Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég vil nú fyrst biðja hæstv. forseta afsökunar og síðan þm. í þessari hv. deild sömuleiðis, og hafa þeir þó e. t. v. ýmislegt fleira að fyrirgefa mér, en þetta mál er borið hér fram fullseint. Tildrög þessa máls eða afskipta minna af þessu máli eru þau, að þegar ég tók sæti í tryggingaráði fyrir senn fjórum árum bárust oft inn á borð hjá tryggingaráði tilmæli refsifanga um miskunn nokkra í sambandi við greiðslu barnsmeðlaga, er þeir voru ófærir um vegna fangelsisvistar að vinna fyrir. Ljóst þótti að yfirsýn hinna vitrustu manna, og vil ég þar nafngreina Gunnar J. Möller hæstaréttarlögmann, sem lengst hefur átt sæti í tryggingaráði, að tryggingalöggjöfin gerði ekki kleift fyrir Tryggingastofnunina að gefa þar nokkuð eftir. Við umfjöllun þessara mála kom einnig í ljós, að enda þótt meðlögin væru refsiföngum þung í skauti er þeir kæmu út úr fangelsi og þessi gjöld hefðu safnast upp ásamt með vöxtum væru enn önnur gjöld, sem þeim var gert að greiða og upp hlóðust meðan þeir voru í fangelsinu, enn þyngri, þar sem voru skuldir af opinberum gjöldum, útsvari og sköttum með refsivöxtunum sem hlaðast á þessar skuldir meðan mennirnir sitja inni. Enn leiddi eftirgrennslan það í ljós með mjög marga þessara fanga, að þegar þeir koma út er það svo, þó að ekki megi segja að það sé að fara úr öskunni í eldinn að losna út úr fangelsinu, að þá má kannske orða það þannig að þeir stígi af þröskuldi fangelsisins út í sökkvandi skuldafen þar sem þeir eiga sér litla bjargarvon margir hverjir. Eins og segir í grg. með frv. er hér ekki um að ræða neitt nýtt mál, en það hefur tekið á sig nýja mynd á hinum síðari misserum og síðari árum vegna sífellt hækkandi refsivaxta. Það mun því miður vera svo, að ekki gerist það ætíð, og kannske of sjaldan, að afbrotamenn okkar komi úr fangelsum staðráðnir í því fyrst og fremst að bæta sitt framferði en guði sé lof eru það þó nokkrir þeirra sem koma út með þann staðfasta ásetning. En með þeim hætti sem hafður hefur verið með innheimtu þessara gjalda, sem um er fjallað í frv., hefur þetta viljað fara svo, að þeir hafa hvergi getað ráðið sig í vinnu vegna þess að innheimtustofnanir, og þá fyrst og fremst Innheimtustofnun sveitarfélaga, hafa verið á eftir þeim með innheimtu á þessu fé og hirt hefur verið af þeim allt sem þeir hafa getað unnið sér inn þannig að þeir hafa átt lítinn kost sér til lífsframfæris og hafa orðið, ef svo má segja, að fara huldu höfði á vinnumarkaðnum. Dæmi veit ég þess með þó nokkuð sterkum líkindum, að einmitt það hvernig búið er að föngunum varðandi þessi skuldaskil er út kemur hafi valdið því að menn hafi lent inn í fangelsinu á nýjan leik. Það hvarflar ekki að mér að þeir sem um þessi mál hafa fjallað hafi viljað þyngja refsingu fanganna með þessum hætti. Ég hef ástæðu til að ætla að mönnum hafi sést yfir þetta atriði að sjá þeim farborða að þessu leyti, það hafi dregist úr hömlu að gera það, og kemur í ljós að það er ekki hægt að gera það með breytingu á tryggingalöggjöfinni. Ég naut aðstoðar fyrrnefnds Gunnars J. Möllers hæstaréttarlögmanns við samningu þessa frv. og það er samið í fullkomnu samráði við Baldur Möller ráðuneytisstjóra í dómsmrn. Ég vil ekki orðlengja þetta fremur, en gefa aðeins skýringu á niðurlagi 1. gr. Greinin hljóðar svo: „Meðlög, sem falla á þann tíma, reiknað í heilum mánuðum, sem maður afplánar refsingu, vinnur af sér meðlag eða barnalífeyri skulu ekki innheimt. Eigi að síður skal Innheimtustofnun sveitarfélaga standa skil á meðlagsgreiðslum fyrir slíkan tíma til Tryggingastofnunar ríkisins.“ Merking niðurlags greinarinnar er í sem skemmstu máli að Innheimtustofnunin skal svo sem áður innheimta frá sveitarfélögunum til endurgreiðslu til Tryggingastofnunarinnar. Hér er um að ræða þann hóp manna sem efalítið stendur verst í skilum með greiðslu á meðlögum til hins opinbera, og ef þetta væri ekki tekið fram í 1. gr. gæti þetta leitt til þess að gjöld sem Tryggingastofnunin hefur ekki áður greitt lentu á Tryggingastofnuninni. Innheimtustofnunin á sem sagt að halda áfram að standa skil á meðlagsgreiðslum, sem hún sækir til sveitarfélaganna, til Tryggingastofnunarinnar. Önnur atriði í þessu frv. skýra sig sjálf með lesningu grg. Ég vil svo í lokin, ef svo má segja, hnykkja á afsökunarbeiðni minni að leggja þetta frv. svo seint fram. Ég hef ástæðu til að ætla að við getum þrátt fyrir allt, eins og málið er í pottinn búið, fengið það afgreitt á þessum hala þingsins, ef við komum okkur saman um að flýta afgreiðslu þess hér í Ed.