arnastofnun/IGC-2024 huggingface dataset:
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (M. G.) Það er kunnugra en frá þurfi að segja, að tryggingamál yfirleitt eru nú eitt mesta velferðarmál mannkynsins, og það er því síður en svo, að ástæða sje til þess að amast við framkomu þessa máls hjer. Þvert á móti. Það er skylt að taka því tveim höndum, og get jeg sagt það undir eins, að því er til mín kemur, að jeg hefi ekkert á móti því, að fleiri tryggingamál verði rannsökuð um leið, eins og hv. 2. þm. Ám. (þorl. G.) talaði um. Jeg geri ráð fyrir því, að flestir hv.þm. hafi kynt sjer eitthvað merka ritgerð um slíkar tryggingar, sem birtist í tímaritinu Iðunni nú fyrir skömmu. Hugmyndir þær, sem þar eru settar fram, eru stórfenglegar og merkar og sannarlega þess verðar, að málið sje nákvæmlega rannsakað. Jeg er þess fullviss, að ekki er horfandi í það að kosta 10–20 þús. kr. í rannsókn þessara mála, en auðvitað tekur rannsóknin allmikinn tíma, og mega hv.þm. því ekki vera alt of bráðlátir eftir úrslitum, þó auðvitað verði þeim hraðað eftir föngum.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (B. Sv.) Samkvæmt ósk háttv. stjórnar vil jeg fara þess á leit við háttv. deild, að hún leyfi þau afbrigði frá þingsköpunum, að frv. til laga á þskj. 405 verði tekið til 1., 2. og 3. umr. á þrem fundum í röð, sem háðir verði á undan hinum auglýsta deildarfundi.

Frsm. (Jakob Möller) Frv. þetta er borið fram af peningamálahefnd, eftir beiðni hæstv. stjórnar, fyrir þá sök, að lögin nr. 57, 1919, sem heimila stjórninni að leyfa Íslandsbanka að auka seðlaupphæð þá, er hann má gefa út lögum samkvæmt, falla úr gildi 1. maí næstkomandi, en fyrir þann tíma, sem þar á eftir líður og þangað til ný lög verða sett um það efni, er nauðsynlegt, að heimildarlög sjeu til, til þess, að bankinn geti gefið út seðla eftir því, sem viðskiftaþörfin krefur. Nú er það víst, að ekkert af þeim frv., sem nú eru á ferðinni um þetta efni, verður orðið að lögum fyrir 1. maí. Það er því nauðsynlegt, og getur varla valdið ágreiningi, að framlengja gildi laganna nr. 57, 1919, því að þótt sú framlenging verði samþ. með þessu frv. þá þarf það engin áhrif að hafa á afstöðu manna til hinna ýmsu frv., eða á gang málsins að öðru leyti.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg vil þakka háttv. peningamálanefnd fyrir, að hafa borið fram frv. Jeg vil taka undir það með háttv.frsm. (Jak. M.), að þessi framlenging á gildi laganna nr. 57, 1919. getur engin áhrif haft á þetta mál til frambúðar, svo að hægt er að spara sjer allar deilur um það. Vegna þess, hvað skamt er eftir til 1. maí, er rjett aðeins nægur tími til að síma til konungs, til þess að búið verði að fá staðfestingu hans fyrir 1. maí. Jeg vona, að háttv. forseti taki málið strax til 2. og 3. umr., að þessari lokinni.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (G. B.) Með því að mjög þarf að hraða afgreiðslu þessa máls, þá leyfi jeg mjer að leita afbrigða frá þingsköpum um það, og leggja fyrir háttv. deild, hvort hún ekki vill samþ., að haldnir sjeu þrír fundir um málið, hver á eftir öðrum, og ef enginn mælir á móti, þá skoða jeg það samþ. án atkvgr.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg vil aðeins geta þess, að með því að mjög þarf að flýta þessu máli, þá hefir hv. peningamálanefnd Nd. flutt þetta mál, eftir beiðni stjórnarinnar. Frv. hefir þegar verið samþ. á fáum mínútum í hv.Nd., og vona jeg, að svo verði einnig hjer.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Sigurður Eggerz) Nefndin hefir gert eina lítilfjörlega breytingu á frv., og er hún í samræmi við aths. háttv.þm. Snæf. (H. St.) við síðustu umr. máls þessa. Hefi jeg ekkert um þá brtt. að öðru leyti að segja, en leyfi mjer að leggja til, að frv. verði samþ. með henni.

