Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Í dag, 10. október, er alþjóðlegi geðheilbrigðisdagurinn og um allan heim er dagurinn notaður til að vekja athygli á málefnum geðsjúkra og geðfatlaðra. Um helgina ræddi ég við gamlan félaga. Hann hefur lengi átt við geðsjúkdóm að stríða og dvalið langdvölum á stofnunum. Nú var hins vegar nýr svipur á honum. Hann var brattur og bar sig vel. Hann býr nú sjálfstætt utan stofnunar, er virkur og líður vel með sjúkdómi sínum. Þessi saga er dæmi um áherslubreytingar sem eru að verða í þjónustu við geðfatlaða og það þarf að ganga lengra á þeirri braut. Í morgun átti ég þess kost að sækja ráðstefnu sem skipulögð var á vegum ýmissa opinberra aðila undir yfirskriftinni „Ný hugsun í geðheilbrigðismálum“. Þar sagði einn aðalfyrirlesari ráðstefnunnar, Héðinn Unnsteinsson, að geðheilbrigðismál hér á landi væru á ákveðnum krossgötum. Ég tel það vera orð að sönnu. Það er ákveðin vakning í gangi í samfélaginu varðandi geðheilbrigðismál og ég hef miklar væntingar um að hún leiði til bættrar stöðu geðsjúkra og geðfatlaðra. Meginatriðið er að notendur þjónustunnar hafa skapað sér rödd og vilja hafa áhrif á áherslur, hugmyndafræði, skipulag og framboð þjónustu sem er þeim til handa. Áherslan er á að geðfötlun þarf ekki að vera viðvarandi. Hún er afturkræf og það þarf að leggja áherslu á batann, ekki sjúkdóminn. Með slíkri jákvæðri nálgun fær vonin vængi hjá hinum sjúka og aðstandendum hans sem er nauðsynleg í allri glímu við erfiðleika í lífinu. Áherslan er frá stofnanaþjónustu til samfélagslegrar þjónustu. Það þýðir að í stað stofnanavistunar er geðfötluðum gefinn kostur á sjálfstæðri búsetu utan stofnana sem hvetur þá til virkrar þátttöku í lífinu og í starfinu. Þannig stuðla þeir að bata og aðlögun að sjúkdómi sínum. Áherslan er á að auka val notenda á þjónustu sem hentar hverjum og einum. Í tilefni dagsins vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvernig þessar breyttu áherslur birtist í stefnumótun heilbrigðisráðuneytisins og hvernig hún muni beita sér fyrir samhæfingu á þjónustu við geðfatlaða og geðsjúka, en málefni þeirra falla í dag undir fleiri en eitt ráðuneyti.

Virðulegur forseti. Ég var einmitt á sömu ráðstefnu og hv. þingmaður. Það var mjög gleðilegt að sjá hvað þar var góð mæting og hve vel var staðið að þessum degi, alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum. Það er alveg ljóst að breytingar hafa orðið varðandi málefni þeirra sem við geðraskanir eiga að stríða. Ný hugsun er komin inn í þann málaflokk og lögð er miklu meiri áhersla á að notendur eða þeir sem eiga við þessar raskanir að stríða komi að meðferðinni sem þeir sjálfir njóta, hafi meiri áhrif á hana, og komi líka betur að allri stefnumótun. Þessi nýja hugsun er staðfest af okkar hálfu í ýmsum lögum og ég vil nefna t.d. lög um réttindi sjúklinga. Þar kemur fram að sjúklingar eiga rétt á því að vera virkir þátttakendur í sinni meðferð og hafa áhrif á hana. Það er líka ákvæði um þetta í heilbrigðisáætlun og svo má ekki gleyma Helsinki-yfirlýsingunni sem vegur kannski þyngst í þessu sambandi. Þar hafa heilbrigðisráðherrar skuldbundið sig til að auka samstarf við notendurna. Ég vil í tilefni dagsins upplýsa að við erum að styrkja heilbrigðisráðuneytið í því að vinna í Helsinki-yfirlýsingunni. Við erum að ráða til okkar í hlutastarf geðlækni, Ólaf Þór Ævarsson, sem mun einmitt styrkja starf ráðuneytisins á þessu sviði. Það er búið að taka mörg góð skref upp á síðkastið í þessum málaflokki. Ég vil nefna stefnumótun okkar varðandi málefni barna sem eiga við geðraskanir og ofvirkni að stríða. Þar var tekið tillit til óska foreldrasamtaka og reynt að hafa virkt samráð við þá sem best þekkja til. Ég vil líka nefna það sem verið var að kynna í gær á vegum félagsmálaráðherra, ný búsetu- og þjónustuúrræði þar sem mjög virkt samráð var haft við notendur. Ég tel því að við séum að gera stórkostlega hluti í þessum málaflokki.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér er tekin upp. Það er eitt atriði í viðbót sem ég vil bæta inn í umræðuna vegna þess að einmitt í dag, 10. október, munu SÁÁ halda sinn árlega hátíðarfund í Háskólabíói. Áfengissýki, sem sannarlega er vel þekktur vímuefnasjúkdómur, getur líka blandast inn í mál dagsins í dag, þ.e. geðheilbrigðismál, vegna þess að áfengissýki getur auðvitað valdið geðsjúkdómum og jafnvel dauða ef hún er ekki meðhöndluð á réttan hátt. Það er einmitt verk SÁÁ að hafa gert það með glæsilegum hætti mörg undanfarin ár. Því tek ég þetta inn í þessa umræðu að starfsemi SÁÁ er í uppnámi nú vegna þess að samtökin hafa ekki enn fengið endurnýjaðan þjónustusamning við ríkið. Allt starf þeirra er í uppnámi vegna þess að samningurinn rann út um síðustu áramót. Ráðuneytisstjóri heilbrigðisráðuneytisins hefur sagt að erfitt sé að gera nýjan samning. Það má rétt vera vegna þess að í gögnum sem ég hef undir höndum segir að ekki hafi verið haldinn fundur síðan í janúar þótt ítrekað hafi verið eftir því leitað og SÁÁ kvarti yfir því að hafa hvorki náð fundi með ráðuneyti né ráðherra. Virðulegi forseti. Ég vil bæta því við að hv. þm. Helgi Hjörvar spurði þáverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, út í þetta mál 25. janúar sl. og þá sagði þáverandi heilbrigðisráðherra, með leyfi forseta: „Það er verið að vinna að endurnýjun samningsins. Stefnt er að því að þeirri vinnu ljúki innan tíðar. Ég er ekki með dagsetningu á því.“ Virðulegi forseti. Því spyr ég hæstv. núverandi heilbrigðisráðherra hvort hún sé komin með dagsetningu á það hvenær gerður verði nýr þjónustusamningur við SÁÁ. Það væri kannski hátíðlegt og gott að segja það í tilefni dagsins að hann yrði kannski undirritaður í kvöld. Eða ætlar hæstv. ríkisstjórn að láta 

Hæstv. forseti. Það er vel við hæfi að taka upp málefni um geðheilbrigðisþjónustu á alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum 10. október. Það hefur verið mikil vakning í þjóðfélaginu varðandi geðheilbrigðismál og geðheilbrigðisþjónustu og það kemur ekki til af góðu, hæstv. forseti, þar sem úrræðaleysi er mikið og hefur verið mikið, bæði hjá fullorðnum hvað varðar búsetu og menntun - og má þar m.a. nefna málefni Fjölmenntar sem nú á í miklum rekstrarerfiðleikum og hefur þurft að draga saman seglin í vetur - og einnig hvað varðar stuðning við börn, en það vantar og hefur sárlega vantað stuðning í skóla og nánasta nærumhverfi barnanna og hvað varðar vistunarúrræði. Við höfum verið með allt of stofnanavædda geðheilbrigðisþjónustu. Krafan í dag er að nútímavæða geðheilbrigðisþjónustuna, færa hana í átt til þess sem gert er á Norðurlöndunum og víðast hvar í Evrópu. Til þess að varpa örlítið skýrari ljósi á stöðu barna þá segja skýrslur að 2–5% barna eigi við alvarlegar hegðunar- og geðraskanir að stríða og séu í brýnni þörf fyrir sérhæfða og öfluga þjónustu, bæði í skóla- og heilbrigðiskerfinu. Með öðrum orðum má reikna með að 85–214 börn sem fæddust árið 2005, sé tekið mið af upplýsingum frá Hagstofu Íslands um lifandi fædd börn það ár, þurfi á þessari þjónustu að halda. Það þýðir að yfir 2 þúsund börn á aldrinum 1–6 ára búa við geðraskanir í dag. Hæstv. forseti. Hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. félagsmálaráðherra hafa á síðustu dögum birt áætlanir um bætta þjónustu í hvoru tveggja 

Virðulegur forseti. Í gær voru sannkölluð tímamót í þjónustu við geðfatlaða og geðsjúka í samfélaginu þar sem verkefnisstjórn um bætta þjónustu við geðfatlaða kynnti stefnumótun sína og framkvæmdaáætlun til 2010 um búsetu og stoðþjónustu. Þar var verið að kynna afrakstur vinnu sem staðið hefur í rúmt ár en ríkisstjórnin ákvað á síðasta ári að verja hluta af söluandvirði Símans til aukinnar og bættrar þjónustu við geðfatlaða úti í samfélaginu. Þetta er sérstakt átak þar sem við erum að færa þjónustuna í það horf sem við viljum sjá hana í til framtíðar. Leiðarljósið í þessari vinnu hefur verið aukin lífsgæði, aukin þátttaka geðfatlaðra í samfélaginu. Ég fagna því sérstaklega að hv. þm. Ásta Möller skuli taka málið upp í upphafi þingfundar á þessum degi, alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum. Það er einmitt svo að sú nýja hugsun sem hún talaði um áðan ríkir í þessu verkefni þar sem notendur og aðstandendur þeirra sem eiga við geðsjúkdóma að stríða taka virkan þátt í mótun og framkvæmd þessarar stefnu með því að vera í svokölluðum ráðgjafahópi með verkefnisstjórninni. Í tíð þessarar ríkisstjórnar, eins og sést í ríkisstjórnarsáttmálanum sem unnið er eftir á þessu kjörtímabili, hafa málefni geðfatlaðra og geðsjúkra verið tekin sérstaklega fyrir og er nú unnið í anda Helsinki-yfirlýsingarinnar. Í þeim anda verður unnið áfram, í þeim anda að félags- og heilbrigðiskerfið vinni áfram að þessum málum og láti það ekki koma í veg fyrir að þjónustan verði bætt þó að hún verði á hendi fleiri en eins aðila. Við eigum að færa þjónustu við geðsjúka og geðfatlaða frá stofnanaþjónustu og út í samfélagið. Ég fagna því sérstaklega að umræðan í þinginu, sem vill oft markast af því hve mörg rúm séu í boði eða hve margar deildir séu í boði, virðist vera að færast í það horf að við ræðum um aukin lífsgæði, aukna og betri þjónustu og þátttöku geðfatlaðra í samfélaginu.

Virðulegi forseti. Það var vert að rifja það upp á alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum að einn af mikilvægustu þáttunum í málefnum þeirra sem eiga við andlega sjúkdóma að stríða snýr að menntunarmálum og aðgengi þeirra að menntun. Það kom því eins og köld vatnsgusa þau nöturlegu skilaboð frá ríkisvaldinu að samningurinn á milli Geðhjálpar og Fjölmenntar um menntunarmál geðsjúkra sé í uppnámi. Ég spurði hæstv. menntamálaráðherra um þetta hér í þinginu í gær og fékk ekki önnur svör en þau að hæstv. ráðherra ætli ekki að beita sér fyrir því að samkomulag náist og nægir fjármunir fáist til að tryggja áframhaldandi starfsemi Fjölmenntar, sem hefur frá árinu 2003 boðið upp á sérstaka kennslu fyrir geðsjúka og heilaskaðaða, en þar stunda hátt í 100 manns nám í vetur. Það vantar 12 millj. kr. til að tryggja að þetta nám geti haldið áfram eins og það er starfrækt núna. Þetta er gífurlega mikilvægt fyrir þá sem eiga við geðraskanir að stríða. Þetta er mjög einstaklingsmiðað nám sem hentar bæði þeim sem eiga eftir nokkra áfanga til að ljúka háskólaprófi eða eru staddir á byrjunarreit og eru rétt að læra að lesa. Þetta er gífurlega mikilvægt mál og það er áfall fyrir stöðu geðverndar á Íslandi og aðgengi fólks með andlegar raskanir að þetta nám skuli nú sett í uppnám. Það er hæstv. menntamálaráðherra ekki til sóma hvernig hún hefur komið fram í málinu. Hún er sökuð um svik og að hafa gengið á bak orða sinna. Hún svaraði ekki því sem ég þrásinnis spurði í gær, hvort hún ætlaði að beita sér í málinu og leysa þennan hnút. Því er ástæða til að endurtaka það í dag hvort ráðherrann sé sama sinnis og í gær. Auk þess spyr ég hvort hæstv. heilbrigðisráðherra sé til í að ganga í málið þar sem það kemur að henni líka og skera á hnútinn og tryggja það að Fjölmennt fái fjármuni til starfsemi sinnar og að þessu mikilvæga námi 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að taka upp þessa umræðu í tilefni af alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum. Ég er mjög sáttur við þær áherslur sem fram hafa komið á undanförnum árum og byggjast á stefnumótandi frumkvæði og starfi sem segja má að sé sprottið úr grasrótinni hjá því fólki sem sjálft á við geðheilbrigðisvanda að stríða. Nokkur samtök hafa látið mjög að sér kveða í umræðu og starfi og má þar nefna klúbbinn Geysi sem er hlekkur í stórri keðju sem nær víða um heim. Þótt við fögnum þeirri nýju hugsun sem byggist á samvinnuhugsjón og sjálfshjálparstarfi er ekki þar með sagt að við megum vanrækja stofnanirnar eða sjúkrahúsin. Ég minni á að þar hafa á undanförnum árum myndast langar biðraðir sem hafa verið til umræðu við afgreiðslu fjárlaga á undanförnum árum. Við skulum ekki gleyma vanda þessara stofnana þótt við fögnum nýjum úrræðum á þessu sviði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ástu Möller fyrir að vekja athygli á alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum sem er í dag, 10. október. Við höfum unnið að mörgum góðum málum í fjárlaganefnd undanfarin ár og höfum lagt áherslu á að leggja frjálsum félagasamtökum til sem eru að vinna í geðheilbrigðismálum. Það er afskaplega mikilvægt að úrræði séu fjölbreytt og bæti stöðu geðfatlaðra og auki þjónustu. Það var mjög ánægjulegt að fylgjast með því gær, eins og hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir greindi frá nú áðan, auknum lífsgæðum og aukinni atvinnuþátttöku. Hv. þm. Ögmundur Jónasson gat áðan um klúbbinn Geysi. Á Selfossi hefur verið stofnaður klúbburinn Strókur sem vinnur í sama anda og klúbburinn Geysir. Það er mikilvægt að fólk sé að vinna sjálft í sínum málum því eins og sagt var hér áðan: Þetta er ekki lífstíðardómur, þetta er sjúkdómur sem hægt er að bæta. Ég vil óska öllum þeim til hamingju með daginn sem hafa sprottið upp úr grasrótinni, farið að vinna í þessum málum og fengið okkur þingmenn og alla landsmenn til að hlusta, og komu okkur upp úr þeim dimma dal sem þessi mál voru í þegar ekki mátti ræða þau, þegar þau voru í felum. Nú eru þau uppi á yfirborðinu og allir taka þátt í að gera lífið betra. Við skulum heita því að halda því verki áfram.

Frú forseti. Það er við hæfi á þessum degi að benda hv. alþingismönnum á að geðsjúkdómar á hverjum tíma endurspegla samfélagið og breytast eftir því í hvers konar samfélagi menn búa. Það geta þeir vitnað um sem hafa lesið sögu geðsjúkdóma. Krafan um fjölbreytta þjónustu er eðlileg. En það er líka mikilvægt að menn hafi í huga að krafan um fjölbreytta þjónustu þýðir ekki að þjónustan kosti minna. Það þarf að verja meiri fjármunum í þennan málaflokk. Það verður að verja meiri fjármunum í að bæta þjónustu við geðsjúka þannig að fleiri nái bata og komist aftur út í samfélagið. Það þarf líka að verja meiri fjármunum í baráttuna gegn fordómum sem búa innra með okkur öllum, líka þeim sem verða lasnir. Það þarf að benda fólki ítrekað á þá staðreynd að þó að fólk verði geðveikt - og fimmti hver Íslendingur verður geðveikur einhvern tímann á ævinni - er leiðin til bata orðin greiðfærari en nokkru sinni fyrr. Það er m.a. vegna þess að þjónustan hefur batnað. Sjúklingar hafa sjálfir tekið stjórnina. Það er líka vegna þess að lyfin hafa batnað. Það má heldur ekki sveiflast pólanna á milli í þessari umræðu og halda að einn daginn sé allt leyst með einni aðferð og segja lyfjunum stríð á hendur. Lyfin bæta lífsgæði fólks. Við skulum ekki gera lítið úr því hvað það er þýðingarmikið ásamt því að geðsjúkir fái fullt umboð til að taka stjórn á sínum eigin sjúkleika og ná bata á eigin forsendum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram og er viðeigandi á þessum degi, alþjóðlega geðheilbrigðisdeginum. Það er alveg ljóst, og hefur komið fram í máli margra hv. þingmanna hér í dag, að málefni geðsjúkra og geðfatlaðra varða fleiri en eitt ráðuneyti. Það var önnur af þeim spurningum sem ég varpaði fram til ráðherra, hvernig hún muni beita sér fyrir því að samræma sjónarmið í þessum málaflokki þar sem þau varða svo mörg ráðuneyti. Það er nefnilega þannig að málefni geðsjúkra falla undir heilbrigðisráðuneytið, en hins vegar falla málefni geðfatlaðra undir félagsmálaráðuneytið. Mismunandi viðhorf hafa ríkt í þessum tveim geirum og þau þarf að samræma. Jafnframt vil ég taka undir það sem kom fram hjá hv. þm. Þórunni Sveinbjarnardóttur, varðandi hin ýmsu meðferðarúrræði sem standa til boða. Það er nefnilega þannig að þegar ný hugsun kemur inn í ákveðna þjónustu eða ákveðinn geira þá þýðir það ekki að yfirgefa eigi hin gömlu úrræði. Það þarf að hlúa að þeim líka, hlúa að því sem vel er gert. Eitt af því sem var athyglisvert á ráðstefnunni um geðheilbrigðismál, sem ég var á í morgun, var að það þyrfti virkilega að beita sér í því að koma í veg fyrir fordóma, að takast á við fordóma, bæði eigin fordóma og annarra. Það má hins vegar ekki verða svo að þeir fordómar sem eru í samfélaginu gagnvart geðsjúkum, en eru þó á undanhaldi, færi sig yfir á heilbrigðiskerfið og á lyfin. Það má ekki gerast. Lyfin eru mikilvægur þáttur í meðferð geðsjúkra og oft sá þáttur sem gerir fólki kleift að lifa áfram með þennan sjúkdóm. Ég fagna umræðunni og ég fagna þeim áherslubreytingum sem eru að verða í þessum málaflokki.

Virðulegi forseti. Já, það er rétt að þessi málaflokkur krefst samstarfs margra aðila og margra ráðuneyta. Ég vil nefna af því tilefni að kynningin í gær á þeim úrræðum sem félagsmálaráðuneytið hefur forgang um er unnin í nefnd sem heilbrigðisráðuneytið á fulltrúa í - þegar við útskrifum fólk af Landspítala – háskólasjúkrahúsi yfir í sjálfstæða búsetu tengist spítalinn beint við þessi nýju úrræði. Þannig að þessi ráðuneyti tengjast í þeirri vinnu. Hér var komið inn á SÁÁ. Ég vil nú upplýsa hv. þm. Kristján L. Möller, af því ég heyri að hann hefur rangar upplýsingar, um að við höfum verið að skoða málefni SÁÁ. Það er rétt að samningurinn rann út fyrir um ári. Samt er unnið eftir gamla samningnum. Það er ekkert uppnám í þessum málaflokki. Við höfum hins vegar fundað með SÁÁ. Á fundi þann 4. október voru þrír af hálfu ráðuneytisins viðstaddir og fimm frá SÁÁ. Þannig að það er verið að ræða við SÁÁ um áframhaldandi samning. Ef menn fletta upp í fjárlagafrumvarpi næsta árs kemur í ljós að SÁÁ fær um 579,1 millj. í rekstur sinn og verið er að hækka þá upphæð um tæpar 30 millj. að raungildi. Þar er bæði um að ræða viðhaldskostnað við húsnæði, eflingu göngudeildar og lyfjakostnað. En ég tel mjög mikilvægt í þessu sambandi að taka undir það sem hér kom fram varðandi lyfin af því þau hafa verið til mikið til umræðu í fjölmiðlum upp á síðkastið. Það er nauðsynlegt að nota lyf. Ég vil benda á að ef við notuðum ekki lyf væru líklega um 600 manns í langtímavistun á sjúkrahúsi. En þeir eru nú í kringum 50 til 60. Þannig að það er nauðsynlegt að nota lyf. Að lokum vil ég í tilefni dagsins þakka þeim sem hafa hjálpað okkur að vinna gegn fordómum. Það eru notendurnir sjálfir. Ef ekki hefði verið fyrir kjark þeirra og þor að stíga fram værum við ekki komin eins langt í málaflokknum og við erum þó komin í dag.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2006, 47. mál þingsins á þskj. 47. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð áætlun um tekjur í samræmi við endurskoðaða þjóðhagsspá og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða ársins 2006. Frumvarpið byggir einnig á endurmati á helstu hagrænu forsendum fjárlaganna, áhrifum af lögbundnum útgjaldaliðum, samningum og ýmsum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um mál sem fram hafa komið eftir afgreiðslu fjárlaga. Frumvarpið er lagt fram í upphafi þinghaldsins samhliða fjárlagafrumvarpi fyrir næsta ár. Með því móti er þinginu gert kleift og fjárlaganefnd að fjalla samtímis um áætlanir fyrir bæði árin og ljúka afgreiðslu frumvarpanna samkvæmt starfsáætlun. Í fjárlögum þessa árs var áætlað að tekjuafgangur ríkissjóðs yrði 19,6 milljarðar kr., en nú er áætlað að hann verði 49 milljarðar. Tekjuafganginum verður varið til að bæta stöðu ríkissjóðs enn frekar og nú er gert ráð fyrir að varið verði 23,4 milljörðum kr. til að greiða niður skuldir í stað 11,4 milljarða eins og áformað var áður. Þá batnar staðan við Seðlabanka um 17 milljarða kr. í stað þess að rýrna um 0,7 milljarða. Það skal tekið fram að hér er átt við áætlaða útkomu ársins eins og fjallað er um í greinargerð frumvarpsins. Munar nokkru á því sem fram kemur í rekstraryfirliti og sjóðsstreymi í 1. og 2. gr. frumvarpsins en það stafar af því annars vegar að yfirleitt er sótt um einhverjar heimildir vegna útgjalda sem hafa verið gjaldfærð á liðnum árum, t.d. halla á tilteknum verkefnum og hins vegar að staða fjárheimilda færist frá fyrra ári og til næsta árs og það getur síðan verið nokkuð breytilegt hvernig fjárveitingar eru nýttar á hverju ári, t.d. vegna vegaframkvæmda. Tekjur ríkissjóðs hafa verið endurmetnar í ljósi niðurstöðu ríkisreiknings 2005 og þróunarinnar það sem af er þessu ári og er áætlað að þær aukist um 40,4 milljarða kr. frá fjárlögum og verði 375 milljarðar. Efnahagsumsvif hafa verið meiri en gert var ráð fyrir bæði árin 2005 og 2006. Áætlað er að skatttekjur lögaðila verði mun meiri en áætlað var vegna betri afkomu fyrirtækja á árinu 2005 en reiknað hafði verið með. Þá aukast tekjur af tekjusköttum einstaklinga vegna meiri launabreytinga og meiri fjölgunar vinnuafls en áætlað var. Loks eru auknar tekjur af eftirsköttum vegna meiri umsvifa í efnahagslífinu og hækkunar ráðstöfunartekna heimilanna. Meginskýring aukinna tekna eru því auknar tekjur ríkissjóðs. Er áætlað að þjóðarútgjöld aukist um 5,2% árið 2006 en áætlað var að þau ykjust um 2,9% í fjárlögum. Aukin þjóðarútgjöld eiga að stærstum hluta rætur að rekja til meiri fjárfestinga atvinnuveganna og meiri íbúðabygginga en áætlað var í fjárlögum. Horfur eru á að kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann aukist um 5,7% í stað 2,7% eins og áætlun fjárlaga gerði ráð fyrir. Í frumvarpinu er lagt til að útgjaldaheimildir verði auknar um 14,3 milljarða kr. til að mæta ýmsum tilefnum. Þar af er sótt um tæplega 5,5 milljarða kr. hjá fjármálaráðuneyti en af þeim eru 3 milljarðar vegna gjaldfærslu afskrifaðra skattkrafna í ljósi endurskoðunar á tekjuáætlun og 2,5 milljarðar vegna launa- og verðlagsmála, einkum vegna hækkunar á launum ófaglærðra og áhrifa af breytingum á gengi krónunnar á árinu. Farið er fram á rúma 2,2 milljarða kr. til heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis, þar af eru 1,9 milljarðar kr. vegna lífeyristrygginga í kjölfar samkomulags við Landssamband eldri borgara sem nær einnig til öryrkja. Lögð er til tæplega 1,8 milljarða hækkun á framlögum til samgönguráðuneytisins. Þar af er 1 milljarður vegna bætts öryggis á vegum úr höfuðborginni, 500 millj. kr. er framlag í Fjarskiptasjóð þar sem útboð á vegum sjóðsins eru hafin og sótt er um 100 millj. kr. til landkynningarmála. Farið er fram á að fjárheimildir dóms- og kirkjumálaráðuneytis hækki um 1,2 milljarða kr. Þar af eru 500 millj. kr. til eflingar þyrlusveit Landhelgisgæslunnar og 500 millj. kr. til smíði á nýju varðskipi en gert er ráð fyrir að smíðin hefjist á þessu ári. Samtals er lagt til að framlög til félagsmálaráðuneytis aukist um tæplega 400 millj. kr. en það skiptir í tvö horn. Annars vegar er farið fram á ríflega 1 milljarð kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem leiðir af auknum skatttekjum ríkisins á árinu en hins vegar lækka framlög til atvinnuleysisbóta um 500 millj. kr. vegna minna atvinnuleysis. Þá gerir endurskoðuð áætlun um Fæðingarorlofssjóð ráð fyrir 200 millj. kr. lækkun útgjalda frá áætlun fjárlaga. Farið er fram á 865 millj. kr. fjárheimild til menntamálaráðuneytis, þar af eru 240 millj. kr. vegna fjölgunar nemenda í framhaldsskólum, 150 millj. kr. til stofnkostnaðar menningarstofnana og 120 millj. kr. til að gera menningarsamninga á landsbyggðinni. Lagt er til að fjárheimildir landbúnaðarráðuneytis verði auknar um rúmlega 740 millj. kr. og munar þar mestu um 330 millj. kr. til að styrkja byggingu reiðhalla af söluandvirði eigna Lánasjóðs landbúnaðarins, og tæplega 340 millj. kr. vegna verðuppfærslu búvörusamninga. Sótt er um 640 millj. kr. til utanríkisráðuneytisins, þar af eru 540 millj. kr. aukin útgjöld Keflavíkurflugvallar og til öryggisgæslu vegna brotthvarfs varnarliðsins. Breytingar á útgjöldum annarra ráðuneyta eru minni, en þar má helst nefna 174 millj. kr. til Hafrannsóknastofnunar vegna ýmissa verkefna og 128 millj. kr. til Ofanflóðasjóðs vegna uppkaupa á íbúðarbyggðunum í Hnífsdal. Loks aukast vaxtagjöld ríkissjóðs um 570 millj. kr. þrátt fyrir aukna niðurgreiðslu skulda og skýrist það af hækkun vaxta og ákvörðunar um að auka framboð á ríkisverðbréfum innan lands til að stuðla að virkri verðmyndun á fjármálamarkaði. Vísa ég til greinargerðar frumvarpsins til frekari skýringar á einstökum tillögum. Frú forseti. Mun ég nú víkja nokkrum orðum að endurskoðuðu sjóðsstreymi ríkissjóðs árið 2006. Eins og fram kom í upphafi er nú áætlað að tekjuafgangur ríkissjóðs verði tæplega 50 milljarðar kr. í stað tæplega 20 milljarða eins og áætlað var í fjárlögum. Verður aðhald ríkisfjármála því mun meira en gert var ráð fyrir eða 4,4% af landsframleiðslu í stað þess að vera 1,7% eins og áætlað var í fjárlögum. Gert er ráð fyrir að handbært fé frá rekstri verði 47 milljarðar kr. í stað 15,5 milljarða og eykst því um 31,5 milljarða frá áætlun fjárlaga. Handbært fé frá rekstri er það fé sem regluleg starfsemi ríkissjóðs skilar. Áætlað er að fjármunahreyfingar verði neikvæðar um 2,6 milljarða en áætlað var að þær yrðu neikvæðar um 0,8 milljarða í fjárlögum. Skýringin felst einkum í því að nú er gert ráð fyrir að leggja eins milljarðs kr. stofnfé í Nýsköpunarstöð á þessu ári en áformað var að framlagið yrði greitt árið 2005. Þá verða veitt lán ríkissjóðs 275 millj. kr. meiri en áætlað var í fjárlögum vegna aukinna lánveitinga til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Að teknu tilliti til fjármunahreyfinga verður lánsfjárafgangur 44,4 milljarðar, sem er tæplega 30 milljörðum meiri afgangur en áætlað var í fjárlögum. Lánsfjárafgangur er það fé sem ríkissjóður hefur til ráðstöfunar til að greiða niður skuldir eða bæta stöðu sína á annan hátt. Lagt er til að lánsfjárafganginum verði varið til að greiða niður skuldir er nemi 23,4 milljörðum í stað 11,4 milljarða í fjárlögum og staðan við Seðlabanka verði bætt um 17 milljarða kr. í stað þess að rýrna um 0,7 milljarða eins og áætlað var í fjárlögum. Þannig verða skuldir ríkissjóðs lækkaðar verulega á þessu ári og staða á sjóði Seðlabanka styrkist til að mæta framtíðarskuldbindingum. Frú forseti. Ég hef nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins sem sýna að afkoma ríkissjóðs og aðhald í ríkisfjármálum verður mun meira en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.

