Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. orkuráðh. fyrir þá skýrslu sem hann gaf hér á Alþ. í gær. Undanfarnar vikur hefur verið miklu moldviðri þyrlað upp umhverfis þessa virkjun, og áreiðanlega eru þeir margir sem ekki átta sig á því hvað snýr upp og hvað snýr niður í öllum þessum gauragangi. Það var því þörf á þessari skýrslu og umr. um hana til að hreinsa andrúmsloftið. Allur þessi mikli gauragangur út af Kröfluvirkjun á sér þó að nokkru leyti eðlilegar orsakir, bæði náttúrufræðilegar og tæknilegar, þótt saman við blandist ýmsar annarlegar hvatir, svo sem æsifréttamennska í fréttaþyrstum síðdegisblöðum og áberandi viðleitni eins stjórnmálaflokksins til að nota þetta mál, sem í eðli sínu er ekki flokkspólitískt, til að reyna að krafla sig upp úr þeim pytti sem hann er dottinn í. Hins vegar er það síður en svo neitt einkennilegt að menn þurfi mikið að ræða um Kröfluvirkjun. Við erum að stíga fyrstu sporin til að nýta mestu orkulind íslendinga, gufuþrýstinginn í jörðinni, til raforkuframleiðslu, og þar koma upp ýmis tæknileg vandamál sem sérfróða menn getur greint á um, hvað þá leikmenn. En auk þess erum við svo merkilega seinheppin að þegar framkvæmdir standa sem hæst kemur upp gos á svæðinu, annað gosið sem verður í þessari eldstöð í 1100 ár, svo að sögur fari af. Samt sem áður virðast vísindamenn sammála um að engin orsakatengsl geti verið milli virkjunarframkvæmda og gossins, þetta virðist aðeins merkileg tilviljun, en auðvitað kemur á menn nokkurt hik um framhaldið, a.m.k. fyrst í stað. Til viðbótar þessu hafa almenn viðhorf í orkumálum breyst hvað eftir annað ótrúlega snöggt á undanförnum árum. Fyrirsjáanleg nýting orkunnar hefur sveiflast upp og niður með óvæntum hætti og raskað fyrri áætlunum. Með þessu er ég þó ekki að segja að hæstv. orkuráðh. beri enga ábyrgð á þeim vanda sem við blasir og lýsir sér einkum í lélegri nýtingu framleiddrar orku á næstu árum. Hvað sem líður öllum ásökunum á yfirstjórn orkumála út af Kröfluvirkjun, ásökunum sem menn hljóta að miklu leyti að vísa á bug sem órökstuddum, þá er hitt ljóst, að ríkisstj. hefur skort heildarstefnu í orkumálum og hana má ásaka fyrir ýmislegt annað í raforkumálum en byggingu Kröfluvirkjunar. Þar á ég fyrst og fremst við nýtingu orkunnar, ekki orkuöflunina. Bygging orkuvera við Sigöldu og Kröflu var tvímælalaust nauðsyn í ljósi þeirra viðhorfa sem við blöstu fyrir rúmu einu ári, og sama gildir um byggingu byggðalínunnar. En sá þátturinn, sem snýr að nýtingu orkunnar, hefur bersýnilega farið nokkuð úrskeiðis og ég mun víkja að því atriði síðar. En fyrst vil ég snúa mér beint að þessu margrædda máli, Kröflumálinu. Og þá er kannske réttast að byrja þar sem þingmenn allra flokka höfðu einum rómi samþykkt lög um Kröfluvirkjun og þar með lýst samþykki sínu við þau yfirlýstu áform Magnúsar Kjartanssonar þáv. iðnrh. að ráðist yrði í þessa virkjun svo fljótt sem auðið yrði. Magnús Kjartansson skipaði Kröflunefnd 21. júní 1974, og hann fól henni í erindisbréfi að hraða sem mest byggingu þessarar virkjunar fyrir hönd rn. og í samstarfi við það og önnur yfirvöld orkumála. Því hefur verið haldið fram að skipun þessarar n. hafi verið mistök, þetta sé pólitísk n. og það eigi ekki við í slíkum málum. T.d. segir Þorleifur Einarsson í Þjóðviljanum 1. apríl s.l., og í það var vitnað við umr. um málið hér s.l. fimmtudag og ég endurtek það hér, með leyfi forseta: „Mér finnst pólitísk Kröflunefnd mistök.“ Hvenær er nefnd pólitísk og hvenær er hún það ekki? Hvenær drepur maður mann og hvenær drepur hann hann ekki? Þannig geta menn auðvitað velt vöngum. Virkjun af þessu tagi er auðvitað viðfangsefni fjöldamargra sérfræðinga. Það eru mörg sérfræðisviðin sem koma við sögu þegar virkjun er gerð. Hvers konar menn eiga þá að skipa slíka n.? Það er hlutverk stjórnmálamanna að sitja á Alþ. og taka þar ákvarðanir um fjöldamörg sérfræðileg efni. Eins er um fulltrúa í bæjarstjórnum eða í óteljandi starfsnefndum. Það er hlutverk þessara aðila að tengja saman sérfræðilegar upplýsingar sem þeir safna úr ýmsum áttum. Ég held að engum hafi dottið það í hug að kirkjumrh. þurfi nauðsynlega að vera prestur eða samgrh. þurfi að vera verkfræðingur. Viðfangsefni slíkrar stjórnarnefndar eru að sjálfsögðu að ráða til sín sérfræðinga og taka ákvarðanir á grundvelli allra upplýsinga. Allar ákvarðanir, sem teknar hafa verið í Kröflunefnd, hafa verið byggðar á ráðum ráðgjafarverkfræðinga og þar hafa færustu vísindamenn, innlendir og erlendir, komið við sögu. Auðvitað er alltaf hugsanlegt og alls ekkert óeðlilegt að fram komi aðrar skoðanir um það hvernig hafi átt að leysa þessi vandamál. En það, sem er óvenjulegt í þessu máli, er að ágreiningur um þessi tæknilegu atriði skuli vera gerður að opinberum pólitískum þrætum, eins og hefur gerst í þessu máli. Og ég vil spyrja, þegar menn ræða um það hvort Kröflunefnd sé pólitísk nefnd, n. sem að vísu er skipuð 3 alþm. og 2 verkfræðingum: Hvers vegna dettur mönnum ekki í hug þá að slöngva slíku fram varðandi aðrar stjórnarnefndir ríkisins? Hvernig er t.d. með Landsvirkjun? Skyldi þar vera pólitísk n. eða sérfræðinganefnd? Ég get upplýst hv. alþm., ef þeir kynnu að vera ófróðir um það, hverjir sitja í stjórn Landsvirkjunar. Auk stjórnarformannsins, Jóhannesar Nordals, eru þar frá Sjálfstfl. Árni Grétar Finnsson, Birgir Ísleifur Gunnarsson og Geir Hallgrímsson, frá Alþfl. Baldvin Jónsson, frá Framsfl. Einar Ágústsson og frá Alþb. Guðmundur Vigfússon. Þetta eru þeir sem stjórna framkvæmdum við Sigöldu. Hvers vegna talar enginn um að þetta sé pólitísk stjórnarnefnd? Að sjálfsögðu vegna þess að slík fullyrðing er innantóm, hefur ekki nokkra praktíska merkingu. Önnur ásökun, sem fram hefur komið, er sú, að framkvæmdum við Kröflu hafi verið hraðað óeðlilega og það hafi haft í för með sér aukinn kostnað við virkjunina. Án þess að fjölyrða um þessa ásökun get ég látið mér nægja að benda á að þetta er gjörsamlega ósönnuð fullyrðing. Það er rétt, að það var ákveðið að hraða virkjunarframkvæmdum til þess að a.m.k. einhver hluti hennar gæti komið í gagnið sem fyrst, og það er margt sem bendir til þess að þessi ákvörðun muni gera virkjunina ódýrari en ella hefði verið. Hröðun framkvæmda við byggingu virkjunarinnar mun að sjálfsögðu leiða til þess að hún kemst fyrr í gagnið, fer fyrr að skila tekjum. Það þýðir þá um leið lækkun vaxta á byggingartíma sem ævinlega sparar mikið fé ef á sama tíma er unnt að ná hagstæðum samningum, og ég get leyft mér að fullyrða að það hefur tekist í öllum meginatriðum. Enn ein ásökunin er sú, að virkjunin sé langtum stærri en lögin hafi heimilað og hér sé um að ræða 70 mw. virkjun í staðinn fyrir 55, Í því sambandi má kannske vitna til eins helsta gagnrýnanda þessarar virkjunar, Þorleifs Einarssonar, í grein sem lesin var hér upp í þinginu fyrir fáum dögum, þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Í þáltill. um heimild til gufuaflsvirkjunar við Kröflu er talað um 55 mw. og þá miðað við eina vél. Síðar var svo ákveðið að hafa þar tvær vélar, sem framleiða ættu 70 mw.