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs hér utan dagskrár til að fá að bera fram stutta fsp. til hæstv. samgrh., en nú gerist stutt eftir þingtímans og þess vegna óhægt um vik að koma fyrirspurnum á dagskrá í Sþ. S. I. föstudag varð sá atburður að dýpkunarskip Vita- og hafnamálastofnunar sökk hér úti á Faxaflóa í mjög slæmu veðri. Þetta skip, dýpkunarskipið Gretti, átti að nota allvíða í sumar. Nú verður það ekki gert og þess vegna er ljóst að skapast mun erfitt ástand í allmörgum höfnum þar sem ætlunin var að nota þetta afkastamikla tæki til framkvæmda. Því vildi ég spyrja hæstv. samgrh. hvort horfur séu á að unnt sé að bjarga skipinu, þ. e. að ná því upp þaðan sem það liggur, eða hvort það sé á meira dýpi en svo að slíkt sé framkvæmanlegt. Í öðru lagi vildi ég spyrja hvaða áhrif þetta óhapp muni hafa á framkvæmdir við hafnargerð hér á landi í sumar, og sömuleiðis, ef ekki reynist tæknilega unnt að bjarga skipinu þaðan sem það nú er, hvort gerðar hafi verið eða muni verða gerðar á næstunni ráðstafanir til að afla nýs dýpkunarskips. Ennfremur mætti um það spyrja hér að lokum, vegna þess að við þetta hafa allmargir starfsmenn Vita- og hafnamálastofnunar haft atvinnu, hvort þetta óhapp muni leiða til fækkunar starfsliðs þar eða til uppsagnar. Ég held, herra forseti, að það sé óþarfi að hafa um þetta fleiri orð að sinni.



Herra forseti. Það er að vísu nokkuð skammt liðið frá því að þetta óhapp varð, svo að ég hef ekki fengið fullkomnar upplýsingar um sumt af því sem ég hef sett í gang í þessu sambandi. Þó get ég svarað a. m. k. hluta af því sem hv. þm. spurði um. Í fyrsta lagi segja mér sérfróðir menn að það sé mjög ólíklegt að unnt sé að bjarga Gretti þar sem hann liggur. Þó verður það eitthvað nánar kannað. En svarið sem ég fékk var að það væri mjög ólíklegt. Hvaða áhrif hefur þetta á verkin í sumar? Fyrirhugaðar voru dýpkanir í sumar á eftirtöldum höfnum: Á Húsavík 19 þús. m2. Það er talið munu kosta 4 millj. kr. Á Þórshöfn 7 þús. m2 á 1750 þús. kr. Á Stöðvarfirði 6 þús. m2 á 1500 þús. kr. Á Breiðdalsvík 4800 m2 á 1200 þús. kr. Í Sandgerði 2200 m2 á 500 þús. kr. Í Grindavík 4800 m2 á 1200 þús. kr. Í Hafnarfirði 3200 m2 á 1. millj. kr. Þetta eru samtals 47 þús. m2 og talið munu kosta 11 millj. 150 þús. kr. Í landinu eru ekki tæki til að framkvæma a. m. k. sumar þessar dýpkanir, t. d. á Húsavík og Þórshöfn, Breiðdalsvík, Sandgerði og Hafnarfirði. Í Sandgerði og Hafnarfirði hefur þetta áhrif á síðari verkáfanga sem einnig var fyrirhugað að vinna á þessu ári. Þar átti að nota Gretti til að moka upp sprengdri klöpp úr fyrirhuguðum skurði fyrir stálþil. Þetta hefur því enn önnur eftirköst í för með sér eins og ljóst má vera af þessu. Þá er spurt hvort þetta leiði til fækkunar í áhaldahúsi Hafnamálastofnunar. Í fyrsta lagi má segja að án Grettis eða sambærilegs skips sé rekstrargrundvöllur áhaldahússins í raun og veru brostinn. Nú skal ég ekki um það segja á þessu stigi hvort unnt er að fá sambærilegt skip á skömmum tíma. Það er einmitt eitt af því sem ég hef óskað eftir að verði athugað en ekki fengið svör við. Ef það tekst ekki er ekki um annað að ræða en endurskipuleggja reksturinn. Að öllum líkindum hefði það verulega fækkun á mannskap í för með sér, og mætti nánast segja að áhaldahús í núverandi mynd yrði ekki starfrækt. Í áhaldahúsinu starfa nú 33 menn. Ég held að öllum megi vera ljóst af því sem ég las áðan um þær framkvæmdir sem Gretti voru ætlaðar að það verður allt gert til að komast yfir annað skip. Hins vegar höfum við ekki upplýsingar um það á þessu stigi. Ég hef einnig látið athuga hvort komi til greina að bjóða verkin út a. m. k. núna og fá þau þannig unnin. En það eru erfiðleikar á því með mörg þessara verka því að það eru ekki til tæki í landinu til að vinna þau. Það kann að vera að einstök verk megi fá verktaka til að gera, en það er mikill minni hluti. Eins og menn vita var Grettir mjög sérhæft skip og notað til dýpkana á hörðum botni, sprengdri klöpp og öðrum slíkum verkefnum, sem önnur dýpkunartæki ráða ekki við. Þessi verkefni eru þar að auki takmörkuð að umfangi og ekki þörf fyrir nema eitt slíkt tæki í landinu. Við aðstæður sem þessar er ekki grundvöllur til heilbrigðs útboðs og því er að mínu mati eðlilegt að ríkið eigi svona sérhæft tæki. Ég held að varla sé hægt að gera ráð fyrir því að verktakar, sem gjarnan þyrftu að vera fleiri en einn til að sem sanngjörnust tilboð fengjust, fái sér svona tæki og reyndar alls ekki æskilegt. Ég hygg að þetta sé eitt af þeim verkefnum sem eðlilegt er að Vita- og hafnarmálaskrifstofan sjálf annist.



