa yfirmönnunum. Hv. þm. G.-R. talaði um það af miklu yfirlæti, að ég færi með tómar staðleysur um það, af því ég skildi ekki frv., að matsstjóra væri ekki gefið neitt vald með frv. eins og það var upphaflega flutt. Hann vitnaði í það, að matsstjóri hefði átt að setja reglur um fiskimatið, og væri það hliðstætt því, þegar Alþingi setti reglur. Þess vegna hefði ekki þurft að taka það fram, að skylt væri að hlýða matsstjóra. En ég vil segja honum það, að enginn er skyldur til að hlýða hv.þm. G.-K. sem þm., þó hann setji einhverjar reglur. Þess vegna sá hv. sjútvn. sér ekki annað fært en að bæta því inn í frv., að hlutaðeigendur ættu að hlýða matsstjóra, af því hún sá, að annars hafði það ekkert að segja, þó hann setti reglur. Þetta sýnir það, að hv.þm. G.-K. hefir sjálfur ekki skilið frv. eins og æskilegt hefði verið. Annars nenni ég ekki að fara í mannjöfnuð við hv.þm. út af því, hvor okkar hafi meira vit á fiski. En það var dálítið „kúnstugt“, þegar hann taldi það bera sérstaklega vott um litla þekkingu hjá mér, að ég héldi, að fiskimatsmenn mettu fisk á þann hátt að tína upp einn og einn fisk. Ég skal segja það, að ég álít, að fiskimat fari fram á ýmsan hátt, og að ég hefi einmitt séð fisk metinn þannig, að tíndur var einn og einn fiskur. Má vera, að þar hafi verið sérstök hætta á því, að sá fiskur væri skemmdur.

Sigfús Jónsson Ég þarf ekki að taka mér nærri, þó mér sé borið það á brýn, að ég hafi ekki vit á þessum málum. - Annars sagði hv.þm. G.-K., að matið væri slæmt, en hv. 1. þm. Rang. sagði aftur á móti, að matið væri gott, fiskurinn væri bara illa verkaður í hendurnar á matsstjórunum. Þarna stangast þeirra röksemdir greinilega. Hv. þm. G.-K. segir, að þessar till. okkar séu fjarstæða ein. Ég verð að halda því fram, að ef yfirfiskimatsmaður getur ekki haft það gott vit á þessum hlutum, sem nægir til þess að vel fari, þá efast ég um, að matsstjóri hafi frekar aðstöðu til þess að afla sér þeirrar þekkingar, sem nauðsynleg er. Hv. þm. sagði líka, að ef matsstjórar hefðu lág laun, þá hefðu þeir ekki aðstöðu til þess að afla sér þekkingar. En hafa þá fiskimatsmenn aðstöðu til þess? Hvernig eiga þeir að afla sér þekkingar með þeim lágu launum, sem þeir hafa? Annars er ég ekki á því, að há laun séu skilyrði fyrir því, að menn ræki vel stöður sínar. Ég þekki mörg dæmi þess, að menn með lágum launum rækja eins vel stöðu sína eins og hálaunamenn, svo það er engin trygging fyrir því, að maðurinn sé trúr, þó hann sé á háum launum. Ástæðan til þess, að ég gerðist meðflm. að þessari brtt., var sú, að ég féllst á þá skoðun, sem fram kom hjá hv. 1. þm. Rang., að það mundi ekki verða verulegt bjargráð að stofna þetta nýja embætti. En það má vel vera, að mér hafi skjátlazt, því mér fannst hv. 1. þm. Rang. vilja líka hnýta í okkur fyrir þessa brtt., sem gengur þó í þá átt, sem mér heyrðist á ummælum hans, að hann vildi að málið snerist um, að kostnaðurinn yrði ekki mikill til þessa embættis, sem ætti að vera nokkurskonar topphúfa eða auglýsing til að flagga með framan í neytendurna. Hv. þm. Vestm. var að tala um það, að utanfarir fiskimatsmanna væru nauðsynlegar, til þess að þeir fengju nasasjón af þeim kröfum, sem neytendurnir gerðu. Ég býst við, að fulltrúinn á Spáni, sem dvelur þar að staðaldri, ætti að geta gefið allar nauðsynlegar upplýsingar, svo það ætti að vera næg trygging fyrir því, að yfirmatsmennirnir gætu vitað, hvers neytendurnir krefðust. Ég skal taka það fram, þar sem talað hefir verið um kala til sjávarútvegsins í sambandi við þessa brtt., að hún er einungis fram komin af því, að við höfum ekki trú á því, að þetta embætti komi að því gagni, sem til er ætlazt, og viljum því ekki ausa miklu fé í það að óþörfu. - Ég skal svo ekki lengja umr. um þetta mál meira að sinni.