Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Um leið og ég þakka hv. þm. Karvel Pálmasyni, 3. þm. Vestf., fyrir áhuga hans á þessu mikilvæga máli vil ég svara þessu. Fyrstu spurningunni, hve miklu fjármagni hefur verið varið til byggingar Þjóðarbókhlöðunnar, svara ég svo: Til byggingar Þjóðarbókhlöðu hefur verið varið 40 millj. 864 þús. kr. þegar framkvæmdum þessa árs við bókhlöðuna lýkur á næstu dögum. Þessi upphæð framreiknuð til verðlags á miðju ári nú er um 90 millj. kr. Svar við annarri spurningunni: Framkvæmdakostnaður á árinu 1983 nam 19 millj. 237 þús. kr. Í þriðja lagi er spurt: Hve miklu er reiknað með að verja til framkvæmda við bygginguna á árinu 1984? Svarið við því er í höndum Alþingis. Fjárlagafrv. liggur nú fyrir og þar er till. um 2 millj.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. stutt og greinargóð svör og sé ekki ástæðu til að fjölyrða mikið um þau, en vil aðeins bæta því við, að þó að fjárlagafrv. sem nú liggur fyrir geri ráð fyrir 2 millj. kr. fjárveitingu til framkvæmda er hugsanlegt að eitthvað meira verði gert. Til er þáttur sem nefndur er aukafjárveitingar. Það sést af aukafjárveitingalista yfirstandandi árs, þó að það eigi ekki við Þjóðarbókhlöðuna, að þar er ærinn peningur umfram það sem fjárveitingavaldið ákvað í des. s.l. varðandi fjárlög 1983.



Herra forseti. Á þskj. 20 hef ég einnig leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. menntmrh. varðandi byggingarkostnað við Útvarpshúsið. Fsp. hljóðar svo: "1. Hve miklu fjármagni hefur verið varið til byggingar Útvarpshússins? 2. Hver er fjárhæð framkvæmdakostnaðar á árinu 1983? 3. Hvað er fyrirhugað í fjárhæðum til framkvæmda á árinu 1984?"



Herra forseti. Svarið við 1. spurningunni er þetta: Til byggingar Útvarpshúss hefur verið varið fram til þessa 144 millj. kr. Svarið við 2. spurningunni er: Fjárhæð framkvæmdakostnaðar á árinu 1983 er 65 millj. kr. Og svarið við 3. spurningunni: Fyrirhuguð fjárhæð til framkvæmda á árinu 1984 er 87 millj. kr. Allar þessar tölur eru á verðlagi 1. okt. 1983.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir greinargóð svör og hef raunar ekki miklu við þau að bæta annað en það að mér sýnist að unnið verði fyrir allverulega upphæð á árinu 1984, ef reikna má með að það standi sem nú er gert ráð fyrir, eða um 87 millj. kr. á næsta ári. Það er allmikil upphæð miðað við það sem við sjáum í ýmsum öðrum framkvæmdaflokkum. Ég skal ekki gera það að frekara umræðuefni hér, en ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðh. fyrir greinargóð og stutt svör.



Herra forseti. Í maí 1975 voru afgreidd frá Alþingi lög um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir og um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir. Síðan hafa öðru hverju orðið umr. hér í þinginu um þessi lög, sérstaklega þann hluta þeirra sem varðar fóstureyðingar. Það er hins vegar I. kafli þessara laga, kaflinn um ráðgjöf og fræðslu, sem ég geri hér að umtalsefni. Í þeim kafla segir m.a. svo í 2. gr., með leyfi forseta: "Aðstoð skal veita, eftir því sem við á, svo sem hér segir: 1. Fræðsla og ráðgjöf um notkun getnaðarvarna og útvegun þeirra. 2. Ráðgjöf fyrir fólk sem íhugar að fara fram á fóstureyðingu eða ófrjósemisaðgerð. 3. Kynlífsfræðsla og ráðgjöf og fræðsla um ábyrgð foreldrahlutverks. 4. Ráðgjöf og fræðsla varðandi þá aðstoð sem konunni stendur til boða í sambandi við meðgöngu og barnsburð." Kaflinn er alls sjö greinar, en ég les ekki fleiri tímans vegna. Það er væntanlega flestum kunnugt, en e.t.v. misjafnlega mikið áhyggjuefni, að nú, rúmlega 8 árum eftir gildistöku þessara laga skortir verulega á að sú fræðsla, sem þau kveða á um, sé framkvæmd. Afleiðingin af þessari vanrækslu er m.a. mikill fjöldi þungana meðal stúlkna á aldrinum 15–19 ára. Það er verulegt umhugsunarefni að fjöldi barnsfæðinga meðal stúlkna á þessum aldri er miklu meiri hér á landi en meðal jafnaldra þeirra á Norðurlöndunum. Reynsla félagsráðgjafa, sem um þessi mál fjalla, bendir til þess að verulegur hluti stúlkna í þessum aldurshópi hafi mjög takmarkaða þekkingu á kynlífi og getnaðarvörnum, sem tæpast er undrunarefni í ljósi þess hve illa hefur verið staðið að upplýsingamiðlun í þessum málum. Á Norðurlöndum hafa stjórnvöld hins vegar unnið markvisst að fræðslustörfum um þessi efni og telja sig hafa náð verulegum árangri í þá átt að fækka þungunum, fóstureyðingum og fæðingum meðal stúlkna á aldrinum 15–19 ára. 57 konur úr öllum stjórnmálaflokkum og mörgum starfsstéttum tóku sig saman um það á s.l. vori að vekja athygli á þessu ófremdarástandi og gera tillögur til úrbóta. Fulltrúar þeirra gengu síðan á fund heilbrrh. og menntmrh. og afhentu þeim bréf, þar sem hvatt var til fræðsluherferðar um kynferðismál í skólum landsins og meðal almennings. Tillögur þeirra um hvernig standa mætti að slíkri fræðsluherferð eru í stuttu máli þessar: Að gerð verði fræðsluþáttaröð fyrir sjónvarp í nokkrum hlutum, sem fjalli um æxlun, getnaðarvarnir, kynlíf, kynsjúkdóma, rétt til fóstureyðinga og foreldraábyrgð. Þessir þættir verði varðveittir á myndböndum til afnota fyrir Námsgagnastofnun, kynfræðsludeildir o. fl. Að landlæknir beiti sér fyrir samstarfi við útvarp og sjónvarp með því markmiði að hvetja unglinga til að nota getnaðarvarnir. Að hönnuð verði veggspjöld í sama skyni og þeim dreift sem víðast þar sem unglingar koma, í framhaldsskóla, æskulýðsmiðstöðvar, íþróttahús svo og í apótek og á læknastofur. Að gerður verði upplýsingabæklingur til dreifingar á sömu stöðum, sem m.a. hvetji unglinga til að leita sér fræðslu hjá kynfræðsludeildum þar sem þær eru starfræktar. Að birt sé auglýsing á áberandi stað í símaskrá með símanúmeri kynfræðsludeilda og hvatningu til almennings um að leita til þeirra. Að aðgangur unglinga að getnaðarvörnum verði auðveldaður, t.d. með sjálfsölum á almannafæri. Ég er sannfærð um að með stóraukinni fræðslustarfsemi má koma í veg fyrir umtalsverðan fjölda ótímabærra þungana og þar með fóstureyðinga og barnsfæðinga hjá kornungum stúlkum. Það er mikill ábyrgðarhluti að láta hjá líða að framkvæma ákvæði þessara laga um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir. Því spyr ég hæstv. heilbrrh. og menntmrh. eftirfarandi spurninga: 1. Hvað líður framkvæmd I. kafla laga nr. 25 frá 1975, 1.–7. gr., um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir? 2. Hyggjast ráðherrar notfæra sér tillögur um fræðsluherferð í skólum og meðal almennings, sem samstarfshópur 57 kvenna úr öllum stjórnmálaflokkum og mörgum starfsstéttum vann að og afhenti viðkomandi ráðherrum 4. júlí s. l.?