Frú forseti. Það er athyglisvert nú þegar hæstv. fjármálaráðherra leggur fram sitt fyrsta fjáraukalagafrumvarp að lítið hefur áunnist í því að nálgast það að fara eftir fjárreiðulögum. Taldi ég þó að hæstv. fjármálaráðherra væri mikill áhugamaður um slíkt. Þetta er nokkuð áberandi, m.a. nefni ég dæmi um að víða er verið að mæta uppsöfnuðum halla fyrri ára í fjárlagafrumvarpi fyrir 2006. Halli sem hefur átt sér stað á öðrum árum á að sjálfsögðu heima í fjárlagafrumvarpi. Síðan er ekki einu sinni regla á milli þess, þ.e. sums staðar er þetta gert, annars staðar ekki, og víða sjáum við afar sérkennilega hluti og, frú forseti, þar sem hæstv. fjármálaráðherra hefur nú ákveðið að bjóða sig fram í miklu hrossaræktarkjördæmi tel ég eðlilegt að spyrja hann út í eitt það sérkennilegasta sem ég hef séð í þessu frumvarpi. Það segir á bls. 63, með leyfi forseta: „Þá er farið fram á 22,5 millj. kr. fjárveitingu vegna ógreiddra framlaga til átaksverkefnis um kynningu og markaðssetningu á íslenska hestinum.“ Síðan er fram haldið. Kemur fram að þetta er byggt á samningi sem gerður var árið 2003 milli þriggja ráðuneyta, þ.e. landbúnaðarráðuneytis, utanríkisráðuneytis og samgönguráðuneytis. Gert er ráð fyrir að frá hverju ráðuneyti sé 3 millj. kr. árlegt framlag og þess vegna er eiginlega algjörlega óskiljanlegt hvernig beðið er um 22,5 millj. kr. hjá landbúnaðarráðuneyti í fjáraukalögum fyrir árið 2006 vegna þess að heildarframlag landbúnaðarráðuneytis átti miðað við samninginn á öllum fimm árunum, frá 2003–2008, að vera samtals 15 millj. kr. Hér er því eitthvað sérkennilegt á ferli og það er augljóst mál að eitthvað hefur verið ógreitt aftur í tímann og maður hlýtur því að spyrja sig og eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra upplýsi okkur um það: Hvernig hefur þetta verkefni verið fjármagnað ef framlögin hafa ekki verið greidd? Hvaða hundakúnstir eru hér á ferðinni, frú forseti? Þetta vekur sérstaka athygli en auðvitað er hægt að nefna fleiri dæmi síðar í umræðunni.

Frú forseti. Hv. þingmaður las upp skýringarnar með greiðslunni þannig að ég þarf ekki að fara með þær aftur en eins og fram kom hjá honum var verkefnið ekki fjármagnað á þann hátt sem til stóð og því hefur það verið fjármagnað þannig að það hefur verið í skuld við ríkisféhirði og er verið að gera það upp á þennan hátt eins og skilmerkilega kemur fram í greinargerðinni. Ég hef eiginlega voðalega litlu við það að bæta sem þar kom fram og hv. þingmaður las upp því það er einfaldlega sannleikur málsins í eins greinargóðu máli og hægt er að setja hann. Ég er hins vegar að verða ýmsu vanur í því hvað er tengt við framboðsmál mín og út af fyrir sig get ég ekki annað en verið ánægður með það ef menn telja allt sem til framfara horfir hvað varðar hestamennsku, landbúnað og önnur þau mál sem tengjast Suðurkjördæminu og landsbyggðarkjördæmunum almennt tengist því að ég skuli vera kominn í prófkjörsframboð í Suðurkjördæmi. Ég get varla ímyndað mér að hægt sé að fá betra veganesti frá félögum sínum á hv. Alþingi en einmitt slíkar umsagnir sem fram komu hjá hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni.

Frú forseti. Það var nú ekki miklar skýringar að hafa hjá hæstv. fjármálaráðherra þrátt fyrir það, ef ég sé rétt, að hæstv. ráðherra hefur skreytt sig í dag með sérstöku hestabindi væntanlega í tilefni af því að hér erum við að leggja fram mikið fjármagn vegna hestsins. Það er afar sérkennilegt, eins og ég benti á, að þessi upphæð er 22,5 millj. kr. þegar heildarframlag landbúnaðaráðuneytisins vegna verkefnisins er ekki nema 15 milljónir þessi fimm ár öll. Hér er því greinilega eitthvað annað á ferðinni en eingöngu framlag landbúnaðarráðuneytisins. Þess vegna er spurningin hvað þetta er allt saman að gera hjá landbúnaðarráðuneytinu. Frú forseti. Ef hæstv. ráðherra vill ekki ræða eingöngu um hesta þá er rétt að spyrja hann líka varðandi samgönguráðuneytið vegna þess að þar kemur fram að nú er verið að óska eftir 100 millj. kr. fjárveitingu til landkynningar undir markaðssókn í íslenskri ferðaþjónustu, afar brýnt mál. En hvaða mikla átak er þetta sem er væntanlegt núna í fjáraukalögum, árið 2006? Er það eitthvert jólasveinsátak rétt fyrir jólin eða í hvað eiga þessar 10 millj. kr. að fara ?

Frú forseti. Ég verð eiginlega að upplýsa hv. þingmann um að ég get ekki greint nákvæmlega frá þeim landkynningarátökum sem ferðaþjónustan er með á prjónunum. En ég geri ráð fyrir að eins og undanfarin ár sé þar um að ræða verðug og skynsamleg verkefni enda hefur núverandi ríkisstjórn aukið fjármagn til landkynningarmála verulega á undanförnum árum og mér sýnist að þeim peningum hafi verið afar vel varið ef miða má við það hvernig ferðaþjónustan stendur í dag og hvernig fjölgun ferðamanna hefur verið. Ég held að hv. þingmaður gæti kannski fengið nánari útskýringar á því hvað stendur til á næstunni og þá vona ég að það skýrist fyrir honum. Svo held ég að ég verði að upplýsa hv. þingmann um að ég á fjölda binda með myndum af aðskiljanlegum dýrategundum, bæði spendýrum, fuglum og fiskum og ef hann hefur áhuga á því að koma og skoða bindasafnið hjá mér einhvern tíma getum við örugglega fundið okkur tíma til þess.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að vera ánægður með sterkari afkomu ríkissjóðs á yfirstandandi ári en áætlanir gerðu ráð fyrir og yfir höfuð með sterka stöðu ríkissjóðs því þar sem ríkisstjórnin hefur á undanförnum árum lagt ríka áherslu á að hækka skatta, einkum á lág- og meðaltekjufólk eins og við þekkjum, sló Íslandsmet í fyrra og innheimtir trúlega aldrei meira af sköttum en í ár, þá er mikilvægt að það skili sér þó a.m.k. í jákvæðri afkomu ríkissjóðs. Það þarf sterk bein til að þola góða daga og það er þess vegna full ástæða til þess að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um viðbrögð hans við skýrslu Ríkisendurskoðunar sem var kynnt meðan þingið var í sumarleyfi, um yfirlýsingar ríkisendurskoðanda um agaleysi í ríkisfjármálum og algerlega óviðunandi framgang í aðhaldi og eftirliti með ríkisfjármálum ár eftir ár eftir ár. Einnig er ástæða til að spyrja til hvaða aðgerða hann hyggist grípa í því efni því þetta fjáraukalagafrumvarp endurspeglar einfaldlega að hér eru enn og aftur lausatök á útgjaldahliðinni, stofnunum leyft að fara fram úr, ekki bara stöku stofnun, ekki tugum stofnana heldur 200 fjárlagaliðum, hygg ég af liðlega 400, og 100 þeirra eru viðvarandi aftur og aftur að fara fram úr heimildum sínum. Við hljótum að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hyggist, vegna skýrslu ríkisendurskoðanda, grípa til einhverra sérstakra aðgerða til þess að hafa það aðhald og aga í ríkisfjármálum sem nauðsynlegt er og menn hafa greinilega algerlega misst tökin á í þeirri sterku tekjustöðu ríkissjóðs sem menn hafa í dag.

Frú forseti. Ég held það sé alveg óhætt að segja að ummæli hv. þingmanns um tökin á ríkisfjármálunum séu mjög ýkt og tilvitnanir hans í skýrslu Ríkisendurskoðunar um fjölda liða sem fara fram úr séu heldur ekki alveg nákvæmlega þær tölur sem gagnast okkur best í umræðunni. Við vitum að það eru liðir í fjárlögunum sem eru gerðir upp gegnum reiknilíkön. Þó ákveðnir fjármunir séu áætlaðir á þessa liði í fjárlögunum er þegar upp er staðið ekki eytt eins miklum peningum í þá vegna þess að reiknilíkönin gera ekki ráð fyrir því að umsvifin réttlæti slíkt. Það kemur auðvitað fyrir líka að starfsemin er aukin og þá þarf að bregðast við því þegar reiknilíkönin gera ráð fyrir því að þörf sé á meiri peningum vegna þess að meiri þjónusta er veitt og þá er það leiðrétt í fjáraukalögunum. Það er hins vegar rétt að það eru of margir liðir sem ekki er hægt að útskýra á þennan hátt og þar er um að ræða hluti sem þarf að bregðast við. Ég get ekki séð að eitthvað meira sé um það í þessu frumvarpi en í öðrum þó kannski sé erfitt að fullyrða að það sé minna um það en áður. En við höfum svo sannarlega brugðist við því sem fram kom hjá Ríkisendurskoðun í sumar. Við verðum að vinna að því innan Stjórnarráðsins og með stofnunum þeim sem undir það heyra og ég vonast til þess að við sjáum árangur af því áður en varir. Ákveðinn ávani hefur liðist í kerfinu þar sem menn hafa komist upp með að fara fram úr fjárlögum. Það á ekki að vera þannig og við erum að vinna að því að koma í veg fyrir að það gerist í framtíðinni.

Virðulegur forseti. Það er rétt sem fram kemur hjá hæstv. fjármálaráðherra að hér hefur liðist árum saman óhóflegt agaleysi í ríkisfjármálum og algerlega nauðsynlegt að hæstv. ráðherra grípi til beinna aðgerða til að taka á því. Ég kalla enn þá eftir því hvaða aðgerðir það eru sem ráðherrann hyggst grípa til. Hins vegar vildi ég að öðru leyti snúa mér að tekjuhliðinni því að fyrir ári síðan greindi okkur nokkuð á um hvernig tekjuhorfur ríkissjóðs væru fyrir árið í ár. Við stjórnarandstæðingar töldum að þær væru miklu betri en fjármálaráðuneytið hugði og vísuðum til fjárhagsspár Seðlabankans í því efni, sem sýndi fram á miklu meiri spennu en fjármálaráðuneytið gerði ráð fyrir. Ég hlýt að spyrja hvort þetta fjáraukalagafrumvarp sanni ekki, hæstv. fjármálaráðherra, að fullyrðingar okkar í þeim efnum voru réttar, að þjóðhagsspá Seðlabankans væri miklum mun marktækari en þjóðhagsspá fjármálaráðuneytisins. Spáin sem fjármálaráðuneytið setti fram, og fjármálaráðherra talaði fyrir, um þenslu á þessu ári hefur einfaldlega fengið falleinkunn með því fjáraukalagafrumvarpi sem hér liggur fyrir.

Enn, frú forseti, verð ég að gera athugasemdir við þennan ýkjutalsmáta í hv. þingmanni, sérstaklega þegar hann talar um agaleysi í ríkisfjármálum. Þó að einhverjir og of margir liðir fari fram úr er alls ekki hægt að draga þá ályktun að lausatök séu í ríkisfjármálum í heild. 

Frú forseti. Frumvarp til fjáraukalaga sýnir okkur að það er ekki erfitt að halda utan um heftið uppi í fjármálaráðuneyti þessa dagana, aukning í tekjum ríkisins upp á rúma 40 milljarða kr. frá því sem ráð var fyrir gert í fjárlagafrumvarpi. Þegar maður skoðar hvað veldur þessu og hvar helstu skekkjurnar eru í tekjuáætlun kemur í ljós að ríkið fær verulega hærri skatta af flestöllum tekjupóstum sínum, hvort sem það eru tekjuskattar af launasköttum, fyrirtækjaskattar, virðisaukaskattur, vörugjald og svo mætti lengi telja. Það stendur í skýringum með fjáraukalagafrumvarpinu að hlutfall skatttekna af landsframleiðslu hækki nokkuð frá fjárhagsáætlun eða úr 27,3% í 31% af landsframleiðslu. Nú hefur landsframleiðsla ekki minnkað sem neinu nemur og frekar aukist. Mig langar að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Er hann ekki að segja sjálfur í sínu eigin frumvarpi að skattar á Íslandi hafi hækkað verulega? Er það ekki ein skýringin á því hve miklar tekjur koma til viðbótar í ríkissjóð að skattar ríkisins á þessu ári aukast verulega? Mér þætti vænt um að hæstv. ráðherra mundi svara því. Þegar maður skoðar svo skýringar á því hvaða skattar það eru sem hafa verið að hækka kemur í ljós að gert er ráð fyrir að skattar á vöru og þjónustu aukist um 12,5 milljarða kr. Í skýringum á bls. 51 segir: „Þessar hækkanir má rekja til enn meiri einkaneyslu en spáð hafði verið.“ Á blaðsíðunni á undan kemur fram að einkaneyslan hefur aukist minna en fjárlög gerðu ráð fyrir, ekki um 4,3% eins og fjárlögin gerðu ráð fyrir heldur 4%. Er þetta prentvilla eða hvernig stendur á þessum öfugmælum?

Frú forseti. Á fyrri spurningu hv. þingmanns er sú skýring, sem ég hef reyndar farið með fyrir hann og fleiri af hv. flokksbræðrum hans nokkrum sinnum í þinginu, að skattkerfið hjá okkur er stighækkandi og þegar efnahagsumsvifin aukast hækkar skattprósentan líka sem hlutfall af landsframleiðslu. Það gerist bæði vegna tekjuskattsáhrifanna og vegna þess hvernig veltuáhrifin verða í gegnum veltuskattana. Þetta hefur margsinnis verið farið ofan í. Ég get ekki í fljótu bragði svarað síðari spurningunni en við munum reyna að koma skýringum af þeim á framfæri við nefndina, í umfjöllun nefndarinnar um málið, hvað er að gerast þar, hvort um einhverjar misvísanir er að ræða eða prentvillu. Ég skal ekki segja á þessari stundu hvaða skýringar munu berast til nefndarinnar.

Frú forseti. Já, það væri gott að fá skýringu á því þegar hvað rekst á annars horn í texta og síðan töflum í fjáraukalagafrumvarpinu. Hæstv. fjármálaráðherra segir að við eigum að skilja af hverju skattheimta er verulega að aukast á Íslandi og við skiljum það alveg. En við skiljum það líka að þegar tekjupóstar ríkisins skila miklu meiri tekjum en ráð var fyrir gert þá er hægt að bregðast við og lækka tekjurnar. Hækkun á persónuafslætti hefði t.d. slegið verulega á þessa hækkun á tekjuskatti. Af hverju gengur það bara í eina átt að halda fjárlög? Öllum sem fara yfir þau útgjöld sem fjárlög heimila er gert að halda sig innan fjárlaga en þegar tekjur fara upp úr öllu valdi langt umfram það sem ráð er fyrir gert þá er ekkert gert til að mæta því að halda tekjunum innan ramma fjárlaga. Hvernig stendur á því, hæstv. ráðherra? Af hverju er ekki hægt að bregðast við í þá áttina alveg eins og hina?

Virðulegi forseti. Auðvitað er alveg hægt að bregðast við því í hina áttina líka á miðju ári með því að lækka skattana. Það er sennilega erfiðara í tæknilegri útfærslu að gera breytingar á persónuafslættinum á miðju ári þó eflaust væri það hægt. Það er auðveldara að breyta tekjuskattsprósentunni. Hins vegar er það þannig að þessi ríkisstjórn hefur frekar verið gagnrýnd fyrir það að hún væri að lækka skattana of mikið miðað við ástandið í efnahagsmálunum og hv. þingmenn sem hér hafa talað hafa verið í þeim hópi. Það er því dálítið gaman að heyra þetta sjónarmið frá þeim núna. Það verður vonandi til þess að þeir styðji heils hugar lækkun á tekjuskatti og hækkun á persónuafslætti og þar með lækkun skatta og lækkun virðisaukaskatts ásamt öðrum sköttum á matvæli sem nú standa fyrir dyrum.