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Hv. 1. þm. Rang. afgreiddi hv. 2. þm. Skagf. með þeim ummælum, að það væri rétt, sem hann sjálfur hefði sagt, að hann hefði ekkert vit á þessum málum. Ég leyfi mér að viðhafa sömu afgreiðslu um þennan hv.þm., og læt svo útrætt um hann. Ég efast ekki um það, að það sé kali til sjávarútvegsins, sem hefir valdið þessu frumhlaupi þessa virðulega öldungs. Ég vildi þá segja það út af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði, að mér finnst höfuðmunurinn á mínum till. og hans till. vera sá, að ég held, að það megi taka til athugunar að sameina starf fiskierindrekans og matsstjórans í eitt starf, en þó ómögulega á þann hátt, sem hann telur heppilegast, að maður þessi dvelji 10 mánuði erlendis og 2 mánuði árlega hérlendis. Ég hygg, að þá sé frekar sanni nær, að þessi maður hafist við hér á landi í 10 mánuði árlega, en erlendis í 2 mánuði. Ég skal þess vegna, ef hv.þm. óskar þess, taka til athugunar, hvort rétt sé að bera fram frv. um að fella niður starf erindrekans og halda svo matsstjóraembættinu eins og það er hugsað í frv. okkar þremenninganna. Ég veit, að þessi fróði og reyndi sjávarútvegsmaður mun samsinna því, að þetta starf er þess eðlis, að nauðsynleg er þekking á óskum neytendanna, og þá þekkingu öðlast þessi starfsmaður með sinni árlegu dvöl í neyzlulöndunum. En hitt er svo það, sem allt veltur á, að þessi þekking komi að haldi hér heima, og ég tel það ekki tryggt, nema þessi maður dvelji hér langvistum árlega, til þess að fræða yfir- og undirfiskimatsmenn og til þess að hafa eftirlit með því, að sú fræðsla sé færð út í lífið og komi að haldi í sjálfu matinu. Þetta held ég áreiðanlega, að sé rétt hjá mér. Þá ætla ég að svara hv.þm.N.-Þ. nokkrum orðum. Hann var að tala um það, að mér hefði runnið í skap hér áðan. Ég skil ekki, hvernig hv.þm. hefir getað fundizt það. Það er langt síðan mér hefir liðið eins vel hér í þingsölunum eins og þegar ég var að tugta hann til. Ég verð að biðja hv.þm. að virða mér það til vorkunnar, þó mér hafi þótt það gaman, því mér fannst aðstaða mín svo prýðileg. Og ef hv.þm.N.-Þ. heldur, að hann geti alið á einhverri þykkju milli mín og míns gamla og mæta vinar, hv. 1. þm. Rang., þá er hann auðsjáanlega að skyggnast um í þeim herbúðum, þar sem allt gengur á heift og úlfúð milli leiðandi manna. En slíkt á sér ekki stað í Sjálfstfl. Við höfum nú unnið saman um langan tíma, ég og hv. 1. þm. Rang., og ég hefi alltaf talið mér það vel hlýða og til gagns að nýta hans lífsreynslu á mörgum sviðum, þar sem hann hefir haft meiri reynslu heldur en ég, og á sviði sjávarútvegsins almennt talað hefir hann miklu meiri reynslu heldur en ég, en þar fyrir tel ég ekki, að honum geti aldrei missýnzt. - Og það er hlægilegt, ef hv.þm.N.-Þ. heldur, að það skerði okkar gömlu vináttu, þó hv. 1. þm. Rang. hafi einu sinni í máli, sem ég man nú ekki hvað var, greitt öðruvísi atkv. heldur en ég hafði óskað eftir, að flokkurinn léti falla. Það eru engin handjárn til í okkar flokki, og hv. 1. þm. Rang. er þess frjáls - enda veit hann það líka sjálfur - að greiða atkv. eins og honum sjálfum sýnist, hvað svo sem mér sýnist um það. Ég hefi aldrei ætlað mér þá dul að leggja á hann handjárn, enda er það hvorki mér né öðrum hent. Það vita allir, og hv.þm.N.-Þ. líka, svo það er ekki nema brosleg barnabrek að vera með slíkt stagl og málalengingar hér í d. Um hitt, hvort ég hefði nokkra þekkingu á fiski, vil ég geta þess, að frá því ég var 23 ára gamall og fram á þennan dag hefi ég verið einn af þeim mönnum, sem veitt hafa forstöðu stærsta fiskframleiðslufyrirtæki landsins, sem um lauga hríð hefir haft stærstu fiskverzlun landsins, og að því er ég bezt veit stærstu útflutningsverzlun í heimi á þessu sviði. Ég hefi þess vegna sem útgerðarmaður og fiskútflytjandi haft aðstöðu og skyldu til þess að kynna mér þessi mál. Ég er alinn upp í sjávarþorpi, þar sem fiskverkun daglega fer fram, og hefi auk þess unnið talsvert á yngri árum í fiski. Hv. þm.N.