Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jón Ólafsson Jeg á hjer 3 brtt., og að tveimur þeirra er jeg meðflytjandi ásamt öðrum þingmönnum Reykvíkinga, og eru þær undir liðum LXI og LXIV á þskj. 336. Um þær þarf jeg ekki að fjölyrða, því að hv. 1. þm. Reykv. (JakM) mun tala fyrir þeim. En jeg hefi orðið þess var, að háttv.fjvn. er vinveitt till. um að veita Sjúkrasamlagi Reykjavíkur styrk til að koma á sambandi milli allra sjúkrasamlaga á landinu og stofna ný sjúkrasamlög. Er jeg henni þakklátur fyrir það. Svo á jeg hjer eina brtt. á þskj. 345, undir tölulið IV við 16. gr., og þykir mjer ástæða til þess að fara um hana nokkrum orðum, því að þótt hv.þdm. muni hafa heyrt fjelagið „Landnám“ nefnt, þá mun þeim þó eigi kunnugt um, hvað það hefir afrekað. Fjelagið var stofnað fyrir 3 árum, og hefir fjöldi manna hjer og í Hafnarfirði gengið í það, og eru fjelagsmenn nú 80–100. Fjelagið hefir fengið Reykjavíkurbæ til þess að láta af hendi lönd hjer inni í Sogamýri og brjóta þau á sinn kostnað. Áður var sú hugmynd efst á baugi hjer, að bærinn skyldi sjálfur fara að braska í búskap og koma sjer upp kúabúi. Nú mun sú hugmynd úr sögunni, því að nú geta menn fengið brotin lönd til ræktunar og stundað þar búskap í hjáverkum sínum. Hefir verið mikil eftirsókn að löndum þessum, bæði af skrifstofumönnum og sjómönnum, eða þeim, sem hafa fyrir stórri fjölskyldu að sjá, en hafa ekki haft handtak handa henni að gera. Það er ekki von, að nein velmegun safnist þar, sem svo er ástatt, að fjöldi fólks verður að lifa á handafla húsbændanna einna, en úr þessu er mikið bætt með landnáminu hjer. Á þessum býlum má nota vinnukraft kvenna, unglinga og barna, sem annars hefðu lítið eða ekkert fyrir stafni. Nýbýlin í Sogamýrinni eru svo stór, að það má framfleyta 3–4 kúm á hverju þeirra. Og þeir, sem þar hafa tekið lönd, hafa sagt mjer, að það borgi sig vel. Meiningin með þessari brtt. er því sú, að vekja áhuga manna víðar um land fyrir þessu þjóðþrifamáli. Fjelagið „Landnám“ á nú um 5000 kr. í sjóði, og á að verja fje úr honum til verðlauna handa þeim, sem fram úr öðrum skara í nýbýlarækt, og til að greiða kostnað við fyrirlestra, sem haldnir eru til þess að vekja áhuga manna á nýbýlamálinu. Jeg vona, að hv.þdm. taki brtt. vel. Það er að vísu að bera í bakkafullan lækinn að koma fram með hækkunartill. við fjárlagafrv., en hjer er ekki um nein ósköp að ræða, einar 3000 kr. Þá vil jeg víkja að ræðu hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ), sem er frsm.hv. sjútvn. Jeg er honum sammála um það, að það er síst of mikið, sem sjútvn. fer fram á, og margt af því hefði verið hægt að gera áður. En till.hv. nefndar eru allar með einu marki brendar. Hún vill káfa á öllu í einu, en ganga hvergi hreint til verks. Skal jeg þá fyrst minnast á 1. lið í brtt. LV á þskj. 336, um að veita 12000 kr. til markaðsleitar í Suður-Ameríku. Það er vitanlega styrkur þessu markaðsleitarmáli, að stofnað hefir verið fjelag til að fara með þetta starf. Vil jeg hjer um leið upplýsa hv. 1. þm. S.-M. (SvÓ) um það, að fjelag þetta er stofnað af nokkrum útgerðarfjelögum, og hygg jeg, að það sje hæfara til þess að opna okkur markað fyrir saltfisk okkar heldur en sá maður, sem hv. sjútvn. hefir í huga. Jeg veit ekki, hvort henni er kunnugt um það að hann er skinnakaupmaður og hefir aldrei fengist við fiskverslun. En það tel jeg óhæfu, ef á að fara að launa mann til þess að taka að sjer að reyna að útvega okkur markað fyrir fisk, og hann hefir ekki eins mikið vit á fiski eins og Íslendingar sjálfir. Tel jeg víst, að það yrði miklu farsælla fyrir okkur að senda okkar eigin menn til Suður-Ameríku í þessum erindagerðum heldur en þennan Þjóðverja. Þá hefir hv. sjútvn. ætlast til þess, að veittar verði 10 þús. kr. til síldarsölu í Mið-Evrópu og Finnlandi. Þetta hefir nú áður verið reynt, en ekki borið neinn árangur, vegna þess að menn fengust ekki til þess að hafa síldina til sýnis og sölu í búðum sínum. Það, sem vantar, er að koma með síldina og láta fólkið jeta hana. Það, sem veikir þetta, er það, að það er tekið á öllu í einu, í stað þess að taka hvert atriði fyrir sig, og verða þetta þannig hálfgerð vetlingatök. Þá hefir hv. nefnd lagt til, að veittar yrðu 8 þús. kr. til þess að útvega markað í Portúgal, - eða mjer skildist svo, að það væri í Portúgal, sem ætlast er til að leitað yrði markaðs, því að það standa til tilraunir annarsstaðar. Íslendingar hafa athugað markaðinn þar, en það hefir reynst, að ekki er hægt að koma þangað fiski, nema með því móti að selja hann lægra verði en á Spáni, auk þess sem hann þarf að vera þurrari. Það þarf engar meiri upplýsingar um markaðinn í Portúgal. Þar strandar alt á því, að varan er of dýr. Jeg geri ekki ráð fyrir því, enda þótt fjárhæðin verði notuð, að sendur verði maður til Portúgals, enda ætti erindrekinn á Spáni að geta skroppið þangað, ef svo bæri undir. Jeg skal svo ekki fjölyrða meira um þetta að sinni. Hv. sami þm. (SvÓ) vjek að brtt. sinni á þskj. 336 undir tölulið LI, um að fella niður 20 þús. kr. styrk til Vestmannaeyjavegar. Það er auðvitað gott að geta komist hjá ýmsu, sem menn hafa lofað. En jeg veit ekki betur en að það hafi verið samþykt á þingi í fyrra að veita 46 þús. kr. t.il vegagerðar í Vestmannaeyjum, sem áttu að skiftast á tvö ár. 26 þús. kr. átti að leggja fram á þessu yfirstandandi ári, og eru þær sennilega komnar í verkið. Þegar hv. Alþingi er búið að fara höndum um málið og samþykkja það, þá er hæpið að ætla sjer að fara þá leið, sem hv.þm. vill fara, að draga til baka gefið loforð. Hygg jeg, hann hafi aldrei gert það í „privat“-lífi sínu, en hafi aðeins ekki athugað þetta nú. Hann færði það máli sínu til stuðnings, að Vestmannaeyjar væru hrjóstrugar og lítt til ræktunar fallnar. Er svo víðar hjer á landi. En í Vestmannaeyjum er þó töluvert land vel ræktanlegt. Eftir skýrslum Búnaðarfjelagsins, þá eru 108 ha. ræktað land í Vestmannaeyjum, en alls er land það, sem hæft er til ræktunar, 264 ha. Nú er land það, sem vegur þessi á að fara í gegnum, um 230 ha. Vegurinn á að liggja í gegn um landið milli Helgafells, fyrir sunnan, og Stórhöfða, fyrir norðan. Jeg hefi sjálfur sjeð þetta land, og get jeg sagt það með sanni, að að mínu viti lítur það út fyrir að vera vel til ræktunar fallið. Það er þykt moldarlag og grasi gróið, eitt hið besta land til túnræktar, að því er segir í Búnaðarfjelagsskýrslunni. Með því að leggja veginn greiðir Alþingi fyrir því að fá sína eigin eign í blóma, því að borgarana í Vestmannaeyjum vantar ekki áræði til þess að brjóta landið. Aðalannatími þeirra er á vetrarvertíðinni, svo að þeir mundu geta unnið að þessu þann tíma, sem minna væri um annir. Ef vegurinn á að ná takmarki sínu, þá verður hann að vera 6 km. langur. Jeg get ekki með neinni vissu sagt, hversu dýr þessi vegur muni verða. En samanborið við aðra vegi hygg jeg, að hann muni ekki fara mikið fram úr fjárveitingunni. Jeg þarf svo ekki að taka meira fram um þetta atriði, en skal aðeins að endingu geta þess, að það verður ekki komist að landinu til þess að brjóta það og koma þangað verkfærum og áburði, nema með því móti, að vegur verði lagður um það. Jeg vænti því, að hv. deild hrófli ekki við fjárveitingunni.

Magnús Torfason Jeg hefi þá ánægju að flytja hjer ásamt hv. 1. þm. Reykv. (JakM) brtt. á þskj. 336 undir tölulið XXV, um 1000 kr. styrk til Jakobs Gíslasonar til framhaldsnáms í rafmagnsfræði. Vildi jeg leyfa mjer að kynna hv.þdm. ástæðuna fyrir því, að jeg flyt þessa brtt. Faðir Jakobs er Gísli læknir Pjetursson á Eyrarbakka, 10 barna faðir, sem lagt hefir mikið í sölurnar til þess að menta börn sín, sem eru sjerstaklega efnileg. Piltur þessi er einn af fjórum börnum, sem Gísli læknir hefir kostað til náms. Læknirinn er einn af mætustu embættismönnum þessa lands og kona hans hin mesta sæmdarkona í hvívetna. Börnin eru öll sjerstaklega vel uppalin, og er víst um það, að á fáum heimilum er börnum innrætt betra siðferði en þar. - Jeg get auðvitað beðið, meðan hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) talar. - Pilturinn er greindur vel og stundar nám sitt af miklu kappi. Hann hefir stundað nám sitt í Kaupmannahöfn, bæði verkfræði og rafmagnsfræði, og hefir þegar tekið tvö próf, bæði með 1. ág. einkunn, og mun það vera næstum einsdæmi í þeim greinum. Að pilturinn er sjerlega mannvænn má að öðru leyti sjá á því, að hann hefir verið kjörinn formaður í íslenska stúdentafjelaginu í Kaupmannahöfn, og kemur hann þar svo vel fram, að menn hafa alls ekki viljað missa hann úr því sæti, enda hefir fjelagið blómgast mjög undir forystu hans. Jeg lít því svo á, að maður þessi sje eitt af þeim grænu trjám, sem skylt sje að hlúa að. Jeg vil einnig leggja áherslu á það, að pilturinn mun vera mjög mikið efni í góðan verkfræðing, ef hann aðeins verður styrktur til þess að geta lokið námi sínu. En í þeirri grein þarf hjer að vera valinn maður í hverju sæti. Í landi eins og Íslandi, þar sem alt er ennþá ógert af því, sem gera þarf af verklegum framkvæmdum, er það nauðsynlegt, að þessar stöður sjeu skipaðar vel hæfum mönnum. Með þessum orðum mæli jeg með þessari litlu fjárupphæð til þessa efnilega manns; og er jeg ekki í vafa um, að þessum 1000 kr. er með því sjerstaklega vel varið.

Björn Líndal Það eru hjer nokkrar brtt., sem jeg er riðinn við. Jeg vildi þá fyrst minnast á XXIX. brtt. á þskj. 336, um hámark skólagjalds. Stendur sú till. í sambandi við II. till. á sama þskj. Það er ekki þörf að fylgja þessari till. úr hlaði með mörgum orðum, enda geri jeg ekki þessa till. að neinu kappsmáli, en jeg lít svo á, að 100 kr. nú sje eins mikil upphæð og 150 kr., þegar hámarkið var sett. En sú brtt., sem jeg legg mikla áherslu á, er XXXIII. brtt. á þskj. 336, um 35 þús. kr. til húsmæðraskóla Norðurlands. Það urðu allmiklar umr. um þessa till. við 2. umr. fjárlagafrv., og skal jeg ekki endurtaka nú það, sem jeg sagði þá, en jeg vildi aðeins minna á það, að til eru lög frá 1917, um að stofna skuli húsmæðraskóla á Norðurlandi, undir eins og dýrtíðin minkaði. Nú hefir dýrtíðin minkað svo mikið frá því 1917, að tími virðist vera kominn til þess að hefjast handa um þessa skólastofnun. Alt bendir á það, að hv.þm. sjeu hlyntir aukinni húsmæðrakenslu í landinu, og þá ekki hvað síst það, að samþyktur var við 2.umr. fjárlagafrv. styrkur til söfnunar nýs skóla, sem sje Laugaskólans, enda þótt vitanlegt væri, að skólastofnun sú er alls óundirbúin. Nú liggur fyrir hv.Ed. frumvarp um stofnun húsmæðraskóla á Austurlandi. Er það sönnun þess, að hv.þm. líta svo á, að nauðsyn beri til að auka húsmæðrakensluna í landinu. En sje svo, þá á fyrst og fremst að byrja á því að efna gömul loforð og stofna nú húsmæðraskóla Norðurlands. Væri það æði óviðkunnanlegt, ef þingið hlypi nú til að stofna nýjan skóla á Austurlandi, en ljeti sig engu skifta 10 ára gamalt loforð um stofnun húsmæðraskóla Norðurlands. Eina ástæðan fyrir því, að ekki hefir verið krafist fyr fjárframlags úr ríkissjóði til húsmæðraskóla Norðurlands, er sú, að það þótti nokkuð langt gengið, meðan að ríkissjóður styrkti svo rausnarlega byggingu heilsuhælis Norðurlands, að krefjast þá jafnframt ríflegs framlags til byggingar húsmæðraskóla. Og var það almenn skoðun manna, að heilsuhælið ætti að ganga fyrir. Það er því algerlega rangt, sem sumir hv.þm. hafa viljað halda fram, að Norðlendingar hafi sýnt tómlæti í þessu máli. Þeir vildu aðeins ekki ganga of langt í kröfum sínum um fjárframlag ríkissjóðs, en nú, þegar hv. Alþingi vill stofna til nýrra skóla, þá er sú ástæða, sem var fyrir því, að ekki var krafist fjárframlags, fallin niður. Jeg hefi fulla ástæðu til þess að ætla, að hv. deild, þar sem hún er nýbúin að samþykkja stofnun nýs skóla, setji sig ekki upp á móti þessari skólastofnun, sem hjer er um að ræða, einkum þegar á það er litið, að 35 þús. kr. koma á móti ríkissjóðsstyrknum. Er í því efni ólíku saman að jafna, Laugaskólanum og húsmæðraskóla Norðurlands. Eins og hv.þm. hafa sjeð, þá hefi jeg borið till. fram í 2 liðum, höfuðlið og varalið. Af því má sjá, að mjer er síður en svo nokkurt kappsmál að koma í veg fyrir stofnun Laugaskólans, en hins krefst jeg, að loforðið frá 1917 sje látið ganga fyrir, ef hv.þdm. sjá sjer ekki fært að styrkja byggingu beggja skólanna. Þá á jeg ásamt hv. 1. þm. Reykv. (JakM) brtt. á sama þskj. undir XL. tölulið, um 2000 kr. til Freymóðs Jóhannssonar málara til þess að fullnuma sig í leiktjaldamálun. Maður þessi er þektur hjer í bæ og víðar, en þó sjerstaklega á Norðurlandi. Jeg er enginn listdómari, en þeir, sem vit hafa á, ljúka lofsorði á list hans, en þó sjerstaklega á leiktjaldamálun hans, enda mun hann fremstur manna hjer á landi í þeirri grein málaralistarinnar. Það hefir verið rjettilega tekið fram af hv. 1. þm. Reykv., að það er nauðsynlegt, er þjóðleikhúsið er komið upp, að hjer sje einhver, sem kann skil á þessari grein málaralistarinnar, og jeg hygg, að enginn maður hjer á landi sje líklegri til að verða fremstur á þessu sviði en einmitt þessi maður. Maðurinn er auk þess mjög duglegur, hefir brotist áfram af eigin rammleik og meðal annars farið víða um lönd til þess að sjá og læra það, sem að list hans lýtur. Þá hefi jeg borið fram ásamt hv.þm. Str. (TrÞ) brtt. á sama þskj. undir tölulið XLVIII, um 2000 kr. styrk til Barða Guðmundssonar til lokanáms í íslenskri sögu við Hafnarháskóla. Barði Guðmundsson er þegar orðinn talsvert frægur fyrir það, sem hann hefir unnið að íslenskri sögurannsókn. Það má að vísu segja um hann, að hann hafi ekki getið sjer mikinn orðstír sem námsmaður, en hinu verður ekki móti mælt, að hann er óvenjumikið fræðimannsefni. En hann er einn þeirra kynlega kvista, sem fæðst hafa hjer öldum saman og eiga erfitt með að sökkva sjer niður í ákveðin fög og læra þau eins og páfagaukur, en eru leitandi og með sjálfstæðan rannsóknarhug. Væri það ilt verk að bregða fæti fyrir það, að slíkir menn geti gert vísindalegar rannsóknir að lífsstarfi sínu, og þó einkum norræn fræði. Hitt væri frekar Alþingi vegsauki, að styrkja slíka menn. Jeg skal í þessu sambandi geta þess, að það liggja fyrir mjög lofsamleg ummæli margra merkra fræðimanna erlendra um það, sem Barði Guðmundsson hefir lagt til norrænna fræðimála. - Jeg skal fúslega játa, að þar sem um svo margar styrkbeiðnir er að ræða, bæði nú og við 2. umr. fjárlagafrv., þá er erfitt að gera upp á milli manna og sjálfsagt að fara varlega í því að auka á útgjöld ríkissjóðs. En þó að sparsemi sje góð, þá má þó ekki fara svo langt í henni, að þjóðin bíði af því tjón. En starf Barða Guðmundssonar er þegar orðið svo gott og gagnlegt í þágu íslenskrar sagnfræði, að því má fyllilega treysta, að hann vinni fyllilega fyrir þessum 2000 kr., þótt það, sem er gert þessari þjóð helst til sóma, sje sjaldnast metið óþarflega hátt til fjár. Þá hefi jeg ásamt tveim öðrum hv.þm. flutt brtt. LXII, við 18. gr. II, e. 10., um nokkra hækkun á eftirlaunum Páls Árdals á Akureyri. Jeg flutti þessa till. nokkru hærri, eða 1500 kr., við 2. umr., en þá náði hún ekki fram að ganga. Því hefir okkur flm. komið saman um að lækka hana nú niður í 1200 kr., og jafnvel niður í 1000 kr. til vara. Jeg hygg, að öllum hljóti að koma saman um, að hjer sje sanngirniskrafa á ferðum. Mun jeg ekki tala frekar fyrir henni að sinni, en læt hv.þd. um það, hvort hún vill, að þessi maður, sem verið hefir barnakennari yfir 40 ár og vegaverkstjóri um langt skeið, svelti nú á gamals aldri, þegar hann er orðinn farinn að heilsu og blindur. Þá á jeg brtt. LXXVI á sama þskj., um að heimila landsstjórninni að veita alt að 75 þús. kr. lán til hafnarbóta á Akureyri. Jeg þarf ekki heldur að vera langorður um þessa till. Á þingi 1925 flutti jeg till., um að ríkissjóður ábyrgðist nokkru hærra lán, sem Akureyrarkaupstaður ætlaði að taka í sama skyni. En um þessa ábyrgð var neitað, þótt undarlegt megi teljast. Svo stendur á, að Akureyri þarf nauðsynlega að láta gera skipakví, og liggur fyrir áætlun um, að verkið mundi kosta um 330 þús. kr. Bærinn á talsvert fje handbært, en gat þá fengið það, sem á vantaði, sem góðum kjörum, ef hann hefði trygga ábyrgð. Því fór hann fram á ábyrgð ríkissjóðs á alt að 150 þús. kr. láni, en um hana var neitað, svo sem jeg sagði. Síðan hefir hagur bæjarins batnað svo, að honum nægir 75 þús. kr. lán. Það hefir oft verið haft á móti lánum úr viðlagasjóði, að strax, þegar búið er að veita þau, sje komið og beðið um eftirgjöf. Ekkert slíkt kemur hjer til mála. Akureyri mun vera best stæð af öllum kaupstöðum á landinu, á ca. 1 miljón króna í skuldlausum eignum. Þess vegna er engin áhætta að veita þetta lán. Loks þarf jeg að minnast á VII. brtt. á þskj. 345, sem jeg flyt ásamt tveim öðrum þm. Þar er farið fram á alt að 70 þús. kr. lán til Bræðranna Esphólín á Akureyri, til að koma á fót tunnuverksmiðju á Siglufirði og endurbæta tunnuverksmiðju á Akureyri. Það er langt síðan jeg fór að hugsa um þetta mál, og hefi jeg skrifað um það fyrir mörgum árum. Jafnvel hefi jeg gert miklar tilraunir til að koma einhverju svipuðu á fót, en ekki tekist sökum fjeskorts. Jeg býst við, að það verði verði líka seint hægt, nema með lánum eða annari aðstoð ríkissjóðs. Um það verður ekki deilt, að bráðnauðsynlegt er að koma þessum iðnaði upp í landinu. Fjöldi manna bæði á Akureyri og Siglufirði fæst við tunnuviðgerðir á sumrin, en hefir ekkert að starfa að vetrinum. Ef þessum tunnuverksmiðjum verður komið upp, hafa þeir þar atvinnu alt árið. Auk þess er ekki hundrað í hættunni að heimila lánið; stjórnin getur neitað að greiða það af hendi, ef henni sýnast ekki nægar tryggingar. Mjer finst yfirleitt, að Alþingi ætti að fara varlega í að neita um svona lánsheimildir, einkum þegar þeirri stjórn er á að skipa, sem treysta má, að fari gætilega með fjármál ríkisins. Að endingu langar mig aðeins til að minnast á brtt. LV, b-lið, á þskj. 336, sem er um fjárveitingu til markaðsleitar fyrir síld. Jeg hygg, að það sje rjett, að árangur af samskonar fjárveitingu í fyrra hafi orðið minni en við var búist, en nú stendur nokkuð öðruvísi á. Eins og allri háttv.þd. er kunnugt, voru samþ. á Alþingi í fyrra lög um stofnun síldarsamlags. Þau hafa enn ekki komist til framkvæmda, en það má telja víst, að síldarsamlagið verði stofnað annaðhvort á þessu ári eða hinu næsta. Þessi fjárveitingstendur nú í fjárlagafrv. fyrir 1928 og verður ekki útborguð fyr en það ár, en þá geri jeg ráð fyrir, að henni verði varið til að hjálpa síldarsamlaginu af stokkunum. En handa því er þessi styrkur ekki aðeins æskilegur, heldur einnig nauðsynlegur, því að stjórn þess hefir ekkert fje til umráða fyr en komið er fram á sumar og síldin er farin að seljast. Þetta verður því til að ljetta undir með stjórn þess, þannig, að hún getur byrjað tilraunir sínar til markaðsleitar fyr en ella.