Virðulegi forseti. Til 1. umr. er frumvarp til fjáraukalaga fyrir það ágæta ár sem nú er, árið 2006. Enn eitt árið stendur stjórnarandstaðan hér og gagnrýnir lausung í umgengni ríkisstjórnarinnar við fjárlögin. Þetta fjáraukalagafrumvarp, eins og fjáraukalagafrumvarpið í fyrra, er afar gagnrýnisvert fyrir margra hluta sakir en þá ekki síst fyrir það að enn eitt árið fer ríkisstjórnin meðvitað á svig við fjárreiðulögin. Stjórnarandstaðan er ekki ein um að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir þetta heldur er það orðinn árlegur viðburður að skýrsla Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga setji fram mikilvæga gagnrýni og átelji ríkisstjórnina fyrir agaleysi í fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga. Árið í ár er engin undantekning. Þegar fjárlög eru skoðuð nokkur ár aftur í tímann er það hrópandi hversu kæruleysislega þau eru unnin. Sama gagnrýni varðandi vinnubrögðin er endurtekin ár eftir ár eftir ár. Sem dæmi um þetta vil ég, með leyfi forseta, lesa nokkrar línur úr inngangi fjáraukalagafrumvarpsins. Þar segir, með leyfi forseta: „Vakin er athygli á því að ekki er beint samhengi á milli þeirra fjárheimilda sem sótt er um í frumvarpinu og áætlaðra útgjalda á árinu. Kemur þar einkum tvennt til: Annars vegar er í frumvarpinu sótt um fjárheimildir vegna umframgjalda fyrri ára sem þegar hafa verið færð í reikningum ríkissjóðs. Hins vegar verða ekki öll umframgjöld bætt á árinu og færast til frádráttar fjárveitingum næsta árs eða stofnanir ganga á ónýttar fjárheimildir fyrri ára. Með sama hætti er gert ráð fyrir að fjárheimildir verði ekki að fullu nýttar á árinu og færist á næsta ár.“ Virðulegi forseti. Nákvæmlega sama málsgrein var í fjáraukalagafrumvarpinu í fyrra og hvað þýðir þessi málsgrein? Jú, hún þýðir að hæstv. fjármálaráðherra gefur í þessu fjáraukalagafrumvarpi enn og aftur þá yfirlýsingu að ekki eigi að fara að fjárreiðulögum í því efni að í því eigi einungis að vera liðir sem tilheyra hverju fjárlagaári fyrir sig. Nú ættum við því að vera að ræða liði sem tilheyra árinu 2006 en enn og aftur eru menn með ásetningi, líkt og yfirlýsingin ber með sér, að fara á svig við fjárreiðulögin og greinir hæstv. fjármálaráðherra, og hefur gert verulega, á við Ríkisendurskoðun í þessum efnum. Virðulegi forseti. Þetta er skínandi dæmi um það hversu kæruleysislega menn umgangast fjárlög ríkisins. Mönnum virðist þykja eðlilegt að endurtaka sömu skrýtluna og í fyrra með einföldu copy/paste milli ára. Þetta gengur ekki ár eftir ár. Ég hefði haldið að hæstv. fjármálaráðherra mundi sýna meiri metnað en svo þegar hann leggur fram sín fyrstu fjárlög og fjáraukalög sem hann hefur komið að frá grunni en að nota copy/paste á æfingar fyrirrennara síns í embætti. Virðulegi forseti. Í lögum um fjárreiður ríkisins er skýrt kveðið á um tilgang þeirra. Þar segir, með leyfi forseta, í 44. gr.: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.“ Því miður er það svo að í fjáraukalagafrumvörpum undangenginna ára og nú í ár eru komin verkefni sem ekki ættu að vera þar. Sem dæmi þá er í nokkrum tilfellum verið að bæta uppsafnaðan rekstrarvanda hjá stofnunum ríkisins sem með réttu ættu að koma inn á fjárlög næsta árs ef rétt væri að málum staðið. Er það afar tilviljanakennt hvaða stofnanir fá slíkar leiðréttingar á fjáraukalögum á hverjum tíma. Þetta vinnulag verður að laga svo það sama gildi fyrir allar stofnanir ríkisins og einnig svo hægt sé að taka heildstætt á málum stofnana sem búa við viðvarandi rekstrarvanda. Staðreyndin er sú að ekki er borin virðing fyrir fjárlögunum sem lögum sem birtist í gríðarlegum frávikum. Þessi frávik hafa verið gagnrýnd harðlega í skýrslum Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga ár eftir ár. Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar er árið í ár þar engin undantekning. Með leyfi forseta ætla ég að lesa hér nokkur orð úr skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga 2005 sem kom út í lok sumar og vakti mikla athygli fyrir harða gagnrýni eins og áður sagði. Þar segir m.a.: „Ríkisendurskoðun hefur ítrekað bent á að fjárlög hvers árs, sem samþykkt eru af Alþingi, feli í sér heimildir sem ráðuneytum og stofnunum beri að virða. Í 41. gr. stjórnarskrárinnar er kveðið á um að „ekkert gjald má greiða af hendi, nema heimild sé til þess í fjárlögum eða fjáraukalögum“. Þá hefur stofnunin ítrekað bent á að mikil frávik frá fjárlögum ár eftir ár séu til marks um meira agaleysi í fjárlagagerð og framkvæmd fjárlaga hér á landi en tíðkast í löndum sem Ísland er gjarnan borið saman við. Frávikin hafa að meðaltali verið um 15 til 20% undanfarin ár og er fjárlagaárið 2005 engin undantekning. Slík frávik þekkjast ekki í nálægum löndum.“ Á þessu verður að taka í eitt skipti fyrir öll. Hér er verið að of- eða vanáætla verulega á stofnanir ár eftir ár sem sýnir hve ríkisstjórnin leggur lítinn metnað í fjárlagavinnuna. Síðan er endrum og sinnum skotið inn í fjáraukalög handahófskenndum leiðréttingum á stöðu einstakra stofnana. Virðulegi forseti. Í áðurnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga árið 2005 kemur fram að fjárlagaliðir sem farið hafa 4% fram úr heimildum og fjárlagaliðir sem eiga 4% eða meira ónýtt, séu um 68%. 68% fjárlagaliða eru með 4% eða meira í frávik. Og það sem meira er þá hafa u.þ.b. þrír af hverjum fjórum þessara fjárlagaliða farið 10% fram úr eða eiga meira en 10% ónýtt. Þrír af hverjum fjórum þessara 68% eru með meira en 10% frávik. Þessi samantekt varpar skýru ljósi á hversu léleg fjárlagagerðin er orðin. Svona er ekki hægt að standa að áætlanagerð fyrir rekstur ríkisins ef áætlanagerð á að kalla. Svona hefur ríkisstjórnin látið hlutina malla í gegnum árin. Fjárheimildir og uppsafnaður vandi er látinn flæða á milli ára þannig að alla yfirsýn vantar og þetta hefur leitt til að fjárlög ríkisins eru marklaust plagg í stað þess að vera skýr rammi sem þau eiga að vera um rekstur ríkisins. Virðulegi forseti. Í fyrrnefndri skýrslu Ríkisendurskoðunar segir um þetta, með leyfi forseta: „Ríkisendurskoðun bendir á mikilvægi þess að Alþingi fjalli sérstaklega um þessa fjárlagaliði í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2007. Eðlilegt má telja að ónýttar fjárheimildir sem eru umfram 4% verði felldar niður nema þær eigi að nýta á næsta fjárlagaári. Heimildir má síðan endurnýja í fjárlögum næstu ára eftir því sem þörf er á. Einnig þarf að ákveða hvað gera skuli í fjármálum stofnana sem eru komnar meira en 4% fram úr fjárheimildum, annaðhvort taka ákvörðun um að hækka fjárheimildir eða ganga eftir að viðkomandi stofnun dragi úr útgjöldum sínum. Ófært er að mál sem þessi séu látin velkjast ár eftir ár án þess að gripið sé til viðeigandi ráðstafana.“ Vegna þessa eru fjárlögin ónýtt verkfæri við stjórn efnahagsmála. Ríkisstjórnin hefur með kæruleysislegri umgengni sinni um fjárlögin sýnt að ekki eigi að nota ríkisfjármálin sem eitt af stýritækjum í efnahagslífinu. Það getur ekki orðið þetta stýritæki ef heimildir velkjast aftur og aftur á milli ára. Fjárlög eiga að veita skýrt yfirlit yfir hvert ár fyrir sig svo vel megi vera. Þessi ríkisstjórn ætlar engu að breyta í þeim efnum. Virðulegi forseti. Fjárlaganefnd á að öllu eðlilegu að hafa eftirlit með framkvæmd fjárlaga. Staðreyndin er sú að svo er alls ekki. Merkileg uppákoma varð í haust þegar umrædd skýrsla Ríkisendurskoðunar var til umfjöllunar í nefndinni. Þá komu fulltrúar fjármálaráðuneytisins á fund nefndarinnar og greindu frá því að einn liður í eftirlitinu væri sá að fjárlaganefnd Alþingis væru send yfirlit yfir stöðu stofnana ársfjórðungslega. Þetta kom fulltrúum stjórnarandstöðunnar í opna skjöldu því undanfarið hafa þeir fulltrúar sem nú sitja þar ekki séð slík yfirlit. Þá kom í ljós, virðulegi forseti, að eitthvað höfðu boðskipti milli ráðuneytisins og nefndarinnar misfarist og yfirlitin stoppað hjá formanni nefndarinnar. Á þessu var þó beðist afsökunar og lofað bót og betrun sem ég vona að verði. Ég dreg þetta hér fram vegna þess að þetta sýnir að meiri hluti fjárlaganefndar Alþingis hefur ekki tekið eftirlitshlutverk sitt alvarlega, eins og hér hefur margsinnis verið haldið fram af hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, heldur hefur nefndin einungis verið stimpill á það sem kemur úr ráðuneytunum. Ráðherraræðið hér á landi er að verða nánast algert og birtist skýrlega í störfum þingsins. Ég vil nota tækifærið og taka undir með hv. þm. Bjarna Benediktssyni sem fjallaði um það í grein í Morgunblaðinu nýverið að efla verði sjálfstæði Alþingis og styrkja innviði þess. Samfylkingin hefur til að mynda lagt fram tillögur nokkur síðustu ár um að sett verði á laggirnar hagdeild innan þingsins til að efla eftirlitshlutverk þess. Virðulegi forseti. Við þingmenn Samfylkingarinnar höfum ár eftir ár farið yfir það í umræðum og í álitum í fjárlagagerð hvernig farið er á svig við fjárreiðulög í ýmsum atriðum fjáraukalaganna. Það er því miður orðið að hvimleiðu munstri hjá hv. ríkisstjórn að nota fjáraukalögin til að breyta myndinni af ríkisrekstrinum. Það er orðið að hvimleiðu munstri hjá ríkisstjórnarmeirihlutanum að slá upp glansmyndum í stað þess að fram fari raunveruleg áætlanagerð. Umgengni ríkisstjórnarinnar og meiri hluta Alþingis á lögum um fjárreiður ríkisins hefur ekkert farið fram eins og sést á þessu frumvarpi. Á meðan svo er munu fjárlög og fjáraukalög ekki verða sá rammi sem þau eiga að vera um ríkisreksturinn ef farið væri að fjárreiðulögunum í einu og öllu. Við þessar aðstæður er því ekki hægt að búast við að stjórntæki á borð við fjárlög og fjáraukalög nýtist við efnahagsstjórnina eins og þeim ber ef rétt væri á málum haldið. Þetta frumvarp til fjáraukalaga ber öll sömu merki og fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar, merki þess að hér á landi er markvisst verið að draga úr jöfnuði og þrengja að barnafólki og heimilunum í landinu. Ein skýr birtingarmynd þess er hér í frumvarpinu og vil ég taka hana sem dæmi og gera að umtalsefni. Í frumvarpinu er lagt til að fjárheimild Fæðingarorlofssjóðs lækki um 200 millj. frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 2006. Er þetta gert í ljósi endurskoðaðrar áætlunar um þróun útgjalda það sem af er þessu ári. Virðulegi forseti. Rétt er að fara yfir það hvers vegna framlagið til Fæðingarorlofssjóðs lækkar. Það er ekki vegna þess að barnsfæðingum hafi fækkað. Það er ekki vegna þess að laun hafi lækkað og þar með viðmiðin. Nei, þetta er til komið vegna breytinga sem gerðar voru með lögum nr. 90 árið 2004 á foreldra- og fæðingarorlofslögunum. En lagabreytingarnar voru einmitt ætlaðar til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs til fæðingarorlofsmála. Ein þessara breytinga, og líklega sú stærsta og sem kemur hvað harðast niður á barnafólki, er sú að viðmiðunartímabil tekna var lengt verulega, eða úr 12 mánaða samfelldu tímabili í tvö síðustu tekjuár miðað við skattframtöl. Þessar breytingar hafa haft í för með sér að viðmiðunartímabilið getur orðið frá 24 mánuðum upp í 36 mánuði eftir því hvenær á árinu barnið er fætt. Því gefur augaleið að ekkert foreldri nær nálægt 80% af tekjum sínum í fæðingarorlofi lengur. Þessar breytingar hafa komið sér afar illa fyrir margar fjölskyldur af ýmsum ástæðum auk þess að vera í eðli sínu óréttlátar þar sem viðmiðunartími verður mislangur eftir því hvenær ársins börnin eru fædd. Þegar miðað er við tekjuár eins og nú er gert getur munað töluverðu hvort barn er fætt í desember eða janúar. Þannig getur eins og áður sagði viðmiðunartíminn orðið frá 24 mánuðum upp í 36 mánuði fyrir fæðingu barns. Þetta fyrirkomulag getur haft veruleg áhrif á tekjur. Þetta kemur í fyrsta lagi illa niður á fjölskyldum þar sem foreldrar hafa verið í námi og því með lágar tekjur. Í öðru lagi kemur þetta illa niður á foreldrum sem eignast börn með skömmu millibili og hafa þannig fengið skertar tekjur í fæðingarorlofi með fyrra barni og reiknast sú skerðing inn í skerðingu á tekjum í fæðingarorlofi með því seinna. Í þriðja lagi getur margt gerst hjá ungu fólki á svo löngum tíma. Svo sem stöðuhækkun, launahækkun eða tímabundið atvinnuleysi. Ungt fólk á barneignaraldri er oft að stíga fyrstu skrefin á starfsferli sínum og því framgangur og breytingar á launum tíðar. Virðulegi forseti. Hvers vegna nefni ég þetta mál hér? Ég nefni það vegna þess að nú eru að birtast í frumvarpi til fjáraukalaga afleiðingar af þessari niðurskurðarstefnu ríkisstjórnarinnar þegar kemur að barnafólki í landinu. Afleiðingar af breytingum á lögum um fæðingarorlof og ég leyfi mér að spá því að þetta sé eingöngu byrjunin. Það er einnig mikilvægt að halda því til haga að síðan Alþingi samþykkti hin stórgóðu lög um fæðingarorlof árið 2000 hefur verið kroppað í þau þannig að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn hafa stórskaðað lögin. Virðulegi forseti. Annað mikilvægt mál tel ég að taka þurfi til umræðu hér um fjáraukalögin. Fyrir þinginu liggur síðan í gær frumvarp til breytinga á lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum. Er með þessu frumvarpi verið að leggja til breytingar á vaxtabótum vegna þess áfalls sem margir fasteignaeigendur urðu fyrir í ágúst sl. þegar í ljós kom að niðurstöður álagningar af hækkun fasteignaverðs árið 2005 höfðu skert vaxtabætur þeirra svo um munaði og þurrkað þær út hjá mörgum án þess að nokkuð annað hefði breyst í þeirra högum annað en að eignir í fasteignum hækkuðu vegna hækkunar á fasteignaverði. Í þessu máli er mikilvægt að eftirfarandi komi fram: Í vor, áður en þing fór í sumarfrí, hafði stjórnarandstaðan ítrekað lagt til að leiðréttingar yrðu gerðar strax á hámarki eignaviðmiðunar svo fasteignaeigendur fengju ekki áfallið sem raunin varð í ágúst síðastliðnum. Við lögðum til að gripið yrði til aðgerða strax. Var þá þegar ljóst að um væri að ræða a.m.k. 700 millj. kr. sem þessi heimili yrðu af. Í frumvarpinu sem ég nefndi áðan er einungis verið að bæta 300 milljónir af ónýttri heimild til vaxtabótagreiðslna, auk 200 milljóna sem lagðar verða til viðbótar. Það er því ljóst að ekki er verið að bæta þessar skerðingar vegna hækkunar fasteignaverðs að fullu. Í öðru lagi er mikilvægt að hér komi fram að í júní síðastliðnum gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu í tengslum við samkomulag ASÍ og Samtaka atvinnulífsins um áframhaldandi gildi kjarasamninga. Í yfirlýsingunni sagði að ríkisstjórnin lýsti sig reiðubúna til að endurskoða ákvæði um vaxtabætur ef í ljós kæmi að niðurstöður álagningar nú í ágúst eða hækkun fasteignaverðs á árinu 2005 hefði leitt til marktækrar skerðingar á vaxtabótum. Í lok júlí blasti veruleikinn við þegar fjöldi Íslendinga fékk litlar eða engar vaxtabætur þegar álagningarskrár lágu fyrir. Virðulegi forseti. Þetta lá því allt saman fyrir. Þess vegna er rétt að spyrja: Hvers vegna eru þessar 200 milljónir, sem ljóst er að greiða verður samkvæmt áðurnefndu frumvarpi umfram heimildir ársins, ekki í fjáraukalagafrumvarpinu? Þetta lá allt saman fyrir í vor. Þetta lá líka fyrir í júní og var síðan staðfest í lok júlí. Þetta er enn eitt dæmið um lausungina í fjárlagagerðinni. Hæstv. fjármálaráðherra leggur bæði þessi mál fram. Frumvörpin koma fram með nokkurra daga millibili. Eru múrveggir milli deilda í fjármálaráðuneytinu? Þessi vinnubrögð eru auðvitað ekki eðlileg. Að auki, virðulegi forseti, verð ég að nefna að fyrir utan þessar skerðingar, sem verið er að bæta að takmörkuðu leyti þó í áðurnefndu frumvarpi, þá er það staðreynd eins og ég hef áður bent á að vaxtabæturnar hafa lækkað um 1,4 milljarða á verðlagi dagsins í dag það sem af er þessu kjörtímabili, þ.e. ef tölurnar fyrir árið í ár eru teknar hráar úr fjárlögum þessa árs og bornar saman við ríkisreikning árið 2003. Þetta er fyrir utan þær skerðingar sem urðu vegna hækkunar fasteigna á síðasta ári. Ef ónýttar heimildir vegna breytinga á eignarhluta fasteignaeigenda eru teknar inn í hafa skerðingarnar því verið a.m.k. 1,7 milljarðar, miðað við það sem kemur fram í áðurnefndu frumvarpi til dagsins í dag. Það er því ljóst að skerðingarnar á vaxtabótunum hafa verið verulegar á undanförnum árum. Einmitt nú þegar heimilin þurfa þau hvað mest vegna verðbólgunnar sem leggst á lánin, verðbólgu upp í allt að 10% sem til er komin vegna mistaka ríkisstjórnarinnar við stjórn efnahagsmála. Á sama tíma skerðir ríkisstjórnin harkalega vaxtabæturnar sem heimili í landinu hafa reiknað með í áætlanagerð sinni. Ár eftir ár er því komið í bakið á fasteignaeigendum. Hver einasti fasteignaeigandi hefur fundið fyrir þessum skerðingum á undanförnum árum. Fyrir þær er ekki hægt að þræta. Þessar skerðingar eru staðreynd. Virðulegi forseti. Það hefur líka komið fram í umræðunni að vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru öll á eina leið. Sú aukna skattbyrði sem birtist núna í auknum skatttekjum frá einstaklingum í fjáraukalögunum, við vitum öll hvernig henni hefur verið skipt. Það hefur komið fram í svari við fyrirspurn hv. þm. Rannveigar Guðmundsdóttur hvernig hún skiptist. Skattbyrðin hefur aukist á alla nema þau 10% sem hæstar hafa tekjurnar. Ég endurtek: Vinnubrögð ríkisstjórnarinnar eru öll á eina leið, að kroppa í þau tæki sem ríkisvaldið hefur til að létta undir með barnafólki, að kroppa í þau tæki sem ríkisvaldið hefur til að jafna kjör fólks í landinu. Þetta er stefna núverandi ríkisstjórnar og við samfylkingarfólk gagnrýnum þá stefnu, við jafnaðarmenn gagnrýnum hana og hyggjumst leiðrétta þann kúrs sem ríkisstjórnin er á þegar við tökum við stjórn landsins. Það verður okkur fyrsta verk og því má treysta.

Frú forseti. „Copy/paste,“ sagði hv. þingmaður. Það mætti kannski segja það um hluta af ræðu hv. þingmanns, að hann hefði verið „copy/paste“. Til að útskýra það þá var fjáraukalagafrumvarpið tilbúið áður en frumvarp um breytingarnar á vaxtabótum var tilbúið, frágengið og samþykkt í ríkisstjórninni. Þess vegna var það ekki komið inn í forsendur fjáraukalaga. Það ætti hins vegar að vera lítið mál, miðað við málflutning hv. þingmanns, að gera þá breytingu á milli umræðna hjá fjárlaganefnd. Varðandi þá þætti sem hún nefndi úr skýrslu Ríkisendurskoðunar, samanburð við önnur lönd um frávik á milli liða, finnst mér svolítið merkilegt að velta fyrir mér, þegar við berum okkur saman við önnur lönd, að þau lönd sem mest eru í umræðunni eru yfirleitt með miklu hærri opinber útgjöld en við erum með hér á landi, mikið hærri útgjöld hjá ríkissjóði en er hér á landi. Þetta eru yfirleitt lönd sem ekki skila jafnmiklum afgangi á ríkissjóði og við höfum verið með síðustu tíu ár. Ég velti því fyrir mér, þrátt fyrir þessi ákveðnu vandamál sem við eigum við að glíma - ég gengst við að að hluta til er það rétt sem Ríkisendurskoðun hefur sagt, að við þurfum að bæta vinnubrögðin varðandi ákveðnar stofnanir - hvort samanburðurinn við önnur lönd og sú niðurstaða að þar sé ástandið betra en hjá okkur sé eðlileg í þessu samhengi. Ég velti því fyrir mér hvort vinnubrögðin sem tíðkast þar séu nokkuð betri þegar á heildina er litið og hvort okkar niðurstaða sé ekki bara nokkuð góð borið saman við þau lönd öll saman.

Virðulegi forseti. Málið snýst ekki bara um að bera okkur saman við önnur lönd. Að mínu mati er það einkum notað til þess að árétta það að þetta er spurning um að fara að fjárreiðulögum, fylgja þeim. Það hefur ekki verið gert eins og kom fram í máli mínu. Þegar litið er til annarra ríkja þá er það að sjálfsögðu þegar vinnubrögðin við fjárlagagerðina eru gagnrýnd. Mesta gagnrýnin lýtur að vinnubrögðunum vegna þess að þar er lausungin. Það er eins og upphæðum sé slumpað á fjárlagaliðina þar sem stórt hlutfall, 68% þeirra er með 4% eða meira frávik. Virðulegi forseti. Talandi um þetta vaxtabótafrumvarp þá hefur það legið fyrir frá því í vor, eins og ég kom inn á í ræðu minni, að þetta þyrfti að gera. Ég er undrandi yfir því að þetta skuli ekki hafa komið inn í fjáraukalögin. Nægur hefur tíminn verið til að leiðrétta þessa þætti. Eins og hæstv. ráðherra sagði þá væri lítið mál að breyta þessu á milli umræðna um fjáraukalögin og setja þetta inn. Frú forseti. Það er umræða sem við eigum eftir að taka. Það er alveg ljóst, miðað við að menn ætla að setja 500 millj. kr. inn í kerfið að ætlunin er ekki að bæta til fulls þær harkalegu skerðingar sem fólk varð fyrir, bæta því það áfall sem það varð fyrir í vor þegar sumir misstu allar sínar vaxtabætur, nærri því mánaðarlaun eftir skatt vegna þessara breytinga. Það er ekki verið að bæta það til fulls. Það er umræða sem við eigum alveg eftir að taka, frú forseti.

Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að við eigum alveg eftir að fara í gegnum vaxtabótaumræðuna. En ég held að þetta sé þriðja ræðan sem ég hef heyrt á stuttum tíma í þingsölum í haust hjá hv. þingmanni um vaxtabæturnar og það er ekki enn búið að mæla fyrir frumvarpinu. Sé einhver búinn að taka forskot á sæluna hvað það varðar þá er það hv. þingmaður.  Varðandi það sem hv. þingmaður segir um fjárreiðulög og agaleysi sem við höfum fjallað um og að gott sé að bera saman árangur okkar og annarra landa þá var ég út af fyrir sig ekki að tala um það í ræðu minni áðan. Ég var bara að tala almennt um hvaða árangri við náum og hvaða árangri önnur lönd ná með sínum aðferðum. En ef við tölum sérstaklega um fjárreiðulögin, sem ég hafði eins og hv. þingmenn vita talsverðan atbeina að að voru sett á sínum tíma, þá hlýtur auðvitað að liggja ljóst fyrir að Alþingi metur á hverjum tíma útgjaldatilefni og hvort þau útgjaldatilefni sem fjármálaráðherra óskar eftir að fá fjármagn í með fjáraukalögum séu í samræmi við fjárreiðulög eða ekki. Ég sé því ekki að hv. þingmenn þurfi að hafa svo gríðarlegar áhyggjur af því þegar þeir eru að ræða þetta frumvarp. Frumvarpið á eftir að fara í gegnum nefndina og þingnefndir fara um þetta höndum. Það er síðan meiri hluta Alþingis að taka um það ákvörðun hvort tillagan stenst fjárreiðulög eða ekki. Þar af leiðandi tekur meiri hlutinn ákvörðun um hvað eru taldar nauðsynlegar fjárveitingar af hálfu ríkisins á hverjum tíma.

Virðulegi forseti. Þetta var býsna merk yfirlýsing hjá hæstv. fjármálaráðherra. Ég met það svo að hann hafi lýst því yfir að hann muni gefa meiri hlutanum eða fjárlaganefnd meiri möguleika á að eiga við frumvörpin sem frá honum koma. Ég hlýt að fagna því að áður en meiri hlutinn stimplar komandi fjárlagafrumvörp fái hann eitthvað að eiga við þau. Auðvitað á þingið að hafa miklu meira með fjárlagafrumvarpið að gera en raunin er. Auðvitað á það að vera þannig. Ef þetta er stefna hæstv. ráðherra til framtíðar þá hlýtur maður að fagna því og þá ber ég miklar væntingar til fjárlagavinnunnar fram undan. Ég vona að meiri hluti fjárlaganefndar líti eins á málin og hæstv. ráðherra. Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra nefndi að þetta væri þriðja ræðan sem hann hefði heyrt mig flytja um vaxtabætur það sem af er þessu þingi. Það er náttúrlega ekki undarlegt þar sem við höfum verið að fjalla um fjárlög fyrir árið 2007. Vaxtabætur eru hluti af þeim. Þær ættu líka að vera hér inni ef menn hefðu unnið almennilega í sumar. Virðulegur forseti. Ég skil vel að hæstv. fjármálaráðherra sé viðkvæmur þegar kemur að gagnrýni á vaxtabæturnar. Staðreyndin er sú að þær hafa verið skertar gríðarlega. Almenningur situr með verðbólguna í fanginu meðan húsnæðislánin bólgna út, út af verðbólgunni og verðtryggingunni. Aðrir eru bæði með belti og axlabönd, lánastofnanirnar, en almenningur situr eftir með verðbólguna í fanginu. Það er því ekki skrýtið að hæstv. ráðherra sé viðkvæmur fyrir umræðunni. Það er staðreynd að frá árinu 2003 hafa vaxtabætur verið lækkaðar á verðlagi dagsins í dag um 1,4 milljarða kr. Frú forseti, það er staðreynd og því ekki að furða að hæstv. ráðherra sé viðkvæmur fyrir umræðunni.

