Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um Háskólann á Akureyri, það er 218. mál þessa þings. Umræður um stofnun háskóla á Akureyri hófust af fullri alvöru snemma á níunda áratugnum. Á vegum menntmrn. starfaði um hríð nefnd er sinnti undirbúningi málsins auk undirnefnda sem fjölluðu um einstakar námsgreinar. Frá því í nóvember 1985 vann svo nefnd á vegum Akureyrarbæjar að stofnun skólans í samvinnu við aðra undirbúningsaðila. Skilaði nefndin þremur skýrslum um væntanlegan háskóla á Akureyri á tímabilinu frá því hún var sett á fót og fram til febrúar 1987. Háskólinn á Akureyri hóf starfsemi í samræmi við heimild í fjárlögum með kennslu á tveimur brautum, iðnrekstrar- og hjúkrunarbraut, hinn 5. sept. 1987. Þáv. menntmrh., Birgir Ísl. Gunnarsson, mælti fyrir stjfrv. um Háskólann á Akureyri 12. des. 1987 en það frv. var síðan eftir nokkrar breytingar samþykkt á Alþingi 5. maí 1988 sem lög nr. 18/1988. Reglugerð fyrir Háskólann á Akureyri var svo undirrituð af þáv. menntmrh., Svavari Gestssyni, 1. okt. 1990. Samkvæmt núgildandi reglugerð eru þrjár deildir við Háskólann á Akureyri: heilbrigðisdeild, rekstrardeild og sjávarútvegsdeild. Síðastliðið haust hófu um 170 nemendur nám við skólann og er það töluverð fjölgun frá undanförnum árum. Auk fleiri beinna umsókna má einnig greina vaxandi fjölda fyrirspurna um þá námskosti sem skólinn býður upp á. Háskólinn er nú til húsa á tveimur stöðum í bænum. Annars vegar hefur hann aðstöðu í mestöllum fyrri húsakynnum Verkmenntaskólans, áður Iðnskólans, á horni Þingvalla- og Þórunnarstrætis. Það hús er að hálfu í eigu Akureyrarbæjar en að hálfu í eigu ríkisins. Hins vegar léði Kaupfélag Eyfirðinga skólanum húsnæði í Glerárgötu 36, leigulaust til þriggja ára. Þá hefur sjávarútvegsdeild rúmar tvær hæðir til afnota í húsnæðinu, en í húsnæðinu eru jafnframt útibú Hafrannsóknastofnunar og Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins. Í 14. gr. laga nr. 18/1988 er kveðið á um endurskoðun þeirra áður en þrjú ár eru liðin frá setningu þeirra og að niðurstöður verði lagðar fyrir Alþingi fyrir árslok 1991. Í samræmi við þetta ákvæði skipaði Svavar Gestsson, þáv. menntmrh., nefnd 28. júní 1990 til þess að endurskoða umrædd lög. Í nefndina voru skipaðir Haraldur Bessason, rektor Háskólans á Akureyri, Lárus Ægir Guðmundsson framkvæmdastjóri, Skagaströnd, og Þorsteinn Gunnarsson, deildarsérfræðingur í menntmrn., sem jafnframt var formaður nefndarinnar. Ólafur Búi Gunnlaugsson, skrifstofustjóri Háskólans á Akureyri, var ritari nefndarinnar. Nefndin skilaði drögum að lagafrv. 17. maí 1991 og það frv. var síðan sent eftirtöldum aðilum til umsagnar: Háskólanefnd Háskólans á Akureyri, Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands, Bæjarstjórn Akureyrar, Fjórðungssambandi Norðlendinga, Hafrannsóknastofnun, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Rannsóknaráði ríkisins, Vísindaráði og Bandalagi háskólamanna. Við lokafrágang frv. í menntmrn. var höfð hliðsjón af þeim athugasemdum sem borist höfðu. Frv. var síðan lagt fram á Alþingi í desember sl. en ekki hefur gefist tími til að mæla fyrir því fyrr en nú. Í stefnu- og starfsáætlun núv. ríkisstjórnar kemur fram eindreginn vilji um eflingu Háskólans á Akureyri. Þar er bent á að öflugur háskóli á Akureyri fjölgi námsmöguleikum í landinu og geti orðið ný vagga menningar og menntalífs. Ég vil einnig minna á að starfsemi Háskólans á Akureyri er mikilvægur þáttur í byggðastefnu, þ.e. að fólk í hinum dreifðu byggðum landsins fái aukna möguleika á að notfæra sér þá menningu og þau lífsgæði sem felast í þróttmikilli háskólamenntun og vísindastarfsemi. Í þessu ljósi ber að skilja þau nýmæli og breytingar frá núgildandi lögum sem hér eru lögð til. Frv. það sem hér liggur fyrir er reist á grunni laga nr. 18/1988 en þó eru þar lagðar til ýmsar breytingar og viðbætur sem hafa eftirfarandi mennta-, vísinda- og byggðapólitísk markmið að leiðarljósi, þ.e. að stuðla að eflingu Háskólans á Akureyri sem rannsóknastofnunar. Þannig er skýrar kveðið á um rannsóknahlutverk Háskólans og jafnframt er heimilað að koma á fót rannsóknastofnun við hann. Einnig er gert ráð fyrir samstarfi háskólans við aðra háskóla og rannsóknastofnanir í því skyni að styrkja kennslu og rannsóknir í skólanum og gera menntunartækifæri fjölbreyttari. Enn fremur eru sett ákvæði um rannsóknaorlof kennara og annarra fastráðinna starfsmanna háskólans. Síðast en ekki síst er lagt til að bundið verði í lög að rannsókna- og sérfræðibókasafn starfi við skólann. Rannsóknir eru undirstöðuþáttur í starfi nútímaháskóla og eins og fram kemur í áfangaskýrslu þróunarnefndar háskólans sem birt er sem fskj. með frv. þessu hafa umtalsverðar rannsóknir farið þar fram allt frá stofnun hans. Gert er ráð fyrir að rannsóknirnar tengist einkum fræðasviðum skólans, sbr. 9. gr. og þeim rannsóknastofnunum sem starfa á Akureyri. Háskólinn hefur þegar hafið umfangsmikið samstarf um rannsóknir við Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og hefur tekist samkomulag um að tiltekinn fjöldi sérfræðinga við þessar rannsóknastofnanir hafi kennsluskyldu við háskólann. Þetta fyrirkomulag hefur reynst vel og er til fyrirmyndar um samstarf háskóla og rannsóknastofnana atvinnuveganna. Sjálfstæði háskólans er eflt og stjórnsýsla hans skilgreind betur en áður. Lagt er til að háskólinn fái aukið forræði um mannaráðningar og inntöku nemenda. Ítarlegri ákvæði eru um verkaskiptingu og hlutverk stjórnsýslu háskólans svo sem háskólanefndar, rektors, framkvæmdastjóra, forstöðumanna deilda og deildafunda. Lagt er til að skipaðar verði dómnefndir um hæfi umsækjenda um rektorsembætti. Í þessu sambandi skal bent á að frv. gerir ráð fyrir að Háskólinn á Akureyri skipi meiri hluta þeirra dómnefndarmanna sem fjalla um hæfi umsækjenda um rektorsembætti. Frv. leggur einnig til að háskólanefnd, þar sem fulltrúar sem kjörnir eru innan háskólans eru í meiri hluta, hafi í raun endanlegt vald yfir ráðningu rektors. Háskólinn er skoðaður í samhengi við umhverfi sitt. Lagt er til að háskólinn tengist nágrenni sínu traustari böndum með því að einn fulltrúi tilnefndur af bæjarstjórn Akureyrar og annar af heildarsamtökum sveitarfélaga á Norðurlandi eigi aðild að háskólanefnd. Þannig er aðilum utan háskólans gert kleift með beinni þátttöku í yfirstjórn að setja sig inn í málefni skólans og að þeir geti á grundvelli reynslu sinnar aukið skilning annarra aðila sem næst honum standa á þörfum hans. Þrátt fyrir þetta ákvæði um aðild fulltrúa utan háskólans að yfirstjórn er sjálfsstjórn hans og starfsmannalýðræði tryggt á þann hátt að af ellefu nefndarmönnum sem sæti eiga í háskólanefnd eru sjö valdir í beinum lýðræðislegum kosningum innan háskólans. Mun ég nú gera grein fyrir einstökum greinum frv. og breytingum sem í þeim felast. Í 1. gr. er kveðið á um hlutverk Háskólans á Akureyri. Þar kemur fram sú breyting frá gildandi lögum að skýrt er kveðið á um rannsóknahlutverk háskólans. Gert er ráð fyrir að rannsóknirnar tengist þeim greinum sem kenndar eru við skólann svo og þeim rannsóknastofnunum sem starfa á Akureyri. Þar er nú gert ráð fyrir að háskólanum verði heimilt að annast endurmenntun. Í II. kafla frv. er fjallað um stjórn háskólans. 2. gr. er að nokkru leyti byggð á 2. og 4. gr. gildandi laga en einnig koma fram nokkur nýmæli. Lögð er áhersla á að háskólinn tengist umhverfi sínu og nágrenni traustari böndum en nú er með því að aðild fái að háskólanefnd fulltrúar frá bæjarstjórn Akureyrar og heildarsamtökum sveitarfélaga á Norðurlandi eins og ég sagði áðan. Hér er reynt að fara leið málamiðlunar milli nokkuð andstæðra sjónarmiða þar sem annars vegar eru uppi skoðanir um að yfirstjórn háskóla skuli alfarið vera í höndum starfsmanna hans og hins vegar að einungis skuli þar koma að aðilar utan skólans. Í þessari grein er hnykkt á því að þar er háskólanefnd sem er yfirstjórn Háskólans á Akureyri. 3. gr. byggist á 2. og 3. gr. gildandi laga en felur jafnframt í sér eftirtaldar breytingar. Lagt er til að dómnefnd fjalli um umsækjendur um rektorsembætti. Rektor Háskólans á Akureyri er ekki valinn í beinni kosningu eins og tíðkast í Háskóla Íslands og því þykir rétt að dómnefnd fjalli um umsækjendur og hæfni þeirra til að gegna rektorsembætti. Búast má við að endurskoða þurfi ákvæði um ráðningu rektors eftir því sem nemendum og kennurum við háskólann fjölgar og færa það til samræmis við það sem tíðkast í Háskóla Íslands. 4. gr. er að mestu nýmæli. Hér er hnykkt á rekstrarlegu sjálfstæði Háskólans á Akureyri með því að lagt er til að rektor verði heimilt að ráða framkvæmdastjóra að háskólanum í stað þess að menntmrh. skipi skrifstofustjóra eins og gert er ráð fyrir í gildandi lögum. Í 5. gr. er starfssvið forstöðumanna deilda skilgreint en svo er ekki í gildandi lögum. Einnig eru ákvæði um ráðningu forstöðumanna og hæfniskröfur svo og að dómnefnd skuli meta hæfni umsækjenda um embætti forstöðumanns deildar. 6. gr. er nýmæli. Hún fjallar um skipan, hlutverk og helstu verkefni deildarfunda. 7. gr. er að mestu óbreytt frá 7. gr. gildandi laga utan hvað kveðið er á um að með reglugerð skuli fjallað nánar um deildarfundi. Í 8. gr. er fjallað um samvinnu háskólans við aðra skóla sem tengjast starfssviði hans. Þetta getur þýtt meiri fjölbreytni í menntun og rannsóknum, auk þess að stuðla að hagkvæmni og sparnaði. Kveðið er á um ráðningu starfsfólks sem ráðið er til starfa við samstarfsverkefni og að réttindi þess og skyldur skuli nánar ákveðin í reglugerð. Í III. kafla frv. er fjallað um kennara, deildir og stofnanir háskólans. 9. gr. fjallar um skiptingu háskólans í deildir og námsbrautir. Nefndar eru til þær deildir sem nú eru starfræktar og heimild til að setja á fót nýjar deildir. Nýmæli eru þau atriði og markmið sem samstarf deilda háskólans á að beinast að. M.a. er heimild til að kveða á um að starfsskylda sé ekki takmörkuð við eina deild háskólans. 10. gr. fjallar um starfslið háskólans og er að mestu óbreytt frá því sem er í gildandi lögum að öðru leyti en því að forræði háskólans varðandi ráðningu kennara er aukið. Lagt er til að tímabundin ráðning lektora verði í höndum háskólanefndar. Þetta er í samræmi við þá stefnu menntmrn. að auka ábyrgð háskólastofnana í starfsmannahaldi. 11. gr., sem kveður á um heimild til að veita starfsmönnum orlof til rannsókna, er nýmæli. Sambærilegt ákvæði er í lögum um Kennaraháskóla Íslands. Með þessu ákvæði er verið að tryggja starfsmönnum Háskólans á Akureyri sambærileg réttindi og tíðkast við aðrar háskólastofnanir hérlendis. 12. gr. heimilar háskólanum að koma á fót rannsóknastofnun þar sem rannsóknir á fræðasviðum skólans yrðu stundaðar. 13. gr. er ný. Í henni er lagt til að við háskólann starfi rannsókna- og sérfræðibókasafn. Það er mjög mikilvægt að háskólinn hafi yfir að ráða vel búnu bókasafni til að geta sinnt kennslu-, rannsókna- og þjónustuhlutverki sínu. Bókasafnið hefur einnig hlutverki að gegna við að tengja skólann atvinnulífi Norðurlands. Lagt er til að rektor ráði yfirbókavörð að fengnum tillögum háskólanefndar en í gildandi lögum er gert ráð fyrir að menntmrh. skipi bókavörð. IV. kafli fjallar um nemendur, kennslu og próf. 14. gr. felur í sér þá breytingu frá gildandi lögum að skólaárið er talið hefjast 15. ágúst í stað 1. sept. Þetta er gert til að hægt sé að ná 15 vikna kennslumissiri. Háskólanum er þó heimilt að hafa fleiri en 15 kennsluvikur á missiri. Í 15. gr. er sú breyting frá gildandi lögum að háskólanum er heimilað að setja nánari inntökuskilyrði en nú er gert, ef þörf krefur, m.a. er heimild til að takmarka með almennum hætti inntöku nemenda í skólann að fengnu samþykki menntmrn. 16. gr. er óbreytt frá gildandi lögum og þarfnast ekki útskýringa. V. kafli laganna, ýmis ákvæði, þarfnast heldur ekki skýringa. Með frv. eru lögð fram þrjú fylgiskjöl: Fskj. 1 er áfangaskýrsla þróunarnefndar Háskólans á Akureyri frá því í október á síðasta ári. Fskj. 2 er kostnaðarumsögn menntmrn. um frv. þar sem lagt er mat á það hvaða kostnaðarbreytingar verða vegna breytinga frá gildandi lögum. Fskj. 3 er umsögn fjmrn. um þetta frv. þar sem fram kemur að ráðuneytið telur óæskilegt að festa í lög fyrirmæli um kjör starfsmanna ríkisins með þeim hætti sem gert er í 11. gr. frv. Rétt er að ítreka að ákvæði 11. gr. um réttindi starfsfólks eru hér sett inn til að tryggja starfsmönnum Háskólans á Akureyri sambærilegan rétt til rannsóknaorlofa og tíðkast við aðrar háskólastofnanir hérlendis. Hæstv. forseti. Ég hef hér gert grein fyrir þessu frv. til laga um Háskólann á Akureyri og ætla ekki í framsögu að orðlengja þetta frekar, en legg til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. menntmn. Alþingis og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég vil í upphafi lýsa ánægju með það að þetta frv. skuli vera fram komið og að hæstv. menntmrh. hafi þegar mælt fyrir því hér á Alþingi. Ég vil láta þá ósk í ljósi strax að það verði að lögum á þessu þingi, en samkvæmt núgildandi lögum skyldu lögin endurskoðuð og er staðið við það með þessu frv. