Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Í stefnu Vísinda- og tækniráðs fyrir árin 2010–2012 eru þrjú leiðarljós, samvinna og samnýting, í öðru lagi gæði og ávinningur og þar segir m.a., með leyfi forseta: „Vísinda- og nýsköpunarstarf á Íslandi verður að standast alþjóðlegar gæðakröfur svo að árangur náist og raunveruleg og viðvarandi verðmæti skapist.“ Þriðja leiðarljósið er alþjóðleg vísindi og nýsköpun. Ég held að við sjáum það á 10 ára reynslu Vísinda- og tækniráðs að það hefur sannarlega sannað tilvist sína. Ég held að það sé merkilegt tæki til þess að ýta undir rannsóknir, vísindi og þróun á Íslandi, ekki síst til langframa. Í þessari stefnu segir m.a. að það eigi að „forgangsraða með langtímauppbyggingu íslensks samfélags í huga“. Síðan segir að það eigi að skoða m.a. allt fram til ársins 2020. Með fullri virðingu fyrir því sem hér stendur þýðir ekki fyrir forsætisráðherra, sem m.a. er formaður Vísinda- og tækniráðs, að skrifa undir svona plagg ef raunveruleikinn er annar og við sjáum það m.a. í fjárlögunum. Það þýðir ekkert að abbast upp á hæstv. menntamálaráðherra í þessu ef fyrirheit ríkisstjórnarinnar og pólitískur vilji eru ekki til staðar til að styðja við menntamálaráðherra varðandi forgangsröðun í fjárlagagerð. Það er samt ekki spurningin hér núna. Síðan segir í stefnu Vísinda- og tækniráðs að það eigi að skoða sérstaklega gæði rannsókna, leggja gæðahugsun til grundvallar, m.a. í vísinda- og nýsköpunarsamfélaginu sem hefur á síðustu árum byggst upp en það er „lykilforsenda þess að Íslendingar sæki hratt fram í alþjóðlegri samkeppni sem byggist á þekkingarsköpun“. Einnig segir: „Öll opinber fjármögnun vísinda og nýsköpunar verður að fara eftir skýrum reglum og byggjast á mati á gæðum og ávinningi.“ Þetta skiptir mjög miklu máli. Eins og plaggið ber með sér eru til nokkuð margir sjóðir en þeir eru ekki allir samkeppnissjóðir, hvað þá að þeir byggist á alþjóðlegum gæðakröfum því að enn erum við með að mínu mati leifar af ákveðinni fortíð varðandi úthlutun styrkja úr sjóðum landsmanna, ríkissjóðum, og ég er þá m.a. með AVS í huga, með fullri virðingu. Síðan segir: „Gera þarf úttekt á samkeppnissjóðum og meta hvort grundvöllur sé fyrir sameiningu sjóða, hvort leggja beri einhverja þeirra niður, auka samstarf milli þeirra eða að stuðla að samfjármögnun einstakra verkefna sem sjóðirnir styrkja.“ Það skiptir miklu máli að fá að heyra hvaða skilaboð hæstv. forsætisráðherra, sem er einnig formaður Vísinda- og tækniráðs, hefur til vísinda- og fræðasamfélagsins en líka til landsmanna um það hvort raunverulegur vilji sé til þess, ekki bara að forgangsraða í þágu menntunar og nýsköpunar heldur ekki síður til þess að skoða hvernig megi 

Hæstv. forseti. Vísinda- og tækniráð ákvað á fundi sínum 19. mars sl. að skipa starfshóp fjögurra ráðuneytisstjóra til að ræða verkaskiptingu sjóða og stofnana sem sinna rannsóknum og nýsköpun. Voru þetta ráðuneytisstjórar mennta- og menningarmálaráðuneytis, iðnaðar-, sjávar- og landbúnaðarráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Markmiðið var að kanna hvort hægt væri að efla samvinnu sjóða og stofnana og nýta betur þá krafta sem fyrir eru. Fyrir næsta fund ráðsins þar á eftir, í júní sl., skilaði vinnuhópur ráðuneytisstjóranna áfangaskýrslu þar sem fjallað var um helstu opinberu samkeppnissjóði, umfang þeirra og lagagrunn, umsýslu og virkni. Starfshópurinn lagði til að Rannsóknarmiðstöð Íslands, Rannís, yrði falið að greina úthlutanir sjóðanna síðustu þrjú árin til að fá betri mynd af því hvernig þeir starfa raunverulega. Ráðið samþykkti tillöguna og Rannís hefur unnið að þessu verkefni síðustu mánuði og mun skila skýrslu fyrir næsta fund Vísinda- og tækniráðs sem verður haldinn 17. desember nk. Á grunni þeirrar skýrslu getur ráðið rætt hvort skynsamlegt sé að sameina einhverja sjóði eða breyta starfsemi þeirra á annan hátt. Fyrr mun afstaða Vísinda- og tækniráðs ekki liggja fyrir. Í júní sl. var m.a. lögð fram áfangaskýrsla vinnuhóps þessara ráðuneytisstjóra og sú samantekt sem þar var unnin. Hún var unnin til þess að fá glögga yfirsýn og nýta sem best það fjármagn sem rennur til rannsókna og nýsköpunar. Verkefnið er stórt og flókið og var ákveðið að byrja á því að skoða opinbera samkeppnissjóði fyrir rannsóknir og nýsköpun. Hópurinn skoðaði ýmsar skýrslur sem gerðar hafa verið um sjóðakerfi okkar og háskólakerfið. Ýmsir hafa lagt til að samkeppnisfjármögnun rannsókna og vísinda verði einfölduð með auknu samstarfi eða sameiningu sjóða og að hlutverk Ranníss verði endurskoðað til að bæta stefnumótun og eftirfylgni stefnu. Formlegt samstarf á milli þeirra ráðuneyta sem sjóðurinn heyrir undir er fremur takmarkað og í raun er ekki fyrir hendi samræmd yfirsýn um úthlutanir úr opinberum stuðningssjóðum til rannsókna og nýsköpunar. Við fyrstu sýn virðist mega bæta úr þessu, ekki síst ef tekið er tillit til stefnu Vísinda- og tækniráðs og þeirra úttekta sem gerð er grein fyrir í skýrslunni. Rannís hefur, eins og ég sagði áðan, verið falið að greina til hvaða aðila, stofnana, fyrirtækja, háskóla og einstaklinga styrkir ofantalinna sjóða hafa farið síðustu þrjú árin. Með þessu móti má fá skýrari mynd af starfsemi sjóðanna, hvar þeir gætu unnið betur saman eða hugsanlega sameinast. Hópi ráðuneytisstjóra hefur verið falið að fjalla um verkaskiptingu sjóðanna og stofnana og hefja undirbúning að greiningu á háskólum, rannsóknastofnunum og stærri verkefnum með aukið samstarf og samræmda stefnumótun í huga. Hv. þingmaður gerði að umtalsefni í ræðu sinni áðan framlög til sjóðanna. Ég held að það sé alveg óhætt að segja, ef talað er af sanngirni, að framlög í sjóðina hafi verið varin nokkuð, rauntölur að vísu staðið í stað eða lækkað, en minna en almennt í niðurskurði samanborið við að menntamálin eru varin. Ég fundaði með formönnum vísindanefndar og tækninefndar og þau hafa þakkað fyrir að þetta sé ekki skorið meira niður en benda á mikilvægi þess að vel sé fylgst með þessu og ekki skorið frekar niður. Ég er alveg sammála því að það er mikilvægt að verja þetta svið. Lítum til þess hverju var varið í Rannsóknasjóð á árinu 2009, það var þá unnið í fjárlögum fyrir árið 2008 - og var hæstv. fyrirspyrjandi ekki þá menntamálaráðherra? Þá var veitt í Rannsóknasjóðinn 780 millj. kr., 2010 815 millj. kr., 2011 783 millj. kr. Það er ágætt að hafa þennan samanburð fyrst hv. þingmaður kýs að gera þetta að umtalsefni. Tækniþróunarsjóður 2009 - hv. þingmaður var menntamálaráðherra 2008 þegar þetta var samþykkt í fjárlögum - 640 millj. kr., 720 millj. kr. árið 2010 og 720 millj. kr. 2011. Ef allrar sanngirni er gætt er fullum fetum hægt að segja að reynt hafi verið að hlífa þessum sjóðum.

