Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um klukkan tvö í dag, að loknum störfum þingsins, fer fram umræða utan dagskrár um undirbúning loftslagsráðstefnu í Kaupmannahöfn. Málshefjandi er hv. þm. Illugi Gunnarsson. Hæstv. umhverfisráðherra, Kolbrún Halldórsdóttir, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Í umræðum í gær um störf þingsins kallaði hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson eftir afstöðu Sjálfstæðisflokksins til aðildar að Evrópusambandinu. Þingmaðurinn og aðrir þingmenn Samfylkingarinnar ítrekuðu afstöðu flokks síns um tafarlausa aðild að sambandinu og upptöku evru og boðuðu að það yrði stóra kosningamálið í vor. Stefna Sjálfstæðisflokksins er skýr og hefur alltaf verið. Hún hefur legið fyrir þótt það sé afstaða sem fyrrverandi samstarfsflokki okkar í ríkisstjórn líkaði ekki. Við höfum ekki verið hlynnt aðild Íslands að Evrópusambandinu og innan flokks okkar hefur farið fram ítarleg umræða um þessi mál, ekki síst að undanförnu. Ég á ekki von á öðru en að þau verði mikið rædd á komandi landsfundi okkar þar sem stefna flokks okkar er mörkuð. Verði henni breytt gerist það þar. En það er ekki það sem ég vildi ræða hér. Mér leikur hugur á að vita hver stefna Vinstri grænna er í þessum málum. Hingað til hef ég talið flokkinn vera andsnúinn Evrópusambandsaðild eins og fram kom m.a. á heimasíðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar 27. janúar sl. En formaður Samfylkingarinnar sendi okkur sjálfstæðismönnum pillu í útvarpsþætti fyrr í vetur og taldi ríkisstjórnin samstarfinu sjálfhætt ef við skiptum ekki um stefnu í Evrópumálum. Það gengi ekki að hafa tvær stefnur í peningamálum í sömu ríkisstjórninni. Nú virðist staðan hins vegar enn þá vera þannig ef eitthvað er að marka orð þingmanna Vinstri grænna nema þeir hafi skipt um stefnu. Þessir flokkar virðast ekki ganga í takt, hvorki í Evrópumálum né gjaldmiðilsmálum. Nú er mikið rætt um mögulegt framhald samstarf þessara tveggja flokka eftir kosningar fái þeir þingstyrk til og því er eðlilegt að kjósendur fái skýr svör varðandi þessa grundvallarkröfu Samfylkingarinnar sem var áréttuð í gær. Því vil ég spyrja formann þingflokks Vinstri grænna, hv. þm. Jón Bjarnason, um afstöðu hans og flokks hans í Evrópumálum. Er Vinstri hreyfingin – grænt framboð búin að breyta um skoðun í takt við Samfylkinguna? Er Vinstri hreyfingin – grænt framboð 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur fyrir þessa ágætu spurningu um hvort ég persónulega eða þingflokkur Vinstri grænna hafi skipt um skoðun í Evrópusambandsmálum. Nei, svo sannarlega ekki. Stefna Vinstri grænna er skýr og afdráttarlaus. Við teljum að okkur sé betur borgið utan Evrópusambandsins og teljum að hag okkar best borgið á grundvelli sjálfstæðrar stefnu hvað það varðar. Það er ánægjulegt að heyra að þessi stefna virðist, samkvæmt nýlegum skoðanakönnunum meðal þjóðarinnar, eiga þar yfirgnæfandi hljómgrunn. Í síðustu skoðanakönnun Fréttablaðsins sem birtist 26. janúar sl., varðandi afstöðu til Evrópusambandsins kom fram að tæp 60% þjóðarinnar voru andvíg aðild að Evrópusambandinu. Þegar litið er á hvaða flokkar voru andvígir aðild voru það flestir úr flokki hv. þingmanns, Sjálfstæðisflokknum, Frjálslynda flokknum og Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Þar var yfirgnæfandi meiri hluta fólks sammála í þeim efnum. Varðandi hvort tekið sé á málefnum þessarar ríkisstjórnar starfar hún fyrst og fremst sem aðgerðaríkisstjórn til að taka á þeim bráða vanda sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins skildi eftir sig í efnahagsmálum. Hann er ærinn þannig að unnið er að þeim verkefnum 

Forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason er - að minnsta kosti enn þá - andvígur aðild Íslands að Evrópusambandinu. Það sem gerst hefur hins vegar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að undanförnu er merkilegt í þessum efnum því að þar hefur verið alvöruumræða á ferð með tillögum, í félaginu í Reykjavík og væntanlega víðar, sem við höfum fylgst með af áhuga. Vinstri hreyfingin – grænt framboð gerði það í haust, sem var kannski forleikur að því að hún tæki ábyrgð í landsmálunum, að hún opnaði fyrir að þessum málum yrði ráðið meðal þjóðarinnar. Hún opnaði fyrir að atkvæðagreiðsla yrði um ákveðinn þátt málsins sem skipti miklu máli, þ.e. um aðildarumsókn. Hvað sem um það má segja, forseti, er það ákaflega mikilvægt skref af hálfu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Það sem þessi flokkur gerði síðan í stjórnarmyndunarviðræðunum var að hann opnaði fyrir að stjórnarskránni yrði breytt á þann hátt að ef meirihlutavilji væri fyrir því meðal þjóðarinnar eða samningar tækjust við Evrópusambandið um aðild, væri hægt að bera það undir þjóðina óháð því hvernig málum er skipað á Alþingi. Vinstri hreyfingin – grænt framboð, íhaldsflokkurinn mikli og þjóðernisbrjálæðingarnir sem standa í vegi fyrir öllum framförum, er mörgum skrefum, góður forseti, á undan Sjálfstæðisflokknum í þessu efni, sem hefur verið að velta vöngum, klóra sér í kollinum og rymja fram og aftur hver við annan í þessu máli í mörg ár meðan Róm brennur.

Virðulegi forseti. Flokksþing Framsóknarflokksins í janúar markaði mikil tímamót. Hann var annar íslenskra stjórnmálaflokka til að taka upp þá afdráttarlausu stefnu að hann vildi sækja um aðild að Evrópusambandinu að uppfylltum vissum skilyrðum. Samfylkingin markaði sér þessa stefnu fyrir sjö árum síðan í almennri kosningu innan flokksins. Við viljum sem sagt tafarlausa aðildarumsókn. Það er það sem við viljum.  Það sem mestu skiptir er að flokkarnir hafi áræði til þess, þrátt fyrir átakaótta sinn innan flokks, að koma fram með nýjar, skýrar og hreinar línur eftir landsfundi sína í mars þannig að kjósendur í apríl eða maí hafi afdráttarlausa kosti fyrir framan sig. Næsta ríkisstjórn verður að hafa það á stefnuskrá sinni hverjar framtíðarúrlausnirnar eru í gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Það voru stærstu mistök síðustu ríkisstjórnar að fresta framtíðarmarkmiðum í Evrópu- og gjaldmiðilsmálum. Það blasir við okkur öllum. Næsta ríkisstjórn, hver sem hún verður, má ekki gera sömu mistökin aftur. Flokkarnir hafa núna gott svigrúm til að endurnýja og skerpa á Evrópuáætlunum sínum eins og Framsóknarflokkurinn gerði með mjög merkilegum hætti núna í janúar. Samfylkingin afgreiddi þetta á sínum tíma. Núna bíða íslenskir kjósendur eftir því hvaða valkosti flokkarnir ætla að bjóða upp á í Evrópu- og gjaldmiðilsmálum af því að við vitum að forsendan fyrir því að við búum við afnám verðtryggingar, lága vexti og gjaldmiðilsstöðugleika er upptaka evru eftir aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það skiptir mestu máli. Það eru langstærstu hagsmunamál heimila og fyrirtækja á Íslandi og þess vegna spyrja menn: Hvað ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að gera í Evrópumálum í vor? 
            

Herra forseti. Mér finnst það verðugt verkefni að ræða um afstöðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, þingflokksformanns Vinstri grænna, í Evrópumálum og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og ekki síður áherslur ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum. Það er algerlega óljóst hver stefna þessarar ríkisstjórnar er í Evrópumálum, að minnsta kosti af verkefnaskránni að dæma sem hún hefur skilað af sér, að öðru leyti en því að skila á einni skýrslu fyrir 15. apríl. Það er allt sem segir í þeirri verkefnaskrá um stefnu þessarar ríkisstjórnar í Evrópumálum. Það væri áhugavert að heyra formann þingflokks Vinstri grænna tjá sig aðeins um þær yfirlýsingar sem fram hafa komið frá forsvarsmönnum Samfylkingarinnar varðandi Evrópumálin og samstarfið við Vinstri græna vegna þess að þeir hafa verið býsna yfirlýsingaglaðir um að í þessari ríkisstjórn hafi Ísland færst nær Evrópu en í ríkisstjórn með okkur sjálfstæðismönnum. Jóhanna Sigurðardóttir, hæstv. forsætisráðherra, lýsti þessu yfir. Hv. þingmenn Árni Páll Árnason, Helgi Hjörvar, Björgvin G. Sigurðsson og fleiri hafa lýst þessu sama og lagt ofuráherslu á að Ísland gangi í Evrópusambandið og lýst aðild að Evrópusambandinu sem eina bjargráðinu sem er út úr þeim vanda sem á okkur dynur. Ég heyri að hv. þm. Mörður Árnason lifir í voninni um að Jón Bjarnason, skoðanabróðir minn hvað Evrópusambandið varðar, skipti um skoðun en það er alla vega ljóst að hv. þingmaður hefur skýrar meiningar í þessu. Ég hlýt að spyrja hv. þingmann, formann þingflokks Vinstri grænna: Telur hann að ríkisstjórnarsamstarfinu sé sjálfhætt ef Samfylkingin breytir ekki stefnu sinni í Evrópumálum og hættir tilraunum sínum til að reyna að breyta stefnu Vinstri grænna í þeim málaflokki? Hvað finnst hv. þingmanni, formanni þingflokks Vinstri grænna 

Hæstv. forseti. Þetta er annar dagurinn í röð þar sem umræða um störf þingsins fer fram um Evrópumál. Ég veit ekki hvort sumir stjórnmálaflokkar á Alþingi þurfa að skerpa eitthvað á áherslum og stefnumálum sínum í þeim málaflokki. Það höfum við framsóknarmenn gert á nýafstöðnu flokksþingi okkar og það er alveg á hreinu að Framsóknarflokkurinn hefur sett mjög ákveðin og metnaðarfull skilyrði fyrir því ef við ætlum að sækja um aðild að Evrópusambandinu. Í þeim viðræðum munum við standa vörð um íslenskan landbúnað, íslenskan sjávarútveg og aðrar íslenskar auðlindir. Ég held reyndar að Framsóknarflokkurinn hafi gengið mun lengra í sínum skilyrðum en Samfylkingin, enda er það svo með okkur framsóknarmenn að við erum fyrir fram ekki orðin aðilar að Evrópusambandinu ólíkt mörgum ágætum félögum mínum í Samfylkingunni. Hæstv. forseti. Þessi umræða er nokkuð fyrirsjáanleg og eins og ég sagði áðan er þetta annar dagurinn í röð þar sem stjórnmálaflokkarnir eyða dagskrárliðnum Störf þingsins í að karpa um Evrópumál. Ég held aftur á móti, herra forseti, að almenningur á Íslandi vilji líka heyra um hver stefna stjórnmálaflokkanna er gagnvart þeim bráða vanda sem blasir við heimilunum í dag. Hvernig ætlum við að takast á við það gríðarlega atvinnuleysi sem blasir við íslenskri þjóð? Hvernig ætla stjórnmálamenn að koma til móts við mjög skuldsett íslensk heimili? Hvernig ætlum við að koma til móts við alla þá námsmenn sem koma úr skóla á sumarmánuðum og við blasir atvinnuleysi hjá þúsundum manna? Ég held að fólk vilji heyra meira um þann bráða vanda sem við okkur blasir. Ekki ætla ég að banna Evrópuumræðu hér en þessi umræða er svo fyrirsjáanleg vegna þess að stjórnmálaflokkarnir á Alþingi eru með stefnu í þessu og henni verður ekki breytt úr ræðustól Alþingis. Ég hvet því hv. þingmenn til að koma sér upp úr þessari kreppupólitík og fara að ræða um raunveruleg vandamál heimilanna og fyrirtækjanna í landinu.

Virðulegi forseti. Hv. framsögumaður, hv. þm. Ragnheiður Elín Árnadóttir, sagði: Stefna Sjálfstæðisflokksins er skýr. Það rifjar upp að fyrir rúmum 20 árum voru sjálfstæðismenn á Vestfjörðum með þetta slagorð sem yfirskrift á stefnu sinni og settu á forsíðu kosningablaðs sín. En eitthvað skolaðist til í prentuninni þannig að þegar blaðið kom út stóð þar skýrum stöfum: „Stefna Sjálfstæðisflokksins er skyr“. Ef við athugum málið er það kannski ekki svo slæm stefna vegna þess að skyrið þýðir að menn vilja íslenskan landbúnað. Menn vilja hafa landbúnaðinn í landinu sem veitir mörgum störf.  En flokkarnir sem hér takast á búa báðir við trúverðugleikavandamál í Evrópusambandsmálum. Vinstri grænir eru á móti aðild að Evrópusambandinu en gáfu eftir þegar valdastóllinn var í boði, eins og hæstv. forsætisráðherra hefur sagt. Sjálfstæðisflokkurinn er á móti aðild að Evrópusambandinu en þegar Samfylkingin hótaði að henda þeim út úr ríkisstjórninni fóru þeir að bakka og gefa því undir fótinn að þeir væru tilbúnir að sækja um. 

Virðulegur forseti. Það er eðlilegt að við ræðum Evrópusambandsmálin hér á þinginu. En eins og umræðan hefur verið upp á síðkastið sér maður ekki að hún þjóni nokkrum tilgangi. Við getum sett flokkana í fjóra hópa hvað varðar afstöðu til Evrópusambandsins. Vinstri grænir og frjálslyndir eru, ef maður má orða það þannig, neikvæðastir gagnvart Evrópusambandsaðild. Næstneikvæðastir eru sjálfstæðismenn en þó eru þar inni öfl sem eru jákvæð gagnvart Evrópusambandsaðild. Framsóknarmenn eru næstjákvæðastir af því að við höfum gert upp stefnu okkar og teljum að við eigum að skoða Evrópusambandsaðild, þ.e. ef við fáum ákveðin skilyrði uppfyllt. Svo er það fjórða grúppan sem eru samfylkingarmenn, þeir eru jákvæðastir gagnvart Evrópusambandsaðild og hafa talað af einurð fyrir aðild í langan tíma. Grúppurnar eru fjórar, það hefur ekkert breyst og breytist ekki í augnablikinu þannig að þessi umræða skilar svo litlum tilgangi. Þessi umræða mun ekki breytast að neinu viti, virðulegur forseti, fyrr en eftir landsfundina hjá bæði Vinstri grænum og Sjálfstæðisflokknum. Ef ég ætti að spá þá væri það kannski helst Sjálfstæðisflokkurinn sem eitthvað mun hreyfa sig á landsfundi sínum. Ég ber ekki mikla von í brjósti um að Vinstri grænir geri það miðað við hvernig maður skynjar pólitíkina á þeim bæ í augnablikinu.

Þeir eru í þerapíu.