Klemens Jónsson Jeg á eina brtt., eða öllu fremur viðaukatill., á þskj. 336, LXXI, um að veita Túbal Magnússyni alt að 3 þús. kr. viðlagasjóðslán til að byggja gistiskála í Múlakoti. Eins og kunnugt er, eru í seinni tíð farnar að tíðkast allmjög ferðir fram í Fljótshlíð og þaðan á Þórsmörk. Hafa þær aukist mjög á síðari árum, eftir því sem akfær vegur hefir lengst, og einkum má búast við mikilli aukningu núna á ferðamannastraumnum, því að í sumar verður sími lagður inn í Hlíðina. Allir þessir menn hyllast til að gista í Múlakoti. Jeg geri ráð fyrir, að allir hv.þdm. kannist við þann bæ, því að hann er löngu orðinn þjóðfrægur. Þar er það ekki aðeins húsbóndinn, sem gerir garðinn frægan, heldur jafnvel enn frekar húsfreyjan. Hjer er um ákaflega litla upphæð að ræða og góð trygging í boði. Hæstv. atvrh. (MG) tók þessu einnig mjög liðlega, svo að jeg þykist hafa ástæðu til að vænta þess, að hv. deild taki till. með vinsemd. Jeg hefi hjer fyrir mjer erindi frá Ólafi Túbals málara um þetta efni. Þar gerir hann grein fyrir því, að nú tíðkist það mjög að gista í Múlakoti. Er tekið eins vel á móti gestum eins og hægt er, en á því eru miklir erfiðleikar, þegar kannske eru 10–20 næturgestir. Því hefir bóndi í hyggju að byggja gestaskála fyrir 8 manns, og er áætlað, að hann kosti um 3 þús. kr. Jeg er ekki að orðlengja þetta frekar. Jeg þykist hafa rjett til að vænta, að þetta fái góðar undirtektir, bæði sakir þess, að þetta er eina brtt., sem jeg er aðalflm. að, og auk þess er hjer aðeins um lítið lán að ræða, sem aldrei getur komið til uppgjafar á. Þá hefi jeg gerst meðflm. að brtt. LXIX ásamt hv. 2. þm. Eyf. (BSt). Hún er um fjárveitingu til Eggerts Stefánssonar símritara á Akureyri, þar til honum verður veitt starf við landssímann með eigi lægri launakjörum en hann hafði áður. Jeg skal leyfa mjer að skýra allítarlega aðdraganda að henni, sakir þess að málið snertir mig allmikið. Á þingi 1925 kom fram beiðni í þessa átt frá Eggert Stefánssyni. Beindi hann þá allþungum ákærum gegn mjer, sem skömmu áður hafði verið atvrh., en jeg fór þess á leit við hv.þd., að skipuð væri nefnd til þess að rannsaka kæruatriðin. Þó varð eigi af því. Nú kom sama beiðnin aftur frá þessum manni fyrir Alþingi í fyrra, en hún kom svo seint, að ekki var hægt að bera fram brtt. um sárabætur til hans fyr en við eina umr. í Nd. Ætlaði jeg þá að vera aðalflm., en til atkvgr. kom ekki, sakir þess að fjárlagafrv. var afgreitt óbreytt frá einni umr. í Nd. Nú hefi jeg gerst meðflm. þessarar brtt., og skal nú færa ástæður fyrir því. - Eggert Stefánsson var settur frá starfi sínu við landssímann á Akureyri 8. apríl 1924, eftir tillögu landssímastjóra í brjefi 31. mars s. á. Þetta gerðist alt skömmu eftir að jeg fór frá sem atvrh. Þegar jeg fór frá, þá lá engin kæra fyrir, en jeg efast samt ekki um, að afsetningin hafi verið bygð á góðum ástæðum. Ástæðan, sem færð er fyrir, er drykkjuskaparóregla, og jeg veit, að þessi maður var mjög drykkfeldur, enda þótt hann gerði oft lofsverðar tilraunir til að losna við þá ástríðu. Ástæða mín til þess að flytja þessa brtt. er því ekki bygð á neinni ásökun til þáverandi landsstjórnar fyrir að setja manninn af að ástæðulausu. Nei, ástæður mínar eru alt aðrar. 1922 losnaði stöðvarstjórastaðan á Borðeyri. Eggert Stefánsson sótti um hana, að hann segir að áeggjan landssímastjóra, en um það er mjer ókunnugt. Hitt er víst, að landssímastjóri lagði eindregið til við stjórnina, að E. St. væri veitt staðan. Jeg var þá á förum til útlanda, og lagði Forberg heitinn mikla áherslu á, að hann fengi útnefningu áður en jeg færi. Mjer datt ekki annað í hug en að fylgja hans till. um þetta, enda kom það sjaldan eða aldrei fyrir, að vikið væri frá till. hans í slíkum efnum. Því var E. St. útnefndur stöðvarstjóri á Borðeyri frá 1. sept. 1922, með brjefi 10. eða 12. ágúst. Samt sem áður tilkynti Forberg honum ekki þessa útnefningu fyr en í miðjum september. Ástæðan var sú, að símamenn tóku þessari útnefningu afarilla. Einkum voru það tveir sýslunarmenn við símann, sem fyrir þessu stóðu, en höfðu að því er virtist alt starfsfólkið að baki sjer. Símamenn gáfu um þetta leyti út símablað, og voru í það ritaðar mjög svæsnar árásargreinar á Forberg, út af þessari útnefningu. Kendu þeir tillögu hans um hana, sem vitanlega var alveg rjett. En þeir fóru, að mínu áliti, altof freklega í sakirnar gagnvart jafnmætum manni. Þegar jeg kom svo heim í lok september mátti heita, að alt stæði í ljósum loga við símann. Auk þess sem annar þeirra manna er jeg gat um áðan, þóttist verða afskiftur við veitinguna, voru gamlar væringjar milli símafólksins, sem þarna rifjuðust upp, og jeg vil ekki rekja þær hjer. Þær voru að mínu áliti hvorugum aðilja til sóma. Þegar jeg kom heim, komu sendimenn símamanna á minn fund og hótuðu blátt áfram verkfalli, ef veitingin væri ekki afturkölluð. Jeg benti þeim á lögin frá 1915 um verkföll opinberra starfsmanna og sagði þeim, að þau væru einmitt sett með sjerstöku tilliti til þeirra. Þeir kváðust þá mundu víkja úr stöðum sínum, og þegar jeg benti þeim á uppsagnarfrestinn, sögðust þeir ekkert mundu hirða um hann, en taka afleiðingum af verkum sínum. Alt þetta ljet jeg ekkert á mig bíta. En þá kom Forberg heitinn landssímastjóri til sögunnar. Hann var þá vissulega farinn að kenna sjúkdóms þess, er nú hefir dregið hann til dauða. Hann tók sjer árásir símamanna ákaflega nærri, kom til mín og bað mig að greiða úr þessari flækju. Þarna stóð hvort gegn öðru: annarsvegar útnefning E. St. og hinsvegar e. t. v. stöðvun á öllu símasambandi í nokkurn tíma. Jeg sá þá ekki annað betra ráð en biðja manninn að sleppa tilkalli sínu til stöðunnar. Það gerði hann eftir beinum tilmælum mínum, en þó áreiðanlega nauðugur. Þessi saga er aðalástæðan til þess, að jeg ber fram þessa brtt. með hv. 2. þm. Eyf. Svo er önnur aukaástæða frá minni hálfu sjerstaklega. Jeg hefi þekt Eggert Stefánsson frá því að hann var barn að aldri. Hann var ákaflega geðugur unglingur og ávann sjer hylli allra, sem þektu hann. En hann hafði einn löst, að hann gerðist snemma mjög drykkfeldur. Þess vegna vildi jeg veita honum Borðeyri, þar sem honum hefði verið örðugt um að ná í vín. Þar hefði hann sennilega vanist af vínnautn, og jeg er sannfærður um, að þá sæti hann nú sem velmetinn sýslunarmaður og góður húsfaðir; - en þessi frávikning hans varð m. a. til þess, að heimili hans tvístraðist, að minsta kosti um stundarsakir. Þegar frávikning þessa manns er borin saman við frávikningu Petersens símastjóra í Vestmannaeyjum, verð jeg að segja, að hafi nokkur ástæða verið til að bæta Petersen frávikninguna, þá er margfalt meiri ástæða til þess hjer. - Í skjali því, þar sem E. St. er vikið frá, er getið um, að hann hafi verið ljelegur símamaður. Þetta er alls ekki rjett. Þannig vottar t. d. Friðbjörn Aðalsteinsson loftskeytastöðvarstjóri, að hann sje einn með færustu símamönnum, og Björn Magnússon símastjóri á Ísafirði gefur vottorð í mjög svipaða átt. Þessar ásakanir hafa því ekki verið á rökum bygðar á sínum tíma. - Jeg þykist nú hafa rjettlætt það fyllilega, að jeg gerðist meðflm. þessarar till., og vona, að hv.þdm. sýni þá sanngirni að samþ. hana. Annars tel jeg sjálfsagt, að hann fái aftur stöðu við símann, þegar starfi losnar á einhverjum afskektum stað. Þá langar mig til að minnast nokkuð á brtt. LXVIII, frá hv.fjvn., um smáfjárveitingu til fröken Henriette Kjær yfirhjúkrunarkonu á Laugarnesi. Hefði jeg vitað, að frk. Kjær ætlaði svo fljótt að hverfa frá starfi sínu, hefði það staðið mjer næst að bera fram þessa brtt. Má því nærri geta, að jeg styð hana með mikilli gleði. Jeg hefi í nokkur ár verið formaður í stjórnarnefnd Laugarnesspítala og hefi oft komið þangað. Þannig hefi jeg haft tækifæri til að kynnast viðmóti þessarar ágætu konu við sjúklingana. Það veit hamingjan, að það getur ekki verið skemtilegt verk að hjúkra þessum aumingjum, og það er ekki gaman að umgangast þetta fólk, eins og margt af því er útlits. Holdsveikin fer þannig með vesalings fólkið, að manni stendur næstum viðbjóður af að sjá það. Samt hefi jeg aldrei komið svo að Laugarnesi, að jeg hafi ekki sjeð fröken Kjær fara mjúkum höndum um sumar af hinum gömlu konum, og þá oft og einatt þá hluta af líkama þeirra, sem veikin hefir farið verst með. Auk þess er þetta hámentuð kona, og hefir hún haft mikil og holl andleg áhrif á sjúklingana. Hún hefir kent mörgum þeirra danska tungu og fengið þeim góðar bækur til að lesa. Það var hún, sem tók fyrst eftir Sigurði Kr. Pjeturssyni, og meðan hann lifði, voru þau altaf góðir vinir. Og mjer er óhætt að segja, að þau höfðu mjög mikil og holl áhrif hvort á annað. Þessi kona ætlar nú, eftir því sem hv.frsm. upplýsti, að setjast að í sínu föðurlandi. Hún er nú búin að vera hjer í 25 ár, nema hvað hún hefir stundum á sumrum skroppið til Danmerkur, en nú ætlar hún að dvelja þar eftirleiðis. Satt að segja virðist mjer þessi upphæð, sem háttv.fjvn. hefir stungið upp á, vera í lægsta lagi. Jeg myndi fullkomlega hafa getað greitt atkvæði með því, þótt þessi styrkur hefði verið hafður nokkru hærri; en það má vel vera, að hægt verði að laga þetta í hv.Ed., eða þá hjer í deildinni síðarmeir. En eftir þeim upplýsingum, sem komið hafa um þessa konu, þá vona jeg, að enginn hafi neitt á móti þessu lítilræði. Þá vildi jeg fara nokkrum orðum um brtt. á þskj. 345, undir tölulið V. um styrk til Nikulásar Þórðarsonar, 300 krónur, og til vara 200 krónur. Jeg býst nú við, að hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ) muni skýra nánar frá því, hvernig á þessari fjárveitingu stendur, en get upplýst, að þessi maður hefir verið barnakennari í liðug 40 ár, góður barnakennari og notið mikils álits. Hann er er nú roskinn maður og tæpt staddur fjárhagslega. En það mun öllum koma saman um, að kennarar hafa ekki verið svo launaðir, að þeim hafi gefist nokkur tækifæri til að leggja fje fyrir. En þar sem hv.flm. (ÁÁ) hefir komið með varatill., 200 kr., þá verð jeg að segja, að jeg tel það varla sæmilegt að sjá svo lítinn styrk í fjárlögunum, svo að jeg vona, að öllum komi saman um það, að ef á annað borð ber að styrkja gamlan mann, sem lengi hefir verið í þjónustu landsins, þá komi hv.þdm. líka saman um það að taka hærri upphæðina. Jeg hefði í sjálfu sjer löngun til að minnast á fleiri tillögur, en af því að margir hv.þdm. eiga eftir að tala fyrir þeim, og allir óska, að málinu verði lokið í nótt, þá ætla jeg ekki að fara að ræða þær, og vona jeg þá, að aðrir hv.þm. fylgi þar í mín fótspor og reyni að verða sem stuttorðastir.

Jakob Möller Það er nú ekki til mikils að vera sjerlega margorður um þessar brtt., og er í raun og veru meir fyrir siðasakir, að maður er að tala fyrir slíkum till. hjer, heldur en af því, að það sje að vænta nokkurs árangurs. Jeg á hjer nokkrar brtt., og er sú fyrsta á þskj. 356 og er brtt. við brtt. XXIV á þskj. 336. Jeg skal taka það fram strax, að þó að jeg hafi sett þessar tvær till. saman, þá er það á engan hátt af því, að jeg sje að fara fram á nein kaup við hv.þm. Borgf. (PO) í þessu máli, og jeg get sagt það, að þótt mín till. verði feld, þá get jeg alveg eins greitt atkv. með till.hv.þm. Borgf. En það er svo ástatt um þessa menn, að þeir lesa ekki aðeins það sama, heldur búa þeir líka saman, svo að mjer finst í raun og veru nokkuð eðlilegt, að þeir fylgist að. Þó skal jeg játa það, að ef nokkuð er, þá er þó líklega hagur Bjarna Sigurðssonar, sem háttv.þm. Borgf. ber fram, öllu lakari en hins. Hv. þm. hefir nú gert ljósa grein fyrir hag þessa stúdents, sem hann flytur styrkbeiðni fyrir, og jeg efast ekki um, að háttv.þdm. sjeu sannfærðir um, að það sje mikil þörf á að styrkja hann, eftir þeim upplýsingum, sem hv.þm. hefir gefið. En jeg get fullvissað hv.þdm. um, að það er full ástæða til að styrkja báða. Annar þeirra hefir orðið fyrir því, fyrir sjerstök mistök, að fá ekki þann árlega námsstyrk, sem vant er að veita þeim stúdentum, sem stunda nám við erlenda háskóla. Um hinn stúdentinn er það að segja, að hann sótti ekki um þann námsstyrk, af því að faðir hans hjelt, að hann mundi geta klofið það að styrkja hann, en síðan hefir faðir hans orðið fyrir þeim áföllum, að hann sjer sjer það ekki fært. Jeg get bætt því við það, sem hv.þm. Borgf. sagði um hag þessara stúdenta, að þeir eiga við ákaflega þröngan kost að búa, svo að það getur ekki haldist við til langframa. Þá á jeg aðra brtt. á þskj. 336, tölulið XXVI, um námsstyrk til Valgarðs Thoroddsens til háskólanáms, 1000 kr. Jeg flutti við 2. umr.till., sem fjell við mjög lítinn atkvæðamun, og vona jeg því, að háttv. deild geti fallist á þessa tillögu. Jeg verð að líta svo á, að ríkissjóði sje skylt að styrkja þá námsmenn, sem leggja stund á þau fræði, sem ekki fæst kensla í hjer heima. Eftir það, sem gerðist árið 1918, er við tókum við miklum höfuðstól í reiðu fje og þar með við skyldunni til að sjá þessum mönnum fyrir námsstyrk, verð jeg að líta svo á, að illa sæmi, ef ríkið ætlar að bregðast þeirri skyldu sinni og koma sjer undan henni. Eins og kunnugt er, gátu áður fyr allir stúdentar, sem fengu aðra einkunn frá skólanum hjer, stundað nám við háskólann og fjöllistaskólann í Kaupmannahöfn og fengið svo ríflegan styrk, að þeir gátu komist af með hann í fjögur ár. En eftir að sambandslögin komust á, varð breyting á þessu, þó ekki fyrst í stað, því að fyrst var haldið áfram að styrkja þá stúdenta, sem fóru utan til náms; en síðar voru sett lög um það, að ekki skyldu styrktir nema fjórir stúdentar frá hverju ári, og þar með er að því komið, að ríkið bregst þeirri skyldu, sem það tókst á hendur með sambandslögunum, og er það illa farið. Mjer finst, að það hefði ekki átt að fara lengra í því en svo að binda þá styrkveitingu við hærri einkunn en þá, sem áður var, t. d. við 1. einkunn. En að binda styrkinn við ákveðna tölu, það er óþolandi og getur ekki staðist til lengdar. Þá á jeg næst brtt. undir tölulið XXXVIII á þskj. 336, um hækkun á styrk til Leikfjelags Reykjavíkur frá því, sem er í frv. stjórnarinnar. Styrkurinn hefir eiginlega verið 6000 krónur, en hæstv. stjórn hefir lagt til að lækka hann um þetta. En nú stendur svo á, að Leikfjelagið hefir sent erindi til stjórnarinnar, um að fá endurgreiddan verðtoll af ýmsum hlutum, sem það hefir fengið til leikþarfa. Þessi verðtollur nam eitthvað um 700 kr., sem fjelagið fór fram á að fá endurgreiddar. Þetta erindi fór til hv.fjvn., en jeg átti tal við nefndina um það, jafnframt og jeg ljet þess getið, að vel mundi fara á því, að erindinu væri svarað með því að hækka hinn árlega styrk til fjelagsins, eins og hjer er farið fram á. Jeg get ekki hermt neitt loforð upp á háttv. nefnd í þessu efni, en jeg vona, að hún taki vel í þessi tilmæli mín, og vona jeg jafnframt, að hv. deild samþykki þau. Jeg skal taka það fram, að eins og stendur á Leikfjelagið talsvert erfitt uppdráttar, eins og líka má ráða af því, að þar sem mjög er erfitt í ári, þá verður aðsókn að leikjunum með minna móti, svo að fjárhagur þess er mjög þröngur eins og stendur. Þá eru hjer nokkrir styrkir til listamanna, og er sá fyrsti undir tölulið XL, til Freymóðs Jóhannssonar málara til að fullnuma sig í leiktjaldamálun, 2000 kr. Jeg flutti nokkru hærri till. við 2. umr., sem þá var feld, og vil jeg nú reyna, hvort hv. deild getur ekki fallist á að veita þessa lægri upphæð. Jeg hefi engu við að bæta um ástæðurnar, þar sem jeg hefi þegar tekið þær fram, og þó sjerstaklega vegna þess, að hv.þm. Ak. (BL), sem er meðflm. minn, hefir minst á till. og tekið fram það, sem ástæða var til. Þá er till. um styrk til Þórðar Kristleifssonar til söngnáms, 1500 kr., og til Bjargeyjar Pálsdóttur til hljómlistarnáms, 1000 kr. Hv. þm. kannast sjálfsagt við Þórð, son Kristleifs bónda á Kroppi í Borgarfirði. Hann hefir verið nokkur ár við söngnám, og hefir verið deilt töluvert um hæfileika hans, eins og háttv.þdm. sjálfsagt er kunnugt, en jeg vil benda á það, að þótt að vísu ýmsir mætir menn hafi efast um, að hann væri þeim hæfileikum gæddur, sem haldið hefir verið fram, þá hefir þó eitthvert mesta stórmenni okkar á því sviði, söngfræðingurinn prófessor Sveinbjörn Sveinbjörnsson, farið um hann mjög lofsamlegum orðum. Líka hefir hann fengið ágætustu meðmæli frá þeim erlendu kennurum, sem hann hefir numið hjá. Nú hefir hann í mörg ár kostað nám sitt sjálfur með tilstyrk föður síns, en þarf nú að fá þessa litlu hjálp, til þess að geta fullnumað sig í list sinni. Þá er stúlkan Bjargey Pálsdóttir. Hún hefir stundað nám í Kaupmannahöfn við ágætan orðstír. Þegar hún tók próf frá skólanum, varð hún ein aðnjótandi verðlauna af þeim, sem undir prófið gengu. Þá kem jeg að manni, sem ekki aðeins allir hv.þdm. þekkja, heldur má heita kunnur um land alt. Það er Ásgrímur Jónsson málari. Það er farið fram á, að ríkið kaupi af honum málverk fyrir 5000 kr., til þess að hann geti komið því í framkvæmd að sýna málverk sín erlendis. Það er svo til ætlast, að hann fái einnig að sýna þau málverk, sem ríkið kaupir af honum, og þetta yrði þá hjálp til þess að gera honum kleift að fá markað fyrir málverk sín í öðrum löndum. Það leikur varla á tveim tungum, að Ásgrímur sje einhver okkar besti málari, og það má skoða hann sem nokkurskonar brautryðjanda í þeirri list og líklegan til þess að verða læriföður í framtíðinni, en hann málar hinsvegar þannig, að hann á ekki svo auðvelt með að selja mikið af verkum sínum, því að hann leggur það aðallega fyrir sig að mála stór málverk, sem verða svo dýr, að þau verða varla meðfæri einstaklinga að kaupa. Hinsvegar er kostnaður hans við þessa málverkagerð svo mikill, að hann verður oft og einatt beinlínis fyrir tjóni af þessu starfi sínu. Hann á nú fyrirliggjandi málverk svo hundruðum skiftir, sem hann fær ekki kaupendur að, þrátt fyrir það, að þau eru með þeim bestu málverkum, sem hjer þekkjast; en hinsvegar er það auðsætt, að ef á að stofna hjer til verulegs málverkasafns, þá væri það illa úr garði gert, ef ekki væri þar mikið úrval af verkum þessa manns. Verður því að telja sjálfsagt, að ríkið kaupi eitthvað af þeim. Það er í raun og veru ekki farið fram á neina gjöf, þegar mælst er til þess, að ríkið kaupi eitthvað eftir þennan málara, því að það þykir aðeins fara betur á því, að þetta verði gert á meðan maðurinn er á lífi og getur haft gagn af því heldur en að fyrst sje farið að kaupa að honum látnum, sem alls ekki er neinn vafi á, að verður gert að öðrum kosti. Þá á jeg hjer till. um að veita Hrafnkatli Einarssyni 2000 kr. styrk til þess að semja doktorsritgerð við háskólann í Vín. Hrafnkell Einarsson er einn með allra færustu stúdentum, sem hafa útskrifast frá skólanum hjer; hann hefir að vísu notið námsstyrks hjeðan í 4 ár, jeg hygg, að það muni vera síðasta árið hans núna, en til þess að ljúka námi sínu þarf hann að fá styrk eitt ár enn. Hann hefir stundað nám við háskólann í Kiel og nú síðast í Vínarborg. Hann hefir lesið hagfræði og ætlar nú að skrifa doktorsritgerð um íslenskar fiskveiðar, og í erindi sínu til þingsins gerir hann glögga grein fyrir því, hvernig hann hugsar sjer þessa ritgerð, og má ætla, að það verði merkilegt vísindaverk. Fiskveiðar hafa ekki verið rannsakaðar enn nje um þær skrifað, eins og aðra aðalatvinnuvegi þjóðanna, og það er enginn vafi á því, að það yrði Íslandi til sóma, að Íslendingur yrði fyrstur til að skrifa vísindarit um það efni. Og það er alveg áreiðanlegt, að Hrafnkell verður þjóð sinni til sóma, og þarf engan að iðra þess að hafa lagt honum styrk til hjálpar á þeirri braut, sem hann hefir valið sjer. Jeg þarf ekki að taka það fram, að hann er sonur Einars skrifstofustjóra Þorkelssonar, sem nú er, eins og kunnugt er, þrotinn að heilsu og lifir við þröngan kost, og getur ekki á nokkurn hátt hjálpað syni sínum. Þá hefi jeg að nýju flutt styrkveitingu til Einars Ó. Sveinssonar til að ljúka námi í norrænu við Kaupmannahafnarháskóla. Jeg bar þessa tillögu fram við 2. umr., en þá vildi svo ólánlega til, að hún var feld, þrátt fyrir það, að samskonar styrkur var samþyktur til annars manns, sem stendur betur að vígi; því að þessi maður hefir verið veikur af berklaveiki, og faðir hans hefir mist sjónina og er því ófær til að vinna fyrir sjer sjálfur, hvað þá til að styrkja son sinn. Þá á jeg brtt. undir tölulið LVII, um styrk til Fjelags íslenskra hjúkrunarkvenna til að standast kostnað af heimsókn fulltrúa frá hjúkrunarkvennafjelögum á Norðurlöndum, 1200 kr., og til vara 800 kr. Fjelag íslenskra hjúkrunarkvenna hefir sent þinginu erindi um þennan styrk, og það er þannig ástatt, að fjelagið, sem áður hefir verið í heimsókn hjá hjúkrunarkvennafjelögum á Norðurlöndum, á nú von á fulltrúum frá þessum fjelögum til sín. Það leiðir af sjálfu sjer, að það er mikilsvert fyrir hjúkrunarkonurnar íslensku að vera í slíku sambandi við starfssystur sínar á Norðurlöndum, og að þær geta haft margt gott af því, en af því leiðir aftur það, að þegar þær verða aðnjótandi hlunninda frá þeim, verða þær að einhverju leyti að geta svarað á sömu leið, t. d. með því að bjóða þeim heim til sín einstöku sinnum. Það er svo sem auðvitað, að það verður ekki eins oft að tiltölu, en við og við verður það þó að vera; en þar sem fjelagið er svo ungt, að það hefir ekki nein efni til að standast kostnað af slíkri heimsókn, þá er eina ráðið fyrir fjelagið að leita til ríkissjóðs um einhvern lítilsháttar styrk í þessu skyni. Þá er till. frá mjer undir tölulið LIX. Hver einstakur þdm. hefir fengið skriflegt erindi um þetta og þar með allar upplýsingar, og jeg hefi aðeins orðið til þess að koma þessari tillögu á framfæri. Þá er jeg kominn að till. um styrk eða framlag til sundlaugar í Reykjavík, sem jeg flyt ásamt öðrum þm. Reykv. Nauðsyn þessa máls þarf ekki að ræða mikið, hún er í sjálfu sjer viðurkend áður af þinginu, þar sem það hefir samþykt lög um heimild til þess að gera sund að skyldunámsgrein, eða heimild til að lögleiða sundnámsskyldu, og þó það sje aðeins heimild enn sem komið er, þarf ekki að efa það, að áður en langt um líður verður því breytt í það horf, að það verði ákveðin sundnámsskylda, en vitanlega er ekki til neins að lögleiða sundnámsskyldu að svo stöddu, meðan tæki eru ekki til þess að halda náminu uppi. En það þurfa fyrst og fremst að vera sundlaugar til, þar sem hægt sje að kenna sund, og þá fyrst og fremst hjer í Reykjavík, þar sem skólarnir eru flestir og þörfin því brýnust á því að koma upp fullkominni sundlaug. Nú er það kunnugt, að í ráði er að leiða heita vatnið úr laugunum hjer innan við bæinn til upphitunar á stórhýsum hjer, eða þá að leiða vatn, sem hitað væri við laugahitann, sem kemur væntanlega í sama stað niður. Og jafnframt er í sambandi við þetta, þá er vatnið hefir verið leitt og notað til þess að hita upp þessar byggingar, landsspítalann og barnaskólann tilvonandi, ráðgert að byggja sundlaug til þess að taka við volgu vatninu, og hagnýta það svo til hlítar. Væri æskilegast, að þetta hvorttveggja yrði gert samtímis og lokið fyrir 1930. Það væri sannarlega ánægjulegt fyrir okkar litlu íslensku þjóð að vera á því ári búin að koma upp þessu tvennu, allfullkomnum landsspítala og sundhöll í Reykjavík. Fátt mundi þjóðin geta gert, er metið yrði út á við meira en þetta tvent, merki þess, að þjóðin er menningarþjóð á rjettri leið. Því að hvorttveggja þetta miðar að því að efla heilbrigði og þrótt landsins barna, lækna sjúkdóma og bæta böl þeirra, sem þegar eru sjúkir orðnir; vernda og styrkja heilsu hinna, er ósjúkir eiga að heita. Það er enginn vafi á því, að íþróttir eru þær öflugustu sjúkdómavarnir, sem hægt er að framkvæma, og þó sund ekki síst. Það er álitið, að landsspítalinn sje of lítill, og gengið út frá því, að þurfi að stækka hann með tímanum, enda var í upphafi gert ráð fyrir honum miklu stærri en hann er nú bygður. En því meir sem íþróttir eru efldar, því seinna rekur að því, að þurfi að stækka hann. Það má að vísu finna að þessu máli, að það sje ekki svo undirbúið sem skyldi. Áætlun um sundhöll í Reykjavík, gerð af húsameistara, hljóðar upp á 250 þús. kr. En síðan hefir verðlag lækkað, svo að kostnaðurinn verður ekki meiri en 200 þús. kr. Kostnaður á að skiftast jafnt milli ríkissjóðs og bæjarsjóðs Reykjavíkur, og er gert ráð fyrir, að hvor aðili um sig leggi fram 50 þús. kr. á ári í 2 ár. Hinsvegar hvað framtíðina snertir, þá er það athugandi, að rekstrarkostnaður verður ákaflega lítill. Í öðrum löndum er nú á síðari árum mikið tíðkað að reisa slíkar sundhallir, ekki aðeins í stórborgunum, heldur líka í þeim smærri. En víðast er við þá erfiðleika að etja, að vatnið fæst ekki nema kalt frá náttúrunnar hendi, og verður því að kosta til að hita það upp með kolum. Við stöndum betur að vígi. Við höfum heitt vatn við hendina ókeypis. Rekstrarkostnaður verður því ekki annar en umsjón með lauginni. En hinsvegar er gert ráð fyrir því, að sundmenn, er laugina nota, greiði lítilsháttar gjald, sem mundi vega mikið til á móti kostnaðinum. Þó að þröngur sje fjárhagurinn sem stendur, þá vænti jeg þess, að háttv.þdm. láti sjer ekki í augum vaxa ekki stærri upphæð, þar sem hjer er um ótvírætt menningarmál að ræða. Það ætti svo að vera, að allir Íslendingar væru syndir, og að því marki, að sundið sem íþrótt verði almennara en nú er, eigum við að stefna sem fyrst. Verði þessi fjárveiting samþykt, og komist sundhöllin upp, er stigið stórt spor í þá átt. Jeg á svo á þessu sama þskj. eina brtt. enn, LXV, sem fer fram á að hækka eftirlaun ekkju Bjarna sáluga Jónssonar frá Vogi upp í 2000 kr. Jeg þakka hæstv. atvrh. fyrir þau orð, er hann ljet falla um till., einnig háttv.þm. Dal. (JG). Hefi jeg engu við að bæta það, er þeir sögðu um þetta. En jeg vil taka það fram, að fyrir mjer er þetta ekki neitt fordæmi. Jeg álít, að hjer sje svo sjerstaklega ástatt, að hv. þingdeildarmenn þurfi ekkert að kveinka sjer, þótt þessi upphæð verði hærri en aðrar á þessum lið fjárlaganna. Bjarni frá Vogi látinn er að minni hyggju svo mikils metinn af þjóðinni, ekki aðeins af þeim, er fylgdu honum að málum í lifanda lífi, heldur og jafnvel af andstæðingum, að jeg efast ekki um, að landsmenn nálega undantekningarlaust sjá ekki eftir að leggja börnum hans þennan styrk til framfærslu. Jeg býst ekki við, að margir geti komið á eftir og krafist hækkunar á sínum eftirlaunum hlutfallslega; þjóðin mundi ekki telja sjer skylt að sinna slíku. Það er svo alment viðurkent, að ekki verður dregið í efa, að Bjarni frá Vogi var sómi Íslands í hvívetna, sverð þess og skjöldur í starfi sínu. Og þótt ýmsa mæta menn hafi greint á við hann, þá er það svo jafnan, að menn verða aldrei á eitt sáttir, og forgöngumenn mæta æ andstöðu úr einhverri átt. En yfir það jafnast er frá líður. - Jeg mælist því eindregið til þess, að háttv. deild samþykki hærri till. Því að minni má upphæðin ekki vera, þar sem hjer á í hlut kona, sem á fyrir þremur börnum að sjá, á barnsaldri og skólagöngualdri. Hún getur ekki komist af með minni upphæð til þess að ala þau upp og kosta til náms.

