Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði, þegar ég lauk máli mínu hér í gær, rætt um hina formlegu hlið þessa máls, þ.e.a.s. ég hafði gert grein fyrir þeirri skoðun minni, að útgáfa brbl. um tilflutning gengisskráningarvaldsins væri andstæð 28. gr. stjórnarskrárinnar, þar eð enga brýna nauðsyn hefði borið til að svipta Alþingi gengisskráningarvaldinu. Ég hafði sýnt fram á, að engir sérstakir agnúar hefðu komið í ljós í sambandi við meðferð löggjafans á því valdi. Og hvað sem annars liði skoðunum manna um það, hvar gengisskráningarvaldið ætti bezt heima, þá stæði það eftir sem áður óhrakið, að engin, alls engin þörf hefði verið til svo skjótra breytinga á aðild ákvörðunarvaldsins, að ekki hefði mátt bíða atbeina Alþingis sjálfs, einkanlega þar sem fyrir lá skýr vilji síðasta Alþingis um það, að skipan þessara mála skyldi framvegis óbreytt standa, en það var einmitt undirstrikað með setningu seðlabankalaganna á síðasta Alþingi, svo sem ég rakti hér í gær. En til þeirrar lagasetningar var að dómi stjórnarstuðningsmanna alveg sérstaklega vandað. Hitt er að vísu annað mál, að ég er og hef alltaf verið annarrar skoðunar um það atriði og hef litið svo á, að sú löggjöf hafi að ýmsu leyti verið mjög flaustursleg, svo sem reyndar er nú alltaf að koma betur á daginn og ég vík e.t.v. að síðar. Nú ætla ég hins vegar, að gefnu tilefni frá hæstv. viðskmrh., að ræða um efnishlið þessa máls, þ.e.a.s. að athuga, hvort raunverulegar efnisástæður hafi legið til grundvallar gengislækkuninni s.l. sumar, og þá einkanlega, hvort sú gengisstýfing, sem þá átti sér stað, hafi verið óhjákvæmileg til þess að afstýra einhverjum yfirvofandi háska. Eins og kunnugt er, var það um leið og gengisskráningarvaldið hafði verið flutt yfir til Seðlabankans, að þá ákvað stjórn hans samkv. óskum ríkisstj. að lækka gengi íslenzku krónunnar. Krónan var þá lækkuð, sem kunnugt er, um 11.6% eða verð á erlendum gjaldeyri hækkað um 13.1%. Bæði ríkisstj. og bankastjórn Seðlabankans hafa haldið því fram, að gengislækkun þessi hafi verið óhjákvæmileg eða nauðsynleg vegna kauphækkana þeirra, sem hér urðu á s.l. sumri. Því er haldið fram, að kauphækkanirnar hafi valdið þvílíkri hækkun framleiðslukostnaðar, að atvinnuvegirnir hefðu ekki undir risið. Og því er haldið fram, að aukin kaupgeta almennings vegna kjarabótanna s.l. sumar hefði leitt til svo mikillar eftirspurnar eftir gjaldeyri, að komið hefði til alvarlegs greiðsluhalla þjóðarbúsins út á við. Þetta virðast mér vera einu röksemdirnar, sem talsmenn gengisbreytingarinnar hafa borið fram henni til réttlætingar. Á þessar röksemdir get ég alls ekki fallizt. Kjarasamningarnir s.l. sumar höfðu að sjálfsögðu í för með með sér nokkra útgjaldahækkun hjá atvinnurekendum og því opinbera. Sú útgjaldaaukning mundi þó áreiðanlega í langfæstum tilfellum hafa orðið atvinnurekstrinum ofviða, ef jafnframt hefðu verið gerðar ráðstafanir til þess að draga úr öðrum tilkostnaði, svo sem t.d. með því að lækka verulega vexti, tryggingarkostnað ýmiss konar og ýmislegt fleira. Hæstv. viðskmrh. vildi að vísu í gær gera lítið úr þýðingu vaxta í þessu sambandi og vildi gera lítið úr þýðingu vaxtanna yfirleitt fyrir afkomu atvinnuveganna. En þar held ég að atvinnurekendur séu á allt annarri skoðun, a.m.k. benda síendurteknar óskir þeirra og samþykktir til þess. Og hvað sem öðru líður, þá eru þeir þó vissulega sá aðilinn, sem bezt finnur, hvar skórinn kreppir að, hvað sem allri talnafræði hæstv. ráðh. líður. En þegar menn reyna að gera sér grein fyrir því, hvort atvinnuvegunum hafi verið gert ókleift að starfa vegna kjarabótanna, sem samið var um s.l. sumar, verða menn að hafa í huga forsögu þeirra kjarasamninga, og menn verða að minnast þess, að sáttasemjari ríkisins hafði á sínum tíma lagt fram tillögu um 6% hækkun kaups verkamanna hér í Reykjavík og þá þegar 4% kauphækkun næsta árið og 3% viðbótarhækkun eftir 2 ár. Og menn verða þá líka jafnframt að hafa það hugfast, að í aðalmálgagni ríkisstj., Morgunblaðinu, var því lýst yfir, að atvinnuvegirnir gætu borið þá kauphækkun, sem sáttatillaga sáttasemjara fól í sér, og verkamenn voru einmitt þar hvattir til að samþykkja þá sáttatillögu. Það verður því naumast dregið í efa, að atvinnurekendur hafi treyst sér til að greiða þá kauphækkun. Þar af leiðir, að það bil, sem hér þurfti að brúa, var ekki kauphækkunin öll, sem um var samið, heldur í raun og veru aðeins mismunur þeirrar kauphækkunar, sem tillaga sáttasemjara fól í sér, annars vegar og þeirrar kauphækkunar, sem endanlega var samið um, hins vegar. Í umr. um þetta mál, bæði utan þings og á þingi, og þ. á m. við umr. í hv. Nd., hefur verið sýnt fram á það, jafnvel með óhrekjandi tölum, að þetta bil var ekki breiðara en svo, að það var auðvelt að brúa án nokkurrar gengisfellingar. Það hefur verið sýnt fram á, að munurinn á kaupgjaldstillögu sáttasemjara og samningunum, sem gerðir voru, var ekki svo mikill, að hans vegna eingöngu þyrfti að lækka gengi íslenzku krónunnar. Það hefur verið sýnt fram á það, að velflest iðnaðarfyrirtæki hefðu getað borið umsamdar kauphækkanir án þess að hækka verð sinnar framleiðsluvöru. Það hefur enn fremur verið sýnt fram á það, að frystihúsin hefðu með því að fá 2% vaxtalækkun auðveldlega getað mætt þessum mismun á kauphækkuninni, þeirri sem fólst í tillögu sáttasemjara og þeirri sem endanlega var um samið. Ekki þurfti því gengislækkun þeirra vegna, og er þar þó um að ræða, eins og kunnugt er, stærsta liðinn í útflutningnum. Það liggur nú fyrir, að aflinn á s.l. ári varð rúmlega 23% meiri en árið áður, og jafnframt, að verðmæti sjávarafurða hefur aukizt á árinu 1961 frá því árið áður um rúmlega 14%. Þetta er staðfest í skýrslu Seðlabankans, sem nýlega hefur verið birt. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Heildarfiskaflinn á árinu 1961 var samkv. bráðabirgðatölum 634 þús. tonn á móti 514 þús. tonnum 1960, og er þetta mesti ársafli, sem orðið hefur. Verðmæti aflans jókst hins vegar ekki að sama skapi, þar sem aflaaukningin stafaði svo að segja eingöngu af auknum síldarafla. Áætlað er, að heildarframleiðsluverðmæti sjávarafurða á árinu 1961 hafi numið nærri 3000 millj. kr. á móti 2628 millj. kr. árið 1960 og 2838 millj. kr. 1959, og eru þá allar tölurnar umreiknaðar til sama verðs og þess gengis, sem nú er í gildi.“ Þetta segir í skýrslu Seðlabankans, og ég hygg, að það verði ekki rengt, að þessar tölur séu réttar. Þar segir enn fremur, að verð á útflutningsáfurðum hafi batnað verulega á árinu 1961, þegar á heildina er litið. Svo á, eftir að mönnum eru þessar staðreyndir kunnar, að telja mönnum trú um, að nauðsynlegt hafi verið að fella gengið vegna útflutningsatvinnuveganna, af því að þeir hafi ekki þolað þá hóflegu kauphækkun, sem samið var um s.l. sumar. Ég verð að segja, að það þarf býsna mikinn kjark til þess að halda slíku fram í alvöru, þegar þessar staðreyndir eru kunnar og liggja fyrir. Og manni verður að spyrja: Hvenær og undir hvaða kringumstæðum ætli atvinnuvegirnir hér á Íslandi geti skilað einhverjum kjarabótum til fólksins, sem við þá vinnur, ef ekki undir þessum kringumstæðum, þegar aflinn hefur orðið meira en 23% meiri en árið áður og þegar heildaraflaverðmætið hefur orðið meira en 14% meira en árið áður? Og manni verður að spyrja: Hvenær skyldi ekki þurfa að fella gengi vegna atvinnuveganna, ef það er óhjákvæmilegt að lækka krónuna í svona árferði undir þessum kringumstæðum? Nei, sannleikurinn er sá, að því fer fjarri, að það hafi verið sýnt fram á, að til gengislækkunar hafi þurft að grípa vegna atvinnuveganna almennt, af því að þeir hafi ekki getað borið hina umsömdu kauphækkun frá s.l. sumri. Gengislækkunin felur auðvitað alls ekki í sér hagsbætur fyrir landbúnaðinn, heldur er einmitt til tjóns fyrir hann, þegar á heildina er litið, og því er náttúrlega ekki þeirri röksemd hreyft eða reynt að hreyfa því, að gengislækkunin sé gerð hans vegna eða til þess að verða honum til hagsbóta. Hitt er svo annað mál, eins og ég drap á aðeins í því, sem ég sagði hér áðan, að togaraútgerðin á hér á landi við sérstaka erfiðleika að etja. En þeir erfiðleikar hafa verið svo miklir, að það lá alveg ljóst fyrir, að henni yrði ekki bjargað með gengislækkuninni einni saman og að vandræðum togaraútgerðarinnar yrði ekki afstýrt með þeim hætti, heldur þyrfti þar meira til að koma og þar þyrfti til annarra úrræða að grípa, sem líka hefur komið á daginn, þar sem það liggur nú fyrir Alþingi, eins og kunnugt er, frv. um sérstakar ráðstafanir til aðstoðar togaraútgerðinni, þannig að þar hefur gengislækkunin alls ekki komið til bjargar, og gengislækkunin verður þar af leiðandi alls ekki rökstudd með því, að hún hafi verið nauðsynleg og óhjákvæmileg til þess að koma togaraútgerðinni aftur á kjöl. Þar er sannleikurinn sá, þó að ég ætli ekki að fara út í almennar rökræður hér um gengismál eða þær verkanir, sem gengisbreytingar hafa, að gengislækkun er alls ekki atvinnuvegunum yfirleitt það bjargráð, sem sumir hér á landi hafa viljað vera láta. Þar kemur svo margt til greina og kemur svo margt í mínus-hlið reikningsins, að hagnaðurinn útflutningsatvinnuvegunum til handa vegna gengislækkunar verður alls ekki sá, sem margir gera sér í hugarlund. Enda er það svo, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, að þeim atvinnuvegum er einmitt þannig háttað, að þeir þurfa aftur á að halda margvíslegum vörum til síns rekstrar frá útlöndum, sem þeir atvinnuvegir verða að greiða með erlendum gjaldeyri, og gengislækkun verður því auðvitað til þess að hækka þann tilkostnað. Hvað hinni röksemdinni, sem borin hefur verið fram gengislækkuninni til réttlætingar, viðvíkur, sem sé þeirri, að hætta hafi verið á því, að hin mikla tekjuaukning, sem kauphækkanirnar leiddu til, mundi koma fram í aukinni eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri og leiða til halla á gjaldeyrisviðskiptunum, þá er þetta þar um að segja í fyrsta lagi, að þegar gengisbreytingin var gerð á s.l. sumri, varð, eins og þá stóð á, alls ekkert fullyrt um það, hvernig gjaldeyrisafkoman mundi verða. En útlitið í gjaldeyrismálunum var þá samt sem áður tiltölulega gott og gaf því ekki sérstakt tilefni til neins ótta. Þegar þannig stóð á, var að mínum dómi óverjandi að grípa til svo harkalegrar aðgerðar og tilfinnanlegrar fyrir allan almenning og fjölda manns sem gengislækkun er. Þá hefði að minni hyggju átt að bíða átekta og sjá, hverju fram yndi, og ef hæstv. ríkisstj. taldi, að þarna væri um verulegan vanda að ræða, sem ekki yrði við ráðið og þyrfti að grípa til sérstakra ráðstafana til að afstýra, þá átti hún vitaskuld að kalla Alþingi saman, og síðan var það þess að taka þær ákvarðanir, sem það taldi réttar og við eiga vegna þessa máls. En það var ekki gert. En hvað sem um þetta mátti segja á s.l. sumri, þegar gengislækkunin var gerð, og hvað sem mönnum gat sýnzt um þetta þá, liggja nú fyrir gögn um það, hver gjaldeyrisafkoman varð, og vísa ég þá aftur til skýrslu Seðlabankans, sem ég vitnaði til áðan. í þeirri skýrslu stendur, með leyfi hæstv. forseta, m.a. svo: „Gjaldeyrisstaða bankanna batnaði á árinu 1961 um 400 millj. kr., reiknað á núgildandi gengi. Þar af batnaði staðan í frjálsum gjaldeyri um 567 millj. kr., en staðan í vöruskiptagjaldeyri versnaði um 167 millj., og stafaði það fyrst og fremst af skuldasöfnun við Rússland vegna minni útflutnings þangað. Hin bætta gjaldeyrisstaða bankanna er samkv. þessu um 150–200 millj. umfram þann greiðsluafgang, sem átti sér stað á árinu vegna viðskipta með vörur og þjónustu. Mismunurinn stafar í fyrsta lagi af óafturkræfu framlagi frá Bandaríkjunum, en af því voru 85 millj. kr. notaðar á árinu og í öðru lagi af ýmsum fjármagnshreyfingum, en þar af var aukning stuttra vörukaupalána innflytjenda 52 millj. Samkv. bráðabirgðatölum námu nýjar lántökur til langs tíma á árinu 364 millj. kr., en afborganir slíkra lána 389 millj. kr. Virðast því erlendar skuldir þjóðarinnar til langs tíma hafa lækkað nokkuð á árinu.