Virðulegi forseti. Það er auðvitað sjálfsagður hlutur að reyna að samhæfa störf samkeppnissjóðanna sem eru starfandi á rannsókna- og þróunarsviði. Ég hygg að það sé að nokkru leyti gert á vettvangi Rannís. En eitt vil ég þó alla vega segja, ég er þeirrar skoðunar að AVS-sjóðurinn sem hefur verið starfandi um nokkurra ára skeið hafi reynst gríðarlega vel eins og hann hefur verið starfræktur. Að mínu mati væri ákaflega óskynsamlegt að sameina þann sjóð öðrum samkeppnissjóðum á þessu sviði. Það eru engin sérstök rök sem hníga að því. Sjóðurinn hefur nýst gríðarlega vel til að standa fyrir alls konar uppbyggingu á sviði sjávarútvegsins. Það skilar auðvitað greininni mjög verulega áfram og er til marks um að sjávarútvegurinn er þekkingariðnaður nr. eitt, tvö og þrjú, hvernig sem á málin er litið. Hæstv. forsætisráðherra nefndi að reynt hafi verið að verja framlög til rannsókna- og þróunarstarfsemi. Á þessu er a.m.k. ein veruleg undantekning, það er sú stefnumörkun ríkisstjórnarinnar að hverfa frá stuðningi við 

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs áðan undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta á eftir óundirbúnum fyrirspurnum. Ég fór yfir það að ég saknaði þess að hæstv. forsætisráðherra væri ekki viðstödd í óundirbúnum fyrirspurnum því eftir helgina er búið að vera mikið um fréttir sem forvitnir stjórnarandstöðuþingmenn hefðu viljað spyrja hæstv. forsætisráðherra um. Þá bar til tíðinda að hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar, Þórunn Sveinbjarnardóttir, sagði að gefast mundi tími undir öðrum dagskrárliðum í þessari viku vonandi til að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra. Því nýti ég mér þetta einnar mínútu tækifæri til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún geti sagt okkur hver viðbrögð hennar séu við niðurstöðum stjórnlagaþingskosninga um helgina.

Frú forseti. Í þessari umræðu hefur mikið verið rætt um forgangsröðun. Í framhaldi af athugasemd hv. þingmanns áðan má spyrja: Hefur hæstv. forsætisráðherra einhverjar efasemdir um forgangsröðun verkefna hjá ríkisstjórninni, í þeim miklu efnahagskröggum sem við erum í? Með öðrum orðum, telur forsætisráðherra hugsanlegt að of miklu fjármagni sé varið í það sem kalla mætti gæluverkefni ríkisstjórnarinnar og ekki nógu miklu í að fjárfesta og byggja upp til framtíðar? Varðandi þá sjóði sem við höfum verið að ræða, er hæstv. forsætisráðherra ekki sammála að þetta sé í rauninni ekki hreinn kostnaður heldur miklu frekar fjárfesting sem skili þeim mun meiri tekjum til ríkisins til framtíðar sem meira er sett í hana nú? Þarfnast forgangsröðun ríkisstjórnarinnar ekki endurskoðunar?

Frú forseti. Það var alveg rétt að á sínum tíma forgangsröðuðum við í erfiðum fjárlögum og fjárlagagerð fyrir árið 2009 í þágu samkeppnissjóðanna. Ég hefði gjarnan viljað sjá áframhaldandi stuðning við allt háskóla- og rannsóknastarf í fjárlögum fyrir árið 2011. Það er ekki. Skorið er niður á þessu sviði sem er miður. Við vitum að til að auka hagvöxt, til að komast fyrr út úr kreppunni, til að læra af reynslu annarra þjóða eins og Finna og fleiri, þá eigum við að fjárfesta í rannsóknum, vísindum og háskólastarfi. Menntamálaráðherra er gert að skera drastískt niður á sviði háskólamála. Háskóli Íslands fær ekki greitt fyrir 1.400 nemendur sem hann er engu að síður neyddur til að taka inn. Þetta er því ekki alveg rétt sem hæstv. forsætisráðherra segir. Mér finnst vanta pólitíska leiðsögn. Hana skortir af hálfu forustumanns í ríkisstjórninni hvað þetta varðar. Ég vil engu að síður fagna því sérstaklega að Vísinda- og tækniráð ætli ekki bara að funda 17. desember heldur munu þá líka fjórir ráðuneytisstjórar skila ákveðnum niðurstöðum, skýrslu um það hvernig menn ætla að taka á hugsanlegri sameiningu sjóða. Varðandi AVS-sjóðinn - ég er ekki endilega að tala um að leggja hann niður. Um hann eiga að gilda alþjóðlegar reglur svo við getum sagt að hann standist alþjóðlegan samanburð hvað varðar kröfur um gæði, rannsóknir og allt sem því fylgir. Við vitum af samanburði á Rannsóknasjóði og AVS að úthlutanir úr sjóðunum voru mjög mismunandi. Það segir manni að ekki eru hafðar að leiðarljósi alþjóðlegar reglur um samkeppni í rannsóknum. Ég vil engu að síður hvetja hæstv. forsætisráðherra til að styðja dyggilega við bakið á hæstv. mennta- og vísindamálaráðherra hvað þetta varðar og uppbyggingu á þessu sviði til framtíðar. Við hljótum að geta sammælst um að til að komast fyrr út úr þeim erfiðleikum sem við stöndum frammi fyrir er 

Virðulegi forseti. Ég þarf enga hvatningu frá hv. þingmanni til að styðja við bakið á hæstv. menntamálaráðherra og gera eins og við mögulega getum á þessum erfiðu niðurskurðartímum í að styðja við að sjóðirnir fái fjármagn. Tölurnar sem ég nefndi áðan eru hærri en þegar hv. þingmaður var menntamálaráðherra, í sumum tilvikum. Ég held að við höfum sýnt á þessum erfiðu niðurskurðartímum að við höfum forgangsraðað í þágu þessara sjóða hjá Vísinda- og tækniráði. Ég er sammála hv. þm. Sigmundi Davíð Gunnlaugssyni að það er fjárfesting til framtíðar að fjárfesta í þessum sjóðum og í vísindum og rannsóknum og er eitt af því mikilvægasta sem við gerum til að styðja við hagvöxt og fjölga störfum. Ég held að það sé alveg ljóst. Ég hygg að sú vinna sem verið er að vinna núna og ég lýsti áðan í framsögu minni muni skila okkur vel áleiðis að því markmiði að styðja betur við bakið á sjóðunum. Þess vegna erum við að skoða hvort ekki megi nýta þetta betur með því að sameina sjóði. Í skýrslunni sem ég vitnaði í er einmitt sagt, með leyfi forseta: „Á tímum niðurskurðar þarf að forgangsraða með langtímauppbyggingu íslensks samfélags í huga […]“. Jafnframt er á það bent að ítrekað hafi komið fram að of lítill hluti opinberra fjárveitinga til rannsókna og nýsköpunar fari í gegnum samkeppnissjóði. Þess vegna er talað um nauðsyn þess að fram fari endurskipulagning og endurskoðun á þessum sjóðum og það erum við að gera. Það er mikið kapp lagt á þessa vinnu og að niðurstaða liggi fyrir 17. desember. Á grunni þeirrar skýrslu er hægt að meta hvort skynsamlegt sé að sameina einhverja af sjóðunum eða 

Að gefnu tilefni vill forseti geta þess að stuttar athugasemdir eiga við viðkomandi fyrirspurn en ekki annað.