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra á Háskólinn á Akureyri sér alllangan aðdraganda og stofnsetning hans. Það er ekki ástæða til þess að rekja það í smáatriðum en það eru að ég held 30 ár nákvæmlega, eða á 100 ára afmæli Akureyrar, síðan Davíð Stefánsson frá Fagraskógi viðraði þessa hugmynd fyrst opinberlega að stofnaður skyldi háskóli á Akureyri. Síðan er það 1964 sem málið er gert að þingmáli að frumkvæði Ingvars Gíslasonar, fyrrv. menntmrh., með þáltill. sem vísað var til ríkisstjórnarinnar. Árið 1982 skipaði þáv. menntmrh., Ingvar Gíslason, nefnd þriggja manna til þess að móta tillögur um hugsanlega stofnun háskóla á Akureyri. Sú nefnd skilaði jákvæði áliti, og það er svo 1987 sem skólinn tekur til starfa. Það hefur alltaf verið mikill einhugur um það á Norðurlandi og mikil samstaða um að þessi skóli fái að dafna og eflast og reyndar vil ég meina að sú samstaða og sá áhugi nái miklu víðar yfir heldur en Norðurland og það sé orðin nokkuð góð samstaða um skólann almennt í landinu. Ég minnist þess líka að hafa lesið það haft eftir Steindóri Steindórssyni, fyrrv. skólameistara, að það væri betra að byrja af vanefnum en að byrja ekki og það má í sjálfu sér segja að það var byrjað af vanefnum. Þau lög sem nú eru í gildi bera það með sér, sérstaklega í sambandi við rannsóknaþáttinn sem aldrei var fullmótaður en er aftur á móti tekið á í því frv. sem hér er til umræðu. Ég vil því sérstaklega lýsa ánægju með að þar er gert ráð fyrir að heimila að sett verði á stofn rannsóknastofnun við skólann og tel það eitt mikilvægasta atriðið í þessu nýja frv. Skólinn hefur verið að sanna sig og þróast en það fer þó ekki á milli mála að það þarf að skjóta styrkari stoðum undir starfið. Það er að hluta til gert með þessu frv. Það var gert með stofnun sjávarútvegsbrautarinnar um áramótin 1989--1990. Hún hefur virkilega sýnt það að hennar var þörf í þessu þjóðfélagi. Það má geta þess að félag stúdenta í sjávarútvegsfræðum hefur núna í vetur sýnt það frumkvæði að efna til fyrirlestraraðar og ráðstefnu um fiskveiðistjórnun og sjávarútvegsstefnu á Íslandi víðs vegar um Norðurland sem hefur mælst mjög vel fyrir og ber að þakka. Það var á síðasta ári sem fyrrv. sjútvrh. tók þá ákvörðun að rannsóknaskipið Mímir skyldi flutt til Akureyrar og tengjast háskólanum þar og það var mjög mikilvæg ákvörðun fyrir framtíð skólans. Það mætti nokkurri andstöðu, sem ég ætla ekki að tíunda hér, við Háskóla Íslands þegar þessi ákvörðun var tekin og ég hef hér grein undir höndum sem ber yfirskriftina ,,Glapræði sjávarútvegsráðherra``. Því miður þekkjum við örlög þess skips en okkur er ekki ljóst hvað kemur í staðinn og við trúum því og vonum að fyrir því verði séð að nýtt skip verði keypt í stað þess sem fórst og það verði staðsett við Háskólann á Akureyri og sjávarútvegsbraut þess. --- Nú er hæstv. sjútvrh. ekki hér viðstaddur en það hefði verið forvitnilegt að heyra álit hans á því máli. Mig langar í örfáum orðum, hæstv. forseti, að koma inn á einstaka atriði í þessu frv. en vil að sjálfsögðu að það komist sem allra fyrst til nefndar þannig að það eigi greiða leið í gegnum þingið. Það er t.d. ákvæði þess efnis að aðilar utan skólans bæði frá Akureyrarbæ og samtökum sveitarfélaga á Norðurlandi eigi aðild að stjórnun skólans. Ég veit að það er nokkuð umdeilt mál, eitthvað umdeilt alla vega, en ég held að það sé mjög af hinu góða og reyndar var það í lögunum frá 1988 í bráðabirgðaákvæði þess efnis sem nú er fallið úr gildi. En það má fullyrða að sú reynsla hafi leitt það af sér að nú er það ákvæði sett inn í þetta frv. sem er miklu ítarlegra frv. og tekur miklu betur á framtíð skólans heldur en þau lög sem nú eru í gildi. Það er eins og hæstv. ráðherra sagði að Háskólinn á Akureyri er byggðamál. Það er byggðapólitík sem liggur að baki þess að hann er stofnsettur og alveg ástæðulaust að fara í launkofa með það en eins og ég sagði áðan er mikilvægt að skjóta fleiri og styrkari stoðum undir skólann. M.a. er mikill áhugi á að stofnsetja kennaradeild við skólann og ég veit að hæstv. ráðherra hefur lýst stuðningi við þá hugmynd, en spurningin er hvenær hún verður stofnsett og vona ég að sjálfsögðu að það verði sem fyrst. Þetta frv. ber það með sér að verið er að auka sjálfstæði skólans sem ég lýsi miklum stuðningi við. 8. gr. er ein af allra mikilvægustu greinum frv. en þar er fjallað um samvinnu skólans við aðra skóla og aðrar stofnanir sem tengjast starfssviði hans, sérstaklega hvað varðar menntun og rannsóknir. Ég ætla ekki, hæstv. forseti, að hafa fleiri orð að sinni um þetta ágæta frv. Þar sem ég sit í menntmn. hef ég tækifæri þar til þess að fjalla ítarlegar um málið en ég vil endurtaka það að ég lýsi ánægju með það að frv. skuli vera fram komið.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að þetta frv. til laga um Háskólann á Akureyri hefur verið lagt hér fram. Hér er um að ræða frv. sem, ef það verður að lögum, kemur til með að styrkja starfsemi háskólans til mikilla muna og kveður mun skýrar á en gildandi lög um hlutverk hans. Ég ætla ekki að vera langorður um frv. á þessu stigi málsins. Það er mjög brýnt að það komist sem fyrst til nefndar. Það er mjög brýnt að það verði að lögum á þessu þingi og liggja til þess ýmsar ástæður en þó umfram allt sú að í þessu frv. er kveðið á um rannsóknastofnanir við háskólann sem mjög er brýnt að fái lagagildi sem fyrst. Ég held að það sé rétt í þessum inngangsorðum mínum um þetta lagafrv. að líta á frv. í ljósi þeirra meginmarkmiða sem sett voru þegar Háskólinn á Akureyri var stofnaður. Þessi markmið voru nokkuð mörg en meðal þeirra sem stóðu upp úr voru eftirtalin: Með stofnun Háskólans á Akureyri átti að efla menntun og vísindi utan höfuðborgarsvæðisins og þar með að styrkja landsbyggðina, bæði atvinnuvegi, atvinnuþróun og menningarstarf á landsbyggðinni. Það var einnig meiningin með stofnun háskólans að bjóða upp á nýmæli í íslensku menntakerfi og laga það að þörfum atvinnulífsins en laga það einnig almennt að þörfum þjóðfélagsins í heild. Þá var og tilgangurinn með stofnun háskólans að bjóða upp á nýja valkosti í háskólamenntun. Ef við lítum til þessara markmiða, þá held ég að það sé staðreynd að Háskólinn á Akureyri hefur nú þegar náð að þjóna þeim þó að hann eigi eftir að gera það í ríkari mæli í framtíðinni. Ég ætla að drepa hér á nokkur atriði sem benda til þess að þessi háskólastofnun hafi náð þessum markmiðum. Meðal þess merkasta sem hefur gerst innan háskólans var stofnun sjávarútvegsbrautar við hann. Það voru nýmælin sem Háskólinn á Akureyri braut upp á. Allt frá því að stofnun háskólans var á undirbúningsstigi var lögð áhersla á það af hálfu heimamanna að boðið yrði upp á sjávarútvegsnám við þessa stofnun. Brautin hefur nú starfað tiltölulega stuttan tíma og það er langt frá því að komin sé reynsla á starfsemi hennar. Hún hefur efnt til mjög árangursríks samstarfs við Hafrannsóknastofnun og Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og er í raun og veru að skapa vettvang á sviði rannsókna er tengjast sjávarútvegi með þessu samstarfi við rannsóknastofnanirnar. En sjávarútvegsbrautin við Háskólann á Akureyri hefur líka lagt sig eftir því að tengjast fyrirtækjum með ýmsum hætti. Ég ætla hér að nefna eitt dæmi um slíkt samvinnuverkefni sem skólinn hefur staðið fyrir. Hann hefur sent nemendur til náms vestur á Ísafjörð. Þar er um að ræða nám í veiðitækni og þar hefur háskólinn séð sér fært að nýta þá þekkingu og færni sem er til staðar á Ísafirði á þessu sviði, þ.e. á sviði veiðitækni og sent nemendur sína þangað til náms. Þetta er eitt dæmi um það á hvern hátt sjávarútvegsbrautin hefur efnt til samstarfs við atvinnulífið og það eru fleiri dæmi um þetta innan Háskólans á Akureyri. Á sviði hjúkrunarfræðibrautarinnar, sem er eina brautin sem starfar innan heilbrigðisdeildar háskólans, hefur verið imprað á nýjungum. Sú námsbraut hefur verið skipulögð með nokkuð öðrum hætti heldur en hjúkrunarfræðinám við Háskóla Íslands. Má þar nefna að verkleg þjálfun nemenda hefst strax á fyrsta ári og vægi hjúkrunargreina er meira fyrstu tvö árin en í Háskóla Íslands. Mér er kunnugt um það að þessi nýmæli hafa vakið athygli innan Háskóla Íslands og eru að sjálfsögðu af hinu góða. Ég vil einnig taka það fram að verklegt nám í hjúkrunarfræði fer fram á mjög mörgum heilbrigðisstofnunum, bæði fyrir norðan og víða um land. Nefni ég þar sérstaklega sjúkrahúsin á Húsavík og Sauðárkróki, heilsugæslustöðina á Dalvík, Reykjalund. Ég held að hjúkrunarfræðinemar við nám þar séu með fyrstu hjúkrunarfræðinemum sem stunda þar nám. En ég ætla líka að geta þess sérstaklega að innan heilbrigðisdeildarinnar er nú lögð síaukin áhersla á að taka sérstakt tillit til þarfa landsbyggðarinnar í skipulagi námsins. Nú er verið að auka þá þætti námsins sem á reynir þegar hjúkrunarfræðingar starfa í mjög fámennum byggðum, t.d. þar sem læknar starfa ekki. Hér er t.d. um að ræða bráðabirgðahjúkrun. Það er verið að ræða þarna um viðbrögð við meiðslum og í undirbúningi er nú innan stofnunarinnar tvískipting á námi í hjúkrunarfræði þannig að þar yrði annars vegar um sjúkrahjúkrun að ræða og heilsugæsluhjúkrun hins vegar og tengjast þessar áætlanir áherslubreytingum sem nú er verið að vinna að innan heilbrigðisdeildar háskólans. Þetta er dæmi um það að skólinn telur það vera hlutverk sitt að laga sig að þörfum landsbyggðarinnar og ég ætla þá að láta það vera mín síðustu orð í þessari fyrstu umfjöllun minni um Háskólann á Akureyri að tíunda það sem ég tel hafa verið meginmarkmið með stofnun þessa skóla og hér var komið inn á áðan af hv. 3. þm. Norðurl. e. en hæstv. menntmrh. gerði einnig ítarlega grein fyrir því hlutverki Háskólans á Akureyri. Meginmarkmiðið með stofnun þessa háskóla var að sjálfsögðu að hafa veruleg áhrif til breytinga á vísindasamfélagið á Íslandi og þar með á þjóðfélagið allt. Það átti að ýta undir fjölbreytileika í háskólastarfi, það átti að auka þeim víðsýni sem innan háskólanna starfa, það átti að tengja háskóla- og vísindastarf betur þeim viðhorfum og þeim hagsmunum sem einkenna landsbyggðina. Tilgangurinn var sá að skerpa vísindalega innsýn í vandamál og sérstöðu landsbyggðarinnar, styrkja þar með málefnalega umfjöllun um stöðu landsbyggðarinnar og auka skilning á hlutverki hennar í íslensku þjóðlífi. Háskólinn á Akureyri hefur nú þegar blandað sér í umræðu um þjóðlíf og þróun íslensks samfélags. Rödd hans á eftir að verða sterkari og áhrif hans meiri. Frv. sem hér er lagt fram styrkir Háskólann á Akureyri í þessu mikilvæga hlutverki og ég vil því vona að um þetta mál náist, eins og hingað til hefur ríkt í málinu, víðtæk og breið pólitísk samstaða og málið fái hér góðan en snöggan framgang.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom í máli hæstv. menntmrh. hefur verið unnið að þessu frv. alllengi og ég tel víst að um efni þess sé í meginatriðum allgóð sátt og ég held reyndar að það hafi verið forsenda þess að Háskólinn á Akureyri varð til að það var sátt um málið. Það var ekki þannig staðið að málum að neinn einn flokkur væri að flagga með þetta mál þó að það hafi nú aðeins borið á því í seinni tíð í ræðum vissra manna að norðan, að aðallega einn stjórnmálaflokkur hafi kannski öðrum fremur sinnt þessu máli. Það er ekki svo. Þar hafa allir lagt hönd á plóginn með myndarlegum hætti, að vísu með örfáum undantekningum sem er ástæðulaust að ræða hér og best fyrir þjóðina og sérstaklega þá aðila sjálfa að gleyma. En það hefur verið sátt um málið og það er kjarni málsins, eins og hv. síðasti ræðumaður reyndar benti á áðan þó að hann hafi nú ekki alltaf í málflutningi sínum um Háskólann á Akureyri verið með það í huga að stuðla að sátt um Háskólann á Akureyri, samanber greinar sem hann skrifaði um þessi mál aftur og aftur á undanförnum árum sem höfðu þann tilgang einan að vega að þeim mönnum sem voru að reyna að vinna að framgangi Háskólans á Akureyri með býsna ómerkilegum hætti. Það er gleymt eins og fleira sem misjafnt var sagt um þennan skóla á undanförnum árum og verður ekki rifjað upp frekar hér þó að það væri fróðlegt sagnfræðinnar vegna. Varðandi frv. að öðru leyti þá held ég að það sé mjög mikilvægt ákvæði í þessu frv., meginákvæði þess og það sem er rauður þráður í frv., það er áherslan á rannsóknaþáttinn, þ.e. að ætlunin er að gera Háskólann á Akureyri að virkum háskóla, ekki aðeins kennsluskóla heldur einnig rannsókna- og vísindastofnun. Það er mjög mikilvægt og um það var ágreiningur þegar lögin voru sett á sínum tíma. Kennslumálanefnd Háskóla Íslands gerði tillögur um breytingar á frv. á sínum tíma og það er mjög athyglisvert að lesa þessar brtt. kennslumálanefndarinnar núna þar sem í rauninni er fyrst og fremst verið að gera tillögur í þá átt að styrkja rannsóknaþáttinn. Ég man eftir því að við ræddum þetta ítarlega í efri deild þegar málið var til meðferðar á sínum tíma og ég starfaði með hv. menntmn. efri deildar. Fyrsta brtt. kennslumálanefndar Háskóla Íslands er svona: ,,Sé það ásetningur löggjafans að ætlast í alvöru til vísindalegs fræðslustarfs verður ekki undan því vikist að gera veg rannsóknastarfs meiri en gert er í frv.