Halldór Steinsson Jeg hygg, ef till. þessi verður samþ. og stjórnin tekur nokkurt tillit til hennar, að af samþykt hennar leiði meiri kostnaður en menn grunar. Þetta á sjerstaklega við 3. lið till. Jeg get ljeð 1., 2. og 4. lið samþykki mitt, því þeir standa í sambandi við rannsókn fyrirhugaðra tóvinnuvjela, en alt öðru máli er að gegna um 3. lið; hann mundi baka ríkinu svo mikinn kostnað, að jeg sje ekki, að unt sje að samþykja hann. Síðustu setningu liðsins skil jeg ekki. Þar stendur: „Þar á meðal hvernig fjáröflun til fyrirtækjanna og eignarfyrirkomulagi þeirra verður best hagað“. Jeg veit ekki, hvernig fjáröflun á að fara fram í sambandi við kostnaðaráætlun um þetta. Mjer skilst þessi síðasta setning óþörf og fjarstæða. Jeg vil þess vegna óska, að forseti beri upp hvern lið út af fyrir sig, því jeg get ekki verið með 3. lið, þótt jeg geti samþykt 1., 2. og 4. lið.

Guðmundur Ólafsson Jeg er óundirbúinn að ræða þetta mál og skal því ekki tala lengi, fremur en minn er vandi. Mjer datt ekki í hug, að deildin hefði neitt við það að athuga, að skorað væri á stjórnina að rannsaka þetta mál, því jeg hefi ekki orðið annars var en að menn hafi talið þetta undanfarið eitt okkar mesta nauðsynjamál. Jeg hefi ekki sjeð neitt sjerstaklega athugavert við orðalag till. og bjóst hálfvegis við, að málinu yrði vísað til nefndar, og þá sennilega landbn. Hv. þm. Snæf. (H. St.) taldi sig mundu geta samþ. 1., 2. og 4. lið till., en ekki geta greitt 3. lið atkv. Jeg skal ekkert um það fullyrða, hvort 3. liður er jafnnauðsynlegur og hinir, þótt mjer í fljótu bragði virðist svo, og mjer finst ekkert á móti því að samþykkja hann, ef það gæti stuðlað til þess, að mál þetta yrði betur rannsakað og lægi ljósar fyrir í framtíðinni. Hjer eru margir menn, sem fúsir eru til að gera alt, sem unt er, til þess að rækta sálir landsmanna, en mjer finst það óviðkunnanlegt, að þeir sömu menn skuli vera á móti því, sem horfir líkamanum til gagnsmuna, því enn þá fer þó þetta tvent, sál og líkami, saman. Og af því þetta verður nú ekki sundur skilið, þá vildi jeg mega vænta, að þessi till., sem beinist að því að skapa ullariðnað í landinu, og því eingöngu lýtur að hinum líkamlegu þörfum manna, verði samþ. hjer í deildinni.