Þannig að það er rétt að þessi umræða er mikilvæg. Þetta er stórpólitískt mál. En að ræða þetta undir þessum formerkjum hér í þinginu dag eftir dag þjónar engum tilgangi. Við verðum að bíða eftir því að landsfundirnir klárist og þá sjáum við betur hvort flokkarnir ætla eitthvað að hreyfa 

Virðulegi forseti. Það er hægt að deila um það hversu mikilvægt er að ræða hin ýmsu mál á þinginu. En ég held að allir séu sammála um að mikilvægustu málin snúi að heimilunum og fyrirtækjum í landinu. Þó eru raddir hér innan þingsalarins sem telja að lykilatriðið til að taka á þeim málum sé að ganga í Evrópusambandið og þær raddir hafa verið mjög háværar. Hafa þær sérstaklega komið og kannski eingöngu frá Samfylkingunni. Ég vil nota tækifærið og óska hv. þm. Jóni Bjarnasyni til hamingju. Hann er mun öflugri þingmaður en menn átta sig kannski á. Hann kom hér með mjög skýra og afdráttarlausa stefnu Vinstri grænna og það er augljóst, og það hefur komið fram hjá ágætum hæstv. utanríkisráðherra, að Samfylkingin hefur í engu náð að þoka Vinstri grænum í þessu stjórnarsamstarfi. Hefur hann lýst því yfir að einungis var um hænuskref að ræða, sem að vísu voru tvö hænuskref, virðulegi forseti, sem að vísu voru líka í gamla stjórnarsáttmálanum. Það er augljóst að þessi öflugi þingflokksformaður, hv. þm. Jón Bjarnason, hefur tekið Samfylkinguna niður og ekkert um það mál að segja. Hitt er nokkuð athyglisvert og ég man ekki eftir því - ætla samt ekki að útiloka það - að menn hafi talað um samstarfsmenn í ríkisstjórn eins og gert var hér áðan. Hv. þm. Mörður Árnason sagði, og ég skrifaði það niður, virðulegi forseti, þegar hann talaði um þingmenn Vinstri grænna, og flokk Vinstri grænna, að þar væru þjóðernisbrjálæðingar sem stæðu í vegi fyrir öllum framförum. Þetta er orðrétt það sem hann sagði. Ég man ekki eftir því að menn hafi talað svona um samstarfsmenn í ríkisstjórn áður. Það er augljóst að hv. þm. Jón Bjarnason er öflugur þingmaður og þingflokkur Vinstri grænna hefur náð því markmiði sínu að toga Samfylkinguna niður í þessu máli og deila má um hvort 

Virðulegi forseti. Ég fagna mjög þessari umræðu. Ég er ósammála þeim sem segja að þetta sé ekki eitt af brýnustu hagsmunamálum okkar í dag. Evrópuumræðan er eitt af okkar brýnustu málum, og við afsölum okkur ekki því verkefni sem við í þessum sal eigum að hafa, sem er það að leita bestu mögulegu lausna fyrir íslenskt samfélag og þann vanda sem við er að etja. Það á að fara fram hér í þingsalnum, við eigum ekki að afsala okkur því til landsfunda flokkanna. Hér erum við, virðulegi forseti, í bullandi gjaldeyriskreppu. Við erum ekki með verðmiða á íslensku krónunni. Við erum hér í bullandi verðbólgu og við erum í bullandi vandræðum, íslenskt samfélag. Það er skylda okkar að ræða lausnir á þeim vanda. Það vita það allir að Evrópusambandsaðild og upptaka evru er raunhæf lausn út úr þeim vanda sem við erum í. Í staðinn hafa menn ákveðið að fara í skógarferðir og ræða um hugsanlega upptöku norsku krónunnar - mér finnst það afar undarleg umræða, þar sem við eigum í mjög litlum viðskiptum við Noreg, um 4% af okkar útflutningi fara þangað, en helmingur af útflutningi okkar er til Evrópusambandsríkjanna.

Hvar er fjármálaráðherra?

Þar er hagsmunum okkar best borgið. Ég er ekki undrandi að menn hér inni séu órólegir í frammíköllum. Sjálfstæðisflokkurinn þorir ekki að gera upp við fortíð sína, fortíð sem byggist á vanrækslu í gjaldeyrismálum þjóðarinnar, sá vandi hefur varað miklu lengur en sú bankakreppa sem við erum í núna. Við höfum verið í gjaldeyriskreppu miklu lengur og það vandamál 

Herra forseti. Þessi umræða er mjög athyglisverð þótt ég sé sammála hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að mikilvægustu verkefni þessa þings hljóti auðvitað að vera þau mál sem snúa að hagsmunum heimilanna og hagsmunum atvinnulífsins.

Eru gjaldeyrismál ekki hagsmunir heimilanna?

Og öllum er ljóst að upptaka evru einhvern tímann í framtíðinni, eftir 6–8 ár eða þar um bil, hjálpar okkur ekki út úr þeim vanda sem við erum í í dag. Við erum með stutt þing á þessu vori og við eigum að einbeita okkur að þessum brýnu málum. Evrópuumræðan á að sjálfsögðu rétt á sér en hún snýst ekki um þann bráðavanda sem við eigum við að glíma í dag. Það eru hins vegar ýmsir áhugaverðir fletir sem hafa komið upp í þessari umræðu. Það var ánægjulegt að heyra að hv. þm. Jón Bjarnason, formaður þingflokks Vinstri grænna, er skýr í máli. Hann talar skýrt fyrir þeirri stefnu sem Vinstri grænir hafa í þessum málum. Það er hins vegar athyglisvert að hv. þm. Mörður Árnason, þingmaður Samfylkingarinnar, taldi nauðsynlegt að koma hingað upp og túlka stefnu Vinstri grænna með einhverjum allt öðrum hætti en þeir gera sjálfir. Það vekur furðu og kallar á það að þingflokksformaður Vinstri grænna, hv. þm. Jón Bjarnason, taki af skarið um það hvort sú skýring sem hv. þm. Mörður Árnason setti fram hér áðan er í einhverju samræmi við raunveruleikann eða er bara einhver óskhyggja. Í annan stað er það athyglisvert, bæði í dag og í gær, að það mál sem hv. þingmenn Samfylkingarinnar telja brýnasta málið í íslenskum stjórnmálum, það allra brýnasta, er ekki á dagskrá ríkisstjórnarinnar sem Samfylkingin styður. Það verður ekki á dagskrá næstu ríkisstjórnar ef áframhald verður á samstarfi Samfylkingar og Vinstri grænna. Það held ég að sé nokkuð ljóst og enginn getur velkst í vafa um það 

Virðulegi forseti. Það er athyglisvert eftir umræðurnar í gær þegar gengið var á sjálfstæðismenn um svör hvað varðar stefnu þeirra í Evrópumálum að þá koma þeir núna fram og reyna að velta boltanum áfram. Flokkurinn treystir sér með öðrum orðum ekki til að setja fram jákvæða stefnu í Evrópumálum heldur fyrst og fremst bið- og tafastefnu af þeirri sort sem hann hefur gert aftur og aftur. Það verður að segjast eins og er að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur tekið mjög jákvæða og uppbyggilega stefnu til Evrópumála alveg frá því í haust á miðstjórnarfundi flokksins þar sem þeir mörkuðu þá stefnu að þeir ætluðu sér að taka afstöðu til þess máls á grundvelli málefnalegrar afstöðu og þeir teldu eðlilegast að þjóðin tæki afstöðu til þess máls. Það væri grundvallarviðhorf Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Þar er öðruvísi á málum haldið en af hálfu Sjálfstæðisflokksins sem virðist staðráðinn í því að leggjast flatur í veg þessa framfaramáls eins og í veg annarra framfaramála eins og við höfum séð hér í þinginu undanfarna daga og vikur. Við sjáum að ofurvextirnir eru að ríða atvinnulífinu á slig, við sjáum hvernig efnahagslegur óstöðugleiki er að fara með fyrirtækin í landinu og hver eru þá skilaboðin frá Sjálfstæðisflokknum til atvinnulífsins? Jú, það er hin sama kalda klakabrynja sem enn og aftur einkennir flokkinn - aðgerðaleysið, verkleysið og hugleysið sem hefur einkennt þennan flokk í Evrópumálum undanfarin missiri. Ferðaþjónustufyrirtækin sjá fram á mikinn vanda, iðnfyrirtækin sjá fram á mikinn vanda, og hverju svarar Sjálfstæðisflokkurinn atvinnulífinu? Engu. Við ætlum að halda áfram að skella skollaeyrum við þörfum atvinnulífsins, það eru skilaboð Sjálfstæðisflokksins. Við ætlum að halda áfram 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið mjög skemmtileg umræða. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni, þingflokksformanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem tók af allan vafa og lýsti stefnu flokks síns mjög skýrt og klárt og var með skoðanakannanir máli sínu til stuðnings, lýsti vilja þjóðarinnar í þeim efnum. Svo ég hafi nú orðrétt eftir honum þá hefur Vinstri hreyfingin – grænt framboð svo sannarlega ekki skipt um skoðun í Evrópumálum. Eins og hér hefur komið fram er einnig mjög athyglisvert að sjá túlkanir þingmanna Samfylkingarinnar. Hv. þm. Mörður Árnason gerðist allt í einu talsmaður Vinstri grænna og fór að túlka þetta sem svo að um væri að ræða stórt framfaraskref. Hv. þm. Árni Páll Árnason gerði slíkt hið sama og reyndi eina ferðina enn að klína þessu öllu á okkur sjálfstæðismenn. Ég segi það enn og aftur að stefna Sjálfstæðisflokksins, bæði fyrir og eftir ríkisstjórn með Samfylkingunni, hefur verið algjörlega sú sama og legið hefur fyrir. Ef hún á að breytast þá gerist það á landsfundi Sjálfstæðisflokksins ekki annars staðar, þar verður umræðan tekin. En það hríslast niður eftir bakinu á mér hrollur og ég vorkenni þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að vera komnir í þá stöðu sem við sjálfstæðismenn vorum í í ríkisstjórn með Samfylkingunni. Það er ekki nóg að Samfylkingin þurfi að predika stefnu sína - allt í lagi, það eigum við að gera í stjórnmálunum - en ef þú ætlar að breyta stefnu annars flokks þá skaltu ganga í þann flokk og tala fyrir þeirri stefnu. Mér sýnist að aumingja Vinstri grænir hafi verið leiddir inn í ríkisstjórn og gabbaðir, nú á að fara að plata þá inn í Evrópusambandið þvert gegn vilja þeirra. Nei, svo sannarlega ekki, segir þingflokksformaður Vinstri grænna. Við höfum ekki breytt um stefnu í Evrópusambandsmálum. Þá hlýtur þessu samstarfi að vera sjálfhætt. 

Herra forseti. Mér finnst veruleikaskyn sumra þingmanna vera með ólíkindum. Þessari ríkisstjórn sem situr til 25. apríl, ef hún verður ekki endurkjörin þá,  Aðild að Evrópusambandinu er ekki á dagskrá þessarar ríkisstjórnar sem situr fram í apríllok, fjarri því. Ég tel að brýnni mál þurfi að ræða á þingi en það. Hins vegar er stefna flokkanna í Evrópusambandsmálum öllum ljós. Stefna Samfylkingarinnar hefur verið skýr, hún vill beina umsókn að Evrópusambandinu. Samfylkingunni er jafnframt ljóst hver stefna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs er. Við teljum að það sé ekki leiðin. Framsóknarflokkurinn hefur lýst því yfir að hann vilji taka upp aðildarviðræður við Evrópusambandið. Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki gert það upp við sig og bíður eftir landsfundi, og vonandi tekst honum að gera það upp. En hvað sem stefnu hvers flokks líður í þessum efnum þá er það meiri hluti þjóðarinnar sem ræður og fari málið í þann farveg að nauðsynlegt sé að þjóðin taki til þess afstöðu þá gerir hún það. Hver flokkur sækir fram og tekst á um málið á grundvelli stefnu sinnar og sjónarmiða en það er þjóðin sem ræður. Vinstri hreyfingin – grænt framboð mun berjast fyrir skoðun sinni í þessum efnum. Hún mun kanna málefnalega allar hliðar þess, standa fast á stefnu sinni hvað þetta varðar en er í sjálfu sér reiðubúin að leggja það í dóm þjóðarinnar sem á að ráða þessum málum til lykta 

Forseti. Ég þakka fyrir góða fundarstjórn en tel að það verði að koma hér fram að með þeim orðum sem ég viðhafði áðan og vitnað var í í máli tveggja þingmanna Sjálfstæðisflokksins var mín meining að tína fram orðaleppa sem tíðhafðir eru um Vinstri hreyfinguna – grænt framboð, ekki síst í hópi sjálfstæðismanna, til að sýna að 

Virðulegi forseti. Í umræðu um efnahagsmál á Íslandi skiptir miklu máli hvernig við sjáum fram á að geta nýtt auðlindir okkar. Einkum og sér í lagi eru það orkuauðlindirnar sem eru til umræðu því að þær gefa okkur heilmikla von um að hér megi byggja upp öflugt nútímasamfélag sem getur veitt borgurum þessa lands mikil og góð lífskjör. Þess vegna skiptir máli hvaða afstöðu íslensk stjórnvöld taka í umræðum á alþjóðavettvangi þegar kemur að loftslagsmálum og þeim skuldbindingum sem ríki gangast undir á þeim vettvangi. Fram undan er fundur í Kaupmannahöfn í haust þar sem teknar verða lykilákvarðanir sem varða það hvernig verður unnið úr framhaldinu af Kyoto-samkomulaginu sem Íslendingar skrifuðu undir á sínum tíma. Þetta er lykilatriði fyrir okkur Íslendinga. Í Kyoto-samningnum náðum við fram hinu svokallaða íslenska ákvæði sem gerði okkur kleift að nýta betur okkar endurnýjanlegu og hreinu orkuauðlindir. Íslenska ákvæðið var í raun og veru viðurkenning alþjóðasamfélagsins á þeim árangri sem við Íslendingar höfum náð í umhverfismálum og sérstaklega í orkumálum. Raunverulega er hér ekki um að ræða neitt séríslenskt ákvæði, þetta ákvæði nær til miklu fleiri landa en Íslands, þetta nær til smárra hagkerfa, hagkerfa sem losa undir 0,05% af heildarútblæstri í heiminum. Í ákvæðinu er gerð krafa um endurnýjanlega orku, það er gerð krafa um að notkun þessarar orku leiði til samdráttar í losun á heimsvísu, það er gerð krafa um að notuð sé besta fáanlega tækni og það er gerð krafa til þess að bestu umhverfisvenjur séu notaðar við framleiðsluna. Með öðrum orðum er þessi nálgun í hinu svokallaða íslenska ákvæði, sem í eðli sínu er alþjóðleg, þannig hugsuð að það eigi að leiða til betri niðurstöðu fyrir ekki bara Ísland, heldur fyrir allan heiminn. Vissulega er víða hægt að nýta vatnsauðlindir og gufu til þess að knýja t.d. álver, það er ekki bara hér á Íslandi. Staðreyndin er samt sú að stór hluti af iðnframleiðslu heimsins, stór hluti af álframleiðslu, stór hluti af þessum þungaiðnaði fer fram með kolum og öðrum jarðefnum sem menga mjög mikið. Það er umhverfisleg ástæða fyrir okkur Íslendinga að sækja áfram þetta ákvæði. Aðalatriðið er að þetta skiptir mjög miklu máli fyrir efnahagslíf okkar í dag. Það skiptir alveg gríðarlega miklu máli að íslensk stjórnvöld sendi þau skilaboð, ekki bara til annarra ríkja heldur líka til viðskiptalífsins alls, að við ætlum okkur að sækjast eftir því að hafa þá möguleika sem felast í hinu svokallaða íslenska ákvæði. Þetta er alveg gríðarlega mikilvægt fyrir þjóð sem stendur frammi fyrir þessu mikla atvinnuleysi, um 15.000 manns nú þegar og fer vaxandi, að við sendum mjög skýr skilaboð út, bæði hér innan lands og til alþjóðasamfélagsins. Þess vegna skiptir miklu máli að íslenskir ráðamenn sæki af festu hið svokallaða íslenska ákvæði. Ég geri mér grein fyrir því að ýmsar breytingar eru að verða á því hvernig menn halda á loftslagsmálum og hvernig er t.d. farið með viðskipti um loftslagsheimildir. Við vitum að Evrópusambandið hefur komið upp sínu viðskiptakerfi sem ég held að sé um margt skynsamlegt af því að það felur það í sér að menn geti keypt og selt losunarheimildir og þar með kemur verð á slíka mengun sem er gott fyrir hagkerfið og gott fyrir umhverfisverndina. Það er líka mikilvægt að horfa til þess að þessi sérstaða okkar Íslendinga sé viðurkennd, hversu langt við höfum náð fram úr öðrum þjóðum þegar kemur að endurnýjanlegri orku, hversu langt við höfum náð fram yfir t.d. Evrópuþjóðirnar og að við höldum áfram að eiga þann möguleika að nýta orkuauðlindir okkar, að við þrengjum ekki að okkur sjálfum. Það kostaði mikla vinnu sem m.a. hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra, vann fyrir hönd Íslands, að sækja þetta ákvæði. Við megum síðan ekki glata því með því að sækja það ekki fast áfram. Hér er um að ræða, virðulegi forseti, spurninguna um það hvaða forræði við höfum í raun og veru á náttúruauðlindunum. Það er eitt að gera þá kröfu að við eigum að fá að stjórna okkar eigin auðlindum og að þannig þurfi það að standa í lögum. Ef við síðan afsölum okkur raunverulega nýtingarmöguleikum, ef við afsölum okkur möguleikum á því að nýta orkuna í fallvötnunum og iðrum jarðar með því að gangast undir skilyrði sem eru of ströng fyrir okkur Íslendinga, ef við afsölum okkur þessu erum við um leið að afsala okkur forræði yfir þessum mikilvægu auðlindum. Þar með erum við að draga úr möguleikum íslensku þjóðarinnar til að vinna sig úr þeim miklu efnahagsvandamálum sem nú eru fram undan. Ég skora því á hæstv. umhverfisráðherra að sinna þessu máli af miklum krafti. Ég veit að hún hefur þann kraft 