-Þ. sagði, að ég hefði borið honum á brýn, að kali í garð sjávarútvegsins kæmi fram í því, að hann vildi sýna viðleitni til sparnaðar. Nei, þessi kali kemur fram í því, að þessi eyðsluseggur finnur ekki hvöt til sparnaðar nema þegar þjóna þarf augljósri þörf sjávarútvegsins. Að af þessum ástæðum þurfi að vera bert, að hv. 1. þm. Rang. beri kala til sjávarútvegsins, er tóm vitleysa, því það, sem hann leggur til, er ekki annað en það, að annaðhvort sé matsstjóri skipaður eftir mínum till. eða að starfið sé sameinað öðru starfi, þar sem launin eru 30-40 þús. kr. En að því finnur hv.þm. ekki, - og vegna hvers? Vegna þess, að í því embætti situr maður, sem er hans flokksbróðir og þiggur 30-40 þús. kr. fyrir. Þarna sér maður nú einlægnina hjá hv.þm. í þessu máli eins og fleirum. - Ég hafði fært fram þau rök fyrir því, að þessar till.hv.þm.N.-Þ. og hv. 2. þm. Skagf. væru veigalitlar, að sjútvn. hefði ekki viljað við þeim taka, heldur afgr. þær frá sér með þeirri lítilsvirðingu, sem þær verðskulduðu. Hv. þm.N.-Þ. vildi halda því fram, að ef þetta ætti að vera sönnun þess, hversu veigalitlar hans till. væru, þá væri það að sama skapi sönnun þess, að till.hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. V.Ísf. væru jafnveigalitlar. En svo er alls ekki, því annar þm. er utan flokka og er því enginn í n., sem hefði sérstaka tilhneigingu til þess að hengja sig á hans till.Hv. 1. þm. Rang. á 2 flokksbræður í n., en þeir eru báðir flm. þessa frv., og þess vegna er ekki eðlilegt, að þeir hafi viljað víkja frá sínum till., til þess að taka upp annara till. En hv.þm.N.-Þ. á bæði bræður og hálfbræður í n., sem hefðu reynt að taka að sér hans till., ef þeir hefðu ekki álitið, að þeim bæri að fyrirverða sig fyrir þær. En þeir gerðu það ekki, og þar með er þeirra dómur felldur, og sá dómur er réttur, en hann fellur ekki að sama skapi á till.hv. 1. þm. Rang. og hv.þm. V.-Ísf. Það er alveg ljóst. Þá vildi þessi hv. spekingur kenna mér lífsreglur og sýna mér fram á, að af því að ég væri þm. gæti ég sett l. á Alþingi, en þegar ég kæmi út úr þinginu, gæti ég ekki sett l., og af því leiddi svo aftur það, að matsstjóri, sem ætti að setja matsmönnum reglur, hefði ekki neitt vald. Þetta er það, sem kallað er hugsanagrautur, og þeir, sem svona hugsa, eru kallaðir moðhausar. Þetta er ágætt nafn, og það er bezt, að ritstjóri Tímamanna hljóti það frá mér, og skal ég rétta honum eitthvað í nafnfesti og hafa það í sneiðarformi áður en lýkur. Ég vil segja hv.þm. það, að þó ég geti náttúrlega ekki sett l. utan þings, þá get bæði ég og hann sett l. á þingi, og þar með l. um það, að matsstjóri skuli setja reglur, sem á að hlýða, en ekki óhlýðnast. Þetta hlýtur hv.þm. að skilja, ef hann leggur hausinn í bleyti. Þá hafði ég gaman af ummælum þessa hv.þm. út af því, sem ég var að taka hann til bæna í sambandi við undirmat og yfirmat. Ég sagði þessum hv.þm., að þetta tal hans bæri vott um, að hann héldi, að undirmat færi svo fram, að hver fiskur væri skoðaður og dæmdur, og svo væri þeim dómi áfrýjað til yfirmats. Þessu svaraði hv.þm. með því, að hann hefði séð fisk metinn einmitt á þennan hátt, að hver fiskur hefði verið skoðaður sérstaklega. Ég vil segja þessum hv.þm. það, að þetta er engin undantekning. Svona gengur þetta fyrir sig, undirmatsmaðurinn skoðar fiskinn og metur hann. En svo má þessi hv.