“ Og síðan segir: „Jafnframt þeirri miklu bót, sem átti sér stað á gjaldeyrisstöðu bankanna og greiðslujöfnuðinum á árinu 1961, átti sér stað birgðaaukning á útflutningsvörum, er nam um 186 millj. kr.“ Framsóknarmenn líta að vísu svo á, að þessar tölur, sem þarna er farið með, megi ekki taka án vissra skýringa. En hvað sem því líður, fæ ég ekki betur séð en með þessari skýrslu sjálfs Seðlabankans, sem stóð að gengislækkuninni og ákvað hana s.l. sumar, sé gersamlega kippt stoðum undan þeirri fullyrðingu, að gengislækkunin hafi verið nauðsynleg eða óhjákvæmileg til þess að koma í veg fyrir greiðsluhalla við útiönd og til þess að halda jöfnuði í gjaldeyrisviðskiptunum. Ég hygg, að það sé erfitt að sýna fram á, að sú breyting hefði orðið á þeirri mynd, sem hér hefur verið brugðið upp, þó að gengið hefði verið óbreytt, að gjaldeyrishalli hefði átt sér stað á árinu 1961. Ég fæ því ekki betur séð en þær röksemdir, sem hafa verið hafðar uppi til styrktar gengislækkuninni, að hún hafi verið nauðsynleg, vegna þess að atvinnuvegirnir hafi ekki getað staðið undir útgjaldaaukningu vegna kauphækkana og til þess að tekjuaukning almennings leiddi ekki til svo mikillar gjaldeyriseftirspurnar, að greiðsluhalli yrði, - ég fæ ekki betur séð en þær séu algerlega úr lausu lofti gripnar og það verði menn að játa nú eftir á, þegar gleggri staðreyndir liggja fyrir í þessu efni og tölur, sem ekki verður um deilt. Þá kem ég nú eiginlega að hæstv. viðskmrh. Ég vil aðeins segja það fyrst, að það er ekki aðeins, að það sé ljóst, að gengislækkunin hafi verið óþörf, heldur er hitt líka staðreynd, að með henni og því, sem fylgt hefur í kjölfar hennar, hefur nýrri dýrtíðaröldu verið hleypt af stað, sem brotnar með æ meiri þunga á þjóðinni, eins og mönnum almennt er kunnugt um. Ég hafði nú ætlað mér að víkja nokkrum orðum að því, sem hæstv. viðskmrh. talaði hér um í gær, en hann fór ákaflega vítt og breitt í sinni frumræðu og gaf reyndar mjög mikið tilefni til þess, að það væri talað um ýmis mál almennt. Og þó að hann sé nú ekki viðstaddur, get ég ekki að öllu sleppt því að gera nokkrar athugasemdir í tilefni af hans ræðu.  Hæstv. viðskmrh. gerði allmikinn samanburð á árunum 1958 og 1961 og tilfærði í því sambandi ákaflega margar tölur, sem áttu að sýna, hvað allt væri nú miklu betra 1961 heldur en það var 1958. Ekki dettur mér í hug að vefengja þær tölur, sem ráðh. fór með, enda veit ég, að hann er mjög gætinn í meðferð talna og fer ekki með aðrar tölur en þær, sem hann veit að eru réttar. En það er nú svona með tölurnar, að það getur oft verið spurning um það, hvaða ályktanir má af þeim draga, - og einn dregur þessa ályktun af þeim og annar hina. Ég ætla ekki að fara út í það hér og þá allra sízt af því að ráðherrann er nú ekki viðstaddur að fara að draga neinar ályktanir af þeim tölum, sem hann fór hér með, og mætti það þó gera á ýmsa lund og alls ekki allar á þann veg, sem hæstv. ráðh. vildi vera láta. Það er ákaflega gott og æskilegt að eiga góðan og gildan gjaldeyrisvarasjóð, en það er náttúrlega ekki eitt út af fyrir sig neitt sáluhjálparatriði eða eitt út af fyrir sig órækt merki um velgengni eða velmegun hjá neinni þjóð. En út af fyrir sig geri ég ekki samt lítið úr því, að það sé gott. En það, sem ég ætlaði að gera, var að fara að eins og ráðh. og nefna hér líka nokkrar tölur, en bara aðrar tölur en hæstv. ráðh. nefndi, - tölur, sem ég held að skipti almenning ekkert síður máli en þær tölur, sem hæstv. ráðh. fór hér með, og tölur, sem almenningur verður áreiðanlega ekkert síður var við í sínu daglega lífi heldur en þær, sem ráðherrann nefndi hér. Ég get þá nefnt það fyrst, að frá því á árinu 1958 og til ársins 1961 hefur innkaupsverð véla hækkað um 90%. Skyldi nú ekki þetta koma við þá mörgu, hvort heldur eru til lands eða sjávar, sem þurfa að flytja inn og halda á margvíslegum vélum? Á sama tímabili hafa skip og bátar hækkað um 70–90%. Ég get nefnt eitt alveg einstakt dæmi með alveg ákveðnum tölum, og geri það af því að það eru tölur, sem ég hef fengið frá aðilum, sem ég veit að vita hið rétta í þessu efni. Og ég fer með þessar tölur af því að ég veit, að hæstv. viðskmrh. er mikið fyrir tölur og tekur á þeim fullt og réttmætt mark. En það er um innkaupsverð á 75 rúmlesta eikarskipi með öllum búnaði. Það kostaði um 3 millj. kr. eða því sem næst. Lán út á þetta skip úr fiskveiðasjóði fékkst að 2/3 eða um 2 millj. kr. Eigið framlag var því um 1 millj. kr. Þá var fiskveiðasjóðslánið til 20 ára með 4% ársvöxtum. Árgjald var þá af láninu: Afborgun 136 þús. og vextir 81600 kr. eða samtals 217 600 kr. Nú aftur á móti kostar alveg sams konar skip af sömu stærð um 5 millj. kr. Fiskveiðasjóður lánar út á það um 3 millj. 335 þús., en eigið framlag verður þá að vera 1 millj. 665 þús. kr. Nú er lánið aðeins til 15 ára og í vexti af þessu láni verður að greiða 6½%. Þá er árgjaldið af þessu láni: Afborgunin 222 þús. kr. og vextir 216 þús. eða samtals 438 þús. kr., á móti 217 600. Ég hygg, að hæstv. viðskmrh. hefði gott af því, þegar hann ber saman árin 1958 og 1961, að velta þessum tölum fyrir sér og athuga, hverja þýðingu það hafi fyrir þann, sem þarf að flytja inn skip, og fyrir það fólk, sem þarf að byggja afkomu sína á því tæki, að þessi verðbreyting hefur átt sér stað. Það mætti nefna margar fleiri tölur. Það mætti t.d. nefna tölur, sem talað hefur verið hér um nýlega, t.d. um byggingarkostnað, hvað hann hefur hækkað á þessu tímabili, hvernig hækkunin á meðalíbúð hefur í raun og veru gert það að verkum, að upp hefur verið étið bara í hækkunina allt það lánsfé, sem fáanlegt hefur verið úr byggingarsjóði. En ég skal ekki rekja það nánar, vegna þess að það er nýlega búið að tala um það mál hér í d. Og sama máli gegnir í raun og veru um atvinnubótaféð. Það hefur verið minnzt á það, hver breyting hefur þar á orðið, að t.d. árið 1958 voru veittar til atvinnubóta eða atvinnuaukningar á fjárlögum 13.5 millj. kr. og árið 1960 voru veittar 14,5 millj., en 1961 eru aftur veittar aðeins 10 millj., og nú liggur, eins og kunnugt er, fyrir hv. Alþingi frv. um atvinnubótasjóð, þar sem gert er ráð fyrir árlegu framlagi í sjóðinn um 10 millj. kr., en vegna þeirra verðbreytinga, sem almennt hafa orðið á þessu tímabili, svara 10 millj. nú í sjóðinn til 6–7 millj. kr. árið 1957 eða 1958. Það mætti líka nefna hæstv. viðskmrh. til umhugsunar það, að þegar efnahagslögin voru sett í febr. 1960, var kaupmáttur tímakaups talinn 99 stig, sé miðað við 100 stig 1947, en í maímánuði 1961 var kaupmáttur tímakaupsins aftur orðinn 84 stig aðeins, og í árslok 1961 var kaupmáttur tímakaupsins kominn niður í 83 stig, eða orðinn lægri en nokkru sinni á s.l. 15 árum. Ég held, að þetta væru vissulega tölur, sem hæstv. viðskmrh. ætti að velta fyrir sér, þegar hann ber saman árið 1958 og árið 1961. Og það má líka í þessu sambandi benda á það, að samkvæmt janúarhefti Hagtíðinda eru útgjöld vísitölufjölskyldunnar orðin þessi: matvörur kr. 30 078.73, hiti og rafmagn 5 256.91, fatnaður 12944.30, ýmsar vörur og þjónusta 15 594.01 og húsnæði 34 700.00, og er sá liður áætlaður af mér, eða samtals kr. 98 573.45, en tímakaup Dagsbrúnarverkamannsins er nú kr. 22.74, eða miðað við árið, þegar unnið er 8 stundir á dag í 300 daga, kr. 54576.00. Verkamanninn skortir því um 44 þús. kr. til þess, að árskaupið dugi fyrir þeim lífsnauðsynjum yfir árið, sem vísitölufjölskyldunni eru þannig taldar óhjákvæmilegar. Þótt verkamaðurinn ynni tveggja stunda eftirvinnu hvern virkan dag ársins, mundi samt skorta 22 þús. kr. rúmlega, til þess að árstekjurnar dygðu fyrir útgjöldum. Hæstv. viðskmrh. talaði í þessum samanburði sínum sérstaklega mikið um gott árferði. Hann viðurkenndi, að afkoman hefði í raun og veru verið góð árið 1958, en hann eignaði það alveg sérstaklega eða taldi það hafa átt rætur að rekja til góðs árferðis, - en hann gleymdi hins vegar alveg, held ég, að minnast á góðærið 1961. Skyldi það nú ekki vera svo, að hið góða árferði hafi átt sinn þátt í þeirri afkomu, sem hefur orðið það ár, og skyldi hið góða árferði ekki vera undirstaða að verulegu leyti undir þeim tölum, sem hæstv. viðskmrh. fór hér með? Það er annars athugandi við samanburðinn á árinu 1958 og vinstri stjórninni og svo aftur árinu 1961 - sæluástandinu nú, að það er eins og hæstv. viðskmrh. sé alveg búinn að gleyma því, að hann átti sæti í þessari vinstri stjórn, og ég hefði nú kannske rætt ofur lítið nánar um það, ef hann hefði verið hér viðstaddur, en ætla nú að sleppa því. Mér finnst, að hann ætti að hafa svolitlar taugar til þeirrar stjórnar. Það verður sjálfsagt lengi deilt um það út af fyrir sig, hvort það hafi verið raunverulegar ástæður til gengisfellingarinnar eða ekki. Ríkisstj. heldur því fram, að það hafi verið ástæður til gengisfellingarinnar, og reynir að bera fram þau rök, sem hún telur stoða sinn málstað. Við stjórnarandstæðingar teljum hins vegar, að það hafi engin fullnægjandi rök verið fram borin fyrir því, að það hafi verið nauðsynlegt að stýfa krónuna svo sem gert var. Þessi rök verða borin á borð fyrir kjósendur, og þeir verða þá auðvitað að reyna að gera sér grein fyrir því, hvor hafi réttara fyrir sér. Það getur sjálfsagt orðið erfitt mat fyrir þá, vegna þess að málin eru nú flutt á ýmsa lund, og um þetta má sjálfsagt ræða fram og aftur, þannig að fullyrðing standi þar gegn fullyrðingu. En um hitt verður ekki deilt að mínum dómi, að skilyrðum 28. gr. stjórnarskrárinnar var ekki fullnægt við útgáfu þessara brbl. Hvað sem segja má um þörf gengisfellingarinnar, verður hinu aldrei haldið fram með neinum rökum, að brýna nauðsyn hafi borið til að flytja gengisskráningarvaldið til, úr höndum löggjafans til Seðlabankans, og þá alveg sérstaklega af því að Alþingi hafði nýlega fjallað um málið og staðfest þar þann vilja sinn, að ákvörðunarvaldið um gengi skyldi vera áfram í höndum Alþingis. Það er því alveg ómótmælanlegt og efalaust, að við útgáfu þessara brbl., í því formi, sem þau eru, hefur hent ríkisstj. mikið slys. Hins vegar er þetta mál þannig vaxið, að það er ekki svo auðvelt að fá um það úrlausn dómstóla. Ég býst nú við, þrátt fyrir þá augljósu annmarka, sem eru á setningu þessara brbl. og nú hafa ótvírætt verið leiddir í ljós, að hv. stjórnarstuðningsmenn samþ. nú þetta frv., sem hér hefur verið lagt fram til staðfestingar á brbl. Ég skil það vel, að þeir eiga, úr því sem komið er, úr vöndu að ráða í því efni, og býst ekki við því, að þeir sýni nú þá karlmennsku, sem þó væri mjög lofsverð, að synja um samþykki á þessu máli, eins og það þó verðskuldaði. En þegar stjórnin hefur fengið þetta frv. hér staðfest, hrósar hún að sjálfsögðu happi og þykist báðum fótum í jötu standa, og vissulega má það til sanns vegar færa, að hún megi þá vera sigri hrósandi, vegna þess að hvernig sem á verður litið, verður þó að skoða slíka samþykkt Alþingis á brbl. sem eins konar syndakvittun til ríkisstj. fyrir þau glöp, sem ég tel að henni hafi á orðið í sambandi við útgáfu þessara brbl. En hvað sem um það er, hvað sem þeirri syndakvittun líður, sem hæstv. ríkisstj. kann nú að fá hjá þeim meiri hl. Alþ., sem hún styðst við, þá er það svo, að sagan verður ekki snuðuð. Og ég er fyrir mitt leyti alveg sannfærður um það, að þessi brbl. verða jafnan nefnd sem sígilt dæmi um brbl., sem gefin hafi verið út í blóra við stjórnarskrána og án þess að fullnægt hafi verið þeim skilyrðum, sem sett eru í 28. gr. stjórnarskrárinnar fyrir útgáfu brbl.