Jón Auðunn Jónsson Það er svo, að jeg á fáar brtt. við fjárlagafrv. nú sem oftar. Ekki af því, að mitt hjerað þurfi síst fjárframlaga við. Það er öðru nær. Það má heita símalaust, vegalaust og svo að segja vitalaust. En sími, vegir og vitar eru þægindi, sem flest önnur hjeruð njóta að einhverju leyti, þótt ekki sje öllum kröfum fullnægt. Jeg er ekki fús til að bera fram till., þótt nauðsynlegar sjeu. Öllum sem um hugsa, hlýtur að vera það ljóst, að það verður að halda í og lækka útgjöld ríkissjóðs. Við getum ekki haldið út til lengdar með 12–13 milj. kr. útgjöld á ári, eins og atvinnulífi þjóðarinnar er háttað. Það, að Norður-Ísafjarðarsýsla mun vera með þeim hjeruðum, sem minst hafa fengið úr ríkissjóði, og langminst miðað við tillög þess hjeraðs til ríkisþarfa, stafar af því, að þeir mætu menn, fyrirrennarar mínir, þingmenn þessa kjördæmis, hafa látið sjer um annað annara en skara eld að köku síns hjeraðs. Og enda þótt mjer detti ekki í hug að mæla mig við þá að skörungsskap og þekkingu á stjórnmálum, fylgi jeg þó þessari stefnu þeirra um að fara gætilega í allar fjárkröfur. Norður-Ísfirðingar skilja allra manna best hverja þýðingu það hefir að tryggja fjárhagslegt sjálfstæði þjóðarinnar. Held jeg, að óvíða sjeu jafnmargir raunverulegir sjálfstæðismenn sem vestur þar. Þó hefi jeg ekki komist hjá að bera fram tvær till., sem horfa til útgjalda fyrir ríkissjóð, en þó báðar smávægilegar. Önnur er sú, að veita prestinum á Ísafirði nokkurn húsaleigustyrk. Nú segja menn, að þetta gæti orðið fordæmi til frekari fjárveitinga í þá átt. En svo er ekki að minni hyggju. Af öllum kaupstöðum utan Reykjavíkur eru Akureyri og Ísafjörður þeir einu, sem ekki hafa neitt fast prestssetur. Alstaðar annarsstaðar eru til jarðir til afnota fyrir sóknarprestinn. Ástæðan til þess, að jeg og hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) berum fram þessa till., er sú, að presturinn á Ísafirði hefir hvað eftir annað orðið að hröklast úr einu húsnæðinu í annað, og loks, er hann átti ekki kost á neinni viðunandi íbúð, varð hann að ráðast í það, af engum efnum er mjer óhætt að segja, að kaupa hús til þess að tryggja sjer að geta verið í kaupstaðnum, svo sem embættisskylda hans býður honum. En er hann hafði keypt þetta hús, reyndist það honum ofurefli að standa straum af því efnalega, og varð hann því að selja það aftur. Nú hefir hann á ný keypt hús utarlega í bænum. Liggur það ágætlega sem prestssetur, í útjaðri bæjarins, með dálitlum túnbletti í kring. En vegna fjárhagsvandræða sjer hann sjer ekki fært að halda því, nema honum komi þar til aðstoð. - Jeg held, að engir embættismenn eigi eins erfitt uppdráttar og prestar í kaupstöðum eins og Ísafirði, sem ekkert hafa við að styðjast, nema laun sín og aukatekjur, oft sáralitlar og misjafnlega vissar meðal fátæks almennings. Þessi prestur kom til safnaðar síns bláfátækur og með námsskuldir á baki. Og prestar hafa ekki þau laun, að þeir geti rjett við af embætti sínu einu saman. Við flm. hefðum gjarnan viljað flytja till. um, að húsið yrði keypt handa sóknarprestinum í þessu prestakalli. En jeg hygg, að það hefði ekki fengið góðar undirtektir, samanber úrslit málsins áður. Því höfum við valið þessa leið, að fara fram á lítilfjörlegan styrk, til þess að hann gæti þá haldið húsinu, sem getur orðið væntanlegt prestssetur, er stundir líða. Þá er hin till., sem jeg flyt ásamt háttv.þm. Str. (TrÞ), um eftirgjöf vaxta og greiðslufrest á afborgunum af hallærisvarnalánum tveggja hreppa. Jeg hygg svo líkt sje á komið með þessum hreppum, að ekki verði gert upp á milli þeirra. Háttv. deildarmönnum er kunnugt um ástæður fyrir þessari beiðni frá því á þingi 1924, og hirði jeg ekki um að endurtaka þær nú. En jeg skal geta þess, að ef lagður yrði sími, eins og allra hluta vegna er nauðsynlegt, norður til Snæfjallastrandar og þaðan til Grunnavíkur, þá er fallin burt ástæðan til þess að veita Grunnavíkurhreppi þessa eftirgjöf. Vegna símaleysis má heita, að aðalbjargræðisvegur hreppsins sje eyðilagður af togurum, er sækja á mið hreppsbúa, en ekki er hægt að segja til þeirra, því að frek hálf önnur dagleið er til næstu símastöðvar. En lega Jökulfjarðanna er svo, að þangað sjest ekki annarsstaðar frá, og þessir ránsmenn koma aðeins, þegar svo er vont veður, að ófært er smábátum á sjó að fara til þess að ná í síma, sem er mun fljótlegra, ef hægt er að fara sjóleiðina. Þá ætla jeg að minnast örfáum orðum á till.háttv. sjútvn. um bygging radiovita. Till. hæstv. stjórnar um að byggja vita á Horni var feld með miklum atkvæðamun, og er þó kunnugt, hve nauðsynlegt er að fá þar vita, vegna siglinga norður um og fiskimiða þar undan landi. Á síðustu árum hefir verið afli mikill undan Horni, en þessi fiskimið verða helst ekki notuð vegna vitaleysis. Við lítum svo á, að varla sje forsvaranlegt, að vitagjaldið sje notað til annara þarfa en siglinga. Er því við brugðið, að Spánn einn allra ríkja í Norðurálfu notar vitagjöldin til annara ríkisþarfa, en ekki eingöngu til víta og annara þarfa siglinganna. Spánn hefir hæst vitagjöld allra landa í álfunni, og þótt það lendi nokkuð á landsins eigin börnum, þykir ganga ósvinnu næst að láta vitagjöldin ganga til annars en styrktar siglingum. Jeg verð að líta svo á, að vegna fjárhags ríkissjóðs, - þó sæmilegur sje nú í bili, þá mun honum frekar hraka í framtíðinni, - mætti vel við það una í bráðina að setja upp miðunarstöð í sambandi við loftskeytastöðina í Vestmannaeyjum, meðan reynsla er að koma fyrir notum radiovita erlendis. Mundu flestir hlutaðeigendur geta sætt sig við þá úrlausn málsins til bráðabirgða. Slík miðunarstöð ætti ekki að kosta mikið, en halda yrði loftskeytastöðinni í Vestmannaeyjum opinni allan sólarhringinn, til þess að skip geti fengið vitneskju um afstöðu sína hvenær sem er. Flest skipströnd verða við Suðurland og þá við landtöku. Það er vitanlegt, að ekki mundi „Eiríkur rauði“ hafa strandað austur á Söndum, ef miðunarstöð hefði verið í Vestmannaeyjum. Miðunarstöð í Vestmannaeyjum mundi fyrst um sinn nægja og ljetta og gera öruggari landtökuna, sem öllum skipum er erfið eins og er. Við verðum að færa niður útgjöld ríkissjóðs og það svo, að þau á næstu árum komist niður í 5–6 miljónir árlega. Atvinnuvegirnir þola ekki meiri gjöld til ríkissjóðs en það.

1122Ásgeir Ásgeirsson: Jeg þarf ekki að tala langt mál um brtt. á þskj. 336 XXXI, um unglingaskóla, því að bæði hefir hv.frsm. (TrÞ) skýrt hana nokkuð við fyrri umr., og eins hefi jeg minst á hana í sambandi við samskólann. Aðra litla till. á jeg á þskj. 345, V, þar sem jeg fer fram á 300 krónur handa Nikulási Þórðarsyni, en til vara 200 krónur. Nikulás pórðarson er búinn að starfa í 30 ár í Fljótshlíðinni sem barnakennari, en þrátt fyrir það stendur svo sjerstaklega á, að hann hefir ekki rjett til styrks úr lífeyrissjóði barnakennara. Jeg vona, að hv. deild láti þennan mann njóta síns mikla starfs. Jeg skal játa, að varatill. nægir til þess að bæta honum upp það tjón, sem hann hefir orðið fyrir vegna þess, að hann hefir ekki rjett til styrks úr lífeyrissjóðnum. En aðaltill. er borin fram samkvæmt umsókn hans til þingsins um viðurkenningu fyrir lækningastarfsemi. En það var einkum tillagan á þskj. 336, LXII, sem jeg vildi gera grein fyrir. Ostagerðarfjelag Önfirðinga fór mjög myndarlega af stað. Það kom upp góðu húsi og vönduðum áhöldum, og var ætlun þess að gera tilraun með gráðaostagerð. Bændur hjeraðsins lögðu fram alla þá sauðamjólk, sem þeir gátu, 50 þúsund lítra yfir sumarið, og þetta fluttu þeir fyrir eiginn reikning. Nú var fjelagið svo óheppið, að einmitt á þessum tíma fjell frankinn í verði, en franskur gráðaostur var aðalkeppinauturinn, og hinn íslenski var því lítt seljanlegur í Englandi, þegar svona var komið. Við þetta bættist, að verkun ostsins mishepnaðist, svo að ekki varð nema nokkur hluti hans fyrsta flokks vara. Salan mistókst sem sagt alveg, og árangur þessarar merkilegu tilraunar varð sá, að bændur töpuðu stórfje. þessi tillaga er fram borin fyrir eindregin tilmæli fjelagsins. Ef það fær þá eftirgjöf, sem tillagan fer fram á, er líklegt, að það geti borið aðrar skuldir sínar og reist við aftur. Ef þessi tillaga fellur, mun jeg bera fram varatill., sem jeg þá vænti, að verði samþykt. En jeg býst við, að svo fari fyr eða síðar, að Alþingi verði að taka á sig nokkurn hluta af þessu mikla tapi. Þar sem hjer er um einkafjelag að ræða, sem í er fjöldinn allur af bændum úr heilu hjeraði, og þar sem hjer er um að ræða virðingarverða tilraun, sem mishepnaðist af óviðráðanlegum ástæðum, vona jeg, að háttv. deild taki vel í þessa till. Það hefir þegar verið gefið fordæmi, og væri ekki sanngjarnt að láta ekki þessa menn njóta jafnrjettis við þá, sem á undan eru komnir.

Pjetur Þórðarson Jeg á eina litla tillögu á þskj. 336, XLIII. Vlð 2. umr. flutti jeg brtt. í sömu átt, um 1500 króna styrk til Guðmundar Kristjánssonar. Hún fjekk litla áheyrn hjá hv. deild, en með því að mjer virðist, að þessi till. eigi að minsta kosti eins mikinn rjett á sjer og margar aðrar slíkar till., hefi jeg borið hana fram aftur, þó þannig breytta, að jeg hefi lækkað upphæðina niður í 500 kr. Mjer þykir líklegt, að svo fari, að eitthvað af styrkjum til einstakra manna nái samþykki, og vona jeg, að þessi till. verði á meðal þeirra, ekki síst þar sem jeg hefi lækkað upphæðina svo mjög. Jeg þarf ekki að rekja sögu þessa unga manns. Hann er, eins og kunnugt er, af bláfátæku fólki kominn. Hann hneigðist snemma til sönglistar, en eftir að hann er kominn út á þessa braut með tilstyrk góðra manna, veikist faðir hans og stendur þess vegna mjög illa að vígi með að styrkja son sinn. Í fyrra gerði jeg tilraun til þess að fá styrk handa Guðmundi, en það fyrirfórst af vissum ástæðum, svo að tillaga mín kom ekki til atkvæða. Nú hefir aðstaða hans versnað mikið. Jeg býst reyndar við, að þetta sje svipuð saga og margir aðrir námsmenn hafa að segja, en sem sagt liggur við borð, að þessi efnilegi maður verði að leggja námið á hilluna, ef hann fær nú ekki þennan styrk. Jeg býst ekki við, að hann fái neitt af þeim styrk, sem stjórnin úthlutar, einkum vegna þeirra skilyrða, sem nú fylgja honum, og því eru engin önnur ráð en þau, að háttv. deild vilji nú leggja þessu lið. Jeg býst ekki við, að það þýði að tala meira um þetta. Hv. deild getur gert sjer grein fyrir, hvernig þessum mönnum líður, þegar þeir eru langt í burtu frá ættjörðu sinni og sjá ekki fram á annað en að þeir verði að hætta námi og ef til vill svelta heilu hungri. Þá hefi jeg einnig endurtekið till. mína um lán til Borgarneshrepps. Hún er á þskj. 336,LXXII. Jeg held jeg hafi gert grein fyrir þessari till. við 2. umr., eins og nauðsynlegt var. Þó skal jeg geta þess, að þetta er aðeins endurbygging. Stöðina sjálfa þarf að endurbyggja og gera fullkomnari en hún áður var, sökum þess að það liggur fyrir hendi aukin þörf fyrir ljós, sjerstaklega þegar höfnin verður endurbætt þar. - Jeg vænti þess, að hv.þdm. leggi þessari till. liðsinni, þar sem ekki er um styrk eða bein útgjöld að ræða. Og um leið og jeg flyt þessi fáu orð fyrir till., vil jeg leyfa mjer að þakka hæstv. atvrh. fyrir það liðsyrði, sem hann er þegar búinn að leggja þessari tillögu.

Hákon Kristófersson Jeg á hjer eina till. undir LXX. lið. Það er lánbeiðni til fyrirhugaðra læknisbústaða í Flatey á Breiðafirði og í Reykhólahjeraði. Þar sem þannig er nú háttað bæði um þessi hjeruð og önnur úti um land, sjerstaklega til sveita, að þau verða undantekningalítið að sjá fyrir húsi handa læknum sínum, þá leiðir af sjálfu sjer, að það verður að gera annaðhvort með samskotum eða lántökum einhversstaðar frá. Viðkomandi lánum úr viðlagasjóði verð jeg að slá því föstu, að hjeruðum beri að ganga fyrir einstökum mönnum. En ekki er fyrir það að synja, að til eru ekki óveruleg fordæmi um, að einstökum mönnum hefir verið lánað þaðan. Og þegar sá siður er tekinn upp, þá má búast við, að síður verði synjað hjeruðum, sjerstaklega þegar ræða er um nauðsynlegar og óhjákvæmilegar framkvæmdir. Mjer er ljóst, að þótt þessi lántaka verði samþykt, þá er ekki farið fram á þá upphæð, sem þarf til að byggja þessa læknisbústaði; en jeg vildi stilla svo í hóf að þessu sinni, enda ætíð hægt að bæta við fjárhæðina, þegar framkvæmdir hafa sýnt, að hin veitta fjárhæð hefir ekki verið nægileg. Vitanlega er það rjett, sem hæstv. atvrh. benti til, að komið getur fyrir, að fjeð verði ekki fyrir hendi. En þar sem hjer er aðeins um heimild að ræða fyrir stjórnina, hverja sem er, þá hefir hún þetta algerlega í sinni hendi; og býst jeg við, að vel megi við það una. Jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða um þessa till., en vænti þess fastlega af hv. deild, að hún setji sig ekki á móti henni, því að það væri þá í algerðu ósamræmi við það, sem áður hefir átt sjer stað í þessari hv. deild. Meira að segja hafa lánveitingar í þessu skyni farið svo langt, að veitt hefir verið einstökum mönnum til bygginga. -  Jeg verð að slá því föstu, að jafnframt og jeg álít sjálfsagt, að slíkri till. sje sómi sýndur, þá sje farin mjög varhugaverð braut, ef einstaklingum þjóðfjelagsins er lánað úr viðlagasjóði án trygginga. En af því að jeg var nú mintur á þetta, man jeg eftir einu fordæmi, sem átti sjer stað fyrir nokkrum árum. Jeg ætla ekki að fara út í hinar einstöku till.hv. þingmanna, það er ekki til annars en lengja þingtíðindin. Læt svo úttalað um þetta að sinni. Jeg hafði mælt í gær fyrir till. minni undir X í fyrri kafla. En af því að aldrei er góð vísa of oft kveðin, vil jeg nota tækifærið, með leyfi hæstv. forseta, til þess að minna hv. deildarmenn á, hvað mikil sanngirni felst í henni; og jeg treysti hv.þd. að fella hana ekki.

Jón Guðnason Í gær, þegar jeg gerði grein fyrir till. mínum, var mjer ekki kunnugt um, að það mundi koma fram við þessa umræðu ein till., sem jeg er við riðinn. Það er till. frá mentmn. um 1800 kr. til kenslu í grísku. Svipuð till. um hærri fjárveitingu í þessu skyni var borin fram við 2. umr., en þá feld. Mun það að líkindum hafa stafað að nokkru leyti af misskilningi. Sumir hv.þdm. munu hafa litið svo á, að ekki væri rjett að samþ. þessa upphæð fyr en búið væri að afgreiða frv. um dósentsembætti í grísku. En því er einmitt svo farið, að þessi till. er borin fram með það fyrir augum, að dósentsembættið í grísku verði afnumið. Og jeg get bætt því við, að það mun mega búast við, að afgreiðsla þess frumvarps bíði, þangað til þessi upphæð er komin í fjárlög. Jeg vona því, að þessi till. verði samþ. af hv. deild, einkum þar sem hún fer fram á minni fjárupphæð en við 2. umr.; með því er trygt, að sú stóra fjárupphæð, sem liggur á milli þessarar upphæðar og þeirrar, sem fylgir dósentsembættinu, megi sparast á næstu fjárlögum. Þessi till. er því í eðli sínu ekki fjárveitingartill., heldur fjársparnaðartill. Og með þesskonar till. ætla jeg, að hv.þdm. sje ljúft að greiða atkv. við þessa umr., og leggja þar með inn fyrir einhverju öðru, sem þeir hafa fram að bera.

Sveinn Ólafsson Það voru örfá orð, sem jeg vildi víkja að háttv. 3. þm. Reykv. (JÓl). Hann lagði, að því er mjer skildist, fremur á móti till. sjútvn. á þskj. 336, tölulið LV. Mjer kom það reyndar á óvart, því að jeg þóttist eiga þar hauk í horni, sem hann var, og þannig mun nefndin yfirleitt hafa litið á. Mjer er ekki grunlaust um, að einhver misskilningur hafi komist að hjá honum í þessu efni. Að minsta kosti tók jeg eftir því, að hann vitnaði ekki rjett í fyrsta staflið till., þar sem hann mintist á, að nefndin vildi veita til markaðsleitar í Suður- Ameríku 12 þús. kr. Till. er alls ekki þannig orðuð, enda er búið að leita markaðs þarna áður, af útlendum og innlendum mönnum, og það er vitað, að hann er þar til. í till. stendur: Til fisksölutilrauna. Nefndin vill einmitt með þessu koma í verk fiskflutningi til S.-Ameríku, á markað þann, sem þektur er þar, vill, að reynt sje að styðja fyrstu ákveðnu tilraunina í því efni. Hv. sami þm. (JÓI) virtist einnig hafa það sjerstaklega að athuga við till., að ætlað væri útlendum mönnum að njóta þessa fjár og fara vestur um haf. Það hefir ekki komið neitt frá nefndarinnar hendi um þetta, og henni hefir vissulega ekki til hugar komið neinn sjerstakur maður, innlendur eða útlendur, sem til þess yrði valinn. En hins var getið í framsöguræðu, að fyrir augum væri haft fiskútflutningsfjelag það, sem nú nýlega er stofnað hjer í bænum af mörgum útvegsmönnum og togaraeigendum og hefir farið fram á að mig minnir 25 þús. kr. fjárveitingu til fyrstu tilraunar. Öll fjárupphæðin, sem lagt er til að veitt verði eftir þessari till., er þess vegna óbundin og til umráða fyrir stjórnina. Þótt þetta fjelag hafi verið haft sjerstaklega fyrir augum, af því að fyrir lágu bæði umsókn og skýrslur um fyrirhugaðar athafnir þess við sölutilraunir, þá bindum við ekki á nokkurn hátt fjárveitinguna við það, ef aðrir kunna að þykja líklegri til framkvæmda. Aðalatriðið fyrir sjútvn. er það, að eitthvað verði þó gert til að rýmka um afurðasöluna, og að fjeð notist einmitt við það, sem kynni að verða gert til þess að færa markaðinn út. Öllum er það ljóst orðið, þeim sem hafa fylgst með atburðum síðustu áranna, að það kreppir verulega að með sölu afurðanna. Afurðirnar falla í verði ár frá ári, og það er kunnugt, að einmitt takmörkuð markaðssvæði og harðvítug samkepni eru aðalorsakirnar. Jeg heyrði ekki, hvað háttv.þm. hafði að athuga við b-lið till., um síldarsölutilraunir. Jeg ætla þess vegna að sleppa að svara því og láta við það sitja, sem jeg hefi áður sagt um þetta. Og yfirleitt ætla jeg ekki að svara þessum hv.þm. fleiru út af aðfinslum hans. Jeg hefi áður tekið fram, að einhver misskilningur hjá háttv.þm. muni hafa legið að baki athugasemdunum. En á þessu sama þingskjali er önnur till. frá mjer, sem hann mæltist til, að jeg tæki aftur. Það er till. undir LI. lið, sem jeg flyt ásamt hv. 1. þm.N.-M. (HStef), um að fella niður 20 þús. kr. fjárveitingu til vegar í Vestmannaeyjum. Hann sagði, að í Vestmannaeyjum væri ræktað land sem svaraði 108 hektörum, en hinsvegar væri þar til ræktað og ræktanlegt land sem svaraði alls 264 hektörum; m. ö. o., að fullur helmingur af þessu landi væri óræktað enn. Jeg dreg ekki í efa, að þetta muni vera rjett. En í sjálfu sjer sannar það ekkert um nauðsyn stórrar fjárveitingar til vegarins, þótt svona mikið land sje til ræktanlegt. Það er í raun og veru þó aldrei nema 800 dagsláttur alt í alt; og það getur ekki talist ýkjastórt svæði. Það samsvarar hjer um bil 10–12 vænum túnum í sveit, Og alt land í Vestmannaeyjum er, eins og jeg hefi tekið fram áður, ekki stærra en sem svarar landi meðaljarðar í sveit. Víðáttan er ekki mikil. Háttv. þm. segir, að vegurinn fyrirhugaði muni vera um 6 km. með því, sem búið er að leggja. En slík vegalengd fæst ekki á eynni, nema vegurinn liggi að mestu leyti hringinn í kring um þetta svæði, sem ræktað er og ræktanlegt. Eins og jeg hefi tekið fram áður, er það vegalengdin úr kaupstaðnum og suður fyrir Helgafell, sem hjer ræðir um; en sú vegalengd er ekki meiri en sem svarar venjulegri stekkjargötu. Það er fráleitt meira en 2 km. Hinsvegar má auðvitað leggja vegi í sveigum og bugðum, eða frá einu býli til annars, svo að nemi 6 km. alls á eynni. - En það skilst mjer ekki nauðsynlegt og síst ástæða til þess, þegar jafnerfiðlega gengur að afla fjárins og uppfylla brýnustu þarfir eins og nú. Það er tæpast forsvaranlegt að láta slíka vegalagningu sem þessa sitja í fyrirrúmi fyrir öllum öðrum, og það á þann veg, að þrefaldaður sje venjulegur vegakostnaður, eins og þarna virðist eiga að vera. Jeg get þess vegna ekki orðið við ósk hv.þm. um að taka till. aftur. Hún verður að sæta þeim örlögum, sem hennar bíða við atkvgr. Jeg hlýt að fylgja henni, af því að jeg tel hana rjettmæta. Að öðru leyti skal jeg ekki tefja fyrir atkvgr. og þeim, sem eiga eftir að tala, og býst ekki við, að jeg þurfi aftur að biðja um orðið.

Jón Ólafsson Hv. 1. þm. S.-M. gaf mjer ástæðu til að segja nokkur orð. Auðvitað legg jeg ekki svo mikið upp úr því, sem hann sagði um misskilning minn á þessu atriði hjá hv. sjútvn., því að nefndin hefir ekki skýrt þetta í till. sínum, heldur falið framsögumanni sínum að flytja hugsunina, sem lá á bak við. Jeg skrifaði ýmislegt niður af því, sem hv.frsm. (SvÓ) sagði hjer í gær, og hafði það alveg rjett eftir. Hann sagði það berum orðum, að þetta væri með stuðningi og með tilliti til þess fjelagsskapar, sem stofnaður er nú hjer í bænum, að lagt er til að veita þessar 12 þús. krónur. Mjer þykir gott að heyra, að það er aðeins hv.frsm., sem hefir skilið þetta svona, svo að jeg hefi ekki ástæðu til að fara um það fleiri orðum. Mjer þykir leiðinlegt, að hv.frsm. hefir ekki heyrt það, sem var aðalatriðið í því, sem jeg sagði, - að mjer hefði þótt hv. sjútvn. búta þetta nokkuð mikið í sundur. Jeg er hræddur um, að það komi ekki að þeim notum, sem nefndin ætlast til. Jeg þarf ekki að leiða mörg rök að þessu. Það er kunnugt, að okkur er gjarnast til að ká í mörgu og gera ekkert til hlítar. Hv. þm. Ak. talaði einmitt um þennan 2. lið, 10 þús. til að leita fyrir um síldarmarkaði. Jeg tek hans svör góð og gild að því leyti, sem hann gaf hálfgert fyrirheit um, að bak við lægi að mynda fjelagsskap, sem hefði ekki mann í öðrum löndum aðeins til að skrifa um vörurnar, en hefði ekki ráð á að bjóða þær þeim mönnum, sem lesa hans góðu skrif. Jeg tók það frekar sem lofun frá hv.þm. Ak. (BL), að þessi maður væri ekki látinn stranda á sama skerinu og margir aðrir, sem hafa átt að útbreiða ísl. afurðir. Ekki mintist hv.frsm. á þessi 8 þús., sem hann sagði í framsöguræðu sinni, að ættu að fara til markaðsleitar í Portúgal. Jeg taldi það mega gjarnan bíða, þar sem við höfum reynt þennan markað um mörg ár. Fleira þarf jeg víst ekki að taka fram viðvíkjandi því, sem hv.frsm. sagði. Hann fór sem sagt heldur undan í þessum atriðum og hefir sennilega ekki talað algerlega fyrir munn nefndarinnar. Þá mintist hv.þm. líka á fjárveitingu til vegagerðar í Vestmannaeyjum. Honum þótti lítið ræktað þar, - ekki nema 108 hektarar - , og er það rjett. Meira að segja er nokkuð gamalræktað. En það, sem búið er að rækta, það er meðfram þessum vegi, sem er. Er búið að rækta þá skækla upp, en eftir er það 200 hektara svæði, sem vegurinn á að liggja í gegn um. Það er algerlega óaðgengilegt til ræktunar, ef vegur verður ekki þar lagður. Nú vildi hv.þm. meina, að þessi vegur væri ekki eins langur og getið var um, - 6 km. eða rúmlega það. Mjer er sagt, að það liggi fyrir upplýsingar um það frá síðasta þingi, þegar þessi fjárveiting var til umræðu, og jeg get ekki gert ráð fyrir, að það hafi breyst. En það má aðeins athugast, að stykkið, sem hann á að liggja gegnum, er milli Helgafells og Stórhöfða, og verður að vera æði mikill olnbogi á veginum, sem liggur gegnum stykkið niður að sjó austanvert á eynni. Jeg er kunnugur þarna, og jeg tel það áreiðanlega rjett, að styttri megi vegalengdin ekki vera gegnum þetta ræktanlega landsvæði. Það getur engum dulist, að þótt ræktaðir verði hjer um bil 300 ha. á eynni, þá muni samt sem áður þurfa að flytja inn æði mikinn heyfeng, sem sennilega yrði þá frá meginlandinu; því að jeg geri ekki ráð fyrir, að hv. 1. þm. S.-M. vilji láta flytja inn útlent hey, og er jeg honum þar alveg sammála. Jeg tel vafasamt, að það sje rjett. En það á þá ekki að setja fót fyrir þá, sem vilja rækta landið. Úr því að hv.þm. kom mjer til að standa upp, og úr því að hv. 2. þm. Reykv. er ekki hjer, vildi jeg minnast ofurlítið á tvær sjálfstæðar brtt., sem hann á hjer á þskj. 336. Og það er þá fyrst brtt. undir tölulið XXX, um 7500 kr. til Verslunarskóla Íslands. Það er kunnugt, að skóli þessi hefir átt erfitt uppdráttar. Hann hefir þurft að lifa á bónbjörgum og leita á náðir þeirra, sem góðfúslega vildu styðja hann. En nú er allhart í ári, og menn horfa í skildinginn, og er því skiljanlegt, að slíkur skóli, sem þannig fær fje sitt hjer og þar, eigi erfitt með að ná í nægilega fjárupphæð til þess að halda sjer uppi. Af þessum ástæðum hefir þetta verið borið fram og í von um, að háttv. Alþingi liti sanngjarnlega á málið. Þá er önnur brtt. við 16. gr. 35, nýr liður um styrk til Verslunarráðs Íslands upp í kostnað við símskeytasendingar. Hv. fjvn. hefir, að jeg hygg, haft umsókn frá Verslunarráðinu um þetta, og einnig stóð þessi liður í fjárlagafrv. því, er lagt var fyrir þingið. En í meðferð málsins hefir það farið svo, að öðrum manni hefir verið veittur þessi styrkur til þess að kynna sjer fyrirkomulag erlendra kaupþinga. Virðist hv.fjvn. hafa tekið til þeirra ráða að fella niður fjárveitingu, sem staðið hefir undanfarin ár, um styrk til Verslunarráðsins til þess að annast upplýsingar um vöruverð erlendis með símskeytum, og fært hann yfir á þennan mann. Jeg er ekki í vafa um, að kaupmannastjettin og allir þeir, er notað hafa upplýsingar Verslunarráðsins, telji það tjón mikið, að nefndin skuli hafa kipt burt þessum styrk og veitt hann þessum manni til þess að kynna sjer fyrirkomulag kaupþinga. Jeg er í raun og veru hissa á því, að hv.fjvn. skuli hafa gert þetta, því að henni má vera það ljóst, að það er ekki eins mikil þörf á þekkingu þeirri, sem þessi maður á að afla sjer, og á því að útvega áreiðanlegar markaðsfrjettir. En það hefir Verslunarráðið gert. Jeg mundi helst óska, að nefndin sæi sjer fært að sinna báðum póstunum og gæti mælt með því, að Verslunarráðið fengi þessar 2000 kr. til þess að afla upplýsinga í verslunarsökum. - Jeg geri ráð fyrir, að hv. 2. þm. Reykv. (MJ) hafi af þessum ástæðum borið fram þessar brtt. Annars sje jeg ekki ástæðu til þess að fara fleiri orðum um þetta. Jeg hefi aðeins skýrt frá því, að það komi sjer bagalega fyrir marga að geta ekki átt von eða heimting á upplýsingum frá Verslunarráðinu um vöruverð o. fl. þar að lútandi.