Hæstv. forseti. Það er undarlegur tónn í umræðunni um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006. Mér finnst það ekki góður svipur að hv. fjárlaganefndarmenn geri lítið úr störfum nefndarinnar með því að telja að við séum einungis afgreiðslunefnd ríkisstjórnarinnar, sérstaklega meiri hluti nefndarinnar. Ég legg mjög mikið upp úr sjálfstæði nefndarinnar og því mikla hlutverki sem hún gegnir við gerð fjárlaga, við framkvæmd fjárlaga og því eftirlitshlutverki sem hún á að gegna hverju sinni. Hæstv. forseti. Ég fagna því að það frumvarp sem við ræðum skuli lagt fram svo stuttu eftir að frumvarp til fjárlaga ársins 2007 hefur litið dagsins ljós. Það er mikilvægt fyrir fjárlaganefndina að geta fjallað um þessi frumvörp í samhengi. Ég tel að það greiði fyrir störfum nefndarinnar, veiti nefndarmönnum meiri og betri yfirsýn yfir stöðu ríkisfjármála almennt. Ég tel að á undanförnum árum hafi okkur farið verulega fram hvað þetta varðar. Við erum að fjalla um mjög gott frumvarp rétt eins og í síðustu viku þegar fjallað var um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2007. Með því á að greiða niður skuldir ríkisins og bæta hag almennings til muna. Sú aukning sem verður, samkvæmt því frumvarpi sem við ræðum hér, á tekjum ríkissjóðs eru rúmir 40 milljarðar kr. og verða þar með 375 milljarðar kr. Það er gríðarlega mikil aukning sem gerir það að verkum að við getum greitt skuldir ríkissjóðs hraðar niður en áætlanir gerðu ráð fyrir. Samkvæmt frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2006 var gert ráð fyrir að skuldir ríkissjóðs mundu lækka um 11,4 milljarða en samkvæmt frumvarpinu sem við ræðum nú yrðu skuldir greiddar niður um 23,4 milljarða. Ríkissjóður er að verða nær skuldlaus. Það er eðlilegt að maður heyri það hjá hv. stjórnarandstöðu að þeim líði illa yfir þeim góða árangri sem ríkisstjórnin hefur náð í ríkisfjármálum á undanförnum árum. Árið 1995, þegar Framsóknarflokkurinn kom í ríkisstjórn, voru skuldir ríkissjóðs tæplega 240 milljarðar kr. á núvirði. Í dag eru þær 27. Síðan hafa menn ákveðnar efasemdir um að ríkissjóður eigi að fara í skattalækkanir, svo sem að lækka tekjuskattinn, og skila til þjóðarinnar þeim árangri sem ríkisstjórnin hefur náð í efnahagsmálum. Ríkissjóður er að verða nær skuldlaus. Markmið stjórnarmeirihlutans er að skila þeim ávinningi til heimilanna í landinu með lækkuðum sköttum, stórhækkuðum barnabótum og svo mætti lengi telja. Hæstv. forseti. Tölurnar tala sínu máli. Í landinu ríkir almenn velmegun. Um næstu áramót munu skattleysismörk stórhækka. Að sjálfsögðu getum við alltaf gert betur gagnvart þeim sem verst standa í samfélaginu. Í því fjárlagafrumvarpi sem við ræddum í síðustu viku mun komið til móts við þau sjónarmið. Með þessu frumvarpi til fjáraukalaga ársins 2006 stöndum við vörð um sterka stöðu ríkissjóðs. Kaupmáttur almennings hækkaði meira en við gerðum ráð fyrir í fjárlagavinnunni í fyrra. Gert var ráð fyrir að kaupmáttaraukning almennings á þessu ári yrði um 2,7%. Samkvæmt því sem nú liggur fyrir eykst kaupmáttur almennings um 5,7% á árinu. Þetta eru mjög góðar fréttir fyrir heimilin í landinu. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hefur miklar áhyggjur af stöðu heimilanna og ég er sammála henni. Við þurfum að standa vörð um betri hag heimilanna. En það er mjög undarlegt að geta lagt málflutning sinn út með þeim hætti að kjör almennings séu að skerðast þegar við horfum á þá staðreynd að kaupmáttaraukning almennings er 5,7% á árinu, 3% meira en áætlanir gerðu ráð fyrir. Kaupmáttaraukningin frá 1995 er hátt í 60%. Við getum ekki fundið það land sem hefur náð viðlíka árangri í að bæta kjör alls almennings á umræddu tímabili. Þar hefur ríkisstjórnin komið mjög vel að með styrkri efnahagsstjórn og þorað að taka mjög óvinsælar ákvarðanir sem stjórnarandstaðan hefur aldrei stutt stjórnarmeirihlutann í. Ríkisstjórnin hefur þorað að taka erfiðar ákvarðanir til að standa vörð um stöðugleikann og minnka verðbólguna og það tókst í sumar. Það tókst í sumar með aðgerðum ríkisstjórnarinnar. Við horfum fram á lækkandi verðbólgu og áframhaldandi kaupmáttaraukningu í samfélaginu ef skattalækkanir ríkisstjórnarinnar ná fram að ganga. Hæstv. forseti. Við erum með þessu frumvarpi að leggja fram fjármuni til handa framtíðinni svo við getum haldið áfram að standa vörð um velferðarkerfið, heilbrigðis- og menntamál. Það er mjög mikilvægt. Við greiddum gríðarlega mikla vexti af miklum skuldum þegar Framsóknarflokkurinn kom í ríkisstjórn árið 1995 og nú er ríkissjóður að verða skuldlaus og vaxtajöfnuður er orðinn jákvæður. Allt ber þetta vott um að við höfum verið að ná miklum árangri sem þjóð og sem samfélag og við viljum halda áfram á þeirri braut, meirihlutaflokkarnir sem myndum þá ríkisstjórn sem nú er við völd. Og það er alveg sama hvað hv. stjórnarandstaða reynir að kúvenda staðreyndum. Staðreyndirnar tala sínu máli. Við höfum náð mjög miklum árangri til heilla fyrir alla landsmenn. Hæstv. forseti. Í desember sl. var mikil umræða um málefni Háskólans á Akureyri. Stjórnarandstæðingar deildu mjög hart á stjórnarliða og sögðu með réttu að ekki væri nægilegt tillit tekið til m.a. húsaleigu á Borgum. Fram fór ákveðin vinna hvað það varðar og við lukum síðustu fjárlagagerð með því loforði að komið yrði til móts við Háskólann á Akureyri hvað varðaði nemendaígildi og húsaleigu á Borgum. Stjórnarandstæðingar efuðust um að við mundum standa við það. Í frumvarpi til fjáraukalaga er gert ráð fyrir að 40 millj. kr. fari til Háskólans á Akureyri vegna húsaleigu og 20 millj. kr. vegna nemendaígilda. Verið er að hækka ramma Háskólans á Akureyri um 60 millj. kr. á milli ára, rétt eins og sagt var í fjárlagaafgreiðslunni á síðasta ári í desembermánuði. Öll orð hafa því staðið hvað það varðar. Í annan stað í ljósi góðs efnahagsástands í samfélaginu eru sveitarfélögin að njóta þess að skatttekjur ríkissjóðs hafa aukist til muna. Sveitarfélögin í landinu fá samkvæmt frumvarpinu tæpar 1.100 milljónir vegna tengingar við tekjuskattinn þannig að Jöfnunarsjóður sveitarfélaga getur útdeilt um 1.100 millj. kr. meira til sveitarfélaga í landinu og kannski ekki síst sveitarfélaga á landsbyggðinni sem glíma mörg hver við mikla rekstrarerfiðleika. Þessi umsvif í samfélaginu og það góða atvinnuástand sem hér ríkir er í miklum mæli að skila sér til sveitarfélaganna í landinu og kannski ekki síst, hæstv. forseti, til þeirra sveitarfélaga sem hvað höllustum fæti standa. Hæstv. forseti. Mikil umræða var hér fyrir um tveimur árum um sölu Landssímans og sumir stjórnarandstæðingar börðust mjög hart gegn þeirri sölu en hún tókst í alla staði mjög vel. Með þeirri sölu gátum við stórlækkað skuldir ríkissjóðs og jafnframt útdeilt fjármunum til mikilvægra verkefna á sviði velferðarmála, samgöngumála, heilbrigðismála, menntamála o.s.frv. Aðgerðir sem við hefðum annars trúlega ekki getað farið í. Framsóknarflokkurinn lagði höfuðáherslu á við söluna á Landssímanum að við mundum stórbæta fjarskipti á landsbyggðinni, háhraðatengingar, GSM-þjónustu og fleira má telja. Það er mjög gleðilegt að sjá frumvarpinu að verið er að flytja 500 millj. kr. á árinu 2007 yfir á árið 2006 til þess að hraða uppbyggingu á GSM-sambandi um þjóðvegi landsins og hinum dreifðu byggðum og háhraðatengingum. Verið er að setja aukna fjármuni og meiri hraða í uppbyggingu fjarskipta á landsbyggðinni. Þetta var sérstakt baráttumál okkar framsóknarmanna í tengslum við söluna á Landssímanum. Ég er mjög ánægður með að við skulum geta fyrr en ella byggt upp góð fjarskipti á landsbyggðinni vegna þess að góð fjarskipti eru grundvöllur margra byggðarlaga. Við verðum að ná meiri árangri í þeim efnum og er hluti af því að mörg byggðarlög á landsbyggðinni verði hluti af 21. öldinni. Það er óásættanlegt á mörgum stöðum hvernig fjarskiptamálum er háttað og því er það gleðilegt að við skulum flýta þeim framkvæmdum og setja meiri fjármuni í að bæta fjarskipti á landsbyggðinni. Hæstv. forseti. Ég ætla að fara að ljúka máli mínu en mig langar að minnast örlítið á stöðu margra stofnana sem hafa farið 4% fram úr fjárheimildum og eru jafnvel með uppsafnaðan halla til nokkurra ára. Ég tel að fjárlaganefnd verði að fara mjög gaumgæfilega ofan í þessa hluti. Það er rétt sem hefur komið fram í umræðunni að ég tel að það megi aga fjárlagagerðina betur. Ég minni á að fjárlagagerðin og framkvæmd fjárlaga er samvinnuverkefni á milli fjárlaganefndar Alþingis, viðkomandi ráðuneyta og forstöðumanna stofnana. Við þurfum að auka samvinnu þessara aðila til að ná betri árangri í framkvæmd fjárlaga þannig að einstakar stofnanir fari eftir fjárlögum. Við höfum reyndar náð árangri í þeim efnum. Á árinu 2005 fóru 135 stofnanir eða fjárlagaliðir umfram 4% af fjárheimildum, 135 af um 444 fjárlagaliðum, sem er vissulega allt of hátt hlutfall. Á fyrstu sex mánuðum ársins í ár eru þetta orðnir 104 fjárlagaliðir, þeim hefur því fækkað um 31 á milli ára, um hátt í 30%. Það er vissulega spor í rétta átt. Við sem sitjum í fjárlaganefnd Alþingis hljótum öll að sammælast um að við þurfum að halda áfram á þeirri vegferð. Sem betur fer er það svo að við erum heldur að vinna á í þessum efnum og ég tel að með samhentu átaki þeirra aðila sem eiga að fylgja eftir framkvæmd fjárlaga munum við geta aukið agann í fjármálum ríkisins og fjárlögum. Ég vil vara sérstaklega við málflutningi sem kom fram áðan, þ.e. að einstakar stofnanir sem flytja með sér fjárheimildir á milli ára eru settar í flokk með þeim sem hafa verið í viðvarandi hallarekstri í mörg ár. Ég tel það ekki rétt skilaboð og mun ekki beita mér fyrir því að Alþingi fari að setja viðurlög á forstöðumenn stofnana sem reyna að sýna aðhald í rekstri og jafnvel reyna að leggja fyrir einhverja fjármuni til að geta mögulega komið til móts við einhver óvænt áföll í rekstri viðkomandi stofnana. Við megum ekki bera saman stofnanir sem eru í viðvarandi hallarekstri ár eftir ár og þær fyrirmyndarstofnanir sem eru að auka mögulega inneignir á milli ára því það eru mjög ábyrgir forstöðumenn sem byggja upp einhvern sjóð sem getur komið til móts við einhverjar óvæntar aðstæður sem koma upp í rekstri stofnana á viðkomandi tíma. Ef við ætlum að fara gegn þeim stofnunum sem sýna aðhald í rekstri er ljóst að við munum skapa hvata hjá þeim að skila engum afgangi, eyða bara öllu því sem fjárlög viðkomandi árs útheimta, kaupa fleiri borð, fleiri tölvur og fleiri stóla sem hugsanlega er ekki svo brýn þörf fyrir. Ég held að við þurfum að fara mjög varlega í slíkri umræðu og ég vil meina að við hljótum að vera sammála um að hér er um mjög mikinn eðlismun að ræða í vanda viðkomandi stofnana, hvort þær eru reknar með afgangi eða halla. Hæstv. forseti. Við þurfum að fara mjög grannt og vandlega ofan í það frumvarp til fjáraukalaga sem er rætt hér. Ég óska eftir góðu samstarfi við hv. nefndarmenn fjárlaganefndar og ég veit að á síðustu árum hefur samstaða verið ágæt innan nefndarinnar. Þó að menn greini á í einstaka málum og í stjórnmálunum almennt, þá hefur það verið regla að fjárlaganefndin hefur á síðustu árum getað haldið starfsáætlun sinni. Ég er viss um að hv. nefndarmenn fjárlaganefndar eru reiðubúnir til að halda áfram á þeirri vegferð. Það er mjög mikilvægt að við höldum þeirri starfsáætlun. Þetta er sameiginlegt verkefni sem við þurfum að taka mjög alvarlega og fara yfir, sama hvort við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu. Í lok ræðu minnar vil ég óska eftir góðu samstarfi við hæstv. fjármálaráðherra í þeirri vinnu sem fram undan er og hv. embættismenn í fjármálaráðuneyti og öðrum ráðuneytum en legg enn og aftur mjög mikla áherslu á að nefndin sjálf er sjálfstæð. Henni ber að afla sér upplýsinga, virkilega vel, um stöðu ríkisfjármála. Það er hlutverk fjárlaganefndar þingsins. Hún er sjálfstæð gagnvart framkvæmdarvaldinu og ég hafna því algerlega ef menn ætla að gefa það í skyn í umræðunni að fjárlaganefndin sé einhver stimpill framkvæmdarvaldsins hvað þetta varðar því fjárlögin taka miklum breytingum í meðhöndlun nefndarinnar og ég held að við eigum að stefna að því að vinna það starf sem fram undan er mjög vel. Mikið starf er fram undan við að fara yfir bæði frumvarp til fjáraukalaga eins og frumvarp til fjárlaga ársins 2007 og ég vænti enn og aftur góðs samstarfs við hv. þingmenn í fjárlaganefnd Alþingis.

Frú forseti. Það er rétt að fagna sérstaklega ummælum hv. þm. Birkis J. Jónssonar, formanns fjárlaganefndar, um að hann leggi gífurlega áherslu á sjálfstæði fjárlaganefndar. Við vonum svo sannarlega að það boði eitthvað gott. Hins vegar er nauðsynlegt að hv. þingmaður útskýri örlítið nánar fyrir okkur hvernig hann ætlar að gerbreyta vinnubrögðum í fjárlaganefnd vegna þess að til að hann sýni þetta og sanni þá verður hann að gera það. Hann agar ekki fjárlagagerðina öðruvísi en að gerbreyta vinnubrögðunum. Hann sýnir ekki aðhald varðandi framkvæmd fjárlaga nema gerbreyta vinnubrögðunum. Nauðsynlegt er að hv. þingmaður svari einu ef hann hefur upplýsingar um það: Hvenær eigum við von á því að fá lokafjárlög fyrir árið 2005? Það er algerlega vonlaust fyrir fjárlaganefnd að gegna hlutverki sínu nema hún hafi nákvæmar upplýsingar um hver staða stofnana er í lok árs 2005, ef við eigum að geta unnið fjárlög fyrir árið 2007 og fjáraukalög fyrir árið 2006 vegna þess að þá stöðu þurfum við að fá. Við þurfum líka að fá áætlaða stöðu í lok ársins 2006 ef við ætlum að láta fjárlög fyrir árið 2007 vera fjárlög fyrir árið 2007 og þá fáum við að sjá allt önnur fjáraukalög fyrir árið 2007 en við horfum upp á varðandi fjáraukalög fyrir árið 2006 sem eru í raun er hluti af fjárlögum margra ára aftur í tímann. Það elsta sem ég man eftir er árið 2003 og það er auðvitað algerlega á skjön við fjárreiðulög, sem ég vona að hv. þingmaður sé búinn að lesa kvölds og morgna alveg frá því að hann varð formaður fjárlaganefndar, vegna þess að það hlýtur að vera meginmarkmið þingmannsins á þessu fyrsta starfsári sínu, hugsanlega eina, sem formaður fjárlaganefndar að farið sé eftir þeim lögum. Þá hefur hann að sjálfsögðu unnið töluverða rós í hnappagat sitt og ég vona svo sannarlega að hv. þingmaður hafi þetta að markmiði sínu og því get ég lofað hv. þingmanni að það mun ekki frekar en fram að þessu standa á fulltrúum minni hlutans í fjárlaganefnd að aðstoða hv. þingmann við að sýna sjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ekki hefur veitt af fram að þessu að aðstoð sé veitt í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni sem hefur verið forsvarsmaður Samfylkingarinnar um árabil í fjárlaganefnd fyrir að óska eftir góðu samstarfi og ég veit að samstarf okkar á eftir að vera gott á þeim þingvetri sem fram undan er. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni í því að við megum bæta margt í fjárlagagerðinni. Það er ætlan mín að fjárlaganefnd standi fyrir mjög opinni umræðu í upphafi næsta árs um framkvæmd fjárlaga, fjárlagaferlið og það vinnuferli sem fram fer í störfum nefndarinnar. Ég hef trú á því að við getum náð þverpólitískri samstöðu um að fara í það verkefni að halda málstofu um þessi mál því mjög mikilvægt er að við bætum ferlið enn frekar. Eins og ég fór yfir áðan höfum við stigið mörg framfaraskref í fjárlagagerðinni á undanförnum árum. Fjárlög voru stundum að dragast fram yfir áramót en við höfum haldið starfsáætlun þingsins í heiðri á undanförnum árum og starfsáætlunum nefndarinnar en þessir tveir hlutir fara mjög mikið saman. Ég hef því trú á að ég og hv. þm. Einar Már Sigurðarson eigum eftir að ná ágætlega saman í þeirri vinnu að halda uppi upplýstri umræðu um hvernig við megum bæta þetta ferli. Það er sameiginlegt verkefni okkar allra. En aðalatriðið er að okkur hefur vegnað betur í þessum efnum. Við sjáum að æ færri stofnanir fara umfram 4% af fjárheimildum sínum. Það er skref í rétta átt. Við þurfum vissulega að gera betur og við þurfum að efla eftirlitshlutverk nefndarinnar hvað þetta varðar um framkvæmd fjárlaga og um það held ég að sé enginn ágreiningur á milli mín og hv. þingmanns.

Frú forseti. Ég vona að það sé rétt hjá hv. þingmanni að við séum algerlega sammála um það hvernig eigi að standa að því að fylgjast með framkvæmd fjárlaga. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þingmaður notaði ekki tíma sinn til að fjalla um það sem á undan því kemur, sem er áætlanagerðin. Þar held ég að sé ekki síður vandi á ferðum vegna þess að við vitum, og hv. þingmaður veit það jafnvel og ég, að allt of lengi hefur staðan verið sú að ákveðnar stofnanir hafa í raun verið langt komnar með fjárveitingar næsta árs þegar fjárlög eru samþykkt, þ.e. þá er verið að samþykkja lög á Alþingi um það að viðkomandi stofnanir muni að sjálfsögðu ekki geta sinnt því hlutverki sem þeim er falið samkvæmt öðrum lögum. Þetta gengur auðvitað ekki. En þetta er búið að ganga svo allt of lengi. Þess vegna var ég að leggja höfuðáherslu á það, og vona að hv. þingmaður noti tækifærið í seinna andsvari sínu til að lýsa því yfir að hann muni beita sér fyrir því sem formaður nefndarinnar, að við fáum þær tölur sem nauðsynlegar eru. Vegna þess að hér er stuttur tími ætla ég bara að nefna þá mikilvægu tölu að við fáum áætlaða stöðu stofnana um áramót. Ég vona að hv. þingmaður meini eitthvað með því sem hann sagði í ræðu sinni áðan um að nú yrði aukið samstarf við forstöðumenn stofnana. Ég vona að hv. þingmaður sendi öllum ráðuneytum í tilefni þessara orða sinna bréf um að nú sé ráðuneytunum bannað að banna forstöðumönnum að óska eftir fundum með fjárlaganefnd. En þannig hefur það verið mörg undanfarin ár og ef ég man rétt hefur ríkisstjórnin tekið ákvörðun um slíkt. Nú reynir á að hv. þingmaður nýti sér stöðu sína sem formaður fjárlaganefndar og standi við stóru orðin um að nú eigi að auka sjálfstæði nefndarinnar. Það væri táknræn aðgerð að senda öllum ráðherrunum eða ríkisstjórninni bréf um að fjárlaganefnd muni ekki láta bjóða sér slík vinnubrögð áfram, 

Hæstv. forseti. Ég er í meginatriðum þeirrar skoðunar að það sé viðkomandi ráðuneyta að upplýsa fjárlaganefnd um stöðu einstakra stofnana og að við fáum upplýsingar þaðan. Það er jú ráðuneytið og viðkomandi ráðherra sem ber faglega ábyrgð á rekstri sinna undirstofnana. Um það er ekki deilt. Ég tel að í öllum meginatriðum eigi að fylgja því þannig að ráðuneytin séu gerð ábyrg fyrir rekstri sinna stofnana sem eðlilegt er. En af því hv. þingmaður talaði mikið um áætlanagerð þá hafa þær áætlanir og forsendur sem ríkisstjórnin hefur gefið sér við framlagningu fjárlaga hverju sinni verið gagnrýndar mjög mikið af hv. stjórnarandstöðu á undanförnum árum. Ég get verið sammála því að það er mjög erfitt að gera mjög nákvæmar áætlanir í því þensluástandi sem hér ríkir. Gríðarleg uppbygging í efnahagslífi þjóðarinnar hefur leitt til þess að tekjur ríkissjóðs hafa verið miklu meiri en áætlanir hafa gert ráð fyrir. Ríkisstjórnin hefur ekki verið að reyna að fegra frumvarp til fjárlaga ársins á eftir, 

Virðulegi forseti. Ræða hv. þingmanns Birkis Jóns Jónssonar bar þess glöggt merki að við værum að sigla inn í kosningabaráttu. En hún var að mörgu leyti alveg ævintýraleg. Það eru nokkur atriði sem mig langar til að koma inn á. Hv. þingmaður kvartaði undan því að stjórnarandstaðan hefði ekki komið og snúist á sveif með ríkisstjórninni í því að standa vörð um stöðugleikann. Virðulegi forseti. Mig langar aðeins að fara yfir þennan stöðugleika sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson kallar svo. Undanfarin rúmlega tvö ár hefur verðbólga á Íslandi sveiflast upp og niður og slegið upp í hátt að 10% og verið fyrir ofan verðbólgumarkmið Seðlabankans. Við vitum öll hvernig þetta snertir heimilin á landinu út af fasteignalánunum í gegnum verðtrygginguna. Kallar hv. þingmaður þetta stöðugleika? Við vitum öll hvernig viðskiptahallinn hefur verið hér á undanförnum árum og í ár erum við líklega að slá heimsmet í viðskiptahalla. Við erum alla vega efst meðal OECD-ríkjanna. Kallar hv. þingmaður þetta stöðugleika? Frú forseti. Á undanförnum árum hefur krónan sveiflast um allt að 40% með þeim afleiðingum að það hefur komið verulega illa við útflutninginn í landinu. Frú forseti. Kallar hv. þingmaður þetta stöðugleika? Þetta er það efnahagsumhverfi sem þessi ríkisstjórn hefur skapað. Þó hv. þingmaður kalli þetta stöðugleika og kvarti yfir að stjórnarandstaðan skuli ekki vilja snúast á sveif með honum og ríkisstjórninni í að viðhalda þessum stöðugleika þá þarf hann ekki að undra það vegna þess að þetta er ekki það efnahagsumhverfi sem við kjósum. Þetta er ekki það efnahagsumhverfi sem væri hér ef jafnaðarmenn væru hér í stjórn. Frú forseti. Ef þetta er stöðugleiki hjá hv. ríkisstjórn þá er alveg klárt að stjórnarandstaðan vill ekki taka þátt í 

Hæstv. forseti. Það var mjög dökkt útlit hvað verðbólguhorfur varðaði í sumar. Hv. ríkisstjórn kom þá fram með tillögur um að senda út skilaboð um að draga úr þenslu og lækka verðbólgu. Nú skulum við fara yfir hver stefna Samfylkingarinnar var í þeim efnum. Hún mótmælti kröftuglega því að menn mundu fresta vegaframkvæmdum, kröftuglega,  Síðan vogar hv. þm. Katrín Júlíusdóttir sér að koma hér upp og bera brigður á þær framkvæmdir og áætlanir sem ríkisstjórnin boðaði í sumar til þess að mæta þessu þensluáhrifum, sem Samfylkingin var gjörsamlega á móti. Hv. þingmaður talar hér um að verðbólga hafi aukist. Það er rétt. En hún er sem betur fer að minnka núna. Ég fór nú yfir það - hv. þingmaður hefði betur átt að hlusta á ræðu mína - að kaupmáttur almennings er að hækka um 5,7% á þessu ári, er að hækka um 5,7% á ári umfram 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður heldur því fram að ég fari með staðleysur. Það sem ég sagði nákvæmlega áðan eru staðreyndir, ekki staðleysur. Ég sagði að undanfarin rúm tvö ár séum við búin að vera yfir verðbólgumarkmiðum Seðlabankans,  Staðreynd númer tvö var sú að ég sagði að við værum með bullandi viðskiptahalla sem væri líklega að slaga í heimsmet. Það er staðreynd númer tvö.  Í þriðja lagi hélt ég því hér fram að krónan hefði sveiflast um allt að 40% á undanförnum árum. Þetta er staðreynd númer þrjú. Og að hv. þingmaður, svo ég noti nú bara hans eigin orð, skuli voga sér að koma hér upp og kalla þetta staðlausa stafi er með hreinum ólíkindum. Bullið og vitleysan sem hér kemur upp í raun og veru endurspeglar það að þessi ríkisstjórn er ekki að takast á við og horfast í augu við vandamálin eins og þau eru.  Virðulegi forseti. Mig langar líka aðeins að koma hér inn á það í lok máls míns að það er með ólíkindum hvernig þessi ríkisstjórn hefur skert og skert barnabætur, vaxtabætur og aðra þætti sem snúa beint að hag barnafjölskyldna og ætlar núna að skila einhverjum nokkrum krónum til baka rétt fyrir kosningar. Þetta eru líka staðreyndir sem tala sínu máli og hv. þingmanni er vel kunnugt um þær.

Hæstv. forseti. Það er ósköp eðlilegt að hv. þingmanni sé brugðið og að hún hækki róminn í svari við andsvari við mig vegna þess að Samfylkingin vissi ekkert á sumarmánuðum hvert hún var að stefna í efnahagsmálum. Það er ósköp eðlilegt að hv. þingmanni gremjist að vera hluti af þingflokki sem talar út og suður í mjög mikilvægum málum eins og húsnæðismálum þjóðarinnar. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir mótmælti því harðlega í sumar að við værum að lækka hámarkslán Íbúðalánasjóðs og skerða lánshlutfallið. Hvað gerði hv. formaður Samfylkingarinnar í þeirri umræðu? Hún taldi að ríkisstjórnin hefði átt að ganga miklu lengra í þeim efnum og sýna ábyrgð. Samfylkingin talaði því út og suður í þeim efnum, forustumenn Samfylkingarinnar. Því er ósköp eðlilegt að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hækki hér róminn í því óöryggi sínu vegna þess að Samfylkingin lagði ekki fram neinar trúverðugar tillögur í efnahagsmálum í sumar þegar reyndi á öflugan og sterkan stjórnarandstöðuflokk að koma fram með trúverðugar lausnir. Nei, þess í stað talar Samfylkingin til hægri og vinstri eins og í svo mörgum öðrum málum. 

Tíminn er löngu búinn.


             Það er kannski eðli...

Hv. þingmaður er kominn 15, 16 sekúndum fram yfir og ég óska eftir að hann yfirgefi ræðustólinn.

Það er erfitt út af frammíköllum, hæstv. forseti. 
            