Hæstv. forseti. Samningaviðræður um framhald Kyoto-bókunarinnar hafa staðið yfir frá 2006. Í Balí árið 2007 náðist samkomulag um að útvíkka þær viðræður með þátttöku Bandaríkjanna sem hafa staðið utan Kyoto-samkomulagsins hingað til. Viðræðurnar eiga að leiða til nýs bindandi samkomulags um framtíðaraðgerðir í loftslagsmálum á fundi í Kaupmannahöfn í desember nk. Í Kaupmannahafnarsamkomulaginu er gert ráð fyrir að það verði nýtt markmið um niðurskurð í losun gróðurhúsalofttegunda eftir árið 2012, en eins og allir vita er markmið loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Í samningnum sem að öllum líkindum verður gerður í Kaupmannahöfn verða líka ákvæði um að auka alþjóðlega samvinnu um að draga úr losun, m.a. með aukinni aðkomu stærstu iðnvæddu þróunarríkjanna sem hafa ekki tölulegar skuldbindingar samkvæmt Kyoto-bókuninni. Stefna íslenskra stjórnvalda hefur verið í þróun samhliða þessu samningaferli. Samkvæmt núgildandi stefnu, sem samþykkt var af þáverandi ríkisstjórn í ársbyrjun 2007, er stefnt að því að dregið verði úr losun gróðurhúsalofttegunda um 50–75% fram til ársins 2050 miðað við árið 1990. Það var einnig samþykkt í þeirri ríkisstjórn að það ætti að stefna að því að draga úr hækkun meðalhita í lofthjúpi jarðar þannig að hann aukist ekki meira en um 2°C frá því sem hann var fyrir iðnbyltingu. Til að ná því marki þarf tvennt, virðulegi forseti, það þarf að tryggja það að þróuð ríki dragi úr losun um 25–40%, miðað við 1990, fyrir 2020 og það þarf að tryggja að þróunarríkin byrji að takmarka aukningu losunar hjá sér. Þetta eru tvö meginmarkmið. Með þessa stefnu að leiðarljósi hafa Íslendingar skipað sér í flokk með öðrum ríkjum sem vilja taka af festu á loftslagsvandanum, þar með talið Evrópusambandsríkjunum. Í lok síðasta árs var skipuð samninganefnd með þátttöku sjö ráðuneyta. Þá var umhverfisráðherra falið að fara með fyrirsvar Íslands í samningaferlinu og koma fram fyrir hönd ríkisstjórnar Íslands á alþjóðavettvangi, en nefndin er undir forustu sendiherra aðalsamningamanns í utanríkisráðuneytinu. Markmið íslenskra stjórnvalda, sem ég var að lýsa, er leiðarljós þessarar samninganefndar, einnig það að íslenskt atvinnulíf eigi að fá að búa við sambærilegt umhverfi hvað loftslagsmál varðar og atvinnulíf í Evrópusambandinu. Til viðbótar hefur Ísland lagt fram tillögu um að endurheimt votlendis verði viðurkennd aðferð til að draga úr nettólosun gróðurhúsalofttegunda. Allt þetta sem ég hef nú talið upp var ákveðið í tíð fyrri ríkisstjórnar, Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Ég styð þessi markmið enda fara þau saman við markmið mín og míns flokks í loftslagsmálum og náttúruvernd. Þetta eru almenn markmið stjórnvalda en hv. þm. Illugi Gunnarsson vill vita sérstaklega hvernig fari með hið svokallaða íslenska ákvæði, ákvörðun 14/CP.7 eins og það heitir á lagamáli. Íslenska ákvæðið, sem ég hef reyndar alltaf talað um sem undanþáguákvæði því að það er undanþága frá almennum heimildum og frá almennu markmiði loftslagssamningsins, heimilar eins og kunnugt er að bókfæra losun frá nýrri stóriðju á Íslandi síðan 1990 utan almennra skuldbindinga Íslands upp að ákveðnu marki sem nemur losun 1,6 milljóna tonna af koldíoxíði á ári. Þegar framtíðin er skoðuð er algjörlega ljóst, virðulegi forseti, að umhverfi stóriðjunnar hefur breyst og er að breytast mjög hratt núna frá því sem var 2002 þegar Marrakesh-ákvæðið fór í gegn, þ.e. undanþáguákvæði Íslands sem var samþykkt í Marrakesh 2002. Stóriðjan kemur til með að falla undir viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir eftir árið 2012 og Alþingi hefur samþykkt að við verðum aðilar að því viðskiptakerfi. Það sem mun breytast er að árið 2012 verður flugrekstur tekinn inn undir þetta viðskiptakerfi og samkvæmt nýsamþykktum ákvörðunum ESB mun framleiðsla áls og járnblendis falla undir þetta viðskiptakerfi árið 2013. Nú ber að hafa það í huga að samningar ganga eftir tveimur brautum í þessum efnum, annars vegar eftir braut loftslagssamningsins og hins vegar eftir braut Evrópusambandsins. Þetta er sem sagt tvöfalt kerfi og það er erfitt fyrir okkur að ætla að búa við bæði kerfin. Núna er hjá samninganefndinni verið að skoða hvort kerfið við eigum að velja, hvort við eigum að fara einhliða undir kerfi loftslagssamningsins eða hvort við eigum að taka þátt í kerfi Evrópusambandsins. Ég sé að það sneyðist um tíma minn, hæstv. forseti. Ég hef meira að segja, mín hugmynd og samninganefndarinnar er sú að það verði látið reyna á það að Íslendingar fari undir hatt Evrópusambandsins 

Virðulegur forseti. Það er kannski fyrst um þessi mál að segja að það er mikil ástæða til þess að fagna þeim forustuskiptum sem orðið hafa í Bandaríkjunum nýverið með tilkomu nýs Bandaríkjaforseta, en sá sem sat þar í átta ár á undan var kannski einhver helsti þrándur í götu þess að okkur tækist á hinum alþjóðlega vettvangi að ná þeim árangri sem verður að nást í baráttunni við loftslagsvandann. Það eru miklar vonir sem hafa vaknað um heim allan með Barack Obama og áherslum hans í þessu efni. Það er hins vegar dálítið erfitt að tala sig upp í hita yfir því gamla þrætuepli sem hv. þm. Illugi Gunnarsson tekur hér upp og varðar íslenska ákvæðið og undanþágur fyrir stóriðju í framtíðinni á Íslandi. Það er einfaldlega þannig að hér er skollin á heimskreppa og við höfum þegar tryggt heimildir fyrir þau verkefni sem hér eru í gangi og sett hafa verið af stað. Líkur eru á því að í fyrirsjáanlegri framtíð fari hér af stað stór verkefni sem kalli á heimildir, satt að segja því miður fremur takmarkaðar, og úr því öllu hægt að leysa, hygg ég, innan skynsamlegra marka jafnvel þó að af því yrði. Það er þess vegna í einhverjum skilningi, held ég, deila um keisarans skegg að slást um íslenska ákvæðið í þessari umræðu. Það er þó rétt sem hv. þingmaður vekur athygli á að með því að gerast aðilar að viðskiptakerfi Evrópusambandsins, sem ég veit að hv. þingmaður og flokksfélagar hans eru auðvitað sérstakir áhugamenn um, gæfust - og einkanlega þó með fullri aðild að Evrópusambandinu - sannarlega færi á sveigjanlegri þáttum í loftslagsmálunum en við búum við við núverandi aðstæður. Ég held hins vegar að ótvírætt eigi að vera að við leggjum höfuðáherslu 

Virðulegur forseti. Loftslagsbreytingar eru mál málanna í dag gagnvart umhverfismálunum og það er svo grátlegt að hlusta á þessa umræðu vegna þess að þetta svokallaða íslenska ákvæði er gott fyrir lofthjúpinn. Þess vegna fengum við það samþykkt. Hvernig halda menn að við hefðum náð þeim árangri ef það væri vont fyrir lofthjúpinn? Hér er öllu snúið á hvolf, virðulegur forseti. Það kostaði geysilega mikla vinnu að ná ákvæðinu í gegn, geysilega mikla. Það þurfti að tala við hvern einasta umhverfisráðherra sem maður komst í tæri við á þeim tíma til að útskýra stöðu okkar. Umhverfisráðherrar annarra ríkja skildu málið, þeir skildu að Ísland var með sérstöðu af því að hér er endurnýjanleg orka. Þess vegna er miklu betra að framleiða t.d. ál hér en annars staðar þar sem ekki er endurnýjanleg orka. Það er reyndar átta sinnum betra fyrir lofthjúpinn þannig að íslenska ákvæðið er gott fyrir lofthjúpinn. Þess vegna er það svo grátlegt að vinstri grænir skuli vinna gegn þessu ákvæði. Af hverju eru ekki vinstri grænir uppteknir af því að hugsa um það sem er gott fyrir lofthjúpinn? Síðasta ríkisstjórn var klofin í málinu. Fyrrverandi forsætisráðherra, Geir H. Haarde, sagði: Við skulum vinna að því að halda íslenska ákvæðinu. Þórunn Sveinbjarnardóttir, hv. þingmaður og fyrrverandi umhverfisráðherra, sagði á umhverfisþingi: Engar undanþágur fyrir Ísland, ekkert íslenskt ákvæði. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sem var og er hæstv. ráðherra sagði, þegar fundurinn var í Balí: Við skulum ekki vera að sækjast eftir þessu á þessu stigi af því að það er ekki verið að ræða áherslumál ríkja þar. Hann sagði pass, sá hæstv. ráðherra. Við erum orðin of sein að mínu mati. Síðasta ríkisstjórn klúðraði þessu, sjálfstæðismenn vildu fara þá leið sem við höfum farið, halda í íslenska ákvæðið. Það vildi Samfylkingin ekki þannig að sjálfstæðismenn brunnu inni með þetta mál. Samfylkingin réði ferðinni. Núna er fundur í lok ársins í Kaupmannahöfn og að mínu mati er orðið of seint að fara af stað til að reyna að ná íslenska ákvæðinu. 

Virðulegi forseti. Ég tel mjög mikilvægt að við fylgjum eftir og ýtum áfram á framlenginguna á undanþáguákvæðinu um losun á heimsvísu, ákvæði 14/CP.7. Það er verið að tala um hækkun meðalhita í lofthjúpnum og eitt af því sem fólk virðist einfaldlega ekki alltaf gera sér grein fyrir er hvað veldur þessari hækkun hita í lofthjúpnum. Það eru eldgos, skógareldar, hlýnun jarðar og einnig tel ég mjög mikilvægt að fólk átti sig á því að sólgosin hafa aukist mjög mikið undanfarin ár. Ég hef upplýsingar frá geimvísindastofnuninni NASA um að það var meira að segja svo að það urðu pólskipti á sólinni og það mynduðust tveir norðurpólar. Í framhaldi af því varð enn þá meiri aukning á sólgosum og alvarlegum sólgosum. Það eru ýmsir þættir sem koma til við hlýnun jarðar sem við ráðum ekkert við. Auðvitað eigum við alltaf að hugsa um það að reyna að koma eins vel fram við jörðina og lofthjúpinn og frekast má vera. En við megum alls ekki gleyma þessum þáttum því að þeir eru gífurlega mikilvægir. Það er eitt af því sem ég mundi benda fulltrúum okkar á að fara með inn á þessa ráðstefnu, að láta kanna hvað þarna er í húfi vegna þess að þetta er svo stór partur af öllu því sem við þurfum að passa upp á. Við erum í erfiðleikum á Íslandi og við þurfum að hafa atvinnu og við þurfum að skapa hana með þeim ákvæðum innan vissra marka sem skipta máli. En við megum heldur ekki hlaupa frá því að átta okkur á að hlýnun jarðar er ekki bara af manna völdum. Hún er af ýmsum öðrum orsökum og það er eitthvað sem við 

Herra forseti. Það er brýnt að við ræðum þessi mikilvægu mál og sérstaklega undirbúning fyrir loftslagsráðstefnuna í Kaupmannahöfn því að við erum um leið að varða ákveðna valmöguleika okkar Íslendinga til framtíðar þegar kemur að efnahags- og atvinnusköpun hér á landi. Það má, og við vitum það, engin þjóð skerast úr leik á loftslagsráðstefnunni í Kaupmannahöfn. Við eigum að setja okkur háleit markmið. Þess vegna verður að gera ríkar kröfur til þeirra efnahagskerfa heims sem stærst eru og setja mest af gróðurhúsalofttegundum út í andrúmsloftið. Í því sambandi ber að nefna Bandaríkin, Evrópusambandið, Kína og stóru þróunarlöndin í Suður-Ameríku og Asíu. Hlutur Íslands í þeim efnum er vissulega agnarsmár en auðvitað verðum við Íslendingar og eigum að leggja okkar lóð á vogarskálarnar, annað væri firra. Hins vegar er einnig brýnt að við verjum hagsmuni okkar á þessu sviði gagnvart öðrum en það vill svo til að þeir fara saman við hagsmuni annarra sem vilja draga úr útblæstri. Okkar takmörkuðu en mikilvægu sérhagsmunir fara saman við heildarhagsmuni þjóðanna á sviði umhverfismála. Það er hins vegar lítill skilningur á þessu innan vinstri stjórnarinnar og ég er smeyk um að það skilningsleysi í þessum málum muni síðan skaða hagsmuni okkar til lengri tíma litið. Á Íslandi má og er möguleiki á að framleiða nauðsynlega vöru á margfalt hreinni og hagkvæmari hátt en víða annars staðar með því að nota þær endurnýjanlegu orkulindir sem við búum að. Það væri mikil skammsýni og má ekki gerast að við semjum frá okkur það takmarkaða svigrúm sem felst í Kyoto-bókuninni. Miklu nær væri að sækjast eftir frekari heimildum af sama toga og annað, t.d. á grundvelli svokallaðrar geiranálgunar, og ég segi: Það er ekki of seint. Ég treysti því, herra forseti, að allir ábyrgir aðilar á vettvangi stjórnmálanna sjái til þess að svo verði gert.