Benedikt Sveinsson. Jeg hefi flutt 2 brtt. við þennan kafla fjárlagafrv. og vildi gera grein fyrir þeim í fám orðum. - Fyrri brtt. er um 1000 kr. styrk til Sveins Þórarinssonar málara til þess að ljúka námi í málaralist við listaháskólann í Kaupmannahöfn. Erindi hans fylgja fern meðmæli, tvenn frá kennurum hans, ein frá sýslumanni Þingeyjarsýslu, sem honum er kunnugur, og ein frá Ásgrími Jónssyni málara. Af því að Ásgrímur var fyrsti kennari þessa unga manns og allir þingmenn þekkja, hversu skilríkur maður hann er og dómhæfur um þessa hluti, þá vil jeg, með leyfi hæstv. forseta, lesa hið stuttorða og gagnorða meðmælabrjef hans. það hljóðar svo: „Sveinn Þórarinsson málari sækir um styrk til fullnaðarnáms á Kunstakademíinu í Kaupmannahöfn. Hann á eftir einn vetur við námið, en getur ekki haldið áfram án styrks. Sveinn hefir lært hjá mjer í hálfan annan vetur og gekk ágætlega; hann var bæði næmur og iðinn. Jeg álít hann besta málaraefni og eiga skilið að fá námsstyrk af landsfje. Jeg vona, að þingið snúist vel við styrkbeiðni hans.“ Það er óþarfi fyrir mig, sem ekki er „fagmaður“, að fara að bera lof á hinn unga listamann. Það væri að bera í bakkafullan lækinn, þar sem hjer eru fyrir orð Ásgríms. Hjer eru einnig ummæli frá tveim kennurum Sveins við listaháskólann, eins og jeg sagði áðan, en þar sem þau eru á dönsku, vil jeg ekki vera að stauta mig fram úr þeim, en þessir kennarar hans telja hann mjög maklegan styrks og mæla eindregið með honum. Þessi listamaður er kominn hátt á þrítugs aldur, en hefir stundað málaralist um mörg ár með miklum áhuga og dugnaði. Hann er sonur fátækra en gáfaðra foreldra úr Þingeyjarsýslu. Tímum saman hefir hann verið uppi á öræfum nyrðra og málað þar landslagsmyndir, t. d. af Herðubreið, og eru margar myndir hans orðnar nokkuð víða þektar. En þar sem jeg hefi nú ekki þessar myndir við höndina, þá verð jeg að skírskota til meðmæla kennaranna, og verða menn að taka það trúanlegt, er þeir segja. Sveinn á nú eftir einn vetur til þess að ljúka fullnaðarnámi við listaháskólann í Kaupmannahöfn. Hann hefir verið þar tvo vetur við nám, auk þess tíma, sem hann var undir handleiðslu Ásgríms málara, og jeg hygg, að hv. Alþingi styðji ekki listamann, sem eigi það betur skilið en þessi. En ef hann fær ekki styrkinn, mun honum verða torvelt að ljúka námi, nema þá með aðstoð vina sinna og kunningja, sem þó er altaf óvíst og undir högg að sækja. Þá hefi jeg ennfremur leyft mjer að bera fram till. um það, að stjórninni veitist heimild til að kaupa jörðina Byrgi eða Ásbyrgi í Kelduhverfi. Það er þjóðkunnugt, að Ásbyrgi er eitthvert hið einkennilegasta náttúrufyrirbrigði hjer á landi. Hamraveggirnir eru langtum hærri en hamraveggur Almannagjár. Er bjargið ókleift alt í kring og miklu heillegra en hinn frægi hamraveggur, er „vestrið slítur bergi frá“, eins og skáldið kvað forðum. Byrgið veitir skjól fyrir vindum og er skógi vaxið, en af því að staðurinn hefir ekki verið vel hirtur, er skógurinn í afturför. Þó eru þar sum svæði vaxin allháum skógi, svipað sem í Vatnaskógi, og skilyrðin engu síðri en þar. En skógurinn er þó „á fallanda fæti“; er þar orðið mikið af fauskum, en nýgræðingurinn á erfitt uppdráttar, vegna þess að fje gengur í byrginu. Þyrfti þó ekki nema nokkur hundruð faðma girðingu, og væri þá alt byrgið sjálfvarið. Einstakir menn hafa nú átt jörðina í marga tugi ára. Sjálfir hafa þeir átt heima í fjarlægð, og er jörðin því eftirlitslaus. Þessi síðustu ár hefir jörðin gengið kaupum og sölum, þar til nú, að Kelduneshreppur keypti hana fyrir 3800 kr., í því skyni, að hún yrði alþjóðareign og staðnum meiri sómi sýndur en verið hefir, einkum um verndun skógarins. Nú er vaknaður mikill áhugi hjá ungmennafjelögum þar að stuðla að því, að skógurinn verði varinn og græddur út á þessum einkennilega og merka stað. Hefir hreppsnefnd falið mjer að bjóða hv. Alþingi jörðina til kaups, með sama verði, sem hún var keypt fyrir. Búast má við, að ungmennafjelögin norðanlands vilji taka að sjer að sjá um vörslu skógarins, ef hann verður landseign, og er þetta þá hreinn og beinn gróðavegur fyrir ríkissjóð. Þá hefi jeg einnig fengið orðsendingu frá Sambandi norðlenskra kvenna um það, að fjelag þetta hafi mikinn hug á að koma af stað ræktun skógar í byrginu, ef jörðin verður eign landsins, og leggja fram fje í því skyni. Sama er að segja um samband ungmennafjelaganna. Mjer er ánægja að geta þess, að háttv.fjvn. hefir tekið vel í þessa till. mína. Hefir hún flutt við hana brtt. um að fella burt fjárhæð þá, er jeg hafði lagt til að ákveðin yrði, þar sem kaupa verður sneið í byrginu frá annari jörð, sem ekki er víst fyrirfram, hvað muni kosta. Nefndinni þykir rjettara að tiltaka ekki ákveðna fjárhæð, heldur láta stjórnina um kaupin, og get jeg fullvel fallist á það.

Ólafur Thors Jeg á eina brtt. við þennan kafla fjárlagafrv. Stendur hún undir tölulið LXXIV á þskj. 336 og er um það að veita Gerðahreppi uppgjöf vaxta 1927–1928 og greiðslufrest afborgana 1926–1928. Mjer höfðu borist mörg tilmæli um flutning brtt., en jeg varð illa við öllum slíkum beiðnum nema þessari og hefi þó skamtað hjer smátt, því að farið var fram á algera uppgjöf á hallærisláninu, 40 þús. kr. Jeg sá mjer ekki fært að fara fram á það við háttv. Alþingi, en hefi flutt brtt. eins og hún liggur fyrir, af brýnni nauðsyn. Hreppur þessi er mjög illa stæður fjárhagslega. Stafar það meðal annars af því, að þegar skift var hinum svokallaða Rosmhvalaneshreppi, þá varð Gerðahreppur útundan og var skilinn eftir hafnlaus. Af því leiddi, að sá atvinnurekstur, sem aðallega er bundinn við hafnirnar, fjell hinum hluta hreppsins að mestu leyti. Svo er ástatt í Gerðahreppi, að þar eru 206 menn á aldrinum frá 16 til 60 ára, en af þeim eru aðeins 93 vinnandi karlmenn. Ómegðin er mikil, 175 börn og 65 gamalmenni, auk 22 barna og 3 gamalmenna, sem hreppurinn verður að leggja með annarsstaðar. Við þetta bætist svo mikið aflaleysi undanfarin ár. Jeg vænti því þess, að hv.þdm. skilji, að aðstaða hreppsins er hin erfiðasta. Það er í raun og veru svo, að jeg, sem er allkunnugur hreppsbúum, geri mjer litlar vonir um að hreppurinn geti nokkurntíma staðið í skilum. Þó skal jeg ekki fullyrða það, enda hefi jeg ekki talið það tímabært að fara fram á algera uppgjöf. Það má heita svo, að ekki flytjist til Gerðahrepps nokkur maður, en aftur hafa margir flust þaðan, t. d. fluttust þaðan síðasta ár gjaldendur, sem greitt höfðu á 3. þús. kr. í árlegt útsvar. Einnig má benda á það, að víða annarsstaðar suður með sjó hafa menn sjeð sjer hag í því að rækta landið vegna mjólkursölunnar, en í Gerðahreppi hefir ekki verið unnið eitt dagsverk í seinni tíð, vegna þess hve útsvörin eru þung og skattar og skyldur miklar. Jeg hefi sjeð síðasta efnahagsreikning hreppsins, og eru eignir hans taldar þar 19 þúsund krónur, þar með eru talin tvö barnaskólahús, en skuldirnar aftur á móti 45 þúsund krónur. Ef við tökum efnahag allra hreppsbúa, þá eru eignirnar um 500 þús. kr., en skuldir á 4. hundrað þús. Er þetta óvenju ljelegur efnahagur, og sjerstaklega þegar tekið er tillit til þess, að eignirnar eru reiknaðar út eftir síðasta jarðamati, en ef til sölu kæmi, mundu þær alls ekki ná því matsverði. Jeg vænti svo þess og treysti því, að hv.þdm. sjeu svo sanngjarnir að sjá þessa brýnu þörf og verði við hinni hógværu bón hreppsbúa í þessu efni. Til þess að sýna, hve slæmt ástandið er, skal jeg að endingu geta þess, að hreppurinn hefir verið að stritast við að greiða vexti, og nú síðast í haust, er vextirnir voru greiddir, varð oddvitinn að taka þá peninga úr sínum eigin vasa. Jeg ætla ekki að gera að umtalsefni margar af þeim brtt., sem hjer liggja fyrir. Jeg sá, mjer til mikillar ánægju, að háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) hefir tekið upp till. um styrk til Hrafnkels Einarssonar stúdents. Jeg hefi leitað mjer umsagna um þennan mann og veit, að hann er hinn efnilegasti maður og því vel að styrk kominn. Vona jeg því, að háttv.þm. ljái þessari þörfu fjárveiting atkv. sitt. Um till. sjútvn., sem háttv. form. nefndarinnar (SvÓ) hefir talað fyrir, skal jeg geta þess, að það var ekki sameiginlegt álit nefndarmanna, að fjenu skyldi varið á þann hátt, sem skilja mátti á ræðu hans. Hann gat þess, að ef samþyktur yrði 12 þús. kr. styrkur til sölutilrauna í Suður-Ameríku, þá væri tilgangurinn sá, að fje þetta gengi til hins nýstofnaða fjelags togaraeigenda. En nefndin var þó ekki samhuga um það. Meiri hluti hennar vildi leggja þetta á vald atvinnumálaráðherra. Sama er að segja um 10 þús. kr. styrkinn til síldarsölutilrauna í Mið-Evrópu. Nefndin hefir auðvitað bent á einn ákveðinn mann, en þó er ekkert því til fyrirstöðu, að öðrum jafnhæfum eða kannske hæfari manni, sem um þetta kynni að sækja, yrði veitt það. Jeg sje ástæðu til þess að geta þessa, ef það eru einhverjir hv.þm., sem vilja veita styrki þessa, en ekki þeim aðiljum, er háttv. form. sjútvn. gat um. Þeim til leiðbeiningar vil jeg geta þess, að meiri hluti sjútvn. telur rjett, að atvrh. hafi úrskurðarvaldið í þessu efni.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Það er nú liðið á annan sólarhring, síðan jeg gerði grein fyrir brtt. nefndarinnar, og nú hafa nálega allir þeir einstakir þm., sem flutt hafa hjer brtt., talað fyrir þeim, en þó ekki allir. En þar sem þeir hafa ekki enn gefið sig fram, get jeg ekki verið að bíða eftir þeim, og verð því að grípa tækifærið til þess að gera grein fyrir afstöðu nefndarinnar til hinna einstöku brtt. Jeg skal geta þess, að nefndin hefir enga ástæðu til þess að vera óánægð yfir þeim undirtektum, sem till. hennar hafa fengið. Annars hafa fáir hv.þm. vikið að till. hennar og þá ekki óvingjarnlega. - Hæstv. atvrh. drap á tvær till. nefndarinnar. Var önnur um hækkunina samkvæmt jarðræktarlögunum, og hafði hæstv. ráðherra ekkert við hana að athuga, enda er hún fram komin í samráði við hann. Hann mintist líka á síðustu till. nefndarinnar á þskj. 336, sem er um styrk til S. í. S. til þess að gera tilraunir með útflutning á kjöti. Hæstv. ráðherra gat þess, að styrkurinn ætti ekki að vera til frambúðar, eins og líka er sjálfsagt. En þar sem hjer er um tilraun að ræða, þá sagðist hann ekki vera á móti till., og getur nefndin gert sig ánægða með það. Þá skal jeg koma ofurlítið að nokkrum öðrum hv.þm., er vikið hafa að brtt.fjvn.Háttv. 1. þm. Rang. (KlJ) drap á till. um styrkinn til yfirhjúkrunarkonunnar í Laugarnesi, en hann er, eins og kunnugt er, formaður spítalanefndarinnar. Hann studdi till., en sagði þó, að hún hefði mátt hærri vera. En nefndin er hjer í samræmi við annað, sem hún hefir gert í þessum efnum. Þá skal jeg snúa mjer að því að gera grein fyrir afstöðu fjvn. til hinna mörgu brtt., sem hjer liggja fyrir. Um meginið af þeim brtt. má segja það, að erindi um þær hafa legið fyrir fjvn. En hún hefir ekki treyst sjer til þess að bera þær fram, og í því liggur eiginlega dómur hennar um þær. Vitanlega er margt af þessu, sem hjer er farið fram á, þarft, og ef gott væri í ári ánægja að geta samþykt það. En nú er hart í ári, og einhversstaðar varð að draga merkin, og hefir því nefndin beitt hnífnum með harðasta móti. Það er engin tilviljun, að brtt.fjvn. eru óvenjulega fáar í þetta skifti, og það mun vera fátítt, að hlutfallið milli brtt.fjvn. og brtt. einstakra þingmanna sje slíkt sem það er nú. Nefndin hefir skilið svo hlutverk sitt nú, að hún þyrfti að vera harðhent. Þá skal jeg fyrst snúa mjer að brtt. á þskj. 336. Það er þá fyrst XXII. brtt. frá hv.þm.N.-Ísf. (JAJ) og hv.þm. Ísaf. (SigurjJ) um húsaleigustyrk til sóknarprestsins í Ísafjarðarprestakalli. Hv. þm.N.-Ísf. gerði grein fyrir þessari brtt. og sagði, sem rjett er, að þessi prestur ætti mjög erfitt aðstöðu. En það má benda á það, að af hálfu Alþingis hefir nýlega verið gerð ráðstöfun til þess að hlynna að honum, þar sem hann var losaður við part af prestakallinu, sem honum var mjög kostnaðarsamt að gegna. Fjvn. getur ekki mælt með þessu vegna fordæmis, sem það skapar fyrir aðra kaupstaðarpresta. Þá koma brtt. um styrki til námsmanna, og eru það flest afturgöngur frá 2. umr.Háttv. þm. Borgf. (PO) mælti með styrk til Bjarna Sigurðssonar, hv. 1. þm. Árn. (MT) og hv. 1. þm. Reykv. (JakM) með styrk til Jakobs Gíslasonar, hv. 1. þm. Reykv. einnig með styrk til Valgarðs Thoroddsens og svo loks hv.þm. Dal. (JG) með styrk til Sigurkarls Stefánssonar. Fyrir hönd fjvn. get jeg sagt, að hún getur ekki mælt með þeim. Hún treystir sjer ekki til þess að taka neinn sjerstakan út úr og legst því á móti þeim öllum. Hv. 1. þm. Reykv. (JakM) gat þess í sambandi við þessar styrkbeiðnir, að ríkinu bæri skylda til þess að styrkja þá stúdenta til náms, sem vilja nema þær greinir, sem ekki er hægt að nema hjer, vegna þeirra tíðinda, sem gerst hefðu 1918, er stúdentar voru með sambandslögunum sviftir Garðstyrknum. En hv.þm. gat þess þó, að það væri lögboðið að styrkja 4 stúdenta á ári. Með því hefir Alþingi lýst yfir því, að það telji sjer ekki skylt að styrkja fleiri stúdenta, svo að hv.þm. svaraði sjer í raun og veru sjálfur með því að benda á þessi lög. Brtt. um skólagjöldin þarf jeg ekki að minnast á; hv.frsm. fyrri kaflans (ÞórJ) hefir gert það. Háttv. 3. þm. Reykv. (JÓl) gerði grein fyrir brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. (MJ), um að hækka styrkinn til verslunarskólans. Hann gat þess, að skólinn ætti erfitt uppdráttar. Það efar enginn. Það eiga allir á þessum tímum og ekki hvað síst ríkissjóðurinn. Nefndin getur ekki mælt með þessari brtt. Þá kemur XXXI. brtt., frá hv.þm. V.-Ísf. (ÁÁ), um að hækka styrkinn til unglingaskóla úr 45 þús. kr. upp í 50 þús. kr. Þessi styrkur var í stjfrv. 38 þús. kr., en fjvn. hækkaði hann upp í 45 þús. kr., samkvæmt brjefi frá háttv.þm. V.-Ísf., núverandi fræðslumálastjóra. Nú vill hann hækka þennan styrk upp í 50 þús. kr., en nefndin heldur fast við sína tillögu og getur ekki mælt með þessari. Þá er önnur brtt. frá þessum hv.þm., um að veita Núpsskólanum 3 þús. kr. styrk. Það lá erindi fyrir fjvn. um þetta, og jeg skal játa, að þessi skóli er alls góðs maklegur, en hann var styrktur ekki óverulega í fyrra að till.fjvn. En þar sem hjer verður að gæta hins ítrasta sparnaðar, þá getur nefndin ekki fallist á að styrkja hann að þessu sinni og leggur því á móti þessari till. Þá er XXXIII. brtt., frá hv.þm. Ak. (BL), um veiting fjár til húsmæðraskóla á Norðurlandi, aðaltillaga og varatillaga. Hjer er um mikla og stóra stofnun að ræða og stóra fjárveitingu, 35 þús. kr. Maður skyldi því halda, að hjer lægju skýr gögn fyrir um það, hvort menn sjeu ásáttir um það, hvar skólinn eigi að standa, hvað bygging hans muni kosta o. s. frv. En ekkert slíkt hefir legið fyrir fjvn. og ekkert erindi til hennar komið þessu viðvíkjandi. Þetta virðist vera borið fram sem leikur, gegn viðleitni Þingeyinga til þess að stofna sjerstaka húsmæðradeild við Laugaskólann. En viðvíkjandi þeim skóla lá alt fyrir, sem þurfa þótti. Hv. þm. Ak. sagði, að konur nyrðra hefðu orðið ásáttar um að láta þetta mál bíða, bæði vegna fjárhags ríkissjóðs og svo vegna heilsuhælis Norðurlands, meðan ríkissjóður legði styrk til þess. Þetta var mjög skynsamleg ástæða. Nú eru í þessu fjárlagafrv. veittar 56 þús. kr. til heilsuhælisins í Kristnesi, svo að mjer finst það bein afleiðing af orðum hv.þm., að þessi húsmæðraskóli verði að bíða. Þá er brtt. frá hv. 4. þm. Reykv. (HjV), um að liðurinn um listaverkakaup verði fluttur undir þjóðmenjasafnið. Þetta atriði lætur nefndin sig engu skifta. Þá er brtt. frá hv. 2. þm. Reykv. og hv.þm. V.-Ísf., um styrk til Þorsteins M. Jónssonar til þess að gefa út „Lýðmentun“. Fyrir þessari brtt. hefir engin grein verið gerð nú, vegna þess að aðalflm. hennar er fjarstaddur, en hún var rædd við 2. umr., og fjvn. hefir alveg sömu afstöðu til hennar nú og þá. Jeg var á það mintur rjett í þessu, að mjer hefði skotist yfir seinni lið XXIII. brtt., frá hv.þm. Dal. (JG), um 1000 kr. styrk til safnaðarstarfsemi meðal Íslendinga í Kaupmannahöfn. Nefndin var á sínum tíma því meðmælt að veita styrk í þessu skyni, þótt hún hinsvegar geti ekki mælt með því að þessu sinni. Hv. flm. vitnaði í það í þessu sambandi, að safnaðarstarfsemi Íslendinga vestan hafs hefði mest unnið að því að viðhalda íslensku þjóðerni vestra. En þá starfsemi höfum við Austur-Íslendingar ekki styrkt. Býst jeg því við, að fjvn. líti svo á, að landinn geti staðið undir þessari starfsemi í Kaupmannahöfn, eins og hann hefir gert annarsstaðar. Þá ætla jeg að byrja þar, sem frá var horfið, og er það XXXVIII. brtt., sem flutt er af háttv. 1. þm. Reykv. (JakM) og er um 500 kr. hækkun styrksins til Leikfjelags Reykjavíkur, vegna greiðslu verðtolls á búningum, sem Leikfjelagið hafði orðið að útvega sjer. Hv. flm. lýsti því yfir, að fjvn. mundi því ekki mótfallin að veita þessa ívilnun. Get jeg þá bætt því við, að nefndin getur fallist á að veita þessa ívilnun í þetta sinn, en þó megi það ekki skiljast svo, að nefndin með því fallist á að gefa öðrum slíkar undanþágur. Þá kem jeg nú að till. þeim, sem fara fram á að veita ýmiskonar námsstyrki, bæði stúdentum og listámönnum, til Rómaferðar o. fl. o. fl. Þessar till. eru 10 að tölu og flestar gamlir kunningjar, sem jeg sje ekki ástæðu til að fjölyrða um. Flestar þessar styrkbeiðnir hafa legið fyrir fjvn. og hún ekki sjeð sjer fært að gera svo upp á milli manna, að hún treysti sjer til að taka neinn sjerstakan út úr til þess að mæla með. Heldur nefndin því við það, sem hún hafði áður orðið ásátt um, að hafna öllum þessum styrkbeiðnum, og mun því standa móti þessum brtt. einstakra þm. Að vísu mætti segja, að sumar þessar till. sjeu sanngjarnar, eins og um styrk til ritstarfa, frá hæstv. atvrh., um styrk til Hrafnkels Einarssonar og til þess að kaupa málverk af Ásgrími Jónssyni, sem hv. 1. þm. Reykv. flytur, en vegna fjárhagsörðugleika ríkissjóðs hefir þó nefndin ekki sjeð sjer fært að taka þetta upp, og mun hún því greiða atkv. móti því öllu saman. Sama er og um styrkinn til Barða Guðmundssonar að segja, að nefndin hefir ekki getað mælt með honum. En þar sem einn úr nefndinni er meðflm. að þessari till., leiðir af sjálfu sjer, að einstakir nefndarmenn hafa þar óbundin atkvæði. Og þar sem það er jeg, sem flyt þessa brtt. ásamt hv.þm. Ak., þá vil jeg aðeins segja, að það var síst ofmælt, sem hv.þm. Ak. sagði um þennan unga mann og hæfileika hans. Í Barða Guðmundssyni er alveg óvenjulegt og sjerstakt efni í sögumann, svo að búast má við miklum og glæsilegum árangri af starfi hans, ef honum endist líf og heilsa. Það er líka þessi fræðigrein, sem haldið hefir best uppi hróðri okkar Íslendinga. Og frá þeim, sem við sagnagerð hafa fengist alt frá söguöld og til okkar daga, hefir stafað sá ljómi, er lýst hefir af til fjarlægra landa. Mundu og margir fagna því, að söguritun Íslendinga hjeldi áfram, og þar sem vænta má, að hjer sje á ferðinni maður, sem liðtækur muni reynast í því efni er stundir líða, vænti jeg, að hv.þdm. geti fallist á þessa brtt. Þá kem jeg að brtt., sem tveir hv.þm. Múlsýslinga flytja, um að fella niður styrk til vegagerðar í Vestmannaeyjum. Það eru þeir hv. 1. þm. S.-M. og hv. 1. þm.N.-M. - Hv. 1. þm. S.-M (SvÓ) talaði fyrir brtt. þessari og mælti eitthvað á þá leið, að honum væri það sjerstaklega ljúft að leggja til, að þessi styrkur yrði feldur niður. Þetta held jeg, að hafi raunar verið í spaugi mælt og fremur verið sagt til þess að slá til hljóðs fyrir nokkrum hækkunartill., sem hann flytur, enda ljet hann svo ummælt, að hv.þdm. mundu geta frekar fallist á útgjaldatill., er hann kæmi jafnhliða fram með sparnaðartill. Þó held jeg, að hann hefði getað fundið eitthvað heppilegra til þess að bera niður á, úr því að hann vildi spara, enda get jeg skilað því frá fjvn., að hún mun ekki að neinu leyti fallast á þessa till. hans. Annars get jeg sparað mjer að fara lengra út í þetta mál, því að hv. 3. þm. Reykv., sem er kunnugur í Vestmannaeyjum, hefir gert glögga grein fyrir þessu máli. Þó get jeg upplýst um það, að það var ekki hæstv. stjórn, sem bar þetta fram í fyrstu, heldur var það fjvn., og hún gerði það eftir að fram hafði farið nákvæm rannsókn á ræktunarmöguleikum Vestmannaeyja, er Búnaðarfjelag Íslands ljet framkvæma samkvæmt beinni áskorun eyjaskeggja. Ef þessi styrkur yrði feldur niður nú, mætti skoða það sem brigðmælgi þingsins, því að í fyrra var óbeinlínis gefið loforð um, að þessi styrkur stæði áfram. Hv. 1. þm. S.-M. virðist ekki hafa athugað, að hjer er um landssjóðsjörð að ræða, og að hjer er verið að skapa möguleika til þess, að íbúar þessa bæjar geti unnið að því að rækta landið, og til þess að hjálpa eyjaskeggjum til betri afkomu. Jeg gat þess í fyrra, að hjer væri um nýtt verkefni að ræða, og að mjer væri sjerstaklega ljúft að bera fram þá styrkbeiðni, sem þá var farið fram á. Landið þarna er að dómi þeirra manna, sem til þekkja, sjerstaklega vel fallið til ræktunar. Þarna er hægt að nota starfskrafta kvenna og barna við ræktunina, yfirfljótanlegur áburður og margt fleira til hagræðis, sem óþarft er upp að telja. Eins og það er sjálfsagt að efla ræktun landsins og margfalda í sveitum landsins, eins er það ekki síður þörf, að ríkið komi á móti mönnum í sjávarþorpum og styrki þá, svo að þeir geti miðað afkomu sína við aukna ræktun. Þess vegna vænti jeg, að þessi till. nái ekki fram að ganga, þó að tveir af mínum góðu vinum standi að henni. Að síðustu skal jeg vekja athygli á því, að nú sem stendur er trúnaðarmaður Búnaðarfjelags Íslands staddur í Vestmannaeyjum til þess að binda enda á, hvernig haga skuli þessu mikla ræktunarmáli, sem þar er upp tekið. Næstu brtt. flytur hv. 1. þm. S.-M., og er hún um 6 þús. kr. styrk til húsabóta á Hallormsstað. Þessi till. var líka á ferðinni við 2. umr., en tekin þá aftur. Það er rjett, að ríkið á þessa jörð, líkt og á sjer stað um prestssetrin. En nefndin leit svo á, að hjer væri ekki um neina framtíðarbyggingu að ræða, og getur því ekki fallist á þessa brtt. Þá flytur hv.þm. Dal. brtt. um að hækka styrkinn til bryggju- og lendingabóta um 2000 krónur til þess að byggja bryggju við Salthólma á Gilsfirði. Nefndin hefir haft það fyrir venju, þegar legið hafa frammi einhver ábyggileg plögg um styrkbeiðnir í þessa átt, að synja þeim ekki. En um þessa bryggju við Salthólma lágu engin gögn fyrir nefndinni og engar áætlanir eða teikningar. Þess vegna getur hv.flm. (JG) ekki vænst þess, að nefndin fallist á þessa brtt., og vildi jeg því ráðleggja honum að taka till. aftur og afla sjer betri gagna en hann hefir. Því að þó hann sje þarna kunnugur, er það okkur hinum ekki nóg. Þá eru næst undir LV. lið 3 till. frá hv. sjútvn., sem samtals nema 30 þús. kr. Hvað sem annars verður sagt um hv. sjútvn., þá verður hún varla fyrir ámæli um það, að hún sje ekki nógu stórtæk í sínum till. Það er skylt að taka fram, að af óaðgæslu er nefndur 20. liður 16. gr., en við hann er ekki átt. Jeg man ekki, hvort hv.frsm. sjútvn. (SvÓ) gat um það. Annars stendur það svo af sjer, að af hálfu fjvn. get jeg talsvert sparað mjer að gera grein fyrir afstöðu hennar gagnvart þessum hlutum, því að sá hv.þm. hjer í deildinni, sem af mönnum hjer um slóðir er langkunnugastur og reyndastur útgerðarmaður, hv. 3. þm. Reykv., hefir rætt um þessar till. og gert grein fyrir sinni skoðun á þeim á þann hátt, að hann geti ekki treyst sjer til að mæla með þeim. Hann leit svo á, að þær væru ekki nægilega undirbúnar, og að það væri ekki nægilega föstum tökum á þessu tekið. Ennfremur skal jeg bæta því við, að jeg gat ekki skilið öðruvísi en svo, að hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) segði í sinni ræðu, að í sjútvn. sjálfri væri jafnvel ekki einróma álit gagnvart þessum till. Hv. frsm. sjútvn. (SvÓ) gat þess, að a.-liður, 12000 kr. til fisksölutilrauna í Suður-Ameríku, væri ákveðið ætlaður nýstofnuðu fjelagi.