Sigurður Hjörleifsson Kvaran Jeg vil sýna till. allan sóma og vísa henni til nefndar, og þá eðlilega, eins og hv.þm. Snæf. (H. St.) stakk upp á, til landbn. Það er satt, sem hv.þm. Snæf. (H. St.) tók fram, að ef gera ætti margar kostnaðaráætlanir, þá væri samfara því töluverður kostnaður. En jeg býst við, að stjórnin láti ekki gera samskonar áætlanir á mörgum stöðum. Um 3. lið till. er það að segja, að hann má vel bera upp í tvennu lagi, því að síðari hluti hans er alveg óskyldur hinum fyrri. Jeg vil því leggja til, að málinu sje vísað til landbn., þótt ekki sje um langan tíma að ræða, í þeirri von, að hægt sje að fá umsögn hennar mjög bráðlega.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Guðmundur Guðfinnsson Jeg vil mæla hið besta með því, að þetta frv. nái fram að ganga. Jeg er ekki samdóma því, sem háttv. 1. þm. Húnv. (G. Ó.) sagði við 1. umr. þessa frv., að heimildin í þingsályktuninni frá 1919 sje nóg. Þar er ekkert minst á að rannsaka járnbrautarlagningu austur í sýslur. Og þetta er ekki sambærilegt við 3. lið í ullariðnaðartill., sem hann var að vitna í. Þar var gert ráð fyrir, að fram færu rannsóknir um alt land, og þá hefðu orðið gerðar áætlanir um margt, sem aldrei hefðu komið til framkvæmda. En þetta kemur þó áreiðanlega einhverntíma til framkvæmda. Annað fallvatn þar austanfjalls hefir verið rannsakað talsvert. Er það nær mjer og mínu kjördæmi. En jeg tel samt engan skaða, þótt þetta sje rannsakað, því að jeg tel sjálfsagt, að það fallvatnið sje tekið, sem betra er, gefur ódýrari orku. En svo er annað meginatriði þessa frv. Það er rannsókn járnbrautarlagningar austur. Jeg tel það engu síður mikilvægt en hitt. Það mál er ekki nýtt hjer á þingi. Það var til umræðu fyrir nokkrum árum, og ef þá hefði verið undinn bráður bugur að því að leggja járnbrautina, þá væri hún búin að borga sig nú, því að flutningur þessa leið hefir verið og er afardýr. Nú kostar t. d. 150 kr. að flytja hverja smálest hjeðan austur að Þjórsá. Með þessu er jeg ekki að ásaka þá, sem móti voru, því að ekki var hægt að sjá fyrir þær breytingar, sem orðið hafa á öllu verðlagi. Nú er verið að leggja í miljónafyrirtæki þar eystra, áveitur og fleira, sem hefir mikla þýðingu fyrir afkomu þjóðarinnar. En jeg sje ekki, hvernig þau fyrirtæki eiga að blessast, nema því aðeins að sjeð verði fyrir góðum samgöngum.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Eggerz Jeg skal ekki þreyta háttv. deild með langri ræðu. Enda gerist þess ekki þörf, því að jeg hefi oft lýst hjer skoðun minni á nauðsyn þessarar lántöku. En það er eitt atriði, sem jeg vil minna á. Jeg kann illa við að hafa lánsheimild eins ótakmarkaða og hún er í þessu frv. Þar er ekkert hámark. Þetta segi jeg þó ekki af því, að jeg sje hræddur um, að stjórnin misbeiti heimildinni, en jeg tel yfirleitt óviðkunnanlegt að veita lánsheimild þannig lagaða. Ef til vill kem jeg því með brtt. til 3. umr., en þó ekki, ef jeg sje, að málinu væri með því teflt í voða, því að það gleður mig mjög, að alt þingið er komið á þá skoðun, að nauðsyn sje að taka lán.

Fjármálaráðherra (M. G.) Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) taldi það galla á þessu frv., að ekki er þar tekin fram sú fjárhæð, sem upphaflega var þar. Jeg skal játa það, að þetta er mjer að kenna. Mjer þótti það nefnilega viðsjárvert að láta umheiminn sjá, að svo fámenn þjóð sem Íslendingar fari fram á svo mikið lán í einu - 15 miljónir króna, sem væri hlutfallslega það sama og Danir tækju að láni 450 miljónir króna. Finst mjer í alla staði heppilegra að hafa þetta svo, sem nú er. Út af ummælum háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) um, að jeg hafi nú loks getað fallist á þessa lántöku, skal jeg taka það fram, að jeg hefi aldrei verið á annari skoðun en að rjett væri að heimila landsstjórninni að taka lán. Auk þess er nú fram komin ný ástæða til þess, þar sem ákveðið er að kaupa hlutabrjef Íslandsbanka - en til þess þarf vitanlega mikið fje. Jeg skal svo ekki orðlengja þetta frekar nú, en vísa til ræðu minnar um þetta mál í háttv.Nd.

Sigurður Eggerz Jeg ætla ekki heldur að vekja hjer neinar umræður um þetta mál, en vísa, eins og hæstv. fjrh. (M. G.), til þess, sem jeg hefi áður sagt um það við mörg tækifæri hjer í deildinni. Tími þingsins er nú mjög að þrotum kominn, og vil jeg því ekki stofna lánsheimildinni í nokkurn voða, með því að koma fram með brtt., þó jeg, eins og jeg tók fram hjer áðan, mundi hafa talið það rjettara, og þá af þeim ástæðum, er jeg þá tók fram.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg vil enn taka það fram fyrir hönd stjórnarinnar, að ef nauðsyn er á, þá verður heimildin notuð.  (S. E.: Lítur þá hæstv. stjórn á þetta sem heimild, sem hún þurfi ekki að fara eftir, frekar en hún vill?)  . Heimildin verður náttúrlega notuð, ef hlutabrjef í Íslandsbanka verða keypt, og að öðru leyti, ef nauðsyn krefur. Eru það nú tilmæli mín til hæstv. forseta, að mál þetta verði tekið til 3. umræðu nú þegar á eftir.  (S. E. : Væri ekki rjettara að láta það bíða til kl. 12)  .
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Sigurður Eggerz Það gleður mig stórlega, að hæstv. stjórn leggur nú orðið svo mikla áherslu á lántöku, að hún hefir ekki einu sinni þreyju í sjer til þess að bíða til kl. 1 með afgreiðslu málsins.