Frú forseti. Eins og menn vita munu málefni fatlaðra færast yfir til sveitarfélaganna um næstu áramót. Það má vel vera að hægt sé að gagnrýna hæstv. félagsmálaráðherra og fyrri félagsmálaráðherra fyrir að hafa ekki verið búnir að undirbúa málið nægilega mikið og í tíma. Við erum á síðustu metrunum og það er fyrst í síðustu viku sem frumvarp til breytinga á lögum hvað þetta snertir var rætt á þinginu. Við verðum engu að síður að sameinast um það í þinginu að reyna að gera þennan flutning sem bestan úr garði. Ég vil beina fyrirspurn til hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra varðandi það hvað ráðuneytið hefur skoðað í tengslum við þennan flutning á málefnum fatlaðra, hvort ráðuneytið hafi skoðað hvaða áhrif flutningur á málefnum fatlaðra til sveitarfélaga kunni að hafa á leikskólann, hvaða áhrif þessi flutningur kunni að hafa á grunnskóla og líka framhaldsskólann sem er á ábyrgð ríkisins og hvernig hægt er að nýta þennan flutning til að auka samhæfingu og efla þjónustu fyrir fatlaða innan skólakerfisins. Er eitthvað sem hæstv. menntamálaráðherra sér sem tækifæri í tengslum við þennan flutning þannig að fatlaðir geti líka aukið lífsgæði sín með því að nota skólakerfið sem á leik- og grunnskólastigi er að mestum hluta til á forsendum sveitarfélaganna sem munu annast málefni fatlaðra? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra þessarar spurningar: Hvaða samræður hafa til að mynda átt sér stað milli ráðuneytisins og við sveitarfélögin til að reyna að auka samfelluna, bæta þjónustuna við fatlaða, og hvað hefur ráðuneytið skoðað innan framhaldsskólanna? Og nú þegar málefni fatlaðra munu brátt falla undir sveitarfélögin spyr ég hvaða þýðingu það hafi þá fyrir framhaldsskólann og þjónustuna sem fötluðum er veitt þar. Ég vil gjarnan heyra það frá ráðherra hvaða hlutir og þættir hafa verið skoðaðir sem tilheyra mennta- og menningarmálaráðuneyti til að nýta sér tilflutning á málefnum fatlaðra og sjá hvort ekki eru einhver sóknarfæri innan menntakerfisins í þágu fatlaðra.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir þessa spurningu. Því er til að svara að mennta- og menningarmálaráðuneytið hefur ekki gert sérstaka úttekt á áhrifum af flutningi á málefnum fatlaðra frá ríki til sveitarfélaga. Þessi umræða og þeir möguleikar sem þar kunna að skapast hafa hins vegar verið hafðir í huga, bæði við setningu reglugerða og reglna og við mótun þjónustunnar enda hefur þetta staðið til í nokkurn tíma þó að ekki hafi verið nákvæmlega víst hvenær það kæmi til framkvæmda. Það liggur fyrir að með flutningi málaflokksins yfir til sveitarfélaganna aukast möguleikar á þjónustu í nærsamfélaginu. Samræming í þjónustu er eitt af leiðarljósunum. Ég vil nefna í því samhengi, af því að í nýjum lögum um leik- og grunnskóla frá 2008, sem hv. þingmaður þekkir vel, er sérstaklega tekið á málefnum sérfræðiþjónustunnar, að nýlega hafa verið gefnar út tvær reglugerðir sem lúta að þjónustu við fatlaða í leik- og grunnskólum út frá þessum nýju lögum. Um er að ræða reglugerð um sérfræðiþjónustu sveitarfélaga í leik- og grunnskóla og um nemendaverndarráð í grunnskólum og svo reglugerð um nemendur með sérþarfir í grunnskóla. Þetta eru reglugerðir nr. 584 og 585. Þar var haft mikið samráð við sveitarfélög sem reka leik- og grunnskóla en líka hafður í huga þessi yfirvofandi flutningur á málefnum fatlaðra. Samkvæmt lögunum skulu sveitarstjórnir hafa frumkvæði að samstarfi um sérfræðiþjónustu á þeirra vegum vegna einstakra nemenda og skólastjórar í grunnskólum skulu hafa frumkvæði að samstarfi við sérfræðiþjónustu sveitarfélags, félagsþjónustu, barnaverndaryfirvöld og heilbrigðisþjónustu innan sveitarfélagsins. Í leikskólum skal skólastjóri stuðla að samráði við sömu aðila vegna málefna einstakra barna. Í reglugerðunum er kveðið á um einstaklingsbundna tilfærsluáætlun fyrir fatlaða nemendur úr grunnskóla í framhaldsskóla þar sem gert er ráð fyrir að nemendur, foreldrar, kennarar og aðrir fagaðilar starfi saman og einnig er kveðið á um móttökuáætlun fyrir nemendur með sérþarfir þar sem gerð skal grein fyrir samstarfi innan skólans um kennslu, aðbúnað, aðstöðu, einstaklingsnámskrá og fleira. Enn fremur er kveðið á um réttindi nemenda til að nýta viðeigandi samskiptamáta og má þar nefna táknmál, blindraletur og fleiri slíka samskiptamáta. Við teljum að framkvæmd þessara ákvæða geti styrkst mjög við að sveitarfélög beri ábyrgð á þjónustu fyrir fatlaða. Samhæfing sveitarstjórna og skólastjórnenda á þjónustu við fatlaða og framkvæmd einstakra ákvæða reglugerða um fyrirkomulag þjónustunnar í leik- og grunnskólum ætti að verða auðveldari þegar ábyrgð á málefnunum liggur hjá sveitarstjórnum, þ.e. bæði á málefnum fatlaðra og leik- og grunnskóla. Hv. þingmaður nefndi framhaldsskólana. Sérfræðingar úr mennta- og menningarmálaráðuneyti og félags- og tryggingamálaráðuneyti hafa átt samstarf um málefni fatlaðra nemenda á því skólastigi. Markmiðið með því hefur verið að kortleggja hvernig þjónustan sem nemendur í framhaldsskólum njóta snertir verksvið hvors ráðuneytis fyrir sig og koma með tillögur um mögulegar breytingar. Þar er meðal annars stuðst við nýtt þjónustumat sem félags- og tryggingamálaráðuneytið hefur látið þýða og staðfæra. Því er ætlað að meta stuðningsþörf fatlaðra einstaklinga til að gera þjónustuaðilanum kleift að veita stuðning við hæfi með það að markmiði að einstaklingurinn geti lifað sem sjálfstæðustu lífi. Unnið er að því að þýða og staðfæra þjónustumat fyrir aldurinn frá 0–16 ára og stefnt er að því að þessi tvö ráðuneyti vinni saman í þeirri vinnu og hún verði tengd við þjónustu við fatlaða á vegum sveitarfélaga. Undanfarin ár hafa velferðarráðuneytin þrjú, mennta- og menningarmálaráðuneyti, félags- og tryggingamálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti, unnið með Sambandi íslenskra sveitarfélaga að málefnum barna með þroskaraskanir og langveikra barna. Er ætlunin að styðja sérstaklega á næsta ári við þennan hóp með styrkjum til verkefna til sveitarfélaga og einstaklinga. Ég mundi því meta það sem svo að bæði samstarf ráðuneytanna og líka ríkis og sveitarfélaga hafi markvisst verið að aukast á undanförnum árum. Þar skiptir ekki litlu máli nýja lagasetningin því að þar er nemandinn settur í forgrunn. Þar er hugmyndafræði skóla án aðgreiningar höfð að leiðarljósi og við reynum að fylgja þeim anda mjög skýrt eftir í reglugerðunum og höfum þar lagt áherslu á samráð. Við teljum, eins og ég sagði áðan, að þessi tilflutningur geti styrkt þessa þjónustu til lengri tíma litið.

Virðulegi forseti. Nú stendur yfir endurskoðun á aðalnámskrá, a.m.k. í leik- og grunnskólum. Hafa þau sveitarfélög sem eru reynslusveitarfélög í þessum málaflokki eitthvað lagt til við vinnuna á námskránni hvað varðar börn með fatlanir og önnur frávik, hæstv. menntamálaráðherra? Hafa þau eitthvað komið að málum? Ég veit að þessi flutningur er ekki inni á borði hæstv. menntamálaráðherra., en er eitthvað sem þessi reynslusveitarfélög sem hafa þó verið með þennan málaflokk á sínum herðum hafa lagt til þessarar vinnu?

