Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegur forseti. Þó að Evrópskt efnahagssvæði hafi gengið í gegnum mjög erfiðar fæðingarhríðir, þá virðist nú fátt geta komið í veg fyrir að það verði að veruleika í janúar nk. Í því sambandi hlýtur sú spurning að vakna hvernig Alþingi sé í stakk búið til að takast á við ný verkefni á Evrópsku efnahagssvæði, þ.e. til að hafa áhrif á nýjar gerðir, nýjar tilskipanir sem munu gilda á Evrópsku efnahagssvæði og fyrir Ísland eins og aðra. Hvernig Alþingi sé í stakk búið til þess að tryggja þingræðislegt eftirlit með framkvæmdarvaldinu í þessu máli þegar farið verður að semja um þær nýju tilskipanir sem eiga að gilda á öllu þessu svæði. Þegar ég spyr mig þeirrar spurningar, þá hlýtur svarið að vera að Alþingi sé mjög illa í stakk búið til að takast á við þetta og hér hafi ríkt ákveðinn sofandaháttur í þessum málum því það er ekkert form komið enn þá á samráðið á milli ráðherra og þings í þessum málum, þ.e. með hvaða Alþingi ætlar að hafa þetta þingræðislega eftirlit með þeim samningaviðræðum sem ráðherrar munu verða í núna eftir áramót um tilskipanir og gerðir sem gilda munu á Evrópsku efnahagssvæði. Ég hef ekki séð neinar tillögur um þetta efni hérna og ekki orðið vör við að það hafi farið fram sérstök umræða. Og þá vil ég geta þess líka að framtíð þingmannanefndar EFTA er mjög óráðin og eins hvernig hagað verður þingmannanefnd á Evrópsku efnahagssvæði. Þingmannanefnd EFTA, Íslandsdeildin, er að fara á fund í Vín 16. des. og þar er á dagskránni að gera grein fyrir því hvernig þjóðþing EFTA-ríkjanna ætla að standa að þessum málum og haga þessu samráðsferli. Og þá er skemmst frá því að segja að við getum ekkert sagt á þessum fundi vegna þess að við vitum ekki hvernig þessum málum verður háttað. Þess vegna sný ég mér til forseta, nú og formanns utanrmn. þess vegna, og formanns þingflokks Sjálfstfl. sem mér finnst að eigi að vera ákveðnir frumkvæðissaðilar í þessu máli og spyr: Hvað er að gerast og hvernig hyggjast menn halda á þessum málum?

Forseti vill byrja á því að þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrir að gera fyrir fram aðvart um að hún mundi taka þetta mál upp hér í upphafi fundar og gefa forseta tækifæri til að undirbúa svarið frá sinni hendi. En vegna þessarar fyrirspurnar vill forseti taka fram að hún hefur fylgst vel með þeim málum sem hv. þm. hefur vakið athygli á og gerir sér grein fyrir að mikilvægt er að hér á Alþingi náist samkomulag um þau mál fyrir jólahlé. Hér er að dómi forseta í meginatriðum um tvö mál að ræða, annars vegar hvernig haga skuli meðferð EES-mála á Alþingi og hins vegar hvernig haga skuli þátttöku Alþingis í þingmannastarfi EES-ríkjanna. Hvað varðar meðferð EES-mála á Alþingi þá er forseta kunnugt um að utanrmn. á von á greinargerð á næstu dögum frá skrifstofu þingsins um meðferð EES-mála á Alþingi og sérstaklega umfjöllun um EES-mál á mótunarstigi og samráð Alþingis og ríkisstjórnar í þeim efnum. Forseti væntir þess að á grundvelli þeirrar greinargerðar muni utanrmn. sem hefur haft með EES-málið að gera móta sína afstöðu til þess hvernig um EES-mál verður fjallað á Alþingi þegar samningurinn hefur tekið gildi 1. jan. nk. Hvað hitt málið varðar þá liggur fyrir forsætisnefnd tillaga frá Íslandsdeild þingmannanefndar EFTA um tilhögun á þátttöku Alþingis í væntanlegri þingmannanefnd EES. Á fundi forsætisnefndar 15. nóv. sl. var ákveðið að fresta afgreiðslu þeirrar tillögu, þó ekki væri efnislegur ágreiningur um það mál, þar til fyrir lægi jafnframt tillaga um meðferð EES-mála á Alþingi. Hér er um tengd mál að ræða og því eðlilegt að gengið sé frá skipan beggja málanna á sama tíma. Forseti verður að viðurkenna að niðurstaða um þetta efni hefði þurft að liggja fyrir í byrjun þessa mánaðar en það hefur því miður ekki tekist. Forseti væntir þess hins vegar að þessi mál muni skýrast á allra næstu dögum og vonast til að um þau megi nást víðtækt samkomulag milli þingflokkanna. Hér er vissulega um mikilvægt mál að ræða sem varðar störf þingsins og því eðlilegt að formenn þingflokka fjalli um það í samráði við forseta og forsætisnefnd þegar heildartillögur liggja fyrir.

Virðulegi forseti. Í tilefni af athugasemdum hv. þm. vil ég taka fram tvennt. Hið fyrra er að í Reykjavík hinn 20. maí 1992 var gerður samningur með hliðsjón af 95. gr. EES-samningsins og fjallar um nefnd þingmanna frá þjóðþingum EFTA-ríkjanna. Samningurinn kveður á um stofnun sameiginlegrar EES-þingmannanefndar sem á að vera EFTA-ríkjunum til ráðgjafar um mál sem tengjast EES. Þetta þýðir ekki að þingmannanefnd EFTA sem nú starfar verði lögð niður. Hún starfar áfram, enda á Sviss aðild að þeirri nefnd. Á ríkisstjórnarfundi í morgun var þessi samningur lagður fram til staðfestingar í ríkisstjórn. Annað sem ég vildi taka fram er að á ríkisstjórnarfundum á þessu hausti a.m.k. í tvígang hef ég lagt fram ítarlegar skrár yfir þingmál sem varða framkvæmd EES-samningsins og skipt þeim eftir forgangsröð, þ.e. þau mál sem þyrfti að afgreiða fyrir áramót og önnur mál sem eru á aðlögunartíma og áréttað öðru hverju og beint þeim tilmælum til ráðherra að þeir fylgi þeim málum eftir þannig að við stæðum við skuldbindingar okkar. Það er rétt sem fram kom í máli þingmannsins að það liggur alveg ljóst fyrir nú að EES-samningurinn gengur í gildi um áramót. Hann verður formlega og endanlega staðfestur í ráðherraráði Evrópubandalagsins nú á mánudag og þess má geta að tilraunir á lokastundu til þess að koma í veg fyrir að samningurinn taki gildi samkvæmt upphaflegri orðanna hljóðan, þ.e. að bæði fyrstu tvö árin sem veita t.d. tollaniðurfellingar eða tollalækkanir taki gildi, tilraunir til þess að fá því breytt af hálfu ýmissa aðildarríkja EB hafa ekki tekist þannig að samningurinn mun taka gildi 1. jan. 1994 og á þann veg að fyrstu tveir áfangarnir sem varða tvö fyrstu árin koma til framkvæmda.

Virðulegur forseti. Það hefur ítrekað verið vakin athygli á því í umræðum hér á þessum vetri hvernig ríkisstjórnin stendur að málum sem tengjast samningnum um Evrópskt efnahagssvæði og hversu andvaralausir þeir virðast vera sem bera ábyrgð á þessum samningi að því er Ísland varðar. Þetta var m.a. rætt hér sl. nótt í umræðum um fjárlagafrv. Það er mjög eðlilegt að hv. 10. þm. Reykv., Ingibjörg Gísladóttir, hafi áhyggjur af þessu máli eins og aðrir, enda ber hún ásamt meiri hluta hér á Alþingi ábyrgð á því að þetta mál er þar statt sem raun ber vitni. En auðvitað verða menn að taka samningi sem þessum eins og hann liggur fyrir og það hefur ríkisstjórnin og þinglið hennar sem studdi samninginn sannarlega ekki staðið í ístaðinu. Fyrir utan það sem nefnt hefur verið almennt, þá hafa safnast upp á fjórða hundrað samþykktir hjá Evrópubandalaginu frá því 31. júlí 1991 sem hafa verið afgreiddar og lögfestar þar eða með þeim hætti sem það gerist innan EB. Þessi pakki mun liggja á borðum EES-ráðsins væntanlega á fyrsta fundi og það er algerlega ósamið um þetta á fjórða hundrað atriði sem þarna eru á dagskrá. Hæstv. utanrrh. fullyrðir að samningurinn verði í höfn 1. jan., hann verði staðfestur næsta mánudag. Það má vera. Í blöðum, m.a. Dagens Nyheder frá 7. des., eru menn að gera því skóna að það kunni að verða um seinkun að ræða vegna fyrirstöðu hjá Frakklandi að leggja inn staðfestingarskjöl. Um það skal ég ekki dæma. Það mun reynslan leiða í ljós, en það hefur gerst alloft í þessu máli að það hafa komið sker sem það hefur steytt á.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. 10. þm. Reykv. fyrir að vekja máls á þessu máli sem hér er til umræðu nú undir þessum lið. Ég vil skýra frá því að á vegum utanrmn. í samræmi við ákvörðun sem tekin var innan vébanda hennar á síðasta vetri hefur verið unnið varðandi undirbúning þessa máls og ég á von á því að á mánudaginn kemur, sama dag og formlega verður væntanlega gengið frá því að EES-samningurinn taki gildi frá og með 1. jan. nk. verði lögð fram í nefndinni álitsgerð frá starfsmanni nefndarinnar, forstöðumanni nefndadeildar Alþingis, um þetta mál sem verði grundvöllur viðræðna milli þingflokkanna í nefndinni og vafalaust á milli þingflokkanna um það hvernig haga skuli aðild Alþingis að framgangi mála eftir að EES-samningurinn tekur gildi. Það má auðvitað segja að æskilegt hefði verið að menn hefðu fyrr hafið umræður um þetta á vettvangi þingsins, en það var ekki fyrr en 22. nóv. sl. sem síðasta þjóðþingið afgreiddi þetta mál frá sér og enn á eftir að ganga formlega frá skjölum þannig að samningurinn taki gildi 1. jan. nk. En í þessu máli þurfa menn að taka afstöðu til ýmissa álitaefna og vonandi tekst okkur að gera það með skipulegum hætti á þeim tíma sem við höfum til stefnu á grundvelli þeirrar álitsgerðar sem verður kynnt í utanrmn. á mánudaginn ef svo fer fram sem horfir.

