Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft þetta mál til umfjöllunar, þ.e. þetta frv. til l. um eftirlit með matvælum. Í grg. með þessu frv. er raunar vikið að aðdraganda þessa máls, þ.e. þess að það þótti nauðsynlegt að setja nánari ákvæði í lög um það hvað er átt við þegar neysluvara er höfð á boðstólum. Það má segja að þetta litla frv. sé fyrst og fremst flutt í þeim tilgangi að koma í veg fyrir réttaróvissu. Í grg. stendur, með leyfi virðulegs forseta, um aðdragandann: „Fyrir nokkru kærði heilbrigðiseftirlit Reykjavíkursvæðis til ríkissaksóknara dreifingaraðila, sem taldi ákveðna vöru ekki til sölu á dreifingarstað og hélt því fram að það væri heilbrigðiseftirlitsins að sanna að hún væri til sölu. Ríkissaksóknari taldi ekki lagalega forsendu til aðgerða, þar sem áðurnefnd reglugerðarákvæði ættu sér ekki lagastoð og þegar sönnunarbyrði væri snúið við á þennan hátt þyrfti til ótvíræða lagaheimild.“ Hæstv. heilbr.- og trmrh. skýrði þessi mál mjög nákvæmlega, ef ég man rétt, í framsögu fyrir þessu máli þannig að ég tel ekki þörf á því að ég sem nefndarformaður bæti þar fleiru við. Eins og fram kemur í nál. kom Örn Bjarnason forstöðumaður Hollustuverndar ríkisins á fund nefndarinnar og veitti henni ágætar upplýsingar, m.a. þær sem hugsanlega hafa komið fram áður, hugsanlega við 1. umr., ég man það ekki, að þetta væri í fyrsta skipti sem slíkt mál bæri á góma. Áður, þegar fundist hefur óskoðað kjöt við svipaðar aðstæður, enda óstimplað, hefðu þeir, sem slík matvæli hefðu haft með höndum, aldrei neitað upptöku varningsins. Þetta væri í fyrsta skipti. Þetta atvik leiddi til þess að þetta frv. var flutt. Heilbr.- og trn. leggur til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Menntmn. Ed. hefur fjallað um frv. til l. um vélstjóranám og er sammála um að mæla með að það verði samþykkt óbreytt. Á fund n. kom Stefán Ólafur Jónsson deildarstjóri í menntmrn. og skýrði frá ýmsu í sambandi við framkvæmd í menntunarmálum vélstjóra ef frv. yrði að lögum.



Virðulegi forseti. Rétt fyrir jólafrí hv. þm. í vetur, þ.e. 19. des., voru samþykki lög hér frá deildinni um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum. Frv. að þeim lögum var til umfjöllunar í samgn. og fékk þar ítarlega umfjöllun. Það frv., sem hér er til umr., er beint framhald af þeirri lagasetningu sem ég hef hér nefnt. Í þessu frv. er meira að segja ákvæði til bráðabirgða sem er samhljóða ákvæði til bráðabirgða í lögunum um atvinnuréttindi vélstjóra. Það ákvæði er svohljóðandi, með leyfi virðulegs forseta: „Þeim vélstjórnarmönnum, er starfað hafa á undanþágu í a.m.k. 24 mánuði hinn 1. jan. 1985, skal boðið upp á vélstjórnarnámskeið sem haldin verða í öllum landshlutum skólaárið 1984–85 og 1985–86 til öflunar takmarkaðra vélstjórnarréttinda. Námskeið þessi veiti réttindi til yfirvélstjórastarfa á skipum með vélarstærð allt að 750 hestöfl. Menntmrn. skal sjá um framkvæmd námskeiðanna og ákveða námsefni í samvinnu við Vélskóla Íslands.“ Ákvæði þetta segir okkur í báðum tilfellum nokkra sögu og hana dálítið alvarlega. Sagan er þessi: Á undanförnum árum hefur ekki tekist að fá til starfa á fiskiskipaflota okkar Íslendinga menn með full vélstjóraréttindi og svo er enn. Til þess að hægt væri að lögskrá á skipin skv. samningum og lögum hefur samgrn. gefið út svokallaðar undanþágur frá námsskyldunni og réttindunum. Fleiri og fleiri vélstjórastöður hafa verið skipaðar undanþágumönnum. Ýmissa orsaka vegna hefur ungt fólk ekki lagt fyrir sig vélstjóranám á undanförnum árum með það sem markmið með náminu að starfa að námi loknu á íslenska fiskiskipaflotanum. Með ákvæðinu til bráðabirgða í lögum um atvinnuréttindi og hér í frv. er boðið upp á leið til réttindanáms fyrir þá sem fengið hafa undanþágur á liðnum árum. Um þessa leið má ýmislegt segja, en þetta er samkomulagsleið sem er hugsuð sem aðferð til að stytta leiðina að því marki að hætta með öllu undanþáguveitingum til vélstjórnar og vélgæslu. Ég stóð að þessari samþykkt réttindalaganna 19. des. og ég mun einnig greiða því frv. sem hér er atkvæði mitt. Þetta frv. og lögin eru bæði góð og gild, en þau eru þó í eðli sínu eins og glæsileg fiskiskip án veiðarfæra gagnvart því að fá réttindafólk til starfa á fiskiskipaflotanum. Góð lög um atvinnuréttindi, sem menn fá eftir að hafa lokið ákveðnu námi og staðist tilheyrandi próf, og lög um vélstjóranám á þetta mörgu stigum gera lítið í þessu tilfelli ef ungt fólk aflar sér ekki þessara réttinda eða allir þeir sem afla sér þessara réttinda fara til allt annarra starfa en til vélstjórnar á fiskiskipaflotanum. Það er eflaust margt sem veldur því að þessi störf eru ekki það áhugaverð að fólk leggi á sig nám til að öðlast réttindi til að sinna þeim. Þar má til nefna: Undanþágur hafa verið of auðfengnar. Launakjörin hafa verið umdeilanleg. Fjarvistir eru yfirleitt frá heimilum hjá þeim mönnum sem sinna þessum störfum. Ýmislegt fleira mætti upp telja. Þó eru þessir þættir flestir svipaðir annmarkar og tilheyra ýmsum öðrum störfum í íslenskum atvinnuvegum. Þegar verið er að ræða um frv. til vélstjóranáms hvarflar að manni sú hugsun að verið geti að skipulag námsins eigi hér nokkra sök. Skoðum það svolítið nánar. Stór hluti fiskiskipastólsins er gerður út frá stöðum sem eru nokkuð fjarri þeim stað þar sem aðalnám til vélstjóranáms fer fram, þ.e. Vélskóla Íslands sem er staðsettur í Reykjavík. Það má nokkurn veginn ganga út frá því sem vísu að flestir nemendur, sem kæmu til vélstjóranáms með það markmið að fara á fiskiskipaflotann, kæmu úr fiskibyggðunum umhverfis landið. Þetta fólk þarf því að taka sig upp frá sinni heimabyggð til að stunda það nám til að njóta réttinda við þessi störf. Með þessu frv. er boðið upp á það að aðrir framhaldsskólar en Vélskóli Íslands geti veitt nemendum réttindi í sambandi við þetta nám. Í 3. gr. frv. segir, með leyfi virðulegs forseta: „Vélskóli Íslands skal veita menntun á öllum stigum vélskólanáms, en auk þess er öðrum framhaldsskólum heimilt að annast vélstjórnarmenntun eftir því sem henta þykir og menntmrn. heimilar.“ Þ.e., sumir fjölbrautaskólar hafa heimild og hafa reyndar haft heimild til að annast þessa menntun. Fjölbrautaskólinn á Akranesi og Fjölbrautaskóli Suðurnesja hafa báðir boðið upp á þessa kennslu á undanförnum árum. Nokkur áhugi var fyrir þessu námi í upphafi, en síðustu 2–3 árin mun enginn nemandi hafa verið við þetta nám í Fjölbrautaskólanum á Akranesi. Einhverja svipaða sögu mun vera að segja frá Keflavík, en þó ekki kannske alveg eins vonda. Eitt af frægðarverkum hæstv. ríkisstj. Steingríms Hermannssonar var að leggja niður fjölbrautadeild í Ólafsvík. Það var reyndar gert víðar en í heimabyggð hæstv. félmrh., en þessi deild hafði starfað í nokkur ár að sumu leyti með góðum árangri. Námsvalið var þó nokkuð einhæft ef litið er á umhverfið. Það sem boðið var upp á fyrir nemendur úr fiskiþorpunum okkar á Hellissandi og Ólafsvík var fyrst og fremst viðskiptafræðibraut. Það var reyndar að einhverju leyti boðið upp á tungumálakennslu, en það svið, sem fyrst og fremst var boðið upp á, var viðskiptasvið. Það má segja það að margt framfaraspor hafi verið stigið til að auðvelta menntun. Margt er þar vitaskuld ógert og slík mál eru í stöðugri þróun. En það grundvallaratriði hefur gleymst að menntakerfið verði þess ekki valdandi að fleiri hverfi frá því að sinna undirstöðuatvinnuvegum okkar, hverfi frá fiskimennsku til þjónustustarfa og hverfi frá landsbyggð til Reykjavíkur. Ég er nokkuð hræddur um að ef ekki verða gerðir aðrir hlutir í tengslum við það frv. sem við erum að samþykkja hér hnígi að þessari óheillaþróun. Ef við byggjum ekki upp úti um landið í auknum mæli við fjölbrautaskólana deildir eins og ég nefndi áðan sem hafa starfað við skóla eins og í Ólafsvík, ef við byggjum ekki upp menntakerfi sem hnígur að því að mennta það fólk sem þar er að alast upp og hefur áhuga fyrir því starfi sem þar er verið að vinna, ef við köllum á allt þetta fólk hingað til Reykjavíkur til að sækja það nám, þá erum við að fjarlægjast það markmið að byggja upp menntun sem á að þjóna okkar atvinnuvegum. Ég tel að að mörgu leyti hefði verið æskilegt að byggja Vélskóla Íslands þannig upp að hann væri ekki með upphafsnám í vélfræðimenntun, að fyrstu 24 annirnar ættu sér stað úti í fjölbrautaskólunum og þá í mörgum tilfellum í deildum eins og áður voru starfandi í Ólafsvík og við vonum að slík starfsemi sjái aftur dagsins Ijós og við þurfum jafnvel ekki að skipta um ríkisstj. til þess, það væri ansi leitt ef það þyrfti að vera það stórt átak til að snúa aftur á þann veg að þessar deildir fái áfram að starfa við grunnskólana vítt um landið. En ég vil undirstrika það að ég tel að með þessu frv. sé að vísu stigið framfaraspor, en það þurfi um leið að huga að því að byggja þessa menntun upp þannig að hún geti farið fram í sem ríkustum mæli úfi um landið og á,þeim stöðum sem nemendurnir fyrst og fremst koma frá, sem eru ábyggilega sjávarþorpin í landinu.