“ Þetta mun vera dæmi um það sem ég nefndi hér á fimmtudaginn að væri ofsagt, vegna þess að það er rangt - ja, það er auðvitað í fyrsta lagi rangt að hér hafi verið um þáltill. að ræða, það er nú aukaatriði. Í öðru lagi er rangt að það hafi verið ákveðið í lögunum að um yrði að ræða eina vél. Það var hvergi á það minnst í lögunum. Og í þriðja lagi er það ekki rétt, strangt tekið, að hér sé um 70 mw. virkjun að ræða, því að ástimplað afl vélanna er 60 mw., enda þótt það sé í þessu tilviki eins og fjöldamörgum öðrum, þar sem aflvélar eiga í hlut, að hámarksafköst vélanna geta orðið 70 mw. Það, sem veldur því að um var að ræða 60 mw. vélar, en ekki 55, var að við útboð og leitun eftir tilboðum í vélarnar hljóðaði ekkert tilboðið upp á vélar af stærðinni 40, 45, 50 eða 55 mw., heldur var þar um þann einn kost að ræða, ef um yrði að ræða virkjun af þessari stærðargráðu, að keyptar yrðu tvær 30 mw. vélar. Hins vegar er það staðreynd að tilboðið, sem tekið var, skar sig úr hvað þetta snerti, að enda þótt vélin væri hönnuð sem 60 mw. vél. þá hafði hún hámarksafköst 70 mw., sem hinar vélarnar höfðu ekki, og kannske var það einmitt þetta sem réð úrslitum um það meðal annarra atriða að þessi vél varð fyrir valinu. Það hefur margoft komið fram að Norðurland vantar afl alveg sérstaklega. Aflskorturinn er meiri en orkuskorturinn í sjálfu sér. Það mun því áreiðanlega koma sér vel síðar meir að fyrir valinu varð vél sem hafði mikið afl. Því hefur verið haldið fram af ýmsum aðilum að rannsóknir á svæðinu hafi verið ófullnægjandi. Nú er það að vísu svo að þetta atriði er ekki á verksviði Kröflunefndar, heldur er þessi þáttur málsins algjörlega á sviði Orkustofnunar og er því kannske ekki ástæða til að fjölyrða ýkjamikið um hann. Ég get þó ekki látið hjá líða, vegna þess að hér var lesið upp úr grein Þorleifs Einarssonar s.l. fimmtudag einmitt þessu atriði viðvíkjandi, þar var lesið upp: „Það var gerð frumrannsókn á svæðinu, jarðfræði- og jarðeðlisfræðileg, og nauðsynlegar mælingar í því sambandi. Hins vegar er allri annarri forrannsókn að virkjuninni sleppt. Ekkert var því vitað um afkastagetu svæðisins utan það að hún var talin mikil. Hitastig var ekki þekkt né heldur hlutfallið milli gufu og vatns, en það ræður mestu um gerð vélanna.“ Þetta las ég upp, vegna þess að hér er mikill misskilningur á ferðinni, einn af fleiru sem ég nefndi í minni örstuttu ræðu hér á fimmtudag. Mér kemur það mjög spánskt fyrir sjónir að fræðimaður, sem gagnrýnir rannsóknir á þessu svæði, skuli láta þess algjörlega ógetið að boraðar voru tvær rannsóknarholur á svæðinu, og það skal upplýst hér að okkur var tjáð, Kröflunefndarmönnum, hvað eftir annað að þessar rannsóknaholur mundu segja það sem þyrfti að vita áður en ákvarðanir væru teknar um vélakaup. Við óskuðum eftir því á vissu tímabili að boruð yrði ein vinnsluhola, en því miður var ekki hægt að koma því við og fullyrt var að allar þær upplýsingar, sem nauðsynlegar væru, mundu koma í ljós við þessar rannsóknarholur. Nú get ég ekki um það dæmt hver fari með rétt mál í sambandi við þann ágreining sem nú löngu siðar hefur komið upp, þar sem nokkrir starfsmenn stofnunarinnar gagnrýna það að ekki hafi legið fyrir vinnsluhola þegar ákvarðanir voru teknar um kaup á vélum. Í yfirlýsingu fimm starfsmanna Orkustofnunar, sem birt var í Morgunblaðinu í gær og í fleiri blöðum í morgun, kemur fram sú gagnrýni og sú ábending að rannsóknarholur af þessu tagi geti ekki komið í stað vinnsluhola vegna þess að vinnsluholan gangi dýpra niður og sé því ljóst að meðan vinnsluhola hafi ekki verið boruð sé rannsókn í raun og veru ekki fulllokið. Ekki skal ég mæla á móti því að hér eru röksemdir á ferðinni sem engin leið er að vísa á bug, og þetta kann að vera út af fyrir sig ekki fráleit afstaða. Ég ætla sem sagt ekki að blanda mér í þessa deilu út af fyrir sig sem verður auðvitað fyrst og fremst að fara fram milli þeirra sérfræðinga sem hér eiga hlut að máli. En ég vil taka fram, og það er það sem máli skiptir í þessu sambandi, að þessi sjónarmið voru ekki kynnt meðlimum Kröflunefndar áður en hún tók ákvarðanir sínar. Þessi sjónarmið hafa komið fram síðar og allt of seint. Í þessu sambandi vil ég upplýsa að ég ræddi þessi mál allítarlega við orkumálastjóra í gær og hann leyfði mér að hafa það eftir sér að yfirlýsing þessara fimm starfsmanna Orkustofnunar túlkaði ekki viðhorf Orkustofnunar, Hann sagði að enda þótt allir gætu verið út af fyrir sig sammála um það, að þegar um væri að ræða byggingu virkjunar og borun færi fram á sama tíma og uppsetning véla, þá væri tekin einhver áhætta um að ekki yrði um að ræða fyllstu nýtingu. En hann lagði hins vegar á það sérstaka áherslu, og það vil ég að menn geri sér fullkomlega ljóst, að hann teldi að það væri engin ástæða til að ætla að þær vélar og búnaður, sem keypt hefði verið til virkjunarinnar, yrðu ekki nothæf vegna þess að eitthvað annað kæmi í ljós en ætlað hefði verið. Hann taldi það fráleitt með öllu. Í þessu sambandi er rétt að geta þeirrar gagnrýni, sem kom einnig fram hér í þinginu s.l. fimmtudag, þar sem því er beinlínis haldið fram að vélarnar séu gerðar fyrir 270 stig og bundnar við það hitastig. Þessi fullyrðing er einnig höfð úr grein Þorleifs Einarssonar í Þjóðviljanum s.l. fimmtudag og er enn eitt dæmið um að nokkuð er ofsagt í þeirri grein. Ég vil í þessu sambandi fyrir þá, sem vilja hafa skoðanir fræðimanna um þetta atriði á hreinu, benda á grein Valdimars Kr. Jónssonar í morgunblaðinu í gær, þar sem hann gerir einmitt grein fyrir þessu atriði. Til þess að lengja ekki ræðu mína um of, þá ætla ég ekki að fara að lesa þessa grein, a.m.k. ekki hvað snertir þetta atriði, en einungis benda á að í greininni, sem er skrifuð af tvímælalaust mjög svo sérfróðum manni á þessu sviði, manni sem hefur gefið sér margra mánaða tíma til þess að kynna sér nákvæmlega það atriði sem hér er um fjallað og er prófessor í þessum fræðum við Háskóla Íslands, þar upplýsir hann fáfróðan almenning um að þessi fullyrðing sé röng, vélarnar séu ekki bundnar við þetta hitastig. Auk þess fjallar hann í alllöngu máli um að það sé misskilningur á ferðinni í grein Þorleifs Einarssonar að vélarnar taki vatn inn á sig, eins og skilja mátti af greininni. Í sambandi við jarðskjálftaþol byggingarinnar hafa orðið nokkrar umr, og m.a. er eitt af því, sem var lesið upp á Alþ. fyrir nokkrum dögum, eitt af mörgu sem haft var eftir Þorleifi Einarssyni að væri heldur miður í fari Kröflunefndar, að hún hefði gefið villandi eða rangar upplýsingar um jarðskjálftaþol byggingarinnar. Ég vil benda á það að í grein Valdimars Kr. Jónssonar í Morgunblaðinu í gær er einmitt fjallað mjög ítarlega um þetta atriði og gerð grein fyrir þeim misskilningi, sem bersýnilega er á ferðinni í grein Þorleifs Einarssonar. Þar er lögð á það áhersla að þær upplýsingar, sem áður höfðu verið gefnar um að hönnun stöðvarhússins hefði verið miðuð við það jarðskjálftaþol sem jafna mætti við jarðskjálfta 7 stig á Richterskvarða í námunda við stöðvarhúsið, þær upplýsingar stæðust fullkomlega, væru réttar og það væri rangt, sem haldið væri fram, að engin hús hefðu verið byggð svo sterk að þau þyldu 7 stiga jarðskjálfta á upptakasvæði hans. Því er sem sagt haldið fram af Valdimar Kr. Jónssyni og stutt allgóðum rökum, að hús hafi verið hönnuð með tilliti til Richterskvarða hvað jarðskjálftaþol snertir. Tel ég ástæðulaust að orðlengja um þetta atriði, vildi bara vekja athygli á því að þessu hefur verið fullsvarað, svo getum við látið fræðimönnunum eftir að halda áfram að rökræða um þetta mál. Það segir sig sjálft að hvorki ég né aðrir nm. Kröflunefndar, við getum talið okkur neina endanlega dómara um það hvort einn sérfræðingurinn er öðrum fremri í þessu efni. En við teljum að þær upplýsingar, sem við höfum byggt á, séu studdar fyllstu sérfræðilegu rökum, og meðan annað hefur ekki komið fram, sem hnekkir þeim, teljum við að þær séu fullnægjandi. Þá er komið að því atriði sem er kannske hvað mest um rætt í þessu sambandi, en það er að orkumarkaðurinn sé ekki nægilega stór fyrir Kröfluvirkjun, og þá