Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Umræðurnar skiptast í þrjár umferðir og hefur hver þingflokkur, aðrir en þingflokkur forsrh., til umráða 12 mínútur í fyrstu umferð, í annarri umferð sex mínútur og í hinni þriðju fimm mínútur hver þingflokkur. Röð flokkanna í öllum umferðum er þessi: Sjálfstfl., Samfylkingin, Framsfl., Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og Frjálslyndi flokkurinn. Ræðumenn verða fyrir Sjálfstfl. Davíð Oddsson forsrh. í fyrstu umferð, í annarri umferð Ásta Möller, 19. þm. Reykv., og Guðjón Guðmundsson, 4. þm. Vesturl., í þriðju umferð. Ræðumenn Samfylkingarinnar verða í fyrstu umferð Össur Skarphéðinsson, 7. þm. Reykv., Margrét Frímannsdóttir, 3. þm. Suðurl., í annarri og Jóhann Ársælsson, 3. þm. Vesturl., í þriðju umferð. Fyrir Framsfl. tala Siv Friðleifsdóttir umhvrh. í fyrstu umferð, í annarri Jón Kristjánsson, heilbr.- og trmrh., og í hinni þriðju Magnús Stefánsson, 2. þm. Vesturl. Ræðumenn fyrir Vinstri hreyfinguna -- grænt framboð verða Steingrímur J. Sigfússon, 3. þm. Norðurl. e., í fyrstu umferð, í annarri umferð Kolbrún Halldórsdóttir, 17. þm. Reykv., og í hinni þriðju Jón Bjarnason, 5. þm. Norðurl. v. Fyrir Frjálslynda flokkinn tala í fyrstu umferð Sverrir Hermannsson, 18. þm. Reykv., og Guðjón A. Kristjánsson, 4. þm. Vestf., í annarri og þriðju umferð.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Heimurinn er í nokkru uppnámi um þessar mundir og þarf engan að undra. Gerð hefur verið óvenjulega hatursfull árás á óbreytta borgara í Bandaríkjunum. Illvirkjarnir, sem skipulögðu árásina, hafa ekki lýst glæpnum á hendur sér. Allir góðir og réttsýnir menn í veröldinni eru sammála um að þessum árásum og þeirri ógn sem þær valda verði að svara, helst þannig að eyðingaröflin verði með öllu upprætt. Íslendingar hafa óhikað skipað sér í hóp þeirra þjóða sem bregðast vilja við af mikilli festu. Eðli málsins samkvæmt verðum við fjarri því að vera í forustu, en við hljótum að vera tilbúnir til að leggja það af mörkum sem við megum. Auðvitað er enginn að tala um blindar hefndaraðgerðir í garð heilla þjóða eða þeirra sem ekki hafa annað til saka unnið en að aðhyllast önnur trúarbrögð en við. Enginn er að tala um að fara með aðgerðir vestrænna þjóða niður á eymdarstig hryðjuverkamannanna. Hvorki NATO sem heild né einstakar bandalagsþjóðir hafa samþykkt slíkar aðgerðir, enda hefur enginn eftir slíku samþykki leitað. Þeir, sem gefa slíkt í skyn, eru á villigötum sjálfir, eða eru að reyna að villa um fyrir öðrum. Daginn eftir árásina á Bandaríkin lýsti Atlantshafsbandalagið yfir að hún jafngilti árás á öll bandalagsríkin. Ísland bar að sjálfsögðu ábyrgð á þessari yfirlýsingu eins og önnur ríki bandalagsins. Öryggisstefna NATO, sem samþykkt var á leiðtogafundi þess fyrir tveimur árum, gerir ráð fyrir að bandalagsþjóðirnar kunni að þurfa að bregðast sameiginlega við hryðjuverkum. Aðför sú gegn hryðjuverkaöflum, sem nú er í undirbúningi á alþjóðavettvangi, er ekki hefndaraðgerð heldur refsiaðgerð og lögregluaðgerð. Okkur er skylt að taka þátt í að refsa þeim sem ábyrgð bera á hryllilegum glæp og neyta allra úrræða til að koma í veg fyrir fleiri ódæði. Önnur afstaða kemur ekki til greina, ef vært á að vera í heiminum. Að öðrum kosti er niðurstaðan sú að enginn verður óhultur nema glæpamennirnir og hjálparkokkar þeirra. Hin mannlega eyðilegging skiptir auðvitað mestu. En efnahagslegar afleiðingar voðaverksins eru einnig tilfinnanlegar, einkum ef tilræðismönnunum hefur tekist að valda varanlegum ótta meðal lýðræðisþjóðanna. Þá er hætt við að úr umsvifum dragi og ýmsir þættir efnahagslífsins verði þyngri og tímafrekari en fyrr. Einn anga erfiðleikanna, sem fylgt hafa í kjölfar árásanna, bar hratt hingað og varðaði tryggingarmál hins öfluga flugflota landsins, sem skyndilega voru komin í mikil óefni. Varð að bregðast hratt við og með óvenjulegum og umdeilanlegum aðgerðum. Vil ég, fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, þakka forustumönnum stjórnarandstöðunnar fyrir jákvæða aðkomu að málinu. Eins og dómsmrh. hefur bent á opinberlega er nú nauðsynlegt að skoða lagaumhverfi hryðjuverkabrota í ljósi nýjustu atburða. Vinna þarf að fullgildingu tveggja alþjóðasamninga á vegum Sameinuðu þjóðanna. Þetta er samningur sem setur skorður við fjármögnun hryðjuverkastarfsemi og samningur gegn skipulagðri glæpastarfsemi. Samhliða öðrum breytingum á refsilöggjöfinni vegna hryðjuverka er stefnt að lagabreytingum sem miða að því að banna notkun dulbúninga á mótmælafundum. Er hér litið til þeirra upphlaupa og óeirða sem blásið hefur verið til í tengslum við alþjóðlega fundi þar sem hettuklæddir atvinnumenn í ofbeldi hafa staðið fyrir árásum og skemmdarverkum. Loks verður í samvinnu við nágrannaþjóðir okkar hugað að breytingum á lögum og reglum í tengslum við framsal manna fyrir alvarlegustu brot eins og hryðjuverk. Áður en dró til þeirra hörmungaratburða sem ég nefndi áðan höfðu markaðir víða um heim verið að veikjast vegna óvissu í efnahagsmálum, ekki síst í Bandaríkjunum og Japan, og samdráttareinkenni í sumum stærstu ríkjum Evrópusambandsins bættu ekki úr skák. Með árásunum fengu markaðirnir enn þung högg, enda eru ótti og óvissa versta innanmein frjáls markaðar. Hlutabréfamarkaðurinn hér á landi veiktist verulega síðustu missiri og fylgdi hann því sem var að gerast erlendis, en einnig komu til sérstakar staðbundnar ástæður. Sterk og skýr merki voru þó komin fram um að botni væri náð og fyrirtækin myndu brátt styrkjast. Verðbólga hafði aukist víða, en þó meira hér en í viðmiðunarlöndunum, og var breytingin nokkuð í takt við gengi krónunnar. Nú er verðbólga tekin að hjaðna á ný og horfur eru allgóðar, þótt verðbólga mæld 12 mánuði aftur í tímann verði enn um sinn há. En framtíðarhorfurnar eru þýðingarmeiri en fortíðin. Nú er því spáð að verðbólga verði 3,4% frá upphafi til loka næsta árs. Seðlabankinn hefur sagt að hann muni lækka sína vexti þegar hann sjái örugg teikn um að hans eigin spár gangi eftir. Einnig mun bankinn taka mið af því hvort stöðugleiki ríki á vinnumarkaði. Gangi þessar spár og vonir eftir ættu vaxtalækkanir að vera í sjónmáli. Ríkisstjórnin er nú að leggja síðustu hönd á nýjan áfanga í þeim skattaumbótum sem hún hefur staðið fyrir á undanförnum árum. Algengt er að heyra menn rugla saman, óviljandi eða vísvitandi, eftir því hver á heldur, skatthlutföllum og skatttekjum. Ríkisstjórnin hélt því fram þegar hún lækkaði skatta á fyrirtæki úr 50% í 30% á sínum tíma að sú lækkun mundi, þegar upp væri staðið, skila meiri tekjum í ríkissjóð en áður því fyrirtækjunum gæfist eftir lækkunina aukið svigrúm til athafna og þar með til tekjuöflunar. Sama var sagt um skatt á fjármagnstekjur. Mat ríkisstjórnarinnar gekk eftir hvað fyrirtækin varðaði eins og beinharðar tölur sýna og reynslan varð einnig sú að 10% skattur á ýmis umsvif á fjármagnsmarkaði skilar mun meiri tekjum en 40--45% skattur gerði áður, vegna þess að hinn hái skattur drap öll viðskipti í dróma og þar með var ekkert til að skattleggja. Það er undrunarefni að ýmsum vinstri mönnum virðist fyrirmunað að skilja að 45% skattur á lítil sem engin viðskipti sé lakari kostur fyrir ríkissjóð en 10% skattur á mikil og lífleg viðskipti. Breytt efnahagsumgjörð gerði okkur kleift að auka kaupmátt launa á fáeinum árum hraðar en tókst að gera annars staðar. Lækkandi skatthlutfall á einstaklinga skilaði þannig meiri skatttekjum en hærra skatthlutfall hafði áður gert. Falsspámennirnir segja að skattar hafi verið hækkaðir, þegar hið rétta er að skatthlutföll hafa verið lækkuð, en skatttekjur hafa aukist eins og ríkisstjórnin spáði. Ekki þarf að taka fram að stjórnarandstaðan lagðist ætíð þungt gegn tillögum ríkisstjórnarinnar um skattalækkanir og kæmi ekki á óvart þótt sú verði raunin, þegar stjórnarflokkarnir kynna tillögur sínar á næstunni. Herra forseti. Tekjuskattar einstaklinga á Íslandi eru með því lægsta sem þekkist í Evrópu. Þetta stafar bæði af háum persónuafslætti og eins er almenna skatthlutfallið tiltölulega lágt í samanburði við aðrar þjóðir. En rétt er að hafa í huga að tekjuskattskerfi Íslands, líkt og flestra annarra landa, er þannig uppbyggt að skattbyrðin fylgir hagsveiflunni. Hún hækkar sjálfkrafa þegar vel árar en lækkar þegar kreppir að. Þannig fæst ákveðin sveiflujöfnun í efnahagslífið, þ.e. haldið er aftur af uppsveiflunni og dregið úr niðursveiflunni. Slík sveiflujöfnun er talin nauðsynleg í nútímahagkerfi og stuðlar að auknum stöðugleika. Þetta þýðir í raun að óteljandi hátekjuþrep eru í raun innbyggð í okkar skattkerfi. Sérstakt hátekjuþrep hlýtur því að orka tvímælis. Herra forseti. Sjávarútvegsráðherra hefur nýlega kynnt tillögur nefndar um stjórn fiskveiða og hefur þrátt fyrir allt náðst meiri sátt um þær tillögur en títt er og er þó ágreiningur nægur. Meiri hluti myndaðist í nefndinni en einn stjórnarþingmaður hefur fyrirvara og stjórnarandstaðan er þverklofin í málinu. Bendir þó flest til þess að byggja megi í öllum meginatriðum á áliti meiri hluta nefndarinnar. Augljóst er að ríkt tillit hefur verið tekið til ítarlegrar skýrslu svokallaðrar auðlindanefndar þótt ekki sé þar hverjum bókstaf fylgt. Nú tekur við meðferð málsins í ríkisstjórn og þingflokkum og loks hér á Alþingi sjálfu og er óskandi að sem flestir rísi undir því að horfa fremur til heildarhagsmuna í málinu en að hengja sig fasta í smærri atriði sem sagan sýnir að vonlítið er að ná meirihlutasamstöðu um. Pólitískur keilusláttur hefur gert íslenskum sjávarútvegi mikinn skaða síðustu ár og áratugi og er mál að linni. Staða sjávarútvegsins er athyglisverð um þessar mundir. Þegar horft er til árstíðabundinna uppgjöra mætti ætla að allt væri á vonarvöl. Það er vegna reglna um að færa beri í einu lagi áhrif gengisbreytinga þótt þær komi fram á löngum tíma í rekstri fyrirtækjanna. Hátt verð á afurðum sem hækkar enn vegna þróunar gengis er á hinn bóginn ekki fært til bókar á sama tíma. Þessar breytingar gera miklu meira en að vega upp þann aflasamdrátt sem verður vegna óhjákvæmilegra ákvarðana um kvóta. Ekki er vafi á því að þegar hin jákvæðu teikn fara að skila sér á blað munu þau ekki eingöngu hafa jákvæð áhrif í sjávarútvegsfyrirtækjunum heldur á nær allan hlutabréfamarkaðinn. Enn er sjávarútvegurinn mesti örlagavaldurinn í íslensku efnahagslífi þótt aðrir þættir séu að festa sig í sessi. Okkur bar að styðja vöxt nýrra greina. Við höfum fylgst með því á undanförnum árum hvernig nágrannar okkar Írar hafa sveigt til reglur og viðteknar hugmyndir til að greiða leið nýrra áhugaverðra fyrirtækja inn í sitt efnahagslíf. Eins og fyrr sagði er ríkisstjórnin að ræða einn slíkan þátt og hann ekki lítinn, sjálft skattaumhverfið. Við eigum ekki að láta við það sitja því við sérstakar aðstæður getur verið rétt að horfa til enn fleiri átta ef gullin tækifæri gefast hér eins og hafa gefist á Írlandi. Það er ástæða til að sýna meiri djörfung í þeim efnum en við höfum áður gert. Ágætishorfur eru nú í orkuiðnaði landsmanna og er þýðingarmikið að við nýtum okkur þá möguleika. Virkjunin við Kárahnjúka er mjög álitlegur kostur hvernig sem á málið er litið og væri mikill skaði ef það stóra tækifæri gengi okkur úr greipum. Ekki liggur fyrir hvort samdráttur í flugumferð hefur áhrif á álframleiðslu og álverð í heiminum til lengri tíma, en þessi iðnaður hefur staðið vel af sér árssveiflur á fyrri óvissuskeiðum. Því ætti ekki að vera ástæða til að ætla að nýliðnir atburðir dragi varanlega úr þeim mikla áhuga sem vart hefur orðið að undanförnu á auknum fjárfestingum í þessum greinum hér á landi. Herra forseti. Með markvissum hætti hefur verið dregið úr þenslu á undanförnum missirum. Það var ætíð sagt að sú aðgerð ætti að taka töluverðan tíma því nauðhemlun í efnahagslífinu mundi gera meira ógagn en gagn. Nú er ljóst að nokkuð dregur úr hagvexti á þessu ári. Viðskiptahalli fer ört minnkandi og þar með dregur úr þrýstingi á gengið. Fyrirliggjandi spár benda til þess að á næsta ári gæti orðið um lítils háttar samdrátt að ræða og viðskiptahalli haldi áfram að minnka, jafnframt því sem ört dragi úr verðbólgu. Það er því kominn rétti tíminn til að búa í haginn fyrir nýtt hagvaxtarskeið. Hér munu fyrirhugaðar skattalækkanir gegna þýðingarmiklu hlutverki auk þess sem forsendur ættu brátt að vera fyrir vaxtalækkun. Einnig er því spáð að afkoma fyrirtækja í útflutningi og samkeppnisgreinum muni batna verulega á næstu mánuðum. Enn fremur er nú unnið ötullega að undirbúningi nýrra og arðbærra fjárfestinga, einkum í stóriðju, en ákvarðanir