Fjármálaráðherra (M. G.) Það gleður mig enn meira, að háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) skuli vera farinn að fylgja svo fast fram málum stjórnarinnar sem hann fylgir þessu frv., því að þótt þetta frv. hafi upphaflega komið fram í háttv.Nd., þá stendur nú varla stafur eftir af því, eftir að þær brtt., sem jeg kom með í hv.Nd., voru samþyktar, og það með öllum greiddum atkvæðum, ef jeg man rjett.

Sigurður Eggerz Jeg býst ekki við, að hæstv. ráðherra (M. G.) geti með rjettu kvartað undan því, að jeg fylgi ekki stjórninni að málum, þá sjaldan hún hefir heillavænlegt mál fram að færa. Annars vil jeg benda á það, að það er fjarri því, að hæstv. stjórn eigi nokkrar þakkir skilið fyrir framgöngu sína í þessu máli, því hún hefir, eins og hæstv. ráðherra (M. G.) veit, alls ekki gert þetta af sjálfsdáðum, heldur höfum við kúgað hana til þess.

Fjármálaráðherra (M. G.) Jeg hygg þá, að enn minni ástæða sje fyrir háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) að þakka sjer eða peningamálanefnd þetta frv. Eins og kunnugt er, hefir sú nefnd legið með þetta mál í 3 mánuði, án nokkurra framkvæmda - en þó var það loks maður utan nefndarinnar, sem kom fram með frv. Þurfa því háttv. nefndarmenn ekki að láta stórt af afrekum sínum í þessu máli.

Sigurður Eggerz Það var aldrei meiningin, að peningamálanefnd kæmi fram með till. sínar um lántökuna fyr en í þinglokin. Auk þess kom þetta frv. frá einum af aðalmönnum Sjálfstæðisflokksins, og var fram borið af honum í fullu samkomulagi við flokkinn.