Frammíköll eru algeng hér eins og hv. þingmaður veit mætavel.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða fjáraukalögin. Það er kannski rétt í upphafi að hæla ríkisstjórninni fyrir að fjáraukalögin skuli koma hér fram nánast í upphafi þings. Það er afar gott að þau geri það og fjárlaganefnd hafi þau til hliðsjónar nógu snemma í því vinnuferli að afgreiða bæði fjáraukann og fjárlög ársins. En hvað skyldi það vera, hæstv. forseti, sem maður staldrar helst við í þessum fjáraukalögum? Ef maður lítur heilt yfir eru það breytingar á tekjum ríkissjóðs, breytingar sem gera það að verkum að tekjur ríkissjóðs aukast verulega. Út af fyrir sig ber að fagna því að ríkissjóður hafi góða afkomu og góðar tekjur en það sýnir okkur hins vegar, og fjáraukalögin gera það mjög skilmerkilega, hvernig tekjurnar myndast hjá ríkinu og hvað það er sem er helst að koma ríkisstjórninni á óvart í þeim efnum. Það sem hér kemur fram varðandi tekjuhliðina hef ég leyft mér að kalla að tekjurnar séu að aukast og að þetta séu þenslutekjur. Að stórum hluta eru þetta þenslutekjur. Það virðist svo, hæstv. forseti, að mikil ónákvæmni sé í áætlanagerð ríkisins um það hvaða tekjur ríkið fái á því ári sem nú er og hversu mikil frávikin verða. Það er rétt að draga fram í máli mínu nokkrar staðreyndir í þeim efnum. Ef við lítum á bls. 7 í þessu fjáraukalagafrumvarpi þá birtist okkur að skattur á fjármagnstekjur einstaklinga er talinn vaxa um 5,6 milljarða. Í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2006 var hann áætlaður 12,3 milljarðar, hæstv. forseti. Hér er um 50% aukningu á þessum tekjulið að ræða, fjármagnstekjuskatti einstaklinga. Það er ekki hægt að halda því fram að þetta sé mjög nákvæm áætlanagerð miðað við staðreyndirnar sem liggja fyrir í fjáraukanum. Ef við skoðum 2. lið, tekjuskatt lögaðila, kemur í ljós að hann mun vaxa um 12,5 milljarða. Það er nánast tvöföldun, það er nærri því að vera tvöföldun frá því sem gert var ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu. Þar er ekki heldur mjög nákvæm framsetning á því sem ríkið gerði ráð fyrir að það hefði í tekjur af þessum tekjustofni. Ef drepið er niður annars staðar í þessu máli vekur það líka athygli að stimpilgjöldin gefa milljarði meira en gert var ráð fyrir. Sá óréttláti skattur bitnar fyrst og fremst á lántakendum og þeim sem þurfa að skuldbreyta o.s.frv. og húsbyggjendum - má eiginlega orða það svo að að stórum hluta sé þetta húsbyggjendaskattur á Íslandi eins og hann birtist okkur hér. Ef við skoðum tekjur í virðisaukaskatti þá aukast þær um 5,2 milljarða frá fjárlögum. Skoðum hins vegar vörugjald af innfluttum vörum - og kemur þá að því sem ég sagði hér áðan, það sem ég kalla þenslutekjur ríkissjóðs, þær aukast um 1,9 milljarða á milli ára. Það vantar ekki mikið á að það sé tvöföldun miðað við fjárlagafrumvarpið og fjárlögin fyrir árið 2006. Ef við skoðum vörugjöld af innfluttum ökutækjum þá vaxa þau um 2,9 milljarða rúma en voru áætluð 5,1 milljarður í fjárlagafrumvarpinu. Þetta er aukning um tæplega 60% eða þar um bil. Ef við skoðum olíugjaldið er gert ráð fyrir að það gefi 3,5 milljarða í tekjur. Nú er gert ráð fyrir því í fjáraukanum að það gefi 1,1 milljarð tæpan til viðbótar í tekjum eða um tæpa 30% aukningu í olíugjaldinu. Ef við skoðum tolla og aðflutningsgjöld þá er gert ráð fyrir að tekjurnar af þeim lið aukist um 711 millj. en í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir 3,6 milljörðum. Það er í engu ofmælt þegar ég segi að tekjuaukning ríkissjóðs byggist á þenslu. Þetta eru þenslutekjur, þetta eru tekjur af sköttum á vöru eða þjónustu sem fylgja því að hér hefur verið mikill innflutningur og viðskiptahallinn hefur keyrt algerlega út úr öllu korti miðað við það sem menn höfðu gert ráð fyrir. Hann er áætlaður 208 milljarðar, ef ég man rétt, hæstv. forseti, á þessu ári. Það liggur því fyrir að góð afkoma ríkissjóðs byggist að stórum hluta á því að við erum með mikla þenslu og fáum miklar þenslutekjur. Þetta eru ekki viðvarandi tekur sem við getum gert ráð fyrir í framtíðinni. Ef markmiðin eiga að nást um að draga úr þenslu og lækka verðbólgu hlýtur að draga úr þessum tekjum og það er markmið ríkisstjórnarinnar, og ég hygg að stjórnarandstaðan sé sammála því, að reyna að draga úr þenslu og draga úr verðbólgu. Stjórnarandstaðan hefur hins vegar áherslur sem eru kannski umfram ýmislegt sem ríkisstjórnin gerir ráð fyrir í fjárlögum sínum fyrir næsta ár, m.a. um að bæta afkomu ellilífeyrisþega og öryrkja. Stjórnarandstaðan hefur sameiginlega lagt fram sérstakt mál um það. Það mun kosta einhverja aukna fjármuni frá því sem lagt er til í fjárlagafrumvarpinu fyrir næsta ár, árið 2007. Ekki er ólíklegt að sú upphæð leiki á bilinu 5–6 milljarðar sem við í stjórnarandstöðunni gerum ráð fyrir að sú eðlilega lagfæring kosti umfram það sem gert er ráð fyrir í fjárlögum ársins 2007. Þá má náttúrlega spyrja, hæstv. forseti, áður en maður fer að renna yfir einstaka fjárlagaliði og vekja athygli á þeim, hvort það sé rétt forgangsröðun hjá ríkisstjórninni að halda áfram með þá skattastefnu sína að lækka tekjuskatt næstu ára um 1%. Við höfum verið sammála því í stjórnarandstöðunni að það bæri að lækka matarskattinn, lækka virðisaukaskatt á matvælum, og ná niður verði á matvöru. Það kostar ríkissjóð fjármuni og nú er ríkisstjórnin komin fram með áfangatillögur í þeim efnum. Þetta mun kosta verulega fjármuni þegar kemur fram á næsta ár því þetta er loforð sem tengist því að byrjað verður að efna það í mars á næsta ári - þetta verður sett fram sem kosningamál af hendi ríkisstjórnarinnar sem ekki hefur aðhafst neitt í þessum málum á 11 ára valdatíma sínum. En það er líka fleira sem við þurfum að velta fyrir okkur þegar við erum að tala um tekjur ríkissjóðs sem m.a., eins og ég vék að í máli mínu í upphafi, myndast fyrir þenslu sem nú er ríkjandi og allir stefna í að reyna að draga úr. Að öllum líkindum mun því draga úr þenslutekjunum, sem eru afleiðing af framúrkeyrslu m.a. á viðskiptahallanum, og væntanlega mun hægja á framkvæmdum í landinu. Tekjur af þeim mikla fjölda launamanna sem nú eru í landinu munu væntanlega einnig dragast saman. Það bendir sem sagt margt til þess að á komandi ári muni draga úr tekjum ríkissjóðs. Ekki er að sjá, hæstv. forseti, að ríkissjóður geri ráð fyrir því sérstaklega í áætlunum sínum heldur er gumað af því að hagurinn sé góður nú um stundir. Það er ekki hægt að mæla á móti því. Ríkissjóður hefur fengið miklar tekjur eins og ég hef gert grein fyrir í máli mínu en þá getum við spurt: Eru líkur til þess að ríkissjóður haldi tekjuaukningunni, haldi þenslutekjunum á árinu 2007 og hvað þá heldur 2008? Ég held að svo sé ekki. Við þurfum þá kannski að horfast í augu við að þau miklu útgjöld sem við stöndum frammi fyrir á næsta ári muni kosta verulega fjármuni. Samhliða gæti svo dregið úr tekjum ríkissjóðs, dregið úr atvinnustarfsemi og þá spyr maður sig: Er rétt að vera með sérstaka tekjulækkunarútfærslu sem fyrst og fremst gagnast þeim hópum sem hafa hærri tekjurnar í þjóðfélaginu? Við í Frjálslynda flokknum höfum talið að það væri ekki rétt stefna. Við höfum fært fyrir því rök á undanförnum árum að skattastefnan hér ætti að vera þannig að hún legði áherslu á að hækka persónuafslátt. Við höfum einnig stutt hugmyndir, sem hér hafa verið fluttar m.a. af Samfylkingunni, um að lækka beri virðisaukaskatt af matvælum. Hvort tveggja eru liðir sem hefðu komið fjölskyldu sem væri með lægri tekjurnar til góða. Eins og menn minnast knúði ASÍ það fram að annað prósentið af þeim tveimur sem ríkisstjórnin ætlaði að láta í flata skattalækkun um næstu áramót yrði fært yfir í hækkun persónuafsláttar. Það er athyglisvert að ævinlega skuli þurfa samtök launamanna til að knýja fram lagfæringar í skattamálum og samtök eldri borgara og öryrkja til að knýja stjórnina fram til lagfæringar á lífeyrismálum eða málum sem snúa að þeim hópi. Það hefur jafnvel gengið svo langt að viðkomandi samtök hafa þurft að fara í málaferli við ríkið til að fá lagfæringar sinna mála. En ekki meira um það í bili. Þá skulum við spyrja okkur næst: Hver eru þessi auknu útgjöld sem koma á næsta ári ef við ætlum að reyna að fylgja því eftir sem líklegt er að verði? Í ljósi þess að það stefnir örugglega í samdrátt á árinu 2007 og jafnvel enn meiri á árinu 2008, hvernig mun fjárlagafrumvarp ársins 2008 líta út og jafnvel fjáraukinn á næsta hausti fyrir árið 2007 ef það gengur eftir að settar verða verulegar fjárhæðir í að lagfæra stöðuna varðandi lífeyrismál og afkomu þess hóps? Ef svo skyldi fara, sem við í stjórnarandstöðunni teljum vissulega og vonumst eftir, að þessi ríkisstjórn nái ekki því fylgi að verða aftur kjörin í næstu kosningum, ætlum við okkur að standa við framsetninguna varðandi lífeyrismál aldraðra og öryrkja. Það mun kosta 5–6 milljarða umfram það sem nú er gert ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2007 - og hér í fjáraukanum eru 2 milljarðar ætlaðir inn í lífeyrispakkann samanlagt fyrir aldraða og öryrkja. Ég hef áður vikið að lækkun matarverðsins. Það mun draga úr tekjum ríkissjóðs. Breytingin í varnarmálunum eykur á útgjöld ríkissjóðs um nokkra milljarða. Það er algerlega fyrirséð. Efling Landhelgisgæslunnar mun einnig auka á útgjöld ríkissjóðs og tækjakaup fyrir hana, m.a. endurnýjun á þyrluflotanum, flugvél og nýbygging skips. Allt mun þetta kosta verulega fjármuni og það þarf að gera ráð fyrir þeim. Yfirtaka okkar á alþjóðaflugvellinum í Keflavík kostar líka verulega fjármuni. Til aukins umferðaröryggis, eins og hér er boðað, er m.a. ætlaður 1 milljarður í fjáraukanum. Það er að mínu viti mjög gott mál, hæstv. forseti, og þarft. Ekki er ástæða til að bíða með að taka á umferðaröryggi út frá höfuðborginni þar sem eru miklir slysastaðir eins og á Kjalarnesi og Vesturlandsvegi. Við erum líka að auka fé til samgöngumála á næsta ári. Við höfum reyndar gert það á hverju kosningaári, ef ég man rétt, síðan 2003, ef ekki lengra aftur í tímann, en dregið úr þess á milli. Það er kannski ætlun ríkisstjórnarinnar að vera með þennan pakka eina ferðina enn sem kosningaloforð en draga svo úr fjárveitingunum á árunum þar á eftir eins og reyndin hefur verið á þessu kjörtímabili. En allt að einu, hæstv. forseti, liggur það fyrir að við horfum til þess að við munum auka útgjöld ríkissjóðs á árinu 2007 frá því sem nú er, líka mælt á raungildi. Við munum auka útgjöldin á árinu 2008 samfara því að tekjur dragast saman. Það sem ég hef kallað hér þenslutekjur, tekjur af auknum innflutningi og viðskiptahalla, munu að öllum líkindum ekki aukast á árinu 2007 og draga úr þeim verulega á árinu 2008 ef að líkum lætur. Þess vegna held ég að menn ættu kannski aðeins að staldra við og skoða það í raunveruleikanum hvernig tekjudæmi ríkissjóðs kemur til með að líta út þegar líður á árið 2007 og til ársins 2008 en um það er gerð áætlun í fjárlagafrumvarpi ársins 2007. Allt að einu, hæstv. forseti, þá er að mörgu að hyggja varðandi þessi mál og það er gott að fjáraukalagafrumvarpið skuli koma fram snemma á haustinu. Við í stjórnarandstöðunni munum örugglega leitast við að hafa gott samstarf í fjárlaganefndinni til þess að þessi mál geti gengið eðlilega fram og það náist að afgreiða fjárlög og fjáraukalagafrumvarp með nægum fyrirvara. Í lokin örstutt að ýmsum atriðum sem eru í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég staldra fyrst, hæstv. forseti, við tilraunastöð háskólans á Keldum en þar segir að það eigi að setja rúmar 90 millj. í að byggja upp rannsóknaraðstöðu á Keldum. Í fjárlagafrumvarpinu á síðasta ári var gert ráð fyrir því að Keldur yrðu seldar og í fjárlagafrumvarpi þessa árs er líka gert ráð fyrir því. Ég spyr, hæstv. forseti: Er það virkilega svo að áætlanagerð ríkisins, þó í lágum upphæðum sé í þessu dæmi, sé þannig að menn ætli fyrst að byggja upp á Keldum og rífa það svo eða selja það ári síðar? Ég held að þarna þurfi fólk að staldra við og skoða það í alvöru hvort tilraunastöðina og rannsóknarstöðina sem við þurfum að efla, m.a. vegna fuglaflensunnar, sé ekki betra að byggja upp annars staðar. Ég nefni t.d. Hvanneyri í því sambandi, hvort ekki megi byggja upp rannsóknaraðstöðu þar varðandi fuglasjúkdómana. Ég held að menn ættu að varast að fara að byggja eitthvað upp á ákveðnum stað og ætla síðan að selja tæki, hús og land og fara að rífa niður. Það er náttúrlega bara að henda peningum út um gluggann, hæstv. forseti.

Frú forseti. Við ræðum hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 og að venju er eðlilegt að nokkur umræða fari fram um þau vinnubrögð sem tíðkast hjá ríkisstjórninni og meiri hlutanum á þinginu varðandi umgengni um fjárreiðulög sem tengjast eðlilega bæði fjárlagagerðinni og fjáraukalagafrumvörpum. Ég mun ekki eyða miklum tíma í það því að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir fór nokkuð nákvæmlega yfir þau mál og hvernig við höfum undanfarin ár verið að leggja áherslu á að vinnubrögðum verði breytt. Við höfum gjarnan vitnað til skýrslna frá Ríkiendurskoðun en því miður hefur þurft að endurtaka sömu hlutina í þeim efnum ár eftir ár. Það er eðlilegt að tengja við þá umræðu hástemmdar yfirlýsingar frá hv. þm. Birki J. Jónssyni, formanni fjárlaganefndar, um að nú verði vinnubrögðum gjörbreytt. Ég verð þó að segja það, frú forseti, að það er ekki eins og ég sé að heyra þetta í fyrsta skipti frá formönnum fjárlaganefndar. Ég er búinn að vera í fjárlaganefnd það lengi að hv. þingmaður er fjórði formaður nefndarinnar á þeim tíma. Það skiptir nokkuð ört út hjá Framsóknarflokknum eins og þingheimur veit en í fjárlaganefndinni er Birkir J. Jónsson sem sagt fjórði formaðurinn frá 1999. Það hafa oft verið mjög fögur fyrirheit hjá bæði formanni fjárlaganefndar sem þá var, Ólafi Erni Haraldssyni, og síðan þeim sem næstur var á undan Birki J. Jónssyni hv. þm., þ.e. Magnús félagsmálaráðherra okkar sem var fjárlaganefndarformaður í nokkur ár. Hæstv. ráðherra Magnús Stefánsson hafði einmitt fögur orð um það á stundum að að gjörbreyta þyrfti vinnubrögðunum en af einhverjum ástæðum - og ég efast ekkert um fullan vilja hæstv. félagsmálaráðherra til þess að breyta vinnubrögðunum - komst hann ekki áfram með málið. Ég verð þó að setja hér í samhengi ummæli hæstv. fjármálaráðherra sem mér heyrðist í andsvari áðan boða ákveðna mildi í garð fjárlaganefndar, þ.e. hæstv. fjármálaráðherra, sem sat mjög lengi í fjárlaganefnd og þekkir þar af leiðandi vinnuferlið og ég gat ekki heyrt betur en hann gerði sér fyllilega grein fyrir því hver ábyrgð nefndarinnar væri, hver ábyrgð Alþingis væri varðandi það t.d. að meta útgjaldalið bæði fjáraukalaga og fjárlaga. Þetta er grundvallaratriði og ég vona að núverandi formaður fjárlaganefndar hafi tekið eftir þessum orðum hæstv. fjármálaráðherra og að meiri hluti nefndarinnar muni taka þessari áskorun hæstv. fjármálaráðherra að taka það hlutverk sitt mjög alvarlega að fara yfir útgjaldaþarfir stofnana og einstakra liða í fjárlögum. Það er algjört grundvallaratriði ef við ætlum að ná tökum á fjárlagaferlinu sem slíku, það verður að byrja á áætlunargerðinni, hún er grundvöllurinn fyrir því að eðlilegt sé að grípa til þeirra úrræða sem fjárreiðulögin og reglugerðin um framkvæmd fjárlaga gerir ráð fyrir. Ég hef nokkrum sinnum nefnt þetta og get endurtekið það og mun enda umræðu mína um vinnubrögðin með því að vekja athygli á að ástæðan fyrir því að menn hafa ekki getað farið eftir reglugerðinni og t.d. veitt forstöðumönnum stofnana áminningar þegar þeir fara langt yfir fjárlagaheimildir er sú að kerfið veit að í allt of, allt of mörgum tilfellum er vanáætlað til stofnana vegna þeirrar þjónustu sem þær eiga að veita og menn eru því ekki reiðubúnir til þess að tilgreina hvaða þjónustu á að skera af. En það er sem sagt mikilvægasta skrefið nú á haustdögum að fjárlaganefndin vinni málið á þennan hátt og eins og ég sagði áðan, frú forseti, þá er ekki annað að heyra, og orð eru auðvitað til alls fyrst, en að nýkjörinn formaður fjárlaganefndar og hæstv. fjármálaráðherra séu í raun og veru sammála okkur um að þannig eigi að gera þetta og þá reynir á að menn standi við orð sín í þeim efnum. Ég var áðan í andsvörum við hæstv. fjármálaráðherra og nefndi örfá dæmi varðandi það sem vekti sérstaka athygli mína í fjáraukalagafrumvarpinu. Það eru auðvitað miklu fleiri atriði sem hægt væri að tína til en það er spurning hversu mikið við eigum að gera í þeim efnum. Ég vil aðeins nefna örfá atriði, sem þó er búið að fara nokkuð yfir og ég mun því fara mun hraðar yfir en ég hafði ætlað, þ.e. áætlunargerðin, hvernig hún kemur út. Það blasir við að það er viðskiptahallinn sem hefur hvað mest farið á skjön við fyrri áætlun og hefur aukist stórlega. Það er hins vegar rétt að vekja athygli á orðalagi í texta úr fjármálaráðuneytinu sem ég er ekki alveg sammála. Þar segir, með leyfi forseta: „Stóran hluta hallans“ - þ.e. viðskiptahallans - „eða um 30% má rekja beint til stóriðjuframkvæmda.“ Ég er alls ekki sammála því að þetta sé stór hluti hallans, 30% vegna þessara miklu framkvæmda sem þarna eru. Ég held að það sé augljóst mál að hin 70 prósentin eru það sem hefur farið á skjön við áætlanir vegna þess að við vissum í raun og veru hvaða áhrif stóriðjuframkvæmdir mundu hafa á þennan halla þannig að vöxturinn í hallanum er ekki vegna stóriðjuframkvæmdanna. Þess vegna er í besta falli hægt að segja að þetta sé óvarlega orðað í frumvarpinu, þetta minnir á orðalag sem ónefndur stjórnmálaflokkur notar æðioft þegar hann er að reyna að sverta stóriðjuframkvæmdirnar fyrir austan. Það er fleira en viðskiptahallinn sem vekur athygli, hann er hvað alvarlegastur í þessu, en það er verðbólgan sem slík. Það er hún sem fólkið í landinu finnur fyrst og fremst fyrir. Þá vek ég líka athygli á því að verðbólgan á ekki upptök sín að stórum hluta í stóriðjuframkvæmdunum, raunverulega miklu minni hluta en menn gerðu ráð fyrir þegar ákveðið var að fara út í framkvæmdirnar. Ástæðan er sú að það hefur verið flutt inn meira af vinnuafli en gert var ráð fyrir þannig að áhrif stóriðjuframkvæmdanna á efnahagslífið að þessu leytinu til hafa í raun og veru verið minni en margir óttuðust. Það er fyrst og fremst óvarleg keyrsla ríkisstjórnarflokkanna sem hefur orsakað þessa miklu verðbólgu. Og það er mjög athyglisvert að heyra síendurtekna ræðustúfa hv. þm. Birkis J. Jónssonar varðandi verðbólguna. Hv. þingmaður virðist halda að verðbólgan hafi orðið til á einu augnabliki einhvern tíma um hásumar, þá hafi allt í einu eitthvað gerst í efnahagslífinu sem enginn hafði séð fyrir. Síðan hafi ríkisstjórnin beitt hinum mögnuðu hókus pókus aðferðum, þ.e. að fresta framkvæmdum aðallega í landsbyggðarkjördæmunum tveimur stóru, þ.e. Norðausturkjördæmi og Norðvesturkjördæmi, og þá hafi allt saman breyst á einni svipstundu. Þetta er auðvitað afskaplega mikil einföldun á raunveruleikanum. Hv. þingmaður fór mikinn og ásakaði Samfylkinguna fyrir það að því er virtist að hafa verið á móti því að lækka verðbólgu. Við höfum hins vegar lagt megináherslu á það, sérstaklega fyrir ári síðan, vegna þess að við teljum að ríkisfjármálin komi þarna við sögu og við teljum að ríkisstjórnin hafi stóru hlutverki að gegna í því að vinna gegn verðbólgu. Þess vegna lögðum við til að fjárlögin fyrir þetta ár tækju mið af því hættuástandi sem var orðið þegar fjárlögin voru hér til umræðu í fyrra. Þá var ekkert á okkur hlustað, þá hafði hv. þingmaður ekki neinar áhyggjur af verðbólgu. En ég hef sagt það áður og þetta sýnir okkur enn einu sinni að því miður starfar ríkisstjórnin þannig að hún bregst bara við orðnum hlut. Hún reynir ekki að hafa áhrif á það hvernig hlutirnir þróast heldur þegar í óefni er komið, eins og með verðbólguna í sumar, þá er allt í einu vaknað upp við vondan draum og sagt: ja, nú verðum við að gera eitthvað. Og hvað var þá gert? Jú, þá var öllum framkvæmdum sem ekki var búið að bjóða út frestað og vonað að það hefði áhrif til lækkunar verðbólgu. Auðvitað hafði það engin eða sáralítil áhrif til lækkunar verðbólgu. Hins vegar hafði samningurinn sem gerður var við aðila vinnumarkaðarins miklu meiri áhrif. Þar var frumkvæðið annars staðar, nákvæmlega eins og fyrra skiptið að við sáum verðbólguna rísa. Þá komu sömu aðilar að borðinu og leiddu ríkisstjórnina í réttan farveg til að reyna að vinna gegn því að verðbólgan skerti hlut fólksins í landinu. Þetta tókst sem betur fer í sumar. Ég vona sannarlega að áfram verði haldið með að vinna gegn verðbólgunni þótt í því liggi ákveðin hætta að við erum að sigla inn í kosningaár. Við sjáum að ríkisstjórnin er farin að óttast úrslit kosninganna með því að stilla af ýmsa hluti. Það er athyglisvert að matarskatturinn sem slíkur, sem við höfum reynt að berja ríkisstjórnina til að lækka, skuli lækkaður 1. mars. Það er auðvitað athyglisverð dagsetning en ég sé ekki betur. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að vissulega væri hægt að minnka það athyglisverða hlutfall, að skatttekjur hafi verið að hækka sem hlutfall af landsframleiðslu. Auðvitað væri það hægt með ýmsum leiðum. Hann taldi, sem ég tel rétt hjá hæstv. ráðherra, að það gæti verið nokkuð flókið að fara inn í persónuafsláttinn á miðju ári til að lækka þetta hlutfall. En matarskatturinn hefði hugsanlega getað komið til greina. Ég verð að segja að nægur hefur tíminn verið fyrir ríkisstjórnina til að undirbúa þetta þrep sitt þótt auðvitað hafi verið athyglisvert, þrátt fyrir orð hv. þm. Birkis J. Jónssonar, að Bændasamtökin tilkynntu að samráð við þau hafi ekkert verið. En að sjálfsögðu munu þessar tillögur hafa áhrif á kjör bænda. Það er sérstakt að ekki hafi verið leitað samráðs við þá um það. Í þessum tillögum er ekkert um það hvernig aðlögun landbúnaðarins eigi að vera með þessum breytingum. Ég vek athygli á því að þessi breyting hefði getað komið fyrr til í þrepum. Það hefði verið hægt að byrja á virðisaukaskatti af matvælum og þar með lækka skatthlutfallið sem hér kom örlítið til umræðu. Frú forseti. Varðandi verðbólguna væri hægt að halda langa ræðu um hvernig hv. þm. Birkir J. Jónsson upplifir verðbólguþróunina. Ég vona sannarlega að hv. þingmaður átti sig á því að verðbólgan verður að sjálfsögðu ekki til bara si svona. Hún kemur ekki fljúgandi ofan úr loftinu og lendir bara allt í einu. Ýmislegt hefur gerst áður en ósköpin dynja yfir. Ég spurði hv. þingmann, þegar hann var með heitstrengingar um breytingu á vinnubrögðum í fjárlaganefnd. Og er eðlilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra um það vegna þess að við erum að ræða um þessi mál. Ef við ætlum að vanda vinnubrögð, þurfum við ekki bara að hafa fjárlagafrumvarp og frumvarp um fjáraukalög. Við þurfum líka að hafa lokafjárlög. Í lögum um fjárreiður ríkisins segir að þegar ríkisreikningur er fram lagður eigi lokafjárlög að fylgja. Því miður gerist það ekki, eitt árið enn. Því er eðlilegt að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvenær við eigum von á að fá lokafjárlög fyrir árið 2005. Ég vona sannarlega að það verði sem allra fyrst þannig að nefndin geti haft það plagg við hendina þegar kemur að því að fjalla um fjárlagafrumvarpið og fjáraukalagafrumvarpið sem vinna er hafin við í nefndinni. Ég sagðist ætla að taka fyrir nokkra liði sem hafi vakið sérstaka athygli mína í frumvarpinu. Ég nefndi áðan frestun framkvæmda, vegaframkvæmda sem hv. þm. Birkir J. Jónsson virðist enn trúa að hafi haft alveg gífurleg áhrif til að keyra niður verðbólgu, úrslitaáhrif sem hafi breytt öllu. Í frumvarpinu kemur fram að þetta hafi verið framkvæmdir fyrir um 3 milljarða kr. Á sama tíma er óskað eftir milljörðum króna til vegaframkvæmda. Það er býsna athyglisvert hvað um er beðið vegna þess milljarður á að fara í að auka umferðaröryggi. Eins og segir hér, með leyfi forseta: „Óskað er eftir 1.000 millj. kr. framlagi vegna umferðaröryggis á vegum út frá höfuðborgarsvæðinu. Um er að ræða framkvæmdir sem munu bæta verulega umferðaröryggi.“ - Mjög þarft framlag. Við eigum hins vegar von á að fá fljótlega inn endurskoðaða samgönguáætlun og hefði maður talið eðlilegt að þetta væri þar. En spurningin er þessi: Hve mikið af þessum framkvæmdum hefur verið farið í nú þegar? Var kannski farið í þær framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu á meðan framkvæmdum var frestað, m.a. kjördæmi hv. þm. Birkis J. Jónssonar, sem hann taldi að hefði breytt öllu í verðbólguþróun? Hve mikið af þessu verður framkvæmt nú fyrir lok þessa fjárlagaárs, fyrir þennan milljarð sem nú er beðið um fram að áramótum? Sé ekki búið að framkvæma þetta nú þegar og verði þetta ekki framkvæmt, ef við færum algjörlega eftir fjárreiðulögunum, fyrr en búið verður að samþykkja frumvarpið, þá eru þetta framkvæmdir sem á að hefja í desembermánuði. Það eru líklega hálkuvarnir eða eitthvað þess háttar. Allt saman mjög þarft, ekki efast ég um það. En hvað er áætlað að mikið af þessu fari yfir á næsta ár? Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra geti gefið okkur svör um þetta á eftir. Það er auðvitað mikilvægt fyrir okkur að fylgjast með umgengninni um fjárreiðulögin. Inni í þessu frumvarpi á vitanlega aðeins að hafa það sem verið hefur ófyrirséð á þessu ári. Ég veit ekki hvað var ófyrirséð í þessu. Hugsanlega hefur samgönguáætlunin verið það gölluð að menn hafi gleymt því að auka umferðaröryggi á þessu svæði. Ekki ætla ég að draga úr því að það er mikilvægt mál. En það er nauðsynlegt fyrir okkur að fá útskýringar á þessu og fá að vita í hvaða áætlanir liggja fyrir um í hvað nýta eigi þennan milljarð á síðustu mánuðum ársins á þessu svæði. Við þyrftum að fá upplýsingar um það. Frú forseti. Eins og oft áður kemst maður ekki yfir allt á þeim skamma tíma sem hér gefst. En það vakti sérstaka athygli mína sem fram kemur í því sem við köllum 6. gr. heimildir. Þar segir, með leyfi forseta: „Heimild 7.12 er til komin vegna þeirrar ákvörðunar ríkisins að kaupa merkilegt ritsafn sr. Ragnars Fjalars Lárussonar, prófasts, og afhenda það Hóladómkirkju að gjöf á 900 ára afmæli skóla og biskupsstóls á Hólum.“ Væntanlega er allt rétt um að um mjög merkilegt ritsafn sé að ræða. En ef ég man rétt, frú forseti, var sagt frá því í fjölmiðlum að í sumar hafi þessi gjöf verið afhent. Nú er óskað eftir heimild fyrir því að framkvæma þessa hluti. Hvers konar vinnubrögð eru þetta eiginlega? Af hverju er þá a.m.k. ekki upphæðin inni? Menn eru búnir að gefa gjöfina, menn hljóta að vita hvað hún kostaði. Það kemur ekki fram hér. Hvers konar umgengni er þetta, hæstv. ráðherra, um fjárreiðulög? Hvers konar umgengni er þetta eiginlega? Er ekki mál að linni? Hæstv. ráðherra man kannski hvaða hæstv. ráðherra afhenti þessa merku gjöf en þessi vinnubrögð eru algjörlega fyrir neðan allar hellur. Ég get haldið áfram. Hér er beðið um 12 millj. kr., auðvitað ekki háa upphæð, til rannsóknarverkefnis sem tengist efnahagsrannsókn. Hvaða skýring skyldi gefin á því í frumvarpinu? Jú, með leyfi forseta, segir hér: „Farið er fram á 12 millj. kr. framlag til rannsóknarverkefna á sviði skatta-, félags- og velferðarmála.“ Það er ekkert annað. Nákvæmt skal það vera. Nægilegt verkefni, trúi ég, en skýringin er afar sérkennileg. Ég verð að segja, frú forseti, að orðalagið er víða mjög sérkennilegt. Ég veit ekki hvað ég á eiginlega að velja sem sérkennilegasta orðalagið. Ég staldraði aðeins við, í andsvari við hæstv. ráðherra, hestamálin miklu. Ég skil mjög vel að hæstv. ráðherra hafi ekki kunnað nákvæm skil á því sem þar var en þar er á ferðinni eitthvað það sérkennilegasta sem ég hef séð í fjáraukalagafrumvarpi. Við í fjárlaganefndinni mun um fara nákvæmlega í ástæður þessa en eitthvað hefur farið forgörðum. Undir landbúnaðarráðuneytinu er líka merkileg stofnun sem heitir Landbúnaðarstofnun. Við getum kannski afsakað hina gölluðu áætlunargerð með því að þetta er ný stofnun sem hafi kannski ekki náð tökum á áætlanagerðinni. En það er augljóst að þar hafa menn ekki áttað sig á því hvað innréttingar og áhöld og tölvubúnaður kostaði. Menn hafa ekki áttað sig á því að greiða þyrfti biðlaun ef menn færu ekki í störf við stofnunina sem voru áður hjá þeim stofnunum sem þar voru sameinaðar og menn hafa ekki lesið dóma í Hæstarétti frá árinu 2005, þegar menn voru að undirbúa áætlun fyrir árið 2006 þannig að víða er vandinn. Frú forseti. Að lokum verð ég að nefna það orðalag sem líklega er með því næstum því það sérkennilegasta. Með leyfi forseta, segir hér hjá iðnaðarráðuneytinu: „Nýsköpun og markaðsmál. Lagt er til að veitt verði 25 millj. kr. framlag til leiðréttingar á óskiptum lið iðnaðarráðuneytisins til samræmis við þau verkefni sem liðnum er ætlað að fjármagna.“ Frú forseti. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra geti upplýst okkur nánar um hvað hér er á ferðinni eða veiti iðnaðarráðuneyti verðlaun fyrir sérlega skýrt orðalag.