Virðulegi forseti. Hv. málshefjandi beindi að hluta til máli sínu til mín varðandi þá fyrirspurn sem hún færði hér fram. Það hefur komið fram í máli formanns utanrmn. á hvaða vegi málið er statt að því er lýtur að þeirri nefnd og ég sé ekki ástæðu til þess að bæta neinu við það. Hins vegar að því er varðar þingmannasamskiptin og störf þingmannanefndar EES sem hefjast munu þá um áramótin, þá hefur eins og kunnugt er legið fyrir í forsætisnefnd ákveðin tillaga um að þingmannanefnd EFTA taki að sér það verkefni og það mun vera sú skipan sem tíðkast í öðrum þjóðþingum. Ég sé ekki ástæðu til þess að gera neina athugasemd við það að sá háttur verði einnig á hafður hér. Ég tel hins vegar að það þurfi að taka um það formlega ákvörðun á réttum vettvangi og ræða það og ég vænti þess að forsætisnefndin muni á næstunni ganga frá því máli að höfðu samráði við formenn þingflokka. Þá er það auðvitað sérstakt ákvörðunarefni fyrir hvern og einn þingflokk með hvaða hætti hann skipar sína fulltrúa í þá nefnd og ekki um það að tala af hálfu annarra en þeirra sem fara með það tilnefningarvald. Þetta vildi ég láta fram koma af minni hálfu. Ég tel að það hafi verið ágætlega og eðlilega að þessu staðið af hálfu EFTA-nefndar Alþingis og ég vænti þess að það sé hægt að ljúka þessu máli, vonandi fljótlega, af hálfu þeirra sem á því bera hina formlegu ábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þau svör sem hér hafa komið fram. Það er vissulega rétt eins og kom fram í máli formanns utanrmn. að það er ekki lengra síðan en 22. nóv. að síðasta þjóðþingið í EB gekk frá málinu. Þá fyrst lá fyrir hvort samningurinn yrði að veruleika eða ekki eða a.m.k. hvort í það stefndi. Engu að síður var búið að samþykkja það hér á þingi að gerast aðili að Evrópsku efnahagssvæði yrði það að veruleika. Það þarf því að vinna í samræmi við það á þinginu og hefði auðvitað verið löngu tímabært að þessi umræða færi fram og menn settust nú niður og veltu því fyrir sér hvernig önnur þjóðþing hafa hugsað sér að haga þessu samstarfi milli þings og ríkisvalds. Ég hjó eftir því í svari forseta að hún taldi að það væri æskilegt að reyna að ná samkomlagi um þetta mál fyrir jólahlé, eða þannig skildi ég hennar orð. Ég hef ekki trú á því að það takist vegna þess að ég held að það þurfi mun meiri umræðu og umfjöllun heldur en svo að hægt sé að ganga frá því fyrir jólahlé, þ.e. hvað líður þessu samstarfi milli ríkisvaldsins og þingsins. Um þingmannanefnd EFTA fyndist mér að það ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði að ganga frá því fyrir jólahlé vegna þess að það liggur fyrir tillaga frá þingmannanefnd EFTA um það hvernig æskilegt sé að haga þessu og það er auðvitað ekki bara persónuleg skoðun okkar, heldur er þetta fyrirkomulag sem þingmannanefnd EFTA almennt hefur komið sér saman um að sé hið besta og ég vil einmitt benda á það varðandi þingmannanefnd Evrópsks efnahagssvæðis að skv. 95. gr. samningsins er gert ráð fyrir að hún starfi. Stofnsamþykkt hennar er í bókun 36 með samningnum þannig að mönnum mátti vera alveg ljóst að hverju stefndi með þá nefnd og hefði auðvitað þurft að ræða þetta og ganga frá þessu miklu fyrr.

Áður en gengið er til dagskrár vill forseti geta þess að fyrirhuguð er utandagskrárumræða að loknu matarhléi, væntanlega kl. hálftvö. Hún fer fram að beiðni hv. 4. þm. Norðurl. v. samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapalaga og er um fjárhagserfiðleika heimilanna.

Virðulegi forseti. Í þessari tillögu er gert ráð fyrir fjármunum til þess að standa við framkvæmd grunnskólalaga eins og þau voru samþykkt vorið 1991 að því er varðar tímafjölda á nemendur og að því er varðar fjölda nemenda í bekk. Hér er um að ræða mikilvægt undirstöðuatriði fyrir skólaþróun í landinu og framtíðarþróun lífskjara. Hér er í raun og veru um að ræða lága upphæð með hliðsjón af því hve mikið er í húfi fyrir þjóðina alla og þess vegna er mikilvægt að Alþingi samþykki tillögu af þessu tagi.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir þeirri brtt. sem hér er flutt er sú að um næstu áramót er gert ráð fyrir því að leggja virðisaukaskatt á ferðaþjónustu sem er vaxtarbroddur atvinnulífsins á Íslandi. Þessi virðisaukaskattur mun leggjast mjög þungt á íþróttahreyfinguna samkvæmt þeim útreikningum sem íþróttahreyfingin hefur gert og kynnt. Er gert ráð fyrir því að þetta þýði um 10--15 millj. kr. útgjaldaauka á einu ári fyrir íþróttafélögin í landinu. Þetta er byggt á kennsluskýrslum frá árinu 1992, aukning 1993 og verður enn meiri aukning 1994. Þessi útgjaldaauki er á bilinu 10--15 millj. Brtt. gerir ráð fyrir því að íþróttahreyfingunni verðiað hluta til bætt þessi útgjöld með 12 millj. kr. hækkun á framlagi til Ungmennafélags Íslands og Íþróttasambands Íslands sem skiptist þannig: 4 millj. kr. hækkun til Ungmennafélagsins og 8 millj. kr. hækkun til Íþróttasambandsins.

Virðulegur forseti. Í áliti sjútvn. segir varðandi fjárlagatillögur Hafrannsóknastofnunar: ,,Nefndin bendir á að fjárframlög til rannsókna voru skorin niður á fjárlögum þessa árs sem er hættuleg þróun og gera þarf allar hugsanlegar ráðstafanir til að koma í veg fyrir að þessi niðurskurður endurtaki sig.`` --- Því miður bætir nefndin svo við: ,,Nefndin gerir þó engar tillögur til breytinga á frv. að svo stöddu.`` Það mál sem hér um ræðir, rannsóknir á klaki og hrygningu þorsksins, eru einhverjar þýðingarmestu rannsóknir sem nú standa yfir sem mér er kunnugt um. Um það segir Hafrannsóknastofnun: ,,Þessar rannsóknir hafa aðeins staðið í tvö ár en nauðsynlegt er að halda þeim áfram, enda virðast þær vera að varpa nýju ljósi á þennan mikilvæga þátt í ævi þorsksins.`` --- Og um niðurstöður í lokin segir: ,,Slíkar niðurstöður mundu hafa mjög mikil áhrif á ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar um nýtingu þorskstofnsins.`` Ég treysti því að tillaga þessi verði samþykkt.

Frú forseti. Þessi texti sem hér stendur á þingskjalinu er rangur. Það hefur fallið niður að ætla sérstaka upphæð til héraðsdóms Norðurlands vestra. Það eru fyrirheit um að það verði lagað fyrir 3. umr. Ég mun því sitja hjá við þennan lið.

Virðulegur forseti. Undir lið 49--55 er verið að bæta sjúkrahúsunum upp þá skerðingu sem fyrirhuguð var í fjárlagafrv., þ.e. það átti að skera niður rekstur leikskóla hjá sjúkrahúsunum. Nú liggur það fyrir að þetta mál hefur fengið tímabundna lausn, ekki varanlega þannig að hægt sé að sætta sig við það, en þarna er þó ákveðin úrbót gerð og þess vegna mun ég greiða atkvæði með þessu en gera jafnframt þá athugasemd að þetta mál hefur ekki enn verið leyst til frambúðar.

Hæstv. forseti. Í þessari brtt. felst það að flytja sértekjur vegna húsaleigu starfsmanna íbúða heilsugæslustöðva inn í Innkaupastofnun ríkisins á sameiginlegan lið þar og úthluta því síðan frá Innkaupastofnuninni aftur til viðhaldsverkefna. Ég tel að málum þessum sé í flestum tilfellum vel komið eins og þau eru, þ.e. stjórnir heilsugæslustöðvanna innheimta leigutekjur og verja þeim síðan til viðhalds á þessum starfsmannaíbúðum og málið sé betur komið í höndum heimamanna og sú miðstýring sem hér er gerð tillaga um að taka þetta allt saman inn í framkvæmdadeild Innkaupastofnunar sé ekki skynsamleg. Ég legg því til að þessi brtt. verði felld.