alveg sérstaklega slagorðið, sem glymur stöðugt í eyrum manna, að byggðalína geti leyst þennan vanda og það sé því eins gott að fresta Kröfluvirkjun. Ég vil biðja menn að hverfa aftur til ársins 1974 þegar stórákvarðanir voru teknar um að halda áfram Sigölduvirkjun og um að byggja byggðalínuna og Kröfluvirkjun. Á árinu, sem fylgdi þar í kjölfarið, 1975, var tekin ákvörðun um málmblendiverksmiðjuna í Hvalfirði. Lágmark þess orkumagns, sem afhenda þurfti málmblendiverksmiðjunni, var 260 gwst. af forgangsorku og 137 gwst. af afgangsorku, en þetta er um það bil helmingur af því orkumagni sem fæst frá Sigöldu. Jafnframt var um svipað leyti gert ráð fyrir því að hraða nýtingu rafhitunarmarkaðarins, samfara línulögn til Vestfjarða og Austfjarða. Var augljóst af þeim gögnum sem þá lágu fyrir að Kröfluvirkjun varð áð hraða sem mest. Ég vil í þessu sambandi benda á orkuspá sem alþm. fengu í hendur árið 1975, fyrir einu ári, þar sem sýnt var fram á að Sigölduvirkjun yrði ekki fær um að anna orkueftirspurn án Kröfluvirkjunar, en með aðstoð byggðalinu, nema á árinu 1977, því að þegar á árinu 1978 yrði mikill orkuskortur án Kröfluvirkjunar, sem næmi 160 gwst., og á árinu 1979 401 gwst. Þetta kom fram í orkuspá sem okkur alþm. var afhent fyrir einu ári. Og það er fyrir einu ári sem allar helstu ákvarðanir um byggingu þessarar virkjunar voru teknar. Eftir það varð tæpast aftur snúið þar sem menn höfðu bundið sig í föstum samningum um kaup á öllum helsta búnaði og tækjum virkjunarinnar. Staðreyndin er sú að í öllum þeim útreikningum, sem fram fóru áður en ákvarðanir voru teknar um vélastærð þessarar virkjunar, var reiknað með byggðalínunni til viðbótar við Kröfluvirkjun. Ég get í þessu sambandi, ef ég gæti leyft mér að taka hér ótakmarkaðan tíma, lesið hér upp löng bréf frá ráðgjafarverkfræðingum Kröfluvirkjunar þar sem þeir benda á að þrátt fyrir það að byggðalínan komi að fullum notum, þá sé mjög hæpið að byggja virkjunina í tveimur áföngum. Ég vil nú leyfa mér að lesa hér upp smáklausu úr bréfi sem n. fékk 4. mars 1975, þar sem þetta atriði er einmitt tekið til skoðunar, en þar segir, í bréfi ráðgjafarverkfræðinganna: „Samkvæmt beiðni n. höfum við athugað áhrif þess að byggja virkjunina í tveimur áföngum í stað eins, eins og gert hefur verið ráð fyrir. Niðurstaða okkar er sú, að slíkt sé mjög óhagkvæmt þar sem í fyrsta lagi gefi orkuspá til kynna þörf fyrir seinni áfanga mjög fljótlega, í öðru lagi verður rekstraröryggi fyrsta áfanga lítið þar sem ekki er varaafl fyrir hendi, og enn fremur minnkar greiðslubyrðin lítið þó þetta sé gert. Ætli þetta bréf sýni ekki mjög skýrlega hvernig viðhorfin blöstu við Kröflunefndarmönnum þegar um þessi mál var fjallað fyrir einu ári. Það er hins vegar öllum ljóst að aðstæður hafa töluvert breyst síðan þetta var og orkuspár eru sennilega ekki jafnháar tölulega séð og þær voru fyrir einu ári. Þar kemur t.d. til álita hitaveitan á Akureyri, þar kemur til álíta hægari aukning orkunotkunar en áður var reiknað með, hvort sem sú spá er raunhæf eða ekki, og þar kemur einnig inn í dæmið það atriði að málmblendiverksmiðjunni var frestað. En í kjölfar þessara breytinga hefur þróunin orðið sú, að byggðalinan er ekki sú lína sem gert var ráð fyrir fyrir 2–3 árum. Eins og hún er nú upp byggð og verður á næstu mánuðum, þá mun hún ekki flytja nema brot af þeirri orku sem hún kann að flytja einhvern tíma síðar meir þegar hún verður fullbyggð. Ég vil taka þau orð, sem lesin voru og höfð voru eftir Þorleifi Einarssyni í þinginu hér á fimmtudaginn var, til marks um endurtekin slagorð í þessum efnum, þar sem hann segir: „Það er ljóst að með lagningu byggðalínunnar verður komið í veg fyrir raforkuskort á Norðurlandi, en hún á að geta flutt 8–10 mw. næsta haust.“ Þetta er einfaldlega rangt. Ég gæti fært ýmis rök máli mínu til stuðnings og þ. á m. hef ég orð orkumálastjóra fyrir því að byggðalínan nægir ekki til þess að koma í veg fyrir orkuskort næsta vetur. Hann tjáði mér í viðtali mínu í gær við hann að við bestu aðstæður á mjög góðum vetri væri hugsanlegt að byggðalínan gæti flutt 70% af því afli sem hún þyrfti að flytja, að sjálfsögðu miklu minna í vondu ári og enn minna ef orkunotkunin yxi meir en ætlað hefur veríð. Ég get líka bent hér á ummæli Valdimars Kr. Jónssonar í grein hans í gær þar sem hann segir, með leyfi forseta: „Afl Kröflu verður fullnýtt 2–3 árum eftir að hún fer í gang, og á ég ekki von á að norðlendingum finnist neitt mikið í lagt þó svo sé, miðað við ástand undanfarinna ára og samanborið við hvað gert er sunnanlands.“ Hitt er svo allt annað mál, og um það getum við öll verið sammála, að orkan frá Sigöldu og Kröflu verður ekki vel nýtt fyrstu 2–3 árin eftir að þessar virkjanir fara í gang. Það verður um að ræða umframorku á Suðurlandi og Norðurlandi. Í þessu sambandi vil ég alveg sérstaklega benda mönnum á að umframorkan verður ekki síður á Suðurlandi. Það er ekki síður að Sigölduvirkjun sé vel víð vöxt á fyrsta árinu heldur en Kröfluvirkjun. En þetta er ekkert nýtt, og það er alveg laukrétt, sem hæstv. orkumrh, benti á, að oftast hefur þetta verið svo, að virkjanir hafa verið byggðar vel við vöxt og fyrst í stað hafa þær því e.t.v. ekki verið sérlega hagkvæmar í rekstri. Þetta hefur hins vegar það í för með sér, að það líður lengri tími þar til þörf verður á næstu virkjun. Ég vil benda hv. alþm. á þá grundvallarstaðreynd í þessu máli, að afl á sameinuðu Kröfluvirkjunar- og Sigölduorkuveitusvæði, þ.e.a.s. á öllu orkuveitusvæðinu hér sunnanlands, vestan og norðan, það verður þrotið á árunum 1980–1981 skv. nýlegri skýrslu sem dreift hefur verið á borð alþm. og þeir geta flett upp þar sjálfir. Ég held satt að segja að mönnum hætti dálítið til þess að vera of nærsýnir í þessum efnum. Og ég er sannfærður um að þó að það verði kannske nokkuð ískyggilegur orkuafgangur á næstu tveimur, þremur árum; þá má reikna það út eftir svo sem 10–15 ár, að það hefði ekki verið miklu hagstæðara að virkja smærra þar fyrir. En þó er það staðreynd, sem ég hef hér rætt um, að orkuframboðið er fullmikið, og það er rétt að horfast í augu við þessa staðreynd. Orkan verður illa nýtt næstu 3–4 árin og það getur valdið vissum erfiðleikum. Það er hér sem við hljótum að beina athygli okkar að gerðum núv. ríkisstj. Ég held að það fari ekkert á milli mála að áætlanir um nýtingu orkunnar hafa farið nokkuð úrskeiðis. Menn spyrja: Hvað hefði átt að gera, hvað hefði þurft að gera? Og því skal ég svara. Það, sem hefði þurft að gera í orkumálum íslendinga og þarf enn að gera, er þetta: Í fyrsta lagi hefði þurft fyrir löngu, eins og við alþb: menn höfum margsinnis lagt til, að gera vandaða áætlun um nýtingu innlendra orkugjafa til húsahitunar, bæði varðandi raforku og jarðvarma. Hvarvetna í þéttbýli, þar sem einhver vafi gæti leikið á hvort nægur jarðhiti fengist siðar, en þó fyrir hendi einhver von, virðist eðlilegasta lausnin að byggð sé fjarhitun sem notað gæti hvort heldur sem væri ódýrt næturrafmagn og afgangsorku, svartolíu eða jarðhita þegar hann væri fenginn. Að þessu hefði þurft að stefna eftir að orkukreppan lá fyrir á árinu 1974 og ljóst var að olía mundi ekki lækka í verði. Sérstaklega hefði þurft að taka þessa stefnu upp hvað snertir nýbyggingar og ný íbúðarhverfi á stöðum sem ekki hafa hitaveitu. En því miður hefur lítið verið gert í þessa átt og menn hafa beðið eftir frekari jarðhitarannsóknum. Að þessu leyti tel ég að ríkisstj. hafi brugðist forustuskyldu sinni, enda er ljóst að litlir þéttbýlisstaðir úti um land ráða ekki við slík viðfangsefni án mikillar fyrirgreiðslu