Jóhannes Jóhannesson Jeg vildi aðeins þakka háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) fyrir skemtunina.  (8. E.: Háttv. þm. gleymir hæstv. fjrh. (M. G.))  .
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Karl Einarsson Það er óþarfi að mæla með þessari breytingartillögu, því hún gerir það sjálf. Það hefir verið felt þetta ákvæði úr frv., og veit jeg ekki hvers vegna, því lítið þýðir þótt stjórnin setji lög og reglur hjer að lútandi, ef engin ákvæði um sektir fylgja með fyrir brot á þeim. Hefi jeg af þessum sökum komið fram með þessa brtt., og vona að hún verði samþykt í háttv. deild.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (B. Sv.) Jeg skal að síðustu þakka háttv. þingmönnum fyrir góða samvinnu. Þótt stundum hafi eitthvað bjátað á, þá er það ekki meira en gengur og gerist og einatt hlýtur að verða, ekki síst á svo löngu þingi sem þessu, er nú hefir háð verið. Óska jeg svo þingmönnum fararheilla og góðrar heimkomu og vænti, að við megum heilir hittast á komanda vetri. Segi jeg svo þessum síðasta fundi þessarar deildar á þessu þingi slitið. IX. Þinglausnir. Á 4. fundi í Sþ., laugardaginn 21. maí, kl. 1 miðdegis, þinglausnafundi, að lokinni dagskrá, skýrði forseti í stuttu máli frá störfum þingsins á þessa leið: Fundir. í neðri deild ............77 - efri deild 79 - sameinuðu þingi.. 4 Alls ....................... 160 Mál. A. Frumvörp: 1. Stjórnarfrumvörp a. lögð fyrir Nd 31 b. - - Ed. .. 18 49 2. Þingmannafrumvörp a. flutt í neðri deild 55 b. flutt í efri deild 9 64 Alls 113 Þar af: a. Afgreidd sem lög frá neðri deild 32 frá efri deild 39 Alls 71 (Þar af stjórnarfrv. 35 en þingmannafrv. 36). b. Feld í neðri deild 4 í efri deild 5 9 (Þar af 2 stjórnarfrv. en 7 þingmannafrv.). c. Afgr. með rökst. dagskrá í Ed. 3 - 3 (1. stj.frv., 2 þm.frv.). d. Tekið aftur í efri deild .... .. 1 . - 1 (þingmannafrv.). c. Ekki útrædd í neðri deild 22 í efri deild 7 29 B. Tillögur: 1. Bornar fram í neðri deild . . . . 24 2. Bornar fram í efri deild .... 6 3. Bornar fram í sameinuðu þingi 1 Alls 31 Þar af: a. Afgr. til stjórnarinnar sem 1. Ályktanir Alþingis 4 2. Ályktanir neðri deildar. ........ 10 3. Ályktanir efri deildar . . 2 Alls 16 b. Ályktanir um skipun nefnda í neðri deild 2 í efri deild 3 5 c. Feldar eða vísað frá í neðri deild 5 í sameinuðu þingi 1 6 d. Tekin aftur í neðri deild 1 1 e. Ekki útræddar í neðri deild 3 3 C. Fyrirspurnir: Bornar fram í Nd. og báðum svarað 2 - 2 Alls til meðferðar á þinginu 146 mál.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti: Störf þessa þings hafa verið mikil, og mörg af málum þeim, sem fyrir því hafa legið, mjög vandasöm og erfið viðfangs. Einlægur vilji allra þingmanna hefir verið að taka þær ályktanir, sem að þeirra dómi væru nauðsynlegar og nægilegar til bjargráða atvinnuvegum landsins og fjárhag þess, og er það einlæg ósk okkar allra, að störf Alþingis hafi verið þannig, að þetta hafi tekist. Að endingu vil jeg óska öllum þeim þingmönnum, sem heima eiga utanbæjar, góðrar heimfarar og heimkomu. 0098 Fjármálaráðherra (M. G.): Í nafni og umboði hans hátignar konungsins lýsi jeg því yfir, að þessu þrítugasta og þriðja löggjafarþingi Íslendinga er slitið. Stóð þá upp Sigurður Stefánsson, þm. N.-Ísf., og mælti: „Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn Tíundi!“ Tóku þingmenn undir þau orð með níföldu húrrahrópi. Var síðan af þingi gengið.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Kosning forseta og skrifara. Var því næst gengið til kosninga á forseta deildarinnar. Kosningu hlaut Benedikt Sveinsson, þm.N.-Þ., með 16 atkv. Þórarinn Jónsson fekk 3 atkv., Sigurður Stefánsson 1 atkv., en 5 seðlar voru auðir. Hinn nýkosni forseti tók við fundarstjórn og ljet fara fram kosningu fyrri varaforseta deildarinnar, og var kosinn Þorleifur Jónsson, þm. A.-Sk., með 12 atkv. Sigurður Stefánsson fekk 10 atkv., en 3 seðlar voru auðir. Þessu næst var kosinn 2. varaforseti deildarinnar. Kosninguna varð að þrítaka. Fyrsta kosning fór á þá leið, að Bjarni Jónsson hlaut 8 atkv., Magnús Jónsson 8 atkv., Sigurður Stefánsson 2 atkv., en 7 seðlar voru auðir. Þá mælti
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsætisráðherra (J. M.) Samkvæmt því valdi sem mjer er þannig er veitt, lýsi jeg því hjer með yfir í nafni Hans hátignar konungsins, að Alþingi Íslendinga er sett.

Þá stóð upp Sigurður Stefánsson, þm.N.-Ísf., og mælti: Lengi lifi konungur vor, Kristján hinn tíundi! og tóku þingmenn undir það með níföldu húrrahrópi.