Herra forseti. Hæstv. umhverfisráðherra lagði áherslu á það í máli sínu að Ísland tæki fullan þátt í að axla ábyrgð með öðrum þjóðum á því að verja og vernda líf á jörðinni. Það verður ekki horft fram hjá því að þær miklu loftslagsbreytingar sem hafa nú átt sér stað á undanförnum árum og áratugum stefna lífríki víða á hnettinum í óvissu, tvísýnu og jafnvel hættu. Okkur ber því skylda til að taka þar saman höndum og snúa vörn í sókn. Ísland er ekki vanþróað land og þó að okkur finnist hart í ári nú á Íslandi er íslensk þjóð og íslenskt samfélag engu að síður eitt þróaðasta og sterkasta samfélag í heimi. Við getum þess vegna ekki farið að krefjast einhverrar sértækrar meðferðar vegna þess að hér sé svo hryllilegt ástand. Nei, við eigum að axla alþjóðlega ábyrgð í þessum efnum. En vandinn er stór, ég vitna hér í frétt sem birtist nýlega, þann 13. febrúar sl., þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Gríðarlegar breytingar eru að verða á fiskstofnum í höfunum vegna loftslagsbreytinga. Spáð er allt að helmingsfækkun í þorskstofnum undan Atlantshafsströnd Norður-Ameríku fyrir árið 2050.“ Skiptir þetta okkur ekki líka máli, breytingar á samsetningu og stöðu fiskstofna hér í norðurhöfunum 

Forseti. Stjórnmálaflokkar og stjórnmálamenn raða sér í kringum þetta fræga ákvæði, hvað sem maður á að kalla það, kannski er best að kalla það Marrakesh-ákvæðið eins og hæstv. umhverfisráðherra gerði áðan og nota það sem fána í tali til þjóðarinnar. Að sumu leyti er það auðvitað ósköp eðlilegt. Nú eru hins vegar þeir tímar að það er ákaflega ólíklegt að uppröðun stjórnmálamanna og -flokka í kringum þetta hafi nokkuð að segja því að það er ákaflega ósennilegt að þetta ákvæði verði með nokkrum hætti endurnýjað. Og þótt ég sé ekki sammála þeim rökum sem hv. þm. Siv Friðleifsdóttir taldi hér fram áðan held ég að ég sé sammála um niðurstöðuna, að það sé best að gleyma þessu máli. Enda er mjög umdeilanlegt hversu endurnýjanleg sú orka er sem þarna var lögð til grundvallar þótt vissulega sé hún mestöll betri en sú orka sem ýmsir grannar okkar nota. Það er, held ég, kominn tími til þess fyrir Íslendinga almennt, hvað sem einstökum málum líður, að gleyma undanþágu- og undantekningartilveru sinni. Ég harma það að menn skuli einmitt nú þegar tækifæri gefst til að reisa nýtt Ísland, kannski í stíl við það sem við þekktum hér áður, meira en að undanförnu, skuli menn taka upp á þessu, annars vegar umræðu um þetta, hins vegar umræðu um hvalveiðar og annan útúrboruhátt af okkar hálfu. Mig furðar hins vegar ekki að upp á þessu skuli taka hv. þm. Illugi Gunnarsson sem hefur nú fundið maka sinn hér á þinginu í efasemdum um vísindalegan grunn kenninganna um loftslagsvá og -breytingar þar sem er hv. þm. Ragnheiður Ólafsdóttir. Illugi hélt fram 

Hæstv. forseti. Þetta er stórt mál, eitt af stóru málunum sem við fjöllum um hér á hv. Alþingi. Við Íslendingar tökum að sjálfsögðu þátt í þeirri umræðu að minnka gróðurhúsaáhrifin og erum sannfærð um að þau séu að verulegu leyti af manna völdum. Það eru a.m.k. allflestir. Vissulega var Sjálfstæðisflokkurinn lengi vel þeirrar skoðunar að þessi áhrif væru ekki af manna völdum en ég held að það sé liðin tíð. Vissulega er dálítið athyglisvert að einn af hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins kemur hér upp hálfum mánuði eftir að Sjálfstæðisflokkurinn gengur út úr ríkisstjórn þar sem Sjálfstæðisflokkurinn hafði forustu og spyr spurninga. Það kom mér ekki á óvart að hæstv. núverandi umhverfisráðherra sagði að hún styddi það sem fyrrverandi ríkisstjórn gerði í þessu máli vegna þess að forusta Sjálfstæðisflokksins virtist alls ekki vera til staðar. Þó að fyrrverandi forsætisráðherra segði að hann vildi halda í íslenska ákvæðið virtist hann ekkert hafa beitt sér í því. Það var ekki heldur hægt að sjá að fyrrverandi ríkisstjórn hafi beitt sér eitthvað í alvöru fyrir því að ná fram sérákvæðum sem varða flugið. Það voru ekki sendir ráðherrar til að taka á því máli gagnvart öðrum þjóðum. Það var eitthvað reynt en ekki í neinni alvöru. Það var ekki verið að berjast fyrir hagsmunum Íslands. Það kom líka mjög glögglega fram í viðtali sem ég minnist við fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, Þórunni Sveinbjarnardóttur, hún sagði bara beint út að hún teldi ekki rétt að berjast fyrir hagsmunum Íslands. Og Sjálfstæðisflokkurinn gerði það ekkert frekar.

Það var nú ekki nákvæmt orðalag.

Þetta var stefna síðustu ríkisstjórnar og núverandi hæstv. ráðherra segir einfaldlega að hún styðji þessa stefnu þannig að í raun hefur stefna Vinstri grænna verið ríkjandi hér á síðustu árum - og er enn.

Virðulegi forseti. Ég tek undir sjónarmið þeirra sem hér hafa talað og bent á að hið svokallaða íslenska ákvæði er almennt ákvæði í þágu lofthjúpsins en ekki í þágu Íslendinga. Hins vegar geta Íslendingar á grundvelli ákvæðisins lagt sitt af mörkum til að mengun í lofthjúpnum verði minni en ella og haft af því þann ávinning að geta verið með meiri stóriðju en ella. Það er ekkert slæmt og ekki þarf að afsaka það eða að berjast fyrir að kasta því frá sér. Mér er algjörlega óskiljanlegt að íslenskir stjórnmálaflokkar skuli vera til sem hafa þá stefnu að rýra möguleika Íslendinga til atvinnuuppbyggingar, jafnvel þótt þeir möguleikar séu heiminum í heild til góða. Mér er algjörlega fyrirmunað að skilja þau viðhorf, nema með því að skýra þau á þann veg að hjá þeim sem þannig hugsa ráði för svo mikil andúð þeirra á stóriðju að þeir vilja skaða hagsmuni lands og þjóðar til að ná fram árangri í þeirri andúð sinni. Virðulegur forseti. Ég get ekki verið sammála því að vinna á þann veg. Ég get alveg skilið sjónarmið þeirra sem eru þeirrar skoðunar að ekki eigi að vera með álversframleiðslu og annað slíkt, ég er ekki sammála þeim, en það eru málefnaleg sjónarmið. En mér finnst ekki málefnalegt að láta þá afstöðu skaða hagsmuni Íslendinga og heimsins. Ég vil svo segja að lokum, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra verður að gera betur grein fyrir en hún gerði í ræðu sinni hversu mikils samdráttar hún krefst af íslensku efnahagskerfi á næstu tíu árum ef sjónarmið hennar ná fram að ganga.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa umræðu. Ég tel hana hafa verið gagnlega og leitt fram helstu rök í málinu. Það sem eftir stendur og mestu máli skiptir er að þegar metin eru sjónarmið þeirra flokka sem skipa þingsalinn er augljóst að ríkur meiri hluti er fyrir því að ríkisstjórn Íslands beiti sér af hörku fyrir því að varðveita hið svokallaða íslenska ákvæði. Beiti sér fyrir því á alþjóðavettvangi að tryggja það að hagsmunum þjóðarinnar verði borgið og við eigum áfram möguleika á að byggja upp atvinnustarfsemi á grundvelli þeirra auðlinda sem við eigum. Með öðrum orðum að forræði okkar Íslendinga yfir þeim auðlindum sem skipta okkur svo miklu máli verði ekki bara í orði heldur á borði. Ég tel nauðsynlegt að ráðherrann og ríkisstjórnin virði þennan þingvilja og allt kapp verði lagt á að sækja þetta sjónarmið. Enn er tími til þess, þó að ég taki undir með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að skammur tími sé til stefnu, en það á að láta á þetta reyna. Minnihlutastjórnin sem hér situr veit að þegar þingvilji kemur fram með jafnskýrum hætti og hér hefur gerst er ástæða til að hlusta á það og sækja ákvæðið. Ég get lýst því yfir fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins að hann mun veita ríkisstjórninni alla þá aðstoð sem hún þarf á að halda til að beita sér í þessu. Hagsmunir eru ríkir og ekki bara hagsmunir Íslendinga og atvinnuuppbyggingar okkar til framtíðar - af því að ákvæðið kemur hvort eð er ekki til framkvæmda fyrr en eftir 2012 - heldur er þetta líka spurningin um hvernig við nálgumst umræður um umhverfismál. Eins og hér hefur ítrekað komið fram hjá mörgum hv. þingmönnum, er þetta ákvæði, hið svokallaða íslenska ákvæði, skynsamlegt út frá umhverfissjónarmiðum. Enda hefði það aldrei verið samþykkt nema vegna þess að þjóðir heims sáu að þetta var skynsamlegt og í þágu umhverfisins, ekki bara hér heldur alls staðar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu sem þó er á örlitlum villigötum. Nú tala menn um að varðveita Kyoto-ákvæðið, íslenska undanþáguákvæðið, eða viðhalda því. Nú er það svo að árið 2012 munum við hafa nýtt það ákvæði nokkurn veginn upp í topp. Enginn þarf að láta sér detta í hug að öll sú stóriðja sem hefur fengið undanþágu samkvæmt því ákvæði hætti 2012. Sú stóriðja heldur að sjálfsögðu áfram þannig að þær losanir sem við höfðum heimildir fyrir samkvæmt undanþáguákvæðinu halda áfram. Hins vegar eru engar líkur á því að við fáum auknar heimildir til losunar fyrir stóriðju. Frá og með samkomulaginu sem gert verður í Kaupmannahöfn verður öllum gert að draga saman. Stóriðju verður gert að draga saman í ríku löndunum, þróuðu ríkjunum, og almennum heimildum verður líka þröngur stakkur skorinn. Svíar taka við formennsku í Evrópusambandinu í júlí. Þeir koma til með að setja á oddinn að fram til 2020 sýni Evrópusambandsþjóðirnar - og Íslendingar þar meðtaldir, ef við ætlum að vera aðilar að viðskiptakerfinu - niðurskurð sem nemur 15–20% á næstu tíu árum. Í ráðuneytinu er nú unnið að aðgerðaáætlun sem kemur til með að byggja á grundvelli svokallaðrar Brynhildarskýrslu, sem er væntanleg alveg á næstunni, og segir okkur hvaða möguleika við höfum til að draga úr losun, en þeir eru fjölmargir. Möguleikarnir eru í samgöngum, fiskiskipaflotanum okkar, almennum iðnaði, þeir eru mjög víða, en ekki í nýrri stóriðju. Ergó: Við komum til með að þurfa áfram að losa þessi 1.600 þús. tonn sem ákvæðinu nemur en við fáum ekki aukningar. Það er mergurinn málsins. Að öðru leyti vil ég bara segja að við Íslendingar þurfum að nýta orkukosti okkar með ábyrgum hætti og það gerum við ekki með aukinni mengandi stóriðju heldur annars konar atvinnuuppbyggingu sem stenst kröfur sjálfbærrar þróunar.

Virðulegi forseti. Í stefnuræðu nýs hæstv. forsætisráðherra kom fram sú fyrirætlun að grípa ætti til markvissra aðgerða til að bregðast við fjárhagsvanda heimilanna í landinu í virku samráði við hagsmunaaðila. Ein þeirra aðgerða er að setja á fót svokallaða velferðarvakt margra aðila sem hafi það hlutverk að fylgjast með afleiðingum bankahrunsins og gera tillögur um aðgerðir. Kom fram í viðtölum við ráðherrann að um væri að ræða vöktun á félagslegum afleiðingum hrunsins og nú þegar hæstv. félagsmálaráðherra hefur fengið verkið inn á borð til sín hefur hún lýst því þannig að möskva öryggisnets velferðarkerfisins þurfi að þétta þannig að fólk falli ekki á milli. Ljóst hlýtur að vera að ýmsir hópar samfélagsins eru varnarlausari en aðrir í þeim erfiðleikum sem þjóðin stendur frammi fyrir og mætti þar t.d. nefna ungt fólk en líka foreldra, börn, öryrkja, aldraða, innflytjendur, sjúklinga og fleiri. Ég vil því spyrja hæstv. félagsmálaráðherra hvernig velferð er skilgreind í ráðuneytinu því að við vitum að samhengi hlutanna breytir þeim. Það sem þótti sjálfsagt í september þykir það kannski ekki lengur. Matvandur maður étur það sem að kjafti kemur ef hann er svangur. Því væri gott að vita hvaða viðmið verða lögð til grundvallar, hvaða hópar samfélagsins verða undir sérstöku eftirliti, í hverju eftirlitið er fólgið, hvaða upplýsingum á að safna og hvernig þær verða nýttar.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Helga Sigrún Harðardóttir spyr hér mjög mikilvægra spurninga um aðgerðir til að bregðast við vanda heimilanna og um velferðarvaktina. Öllum er ljóst að við sem stjórnmálamenn, og þá ekki síst þeir sem sitja í ríkisstjórn, stöndum frammi fyrir mjög stóru og krefjandi verkefni sem m.a. felst í því að finna raunhæfar leiðir til að bregðast við fjárhagsvanda heimilanna í landinu. Við getum orðað það svo að unnið sé í öllum hornum Stjórnarráðsins þessa dagana og hefur margt af þeirri vinnu þegar verið kynnt í formi frumvarpa. Eitt þeirra verkefna sem tilgreind eru í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar til að bæta hag heimilanna er að koma á velferðarvakt, eins og hv. þingmaður nefndi hér. Henni er ætlað að fylgjast með félagslegum og fjárhagslegum afleiðingum bankahrunsins á fjölskyldur og þar með heimilin í landinu. Ég hef þegar skipað vinnuhóp sem ætlað er að stýra verkefninu en þar eiga sæti fjölmargir aðilar, þar á meðal fulltrúar ráðuneyta, kennara, kirkjunnar, Samtaka aðila vinnumarkaðarins og Rauða kross Íslands. Ég hef skipað Láru Björnsdóttur, sviðsstjóra velferðarsviðs í félags- og tryggingamálaráðuneytinu, formann hópsins og verður fyrsti fundur haldinn í þessari viku. Mikilvægt er að einum aðila verði falið það hlutverk að fylgjast með öllum þeim fjölmörgu aðgerðum sem eru í gangi, hann fái heildarsýn yfir allar aðgerðirnar þar sem ljóst er að víða er unnið að mörgum góðum hlutum, bæði innan stjórnkerfisins og hjá öðrum. Þess vegna er stýrihópi velferðarvaktar ætlað að afla upplýsinga um það sem þegar hefur verið gert til að bregðast við og kortleggja allar viðbragðsáætlanir ríkis, sveitarfélaga og félagasamtaka. Samsetning stýrihópsins endurspeglar að nokkru leyti hvers konar upplýsinga verður aflað og ég geri ráð fyrir að hver fulltrúi í stýrihópnum nýti bakland sitt til að afla upplýsinga um afleiðingar efnahagsástandsins á mismunandi hópa. Þá gefst kostur til að meta hvar við þurfum að gera betur, hvort þurfi að samhæfa aðgerðir svo að sem bestur árangur náist. Áhersla verður á sveigjanleika og gagnkvæma miðlun upplýsinga þannig að samfélagið allt verði vaktað svo vel sem kostur er. Ég hef því lagt ofuráherslu á það að stýrihópurinn hafi sem mest samráð við alla þá sem hafa þekkingu eða sinna þjónustu við einstaklinga og fjölskyldur og kalli eftir tillögum um aðgerðir. Einnig að haldnir verði reglulegir samráðsfundir með þeim til að heyra hugmyndir þeirra og hvað þeir telji að betur megi fara og hvernig best verði tekið á vandanum. Ljóst er að einstaka hópar í samfélaginu verða harðar fyrir barðinu á afleiðingum efnahagsástandsins en aðrir. Verkefni velferðarvaktarinnar er því m.a. að fara yfir hvaða hópar það eru og að koma með tillögur að aðgerðum til að mæta aðstæðum þeirra ef þess er nokkur kostur. Við getum svo sem sagt okkur sjálf að þar á meðal eru þeir sem hafa misst vinnuna og fjölskyldur þeirra. Það eru því miður fjölmargir þessa dagana, eins og tölur Vinnumálastofnunar bera merki um. Líklegt er að fjárhagserfiðleikar leiði í einhverjum tilvikum til þess að fólk missi húsnæði sitt samhliða aukinni fátækt. Slíkir erfiðleikar geta leitt til einangrunar og andlegrar vanlíðanar svo sem kvíða, depurðar og þunglyndis, versnandi heilsufars og hættu á misnotkun áfengis og vímuefna. Þá hafa rannsóknir sýnt að heimilisofbeldi getur aukist svo og vanræksla á börnum. Þeir hópar sem eru í sérstakri áhættu eru m.a. börn, unglingar, fólk án atvinnu, fátækir, aldraðir, fatlaðir og einstæðingar. Þá þarf að huga sérstaklega að ungum fjölskyldum með börn og fjölskyldum af erlendum uppruna sem hafa ekki sterkt stuðningsnet, eins og hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni. Virðulegi forseti. Nauðsynlegt er að forgangsraða opinberum fjármunum og því er mikilvægt að ákvarðanir verði teknar af þekkingu, m.a. á afleiðingum þessa til langs tíma. Þess vegna er jafnframt mikilvægt að líta til reynslu annarra þjóða sem hafa lent í sambærilegum efnahagsþrengingum, svo sem Finna, Svía og Færeyinga, svo komast megi hjá hugsanlegum mistökum. Verkefnið sem bíður stýrihópsins er því ærið en tíminn er naumur. Hef ég óskað eftir því við hópinn að hann afhendi mér áfangaskýrslu um miðjan marsmánuð en gert er ráð fyrir að stýrihópurinn haldi verkefninu áfram eftir þann tíma. Þetta verkefni verður ekki leyst vel af hendi nema allir leggi sitt af mörkum. Til að opinberir fjármunir velferðarþjónustu nýtist sem best verðum við að virkja alla, félagasamtök, sjálfboðaliða og nærsamfélagið allt.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur fyrir að vekja máls hér á þingi á vanda heimilanna. Það er náttúrlega fyrst og síðast hlutverk okkar hér á þessum síðustu dögum þingsins fram að kosningum að ræða þau mál og koma með lausnir á þeim. Þúsundir heimila glíma við gríðarlega miklar skuldir og eru í miklum greiðsluerfiðleikum. Ég hef heyrt að ríkisbankarnir séu mjög stirðbusalegir gagnvart skjólstæðingum sínum sem eiga í greiðsluerfiðleikum. Á sama tíma grípur hin opinbera stofnun, Íbúðalánasjóður, til fjölmargra aðgerða til að hjálpa skjólstæðingum sínum. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort hún hyggist beita sér fyrir því að ríkisbankarnir muni í sama mæli og Íbúðalánasjóður koma til móts við þarfir skjólstæðinga sinna eða ætla menn að vera í einhverri hörku á næstu vikum og mánuðum gagnvart fólki sem hefur misst vinnuna og er með lán sem hafa hækkað gríðarlega? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hafa komið með þessa fyrirspurn og vakið athygli á þessu brýna máli vegna þess að allt of lengi hefur þessa yfirsýn skort og það var líka svo fyrir hið svokallaða bankahrun og þá gjaldeyriskreppu og erfiðleika sem skullu á okkur í haust. Allt of lengi hefur okkur skort yfirsýn yfir stöðu t.d. fjölskyldnanna í landinu og einstakra hópa þar sem skoðað er heildrænt hver staða þeirra raunverulega er í samfélaginu. Þessir hópar eru t.d. ungu barnafjölskyldurnar, þær eru t.d. með gríðarlegar álögur í formi ýmissa gjalda, leikskólagjalda, matargjalda í skólum o.s.frv. og síðan skerða mögulega tekjur þeirra barnabætur og vaxtabætur. Það vantar algjörlega að skoða þetta heildarsamhengi íslensku barnafjölskyldnanna og ég ber miklar væntingar til velferðarvaktarinnar í þessu sambandi sem og auðvitað að skoða heildarhagsmuni annarra hópa. Ég fagna því mjög að þetta sé komið á laggirnar og 