`` Ég tel að þetta frv. komi til móts við þau viðhorf sem uppi eru í háskólasamfélaginu almennt um Háskólann á Akureyri og ég tel að það sé mjög þýðingarmikið. Í grg. um 2. brtt. kennslumálanefndar Háskóla Íslands segir m.a.: ,,Með því að ráðherra skipar rektor er sjálfræði skólans skert miðað við það sem skynsamlegt og sjálfsagt er talið í Háskóla Íslands.`` Þegar málið var til meðferðar í menntmn. efri deildar man ég eftir að þetta mál var rætt sérstaklega. Niðurstaðan varð sú sem liggur fyrir í lögunum og ég tel satt að segja að það hafi kannski verið mistök að standa þannig að lagaákvæðunum um skipan rektors eins og gert var en það varð niðurstaðan og það er ekkert um það að segja núna. Ég tel að hér sé hins vegar með fumvarpsákvæðinu, eins og það liggur fyrir, sé stigið skref í rétta átt þannig að ef þetta frv. verður að lögum og um það næst pólitísk samstaða hér í þessari virðulegu stofnun rétt eins og síðast, þá takist ekki einasta að ná um þetta víðtækri flokkspólitískri samstöðu á Alþingi Íslendinga heldur takist væntanlega líka að ná um það faglegri samstöðu í íslenska háskólasamfélaginu yfirleitt. Ég tel að ýmsar greinar frv. staðfesti þetta og komi mjög til móts við þau sjónarmið sem ég er hér að reyna að gera grein fyrir. Ég tel reyndar að 8. gr., eins og ég hygg að hv. 3. þm. Norðurl. e. hafi nefnt áðan, sé kannski ein sú merkilegasta vegna þess að þar er því slegið föstu að Háskólinn á Akureyri er ekki eyland. Hann er hluti af íslenska háskólasamfélaginu yfirleitt, rannsókna- og vísindasamfélaginu á Íslandi yfirleitt því að þar stendur: ,,Háskólinn á Akureyri og einstakar deildir hans skulu fyrir sitt leyti hafa samráð og samstarf við aðra skóla á háskólastigi til að nýta sem best tiltæka starfskrafta og gagnakost og stuðla með hagkvæmum hætti að fjölbreyttari menntunartækifærum.`` Hér er um að ræða mjög mikilvægt ákvæði og ég man það ekki satt að segja hvort hliðstæð ákvæði eru í lögum annarra háskólastofnana á Íslandi. Ef svo er ekki finnst mér að vel komi til greina að hafa það þannig að allir háskólar á Íslandi, en þeir eru fimm eða sjö talsins eftir því hvernig menn vilja telja, hafi þessa víðtæku skyldu til þess að hafa samráð og samvinnu við aðra háskóla- og rannsóknastofnanir. Ég saknaði þess í ræðu hæstv. menntmrh. að hann skyldi ekki fara aðeins yfir vinnuna sem hefur verið í gangi núna um nokkurra missira skeið um samstarf skólanna á háskólastigi og ég vildi inna hæstv. ráðherra eftir því hvernig sú starfsemi gengur því að það er auðvitað mjög mikilvægt að starfsemi háskólanna verði betur samræmd og samstillt en nú er gert, ekki af fjárhagslegum ástæðum heldur fyrst og fremst af faglegum ástæðum en reyndar líka fjárhagslegum. Í þessu sambandi er rétt að rifja það upp að í stefnu menntmrn., ,,Til nýrrar aldar``, sem gefin var út á næstsíðasta ári með ágætri samstöðu við skólasamfélagið á Íslandi yfirleitt, var lögð áhersla á þessa samvinnu háskóla og rannsókna- og vísindastofnana, m.a. möguleika á því að þær skiptust á kennurum, vísindamönnum, rannsóknamönnum og jafnvel nemendum þannig að ekki væri um það að ræða að menn væru að vinna sömu verkin, kenna sömu greinarnar á mörgum stöðum í senn. Það er oft talað með býsna mikilli lítilsvirðingu um þessa mörgu háskóla á Íslandi og sérstaklega verður þess vart hér á þessum ferkílómetrum sem við erum stödd á hér í kringum Alþingi Íslendinga. Staðreyndin er þó sú að margar af þessum litlu háskólastofnunum á Íslandi eru afar merkilegar vísindastofnanir. Ég gæti nefnt í því sambandi fyrir utan háskólana stofnun eins og Kennaraháskóla Íslands en ég get að sjálfsögðu líka nefnt stofnun eins og búvísindadeildina á Hvanneyri sem er afar merkileg rannsóknastofnun. Fræðimenn þar hafa sent frá sér fræðigreinar í erlend tímarit aftur og aftur sem hafa vakið talsvert mikla athygli. Ég held því að við þurfum að gera okkur grein fyrir því að við eigum hérna fimm háskólastofnanir sem eru á mörgum sviðum burðugar og gætu orðið enn þá burðugri og öflugri með enn þá skipulegra samstarfi en verið hefur. Mér þætti vænt um ef hæstv. menntmrh. gæti hugsað sér að fara um það nokkrum orðum hvernig samvinnunni er háttað í samstarfsnefnd háskólastigsins sem ég hygg að hafi tekið þessi mál til meðferðar m.a. núna eftir áramótin. Þessi nefnd var lengst af undir forustu háskólarektors og reynt var að kalla til fulltrúa háskólanna og reyndar sérskólanna að einhverju leyti líka. Auk þeirra skóla sem ég hef hér nefnt, þessara fimm, eru náttúrlega ýmsar stofnanir, t.d. Verslunarskólinn og Samvinnuskólinn sem gera kröfur til þess að framhaldsdeildir þeirra séu taldar hluti af háskólasamfélaginu. Ég vil ekki koma hér inn á deilurnar um það hvort það er rétt skilgreining eða ekki en ég tel alla vega að það sé umræðuvert mál. Ég vil aðeins víkja að einstökum greinum frv. lauslega og þá fyrst að 1. gr. Ég fagna því sérstaklega, eins og fram hefur komið áður, að þar er rannsóknaþátturinn tekinn inn í gagnstætt því sem var í upphaflegum lögum, ég tel það ánægjuefni. Ég bendi á að í 2. gr. eru ákvæði um að bæjarstjórn á Akureyri og samtök sveitarfélaga á Norðurlandi geti kosið menn í háskólanefnd og ég vil rifja upp að það hlýtur náttúrlega að vera umræðuvert mál. Ég tel út af fyrir sig að þarna séu menn að reyna að finna meðalveg með því að hafa fulltrúa frá þessum aðilum --- ég veit nú ekki alveg hvað samtökin eru en þau eru væntanlega fyrir allt Norðurland þá --- þannig að ef þau skiptu sér, þá yrðu þau að koma sér saman um þennan fulltrúa. En út af fyrir sig eru þrjár leiðir hugsanlegar í þessum efnum. Ein er sú að háskólasamfélagið sjálft ráði þarna úrslitum eitt eins og t.d. gerist í Háskóla Íslands, Kennaraháskólanum og í fjölmörgum öðrum háskólum. Hin leiðin er sú, sem er einnig mjög algeng erlendis, að aðilar utan háskólans ráði háskólanefndunum alveg. Hér eru menn að reyna að fara millileið og það er mín skoðun að þegar fram í sækir og stofnunin væri orðin enn þá burðugri, eins og þróunarnefndin gerir reyndar ráð fyrir, að stofnunin verði með um þúsund nemendur um aldamót, ég veit ekki alveg hvort það næst en það er spá þróunarnefndarinnar, þá er auðvitað hugsanlegt að stofnunin ein ráði því hverjir verði í háskólanefndinni. En eins og sakir standa held ég að það sé mjög mikilvægt að byggðarlögin eigi aðild að henni. Akureyrarbær hefur verið ötull við að ýta við stjórnvöldum, Alþingi og ríkisstjórn í sambandi við þennan skóla og ég held að það væri mikilvægur lífshlekkur skólans í sundur ef þessi tengsl væru rofin þó að þau frá sjónarmiði hins almenna háskóla- og rannsóknasamfélags séu a.m.k. umræðunnar virði. Í 3. gr. er áfram haldið inni því ákvæði að menntmrn. skipi rektor, skólinn kjósi sér ekki rektor heldur verði sett niður dómnefnd og það er þó framför að það skuli vera dómnefnd. Hæstv. menntmrh. nefndi þann möguleika að þetta væri kannski skemmri tíma fyrirbrigði að hafa þetta svona og hugsanlegt væri að þegar skólinn yrði stærri, þá yrði komið á kosningu innan háskólasamfélagsins um rektor. Ég sé ekkert á móti því að hann verði kosinn núna. Ég hef eiginlega ekki nein rök fyrir því að þetta skuli endilega vera svona. Hæfnismat er út af fyrir sig sjálfsagt en því skyldi skólinn ekki fá að ráða sínum rektor? Ég sé satt að segja engin efnisleg rök fyrir því, jafnvel þótt skólinn sé enn þá lítill, að hafa það svona. Það væri auðvitað líka í betra samræmi við stefnu frv. almennt þar sem gert er ráð fyrir auknu sjálfstæði skólans og þar er farið í fótspor síðustu ríkisstjórnar að því er varðar Háskóla Íslands þar sem mannaráðningavald og fjármunaráðstöfun er núna á vegum Háskóla Íslands í stórauknum mæli. Hér er þeirri stefnu fylgt og það er fagnaðarefni að Sjálfstfl. skuli hafa horfið frá þeirri stefnu miðstýringar í háskólamálum sem kom m.a. fram þegar Hannes Hólmsteinn Gissurarson var skipaður, ég held lektor við eina af deildum Háskólans, í blóra við alla starfsmenn Háskóla Íslands og ég held nemendur líka. Það er því út af fyrir sig framför hjá Sjálfstfl. að flytja svona fumvarpsákvæði. Ég held að það sé einnig spurning í sambandi við sjálfstæði skólans hvort það er nauðsynlegt að vera með jafnnákvæma sundurliðun á verkefnum skólans í frv. eins og hér er gert ráð fyrir. Það getur vel verið að það sé og fyrir því séu einhver efnisleg rök. En ég sé ekki að þau komi fram t.d. í grg. með frv. og þau komu heldur ekki fram í framsöguræðu hæstv. menntmrh. Mér finnst t.d. að 9. gr. sé afar ítarleg þar sem segir: ,,Í Háskólanum á Akureyri eru þessar deildir: heilbrigðisdeild, rekstrardeild og sjávarútvegsdeild.`` Síðan segir: ,,Menntmrn. getur samþykkt stofnun fleiri deilda og skiptingu deilda í námsbrautir að fengnum tillögum háskólanefndar og innan marka fjárveitinga í fjárlögum.`` Út af fyrir sig held ég að þessi grein sé kannski arfur að nokkru leyti frá liðnum tíma og fyrir henni kunni að vera rök í núinu líka en ég er almennt þeirrar skoðunar að lagaákvæði af þessu tagi eigi að hverfa út úr lögum um háskólastofnanir og skólinn eigi sjálfur með samþykki menntmrn. að fá að ráða niðurstöðum í þessum efnum. Það er dæmi um óþarfa nákvæmni í lagasetningu í háskólalögum nú orðið sem mér finnst koma fram í 14. gr., þar sem sagt er að háskólaárið eigi að byrja 15. ágúst. Það var að vísu 1. sept. Svona ákvæði eiga ekkert að vera í lögum. Svona ákvæði eiga að ákveðast í reglugerð ellegar þá að skólinn ákveði þetta sjálfur. Í lögum um Háskóla Íslands var ákvæði um það að háskólastarfið ætti að byrja, mig minnir að það hafi verið 10. jan. Nú stóð allt í einu þannig á helgi eitthvert árið að það þurfti að breyta þessu þannig að menntmrh. varð að flytja frv. um að háskólaárið mætti þó hefjast 11. eða 12. jan. Það er náttúrlega vitleysa að vera með svona ákvæði í lögum og því held ég að þetta eigi að falla út. Í 15. gr., síðasta málslið fyrri mgr., er ákvæði þar sem segir: ,,Heimilt er að setja í reglugerð nánari ákvæði um inntökuskilyrði.`` Ég skil ekki alveg hvað þetta á að þýða. Það eru almenn ákvæði um inntökuskilyrði þar sem segir að sá sem hafi lokið stúdentsprófi frá íslenskum skóla geti sótt um aðild að þessum skóla að greiddu skrásetningargjaldi og síðan segir: ,,Háskólanefnd er heimilt að leyfa skrásetningu einstaklinga er lokið hafa öðrum prófum en að ofan greinir ef hlutaðeigandi deild eða námsbraut telur að um sé að ræða fullnægjandi undirbúning til náms við háskólann.`` Síðan segir þetta: ,,Heimilt er að setja í reglugerð nánari ákvæði um inntökuskilyrði.`` Ég skil ekki alveg af hverju á að vera að framselja það vald til ráðherra að setja reglugerð um inntökuskilyrði. Þetta er alveg dæmigert verkefni skólans sjálfs. En fyrir þessu geta auðvitað verið einhver fagleg rök og ég vil þá biðja hæstv. menntmrh. um að rifja þau upp fyrir okkur. Varðandi önnur atriði sem hér koma fram ætla ég ekki að vera margorður. Það er fróðleg taflan á bls. 13 í þskj. þar sem kemur fram að framlög til skólans hafa tvöfaldast frá árinu 1988--1991 og er svo sem ekkert sérstakt um það að segja annað en að það sýnir að menn hafa tekið á þessum málum og nemendafjöldi hefur aukist úr 73 nemendum í 154 nemendur árið 1991 þannig að þetta barn hefur verið að dafna og þroskast og það hefur verið gaman að fá að fylgjast með því. Eitt af þeim atriðum sem ég saknaði pínulítið úr ræðu hæstv. menntmrh. var að ekki skyldi vera farið sérstökum orðum um kennaranám við Háskólann á Akureyri. Það hefur verið dálítið rætt um þau mál og í skýrslu þróunarnefndarinnar er fjallað nokkuð um kennaradeildina og vitnað til þess að dr. Kristján Kristjánsson hafi skilað skýrslu um þetta mál í lok september á síðasta ári. Þegar ég er að tala um kennaradeild við Háskólann á Akureyri, þá er ég að sjálfsögðu að tala um að öllu leyti fullburða og öfluga kennaradeild. Ég tel t.d. að það mætti hugsa sér að byrja starfsemi hennar með því að miðstöð fyrir dreifða og sveigjanlega kennaramenntun, sem verður auðvitað tekin upp hér á landi, verði á Akureyri. Hún verði ekki endilega við Kennaraháskólann heldur verði hún á Akureyri og í einhvers konar starfstengslum við Háskóla Íslands. Það mætti hugsa sér að byrja þannig og ég held reyndar að miðstöðin fyrir dreifða og sveigjanlega kennaramenntun eigi að vera úti á landi. Ég held að málið liggi þannig. Við höfum ágæta reynslu af því út af fyrir sig að vera með starfsmenn víðs vegar um landið sem hafa verið að þjóna stofnunum hér og annars staðar á landinu þó að um nokkurn veg sé að fara. Háskólastofnanir eru ósköp einfaldlega öðruvísi en aðrar skólastofnanir að því leytinu til að þar er kannski ekki um að ræða daglegar mætingar á sama hátt og víða annars staðar. Þess vegna hefði ég viljað spyrja hæstv. menntmrh. um það og bæta svo við lítilli spurningu um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun í leiðinni án þess að það sé kannski beint hluti af þessu máli en þó tengist það því með vissum hætti. Það er niðurstaða þróunarnefndarinnar sem birt er með þessu þskj. að skólinn sé of einangraður enn þá. Það er sagt hér fullum fetum: ,,Skólinn er einnig of einangraður.