Forseti vill benda hv. þingmönnum á að ávarpa forseta.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég geri mér grein fyrir því að eitt og annað sem tengist vinnu ráðuneytisins er háð því sem er að gerast í félagsmálaráðuneytinu. Við vitum að félagsmálaráðuneytið hefur því miður unnið þetta mál allt of hægt og verið lengi að átta sig á þeirri fyrirhuguðu breytingu sem verður núna um áramótin. En eins og ég hef sagt um það þá ætlum við öll að einbeita okkur að því að gera þennan málaflutning sem bestan úr garði. Ég vil þakka ráðherra kærlega fyrir þau svör sem hún gaf mér. Ég tel svörin sýna fram á að ráðuneyti menntamála hefur verið nokkuð vel vakandi yfir þessum flutningi og í þá veru að reyna að styrkja þjónustu við fötluð börn innan skólakerfisins, reyna að tengja sveitarfélögin saman. Þó að frumkvæðið eigi vissulega líka að vera þeirra þá skiptir gríðarlega miklu máli að ráðuneytið fylgist með og reyni að hafa ákveðið frumkvæði í auknu samstarfi með það í huga að efla þjónustuna og lífsgæði barnanna innan skólakerfisins. Ég vil í lokin hvetja hæstv. ráðherra til að halda þessu starfi áfram og ráðuneytin til að fylgjast vel með þessum flutningi. Það er margt sem á eftir að gerast. Endanlegt þjónustumat á eftir að koma fram í tengslum við löggjöfina og frumvarpið sem er í þinginu. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra eindregið til þess, ekki síst í ljósi þess að hann hefur fylgst vel með og er greinilega með á nótunum í tengslum við þennan flutning, að gera það áfram þannig að vel verði haldið utan um flutninginn á öllum málasviðum sem tengjast fötluðum.

Frú forseti. Ég tek undir með hv. þingmönnum sem hér hafa talað. Það er feikilega mikilvægt að þessir flutningar gangi sem snurðulausast fyrir sig. Á síðustu árum hafa grunn- og leikskólar að mörgu leyti, og framhaldsskólar að sumu leyti líka, verið í fararbroddi þegar kemur að því að innleiða stefnu um skóla án aðgreiningar þar sem sérfræðiþjónustan er orðin hluti af daglegu starfi skólans. Ég held að það skipti feikilega miklu máli í þessum efnum. Við þurfum hins vegar að fylgjast mjög vel með eins og hv. fyrirspyrjandi benti á. Við þurfum að fylgjast vel með þróun mála í þjónustumatinu. Áhersla okkar í þessum málaflokki, og þar erum við algerlega í takt við félags- og tryggingamálaráðuneytið, hefur verið sú að þessi ráðuneyti vinni vel saman og reyni sem mest að leggja saman krafta sína. Það er leiðarljós í þessum efnum. Spurt var um reynslusveitarfélögin. Ég get því miður ekki upplýst hv. þingmann um það hvort um einhverjar beinar tillögur sé að ræða. Ég reikna hins vegar með að sú reynsla hafi m.a. skilað sér inn í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga um þessar reglugerðir sem væntanlega byggir að einhverju leyti á reynslu þeirra en það er hins vegar sjálfsagt að kanna þau mál betur. Ég tek undir með þeim sem hér hafa talað. Það er mjög mikilvægt að fylgjast með flutningnum og hvernig hann snertir málefni fatlaðra barna á öllum skólastigum.