Herra forseti. Þó að frv. það, sem hér liggur fyrir, hafi ekki að geyma langt lesmál og sé ekki stórt í sniðum að formi til, þá er hér til umr. stórt mál og alvarlegt. Ég ætla mér ekki að ræða þá hlið þessa máls, sem snýr að stjórnarskrá lýðveldisins. Hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur gert þeim þætti málsins svo rækileg skil, enda skortir mig gersamlega þekkingu til þess að ræða það á fræðilegum grundvelli. En ég tel aftur á móti, að ég geti sem leikmaður vottað það, að það þarf ekki stjórnlagafræðing til þess að gera sér fulla grein fyrir þeirri hliðinni á þessu máli, sem snýr að stjórnarskrá landsins. Það hefur verið minnzt á það í þessum umr., að ein af röksemdum hæstv. ríkisstj. fyrir því að gera þá skipulagsbreytingu, sem felst í þessu frv., að færa vald Alþingis yfir gengisskráningunni til Seðlabankans, hafi grundvallazt á því, að nýlega hafi Seðlabankinn verið gerður að sjálfstæðri stofnun með þeirri löggjöf, sem um þau efni var sett á síðasta þingi. Ég vil nú líta svo á, að Seðlabankinn hafi verið sjálfstæð stofnun að þessu leyti, þó að hann hefði yfirstjórn, sem einnig tók til yfirráða viðskiptabankans, þ.e.a.s. Landsbankans. Ég verð að líta svo á, að í raun og veru hafi ekki orðið breyting á valdsviði Seðlabankans að þessu leyti með þeirri löggjöf, sem sett var á síðasta þingi. En í grg., sem hæstv. forsrh. flutti, eftir að þessi ákvörðun hafði verið tekin, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Á síðasta Alþingi voru sett lög um stofnun Seðlabanka Íslands og honum falin forsjá peninga- og gjaldeyrismála þjóðarinnar. Með hliðsjón af þessu taldi ríkisstj. nú rétt, að sú breyting yrði gerð frá því, sem verið hefur, að Seðlabankinn skrái framvegis gengi krónunnar að fengnu samþykki ríkisstj., enda er sú skipan algengust með nálægum þjóðum.“ Ég verð að segja, að það er kaldrifjað gagnvart Alþingi að beita þessari röksemdafærslu í sambandi við útgáfu brbl., þegar þess er gætt, að hin nýja löggjöf um Seðlabankann var afgreidd hér á hv. Alþingi undir lok marzmánaðar 1961 og lögin staðfest 29. marz. Ríkisstj. bar það mál fram, og meiri hl. Alþingis veitti ríkisstj. fulltingi til þess að fá þessa löggjöf setta. En í meðferð málsins, eins og sýnt hefur verið fram á, er engin tillaga um það flutt, hvorki af hæstv. ríkisstj. né stuðningsmönnum hennar, að koma slíkri breytingu inn í löggjöfina um Seðlabankann. En aðeins fjórum mánuðum eftir að þessi nýja löggjöf hefur verið staðfest af forseta Íslands, tekur ríkisstj. sig til og færir það fram sem röksemd fyrir tilfærslu á gengisskráningarvaldinu, að vegna þess að hin nýja löggjöf um Seðlabankann hafi verið sett eða með hliðsjón af því, þá telji ríkisstj. nú rétt, að þessi breyting verði gerð. Það er mjög alvarlegt, að hæstv. ríkisstj. hefur ráðizt í það að færa gengisskráningarvaldið þannig til með brbl. Þó að svo fari, sem vel má búast við, að hún fái þessi brbl. samþykkt, þannig að stuðningsmenn hennar sjái sér ekki annað fært, úr því sem komið er, heldur en að ljá málinu fylgi, þá er aðstaða hvers þm. gersamlega ólík, ef þetta er borið saman: Að taka afstöðu til brbl., sem þegar hafa verið sett og hafa komið til framkvæmda fyrir alllöngu, þegar málið kemur til afgreiðslu á Alþingi, ellegar að taka afstöðu til frv., sem lagt er fyrir þingið og tóm gefst til að athuga og vega ástæður, áður en málið kemur til framkvæmda. Og þetta er sérstaklega alvarlegt, þegar um gengisskráningu er að ræða, vegna þess að þegar búið er að ákveða að breyta skráningu krónunnar, þá lagar sig eftir hinu nýja gengi verðlag í landinu, sem viðskiptalífið og framkvæmdir eru háðar, og það er mjög örðugt um vik að breyta genginu aftur til hækkunar eftir á, er verðlagið hefur lagað sig eftir hinu nýja gengi, jafnvel þó að menn hefðu löngun til þess. Meginröksemd hæstv. ríkisstj. fyrir þessu máli er sú, sem rækilega hefur verið bent á hér í umr., að kauphækkanir þær, sem gerðar voru s.l. sumar, mundu að gengisskráningunni óbreyttri hafa leitt af sér of mikla peningaþenslu innanlands og valdið því innan skamms, að of mikil eftirspurn yrði eftir erlendum gjaldeyri, af því skapaðist hreinn gjaldeyrisskortur og síðar erfiðleikar fyrir atvinnuvegina og jafnvel atvinnuleysi. Þetta er sú meginröksemd, sem færð er fram fyrir þessu máli og hæstv. viðskmrh. lagði mikla áherzlu á, þegar hann fylgdi málinu úr hlaði hér í þessari hv. deild. Nú vitum við, sem höfum átt sæti hér á Alþingi um skeið, að hliðstæðar ástæður hafa oft verið fyrir hendi áður í þjóðfélaginu. Og í sambandi við ýmsa lagasetningu, sem gerð hefur verið á undanförnum árum, hefur þessari röksemd verið haldið mjög á loft. Þannig var þetta t.d. 1950, þegar ráðizt var í það að breyta þá gengi krónunnar, og vitanlega í miklu stærra mæli en þetta lá fyrir eða hefði legið fyrir á s.l. ári. Þegar gengislögin, sem sett voru 1950, voru lögð fyrir þingið, - frv. var lagt fyrir þingið, - Þá fylgdi því ýtarleg hagfræðileg grg., samin af Benjamín Eiríkssyni og Ólafi Björnssyni. Í þeirri grg. er lögð megináherzla á þetta viðhorf í þjóðfélaginu, að of mikil peningaþensla innanlands valdi hallarekstri hjá atvinnuvegunum og gjaldeyrisskorti. Hér segir t.d. í þessari grg.: „Orsök dýrtíðar árin eftir stríðið er því sú, að fjárfesting og hallarekstur annars vegar nema meiru en sparifjármyndun, afskriftum og óúthlutuðum arði hins vegar, að óbreyttu verðlagi og peningatekjum þjóðarinnar.“ Og svo er þetta mjög rækilega rökstutt og skýrt í alllöngu máli. En hæstv. viðskmrh., sem beitir sér nú fyrir þessu frv., tók mikinn þátt í afgreiðslu gengislaganna 1950, með því að hann tók sæti þá í fjhn. Nd. sem fulltrúi Alþfl. og gerði úr garði hagfræðilegt álit, sem hann lagði til grundvallar þeim rökum, sem hann og Alþf1. færðu fram í sambandi við það mál. Hann viðurkenndi í áliti sínu, að orsakir þess vanda, sem þá var við að etja, væru þær, sem Benjamín Eiríksson og Ólafur Björnsson bentu á, og hæstv. viðskmrh. núv., sem er eins og kunnugt er hagfræðingur að menntun og dósent að nafnbót í þeirri fræðigrein, hann tók svo djúpt í árinni að skýra þetta m.a. þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkisbúskapurinn var rekinn með miklum halla (þ.e.a.s. undanfarin ár) og halli var í ýmsum atvinnurekstri, en fjárfestingin og hallareksturinn var eins og áður kostað með áframhaldandi lánsfjárþenslu af hálfu bankanna. Útlán þeirra jukust úr 579 millj. kr. í árslok 1946 904 millj. kr. við síðustu áramót. Af þessari stefnu hlauzt vöruskortur og verðlagshækkun, svo sem við var að búast. í kjölfar þess sigldu kaupgjaldshækkanir, sem síðan höfðu aftur í för með sér nýja hækkun á verðlagi. Jafnhliða hækkandi framleiðslukostnaði innanlands breyttust markaðshorfur erlendis fyrir útflutningsvörur landsmanna mjög til hins verra. Greiða varð á verulegan hluta af útflutningsframleiðslunni uppbætur, sem fjár var aflað til með sköttum og tollum. Um leið og framleiðslukostnaðurinn innanlands hefur hækkað og markaðsaðstæður erlendis versnað, hefur reynzt æ erfiðara að halda áfram á þessari braut. Þannig er ástandið nú í dag.“ En þrátt fyrir þetta, þótt hæstv. viðskmrh. viðurkenndi, að ástæður væru þannig, að lagfæringar væri þörf, taldi hann, eins og þá var komið málum, ekki rétt að ráðast í gengislækkun, heldur að leita annarra ráða til þess að leysa vandann. Það getur þó ekki farið á milli mála, að viðhorfið var miklu alvarlegra og málið erfiðara viðfangs 1950 heldur en s.l. sumar. En þær leiðir, sem hæstv. viðskmrh. vildi þá fara og grundvallaði þá skoðun á hagfræðilegri þekkingu, voru m.a. þær að gerbreyta skipulagi innflutningsverzlunar landsmanna og binda enda á það ástand, að hún sé mikil og örugg gróðalind. „Það þarf að skipuleggja hana þannig, að hún sjái landsmönnum fyrir sem beztri og ódýrastri erlendri vöru og dreifi henni með sem lægstum kostnaði. Slíkt verður ekki tryggt nema með því, að hið opinbera taki innflutningsverzlunina í sínar hendur að verulegu leyti á þeim sviðum, þar sem hagkvæmast er að gera innkaup í sem stærstum stíl eða kaupa þarf í sambandi við verzlunarsamninga, en hafi að öðru leyti náið eftirlit með verzluninni,“ sagði hæstv. ráðh. þá. Og hann lagði þá til, að gerðar yrðu róttækar ráðstafanir í húsnæðismálum og ýmislegt fleira, en ekki horfið að því ráði að breyta gengi krónunnar. En nú, eftir að nokkrar kauphækkanir höfðu átt sér stað s.l. sumar, er það þessi hæstv. ráðh., sem byggði álit sitt 1950 á sinni hagfræðilegu þekkingu um að leita annarra leiða til að leysa vandann heldur en gengislækkunar, sem gerist oddviti núv. hæstv. ríkisstj. í þessu máli og beitir sér fyrir því að fá það samþ. hér á hv. Alþingi. Þá vil ég með nokkrum orðum víkja sérstaklega að því viðhorfi, sem blasti við s.l. sumar. Ég hafði engin afskipti af þeirri kaupgjaldsbaráttu, sem þá var háð, né þeim samningum, sem þá voru gerðir, að neinu leyti, og það þykja nú sjálfsagt ekki nein meðmæli eða til frægðar á þessari öld stéttabaráttunnar, að ég hef aldrei verið í þeirri aðstöðu að taka virkan þátt í verkfallsbaráttu eða að bera fram kaupkröfur. En ég, sem er búsettur úti á landi og vinn þar yfir sumarmánuðina, tel mig hafa full skilyrði til þess að meta það, þar sem ég er í nokkurri snertingu við atvinnulífið einmitt um það leyti árs, hvaða gildi það hafði fyrir ýmsa landshluta og vitanlega fyrir þjóðarbúið í heild, að verkföllin drógust ekki á langinn umfram það, sem raun varð á, heldur að síldarvertíðin hófst og þeim miklu verðmætum varð bjargað á land til hagsbóta fyrir þjóðarbúið, sem raun var á. Ég tel mig hafa full skilyrði til þess að dæma um þetta, og ég vil í þessu sambandi leggja mikla áherzlu á, hve giftusamlega það fór, að síldarvertíðinni var ekki glatað s.l. sumar vegna langvarandi verkfalla. En hæstv. viðskmrh. fór með margar tölur í ræðu sinni, og niðurstaða hans var sú, að heildarlaunatekjur landsmanna skv. áætlun Framkvæmdabankans á ári væru áætlaðar 3500 millj. kr. og að hækkun á þessum launatekjum í krónutölu vegna þeirra kauphækkana, sem áttu sér stað, mundi nema 500–550 millj. kr. samtals. Enn fremur bætti hæstv. ráðh. við þessa tölu 300 millj. sem hækkun, er stafaði af öðrum ástæðum. Orð ráðh. um þetta atriði voru nær alveg samhljóða því, sem segir um þetta í grg. ríkisstj. fyrir gengislækkuninni, sem birt var í Morgunblaðinu 14. sept. 1961. En til þess að hér fari ekkert milli mála eða hallað sé máli, þá ætla ég að leyfa mér að lesa hér fáein orð úr þeirri grg., með leyfi hæstv. forseta: „Samkvæmt útreikningum Framkvæmdabankans þýðir 1% launahækkun, er þannig dreifist til nær því allrar þjóðarinnar, 30–44 millj. kr. hækkun heildartekna. Launahækkanirnar hlutu því von bráðar að leiða til 500–600 millj. kr. aukningar tekna í landinu. Í viðbót við þetta kemur svo sú tekjuaukning, sem stafar frá auknum fjölda vinnandi fólks og flutningi frá verr launuðum til betur launaðra starfa, sem sífellt á sér stað. Þetta tvennt samtals er varla undir 300 millj. kr. á ári, þannig að heildartekjuaukningin er 800–900 millj. kr. á ári eða 11–12% af þjóðarframleiðslunni.