ríkisins. Á þeim stöðum, þar sem vonlaust er að jarðvarmi verði nýttur til húsahitunar, og það á að sjálfsögðu einkum við um sveitirnar, er hins vegar sjálfsagt að ganga markvisst til verks og skipta úr olíuhitun í rafhitun í samræmi við fyrirframgerða áætlun. En þetta er einnig mikið verkefni og kostar ekki aðeins fjármuni til uppbyggingar á dreifikerfinu, heldur einnig forustu og frumkvæði iðnrn. Þessu verki hefur seinkað óhæfilega og enn liggur ekkert fyrir um að þessu verki verði hraðað. Í öðru lagi er sjálfsagt að undirbúið verði svo fljótt sem verða má að lögð verði stofnlína, 130 kw. lína eða jafnvel 220 kw., frá Kröflu til Grímsárvirkjunar á Austurlandi. Í þessu sambandi vil ég sérstaklega benda á að þeir arðsemisútreikningar um mikinn taprekstur við Kröflu á fyrstu árum virkjunarinnar, sem allir þm. Alþfl., sem tóku hér þátt í umr. s.l. fimmtudag, átu upp hver á eftir öðrum og höfðu úr einhverju blaðinu, þessir arðsemisútreikningar eru eingöngu byggðir á því að Kröfluvirkjun verði rekin ein sér án nokkurra tengsla við orkuveitusvæði í. öðrum landshlutum, en það er að sjálfsögðu fráleitt. Ég þykist vita að hæstv. orkumrh. hafi fullan skilning á því að lína til Austfjarða verði að koma sem fyrst, og það kom raunar fram í ræðu hans hér í gær. En slík línulögn tekur óhjákvæmilega nokkurn tíma vegna nauðsynlegra rannsókna, og er ekki að leyna að undirbúningur að Austfjarðalinu hefur dregist úr hömlu. Héðan af verður sú lína a.m.k. einu ári seinna á ferðinni en fyrsti áfangi Kröfluvirkjunar. Kannske er þar við einhverja aðra að sakast en hæstv. orkumrh., það þekki ég ekki. En hitt er ljóst, að ríkisstj. og stjórnarflokkarnir bera ábyrgðina. Í þriðja lagi þarf að framkvæma ítarlega markaðskönnun vegna hugsanlegrar sölu á afgangsorku og annarri ódýrri orku til iðnaðar vegna fyrirtækja sem þegar eru fyrir hendi og nota nú olíu til orkuframleiðslu, t.d. á Akureyri. Þessi könnun mun vera að hefjast um þessar mundir. En fyrirtækin verða þá um leið að fá um það glöggar upplýsingar á hvaða verði væri hugsanlegt að fá slíka orku keypta. Þessi könnun mun hins vegar vafalaust breyta verulega fyrirliggjandi orkuspám sem nú eru hafðar til viðmiðunar í öllum umr. um þetta mál. Í fjórða lagi verður að hraða uppbyggingu nauðsynlegra iðnfyrirtækja í eigu landsmanna sjálfra, fyrirtækja sem nýta mikla orku og mundu spara erlendan gjaldeyri í stórum stíl. En ég verð að segja eins og satt er, að í þessu efni hefur þróunin gengið allt of hægt. Í fimmta lagi er ljóst að skipulag raforkumála hér á landi er í molum og verður að stokkast upp. Núverandi kerfi með Landsvirkjun og Laxárvirkjun, Rafmagnsveitur ríkisins og Orkustofnun, fjórar stofnanir sem unnið hafa að því hver í samkeppni við aðra að hanna rafvirkjanir, þetta er vonlaust skipulag. Tilvist Kröflunefndar er að sjálfsögðu afsprengi af þessu skipulagsleysi, bráðabirgðaráðstöfun sem var ákveðin til þess að hraða byggingu þessarar virkjunar meðan verið væri að endurskipuleggja skipulag raforkumála. Engum datt í hug að Kröflunefnd ætti að starfa mjög lengi. Skipun n. var aðeins til bráðabirgða. Nú fer virkjunin senn að framleiða orku og því miður verður að segjast eins og er að þessi mál hafa ekki enn skýrst. Það er skoðun mín að þegar búið er að tengja landið allt saman í eitt orkuveitusvæði, þá hljótum við að virkja hverju sinni með hliðsjón af heildarþörfum kerfisins, þar sem hagkvæmast er talið, en ekki fyrst og fremst með þarfir ákveðinna landshluta í huga. Þess háttar ákvarðanir eru og verða geysistórt og mikið reikningsdæmi sem unnið verður í tölvu, eins og þegar er farið að gera, og af þeim vinnubrögðum leiðir að ákvarðanir um virkjanir og hönnun þeirra verða að vera teknar á einum stað og í einni miðstöð. Allt annað eru fráleit og gersamlega úrelt vinnubrögð. En af þessu hljótum við að draga þá ályktun að heppilegast sé að öll meiri háttar orkuöflun á landinu verði á einni hendi og hjá einu orkuöflunarfyrirtæki. Það er um leið eina færa leiðin til að ná því sjálfsagða markmiði að orkan verði seld á sama verði um allt land. Ég segi það hreinskilnislega hér og nú, að ég er ekki sérlega hrifinn af því að farið verði að stofna sérstök sjálfstæð fyrirtæki í hverjum landshluta sem hvert um sig taki að sér orkuöflun og sjálfstæðar orkurannsóknir og fari síðan að keppa hvert við annað, eins og nú er verið að undirbúa og m.a. kemur fram í frv. sem var dreift á borð hv. þm. í gær um Orkubú vestfirðinga. Afleiðingin getur ekki orðið önnur en sú að enn meiri munur verði á söluverði raforku eftir landshlutum en nú er og þar af leiðandi enn verri byggðavandamál að glíma við en nú er við að kljást. Ég skil í sjálfu sér mjög vel þá eðlilegu ósk, sem margir hafa sett fram, að fulltrúar fólksins í hinum ýmsu landshlutum fái hlutdeild í ákvörðunum um orkuöflun og orkudreifingu. En orkumál á Íslandi eru löngu komin á það stig að ákvarðanir verða að miðast við heildarhagsmuni landsmann, en ekki við staðbundnar óskir manna á ákveðnum landssvæðum. Ég vil einnig benda á að jafnvel þótt við setjum alla raforkuöflun í landinu undir eina stjórn, þá er fátt því til fyrirstöðu að í hverjum landshluta verði eftir sem áður starfræki orkufyrirtæki með aðild heimamanna sem annist einhver ákveðin, afmörkuð verkefni, og gæti út af fyrir sig verið hlutverk Orkubús vestfirðinga að hafa ákveðin, tiltekin verkefni að glíma við. Ég t.d. tel það mjög jákvætt í sambandi við frv. um Orkubú vestfirðinga að farið verði að sameina margar rafveitur og orkuöflunarfyrirtæki í eitt fyrirtæki. En það fráleita í þessu efni - og það vil ég undirstrika - er að mörgum sjálfstæðum aðilum verði falið að annast virkjunarframkvæmdir og virkjunarrannsóknir og orkuöflun, eins og nú virðast hugmyndir uppi um. Ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta atriði málsins og fer nú að stytta mál mitt. Eins og menn sjá er sú gagnrýni, sem fram hefur komið á Kröfluvirkjun, fyrst og fremst tæknilegs eðlis, og það verðum við auðvitað að viðurkenna, stjórnendur þessa verks, hvort heldur er í Kröflunefnd eða iðnrn., að ekki stöndum við jafnfætis sérfræðingum og vísindamönnum þegar þeir fara af stað með sín fræði. En ég legg á það áherslu hér að engar ákvarðanir hafa verið teknar án þess að ítarlegar sérfræðilegar álitsgerðir lægju fyrir og ákvarðanirnar hafa ævinlega verið í samræmi við það sem okkur hefur verið ráðlagt af þessum ágætu sérfræðingum. Öllum þeim tæknilegu gagnrýnisatriðum, sem hefur verið beint að Kröflunefnd, hefur verið svarað með fullum rökum. Ágreiningur um efni af þessu tagi getur að sjálfsögðu alltaf komið upp í sambandi við allar framkvæmdir, og það óvenjulega er að þessi ágreiningur skuli hafa verið gerður að miklu pólitísku hitamáli. Ég vil að lokum vara hv. alþm. við því að sökkva sér allt of mikið niður í aukaatriði þessa máls. Ég vil biðja menn að missa ekki sjónar á aðalatriðum þess. Þeir, sem ímynda sér í góðri trú að unnt sé að spara mikið fjármagn á þrengingartímum með því að slá Kröfluvirkjun á frest í eitt eða fleiri ár, þeir verða að horfast í augu við þá staðreynd að það er löngu liðin tíð að unnt sé að spara fjármuni með því að stöðva virkjunarframkvæmdir. Allt tal um sparnað í þessu sambandi er einfaldlega út í bláinn. Það er löngu búið að festa kaup á yfir 90% af öllum tækjum og búnaði í virkjunina, og jafnvel þó að bygging stöðvarhúss og niðursetning véla sé stöðvuð ern allir sérfræðingar Orkustofnunar sammála um það, hvað sem öllum öðrum ágreiningi líður, að sjálfsagt sé að bora á svæðinu í sumar af fullum krafti. Borkostnaður verður því