Aldursforseti (S. J.) Áður en þingstörf hefjast að þessu sinni vil jeg leyfa mjer, samkvæmt þingvenju, að minnast eins þingmanns, er látist hefir frá því, er síðasta þingi var slitið. Þessi þingmaður er Pjetur atvinnumálaráðherra Jónsson frá Gautlöndum, þingmaður Suður-Þingeyinga. Hann var fæddur 28. ágúst 1858, en andaðist hjer í Reykjavík 20. janúar þ. á. Fyrir tveim dögum síðan vorum við staddir hjer í þessum sal að kveðja hann í hinsta sinn, og var hans þá vel og ítarlega minst. Skal jeg því aðeins minnast stuttlega á þingstarfaferil hans. Pjetur Jónsson var fyrst kosinn alþingismaður í Suður-Þingeyjarsýslu 1894, og var æ síðan þm. þess kjördæmis. Hefir hann þannig átt sæti alls á 22 löggjafarþingum. Hann var lengst af framsögumaður og skrifari fjárlaganefndar, eða til 1915, er gerð var breyting á nefndarstörfunum, samkvæmt þingsköpum, og formaður fjárveitinganefndar frá 1917 til þess er hann varð ráðherra atvinnumálanna. Auk þessa var Pjetur heitinn Jónsson skipaður í þessar milliþinganefndir: Í landbúnaðarnefnd 30. apríl 1904, skattamálanefnd 2. desember 1907 og í launamálanefnd 9. desember 1914, en hann tók aldrei sæti í þeirri nefnd, og var því annar maður skipaður í hans stað. Á stríðsárunum átti hann og sæti í útflutningsnefnd og vann þar á meðan sú nefnd starfaði. Og formaður yfirfasteignamatsnefndar landsins var hann skipaður og vann þar þangað til hann tók við ráðherrastarfinu, en til þess var hann kvaddur af konungi 25.febrúar 1920. Ráðherrastarfinu gegndi hann þannig tæplega tvö síðustu æfiárin. Af þessu stutta yfirliti vona jeg að sjá megi, hvað mikils trausts Pjetur heitinn Jónsson hefir notið hjá þingi og stjórn, og að starf hans hefir verið langt og margskonar í þágu þings og þjóðar. Efast jeg því ekki um, að vjer allir minnumst þessa mæta manns með samhug og þakklæti, og vottum það með því að standa upp. En þingheimur tók undir orð forseta með því að standa upp. Þá kvaddi aldursforseti (S. J.) sjer til aðstoðar sem fundarskrifara þá Benedikt Sveinsson, þm.N.-Þ. og Stefán Stefánsson, 1. þm. Eyf.

Forsætisráðherra (J. M.) Þá vil jeg biðja elsta þingmanninn, háttv. 3. landsk.þm. (S. J.), að ganga til forsetasætis og gegna forsetastörfum, þar til kosning hefir farið fram á forseta sameinaðs þings. Aldursforseti (S. J.) gekk þá til forsetastóls.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forsætisráðherra (J.M.): Jeg leyfi mjer að leggja eftirfarandi frv. fyrir þessa háttv. deild: 1. Frv. til laga um lögfylgjur hjónabands. 2. - til laga um presta þjóðkirkjunnar og prófasta. 3. - til laga um hitun kirkna.

Fjármálaráðherra (M.G.): Jeg leyfi mjer að leggja fram þessi frumvörp af hálfu atvinnumálaráðuneytisins: 1. Frv. til laga um breytingu á almennum viðskiftalögum, nr. 31, 11. júlí 1911. 2. - til laga um verslunarskýrslur. 3. - til atvinnulaga. 4. - til laga um einkaleyfi.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Sigurðsson) Það er ekki þörf á að segja margt um frv. þetta. Jeg skal aðeins geta þess, að það er flutt eftir ósk hreppa þeirra, er hlut eiga að máli, þ. e. vilja fá þingstaði hjá sjer. Þess má einnig geta, að jeg hefi ekki leitað umsagnar sýslumannsins í Skagafjarðarsýslu, en býst hinsvegar við því, að hæstv. forsætisráðherra geti skýrt frá afstöðu hans. Það virðist með öllu ástæðulaust að spyrna á móti þessu frv. meðan það skipulag helst um þingstaði, sem nú er, að þingað er nálega í hverjum hreppi. Þessir hreppar eiga vissulega eins kröfu á að þingað sje innan þeirra takmarka eins og þeir hreppar, sem þegar njóta þeirra hlunninda, enda hafa mörg önnur slík frv. náð hjer fram að ganga.

