Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur tilkynning frá Jóhönnu Sigurðardóttur sem kallar aftur fyrirspurn sína á þskj. 88 um húsnæðismál geðfatlaðra.

Ég vek athygli háttvirtra alþingismanna á því að varaforseti neðri málstofu breska þingsins, frú Sylvia Heal, er stödd á þingpöllum ásamt fylgdarliði. Varaforsetinn og fylgdarlið eru stödd hér á landi í boði Alþingis. Ég vil fyrir hönd Alþingis bjóða frú Sylviu Heal og fylgdarlið velkomið í Alþingishúsið og vænti þess að heimsókn þeirra til Íslands verði til að styrkja enn frekar þau góðu tengsl sem eru á milli landanna. Alþingi vottar varaforseta neðri málstofu breska þingsins og bresku þjóðinni vináttu og virðingu. Ég bið háttvirta alþingismenn að taka undir orð mín með því að rísa úr sætum. - 
            

Áður en gengið er til dagskrár fer fram utandagskrárumræða um fjárhag sveitarfélaganna og tekjuleg samskipti þeirra og ríkisins. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. félagsmálaráðherra Árni Magnússon verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50 gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að afkoma sveitarfélaganna í heild er óviðunandi og hefur verið svo lengi. Vissulega er staðan misjöfn en þegar sveitarfélögin eru gerð upp sem ein heild þá hafa þau verið rekin með tapi og safnað skuldum samfellt í um einn og hálfan áratug. Þetta kemur t.d. fram í þjóðhagsáætlun fjármálaráðuneytisins, að vísu í nokkuð sérkennilegu samhengi. Þar segir á bls. 25, með leyfi forseta: „Fjárhagur sveitarfélaga hefur batnað umtalsvert eftir rekstrarhalla undanfarin ár. Árið 2003 var afgangur á rekstri sveitarfélaga í fyrsta skipti frá árinu 1990.“ Svo segir í plaggi fjármálaráðuneytisins. Hið síðara er rétt, að sveitarfélögin hafa verið rekin með halla frá 1990. En það er rangt að það hafi verið afgangur á rekstri þeirra á síðasta ári. Nýjar upplýsingar frá Sambandi sveitarfélaga benda til um 2,8 milljarða kr. halla á rekstri sveitarfélaganna. Ég veit ekki í hvaða draumaheimi fjármálaráðuneytið lifir þegar það setur það á blað að fjárhagur sveitarfélaganna fari nú stórbatnandi. Sveitarfélögin voru t.d. rekin með 8 milljarða kr. halla tvö síðustu ár, þ.e. 2003 og 2002. Það lætur nærri að þau hafi safnað um 35 milljarða kr. skuldum nettó á síðustu 10–11 árum. Eftirlitsnefnd sveitarfélaga tók nýlega til sérstakrar athugunar reikningsskil 47 af 101 sveitarfélagi sem sent höfðu inn gögn. Í framhaldinu var ákveðið að skrifa sérstaklega 23 sveitarfélögum, tæplega fjórðungi þeirra, til að krefja þau um nánari skýringar. Þetta er staðan. Nú hefur ríkisstjórnin sett af stað verkefni um sameiningu sveitarfélaga og flutning útgjaldafrekra verkefna yfir til þeirra. Sú vinna virðist mörgum hafa byrjað á öfugum enda, þ.e. það vantar sem við á að éta. Tekjumálin sitja föst. Enginn fundur hefur verið í nefnd sem á að endurskoða tekjuleg samskipti ríkis og sveitarfélaga frá apríllokum að ég held. Enn hefur slíkur fundur ekki verið boðaður nú 7. október á þessu herrans ári. Til að blása lífi í þetta var undirrituð viljayfirlýsing af hálfu félagsmálaráðherra, fjármálaráðherra og formanns stjórnar Sambands sveitarfélaga 17. september síðastliðinn. En þegar það plagg, sem mér tókst að koma höndum yfir, er lesið kemur í ljós að í því er ekkert nema bara falleg orð á blaði um einlægan vilja manna til að gera gott úr hlutunum. Hvar hefur þessi einlægi vilji verið undanfarin ár? Hans sér ekki stað í verki þegar hallar á sveitarfélögin í nánast öllum þessum samskiptum. Skattbreytingar hafa kostað sveitarfélögin stórfé. Fjölgun einkahlutafélaga hefur kostað allt að 800–1.000 millj. kr. á ársgrundvelli. Sveitarfélögin draga styttra stráið í samskiptum á borð við húsaleigubótafyrirkomulagið, eyðingu refa og minka og þar fram eftir götunum. Þessi staða sveitarfélaganna er algerlega óviðunandi. Ekki bætir það úr ef menn vilja í alvöru eitthvað með sameiningu sveitarfélaga. Sá þröskuldur sem víða er í vegi slíkrar sameiningar er ónógar samgöngur og er þá innleggið í það mál að skera vegafé niður um 1.900 millj. kr. á næstu árum. Hins vegar er mjög víða er bent á að það þýði lítið að ræða um sameiningu sveitarfélaga, t.d. á vestanverðu og norðaustanverðu landinu, nema gera úrbót í samgöngumálum þannig að hin nýju og áformuðu sveitarfélög geti myndað eina stóra samskiptalega heild. Þetta ástand er óviðunandi. Það stendur þeirri mikilvægu velferðarþjónustu sem sveitarfélögin hafa með höndum fyrir þrifum og angi af því birtist okkur m.a. í kennaradeilunni, sem á sér rót í því að hluta að svigrúm sveitarfélaganna til að koma til móts við kröfur starfsmanna sinna um bætt kjör takmarkast við hinn bága fjárhag. Ég tel að taka verði þessi mál til rækilegrar skoðunar á Alþingi á næstu vikum og mánuðum og það sé tómt mál að tala um sameiningarkosningu eða ákvarðanatöku um flutning verkefna fyrr en niðurstaða liggur fyrir og gripið hefur verið til aðgerða til að taka á fjárhagsvanda sveitarfélaganna. Ég hef því leyft mér að spyrja hæstv. félagsmálaráðherra eftirfarandi spurninga: Hvert er almennt mat félagsmálaráðherra á afkomu sveitarfélaga um þessar mundir og möguleikum þeirra til að sinna verkefnum sínum með fullnægjandi hætti? Telur félagsmálaráðherra ásættanlegt að eftirlitsnefnd skuli hafa fjármál hátt í fjórðungs sveitarfélaga í landinu til sérstakrar skoðunar? Telur félagsmálaráðherra koma til greina að færa yfir til sveitarfélaganna hluta þeirra skatttekna sem ríkið áformar að afsala sér á næstunni samkvæmt stefnu ríkisstjórnarinnar? 
             Að lokum: Verður fyrirhugaðri kosningu um sameiningu sveitarfélaga og endanlegum ákvörðunum um verkefnaflutning slegið á frest ef með þarf þar til niðurstaða er fengin varðandi endurskoðun á tekjulegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga 

Hæstv. forseti. Ég fagna þessari umræðu um málefni sveitarfélaganna, fjárhagsstöðu þeirra og fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga. Síðustu missiri hefur farið fram einhliða og að vissu leyti villandi umræða um þessi mál. Ég tel mikilvægt að ákveðnum staðreyndum og upplýsingum sé komið á framfæri og þeim haldið til haga svo að upplýst umræða um málefni sveitarfélaganna megi halda áfram. Því fer fjarri að fjármál sveitarfélaganna séu öll í kalda koli. Þrátt fyrir að 23 sveitarfélög hafi fengið bréf frá eftirlitsnefnd í kjölfar árlegrar athugunar hennar á reikningsskilum þeirra þá liggja afar mismunandi ástæður þar að baki. Það er mikill misskilningur að öll þessi sveitarfélög standi höllum fæti fjárhagslega. Hátt í helmingur er til að mynda með um eða yfir 50% eiginfjárhlutfall og einungis fimm þeirra búa við að meðaltekjur íbúa þeirra séu undir landsmeðaltali. Þó er ekki hægt að líta fram hjá þeirri staðreynd, hæstv. forseti, að nokkur sveitarfélög glíma við rekstrarvanda og erfiða fjárhagsstöðu. Eftirlitsnefnd hefur fjármál þessara sveitarfélaga í sérstakri meðferð og vinnur með stjórnendum að því að styrkja rekstrargrundvöll þeirra. Á því rúma ári sem liðið er frá því að ég tók við embætti félagsmálaráðherra hefur markvisst verið unnið að því að efla samskiptin við sveitarfélögin. Ég legg áherslu á að því starfi verði haldið áfram. Síðastliðið haust hófst vinna við sérstakt átak til eflingar sveitarstjórnarstigsins, sem er samstarfsverkefni ríkis og sveitarfélaga. Markmið þess er að efla sveitarfélögin með aukinni valddreifingu sem verður fyrst og fremst gert með flutningi verkefna og fjármuna frá ríki til sveitarfélaga. Síðastliðið vor kynnti verkefnisstjórn átaksins tillögur sínar til breytinga á verkaskiptingu hins opinbera. Í þeim tillögum er lögð áhersla á að auka hlut sveitarfélaganna í nærþjónustu við íbúana, einkum á sviði velferðarmála. Verði af flutningi þeirra verkefna sem eru til sérstakrar skoðunar, þ.e. málefna fatlaðra, málefna aldraðra og heilbrigðisþjónustu, mun hlutur sveitarfélaga í samneyslunni stóraukast eða úr rúmlega 30% í um 40%. Fjárhagsleg umsvif sveitarfélaganna munu aukast um ríflega 30 milljarða kr. á ári. Sérstök tekjustofnanefnd var skipuð í lok síðasta árs og er rétt að fram komi að starf hennar er að sjálfsögðu með öllu ótengt hugmyndum um skattalækkanir sem ríkisstjórnin hefur boðað. Með viljayfirlýsingu sem undirrituð var þann 17. september síðastliðinn er verksvið nefndarinnar betur skilgreint en gert var í upphafi og þar með er ekkert því til fyrirstöðu að starf hennar haldi áfram af fullum krafti. Í yfirlýsingunni segir m.a. að tekjustofnanefndin skuli skoða sérstaklega þau sveitarfélög og svæði sem standa höllum fæti fjárhagslega, meta ástæður fyrir þeim vanda og gera tillögur sem leitt geti til úrbóta. Í þessu felst viðurkenning á því, hæstv. forseti, að sveitarfélögin í landinu standa misjafnlega að vígi fjárhagslega. Að sumu leyti virðist bág fjárhagsstaða sveitarfélaganna vera byggðavandi. Skatttekjur þeirra dragast saman við brottflutning fólks en kröfur íbúa um þjónustu af hálfu sveitarfélagsins minnka ekki að sama skapi. Tekjustofnanefnd er ætlað að leggja fram tillögur til að bregðast við þessum vanda. Hins vegar er ekki hægt að halda því fram, hæstv. forseti, að öll sveitarfélög þurfi á auknum tekjum að halda. Þetta sjáum við m.a. á suðvesturhorninu þar sem dæmi eru um sveitarfélög sem ekki nýta tekjustofna sína til fulls, hvorki útsvar né fasteignaskatt. Einnig má finna dæmi um sveitarfélög þar sem rangar og kostnaðarsamar ákvarðanir hafa skaðað fjárhagsstöðuna. Sveitarfélögin verða því líka að líta í eigin barm. Í því sambandi má rifja upp að á grundvelli tillagna tekjustofnanefndar árið 2000 var útsvarsheimild sveitarstjórna hækkuð um nærri heilt prósentustig. Það gaf sveitarfélögunum aukna tekjumöguleika upp á tæpa 5 milljarða kr. á síðasta ári. Þetta aukna svigrúm hafa hins vegar ekki nærri allar sveitarstjórnir nýtt sér. Það undirstrikar að vandamálið er ekki eingöngu það að sveitarfélögin hafi ekki næga tekjustofna heldur eru tekjumöguleikar þeirra ólíkir. Ég geri ráð fyrir að tekjustofnanefnd skoði ekki einungis hvort sveitarfélögin þurfi nýja eða öflugri tekjustofna heldur meti hún einnig hvort þörf sé á að auka jöfnun meðal sveitarfélaganna. Hæstv. forseti. Í viljayfirlýsingunni eru tryggðir fjármunir í gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að aðstoða sveitarfélög við sameiningu í samræmi við reglur sjóðsins. Er þar um að ræða allt að 2,4 milljarða kr. á næstu fimm árum. Ég tel líka rétt að rifja upp að á árunum 1991–2001 greiddi ríkissjóður samtals 2,1 milljarð til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga umfram lögbundnar skyldur. Á síðasta ári lagði ríkissjóður rúmlega 400 millj. kr. í jöfnunarsjóð í sama tilgangi. Það er alls ekki rétt að tala eingöngu á neikvæðum nótum um samskipti ríkis og sveitarfélaga, eins og hv. málshefjandi hefur gert í ræðustól Alþingis. Margt hefur áunnist á liðnum árum og með auknu hlutverki sveitarfélaga sem veitenda opinberrar þjónustu og eflingu þeirra með sameiningu eru bjartir tímar fram undan fyrir sveitarstjórnarstigið.

Virðulegi forseti. Af umræðunni síðustu daga er ljóst að fjárhagsleg samskipti milli ríkis og sveitarfélaga eru í ólagi. Birtingarmynd þess er kjaradeila grunnskólakennara og sveitarfélaga. Viðbrögð stjórnvalda eru vægast sagt undarleg því að ríkisstjórnin hefur óhikað lýst því yfir að þessi deila komi henni ekki við. Þessi deila kemur ríkisstjórninni svo sannarlega við. Rót vandans er sú að sveitarfélögin hafa ekki fjárhagslega burði til að hækka laun kennara svo sómi sé að. Rót vandans er nefnilega fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaganna. Ég vil nefna tvö nýleg dæmi um að ríkisvaldið hugsar sama og ekkert um áhrif gerða sinna á sveitarfélögin og þá lögbundnu þjónustu sem þau veita. Í fyrsta lagi voru kennaralaun í sögulegu lágmarki þegar grunnskólinn var fluttur til sveitarfélaganna. Þá var ljóst að launakostnaðurinn mundi hækka og þar með þyrftu sveitarfélögin aukið fjármagn. Þegar ríkisvaldið samdi síðast við framhaldsskólakennara fóru þeir langt fram úr launum grunnskólakennara sem áður höfðu verið á pari. Ríkið setti þar með ný viðmið í kjaramálum kennarastéttarinnar. Ekki hefur fylgt fjármagn til samsvarandi hækkana til kennara á vegum sveitarfélaganna. Ríkisstjórnin hefur því komið því þannig fyrir að sveitarfélögin eru ekki samkeppnishæf við ríkið um starfsfólk með sams konar menntun. Í öðru lagi hafa breytingar á skattalögum gríðarleg áhrif á afkomu sveitarfélaganna. Telja forustumenn Sambands íslenskra sveitarfélaga að þau verði nú af um 800–1.000 millj. kr. árlega vegna breytinga á skattaumhverfi fyrirtækja á undanförnum árum. Virðulegi forseti. Ríkisvaldið er ekkert eyland. Aðgerðir ríkisstjórnarinnar, ný lög og nýjar reglur og auknar kröfur um þjónustu hafa veruleg áhrif á sveitarfélögin. Það verður að hafa í huga alltaf. Kominn er tími til að ríkisstjórnin viðurkenni ábyrgð sína gagnvart afkomu sveitarfélaganna. Ástandið eins og það er nú er óþolandi fyrir íbúa þessa lands.

Herra forseti. Núverandi hæstv. félagsmálaráðherra hefur lagt mikla áherslu á að efla sveitarstjórnarstigið og haft til þess góðan stuðning innan ríkisstjórnar og í samstarfi við samtök sveitarfélaga. Það er að sjálfsögðu mjög gott mál og um það veit ég ekki annað en að sé góð samstaða almennt. Það er hins vegar mikill misskilningur að sveitarfélögin séu öll á vonarvöl. Þau eru mjög misjafnlega á vegi stödd. Sum standa mjög vel að vígi, sum jafnvel svo vel að þau telja sig ekki þurfa að nýta alla þá tekjustofna sem þau hafa nú í lögum. Munar þar ríflega milljarði króna sem þau eiga inni í ónýttum tekjum. Svo er það reyndar þannig að tekjur sveitarfélaganna hafa á undanförnum árum verið að aukast meira heldur en ríkisins. Ef litið er á tölur Hagstofunnar t.d. á milli 1998 og 2000 þá hafa tekjur á hvern íbúa sveitarfélaga hækkað um ríflega 25% á föstu verðlagi en tekjur ríkisins um 9%. Af hverju er þetta? Það er vegna þess að fasteignaverð hefur verið að hækka og það eru hærri tekjur af fasteignastofnum, fasteignagjöldum, og síðan eru auðvitað tekjur íbúanna í landinu að hækka mikið og sveitarfélögin njóta þess í hækkandi útsvari. Allt er þetta að sjálfsögðu gott. Hins vegar er ekki hjá því að líta að tiltekin sveitarfélög standa höllum fæti meðal annars vegna byggðavanda, vegna brottflutnings fólks. Í yfirlýsingunni frá því í september er sérstaklega fjallað um að rétt sé að taka á vanda þessara sveitarfélaga. Ríkisstjórnin skorast ekki undan því að taka þátt í því máli. Um það er sérstaklega fjallað í yfirlýsingunni. Ég leyfi mér að vitna í hana, með leyfi forseta: „Í tengslum við fækkun og eflingu sveitarfélaga getur skapast aukin þörf fyrir fjármagn í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga til að aðstoða einstök sveitarfélög við sameiningu í samræmi við reglur sjóðsins. Þeirri fjárþörf verði mætt með framlögum úr Jöfnunarsjóði og, ef þörf krefur, með framlögum úr ríkissjóði á árunum 2005–2009“. En ég vek athygli á því að ríkissjóður hefur aukið framlög sín í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga um milljarða króna frá árinu 1998 til þessa dags.

Hæstv. forseti. Ráðherrar ríkisstjórnarinnar endurtaka í sífellu þessa dagana, einkum í tengslum við umræðuna um kjaramál kennara í grunnskólunum, að fjármál sveitarfélaganna séu ekki sérstakur vandi ríkisvaldsins. Það hefur komið skýrt og ítrekað fram í viðtölum við sveitarstjórnarmenn að þeir telja mjög margir að sveitarfélögin hafi borið meiri kostnað af yfirtökunni á grunnskólunum á sínum tíma en ríkið samdi um við yfirtöku verkefnisins. Sveitarstjórnarmenn hafa einnig margbent á með rökum að margar breytingar á lögum og ný lög t.d. um umhverfismál og fleira hafi kostað sveitarfélögin veruleg fjárútlát umfram það sem gert er ráð fyrir við setningu viðkomandi laga. Oft sést þessi kostnaður ekki fyrr en síðar t.d. með útfærslu reglugerða eða ýmissa framkvæmda laga og verkefna. Mörg sveitarfélög hafa verið í hafnarbótum í góðri trú um að slíkt væri nauðsynlegt til þess að tryggja áframhaldandi útgerð og fiskvinnslu í sjávarplássunum. Til þess að taka dæmi hér um er best að fara sem styst frá Reykjavík svo að fjarlægðin valdi ráðherranum ekki vandræðum. Í Sandgerði töldu menn t.d. að nauðsynlegt væri að lagfæra höfnina svo þar yrði hægt að landa bæði fiski til bræðslu og vinnslu af stærri skipum og tryggja rekstur bæði bræðslu og frystihúss. Þegar þessar ákvarðanir voru teknar voru 12 þúsund þorskígildi skráð á fyrirtæki í Sandgerði í aflamarkskerfinu. Kvótinn fór með sölu fyrirtækjanna og fiskiskipa burt af staðnum og eftir sátu menn með tugmilljónaframkvæmdir í endurbótum hafnargarða og dýpkun, en aflagjöldin af kvótanum voru komin til annarra fyrirtækja og byggða. Ætli kvóti Sandgerðis sé ekki kominn núna niður fyrir 500 þorskígildi í dag. Einnig má spyrja, og hefur verið vakin sérstök athygli á því m.a. í heimsóknum sveitarstjórnarmanna til fjárlaganefndar, hvaða kostnaður hafi lent á sveitarfélögunum við eyðingu refa og minka. Mörg fleiri verkefni mætti nefna til. Ég vil líka vekja athygli á því að hæstv. félagsmálaráðherra var nú rétt áðan að viðurkenna að ríkið hefði þurft að greiða marga milljarða til sveitarfélaganna á undanfönum árum umfram lagaskyldu. Hvað er verið að viðurkenna þar? Vandann vonandi.

Virðulegi forseti. Í fjárlagaræðu sinni lýsti hæstv. fjármálaráðherra forsendum fjárlaga og stefnumörkun ríkisstjórnarinnar fyrir næstu árin. Spáði hann miklum uppgangi á flestum sviðum þjóðarbúskaparins og sagt að uppbygging stóriðju ráði miklu um hagvöxtinn. Í ljósi þessa sé því mikilvægt að beita aðhaldi í ríkisfjármálum, draga úr framkvæmdum ríkisins og verja verulegum fjármunum til skattalækkana. Hæstv. fjármálaráðherra telur mikilvægt að horfa á heildarmyndina hvað varðar þróun ríkisfjármála. En ég tel að heildarmynd hæstv. fjármálaráðherra sé brothætt ef ekki er litið til allrar opinberrar þjónustu og fjárhagsstaða sveitarfélaganna tekin með inn í heildarmyndina þegar efnahagsaðstæður eru metnar. Það er ljóst að á sama tíma og fjármálaráðherrann telur ríkissjóð mega við lækkun tekjuskatts þá safna mörg sveitarfélögin skuldum. Það er ekki vegna óráðsíu eða gæluverkefna heldur virðast þau mörg hver komin í vítahring sem þau eiga litla möguleika á að koma sér út úr að öllu óbreyttu. Það er ljóst að rekstur sveitarfélaganna varð þyngri við yfirtöku grunnskólans og þennan halla verður að rétta hið allra fyrsta. Það er mikilvægt að það sé gert áður en farið verður að undirbúa frekari verkefnaflutning til sveitarfélaganna. En hvernig væri þá að undirbúa sameiningu sveitarfélaganna með því að færa yfir til þeirra einhvern hluta þeirra skatttekna sem ríkið áformar að afsala sér á næstunni? Mörg sveitarfélög eru í þeirri erfiðu stöðu að geta ekki sinnt lögboðnum verkefnum með þeim tekjustofnum sem þau hafa. Ástæðan er margþætt og misjöfn eftir sveitarfélögum en flest eiga þau það sammerkt að búa við fólksfækkun, lægra útsvar, sveiflur í atvinnumálum og þá sérstaklega við sjávarsíðuna, langvarandi atvinnuleysi, fækkun opinberra starfa meðal annars vegna aðhalds í ríkisrekstri og svo mætti lengi telja. Er nema von að fjárhagsstaða sveitarfélaganna blandist inn í kjaradeilu kennara?

Herra forseti. Eins og fram hefur komið skiptast stjórnsýsluverkefni milli ríkis og sveitarfélaga þannig að ríkið rekur um 70% verkefnanna en sveitarfélögin um 30%. Í nágrannalöndum okkar er þetta hlutfall öfugt. Með öðrum orðum er að miðstýring verkefna mun meiri á Íslandi en við þekkjum frá nágrannalöndum okkar. Tilgangur og meginmarkmið þess verkefnis sem hæstv. félagsmálaráðherra vísaði til um eflingu sveitarstjórnarstigsins er einmitt að draga úr þeirri miðstýringu og auka nærþjónustuna með flutningi verkefna frá ríki til sveitarfélaga. Til þess að sveitarfélög hin minnstu séu í stakk búin til að taka við slíkum verkefnum kunna þau að þurfa að sameinast og að þeim undirbúningi hefur verið unnið mjög ötullega í sérstakri sameiningarnefnd og ríkir full samstaða innan þeirrar nefndar. Ég furða mig þess vegna á þeim neikvæða tóni sem háttvirtur upphafsmaður umræðunnar hér slær hvað varðar sameiningu sveitarfélaga. Ég trúi því hreinlega ekki að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon muni leggjast gegn sameiningu sveitarfélaga og hunsa þar hugsanlegan vilja sveitarfélaganna. Það er nefnilega þannig að það verður ekki Alþingi sem ákveður það, það gera ekki einstakar sveitarstjórnir heldur verður lýðræðisleg afgreiðsla þar sem meiri hluti íbúa í hverju sveitarfélagi fær að ráða.

Þetta snýst um peninga.

Það snýst um peninga, kallar hv. þm. fram í og það er nákvæmlega meginatriðið í þessu og liggur fyrir sú viljayfirlýsing sem hv. þm. gerði svo lítið úr. Hún felur í sér hvað? Hún felur í sér að algjör sátt ríkir milli talsmanns sveitarfélaga, fjármálaráðuneytis og félagsmálaráðuneytis. Og hvað? Að fara yfir þann vanda sem kann að vera uppi hjá sveitarfélögunum og leggja fram tillögur til úrbóta. Hvað annað þarf að gera? Það er nákvæmlega það sem er verið að kalla eftir hér. Það er nákvæmlega það sem er verið að vinna að og um það ríkir fullkomin sátt á milli fjármálaráðuneytis, félagsmálaráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga. 

Forseti vill vekja athygli ræðumanna á því að einungis er gert ráð fyrir að hver ræðumaður tali í tvær mínútur.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að taka þetta mál upp. Það er mikilvægt að við ræðum það hér og ræðum þetta á réttum forsendum. Kannski kristallaðist veruleikinn í þessu máli best í ræðum hæstvirtra ráðherra sem hvöttu þau sveitarfélög sem ekki hafa farið með sínar heimildir í botn að hækka útsvarið hjá sér á sama tíma og ríkið er að boða skattalækkanir. Kannski kristallast raunveruleg staða sveitarfélaganna best í þessu, að á sama tíma og ríkið er að boða skattalækkanir þá leggi það til og hvetji sveitarfélögin til skattahækkana, þau fáu sveitarfélög sem hugsanlega geta staðið undir þeim kröfum sem á þeim hvíla í dag, að þau nýti tekjustofna sína í botn. Það er afar eftirtektarvert hvernig hæstv. ráðherrar nálgast þessa umræðu. Veruleikinn er einfaldlega sá að það er Alþingi sem setur sveitarfélögunum rammann, setur þeim reglurnar, skammtar þeim fjármunina þannig að eðlilegt er að þessi umræða fari fram. Kannski er afar sérstakt að nú þegar kennaraverkfallið er skollið á skuli þessi umræða um hver staða sveitarfélaganna er fyrst vakna af einhverri alvöru. Veruleikinn er nefnilega sá að sennilega eru teljandi á fingrum annarrar handar þau sveitarfélög sem geta mætt kröfum kennara. Önnur þurfa einfaldlega að mæta þeim með skuldsetningu alfarið. Og það er athyglisvert, og sveitarfélögin hljóta að þurfa að horfa í eigin barm, að forusta sveitarfélaganna hefur ekki verið að taka þessi mál upp af neinni alvöru. Svo segir samkomulagið eða yfirlýsingin, sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon lýsti yfir að væri ekkert annað en falleg orð, nákvæmlega ekki neitt. Hún lýsir nákvæmlega engu og þetta er niðurstaða þriggja ára viðræðna, almenn yfirlýsing um það að menn 

Virðulegi forseti. Það er gaman að sjá hvað sveitarfélögin eiga allt í einu marga vini í þingsalnum. Ég fagna því alveg sérstaklega. Það sem hefur verið vandamál í samskiptum ríkis og sveitarfélaga undanfarin ár eru nokkur atriði. Þau hafa þegar verið nefnd hér. Það er t.d. breyting í einkahlutafélög og húsaleigubætur þar sem var byrjað með samning upp á 60% hjá ríkinu og 40% hjá sveitarfélögum. Nú er þetta öfugt. Nú er kostnaður sveitarfélaganna orðinn 60% og ríkið er með 40% þar sem eru einungis fastar upphæðir. Þá má nefna framlög til félagslegra íbúða. Svo eru ýmsar lagabreytingar og reglugerðarbreytingar sem fer lítið fyrir en í felst kostnaðarauki og síðan er mjög erfitt að fá uppgjör hjá ríkinu varðandi verkefni og verðbætur á þær fjárhæðir. En nú liggur fyrir viljayfirlýsing milli félagsmálaráðuneytis, fjármálaráðuneytis og Sambands íslenskra sveitarfélaga um uppgjör á þessum málum og ég treysti því - ég þekki báða þá menn ágætlega sem eru í þessum ráðuneytum - að staðið verði við það og er tími til kominn. Vandamálið hefur verið hvað þetta hefur gengið allt seint og menn sitja margir óþolinmóðir í þeim málum. Síðan verða sveitarfélögin líka að horfa svolítið í eigin barm og það er ekki sama hvaða sveitarfélag á í hlut. Rekstur sveitarfélaga er afar misjafn og menn gleyma því í þessari umræðu að ef menn hækka þjónustugjöld þá kostar það peninga. Sveitarfélögin hafa undanfarin ár verið að auka þjónustu. Menn hafa verið að byggja íþróttahallir, þeir hafa verið að byggja menningarmiðstöðvar og ýmsa aðra hluti og eitthvað kostar allur þessi rekstur. Það er ábyrgðarleysi að tala eins og hérna var gert um að sveitarfélögin eigi að keyra allt á ríkið. Í sambandi við kennaradeiluna er það alveg fáheyrt því að hvað á að gera við aðra hópa eins og leikskólakennara eða aðra starfsmenn sveitarfélaganna? Ég vil ekki að sveitarfélögin hækki skatta á þegna sína. Það er nóg komið með samneysluna hér á landi þar sem við erum um það bil hæst innan OECD.

Herra forseti. Það er af mörgu að taka varðandi fjárhagsstöðu sveitarfélaga í landinu. Þau hafa verið rekin með halla, um 8 milljarða kr. halla á síðustu tveimur árum. Talsvert hefur verið rætt um tekjusamdrátt sveitarfélaganna, m.a. vegna fjölgunar eignarhaldsfélaga og síðast en ekki síst vegna fækkunar íbúa. Í kjölfar kennaradeilunnar er enn rætt um fjárhagsvanda sveitarfélaga. Búsetuflutningarnir eru mjög dýrir beggja vegna. Þar sem íbúum fækkar eru færri til að standa undir rekstri og greiðslum á skuldum. Á hinn bóginn þarf að byggja upp grunnþjónustu á þeim stöðum sem flutt er til. Minni sveitarfélög þurfa að auki að kljást við að greiða fyrir að halda í atvinnuna. Dæmi eru um að lítið sveitarfélag hafi þurft að greiða 1 milljarð kr. fyrir að halda í fyrirtæki sitt. Það mundi heyrast hljóð úr horni í Reykjavík ef Reykvíkingar þyrftu að punga út 100 milljörðum kr. fyrir að halda í fyrirtæki sín. Þetta er fjárhagsvandi sem verður að horfast í augu við. Ég vara við því sem fram kom hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni sem einhver allsherjarlausn varðandi fjárhagsvanda sveitarfélaga, þ.e. svokölluð sameining sveitarfélaga. Það er engin lausn. Ég bý sjálfur í sveitarfélagi sem hefur verið sameinað. Í kjördæmi mínu er sveitarfélagið Vesturbyggð. En þar með hefur ekki fengist nein allsherjarlausn. Menn verða að taka á raunverulegum vanda sveitarfélaganna. Tekjurnar og útgjöldin skipta máli. Að tala um sameiningarpilluna sem lausn vandans er til að forðast að tala um raunverulegan vanda sveitarfélaganna.

Herra forseti. Í raun þarf engan að undra að vaxandi tortryggni sé í samskiptum ríkis og sveitarfélaga af hálfu sveitarfélaganna gagnvart ríkinu. Við skulum líta á dæmi. Í árslok 2002 var gert samkomulag á milli ríkis og sveitarfélaga um að kostnaðarmeta skyldi öll lagafrumvörp, reglugerðir og stjórnvaldsákvarðanir sem ríkið eða Alþingi samþykktu og legðu á sveitarfélögin. Ákveðið var að kostnaðarmeta breytingarnar með hliðsjón af áhrifunum á útgjöld sveitarfélaganna. Þetta átti að vera tilraunaverkefni og fyrst voru valin félagsmálaráðuneytið og umhverfisráðuneytið. Sveitarfélögin hafa hvað eftir annað farið fram á að Alþingi og ráðuneyti samþykktu ekki stöðugt lög og sendu fyrirmæli sem hafa í för með sér kostnaðarauka fyrir sveitarfélögin án þess að þau hafi nokkuð um það að segja eða viti um það fyrir fram. Mér er ekki kunnugt um að nein lög hafi verið kostnaðarmetin frá því að samkomulagið var gert. Hæstv. ráðherra hristir höfuðið og ég hristi líka höfuðið yfir þessum vinnubrögðum. Samkomulagið gilti aðeins um þessi tvö ráðuneyti. Það má vel vera að ráðherra geti tínt til eitt og eitt dæmi. Mér er samt ekki kunnugt um að nokkuð hafi verið gert. Gert hafði verið ráð fyrir því að önnur ráðuneyti mundu fylgja í kjölfarið. Er að furða að sveitarfélögin séu tortryggin gagnvart ríkinu? Hvað þurfa þau að gera og hverju standa þau frammi fyrir? Halda menn að það sé gaman að þurfa að selja skólana eða íþróttahúsin? Nú er komin fram ein viljayfirlýsingin enn sem segir: Við skulum skoða málin. Nei, við þurfum tímasettar aðgerðir fyrir sveitarfélögin.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að svara hv. þm. Jóni Bjarnasyni varðandi það að ekki hafi verið farið eftir samkomulagi sem var gert á sínum tíma á milli ríkis og sveitarfélaga um kostnaðarmat á frumvörpum félagsmálaráðuneytis og umhverfisráðuneytis. Reyndin er sú að í félagsmálaráðuneytinu hafa mörg frumvörp verið send til stjórnar Sambands íslenskra sveitarfélaga og stjórn sambandsins hefur fjallað um þau mál hverju sinni. Hér fer hv. þm. því með rangt mál. Fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga hafa mikið verið í umræðunni á síðustu missirum. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að vekja máls á því á Alþingi. Mörg sveitarfélög glíma við mikinn fjárhagslegan vanda. Það er alvarlegt í ljósi fjölþættra verkefna sveitarfélaga sem snúa oftar en ekki að grunnþjónustu við íbúa sveitarfélaganna. Við getum jafnframt viðurkennt þá staðreynd að þegar fólk velur sér samastað þá lítur það m.a. til þeirrar þjónustu sem viðkomandi sveitarfélag veitir. Málið snýst því um að jafna samkeppnisstöðu sveitarfélaganna. Ég dreg enga dul á að ég tel að ríkisvaldið þurfi að koma að vanda þeirra sveitarfélaga sem hvað verst standa fjárhagslega og geta illa veitt íbúum sínum nauðsynlega grunnþjónustu. Ég fagna þeirri yfirlýsingu sem undirrituð var 17. september síðastliðinn þar sem aðilar samkomulagsins, hæstv. fjármálaráðherra, hæstv. félagsmálaráðherra og formaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, eru m.a. sammála um að eitt af brýnum verkefnum sé að skoða sérstaklega sveitarfélög sem standa höllum fæti fjárhagslega. Mörg sveitarfélög standa á hinn bóginn ágætlega fjárhagslega. Í því ljósi er rétt að benda á að einungis 67 af 104 sveitarfélögum í landinu nýttu til fulls einn af tekjustofnum sínum, útsvarið. Það svarar til 1.100 millj. kr. og ljóst er að þar munar um minna. Af framansögðu er ljóst að sveitarfélögin í landinu eru misjafnlega sett. Það er því brýnt að jafna 