Forseti. Ég fagna þessari fyrirspurn og þakka hæstv. ráðherra fyrir ágæt svör. Ég tel að þetta sé eitt af hinum brýnu verkefnum þessarar ríkisstjórnar og stjórnvalda nú á tímum. Nokkur verkefni í þessu eru auðvitað alveg augljós en eitt af því sem velferðarvaktin, hygg ég, hljóti að skoða eru hin sálrænu áhrif og félagslegu áhrif á þá hópa sem ekki eru virkir í samfélaginu og ekki er yfirleitt talað um þegar við ræðum um atvinnu- og bankamál. Ég nefni aldraða. Ég hef sjálfur fundið að að þeim mörgum, öldruðum, sest kvíði og jafnvel sú tilfinning að þeirra líf eða okkar verk sé unnið fyrir gýg. Ég nefni börnin, sérstaklega af því að það liggja hér pappírshjörtu frá börnum frá síðustu helgi á borðum í kaffistofunni, en við verðum að gæta þess í þeim þrengingum sem við göngum nú í gegnum að börn verði ekki fórnarlömb, 

Virðulegi forseti. Ég fagna virkilega þessari umræðu um stöðu fjölskyldna og heimila í landinu í dag. Mér hefur fundist skorta ansi mikið á að sú umræða færi fram á Alþingi en hún er komin á blað og ég þakka félagsmálaráðherra fyrir hennar skeleggu svör. Ég vil minna á og biðja um að það sé tekið sérstaklega inn hjá velferðarvaktinni, hvernig ríkisbankarnir ganga harkalega að fólki enn þann dag í dag. Þeir senda út rukkanir, sumir hverjir kannski með 10 daga millibili og krefja fólk um miklar skuldahækkanir. Það þarf að grípa þarna einhvers staðar inn í gagnvart unga fólkinu, virkilega að grípa inn í. Margt eldra fólk á náttúrlega líka í erfiðleikum. Ég tek undir orð hv. þm. Marðar Árnasonar um að gæta þarf að sálræna þættinum hjá fjölskyldunum, ekki síst í dag.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir skýr og skelegg svör og verð að taka undir hól til hennar eins og aðrir þátttakendur í þessari umræðu í dag, ég sé að hún er með hausinn á réttum stað. Ég vil samt hvetja til þess að leitað verði fanga víðar því að þó að tilteknir hópar samfélagsins geti verið varnarlausari en aðrir er full ástæða til að hafa augun opin fyrir því sem kalla má venjulegt fólk sem alla tíð hefur verið ágætlega sett, hefur ekki þurft að njóta neinnar minnihlutaverndar, ég hugsa að flest okkar þekki slíkar fjölskyldur sem hafa alla tíð unnið fyrir sínu og komist af í kyrrþey með dugnaði og eljusemi. Upplýsingaöflun þarf að fara fram í öllu samfélaginu því að efnahagsástandið gerir ekki mannamun. Það eru líka stórir hópar í samfélaginu sem aldrei hafa leitað sér aðstoðar, kunna það ekki og gæti þótt það tiltökumál. Það tengist sjálfsmynd fólks og venjum og hefðum í fjölskyldum. Ég vil því hvetja hæstv. ráðherra til þess að hafa þennan hóp í huga vegna þess að leiði upplýsingaöflun það í ljós að þessi hópur leynist einhvers staðar í samfélaginu og gæti flokkast sem nýr, þ.e. hópur sem hefur ekki verið skjólstæðingar félagslega kerfisins, þá tel ég fulla ástæðu til að minna á að möskvastærð öryggisnetsins þarf að henta öllum sem á þurfa að halda og hana gæti þurft að sérsmíða í einhverjum tilvikum.

Virðulegi forseti. Ég þakka öllum þeim þingmönnum sem hafa lagt hér inn góð orð og ábendingar. Ég get sannfært þingmenn um að það verður tekið tillit til allra ábendinga hvaðan sem þær koma. Lögð var rík áhersla á það þegar velferðarvaktin var sett á laggirnar að hún hefði strengi sem víðast út í samfélagið og það er reynt að ná til sem flestra. Þau atriði sem menn hafa nefnt hér eru öll mjög mikilvæg og þættir sem við höfum einmitt rætt í ráðuneytinu við undirbúning skipunar velferðarvaktarinnar sem funda mun fyrst í þessari viku. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði um heimilin og skjaldborgina um þau. Það er geysilega mikilvægt verkefni sem er þar fram undan. Ég hef einmitt rætt við hæstv. viðskiptaráðherra um að við þurfum að tryggja það að ríkisbankarnir veiti sömu þjónustu og Íbúðalánasjóður gagnvart þeim sem þar skulda. Sú vinna er svo sannarlega í gangi og því verður fylgt eftir. Varðandi sálrænu áhrifin þá er það rétt að kvíði sækir að fólki við þessar aðstæður og að því þarf að huga. Það þarf að styðja við og vernda börnin og aldraða og það þarf líka að huga að því með börnin að áhrifa þessa ástands gæti ekki til framtíðar, hafi ekki áhrif á komandi kynslóðir jafnvel þegar þessi kynslóð vex úr grasi. Hv. þm. Ragnheiður Ólafsdóttir talaði líka um bankana og ég geri ráð fyrir að ég sé búin að svara því sem þar kom fram. Svo vil ég þakka fyrirspyrjanda, hv. þm. Helgu Sigrúnu Harðardóttur, kærlega fyrir. Við munum leita víða, við erum opin fyrir öllum ábendingum og hópurinn er þakklátur fyrir að sinna þeim. Það er alveg rétt að það eru hópar sem aldrei hafa þurft að sækja sér aðstoð en þurfa núna að brjóta odd af oflæti sínu og stíga þau erfiðu spor sem þeir hafa aldrei stigið áður. Það er mjög erfitt fyrir marga og það þekkjum við vel.

Virðulegi forseti. Sú er hér stendur fékk samþykkta þingsályktun á sínum tíma um verkefni til að auka hlut kvenna í stjórnmálum og það verkefni var samþykkt hérna og fór í gang. Afraksturinn var mjög góður og konur náðu þeim árangri að ná um 35% hlut í þingkosningunum sem fóru fram eftir að þetta verkefni hófst. Því lauk síðan og hlutur kvenna hrapaði mjög mikið í kosningunum þar á eftir og fór niður í rúmlega 30%. Í síðustu kosningum náðum við ekki upp þessum stóra sigri, ef svo má kalla, þegar við náðum 35% hlut kvenna í þinginu, í kosningunum fyrir tveimur árum var hlutur kvenna tæplega 32%. Það voru sem sagt kjörnar 20 konur en rúmlega helmingi fleiri karlar, þ.e. 43 karlar. Nú horfum við fram á prófkjör og þess vegna langar mig að heyra hvað hæstv. félagsmálaráðherra vill segja um þessa stöðu, af því að ég hef mjög miklar áhyggjur af stöðu kvenna í stjórnmálum í augnablikinu. Í síðustu kosningum, og ég vil taka það sérstaklega fram, voru sjö konur oddvitar lista og ég ætla að nefna þær, virðulegi forseti. Það voru hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir, sú er hér stendur og Jónína Bjartmarz fyrir hönd Framsóknarflokksins, fyrir hönd sjálfstæðismanna var hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, fyrir Samfylkinguna hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir og fyrir vinstri græna voru það hæstv. ráðherrar Kolbrún Halldórsdóttir og Katrín Jakobsdóttir. Núna er staðan sú að það er alveg greinilegt að ekki ætla allar konur að sækjast eftir sínum sætum, hvorki í þinginu né í oddvitastöðum. Ég vil nefna sérstaklega að vinstri grænir ætla greinilega að reyna að standa sig þar. Ég skil það alla vega svo að hæstv. ráðherra Katrín Jakobsdóttir muni sækjast eftir sínu oddvitasæti áfram og hæstv. ráðherra Kolbrún Halldórsdóttir líka. Hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson ætlar að víkja fyrir Guðfríði Lilju Grétarsdóttur vegna kynjasjónarmiða, a.m.k. opinberlega þó að ekki hafi farið fram kjör, þannig að vinstri græn stíla greinilega upp á þrjá oddvita af báðum kynjum, þrjá og þrjá. Hv. þm. Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, sem er eini oddviti sjálfstæðismanna, fær samkeppni í prófkjöri frá hv. þm. Bjarna Benediktssyni, en undir leiðtogahæfileikum hennar í síðasta kjöri náði listi sjálfstæðismanna mjög góðum árangri í Suðvesturkjördæmi. Það gæti því farið að svo að sjálfstæðismenn væru ekki með neina konu í oddvitasæti. Auðvitað vitum við það ekki en þetta lítur illa út, virðulegi forseti. Ég veit ekki hvernig þetta verður í mínum eigin flokki og ég veit heldur ekki með Samfylkinguna. Ég býst við að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir sækist eftir oddvitasæti sínu áfram en hún var eini oddviti þeirra af kvenkyni í síðustu kosningum. Mér þykir mjög brýnt að heyra hvað hæstv. jafnréttisráðherra hefur að segja um þessa stöðu af því að nú fara prófkjörin að dynja yfir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir þessa fyrirspurn um hvort ég hyggist grípa til átaksverkefna eða annarra úrræða til að auka hlut kvenna í stjórnmálum. Það kom mér ekki á óvart að hv. þingmaður mundi spyrja þessarar spurningar því að hún hefur látið sig þessi mál verulega varða hér á þingi. Ég deili svo sannarlega áhyggjum hennar um stöðu kvenna á næstunni. Á þeim stutta tíma sem ég hef verið í embætti ráðherra og ég hef til verka fram að kosningum er ljóst að mér gefst hvorki tími né tækifæri til að efna til umfangsmikilla aðgerða eða sérstakra átaksverkefna til að auka hlut kvenna í stjórnmálum, hvað þá áður en flokkarnir ákveða framboðslista sína. Þó vil ég upplýsa hér að ég hef þegar sent formönnum allra stjórnmálaflokkanna bréf með sérstakri hvatningu um að þeir leggi sig fram um það við uppröðun á framboðslista fyrir alþingiskosningar að hlutur kynjanna sé sem jafnastur. Þar er ábyrgð þeirra mjög mikil. Ég tel það hafið yfir allan vafa að í efnahagsumrótinu síðustu mánuði hafi komið fram hávær krafa um að jafna beri hlut kynjanna á öllum sviðum samfélagsins, ekki síst í lýðræðislega kjörnum stofnunum þjóðarinnar eins og á Alþingi. Margir telja ójafnræðið sem birtist í skertum hlut kvenna við stjórnvölinn hér á landi geti beinlínis hafa átt þátt í þeim þrengingum sem að okkur steðja nú. Allir stjórnmálaflokkar þurfa að hlusta á og bregðast við þeirri gagnrýni sem hefur verið færð fram af fjölda fólks í samfélagi okkar. Krafan um endurnýjun í stjórnmálum er ekki síst krafa um að konur fái þann hlut á Alþingi sem þeim ber. Á sama tíma og konur hvaðanæva að úr litrófi stjórnmálanna hafa fagnað því að nú leiðir kona í fyrsta skipti ríkisstjórn á Íslandi og að hlutur kynja í ríkisstjórn er einnig í fyrsta skipti jafn, er það samt enn svo að það hallar mjög á konur í stjórnmálalífi þjóðarinnar og á Alþingi. Ég tel það því tvímælalaust eitt af verkefnum stjórnvalda á sviði jafnréttismála að efna reglulega til aðgerða og verkefna til að stuðla að því að jafna hlut kynjanna í stjórnmálum allt þangað til við teljum að málið sé í öruggri höfn. Ég tel reyndar að stjórnvöld hafi skuldbundið sig til þess. Fyrirspyrjandi, hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, er eins og flestum er kunnugt ötull baráttumaður fyrir þessu verkefni, að auka hlut kvenna á þingi. Hún nefndi í ræðu sinni þingmál sitt sem gerði það að verkum að skipuð var nefnd sem vann mjög gott verk og stóð að auglýsingaherferð sem vakti athygli um allan heim, verð ég að segja. Verkefni þessarar nefndar hafa komist í sögubækur í Bandaríkjunum sem kennsluefni í markaðssetningu og auglýsingagerð í virtum bandarískum háskólum. Það hef ég frétt. Ég vil rifja upp þessa vinnu fyrir alþingiskosningarnar 1999 vegna þess að þá jókst hlutur kvenna á Alþingi úr 25 í 35%, eins og hv. þingmaður nefndi áðan. Aldrei áður hafði hlutur kvenna á þingi aukist jafnmikið eða úr 16 konum í 22. Mesta stökkið milli kosninga áður var í kosningunum 1983 þegar Kvennalistinn bauð fyrst fram en þá fjölgaði konum á Alþingi úr þremur í níu. Aðgerðir þessarar nefndar, um aukinn hlut kvenna í stjórnmálum, hafði því örugglega mikil áhrif á það að hlutur kvenna varð jafnstór 1999. Þessi árangur var því miður ekki viðvarandi að öllu leyti. Í næstu kosningum þar á eftir eða 2003 var hryggilegt bakslag en þá fór hlutur kvenna úr 35% í 30%. Eftir síðustu kosningar, 2007, jókst hann lítillega aftur eða fór upp í 31,7%. Í þessu sambandi er jafnframt umhugsunarefni hvernig hlutur kvenna eykst jafnan þegar líða tekur á kjörtímabilin. Sem dæmi má nefna að þegar þing kom saman haustið fyrir þingkosningarnar 2007 áttu 23 konur sæti á Alþingi sem nam 37% þingsæta. Athyglisvert er jafnframt að í lok desember sl. var staðan aftur orðin sú sama og hún var haustið 2006, þ.e. 37% þingsæta voru skipuð af konum. Virðulegi forseti. Þetta sýnir svo ekki verður um villst að við verðum stöðugt að halda uppi kröfunni um jafnan hlut kynjanna. Þetta sýnir líka að sá árangur sem getur náðst á einum tímapunkti getur tapast aftur ef við erum ekki á varðbergi. Þess vegna vil ég skírskota til ábyrgðar stjórnmálaflokkanna nú þegar í hönd fer hjá þeim að raða á framboðslista. Þeir verða að svara kalli tímans, þeir verða að svara ákalli almennings um virkara lýðræði, 