Virðulegi forseti. Ég er nú ekki eins svartsýnn á þetta frv. eins og hv. 4. þm. Vesturl. sem var að ljúka hér máli sínu. Ég teldi að það væri mjög til bóta, en auðvitað má finna á öllu ýmsa vankanta og svo er áreiðanlega hér þó að það sé í smærri stíl. Vélskólanámið sjálft er búið að vera ansi innviklað og erfitt nám vegna þess skipulags sem þar hefur ríkt. Það var komið þannig að mjög lítil aðsókn var að skólanum þeirra manna sem ætluðu sér að stunda sjómennsku og þaðan komu eiginlega engir orðið nema þeir sem fóru þá á millilandaskipin og okkar gömlu stærri togara sem voru yfir 500 brúttótonn. Áður fyrr var þetta nám í tveim deildum hjá Fiskifélaginu, svokallað 1. stig sem gaf 500 hestöfl og 2. stigið sem gaf 1000 hestöfl. Menn sóttu Fiskifélagsnámskeiðin að langstærstum hluta, meðan þeirra naut við, til þess að fá réttindi á bátaflotanum. Eins og flestum er kunnugt er almenn vélastærð á bátaflotanum upp að 1000 hestöflum og rúmlega það. Þess vegna var það að hið svokallaða undanþágufargan var orðið svo algert eins og þm. er kunnugt frá þeim yfirlýsingum sem hér komu í fyrra vegna fsp. og rætt hefur verið mikið um hvernig hægt væri að laga. Vélskólinn var til skamms tíma þannig að þar fengu menn ekki inngöngu nema hafa lokið vélvirkjanámi eða námi í smiðju, fjögurra ára námi. Fyrir nokkrum árum var þessu breytt þannig að nokkurn veginn samhliða fjölbrautaskólunum fengu menn að taka iðnbrautina innan skólanna og gátu farið og tekið 1. og 2. stigið í Vélskólanum án þess að taka sveinspróf í vélvirkjun. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að léttari stigin, 1. og 2. stigið sem gefa almennt réttindi á bátaflotann og til vélavarðarvörslu á stærri vélum verði við fjölbrautaskólana. Hérna er lagt til að höfuðskólinn sé í Reykjavík eins og verið hefur. Þessu get ég ekki mótmælt, einhvers staðar verða þessar höfuðstöðvar að vera. En aftur gerir frv. ráð fyrir því að þeir, sem ætla að fara lengra, taka 4. stigið, taka mestu réttindi eftir tilskilinn siglingartíma og reynslutíma, verði í Vélskólanum. Reynslan í dag sýnir okkur að stærri hlutinn af þeim, sem koma út úr 4. stiginu, fara í tækninám. Þetta er undirbúningur undir það að komast í vélfræðinám og framhaldsnám í tækniskólum. Þess vegna er verið að fara út í það með þessu frv. að gera þetta léttara og auðveldara fyrir menn til þess að geta losnað við undanþágufarganið sem kallað er og komið þessu niður í það að gefa þeim mönnum, sem fengjust til að stunda sjó og vélstjórn á minni vélum, sem 2. stigið, eins og ég sagði, gefur upp í 1000 hestöfl, tækifæri til að taka þetta meira heima við. Þar sem fjölbrautaskólarnir eru hefur þetta verið reynt, a.m.k., eins og kom fram hjá hv. þm., á Akranesi og í Keflavík þar sem aðsókn hefur ekki verið nógu góð. En þar held ég að verði að leita annarra orsaka en þess að þarna sé ekki boðið upp á námsefnið eins og það getur best verið fyrir þessi stig. Ég veit að t.d. á Akranesi er mjög vel búin deild bæði að vélum og áhöldum til að kenna slíka hluti. En það skortir á að fá áhuga ungra manna til að fara inn í þetta starf. Það er aftur annað mál að fá menn til þess. Af því að þeir hafa fengið undanþágurnar svo auðveldlega á annan hátt er ekki nema von að það taki smátíma að koma þeim til þess að fara að læra þetta. En ég held að það komi. En ég er algerlega sammála því að það verði kannað mjög rækilega, þó að það geti auðvitað komið í reglugerð, ekki í frv. sjálfu, að hin stærri sjávarpláss - en þau eru í flestum tilvikum tengd fjölbrautaskóla á viðkomandi svæði - geti fengið að taka þennan hluta alveg eins og er með framhaldsdeildirnar við grunnskólann í bóklegu fögunum, að þau geti einnig fengið aðstöðu til að taka slík námskeið heima fyrir - t.d. í Ólafsvík, á Hellissandi og víðar og einnig hérna suður með sjó og á Norðurlandinu - þannig að þeir geti lokið prófinu við viðkomandi aðalskóla en fengið að taka námsefnið heima fyrir. Það er það, held ég, sem hv. þm. vill leggja til og ég er sammála honum í því að það verði leitast við að koma þessu fyrir í kennslu í framhaldsdeildum heima í viðkomandi byggðarlögum, en það verði samt í gegnum höfuðskólann, þ.e. viðkomandi fjölbrautaskóla, sem menn ljúka prófi. Án þess að orðlengja meira um þetta er ég sammála þessu frv. Ég tel það mjög til bóta að vélstjóramenntuninni er hér mörkuð ákveðin staða sem var orðin full þörf á. Þetta er einn stærsti þáttur okkar í iðnfræðslunni. Vélskólastigið er þarna með alhliða málmiðnaðarbrautum sem menn eiga kost á að ljúka með 4. stigi Vélskólans og halda svo áfram í tækniskóla. En það eru lægri stigin, 1. og 2. stigið, sem geta orðið svolítið erfið í minni byggðarlögum og sjávarplássunum. Æskilegt væri að geta komið þeim þangað heim til að hægt sé að örva menn til að fara út í þessa atvinnugrein.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Ég vildi bara þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðslu á þessu frv. og vonast til að það verði nú enn fljótara í gegnum Nd. Ég tel að það sé orðið brýnt að afgreiða þetta frv. vegna þess að námskeið vegna undanþágumannanna eru þegar komin í gang og það þarf að vinda að því bráðan bug að semja reglugerð eftir þessu frv. ef að lögum verður til að unnt verði að framkvæma það sem í því segir. Að því er varðar athugasemd hv. 4. þm. Vesturl. vil ég sérstaklega taka það fram að síðla árs 1983 var gengið frá formlegu samkomulagi milli allra framhaldsskólanna á Vesturlandi. Þ. á m. var gert ráð fyrir því að þar sem ekki væri nemendafjöldi til að halda uppi viðhlítandi fræðslu á framhaldsskólastigi, eins og var í því tilfelli sem hv. þm. vék að, væri sótt til eins höfuðskóla á samningssvæðinu sem var Fjölbrautaskólinn á Akranesi. Ég hygg að allir sveitarstjórnarmenn á svæðinu og skólamenn hafi verið mjög ánægðir með það að þetta samkomulag komst á og ég veit ekki betur en að það hafi reynst vel það sem af er. En því er ég að nefna þetta að ég vil undirstrika það að ég tel ekki nægilegt að fræðslan fari fram á þeim stað þar sem nemendur eiga heima. Hitt fel ég vera aðalatriðið að tryggja gæði þessarar fræðslu, að hún sé eins og best verður á kosið, þannig að fullnægt sé öllum nútímakröfum, bæði til að tryggja atvinnuöryggi þeirra manna sem fræðsluna fá og öryggi þeirra sjálfra og starfsmanna á flotanum þar sem væntanlegir vélstjórar munu starfa.