Virðulegi forseti. Ríkisstjórnin flytur í fjárlagafrv. tillögu um sjúklingaskatt, þann fyrsta sem tekinn yrði upp hér á landi fyrir það fólk sem þarf að fara í áfengismeðferð. Við þingmenn Alþb. leggjum til að horfið verði frá þessum áformum og að sértekjuliðurinn hjá SÁÁ verði lækkaður sem nemur þessum sérstaka skatti sem á að leggja á þessa sjúklinga. Við teljum að hér sé um að ræða mikilvægt grundvallaratriði vegna þess að ef þessi skattur verður samþykktur, hér, þá sé yfirvofandi hætta á því að skattlagning sé að halda innreið sína í heilbrigðiskerfið í heild og menn verði ekki spurðir fyrst: Hvað er að þér? heldur: Hvað áttu í veskinu? áður en þeir verða lagðir inn á heilbrigðisstofnanir. Við mótmælum þessu, flytjum því þessa brtt. Ég segi já við henni, forseti.

Virðulegur forseti. Ég tel að þessi fjárhæð sem hér er ætluð til skattkerfisbreytinga sé algjörlega ófullnægjandi. Það er verið að tala um það að ákveða skattkerfisbreytingu hér á Alþingi næstu daga sem á að taka gildi 1. jan. Þetta er í reynd óframkvæmanlegt. Þetta mun kosta ríkissjóð mun meira og þetta mun kosta atvinnureksturinn í landinu gífurlegar fjárhæðir. Ég er ekki á móti því að leggja fjármagn til skatteftirlits, en ég tel að þetta sé aldeilis ófullnægjandi. Ég er þar að auki á móti þessari breytingu og mun því sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Virðulegi forseti. Ég tel að það liggi engan veginn fyrir að stofnkostnaður ferju- og flóabáta sem ríkissjóður var búinn að taka á sig ábyrgð á færist í gegnum fjárlög sjálfkrafa á hendur Vegagerð ríkisins. Ég er andsnúinn því að það verði gert og greiði því ekki atkvæði um þennan lið.

Virðulegur forseti. Hér er gerð tillaga um 3 millj. kr. framlag til Orkusjóðs vegna jarðhitaleitar í Austur-Skaftafellssýslu. Ástæðan fyrir því að flutt er sérstök tillaga um þetta svæði er að einmitt þar hafa komið fram undanfarið mjög jákvæðar vísbendingar um að finna megi nýtanlegan jarðhita og síðustu daga hafa þær vonir verið frekar að styrkjast. Með samþykkt tillögunnar skapaðist möguleiki til þess að ljá heimamönnum, bæði þéttbýlisbúum og bændum, lið við að afla jarðhita. Því er þessi tillaga flutt.

Virðulegur forseti. Hér eru fluttar tillögur um 1 millj. kr. framlag vegna friðlands á Lónsöræfum. Þetta svæði var friðlýst 1977, eitt allra stærsta friðland í landinu og raunar þjóðgarðsígildi en hins vegar landið í einkaeigu. Á síðasta náttúruverndarþingi var því beint til Náttúruverndarráðs og Skipulags ríkisins að sjá til þess að hið fyrsta verði hafin vinna að aðalskipulagi um friðlandið á Lónsöræfum á grundvelli gildandi friðlýsingar í samráði við sveitarstjórn, landeigendur, Ferðafélagið og aðra heimaaðila. Tryggt verði að nauðsynlegar athuganir og rannsóknir fari fram á svæðinu vegna skipulagsins svo og á hugsanlegri stækkun friðlandsins. Tillaga þessi er flutt til þess að styðja við þessa viðleitni svo og til að tryggja öryggi ferðamanna á þessu svæði sem er mjög flókið, fjölbreytt og fagurt. Í 4. tölul. er flutt tillaga um 14 millj. kr. framlag til Landmælinga Íslands. Sú tillaga er studd af umhvn. sem lagði áherslu á að þessi hækkun næði fram að ganga.

Virðulegur forseti. Það voru samþykkt lög sl. vor um að hefja vinnu við skipulag miðhálendisins. Ég held að menn greini ekki á um að þetta sé brýnt verkefni og til einhvers voru lögin sett. Umhvn. fjallaði um óskir skipulagsstjóra ríkisins um framlag til að vinna að þessu máli á grundvelli laganna og hvatti til þess að tekin yrði þessi fjárveiting sem hér er gerð tillaga um. Það er í fullkomnu ósamræmi við lagasetninguna sl. vor ef ekki er veitt fjárframlag til verksins.

Virðulegur forseti. Á bls. 74 í fjárlagafrv. er undir tölul. 141 framlag til hernaðarbandalagsins NATO 38,8 millj. kr. Menn ættu að hugleiða hvort þessum fjármunum væri ekki betur varið til annarra þarfa.  
            

Virðulegi forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs utan dagskrár til að ræða þá miklu fjárhagserfiðleika sem steðja að einstaklingum og heimilum vegna skuldastöðu þeirra sem sífellt fer vaxandi og hefur keyrt úr hófi síðustu ár. Þannig er talið að heildarskuldir heimilanna séu í dag um 260 milljarðar kr. Hér er um ógnvekjandi tölur að ræða sem valda því að sá hornsteinn sem heimilið er riðar nú allt of víða til falls og því miður verður að viðurkenna að sá válegi gestur sem fátæktin er og fylgifiskur hennar, angistin og vonleysið, knýja nú dyra á Íslandi að nýju eftir margra áratuga fjarvist. Tilgangur þessarar umræðu er að vekja athygli á þessu vandamáli og hvetja ríkisstjórnina til skjótra aðgerða. Það sem vekur athygli er að þrátt fyrir það hvernig komið er í þessum málum hefur engin markviss athugun farið fram á þessu máli hér á landi og stjórnvöld láta sig þetta því miður litlu varða. Við þekkjum það erlendis frá hvernig aðrar þjóðir bregðast við hliðstæðum vanda hjá sér en það eitt nægir ekki hér. Það er í þessu sem öðru frumskilyrði þess að leysa vandann að þekkja hann og greina rétt. Ríkisstjórnin verður að sveigja af þeirri leið sinni sem vörðuð er því miður allt of mörgum mistökum. Ég beini þeirri eindregnu áskorun til ríkisstjórnarinnar og þá sérstaklega hæstv. forsrh. að hann, án tafar, komi á fót starfshópi er skoði þessi mál og skili markvissum tillögum til lausnar í þessu mjög svo alvarlega máli. Sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar að leggja um 11 milljarða í nýjum sköttum á einstaklinga, eins og gert var, er auðvitað fásinna á sama tíma og tekjumöguleikar þessa fólks hafa verið stórlega skertir, m.a. með styttingu vinnutíma og meira atvinnuleysi en mælst hefur á Íslandi. Á meðan skattbyrðin er að sliga hinn almenna launamann liggja um 70 milljarðar á einkareikningum í bönkum án þess að af þeim séu greiddir skattar og um 12 milljarðar liggja óinnheimtir vegna skattsvika. Hér er rekin sú stjórnarstefna að gera þá ríku ríkari og þá fátæku fátækari. Alþfl. er sem bandingi hjá frjálshyggjuliði Sjálfstfl. og sameinaðir veitast þeir nú af fullum þunga gegn því velferðarkerfi sem hér hefur verið byggt upp og heimilin fara ekki varhluta af þeirri stefnu. Alþfl. hefur brugðist grundvallarhugsjónum sínum, jafnaðar- og félagshyggju. Á sl. sex árum sem Alþfl. hefur farið með málefni fjölskyldunnar í ríkisstjórn hafa skuldir heimilanna vaxið hvorki meira né minna en um 125--130 milljarða kr. Krafa hins almenna launamanns í dag um skilning á auknu réttlæti bergmálar um þjóðfélagið allt. Heimilin, sá hornsteinn sem þjóðfélagið byggir öðrum fremur á, er allt of víða að sundrast vegna ranglátrar stjórnarstefnu og fjárhagslegra erfiðleika. Þau sár sem af því hljótast munu seint gróa, til mikils tjóns fyrir þjóðfélagið allt. Virðulegi forseti. Ég vænti þess að sú stutta umræða sem hér fer fram verði til þess að ríkisstjórn og alþingismenn allir verði þess betur meðvitaðir en fyrr hversu nauðsynlegt það er að hér verði strax gripið til varnaraðgerða og þá er tilgangi þessarar umræðu náð.