Herra forseti. Þetta voru nú kannske eins greið svör og menn gátu búist við hjá hæstv. ráðh. á þessu stigi málsins. En ég held að ekki fari á milli mála að það sé mjög nauðsynlegt að gera allt sem unnt er til að fá tæki af þessu tagi til notkunar hér í sumar. Annars kunna allar framkvæmdaáætlanir að raskast og það getur haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir þau pláss þar sem hugmyndin var að vinna verk í sumar. Í annan stað held ég að það sé alveg einsýnt að ríkið verði að eiga tæki af þessu tagi. Hér er um mjög sérhæft verkfæri að ræða sem nauðsynlegt er að Vita- og hafnamálaskrifstofan hafi full umráð yfir. Þess vegna nægir náttúrlega ekki að hugsa sér t. d. leigusamning um slíkt skip í sumar, það væri einungis til þess að brúa bil, heldur verður að stefna að því að Vita- og hafnamálaskrifstofan eigi tæki af þessu tagi. Ég vil minna á að það er heimild í fjárlögum til þess að kaupa borpramma sem hefur verið talið nauðsynlegt að eiga til notkunar hér á landi. Á ýmsum stöðum eru hafnarskilyrði þannig að nauðsynlegt er að vinna mikið að borunum til þess að geta sprengt. Að því er framtíðaráform varðar vildi ég þess vegna benda á þann möguleika að kannað yrði hvort með nokkru móti sé hægt að samnýta tæki til þessara tveggja verkefna, annars vegar til þess að stunda uppgröft í höfnum af því tagi sem Grettir hefur stundað, og hins vegar til þess að sinna því verkefni að framkvæma boranir, tæki sem okkur hefur vantað hér. Þessu vildi ég einungis koma á framfæri, taka undir þau sjónarmið ráðh. að það sé nauðsynlegt að Vita- og hafnamálaskrifstofan eigi tæki af þessu tagi, leggja áherslu á að reynt verði með öllum tiltækum ráðum og eins skjótlega og unnt er að fá nýtt tæki til nota hér í sumar og benda á þessa heimild í fjárlögum í sambandi við borpramma og koma því sjónarmiði á framfæri að möguleikar verði kannaðir á nýtingu þeirrar fjárveitingar líka í tengslum við það óhapp sem við höfum nú orðið fyrir.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. samgrh. fyrir svör hans. Ég held að það hafi komið mjög glögglega fram bæði í svari hans og í máli hv. 2. þm. Reykn. að það er óhjákvæmilegt að við Íslendingar eigum tæki af þessu tagi, og eins og fram hefur komið sé eðlilegast að það sé í eigu Vita- og hafnamálastofnunar eins og verið hefur og hefur gefið góða raun. Ég vil sem sagt ítreka þakkir mínar til sjútvrh. fyrir þessi svör og skora á hann að beita sér í því máli að reyna að afla hingað grafskips af þessu tagi, annaðhvort með því að leigja það nú í sumar eða helst með því að kaupa nýtt skip handa Vita- og hafnamálastofnun, eins og ég hygg að öllum sé ljóst að verði að gera. Ég álít brýnt að að því verði undinn bráður bugur.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls kvaðst ég mundu ásamt fleirum flytja brtt. við frv. þetta við 3. umr. ef dagskrártillaga mín og minna félaga um frávísun málsins væri ekki samþykkt. Nú er svo komið að frv. er til 3. umr. og ég hef ásamt hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, Eyjólfi Konráði Jónssyni og Salome Þorkelsdóttur borið fram brtt. við frv. á þskj. 501. Ég vil strax taka fram að það kann að hafa verið ástæða til þess að bera fram fleiri brtt. en hér er gert, því að svo miklir gallar og meinbugir eru á því frv. sem hér liggur fyrir. Hins vegar hefur okkur þótt rétt að beina athyglinni fyrst og fremst að því sem mest ríður á að fá breytt, og höfum við því látið liggja á milli hluta ýmis önnur atriði frv., sem vissulega hefði komið til greina og verið eðlilegt að breyta, ef vandaðri endurskoðun laganna hefði farið fram. Ég ætla ekki við þessa umr. að fara að ræða almennt um þetta frv. eða almennt um galla þess, en vísa í því efni til þess sem ég sagði við 1. umr. um frv. Ég mun þá snúa mér beint að því að gera grein fyrir brtt. okkar á þskj. 501. Fyrsta brtt. er við 1. gr. frv. og fjallar um tvö atriði. Annars vegar er að það sé tekið upp í frv. ákvæði um að tekjur skuli ganga til Byggingarsjóðs ríkisins með árlegum framlögum af byggingarsjóðsgjöldum, 