Virðulegi forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir um skipan dómsvalds í héraði, lögreglustjórn, tollstjórn o.fl., hefur verið til umr. í allshn. Ed. og eru nm. sammála um að mæla með að frv. verði samþykkt óbreytt.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Í 79. gr. laga 67/1971 um almannatryggingar er ákvæði um það að ráðh. skuli innan sex mánaða breyta upphæðum bóta skv. þeim lögum ef breyting hefur orðið á vikukaupi í almennri verkamannavinnu. Í reynd hefur þessi sex mánaða frestur ekki verið notaður heldur reynt að láta bótaupphæðir verða samstiga kauphækkunum. Í lögum um atvinnuleysistryggingar, nú síðast lögunum frá 1981, eru hins vegar engin samsvarandi ákvæði, heldur hafa iðgjöld og bætur miðast við tilgreindan launaflokk í samningi Verkamannasambands Íslands og vinnuveitenda. Bætur og iðgjöld hafa þó jafnóðum hækkað þegar kaup skv. hinum tiltekna launaflokki hækkaði vegna nýrra samninga eða vegna vísitöluuppbótar. Segja má að þetta hafi verið eðlileg regla og fullnægjandi trygging fyrir tengslum launa og bóta meðan það var aðalreglan við samningsgerð að kaup skv. tilgreindum launaflokkum hækkaði en flokkum fjölgaði ekki að ráði. Nú er hins vegar svo komið að aðalkjarabætur felast oftar en ekki í tilflutningi starfa á milli launaflokka. Enda er svo komið að í dag eru engin laun eftir í þeim launaflokki sem við er miðað í lögum um atvinnuleysistryggingar, 8. launaflokki. Sá flokkur er nú aðeins notaður til að reikna út iðgjöld og bætur. Störf þeirra launþega sem á sínum tíma tóku kaup skv. 8. fl. eru nú flokkuð í 13. launaflokk og eiga skv. gildandi kjarasamningum að færast í 15. launaflokk 1. maí n.k. Þetta misræmi stakk svo í augu við síðustu samningsgerð að ríkisstj. hét því að beita sér fyrir leiðréttingu á Alþingi í því skyni að hækka viðmiðunarflokk bóta til samræmis við þær breytingar sem orðið hafa á röðun starfa í launaflokka frá því að lögin voru sett 1981. Við þá leiðréttingu þótti rétt að miðað yrði, eins og gert var 1981, við þann flokk sem greitt væri eftir fyrir almenna fiskvinnu, enda munu einna flestir taka laun skv. þeim flokki. Því liggur beint við að nefna þau störf sem miða skal við en ekki rígbinda bætur áfram við númeraðan launaflokk. Um þessa breytingu fjalla þrjár fyrstu gr. þessa frv. eins og rakið er í athugasemdum við þær. Í 4. grein frv. eru hins vegar nýmæli sem segja má að leiði af setningu laga nr. 22/1981 og nr. 46/1981, en með þeim lögum öðluðust félagsmenn BHM og BSRB rétt til atvinnuleysisbóta á sama hátt og aðrir launþegar. Bætur skv. þessum síðastnefndu lögum greiðast hins vegar ekki úr Atvinnuleysistryggingasjóði heldur af ríki eða sveitarfélögum hverju fyrir sig án iðgjaldainnheimtu, enda ekki um sameiginlegan bótasjóð þessara aðila að ræða. Þetta leiðir til þess að í gangi eru þrjú aðskilin kerfi sem eru þó að því leyti eins að öll mál á að afgreiða í samræmi við lögin nr. 64/1981, um atvinnuleysistryggingar, með síðari breytingum. Af þessu leiðir að hver sem sækir um bætur vegna atvinnuleysis verður að hafa unnið a.m.k. 425 klst. innan ramma viðkomandi kerfis til að öðlast lágmarksrétt. Skv. þessu er það því hugsanlegt að launþegi, sem unnið hefur alls 1272 klst. á síðustu 12 mánuðum skv. samningum ASÍ, BSRB og BHM, eigi þegar upp er staðið engan lagalegan rétt til bóta. Því er hér lagt til að heimilað verði að leggja saman vinnuframlag til ákvörðunar bóta og greiða úr hverju kerfi fyrir sig að tiltölu. Það er ekki mikið um það að á slíka heimild reyni, svo hér yrði ekki um verulegan útgjaldaauka að ræða. Hins vegar munar það hvern þann sem er atvinnulaus miklu að hann njóti bóta miðað við allt sitt vinnuframlag en ekki aðeins hluta þess. Þetta verður að teljast sanngirnismál sem og það að fólk sé ekki bundið á klafa í einu kerfinu og geti trauðla skipt um vinnu nema eiga á hættu að missa rétt til bóta ef á bótakerfið reynir. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og trn.



Virðulegi forseti. Ekki þarf að hafa mörg orð um þetta frv. út af fyrir sig. Það er til bóta í öllum greinum, enda kannske einn örfárra sjáanlegra ávinninga kjarasamninga þeirra sem gerðir voru í haust. Hinir hafa flestir verið fjarlægðir snyrtilega og rækilega. Hitt er annað mál að þrátt fyrir miklar leiðréttingar á undanförnum árum, allt frá því að þessi lög tóku gildi í kjölfar kjarasamninganna 1955, vita allir að þær bætur, sem hér eru greiddar, eru víðs fjarri lifibrauði. Þær eru enn fjær skuldbindingum fólks gagnvart húsnæði sínu og ýmsu öðru og ég tala nú ekki um þar sem ein fyrirvinna er fyrir fjölskyldu. Ég ætla ekki að fara út í þetta efnislega, vegna þess að frv. tel ég til bóta. Það er aðeins rétt að minna á það í sambandi við þetta að atvinnuleysisbæturnar í þessu landi snerta fyrst og fremst einn hóp manna framar öðrum. Það eru að vísu til fámennir hópar, sem þetta snertir einnig, en fyrst og síðast snertir þetta fiskverkunarfólkið hér á landi og þá konur kannske öðrum fremur. Allt of víða brennur þetta nú á í dag. Ég hafði eitt dæmi um þetta fyrir augunum í mínu kjördæmi í sumar á Seyðisfirði. Þetta vandamál varðandi atvinnuleysið í frystihúsunum og hina smánarlega stuttu kauptryggingu sem fólk er með leiðir hugann að þeirri þróun sem hefur orðið í siglingum skipanna þó ég sé ekki að mótmæla þeim eða andmæla þeim, en kannske enn þá frekar þróuninni í gámamálunum sem hefur verið til umr. hér nýlega einnig. Þannig mætti lengi telja. Ég ætla ekki að fara út í það hversu nátengt þetta mál, þ.e. atvinnuleysistryggingarnar í heild, eru því máli sem núna er til meðferðar í þinginu varðandi kauptrygginguna. Það getur hv. 6. landsk. þm. gert miklu betur en ég. Það eru órofa tengsl á milli þess réttindamáls sem þar er verið að flytja og svo aftur bóta þeirra sem hér er verið að lagfæra að nokkru. Ég vil aðeins í þessu sambandi leggja áherslu á þetta og minna sjálf okkur á það enn og aftur hvaða fólk það er sem býr við mest óöryggi í þessum efnum, hvaða fólk það er sem þarf á þessum atvinnuleysisbótum að halda og verður oft að láta sér þær nægja tímunum saman. Ég minni á að jafn nauðsynlegt og það er að eiga góða löggjöf um þetta, sem tryggi lágmark, tryggi reyndar enn betri og öruggari greiðslur en nú eru, þá er vitanlega nauðsynlegra að tryggja atvinnuna og gera hana örugga, ekki síst hjá því fólki sem ég ræddi um áðan, fiskverkunarfólkinu. Það á að vera höfuðmarkmið hverra stjórnvalda umfram allt annað, meira að segja umfram verðbólguvandann, að afvinnuleysisbætur séu óþarfar með öllu. Ég nefndi dæmi frá Seyðisfirði í sumar. Það var ömurlegt dæmi. Það var ömurlegt að koma í það pláss þá þar sem allt byggðist á fiski og verða var við vonleysið og vantrúna á það að nokkurn tíma yrði risið upp úr öskustónni aftur, finna að það hvíldi í raun og veru eins og mara yfir byggðarlaginu öllu. En fyrst og síðast kom þetta við afkomuna á heimilunum og ekki síst þar sem fyrirvinnan var ein og átti allt sitt undir vinnunni í frystihúsinu. Þetta vildi ég segja og um leið ítreka að mér var kunnugt um það að stjórnvöld brugðust allvel við þessum vanda, m.a. ráðh. Austfirðinga og aðrir, svo ég gefi þeim nú „kompliment“ enda ekki svo oft sem maður hefur efni á því, unnu að því allvel að leysa úr þessu máli á Seyðisfirði. En það voru bara önnur yfirvöld sem réðu. Þau yfirvöld hétu bankayfirvöld. Þau réðu og töfðu lausnina von úr viti. Það er dapurlegt dæmi um vald á vitlausum stað.