Hæstv. forseti. Málshefjandi beindi málinu til mín en notaði aðallega tímann til að skamma samstjórnarflokk minn, Alþfl., mér fannst það ekki alveg sanngjarnt fyrst málinu var beint til mín, en að vísu fékk frjálshyggjan að fljóta með, heyrðist mér, svona í einni setningu. En varðandi þessi atriði þá er dálítið hættulegt að beina umræðunni í þann farveg sem hv. þm. gerði um aukningu skulda heimilanna því að hluta til hefur það jú verið meðvituð pólitísk stefna að auka fyrirgreiðslu úr opinberum sjóðum, húsnæðissjóðum og öðrum slíkum sjóðum og meginaukningin í þessari skuldasöfnun er einmitt á þeim vettvangi. Það er rétt hjá hv. þm. að heildarskuldir heimilanna eru núna milli 260 og 270 milljarðar kr. og þessar skuldir hafa aukist mikið á undanförnum 14 árum. Til að mynda frá árinu 1988, en þá sat ríkisstjórn sem hv. þm. studdi ötullega, hafa þessar skuldir nær tvöfaldast og ekki síst á þeim árum sem sú stjórn sat sem hv. þm. studdi. Menn verða að hafa í huga að skuldir af þessu tagi, húsnæðisskuldir, voru með allt öðrum hætti fyrir þetta ár, 1981, því þá vildu skuldirnar hverfa með hjálp og aðstoð verðbólgu. Því lauk með þessu tímabili 1981 og skuldirnar eru verðtryggðar og því meira sem veitt er úr opinberum sjóðum ásamt með verðtryggingunni því hækka þessar tölur. Um 125 millj. af þessum 260 millj. kr. skuldum munu vera hjá húsnæðissjóðunum, 35 hjá lífeyrissjóðunum, 50 millj. hjá bönkum, auðvitað mikið út af húsnæðismálum líka, og síðan er drjúgur hluti í húsbréfum. Meginhlutinn er sem sagt vegna þess að menn hafa verið að veita verðbundið fjármagn til húsnæðiskerfisins sem hefur verið stefna, ég hygg allra stjórnmálaflokka í landinu. Það er þó athyglisvert að það hefur verið að hægja á skuldasöfnun heimilanna nú fyrst á þessu líðandi ári og það eru jákvæð tákn í þessari umræðu en það er rétt að skuldir heimilanna sem hlutfall af ráðstöfunartekjum þeirra eru háar hér á landi samanborið við önnur lönd og er því ekki að leyna. En menn verða að hafa í huga að hér er að langmestu leyti um að ræða skuldir vegna húsnæðisöflunar. Það segir til að mynda á bls. 33--34 í riti um peninga og gengi og greiðslujöfnun, sem gefið er út á vegum Seðlabankans 11. nóv. 1993, með leyfi forseta: ,,Á undanförnum árum hafa heimilin leitt til lánsfjáreftirspurnar ásamt ríkissjóði. Þar hefur nú nokkuð hægt á eftirspurn og nemur aukningin síðustu 12 mánuði röskum 10% og er það talsvert hægari vöxtur en á sama tímabili ári fyrr. Þá var vöxtur lána til heimila tæp 14%. Vöxtur lána til heimila frá áramótum til septemberloka var hins var tæp 8% samanborið við rúm 10% á árinu 1992. Of snemmt er að segja á þessu stigi hvort um er að ræða straumhvörf í lánsfjáreftirspurn heimila eða tímabundinn öldudal. Meginuppspretta lána til heimila um þessar mundir eru byggingarsjóðir hins opinbera, þar með talið húsbréfakerfið og námslánakerfið. Gætt hefur minnkandi útstreymis bæði námslána og opinberra húsnæðislána. Hið fyrra stafar af takmörkuðum aðgangi en hið seinna af efnahagssamdrættinum sem setur mark sitt á íbúðaviðskipti og íbúðabyggingar.`` Hér eru sem sagt sundurgreindir meginþættirnir í þessari vaxandi skuldastöðu en auðvitað er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. að þegar saman dregur í þjóðfélaginu og þegar tekjur minnka eins og gerst hefur vegna aflasamdráttar og tekjusamdráttar þjóðfélagsins sem heildar þá reynast skuldir sem þungar eru fyrir, þó þær séu teknar í góðum tilgangi og m.a. fyrir atbeina stjórnvalda og hvatningu frá stjórnvöldum eins og í húsnæðiskerfinu og hafa verið gerðar á öllum þessum áratug, þá reynast þær auðvitað þyngri í skauti þegar hinar sameiginlegu tekjur og þar með tekjur einstaklinganna dragast saman. Ég er sammála hv. þm., að það er rétt að vera á varðbergi í máli þessu og fylgjast mjög náið með því og auðvitað getur komið vel til greina að starfshópur af því tagi sem hann nefndi fari sérstaklega ofan í málin.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. þm. Stefáni Guðmundssyni fyrir að hefja máls á skuldastöðu heimilanna. Árið 1994 verður sérstaklega helgað málefnum fjölskyldunnar um heim allan fyrir tilstuðlan Sameinuðu þjóðanna og því er ekki seinna vænna að Alþingi Íslendinga gefi gaum að málefnum hennar. Á undanförnum áratugum hafa orðið miklar breytingar á stöðu og samsetningu íslenskra fjölskyldna án þess að nægilega hafi verið kannað hvað liggur að baki og hvaða afleiðingar þær breytingar hafi fyrir þjóðfélagið í heild og ekki síst börnin sem því miður vilja verða fórnarlömb umbrota og erfiðleika. Hér á landi ríkir algjört stefnuleysi í málefnum fjölskyldunnar. Ef eitthvað er sauma stjórnvöld sífellt harðar að fjölskyldunum með ýmiss konar vanhugsuðum aðgerðum. Sjaldnast er spurt hvernig stjórnvaldsákvarðanir komi við hag heimilanna. Skattheimta hefur aukist, þjónustugjöld hafa verið lögð á og félagsleg þjónusta skorin niður, sem þýðir það eitt að fjölskyldurnar verða að sinna sínum í auknum mæli hvort sem þær geta það eða ekki. Ofan á aðgerðir ríkisstjórnarinnar bætast svo almennur samdráttur, minni yfirvinna, atvinnuleysi og ógnvænlegar skuldir með háum vöxtum en allt bitnar þetta á fjárhag heimilanna. Erfiður fjárhagur leiðir svo af sér félagsleg vandamál og óhamingju af ýmsu tagi. Það er mjög brýnt að vandi íslenskra fjölskyldna verði greindur og stefna mótuð út frá niðurstöðunum, stefna í þá veru að styðja og styrkja stöðu fjölskyldnanna, ekki síst barna. En það kostar peninga að bæta hag fjölskyldna og þeim peningum er vel varið. Það á eftir að verða okkur dýrt að bregðast ekki við þeim vaxandi vandamálum sem við okkur blasa. Ríkisstjórnin, sú sem nú situr, ber mikla ábyrgð á vanda fjölskyldna í landinu enda hefur stefna hennar og stefnuleysi komið hart niður á heimilunum. Það þarf að bregðast við og það strax. Ég tek undir þá tillögu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar að starfshópur verði settur á laggir til að setja fram tillögur um brýnustu úrbætur en síðan þarf að móta stefnu til lengri tíma.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. málshefjanda fyrir að hreyfa þessum málum þó augljóslega þurfi lengri tíma til að ræða þau til hlítar heldur en hér gefst. Það er ekki vafi á því að fjölmörg heimili í landinu og fjölskyldur eiga við gífurlega greiðsluerfiðleika að etja, um það liggja fyrir óhrekjandi vísbendingar. Ég vil í því sambandi nefna athyglisverða hugmynd sem kom frá forsvarsmönnum Íslandsbanka á sl. sumri um samræmdar aðgerðir allra lánastofnana í landinu til skuldbreytinga og ráðstafana vegna greiðsluerfiðleika fólks. Bankastofnun væri væntanlega ekki að hreyfa slíkum hugmyndum nema vegna þess að þar er mönnum mætavel kunnugt um þá miklu erfiðleika sem að fjölskyldunum steðja. Það er einnig athyglisvert að það virðist oft og tíðum ekki standa á ráðstöfunum þegar sambærilegan vanda ber að garði hjá fyrirtækjunum en það er eins og það sé erfiðara að fá skilning á því að vandi fjölskyldnanna er í eðli sínu ekkert öðruvísi en vandi fyrirtækjanna. Ríkisstjórnin sjálf hefur ekkert gert í þessum efnum og hafa þó ýmsir talsmenn hennar á þingi hreyft við þessum vanda. Ég vil í því sambandi minna á tillöguflutning hæstv. núv. umhvrh. sem lagði það til í fyrra að skipuð yrði sérstök nefnd vegna greiðsluvanda fólks sem ætti í verulegum erfiðleikum. Þar var fjallað um það að fela félmrh. að skipa nefnd sem mundi undirbúa setningu laga um greiðsluaðlögun til aðstoðar fólki í verulegum erfiðleikum. Af þessu hefur lítið heyrst og hefur þó viðkomandi þingmaður tekið sæti í ríkisstjórn. Það liggur sömuleiðis fyrir, hæstv. forseti, þegar skoðaðar eru tölur um fall kaupmáttar á undanförnum árum en kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur fallið úr u.þ.b. 120 miðað við 100 árið 1980 á árunum 1989 til 1992 í 112 á yfirstandandi ári og spá er um 108 á hinu næsta, þ.e. meira en 10% fall kaupmáttar ráðstöfunartekna á síðustu tveimur árum. Það þarf ekki frekari vitna við en það hvílíka gífurlega erfiðleika slíkt hlýtur að skapa fólki sem þegar var með bogann spenntan fyrir. Ég tek svo undir þá tillögu hv. málshefjanda að samstarfshópur þingflokka, ríkisstjórnar, sveitarfélaga með aðild verkalýðshreyfingarinnar og e.t.v. fleiri aðila væri góð hugmynd til að vinna að þessum málum.

Hæstv. forseti. Oft er sagt að fjölskyldan sé hornsteinn þjóðfélagsins. Þrátt fyrir það hefur ríkisstjórn Davíðs Oddssonar lagt drápsklyfjar á íslensku fjölskylduna á sl. tveimur árum. Skuldastaða og þróun í málefnum fjölskyldunnar er ógnvænleg. Það eitt að skoða hjónavígslur og lögskilnaði á t.d. 10 ára tímabili lýsir þeim efnahagslega hnút og örvæntingu sem vex með hverju ári. Hér er verið að gifta um 1.200--1.300 hjón árlega en 500--600 hjón fá staðfestan lögskilnað á ári hverju. Fast að helmingi allra hjónabanda fara í vaskinn á einhverju tímabili. Þetta eitt segir okkur það að heimilin og fjölskyldurnar búa við brostnar vonir. Árið 1992 fór fram 1.241 hjónavígsla en það sama ár 541 lögskilnaður hjóna. Mikilvægt er að marka stefnu í fjölskyldupólitík eins og hér hefur komið fram sem styrkir og festir í sessi ákveðin grundvallaratriði sem snúa að málefnum fjölskyldunnar. Hluti af þessari stefnu snýr að efnahag fjölskyldunnar, hinn hlutinn snýr að umhverfi og aðbúnaði barna og foreldra, frítíma, afþreyingu og fleiru. Ég tek undir með þingmönnum að mér ógna þessi vindaský í málefnum fjölskyldunnar sem nú blasa við. Því er mikilvægt að Alþingi biðji hæstv. félmrh. að taka saman skýrslu um skuldastöðu heimilanna og hvernig Ísland er í samanburði við helstu nágranna- og viðskiptalönd. Fyrir þessu verðum við að beita okkur. Ég vil að lokum spyrja hæstv. forsrh. um einn hóp sem er nýr misgengishópur á tíma þessarar hæstv. ríkisstjórnar, það er hópurinn sem fékk húsbréf árið 1991 og tapaði einni af hverjum fjórum milljónum í afföll sem var boðað þegar húsbréf voru tekin upp að mundu ekki þekkjast. Er hæstv. forsrh. tilbúinn að skoða þennan hóp einstaklinga sem eiga mjög erfitt um þessar mundir?