“ Það var aðeins sú breyting á þessu í ræðu hæstv. ráðh., að hann fremur lækkaði þessar tölur frá því, sem sagt var í sumar, þar sem hann miðaði við 800 millj. kr. heildarhækkun. Þegar á þetta er litið, kemur það í fyrsta lagi einkennilega fyrir sjónir að leggja áherzlu á í þessu sambandi þá hækkun, sem verður í íslenzkum krónum vegna fólksfjölgunar þjóðarinnar. Það verður að ætla, að hið unga fólk, sem kemur á vinnumarkaðinn, vinni fyrir sér í þjóðfélaginu, þannig að á bak við vinnu þess standi raunverulega auknar þjóðartekjur og að fólksfjölgun geti því aldrei orðið þjóðfélaginu til byrði í þessu sambandi, enda væri það furðuleg niðurstaða hjá þjóð, sem er í vexti, ef aukin fólksfjölgun ætti að leiða til þess, að það þyrfti að breyta skráningu krónunnar af þeim ástæðum. Svipað á sér stað, þegar litið er á þann þáttinn, sem snýr að færslu milli launaflokka, og í þessari grg. ríkisstj., þar sem kennir margra grasa, er lögð á það áherzla á öðrum stað, þar sem það þykir henta til að draga fram þá hliðina, sem þá er verið að túlka, að tekjur verkamanna og iðnaðarmanna og sjómanna hafi orðið miklar á árinu 1961 vegna mikillar vinnu, vegna eftirvinnu. En vitanlega koma þessar hækkuðu launatekjur vegna mikillar eftirvinnu fram sem auknar peningatekjur innanlands, og ef það er nú svo, að það á að fara að draga fram í sambandi við gengisfellingu þær auknu peningatekjur, sem stafa af fólksfjölgun í landinu, eða peningatekjur, sem stafa af aukinni eftirvinnu, þá finnst mér satt að segja, að skörin fari að færast upp í bekkinn og að þessi hagfræði, sem allt þetta á að byggjast á, verði torskilin a.m.k. leikmönnum, því að vitanlega standa auknar vörubirgðir og aukin framleiðsla á bak við þessa vinnu þjóðfélagsþegnanna, svo að hún út af fyrir sig skapar enga peningaþenslu innanlands. Þegar á þetta er litið, er alveg augljóst, að í þessu sambandi ber að draga frá 300 milljónirnar, sem hæstv. viðskmrh. talaði um í þessu sambandi. Þá standa eftir einungis 500 millj., sem ég mun víkja nánar að síðar. Það hefur komið fyrir nokkrum sinnum áður, að gengi íslenzkrar krónu hefur verið lækkað, og ástæður geta verið þannig, að nauðsyn beri til að gera þá ráðstöfun. Það hefur Framsfl. ævinlega viðurkennt, og hann hefur stundum staðið að því að gera þá breyt., þegar hann hefur álitið að undangenginni athugun, að þess væri þörf. En það hefur verið föst regla að undanförnu, þegar um gengislækkanir hefur verið að ræða, að láta fara fram nákvæma rannsókn á hag atvinnuveganna og fjárhagskerfi landsins, áður en til slíkrar ráðstöfunar væri gripið. Þetta hefur til þessa verið ófrávíkjanleg regla, áður en Alþingi hefur ráðizt í það að breyta ákvæðum laga um skráningu krónunnar. En nú s.l. sumar var gersamlega frá þessari reglu brugðið. Svo að segja jafnskjótt og samningar höfðu verið gerðir um nokkra kauphækkun, virðist ríkisstj. setjast niður og fara að reikna sjálf, og niðurstaðan er fengin með mjög skjótum hætti og brbl. gefin út, þau sem nú liggja hér fyrir til umr. og afgreiðslu á hv. Alþingi.  Það hefur komið fyrir nokkrum sinnum, að hv. Alþingi hefur talið nauðsyn bera til að breyta gengisskráningunni, en ávallt þegar það hefur verið gert, þá hefur það grundvallazt á ýtarlegri rannsókn á hag atvinnuveganna og fjárhagskerfi þjóðarinnar og löggjöfin verið byggð á slíkri rannsókn, sem gerð hefur verið. En með gengislækkuninni s.l. sumar var gersamlega brugðið út frá þessari venju. Skömmu eftir að samningar höfðu verið gerðir um kauphækkanir, ákvað ríkisstj. með brbl. að breyta gengi krónunnar, svo sem um ræðir í þessu frv. Og þegar litið er á þennan þátt málsins, þá vaknar þessi spurning: Höfðu atvinnurekendur óskað eftir þessu við ríkisstj.? Nú er það látið í veðri vaka, að þessi gengislækkun sé gerð til þess að styrkja atvinnuvegina í landinu. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja, að landbúnaðurinn hafði ekki óskað eftir slíkri gengislækkun, enda fer ekki nema lítill hluti af framleiðslu landbúnaðarins á erlendan markað, svo að segja má, að breyting á gengisskráningunni snerti þar af leiðandi landbúnaðinn minna en suma aðra atvinnuvegi í þjóðfélaginu. Um iðnaðinn er það kunnugt, að iðnfyrirtækin hafa yfirleitt tekið á sitt bak kostnað þann, sem leiðir af kauphækkununum s.l. sumar, og munu ekki hafa fengið að hækka verð á framleiðsluvörum sínum nema sem svarar afleiðingunni af gengislækkuninni sjálfri, sem kemur fram í hækkuðu verði á hráefni, svo að ekki er hægt með rökum að halda því fram, að þessi gengislækkun í sumar hafi verið gerð vegna iðnaðarins eða fyrir áhrif frá atvinnurekendum í þeirri atvinnugrein. Þá kem ég að sjávarútveginum, sem hefur þá sérstöðu meðal höfuðatvinnuvega þjóðarinnar, að meginhlutinn af framleiðslu hans, sjávarútvegsins, er seldur á erlendum markaði. í þeirri grg. ríkisstj., sem ég hef í höndum og birt var í Morgunblaðinu, eins og ég gat um áðan, 14. sept. 1961, er langur kafli um hag sjávarútvegsins og þar birtur sá grundvöllur, sem hæstv. ríkisstj. lagði sjálfri sér í hendur, þegar hún var að ákveða þessa gengisbreytingu, með tilliti til sjávarútvegsins. í þessari grg, er langt mál um það, hvað sjávarútvegurinn standi verr að vígi á miðju ári 1961 heldur en á árinu 1959 og að ástæðurnar til þess séu aflabrestur, verðfall á mörgum afurðum, verðfall á mjöli og lýsi o.s.frv. Og síðan eru birtar töflur um þetta, grundvöllinn, sem gengisskráningin hin nýja átti að byggjast á, og niðurstaða þessarar töflu um sjávarútveginn er þannig, að verðlag á sjávarafurðum muni í heild verða 3.8% lægra á árinu 1961 en á árinu 1959, og það er gerð áætlun um það í þessari töflu, hverju verðmæti sjávarafurða í heild muni nema á árinu 1961, og heildarniðurstaðan samkvæmt áætlun ríkisstj. er 2431,3 millj. kr., og þar er gengið enn lengra og reiknuð út vísitala framleiðslumagnsins á árinu 1961, og sú vísitala er þannig, að 1959 er miðað við töluna 100 og 1960 verður þá vísitala framleiðslumagnsins 92.6 og 1961 96.8. M.ö.o.: ríkisstj. telur sig geta sagt það fyrir um mánaðamótin júlí og ágúst 1961, að heildarframleiðslumagn sjávarafurða verði minna á því ári en það var 1959. Og þessar tvær tölur, vísitala framleiðslumagnsins og áætlunin um heildarverðmæti sjávarafurðanna, eru hinn hagfræðilegi, tölulegi grundvöllur, sem ríkisstj. byggir gengislækkunina á. Nú liggja hins vegar staðreyndirnar fyrir. Nú er árið 1961 liðið og búið að gera upp afkomu þess árs, bæði um aflamagn sjávarafurða og heildarverðmæti aflans. Þetta kemur greinilega fram, þar sem birtar eru nýjustu tölur í skýrslu Seðlabankans, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. vitnaði til og ég hef einnig hér við höndina, en tel ekki ástæðu til að fara að lesa orðrétt þá sömu tilvitnun sem hv. síðasti ræðumaður las. En staðreyndirnar eru þessar samkvæmt skýrslu Seðlabankans, að vísitala framleiðslumagnsins er ekki 96.8 eða lægri en 1959, heldur eitthvað töluvert á annað hundrað, því að árið 1961 er metaflaár í sögu Íslands og heildarverðmæti sjávaraflans hefur numið á árinu 1961 um 3000 millj. kr., miðað við hið nýja gengi, en um mánaðamótin júlí-ágúst sagði ríkisstj., þegar hún settist niður í skyndi og tók blað og fór að reikna, að það yrði 2431.3 millj., miðað við gengi 38 kr. móti dollar. Mismunurinn á áætluninni, sem ríkisstj. leggur fyrir sjálfa sig, þegar hún ákveður gengislækkunina í sumar, og staðreyndunum, niðurstöðunni, sem varð á árinu 1961, nemur 568.7 millj. kr., sé ekki tekið tillit til gengisbreytingarinnar, eða meiru en hæstv. viðskmrh. segir að kauphækkanirnar hafi aukið peningatekjur með þjóðinni. Hins vegar er munurinn 372 millj. kr., ef báðar tölurnar eru miðaðar við hið nýja gengi. M.