Ekki ákveðið!

. Ekki það. Það var hv. 3. þm. Reykv., sem benti á, að það væri ekki heppilegt. Hann var sem sagt fjvn. sammála, að það væri ekki nógu vel frá 1. liðnum gengið til þess, að hægt væri að mæla með honum. Viðvíkjandi 2. liðnum, um síldarsölu í Mið-Evrópu og Finnlandi, 10 þús. kr., gat hv. 3. þm. Reykv. þess, að áður hefðu verið farnar slíkar sendiferðir sem hjer er bent til og ekki orðið af því neitt verulegt gagn. Og á þeim grundvelli áleit hann, að eins og til væri stofnað, mætti ekki vænta mikils árangurs. Fjvn. verður að vera á sömu skoðun um þetta. Viðvíkjandi 3. liðnum, sem talað var um að verja til starfsemi í Portúgal, gat hv. 3. þm. Reykv. þess, að búast mætti við, að erindrekinn á Spáni gæti unnið það starf líka, að svo miklu leyti sem hægt er að vonast eftir árangri þar, en yfirleitt væri verðið þar lágt. Fjvn. verður sem sagt að álíta um allar þessar till., að það sje ekki svo frá þeim gengið, að fært sje að fallast á þær. Aftur á móti felst fjvn. að sjálfsögðu á brtt. frá háttv. 1. þm. S.-M. undir LVI. lið; það er sjálfsögð till. að styrkja ekki Sigrúnu Blöndal á tveim stöðum í fjárlögum til hins sama. Þá flytur hv. 1. þm. Reykv. undir LVII till. um 1200 króna fjárveitingu til Fjelags íslenskra hjúkrunarkvenna, til að standast kostnað af heimsókn fulltrúa frá hjúkrunarkvennafjelögum á Norðurlöndum. Hv. þm. gat þess, að þessar konur hefðu notið heimboðs frá starfssystrum sínum í öðrum löndum, og nú ættu þær von á að taka á móti gestum, sem náttúrlega er ánægjulegt. En það er venjulega svo, að ef maður þiggur boð, þá á maður sjálfur að standast kostnað af að taka á móti aftur. Erindi lá fyrir nefndinni, en hún treysti sjer ekki til að mæla með þessu. Þá er það hv. 2. þm. Reykv., sem flytur till. um styrk til Verslunarráðs Íslands, - kostnaður af símskeytum um markaðsverð og markaðshorfur erlendis, að upphæð 2000 kr. Hv. 3. þm. Reykv. gerði grein fyrir þessari brtt., af því að hv. 2. þm. Reykv. var fjarstaddur. Hann gat þessi rjettilega, að fjvn. feldi þetta niður, en setti í staðinn styrk til skólastjóra verslunarskólans til þess að kynna sjer kaupþing erlendis. Eins og háttv. 3. þm. Reykv. gat um, lágu erindi um þetta hvorttveggja fyrir fjvn., og treystist hún ekki að mæla með hvorutveggja. Taldi hún, eftir því sem gögn lágu fyrir, að stofnun kaupþings væri nauðsynlegri, og að hin starfsemin mundi ekki koma að fullum notum fyr en búið væri að koma kaupþinginu myndarlega af stað. Nú lætur hv. 3. þm. Reykv. það í ljós af hálfu Verslunarráðsins, að það hefði miklu fremur óskað eftir hinu. Jeg vil minna á, að ef svo hefir verið, þá gafst því nægur tími til að nefna það, frá því fjvn. bar fram sínar till. og þangað til þær komu til umræðu. En eftir gögnum frá Verslunarráðinu varð ekki annað sjeð, en að lögð væri jöfn áhersla á hvorttveggja, enda er það komið fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að Verslunarráðið óskaði eftir því hvorutveggja. - Annars geri jeg ráð fyrir, að það muni ef til vill orka tvímælis, hvort þessi brtt. muni komast að, því að alveg samhljóða liður þessum var feldur burt úr fjárlagafrv. við 2. umr. En jeg geri enga kröfu til hæstv. forseta um að vísa henni frá. Hv. 1. þm. Reykv. ber fram till. um styrk handa Ísak Jónssyni til kexgerðarnáms. Fyrir nefndinni lá erindi um þetta, en hún treysti sjer ekki til að taka till. upp. Þá er till. frá hv. 4. þm. Reykv. um styrk til Byggingarfjelags Reykjavíkur. Þessi háttv.þm. hefir ekki getað verið á fundi í dag, og hefir enginn gert grein fyrir till. En hún kom fram við 2. umr., og þar sem ekkert nýtt hefir komið fram í málinu, þá hefi jeg engu við að bæta frá fjvn. Þá eru það allir hv.þm. Reykv., sem bera fram, undir LXI. lið, brtt. um 50 þús. kr. fjárveitingu til sundhallar í Reykjavík, gegn jafnmiklu framlagi úr bæjarsjóði Reykjavíkur. Aðalflm. brtt., hv. 1. þm. Reykv., mun hafa tekið fram, að þetta mundi vera önnur fjárveiting af tveimur. Jeg vil geta þess, að mjer væri mjög kært að vera með þessari till. Það munu yfirleitt ekki deildar meiningar um, að það væri mjög farsælt og gott að geta sem fyrst fengið slíka sundhöll. Og yfirleitt munu flestir hafa verið því sammála, er skrifað var í blöðin síðustu dagana um nauðsyn þessa máls og hollustuna, sem af slíku fyrirtæki mundi leiða. En hinsvegar er það svo, að á krepputímum verður svo margt að bíða. Þar sem svo mörgu verður að fresta, þá verður fjvn. að líta svo á, að þessar framkvæmdir verði þar á meðal. Enda er hjer um eigi lítinn kostnað að ræða. - Ennfremur til jeg benda á eitt atriði enn, sem hlýtur að stuðla að því, að allmargra áliti, að heldur beri að fresta þessum framkvæmdum. Mjer skilst svo ráðgert, að laugavatnið eigi að nota fyrst til upphitunar í opinberum byggingum og síðan í sundhöllina, og verði því að vera búið að reisa landsspítalann og aðrar opinberar byggingar, sem eiga að njóta góðs af þessu heita vatni, áður en komið geti til mála að ganga frá sundhöllinni. Þar af leiðandi hljóti það að frestast, þar sem það er vitað, að árið 1928 verður ekki hægt að reisa þessar byggingar til fulls. Háttv. þm. V.-Ísf. hefir borið fram till. um að styrkja Ostagerðarfjelag Önfirðinga, og á styrkurinn að ganga til endurgreiðslu á viðlagasjóðsláni. Hann gerði grein fyrir starfsemi þessa fjelags, að hún hefði mistekist og fjelagsmenn orðið fyrir allmiklu tjóni. Nú er það svo, að fjvn. hefir ekki treyst sjer til á neinu sviði að mæla með því að veita neina eftirgjöf á viðlagasjóðslánum. Eins og kunnugt er, lágu í fyrra fyrir ýmsar beiðnir um það, sem ekki náðu framgangi. Fleiri hafa legið fyrir nú, og verður eitt yfir þær allar að ganga. Þá eru það allir hv.þm. Reykv., sem bera fram till. aftur, eins og við 2. umr., um að veita 2000 kr. til Sjúkrasamlags Reykjavíkur til að vinna að því að koma á sambandi milli allra sjúkrasamlaga á landinu og til að stofna ný sjúkrasamlög. Varatill. er 1500 kr. Háttv. 3. þm. Reykv., sem mælti fyrir till., ljet í ljós von um það, að fjvn. mundi geta aðhylst varatill., og skildist mjer hann telja sig ánægðan með það. Um þetta er það að segja, að nefndin getur öll fallist á varatill., samkvæmt umtali við hv. þingmenn Reykv. Þá er komið að 18. gr. Fyrsta brtt. snertir eftirlaun ekkju Bjarna Jónssonar. Hv. 1. þm. Reykv. gerði grein fyrir þeirri brtt. og gat þess, að eftirlaun þessarar ekkju sköpuðu ekkert fordæmi, þar sem um sjerstaka aðstöðu væri að ræða. Hæstv. atvrh. (MG) mælti með því, og undir það mundu margir vilja taka. Hinsvegar ber mjer að lýsa brtt., sem fjvn. hefir borið fram til samræmis, um eftirlaun annarar ekkju, sem veitt eru í 18. gr., þar sem nefndin leggur til að veita 1200 kr. til ekkju Sveinbjörns Sveinbjörnssonar tónskálds. Mjer er skylt að geta þess, að það er ekki fjvn. í heild, sem ber fram þessa till., en meiri hl. hennar. Hv. þm. Ak. og tveir aðrir hv.þm. leggja til, að eftirlaun Páls Árdals sjeu hækkuð allmjög. Jeg ætla það væru sömu hv.þm., sem báru fram till. við 2. umr. um það sama, en nefndin vildi halda við það, sem stjórnin hafði gert í sínu frv.; og hún heldur fast við það ennþá, að það sje ástæðulaust að hækka þessi eftirlaun. Hv. þm. Ak. gat þess, að þessi maður hefði starfað fyrir Akureyrarbæ, jeg ætla í 40 ár; þar af leiðandi verð jeg að telja, - og það munu fleiri gera -, að Akureyri beri skylda til þess að láta þessum starfsmanni eftirlaun í tje. Jeg hygg Reykjavíkurbær muni vart knýja á dyr Alþingis um eftirlaun til manna, sem búnir eru að starfa hjer í 40 ár. Og eftir því, sem hv.þm. Ak. lýsti efnahag Akureyrar, þá hygg jeg, að sá bær muni sjá sóma sinn í að launa þessum manni, sem er alls góðs maklegur fyrir allra hluta sakir. Hv. 2. þm. Eyf. og hv. 1. þm. Rang. flytja till. um fjárveitingu til Eggerts Stefánssonar símritara. Hefir verið gerð allrækileg grein fyrir tillögunni, en hæstv. atvrh. lagt á móti henni. Jeg tel enga ástæðu frá nefndarinnar hálfu að fara út í sögu þess máls. Mjer ber að lýsa því yfir af hennar hálfu, að hún treystist ekki til að mæla með till. Þá er komið að 22. gr. Þar hafa komið fram mjög margar till. um lánveitingar, eða 5 alls. Tvær eru frá hv.þm. Barð., um lán til læknisbústaða í Flatey og Reykhólahjeraði; ein er frá hv. 1. þm. Rang., um lán til að reisa gistiskála í Fljótshlíð. Ein er frá hv.þm. Mýr. (PÞ), lán til endurbyggingar á raforkustöð í Borgarnesi, og loks er till. frá hv.þm. Ak., um lán til hafnarbóta á Akureyri. - Hæstv. atvrh. hefir vikið nokkuð að þessum umsóknum öllum og gat þess, að hann væri þeim yfirleitt ekki mótfallinn. Vitanlega er það rjett, sem hæstv. ráðherra sagði, að það er alls ekki sama sem að veita þessi lán, þótt stjórnin fái heimild til þess í 22. gr. fjárlaga, og oft hefir slík heimild ekki verið notuð. Það er augljóst, að verði lánbeiðnir þessar allar uppfyltar og bætt við þær í þessari gr., fyrir utan brtt.hv. 2. þm. Eyf. á þskj. 345, sem skýrt er tekið fram um, að þær eigi að ganga fyrir öðrum, þá kemst þetta ekki alt saman að. Út frá því getur maður sagt, að það sje ekki neitt stórt atriði, hvort þessi heimild er veitt; hæstv. stjórn hefir í sinni hendi að sigta þetta í sundur og ganga frá því svo tryggilega, að ríkissjóður verði ekki fyrir tapi. Samt getur fjvn. ekki mælt með, að þessi lán sjeu veitt. Hún álítur, að þau lán, sem fyrir eru í þessari grein, sjeu yfirleitt meir aðkallandi. En mjer er ekki lagt á hendur að leggja með neinum þunga á móti þessum lánaheimildum. Þá eru 3 brtt. um að veita heimild til að gefa eftir vexti af hallærislánum, til Grunnavíkur- og Árneshreppa og í öðru lagi til Gerðahrepps í Gullbringusýslu, ennfremur af viðlagasjóðsláni til Ostagerðarfjelags Önfirðinga. Alt eru þetta kunningjar síðan í fyrra; þá var rætt um að veita eftirgjöf á þessum lánum, og varð um það nokkur styrr. Nú er um miklu minna að ræða og sumpart að stíga áfram það spor, sem tekið var í fyrra, sjerstaklega viðvíkjandi tveim hreppum. Nefndin getur ekki veitt þessu meðmæli sín, en mjer ber heldur ekki að leggjast með sjerstökum þunga á móti af hálfu hennar. Enda er það vitanlegt, eftir því hverjir standa að sumum þessum till., að það er ekki einróma álit nefndarinnar að leggja á móti. Þá hefir hæstv. atvrh. borið fram brtt. undir LXXVII. lið, um að stjórninni sje heimilt að veita Eimskipafjelagi Íslands, ekki 60 þús. kr., heldur 85 þús. kr. styrk, ef það er talið nauðsynlegt. Hæstv. ráðh. vitnaði í það, að svo hefði verið litið á áður, sem styrkur til Eimskipafjelagsins væri eins og endurgjald á skipagjaldi og vitagjaldi, sem fjelagið verður að borga; og þar sem fjelagið hefði bætt við sig skipum, væri rjett að hækka styrkinn til fjelagsins. Hann taldi tilefni til þessarar heimildar það, að fjelagið hefði bætt við „Brúarfossi“, sem hann kvað ekki líklegt, að yrði sjerlega arðvænlegt skip. Mjer ber að geta þess, að fjvn. vill nú eins og áður sýna Eimskipafjelaginu fulla vinsemd; hún álítur það mjög þarft og nauðsynlegt að styrkja þetta fjelag í samkepninni við útlend fjelög, enda er alviðurkent, hvað það hefir unnið þjóðnýtt starf. Hinsvegar leit nefndin svo á, að ekki væri þörf að veita þessa upphæð nú þegar; hún vill fá að sjá það koma á daginn, hvort ástæða er til að auka styrkinn. Jeg geri ráð fyrir, að fjvn. mundi geta fallist á þetta, ef sýnileg þörf væri á; en hingað til hefir það verið svo, að heimild til að veita Eimskipafjelaginu styrk hefir verið sama og fjárveiting. Nefndin vill því sjá hvað setur um þetta, en ekki ber að skilja það svo frá hennar hálfu, að styrkinn megi ekki auka undir neinum kringumstæðum. Hæstv. atvrh. hefir sömuleiðis gert grein fyrir till. um að kaupa hús sýslumannsins á Sauðárkróki fyrir 27 þús. kr. Fyrir nefndinni lá erindi um þetta, og sömuleiðis kom sýslumaður að máli við nefndina. Hæstv. ráðherra gat þess, að hjer væri um nýja braut að ræða, en áleit, að það væri ekki hægt að standa í gegn þessu, þar sem búið væri að stíga spor í þessa átt viðvíkjandi læknum og prestum. - Að vísu hefir hæstv. atvrh. rjett fyrir sjer um þetta, en það er einmitt fordæmisins vegna, sem nefndin treystir sjer ekki til að mæla með þessu; hún vill ekki að svo stöddu, að ríkið kaupi embættismannabústaði í kauptúnum. Þetta segi jeg fyrir meiri hlutann, en nefndin stendur ekki óskift gegn till.hæstv. atvrh. Þá er loks á þskj. 336 till. frá hv.þm.N.-Þ. (BSv), um heimild til þess að kaupa jörðina Ásbyrgi í Kelduhverfi. Hv. þm. hefir gert grein fyrir till., og sömuleiðis mintist hann á till. nefndarinnar, sem fer einungis fram á að fella aftan af síðustu orðin, sem sje að tilgreina upphæðina, sem talað er um að kaupa þessa jörð fyrir. Nefndin aðhyllist till. á þessum grundvelli, og hv.þm.N.-Þ. hefir fallist á það. Það, sem nefndinni gekk til þess að binda sig ekki við neina upphæð, var það, að jörðin fengist sennilega ekki fyrir minna en þessa upphæð, ef tilgreind væri. Sömuleiðis kom fram í nefndinni, að komið gæti til mála, að þeir samningar tækjust milli þessa hrepps og ríkisstjórnarinnar, að hreppurinn ætti jörðina og gæti haft nytjar af henni; og vildi nefndin, að hæstv. stjórn hefði óbundnar hendur í þessu efni. - En nefndin felst á ástæður þær, sem hv.flm. bar fram fyrir því, að þessi ágæti staður væri keyptur og gerður að ríkiseign, eða ráðstafanir gerðar til þess að friða hann og koma honum í sem best ástand. Svo á jeg aðeins eftir að gera grein fyrir örfáum brtt. á þskj. 345 og 356. Hv. þm. V.-Ísf. og hv. 1. þm. Reykv. leggja til, að fjárveitingin til verslunarskólans og samvinnuskólans hækki um 500 kr. til hvors skóla. Hjer er um svo smáar upphæðir að ræða, að nefndin leiðir þær hjá sjer. Um styrkinn til Einars Markans er það að segja, að nefndin getur ekki mælt með honum fremur en öðrum slíkum styrkjum. Þá hefir hv. 3. þm. Reykv. borið fram brtt. um 3000 kr. styrk til fjelagsins „Landnáms“ til þess að vinna að stofnun nýbýlafjelaga víðsvegar á landinu. Jeg hefi þá ánægju að geta þess, að fjvn. leggur ekki á móti því, að þessi till. verði samþ. Það er í samræmi við það, að nefndin heldur fast við till. sína um Vestmannaeyjaveginn. Þetta fjelag hefir gert mikið gagn fyrir þennan bæ, með því að margir einstaklingar hafa getað notfært sjer það að fá land til ræktunar og til að stofna nýbýli á því. Það hefir mikla þýðingu í þessu efni, að menn úr stjórn fjelagsins eru í bæjarstjórninni. Með því hefir skapast góð samvinna milli þessara aðilja og hefir hún leitt til aukins áhuga fyrir ræktunarmálum og til að skapa mönnum aðstöðu til þess að lifa af ræktuðu landi ásamt öðrum störfum sínum. Það er mjög farsælt verk að stuðla að þessari samvinnu. Það er rjett, sem hv.þm. (Jól) gat um, að Búnaðarfjelag Íslands hefir styrkt þetta fjelag, og mun það gera það næsta ár. Og milli þessara fjelaga hefir verið góð samvinna. Þá eru hjer tvær smátill., sem jeg þarf að gera grein fyrir. Þær eru um eftirlaun; önnur er frá hv.þm. V.-Ísf., um eftirlaun til Nikulásar Þórðarsonar, og hin er frá hv. 1. þm. Reykv., um eftirlaun til Kristínar Guðmundsdóttur ljósmóður. Hjer er um smáupphæðir að ræða. Erindi um þetta höfðu legið fyrir nefndinni, en hún ekki tekið þau upp. Nefndin getur því ekki mælt með þessum till. Þá er aðeins eftir ein brtt. Hún er frá hv. mentmn., um styrk til grískukenslunnar við háskólann. Þetta er afturganga frá 2. umr. Nefndin hefir sömu aðstöðu til þessarar till. sem áður, enda þótt hún sje nú 200 kr. lægri. Nefndin lítur svo á, að þessari kenslu megi koma fyrir á ódýrari hátt en till. fer fram á. Og þar sem frv. um að leggja dósentsembættið niður hefir ekki ennþá náð samþykki Alþingis, þá er engin ástæða til þess að bera fram till. sem þessa. Jeg hefi þá lokið að gera grein fyrir afstöðu fjvn. til brtt. einstakra þm. og lýk hjer með máli mínu.

Björn Líndal Jeg var ekki viðstaddur, þegar hv.frsm. byrjaði að tala og þegar hann mintist á brtt. mínar. Jeg hefi heyrt, að hann hafi einkum vikið nokkrum orðum að brtt. minni um 85 þús. kr. fjárveitingu til húsmæðraskóla Norðurlands. Jeg get ekki látið orðum hv.þm. ósvarað og ætla um leið að víkja alment að þessu máli. Hv. frsm. gat þess, að málið væri illa undirbúið, skólastaðurinn væri ekki ákveðinn og ekkert erindi hefði legið fyrir fjvn. um þennan skóla, engin kostnaðaráætlun o. s. frv. Það er satt, að skólastaðurinn hefir ekki enn verið ákveðinn. En þetta er ekkert aðalatriði, því að fyrst þegar var veitt fje til heilsuhælis Norðurlands, þá var ekki búið að ákveða neinn stað fyrir það. Jeg get fullvissað hv.frsm. um það, að engin hætta er á því, að ekki náist samkomulag um skólastaðinn. Og jeg get upplýst það, að skólanum hefir boðist staður í nánd við Akureyri, þar sem hann getur fengið til umráða, og jafnvel gefins, 70 dagslátta ræktað land. Um kostnaðaráætlun fyrir þennan húsmæðraskóla er það að segja, að þar er ekki mikill munur á og þeim Skóla, sem hv.frsm. hefir barist fyrir, húsmæðraskólanum á Laugum. Kostnaðaráætlun sú, sem legið hefir fyrir um þann skóla, er verri en engin, því að hún sýnir það best sjálf, að ekkert er á henni að byggja. Jeg get því ekki fallist á, að hjer sje nokkur munur á, enda væri stjórninni í lófa lagið að neita að borga þetta fjárframlag út, nema kostnaðaráætlun og teikning af skólanum lægi fyrir, að því meðtöldu, að þá væri búið að ákveða skólastaðinn. Hvað fjárhagshlið þessa máls snertir, þá vil jeg geta þess, að fyrir hendi eru 35 þús. kr., sem lagðar verða móti ríkissjóðstillaginu. Samkv. lögunum frá 1917 á ríkissjóður að leggja fram 2/3 byggingarkostnaðar skólans. Gert er ráð fyrir, að allur kostnaður við bygginguna muni ekki fara fram úr 100 þús. krónum, og fer þá tillag ríkissjóðs ekki fram úr 70 þúsund krónum. En jeg vildi leggja áherslu á það, að æskilegt væri, að það kæmi hjer skýrt fram, hvort Alþingi telur, að það geti látið sjer sæma að svíkja loforð, gefin í lagaformi, eða að minsta kosti leyft sjer að stofna aðra húsmæðraskóla áður en þetta loforð er efnt. Það er alger óhæfa, ef Alþingi gengur á undan öðrum með slíkt framferði. Hjer er ekki farið fram á annað en að efnt sje gamalt loforð. En hitt er satt, að það var af hlífð við ríkissjóðinn, að ekki var farið fram á fjárveitingu til húsmæðraskóla Norðurlands fyr en nú, eins og jeg hefi áður tekið fram. Og jeg vildi mega beina því til þeirra manna, sem berjast fyrir Laugaskólanum, að þeir hefðu verið menn að meiri, hefðu þeir gætt svipaðs hófs í fjárkröfum sínum og Eyfirðingar. Það er algerður misskilningur, að heilsuhæli Norðurlands sje bygt fyrir Eyfirðinga eina. Það er bygt fyrir alt Norðurland og jafnvel fyrir alt landið. Það gengur frekju næst, að meðan þeir, sem barist hafa fyrir húsmæðraskóla Norðurlands, hafa látið það mál liggja niðri vegna heilsuhælisbyggingarinnar, þá skuli Þingeyingar rísa upp og heimta húsmæðraskóla hjá sjer, í í trássi við lög og loforð um húsmæðraskóla Norðurlands. Nú þætti mjer fróðlegt að vita, hvað þingið samþykti í þessu efni, hvort það fellir þennan skóla til þess að verða við óskum nokkurra kvenna í Þingeyjarsýslu um húsmæðraskóla þar. Þá vil jeg minnast á brtt. LV á þskj. 336, um 10 þús. kr. til markaðsleitar fyrir síld. Fjvn. leggur eindregið á móti þessari upphæð. Mjer þykir harla undarlegt, hverjar undirtektir slíkar fjárbænir í þágu sjávarútvegsins fá altaf hjer á Alþingi. Það er undrunarvert, að nokkur þeirra þm. skuli mæla á móti þeim, sem altaf við öll tækifæri eru reiðubúnir til þess að sópa hundruðum þúsunda í þarfir landbúnaðarins. Hjerna rjett fyrir ofan á þessu þskj. er till. um 100 þús. kr. hækkun á styrk til bænda vegna jarðræktarlaganna. Jeg þykist vera bóndi fyrst og fremst og ekki áhugaminni um jarðrækt en bændur alment gerast, en jeg er þó ekki svo blindur af stjettarhagsmunum, að jeg verði ekki að játa, að það misrjetti, sem hjer á sjer stað á Alþingi milli tveggja aðalatvinnuvega þjóðarinnar, sje með öllu óverjandi. Til að sýna hvað gert er til þess að hjálpa bændum til að fá góðan markað fyrir landafurðirnar, vil jeg geta þess, að ríkissjóður á að taka að sjer halla þann, sem verða kann af útflutningi á frosnu kjöti til Englands. Og í fyrra var lagður fram 350 þús. kr. styrkur til þess að byggja kæliskip, sem einkum á að nota í þarfir landbúnaðarins. Og enn má nefna 150 þús. kr. fjárveitingu samkv. jarðræktarlögunum og stórfje til Búnaðarfjelagsins, auk allra smærri fjárveitinga. - En þegar um það er að ræða að hjálpa síldarútveginum með 10 þús. kr. styrk til markaðsleitar fyrir afurðir hans, þá kveður við annan tón. Og nú má telja víst, að síldarsamlagið verði stofnað samkvæmt lögum frá í fyrra. En þá þarf starfsemi samlagsins að byrja með því að leita að síldarmarkaði. En í byrjuninni hefir samlagið ekkert fje undir höndum til þess að byrja starfsemi sína með, því að því áskotnast ekkert fje fyr en það fer að selja síldina. En verði nú þessi fjárveiting feld, er loku fyrir það skotið, að samlagið geti komið að fullum notum í byrjun, og hún verður vitanlega erfiðust. Það ætti flestum hv.þm. að vera vitanlegt, í hvaða ástandi sjávarútvegurinn er nú sem stendur. Og þeir ættu að vera svo glöggir menn að sjá það, að það skiftir ekki svo litlu máli fyrir þjóðfjelagið í heild sinni, hvernig fer um hinn íslenska útveg. En þar ber sannarlega ekki vott um mikinn skilning á þessu máli, ef neita á um örlítið brot af öllum þeim blóðpeningum, sem teknir eru beinlínis til almennra þarfa af síldinni, til þess að leita henni nýrra markaða, þótt það sje alkunnugt, að það er eina bjargarvonin fyrir þennan útveg, að þetta takist. Og eigi ekki að gera svo lítið sem það að borga aðeins örlítið brot af kostnaðinum við það að koma síldarafurðunum á nýja markaði, þá má segja, að mjög illa sje að verið. Jeg trúi því ekki fyr en jeg má til, að Alþingi felli þennan lið niður.