Virðulegur forseti. Ég vil, eins og fleiri, þakka hv. 4. þm. Norðurl. v., Stefáni Guðmundssyni, fyrir að koma þessu máli á dagskrá. Það hefði auðvitað verið full ástæða til að gera það, og við þingmenn hefðum svo sem átt að sjá sóma okkar í því að gera það með meira afgerandi hætti heldur en í hálftíma utandagskrárumræðu. Hér höfum við trekk í trekk rætt erfiða stöðu atvinnulífsins sem auðvitað stafar af samdrætti í tekjum, háum vöxtum og líka mikilli skuldsetningu. Við höfum tekið á vanda lánastofnana, við gerðum það með sérstöku frv. í fyrra þar sem vandi þeirra var leystur að hluta, við höfum rætt um vanda ríkissjóðs sem m.a. stafar af erfiðri skuldastöðu og mikilli skuldsetningu þar eins og annars staðar. En þennan máttarstólpa þjóðfélagsins sem hér hefur verið minnst á, þ.e. fjölskyldurnar í landinu og erfiða stöðu þeirra og heimilanna, það höfum við ekki rætt í þinginu nema í mýflugumynd. En það er auðvitað þetta sem er aðalatriðið, þ.e. staða fjölskyldnanna í landinu þegar við erum á annað borð að tala um efnahags- og fjármál. Hér hefur verið bent á að skuldir heimilanna hafi aukist mjög mikið að undanförnu. Þær hafa fjórfaldast sl. áratug og það er athyglisvert að þetta gerðist eftir að vextir voru gefnir frjálsir og aðgangurinn að lánsfé aukinn verulega, þá jókst þessi skuldsetning, hún fjórfaldaðist á þessum tíma sem er út af fyrir sig athyglisvert. En það er ekki nóg að skoða bara skuldastöðu heimilanna því það er fjöldi heimila og fjölskyldna sem kannski er ekkert í mjög erfiðri skuldastöðu en ná ekki að framfæra sig. Ég vil benda á það að hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar er staðan sú núna að það þarf að veita 110 millj. kr. aukafjárveitingu til þess að aðstoða fólk í fjárhagsvandræðum, til framfærsluaðstoðar. Í september sl. var fjárhagsaðstoðin hjá Félagsmálastofnun komin upp í tæpar 300 millj. Á sama tíma í fyrra var hún í 185 millj. Þetta er fjárhagsaðstoð til fólks sem getur ekki framfleytt sér og þetta er venjulegt fólk, venjulegar fjölskyldur og ég get sagt ykkur að það eru þung spor sem þessar fjölskyldur þurfa að stíga þegar þær leita til Félagsmálastofnunar eftir framfærslustuðningi.

Frú forseti. Ég sakna þess að hæstv. félmrh. skuli ekki vera viðstaddur þessa umræðu. Hún vill væntanlega vera stikkfrí og ekki þurfa að leggja orð í belg. Hún er hins vegar fús að taka mikið upp í sig fyrir kjósendur og jafnvel að vera með hótanir en guggnar svo náttúrlega á því að framkvæma þær þegar til kastanna kemur. Mér fannst fátt um svör hjá hæstv. forsrh. Það var kannski eðlilegt. Þessi þróun er afleiðing af þeirri stjórnarstefnu sem við höfum búið við, hún er bara rökrétt afleiðing af þeirri stjórnarstefnu sem fylgt hefur verið af ríkisstjórn Davíðs Oddssonar. Þessi ríkisstjórn hefur starfað að því að færa þjóðarauðinn til, gera þá ríku ríkari og þar með hafa þeir fátæku orðið fátækari. Svo einfalt er þetta. Fjármagnstekjurnar eru skattfrjálsar og ríkisstjórnin kemur sér undan því ár eftir ár að skattleggja þær. Hátekjuskatturinn er lítið annað en nafnið. Atvinnulífið var lamað með vaxtahækkun strax í upphafi stjórnarferilsins. Skattabyrðin er færð af gróðafyrirtækjunum yfir á einstaklingana og skattahækkanirnar koma einkum fram í hækkun þjónustugjalda sem svo lenda fyrst og fremst á þeim sem lasburða eru og illa settir og hafa ekki peninga til að greiða þessar skattahækkanir. Það er góðra gjalda vert að stofna samstarfshóp en ég held að það leysi þó tæplega vandann. Þessi umræða er góðra gjalda verð sem upphaf að öðru stærra og meira. Þingmenn Framsfl. hafa óskað eftir skýrslu um þetta mál, um skuldastöðu heimilanna, og hún verður að takast til ítarlegrar umræðu eftir jólin. En það sem þarf að gera er að breyta stjórnarstefnunni. Við þurfum nýja stjórnarstefnu, afskrifa frjálshyggjuna og fá nýja ríkisstjórn í landið.

Virðulegi forseti. Ég, eins og aðrir, þakka hv. málshefjanda fyrir að vekja máls á þessu og raunar kom þetta á ýmsan hátt í ljós líka í gær í umræðum um fjárlög þar sem verið var að ræða um það hve mikið skattbyrði almennings hefði aukist. Það hefði verið fært af fyrirtækjum yfir á almenning. Ekki nóg með það heldur einnig aukin þjónustugjöld, skólagjöld, ásamt meiri þátttöku í lyfjakostnaði o.fl. Það er sem sagt sífellt verið að velta byrðum þjóðfélagsins af fyrirtækjum og yfir á einstaklinga og þar með auðvitað heimilin. Til upplýsingar vil ég líka láta það koma hér fram að þegar staðgreiðslan var tekin upp þá var staðgreiðsluhlutfallið ekki nema 35,2%. Samkvæmt ákvörðunum ríkisstjórnarinnar verður það á næsta ári 41,8%. Það hefur hækkað frá árinu 1988 þegar staðgreiðslan var tekin upp frá 35,2% í 41,8%. Skattleysismörkin hafa lækkað á verðlagi í júlí sl. frá því að vera núna 689.724 kr. en voru á verðlagi þess sama mánaðar árið 1988 824.303 kr. Það munar á milli þessara ára 134.579 kr. á ári sem nú fer beint í skatta. Og það munar um minna hjá láglaunafólkinu í dag heldur en þessa upphæð. Það hringdi í mig rúmlega sjötug kona fyrir nokkrum dögum síðan. Hún sagðist fá 52 þús. kr. útborgað af ellilífeyri sínum og öðrum tekjum sem hún fengi á seðlinum. Hún þyrfti að greiða í fastan kostnað 46 þús. kr. til þess að standa við það sem hún ætti að borga í desember. Hún átti 6.000 kr. eftir og það eru að koma jól.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þingmönnum fyrir góðar undirtektir og ég vil aðeins segja við hæstv. forsrh. að ég geri mér grein fyrir því hvernig þessi þróun hefur verið undanfarin ár en ég held að það sé kominn tími til að í stað þess að vera að velta sér endalaust upp úr einhverjum fortíðarvanda að reyna að gera sér grein fyrir því hver framtíðin er og reyna að horfa meira til framtíðar heldur en gert hefur verið. Það er hins vegar öllum ljóst ef þessar tölur eru skoðaðar að þá hefur þróunin samt orðið sú að skuldastaða heimilanna hefur vaxið hvorki meira né minna en um 60--70 milljarða kr. frá því að núv. ríkisstjórn kom til valda. Af hverju ég beini þessari umræðu til hæstv. forsrh.? Hæstv. forsrh. fannst að það hefði verið eðlilegra að ég hefði talað við hæstv. félmrh. Málið er klárt frá minni hálfu. Ástæðan er einfaldlega sú að fyrir ári síðan fluttu hv. þm. Össur Skarphéðinsson og Sigbjörn Gunnarsson þáltill. um hliðstætt mál. Málið var aldrei tekið á dagskrá þingsins þrátt fyrir það að við margítrekuðum það þingmenn stjórnarandstöðunnar að draga mál okkar til hlés þannig að það skapaðist ráðrúm til þess að þingmenn gætu fengið það mál á dagskrá svo merkilegt sem það var. Nú hafa þessir menn báðir verið hækkaðir í metorðastiga Alþfl., annar er nú orðinn hæstv. umhvrh. og hinn orðinn formaður fjárln. og ekkert bólar á viðbrögðum til þess að rétta hlut fjölskyldnanna í landinu þannig að mér fannst vita vonlaust verk að tala meira við Alþfl. í þessum efnum. Ég bar þó það mikið traust til hæstv. forsrh. að ég bað hann að verða við þeirri eindregnu ósk að settur yrði á fót starfshópur til að vinna að lausn þessa máls. Ég hef aðeins rætt þetta mál við Sólrúnu Halldórsdóttur hagfræðing sem hefur kynnt sér þessi mál erlendis og hvernig við þeim hefur þar verið brugðist. Hún hefur sagt mér það að á Íslandi sé svo sannarlega ástæða til þess í dag að kryfja þessi mál til mergjar.  nefndin ekki leysa þetta mál. En til þess að við þekkjum vandann og greinum hann rétt þá þurfum við að setja upp þennan starfshóp til að við getum á vitrænan hátt tekið á þessu máli og reynt að leysa það. Því endurtek ég þá ósk mína til hæstv. forsrh. að hann komi þessum starfshópi á, og ég minni á að ár fjölskyldunnar fer í hönd.