ekki heldur sparaður. Hitt er svo auðvelt að benda á, að margt yrði miklu dýrara og kostnaðarmeira ef virkjunin yrði stöðvuð, eins og skýrt kom fram í ræðu hæstv. orkumrh. í gær, og flest bendir til þess að frestun framkvæmda yrði beinlínis eyðsla á fjármunum, en ekki sparnaður. Eins er með þá sem ímynda sér að byggðalínan geti leyst þann vanda sem við blasir. Þeim ber skylda til að kynna sér hvað um er að ræða, og þá munu þeir sjá m.a., ef þeir kynna sér þær röksemdir sem ég hef hér flutt, að þessi fullyrðing er út í bláinn. Til þess að byggðalínan leysi vandann þarf hún mjög mikla viðbótarfjárfestingu ofan á þá fjárfestingu sem komin er, því að sú gerð af byggðalínu, sem væntanlega kemst í samband síðar á þessu ári, flytur aðeins brot af því afli sem Norðurland þarf á að halda næsta vetur. Eru þeir, sem vilja stöðva framkvæmdir við Kröflu, reiðubúnir að taka á sig þá ábyrgð að norðlendingar standi uppi næstum orkulausir í hörðum vetri? Með byggðalínu og mikilli dísilkeyrslu gæti þetta að vísu sloppið næsta vetur ef við fengjum jafngóðan vetur jafn-óvenjulega mildan og þessi vetur hefur verið. En vetur á borð við þá, sem komu á Norðurlandi á seinni hluta síðasta áratugs, mundu skapa næstum óleysanleg orkuvandamál á þessu svæði, og víst er að þá yrðum við tilneyddir að brenna dísilolíu og eyða í það gjaldeyri fyrir langtum, langtum hærri upphæðir en menn þykjast nú geta sparað með því að fresta framkvæmdum. Hafa þeir, sem heimta frestun, hugsað þessa hugsun til enda og eru þeir reiðubúnir að taka á sig ábyrgðina,? Ég vil sérstaklega beina máli mínu til þeirra alþfl.-manna sem undanfarið hafa hamast mest í þessu máli gegn Kröfluvirkjun. Telja þeir það verjandi að rótast um í þessum tæknilegu viðfangsefnum í flokkspólitískum tilgangi og eiga á hættu, ef þetta uppþot þeirra tekst, að iðnrh. neyðist til að stöðva þessa framkvæmd og norðlendingar lendi af þeim sökum í gífurlegum orkuskorti á komandi vetri, jafnvel tvo næstu vetur? Væri þeim ekki nær að lyfta sér upp úr þessu lágkúrulega þrasi, þar sem allt er tínt til sem hægt er að láta sér detta í hug á móti þessari virkjun, og snúa sér að því í samvinnu við aðra stjórnarandstæðinga að móta nýja stefnu í orkumálum? í stað þess að fárast yfir því að of mikil orka verði í landinu, þá væri Alþfl. að sjálfsögðu nær að standa með Alþb.í því að krefjast þess að fáanleg orka sé hagnýtt á skynsamlegan hátt til að auka tekjur þjóðarinnar. Í stað þess að standa með núv. stjórnarflokkum að því að fleygja hundruðum millj. kr. í einskisnýtar mógrafir á Grundartanga í stað þess að samþ. 8-10 þús. millj. kr. erlenda lántöku til að kosta málmblendiverksmiðjuna, þá hefði þm. Alþfl. að sjálfsögðu verið nær að styðja þá kröfu okkar alþb -manna, sem fram var sett aftur og aftur við umr. í þinginu í fyrra, að fáanlegt fjármagn yrði fyrst og fremst hagnýtt til að hraða nýtingu innlendra orkugjafa. Sem sagt, í stað þess að þenja sig út af tæknilegum atriðum sem eru tiltölulega léttvæg þegar á heildina er litið, væri þá ekki réttara fyrir hv. þm. Alþfl. að snúa sér að því með okkur alþb.mönnum að leysa stóru málin með því að gera þá kröfu að fáanleg orka verði hagnýtt á skynsamlegan hátt svo fljótt sem unnt er og að skipulag raforkumála verði endurskoðað í grundvallaratriðum?



Herra forseti. Það er dálítið erfitt þegar grammofónsnálin festist í plötunni heilan klukkutíma, sbr. ræðu hv. þm. Ragnars Arnalds. Ég vil fyrst þakka hæstv. orkumrh. fyrir skýrslu þá er hann flutti á Alþ. í gær um Kröfluvirkjun, svo mjög sem það mál er nú í brennidepli. Hitt hlýt ég að harma, hve mjög hann gekk á snið við margt, sem nú brennur í hugum fólks um málið, og hve mörgu hann lét ósvarað, sem mönnum er forvitni á, og hve mjög hann skekkti málið með því að oftelja eða stækka ýmislegt virkjunarhraðanum til málsbóta. Þetta virði ég iðnrh. hins vegar til ókunnugleika, en ekki vísvitandi rangfærslu. Frá upphafi hefur Kröfluvirkjun verið nokkuð umdeild, en aldrei hafa deilurnar risið hærra en nú. Gagnrýnt hefur verið val virkjunarstaða vegna goshættu, gagnrýnd hefur verið ákvörðunartaka um virkjun án nægilegra forrannsókna. Gagnrýndur hefur verið framkvæmdahraði þannig að ekki hefur verið tekið mið af markaðsþörfum. Gagnrýnt hefur verið að enn hefur ekki verið gengið frá því hver skuli eiga og reka þessa virkjun né nokkur rekstraráætlun samin fyrir hana. Gagnrýnt hefur verið að við þá efnahagsþröng, sem við búum nú við, skuli ekki dokað við með svo dýra framkvæmd sem virkjunin er. Loks hefur ýmisleg ákvörðunartaka Kröfluefndar legið undir gagnrýni. Hér skal ekki dokað við búin og gerð mistök, heldur reynt að gera sér grein fyrir hvernig málið stendur í dag og hvað helst er til ráða til úrbóta. Áhugi minn fyrir framvindu Kröfluvirkjunar er af tveim þáttum snúinn. Sá fyrri er ógn mín við efnahagsöngþveiti það er ég tel að nú herji þjóð vora svo að í algjört óefni stefnir. Hinn síðari er, að ég tel að með því að fresta ekki Kröfluvirkjun um einhvern tíma við þær aðstæður, sem skapast hafa, sé verið að gera virkjunina að veigamiklum þætti í efnahagsvandanum og binda annað tveggja byggðarlagi mínu óbærilegar fjárhagsbyrðar eða þjóðinni allri, nema hvort tveggja sé. Og ég hef þann metnað fyrir heimahéruð mín, að þau verði ekki þjóðarheildinni til þyngsla, en líka þá sinnu, að þau verði ekki drepin í dróma af fyrirhyggjuleysi. Nú veit ég að einhver mun freistast til að halda því fram að ég sé andvígur framhaldi Kröfluvirkjunar um sinn vegna þeirrar skoðunar minnar að ljúka hefði átt Laxárvirkjun III fyrst. Og rétt er það, að ég hef um það mjög ákveðnar skoðanir að þar hafi verið framin höfuðskyssa. Ég játa einnig að mér finnast þau mistök átakanleg fyrir heimabyggðir mínar og þjóðina alla. En ég hef samt þá lífsskoðun að það sé miklu verra geðró manna að vinna illt mál en tapa góðu máli. Að því leyti raska mistökin í Laxármálinu ekki sálarró minni. Hitt blæðir mér í augum hve sá mistakaskattur ætlar að verða ægilegur baggi Norðurlandi eystra og landinu öllu, kannske helmingshækkun á raforkuverði, og það mega vera miklir þrekmenn sem þola óbugaðir að hafa unnið heimasveitum sínum og landsbyggðinni allri slíkt óþurftarverk. En víkjum lítillega að dekksta skýinu sem yfir íslenskri þjóð grúfir í dag, efnahagsvandanum. Skuldasöfnunin erlendis er orðin slík að fjármálafræðingar okkar segja að þar sé komið að hættumarki. Verðbólga æðir upp svo að ekkert virðist geta við staðið. Ríkið gefur út gegndarlaust innlánsskírteini, þurrkar þannig burt getu viðskiptabankanna til þess að annast útlán til atvinnuvega og einstaklinga og lamar með þeim hætti heilbrigt atvinnulíf í landinu. Þessi innlánsskírteinaútgáfa ríkisins er orðin slík að ríkið kæmist strax í greiðsluþrot ef það greiddi skírteinin út reglum samkvæmt í reiðufé á gjalddögum, en flýtur meðan fólkið kaupir ný og ný skírteini að verulegum hluta sem greiðslu fyrir eldri. En hvað helst slíkt lengi? spyrja margir. Engin heildarstjórn er á fjármálum landsbúa, því að þar dansa lífeyrissjóðir og ríkissjóður sérdans, sem Seðlabankinn fær ekki við ráðið. Auðæfi hafsins umhverfis landið hafa þorrið stórlega svo að tekjur okkar hafa dottið niður. Það ríkir öngþveiti í efnahagsmálum okkar, - öngþveiti sem stefnir í ríkisgjaldþrot ef ekki er tekið rösklega í taumana eða eitthvað óvænt happ gerist. Ríkisstj. virðist bíða hins óvænta happs. Hún gerir ekkert raunhæft til úrbóta. Ég vara við þessum vinnubrögðum, og mér er fullkunnugt um að það er ofboðslegur geigur í almenningi við þetta framferði ríkisvaldsins. Nú er mér vel ljóst að