1% álagi, er innheimta skal aukalega á tekju- og eignarskatt og 0.5% á aðflutningsgjöld samkv. tollskrá. Við höfum talið rétt að gera brtt. um þetta efni. Þetta er raunar ekkert annað en var í lögum eins og gengið var frá lögunum um Húsnæðisstofnun ríkisins frá 1970, og raunar var ákvæði sem átti að þýða þetta í lögunum frá 1980, en hefur ekki verið framkvæmt vegna þess hve óljóst þetta lagaákvæði var. Þetta ákvæði hefur ekki mikla þýðingu, hvorki sem tekjumissir fyrir ríkissjóð né tekjuauki fyrir Byggingarsjóð, en við höfum talið rétt að það stæði sem áður var ákveðið í þessum efnum. Hitt atriðið, sem varðar breytingu við 1. gr. frv., er aðalatriði varðandi þessa grein. En þar er gert ráð fyrir að til Byggingarsjóðs ríkisins gangi 2% launaskattur samkv. lögum nr. 14/1965 með síðari breytingum. Það er alltaf verið að tala um húsnæðisástandið í landinu og það er mikið verið að tala um að það þurfi að bæta það, það þurfi að efla veðlánastarfsemi til íbúðabygginga og það þurfi að gæta ýmislegs í þeim efnum, sem ekki hefur verið gert áður, útvíkka hlutverk laganna um Húsnæðisstofnun ríkisins og hlutverk Byggingarsjóðs ríkisins. Okkur er öllum kunnugt um þetta, og það er næstum því stundum eins og menn keppist við að tíunda hvað þurfi að gera, á sama tíma sem ekkert er gert til þess að skapa grundvöll fyrir því að þetta sé gert. Ekki er einungis það að ekkert sé gert til þess að skapa grundvöllinn, heldur hefur það skeð í tíð núv. hæstv. ríkisstj. að kippt hefur verið stoðum undan aðaltekjuöflunarleið Byggingarsjóðs ríkisins, á þann veg að svipta hann þeim hluta af launaskattinum sem byggingarsjóðnum ber samkv. lögum. Ég ætla ekki að fara að rifja það upp á hvaða forsendum launaskatturinn var settur. Hann var settur til þess að efla Byggingarsjóð ríkisins og bæta húsnæðisástandið í landinu. En nú er hann lagður á á fölskum forsendum síðan Byggingarsjóðurinn var sviptur því fjármagni sem inn kemur fyrir launaskattinn. Við viljum með brtt. okkar við 1. gr. frv. bæta úr þessu og kveða á um það að 2% launaskattsins skuli ganga til Byggingarsjóðs ríkisins. Önnur brtt. er við 2. gr. frv. og fjallar um það að sú grein frv. sé felld niður. Þetta er engin efnisbreyting. Þessi grein er algerlega óþörf ef gengið er út frá því, sem ég held að verði nú ekki neitað, að byggingarsamvinnufélög séu framkvæmdaraðilar í byggingariðnaðinum. Auðvitað er það og þarf ekki að taka sérstaklega fram, enda gera lögin ráð fyrir því að sjálfsögðu að svo sé. Þriðja brtt. er sú að á eftir 3. gr. frv. komi ný grein sem fjallar um það að lán Byggingarsjóðsins skuli veitt gegn 1. veðrétti og lánstíminn skuli veru 42 ár. Hér er um að ræða veigamikla breytingu frá núgildandi lögum, því að í lögum er nú kveðið svo á að lánstíminn skuli vera 26 ár, en við gerum brtt. sem felur í sér að lánstíminn verði 42 ár, ekki 26. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um það hvaða þýðingu lenging lánstímans hefur til þess að bæta lánskjör þeirra sem þurfa að taka lán úr Byggingarsjóði ríkisins og er eitt af veigameiri atriðum sem til hagsbóta geta orðið. Ég kem þá að 4. brtt. sem er við 10. gr. frv. Þessi brtt. fjallar um að 1. mgr. 10. gr. frv. verði felld niður. Hvers vegna skyldi það nú vera? Það er vegna þess að þar er kveðið svo á, að ákvörðun um vexti af lánum Byggingarsjóðs ríkisins skuli tekin af ríkisstj. að fengnum tillögum Seðlabanka Íslands. Við teljum að þetta sé ekki rétt að gera, viljum halda okkur við löggjöfina eins og hún er, viljum að það sé ákveðið í húsnæðislöggjöfinni eins og hefur verið frá fyrstu tíð, hver vaxtakjörin séu. Og samkv. núgildandi lögum er ákveðið að vextirnir skuli vera 2%. Hví skyldi nú vera lagt til að breyta þessu og fara að óskum Seðlabankans í þessu efni? Það gefur auga leið. Það er til þess að opna leið til að hækka vextina. Við flm. brtt. erum andvígir þessu. Við viljum ekki gera lánskjörin lakari, við viljum gera þau betri. Þess vegna stefnir þetta ákvæði í öfuga átt. En ég veit hvað hv. stjórnarliðar segja sér til varnar í þessu efni