Herra forseti. Fyrri spurningunni, um hvað líði framkvæmd laganna, svara ég svona: Í lögunum um fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir nr. 25 frá 1975 er sérstaklega kveðið á um fræðslu varðandi kynferðismál. Gert var ráð fyrir að auka almenna ráðgjöf og fræðslu í skólum. Til að tryggja að allir njóti einhverrar fræðslu um þessi mál, án tillits til áframhaldandi skólagöngu, var gert ráð fyrir kynfræðslu á skyldunámsstigi. Við undirbúning lagasetningarinnar var m.a. gerð úttekt á kynfræðslu í skyldunámsskólum á þeim tíma. Í námsskránni, sem þá var í gildi og var útgefin 1960, var ekki gert ráð fyrir almennri kynfræðslu. Lítillega var fjallað um þessi mál í námsefni og þá einna helst í heilsufræði en langt í frá að það væri talið fullnægjandi. Dæmi voru um það að kennarar skipulegðu ítarlega fræðslu að eigin frumkvæði. Formlega séð var kynfræðsla mál skólayfirlæknis í samráði og samvinnu við fræðsluyfirvöld. Að þessu leyti var skólayfirlæknir eins konar tengiliður milli heilbrigðisyfirvalda og fræðsluyfirvalda. Á vegum þess embættis önnuðust skólahjúkrunarkonur allvíða kynfræðslu en hún var gjarnan takmörkuð við stúlkur einar og þá þætti sem snerta tíðahringinn og hreinlæti. Örstutt grg. verður nú gefin um kynfræðslu eftir aldri nemenda. Hinir ýmsu þættir kynfræðslu í grunnskólum dreifast á námsárin og megináherslan er lögð á upphaf og lok kynþroskaskeiðsins. Varðandi nemendur á ýmsum aldri er staðan svona: 7 ára nemendur: Í samfélagsfræði er tekinn fyrir námsþátturinn "Barn verður til" í tengslum við umfjöllun um fjölskylduna. 11–12 ára nemendur: Í líffræði er fjallað um mannslíkamann. Um það bil þriðjungur námsefnisins er kynfræðsla. 13–14 ára nemendur: Í samfélagsfræði er í undirbúningi námsefni um fjölskylduna, skólann og atvinnulífið. Málefni unglingsins verða þar í brennidepli og þá fjallað um kynlíf. Í líffræði er stór hluti námsefnisins bein kynfræðsla. Í kristinfræði er fjallað um siðfræði og þar með siðfræði kynlífs. 15 ára nemendur: Í heimilisfræði er ráðgert að taka fyrir námsþáttinn "Barnið í fjölskyldu og samfélagi". Í öðrum námsgreinum gefast tilefni til að fara inn á kynfræðslu á ýmsum aldursstigum, en það fer eftir kennurum hvort það er gert og á hvern hátt. Um náms- og kennslugögn er þetta að segja: Námsgagnastofnun hefur gefið út það námsefni sem samið hefur verið á vegum skólarannsóknadeildar, en auk þess hefur stofnunin á boðstólum ýmis önnur námsog kennslugögn sem nýtast við kynfræðslu. Ef upp er talið útgefið námsefni, þá er það þetta: "Barn verður til", samfélagsfræði fyrir 7 ára börn, og verkefnablöð fyrir nemendur, litskyggnuflokkur með skýringum og kennsluleiðbeiningar. "Maðurinn", þ.e. fyrsti hluti þess efnis, líffræði fyrir 11–12 ára börn, textahefti með vinnublöðum fyrir nemendur, litskyggnuflokkar með skýringum, kennsluleiðbeiningar. "Æxlun lífvera", það er líffræði fyrir 14 ára nem endur, textahefti og vinnublöð fyrir nemendur. "Æxlun mannsins", það er líffræði fyrir 14 ára nemendur, textahefti, vinnublöð fyrir nemendur og litskyggnuflokkar með skýringum. "Siðfræði", það er í kristinfræði fyrir 14 ára nemendur, textahefti með verkefnum, spurningum og umræðuefnum ásamt kennsluleiðbeiningum. Síðan eru það fræðslurit landlæknisembættis, 7.–9. bekkur, bæklingur um kynsjúkdóma og helstu getnaðarvarnir. Margs konar annað efni stendur kennurum til boða. svo sem kvikmyndir á Fræðslumyndasafni, glærur og lesefni á skólasöfnum auk efnis á frjálsum markaði. Í undirbúningi er nokkurt efni. Ólokið er samningu kennsluleiðbeininga með líffræðiefni fyrir 14 ára nemendur. Efni innan heimilisfræði, "Barnið í fjölskyldu og samfélagi", er til í tilraunaútgáfu og eftir um það bil mánuð er væntanleg úr prentun vönduð bók um fósturþroska. Hún verður hluti af námsefni í líffræði. Komin er grind að námsefni um unglinginn, en það verður hluti samfélagsfræðiefnisins um fjölskylduna, skólann og atvinnulífið. Ef ég vík að kennaranum og kennslunni, þá eru kennarar misjafnlega vel í stakk búnir til að annast kynfræðslu. Þar kemur tvennt til. Annars vegar eru skiptar skoðanir á því hvernig standa skuli að kennslunni og á hvaða þátt skuli leggja áherslu. Hins vegar er ókunnugleiki á nýju efni. Á undanförnum árum hefur nýtt námsefni í kynfræðslu sem öðru verið sýnt rækilega á námskeiðum og fundum með kennurum auk þess sem umfjöllun um kynfræðslu er fastur liður í kennaranámi við Kennaraháskóla Íslands. Full þörf virðist vera á námskeiðum um kynfræðslu fyrir kennara og leiðbeiningum um kennslu og auk þess á samstarfi við foreldra um þessi efni. Það er erfitt að segja nákvæmlega hve mikill tími fer í kynfræðslu í grunnskóla. Þó er óhætt að fullyrða að sá tími hefur margfaldast á síðustu árum. Fyrir endurskoðun námsefnis má áætla að kynfræðsla hafi numið að meðaltali um 10 kennslustundum á skyldunámsferli hvers nemanda. Ef gert er ráð fyrir notkun þess nýja efnis sem nú er á boðstólum má ætla að lágmarki 80 kennslustundir á skyldunámsferli nemenda. Efni sem beinlínis er ætlað til kynfræðslu hefur margfaldast og vantar í raun lítið á að tekist hafi til fulls að hrinda áætlun skólarannsóknadeildar í framkvæmd um þetta efni. Hins vegar þarf að gera átak í að fylgja nýju efni eftir í skólum með námskeiðum fyrir kennara og leiðbeiningu og aðstoð. Gert er ráð fyrir að kennarar þurfi nokkurn aðlögunartíma til að taka upp nýtt námsefni og kennsluhætti. Hið nýja kynfræðsluefni er því ekki komið í alla skóla enn þá. Veturinn 1980–1981 var gerð könnun á útbreiðslu nýs námsefnis í líffræði. Samkvæmt henni nær sá hluti efnisins sem lýtur að kynfræðslu til um það bil 60% nemenda á aldrinum 11–12 ára og 80% 14 ára nemenda. Mörg dæmi eru um það að skólar sem ekki hafa alfarið tekið upp nýtt námsefni hafa nýtt sér ýmsa hluta þess, t.d. kynfræðsluefni. Síðan könnunin var gerð hafa nokkrir stórir skólar bæst við og má því segja að kynfræðslan í líffræði nái til velflestra nemenda á landinu. Vík ég þá að helstu annmörkum, sem komið hafa í ljós, og er þá ekki úr vegi að geta einnig um kostina. - Það er augljós kostur að fella kynfræðslu að námsefni í einstökum greinum. Ókostirnir við slíkt fyrirkomulag eru hins vegar þeir, að erfitt er að tryggja það að nemendur fái heildstæða umfjöllun um þessi efni og þau margvíslegu atriði sem óhjákvæmilega tengjast þeim. Þá hefur greinabindingin þá hættu í för með sér að um óþarfa endurtekningu verði að ræða eða að mikilvægar hliðar kynferðismála verði út undan. Líkt og umhverfisfræðsla og heilbrigðisfræði er kynfræðsla í eðli sínu ógreinabundin og að því leyti betur komin sem heilsteypt námskeið í umsjá fleiri en eins kennara, eða svo þykir ýmsum í það minnsta. Komið hefur til tals að æskilegra væri að haga útgáfu námsefnis í 7.