um slíkar framkvæmdir gætu haft áhrif þegar á næsta ári. Það er því flest sem bendir til þess að um nokkurn hagvöxt gæti orðið að ræða á næsta ári þegar áhrifa aðgerða fer að gæta, ef efnahagsframvindan á alþjóðavettvangi setur ekki strik í reikninginn. Áætlanir benda til að hagvöxtur verði um 2,5% á ári frá 2003 til 2006 og viðskiptahalli haldi áfram að minnka. Ef ráðist verður í þær stóriðjuframkvæmdir sem nú eru í undirbúningi verður hagvöxturinn talsvert meiri. Það eru því allar forsendur til þess að hagur þjóðarinnar geti dafnað vel á næstu árum. Á undanförnum árum hafa heildarframlög til rannsókna og þróunar á Íslandi aukist hröðum skrefum. Aukningin hefur fyrst og fremst orðið vegna aukinnar þátttöku fyrirtækja í rannsóknum en einnig með aukningu rannsókna á vegum hins opinbera samhliða uppbyggingu innan vébanda háskólans. Samhliða þessari þróun hefur afrakstur og árangur af rannsóknastarfsemi vaxið ört. Það sést í fjölmörgum nýjum tæknifyrirtækjum, endurnýjun og vexti eldri fyrirtækja og fjölgun starfa á sviði hátæknigreina. Þetta er áberandi í hugbúnaðargerð, lækninga- og stoðtækjaframleiðslu, lyfjaþróun, líftækni, erfðavísindum og fleiri greinum. Hluta þessa árangurs má rekja til þeirrar hvatningar sem efling rannsóknasjóða hefur haft hér á landi og þeirra vinnubragða sem tekin voru upp við mat á umsóknum í samkeppni og eftirliti með nýtingu styrkjanna samkvæmt samningum um einstök verkefni. Allir tiltækir mælikvarðar benda til þess að sú fjárfesting hafi skilað sér vel. Breytt efnahagsumhverfi og aukið frelsi á fjármálamarkaði á tíunda áratugnum hefur einnig skapað mikilvægar forsendur þess að þekkingin nýtist með þessum hætti. Að undanförnu hefur verið unnið að endurskoðun laga sem þessir þættir lúta. Vægi málaflokksins verður aukið með því að stefnumótun fari fram í ráði sem starfi undir stjórn forsætisráðherra. Þar munu ráðherrar auk vísindamanna og fulltrúa atvinnulífs móta stefnu í málefnum rannsókna og þróunar. Er þetta nýlunda á Íslandi. Nú er orðið ljóst að stærstu einkavæðingaráfangar ríkisstjórnarinnar munu nást á þessu kjörtímabili. Sala á hlutabréfum í Landssímanum hófst í fyrra mánuði. Nokkurt veður hefur verið gert út af þeirri sölu og dræmari undirtektum almennings og stofnfjárfesta en vænta hefði mátt, þegar haft var í huga um hve gott fyrirtæki var að ræða. Gengu sumir jafnvel svo langt að fullyrða að útkomunni yrði jafnað við stóráfall. Það er reyndar alþekkt að í dægurumræðunni hafi orð fallið mjög í verði. Fréttastofur kalla sérhvert smáverkfall í opinberum rekstri ,,neyðarástand`` en það er sama orðið og notað var til að lýsa ástandinu á Manhattan í New York eftir árásina miklu. Vissulega hefði salan á bréfum í Landssíma Íslands mátt ganga greiðar fyrir sig en enginn skaði er orðinn. Ekkert áfall varð. Íslendingar munu áfram fá tækifæri til að eignast bréf í Landssímanum og stofnfjárfestar fá, þótt síðar verði, góð tækifæri til að átta sig og sjá til sólar og það sem öllu máli skiptir er að staða Landssímans er óbreytt. Undirbúningur að sölu á hlutum ríkisins í Landsbanka Íslands heldur áfram og gengur sú sala vonandi vel. Herra forseti. Nú sem fyrr taka heilbrigðismálin til sín drýgstan hlut ríkistekna og eftir því sér enginn þótt nauðsynlegt sé að sýna gætni og útsjónarsemi við notkun þeirra miklu fjármuna. Heilbrigðisráðherra hefur undirstrikað að meginmarkmið ríkisstjórnarinnar í heilbrigðismálum sé að tryggja landsmönnum heilbrigðisþjónustu þar sem allir hafi jafnan rétt, óháðan aðstæðum og búsetu. Á þetta ekki hvað síst við um aðgengi og þjónustu heilsugæslunnar sem er grunnstig heilbrigðisþjónustunnar. Fram undan er endurskipulagning heilsugæslunnar, bæði í Reykjavík og á landsbyggðinni. Sérstaklega verður hugað að mannaflaþörfinni og viðbrögðum við þeirri manneklu sem nú er við að fást. Annað stórverkefni á sviði heilbrigðismála er að leggja grunn að aðgerðum í geðheilbrigðismálum í samræmi við þær áherslur sem lagðar eru í Heilbrigðisáætlun til ársins 2010, sem samþykkt var á Alþingi í vor. Geðraskanir eru meðal algengustu sjúkdóma á Íslandi. Það eru æðimörg íslensk heimili sem þurfa að kljást við þennan vanda þótt það fari ekki alltaf hátt. Þessir sjúkdómar eru taldir valda meira vinnutapi og kostnaði fyrir samfélagið en flestir aðrir sjúkdómaflokkar, sem undirstrikar mikilvægi þess að bregðast við þeim af mikilli alvöru. Herra forseti. Ég hóf ræðu mína á að ræða alþjóðamál enda tilefnið ærið. Við Íslendingar viljum taka þátt í þróun alþjóðamála. Við göngum hiklaust bæði til samvinnu og samkeppni við aðra. Utanríkisráðherra hefur boðið til utanríkisráðherrafundar NATO hér á landi næsta vor. Líklegt er að þar verði þýðingarmiklar ákvarðanir undirbúnar, ekki síst þær sem lúta að stækkun NATO. Afstaða Íslands er skýr í því máli og ekki eru efni til þess nú að ætla að árásin á Bandaríkin þurfi að breyta viðhorfum vestrænna ríkja til stækkunar bandalagsins. Samskiptin við Evrópusambandið eru Íslendingum afar mikilvæg. Af þeim sökum og í samræmi við stefnuskrá ríkisstjórnarinnar er af hálfu stjórnvalda fylgst náið með þróun mála í sambandinu. Ekkert hefur komið fram sem gefur tilefni til að huga að aðild að ESB. Sú staðreynd að enginn stjórnmálaflokkanna hefur gert umsókn um aðild að Evrópusambandinu að stefnumáli segir mikla sögu um hvernig þessi mál snúa að Íslendingum. Þetta má skýra með því að samningurinn um hið evrópska efnahagssvæði virkar eins og til var ætlast og tryggir alla helstu viðskiptahagsmuni Íslands í Evrópusambandinu. Það breytir ekki því að huga þarf að tæknilegri aðlögun samningsins að samrunaþróuninni í ESB á öðrum sviðum en lýtur að viðskiptum. Þá má stækkun sambandsins til austurs ekki skaða íslenska viðskiptahagsmuni í umsóknarríkjunum, sem vissulega eru til staðar, en það mál ber að leysa samkvæmt grundvallarreglum Alþjóðaviðskiptastofnunarinnar. Þannig stendur upp úr að viðskiptahagsmunir Íslendinga í Evrópu þrýsta ekki á um inngöngu í Evrópusambandið. Jafnframt blasa áfram við margir þekktir ókostir fyrir Ísland af aðild að ESB. Af þessu leiðir að færa yrði einhver önnur rök fyrir inngöngu í Evrópusambandið en lúta að áþreifanlegum hagsmunum og meginforsendum lífskjara þjóðarinnar. Alþjóðavæðingin veitir Íslendingum ný tækifæri og það væri óráðlegt fyrir Ísland að binda sig um of Evrópusambandinu. Aðild að því felur í sér aðild að tollabandalagi og að því leyti er ESB lokaður félagsskapur. Jafnframt er vitað að opin og fjölbreytt viðskipti við aðrar þjóðir eru forsenda efnahagslegrar velgengni Íslendinga. Herra forseti. Góðir Íslendingar. Þingstörf eru að hefjast og vænta má fjörlegs þinghalds þótt alvara starfsins víki hvergi. Ríkisstjórnin væntir góðs samstarfs við stjórnarandstöðuna um framgang mála þótt hún biðjist ekki undan gagnrýni, rökræðum og hörðum deilum eftir því sem við á. Þjóðin veit að þrátt fyrir átök á Alþingi stendur sameiginlegur vilji þingheims alls til þess að vinna landi sínu og þjóð allt það gagn sem hann má. --- Ég þakka þeim sem hlýddu.

Góðir landsmenn. Tæplega tvö hundruð Íslendingar misstu vinnuna í síðustu viku vegna voðaverkanna í Bandaríkjunum 11. september. Næstum tvö hundruð manns hér á landi, víðs fjarri vettvangi glæpsins, horfa allt í einu til óvissrar framtíðar, þurfa allt í einu að leita sér að nýrri vinnu, verða allt í einu að útskýra fyrir börnum sínum og mökum gjörbreytta stöðu á heimilinu. Við sendum þessu fólki hlýjar kveðjur okkar allra héðan úr þingsalnum. En uppsagnir hundruða Íslendinga sýna betur en annað að árás glæpamannanna í New York og Virginíu var líka atlaga gegn okkur. Einörð samstaða okkar og Evrópuþjóðanna með Bandaríkjunum hefur þegar haft áhrif. Vegna hennar er hættan á útbreiddri styrjöld miklu minni en ella og Bandaríkjamenn hafa líka áttað sig á því að önnur vopn kynnu að reynast gagnlegri í þessari baráttu heldur en hefðbundinn vígbúnaður. Það sýna yfirlýsingar þeirra, m.a. um viðbrögð á alþjóðlegum fjármálamarkaði sem glæpamenn og hryðjuverkasamtök hafa hingað til getað nýtt sér nánast hindrunarlaust í þeim krafti að fáir skeyti um lyktina af peningum. Atburðirnir 11. september leiða einnig til þess að Íslendingar þurfa ásamt öðrum vestrænum og evrópskum ríkjum að skilgreina öryggisþarfir sínar upp á nýtt. Ógnin sem að okkur steðjar í formi árásar skipulagðs herafla yfir landamæri hefur dvínað inn í sólarlag kalda stríðsins. Hættur nútímans eru einfaldlega orðnar öðruvísi og þær eru miklu margslungnari en áður og við Íslendingar þurfum að skilgreina af ískaldri alvöru öryggisþarfir okkar, borgaranna, mannvirkjanna og samfélagsinnviða okkar. Nú standa fyrir dyrum viðræður um bókun við varnarsamninginn og ég geng út frá því sem vísu að viðbúnaður gegn nýjum ógnum sé meðal lykilatriða í þeim viðræðum. Góðir Íslendingar. Hryðjuverkin vega líka með öðrum hætti að okkar eigin persónulega frelsi. Við höfum þegar heyrt kröfur um hvers kyns hátæknieftirlit, gagnabanka og skráningar, allt á kostnað þess persónulega frelsis sem við höfum notið. Ég tel, herra forseti, að það væri mikill ósigur ef glæpamennirnir næðu að breyta samfélagsgerð okkar, næðu að breyta lífsstíl okkar með því að ganga með þessum hætti á frelsi almennings og gegn því þarf að stemma. Góðir landsmenn. Þegar einn flokkur situr allt of lengi við völd getur það birst í því að framkvæmdarvaldið tekur sér meiri völd en því ber. Samfylkingin vill sporna gegn söfnun valds á fáar hendur og um leið vinna að gagnsærra samfélagi með róttækum breytingum á stjórnkerfinu, með aukinni stjórnfestu. Í fyrsta lagi teljum við að setja verði lög um opnar rannsóknarnefndir og skapa þar með þinginu raunhæfa möguleika til að sinna eftirlitsskyldu sinni með framkvæmdarvaldinu. Í öðru lagi er brýnt að setja lög um fjárreiður stjórnmálaflokka líkt og t.d. ríkjahópur Evrópuráðsins, sem kannar spillingu í aðildarríkjum, telur að Alþingi eigi að gera. Í þriðja lagi verður að skýra rækilega ábyrgð ráðherra. Það er vægt til orða tekið að halda því fram að sú ábyrgð sé óljós í lögum í dag. Í fjórða lagi þarf að taka upp nýja hætti við skipun dómara við Hæstarétt til að taka af öll tvímæli um að flokkapólitík hafi þar engin áhrif. Í fimmta lagi ættu ráðherrar að segja tímabundið af sér þingmennsku til að skilja enn frekar milli löggjafans og framkvæmdarvaldsins. Og í sjötta lagi teljum við í Samfylkingunni að það eigi að gera Ísland allt að einu kjördæmi. Við teljum að við það aukist líkur á langþráðri sátt á milli strjálbýlis og þéttbýlis. Með því er líka slegið á kjördæmapot og með því er tryggt að atkvæði allra vegi jafnt. Hin nýja jafnaðarstefna sem evrópsku jafnaðarflokkarnir jafnt sem Samfylkingin hafa fetað felur í sér bestu aðferðina að okkar mati til að skapa samfélag frelsis og jafnaðar. Í jafnaðarsamfélagi nútímans helst góð velferðarþjónusta í hendur við traust atvinnulíf sem hvílir á kröftugri menntastefnu. Í þessu felst sá gullni þríhyrningur sem okkar leið, leið Samfylkingarinnar, hvílir á, öflug velferðarþjónusta sem styðst við öflugt atvinnulíf sem byggist á öflugri menntun. Hvert horn þessa þríhyrnings hvílir á hinu. Við teljum að það þurfi að fjárfesta í víðtæku menntunarátaki frá leikskóla til háskóla, frá grunnnámi til endurmenntunar. Þannig ætlum við í Samfylkingunni að ryðja brautina fyrir blómlegt atvinnulíf og fyrir skynsamlega byggðastefnu. Við höfum lagt fram róttækar hugmyndir, m.a. um að stytta leiðina gegnum framhaldsskólann og líka að skoða lækkun skólaskyldualdurs. Við höfnum hins vegar alfarið hugmyndum ríkisstjórnarinnar sem hafa komið fram í fjárlagafrv. um að hækka innritunargjöld í háskólum og framhaldsskólum um 40% og stíga þannig enn eitt skrefið að skólagjöldum. Samfylkingin er á móti skólagjöldum. Góð velferðarþjónusta er annað hornið í þríhyrningi jafnaðarstefnunnar. Við höfum lagt fram ítarlegar tillögur um afkomutryggingu fyrir lífeyrisþega og um sérstakt átak í málefnum ungra öryrkja og við höfum líka lagt fram hugmyndir til að ráða bót á ófremdarástandi sem ríkir á leigumarkaði á höfuðborgarsvæðinu þar sem 2.000 manns eru nú á biðlista. Framsýn efnahagsstefna er þriðja hornið í þríhyrningi jafnaðarstefnunnar og hún byggir á því að tryggja stöðugleika, halda niðri verðbólgu, skapa umhverfi sem gerir kleift að lækka vexti, halda aftur af útgjöldum ríkisins og beita hóflegri skattastefnu. Framsýn efnahagsstefna, segi ég, vegna þess að hagstjórn felst ekki eingöngu í því að bregðast við aðstæðum líðandi stundar, góðæri eða samdrætti, heldur í því öllu fremur að styrkja hagkerfi til