því að það hefur komið fram oftar en einu sinni. Þeir segja að það sé nauðsynlegt að hækka vextina til þess að það sé grundvöllur fyrir rekstri Byggingarsjóðsins, vegna þess að þau lán sem Byggingarsjóðurinn þarf að taka til starfrækslu sinnar bera hærri vexti en útlánsvextir sjóðsins eru. Það er alveg rétt að það þarf að gera ráðstafanir í þessu tilfelli. En höfum þá í huga hvers vegna ástandið er svona. Það er vegna þess að búið er að svipta Byggingarsjóð ríkisins megintekjustofni sínum sem er óafturkræft framlag gegnum launaskattinn. Þetta er afleiðing af því að sjóðurinn hefur verið sviptur launaskattinum. Við viljum ekki gera lánskjörin lakari til að bæta úr þessu. Við viljum taka fyrir orsakir vandans með því að láta Byggingarsjóð ríkisins hafa launaskattinn sem tekjustofn eins og honum ber raunar samkv. lögum um launaskatt. Þessar ástæður liggja að baki þeirri brtt. okkar að 1. mgr. 10. gr. falli niður. É,g kem þá að 5. brtt. Hún fjallar um það að í frv. komi ný'grein um það hvernig haga skuli fjármögnun Byggingarsjóðs verkamanna. Er þá gert ráð fyrir samkv. tillögu okkar að 37. gr. laganna taki breytingum sem eru mjög veigamiklar. Samkv. 37. gr. laga um Húsnæðisstofnun ríkisins er framlag ríkisins bundið við það, að það geti ekki farið fram úr 30% af byggingarkostnaði íbúða verkamannabústaðakerfisins. Jafnframt er gert ráð fyrir í gildandi lögum að framlag sveitarfélaga nemi 10% af byggingarkostnaðinum, þ. e. að samkv. gildandi lögum getur framlag hins opinbera til Byggingarsjóðs ríkisins ekki numið meiru samtals en 40% af byggingarkostnaði. Þetta teljum við að sé hin mesta óhæfa í gildandi lögum og það er augljóst hvers vegna, enda er þetta tilkomið fyrst með lögunum frá 1980. Alla tíð frá því að verkamannabústaðakerfið var sett á stofn um 1930 hefur það verið svo að fjármagnið til þessarar starfsemi hefur komið sem óafturkræft framlag, um 80 eða 90%, frá ríki og sveitarfélögum. Við flm. þessara brtt. viljum breyta þessu í fyrra horf, enda er stoðum kippt til langframa undan allri eðlilegri starfsemi Byggingarsjóðs verkamanna ef það er ekki gert. Þess vegna leggjum við til að framlag ríkisins nemi 80% af byggingarkostnaði, en óbreytt standi framlag sveitarfélaga 10%. Eigendur leggi svo til 10%. Þá er önnur veigamikil breyting í þessari brtt. okkar. Í gildandi lögum segir að stefna eigi að því að fjármögnun Byggingarsjóðs verkamanna verði með þeim hætti að sjóðurinn geti fjármagnað a. m. k. 1/3 hluta af árlegri íbúðarþörf landsmanna. Við teljum að þetta sé röng stefna að Byggingarsjóður verkamanna nái til svo margra. Að vísu byggist þessi skoðun á þeirri forsendu að hinn almenni byggingarsjóður, Byggingarsjóður ríkisins, sé þess umkominn að veita nægilega há lán til þess að almenningur í landinu geti komið sér upp íbúðum og með nægilega hagstæðum kjörum til þess að hægt sé að standa undir þeim lánum af almennum launatekjum. Það verður ekki gott ástand í lánamálum til húsbyggjenda fyrr en við erum búnir að ná þessu marki. Það verður að segja eins og er að lengi vel miðaði nokkuð í þessa átt, þó of hægt gengi, þar til bakslagið kom með aðförum og stefnu núv. hæstv. ríkisstj. En ef við göngum út frá því að hinn almenni byggingarsjóður, Byggingarsjóður ríkisins, sé þess megnugur að gegna því hlutverki sem ég hef hér gert grein fyrir, þá á hlutverk Byggingarsjóðs verkamanna ekki að vera annað en að aðstoða, veita aðstoð þeim sem verst eru settir og það er oft af ósjálfráðum ástæðum. Það á að vera ærleg félagsleg aðstoð, ekki til málamynda, heldur í það ríkum mæli að þessu fólki sé hjálpað eins og þarf að hjálpa því. Þannig miða tillögur okkar flm. þessara brtt. á þskj. 501 að því að byggja upp Byggingarsjóð verkamanna í slíkum félagslegum anda. Ég kem þá að 6. brtt. sem er við 18. gr. frv. og er um það að sú grein frv. falli niður. Það er vegna þess að þessi grein frv. virðist ganga út frá því að það sjónarmið verði útfært betur en nú er orðið, að Byggingarsjóður verkamanna verði nokkurs konar almennur byggingarsjóður við hliðina á