–9. bekk á þann veg að kennurum gefist kostur á hvoru tveggja, til að tryggja betur að félagslegum, siðfræðilegum og líffræðilegum þáttum verði gerð skil í samhengi. Frá kennslufræðilegu sjónarmiði eru kynfræðslumál oft vandmeðfarin. Um líffæra- og lífeðlisfræðileg atriði er tiltölulega einfalt að fjalla. En þegar kemur að siðrænum þáttum, tilfinningamálum og félagslegum atriðum er engan veginn auðséð hvernig best er að skipuleggja nám og kennslu svo að vel fari. Þá má bæta því við, að skiptar skoðanir eru meðal kennara um það á hvaða aldri heppilegast sé að taka fyrir atriði eins og getnaðarvarnir, kynsjúkdóma, fóstureyðingar og kynlíf. Loks skal bent á tengsl kynfræðslu og heilbrigðisfræðslu. Vaxandi áhersla er nú lögð á fyrirbyggjandi fræðslu, sem hvetur einstaklinga til að taka ábyrga afstöðu til eigin lífernis og heilsu, og svo er vitanlega um báða þessa þætti. Í gegnum heilbrigðisfræðslu er unnt að tengja saman heilsufræði, kynfræðslu og umhverfisfræðslu, fíkniefnafræðslu o. fl. sem brýnt þykir að sinna bæði í skólum og utan þeirra. Síðari spurningin er um það, hvort ráðh. hyggist notfæra sér tillögur um fræðsluherferð í skólum og meðal almennings er samstarfshópur 57 kvenna úr öllum stjórnmálaflokkum og mörgum starfsstéttum vann að og afhenti ráðherrum í júlí s.l. Um hana er það að segja, sem ég fjallaði um núna í því sem ég hef þegar sagt, að kynfræðsla og fræðsla um kynlíf og barneignir hefur margfaldast í grunnskólum á síðustu árum. Þess vegna tel ég ofmælt í bréfi samstarfshópsins þar sem sagt er að undirstöðuþáttur löggjafarinnar, fræðslumálin, hafi að mestu verið sniðgenginn öll þessi ár. Enda þótt margt hafi áunnist má vissulega margt enn gera betur, en það vantar herslumun á að áætlanir um kynfræðslu, sem unnið hefur verið eftir í skólarannsóknadeild menntmrn., komist að fullu til framkvæmda. Ég vil aðeins bæta við í þessu svari, herra forseti, að áherslan hefur verið á því að tengja kynfræðslu einstökum námsgreinum. Að þessu vék ég áðan, en þetta atriði er einmitt eitt af því sem samstarfshópurinn, sem um er fjallað í fsp. nr. 2, lagði hvað mesta áherslu á að nauðsynlegt væri að haga með þeim hætti sem gert er.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda þarfa fsp. og tímabæra. Ég hlýt að fagna vaxandi starfsemi að þessum málum eins og fram kom eða fyrirheit voru gefin um í svörum hæstv. ráðh. Hér er um stórt mál og viðkvæmt að ræða. Það hefur verið hér til umr., eins og hv. fyrirspyrjandi rakti, á liðnum þingum og er óþarft að endurtaka nokkuð af eigin sjónarmiðum hér í því máli. En ég vil ítreka að það sem hér er spurt um er í raun og veru grundvöllur lagasetningarinnar á sínum tíma. Það var lögð megináhersla á fræðslu og ekki síður ráðgjöf sem forsendur þeirrar rýmkunar sem þá var gerð og ég studdi heils hugar og var bæði réttmæt og eðlileg. Ég ítreka það líka að þegar að þessum lögum er sótt víða að og óskað eftir að þrengdar verði heimildir til fóstureyðinga vegna félagslegra aðstæðna t. d., þá er eina andsvarið að auka þessa fræðslu, gera hana að eðlilegum þætti í skólakerfinu og ekki síður að efla þá sjálfsögðu ráðgjöf til hlutaðeigandi, sem alltaf þarf að vera til staðar, svo að þessi neyðarréttur konunnar, sem ég vil kalla svo, verði ekki af henni tekinn eða skertur stórlega. Sá réttur er dýrmætur, sem ég treysti konum fyllilega til að fara með, ef að er staðið af hálfu ráðgjafaraðila svo sem ætlunin var og sjálfsögð skylda er lögum samkvæmt.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka greinargóð svör og þann skilning og áhuga sem viðkomandi ráðherrar og þm. sýna þessum málum. Ég vil ítreka nauðsyn þess að margnefndum lögum um ráðgjöf og fræðslu varðandi kynlíf og barneignir sé framfylgt út í æsar. Reynslan af ráðgjöf og fræðslu sýnir að slík fræðsla ber góðan árangur og ég er sannfærð um að stóraukin fræðsla á þessu sviði er það eina sem dugar til þess að fækka ótímabærum þungunum hjá kornungum stúlkum.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að spyrja hæstv. menntmrh. eftirfarandi spurninga, sem birtast á þskj. 49 í 1. tölul., með leyfi forseta: "1. Hvað er fyrirhugað að gera til að bæta óviðunandi móttökuskilyrði sjónvarps víða í Norður-Þingeyjarsýslu? 2. Hver er stefna núverandi stjórnvalda hvað varðar uppbyggingu sjónvarpsendurvarpsstöðva til að bæta móttökuskilyrði á miðunum umhverfis landið?" Það má vel vera ljóst að þegar yfir 120 manns undirrita yfirlýsingu, þar sem þeir lýsa því yfir að þeir neiti að greiða afnotagjöld sjónvarps þangað til einhverrar úrlausnar sé að vænta, þá er alvara á ferðum. Löghlýðnir borgarar eins og við Norður-Þingeyingar erum, og ég leyfi mér að fullyrða: með afbrigðum, grípa ekki til slíkra örþrifaráða að gamni sínu. En nú hefur einmitt þetta gerst: að yfir 120 greiðendur afnotagjalda sjónvarps, sem er nær undantekningarlaus þátttaka notenda á viðkomandi svæði, þ.e. í byggðunum við Öxarfjörð, hafa neitað að greiða afnotagjöld sín og eru liðnir síðan tæpir tveir mánuðir. Enn hafa þessu fólki engin svör borist og því tel ég eðlilegt að spyrja hæstv. menntmrh. hvernig þessum málum líði. Það er að sjálfsögðu réttlætismál að sem allra flestir hafi án tillits til búsetu aðgang að sameiginlegum fjölmiðlum þjóðarinnar, enda greiði þeir þá keisaranum það sem hans er í því sambandi. En það er á hinn bóginn jafnmikið réttlætismál og ekki síður að mönnum sé ekki ætlað að greiða verulegar upphæðir til þjónustu sem þeir hafa engin tök á að nota og hafa alls engan aðgang að, eins og hér um ræðir. Menn hafa jafnvel haft það á orði á Kópaskeri, svo að dæmi sé tekið, að þá væri nær að þeir greiddu afnotagjöld til norskra sjónvarpsstöðva heldur en hinnar íslensku. Ég vona að svör þau sem hæstv. menntmrh. gefur hér á eftir feti í sér fyrirheit um úrlausn í þessu máli, svo að fólkið í viðkomandi byggðarlagi geti aftur greitt sín afnotagjöld, sem ég veit að það mun gera með glöðu geði fái það notið þeirrar þjónustu sem gjaldtökunni á að fylgja. Um síðari lið fsp. til hæstv. menntmrh. þarf ég ekki að fara mörgum orðum. Hér er að sjálfsögðu um stórt verkefni að ræða, sem verður ekki hespað af á einni nóttu, en engu að síður finnst mér rétt að lýsa eftir stefnu núverandi stjórnvalda í þessum efnum, m.a. vegna eindreginna óska frá sjómönnum þar um.