Frú forseti. Það verður að segjast eins og er, að það þarf ekki mikið til að vekja upp grunsemdir hjá hv. þingmanni. Mér finnst sjálfsagt að farið verði yfir orðalagið og hvað stendur á bak við hvert og eitt einasta orð og hverja einustu kommusetningu ef þarf til að hv. þingmaður hafi allar upplýsingar um hvað á að nýta fjármunina í. Ég vildi hins vegar upplýsa hann um, af því að hann spurði um sérstaklega um ástæðuna fyrir því að það misfórst á síðasta þingi að skila lokafjárlögum, að þau koma ekki fram fyrr en eftir áramót. En það er fljótlega von á þeim í sali Alþingis. Ætlunin er að fjárlaganefnd geti fjallað um lokafjárlögin á sama tíma og fjárlagafrumvarpið og fjáraukalagafrumvarpið þannig að hún hafi þrjú ár undir. En ef hraðinn verður svo mikill á störfum nefndarinnar, þar sem ég veit að hv. þingmenn sem talað hafa í kvöld hafa sérstakan áhuga á stöðu einstakra stofnana, þá kemur fram í sérstöku yfirliti III, í ríkisreikningnum sem kom út í sumar og er auðvitað það plagg sem lokafjárlögin byggjast að miklu leyti á, staða stofnana. Því mun hægt að byrja á að fara yfir það, frú forseti.

Frú forseti. Það er rétt að fagna því að við eigum von á lokafjárlögum á næstu dögum. Það er til bóta mjög og rétt hjá hæstv. ráðherra að þetta misfórst á síðasta ári. Batnandi hæstv. ráðherra er best að lifa. Vonum auðvitað að það gangi eftir. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að við höfum lagt gífurlega mikla áherslu á það að átta okkur á stöðu stofnana. Í ríkisreikningi getum við séð hana að hluta en þar er ekki það sem raunverulega færist yfir áramót. Við verðum þá að spá í hvað verður í lokafjárlögunum vegna þess að það hefur ekki alltaf verið fullkomið samræmi. Við gerum líka ráð fyrir því að þannig verði það nú. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann er ekki reiðubúinn til að gefa yfirlýsingu um að öllum tiltækum ráðum verði beitt til að fjárlaganefnd geti fengið áætlaða stöðu stofnana um næstu áramót, a.m.k. þeirra sem á undanförnum árum hafa verið utan fjárlaga, þ.e. í báðar áttir, bæði þeirra sem hafa farið yfir og þeirra sem hafa safnað inneignum. Getur hæstv. ráðherra komið því til fjárlaganefndarinnar og skapað þar með grundvöll til að fjárlaganefnd geti sinnt því mikilvæga hlutverki sem hæstv. ráðherra nefndi fyrr í dag, þ.e. varðandi mat á útgjaldaþörf? Það er ekki hægt nema þessar upplýsingar liggi fyrir. Ég vænti þess að hæstv. ráðherra komi með yfirlýsingu um að hann tryggi að ráðuneyti hans muni safna slíkum upplýsingum fyrir nefndina og koma til skila.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér í dag frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006. Ég fagna því eins og aðrir ræðumenn að það komi snemma fram þannig að hægt sé að ræða það í tengslum við frumvarp til fjárlaga ársins 2007. Ég vil sömuleiðis fagna því sem fram kom í máli fjármálaráðherra um að lokafjárlög ársins 2005 séu væntanleg og fjárlaganefnd geti þá rætt þessi þrjú frumvörp í tengslum hvert við annað. Frú forseti. Frumvarpið ber vott um þann mikla uppgang sem ríkir í samfélaginu, tekjur eru ríflega 40 milljörðum kr. hærri en áætlað var í fjárlögum 2006 en um leið eru gjöldin 11 milljörðum kr. meiri. Tekjuafgangur er því áætlaður 49 milljarðar króna á árinu 2006 í stað 19,6 milljarða. Einkum er ánægjulegt að sjá að kaupmáttaraukningin er 5,7% en í áætlun síðasta árs og í fjárlögum 2006 var gert ráð fyrir að hún yrði 2,7%. Mikilvægt er að halda því til haga. Í frumvarpinu er farið fram á að fjárheimildir ríkissjóðs ársins 2006 verði auknar um 14,3 milljarða kr. og er þetta vegna óska ráðuneyta um aukna fjárþörf verkefna stofnana vegna frávika frá heimildum fjárlaga. Í þessu felast einnig ófyrirséð útgjöld og ber frumvarpið þess merki sérstaklega hvað varðar varnarmálin og einstaka mál, t.d. er hægt að nefna hér viðbúnað vegna fuglaflensu. Frú forseti. Ég vil kannski fá að draga hérna fram í umræðunni einstaka fjárlagaliði og einstaka verkefni. En þar ber kannski hæst 1,9 milljarða kr. framlag vegna hækkana í lífeyristryggingum almannatrygginga í kjölfar samkomulags ríkisstjórnarinnar sem gert var fyrr í sumar við Landssamband eldri borgara. Það hefur einnig áhrif á kjör öryrkja. Ég tel það mjög mikilvægt að ríkisstjórnin hafi til viðbótar við þau skref sem hún hefur tekið á kjörtímabilinu, tekið þetta skref sem kynnt var í sumar og sjást strax merki um það í frumvarpi til fjáraukalaga, um leið og við sjáum þess glögglega merki í því frumvarpi til fjárlaga sem liggur nú fyrir þinginu. Það er afar mikilvægt að stíga áfram skref til hækkunar bóta lífeyristrygginga, til lækkunar skerðingar lífeyristrygginga og frítekjumarksins eins og gert er í því samkomulagi og í þeim frumvörpum sem hér liggja fyrir. Ég vil einnig draga sérstaklega fram 1,8 milljarða kr. hækkun á framlögum til samgönguráðuneytisins, eins og aðrir ræðumenn hafa einnig gert hér í dag, og ég fagna sérstaklega þeim þúsund milljónum, 1 milljarði kr. sem verja á sérstaklega vegna framkvæmda hér í höfuðborginni til að bæta öryggi í umferðinni. Umræður í sumar, þarfar umræður um mikinn ofsaakstur og þau hræðilegu slys sem því miður hafa orðið í sumar og á síðustu árum sýna okkur að við þurfum að gera enn betur en gert hefur verið í þessum málum og því fagna ég sérstaklega að það skuli vera dregið fram í þessu frumvarpi. Ég fagna ekki síður því 500 millj. kr. framlagi sem renna á í Fjarskiptasjóð en það er eitt af þeim liðum sem felast í því að við sölu Símans gafst ríkisstjórninni einstakt færi á að fjárfesta í verkefnum sem við hefðum ef til vill annars ekki getað gert og er þetta eitt af þeim. Í fyrsta lagi er þarna um að ræða uppbyggingu GSM-senda víða um land. En ég er eins og aðrir landsmenn orðin þreytt á því og finnst í raun óþolandi að ekki sé GSM-símsamband á öllum þjóðvegum landsins. Í öðru lagi er þetta með dreifingu sjónvarps- og útvarpsdagskrá Ríkisútvarpsins út á miðin og til strjálbýlla svæða landsins og er það einnig afar mikilvægt mál. Síðast en ekki síst er hér um að ræða háhraðatengingarnar. Við vitum það vel að bæði vegna menntamála víða á landsbyggðinni og ekki síst vegna atvinnuuppbyggingarinnar er afar mikilvægt að landsmenn allir eigi þess kost að hafa háhraðatengingar sem nú er bætt úr með þessu máli. Ég hlakka til að fylgjast með framvindu þess. Frú forseti. Ég vil koma örlítið inn á menntamálaráðuneytið og menntamálin. Ég fagna því að í þessu frumvarpi sjást þess strax merki að menntamálaráðherra í kjölfar viðræðna við heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra er að taka hér upp það mikilvæga mál að fjölga nemendum í hjúkrunarfræði við Háskóla Íslands. Við höfum heyrt það í umræðum um stöðu Landspítala – háskólasjúkrahúss og annarra heilbrigðisstofnana að það er afar mikilvægt að bregðast við þeim skorti sem ríkt hefur á hjúkrunarfræðingum. Með þessu frumvarpi er verið að bregðast við honum með 9,1 millj. kr. framlagi sem og ég nefndi áðan og finnst mér það fagnaðarefni og vona ég að þetta gangi hratt og vel fyrir sig. Einnig vil ég draga fram hversu gott er að brugðist skuli vera við vanda Háskólans á Akureyri með 60 millj. kr. hækkun, annars vegar vegna fjölgunar nemenda og hins vegar vegna húsaleigusamnings í Borgum. Þá er einnig rétt að draga hérna fram 120 millj. kr. sem leggja á í menningarsamninga víða um land. En eins og við vitum hér á Alþingi hafa verið gerðir slíkir samningar á Akureyri, Austurlandi og Vesturlandi. Ég held að hið blómlega starf sem menningarsamningum fylgir hafi sannað og sýnt að brýnt sé að þarna sé farsælt samstarf ríkis og sveitarfélaga. Ég vona að við getum aukið enn frekar við þessi málefni á næstunni. Frú forseti. Ég vil líka nefna eitt mál undir dómsmálaráðuneytinu á sviði dómsmála. Það er aukaframlag til sýslumannsins á Seyðisfirði. Það er afar brýnt að við gerum okkur grein fyrir því að í baráttunni gegn fíkniefnavánni er mikilvægt að löggæslan og tollgæslan sé þannig í stakk búin til að hún geti gripið til viðeigandi ráðstafana. Í þessu frumvarpi gerum við ráð fyrir framlagi til sýslumannsins á Seyðisfirði til að endurnýja og kaupa tæki til tollskoðunar, bæði við Seyðisfjarðarhöfn og á Egilsstaðaflugvelli. Seyðisfjörður tekur á móti mörgum tugum eða hundruðum ferðamanna í viku hverri. Það er afar mikilvægt að sýslumannsembættið sé viðbúið því að eðlileg tollskoðun geti farið fram og einnig á Egilsstaðaflugvelli. Það er mjög gott að sjá að brugðist sé við þessu í frumvarpinu. Jafnframt finnst mér mikilvægt að nefna hér að ég fagna því að fram skuli vera komin sérstök tillaga um 10 millj. kr. á framkvæmdum vegna undirbúningsframkvæmda við Litla Hraun og nýtt fangelsi á Hólmsheiði. Því ég held að það sé mikilvægt að koma þessum fangelsismálum í ákveðinn farveg. Að lokum vil ég segja að það er mikilvægt eins og rætt hefur verið um í dag að við vöndum gerð fjárlaga og framkvæmd þeirra. Það er kannski eitt sem ég sakna mest að sjá ekki í þessu frumvarpi til fjáraukalaga en það er að við ræðum og tökum hér upp stöðu margra heilbrigðisstofnana og dvalar- og hjúkrunarheimila um allt land. Ég vonast til þess að fjárlaganefndin sýni þar frumkvæði og dug og taki sérstaklega á hallarekstri margra þeirra stofnana. Það verður að ríkja agi hvað varðar framkvæmd fjárlaga. Ég treysti fjárlaganefndinni og þar fremstum í flokki formanni fjárlaganefndar Birki Jóni Jónssyni til að taka sérstaklega á þessu máli.

Frú forseti. Eins og fram hefur komið erum við að ræða hér frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006. Í stuttu andsvari áðan átti ég smá orðastað við hæstv. fjármálaráðherra um tekjuhlið frumvarpsins til fjáraukalaga. En eins og fram kom í því andsvari hafa tekjur ríkissjóðs aukist um 40,4 milljarða kr. umfram það sem ráð var fyrir gert í fjárlögum. Þetta eru ekki litlir fjármunir og þetta er mikil skekkja í áætlun á tekjuhlið fjárlaga. Ég spurði hæstv. ráðherra hvort ekki væri full ástæða til að bregðast við í fjáraukalögum og með ráðstöfunum á miðju fjárlagaári þegar stefndi í að tekjuhlið fjárlaga væri að fara svona langt umfram það sem ráð var fyrir gert. Því við þekkjum öll til hvaða ráða er gripið þegar útgjaldahlið fjárlaga stefnir í óefni. Þá fara menn að velta fyrir sér hvernig þeir eigi að halda útgjöldunum innan þess fjárlagaramma sem búið er að setja. Í mínum huga er full ástæða til og ekkert síður innan skynsamlegra marka að hæstv. fjármálaráðherra með sínu fólki velti því fyrir sér, þegar maður sér að tekjurnar eru að fara langt upp fyrir það sem búið var að gera ráð fyrir, hvort ekki sé ástæða til þess í stað þess að taka 40,4 milljarða í viðbót inn í ríkiskassann. Væri kannski ástæða til að breyta á einhvern hátt skattheimtunni þannig að tekjurnar sem inn í ríkiskassann kæmu væru kannski nær því sem gert væri ráð fyrir í forsendum fjárlaga? Gullkvörnin sem malar peninga inn í ríkissjóð hefur nú aldeilis bætt við sig. Enda staðfesti hæstv. ráðherra það sem ég spurði hann um að skattar sem hlutfall af landsframleiðslu hafa hækkað verulega frá því sem ráð var fyrir gert í fjárlögum eða úr 27,3% á landsframleiðslu í 31%. Þetta er ekkert lítið. Þetta eru 40,4 milljarðar kr. Og fyrst hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra eru báðir hér í salnum og eru nýbúnir að kynna hugmyndir um lækkun á matarverði, ekki seinna vænna, væri þá ekki ástæða til að skoða það í fullri alvöru að þessar ráðstafanir til að lækka matarverð fyrir fjölskyldurnar í landinu hefðu komið á núna 1. nóvember á þessu ári? Hefði ekki verið ástæða til í ljósi þess að hér er um 40,4 milljarða að ræða sem koma til viðbótar í ríkiskassann að taka þær inn í fjáraukalagafrumvarpið og minnka aðeins þá rosalegu skattheimtu sem ríkissjóður stendur fyrir á fjölskyldur landsins? Hefði ekki verið full ástæða til þess? Miðað við forsendurnar sem þeir sjálfir gefa í tillögum sínum sýnist mér að það hefði kostað í kringum 2 milljarða kr. Nóvember og desember. Kannski ekki einu sinni það. Rúman milljarð. Um milljarð hefði það kostað þegar maður fer yfir þeirra eigin forsendur. Hefði nú ekki verið stórmannlegra af þeim hæstv. ráðherrum að gera tillögur um að gera þetta núna strax í ljósi þess að ríkissjóður er að fitna sem aldrei fyrr? Hefði ekki verið nær að gera ráð fyrir því í umræðu um fjárlög að setja þar inn að þessi lækkun kæmi inn á fyrstu þrem mánuðum ársins sem fram undan er, ársins 2007 einnig. Það hefði kannski kostað 1,5 milljarða til viðbótar. Af hverju eru hæstv. ráðherrar svona tregir til þess að draga úr þeirri miklu skattheimtu sem er í landinu? Það liggur fyrir svart á hvítu í fjáraukalögunum að skattheimtan eykst úr því að vera 27,3% af landsframleiðslu, sem frekar hefur vaxið en hitt, í það að vera 31%. Er ekki rétt að hæstv. ráðherra svari því þá hvort þeir hafi ekki velt fyrir sér þeim möguleika að reyna að halda tekjuhlið fjárlaga aðeins nær því sem fjárlög gerðu ráð fyrir með því að skila til baka til fjölskyldnanna í landinu einhverju af því sem búið er að taka af þeim með offorsi á þessu ári? Fjáraukalögin eru, eins og oft hefur komið fram, til að gera ráð fyrir óvæntum útgjöldum, til að jafna halla sem komið hefur fram og ekki hefur ráðist við og eðlilegar skýringar eru á. Því velti ég fyrir mér þegar ég tók til lestrar frumvarp til fjáraukalaga hvort ég fyndi þar ekki myndarlega upphæð til að bæta rekstrarhalla sýslumannsembættisins á Keflavíkurflugvelli, því að ég mundi eftir því að þegar ég hafði lesið skýrslu ríkisendurskoðanda um framkvæmd fjárlaga ársins 2005, sem gefin var út í júlí á þessu ári á svipuðum tíma og verið var að vinna þessi lög til fjárauka, að ríkisendurskoðandi hafi tekið sýslumanninn á Keflavíkurflugvelli sérstaklega út í þessari úttekt sinni, þessari skýrslu, vegna þess að hann segir að þar hafi safnast upp mikill halli af rekstri upp á 98 millj. kr. á þremur árum. En ríkisendurskoðandi segir líka að miðað við fyrirhugaða aukningu umsvifa hjá embættinu sé ljóst að nauðsynlegt sé að bæta verulega við fjárheimildir ársins 2006 sé ætlunin að standa undir þeirri starfsemi sem í gangi var á flugvellinum. Ríkisendurskoðandi segir líka að ef ekki komi til aukningar á fjárheimildum á þessu ári verði nauðsynlegt að draga umtalsvert saman í þjónustu sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli en bætir síðan við að engin áform séu uppi um slíkt. Sem sagt utanríkisráðuneytið, sem enn fer með sýslumannsembættið á Keflavíkurflugvelli, hæstv. fjármálaráðherra og aðrir sem ráða ríkisfjármálum hafa komið þeim skilaboðum til sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli að hann skuli halda áfram að reka embætti sitt á þann hátt sem gert hefur verið og mæta þeim auknu umsvifum sem óhjákvæmilega hafa orðið á Keflavíkurflugvelli vegna mikillar aukningar umferðar á flugvellinum og með þeirri breytingu sem orðið hefur á flugvellinum við brottför varnarliðsins þaðan. Þessir hæstv. ráðherrar segja við sýslumanninn: Þú verður að sinna allri þessari þjónustu, þú verður að mæta þessari aukningu og bæta við tönn. En það kemur ekki króna til embættisins til að mæta þessu. Í ljósi þess að í niðurstöðu Ríkisendurskoðunar, sem ég ætla að leyfa mér að lesa hér á eftir, kemur fram að þessi halli á sýslumannsembættinu á Keflavíkurflugvelli sé eingöngu til kominn vegna aukningar á verkefnum sem ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn hafa sagt að sinna þurfi, þá hélt maður satt að segja að þeir sýndu þó þá stórmennsku í fjáraukalagafrumvarpi að þar kæmi eitthvað til að bæta þennan halla. Ríkisendurskoðandi segir í skýrslu sinni, með leyfi forseta: „Vegna mikillar fjölgunar ferðamanna og aukins innflutnings hefur umfang verkefna embættis sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli aukist verulega á undanförnum árum. Ljóst er að við fjárlagagerð hefur ekki verið gert ráð fyrir svo mikilli aukningu. Þar sem embættið fékk ekki viðbótarfjárheimild til að mæta þessum auknu verkefnum var stjórnendum þess skylt að draga úr þjónustunni, eða a.m.k. að auka hana ekki með innleiðingu nýrra verkefna. Það liggur hins vegar fyrir að aukin umsvif embættisins hafa verið gerð með fullri vitund og vilja utanríkisráðuneytisins sem ekki hefur lagt fyrir forstöðumann að draga umtalsvert saman í starfseminni. Sé það mat stjórnvalda að vöxtur embættisins sé eðlilegur, með tilliti til aukinna og nýrra verkefna, ber að tryggja meiri fjárheimildir í fjárlögum. Mikilvægt er“ - segir ríkisendurskoðandi að lokum - „að þetta mál verði skoðað og niðurstaða fengin í tengslum við breytingar sem standa yfir á skipulagi og starfsemi sýslumannsembætta í landinu.“ Í ljósi þessara orða ríkisendurskoðanda átti ég von á að í þessu frumvarpi til fjáraukalaga yrði tekið á þeim halla sem myndast hefur hjá embættinu á Keflavíkurflugvelli, a.m.k. á hluta hallans, en síðan sæi maður í fjárlögum hæstv. fjármálaráðherra fyrir árið 2007 að þar væri gert ráð fyrir þessum auknu umsvifum sem eru á Keflavíkurflugvelli. En ef fjárlagafrumvarpinu er flett, af því að maður veltir fyrir sér hvernig þetta gangi fyrir sig í fjármálaráðuneytinu, hvernig menn standi að áætlunargerð og hvernig menn mæti því þegar vitlaust er áætlað, þá fer maður í gegnum allan ferilinn, fyrst fjárlögin, þ.e. skoðun og athugasemdir ríkisendurskoðanda, þá fjáraukalögin og loks fjárlögin fyrir næsta ár þar á eftir, en það er ekki króna til viðbótar. Það er ekki króna til viðbótar til sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli, sem heitir reyndar lögreglustjórinn á Suðurnesjum eftir áramót, því að verið er að sameina sýslumannsembættin á Keflavíkurflugvelli og í Keflavík undir einn hatt sem er lögreglustjórinn á Suðurnesjum. Þegar maður fer í gegnum fjárlögin eins og þau liggja fyrir núna þá er ekki bætt krónu við það sem þessi tvö embætti fengu áður nema að gert er ráð fyrir að við bætist launa- og verðlagsbætur, þó það nú væri. En svo er meira að segja sett á þetta nýja embætti 13 millj. kr. hagræðingarkrafa án þess að bæta hallann sem ríkisendurskoðandi hefur sagt að verði að bæta og eigi að bæta á þessu ári. Maður skilur þetta ekki þó að maður fari svona í gegnum þetta, taki eina stofnun út eins og ég gerði núna til að reyna að skilja hvernig vélin í fjármálaráðuneytinu vinnur, reyni að skilja að það sé á einhverjum vitrænum forsendum sem menn fá áætlun og lagi sínar áætlanir, en ég skil það ekki eftir þetta. Það er ekki að sjá að það skipti neinu máli hvað ríkisendurskoðandi segir. Þó að forstöðumönnum hafi verið sagt að mæta auknum umsvifum og hafa ekki áhyggjur af peningunum þá gerist ekki neitt. Hvað gerist eftir áramótin þegar búið verður að sameina þessi tvö embætti í lögreglustjórann á Suðurnesjum, þegar öll löggæslustarfsemi á Suðurnesjum og öll starfsemi sýslumannsins á Keflavíkurflugvelli verða komin undir einn hatt? Á þá að gera kröfu um að dregið verði verulega úr starfsemi og almennri löggæslu á Suðurnesjum til að mæta þessum uppsafnaða halla sem er þriggja ára gamall, hefur safnast upp á þremur árum? Hvers konar rugl og vitleysa er þetta? Ég vona satt að segja að hæstv. fjármálaráðherra svari því á eftir hvernig á þessu standi og ég reikna með því að hæstv. fjármálaráðherra svari því líka til að þetta hljóti að koma inn á milli umræðna um fjáraukalögin, að svona augljósar vitleysur verði leiðréttar, því að ekki er hægt að bjóða forstöðumönnum á vegum ríkisins upp á svona vitleysu ár eftir ár. Til að sjá aðeins hvað verið er að gera með fjáraukalögum er oft gaman að velta fyrir sér og skoða tölur sem fram koma í frumvarpinu og þegar ég fletti upp á blaðsíðu 62 til þess að skoða undir utanríkisráðuneytinu hvort verið gæti að þar kæmu einhverjar upphæðir til sýslumannsembættisins á Keflavíkurflugvelli, sem ég fann náttúrlega ekki því að þær eru ekki þar, þá sá ég á næstu blaðsíðu að þar er liður undir landbúnaðarráðuneyti sem heitir Ýmis verkefni. Þar segir: „Farið er fram á 330 millj. kr. framlag til að styrkja byggingu reiðhalla, reiðskemma og reiðskála sem reistir verða í samvinnu við hestamannafélög innan Landssambands hestamannafélaga og sveitarfélög.“ 330 millj. kr. til að reisa reiðskemmur. Það getur vel verið að það sé í fínu lagi - bara fínt að byggja yfir íslenska hestinn svo hann þurfi ekki að hrekjast úti þegar verið er að temja hann á vetrum heldur sé hægt að temja hann inni - þegar til eru nógir peningar í ríkiskassanum. Fínt, byggjum bara yfir íslenska hestinn, aumingjann. En hver er forgangsröðunin hjá ríkisstjórninni? Hvað höfum við heyrt undanfarna daga þegar verið er að kalla eftir örfáum tugum milljóna til þess að sinna verkefnum þar sem manneskjur eiga í hlut en það er ekki hægt? Veltum því fyrir okkur núna í samhengi við það sem við höfum verið að heyra um hvað ríkisstjórnin ætlar að gera, 330 milljónir til að byggja reiðskemmur. Hvað er verið að gera varðandi BUGL þar sem fárveikum börnum er vísað frá á hverjum einasta degi þegar komið er með þau á sjúkrahús? Hvað er að gerast hjá SÁÁ? Hvað er að gerast á Landspítalanum? Hvað er að gerast á heilbrigðisstofnunum vítt og breitt um landið? 330 millj. kr. framlag mundi duga til þess að hafa 24 tíma opnun á skurðstofu hjá Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sem ríkisstjórnin hefur ekki treyst sér til að gera í átta eða níu ár og þá þyrfti ekki að keyra fárveikt fólk með sjúkrabíl upp á líf og dauða til Reykjavíkur. Hvað er að slíkri ríkisstjórn sem raðar svona, forgangsraðar svona í eins miklu góðæri og við vorum að horfa á hér með 40,4 milljarða í auknar tekjur? 330 milljónir þannig að hægt sé að temja íslenska hestinn innan dyra á sama tíma og það eru upp í fimm aldraðir í sama herbergi á hjúkrunarheimilum landsins. Heyr á endemi. Hvers konar forgangsröðun þetta er hjá ríkisstjórninni? Er ekki kominn tími til að koma þessari ríkisstjórn frá sem leggur svona lagað fyrir okkur? Ég held að allir hljóti að vera sammála um það. Eitt vakti athygli mína í fjáraukalögum, tala sem svo sem ég fagnaði að sjá, 120 millj. kr. viðbótarframlag til að gera menningarsamninga við sveitarfélögin. Kannski átti þessi tala ekki heima í fjáraukalögum heldur í fjárlögum næsta árs ef menn hefðu viljað bæta við til að geta gert menningarsamninga við öll svæði landsins. En ég vona þá að hæstv. fjármálaráðherra svari mér því, þar sem þetta er í fjáraukalögum og fjármunir sem á að nota á þessu ári, hvort hér sé um að ræða áætlun um viðbótarmenningarsamninga við þau svæði sem ekki þegar hafa fengið menningarsamninga þannig að þessir fjármunir verði notaðir í slíka samninga á þessu ári, því að í fjáraukalögum hefur þetta ekkert að gera nema að annaðhvort sé búið að eyða þeim eða að það eigi að eyða þeim fyrir áramót. Reynslan af þessum samningum er afskaplega góð og ég fagna því að það sé loksins kominn vilji til að gera fleiri samninga en við sveitarfélögin á Austurlandi, á Vesturlandi og við Akureyri. Nú hljóta Suðurland og Vesturland að bætast við. Ég fagna því en óska skýringa og svara við því hvað þetta er að gera í fjáraukalögum og einnig skýringa á því hvort sveitarfélög eins og á Suðurlandi, sem væntanlega hafa hafið viðræður um menningarsamninga eða munu óska eftir viðræðum um þá á næstu vikum, geti vænst þess að fá slíkan samning fyrir áramót og framlag á þessu ári til að sinna menningarsamningnum. Ég tek undir með félaga mínum, hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni, þegar hann spurði ráðherra út í milljarðinn sem óskað var eftir til að framkvæma fyrir á þessu ári, ef ekki er búið að framkvæma fyrir hann. Ég tók eftir að hæstv. ráðherra svaraði ekki um hvaða framkvæmdir væri að ræða í nágrenni höfuðborgarsvæðisins til að tryggja aukið umferðaröryggi, hvort búið sé að eyða þessum fjármunum, hvort þeim var þá eytt meðan aðrar framkvæmdir úti á landi voru frystar eða hvort til standi að eyða þeim fyrir áramót og þá í hvað. Það síðasta sem ég hafði hug á að spyrja um er undir forsætisráðuneytinu og það er 20 millj. kr. framlag til að stofna hlutafélag um varnarliðseignir. Auðvitað þarf að leggja nýju hlutafélagi til hlutafé. En 20 millj. kr. til að stofna svona félag og koma því af stað, ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra útskýri af hverju 20 milljónir, hvað hægt sé að hans mati að vinna fyrir 20 milljónir í eins viðamiklu verkefni og þarna liggur fyrir eða hvort hugmyndin sé sú að þetta nýja félag verði loksins stofnað - mér skilst að ekki sé búið að stofna það enn þá - og það byrji á að slá lán út á eignirnar sem við vorum að fá frá varnarliðinu, er það hugmyndin? Því að fyrir 20 millj. kr. rekur þetta félag sig ekki í margar vikur, fyrir 20 millj. kr. stendur þetta félag ekki fyrir neinni raunverulegri hugmyndavinnu um það hvað hægt sé að gera við eignirnar sem þarna eru og hefur í raun afskaplega litlum fjármunum úr að spila til þess að sinna því verkefni sem það er stofnað til. Að endingu vil ég segja, herra forseti, að ég vona að hæstv. fjármálaráðherra svari einhverjum af þeim spurningum sem hér voru fram lagðar. Þær eru vísvitandi afskaplega einfaldar og um bein, ákveðin málefni vegna þess að það hefur verið háttur hæstv. fjármálaráðherra, þegar maður spyr um stærri myndina, að koma hér upp og oft og tíðum hálfpartinn rugla og þrugla út í myrkrið þannig að þegar upp er staðið hefur maður ekki fengið nein svör. Spurningarnar sem ég setti hér fram eru því tiltölulega einfaldaðar og meitlaðar og ég vænti þess að hæstv. ráðherra svari þeim.