Byggingarsjóði ríkisins, en ekki slíkur byggingarsjóður til að aðstoða hina verst settu, eins og ég var að gera grein fyrir nú áður að Byggingarsjóður verkamanna ætti að vera. Hér er gert ráð fyrir að lífeyrissjóðir fari að lána í byggingar verkamannabústaða, en samkv. því sjónarmiði sem ég túlkaði er það óeðlilegt, því að það á að koma óafturkræft framlag frá hinu opinbera, sem nemi 90% af byggingarkostnaðinum, og lífeyrissjóðalán eiga því ekki heima í þessu kerfi. Hins vegar er ærin ástæða að hagnýta þá fjáröflunarmöguleika fyrir Byggingarsjóð ríkisins. Þetta liggur til grundvallar þeirri till. að fella 18. gr. niður. Þá kem ég að 7. brtt. Hún er við 19. gr. og er um það að 2. og 3. mgr. falli niður. Um 2. mgr. er það að segja, að ef 18. gr. verður felld niður, þá leiðir af sjálfu sér að rétt sé að fella niður 2. mgr. 19. gr. Skal ég ekki fjölyrða frekar um það. Þá kemur 3. mgr. 19. gr. Okkar brtt. er um það að fella þá mgr. líka niður. Og það er ein veigamesta brtt. sem við leggjum fram. Hvers vegna skyldi það nú vera? Það er vegna þess að ef 3. mgr. frv. er samþykkt, þá er e. t. v. lagt smiðshöggið á það að eyðileggja verkamannabústaðakerfið. Og á hvern hátt? Með því að fella niður úr lögum að það séu ákveðnir 0.5% vextir af lánum Byggingarsjóðs verkamanna. Frv. gerir ráð fyrir að fella þetta niður úr lögum og fela ríkisstj. að ákveða vextina að tillögu Seðlabankans. Ef þetta er gert, þá liggur beint við að vextirnir verða stórhækkaðir. Það er tilgangurinn með þessu ákvæði frv. Það hefði enga þýðingu nema sá væri tilgangurinn. Og þegar svo er komið óttast ég að það geti komið að því, eins og ég orðaði það áðan, að lagt væri smiðshöggið á það óþurftarverk að rífa niður Byggingarsjóð verkamanna, sem að mörgu leyti hefur verið aðalsmerki félagslegrar aðstoðar í hálfa öld. Við flm. brtt. viljum koma í veg fyrir þessa þróun og leggjum því til að 3. mgr. 19. gr. verði felld niður. Ég kem þá að 8. brtt. okkar. Hún er við 26. gr. frv. sem fjallar um lán Byggingarsjóðs verkamanna til leiguíbúða sveitarfélaga og annarra aðila. Það er tekið fram að þessi lán megi vera 80% af áætluðum byggingarkostnaði. En í frv. er gerð undantekning frá þessu um það að sum lán til leiguíbúða megi ekki nema hærri upphæð en 65% af byggingarkostnaði. Við flm. viljum ekki gera þennan greinarmun á þeim leiguíbúðum sem 26. gr.,frv. fjallar um. Við viljum að allir þeir aðilar, sem hafa heimild til lána vegna leiguíbúða samkv. 36. gr. laganna, hafi sama rétt til lánanna. Þetta er ekkert hégómamál fyrir þá sem flokkaðir eru samkv. frv. í hinn óæðri flokk. Það eru m. a. stúdentar, svo að ég nefni eitthvert dæmi, en Stúdentaráð Háskóla Íslands hefur kynnt hv. félmn. skoðanir sínar og óskir í þessu efni, sem falla saman við brtt. okkar félaga, sem ég er hér að lýsa. En hér er einnig um aðra veigamikla breytingu að ræða samkv. brtt. við 26. gr. frv. Hún er um það að lán til leiguíbúða skuli bera sömu vexti og lán Byggingarsjóðs verkamanna, hin eiginlegu lán til verkamannabústaða, þ. e. að vextirnir séu 0.5%, eins og við viljum hafa þá. j gildandi lögum eru vextirnir 2%, en ríkisstj. vill losa um 2% á þann veg að hafa það opið fyrir ríkisstj. að hækka vextina að fengnum tillögum Seðlabankans. Við viljum koma í veg fyrir allt þetta og það sé ákveðið að vextir til leiguíbúða séu 0.5%. Þessi till. okkar mætir óskum Stúdentaráðs Háskóla Íslands, sem hefur sent okkur bréf um þessi efni, og óskum Leigjendasamtakanna, sem hafa sent okkur bréf um þessi efni einnig, og Félagsmálastofnunar stúdenta. Það er ekki óeðlilegt að þessir aðilar hafi komið á framfæri óskum um þetta efni, þegar litið er á það að það er algerlega óeðlilegt að gera greinarmun á þessum félagslegu ráðstöfunum og þeim, sem felast í verkamannabústöðum, byggingu hinna eiginlegu verkamannabústaða, svo ég tali ekki um að skipta aðilum í tvo flokka, verðuga og óverðuga, þegar um er að ræða leiguíbúðir. Þetta eru ástæðurnar fyrir brtt. okkar við 26. gr. frv. Ég kem þá að 9. brtt. okkar, sem er um það að 31. gr. frv. falli niður