`` Og síðan segir: ,,Gera þarf gagnkvæma samninga við aðra skóla, hér landi og í útlöndum, um viðurkenningu námsáfanga og námsbrauta, nemenda- og kennaraskipti, rannsóknir o.fl. Slíkt samstarf er varla til enn.`` Þetta er í raun og veru mjög alvarleg ábending til Alþingis og ríkisstjórnar um stöðu Háskólans á Akureyri og ég tel ástæðu til að vekja athygli á þeirri ábendingu hér. Sömuleiðis er auðvitað rétt að vekja athygli á því að þó að fjármunir til skólans hafi tvöfaldast á undanförnum fjórum árum þá hefur uppbygging skólans gengið hægar en gert var ráð fyrir í upphafi, talsvert mikið hægar. Miðað við þær spár sem gerðar hafa verið núna er gert ráð fyrir því að um aldamótin verði um 10.000 íslenskir stúdentar við háskólanám. Það má gera ráð fyrir því að 2.200--2.500 af þeim verði við nám erlendis og ef þróun háskólastigsins verður með svipuðum hætti og menn hafa verið að tala um þá ættu menn að geta gert ráð fyrir því að við Háskólann á Akureyri verði jafnvel hátt í 1.000 nemendur fljótlega eftir næstu aldamót. Þetta kemur fram í mjög athyglisverðri skýrslu þróunarnefndarinnar sem birtist sem fylgiskjal með frv. og ég þakka fyrir að þessi skýrsla skuli birt því það er ekki allt of oft sem stjórnarfrumvörpum fylgja einhverjir brúklegir pappírar til þess að reyna að átta sig á málinu í einhverri samfellu. Það eru í sjálfu sér ekki stór tíðindi að þróunarnefnd Háskólans á Akureyri telur stofnun hans vera, með leyfi forseta, orðrétt: ,,einn merkasta viðburðinn í menntamálum síðasta áratugar.`` Ég tel engu að síður að þetta sé rétt, þessi ákvörðun hafi verið mjög merkileg, mjög athyglisverð. Stofnun Háskólans á Akureyri er ekki fyrst og fremst byggðamál að mínu mati. Hún er fyrst og fremst ákvörðun um það að háskólasamfélagið á Íslandi sé íslenskt háskólasamfélag sem tekur tillit til allra þeirra þátta í lífi þjóðarinnar sem háskólasamfélag þarf að glíma við. Þannig að ég leit ekki þannig á að þjóðin væri að taka ákvörðun um það að gera byggðarlaginu Akureyri eða Eyjafirði sérstakan greiða með því að stofna háskóla á Akureyri. Þvert á móti. Ég tel að þetta hafi verið skynsamlegur liður í almennri þróun æðri menntunar og vísindarannsókna hér á landi. Í þskj. kemur það fram að þróunarnefndin muni skila lokaskýrslu sinni í febrúar 1992 og ég vildi spyrja hæstv. menntmrh. um það hvar þessi skýrsla er á vegi stödd. Ég varð ekki var við það að hún kæmi hér fram. Ég vil vekja sérstaka athygli að lokum, virðulegi forseti, á athugasemd fjmrn. við 11. gr. frv. þar sem segir að það sé fullkomlega óviðeigandi að setja í lög fyrirmæli um kjör starfsmanna ríkisins með þeim hætti sem gert er í 11. gr. frv. Þetta eru nákvæmlega sömu ákvæðin og eru í lögum um Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands og það er auðvitað alveg dæmigert fyrir naglaskapinn þegar menn eru stundum að meta kostnað við svona frv. að þá leita menn uppi ákvæði af þessu tagi og gagnrýna svo að lokum eitt ákvæði sem fjmrn. sjálft hefur gert kjarasamninga um. Ég hef lokið máli mínu, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Hv. 9. þm. Reykv. gerði það að umtalsefni hér áðan og kvartaði raunar undan því að ég hefði í blaðaskrifum eignað Sjálfstfl. frumkvæði í þessu háskólamáli. Ég vil taka það fram að ég er almennt þess sinnis að mér finnst það skipta miklu máli að þeir sem á annað borð hafa frumkvæði í málum njóti sannmælis. Ég hef t.d. gert mér far um það að hæla fyrrv. hæstv. landbrh. fyrir það að hann skyldi hrinda því í framkvæmd sem Alþingi hafði ályktað um, en það var að flytja Skógrækt ríkisins austur á land. Ég hef einnig lagt á það áherslu þegar ég hef haft tækifæri til að geta þess í hvívetna hve góðan þátt Framsfl. átti í undirbúningi háskólamálsins og hef þar sérstaklega nefnt þátt Ingvars Gíslasonar sem var verulegur í aðdraganda að stofnun Háskólans á Akureyri. Þess vegna vil ég geta þess hér að mér finnst alveg ástæðulaust að Sjálfstfl. njóti ekki sannmælis fyrir það að hann hafði forustu um afgerandi ákvörðun að stofnun Háskólans á Akureyri. Hann hafði forustu á úrslitastundu. Þegar Sverrir Hermannsson kom að þessu máli á árunum 1985--1987 þá var ekki búið að taka ákvörðun um að hrinda starfi Háskólans á Akureyri af stað og það var heldur ekki byrjað að ræða um að stofnunin yrði sjálfstæð stofnun. Þess vegna hafði flokkurinn forustu á úrslitastund og það er alveg sjálfsagður hlutur að hann njóti sannmælis fyrir það eins og það er sjálfsagt að aðrir njóti sannmælis fyrir það sem þeir gera vel. Eins er sjálfsagt að hv. 9. þm. Reykv. njóti sannmælis fyrir það að hann tók ákvörðun um það að setja af stað sjávarútvegsbraut, sem skiptir sköpum fyrir þennan háskóla, og það hef ég raunar tekið fram í skrifum mínum um þetta mál.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns koma að því sem hér var rætt um síðast, þ.e. pólitíska forustu í þessu máli. Um það vil ég segja að ég held að í það minnsta meðal stjórnmálamanna á Norðurl. e. hafi ríkt algjör samhugur og samstaða um það að hver reyndi á sínu sviði að þoka þessu máli fram sem hægt væri. Það hefur ekki verið einfalt mál, það var langt frá því að það væri nóg að þetta væri sameiginlegt áhugamál Norðlendinga. Til þess að fá fyrir þessu pólitískan hljómgrunn og samþykki á Alþingi varð að vinna þann hljómgrunn á miklu víðara sviði og það hefur tekist. Ég tel því að deilur á þessu stigi um þætti einstakra stjórnmálamanna eða stjórnmálaflokka þjóni ekki mjög miklum tilgangi. Í okkar upplýsingaþjóðfélagi hafa þegnar landsins alla möguleika á því að fylgjast með málum og draga af þeim sínar ályktanir. Þessu mundi ég kannski beina ekki síst til hv. 9. þm. Reykv. þar sem mér fannst aðeins brydda á því í hans ræðu að hann vildi fara að vekja upp einhverjar pólitískar ýfingar um þetta mál. Í öðru lagi vil ég leggja áherslu á mikilvægi þess að það takist að afgreiða þetta frv., gera það að lögum á þessu þingi. Það er einu sinni þannig að starf háskólans fram að þessu hefur að miklu leyti verið borið uppi af eldhugum sem hafa starfað við skólann og hafa ekkert vílað fyrir sér að leggja í það ómælda vinnu, í raun nótt við dag, að móta skólann og vinna sjónarmiðum hans fylgi. Það endast engir til slíkrar vinnu til langframa, þannig að það er mjög mikilvægt að háskólinn fái nú nýja löggjöf sem setji honum ákveðinn ramma um stöðu hans í stjórnkerfinu og gagnvart hinu opinbera, þannig að starfsmenn hans geti farið að einbeita enn frekar en verið hefur fram að þessu kröftum sínum að því að byggja skólann upp faglega og akademískt. Þess vegna legg ég á það mjög mikla áherslu að þetta frv. verði að lögum á þessu þingi. Í þriðja lagi vil ég benda á rannsóknaþáttinn. Ég tek undir það sem hér hefur komið fram að það er grundvallarskilyrði fyrir viðgang og vöxt skólans að hann nái að festa sig í sessi sem akademísk stofnun sem byggi að verulegu leyti á rannsóknum. Og ég tel að það sé heillaspor fyrir skólann og festi hann í sessi að rannsóknaþátturinn hefur frá upphafi beinst að grundvallaratvinnuvegi okkar, sjávarútveginum. Í því sambandi vil ég sérstaklega nefna það að þó svo að viðhorf hæstv. menntmrh. gagnvart skólanum sé mikilvægt fyrir framtíðaruppbyggingu hans, þá hefur reynslan sýnt að fyrir sjávarútvegsdeildina og rannsóknastarfi tengdu henni er það ekki síður mikilvægt að góður vilji og góður hugur sjútvrh. á hverjum tíma til Háskólans á Akureyri og til rannsóknastarfsemi hans liggi fyrir. Nú vil ég alls ekki efa það að hæstv. núv. sjútvrh. beri svipaðan hug til skólans og fráfarandi sjútvrh. sýndi í raun í verki og vil ekki eitt augnablik efast um það að hæstv. núv. sjútvrh. muni halda því starfi áfram. Ég vil hins vegar nota tækifærið hér og nú og ítreka þá spurningu til hæstv. sjútvrh. sem var borin fram óbeint fyrr í umræðunni, hvernig hann hyggist bregðast við gagnvart rekstri rannsóknaskips sem gert verði út frá Akureyri í tengslum við háskólann þar eftir að svo sviplega tókst til með skólabátinn Mími á sl. hausti. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að það liggi fyrir sem allra fyrst á hvern hátt sjútvrh. hyggst koma inn í það mál og sjá til þess að þetta sviplega slys þurfi ekki að verða til þess að niður falli það rannsóknastarf sem var meiningin að tengdist komu bátsins norður. Gagnvart rannsóknaþættinum ætla ég að nefna eitt atriði enn. Ég tel og hef reyndar sagt það áður að í tengslum við það rannsóknastarf sem er að þróast við Háskólann á Akureyri sé fyllilega grundvöllur til þess að þróa það til þeirrar áttar að með tíð og tíma, við getum sagt að um það verði gerð 10 ára áætlun, yrði innan vébanda Háskólans á Akureyri miðstöð matvælarannsókna á Íslandi. Ég held að þarna sé tækifæri til þess að sýna í verki það sem menn hafa oft á orði, að það sé nauðsynlegt að flytja þjónustustofnanir út á land, og þarna sé einmitt tækifæri til þess að gera nokkurra ára þróunaráætlun um slíkt. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að slík rannsóknastarfsemi styrkist hér á landi. Við erum matvælaútflytjendur fyrst og fremst. Við viljum ná hærra verði fyrir okkar afurðir með því að skírskota til ómengaðrar hollustuvöru, en við seljum okkar vöru ekki sem slíka nema við getum sýnt fram á það á vísindalegan hátt að við séum með slíka vöru í höndunum og það gerist ekki nema með öflugu rannsóknastarfi, nánast daglegu eftirliti með okkar útflutningsvöru. Ég tel því að hér sé um að ræða mjög mikið hagsmunamál fyrir íslenska þjóð. Ég nefni til viðbótar við rannsóknir sem tengjast sjávarútvegi að mér fyndist ekki úr vegi að matvælarannsóknaþáttur Rannsóknastofnunar landbúnaðarins mundi flytjast norður og tengjast háskólanum. Örfá orð um kennaradeildina sem ég tel mjög mikilvægt að komist á laggirnar sem fyrst. Því miður sjáum við ekki eins og mál standa núna að það geti orðið á næsta hausti eins og vonir háskólamanna fyrir norðan stóðu til, en ég vísa til góðra orða hæstv. menntmrh. í þá átt og ég treysti því að hann fylgi því máli eftir. Ég hef áður sagt það hér úr ræðustól að það er tvennt sem að mínu mati er mikilvægt gagnvart kennaradeildinni. Annars vegar er það innra starf skólans, þetta stækkar umfang skólans og honum er það mjög mikilvægt að vaxa að nemendafjölda á næstunni. Í öðru lagi tel ég að þetta gæti verið liður í því að bæta úr kennaraskorti í dreifbýlinu. Það ætla ég að rökstyðja með örfáum orðum. Það þarf ekki annað en að skoða samsetningu nemenda við Kennaraháskóla Íslands til að sjá að það er ekki mjög líklegt að stór hluti nemenda þar fari til starfa úti í dreifbýlinu. Meiri hluti nemendanna eru giftar konur sem eru búnar að stofnsetja sín heimili hér á höfuðborgarsvæðinu, eiga sinn maka í vinnu hér, þannig að það er töluvert átak fyrir þá aðila að rífa sig upp til starfa annars staðar á landinu. Að lokum, virðulegi forseti, vil ég leggja áherslu á að það verði, og þá sameiginlega af öllum stjórnmála- og hagsmunaöflum, farið að huga að því alveg á næstunni hvernig hægt verði að tryggja Háskólanum á Akureyri einhverja sjálfstæða tekjustofna til sinnar uppbyggingar. Ég er þeirrar skoðunar að Háskóli Íslands í Reykjavík hefði ekki náð því umfangi sem hann hefur í dag og alls ekki því akademíska frelsi sem háskólastofnun er nauðsynleg ef hann hefði ekki notið þess fjár til uppbyggingar sem hefur komið frá Happdrætti Háskólans. Nú er ég ekkert að gera kröfu í þann sjóð í þessu tilfelli en ég bendi einfaldlega á þetta. Ég tel að það sé afar mikilvægt fyrir vöxt og viðgang skólans á næstu árum og áratugum að menn finni leið til þess að Háskólinn á Akureyti fái einhverja sjálfstæða tekjustofna. Virðulegi forseti. Þetta mun ég hafa mín síðustu orð í þessari umferð en ég legg áherslu á það sem ég sagði í upphafi að þetta frv. fái skjóta meðferð á þessu þingi og verði að lögum áður en þingmenn fara heim í vor.