Frú forseti. Við tókumst mjög á um rekstrarbreytinguna á Ríkisútvarpinu á sínum tíma. Sú gagnrýni var að hluta til skiljanleg en að hluta til ekki. Ein af forsendum þess að farið var út í breytinguna á Ríkisútvarpinu var sú að efling Ríkisútvarpsins væri liður í því að efla kvikmyndagerð. Við fórum annars vegar út í það að efla Kvikmyndasjóð markvisst til að stuðla að aukinni íslenskri dagskrárgerð, kvikmyndum, heimildamyndagerð o.s.frv., og síðan átti Ríkisútvarpið að spila veigamikinn þátt í því og allir voru mjög meðvitaðir um þetta. Tækið sem menntamálaráðuneytið hefur til að gæta þessa aðhaldshlutverks gagnvart Ríkisútvarpinu er í gegnum þjónustusamninginn. Nú erum við að fá skýrslu frá kvikmyndagerðarmönnum unna fyrir mennta- og menningarmálaráðuneytið, um starfsskilyrði kvikmyndagerðar á Íslandi, þar sem m.a. kemur fram mikil gagnrýni á Ríkisútvarpið. Ég tel mér skylt að taka þetta upp af því að ég batt miklar vonir við þjónustusamninginn enda kemur í ljós að á fyrsta ári þjónustusamningsins og á fyrsta rekstrarári eftir að Ríkisútvarpið var ohf.-vætt uppfyllti Ríkisútvarpið að mestu skilyrði þessa þjónustusamnings en síðan hefur verulega hallað undan fæti gagnvart kvikmyndaframleiðendum, gagnvart sjálfstæðum framleiðendum, í þá veru að Ríkisútvarpið uppfyllir ekki að mínu mati, samkvæmt þeim gögnum sem liggja fyrir, þær skyldur sem gerðar eru í þjónustusamningnum. Vissulega hafa framlög til Ríkisútvarpsins að einhverju leyti skerst en framlögin hafa hlutfallslega lækkað meira en skerðingunni nemur. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra að því hvað endurskoðun á þjónustusamningnum líði og hvernig ráðuneytið ætli síðan að fá Ríkisútvarpið til að uppfylla þær kvaðir sem eru í þjónustusamningnum og þá sérstaklega með sjálfstæðu framleiðendurna í huga og íslenska kvikmyndagerð. Eins og ég gat um í upphafi máls míns var efling og styrking á kvikmyndagerðinni fólgin í þessum tveimur þáttum, að efla Kvikmyndasjóð með ákveðnum skilgreindum markmiðum, íslensku dagskrárefni, heimildamyndagerð og ekki síst kvikmyndagerð, og síðan að styrkja RÚV og beina því í auknum mæli í þann farveg að kaupa aukið innlent dagskrárefni, að Ríkisútvarpið þyrfti að fara að forgangsraða í sínum ranni m.a. með þetta veigamikla markmið í huga. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hún hyggist ræða við Ríkisútvarpið svo að þessu markmiði verði náð og hvenær vænta megi svara í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja máls á þessu efni. Það er rétt að um nokkurra mánaða skeið hefur verið unnið að endurskoðun þjónustusamnings við Ríkisútvarpið. Það eru nokkrar ástæður fyrir því en í fyrsta lagi verður að nefna að fjárveitingar hafa verið skornar niður til Ríkisútvarpsins eins og annarra stofnana á vegum hins opinbera. Því má segja að Ríkisútvarpið hafi ekki verið í stöðu til að uppfylla að öllu leyti þann þjónustusamning sem er í gildi því að hann gerir ráð fyrir hærra ríkisframlagi en nú er. Í því samhengi má nefna útvarpsgjaldið sem nú myndar kannski aðaltekjustofn Ríkisútvarpsins. Á haustmánuðum 2008 var fyrirkomulaginu breytt þannig að ekki var lengur um markaðan tekjustofn að ræða. Þetta hefur auðvitað breytt forsendum tekjustofns Ríkisútvarpsins ohf. Önnur ástæða fyrir því að ráðist var í að endurskoða þjónustusamninginn var ekki bara breytt fjárframlög heldur var talin full þörf á að skerpa og skýra ýmis ákvæði samningsins til að taka af allan vafa um að allir aðilar túlkuðu ákvæðin á sambærilegan hátt. Hér er átt við stjórnvöld og Ríkisútvarpið en líka til að mynda sjálfstæða framleiðendur. Eins og hv. þingmann rekur kannski minni til var ágreiningur um það hvernig túlka bæri hugtakið sjálfstæður framleiðandi. Sá ágreiningur skilaði sér m.a. hingað í umræðum þegar við ræddum um það hvort talsetning á barnaefni teldist vera kaup af sjálfstæðum framleiðendum. Það er alla vega ljóst að kvikmyndagerðarfólki fannst það ansi breið túlkun. Síðan höfum við verið að skoða hugmyndafræði um eðli og hlutverk þjónustusamningsins milli mennta- og menningarmálaráðuneytisins og Ríkisútvarpsins ohf., hvernig við getum skerpt á henni því það skiptir mjög miklu að samningurinn virki þannig að RÚV uppfylli ákvæði samningsins og að mennta- og menningarmálaráðuneytinu sé gert auðvelt að hafa eftirlit með framkvæmd hans. Það hefur að sumu leyti breyst til batnaðar. Til að mynda mátti sjá í síðustu ársskýrslu Ríkisútvarpsins ohf. lista yfir það efni sem hefur verið keypt inn sem er nýlunda þannig að við höfum til að mynda betri yfirsýn yfir þennan lið. Niðurskurðurinn breytti að sjálfsögðu fjárhagsforsendum upprunalega samningsins. Ég held að það skipti talsverðu máli að við skoðum þann tekjustofn sem við sjáum fyrir okkur að RÚV muni hafa og út frá því hvaða kröfur við getum lagt á herðar RÚV og líka tryggt þennan sameiginlega skilning. Ég held hins vegar að til lengri tíma litið sé þörf á því að skerpa á því hvernig fjármögnun Ríkisútvarpsins verði háttað. Ég held að það skipti miklu máli að Ríkisútvarpið geti gert langtímaáætlanir og það er að sjálfsögðu erfitt þegar mörkunin hefur verið tekin af tekjustofninum. Í raun og veru virkar það þannig í reynd að Ríkisútvarpið er komið á fjárlög. Ég held að langtímaáætlanir séu hins vegar forsenda þess að Ríkisútvarpið geti uppfyllt ákvæði þjónustusamningsins til margra ára í senn. Ef við lítum til að mynda til Svíþjóðar og Noregs, þar sem eru opinber hlutafélög sem eru almannaútvörp, þá hafa þau lengri sýn í sínum samningum, ekki bara um þær áætlanir hvernig þau eigi að standa að þjónustu við almenning heldur líka fjárhagslega sýn. Að sjálfsögðu þarf líka að huga að öðrum tekjum RÚV, skýra reglur um samstarf RÚV við önnur fyrirtæki á markaði, til að mynda í fjármögnun á öðrum verkefnum RÚV. Ég held að slík yfirferð sé nauðsynleg til að koma í veg fyrir að óskýrar eða jafnvel mjög breytilegar fjárhagsforsendur Ríkisútvarpsins hafi grundvallandi áhrif á rekstur félagsins, og þar af leiðandi segi Ríkisútvarpið að það geti ekki uppfyllt einstök ákvæði þjónustusamningsins. Til framtíðar litið held ég að það sé mjög mikilvægt fyrir okkar almannaútvarp að það hafi tekjugrunn til lengri tíma en það þarf líka að skerpa á þessum ákvæðum. Hvað varðar þessi tilteknu mál, um kaup á efni frá sjálfstæðum framleiðendum, því að ég hef kannski rætt þetta dálítið breitt, tel ég mjög mikilvægt að við höldum áfram þeirri þróun að kveðið sé á um það í þessum samningi að tiltekið hlutfall af efni sé keypt fyrir einhverja tiltekna fjárhæð, að það sé skýrt skilgreint hvað það merkir, hvað það felur í sér. Við munum því reikna með áframhaldi á þeirri hugmyndafræði sem lögð var til grundvallar í fyrsta þjónustusamningnum að teknu tilliti til þess sem ég hef rakið hér.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessi svör sem ég get í stórum dráttum tekið heils hugar undir. Við þurfum að horfast í augu við málið eins og staðan er í dag. Ríkisútvarpið hefur þurft að búa við þrengri fjárhag eins og aðrar stofnanir og ekkert óeðlilegt við það. Það þarf að setja niður þjónustusamning í samræmi við það. Það má samt ekki sleppa Ríkisútvarpinu með aðhaldskröfuna annars vegar og kröfuna um að standa undir menningarhlutverkinu hins vegar. Það er m.a. fólgið í því að efla og styrkja íslenska kvikmynda- og sjónvarpsmyndagerð. Langtímaáætlanir. Já, ég held að það sé bráðnauðsynlegt fyrir Ríkisútvarpið eins og margar aðrar stofnanir að sett verði upp langtímaáætlun þannig að menn geti séð fram í tímann hvaða kröfur þeir þurfi að uppfylla og á hvaða forsendum. Ég mun styðja ráðherra í því. Ég held líka í tengslum við slíkan þjónustusamning og langtímaáætlun, en ekki síður í tengslum við fjölmiðlafrumvarpið sem líka er rætt í þinginu, að við verðum að ræða á hvaða vettvangi Ríkisútvarpið á að afla sér tekna. Á Ríkisútvarpið að vera áfram svona umsvifamikið á auglýsingamarkaði? Á að takmarka það út frá tíma? Við höfum tekið þessa umræðu í hinum ýmsu hlutverkum áður. Á Ríkisútvarpið að vera í þeim mæli á auglýsingamarkaði sem það er núna? Við munum taka þessa umræðu. Ég velti því líka upp í tengslum við þjónustusamninginn. Ef það eru erfiðleikar fólgnir í því að fá Ríkisútvarpið til að standa undir auknum umsvifum á sviði sjálfstæðrar framleiðslu, þ.e. kaupum á íslensku efni frá sjálfstæðum framleiðendum, er þá ekki önnur leið sem við eigum að skoða og efla enn frekar samkeppnissjónvarpssjóðinn og beina heldur hluta fjármagnsins í þann sjóð 

Virðulegi forseti. Jú. Ég treysti því að Ríkisútvarpið vilji halda áfram á þeirri braut að kaupa af sjálfstæðum framleiðendum. Ég held að það sé einhugur um að við endurskoðum þjónustusamninginn. Hins vegar held ég að mikilvægt sé - ég gleymdi að nefna það í fyrra svari mínu - að efni samningsins verði kynnt áður en frá honum er gengið. Það er mikilvægt að ræða efni hans við sjálfstæða framleiðendur, kvikmyndagerðarmenn og aðra aðila og kynna hann almennt. Eins og allir hér inni þekkja þá ræðum við oft um Ríkisútvarpið. Við gerum miklar kröfur á hendur Ríkisútvarpinu. Stundum ræðum við um hlutverk þess gagnvart byggðum landsins, stundum ræðum við um lýðræðishlutverkið og umfjöllun um stjórnmál, kosningar og annað slíkt. Síðan er það menningarhlutverkið sem hv. þingmaður nefnir sem er líka mikilvægt. Ég held að það skipti máli að við reynum að leggja bæði áherslu á forgangsröðun í þjónustusamningnum og koma til móts við flesta með þessum sjónarmiðum. Ég held hins vegar, eins og ég sagði, að Ríkisútvarpið sé reiðubúið að koma til móts við hugmyndir um að kaupa efni af sjálfstæðum framleiðendum. Ég lít á það sem langtímaverkefni og það er mikilvægt að horfa til styrkingar sjónvarpssjóðsins og byggingarsjóðsins til lengri tíma. Það verður vonandi úthlutað eftirstöðvunum úr Menningarsjóði útvarpsstöðva núna eftir áramótin. Vonandi nýtist það í sjónvarpsþáttagerð og gerð á dagskrárefni fyrir sjónvarp og útvarp. Það skiptir máli að horfa á þetta til lengri tíma í þeim efnum. Eins og hv. þingmaður nefndi liggur fyrir skýrsla um stöðu og gildi kvikmyndagerðar og hvert við getum stefnt. Við þurfum að huga að nýrri sókn í þeim efnum eftir niðurskurðinn sem hefur verið á sl. ári.