frambúðar þannig að það þoli samdráttarskeið og áföll og hafi líka þau sterku bein sem þarf til að lifa góða daga. Sjálfstfl. hefur síðasta áratuginn farið með fjármál þjóðarinnar. Ég kalla hann áratug metanna. Undir forustu Sjálfstfl. settum við Íslandsmet í útgjaldaþenslu ríkisins, Norðurlandamet í verðbólgu, OECD-met í skattahækkunum, Evrópumet í viðskiptahalla og undir forustu Sjálfstfl. erum við Íslendingar þessa dagana að setja heimsmet í háum vöxtum. Undir forustu Sjálfstfl. uxu útgjöld ríkisins úr 149 milljörðum árið 1995 í 229 milljarða árið 2000 á verðlagi þess árs, um 80 milljarða á föstu verðlagi, og um leið vaxa skuldir heimilanna sem aldrei fyrr. Og undir forustu Sjálfstfl. jókst hlutfall heildartekna hins opinbera af landsframleiðslu um 17% á einum áratug. Á sama tíma lækkaði það í flestum öðrum OECD-ríkjum. Við þessar aðstæður er eðlilega þrýst á skattalækkun og sem jafnaðarmaður segi ég: Það á að byrja á því að afnema tekjuskatt af húsnæðisbótum og félagslegri aðstoð. Það er engin sanngirni í því að fátækt fólk sé að greiða skatt af bótum. En það er heldur engin sanngirni í því að millitekjufólk sé að greiða sérstakan hátekjuskatt af rúmlega 3 millj. kr. árstekjum sem eru ekkert annað en meðaltekjur í dag. En það væri ábyrgðarleysi af mér og það væri ábyrgðarleysi af Samfylkingunni að leggja til skattalækkanir nema segja jafnframt hvernig eigi að standa straum af þeim tekjumissi ríkissjóðs sem af því hlýst. Samfylkingin hefur bent á að til lengri tíma sé hægt að skapa svigrúm til að lækka skatta einstaklinga með því að taka upp auðlindagjöld. Stefna okkar er að öll fyrirtæki greiði fyrir aðgang að takmörkuðum auðlindum eins og fiskstofnum, eins og orkulindum eða fjarskiptarásum. Auðlindagjald á að nota til að draga úr tekjusköttum einstaklinga en ekki til að blása út rekstur ríkisins. Þannig höfum við í Samfylkingunni skýrt leiðir okkar til þess að lækka tekjuskatta fólksins í landinu. Kröftug menntastefna er öflugasta blóðgjöf sem hægt er að spýta í æðakerfi atvinnulífsins um þessar mundir. Hátæknivædd stóriðja í sátt við bæði náttúru og mannlíf er líka ein af mjólkurkúm framtíðar. En, ágætu Íslendingar, við skulum ekki gleyma því sem við höfum alltaf lifað af í gegnum aldanna rás. Við skulum ekki gleyma sjónum. Við eigum að tileinka okkur aftur hugsun Jóns forseta sem sagði í litlu kveri sem hann gaf út árið 1848, að Íslendingar þyrftu stöðugt að leita meiri og nýrra verðmæta úr hafinu. Snar þáttur af atvinnustefnu Samfylkingarinnar byggist einmitt á nýrri sókn í sjávarútvegi þar sem bent er á hvernig hnitmiðaðar rannsóknir gætu leitt til stóraukinnar verðmætasköpunar úr þessum gamalgróna atvinnuvegi okkar Íslendinga. Niðurstaða okkar er að með völdum fjárfestingum í rannsóknum væri hægt á 15 árum að tvöfalda þau verðmæti sem afla má úr hafinu í kringum Ísland. Góðir Íslendingar. Þetta eru óvissir tímar. Voðaverkið í Bandaríkjunum var fyrsti heimssögulegi atburðurinn á 21. öldinni. Við eigum ekki að bregðast við hinni nýju veröld eftir 11. september með sókn gegn hinum seku einvörðungu. Við á Vesturlöndum eigum líka að skoða okkur sjálf, hvernig við fylgjum fram þeim gildum sem við hyllum a.m.k. í orði. Hnattvæðing er orð dagsins eins og hæstv. forsrh. drap á. En hnattvæðing hefur hvorki innihald né réttlætingu ef hún snýst einungis um viðskipti og fjármagn. Við vitum öll að það er hlustað á rödd Íslands og við í Samfylkingunni teljum að forustumenn okkar eigi að slást í för með þeim sem á alþjóðavettvangi berjast fyrir því að Vesturlönd taki forustu um siðferðilega hnattvæðingu í kjölfar hinna viðskiptalegu og fjárhagslegu. Það er verðugt verkefni fyrir okkur Íslendinga á þessum válegu tímum. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Eftir atburðina í Bandaríkjunum 11. september sl. stöndum við frammi fyrir breyttri heimsmynd. Þúsundir saklausra borgara sem mættir voru til vinnu á ósköp venjulegum þriðjudegi urðu fyrir barðinu á nýrri tegund hryðjuverka. Okkur óskiljanlegur trúarhiti og fjandsemi teymdi ódæðismennina til þessara skelfilegu verka. Heimurinn er ekki samur eftir. Við hljótum á þessari stundu að velta því fyrir okkur hvað fái ungt fólk til að framkvæma árásir sem þessar. Viðbrögð hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. vegna hryðjuverkanna hafa einkennst af styrk og festu. Íslendingum ber siðferðisleg skylda með alþjóðasamfélaginu að leggja sitt af mörkum til að uppræta þessa hryðjuverkahópa. Í samstarfi NATO-þjóða berum við ábyrgð, en eins og fram kom hjá hæstv. forsrh. áðan var samþykkt fyrir tveimur árum að bandalagsþjóðirnar kunni að þurfa að berjast sameiginlega gegn hryðjuverkum. Herra forseti. Öll erum við minnug þess þegar Framsfl. skar upp herör gegn atvinnuleysinu. Viðbrögð vinstri aflanna á sviði stjórnmálanna voru megn ótrú á að hægt væri að skapa 12 þúsund ný störf. Vantrú þeirra ásamt þeirri stöðnun sem ríkti þegar Framsfl. kom að ríkisstjórn 1995 átti eftir að breytast. Undir forustu núverandi stjórnarflokka hafa Íslendingar upplifað mesta samfellda hagvaxtarskeið sögunnar hér á landi. Framsóknarmenn hafa haft forustu um að fjöldi nýrra starfa hefur orðið til. Kaupmáttur almennings hefur aukist mikið. Tekjuskattur á einstaklinga hefur verið lækkaður. Velferðarkerfið hefur verið styrkt, svo sem með hækkunum bóta til ellilífeyrisþega og öryrkja. Forvarnir gegn neyslu vímuefna hafa verið auknar, fæðingarorlof lengt og bættur hefur verið hagur barnafjölskyldna með minni tekjutengingu bóta í samræmi við stefnu Framsfl. Flokkurinn hefur af festu staðið að baki þessum breytingum á vettvangi ríkisstjórnar og Alþingis. Blikur eru nú á lofti í efnahagsmálunum. Við heyrum af uppsögnum starfsfólks. Hægt hefur tímabundið á efnahagslífinu. Vextir í landinu eru of háir og íþyngja heimilum og atvinnulífi. Séu atvinnuvegirnir reknir með tapi minnka skatttekjur ríkisins og atvinnuleysi eykst. Gegn þessari þróun viljum við vinna, m.a. með skattalækkunum á fyrirtæki. Blómlegt atvinnulíf í landinu er undirstaða öflugs velferðarkerfis. Það er forsenda þess að hægt sé að verja auknum fjármunum til þeirra sem höllum fæti standa og til eflingar heilbrigðis- og menntakerfi. Mikið vantar upp á að margir þingmenn Samfylkingarinnar og þó sérstaklega Vinstri grænna átti sig á hinu augljósa orsakasamhengi á milli öflugra fyrirtækja og þess fjármagns sem til reiðu er í velferðarmálin. Núverandi stjórnarflokkar hafa náð góðum árangri og eru staðráðnir í að halda þannig á málum að hér verði áframhaldandi sókn til framfara og aukinnar hagsældar. Herra forseti. Umræðan um umhverfismál hefur tekið miklum framförum hér á landi síðustu árin. Tilfinningahiti einkenndi umræðurnar oft og tíðum. Nú getum rætt um viðkvæm mál á yfirvegaðri hátt og án eins mikilla öfga og fyrr. Staða umhverfismála verður að teljast allgóð á Íslandi. Ný alþjóðleg umhverfisvísitala sýnir að við erum í einu af tíu efstu sætunum meðal þjóða heims. Staðan er því góð, bæði vegna þess að við erum heppin að búa við hreint loft og gnægð hreins vatns en einnig vegna þess að Íslendingar hafa sinnt umhverfismálunum vel. Í umhvrn. höfum við lagt mikla áhersla á að vinna gegn mengun hafsins. Nýlega var undirritaður alþjóðasamningur sem Íslendingar áttu frumkvæði að og stóran þátt í að móta. Samningurinn lýtur að banni gegn notkun og losun þrávirkra lífrænna efna í hafið. Hér er um afar mikið hagsmunamál að ræða fyrir okkur vegna mikilvægis sjávarútvegsins fyrir afkomu okkar. Síðastliðinn vetur lagði ég til á umhverfisstjórnarfundi hjá Sameinuðu þjóðunum að starfshættir alþjóðlegra stofnana við mat á mengun hafsins yrðu bættir verulega. Nýlega var haldinn hér á landi alþjóðlegur fundur um málið og er endurskoðun starfsháttanna því hafin. Geislamengun í hafinu er ógn. Við höfum þrýst mjög á Breta að taka á málefnum Sellafield-stöðvarinnar og höfum einnig lýst áhyggjum vegna ákvörðunar Rússa um að heimila innflutning á 20 þús. tonnum af geislavirkum úrgangi annarra landa til Rússlands. Hér heima höfum við verið að hreinsa hafið, m.a. með umfangsmestu hérlendri forvarnaaðgerð vegna hættu á olíumengun, þ.e. hreinsun á El Grillo. Herra forseti. Á alþjóðavettvangi hafa Íslendingar tekið virkan þátt í að koma Kyoto-bókuninni í framkvæmd. Víðtækur skilningur er á því meðal ríkja heims að ekki sé eðlilegt að útiloka Íslendinga frá því að nota endurnýjanlega orku til að framleiða málma sem notaðir eru m.a. í vistvænum tilgangi. Höfum hugfast að framleiðsla slíkra málma með okkar aðferð losar áttfalt minna af gróðurhúsalofttegundum í andrúmsloftið miðað við framleiðslu þar sem notuð eru kol eða olía. Allt bendir til þess að íslenska ákvæðið hljóti samþykki síðar í haust. Nú er svo komið að ríki heims átta sig á því að íslenska ákvæðið er lofthjúpnum í hag og því umhverfisvænt en stjórnarandstaðan heldur áfram að berja höfðinu við steininn og talar gegn ákvæðinu. Reyndar hefur verið ömurlegt að hlusta á þann málflutning að íslensk stjórnvöld hafi gætt íslenskra hagsmuna of vel í þessu ferli. Fram undan eru mikil framfaramál, svo sem löggjöf um úrvinnslugjald sem byggir á hagrænum hvötum sem bæta mun meðferð úrgangs og auka endurvinnslu og endurnýtingu. Stjórnvöld hafa einnig hafið stórsókn í uppbyggingu á aðbúnaði og þjónustu á fjölsóttum ferðamannastöðum, þjóðgörðum og friðlýstum svæðum. Á næstu árum munu um 300 millj. kr. renna til þessarar uppbyggingar. Í náttúruvernd erum við einnig vissulega á krossgötum en eftir 28 ára hlé höfum við stofnað nýjan þjóðgarð á Snæfellsnesi og stefnt er að stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs, stærsta þjóðgarðs Evrópu, á næstunni. Virðulegur forseti. Sveitarstjórnarkosningarnar næsta vor munu setja mikinn svip á hina pólitísku umræðu á komandi vetri. Undanfarinn áratug hefur sveitarfélögum fækkað en þau stækkað og eflst að sama skapi. Um leið hefur átt sér stað mikill tilflutningur verkefna til sveitarfélaganna. Starf sveitarstjórnarmanna hefur því gjörbreyst á síðustu árum. Þá breytingu er nauðsynlegt að viðurkenna með því að kjör sveitarstjórnarmanna verði bætt þannig að þau endurspegli aukna ábyrgð og aukið starfsálag. Konur þurfa að láta meira til sín taka í sveitarstjórnum. Þeim þarf að fjölga en í dag eru konur tæplega þriðjungur sveitarstjórnarmanna. Framsfl. leggur mikla áherslu á eflingu sveitarfélaganna og telur það raunar lykilatriði í því að ná raunhæfum árangri í byggðamálum. Herra forseti. Í upphafi máls míns gat ég um hina ógnvænlegu atburði sem orðið hafa á alþjóðavettvangi. Því er ekki að neita að hin stjórnmálalegu viðhorf hafa tekið nokkrum breytingum. Ýmsum hægri öflum hefur vaxið ásmegin sem og vinstri hreyfingum, byggðum á rústum gamla sovétsósíalismans. Framsfl. hafnar þessum leiðum. Stefna hans er traust miðju- og skynsemisstefna án öfga. Hann vill byggja á gildum lýðræðis og persónufrelsis þar sem lögð er áhersla á að tryggja atvinnu, skapa fjölskyldum góðar aðstæður og standa vörð um velferð og jöfnuð. Við sjáum fram á spennandi tíma í stjórnmálum. Ný kjördæmaskipan gerir það að verkum að endurnýjun þingmanna gæti orðið veruleg við næstu alþingiskosningar. Viðfangsefni þeirra sem fást við stjórnmál breytast einnig hratt í upphafi nýrrar aldar. Alþjóðavæðing, fjarskiptabylting, togstreita milli frama á vinnumarkaði og fjölskyldulífs og önnur viðfangsefni framtíðarinnar munu lita stjórnmálaumræðuna. Framsfl. mun ekki láta sitt eftir liggja. Framsfl. er tilbúinn að takast á við nýja tíma. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Voðaatburðirnir vestur í Bandaríkjunum 11. sept. sl. eru mönnum að vonum ofarlega í huga. Allir þeir sem nú eiga um sárt að binda bæði í Bandaríkjunum og annars staðar eiga samúð okkar óskipta. Við fordæmum þessa atburði eins og við hljótum að fordæma ofbeldi og valdbeitingu utan laga og réttar hvar sem er, hvenær sem er og í hvaða meinta tilgangi sem er. Ekki síst gildir þetta ef saklausir borgarar eru fórnarlömb. Í þessu sambandi, herra forseti, var ánægjulegt að heyra þann vitnisburð sem fram kom um viðhorf íslensku þjóðarinnar þegar Gallup gerði skoðanakönnun hér á landi og í nokkrum öðrum löndum. 