ö.o.: þessar tölur sýna, að grundvöllurinn, sem gengislækkunin er byggð á í sumar, er tilbúinn og reynist alls ekki í samræmi við raunveruleikann. Þetta ásamt öðru er næg sönnun þess, hve mikið glapræði það var af hæstv. ríkisstj. að ráðast í að ákveða gengislækkun með brbl. án nokkurrar rannsóknar og án þess að bíða átekta og sjá, hvernig framleiðslan gengi á síðari hluta ársins 1961. En hefði hæstv. ríkisstj. fylgt þeirri reglu, sem jafnan hefur verið gert áður, þá hefðu þessi mál legið það ljósara fyrir, t.d. þegar þing kom saman í október, að það er mjög ósennilegt, að þingmeirihlutinn hefði þá talið eðlilegt eða rétt að gera þá gengislækkun, sem hér er nú fjallað um. Þessi gengislækkun er því ekki byggð á raunverulegu eða réttu mati á aðstöðu atvinnuveganna. þessi brbl. eru sett í skyndi. Þau virðast vera sett af reiðum mönnum, sem hafi fundið, að kaupgjaldsmálin réðust á annan veg en þeir óskuðu, og hún er sett af bölsýnum mönnum, sem draga það fram í löngu máli í grg. sinni, hversu afkoma atvinnuveganna sé miklum mun erfiðari á miðju ári 1961 en 1959. Það virðist vera, að þeir menn, sem þannig höguðu störfum, hafi algerlega verið slitnir úr tengslum við atvinnulífið sjálft, heldur farið að fletta gömlum námsbókum í hagfræði og reikna tölur. Þetta mál er því næsta alvarlegt, þegar þetta kemur til ásamt öðru um ákvörðun þess og málsmeðferð alla, og stjórnarathafnir af þessu tagi verðskulda þungan áfellisdóm. Það hefur áður komið fram á hv. Alþingi, eins og minnzt hefur verið á, sú tillaga að hafa gengisskráninguna ekki bundna í lögum, var borin fram í frv. 1950 að gengislögunum, sem þá voru sett. En þá var það, alveg eins og hv. 3. þm. Norðurl. v. sýndi fram á í ræðu sinni hér í fyrradag, að Alþfl. og sérstaklega sá hæstv. ráðh., sem nú beitir sér fyrir þessu máli, gekk fram fyrir skjöldu hér á hv. Alþingi til þess að fá því ákvæði breytt og halda gengisskráningarvaldinu í höndum Alþingis. Hv. 3. þm. Norðurl. v. vitnaði í því sambandi til ummæla, sem bæði þáv. form. Alþfl., Stefán Jóh. Stefánsson, hafði og einnig hæstv. viðskmrh., Gylfi Þ. Gíslason, um þetta efni. Ég ætla nú ekki að lengja mál mitt með því að fara að endurtaka þá tilvitnun, en ég vil aðeins árétta það, sem fram kom hjá hv. 3. þm. Norðurl. v., með því að benda á, að það var ekki aðeins á einum stað eða við eina umr. málsins, að hæstv. viðskmrh. lét þessa skoðun í ljós, heldur liggja fyrir í Alþingistíðindum ummæli, sem að þessu lúta, á fleiri stöðum. Við 3. umr. gengislaganna í Nd. sagði hæstv. viðskmrh. m.a. þetta, með leyfi hæstv. forseta, um þá tillögu að hafa lausa gengisskráninguna: „ Hæstv. ríkisstj. hefur ekki séð ástæðu til annars en að skella skollaeyrum við mjög eindregnum óskum alþýðusamtakanna um það að fella niður 2. gr. frv. og gera nokkra breytingu á ákvæðunum um greiðslu vísitöluuppbóta. Þessi vilji alþýðusamtakanna er mjög eindreginn, og að baki honum liggur fyllsta alvara. Alþýðusamtökin hafa ekki sýnt neitt ábyrgðarleysi. Framkoma þeirra hefur alls ekki verið ögrandi í þessu máli fram til þessa. Og það hefði verið fyllsta ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. að taka með meiri sanngirni og meiri velvilja þeim sjónarmiðum, sem fram hafa komið frá alþýðusamtökunum. Hæstv. ríkisstj. hefur hins vegar ekki gert það. Fyllsta ástæða er til að vara hæstv. ríkisstj. við afleiðingum þess, ef hún knýr málið gegnum þingið, á sama veg eins og hún knúði það gegnum 2. umr. í þessari hv. d. það er sem sagt mjög eindreginn vilji fyrir því hjá alþýðusamtökunum, að 2. gr. frv. falli niður. Það verður ekki um hana annað sagt en að í henni felist allt að því hótun í garð alþýðusamtakanna, ef þau haldi sér ekki á mottunni í kaupgjaldsmálum. Þetta hefur óheppileg áhrif, og ef hæstv. ríkisstj. hefur vilja á, að þessar ráðstafanir beri árangur, þá ætti hún að taka meira tillit til samtaka launþeganna í landinu en hún nú gerir.“ Þannig leit hæstv. núv. viðskmrh. á þessi mál 1950, þegar hann sat ekki í ráðherrastól, heldur hér á þingmannsbekk og talaði máli alþýðusamtakanna í þessu landi. En nú hefur það fallið í hans hlut að bera fram þetta mál og gerast oddviti núv. ríkisstj. í þessu máli. Það hefðu menn nú ætlað fyrir nokkrum árum, að ekki bæri honum að höndum, en það hefur nú farið svo, að „Þetta, sem helzt hann varast vann, varð þó að koma yfir hann.“ En í sambandi við þá tillögu um þetta efni, sem fram var borin 1950, þykir mér ástæða til að benda á það, að röksemdir hæstv. núv. viðskmrh. og flokksbræðra hans voru teknar til greina af þingmeirihlutanum, sem þá sat, og þáv. ríkisstj. á þann veg, að það var horfið frá að lögfesta þetta ákvæði og því breytt í meðförum þingsins og gengisskráningin ákveðin áfram í lögunum sjálfum. þetta er aðeins dæmi þess, hvaða gildi það hefur, að fjallað sé um slíkt mál sem gengisskráningu á Alþingi, áður en málið kemur til framkvæmda úti í fjárhagskerfi þjóðarinnar. Sá þingmeirihluti og sú ríkisstj., sem sat 1950, tók til greina þessi rök og þessar ábendingar og sýndi þá tilhliðrunarsemi að breyta ákvæðum frv. að þessu leyti.

Er nú vist, að það hafi verið til bóta?

Það var a.m.k. mat þingmeirihlutans þá, að það væri réttmætt að gera það. Ég ætlaði raunar að segja hér ýmislegt fleira út af ræðu hæstv. viðskmrh., en hann er nú ekki staddur á þessum fundi, svo að ég ætla að stytta mál mitt nú. En ég vil enn taka það fram, sem ég drap á fyrr í þessari ræðu, að á því er mjög mikill munur fyrir þá þingmenn, sem eiga að taka afstöðu til svona máls, hvort frv. er lagt fyrir þingið og hægt er að vega allar ástæður og meta, áður en genginu er breytt og verðlagið breytist í samræmi við það, eða hitt, að verða að taka afstöðu til brbl., sem ríkisstj. hefur þegar sett fyrir löngu og bæði er erfitt fyrir þingmeirihl. að rísa gegn, úr því sem komið er, og enn fremur mjög erfitt að breyta genginu aftur, jafnvel þótt menn litu svo á, að það væri hægt vegna atvinnuveganna. Þetta ásamt öðru sýnir, hvað sú ráðstöfun, sem hæstv. ríkisstj. greip til s.l. sumar, að ákveða gengisskráninguna með brbl., er varasöm.



Herra forseti. Ég kann því að vísu illa, að hæstv. viðskmrh. skuli ekki vera hér við, vegna þess að ég kvaddi mér að mestu hljóðs til þess að gera aths. við það, sem hann hafði hér sagt. En þar sem mér er sagt, að hann sé ekki heill heilsu, þá fer ég þó ekki fram á það, að umr. sé frestað, en vona, að sá hæstv. ráðh., sem hér er mættur, telji sig vera mættan sem fulltrúa hans og færi honum það, sem hann telur nauðsyn á að hann fái að vita úr minni ræðu og því, sem ég sérstaklega beini til hans. Þar sem ég á sæti í þeirri nefnd, sem kemur til með að fjalla um þetta frv., og mun væntanlega síðar hafa tækifæri til að ræða það frekar en ég geri nú, mun ég ekki hafa orð mín mjög mörg um þetta, allra sízt þar sem svo stendur á, að hv. 3. þm. Norðurl. v. hefur í mjög ýtarlegri og merkri ræðu gert þessu frv. næsta tæmandi skil og þó alveg sérstaklega því efnisatriði þess og raunverulega því eina efnisatriði, sem það inniheldur, þ.e.a.s. að staðfesta ákvæði brbl. ríkisstj. frá 1. ágúst s.l. um, að valdið yfir gengisskráningunni skyldi tekið af Alþingi og fengið í hendur stjórnar Seðlabankans. Ég tel, að ræða hv. 3. þm. Norðurl. v., einkum að því er snertir þetta eina efnisatriði frv., sé enn ein sönnun og hún ekki lítilvæg fyrir því, að útgáfa brbl. þeirra, sem hér eru til umr., hafi verið hreint og ómengað stjórnarskrárbrot, eins og ég tel raunar, að allur almenningur í landinu hafi fyrir löngu gert sér fulla grein fyrir. Ákvæði 2.–3. gr. stjórnarskrárinnar og þau tvö skilyrði, sem þar eru sett fyrir því, að brbl. megi gefa út, eru svo skýr og ótvíræð, að raunar á hverju meðalgreindu fermingarbarni að vera auðvelt að ganga úr skugga um, að í þessu tilviki, sem hér um ræðir, hefur aðeins öðru þessara skilyrða verið fullnægt, þ.e.a.s. því, að Alþingi sat ekki að störfum, þegar lögin voru gefin út. En fram hjá hinu skilyrðinu, sem stjórnarskráin setur, þ.e.a.s. því, að brbl. megi því aðeins gefa út, að brýna nauðsyn beri til, hefur svo kirfilega verið gengið fram hjá, að jafnvel sá hæstv. ráðh., sem undirritaði lögin, reyndi ekki einu sinni að rökstyðja það í sjálfri grg. fyrir lagasetningunni, eins og stjórnarskráin þó beinlínis krefst að gert sé, þ.e.a.s. að til hennar bæri brýna nauðsyn, heldur segir aðeins í grg fyrir lögunum, að efnisatriði frv. verði að teljast æskilegt eða eðlilegt. Þessi sami hæstv. ráðh. kom svo hér og fjölyrti um það, alveg eins og í grg fyrir sjálfu frv., að brýna nauðsyn hefði borið til breytinga á genginu, þó að það kæmi þessu frv. bókstaflega ekkert við. Og ráðh. lét sér nægja að reyna að færa líkur fyrir því, að sú valdsvipting, sem framkvæmd var gagnvart Alþingi og þetta frv. á að staðfesta, hafi verið eðlileg eða skynsamleg, en vogaði sér aldrei út í þá sálma að fullyrða eða reyna að færa fram líkur fyrir því, að nein nauðsyn og allra sízt brýn nauðsyn hafi verið á lagasetningunni. En gallinn er bara sá, að þetta nægir alls ekki. Nú kann að vera, að ákvæði 28. gr. stjórnarskrárinnar, svo skýr sem þau þó eru, nægi ekki til þess að opna augu stjórnarsinna fyrir því, hvert athæfi útgáfa þessara brbl. var, og vafalaust ekki heldur röksemdir andstæðinga stjórnarinnar, eins og t.d. hv. 3. þm. Norðurl. v., hversu greinargóðar sem þær eru. En það vill svo til, að hægt er að leiða þau vitni í þessu deilumáli, sem hv. stjórnarsinnar hljóta að meta nokkurs. Fyrrv. prófessor í stjórnlagafræði, Bjarni Benediktsson, núv. dómsmrh., segir svo orðrétt í kennslubók, sem hann hefur samið um þessa fræðigrein sína: „Í 28. gr. stjórnarskrárinnar er það annað höfuðskilyrði fyrir útgáfu bráðabirgðalaga, að brýna nauðsyn beri til hennar. Það er því ekki nóg, þótt löggjöf kunni að vera æskileg eða skynsamleg eða þótt nauðsyn sé til löggjafar, ef hún er ekki brýnni en svo, að vel má bíða reglulegs Alþingis.“ Og síðar segir þessi sami fyrrv. lagaprófessor: „Sýnu varhugaverðara en ella er þó að gefa út brbl. um efni, sem Alþingi hefur nýlega tekið afstöðu til, einkum ef ljóst er, að Alþingi hafi eigi viljað fallast á þá lausn, sem brbl. velja.