Virðulegi forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra út í það hvaða línur hann hefur lagt þegar kemur að niðurskurði til háskólastarfs. Við vitum að við komumst ekki hjá því að spara á þessum tímum og ég held að allir séu meðvitaðir um það. Það skiptir hins vegar afskaplega miklu máli þegar við erum að spara að við gerum það rétt. Ég hef sérstakan áhuga á því að vita hvernig menn nálgast þetta í háskólastarfinu. Það er þannig, virðulegi forseti, að það eru til ákveðnar akademískar kríteríur þar sem háskólastarf er mælt. Alls staðar er mælt út frá tvennu: Hversu mikið skrifað er í erlend ritrýnd vísindatímarit og sömuleiðis gæði skrifanna. Það er alla jafna notað sem sérstakur grundvöllur þegar áætlun er gerð um háskólastarf og sérstaklega niðurskurð. Það er sömuleiðis mikilvægt að hér sé virkt akademískt frelsi og akademískt frelsi í einföldustu skilgreiningu þýðir að fólk verði ekki látið líða fyrir skoðanir sínar. Það er nú svo, virðulegi forseti, að við erum ung þjóð og háskólastarf okkar er ekkert sérstaklega gamalt. Við erum hins vegar að keppa um fólk sem hefur náð langt á hinum ýmsu sviðum akademíunnar og núna á þessu endurreisnartímabili er afskaplega mikilvægt að við höldum í það og sækjum fram á þessu sviði sem og öðrum. Það er hægt ef við höldum rétt á hlutunum. Ég vildi þess vegna spyrja, virðulegi forseti, hæstv. ráðherra: 1. Er einhver trygging fyrir því af hálfu ráðuneytisins að á niðurskurðartímum sé beitt faglegum viðmiðum þegar teknar eru ákvarðanir um hvar bera eigi niður í háskólum landsins? 2. Fylgist ráðuneytið með því að við íslenska háskóla sé staðið við almennar reglur um akademískt frelsi? Nú er, virðulegi forseti, ekki hugmyndin á bak við spurninguna að ég vilji að hæstv. ráðherra hafi bein afskipti af einstökum ákvæðum innan skólanna. Þetta snýst ekki um það. Ég vona að enginn hafi fengið slíkar hugmyndir. Hins vegar skiptir miklu máli að við stöndum vel að málum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda. Þetta mál sem hann nefnir er mjög mikilvægt, ekki síst á niðurskurðartímum. Þetta snýst um gæðakröfur, gæðin í háskólastarfi og líka akademískt frelsi - og við sjáum það til að mynda núna ef við horfum á umræðu um háskólamál, hvort sem við lítum til Evrópu þar sem er mikill niðurskurður og líka vestan hafs í Bandaríkjunum, að umræðan um þetta er alls staðar uppi. Hún er um akademískt frelsi og hvernig standa eigi vörð um það, ekki síst þegar kreppir að. Við í mennta- og menningarmálaráðuneytinu höfum reynt að beita faglegum viðmiðunum eftir fremsta megni. Við höfum meðal annars gert það með því að setja stefnu um opinbera háskóla með það að markmiði að stofna samstarfsnet með hugsanlega sameiningu í huga. Markmiðið er að efla háskólakennslu, rannsóknir og nýsköpun við framtíðaruppbyggingu. Í öðru lagi að hagræða þannig að fjármunir nýtist sem best. Þá lítum við til þess þar sem gæðin eru mest. Í þriðja lagi að halda uppi öflugri og fjölbreyttri háskólastarfsemi víðs vegar á landinu. Hugsunin á bak við netið er að aðrir einkareknir háskólar geti tekið þátt í a.m.k. hluta netsins og þannig hugsanlega náð fram ákveðinni hagræðingu. Hugsunin er sú að standa vörð um kjarnastarfsemina, kennslu og rannsóknir en reyna að spara í utanumhaldi og stoðþjónustu. Við vinnum nána verkefnisstjórn með framkvæmd stefnunnar og fylgjumst með framgangi verkefnisins. Við höfum einnig lagt talsverða áherslu á gæðamál almennt. Það birtist til að mynda í nýsamþykktri stefnu Vísinda- og tækniráðs. Í samræmi við hana er búið að stofna gæðaráð sem er að öllu leyti skipað erlendum sérfræðingum sem munu halda utan um eftirlit með gæðamálum í íslensku háskólaumhverfi á næstu árum. Ég held að það sé mikið framfaraspor þegar við horfum á háskólastarf á Íslandi að hér sé í raun og veru kominn það sem við getum kallað óháður aðili til að skipuleggja gæðaeftirlitið. Það er hins vegar ljóst að háskólar þurfa að mæta niðurskurði í ríkisframlögum með hagræðingu. Að svo miklu leyti sem aðhaldsaðgerðir þeirra brjóta ekki gegn lögum eða gildandi samningum hefur mennta- og menningarmálaráðuneytið ekki íhlutunarrétt um einstakar ákvarðanir sem háskólar taka. Það á ekki síst við um sjálfstæðu háskólana en tillögur eru alltaf kynntar ráðuneytinu. Við leggjum áherslu á að staðinn sé vörður um kjarnastarfsemi skólanna og skólarnir hafi þá sýn hvar sé þeirra kjarnastarfsemi, hvar þeir ætli að byggja upp og ekki verði hvikað frá þeim gæðakröfum. Ef við lítum til hins akademíska frelsis sem er eins og ég segi uppi á borði í akademískri umræðu um heim allan þessa dagana þá veita rammalög um háskóla frá árinu 2006 háskólum ákveðið sjálfdæmi um sína starfsemi. Lög um opinbera háskóla fjalla með aðeins ítarlegri hætti um hlutverk opinberu skólanna. Sjálfstæðu skólarnir starfa samkvæmt skipulagsskrá eða hlutafélagalögum og þeir hafa því óneitanlega lagalega meira frelsi hvernig þeir skipuleggja sína starfsemi. Í reglum sem háskólarnir hafa sett sér á grundvelli þessara laga er í öllum tilvikum kveðið á um rannsóknarfrelsi og mikilvægi þess að það sé tryggt. Síðan getum við sagt að í okkar reglubundna gæðaeftirliti með háskólunum er m.a. farið yfir hvort forsendur um akademískt frelsi séu uppfylltar. Til viðbótar við þessar reglur um rannsóknarfrelsi sem byggjast á grundvelli laga hafa allir rektorar íslenskra háskóla skrifað undir yfirlýsingu, og hún var undirrituð í júní 2005 um forsendur og frelsi háskóla. Þar segir í inngangi: „Háskólum ber að standa vörð um akademískt frelsi sem felur m.a. í sér að einstaklingur geti stundað rannsóknir, kennslu eða nám án óeðlilegrar íhlutunar laga, stofnana eða félagshópa. Sá sem nýtur akademísks frelsis getur leitað þekkingar og tjáð sannfæringu sína án þess að eiga það á hættu að það bitni á starfsöryggi hans eða öðrum mikilvægum hagsmunum.“ Þessi yfirlýsing er gerð af háskólunum um það sem við höfum m.a. verið að ræða núna hvort ekki sé eðlilegt að við, löggjafinn, setjum þetta með sterkari hætti í lög, þ.e. við reynum að skilgreina hlutverk og akademískt frelsi með ítarlegri hætti í lagatextanum. Við höfum verið að rýna þetta í ráðuneytinu. Ef við lítum á lög nágrannaríkjanna um háskóla má í flestum tilfellum finna nánari skilgreiningar á þessu hlutverki, hvort sem við lítum til Svíþjóðar eða Noregs. Þar er lögð áhersla á rannsóknarfrelsi starfsmanna í lögum, aðferðafræði þeirra við rannsóknir, birtingu niðurstaðna og tjáningarfrelsi. Af því að nú stendur til að endurskoða lögin, m.a. út frá hlutverkagreinum, út frá þessu aukna samstarfi þá mun akademískt frelsi koma inn í löggjöfina. Ég átti fund í dag með rektorum háskólanna þar sem við kynntum þessar hugmyndir. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég verð hins vegar að viðurkenna að mér finnst í rauninni að svarið við fyrri spurningunni hafi verið nei. Það er engin trygging fyrir því af hálfu ráðuneytisins að á niðurskurðartímum sé beitt faglegum viðmiðum þegar teknar eru ákvarðanir um hvar bera eigi niður í háskólum landsins. Sömuleiðis fylgist ráðuneytið ekki með því að við íslenska háskóla sé fylgt almennum reglum um akademískt frelsi. Mér sýnist að svar ráðherra við báðum þessum spurningum sé í rauninni nei. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þessum málum. Ég hef ekki áhyggjur af fólkinu sem er fremst á þessu sviði, það fær allt vinnu annars staðar. Það fær vinnu í öðrum löndum og maður sér mjög hæft fólk í háskólunum, jafnvel heilu teymin, fara að vinna í öðrum löndum við aðra háskóla þannig að ég velti þessu ekki upp af umhyggju fyrir því ágæta fólki þó að ég beri hag þess vissulega fyrir brjósti. Ég er að hugsa um nemendurna og okkur sem ætlum að búa hér áfram. Ef við viljum að hér sé háskólastarf á heimsmælikvarða þá verðum við að sjá til þess að faglegum viðmiðum sé beitt og ég efast ekki um að hæstv. ráðherra sé í einlægni sammála mér um þau. En ég held að við þurfum að standa skipulega að þessu og þá er ég að vísa í að framkvæmdarvaldið fylgist með þessum þáttum og upplýsi um það hvernig málin standa því þetta eru hlutlægir mælikvarðar og mikilvægt að þeir séu sem flestum ljósir, m.a. nemendum sem eru að velja sér háskóla. 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður segir að svar mitt sé nei í báðum tilfellum. Ég er ekki alveg sammála því að svarið sé nei. Ráðuneytið framkvæmir gæðaúttektir og eftirlit til að mynda, þ.e. lætur erlenda aðila gera það. Nú er það komið alfarið í hendur óháðra erlendra aðila og þar er auðvitað haft eftirlit með þeim þáttum sem snerta akademískt frelsi. Að sama skapi sagði ég að við stefnum að því þegar niðurskurðartillögur eru kynntar að þær komi ekki niður á gæðum. Svar mitt er kannski það að ég get ekki sagt 100% já, að þetta sé alltaf svona. Ég verð að vera heiðarleg með það en ég held að þetta sé hins vegar mál sem alltaf er dálítið erfitt að segja afgerandi já við, að minnsta kosti þegar maður skoðar umræðu annars staðar frá. Það virðist því miður koma oft upp í erlendu og alþjóðlegu háskólaumhverfi að rannsóknarfrelsið sé ekki virkt og að skoðanir háskólamanna og háskólakennara komi niður á þeim í starfi. Það er ekki aðeins innan tiltekinna háskóla því ef við skoðum sögu háskólanna frá því að háskólarnir verða hluti af þjóðríkinu, verða hluti af valdastofnunum samfélagsins, þá höfum við mörg dæmi um það að ríkisvald víða um heim reyni að hafa afskipti af háskólum. Hérna erum við því að ræða ákveðið eilífðarmál. Okkar markmið er hins vegar auðvitað að reyna gera þetta sem best. Ég held að með því til að mynda að færa gæðaeftirlitið til óháðs aðila náum við árangri að einhverju leyti og með því að endurskoða löggjöfina. Ég legg mikla áherslu á að við breytum henni þannig að þetta verði tryggt í íslenskum lögum sem það er ekki nú. Ég held því að svarið sé kannski blendið. Við erum að reyna að gera okkar besta í þessum efnum en við teljum líka að við getum gert betur.