Bernharð Stefánsson Það eru aðeins örfá orð að þessu sinni, vegna þess að hv.frsm. hefir lítið talað um brtt. þær, sem jeg er við riðinn, svo að jeg þarf ekki að svara honum. En jeg kemst ekki hjá því að minnast á till.hv.þm. Ak., um styrk til húsmæðraskóla Norðurlands. Og það því fremur, sem jeg tók þátt í umræðum, sem snertu þetta mál, húsmæðrafræðsluna, við 2. umr. Jeg get lýst yfir því, að mjer er það mikil gleði, að hv.þm. Ak. skuli hafa komið fram með þessa till., og það því fremur, sem jeg benti honum á það við 2. umr., að jeg teldi rjettara af honum að beita sjer fyrir þessu máli heldur en að berjast gegn húsmæðradeildinni við Laugaskóla. Því er ekki að leyna, að jeg mun styðja hv.þm. Ak. það, sem mínir kraftar ná, hvað aðaltill. hans snertir. En auk þess sem hv.þm. Ak. hefir flutt þessa till., um ákveðinn styrk til framkvæmdar lögunum frá 1917 um húsmæðraskóla Norðurlands, hefir hann flutt aðra till. til vara, um að þessi styrkur komi í stað styrksins til húsmæðradeildarinnar á Laugum, en sá styrkur falli niður. Jeg mundi nú einnig gefa fylgt þessari varatill. hv.þm. Ak., ef jeg hefði tryggingu fyrir því, að þessi skóli, sem fyrirhugaður er samkvæmt lögunum frá 1917, yrði reistur í Eyjafirði og einna helst við heitar laugar, sem þar eru, því að það hefir mikið að segja til eldiviðarsparnaðar og annara þæginda. En nú liggja ekki fyrir ákveðnar upplýsingar um það, hvar skólinn eigi að vera reistur. Að vísu gat hv.þm. Ak. þess, að skólinn gæti fengið stað á stóru túni. En hvar er þetta tún? Hvar er þessi staður? Jeg óska þess, að háttv.þm. Ak. svari þessum spurningum, því undir svarinu við þeim er það komið, hvort jeg get fylgt varatill hans. En á móti henni geng jeg ekki. Jeg hefi litið svo á, að þessi fjárveiting, sem hv.þm. Ak. fer fram á, ætti að vera til húsmæðraskóla á Akureyri, annaðhvort í gróðrarstöðinni eða rjett við bæinn. Og lögin frá 1917 ætlast til þess, að skólinn sje svo nærri Akureyri, að stúlkur geti gengið þaðan á hann, því að í lögunum er ekki gert ráð fyrir jafnmörgum heimavistum og nemendum á skólanum. Mjer þykir og líklegt, að þetta hafi vakað fyrir hv.þm. Ak. Svo eru það líka konur á Akureyri, sem nú hafa vakið þetta mál upp á ný. Þetta mál er búið að vera lengi á döfinni fyrir norðan. Konur á Akureyri vilja hafa skólann þar, og þar sem það eru þær konur, sem hrinda málinu af stað, þá er líklegt, að það sje á þeim grundvelli. Jeg hefi ekkert á móti því, að húsmæðraskóli komi á Akureyri, og jeg hygg, að það sje nauðsynlegt, að hin ungu húsmæðraefni á Akureyri fái þar fræðslu. En á hitt ber að líta, að ef skólinn yrði reistur á Akureyri eða svo til, þá tel jeg, að líka þyrfti að vera húsmæðrafræðsla í sveit einhversstaðar á Norðurlandi. Þykir mjer þá ilt, ef það þarf að vinna til þess að fá skólann á Akureyri að taka aftur fjárveitinguna til húsmæðrakenslu í sveit, sem deildin er búin að samþykkja. Jeg legg því áherslu á það, að aðaltill. hv.þm. Ak. verði samþ., og jeg get tekið undir margt af því, sem hann sagði um rjettmæti þessa máls. En fái jeg það ekki tryggt, að húsmæðraskólinn verði reistur í sveit, þá get jeg ekki unnið það til að ganga á gefin heit og fella styrk, sem búið er að samþykkja. Jeg vænti því. að aðaltill. verði samþ.

Björn Líndal Hv. 2. þm. Eyf. (BSt) spurði, hvar túnið væri, sem skólinn gæti fengið. Það er í grend við Akureyri. En jeg sagði jafnframt, að staðurinn væri ekki ákveðinn ennþá og væri þá heldur ekki ákveðið, að skólinn yrði reistur þar. En áður en við förum lengra út í þetta vildi jeg, að hv.þm. gæfi mjer upplýsingar um það, hvað hann teldi sveit og hvað kaupstað.

Sveit telst utan lögsagnarumdæmis Akureyrar

. Sje svo, þá þarf ekki lengra en út fyrir Glerá til þess að komast í sveit, en þar er, eins og kunnugt er, talsvert stórt þorp og aðeins nokkurra mínútna gangur til Akureyrar. Virðist mjer það eigi geta skift miklu máli, hvort skólinn stendur innan lögsagnarumdæmis Akureyrar eða ekki, ef skilyrði til landbúnaðar eru þar jafngóð og í sveit. Eins og kunnugt er liggja stór og góð lönd innan lögsagnarumdæmisins. Þótt gert sje ráð fyrir því í lögunum frá 1917, að fleiri stúlkur sæki skólann en eru þar í heimavist, þá er það engin sönnun þess, að skólinn eigi að vera of nærri Akureyri. Í frv. um húsmæðraskóla á Hallormsstað er gert ráð fyrir, að 10 stúlkur gangi heiman að frá sjer, og að skólinn rúmi 30 stúlkur í heimavist, en 40 stúlkur til náms. Jeg veit nú ekki, hvort hv. 2. þm. Eyf. vill halda því fram, að þetta sje sönnun fyrir því, að Hallormsstaður sje í kaupstað! Annars er þessi hræðsla við að hafa skólann á Akureyri mjer lítt skiljanleg. Það hefir orðið samkomulag milli kvenna í Eyjafirði og á Akureyri, að skólinn yrði reistur svo nærri Akureyri, að stúlkur þaðan gætu gengið á skólann heiman að frá sjer, svo að allmargar heimavistir gætu sparast og unt væri að sækja kenslukrafta þangað til skólans, ef á þyrfti að halda, Jeg vil um leið benda á það, að í rauninni er meiri þörf húsmæðrafræðslu í kaupstöðum en sveitum. Að vísu er þörfin þar orðin mikil og eykst jafnvel með ári hverju, sakir þess að fyrirmyndar stórbýli eru nú óðum að hverfa úr sögunni og hugsunarhátturinn orðinn sá, að unga kvenfólkið vill nú helst alt annað heldur gera en eldhússtörf. En á þann hátt hafa ungar stúlkur á þessu landi til skamms tíma mest og best lært húsmóðurstörf, að gegna þessum störfum undir handleiðslu góðra fyrirmyndarhúsmæðra. En þótt þessu sje komið í óvænt efni í sveitum, þá er því þó komið í enn óvænna efni í kaupstöðum, því að í þeim er nú fjöldi ungra kvenna, sem sjaldan eða aldrei koma nálægt slíkum störfum. Þess vegna er ennþá meiri þörf á húsmæðrakenslu þar. Það er í stuttu máli sagt hugsun norðlenskra kvenna að koma á fót sameiginlegum húsmæðraskóla fyrir sveita- og kaupstaðarstúlkur svo nærri Akureyri, að stúlkur þaðan geti með skaplegu móti sótt skólann.

Jón Ólafsson Jeg get þakkað hv.fjvn. fyrir undirtektir hennar undir till. mínar. En mjer þykir leitt, ef nefndin hefir misskilið það, sem jeg sagði um till.hv. sjútvn. Jeg tók það skýrt fram, að mjer þætti sjútvn. ganga síst of langt í fjárkröfum til markaðsleitar. Það er í samræmi við það hljóð, sem hefir verið í öllum undanfarin ár, að ekki sje gert nóg til þess að afla markaðs fyrir sjávar, afurðirnar. En mjer þótti hv. sjútvn. dreifa fjenu, sem veitt er í þessu skyni, svo víða, að það kæmi ekki að því liði, sem æskilegt væri. Má telja tvo fyrri liðina koma slíku sæmilega af stað. Er illa farið, ef ekki er hafist handa í þessa átt nú þegar. Jeg hefi ástæðu til að halda, að afstaða hv.fjvn. breytist, er henni hafa verið gefnar upplýsingar og misskilningur þessi leiðrjettur. Jeg geri ráð fyrir því, að menn sjeu á eitt sáttir um nauðsyn þess að veita nægilegt fje til þessara tveggja pósta: leitun nýrra fiskmarkaða og síldarmarkaða. Og nú sem stendur er rjettast og vænlegast til árangurs að sameina fjárveiting og krafta á þessa tvo staði, samkvæmt till. sjútvn., sem sje Suður-Ameríku, hvað snertir tilraunir um fisksölu, og Mið-Evrópu til útbreiðslu síldarmarkaðs. Hv. fjvn. hefir ekki viljað taka til greina till. þá, er jeg mælti með, um fjárveiting lítilfjörlega til Verslunarráðs Íslands. Var svo til ætlast í upphafi, að þessi styrkur yrði veittur til upplýsingastarfsemi. Jeg verð að álíta, að hv.fjvn. hafi illa tekist að skifta þessari fjárveiting, með því að veita vissum manni utanfararstyrk í því skyni, að kynnast kaupþingafyrirkomulagi annara þjóða. Á því er ekki svo brýn þörf. Hitt væri miklu gagnlegra að veita upphæðina í sama augnamiði og undanfarið. Þótt jeg hafi ekkert umboð til þess að fara fram á, að þessu verði breytt, tel jeg hinsvegar sjálfsagt, að ráðinu verði veittar 2 þús. kr. til þess að gefa upplýsingar eins og undanfarið um varning og verslun.

Forseti (BSv): Mjer hefir borist skrifleg brtt. frá háttv. 4. þm. Reykv. (HjV), svo hljóðandi: Við 15. gr. 31 (þórbergur Þórðarson). í stað „100“ komi: 1200. Til þess að till. þessi geti komið til umr. og atkv., þarf afbrigða frá þingsköpum, og vil jeg því leyfa mjer að leita þeirra afbrigða.

Hjeðinn Valdimarsson Með þessari brtt. ætlaði jeg aðeins að setja styrkinn til Þórbergs Þórðarsonar í sama horf og áður var, en hæstv. stjórn hefir í frv. sínu til fjárlaga fært hann niður um 200 kr., að því er virðist að ástæðulausu. En úr því, sem komið er, tjáir ekki um að tala. Háttv. fjvn. hefir fallist á að veita Sjúkrasamlagi Reykjavíkur 1500 kr. styrk. Það álít jeg alt of lítið, og höfum við flm. farið fram á 2000 kr. í aðaltill., en til vara 1500 kr., verði hærri upphæðin ekki samþykt. Brtt. á þskj. 336, XXXV, um kaup á listaverkum, veldur engum fjárútlátum, heldur er þar aðeins um færslu að ræða. Málverkasafn ríkisins heyrir undir þjóðmenjavörð sem kunnugt er, og því þætti mjer rjett, að hann annaðist einnig kaup á málverkum og öðrum listaverkum, og sje þá fjárveiting í því skyni bundin við Þjóðmenjasafnið. Vænti jeg þess, að brtt. valdi ekki ágreiningi og verði samþykt.

Sigurjón Jónsson Jeg get ekki stilt mig um að segja nokkur orð áður en lýkur, út af orðum háttv.frsm. Honum fórust svo orð, að sjútvn, væri nokkuð frek í fjárkröfunum. Það vil jeg ekki viðurkenna og læt ekki standa ómótmælt. Það er að vísu satt, að till. sjútvn. um að taka upp radiovita var allhá, en fjarri því samt, að þar lýsti sjer nokkur heimtufrekja. En svo fór, að hún var feld við 2. umr., um leið og samþ. var till hv.fjvn. um að fella niður úr fjárlagafrv. stjórnarinnar 70 þús. kr. til vitabygginga. Hjer er farið fram á 30 þús. kr. fjárveiting til markaðsleita. Eru þá kröfur sjútvn. ekki nema 25 þús. kr., því að 5 þús. kr. voru þegar til staðar í frv. frá 2. umr. Jafnvel þótt samþykt hefði verið þessi 75 þús. kr. fjárveitingartill., sem sjútvn. fór fram á til radiovita, og þó að ekkert hefði verið felt úr stjfrv. af því, er ætlað var til vitabygginga eða annars vitum viðkomandi, þá mundu vitagjöldin á árinu 1928 hafa nægt upp í þann kostnað allan. Þá eru eftir aðeins þessar 25 þús. kr., sem sjútvn. hefir lagt til að færu til markaðsleitar. Sitt er nú hvað, að sjútvn. skuli leyfa sjer að koma fram með till. um slíka óhemjufjárveiting til eflingar eða útbreiðslu markaðs á sjávarafurðum. Mundi hafa kveðið við annan tón, ef till. hefði komið frá háttv. landbn. Jeg verð að segja það, að mjer finst harla einkennilegt, að þegar sú nefnd, sem á að gæta hagsmuna annars aðalatvinnuvegarins, þess er mest flytur út og mest geldur í ríkissjóð, fer fram á nokkra tugi þúsunda til eflingar og nauðsynlegra þarfa þessa atvinnuvegar, þá skuli hv.fjvn. rísa upp á afturfótunum og fjargviðrast út af þeirri óheyrilegu heimtufrekju og segja þvert nei. En annnað hljóð kemur í strokkinn, ef farið er fram á nokkur hundruð þús. kr. til eflingar landbúnaðinum. Þar má benda á fjárframlög til kæliskips, jarðræktar, vegalagninga og brúagerða. Mjer datt í hug, er jeg heyrði undirtektir hv.fjvn.: hvers vegna er Nd. að skipa sjútvn.? Er ekki best að sameina þessar tvær nefndir, sjútvn. og fjvn., eða afnema sjútvn. með öllu? Mjer finst í þessu sambandi engin goðgá að minnast á afstöðu þessara tveggja nefnda, sjútvn. og landbn., til hv.fjvn.Nd.

Hvað hefir landbn. komið með?

. Það er svo margt og engin þörf að tína það alt til. Ekki svo að skilja, að jeg telji vanþörf á að bera hag landbúnaðarins fyrir brjósti, enda þarf ekki að kvarta undan því, að hv.fjvn. sje þar ekki með á nótunum. En við hitt er ekki komandi að taka vel í hóflegar málaleitanir frá sjútvn. til eflingar þeim atvinnuvegi. Já, það voru 25,þús. kr., sem sjútvn. fór fram á. Hjer liggur og fyrir till. frá hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), um 3000 kr. styrk til landnámsfjelags í Reykjavík. Jeg vil nú að vísu ekki segja, að þar sje um tiltölulega eins háa upphæð að ræða og þessar 25 þús. kr. frá sjútvn. En mikill munur var á undirtektunum. Jeg ætla ekki að mæla móti þessu 3 þús. kr. tillagi til fjelagsins „Landnáms“. En undarlegt er það, þegar hv.fjvn. tekur vel í þessa till., að þá skuli okkar till. fá þær viðtökur hjá henni, sem nú er komið á daginn. Jeg gat ekki stilt mig um að gera þessa athugasemd, sjerstaklega þegar jeg athugaði ýmsar greiðslur, sem gert er ráð fyrir í þágu landbúnaðarins, og hinsvegar það litla, sem ætlað er til sjávarútvegsþarfa.

Jón Guðnason Það lítur út fyrir, að háttv.þm. ætli að taka með þögn og þolinmæði þeim nærri allsherjar dauðadómi, sem hv.fjvn. hefir kveðið upp yfir brtt. okkar þdm., og fer ef til vill vel á því, þótt segja megi eins og álfkonan forðum: Ólíkt höfumst við að. Því að till.háttv.fjvn. hafa fengið alveg gagnstæðar undirtektir í deildinni við það, sem okkar brtt. hafa fengið hjá háttv. nefnd. Jeg vildi þó reyna að halda dálítið í bakkann með þær till., er jeg hefi borið fram. Kem jeg þá fyrst að till. á þskj. 336,XXIII,2, um 1000 kr. styrk til safnaðarstarfsemi meðal Íslendinga í Kaupmannahöfn. Jeg er hissa á ummælum þeim, er hv.frsm.fjvn. hafði um till. Hann vitnaði til orða minna um safnaðarstarfsemi Íslendinga í Vesturheimi, en sneri ummælum mínum upp í röksemd gegn till., sem jeg bar fram. Þar sem safnaðarstarfsemi þeirra hefði aldrei verið styrkt með fje úr vasa Íslendinga hjer heima, væri ekki frekar ástæða til þess um Íslendinga í Kaupmannahöfn; þeir gætu alveg eins staðið á sínum eigin fótum og Vestur-Íslendingar. En fyrst er því þar til að svara, að þessi mótbára er ekki á rökum bygð, því að það er alveg ósannað mál, nema nauðsynlegt og sjálfsagt hefði verið, ef ríkissjóður hefði verið þess megnugur, að styðja fjelagsstarfsemi meðal frumbýlinganna í Ameríku á fyrstu árum þeirra. Jeg er ekki í neinum vafa um, að íslensku þjóðerni væri mun betur borgið þar vestra en nú er, ef það hefði verið gert á sínum tíma. En í öðru lagi er um þessa till. alt öðru máli að gegna. Það var svo með Íslendinga í Vesturheimi, að hættan, sem þjóðerni þeirra og tungu var búin á landnámsöld sinni þar, var ekki svo ýkja mikil, af þeirri ástæðu, hve ólíkt þjóðerni þeir hittu þar fyrir, auk þess sem þeir mynduðu víða hvar allstórar bygðir út af fyrir sig. Hættan ógnaði fyrst, er þeir fóru að kynnast og lifa sig inn í þjóðlífið, sem fyrir var. Í Danmörku er aðstaðan öll önnur. Bæði er skyldleiki tungnanna mikill, - enda auðlærð ill danska, eins og máltækið segir, - og kynning og samgangur milli þjóðanna svo auðveldur og opinn, að miklu meiri hætta er hjer á ferðum, að Íslendingar glati að einhverju leyti þjóðerni sínu, renni inn í farveg dansks þjóðlífs, verði danskir Íslendingar. Aðstaðan er að þessu leyti svo ólík, að jeg fæ ekki betur sjeð en svo, að jafnrjettmætt og sjálfsagt geti verið að styðja slíka starfsemi, sem um getur í till., í Danmörku, jafnvel þótt maður ljeti svo vera, að þess hefði ekki verið þörf í Vesturheimi, en það læt jeg ósagt. Þá kem jeg að því, sem hv.frsm. sagði um till. viðvíkjandi grískukenslunni. Jeg hygg, að telja megi víst, að ef till. okkar verður samþ., þá verði dósentsembættið í klassískum fræðum afnumið. Að öðrum kosti, nái till. ekki fram að ganga, má búast við, að hv.Ed. verði hikandi við að láta embættið leggjast niður. Til þess að flýta framgangi frv. ættu því þeir, er greitt hafa atkv. með því, að greiða nú atkv. með þessari till. mentmn. Um 2000 kr. aukning á fjárveitingu til bryggjugerðar við Salthólma á Gilsfirði vil jeg geta þess, að engin tök voru á að láta fara fram rannsókn á bryggjustæði eða gera áætlun um verkið. En nauðsyn framkvæmda í þessu efni á þessum stað er svo brýn og hagræði, ef upp kæmist bryggja þar, svo mikið, að jeg hefi eigi hikað við að bera fram till. Jeg hefði þó látið það bíða að svo stöddu, ef von hefði verið á nánari upplýsingum, en jeg tel óvíst, að af því geti orðið í bráð. Trygging fyrir deildina álít jeg nægilega í því, að ekkert verði útborgað, nema hæstv. landsstjórn sjái og samþykki kostnaðaráætlun. Jeg vil ítreka það, sem jeg sagði í gær viðvíkjandi styrk til framkvæmdar jarðræktarlaganna. Það upplýstist við umræðurnar í gær, að styrkurinn, sem greiddur var á árinu sem leið fyrir unnar jarðabætur og nam 130 þús. krónum, var fyrir jarðabætur unnar á árunum 1924 og 1925, þannig að styrkur var veittur fyrir 11/2–2 ár í einu, eftir því hvor hefir rjettara fyrir sjer, háttv.frsm. eða hæstv. atvrh. - Jeg vakti athygli á því þá, að gagnvart leiguliðum ríkissjóðs hefði ekki verið fylgt þessari reglu. Fyrsta eftirgjaldið, sem þeir fengu endurgreitt upp í unnar jarðabætur, var fyrir fardagaárið 1925–'26. Gagnvart þeim koma jarðræktarlögin því ekki til framkvæmda fyr en 2 árum eftir að þau gengu í gildi. Jeg óskaði, að hæstv. ráðh. gæfi upplýsingar um, hvernig á þessu ósamræmi stæði. Væri æskilegt, að hann vildi nú í fáum orðum gefa skýringu á því. Og eins væri fróðlegt að fá að vita, hvort þetta ósamræmi er að tilhlutun Búnaðarfjelags Íslands. Það virðist, eins og jeg sagði í gær, að hjer hafi ekki verið fylgt til fulls ákvæðum jarðræktarlaganna.

Pjetur Þórðarson Er jeg talaði hjer í dag, gleymdi jeg að geta þess, að nafn mitt kemur við LII. brtt. á þskj. 336. Nú, sú till. er í sjálfu sjer þýðingarlítil, af því að hún er í sambandi við aðra till., er jeg tók aftur við þessa umræðu fjárlagafrv. En það gefur mjer tilefni til að minnast á þá fjárveiting, sem þessi till. eiginlega hljóðar um. Hvað snertir veginn í Vestmannaeyjum hefir háttv. 3. þm. Reykv. (JÓl) upplýst nokkuð um kostnaðinn, og er af þeim upplýsingum fljótsjeð, að hver stika í veginum mundi kosta 12 krónur. Jeg tel því, að kostnaðurinn sje óvenjulega mikill, enda hlýtur þá að vera óvenjulega örðugt að gera þarna veg. En út af fram komnum upplýsingum finn jeg ekki ástæðu til að setja mig upp á móti þessu ræktunarfyrirtæki, og tek jeg því aftur brtt. undir LII. lið á þskj. 336. Út af samanburði háttv.þm. Ísaf. (SigurjJ) á till. sjútvn. og landbn. þessarar hv. deildar, finn jeg ástæðu til að minna á það, að landbn. hefir að þessu sinni ekki, svo jeg muni, komið fram með neinar till. til útgjaldaauka fyrir ríkissjóð. Aftur á móti hefir ein till. frá landbn., þótt ekki standi hún í sambandi við fjárlagafrv., snúist um það að afbiðja mikil fjárframlög úr ríkissjóði til landbúnaðar. Jeg vil því biðja þennan háttv.þm. og aðra, ef þeir eru svo vinveittir landbúnaðinum, sem þeir vilja vera láta, að taka til greina þessa ósk landbn. um að veita ekki stórfje úr ríkissjóði til landbúnaðar, fje, sem að dómi landbn. ekki kemur landbúnaði vorum að haldi.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg þarf að segja nokkur orð enn, út af skeytum, sem beint hefir verið til fjvn. síðan jeg talaði síðast. Var þar fyrstur hv.þm. Ak. (BL), og voru það tvö atriði, sem hann beindi til nefndarinnar út af húsmæðraskóla í Eyjafirði. Hv. þm. játaði, að staðurinn væri ekki ákveðinn og engin áætlun til, og sýnir þetta, að málið er ekki fullundirbúið. Hinsvegar hjelt háttv.þm. því fram, að það væri ekki Alþingi samboðið að standa ekki við gefin loforð í þessu efni. Þetta er alveg rjett, en ef Alþingi og fjvn. eiga að efna sín loforð, þá eiga hlutaðeigendur að koma til fjvn. með sín gögn, en þeir hafa ekki talað eitt orð við fjvn. um málið. Hv. þm. kom þá fyrst fram með þetta, er það kom til orða að stofna húsmæðradeild við skóla í öðru bygðarlagi. Hv. þm. sagði, að meðan verið var að reisa heilsuhælið, hefðu konur nyrðra orðið ásáttar um að láta skólann bíða. Í sambandi við það vil jeg geta þess, að fjárveitingum til þess er ekki enn lokið, og nú ætlast fjvn. til, að veittar verði enn 56 þús. kr. til hælisins. - Vitanlega er það rjett, að þetta hæli er ekki eingöngu fyrir Eyjafjörð, heldur alt Norðurland. Þá hafa fallið hjer orð um það, að fjvn. hafi ekki tekið fult tillit til hv. sjútvn. og sýnt þar hlutdrægni. Jeg verð að segja það, að ef mjer fyndust þessar ásakanir á rökum bygðar, þá þætti mjer mikið fyrir, einkum vegna þess, að hv.þm. Ísaf. og hv.þm. Ak. beindu því að mjer og öðrum í fjvn., að við hefðum verið kröfuharðir fyrir landbúnaðinn, en ekki viljað sinna sjálfsögðum kröfum hv. sjútvn. fyrir sjávarútveginn. En jeg hygg, að við höfum allir haft fylsta vilja á því að sinna rökstuddum kröfum frá sjútvn., einkum á þeim krepputímum sjávarútvegsins, sem nú standa yfir. En það, hvernig fjvn. hefir snúist við sumum till.hv. sjútvn., stafar af því, að henni hefir ekki þótt svo vel frá þeim gengið, sem skyldi. - Jeg gat ekki skilið hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) öðruvísi en svo, að hann legði á móti till. sjútvn. og kallaði þær fálm og vetlingatök. Ef jeg hefi misskilið ræðu hans, þá bið jeg afsökunar, en það voru fleiri en jeg, sem ekki gátu skilið hann öðruvísi en svo, að það andaði kalt frá honum í garð sjútvn. Jeg vil benda á það til dæmis, í sambandi við 2. liðinn í till. sjútvn. um markað fyrir síld, að það er ekki til að mæla með. Fyrst var það þannig flutt fyrir fjvn., að ekki dygði minna en 30 þús. kr., það væri ekkert gagn í minna, en við þá mótspyrnu, sem það mætti, var undir eins búið að slá þessu niður í 10 þús. kr., og eftir orðum hv. 3. þm. Reykv. um árangur slíkra ferða, gat jeg ekki gert mjer nema litla von um árangur. Það er því ekki sprottið af neinum kala hjá fjvn. til sjútvn., að hún hefir ekki getað fallist á þessa till., heldur er ástæðan sú, að sjútvn. hefir ekki getað sannfært fjvn. um nauðsyn eða gagnsemi slíkrar fjárveitingar. En fjárlagafrv. á eftir að koma aftur hingað til þessarar hv. deildar, að því er telja má víst, og takist hv. sjútvn. að sannfæra fjvn. um, að hjer sje um rökstudda nauðsynjatill. að ræða, þá mun fjvn. geta fallist á hana. Jeg vil geta þess, út af ræðu háttv.þm. Ísaf., þar sem hann hjelt því fram, að sjávarútvegurinn væri hornreka fjvn., að einn maður í fjvn. hefir hripað upp þá pósta í fjárlagafrv., sem eru til sjávarútvegsins, og nema þeir 1/2 milj. kr. Auk þess má benda á fleira, sem beint eða óbeint styður sjávarútveginn. T. d. liggur nú fyrir hv.Ed. frv. um 100 þús. kr. fjárveitingu til hafnarbóta í einum kaupstað landsins. Jeg vil lýsa því yfir fyrir hönd fjvn., að hún vill alls ekki stofna til neins slíks metings milli atvinnuveganna, sem hjer virðist vera á ferðinni. Hv. 3. þm. Reykv. vjek aftur stuttlega að till. um fjárveitingu til Verslunarráðsins. Í sambandi við hana vil jeg minna á það, að ef Verslunarráðið hefði heldur viljað till.hv.þm. en þá, sem samþ. var við 2. umr., þá hefði það haft nógan tíma til að segja til um það áður en atkvæði gengu við 2. umr. Að lokum vil jeg segja það, út af því, sem hv.þm. Ísaf. dró fram um hug fjvn., að henni væri kærara að veita fje til landbúnaðar en sjávarútvegs, að fjvn. hefir tekið vel till. hins elsta útgerðarmanns þessarar háttv. deildar, hv. 3. þm. Reykv., um styrk til fjelagsins „Landnáms“. Fjelagið „Landnám“ starfar einmitt ekki úti um land, heldur í kauptúnum við sjávarsíðuna, einmitt til þess að hjálpa sjómönnum, skapa þeim aðstöðu til þess að hafa landbúnað við hliðina og stuðla að því, að þeir geti haft farsælli aðstöðu í lífsbaráttunni. Hv. þm. Dal. (JG) var óánægður með það, að fjvn. hefði dauðadæmt allar till. einstakra deildarmanna, en hinsvegar hefðu deildarmenn tekið vol í allar till.fjvn. Þetta er ekki nema eðlilegt, því að það er nú svo, að það, sem gengur í gegnum sigti fjvn., það á að jafnaði mestan rjett á sjer. Það er því ekki nema eðlilegt, að meira sje samþykt af till.fjvn. en einstakra deildarmanna. Hv. þm. Mýr. (PÞ) vó í sama knjerunn og áður um Vestmannaeyjaveginn. Það lá fyrir áætlun um veginn í fyrra, sem vegamálastjóri hafði gert, og þá áætlun er ekki ástæða til að vjefengja.