Herra forseti. Vegna fyrirspurnar hv. þm. um skólaskipið Mími og hver verði viðbrögð sjútvrn. Eftir að það sviplega slys varð að skipið fórst hefur það mál verið til athugunar. Hér var um að ræða skólaskip sem fyrst og fremst var keypt í þeim tilgangi en jafnframt notað við vísindarannsóknir. Það er að mjög mörgu að hyggja í þessu efni vegna þess að stærð og búnaður skipsins fer mjög eftir því til hverra nota skipið er. Í sumum efnum fer ekki saman svo sem best verður á kosið notkun á skipinu til skólarannsókna annars vegar og til vísindarannsókna hins vegar. Því verður hugað að því sérstaklega hvernig þessum málum verður skipað til lengri tíma. Engin endanlega ákvörðun hefur verið tekin í því efni. Það þótti ekki rétt að ganga til þess þegar í stað að endurnýja skipið fyrr en frekari athugun hefði verið gerð í þessum efnum. En á móti var ákveðið að bjóða fram sérstakan styrk vegna þeirra rannsóknaverkefna sem unnin eru á Akureyri eða í Eyjafirðinum. Ætlunin er að vinna þar og ég vona að það leysi að hluta til þann vanda sem hér er um að ræða. En við þessar aðstæður var ekki hægt að taka tafarlausa ákvörðun. Það var talið nauðsynlegt að kanna málið betur til þess að marka stefnumótun í þessu til lengri tíma.

Virðulegi forseti. Ég þakka svar hæstv. sjútvrh. En ég vil í þessu sambandi leggja áherslu á það að staðið verði við þær ákvarðanir sem búið var að taka varðandi þann bát sem fórst, að skip verði gert út frá Akureyri, í tengslum við háskólann þar, og að það verði séð fyrir því að sú útgerð nýtist fyrir rannsóknaþátt Háskólans á Akureyri.

Herra forseti. Skömmu eftir að ég kom í ráðuneytið komu fram mjög ákveðnar óskir um það að ákvörðun yrði breytt um útgerðarstað skipsins þannig að það yrði flutt á ný til Reykjavíkur. Þeirri ósk var af minni hálfu hafnað og ákveðið að fyrri ákvörðun um staðsetningu og útgerðarstað skipsins skyldi standa óhögguð og sú afstaða hefur ekki breyst.

Herra forseti. Mitt erindi hingað í ræðustól er aðallega það að lýsa stuðningi við meginefni þessa frv. og fagna framkomu þess. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir að flytja frv. hér og styðja þannig við tillögur þær um framtíðarþróun Háskólans á Akureyri sem frv. felur í sér og tillögur þess starfshóps, hvert efni er uppistaða í frv., bera í sér. Ég vil einnig við þetta tækifæri leyfa mér að þakka hv. fyrrv. menntmrh., sem hér tók til máls áðan, sömuleiðis fyrir hans þátt í því að hlúa að og efla Háskólann á Akureyri, úr því að farið er út í umræður um slíka hluti og liðinn tíma á annað borð. Einn hv. ræðumaður sagði hér áðan að menn ættu að njóta sannmælis og það er vissulega rétt og best að allir geri það. Ég held að það sé fróðlegt fyrir menn að fara yfir töflur sem fylgja hér í fylgiskjali þar sem fram kemur aukning fjárveitinga til Háskólans á Akureyri sl. fjögur ár, þar sem tekist hefur að meira en tvöfalda að raungildi fjárveitingar til háskólans á þessum tíma, úr 60 millj. rúmum í 130 millj. á síðasta ári. Nú er það að sjálfsögðu eðlilegt við stofnun sem er í uppbyggingu og er að hefja starfsemi að fjárveitingar aukist. En þeir sem þekkja til fjárlagagerðar, bæði nú um stundir og á undanförnum árum, vita að það er ekki alltaf það léttasta sem menn glíma við að stórauka milli ára fjárveitingar til einstakra liða af þessu tagi. Það hefur tekist á þessum tíma fyrir Háskólann á Akureyri og skiptir auðvitað sköpum um fyrstu árin í tilvist stofnunarinnar að hann hefur mætt þeim skilningi og haft þann stuðning sem til hefur þurft að byggjast upp með eðlilegum hætti á sínu fyrstu starfsárum. Hér er á ferðinni endurskoðun laga um háskólann frá árinu 1988 og vegna þess sem menn hafa minnst á varðandi það sem þeim lögum kann að hafa verið áfátt um vil ég segja að það var vissulega með vilja gert og með fullri meðvitund um það að lagasetningin þyrfti að koma til endurskoðunar í ljósi þess hvernig háskólanum reiddi af á sínum fyrstu árum. Þess vegna var innbyggt í lögin á þeim tíma endurskoðunarákvæði sem hér er verið að framkvæma með þessu frv. Ég held að það sé samdóma álit þeirra sem fylgst hafa með þróun háskólans að hann hafi í öllum aðalatriðum farið vel af stað og þær vonir sem við hann voru bundnar hafi að mestu leyti ræst. Ég held að aðsókn, metnaður í starfi og annað því um líkt sem þar skiptir sköpum hafi verið í góðu lagi og reynslan sýni að það var rétt ákvörðun og skynsamleg að stofna til háskólanámsins nyrðra. Það er óþarft að taka fram að metnaður starfsmanna við stofnunina stendur til þess að afsanna þær hrakspár sem uppi voru á sínum tíma. Þeir voru sem betur fer fáir sem síkt höfðu í frammi og ég hygg að þær raddir séu nú að mestu leyti þagnaðar. Ég er sammála þeim sem hér hafa tjáð sig um mikilvægi þess að rannsóknastarfsemin er mjög styrkt með ákvæðum þessa frv., ef að lögum verða, og ég held að það sé úrslitaatriði fyrir Háskólann á Akureyri að rannsókna- og vísindaþátturinn í starfsemi skólans styrkist nú þannig að hér geti orðið um fullburða akademíska stofnun að ræða. Sömuleiðis er með þessu frv. fest í sessi sjávarútvegsdeildin við Háskólann á Akureyri, sem byggt hefur á heimild frá ráðuneytinu frá 4. jan. 1990 en er ekki inni í gildandi lögum sem ein af deildum stofnunarinnar. Það er tvímælalaust mikilvægt að fá sjávarútvegsdeildina þannig tekna upp í lagatextann sjálfan sem eina af þremur deildum skólans eins og það yrði þá skilgreint. Ég vil enn fremur í þessu sambandi undirstrika gildi þess að Háskólinn á Akureyri er að sérhæfast sem háskólastofnun varðandi málefni sjávarútvegsins. Ég held að það frumkvæði sem þar hefur þegar verið sýnt í ýmsum málum sanni hversu mikilvægt það er, þó seint sé, að við Íslendingar förum á æðri menntunarstigum að fást við meginviðfangsefni þessarar undirstöðuatvinnugreinar. Ég vil nefna sérstaklega það starf sem farið hefur fram í samstarfi fyrirtækja og Háskólans á Akureyri og reyndar fleiri aðila varðandi gæðamál sjávarútvegsins og gæðamálefni almennt, þar á meðal kennsluna í gæðastjórnunarbraut við háskólann. Það er enginn vafi á því, og það hef ég iðulega sannreynt í viðtölum við forsvarsmenn fyrirtækja, ekki síst í sjávarútvegi, að menn binda beinlínis miklar vonir við það starf sem fer fram innan Háskólans á Akureyri varðandi málefni sjávarútvegsins og sjá þar möguleika nýsköpunar og vaxtarbrodda þróunar í ýmsum efnum, til að mynda í öllum þeim greinum sem lúta að gæðamálum í framleiðslunni. Og svo sannarlega veitir okkur ekki af eins og nú blæs í okkar atvinnumálum, Íslendingum, að sjá þarna einhver ljós af þessu tagi. Það er ástæða til að fagna því að sú samtvinnun kennslunnar, rannsóknastarfsemi og atvinnulífsins, sem er ein grunnhugsunin á bak við Háskólann á Akureyri, hefur a.m.k. á þessu sviði gengið bærilega, stór og öflug fyrirtæki á Norðurlandi og Austurlandi standa á bak við samstarf af því tagi sem ég hef hér verið að nefna. Varðandi rök fyrir því að þessi stofnun var sett á fót og starfar má kannski segja að það ætti ekki að þurfa að vera í rökræðum um slíkt, sjálf tilvist skólans og vöxtur hans segja allt sem segja þarf um það efni, og menn geta skilið það eftir til handa sagnfræðingum að fást við síðar meir ef menn svo vilja, hvað leiddi til þess að menn hurfu að því ráði að setja á stofn háskóla norður í landi. Ég vil þó taka undir það sem hér hefur verið sagt að í mínum huga er hin byggðapólitíska hlið málsins, stofnun Háskólans á Akureyri sem byggðapólitísk aðgerð, ekki nema ein af mörgum og ekki endilega sú mikilvægasta. Ég tel að almenn menntunar- og vísindarök séu líka mjög gild varðandi hlutverk Háskólans á Akureyri og enn fremur þau að menn sjá í þessari stofnun og starfsemi hennar, sérhæfðri vísindastofnun á háskólastigi sem m.a. sérhæfir sig í ákveðnum greinum atvinnulífsins, framfara- og þróunarviðleitni af því tagi sem mikið er til umræðu á Íslandi, sérstaklega þegar á móti blæs í atvinnulífinu og efnahagsmálum. Þá er það eins og við manninn mælt að upp hefst mikil umræða um mikilvægi menntunar og gildi rannsókna- og þróunarstarfs. Þetta vill síðan eins og sofna út af þegar skár árar í bili. En ég held að einmitt Háskólinn á Akureyri og starfsemi hans sé eitt af fáu sem við getum beinlínis bent á af þessu tagi sem hefur verið gert en ekki bara talað um og er beinlínis framlag inn í þessa umræðu um framfarasókn og þróunarviðleitni í gegnum æðri menntun og rannsókna- og vísindastörf í tengslum við atvinnulífið. Þann þátt nefni ég og ekki sístan í þessu samhengi. Í fjórða lagi mætti svo tína til ef menn svo vilja ýmis réttlætisrök og jöfnunarsjónarmið sem eru fullgild gagnvart þessari stofnun og ákvörðun um að setja hana á fót. Ég held að það megi segja að með frv. þessu, ef að lögum verður, séu frumbýlisár, í vissum skilningi, Háskólans á Akureyri að baki. Hér kæmu þá til ótímasett lög án nokkurra sérstakra endurskoðunarákvæða sem ættu við um málefni háskólans og tvímælalaust styrkja stöðu hans, koma honum á fastari framtíðargrundvöll og tryggja með varanlegum hætti stöðu Háskólans á Akureyri í hinu íslenska menntakerfi og menntasamfélagi. Það sem ég hef aflað mér upplýsinga um, m.a. úr röðum háskólamanna á Akureyri með símtölum við rektor o.fl., er að ágæt samstaða ríkir þar á bæ um efni þessa frv. og ég hygg að þar séu menn sammála um það ekki síst að nauðsynlegt sé að hraða afgreiðslu þess og gera það að lögum á yfirstandandi þingi. Sem betur fer hefur nánast án undantekninga ríkt mikil samstaða þeirra sem saman hafa þurft að eiga um málefni Háskólans á Akureyri. Þannig hefur það til að mynda ætíð verið í þingmannahópi Norðurl. e., sem eiga þó engan einkarétt á þessari stofnun eða umræðum um málefni hennar, að þar hefur ríkt algjör samstaða og flokksbanda ekki gætt. Ég fyrir mitt leyti hef talið þetta mál svo mikilvægt að ég minnist þess ekki að hafa nokkurn tímann látið það eftir mér að ræða um það með tilliti til stjórnmálaskoðana eða flokkspólitískra landamæra. Ég vil gjarnan hafa það hafið yfir þá umræðu. Hitt skiptir held ég mestu máli að gæfa háskólans hefur verið sú að þeir sem á hverjum tíma hafa haft með málefni hans að gera, haft aðstöðu til að hafa áhrif á gang mála, þeir hafa stutt háskólann. Og ég veit ekki hvort einn er þar öðrum meiri. Þeir sem fyrst og fremst hafa farið með málefni hans á hverjum tíma, bæði þegar til umræðu var að stofna hann, þegar hann var stofnaður og þegar hann var studdur á frumbýlisárunum, hafa gert það og afleiðingin er sú stofnun sem við sjáum fyrir okkur í dag og bindum miklar vonir við. Ég vil að lokum undirstrika stuðning minn við þetta frv. og óska eftir því og gjarnan leggja því lið að vegferð þess hér í gegnum þingið megi verða sem greiðust. Það er aðeins eitt atriði sem ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. menntmrh. tjá sig eitthvað um ef hann kemur hér í ræðustólinn á nýjan leik og það eru horfurnar varðandi hina nýju kennaradeild við skólann, hvort hæstv. menntmrh. getur eða treystir sér til að segja okkur eitthvað um horfurnar því efni. Vissar vonir voru bundnar við að það tækist að koma henni af stað þó að litlar væru fjárveitingarnar, a.m.k. að undirbúa og tímasetja upphaf þeirrar starfsemi. Ég hygg að mönnum væri í raun og veru mestur akkur í því að fá þar eitthvert fast land undir fætur og meira en kannski nákvæmlega hvenær tækist að hrinda úr vör. Það er þetta sem ég hefði gjarnan viljað heyra hæstv. menntmrh. tjá sig eitthvað meira um.