Herra forseti. Um fyrri fsp. er það að segja, að miklar athuganir hafa farið fram á því hvað vænlegast sé til að bæta móttöku útvarps og sjónvarps á Norðurlandi eystra. Tvær leiðir hafa helst verið kannaðar. Önnur leiðin er sú að fara inn á örbylgjukerfið á Viðarfjalli í Þistilfirði, setja þar upp 1000 watta sendi og mundi hann sjá endurvarpsstöðinni á Auðbjargarstaðabrekku og á Heiðarfjalli fyrir sjónvarpsmerki. Þessi leið mundi útiloka erlendar truflanir, sem hafa verið hvimleiðar á þjónustusvæðum áðurnefndra endurvarpsstöðva. Lauslega áætlaður kostnaður er um 3 millj. kr. Hin leiðin er sú að tengja áðurnefndar stöðvar við örbylgjukerfið og má þá sendir á Viðarfjalli vera mun orkuminni en í fyrri hugmyndinni. Kostnaður við þá lausn er áætlaður nokkru meiri, en tölur um kostnað liggja ekki fyrir enn þá. Nú liggur fyrir, að nauðsynlegt er að endurnýja gamlan sendi á Heiðarfjalli, enda hafa orðið í honum tíðar bilanir að undanförnu. Endurnýjunarkostnaður er áætlaður um 1680 þús. kr. Samkvæmt mælingum radíódeildar Landssímans er dreifing yfirleitt góð á þessu svæði og sendar nógu stórir. Truflanir verða þó stundum af tveimur utanaðkomandi ástæðum: Í fyrsta lagi valda erlendar stöðvar truflunum sem áður er getið og í öðru lagi leikur grunur á að truflanir frá rafmagni valdi tíðum lélegri móttöku á Kópaskeri. Um síðari lið fsp. er þetta að segja, að ólíklegt er að ráðist verði í uppbyggingu sjónvarpsstöðva í landi til að dreifa um miðin umhverfis landið vegna þess að slík framkvæmd yrði gífurlega kostnaðarsöm. Skal bent í því sambandi á mikla skýrslu sem gefin var út í menntmrn. 1974. Í þessu sambandi má benda á, að Norðmenn kostuðu miklu fé í tilraunir til að koma sjónvarpi frá landi út á olíusvæðin, en urðu að hætta við vegna truflana. Sennilegasta lausnin og sú skynsamlegasta að öllum líkindum, en er því miður ekki algerlega á næsta leiti, er að fjarskiptahnettir verði notaðir til þessarar dreifingar í framtíðinni.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. svörin. Ég vil beina því til hæstv. menntmrh. að hann skrifi því fólki sem hér á í hlut og þá alveg sérstaklega íbúunum við Öxarfjörð. Þeir fá nú daglega inn um bréfalúgurnar ítrekanir og kröfur með tilheyrandi innheimtuaðgerðum og viðurlögum, ef ekki verði við brugðist. Ég held að menntmrn. hljóti að kosta öðru eins til í bréfaskriftum, og þó að það hægi nú hug þessa fólks nokkuð með því að láta það vita um stöðu mála. Að öðru leyti þakka ég fyrir svörin.