Björn Líndal Hv. frsm. þessa kafla fjárlagafrv. (TrÞ) talaði enn um það, að það vantaði öll gögn viðvíkjandi hinum væntanlega húsmæðraskóla Norðurlands. Jeg hefi skýrt frá, hvernig á þessu stendur, en vil auk þess benda á, að það stendur eins á með þennan skóla eins og með heilsuhæli Norðurlands á sínum tíma, þegar bæði hv.þm. Str. og aðrir samþyktu styrkveitingu til þess í fyrsta sinn á þinginu 1925. Þá hafði ekki verið ákveðið, hvar heilsuhælið ætti að standa, og hvorki lá þá fyrir endanleg teikning nje kostnaðaráætlun. Hafi ekki verið ástæða til þess að neita um fjárveitingu til heilsuhælisins af þessum ástæðum, þá getur ekki verið ástæða til þess að synja um fjárveitingu til húsmæðraskólans af þessum sömu ástæðum. Það liggja fyrir upplýsingar um það, að fje er til, og það er meira en hægt er að segja um Laugaskólann. Þessu til sönnunar vil jeg leyfa mjer, með leyfi hæstv. forseta, að lesa hjer upp símskeyti frá framkvæmdanefndinni til mín. „Kvennaskólasjóður 11300 kr., okkar sjóður 3500 kr., framlag frá sýslu 10 þús. kr. og framlag frá Akureyrarbæ 10 þús. kr.“ Þessar 10 þús. kr., sem Eyjafjarðarsýsla ætlar að leggja fram, sýna það ljóslega, að sýslunefndin telur það trygt, að skólinn verði á þeim stað, sem hún telur góðan. Og framkvæmdanefndin hefir símað til hv.fjvn. um þetta, þó að hún hafi ekki sjerstaklega talað við nefndina á annan hátt. Mjer virðist atkvgr. um skóla Þingeyinga sýna, að mikill áhugi sje hjer í þessari hv. deild fyrir aukinni húsmæðrafræðslu í landinu. Mjer datt því ekki annað í hug en að þessi till. mín gengi orðalaust í gegn, þar sem hún fer aðeins fram á sjálfsagðar efndir á 10 ára gömlu loforði þingsins, en hitt var alveg nýtt í sögunni, auk annara annmarka og undirbúningsleysis. Þá vildi hv.frsm. taka mig á því, að jeg hefði sagt, að eyfirskar konur hefðu orðið ásáttar um það að bíða þangað til heilsuhælið væri komið upp, og því væri ekki enn lokið. Þetta er alveg rjett, en slíkt hið sama höfðu þingeyskar konur orðið ásáttar um, að minsta kosti á yfirborðinu, en nú laumast þær aftan að hinni sameiginlegu skólahugmynd. Hvað sem annars má um þetta segja, þá er það víst, að hjer hefir ekki verið gengið hreint að verki af hálfu þeirra, er berjast nú fyrir stofnun húsmæðraskóla á Laugum.

Sveinn Ólafsson Hv. frsm.fjvn. vjek að mjer í hálfkæringi nokkrum orðum, og lutu þau einkum að LI. brtt. á þskj. 336 og LV. brtt. á sama þskj., sem jeg mælti með fyrir hönd sjútvn. Um hina síðarnefndu skal jeg ekki fjölyrða mikið, með því að aðrir hv.þm., og einkum hv.þm. Ísaf., hafa þar haldið uppi svörum fyrir sjútvn. Aðeins vil jeg bæta því við, að hv.frsm. fór ekki rjett með, þegar hann nefndi upphæðina til síldarsölutilrauna. Það var aldrei sótt um 30 þús. kr., heldur 15 þús. Hinsvegar gat það ekkert ódæði talist, þótt nefndin færði niður upphæðina og reyndi þannig að koma einhverju áleiðis. Þar sem hv.frsm. ljet í veðri vaka, að fjvn. mundi styðja till. sjútvn., ef hún væri sannfærð um gagnsemi hennar, þá vil jeg segja það, að hvenær sem hv.fjvn. vill athuga þetta mál, mun hún geta sannfærst um þörf tilraunanna, en án þess er engrar sannfæringar að vænta. Þá skal jeg víkja að till. minni um niðurfellingu á fjárveitingu til Vestmannaeyjavegarins, og skal jeg þó ekki fjölyrða um hana heldur. Upplýst var hjer í dag, að vegurinn ætti að vera 6 km. að lengd, en tekur þó aðeins yfir 2 km. lengd af eynni. Jeg verð að telja það óhæfilegt sukk með fje landsins að leggja slíkan veg í svo stórum bugðum, að úr 2 km. verði 6 km. Jeg held því fram, að þetta sje einhver óþarfasta fjárveitingin í fjárlagafrv. Vegarlagningin er víst ekki nauðsynleg vegna ræktunarinnar. Það er því ekki rjett hjá hv.frsm., að jeg hafi borið þessa till. fram til þess að gylla aðrar till. mínar. Jeg bar hana fram af því, að mjer fanst hún rjettlát og sjálfsögð. Jeg mun halda fast við hana og tel hana í alla staði forsvaranlega. Um aðrar brtt. mínar skal jeg ekkert framar segja. Þær voru af hv.frsm. lagðar niður við sama trog og flestar till. einstakra þingmanna.

Ólafur Thors Jeg get vel skilið það, að hv.fjvn. sætti sig vel við, að sjútvn. taki ekki til máls. En mjer þykja ummæli hafa fallið hjer í hennar garð, sem ekki eru á rökum bygð, og mjer finst ekki sanngjarnt að ætlast til, að hún sætti sig við að þegja við þeim. Hv. frsm. gat þess, að það væri sorgleg tilhugsun, ef það hefði við nokkur rök að styðjast, að fjvn. bæri fremur fyrir brjósti hag landbúnaðarins en sjávarútvegsins. Hann lýsti því með hjartnæmum orðum, að fjvn. vildi styðja allar sanngjarnar kröfur af hálfu beggja þessara atvinnuvega. En jafnframt sagði hann frá þeirri sorglegu staðreynd, að málin af hálfu sjútvn. hefðu verið of illa undirbúin til þess að hægt væri að sinna þeim. Hv. frsm. fer hjer með hið mesta rangmæli, og okkur sjútvn.mönnum er full vorkunn, þó að við viljum bera af okkur það ámæli. Till. sjútvn. eru tvær. Fer sú fyrri fram á, að veittar verði 60 þús. kr. til að reisa þrjá miðunarvita. Jeg reyndi að rökstyðja þessa till. eftir bestu getu, og sje jeg ekki ástæðu til að endurtaka þær röksemdir. En þess skal jeg geta, að nefndin studdist við ósk og áskorun vitamálastjóra, og ef það er illur undirbúningur að byggja á áliti sjerfræðings um málið, þá veit jeg satt að segja ekki, hvernig á að undirbúa svona mál. Jeg skal leyfa mjer að lesa upp nokkur orð úr áliti vitamálastjóra, sem lá fyrir hv.fjvn., og jeg vona, að hún hafi kynt sjer. Hann segir um miðunarvitakerfið: „Jeg þykist viss um, að með því móti fáist sú besta trygging, sem nú er kostur á, fyrir líf sjómanna og skip þeirra, meiri trygging fyrir sjómennina en nokkrum manni fyrir 10–15 árum datt í hug að hægt væri að ná. - - Og að því mun koma innan margra ára, að radioáttavitinn verði talinn jafnsjálfsagt áhald í hverju skipi eins og segulmagnsáttavitinn og önnur tæki, sem nú eru lögboðin“. Eftir að vitamálastjóri hefir gefið þessa lýsingu á ágæti vitanna, ber hann fram svohljóðandi tillögu: „Jeg vil að öllu þessu athuguðu leggja til, að hið háa ráðuneyti vilji koma því til leiðar, að máli þessu verði hrundið í framkvæmd á næstu árum, með því að annaðhvort verði gefin sjerstök lög, er heimila stjórninni að koma upp hinum umræddu radiovitum eins fljótt og ástæður leyfa, þó ekki á lengri tíma en 6 árum, eða með því að veita nú þegar í fjárlögum 1928 kr. 60000 til þess að setja upp 3 fyrstu stöðvarnar á þeim stöðum, sem álitið er, að stöðvarnar eigi að koma fyrst, og að haldið verði áfram með slíkar fjárveitingar, þangað til kerfið er komið um alt land.“ Hjer hefir þá háttv.frsm. umsögn vitamálastjóra annarsvegar fyrir því, hve hann álítur þetta nauðsynlegt og stórt spor í þá átt að tryggja líf og öryggi sjómannanna, og hinsvegar tillögu hans um fjárframlag til þessara vita, þá tillögu, sem sjútvn. hefir tekið upp. Þá kem jeg að till. um framlag til markaðsleitar fyrir sjávarafurðir. Jeg hefi ekki heyrt hv.frsm. andmæla þeim rökum, sem hv. 1. þm. S.-M. færði fram fyrir þessu máli. Rök hv.frsm. voru ekki önnur en þau, að einn hv.þm., sem hefði reynslu í sjávarútvegsmálum, hefði látið svo um mælt, að hjer væri um vetlingatök að ræða hjá sjútvn. Nú hefir sá hv.þm. lýst því yfir, að þessi ummæli væru bygð á misskilningi, svo að hjer þarf raunar ekki framar vitna við. - Jeg hygg, að sjútvn. sje samhuga um það, að fram á þessa fjárveitingu muni ekki farið, nema bak við sendimanninn standi örugg framkvæmd, annaðhvort dvelji maðurinn langvistum í landinu, eða menn verði reiðubúnir að fylgja ráðum hans, þegar hann kemur heim. Það hefir komið fyrir, að sendimenn hafa skilað álitlegum tillögum, en þeim ekki verið framfylgt. - Nefndin vill því, að atvrh. sje falið að leggja úrskurð á, hverjum skuli veittur þessi styrkur, og að enginn geti fengið hann, nema hann hafi trygt sjer samband við íslenska framleiðendur og að þeir fari að ráðum hans. Jeg veit ekki, hvaða frekari undirbúningur menn ætlast til, að á þessu sje hafður. Jeg þarf víst ekki að segja hv.fjvn. það, að í þessum löndum, sem fyrirhugað er að senda mann til, er fiskát mikið, en þar er lítið eða ekki etinn íslenskur fiskur. Um fiskinnflutning til Portúgals skal jeg geta þess, að árið 1924 var hann 33 þús. smál., 1925 36 þús. smál. og 1926 45 þús. smál. Hann hefir því aukist um 33% eða vel það á tveim árum. En á sömu árum hefir innflutningur íslensks fiskjar þangað minkað að miklum mun. Mjer finst ekkert undarlegt, þó að leitað sje aðstoðar hins opinbera til þess að reyna að ná þessum markaði. íslenskir fiskútflytjendur hafa að vísu stöðugt reynt að selja þangað fisk, en aðstaðan væri ólíkt betri, ef þeir ættu þar íslenskan fulltrúa. Markaðurinn fyrir okkar fisk er að vísu verri þarna en á Spáni, en þar er íslenskur fiskur nú viðurkendur besti fiskur. Aðstaða okkar er þó ekki verri í Portúgal nú en hún var fyrir nokkrum árum á Spáni. - Jeg skal játa það, að ef okkur tekst að vinna markað fyrir íslenskan fisk í þessum löndum, má búast við harðari samkepni á Spáni af þeirra hendi, er nú selja fisk sinn þar. En aðstaða okkar er betri á Spáni, af því að okkar fiskur er álitinn þar besti fiskur. En það er fyllilega þess vert að leggja eitthvað í sölurnar til þess að vinna nýjan markað, og það mundum við átakanlega reka okkur á, ef Spánn og Ítalía lentu í ófriði og andstæðingar þeirra gætu varnað okkur að flytja þangað fisk. Úr þessari áhættu verður að draga, en það verður ekki gert með öðru móti en því að reyna að vinna markað í öðrum fiskneyslulöndum. Jeg vænti nú, að mjer hafi tekist að bæta nokkru við þau rök, sem háttv.frsm.fjvn. heimtaði af sjútvn. í þessu máli. Jeg vona, að hann mótmæli með rökum, en ekki fullyrðingum, en fylgi okkur að málum ella. Ef einhverjir álíta jafngott að hafa erlenda milligöngumenn eins og innlenda, get jeg svarað þeim því, að jeg hefi reynt hvorttveggja, og að útlendingunum ólöstuðum, hafa íslensku milligöngumennirnir reynst mjer betur. Að endingu vil jeg spyrja hv.frsm., hvort honum finnist enn því til að dreifa, að hjer sje til of mikils mælst af sjútvn. Jeg skal ekki fara í neinn meting við hv.fjvn. út af framlögum til landbúnaðarins í samanburði við framlög til sjávarútvegsins. En þó að þessar fjárveitingar verði samþyktar, nema þær ekki meiru en 3–4% af því, sem ríkissjóði drýpur í útflutningsgjöldum af síld og fiski. Ef jeg á að skoða háttv.frsm. sem boðbera þeirrar hugsunar, sem ríkjandi er í hv.fjvn., þá verð jeg að segja þeirri hv. nefnd það, að jeg held hún hafi komist fulllangt í því að gera upp á milli sanngjarnra krafa landbúnaðar og sjávarútvegs. Jeg andmæli því ekki, að landbúnaðurinn þurfi nú á meiru að halda. En jeg vil, að jafnframt sje viðurkent ágæti hins atvinnuvegarins með því að samþykkja fjárveitingar í þágu hans, þegar jafnmikil nauðsyn og brýn þörf er á, eins og hjer er um að ræða.

Halldór Stefánsson Jeg skal stuttlega víkja að andmælum háttv.frsm. gegn till. okkar hv. 1. þm. S.-M., um að fella niður framlag til vegagerðar í Vestmannaeyjum. Hann talaði um það af miklum fjálgleik, hve öll skilyrði væru þar upplögð til lands og sjávar. Ef draga má ályktanir á þá leið, að því betri sem skilyrðin eru, því fremur beri að veita fje, þá er sjálfsagt að veita þetta. En það skýtur bara dálítið skökku við það, sem venjulega er talið fram sem ástæður, þegar ákveðin eru framlög úr ríkissjóði. Að öðru leyti skal jeg ekki fjölyrða um þetta, því að hv. 1. þm. S.-M. hefir þegar svarað. Þá skal jeg víkja að Öðru atriði. Hv. þm. Ak. og hv.þm. Ísaf. hafa farið í samanburð og meting út af fjárframlögum úr ríkissjóði til landbúnaðar og sjávarútvegs. Hv. frsm. svaraði og benti á, að ekki óverulegar upphæðir hefðu farið til sjávarútvegsins, og nefndi tölur því til sönnunar. Jeg skal ekki fara út í neinn tölusamanburð nje heldur ræðu hv.þm. Ísaf. En hv.þm. Ak. komst svo að orði, að fje væri ausið í bndur, svo að skifti hundruðum þúsunda, og nefndi þar til framlagið eftir jarðræktarlögunum, en alt væri talið eftir til sjávarútvegsins, hvað lítið sem væri. Það hefir áður verið bent á, að í raun og veru er ekki lítið lagt fram til sjávarútvegsins, en um það ætla jeg ekki að metast. En orðalag hv.þm. þykir mjer einkennilegt. Hann ber saman stjett og atvinnuveg. Jeg hygg, að ef Alþingi hefði hugsað á sama hátt og hv.þm., þá hefði það sjálfsagt aldrei verið jafnörlátt í fjárframlögum til landbúnaðar og raun er á. Nei, Alþingi er víðsýnna en hv.þm. Það lítur ekki á framlög til landbúnaðarins eins og persónulegan styrk eða stjettarstyrk, heldur sem framlag til annars aðalatvinnuvegar þjóðarinnar til þess að efla hann og halda við jafnvægi í þjóðlífi voru. Alþingi skilur og veit sem er, að atvinnuvegirnir eru fjöregg þjóðarinnar, sem viðheldur hennar lífi. Að lokum vil jeg taka það fram, að ef Alþingi vill fallast á hugsanagang hv.þm. Ak. (BL) og lítur á framlög til landbúnaðarins eins og persónulega styrki eða stjettarstyrk, þá krefst jeg þess, að hver einasta fjárveiting til landbúnaðarins verði feld niður.

Ingólfur Bjarnarson * Jeg vildi aðeins mótmæla rakalausum áburði hv.þm. Ak. (BL) viðvíkjandi undirbúningi húsmæðraskólans. Hann sagði, að undirbúningur væri ónógur og yfirleitt væri óheilt málið. Það er búið að skýra það áður, en jeg vil benda á það að nýju, að fyrir hv. deild liggur glögg áætlun um kostnaðinn og uppdráttur af húsinu. Auk þess er fje til, sumpart handbært og sumpart í loforðum. Jeg held því, að það megi telja á engum rökum bygt, sem háttv.þm. Ak. kastaði fram. Háttv. þm. mintist á, að hann áliti samvinnu vera milli kvenna í Þingeyjarsýslu og Eyjafjarðarsýslu um húsmæðraskólann. Það er alveg rjett, að upphaflega var samvinna milli þessara kvenna. Eins og jeg hefi getið um, hafa konur í Þingeyjarsýslu í síðustu 20 árin verið að undirbúa þetta mál, framan af í samvinnu við konur í Eyjafjarðarsýslu. En þegar því fjekst ekki framgengt, að skólinn væri hafður í sveit, slitnaði upp úr þeirri samvinnu. Þingeyskar konur voru því ekkert mótfallnar að hafa skólann í Eyjafirði, ef hann væri í sveit, en á Akureyri vildu þær ekki hafa hann. Þessum deilum lauk þannig, að skóli skyldi reistur í útjaðri Akureyrarbæjar, í landareign bæjarins, og þess vegna urðu þingeyskar konur að hverfa frá allri samvinnu við konur í Eyjafirði og hefja undirbúning málsins heima í sínu eigin hjeraði. Þetta vildi jeg upplýsa og um leið mótmæla dylgjum hv.þm. Ak., bæði um þetta mál og Laugaskólann. * Ræðuhandr. óyfirlesið.

Pjetur Ottesen Jeg skal ekki fara langt út í að ræða fjárlagafrv. Það eru aðeins örfá atriði, sem hjer hefir verið deilt um, og þá sjerstaklega tillögur hv. sjútvn., sem jeg vildi minnast á nokkrum orðum. En jeg skal taka það fram, að það er ekki af hlífð við hv.frsm.fjvn., að jeg geri þetta, heldur af því, að umræðurnar um þessi atriði hafa verið þannig almenns eðlis, að ekki er einum frekar en öðrum í fjárveitinganefnd skylt að svara þeim. Því hefir verið beint til fjárveitinganefndar af sjávarútvegsnefndarmönnum og raunar fleirum, að fjvn. hafi verið yfirleitt harðleikin gagnvart þeim brtt., sem fram hafa komið, en einkum þó frá sjávarútvegsnefnd. Jeg vil benda hv.þm. á, hvert er hlutverk fjvn. Það er hvorttveggja í senn, að meta gildi hverrar tillögu um fjárframlög úr ríkissjóði og að gæta varúðar um afgreiðslu fjárlaganna, þannig að trygt og örugt sje, að ekki verði halli á ríkisbúskapnum. Sakir standa nú þannig, að tekjuhlið fjárlaganna verður ekki mikið um þokað, síst til hækkunar. Það leiðir því af sjálfu sjer, að þegar önnur eins ógrynni af útgjaldatillögum koma fram eins og nú hefir átt sjer stað að þessu sinni, þó það keyri nú alveg um þvert bak við þessa 3. umr. fjárlagfrv., þá verður nefndin að beita því eina ráði, sem fyrir hendi er, til þess að stuðla að gætilegri afgreiðslu fjárlaganna, sem sje því, að standa svo sem kostur er á móti því, að hlaðið sje útgjöldum í fjárlagafrv. fram yfir það, sem líkur eru til, að tekjur ríkissjóðs muni hrökkva til að greiða á því ári. Það er einmitt með þetta fyrir augum og af þessum ástæðum, sem fjvn. hefir neyðst til að beita sjer á móti ýmsum till., sem færa má allgildar ástæður fyrir, að mættu verða að gagni. Í þessu ljósi verða menn því að skoða afstöðu nefndinnar til ýmsra tillagna. Hvað snertir till.háttv. sjútvn. um hækkun á framlagi til markaðsleitar, þá hefir því verið haldið fram af hálfu hv. sjútvn., að það væri ekki rjett hjá hv.frsm.fjvn. (TrÞ), að undirbúningur þessa máls væri ekki eins og skyldi. Hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) reyndi að hrekja röksemdir hv.frsm., og skal jeg nú víkja ofurlítið að þessari hlið málsins. Þetta er ekki í fyrsta sinn, sem farið er fram á fjárveitingu til markaðsleitar erlendis. Jeg held það hafi verið árið 1922, að Pjetur Ólafsson konsúll var sendur til Suður-Ameríku. För hans kostaði mikið fje. Pjetur Ólafsson lagði fram langar og nákvæmar skýrslur um möguleika fyrir markaði þar suður frá og gerði yfirleitt grein fyrir för sinni, eins og hann hafði best tök á. En jeg hygg nú samt, að nauðalítill eða enginn árangur hafi orðið af þeirri för. Talsvert hefir verið skrifað um þetta, og nokkrum sinnum hafa birst blaðagreinir frá Pjetri Ólafssyni, þar sem hann heldur því fram, að útflytjendur hjer sjeu tómlátir um að færa sjer í nyt þær upplýsingar, sem hann hafi aflað um möguleika fyrir markaði í Suður-Ameríku. Jeg veit ekki um það, hvort Pjetur Ólafsson er sjálfur fiskútflytjandi, en sje svo, þá er mjer ekki kunnugt um, að hann hafi sent fisk á þennan markað í Suður-Ameríku. Fiskútflytjendur halda því aftur á móti fram, að ekki sje nægilegt að senda mann þannig skyndiför, heldur væri nauðsynlegt að hafa mann, sem hefði fast aðsetur þar suður frá og altaf hefði nægar birgðir af saltfiski til sýnis og ljeti einskis ófreistað til að kynna hann fiskneytendum þar. Jeg skal viðurkenna, að það væri sýnu nær, að hægt væri að ná árangri á þessum grundvelli en að senda mann á svipaðan hátt og áður hefir verið gert, og mun það nú vera tilætlun háttv. sjútvn. að stofna til sendiferðar á þessum grundvelli, og skal það þá, fyrst svo er, fullkomlega viðurkent, að að þessu leyti er málið betur undirbúið en þegar Pjetur Ólafsson var sendur. Um hina till.hv. sjútvn., um að veita 10 þús. kr. til eftirgrenslunar um síldarmarkað, ætla jeg að færa rök að, að þar skortir mikið á góðan undirbúning af hálfu háttv. sjútvn.

Það skal verða afsannað!

. Já, hv. 2. þm. G.-K. segir, að það skuli verða afsannað. Við sjáum hvað setur. Tvisvar hafa verið gerðir út menn á kostnað hins opinbera til þess að kanna síldarmarkaði. Pjetur Ólafsson var sendur til Eystrasaltslandanna fyrir nokkrum árum. Hann gaf út skýrslu um för sína, en eftir henni virðist ekki mega álíta, að þarna hafi verið um neina verulega möguleika að ræða, enda varð árangur enginn. Björn Ólafsson heildsali hjer í bæ var á síðastl. ári síðan sendur á þessar sömu slóðir. Hann hefir líka lagt fram miklar skýrslur um sitt ferðalag, án þess þó að sýnilegt sje, að það ferðalag hafi borið nokkurn minsta árangur. Hvort þetta liggur í því, að svona miklum vandkvæðum sje bundið að finna markaði þarna, eða að ekki sje farin sú rjetta leið til þess að opna markaði á þessum stöðum, skal jeg ekki um dæma að svo stöddu. Ennþá hefir ekkert komið í ljós af tillögum hv. sjútvn. um, að þessi fyrirhugaða sendiför verði öðruvísi en hinar. Miklu frekar er ástæða til að ætla, að hjer eigi að stofna til sendifarar á sama hátt, og því er ekki hægt að gera sjer neinar vonir um, að slík för nú frekar en áður beri nokkurn minsta árangur. Það er sama fálmið og áður. Jeg skal ekki leyna því, enda er ekki leynt með það farið af hálfu þeirra, sem í hlut eiga, að ákveðinn maður er hafður í huga, þegar talað er um þessa fyrirhuguðu sendiför. Það er Ottó Tulinius síldarútvegsmaður, nú búsettur í Kaupmannahöfn. Annaðhvort hefir þessi maður, sem undanfarið hefir verið að agitera í þingmönnum, boðið liðsinni sitt til þessarar markaðsleitar, eða þá að einhverjir hafa farið fram á þetta við hann. Mjer er kunnugt um, að hann þóttist upphaflega þurfa að fá 30 þúsund kr. til þessarar markaðsleitar; fyrir minni upphæð bjóst hann ekki við að hægt væri að gera neitt verulegt. En svo var farið að slá af kröfunum. Háttv. sjútvn. hefir upphaflega hugsað sjer, að hann fengi 15 þúsund krónur, og skrifað fjvn. um það. Í brjefinu kemur skýrt fram, að nefndin hefir Ottó Tulinius beinlínis í huga. Þar stendur m. a.: „Nefndin lýsir því jafnframt yfir, að hún álítur Ottó Tulinius vel til starfans að útfærslu síldarmarkaðsins fallinn“ o. s. frv. Þetta er fullkomin bending um það, að þó að styrkurinn sje ekki veittur á nafn, þá sje það þessi ákveðni maður, sem eigi að reka þetta erindi og fá styrkinn. Jeg er ekki að lasta þetta út af fyrir sig, því að hv.frsm. sjútvn. (SvÓ) tók það einmitt skýrt fram í dag, að hann áliti þennan mann best til fararinnar fallinn, og jeg geng út frá, að hann hafi þar talað í nafni nefndarinnar. Að minsta kosti ber að líta þannig á, þegar framsömumenn tala í nafni heillar nefndar og láta ekki annars sjerstaklega getið. Jeg ætla, að það megi ráða af fenginni reynslu, að gagnlaust muni reynast með öllu að fara nú að verja fje til að grenslast eftir um síldarmarkaði með sama hætti og áður hefir verið. Þetta mundi því nánast verða einhver styrkur handa þessum ákveðna manni, en á þeim grundvelli vill nefndin ekki veita þessa fjárupphæð, þótt það að nafninu til heiti til markaðsleitar. Þá mintist hv. 2. þm. G.-K. á aðra tillögu sjútvn., sem liggur ekki hjer fyrir, sem sje till. um radiovitana. Hann áfeldi fjvn. mikið fyrir, hvernig hún hefði tekið í þá tillögu, og sagði, að hún hefði verið lögð þannig fyrir nefndina, að enginn vafi þyrfti að leika á því, að hún væri vel undirbúin. Síðan las hann nokkur orð úr skjali frá vitamálastjóra. Jeg vil benda á, að í fjárlagafrv. stjórnarinnar er ekki gert ráð fyrir neinu fjárframlagi til radiovita. Annaðhvort hefir tillaga um fjárframlag til radiovita ekki verið lögð fyrir hæstv. stjórn, eða að hún hefir ekki viljað sinna þeirri tillögu. En hafi tillaga þessa efnis verið lögð fyrir hæstv. stjórn og hún ekki viljað sinna henni, er það af því, að hún álítur málið ekki nægilega undirbúið. Úr því að á annað borð er farið að vitna í skrif og skjöl frá vitamálastjóra, má einnig vitna í samtal við hann. Fjvn. átti sem sje tal við hann um þetta. Þar sem hjer var um nýmæli að ræða, fanst nefndinni það viðeigandi, en af því samtali varð nefndin þess vísari um þessa radiovita, að þeir væru alveg á frumstigi, og því fullkomin ástæða til þess að gana ekki út í miklar framkvæmdir, sem svo gætu orðið ónýtar við skyndilega breytingu, það er nýjar umbætur, eins og oft á sjer stað, ekki síst á þessu sviði. Að þessu athuguðu var það, að fjvn. sá sjer ekki fært, - og bygði hún það meðal annars á ummælum vitamálastjóra -, að ganga eins langt og sjútvn. lagði til, að veita fje til 3 slíkra vita. Einnig höfðu ýmsir nefndarmenn talað um þetta við mikilsmetna skipstjóra hjer, og álit þeirra var á þann veg, að engan veginn væri fyrirsjeð, áð þessi nýjung tæki ekki svo miklum breytingum, að það, sem nú væri framkvæmt, gæti innan skamms orðið að litlu liði eða jafnvel engu. Þessir menn höfðu orð á því, að þeir álitu rjettast að fara ekki lengra í sakirnar en svo, að reisa nú einn eða í hæsta lagi 2 slíka vita. Auk þess er það, að til þess að hafa not af þessum vitum, verða skipin að hafa alldýr áhöld, en slík áhöld eru ekki enn nema í einu eða tveimur skipum af íslenska flotanum. Þetta eru því ástæður fjvn. gegn því að ráðast nú í það að reisa 3 radiovita. Hinsvegar hefir nefndin nú hækkað fjárframlagið til vitabygginga og gengið þannig í áttina til samkomulags við sjávarútvegsnefndina, en fjvn. lætur það óbundið, hvort þessu fje skuli að einhverju leyti varið til byggingar radiovita, eða því verði varið til venjulegra vitabygginga. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. En jeg held, að ástæðulaust sje að bera hjer fram meting um það, hvor aðalatvinnuvegur landsins njóti meiri styrks af opinberu fje; slíkt er áreiðanlega ekki hyggilegt. Það er alkunna, að sjávarútvegurinn hefir tekið skjótari framförum en landbúnaðurinn og stendur því betur að vígi í baráttunni en hann, sem býr enn að miklu leyti við úreltara fyrirkomulag. En þó er það viðurkent, að landbúnaðurinn sje sá hyrningarsteinn, sem þjóðfjelagið hvílir á, enda þótt á þann hátt sje ekki ausið upp jafnmiklu gulli úr skauti náttúrunnar árlega eins og með sjávarútveginum. Þegar því talað er um fjárveitingar til þessara atvinnuvega, verður að líta með fullum skilningi á aðstöðu þeirra. Það dugir ekki að vitna í það eingöngu, hvað hvor þessara atvinnuvega leggur mikið í ríkisfjárhirsluna. Það, sem mjer finst sambærilegast með þessum tveim atvinnuvegum, er ræktun landsins annarsvegar og verndun landhelginnar hinsvegar. Með ræktuninni er verið að auka verðmæti landsins og tryggja afkomu landbúnaðar, en með landhelgisvörnunum er verið að vernda fiskiveiðarnar bæði í nútíð og framtíð. Og það verður ekki með sanni sagt, að fjárveitinganefnd, eins og líka Alþingi alt, hafi ekki sýnt fullan skilning á þörfum beggja atvinnuveganna hvað þetta snertir og viðleitni til þess að verða þeim að liði í þessum mikilsverðu atriðum.