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu. Ég verð að segja að svör hæstvirtra ráðherra valda mér miklum vonbrigðum. Ég get ekki annað af þeim ráðið en að hæstv. ráðherrar séu enn á fullkomnu afneitunarstigi gagnvart þessu vandamáli. Nú er málsvörnin byggð á því að staða sveitarfélaganna sé mismunandi. Nú má ekki nota meðaltalið. Nú má ekki nota heildarafkomuna. Nú dugir ekki að leggja saman afkomu allra sveitarfélaga í landinu og fá út þá stöðu sem á að blasa við hverjum manni, að hún er óviðunandi og hefur verið svo um langt árabil. Þannig tala sömu menn og nota meðaltöl þegar þeir réttlæta skattaprógramm sitt. Þeir telja þau alls ekki nothæf þegar sveitarfélög eiga í hlut. Vandi þeirra sem verst eru settir skánar ekkert við að meðaltalið liggi einhvers staðar. Staðreyndin er sú að tilburðir ráðherranna til að ýta sér undan hinu óþægilega í þessari umræðu eru satt að segja harla vandræðalegir. Hæstv. félagsmálaráðherra kvartaði undan einhliða og villandi umræðu um fjármál sveitarfélaga. Þetta er sami söngurinn og í hæstv. fjármálaráðherra í fyrradag sem vældi undan villandi og einhliða umræðu um fjárlagafrumvarpið. Þetta er að verða plagsiður hjá hæstv. ráðherrum, að láta eins og vandinn muni hverfa úr heiminum ef sendiboði hinna vondu tíðinda er skotinn. Það er ekki þannig. Ótíðindin hverfa ekki með því að fjarlægja sendiboðann. Vandi sveitarfélaganna er veruleiki sem hæstv. ríkisstjórn verður að horfast í augu við. Staða sveitarfélaga er vissulega mismunandi en hið dæmigerða sveitarfélag, að meðalstærð á landsbyggðinni, býr við gríðarlega erfiðleika. Stundum er það vegna fólksfækkunar og vegna þess að meðallaun á landsbyggðinni eru að dragast aftur úr. Þar með lækka tekjur sveitarfélaganna. Mörg sveitarfélög hafa orðið að taka á sig útgjöld til að verja atvinnulífið og fleira mætti nefna í þeim dúr. Samskipti sveitarfélaganna við ríkisvaldið hafa öll verið á þá leið að það er von að menn séu tortryggnir gagnvart gjörsamlega innihaldslausri 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem fram kom í máli hv. þm. Hjálmars Árnasonar að hér er gert mikið veður af litlu tilefni. Eins og fram kemur í margnefndri viljayfirlýsingu frá 17. september eru ríki og sveitarfélög sammála um að fela tekjustofnanefnd að hefja vinnu við að meta stöðu þeirra sveitarfélaga og svæða sem standa illa fjárhagslega og gera tillögur til úrbóta. Í meginatriðum eru ríki og sveitarfélög einnig sammála um hvaða leiðir koma til greina í því sambandi. Bæði ríki og sveitarfélög eru einhuga um að hraða vinnu tekjustofnanefndar eins og frekast er kostur. Endanleg ákvörðun um verkefnaflutning er að sjálfsögðu háð þeirri forsendu að ríki og sveitarfélög komist að sameiginlegri niðurstöðu um tekjustofna sem báðir aðilar geti sætt sig við. Það er engan veginn tímabært nú í upphafi hausts að ræða frestun á sameiningarkosningum sem fram eiga að fara næsta vor. Því hefur verið haldið fram í umræðunni, hæstv. forseti, að sveitarfélögin hafi tekið við ábyrgð á grunnskólunum árið 1996 án fullnægjandi tekjustofna. Þessi fullyrðing stenst ekki skoðun. Forustumenn Sambands íslenskra sveitarfélaga hafa ítrekað staðfest að rétt hafi verið gefið. Raunar var framlag ríkisins hækkað um 1 milljarð kr. frá því sem áætlað hafði verið. Það fólk sem þekkir til málaflokksins hefur tekið undir þessi orð. Í umræðum um frumvarp til laga um breytingar á sveitarstjórnarlögum á síðasta þingi tók hv. 7. þm. Norðaust., Einar Már Sigurðarson, undir þetta sjónarmið. Þar sagði hann, með leyfi forseta: „Ég kynnti mér hins vegar eins og ég sagði áðan á árum áður málið nokkuð vel og niðurstaða mín þá var sú að þetta væri líklega einn besti samningur sem sveitarfélög hafa nokkurn tíma gert við ríkisvaldið, þ.e. þegar grunnskólinn var fluttur yfir.“ Úttekt óháðs endurskoðunarfyrirtækis árið 2000 var unnin í samræmi við samkomulag ríkis og sveitarfélaga og staðfestir þetta enn betur. Hæstv. forseti. Mikilvæg skref hafa verið stigin í fjármálalegum samskiptum ríkis og sveitarfélaga á undanförnum árum. Framtíðin er björt ef við höldum áfram að efla sveitarstjórnarstigið eins og lagt hefur verið upp með.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2004, 76. máli þingsins á þskj. 76. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða ársins 2004. Frumvarpið byggir í senn á endurmati á helstu hagrænum forsendum fjárlaganna, áhrifum af lögbundnum útgjaldaliðum og ýmsum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um mál sem fram hafa komið eftir afgreiðslu fjárlaganna. Eins og undanfarin ár hefur verið lögð áhersla á að leggja frumvarpið fram í upphafi þinghaldsins, samhliða fjárlagafrumvarpinu. Með því móti er þinginu og fjárlaganefnd betur gert kleift að fjalla samtímis um áætlanir fyrir bæði árin og ljúka afgreiðslu frumvarpanna tímanlega eins og ráðgert er samkvæmt starfsáætlun þingsins. Ég held að margir geti verið mér sammála um að umfjöllun þingsins um þessi mál hafi verið að færast til betri vegar síðustu árin þótt ef til vill verði ekki allir á eitt sáttir um efni frumvarpsins. Ég mun í þessari framsögu einungis stikla á stærstu atriðum frumvarpsins sem hér er til umræðu en vísa að öðru leyti til skýringa á einstökum málum í greinargerð þess. Samkvæmt fjárlögum þessa árs, sem afgreidd voru í byrjun desember á síðasta ári, var áætlað að heildartekjur ríkissjóðs yrðu 282 milljarðar kr. Endurskoðuð áætlun gerir nú ráð fyrir að heildartekjur ársins verði rúmlega 290 milljarðar kr. eða 8 milljörðum kr. hærri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Það jafngildir tæplega 3% af tekjuáætlun fjárlaga ársins. Endurmat teknanna tekur mið af innheimtunni það sem af er þessu ári og ber með sér að nýtt hagvaxtarskeið hefur gengið fram af meiri þrótti en fyrirséð var við undirbúning að setningu fjárlaganna. Þannig er nú talið að hagvöxtur verði 5,5% á þessu ári en við undirbúning fjárlaga var áætlað að hann yrði 3,5%. Þessi auknu umsvif í atvinnulífinu og bætt afkoma fyrirtækja og heimila endurspeglast í því að skattar á tekjur og eignir einstaklinga og lögaðila verði taldir um 5 milljörðum hærri en samkvæmt áætlun fjárlaga og skattar á launaveltu og viðskipti með vörur og þjónustu um 4,7 milljörðum kr. hærri. Á hinn bóginn lækkar áætlun um aðrar rekstrartekjur ríkissjóðs um 1,5 milljarða kr. Það er að mestu um að ræða endurskoðun á tekjum af dráttarvöxtum og álögðum sköttum og vöxtum af endurlánum ríkissjóðs en það eru tekjustofnar sem jafnan ríkir talsverð óvissa um. Varðandi útgjöld ríkissjóðs eru gerðar tillögur um 6,3 milljarða kr. viðbótarfjárheimildir í frumvarpinu til að mæta ýmsum útgjaldatilefnum sem ég mun koma aftur að hér á eftir. Samsvarar þetta tæplega 2,5% af áætluðum útgjöldum samkvæmt fjárlögum ársins. Hins vegar þarf að taka með í reikninginn að áætlað er að gjaldfærð útgjöld verði 800 millj. kr. hærri en þessar fjárheimildir í 1. gr. frumvarpsins. Eins og í fyrri fjáraukalögum stafar sá mismunur annars vegar af því að jafnan eru einhverjar heimildir í frumvarpinu vegna útgjalda sem þegar hafa verið gjaldfærð á liðnum árum og hins vegar af því að afgangsfjárheimildir og umframgjöld eru flutt frá fyrra ári og einnig til næsta árs. Nýting á fjárheimildum ársins getur þannig verið dálítið breytileg milli ára og verður að leggja mat á helstu tilvikin hverju sinni. Gjaldfærð útgjöld ársins 2004 eru þess vegna áætluð 7,1 milljarði kr. hærri en í fjárlögum eða 282,4 milljarðar. Samkvæmt þessu verður tekjuafgangur ársins þá rúmlega 1,1 milljarði kr. meiri en í fjárlögum eða 7,8 milljarðar. Má því segja að frumvarpið beri þess merki að staða ríkissjóðs er að styrkjast og að áform um tekjuafganginn í fjárlögum ættu að geta gengið eftir og jafnvel gott betur. Eins og fram kom í umræðum hér um fjárlagafrumvarpið fyrr í vikunni eru horfur á að sú þróun haldi áfram á næsta ári. Þá vildi ég, herra forseti, víkja nokkrum orðum að breytingum á sjóðstreymi ríkissjóðs sem fram koma í 2. gr. frumvarpsins. Áætlað er að handbært fé frá rekstri aukist nokkru meira frá fjárlögum en tekjuafgangurinn eða um 4,1 milljarð kr. og verði jákvætt um 2,3 milljarða kr. í stað þess að rýrna um 1,8 milljarða eins og búist hafði verið við. Það á að mestu rætur að rekja til þess að innheimta álagðra tekna batnar á árinu. Fjármunahreyfingar lækka um 1,2 milljarða í frumvarpinu. Þar vegast á 2,9 milljarða kr. útstreymi í kjölfar uppgjörs við Reykjavíkurborg um lífeyrisskuldbindingar samrekstrarstofnana og 2,1 milljarðs kr. innstreymi vegna aukinna afborgana af veittum lánum. Niðurstaðan er þá að horfur eru á að lánsfjárafgangur batni um 3,7 milljarða og verði nærri 17 milljarða kr. afgangur á lánsfjárjöfnuði á árinu 2004. Þessi aukni lánsfjárafgangur gerir það kleift að greiða niður skuldir um 3 milljarða kr. til viðbótar við þá 4 milljarða sem gert var ráð fyrir í fjárlögum og einnig að styrkja stöðuna við Seðlabanka Íslands. Gangi þetta eftir verður samanlagður lánsfjárafgangur áranna 1998–2004 orðinn ríflega 64 milljarðar kr. Ég kem þá aftur að gjaldahlið frumvarpsins og helstu útgjaldatilefnum. Af 6,3 milljarða kr. fjárheimildum vegna aukinna útgjalda frá áformum fjárlaga eru rúmir 2 milljarðar kr. til félagsmálaráðuneytisins, einkum vegna 1 milljarðs kr. hækkunar á greiddum atvinnuleysisbótum, 300 millj. kr. viðbótarútgjalda Ábyrgðarsjóðs launa og um 250 millj. kr. aukningar á framlagi í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Útgjöld heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis aukast um rúma 2 milljarða kr., þyngst vegur 675 millj. kr. framlag til reksturs Landspítala – háskólasjúkrahúss. Rúmlega 550 millj. kr. eru vegna útgjalda sjúkratrygginga, einkum vegna lyfjakostnaðar, um 350 millj. kr. eru bætur vegna félagslegrar aðstoðar og um 300 millj. kr. útgjöld lífeyristrygginga vegna fjölgunar öryrkja umfram forsendur fjárlaga. Rúmlega 930 millj. kr. eru aukin útgjöld sem falla undir fjármálaráðuneytið, þar af eru 600 millj. kr. vegna vaxtabóta umfram áætlun og 300 milljónir vegna kostnaðar við kjarasamninga á almennum markaði umfram launaforsendur fjárlaga og dreifast þau útgjöld síðan á önnur ráðuneyti. Útgjöld menntamálaráðuneytis aukast um 500 milljónir, þar af eru 250 vegna fjölgunar nemenda í framhaldsskólum, rúmlega 100 milljónir vegna lokaframkvæmda við Þjóðminjasafn og 100 millj. kr. eru hækkuð afnotagjöld til Ríkisútvarpsins sem nú renna í gegnum A-hluta ríkissjóðs eins og kunnugt er. Útgjöld samgönguráðuneytis aukast um rúmlega 410 milljónir og þar af eru 375 millj. kr. vegna jarðgangaframkvæmda undir Almannaskarð og lúkningar þess verkefnis. Útgjöld utanríkisráðuneytis aukast um tæplega 300 millj. kr. Þar munar mestu um tæplega 190 millj. kr. auknar tekjur Flugmálastjórnar á Keflavíkurflugvelli af öryggis- og lendingargjöldum en þeim er skilað til stofnunarinnar sem framlag til hennar í B-hluta. Útgjöld dóms- og kirkjumálaráðuneytis aukast um tæplega 170 milljónir og vegur þar þyngst rúmlega 50 millj. kr. framlag til að endurnýja samning um Tetra-fjarskiptakerfið, 35 milljónir til að styrkja rekstrargrundvöll héraðsdómstóla og 35 millj. kr. framlag til að fjölga lögreglumönnum í Reykjavík. Útgjöld landbúnaðarráðuneytis aukast um tæplega 165 millj. kr., þar af er 135 millj. kr. framlag vegna sauðfjárframleiðslu sem féll niður í fjárlögum. Útgjöld forsætisráðuneytis hækka um 125 milljónir og vegur þar þyngst 70 millj. kr. framlag til niðurrifs á Sölvhólsgötu 11 í Reykjavík. Loks lækka útgjöld viðskiptaráðuneytis um 90 milljónir vegna niðurlagningar á Flutningsjöfnunarsjóði sements og útgjöld sjávarútvegsráðuneytisins lækka um tæplega 470 milljónir þar sem gjald í Þróunarsjóð sjávarútvegsins var lagt af frá 1. sept. sl. Aðrar breytingar eru minni og koma fram vegna ýmissa ófyrirséðra atvika, samninga og lagabreytinga. Ég vil að lokum vekja athygli á því í sambandi við lánsfjárgrein frumvarpsins, 3. gr., að gert er ráð fyrir að ríkisábyrgðir vegna lántöku Íbúðalánasjóðs lækki um tæplega 5,5 milljarða kr. nettó. Þar er byggt á útreikningum sem gerðir voru áður en núverandi samkeppni í íbúðalánaveitingum hófst og verður því að gera fyrirvara við þær áætlanir og endurskoða þær að nýju fyrir afgreiðslu frumvarpsins. Ég hef nú, herra forseti, farið nokkrum almennum orðum um þetta frumvarp og þau áhrif sem það hefur til að auka lánsfjárafgang og rekstrarafgang ríkissjóðs. Legg ég því til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.

Herra forseti. Það er árvisst við umræður um frumvarp til fjáraukalaga að ég spyrji hæstv. fjármálaráðherra að því hvort hann telji að nú sé þeim merka áfanga náð að hér sé lagt fram frumvarp til fjáraukalaga sem sé algjörlega í samræmi við ákvæði í fjárreiðulögum. Herra forseti, ég endurtek þessa spurningu mína og spyr hæstv. fjármálaráðherra að því hvort frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004 sé að mati hæstv. ráðherra fyllilega í samræmi við lög um fjárreiður ríkisins.

Herra forseti. Svarið er já, ég tel engan vafa á því að svo sé.

Herra forseti. Ég verð að játa það að ég bjóst við þessu svari frá hæstv. ráðherra og mun að sjálfsögðu ekki í stuttu andsvari fara nákvæmlega yfir það að ég sé hæstv. ráðherra ósammála. Ég mun þó spyrja hæstv. ráðherra um einn lið og af sérstakri tillitssemi við hæstv. ráðherra held ég mig að sjálfsögðu við hans eigið ráðuneyti. Á bls. 77 í frumvarpi hæstv. ráðherra er fjallað um Rekstrarfélag stjórnarráðsbygginga við Arnarhól. Þar kemur fram að óskað er eftir eða gerð tillaga um 9,8 millj. kr. hækkun á fjárheimild rekstrarfélagsins, eðlilegt að því er virðist að öllu leyti að þessi upphæð sé þarna inni og hún er inni vegna þess að efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins flutti úr húsnæði að Lindargötu 9 um síðustu áramót. Ég geri þess vegna ráð fyrir því, herra forseti, að það hafi verið ákveðið einhverju fyrr að skrifstofan mundi flytja úr húsnæðinu, þ.e. að það hafi legið fyrir í desembermánuði a.m.k. að skrifstofan mundi flytja út, og þess vegna hlýtur það að hafa verið fyrirséð, vegna þess að það hefur væntanlega á sama tíma einnig verið ljóst að nýr leigutaki mundi ekki flytja inn 1. janúar. - Það vill nú reyndar þannig til að nýr leigutaki er ekki enn fluttur inn þannig að hér er gerð tillaga um það að rekstrarfélaginu séu bættir þeir ellefu mánuðir sem gert er ráð fyrir að þetta húsnæði verði ekki í notkun. Herra forseti. Ég verð að biðja hæstv. ráðherra að færa ansi traust rök fyrir því að þetta hafi ekki verið fyrirséð þegar við afgreiddum fjárlög í desembermánuði árið 2003.

Herra forseti. Það vil nú svo vel til að mér er kunnugt um það að þetta mál hefur þegar verið rætt í fjárlaganefnd þingsins, þetta stóra og mikilvæga mál. En út frá prinsippinu sem um er rætt er ágætt að það komi hér upp. Málið var ófyrirséð að því leyti til að það var talið að það yrði unnt að mæta þessu tekjutapi með öðrum hætti innan ramma þessa ágæta rekstrarfélags. Síðan gekk það bara ekki upp þannig að það verður fyrir óvæntu tekjutapi að þessu leyti sem því miður er ekki unnt að bregðast við nema með þessum hætti. Það er nú skýringin. Auðvitað er þetta hins vegar ekki skemmtilegt mál þó að það sé ekki stórt og það skal ég fúslega viðurkenna að þetta er ekki sá liður í þessu fjáraukalagafrumvarpi sem ég hef mestar mætur á. En eigi að síður er á því lögmæt skýring og ég tel að það sé ekki óeðlilegt að það beri svona að eins og lagt er til í frumvarpinu.

Herra forseti. Eins og hæstv. fjármálaráðherra hefur gert grein fyrir við framlagningu á frumvarpi til fjáraukalaga er slíku frumvarpi ætlað að taka fyrst og fremst til skyndilegra fjárbreytinga og ófyrirsjáanlegra nema þá að Alþingi taki það upp og afgreiði það með öðrum hætti. Í frumvarpinu eru m.a. lagðar til um 250 millj. kr. til framhaldsskólanna. Nú var það svo, herra forseti, og ég held að okkur öllum sé það minnisstætt að í umræðunni um fjárlög á sl. vetri var mikið rætt um framhaldsskólana og að fjármagn vantaði til þeirra. Við lásum hér upp bréf frá Félagi framhaldsskóla, frá stjórnendum, sem sögðu: Það er bara vanáætlað um allt að þúsund nemendur, menn nefndu þá 700–800 nemendur sem a.m.k. væri vanáætlað fyrir, þetta lá ljóst fyrir þá. Þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Kolbrún Halldórsdóttir, flutti þá breytingartillögu við fjárlagafrumvarpið um að tekið yrði tillit til þessa fjölda þá þegar við fjárlagagerðina því að hann lægi hvort eð er fyrir. En það var þverskallast. Hér stendur: Allt í einu fundist 1.100 nemendur umfram forsendur fjárlaga og nú er verið að taka tillit til þess. Hefði ekki verið nær, hæstv. ráðherra, að taka þetta inn þegar allar upplýsingar lágu fyrir eða hvers vegna fundust þessir nemendur allt í einu nú en ekki í fyrrahaust þegar allar upplýsingar um þá lágu fyrir?

Herra forseti. Það liggja fyrir betri upplýsingar nú en þá. Þess vegna er tekið tillit til hinna nýjustu upplýsinga sem eru betri og nákvæmari en áður var og þess vegna er gerð þessi tillaga. Þetta er nú ósköp einfalt mál.

Vissulega er það fagnaðarefni að tekist hafi að leiðrétta um 250 milljónir sem ég dreg þó í efa að sé nóg og við eigum eftir að fá frekari upplýsingar um það í meðferð fjáraukalaga nú í haust. En ef hæstv. ráðherra áttar sig á hvernig á að vinna fjárlög, þessar upplýsingar lágu allar fyrir í fyrrahaust og þá átti þetta að koma inn en ekki valda því umróti sem það gerði í sumar þegar ljóst var að skólarnir gátu ekki tekið inn nemendur af því að þá vantaði fjármagn. Nákvæmlega sama og þeir sögðu í fyrrahaust. Þetta olli mikilli óvissu og enn hafa ekki allir nemendur fengið skólavist sem þeir höfðu gert ráð fyrir að fá og lög kveða á um. Þetta er eitt dæmi um það hvernig verið er kerfisbundið að þrengja að framhaldsmenntun í landinu þó að hér sé lítillega verið að reyna að rétta hlut. En við sjáum til við meðferð fjárlaga og fjáraukalaganna hvort ekki þurfi að koma meira inn til þess að mæta þeim raunveruleika sem við stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004. Það er rétt að taka fram í upphafi að að mínu mati eru hér færri liðir og þar af leiðandi lægri upphæðir en oft áður sem vafa getur valdið að sé fyllilega í samræmi við lög um fjárreiður ríkisins. Ég mun víkja nánar að því á eftir. En það er ljóst að vegna þess mikla hagvaxtar sem við lifum nú, aukinnar einkaneyslu og mikils innflutnings og þar af leiðandi mikils viðskiptahalla, hafa tekjur ríkissjóðs aukist verulega fram yfir það sem gert var ráð fyrir í fjárlögum þessa árs. Raunar svo mikið að þar munar rúmlega 8 milljörðum kr. Útgjöld hafa síðan aukist um rúmlega 6 milljarða þannig að þarna er munur upp á tæplega 2 milljarða og bætir það hag ríkissjóðs. Í þessu samhengi er hins vegar eðlilegt að velta upp hvort það sé ekki sérstakt umhugsunarefni hvernig áætlunargerð er háttað. Það kemur sem sagt í ljós að tekjur eru verulega vanáætlaðar sem skeikar ansi miklu á einstökum liðum og hlýtur það að vera umhugsunarefni sem ég ætla þó ekki að gera að umræðuefni í ræðu minni að þessu sinni. Það er hins vegar augljóst mál að aðstæður sem þessar kalla á þá hættu að slakað sé á aganum og festunni og menn láti þá ýmislegt fara inn í fjáraukalagafrumvarp sem ella yrði mikil tregða við þar sem tekjur hafa aukist svo mjög að það eru út af fyrir sig nægilegir fjármunir til staðar. Við skulum heldur ekki gleyma því að þó að frumvarpið líti svona út núna er þetta ekki endanleg niðurstaða. Það hefur auðvitað oft og tíðum gerst að í meðförum Alþingis hafi bæst verulega við útgjöldin, það hefur að vísu oftast verið vegna óska ríkisstjórnarinnar sjálfrar að slíkt hefur komið fram. Við skulum vona að svo verði ekki að þessu sinni og að við fáum að sjá þann afgang sem frumvarpið gerir ráð fyrir halda sér allt til loka. Herra forseti. Það er ástæða til að fjalla örlítið í byrjun um lög um fjárreiður ríkisins. Hæstv. ráðherra fullyrti í andsvari við mig áðan að nú væri þeim merka áfanga náð, og hugsanlega að hans mati eitthvað fyrr, að fyllilega sé farið eftir lögum um fjárreiður ríkisins varðandi framlagningu frumvarpsins. Ég vil byrja á því að rifja upp ákvæði í 33. gr. laga um fjárreiður ríkisins en þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.“ Vissulega er verið að leita heimilda til margs konar greiðslna í því frumvarpi sem hér liggur fyrir en ég verð að gera ráð fyrir því að engin greiðsla af þeim sem flokkast undir það að vera ófyrirséð að mati hæstv. ráðherra og þeirra ráðuneytismanna allra hafi verið greidd út því við fjárlaganefndarmenn könnumst ekki við það að hafa fengið eina einustu tilkynningu um slíkt, ekki eina einustu kynningu. En eins og þessi orð bera með sér er það afskaplega skýrt að það er skylt að gera slíkt og því hlýt ég að gera ráð fyrir að engar greiðslur hafi átt sér stað úr ríkissjóði af þeim sem við flokkum undir ófyrirséð, ella verður hæstv. ráðherra að rökstyðja hvernig á því standi að sú kynning sem þar á að fara fram hafi farið fram hjá okkur fjárlaganefndarmönnum. Herra forseti. Það er 2. gr. laga um fjárreiður ríkisins sem skiptir kannski ekki síður máli og jafnvel meira máli. Það er sú grein sem fjallar um það sem á að vera í frumvarpi til fjáraukalaga, þ.e. hin margumræddu ófyrirséðu atvik, nýir kjarasamningar eða ný löggjöf og það er auðvitað yfirleitt skýrt með kjarasamningana og nýju lögin. Það eru þau ófyrirséðu sem eru kannski oft og tíðum matsatriði. Í 2. mgr. 44. gr. um fjárreiður ríkisins segir, með leyfi forseta: „Öðrum óskum“ - þ.e. en því sem ég nefndi áðan um ófyrirséð, kjarasamninga eða nýja löggjöf - „um breyttar heimildir til fjárráðstafana en getur í 1. mgr. skal jafnan vísað til ákvörðunar Alþingis í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár.“ Herra forseti. Það er helst þarna sem mér sýnist enn einu sinni halla heldur á, þ.e. að það séu nokkur atriði í frumvarpinu sem eigi í raun og veru frekar heima í fjárlögum næsta árs vegna þess að þau falla ekki undir skilgreininguna í 1. mgr. Þetta er auðvitað deila sem hægt er að taka og menn geta verið með mismunandi skoðanir á en ég held að þetta séu atriði sem við í fjárlaganefnd hljótum að fara sérstaklega yfir og ég vænti þess að nokkur af þeim atriðum sem ég mun síðar í ræðu minni minnast á verði hugsanlega skýrð í þessari umræðu. Ef ekki munum við að sjálfsögðu fara fram á, fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, að það komi mjög nákvæmar skýringar og yfirlit yfir það hvernig þessar ákvarðanir hafa verið teknar. Það er fleira sem má minnast á í þessu sambandi og við getum tínt til fleiri atriði en ég mun hins vegar fyrst og fremst fjalla um það sem ég hef nefnt en vek sérstaka athygli á því að það er auðvitað mikið vald sem ríkisstjórnin fer með þegar hún leggur mat á hvað er ófyrirséð eða hvað á að vera í fjáraukalögum eða hvað á hreinlega að greiða út áður en fjáraukalög eru samþykkt. Vissulega gerir ríkisstjórnin það í skjóli þess að hún hefur meiri hluta á Alþingi og það er afar ólíklegt þegar slíkur meiri hluti er til staðar að hann gangi þvert gegn vilja slíkrar ríkisstjórnar. Hins vegar er umhugsunarefni hvernig með það vald er farið og við verðum að átta okkur á því að þegar slíkar ákvarðanir eru teknar er í raun og veru verið að færa fjárveitingavaldið frá Alþingi til ríkisstjórnarinnar. Við því hefur verið varað og ég hef nokkrum sinnum áður vitnað í skýrslu sem Ríkisendurskoðun tók saman og gaf út í apríl árið 2001 þar sem fjallað er sérstaklega um þetta og færð rök fyrir því að raunverulega hafi ríkisstjórninni með þessum hætti oft og tíðum verið framsalað fjárveitingavaldið þó svo að það sé formlega í höndum Alþingis. Það er auðvitað nauðsynlegt að þetta sé rætt sérstaklega á þessum tímum þegar ýmsir telja fulla ástæðu, og að gefnu tilefni, til að ræða um stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu t.d. vegna þess að því miður virðist manni sú þróun eiga sér stað að framkvæmdarvaldið sé stöðugt að seilast lengra og Alþingi þurfi þess vegna að verja sig eins og kostur er. Það er ljóst að við munum eins og ég sagði áðan, fulltrúar Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, fara sérstaklega yfir þessi mál og byggja þann varnarmúr sem við teljum nauðsynlegan og við getum gert í þeirri stöðu sem við erum, þ.e. að vera í minni hluta í nefndinni. Við munum síðan að sjálfsögðu óska eftir ýmsum sundurliðunum og minnisblöðum varðandi einstaka þætti, sérstaklega þá þætti sem ekki verða fyllilega skýrðir í þeirri umræðu sem nú stendur yfir. Herra forseti. Ég sagði að ég mundi stikla á stóru varðandi það frumvarp sem hér liggur fyrir og vekja athygli á nokkrum þáttum sem ég tel að séu að minnsta kosti á gráu svæði varðandi það að standast fjárreiðulögin. Fyrst vil ég víkja að því sem getur vissulega fallið undir ófyrirséð en hlýtur að vekja umhugsun um það hvernig staðið er að undirbúningi útboða og tilboðsgagna á vegum hins opinbera. Það eru sérstaklega tvö tilvik sem vekja alveg sérstaka athygli og það er eðlilegt af því að við erum stödd í þessum sal að byrja á því sem snýr að því húsi sem við erum stödd í. Á fjárlögum voru áætlaðar 75 millj. kr. til þeirra framkvæmda sem hér fóru fram í sumar en nú er beðið um 44 millj. kr. til viðbótar, þ.e. tæplega 60% aukningu. Það er alveg ljóst að atvik höguðu því svo til í sumar að það er eðlilegt að þær hafi farið eitthvað fram úr áætlun því ekki var hægt að vinna verkið á þeim tíma sem áætlað var. En það kemur ekki fram í frumvarpinu hversu hátt hlutfallið er vegna þess og hversu hátt það er vegna þess að verkið sem slíkt fór fram úr áætlun. Það er nauðsynlegt að það verði upplýst vegna þess að ég trúi ekki öðru vegna þeirrar reynslu sem Alþingi hefur sjálft af framkvæmdum en að það hljóti að vera sérstaklega vandað til þessara útboða og þessarar áætlunargerðar vegna þess að því miður höfum við dæmi um það frá því á árum áður að ekki hafi verið nægilega vel að verki staðið hvað það varðar. Það er þess vegna alveg nauðsynlegt að við fáum sundurliðun á því hvernig þetta fór fram úr áætlun, þ.e. hvað er verkið sjálft og hvað er vegna þess að hér þurfti að halda fundi á þeim tíma sem áætlað var að unnið yrði. En það er auðvitað of hátt hlutfall að þarna skuli vera farið fram úr um tæplega 60% og það af sjálfu Alþingi Íslendinga. Annað atriði sem fellur undir þetta er alveg eins og það verk sem hér um ræðir, þarft verk sem slíkt, og svo að enginn misskilningur verði vil ég taka fram að þó að ég sé að vekja athygli á ýmsum þáttum og ýmsum málum snertir það ekki mikilvægi málanna sem slíkra. Það er allt annar handleggur. Við erum fyrst og fremst að ræða um hvort þessir þættir eigi heima í fjáraukalögum og skýringar á því hvers vegna þeir eru í fjáraukalögunum. Sá þáttur sem ég ætlaði að vekja athygli á er minningaþátturinn um Halldór Laxness á Gljúfrasteini. Það verður að segjast eins og er að þó að hér hafi verið farið nokkuð glannalega fram úr í áætlunum þá er þar að því er virðist enn glannalegar farið fram úr vegna þess að í fjárlögum er áætlað 2,5 millj. kr. til viðhalds vegna þessa liðar. Hér er hins vegar farið fram á 20 millj. kr. til viðbótar þannig að hér er verið að tala um allt að 800%. Hér virðist því vera farið verulega út fyrir það sem ætlað var eða að áætlunin hafi verið svona kolröng. Skýringar vantar a.m.k. í fjáraukalagafrumvarpið því að hér segir aðeins, með leyfi forseta: „Kostnaður við lagfæringar og endurbætur hefur orðið meiri en ráð var fyrir gert í upphafi.“ Það virðist vera nokkuð ljóst að hann hafi verið nokkuð meiri. Það sem vekur athygli er að liðurinn í fjárlögum er inni á viðhaldi en liðurinn í fjáraukalögum nú er hins vegar færður á stofnkostnað þannig að hér er nauðsynlegt að fá skýringar á hvað gerðist. Herra forseti. Annað sem vekur athygli mína líka er það sem ég hef flokkað undir það sem fallið hefur niður við afgreiðslu fjárlaga. Nú skulum við ætla að þegar fjárlög eru afgreidd komi vilji Alþingis í ljós þannig að það sem ekki er í fjárlögum og ég tala nú ekki um eins og í nokkrum tilfellum það sem fellt hefur verið út úr frumvarpi til fjárlaga fram að afgreiðslu þar hljóti að koma fram vilji Alþingis. Þess vegna vekur það auðvitað mikla athygli þegar nokkrir liðir koma svo fram í fjáraukalagafrumvarpinu og ég nefni fyrst dæmi sem er undir menntamálaráðuneyti og er Snorrastofa, þarft verk og mikilvægt, en hér segir, með leyfi forseta: „Í fjárlagafrumvarpi 2004 var gert ráð fyrir 6 millj. kr. stofnkostnaðarframlagi sem síðan var fellt niður með breytingartillögu við 2. umræðu“ - og ef ég man rétt var þessi breytingartillaga frá meiri hluta fjárlaganefndar. Síðan segir hér áfram, með leyfi forseta: - „vegna þess að samningur um verkefnið var runninn út. Þeir sem að Snorrastofu standa höfðu hins vegar miðað áætlanir sínar við að þessi fjárheimild yrði til staðar, með tilvísun í frumvarpið.“ Herra forseti. Þessir ágætu ,,þeir sem að Snorrastofu standa“, ja, ég vissi ekki áður að þeir tækju fram fyrir hendur Alþingis og hefðu meira vald en Alþingi um það hvernig fjármunum ríkisins er ráðstafað. Miðað við þetta blasir það við að þeir ágætu menn sem vinna þetta ágæta verk hafa greinilega meira vald en meiri hluti Alþingis varðandi það hvernig með fjármunina er farið eða að einhver önnur skýring er hugsanlega á þessu og ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra upplýsi það þá á eftir. Svipað mál er einnig á ferðinni hjá félagsmálaráðuneytinu. Þar er um að ræða leigugreiðslur vegna hinnar ágætu starfsemi sem fram fer á vegum Byrgisins að Efri-Brú í Grímsnesi. Hér segir í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Upphæð þessi“ - þ.e. þær 8 milljónir sem farið er fram á í fjáraukalagafrumvarpinu - „féll niður við afgreiðslu fjárlaga 2004 en þegar hefur verið skrifað undir leigusamninga.“ Upphæðin féll niður við afgreiðslu. Það er væntanlega vegna þess að meiri hluti Alþingis hefur ekki talið ástæðu til að hafa hana inni, en af því að búið er að skrifa undir leigusamningana, miðað við þær upplýsingar sem hér koma fram, þá er þessi upphæð komin inn í fjáraukalög. Herra forseti. Ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra gefi okkur fullnægjandi skýringar á því sem hér er á ferðinni. Herra forseti. Fleira vekur athygli í samhengi við það sem ég var að lesa í fjárreiðulögunum áðan, að hér eiga eingöngu að vera inni í frumvarpinu hlutir sem sannarlega komu upp á árinu 2004. Það vekur þess vegna athygli að nokkrir liðir eiga við árin þar áður. Nokkur dæmi eru m.a. um að bættur sé upp uppsafnaður halli ríkisstofnana frá fyrri árum. Miðað við fjárreiðulögin hefði sú leiðrétting átt að vera á fjárlögum næsta árs fyrst niðurstaða var komin í að þann vanda bæri að greiða. Hjá sjávarútvegsráðuneytinu er óskað eftir 8,5 millj. kr. vegna taps af hrefnuveiðum, taps sem sannarlega varð árið 2003. Ég vil þar að auki segja að það hefur væntanlega verið fyrirséð. Þær veiðar voru rökstuddar með því að þær væru miklar vísindaveiðar sem ættu að skila miklu en ekki hagnaði. Þar er því að mínu mati farið á skjön við fjárreiðulögin. Ef þetta er niðurstaðan þá hefði átt að gera ráð fyrir þeim fjárhæðum í fjárlögum 2003 eða í fjáraukalögum ársins 2003 en fyrst svo var ekki þá a.m.k. í fjárlögum næsta árs. Undir sjávarútvegsráðuneytinu er einnig afar sérkennilegur liður sem varðar Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins. Það er vegna atburða frá árinu 1998. Málið hefur hugsanlega verið í skoðun og vangaveltum til fjölda ára og nú er komin niðurstaða í það. En það á sannarlega ekki við árið 2004. Þetta eru um 10 millj. kr. vegna Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins vegna athugasemda sem bárust frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Svo virðist sem Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins hafi gert samning við íslenskt fyrirtæki um framkvæmd og svo segir, með leyfi forseta: „Að mati Ríkisendurskoðunar var framkvæmdin ekki í samræmi við ákvæði samningsins og ríkislögmaður mat að forsendur fyrir endurkröfu styrksins á hendur samstarfsaðila væru ekki fyrir hendi.“ Stofnunin verður þar af leiðandi að taka þetta á sig. En ég held að það sé nauðsynlegt að við fáum upplýsingar um það hvað gerðist í raun þannig að menn geti lært af slíkum mistökum. Herra forseti. Það er auðvitað líka rétt að vekja athygli á því, þrátt fyrir að það hafi sannarlega gerst á árinu 2004, að hið mikla ævintýri í kringum fjölmiðlalögin svokölluðu kostaði töluvert. Það er nauðsynlegt að fá nákvæma útlistun á því hvernig þessar 10,5 millj. kr. skiptust á milli þeirra sem að því máli komu. Ég vænti þess að við getum fengið það upplýst annaðhvort hjá hæstv. fjármálaráðherra nú eða í fjárlaganefnd fljótlega. Síðan er nauðsynlegt, eins og fram kom í andsvari hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni, að fá upplýst hvernig það getur gerst að 1.100 nemenda gap sé á milli fjárlaganna og raunveruleikans. Framlag til framhaldsskólanna var hækkað um 800 millj. kr. vegna fjölgunar nemenda sem áætlað var að lægi fyrir. Það var gert við 2. umr. fjárlaga í fyrra. En nú er þar 1.100 nemenda gap sem nauðsynlegt er að fá upplýsingar um, og hvernig þeim útreikningum er háttað þar sem þessum mismun er mætt. Það er augljóst að verið er að lækka meðaltalið sem var hins vegar hækkað í fyrra.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir góða og efnismikla ræðu en frekar var hún neikvæð. Hann gleymir því að fyrir nokkrum árum samþykktu menn fjáraukalög fyrir fjölda ára í einu, löngu síðar. Ríkisreikningur var samþykktur fyrir 10 ár á einu bretti. Ég vil taka undir og undirstrika það að hér er staðið mjög vel að verki, að skila fjáraukalögum á þessum tíma. Það er forsenda þess að hægt sé að beita aga. Það er hv. þm. einmitt að gera, að beita aga á framkvæmdarvaldið. Forsenda þess er að það skili þessum reikningum snemma. Þegar hann nefnir það að ráðherra hafi fjárveitingavald þá er fjárveitingavaldið ekki meira en svo að við erum að ræða það og fara í gegnum það mjög nákvæmlega. Hæstv. ráðherra þarf að svara fyrir það. Þetta er því ekki alveg svo slæmt. Stundum kemur fyrir að menn þurfa að samþykkja útgjöld sem ná til alls síðasta árs, til ársins 2003. Það er vegna þess að ýmislegt ófyrirséð getur gerst í rekstri fyrirtækja, t.d. geta fallið dómsmál vegna atburða ársins 2003. Mér finnst líka slæmt hjá hv. þm. að hann nefni ekki að staða ríkissjóðs batnar frá fjárlögum. Hún er 2.000 millj. kr. betri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Heildarniðurstaðan er því bara afskaplega jákvæð. Ef menn vilja gagnrýna eitt og annað þá mega menn gjarnan gera það en þeir mega ekki vera svo neikvæðir að láta sem allt sé að fara í kaldakol.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir að meta ræðu mína efnismikla þótt hún hafi verið fullneikvæð að hans mati. Ég verð að hryggja hann með því að hann hefur þá misst af fyrri hluta ræðu minnar sem var jákvæður. Þar vakti ég sérstaka athygli á því og vonaðist til að þetta yrði niðurstaðan, að hagur ríkissjóðs batnaði vegna þess að tekjurnar væru miklu meiri en áætlað var. Ég benti hins vegar á að það vekti mann til umhugsunar um áætlanagerðina sem slíka. Það verður hins vegar kannski svolítið neikvætt þegar í ljós kemur að þetta sé örlítið á skjön við fjárreiðulögin, sem sett voru 1997. Þau voru m.a. sett til að ná tökum á ríkisfjármálum og ég hef undanfarin ár þakkað sérstaklega fyrir og fagnað því að frumvarp til fjáraukalaga væri lagt fram nokkurn veginn samhliða fjárlögunum. Ég taldi hreinlega að ég væri búinn að óska svo oft til hamingju með þetta að óþarft væri að gera það einu sinni enn og það væri kominn tími til að skoða aðra hluti og reyna að bæta þá líka. Hv. þm. verður að athuga að þótt einhvern tíma hafi ástandið verið afskaplega slæmt þá dugir það ekki til að réttlæta að hlutirnir geti ekki orðið betri í framtíðinni. Við hljótum að horfa fram á við í þeim efnum. Vissulega hefur margt verið bætt en við getum bætt ástandið enn frekar. Ég var að tala um að fjárveitingavaldið væri að hluta til komið frá Alþingi og þannig er það raunverulega í verki þótt formlega sé það hér. En ríkisstjórnin tekur ákvarðanir sínar í skjóli þess að hún hefur meiri hluta á Alþingi. Það er afskaplega hæpið að sá meiri hluti rísi upp gegn henni vegna „smærri upphæða“. Valdið er því í raun og veru komið annað, því miður. En formlega er það hér áfram og við getum rætt um það og farið yfir það. En ég er ansi hræddur um að við fáum því ekki breytt. Ég verð í seinna andsvari mínu, vegna þess að tíminn er rokinn frá mér, að fjalla um þau atriði í frumvarpinu sem upp hafa komið fyrir árið 2004.