algerlega. Og hvers vegna skyldi sú grein falla niður? Það er vegna þess að í þessari gr. frv. eru ákvæði sem ganga mjög harkalega að æskunni í landinu, menntamönnum, skólafólkinu, mjög harkalega eins og segir í bréfi frá Stúdentaráði Háskóla Íslands. Og það verður að segjast að þegar svo er komið, eftir að hæstv. ríkisstj. hefur svipt Byggingarsjóð ríkisins aðaltekjustofni sínum, að hún sér helst þau úrræði að þrengja að menntamönnum, skólafólkinu í landinu, til þess að rétta við fjárhag Byggingarsjóðs ríkisins, þá er helst til langt gengið. Ég skil ekki hvernig hv. stjórnarliðar geta forsvarað fyrir sjálfum sér, fyrir samvisku sinni, fyrir yfirleitt nokkrum manni að fylgja slíku, sem felst í þessari gr. frv., sem víð leggjum til að verði felld niður. Þá kem ég að 10. og síðustu brtt. okkar félaga. Hún er um það að 32. gr. orðist svo sem gert er ráð fyrir í brtt. okkar. Það er ákvæði um það að húsnæðismálastjórn sé heimilt að veita viðbótarlán við önnur lán úr Byggingarsjóði ríkisins þeim sem taka út sparifé sitt til þess að kaupa eða byggja íbúð. Húsnæðismálastjórn skal setja nánari reglur um þær lánveitingar, segir í till. okkar. En þessi till. okkar er nú í raun og veru ekki okkar. Við verðum að setja hana fram formsins vegna, þar sem við leggjum til að greinin að öðru leyti sé felld niður, 32. gr. En það sem ég var að tíunda hér að fælist í brtt. okkar felst í 3. mgr. 32. gr. frv. Og það er að okkar mati það eina nýtilega sem felst í þeirri gr. Þess vegna tökum við það upp í okkar breytingu eða tökum fram að það skuli standa. En ég verð að segja að það er að sjálfsögðu ánægjulegt að þetta ákvæði í 3. mgr. 32. gr. skuli standa, þ. e. að það sé hægt að hygla þeim æskumönnum í íbúðalánum sem hafa lotið skyldusparnaðinum. Áður en núv. ríkisstj. fór að hafa afskipti af þessum málum var það í lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins að þetta skyldi gert. En það var fellt úr lögunum frá 1970 þegar endurskoðunin fór fram 1980. Þá var felld brtt. frá mér og öðrum sjálfstæðismönnum um að taka þetta ákvæði þá upp. En mönnum hefur farið fram síðan og nú koma þeir með þetta ákvæði inn í 32. gr. Ég sagði áðan að þetta væri það eina nýtilega í 32. gr. Og meira en það. Það nær ekki nokkurri átt að láta annað efni gr. standa. Þess vegna leggjum við til að greinin falli niður, 32. gr., að öllu leyti nema að því er varðar það ákvæði sem ég hef hér gert grein fyrir. En hvað felst í því sem við leggjum til að falli niður? Það er sú breyting frá núgildandi lögum, sem nú er lögð til í þessu frv., að námsmenn séu ekki lengur undanskildir skyldusparnaði. Fram að þessu hefur verið gengið út frá því að skólafólk, námsfólk í landinu væri í þeirri aðstöðu að það væri ekki raunhæft eða sanngjarnt að leggja á það þær skyldur að hlíta skyldusparnaðinum. En nú vill hæstv. ríkisstj. breyta þessu. Og þetta sem viðkemur skólafólki í landinu eru einu ráðstafanir til þess að efla Byggingarsjóð ríkisins. Það er eina úrræðið að námsmennirnir, námsfólkið leggi meira fé af mörkum. Er hægt að komast lengra í úrræðaleysinu og óhæfunni í þessum efnum en gert er með slíkri tillögugerð, sem hér liggur frammi frá hæstv. ríkisstj. og lýsir sér í þessu? Ég held ekki. Það er því ekki að ófyrirsynju að við, sem berum fram brtt. á þskj. 501, leggjum til að ekki verði horfið að slíkum ráðum og því verði greinin öll felld niður nema síðasta mgr. sem ég hef gert grein fyrir. Herra forseti. Ég hef nú farið yfir allar brtt. okkar á þskj. 501, 10 að tölu, og sumar í undirliðum. Ég hef leitast við að stilla máli mínu í hóf. Það hefði verið ærin ástæða að ræða um sum þessi efni, sem ég hef komið inn á, miklu nánar. En ég vænti þess, að það megi vera ljóst af máli mínu að eðlilegt sé að samþykkja þessar brtt. Og ég leyfi mér að vona að það þurfi ekki að vera fyrir fram gefið, að hv. stuðningsmenn núv. ríkisstj. sjái sér ekki annað fært en að fylgja ríkisstj. í þeim verkum sem hún leggur til að við samþykkjum. En mörg þeirra eru hrein óþurftarverk fyrir byggingarmálin í landinu.