Virðulegi forseti. Það frv., sem hér liggur fyrir, er vissulega til bóta og er í takt við þau fyrirheit sem ríkisstj. gaf við gerð síðustu kjarasamninga. En þær tilfærslur, sem urðu með þeim samningum, gerðu það að verkum að ef þetta hefði ekki verið fært til, þ.e. bótaupphæðin, þá hefðu atvinnuleysisbætur færst niður fyrir alla taxta. Hv. síðasti ræðumaður hefur minnst á það að ástæða er til að huga að því hvernig atvinnumálum er komið þegar við nú fjöllum um frv. um atvinnuleysistryggingar. Í lögum um atvinnuleysistryggingar segir að hámarksbótatími sé 180 dagar. Nú er svo komið þar sem ég þekki gerst til að allmargar konur hafa nú verið á atvinnuleysisbótum í þennan tíma. Eftir það hafa þær að engu að hverfa. Það er dapurlegt fyrir það fólk sem þannig er statt og það er dapurlegt fyrir þjóðfélagið að svo skuli málum komið að þetta eigi sér stað. Auðvitað þurfa hlutir að vera þannig að allir hafi atvinnu. Það eru mannréttindi, fyllstu mannréttindi, að hafa atvinnu. En í fiskiðnaði þar sem atvinnuleysið er mest er svo komið hvað réttindi þessa fólks snertir að hægt er að segja því upp með sáralitlum fyrirvara, sjö daga fyrirvara. Kauptrygging þess er svo til engin. Því hafa verkalýðssamtökin lagt á það mikla áherslu að úr því verði bætt. Reyndar liggur fyrir frv. í Nd. þar sem gerð er till. um breytingar í þessum efnum. Það ástand, sem er í atvinnumálum, endurspeglar það hvernig sjávarútveginum er komið, að það er rekstrarstöðvun þar annað slagið og fólkið geldur þess allra fyrst. Það eru einkum konur sem verða fyrir þessu, u.þ.b. 75% af þeim, sem eru atvinnulausir, eru konur. Því miður lenda þær í því að gjalda þessa réttindaleysis sem er í þjóðfélaginu. Ég vil nota þetta tækifæri til að skora á hv. þdm. þegar þetta frv. um aukið öryggi fiskvinnslufólks kemur hingað, sem ég vona að það geri, að menn leggi því lið. Atvinnuleysisbæturnar eru vissulega ekki háar. Þeim er öðruvísi fyrir komið en í nágrannalöndum okkar þar sem tekið er mið af því kaupgjaldi sem fólk hafði áður en það varð atvinnulaust. Átta tímarnir duga til framfærslu t.d. í Danmörku og eru lífskjör þar reyndar sannarlega betri en hér. En í sjávarplássunum þykir það vart að hafa vinnu, hafi menn aðeins átta tíma vinnu. Það eru tíu tímar sem menn vinna yfirleitt. Þegar menn verða síðan atvinnulausir fá menn aðeins hluta af átta tíma vinnu sem er náttúrlega langtum, langtum lægra en dugir til lífsviðurværis. Þessu þarf vissulega að breyta. Ég vildi vekja athygli á þessu. Ég vek athygli á því líka enn á ný að það eru allmargar konur sem nú standa frammi fyrir því að hverfa af bótum vegna þess hvað atvinnuleysið er orðið langt. Ég vil í lokin fagna þessu frv. Það er til bóta eins og ég sagði áðan og er í samræmi við þau fyrirheit sem samningsaðilum voru gefin nú er gengið var frá síðustu kjarasamningum.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim ræðumönnum sem hér hafa talað á undan mér og fagna því að það sé verið að hreyfa þessu máli og breyta þessu í réttlætisátt. En mig langar samt að spyrja hæstv. ráðh. hvað þetta segi okkur í krónum talið. Nú vitum við að hluti af launum í fiskvinnslunni er greiddur í bónus. Ég þekki mörg dæmi þess, þar sem tímabundið atvinnuleysi er árlegur viðburður, að þetta fólk, sem fær atvinnuleysisbætur, fær varla krónu í vasann vegna þess að það er um eftirásköttun að ræða hér á landi. Stundum eru því 500 kr. eða 1000 kr. í umslaginu sem dugar skammt í dag. Þess vegna langar mig til að vita hvað þetta segir okkur mikið í kr. Eru þetta kannske um 80 kr. á tímann sem gera þá um 12 800 kr. yfir mánuðinn? Eins er það mjög bagalegt þegar atvinnuleysi er svona langvarandi eins og á Suðurnesjum að eftir 180 daga standi fólk uppi allslaust, sem sagt ekki með neinar bætur og enga vinnu að fá. Það er ekki hægt að hlaupa í burtu frá heimilum, alla vega ekki fyrir konur sem eru stærsti hlutinn af þessu vinnuafli, þær komast ekki langt í burtu til að afla sér atvinnu. Það kemst ekkert heimili af í dag nema hafa tvo til að vinna fyrir heimilinu, alla vega ekki meðal almennra launþega. Mér er mjög minnisstætt að fyrir rúmu ári síðan var ég að spyrjast fyrir um það úti á landi í sjávarplássi hvernig væri með atvinnuna. Svarið var: Ja, það er nú svo sem í lagi en það eru bara 10 tímarnir núna, það er frí bæði á laugardögum og sunnudögum. Þetta er nefnilega viðhorfið víða, það þarf að vinna myrkranna milli og helst annaðhvort laugardag eða sunnudag til að hafa ofan í sig og á, vegna þess að skattarnir eru greiddir árið eftir af þeim launum sem aflað var árið á undan. Og enginn leggur fyrir, vegna þess að þeir, sem eru að reyna að koma þaki yfir höfuðið eða standa í einhverjum framkvæmdum, mega ekki sjá af neinni krónu til þess að geyma og verður þetta oft mjög bagalegt í eftirá-sköttun. Ég vil undirstrika það í þessu samhengi vegna þess að það hefur mest verið rætt um það á þeim tímum þar sem atvinnuleysi hefur verið hvað fáar krónur hafa fengist útborgaðar.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka undir með þeim sem hér hafa talað og lýsa þeirri skoðun minni að ég tel að í þessu frv. felist þó nokkur réttarbót fyrir þá sem atvinnuleysi þurfa að þola. Eins og menn hafa minnst á eru konur fjölmennar í þeim hópi og vísast er fjárhagsstaða þeirra einna bágbornust allra, einkum þeirra sem einar þurfa að sjá fyrir heimili. Úf af áskorun hv. þm. Karls Steinars Guðnasonar hér áðan varðandi það frv., sem nú er til meðferðar í Nd. Alþingis og miðar að því að bæta atvinnuöryggi fiskvinnslufólks, vil ég lýsa því yfir að því frv. mun ég veita stuðning minn þegar og ef það kemur hingað til þessarar deildar. Ég tek undir með hv. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur að það væri gaman að fá að vita hvað þetta þýðir í krónum, en fagna því ella að þetta frv., sem við erum hér nú að ræða, er fram komið.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Út af þeirri fsp. sem fram kom get ég í fyrsta lagi ekki upplýst og sennilega getur enginn upplýst hversu háar upphæðir verða greiddar úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Það fer auðvitað eftir atvinnuástandi og horfum sem vonandi batna ef friður verður á vinnumarkaðnum eftir því sem líður á vertíðina og afli verður meiri. Hins vegar er hægt að fá alla aðra útreikninga í kr. frá rn. Ég veit að formaður n. er reiðubúinn að óska eftir þeim og þá verða þeir lagðir þar fyrir. Það er alveg rétt, sem kom fram í ræðum sumra manna hér og þá sér í lagi 6. landsk. þm., að það er langmest um atvinnuleysi í fiskiðnaðinum. Ástæðan fyrir atvinnuleysi í fiskiðnaði er fyrst og fremst þær aðgerðir, sem hafa verið gerðar á undanförnum árum, að draga mjög úr fiskveiðum, setja meiri hömlur á veiðarnar, friða ákveðnar fisktegundir sem við ekki þekktum áður. Þetta kemur auðvitað harðast niður á því fólki sem þessa atvinnu stundar. Ég er ekki líkt því að öllu leyti sammála því sem hefur verið gert í þessu á síðustu árum og alls ekki sammála Alþingi í afskiptum þess. Ég tel ekki að það sé verið að búa í haginn fyrir framtíðina með því að taka undir með samtökum eins og Greenpeace-samtökunum að það megi ekki drepa orðið nokkra skepnu hér innan 200 mílna, heldur eigi að fjölga þeim og margfalda stofninn við landið á komandi árum. Það þarf töluvert af fiski í þessa stóru belgi, þessi stóru dýr sjávarins. Þau þurfa að lifa og þau sækja í fiskstofnana. Með sama áframhaldi hlýtur það að vera stefna þeirra að binda fleiri skip. Það eykur ekki á atvinnu þessa fólks sem stundar veiðar og vinnslu sjávarafla. Það er sjálfsagt og eðlilegt að fara varlega í öllum veiðum og við eigum vitaskuld að sinna aðvörun fiskifræðinga í því að ganga ekki of nærri ungfiski, hvort sem hann er innfjarða eða ekki. Sem betur fer bendir nú margt til þess að það sé óvenjumikið um seiðagengd á fjörðum inni og flóum, sem við eigum að gleðjast yfir og binda miklar vonir við. En við megum heldur ekki eyðileggja með því að haga okkur alveg eins og græningjar, eins og mér sýnist því miður að allt of margir í þessu þjóðfélagi geri og það meira að segja innan hv. Alþingis. Það fer engan veginn saman að tala hér samhliða um það að tryggja atvinnu og kaupmátt launa ef við ætlum að ala hér margfaldan stofn af hvölum við landið á kostnað þjóðarinnar og þessa atvinnureksturs. Hann verður aldrei sá atvinnurekstur sem hægt er að byggja á og fólk getur treyst á undir þessum kringumstæðum. Við mörkum stefnu í sjávarútvegsmálum eitt ár í einu og breytum henni hvað eftir annað á þessu eina ári og vitum aldrei okkar rjúkandi ráð. Stundum grípur náttúran inn í og gerir hlutina léttari og skynsamari. Það er búið að drepa alla loðnu alveg upp og kæfa hana. En ég bara segi það í sambandi við þessa hugmynd manna hér: Hugleiðið þetta líka í leiðinni. Það er fyrsta skrefið til að treysta atvinnugrundvöll í sjávarútvegi að viðurkenna það að hann verður að hafa einhverja stoð til að standa á, en hann á ekki alltaf að eiga von á því að nú verði stoppað næsta dag eða þar næsta með þeim undantekningum, sem ég nefndi, til verndunar ungfisks bæði á fjörðum og á öðrum miðum, sem við eigum sannarlega að fara eftir. Þetta er einn liðurinn í því að treysta atvinnugrundvöllinn og þetta er höfuðástæðan fyrir því hvað það er mikið óöryggi í þessum atvinnuvegi núna. Ég legg svo mikla áherslu á það, virðulegi forseti, að þetta frv. fái greiðan gang hér í gegnum hv. deild því að það fólk, sem þarf núna á þessum bótum að halda, bíður eftir afgreiðslu þessa máls og þetta er loforð við lausn kjarasamninga eins og fram hefur komið.