Hæstv. forseti. Þetta voru út af fyrir sig ágætar umræður um þessi atriði en ég verð þó að segja alveg eins og er að mér fannst holur hljómur í því hjá hv. 1. þm. Norðurl. v. þegar hann nefnir að það sé sú ríkisstjórn sem ég veiti forstöðu sem beri mesta sök í því hvað skuldir heimilanna hafa aukist. Þegar plöggin liggja fyrir sem sýna að frá 1980 til 1991, þegar Framsfl. er í stjórn allan tímann, þá fjórfaldast skuldir heimilanna. Það er á þeim tíma sem mest af þessu gerist. 

Virðulegur forseti. Þegar við ræddum þetta mál síðast hafði ég farið yfir tvær til þrjár fyrstu greinar frv., þ.e. þær sem lúta að grunnskólanum sérstaklega og hafði bent á að það eru í raun og veru ekki nema 160 millj. sem menn eru að spara með því að fækka kennslustundum og fjölga í bekkjum. Tillaga um að taka þær 160 millj. inn í fjárlögin 1994 var felld hér áðan af stjórnarliðinu. Þannig að það er út af fyrir sig ljóst að það eru ekki til peningar fyrir . . .

Forseti vill aðeins upplýsa hv. þm. um það að hæstv. heilbr.- og trmrh. er ekki kominn í hús en honum verður gert viðvart að hans nærveru sé óskað hér.

Hæstv. heilbr.- og trmrh. var ásamt mér núna í hádeginu á fundi með tóbaksvarnaráði. Það var ákaflega fróðlegur fundur og ég mun koma að þeim fundi á eftir í umræðum um heilbrigðismál. Í annan stað er í frv. gert ráð fyrir því að taka upp skólagjöld í Tækniskólanum. Því hafnaði Alþfl. á síðasta þingi. Umræðunni lauk þannig á dögunum, í fyrradag held ég að það hafi verið, að ég spurði hæstv. umhvrh. --- og hvar er nú hann? Ætli hann sé á Kornhlöðuloftinu að hæla einhverjum öðrum ráðherrum Alþfl., í þessum nýju flóttamannabúðum Alþfl., Kornhlöðuloftinu? Ég spurði hann: Hefur hann skipt um skoðun? Er hann núna til í að leggja skólagjöld á í Tækniskólanum af því að hann er orðinn umhvrh., getur það verið? Ég trúi því ekki á þann mæta mann Össur Skarphéðinsson, hæstv. ráðherra. Hefur, eins og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir bendir á, verið lagt umhverfisgjald á umhvrh. sem birtist nemendum Tækniskólans í skólagjöldum? Það er spurningin og ég held að það væri fróðlegt að fara yfir það og ég mun ganga eftir því síðar í umræðunum og mundi vilja inna hæstv. forseta eftir því hvort það væri ekki líka hægt að kalla í hæstv. umhvrh. Mér er kunnungt um að hann var ekki á fundi tóbaksvarnaráðs áðan.

Forseti mun gera ráðstafanir til að hæstv. umhvrh. verði látinn vita af því að hans er óskað í salinn.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir skjót viðbrögð. Að öðru leyti snýst þetta frv., eins og ég sagði í fyrri hluta ræðu minnar, fyrst og fremst um stórkostlegar breytingar á velferðarkerfinu. Í raun og veru eru öll velferðarlög tekin og höggvin í spað, má segja, meira og minna í þessu frv. Hér eru skólalög af ýmsu tagi, tækniskólalögin, lög um búnaðarfræðslu, grunnskólalögin, Garðyrkjuskóli ríkisins, rannsóknir í þágu atvinnuveganna, lög um orlof, lög um málefni fatlaðra, lög um almannatryggingar, lög um atvinnuleysistryggingar, með öðrum orðum öll stofnlög velferðarkerfisins eins og þau leggja sig eru í þessu frv. og þess vegna ætti þetta frv. auðvitað ekki að heita frumvarp til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum heldur frumvarp til laga um að ráðast á velferðarkerfið. Fyrir utan skólaþættina sem ég hef aðeins vikið að mun ég hér síðar þegar hæstv. heilbrrh. kemur víkja að því sem lýtur að almannatryggingunum og atvinnuleysistryggingunum. Ég ætla að benda á greinina sem snertir rannsóknir í þágu atvinnuveganna. Það er 7. gr. þessa frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Til að standa straum af kostnaði við vinnu- og verktæknirannsóknir og tilraunir með búvélar og prófanir á þeim hjá bútæknideild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins er landbrh. heimilt að láta innheimta sérstakt gjald af öllum seldum búvélum og má gjaldið vera tiltekin krónutala á hverja þyngdareiningu, hlutfall af tollverði vélanna eða söluverði innan lands, þó að hámarki 2% að teknu tilliti til álagningargrunns.`` Þessi munkalatína þýðir að það á að leggja skatt á traktora. Og hvað ætli það sé nú mikið sem menn ætla að fá inn af þessum traktorsskatti sem hér er verið að tala um? Hvað er það mikið? Mér sýnist að það séu bara heilar 8 millj. kr. þannig að það er alveg ótrúlegt að menn skuli vera að hjóla í heilu lagabálkana fyrir ekki stærri tölur en hér eru á ferðinni. Hugsum um allt innheimtukerfið sem verður að koma upp á hvern einasta innfluttan traktor og á allar innfluttar búvélar eins og þær leggja sig.  Ríkisstjórnin hefur reyndar sett í gang sérstaka athugun á þessum málum eins og kunnugt er. Hún hefur skipað nefnd til þess að rannsaka eftirlitsiðnaðinn á Íslandi. Það er iðnaður sem hefur með að gera eftirlit með fiski og eftirlit með ýmsum öðrum þáttum. Ég held að lögreglan sé t.d. ekki talin vera inni í eftirlitsiðnaðinum, þó veit ég það ekki. En ríkisstjórnin hefur sem sagt sett í gang sérstaka athugun á þessum eftirlitsiðnaði og hér á að auka við eftirlitsiðnaðinn. Það má segja að þetta séu einu framlög ríkisstjórnarinnar til atvinnuskapandi aðgerða á þessum hroðalegu atvinnuleysistímum, þ.e. að spýta dálítið í eftirlitsiðnaðinn. Nú á að hafa menn við að tékka hvern einasta traktor og hverja einustu búvél sem flutt er inn til landsins. Hér er að vísu ekki tekið á því vandamáli, hvenær vél byrjar að vera búvél, þ.e. hvenær vél telst vera búvél, hversu stóran garð eða lóð menn mega hafa til þess að vélin sem þeir eru með sé ekki búvél. Er t.d. garðsláttuvél búvél? Það er ekki fjallað um það í þessari athyglisverðu lagagrein og væri fróðlegt að fara yfir það við tækifæri hvernig hæstv. ríkisstjórn hugsar sér það og ég tel alveg víst að hæstv. landbrh., stórvinur minn, hafi svar á reiðum höndum í þeim efnum. Í annan stað er hér breytt lögum um orlof og síðan lögum um málefni fatlaðra og loks lögum um almannatryggingar. Ég ætla þá að víkja aðeins að þeim og mér er nokkur vandi á höndum satt að segja, hæstv. forseti. Ég væri alveg til í að fresta ræðu minni núna og hleypa einhverjum öðrum að ef það gæti orðið til samkomulags hér til að greiða fyrir þessu mikilvæga máli svo að ég geti fengið að tala við heilbrrh. Ég kann því satt að segja ekki almennilega að fá ekki að tala pínulítið við hæstv. heilbrrh. Hvernig vill forseti leysa úr þessum vanda mínum?

Ef hv. þm. ætlar ekki að tala við aðra í ræðu sinni en hæstv. heilbrrh. og hæstv. umhvrh., þá er kannski ekki um neitt annað en velja en hv. þm. fresti ræðu sinni þangað til þeir hæstv. ráðherrar geta komið til fundar --- ef þingmaðurinn getur hugsað sér að fresta ræðu sinni og hann er búinn með aðra þætti hennar.

Já, ég er það. Ég vek athygli forsetans á því að ég á eftir 20 mínútur og er tilbúinn til þess að fallast á að það verði ekkert meira sem mér verður ætlað í næstu lotu heldur en þessar 20 sem nú eru eftir þó það sé kannski óvenjulegt samkvæmt þingsköpum að fyrna á milli ræðna. Ég veit ekki hvernig það er. En ég er til í að beita mér fyrir þeim nýmælum í tilefni af þessum skorti á heilbrrh. sem hér er allt í einu vandamál, aldrei þessu vant.

Forseti vill benda hv. þm. á að hann á rétt á að tala í 20 mínútur í annarri ræðu sinni þannig að hann getur bæði fengið að fyrna að hluta til eða fresta þessari ræðu sinni, en jafnframt vill forseti benda á að þingmaðurinn á rétt á að tala tvisvar og í seinna skiptið í 20 mínútur.

Þannig að þetta er auðleysanlegt, hæstv. forseti. En ég mundi vilja spyrja að því hvort ég kæmist þá fljótlega á mælendaskrá eftir að ráðherrann væri kominn hingað inn aftur eða færist ég aftur fyrir alla gusuna, sem eru tíu menn?

Forseti skal, ef þingmaðurinn er tilbúinn til að ljúka þessari ræðu sinni og hefja síðan aðra ræðu, setja hann á mælendaskrá þá þegar er ráðherrar birtast hér í salnum.

Ég þakka hæstv. forseta fyrir þessi liðlegheit í minn garð.