þm. ekki láta það villa sig, að hér sé um að ræða undirfiskimatsmenn og yfirfiskimatsmenn, af því að þessir menn skoði hver um sig, þannig, að dómi undirfiskimatsmannsins sé áfrýjað til yfirfiskimatsmannsins. Nei, yfirfiskimatsmaðurinn hefir nafn sitt af því, að hann hefir yfirstjórn með undirfiskimatsmönnunnm, setur þeim reglur og hefir úrskurðarvald á því, sem þeir gera. Mér þykir nú leiðinlegt að þurfa að fara með þessa barnafræðslu yfir hv.þm., en það er nauðsynlegt, úr því hann er að skipta sér af þessu máli, sem hann hefir ekkert vit á. Mér þótti skinhelgin fullmikil hjá hv.þm. þegar hann fór að tala um það klökkum rómi, að hann hefði verið með mér á fundi í einum hreppi í mínu kjördæmi, og þar hefði það komið í ljós, að fátækir fiskimenn hefðu á öðru brýnni þörf en háum launum. Mætti ég, án þess að móðga nokkurn mann, minna á það í sambandi við þessa till. um að skammta manni, sem á að hafa með höndum mjög mikilsvert starf og sjaldgæfa þekkingu, 6 þús. kr., að hér er til maður í þessu landi, sem selur mönnum hálfódrekkandi áfengisgutl og þiggur 10-12 þús. kr. fyrir. Hvort halda menn nú, að sé þarfara að launa vel þann mann, sem á að vera öflugasta stoð sjávarútvegsins um þá nauðsyn, að fiskurinn sé vel og rétt metinn, eða hinn, sem á að hafa forsjá með því, að menn drekki meira og minna af misjafnlega góðum og hollum drykkjum? Og má ég minna á það, að til er hér maður, sem nefnist útvarpsstjóri, sem enginn veit til, að geri nokkurn skapaðan hlut og hefir þó 10-12 þús. kr. laun. Hvort ætli sé nú nauðsynlegra að hafa þarna liðónýtan og gagnslausan mann eða að skipa þessu nauðsynjamáli sjávarútvegsins almennilega forsjá? Þessir menn, sem ég hefi nú nefnt, og margir fleiri bera úr býtum úr ríkissjóði tvöfalda þá upphæð, sem hv.þm.N.-Þ. vill skammta þeim manni, sem á að sjá um eitt mesta vandamál sjávarútvegsins. En sparnað til lítt starfshæfra og gagnslausra embættismanna vill þessi hv.þm. ekki heyra nefndan, en vill merja 2 þús. kr. af launum þessa manns, sem á að veita forsjá þessu nauðsynjamáli. Og það þykist hv.þm. gera af einskonar kærleika til fátækra fiskimanna, sem hann sá suður í Garði. Önnur eins skinhelgi - drottinn minn dýri - er sem betur fer fátið hér í þingsölunum. Ég held ég þurfi svo ekki að kenna þessum hv.þm. meira heldur en ég hefi þegar gert. Honum fannst sjálfum eins og mér ofmælt, þegar ég sagði, að ég treysti mér ekki til þess að Breyta honum í þorsk, en ég treysti mér til þess að breyta honum í aula, en svo eru kallaðir á máli sjómanna þorskar, sem eru sérlega stórir.

Ásgeir Ásgeirsson [óyfirl.]: Ég tek nú til máls af hálfum hug, af því að ég get ekki hælt mér af öðru en því, að ég hefi verið á stakkstæði hérna fyrir löngu síðan og handlangari hjá góðum matsmanni áður en matið spilltist. Í sambandi við brtt. okkar hv. 1. þm. Rang. vil ég segja það, að ég tel vafasamt, að hægt sé að finna mann, sem bæði er ágætlega kunnugur fiskverkun allri frá því að fiskurinn er veiddur úr sjónum og þangað til hann er hæfur til fiskimats, og sem svo í þriðja lagi væri fær um að ferðast um Suðurlönd á ári hverju og hafa samband við neytendur og alla, sem að þessum málum verða að koma og hafa fullt gagn af því ferðalagi. Ég tel vafasamt, að hægt sé að finna þennan mann, og enn vafasamara, að hægt sé að fá hann fyrir 8 þús. kr., svo maður tali nú ekki um 6 þús. kr. En okkur er nú kunnugt um það, að fiskifulltrúinn á Spáni er nú orðinn ágætlega að sér um fiskverkun og fiskimat, og þegar hann fullnægir allra manna bezt því, sem hér hefir verið lögð áherzla á, að aðalmaður matsins þekkti kröfur neytendanna og dóma þeirra um fiskinn á hverju ári, þá vildum við einmitt nota hans þekkingu á þessu sviði og spara þar með ríkissjóði allmikla féfúlgu. Sjálfstæður matsstjóri, sem hefði að launum 10 þús. kr. samtals og