90% íslensku þjóðarinnar vilja að þeir sem bera ábyrgð á þessum voðaverkum verði dregnir fyrir dóm og látnir sæta ábyrgð og taka út refsingu samkvæmt lögum og rétti. Sömu 90% eru ekki fylgjandi árásum eða hefndaraðgerðum af þessu tilefni. Íslendingar eru með öðrum orðum trúir arfleifð sinni sem vopnlaus og friðelskandi smáþjóð og vonandi verður þetta, sá ótvíræði þjóðarvilji sem þarna birtist, þeim ráðamönnum okkar sem hvað herskáastir hafa verið í tali holl leiðsögn. Af heimavettvangi, herra forseti, eru mér m.a. ofarlega í huga málefni tveggja ríkisstofnana eða ríkisfyrirtækja. Það eru Ríkisútvarpið og Landssíminn. Ríkisútvarpinu er haldið í spennitreyju fjársveltis og það hefur sætt langvarandi einelti af hálfu Sjálfstfl. Þetta birtist, um þessar mundir, m.a. í því endemis metnaðarleysi að verið er að skera niður við trog starfsemi Ríkisútvarpsins og sá niðurskurður bitnar á svæðisútvörpunum sérstaklega. Starfinu sem þar hefur verið byggt upp sl. 20 ár eða svo, þeirri fréttamiðlun um land allt og innan svæðanna og því framlagi til dagskrárgerðar og menningar í landinu er nú verið að rústa. Þetta er, herra forseti, þvílíkt metnaðarleysi af hálfu ráðamanna Ríkisútvarpsins og ríkisstjórnarinnar, menntmrh. og stjórnarmeirihlutans, sem á þessu ber ábyrgð, að engu tali tekur. Eða ætla stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar í hópi þingmanna af landsbyggðinni að láta bjóða sér þetta? Von að spurt sé. Þetta, herra forseti, er mikið áfall á þeim svæðum þar sem þessi starfsemi hefur verið að eflast og þjónað mikilvægum tilgangi sem innbyrðis fréttamiðill og líka sem framlag þessara svæða til sameiginlegrar dagsakrárgerðar og menningar í landinu. Þá að Landssímanum, herra forseti. Þar hefur ríkisstjórnin hæstv. anað áfram í sínu einkavæðingarofstæki, ekki hlustað á gagnrýni, ekki hlustað á andstöðu þjóðarinnar, sem liggur fyrir og er umtalsverð, og ekki einu sinni hlustað á ráðleggingar sérfræðinga, og því fer sem fer að Landssíminn gengur ekki út. Og hvað er þá gert? Jú, eins og venulega er leitað að sökudólgi. Aldrei man ég eftir því að ríkisstjórn Davíðs Oddssonar, þegar hún hefur klúðrað einhverju með hæstv. forsrh. í broddi fylkingar, hafi dottið í hug að það væri henni sjálfri að kenna --- aldrei. Það er ævinlega einhverjum öðrum að kenna: Þjóðhagsstofnun, Seðlabankanum, Hæstarétti, Skipulagsstofnun, Samkeppnisstofnun; bara einhverjum öðrum, en ekki ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Hver var sökudólgurinn í Landssímaklúðrinu? Það var ræfils Búnaðarbankinn sem gerði ekkert annað en fara að fyrirmælum ríkisstjórnarinnar og einkavæðingarnefndar, en hann var samt sökudólgurinn. Eins og aumingja Búnaðarbankinn hafi nú ekki fengið að þola nóg af þessari ríkisstjórn með viðskrh. sem lagði hann lengi í einelti, eins og kunnugt er. Nei, herra forseti. Vel á minnst, Framsfl., er hann ekki stoltur af framgöngu sinni í Landssímamálinu? Það átti að standa í lappirnar í því máli. Það kom ekki til greina að selja grunnnetið. Það kom ekki til greina að útlendingar fengju meiri hlutann. En svo lak allt niður eins og venjulega hjá Framsfl. Er hann ekki stoltur af frammistöðu sinni í málinu? Það var þannig, herra forseti, þegar ég var að alast upp að það þótti ekki stórmannlegt að kenna öðrum um sín eigin mistök og axarsköft. Ríkisstjórn Davíðs Oddssonar með hann sjálfan í broddi fylkingar hefur tekið upp aðra siði og eftir því er tekið. Herra forseti. Nú er upp hafinn mikill söngur í þjóðfélaginu. Skattalækkunarkórinn er kominn á sviðið. Í honum syngja ýmsar raddir, ungir sjálfstæðismenn, popp-prestar úr Verslunarráðinu og öðrum virkjum eignamanna og athafna; þeir sem eru að undirbúa landsfund Sjálfstfl., greinargerð fjárlagafrv. og ræður ráðherra. Skattalækkunarsöngurinn er þar kveðinn við ýmis stef. En hvar ætla þeir að bera niður? Ætla þeir að styrkja íslenska menningu með því að fella niður virðisaukaskatt á bókum? Nei, ég hef ekki heyrt það. Ætla þeir að lækka virðisaukaskatt á barnavörum? Hef ekki heldur heyrt það. Ætla þeir að afnema skatt á húsaleigubótum? Ekki heyrt á það minnst. Þeir ætla að lækka hátekjuskattinn --- hátekjuskattinn. Það er nauðsynlegast, segja þeir. Þetta óverulega álag á tekjur einstaklinga með hátt á þriðja hundrað þúsund á mánuði og hjóna með vel á fimmta hundrað þúsund krónur. Þar sér ríkisstjórn Davíðs Oddssonar þörf á að bera niður og svo hjá gróðafyrirtækjunum. Nú er það þannig, herra forseti, að sá hópur landsmanna sem sérstaklega hefur sætt auknum álögum að undanförnu er lágtekjufólk. Það hefur gerst í gegnum það að skattleysismörk hafa ekki fylgt verðlagi og þaðan af síður launaþróun. Öryrki, einhleypur öryrki á fullum bótum í dag sem engar aðrar tekjur hefur, hvað fær hann? Hann fær 80.199 kr. á mánuði. En vegna þess hvernig skattleysismörkin hafa þróast borgar hann 5.840 kr. í skatt af þessum tekjum á hverjum mánuði og fær þar af leiðandi ekki útborgaðar nema rúmar 74 þús. kr. Tólf sinnum þessi upphæð eru 70 þús. kr. rúmar eða rétt tæplega mánaðartekjur þessa öryrkja eða aldraða einstaklings, sem er í sambærilegri stöðu, eftir skatta á mánuði hverjum. Það eru engar tillögur uppi hjá Davíði Oddssyni, Geir Hilmari Haarde eða Halldóri Ásgrímssyni um að lækka skatta þessa hóps. Nei, en hátekjufólkið og gróðafyrirtækin --- ekki endilega þau sem eru að komast á legg eða hefja starfsemi á landsbyggðinni eða sinna þróun eða nýsköpun í atvinnulífi --- nei, fyrirtækin sem þó eru að hagnast. Það á að koma til móts við þau. Þessari skattapólitík höfnum við. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð er ekki til viðtals um skattapólitík af þessu tagi. Ef menn hafa efni á því að lækka skatta og veikja tekjugrundvöll ríkisins eiga þeir ekki að byrja á þessum enda heldur hinum þar sem þörfin er mest fyrir bætt kjör. Herra forseti. Talandi um atvinnulíf og efnahagsmál þá eru sérkennilegir textar í ræðum hæstv. forsrh. um þá hluti, að svo miklu leyti sem hann telur svara kostnaði að nefna það. Hæstv. forsrh. ræðir t.d. ekki mikið um gengismálin og skautar svona tiltölulega léttilega í gegnum þá staðreynd að gengi íslensku krónunnar hefur hrunið á þriðja tug prósenta á þessu ári. Auðvitað er það þannig, herra forseti, að nær væri að tala um stórfelldar vaxtalækkanir en þann skattalækkunarkór sem nú er upp hafinn. Vaxtalækkanir kæmu bæði atvinnulífi og ekki síður skuldsettum heimilum til góða. Það þarf og er mjög brýnt að skapa forsendur til þess að vextir geti lækkað en því miður hafa hagstjórnarmistök undanfarinna missira gert það að verkum að vextir eru hér með því hæsta sem þekkist og ágreiningur er uppi um það hvort enn séu forsendur til þess að lækka þá. Herra forseti. Svo kostulegur sem texti forsrh. er á köflum, t.d. um efnahagsmál, þá tekur steininn úr þegar vikið er að sjávarútvegsmálum í þessari ræðu en þar segir m.a.: ,,Sjávarútvegsráðherra hefur nýlega kynnt tillögur nefndar um stjórn fiskveiða og hefur þrátt fyrir allt náðst meiri sátt um þær tillögur en títt er og er þó ágreiningur nægur.`` Fyrir það fyrsta, herra forseti, hvað þýðir nú þessi latína hjá hæstv. forsrh.? Eða lifir hæstv. forsrh. virkilega í þeim draumaheimi að tillögur þessa svokallaða meiri hluta, þingmanna Sjálfstfl. og tveggja embættismanna, séu sáttagrundvöllur? Það er meiri hluti í nefndinni, segir forsrh. En hvernig er hann samansettur? Jú, og svo er einn stjórnarþingmaður með fyrirvara. Er þá sérálit hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar orðið að ómerkilegum fyrirvara? Ja, honum er ekki sýnd mikil virðing í þessu. Nei, herra forseti. Öllum er það ljóst að þetta nefndarstarf hefur ekki fært menn hænufet nær sáttum. Það eina sem eitthvert gagn er að í því eru sérálitin. Þar hefur fulltrúi okkar, Árni Steinar Jóhannsson, sett fram ítarlegar og sundurliðaðar tillögur um hvernig við viljum vinna okkur út úr þessu kerfi í áföngum og skipta þeim veiðiréttindum sem til staðar verða í framtíðinni milli leigumarkaðar, sveitarfélaganna, fyrir hönd sjávarbyggðanna, og útgerðarinnar, sem gæti fengið aðgang að sínum hlut á grundvelli afnotasamninga. Svipað mætti segja, herra forseti, þegar forsrh. kemur að umhverfismálum. Það er kostulegur texti að orða sem svo að virkjun við Kárahnjúka sé mjög álitlegur kostur hvernig sem á málið er litið: ,,Virkjunin við Kárahnjúka er mjög álitlegur kostur hvernig sem á málið er litið,`` segir hæstv. forsrh. Er hæstv. forsrh. að segja að virkjun við Kárahnjúka sé mjög álitlegur kostur frá umhverfislegu sjónarmiði? Ef svo er þá er nú gengið lengra í þessari álnauðhyggju en ég hef áður heyrt og er þá mikið sagt. Eins og kunnugt er eru þeir menn til hér á landi sem virðast trúa því statt og stöðugt að ekkert nema álver geti tryggt atvinnu og skapað hagvöxt á komandi árum. Það er ótrúleg framtíðarsýn, ótrúleg vanþekking á því fjölbreytta sviði nýsköpunar í atvinnumálum sem er hér í gangi og allt í kringum okkur og byggist ekki á því að upphaf og endir allra hluta séu eða verði að vera álver. Það er ekki svo. Vandinn, herra forseti, er nefnilega ekki sá að landsbyggðina eða landsmenn skorti tækifæri og möguleika í atvinnumálum. Hann er ekki sá. Vandi landsbyggðarinnar og það sem er að hrekja framleiðslustarfsemi af landsbyggðinni eru óhagstæð skilyrði, þ.e. hár flutningskostnaður, lélegar samgöngur, léleg fjarskipti, hátt orkuverð, vöntun á þriggja fasa rafmagni og svo ýmsir félagslegir og umhverfislegir erfiðleikar sem menn búa við, að koma börnum sínum til náms o.s.frv. Þetta gerir það að verkum að atvinnulíf og byggð á landsbyggðinni lætur undan síga, öfugt við það sem ætti að vera, að sköpuð væru sérstaklega hagstæð skilyrði til að byggja þar nýja hluti upp. Þeir hlutir verða ekki leystir með einu álveri sem e.t.v. kemur eða kemur ekki á einum stað á landinu, svo mikið er víst. Herra forseti. Síðastliðið vor var haldið upp á tíu ára valdaafmæli Davíðs Oddssonar og það var mikið um dýrðir og þeir héldu boð hver fyrir annan, hæstv. utanrrh. og hæstv. forsrh. og fleiri stórmenni. Það var mikil mærð í fjölmiðlunum. Skömmu síðar hrundi gengi íslensku krónunnar um 20% og verðbólgan mældist í fyrsta skipti í rúman áratug í tveggja stafa tölu. Það er þannig, herra forseti, að tímabært er að breyta þarna um kúrs, það er löngu tímabært. Menn sem hafa setið svo lengi við völd eða völdin hafa leikið þannig að allt sem gerist, stórt og smátt sem ekki lýtur þeirra ýtrasta vilja, reiti þá til reiði, þeir þurfa að fara að hvíla sig. Því fyrr sem ríkisstjórn Davíðs Oddssonar fer frá völdum því betra. Nú er seinni hálfleikur kjörtímabilsins hafinn og það er tímabært að hefja sókn sem miðar að því og því einu að koma henni frá. Ég þakka þeim sem hlýddu. Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Með leyfi forseta vitna ég í þingtíðindi sem greina frá umræðum sem eiga ársafmæli á morgun, 3. október, og hljóðar tilvitnunin svo: ,,Þess hefur verið gætt að kaupmáttaraukningin nái einnig til þeirra sem ekki semja um kjör sín, svo sem aldraðra og öryrkja og hafa öll þau skref sem ríkisstjórnin hefur stigið undirstrikað þann vilja hennar að varðveita og efla kaupmátt þessara hópa á kjörtímabilinu.