Virðulegi forseti. Mig langar til að þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir þessa fyrirspurn og jafnframt ráðherranum fyrir svörin. Ég held að full ástæða sé til að hafa áhyggjur af því sem fram undan er í prófkjörum þeirra flokka sem bjóða fram. Mig langar aðeins, hæstv. forseti, til að fara yfir stöðuna í mínum eigin flokki, Samfylkingunni. Í kosningunum 1999 voru kjördæmin átta og konur oddvitar í fjórum þeirra. Í 17 manna þingflokki voru konur fleiri en karlar, þ.e. 9 á móti 8. Í kosningunum 2003 voru kjördæmin orðin 6 og konur oddvitar í þremur þeirra. Í 20 manna þingflokki voru 9 konur og 11 karlar. Í kosningunum 2007 var aðeins ein kona oddviti lista en hún er einnig formaður flokksins. Í 18 manna þingflokki okkar í dag eru 6 konur eða aðeins þriðjungur og ég hygg að þetta sé svona í öllum flokkum. Ég held að konur og karlar í öllum stjórnmálaflokkum landsins eigi að setja sér það takmark í þeim prófkjörum og kosningunum sem fram undan eru að leiðrétta þennan hlut vegna þess að það er spurning um lýðræðishalla í íslensku samfélagi þegar listar flokkanna eru skipaðir með þessum hætti. Ég sé að tími minn er liðinn, hæstv. forseti, en ég vildi eingöngu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að taka þetta mál til umræðu á Alþingi þó að í raun ætti það að vera óþarft. Það ætti að vera óþarft á Íslandi árið 2007 að taka þetta fyrir og ræða stöðu kvenna í stjórnmálum. 2009,  Hér ræddi í morgun ágætur þingmaður um aldraða og börn og nú ræðum við um konur. Svo eru það hinir. Ég skora á þá sem taka þátt í prófkjörum að hugsa til þess að breyta viðhorfi sínu og skipa konum jafnan sess á við karla vegna þess að þeir eru ekkert hæfari en konurnar. Við erum jafnhæf, við erum einstaklingar. Það á að ríkja jafnræði. Í því felst jafnrétti.

Virðulegur forseti. Ég fagnaði mjög þegar ég sá í blöðunum í morgun áskorun félagsmálaráðherra til formanna flokkanna um að jafnræðis yrði gætt á milli kynjanna á framboðslistum í komandi kosningum. Ég tel að ákaflega mikilvægt sé að bæði kynin - sem hafa mjög ólík viðhorf, eru ólíkt byggð upp og með ólíkar skoðanir en nauðsynleg, hvort heldur sem er konur og karlar. Það þarf að gæta jafnræðis lífsins og tilverunnar og þess vegna er mjög mikilvægt að öll sjónarmið geti komið fram. Ég er á móti kynjaskiptingu. Ég tel að einstaklingurinn eigi að fá að njóta sín sama hvort hann er kona eða karl. En í því þjóðfélagi sem við búum við í dag verðum við að gera svo vel að horfa til beggja kynja ef gæta á jafnræðis. Ég vona 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir fyrirspurnina og viðbrögðin við henni. Það er auðvitað sorgleg staðreynd að þegar konum fjölgaði, eins og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir fór yfir, var það hluti af átaksverkefni og það er eiginlega það ömurlega við þetta allt saman. Þegar okkur tekst að fjölga konum þannig að rétt slái í 35% glerþakið, sem virðist vera orðin lenska hér á landi, þá er það í tengslum við átaksverkefni. Lýðræðið og það að ná því að verða fullburða lýðræðisríki þar sem kynjahlutföll eru jöfn á ekki að vera átaksverkefni. Við náum því ekki að verða fullburða fyrr en kynjahlutföllin eru jöfn. Það á ekki að gerast með átaki. Það á að vera venja í samfélagi okkar. Virðulegi forseti. Við þurfum svo sannarlega að taka á. Það er sorglegt hversu konum hefur fækkað á þingi og ég vil líka beina því til hæstv. félagsmálaráðherra að hún skoði það að konur virðast einhverra hluta vegna staldra skemur við í stjórnmálum en karlar,. Ég held að vert væri að taka saman hversu lengi konur staldra við í stjórnmálum 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir fyrirspurnina og mér finnst hún sýna hversu gríðarlegt langtímaverkefni það er að hagga valdahlutföllunum í samfélaginu og einmitt í gegnum átaksverkefni næst árangur sem síðan hopar. Það er auðvitað áhyggjuefni sem við þurfum að velta fyrir okkur. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum farið þá leið að vera með fléttulistafyrirkomulag innbyggt í forval okkar til að reyna að tryggja hlutfall kynjanna. Mér finnst að flokkar eigi að velta fyrir sér hvernig þeir geta stýrt þessu fyrirkomulagi vilji þeir fara prófkjöraleiðina, sem líka er umdeild af mörgum fyrir að vera ekki eins lýðræðisleg og virðist á yfirborðinu, og hygla sumum einstaklingum umfram aðra, t.d. út frá kyni. Konur virðast gjarnan koma verr út úr prófkjörum en karlar. Mér finnst þetta vera mál sem stjórnmálaflokkarnir þurfa að velta fyrir sér en líka þarf að íhuga hvort ekki sé ástæða til að ráðast í annað eins átaksverkefni og ráðist var í 1999 og var nefnt áðan og skilaði árangri, 

Forseti. Það er áhugavert að þessi umræða tekst upp rétt fyrir prófkjör og aðallega konur hafa tekið þátt í henni þangað til ég kem. Ég er pólitískt kona þannig að það má telja mig í þeim hópi.  Ef við værum í lengri og dýpri umræðu væri vert að minna á það úr erindi Ólafs Þ. Harðarsonar fyrir tveimur árum að þetta mál er tvískipt. Þetta er miklu skárra í kjördæmunum þremur á höfuðborgarsvæðinu en í landsbyggðarkjördæmunum. Það er mjög áberandi og ég hvet menn til að kynna sér þennan fyrirlestur. Hvað varðar okkur í Samfylkingunni þá eru 12 þingmenn okkar úr kjördæmum á höfuðborgarsvæðinu, þar af 6 karlar og 6 konur, en úr landsbyggðarkjördæmunum eru hins vegar 6 karlar, eins og nú stendur. Þetta verður auðvitað ekki leiðrétt í neinum fljótheitum en það þarf að vinna þetta upp smám saman og ekki  
            

Virðulegi forseti. Þetta er áhugaverð umræða sem hér fer fram og ég þakka hv. þm. Siv Friðleifsdóttur fyrir að hefja hana. Það er auðvitað sorgleg staðreynd að allt of fáar konur taka þátt í pólitísku starfi og þess vegna held ég að þessi umræða þurfi sífellt að fara fram. Ég er þeirrar skoðunar að kynjakvótaleiðin sé kannski það síðasta sem ég mundi vilja sjá, frekar mundi ég vilja breyta viðhorfum innan flokkanna gagnvart því hvernig valið er á lista. Það þurfi sem sagt að byrja vinnuna þar, gera þá viðhorfsbreytingu að valið sé jafnt á milli karla og kvenna og karlmenn hugsi sem svo að jafnmargar konur þurfi að vera 

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að fagna því að í dag eru í ríkisstjórn jafnmargar konur og karlar. Mér finnst það áfangi og er stolt af því að í ríkisstjórn okkar, sem nýtekin er við, séu jafnmargar konur og karlar. Þannig vil ég sjá þetta. Ég tala af svolítilli reynslu um jafnréttismál. Undanfarin 30 ár hef ég látið mig þessi mál miklu varða. Ég veit að við konur erum svolítið öðruvísi en karlar, sem betur fer, en við erum 50% af samfélagi okkar og ég tel mjög mikilvægt að við höldum því til streitu og berjumst fyrir því að fjöldi karla og kvenna verði sem jafnastur í þingmannaliðinu. Þegar ég lít yfir salinn sé ég aðallega konur. Ég þakka Merði fyrir að hafa blandað sér í umræðuna og hvet karla og Kristján eða ykkur, ég hvet ykkur til að koma með okkur í þetta vegna 

Forseti vill mælast til að þingmenn ávarpi aðra þingmenn samkvæmt þingsköpum.

Virðulegi forseti. Hér hefur einungis einn karlmaður sem er kjörinn þingmaður tekið til máls. Það var karlmaður sem er varamaður konu þannig að eðlilegt er að hann blandi sér inn í. Ég ætla hins vegar að gera örstutta athugasemd við þau ummæli sem hv. þm. Mörður Árnason hafði uppi áðan að kynjahlutföllin væru miklu verri í landsbyggðarkjördæmunum en í kjördæmunum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er ekki rétt. Ég bið hann að kynna sér sérstaklega kynjaskiptinguna í Norðausturkjördæmi. Ég hef langa reynslu af því að vinna í pólitík og jafna kynjum á listum, jafnt fléttulistum sem opnum prófkjörum, og hef áhyggjur af í þessari umræðu og því sem stendur yfir núna hvernig menn ætla að reyna að tryggja með einhverjum ákveðnari hætti en gert er í dag í reglum um kjör í því sem kallað er persónukjör. Ég hvet hv. þingmenn til að leiða hugann að því í samræmi við þá umræðu sem hér 

Herra forseti. Ég vil stuttlega fagna umræðunni sem fram fer um þetta mikilvæga mál og segja að ég hef áður tekið þátt í umræðu um þetta mál á þingi fyrir ekki löngu síðan. Sjálfur hóf ég afskipti af stjórnmálum með setu í borgarstjórn 1994 og var þá í hópi 8 borgarfulltrúa sem voru kjörnir fyrir Reykjavíkurlistann sem var sameiginlegt framboð. Við vorum þar þrír karlar og fimm konur og ég hef átt því að venjast í því pólitíska starfi sem ég hef tekið þátt í að gott jafnræði sé á milli kynja. Augljóslega er mjög þýðingarmikið að svo sé og við leitum leiða til að tryggja að það verði gert. Í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum við undanfarið reynt að tryggja það að á framboðslistum sé jafnt hlutfall og svokallaðir fléttulistar. Mér finnst mikilvægt að við hugleiðum hvaða leiðir við getum farið til að tryggja í löggjöf að svo verði. Nú eru hugmyndir um, eins og minnst var á, persónukjör sem væntanlega getur sett öll áform um slíkt í uppnám nema bundið sé í löggjöfina að tekið sé til einhvers konar fléttu, hvort sem listar eru raðaðir eða óraðaðir. 

Virðulegi forseti. Það er rétt að fagna ber því að kona er í fyrsta skipti forsætisráðherra hér á landi og konur og karlar eru til jafns í ríkisstjórninni en það breytir ekki því að staðan er grafalvarleg. Hér var fullyrt að konum á landsbyggðinni vegnaði ekkert verr en körlum en það er alls ekki rétt. Í síðustu kosningum voru 24 karlar kjörnir úr landsbyggðarkjördæmum en einungis fimm konur miðað við þær upplýsingar sem ég hef. Eftir kosningar til Alþingis árið 2007 var þingið þannig saman sett að þar sátu 43 karlar og aðeins 20 konur. Það er eitthvað mikið að, þessu þarf að breyta. Ég geri mér grein fyrir að hæstv. félagsmálaráðherra er í þröngri stöðu af því að kosningar ber svo brátt að núna, við erum skyndilega komin í kosningabaráttu, við erum skyndilega komin í prófkjör, þannig að erfitt er að setja í gang mikil átaksverkefni. Ég vil samt beina því til hæstv. félagsmálaráðherra að athuga hvort Jafnréttisstofa geti beitt sér eitthvað í þessu máli, af því að það er svo mikilvægt að fá meiri umræðu í samfélagið almennt um stöðu kvenna í stjórnmálum. Við megum ekki missa þær konur út af þingi sem þar eru nú. Auðvitað munu einhverjar hætta en við þurfum að fá fleiri konur inn, við þurfum líka að fá fleiri konur sem leiða lista og eru fyrirmynd annarra kvenna sem geta hugsað sér að fara í pólitík. Það er ekki alvörulýðræði fyrr en konur eru til jafns við karla á Alþingi eins og á þingum annars staðar í heiminum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Þetta er langtímaverkefni, það þarf greinilega átaksverkefni og það þarf greinilega að bíta í skjaldarrendur.  Hv. þm. og fyrirspyrjandi Siv Friðleifsdóttir kallaði eftir því að Jafnréttisstofa mundi beita sér í þessum efnum. Ég hef þegar rætt við jafnréttisstýru, Kristínu Ástgeirsdóttur, um þetta mál og ég efast ekki um að þar verður okkur lagt lið í þessari baráttu. Mig langar aðeins að nefna það vegna þess að við höfum verið að fara yfir stöðuna, að það er ekki skýring á því að bakslag varð í síðustu tvennum kosningum að ekki hafi nægilega margar konur gefið kost á sér, því að fyrir alþingiskosningarnar 2003 voru 43% frambjóðenda konur og fjórum árum síðar fjölgaði þeim upp í 47%. En á milli þessara tvennra kosninga höfðu líkurnar á að kona sem væri í framboði og næði kjöri til Alþingis minnkað. Það er líka rétt sem kom fram í umræðunni að það virðist sem konur af landsbyggðinni eigi erfiðara uppdráttar en konur á höfuðborgarsvæðinu, það sýna niðurstöður kosninga. Stjórnmálaflokkarnir þurfa að huga alvarlega að þessu. Við síðustu alþingiskosningar komu flestar konur úr Suðvesturkjördæmi, þar voru jafnmargir karlar og konur. Engin kona náði kjöri úr Norðvesturkjördæmi og ein kona náði kjöri í Suðurkjördæmi. Mér er þó ánægja að upplýsa að eins og allir vita hér hefur konum í þessum síðastnefndu tveimur kjördæmum fjölgað um þrjár á yfirstandandi kjörtímabili. Þarna er svo sannarlega verk að vinna, við þurfum öll, bæði karlar og konur, 