ferðaðist um landið allt árið, þegar hann væri ekki í Suðurlöndum, og hefði skrifstofu hér, mundi ekki kosta ríkið minna en 20-24 þús. kr., þegar allt kæmi til alls. Við höfum dýran mann suður á Spáni, og er þá ekki hægt að nota hann til þess að dvelja hér heima 2-3 mánuði á hverju ári? Hér er sennilega enginn maður, sem hefir betri möguleika til þess að kynna sér kröfur neytendanna eða hefir meiri þekkingu á því en einmitt þessi fulltrúi okkar þarna suður frá. Okkar till. er því sannarlega ekki um það, að leggja þetta starf hans niður, heldur eigi hann, auk þess sem hann er fulltrúi suður á Spáni, að koma heim á ári hverju og halda fundi með yfirfiskimatsmönnum og ferðast um kring til þess að ráðgast við matsmenn og leiðbeina þeim. En vitanlega yrði þessi fræðsla aðallega í höndum yfirmatsmannanna. Ég sé ekki ástæðu til að ætla, að yfirmatsmennirnir geti ekki lært af fiskifulltrúanum, ef hann kemur heim árlega, og kennt svo út frá sér sínum starfsmönnum. Ef þeir hafa ekki manndóm til þess að láta framfylgja þeim reglum, sem þeir hafa lært, þá efast maður líka um, þó settur væri einn maður yfir allt landið, sem ætti að ferðast um allt árið nema 2 mánuði, sem hann ætti að vera suður á Spáni, að hann hefði frekar möguleika til þess, þar sem hann ætti að hafa allt landið, en matsmennirnir aðeins lítil svæði hver. Að þessari till. okkar standa og margir menn utan þings, sem hafa örvað okkur til þess að bera hana fram, og ég hygg, að sjútvn. standi ekki svo langt frá þessari till. eins og haldið hefir verið fram, a. m. k. mátti skilja það á ræðu hv.þm. Vestm. við síðustu umr.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) [óyfirl.]: Munurinn er bara sá, að í frv. er farið fram á það, að matsstjóri sé skipaður, sem hefir höfuðverksvið sitt hér heima, en sé aðeins í 2 mánuði á ári hverju erlendis. M. ö. o. ætti hann að vera 10 mánuði hér heima til þess að stunda sitt starf, ferðast um landið og ráðgast við matsmenn og fiskimenn. Þessi er hugsunin í frv. En í brtt.hv.þm. V.-Ísf. og hv. 1. þm. Rang. er gert ráð fyrir, að fiskifulltrúinn á Spáni, sem hefir þar sitt aðsetur, eigi að bregða sér hingað í mesta lagi 3 mánaða tíma árlega til þess að inna af höndum starf matsstjóra. Í till. er í raun og veru ekki gert ráð fyrir nokkurri breyt. hvað matsstarfið snertir. Það er gert ráð fyrir því, að fiskifulltrúinn geti brugðið sér hingað heim til þess að gegna starfinu. Höfuðmunurinn er sá, að við viljum gera starfið hér á landi að aðalatriði, en þeir vilja, hv.flm.brtt. á þskj. 240, gera það að aukaatriði. - Það barst í tal meðan á 2. umr. stóð milli mín og hv. sessunautar míns, þm. V.-Ísf., að e. t. v. væri hægt að sameina þessi störf, fulltrúastarfið á Spáni og matsstjórastarfið. Ég tók því þá ekki fjarri, að þetta gæti komið til mála. En síðan ég sá þessa brtt. og heyrði, að alveg ætti að hafa endaskipti á hlutunum og breyta grundvelli frv., hefi ég alls ekki getað aðhyllzt þessa hugmynd í því formi, sem hún nú er. Sízt þegar það er athugað, að sjútvn. hefir borið saman ráð sín og orðið sammála um að halda fast við frv. eins og það er.

Gísli Guðmundsson [óyfirl.]: Það er ekki mikið, sem ég þarf að segja út af síðustu ræðu hv.þm. G.-K., enda er mér ekki leyfð nema stutt athugasemd. Ég býst við, að hv.þdm. hafi þótt fróðlegt að heyra æfiferilsskýrslu þá, sem hv.þm. gaf hér, eins og til að sýna eða gera sennilegt, að hann myndi hafa eitthvert vit á þessum málum. Það er nfl. svo komið eftir þessar umr., að hv.þm. finnst hann þurfa að leggja fram fyrir því einhver gögn, að hann beri hér eitthvert skyn á. Gögnin voru svo þau, að hann væri fæddur og uppalinn í sjávarþorpi og hefði komið þar, sem fiskur væri verkaður. Ég vil ekki draga í efa, að hv.