`` Þessi orð forsætisráðherra eiga ársafmæli á morgun. Raunar bera þau skýr einkenni áráttu hans að beita afflutningi og taumlausum blekkingum í málrófi sínu eins og sannaðist í ræðu þeirri sem hann flutti hér áðan og vikið verður að eftir hendinni. Öll þau skref sem ríkisstjórnin hefur stigið undirstrika þann vilja hennar að varðveita og efla kaupmátt aldraðra og öryrkja. Hvernig líst öldruðum á forhert ósannindin sem í þessum orðum felast? Sem reynt hafa á sjálfum sér hríðversnandi kjör sem hin nýja auðvaldsstétt í landinu býr þeim, og ekkert lát á þeirri svívirðing að sjá. Eða öryrkjum? Hvernig skyldi þeim lítast á boðskapinn? Tók kannski forsrh. mörg skref í réttlætisátt, þegar hann og hans nótar fóru höndum um málefni þeirra í framhaldi af hinum fræga öryrkjadómi? Ríkisstjórn Íslands reisti sjálfri sér í því máli níðstöng sem lengi mun standa óbrotgjörn. Í leiðinni upplýsti ríkisstjórnin landslýðinn um afstöðu sína til laga og réttar með því að virða að vettugi dóm æðsta dómstóls þjóðarinnar. Í framsögu sinni tilkynnti oddviti ríkisstjórnarinnar að hún væri að leggja síðustu hönd á nýjan áfanga í skattaumbótum sem hún hefði staðið fyrir á undanförnum árum. Hann sagði í framhaldi af þessu að falsspámennirnir segðu að skattar hafi hækkað, og bætti við að tekjuskattur einstaklinga á Íslandi væri með því lægsta sem þekkist í Evrópu. En hvað segja staðreyndir um íslensk skattamál? Ég vitna fyrst í einn af þingmönnum Sjálfstfl., Pétur H. Blöndal, þar sem hann upplýsti í viðtali við Dagblaðið, og blaðið vísar til hinn 18. september sl., að skattaálögur á landsmenn hafi verið að stóraukast. Eignir og tekjur hefðu hækkað langt umfram verðlag og bæði eignarskattur og tekjuskattur hafi síðan hækkað enn meira. Er Pétur H. Blöndal kannski einn af falsspámönnunum? Opinber gjöld á einstaklinga hafa nær því þrefaldast á síðasta áratug, áratug ríkisstjórnar Sjálfstfl., úr 38 milljörðum í 104 milljarða króna. Aukning bóta hefur hins vegar á sama tíma aðeins aukist um tæpan einn og hálfan milljarð og er til vitnis um gæfuskrefin sem ríkisstjórnin hefur stigið í málefnum aldraðra og öryrkja og annarra bótaþega. Og harkalegast mun það bitna á þessum þegnum þjóðfélagsins þegar til framkvæmda koma nýjar reglur um fasteignamat með stórauknum gjöldum og voru þó ærin fyrir. Hún þarf ekki að vera neitt leyndarmál, ástæða þess að sá sem hér stendur batt ráð sitt við Sjálfstfl. lungann úr starfsævi sinni. Sá flokkur sem ég aðhylltist hafði á stefnuskrá sinni frelsi til orða og athafna, frjálst framtak og frjálsa samkeppni, sem er forsenda frjáls markaðsbúskapar. Og sá flokkur boðaði jafnræði og hafði að einkunnarorði ,,stétt með stétt``. Hinn nýi Sjálfstfl. hefur varpað öllum þessum gildum fyrir ofurborð. Nú er hann flokkur hinna fáu fjársterku, auðvaldsins, sem flokkurinn hefur mulið undir aðalauðlind þjóðarinnar og starfar nú og stjórnar eftir nótum hinna nýju lénsherra. Frjálsan markaðsbúskap stundar hann með því að útdeila takmörkuðum gæðum til örfárra gæðinga sinna. Frjálst framtak hins nýja flokks lýsir sér í því að nú er aðgangur bannaður að aðalauðlind landsmanna og hundruðum sjósóknara, sem aldrei hafa stundað annað allt sitt líf en að sækja sjó, er bannað að sækja í sína eigin auðlind. Sviptir atvinnu og afkomu og hraktir frá óðulum sínum og verðlausum eignum eins og fé til slátrunar leitt. Fáir virðast veita því athygli að fyrir landbúnaði er álíka komið og sjávarútvegi vegna kvótamála. Sú stétt er lokuð ungum mönnum að hefja búskap og efnaminna búalið hrakið á mölina syðra. Frelsi til orða er þannig í framkvæmd hins nýja Sjálfstfl. að flestallir fjölmiðlar eru beygðir undir valdhroka hans og ríkisstjórnarinnar, sem beitir atvinnukúgun aðallega en öðrum þrælatökum ef á þarf að halda. Það eru dapurleg örlög fjölmiðlafólks sem á að gegna því hlutverki að skýra almenningi satt og rétt frá. Þau örlög í einræðisríkjum þekkja menn af spjöldum sögunnar. Í þessu sambandi er ekki úr vegi að benda á að fyrsta frv. á þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar er frv. forsrh. um að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Allir vita hvers vegna. Vegna þess að forstjóri stofnunarinnar gætti ekki þeirrar vinnuskyldu sinnar við æðsta ráð að hylma með honum yfir staðreyndir í efnahagsmálum. Og nú er hann auðvitað réttdræpur eftir að hafa spáð neikvæðum hagvexti næsta ár þegar foringinn hefur ákveðið í fjárlagafrv. að hann skuli vera jákvæður. Allur hinn svokallaði sáttamálatilbúnaður í kvótamálinu er ómerkilegur blekkingaleikur stjórnvalda frá upphafi til enda, auðlindaskattur vesæl yfirhylming til að festa gripdeildarkerfið í sessi, og gerir raunar allt málið að aumasta skrípaleik. Frjálslyndi flokkurinn hafnar með öllu þeim látalátum og markleysu sem felast í auðlindagjaldssnakki auðvaldsins og þingmanna þess. Með því móti einu að veiðileyfin verði boðin upp á opnum markaði getur þjóðin náð sanngjörnum og eðlilegum afrakstri auðlindar sinnar. Ég vitna enn í ræðu Davíðs Oddssonar þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Með markvissum hætti hefur verið dregið úr þenslu á undanförnum missirum.`` Þessi ummæli eru líkust því að hér tali maður drukkinn upp úr svefni en ekki forystumaður þjóðarinnar vakandi og allsgáður. Þetta þyrftu þeir að frétta í Seðlabankanum sem er að sliga fyrirtækin í landinu með okurvöxtum vegna þenslunnar í efnahagsmálum sem ríkisstjórnin hefur dregið úr markvisst á undanförnum árum. Þessu er því miður öfugt farið. Þenslan hefur aukist hröðum skrefum, svo mjög að hrollvekja virðist blasa við fram undan. Seðlabankinn brýst um á hæl og hnakka að verja gjaldmiðilinn sem hefur hríðfallið og valdið verðþenslu ásamt óbærilegum viðskiptahalla sem náð hefur yfir 200 milljörðum á örfáum árum. Hverjar skyldu svo hinar markvissu aðgerðir vera? Aðalstjórntæki ríkisstjórnar til að sporna við verðþenslu, ríkisfjárlögunum, hefur verið beitt alveg öfugt. Í stað lífsnauðsynlegs niðurskurðar hafa þau hækkað ár frá ári langt umfram verðlagsþróun. Hvers vegna í ósköpunum? Vegna þess að ekki mátti stíga á neinar bremsur, því þá mundi falla skuggi á glansmynd góðærisins og stöðugleikans, sem raunar er nú rokinn út í veður og vind. Hér hafa laun hækkað langt umfram það sem þjóðarbúið þoldi og húrrandi launaskrið vegna ofþenslu á vinnumarkaði. Að vísu voru launahækkanir ýmissa starfstétta óhjákvæmilegar eins og kennarastéttarinnar til dæmis. Hér hafa linnulaus verkföll geisað, sem höfundur Matthildar kallar þjóðaríþrótt Íslendinga. En eru menn búnir að gleyma því hvaða skref ríkisstjórnin tók fyrst á kjörtímabilinu á undan öðrum góðærisskrefum? Tveim dögum eftir alþingiskosningarnar 1999 tók hún ákvörðun um að hækka laun sín og þingmanna um lítil 30%. Um hversu mörg hundruð prósent þyrfti að hækka laun hinna lægstlaunuðu til að þeir næðu sömu krónutölu í hækkun og þingmenn fengu þá? Sá, sem hér talar, er einkavæðingarsinni. Hann hefur þó neyðst til að snúa af þeirri braut varðandi ríkisbankana og Landssímann. Ófrávíkjanlegt skilyrði af hans hálfu hafði verið að sala á stærri fyrirtækjum í eigu ríkisins yrði dreifð, svo sem sala bankanna. Árið 1998, í ágúst, kom það fram í viðtali Morgunblaðsins við Davíð Oddsson að hann taldi að hæfilegt væri að nýir eignaraðilar, sem að kaupum kæmu ættu 3--8%. Síðan hefur forsætisráðherra og ríkisstjórn kúvent í því máli og út í það fen fylgir undirritaður henni ekki. Eins og sala Landssímans hefur farið úr hendi hingað til, er hún orðin að ömurlegum farsa. Ríkisvaldinu bar skylda til að beita sér fyrir því að fá sem hæst verð fyrir þessa verðmætu þjóðareign, sem hefur skilað þjóðarbúinu fúlgum fjár árlega. Þess í stað bíta þeir höfuðið af skömminni með því að lýsa yfir að þeir hefðu ekki getað horft framan í einkavinina sína ef sala Símans hefði farið fram fyrir tveimur árum, þegar gengi hans var tvöfalt hærra en nú. Og dreifð sala framkvæmd með þeim hætti að selja erlendum gróðapungi 25% hlut, og afhenda þeim hinum sama meiri hluta í stjórn fyrirtækisins. Ef spurt er: Eru mennirnir með réttu ráði, er svarið: Þeir eru með ráði auðvaldsins sem kjósendur þeirra virðast telja rétt ráð. Ella myndu þeir tæplega gefa þeim atkvæði sitt og umboð til að stjórna landinu. En dagur reikningsskila mun upp renna. --- Þökk sé þeim sem hlýddu.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Fyrir þremur vikum varð heimurinn vitni að einu fólskulegasta ódæði allra tíma þegar fjöldamorðingar urðu þúsundum að bana í Bandaríkjunum. Ótti við frekari hryðjuverk vekur ugg í brjósti og óöryggi meðal fólks. Trúin á hið góða hefur beðið hnekki, traust hefur vikið fyrir tortryggni, heimsmyndin hefur breyst. Til eru þeir sem halda því fram að varnarbandalög eins og Atlantshafsbandalagið séu tímaskekkja. Þeir sömu hljóta nú að endurskoða afstöðu sína. Við stöndum frammi fyrir ófriðartímum og vá af því tagi sem einungis órofa samstaða vestrænna ríkja getur varist. Vestræn ríki, í raun heimurinn allur, þarf að standa saman í að koma böndum yfir þá sem taka sér það vald að ógna lífi saklausra borgara með hryðjuverkum. Hinn harði lærdómur sögunnar hefur kennt okkur að ekki dugir að mæta hinu illa með linkind og undangjöf. Margir hafa mynd Chamberlains, fyrrverandi forsætisráðherra Breta, greypta í huga sér þegar hann steig hróðugur úr flugvél sinni, veifandi friðarskjali því sem hann hafði fengið Hitler til að undirrita. Það plagg reyndist ekki bleksins virði. Lýðræðisríki byggja m.a. á hugmyndum um mannréttindi, ábyrgð og virðingu fyrir frelsi og lífi einstaklinga. Þau eru réttarríki þar sem brot á reglum samfélagsins leiða til refsingar. Stærri glæp en þann sem við urðum vitni að í beinni útsendingu er vart hægt að hugsa sér. Þeim sem ábyrgðina bera á að refsa --- ekki í þeim tilgangi að leita hefnda heldur til að þeir standi reikningsskil gerða sinna --- án þess þó að saklausir borgarar líði fyrir. Vegir réttarríkisins og kristinnar trúar í þessa veru liggja hér samhliða. Guð kristinna manna er réttlátur, hann leitar ekki hefnda en refsar þeim sem brjóta gegn vilja hans. Það er gæfa okkar Íslendinga við þá óvissu sem ríkir í heiminum í dag að traust ríkisstjórn situr hér að völdum. Ríkisstjórnin hefur markað ákveðna stefnu til framtíðar og fylgir henni fast eftir en lætur ekki stundarhagsmuni villa sér sýn. Hún tekur það meginhlutverk sitt alvarlega að tryggja öryggi og velferð þjóðarinnar allrar og standa vörð um velferðarkerfið. Árangurinn hefur ekki látið á sér standa. Á síðustu árum höfum við Íslendingar lifað góða daga við mikinn hagvöxt og öfluga uppbyggingu atvinnulífs. Það hefur leitt til aukins kaupmáttar og velmegunar þjóðarinnar sem á sér vart fordæmi. Ýmis merki eru þó á lofti um samdrátt sem atvinnulífið og heimilin eru að bregðast við með ráðdeild og hagræðingu. Á sama tíma heyrum við af of mörgum dæmum þess að farið sé fram úr fjárlagaheimildum í opinberum rekstri. Það er áhyggjuefni. Leggja verður áherslu á að opinberar stofnanir bregðist við breyttum aðstæðum á sama máta og aðrir í samfélaginu, með ráðdeild og hagræðingu. Hér er nauðsynlegt að staldra við. Skilgreina verður á ný og skerpa hvar hið opinbera þarf að vera þátttakandi í atvinnurekstri. Einkavæða á þau ríkisfyrirtæki sem hægt er og innleiða starfsaðferðir einkareksturs í stjórnun opinberra fyrirtækja í mun ríkari mæli en hingað til hefur verið gert, t.d. með þjónustusamningum eða með öðrum hætti sem leiðir til betri nýtingar opinberra fjármuna. Öflugt atvinnulíf er undirstaða hagvaxtar, aukinnar atvinnu og kaupmáttar almennings. Það er jafnframt forsenda þess að við getum haldið úti velferðarkerfi í þeim gæðaflokki sem við eigum að venjast. Það er yfirlýst stefna ríkisstjórnarinnar og eitt brýnasta verkefni Alþingis nú að gera skattalegt umhverfi fyrirtækja samkeppnisfært við og helst hagstæðara en í nágrannalöndum okkar. Án þeirra breytinga munu fyrirtæki flytja starfsemi sína úr landi og möguleikar á auknum fjárfestingum erlendra aðila í atvinnurekstri hérlendis skerðast. Lækkun skatta á fyrirtæki og afnám stimpilgjalda þarf að koma til framkvæmda sem allra fyrst. Auk þess má öllum vera ljóst að hvorki atvinnulífið né heimilin í landinu geta öllu lengur staðið undir hávaxtastefnu Seðlabankans. Á sama hátt verður að huga að breytingum á skattlagningu einstaklinga og fjölskyldna. Þar skiptir mestu að fella niður eignarskatta. Eignarskatturinn er ranglátur skattur sem hefur verið aflagður í flestum ríkjum og tímabært að gera það einnig hér. Það sama gildir um hátekjuskatt, sem er í rauninni rangnefni, því að hann leggst jafnframt þunglega á duglegt fólk með meðaltekjur sem fráleitt teljast háar. Afstaða stjórnmálaflokkanna til atvinnuuppbyggingar og efnahagslegra framfara endurspeglast í afstöðu þeirra til byggingar Kárahnjúkavirkjunar og álvers í Reyðarfirði. Stjórnarflokkarnir leggja áherslu á að renna frekari stoðum undir öflugt atvinnulíf, ekki síst utan höfuðborgarsvæðisins. Þeir munu áfram vinna ötullega að því að gera þetta verkefni að veruleika. Á meðan er Samfylkingin tvístígandi í afstöðu sinni og hefur engar raunhæfar tillögur um atvinnuuppbyggingu hér á landi. Vinstri grænir eru hins vegar hið sanna afturhald. Þeim er ávallt treystandi til að vera mótfallnir flestum hugmyndum sem leiða til hagsbóta. Heilbrigðismál eru jafnan einn þyngsti þáttur fjárlaga. Heilbrigðisþjónustan snýst hins vegar ekki eingöngu um peninga heldur fyrst og fremst um rétt fólks til gæðaþjónustu þegar þörfin knýr á. Ég tel brýnt að skoða áherslur í íslenskri heilbrigðisþjónustu. Til dæmis verður að skilgreina á ný hvaða meðferð á veita innan sjúkrahúsa og hvað utan þeirra. Jafnframt þarf að ákvarða ítarlegar rétt fólks til heilbrigðisþjónustu, þar með talda greiðsluþátttöku sjúklinga. Herra forseti. Í upphafi ræðu minnar ræddi ég um breytta heimsmynd. Hún krefst nýrrar hugsunar í öryggismálum. Hæstv. dómsmrh. hefur að undanförnu kynnt hugmyndir sínar um mikilvægar aðgerðir til þess að takast á við ógnir sem stafa af hryðjuverkum. Ódæðin sem framin voru í Bandaríkjunum þann 11. sept. skutu heimsbyggðinni skelk í bringu. En ódæðismönnunum mun hins vegar ekki takast að breyta samfélögum okkar né þeim grunnreglum sem við byggjum á. Líf og starf okkar heldur áfram, sigurinn er ekki þeirra. --- Góðar stundir.