“ Þannig farast fræðimanninum Bjarna Benediktssyni orð, þegar hann er að uppfræða nemendur sína í Háskóla Íslands. Og hvað skyldu menn svo halda, að sé óljúgfróðara, þau fræði, sem hann þar kennir, eða það. sem hann og núv. hæstv. samráðh. hans halda að okkur hér á Alþ.? Nú vill líka svo til, að Alþingi hafði fyrir aðeins fjórum eða fimm mánuðum, áður en brbl. voru gefin út, tekið skýlausa afstöðu til þess efnisatriðis brbl., sem um gengisskráningarvaldið fjallar, og það þveröfuga við þá leið, sem brbl. völdu. Útgáfa brbl. var þess vegna samkv. dómi fræðimannsins Bjarna Benediktssonar sýnu varhugaverðari en ella hefði verið og brotið þeim mun alvarlegra, þegar svo stóð á. Spurningin um það, hvort sá háttur, að Seðlabankinn fari með gengisskráningarvaldið, sé eðlilegur, æskilegur eða skynsamlegur, kemur svo að sjálfsögðu til álita, þó að svörin við þeirri spurningu skipti í rauninni ekki neinu um stjórnlagagildi þeirrar athafnar, sem hér er um að ræða. Ég ætla mér ekki að fara langt út í það mál nú. En hitt er alkunnugt, að a.m.k. einn hæstv. ráðh. hafði þegar fyrir 12 árum sannfærzt um það, að algerlega óhæft, hættulegt og óeðlilegt og jafnvel óskynsamlegt líka væri að fela Landsbankanum, sem þá var jafnframt seðlabanki, þetta vald. Og ég ætla, að ummæli þessa ráðh., sem að þessu lutu í sambandi við gengisfellinguna 1950, hafi verið lesin hér upp, og ég ætla ekki að endurtaka þau. En þessi maður er sem sagt núv. ráðh. bankamála. Og eins og kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, taldi ráðh. þá alveg sérstaklega óhæft og svívirðilegt, að því væri gefið undir fótinn í löggjöf, að hringla ætti með gengið, þó að kaupbreytingar yrðu. Nú er það svo, eins og þjóðfrægt er orðið, að þessi hæstv. ráðh., viðskmrh., hefur a.m.k. á síðari árum sjaldan haldið fram skoðun í nokkru máli, þar sem ekki hefur verið auðvelt að leiða hann sjálfan sem vitni þeirri sömu skoðun til falls. Þó að megi segja, að það sé furðulegt, að honum skuli hafa enzt þessi sannfæring í 12 ár eða a.m.k. til þingloka 1961, þegar litið er til þess, þá má segja, að þetta hafi e.t.v. ekki mikið gildi nú. En einhvern veginn finnst mér samt, að í þessu eins og mörgu öðru hafi hin fyrri sannfæringin verið sanni nær og trúverðugri, enda ólíku saman að jafna um röksemdirnar þá og nú. Ég tel það þess vegna þrátt fyrir allt til tekna fyrir okkur, sem andæfum gegn þeirri valdsviptingu, sem beitt hefur verið gagnvart Alþingi í þessu máli, að hafa þingmanninn Gylfa Þ. Gíslason og fræðimanninn Bjarna Benediktsson með okkur í andófinu, þótt óneitanlega sé dálítið grátbroslegt að sjá þá þannig kljást við núv. valdsmennina, hæstv. dómsmrh. og hæstv. bankamrh. En eins og ég sagði áður, fjallar þetta frv. raunar ekki um sjálfa gengisfellinguna, og það er reyndar ein af afleiðingum valdsviptingarinnar s.l. sumar, að sjálf gengisbreytingin er formlega séð alls ekki á dagskrá hér á Alþingi. Hæstv. viðskmrh. sagði, að þetta frv. væri hér til umr. vegna þess, að Alþingi hefði vald til þess að skrá gengið. En ég segi: Gengisfellingin er hér á dagskrá vegna þess, að Alþingi hefur verið svipt valdinu til þess að skrá gengið. Ég tel að sjálfsögðu, að þm. hafi fulla heimild til þess að ræða sjálfa gengisfellinguna, þótt að ýmsu leyti sé jafneðlilegt eða eðlilegra, að það sé gert með hinum svokallaða gengislækkunarkálfi, þ.e.a.s. því máli, sem nú í kvöld var verið að vísa til nefndar. En hæstv. viðskmrh. gaf alveg sérstakt tilefni til þess hér í umr. og reyndar án nokkurs tilefnis frá þm., að það sé nokkuð rætt, og ég tel a.m.k., að það sé ekki hægt að láta ýmislegt af þeim fjarstæðum og fullyrðingum, sem hæstv. ráðh. fór hér með, algerlega fram hjá sér fara, án þess að þeim sé mótmælt. Ráðh. sagði m.a., að það hefði verið skylda ríkisstj. að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að láta fella gengið til þess að forða þjóðinni frá því tilræði, sem falizt hefði í hinum óhóflegu kauphækkunum. Hann sagði líka, að Seðlabankinn hefði reiknað út, hvaða gengi væri hæfilegt. Og loks kvað hann það vera reginfjarstæðu, að verkafólk hefði verið svipt allri kauphækkuninni, sem það fékk og samdi um á s.l. sumri, og las tölur, sem hann taldi styðja þá fullyrðingu. Hæstv. viðskmrh. virðist vera ákaflega trúaður á tölur, og maður fann greinilega, þegar hann hélt hér sína framsöguræðu, að það fylgdi mikill sannfæringarhiti, þegar hann var að lesa upp nýjustu tölurnar, sem hann hafði fengið úr efnahmrn. sennilega. En mjög alvarlegan galla verður það að telja á þeim tölum og töflum, sem þessum hæstv. ráðherra eru fengnar í hendur, að þær eru iðulega að breytast. Og auðvitað fylgist sannfæring hæstv. ráðh. alltaf með þeim breytingum, sem tölurnar taka. En það er enn þá verra, þegar breytingarnar verða svo hraðar, að sömu tölurnar endast ekki út umr. um eitt og sama málið. En verst er það þó, þegar farið er að byggja aðgerðir í efnahagsmálum, aðgerðir, sem eiga að móta afkomu meginþorra þjóðarinnar og þróunina í framkvæmdum og framförum í Þjóðfélaginu, á ímynduðum eða fölsuðum talnaflækjum, sem enga stoð eiga í veruleikanum. 11.6 er ákaflega athyglisverð tala. Og hún hefur orðið örlagarík fyrir þróunina í öllu þjóðfélagi okkar. Það er sú tala, sem ræður því að mjög verulegu leyti, hvað íslenzkur verkamaður, sjómaður eða bóndi ber úr býtum fyrir erfiði sitt og hvað íslenzkar fjölskyldur hafa til þess að bíta og brenna. Þetta er sú tala, sem strikaði yfir gerða kaupsamninga s.l. sumar og gerði að engu vonir verkamanna um það, að þeir gætu ofur lítið rétt hag sinn eftir margar og langvarandi kauplækkunaraðgerðir. Þessi tala var sú hárnákvæma niðurstaða úr því dæmi, hvað rétt gengi væri á íslenzkri krónu. 11.6% skyldi gengislækkunin vera, hvorki meira né minna. Hún var útreiknuð, að því er talið var, af færustu kunnáttumönnum og var nákvæm og óskeikul, og þjóðinni og öllu vinnandi fólki var ætlað að beygja sig í duftið í trú á þessa tölu. En það vill svo fara, að alltaf eru einhverjir, sem eru vantrúaðir, og vantrúin byrjaði strax á þeim fundi í stjórn Seðlabankans, þar sem gengisfellingin var ákveðin. Þá gerðist það, að Ingi R. Helgason, fulltrúi Alþb., krafðist þess, að útreikningarnir, sem leiddu til þessarar útkomu á því flókna dæmi, sem um var að ræða, yrðu lagðir fram. En því var neitað. þessir útreikningar, sem áttu að móta lífskjör vinnustéttanna á Íslandi, reyndust vera leyndarmál, sem jafnvel æðstu stjórnendur Seðlabankans máttu ekki sjá, - þeirrar stofnunar, sem falið hafði verið æðsta vald í þessum efnum og jafnvel vald úr hendi sjálfs löggjafans. Og þeim var meinað að kynna sér, hvernig þessi eina rétta niðurstaða væri fengin. Úr þessu hefur ekki verið bætt síðan. Þjóðinni hefur ekki verið birtur sá útreikningur, sem fullyrt er að hafi verið framkvæmdur af Seðlabankanum og ríkisstj. og gengisfellingin á að hafa verið byggð á og hæstv. viðskmrh. vitnaði til í sinni frumræðu fyrir þessu máli. Og Alþingi hefur ekki heldur verið birtur þessi útreikningur. Það hefði þó óneitanlega verið harla æskilegt fyrir stjórnarliðið að geta stutt gengisfellingarathæfi sitt á þann hátt, þ.e.a.s. ef það sjálft trúði þá sínum eigin útreikningum. En það hefur það líklega tæpast gert, ef þessir útreikningar eru þá nokkrir til eða hafa nokkru sinni verið gerðir. En það gat þó varla farið hjá því, að hæstv. viðskmrh., svo mikla ánægju og trú sem hann hefur á tölum, reyndi að styðja gengisfellinguna með tölulegum rökum hér á hv. Alþingi. Þetta gerði hann líka við 1. umr. málsins í hv. Nd., og af tilviljun fór ég að blaða í þeirri ræðu, eftir að hann hafði mælt fyrir málinu hér. Mér varð strax ljóst, að ræðan hafði verið frá orði til orðs sú sama, en það var sleppt úr henni einum kafla, og af hverju skyldi það hafa stafað? Þennan ræðukafla fyllti hann svo aftur upp með nýjum samanburðartölum um, hvernig gengisafkoman hefði verið á árunum 1958 og 1961, sem raunverulega kom þessu máli ekkert við á nokkurn hátt. En það verður e.t.v. ljósara, þegar tölurnar, sem ráðh. las í þessum ræðukafla, sem hann sleppti hér í Ed., eru athugaðar, hvers vegna hann sleppti þessum kafla úr sinni ræðu, þessum mikilsverða kafla um sjálfan útreikninginn, sem hann taldi, að gengisfellingin væri byggð á, eða a.m.k. lét skína í. Í þessari ræðu ráðh. fullyrti hann það sama, sem hér kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að hefði einnig verið í grg. ríkisstj., sem birt var um miðjan septembermánuð. Þá sagði hann, að verðmæti sjávarafurða á árinu 1961 mundi verða 2431 millj. kr., ef miðað væri við sama verðlag og 1959. Þá sagði hann einnig, að áhrif verðlækkunar og minni afla yllu því, að ársframleiðslan yrði 170 millj. kr. minni en 1959. Rekstrarkostnaður báta og togara ykist á sama tímabili um 150 millj., og skerðing sjávarútvegsins til þjóðarbúsins yrði því 320 millj. kr. minni en 1959, en það svaraði til 13% af framleiðslu sjávarútvegsins og 4–5% af þjóðarframleiðslunni. Með því að endurtaka þessar tölur aftur og aftur, þóttist hæstv. ráðh. svo sanna réttmæti og nauðsyn gengisfellingarinnar. En það fór hér svo, að hæstv. ráðh. og þeim öðrum, sem byggðu að því er bezt verður séð gengisfellinguna á þessum tölum, auðnaðist ekki að halda trú sinni á þær í jafnlangan tíma og hefur tekið fyrir hæstv. ríkisstj. að koma málinu í gegn hér á Alþingi. Eftir skýrslu Seðlabankans um þróun efnahagsmála, sem þm. hafa allir í höndum, hefur reyndin orðið sú, að framleiðsluverðmæti sjávarafurða hefur reynzt, eins og þar segir, um 3000 millj. kr. Og ég hygg, að nú sé fullsannað, að sú tala eigi eftir að hækka nokkuð og jafnvel svo að verulegu skipti, þ.e.a.s. hún varð 200 millj. kr. meiri en 1959, sem var metaflaár fram að þeim tíma og það langmesta í sögunni, - það var 200 millj. kr. meira, en ekki 170 millj. kr. minna, eins og ráðh. hafði fullyrt. Mismunurinn var þannig á þessum tveim árum á raunveruleikanum og því, sem hæstv. ráðh. fullyrti, þegar hann lagði málið fyrir hv. Nd., einar litlar 370 millj. Og enn hefur það komið í ljós, að framleiðsluverðmætið reyndist 400 millj. kr. meira á árinu 1961 en á árinu 1960, eða sem sagt, að framleiðsluverðmæti sjávarafurðanna einna af öllum atvinnugreinum reyndist álíka miklu meira en ráðh. fullyrti, sem svarar þeirri kauphækkun allri, sem launamenn fengu. Og það skyldi enginn halda, að þróunin hafi verið sérstök fyrir sjávarútveginn. Í skýrslu Seðlabankans um þróun efnahagsmálanna, - og maður ætti í þessu tilfelli að geta tekið það trúanlegt, sem þaðan kemur, - segir, að ljóst sé, að um verulega framleiðsluaukningu sé að ræða í landbúnaði, og jókst mjólkurframleiðslan um 8% og framleiðsla kindakjöts um 13%. Einnig bendir allt til þess, að framleiðsla í iðnaði hafi verið jafnmikil eða jafnvel heldur meiri en árið 1960 o.s.frv. 