Herra forseti. Ég var eiginlega fullkomlega sáttur við þetta svar. En af því að hv. þm. sagðist eiga meira eftir þá kem ég í andsvar svo að hann geti haldið áfram. Það að ríkisvaldið styðst við meiri hluta Alþingis gefur því að sjálfsögðu ákveðið vald. En það þarf að sjálfsögðu að svara fyrir sig bæði gagnvart meiri hlutanum og eins gagnvart stjórnarandstöðunni. Fjárveitingavaldið er eftir sem áður á Alþingi í formi þess að menn þurfa að svara fyrir allar þær breytingar sem þeir óska eftir að fá gerðar á fjárlögunum. Þótt þeir hafi til þess meiri hluta þá þurfa þeir að sjálfsögðu að svara meiri hlutanum líka.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. sérstaklega þá tillitssemi að hafa komið hér upp bara til að gefa mér meiri tíma. Ég mun snúa mér að því sem ég átti eftir í fyrra andsvari mínu, að svara hv. þm. varðandi það sem hefur gerst fyrir árið 2004. Frumvarpið fjallar um árið 2004. Það á samkvæmt fjárreiðulögunum ekki að fjalla um annað en árið 2004. Ég var að vekja athygli á því að fjárreiðulögin gera vissulega ráð fyrir að slík tilvik geti komið upp sem hv. þm. nefndi, að eitthvað upplýsist jafnvel ekki fyrr en árið 2004 varðandi árið 2003, svo dæmi sé tekið. En þá er gert ráð fyrir því í fjárreiðulögum að slíkt sé lagfært í fjárlögum næsta árs. Menn sáu þetta fyrir og ég tel að við eigum að fara eftir fjárreiðulögunum. Nú getur vel verið, og ég vona að hæstv. ráðherra upplýsi það síðar í umræðunum, að eitthvað í fjárreiðulögunum sé ekki nákvæmlega eins og best verður á kosið. Þá verðum við að lagfæra þau lög en meðan þau lög gilda þá hljótum við að stefna að því að fara eftir þeim eins nákvæmlega og unnt er. En ef eitthvað má betur fara í lögunum þá eigum við hiklaust að fara í það. Það er ekkert launungarmál að við höfum rætt það í hópi þingmanna Samfylkingarinnar að leggja til í þingsölum að þessi lög verði tekin til endurskoðunar, að settur verði þingmannahópur svipað og gert var þegar síðast var farið í málið til að fara yfir lögin. Ég tel að frá árinu 1997 til ársins 2004 ætti að vera komin nægileg reynsla af þeim lögum sem við búum við. Það er eins og með önnur mannanna verk, að þessi lög geta ekki verið fullkomin. Það hlýtur að vera hægt að bæta þau. Það er trúlega kominn tími til að fara í þá endurskoðun og kanna hvað við getum betur gert í þessum efnum. Ég trúi því að hæstv. fjármálaráðherra væri manna fegnastur yfir því ef áhugi væri á að skoða þessi mál. Hæstv. ráðherra hefur einna mesta reynslu af því að fara eftir þessum lögum og væri vissulega þörf á að reyna að nýta sér þá þekkingu við slíka endurskoðun.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2004 og er það í samræmi við lög um fjárreiður ríkisins, nr. 88/1997, en þar er gert ráð fyrir að með frumvarpi til fjáraukalaga sé leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana innan ársins en fjárlög gera ráð fyrir og enn fremur að uppfæra og færa til þær breytingar sem orðið hafa á tekjum yfirstandandi árs. Það er ágætt að fá samhliða frumvarp til fjárlaga fyrir næsta ár og frumvarp til fjáraukalaga fyrir þetta ár. Það skiptir afar miklu máli að Alþingi haldi þeirri stöðu sinni sem því ber lagalega, að bera ábyrgð á fjárlagavaldinu, hvernig gjöldum er ráðstafað og að tekjuöflun sé í samræmi við þá ákvörðun sem Alþingi hefur tekið ákvörðun um. Venjulega fylgir tekjuöflunin þeim settu reglum en varðandi útgjöld hafa þau haft tilhneigingu til þess og oftar en ekki brugðið svo við að fjárlögin séu unnin með þeim hætti að þau kalli sjálfkrafa á breytingar. Að ekki sé við fjárlagagerðina viðurkenndar og tekið fullt tillit til skyldna stofnana og einstakra verkefna á vegum ríkisins og þær fái til þess nauðsynlegt fjármagn. Aðstæður geta líka breyst innan ársins. Alþingi getur samþykkt lög á yfirstandandi ári sem geta þegar í stað haft í för með sér aukin útgjöld. Auk þess geta komið upp aðstæður sem krefjast þess að ákveðnum atriðum sé breytt í fjárlögum. Til þess að tryggja að Alþingi taki um þetta ákvörðun lagði ég fram á Alþingi í fyrra og hittiðfyrra tillögur til breytinga á lögum um fjárreiður ríkisins sem tryggja enn betur að Alþingi hafi þetta vald, standi ekki frammi fyrir gerðum hlut af hálfu framkvæmdarvaldsins eins og oft vill bregða við. Ég hef lagt til að lögum um fjárreiður ríkisins verði breytt þannig að strax að vori verði lagt fram frumvarp til fjáraukalaga sem taki til þeirra breytinga sem fram hafa komið á vetrinum frá því að fjárlög voru samþykkt í desember árið á undan. Þá séu lagðar fram tillögur fyrir þingið og þingið afgreiði þær breytingar sem orðið hafa, bæði hvað varðar tekjur og sérstaklega gjöld. Ef ástæða er til væri hægt að leggja fram eins og nú er gert önnur fjáraukalög að hausti þannig að tryggt væri að Alþingi hefði tekið ákvörðun um þau útgjöld og þær breytingar sem gera þarf á gildandi fjárlögum. Allt of oft stendur Alþingi frammi fyrir því að framkvæmdarvaldið hefur tekið ákvörðunina og Alþingi þarf svo að staðfesta, sem er nánast formsatriði. Ég tel að með þeim breytingum sem ég hef lagt til verði þetta miklu skilvirkara og öruggara og Alþingi stæði á rétti sínum í meðferð fjárlaganna. Frú forseti. Ég hef líka lagt til að fjárlagaferlið sé unnið í miklu nánari tengslum við Alþingi. Það var mjög slæmt og Alþingi setti niður vinnulega við það að Þjóðhagsstofnun var lögð niður. Hjá Þjóðhagsstofnun gátu alþingismenn og nefndir þingsins leitað eftir hlutlausri ráðgjöf og upplýsingum um framgang efnahagsmálanna. Núna eru þingmenn algerlega háðir því að fá upplýsingarnar frá fjármálaráðuneytinu. Ekki að það sé ekki eftir bestu vitund vönduð vinna en engu að síður er sjálfstæði þingsins svo mikilvægt hvað lýtur að fjármálum og meðferð þeirra og efnahagsmálum, að þingið hafi sjálfstæða stöðu og geti aflað gagna með sjálfstæðum hætti hjá óháðum aðilum. Þetta er ekki fyrir hendi og þess vegna er þingið mjög veikt í að fjalla um efnahagsmálin, um fjármálin og um einstakar breytingar á fjárlögunum eins og hér er einmitt verið að leggja fram með frumvarpi til fjáraukalaga. Ég tel mjög brýnt að þessu verði breytt og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum fram í fyrra, og munum gera það aftur að öllu óbreyttu, tillögu um að stofnuð verði eins konar efnahagsstofa þingsins þar sem hægt væri að sækja upplýsingar þinginu til halds og trausts í þeirri vinnu sem það ber ábyrgð á. Ég nefni þetta vegna þess að fjármálin, fjárlagaferlið og efnahagsmálin eru einn af hornsteinum þess sem við vinnum út frá og því mikilvægt að þingið haldi sjálfstæði sínu hvað það varðar. Frumvarpið sem hér er lagt fram til 1. umr. gerir, eins og hæstv. fjármálaráðherra lýsti í upphafi, grein fyrir þeim breytingum sem hafa með eðlilegum hætti orðið á ýmsum teknaliðum sem hafa verið færðir upp eftir því sem staðan er og við best vitum. En þar eru líka tekin inn gjöld og gjaldaliðir sem hafa breyst á árinu, sumir vissulega ófyrirséðir en vitað um aðra. Ég ætla ekki að fara mjög ítarlega í frumvarpið við 1. umr. Það fer að lokinni umræðu til fjárlaganefndar og þar gefst nefndinni tækifæri til að veita upplýsingar, staðreyna ýmislegt sem í frumvarpinu er og kalla til aðila sem henni finnst ástæða til til þess að vita hver staðan raunverulega er. Við 2. umr. fjáraukalaga verður þá hægt að taka umræðuna meira efnislega. Ég vil þó benda á einstök atriði sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs bentum þegar á við umræðu og afgreiðslu fjárlaga fyrir þetta ár að væru vanáætluð og illa unnin og mundi valda vandræðum að taka ekki strax tillit til þeirra. Ég minntist á framhaldsskólana í andsvari við hæstv. ráðherra áðan. Það var alveg ljóst við afgreiðslu fjárlaga í desember fyrir tæpu ári að það var vanáætlað til framhaldsskólanna og virtist vera hreinlega af ráðnum hug. Við vissum hvað voru margir í hverjum árgangi, öll gögn lágu fyrir um hvað þyrfti til þess að halda samsvarandi framhaldsskólarekstri eins og gert hefur verið undanfarið miðað við nemendafjölda. Félag framhaldsskólakennara, stjórnendur framhaldsskólanna, skiluðu meira að segja inn skriflegum erindum, nákvæmlega útfærðum um það hver nemendafjöldinn mundi að öllum líkindum verða á næsta ári og hvaða fjármagn þyrfti. Þetta lá allt fyrir. Samt var þrjóskast við og við munum eftir umræðunni í sumar þegar unglingarnir voru að sækja um skólavist í framhaldsskólunum og stóðu allt í einu frammi fyrir því, hundruð nemenda, að geta ekki fengið skólavist vegna fjársveltis framhaldsskólanna. Þetta var upplausnarástand. Það skiptir miklu máli að sá rammi sem hið opinbera skapar og ber að skapa fyrir ungt fólk á menntunarleiðinni sé traustur og að hið opinbera gangi með góðu fordæmi í að byggja upp trúnað og gagnkvæmt traust milli aðila. Þá stóð allt í einu unga fólkið frammi fyrir því að allir framhaldsskólar landsins sögðu: Við höfum ekki fjármagn til þess að taka ykkur inn, stóran hóp nemenda, og þeir biðu vikum og mánuðum saman eftir svari. Nokkuð sem var vitað fyrir mörgum árum því menn vissu nákvæmlega hve margt fólk var fætt á ári fyrir mörgum árum. Þegar 15–16 ára unglingar voru að sækja um skólavist í haust höfðu þeir fæðst fyrir 15–16 árum þannig að þetta þurfti alls ekki að koma á óvart. Ábyrgðarhlutinn að velja þetta fólk til að skapa þeim þessa óvissu er mikill. Það ætti frekar að vera á hinn bóginn. Við ættum að hafa það sem markmið að skapa því unga fólki sem sækir um skóla trausta umgjörð, enda kom á daginn að það vantaði nokkur hundruð millj. kr. til að hægt væri að veita öllum nemendum skólavist. Loksins eftir mikið japl og jaml og tog á milli menntamálaráðherra og fjármálaráðherra að því er virtist var gefin yfirlýsing um að sótt yrði um heimild upp á 250 millj. kr. til þess að hægt væri að taka að minnsta kosti hluta af þessum nemendum inn. Enn þá standa úti nemendur sem ekki hafa fengið skólavist sem lentu aftast í röðinni á þeim úrvalslista þegar verið var að taka inn nemendur. Svo stendur í texta frumvarpsins, með leyfi forseta: „Nemendaspá bendir til þess að fjöldi ársnemenda geti orðið allt að 1.100 umfram forsendur fjárlaga.“ Þess vegna er 250 millj. kr. allt of lág upphæð, enda stendur í textanum að lækka eigi framlag kennara og nemenda jafnframt. Frú forseti. Ég bendi á að svona vinnur maður ekki. Það er hægt að vera með hegningaraðferðir og sveltiaðferðir gagnvart ýmsum málaflokkum eða beita svokölluðu aðhaldi en ekki gagnvart skólafólki. Það gerir maður ekki og ég gagnrýni mjög harðlega vinnubrögð ríkisstjórnarinnar gagnvart framhaldsskólunum og því unga fólki sem þar stundar nám. Þetta var vitað fyrir ári og sú staða sem upp kom í sumar átti ekki að þurfa að koma til. Við munum fá þá aðila sem eiga hlut að máli, stjórnendur framhaldsskólanna, á fund fjárlaganefndar til þess að athuga hver staðan er og ef enn vantar fjármagn til þess að taka á móti nemendum með sómasamlegum hætti munum við beita okkur fyrir því af öllum mætti. Ég vil nefna annað dæmi sem lýsa vinnubrögðum. Lagt er til að auka fjármagn til héraðsdómstóla upp á 35 millj. kr., sem er ágætt en ég efast um að það sé nóg. Þetta lá líka fyrir fyrir ári. Fulltrúar héraðsdómstólanna höfðu sent erindi inn til Alþingis, til fjárlaganefndar um að það fjármagn sem þar væri væri af svo skornum skammti að þeir gætu ekki haldið uppi eðlilegri málsmeðferð og vinnslu mála eins og þeim bæri skylda til lögum samkvæmt og til þess að réttarríkið virkaði. Þetta lá allt fyrir. Við lögðum einmitt líka til þá að þetta yrði viðurkennt en ekki væri verið að hleypa málinu í hnút. Við tókum utandagskrárumræðu á Alþingi sl. vor um þetta og áfram var þá lamið höfðinu við steininn. Það er svo mikilvægt í samfélagi okkar nú að héraðsdómstólarnir haldi sjálfstæði sínu, að þeir þurfi ekki að vera að ganga bónarveg að ráðherrum sem hafa sýnt að fara alla vega með vald sitt gagnvart dómstólunum. Það er svo auðvitað mikilvægt að dómstólarnir fái sjálfstæða stöðu og hvers vegna á þá að vera að hengja þá og svelta þá með þeim hætti að skera niður héraðsdómstólana úti um land. Þetta var allt vitað fyrir ári síðan. Það er því ánægjulegt að menn skuli nú viðurkenna a.m.k. hluta af því og veita hér inn 35 millj. kr. en ég efast um að það sé nóg og við munum kanna það í fjárlaganefnd og fá þangað aðila frá héraðsdómstólunum til að gera okkur grein fyrir því. Ég sé hér ekki tekið á t.d. sýslumannsembættunum úti um land sem líka er af einhverri áráttu haldið í einhvers konar sveltitreyju. Við vitum það. Þeir sendu erindi inn til fjárlaganefndar á síðasta hausti. Við vitum að verið er að svelta þessa þjónustu þar líka. Reyndar er verið að efla stöðu ríkislögreglustjóra í Reykjavík en það er bara allt annar hlutur. Það er ekki sú almannaþjónusta sem sýslumannsembættin standa fyrir úti um land. Við vonum að þar verði ekki tekin upp vopnuð löggæsla eða að sérsveitir ríkislögreglustjóra verði sendar til þess að sinna almenn um löggæslumálum. Ég nefni það, frú forseti, að við munum líka m.a. af því að ég er að fjalla um dómstólana óska eftir því frá sýslumannsembættunum hvernig staða þeirra er. Að lokum langar mig að nefna Landspítala – háskólasjúkrahús sem við tökum svo sérstaklega fyrir seinna, en hér er gert ráð fyrir 675 millj. kr. fjárveitingu á fjáraukalögum. Upphæð sem var vitað um og var reyndar hálflofað fyrir ári síðan. Mig minnir að meiri hlutinn hafi verið að tala um, jafnvel meðan fjárlögin voru enn í vinnslu og ekki búið að afgreiða þau, a.m.k. fljótlega á eftir kom fram að spítalinn mætti reikna með því að fá helminginn af þessum 1.200 millj. á þessu ári og hinn á næsta til þess að standa undir einhverjum hagræðingarkröfum sem settar voru. Þetta var rætt. Alla vega minnist ég þess að hafa heyrt þá umræðu. Við vissum þetta og það komu upplýsingar til fjárlaganefndar um að það þyrfti á annan milljarð króna til þess að Landspítali – háskólasjúkrahús gæti staðið við þá lágmarksþjónustu sem þeir vildu inna af hendi þar því það var nefnilega stríð í kringum Landspítalann. Hérna er þó lögð til 675 millj. kr. fjárveiting sem ég dreg í efa að sé nema bara brot af því sem þarf til að sjúkrahúsið geti staðið með eðlilegum hætti að þeirri þjónustu sem við viljum að það geri. En við munum að sjálfsögðu kalla stjórnendur Landspítala – háskólasjúkrahúss fyrir nefndina til þess að fá að heyra hvernig fjármál standa þar. Frú forseti. Eins og ég sagði í upphafi kemur þetta frumvarp til fjáraukalaga til fjárlaganefndar og þar gefst okkur tækifæri til að fara betur í gegnum einstök atriði þess. Okkur gefst tækifæri til að kalla til aðila sem við munum þurfa að kalla til til að vita hver staðan almennt er hjá þeim. Við vitum þó að undanfarin ár hafa margar stofnanir verið reknar með halla, margar mikilvægar þjónustustofnanir á vegum ríkisins hafa verið reknar með halla og að hluta til kippt stundum inn á fjáraukalögum án þess í rauninni að fara ofan í eða virða þjónustuskyldur þeirra. Það kann aldrei góðri lukku að stýra að kaupa á börnin sín stígvél sem eru 2–3 númerum of lítil og sama má ekki heldur henda ríkisvaldið, að skammta og reikna stofnunum sínum svo  Frú forseti. Við munum skoða þetta betur í fjárlaganefnd þegar málið kemur fyrir nefndina.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004. Samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins ber að leggja það fram og ég vil í upphafi geta þess að mér finnst til fyrirmyndar að frumvarp til fjáraukalaga sé lagt fram á fyrstu dögum haustþings þannig að okkur gefist kostur á að fjalla um það samhliða fjárlagafrumvarpi næsta árs. Ég vil því lýsa þeirri skoðun minni að mér finnst það til fyrirmyndar að frumvarpið komi fram strax í upphafi þings. Í þessu frumvarpi er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð tekjuáætlun og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða á árinu 2004. Þar er tekið tillit til m.a. nýrra lagasetninga, ófyrirséðra útgjalda, breytinga á forsendum og ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um óskir til fjárveitingavaldsins um ný útgjöld. Í umræðunni um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2005 fjallaði ég almennt um ástand og horfur í efnahagsmálum og ríkisfjármálum og um mikilvægan þátt ríkisfjármála í hagstjórninni. Ég ætla ekki að endurtaka það í þessari umræðu heldur vísa til þeirrar ræðu sem ég flutti af því tilefni. Í fjárlögum ársins 2004 sem samþykkt voru í lok síðasta árs er gert fyrir 6,7 milljarða kr. tekjuafgangi á ríkissjóði á þessu ári. Þar voru áætlaðar heildartekjur 282 milljarðar og útgjöld rúmir 275 milljarðar. Endurskoðun áætlana samkvæmt því frumvarpi sem hér er til umræðu, fjáraukalaga 2004, gerir ráð fyrir að tekjuafgangur ríkissjóðs verði 1,1 milljarði meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum og verði alls 7,8 milljarðar. Þannig er gert ráð fyrir meiri tekjum en fjárlög gera ráð fyrir og það er einnig lagt til að fjárheimildir verði 6,3 milljörðum kr. hærri. Almennt séð og á heildina litið má segja að hér sé um að ræða gott framlag til hagstjórnarinnar af hálfu ríkissjóðs og að þetta sýni bætta stöðu ríkissjóðs. Í frumvarpinu koma fram ýmsar upplýsingar sem vert er að gefa gaum og ég ætla í sjálfu sér ekki að fara yfir það í smáatriðum en ég vek þó athygli á því að samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að hreinn lánsfjárjöfnuður ríkissjóðs batni verulega og er það auðvitað mikið ánægjuefni. Lögð hefur verið mikil áhersla á að bæta skuldastöðu ríkissjóðs á undanförnum árum og það markmið er í fullu gildi og því tel ég að hér sé á ferðinni mjög mikilvæg þróun í þeim efnum. Við höfum auðvitað rætt það margoft að bætt skuldastaða sparar okkur útgjöld í formi vaxtagreiðslna þannig að það er mjög jákvætt og gott ekki síst til framtíðar litið. Það ber einnig að vekja athygli á því sem fram kemur í frumvarpinu og við ræddum reyndar áður í sambandi við fjárlagafrumvarp 2005 að gert er ráð fyrir að hagvöxtur á þessu ári verði 5,5% sem er ekki lítið og er væntanlega með því mesta sem við höfum séð. Það er auðvitað í samræmi við þau markmið sem unnið hefur verið eftir, að halda uppi góðum hagvexti, og ég tel ástæðu til að vekja athygli á því að hér er gert ráð fyrir að hagvöxtur ársins verði 5,5% og í þessu frumvarpi, í endurskoðaðri spá, er gert ráð fyrir að hagvöxtur verði 2 prósentustigum meiri en gert er ráð fyrir í fjárlögum. Ég tel ástæðu til að halda því til haga, hæstv. forseti. Ég vil einnig koma inn á það að ég tel að áætlanagerð á vegum ríkisins hafi farið mjög batnandi á undanförnum árum. Það hefur reyndar verið gagnrýnt í þessari umræðu eins og fleiri umræðum um fjárlög og fjáraukalög, menn hafa haldið því fram að ýmsu sé ábótavant í þeim efnum en ég fullyrði að vinnubrögðin hafi farið mjög batnandi og það er ánægjulegt og ég hvet til þess og veit reyndar að viðkomandi aðilar hafa áform um að gera enn betur og alltaf má gera betur. En ég tel ástæðu til að draga þetta fram í umræðunni, hæstv. forseti. Ég legg einnig áherslu á það almenna sjónarmið að innihald fjáraukalaga eigi jafnan að vera hóflegt og sem minnst að umfangi og fyrst og fremst að innihalda fjárheimildir til að mæta sérstökum aðstæðum eins og kveðið er á um í lögum um fjárreiður ríkisins. Það er hins vegar út af fyrir sig eðlilegt að skiptar skoðanir séu um innihald svona frumvarps þar sem menn fjalla um einstök atriði þess. Eins og gengur er þar um að ræða ýmis atriði sem gefa tilefni til skoðanaskipta og það er bara eðlilegt. En það er auðvitað mikilvægt eins og við höfum margoft rætt að framkvæmdarvaldið umgangist þessa hluti af hófsemd. Ég tel hins vegar eins og ég hef sagt áður að framlagning fjáraukalagafrumvarpa hafi farið mjög batnandi, bæði það að nú er frumvarpið lagt fram í upphafi þings, á fyrstu dögum þess, sem er jákvætt og eins hefur umfang fjáraukalaga farið minnkandi á undanförnum árum sem ég tel einnig út af fyrir sig jákvætt og tel að þar gæti m.a. áhrifa af lögum um fjárreiður ríkisins þannig að þau hafi þá a.m.k. kallað fram ákveðinn árangur. Ég vil, hæstv. forseti, nefna eitt atriði sem ég hef reyndar nefnt áður í umræðu, kannski ekki endilega í þessum stóli en annars staðar og velti því hér upp til umfjöllunar og umræðu vonandi, að ég tel að við eigum að skoða það hvort ekki sé rétt að taka það upp að frumvörp til fjáraukalaga verði ekki eingöngu lögð fram á haustþingi heldur einnig á vorþingi. Ég tel að slík breyting væri til bóta og ekki síst vegna þess að hún mundi fela í sér bættan aga og meiri aga í ríkisfjármálum og þar með bætt vinnubrögð. Við höfum rætt það bæði fyrr og nú að við viljum bæta vinnubrögðin og auka agann í ríkisfjármálunum. Því vil ég nefna þetta hér í því samhengi að ég tel að það sé vel og menn eigi að velta því upp hvort ekki sé rétt að fjáraukalög komi til umræðu og afgreiðslu Alþingis á vorþingi áður en þing fer í sumarhlé þannig að við séum ekki eingöngu að fjalla um þessi mál á haustþingi þegar jafnvel langt er liðið frá því að ákvarðanir voru teknar um tiltekna hluti. Ég tel að þetta sé mál sem við eigum að taka til umfjöllunar. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa þetta öllu lengra. Frumvarpið fer nú til fjárlaganefndar til umfjöllunar og ég geri ráð fyrir því samkvæmt venju að þar komi fram einhverjar tillögur um auknar fjárheimildir eða jafnvel sparnað þannig að það verður fróðlegt að fjalla um þetta mál nú sem fyrr. Ég vænti þess að við eigum gott samstarf í nefndinni og veit að svo verður. Það er ákaflega góður og samhentur hópur í fjárlaganefnd og ánægjulegt að vinna með þeim hópi. Við munum síðan skila Alþingi tillögu um endanlega afgreiðslu á frumvarpinu þegar þar að kemur.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að endurtaka neitt af því sem fyrri ræðumenn fóru yfir í þessari umræðu og tel mig geta sparað mér þann tíma. Hv. þm. Jón Bjarnason minntist á framhaldsskólana og þá fjárveitingu sem þar er verið að leggja til í fjáraukanum og var auðvitað fjallað um við afgreiðslu fjárlaganna en ekki tekið til greina þá af ríkisstjórnarmeirihlutanum á hv. Alþingi að þar þyrfti aukafjárveitingar við en hún kemur svo síðan í fjáraukanum. Nóg um það. Það hefur verið rætt af öðrum. Þar sem við höfum ekki fengið yfirferð á fjáraukalagafrumvarpinu í fjárlaganefnd frá fagráðuneytunum ætla ég aðallega við þessa umræðu að beina fyrirspurnum til fjármálaráðherra og annarra ráðherra ef þeir yrðu hér viðstaddir og málaflokkar sem ég ætla að koma að falla undir þá. Það eru nokkur atriði sem ég hefði gjarnan viljað fá upplýst ef hæstv. fjármálaráðherra hefur þær upplýsingar hjá sér en ég skal hins vegar virða það ef hann hefur þær ekki og getur upplýst það síðar eða fengið fulltrúa sína í fjármálaráðuneytinu eða fagráðuneytunum til þess að upplýsa það sem ég spyr um. Í fyrsta lagi langar mig til þess að varpa fram þeirri spurningu hvað hið svokallaða Tetra-kerfi hafi kostað á undanförnum árum, þ.e. upptaka þess, hönnun og annað slíkt. Hér er farið fram 51 millj. kr. m.a. til viðbótarsamnings vegna Tetra-kerfisins. Við höfum heyrt í fréttum að menn telja að þetta kerfi standi alls ekki undir þeim væntingum sem gerðar voru til þess og þá vekur þetta auðvitað athygli. Ég held að ég muni það rétt að á undanförnum árum hafi verið settir í það allnokkrir fjármunir og menn hafi bundið vonir við að kerfið yrði fullnægjandi en það virðist ekki vera og hér er farið fram á aukafjárveitingu. Ég hefði talið það ákaflega fróðlegt fyrir okkur í þessari umræðu og umfjöllun á næstu vikum og mánuðum ef fjármálaráðherra gæti upplýst hvort gerð hefði verið einhver úttekt á þessu ferli, þeim kostnaði sem hefur fylgt þessari tæknivæðingu, ef við getum orðað svo, varðandi Tetra-öryggiskerfið. Því spyr ég um þetta og vona að fjármálaráðherra geti upplýst það, en ef ekki virði ég það en fer þá fram á það við hann að hann sjái til þess að þær upplýsingar berist okkur síðar eða við fáum þær þá örugglega eftir öðrum leiðum. Ég er í raun og veru að fara fram á það við hæstv. fjármálaráðherra að málið verði skoðað nokkuð gaumgæfilega, í hvaða farvegi það er og hver viðbótarkostnaður hefur verið á undanförnum árum og hvert við stefnum yfirleitt, hvort kerfið nægi til þess að uppfylla þá þjónustu sem við vildum vissulega fá út úr því varðandi öryggi o.s.frv. Ég vil líka benda á, hæstv. forseti, að hér er gert ráð fyrir og farið fram á 300 millj. kr. til viðbótarfjárheimilda vegna Ábyrgðasjóðs launa. Það stafar væntanlega af því að Ábyrgðasjóður launa hefur fengið á sig umtalsvert hærri kvaðir en menn gerðu ráð fyrir í fjárlögum. Það kemur reyndar fram hér að á fyrstu sjö mánuðum ársins voru útgjöld sjóðsins 501 millj. kr. og gert er ráð fyrir því að heildarútgreiðslur á árinu nemi á milli 800 og 850 millj. kr. en fjárheimild sjóðsins var 527 millj. í fjárlögum. Ég tel að það sé mikið áhyggjuefni varðandi ábyrgðasjóðinn hve mikið fellur á hann í sambandi við gjaldþrot fyrirtækja þar sem launakröfur launamanna færast yfir á sjóðinn. Ég hefði gjarnan viljað að hæstv. fjármálaráðherra færi nokkrum orðum um þetta atriði sem ég geri ráð fyrir að hann þekki vel til. Síðan er það áhyggjuefni sem hér er sett fram varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem farið er fram á að fjárheimildir hans hækki um 948 millj. kr. Ástæður þess eru auðvitað af ýmsum toga. Í fyrsta lagi er atvinnuleysi meira en menn gerðu ráð fyrir. Er það náttúrlega í nokkurri mótsögn við það sem hæstv. forætisráðherra gerði að umræðuefni í stefnuræðu sinni þar sem hann taldi að atvinnuleysi væri að minnka. Ég held ég hafi upplýst það hér í umræðunni, m.a. með því að vitna til Vinnunnar, fréttabréfs ASÍ, um áhyggjur manna þar á bæ um hvernig atvinnuleysið hefur verið að þróast, að langtímaatvinnuleysi fari vaxandi og atvinnuleysi ungs fólks fari einnig vaxandi og ekki horfur miðað við framsetningu þeirra að það sé að breytast, því miður. Það er mikið áhyggjuefni ef atvinnuleysið ætlar að verða meira en menn gerðu ráð fyrir á komandi árum, þrátt fyrir að menn séu, a.m.k. í ríkisstjórninni, að tala um þenslu sem þurfi að taka sérstaklega á og skera niður atvinnustig í landinu í því sambandi. Þetta stafar kannski líka af því að ríkisstjórnin gerði samkomulag í mars 2004 í sambandi við lausn kjarasamninga. Þar voru sjóðnum fengin ýmis verkefni sem hér er gerð grein fyrir að nemi alls 410 millj. fram til ársins 2007. Það er því ekki bara aukið atvinnuleysi sem leggst á sjóðinn, heldur önnur verkefni sem ríkið hefur samið um að sjóðurinn taki að sér. Það breytir ekki því að heildartalan sem sótt er um í sjóðinn er tæpur milljarður. En ég held að við þurfum sérstaklega að hafa áhyggjur af því ef atvinnuleysi er að þróast með þeim hætti sem var lýst í fréttabréfi ASÍ. Þess vegna orða ég það hér og velti því fyrir mér hvort sú spá sem kemur fram um þróun atvinnuleysis á næstu árum fái staðist núna í ljósi reynslunnar. Það hefur ekki gengið eftir, því miður, sem menn gerðu ráð fyrir, atvinnuleysið er meira og það kostar auðvitað fjármuni. Það var líka gert að umræðuefni m.a. undir stefnuræðu forsætisráðherra og reyndar einnig við umræðuna um fjárlögin 2005 sem menn tala um sem kannski falið atvinnuleysi, þ.e. fjölgun öryrkja og kostnað því samfara sem lendir á þjóðfélaginu. Það eru ákveðnar vísbendingar í fjáraukalagafrumvarpinu sem mér finnst nauðsynlegt, hæstv. forseti, að víkja að. Það kemur eiginlega best fram þegar skoðaður er kaflinn undir liðnum Heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneyti og við horfum á tölur eins og endurhæfingarlífeyri. Þar er farið fram á 250 millj. kr. í hækkun. Þar er sagt, með leyfi forseta, um þetta: „Árið 2003 voru útgjöld vegna endurhæfingarlífeyris 522 millj. kr. Í fjárlögum er gert ráð fyrir að hann nemi 582 millj. kr. en þróun innan ársins bendir til að útgjöldin verði um 832 millj. kr. Fjölgun bótaþega er verulega umfram það sem gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Á árinu 2003 nam fjölgun innan ársins 212 einstaklingum sem er um 50%.“ - Og svo segir: „Gert var ráð fyrir að á árinu 2004 dragi úr þessari aukningu.“ Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því og vissulega væri gott að geta líka spurt heilbrigðis- og tryggingaráðherra sem veit kannski meira um málið, en ég spyr fjármálaráðherra af því að hann er viðstaddur: Hvað vita ráðherrarnir um þetta mál sem styrkir það mat þeirra að það dragi úr þessum fjölda á þessu ári og þá vonandi einnig á komandi ári? Ég sé ekkert í þeim vísbendingum sem við höfum verið að ræða, m.a. um fjölgum öryrkja, sem gefur tilefni til þess að draga þá ályktun sem hér er sett fram. Því spyr ég: Er það svo að þessi vísbending sé það skýr og klár að hægt sé að setja þennan texta inn í fjáraukalagafrumvarpið: ,,Gert var ráð fyrir að á árinu 2004 dragi úr þessari aukningu“? Ef svo er væri auðvitað gott að fá það upplýst ef vísbendingar eru um það. Ég held ég hafi séð hæstv. heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra hér áðan. Kannski heyrir hann orð mín og getur komið inn í umræðuna og upplýst þetta. Ég geri þetta að umræðuefni vegna þess að það er verið að tala um að kostnaður vegna öryrkja hér á landi séu miklu meiri og þeim fjölgi meira en menn gerðu ráð fyrir. Þess vegna kem ég þessari framsetningu ekki alveg heim og saman. Hér er talað um endurhæfingarlífeyrinn og undir liðnum Örorkulífeyrir er farið fram á 240 millj. kr. hækkun á fjárveitingum vegna örorkulífeyris. Það vekur hins vegar athygli að undir liðnum Ellilífeyrir er talað um 70 millj. kr. lækkun og tekjutrygging ellilífeyrisþega lækkar um 211 millj. Ég spyr þá líka hæstv. fjármálaráðherra: Hvað er að gerast hér? Tekjutryggingarauki ellilífeyrisþega lækkar um 40 millj. en allar vísbendingar varðandi örorkulífeyrisþega eru um hækkun. Tekjutrygging örorkulífeyrisþega hækkar um 201 millj. í fjáraukanum og tekjutryggingarauki örorkulífeyrisþega hækkar um 73 millj. Allar vísbendingar í fjáraukalagafrumvarpinu benda því til þess að kostnaður sem snýr að öryrkjum sé að hækka, en kostnaður sem snýr að ellilífeyrisþegum sé að sumu leyti jafnvel að lækka frá því sem gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Ég vildi gjarnan að hæstv. fjármálaráðherra færi um þetta nokkrum orðum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta sé rætt og gefin mynd af því hvaða samhengi er í þessum breytingum og þeirri umræðu sem hér hefur farið fram um að örorkulífeyrisþegum sé að fjölga mikið. Við höfum verið að víkja að því sum, alla vega í stjórnarandstöðunni, að það kynni að vera vegna þess að atvinnuleysi væri meira og atvinnumarkaðurinn væri harðari og þeir sem hefðu minna afl og getu, hefðu takmarkaða starfsgetu, sætu eftir á vinnumarkaðnum og fengju ekki vinnu og þar af leiðandi fjölgaði örorkulífeyrisþegum m.a. Vísbendingarnar hér hníga í þá átt að allur kostnaður samfara örorkulífeyri og öðru slíku vaxi, endurhæfing og ýmislegt fleira þó að endurhæfing sé ekki bara til örorkulífeyrisþega, en t.d. tekjutrygging og tekjutryggingarauki til ellilífeyrisþega lækki. Við vitum jú að tekjutryggingarauki og tekjutrygging ellilífeyrisþega er þannig útfærð að ef þeir eiga von á því að fá eitthvað úr lífeyrissjóði skerðir það þessar bætur. Það kann að vera tengt því að fleiri ellilífeyrisþegar fái meiri lífeyri. Ég vona sannarlega að svo sé, en ég veit hins vegar að það er talsvert mikill fjöldi ellilífeyrisþega sem mun búa við það á næstu árum að eiga mjög lítinn ellilífeyri. Ég kalla það lítinn ellilífeyri þegar menn eiga undir 50 þús. kr. í réttindum, svo ráðherra átti sig því hvað ég miða við. Þegar menn eiga undir 50 þús. kr. í lífeyrisjóðsréttindum kalla ég það lítinn lífeyri. Jafnvel sú upphæð skerðir bæturnar sem ég hef gert hér að umræðuefni. Það er eitt annað atriði sem ég vildi gjarnan minnast á við hæstv. ráðherra og er í raun og veru til að fá upplýsingar ef hann veit það, en ég tek það til greina ef hann er ekki með þær upplýsingar á takteinum. En hér framarlega í þessu frv. til fjáraukalaga er heimild til þess að selja rannsóknarskipið Dröfn og verja andvirðinu til kaupa á rannsóknartækjum fyrir Hafrannsóknastofnun. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er vitað hvaða hagræðing er talin fylgja því að selja rannsóknarskipið Dröfn, þetta minnsta rannsóknarskip stofnunarinnar? Hefur Hafrannsóknastofnun lagt eitthvað fram um það? Skipið hefur sinnt ýmsum verkefnum, bæði innfjarðarannsóknum og einnig rannsóknum á úthafsrækju og humri o.s.frv., sennilega með minnstum útgerðarkostnaði Hafrannsóknastofnunar miðað við skip hennar. Ég geri ráð fyrir að kostnaðurinn við útgerð Drafnar sé töluvert minni en t.d. við hið nýja skip Árna Friðriksson og jafnvel gamla Bjarna Sæmundsson og að þau verkefni sem þetta skip hefur sinnt á undanförnum hafi þar af leiðandi kostað minna en það muni kosta með hinum tveimur skipunum sem eftir eru. Ég átta mig sannarlega ekki á því hvernig Hafrannsóknastofnun ætlar að spara í rekstri sínum með því að leggja þetta skip af og hvort þá eigi að láta stærri skipin sinna þessum verkefnum með mun meiri kostnaði. Fyrir utan að ég vil segja það við hæstv. fjármálaráðherra að ég held að markaður fyrir kvótalaus skip sem eru útbúin til fiskveiða sé ekki góður eins og staðan er hér á landi nú. Úr því að menn töldu ástæðu til að fresta símasölunni hérna um árið held ég að menn ættu nú að skoða það hvort þeir eru yfirleitt að fá nokkurn skapaðan hlut fyrir þetta skip sem er þó að sinna mörgum verkefnum sem dýrari skip verða svo látin sinna á næstu mánuðum og árum. Ég er nú bara vinsamlega að benda fjármálaráðherra á að ég er ekki viss um að þessi gerð Hafrannsóknastofnunar muni spara stofnuninni peninga og fjármuni á komandi árum og þess vegna spyr ég að þessu. Andvirði Drafnarinnar sem á að verja til tækjakaupa í hafrannsóknaskipin kann að verða eitthvað en ég er ekki viss um að það verði mjög mikið sem fyrir það fæst, virðulegi forseti. Ég á nú lítið eftir af tíma mínum og ætlaði aðallega að nota þessa ræðu til að fá upplýsingar frá fjármálaráðherra. Það hef ég gert með því að beina þessum spurningum til hæstv. fjármálaráðherra og ég vona að hann leitist við að svara þeim eftir bestu getu en skal virða það ef hann hefur upplýsingarnar ekki handbærar hér en vænti þess þá að minni hans, sem ég veit að er afar gott, dugi til þess að hann komi þessum athugasemdum áleiðis.