Virðulegi forseti. Góðir áheyrendur. Eðlilega hóf hæstv. forsrh. ræðu sína á því að minnast þeirra hryllilegu voðaverka sem framin voru í Bandaríkjunum 11. sept. sl. Öll þjóðin fylgdist með hvernig þúsundir saklausra borgara voru myrtar á grimmilegan hátt. E.t.v. höfum við verið sofandi fyrir því að hryðjuverk, sem bitna fyrst og fremst á saklausum borgurum, fara vaxandi í heiminum og eru framin vikulega og jafnvel daglega. Við sjáum stuttar svipmyndir af hörmungum sem fólk í fjarlægum löndum má þola. Við fréttum af því að tugþúsundum barna og ungra kvenna sé rænt á ári hverju, seld í vændi, misþyrmt og jafnvel myrt. Sprengjuárásir, stríð og hungur --- allt stuttar svipmyndir í fjölmiðlum af hörmungum og illvirkjum af mannavöldum. En 11. sept. sáum við illvirkin á annan hátt, tókum þátt í vanlíðan, sorg og reiði, fylgdumst náið með atburðarásinni klukkutímum saman. Við vorum allt í einu óbeinir þátttakendur og það vakti okkur illilega til meðvitundar um þann veruleika vaxandi hryðjuverka sem við búum við. Því tökum við óhikað þátt í þeirri baráttu þjóða, sem vonandi er hafin, gegn hvers konar hryðjuverkastarfsemi. Sú barátta má þó aldrei vera háð á forsendum illvirkjanna eða með þeirra aðferðum þannig að lífi þúsunda saklausra borgara sé fórnað. Góðir áheyrendur. Það kvað við svolítið nýjan tón hjá hæstv. forsrh. hvað varðar þróun efnahagsmálanna. Hér talaði ekki sá bullandi bjartsýni ráðherra sem við höfum hlustað á síðustu ár, sem með orðum sínum hefur hvatt fólk til að auka neyslu, og var sannarlega kominn tími til að hann skipti um gír í þessum efnum. Skattar á fyrirtæki hafa verið lækkaðir verulega. Ríkisstjórnin boðar enn frekari lækkun þeirra og verkalýðshreyfingin samdi um stiglækkandi tekjuskatt einstaklinga. Ég tek undir að það er nauðsynlegt efnahagslífinu að fyrirtæki hér búi ekki við lakari rekstrarskilyrði en fyrirtækin í þeim löndum sem við miðum okkur við. En gleymum þá ekki minnstu en jafnframt mikilvægustu fyrirtækjum landsins, ef hægt er að orða það svo, þ.e. fjölskyldunni, hornsteini hvers þjóðfélags. Henni verður að skapa sambærileg og ekki síðri rekstrarskilyrði en í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Það er hægt að lækka skatta einstaklinga og fyrirtækja á þann hátt sem formaður Samfylkingarinnar benti á áðan en einnig með því að endurskoða frá grunni í hvað fjármunir hins opinbera eiga að fara. Slík heildarendurskoðun er löngu tímabær. Tekjur ríkisins hafa aukist verulega á síðustu árum en það hefur einnig orðið gífurleg útgjaldaaukning og ekki allt til brýnna samfélagslegra verkefna. Við í Samfylkingunni erum ekki í nokkrum vafa um hver forgangsverkefnin eru í traustu efnahagsumhverfi. Góð velferðarþjónusta, menntun fyrir alla, öflugt heilbrigðiskerfi, samábyrgð og jöfn tækifæri eru lykilorðin í stefnu Samfylkingarinnar. Það fer því um mann hálfgerður hrollur við að lesa drög að ályktunum landsfundar Sjálfstfl. Af þeim verður ekki annað skilið en þar á bæ sé fullur vilji til að markaðsvæða heilbrigðiskerfið, einkavæða velferðarþjónustuna. Þetta gerist á sama tíma og vöntun er á fjármagni til heilbrigðisstofnana, deildir eru lokaðar og mikilvæg stétt heilbrigðisstarfsmanna, sjúkraliðar, eru í verkfalli. Þá eru þetta skilaboðin frá Sjálfstfl. Boðað er að rjúfa eigi sáttina um samábyrgðina, að sjá eigi á bak þeim þætti sem mörg okkar eru hvað stoltust af í íslensku samfélagi og forverar okkar vinstri manna í pólitíkinni börðust fyrir, og unnu sigra sem allir njóta góðs af. Ráðherrann gat þessara drauma flokksforustu sjálfstæðismanna ekki í ræðu sinni. E.t.v. er þetta óuppgert mál við Framsfl., en hann hefur nú ekki reynst erfiður. Ég hvet ykkur, hlustendur, til að fylgjast grannt með hver verður niðurstaða landsfundar Sjálfstfl. Hver trúir því að frekari einkavæðing í heilbrigðiskerfinu muni tryggja okkur jafnan aðgang að heilbrigðisþjónustu án tillits til efnahags? Eða er það stefnan að skapa hér tvískipt heilbrigðiskerfi, eitt fyrir þá ríku og annað fyrir þá efnaminni? Samfylkingin gerir kröfu um trausta og ábyrga stjórn efnahagsmála sem tryggi jafnan rétt allra til velferðarkerfisins án tillits til efnahags. Góðir áheyrendur. Formaður Samfylkingarinnar fór yfir það hér áðan hversu mikilvægt það er fyrir okkur að renna styrkari stoðum undir lýðræðið og að við eigum auðvitað að hafa lýðræðisleg vinnubrögð í heiðri í hvívetna. Alþingi hefur til að mynda sett lýðræðislegar leikreglur um ákvarðanir er lúta að landnotkun á Íslandi og umhverfisvernd. Við búum t.d. við reglur sem snúa að gerð og framkvæmd skipulagsáætlana og um mat á umhverfisáhrifum framkvæmda. Einn mikilvægasti þáttur þessara reglna er aðkoma almennings og möguleiki hans til að segja álit sitt. Það skiptir lýðræðið í landinu máli að þetta ferli sé virkt og fái að ganga til enda og að ekki sé varpað fram sleggjudómum áður en endanleg niðurstaða fæst, líkt og við höfum séð gerast varðandi mat á áhrifum Kárahnjúkavirkjunar. Sleggjudómar eru jafnslæmir hvort sem í þeim felst afstaða með eða á móti viðkomandi framkvæmd. Samfylkingin leggur áherslu á að þær leikreglur sem Alþingi hefur sett séu virtar, síðan eigi sér stað málefnaleg umræða og á grundvelli hennar taki menn svo afstöðu. Þjóðfélagið hefur á mörgum sviðum sett sér skýrar leikreglur, reglur sem í daglegu lífi ráða miklu í samskiptum okkar við annað fólk. Við viljum flest að þessar reglur séu í heiðri hafðar. Ef okkur falla þær ekki þá eigum við að breyta þeim en ekki fótumtroða. Markmið Samfylkingarinnar er virkt lýðræði þar sem framsýni í efnahagsmálum, öflug velferðarþjónusta og kröftug menntastefna hefur forgang. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Ágætu tilheyrendur. Fyrir skemmstu átti ég samtal um efnahagsmál við fróðan mann sem reyndi að telja mér trú um að sjávarútvegur skipti nánast engu um efnahagsframvinduna á Íslandi, það skipti síður en svo miklu máli í efnahagslegu tilliti að reisa álver á Reyðarfirði og ekki vildi hann sjá sín börn í vinnu á þvílíkum stað. Manninum var fyllsta alvara. Hann hélt því fram að nýja hagkerfið, ferðaþjónusta og opinber þjónusta á borð við heilbrigðisþjónustu, væri sá grundvöllur sem við mundum fyrst og fremst byggja efnahagslega velferð á í framtíðinni. Núna, nokkrum vikum eftir þetta samtal, standa málin þannig að nýja hagkerfið er í niðursveiflu og ferðaþjónustan í heiminum er í uppnámi um sinn. Vissulega vonum við af alhug að hér sé um tímabundið ástand að ræða, að breyting verði á og alþjóðasamfélaginu takist að bregðast við þeim áhrifum sem hryðjuverkin óskaplegu hafa í för með sér. Þetta samtal hefur hins vegar orðið mér hugstætt vegna þess viðhorfs til framleiðsluatvinnuveganna í landinu sem þarna kemur fram og virðist ekki einsdæmi í þjóðfélagsumræðunni um þessar mundir. Heilbrigðis- og velferðarþjónustu í þessu landi megum við aldrei skilja eða skilgreina þannig að þessir veigamiklu þættir samfélagsþjónustunnar geti farið að lifa sjálfstæðu lífi óháð því sem gerist í atvinnulífinu. Því verði jafnan að hafa það hugfast að það er atvinnustarfsemin og verðmætasköpunin sem býr til svigrúmið sem við höfum til að þjóna þeim sem sjúkir eru og þeim sem sjálfsagt er að tryggja réttindi í velferðarþjónustunni. Eitt sinn var talað um að velferðin skyldi byggjast á varanlegum grunni og stjórnmálasamtök jafnaðarmanna sóttu fram undir þessu slagorði, velferð á varanlegum grunni. Þau samtök tilheyra reyndar fortíðinni og undantekning að forustumenn nýju samtakanna, sem tóku við undir merki Samfylkingar og Vinstri grænna, taki sér þessi orð í munn sem eitt sinn voru í hávegum höfð á vinstri væng stjórnmálanna. En hvað felst í þessum orðum --- velferð á varanlegum grunni? Í þeim felst að við verðum að virkja í mörgum skilningi til að geta rekið velferðarþjónustuna. Við verðum að virkja fallvötnin, við verðum að virkja viljann og hugvitið á öllum sviðum til þess að skapa okkur þau lífskjör sem eru með því besta í heiminum. Við verðum að nýta auðlindir okkar og skynsemi og sækja fram á öllum sviðum atvinnulífsins ef við ætlum að standa þeim þjóðum á sporði sem við höfum jafnan miðað okkur við á lýðveldistímanum. Öflug framsókn í atvinnumálum er ávísun á góða velferðarþjónustu. Í þessum anda eru stjórnarflokkarnir og ríkisstjórnin að vinna og ætla sér að gera það. Það þarf að ríkja sátt um heilbrigðisþjónustuna. Það þarf að ríkja sátt um undirstöðuatriði velferðarkerfisins og um það þurfum við að geta sagt eins og skáldið forðum: Viljans, hjartans, vitsins menning opnast hér í einni þrenning. Heilbrigðisþjónustan þarf þannig að byggja á pólitískri stefnumótun, á þeirri þekkingu og tækni sem fagfólkið býr yfir og hjartalagi sem setur þjónustu við fólk í fyrirrúm. Forgangsröðun í heilbrigðisþjónustunni hefur ráðist af því fram til þessa og mun ráðast af því meðan ég sit í embætti heilbrrh. hver þarf mest á þjónustunni að halda en ekki á því hver hefur bestu fjárráðin. Virðulegi forseti. Verði friðurinn sem um þetta grundvallaratriði hefur ríkt í sundur slitinn, þá getum við ekki lengur talað um þessa þjónustu með stolti. Við verðum alltaf að gera okkur grein fyrir hvaða fólk það er sem við erum að þjónusta. Meira en helmingur þeirra sem leita sér læknis eru börn, öryrkjar og aldraðir. Eru það þessir hópar sem menn vilja gefa kost á að kaupa sig fram fyrir á biðlistum eða færast þeir aftur fyrir í biðröðinni þegar fagfólkið er upptekið við að sinna hinum? Virðulegur forseti. Með því að stilla komugjöldum í heilsugæslunni í hóf vil ég koma þeim skilaboðum til almennings að nýta sér heilsugæsluna í ríkari mæli en nú er gert. Öflug almenn heilsugæsla er grundvöllur að góðu heilsufari þjóðar. Þörf er á að efla heilsugæsluna enn frekar og munu tillögur þess efnis vonandi liggja fyrir á nýju ári. Annar þáttur sem skiptir verulegu máli í heilsufari þjóðar þegar við horfum til framtíðar eru forvarnir. Ég hef á þeim stutta tíma sem ég hef setið í embætti heilbr.- og trmrh. endanlega sannfærst um mikilvægi þess að veita í einn farveg öllu því fé sem varið er til forvarna. Ég tel afar brýnt að sameina krafta þeirra sem með einum eða öðrum hætti fást við að skipuleggja forvarnir á Íslandi. Stjórn og öll skipulagning forvarna þarf að vera einföld, gagnsæ og kraftmikil til þess að skjótur árangur náist og þeim fjármunum sem til þessa málaflokks renna sé varið á sem hagkvæmastan hátt. Herra forseti. Ég endurtek að það góða sem við viljum í uppbyggingu velferðarþjónustu byggist á öflugri atvinnuuppbyggingu. Þess vegna vinnum við af fullum krafti að áætlunum um stóriðju. Þess vegna þarf að virkja fallvötnin og hugvit landsmanna. Þess vegna þarf að treysta grunn allra atvinnugreina og skapa þeim samkeppnishæf skilyrði á alþjóðamarkaði. Stjórnmál snúast um að láta hugsjónir rætast. Við framsóknarmenn byggjum á hugsjónum um frelsi einstaklinganna, lýðræði, jafnræði, samhjálp og samvinnu og möguleika fólks til að láta drauma sína rætast. Öflugt og fjölbreytt atvinnulíf og traust velferðarkerfi verður ekki aðskilið í þessari framtíðarsýn. Með því að þetta tvennt fari saman sköpum við farsæld fyrir komandi kynslóðir. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Í dag eru liðnar þrjár vikur frá voðaverkunum í Bandaríkjunum og sá atburður hefur varpað skugga á hvern einasta dag sem upp hefur runnið yfir þjóðir heims síðan þá. Forsrh. hóf mál sitt með því að ræða um ástandið í heimsmálunum eftir árásirnar á New York og Washington og hann ræddi um svör og hann ræddi um viðbrögð við þeim árásum. Hann fullyrti að enginn væri að tala um blindar hefndaraðgerðir í garð heilla þjóða. Við skulum vona að forsrh. reynist sannspár í þessum efnum og okkur takist að róa og hugga börnin okkar og sefa ótta allra barna á þessari jörð. Friðarhreyfingar um allan heim sameinast nú í fordæmingu voðaverkanna en jafnframt í ákalli sínu um skynsemi og yfirvegun í aðgerðum stórveldanna. Fólk hræðist hefndarhug og fólk hræðist ofsa hvaðan sem hann er upp runninn og sendir öflugt ákall um réttlæti út um heimsbyggð alla. Íslendingar eru sú þjóð sem lætur í ljósi hvað mestan friðarvilja í nýafstaðinni alþjóðlegri könnun. Aðeins 6% Íslendinga vilja að Bandaríkjamenn ráðist á það land eða önnur lönd sem hýsa hryðjuverkahópana er frömdu ódæðin í New York og Washington þann 11. september. Níu af hverjum tíu Íslendingum vilja frekar fá hryðjuverkamennina framselda og dregna fyrir dóm. Afstaða Íslendinga er svo afgerandi að hún staðfestir enn eina ferðina þá fullyrðingu að friðarbarátta sé meirihlutabarátta og það verða íslensk stjórnvöld að hafa í huga og sem næst hjarta sínu þegar þau mæla fyrir munn þessarar vopnlausu þjóðar norður við ysta haf. Góðir áheyrendur. Málefni þau sem í brennidepli eru af innanlandsvettvangi eru af ýmsum toga. Verðbólga, vaxtamál, einkavæðingin, --- sem fer nú sennilega að verða búin, maður sér ekki að það sé mikið eftir til að selja --- væntanleg efnahagsdýfa og frjáls markaður. Boðun samkeppni á raforkumarkaði hefur hleypt miklu kappi í orkuframleiðslufyrirtæki og satt að segja er ástæða til að óttast það hvernig ríkisstjórn Davíðs Oddssonar kemur til með að halda á málum í þeim efnum. Nú þegar blasa við ofstopafullar yfirlýsingar ráðherra varðandi Kárahnjúkavirkjun og fyrirliggjandi úrskurð um mat á umhverfisáhrifum. Virkjun við Kárahnjúka er mjög álitlegur kostur hvernig sem á málið er litið, segir ráðherrann. Í stað þess að leggja allt kapp á skynsamlega orkunýtingarstefnu til frambúðar, eins og rammaáætlun sjálfrar ríkisstjórnarinnar um nýtingu vatnsafls og jarðvarma gerir ráð fyrir, eru menn nú óðir og uppvægir að undanskilja fjölda virkjanakosta þeirri áætlun. Nú er meira að segja hafið matsferli Norðlingaöldumiðlunar sem mundi raska Þjórsárverum sem eru ein okkar allra dýrmætasta náttúruperla, perla sem stjórnvöld sjálf og ráðherrar úr ríkisstjórninni hafa svarið og sárt við lagt að verði ekki fórnað. Og stjórnvöld sjálf hafa tilgreint þessa náttúruperlu inn á lista Ramsar-samningsins um alþjóðlega mikilvæg votlendissvæði. En þegar til kastanna kemur er ríkisstjórninni ekkert heilagt í þessum efnum. Ef stóriðjuna vantar raforku áður en við erum búin að meta virkjanlegt vatnsafl og forgangsraða virkjunarkostum af skynsemi, þá ber bara að beygja sig fyrir vilja stóriðjunnar jafnvel þó að ekki hafi verið sýnt fram á arðsemi orkusölunnar. Með valdsmannlegri raust skipar forsrh. þjóðinni að trúa á álið hvað sem það kostar, þó að fyrir það þurfi að fórna fegurstu náttúruauðlindum þjóðarinnar því að hvað gefa þær svo sem í aðra hönd? Málflutningur forsrh. minnir á samtal úr Kristnihaldi undir Jökli þegar Jón Prímus spyr Umba: ,,Tökum við málstað jarðlífsins af því að það beri sig?`` Þegar stefnumál ríkisstjórnarinnar og framganga hennar eru skoðuð, þá gæti maður freistast til að halda að á þeim bæ yrði svarið við þessari einlægu spurningu: Já, við tökum einungis málstað jarðlífsins beri það sig. Gildismat forsrh. og ríkisstjórnarinnar er undarlegt á flestum sviðum. Boðuð er samþjöppun og einhæfni í atvinnulífi en þeim sýnd fyrirlitning sem vilja leggja lóð á vogarskálar fjölbreytni. ,,Ég veit ekki á hverju við lifum en fegurðinni má ekki fórna þegar milljónir hugmynda og tækifæra bulla og krauma í heiminum,`` segir ungur rithöfundur í blaðagrein fyrir skemmstu. Forsrh. boðar öflugt starf á sviði rannsókna og vísinda í ræðu sinni en hann gerir sér vonandi grein fyrir þeim veruleika sem ríkt hefur meðal íslenskra vísindamanna sem hafa þurft að reiða sig á innlenda rannsóknarstyrki til þessa. Veruleiki Vísindasjóðs hefur t.d. verið sá að hann hefur þurft að bregðast við hátt í 300 umsóknum sem samtals hafa hljóðað upp á um 600 millj. kr. en til skiptanna hafa verið 150 millj. Þessi er raunveruleikinn og vilji Davíð Oddsson í alvöru efla möguleika innlendra vísindamanna á rannsóknastörfum þá er bara eitt að gera: Hækka fjárframlögin. Ef slíkt verður gert verður kannski hægt að fara að tala um að búið sé vel að þeim sem stunda vísindi í þessu landi. En það er ekki margt sem bendir til þess. Í dag er okkur tilkynnt að Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins þurfi að skera niður og hvar á að byrja? Í setrum Rannsóknastofnunarinnar úti á landi. Sama og með náttúrustofurnar. Þar á líka að draga saman. Þar hafa þó örfáir vísindamenn störf úti á landsbyggðinni. Svona stefna svíkur byggðastefnu og svíkur yfirlýsta stefnu ríkisstjórnar Davíðs Oddssonar í málefnum vísinda. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Hæstv. sjútvrh. hefur nú gjörsamlega lagt í rúst afkomu fjölskyldna sjómanna á 80 smábátum sem stunduðu þorskveiðar í 40 daga með 30 tonna aflahámarki af þorski á sl. fiskveiðiári. Slík er stjórnviska, réttlæti og góðmennska ráðherrans að hann úthlutaði atvinnurétti á þessu fiskveiðiári þar sem hver maður má veiða allt niður í 1,1 tonn af þorski. Þeim hjónum, Pétri og Jóhönnu Thorarensen, sem eiga Hildu ST 33 frá Gjögri á Ströndum, er ætlað að lifa af því ásamt 638 kg af ýsu, 386 kg af ufsa og 933 kg af steinbít. Ýsunni og steinbítnum er nú ætlað að bíta á handfærin hans Péturs. Það er af flestum sem til þekkja talin lítil von til þess að áðurnefndar fisktegundir taki upp þá nýbreytni á nýrri öld. Það verður að fara þess á leit við dýralæknismenntaðan hæstv. sjútvrh. að hann taki að sér endurhæfingu þessara nýkvótasettu fisktegunda svo þær veiðist á veiðarfæri handfærakarlanna því næstu 40 menn í þessu kerfi fá mest að veiða 6,7 tonn af þorski allt fiskveiðiárið. Þeir fá sömu kíló af ýsu og steinbít og þau Pétur og Jóhanna. Sá sem mest má veiða í þessum flokki smábáta fær 14 tonn af þorski. Endurhæfing fisktegunda svo þær viti á hvaða króka þær eiga að bíta eða bíta ekki er því afar brýn nú í kjölfar þeirra mörgu stjórnviskuskrefa til sátta um stjórn fiskveiða sem sjútvrh. hefur þegar stigið. Aðeins sjö bátar af þessum tæplega 80 bátum eru 6 tonn að stærð en 55 þeirra eru 2--4 brúttótonn að stærð. Hvar er atvinnuréttur þeirra sem haft hafa sjómennsku að atvinnu í áratugi? Það væri fróðlegt að sjútvrh. eða forsrh. segðu þessu fólki á næstu dögum hvernig það eigi að lifa. Þetta kallar forsrh. sjálfsagt í ræðu sinni að hengja sig í hin smærri atriði. Spurt er: Er ráðherra leyfilegt að nota lög og reglugerðir sem hann veit fyrir fram að sjómennirnir geta ekki unnið eftir refsilaust? Nú liggur fyrir að fjölmörg svokölluð sáttaskref, eins og kvóti á löngu, keilu og skötusel, verða stigin af ríkisstjórninni í kjölfar þess víðtæka sáttavilja sem lagapöntunarfélagi LÍÚ hefur þegar verið sýndur og birtist í meirihlutaáliti hinnar svokölluðu sáttanefndar. Ungir sjálfstæðismenn telja það sósíalisma að fara fyrningarleiðina og opna fyrir jafnræði í aðgangi að aflakvótum á markaði. Það er auðséð á þessum viðhorfum að sjálfstæðismenn standa ekki lengur fyrir stefnu sem vill efla byggðir og jafnræði með fólki í landinu. Sjálfstfl. styður auðvaldsklíkur og kvótabraskara. Stefna hans og ríkisstjórnarinnar er eyðibyggðastefna sem þjóðin hlýtur að rísa upp gegn fyrr en síðar.