þm. mun gefast tækifæri til halda áfram með skýrsluna, og mun e. t. v. aukast fróðleikurinn, þegar fram í sækir. Ég nenni ekki að karpa við hv.þm. um það, hvert álit hv. sjútvn. hafi verið á till. okkar hv. 2. þm. Skagf. annarsvegar og till.hv.þm. V.-Ísf. og hv. 1. þm. Rang. hinsvegar. Ég geri ráð fyrir, að hv. dm. hafi veitt því athygli, hve veik rök hv.þm. G.-K. eru í því máli, þar sem hann taldi það auðvitað, að okkar till. hefðu átt að fá nokkra áheyrn hjá n., vegna þess að í henni væru flokksmenn okkar. En hvernig stendur þá á því, að sú till., sem hv. 1. þm. Rang. studdi, fékk ekki áheyrn hjá n.? Hann á líka flokksbræður í n.Hv. þm. G.-K. kemst ekki hjá því, að ef hv.n. hefir sýnt okkar till. lítilsvirðingu, þá hefir hún engu síður lítilsvirt till. þá, sem hv. 1. þm. Rang. stendur að. Enda er komið svo fyrir hv.þm. G.-K., að hann er farinn að mismæla sig alvarlega í umr. og tala um hv. 1. þm. Árn. í stað 1. þm. Rang. En út af því, sem hv.þm. talaði um síðast í sinni ræðu, þá er auðvitað dálítið erfitt að gera samanburð og segja, hvaða laun þessi og hvaða laun hinn eigi að hafa. Um það ætla ég ekki að rökræða við hv.þm. En ég hygg, að þau laun, sem við ætlum matsstjóranum, 6 þús. kr. á ári, þótt þau séu ekki ýkjamikil, þá séu þau þó allmiklu hærri en laun flestra þeirra, sem hv.þm. G.-K. greiðir laun. Eftir því, sem hann sjálfur segir, þessi hv.þm., hefir hann varið til þess allmiklum hluta sinnar æfi að vinna að því, að þeir menn, sem við fyrirtæki hans vinna, á skipum hans og við verkun fiskjarins, hefðu sem allra bezt laun. Þó eru þessi laun miklum mun lægri en þau, sem við ætlum matsstjóranum. Og ég verð að segja út frá þeim samanburði, sem hv.þm. var að gera, að ef ætti að fara að eins og útvegsmaðurinn í Garðinum, að bera saman laun forstjórans Ólafs Thors og sjómannanna á skipum hans, hygg ég, að um þann samanburð mætti ýmislegt segja, og fróðlegt væri að heyra hv.þm., sem ekki er skinhelgur, ræða um þá hluti. Annars hefir hv.þm. eiginlega sýnt brigðmælgi gagnvart mér, því að hann lofaði að gefa mér einhverja sneið áður en hann lyki ræðu sinni, en þar sem hún kom ekki fram, verð ég að álíta, að hann hafi borðað hana sjálfur. En ég er ekkert að hugleiða að gera úr hv.þm. þorsk eða aula. Ég held, að ekki verði úr honum gerð nein verðmæt vara.

Jón Ólafsson Það eru aðallega tvær fyrirspurnir til mín frá hv.þm. Vestm., sem ég þurfti að svara. Önnur var sú, hvort ég væri tilbúinn að setja l. um það, hvernig ætti að fara með fisk um borð í skipi. Ég verð að játa, að slíkt er mjög vandasamt að ákveða í l., og vart fær leið. En ég er viss um, að með því að setja reglur, sem leiðbeindu mönnum í meðferð fiskjar, mundi vinnast mikið á. Auðvitað er mikið aðhald í matinu, það er ég ekki í vafa um. Matið hefir verið strangt og orðið til þess, að við höfum fengið traust kaupenda og haft af því hin beztu not. - Hin fyrirspurnin var um það - og hv.þm. G.-K. spurði raunar hins sama - hvort ég vildi vera með í því að leggja niður fiskifulltrúastarfíð á Spáni. Ég verð að segja það, að ég er þess albúinn, ef það á að henda, að tveir menn verði þar á ferðinni í sömu erindagerðum. Því að vitanlega er það ekki nándarnærri nóg starf fyrir einn, hvað þá tvo menn, að kynna sér kröfur neytendanna og kvartanir þeirra. Þessir hv.þm. báðir tveir, hv.þm. Vestm. og hv.þm. G.-K., hafa slegið fram þeim höfuðmismun milli minna skoðana og þeirra, að ég vildi hafa fiskifulltrúann á Spáni 10 mánuði ársins og 2 mánuði hér heima, en þeir vildu leggja aðaláherzluna á starfið hérlendis. En ég hefi bara hvergi á þetta minnzt. Í brtt. er tekið fram, að hann eigi að vera hér heima eins lengi og talið er nauðsynlegt til fundahalda með fiskimatsmönnunum og til eftirlitsferða.