Frú forseti. Ég vil taka undir það sem aðrir hafa sagt sem komið hafa hér á undan mér að það er að sjálfsögðu gott fyrir okkur að hafa þetta frumvarp hér nú til umfjöllunar samhliða því að við erum að fjalla um fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2005. Það munar talsvert miklu að hafa þetta allt saman á borðinu á sama tíma og sparar ábyggilega talsvert í umræðunni seinna meir að geta gert þetta með þessum hætti. Ég vil jafnframt taka undir það sem fram kom í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar, Magnúsar Stefánssonar, að við eigum að velta því fyrir okkur í alvöru hvort ekki væri rétt að leggja fjáraukalagafrumvarpið fram tvisvar ári einfaldlega vegna þess að ég held að fjármálaráðuneytið mundi með því uppfylla, miklu frekar heldur en nú er, tilkynningarskyldu sína til fjárlaganefndar um óvænt útgjöld sem upp hafa komið og óvænt útgjöld sem bregðast þarf við og greiða jafnvel fljótlega án þess að heimildir séu fyrir því í fjárlögum. En frumvarpið sem hér er lagt fram og við erum að velta fyrir okkur ber því að sjálfsögðu órækt vitni að mikil þensla er á Íslandi og við verðum að segja hlutina eins og þeir eru, að ríkissjóður nánast veður í peningum vegna þeirra miklu umsvifa sem eru í efnahagslífinu. Auðvitað vita menn og það hefur margverið sagt að partur af þessum miklu tekjum ríkissjóðs kemur til vegna þess að viðskiptahallinn er sú vél sem drífur áfram þessa miklu tekjuaukningu og að hluta til getum við sagt að það gengur meðan ekki stoppar. En við getum ekki og eigum ekki að byggja útgjöld til framtíðar á viðskiptahalla eða tekjum af viðskiptahalla eins og mér sýnist að við séum að gera núna og jafnvel í fjárlögunum fyrir árið 2005, heldur hljótum við að þurfa að velta því fyrir okkur að þegar þannig árar verðum við að gera betur í því að taka til hliðar fjármuni til þess tíma þegar ekki er um jafnmiklar tekjur að ræða vegna þess að viðskiptahallinn er þá ekki að búa til neinar tekjur fyrir ríkissjóð. Auðvitað er það ánægjulegt fyrir þann sem passar ríkiskassann og það liggur við að við getum sagt að hann sé orðinn skattakóngur Íslandssögunnar. Ekki það að hæstv. fjármálaráðherra sé að borga hæstu skatta og sé skattakóngur þess vegna heldur vegna þess að þeir skattar sem nú er verið að innheimta eru með hæstu sköttum sem við höfum séð sem hlutfall af vergri landsframleiðslu og við hljótum að velta fyrir okkur hvenær nóg er komið. Að vísu höfum við séð tillögur um það að lækka tekjuskatt lítillega í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2005 en ríkissjóður er að fá geysimiklar tekjur um þessar mundir. Þessar miklu tekjur þýða að það er verið að skila fjáraukalagafrumvarpinu sem við ræðum hér með afgangi þrátt fyrir að bein útgjöld ríkisins umfram fjárlög aukist um rúma 6,3 milljarða á þessu ári. Þetta eitt og sér hlýtur að sýna okkur hvers konar gósentíð ríkir nú í fjármálum ríkisins því þrátt fyrir að útgjöld aukist um 6,3 milljarða þá er afgangur á þessu fjáraukalagafrumvarpi. Gleði okkar má þó ekki fara úr böndum og það er full ástæða til að inna eftir skýringum á sumu af því sem fram kemur í þessu frumvarpi og byrja þá á tekjum og þeim forsendum sem gengið var út frá þegar fjárlög ársins 2004 voru samþykkt. Óneitanlega hlýtur maður að velta því yfir sér hvað orðið „stöðugleiki“ og hin mikla notkun ríkisstjórnarflokkanna á því orði þýði ef sú mikla breyting sem hér kemur fram er forsenda fyrir því og á að vera til marks um einhvern stöðugleika. Ef það sem blasir við okkur þar er stöðugleiki hvaða orð nota stjórnarherrarnir þá þegar hlutirnir fara á fleygiferð? Á bls. 51 í frumvarpinu er tafla um breytingu þjóðhagsstærða frá fjárlögum og til þeirrar áætlunar sem nú gildir. Þar kemur fram að forsendur um breytingar á þjóðhagsstærðum standast ekki og eru langt frá því sem áætlað var og grundvallað á þegar fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2004 var lagt fram. Auðvitað eiga fjárlög að byggja á eins vandaðri áætlanagerð og mögulegt er og það hlýtur að skipta okkur miklu máli að þegar við grundum okkar ákvarðanir um útgjöld á einhverri hagvaxtarspá sem hagspekingar senda frá sér að við getum treyst þeirri spá og þær breytingar sem menn gera ráð fyrir á þjóðhagsstærðum séu nálægt lagi. Auðvitað er alltaf betra, eins og er í þessu frumvarpi, að skekkjan sé í þá átt að tekjur aukist og verði meiri frekar en að það sé gjaldamegin. Það er háttur góðra búmanna að eiga fyrningar til að hlaupa upp á ef á þarf að halda. En fyrr má nú rota en dauðrota þegar við skoðum hvernig forsendurnar sem lagðar voru fyrir fjárlagafrumvarpinu 2004 standast. Fjárlögin gerðu ráð fyrir því að einkaneyslan mundi aukast um 3,5%. Raunin er sú að hún eykst um 7%, 3,5 prósentustigum meira en ráð var fyrir gert eða um 100%. Hún eykst helmingi meira en ráð var fyrir gert. Auðvitað sjáum við það svo þegar við förum að skoða frekari tölur eins og vaxtabætur sem verið er að borga að lántaka einstaklinga hefur aukist talsvert mikið og er það partur af því að slík einkaneysla getur aukist með þessum hætti, en samt sem áður hlýtur að vera eitthvað að áætlunargerð sem nær ekki að vega og meta og mæla væntanlega breytingu á einkaneyslu milli ára með nákvæmari hætti en hér kemur fram. Það er ekki bara einkaneyslan sem spáin mælir ekki eða mælir kolvitlaust heldur flestar aðrar þjóðhagsstæðir og ég ætla, með leyfi forseta, að renna aðeins yfir þær stærðir og hvernig þær spár hafa staðið sem ég er hér að tala um. Það var gert ráð fyrir að fjárfesting mundi aukast um 8,5%. Hún eykst um 17,24%. Hún eykst um 103% umfram það sem ráð var fyrir gert, vöxturinn er meiri en helmingi meiri en ráð var fyrir gert. Þjóðarútgjöldin, heildarþjóðarútgjöld, það var gert ráð fyrir að þau mundu vaxa um 4%. Þau vaxa um 8% samkvæmt þeirri spá sem nú liggur fyrir, aftur 100%, aftur helmingi meiri vöxtur en ráð var fyrir gert. Í þessari áætlun er gert ráð fyrir að hagvöxturinn verði 5,5%. Þegar við vorum að ræða fjárlög þá var gert ráð fyrir 3,5%. Það munar tveimur prósentustigum eða tæpum 60% sem vöxturinn er meiri en ráð var fyrir gert. Innflutningurinn á vöru og þjónustu, það sem stendur kannski að mestu leyti að baki viðskiptahallanum, hvernig hefur hann þróast og hvernig var spáin um þennan innflutning? Jú, það var gert ráð fyrir að innflutningur mundi aukast um 5,75% þegar við vorum að ræða fjárlögin fyrir árið 2004, en hann eykst um 12,75%, um 7 prósentustigum meira eða 122%. Ekki er undarlegt að menn velti fyrir sér hvernig í ósköpunum eigum við - þegar við erum að fara yfir fjárlög og velta fyrir okkur með hvaða hætti við eigum að útdeila þeim tekjum sem inn koma - að geta gert það á einhvern vitrænan hátt þegar áætlanir fjármálaráðuneytisins um þróun helstu þjóðhagsstærða er með þeim hætti sem hér kemur fram? Ef við skoðum spá um launa- og verðlagsforsendur, hvernig meðalbreytingin er í prósentum, þá er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu árið 2004 að ráðstöfunartekjur á mann mundu aukast um 5%. Þar fóru þeir nálægt lagi. Nú tala menn um að þær aukist um 4,5% þannig að þær aukist aðeins minna en ráð var fyrir gert. Þarna kemur lítils háttar mínus en ekki í tekjunum. Kaupmáttur ráðstöfunartekna á mann, það var gert ráð fyrir að hann yrði 2,5%, mundi aukast um 2,5%. Áætlunin núna gerir ráð fyrir vexti upp á 1,5% og þarna munar ansi miklu, heilu prósenti. Atvinnuleysi er síðasta talan í þessum þjóðhagsstærðum sem ég ætla að fara yfir. Það var gert ráð fyrir að það yrði 2,5% á ársgrundvelli. Það eykst í núverandi spá, og nú gerir fjármálaráðuneytið ráð fyrir því að það verði 3% og hækki um hálft prósentustig. 
            

Forseti vill vekja athygli ræðumanns á því að það er áformað að gera hér fundarhlé klukkan eitt. Forseti gerir ráð fyrir að ræðumaður eigi eftir einhvern tíma enn með mál sitt þannig að forseti vill spyrja hvort þingmaðurinn vilji ljúka ræðu sinni núna eða hvort hann vilji velja hentugan stað til þess að fresta ræðu sinni á næstu einni eða tveimur mínútum.

Ég held, virðulegi forseti, að það sé bara ágætis staður í ræðunni til að fresta henni núna og við tökum upp þráðinn þar sem frá var horfið eftir mat.

Forseti þakkar fyrir það og þá er fundi frestað til klukkan hálftvö.

Frú forseti. Ég var kominn þar í ræðu minni fyrir fundarhlé að ég var að fara yfir forsendur þjóðhagsspár og hve illa þær hefðu staðist, sem m.a. þýðir að skattur eða tekjur ríkisins aukast um rúma 8 milljarða kr. á rekstrargrunni frá forsendum fjárlaga. Skattur á fjármagnstekjur einstaklinga sem dæmi eykst um 2.100 milljónir. Þar á bak við eru að sjálfsögðu fjármagnstekjur upp á 21 milljarð kr., sem er dágóður skildingur svona til viðbótar við það sem búið var að áætla áður. Það er reyndar til umhugsunar fyrir okkur að heildarfjármagnstekjuskattur á einstaklinga er áætlaður 7,7 milljarðar á þessu ári og að baki þess hljóta að liggja 77 milljarðar í fjármagnstekjum einstaklinga, tekjum sem eru í formi vaxta, arðgreiðslna og söluhagnaðar af hlutabréfum hjá einstaklingum einum á einu ári. Gjaldstofn til tekjuskatts og útsvars í síðustu álagningu tekjuskatts nam 483 milljörðum. Þessi gjaldstofn kemur til af vinnu einstaklinga með höndum og höfði. Álagning á hann, að teknu tilliti til persónuafsláttar vegna tekjuskatts til ríkis, er um 25%, útsvarið er um 13% og nettótekjuskattur um 12%. Það hlýtur að vekja okkur til umhugsunar um forgangsröð ríkisstjórnarinnar þegar kemur að skattamálum að tekjur sem skapaðar eru með vinnu bera að meðaltali 25% skatt til hins opinbera en ef tekjurnar verða til í formi vaxta, arðgreiðslna eða söluhagnaðar hlutabréfa þá skal einungis greiða 10% í skatt. Er nokkur furða þó að allir reyni sem geti að koma tekjum sínum í seinna formið og greiða þannig mun lægri skatt en annars hefði orðið? Ef skattstofn til fjármagnstekna hefði borið sama hlutfall og almennar launatekjur hefði skattgreiðslan af þeim 77 milljörðum orðið 19,3 milljarðar en ekki 7,7 milljarðar. Ég er svo sem ekki neinn sérstakur talsmaður skattpíningar eða að skattpína allt og alla en ég held að kominn sé tími til þess fyrir okkur að reyna að jafna þetta hrópandi óréttlæti aðeins. Stimpilgjöldin eru líka skattur sem hækkar afar mikið milli fjárlaga og fjáraukalagafrumvarps. Það er ekki lítil hækkun að gera ráð fyrir 850 millj. kr. hækkun á þeim skatti. Þetta er dæmi um óréttlátan skatt sem oft lendir á þeim sem erfitt eiga með að borga. Þessi skattur og hin mikla aukning hans mun að hluta til éta upp það hagræði sem margir annars sæju sér í því að endurfjármagna lán sín í hinum nýju kjörum sem bankarnir bjóða nú á húsnæðislánum. Ekki er lokið álagningu á lögaðila þannig að erfitt er að gera sér grein fyrir hver niðurstaðan verður þar. En í heildina tekið getum við sagt að skattamylla ríkisins malar nú sem aldrei fyrr og við sjáum í þeim áætlunum sem liggja fyrir að tekjur ríkisins verða geysilega miklar. Einn lítill glaðningur til viðbótar fyrir ríkiskassann er sá að Áfengisverslun ríkisins mun greiða 500 milljónir aukalega í arð, eins og gert er ráð fyrir í þessu frumvarpi, til ríkisins af gróða sem safnast hefur upp hjá henni í sjóðum og það er venjan að þegar yfir flýtur í sjóðum áfengisverslunarinnar þá kallar ríkið eftir peningum í arðgreiðslur. Förum þá í kafla sem heitir Lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir. Þar vakti athygli mína að gert er ráð fyrir að Landsvirkjun endurgreiði ríkinu 400 millj. kr. vegna virkjanarannsókna, sem ríkið hefur þá væntanlega ráðist í og Landsvirkjun á að njóta. Landsvirkjun þarf ekki að punga út fyrir þessu á einu bretti heldur borgar þetta á raðgreiðslum í formi skuldabréfs og mér finnst eðlilegt að spurt sé: Hvaða virkjanarannsóknir er hér um að ræða? Njóta önnur orkufyrirtæki sem ríkið er aðili að sömu fyrirgreiðslu, þ.e. að ríkið ráðist í rannsóknir og þau fyrirtæki endurgreiði það síðar svona eftir atvikum? Hvað er þetta skuldabréf til langs tíma og hvaða vaxtakjör ber það? Að síðustu, af því að við erum að tala um fjáraukalög: Var hér um ófyrirséðan atburð að ræða og á þessi gjörningur erindi inn í fjáraukalögin? Í heimildakaflanum í frumvarpinu er óskað heimildar til að Flugmálastjórn Íslands ráðstafi 250 millj. kr. af eigin fé Alþjóðaflugþjónustunnar í tengslum við hlutafélagastofnun á grundvelli 7. gr. laga nr. 60 frá 1998. Ástæðan er sögð í skýringum að í frumvarpinu sé stofnunin að kaupa rekstur fjarskiptamiðstöðvarinnar á Gufunesi af Landssíma Íslands. Spurning hvort Landssíminn hefur þurft á því að halda að selja einhverjar eignir til að geta farið að sýna enska fótboltann. En þetta skýrir ekki fyrir mér hvaða hlutafélag er verið að stofna og með því að skoða 7. gr. laga nr. 60 skýrist það ekkert frekar. En þessi grein segir, með leyfi forseta: „Flugmálastjórn skal heimilt með samþykki samgönguráðherra að stofna og eiga aðild að fyrirtækjum sem eru hlutafélög, önnur félög með takmarkaðri ábyrgð eða sjálfseignarstofnanir með það að markmiði að vinna að rannsókn og þróun á starfssviði stofnunarinnar og hagnýta niðurstöður þess starfs. Enn fremur er Flugmálastjórn heimilt með samþykki samgönguráðherra að stofna hlutafélag til að markaðsfæra og selja þjónustu stofnunarinnar. Þá skal Flugmálastjórn heimilt, að fengnu samþykki samgönguráðherra, að eiga aðild að fyrirtækjum sem eru hlutafélög, önnur félög með takmarkaðri ábyrgð eða sjálfseignarstofnanir og fela þeim að annast framkvæmd og rekstur á einstökum þjónustuþáttum á starfssviði stofnunarinnar, enda sé slíku félagi eða fyrirtæki gagngert komið á fót í þessu skyni. Fjárveitingar samkvæmt þessari grein skulu vera samkvæmt heimild í fjárlögum og samgönguáætlun.“ Ekki er óeðlilegt að óskað sé skýringa á því hvað þarna er á ferðinni og einnig hvort um er að ræða ófyrirséðan atburð sem á heima í fjáraukalögum eða, ef um er að ræða nauðsynlega stofnun hlutafélags, hvort ekki hefði mátt bíða fjárlaga ársins 2005. En ég geri mér ekki grein fyrir því í fljótu bragði hvað það er sem Flugmálastjórn er að fara að gera, hvort hún ætlar að reka þessa fjarskiptamiðstöð í Gufunesi og selja þá þjónustu einhverjum öðrum aðilum, hvort hún kemur til með að eiga þetta hlutafélag ein eða hvort einhverjir aðrir koma þar að og spurning um hvað þetta er og af hverju liggur svo mikið á að koma þessu inn. Ef við skoðum gjaldaliðina þá eru, eins og áður hefur komið fram í umræðunni, nokkuð margir liðir sem menn velta fyrir sér af hverju eru í frumvarpi til fjáraukalaga en bíði ekki eftir fjárlögum ársins 2005. Þegar lesið er í gegnum skýringar við ýmsar fjárveitingar sem hér eru, þá veltir maður því oft og tíðum fyrir sér hvað sé á ferðinni. Undir menntamálaráðuneytinu er styrkur til útgáfumála undir liðnum Ýmis fræðistörf. Þar er verið að sækja um 6 millj. kr. framlag til verkefnisins Þjóðsagan um Gretti, teiknimynd. Í fjárlögum er gert ráð fyrir 1 millj. kr. framlagi til verkefnisins, segir hér, en það átti að vera 7 milljónir. Ég fór að velta fyrir mér þegar ég sá þennan texta hvernig þetta hefði verið í fjárlagavinnunni á árinu 2004 og mundi þá eftir að teiknimyndasagan um Gretti var eitt af mörgum góðum verkefnum sem við vísuðum til menntamálanefndar með það hvaða styrki ætti að veita hverju verkefni. Við fengum til baka frá menntamálanefnd að teiknimyndasagan um Gretti ætti að fá 1 millj. kr., það var tillaga þeirra. Við settum það inn og það er staðfest hér í sölum Alþingis að teiknimyndasagan um Gretti - sterka væntanlega, ekki köttinn Gretti - ætti að fá 1 millj. kr. Svo dúkkar upp í fjáraukalögum texti sem segir: Teiknimyndasagan um Gretti átti að fá 7 millj. kr. - átti að vera 7 millj. kr. Maður hlýtur að spyrja og um hugann fara orð eins og bananar og jafnvel spilling: Hvernig getur það verið þegar við erum búin að taka svona erindi fyrir, eitt af mörgum góðum - ég er ekki að lasta erindið - það fer í sinn farveg á þinginu til fagnefndarinnar sem skilar áliti, til fjárlaganefndar sem fer yfir það og staðfestir það, til Alþingis sem setur það í lög, og svo leyfir einhver sér að koma því inn í fjáraukalög að þessi upphæð hefði átt að vera 7 milljónir en ekki 1 milljón. Maður verður að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hver lofaði því að þetta ættu að vera 7 millj. kr.? Hver hefur þau völd á Íslandi að eftir að menntamálanefnd er búin að skila tillögu sinni og fjárlaganefnd er búin að skila sinni tillögu og Alþingi er búið að samþykkja lög að þá komi einhver og segi: Þetta er vitlaust hjá ykkur, þetta átti að vera öðruvísi, það var búið að lofa mér 7 milljónum? Við hljótum að þurfa að fá svar við þessu því að ef þetta er hægt, ef við opnum fyrir þetta þá veit ég ekki hvar við endum. Þá hljótum við að enda í því að við setjum jú fram fjárlög, svo fara einhverjir vinir og vildarvinir að spyrja hina og þessa hvort þeir geti ekki fengið meiri peninga og þá ratar það bara inn í fjáraukalög.

Frú forseti. Ég ætla að hefja ræðu mína á máli sem er nú ekki stórt í fjáraukalögunum en skiptir þá miklu sem málið varðar, en það er framlag til loðdýraræktar, um 20 milljónir á þessu ári. Það er ætlað til niðurgreiðslu á loðdýrafóðri. Greiðslan er hluti af samningi eða samþykkt ríkisstjórnarinnar upp á 116 millj. kr. sem eiga að renna til loðdýraræktunarinnar vegna vanda hennar, og þetta framlag upp á 20 milljónir á að veita í samræmi við álit nefndar sem kom út í maí 2004 um bráðan rekstrarvanda greinarinnar. Nú eru það svo að Samband íslenskra loðdýraræktenda hefur gert greinargerð og samið reglur um hvernig eigi að úthluta þessum 20 milljónum. Tillögur nefndarinnar eða stjórnarinnar ganga út á það að nota fjárstuðning ríkisins til að loka a.m.k. þremur af fjórum einkareknum fóðurstöðvum sem starfræktar eru, loka sem sagt einkareknum fóðurstöðvum sem framleiða 26% af heildarframleiðslu loðdýrafóðurs í landinu. Til þess hefur Samband íslenskra loðdýraframleiðenda búið til sérstakar reglur til að útiloka einkareknar fóðurstöðvar. Frú forseti. Ég get ekki séð annað en að þessar reglur og fyrirhuguð fjárútlát ríkisins stangist á við jafnræðisreglur og einnig á við heilbrigða meðferð á opinberu fé, að fara að nota opinbert fé til þess að loka einkareknum stöðvum. Það er óumdeilanlega mjög sérstakt, ef af verður, ef menn fara þessa leið sem allar líkur eru til, að Sjálfstæðisflokkurinn sem kennir sig stundum við markaðshyggju ætli að styðja slíkan gjörning. Mér finnst það ótrúlegt. Það er spurning hvernig hæstv. ráðherra muni þá skora á frelsislistanum ef sú leið verður farin að nota opinbert fé til að loka einkareknum fyrirtækjum. Mér finnst það ótrúlegt. En stundum fer maður að efast um hvort Sjálfstæðisflokkurinn meinar eitthvað með því að styðja við bakið á einkarekstri og heilbrigðri samkeppni, og sérstaklega í ljósi þess að ég spurði hæstv. ráðherra út í starfsemi ríkisfyrirtækisins Landssímans á síðasta þingi. Þeir sem starfrækja einkafyrirtæki í samkeppni við ríkisfyrirtækið hafa bent á að það beiti ekki heiðarlegum aðferðum í samkeppninni en notfæri sér einokunaraðstöðuna gegn fyrirtækjum í samkeppni á opnum markaði. Það er fáheyrt að hæstv. fjármálaráðherra skuli ekki getað svarað því og einfaldlega kannað það, spurt Landssímann hvort áburður þeirra sem standa í samkeppni við ríkisfyrirtækið eigi við rök að styðjast. Ég botna í raun ekkert í því hvers vegna menn svara því ekki í staðinn fyrir að koma með löng svör sem segja ekki neitt. Mig langar einnig að gera að umtalsefni framlag til Ábyrgðasjóðs launa. Mér virðist framlagið sem fer í þennan lið mjög hátt, 800–850 millj. kr. sem renna í sjóðinn og farið fram á um 300 millj. kr. viðbótarfjárheimild í þessum fjáraukalögum. Ég held að það sé tími kominn til að staldra við og skoða hvort fara eigi aðra leið, að skylda fyrirtæki einfaldlega til að kaupa sér tryggingu. Þetta eru orðnar það háar upphæðir. Inn í þetta kemur að þeim sem standa skil á öllum gjöldum og launum finnst fyrirkomulagið jafnvel ýta undir óábyrgan rekstur, að menn geti stofnað fyrirtæki og ráðið fólk í vinnu og síðan hlaupið frá öllu. Menn telja jafnvel tíma til kominn að láta fyrirtækin kaupa tryggingu. Ég velti þeirri spurningu upp vegna þess að við sjáum nú fram á að þessi kostnaður fari í 800–850 millj. kr. af skattfé almennings.

Frú forseti. Hér hafa farið fram athyglisverðar umræður um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2004 og hafa þingmenn víða komið við. Hv. þm. Jón Bjarnason, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í fjárlaganefnd, fór yfir meginsjónarmið í okkar og álit á afgreiðslu frumvarpsins. Það er ekki þörf á að endurtaka það. Hann kaus reyndar að fara ekki mjög ítarlega yfir frumvarpið í ræðu sinni. Ég velti því fyrir mér hvort hið almenna yfirlit í umræðunni í dag sé í raun nóg við 1. umr. Ég tel að í frumvarpinu sé margt forvitnilegt og ætla að líta á einstaka liði eins og háttvirtir tveir ræðumenn á undan mér hafa leyft sér að gera. Ég held að umræður í fjárlaganefndinni sjálfri skili sér sjaldnast nægilega vel til almennings og tel fulla þörf á að þau atriði sem maður hnýtur um í þessu fjáraukalagafrumvarpi eigi að líta dagsins ljós við 1. umr. Það er undir hælinn lagt hvort þau skila sér aftur við 3. umr. inn í þingsalina. Ég ætla því að leyfa mér að koma með athugasemdir við nokkur atriði sem ég hef hnotið um hér og þar í frumvarpinu. Það má vel vera að rödd mín hljómi sem samantekt úr fyrirspurnatíma Alþingis. En við því er í raun ekkert að gera því að við lestur frumvarpsins hrannast upp spurningar sem óhjákvæmilegt er að orða í þingræðum. Það má kannski segja að hæstv. fjármálaráðherra sé nokkuð sáttur, rödd hans og tónninn í ræðu hans benti til þess að hann væri ekkert venju fremur pirraður yfir frumvarpinu, kannski vegna þess að tekjuaukningin er gríðarleg. Það kemur fram í upphafi þessa frumvarps, við endurskoðun ríkisfjármála okkar, að tekjuafgangurinn á ríkissjóði hefur aukist um 1,1 milljarð kr. og verður þar af leiðandi um 7,8 milljarðar kr. Hæstv. fjármálaráðherra hefur vitanlega ástæðu til þess að fagna því en engu að síður eru í frumvarpinu útgjaldaliðir sem verður að setja spurningarmerki við og jafnvel við hina auknu tekjuöflun. Meðal þess sem fram kemur í þessu fjáraukalagafrumvarpi er að bílainnflutningur á árinu hefur aukist og nemur um 15 þús. bifreiðum. En árinu 2003 voru fluttar inn 2.600 bifreiðir. Hvað segir þetta okkur um einkaneysluna og hvað segir þetta ...

Prentvilla.

Prentvilla, segir hæstv. fjármálaráðherra.

12.600.

Að þær eigi að vera 12.600 árið 2003.

Ég held það.