Herra forseti. Ég vil undir umr. um þetta efni vekja athygli hæstv. menntmrh. og þeirra sem málum ráða að því er þessa þætti varðar á að það er víðar en á Norðurl. e. sem slæm móttökuskilyrði eru, ekki bara að því er varðar sjónvarpið heldur-og ekki síður - útvarpið. Það er daglegur viðburður t.d. á Vestfjörðum, að FM-bylgjan er úti svo tímunum skiptir. Vildi ég beina því vinsamlegast til hæstv. menntmrh., að um leið og hann hægir hug Norðlendinga eystri líti hann í aðra átt, til Vestfjarða, og geri slíkt hið sama.



Herra forseti. Á þskj. 56 hef ég leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. félmrh.: "Hvað hyggst félmrn. gera, þegar lög um fatlaða taka gildi, varðandi þá starfsemi er nú fer fram á vegum endurhæfingarráðs?" Spurt er vegna þess að samkv. nýjum lögum um fatlaða, sem gildi taka um áramót, lætur endurhæfingarráð af störfum og stjórnarnefnd um málefni fatlaðra tekur við starfi því sem þar hefur verið innt af hendi. Á vegum endurhæfingarráðs hefur um langt skeið verið starfrækt skrifstofa sem sinnt hefur ýmsum verkefnum fyrir fatlaða. Þau verkefni hafa aðallega lotið að atvinnumálum, atvinnuleit og ráðgjöf ýmiss konar, bæði félagslegri og læknisfræðilegri. Þessi starfsemi hefur verið mörgum mikils virði og er óhætt að segja að þar hafi margir fengið farsæla úrlausn sinna mála eða mikilvæga aðstoð á ýmsan hátt, þótt eflaust hafi enn betur mátt gera. Starfsfólk skrifstofunnar er með reynslu og þekkingu á þessu sviði, en mér er tjáð að nokkur óvissa hafi ríkt og ríki um framhaldsstörf þess. Það er ljóst að ný stjórnarnefnd verður að leggja mikla áherslu á starf hliðstætt því sem á skrifstofu endurhæfingarráðs hefur verið unnið og raunar í enn ríkari mæli eftir að komin eru inn í lög skýrari og ákveðnari ákvæði um atvinnumiðlun og ráðgjafaþjónustu alveg sérstaklega til fatlaðra.



Herra forseti. Ég vil í sambandi við þessa fsp. rifja upp að starfsemi endurhæfingarráðs, sem skipað er sjö mönnum, hefur í meginatriðum verið tvenns konar: annars vegar að fjalla um beiðnir um fjármagn úr Erfðafjársjóði og gera tillögur um úthlutun og hins vegar að hafa með höndum atvinnuleit og vinnumiðlun fyrir fatlaða. Starfsmaður endurhæfingarráðs, Karl Brand, hefur aðallega sinnt vinnumiðlunarstartinu og unnið í nánum tengslum við Múlalund, sem er verndaður vinnustaður. Auk hans vinna hjá endurhæfingarráði félagsráðgjafi í hálfu starfi og skrifstofumaður í hálfu starfi. Varðandi þau verkefni sem endurhæfingarráð hefur haft með höndum mun úthlutun á fjármagni verða í höndum stjórnarnefndar um málefni fatlaðra, sbr. 36. gr. laga um úthlutun úr Framkvæmdasjóði fatlaðra. Varðandi atvinnuleit og vinnumiðlun ber svæðisstjórnum samkv. 22. gr. laga um málefni fatlaðra að sinna þeim þætti, en þar segir: "Atvinnuleitin skal starfa í nánum tengslum við félmrn., vinnumiðlun viðkomandi sveitarfélaga, aðila vinnumarkaðarins og aðra hlutaðeigandi aðila." Samkv. lögum um málefni fatlaðra munu því svæðisstjórnir taka þennan vinnumiðlunarþátt, sem endurhæfingarráð hefur sinnt. Hér er fyrst og fremst um Reykjavíkursvæðið að ræða eins og framkvæmdin hefur verið. Með þessar breytingar í huga gerði félmrn. till. um að fjölga stöðugildum svæðisstjórnar Reykjavíkur úr einu upp í 3.5 frá næstu áramótum að telja, sbr. frv. til fjárl., eins og hv. alþm. geta séð á bls. 221. Þá má geta þess, að félmrn. hefur haldið marga fundi, m.a. með formanni endurhæfingarráðs. um þessar breytingar, einnig með formanni ráðsins og formanni svæðisstjórnar Reykjavíkurborgar varðandi húsnæðismál, starfsmannahald o. fl. Enn fremur hefur nýverið verið haldinn fundur með formanni og fulltrúum úr ráðinu um framhald þess starfs sem endurhæfingarráð hefur haft með að gera. Þá hafa verið haldnir fundir um þessi mál bæði hjá svæðisstjórn Reykjavíkur og Ráðningarskrifstofu Reykjavíkurborgar svo og með forstöðumönnum verndaðra vinnustaða í Reykjavík. Ég legg áherslu á að samstarf takist meðal þessara aðila um framkvæmd nýrra laga um málefni fatlaðra að því er þetta varðar og að ekki verði röskun á því starfi, sem fram hefur farið hjá endurhæfingarráði í þágu fatlaðra, sem fram undan er með breytingu laganna. Ég hef hvergi orðið var við annað í umræðum en allir væru tilbúnir að leysa þessi mál farsællega, og ég geri ráð fyrir því að sú starfsemi, sem fer fram á skrifstofunni í dag, muni halda áfram þar til nýtt skipulag hefur þróast á næstu vikum eða fyrstu vikum nýs árs, eftir að lögin taka gildi. Ég vil geta þess hér. að farið hefur fram mjög ítarleg könnun á húsnæðisaðstöðu fyrir þessa starfsemi og verið er að ganga frá samningum um leiguhúsnæði í Hátúni 10 til að tengja þessu verkefni. Því er mér óhætt að fullyrða, að af hálfu félmrn. og annarra aðila er skipulega unnið að farsælli lausn þessa máls. Það er núna unnið við reglugerðir um framkvæmd laganna ásamt ýmsum skipulagsþáttum, sem þarf að fjalla um með tilkomu nýrra laga. Ég tel mig geta fullvissað hv. fyrirspyrjanda um að það verði gengið þannig frá þessum málum að ekki verði röskun á þeirri starfsemi sem nú fer fram, heldur verði tryggt að hún verði aukin með tilkomu nýrra laga.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svör hans og alveg sérstaklega yfirlýsingu hans í lokin, að þessi þáttur verði, eins og lögin reyndar segja til um. stóraukinn. Það er rétt, eins og kom fram í hans máli, að svæðisstjórnir eiga nú að taka þennan þátt að sér. Ég efast ekki um að hér á Reykjavíkursvæðinu verður bolmagn til þess og ég fagna því að fyrir því er sérstaklega séð í fjárlögum nú að þessum þætti verður þar sinnt enn betur en verið hefur. Ég veit hins vegar, að á landsbyggðinni er þetta meira vandamál og hefur auðvitað verið. Það er ekkert nýtt. Þar þarf svo í framhaldi af því sem gert er hér að reyna enn frekar að útvega fötluðum vinnu við sitt hæfi. Mér er ljóst, að þótt endurhæfingarráð hafi unnið nokkuð að slíkri atvinnumiðlun hefur hún hvergi nærri verið sú sem vera hefði átt og þurft hefði. Það hefur hins vegar komið mörgum til góða, en hér eru ótrúlega margir að koma eftir slys og eftir veikindi ýmiss konar út í atvinnulífið á nýjan leik og þarf að hjálpa. Ég treysti því að hæstv. ráðh. og rn. hans sjái til þess að þessi lög verði sem fyrst sem virkust og að þau nái til landsins alls. Því miður höfum við af því slæma reynslu varðandi lög af þessu tagi, að ef ekki er alveg sérstakur áhugi fyrir þeim í byggðarlögunum heima fyrir situr oft hlutur landsbyggðarinnar mjög eftir.