Virðulegi forseti. Ég vil beina spurningu minni til hæstv. félagsmálaráðherra og spyrja hvað hún og ríkisstjórnin hyggist gera í málefnum aldraðra. Þá á ég við vistunarúrræði því að augljóst er að það verður að bregðast við þeim mikla vanda sem snýr að langtíma- og skammtímavistun aldraðra strax. Málin eru í algjörum ólestri hvað varðar þennan hóp einstaklinga sem búa einir og geta ekki lengur séð um sjálfir. Víða er algjört neyðarástand hjá þessum einstaklingum og fjölskyldum þeirra og það er þjóðinni til skammar hvernig búið er að öldruðum í dag. Eftir gjaldþrot Heilsuverndarstöðvarinnar ehf., sem ég held að sú stofnun hafi heitið, er ekki lengur um hvíldarinnlögn þar að ræða en þjónustan þar var til fyrirmyndar fyrir þá sem nutu hennar. Það eru mjög takmörkuð rými á Landakoti og Grund á Reykjavíkursvæðinu sem anna engan veginn eftirspurn að því er öldrunarlæknir segir mér. Langtímavistunarrými eru allt of fá og einstaklingum sem beðið hafa eftir varanlegri vistun í mörg ár og búsettir eru á suðvesturhorninu er jafnvel bent á að þeir geti fengið pláss á dvalarheimili á Ísafirði, í Vík í Mýrdal eða jafnvel á Austfjörðum sem dæmi eru um. Fyrir einstaklinga og aðstandendur sem ekkert þekkja til á þessum stöðum er dónaskapur að bjóða fólki upp á slíkt að mínu mati. Ég er ekki að lasta nein dvalarheimili, langt í frá, þau eru örugglega til fyrirmyndar. En það er ekki mannsæmandi í dag fyrir aldraðan einstakling að vera vistaður langt frá sinni heimabyggð og þar sem hann þekkir ekkert til. Þá má skoða mannlega þáttinn, þar sem aðstandendur eiga litla eða jafnvel enga möguleika á að heimsækja jafnvel móður eða föður við aðstæður sem fólk á suðvesturhorninu þekkir ekki til, veður, ófærð, mjög langar vegalengdir, jafnvel löng bið eftir flugi, ef um enn lengri vegalengd er að ræða. Bara að geta ekki heimsótt einstaklinginn sem oftast, er að mínu mati mannréttindabrot. Ég spyr: Ætlar núverandi ríkisstjórn að beita sér fyrir varanlegri lausn þessara mála eða fylgja stefnu Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins og Samfylkingarinnar, sem hafa setið meira og minna við stjórnvölinn síðastliðin 18 ár, og gera sem minnst, helst ekkert eða ekki neitt fyrir gamla fólkið okkar? Ef ekki, hvaða stefnu hefur heilbrigðisráðherra og ríkisstjórnin í þessum málum? Þingmenn allra flokka á Alþingi ættu að muna og muna það vel að þeir eldast líka, það er lögmálið, svo það kemur sennilega að þeim að njóta slíkrar þjónustu í framtíðinni. Brettum upp ermar og sameinumst um að byggja mannsæmandi aðstöðu fyrir aldraða eins fljótt og auðið er og 

Virðulegi forseti. Mér er það ljúft og skylt að svara fyrirspurn hv. þm. Ragnheiðar Ólafsdóttur um vistunarúrræði aldraðra enda hafa málefni þeirra lengi verið mér hugleikin og eiginlega alla tíð sem ég hef setið á þingi og ég hef tekið þau upp hér ítrekað. Ég tel það hafa verið framfaraspor þegar málefni aldraðra voru flutt frá heilbrigðisráðuneyti yfir til félags- og tryggingamálaráðuneytisins vegna þess að málefni aldraðra eru ekki heilbrigðismál, og þeirrar skoðunar hef ég verið lengi. Eftir að málaflokkurinn var fluttur yfir vorið 2007 fór mikil vinna af stað í kjölfarið innan félags- og tryggingamálaráðuneytisins í samráði við ýmsa aðila sem að málaflokknum koma við að kortleggja nákvæmlega fjölda dvalar- og hjúkrunarrýma um allt land, þar með talið hversu margir byggju í fjölbýli enda gjörsamlega óviðunandi að tveir og jafnvel fleiri séu í herbergjum á heimilum aldraðra. Það hef ég gagnrýnt ítrekað. Og ég get tekið undir gagnrýni hv. þingmanns á því að það sé alls ekki boðlegt að flytja fólk langar leiðir frá sínum nánustu til hjúkrunarvistar. Á grundvelli þeirrar vinnu sem ég nefndi áðan var í fyrsta skipti mögulegt að gera ítarlega greiningu á þörfum aldraðra fyrir hjúkrunarrými á landsvísu. Náin samvinna var höfð við öll sveitarfélögin í landinu sem ég tel mjög mikilvægt enda stefnt að því að málaflokkurinn fari yfir til þeirra innan fárra ára. Þörfin var metin í hverju sveitarfélagi fyrir sig og á öllum landsvæðum miðað við fjölda íbúa og aldurssamsetningu þeirra. Eins og þingmönnum er flestum kunnugt kynnti forveri minn í starfi, núverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, metnaðarfulla framkvæmdaáætlun síðasta sumar um byggingu 400 nýrra hjúkrunarrýma og 380 rýma til að mæta fækkun fjölbýla. Áætlunin ber með sér að þörfin fyrir ný hjúkrunarrými er fyrst og fremst á höfuðborgarsvæðinu en jafnframt er gert ráð fyrir að 10–15% rýmanna verði fyrir hvíldarinnlagnir og skammtímavist, sem er náttúrlega mjög mikilvægt til að fólk geti dvalið sem lengst heima sem margir óska sérstaklega eftir. Þegar hefur verið hafist handa við byggingar á höfuðborgarsvæðinu, bæði í Reykjavík og Kópavogi, en þegar þeim byggingum verður lokið í byrjun árs 2010 verður unnt að taka rúmlega 150 hjúkrunarrými í notkun. Þá er hafin bygging hjúkrunarheimilis í Snæfellsbæ og fyrirhugaðar frekari byggingar hjúkrunarheimila í Kópavogi og Fjarðabyggð. Framkvæmdaáætluninni var ætlað að gilda til ársins 2012 og vona ég svo sannarlega að við getum fundið leiðir til að fylgja henni eftir þrátt fyrir þær efnahagsþrengingar sem við stöndum frammi fyrir. Ráðuneytið hefur m.a. þegar hafið viðræður við sveitarfélögin um að þau komi að borðinu við framkvæmd áætlunarinnar. Hlutverk þeirra væri að sjá um byggingarframkvæmdir en aðkoma ríkisins verði að greiða leigu fyrir húsnæðið í 25 ár frá og með þeim tíma að framkvæmd lýkur. Mörg sveitarfélög hafa lýst sig reiðubúin til þessa samstarfs enda mikið í húfi fyrir sveitarfélögin og íbúa þeirra. Virðulegi forseti. Ég tel það til fyrirmyndar að ráðist hafi verið í vandaða greiningarvinnu áður en hafist var handa við framkvæmdir. Standa vonir mínar til þess að með þeirri vinnu sem stendur yfir og er fyrirhuguð varðandi uppbyggingu vistunarúrræða á landsvísu í samræmi við þessa áætlun sé verið að bæta úr þeirri brýnu þörf sem er fyrir hendi í vistunarmálum aldraðra. Því er þó ekki að neita að mér er jafnframt kunnugt um vanda hjá einstökum sveitarfélögum, þau standa frammi fyrir því á landsbyggðinni víða að skortur er á hjúkrunarrýmum. Ég hef átt samtöl við fulltrúa sveitarfélaga um þetta efni sem hafa upplýst mig, fyrst sem þingmann og nú sem ráðherra, um þessa stöðu þó svo að ég hafi ekki verið lengi í embætti, en þetta er vandi sem þau hafa lýst yfir við mig. Í því sambandi vil ég þó leggja áherslu á að öll uppbygging tekur því miður tíma og við þurfum að temja okkur þolinmæði. Á hinn bóginn verðum við jafnframt að vera vakandi fyrir hugsanlegum breytingum sem kunna að geta leitt til þess að breyta þurfi forgangsröðun hlutanna þegar svo ber undir. Hv. þingmaður spurði um þjónustu Heilsuverndarstöðvarinnar. Nú er það svo að hún hefur heyrt undir heilbrigðisráðuneytið en ég tel að allur þessi málaflokkur eigi að fara undir félagsmálaráðuneytið og eigi að vera á einni hendi og færast síðan yfir til sveitarfélaganna. Varðandi þjónustuna sem veitt var þar þá hætti sú þjónusta þegar Heilsuverndarstöðin fór í þrot en hins vegar mun heilbrigðisráðuneytið nýlega hafa gert samning við Hrafnistu 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Ragnheiði Ólafsdóttur fyrir þessa fyrirspurn. Ég held að sú umræða sé eins og áður alltaf nauðsynleg. Ég vil líka þakka hæstv. félagsmálaráðherra fyrir þau orð hennar að hún telji að þjónustan eigi að færast á hendur sveitarfélaga. Ég held að það sé grundvallaratriði í allri öldrunarþjónustu að hún færist til sveitarfélaganna með þeim tekjustofnum sem á þarf að halda vegna þess að þar þekkir fólk til og það skiptir máli. Ég bið samt fólk um að athuga að aldraðir eru ekki allir sjúkir. Við þurfum við að hlúa að þeim en jafnframt þurfum við að gera fólki sem vill búa heima hjá sér kleift að geta það eins lengi og unnt er og veita því öfluga heimaþjónustu samhliða félagsþjónustu og treysta þannig bönd í heimabyggð. Það er skiptir eldra fólk máli, jafnt sjúkt sem heilbrigt.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspurnina sem hér er til umræðu og þau svör sem komu frá hæstv. ráðherra. Ég tek undir það sem hv. þm. Ragnheiður Ríkharðsdóttir sagði um hlut sveitarfélaga. Ég tel að það sé farsælast til framtíðar að sveitarfélögin sjái sem mest um öldrunarþjónustuna, alla þætti hennar, einnig heimahjúkrun og heimilishjálp. Ég vildi nota tækifærið - vegna þess að hæstv. ráðherra er væntanlega að líta yfir verkefnin á þessu sviði í ráðuneytinu, þó að stuttur tími sé til ráðstöfunar - og nefna málefni sem allt of lengi hefur verið látið sitja á hakanum en það er endurbætt þjónusta Dvalarheimilisins í Borgarnesi. Þar er aðstaða algerlega ófullnægjandi og sveitarfélögin hafa boðist til að leggja verulega fjármuni til þess verks. Ég hvet ráðherrann til að taka það mál sérstaklega upp.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka félagsmálaráðherra fyrir góð svör. Ég ætla að leyfa mér að vona að bót og betrun verði fram undan því að það er svo sannarlega það sem þarf. Ég get tekið undir það að mjög gott og æskilegt væri að hægt yrði að koma öllum málefnum aldraðra yfir til sveitarfélaga. Í dag hafa sveitarfélögin ekki fjárhagslegt bolmagn til að taka við þeim málaflokki en við skulum vona að það geti orðið í framtíðinni. En ég yrði þakklát ef málefni aldraðra færu frá heilbrigðisráðuneytinu til félagsmálaráðuneytisins. Þar eiga þau heima, alla vega í bili. Mér finnst skipta miklu máli, og hvet ráðherra til að ræða þessi mál í ríkisstjórninni og fá varanlegar lausnir, að samskipti séu milli vistunarmatsnefnda ríkis og sveitarfélaga, að þar komist á raunveruleg samskipti þannig að fólk standi ekki í lausu lofti og viti ekki í hvorn fótinn það á að stíga eða hvert það á að snúa sér, það gengur ekki í dag. Okkur ber skylda til að sjá um að kynslóðin sem byggði þetta land fái að lifa við mannsæmandi aðstæður síðustu árin sín, það er sú kynslóð ásamt öðrum sem hefur borgað okkur launin okkar. Aldraðir eiga ekki að þurfa að vera fluttir hreppaflutningum eins og fólk þurfti að gera á öldum áður. Það sæmir ekki Íslendingum í nútímaþjóðfélagi að koma ekki vel fram við aldraða.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmönnum, sem tóku þátt í þessari umræðu, fyrir gott innlegg. Ég tek heils hugar undir þau öll. Það er rétt, aldraðir eru fjölbreyttur hópur. Ég tek undir það með hv. þm. Ragnheiði Ríkharðsdóttur að öllum tiltækum ráðum ber að beita til að gera fólki kleift að vera heima eins lengi og það getur og fá þjónustu heim. Það á að vera stefnan og öldrunarþjónusta er nærþjónusta. Hún á að vera hjá sveitarfélaginu og vonandi tekst okkur að koma þeim málaflokki yfir til þeirra og þá auðvitað með þeim tekjustofnum sem eiga að fylgja. Þegar lögin um málefni aldraðra voru til umræðu í þinginu þá var, af því að hv. þm. Ragnheiður Ólafsdóttir nefnir vistunarmatið, fyrirkomulagi sem snýr að vistunarmatinu breytt. En ég tel að sú breyting hafi ekki verið nógu góð, ég tel að taka þurfi á þeim þætti. Reynslan af því fyrirkomulagi sem þá var samþykkt hefur ekki verið sem skyldi. Það er kostnaðarsamara, gerir kerfið flóknara fyrir notendur, og var það þó nægilega flókið fyrir, og það sem verra er, það hefur hent að aldraðir, sem hafa þurft á þjónustu að halda, hafa lent á milli kerfanna af því að þetta hefur verið í tvennu lagi og þeir hafa ekki fengið þjónustu við hæfi. Ég tel mjög mikilvægt að þetta verði leiðrétt. Ég get nefnt það hér að ég hef tekið upp umræðu um málefni aldraðra í ríkisstjórninni vegna þess að ég tel að ganga verði frá því að málaflokkurinn verði allur undir félagsmálaráðuneytinu en svo er ekki enn þá. En ég tel að hægt verði að leysa það í tíð þessarar ríkisstjórnar. Ég ber alla vega mjög ríka von til þess og ég þakka fyrir þessa umræðu.

