Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef í smíðum brtt. við þetta frv., en hef ekki komið þeim í prentun enn þá, þannig að hægt hafi verið að leggja þær fram, og vildi leyfa mér að mælast til þess við hæstv. forseta, að hann taki að sinni málið út af dagskrá og taki það ekki fyrir, fyrr en á fundi á morgun. Ég mun þá hafa komið till. í prentun.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af allshn., og hefur n. tekið að sér fyrir hæstv. forsrh. að flytja það, en n. hefur í heild algerlega óbundnar hendur um frv. og um afstöðu til einstakra greina þess. Þetta frv. var flutt á síðasta þingi af allshn. Nd., en það kom fram seint á þinginu. og mun mjög lítið hafa verið að málinu unnið á því þingi. Var frv. samið af n., sem hæstv. félmrh. skipaði og í áttu sæti Jónas Guðmundsson skrifstofustjóri, formaður, Hannes Pálsson frá Undirfelli, Magnús Jónsson héraðsdómslögmaður, Ólafur Sveinbjörnsson skrifstofustjóri framfærslumála Reykjavíkurbæjar og Þórður Björnsson bæjarfulltrúi. Ég mun ekki gera neina grein fyrir frv. hér. Það mun verða gert af öðrum, en þar sem allshn., sem flytur frv., hefur ekki tekið neina afstöðu til málsins, tel ég sjálfsagt, að milli umr. verði málið til athugunar hjá henni. - Ég legg svo til, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. allshn. fyrir að hafa að beiðni minni flutt þetta frv., og eins og eðlilegt er, gerir n. það með þeim fyrirvara, að hún sem heild bindi sig ekki við frv. hvorki sem heild né í einstökum atriðum. Ég held, að það sé rétt, að ég segi örfá orð um þetta frv., hvernig það er til orðið og hver er tilgangur með því, af því að það hefur ekki verið kynnt hér í þessari hv. d. fyrr. En eins og hv. frsm. allshn. tók fram, var frv. lagt fram í hv. Nd. seint á þinginu í fyrra. Var það til meðferðar í allshn., en þá náðist engin afgreiðsla um frv., enda kom það svo seint fram, að það var ekki við því að búast, að svona stór lagabálkur og að sumu leyti með nýmælum gæti þá gengið fram. Það er nú svo, eins og öllum hv. dm. er kunnugt, að húsnæðismálin eru einhver allra mestu vandamál, ekki einungis okkar þjóðar, heldur allra menningarþjóða, er óhætt að segja, og þó fyrst og fremst þeirra, sem búa við loftslag svipað og við gerum, kalt, umhleypingasamt og að ýmsu leyti erfitt, svo að það er ekki hægt annað en búa í vönduðum húsum. ef fólki á að geta liðið svona sæmilega þolanlega. Það liggur því í hlutarins eðli, að með slík mál, sem kosta jafngeysilega mikið fé eins og það kostar í okkar landi að koma upp íbúðum yfir fólkið, þá getur ekki annað verið en að löggjafarvaldið láti þessi mál allmikið til sín taka. En þó er það nú svo, að enn er ekki til nein almenn húsaleigulöggjöf hér í okkar ágæta landi. Það er engin almenn húsaleigulöggjöf til um samskipti leigutaka og leigusala og hvernig með þau mál skuli farið. Má segja, að það sé í raun og veru óeðlilega stór gloppa í félagsmálalöggjöf okkar, en þetta stafar vissulega af því, að bæir hér hjá okkur og stærri þorp hafa risið upp mjög skyndilega á síðustu áratugum, og af þeim ástæðum hefur þetta dregizt m. a., að Alþ. hafi tekið þessi mál til meðferðar á þann hátt að afgr. þau eins og virðist