Herra forseti. Það er langur aðdragandi að stofnun Háskólans á Akureyri. Sú saga er löng og eflaust efni í stóra bók og mun án efa verða skráð þótt síðar verði. Ég held að ég megi fullyrða að þingmenn Norðurl. e., svo og flestir þeir sem hafa tekið þátt í umræðum og tóku þátt í umræðum þegar lögin voru samþykkt um háskólann í mars 1988, hafi verið nokkuð sammála um mikilvægi þess að sá háskóli yrði sú stofnun sem hún er í dag og vilji hafi verið til að auka hana og efla. Ég tel í sjálfu sér óþarft að hafa uppi flokkspólitískar deilur um það en ég tek þó undir að það er sjálfsagt og eðlilegt að menn njóti sannmælis. Þegar lögin um háskólann voru sett í mars 1988 urðu nokkrar umræður hér á hinu háa Alþingi og ekki síður utan þings um þá stofnun. Það er í sjálfu sér eðlilegt að skoðanir á slíkum málum séu skiptar og það er óþarft að rifja þær deilur upp frekar. Það má þó til gamans minna á að þessar deilur voru ekki ósvipaðar þeim sem áttu sér stað þegar verið var að heimila Gagnfræðaskólanum á Akureyri, síðar Menntaskólanum á Akureyri, að útskrifa stúdenta 60 árum áður. M.a. sagði Bjarni frá Vogi í ræðu við það tækifæri að yrði frv. að lögum yrði þess vart langt að bíða að Norðlendingar heimtuðu háskóla. Bjarni var nokkuð sannspár þó svo að það liðu u.þ.b. 60 ár þar til spádómurinn rættist. Því má e.t.v. til sanns vegar færa að hugmyndin um háskóla á Norðurlandi sé komin frá Bjarna frá Vogi. Menntmrh. og ræðumenn hér á undan hafa farið efnislega yfir það frv. sem hér er til umræðu og er óþarft í sjálfu sér að bæta þar miklu við. Það eru þó nokkrar greinar frv. sem ég vil gera sérstaklega að umræðuefni. Hér hefur verið minnst á 8. gr. frv., sem er nýmæli og tekur til samráðs háskólans við aðrar háskólastofnanir. Ég tek undir það með hv. þm. Svavari Gestssyni sem sagði hér á undan að það væri mikilvægt að stofnanir á háskólastigi hafi með sér samráð og samstarf en berjist ekki hver gegn annarri eins og dæmi eru um. Í 2. mgr. 9. gr. frv. eru nýmæli frá fyrri lögum. Þar segir: ,,Deildir háskólans skulu hafa með sér náið samstarf. Þannig skal með samnýtingu mannafla, bókasafns, kennslutækja og annarrar aðstöðu stefnt að því að efla fjölbreytta menntunarkosti og tryggja hagkvæmni í rekstri. Í þessu skyni má nýta starfsskyldu þeirra sem ráðnir eru til starfa við einhverja deild háskólans í þágu annarra deilda eða skólans í heild.`` Þessi grein þykir mér til mikillar fyrirmyndar. Þar eru tekin af öll tvímæli um að starfsskylda sé ekki takmörkuð við eina deild, sem mun auka fjölbreytni námstækifæra og koma í veg fyrir tvíverknað í kennslu. Lögfesting þessa ákvæðis mun leiða til aukinnar hagkvæmni, fyrir stjórnendur og nemendur og þá ekki síður fjárveitingavaldið. Í 12. gr. er kannski það sem hvað mikilvægast er í þessu frv. en þar er fjallað um að háskólanum sé heimilt með samþykki menntmrn. að koma á fót rannsóknastofnun á eigin vegum eða í samvinnu við aðra aðila. Í umræðum á Alþingi í mars 1988 kom fram að ýmsir höfðu af því áhyggjur að kennarar við skólann mundu ekki og hafa ekki aðstöðu til að sinna rannsóknum sem skyldi. Raunin hefur sem betur fer orðið önnur með samstarfi við ýmsar stofnanir sem tengjast Háskólanum á Akureyri, svo sem útibú Hafrannsóknastofnunar þar fyrir norðan. Þessi grein mun festa og efla rannsóknir við þær deildir háskólans sem starfa nú og koma til með að starfa á Akureyri og er því fagnaðarefni. Þá er í þessu sambandi rétt að geta þess að fyrir hinu háa Alþingi liggja tvær till. til þál. um eflingu Akureyrar og Eyjafjarðarsvæðisins sem miðstöðvar fræðslu og rannsókna á sviði sjávarútvegs annars vegar og um sjávarútvegsmiðstöð á Akureyri hins vegar. Þessar tillögur ganga mjög í sömu átt og í báðum tillögum er gert ráð fyrir miklum tengslum við Háskólann á Akureyri. Í 9. gr. frv. er talið upp hvaða deildir skulu vera við háskólann. Þar er jafnframt kveðið á um að menntmrn. geti samþykkt stofnun fleiri deilda. Öllum ætti að vera ljóst að mikill áhugi er meðal norðanmanna á stofnun kennaradeildar eða menntadeildar eins og ýmsir kjósa að nefna deildina. Menntmrh. hefur tekið vel í stofnun þessarar deildar. Á því leikur vart vafi að stofnun kennaradeildar við skólann mundi gera mörgum kleift að öðlast kennaramenntun sem ekki hafa til þess möguleika í dag. Á því leikur heldur ekki vafi að stofnun kennaradeildar á Akureyri mundi draga úr kennaraskorti á landsbyggðinni sem mönnum hefur orðið mjög tíðrætt um hér á hinu háa Alþingi. Virðulegi forseti. Ég hvet til að frv. fái vandaða og skjóta meðferð hjá menntmn. og Alþingi þannig að það verði að lögum fyrir vorið.

Virðulegi forseti. Ef ég man rétt voru dálítið deildar meiningar innan Kvennalistans um það hvort háskóli á Akureyri væri æskilegur eða ekki. Ég ætla ekki að draga neina dul á að það voru raddir innan okkar hóps sem litu svo á og aðrar voru á annarri skoðun eins og gengur en mér heyrist að allir sem í þennan ræðustól koma núna vildu Lilju kveðið hafa og hafa sjálfsagt gert það en þannig var þetta í okkar hópi og við skömmumst okkar ekkert fyrir það. Háskólinn á Akureyri hefur aftur á móti borið gæfu til þess að marka sér svo sérstakan sess innan háskólalífs á Íslandi að hann hefur sýnt það og sannað að hann er lífvænleg stofnun og að rétt var að setja hann á stofn, vegna þess að hann markaði sér braut, markaði sér sess annars staðar en aðrar háskólastofnanir hafa verið á. Og það er mikilvægt fyrir allar skólastofnanir, ef þær ætla að eiga sér líf, að vita hvaða sess þær hafa og hvernig þær geta unnið við hliðina á öðrum stofnunum. Þetta hefur tekist vel til og ég vona svo sannarlega að á brautinni fram undan muni fleiri þættir atvinnulífsins verða teknir sem viðfangsefni í Háskólanum á Akureyri. Margir hafa nefnt hér kennaramenntunina. Ég geri ráð fyrir að þá sé verið að ræða um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun sem er það sem við bíðum eftir fyrir landsbyggðina núna. Ég álít að það hafi verið mismæli hjá hv. 9. þm. Reykv. þegar hann sagði að sú menntun ætti að fara fram í samvinnu eða samstarfi við Háskóla Íslands. Ég álít að það sé Kennaraháskóli Íslands sem hún á að vera í samstarfi við, eindregið. Ég tel að það sé mjög nauðsynlegt, eiginlega brennandi nauðsyn, hæstv. menntmrh., að þessi menntun og þetta starf geti komist á næsta haust. Svo lengi hefur landsbyggðin verið í svelti, kennaramenntunarlega séð. Mig langar að nefna eitt sem ég hef tekið eftir að Háskólinn á Akureyri hefur rækt kannski betur en aðrar háskólastofnanir sem ég hef séð, það er að hafa skrifað fræðandi greinar fyrir allan almenning. Þó það geti kannski verið rétt að skólinn hafi verið einangraður gagnvart einhverjum stofnunum þá hefur hann borið gæfu til þess að vera ekki einangraður gagnvart öllum almenningi í landinu. T.d. í blaðinu Degi á Akureyri, sem ég sé stundum, hef ég oft séð greinar frá þessum háskóla sem eru girnilegar fyrir almenning í landinu að lesa og í ýmsum öðrum blöðum hef ég séð þetta líka. Þetta kalla ég mjög góða starfsemi og alla vega er engin einangrun frá skólans hendi eða gagnvart skólanum að þessu leyti. Einn af hv. þm. Norðurl. e., sem flestir hafa talað hér, nefndi að það væri æskilegt að skólinn yrði miðstöð matvælarannsókna, að þar færu þær fram. Ég álít að það sé góð hugmynd og styð það en ég er ekki eins viss um að það eigi að taka rannsóknir og háskólastarfsemi Bændaskólans á Hvanneyri þaðan og flytja norður af því að Háskólann á Akureyri vanti eitthvað til þess að vinna að. Það er vitleysa. Ef skólinn á Hvanneyri hefur unnið gott og frækilegt starf þá á hann að fá að vinna það áfram án þess að verið sé að reyna að ræna því af honum. Ég tók eftir því þegar ég fletti þessu frv. eða skjölunum með því að enginn kennari við Háskólann á Akureyri hefur hærri titil heldur en lektor að því er virðist. Það er enginn dósent, hvað þá prófessor. Þetta þýðir að mínum dómi að þetta fólk er ekki nógu vel launað. Það er illa launað en ég held að það sé yfirleitt mjög vel í stakk búið til þess að hljóta bæði dósents- og prófessorsstöður. Það sem er að er að skólinn er ungur og ekki búið að sjá til þess að fólkið fái þær stöður sem hæfir til þess að það geti unnið að verkefnum sínum. Við vitum það að lektorar vinna auðvitað rannsóknastörf en ekki síður prófessorar. Prófessorar eru þeir sem maður væntir mestra rannsóknastarfa af. Og ef háskólinn á að vinna að rannsóknum þá álít ég að þarna eigi að starfa bæði dósentar og prófessorar hið fyrsta. Þegar rætt var um stofnun þessa skóla í upphafi fannst mér hugmyndin dálítið girnileg og ég dreg ekki nokkra dul á að það var ekki síst af því að ég vildi gjarnan veg landsbyggðarinnar meiri. Hins vegar eru til mismunandi tegundir af háskólastofnunum. Það er til sem kallast ,,Universitas``, það er líka til það sem í Danmörku kallast ,,Teknologisk Insitut`` og í Bandaríkjunum kallast ,,Institute of Technology`` og eru skólar á mjög háu stigi og svo það sem heitir á Norðurlandamálunum víða ,,høgskole`` eða ,,højskole`` og á ensku ,,college``. Ég hélt að það mundi hugsanlega koma þarna á stofn eitthvað sem líktist college eða højskole. En með þessu lagafrv. og þeirri þróun sem mér sýnist vera að verða þá mundi ég frekar segja að skólinn væri hliðstæður teknólógískum skóla þó að deildirnar séu svona margvíslegar og kannski falla ekki beint undir teknólógíu, en að staða skólans sé slík. Ég kalla þetta allt til bóta og mér finnst að frv. sé hið mætasta. Það hafa verið örlög margra skólastofnana á Íslandi að starfa æði lengi án þess að fá nokkur lög til að styðjast við. Það mætti nefna ýmsar slíkar stofnanir. Þessi skóli hefur ekki starfað mjög lengi en nú er þetta lagafrv. komið fram og ég held að það muni örugglega hljóta skjóta og góða afgreiðslu, svo vel hefur verið tekið undir þetta lagafrv. frá öllum hliðum.