Frú forseti. Það er ekki langt síðan ég átti orðaskipti við hæstv. menntamálaráðherra um framfærslu námsmanna. En síðan hafa þær skemmtilegu fréttir borist okkur þingmönnum að hæstv. ráðherra sé barnshafandi og vildi ég lýsa yfir mikilli ánægju með það og óska hæstv. ráðherra innilega til hamingju, enda einn minn uppáhaldsráðherra eins og ég hef oft sagt úr ræðustól þingsins. Ég vona að þessi inngangur fari það vel í ráðherrann að hún muni bregðast vel við málaleitan minni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé reiðubúin að beita sér fyrir því að skipaður verði starfshópur sem taki út stöðu staðbundinna fjölmiðla og leggi fram tillögur að bættu rekstrarumhverfi þeirra. Ég spyr í ljósi þess að við nokkrir þingmenn höfum lagt fram tillögu til þingsályktunar þess efnis að Alþingi álykti að fela hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra að skipa nefnd er athugi stöðu staðbundinna fjölmiðla og rekstrarumhverfi þeirra og skili skýrslu eigi síðar en 1. mars 2011. Nú er það svo að gangur þingsins getur verið hægari en menn hafa þolinmæði til en hæstv. ráðherra hefur sýnt í máli sem hún tók frumkvæði að, að hægt er að skipa nefnd sem þessa eða starfshóp með tiltölulega stuttum fyrirvara og góðum vilja. Þess vegna nefni ég þetta hér. Nú þarf ekki að fara í grafgötur með það hvert mikilvægi staðbundinna fjölmiðla er á landsbyggðinni. Fjölmörg héraðsfréttablöð vítt og breitt um landið sinna mjög mikilvægu hlutverki er snertir sjálfsmynd viðkomandi byggðarlaga. Við höfum líka fylgst með þeirri þróun að sveitarfélögin hafa verið að stækka til muna vítt og breitt um landið og eiga mögulega eftir að stækka. Þar með eykst hlutverk staðbundinna fjölmiðla enn frekar í kjölfarið vegna þess að menn gagnrýna sameiningu sveitarfélaga, m.a. út frá þeim punkti að lýðræðið, nærlýðræðið, minnki fyrir vikið. Ég vil líka minna hæstv. ráðherra á að tilmæli eru frá Evrópuráðinu um að ríki hugi að því hvort ástæða sé til að veita prentmiðlum og útvarpsmiðlum sérstakan fjárstuðning, einkum svæðisbundnum miðlum. Af framansögðu tel ég mikilvægt að hæstv. ráðherra taki vel í þessa málaleitan okkar nokkurra þingmanna sem leggjum þetta til. Það er líka ljóst í ljósi efnahagsaðstæðna og rekstrarumhverfis fjölmiðla á landsbyggðinni að aldrei hefur verið eins mikilvægt og nú að skoða starfsumhverfi þeirra og reyna að bæta það. Ég vil líka minna á að starfsemi Ríkisútvarpsins á landsbyggðinni hefur skerst allverulega. Þess vegna hefur gildi staðbundinna miðla aukist til mikilla muna á undangengnum árum. Að loknum þessum inngangi og fyrirspurn vil ég því góðfúslega óska eftir því að hæstv. ráðherra taki vel í viðleitni okkar þingmanna um að skoða sérstaklega stöðu þeirra mikilvægu miðla sem starfa á landsbyggðinni.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góðar óskir. Það er áhugavert að hún er komin upp í pontu þingsins, þessi blessaða ólétta. En ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir spurninguna. Ég vil fyrst segja að það er auðvitað ljóst að fjölbreytt fjölmiðlaflóra og þar með taldir staðbundnir fjölmiðlar er mjög nauðsynleg í hverju lýðræðisríki, bæði til að vera vettvangur umræðu en líka til að fólk fái aðgang að upplýsingum svo það geti mótað sér skoðanir. Það er mjög mikilvægt að fjölmiðlar búi við þannig umhverfi að þeir geti rækt starfsemi sína. Það liggur líka fyrir að efnahagshrunið hefur gert það að verkum að fjölmiðlar búa við verri kjör, meðal annars vegna minnkandi auglýsingatekna. Slíkt ástand er auðvitað alvarlegt í sjálfu sér því að kröfur almennings lúta m.a. að því að fjölmiðlar gegni hlutverki sínu sem fjórða valdið og upplýsi um atburði, málefni líðandi stundar, miðli fréttaskýringum og fletti ofan af málum. Því má segja að um leið og kröfur á fjölmiðlana hafa aukist þá hefur rekstrarumhverfi þeirra versnað. Ef við lítum til nágrannaríkja okkar þegar kemur að heildarstefnumótun um fjölmiðla þá held ég að við Íslendingar getum lært margt af þeim. Þar skiptir máli að hafa heildarstefnumótun um fjölmiðla sem er m.a. það sem reynt er að gera með fjölmiðlafrumvarpinu sem nú liggur fyrir. Ég held að það skipti máli að marka skýran ramma um alla fjölmiðla, óháð miðlunarleið og óháð stærð, þannig að blaðamenn og fjölmiðlarnir sjálfir búi allir við sömu rammalöggjöf. Hv. þingmaður nefndi Ríkisútvarpið. Ég held að sterkt ríkisútvarp sé grundvallarþáttur í því að setja ákveðinn gæðastuðul fyrir faglega blaða- og fréttamennsku. Síðan held ég að væri mjög áhugavert langtímamarkmið að skoða hvort hægt sé að taka upp einhvers konar styrki til einkarekinna fjölmiðla. Það kerfi þekkjum við frá Danmörku, Noregi og Svíþjóð en þar er ætlunin með slíkum styrkjum að stuðla að fjölbreytileika og margbreytileika á fjölmiðlamarkaði. Þar er mikilvægt að skoða sérstaklega staðbundna fjölmiðla því þeir eru iðulega vettvangur staðbundinna upplýsinga og samfélagslegrar umræðu á því svæði sem þeir starfa. Við sjáum að þessi umræða er mjög virk víða í nágrannaríkjum okkar. Ég vil líka taka það fram að í þessum ríkjum er svolítið mismunandi fjölmiðlalöggjöf fyrir ólíka þætti fjölmiðlunar en þeim er ætlað að vega hverjir aðra upp og móta samanlagt ákveðna heildarstefnu. Þannig eiga til að mynda útvarpslöggjöf, lög um prentrétt, lög um ríkisfjölmiðla og um styrki til dagblaðaútgáfu og heimilda- og kvikmyndagerðar svo eitthvað sé nefnt, sameiginlega að stuðla að því markmiði að fjölbreytni ríki á fjölmiðlamarkaði. Þetta þurfum við að hafa í huga þegar við skoðum löggjöf okkar, að þar vinni hver löggjöfin með annarri og stuðli að því að allir íbúar samfélagsins fái aðgang að ólíkum fjölmiðlum og mismunandi dagskrá án tillits til búsetu og efnahags. Stuðla þarf að því að helst komi fram a.m.k. tvö ólík sjónarmið, bæði í staðbundnum fjölmiðlum og þeim sem ná til alls landsins til að stuðla að fjölbreytni og fjölræði. Ef við lítum á löggjöf nágrannaríkjanna þá miðar hún að því að stuðla að umhverfi þar sem einkareknir fjölmiðlar geta þrifist og dafnað en um leið eru þar sjálfstæðir og sterkir almannafjölmiðlar. Við erum auðvitað fámenn þjóð en í raun er ótrúlegt að sjá hve gróskumikill fjölmiðlamarkaðurinn hefur verið hér í mörg ár. Það verður seint hægt að gera sömu kröfur til fjölbreytni á markaði hér á landi eins og finna má hjá milljónaþjóðum en ég held hins vegar að við getum líka litið til fámennari þjóða. Ég get nefnt Lúxemborg sem dæmi sem er mjög lítið land með svipaða íbúatölu og við. Þar eru sjö dagblöð og að mig minnir eru fimm þeirra ríkisstyrkt. Þar er litið á það sem eðlilegan hluta af samfélagslegum skyldum að styrkja þennan vettvang fjölmiðlunar. Ég tek vel undir tillögu eða fyrirspurn hv. þingmanns. Ég þarf að kynna mér betur þingsályktunartillöguna og greinargerð sem liggur frammi með henni en ég held að þar sé vísað í svipuð rök og ég hef nefnt í svari mínu. Ég tel alveg sjálfsagt að skoða möguleika á að skipa starfshóp sem skoði og greini stöðu og rekstrarumhverfi staðbundinna miðla í nágrannaríkjum okkar og sambærilegum ríkjum getum við sagt, og geri tillögur um hvaða langtímastefnumótun við getum sett fram í þessum efnum.