að eðlilegt væri. En ég lít svo á, að Alþ. geti ekki lengur skotið sér undan þeirri skyldu að ganga frá fyrst og fremst almennri húsaleigulöggjöf, er snertir samskipti leigutaka og leigusala, svona í almennum atriðum. Auk þess er svo eðlilegt, að þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi annaðhvort vegna rásar viðburðanna, eins og þegar styrjaldir ganga, eins og komið hefur nú fyrir okkar kynslóð oftar en einu sinni að undanförnu, - styrjaldir, sem raunverulega hafa haft sömu áhrif á líf okkar Íslendinga eins og við værum beinir þátttakendur í þeim, að þá séu aftur sett ýmis sérákvæði varðandi þessi mál, sem þá er ekki víst að þurfi að standa nema mjög takmarkaðan tíma. - Ég vil skjóta því hér inn í, að þetta frv., sem hér liggur nú fyrir á þskj. 63, er greinargerðarlaust, en það stafar af því, að samhljóða frv., sem lagt var fram í fyrra, fylgdi ýtarleg grg., og það er ætlazt til þess, að hv. alþm. geti fengið þá grg., sem mun vera á þskj. 268 frá Alþ. í fyrra, þannig að óþarfi hafi verið að fara að prenta hana upp aftur. Ég hygg að allir geti fengið aðgang að henni, það sé nóg til. Vildi ég fyrst og fremst benda hv. dm. á þetta. Það er enn einkennilegra, að mér virðist, að ekki skuli nein almenn húsaleigulöggjöf vera komin hér hjá okkur varðandi hús í bæjum og þorpum, þegar við aðgætum það, að við eigum ábúðarlöggjöf frá árinu 1883, - ábúðarlög, sem fjalla um ábúð á jörðum og eru í raun og veru algerlega hliðstæð við það, sem húsaleigul. ættu að vera fyrir þá, sem í þéttbýli búa. Ég er ekki í neinum vafa um það, að það þætti vera stór gloppa og alveg óhafandi, ef ábúðarlöggjöfinni hvað jarðeignir í sveitum snertir, væri kippt burt; það þætti óhæfa á allan hátt. En í raun og veru er engu minni ástæða til þess, að almenn ákvæði gildi um samskipti leigutaka og leigusala í kaupstöðum og kauptúnum, heldur en hvað jarðir snertir. Og að því leyti má segja, að það sé enn meiri ástæða, að nú eru þau heimilin orðin miklu fleiri, sem þetta snertir, heldur en sveitaheimili og þess vegna a. m. k. alls ekki síður ástæða til þess, að um þau séu sett ákveðin ákvæði. Það tók nú Alþ. í þann tíma milli 20 og 30 ár að komast að samkomulagi um ábúðarlöggjöfina. Hún var búin að flækjast fyrir þinginu í - held ég - yfir 20 ár, þegar l. voru loks sett árið 1883. Ég vil nú vona, að það taki ekki Alþ. eins langan tíma að koma sér saman um hæfilega og sanngjarna húsaleigulöggjöf eins og það tók það á þessum tímum. En nú er þetta þó búið að vera hér fyrir Alþ. í nokkur ár, allt frá 1949, án þess að Alþ. hafi verulega fjallað um málið enn þá. Það er svo, að afskipti Alþ. af húsaleigumálum hafa hingað til eingöngu verið þau, að þegar sérstaklega hefur hert að í þeim tveim heimsstyrjöldum, sem geisað hafa, þá hafa verið sett ákvæði um húsaleigu, að mestu leyti miðuð við Reykjavík og einstaka staði aðra, en ekki nokkur almenn ákvæði um þetta efni. Það er fyrst með l. nr. 24 frá 1917, um húsaleigu í Reykjavík, sem afskipti Alþ. hefjast af þessum málum, og þau l. voru svo í gildi með nokkrum breytingum til ársins 1927. Þá voru þau afnumin að öllu. Og það er svo ekki aftur fyrr en með l. nr. 10 frá 1939, um gengisskráningu