Herra forseti. Það er merkilegt að hlusta á þessar umræður. Fyrst er skammast gríðarlega mikið yfir því að stofnanir skuli fara fram úr. Svo er allt í einu hérna ein stofnun sem hefur farið fram úr og þá er það allt í lagi. Þá á bara að láta hana fá aukafjárveitingu eins og ekkert sé og skammast yfir því að ekki skuli vera aukafjárveiting til þeirrar stofnunar, sem fór fram úr. Og fullyrðingum haldið fram um að ráðherrar, ekki bara ráðherra, heldur ráðherrar hafi sagt forstöðumanninum að halda áfram með einhver verkefni og þess vegna sé hann farinn fram úr. Ég kannast ekki við að hafa sagt viðkomandi forstöðumanni að hann ætti að fara fram úr á einhvern hátt. Og kannast reyndar ekki við að beiðni hafi komið um aukafjárveitingu vegna þeirrar stofnunar og geri ekki ráð fyrir að ráðuneytið ætli sér að finna út úr því máli eða vinna úr því á einhvern annan hátt. Varðandi umferðaröryggið og fjárveitingar til þess þá vonast ég til að hægt verði að setja af stað vinnu og jafnvel útboð á þessu ári vegna þeirra verkefna þó ég geti ekki fullyrt um það. En mér finnst það vera þess virði að þess sé freistað af því það er mikilvægt mál. En auðvitað er ekki búið að vinna þessi mál á meðan annars staðar var stoppað, það er eins fráleitt og hugsast getur að detta það í hug. Sama á við um menningarsamningana. Ég vonast til að þeir geti farið af stað á þessu ári. Við rennum vissulega blint í sjóinn með hversu mikla peninga þarf til hins nýja félags sem á að fara með þær eignir sem eru á varnarliðssvæðunum fyrrverandi. En að minnsta kosti eiga 20 millj. kr. að duga til að stofna það fyrirtæki. Síðan varðandi virðisaukaskattslækkun, að hún komi til framkvæmda 1. nóvember, en gera ætti það á miðju ári, þá er tvennt um það að segja: Endurskoðun á tekjuáætlunum liggur ekki fyrir fyrr en að hausti eftir að ríkisreikningur fyrra árs er kominn út og eftir að álagning fyrra árs liggur fyrir.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra lætur eins og ég hafi komið hér að eigin frumkvæði og eftir eigin athugun og eigin rannsókn og óskað eftir að aukafjárveiting kæmi frá fjármálaráðuneytinu til sýslumannsembættisins á Keflavíkurflugvelli. Ég verð að spyrja hæstv. fjármálaráðherra. Tekur hann ekkert mark á Ríkisendurskoðun? Hæstv. fjármálaráðherra segir að ég fari með fleipur. Í skýrslu ríkisendurskoðanda frá því í júlí á þessu ári segir skýrum stöfum, með leyfi forseta: „Það liggur hins vegar fyrir að aukin umsvif embættisins hafa verið gerð með fullri vitund og vilja utanríkisráðuneytisins sem ekki hefur lagt fyrir forstöðumann að draga umtalsvert saman í starfseminni.“ Er þetta bara bull í ríkisendurskoðanda? Er hann að setja í skýrslu um framkvæmd fjárlaga eitthvað sem eru bara staðlausir stafir? Ríkisendurskoðandi segir í skýrslu sinni um framkvæmd fjárlaga að það beri að auka við fjárheimildir þessa embættis í ljósi þess hvernig umsvif hafa aukist og með hvaða hætti ráðherrar, sem ábyrgir eru fyrir því sem þarna fer fram, hafa sagt við forstöðumann að honum beri að bregðast við. Létt skautaði hæstv. fjármálaráðherra yfir virðisaukaskattinn og matarskattinn. Þá er nú rétt að spyrja: Af hverju ekki áramót? Af hverju 1. mars? Það hlýtur þá að vera einfalt að gera það núna um áramótin. Það þarf ekki að bíða lengur. Það vakti athygli mína, herra forseti, að hæstv. fjármálaráðherra svaraði engu um forgangsröð ríkisstjórnarinnar varðandi reiðskemmur, sjúkrahús og hjúkrunarheimili.

Herra forseti. Ég sagði ekkert um fleipur. Það var ekki eitt af þeim orðum sem ég notaði. Hvort sem hv. þingmaður vitnar til Ríkisendurskoðunar eða að þetta sé það sem hann er sjálfur að finna upplýsingar um, þá er það dálítið merkilegt að það skuli ein stofnun koma svona út. Engin hinna skuli þá vera með halla af þessum orsökum, þ.e. að ráðherra hafi sagt þeim að þær ættu að halda áfram með einhver verkefni sem ekki eru fjárveitingar fyrir. Það er dálítið merkilegt ef það er svoleiðis. Er það þá Ríkisendurskoðun sem komin er með fjárveitingavaldið? Eru það tillögur Ríkisendurskoðunar sem fjárlaganefnd ætlar að fara að afgreiða? Hvaðan fær þá Ríkisendurskoðun þær upplýsingar sem hv. þingmaður vitnar til ef hann segir þær ekki komnar frá honum sjálfum? Er það þá ríkisendurskoðandi sem metur það hvort forstöðumennirnir séu að segja honum satt og rétt frá um hvað ráðherrarnir leggja fyrir hann? Þetta er auðvitað allt saman hið athyglisverðasta mál hvernig í þessu liggur. En hvað varðar virðisaukaskattinn, ég var eiginlega í hálfnuðu svari þegar tími minn var búinn. Ég ætla að minna hv. þingmann á ýmislegt af því sem flokkssystkin hans hafa sagt hérna og kannski hann sjálfur varðandi þenslu og skattalækkanir og minna hann á það sem ASÍ hefur verið að nefna núna síðustu klukkustundirnar, að þeir telji að þetta sé jafnvel of snemmt að vera með lækkun virðisaukaskattsins 1. mars vegna þess að þenslan verði ekki liðin hjá á þeim tíma. Jafnvel þótt hún væri liðin hjá 1. janúar þá held ég að 1. janúar væri ekki góður tími til að gera svona breytingar. Við vitum öll hvers konar dagsetning það er og hvað á undan er gengið. Þar af leiðandi væri upphaf fyrsta virðisaukaskattstímabils eftir 1. janúar betra en 1. janúar sjálfur.

Herra forseti. Ég ætlast til þess að hæstv. fjármálaráðherra hafi lesið skýrslu ríkisendurskoðanda um framkvæmd fjárlaga ársins 2005. Ég ætlast til þess af hæstv. fjármálaráðherra að það hafi vakið athygli hans að ríkisendurskoðandi tekur má segja eina stofnun eða embætti þarna út úr og fer yfir ástæður þess að það embætti hefur keyrt yfir fjárlög eða umframfjárlög undanfarin þrjú ár og að ríkisendurskoðandi setji þar niður niðurstöðu sína eftir að hafa skoðað málið á hlutlausan hátt. En það er engu líkara en hæstv. ráðherra hafi ekki lesið skýrslu ríkisendurskoðanda því hann veltir því fyrir sér þegar ég les beint upp úr skýrslunni, með leyfi forseta, hvort ég sé að vitna í skýrsluna eða hvort þetta séu mínar hugrenningar. Ég ætla láta það liggja á milli hluta, herra forseti, hvort hæstv. ráðherra hefur gefið sér tíma til að lesa skýrsluna. Ég vona það þó því full ástæða er til að fara í gegnum ábendingar ríkisendurskoðanda varðandi framkvæmd fjárlaga og full ástæða til að reyna að bæta eitthvað úr því hvernig gengið er um ríkiskassann. Það vakti athygli mína að hæstv. ráðherra nánast sagði í andsvari sínu að það væri hættulegt að lækka matarskattinn of snemma. Það gæti valdið þenslu. Ætli þessi ríkisstjórn hafi ekki gert annað eins? En hún gerir það ekki núna þegar það kemur þeim best sem lægst hafa launin og minnst hafa. Það er hættulegt. Það gæti valdið þenslu, herra forseti.

Það heldur ASÍ alla vega.

Virðulegi forseti. Við fjöllum um frumvarp til fjáraukalaga. Eins og sumir aðrir þingmenn hafa gert vil ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að koma fram með frumvarpið svo tímanlega. Öldin var önnur hér áður fyrr þegar menn voru að fjalla um þetta á seinni hluta þingvetrar. Hér er því um mikla bót að ræða. Ég ætla að ræða almennt um frumvarpið og lýsa því yfir að það sem veldur mér alltaf vonbrigðum í fjáraukalögum er að mér finnst allt of mikið um fyrirséðar leiðréttingar, sérstaklega í heilbrigðis- og menntamálum. Margt af því sem er verið að leiðrétta finnst manni að hafi komið fram að stærstum hluta til við gerð fjárlaganna en ekki verið sinnt. Ég geri mér grein fyrir ófyrirséðum launahækkunum, eins og hjá Landspítala – háskólasjúkrahúsi, og gengismun sem veldur auknum lyfjakostnaði, mig minnir upp á 700 milljónir, en þetta eru hlutir sem verða að leiðréttast í aukafjárlögum. En það er nú svo að í samtölum við forstöðumenn, t.d. heilbrigðisstofnana úti um allt land, er iðulega verið að keyra með óafgreiddan og óuppgerðan hala jafnvel svo árum skiptir. Ég held að við verðum að einhenda okkur í að leiðrétta þessa hluti við fyrsta tækifæri vegna þess að það er óviðunandi starfsumhverfi fyrir hvern þann sem rekur fyrirtæki eða stofnun að vera sífellt á hnjánum eða í ótta við að vera að gera eitthvað ólöglegt þó svo að honum sé gert að reka stofnunina áfram af yfirvöldum eins og ekkert hafi í skorist. Nánast undantekningarlaust kvarta forstöðumenn stofnana, sjúkrahúsa, elliheimila og menntastofnana undan slíku starfsumhverfi. Þetta eru hlutir sem við verðum að laga. Frumvarp til fjáraukalaga er auðvitað spegilmynd af því sem þarf að laga hverju sinni eftir að fjárlög eru samþykkt. Vonandi og einhvern tímann í framtíðinni verða hlutirnir þannig að frumvarp til fjáraukalaga verði næstum því óþarft og þá eru menn langt komnir í fjárlagagerð að sjálfsögðu. Ég vil staldra við eitt atriði í frumvarpinu, það er 500 millj. kr. framlag til samgönguráðuneytisins vegna fjarskiptamála og uppbyggingu á GSM-kerfinu og fjarskiptum í hinum dreifðu byggðum. Ef mig minnir rétt voru settir 1,6 milljarðar af símapeningunum í fjarskiptasjóð, en hér er frekar spýtt í og er það vel. Ég vil þó staldra við þetta mál vegna þess, svo maður tali nú út frá eigin skinni, að ég er búinn að vera við störf í þrjú ár á þungu framkvæmdasvæði þar sem verið er að framkvæma fyrir ein ríkisfjárlög eða svo, á þessu tímabili. Það er alveg undravert að á þeim tíma hefur ekkert lagast í fjarskiptamálum á öllu svæðinu. Ef við tökum landsvæði eins og Fjarðabyggð þar sem mest umsvifin eru núna þá erum við sem störfum á því svæði bundin af því að lenda í að minnsta kosti þremur stórum fjarskiptaholum þar sem ekki næst samband. Það gefur augaleið að það er ákaflega mikilvægt og þarf ekki að segja hv. þingmönnum það. Aðalsmerki hvers og eins samfélags er að grunnþjónustan, infrastrúktúrinn, sé í lagi. Að búa við það að allt frá sölu Símans hafi ekki verið stoppað í nein göt - ég þekki nú líka á eigin skinni norðurleiðina mjög vel. Mér vitanlega hefur ekkert gerst í þessum málum á allri austur-norðurlínu í öll þau þrjú ár sem liðin eru frá síðustu kosningum, og lofuðu menn þó miklu þar um. Ég nefni aftur Fjarðabyggð þar sem mikil umsvif eru, stærstu fiskihöfn landsins. Á Neskaupstað er megninu af þeirri síld sem unnin er til manneldis landað og þarf að lyfta því öllu yfir Oddsskarð með miklum þungaflutningum. Þar eru fjarskipti algjörlega í lamasessi stóran hluta leiðarinnar á þessum háa fjallvegi. Þegar maður kemur niður úr Oddsskarði og yfir Eskifjörð er sömu sögu að segja á erfiðri leið yfir Hólmaháls. Þar er allt eins og það var fyrir fjórum árum þegar Síminn var seldur. Það er eins og ekkert hafi gerst í uppbyggingu fjarskiptakerfisins í dreifbýlinu eftir að fyrirtækið var selt, því miður. Renni maður fram hjá Hólmahálsinum, þar sem er stór hola, fer maður í gegnum Reyðarfjörð og upp á Fagradal. Þar er stór kafli á versta stað sem tekur heldur ekki við boðum. Þar er svört hola án fjarskipta á aðalleiðinni með þungaflutninga vegna virkjunarframkvæmda uppi á Kárahnjúkum og vegna virkjunarinnar í Fljótsdal. Þetta er alveg makalaust. Ég held að fáum þjóðum eða ríkisstjórnum eða yfirvöldum fjarskipta í nokkru landi hefði dottið í hug að fara í framkvæmdir af þessu tagi án þess að hafa slíka grunnþjónustu í lagi, því miður. En það er vonandi að með þessu aukaframlagi komist skriður á þetta mál og við förum að sjá einhvern árangur. Ég vil líka taka norðurleiðina þar sem verstu kaflarnir úr Jökuldal og til Akureyrar eru sambandslausir, svartar holur á alverstu stöðum leiðarinnar. Ég er ekki svo kunnugur öðrum svæðum á landinu en ég veit þó og mér er sagt að nákvæmlega það sama sé upp á teningnum á öðrum landsvæðum. Það er mjög slæmt mál og er efni til þess að leiðrétta. Auðvitað hljóta allir landsmenn að gleðjast yfir góðri afkomu ríkissjóðs og 40 milljarða aukning í ár er í sjálfu sér gleðiefni fyrir alla þá sem standa í rekstri, hvort sem í hlut á bæjarsjóður, ríkissjóður eða fyrirtæki. En það eru blikur á lofti og mig langar að tala um það almennt séð. Við vitum öll hvað knýr þessa vél áfram og hún verður ekki endalaust á þeirri fart sem hún er núna. Hinum gríðarlega viðskiptahalla sem skapar tekjur í ríkissjóð mun linna. Við erum bundin í verðbólguna enn á ný, sem er gríðarlegt áhyggjuefni. Við erum bundin í það líka að vegna aðgerða ríkisstjórnarinnar í ýmsum þjónustuþáttum hefur verðlag hækkað alveg gríðarlega. Lækkun skatta á hátekjufólk er staðreynd. Nú á síðustu vikum er blásið til sóknar sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði erum samþykk. Það er 20–30 milljarða pakki sem gengur út á lækkun matarverðs, hver er á móti því? Þrír til fimm milljarðar til aldraðra og öryrkja, hver er á móti því? Það er gleðiefni að hægt er að standa þannig að málum. En hvernig ætla menn að fjármagna þetta í framtíðinni? Stóra spurningin til hæstv. fjármálaráðherra er þessi: Hvaða sýn hafa menn á það að lenda úr þessari gríðarlegu þenslu og þar með tekjuaukningu ríkisins og fara niður á eitthvert eðlilegt plan á næstu þremur til fimm árum? Ætla menn að knýja þessa myllu áfram eins og verið hefur á undanförnum árum með frekari sölu ríkiseigna? Það gera sér allir grein fyrir því, virðulegi forseti, að stór þáttur í góðri afkomu ríkissjóðs er sala ríkiseigna. Síminn var seldur fyrir háar fjárupphæðir, Steinullarverksmiðjan var seld, Sementsverksmiðjan var seld og auk þess mörg smærri fyrirtæki sem voru einkavædd eða seld úr höndum ríkisins. Menn guma af því í hæstv. ríkisstjórn að verið sé að lækka skatta en afleiðingin er stórkostleg hækkun á þjónustu. Hvað segja menn t.d. um formbreytinguna sem er undanfari einkavæðingar í raforkugeiranum? Hvað segja menn um formbreytinguna þar sem skilið er á milli raforkuvinnslu og raforkuflutnings, þar sem raforkuflutningskerfið er sett á markað eða látið lúta lögmálum markaðarins? Það var fullyrt hér í þinginu þá að það hefði engar breytingar í för með sér á hag fólks í landinu, en staðreyndin er nú aldeilis önnur. Bæði einkaaðilar, og ég tala nú ekki um fyrirtækin í landinu, eru að sligast undan gríðarlega hækkuðu raforkuverði í kjölfar þessara breytinga. Hvað á að knýja þessa vél áfram? Er það sýn ríkisstjórnarinnar að keyra samfélagið Ísland áfram með sölu þeirra ríkiseigna sem eftir eru til þess að halda áfram enn um sinn hinum hraða dansi og hinni miklu verslun? Það eru eftir í pípunum fyrirtæki og stofnanir sem hægt er að selja. Eru menn með tilburði til að selja Rafmagnsveitur ríkisins? Það er spurning sem verður að svara þegar menn horfa til framtíðar. Ætla menn að byggja ríkissjóð, eins og gert hefur verið síðastliðin ár, á sölu ríkiseigna og guma síðan af góðri afkomu? Það kemur niður á fólkinu annars staðar eins og ég nefndi í sambandi við raforkureikninginn áðan, raforkureikning til einstaklinga og raforkureikning til fyrirtækja. Þó hefur fyrirtækið ekki verið selt heldur hefur forminu á því verið breytt þannig að það lýtur sömu lögmálum og markaðsvætt fyrirtæki, lýtur þeim lögmálum að skila arði í stað þess að vera þjónustufyrirtæki. Rarik og Landsvirkjun voru að vissu leyti þjónustufyrirtæki með lágmarksarðsemiskröfu en eru það ekki lengur vegna formbreytingar og sérstaklega með tilkomu Landsnets sem sérstaks fyrirtækis. Þetta er náttúrlega hlálegt í margra augum. Ég held að það sé mikilvægt fyrir alla landsmenn að gera sér grein fyrir því á hvaða vegferð hæstv. ríkisstjórn er í þessum málum. Er meiningin að þenja enn um sinn? Ég hef lúmskan grun um að svo sé. Okkur var sagt á árum áður að ekki ætti að selja bankana, það ætti bara að breyta um form á þeim. Okkur var sagt að ekki ætti að selja Símann, það ætti bara að breyta um form á honum. Bankarnir voru allir seldir og loforð svikin um hvernig fara ætti í málin. Nú er verið að segja okkur að ekki eigi að selja raforkukerfið, einungis eigi að breyta um form á því. En það er augljóst að enn um sinn er hægt að reka ríkissjóð með allt öðru sniði ef menn ætla að fara í það að selja síðustu hreyturnar sem eftir eru í föstum eignum þessa rekstrar, það gefur augaleið. Þrátt fyrir lækkun skatta finnur almenningur fyrir því í þessum formbreytingum öllum hvað þjónustugjöld af ýmsu tagi hafa hækkað gríðarlega. Þar er Síminn talinn með. Við höfum ekki farið varhluta af því, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum. Fyrirtækið hefur augljóslega verið selt án þess að minnsta tilraun hafi verið gerð til að búa svo um hnútana að það þyrfti að sjá til þess að eðlileg, dreifð og aðgengileg þjónusta yrði um allt þetta stóra land. Mörg önnur lönd fóru þannig að málum varðandi sölu á sínum símfyrirtækjum, en við ætlum bara að nota sumt af símapeningunum til þess að gera þetta sjálf á vegum Vegagerðarinnar og höfum ekki gert neitt síðustu fjögur árin. Ég get ekki séð að nokkur hlutur hafi gerst í þessu, því miður, alla vega ekki þar sem ég þekki til. Það eru þessir hlutir sem verður að ræða. Hvernig á lendingin að vera? Nú hugsa ég til þess tímabils þegar Danir lifðu sína gullaldartíma á sjöunda áratugnum, milli 1960 og 1970. Mikið rosalega er það skeið líkt því skeiði sem við höfum verið að fara í gegnum á undanförnum tíu árum, gríðarleg umsvif, sérstaklega í uppbyggingu á iðnaði, massífur innflutningur á erlendu verkafólki, góður hagur ríkissjóðs og gaman að lifa. Þetta tímabil hjá Dönum varði í tíu ár og var nú mest gaman í forsætisráðherratíð Jens Ottós Kraghs. En síðan þurfti að taka á og stíga mjög harkalega á bremsurnar á áttunda áratugnum, í byrjun hans, svo að sveið undan. Það var ríkisstjórn Pouls Hartlings sem þurfti að taka upp vettlingana og fara ómjúkum höndum um hið danska samfélag. Við verðum að vita hvert við stefnum, hæstv. forseti, í þessum málum. Það er krafa okkar þingmanna að fá nokkra framtíðarsýn vegna þess að við vitum svo sem hvað liðið er. Við vitum um þær hremmingar sem við höfum lent í. Við vitum um viðskiptahallann, við vitum um verðbólguna. Það er þess vegna mikilvægt í þessari umræðu að hæstv. fjármálaráðherra geri nokkra grein fyrir því hvert hann stefnir á næstu þremur til fimm árum á fjármálasviði.

Herra forseti. Það var margt afar athyglisvert í ræðu hv. þingmanns og eðlilegt að ég, sem sveitungi hans nú til nokkurra ára, hafi tekið eftir ýmsu sem þar kom fram. Glöggt er gests augað, eins og við vitum. Ég tók eftir því að hv. þingmaður hafði lært alla þá punkta á ágætri leið þar sem við missum samband í símum. En af því að ég veit að hv. þingmaður fylgist mjög vel með í umhverfi sínu hefði ég viljað leggja fyrir hann eina spurningu, til þess að hv. þingmenn, sem hér eru viðstaddir, geti áttað sig á því hvert er brýnasta verkefni opinberra aðila í því sveitarfélagi sem við, hv. þingmaður og ég, búum í. Ég hefði viljað heyra hvort hv. þingmaður er ekki sammála mér um það að ný jarðgöng milli Eskifjarðar og Norðfjarðar séu það stóra verkefni sem bíður opinberra aðila nú sem allra fyrst. Þegar fólk flytur á stað eins og Neskaupstað, eins og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson gerði fyrir um þremur árum, sér það jafnvel betur en þeir sem búið hafa þar um nokkurt skeið hvað er mest aðkallandi að gera og hvað háir samfélaginu hvað mest. Ég tala nú ekki um hvað það er sem háir þeim byggðakjarna í Fjarðabyggð vegna hinna miklu framkvæmda sem nú eru á Reyðarfirði. Ég vona að ég fái það staðfest hér á eftir að hv. þingmaður sé sammála mér í því að þar er jarðgangagerð brýnust.