Herra forseti. Góðir áheyrendur. Það hefur verið með ólíkindum að fylgjast með málflutningi stjórnarandstöðunnar í þessum umræðum. Ætla mætti að hér væri allt á heljarþröminni og allt sem ríkisstjórnin hefur gert og hyggst gera væri tóm vitleysa. Gott dæmi um offorsið í þessum umræðum eru ummæli formanns Vinstri grænna hér áðan um einelti Ríkisútvarpsins og einkavæðingu Landssímans. Slík stóryrði dæma sig sjálf. Að ég minnist nú ekki á málflutning síðasta hv. ræðumanns. Eitt af því sem er gagnrýnt er útgjaldaaukning ríkissjóðs. Reyndar skilaði ríkissjóður 17 milljörðum af handbæru fé á síðasta ári og mun aftur skila verulegum afgangi í ár, sem verður notaður til að lækka skuldir. Samfylkingin segist hafa varað við mjög auknum ríkisútgjöldum. Þar fara ekki saman orð og athafnir því að við afgreiðslu fjárlaga í lok síðasta árs lagði Samfylkingin fram mikinn fjölda brtt., samtals að upphæð 5,5 milljarða rúma eða 5.520 millj. kr. í aukin ríkisútgjöld. Og Vinstri grænir voru engir eftirbátar, þeir lögðu fram tillögur um hækkun ríkisútgjalda upp á 3,3 milljarða og í félagi við Frjálslynda flokkinn upp á 2,2 milljarða, eða samtals 5,5 milljarða, 5.500 millj., nákvæmlega eins og Samfylkingin. Já, það hallast ekki á merinni hjá Samfylkingunni og Vinstri grænum þegar aukning ríkisútgjalda er annars vegar. Sama er upp á teningnum þegar kemur að skattamálum. Formaður Samfylkingarinnar hefur á síðustu vikum býsnast mjög yfir mikilli skattheimtu. Þar fara heldur ekki saman orð og athafnir því að sami formaður hefur sl. tvö til þrjú ár skammað ríkisstjórnina reglulega fyrir að lækka skatta á almenning. Það á ekki að lækka skatta í góðæri, hefur hann sagt, en eins og menn muna var tekjuskattur einstaklinga lækkaður um 4 prósentustig í þremur áföngum, sem er einhver mesta skattalækkun í sögu lýðveldisins og á stóran þátt í því að kaupmáttur hefur aukist meira hér á landi en í nokkru öðru landi á undanförnum árum. Í fjárlagafrv. næsta árs eru boðaðar enn frekari skattalækkanir. Meðal þeirra skatta sem ég tel að við verðum að lækka er eignarskatturinn sem er allra skatta ósanngjarnastur. En hvað lagði Samfylkingin til í skattamálum við síðustu fjárlagagerð? Auðvitað skattahækkanir, samtals upp á 5 milljarða kr. Þar vó langþyngst tillaga um að hækka staðgreiðsluna, tekjuskatt einstaklinga, um rúma 3,3 milljarða, 3.350 millj. kr. Og hver trúir svo hjali formanns Samfylkingarinnar um lækkun tekjuskatts á fólkinu í landinu, eins og kom fram í ræðu hans hér áðan? Það trúir þessu auðvitað enginn og þess vegna minnkar stöðugt fylgi flokksins. Það sígur jafnt og þétt og skal engan undra. Góðir áheyrendur. Við búum í landi tækifæranna og okkar fámenna þjóð gerir kröfu um að standa jafnfætis milljónaþjóðunum á flestum sviðum og að ríkið veiti landsmönnum sem mesta og besta þjónustu. En til að svo megi verða þurfum við að nýta tækifærin, skapa ný störf og auka útflutning. Á undanförnum árum hefur orðið til mikill fjöldi góðra starfa á nýjum sviðum. Þar má nefna Íslenska erfðagreiningu, sem stjórnarandstaðan lagðist mjög gegn hér á Alþingi. Nú eigum við mikla möguleika í orkufrekum iðnaði og auðvitað er stjórnarandstaðan á móti, eins og hér hefur komið fram. Við höfum um áratuga skeið leitað að erlendum aðilum sem vilja fjárfesta í orkufrekum iðnaði á Íslandi með litlum árangri. Nú vilja tveir aðilar ráðast hér í miklar framkvæmdir. Norðurál á Grundartanga vill auka framleiðslu sína úr 90 þús. tonnum í 240 þús. tonn. Sú stækkun mun skapa 300--400 ný störf í verksmiðjunni og þjónustu við hana og útflutningsverðmæti fyrirtækisins mun aukast um 25 milljarða kr. á ári. Það þarf ekki nýja virkjun til að útvega orku vegna þessarar stækkunar, aðeins að sækja aukið vatn til þeirra virkjana sem fyrir eru. Verksmiðjan er í góðri sátt við umhverfi sitt og eftirsóttur vinnustaður. Það þarf að ljúka samningum um orkukaup svo að framkvæmdir við stækkun verksmiðjunnar geti hafist sem fyrst. Þá eru uppi áform um mikla virkjun við Kárahnjúka og álver í Reyðarfirði, sem gert er ráð fyrir að skapi allt að eitt þúsund ný störf á Austurlandi og útflutningsverðmæti upp á 50--70 milljarða á ári. Á Austurlandi hefur fólki fækkað verulega á undanförnum árum og atvinnutekjur eru þar með því lægsta sem gerist. Það er enginn vafi á því að álverið í Reyðarfirði mun hafa gríðarlega mikil og góð áhrif á Austurlandi og að sjálfsögðu einnig á þjóðarbúið. Vonandi hefjast þessar framkvæmdir sem fyrst. Það er annars undarlegt að sumir stjórnmálamenn, og þá einkum Vinstri grænir og hluti Samfylkingarinnar, tala jafnan af mikilli fyrirlitningu um störf við stóriðju. Ég hef aldrei skilið það frekar en svo margt sem þaðan kemur. Störf við stóriðju eru mjög eftirsótt. Þegar Norðurál hóf starfsemi sína fyrir þremur árum sóttu 1.100 manns um vinnu þar. Meðalstarfsaldur er mjög hár í stóriðjufyrirtækjunum og laun betri en almennt gerist. Það er því engin ástæða, alls engin ástæða, til að gera lítið úr þessum störfum. Mörg verkefni bíða Alþingis á komandi vetri. Ný byggðaáætlun er í smíðum og verður lögð fyrir þingið á næstu mánuðum. Því er oft haldið fram að stjórnvöld hafi ekkert sinnt byggðamálunum. Það er rangt. Ég minni á að mjög margt af því sem stefnt var að í byggðaáætlun þeirri sem Alþingi samþykkti vorið 1999 til þriggja ára hefur náð fram að ganga. Ég nefni stórátak í samgöngumálum, lækkun húshitunarkostnaðar á landsbyggðinni, stuðning við nýjar hitaveitur, tvöföldun framlaga til jöfnunar námskostnaðar, stóraukna fjarkennslu og öflugan stuðning við eignarhaldsfélög og atvinnuþróun á forræði heimamanna. Góðir Íslendingar. Tími minn er á þrotum. Ég þakka áheyrnina. Við skulum horfa bjartsýn fram á veginn. Ég óska landsmönnum öllum gæfu og gengis.

Herra forseti. Ein tilraunin enn til að sætta menn við stjórnkerfi fiskveiða hefur strandað. Ágreiningurinn um gjafakvótann og að útgerðarmenn skuli geta selt öðrum sameignina okkar, fiskinn í sjónum, heldur áfram. Samfylkingin hefur boðað skýra stefnu í þessu máli. Hún vill innköllun veiðiheimilda eftir fyrningarleið, afnema gjafakvótann í áföngum og koma á réttlæti til þess að nýta auðlindina. Flokkurinn gerði þetta að höfuðmáli fyrir síðustu kosningar. Fleiri tóku undir svipaðar kröfur og enn fleiri gera það nú. Af þessu kom nokkur ótti að foringjum stjórnarflokkanna, ótti um að óánægja fólksins gæti brotist út í kosningunum. Og forsrh., ásamt Halldóri Ásgrímssyni, lofaði að fara í róður, fara í siglingu, friðarsiglingu. Þeir sögðu að þeim væri best treystandi til þess. Já, sæmd er hverri þjóð að eiga sægarpa enn, og fjöldamargir trúðu þeim. Forsrh. sagði frá þessari friðarsiglingu sinni hér áðan en með undarlega knöppu orðalagi. Í tólf línum gerði hann grein fyrir þessu og það vekur athygli að hæstv. sjútvrh. fékk ekki einu sinni orðið hér í kvöld til að lýsa þessari sátt sem er komin upp á borðið. Meiri hluti nefndar sjútvrh. hefur komið með fínar tillögur, segir hæstv. forsrh. Þetta haf væri því að baki og bara eftir að landa aflanum. Mér dettur í hug vísa eftir Þorstein Valdimarsson. Í vísunni segir Þorsteinn fyrst frá ferðalokum annars frægs sæfaranda og gefur honum svo orðið, með leyfi forseta: Hann Sindbað hann renndi' upp á sand og sagði', er hann hoppaði' í land: Ráðið hverju þið trúið, en hafið er búið --- rétt það hrökk í mitt síðasta strand! En ræðubútur strandkapteinsins --- ekki Sindbaðs --- er, þó stuttur væri, nóg efni í ræðu og þó lengri tími væri hér til ráðstöfunar en ég hef hér í kvöld. Aðalatriðið kom fram í þessum orðum hæstv. forsrh., með leyfi forseta: ,,... er óskandi að sem flestir rísi undir því að horfa fremur til heildarhagsmuna í málinu en að hengja sig fasta í smærri atriði sem sagan sýnir að vonlítið er að ná meiri hluta um``. Með þessu látlausa orðalagi er ráðherrann að gera virðulega útför loforða sinna úr síðustu kosningum. Það hlýtur sannarlega að vekja athygli þeirra sem tóku mark á hinum dýru svardögum sem foringjarnir stjórnarflokkanna lofuðu að beita sér fyrir sátt um. Orðin eru orðin að smærri atriðum, þessi loforð, sem vonlítið er að ná meiri hluta um. Ráðherrann vill ekki að menn séu að hengja sig í slíkt, smáatriði eins og jafnræði fólksins í sjávarbyggðunum til þess að nýta auðlindina, sem er við bæjardyrnar hjá þeim, í stað þess að þurfa að kaupa veiðiréttinn af þeim sem eru í náðinni hjá stjórnvöldum. Sannleikurinn verður yfirleitt ljós að lokum. Það var aldrei nein meining á bak við loforðin um sættir. Þetta var allt saman leikrit sem foringjarnir skrifuðu saman og allt gekk eftir. Og nú styttist í lok þess ferils sem þeir félagarnir komu sér saman um að ætti að vera í þessu máli. Sáttin um stjórn fiskveiða er nú boðuð. Hún varð nefnilega ekki til með víðtæku samráði og opinni umræðu í lýðræðisþjóðfélaginu Íslandi, eins og kjósendur hafa kannski haldið. Hún varð til milli foringja stjórnarflokkanna og forustu LÍÚ. Þeim formönnum varð nefnilega ljóst á miðju síðasta ári að auðlindanefnd, sem var að störfum, stefndi í að skila samræmdum tillögum um meðferð auðlinda í þjóðareign, og að í þeim tillögum yrði gengið út frá jafnrétti þegnanna til að nýta slíkar auðlindir. Þetta hefði auðvitað orðið algjör skandali að þeirra mati, einokunarréttur gjafakvótakerfisins var auðvitað í stórhættu ef svona yndi fram. En þeir áttu aðgang að nefndinni. Og eftir víðtækt samráð við LÍÚ varð veiðigjaldsleiðin til og henni var troðið inn í starf auðlindanefndarinnar. LÍÚ-forustan lýsti strax yfir því að hún féllist á þessa leið. Og þó að útgerðarmenn hefðu að sjálfsögðu engin efni á þessu --- en ef það gæti gert þessa annars hamingjusömu þjóð enn þá hamingjusamari þá skyldi nú ekki standa á þeim. Og þó að þeir auglýsi grimmt þessa dagana það sem þeir kalla landsbyggðarskatt þá var þetta nú samt samningur þeirra við ríkisstjórnarflokkana. Nú hefur meiri hluti sáttanefndar sjútvrh. stimplað samninginn við LÍÚ og stjórnarflokkarnir ætla að verja einokunarkerfið áfram. Við hjá Samfylkingunni flytjum á þessu þingi ýmsar tillögur um siðareglur í stjórnsýslunni. Ég veit að margir eru okkur sammála um að slík umræða sé tímabær. En stjórnmál byggjast á trausti og það fulltrúalýðræði sem hér ríkir setur stjórnmálamönnum þær skyldur á herðar að virða þær grundvallarreglur að orð skuli standa. Um það gilda óskrifaðar siðareglur. Trúverðugleiki allra stjórnmálamanna mun bíða hnekki ef forustumenn stjórnarflokkanna ganga gegn eigin orðum í þessu mikilvæga máli.