og ráðstafanir í sambandi við það, að aftur voru leidd í l. ákvæði um húsaleigu, viss ákvæði, sem fjölluðu sérstaklega um húsaleigu hér í Reykjavík, en þó um fleiri staði. Þessum l. var svo á ýmsan hátt breytt á árunum 1940 og 1941 og kannske oftar, ég man það ekki svo vel. En þetta sýnir það mjög áþreifanlega, hver þörf er á almennum húsaleigul., því að þegar sérstaklega herðir að fyrir slík áhrif sem þessar styrjaldir hafa haft á athafnalíf okkar á ýmsum sviðum, þá er einmitt gripið til þess að setja ákvæði um þetta. Svo er horfið frá því aftur, þegar áhrif styrjaldanna fjara út, nokkrum árum eftir að þær eru stöðvaðar. Þetta sýnir það greinilega, að þegar mest reynir á eru það veikustu hlekkirnir, sem bila, þar sem ekki hafa verið sett viðhlítandi ákvæði með löggjöf, og kemur þá greinilegast í ljós. Það er svo árið 1950, að ákveðið var, að gildandi húsaleigulöggjöf þá, þ. e. a. s. húsaleigulöggjöfin frá 1939 og með ýmsum breytingum síðar, skyldi úr gildi falla á tímabilinu frá 1. okt. 1950 til 14. maí 1952. En þessi ákvæði skyldu falla niður með nokkru millibili á þann hátt, að þau ákvæði l., sem snerta leigu á einstökum herbergjum, skyldu úr gildi falla 1. okt. 1950, en 14. maí 1951 skyldu úr gildi falla ákvæði l. um atvinnuhúsnæði og í öðru lagi ákvæði l. um íbúðir, sem eru í sama húsi og húseigandi býr í sjálfur, en önnur ákvæði l. skyldu svo falla úr gildi 14. maí 1952. En þá voru þau ákvæði þó framlengd með l. nr. 30 frá 1952 til 14. maí 1953, og það var gert vegna þess, að það lágu beiðnir fyrir um það frá Reykjavíkurkaupstað, að þau ákvæði l. yrðu þá framlengd og yrðu ekki úr gildi felld, jafnvel þó að heimild væri til þess, að bæirnir sjálfir gætu tekið upp þau ákvæði, sem þar var um að ræða. Það er óhætt að segja það, að með frv. félmrn. og þáverandi félmrh. frá 1949 var gerð fyrsta tilraun til heildarlöggjafar um húsaleigumál hér á landi. Ég sé ekki ástæðu til að fara hér út í einstök atriði þess frv., enda eru mörg þeirra mjög samhljóða því frv., sem hér liggur fyrir, en það frv. hafði verið undirbúið af færum mönnum og verið höfð til hliðsjónar húsaleigulöggjöf í nágrannalöndum okkar, en Alþ. sinnti lítið því máli, þegar það þá var lagt fram, og gekk það ekki fram. En þegar ég kom að félmrn., varð mér skjótt ljóst, þegar ég fór að athuga um afskipti þess rn. af húsaleigumálum og hvernig ástatt væri um þau atriði yfirleitt, að mikil þörf væri á því, að sett væri fyrst og fremst almenn húsaleigulöggjöf, sem gilti um land allt hvað ýmis atriði snerti, og á þeim grundvelli var það, sem ríkisstj. varð sammála um það, að skipuð yrði n. til þess að rannsaka þessi mál. Þessi n. var svo skipuð 19. júní 1951, og var svo fyrir mælt, að hún skyldi semja frv. að almennri húsaleigulöggjöf, en einnig taka til meðferðar þau atriði, sem hún teldi að þörf væri á varðandi einstaka staði á landinu vegna sérstakra húsnæðisvandræða þar og erfiðleika. Eins og hv. frsm. allshn. gat um, var Jónas Guðmundsson skrifstofustjóri í félmrn. formaður þessarar n. Auk hans voru tilnefndir í n. Magnús Jónsson hdl., alþm. nú, Ólafur Sveinbjörnsson skrifstofustjóri framfærslumála Reykjavíkur og þeir Hannes Pálsson