Hv. meðflm. till. lýsti því þannig, að það væri álitið, að 2-3 mánuðir myndu nægja

. Hver, sem þessar brtt. les, sér undireins, að ekki er þar einn orði á þessa eða aðra tímalengd minnzt. Með brtt. okkar tel ég gerða möguleika til fullkomins eftirlits og túlkað fyllilega það, sem vakir fyrir flm. frv. og hv. sjútvn., nfl. að skipta þessu starfi milli matsmannanna hér heima og þess manns, sem á að kynna sér kröfurnar í neyzlulöndunum. - Hv. þm. Vestm. sagði, að í okkar till. fælist raunverulega engin breyt. frá núv. ástandi. Það er að vísu ekki sú breyt., sem kemur fram í frv., sem með okkar till. er gerð, en þó sú breyt., að hún nægir til þess, að við getum haft full not af þessum manni. Honum er nfl. eftir okkar till. ætlaður ferðakostnaður nægilegur, en það hefir tilfinnanlega skort hjá þeim, sem með völdin hafa farið, að fyrir því væri séð, til þess að hægt sé að kynna sér það, sem nauðsynlegt er, heima og erlendis. Þetta gekk svo langt, að þegar Helgi Guðmundsson hvarf hingað heim, gat hann þess, að vegna þess að hann hefði enga ferðapeninga fengið, hefði starf hans ekki borið fullkominn eða nægilegan árangur, og þegar Fisksölusamlagið tók til starfa, taldi hann starf erindrekans að miklu leyti orðið óþarft. Það, sem við leggjum til með okkar brtt., er ekkert annað en það, að gera þennan mann að millilið milli neytenda og seljenda, er kynni sér á báða bóga, hvernig allt, sem að þessu lýtur, má bezt úr hendi fara. Ég álít því málinu bezt borgið með því að sameina störfin. Ef ekki verður svo gert, að settur verði matsstjóri með svipuðu valdi og fiskifulltrúinn, þá að leggja fiskifulltrúastarfið niður. Því þarf ekki að svara, sem hv.þm.N.-Þ. var að tala um, að ég hefði ekki rétt upp hendina eins og aðrir flokksmenn mínir hér í hv. d., því að hv.þm. G.-K. er réttilega búinn að svara því með því, að það séu engin handjárn á þm. Sjálfstfl. Og ég get bætt því við, að sjálfstæðismenn eru engar spiladósir, sem ekki þarf annað en láta fimmeyring í til þess að þeir geri þetta og hitt. Mér hefir sýnzt, að fimmeyringurinn, sem dugir til þess arna, hafi gert ýms skemmdarverk í þjóðfélaginu, og ég vil segja honum það, sem ungum þm., að það er ekki heillavænlegt að vera æfinlega spiladósin á Alþingi.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég veit ekki, hvort hv.þm.N.-Þ. þarf að auglýsa eftir sneiðinni lengur eða hvort hann hefir þótzt fá hana hjá hv. 1. þm. Rang. áðan. Í tilefni af því, sem hv. 1. þm. Rang. sagði, vil ég einungis færa fram afsökun mína fyrir því, að ég gerði honum getsakir hvað viðkom tímalengdinni, sem hann ætlaði fiskifulltrúanum til dvalar hér á landi. Eins og hv.þm. Vestm. sagði, þá hafði ég þær upplýsingar frá hv.þm. V.-Ísf., sem er meðflm. að till.hv. 1. þm. Rang. Hv. 1. þm. Rang. gerir ráð fyrir því, að fulltrúinn þurfi að dvelja hér lengi árs, og um það er ég honum alveg sammála.

Till. ber þetta með sér

. Alveg rétt. Þar er tekið fram, að hann eigi að vera hér eins lengi og nauðsyn beri til. En ég taldi hinsvegar heimilt að leggja í þetta þann skilning, sem ég gerði, vegna orða hv. meðflm. En hann þarf ekki að vera skilningur hv. 1. þm. Rang. fyrir því. En ef hv.þm. álítur, að þessi maður þurfi að dvelja hér langdvölum, þá fer að færast saman bilið á milli okkar, og þá er hið skynsamlegasta í þessu máli að leggja niður fiskifulltrúaembættið, sem hefir um 30-40 þús. kr. árlegan kostnað í för með sér, og láta matsstjórastarfið koma í staðinn, með þeirri tilhögun, sem frv. felur í sér. Hv. þm.N.-Þ. svara ég ekki miklu. Mér varð á að segja, að þm. væri ekki vel innrættur og ekki vel skemmtilegur að deila við, þegar hann mér til stórrar undrunar stóð upp til að skýra frá því hér í d., að sig vantaði skýringu á því frá mér, hvernig á því hafi staðið, að till.hv. 1. þm. Rang. fékk ekki undirtektir í hv. sjútvn. Þessi þm. er orðinn svo vanur því að skrifa fyrir aðra menn en þá, sem ég næ til, og mæta mér yfirleitt á þeim vettvangi, þar sem hann getur talað sínu máli án þess að ég jafnóðum geti rekið ofan í hann ósannindin og óhróðurinn, að hann gleymir því, að nú stöndum við á þeim vettvangi, þar sem ég get jafnóðum látið hann kyngja ósannindunum. Ég sagði frá því áðan, að ég teldi það eðlilegar orsakir fyrir því, að till. fékk ekki undirtektir í n., að flokksbræður hans þar eru flm. frv. þess um matsstjóra, sem ég er 1. flm. að, og því ekki von, þótt þeir væru flokksbræður hans, að þeir vildu taka hans till. fram yfir sínar eigin. Það er alveg makalaust, að svo skuli hv.þm.N.-Þ. standa hér upp og segja, að ég eigi þessu alveg ósvarað. Þetta er nú helzt til að stytta málalengingarnar á Alþingi, að þurfa að margtyggja annað eins og þetta í þm. En viðvíkjandi því, sem hv.þm. sagði um viðleitni mína til þess að þrengja niður kaupi þess fólks, sem hjá mér vinnur, þá get ég án þess að blikna eða blána sagt það, að þeir menn, sem hjá mér vinna, bera yfirleitt miklu meira úr býtum en aðrir verkamenn í þjóðfélaginu gera. Ég hygg, að mitt skrifstofufólk sé launað í hæsta flokki, og sjómennirnir betur en hjá öðrum sambærilegum fyrirtækjum. Það er fjarri því, að ég hafi skoðað það mitt hlutskipti að gera hlut þessa fólks sem minnstan; þvert á móti hefi ég reynt að gera þess hlut eins góðan og mögulegt hefir verið og getan hefir frekast leyft. Og það skal standa óhaggað, að sjómennirnir á skipum míns félags skulu hafa meira í sinn hlut en sjómenn á nokkrum öðrum skipum á Íslandi. Nú vil ég spyrja hann, hvort hann getur sagt hið sama um sín viðskipti við náungann. Það er alkunn sagan um hrossakjötstunnuna. Og ef hv.þm. vantar enn sneið, þá kallaði ég hann áðan aula, og nú hefir hann verið minntur á hrossakjötið og kallaður spiladós.