Herra forseti. Ég þakka hv. síðasta ræðumanni fyrir greinargóðan málflutning varðandi frv. og brtt. þær sem við sameiginlega höfum lagt fram. Það frv. sem ríkisstj. hefur nú lagt fram um Húsnæðisstofnun ríkisins er afskaplega illa gert - og það sem verra er, í því eru stórhættulegar leiðir, sem verða húsbyggjendum mjög til trafala á næstunni, ef þær verða samþykktar. Það er mjög athyglisvert að í 1. gr. segir, að ríkissjóður eigi að tvöfalda verðgildi framlags til Húsnæðisstofnunar á fjárlögum árið 1982. Það er mjög athyglisvert að þetta kemur fram nú í lok þings, þegar til kosninga hefur verið boðað, og sýnir það reyndar að þarna eru menn að reyna að bæta úr því vandræðaástandi sem þeir hafa komið húsbyggjendum í. En í raun meina þeir ekkert með þessu vegna þess að þeir hafa ekki aðstöðu til að framkvæma þessa hluti. Það verður búið að koma þessari ríkisstj. og þessum þingmeirihluta frá þegar til þess kemur að efna þessi fyrirheit. Það er mjög athyglisvert að fjöldi almennra byggingarlána árin 1977–1979 er að meðaltali 1800 byggingarlán á ári, en fjöldi byggingarlána árin 1980–1982, í tíð þessarar ríkisstj., er sem næst 1300 að meðaltali á ári, þ. e. byggingarlánum hefur fækkað að meðaltali um 500. Og það er áætlað að árið 1983, þ. e. á þessu ári, verði byggðar 1200 íbúðir. Varla er hægt að komast neðar á svo skömmum tíma sem gert hefur verið nú. Sannleikurinn er sá, að húsnæðiskerfið er að þrotum komið. Verðgildi almennra byggingarlána er að verða minna en nokkru sinni fyrr eða aðeins um 10–12% af raunverulegum byggingarkostnaði íbúðarhúsnæðis. Geigvænlegir erfiðleikar steðja að húsbyggjendum, einkum yngra fólki. Afleiðing þess er samdráttur í íbúðabyggingum, uppsprengt verð á fasteignamarkaði og sprengingar á leigumarkaði. Fjárhagsgrundvöllur Byggingarsjóðs ríkisins er brostinn. Hann mun tæpast geta haldið í horfinu á þessu ári og er nú rekinn með stórfelldum yfirdráttarskuldum. Yfirstjórn Alþb. í húsnæðislánakerfinu hefur orðið hefndargjöf fyrir íslenska alþýðu og æskufólk. Alþfl. lítur á endurreisn húsnæðislánakerfisins sem mannréttindamál og mun gera það að forgangsverkefni þegar til kemur. Hefði stefna Alþfl. náð fram að ganga árið 1979 væru lán til almennra húsbyggjenda nú 45% af byggingarkostnaði viðmiðunaríbúða og hver lánshluti reiknaður við útborgun fram til verðlags á útborgunardegi. Alþfl. sýndi fram á það með ítarlegri úttekt á húsnæðislánakerfinu og áætlunargerð, að stefna hans væri raunhæf og framkvæmanleg. Þessari stefnu munum við framfylgja þegar til kemur. Mig langar til þess að gefa hér nokkurt yfirlit yfir fjárhagsstöðu Byggingarsjóðs ríkisins. Enda þótt aðeins væru veitt 1 182 nýbyggingarlán á síðasta ári versnaði sjóðsstaðan um 43.9 millj. kr. Nú er sjóðurinn yfirdreginn um ca. 120 millj. kr. hjá Seðlabanka og veðdeild. Þessar tölur eru frá 2. febr. og enn hefur staðan versnað. Nýjustu drög að fjárhagsáætlun fyrir árið 1983 gera ráð fyrir 60 millj. kr. fjárvöntun þótt verðgildi lánanna verði óbreytt og fjöldi þeirra aðeins 1 200 eins og þessir herrar ætla sér nú. Þá er gert ráð fyrir að skuldabréfakaup lífeyrissjóða verði 220 millj. kr. á árinu, sem er 68.5% aukning frá raunverulegum kaupum á síðasta ári og sjá menn á þessu hversu fjarstæðan er mikil. Í drögum að lánsfjárlögum er gert ráð fyrir að þessi skuldabréfakaup verði 321 millj. kr., sem er víðs fjarri öllum veruleika, en handhæg aðferð til að ná endum saman. Sama aðferð var notuð árið 1982. Þá vantaði 58 millj. eða 31.1% upp á skuldabréfakaupin. Þetta sýnir okkur hvernig staðan er nú og hvernig þessum málum er komið, hversu illa hefur verið á málum haldið. Það er mjög einkennandi fyrir þessa umr. einmitt í þessum sal að þegar við erum að ræða þessi brýnu mál og hvernig hefur verið farið með húsbyggjendur í landinu, þá hverfa Alþb.-menn af vettvangi. Hver og einn einasti þeirra er á burt og vill ekki heyra hversu illa hefur verið á þessum málum haldið. Ég og félagar mínir teljum það frv. sem nú liggur fyrir alls ekkí verða til þess, ef samþykkt verður, að bæta úr fyrir húsbyggjendum, öðru nær. Við sem myndum meiri hl. í félmn. leggjum fram ítarlegar brtt. og ég vona að stjórnarliðar sjái sóma sinn í því að fylgja þeim till., till. sem eru tilraun til að bæta úr þeirri ánauð sem húsnæðislánakerfið hefur orðið að þola í tíð þessarar ríkisstj. Það mætti fara mörgum orðum um það hvernig á þessum málum hefur verið haldið, en ástæðulaust er að þylja slíkt yfir hálftómum sal. Hitt er annað mál, að verði þetta frv. samþykkt, þá er vegið enn frekar en gert hefur verið að Byggingarsjóði verkamanna eða fólkinu sem á að njóta þeirra íbúða er þetta kerfi byggir. Það á að gera í því formi að hækka vexti til húsbyggjenda og er meiningin að gera það á þann hátt að ríkisstj. og Seðlabanka verði falið það vald. Ég læt þessu lokið að sinni. En ég vænti þess að tillögur okkar í meiri hl. félmn. verði samþykktar.