Virðulegi forseti. Það var spurt hér áðan um upphæðir atvinnuleysisbóta. Ég er hér með kauptaxta frá Verkalýðs- og sjómannafélagi Keflavíkur sem greinir frá því hvert kaupið í fiskvinnslunni er. Menn sem standa því fjarri átta sig ekki alveg á því alltaf hversu lágar tölur þetta eru. Kaup fiskvinnslufólks á fyrsta ári í fiski er 73,11 á tímann og það sinnum 8. Þetta eru ekki hærri upphæðir sem þarna er átt við. Ég vil taka undir margt það sem hv. síðasti ræðumaður sagði og einkum varðandi þann áróður Græningja eða Greenpeace-manna að hverfa frá hvaladrápi sem ég tel og taldi mjög óráðlegt á sínum tíma. Maður veltir því fyrir sér hvenær koma upp hópar sem hafa sérstaka samúð með þorskinum og ýsunni og hvenær okkur Íslendingum verði bannað að veiða þær tegundir. Ég held að það atvinnuleysi, sem nú gerir vart við sig, eigi sér fleiri orsakir en aðeins í aflabresti. Það er reyndar spurning hvort eigi að tala um aflabrest því að ef við lítum á tölur undanfarinna ára hefur ekki svo miklu minna fiskast á síðasta ári en árið þar á undan. Ég minni á það líka að á þeim tíma, þegar fiskgengdin var hvað mest og Íslendingar öfluðu allra mest, var tap á sjávarútveginum. Þá var þannig komið málum og þannig staðið að verki af hálfu stjórnvalda að útgerðin var rekin með tapi. Menn sjá því að það er ekki endilega aflabrestur sem gerir það að verkum að erfiðleikar eru í þessum útvegi, sérstaklega hjá þeim sem eru atvinnulausir og líka hjá sjávarútvegsfyrirtækjunum. Á laugardaginn var var haldinn fjölmennur fundur suður í Keflavík þar sem kom saman fiskverkunarfólk, sjómenn, útvegsmenn og vinnuveitendur og málin voru rædd á öðrum grundvelli en oft gerist um þessi mál. Sannleikurinn er sá að fólkið, sem er næst þessum útvegi, skilur betur erfiðleikana, skilur betur hvernig málin standa en margur annar og vill gjarnan ræða það hvernig megi úr bæta. Í ályktun, sem sá fundur samþykkti, er vikið að því hvers vegna þessir erfiðleikar eru svo miklir sem raun ber,vitni, en þar segir m.a., með leyfi forseta: „Gengisstefna stjórnvalda hefur um langt árabil verið fjandsamleg'sjávarúfvegi og orðið til þess að flytja gífurlega fjármuni frá sjávarútvegi til innflutnings, verslunar og þjónustu, sem kemur fram í mikilli þenslu á Reykjavíkursvæðinu. Það er grundvallarforsenda heilbrigðs rekstrar í sjávarúfvegi að þessari gengisstefnu verði breytt og gengi erlendra gjaldmiðla verði rétt skráð.“ Þetta er einn þátturinn í þessum vanda. Það er vikið að mörgu öðru í þessari ályktun sem mun verða birt á næstunni. Þar segir t.d. : „Fundurinn mótmælir vaxtaokri sem á sér stað í landinu, bæði hjá útgerð, fiskvinnslu og launþegum. Bendir fundurinn á að vaxtakostnaður hjá sjávarútvegsfyrirtækjum er í mörgum tilfellum jafnhár og launakostnaður fyrirtækjanna.“ Þegar svo er komið er ekki undarlegt að víða séu erfiðleikar á ferðinni. Það var vikið hér að gámavæðingu og útflutningi fiskjar í gámum. Það verður að viðurkennast að ekki sé ég alveg fyrir mér hvernig taka skuli á því máli. Þarna á sér stað tæknivæðing, þróun sem verkalýðsfélögin sjá ekki ástæðu til að stöðva. Það væri líka óskynsamlegt að gera það. Hins vegar hef ég bent á að menn skyldu flýta sér hægt í þessum efnum, vegna þess að eftir situr fólk atvinnulaust og skv. mínum skilningi á fólkið í landinu fiskinn. Fólkið á rétt á atvinnu. En við eigum heldur ekki að bregðast við vandanum með því að spyrna gegn framförum. En við verðum að gá að okkur að því leyti til að atvinnutækifærin séu ekki tekin af fólki á einu bretti á meðan annað hefur ekki komið í staðinn.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til umferðarlaga. Þetta frv. er samið af umferðarlaganefnd, sem fyrirrennari minn í embætti dómsmrh. skipaði í september 1980 til að vinna að heildarendurskoðun umferðarlaga svo og reglugerðar skv. þeim eftir því sem ástæða þætti til. Í nefndina voru skipaðir þeir Sigurjón Sigurðsson lögreglustjóri í Reykjavík, Garðar Gíslason borgardómari, Haraldur Henrysson sakadómari og forseti Slysavarnafélags Íslands, Ólafur W. Stefánsson skrifstofustjóri í dómsmrn. og snæbjörn Jónasson vegamálastjóri. Ritari nefndarinnar var Örn Sigurðsson. Nefndin skilaði frv. þessu til rn. í lok síðasta mánaðar. Hefur orðið að ráði að leggja það fyrir Alþingi óbreytt og hefur ekki gefist aðstaða til þess, hvorki fyrir ráðh., ríkisstj. eða þingflokka stjórnarinnar, að taka afstöðu til einstakra atriða frv. Hins vegar þykir brýnt að þingið fái færi á að fjalla um efni þess, enda hefur gætt nokkurrar óþreyju meðal þm. þess vegna. Frv. liggur nú fyrir mikið af vöxtum og að því er best verður séð vandlega undirbúið. Frv. felur í sér heildarendurskoðun á umferðarlögum, sem eru frá árinu 1968, en að stofni til eru þau frá árinu 1958 þegar hér voru fyrst sett heildarlög um umferð. Frá þeim tíma hafa verið gerðar ýmsar breytingar á umferðarlögunum og var veigamesta breytingin gerð þegar hægri umferð var lögleidd hér á landi árið 1968. Það segir sig sjálft að nauðsyn hefur borið til að endurskoða umferðarlögin þar sem góður aldarfjórðungur er síðan þau voru sett. Hefur á þessum tíma átt sér stað ör þróun hér á landi sem og erlendis, endurbætur á bifreiðum og gífurleg fjölgun, nýir og bættir vegir o.s.frv. Umferðarlögin eru því á ýmsum sviðum orðin ófullkomin og sums staðar beinlínis úrelt. Þá er nauðsynlegt að samræma löggjöf okkar á þessu sviði eftir því sem kostur er umferðarlöggjöf annarra þjóða og alþjóðasamningum um umferð, m.a. vegna aukinna samskipta þjóða á milli. Hafa þessi sjónarmið ráðið mestu um þær breytingar sem felast í frv. Verði frv. samþykkt verður kleift að Ísland gerist aðili að alþjóðasamningi um umferð sem gerður var í Vínarborg 1968. Eins og fram kemur í athugasemdum við frv. hefur við samningu þess verið höfð hliðsjón af breytingum sem á undanförnum árum hafa verið gerðar á umferðarlögum og umferðarreglum annars staðar á Norðurlöndum. Byggðist sú endurskoðun á tillögum norrænnar nefndar, Nordisk Vejfrafik Komite, um samnorrænar umferðarreglur sem byggðust m.a. á alþjóðlegri samvinnu um umferðarmál. Ísland átti ekki aðild að þessu norræna samstarfi. En við samningu frv. hefur einnig verið tekið tillit til aðstæðna hér á landi og kemur fram að nefndin leitaði eftir ábendingum og óskum frá fjölmörgum aðilum sem láta sig umferðarmál og umferðaröryggi varða á einn eða annan hátt. Hið nýja frv. byggir í sjálfu sér að verulegu leyti á gildandi lögum, en efnisskipan allri er mjög breytt, bæði að því er varðar skipan kafla innan frv. og efnisatriði einstakra greina. Er meginatriðum skipað fyrst, svo sem reglum fyrir alla umferð, þá umferðarreglum fyrir gangandi vegfarendur, síðan umferðarreglum fyrir ökumenn, sérreglum fyrir reiðhjól og bifhjól og fyrir reiðmenn, þá ákvæðum um ökumenn, síðan ákvæðum um ökutæki o.s.frv. Í athugasemdum við hverja grein er vísað til hliðstæðs ákvæðis í umferðarlögunum. Til skýringa eru og millifyrirsagnir innan kafla. Ekki eru tök á því að tíunda allar þær breytingar sem í frv. felast. Í athugasemdum eru taldar helstu breytingar frá gildandi lögum og eru þær 47 talsins, ýmist breytingar á gildandi ákvæðum eða nýmæli. Mun ég geta nokkurra helstu atriða í sambandi við hvern kafla. Í 1. kafla er fjallað um gildissvið laganna og skilgreiningu hugtaka. Þar er að finna nýja skil,greiningu á hugtökunum bifreið, dráttarvél og vinnuvél. Eru vélknúin ökutæki til fólks- eða vöruflutninga, sem aka hægar en 30 km á klst., talin til vinnuvéla, en þau teljast nú til bifreiða. Sama er um vélknúin ökutæki sem ekki eru ætluð til slíkra flutninga en aka má hraðar en 30 km á klst. Þau mundu ýmist teljast dráttarvél eða vinnuvél eftir eðli ökutækja. Í þessum kafla, er og ítarleg lýsing á því hvenær sé ljósatími auk þess sem ljósatími er ákveðinn allan sólarhringinn frá 1. október til 1. apríl. Í II. kafla, þar sem eru reglur fyrir alla umferð, er aukin áhersla lögð á tillitssemi gagnvart börnum og öldruðum og þeim sem eru sýnilega sjón- eða heyrnarskertir, fatlaðir eða sjúkir þannig að það hái þeim jafnvel þótt þeir beri ekki auðkenni fattaðra. Þá er í þessum kafla ákvæði um vistgötur. Í öðrum köflum frv. eru og nýmæli þar sem lögð er aukin áhersla á rétt allra vegfarenda svo sem ákvæði um sérstaka skyldu ökumanna gagnvart skólabifreiðum sem numið hafa staðar til að hleypa farþegum inn eða út og ítarlegri ákvæði um skyldur ökumanna gagnvart gangandi vegfarendum almennt. Í III. kafla eru umferðarreglur fyrir gangandi vegfarendur eða hvar á vegi þeir skuli vera. Það er fyrst og fremst utan akbrautar og hvernig þeir skuli fara yfir akbraut. Í IV. kafla eru umferðarreglur sem gilda fyrir ökumenn og er hann einna veigamestur. Þar kemur fram meginreglan um