Virðulegi forseti. Ég get hafið ræðu mína þó að hæstv. heilbrrh. sé ekki hér á staðnum því að ég átti við hann orðastað í gærkvöldi en ég sakna þess að hæstv. félmrh. skuli ekki vera hér á svæðinu og spyr forseta hvort hæstv. félmrh. sé væntanlegur.

Forseti getur upplýst að hæstv. félmrh. er í húsinu samkvæmt töflu hér og munu nú þegar hafa verið gerðar ráðstafanir til að láta hana vita að hennar sé óskað í salinn.

Þá hef ég ræðu mína sem verður ekki löng því að eins og ég sagði kom margt fram í gær sem er einmitt í þessu frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum. Hér hefur verið mikið rætt um það að skólarnir verði látnir bíða enn um sinn með nauðsynlegar umbætur og er það mjög slæmt. Hér kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni að það þyrfti aðeins 160 millj. til þess að koma grunnskólamálum í sæmilegt lag. Það er ekki stór upphæð en það er sorglegt á þessum tíma þegar svo erfiðlega horfir í þjóðfélaginu og mörg samfélagsvandamál eru alvarleg að skólunum sé ekki gert kleift að sinna hlutverki sínu eins og lög gera ráð fyrir. Fleiri orð ætla ég ekki að hafa um það, en mér finnst það vera mjög í takt við stefnu ríkisstjórnarinnar, allt þetta frv. Það á að styrkja verkmenntun í landinu, það er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar. Og það er gert með því að setja sérstök skólagjöld á alla verkmenntaþætti. Það hefur verið talað hér um Tækniskólann og það á að styrkja verkmenntun með því að setja sérstakt skólagjald á Bændaskólann á Hvanneyri, Bændaskólann á Hólum í Hjaltadal og Garðyrkjuskólann á Reykjum í Ölfusi. Nú kostar það nemanda t.d. að fara á Bændaskólann á Hvanneyri lágmark, bara uppihaldið yfir veturinn 230 þús. kr. Við bætist svo skólagjald. Hér hefur komið fram að það er ekki hátt en það er of hátt fyrir marga. Það er á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar að styrkja atvinnulífið í landinu og það kemur fram á ýmsa vegu. Eins og hv. síðasti ræðumaður gat um áðan er verið að styrkja atvinnulífið t.d. með því að verið er að setja sérstakan skatt á eftirlilt með búvélum sem enginn mun greiða nema náttúrlega bændur. Það eru engir aðrir sem greiða það. Og í 8. gr. þessa frv. finnst mér vera um nokkra réttarbót að ræða, eitt jákvætt atriði. Það er það að þeim sem missa vinnuna vegna þess að fyrirtæki fer á hausinn verði örugglega greitt orlof ofan á laun. Nú er gert ráð fyrir þessari orlofsgreiðslu innan sjóðsins. En hvernig er þessi tekjustofn fundinn hér í 8. gr.? Þeir sem greiða sem sé laun og orlof þeirra sem missa vinnuna vegna þess að fyrirtæki missir fótanna, það eru þau fáu fyrirtæki sem enn þá eru lifandi. Þetta er sérstakur skattur á þau fyrirtæki sem enn þá eru lifandi. Það er trúlega til að styrkja og efla atvinnulífið í landinu. Síðan kem ég að IX. kafla sem ég hefði gjarnan viljað spyrja hæstv. félmrh. aðeins nánar út í. Mér er sagt að hæstv. ráðherra sé í húsinu. Það er bara örlítil spurning. Virðulegi forseti.

Hæstv. félmrh. er kunnugt um að hennar sé óskað í salinn og ég vænti þess að hún komi innan tíðar, en ég skal ítreka óskina.

Það er óþarfi í bili því að ég get haldið áfram ræðu minni og geymt þennan IX. kafla. Í gær ræddum við um 10. gr. þessa frv. varðandi ekkjulífeyrinn og kom í ljós að ekkjulífeyrir mun skerðast ef ekkja hefur 70 þús. kr. eða meira. Ég hefði talið skynsamlegra að farið væri eftir framfærslubyrði þeirra sem þessa lífeyris eiga að njóta. Nú er framfærslubyrði mjög mismunandi. Þetta getur verið einstaklingur með mörg börn t.d. og þungt heimili þannig að mér finnst að það eigi að reiknast inn í framfærslubyrði þegar verið er að tekjutengja slíka hluti. Og það er eins með 11. gr. svo að ég haldi áfram með þetta frv. eins og það kemur fyrir af kúnni, þá var það líka rætt hér og kom fram að það er enginn bilbugur á hæstv. ríkisstjórn að reyna að innheimta 25 millj. kr. af áfengissjúklingum í landinu. Að vísu kom það fram hjá hæstv. ráðherra í gær, eða mér fannst koma vissar efasemdir hjá honum um að það væri hægt að innheimta þetta, og reyndar mjög miklar efasemdir og taldi að þá yrðu bara stofnanirnar sem þessir sjúklingar liggja inni á að taka þá skerðingu á sig og hafa þó þurft að taka á sig 500 millj. kr. skerðingu á undanförnum 3--4 árum. Það er margsinnis búið að skerða öryrkja gagnvart atvinnuleysistryggingabótum og það er greinilegt að í þessu frv. er áfram höggvið í sama knérunn. Það er ekki tekið til þess aukakostnaðar sem fatlað fólk þarf að greiða vegna fötlunar sinnar. Síðan kemur hérna í 16. gr. sem ég tel þurfa miklar skýringar við og kannski getur hæstv. heilbrrh. gefið þær skýringar fyrst hæstv. félmrh. er ekki í salnum. Nú á að hætta að greiða atvinnuleysisbætur til þeirra sem eru í hlutastarfi. Það hefur verið þannig að ef maður er í 100% starfi en svo þrengir að hjá fyrirtækinu --- það er m.a. mjög algengt í fiskvinnslufyrirtækjum vegna minnkandi afla, þá fær fiskvinnslukona t.d. aðeins hálfsdagsvinnu en hefur síðan fengið greiddar atvinnuleysisbætur til að uppfylla þessi 50% sem skerðingin verður á atvinnu. Nú sýnist mér að menn ætli að taka þessa möguleika af og er það afar misráðið, ekki síst í framhaldi af því sem hér var rætt um áðan, hvernig staðan er almennt hjá hinu almenna verkafólki í landinu. Mig langar því til að spyrja hæstv. ráðherra, en það kemur hér fram í greininni að þetta hafi verið misnotað verulega, og ég spyr: Er ekki hægt að hafa betra eftirlit með þessu þannig að þeir sem þurfa á þessu að halda, fái þetta áfram, fái greiddar atvinnuleysisbætur fyrir þessa hálfsdagsvinnu sem þeir tapa? Í 20. gr. gert ráð fyrir því að sveitarfélögin leggi áfram 600 millj. kr. til Atvinnuleysistryggingasjóðs. Það er ekkert sérstaklega kveðið á um það í þessu frv. til hvaða verkefna þetta muni síðan vera nýtt, en mér skilst að það sé samkomulag um þetta milli sveitarstjórnanna í landinu og ríkisstjórnar þannig að ég geri ekki ágreining um það. En þar sem ég ætla ekki að hafa langt mál, þá er ég farin að sakna verulega hæstv. félmrh. sem ekki er í salnum. Það er lagt til í 9. gr. um hlutverk Framkvæmdasjóðs fatlaðra að á árinu 1994 verði ekki ráðist í nýframkvæmdir. Þessar 330 millj. í Framkvæmdasjóð fatlaðra, sem er upphæð eyrnamerkt Erfðafjársjóði, fari til stoðþjónustu og rekstrar. Út af fyrir sig finnst mér eðlilegt að hluti af þessari upphæð fari til þess, en mig langaði að spyrja hæstv. félmrh., það kann að vera að hún heyri mál mitt --- og eru nú mjög miklar hvíslingar í gangi um hæstv. félmrh. Ég fæ kannski upplýsingar um það innan tíðar hvar hæstv. ráðherra er staddur.

Hæstv. ráðherra er í húsinu og er verið að athuga hvort hún geti ekki komið til fundar nú þegar ef hv. þm. gæti haft örlitla biðlund.

Já, þingmaðurinn hefur biðlund. En þar sem þetta er nú alveg í blárestina af minni ræðu, þá mun ég bara standa hér og bíða eftir ráðherra. --- Nú sé ég að hæstv. félmrh. er komin í salinn. Ég er hér að ræða bandorminn, um ráðstafanir í ríkisfjármálum og er að ræða 9. gr. og mig langaði að spyrja hæstv. félmrh. varðandi þá grein og um Framkvæmdasjóð fatlaðra. Það er ekki ráðlagt á þessu ári að fara í neinar nýframkvæmdir ef marka má frv. til fjárlaga fyrir 1994 þrátt fyrir það að í lögum um Framkvæmdasjóð fatlaðra sé ætlast til að sjóðurinn standi fyrir uppbyggingu. Ég viðurkenni að það hefur orðið mikil og myndarleg uppbygging í landinu á sambýlum, en nú á greinilega aðeins að doka við og hluti Framkvæmdasjóðs fatlaðra fer til rekstrar og til stoðþjónustu og til endurbóta á húsnæði. En spurning mín til hæstv. ráðherra er þessi: Hvað líður flutningi vistmanna frá Kópavogshæli? Og eru engir peningar áætlaðir á næsta ári til að flytja fólk frá Kópavogshæli á sambýli? Mig langar líka að spyrja varðandi Sólborg á Akureyri. Mér skilst, alla vega stendur það í frv. til fjárlaga, að það eigi að selja Sólborg og þá reiknast okkur til að það þurfi a.m.k. þrjú ný sambýli fyrir þá einstaklinga sem eru nú á Sólborg. Mig langar því að spyrja hæstv. ráðherra hvort fyrirhugað sé að Framkvæmdasjóður greiði þessi þrjú sambýli eða hvort hugsunin sé sú að söluandvirðið fari til að kaupa sambýli og hvernig staðan sé varðandi sölumálin. Þetta eru þær spurningar sem mig langar að leggja fyrir hæstv. félmrh.