Virðulegi forseti. Það leikur ekki nokkur vafi á því að Háskólinn á Akureyri var á sínum tíma afar mikilvægt nýmæli í skólastarfi og háskólastarfi á Íslandi. Þegar við lítum til baka þá fer það ekkert á milli mála að með stofnun háskólans var stigið rétt skref sem hefur haft ómetanlega þýðingu, ekki bara fyrir Akureyri og nágrannabyggðirnar, heldur líka fyrir skólastarfið sjálft, vísindastarfið, þekkingaröflunina, og hefur auðvitað því til viðbótar verið nauðsynlegur liður í ákveðinni byggðapólitík sem við höfum viljað reka hér á landi. Ég er þó sammála því sem ræðumenn hafa nefnt hér áður að í sjálfu sér eru það ekki þó hin byggðalegu rök sem eru meginrök skólastarfsins á Akureyri. Fyrir þessu skólastarfi eins og öðru eru það vitaskuld almenn vísindaleg og menntaleg rök sem hníga að því að skólinn eigi að vera á Akureyri og með því sniði sem honum var markað í upphafi starfs síns. Menn hafa spurt sem svo: Til hvers eru menn að dreifa þessu háskólastarfi út fyrir Reykjavík? Er ekki eðlilegra, hagkvæmara og skynsamlegra að hafa skólann í Reykjavík, helst í sem nánustum tengslum við eða í Háskóla Íslands? Er það ekki óþarfa metnaður og óþarfa lúxus af þjóðinni að standa þannig að málum? Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því sem væntanlega hefur ekki farið fram hjá þeim sem hafa hugsað þessi mál, að háskólastarf víðast erlendis fer fram með hvað mestum þrótti í háskólabæjum, í skólabæjum utan höfuðborgarinnar. Og það er varla nein tilviljun að þannig hefur verið staðið að uppbyggingu þessara skóla. Menn hafa talið vera fræðileg rök fyrir því að háskólastarfið færi ekki síst fram úti á landi, í skólabæjum þar sem hægt væri að sinna því starfi sem best. Með þessu frv. um Háskólann á Akureyri má segja að sé komið að nokkrum þáttaskilum og þess vegna kannski ekki úr vegi að velta almennt nokkuð vöngum um framtíðarþróun starfsins við Háskólann á Akureyri. Ég tel að ein forsendan fyrir því að efla megi starf skólans sé sú að farið verði í það að skoða mjög gaumgæfilega hvernig megi færa skólastarf sem nú fer fram annars staðar í landinu til Háskólans á Akureyri. Ég vil í þessu sambandi vekja athygli á nokkrum þáttum sem ég held að mætti a.m.k. skoða vel og vil beina því til hæstv. menntmrh. og menntmn. að þessum málum sé gefinn nokkur gaumur. Í fyrsta lagi liggur það fyrir að Háskólinn á Akureyri hefur verið byggður upp með það í huga að dreifa ekki kröftum skólans um of. Raunar var það þannig í upphafi, þegar menn reyndu að skoða hvernig æskilegast væri að byggja upp þetta háskólastarf, að þá var það niðurstaðan að skólinn ætti ekki að dreifa kröftum sínum um of heldur sérhæfa sig í vissum greinum og laga sig síðan að þörfum atvinnuvega þjóðarinnar. Það má segja að það sé í anda þessarar stefnu sem skólinn hefur núna byggst utan um þrjár megindeildir, þ.e. heilbrigðisdeild, rekstrardeild og sjávarútvegsdeild. Mér finnst ekkert óeðlilegt að á grunni þessara deilda sé tekið til við að efla starfsemi skólans þó að ég taki vissulega undir það og telji það raunar mjög mikilvægt að hefjast megi handa um kennaranám við Háskólann á Akureyri. Ég bendi á það t.d. að menntun á sviði heilbrigðisþjónustu og heilbrigðisstarfsemi fer núna fram m.a. við Háskóla Íslands og mér fyndist ekki úr vegi að skoða það a.m.k. mjög gaumgæfilega á hvern hátt megi færa hluta af því námi til Háskólans á Akureyri í ljósi þess að við teljum nauðsynlegt að skólarnir sérhæfi sig nokkuð, dreifi ekki kröftum sínum. Við erum með hjúkrunarfræðinám, sjúkraþjálfunarnám og fleira í þeim dúr sem er kennt núna við Háskóla Íslands og víðar í skólastofnunum landsins og a.m.k. það nám sem er kennt á háskólastigi á þessu sviði fyndist mér ekki óeðlilegt að væri skoðað að flytja norður til Akureyrar. Ég minni á það jafnframt að uppi hafa verið hugmyndir um það að hefja kennslu í iðjuþjálfun á háskólastigi á Íslandi. Það hefur verið talin ástæða til að hefja slíka kennslu. Mér fyndist ekkert óeðlilegt að það yrði a.m.k. skoðað að slíkt nám færi þá fram við Háskólann á Akureyri. Jafnframt hefur verið bent á að sjávarútvegsdeildin við Háskólann á Akureyri sé að vinna sér æ merkari sess og það er auðvitað vel. Í því sambandi vil ég nefna hvort ekki mætti skoða það að auka þetta sjávarútvegsnám. Núna fer t.d. fram sjávarútvegsnám við Tækniskóla Íslands. Nám í matvælaverkfræði fer núna fram, að ég hygg, í Háskóla Íslands. Mætti skoða það að nám af þessu taginu yrði sett upp við Háskólann á Akureyri og Háskólinn á Akureyri yrði þannig raunveruleg miðstöð náms á þessu sviði á Íslandi. Ég held nefnilega að það sé komið að því að við skoðum það í mjög mikilli alvöru að viljum við efla nám við Háskólann á Akureyri þá sé skrefið stigið mjög fljótlega í þá átt að efla þennan skóla með því að færa þangað starfsemi. Ýmsir gagnrýnendur þessa skólastarfs á Akureyri hafa bent á það að kostnaðurinn á nemanda við þennan skóla væri verulega hærri en til að mynda við Háskóla Íslands. Það helgast vitaskuld af því að þessi skóli okkar á Akureyri er í uppbyggingu, þetta þróunarstarf og uppbyggingarstarf kostar peninga og þetta er kannski ekki mjög hagkvæm eining frá þessu rekstrarlega sjónarmiði. En eðlilegast að mínu mati til þess að snúa því við væri að efla skólann með þeim hætti að færa til hans starfsemi. Ég skal fúslega játa það að ég hef ekki þá þekkingu á skólastarfinu í landinu að ég geti hér og nú fullyrt að eitthvað af því sem ég hef verið hér að velta upp ætti fortakslaust að færast til Háskólans á Akureyri, en ég er að varpa því fram, í ljósi þess að við erum að skipta fjármunum sem eru af skornum skammti og við viljum fara vel með okkar fé, líka í menntamálum, hvort ekki megi líta þannig á að það horfi til hagræðingar og fjárhagslegs ábata að standa þann veg að málum. Ég vara hins vegar við því að hugmyndir af þessu tagi séu notaðar til þess að koma höggi á háskólastarf á Akureyri eða til þess að efla úlfúð milli menntastiga. Það fyndist mér alveg út í loftið og alls ekki tilefni til þess. Hér er eingöngu verið að velta upp hugmyndum sem fela það í sér að sýna í orði sem í verki að það er ástæða til þess að efla þetta skólastarf og það verður vitaskuld ekki gert nema færa verkefni til skólans. Ég ítreka það, og það eru mín lokaorð, að vitaskuld eru það fyrst og fremst hin menntalegu og vísindalegu rök sem hníga að skólastarfi á Akureyri en um leið eru þetta byggðaleg rök sem alls ekki eru ómerkileg eða ástæða til þess að líta fram hjá. Það hefur stundum verið sagt að virkasta byggðastefnan sé að efla menntunina úti um landið og undir það get ég fúslega tekið. Ég held, eins og hér hefur komið fram í máli mjög margra, að það væri mikið happaskref, ef stigið væri, að efna til kennaramenntunar við Háskólann á Akureyri. Það er staðreynd að skipulag kennaramenntunar í landinu hefur ekki skilað okkur kennurum út um land og á því eru ýmsar skýringar. Ég er sannfærður um það að stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri væri mikilvægt skref í þá átt að leysa kennaravandamálið á landsbyggðinni sem ég er ekki í nokkrum vafa um að er eitt mesta byggðavandamál sem við okkur blasir nú um stundir.

Virðulegi forseti. Hv. 4. þm. Vestf. nefndi að það væri hugsanlega rétt að flytja alla hjúkrunarmenntun norður á Akureyri. Einhver ræðumaður í dag nefndi það að nemendur í Kennaraháskóla Íslands væru mikið til giftar konur og þar af leiðandi væri borin von að þær flyttu út á land. Ég vil benda á að þó nokkuð stór hópur af þeim nemendum sem eru í hjúkrunarnámi hér í Reykjavík eru einmitt giftar konur og ef við flyttum alla hjúkrunarmenntun norður í land þá værum við að skerða námsmöguleika þeirra allmikið. Þær mundu ekki hlaupa frá heimilum sínum og börnum norður á Akureyri í nám þó þær langaði mikið til að verða hjúkrunarkonur. Þar af leiðandi held ég að hjúkrunarfræði verði að vera kennd á báðum stöðum. Mig langar til viðbótar, af því að ég er að tala um hjúkrunar- og heilsufræði, að benda á það að hitastigið og loftið í þessum sal er ábyggilega mjög andstætt því sem hjúkrunarfræðideild, hvort sem hún væri á Akureyri eða í Reykjavík, ákvæði að væri rétt. Ég hvet til að það verði opnaður gluggi.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hætta mér mjög langt út í það að ræða hér um hjúskaparstöðu nemenda við hjúkrunarfræðideildina í Háskóla Íslands. Hins vegar skil ég ekki almennilega það sem hv. þm. Guðrún J. Halldórsdóttir sagði að það geti verið rök fyrir að vera ekki með hjúkrunarfræðimenntunina í landinu norður á Akureyri. Ég fæ þetta bara einfaldlega ekki heim og saman. Staða fólks sem er gift og býr úti á landi og þarf að sækja menntun sína til Reykjavíkur er nákvæmlega hin sama og hjá giftu fólki í Reykjavík og ég fæ ekki séð að það geti nokkurn tímann verið rök fyrir því að ekki mætti flytja menntun eins og hjúkrunarfræði norður til Akureyrar. Eða er verið að leggja það til að þeir sem stunda nám við Háskólann á Akureyri séu bara einhleypingar, piparsveinar og piparmeyjar?

Virðulegur forseti. Sem piparmey vil ég náttúrlega halda okkar hlut, ég ætla að taka það sérstaklega fram. En því miður heyrði hv. 3. þm. Vestf. ekki eitt lítið orð sem ég sagði, ég sagði ekki alla. Þ.e. ég álít að hjúkrunarmenntun eigi að vera á báðum stöðum og á því byggist misskilningurinn í þessu tilfelli.

Herra forseti. Ég þakka fyrir mjög góðar undirtektir sem komið hafa fram í máli allra hv. ræðumanna við þetta frv. og stuðning við það. Það er mjög mikilvægt að fá slíkar undirtektir eins og hér hafa komið fram. Nokkur atriði sem komið hafa fram í ræðum hv. ræðumanna vil ég gera að umtalsefni. Allir hv. ræðumenn, held ég að ég megi segja, hafa nefnt stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri og spurt hverjar líkur séu á að slík deild verði stofnuð og þá hvenær. Ég er ekki í nokkrum vafa um að stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri er mjög mikilvægt skref í þá átt annars vegar að efla skólann --- og kannski eitt það besta sem hægt er að gera til þess að efla skólann --- og annað sem einnig hefur komið fram í máli nokkurra ræðumanna hér, er sú trú að stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri muni hafa mjög ákveðin áhrif í þá átt að draga úr kennaraskortinum í landinu. Ég trúi því að svo muni einmitt verða. Við þekkjum reynslu t.d. Norðmanna af því að stofna til kennaranáms í norðurhluta Noregs. Það liggur fyrir alveg ótvírætt að þegar svo var gert þar dró mjög úr kennaraskortinum, einkum í hinum dreifðu byggðum landsins og ég er alveg sannfærður um að stofnun kennaradeildar við Háskólann á Akureyri muni hafa áhrif í þessa átt, það verði reynsla okkar sem annarra. Ég get ekki svarað því á þessari stundu hvenær af því gæti orðið að til kennaranáms yrði stofnað við Háskólann á Akureyri en ég er að gera mér vonir um að það gæti orðið á næsta ári, haustið 1993. Ég veit að hugur manna hefur staðið til þess að það mætti hefja þá kennslu fyrr, jafnvel í haust. En ég tel það hæpið, fyrst og fremst vegna þess að ekki eru fjárveitingar til þess. En ef hægt yrði að taka ákvörðun í þessa veru nú á vordögum þá mundi ég beita mér fyrir því að undirbúnigur gæti haldið áfram og fé fengist til þess með einum eða öðrum hætti á þessu ári. Meira get ég ekki fullyrt um stofnun kennaradeildar en lýsi eingöngu yfir áhuga mínum á að svo verði gert og mun beita mér fyrir því. Hv. þm. Svavar Gestsson talaði hér um samvinnu þeirra skóla sem á háskólastigi eru og spurði hvað liði störfum samstarfsnefndar háskólastigsins. Ég veit ekki annað en að unnið sé vel að samvinnumálum skólanna á háskólastiginu. Ég hef rætt sérstaklega við rektora Háskóla Íslands og Háskólans á Akureyri og Kennaraháskólans og veit að vilji þeirra allra stendur til náinnar samvinnu og er reyndar ekki í vafa um að þar muni takast mjög náið og gott samstarf. Ég hef þar sérstaklega í huga samstarf Háskólans á Akureyri og Háskóla Íslands og get ekki bætt neinu við þetta annað en að ég hef sannfærst um vilja stjórnenda þessara skóla fyrir því að ná sem allra bestu samstarfi. Hv. þm. gerði 3. gr. frv., sem fjallar um val á rektor, nokkuð að umræðuefni. Ég nefndi það í ræðu minni að svo kynni að fara að breyta þyrfti þessum ákvæðum í frv. eða í lögum, ef þetta frv. verður að lögum, þegar Háskólinn á Akureyri stækkar og færa ákvæðin til samræmis við löggjöf um kjör rektors við aðrar sambærilegar stofnanir. Það má vel vera að ástæðulaust sé að vera með sérreglur í þessum efnum núna. En ég hef skilið það svo að þetta hafi orðið að samkomulagi og ástæðan einkum verið sú hversu fámenn þessi stofnun er enn þá. Um inntökuskilyrðin, sem hv. þm. Svavar Gestsson gerði einnig að umtalsefni, þ.e. ákvæði 15. gr., hef ég svo sem ekkert sérstakt um að segja. Ég bendi aðeins á að gert er ráð fyrir, eins og í gildandi lögum, að stúdentsprófið sé að meginreglu til skilyrði fyrir inngöngu í háskólann eins og í aðra skóla á háskólastigi, en hins vegar geti önnur undirbúningsmenntun þó komið í stað þess ef hún telst fullnægjandi til að stunda nám við háskólann. Það sýnist eðlilegt að heimila yfirstjórn skólans að setja nánari inntökuskilyrði ef þörf krefur, m.a. þá til almennrar takmörkunar á inntöku nemenda í skólann, vegna óviðráðanlegs fjölda umsókna ef til kæmi og heimild til að kveða á um lágmarkseinkunnir eða sérstakan undirbúning í einstökum greinum eins og segir í athugasemdum við 15. gr. frv. Hv. þm. Svarvar Gestsson og raunar einnig hv. þm. Guðrún J. Halldórsdóttir nefndu dreifða og sveigjanlega kennaramenntun. Það er unnið að undirbúningi þess að taka upp dreifða og sveigjanlega kennaramenntun við Kennaraháskóla Íslands og stefnt að því að sú kennsla hefjist eigi síðar en á næsta ári og ég sé ekkert í veginum fyrir því að það geti orðið. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hvað liði lokaskýrslu þróunarnefndarinnar, hvar hún væri á vegi stödd, en í umsögn þróunarnefndarinnar segir að hún verði tilbúin í lok febrúar. Ég hef fregnir af því, m.a. eftir fund með forráðamönnum Háskólans á Akureyri fyrr í þessari viku, að sú skýrsla verði tilbúin í lok mars. Þeir telja sig þurfa u.þ.b. einn mánuð til viðbótar. Um athugasemd hv. þm. um athugasemd fjmrn. við 11. gr. hef ég svo sem ekkert að segja. Þessi athugasemd fjmrn. í sambandi við þetta frv. skiptir ekki meginmáli og sýnist óþörf, ég er honum sammála um það. Það voru kannski ekki fleiri atriði sem ég tel mig þurfa að svara beint. Eins og ég sagði komu fram í máli allra hv. ræðumanna fyrirspurnir um kennaradeildina og áhugi á að hún verði stofnuð. Hv. þm. Guðrún J. Halldórsdóttir vakti athygli á því að engin dósents- eða prófessorsstaða væri skipuð við háskólann og það er rétt. Í lok maímánaðar í fyrra, 1991, voru auglýstar nokkrar stöður lausar við Háskólann á Akureyri, prófessorsstaða eða dósentsstaða í fiskihagfræði við sjávarútvegsbraut, dósentsstaða í iðnrekstrarfræði við rekstrardeild og dósentsstaða í hjúkrun við heilbrigðisdeildina. Það er skemmst frá því að segja að engar umsóknir bárust um þessar stöður. Á því kunna svo sem að vera skýringar. Það munu vera fáir sem hafa þá menntun sem krafist er til að fylla þessar stöður, en þetta eru sem sagt staðreyndir málsins. Ég held, herra forseti, að það sé ekki fleira sem ég tel ástæðu til að nefna hér. Ég ítreka þakkir fyrir góðan stuðning við þetta frv. og vonast til að það fái greiða leið hér í gegnum þingið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þau svör sem hann veitti. Ég vildi aðeins ítreka hér af minni hálfu nokkur atriði og þá fyrst kennaradeildina sérstaklega. Ég held að það sé býsna brýnt mál að það verið kannað rækilega hvort hægt er að koma henni á fót hið fyrsta. Þá er ég auðvitað að tala um alvöru kennaramenntun á háskólastigi. Ég er ekki að tala um að þarna verði um neina fljótaskrift á eins konar bráðabirgðakennaraleyfum að ræða heldur verði hér um að ræða mynduga kennaramenntun. Þetta nefni ég vegna þess að ég hafði heyrt hitt að það kæmi til greina að húrra í gegn leiðbeinendum með tiltölulega auðveldum hætti í Háskólanum á Akureyri. Ég mundi fyrir fram lýsa andstöðu minni við slíkt vegna þess að ég held að það sé ekki til bóta fyrir kennslu í landinu og uppeldisstéttirnar yfirleitt að höfð sé fljótaskrift á menntun þeirra ef hún á annað borð er skipulögð. Það atriði sem rak mig kannski helst upp í stólinn var það að ég gleymdi áðan að Háskólinn á Akureyri er auðvitað stofnun sem hefur m.a. fjallað um þá möguleika að vera með stutt, hagnýtt nám í auknum mæli. Þá er ég að tala um starfsmiðaðar brautir af ýmsum toga, eins eða tveggja ára háskólabrautir sem er auðvitað mjög nauðsynlegt að koma upp vegna þess að það er ekki skynsamlegt frá sjónarmiði þjóðfélagsins eða nemendanna að allir fari í fjögurra eða sjö ára háskólanám eða eitthvað því um líkt. Við höfum í raun og veru ekki þörf fyrir slíkt. Nú mun það hafa gerst fyrir nokkrum mánuðum að stjórn Lánasjóðs ísl. námsmanna undir forustu Gunnars I. Birgissonar hefur tekið ákvörðun um að fella niður námslán handa þeim sem leggja stund á stutt starfsmiðað háskólanám, þ.e. eins eða tveggja ára háskólanám. Satt að segja finnst mér þessi ákvörðun lánasjóðsins vera mjög sérkennileg og algjörlega á skjön við þá almennu menntastefnu sem við höfum í grófum dráttum verið sammála um hér í dag og er að nokkru leyti undirstaðan undir Háskólanum á Akureyri. Og ég hefði viljað inna hæstv. menntmrh. eftir því hvort á þessu máli hafi verið tekið af hans hálfu vegna þess að þetta er náttúrlega afar sérkennilegt ef lánveitingar til þessa náms verða felldar niður. Ég held að við höfum ekkert síður þörf fyrir stutt, starfsmiðað háskólanám en lengra háskólanám sem kannski tekur fimm, sex, sjö, átta ár eða þaðan af lengri tíma. Ég vil einnig í sambandi við dreifða og sveigjanlega kennaramenntun sérstaklega taka undir þau sjónarmið sem fram hafa komið í þeim efnum frá hv. þm. Guðrúnu J. Halldórsdóttur og fleirum og bæta því við að þegar ég var að tala um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun varðandi Háskólann á Akureyri þá var ég að tala um að miðstöð hennar væri á Akureyri þó hún væri auðvitað í faglegum starfstengslum við Kennaraháskóla Íslands. Það er alveg rétt sem hv. þm. Einar K. Guðfinnsson sagði hér áðan að verkaskipting skóla á háskólastigi á Íslandi á stöðugt að vera í endurskoðun og endurmótun. Það er hins vegar flókið, brotamikið, að flytja til, segjum háskóladeildir frá Reykjavík eða öðrum stöðum á einhvern annan stað í öðrum landshluta. Reynslan sýnir að það er mjög erfitt verkefni og menn þekkja dæmi um það frá undanförnum árum. Hins vegar er það að setja nýja starfsemi niður annars staðar, eins og t.d. var gert í sambandi við hagstofu landbúnaðarins, ef ég man rétt, allt annað mál. Þess vegna held ég að það að koma upp miðstöð fyrir dreifða og sveigjanlega kennaramenntun á Akureyri væri skynsamlegt. Ég tel að dreifð og sveigjanleg kennaramenntun eigi að hafa miðstöð úti á landi vegna þess að annars er hætt við að hún fjarlægist þær þarfir sem hún á að þjóna. Ég held að þetta gæti líka verið fyrsta skrefið að því að koma upp fullgildri kennaramenntun á Akureyri. Reynsla mín er líka sú að það sé að mörgu leyti auðveldara, svo dapurlegt sem það kann að virðast, en það er líka heimild í sjálfu sér um jákvætt viðhorf að hinu leytinu til, að það kann að vera auðveldara að fá Alþingi og fjárveitingavaldið til að leggja fjármuni til þess að miðstöð dreifðrar og sveigjanlegrar kennaramenntunar verði á Akureyri, heldur en að hún bætist við það sem fyrir er í Kennaraháskóla Íslands, svo gott sem það starf er sem þar fer fram og er í sjálfu sér engin ástæða til þess að gera lítið úr því. Ég held þess vegna, virðulegi forseti, að það sé ástæða til þess að ítreka þetta sjónarmið hér og fara fram á það við hæstv. menntmrh. að hann hugleiði það sérstaklega hvort ekki sé hægt að taka um það ákvörðun fljótlega að miðstöð hinnar dreifðu og sveigjanlegu kennaramenntunar verði á Akureyri og að sú starfsemi hefjist hið allra fyrsta eða í tengslum við ákvörðun um fjögurra ára kennaramenntun. Ég man satt að segja ekki nákvæmlega hvernig fóru að lokum viðskipti hæstv. menntmrh. við Kennaraháskólann en eins og kunnugt er hafði Kennaraháskólinn tekið um það ákvörðun og það var samþykkt í menntmrn. að hefja svokallað fjögurra ára kennaranám. Fljótlega eftir að hæstv. menntmrh. kom til starfa var hins vegar ákveðið að breyta þessu þannig að í vetur er miðað við þriggja ára kennaranám áfram. Það var sagt að þetta væri m.a. af fjárhagsástæðum en einnig af þeirri ástæðu að fjögurra ára kennaranám mundi þýða væntanlega færri kennara en þriggja ára kennaranám --- og ég ætla í sjálfu sér ekki að fara út í þá umræðu hér vegna þess að um það mætti margt segja og það tekur óþarflega langan tíma --- en um leið og tekin yrði ákvörðun um þetta fjögurra ára kennaranám væri auðvitað eðlilegt að ákveða hvar miðstöðin fyrir dreifða og sveigjanlega kennaramenntun verður. Mín skoðun er sú að sú miðstöð eigi að vera á Akureyri, geti verið á Akureyri í faglegum starfstengslum við Kennaraháskóla Íslands og hún þurfi alla vega að vera utan Reykjavíkursvæðisins. Það liggur í raun og veru í eðli þess starfs sem hér er um að ræða að það þarf að vera utan Reykjavíkursvæðisins. Auðvitað væri ástæða til þess, virðulegi forseti, að ræða hér aðeins almennt um stöðu háskólasamfélagsins á Íslandi. Til þess er því miður ekki neinn tími. Það er ekki neinn tími til þess að fara hér yfir það hvernig háskólasamfélagið stendur almennt eftir niðurskurð á fjárveitingum til háskólanna. Það er ekki tími til þess að fara t.d. yfir afleiðingar þess að framlög til rannsókna eru á þessu ári skorin niður um 20%. Og það eru ekki forsendur til þess heldur að ræða það ítarlega hér að t.d. ein ástæðan til þess að Bandaríkjamenn telja að lífskjör þeirra fari versnandi er sú staðreynd að þeir hafa skorið niður í skólakerfinu. Það má kannski rifja það upp að framlög til skólamála á Íslandi eru sem hlutfall af þjóðarframleiðslu þau lægstu á Norðurlöndum. Við erum með framlög til skólamála sem eru milli 3,5 og 4% af þjóðarframleiðslu, en t.d. í heilbrigðismálum erum við með framlög sem eru svipuð og gerist í grannlöndum okkar. En í grannlöndum okkar, t.d. í Svíþjóð eru framlög til skólamála 7% og framlög til skólamála í Danmörku eru á bilinu 6--7%. Þannig að það er auðvitað miklu alvarlegra frá þessum bæjardyrum séð miðað við samkeppni við aðrar þjóðir að skera niður framlög til skóla og mennta og rannsókna heldur en flestra annarra þátta, liggur mér við að segja, í okkar samfélagi. Hættan er auðvitað sú að þessi niðurskurður verði til þess að stofnun eins og Háskólinn á Akureyri, sem er ungbarn á þessu sviði, staðni og nái ekki að þroskast og dafna eins og hún hefur gert á undanförnum árum og hún þarf að gera og hugur mann stendur til eins og kemur fram í áliti þróunarnefndarinnar sem gerir ráð fyrir því að nemendur við Háskólann á Akureyri geti um aldamótin orðið í kringum 1.000. En það sem rak mig upp í stólinn núna, virðulegi forseti, var aðallega þetta tvennt. Í fyrsta lagi sú ákvörðun stjórnar Lánasjóðs ísl. námsmanna að fella niður lán til stuttra hagnýtra námsbrauta á háskólastigi, eins og tveggja ára brauta. Og í öðru lagi þessi spurning um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun og að velja henni miðstöð til frambúðar á Akureyri.

Herra forseti. Ég er sammála því sjónarmiði sem kom fram hjá hv. þm. Svavari Gestssyni að það væri þörf fyrir stuttar námsbrautir á háskólastigi og það beri fremur að hlúa að þeim en hitt. Ég er þess vegna ósammála því ef Lánasjóður ísl. námsmanna hefur tekið einhverja ákvörðun til frambúðar um það að lána ekki til þessara stuttu námsbrauta og mun athuga það mál sérstaklega. Varðandi dreifðu og sveigjanlegu kennaramenntunina og mögulega miðstöð hennar á Akureyri þá þykir mér þar hreyft mjög athyglisverðri hugmynd. Ákvörðun um dreifða og sveigjanlega kennaramenntun fylgdi hins vegar viðræðum sem teknar voru upp við Kennaraháskóla Íslands eftir að ákvörðun var tekin um frestun fjögurra ára námsins á síðasta sumri. Það varð niðurstaða þeirra viðræðna að unnið yrði nú að undirbúningi fjögurra ára náms en það var ákveðinn fyrirvari um hvort það yrði í sama formi sem ákveðið hafði verið á sl. ári. Það verður athugað nánar hvort fjórða árið kann að verða einhvers konar kandídatsár, en á sama tíma var sem sagt tekin sú ákvörðun að tekin yrði upp dreifð og sveigjanleg kennaramenntun. Þá lá ekki fyrir frekar en nú nein ákvörðun um að tekið yrði upp kennaranám við Háskólann á Akureyri, en það að þessi ákvörðun hefur verið tekin um dreift og sveigjanlegt kennaranám við Kennaraháskóla Íslands þarf ekki að koma í veg fyrir að miðstöð slíkrar kennslu yrði við Háskólann á Akureyri og mér þykir alveg sjálfsagt að athuga það. Ég held ég hafi þá um leið gert grein fyrir hvernig viðskipti menntmrn. við Kennaraháskólann hafa verið eftir að ákvörðunin um frestunina var tekin, en það er sem sagt gert ráð fyrir að fjögurra nám í einu eða öðru formi hefjist á næsta ári, haustið 1993.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir skilmerkileg svör bæði að því er varðar miðstöð fyrir hina dreifðu og sveigjanlegu kennaramenntun. Það er auðvitað hægt að hafa hana á Akureyri og þó að menn séu að undirbúa það í Kennaraháskólanum þá þarf endilega að huga að því hið allra fyrsta að miðstöðin fyrir þetta nám verði annars staðar. En hitt var þó ekki síður mikilvægt að hæstv. menntmrh. lýsti því yfir að hann mundi taka í hnakkadrambið á forráðamönnum Lánasjóðs ísl. námsmanna varðandi stuttar og starfsmiðaðar háskólabrautir og þykir mér vænt um að heyra það.