Við skulum skoða, hæstv. fjármálaráðherra , hvað rétt er. En jafnvel þótt þeir hafi átt að vera 12.600 á síðasta ári þá er aukningin umtalsverð. Einkaneyslan eykst gífurlega. Hvað koma skattalækkanir ríkisstjórnarinnar á næsta ári til með að gera? Bæta enn olíu á nákvæmlega þann eld. Ég tel að þar séu gífurleg hættumerki sem mér finnst ríkisstjórnin ekki sporna gegn heldur fer hún í þennan aukna tekjuafgang og deilir honum út tvist og bast, um holt og móa eins og þetta fjáraukalagafrumvarp gefur til kynna. Mig langar til að byrja á að líta hér á kafla menntamálaráðuneytisins þar sem lagt er til að fjárheimildir verði auknar um rúmar 500 millj. kr. Hér hefur verið komið inn á framhaldsskólana og málefni þeirra. Ég þarf í raun engu við það að bæta öðru en því að þær upplýsingar sem lágu fyrir í fjárlagaumræðunni fyrir þetta ár eru allar að koma á daginn núna. Ríkisstjórnin hafði enga ástæðu til að viðurkenna ekki vandann þegar fjárlagaumræðan fór fram. Einu afleiðingarnar af gjörðum ríkisstjórnarinnar eru þær að stjórnendur skólanna hafa átt í gríðarlegum erfiðleikum við að stjórna stofnunum sínum allt þetta ár. Ríkisstjórnin neitaði að horfast í augu við vandann þegar eðlilegt var að hún gerði það og mér finnst óforsvaranlegt að ríkisstjórnin skuli meðvitað gera skólastjórnendum, framhaldsskólanemum og fjölskyldum þeirra svo erfitt fyrir sem raun ber vitni, bara fyrir þvergirðingsháttinn í fólki við að viðurkenna augljósan vanda. Menn vissu síðasta haust, þegar fjárlagaumræðan fór fram, að þeir þyrftu að kyngja þessu súra epli þótt síðar yrði. Ég bið um að hæstv. ráðherrar hætti öllum þvergirðingshætti gagnvart skólunum og viðurkenni vandann þegar þörf er á en ekki ári síðar, tveimur eða þremur. Mér finnst sem að viðhorf ríkisstjórnarinnar til framhaldsskólanna birtist í þessu og þau viðhorf verða að breytast. Það er ekki bara þörf á því heldur er það algjörlega nauðsynlegt. Sömuleiðis vil ég nefna liði er varða Þjóðminjasafn Íslands, sem varða bæði Þjóðminjasafnið sjálft, þ.e. aukafjárveitingu vegna grunnsýningar safnsins og fjármuni til kynningarmála og sömuleiðis endurbætur vegna hússins. Nú má enginn misskilja orð mín. Ég óska okkur, þjóðinni allri, til hamingju með stórkostlegt Þjóðminjasafn og glæsilega grunnsýningu. En ég hef staðið í þessum ræðustól ár eftir ár á síðasta kjörtímabili og grenjaði yfir því að ekki væru ætlaðir fjármunir í grunnsýningu Þjóðminjasafnsins. Var því svarað á þeim tíma? Ó nei, ekki orði. Engu var breytt, eins og það ætti ekki að koma upp nein grunnsýning. Það var engu líkara en munirnir sem unnið var að forvörslu á ættu að liggja eins og hráviði á gólfinu í þessu fína safni. Auðvitað var það aldrei ætlunin, auðvitað var ætlunin að setja þá í eitthvert fjáraukalagafrumvarp. En það er ekki forsvaranlegt að ríkisstjórnin stilli forstöðumönnum ríkisstofnana ævinlega upp við vegg og láti þá stjórna við slíkt óvissuástand sem gert hefur verið. Það er ekki forsvaranlegt að koma svona fram. Hér sést svart á hvítu það sem ég, við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og reyndar fleiri stjórnarandstöðuflokka, óskuðum eftir við fjárlagagerð oftar en einu sinni á síðasta kjörtímabili. Það kristallast hér og kemur fram í þessum fjáraukalögum. Ég get tekið undir það sem hv. þm. Jón Gunnarsson sagði áðan varðandi styrkinn til þjóðsögunnar um Gretti, teiknimyndarinnar. Ég ætla að staðfesta það héðan úr þessum ræðustól sem menntamálanefnd, sem sendi umsögn til fjárlaganefndarinnar um þau verkefni sem óskað var eftir styrkjum til, sagði. Ég get staðfest það að við ákváðum að láta verkefnið hafa sömu upphæð og verkefnið hafði fengið árið áður, 2003, þ.e. 1 millj. kr. Það sem stendur í þessum texta á bls. 61 um það að framlagið hafi átt að vera 7 millj. kr. er rangt. Það átti að vera 1 millj. kr. Menntamálanefnd var beðin um umsögn og að gera tillögu og tillagan var upp á 1 millj. kr. en ekki 7 millj. kr. Að gefnu tilefni kem ég að því einu sinni enn að það er í raun óviðráðanlegt hvernig fjárlaganefnd fær send inn ótal verkefni sem varða listir og menningu. Umbeðnir fjármunir á síðasta ári voru um 450 millj. kr. Menntamálanefnd fær allar þessar umsóknir til umsagnar en menntamálanefnd hefur ekki neinn pott eða neina fjármuni til úthlutunar til slíkra verkefna. Hún sendir þess vegna einhverjar hugmyndir og tillögur til fjárlaganefndar til baka. Síðan er undir hælinn lagt hvort fjárlaganefnd fer eftir þeim. Á undanförnum árum hefur fjárlaganefnd sinnt þeim óskum eða þeim hugmyndum sem komið hafa frá menntamálanefndinni en hún hefur oft á tíðum og iðulega bætt við pottinn. Þegar endanleg afgreiðsla málanna liggur á boðinu eru miklu meiri fjármunir til umráða en menntamálanefnd fékk tækifæri til að gera tillögur um að ráðstafa. Hvaða vit er í þessu? Getum við ekki á árinu 2004 komið úthlutunarmálunum í sómasamlegt horf? Nú tek ég það fram að við höfum leiklistarráð sem úthlutar til leiklistarstarfsemi, til sjálfstæðra atvinnuleikhópa sem starfa vítt og breitt um landið af mikilli grósku. Leiklistarráð hefur á fjárlögum ákveðinn pott sem úthlutað er úr, þ.e. tillögur eru gerðar til menntamálaráðherra um úthlutanir úr þeim sjóði. Menntamálaráðherra fer alltaf að tillögum leiklistarráðs, sem skipað er faglega og þekkir leiklistargeirann, þekkir starfsemi leikhópanna og veit um hvað starfsemi þeirra snýst. Þar er fagleg úthlutun fjármuna sem sómi er af. Sama hefur verið reynt að setja upp í sambandi við tónlistarráðið, sem við ákváðum á síðasta þingi að setja á laggirnar til að koma á faglegri úthlutun fjármuna. Sömuleiðis höfum við komið þessu á í tengslum við listamannalaun, faglegri úthlutun fjármuna þar sem faglegar nefndir annast tillögur um úthlutun. Ég spyr: Hvers vegna er fjárlaganefnd ásamt menntamálanefnd að vasast í úthlutunum sem hægt væri að koma fyrir á allt annan hátt? Úthlutanir af þessu tagi, fullyrði ég, frú forseti, hafa ekkert að gera í fjáraukalög okkar, sannarlega ekki. Kaflinn um utanríkisráðuneytið verður næst fyrir mér. Það hefur komið fram að í þeim fjárlögum sem við erum að fjalla um fyrir árið 2005 verður gífurleg aukning á útgjöldum til utanríkismála. Ég held að kostnaður utanríkisráðuneytisins eigi að hækka um fimmtung á næsta ári, um 1.150 millj. kr. ef ég man rétt. Það þýðir að útgjöld til utanríkismála verða 6,7 milljarðar kr. á árinu 2005. Samt sem áður, með alla þessa miklu fjármuni, getur utanríkisráðuneytið ekki annað en sótt um á fjáraukalögum um 300 millj. kr. Til hvers konar verkefna er það? Jú, til að mynda eru 45 millj. kr. til að hreinsa Nikkel-svæðið sem varnarliðið á Keflavíkurflugvelli skilaði ríkissjóði árið 2001 og til þess að standa við samning sem ríkissjóður gerði við Bandaríkjamenn um að við ættum að taka að okkur yfirborðshreinsun á landinu. Svo eru hér fjármunir til framlags vegna sérfræðikostnaðar í tengslum við Varnarmálaskrifstofu. Það eru þessar 45 millj. kr. sem utanríkisráðuneytið á að fá á þeim lið. Ég spyr: Hvernig stendur á því að hreinsun á Nikkel-svæði varnarliðsins, sem vitað var að þyrfti að fara fram árið 2001 og sennilega miklu fyrr, skuli komið hér á fjáraukalög fyrir árið 2004? Ég get ekki látið hjá líða að spyrja um heildarkostnaðinn. Hvað eiga Íslendingar að bera mikinn kostnað vegna hreinsunar þessa svæðis út af subbuskapnum í Bandaríkjaher sem kvartað hefur verið yfir ótt og títt? Auðvitað hefði herinn átt að hreinsa þetta upp eftir sig sjálfur en ekki að skilja okkur eftir með þeirra eigin sóðaskap. Við þurfum síðan að greiða tugi eða jafnvel hundruð milljóna til að hreinsa upp eftir þá. Það má líka gera athugasemdir við stefnu Íslendinga varðandi sendiráðsbyggingar. Í fjáraukalögunum er verið að biðja um 42 millj. í viðbótarframlag vegna flutnings sendiráðs Íslands í Brussel í nýtt húsnæði. Það er allt í lagi að almenningur viti að gert er ráð fyrir að 34 millj. kosti að endurnýja innréttingar og borga flutninginn en svo eiga að fara 8 millj. í húsgögn, 8 millj. í endurnýjuð húsgögn í sendiherrabústaðnum í Brussel, þ.e. vegna flutnings sendiráðs Íslands í Brussel. Það er verið að skipta um húsnæði og þetta þarf að koma inn á fjáraukalög. Ég minni á, og fólk má þá hafa það í huga, að á næsta ári er gert ráð fyrir að sendiherrabústaðurinn í Berlín, sem verður nýr sendiherrabústaður, taki til sín 230 millj. kr. Ekki höfum við fengið að sjá heildarstefnumörkun íslenskra stjórnvalda varðandi vöxt eða viðgang sendiráða á Íslandi. Hér er verið að keyra frá degi til dags og ráðstafa fjármunum ríkissjóðs án þess að fyrir liggi yfirvegaðar áætlanir þar um. Það er auðvitað gagnrýnivert, virðulegi forseti. Þá vil ég koma hér inn á alveg makalausan lið í fjáraukalögum sem heyrir undir sjávarútvegsráðuneytið og kemur til vegna tapsins á vísindaveiðunum á hrefnu. Hafrannsóknastofnun á að fá af þessum fjáraukalögum 8,5 millj. kr. til að greiða fyrir hluta taps á vísindaveiðum á hrefnu árið 2003. Heildartapið samkvæmt niðurstöðum Ríkisendurskoðunar mun hafa verið um 12 millj. kr. Höfum við ekki séð hér einhvers staðar í þingskjölum og heyrt sagt í þingræðum að allt hvalkjötið af veslings hvölunum sem veiddir voru til vísindaveiða hafi verið selt? Átti þetta ekki allt að standa undir sér? Hvað gerðist? Getur verið að við séum að tapa á vísindaveiðunum sem áttu að vera svo atvinnuskapandi fyrir okkur og áttu að skila svo miklu í þjóðarbúið? Þetta átti að vera svo hagkvæmt. Af hverju koma ekki ráðherrarnir hérna fram og segja okkur þá hvað klikkaði? Það á bara að læða hér inn milljónum á milljónir ofan til þess að greiða tapið af vísindaveiðunum. Má ég leggja til að vísindaveiðum á hrefnu verði hætt, virðulegi forseti? Ef það á að kosta þetta plús tapið sem við verðum fyrir í ferðaþjónustunni skulum við bara hætta þessu. Mér sýnist vera sjálfhætt, ég sé ekki betur. Það verður forvitnilegt að vita hvar þetta dæmi stendur í heild sinni þegar gert verður upp ef það á að halda áfram á þeirri braut sem gert var á því ári sem nú er að líða, og ég tala ekki um þau næstu. Vinnumálastofnun Íslands fær hér hækkaða fjárheimild sem gerð er grein fyrir á bls. 67, um 4 millj. kr., til þess að ráða starfsmann hjá Vinnumálastofnun til að annast útgáfu atvinnuleyfa vegna starfsemi á virkjanasvæðum við Kárahnjúka og vegna byggingar álvers í Reyðarfirði. Virðulegi forseti. Ég geri athugasemd við þetta fjárframlag, þessa auknu fjárheimild, og ég spyr hvort haldið sé til haga öllum þeim kostnaðarauka sem þessar framkvæmdir leiða til fyrir ríkissjóð. Er ekki orðið tímabært að við fáum að sjá rauntölur um hvað þetta feigðarflan í stóruiðjumálunum á eftir að kosta okkur og er að kosta okkur núna þau ár sem framkvæmdirnar sem áttu að skila svo ofboðslega miklu standa yfir? Hvað kostar þetta ríkissjóð í beinhörðum peningum, beint og óbeint? Ég spyr hvort þessar tölur séu inni í upphaflegum áætlunum Landsvirkjunar um heildarkostnað Kárahnjúkavirkjunar og undirbúnings fyrir álversframkvæmdir. Það má líka vekja athygli á því, frú forseti, að þetta er ekki eini liðurinn í þessu fjáraukalagafrumvarpi sem varðar stóriðjuframkvæmdirnar fyrir austan. Ó nei, aldeilis ekki, því að við getum séð undir kafla iðnaðarráðuneytisins, sem er á bls. 79, að það fær á þessum fjáraukalögum 3,5 millj. í viðbótarfjárheimild til þess að hreinsa álverslóðina á Austfjörðum. Hreinsa hana af hverju? Jú, jú, byggingum og girðingum og einu og öðru smálegu, það þarf að greiða sorphirðugjald af því. Í annan stað þarf að veita aukna fjármuni til þess að rannsaka fornminjar á lóð sem ætluð er undir álver Alcoa í Reyðarfirði. Iðnaðarráðuneytið fær til þess 3 millj. kr. Það var löngu vitað þegar umhverfismat þessa álvers var gert að það gætu verið umtalsverðar fornleifar á lóðinni. Það þurfti ekki að koma hér inn í fjáraukalögin 2004. Það væri forvitnilegt, og verður auðvitað spurt um það, frú forseti, að vita hvaða fornleifar kæmu þar upp, hvaða minjar koma þar upp og hversu verðmætar þær eru. Í því sambandi er eðlilegt að spurt sé hvort ekki sé komið að því að við stoppum og segjum: Kannski er það bara hagkvæmara eftir allt að grafa upp fornleifarnar okkar, búa til vísindasetur í kringum þær, kortleggja þær og koma á framfæri í útlöndum, úti um allan heim, heldur en að reisa álver á lóðum sem hafa að geyma merkar fornminjar. Sem sagt, iðnaðarráðuneytið fær hér aukna fjármuni og ég spyr: Eru þeir hluti af heildarpúllíunni, heildarkostnaði vegna álversframkvæmda og virkjanaframkvæmda á Austfjörðum? Enn er hægt að nefna fjármuni sem fara af þessum fjáraukalögum beinlínis í það að vinna við stóriðjuframkvæmdirnar. Á bls. 81 í frumvarpinu kemur fram að Náttúrufræðistofnun Íslands fær 20 millj. kr. fjárveitingu til að vega upp á móti fyrirsjáanlegri lækkun sértekna á áætlun fjárlaga en þar munar mest um vinnu sem fyrirhuguð var fyrir Landsvirkjun og Orkusjóð en hefur nú verið frestað. Henni hefur verið frestað en hún á eflaust eftir að fara fram í annan tíma, 20 millj. kr. þar áætlaðar og eru það örugglega ekki einu 20 millj. sem Landsvirkjun á eftir að bæta við í rannsóknarvinnu út af stóriðjuframkvæmdunum. Hér eru nefndir til sögunnar þrír liðir sem sýna svart á hvítu að stóriðjuframkvæmdirnar kosta ríkissjóð beint og óbeint gífurlega fjármuni sem mig grunar að hafi ekki verið reiknaðir inn í heildaráætlanirnar um kostnaðinn sem Landsvirkjun hefur reiknað af þessum virkjanaframkvæmdum öllum. Já, virðulegi forseti, það eru ýmsar athugasemdir sem má gera við þetta fjáraukalagafrumvarp. Oft finnst manni eins og hér hafi verið illa ígrunduð mál og ekki staðið nægilega fagmannlega að verki. Ég tel að fjárlaganefndin eigi talsverða vinnu fyrir höndum við að rýna í einstök atriði sem hér eru til staðar og hafa verið tíunduð af fleiri þingmönnum en mér í þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Okkur gefst í fjárlaganefndinni ágætistækifæri til að fara yfir einstaka liði í fjárlagafrumvarpinu og leita svara við einstökum fjárveitingum í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég hygg að ég muni fyrst og fremst færa slíkar spurningar fram á þeim vettvangi en vil nota þetta tækifæri til að beina til hæstv. fjármálaráðherra nokkrum almennum fyrirspurnum sem lúta að fjáraukalögum og þá kannski fyrst vegna þeirrar umræðu sem hér hefur verið í þinginu undanfarna daga um þau miklu frávik sem verið hafa á fjárlagafrumvarpi annars vegar og niðurstöðu ríkisreiknings hins vegar. Nú er komið fram fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2004 sem eykur útgjöldin allnokkuð en þar hafa tekjur líka verið vanáætlaðar þannig að nettóútkoman er ríkissjóði hagstæð. Það er út af fyrir sig ánægjulegt en ég vildi spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji nú, þegar hillir undir lok árs, að fjárlögin og þessi fjáraukalög muni þá endurspegla næsta nákvæmlega þá niðurstöðu sem við munum síðan sjá í ríkisreikningi. Eru þar e.t.v. einhverjir liðir sem við eigum enn eftir að sjá sem víkja frá þeim áformum sem lagt var upp með fyrir ári í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2004? Í öðru lagi vildi ég spyrja um afstöðu fjármálaráðherrans til fjáraukalaganna. Mér hefur fundist að skilja mætti á máli hans undanfarna daga að það væri í sjálfu sér ekki nema eðlilegur þáttur í rekstri ríkissjóðs að það þyrfti að sækja aukafjárveitingar í fjáraukalögum og að menn yrðu einfaldlega að gera ráð fyrir því. Það er út af fyrir sig sjónarmið en þá held ég að það sé mikilvægt að það liggi fyrir hversu mikið umfang fjármálaráðherrann telur vera eðlilegt í slíkum fjáraukalögum í auknum útgjöldum. Er t.d. þetta umfang, svona á bilinu 6–7 milljarðar í aukafjárveitingum, það sem hæstv. fjármálaráðherra þykir eðlilegt í aukafjárveitingum? Það er þá eðlilegt við umfjöllun um fjárlög hvers árs að taka tillit til þess að í raun og veru sé gefið, þegar lagt er upp í þann leiðangur, að útgjöld muni aukast um 5, 6 eða jafnvel 7 milljarða vegna aukafjárveitinga sem óhjákvæmilega séu og hæstv. fjármálaráðherra geri í raun ráð fyrir á hverju ári. Það hefur auðvitað áhrif á alla umræðu og umfjöllun um fjárlögin ef það eru fyrir fram gefin sannindi að það sé eðlilegt að vera í milljarðaaukafjárveitingum. Ég vildi líka fá að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort gætt sé sérstaklega að þeim liðum fjárlaga sem aftur og aftur, ár eftir ár eru fastir liðir á fjárlögunum. Ég kallaði eftir yfirliti um það á síðasta ári hvaða fjárlagaliðir væru oftar en ekki á síðustu fimm árum inni á fjáraukalögunum. Ég sé að af þeim lista yfir 100 fjárlagaliði sem komu yfir aðila sem eru oftar en ekki á fjáraukalögum eru þetta árið liðlega 40 aðilar einmitt í þessu fjáraukalagafrumvarpi. Mér sýnist fljótt á litið að þeir séu með um 95% af aukafjárveitingunum og að það sé þess vegna nokkuð fyrirsjáanlegt hvaða liðir það eru sem eru alltaf aftur og aftur á fjáraukalögunum og sumir raunar hvert ár. Ég held að það séu einir 10 liðir sem eru öll sl. sex ár, sumir kannski eðlilega vegna þess að þeir eru þess eðlis en sumir ættu auðvitað ekki að vera þar. Ég vil enn fremur spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann telji ekki fara illa á því að í þessum hópi sé að finna bæði Alþingi og forsætisráðuneytið. Það er nú einu sinni svo að eftir höfðinu dansa limirnir. Mér þætti vænt um að heyra afstöðu hæstv. fjármálaráðherra til þess hvort honum þyki ekki fara illa á því að það séu stöðugar og sífelldar aukafjárveitingar til þessara æðstu stofnana löggjafar- og framkvæmdarvaldsins. Liðurinn Ýmis verkefni hjá forsætisráðuneytinu fer sífellt fram úr. Ég vildi þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort það sé ekki rétt munað hjá mér að ríkisstjórninni séu fengnar á fjárlögum á ári hverju hundruð milljóna króna í ófyrirséðar ákvarðanir sem ríkisstjórnin þarf að taka um einstakar fjárveitingar. Er þá ekki töluvert svigrúm fyrir ráðherra eins og hæstv. forsætisráðherra til að koma með slík verkefni, leggja á borð ríkisstjórnar og þar sé þá fjármagn fyrir? Um leið fagna ég því að aðeins ein af aðalskrifstofum ráðuneytanna er á þessum lista í ár, aðalskrifstofa utanríkisráðuneytisins, en mér þykir fara betur á því að sjá ekki aðalskrifstofur ráðuneytanna keyra fram úr heimildum sínum í fjárlögum eins og allt of margar gerðu samkvæmt þeim lista sem útgefinn var í fyrra. Mér finnst vera framför að þessu. En einmitt um aðhaldið og eftirfylgnina, að sömu aðilarnir séu aftur og aftur að fara fram úr, vildi ég spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi á síðastliðnu ári frá því að við ræddum fjárlög síðast með formlegum hætti þurft að veita formlegt tiltal eða áminningar eða gefa út viðvaranir til einstakra ríkisstofnana sem aftur og aftur hafa farið fram úr þeim heimildum sem þeim eru veittar lögum samkvæmt. Og af því að það er í sama anda og hefur verið rætt um áður um teiknimyndina um Gretti sterka, og hv. þm. Jón Gunnarsson og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hafa upplýst, vildi ég inna hæstv. fjármálaráðherra eftir því hvort hinar umræddu 7 millj. hafi nú þegar verið greiddar úr ríkissjóði. Mér finnst það einfaldlega skipta máli fyrir virðingu manna fyrir fjárlögunum og fyrir því með hvaða hætti framkvæmd þeirra fer fram eftir að hafa heyrt hv. þingmenn lýsa því hvernig ákvarðanir um fjárveitinguna voru teknar. Ég geri mér grein fyrir því að hægt er að breyta þeim í fjáraukalögum en ég geri ráð fyrir að slík fjárveiting sé greidd út að fengnu samþykki Alþingis í þeim lögum sem hér verða afgreidd. Að síðustu um eina af forsendunum í fjárlagafrumvarpinu sem hv. þm. Jón Gunnarsson kom inn á áðan um atvinnustigið. Ég vil fá að nota tækifærið til að árétta þá fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra vegna þess að þetta er ekki eina árið sem atvinnustigið er ofmetið og atvinnuleysi vanmetið talsvert. Í ár er áætlað 2,5% en verður 3%. Árinu áður var líka áætlað 2,5% og varð 3,3%. Á bak við þessar hlutfallstölur eru miklu hærri fjárhæðir í Atvinnuleysistryggingasjóði en ekki síst mjög margt fólk sem er atvinnulaust. Það sem vekur mig til sérstakrar umhugsunar er að ég man ekki betur og vildi óska eftir því að ráðherra staðfesti það, að þessar spár um atvinnuleysi fyrir sl. ár hafi verið gefnar út áður en ákvörðun um virkjanaframkvæmdir fyrir austan voru teknar og að spáin fyrir þetta ár verið gefin án þess að gera ráð fyrir stækkun Norðuráls. Hið síðarnefnda hygg ég að sé örugglega rétt hjá mér en bið hæstv. fjármálaráðherra að hjálpa mér með hið fyrrnefnda. Þessar framkvæmdir eiga auðvitað að skapa umtalsverða atvinnu og ef þær voru ekki í forsendunum þegar atvinnuleysinu var spáð og það hefur sem sagt árað betur í atvinnulífinu hefur maður kannski enn þá meiri áhyggjur af því að menn séu að vanmeta þróunina í atvinnustiginu og í atvinnuleysinu og ég vil biðja hæstv. ráðherra um að reifa þetta.

Frú forseti. Ég mun halda áfram þar sem frá var horfið í fyrri ræðu minni og tiltaka nokkur atriði sem ég vil gera athugasemdir við út frá því sem ég sagði í fyrsta hluta ræðu minnar. Ég minntist á fjölmiðlalögin í lok ræðunnar og þann kostnað sem þau höfðu í för með sér. Það er sérstaklega eitt atriði sem ég nefndi ekki áðan sem er ástæða til að gera athugasemd við, að kostnaðurinn af fjölmiðlanefnd menntamálaráðherra er færður undir forsætisráðuneytið. Frú forseti. Þetta kallar fram þær hugrenningar að fjölmiðlanefnd menntamálaráðherra hafi verið fjölmiðlanefnd forsætisráðherra. Það hafi aldrei verið ætlunin að nefndin starfaði að einhverju leyti undir menntamálaráðherra. Ég hlýt að biðja hæstv. fjármálaráðherra um skýringu á því af hverju nefndarstörf á vegum menntamálaráðuneytisins eru færð undir forsætisráðuneytið og að í fjáraukalögum komi beiðni um að forsætisráðuneytið greiði kostnað af nefnd sem starfaði á vegum menntamálaráðuneytisins. Ég náði ekki alveg að ljúka athugasemdum mínum varðandi framhaldsskólana og þessa sérkennilegu tölu, um 1.100 nemendur, sem virðist hafa dúkkað upp að því er virðist óvænt þrátt fyrir að um þetta hafi verið mikið rætt og bent á að þarna væri röng áætlun. Það er sérkennilegt að talan skuli vera svona há þegar tekið er tillit til þess að við 2. umr. um fjárlög var bætt inn 800 millj. kr. til þess að mæta vanáætluninni um nemendafjölda en að vísu var meðaltalið á hvern nemanda einnig hækkað. Það er nauðsynlegt að fá úr því skorið vegna þess að í frumvarpinu um fjáraukalögin segir, með leyfi forseta: „Og er miðað við að lækka meðalframlag á nemanda frá því sem gert hafði verið ráð fyrir.” Er þá verið að lækka framlagið á þá 1.100 nemendur sem er bætt við eða er verið að lækka meðalframlagið á alla nemendur í framhaldsskólum landsins á yfirstandandi ári? Þetta kemur ekki glöggt fram í texta en nauðsynlegt að fá það fram, sérstaklega í framhaldi af því sem ég sagði áðan, að við 2. umr. fjárlaga fyrir þetta ár var meðalframlagið hækkað vegna þess að talin var ástæða til og virðist nú eiga að ganga til baka. Þegar það þarf meiri peninga er meðalframlagið lækkað en þá væntanlega náð upp í nemendafjöldann. Þetta hefur gerst undanfarin ár að ýmist er tölunni um nemendafjölda mætt eða tölunni um kostnað en aldrei virðist ætla að takast að ná hvoru tveggja í senn. Nokkrir hv. þm. hafa talað um umframkostnaðinn vegna opnunar Þjóðminjasafnsins og gleðilegt að það skuli hafa tekist að opna það safn en jafnforkastanlegt að þurft hafi aukafjárveitingu til þess, vegna þess að í fjárlagavinnunni í fyrra lá þetta allt saman fyrir. Það þýðir ekkert að segja að þetta hafi verið ófyrirséð því þetta lá allt saman fyrir í skriflegum gögnum, meira að segja frá Þjóðminjasafninu. Mér er sérstaklega minnisstætt þar sem hér er talað um opnunarsýninguna því rökstuðningur með þeirri beiðni var mjög góður og því með ólíkindum að þetta skuli gerast, sérstaklega þegar vísað er til þess að það var margspurt um þetta í fyrra. Á þessu ári var spurt um þetta í tvígang í þinginu, fyrst í febrúar, og þá var ekki talin þörf fyrir neina fjármuni, og aftur í maí. Þá var reyndar upplýst að beðið yrði um 100 millj. kr. vegna opnunarinnar en frá því í maí hefur þetta hækkað um 20% svo beiðnin hljóðar nú upp á 120 millj. kr. Í landbúnaðarráðuneytinu kemur fram afar sérkennileg athugasemd. Beðið er um rúmar 130 millj. kr. vegna álagsgreiðslna vegna gæðastýringar í sauðfjárrækt og skýrt á mjög eðlilegan hátt og engar efasemdir um það. En þetta er spurning um vinnubrögð. Hvernig getur það gerst að talan sem á að vera inni samkvæmt lögum sem samþykkt voru á árinu 2002 ef ég man rétt, þannig að það er búið að liggja fyrir mjög lengi, dettur út vegna einhverra mistaka, væntanlega í fjárlagaferlinu og enginn virðist taka eftir því frá því í októberbyrjun og fram í desember að töluna vanti? Maður veltir því fyrir sér hvort ráðuneytin fylgist ekki betur með en svo að þau lesi ekki einu sinni fjárlagafrumvarpið og fylgist með þeim fjármunum sem eiga að renna til þeirra. Því spyr maður: Hvaða vinnubrögð eru viðhöfð sem geta orsakað slíkt? Það er hægt að koma víða við en ég verð að reyna að hoppa nokkuð yfir þetta. Varðandi löggæslukostnað, ýmis löggæslu- og öryggismál, er afar sérkennilegt mál sem ég held að sé alveg nauðsynlegt að hæstv. fjármálaráðherra útlisti á einhvern hátt fyrir okkur, en það er ævintýrið í kringum Tetra Ísland ehf. Þar er verið að biðja um 51 millj. kr. sérstaka hækkun vegna viðbótarsamnings en síðan segir að á þessu stigi liggi ekki fyrir skipting kostnaðaraukans. Æskilegt væri, ef hæstv. fjármálaráðherra hefur tök á því, að hann mundi nefna hvaða stofnanir koma þar við sögu og hvað hafi í raun gerst hjá Tetra Ísland ehf. Varðandi félagsmálaráðuneytið kemur fram að aðalskrifstofan þurfi að fá tugi milljóna króna vegna breytinga á húsnæði og vísað til úttektar á öryggismálum. Við skulum vona að öryggismálin komist í lag með þessum 10 millj. kr. en þarna segir að þetta sé vegna úttektar. Þá er spurning hvenær hún var gerð og maður hlýtur að spyrja í framhaldinu: Hvernig er staðan á öðrum aðalskrifstofum ráðuneyta? Er búið að taka öryggismálin út þar eða var þessi einstaka skrifstofa tekin út? Við vonum að þetta sé í lagi á öðrum skrifstofum en ef ekki er nauðsynlegt að þar verði gerð úttekt. Kjararannsóknarnefnd er að vinna að býsna mikilvægu og mögnuðu verkefni við að gera launakönnun í samvinnu við Hagstofuna og virðist það hafa gengið ágætlega. Í frumvarpinu kemur fram að í lok árs 2003 hafi náðst m.a. sá áfangi að launakönnun náði til útgerðarfyrirtækja á árinu 2004. Mun könnunin einnig ná til fjármálafyrirtækja, tryggingafélaga og lífeyrissjóða. Hér er því greinilega býsna þarft verk á ferðinni, en af hverju kemur þetta fram í frumvarpinu? Það liggur ljóst fyrir að könnunin er ekki ný, hún hefur verið unnin á árum áður þannig að ef menn hafa ætlað sér að vinna þetta eins og gert hefur verið á árinu 2004 hefði upphæðin að mínu mati átt að vera í fjárlögum þessa árs. Hjá heilbrigðisráðuneytinu kennir ýmissa grasa en ég ætla að láta duga að nefna aðeins eitt sem vekur sérstaka athygli varðandi lækniskostnað undir liðnum Sjúkratryggingar. Þar er farið fram á 70 millj. kr. hækkun á fjárheimildum vegna lækniskostnaðar en áform um sparnað á þessu ári náðu ekki fram að ganga og eðlilegt að spurt sé hvað átti að spara sem ekki tókst. Seinni hlutinn er enn merkilegri. „Ekki varð af afslætti sérgreinalækna vegna eininga umfram samninga.“ Frú forseti. Hvaða afslátt er um að ræða? Af hverju var gert ráð fyrir að sérgreinalæknar gæfu afslátt á eitthvað sem ekki er samkvæmt samningum? Hvað höfðu menn fyrir sér í því að slíkt mætti takast? Annað atriði hjá heilbrigðisráðuneytinu snertir Heilbrigðisstofnun Austurlands. Það er býsna merkilegt að sá liður þurfi að koma í fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2004 vegna þess að hér er eingöngu um að ræða 20 millj. kr. aukningu vegna aukinna umsvifa í kjölfar stóriðjuframkvæmda og virkjunarframkvæmda fyrir austan. Það var löngu búið að taka ákvarðanir um þessar framkvæmdir og var bent á af þessari stofnun að umfangið mundi að sjálfsögðu stóraukast. Þar af leiðandi lá það fyrir að þarna mundi þurfa að bæta verulega í en því miður var það ekki gert og verið að reyna að bæta það núna. Frú forseti. Að lokum vil ég nefna orðalag sem vekur alveg sérstaka athygli hjá Hagstofu Íslands. 