hægri umferð, en kveðið er skýrar á um það en nú að ökutæki skuli vera vel til hægri á akbraut. Þá eru nýmæli um akstur á vegi með þrjár eða fleiri akreinar. Ef akreinar eru fjórar eða fleiri má eigi aka á akrein sem er að öllu leyti vinstra megin við miðju akbrautar í akstursstefnu og ef akreinar eru þrjár má eigi aka á þeirri akrein sem er lengst til vinstri. Þetta gildir þó ekki þar sem einstefnuakstur er. Þá eru nýmæli um akstur af aðrennslisrein til að auðvelda ökumanni þaðan akstur inn á akrein þá sem hann ætlar inn á og ákvæði um að nota skuli aðrennslisrein strax og hún byrjar. Enn fremur eru nýmæli um framúrakstur. Aka skal hægra megin fram úr ökutæki sem beygir til vinstri eða ef ökumaður þess undirbýr greinilega vinstri beygju. Ný ákvæði eru um skyldu þess sem ekur fram úr og einnig þess sem ekið er fram úr. Loks eru ákvæði um framúrakstur þar sem umferð fer fram á fleiri en einni akrein í sömu akstursstefnu. Er þá heimilt að aka hægra megin fram úr ökutæki á annarri akrein, enda sé umferð ökutækja þétt og ökuhraðinn ráðist af þeim sem á undan fara. Við þessar aðstæður verður og óheimilt að skipta um akrein nema þess þurfi til að beygja á vegamótum, aka af akbraut, stöðva ökutæki eða leggja því. Þessum ákvæðum ásamt ákveðnari reglu um að aka vel til hægri er ætlað að koma í veg fyrir ótímabæran akstur á vinstri akrein og tíð akreinaskipti við framúrakstur, eins konar svigakstur. Þá eru ítarlegri ákvæði um ljósanotkun en nú er, þ.e. hvenær nota skuli háa ljósgeisla og hvenær þá megi ekki nota, svo og hvenær nota skuli lágan ljósgeisla. Ákvæði eru um að ekki megi valda ónæði með ónauðsynlegum akstri í námunda við íbúðarhús og ákvæði sem beinast gegn þeim sem með hægum akstri tefja akstur annarra. Í V. kafla er fjallað um ökuhraða. Þar er miðað við óbreytt hraðamörk í þéttbýli, 50 km á klst. Hins vegar er lagt til að hámarkshraði á vegum með bundnu slitlagi utan þéttbýlis hækki í 80 km á klst., enda eru akstursskilyrði á þeim vegum að jafnaði betri en á malarvegum. Hámarkshraði utan þéttbýlis verður að öðru leyti óbreyttur, 70 km á klst. Þá er gert ráð fyrir því að heimila megi að uppfylltum vissum skilyrðum allt að 90 km hámarkshraða og að lækka megi hámarkshraða þar sem nauðsynlegt þykir og er það í samræmi við núgildandi heimildir. Að því er ökuhraða stórra fólksbifreiða og vörubifreiða varðar og þeirra sem draga tengi- eða festivagna er og um nokkra rýmkun að ræða. Er lagt til að ökuhraði stórra fólksbifreiða megi ekki vera meiri en 80 km á klst., en vörubifreiða og dráttarbifreiða 70 km. Þá er nýmæli er varðar akstur vélsleða sem nú eru nefndir beltabifhjól í lögum. Lagt er til að þeir megi eigi aka hraðar en 30 km á klst. á vegum nema um akstur í þágu öryggis eða heilsugæslu sé að ræða. Í VI. kafla eru sérreglur fyrir reiðhjól og bifhjól, þ. á m. létt bifhjól eða vélhjól sem svo eru nefnd. Nýmæli er að því er varðar vinstri beygju hjólreiðamanna. Skal hjólreiðamaður, sem ætlar að beygja til vinstri, vera áfram hægra megin, aka beint áfram yfir vegamót og þá fyrst beygja til vinstri þegar það er unnt án óþæginda fyrir aðra umferð. Í frv. eru að öðru leyfi ýmis nýmæli til að tryggja aðstöðu hjólreiðamanna, svo sem við framúrakstur og akstur í beygjum. Að því er bifhjól, þ. á m. létt bifhjól, varðar er nýmæli um að við akstur utan ljósatíma skuli nota lægri ljósgeisla og er ákvæðinu ætlað að auka öryggi ökumanna bifhjóla þannig að hjólin sjáist betur í umferðinni. Að öðru leyti er við það miðað að reglur um bifhjól gildi í aðalatriðum um létt bifhjól, enda eru þau í eðli sínu líkari öðrum bifhjólum en reiðhjólum. Í VII. kafla eru sérreglur um reiðmenn. Er þá gert ráð fyrir því að setja megi reglur um varúðarmerki fyrir reiðmenn og hesta, t.d. endurskinsmerki, þegar farið er á vegi á ljósatíma. Í VIII. kafla eru ákvæði um ökumenn. Ákvæði er varða akstur undir áhrifum áfengis eða annarra örvandi eða deyfandi efna eru í meginatriðum óbreytt. Nýmæli er þó er bannar neyslu slíkra efna næstu sex klst. eftir að akstri lauk ef ökumaður hefur haft ástæðu til að ætla að opinber rannsókn verði hafin vegna akstursins. Þá er lögð skylda á bensínafgreiðslumenn að reyna að hindra ölvun við akstur og ákvæði eru um töku öndunarsýna. Að því er ökuréttindi varðar er flokkun ökuréttinda breytt til samræmis við alþjóðasamninga um umferð þannig að aukin réttindi þurfi til aksturs bifreiða til flutnings fleiri en átta farþega og vörubifreiða sem eru 3.5 tonn að leyfðri hámarksþyngd. Bráðabirgðaökuskírteini byrjenda gilda í tvö ár og heimild er til að ákveða að norræn ökuskírteini gildi hér á landi einnig eftir að skírteinishafi hefur sest hér að. Nýmæli er um 14 ára aldursmark til aksturs dráttarvéla við landbúnaðarstörf og aldursmark til útgáfu ökuskírteina fyrir létt bifhjól og vélsleða er hækkað í 16 ár. Loks eru í þessum kafla nokkuð breyttar reglur um ökukennara. Er aldursmark þar lækkað í 21 ár og áskilnaður um leigubifreiðarstjórapróf felldur niður, en gert ráð fyrir ökukennaranámi og prófi er taki mið af kröfum sem gera þarf til ökukennara. Einnig er þar heimild til að setja reglur um endurmenntun kennara. Í IX. kafla um ökutæki eru ýmsar breytingar. Þar er gert ráð fyrir því að reglur verði settar um gerð og búnað, skráningu o.fl. Er gert ráð fyrir því að skráning ökutækja verði í höndum Bifreiðaeftirlits ríkisins og við það miðað að umdæmaskráning falli niður. Þar eru og ákvæði um heimild til að fela verkstæðum almenna skoðun ökutækja eða tiltekna þætti skoðunar undir eftirliti Bifreiðaeftirlitsins. X. kafli fjallar um notkun öryggisbúnaðar, þ.e. öryggisbelta og hlífðarhjálma. Eru þau ákvæði í meginafriðum óbreytt. Þó er felld niður undanþága er varðar farþega í framsæti leigubifreiðar og undanþága leigubifreiðarstjóra miðuð við það þegar bifreið er í leiguakstri. Rétt er að taka fram að enginn fyrirvari er í frv. um refsinæmi þessara brota. Í XI. kafla eru ákvæði um flutning, hleðslu, þyngd og stærð ökutækja og er þar að verulegu leyti gert ráð fyrir því að reglur verði settar um það efni í reglugerð en þær eigi bundnar í lögum. Mundu slíkar reglur þurfa að vera ítarlegri en nú er án þess að geta orðið tæmandi og þörf er á heimild til undanþága vegna þróunar ökutækja og breytilegra þarfa við flutninga. Nýmæli er að gert er ráð fyrir setningu reglna um flutning hættulegra efna og tækja. XII. kafli fjallar um hindrun á vegi og XIII. kafli um umferðarstjórn, umferðarmerki o.fl. XIV. kafli fjallar um fébætur og vátryggingu. Er í meginatriðum byggt á óbreyttum bótareglum og vátryggingarskyldu. Ákvæði um lögboðna eigin áhættu eru felld niður og sett ákvæði um nefnd til að fjalla um ágreiningsmál vegna sakarskiptingar. Í XV. kafla er fjallað um viðurlög. Að því er sviptingu ökuréttinda varðar er lagt til að fyrsta brot vegna aksturs undir áhrifum áfengis varði a.m.k. tveggja ára ökuleyfissviptingu ef vínandamagn er yfir 20/00. Ákvæðum um ítrekuð brot við ölvun við akstur er breytt þannig að þau varði ýmist tveggja eða þriggja ára sviptingu í stað ævilangrar sviptingar, en endurtekin ítrekuð brot ævilangri sviptingu. Þá er reglum um endurveitingu ökuréttinda nokkuð breytt. Meginreglan verði sú að endurveita megi ökuréttindi eftir þriggja ára sviptingartíma, en þó ekki fyrr en eftir fimm ár þegar svipting hefur verið ákveðin ævilöng. Í sambandi við þetta atriði vildi ég aðeins leggja áherslu á hvað ökuleyfissvipting vegna ölvunaraksturs er mörgum þungbær. Þess vegna þyrfti að gera allt sem hægt er til að vekja athygli þeirra, sem ökuleyfi hafa og eru að verða flestir þjóðfélagsþegnar, hversu mikilvægt það er að láta slíkt aldrei henda sig. Í þessum kafla eru og nokkur nýmæli um að leggja megi hald á erlend ökutæki sem erlendur ökumaður hefur notað og brotið gegn ákvæðum umferðarlaga. Ítarleg ákvæði eru um gjaldtöku vegna ýmiss konar stöðvunarbrota og verður meðferð slíkra brota ekki refsiverð. Er um að ræða mjög umfangsmikinn málaflokk þar sem nauðsynlegt er að einfalda málsmeðferð. Loks eru nýmæli um heimild lögreglu til að flytja eða láta flytja brott ökutæki, sem með ýmsum hætti brjóta í bága við reglur um stöðvun eða lagningu, valda truflun eða óþægindum eða skilin hafa verið eftir. Í XVI. kafla er fjallað um Umferðarráð og umferðarfræðslu. Er þar í meginatriðum byggt á gildandi ákvæðum. Lagt er til að formaður og varaformaður Umferðarráðs, sem ráðh. skipar án tilnefningar, eigi sæti í framkvæmdanefnd þess, sem skipuð verði fimm mönnum sem að öðru leyti verði valdir af ráðinu sjálfu. Þá er lagt til að við hlutverk ráðsins bætist „að beita sér fyrir könnun á umferðarháttum og öðru sem umferð varðar“. Hins vegar er ljóst að starfsemi Umferðarráðs og það hver áhrif það