það er sitt hvað á að horfa eða í að komast. En til þess er ríkisvald og þingvald að nota það þjóð sinni til velfarnaðar. Þá kröfu verður að gera í lýðræðis- og þingræðisríki, ella á ríkisstj., sem ræður ekki við vandann, að hafa þann manndóm að fara frá og gefa öðrum tækifæri til að freista þess að gera betur. Mér er líka ljóst að núv. ríkisstj. tók við mjög slæmu búi og hefur því ýmsar afsakanir. M.a. fékk hún skelfilegan arf þar sem var óstjórn fyrrv. ríkisstj. á efnahagsmálum, sjávarútvegsmálum og orkumálum. Þar á Alþb. óhugnanlega þunga sök. Ég er einn í þeim hópi sem fylgist vel með málflutningi þessa flokks og tel gagnrýni hans, aðfinnslur og ábendingar margar oft athyglisverðar og stundum mjög réttmætar. Þess vegna furðar mig á hvílíkar reginskyssur hann gerði í fyrrv. ríkisstj.: stórmennskuæði í orkumálum, sem núv. stjórn heldur svo áfram, og skaðræðisvinnubrögð í sjávarútvegsmálum: innmokstur skipa án skipulags og hófs, þar sem skefjalaus einkarekstrarhyggja var látin vaða uppi og skipulagi á veiðum ásamt fjölbreytileika til aflabragða var alveg gleymt. Það var eins og einkarekstrarmenn síðan fyrir stríð sætu þar að stjórn. Núv. ríkisstj. settist því vissulega í vandræðabúi. Of mörg skip til veiða af of litlum afla, óskipuleg veiðisókn við orðnar aðstæður, orkumál í ólestri, fjárhagur ríkissjóðs í upplausn, verðhækkanir erlendis með olíuskugga og markaðshrap. En hvað gerði sterkasta þingræðisstjórn sem hér hefur sest að völdum svo að árum skiptir? Hún settist með hendur í skaut. Hún seldi ekki óþörf skip úr landi. Hún skipulagði ekki veiðisókn okkar. Hún hætti ekki við framkvæmdir sem þjóðinni voru ofviða við ríkjandi ástand. Og þó, sat hún með hendur í skauti? Ekki alveg, því að hún færði út landhelgina, og um það voru allir sammála. En hún gerði fleira sem menn voru ekki sammála um. Hún hækkaði fjárlögin. Hún ákvað kostnaðarsamar framkvæmdir, þó að bíða mættu, og hefur verið ófáanleg til að taka mið af getu þjóðarinnar né öðrum ástæðum sem síðar hafa séð dagsins ljós. Ég nefni hér Borgarfjarðarbrú og Kröfluvirkjun, en dæmin eru því miður ýmis fleiri. Og hún hafði ekki kjark til að takmarka ýmiss konar óhófsinnflutning eða spara í opinberum rekstri meðan siglt væri hjá verstu efnahagsskerjunum. Það var látið reka á reiðanum. Þess vegna nagar sá ótti þjóðina í dag að við séum að sigla efnahagslegu sjálfstæði okkar í strand, að okkur sé að reka undir eftirliti Alþjóðabankans með skuggalegri skuldasöfnun erlendis. Þjóð, sem ekki er efnahagslega sjálfstæð, er ekki sjálfstæð þjóð, og ríkisstj., sem færir nú hverju barni, sem fæðist, 300–400 þús. kr. í bagga erlendra skulda, er háskaríkisstj. Hér er það Kröfluvirkjun sem kemur inn í efnahagsdæmi okkar og inn í sjálfstæðisdæmi okkar. Hún er svo gildur þáttur vegna dýrleika síns, vegna skuldatöku sinnar, vegna markaðsvafa síns og vegna öryggisleysisstöðu sinnar, að hún hlýtur mjög að vera í sviðsljósi sem umdeilanleg framkvæmd við gildandi aðstæður. Það var alltaf ofrausn að vera bæði með Kröfluvirkjun og byggðalínu í gangi fyrir orkusvelt Norðurland. En síðan markaðshorfur fyrir Kröflurafmagn gerbreyttust með fyrirsjáanlegri hitaveitu til Akureyrar og gosið við Leirhnúk varð og jarðskjálftavirkni jókst svo á Kröflusvæði sem raun ber vitni er alþjóð að verða ljóst hvílíkt áhættuspil þessi virkjun er og hve sjálfsagt ætti að vera að bíða þar með framkvæmdir uns mál skýrðust varðandi goshættu, varðandi markaðsþörf, varðandi gufuborun þar og varðandi rekstrarmöguleika, en allt hangir þetta að sjálfsögðu saman. Hér verður byggðalínan að duga í bili, fyrst ríkisstjórn situr að völdum sem finnst það umtalsverðara siðgæðisbrot að rifta nauðungar- og heimskusamningi við ofríkislandeigendur við Laxá en ganga í sífellu á bak orða sinna við launþega um verðbólguvarnir. Í athyglisverðu viðtali við Þorleif Einarsson jarðfræðing, sem birtist í Þjóðviljanum 1. þ.m., bendir hann á margar veigamiklar ástæður fyrir því að fresta beri frekari framkvæmdum að Kröfluvirkjun um sinn og endurskoða áætlanir um hana. Vegna skorts á forrannsóknum á Kröflusvæði, áður en virkjunin var hönnuð, var ekki vitað um afkastagetu svæðisins til orkuframleiðslu né hlutfall milli gufu og vatns né hitastig við djúpborun. Vegna þessa var runnið blint í sjóinn með hvaða aflvélagerð hentaði, en pantaðar vélar með hraði frá Japan án opins útboðs, óheppilegar að álíti Þorleifs, en því hefur raunar verið andmælt af Valdimar K. Jónssyni vélaverkfræðingi, ráðgjafa Kröflunefndar. Gosið við Leirhnúk í vetur hefur ruglað öll spil á Kröflusvæðinu, segir jarðfræðingurinn. Gufutæming hefur orðið á svæðinu, goshættu er ekki lokið. Þessari skoðun hafa aðrir kunnir jarðfræðingar einnig lýst, svo sem dr. Sigurður Þórarinsson og Eysteinn Tryggvason. Aðeins önnur borhola af tveim boruðum lifir, hefur misst um 60% af upphaflegu afli sínu og dvínar enn. Frá þessari staðreynd sagði orkumrh. ekki né heldur því að núverandi gufukraftur holunnar mundi ekki geta framleitt nema 1–2 mw. af þeim 30 mw. sem önnur aflvélin í Kröfluvirkjun á að framleiða. Ein hola er hálfboruð, en ljóst er af þessu að ekki verður fyrir komandi áramót búið að bora eftir nægri gufu fyrir aðra aflvél virkjunarinnar, enda áður vitað af skýrslu Orkustofnunar sem Kröflunefnd og iðnrn. hafa farið með eins og mannsmorð. Nú hefur það bæst við að nægilega sterka loka vantar svo að hægt sé að bora nema niður á takmarkað dýpi á Kröflusvæðinu. Munu pantaðir lokar ekki væntanlegir fyrr en í ágúst í sumar, og hlýtur það að tefja borun enn. Þetta kom ekki fram í skýrslu ráðh. Þorleifur Einarsson jarðfræðingur staðhæfir að vegna gerðar aflvélanna, sem pantaðar voru áður en vitað var um hitastig á Kröflusvæði og hlutfall milli gufu og vatns, þurfi að bora fleiri holur en ella þar eð stilla verði hitastig holanna og gerð vélanna, þetta hleypi borkostnaði fram. Enn bendir hann á að markaðshorfur fyrir Kröflurafmagn hafi mjög breyst með tilkomu væntanlegrar hitaveitu á Akureyri, og er athyglisvert að orkumrh. minnist hvergi á slíkt í skýrslu sinni. Þá benti jarðfræðingurinn á hvílíkt ábyrgðarleysi það sé að sínum dómi að halda áfram byggingu virkjunar nánast yfir virkri gossprungu meðan jarðskjálftavirkni er enn slík að gos geti hafist á ný þegar minnst vonum varir. Í þessu sambandi vil ég rifja upp að í skýrslu ráðh. kom einmitt fram að jarðskjálftavirkni við Kröflu er nú enn álíka og í ágúst og sept. í sumar sem leið, en þá tók jarðfræðinga að gruna að gos kynni að vera skammt undan, sem og raun varð á í des. Einhverra hluta vegna var þessi vitneskja ekki látin almenningi í té, en almannavörnum í Mývatnssveit gert aðvart, og sýslumaður Þingeyjarsýslu gaf út aðvörun um hugsanlegt grjóthrun í Grjótagjá. Í viðtalinu við Þorleif Einarsson bendir hann á að það hafi alltaf verið talið gufuvirkjunum til kosta að þar mætti virkja eftir hendinni, byrja í smáum stíl og síðan stækka eftir vaxandi þörf, með ákvörðun um 60 mw. virkjun við Kröflu hafi verið tekið stærra skref en þörf kallaði á, ekki undirbúið sem skyldi, eins og fyrr getur, en verst sé þó að hættumerkjum og aðvörunum sérfróðra manna sé í engu sinnt. Viðtalið við Þorleif Einarsson jarðfræðing er tvímælalaust harðasta opinbera gagnrýni sem komið hefur fram af hálfu sérfræðinga á Kröfluvirkjun. En síðan hefur prófessor Jónas Elíasson verkfræðingur sýnt með föstum rökum vankanta virkjunarinnar. Og loks hafa 5 jarð- og jarðeðlisfræðingar við Orkustofnun ríkisins sent frá sér gagnrýni á, hvernig staðið hafi verið að framkvæmd virkjunarinnar, og látið í ljós þá skoðun að svo