Herra forseti. Á þskj. sem merkt er 56. mál hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. hvað varðar athugun á lokun Járnblendiverksmiðjunnar í tilefni af blaðaskrifum sem urðu í sumar og viðtölum við hæstv. forsrh. á þeim tíma. Spurningin er mjög einföld: "Hvað líður könnun á því að loka Járnblendiverksmiðjunni á Grundartanga samkv. yfirlýsingum forsrh.?"



Herra forsetti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir mikla skýrslu af þessu tilefni, en hitt var þó kannske mikilvægast að fá yfirlýsingu af hálfu ríkisstj. og þess ráðh. sem um þessi mál fjallar og með þau fer sem var gagnstæð þeirri opinberu yfirlýsingu sem seinast var uppi um þetta efni, nefnilega af hálfu hæstv. forsrh., þar sem gagngert var talað um könnun þess að loka verksmiðjunni. Mér er reyndar ekki grunlaust um að sú yfirlýsing hafi komið á mjög óheppilegum tíma því að einmitt stóðu þá yfir samningaumleitanir við hið japanska fyrirtæki um það samkomulag sem hæstv. iðnrh. upplýsti nú að væri að líkindum vænlegasti kosturinn og hefði væntanlega legið fyrir þegar til þeirra samningaumleitana var gengið að líklega væri mjög vænlegt. En ég vænti að þessi nýja yfirlýsing af hálfu talsmanns ríkisstj., í þetta skipti hæstv. iðnrh., verði til þess að á þessum málum verði tekið í þeim anda sem hann talaði í áðan og það gert sem skynsamlegast er til að halda þessari atvinnustarfsemi gangandi.



Herra forseti. Þær upplýsingar sem hér hafa komið fram varðandi rekstrarafkomu og horfur Járnblendiverksmiðjunnar á Grundartanga eru ekki sérstakt nýmæli fyrir menn hér í þingsölum, þar sem áður hefur komið skýrt fram hver afkoman hefur verið á undanförnum árum og verið leitað til þingsins um fyrirgreiðslu við fyrirtækið til að halda því gangandi. Hitt kom meira á óvart, eins og hv. fyrirspyrjandi hefur minnst á, þegar hæstv. forsrh. lýsti því yfir að þetta fyrirtæki væri verðlaust með öllu á sama tíma og hafnir voru samningar við hugsanlegan nýjan meðeiganda í fyrirtækinu. Ég bað hins vegar um orðið til að vekja athygli á því, að í sambandi við þá samninga sem þar eru hafnir og standa yfir, að ég best veit, hljóta íslensk stjórnvöld að líta á möguleika á endurskoðun ýmissa þátta í samningum um þetta fyrirtæki, Íslenska járnblendifélagið, gagnvart báðum þeim eignaraðilum sem þarna eru inni í myndinni, núverandi samstarfsaðila Elkem og einnig hinum japanska aðila. Það er nefnilega vert að minna á það og vekja á því athygli. sem öllum er auðvitað í fersku minni sem tóku þátt í þessari umr. á sínum tíma, að þeir samningar sem gerðir voru við Elkem voru Íslendingum afar óhagstæðir um mörg atriði. Þ. á m. er sú þóknun sem Elkem fær fyrir svonefnda tækniþjónustu og er víðs fjarri öllu hófi og allri skynsemi. Það liggur m.a. fyrir vegna undirbúnings að kísilmálmverksmiðju, ef borið er saman það sem þar hefur verið gert og hins vegar það sem var gert á sínum tíma, og ekki síður hitt, að við skulum ekki hafa neitt að gera með sölu afurðanna. Við höfum ekki haft neitt að segja um þá hluti, heldur er það alfarið hjá þessum minnihlutaeignaraðila. Það er auðvitað óeðlileg aðstaða sem íslenska ríkið er þannig í sem forsvarsaðili og ábyrgðaraðill þessa fyrirtækis sem meirihlutaeigandi.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 71 leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. um staðgreiðslukerfi skatta: "1. Hvað líður áformum um staðgreiðslukerfi skatta? 2. Af hvaða orsökum hefur þetta mál tafist? 3. Hve miklum fjármunum hefur verið varið til undirbúnings þessa máls?" Það eru liðin allmörg ár síðan fyrst var farið að ræða um að koma á staðgreiðslukerfi skatta, en lítið hefur frést af hvar í stjórnkerfinu það mál er nú statt. Ég ætla ekki að eyða mörgum orðum í að ræða um réttlæti eða ranglæti þess að koma slíku kerfi á, en fýsir að vita hvar það er statt og hver áform eru um framhald þess.