getur haft ræðst fyrst og fremst af því fjármagni sem til þess er ráðstafað. Í XVII. kafla eru loks ákvæði um gildistöku og er lagt til að lögin taki gildi 1. júní á næsta ári. Nauðsynlegt er að ætla tíma frá því að lögin verða samþykkt til að ganga frá ýmsum reglugerðum sem gert er ráð fyrir að settar verði. Þá er nauðsynlegt að undirbúa kynningu á hinum nýju umferðarreglum og öðrum nýmælum og loks er nauðsynlegt að gildistaka fari fram á heppilegum árstíma. Hæstv. forseti. Ég hef nú rakið helstu breytingar og nýmæli skv. frv. og er þá eigi allt talið. Frv. ber það með sér að það þarf að skoða gaumgæfilega og bera saman við gildandi lög. Ég tel sjálfsagt að þm. leiti eftir umsögn um frv. hjá aðilum sem láta sig umferðarmál varða. Efni frv., einkum umferðarreglurnar, eru þess eðlis að óheppilegt er að þeim sé oft breytt, enda ríður á að borgararnir kunni jafnan á þeim glögg skil. Ég tel því ljóst að þingnefnd verði að fjalla ítarlega um efni frv. Ég tel eigi ástæðu til að fjalla frekar um frv. þetta á þessu stigi. Í nútíma þjóðfélagi skipar umferð og umferðarmál veigamikinn þátt í daglegu lífi. Bifreiðar og önnur ökutæki eru á margan hátt nytsamleg tæki og stuðla að bættum hag þjóða, en notkun þeirra felur í sér marga hættu. Hér á landi láta um 25 manns lifið árlega í umferðarslysum, mörg hundruð slasast árlega og eignatjón af völdum umferðarslysa er gífurlegt. Það ríður því á miklu að reglur allar á þessu sviði séu glöggar, að borgurunum séu þær kunnar og að þeir fari eftir þeim. Frv. þessu er ætlað að stuðla að því að svo geti orðið. Hæstv. forseti. Ég legg til að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Hér er um umfangsmikinn lagabálk að ræða sem þarfnast umfangsmikillar umfjöllunar í nefnd eins og hæstv. ráðh. kom inn á. Þar á ég mína möguleika á vendilegri athugun og fer því ekki út í efnisatriði og breytingar, enda illa lesinn í þessum fræðum enn þá. En það voru örfá orð aðeins til íhugunar nú við 1. umr. Vitanlega er laganauðsynin ótvíræð og þeim mun skýrari og betri reglur sem við höfum, einfaldari og ljósari en ákveðnari um leið, því betra. Það er nauðsyn að huga að þessu atriði þegar öll skilyrði og allar reglur eru taldar af hinu illa og frelsið eitt skal gilda. Hvergi er „frelsið“ og 100% rétturinn minn eða þinn válegri en einmitt í umferðinni, því meginatriði umferðarinnar felast í raun og veru í því að líta í eigin barm. Varfærnin og tillitssemin í annarra garð skiptir mestu máli en ekki spurningin um hvar rétturinn er þegar upp er staðið. Það er nefnilega þannig að fyrir hinn örkumlaða eða fyrir aðstandendur hins látna skiptir þessi margumtalaði réttur engu. Hver ferð hér um borgina eða hver ferð úti á vegum landsbyggðarinnar kallar fram hrópandi dæmi um hið ótrúlega tillitsleysi, hinn undraverða glannaskap þar sem aðalpersónan, ég, með réttinn og öryggið og sjálfstillitið gengur fyrir öllu. Konan, sem ræddi við útvarpið í morgun, minnti á þátt sjálfsábyrgðarinnar í umferðinni, hina ofurþungu ábyrgð okkar hvers og eins og kvað áróðurinn ekki snúast nóg um áminningu þessa, þ.e. varúðina gagnvart öðrum. Mér þóttu orð hennar allrar athygli verð. Ný heildarlöggjöf er nauðsyn. Hér hafa menn verið að bæta brýnustu ágalla að því að menn hafa talið. Tvö frv. hér í þessari hv. deild nú bera þessa gleggst vitni. En framkvæmdin og möguleikar á virkri framkvæmd er það sem enn meiru skiptir. En við sjálf ráðum hér auðvitað langmestu. Áróður hefur sannað gildi sitt. Áróður byggðan á fræðslu og staðreyndum þarf að auka. Ég nefni eitt dæmi. Það mætti fá örkumla fólkið enn frekar til liðs. Af samtölum við sumt af því veit ég að það er reiðubúið, vill leggja sitt fram til að forða öðrum frá óvægnum og grimmum örlögum sem það sjálft hefur orðið að lúta í lægra haldi fyrir. Hér má nefnilega margt gera. En sannleikurinn er sá að þá þarf að vísu enn frekara fjármagn og það fjármagn þarf þá að nýta og nota til virkilegrar fræðslu og áróðurs sem skírskotar beint til fólksins. Ég nefni annað dæmi. Rás 2 mun mjög vinsæl meðal margra líklega sem kannske þurfa mest á að halda. Hvernig væri nú að nýta hana til hins ýtrasta í þessu efni svo sem fjölmiðla yfirleitt? En ég nefni þetta bara vegna þess að ég finn það og veit að unga fólkið t.d. - án þess að ég ætli að fara að ásaka það - hlustar mjög á Rás 2 og tekur vel eftir mörgu því sem þar er sagt. Skólinn á sína miklu möguleika. Ég þekki það sjálfur frá mínu eigin starfi. En ég held að við ættum samt sem áður ekki frekar í þessu en öðru að gleyma grunneiningunni, heimilunum sjálfum. Þar er kannske vöntunin mest á raunhæfri umferðarfræðslu. Ég er ekki frá því að þar sé brotalömin allra verst. Það vantar máske eitthvert hjálpartæki fyrir foreldrana. En vitanlega eru þar margar ánægjulegar undantekningar sem sanna þessa reglu. Að öllu þessu þarf að hyggja. Aðalerindi mitt hingað var þó það atriði sem er eitt þeirra sem oft má ekki hafa hátt um, en er þó ein meginvá allra okkar umferðarmála. Þar á ég við ölvunaraksturinn. Tiltækar tölur eru þar uggvekjandi en annað felst aldrei í þeim tölum, önnur brot komast aldrei upp. En tiltækar tölur segja allt of mikið. Nú telja menn það helst rétt að bæta við þessa vá, þessa hræðilegu hættu. Bjórlíkhúsin segja þegar til sín, það segir lögreglan ótvírætt og hefur um skýr dæmi. Yfirfljótandi bjór gæti því skapað enn meiri hættu þar sem andvaraleysið, að ég segi nú ekki kæruleysið, segði þá enn frekar til sín en nú er. Ég held að hér þurfi líka að vera vel á verði og ótti minn er ekki ástæðulaus, segja þeir sem gleggst þekkja og eru best inni í umferðarmálum. Að lokum í fullri alvöru þó mönnum þyki það kannske einhver gálgahúmor. Hvernig væri að gera skyndikönnun eftir veislur í ráðherrabústað eða öðrum slíkum stöðum, Höfða eða Rúgbrauðsgerðinni? Ég skýt þessu svona að hæstv. dómsmrh. að hann beiti sér fyrir einni slíkri eða svo. Ekki mæli ég svo af því að hæstv. landbrh. hefur boð inni í dag og liggja til þess auðskildar ástæður. En einhvern veginn er það nú svo eftir að ég hef verið í slíkum fagnaði-það er sjaldan en það kemur fyrir - og ekið brott ásamt öðrum að ljóðlínurnar frægu hafa ómað í eyru mér: Hvað höfðingjarnir hafast að, hinir ætla sér leyfist það.“ Skal svo ekki orðlengt um það frekar á föstunni.



Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa um þetta mörg orð við þessa umr. Ég vil aðeins fagna því að þetta frv., endurskoðuð umferðarlög, skuli hér fram komið. Það hefur átt sér langan aðdraganda. Ég hef oftar en einu sinni innt ráðh., bæði hæstv. núv. dómsmrh. og hans forvera í því embætti, eftir því hvað þessari endurskoðun líði. Hún hefur tekið mjög langan tíma og vonandi hafa gæði endurskoðunarinnar verið í réttu hlutfalli við þann tíma sem þetta hefur tekið. Við fljótalestur á þessu frv. sýnist mér að ýmislegt sé hér til bóta, en annað orkar kannske meira tvímælis. En það sem mér þykir nú kannske einna lakast við fyrstu skoðun þessa frv. er að mér sýnist að það sé allt skrifað í hálfgerðum kansellístíl 19. aldarinnar. Ég hirði svo sem ekki um að fara að nefna mörg dæmi hér, en þau eru ýmis, t.d. í þessum skilgreiningum og raunar víðar. Þá sýnist mér eitt og annað vera þannig að það þoli ákaflega vel endurskoðun og mætti gjarnan endurskoða. Það eru ýmis ákvæði hér sem tvímælalaust eru til bóta. Hæstv. dómsmrh. rakti hér ýmis þau nýmæli sem eru í þessu frv. T.d. minntist hann á ákvæði um akstur af aðrennslisrein eins og hér er kallað. Þetta er allt af hinu góða. En því miður er það svo að umferðarmannvirki hér eru allvíða hönnuð með þeim hætti að mér sýnist að það muni verða erfitt að fara eftir þessum ákvæðum. Ég bendi á t.d. hér inn við Elliðaár, þar sem aðrennslisrein kemur inn á og 60–80 metrum lengra í burtu kemur það sem kalla mætti frárennslisrein þar sem ekið er út af. Þessi umferðarmannvirki eru einfaldlega þannig hönnuð og upp sett - og þetta gildir víðar - að mér sýnist að ekki sé hægt að fara eftir þessu, a.m.k. ekki til hlítar. En ég ætla að geyma mér frekari athugasemdir um þetta. Ég játa það og viðurkenni að ég hef ekki kynnt mér þetta nægilega vel á þessu stigi. En ég á sæti í þeirri nefnd sem fær þetta mál til meðferðar og það mun, fullyrði ég, fá þar vandaða athugun eins og brýnt er. Það kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, 2. þm. Austurl., að mönnum hefur þótt svo brýnt að breyta ýmsu að það hafa verið flutt frv. í þá veru um ýmsar greinir þessa máls og er það eðlilegt. En mér segir svo hugur um að hv. allshn. þessarar hv. deildar muni þurfa verulegan tíma til að athuga þetta mál. En ég fagna því að það skuli hér fram komið til athugunar og vinnslu, enda þótt auðsætt sé að það muni þarfnast töluverðra breytinga.