frá Undirfelli og Þórður Björnsson bæjarfulltrúi í Reykjavík. Þessi n. skilaði áliti í fyrrahaust, þegar nokkuð var á þing liðið, og er það sá lagabálkur, sem nú liggur hér fyrir; rn. gerði að vísu lítils háttar breyt. á frv. eins og það lá fyrir, en í öllum meginatriðum er það lagt fram eins og n. skilaði því. Nú ber þess að gæta, að n. var alls ekki sammála um öll atriði þessa frv., en þó um meginkjarna þess er óhætt að segja. Níu fyrstu. kaflar frv. fjalla um almenna húsaleigulöggjöf, þ. e. a. s. um þau atriði, sem leigutaka og leigusala skipta og þeir verða að koma sér saman um, hvernig með skuli farið. Í raun og veru er n. alveg sammála um þessa fyrstu 9 kafla. Undanskilin er þó 1. gr. frv., því að í raun og veru heyrir hún efnislega til 10. og 11. kafla frv., en ekki almennu húsaleigul. og fellur því efnislega undir þar, en að öðru leyti er óhætt að segja, að n. hafi raunverulega verið sammála um þessa níu kafla frv., sem eru almenn húsaleigulöggjöf, og þykja mér því miklar líkur til þess, þar sem þetta frv. var líka borið undir ýmsa aðila, að samkomulag geti orðið hér á Alþ. um þennan hluta frv., hvað se;n öðru kann að líða. Ég fyrir mitt leyti teldi það mikið til bóta, að þessi almenna húsaleigulögjöf yrði afgr., hvað sem öðru liði. Um hina kafla frv., þ. e. a. s. fyrst og fremst 10. og 11. kafla, skal það tekið fram. að þar urðu nm. ekki sammála, en frv. er þannig fram sett. að það er meiri hl. n. fyrir hverri gr. í þeim köflum frv., en ýmis sérskilningur og sérgreinargerðir komu fram frá nm., líklega öllum eða því nær öllum, og er það allt saman fært hér inn í grg. frv. eins og það var flutt í fyrra. En þessir kaflar eru um heimildir til handa bæjarstjórnum og sveitarstjórnum, ef þær vilja setja einhver sérákvæði vegna þess, hvernig ástatt er í húsaleigumálum hjá þeim, sérstaklega ef sérstök vandræði eru fyrir hendi; þá geti þær gripið til þess að setja ýmiss konar sérákvæði um það, hvernig með þau mál skuli farið. Ég get vel búizt við, að um þessa kafla frv. geti orðið ýmiss konar ágreiningur hér á hinu háa Alþ. og ýmsir alþm. vilji kannske koma þar að ýmsu, sem ekki er í þessum köflum nú, en ég vil taka það fram. að hér er fyrst og fremst um heimildir að ræða til handa bæjarstjórnum og ekki verið að fyrirskipa þeim að gera neina hluti, nema þeim finnist sjálfsagt og nauðsynlegt að gera það. Og ég lít svo á, að það sé alveg sjálfsagt að veita bæjar- og sveitarstjórnum nokkuð rúmar hendur í þessu máli. Ég tel það ekki eðlilegt og heppilegt að neinu leyti, að Alþingi eitt fari með þau mál, heldur sé það mjög í anda þess lýðræðis, sem við búum við, og þeirrar sjálfstjórnar, sem sveitarfélög hafa að ýmsu leyti hjá okkur, að sveitarstjórnir og bæjarstjórnir fái sjálfar að ákveða allmikið um það, innan viss ramma að sjálfsögðu, hvernig með slík mál skuli fara. Það er að vísu svo og rétt að taka það fram, að þegar ég hér segi, að þessir kaflar fjalli um heimildir til handa sveitarstjórnum, þá er nokkur undantekning frá því að því leyti, eins og 1. gr. frv. segir, að heimildarákvæði 10. og 11, kafla skuli vera í gildi í Reykjavík, Hafnarfirði og á Akureyri til 14. maí 1955. Um þessi ákvæði, sem eru þau einu ákveðnu fyrirmæli í þessum köflum, má segja það, að um þau var allmikill ágreiningur í n., og verður sjálfsagt litið ýmislega á það, hvernig með skuli fara. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara hér að rökstyðja, hvers vegna þessi ákvæði eru sett hér inn. Það er skýrt greinilega frá því í grg. frv. frá í fyrra, og geta hv. dm. lesið þar um það ákvæði. Og yfirleitt ætla ég ekki hér að fara að rekja sérálit hinna einstöku nm. um þessa kafla frv. Það er hægara að athuga það í n., og er ég að sjálfsögðu fús til þess að ræða við hv. allshn. um frv. bæði almennt og sömuleiðis um þau atriði þess, sem sennilegt er að helzt valdi ágreiningi hér á Alþingi. En það, sem ég vildi að lokum leyfa mér að taka fram, er það, að ég fyrir mitt leyti legg mikla áherzlu á það, að hið háa Alþingi taki nú þetta frv. til rækilegrar yfirvegunar. Ég hef ekki trú á, að það verði undirbúið betur af hálfu rn. en nú er orðið. Það var lögð í þetta mikil vinna, fyrst 1949 og síðan af þeirri n., sem skipuð var snemma á árinu í fyrra og kynnti sér húsaleigulöggjöf þá enn á ný hér í nágrannalöndum okkar, bæði í Norðurlöndum og Bretlandi og jafnvel víðar, og það tekið mjög til hliðsjónar um þau ákvæði, sem þar eru, svo að ég hygg, að það sé ekki eftir neinu að bíða um það, að Alþingi fari nú að taka ákvörðun um, hvað það telji rétt að gera í þessu máli. En til lengdar verður það áreiðanlega ekki, að ekki verði sett hér almenn húsaleigulöggjöf af Alþingi, það er ég alveg sannfærður um. Það er óviðunandi, eins og þjóðfélag okkar nú er byggt upp, þó að allt annað væri fyrir nokkrum tugum ára, þegar þjóðin þá bjó að mestu leyti í sveitum, og giltu þá að sjálfsögðu hin almennu ákvæði ábúðarlaganna um þessi samskipti hvað það snertir. Ég sé nú ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri, en skal taka það fram aftur, að ég skal ávallt vera reiðubúinn að ræða við hv. allshn. um þetta frv., þegar n. getur farið að sinna því.



Herra forseti. Eins og kunnugt er, hafa lög um húsaleigu vakið allmikið umtal sérstaklega í þessum bæ og hér á hv. Alþingi undanfarin ár. Ég hef nú reynt að kynna mér nokkuð það frv., sem liggur hér fyrir á þskj. 63, og tel rétt að láta koma fram nokkrar athugasemdir í sambandi við málið hér við 1. umr., vegna þess að ég á ekki sæti í þeirri hv. n., sem flytur frv. og fær það svo til frekari athugunar. Og í sambandi við það vildi ég þá fyrst og fremst mega vænta þess, að áður en málið verður látið ganga til 2. umr. hér í þessari hv. d., þá verði það sent til umsagnar til aðila hér í þessum bæ, þ. e. Fasteignaeigendafélagsins og Félags leigutaka eða hvað það heitir, svo að þeim gefist kostur á því að koma fram þegar á fyrsta stigi málsins þeim athugasemdum, sem þeir telja að nauðsynlegt sé að athuga og ræða við n., áður en frv. kemur til 2. umr. Ég tel, að það sé eðlilegasta meðferðin á málinu. Ég er sammála hæstv. ráðh. um það, að fyrstu kaflar frv. muni ekki vekja mjög mikinn ágreining í deildinni, svo framarlega sem felld er í burtu 1. gr. frv. eins og hún er nú, því að hún tilheyrir reyndar öðrum köflum og mun að sjálfsögðu vekja nokkurt umtal og nokkurn ágreining. En að öðru leyti eru þeir aðrir kaflar allir, sem hæstv. ráðh. minntist á, þess eðlis, að þeir munu ekki vekja stórkostlegan ágreining um málið. Þó eru þar einstök atriði, sem mér sýnist að sé mjög vafasamt að sé hægt að leggja á leigusala eða leigutaka, eins og t. d. það, að menn skuli samkv. 