Frú forseti. Þetta er búin að vera nokkuð löng umræða um frumvarp til fjáraukalaga og kannski ítarlegri en oft áður. Hæstv. fjármálaráðherra er búinn að fá mikið flóð spurninga um einstök atriði og ég átti satt að segja von á því að hæstv. ráðherra mundi nota þann rétt sem hann hefur til að koma þrisvar í þessa umræðu og svara einhverju af því sem við spurðum um í okkar fyrstu umferð en ekki ræð ég því. Þegar tíma minn þraut í fyrstu umferð var ég að ræða um þá ósk að auka fjármuni til teiknimyndaverkefnisins Grettis, það sem ég leyfði mér að kalla spillingu. Ég verð að spyrja hæstv. ráðherra og bæta við þær spurningar sem komið hafa: Finnst hæstv. ráðherra eðlilegt að þetta skuli koma inn í frumvarpið með þessum hætti og finnst honum eðlilegt að bjóða upp á skýringuna sem sett er fram við þessa ósk, að í huga einhverra hefði þetta átt að vera hærri upphæð en bæði menntamálanefnd og fjárlaganefnd töluðu um og Alþingi Íslendinga setti í lög? Það er annar liður undir menntamálaráðuneytinu sama efnis og hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefndi hér, og það var Snorrastofa. Ég vil taka það fram eins og hann að ég er ekkert að leggja neinn dóm á þessi verkefni, hvorki teiknimyndina Gretti né Snorrastofu. En það sem ég er að velta fyrir mér eru þær skýringar sem eru látnar fylgja óskum um aukið fjármagn. Þarna er farið fram á 6 milljónir í stofnkostnaðarframlag vegna Snorrastofu í Reykholti. Í fjárlagafrumvarpinu eins og það var lagt fram á sínum tíma var gert ráð fyrir þessu framlagi, 6 millj. kr. Síðan í 2. umr. var það fellt út, það var sem sagt breytingartillaga um að fella þessar 6 milljónir út og það var samþykkt af Alþingi. Nú kemur hér inn ósk um að þessar 6 milljónir verði greiddar og þar segir, og það er skýringin sem ég er að furða mig á og skil ekki hvernig hæstv. ráðherra telur sig geta boðið Alþingi upp á svona skýringu: „Þeir sem að Snorrastofu standa höfðu hins vegar miðað áætlanir sínar við að þessi fjárheimild yrði til staðar, með tilvísun í frumvarpið.“ Þýðir þetta þá að þegar lögð eru fram frumvörp hér á Alþingi, áður en byrjað er að ræða þau, áður en þau eru afgreidd, að ef einhverjir hlutir eru þar inni og einhverjir aðilar telja sig geta farið fram með ákveðnum hætti af því að eitthvað stendur í frumvarpinu, að þeir eigi þá rétt á því og jafnvel þá einhverjum bótum ef einhverjir hlutir eru felldir út úr frumvarpi í meðferð Alþingis? Þess vegna verð ég að spyrja hæstv. ráðherra að því: Telur hann þetta eðlilega málsmeðferð og telur hann þá skýringu bjóðandi fyrir Alþingi, þ.e. ósk um að þessar 6 milljónir verði greiddar? Undir utanríkisráðuneyti er Nikkel-svæðið, og reyndar var vakin athygli á því af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur. Það er verið að óska eftir 32 millj. kr. vegna hreinsunar á svokölluðu Nikkel-svæði sem er í Reykjanesbæ, sem varnarliðið á Keflavíkurflugvelli skilaði ríkissjóði árið 2001. Ef ég man rétt þá fór fram mjög viðamikil hreinsun á þessu svæði á árinu 2002. Herinn skilaði því 2001, tók sínar pípur og tanka og síðan, eftir því sem ég best veit, fór ríkissjóður í að hreinsa upp jarðveginn þarna og miklir jarðvegsflutningar voru frá Nikkel-svæðinu og út á svokallað DYE-5 svæði á Stafnesi, reyndar við mjög hávær mótmæli landeigenda þar því að þeir töldu að þarna væri verið að koma með mjög mengandi efni inn á land sem lá að þeirra landi, en sleppum því. Spurningin er: Hvernig í ósköpunum getur þetta dúkkað hér upp í fjáraukalögum? Er þetta ekki dæmi um verkefni sem alls ekki á heima lögum sem þessum? Hv. þm. Einar Már Sigurðarson fór aðeins yfir lið undir sjávarútvegsráðuneyti sem heitir Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, og ég ætla aðeins að hnykkja á því sem hann sagði. Þarna er ráðuneytið að óska eftir 10 millj. kr. fjárveitingu til að endurgreiða Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hafði greitt út styrk til Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins upp á 10 millj. kr. til að þróa og smíða fiskvinnslubúnað. Síðan gerist væntanlega eitthvað sem framkvæmdastjórnin er ekki sátt við því að hér segir: „Í framhaldi af athugasemdum Framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins athugaði Ríkisendurskoðun framkvæmd samnings sem Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins gerði við íslenskt fyrirtæki vegna verkefnisins. Að mati Ríkisendurskoðunar var framkvæmdin ekki í samræmi við ákvæði samningsins og ríkislögmaður mat að forsendur fyrir endurkröfu styrksins á hendur samstarfsaðila væru ekki fyrir hendi.“ Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins fær þá 10 millj. kr. styrk frá framkvæmdastjórn Evrópusambandsins í ákveðið verkefni, úthlutar þeim peningum og verkefnum væntanlega til einhvers einkafyrirtækis. Það einkafyrirtæki stendur sig ekki miðað við þær forsendur sem settar eru fyrir útgreiðslu styrksins og framkvæmdarstjórnin endurkrefur íslenska ríkið um peningana. Ríkið telur sig ekki geta náð peningunum af fyrirtækinu sem fékk þá, ef ég skil þessa grein rétt. Ég óska eftir því að hæstv. fjármálaráðherra, hafi hann um það upplýsingar, svari okkur um hvað þarna er á ferðinni. Ef upplýsingarnar liggja ekki fyrir nú þá munum við að sjálfsögðu leita eftir þeim í vinnu okkar í fjárlaganefnd. Síðan er það sem heyrir undir dóms- og kirkjumálaráðuneytið. Þar er verið að fara fram á auknar fjárheimildir vegna laga um siglinga- og farmvernd og það er í sjálfu sér eðlilegt. Lögum er breytt og það verður til aukinn kostnaður, 30 millj. kr. hjá ríkislögreglustjóra vegna siglinga- og farmverndar og hjá Landhelgisgæslu 9 millj. kr. eða 40 millj. kr. alls. Ég hef ekkert við þetta að athuga vegna þess að við breytum lögum hér á Alþingi og það fellur til kostnaður, talsvert mikill aukakostnaður og þessi embætti þurfa að finna leið til að mæta honum. Það sem aftur á móti í framhaldi af umræðu sem var hér fyrr í dag veltur upp í hugann er: En hvað með sveitarfélögin? Hvað með sveitarfélögin sem þurftu að leggja í verulega mikinn stofnkostnað til að mæta kröfum þessara nýju laga? Ég veit að það var sagt við þau: Þið verðið bara að hækka gjöldin og ná fyrir þessu þannig. En sveitarfélög, mörg hver fjárvana, urðu að ráðast í dýrar framkvæmdir við hafnir sínar til þess að geta tekið þar áfram inn fraktskip eða skip erlendis frá og fyrst að talið var eðlilegt að bæta kostnað ríkisfyrirtækjunum sem verða fyrir kostnaði vegna framkvæmda við kaup á vopnum og búnaði þá veltir maður því fyrir sér af hverju á sama hátt er ekki ástæða til þess að bæta sveitarfélögunum þann kostnað sem þau verða fyrir. Hjá sýslumanninum í Reykjavík er óskað eftir viðbótarfjárheimildum upp á 6 millj. kr. og það kemur manni svolítið á óvart til hvers þær eru, svona miðað við það sólskinsástand sem ríkir hér á Íslandi eftir því sem sagt er, vegna þess að sýslumaðurinn í Reykjavík þarf 6 milljónir til viðbótar vegna þess að fjárnámsbeiðnum hefur fjölgað verulega á síðustu árum. Þeim hefur fjölgað úr tæplega 17 þúsund á árinu 2000 í 29 þúsund beiðnir á síðasta ári. Þetta hefur skapað vandræði í aðfarardeild embættisins og þrátt fyrir að búið væri að auka fjárveitingar út frá þessu til sýslumannsins í Reykjavík þá dugir það ekki til. Það er svo mikið að gera hjá sýslumanninum í Reykjavík við fjárnámsbeiðnir að hann þarf að fá sérstaka aukafjárveitingu þess vegna. Þetta er kannski stöðugleikinn og góðærið sem hér ríkir. Tíminn er að hlaupa frá mér. Það var búið að minnast hér á Ábyrgðasjóð launa, þar er eitthvað á ferðinni sem við hljótum að þurfa að skoða, þessi stöðuga aukning á því að ríkið þurfi að greiða launþegum sem áður hafa unnið hjá fyrirtækjum sem hafa orðið gjaldþrota laun. Þarna er eitthvað um að vera sem við hljótum að þurfa að skoða, þetta getur ekki vaxið svona á hverju einasta ári. Atvinnuleysistryggingasjóður þarf að fá hækkun upp á 948 milljónir, tæpan milljarð, og það er að hluta til vegna vitlausra forsendna um atvinnuleysisspá, líka vegna þess að atvinnuleysisbætur hækka, það er hluti af þessu. En það vekur mann til umhugsunar að við erum að bæta milljarði í atvinnuleysisbætur vegna ástandsins á vinnumarkaði og við höfum sagt að við séum að bæta talsvert mikið í bætur til öryrkja vegna ástandsins á vinnumarkaði, og þegar maður leggur þessi tvö atriði saman þá hlýtur maður að velta fyrir sér og hafa áhyggjur af hvað er að gerast. Þetta frumvarp sem liggur fyrir, ég held að það sýni okkur að hluta til agaleysi, sjálfvirkni og ekki nægjanlegt aðhald í útgjöldum ríkisins.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka fyrir alveg prýðilega umræðu á fundinum um fjáraukalögin fyrir þetta ár, bæði um einstök atriði frumvarpsins og eins almennt um málefni er lúta að meðferð fjáraukalaganna. Það er rétt sem kom fram hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að ég er ekkert sérstaklega pirraður yfir þessu frumvarpi. Það er kannski í og með vegna þess að í ár er um að ræða tiltölulega lítil frávik frá fjárlögunum sjálfum og minni en við höfum þurft að glíma við undanfarin ár oft og tíðum. Frávikið gjaldamegin er 2,5% og ég held að það verði nú að segja, hvað sem líður einstaka þáttum þar, að 2,5% frávik í svona stóru dæmi er innan skekkjumarka.  Í þessu eru að sjálfsögðu, eins og við vitum öll, margar fjárhæðir sem byggja á áætlunum sem eru óvissar. Það var nefnt hérna t.d. áðan að liðir í Tryggingastofnun ríkisins væru ýmist að hækka eða lækka samkvæmt þessu frumvarpi. Það er vegna þess að upphaflegu áætlanirnar voru ekki öruggari en svo, sumt hækkar, annað lækkar eftir því sem líður á árið og hlutir skýrast. Sama er að segja t.d. um Atvinnuleysistryggingasjóð, atvinnuleysi hefur því miður orðið meira en við reiknuðum með fyrir ári síðan. En það hefur líka gerst að það var tekin sérstök ákvörðun um það í marsmánuði sl. að hækka þessar bætur um 11,3%, sem vitanlega var ekki vitað þegar fjárlögin voru afgreidd en hefur auðvitað áhrif til hækkunar núna. Svo bætist það við hvað varðar Atvinnuleysistryggingasjóð að vextir af inneign hans hjá ríkissjóði eru lægri en þeir voru vegna þess að vaxtastigið hefur lækkað. Margt af þessu og flest af þessu á sér því eðlilegar skýringar. Einn hv. þingmaður spurði að því hvort útkoman úr fjárlögunum plús fjáraukalögunum yrði þá hin endanlega niðurstaða ríkisreiknings á næsta ári, hvort ég gæti þá fullyrt það og hvort ég væri þá ánægður með það. Ég hélt að ég hefði við 1. umr. um fjárlögin hér í fyrradag farið það rækilega yfir þetta atriði, sérstaklega í síðari ræðu minni, að spurningum sem þessari yrði ekki varpað hér fram. En ég skal útskýra aftur hvers vegna henni er ekki hægt að svara. Ég get gert það með tilvísun til eins máls sem nú er uppi hér í þjóðfélaginu og menn hafa gert að umtalsefni hér á Alþingi, sem er kennaraverkfallið. Það vill nefnilega þannig til að lífeyrisskuldbindingar kennara eru enn þá a.m.k. á ábyrgð ríkisins. Ef kennaradeilan leysist með þeim hætti að dagvinnulaun kennara hækka meira en almennt gerist þá mun lífeyrisskuldbindingin sem því fylgir og mun gjaldfalla á reikninginn hjá ríkissjóði hækka sem því nemur. Getum við svarað því í dag hver sú tala er eða yrði? Nei. En gátum við þá kannski svarað því þegar við vorum að afgreiða fjárlögin í fyrra fyrir þetta ár, eins og haldið var fram hér í þingsalnum á þriðjudaginn var að við hefðum átt að geta? Auðvitað ekki. Þess vegna er svarið við þessari spurningu það að við vitum ekki fyrir víst hvort þetta verður endanlega niðurstaðan út úr reikningnum. Hitt vitum við af hinum almenna rekstri ríkissjóðs, þar sem óreglulegir liðir eru ekki teknir með, að allt bendir til þess að þessi niðurstaða muni standast. Ég var að enda við að segja að frávikið núna væri 2,5%, tæplega reyndar, í gjöldum miðað við fjárlögin, og ég var spurður að því hvort þetta umfang væri eðlilegt, 6–7 milljarðar kr., er það eðlilegt frávik? Það er ekki hægt að svara því. Það tengist m.a. þessu sem ég var að enda við að rekja varðandi skuldbindingar og annað þess háttar. Hins vegar er náttúrlega eðlilegt að stefna að því að þessi tala verði sem allra lægst alveg eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir var að skjóta hérna inn í. Um það eiga allir að geta sameinast. Og kannski er ein leið til þess að gera betur í þeim efnum sú að setja meiri fjármuni inn á liði sem eiga að dekka óviss útgjöld eða ófyrirsjáanleg atvik í sjálfum fjárlögunum, það er ein leið. Við erum með sérstakan lið í fjárlögunum sem heitir Laun og verðlagsmál sem er reyndar í fjárlagafrumvarpi næsta árs heldur ríflegri en hann hefur oft verið vegna óvissu um þau málefni. Við erum með óviss útgjöld á ýmsum stöðum. Það er auðvitað ein leið að gera betur gagnvart því að rýmka slíkar fjárveitingar og reyna þá að draga úr því sem kemur inn á fjáraukalögin. En þá er jafnframt verið að framselja ráðstöfunarréttinn yfir því til ráðherranna. Vilja menn það kannski? Þetta er vandasamt. Auðvitað viljum við öll vinna saman að því að gera eins vel og við getum í þessum efnum. Hv. þm. Helgi Hjörvar nefndi líka hvort það hefði ekki verið þannig að með óvissum útgjöldum mætti ná utan um útgjöld t.d. forsætisráðuneytisins og Alþingis. Það er liður í fjárlögunum sem heitir Ráðstöfunarfé ríkisstjórnarinnar og er upp á 200 millj., var lengi 100 millj. en er núna 200 vegna þess að það koma ævinlega upp hlutir sem eðlilegt er að bregðast við. Við notum þann lið mikið til að bregðast t.d. við hjálparbeiðnum frá útlöndum, núna síðast vegna fellibylja í Karíbahafinu, áður vegna hörmungarástands í Súdan og jarðskjálfta í Íran o.s.frv. en einnig að sjálfsögðu vegna verkefna innan lands. Auðvitað er ekki hægt að alhæfa um þessi atriði. Ef forsætisráðuneytið tekur upp á arma sína nýtt verkefni sem ekki var fyrirséð eða ekki var hægt að áætla fyrir með nákvæmni er ekkert við það að athuga að slíkt mál komi upp í fjáraukalagafrumvarpinu. Ég tel að það eigi við um Evrópunefndina sem hér er ákveðið að leggja til að veitt verði fjármagn til. Sama er að segja um endurnýjunarsamning um Vesturfarasetrið á Hofsósi og sama er að segja um að ljúka við Laxnessafnið á Gljúfrasteini með þeim hætti að það sé fullkominn sómi að og þá var best að klára það fyrst byrjað var á því og fyrst ekki var nægileg fjárveiting fyrir því á fjárlögum ársins. Mér er ekki kunnugt um hvort forstöðumenn hafa fengið áminningar eða tiltal eða a.m.k. formlegar áminningar. Mér er kunnugt um að sumir þeirra hafa að sjálfsögðu fengið bréflegar athugasemdir frá sínum ráðuneytum hafi þeir farið fram úr þeim reglum sem gilda í reglugerðum um framkvæmd fjárlaga. Við í fjármálaráðuneytinu sendum öðrum ráðuneytum reglulega ábendingar um það efni og það er ætlast til að því sé fylgt eftir og það er að sjálfsögðu gert. Ég hef sjálfur ekki veitt forstöðumanni áminningu fyrir framúrakstur. Það hefur ekki verið tilefni til þess í mínu ráðuneyti. En kannski er tilefni til þess í einhverjum öðrum ráðuneytum þó svo að það hafi ekki verið gert og það er þá ágætt að fjárlaganefndin fylgi slíkum athugasemdum eftir ef hún telur að svo sé. Reyndar eiga ýmsar stofnanir góða vini og bandamenn í þinginu og í fjárlaganefndinni þannig að það þarf kannski skoða hlutina eitthvað í því ljósi en það á hins vegar eitt yfir alla að ganga í þessum efnum. Varðandi efnahagsforsendur almennt í frumvarpinu sem nokkrir þingmenn hafa vikið að, t.d. varðandi atvinnuleysi, þá gildir auðvitað um það eins og annað að slíkar spár eru óvissu háðar og menn verða að horfast í augu við raunveruleikann hvað það varðar. Sú staða hefur verið uppi á árum áður að atvinnuleysi hafi verið ofáætlað, það hefur orðið minna og þá hefur verið hægt að minnka framlögin í atvinnuleysisbætur. Núna er það reyndar öfugt og það er dálítið andstætt því sem menn höfðu eðlilega átt von á vegna þess að menn héldu að það yrði meiri spenna á vinnumarkaðnum en raunin hefur orðið vegna stórframkvæmda. Skýringarnar á því eru kannski þær að það er meira erlent vinnuafl innan lands en menn reiknuðu með. Það hefur verið meiri framleiðniaukning o.s.frv. sem getur skýrt þetta. En ég ætla ekki að fara lengra út í þá sálma. Við vonum öll að sjálfsögðu að atvinnuleysið minnki eins og gert er ráð fyrir í spánni fyrir næsta ár þar sem reiknað er með að það verði 2,75% að meðaltali yfir árið. Ég hyggst þá koma að nokkrum athugasemdum um einstök mál og ef mér tekst ekki að ljúka við að svara þeim treysti ég því að einhver þingmaður taki til máls svo ég geti talað í þriðja sinn þegar því er lokið. En ég vil hins vegar segja það strax að ég er ekki með á takteinum skýringar um hvert einasta atriði og fólk verður því miður, eins og þingmenn tóku reyndar fram, að sætta sig við að fá ítarlegri skýringar í fjárlaganefndinni. Það er búið að tala um ýmis mál. Margir hafa látið orð falla um eitt lítið verkefni sem tengist Gretti sterka og ég skal með ánægju útskýra það mál eins og það blasir við mér vegna þess að það er ekki eins einfalt og látið er í veðri vaka af því að eins og ég hef skilið málið urðu mistök í fjárlaganefndinni og fjárveitingin sem ætluð var þessu verkefni lenti annars staðar. Hún lenti nefnilega á fjárlagalið eða undirlið sem kallaður er Menningar- og fræðsluverkefnið Grettistak, 7 millj. Þannig að þó svo að menntamálanefnd hafi lagt til 1 milljón skilst mér að fjárlaganefnd hafi ætlað sér þetta en sett það fyrir handvömm á annan lið og menn hafi meira að segja fengið þar meira en þeir höfðu beðið um en þeir tóku því auðvitað fagnandi og af miklum skilningi. Ég skal þó ekki hallmæla þeim lið neitt, ég held að það sé hið besta mál en upp úr þessu og samtölum milli mín og fjárlaganefndarforustunnar virðist þetta hafa verið niðurstaðan. Ég fékk síðan bréf frá þeim um þetta og lagði til í ríkisstjórninni að þetta yrði lagfært. Þess vegna er þetta mál inni í frumvarpinu. Þarna er þá um að ræða einhvers konar mistök sem ég fyrir mitt leyti tek mína ábyrgð á og aðrir sína eftir atvikum. Vona ég þar með að það mál sé upplýst. Hérna hefur verið nefnt annað lítil mál sem er Snorrastofa. Þar hafa líka orðið mistök í meðferð máls en ég get alveg fallist á að orðalagið sem er í skýringum í fjáraukalagafrumvarpinu með því sé ekki heppilegt. Ég skal viðurkenna það strax að ekki er heppilegt að segja í fjáraukalagafrumvarpinu: „Þeir sem að Snorrastofu standa höfðu hins vegar miðað áætlanir sínar við að þessi fjárheimild yrði til staðar ...“ Það er ekki eðlileg skýring. Skýringin er sú að þarna urðu mistök. Þau eru sennilega okkur að kenna í ríkisstjórninni þegar tillögur bárust frá okkur til nefndarinnar. Þetta var fellt brott þó að það hafi ekki verið ætlunin og við erum að reyna að leiðrétta það en það átti ekki að skýra það með þessum hætti. Ég tek á mig þau mistök. Varðandi verkefni eins og Efri-Brú sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson nefndi hér þá er það líka handvömm, býst ég við. Þetta gerist seint á árinu og málið er ekki klárað. En hvað ætli þingmenn hefðu sagt ef ekki væri óskað eftir þessum fjármunum til þess að borga þessa húsaleigu? Þá hefði jafnvel verið beðið um utandagskrárumræðu ef marka má þann áhuga sem þingmenn hafa almennt á starfsemi þeirra ágætu samtaka sem þarna eiga hlut að máli. Varðandi Tetra-kerfið sem tveir þingmenn hafa spurt um geri ég ráð fyrir að óskað verði eftir betri upplýsingum um það í nefndinni sjálfri. Ég hef ekki þær upplýsingar tiltækar en auðvitað er alveg ljóst að þar hefur ekki allt farið eins og ætlast var til, því miður, og það er búið að kosta mikla peninga. Þar hafa orðið mistök af ýmsu tagi sem ástæða er til að fara vel yfir í nefndinni. Ég tek mjög undir það. Varðandi önnur atriði þá hygg ég að ég verði að geyma mér þau þar til ég fæ tækifæri til að koma aftur í ræðustól sem ég hyggst gera.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem bárust við þeim spurningum sem ég hafði lagt fyrir hann. Það er auðvitað ljóst að hann komst ekki yfir nærri allt og verður vonandi bætt úr því á eftir en ég hef ekki annan kost en að koma upp í andsvör því ég hef lokið rétti mínum til ræðuhalda undir þessum dagskrárlið. Varðandi Laxnessafnið er ég út af fyrir sig sammála hæstv. ráðherra að fyrst á annað borð var farið af stað var auðvitað best að ljúka því þó svo að það hafi reyndar ekki tekist heldur þarf að fresta einhverju yfir á næsta ár. Það sem ég var hins vegar fyrst og fremst að gera athugasemdir við var að það er greinilegt að áætlunarkerfið í þessu sambandi hefur verið algerlega úr samhengi við það sem upp kom síðar og þar af leiðandi voru fjárlögin röng. Vegna þess að ef ætlunin hefur verið að gera það sjáum við að ef það hefur kostað rúmlega 20 millj. kr. duga 2,5 millj. kr. náttúrlega ekki til þess að framkvæma slíka hluti þannig að áætlunargerðin hefur greinilega verið úr öllu samhengi og við það var ég að gera athugasemd. Varðandi Snorrastofu fagna ég því sem fram kemur hjá hæstv. ráðherra að þarna er orðalagið ekki rétt og afar óheppilegt og þarna hafa verið gerð mistök sem hæstv. ráðherra tekur á sig eða sitt fólk og það er ekkert við því að segja annað en fagna því að það skuli þá upplýst. Sama er að segja um Byrgið að þar hefur augljóslega orðið einhver handvömm og ég er sammála hæstv. ráðherra í því að þegar slíkt á sér stað á auðvitað bara að segja það í frumvarpinu. Það er hin rétta skýring og það á ekki að vera að fela það. Einnig vil ég taka undir það með hæstv. ráðherra að Tetra-Ísland er augljóslega það stórt mál að við verðum að fara miklum mun nánar yfir það í fjárlaganefndinni sjálfri og eins og fram kom í fyrstu ræðu minni geri ég ráð fyrir að við munum óska eftir minnisblaði um það í fjárlaganefnd þannig að hægt sé að átta sig á hvað þarna fór úrskeiðis.

Herra forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta andsvar hv. þm. að bæta að öðru leyti en því að ég vil taka fram að ég tek á mig þau mistök sem í frumvarpinu eru en ekki á mitt starfslið. Það eru atriði sem hv. þm. nefndi áðan, ef mér leyfist að koma aðeins inn á það, sem ég gæti kannski skýrt aðeins betur en þó eru þau ekki mörg. Ég held að ég verði að vísa þeim flestum til fjárlaganefndar í frekari úrvinnslu. Hv. þm. spurði t.d. um hvaða sparnaður náðist ekki í sjúkratryggingunum varðandi læknana. Þar voru liðir sem menn höfðu reiknað með að geta náð ýmist með samningum við þá eða með því að minnka þá þjónustu sem keypt væri af þeim. Það virðist ekki ætla ganga eftir, enda eru þeir ekkert sérstaklega ginnkeyptir fyrir slíku, þeir ágætu starfsmenn ríkisins, og skal ég ekki hafa fleiri orð um það. Varðandi aðalskrifstofu félagsmálaráðuneytisins urðu þau atvik þar sem kölluðu nauðsynlega á úrbætur í öryggismálum í því ráðuneyti og hygg ég að búið sé að ganga frá slíkum hlutum í öðrum ráðuneytum áður eins og þingmaðurinn spurði um. Varðandi Hagstofuna held ég að það hafi líka verið ákveðin mistök í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið í ár að láta ekki eitt yfir alla ganga hvað varðar framlög vegna upplýsingasamfélagsins. Ráðuneytin höfðu öll þar ákveðna púllíu. Hagstofan datt út en það er líka óheppilegt orðalag að segja að hún hafi mátt reikna með að hún fengi eitthvað meira úr því að það var ekki í frumvarpinu. Ég tek undir að það á sama við um þetta og Snorrastofu, þarna er ekki heppilega að orði kveðið.

Herra forseti. Það er út af fyrir sig ekki miklu við það að bæta. Ég vil aðeins þakka hæstv. ráðherra fyrir að vekja athygli á því að orðalag, bæði varðandi Hagstofuna og Snorrastofu, er auðvitað afskaplega óheppilegt því verið er að gefa það fyllilega í skyn að það séu einhverjir aðilar utan þings sem geti tekið ákvarðanir út frá hinu og þessu og það eigi bara að gilda. Ég vona því að næst þegar við sjáum slíkt frumvarp verði hæstv. ráðherra búinn að tryggja það að slíkt orðalag sjáist ekki oftar og ef gerð hafa verið mistök séu þau bara viðurkennd sem slík vegna þess að auðvitað geta þau alltaf orðið þó svo að við stefnum að því að fækka þeim eins og kostur er. En að gefa það til kynna í frumvarpi til fjáraukalaga að það séu einhverjir sem geta dregið ályktanir af hinu og þessu og þar með eigi þeir að fá ákveðna fjármuni eru auðvitað hlutir sem ekki er hægt að bjóða upp á.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér hafa komið fram. Aðeins varðandi verkefnið „Grettir sterki“, ég held að við þurfum að ræða þetta í nefndinni betur en hægt er að gera hér á þessum stutta tíma. Hjá hæstv. ráðherra kom fram að menn hafi ætlað sér að setja í verkefnið 7 milljónir, og spurningin er: Hvaða menn? Hann sagði að hann hefði fengið bréf frá einhverjum, og spurningin er: Bréf frá hverjum? Er einhver undirnefnd í fjárlaganefnd sem er að senda bréf eða hvernig ganga þessir hlutir fyrir sig? Ég biðst bara velvirðingar á því ef ég á að vita það, ég er það nýr að ég átta mig ekki á því ef svo er. Það eru tvö lítil atriði sem ég spurði um sem mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra hefði einhver svör við. Ég sætti mig þó að sjálfsögðu við það að þurfa að bíða ef svörin eru ekki á reiðum höndum. Það er annars vegar þetta skuldabréf sem Landsvirkjun er að fá hjá ríkinu og er að greiða ríkinu til baka 400 millj. kr. virkjanarannsóknir. Ég var að velta fyrir mér hvort það væri viðtekin venja að ríkið réðist í einhverjar virkjanarannsóknir hér og þar og að orkufyrirtæki sem væru að hluta til í eigu ríkisins greiddu það svo til baka eftir dúk og disk einhvern tíma og á einhverjum kjörum sem ég var að spyrja um. Hitt atriðið sem mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra gæti svarað varðar heimild til Flugmálastjórnar um að ráðstafa 250 millj. af eigin fé alþjóðaflugþjónustunnar til að stofna hlutafélag til að kaupa, sýnist mér, fjarskiptamiðstöðvarnar í Gufunesi af Landssíma Íslands og reka þær þá væntanlega í þessu hlutafélagi til að selja þjónustu, annaðhvort sjálfri sér eða þá einhverjum öðrum. Að öðru leyti þakka ég ráðherra skýr svör við því sem fram kom.

Herra forseti. Ég vil segja aðeins út af þessu Grettismáli að auðvitað verður fjárlaganefndin að fara yfir það. Þegar ég segi að menn höfðu ákveðið, eða mér var a.m.k. sagt að menn hefðu ákveðið, að veita meiri fjármuni þarna á ég auðvitað við meiri hlutann í nefndinni. Þetta er auðvitað allt gert á hans ábyrgð og hið sama er að segja um þetta bréf. Ég vil þó taka það fram að ég var í sambandi við varaformann nefndarinnar út af þessu máli. Varðandi Landsvirkjun og endurgreiðslu virkjanakostnaðar er það þannig í lögum að ríkið á endurgreiðslukröfu gagnvart þeim kostnaði sem Orkustofnun hefur lagt út vegna virkjanarannsókna sem síðan leiða til framkvæmda. Það var gengið frá því með skuldabréfi fyrir einhverju síðan hvernig Landsvirkjun mundi endurgreiða kostnaðinn sem ríkið varð fyrir í gegnum Orkustofnun vegna framkvæmdanna fyrir austan. Þetta er gömul aðferð og hefur iðulega verið notuð. Hún er í sjálfu sér mjög eðlileg, ef grunnrannsóknir breytast í hagnýta framleiðslu orku er það endurgreitt sem út hefur verið lagt. Varðandi Flugmálastjórn og þetta hlutafélag sem ætlunin er að stofna verð ég að viðurkenna að ég þekki ekki smáatriðin í því. Þar er þó um að ræða ákveðnar skipulagsbreytingar sem m.a. eru hugsaðar til þess að gera Flugmálastjórn auðveldara að selja þjónustu sína til erlendra aðila og verða virkari á þessum markaði sem um er að tefla í alþjóðaflugþjónustunni. Ég held að þetta sé mjög jákvæð breyting í sjálfu sér þó að hún kalli hér á einhverjar skipulagsbreytingar og þessa breyttu tilhögun varðandi fjárveitingar.

Virðulegur forseti. Ég heyri það á öllu í umfjöllun hæstv. fjármálaráðherra um hið stóra mál Grettis sterka að það er engu líkara en að Glámur hafi tekið sæti í fjárlaganefndinni. Ég kveð mér nú hljóðs fyrst og fremst til að gefa ráðherra kost á því að halda hér sína þriðju ræðu og fara yfir þær skýringar sem hann hefur fram að færa. Það er eðlilegt að hæstv. fjármálaráðherra þurfi að koma ítrekað í ræðustólinn til að gera grein fyrir þeim margvíslegu aukafjárveitingum sem hér er verið að fjalla um. Ég lýsi ánægju minni með að heyra undirtektir hans við því að þessar aukafjárveitingar séu of miklar og að við eigum að stefna að því að ná þeim niður. Mér finnst að með þeim orðum taki hann að sumu leyti undir þann málflutning sem við höfum haft uppi hér í fjárlagaumræðunni undanfarið um að þetta séu óhóflegar aukafjárveitingar og að við þurfum að vinna að því að ná þeim niður. Fyrst að ég er kominn hingað í ræðustólinn langar mig að tjá mig aðeins um vinnubrögð. Hæstv. ráðherra nefndi þann möguleika að setja potta út til framkvæmdarvaldsins þannig að það gæti bara jafnað þessar framúrkeyrslur í einhverjum peningapottum sem það hefði til ráðstöfunar. Hann talaði um að það væri út af fyrir sig aðferð. Ég er sammála honum um það. Ef það er vilji manna að aukafjárveitingar séu bara heimilaðar með tiltölulega einföldum hætti af framkvæmdarvaldinu, það eigi ekki að vera flókið að sækja aukafjárveitingar og það eigi bara að geta gengið svona tiltölulega hratt og vel áfram að menn fái þær, held ég að menn eigi að gera það þannig. Ég held samt að það geti verið ákveðið aðhald í því að beita fjáraukalögum til að veita aukafjárveitingar. Gallinn í þessu fyrirkomulagi hér er sá að þó að fjáraukalögin komi nú miklu fyrr en þau gerðu á síðustu öld held ég að engu að síður séum við að taka afstöðu, eða öllu heldur að afgreiða það sem þegar hefur verið ákveðið í ráðuneytunum. Það er í raun og veru búið að taka þessar ákvarðanir áður en málið kemur til þingsins. Ef það á að nota fjáraukalögin sem stjórntæki væri framför í því að hér væru fjáraukalög afgreidd, ein á vorþingi og önnur á haustþingi. Þegar menn sæju að inn á árið væru komin verkefni sem ráðast þyrfti í ættu þeir þess kost að sækja um þau á vorþingi, fá fjárveitinguna og fara síðan í þau. Þann kost eiga stofnanirnar í raun og veru ekki í dag vegna þess að fjáraukalögin eru afgreidd svo seint á árinu að eftir að þær heimildir væru veittar, þá auðvitað í framkvæmdum svo sem eins og við hús Halldórs Laxness, væri ekki hægt að vinna framkvæmdirnar innan ársins. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann teldi ekki að því bragarbót í fjárlagaferlinu ef það verklag væri uppi að hægt yrði að sækja aukafjárveitingar í fjáraukalögum inn í þingið að vorinu til, m.a. áður en helsti framkvæmdatíminn í landinu fer í hönd, sumarið, og væntanlega þegar skólarnir eru farnir að sjá betur hvernig skólaárið leggst út o.s.frv. Gott væri að fá fram afstöðu hans til þess. Hitt er mál sem ég rak hér í fyrra og kom mér mjög á óvart sem nýjum þingmanni en þá spurðist ég fyrir um hvað lögreglan í Reykjavík hefði beðið um í fjárveitingu, hverjar þarfir lögreglan teldi sig hafa til fjárframlaga á þessu ári. Ég átti ekki von á öðru sem nýr nefndarmaður í fjárlaganefnd en að ég bara fengi þær upplýsingar. Því var þó ekki að heilsa. Það var leyndarmál sem ekki mátti upplýsa og mér var formlega neitað með bréfi frá lögreglustjóranum í Reykjavík um upplýsingar um hvaða fjárveitingar lögreglan hefði farið fram á fyrir yfirstandandi ár. Ég tel algjörlega óviðunandi fyrir þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd að hafa ekki aðgang að slíkum upplýsingum vegna þess að það gerir okkur einfaldlega erfitt fyrir að rækja eftirlitshlutverk okkar og rýna í það sem fyrir okkur er lagt. Ég hafði fyrir ári síðan ástæðu til að ætla að þær fjárveitingar sem í fjárlögum voru til lögreglunnar í Reykjavík væru ekki nægar. Þess vegna vildi ég grennslast fyrir um það hvernig lögreglan sjálf hefði metið það mál. Hvað kemur nú á daginn í frumvarpi til fjáraukalaga? Ég sé eða veit að þar er inni fjárveiting upp á 35 millj. kr. til lögreglunnar í Reykjavík. Ég á í starfi fjárlaganefndar eftir að grennslast fyrir um ástæður þeirrar framúrkeyrslu en mér finnst það styðja þær röksemdir sem ég setti hér fram fyrir ári um að það er algjörlega nauðsynlegt fyrir okkur sem eigum að vinna að fjárlögunum, ef eitthvert mark á að vera takandi á þeirri vinnu, að hafa fullan aðgang að upplýsingum frá stofnunum ríkisins og vera ekki synjað um jafnsjálfsagðar grundvallarupplýsingar og hvað stofnanir sem starfa í þágu almennings hafa sjálfar talið sig þurfa. Það er auðvitað ekki heilagur sannleikur sem þær hafa farið fram á en það er sjónarmið í málinu, og það er sjónarmið sem þarf að koma fram til þess að málefnaleg umfjöllun geti farið fram um fjárlagafrumvarpið. Málefnaleg umfjöllun um það er væntanlega forsenda þess að það geti verið sem næst réttu lagi og að síður þurfi að koma til þeirra umfangsmiklu og verulegu aukafjárveitinga sem við erum hér ár eftir ár í fjáraukalögum að afgreiða.

Herra forseti. Ég átti eftir að svara hér áðan nokkrum atriðum sem fram komu í máli hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar. Sumum þeirra hef ég reyndar áður svarað vegna þess að þau tengdust því sem aðrir höfðu spurt um og sama er að segja um atriði sem hv. þm. Sigurjón Þórðarson benti á. Þeir ræddu báðir um Ábyrgðasjóð launa og þær 300 millj. sem gert er ráð fyrir að bæta við þann sjóð með þessu frumvarpi. Það er vissulega áhyggjuefni hve mjög þessi sjóður stækkar. Hann kemur ekki til af góðu eins og við vitum en eins og lögin eru núna er ekki um annað að ræða en að framfylgja þeim. Hv. þm. Sigurjón Þórðarson taldi rétt að staldra við varðandi þetta atriði og kanna hvort fyrirtæki ættu kannski frekar að kaupa sér tryggingu í þessu skyni en að ríkið tæki alla ábyrgðina. Mér finnst þetta athyglisverð hugmynd þó að ég hafi ekki skoðað hana áður. Mér finnst hugmyndin athyglisverð og ástæða til þess að velta henni fyrir sér. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson ræddi hér, eins og ég drap á áðan, um fjölgun lífeyrisþega og spurninguna um hvernig það mál er að þróast. Þar er um að ræða sex liði, þrír þeirra hækka og þrír lækka. Einn þeirra hækkar vegna þess að gert var ráð fyrir minni fjölda bótaþega á árinu 2004 en sú spá rættist ekki. Hv. þm. gerði það að umtalsefni. Gert var ráð fyrir því en nú er það ekki lengur. Það breyttist. Þetta er hins vegar mjög gott dæmi um það hvernig háar upphæðir geta velkst til og frá, hækkað og lækkað eftir því hver framvindan í viðkomandi málaflokkum verður, framvinda sem ekki er hægt að sjá fyrir. Hv. þm. nefndi rannsóknaskipið Dröfn og spurninguna um að selja það. Ég viðurkenni að ég hef minna vit á slíkum málum en hann, þar á meðal hvaða hagræðing fylgir því að leggja því skipi eða selja það. Ég get ekki svarað því. Ég tel hins vegar að bak við þessa beiðni Hafrannsóknastofnunar liggi það að hún telji sig geta haft meira gagn af tækjum sem fá mætti fyrir andvirði skipsins en af skipinu sjálfu eins og nú er háttað. Dröfnin er orðin gamalt skip og kannski ekki alveg jafnfært í slaginn og áður var miðað við nýja rannsóknaskipið sem getur eflaust bætt við sig verkefnum. Ég vil svo segja aðeins í lokin almennt um fjáraukalögin að hér hafa komið fram ákveðnar hugmyndir varðandi þau og fólk er að ræða þau eins og gengur og eðlilegt er. Það verður að hafa í huga að stór hluti af þessu sem við erum að fjalla um núna í fjáraukalögunum er ekki raunverulega nýjar fjárveitingar heldur eru þetta endurskoðaðar áætlanir, eins og ég hef verið að segja, þegar fyrir liggja betri upplýsingar. Atvinnuleysisbætur, lífeyristryggingarnar og margt, margt fleira, tekjuspáin auðvitað sem snýst um það að leggja hlutina bara fram á grundvelli nýjustu upplýsinga. Einhver nefndi áðan, ég held að það hafi verið hv. þm. Jón Gunnarsson, að Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins mundi skila 500 millj. kr. í arðgreiðslur umfram það sem áður hefur komið inn í fjárlögin. Það er rétt. Það þarf að taka það þá inn með formlegum hætti gegnum fjáraukalög vegna þess að þarna er um það að ræða að áfengisverslunin hefur skilað í ríkissjóð samkvæmt áætlunum öllu því sem hún átti að skila en hins vegar haft umframtekjur, að ég hygg einkum af tóbaki, sem þarna hafa safnast fyrir. Nú er eðlilegt að þær séu bara greiddar í ríkissjóð þó að það séu sem sagt rekstrartekjur frá stofnuninni en ekki skatturinn sem greiddur er með öðrum hætti við aðrar aðstæður, eins og við vitum í gegnum tollstjóraembættið. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta en þakka mönnum fyrir alveg ágæta umræðu. Eins og fyrr treysti ég því að það verði gott samstarf á milli ráðuneytis og fjárlaganefndar um úrvinnslu þessa frumvarps.

Herra forseti. Ég ætla ekki að gera neinn stórvægilegan ágreining við hæstv. fjármálaráðherra um svör hans en vil þó vekja athygli á því að rannsóknaskipið Dröfn er minnsta skip Hafrannsóknastofnunar og hefur hentað ágætlega til að stunda ýmsar rannsóknir, t.d. innfjarðarannsóknir, við þröngar aðstæður og önnur minni verkefni. Ég tek heils hugar undir það með hæstv. fjármálaráðherra að hið nýja rannsóknaskip Árni Friðriksson þarf að fá fleiri verkefni og það er fullt af verkefnum sem hægt er að vinna með því öfluga skipi og þeim tækjabúnaði sem þar er um borð. Ég held bara að sum þeirra verkefna séu þess eðlis sem þarf að setja í forgang og ég held að verkefni þess skips verði næg á komandi árum, m.a. í að auka þekkingu okkar á hafsvæðinu kringum Ísland, botnlægi o.s.frv. Hins vegar dreg ég mjög í efa að t.d. Árni Friðriksson henti til að taka við sumum verkefnum Drafnarinnar, sérstaklega innfjarðarannsóknum og minni verkefnum. Þar er einfaldlega um stórt skip að ræða og dýrt, og ekki er ástæða til að nota stærri og dýrari skip við minni innfjarðarannsóknir eins og t.d. rækjuveiðar innfjarða og hörpuskelsmælingar o.s.frv. en ástæða er til. Þetta vil ég bara láta koma fram.

Herra forseti. Ég treysti mér ekki til að þykjast hafa meira vit á þessum málum en hv. þingmaður og viðurkenni fúslega að ég þekki ekki þessa hluti í smáatriðum. Ég vona bara að hægt verði að upplýsa þetta mál í fjárlaganefndinni og að Hafrannsóknastofnun geri grein fyrir því hvers vegna hún vill fara þessa leið í stað þess að halda áfram að reka Dröfnina. Það mál er fyrst og fremst faglegs eðlis og um það efni hefur hv. þm. mikla yfirburði fram yfir þann sem hér stendur.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað um 2,9%, þ.e. úr 5.576 kr. í 5.738 kr. Hækkunin er vegna verðlagsbreytinga en gert er ráð fyrir að byggingarvísitala hækki um 2,9% frá árinu 2004 til ársins 2005. Framkvæmdasjóður aldraðra fær tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á þá sem eru skattskyldir samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Úr sjóðnum eru m.a. veittir styrkir til byggingar öldrunarstofnana. Samstarfsnefnd um málefni aldraðra stjórnar sjóðnum og gerir árlega tillögur til heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra um úthlutun úr honum. Virðulegi forseti. Ég tel brýnt að frumvarp þetta hljóti afgreiðslu á haustþingi þannig að það fylgi fjárlagafrumvarpinu og leyfi mér því að leggja til að því verði vísað til hv. heilbrigðis- og trygginganefndar og til 2. umr.

Herra forseti. Við ræðum hér lítið mál sem kemur árlega fyrir Alþingi. Það er fast gjald sem rennur í Framkvæmdasjóð aldraðra og á að vera 5.738 kr. Þetta er gjald sem nánast allir landsmenn greiða sem eru komnir yfir ákveðinn aldur, komnir á skattgreiðslualdur, og ég vildi velta upp þeirri hugmynd að þetta gjald yrði sett inn í persónuafsláttinn og hann lækkaður sem þessu nemur til að einfalda alla innheimtu, einfalda kerfið og einfalda lagasetninguna. Þá þyrftum við ekki að ræða hérna á hverju ári um svona hluti. Þetta eru svipaðar hugmyndir og ég hef bent á í sambandi við innheimtu á útvarpsgjaldi sem líka er eins konar nefskattur, reyndar á fjölskyldur. Hann kemur mjög svipað út og persónuafslátturinn og það má einfalda kerfið mikið með því að steypa þessum gjöldum öllum saman í persónuafsláttinn og lækka hann sem því nemur. Ég varpa þessu bara fram til skoðunar fyrir þá nefnd sem fær frumvarpið til athugunar. Ég vil sem sagt vinna að því að hafa skatt- og bótakerfin eins einföld og hægt er án þess þó að það komi niður á þeim tilgangi skatt- og bótakerfa að afla tekna í ríkissjóð og greiða út bætur til þeirra sem minna mega sín.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ábendinguna og tel sjálfsagt að nefndin skoði málið frá ýmsum sjónarhornum. Á sínum tíma var pólitískt samkomulag um að leggja á nefskatt í Framkvæmdasjóð aldraðra og vegna þess að þetta er skattur þarf að breyta honum með lögum. Ég er opinn fyrir öllu sem getur einfaldað kerfið og ég þakka fyrir þessa ábendingu. Aðalatriðið er að sjóðurinn hafi sínar tekjur því að hann hefur ærin verkefni.