Forsætisráðherra (J. M.) Mjer þykir skylt að skýra frá skoðun sýslumannsins í Skagafjarðarsýslu á máli þessu, því að hann hefir ritað um það stjórnarráðinu. Hann telur óþarft að hafa sjerstök manntalsþing í umræddum hreppum. Ástæður fyrir skoðun sinni telur hann þrjár. Í fyrsta lagi það, að sími væri í Haganesvík, og því auðvelt að ná til sýslumanns á þann hátt; í öðru lagi þá gætu hreppsbúar leitað til sýslumanns um úrlausnir mála skriflega, og væri það oft heppilegra, og í þriðja lagi væri oft óþægilegt að geyma mál sín til manntalsþinga. Án þess að fara frekar út í ástæður sýslumanns eða þörf hreppanna, þá verð jeg að segja það, að jeg er samdóma hv.flm. (J.S.) um, að ekki sje rjett að neita hreppunum um það, er þeir fara hjer fram á. Mjer finst það ekki óeðlilegt, er hreppar eru útskiftir, að þeir vilji fá sjerstök manntalsþing og dómþinghár.

Flm. (Jón Sigurðsson) Mjer kom ekki á óvart afstaða sýslumannsins í Skagafjarðarsýslu í máli þessu. Hans afstaða er nokkuð sjerstök; hann vill láta afnema öll manntalsþing, og þá er ekki nema eðlilegt, að hann vilji ekki láta fjölga þeim. En jeg vona nú samt, að þessir hreppar fái að verða aðnjótandi sömu rjettinda sem aðrir hreppar, sem þessa hafa farið á leit áður. Auk þess skal jeg upplýsa það, að þetta er enginn erfiðisauki fyrir sýslumann, því að vel má halda manntalsþingin í Viðvíkur- og Hólahreppum á sama degi.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Einar Árnason) Af því að frv. þessu fylgir allítarleg greinargerð, læt jeg mjer nægja að vísa til hennar og legg það til, að frv. sje vísað til fjárhagsnefndar.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Jón Sigurðsson) Jeg þarf ekki að fylgja þessu litla frv. úr hlaði með löngu máli. Get að mestu leyti látið mjer nægja að vísa til greinargerðarinnar. Þó ætla jeg að leyfa mjer að drepa á örfá atriði, til glöggvunar nefnd þeirri, sem kemur til með að fjalla um málið. Allur fjöldi íbúanna á Sauðárkróki stundar landbúnað samhliða smáatvinnu, sem til fellur hjá kaupmönnum, og lítilsháttar útgerð, og um aðra atvinnu er ekki og verður ekki að ræða í náinni framtíð, nema þá um lítilsháttar smáiðju, ef t. d. rafvirkjun kæmist þar á fót. Með lögum frá 1919 var verslunarlóð Sauðárkróks stækkuð svo, að ekki er sjáanlegt, að kauptúnið vaxi út fyrir hana fyrst um sinn, og þó að kauptúnið stækkaði til muna á næstu árum, mundi það því ekki hafa nein áhrif á jörðina Sauðá, nje hækka hana í verði. Hjer er því alt öðru máli að gegna heldur en þar, sem um útgerð í stærri stíl er að ræða. Slíkt hefir altaf áhrif á jarðarverðið, og því getur verið rjett að leggjast á móti því að selja þær þjóðeignir, er svo stendur á um. Aðalástæðan fyrir því, að frv. þetta er fram komið, er sú, að þorpsbúum er ekki einungis nauðsynlegt að fá nothæft land til aukinnar ræktunar heldur og til beitar, og að þeir sjálfir geti ráðið um girðingu á landinu. Sje jeg svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta, en legg til, að frv. verði, að umr. þessari lokinni, vísað til allshn.
Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Halldór Steinsson) Þessi till. þarf ekki langa framsögu, því allir vita, að viðskifti landsmanna bæði inn á við og út á við, eru í hinni mestu kreppu, og engum skyldara en Alþingi að ráða bót á því. Líklegt er, að ýms mikilsvarðandi mál, er snerta fjárhag landsins, liggi fyrir þessu þingi, en þar eð þessi mál tilheyra ekki neinni fastri nefnd í þinginu sjerstaklega, þá er það ljóst, að kjósa verður hjer nýja. Starf þessarar nefndar verður mikið, og fylgir því hin mesta ábyrgð, og er lausn þeirra mála ekki aðeins þýðingarmikil fyrir einstaklinginn, heldur og fyrir ríkisheildina. Að svo mæltu finn jeg enga þörf á því að færa frekari ástæður fyrir þessari tillögu.