geti farið að sú hönnun gufuveitu, sem nú er miðað við, henti ekki þeirri gufu sem úr borholunum fáist á svæðinu, og telja að horfur á nægri gufuöflun fyrir árslok fyrir aðra vélasamstæðu virkjunarinnar séu mun verri nú en fyrir gos. En fleiri en þessir aðilar hafa bent á hættuna við að flýta Kröfluvirkjun svo mjög sem nú hefur verið gert. Jóhannes Nordal seðlabankastjóri hefur bent á, að fjárhagsgetubogi landsins sé nú raunar spenntur til hins ítrasta, og telur eina orsökina að heildarfjárfesting landsmanna í raforkuiðnaðinum hafi frá árunum 1970–1974 annars vegar til áranna 1975–1976 hins vegar aukist úr 9% í 16% og greiðslubyrði þessa iðnaðar okkar muni í ár rösklega tvöfaldast frá s.l. ári, þetta táknar stórfellda hækkun á raforkuverði til neytenda í einhverju formi, beina hækkun til neytenda, hækkaða skatta frá almenningi til ríkisins eða auknar lántökur, en nú sé aðeins völ skammtímalána erlendis með tiltölulega háum vöxtum. Mér býður í grun að allt þetta gerist. Samkv. upplýsingum Birgis Ísleifs Gunnarssonar borgarstjóra, gefnum nýlega í borgarstjórn, er meðalverð á rafmagni til neytenda í Reykjavík í ár áætlað 9.90 kr. á kwst. Vitað er að rafmagnsverð er nokkru hærra annars staðar á landinu. Fólki þykja rafmagnsreikningar nógu háir nú. En hver verður söngur manna þegar kwst. fer upp í 14–15 kr. eða jafnvel 16 kr., eins og nú horfir að loknu þessu ári? Auðvitað verður þetta ekki allt sök Kröfluvirkjunar, en hún mun vega hér þungt vegna skorts á markaði fyrir framleiðslu sína fyrstu árin og gífurlega greiðslubyrði vaxta og afborgana. Nú skulum við virða fyrir okkur, hvernig orkumrh. svarar fram kominni gagnrýni, og hafa þá einnig til hliðsjónar einræður hans í Kastljósi s.l. föstudag. Hann sagðist vinna að virkjunarmálum „af kappi með forsjá“. Mér finnst vanta talsvert á forsjána þegar efnahagsstaða landsins er ekki höfð til viðmiðunar, en á það tel ég skorta, eins og ég benti á í upphafi ræðu minnar. Ráðh. víkur sér undan að svara gagnrýni um skort á forrannsóknum, gengur á snið við staðhæfingar um orkurýrnun á svæðinu vegna gossins, læst varla vita af ótta jarðfræðinga við áframhaldandi gos, og gagnrýni á vanhugsuð aflvélakaup hefur hann lítið eða ekkert heyrt, að því er virðist. Ráðh. mótmælir að setja eigi nema 30 mw. aflvél niður við Kröflu. Þó er vitað að báðar vélarnar, hvor að framleiðslugetu 30 mw. hafa verið pantaðar og kemur hin síðari að öllu forfallalausu til landsins í ágúst í sumar. Verður hún seld eða geymd og hvar þá geymd? Í stöðvarhúsinu kannske, við Kröflu, í eldlínu við Leirhnúk, af því að ódýrara sé í verki að koma báðum vélunum fyrir í einu? Þetta eru spurningar sem hljóta að vakna. Ráðh. staðhæfir að byggðalinan geti ekki komið að fullu gagni fyrr en eftir tvö ár þar eð eftir sé m.a. að leggja línu frá Geithálsi upp í Hvalfjörð. En hví ekki að flýta henni, en láta Kröflulínuna bíða? hljóta einhverjir að spyrja sem horfa vilja í kostnaðinn og vita að þetta er hægt. Ráðh. staðhæfir að ósannað sé að Kröflurafmagn verði dýrt, mikill ómettaður markaður sé fyrir hendi hjá SÍS-iðnaðinum á Akureyri, hjá Mjólkursamlagi KEA á Akureyri, hjá iðnaði sem bíði þess að komast á laggir með auknu rafmagni, fyrir Austfirði o.s.frv. Ég vil benda á að raforkuþörf SÍS- og KEA-iðnaðarins minnkar verulega við komu hitaveitu til Akureyrar. Þá þarf t.d. ekki að hita upp mikið magn af iðnaðarvatni. Í öðru lagi bendi ég á að ekki má selja SÍS-iðnaðinum iðnaðarrafmagn á hærra verði en um 2 kr. kwst. svo að svartolíunotkun borgi sig ekki betur, samkv. því sem rafveitustjórinn á Akureyri hefur tjáð mér. En auk þess hafa SÍS-verksmiðjurnar á Akureyri með engu móti getað fengið það upplýst þrátt fyrir eftirgangsmuni með hvaða verði þær megi reikna að þeim verði seld raforkan frá Kröflu, svo að sá kaupandi hangir ekki á öngli enn. Hið nýja Mjólkursamlag KEA tekur ekki til starfa fyrr en í árslok 1977 eða jafnvel síðar. En mestu máli skiptir að væntanleg hítaveita til Akureyrar dregur verulega úr orkuþörf á Akureyri og þar með öllu orkuveitusvæði Laxár- og Kröfluvirkjunar. Þessu virðist ráðh. loka augunum fyrir. Ráðh. staðhæfir í skýrslu sinni að Kröflurafmagn verði ódýrt eða 1.80 kr. kwst. í framleiðslu, en í Sigöldu verði hún 1 50 eða 1.80 kr. Hér reiknar ráðh. með fullri sölu allrar rafmagnsframleiðslunnar á báðum stöðum, að því er skilið varð, en á borðinu liggur að fyrst í stað selst ekki nema brot af Kröflurafmagninu. En ráðh. segir nú að Kröfluvirkjun muni alls kosta 7.5 milljarða með línu til Akureyrar og hefur þá kostnaðaráætlunin hækkað um 1 milljarð síðan hann svaraði fyrirspurn minni þar um fyrir jól. Þarf því enginn að halda að kostnaður hækki ekki enn. M.ö.o.: vaxtabyrðin ein verður a.m.k. 750–800 millj. kr. fyrstu rekstrarárin, auk afborgana. Með lítilli rafmagnssölu verður þetta erfiður heimaumundur. Ráðh. sagði að hagkvæmni virkjunar byggðist á nægum markaði, góðum lánskjörum, eiginfjármagni og réttri verðlagningu. Hjá Kröfluvirkjun er ekki nægur markaður til staðar, hagkvæm erlend lán eru ekki fyrir hendi, eigið fjármagn er ekkert, verðlagning samkv. kostnaðartölum þarf að vera geigvænleg. Samt segir ráðh. að Kröfluvirkjun sé hagkvæm virkjun. Þetta kallast að fara í gegnum sjálfan sig á alþýðlegu máli. Ráðh. gerði mikið úr kostnaði við keyrslu dísilstöðva á Norðurlandi - og rétt er það, sá kostnaður er mikill. En ég bendi á að toppurinn á þeim kostnaði, sem hann nefndi er tekinn áður en síðasta virkjun í Laxá var komin í gang og munar þar um 12 mw. Undarleg stökkbreyting er það í skýrslu ráðh. að gera ráð fyrir 80–100 gwst. orkuþarfaraukningu frá 1975–1977 meðan hún jókst ekki nema um 30 gwst. frá 1973–1975. Á þessari stökkbreytingu virðist hann síðan byggja furðuútreikninga á hugsanlegri olíunotkun við dísilstöðvar verði Kröflu frestað. Ráðh. hefur ætlað að koma á fót svonefndri Norðurlandsvirkjun til að sjá um rekstur Kröfluvirkjunar og að mér skilst byggðalínu. Ekkert hefur gengið eða rekið um stofnun hennar. Öllum hrýs hugur við verkefninu, m.a. af augljósum markaðsskorti fyrst í stað, og að hafa bæði byggðalinu og Kröfluvirkjun í taki eykur líka óhagkvæmnina. Kröflurafmagn rýrir markað og þar með rekstrarhag byggðalínu, og byggðalína rýrir markað og þar með rekstrarhag Kröfluvirkjunar. Ráðh. lét þau orð falla í Kastljósi að Laxárvirkjun mundi fús að reka Kröfluvirkjun. Það getur hugsast ef hægt yrði að gera henni reksturinn efnahagslega færan. En þó mun þetta með öllu órætt mál, eftir því sem ég veit, og enginn veit í dag hvernig í dauðanum á að reka Kröfluvirkjun með hagkvæmni meðan aðeins er hægt að selja brot af væntanlegri rafmagnsframleiðslu. Óbærilega hátt raforkuverð, kannske helmingshækkun, þola norðlendingar ekki, og þeir eru fleiri en ég sem hafa þann metnað að vilja ekki velta þungu hlassi á aðra þegna þjóðfélagsins. Ráðh. talar um orkumarkað á Austurlandi frá Kröflu. Ekki sé ég að hann tali af heilindum þar meðan hann á hinu leitinu hefur látið verja 185 millj. kr. til athugunar á Bessastaðaárvirkjun og lofað, að mér skilst, 150 millj. kr. í ár, þótt það sé ekki á fjárlögum. Ef honum hefði verið alvara með að koma Kröflurafmagni austur hefði hann að sjálfsögðu notað milljónir þær, sem kastað hefur verið við Bessastaðaá, til línulagningar frá Kröflu austur. - Allt ber að sama brunni, fjárhagslega forsjá hefur skort. Ráðh. telur að svo mikið fjármagn sé komið í Kröfluvirkjun að þjóðfélaginu verði dýrara að deila kostnaði hennar á lengri framkvæmdatíma en ætlað hefur verið, þegar sé komið á annan milljarð í hana, greiða þurfi vexti af