Frsm. (Tryggvi Þórhallsson) Jeg býst við, að það sje eins dæmi í fjárlagaumræðum, að farið sje að gera mikinn aðsúg að fjvn., eftir eftir að framsögumaðurinn er „dauður“. En það hefir verið gert hjer af hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh), og það af þjósti miklum. Vildi hann með því láta nefndina fallast á tillögur sínar. Út af þessu vil jeg minna þennan unga þingmann á, að hann á að koma sem fyrst fram með athugasemdir sínar, svo að hann hleypi ekki öllu í bál og brand. Hann á að segja til í tíma, eða þegja síðan. En þökk sje háttv.þm. Borgf. (PO) fyrir það, hve myndarlega hann tók í sama strenginn og jeg og gerði grein fyrir afstöðu nefndarinnar, að hún stendur í heild gegn þessum tillögum hv. sjútvn., en ekki jeg einn persónulega. Ennfremur vil jeg taka það fram, að mjer þykir leitt, að stofnað skuli vera til þess, að farið sje út í meting um fjárveitingar til atvinnuveganna, en það hefir háttv. sjútvn. gert að þessu sinni. Hún hefir ekki aðeins farið út í meting um fjárveitingarnar, heldur gert almennan samanburð. Ef ekki væri komið fram á nótt, þá myndi ekki standa á mjer að fara út í samanburð um það, hvor þessara tveggja aðalatvinnuvega legði meira til þjóðarbúsins. Og jeg er ekki í neinum vafa um, hvernig sá samanburður myndi verða. Þá vildi hv.þm. (ÓTh) neita því, að við í fjvn. hefðum rjett til að álíta, að till. sjútvn. væru ekki vel hugsaðar. Þessu hefir hv.þm. Borgf. svarað og sýnt fram á hið gagnstæða. Þá vitnaði hann í vitamálastjórann og taldi sjútvn. ekki standa á ótraustum grundvelli, þar sem hún bygði á till. hans. En þar er jeg ekki á sömu skoðun. Jeg tel þann grundvöll ekki svo traustan, að hann geti ekki bifast. Og til dæmis um það, hve traustur grundvöllur vitamálastjórinn er, má geta þess, að þegar hann var spurður um Hornstrandavitann á fundi fjvn., vissi hann einu sinni ekki hvoru megin við Hornbjarg vitinn átti að standa. Ennfremur má geta þess, að vitamálastjórinn átti tal um vitana við fleiri en hv. sjútvn. Hann átti líka tal við fjvn., og munu þeir hafa verið fleiri en jeg, sem kváðu upp þann dóm eftir það samtal, að till. hans um vitamálin yfirleitt væru að minsta kosti ekki í björtu vitaljósi, og þá sjerstaklega að því er snerti radiovitana. Þá sýndi hv.þm. Borgf. (PO) sömuleiðis fram á það, hversu mjög till.hv. sjútvn. um sendimennina til markaðsleita væru reistar á ótraustum grundvelli, og um þriðja liðinn, sendimanninn til Portúgals, virtist svo, sem hv. 3. þm. Reykv. (JÓl) væri ekki meira en svo trúaður á hann, því að ekki var hægt að skilja ummæli hans á annan veg en að hann teldi sendimanninn á Spáni geta annast það, sem gera væri í þessum efnum þar. Að endingu vil jeg vísa því frá fjvn., að hún vilji ekki sinna sanngjörnum kröfum, og jafnframt beina því til hv. sjútvn. að athuga sínar till. betur og helst að taka þær aftur nú og koma með þær síðar. Munu þær þá mæta velvild fjvn., ef sanngjarnar eru og vel undirbúnar. Annars er það hálf óviðkunnanlegt af hálfu hv. formanns sjútvn. að ráðast á fjvn. fyrir það að vilja bæta lífskilyrði þeirra, sem við sjóinn búa. Finst mjer það ekki í samræmi við verk nefndarinnar. Vil jeg svo endurtaka það, sem jeg sagði fyrst, að mjer finst fullkomlega óviðeigandi og óvanalegt að vera að ráðast á fjvn., þegar framsögumaðurinn er „dauður“.

Forseti (BSv): Þar sem nú er liðið að miðnætti og nokkrir hv.þm. enn á mælendaskrá, vil jeg leyfa mjer að bera það undir atkv.hv. deildar, hvort hún óskar, að fundi verði haldið áfram, uns umræðum er lokið.

Hákon Kristófersson Úr því að verið er að neyða mann til þess að sitja hjer, þá er ekki hægt að ætlast til, að maður sitji altaf þegjandi. En vel má maður stilla orðum sínum í hóf, til þess að hv.þm. Str. (TrÞ) spretti ekki upp og áminni um að gæta alls velsæmis. Háttv. þm. Borgf. (PO) mintist á sendiför Pjeturs Ólafssonar og taldi hana engan árangur hafa borið. Þetta og þvílíkt er ekki líkt því, sem þessi háttv.þm. er vanur að sýna hjer í deildinni, hann, sem er vanur að sýna bæði mönnum og málefnum fulla sanngirni. Að ekki sje hægt að benda á neinn sýnilegan árangur af för þessa manns, er ekkert athugavert. Það getur legið í því, að ekki sje hægt að skjalfesta hann. Hv. þm. viðurkendi þó, að P. Ó. hefði lagt fram greinilega skýrslu um för sína. Jeg verð því að álíta, að þau ummæli hv.þm. Borgf., að sendiförin hafi engan árangur borið, hafi við engin rök að styðjast, því að það er ekki hægt að ætlast til þess, hvorki af P. Ó. nje öðrum sendimönnum, sem fara þessara erinda, að þeir geti sagt þegar þeir koma heim, að þeir hafi útvegað ágæta nýja markaði. Slíkt tekur oft fleiri ár. En að gefa nákvæma skýrslu um ferðina, benda á þá staði, sem hugsanlegt er, að nýir markaðir geti myndast, og leiðbeina því viðvíkjandi, er það, sem hægt er að búast við af slíkum sendimönnum. Jeg leyfi mjer því að slá því föstu, að sendiför P. Ó. hafi borið þann árangur, sem vænta mátti. Að jeg fann ástæðu til þess að taka þetta fram, er sökum þess, að mjer er altaf illa við, þegar fjarstaddir mætir menn eru bornir tortrygni. Þá mintist þessi háttv.þm. á krit þann, sem orðið hefir á milli hv. sjútvn. og hv.fjvn., og hv.þm. Str. tók því illa, að aðfinslur kæmu fram við gerðir hv.fjvn. En að jeg ekki fletti ofan af gerðum hennar, og það alvarlega, er af einskærri hlífð við háttv.frsm., sem segist vera „dauður“ eða „sálaður“.

Þá er að gera það! - PO: Það eru ekki allir fjvn.-menn dauðir!

. Það má vel vera, að einhverjir sjeu eftir hjá háttv.fjvn. til þess að „hlaupa í skarðið, en það vil jeg ráðleggja henni að vera ekki með neinar hótanir, ef hún vill ekki hafa verra af. Því sumar af gerðum hennar sýna það best sjálfar, að hún er algerlega berskjölduð, ef til hennar væri höggvið. Þá benti hv.þm. Borgf. á, í sambandi við þessar síldarfarir háttv. sjútvn., að fjárveitingin myndi ætluð ákveðnum manni. En jeg hefi hvorki heyrt það eða sjeð, hver sá maður eigi að vera.

Og nú er jeg fyrst alveg hissa!

. En látum það þá vera svo, að þessu sje stefnt að sjerstökum manni, þá sje jeg ekkert við það að athuga, ef maðurinn er að öllu leyti fær til starfans. Jeg ætla ekki að fara að slá mjer í þær deilur, sem orðið hafa á milli nefndanna, og ekki heldur að meta, hvað hvor atvinnuveganna hefir fengið af opinberu fje. Jeg tel best á því fara, að hvor atvinnuvegurinn styðji annan og sýni hvor öðrum fullan skilning. Þá vildi hv.frsm. (TrÞ) halda því fram, að grundvöllurinn undir till vitamálanna væri ekki sem traustastur, og færði það til, að vitamálastjórinn hefði ekki vitað, hvoru megin Hornbjargs vitinn ætti aðstanda. Þetta kemur mjer ekki neitt undarlega fyrir sjónir, því að jeg minnist þess, að þegar setja átti vitann á Látrabjarg, fylgdi jeg vitamálastjóranum og spurði hann, hvar á bjarginu vitinn ætti að standa. Þá sagðist hann ekki vita það fyr en hann hefði athugað staðhættina. Eins hygg jeg, að hafi verið hjer. Hann vilji fyrst athuga staðhætti áður en hann ákveður, hvar vitinn skuli standa. Mjer hefir aldrei dottið í hug að halda öðru fram en að nauðsyn beri til að koma þessum vitum á. Og frá mínum bæjardyrum sjeð er ekkert á móti því annað en hinn erfiði fjárhagur ríkissjóðs. Mjer dettur ekki í hug að ámæla hv. sjútvn. fyrir till. hennar í þessu máli, og jeg tel illa farið, að háttv.frsm.fjvn. skyldi finna ástæðu til þess, því að eins og gefur að skilja getur oft orkað tvímælis um tillögur nefnda. Á þær er litið frá ýmsum hliðum, að undanskildum till. samgmn., því að þar hefir ekkert verið að fundið.

Það hefir verið haldin löng ræða á móti till. hennar

. Hver var sá óviti?

Það var hv.þm. S.-Þ.

. Því á jeg bágt með að trúa um slíkan mann. Jæja, það sannar þá bara, að ekki er hægt að gera öllum til hæfis, enda þótt vel og viturlega sje gert. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara öllu frekar út í þetta mál, og jeg vona, að jeg hafi ekki komið svo nærri tilfinningum manna með þessum orðum mínum, að þau gefi tilefni til andsvara. Jeg hefi aðallega viljað sýna fram á, að sendimenn í markaðsleitum geta ekki lagt fram annað en skýrslur um ferðir sínar, eins og Pjetur Ólafsson gerði.

Jeg sagði ekki, að för hans hefði engan árangur borið!

. Jeg skildi það samt svo, að háttv.þm. vildi halda því fram, að hann hefði ekki leyst starfið sem best af hendi. Þessu kunni jeg illa um þann mæta mann, því að jeg veit, að hann hefir ekki gert annað en það, sem hann hefir talið að myndi koma að sem bestu gagni. Og jeg veit, að maðurinn er mjög fær á þessu sviði.

Ólafur Thors Háttv. frsm. (TrÞ) var að hallmæla okkur í sjútvn. fyrir það að hafa gefið tilefni til þessarar deilu. En þar var honum sjálfum um að kenna, þar sem hann kvað upp áfellisdóm yfir sjútvn. í máli, sem sjútvn. hafði að sjálfsögðu miklu meiri þekkingu á og var því miklu dómbærari um. Jeg vitnaði til vitamálastjórans, en háttv.frsm. vildi reyna að gera hann broslegan. Hvað vitamálastjóri hefir sagt í fjvn., veit jeg ekki, en jeg veit, hvað hann sagði í sjútvn., og jeg hefi lesið upp úr skýrslu hans, - skýrslu, sem hv.fjvn. bar að kynna sjer, - og fellur skýrsla hans nákvæmlega saman við umsögn hans um málið á fundum sjútvn. Mjer þykir því líklegt, að vitamálastjóri hafi haft sömu ummæli við fjvn., en -, svo jeg noti samlíkingu hv.frsm., - alveg eins og það er ekki sönnun þess, að viti logi ekki, að einhver sjer ekki ljósið, þannig getur það komið fyrir, að greindum manni takist illa að gera öðrum skiljanlegt, hvað hann hugsar, án þess að það þurfi að vera af því, að hann hafi borið illa fram hugsun sína. Hitt getur eins vel verið, að þeir, sem hann átti tal við, hafi reynst tornæmir. Segi jeg þetta með tilliti til samtals vitamálastjóra og hv.fjvn. Hv. frsm. var enn að reyna að bera fyrir sig hinn reynda sjávarútvegsmann, hv. 3. þm. Reykv. (JÓl), en fórst nú enn óhönduglegar en áður, og var þó ekki á bætandi. Í fyrra skiftið færði hv.frsm. þau rök helst fyrir andstöðu fjvn. gegn till. sjútvn., að þessi reyndi sjávarútvegsmaður hefði talið till. sjútvn. illa undirbúnar. En þegar nú hv. 3. þm. Reykv. lýsti því skýrt og skorinort yfir, að þetta væri hinn mesti misskilningur hjá hv.frsm., þá greip hann til þess óyndisúrræðis, að núa sjútvn. því um nasir, að þótt hv. 3. þm. Reykv. hefði ef til vill ekkert ilt sagt um þessar till. nefndarinnar, þá hefði hann að minsta kosti lagst fast á móti till. nefndarinnar í öðru máli, nefnil. fiskimatinu. Hugðist nú hv.frsm. hafa komið illa við kaun okkar sjútvn.-manna. En nú vill svo óheppilega til fyrir hv.frsm., að hann hefir einmitt fyrir skemstu gerst dómari í deilunni milli sjútvn. og hv. 3. þm. Reykv. um fiskimatið. Hann settist nefnilega eins og aðrir hv.þdm. í dómarasætið við atkvgr. um málið. Og hans dómur var sá, að við nefndarmenn færum með rjett mál í einu og öllu. Hv. frsm. hefði því verið sæmra að nefna þetta ekki. Annars skaut hv.frsm. sjer mjög undir vængi hv.þm. Borgf. (PO), svo að jeg verð að svara honum líka, en það verða aðeins fáein orð, því að það, sem hv.þm. sagði, var að mestu leyti utan við málið. Þessi hv.þm. gat um það, að nær enginn árangur hefði orðið af sendiför Pjeturs A. Ólafssonar konsúls til Suður-Ameríku, og vildi þar með benda á, að slíkar ferðir, sem sjútvn. mælir með, mundu ekki koma að haldi. En jeg verð þá enn að benda á það, að jeg sagði, að jeg vildi, að á bak við þær sendifarir stæðu skýr loforð íslenskra framleiðenda um að haga sendingum sínum eftir fyrirmælum sendimanna, en engin tilraun var gerð fyrirfram til þess að tryggja það, þegar Pjetur A. Ólafsson fór til Suður- Ameríku, svo að sú sendiför var einmitt sýnishorn af þeim sendiförum, sem sjútvn. vill ekki samþykkja. Auk þess er það ekki rjett, að áðurnefnd sendiför hafi ekki borið neinn árangur, því að ýmsir hafa, eftir þeim upplýsingum, er þá fengust, gert tilraunir, sem borið hafa nokkum árangur. - Verði þessi fjárveiting samþykt, þá mun sjútvn. fara þess á leit við atvrh., að hann veiti ekki styrkina, nema því aðeins, að tryggilega sje um það búið, að ráðum sendimanns verði fylgt.

Það er ekkert um þetta í athugasemdunum!

. Nei, en hv.þm. veit, að það er ætlast til, að slíkum skilyrðum sje fullnægt, og hefir sjútvn. skrifað hv.fjvn. um þetta.

Sjútvn. hefir ekkert vald yfir málinu, þegar það er komið út úr þinginu

. Nei, en jeg geri ráð fyrir, að hæstv. atvrh. myndi fara að ráðum sjútvn. um það mál, sem hún hefir borið fram. En hv.þm. virtist leggjast með meiri þunga á móti málinu, af því að nokkur hluti þessarar fjárveitingar væri ætlaður sjerstökum manni. Jeg hygg nú, að þessi maður sje vel fær til starfans, en auk þess vil jeg slá því föstu, að sjútvn. hefir aldrei sagt neitt um það, að þessi eini maður skuli fá styrkinn, því að það er sitt hvað að telja einhvern mann hæfan til að vinna eitthvert verk eða að telja hann einan hæfan, og jeg geri ráð fyrir, að þótt sjútvn. skrifaði hæstv. atvrh., að hún teldi ákveðinn mann hæfan til starfans, að þá myndi hæstv. ráðherra ekki telja sjer skylt að fela honum starfið, ef hann teldi sjálfur einhvern annan hæfari. Jeg vil svo að endingu taka það fram, að það er ekki rjett, að jeg hafi verið að áfella hv.fjvn. fyrir till. hennar um fjárveitingu til radiovitanna. Jeg hefi áður tekið það fram, að jeg virti þann góða hug, sem nefndin sýnir í þessu máli, og reyndi ekki að draga úr þeim ummælum nú. Hinsvegar vildi jeg bera þær sakir af sjútvn., að hún hefði flutt þetta mál rakalaust, því að hún hafði einmitt aflað sjer þeirra upplýsinga um málið, sem hún bestar gat fengið, með því að tala við vitamálastjóra. Og svo að jeg nú leiði óræk vitni í málinu, bendi jeg á, að hv.fjvn. hefir í nefndarálitinu beint tekið fram, að í þessum fjárlögum ætlist hún ekki til, að fje verði veitt til miðunarvita. Þegar hún gaf þessa yfirlýsingu, hafði hún þó reynt að kynna sjer málið eftir föngum, og meðal annars talað við vitamálastjóra. Þegar hjer er komið sögu, tekur sjútvn. málið í sínar hendur, ber fram till. um fjárveitingu, færir rök fyrir henni og upplýsir málið hjer í þessari hv. deild. Og þau undur ske, að hv.fjvn., þessi víðfræga sparsemdarnefnd, lætur sannfærast og það svo rækilega, að hún tekur sig til og flytur till. um, að 35000 kr. -, þrjátíu og fimm þúsundir -, hvorki meira nje minna, verði nú þegar á næsta ári veittar til að reisa 2 radiovita. Jeg hefi nú enga tilhneigingu til að gera lítið úr málaflutningi okkar sjávarútvegsnefndarmanna, en þó verð jeg að játa, að þessar undirtektir hv.fjvn. eru næstum oflof um rökfimi okkar. Jeg lýk svo máli mínu með því að segja, að bæði hv.þm. Borgf. og hv.frsm. hafi talað mikið bæði um mig og við mig, en ákaflega lítið um það mál, sem jeg talaði um.

Sigurjón Jónsson Jeg skal vera mjög stuttorður, og það get jeg því fremur sem hv. 2. þm. G.-K. (ÓTh) hefir talað alllangt mál og tekið fram ýmislegt af því, sem jeg vildi segja. Jeg vildi þó segja háttv.þm. Borgf. (PO) það, að það er ekki rjett af honum að slá því fram hjer í deildinni, að þessi tillaga okkar um fjárframlag til markaðsleita sje aðeins komin fram af „agitation“. Jeg ber þessa ásökun af mjer, og jeg verð að segja það, að jeg veit ekki hvaða rjett hv.þm. hefir til að slá öðru eins og þessu fram.

Jeg sagði það ekki

. Jeg skrifaði þetta hjá mjer eftir hv.þm.

Jeg sagði, að það væri annaðhvort, að þessi maður hefði boðið sig fram til starfsins, eða að það hefði verið skorað á hann til þess

. Jeg gat nú samt ekki skilið orð hv.þm. öðruvísi, en hitt get jeg sagt hv.þm., að það var löngu áður en þessi maður kom fram, að við höfðum talað um að fá fjárstyrk til þess að stuðla að útbreiðslu markaðs á síld. Það var einmitt með tilliti til þess, sem á að fara hjer fram, að það verður stofnað síldarsamlag, og það var tekið fram hjer áður í kvöld, að sá maður, sem styrkinn fengi, starfaði í sambandi við þetta síldarsamlag og stjórn þess, og það er í rauninni óþarfi að taka þetta fram, nema af því að orð hv.þm. fjellu eins og mjer skildist. Svo mun jeg ekki segja meira um þetta mál, en jeg vil skjóta því til hv.frsm.fjvn., af því að hann hefir nú hvað eftir annað talað um, að það væri leitt og óheppilegt, að ráðist væri svo á fjvn., eftir að frsm. hennar væri dauður, að það er ekki hægt að tala um afstöðu hv.fjvn. til tillagna einstakra þingmanna, fyr en eftir að hv.frsm. hennar hefir talað tvisvar. Og jeg verð að segja, að jeg finn ekkert óheppilegt við það, að það sjeu vaktar slíkar umr. einu sinni á hverju þingi, því að jeg efast ekki um góðan vilja hv. nefndarmanna til að taka vel á móti skynsamlegum tillögum sjútvn., og jeg held, að það sje ekkert óheppilegt við það, þó að vakin sje hugsun hjá hv. nefndarmönnum og öðrum háttv.þdm. um það að láta atvinnuvegi okkar njóta fullkomins jafnrjettis um tillög úr ríkissjóði, og mjer finst, að slíkt geti ekki verið óheppilegt fyrir neinn þann, sem hefir ákveðinn vilja til þess, að haldið sje í rjettu horfi. En jeg veit, að það mundi vera óheppilegt fyrir þá háttv.þm., sem kynnu að vilja bera hagsmuni annars okkar atvinnuvegar fyrir borð, en jeg hygg, að það, sem hjer virðist hafa komið fram í þá átt, sje aðeins sprottið af athugaleysi.

Jón Sigurðsson Jeg hefi ekki tafið fjárlagafrv. með umræðum á þessu. þingi. Þó hefði jeg haft nokkra ástæðu til þess, því jeg hefi ekki getað orðið samferða meiri hl. fjvn. um ýmsar hækkunartill.; jeg mun þó einnig að þessu sinni láta mjer nægja að lýsa afstöðu minni með atkv. mínu. Það, sem knúði mig til að standa upp, eru árásir nokkurra hv.þm. á fjvn. fyrir afstöðu hennar til vitabygginga og markaðsleitar erlendis. Hv. frsm. og hv.þm. Borgf. eru nú dauðir, svo að jeg tel mjer skilt að svara með nokkrum orðum. Það var fyrst og fremst háttv.þm. Barð. (HK), sem gerði að umtalsefni árangurinn af för Pjeturs A. Ólafssonar konsúls og vildi láta það skína í gegn, að hann hefði hreint ekki verið svo lítill. Eftir því, sem sjeð verður af skrifum þessa sendimanns í blöðunum nú fyrir skömmu, viðurkennir hann sjálfur, að árangurinn hafi orðið mjög lítill af för hans.

Það er ekki víst, að honum sje kunnugt um allan þann árangur, sem orðið hefir af förinni

. Hverjum ætti að vera það kunnugra? Jeg býst við, að slíkir menn viti öðrum fremur um þann árangur, sem verður af ferðum þeirra. En um þessa fyrstu ferð er ekkert að segja, og það er sjálfsagt að fara könnunarferð, en að fara slíkar ferðir hverja á fætur annari, án þess að nokkur trygging sje fyrir, að framleiðendur vilji notfæra sjer þær upplýsingar, sem sendimaðurinn kann að afla, það tel jeg blátt áfram barnaskap og að kasta fje ríkissjóðs á glæ. En nú hefir háttv. 2. þm. G.-K. tekið fram, að það hafi alls ekki átt að vera meiningin, og að það eigi að vera á bak við þetta fjelagsskapur framleiðenda, sem tryggi það, að þeir menn, sem fara, eigi vísan stuðning framleiðenda, er geri sölutilraunir eftir þeirra fyrirsögn. En hvar stendur það skrifað? Það er ekki eitt einasta orð um það í till.hv. nefndar.

Það stendur í brjefi sjútvn. til hv.fjvn.

. Það verður aldrei opinbert plagg, og þetta eitt, þótt ekki hefði verið annað, var næg ástæða til að leggjast á móti þessum tillögum. Hv. 2. þm. G.K. tekur þetta að vísu fram, en hvaða trygging er fyrir því, að fjenu verði varið á þann hátt? Hvers vegna lætur hv. nefnd það ekki fylgja till. sínum sem skilyrði, eins og venja er til, þegar einhver fjárveiting á að greiðast með vissum skilyrðum ? Það er að minsta kosti útlátalítið, ef þetta er meiningin. Sem sagt, hjer er ekkert skilyrði sett um það, og jeg þori að fullyrða, að fjvn. er ekki kunnugt um, að nokkur trygging sje á bak við, sem geti trygt, að nokkur árangur verði af þessu. Sama er um síldarsölutilraunina að segja. Það er svo langt frá því, að nokkur trygging sje fyrir, að síldareigendur vilji sinna þessu, að ekki hefir verið hægt að benda á nokkuð í þá átt. Þá fór sami hv.þm. að halda því fram, að fjvn. hefði ekki haft neina hvöt til að bera fram fjárveitingu til radiovita, og að hún hefði fyrst áttað sig á þessu, þegar hv. sjútvn. var búin að bera þetta fram. Jeg vil benda háttv.þm. (ÓTh) á, að það eru ekki allar till.fjvn., sem koma til 2. umr. Það er tíðast að geyma til 3. umræðu ýmsar till. eða mál, sjerstaklega þau, sem nefndinni þykja varhugaverð og hún þykist þurfa að fá betri upplýsingar um, og svo var um þetta mál.

Hvar fjekk nefndin upplýsingar?

. Nokkrar hjá vitamálastjóra, og auk þess hjá „privat“-mönnum.

Var jeg einn af þeim?

. Náttúrlega forðaðist nefndin ekkert að tala við hv. 2. þm. G.-K. Sami hv.þm. vildi gefa það í skyn, að hv.frsm. og hv.þm. Borgf. hefðu alls ekki farið rjett með skýrslu vitamálastjóra, þeir hefðu eiginlega farið rangt með það, sem hann sagði. Jeg mótmæli þessu algerlega. Hvað vitana snertir, þá var hann ekki ákveðnari en það, að við gátum eiginlega aldrei fengið það fram hjá honum, hvort hann vildi heldur Tjörnesvitann eða Hornstrandavitann, svo að þessar ásakanir í garð fjvn. eru með öllu ástæðulausar.

Forseti (BSv): Jeg hefi fengið skjal frá allmörgum hv.þm. þess efnis, að þeir óska, að atkvgr. verði frestað þangað til kl. 10 næsta morgun. Mun jeg verða við þeim tilmælum. En þar sem enginn hefir nú kvatt sjer hljóðs, lýsi jeg umr. lokið. Á 54. fundi í Nd., næsta dag, var enn fram haldið 3. umr. um frv. (A. 319, n. 325, 336, 345, 356, 370).