Virðulegi forseti. Ég kem inn sem varaþingmaður, ég verð því ekki hér við átökin um samgönguáætlun. En það er náttúrlega augljóst í mínum huga eftir langar og miklar umræður sem áttu sér stað á síðasta þingi um það verkefni sem er í gangi fyrir austan og sérstaklega kaflann um samfélagsleg áhrif, að sú umræða hlýtur að leiða af sér í nýrri samgönguáætlun að þarna verði jarðgöng sett í forgang einfaldlega vegna þess að hin samfélagslegu áhrif nást ekki nema með því að tengja þessar byggðir saman. Það er þannig og ég held að allir geri sér grein fyrir því. Í samtölum við forsvarsmenn fyrirtækisins gera þeir sér miklar vonir um að þessum málum verði flýtt vegna þess að Neskaupstaður er náttúrlega langstærsti þéttbýliskjarninn með fjórðungssjúkrahús, skóla, framhaldsskóla og menningarlíf og fleira. Þegar við ræddum um verkefnið sem slíkt á sínum tíma töluðu menn mikið um hin samfélagslegu áhrif og jarðgangatenging frá Norðfirði í Eskifjörð er lykill að því að það takist eins vel til og kostur er með þá uppbyggingu og samtengingu þessara svæða. En það kemur í hlut annarra að ræða þau mál. Ég er hér inni í tvær vikur og bind við það miklar vonir að við gerð nýrrar samgönguáætlunar verði þetta verkefni sett á oddinn.

Herra forseti. Ég vissi að hv. þingmaður mundi ekki bregðast í málflutningi sínum í þessu efni. Hann er vel heima í þeim efnum. Það er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni að það eru auðvitað hin samfélagslegu áhrif sem er hin stóra ástæða fyrir framkvæmdunum. Þess vegna er afar brýnt að opinberir aðilar og ríkisvaldið átti sig á því hvert hlutverk þeirra er í þeim efnum. Ég veit að við hv. þingmaður gætum haldið áfram að telja upp verkefni. Þetta er vissulega stærsta verkefnið en samt sem áður fyrsta skrefið í áframhaldandi jarðgangagerð fyrir austan. Sú hugmynd sem kölluð er samgöng er það sem koma skal. En það er fleira í grunnþjónustunni sem er afar mikilvægt að opinberir aðilar komi inn á. Það er svolítið sérkennilegt miðað við þá stöðu sem við þekkjum eystra í opinberri þjónustu, að það skuli ekki vera í fjáraukalagafrumvarpinu ákveðnir þættir sem við hefðum getað sagt að hafi verið ófyrirséðir, þó ég hafi nú efasemdir um að þeir hafi verið ófyrirséðir þegar grannt er skoðað. En það hefði að minnsta kosti verið hægt að færa rök fyrir því að setja inn í fjárlagafrumvarpið fjármagn m.a. til Heilbrigðisstofnunar Austurlands. Það þarf einnig að gera átak í menntamálum. Við vorum að tala um samgöngurnar. Það eru ekki bara jarðgöngin. Það eru fleiri kaflar hreinlega í nágrenni við álverið sem eru þeirrar gerðar, eins og yfir Hólmahálsinn, sem ekki eru boðlegir. Þarna þarf náttúrlega að vinna að framkvæmdum. Það hefði verið gleðilegt að sjá það í fjáraukalagafrumvarpinu að ríkisvaldið áttaði sig á hlutverki sínu við að tryggja að hin samfélagslegu áhrif verði sem allra mest og sem jákvæðust.

Virðulegi forseti. Ég er sammála hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni um þessi efni. Úr því að umræðurnar berast inn á þetta svið er vert að geta þess að þetta litla sveitarfélag er búið að fjárfesta í innviðum samfélagsins vegna þessara framkvæmda fyrir um það bil 3,2 milljarða.

Það er flott.

Það er flott, segir formaður fjárlaganefndar. Það er alveg rétt. Það er mjög vel af sér vikið. En aðkoma ríkisins er mjög smá í hlutfalli við það sem sveitarsjóður hefur gert. Aðkoma ríkisins er að framkvæmdum við fjórðungssjúkrahúsið, það verður að halda því til haga sem rétt er, og að höfninni og styrking er á sýslumannsembættinu á Eskifirði. En þetta eru smáar fjárhæðir miðað við það sem sveitarsjóður hlutfallslega er að setja í þessi mál. Sveitarsjóður er búinn að koma málum þannig fyrir að allar skólabyggingar eru fyrir hendi fyrir aukningu á þessum þremur stöðum, Norðfirði, Eskifirði og Reyðarfirði. Allar leikskólabyggingar eru til og gríðarlega mikil umsvif eru við uppbyggingu íþróttamannvirkja fyrir fleira fólk sem kemur til vinnu á þessu svæði. Þess vegna held ég að það sé siðferðislegt mál fyrir þingið að fylgja þessu eftir þannig að samfélagsleg áhrif framkvæmdanna styrkist fyrir sveitarfélagið. Og sveitarsjóður Fjarðabyggðar á nokkra hönk upp í bakið á hv. Alþingi vegna þess að staðreyndin er sú að þetta er eina svæðið sem sameinaðist eftir kosningar um sameiningu við síðustu sveitarstjórnarkosningar. Í þann pakka var lofað 1,6 milljörðum og það hlýtur að koma til tekna þegar við tölum um samgöngumál á þessu svæði.

Herra forseti. Ég virði það að hv. þm. er nýkominn inn sem varamaður. En þar sem hann spurði um hvernig ríkissjóður ætlaði að standa straum af þeim nýju verkefnum sem hann svo sannarlega er að taka á sig þessa dagana, eða fyrirhugað er að hann taki á sig, bæði gagnvart eldri borgurum og í skattalækkunum, þá eru forsendurnar fyrir því þær að ríkissjóður verði samkvæmt langtímaáætluninni áfram rekinn í plús yfir hagsveifluna. Það þarf því ekkert að koma til sölu eigna eða til þess að ríkissjóður verði rekinn í mínus til að standa undir þeim fyrirætlunum sem ákvarðaðar hafa verið eða kynntar hafa verið af hálfu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir þetta svar vegna þess að við í Vinstri grænum erum auðvitað alltaf logandi hrædd við þær kerfisbreytingar sem hæstv. ríkisstjórn er að framkalla og erum þess vegna með spurningar um hvort menn hyggi á frekari sölu ríkiseigna. Og er raforkugeirinn þá fyrst og fremst undir. En það gleður mitt hjarta ef menn telja að sú aukning á útgjöldum sem menn sjá fram í tímann rúmist innan þeirra langtímaáætlana sem menn eru að tala um.

Hæstv. forseti. Ég mæli sem viðskiptaráðherra fyrir frumvarpi til laga um sameignarfélög á þingskjali 79, 79. mál. Með frumvarpi þessu er stefnt að setningu heildarlöggjafar um sameignarfélög þótt vægi þeirra hafi minnkað nokkuð á síðustu árum samhliða mikilli fjölgun einkahlutafélaga. Þannig var fjöldi einkahlutafélaga í árslok 2004 rösklega 21.000. Fjöldi hlutafélaga tæplega 1.000 en fjöldi sameignarfélaga rösklega 2.400. Frumvarpið var samið á vegum viðskiptaráðuneytisins en aðalhöfundur þess er Áslaug Björgvinsdóttir, lögfræðingur og dósent við lagadeild Háskólans í Reykjavík. Það var talið rétt að semja frumvarpið til að skýra reglur um innbyrðis samband félagsmanna í sameignarfélögum og stöðu viðsemjenda þeirra. Nefna má í því sambandi að hugsanlegt er að fjárfestar, m.a. erlendir aðilar, hafi meiri áhuga á sameignarfélögum ef um þau eru skýrar reglur í löggjöf. Frumvarpið er ekki byggt á reglum Evrópska efnahagssvæðisins, enda finnast þar eingöngu reglur um evrópsk fjárhagsleg hagsmunafélög sem eru ein tegund sameignarfélaga. Lög hafa verið sett um þau hér á landi. Hliðsjón var við samningu frumvarpsins höfð af norsku félagalögunum og jafnframt dönskum sameignarfélagarétti en engin heildarlög eru reyndar um sameignarfélög í Danmörku. Sameignarfélög eru í grundvallaratriðum ólík hlutafélögum, einkahlutafélögum og samvinnufélögum. Um er að ræða félagsform þar sem samstarfið byggir almennt á persónulegum forsendum og gjarnan nánu sambandi milli félagsmanna, enda bera þeir beina ótakmarkaða og óskipta ábyrgð á öllum skuldbindingum félagsins. Markmiðið með frumvarpinu er að setja reglur um sameignarfélög sem eru til þess fallnar að skýra réttarstöðu þeirra, einkum í þeim tilvikum er ekki liggja fyrir ákvæði í félagssamningi, sem taka á viðkomandi álitaefni. Þó er stefnt að því að tryggja áfram samningsfrelsi um innri málefni sameignarfélaga og sveigjanleika þessa rekstrarforms. Gert er ráð fyrir að lögin verði að meginreglu til frávíkjanleg, þ.e. reglurnar sem lúta að innra skipulagi og sambandi félagsmanna innbyrðis og gagnvart félaginu. Reglur sem varða hins vegar réttarsamband félagsins út á við, m.a. ábyrgð félagsins og félagsmanna á skuldbindingum þess auk skráningar í firmaskrá, eru hins vegar almennt ófrávíkjanlegar. Ekki er þó stefnt að því að setja tæmandi reglur um hvert einasta álitaefni. Um einstaka kafla frumvarpsins, sem eru 11 talsins, vil ég segja þetta. Í I. kafla er að finna almenn ákvæði um gildissvið laganna, að hverju marki þau eru frávíkjanleg. Hugtakið sameignarfélag er skilgreint og kveðið er á um skilyrðislaust rétthæfi skráðra sameignarfélaga. Í II. kafla eru ófrávíkjanlegar reglur um stofnun sameignarfélaga, hverjir geti verið stofnendur og félagsmenn. Lágmarksskilyrði um skriflegt form og efni félagssamninga skráðra sameignarfélaga og inntak ábyrgðar félagsmanna á skuldbindingum sameignarfélaga. Þarna eru reglur sem eru nýmæli í íslenskum rétti, þ.e. um lögræði einstaklinga, um fyrningu og ábyrgð nýrra félagsmanna á eldri skuldbindingum. Reglur III. kafla geyma ákvæði um stjórnkerfi sameignarfélaga og réttarstöðu félagsmanna, þ.e. innbyrðis afstöðu þeirra og gagnvart félaginu. Í þessum kafla er að finna reglur um hverjir hafi á hendi rekstur félagsins, fari með heimildir til ákvarðanatöku og skuldbindi félagið. Hér eru frávíkjanlegar meginreglur um félagsfund, innbyrðis tengsl félagsmanna, stjórnunarheimildir þeirra og auk þess reglur um skipan og valdsvið mögulegra stjórnareininga eins og stjórnar og framkvæmdastjórnar. Gert er ráð fyrir að ákvæði III. kafla séu alfarið frávíkjanleg. Þar verður ekki gerð sú krafa til sameignarfélaga að stofnað sé til formlegs stjórnkerfis, eins og t.d. gildir um hlutafélög og einkahlutafélög. Meginreglan um stjórnun sameignarfélaga er að félagsmenn, félagsfundur, taki í sameiningu ákvarðanir um málefni félagsins nema þeir kjósi aðra skipan þar á. Þess vegna er ekki gert ráð fyrir að lögfesta reglur um skyldu til að kjósa stjórn eða ráða framkvæmdastjóra í sameignarfélögum. Á hinn bóginn geta félagsmenn samið um formlegra stjórnkerfi, um kjör stjórnar og jafnvel ráðningu framkvæmdastjóra og þykir þá mikilvægt að til sé lagarammi um störf þeirra, sé ekki nánar kveðið á um þau í félagssamningi. Við samningu þessara reglna var höfð hliðsjón af norsku félagalögunum en þó ekki að öllu leyti, enda er þar m.a. einnig kveðið á um aðild starfsmanna að stjórnun félags. Einnig var horft til reglna IX. og X. kafla hlutafélaga- og einkahlutafélagalaga um félagsstjórn, framkvæmdastjóra og hluthafafund að því marki sem þær geta átt við um sameignarfélög. Í IV. kafla eru ákvæði sem lúta að meðferð fjármuna sameignarfélaga og fyrirsvar. Þarna er að finna m.a. sérreglur um meðferð eigna skráðra sameignarfélaga sem ætlað er að styrkja sjálfstæði sameignarfélaga og stöðu þeirra sem lögaðila í viðskiptalífinu. Þá eru þarna reglur um úthlutun fjármuna til félagsmanna og hverjir geti skuldbundið sameignarfélög. Í V. kafla eru ákvæði um breytingar á félagsaðild en þær þurfa almennt ekki að gefa tilefni til slita á félaginu. Í VI. kafla eru reglur um slit sameignarfélaga og hvernig fara skuli um skipti á þeim, þ.e. þegar réttindi og skyldur félagsins eru gerð upp í tengslum við slit félagsins. Í VII. kafla er kveðið á um skaðabótaábyrgð félagsmanna, stjórnenda og skilanefndarmanna. Um er að ræða reglur sem byggjast á almennu skaðabótareglunni og eru svipaðar skaðabótareglum hlutafélaga- og einkahlutafélagalaga. Í VIII. kafla er mælt fyrir um skráningu sameignarfélaga. Í dag gilda firmalögin, nr. 42/1903, um skráningu félaganna. Ekki er gert ráð fyrir veigamiklum breytingum á skráningunni. Með reglum þessa kafla er markmiðið að færa reglur um skráningu sameignarfélaga meira að núverandi aðstæðum og samræma þær meira reglum um skráningu annarra félaga sem stunda almennt atvinnustarfsemi, eins og hlutafélög og einkahlutafélög. Samkvæmt firmalögum eru einkafyrirtæki, sameignarfélög og mögulega samlagsfélög skráð í firmaskrá hjá sýslumanni í því umdæmi sem þau reka atvinnu í. Loks eru í IX. kafla gildistökuákvæði og þar á eftir ákvæði til bráðabirgða. Varðandi einstakar greinar frumvarpsins vil ég benda á þetta. Í 6. grein er gert ráð fyrir þeirri kröfu, sem er nýmæli, að lögræði sé skilyrði fyrir þátttöku einstaklinga í sameignarfélagi. Þar með er komið í veg fyrir hættu á t.d. ótímabæru gjaldþroti barna vegna aðildar að sameignarfélagi og er sú vernd í samræmi við reglur 3. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar sem kveður á um að börnum skuli tryggð í lögum sú vernd og umönnun sem velferð þeirra krefst. Í 1. mgr. 8. gr. frumvarpsins er gert ráð fyrir nýmæli um ábyrgð sem felur í sér breytingu á íslenskri réttarframkvæmd. Samkvæmt nýju reglunni munu þeir sem ganga inn í þegar stofnað sameignarfélag einnig bera ábyrgð á eldri skuldbindingum félagsins. Frá þeirri meginreglu verður þó heimilt að víkja í félagssamningi þegar um skráð sameignarfélög er að ræða. Þessi breyting á ábyrgð nýrra félagsmanna á sér hliðstæðu í norskum rétti. Sú almenna regla að nýr félagsmaður beri einnig ábyrgð á eldri skuldbindingum þykir fremur í samræmi við regluna um ótakmarkaða og óskipta ábyrgð félagsmanna og henta betur í viðskiptalífinu. Sambærileg regla gildir enn fremur um evrópsk fjárhagsleg hagsmunafélög, samkvæmt lögum þar að lútandi. Undantekningin frá meginreglunni er í samræmi við norskan rétt og lögin um evrópsku fjárhagslegu hagsmunafélögin. Í 2. mgr. 8. gr. er gert ráð fyrir að kröfuhafar skuli krefja skráð sameignarfélag um greiðslu áður en látið er reyna á beina ábyrgð félagsmanna á skuldum félagsins. Má því segja að hin beina ábyrgð félagsmanna sé til vara. Þetta er einnig nýmæli í lögunum. Í 3. mgr. 8. gr. er loks nýmæli varðandi fyrningu. Felur reglan í sér að félagsmaður geti borið fyrningu á kröfu á hendur félaginu fyrir sig sé krafa á hendur því fyrnd. Að sama skapi getur félagsmaður ekki borið fyrir sig fyrningu sé krafan á hendur félaginu ekki fyrnd. Hér er vikið frá dómaframkvæmd Hæstaréttar. Eins og í nýsamþykktum breytingum á lögum um hlutafélög og lögum um einkahlutafélög er gert ráð fyrir möguleika á rafrænum félagsfundum og rafrænum samskiptum í 11. gr. og rafrænum stjórnarfundum í 15. gr. Þetta eru nýmæli í löggjöf varðandi sameignarfélög. Mismunandi reglur geta gilt í sameignarfélögum miðað við önnur félög. Þannig er t.d. í 2. mgr. 18. gr. frumvarpsins ekki gert ráð fyrir að lánveitingar til stjórnenda eða félagsmanna séu almennt bannaðar eins og er í löggjöf um hlutafélög og einkahlutafélög. Þá er í 19. gr. gert ráð fyrir einstaklingsbundnum stjórnunarheimildum félagsmanna með ákveðnum skilyrðum. Af 23. gr. frumvarpsins leiðir að ekki er þörf á skilyrðislausum reglum um myndun stofnfjár og vernd eigin fjár í sameignarfélögum. Í 24. gr. eru og sérstakar hömlur á frelsi félagsmanna til að stunda samkeppni gagnvart félaginu. Ég vil vekja athygli á því að samkvæmt 45. gr. frumvarpsins er skylt að skrá viss sameignarfélög, þ.e. í fyrsta lagi félög sem stunda atvinnurekstur og í öðru lagi félög þar sem allir félagsmenn eru lögaðilar. Í lok frumvarpsins er gert ráð fyrir að lög um sameignarfélög öðlist ekki gildi fyrr en 1. janúar 2008 þannig að um vissan aðlögunartíma sé að ræða. Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi aukinn kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að frumvarpinu verði, að lokinni þessari umræðu, vísað til efnahags- og viðskiptanefndar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra fyrir ágætis yfirferð yfir frumvarpið og er sammála því að tími hafi verið kominn til að setja heildarlöggjöf um sameignarfélög á Íslandi. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Mun þetta breyta miklu fyrir þau félög sem fyrir eru? Eru einhver nýmæli í þessari heildarlöggjöf? Ég vænti að tínd hafi verið saman ýmis ákvæði sem gilt hafa um sameignarfélög en mun þetta breyta miklu fyrir félög sem nú eru starfandi? Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að það séu 2.447 sameignarfélög starfandi á árinu 2004. Þetta er mikill fjöldi og gott væri ef hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra gæti upplýst okkur um hver eru helstu og stærstu sameignarfélögin í rekstri í dag þannig að við getum nokkuð gert okkur grein fyrir því hverja löggjöfin mun hafa áhrif á. Mig langar að bera upp nokkrar spurningar varðandi greinar frumvarpsins. Í 24. grein á bls. 6 er kveðið á um samkeppnisbann: „Félagsmanni er óheimilt að taka þátt í annarri starfsemi sem er í samkeppni við rekstur félagsins nema með skriflegu samþykki allra félagsmanna.“ Spurningin er: Er heimilt að setja svona grein inn í lög, að banna einum manni ef hann er í sameignarfélagi með öðrum, að eiga hlut í öðru félagi, einkahlutafélagi eða félagi sem stundar svipaðan eða sama atvinnurekstur? Er ekki verið að tryggja einokun á einhverjum sviðum? Í 31. grein segir, með leyfi forseta: „Félagsaðild erfist ekki við andlát félagsmanns.“ Nú er það yfirleitt þannig að eignarhlutir í félögum, burt séð frá því hvaða nafni þau nefnast, erfist. Ég get ekki tekið undir athugasemdirnar sem ég sé með greininni. Ég hefði talið eðlilegra að félagsaðild erfðist og langar að spyrja hæstv. ráðherra um hver skoðun hans er á því.

Hæstv. forseti. Ég þakka spurningar og athugasemdir hv. þm. Jóns Gunnarssonar. Ég hygg að þau atriði sem hann nefndi leiði að mestu leyti af því persónulega sambandi sem hlýtur að vera í sameignarfélagi. Þar er meginreglan t.d. sú að ákvörðun sé tekin af öllum saman. Það er gert ráð fyrir því að sé í félagssamningi heimilt að taka ákvörðun með meiri hluta - það er að vísu frávíkjanleg regla - þá sé það meiri hluti þeirra einstaklinga eða fulltrúa lögaðila sem eru í félaginu. Þessi ákvæði um ábyrgð sem hann nefndi leiðir held ég fyrst og fremst af þessum einkennum, að sameignarfélagið er fremur persónulegt, eðlisskylt einkafyrirtæki eða fjölskyldufyrirtæki enda eru sameignarfélög yfirleitt frekar lítil. Á Íslandi voru ýmis fyrirtæki með samlagsformi, sem segja má að sé svolítið svipað sameignarfélögum, sem voru nokkuð stór, t.d. í afurðasölu og sjávarútvegi á sínum tíma. En þeim hefur verið breytt síðan vegna þess að þau voru kannski orðin of stór fyrir þessar ábyrgðaraðstæður. Ég ætla ekki að fullyrða um það en ég hef heyrt þá skýringu. Sama á við varðandi samkeppnisbannið en ég vek athygli á því að það tengist hinni beinu ótakmörkuðu ábyrgð og að aðrir aðilar verði að gefa viðkomandi einstaklingi eða aðila heimild til að keppa. Ég skildi greinina þannig að hún ætti við beina samkeppni en ekki endilega aðild að öðru fyrirtæki.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör. Á sínum tíma þegar sveitarfélögin á Suðurnesjum stofnuðu með sér fyrirtæki til að sjá um ýmsa rekstrarþætti sameiginlega var, ef ég man rétt, litið á þau félög sem sameignarfélög. Þar nefni ég Hitaveitu Suðurnesja, Sorpeyðingarstöð Suðurnesja o.s.frv. Þetta eru stór og mikil fyrirtæki sem reyndar, t.d. Hitaveitu Suðurnesja, var breytt í hlutafélag síðar. En Sorpeyðingarstöð Suðurnesja, sem er í miklum rekstri og miklum viðskiptum, er rekin eftir sameignarfélagsforminu. Ég hygg að það sé þannig víða úti um land að þótt menn kalli þetta byggðasamlög eru þetta eftir sem áður félög sem munu þurfa að búa við löggjöfina um sameignarfélög og því veltir maður þessum atriðum fyrir sér. Varðandi andlát félagsmanns sem fjallað er um í 31 gr. - þá er náttúrlega gert ráð fyrir að það séu einstaklingar sem mynda með sér sameignarfélög en auðvitað geta fyrirtæki gert það líka - að þá skuli meta virði hlutarins og greiða út því að erfingjar mega ekki erfa þetta: Hvað með tap ef höfuðstóll er orðinn neikvæður? Er þá skylda erfingja að greiða slíkt upp? Það hlýtur að skipta talsverðu máli þegar einhver deyr frá svona félagi. Í 34. gr. er gert ráð fyrir að greiddur sé eignarhlutur eða tap við innlausn hluta í slíku félagi. Maður hefði því haldið, miðað við orðanna hljóðan í 34. gr., að hið sama gæti átt við ef um andlát er að ræða. Mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti upplýst mig um það.

Hæstv. forseti. Þetta eru merkileg og umhugsunarverð atriði sem hv. þingmaður nefnir og er full ástæða til þess að skoða þau og ræða meira en við gerum í þessari umræðu. Ég geri ráð fyrir að nefndin muni skoða þau. Það er rétt sem hv. þingmaður segir um byggðasamlögin. Það er einmitt markvert með þau eins og þau sameignarfélög sem ég nefndi áðan að hafi verið breytt í hlutafélög, að það er m.a. og ekki síst út af þeirri skilvirkni löggjafar síðari ára um hlutafélög og vegna ábyrgðaraðstæðna. Um ákvæði í 31. gr. er það að segja að það leiðir í raun beint af hinni beinu, einstaklingsbundnu og ótakmörkuðu ábyrgð. Það verður að gera ráð fyrir því að í félagssamningi sé heimild til þess að erfingi leggi hlut sinn aftur inn í félagið til að halda þar áfram. Það leiðir aftur af hinni beinu ótakmörkuðu ábyrgð. Það losar aðra einstaklinga, þótt þeir séu lögerfingjar látins félagsmanns, undan þeirri skyldu að axla ábyrgð sem þeir þekkja kannski ekki til. Þeir eiga þá kost á því að fá sinn hlut greiddan út og þá leiðir að líkum að ákvæði erfðaréttar hljóta að eiga við um það hvort þeir bera skyldu til að greiða af tapi eður ei.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um sameignarfélög og vil ég við 1. umr. þess fagna því að fram skuli kominn lagabálkur um sameignarfélögin. Eins og sést á þróun varðandi félagsform á fyrirtækjum í athugasemdum við lagafrumvarpið þá er það ef til vill vegna þess að um sameignarfélögin hefur ekki ríkt svipuð löggjöf eða heildræn löggjöf og um hlutafélög og einkahlutafélög að þróunin hefur verið í þá átt að þeim hefur fækkað. Eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra er með frumvarpi þessu verið að stíga þau skref sem nefnd sem viðskiptaráðherra skipaði árið 2004 lagði til, að leggja í vinnu við að skoða laga- og rekstrarumhverfi fyrirtækja- og félagsforma sem ekki eru hlutafélög og fagna ég því mjög. Við í efnahags- og viðskiptanefnd munum að sjálfsögðu taka þetta frumvarp til þinglegrar meðferðar og greinargóðrar athugunar. Ég vil nefna vegna þess sem sagt var hér á undan að í frumvarpinu kemur fram ákvæði til bráðabirgða þar sem sérstaklega er kveðið á um að reglur laganna um stofnun sameignarfélaga gilda ekki um sameignarfélög sem stofnuð eru og skráð fyrir gildistöku þeirra. Þetta munum við að sjálfsögðu hafa í huga við yfirferð málsins. Ég vil líka nefna að þar sem einn höfuðkostur sameignarfélagsformsins hefur verið sá að ríkt hefur samningsfrelsi og visst frjálsræði í notkun formsins þá er skýrt tekið fram í greinargerð með frumvarpinu, sem ég fagna mjög, að með frumvarpi þessu er ekki verið að stefna að því að draga úr kostum sameignarfélaga að þessu leyti. Virðulegi forseti. Við munum að sjálfsögðu taka þetta mál til greinargóðrar meðferðar í efnahags- og viðskiptanefnd strax og málið berst okkur.