því fé af engu, meðan framleiðsla komist ekki í gang, og alltaf hækki virkjunarkostnaðurinn með hverju ári sem líður. Hér grípur ráðh. á óhugnanlegu kýli því að hann og Kröflunefnd hafa þrátt fyrir gos, þrátt fyrir aðvaranir sérfræðinga og þrátt fyrir breyttar markaðshorfur pínt framkvæmdir áfram án samráðs við Alþ. og fjármálavald ríkisins. Síðan er sagt: Við getum ekki hætt! Hundrað járniðnaðarmenn kvað þurfa að virkjuninni í sumar að óbreyttum framkvæmdahraða, ómælda yfirvinnu á vöktum og vaktavöktum, og svona vinnubrögð verka eins og sprengja inn á viðkvæman vinnumarkað - eins og verðbólgusprengja. Þetta hafa rangæingar fundið við Sigöldu og biðja um hæggerðari virkjunarframkvæmdir framvegis. Það á oft við að gott sé að flýta sér hægt. Enn segir ráðh. að auðgert sé að verjast hraunrennsli í Hlíðardal þar sem virkjunarhús Kröfluvirkjunar hefur verið reist, en um allan Hlíðardal eru gamlar hraunspýjur frá fyrri gosum, og öll þekkjum við að maðurinn er furðumáttlaus gegn höfuðskepnunum í ham, hvað sem allri kokhreysti líður. Sprengigígurinn mikli, Víti, er og beint fyrir botni Hlíðardals. Hvað verður um Kröfluvirkjun ef slíkt sprengigos yrði á svipuðum slóðum eftir uppsetningu hennar? Loks las ráðh. tvær yfirlýsingar frá húsvíkingum og mývetningum til stuðnings sama framgangshraða við Kröfluvirkjun, að hann vildi telja. Báðar voru þessar yfirlýsingar meira almennar yfirlýsingar um stuðning við virkjun heldur en um virkjunarhraðann, og mér er tjáð að báðar yfirlýsingarnar hafi verið pantaðar af formanni og varaformanni Kröflunefndar. Hitt er athyglisvert að þeir virðast ekki hafa náð slíkri yfirlýsingu frá bæjarstjórn Akureyrar og í engu hefur þess verið getið að 1. apríl s.l. komu þrír úr bæjarstjórn Akureyrar hingað til Reykjavíkur til að ná viðtali af orkumrh. varðandi það að Akureyri fengi lengur að nota borinn Jötun við Laugaland til þess að kanna betur hitaveitumöguleikana, en þeir fengu ekkert viðtal. Herra forseti. Ég þykist hafa leitt sterk rök að því að skynsamlegt og raunar sjálfsagt sé að flýta sér hægar með Kröfluvirkjun heldur en nú er fyrirhugað. Við erum fjárhagslega illa í stakk búin að koma henni nú fram. Borun eftir gufu er ekki nógu langt komin og þarf meiri framkvæmdatíma. Markað Kröflurafmagns þarf að staðreyna betur áður en lengra er haldið og skiptir þar stóru máli hitaveita til Akureyrar. Finna þarf væntanlegu Kröflurafmagni nýjan markað, helst allstóran og öruggan iðnaðarmarkað. Koma verður í böndin hver eigi og reki virkjunina og að hún öðlist rekstrargrundvöll. Vinna þarf upp nýja orkuspá fyrir Norður- og Austurland. Vinna ber upp nýja kostnaðar- og framkvæmdaáætlun fyrir virkjunina, sömuleiðis þarf að gera henni rekstraráætlun, og landinu öllu þarf að gera heildaráætlun um virkjunarframkvæmdir tiltekið árabil fram, svo að eitthvert kerfi sé í þessum málum hjá okkur. Fleira get ég talið, en læt nægja að sinni. Meðan á þessari athugun stendur ber að ljúka byggðalínu að sunnan svo að hún beri norður senn vannotað Sigöldurafmagn. Ég skora á orkumrh. að taka þetta mál nú þegar til endurskoðunar. Ég skora á ríkisstj. að gaumgæfa þessi mál ítarlega. Ég skora á Alþ. að láta rödd sína kveða við um mál þetta. Hér er mál á ferð sem snertir þjóðina alla.



Herra forseti. Ræðu hv. 1. landsk, þm., Braga Sigurjónssonar verður svarað síðar og þeim fjölda rangra fullyrðinga sem hann hefur bar viðhaft. En það er ein ástæða til að ég óskaði þess við hæstv. forseta Sr. að fá að skjóta hér inn athugasemd, og það vegna ósanninda sem hv. þm. bar fram í lok ræðu sinnar um að þrír fulltrúar bæjarstjórnar Akureyrar hefðu komið 1. apríl að norðan til þess að fá samtal við mig, en ekki fengið neitt viðtal. Svo er mál með vexti að miðvikudaginn 1. apríl hafði ég viðtalstíma að venju, eins og aðrir ráðh. Akureyringarnir þrír munu hafa hugsað sér að koma í þann viðtalstíma, en það mun hafa seinkað flugi. Þeir voru ekki komnir þegar viðtölum var lokið og ég á leið hingað niður í Alþ. til þess að flytja framsöguræðu um eitt mál, stjórnarfrv. Þeir gerðu ekki vart við sig frekar og óskuðu ekki eftir samtali hér niðri í Alþ. eða annars staðar svo að þessi ummæli eru tilhæfulaus með öllu. Það er tilhæfulaust með öllu að þeir hafi óskað eftir samtali sem þeir hafi ekki fengið. Þessi ósannindi vil ég strax hrekja. Hins vegar vegna blekkinga hv. þm. vil ég taka það fram, að ég hef undanfarna daga gert mér far um að leysa vandamál akureyringa varðandi jarðborun. M.a. sendi ég í gærmorgun skeyti til bæjarstjórans á Akureyri út af þessu máli þar sem tekið var fram að rn. hefði reynt að styðja framgang þessa máls eftir megni, eins og bæjarstjórn og hitaveitunefnd var kunnugt. Rn. hafði undanfarna daga lagt sig fram um að leysa þau vandamál sem upp hafa komið vegna borunar þriðju borholu og vinnur áfram að því að finna lausn til að þetta mikla hagsmunamál akureyringa og mikilvægar framkvæmdir fyrir þjóðina alla nái sem fyrst fram að ganga. Í framhaldi af þessu var í iðnrn. haldinn í morgun fundur með fulltrúum og sérfræðingum Akureyrar um hitaveitumál, orkumálastjóra, hitaveitustjóraaum í Reykjavík, fulltrúa iðnrn., til þess að reyna að greiða úr þessu máli. Að því er unnið eins og tök eru á, og ég held að hitaveitumálum akureyringa sé enginn greiði gerður með því að flytja ósannindi eins og þau sem hv. þm. leyfði sér að viðhafa hér.



Herra forseti. Það hefur nú teygst allmikið úr þessum umr., en ég hafði kvatt mér hljóðs, að ég hélt með þeim fyrri á síðasta fundi, en það hefur nú farið svo að menn hafa talað lengi og ég hef ekki komist að með ræðu mína og kannske óvíst hvenær næst verður rætt um þetta mál. Ég hef enga möguleika á því á þeim stutta tíma, sem hæstv. forseti leyfir mér nú að tala hér, að fara efnislega út í þessi mál. En ég hef beðið eftir því satt að segja að geta komið hér að dálítilli athugasemd við ummæli sem hv. þm. Bragi Sigurjónsson er sagður hafa viðhaft hér á Alþ. s.l. fimmtudag, fyrir um það bil viku, þar sem hann dróttaði því að mér fjarstöddum að ég hefði haft í hótunum við sig ef hann minntist á Kröfluvirkjun. Þessi aðdróttun er auðvitað algjörlega tilhæfulaus. Hitt er rétt, að ég lét í ljós undrun mína og óánægju við hv. þm. út af því að hann skyldi að tilefnislausu krefjast þess að fá orðið utan dagskrár í þeim augljósa tilgangi að auka enn við æsifréttamennsku alþfl. manna í sambandi við jarðgufuaflstöðina í Hlíðardal. Hv. þm. hafði krafist þess að fá orðið utan dagskrár um þetta mikilvæga orkumál án þess að orkumrh. væri um það kunnugt, og er það út af fyrir sig fáheyrt, hvað þá að aðrir, sem kunna að láta sig þetta varða, fengju að vita um fyrirætlan hans. Þetta þótti mér og þykir enn óþinglegt. Ég tók því svo til orða við hv. þm., að hann mundi ekki hafa betra af slíkri málsmeðferð, og átti að sjálfsögðu við það að hann yxi ekki í áliti hjá neinum með slíkri framkomu. En engin hótun fólst í þessum orðum mínum og er það mistúlkun eða misskilningur hv. þm, ef hann heldur slíku fram. Þannig stóð á fyrir mér þennan dag að ég hafði leyfi forseta til að vera fjarstaddur fund í Sþ. og var að búa mig undir að notfæra mér þetta leyfi þegar mér barst vitneskja um að hv. þm. Bragi Sigurjónsson hefði kvatt sér hljóðs utan dagskrár. Ég hafði ekki möguleika til þess að breyta áætlun minni um fjarvist. Ég var því ekki viðstaddur þegar hv. þm. flutti ræðu sína. Ég nota því þetta tækifæri til þess að mótmæla aðdróttun hans og vona að hann geri sig ekki sekan um að vera að drótta að fjarstöddum mönnum allalvarlegum ásökunum sem hann þykist hafa úr einkasamtali.