12. gr. skila húsum sínum meindýralausum og svo leigutaki aftur að skila því í þannig ástandi þegar hann skilar því. Við þekkjum það nú hér í þessum bæ og sjálfsagt ekki siður annars staðar, að baráttan við meindýrin er svo stórkostlegt mál, að það er varla á valdi sérhvers húseiganda eða sérhvers leigutaka að ráða þar einn um. Þá vildi ég einnig beina því til hv. n., hvort hún mundi geta upplýst fyrir 2. umr., hvaða kostnað það hefði í för með sér fyrir aðila að láta meta og taka út alla leigu, eins og gert er ráð fyrir í frv. Hér er um nýmæli að ræða, sem mun kosta allmikið fé. Að vísu er þetta í ábúðarlöggjöfinni, og það mun vera komið þaðan fyrir áhrif þeirra manna, sem eru henni vel kunnugir, en það er sýnilegt, að þetta kemur til með að kosta viðkomandi aðila, hver sem greiðir það, margfalt meira fé, en það kostar hlutfallslega að taka út jarðir í sveitum landsins. Hér er um að ræða að taka út, - ja, kannske herbergi á hverjum mánuði, ef einstaklingum eru leigð herbergi, ef til vill íbúðir tvisvar sinnum á ári, ef skipt er um eigendur. svo að það út af fyrir sig hlýtur að hafa stórkostlegan kostnað í för með sér. Væri ákaflega fróðlegt að fá einhverja hugmynd um þann kostnað, áður en frv. fer út úr þessari deild, og þá er eðlilegast, að það komi frá n., áður en það kemur til 2. umr. Ég vil einnig leyfa mér að benda hér á, að hér er nýmæli, sem er vafasamt að sé hægt að leggja á leigutaka, að hann skuli greiða eða bæta allt það tjón, sem hlýzt af gáleysi eða vanrækslu hans sjálfs. Ef á að taka þessi ákvæði bókstaflega, á hann að sjálfsögðu að greiða brunabætur, sem kynnu að stafa af því, að hann hefði farið óvarlega með eld. Ég vil aðeins leyfa mér að benda á þetta, úr því að málið er hér til umr. Ég veit, að það hefur ekki vakað fyrir þeim, sem sömdu löggjöfina. Það hefur sjálfsagt vakað fyrir þeim, að hann ætti aðeins að bæta það, sem ekki væri bætt með almennum vátryggingum, en það verður nú ekki skilið öðruvísi, eins og það er hér í frv., heldur en að honum beri að bæta allt það tjón, sem hlýzt af gáleysi eða vanrækslu af hans hendi. Ég skal ekki á þessu stigi ræða meira um sjálft frv. Það veltur svo ákaflega mikið á því, eins og ég tók fram í upphafi, hvort 1. gr. frv. verður samþ. eða ekki, hvort tilefni gefst til þess að ræða raunverulega 10. og 11. kafla frv. Sé þar aðeins um heimildarlög að ræða, þá er það látið á vald viðkomandi sveitarstjórnar, og gefst þá miklu minna tilefni til að ræða um þau ákvæði, sem þar standa. Sé hins vegar ætlazt til þess, að þessum ákvæðum sé beitt skilyrðislaust einhvern ákveðinn tíma, t. d. til 14. maí 1955, eins og ákveðið var í 1. gr., þá horfir málið að sjálfsögðu allt öðruvísi við, og gefst þá tækifæri til þess að ræða það milli umr., eftir því sem séð verður, hvaða breytingum málið tekur hér í þessari hv. deild. En ég legg alveg sérstaka áherzlu á. - og er það að gefnu tilefni, - að annaðhvort verði frv. sent til umsagnar, - það þarf ekki að tefja málið, - eða hv. n. kalli a. m. k. þessa aðila til sín og fái frá þeim allar þær upplýsingar, sem þeir vilja gefa í sambandi við málið, og þær upplýsingar séu látnar hv. d. í té, áður en málið er afgreitt til 3. umr.