Herra forseti. Frv. til laga um ráðstafanir vegna ákvörðunar Seðlabanka Íslands um nýtt gengi ísl. krónu, sem hér er til umr., er borið fram til staðfestingar brbl., sem voru gefin út 3. ágúst s.l. Þetta frv. hefur verið mjög mikið rætt í Nd. við þrjár umr., og kjarninn úr þeim umr. hefur birzt í öllum dagblöðum bæjarins a.m.k. og sjálfsagt blöðum úti á landi líka og í útvarpi. Ég hygg því, að það sé óhætt að ganga út frá því, að allir hv. þdm. séu kunnugir efni Þessa máls, og þess vegna væri í raun og veru óþarfi að skýra það nánar en gert hefur verið. Mér þykir þó líklegt, að það þyki þinglegra að fylgja Því úr hlaði með örfáum orðum, og ég mun gera það, en halda mér algerlega við málið sjálft, þó að umr. í Nd. hafi mjög farið á víð og dreif og að sumu leyti kannske líkzt meira eldhúsdagsumr. en umr. um slíkt mál. Í þessu frv. eru nokkur ákvæði, sem eru eðli málsins samkv. venjuleg í lögum um breytingu á verðmiðlinum, krónunni, og þau ákvæði hygg ég að hafi ekki valdið neinum ágreiningi. l;g nefni þar t.d. ákvæði 1. gr., sem efnislega eru þau, að gjaldeyrisgróði gjaldeyrisbankanna skuli af þeim tekinn og varið til þess að greiða tap ríkissjóðs af skuld ríkissjóðs við Greiðslubandalag Evrópu. Sams konar ákvæði eru einnig í 2. og einkum 3. gr., en þessi ákvæði tel ég ekki munu valda neinum ágreiningi. Ég hygg, að þær ráðstafanir, sem í 1. gr. eru gerðar til þess að jafna halla ríkissjóðs, hafi að langsamlega mestu leyti nægt til þess, að ríkissjóður verði hallalaus af skuld sinni við Greiðslubandalag Evrópu, en að öðru leyti eru fyrirmæli í 6. gr., sem eru ætluð til að jafna halla, ef einhver verður. Í þessu frv. eru hins vegar þrenns konar ákvæði, sem hafa valdið ágreiningi, og það eru ákvæði þau, sem eru í 6., 7. og að nokkru leyti í 8. gr. frv. Að þeim ætla ég aðeins að víkja fáum orðum. 6. gr. frv. mælir svo fyrir, að gjaldeyrir fyrir útfluttar afurðir framleiddar á tímabilinu 16. febr. 1960 til 31. júlí 1961 skuli greiddur útflytjendum á því gengi, er gilti fyrir 4, ágúst. Efnislega þýðir þetta það, að þeir, sem áttu útflutningsvörur framleiddar áður en gengisfellingin var, njóta ekki gengishagnaðar, sem þeir hefðu notið, ef engin slík fyrirmæli hefðu verið um Það sett. Það er mjög eðlilegt, að þeir menn, sem áttu útflutningsvöruna, hafi óskað þess að mega njóta þess ágóða, sem þeim hefði fallið, ef ekki hefðu verið gerðar um það sérstakar ráðstafanir. En mér vitanlega er þetta ákvæði í fullu samræmi við það, sem áður hefur gilt. Sams konar ákvæði var í lögunum frá 1. febr. 1960 og líka, ef ég man rétt, í lögunum um útflutningssjóð 1958, og mig rekur ekki minni til, að útflytjendur og eigendur útflutningsvöru hafi fengið slíkan ágóða, þegar viðurkennd hefur verið breyting á verðgildi krónunnar. Ég bendi í því sambandi á ákvæði 12. gr. frv., en þar stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Bannað er að hækka verð á birgðum innfluttra vara, sem greiddar hafa verið á gengi í gildi fyrir 4. ágúst 1961, og sama gildir um verð á birgðum iðnaðarvara, sem framleiddar eru úr efni, sem greitt hefur verið á eldra gengi.“ Með öðrum orðum: þeir, sem áttu vörubirgðir af innlendri framleiðsluvöru eða aðfluttri, aðkeyptri vöru, fengu ekki að hækka sína vöru í verði. En þeir mundu sjálfsagt hafa ætlazt til, ef útflytjendur hefðu fengið ágóðann, sem þeim hefði fallið af framleiðsluvörunni, ef fyrirmæli 6. gr. hefði ekki komið til, að þeir hefðu Þá einnig fengið að njóta gróðans, sem þeir hefðu getað orðið aðnjótandi, ef fyrirmæli 12. gr. hefðu ekki verið um það sett. Í umr. um ríkisábyrgðasjóðinn í þessari hv. d. heyrði ég, að hv. 3. þm. Norðurl. v. setti fram þá skoðun, að hér væri um eignaupptöku að ræða, og dró í efa, að þetta væri leyfilegt. Ég þori ekki mikið að deila við dómarann í þeim efnum. En það var raunar annar góður dómari, sem var þar til svara, og þeir mæltust þá við prófessorarnir fyrrverandi og núv. og voru nokkuð hvor á sínu máli, eins og vant er um lögfræðinga, þeim kemur ekki alltaf saman. En ég halla mér að þeirri skýringunni, sem mér þykir eðlilegri, og held, að hér sé ekki hægt að halda því fram, að óheimilli hendi hafi verið tekið af eigendum útflutningsvöru með þessu ákvæði. Hafi það verið gert, er það a.m.k. ekki í fyrsta skipti, heldur hefur Þetta verið venjan. Þessu fé á svo að verja í samræmi við seinni málsgr. 6. gr., og Þar eru aðalatriðin, ég skal ekki minnast á annað en Þau, - að Þegar búið er að greiða Þær 13 millj. kr., sem á skortir, að fé útflutningssjóðs hrökkvi til að greiða vátryggingargjöld fiskiskipa árið 1960, Þá á afgangurinn að falla ríkisábyrgðasjóði, eins og frv. er núna. Ef ég man rétt, voru vátryggingargjöldin 84 millj. alls á árinu 1960, en ekki handbært fé nema 71 millj., Þannig að á skorti 13 millj. Verð ég að telja líklegt, að Þeir, sem una Því illa, að Þetta fé hefur ekki verið látið falla eigendum útflutningsvörunnar, sætti sig Þó nokkuð betur við Það, Þegar Þeim er ljóst, að ríkisábyrgðasjóður hreppir hnossið, Því að ég hygg, að að verulegu leyti stafi áfallnar ábyrgðir og sú hætta, sem hvílir yfir ríkissjóði í Þessum efnum, frá ábyrgðum, sem hafa verið teknar fyrir sjávarútveginn. Ég ætla svo ekki að deila um Þetta atriði. Ég læt mér nægja að staðhæfa, að hér sé ekki um óheimila eignaupptöku að ræða, og verð Þá að sætta mig við, að aðrir staðhæfi hið gagnstæða, ef Þeim Þykir Það að athuguðu máli rétt vera. Þá kem ég að 7. gr. Þar er svo fyrir mælt, að hækka skuli útflutningsgjaldið af sjávarafurðum úr 21/4 % í 6%. Ég skil mætavel, að Þetta ákvæði hafi valdið talsverðum ágreiningi. í öndverðu var svo fyrir mælt í brbl., að af Þessu gjaldi ættu 32% að renna til tryggingasjóðs fiskveiðiskipa, 30% í fiskveiðasjóð og 30% í stofnlánadeild sjávarútvegsins. Af Þeim 8%, sem Þá eru eftir, áttu 5% að falla í fiskveiðasjóð, 1%, ef ég man rétt, til byggingar á rannsóknarskipi, 1.3% áttu að falla til rannsóknarstofnunar sjávarútvegsins og 0.7% til Landssambands ísl. útvegsmanna. Og ég verð að játa Það, eins og ég sagði, að meðan ákvæðin voru Þannig, er auðvitað hægt að færa ýmis frambærileg rök fyrir Því, að Það sé álitamál, hvort rétt hafi verið að leggja Þessa Þungu byrði á sjávarútveginn. Ég hef Þó tilhneigingu til að álíta, að Þetta hafi verið rétt ákvörðun, að gera Þetta í Því trausti, að sjávarútvegurinn með Þeim hætti hefði öðlazt aðgang að lánastofnun, sem hefði getað fært honum feng fullkomlega til að bæta Þann skaða, sem hann yrði fyrir á hækkuðu útflutningsgjaldi, og raunar margfaldlega það. En hvað sem menn álíta um þetta, hygg ég, að eins og frv. nú liggur fyrir eftir breytingarnar, sem Það hefur tekið í hv. Nd., sé ekki ástæða til að rífast um Þetta á Þessu stigi málsins, Því að nú er svo ákveðið, að 62% af öllu útflutningsgjaldinu eigi að greiðast sjávarútveginum svo að segja út í hönd, Því að Það er ákveðið, að iðgjöld fiskiskipanna á árunum 1961 og 1962 skuli greidd með þessum hætti. Með Því fær sjávarútvegurinn alveg fullkomlega Það, sem af honum er tekið með hækkuninni. Að sönnu er svo fyrir mælt í 7. gr. einnig, að Þegar lokið er að greiða iðgjöldin fyrir árin 1961 og 1962, skuli tekin upp ný regla, að fiskveiðasjóður fái 30%, að 32% renni til vátryggingastofnunar sjávarútvegsins og 30% renni til annarra lánastofnana útvegsins eftir nánari ákvörðun ríkisstj. En ég hygg, að ég geti upplýst það alveg áreiðanlega, að þessum greiðslum verður ekki lokið fyrr en einhvern tíma á árinu 1963, og telji menn, að Þessi skipan mála sé ekki rétt, Þá er nægur tími að taka Það mál upp á haustþinginu eða að vori komanda. Í greininni er svo fyrirmæli um Það að halda Þeim skaðlausum, sem verða að una Þessu hærra úflutningsgjaldi á afurðir, sem framleiddar eru fyrir gildistöku brbl., Þar sem Þeir fá ekki hið nýja gengi. Það er auðvitað alveg sjálfsagt og sanngjarnt, og veit ég, að enginn maður mælir Því í gegn. Loks er svo Þriðja ákvæðið, sem hefur valdið ágreiningi og er í 8. gr. frv., en það er um breytingu á hlutatryggingasjóði. Eins og menn vita, hefur verið greitt í hlutatryggingasjóð af síldarafurðunum og af bátafiskinum 0.50 og 0.75%, en nú er tilgangurinn sá, að einnig verði greitt af togarafiski og af öllum Þessum afurðum verði gjaldið hækkað upp í 11/4% af fobverðinu. Ef ég man rétt, er talið, að hlutatryggingasjóður hagnist á Þessu um 21.3 millj. á ári, og er Þetta gert í Þeim tilgangi, að auðið verði að veita togurunum aðgang að hlutatryggingasjóðnum eins og öðrum veiðiskipum landsmanna. Ég veit, að Þetta hefur valdið ágreiningi. Ég hef heyrt Þau ummæli, að Það sé ekki réttlátt að láta bátana greiða í Þennan sjóð og togara aftur fá fé úr honum, Því að bátarnir muni greiða hlutfallslega meira í sjóðinn en togararnir. Þetta má vel vera, ef miðað er við daginn í dag. Hins vegar getur enginn staðhæft, hvernig Þetta verður í framtíðinni. Það má líka alveg eins segja, að Þessi vélbátur greiði mikið í hlutatryggingasjóðinn og margfalt meira en hinn vélbáturinn og fái svo margfalt minna úr sjóðnum. Spurningin er bara, hvort menn geta ekki aðhyllzt Þá skoðun, sem mér finnst eðlileg, að láta alla sitja við sama borð í Þessum efnum, hvort sem skipið veiðir með einu veiðarfæri eða öðru. Og ég endurtek Það, að mér finnst ekki rétt af mönnum að miða Þetta bara við daginn í dag, heldur við framtíðina, eins og hún kann að verða, eða Þá fortíðina, eins og hún hefur verið. Ég held ekki, að í Þessu frv. sé annað, sem veldur ágreiningi, en Það, sem ég nú hef greint, og með Því að ég ætla mér ekki frekar nú en í hv. Nd. að taka upp almennar umr. um allt Það, sem sagt hefur verið í sambandi við Þetta frv., læt ég nægja Þessi fáu orð, sem ég hef um Þetta mælt. Ég tel auðvitað sjálfsagt, ef hv. nefnd, sem Þetta mál fer til, óskar eftir tölum og upplýsingum um