Herra forseti. Á sumum heimilum tíðkast að hafa bauka fyrir þessi og hin útgjöldin. Það er baukur vegna sumarleyfa og svo er baukur fyrir bíóferðum og slíku. Ég held að það sé ástæðulaust fyrir ríkissjóð að hafa svona bauka, gula peninga og bláa eða græna peninga og bláa í starfsemi sinni, heldur eigi menn að geta haldið utan um peningastreymið í bókhaldinu. Menn eiga bara að geta munað að þetta stór hluti af persónuafslættinum á að renna í þennan sjóðinn eða hinn. Síðan getur fjárveitingavaldið, sem er Alþingi, séð um að það gerist í staðinn fyrir að vera að flækja allt lagasafnið og skattkerfið og innheimta þessi gjöldin og hin gjöldin af skattgreiðendum sér.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, með síðari breytingum. Þetta mál hefur verið flutt hér nokkrum sinnum áður, var flutt á 126., 127., 128. og 130. löggjafarþingi en varð eigi útrætt og er enn endurflutt hér. Frumvarpið hefur það að markmiði að reyna að mynda þrýsting í vinnudeilum sem staðið hafa lengi og gera það að verkum að ákvæði um hækkun launa og önnur kjaraleg ákvæði sem standa til bóta og hafa náðst við lok kjaradeilunnar virki aftur fyrir sig. Ég held að þetta skýrist kannski best með því að ég lesi 1. gr. en hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í stað 3. mgr. 5. gr. laganna koma þrjár nýjar málsgreinar, svohljóðandi: Þegar kjarasamningur hefur verið undirritaður af til þess bærum fulltrúum samningsaðila gildir hann frá undirskriftardegi en þó því aðeins að hann hafi verið undirritaður innan sex mánaða frá því að fyrri samningur féll úr gildi, enda sé ekki á annan veg samið, nema hann sé felldur við leynilega atkvæðagreiðslu með meiri hluta greiddra atkvæða og minnst fimmtungsþátttöku samkvæmt atkvæða- eða félagaskrá innan fjögurra vikna frá undirritun.“ Síðan er um að ræða breytingar í næstu málsgrein sem ég vék að í upphafi máls míns en þær hljóða svona, með leyfi forseta: „Séu kjarasamningar lausir lengur en sex mánuði skal upphafshækkun launaliða og önnur atriði sem bæta kjör launþega þegar kjarasamningur kemst á virka aftur til helmings þess tíma sem liðinn er án nýs kjarasamnings.“ Þetta þýðir, virðulegi forseti, að ef vinnudeila leystist eftir sex mánuði og tíu daga gerðist það sjálfkrafa samkvæmt þessum lagaákvæðum, yrði frumvarpið samþykkt, að upphafsákvæði í kjarasamningnum um hækkun launaliða og önnur kjaraleg atriði sem sneru beint að launþegum virkuðu sjálfvirkt aftur í tímann í þrjá mánuði. Hækkun og lagfæring á kjarasamningi sem sneri að því að bæta kjör launþega mundi sem sagt ekki virka frá undirskriftatíma eftir sex mánuðina heldur aftur fyrir sig og virka þrjá mánuði aftur í tímann, þ.e. helming þess tíma sem samningurinn væri þá búinn að vera laus. Launþegar fengju það þá bætt sjálfvirkt samkvæmt lögunum að kjaraleg atriði virkuðu þrjá mánuði aftur í tímann og um það þyrfti ekki sérstaklega að semja við atvinnurekendur. Síðan segir, með leyfi forseta: „Við hverja tvo mánuði sem bætast við án kjarasamnings færist gildistaka upphafshækkunar aftur um einn mánuð. Eftir tólf mánuði eða meira með lausa kjarasamninga gildir umsamin hækkun frá því að samningurinn féll úr gildi.“ Þetta segir, virðulegi forseti, að þegar tveir mánuðir bætast við sex mánaða tímabilið - það eru sem sagt orðnir átta mánuðir með lausan kjarasamning - eins og núna er t.d. orðið í sjómannadeilunni mundu þau atriði sem samið væri um þegar deilan leystist virka aftur fyrir sig, ekki aðeins í þrjá mánuði heldur einn mánuð til viðbótar. Ákvæðin yrðu þá afturvirk í fjóra mánuði. Ef svo illa tækist til að sú deila sem nú stendur yfir t.d. við sjómenn mundi ekki leysast fyrr en að 12 mánuðum liðnum yrði það sjálfvirkt að þau ákvæði sem kjarasamningurinn kvæði á um, þau ákvæði sem stæðu til kjaralegra bóta, mundu virka aftur fyrir sig frá því að kjarasamningurinn féll úr gildi. Við getum velt því fyrir okkur, virðulegi forseti, hvaða áhrif þessi ákvæði gætu haft t.d. á núgildandi stöðu. Kjarasamningar sjómanna hafa verið lausir, þ.e. kjarasamningar Sjómannasambands Íslands og Farmanna- og fiskimannasambands Íslands - Vélstjórafélagið er með samning til 2005 og kjarasamningur Alþýðusambands Vestfjarða - hafa verið lausir frá 1. janúar eða í níu mánuði. Þar af leiðandi ef þetta hefði verið orðið að lögum væri þegar farið að telja á atvinnurekendur um að ákvæðin mundu virka aftur fyrir sig og væntanlega þá auka þrýsting í deilunni til þess að leysa hana. Sama má segja um kennara sem núna hafa verið með lausa samninga frá 1. apríl eða í sex mánuði, að ef þetta ákvæði væri komið inn í lög yrði upphafsákvæðið þegar þeir semja, sem vonandi verður sem fyrst, til þess að upphafsákvæði samningsins mundu virka aftur fyrir sig sjálfvirkt í þrjá mánuði eins og deilan stendur nú. Það er kannski rétt að upplýsa það í þessari umræðu að í sjómannadeilunni hafa verið haldnir yfir 30 fundir og ég held ég viti það rétt að í kennaradeilunni hafa verið haldnir nærri 60 fundir, þ.e. í kjaradeilu grunnskólakennara og sveitarfélaganna. Þá getum við velt því fyrir okkur, virðulegi forseti, hvaða staða væri uppi ef þessi ákvæði sem hér er verið að mæla fyrir hefðu verið í löggjöfinni þegar í dag. Þá væri það þannig, t.d. í kjaradeilu kennara, að þegar hefði komið pressa á sveitarfélögin vegna þess að það sem væri að gerast í þeirri deilu nú væri þá það að bundið væri í lögum að samningar sem þeir næðu mundu verka aftur fyrir sig í þrjá mánuði miðað við stöðuna núna, að vera búnir að vera með lausa kjarasamninga í sex mánuði. Þá gætum við spurt: Er líklegt að sveitarfélögin hefðu fallist á að fresta þeirri deilu í sumar, fresta viðræðum, ef þetta ákvæði hefði verið í vinnulöggjöfinni? Ég tel að það hefði verið mjög ólíklegt að sveitarfélögin hefðu viljað fresta viðræðum um talsverðan tíma í sumar, vitandi það að í vinnulöggjöfinni væri sjálfvirkt ákvæði um að dragist kjarasamningagerð lengur en sex mánuði þá virkuðu samningsákvæðin sem samið var um aftur fyrir sig sjálfvirkt í þrjá mánuði samkvæmt því sem þetta frumvarp mælir fyrir um. Sama má auðvitað segja um útgerðarmenn innan LÍÚ að þeir hefðu staðið frammi fyrir því núna að öll ákvæði sem þeir koma til með að semja um þegar deilan leysist, sem vonandi verður sem fyrst, væru farin að virka sjálfvirkt aftur fyrir sig samkvæmt þeim breytingum sem hér er mælt fyrir um til fjögurra mánaða og væri núna að telja á seinni mánuðinn í öðru tímabilinu, sem þýddi að það mundi verka aftur fyrir sig enn frekar. Ég tel því að eins og þetta frumvarp er hugsað, a.m.k. af minni hálfu, myndi það aukinn þrýsting í deilu sem er búin að standa í langan tíma, þ.e. lengur en sex mánuði, og náttúrlega áður en sex mánuðirnir telja sé mönnum það ljóst að enginn ávinningur verði af því að fresta gerð kjarasamninga svo lengi fram yfir sex mánuðina. Í stöðu sveitarfélaganna núna lægi það einfaldlega fyrir að þeir peningar sem sveitarfélögin hafa sparað, ef hægt er að orða það svo, á kjaradeilunni vegna þess að ósamið er um kjarabætur til kennara, sú pressa væri núna farin að snúast við og sneri í meira mæli að sveitarfélögunum og að lokum innan tólf mánaða, ef samningur hefði ekki komist á, væri enginn ávinningur að því fyrir sveitarfélögin að draga samningsgerð vegna þess að kostnaðurinn væri sjálfvirkt frá upphafsdegi þess að samningarnir féllu úr gildi. Hugsunin í frumvarpinu er því eingöngu sú að inn í vinnulöggjöfina verði bætt ákvæðum sem geta orðið þess valdandi að kjarasamningar komist frekar á og það sé meira kappsmál hjá atvinnurekendum að reyna að leysa deilur innan sex mánaða en núna er í vinnulöggjöfinni, því að maður heyrir stundum í umræðunni að menn segja sem svo: Ja, hver mánuður sem við vinnum án þess að hafa farið í gerð kjarasamninga er auðvitað að spara atvinnugreininni, útgerðarmönnum ef við erum að tala um LÍÚ, eða sveitarfélögunum ef við erum að tala um kjaradeilu grunnskólakennara, ómældar fjárhæðir svo nemur einhverjum verulegum upphæðum eftir því hvernig samningarnir gera sig. Það er því algerlega ljóst að mínu viti, virðulegi forseti, að eins og þetta mál er hugsað og sett hér fram tel ég að það mundi enn frekar þrýsta á um lausn kjarasamninga en nú er - og það er tilgangurinn með því að flytja þetta mál hér inn í sali Alþingis. Það má velta því fyrir sér hvað mundi gerast núna ef frumvarpið fengi fljóta afgreiðslu hér á þinginu miðað við þær deilur sem eru í gangi og viðsemjendur, í þessu tilviki LÍÚ og sveitarfélögin, sæju að innan tiltölulega skamms tíma gætu orðið að lögum þau ákvæði sem hér er verið að ræða um, hvort það setti ekki verulegan þrýsting á að reyna að leysa deiluna. Um afgreiðsluna segir í 1. gr. svo, með leyfi forseta: „Óheimilt er að semja um annan upphafsgildistíma, nema því aðeins að launþegum verði greidd eingreiðsla sem telst jafngild í tekjum þeim afturvirku upphafshækkunum, eða áfangahækkunum á liðnum tíma án endurnýjunar kjarasamnings, sem lög þessi kveða á um.“ Þetta ákvæði er sett inn til þess að gera það auðveldara fyrir atvinnurekendur, bæði opinbera og fyrirtæki, að uppfylla þetta ákvæði því það kann auðvitað að vera snúið að reikna kjarabæturnar viku fyrir viku eða mánuð fyrir mánuð eða veiðiferð fyrir veiðiferð aftur í tímann og því fylgir talsverð vinna. Í þessari tillögu að lagagreininni er í raun og veru heimilað að semja um upphafshækkun sem teljist ásættanleg að mati samningsaðila, í þeim tilvikum sem við höfum núna verið að ræða og taka dæmi af, þ.e. sjómannasamtaka annars vegar og fulltrúa kennara hins vegar, þ.e. að samið sé um ákveðnar greiðslur sem þeir meti jafngilda því að samningurinn hefði virkað aftur fyrir sig í ákveðinn tíma, og heimilt sé að ljúka kjarasamningi með því lagi og það sé í rauninni eina undanþæga ákvæðið frá því að ákvæði 2. mgr. 1. gr. þessa frumvarps virki. Það má sem sagt semja sig frá upphafshækkununum enda meti menn það þá jafngilt. Síðan segir, með leyfi forseta: „Fari fram almenn leynileg póstatkvæðagreiðsla meðal félagsmanna um gerðan kjarasamning gildir niðurstaða hennar óháð þátttöku. Nú tekur kjarasamningur einungis til hluta félagsmanna eða starfsmanna fyrirtækis og er þá heimilt að ákveða í samningnum að þeir einir séu atkvæðisbærir um hann, enda komi þar skýrt fram hvernig staðið verði að atkvæðagreiðslu.“ Þarna er verið að marka það að hugsanlega sé hægt að semja um kjör innan fyrirtækis eða vinnustaðar, en auðvitað er líka verið að marka og ítreka það sem er í vinnulöggjöfinni í dag, að það séu stéttarfélög eða stéttasambönd launþega sem hafi gerð kjarasamninga á hendi eða þá einstök félög atvinnurekenda eða samtök þeirra sem hafi gerð kjarasamninga á hendi. Þetta hefur auðvitað verið hin viðtekna venja hér á landi til margra ára og hingað til a.m.k. verið um það nokkuð góð sátt. En málum er hins vegar svo háttað nú í þjóðfélaginu að um þetta atriði er ekki sátt og er Sólbaksdeilan, sem svo hefur verið nefnd, gott dæmi um það. Mikill ágreiningur hefur verið um það mál og óhjákvæmilegt að taka það hér til nokkurrar umræðu úr því að við erum að fjalla um stéttarfélög, vinnudeilur og kjaradeilur o.s.frv., þá er nú varla hægt að vera hér í þessum ræðustól að ræða lög um stéttarfélög og vinnudeilur, og réttindi launþega og atvinnurekenda að því leyti til án þess að víkja að þessari Sólbaksdeilu sem mér finnst nú allsérstæð, ég verð að segja það, virðulegur forseti, mjög svo sérstæð. Það vill nú svo til að ég stóð lengi í að gera kjarasamninga fyrir sjómenn og þekki talsvert til þess umhverfis þó að ég geti ekkert fullyrt um að eitthvað sé núna uppi í viðræðum sem ég þekki kannski ekki alveg út í hörgul, en ég veit vel að sjómannasamtökin hafa ekki hafnað því að leysa á félagslegum grundvelli í kjarasamningum breytingar á ákvæðum kjarasamninga, m.a. það sem snýr að fríum o.s.frv. En ég þykist hins vegar alveg fullviss um að stéttarsamtök sjómanna sem og önnur launþegasamtök í landinu séu ekki aldeilis tilbúin til þess að láta frá sér samningsréttinn með þeim gjörðum að það geti fylgt eftir sem núna er að gerast í þessu svokallaða Sólbaksmáli og hinn landsfrægi útgerðarmaður Guðmundur Kristjánsson stendur fyrir. Það er nú svo að menn getur auðvitað greint á um ýmislegt en ég tel að sú gerð sem núna er uppi varðandi Sólbakssamninginn sé alveg kolólögleg. Það vill svo til að ég fékk þennan samning í hendurnar í gærkvöldi, virðulegi forseti, og langar að gera hann svolítið að umræðuefni hér. Þetta er talsverður umræðupunktur í stöðunni í þjóðfélaginu um stéttarfélög og vinnudeilur og haldnir um þetta Kastljóssþættir, m.a. í sjónvarpinu í gærkvöldi, þar sem mér fannst nú skorta á ýmislegt í rökræðunni. En í þessum kjarasamningi og það sem kannski harðast hefur verið deilt um er m.a. útfærsla fría, hafnarfría og uppgjörsmála, a.m.k. eins og ég skil samninginn, og það verður þá að hafa það þó að nútímaútgerðarmenn eins og Guðmundur Kristjánsson hafi einhvern annan skilning á þessu, en ég leyfi mér að skilja þetta þeim skilningi sem stendur í lögum og kjarasamningum og því sem ég hef kynnst af reynslu minni. Í kjarasamningi þessum segir varðandi uppgjörstímabil - ég veit ekki hvort menn vita það almennt en það eru mörg, mörg ár, margir áratugir síðan samið var um að uppgjörstímabil á togurum væri hver veiðiferð. Ætli upphaf þeirrar deilu megi ekki rekja allt til 1958 í hinu stóra togaraverkfalli sem þá var, a.m.k. hluti af því. Síðan hefur það verið þannig núna að í kjarasamningum fiskimanna eru ákvæði um að á togurum skuli hver veiðiferð gerð upp sérstaklega og það byggist auðvitað á þeirri hugsun að vinnutími í hverri veiðiferð er mjög misjafn, aflabrögð í hverri veiðiferð eru líka mjög misjöfn. Og af því að sjómenn eru með hlutaskiptakerfi og fá laun samkvæmt aflanum sem skip veiða annars vegar og hins vegar því verði sem fæst fyrir aflann, þá gefur það augaleið að menn hafa litið svo á að þegar vel fiskast þá njóta menn þess í magni og vonandi líka í verði vegna þess að meðferð aflans hefur batnað mikið á undanförnum árum. Ef hins vegar koma veiðiferðir þar sem illa fiskast hafa menn minna út úr þeim enda er þá vinnan oftast nær minni og allt upp í það að vera lítil ef menn þurfa mikið að eyða í keyrslur á milli veiðisvæða í leit að fiski með litlum árangri. Þekkt dæmi eru um að menn hafi farið einn og hálfan hring í kringum Ísland án þess að fá mikið af fiski og tekið í það nokkra daga og haft þá lítið kaup og jafnvel bara kauptryggingu út úr slíkum veiðiferðum þó á togara væru. En í umræddum kjarasamningi er mjög sérstakt ákvæði sem er eiginlega að taka eigi, eins og ég skil kjarasamninginn, þessi ákvæði hreinlega úr sambandi, því að þar segir, með leyfi forseta: „Sé skip á veiðum, þegar nýtt kauptryggingartímabil hefst, skal afli þeirrar veiðiferðar skiptast á milli tímabila á þann hátt, að afla skal skipta jafnt á hvern dag frá því að skipið fór á veiðar og þar til það kemur úr veiðiferð á ný.“ Einnig segir: „Hver almanaksmánuður er sérstakt kauptryggingartímabil. Hefji skip veiðar eftir 15. hvers mánaðar og nái aflahlutur ekki kauptryggingu við næstu mánaðamót, þá skulu þeir dagar teljast með kauptryggingartímabili næsta mánaðar á eftir.“ Einnig kemur fram að ef skip sigli með aflann á erlendan markað, fari í svokallaða söluferð, teljist hver veiðiferð sérstakt kauptryggingartímabil. Auk þess segir: „Veiðiferðir utan efnahagslögsögu Íslands úr stofnum sem ekki eru íslenskir deilistofnar eru sérstakt kauptryggingartímabil og teljast því ekki til sama kauptryggingartímabils og aðrar veiðar skipsins.“ Það er því tekið á því þegar farið er út úr lögsögunni og ef farið er í söluferðir er hver veiðiferð gerð upp sérstaklega. En ég fæ ekki betur séð en verið sé að leggja það niður að gera upp hverja veiðiferð sem sérstakt uppgjörstímabil og sérstakt kauptryggingartímabil fyrir viðkomandi áhöfn í viðkomandi veiðiferð. Mér finnst það mikil afturför því þetta er atriði sem sjómannasamtökin börðust fyrir árum og áratugum saman og fengu í kjarasamninga sína fyrir mörgum árum að því er varðar togara. Ég er því ekki mjög hlynntur því að slíkt ákvæði geti gengið úr fortíðinni inn í nútímann. Veiðiferðir eru misjafnar og gefa misjafnan afla. Vinnutími er misjafn og miserfiður og fer eftir afköstum, aflamagni, veðurfari og öðru slíku. Mótuð var sú stefna fyrir löngu af sjómannasamtökum Íslands að sjómenn skyldu fá uppgjör miðað við vinnuframlag sitt að þessu leyti. Eins og hér er verið að gera finnst mér vera svipað og ef sagt hefði verið við fólk í Verslunarmannafélagi Reykjavíkur sem vinnur föstudaga, laugardaga og sunnudaga í verslun, jafnvel langt fram eftir kvöldi: Þið skuluð hafa jafnmikið kaup og þeir sem vinna mánudaga, þriðjudaga og miðvikudaga og vinna jafnvel styttri vinnutíma, þess vegna frá 10–19, þegar helgartíminn er kannski miklu lengri og þar að auki um helgi. Síðan væri þessu blandað saman í einn uppgjörspakka og allir fengju jafnt kaup hvernig sem þeir ynnu. Þetta held ég að sé mikil afturför, virðulegi forseti, og ég ætla að leyfa mér að fullyrða það í þessum ræðustól að þetta standist ekki lög. Þess vegna ætla ég að lesa upp úr sjómannaalmanaki. Sjómannalög, 32. gr., sem segir svo, með leyfi forseta: „Mánaðarlega skal skipverja látið í té sundurliðað launauppgjör til hans nema kjarasamningar mæli fyrir um skemmri uppgjörsfrest.“ Það er einmitt þetta sem málið snýst um. Kjarasamningar sjómanna mæla fyrir um skemmri uppgjörsfrest og mæla fyrir um að hver veiðiferð skuli gerð upp sérstaklega og sem sérstakur túr og kauptryggingartímabil. Lagatextinn segir því alveg fyrir um það að hafi menn gert kjarasamninga á vegum heildarsamtaka um þetta eigi þeir að gilda. Ég var að vitna í sjómannalögin, og hvers vegna var ég að vitna í þau? Vegna þess m.a. að sá kjarasamningur sem ég er með í höndunum vitnar víða í sjómannalögin, t.d. varðandi frítöku því í kjarasamningnum segir: „Frídagar og frítaka. Um önnur frí en hafnarfrí gilda almennar reglur sjómannalaga, nr. 35/1985.“ Ég hef hvergi séð í sjómannalögunum nokkurt ákvæði um það hvaða hafnarfrí menn eiga enda er það markað í kjarasamningi en ekki sjómannalögum. Það er algerlega klárt. Sjómannalögin segja ekkert um það hvort það á að vera einn frídagur á svona margra daga fresti, 30 tímar eftir hverja veiðiferð eða helgarfrí eða annað slíkt. Öll atriði sem heita frítaka varðandi einstakar veiðigreinar eru í kjarasamningum sjómanna og sjómannalögin vernda kjarasamninga sjómanna og stéttarfélögin vinnudeilur eðlilega. Ég vildi gera þetta að umræðuefni því mér finnst eiginlega ekki hægt að ræða um breytingar á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur þar sem í greinargerð er sérstaklega vikið að því hvað hafi gerst varðandi kjarasamninga sjómanna á fiskiskipum á tímabilinu 15. janúar 1985 til 31. desember 2003. Þar eru dregin fram samningslaus tímabil, gildistími kjarasamninga og hvenær lög hafi verið sett á sjómenn. Við vitum að síðustu lög sem voru sett voru um kjaradeilu sem var uppi vorið 2001, ef ég man rétt. Þá voru sett á sérstök lög á Alþingi og settur gerðardómur sem kvað upp úrskurð um ýmis atriði sem sneru að þeirri kjaradeilu. Hingað til hefur löggjafinn oft verið tiltölulega stutt undan þegar sjómenn hafa þurft að beita verkfallsvopninu og ég vonast vissulega til þess að löggjafinn taki ekki að sér að leysa þá deilu sem sjómenn og útgerðarmenn eiga í núna. Nóg er komið eins og fram kemur í fylgiskjali með frumvarpi um samningslaus tímabil og lögbundin tímabil sem hafa fylgt lagasetningu frá Alþingi. Ég held að mikil þörf sé á því að sjómannasamtökin og LÍÚ semji um lausn kjarasamninganna og um þær breytingar sem menn vilja láta verða á kjarasamningunum. Hins vegar er dálítið skondið að menn skuli vera í þeirri stöðu að rífast við útgerðarmann sem vill sérstaklega gera kjarasamning sem brýtur upp það kjarasamningaform sem gert hefur verið á undanförnum árum. Ég fæ ekki séð að það þjóni hagsmunum útgerðarmanna til framtíðar að vinna þannig að málum. Útgerðarmenn virðast einnig hafa komist að þeirri niðurstöðu því í kröfugerð Landssambands ísl. útvegsmanna sem lögð var fram gegn Sjómannasambandi Íslands árið 2000 sem var á undan þeirri deilu sem kom í Alþingi og voru sett lög á er m.a. ein krafa útgerðarmanna á hendur Sjómannasambandinu. Með leyfi forseta ætla ég að lesa þá kröfu, en þar segir um sérsamninga, grein 1.4.0: „Sérsamningar útgerðarmanns við einstaka skipverja eða skipshafnir sem fara í bága við samning þennan, eru ógildir, enda hafi viðkomandi félag sjómanna og samtök útvegsmanna ekki samþykkt þá.” Ég vek athygli á því að þetta er krafa LÍÚ gegn Sjómannasambandinu en ekki öfugt, vegna þess að heildarsamtök útvegsmanna höfðu þá skoðun að miðað við hvernig stéttarfélögin og stéttarsamböndin hafa það mörg hver í dag sé mjög óheppilegt að láta kjarasamninga þróast á þann veg að menn standi í deilum innan hvers fyrirtækis og hver um sig í deilum við útgerðarmann sinn o.s.frv. Við höfum reynt þetta í sambandi við fiskverðið og það hefur þurft að taka miklum breytingum og lagfæringum til að komast aftur frá því návígi sem var á milli áhafna og sjómanna. Virðulegi forseti. Ég vildi draga þetta fram vegna þess að nauðsynlegt er að varpa ljósi á þá deilu sem er í gangi. Hún tengist því máli sem verið er að flytja. Ég ítreka það enn og aftur að ég er þeirrar skoðunar að ef frumvarpið hefði verið orðið að lögum hefðu kennarar t.d. varla með samþykki sveitarfélaganna í sumar fengið næði til að fresta kjarasamningagerð vikum saman.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni um þá alvarlegu atburði sem hér eru uppi, tilraunir útvegsmanna til að brjóta á bak aftur samningsrétt verkalýðshreyfingarinnar, samningsrétt Sjómannasambands Íslands. Það er ekki nóg með að þeir sýni siðlausa framkomu heldur stríðir hún beinlínis gegn lögum og aðför þeirra að sjómönnum er aðför að öllu launafólki á Íslandi. Ég tek mjög eindregið undir þau orð sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson hafði um það efni. Eins og fram hefur komið hefur frumvarpið verið áður til umræðu í þinginu og ég hef áður sett fram sjónarmið mín í þá púllíu. Ég styð þá meginhugsun sem er að finna í frumvarpinu og tel það vera mjög til góðs. Í stuttu máli gengur það út á að tryggja afturvirkni samninga ef þeir dragast á langinn fram yfir þann tíma sem síðustu samningar falla úr gildi. Skulu þeir gilda aftur í tímann 6 mánuði ef samið er innan þess tíma, en ef tíminn er lengri sem samningurinn dregst skal helmingur tímans koma til frádráttar. Ég tel meginhugsunina vera góða. Staðreyndin er sú að sú var tíðin að samningar voru iðulega látnir gilda aftur í tímann og það var sannarlega svo á hinum opinbera vettvangi, þá var það nánast reglan að menn sömdu um afturvirkni samninga. Á þeim tíma var samningsrétturinn á hendi heildarsamtaka. Sérkjarasamningar voru gerðir af hálfu einstakra stéttarfélaga, t.d. innan BSRB, en samningsrétturinn var hjá bandalaginu þannig að þá var að mörgu leyti auðveldara um vik. Samningsrétturinn breyttist í ársbyrjun 1987, þá fór samningsrétturinn til einstakra félaga, samningsaðilum fjölgaði mjög fyrir bragðið og eftir því sem leið á 10. áratuginn og núna í komandi samningum er það líka fyrirsjáanlegt að samningsaðilafjöldinn er orðinn geysilega mikill og mikil örtröð hjá sáttasemjara ríkisins. Hvað gerist þá? Þeir sem hafa í hótunum eða ákveða að beita verkfallsvopni komast fyrst að samningsborðinu. Aðrir eru látnir bíða og yfirleitt er reynt er að semja við stóru félögin fyrst en hin látin bíða. Þarna er kominn ákveðinn hvati inn í kerfið til að beita verkfallsvopninu ef ætlunin er að þrýsta sér áfram því menn verða beinlínis af kjarabótum fyrir hönd félagsmanna sinna ef þeir komast ekki snemma að samningsborðinu. Ég held að ef menn vissu að samningurinn yrði afturvirkur mundi það skapa annað andrúmsloft að þessu leyti. Mér finnst hins vegar að íhuga þurfi eitt, að ef ákveðið er að beita verkfallsvopninu, ef ákveðið er að knýja samning fram með verkfalli er ég ekki viss um að mér fyndist sanngjarnt að afturvirknin yrði lögbundin. Mér finnst að þetta eigi að gilda fyrst og fremst ef menn eru án þess að vera með verkfallsvopn á lofti og ná ekki samningum af einhverjum öðrum ástæðum. Ef menn eru hins vegar í verkfalli geti þeir samið um afturvirkni en ég er ekki viss um að eðlilegt sé að það sé lögþvinguð afturvirkni. Ég held að með því að fara þá leið sem hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson leggur til yrði samningsumhverfið allt miklu betra, ég er alveg sannfærður um það. Ég styð því meginhugsun frumvarpsins en tel að íhuga þyrfti þennan þátt sérstaklega því ég er ekki alveg viss um að mér fyndist hann vera eðlilegur. En það er náttúrlega ekki gott og mjög óeðlilegt að það séu beinlínis hagsmunir fyrir atvinnurekandann að draga samninga á langinn vegna þess að hann þarf þá ekki að greiða kjarabætur á þeim tíma. Í stuttu máli styð ég því meginhugsunina í frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson flytur hér frumvarp til laga um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur sem hann gerir ekki í fyrsta skipti. Ég hef lýst því yfir áður að málið er umhugsunarvert og segi að allt sem leiða má til réttrar áttar af hálfu löggjafans sé rétt að skoða og því eðlilegt að frumvarpið sé skoðað. Hins vegar eru nokkrar hliðar á þessu máli eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson kom inn á og þá einkum varðandi það hvernig afturvirkni samningsins eigi að gilda ef til verkfalls er boðað. Ég minnist þess tíma þegar afturvirkni kjarasamninga var algeng, en ég tel að það sé eðlilegt að það þurfi að vera og það vanti inn í ákvæði laga um stéttarfélög og vinnudeilur einhvern hvata til þess að menn hraði sér að samningaborði til að leysa þau deilumál sem uppi eru. Nú hefur verið sett upp mjög flókið kerfi um hvernig menn eigi að bera sig að þegar kjarasamningar renna út. Það eru ýmsar áætlanir sem menn eiga að setja upp, starfsáætlanir, hvernig menn ætla að funda o.s.frv. Það er allt gott svo langt sem það nær en það hefur ekki skilað neinum árangri að mér finnst horfandi á þetta úr nokkurri fjarlægð núorðið. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það þarf auðvitað að skoða málið, hvernig það megi verða til þess að sífelldum verkföllum linni, sem sem betur fer hafa að vísu ekki verið mörg á umliðnum árum ef frá eru talin verkföll sjómanna sem hafa því miður of oft verið leyst með lagasetningu þar sem ég hef þó haldið mig ávallt fjarri og ekki tekið þátt í að greiða atkvæði með lagasetningu á deiluaðila. Ég lýsi mig þannig þenkjandi gagnvart þessu frumvarpi til laga um breytingu á lögum um stéttarfélög og vinnudeilur að það sé eðlilegt og rétt að skoða það, og eins og ég sagði áðan, ef það má leiða til réttrar áttar varðandi þá aðila á vinnumarkaðnum sem í átök fara eða ef í það stefnir, sé það af hinu góða. Hér hefur líka verið nokkuð rætt um mál sem snýr að deilu sjómanna nú sem hefur gengið mjög sérkennilega og með ólíkindum að sú staða skuli vera komin upp sem nú hefur gerst varðandi Sólbak á Akureyri. Ég get ekki annað en tekið undir það sem hér hefur verið sagt og deili áhyggjum mínum með þeim mönnum sem hér hafa talað um það mál. Í fyrsta lagi að verði málið með þeim hætti að einstakir útgerðarmenn nái því fram að vinna gegn sjálfum sér og gegn eigin orðum, eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom inn á með tilvísun til ártalsins 2000 þegar LÍÚ, Landssamband íslenskra útvegsmanna, bannaði sérsamninga, bannaði aðra samninga en þá sem heildarsamtök sjómanna og útvegsmanna gera. Ef þetta nær fram gæti það náð til kennaradeilunnar. Hvernig mundu leiðandi menn í sveitarfélögum, í kennarafélögunum líta á það ef eitt sveitarfélag sem væri illa statt gerði kjarasamning sem væri lakari en sá samningur sem er í gildi í dag, vegna þess að kennarar og íbúar þess sveitarfélags vildu losna undan þeim samtökum sem þeir eru í og teldu að sveitarfélag sitt væri hætt komið og það væri rétt að fara þá leið? Eða á hinn veginn, að sveitarfélag sem væri mjög vel statt tæki upp á því að gera kjarasamninga sem væru betri og fyllri en ýtrustu kröfur kennara eru í dag? Það segir sig sjálft að þetta væri hið versta mál, ekki fyrir þá sem semdu best, heldur mundi það verða til þess að hér yrði bara upplausn. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að þessi deila við sjómenn fari ekki á þann veg sem einn tiltekinn útgerðarmaður óskar og jafnvel heyrist hljóð úr horni útgerðarmanna að þeim finnist það mál ekki vont sem upp er komið. Menn úti í bæ hafa velt vöngum yfir því um hvað þessi deila snúist eiginlega og hvort sjómenn séu bara ekki orðnir staðnaðir í kjarasamningum vegna alls þess tæknibúnaðar sem er orðinn á skipunum. Og það hefur verið ein aðalábending þess útgerðarmanns sem gerir út Sólbak að sjómenn séu orðnir staðnaðir í kröfum sínum, og vegna búnaðar og tæknibúnaðar skipanna fleygi öllu fram þar. En sé hins vegar litið til slysatíðni sjómanna á umliðnum árum segir sagan okkur allt annað. Ég er hér með tölur frá 2001 þar sem 344 sjómenn slösuðust, 2002 voru þeir 413 og 2003 um 460 manns. Hvar er tæknibúnaður skipanna sem hefur leyst slysatíðnina af hólmi, hvar er tæknin? Og þegar nú er boðað að það eigi að fækka á umræddum togara um fjóra menn a.m.k. þá býð ég ekki í það. Það er ógæfa fyrir sjómenn og ógæfa fyrir þjóðarbúið ef bjóða á mönnum upp á að það séu þrír karlar á annarri vaktinni að taka inn troll á þessu stóra skipi. Stóraukinn, stórkostlegur tæknibúnaður eða réttara sagt tröllaukinn spilbúnaður, vond veður og válynd og þrír menn eigi að taka inn trollið. Ég held að menn hafi ekki hugsað þessa hugsun til enda. Ég væri samþykkur því að mönnunarákvæði fiskiskipanna yrðu skoðuð með tilliti til þeirrar miklu slysatíðni sem við blasir. Væri slysatíðni sjómanna önnur en raun ber vitni væri kannski eðlilegt að skoða þessi mönnunarákvæði, en slysatíðni sjómanna segir okkur að skipin eru ekki ofmönnuð. Eða er eitthvað annað að í rekstri fiskiskipanna sem gefur tilefni til þess að hugsa: Er stjórnunin um borð í skipunum ekki eins og hún á að vera? Ekki er slysatíðnin vegna þess að fólkið sé of margt. Það er ljóst. Ég er hræddur um að kauphéðnar í landinu yrðu ósáttir við það ef KB-banki breytti reglum sínum um verðbréfamarkaðinn á einni nóttu og segði: Ja, þetta er bara okkar útfærsla og þið verðið að sætta ykkur við hvernig með er farið. Nei, í þessu þjóðfélagi eru sett lög, það eru settar reglur og menn vinna eftir ákveðnum reglum. Það gengur ekki að einn ákveðinn aðili göslist fram og segi: Þetta er það sem ég vil, allar aðrar skoðanir eru fáránlegar og steinrunnar og hugmyndir mínar skulu lamdar í gegn með illu eða góðu, þvert ofan í það sem sjómenn hafa samið um, þvert ofan í það sem Landssamband íslenskra útvegsmanna gaf út í skriflegri tilsögn til Sjómannasambandsins árið 2000. Virðulegi forseti. Auðvitað blandast þessi deila sjómanna inn í þá umræðu sem hér fer fram um frumvarp til laga um stéttarfélög og vinnudeilur, svo viðkvæmt sem það mál er. En ég ætla að láta þetta verða mín lokaorð: Auðvitað eiga menn að setjast niður og ræða málin og leysa þau. Ég tel að það þurfi að skoða það frumvarp sem hér liggur fyrir og hef sagt það áður, ef það má að leiða til þess að menn vinni með öðrum hætti en nú er gert, með öðrum hætti en nú er sagt fyrir um að settar skuli á blað einhverjar starfsáætlanir um hvenær menn ætli að hittast og ræða saman en ekkert annað fylgir. Það gengur ekki. Það þarf einhverjar aðrar leiðir til þess. Að endingu þetta: Ég vona að deiluaðilar í kringum þetta eina skip á Akureyri setjist niður og ræði málið og leysi það því að orð eru til alls fyrst.