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram hér í hv. d. frv. það, sem nú liggur fyrir til 1. umr., um, að ríkisstj. verði veitt heimild til þess að ábyrgjast fyrir Húsvíkinga lán til þess að kaupa togara, annaðhvort ábyrgjast fyrir bæjarfélagið út af fyrir sig eða fyrir hlutafélag, sem bæjarfélagið yrði þátttakandi í. Ég hef gert þetta eftir eindregnum óskum bæjarstjórnar Húsavíkur, svo sem fylgiskjal það, sem prentað er með greinargerð frv., ber með sér. Á bak við óskir bæjarstjórnarinnar standa svo samþykktir borgarafundar í Húsavík. Húsvíkingar hafa komizt að þeirri niðurstöðu, m. a. með því að líta til næsta bæjarins við sig, Akureyrar, að helzta bjargráð til að bæta úr atvinnuleysisböli vetrarmánaðanna í Húsavík sé að fá þangað togara, er gangi þaðan til veiða og leggi þar upp afla sinn. Í Húsavík eru nú íbúar á fjórtánda hundrað. Höfuðatvinnuvegirnir í Húsavík eru sjávarútvegur og landbúnaður, svo sem lengi hefur verið. Landbúnaðurinn er til mikilla þæginda og drjúgrar matbjargar og hollustu, en sjávarútvegur verður að leggja til, auk mikillar matbjargar, sem hann leggur til, aðalpeningatekjur fólksins til viðskipta og verzlunar, í skatta og skyldur, til umbóta og framfara o. s. frv. Vel má nú segja, að alltaf hafi verið vöntun á atvinnu í Húsavík á vetrum, jafnvel atvinnuleysi, því að aflaskortur er þar venjulega á vetrum og sjór lítið sóttur, vegna þess að hvorki er afli í sjó né gæftir að staðaldri. En áður fyrr þoldu menn þetta ástand betur en nú. Lífshættir voru allt aðrir þá í Húsavík eins og annars staðar í landinu. Þá voru skattar litlir, því að samfélagið hafðist þá lítið að og hafði því lítinn tilkostnað og krafðist lítilla framlaga. Menn grófu mó úr jörðu til eldsneytis. Nú kaupa menn erlent eldsneyti og rafmagn. Áður sóttu menn vatn í læki eða brunna. Nú kaupa menn vatn í vatnsveitunni. Ég nefni þetta sem dæmi um auknar og sjálfsagðar þarfir. Vegna þessara atriða og margs annars gátu menn þá þreytt þorrann og góuna atvinnulausir, þótt menn geti það alls ekki lengur. Og að menn geta það ekki nú, stafar ekki af ódugnaði í afköstum og kemur ekki heldur af breyttu náttúrufari landsins eða illum stjórnvöldum, heldur meiri lífskostnaði, betri aðbúð, auknum þörfum. Stöðugt vaxandi þarfir hafa kallað eftir meiri atvinnu og stöðugri, og nú orðið kalla þær eftir atvinnu alla mánuði ársins, því að alla mánuði ársins þarf að standa straum af útborgunum, sem útheimtast til þess að lifa - eins og nefnt er - menningarlegu og mannsæmandi lífi. Eftir því sem fólki fjölgar meira í bæ eða kauptúni með atvinnuhætti eins og venjulegastir eru, eftir því reynir meira á þolrif atvinnuveganna. Húsavík hefur fram að þessu haldið í horfi og sinnt, að ég tel, umbótum og kröfum tímanna sómasamlega. Þetta hefur tekizt af því, að Húsavík hefur sent burt stærri báta á vetrum til útgerðar og margt manna hefur farið í