eitt eða annað í Þessu sambandi, þá eigi hún aðgang að þeim upplýsingum. Ég gef fyrirheit um Það, ef sú ósk verður borin fram, en sé ekki, að ég bæti sérstaklega við Þann fróðleik, sem menn Þegar hafa um málið, Þó að ég fari hér að tilgreina fleiri tölur en ég Þegar hef gert. Ég leyfi mér svo, herra forseti, að leggja til, að Þessu máli verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég skal ekki tala langt mál um Þetta frv. að Þessu sinni. Þetta frv. er fylgifiskur Þess gengislækkunarfrv., sem hér var nokkuð rætt í gær og verður væntanlega haldið áfram að ræða hér á eftir, og þegar hæstv. viðskmrh. fylgdi því frv. úr hlaði í gær, gaf hann tilefni til þess, að málin væru rædd nokkuð almennt í sambandi við það mál. Hins vegar fylgdi hæstv. forsrh. þessu frv. úr hlaði málefnalega og án málalenginga, og ég skal þess vegna í sambandi við Þetta mál halda mig við þau atriði, sem hann drap á. Ég vil aðeins á Þessu stigi láta það koma fram, sem reyndar öllum er kunnugt, að Framsfl. er andvígur þeirri gengislækkun, sem framkvæmd var á s.l. sumri. Hann lítur svo á, að það hafi ekki verið Þörf á þeirri gengislækkun. Þar af leiðandi eru framsóknarmenn einnig andvígir þessu frv., sem hér liggur fyrir. Að vísu má segja, eins og hæstv. forsrh. benti á, að sum þeirra ákvæða, sem þetta frv. hefur að geyma, séu sjálfsögð og eðlileg afleiðing af gengislækkun, ef hún er framkvæmd á annað borð, og væri út af fyrir sig ekki ástæða til að fjölyrða um þau, enda skal ég ekki gera það, heldur víkja með örfáum orðum að Þeim atriðum, sem út af fyrir sig geta verið ágreiningsefni. Þá er Það fyrst ákvæði 6. gr. þessa frv. eða þeirra brbl., sem því er ætlað að staðfesta. Í þessu ákvæði er svo fyrir mælt, að verðhækkun á útflutningsafurðum framleiddum á tímabilinu 16. febr. 1960 til 31. júlí 1961, þ.e.a.s. á vörum framleiddum fyrir 1. ágúst s.l. ár, skuli renna til ríkissjóðs eftir þeim reglum, sem nánar eru greindar í 2. málsgr. þessarar gr., eða m.ö.o., að vörurnar, sem framleiddar eru fyrir þennan tíma, skuli greiddar á hinu fyrra gengi. Ég hef rætt um þetta ákvæði áður í sambandi við annað mál, hinn svokallaða ríkisábyrgðasjóð, og ég hef þar leyft mér að vefengja, að þessi upptaka eigna fengi staðizt, af Því að ég hef ekki getað litið á Þetta sem venjulega skattheimtu, þar sem hér er í raun og veru verðmæti eða eign tekin af einstökum framleiðendum - ekki öðrum - og hún gerð upptæk og henni varið í þarfir, sem geta a.m.k. verið alls óskyldar þeim atvinnuvegi, sem þetta er tekið af. Og ég hef enn fremur leyft mér að efast um réttmæti þessarar ráðstöfunar vegna þess, að gengislækkunin var aðallega rökstudd með því, að hún væri nauðsynleg vegna Þeirra kauphækkana, sem áttu sér stað, en Þær kauphækkanir voru komnar til nokkru áður en Þessi gengisskerðing kom til framkvæmda. Ýmsir þeir, sem höfðu framleitt vörur á Þessu tímabili, fyrir 1. ágúst 1961, höfðu Því haft af undirbúningi þeirrar framleiðslu og af þeirri framleiðslu sama kostnað eða svipaðan kostnað og þeir, sem framleiða vörurnar eftir 1, ágúst 1961. Ég hef í sambandi við Þetta haft sérstaklega í huga aðstöðuna við síldveiðar og síldarsöltunina, og ég hef ekki getað betur séð en Þetta ákvæði leiddi til óeðlilegrar mismununar, vegna þess að t.d. síldarsaltendur, sem hafa framleitt sína vöru fyrir 1. ágúst, hafa að öllu verulegu leyti haft sama tilkostnað við þá framleiðslu og þeir síldarsaltendur, sem af einhverjum ástæðum hafa ekki framleitt sína vöru fyrr en eftir 1. ágúst. En þeir fyrrnefndu, sem búnir voru að verka sína vöru fyrir 1. ágúst, eiga ekki að njóta þeirrar verðhækkunar, sem varð á Þeirri vöru vegna breytingar á verðgildi krónunnar, en hinir, sem framleiða vöruna eftir 1. ágúst, eiga að njóta Þessarar verðhækkunar. Ég álít, að þetta komi í ýmsum tilfellum ranglátlega niður, og mér er kunnugt um ýmis dæmi þess, t.d. frá Norðurlandi, þar sem er litið á þessa ráðstöfun sem mjög óeðlilega og talið, að hún leiði í ýmsum tilfellum til ranglátrar niðurstöðu. Ég veit, að það getur hljómað vel í eyrum nokkurra manna, að menn eigi ekki að njóta hagnaðar í sambandi við Þessar ráðstafanir, og að það getur hljómað vel að tala um það, að gengishagnaður skuli upptækur ger og látinn renna í ríkissjóð og til annarra þarfa. En ég held samt, að þegar á málið er litið frá þeirri hlið, sem ég hef horft á það, fari ekki hjá því, að menn verði að játa, að þetta er ekki svo einfalt sem sumir kunna að vilja vera láta. Og ef það er túlkað sem eitthvert réttlæti að gera upptækan þennan gengishagnað, þá sýnist mér, að hann eigi að renna til þeirra manna, sem sérstaklega hafa unnið að því að framleiða Þessa vöru, og dreifast þá til þeirra, en ekki renna til annarra, sem ekkert hafa hér nálægt komið, t.d. til þess að greiða ríkisábyrgðarskuldir vegna framkvæmda, sem standa ekki í neinu sambandi við þær atvinnugreinar, sem leggja þetta fé til. Ég held, að það séu ekki bein fordæmi fyrir því, að það hafi verið farið að áður á Þennan hátt. Það er að vísu rétt, eins og hæstv. forsrh, sagði, að um þetta voru nokkur sérstök ákvæði í lögunum um efnahagsmál, en þau ákvæði voru þó að ýmsu leyti á allt aðra lund og verða ekki talin sambærileg við þessi ákvæði, sem hér er um að ræða. Að vísu átti þá, ef ég man rétt, að reikna á hinu fyrra gengi, en þeir hinir sömu, sem fyrir því urðu, áttu að njóta þeirra útflutningsuppbóta, þess gjalds, sem áður hafði verið greitt, að mig minnir. En við fyrri gengisbreytingar held ég, að ekki sé hægt að finna ákvæði, sem sambærileg séu við þetta ákvæði, hvorki í gengislækkunarlögunum frá 1950 né í eldri gengislækkunarlögum. Hitt er allt annað mál og allt annars eðlis, sem alltaf eða oft a.m.k. hefur verið í gengisbreytingarlögum, að tekinn hefur verið gjaldeyrishagnaður, sem hefur orðið hjá bönkum, sem verzla með gjaldeyri. Það er allt annað mál, þessu óskylt. Þá er það annað atriði þessa frv., sem hefur verið og er sérstakt ágreiningsefni og við framsóknarmenn erum andvígir. Það er sú hin mikla hækkun á útflutningsgjaldi sjávarafurða, sem í þessu frv. felst. Ein aðalrökin fyrir gengislækkuninni s.l. sumar voru, eins og ég áðan drap á, þau, að hún væri nauðsynleg vegna Þess, að útflutningsatvinnuvegirnir fengju ella ekki staðið undir þeirri kauphækkun, sem átt hafði sér stað og um hafði verið samið s.l. vor, og gengislækkunin því talin framkvæmd einmitt sérstaklega vegna þessara útflutningsatvinnuvega. Þegar þessar röksemdir eru hafðar í huga, virðist mér skjóta nokkuð skökku við að taka svo af þessum sömu útflutningsatvinnuvegum, sem gengisbreytingin átti að vera til styrktar og vegna hverra hún var talin nauðsynleg, mjög verulegar fjárfúlgur. Það er ekki hægt að segja annað en þarna sé um mjög verulega hækkun útflutningsgjalds að ræða og um mjög stóra heildarfjárhæð að tefla. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, að það er meira en lítið gjald, sem lagt er á útflutninginn, þegar gert er ráð fyrir því að taka af honum meira en 7% samanlagt, og úr því að það þykir fært að taka af sjávarútveginum slíkt gjald, hlýtur sú spurning að vakna, hvort gengislækkunarinnar hafi verið þörf. Mér sýnist vera alger mótsögn í þessu hvoru tveggja. Það er að vísu rétt, að þessu útflutningsgjaldi á, a.m.k. nú eftir þá breytingu, sem gerð var á frv. í hv. Nd., að verja til fyrirgreiðslu fyrir sjávarútveginn á ýmsan hátt og eftir allsundurliðuðum skiptingarreglum, sem greindar eru í 7. gr. og ég skal ekki fara út í. En þetta virðist ákaflega einkennileg stefna, að taka útflutningsgjöld af sjávarútveginum - vörunum - og leggja það svo í sjóð til þess að lána sjávarútveginum aftur eða til þess að greiða iðgjöld fyrir sjávarútveginn. Er þetta ekki nokkuð óþörf krókaleið? Og mundi sjávarútvegurinn ekki vera eins vel kominn að greiða ekki þessi útflutningsgjöld, enda þótt það væri þá látið vera að ráðstafa fé til einhverra þeirra þarfa, sem þarna eru nefndar, en ýmsar eða a.m.k. sumar þeirra þarfa eru þess háttar, að það væri að mínum dómi eðlilegra, að fjár til þeirra væri aflað af þjóðfélagsþegnunum almennt. Það eru þess konar þarfir, sem þarna er verið að fullnægja, eins og t.d. rannsóknarstarfsemi o.fl., og sama má náttúrlega segja um greiðslur til lánasjóða. Sem sagt, ég skal ekki vera að fjölyrða um þetta atriði frekar á þessu stigi, heldur læt mér nægja að lýsa andstöðu við það. En síðar verður tækifæri til að gera nánari grein fyrir málinu, þegar það kemur hingað aftur til umr., eftir að Það hefur verið athugað í nefnd. Loks er það þriðja atriðið, sem hæstv. forsrh. minntist á, sú breyting á hlutatryggingasjóði, sem gert er ráð fyrir eftir þessu frv., að togararnir verði teknir jafnframt þar inn í og þeir fái síðan bætur úr þeim sjóði svo sem bátar, en hún leiðir til þess, eins og hæstv. forsrh. réttilega tók fram, að bátarnir verða að nokkru leyti með þessum hætti látnir taka á sig byrðar vegna togaranna. Það er að vísu rétt, eins og öllum er kunnugt, að togararnir eiga við sérstök vandkvæði að búa nú og hafa átt um skeið við sérstaka rekstrarerfiðleika að etja. En þau vandkvæði verður að mínum dómi að leysa með öðrum hætti en láta bátaútgerðarmenn og þá, sem að útvegi standa, taka á sig þær byrðar. Togaraútgerðin á allt gott skilið, vil ég segja, en hennar vandkvæði og vandamál verður að leysa með tilstyrk þjóðarinnar allrar, þjóðfélagsþegnanna allra, en ekki leggja þær byrðar, sem á þeim hvíla nú þyngst, yfir á bök bátaútgerðarmanna. Af þessum ástæðum, sem ég hef tekið fram í örstuttu máli, er Framsfl., eins og kunnugt er, andvígur þessu frv., og raunar einnig af hinni ástæðunni, sem ég drap á í upphafi, að hann er andvígur þeirri grundvallarákvörðun, sem frv. er byggt á, gengisbreytingunni frá s.l. sumri, sem hann telur hafa verið gerða að ófyrirsynju.