Herra forseti. Í fyrsta lagi er spurt, hvað líði áformum um staðgreiðslukerfi skatta. Eins og kunnugt er hafa áform um upptöku staðgreiðslukerfis opinberra gjalda verið til umræðu um áratuga skeið hér á landi, en fyrst var bryddað opinberlega á að taka upp slíkt kerfi 1947. Árið 1965 kemst skriður á málið, er þáv. ríkisstj. lýsti yfir að hún vildi beita sér fyrir að taka upp slíkt kerfi. Var ríkisskattstjóra falið að sjá um undirbúning málsins. Skilaði hann grg. um staðgreiðslukerfi grannlanda okkar í sept. 1966 og skýrslu um málið í heild í okt. 1966. Í október 1966 var síðan skipuð sjö manna nefnd til að undirbúa staðgreiðslu. Skilaði hún áliti 14. mars 1967. Í apríl 1967 var samþykkt þáltill. um kosningu sjö manna milliþinganefndar til að halda könnun málsins áfram. Skilaði sú nefnd áliti í jan. 1970. Snemma árs 1975 var ríkisskattstjóra því næst falið að gera tillögur og grg. um staðgreiðslukerfi opinberra gjalda. Skilaði hann skýrslu um málið í maí 1975. Veturinn 1977–1978 var síðan undirbúið frv. um staðgreiðslu opinberra gjalda í tengslum við almenna endurskoðun á skattalögum er þá stóð yfir. Var frv. lagt fram samhliða tekju- og eignaskattsfrv. 1978, en dagaði uppi. Aftur er flutt frv. um þetta efni 1981. Það var ekki heldur útrætt á þinginu. Á þeim árum sem fyrrnefndur undirbúningur hefur staðið hafa margar ríkisstjórnir haft það á stefnuskrá sinni að taka upp staðgreiðslukerfi opinberra gjalda, en þau áform ætíð runnið út í sandinn. Staðgreiðslukerfi opinberra gjalda er hins vegar ekki á stefnuskrá núv. ríkisstj. Verður að telja að það hafi haft ótvírætt neikvæð áhrif á þróun núgildandi innheimtukerfis, þ. á m. frekari samvinnu ríkis og sveitarfélaga í þeim efnum, að ætíð var búist við gjörbyltingu á þessu sviði innan skamms. Í öðru lagi er spurt af hvaða orsökum mál þetta hafi tafist. Staðgreiðslukerfi opinberra gjalda hefur, eins og að framan er lýst, verið til umræðu um áratugaskeið. Hefur mikil vinna verið innt af hendi til undirbúnings slíks kerfis. Verður ekki betur séð en ástæða þess að slíkt kerfi hefur ekki verið lögleitt nú sé sú, að þegar á hólminn er komið hefur ætíð reynst skorta pólitískan vilja til að taka það upp. Í þriðja lagi er spurt hve miklum fjármunum hafi verið varið til undirbúnings þessa máls. Síðasta áratuginn a.m.k. hefur undirbúningur málsins verið í höndum embættismanna og þá einkum ríkisskattstjóra. Á þetta bæði við um skýrslu Sigurbjörns Þorbjörnssonar um efnið á árinu 1975 og undirbúning þeirra lagafrv. sem flutt voru 1978 og 1981. Hefur þessi undirbúningur að mestu verið unninn samhliða öðrum embættisstörfum og er ekki um að ræða að lagt hafi verið á þessu tímabili í kostnað vegna þessa málefnis sem neinu nemur og sérgreinanlegur er frá öðrum kostnaðarliðum í embættiskerfinu.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir greinargóð svör, en harma að engin áform skuli vera uppi í hæstv. ríkisstj. um að taka þetta mál upp að nýju eða ræða það frekar því að ég tel að enginn vandi sé að koma slíku kerfi á hér á Íslandi, eins og er í okkar nágrannalöndum, og held að það vanti aðeins herslumuninn og pólitískan vilja vanti líka, eins og hæstv. ráðh. reyndar kom að að væri ekki fyrir hendi. - En ég vil endurtaka þakkir til hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Mér þykir rétt að vekja athygli á því að það var á stefnuskrá fráfarandi stjórnar, stjórnar dr. Gunnars Thoroddsens, að komið yrði á staðgreiðslukerfi skatta. Ég var þeirrar skoðunar meðan ég starfaði í fjmrn. að mjög brýnt væri að koma á samtímasköttun og það gilti jafnt um hagsmuni ríkisvaldsins og hagsmuni almennings, það væri sem sagt mikil bót til hins betra að koma slíku skipulagi á. Þess vegna stóð fráfarandi stjórn fyrir flutningi frv. um þetta efni hér í þinginu fyrir tveimur árum, haustið 1981, og lagði talsverða áherslu á að frv. yrði afgreitt á þeim vetri, en frv. dagaði uppi hér í þinginu. Ég lét í ljós óánægju mína með að svo skyldi fara og kallaði sérstaklega saman fulltrúa frá öllum þingflokkum til viðræðna í rn. til að freista þess að skapa samstöðu um að málinu yrði komið fram, hugsanlega þá í eitthvað breyttu formi ef menn vildu það frekar, enda höfðu komið fram raddir um að frv. sem lagt var fram haustið 1981 hefði ekki verið gallalaust og er það nú raunar sjaldnast að frumvörp sem lögð eru fram séu gallalaus og oft þörf á að færa þau til eitthvað betri vegar. En því miður virtist vera takmarkaður áhugi fyrir því hjá talsmönnum þingflokkanna að koma þessu máli fram. Ég lýsti þá yfir óánægju minni með það og ég lýsi enn yfir óánægju minni með þann litla vilja og þann litla skilning sem virðist vera á þessu máli. Ég hefði kosið að heyra þau svör nú, þegar spurst er fyrir um þetta mál, að til stæði að flytja frv. um það efni. Ég er sannfærður um að þegar miklar tekjusveiflur verða í þjóðfélaginu, eins og við erum t.d. nú vitni að, er það stórkostlegur hagur fyrir launafólkið í landinu að búa við samtímasköttun. Raunar gildir nákvæmlega það sama um ríkisvaldið, að það er mikill hagur fyrir það að koma slíku kerfi á. Ég verð því að láta mér nægja að ljúka þessum fáu orðum mínum hér með því að skora á hæstv. fjmrh. og á hæstv. ríkisstj. að taka til athugunar hvort ekki sé rétt að stefna að því að koma hér á staðgreiðslukerfi skatta.



Herra forseti. Mér er kunnugt um að fyrrv. hæstv. fjmrh. hefur lagt mikla vinnu í frv. um staðgreiðslu skatta, og þó það mál sé ekki á stefnuskrá ríkisstj. að þessu sinni mun ég kanna áhuga fyrir því í ríkisstj. og hvort hún er mér sammála um að það verði tekið upp og lagt fram að nýju.



Herra forseti. Ég vil í þessu sambandi minna á að það sem þetta mál hefur stöðvast á er í reynd það, að gert er ráð fyrir að bæta þurfi við nokkuð á annað hundrað starfsmönnum hjá skatteftirlitinu í landinu til að anna þessu verkefni. Þess vegna hefur þetta mál að mínum dómi í reynd stöðvast. Það er að sjálfsögðu ekki mjög glæsilegt að fara nú að bæta við milli 100 og 200 starfsmönnum i skattkerfið á sama tíma og öðrum þáttum í skattkerfinu er á engan hátt fullnægt. T. d. vantar fleiri menn í skatteftirlit og skattstofurnar hafa ekki búið við þann mannafla sem á hefur þurft að halda. Það er alveg tilgangslaust að mínu mati að vera að taka upp staðgreiðslukerfi fyrr en þessir þættir eru í lagi, því að það kostar mikið að ráða milli 100 og 200 manns í þjónustu ríkisins.



Herra forseti. Á þskj. 71 leyfi ég mér að spyrja hæstv. fjmrh. um lækkun tolla af tækjabúnaði til sjúkrahúsa o. fl.: "Hyggst fjmrh. beita sér fyrir því að lækka eða afnema tolla, vörugjald og söluskatt af: a) tækjabúnaði til sjúkrahúsa og dvalarheimila. þar með talið sjúkrarúma, b) nauðsynlegum rekstrarvörum til lækningar- og hjúkrunarstarfa?" Það vekur mann til umhugsunar þegar verið er að fella niður aðflutningsgjöld af t.d. gervigrasi á knattspyrnuvelli og söluskatt af aðgöngumiðum að fjölleikasýningum erlendra aðila sem ferðuðust hér um landið s.l. sumar og sama má segja um aðgöngumiða að tækjum í tívolí sem var sett upp í Reykjavík s.l. sumar, hvort ekki sé rétt að endurskoða álögur á tækjabúnað til sjúkrahúsa og dvalarheimila og nauðsynlegra rekstrarvara til lækningar- og hjúkrunarstarfa. Nægir að nefna að sjúkrarúm hækka um 100% frá hafnarbakka að sjúkrahúsi eða dvalarheimili. En flestar af þessum stofnunum eru reknar að stærstum hluta af ríkissjóði. Er því ekki litið að marka þær tölur sem upp eru gefnar um framlög ríkissjóðs til tækjakaupa, ef helmingurinn rennur til baka í ríkissjóð? Ég vil endilega undirstrika þessi atriði, þar sem núna er verið að skerða framlög til heilbrigðismála í landinu með nýju fjárlagafrv., og vísa því þessari spurningu til hæstv. fjmrh.