atvinnuleit á fjarlæga staði. En nú hrekkur þetta ekki til lengur. Nú þarf aukna atvinnu heima. Samt er í Húsavík, sem betur fer, ekkert neyðarástand enn þá, en það getur orðið, og það blasir við fram undan, ef ekki er aðhafzt. Það þarf, sem betur fer, ekki að reisa, heldur styðja, og það er alltaf hægara að styðja en reisa. Frv. þetta er ósk um stuðning, sem Húsvíkingar álíta að sér sé mikilsverður og muni hrökkva til ávinnings næsta áfanga. Frá Húsavík á togari ekki erfiðara að sækja til miða heldur en frá Akureyri, en togaraútgerð á Akureyri er talið að hafi gengið vel. Á Húsavík er höfn fyrir togara og löndunaraðstaða. Þar er hraðfrystihús, sem er almenningseign. Þar er saltfisksþurrkunarhús, sem líka er almenningseign. Þar eru fisksöltunarhús til reiðu. Þar er síldarverksmiðja, sem vinnur fiskúrgang. Hana á ríkið, og hún mundi að sjálfsögðu hafa ávinning af auknum verkefnum. Húsavík er einn af 13 kaupstöðum landsins. Aðeins í þrem þessara bæja eða kaupstaða er nú engin togaraútgerð. Það er í Húsavík, Ólafsfirði og Sauðárkróki. Ríkið hefur veitt öllum hinum kaupstöðunum 10 eða íbúum þeirra meiri og minni aðstoð til þess, að þangað fengjust togarar. Enn fremur hafa þó nokkur kauptún orðið þvílíkrar aðstoðar aðnjótandi. Hér er þess vegna alls ekki nýmæli á ferð, ekki verið að biðja um að skapa fordæmi, heldur er farið fram á jafnrétti. Ég tel aðstöðuna heima fyrir í Húsavík þannig, að hún sé mun betri til þess að hagnýta togaraafla, en víða annars staðar, og þörfina fyrir aukna atvinnu tel ég tvímælalausa. Svo vel vill líka til, að hæstv. ríkisstj. hefur starfandi atvinnumálanefnd, og sú atvinnumálanefnd kom til Húsavíkur í sumar og athugaði þar aðstöðu og atvinnuhætti og atvinnuástand. Mér þætti mjög eðlilegt, að n., sem um þetta mál fjallar væntanlega, leitaði álits þessarar n., og ég efast ekki um, að það álit muni votta það, að ég hef hér með því, sem ég hef sagt, skýrt rétt frá. Í frv. er ekki tiltekin lánsupphæð, sem ríkið megi ábyrgjast, en hins vegar er tiltekið hundraðshlutfall af stofnkostnaði, 90% hámark ábyrgðar á lánum og auðvitað með þeim fyrirvara, að kaupverð togarans verði við hæfi eftir áliti ríkisstj. Þetta, 90% ábyrgð fyrir stofnláni, 1. veðréttar lán er falið þar í, mun vera það hlutfall, sem viðgengizt hefur um aðstoð ríkisins, þó að sums staðar hafi ekki verið svo hátt farið, en annars staðar hefur líka áreiðanlega verið meiri hjálp veitt. Ég sé engar líkur til þess, að Húsvíkingar geti lagt fram í upphafi meira en tíunda part stofnkostnaðar. Ekki er hægt að vita með vissu, hvert stofnverðið kann að verða. Helzt munu Húsvíkingar hugsa til þess að kaupa einhvern hinna fyrri nýsköpunartogara. Gamla togara vilja þeir alls ekki, og er það ekki láandi. Togara af nýjustu gerð telja þeir sér yfirleitt ofviða að verði, enda veit ég engan þeirra falan. Hins vegar mun Húsvíkingum hafa boðizt í sumar og haust fleiri en einn togari úr hópi eldri nýsköpunartogaranna, þeirra, sem ekki eru í bæjareign. Ég leyfi mér að vænta þess, að hið háa Alþ. telji við eiga að taka þessu frv. vel og samþykkja það. Ég óska, að málinu verði að aflokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. fjhn.