Herra forseti. Ég, eins og aðrir hv. þm. sem hér hafa talað, fagna því að frv. þetta til umferðarlaga hefur nú loksins séð dagsins ljós. Það er auðvitað mikið verk að endurskoða umferðarlög, en því er ekki að neita að mönnum hefur þótt það taka nokkuð langan tíma eða á fimmta ár. Þetta frv. er stór lagabálkur, 122 greinar, og því er fyrir séð, eins og hér kom fram í máli hv. 5. landsk. þm., að það muni taka nokkurn tíma fyrir hv. allshn. að fara yfir það. En ég tel nauðsynlegt að jafnframt því að ítarlega verði unnið í þessu máli verði lögð áhersla á að sú vinna gangi eins greiðlega og unnt er. Ég á sæti í allshn. sem fær frv. til umfjöllunar og því ætla ég ekki að eyða löngum tíma hér við 1. umr. Ég vil þó nefna örfá atriði. Ég fagna því t.d. að í frv. er gert ráð fyrir breytingu á ljósatíma bifreiða, eins og fram kom hjá hæstv. ráðh., þ.e. ljósatími verði frá 1. október til 1. apríl, sbr. 2. gr. frv. Það er vissulega í átt við frv. okkar þm. sem við höfum nú endurflutt frá fyrra ári og ég mælti hér fyrir s.l. miðvikudag. Í þessu frv. er þó gengið nokkru skemur en í hinu, þ.e. að í stað þess að ljósatíminn skuli vera frá 1. október til 1. apríl er gert ráð fyrir í hinu frv. að hann sé frá 1. september til 1. maí. Ég fagna því einnig að tekið er upp í þessu frv. ákvæðið, sem er í okkar frv., um skyldu ökumanna gagnvart skólabifreiðum. Bæði þessi atriði ræddum við nokkuð ítarlega hér á fundi s.l. miðvikudag svo að ég ætla ekki að eyða tíma í að fara út í það hér á ný. Ég fagna því vissulega að lögð er sérstök áhersla á fyrirbyggjandi aðgerðir svo sem varðandi vernd barna og fatlaðra í umferðinni, sérstaklega varðandi skólabörn eða umferð í kringum skóla. Ég get þó ekki séð að gert sé ráð fyrir lögbindingu hvíta stafsins, en blindir hafa lagt mikla áherslu á að fá hann lögbundinn, en það er nú þegar til reglugerðarákvæði um notkun hans. Ég má segja að sú reglugerð sé svo gömul að hún hafi verið sett af þáv. dómsmrh., Auði Auðuns, það sé það langt síðan. Ég sakna þess einnig að ekki er gert ráð fyrir slysarannsóknanefnd sem kanni orsakir slysanna á svipuðum grundvelli og rannsóknarnefndir flug- og sjóslysa. Ég sé að nokkrar breytingar eru gerðar á skipan í Umferðarráð sem ég held að séu til bóta. Það eru þrír nýir aðilar settir þar inn frá Bílgreinasambandinu, heilbr.- og trmrn. og Öryrkjabandalaginu. Einnig sýnist mér vera nokkurs konar leiðrétting að í staðinn fyrir ríkislögreglu er settur lögreglustjórinn í Reykjavík. Ég kann nú ekki skýringu á því. Við fáum hana væntanlega. Þá er ákvæði um að í stað fræðslumálastjórnar komi menntmrn. sem hlýtur að vera eðlileg breyting. Ég tel ákvæðið um þessa nýju aðila, sem þarna eiga að koma inn í Umferðarráð, vera til bóta. En mér þykir þó vanta þarna fulltrúa frá Umferðarlæknisfræðifélaginu, því að ég tel að það séu samtök sem þekkja best og láta sig umferðarslysin mjög miklu varða. Ég hefði talið mjög gagnlegt að hafa fulltrúa frá þeim í Umferðarráði. Ég endurtek að ég fagna því að þetta frv. hefur séð dagsins ljós og ég tek undir þýðingu þess að það nái fram að ganga á þessu þingi þó að við verðum að sjálfsögðu að gefa okkur góðan tíma til að fara yfir það. Ég vil einnig taka undir orð hv. 2. þm. Austurl. um að gagnkvæm tillitsemi er það sem skiptir sköpum í umferðinni. Margt í þessu frv., eins og því sem áður er komið fram og mælt hefur verið fyrir, byggir einmitt á því að sýna tillitssemi í umferðinni.



Virðulegi forseti. Gerð þessa frv. hefur tekið alllangan tíma. Það kemur fram hér að nefndin, sem átti að semja þetta frv., hefur verið skipuð 1980 svo að það eru tæp fimm ár sem nefndin hefur haft til að semja þetta frv. Síðan er þessu frv. dreift á borðin hér og mönnum gefinn afskaplega lítill kostur á að kynna sér það þegar farið er að mæla fyrir því. Hins vegar segir að lögin eigi ekki að taka gildi, ef þetta frv. verður samþykkt, fyrr en 1. júní 1986. Það verða þá um sex ár sem þetta hefur tekið. Ég vildi gjarnan fá upplýsingar um það frá dómsmrh. hvenær þessi nefnd hóf í raun störf. Það er ýmislegt í frv. sem vekur undrun. Ég fletti t.d. upp á bls. 11 og þar segir varðandi ljósanotkun: „Ljós má eigi nota þannig að valdið geti öðrum vegfarendum glýju.“ Ég þarf skýringu á þessu. Sjálfsagt gerist það á seinni stigum málsins, en margt er undarlegt í þessu frv. Ég fagna því samt að það er komið fram og vonum seinna og tel að það mætti gjarnan stefna að því að það taki gildi fyrr en frv. gerir ráð fyrir, því vá umferðarslysa er svo mikil að ekki má bíða með að bæta úr þar sem úrbóta er þörf. Dauðaslysin, sem við fáum fréttir af í hverri viku, og limlestingar á fólki krefjast þess að gert verði allt það sem hugsast getur til þess að bæta úr. Hv. 2. þm. Austurl. ræddi einmitt um nauðsyn þess að sýna varkárni og að hafður væri uppi harður áróður fyrir bættri umferðarmenningu. En hann minntist líka á svokallaðar ölkrár sem nú eru á hverju götuhorni hér. Heyrt hef ég að brotum vegna ölvunaraksturs hafi fjölgað mjög með tilkomu þeirra. Ég spyr dómsmrh. hvort til eru tiltækar tölur um það hvort samhengi er á milli þess eða ekki, hvort það hafi verið athugað. Væri fróðlegt að fá þær upplýsingar ef þær liggja fyrir. En ég hef það einmitt eftir lögreglumönnum að þeir telji að svo sé.

Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég vil þakka þeim sem tekið hafa undir frv. þetta þó að eðlilegt sé að menn komi með ýmsar athugasemdir þar sem um svo viðamikið mál er að ræða. Margt er matsatriði í þessu sambandi og því hljóta að vera uppi skiptar skoðanir um þetta mál. En ég valdi þann kost, eins og ég skýrði frá, að leggja þetta frv. sem fyrst fram, þegar það kom í mínar hendur, án þess að fara að leggja neina vinnu í að endurskoða það, hvorki að efni til eða orðfæri. En vafalaust mun hv. allshn. taka slíkt til athugunar. En vegna spurningar, sem hv. 6. landsk. þm. bar hér fram um hvort ég hefði á reiðum höndum skýrslu um breytingu nú á síðasta ári við tilkomu svonefndra ölkráa á brotum vegna áfengisaksturs, þá er ég ekki með hana í höndunum. Hins vegar hafa til mín komið einstaklingar sem sagst hafa drukkið eina eða tvær ölkrúsir og alveg í öngum sínum yfir því hvernig fyrir þeim hefur farið vegna þess að það hefur valdið ökuleyfismissi. Þarna var um að ræða einstæðar mæður og aðra. Það er því tvímælalaust óhætt að fullyrða að þar er um bölvald mikinn að ræða sem vissulega væri ástæða til að vekja meiri skilning á. Einnig mun það hafa gerst að skólaunglingar hafi farið inn á þessar krár og af þeim sökum misst sitt ökuleyfi. Það styður það sem ég var að leggjá áherslu á áðan í máli mínu, að áfengisneysla er og verður sífellt ósamrýmanlegri okkar nútímaþjóðfélagi vegna allrar þeirrar tækni og þess hraða sem hér er. Það veitir ekki af að menn haldi alltaf fullu ráði og rænu við þær aðstæður. 
             Mér er ekki kunnugt um það hvenær hún hóf störf, en undir eins og ég kom í dómsmrn. fyrir rúmu 11/2 ári síðan fór ég að spyrjast fyrir um það hvernig starfinu liði og þá var það því miður miklu skemmra á veg komið,en ég hafði þá vonast eftir og því miður mikill hluti af verkinu þá óunninn.