Forseti. Um leið og ég tek undir árnaðaróskir hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar til hæstv. menntamálaráðherra vil ég lýsa þeirri skoðun minni að staðbundnir fjölmiðlar séu algerlega nauðsynlegir. Með ákveðnum hætti er það verkefni hins opinbera að sjá til þess að þeir séu til og þrífist hver á sínum stað. Þeir eru þáttur í verslun og viðskiptum, í lýðræði, í sögu og menningu og í sjálfsmynd þeirra staða sem þeir spretta úr. Það skiptir miklu máli og meira máli en ýmis önnur byggðatilvik að þeir séu á lífi. Þetta á ekki bara við fjölmiðla á landsbyggðinni heldur líka fjölmiðla sem sprottið hafa upp undanfarin ár í þéttbýlinu á Suðvesturlandi, t.d. í einstökum hverfum í Reykjavík. Þar eru merkilegir fjölmiðlar sem segja margt um sína byggð og eru henni mjög mikilvægir. Sjálfur er ég áskrifandi að staðbundnum fjölmiðli 

Frú forseti. Ég leyfi mér að þakka hv. fyrirspyrjanda Birki Jóni Jónssyni fyrir að koma upp og vekja athygli á málefnum er tengjast staðbundnum fjölmiðlum sem eru ákaflega mikilvægir fyrir lýðræðislega vitund okkar, hvar í sveit sem þeir eru settir. Þetta eru að mínu viti mjög þróttmiklir miðlar. Í fjölmiðlun er afskaplega mikilvægt að mínu viti að endurspegla þjóðfélagið eins og það er. Það gera staðbundnir fjölmiðlar í meira mæli en margir aðrir miðlar sem eru staðbundnir í Reykjavík. Ég vil nota tækifærið til að hrósa Ríkisútvarpinu sem hefur tekið sig á í málum er tengjast fréttum utan af landi. Það er vel en enn betur gera þessir þróttmiklu miðlar hringinn í kringum landið sem hér hafa verið til umfjöllunar. Þeir eiga að njóta stuðnings frá hinu opinbera í einhverjum mæli, alveg eins og við leggjum fé í Ríkisútvarpið. Þar vil ég sérstaklega horfa til auglýsinga og beina orðum mínum til hæstv. ráðherra að hún sjái til þess 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari mikilvægu umræðu að ég vil meina. Þetta mál er svo sem ekki nýtt og svo ég rifji það upp þá var það flutt að mig minnir árið 2004. Þá var 1. flutningsmaður þeirrar þingsályktunartillögu hv. þm. Dagný Jónsdóttir sem ég veit að hæstv. menntamálaráðherra þekkir vel. Ég treysti því að hæstv. ráðherra muni í framhaldi af umræðunni taka vel í þetta enda erum við þó ekki að ganga lengra en að gera úttekt á stöðu staðbundinna miðla og framtíðarhorfum. Ég vil minna á að þingmenn úr fleiri en einum flokki hafa komið hér að og miðað við þá umræðu sem nú hefur átt sér stað er nokkuð víðtækur stuðningur vil ég meina við að skoða stöðu þessara miðla. Við höfum heyrt það frá mörgum af þeim aðilum sem reyna að standa undir rekstri á þessum blöðum, ég er sérstaklega að tala um blöð hér, að hann hefur verið þyngri núna en oft áður. Hins vegar hefur mikilvægi þessara miðla sjaldan verið meira en dag. Ég hvet því hæstv. ráðherra eindregið enn og aftur að setja þennan starfshóp af stað vegna þess að þingsályktunartillagan sem ég hef vitnað hér í og er 1. flutningsmaður að hefur ekki enn komist á dagskrá þingsins. Hún mun vonandi gera það en á þá eftir að fara til nefndar og við vitum hversu ofboðslega langan tíma slíkt ferli tekur. Nú ríður á og reynir á frumkvæði hæstv. ráðherra að setja af stað hóp, sem vonandi sem flestir hagsmunaaðilar eiga sæti í, sem munu taka út stöðu þessara miðla. Þá gætum við vonandi fyrir mitt næsta ár tekið ákvörðun um framtíðarstefnumótun er snertir rekstrarumhverfi þessara miðla vegna þess að það er mjög mikilvægt eins og fram hefur komið í góðri umræðu.

Virðulegi forseti. Ég legg bara til fund með mér og hv. 1. flutningsmanni umræddrar þingsályktunartillögu í desember þannig að við getum reynt að setja starfshópinn af stað um áramótin.