Hæstv. forseti. Góðir tilheyrendur. Atvinna er undirstaða velferðar okkar. Öflugt atvinnulíf er helsta forsenda hagsældar, lífsgæða og öflugs velferðarkerfis. Við verðum að nýta náttúruauðlindir okkar til lands og sjávar skynsamlega og með sjálfbærum hætti til þess að atvinnulífið megni að halda áfram uppi lífskjörum eins og best þekkjast. Við verðum að setja okkur leikreglur um nýtingu auðlindanna, auðlindirnar eru takmarkaðar og við verðum að umgangast þær sem slíkar. Sjávarútvegurinn nýtir okkar mikilvægustu auðlind. Hann hefur skilað þjóðarbúinu það miklu á undanförnum árum að okkur hefur tekist að skapa hér lífskjör eins og best þekkjast í heiminum. En þjóðin hefur skiptar skoðanir um hvaða leikreglur eigi að gilda um afnotin af auðlindinni. Nú sem fyrr á sér stað mikil umræða um að gera þurfi verulegar breytingar á lagaumhverfi sjávarútvegsins. Í þeirri umræðu verðum við að gæta þess að aðgerðir stjórnvalda veiki ekki starfsgrundvöll sjávarútvegsins og þar með efnhagskerfið og vinni ekki gegn hagsmunum þjóðarinnar í heild. Það er afar mikilvægt að þessi atvinnugrein búi við stöðugt starfsumhverfi þannig að menn viti hvert stefni til framtíðar. Það eru sameiginlegir hagsmunir okkar allra að þessari atvinnugrein sé ekki íþyngt með sköttum og gjöldum umfram aðrar atvinnugreinar þannig að vegið sé að rekstrargrundvelli hennar. Hins vegar er eðlilegt að sjávarútvegurinn taki þátt í kostnaði sem snertir greinina beint. Í umræðunni sem fram undan er um starfsskilyrði sjávarútvegsins verður að taka tillit til margra ólíkra þátta sem málið snerta. Nefna má örfá dæmi um slík atriði. Óstöðugleiki og vanhugsaðar stjórnvaldsaðgerðir geta haft bein og neikvæð áhrif á afurðamarkaði sjávarútvegsins til tjóns fyrir greinina og þjóðarbúið. Gæta þarf jafnræðis milli landvinnslu og sjóvinnslu m.a. varðandi nýtingarhlutfall hráefnis vinnsluskipa sem skiptir einnig verulegu máli þegar litið er til heildarafla flotans. Við verðum að finna leiðir til að minnka brottkast, jafnvel þannig að veiddur afli komi á land og þannig verði dregið úr verðmætasóun. Einnig þurfum við að komast að niðurstöðu um að tryggja rekstrargrundvöll strandveiðiflotans og smábáta. Við verðum að standa saman um að efla rannsóknir á hafinu og lífríki þess ásamt því að auka veiðarfærarannsóknir. Loks þurfum við að leggja aukna áherslu á eldi sjávarfiska og rannsóknir því tengdar. Lífríki hafsins og umgengni um það skiptir miklu þegar til framtíðar er litið og okkur ber skylda til að tryggja hagsmuni kynslóða framtíðarinnar að þessu leyti. En auðsuppspretta okkar liggur ekki aðeins í auðlindum hafsins því við eigum miklar auðlindir sem felast í orkunni. Á síðasta kjörtímabili gengu stjórnvöld með ráðherra Framsfl. fremsta í flokki gegnum mikla orrahríð við uppbyggingu Norðuráls í Hvalfirði. Nú hefur sú gagnrýnisumræða að mestu hljóðnað og er von til þess að fljótlega verði ráðist í stækkun álverksmiðju Norðuráls sem mun bæta hag okkar enn frekar. Nú eigum við góða möguleika á stórfelldri atvinnuuppbyggingu á Austurlandi sem getur skipt miklu í byggðaþróun og skilað þjóðinni auknum þjóðartekjum ef af verður. Skiptar skoðanir eru um málið og sumir andstæðingar þess halda því fram að beislun vatnsafls við Kárahnjúka valdi miklu varanlegu náttúrutjóni og því beri að leggja þessi áform til hliðar. Að sjálfsögðu ber að taka tillit til sjónarmiða náttúruverndar en við verðum einnig að líta til hagsmuna mannfólksins og byggðanna í landinu og við eigum að vega hlutina og meta og ná skynsamlegri niðurstöðu. Sumir andstæðingar þessa máls telja uppbyggingu virkjana og stóriðju á Austurlandi ekki heppilega og krefjast þess að ráðist verði í eitthvað annað. Þessi ,,eitthvað annað``-atvinnustefna sem þorri stjórnarandstöðunnar talar fyrir er ekki líkleg til að skapa okkur þau lífsskilyrði sem við stefnum að. Hún er fremur til þess fallin að skapa hér svipuð lífsskilyrði og hjá þjóðum sem við viljum alls ekki bera okkur saman við. Þessi atvinnustefna kallar yfir okkur atvinnuleysi og lakari kjör. Framsfl. vill ekki stuðla að slíku ástandi. Nýjasta útspil Vinstri grænna í þessum efnum er að dæla hundruðum millj. kr. á Austurland til þess að gera ,,eitthvað annað`` án skilgreindra markmiða. Þetta er glæsileg stefna eða hitt þó heldur. Hæstv. forseti. Auðlindir lands og náttúru eru grundvöllur landbúnaðarins. Mikil þróun hefur átt sér stað í hefðbundnum landbúnaði og víða er verið að byggja upp í sveitum landsins ásamt því að unnið er að rekstrarlegri hagræðingu í greininni. Aukin menntun, rannsóknir og þróunarverkefni eru grundvöllur framþróunar og gera landbúnaðinum kleift að standa sig betur í aukinni samkeppni. Við eigum fyrirmyndar mennta- og rannsóknarstofnanir sem skipta miklu í þessu sambandi. En hlutverk landbúnaðarins er annað og meira en framleiðsla fyrsta flokks matvæla með nýtingu hreinnar náttúru. Landbúnaðurinn tengist náið menningu og sögu þjóðarinnar sem og þróun búsetu og byggðar í landinu. Nú er unnið að skilgreiningu fjölþætts hlutverks landbúnaðarins, enda er það ein af forsendum landbúnaðarstefnu framtíðarinnar. Góðir áheyrendur. Okkur berast váleg tíðindi utan úr heimi. Afleiðingar hryðjuverkanna í Bandaríkjunum í síðasta mánuði birtast okkur daglega í nýjum myndum og atvinnuvegir sem allir dásömuðu fyrir nokkru berjast nú í bökkum. Það hriktir í stoðum efnahagskerfis heimsins. Ótti og óvissa grefur um sig meðal almennings um allan heim. Við slíkar kringumstæður er gott að tilheyra matvælaframleiðsluþjóð sem framleiðir hágæðamatvæli. Við þessar aðstæður sjáum við hve ríkir við Íslendingar erum af landinu okkar, náttúrugæðunum, samfélagsgerðinni og mannauðnum. Við erum sjálfum okkur nóg að mestu og við eigum að lifa í sátt og samlyndi hvert við annað og við land okkar. Það eru forréttindi að vera Íslendingur og búa á Íslandi. Það skulum við hafa í huga. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Góðir Íslendingar. Samkeppnishæf búseta og heimilishald krefst þess að hafa góðan aðgang að lágmarksþjónustu í sínu nánasta umhverfi. Það er á ábyrgð samfélagsins alls að tryggja að svo sé. Það kann að virðast einföld framkvæmd að loka pósthúsi eða bensínafgreiðslu, leggja niður bankaútibú og segja starfsmönnum upp, en með slíku er í raun verið að auka rekstrarkostnað bæði heimila og fyrirtækja svo um munar. Meint hagræðing kemur oft fram sem örlítil aukning á hagnaði en getur falið í sér mjög alvarlegar afleiðingar fyrir þær byggðir sem eiga í hlut. Tökum bara lítið dæmi. Í Árneshreppi á Ströndum er lítið en sterkt samfélag. Ferðafólk leggur þangað leið sína í auknum mæli að sumrinu og ferðaþjónusta er þar stuðningsbúgrein. Farsímasamband norður þar er lélegt og ekkert GSM-samband. Landssíminn rak þar símasjálfsala um skeið. Fyrir nokkru spurði einn af ráðamönnum Símans heimamenn hvort ekki mætti láta taka niður þennan sjálfsala, hann bæri sig ekki. Oddvitinn svaraði því til að það væri ekki að þeirra vilja en þar á bæjum væri nú enn sú gestrisni að ferðalöngum yrði ekki meinað að fara í síma. Póstkassi sem stóð á götuhorni rétt hjá Elliheimilinu Grund í Reykjavík var fjarlægður fyrir nokkrum vikum, væntanlega í sparnaðarskyni. Rekstur hans hefur ekki borið sig. Í báðum tilvikum er um að ræða lítilvægan sparnað sem þó hefur í för með sér stórvægilegar breytingar fyrir þá sem þurfa á þjónustunni að halda. Til skamms tíma byggðist styrkur atvinnulífs hér á landi á dreifræði. Fyrirtækjum var stjórnað á þeim sama stað og þau störfuðu og ákvarðanir voru teknar af fólki sem þekkti staðhætti vel. Herra forseti. Það er skoðun mín að helsta meinið í íslensku atvinnulífi í dag sé oftrú á hagkvæmni stærðarinnar. Í dreifbýlu landi hentar þessi sýn engan veginn. Stækkun eininga í atvinnulífi og samfélagsþjónustu, einkavæðing með tímabundna arðsemi fjármagns sem höfuðmarkmið á sér takmörk og getur leitt til þess að tengsl við umhverfið rofna, fyrirtækin trénast upp og tapa sveigjanleika og aðlögunarhæfni, enda hafa eigendurnir ekki lengur samfélagslega skírskotun. Tökum dæmi af Goða hf. Þar átti hagkvæmni stærðarinnar allan vanda að leysa. Fjöldi sláturhúsa og kjötvinnslufyrirtækja voru sameinuð í stórfyrirtækinu Goða. Mörg þessara fyrirtækja stóðu þó vel fyrir og þjónuðu ágætlega hagsmunum framleiðenda og neytenda. Svo kom hin meinta hagræðing. Kjötvinnslur voru seldar og sláturhúsum var lokað á miðju sumri. Afkoma fjölda bænda og heilla byggðarlaga var tekin í gíslingu. Goði féll loks á eigin hugmyndafræði en samt var hann búinn að vinna mikið tjón og ekki útséð með það enn. Og sama ,,goðafræðin`` ræður ferð í sjávarútveginum. Stækkun fyrirtækja, kvótasala og áframhaldandi byggðaröskun. Fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar fyrir næsta ár hefur verið lagt fram og forsendur þess eru því miður afar veikar. Sala ríkiseigna á öllu að bjarga en gert er ráð fyrir sölu Landssímans þó þjóðin hafi í raun sýnt það í verki að hún er andvíg sölunni. Á sölu á ríkistekjum á að reyna að byggja fjárlögin. Ytri skilyrði efnahagsmála hafa verið einstaklega góð hin síðustu ár og eru í raun enn en samt virðist vera brýn nauðsyn að halda ríkisbúskapnum uppi með sölu eigna. Hvað gerum við ef harðnar á dalnum í alvöru? Ekki getum við selt sömu eignina tvisvar. Ríkisrekstur sem nærist á sölu eigna og viðskiptahalla stendur á veikum grunni. Herra forseti. Það eru blikur á lofti og einkavæðingar\-áform ríkisstjórnarinnar eru háskaleikur með fjöregg þjóðarinnar. Það er mál að linni. Það er mál að keiluslætti þessarar ríkisstjórnar linni og hún fari frá. Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur að leiðarljósi öryggi, velferð og hamingju fólks í landinu öllu. --- Góðar stundir.

Herra forseti. Sannleikurinn um sáttaleiðina sem viðhöfð var af stjórnarliðum fyrir síðustu alþingiskosningar hefur nú litið dagsins ljós í meirihlutaáliti hinnar svokölluðu sáttanefndar. Málaliðar ríkisstjórnarinnar fara að sjálfsögðu algjörlega eftir forskrift lagapöntunarmanna í LÍÚ, þeirra manna, sem aldrei hafa í samskiptum við landsmenn séð annað í stöðunni en sína LÍÚ-sátt um ótakmarkað kvótabrask sér til handa. Kvótabrask með tilheyrandi byggðaröskun, eignaupptöku og atvinnumissi hjá fólki í minni sjávarbyggðum. Arðrán leiguliðanna sem nú borga sægreifunum 130 kr. fyrir óveiddan þorskinn í sjónum heldur áfram. Ríkisstjórn gjafakvótans styður hið nýja vistarband enda nýtur hún allra ráða frá lagapöntunarfélagi LÍÚ. Ríkisstjórnin hefur uppi með skósveinum sínum þá einu tilburði að þjóna auðsöfnunarklíku þessa lands sem á nú eignabönd í öllum stærri fyrirtækjum landsins. Hvað getur almenningur og þó sérstaklega fólkið í sjávarbyggðunum sagt um þá herför sem nú birtist og sjútvrh. hefur boðað sem tillögur sínar og ríkisstjórnarinnar? Þær eru víðs fjarri öllu því sem kallast getur sátt um fiskveiðistjórnina eins og núverandi stjórnarherrar lofuðu þjóðinni. Sá lygavefur dugði til þess að þeim var falin landstjórnin og sáttagerðin sem nú birtist í óbreyttu kvótabraskskerfi. Það kerfi þjónar hagsmunum fárra útvaldra. Auðvaldsklíku Íslands. Við öðru var varla að búast eftir handval hinna auðsveipu samherja í hina svokölluðu sáttanefnd. Niðurstaða meiri hlutans tekur í engu á þeim augljósu göllum sem kvótabraskskerfinu hafa fylgt. LÍÚ fékk því ráðið við lagasetningu árið 1990 að engan þyrfti lengur að spyrja um hvert, hvenær né hverjum LÍÚ-gjafakvótinn, og þar með atvinnuréttur fólksins í sjávarbyggðunum, yrði seldur. Auðvitað er svo líka í meirihlutaálitinu tekið heils hugar undir þá skaðlegu framkvæmd gegn veiðikerfi smábátanna sem hæstv. sjútvrh. hefur unnið að með stjórnarathöfnum sínum á þessu sumri. Með kvótasetningu nýrra fisktegunda á smábáta er veiðikerfi þeirra gert óframkvæmanlegt. Verið er að þröngva kvótabraskskerfi yfir fólk sem lifir á fiskveiðum og vinnslu. Kvótakerfi sem fólk vill ekki þurfa að vinna undir. Ályktanir smábátasjómanna alls staðar að af landinu eru samhljóða, þeir vilja áfram sóknarstýrt veiðikerfi smábátanna. Verkum hæstv. ráðherrans er hafnað. Við þessi áform mun brottkast afla aukast enn frekar og var þó óbærilegt fyrir. Framkvæmi stjórnarflokkarnir að festa þessi ólög í sessi þá mun loksins renna upp fyrir fólki að gjafakvótakerfið og samþjöppun valds er verk núverandi ríkisstjórnar sem stendur vörð um einkavinaauðsöfnunarklíku fárra útvalinna. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í leiðara Bæjarins besta sem er blað sem gefið er út á Vestfjörðum. Þar stendur m.a.: ,,... það verður aldrei sátt um stjórnun fiskveiða í þessu landi fyrr en dregin verða mörk milli strandveiða og úthafsveiða; fyrr en gjafakvótinn verður aflagður, fyrr en kvótabraskið verður aflagt. Það verður aldrei sátt um að heilu byggðarlögin verði lögð í eyði og íbúarnir sviptir aldagömlum rétti til veiða á flóum og fjörðum, þegar sýnt er eftir tveggja áratuga reynslu af kvótakerfinu að verndun fiskstofna, höfuðtilgangur laganna um fiskveiðistjórnun, hefur ekki gengið eftir. Það næst aldrei sátt um að vistvænasta veiðiaðferðin, krókaveiðar, verði lögð af til þess eins að þóknast stórútgerðinni. Né heldur að rétturinn til fiskveiða við strendur Íslands sé færður fáeinum einstaklingum og fjölskyldum til eignar og umráða um ómunatíð. Aldrei. Aldrei.`` Þetta segir í leiðaranum. Ríkisstjórnin gerir sjómenn að leiguliðum, vegur að kjörum og kaupi fiskverkafólks og dregur máttinn úr dreifðum byggðum landsins. Með fagurgala er boðuð byggðastefna, en í verki er eyðibyggðastefnan framkvæmd. Frjálslyndi flokkurinn vill byggja upp og efla byggð í landinu. Við höfnum þátttöku stjórnarliða í stjórn landsins. Við skorum á landslýð að fella fulltrúa stjórnarflokkanna í sveitarstjórnum, fella þá í næstu alþingiskosningum. Þannig viðbrögð almennings væru skýr skilaboð og verða ekki misskilin. Góðir Íslendingar. Rísum upp gegn ranglæti. Í guðs friði. Góða nótt.