Gísli Guðmundsson [óyfirl.]: Ég vil einungis vekja athygli á því, að hv.þm. G.-K. hefir skotið sér undan því að gera þann samanburð, sem ég benti honum áðan á, að lægi nærri að gera, þegar hann er að gera samanburð á launum matsstjórans eftir till. okkar hv. 2. þm. Skagf. og launum ýmsra starfsmanna ríkisstofnana, sem sé samanburð á launum forstjóra Kveldúlfs og verkamannanna, sem hjá því fyrirtæki vinna, og láta okkur heyra niðurstöðuna, og komast að raun um, hvort mismunurinn þar væri réttur. Hv. dm. hafa veitt því athygli, að þm. gerði þetta ekki, heldur gerði hann samanburð á launum sjómanna hjá Kveldúlfi og annara sjómanna. Annars fer hv.þm. alltaf jafnilla út úr því, þegar hann er að reyna að sýna fram á afstöðu sjútvn. til brtt. þeirra, sem hér hafa verið fram bornar, því að hv.þm. Vestm. gat ekki tekið til greina till.hv. 1. þm. Rang. af því, að hann hafði sjálfur gerzt meðflm. að frv. Ef þetta er svona hjá Sjálfstfl., þá gildir líka hið sama um framsóknarmennina í n. og sósíalistana, þar sem þeir hafi þegar verið búnir að taka ákveðna afstöðu gagnvart frv. með þeim breyt., sem n. hafði á því gert. Þetta er alveg ljóst mál, og hv.þdm. geta séð, hve gersamlega hv.þm. G.-K. hefir orðið að gefast upp við að halda fram þeirri firru, sem hann kom með viðvíkjandi till. okkar hv. 2. þm. Skagf. í þessu máli. Ég skal svo ekki um þetta segja öllu meira. Ég tel bæði till. okkar 2. þm. Skagf. og till.hv. 1. þm. Rang og V.-Ísf. til bóta frá því, sem frv. nú er, og ég vænti þess, að á frv. verði gerðar nauðsynlegar breyt., og þá teknar til greina till. okkar hv. 2. þm. Skagf., því að ég er þeirrar skoðunar, að þar sé lagt inn á heilbrigðan grundvöll í þessu máli, þar sem lögð er áherzla á að bæta fiskimatið innanlands, en talið, að fyrir hinn sé sæmilega séð, að fiskifulltrúinn á Spáni kynni sér kröfur neytendanna í markaðslöndunum. Ég ætla ekki út í frekara karp við hv.þm. G.-K. en hér er orðið. Hv. þm. hefir alveg einkennt sig í þessu máli vegna framkomu sinnar. Hann hefir gengið fram fyrir skjöldu í því ósæmilega athæfi að gera sér leik að því að brjóta þingsköp og það velsæmi, sem hér á að ríkja. Þm. hefir hvað eftir annað óhlýðnazt forseta og virðist setja sinn metnað í að haga sér sem strákslegast. Það er því ekkert tiltökumál, þótt umr. frá hans hendi séu nokkuð á ýmsa vegu, og ætla ég mér ekki út í þá sálma við hann að þessu sinni. En ég vil gefa honum það fyrirheit, sem ég mun efna, þótt hann efndi ekki sitt loforð áðan í minn garð, að ég mun tala við hann síðar.

Atvmrh. (Haraldur Guðmundsson) Í hv.Nd. var nýlega til umr.þáltill., þar sem skorað var á stj. að skipa milliþingan., sem undirbyggi fyrir næsta þing löggjöf um opinberar tryggingar og opinbera forsjá. Ég veit ekki, hvernig sú till. verður afgr., og geri það því að till. minni, að þessari þáltill. verði vísað til allshn. og umr. frestað. Með því móti væri hægt að afgr. hana í samræmi við þessa till. úr Nd., og færi vel á því.