Herra forseti. Fyrirspyrjandi spyr, eins og kom fram, hvort fjmrh. muni beita sér fyrir því að lækka eða afnema tolla, vörugjald og sölugjald af: a) tækjabúnaði til sjúkrahúsa og dvalarheimila, þar með talið sjúkrarúma, b) nauðsynlegum rekstrarvörum til lækningar- og hjúkrunarstarfa. Eins og fyrirspyrjanda er kunnugt og fram kom í framsöguræðu minni þegar frv. til fjárl. var tekið til 1. umr. er nú unnið að heildarendurskoðun tollskrárlaga, svo og annarra laga er varða tekjuöflun ríkissjóðs af innfluttum vörum. Ég hef lagt áherslu á að heildarendurskoðuninni verði hraðað og hún miði að því að koma skattlagningu á hinum ýmsu vörum í það horf að gjaldbyrðin verði sem jöfnust og einstakir vöruflokkar séu ekki óhóflega skattlagðir, eins og nú má víða finna dæmi um í tollskránni. Hins vegar er ekki svigrúm umfram það sem ríkisstj. hefur þegar ákveðið að taka einstöku vöruflokka út úr og lækka gjöld af þeim. Gildir það jafnt um þær vörur sem fsp. tekur til sem aðrar vörur sem aðflutningsgjöld eru lögð á. Verður skattlagning þessara vara því tekin til athugunar með heildarendurskoðun tollskrárlaganna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svör hans, sem ég tel alls ekki nægjanleg því að það er hægt að teygja þessa endurskoðun í fjöldamörg ár í viðbót. Ég tel ekki koma nógu skýrt fram hvort hann telji að rétt væri að endurskoða a.m.k. nauðsynlegustu vörur til sjúkrahúsa. T. d. má nefna sjúkrarúm. Við vitum að á dvalarheimilum víða um land liggja gamalmenni á venjulegum svefnbekkjum, svo að erfitt er um hjúkrun. Ég hvet hæstv. fjmrh. og ríkisstj. til að endurskoða þessi málefni. Okkur ber virkilega að þakka öllum þeim mörgu félögum sem staðið hafa að söfnunum til hjálpar öldruðum og sjúkum, og það er víða. Ef þeirrar hjálpar hefði ekki notið við væri illa komið fyrir slíkum stofnunum.



Herra forseti. Að gefnu tilefni vil ég ítreka að endurskoðun tollskrár er í gangi og er frágangur á lokastigi. Má segja að hann sé kominn á það stig að málið verði tilbúið senn hvað líður undir prentun. Það tekur hvorki hér né annars staðar mörg ár að framkvæma það sem ég hef tekið að mér. Þau tæki, sem gefin hafa verið eða keypt til landsins af líknarstofnunum eða góðgerðarfélögum og gefin sjúkrastofnunum, hafa yfirleitt notið þeirra friðinda sem fyrirspyrjandi gat um.



Herra forseti. Á Suðurnesjum hafa sveitarfélögin samstarfsvettvang sem nefndur er Samband sveitarfélaga á Suðurnesjum. Samtökin hafa náð miklum árangri. Þau hafa beitt sér fyrir margvíslegum verkefnum og komið þeim í höfn. T. d. hafa sveitarfélögin sameinast um byggingu og rekstur sorpeyðingarstöðvar, heilsugæslu. sjúkrahúss, slökkvistöðvar o. fl. Þá er frumkvæði að stofnun Hitaveitu Suðurnesja í höndum Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum, en hitaveitan er nú sjálfstætt fyrirtæki. Á þessu svæði er mikill áhugi fyrir enn meira samstarfi og hafa þeir sem lengst vilja ganga viljað sameina öll þessi sex byggðarlög í eitt sveitarfélag. Meðal hugmynda sem upp hafa komið um frekara samstarf er hugmynd um stofnun sameiginlegrar gjaldheimtu fyrir Suðurnes. Alllangt er síðan þessi hugmynd kom upp og um tíma var hún mikið rædd. Að sögn sveitarstjórnarmanna varð ekkert úr framkvæmdum, þar sem ekki var ljóst hvort bæjarfógetaembættið eða fjmrn. fyrir þess hönd yrði aðili að slíkri gjaldheimtu. Á aðalfundi Samtaka sveitarfélaga á Suðurnesjum, sem haldinn var í Vogum á Vatnsleysuströnd í lok okt. s. l., kom fram í umr. að sveitarstjórnarmenn telja tímabært að stofna til sameiginlegrar gjaldheimtu. Stjórn sambandsins hefur þegar leitað eftir áliti sveitarstjórnanna og hafa þegar borist jákvæðar umsagnir. Í umsögn Keflavíkurbæjar kemur fram að ekki sé hagkvæmt að stofna til slíks samstarfs, ef hugsanleg gjaldheimta innheimti ekki gjöld fyrir ríkissjóð einnig og er það afar eðlilegt sjónarmið. Verði af sameiginlegri gjaldheimtu á Suðurnesjum mundi það hafa í för með sér hagræði og sparnað og einkum fyrir skattgreiðendur, sem nú þurfa að greiða sín gjöld á tveimur stöðum. sem kostar oft og tíðum vinnutap og ómælt óhagræði. Af þessu tilefni hef ég leyft mér að spyrja hæstv. fjmrh. svofelldrar spurninga: "1. Hver er afstaða fjmrn. til sameiginlegrar gjaldheimtu sveitarfélaganna á Suðurnesjum? 2. Er ráðuneytið reiðubúið að fela slíkri stofnun innheimtu á skatttekjum ríkisins á þessu svæði?"



Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir fsp. hans. Og ég veit að hann hefur áður beitt sér fyrir mörgum framfaramálum í kjördæmi sínu og mér er því ljúft að svara fsp. um þetta áhugamál hans. Spurt er í fyrsta lagi hver sé afstaða fjmrn. til sameiginlegrar gjaldheimtu sveitarfélaganna á Suðurnesjum og í öðru lagi hvort rn. sé reiðubúið að fela slíkri stofnun innheimtu á skatttekjum ríkisins á þessu svæði. Tel ég rétt að svara þessu í einu lagi. Af hálfu rn. er verulegur áhugi fyrir því að samstarf náist við sveitarfélög á Suðurnesjum um sameiginlega innheimtu opinberra gjalda á svæðinu. Er rn. fyrir sitt leyti reiðubúið að hefja nú þegar viðræður við sveitarfélögin um nánara fyrirkomulag slíkrar innheimtu, en eins og kunnugt er gera lög ráð fyrir fleiri en einum möguleika í þeim efnum. Engar formlegar viðræður hafa enn átt sér stað um þetta efni milli rn. og sveitarfélaga, en rn. er kunnugt um að yfir stendur könnun meðal sveitarfélaganna um hver áhugi sé þeirra á meðal um slíka sameiginlega innheimtu. Ég hel þegar rætt þetta við ráðuneytisstjórann og ég veit ekki betur en undirtektir séu yfirleitt mjög jákvæðar.



Herra forseti. Ég þakka skýr og greið svör og er viss um að afstaða ráðh. verður til að flýta því að þessi þáttur samstarfs sveitarfélaganna geti hafist sem allra fyrst.



Herra forseti. Ég vil að það komi hér fram, að mín afstaða í rn. var sú að til slíkrar innheimtustofnunar ætti að stofna þegar um næstu áramót.