Hæstv. forseti. Við lok umræðunnar vil ég þakka þeim þingmönnum sem tekið hafa þátt í henni. Vegna þeirra hugleiðinga sem hér komu fram m.a. frá hv. þm. Ögmundi Jónassyni varðandi það þegar verkfall væri skollið á þá hugleiddi ég það nú talsvert þegar ég var að semja málið á sínum tíma en fannst kannski ekki tímabært að setja það inn í umræðuna þá. Ég átti frekar von á því að sú krafa kæmi fram við skoðun á málinu, jafnvel bæði frá stéttasamböndum en þó kannski sérstaklega frá atvinnurekendum. En hins vegar er sú hugsun sem hv. þm. Ögmundur Jónasson lýsti hér áðan nokkuð rökrétt að þessu leyti. Það kann auðvitað að vera svolítið snúið að menn boði til verkfalls og haldi vinnudeilunni alveg til streitu og séu þar af leiðandi að tryggja sér ávinning um að ákvæðin sem einhvern tíma verður samið um virki aftur fyrir sig. En við þessu er auðvitað mjög einföld útfærsla ef menn vildu fara þá leið og hún er sú að fyrir hverja tvo mánuði eða einn mánuð sem verkfall hefði staðið færu tveir mánuðir aftan af upphafshækkunartímabilinu og þetta byrjaði aftur að keyra til baka. Í þeim búningi sem frumvarpið er núna tryggir það mönnum að við lausa kjarasamninga í allt að eitt ár þá virkar ákvæðið aftur fyrir sig til alls samningstímans, eftir sex mánuði þrjá mánuði aftur fyrir sig, helming af samningstímanum sem laus er. Ef menn hins vegar keyra inn í verkföll þá byrjaði þetta að keyra til baka á hinn veginn þannig að þrýstingurinn væri í báðar áttir. Það er alveg hægt að hugsa sér slíka útfærslu og er í raun og veru bara vinna að skoða það. Þó að ég legði málið fram sem einstakur þingmaður á sínum tíma og þá í ljósi þeirrar reynslu sem ég bjó að sem formaður stéttarfélags og síðar Farmanna- og fiskimannasambands Íslands þá geri ég mér auðvitað manna best grein fyrir því að lögum eins og lögum um stéttarfélög og vinnudeilur verður ekki breytt nema þau fái rökræðu milli verkalýðshreyfingarinnar í landinu og atvinnurekenda og þar kæmi auðvitað upp slík rökræða ef menn færu í það í alvöru að skoða málið. Þess vegna get ég alveg tekið undir það sem var í hugsun hv. þm. Ögmundar Jónassonar hér áðan, það má vel hugsa sér að láta þetta virka í báðar áttir, fyrst til þess að kjarasamningurinn virki aftur fyrir sig, síðan ef menn boða verkfall, þá byrji að telja að því. Þannig að þrýstingurinn komi til í báðar áttir. Þetta vildi ég sagt hafa, hæstv. forseti. Að öðru leyti þakka ég umræðuna sem hér hefur farið fram og ítreka að ég er afar undrandi á að deilan skuli vera komin á þetta stig sem útgerðarmaðurinn Guðmundur Kristjánsson hefur komið henni á með gjörðum sínum. Oft hefur staðið styr og verið deilur um Guðmund Kristjánsson. Hann er að mörgu leyti hinn hæfasti maður, en hann hefur samt lag á að koma af stað deilum í kringum sig. Okkur þótti hann nokkuð góður sumum hverjum þegar hann kom til Vestfjarða og fór að gera þaðan út. Menn héldu að það mundi styrkja útgerð á Vestfjörðum, en ég er ekki viss um að hann hafi verið vinmargur þegar hann fór þaðan.

Frú forseti. Ég átti þess ekki kost að vera við umræðuna þegar hv. þingmaður flutti framsögu fyrir þessu máli. Nú er þeirri umræðu lokið. Ég hef örlítið hlýtt á þau rök sem hv. þingmaður flutti fyrir máli sínu seinni part umræðunnar. Ég vildi einungis koma hér upp og lýsa því yfir að ég styð meginhugmyndina sem er að finna í frumvarpi hv. þm. um kjarasamninga og vinnudeilur. Ég er þeirrar skoðunar að ef frumvarpið yrði samþykkt, hugsanlega með ákveðnum breytingum sem hv. þingmaður reifaði hér í síðustu ræðu sinni, þá væri strax búið að útrýma ákveðnum hvata sem óneitanlega er fyrir hendi fyrir annan samningsaðilann, þ.e. atvinnurekandann, til þess að láta samninga danka. Hv. þingmaður Ögmundur Jónasson benti á ákveðinn galla á útfærslu frumvarpsins. Flutningsmaðurinn hefur hins vegar bent á hvernig hægt er að leiðrétta þann ágalla. Ég vænti þess að það verði tekið fyrir við meðferð málsins. Ég vildi líka segja um deiluna sem sprottin er upp í tengslum við togarann Sólbak á Akureyri að ég styð Sjómannasambandið í þeirri deilu. Ég tel að þar sé ekki um neitt annað að ræða en tilraun til launalækkunar þó hún sé vel falin með umbúnaðinum sem útgerðarmaðurinn beitir í málinu, en ég tel að hér sé um grundvallaratriði að ræða sem Sjómannasambandið verði að slást fyrir ef það ætlar ekki að láta svipta burt þeim grundvelli sem verkalýðshreyfingin hefur í reynd slegist fyrir síðustu áratugi.

Frú forseti. Mig langaði til að leggja orð í belg eftir það sem fram hefur komið um frumvarpið sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um breytingu á lögum um sölu ríkissjóðs á hlutafé í Landssíma Íslands hf. Eins og fram kemur á þingskjalinu þá eru flutningsmenn þessa frumvarps þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, háttvirtir þingmenn Jón Bjarnason og Steingrímur J. Sigfússon en Steingrímur er eftir því sem ég best veit hluthafi í Landssíma Íslands og virkur þátttakandi á fjármagnsmarkaði hér á Íslandi og er það vel. Ég vil þakka hæstv. forseta kærlega fyrir að taka þetta mál hér á dagskrá, vegna þess að það stóð ekki til eftir því sem mér skilst, en það gerði mér kleift að taka þátt í þessum umræðum. Eins og fram kemur í frumvarpinu er gert ráð fyrir að sölu Landssíma Íslands verði frestað til ársloka 2008. Ef ég man rétt þá er það svo að þetta frumvarp er í grundvallaratriðum endurflutt frá fyrra þingi, þá var efnisatriði frumvarpsins örlítið breytt, þ.e. þá var gert ráð fyrir því að Landssími Íslands yrði ekki einkavæddur og seldur. Ég tel að það sem mestu máli skiptir í frumvarpinu sé sú grundvallarhugmyndafræði sem þar kemur fram og er hér til umræðu. Þess vegna tel ég ástæðu til að taka þátt í umræðunni. Í greinargerð með frumvarpinu segir, og það er kjarninn í hugmyndafræðinni sem hv. flutningsmenn aðhyllast, með leyfi forseta: „Það er skoðun okkar í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að það séu engin haldbær rök fyrir einkavæðingu Símans. Að fyrirtækið sé, eins og allt er í pottinn búið og við aðstæður í landinu okkar, langbest komið áfram sem öflugt almannaþjónustufyrirtæki í opinberri eigu.“ Þetta er sú stefna sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur að hvað varðar framtíð Landssímans. Hún er skýr. Hún byggir að mínu mati á gamaldags sósíalisma og ofurtrú flutningsmanna á ríkisrekstri, en vantrú þeirra og jafnvel að sumu leyti ákveðinni fyrirlitningu á einstaklingsframtaki og frjálsum markaðslögmálum. Ég verð að játa að þegar ég hlýddi á umræðurnar sem áttu sér stað um frumvarpið í gær trúði nánast ég ekki mínum eigin eyrum þegar ég hlustaði á málflutning hv. flutningsmanna og raunar annarra sem tóku þátt í umræðunni. Það hvarflaði að mér að ég væri ekki staddur á Íslandi, heldur frekar í Albaníu eða á Kúbu, vegna þess að sá sósíalistamálflutningur sem hér var haldið á lofti var slíkur að ég hefði talið að þannig hugmyndafræði fyrirfyndist ekki lengur á Íslandi, en það reyndist vera rangt hjá mér. Ég verð hins vegar að nota tækifærið og hrósa flutningsmönnunum fyrir að vera samkvæmir sjálfum sér. Þetta er sú hugmyndafræði sem þeir hafa predikað hér síðustu 20–30 árin, en það breytir því ekki að ekki líkar mér þessi málflutningur. Það ætti í sjálfu sér ekki að koma flutningsmönum frumvarpsins á óvart þegar ég lýsi mig algerlega ósammála þeirri stefnu sem mörkuð er í frumvarpinu varðandi framtíðarrekstrarumhverfi Landssímans og því rekstrarumhverfi sem flutningsmenn frumvarpsins sjá fyrir sér á fjarskiptamarkaði. Í þessu máli kristallast að mínu mati sá grundvallarmunur sem er á hugmyndafræði vinstri manna sem trúa á opinber afskipti og hugmyndafræði okkar sem unnum frjálsri samkeppni og frjálsum viðskiptum. Ég tel það miklu heillavænlegra að stjórnvöld fari í þveröfuga átt við þau stefnumið sem fram koma í frumvarpinu. Ég tel að hið opinbera eigi ekki að vera þátttakandi á samkeppnismarkaði en ef það er þátttakandi á slíkum markaði, þá eigi að leita allra leiða til að losa markaðinn undan því oki sem vera opinberra aðila skapar slíkum mörkuðum og leita allra leiða til að koma eignarhaldi þannig fyrirtækja úr höndum opinberra aðila og yfir í hendur einkaaðila. Því tel ég að í stað þess að slá einkavæðingu Landssímans á frest, eða koma í veg fyrir hana eins og er í rauninni kjarninn í málflutningi flutningsmanna frumvarpsins, þá eigi stjórnvöld miklu frekar að leita allra leiða til að einkavæða Símann og gera það sem fyrst. Ég harma það í rauninni að Síminn hafi ekki verið einkavæddur nú þegar. Það hefði verið miklu heillavænlegra ef Landssími Íslands hefði verið einkavæddur fyrr. Eins og ég sagði áðan þá aðhyllist ég þá stjórnmálaskoðun að ríkið eigi ekki að annast rekstur þar sem aðkoma einkaaðila er möguleg. Ég tel hugsanlegt að ríkið sé kaupandi þjónustu, en það á alls ekki að vera veitandi hennar. Með tilkomu einkaaðila og einkavæðingar á ýmsum sviðum opinberrar þjónustu næst fram nauðsynlegur fjölbreytileiki í rekstri og valfrelsi einstaklinga eykst. Þetta hefur reynslan sýnt okkur og hinn frjálsi markaður hefur sannað það að hann svínvirkar, neytendum og þjóðfélaginu öllu til hagsbóta. Hlutverk ríkisins á að mínu mati fyrst og fremst að vera til að tryggja framboð og aðgengi að tiltekinni þjónustu, en ekki endilega til að framkvæma hana. Það er æskilegt að einkaaðilar veiti samfélagsþjónustu í eins ríkum mæli og kostur er, svo samkeppni fái notið sín. Þannig minnka ríkisumsvif, en tækifærin margfaldast. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að það beri að skoða alla þætti ríkisrekstrarins og leita leiða til þess að gera hann einfaldari og skilvirkari. Það á að nýta krafta einkaframtaksins við framkvæmd þjónustunnar. Ef hægt er að bjóða út verkefni á samkeppnismarkaði, þá á að gera það. Ef hægt er að einkavæða fyrirtæki í ríkiseigu, þá á líka að gera það. Við verðum að hafa verkefni ríkisins í sífelldri endurskoðun líkt og verkefni og áherslur einkafyrirtækja eru í sífelldri endurskoðun. Ríkið á að hætta með verkefni sem einkaaðilar geta sinnt. Það er engin spurning í mínum huga að þátttaka ríkisins í atvinnulífinu hefur hamlandi áhrif á starfsumhverfi fyrirtækja í landinu. Með því að færa ríkisverkefni á samkeppnismarkað má efla nýsköpun á sviðum sem hingað til hafa verið nær algjörlega einokuð af hinu opinbera. Með því má skapa grundvöll fyrir samkeppni og nýsköpun sem er til þess fallin að efla íslenskt atvinnulíf og getur orðið grundvöllur fyrir vexti þess og framþróun í framtíðinni. Slík markmið eru góð og að þeim hljótum við að stefna. Ég tel frumvarpið sem hér er til umfjöllunar hins vegar ekki fallið til þess að leiða til framfara. Í því felst afturför og eins og ég sagði áðan vantrú á einstaklingsframtakið og hinn frjálsa markað. Þessi málflutningur er svo sem ekki nýr af nálinni hjá stjórnmálamönnum sem aðhyllast ríkishyggju og opinber afskipti af atvinnulífinu. Íslenskir vinstri menn hafa gjarnan verið mótfallnir einkavæðingu opinberra fyrirtækja, en sagan sýnir okkur hins vegar að þeir hafa haft rangt fyrir sér. Í dag þætti t.d. fráleitt að ríkið eignaðist að nýju og starfrækti mörg þeirra fyrirtækja sem einkavædd hafa verið. Ég get nefnt sem dæmi Lyfjaverslun ríkisins, Gutenberg prentsmiðjuna, Ferðaskrifstofu ríkisins og Skýrsluvélar ríkisins og Reykjavíkurborgar  Ég er einnig þeirrar skoðunar, af því ég er að fjalla almennt um einkavæðingu, að einkavæðing ríkisviðskiptabankanna hafi verið einn merkasti áfanginn í efnahagssögu okkar á síðustu árum. Ég leyfi mér að halda því fram að það sé rangt sem fram kemur í greinargerð með frumvarpinu að einkavæðing ríkisbankanna, hafi ekki verið af hinu góða, hafi verið beinlínis skaðleg. Í greinargerðinni segir, með leyfi forseta: „Til að mynda hefur einkavæðing bankanna verið olía á þennan eld og hraðað samþjöppun og fákeppni sem skaðar hvort tveggja í senn, íslenskt viðskiptalíf og neytendur.“ Þetta er einfaldlega rangt, alrangt. Hverjum hefði dottið í hug þegar bankarnir voru einkavæddir að þeir mundu vaxa og dafna á svo undraskömmum tíma sem raun hefur orðið á og væru orðin fyrirtæki af þeirri stærðargráðu sem standast erlendum bönkum og fjármálafyrirtækjum fyllilega snúning í alþjóðlegri samkeppni á fjármálamarkaði? Þetta er frábær þróun, hv. þingmaður, Ögmundur Jónasson. Þetta er ekki slæm þróun. Ég var að skoða Fréttablaðið í dag. Þar kemur fram á forsíðunni að hagnaður íslenskra fjármálafyrirtækja hefur aldrei verið meiri og nálgast 70 milljarða kr. Þetta er mjög jákvæð og góð þróun. Hvað haldið þið að þetta þýði fyrir atvinnulífið í landinu og skatttekjur ríkisins?  Svo er það rangt að einkavæðing ríkisbankanna hafi stuðlað að fákeppni. Eigendur bankanna nú er miklu fleiri en þeir voru áður en bankarnir voru einkavæddir. Fyrir einkavæðingu bankanna ríkti hér fákeppni. Þá voru allir viðskiptabankarnir í eigu ríkisins. Í dag er engin fákeppni til staðar. Nú skipta eigendur bankanna tugum þúsunda. Þetta er fólkið í landinu. Samkeppni á fjármálamarkaði hefur heldur aldrei verið meiri og hún hefur skilað sér sem vítamínsprauta fyrir íslenskt atvinnulíf og bætt hag neytenda, þar á meðal láglaunafólks. Besta dæmið um það eru nýkynnt húsnæðislán bankanna á betri vaxtakjörum en áður hafa þekkst á Íslandi og gera má ráð fyrir að þau húsnæðislán og vaxtakjör sem bankarnir eru að bjóða núna spari íslenskum neytendum 7–8 milljarða í formi lægri vaxtagreiðslna. Telja flutningsmenn þessa frumvarps að slík þróun sé af hinu slæma? Það væri gott að fá svör við því. Að minnsta kosti kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að þeir telja þróunina slæma. En er það slæmt að vaxtakjör á húsnæðismarkaði hafi lækkað og muni skila íslenskum neytendum 7–8 milljörðum í aðra hönd? Ég get ekki séð að það sé slæmt.

Er það ekki Íbúðalánasjóði að þakka?

Nei, hv. þm. Össur Skarphéðinsson, þetta er ekki Íbúðalánasjóði að þakka. Það er ekki Íbúðalánasjóður sem stóð fyrir því að lækka vaxtakjör, það var einkaframtakið. Það voru hinir einkavæddu bankar sem riðu á vaðið og kynntu lægri vaxtakjör á húsnæðismarkaði en áður hafa þekkst.

S-hópur Framsóknarflokksins.

Það getur vel verið að S-hópur Framsóknarflokksins hafi eitthvað um það að segja en mér er alveg sama hvaðan gott kemur.

Já, það er nefnilega það.

Ég minni hv. þm. líka á það að ávinningur skattgreiðenda af einkavæðingu síðustu ára hefur verið gríðarlegur. Þá er ég ekki aðeins að vísa til þess söluandvirðis sem runnið hefur í ríkissjóð og nýttur hefur verið til annarra hluta í samfélaginu, uppgreiðslu skulda og lækkunar skatta. Ég vísa líka til þess að þau opinberu fyrirtæki sem seld hafa verið fengu framlög úr ríkissjóði, með öðrum orðum úr vösum skattgreiðenda, og þau framlög numu hátt á annan tug milljarða á verðlagi ársins 2004 síðustu sex árin fyrir einkavæðingu. Þá má ekki gleyma því að ekki er langt síðan Landsbankinn, svo dæmi sé tekið, átti undir högg að sækja í rekstri sínum meðan hann var í ríkiseigu og þurfti á aðgerðum hins opinbera að halda. 

Þú ert að tala um lán sem var greitt til baka. Það var ekki stuðningur, þetta var engin...

Ég er þeirrar skoðunar að ef ekki hefðu verið gerðar breytingar á þessum fyrirtækjum og öðrum opinberum fyrirtækjum sem hafa verið einkavædd þá veit í sjálfu sér enginn hvernig rekstur þeirra hefði verið og hvað hann hefði kostað skattgreiðendur umfram það sem raun varð á.  Herra forseti. Það er að mínu mati engum blöðum um það að fletta að aukið frelsi á markaði hefur leyst úr læðingi krafta einkaframtaksins og gríðarleg verðmætaaukning hefur átt sér stað á undanförnum árum með batnandi rekstri fyrirtækja og þátttöku almennings á hlutabréfamarkaði. Samkeppnin hefur verið innleidd á fjölmörgum sviðum og aukin á öðrum. Einkavæðingin hefur skapað aðstæður fyrir íslensk fyrirtæki til þess að vaxa á sviðum sem áður voru einokuð af ríkinu. Styrkur fyrirtækjanna, frelsi þeirra til athafna, vaxtar og samkeppni á markaði hefur nýst til útrásar og verðmætasköpunar fyrir landið. Hún hefur aukið frjálsræði, skapað auknar þjóðartekjur, meiri atvinnu og nýtingu á þekkingu sem fyrirtækin hafa byggt upp. Það sem við þurfum að gera í dag er að ganga lengra í þessa átt. Næsta skref er einkavæðing Landssímans. Með því að einkavæða Landssímann verður komið á heilbrigðri samkeppni á fjarskiptamarkaði sem ég tel að muni koma íslensku viðskiptalífi og neytendum mjög til góða. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hélt hér ræðu í gær í umræðu um þetta frumvarp og hann spurði: Hvað er að? Af hverju eigum við að vera að einkavæða og selja þetta fyrirtæki, þetta fjöregg sem skilar hagnaði í ríkissjóð, fyrirtæki sem veitir góða þjónustu o.s.frv.? Hvað er að því að ríkið eigi þetta fyrirtæki? Mig langar til að svara þeirri spurningu. Ég tel reyndar að ég hafi gert það með rökstuðningi mínum fyrr í þessari ræðu sem var svona almenn um einkavæðingu og kosti hennar. Hvað er að því að ríkið reki símafyrirtæki? Í fyrsta lagi tel ég að það sé ekki hlutverk ríkisins að standa í slíkum rekstri. Að mínu mati er það ekki hlutverk ríkisins að reka símafyrirtæki frekar en að reka útvarpsstöð, sjónvarpsstöð eða önnur slík fyrirtæki sem eiga heima á samkeppnismarkaði og einkaaðilar geta sinnt.

Skjár 1.

Í öðru lagi ríkir ekki heilbrigð samkeppni á fjarskiptamarkaði meðan ríkið er á þeim markaði. Ég er þeirrar skoðunar, þeirrar pólitísku skoðunar að samkeppni eigi að vera frjáls og hún er ekki frjáls þegar ríkið er hluti af þeim markaði. Í þriðja lagi tel ég að eignarhaldið á fyrirtækinu hamli mjög vexti þess og stækkun og tækifærum í framtíðinni. Af því að hv. þm. Sigurjón Þórðarson nefndi kaup Símans á félagi sem var hluthafi í Skjá 1 þá er það ágætt dæmi. Landssíminn er fyrirtæki sem hefur fjárfest í öflugu dreifikerfi, hefur verið að dreifa sjónvarpsefni og það væri mjög eðlilegt fyrir slíkt fyrirtæki að reyna að auka eignir sínar og tryggja sér efni til þess að nýta þessa fjárfestingu.  En vandamálið er hins vegar eignarhaldið, það er ekki fyrirtækið. Gagnrýni mín byggir eingöngu á eignarhaldinu á fyrirtækinu. Það er eignarhaldið, eignarhald ríkisins á hlutabréfum í fyrirtækinu sem kemur í veg fyrir að fyrirtækið geti vaxið og dafnað eins og það gæti gert ef það væri eingöngu í eigu einkaaðila. Ég vona að ég hafi svarað spurningu hv. þm. Ögmundar Jónassonar með þessum þremur punktum. Í ljósi þess sem ég hef sagt tel ég að það frumvarp sem hér er til umræðu sé skref í ranga átt. Það er skref í þá átt að hefta samkeppni á Íslandi, að hefta frjáls viðskipti og það felur í sér stefnumörkun sem ég get engan veginn fellt mig við og mun ekki í þessu máli frekar en öðrum sjá mér fært að styðja.

Frú forseti. Mig langar að spyrja og fræðast hjá hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni því ég veit ekki betur en að hann sé mjög ofarlega á frelsislistanum og mikill áhugamaður um samkeppni. Því væri fróðlegt að fá að heyra aðeins um það vegna þess að stefna Sjálfstæðisflokksins er að undanskilja ekki grunnnetið frá sölu Símans. Ef það er ekki gert og fyrirtækið selt með grunnnetinu mun kaupandinn verða í einokunaraðstöðu og þess vegna geta komið í veg fyrir samkeppni. Þess vegna væri ágætt að fá svör við því hjá hv. þm. hvort einokunaraðstaða sé eðlisbetri ef hún er í höndum einkaaðila en ekki í höndum hins opinbera.

Frú forseti. Varðandi þessa fyrirspurn um hugsanlega einokunaraðstöðu kaupenda Símans þá er það þannig, svo ég komi að grunnnetinu, að ég er þeirrar skoðunar að það sé algjört lykilatriði að þegar Landssími Íslands verði seldur, einkavæddur, þá fylgi grunnnetið með. Ég er hins vegar ekki hlynntur því að neinn aðili, hvorki einkaaðili né ríkisfyrirtæki sé í einokunaraðstöðu, og ég held að sú staða muni ekki koma upp. Í dag er það þannig að ríkið á þetta grunnnet en engu að síður eru samningar gerðir við þau einkafyrirtæki sem starfa á þessum markaði og þau fá aðgang að grunnnetinu gegn greiðslu á sanngjörnu endurgjaldi, eins og ég held að mælt sé fyrir um í lögum. Ef Síminn verður einkavæddur og grunnnetið með er það ekkert sjálfgefið að þeir sem vilja nýta sér hið einkavædda flutningskerfi geti ekki komið sér inn á netið og nýtt sér það, þá náttúrlega gegn greiðslu. Sú stefna hefur verið mörkuð, bæði í Evrópu og í Bandaríkjunum varðandi flutningskerfi, hvort sem það er á sviði fjarskipta, orkumála eða annarra þátta í rekstri, að sé til staðar einhver eigandi dreifikerfis þá verði tryggt að aðrir aðilar sem starfa á markaði eigi aðgang inn á dreifikerfið, og þá skiptir í rauninni engu máli hvort það er opinber aðili sem á dreifikerfið eða einkaaðili svo lengi sem það er pósitíft ákvæði í lögum sem heimilar öðrum en eiganda kerfisins að nýta það. Ef menn eru á móti sölu á dreifikerfinu ættu ákvæði í lögum sem tryggja aðgang allra að þeim 

Frú forseti. Nú er það svo að grunnnetið tryggir einokunaraðstöðu og menn verða bara að horfast í augu við það. Það er alveg sama í þessu og í sambandi við raforkukerfið að þegar við settum lög á síðasta þingi þá fóru menn og bjuggu til sérfyrirtæki. Þetta snýst ekki endilega um það hvort fyrirtækið sé í einkaeign, sameign eða ríkiseign. Þetta er bara eðlilegt ef menn í raun og veru meina eitthvað með samkeppni, en ég er nú farinn að efast um að Sjálfstæðisflokkurinn meini eitthvað með samkeppni. Það hefur ítrekað komið fram að þegar ég hef spurt hæstv. fjármálaráðherra út í rekstur Símans hefur hann veigrað sér við að svara spurningum sem snúa að því hvort Síminn hafi misnotað markaðsráðandi og einokunaraðstöðu sína. En það eru nefnilega fyrirtæki sem starfa á þessum markaði sem telja að svo sé. 
             En hæstv. fjármálaráðherra hefur slegið skjaldborg um Símann.

Frú forseti. Ég verð að játa að ég skildi ekki alveg hver punkturinn var í þessu síðasta innleggi hv. þm. Ég sagði það áðan að menn geta með löggjöf og hafa verið að gera það hér á Íslandi, og í Evrópu og í Bandaríkjunum, að tryggja aðgengi þeirra sem ekki eiga dreifikerfi inn á dreifikerfi eigendanna. Það tryggir frjálsa samkeppni. Það sama getum við gert hér og það sama höfum við gert í löggjöf. Hins vegar má deila um hvort ákvæði núgildandi laga séu nógu skýr og hleypi að einkaaðilum og þeim sem standa fyrir utan kerfið og eiga það ekki, hvort úrræði þeirra til að komast inn á kerfið séu nógu góð. Ég get alveg fallist á að það sé kannski ástæða til að endurskoða þau ákvæði. 
             En ég er engu að síður þeirrar skoðunar 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson flutti ágæta ræðu, ágæta hugmyndafræðilega ræðu. Kommarnir hefðu ekki gert betur hér fyrr á tíð. Önnur nálgun er praktísk nálgun. Hann nefndi nokkur fyrirtæki sem hefðu verið einkavædd í tímans rás, Ferðaskrifstofu ríkisins, Gutenberg og fleiri. Í sumum tilvikum er ég honum sammála, í öðrum tilvikum ekki. Við eigum að skoða málið praktískt. En hann á að varast að færa hugmyndafræðilega afstöðu sína upp á okkur. Hann segir að afstaða okkar mótist í fyrsta lagi af fyrirlitningu okkar og vantrú á einstaklingsframtakinu. Það er rangt. Hún mótast af virðingu okkar fyrir heilbrigðri skynsemi. Við spyrjum um tvennt: Hvernig verður þjónustan við landsmenn, alla landsmenn, best tryggð á því sviði sem Síminn starfar? Þar höfum við varað við einkavæðingu og sérstaklega varðandi jaðarsvæði sem gætu orðið illa úti. Í sambandi við það getum við aftur farið í umræðu um Ríkisskip þegar núna er verið að leggja af strandsiglingar og hvernig bankarnir hafa þjónustað verr þau svæði sem eru ekki með virk veð eins og kallað er. Við getum farið inn í þá umræðu. Þetta er það fyrsta sem við spyrjum um, þ.e. um þjónustuna við landsmenn. Við skulum ekki gleyma því að þegar Síminn var gerður að hlutafélagi þá voru símgjöldin hér innan lands lægst á byggðu bóli í öllum heiminum. Síðan spyrjum við um fjárhagshliðina: Er hyggilegt að selja Símann? Arðsemin af Símanum er 15%. Hagnaður fyrir afskriftir í fyrra var 7.381 millj. kr. Þetta er gullkýr. Það er ekki skynsamlegt frá fjárhagslegu sjónarmiði að selja Símann. En náttúrlega er það mjög eftirsóknarvert fyrir þá sem ætla að hafa af honum gagn. Að lokum er spurning: Ef þingmaðurinn er andvígur því að ríkið hafi afskipti af atvinnulífinu, hver er þá skoðun hans á stórfelldasta inngripi í síðari tíma sögu hvað þetta snertir, Kárahnjúkavirkjun?

Frú forseti. Hér komu fram nokkur sjónarmið, nokkuð mörg og stór. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talaði til að byrja með um þjónustu, hvernig verði þjónustan best tryggð og hvernig einkaaðilar geti tryggt góða þjónustu. Nú liggur fyrir eins og ég fór yfir í stuttu andsvari mínu við umræðu í gær að þjónusta Landssímans hefur verið sannarlega ljómandi fín. Heimasímar og ISDN-tengingar ná til 99,6% heimila í landinu, GSM-símar til 98% heimila og ADSL-tengingar til 92% heimila. Dreifikerfið fer ekkert þó svo að fyrirtækið verði einkavætt. Það hlutfall heimila sem verður tengt við dreifikerfi Landssímans mun ekkert minnka. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sem hélt hér ágæta ræðu við umræðu um málið í gær nefndi það að einkaaðilar hefðu einmitt stoppað upp í þau örfáu göt sem væru nú í dreifikerfi Landssímans, að ítölsk fyrirtæki og íslensk einkafyrirtæki hefðu þjónustað þessa hópa. Það er akkúrat það sem einkaaðilar gera. Þeir þjónusta þá sem vilja eiga við þá viðskipti. Því þarf ekkert að hafa neinar áhyggjur af þessu. Varðandi fjárhagshliðina og gullkúna þá er það nú þannig að það er alveg rétt að Landssíminn skilar arði til eigenda sinna. Hins vegar er hann í hömlum hvað varðar eignarhaldið sem gerir það að verkum að hann getur ekki vaxið og dafnað eins og hann annars gæti gert. Ríkisbankarnir voru í sömu klöfum eignarhaldsins hér áður fyrr. En eftir að þeir voru einkavæddir hafa þeir stækkað og dafnað og eru orðnir miklu sterkari og öflugri en þeir voru áður. Þeir skila miklu meiri hagnaði eins og ég fór hér yfir 

Ég bið hv. þingmann um að virða ræðutímann sem er stuttur.

Hæstv. forseti. Ég held að við þurfum að hafa nokkrar áhyggjur af því sem er að gerast í íslensku efnahagslífi og þar á meðal stórfelldum lántökum, erlendum lántökum íslenska bankakerfisins. Þetta mál er því miklu flóknara en nemur hagnaðartölum bankanna, miklu flóknara og verður að skoða í víðtæku efnahagslegu samhengi. Ég velti því fyrir mér hvað valdi því, hvað skýri það að hagsmunagæslumenn fyrir þjóðina, að fulltrúar ríkisvaldsins, stjórnarmeirihlutans, vilji hafa þennan ávinning af íslenskum skattgreiðendum. Þessi stofnun er að skila milljörðum í vasa skattgreiðenda. Hvers vegna að hafa þennan hagnað af þjóðinni, af skattborgaranum, til að beina honum í vasa einkaaðilanna? Ég vil fá svar við spurningunni um Kárahnjúka, hundruða milljarða fjárfestingu og inngrip í atvinnulífið. Getur verið að talsmenn frjálshyggjunnar séu blindir þegar að þessu kemur? Ég vil fá svar við þessu.

Frú forseti. Ég held ég hafi skýrt það ágætlega út í ræðu minni hverjir séu kostir einkaframtaksins og hverjir séu kostir frjálsrar samkeppni á markaði, hvort heldur á fjarskiptamarkaði eða bankamarkaði. Ég tók bankamarkaðinn sem dæmi.  Varðandi Kárahnjúkana þá get ég alveg sagt hv. þm. það að ég hefði kosið frekar að einkaaðilar hefðu átt þetta inngrip í íslenskt atvinnulíf, miklu frekar  
            

Frú forseti. Ég hef ekki áhyggjur af hugmyndaflugi hv. þingmanns. En ég hef áhyggjur af hugmyndalegri festu þingmannsins. Hér á síðasta sumri var knúin í gegnum þingið lagasetning sem hamlaði samkeppni, sem dró úr viðskiptafrelsi. Þá blés forusta Sjálfstæðisflokksins m.a. á þennan hv. þm. sem sveipaðist burt eins og fis og lagðist manna harðast í vörnina fyrir þessu. Nú kemur hann og talar um samkeppnisfrelsi. Mig langar að spyrja hv. þm. sem er svona annt um frelsi í viðskiptum. Hvað finnst honum þá um að Landssíminn skuli nota fjármagn skattborgaranna til þess að kaupa fyrir óþekkt verð stóran og líklega ráðandi hlut í einkarekinni sjónvarpsstöð? Hvað finnst honum um það? Er það ekki ríkisvæðing? Mundi ekki hv. þm. telja að það væri andstæða einkavæðingarinnar og að það væri ríkisvæðing? Hv. þm. talar líka um nauðsyn þess að ýta undir einkaframtakið. Nú hefur hæstv. fjármálaráðherra séð til þess að hlutdeild hins opinbera af landsframleiðslu hefur aukist ár frá ári. Er það ekki ríkisvæðing? Hv. þm. hefur samt sem áður þegar forustumenn Sjálfstæðisflokksins blása á hann komið hingað og varið þá stefnu manna harðast. En mér finnst það skipta máli, fyrst hv. þm. er að viðra þessar skoðanir eins og frjáls fugl sloppinn úr prísund sumarsins og dásamar viðskiptafrelsið, að hann skýri út fyrir okkur, ef við eigum að taka mark á honum, hvað hann kallar þessa vendingu Landssímans sem er að nota fjármagn sem skattborgararnir eiga til þess að taka þátt hér í slagsmálum á einkamarkaði og ríkisvæða efnilega sjónvarpsstöð?

Frú forseti. Þetta var ágætisspurning - ég var ánægður með að hún skyldi koma fram - varðandi kaup Landssímans á einkahlutafélagi sem er hluthafi í Íslenska sjónvarpsfélaginu, Skjá 1. Ég held ég hafi verið fyrsti þingmaður Sjálfstæðisflokksins sem tjáði mig um þann gjörning í fjölmiðlum þegar í ljós kom að hann hafði verið gerður. Ég sagði að þetta væri skref í ranga átt. Samkvæmt hugmyndafræði minni er ekki heppilegt að ríkið sé að auka umsvif sín á fjölmiðlamarkaði þannig að ég lýsti því yfir þá og ég lýsi því yfir nú að ég var ekkert hlynntur þeim gjörningi. Ég skil það alveg að Landssími Íslands sem hlutafélag vilji ráðast í fjárfestingar sem stjórnendurnir telja að séu fyrirtækinu til hagsbóta, m.a. til þess að nýta sínar fjárfestingar. Ég geri hins vegar miklar athugasemdir við það að fyrirtæki sem hefur eignarhald eins og Landssími Íslands ráðist í slíkar fjárfestingar. Ég hef gagnrýnt það og ég geri það aftur og stend á þeirri skoðun minni að það var skref í ranga átt. Ég hef verið talsmaður þess hér á þingi að ríkið dragi sig út úr ýmsum rekstri. Ég hef t.d. verið flutningsmaður að frumvarpi sem mælir fyrir um að Ríkisútvarpið, sjónvarp verði einkavætt og selt þannig að það er engin tvöfeldni í mínum málflutningi og hefur aldrei verið, ekki hvað þetta atriði varðar eða önnur um þátttöku ríkisins á fjarskipta- eða fjölmiðlamarkaði. Varðandi útþenslu ríkisins þá get ég alveg sagt hv. þingmanni það að ég hefði viljað að hún hefði verið minni en raun varð á. Ég mundi vilja sjá massífan niðurskurð á mörgum sviðum ríkisrekstrarins. En mig grunar að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sé mér ekki sammála um það.

Frú forseti. Ég ætla ekki að halda því fram að hv. þm. sé að skipta um skoðun eða áttir eftir því hvaðan vindurinn blæs. Mér finnst dálítið nöturlegt að hv. þm. kemur og slæst hér mjög fyrir hugsjónum frelsis en hann styður samt sem áður flokk sem í þessu tiltekna dæmi hefur purkunarlaust í krafti einhverra flokkshagsmuna misnotað aðstöðu sína innan Landssímans og innan Ríkisútvarpsins til þess að halda áfram einhverjum endalausum slag við risann á markaðnum, Norðurljós. Það birtist í því að Sjálfstæðisflokkurinn notar fé skattborgaranna í gegnum Landssímann til þess að fjármagna keppinaut Norðurljósa og hann notar síðan Ríkisútvarpið líka til þess að styðja þessa sjónvarpsstöð. Meira að segja er formaður útvarpsráðs í purkunarlausum hagsmunaárekstri á leynilegum fundum með forstjóra samkeppnisaðilans, þ.e. Skjás 1. Hv. þm. á að koma og fordæma þetta héðan úr þessum stól ef hann meinar eitthvað með því sem hann er að segja um samkeppnisfrelsi.