Hæstv. forseti. Nú þegar við horfum fram á mikið atvinnuleysi um allt land er mikilvægt að horfa til möguleika varðandi atvinnusköpun sem víðast. Öflugt tæki stjórnvalda ætti að vera vel upp sett og markviss byggðaáætlun. Nú líður að því að leggja þarf fram nýja byggðaáætlun fyrir Alþingi en sú sem nú er í gildi rennur út í ár. Ég spyr því hæstv. iðnaðarráðherra hvernig undirbúningi fyrir nýja byggðaáætlun sé háttað. Hvaða málaflokka hefur hæstv. ráðherra til að mynda hugsað sér að taka upp í hinni nýju áætlun? Verður þar tekið á málum þvert á ráðuneyti og málaflokka eða er það hugsunin að staldra aðeins við þá málaflokka sem rúmast innan ráðuneytis hæstv. ráðherra? Er það ekki öruggt að þættir á borð við menntamál, menningarmál, samgöngumál og atvinnuuppbyggingu í sem víðustum skilningi verði tekin inn í umræðuna og vinnuna þannig að heildstæð og stefnumótandi áætlun um byggðamál megi koma fyrir þingið? Spyrja má að því hvort byggðaáætlun ætti ekki að vera í líkingu við samgönguáætlun þar sem hægt væri að ganga að áformum stjórnvalda varðandi fjárframlög og skipulag byggðamála í stórum dráttum. Gildandi byggðaáætlun virðist hafa týnst einhvers staðar í kerfinu. Alla vega er ekki mikið um hana rætt sem tæki til að hafa áhrif á atvinnuuppbyggingu á einstökum svæðum. Það er ekki síst mikilvægt nú eftir hrun bankakerfisins að líta til þessara mála. Lánasvið Byggðastofnunar hefur verið mjög mikilvægt fyrir hinar dreifðu byggðir og ekki síst nú þegar hrun bankakerfisins er staðreynd og lánasviðið þarf að hafa fullan styrk til að bregðast við aðsteðjandi vanda. Hæstv. forseti. Nú er ögurstund hvað það varðar að halda vel á málum hinna dreifðu byggða. Þar getur byggðaáætlun skipt sköpum sé rétt að henni staðið og hún nýtt með réttum hætti. Í ljósi þeirra aðstæðna sem nú ríkja í samfélaginu er ákaflega brýnt að vanda til þessarar vinnu og takast á við viðfangsefnin með markvissum hætti. Því hlýtur það að vera spurning hvort ekki sé rétt að efna til samráðs og freista þess að ná þverpólitískri sátt um gerð byggðaáætlunar. Vegna mikilvægis byggðaáætlunar fyrir landsbyggðina hlýt ég að kalla eftir slíku samráði við þá vinnu sem nú þarf að fara fram. Hugmynd gæti verið að nefnd sem í sætu fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi, landshlutasamtök sveitarfélaga, þróunarfélög og fleiri aðilar freistaði þess að ná samstöðu um slíka heildstæða byggðaáætlun þar sem dregnir yrðu inn þeir málaflokkar sem þarf til að móta stefnu til að sem mestum og bestum árangri verði náð. Það er engin þörf á karpi og pólitískum vígaferlum þegar kemur að gerð byggðaáætlunar. Það þarf að ræða hana út frá hinum fjölbreytilegustu hliðum og komast að niðurstöðu sem við getum lagt fyrir Alþingi.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þann mikla áhuga sem hún hefur á byggðamálum. Ég er henni sammála um mikilvægi þess málaflokks. Hv. þingmaður talaði um nauðsyn þess að ná þverpólitískri samstöðu. Ég get trúað hv. þingmanni fyrir því að ég held að hún ætti að freista þess að ná þverpólitískri samstöðu um að byggðamálaráðherra komi alltaf úr 101. Staðreyndin er einfaldlega sú að það er ekki fyrr en byggðamálaráðherra kemur úr 101 sem maður sér það í tölum að þróunin hefur snúist við. Í fyrsta skipti á síðasta ári gerist það, samkvæmt tölum frá Hagstofu og Byggðastofnun, að fleiri flytjast út á landsbyggðina en af landsbyggðinni. Þetta var fyrir kreppu. Ég tel því ákaflega mikilvægt að sá sem fer með byggðamálin sé ekkert hagsmunatengdur. Þetta er það sem ég mundi kalla fyrsta vers. Í öðru lagi vil ég segja það að byggðaáætlun er samþykkt af hinu háa Alþingi. Þar fer fram pólitískt samráð og það er sjálfsagt að hlusta eftir öllum tillögum um samráð. Hv. þingmaður spyr hvernig undirbúningi hinnar nýju byggðaáætlunar sé hagað. Við hófum þá vinnu síðasta haust eftir að við byrjuðum á því að hafa fund með þeim stofnunum sem heyra undir ráðuneytið. Í nóvember hélt Byggðastofnun síðan heilsdagsráðstefnu með fyrirlestrum og vinnustofum þar sem þátttakendur lýstu skoðunum sínum á þeim áherslum sem leggja ætti til grundvallar nýrri byggðaáætlun. Þangað var, eins og ég veit að hv. þingmanni, formanni þingflokks sjálfstæðismanna, er vel kunnugt um, m.a. boðið fulltrúum þingflokka til að koma fram með sínar áherslur, líka fulltrúum sveitarstjórna, ráðuneyta, atvinnuþróunarfélaga, Vísinda- og tækniráðs og fleirum. Ég held að fast að 100 manns hafi sótt þessa ágætu ráðstefnu. Síðan hefur Byggðastofnun mótað, í samráði við þennan undirbúning og að tillögu minni, fjórar megináherslur nýrrar byggðaáætlunar. Það er, til að ég fari aðeins yfir það - ég held að það svari flestu því sem hv. þingmaður lagði áherslu á en þó ekki öllu. 1. Nýsköpun og atvinnuþróun með áherslu á að þróa áfram þekkingarsetur á landsbyggðinni og vaxtasamningana. 2. Ferðaþjónusta með áherslu á langtímastefnumótun, áherslu á að byggja upp innviðina og efla þekkingu. 3. Hagnýting innlendra orkugjafa með þróun nýrra aðferða til að lækka húshitunarkostnað á köldum svæðum og til að styrkja dreifikerfi raforku. 4. Menning og samfélag með áherslu á tengsl menningarinnar við skapandi greinar, við nýsköpun, við atvinnuþróun og að sjálfsögðu þáttur menningarinnar í að efla samstöðu um almenn framfaramál samfélagsins. Staða þessarar undirbúningsvinnu er þannig nú, herra forseti, að í þessari viku, að ég hygg, kynnir Byggðastofnun fyrstu drög sín fyrir ráðuneytinu. Í framhaldinu mun Byggðastofnun hafa samráð við fulltrúa sveitarfélaga, fulltrúa atvinnuþróunarfélaga og annarra hagsmunaaðila á öllum atvinnuþróunarsvæðunum. Að því loknu er gert ráð fyrir að Byggðastofnun skili drögum til ráðuneytisins en í framhaldi af því verður tekin ákvörðun um frekari vinnu við gerð byggðaáætlunarinnar. Hv. þingmaður spyr hvort leitað hafi verið þverpólitískrar samstöðu um gerð hennar. Gerir hv. þingmaður ráð fyrir því, af fyrri kynnum sínum við byggðamálaráðherra, að það verði ekki gert? Að sjálfsögðu verður það gert. Málið verður lagt fyrir þingið þar sem fulltrúar allra flokka hafa tækifæri til að véla um þetta og ég mun gera allt sem ég get til að reyna að ná sem mestri pólitískri sátt um það. Ég rifja svo upp það sem ég sagði áðan að til þessarar upphafsráðstefnu, þar sem stóru línurnar voru lagðar, var m.a. boðið fulltrúum þingflokka og sveitarfélaga og úr þeim hópi eru auðvitað margir sem hafa sterka þekkingu og mótaðar skoðanir á málaflokknum og létu svo sannarlega gamminn geysa. Frumdrög þessarar áætlunar voru sem sagt lögð fyrir stjórn Byggðastofnunar í janúar og auðvitað verður það gert aftur áður en þeim verður skilað til ráðuneytisins af hálfu stofnunarinnar. En það sem skiptir kannski mestu er að Byggðastofnun mun setja drögin að áætlun á heimasíðu sína og gefa þannig hverjum sem er, hv. þingmönnum sem öðrum, tækifæri til að koma með ábendingar áður en þeim verður komið til ráðuneytisins. Þegar Byggðastofnun hefur skilað drögunum til mín mun ég meta með hvaða hætti sé rétt að vinna málið frekar og hvernig standa eigi að því. Hv. þingmaður kom með ágæta tillögu um það áðan. Það er í gadda slegið að iðnaðarráðherra, sem hér stendur, hefur fullan hug á því að ná sem mestri pólitískri sátt um byggðaáætlun.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér er um byggðamál. Ég get þó ekki látið hjá líða að gera athugasemd við orð hæstv. iðnaðarráðherra. Hann ræðir með þeim hætti um byggðamál að hann ýjar að gömlum frösum um að þau séu ekkert sérstakt hugðarefni landsbyggðarmanna og það sé fyrst þegar ráðherrann sé úr 101 Reykjavík að mál fari að horfa til betri vegar. Þetta er ósanngjörn fullyrðing og á allan hátt röng. Ég spyr hæstv. ráðherra að því hvað snertir byggðamálaþáttinn til hvaða ráða hann ætli að grípa varðandi Byggðastofnun. Nú liggur fyrir sú niðurstaða að eiginfjárhlutfall stofnunarinnar er með þeim hætti að ekki er um neinar frekari lánveitingar að ræða þaðan nema ríkissjóður leggi þar inn verulega aukið fé. Ég bíð spenntur að heyra svar hæstv. ráðherra varðandi þau áform sem ríkisstjórnin hefur uppi um að bæta úr þessum þáttum. Virðulegi forseti. Ég vil taka þátt í þeirri umræðu sem hér fer fram um byggðamál. Þó get ég ekki látið hjá líða að gera athugasemd við orð hæstv. iðnaðarráðherra þegar hann ræðir um byggðamál með því að ýja að gömlum frösum um að þetta sé ekkert sérstakt hugðarefni landsbyggðarmanna og að fyrst þegar við fáum ráðherra úr 101 Reykjavík þá horfi mál til betri vegar. Þetta er ósanngjörn fullyrðing og á allan hátt röng. Ég spyr hæstv. ráðherra að því varðandi byggðamálaþáttinn til hvaða ráða hann ætli að grípa varðandi Byggðastofnun. Nú liggur fyrir sú niðurstaða að eiginfjárhlutfall stofnunarinnar er með þeim hætti að það er ekki um neinar frekari lánveitingar að ræða þar út að öðrum kosti en að ríkissjóður leggi þar inn verulega aukið fé. Ég bíð spenntur eftir að heyra svar hæstv. ráðherra um þau áform sem ríkisstjórnin hefur uppi varðandi það að bæta úr þessum galla.

Hæstv. forseti. Þetta er athyglisverð umræða. Fyrst vil ég vekja athygli á því að lengi vel voru byggðamálin í forsætisráðuneytinu og ég minnist þess ekki að í því ráðuneyti hafi verið þingmaður sem hafi kennt sig við kjördæmi utan 101. En að því slepptu vil ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og vænti þess að út úr þeirri vinnu sem hann kynnti komi góð áætlun. Áætlun um byggðamál er geysilega mikilvæg. En ég vil jafnframt vekja athygli á því að ef til vill eru mikilvægustu byggðaáætlanirnar áætlanir sem tengjast samgöngumálum þ.e. samgönguáætlun, fjarskiptaáætlun, ferðamálaáætlun, áætlun um öryggismál sjófarenda og áætlun um öryggi á þjóðvegum landsins. Þetta eru allt saman áætlanir sem gera ráð fyrir framkvæmdum við uppbyggingu innviða og hafa ekki komið hingað til þingsins 

Virðulegi forseti. Það er ánægjulegt að hér skuli vera tvö holl. En það skiptir mestu máli að það sé ekki umræðupólitík heldur athafnapólitík og að menn leggi fram ákveðnar hugmyndir og sýni það sem þarf til að styrkja landsbyggðina. Það er ekki bara ósmekklegt af hæstv. iðnaðarráðherra að tala niður til landsbyggðarmanna með því að telja að það sé hagsmunamál þeirra einna að landsbyggðinni sé sinnt því það eru hagsmunir allra landsmanna og 101 kemur ekkert þar við sögu nema síður sé. Það verður að horfast í augu við staðreyndir. Þetta er baráttumál þar sem landsbyggðin hefur verið skilin eftir um árabil og hefur tekið mörg áföll á sig. Þess vegna eru vandamál í dag kannski minni þar en á höfuðborgarsvæðinu en það réttlætir 

Herra forseti. Ég vil taka undir orð þeirra sem hafa lagt áherslu á Byggðastofnun og að unnar séu byggðaáætlanir og staðið við þær. Í góðærinu undanfarin ár, í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar, hefur verið of mikið um að menn hafi lagt fram byggðaáætlanir en ekki staðið við nema lítinn hluta af þeim.  Það að við skyldum horfa upp á það að heilu landshlutarnir bjuggu við neikvæðan hagvöxt meðan þenslan í öðrum landshlutum fór upp úr öllu valdi var því miður stjórnarstefna Sjálfstæðisflokksins.

Byggðamálin voru nú ekki hjá Sjálfstæðisflokknum.

Það var stjórnarstefnan samt. Því finnst mér mjög mikilvægt núna þegar horft er til aðgerða til að tryggja atvinnu í byggðum landsins að horft sé til þeirra svæða sem báru skarðan hlut frá 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir svörin svo langt sem þau náðu. En það verður auðvitað að lýsa ákveðnum vonbrigðum með að ekki eigi að leita samráðs við undirbúning að byggðaáætlun sem verður lögð fyrir þingið. Ég held að með þeim hætti verði hægt að ná mun heildstæðari vinnu við það efni sem við þurfum virkilega að takast á við. Við verðum að taka upp nýtt verklag við gerð byggðaáætlunarinnar, ég held að það sé algjörlega augljóst. Hún verður að vera unnin með þeim hætti að menn viti nákvæmlega að hverju þeir ganga. Hvar hægt sé að sækja styrki til ákveðinna verkefna til að mynda og hver stefna stjórnvalda og þingsins nákvæmlega sé í þessum málaflokki. Byggðaáætlun á að veita yfirsýn yfir allan málaflokkinn og það er okkar verkefni að tryggja að svo sé. Hér verður að tryggja gegnsæi og að menn viti nákvæmlega um hvað byggðamálin fjalla og hvernig menn ætli að standa að þeim. Hver stefna stjórnmála er nákvæmlega upp á punkt og prik og hvernig þeim peningum er varið sem eiga að ganga til málaflokksins. Við verðum að vinna þetta allt saman vel og það skiptir máli hvernig farið er með fé og krafan um að það sé gegnsætt er mjög rík. Óskilgreindir pottar og sjóðir eru ekki vel til þess fallnir. Skilgreiningar þurfa að vera skýrar. Markmiðin þurfa að vera skýr og framlögin skýr. Þess vegna hef ég kallað eftir því í skriflegri fyrirspurn til hæstv. ráðherra hvernig framlögum undanfarinna ára hefur verið varið, þeim framlögum sem menn hafa ætlað til þess að efla og styrkja byggð, hvort þau framlög hafi skilað sér til málaflokksins. Ég held að það skipti mjög miklu máli að við sjáum það.

Herra forseti. Það getur vel verið að einhverjum hv. þingmönnum, eins og hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og fleirum, þyki á einhvern hátt vegið að landsbyggðinni með því að vekja eftirtekt á því hér að byggðamálaráðherra úr 101 hefur bara ekkert staðið sig verr en fyrri byggðamálaráðherrar. Og hann hefur ekki látið landsbyggðina sitja á hakanum. Hví segi ég þetta? Vegna þess að hv. þingmenn, að vísu ekki úr þessum ágæta flokki, rifu sig niður í rass hér á sínum tíma  Eitt get ég fullvissað hv. þingmann um og það er að sá byggðamálaráðherra sem hér stendur lætur landsbyggðina ekki sitja á hakanum nema síður væri. Það er enginn málaflokkur sem ég ver jafnmiklum tíma í og sem ég hef haft jafngaman af og uppskorið jafnmikið vanþakklæti fyrir að sinna og einmitt byggðamálin. Mér þykir einfaldlega vænt um landsbyggðina og ég hef haft ómælt gaman af að kljást við þau erfiðu viðfangsefni sem þar er að mæta. Þegar hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir talar um óskilgreinda potta og sjóði. Eru það hinir óskilgreindu pottar og sjóðir sem ég og fyrrverandi landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra börðumst fyrir, t.d. til þess að styrkja og efla vaxtarsamninga á landsbyggðinni? Til þess að búa til nefndir? Til þess að framkvæma ákvarðanir Vestfjarðanefndarinnar og setja upp Norðausturnefndina og Norðvesturnefndina? Það getur vel verið að það sé það sem hv. þingmaður á við. En ég segi bara að sú ríkisstjórn sem ég var í nú undir síðustu mánaðamót stóð sig mjög vel í byggðamálum og þar lögðust allir menn á þá sveif. Hitt er bara ljóst sem ég vil ítreka hér að það hefur verið pólitískt samráð. Það má auðvitað segja að það sé ekki síður ávinningur þeirra ríkisstjórna sem áður sátu en það gerðist alla vega í tíð byggðamálaráðherra úr 101