Virðulegi forseti. Hv. fyrri ræðumaður beindi til mín nokkrum fyrirspurnum og gerði að umtalsefni þau álitamál sem uppi eru og lúta að mínu ráðuneyti og Atvinnuleysistryggingasjóði sem raunar flyst um næstu áramót í ráðuneyti félagsmála. Þar staldraði hún við 16. gr. sem tekur til þess að þegar fyrirtæki hafa dregið saman starfsemi sína þá hafa starfsmenn fengið atvinnuleysisbætur sem nemur skerðingu dagvinnutíma. Greiðslur þessar hafa þó verið bundnar við hámark 30 bótadaga á almanaksári. Þess hefur orðið vart í nokkrum tilvikum að fyrirtæki hafa í raun og sanni spilað á þessa grein, að orði kveðnu dregið saman seglin, en ekki í raun og þannig hefur Atvinnuleysistryggingasjóðurinn greitt að hluta til laun viðkomandi starfsmanna. Ég vil hins vegar almennt um þær breytingar sem þar eru tilgreindar árétta að þar er um að ræða lagfæringar og endurbætur á rétti þeirra aðila sem þangað þurfa að leita, ekki síður en hitt að tekið er þar á ýmsum misvísunum sem upp hafa komið. Varðandi ekkjulífeyri þá er það alltaf undanskilið í þessari umræðu að hér er verið að fara þá leið sem þekkt er í almannatryggingakerfinu í fjölmörgum bótaflokkum að tekjutengja, og er ekki nýtt. Það var umdeilt á sinni tíð en ég hygg að á seinni tímum hafi verið almennari samstaða um það þegar minna fjármagn er milli handa en áður var að beina því takmarkaða fjármagni sem til ráðstöfunar er til þeirra sem mest þurfa á því að halda en síður til hinna sem rýmri fjárráð hafa.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbrrh. svörin. Við erum sammála um að það á að tekjutengja lífeyri. Þetta er bara spurning um það við hvaða upphæð sé byrjað og líka að það sé skoðað hvaða framfærslubyrði sé á bak við. Það kom sérstaklega fram áðan í máli mínu í sambandi við öryrkja að það sé skoðað t.d. hvað það kostar aukalega að vera öryrki, þannig að t.d. þegar til atvinnuleysisbóta komi þá byrji skerðingin ekki hjá þeim eins og hjá öðrum. Hæstv. ráðherra svaraði einnig spurningu minni varðandi 16. gr. þar sem hann telur að það hafi verið mjög spilað á það að fólk sem hafi misst hluta af sinni vinnu hafi nýtt þennan sjóð eða bara hætt, að mér skildist, að vinna nema hluta úr degi til þess að nýta sér þessar bætur. En ég sagði áðan í fyrri ræðu minni að ég tel að það eigi frekar að auka eftirlit með því að þessar bætur séu ekki misnotaðar. Því að fyrirtæki í dag eru verulega að draga saman seglin og það eru fleiri og fleiri að missa hluta af sinni vinnu þannig að það er alls ekki rétti tíminn til að skrúfa algjörlega fyrir þessa möguleika.

Virðulegi forseti. Aðeins örstutt. Ég vil leiðrétta að ég hafi talað um að þetta væri í miklum mæli, ég sagði að þess þekktust dæmi og það er mat manna þó að óvíst sé að þarna kunni að vera einhverjar 5--10 millj. kr. sem hafa verið greiddar vegna þess arna sem mundu þá sparast við þessa breytingu. Eftirlit, jú, vissulega væri það hin æskilega leið en það er ákveðnum takmörkunum háð einfaldlega vegna eðli málsins eins og ég gat um áðan því þegar það er kannski að undirlagi vinnuveitandans að svona skuli gengið til verka og að hann setji launþegann í þau spor að þurfa að fá greidd launin sín með þessum tvískipta hætti, þá eru náttúrlega möguleikar eftirlitsaðila sjóðsins og opinberra aðila ákaflega takmarkaðir. Það er kannski sá þáttur málsins sem menn horfast í augu við og hafa því gripið til þessara ráða. Ég skal ekki útiloka það að í einhverjum tilvikum og kannski nokkrum þá komi sér þetta illa þar sem um raunverulegan samdrátt hafi verið að ræða og fólk hafi verið keyrt niður og fyrirtæki þurft að draga saman í rekstri með þeim afleiðingum að vinnumagn starfsmannsins hafi dregist saman en á hinn bóginn hefur þetta líka gerst og það er matið að ekki verði öðruvísi á því tekið en með þeim hætti sem hér um ræðir. Ég ætla ekki að orðlengja þetta frekar með ekkjurnar, við munum auðvitað gæta þess að þeirra hagur verði tryggður sem þurfa mest á þessum bótagreiðslum að halda. Það er eðli almannatryggingakerfisins og þess verður auðvitað gætt við úrfærslu reglugerðar í þessu sambandi.

Virðulegi forseti. Hæstv. heilbrrh. sagði að það þekktust dæmi um misnotkun og ég trúi því vel. Í öllum kerfum þekkjast dæmi um misnotkun. Í öllum bótaflokkum. En spurningin er sú, af því að það þekkjast dæmi um misnotkun, hvort þess vegna sé ástæða til að skrúfa algjörlega fyrir. Hvort það sé ekki heldur ástæða til þess að takast á við þá misnotkun í staðinn fyrir að láta þá sem síst skyldi gjalda þess að einhver misnotar kerfið.

Virðulegi forseti. Ég vil svara hér þeim spurningum sem til mín er beint varðandi ákvæði um málefni fatlaðra í þessu frv. Það er rétt hjá hv. þm. að það er farin sú leið núna að á næsta ári verði heimilt að veita ákveðinn hluta af fjármagni sjóðsins til liðveislu sem mun gefa okkur aukið svigrúm til þess að bæta þjónustuna frá því sem er á þessu ári og það er líka rétt að það hefur orðið gífurleg uppbygging í þjónustu við fatlaða á umliðnum árum, sérstaklega í sambandi við uppbyggingu á sambýlum, en það hefur orðið raunaukning á síðustu fimm til sex árum í þennan málaflokk um 700 millj. Þetta ákvæði var borið undir samtök fatlaðra og þau voru miðað við aðstæður sátt við það að þessi leið yrði farin núna. Því verður lítið um það á næsta ári að það komi til ný sambýli. En að því er spurningu hv. þm. varðar varðandi Sólborg á Akureyri þá er gert ráð fyrir því að það sé hægt að koma á fót þrem sambýlum sem þarf til þess að hægt sé að útskrifa þá einstaklinga sem nú eru á Sólborg. Það kallar ekki á aukinn rekstur vegna þess að starfsfólkið mun þá flytjast með yfir á þessi sambýli. Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur látið liðlega 50 millj. kr. til Sólborgar frá 1983 og við hljótum að gera ráð fyrir því að ef tekst að selja Sólborg að andvirði þess sem við höfum látið til Sólborgar þá renni það í sjóðinn aftur. Varðandi Kópavogshælið þá hefur gengið hægar þar að útskrifa þá sem þar eru yfir á sambýli heldur en menn væntu. Þó hefur eitt sambýli sérstaklega verið tekið í notkun á árinu 1990--1991, að mig minnir, til þess að útskrifa af Sólborg. Við höfum verið í nokkrum viðræðum við forsvarsmenn Kópavogshælis til þess að gera áætlun um útskriftir en þar stendur á því sama eins og annars staðar að þó við eigum peninga fyrir stofnkostnaði á sambýlum þá vantar okkur peninga fyrir rekstri og við höfum rætt það hvort ekki verði þá að sama skapi hægt að flytja starfsfólk af Kópavogshæli yfir á þessi sambýli en engin niðurstaða liggur fyrir enn sem komið er.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svörin. En aðeins nánar í sambandi við vistmenn á Kópavogshæli. Skil ég þá rétt að það muni engir útskrifast á næsta ári á sambýli frá Kópavogshæli? Engir vistmenn?

Virðulegi forseti. Ég sagði það áðan að vandamálið sem við stöndum frammi fyrir er að við höfum ekki fjármagn í reksturinn sjálfan. Jafnvel þó við ættum fyrir stofnkostnaði, sem alls ekki er útilokað að við gætum átt fyrir á næsta ári, þá stendur þetta á því að við höfum ekki fjármagn í reksturinn og takist eitthvert samkomulag milli Kópavogshælis og okkar um að það fækki þá að sama skapi starfsliði til þess að manna þetta sambýli þá er það alls ekki útilokað, en þeir samningar hafa bara ekki náðst enn þá.

Virðulegi forseti. Ég hafði hugsað mér að víkja að nokkrum atriðum sem snerta sérstaklega hæstv. heilbr.- og trmrh. og birtast í 11. gr. frv. sem hér er til umræðu og síðan 12.--18. gr. frv. Ég byrja fyrst á 11. gr. Samkvæmt greinargerðinni felur 11. gr. í sér eða á að fela í sér heimild til að innheimta svokallað áfengismeðferðargjald. Ég tel að það sé stórkostlega alvarlegt prinsippatriði að taka upp þetta áfengismeðferðargjald vegna þess að þar með séu menn að innleiða sjúklingaskatta og það verði mjög erfitt að stöðva sig eftir að þetta áfengismeðferðargjald hefur verið tekið upp. Ég óttast það að á komandi árum muni stjórnvöld við þrengingar í efnahagsmálum, ríkisfjármálum heillast til þess í vaxandi mæli að taka meðferðargjald. Ja, úr því að það er komið á áfengismeðferð þá af einhverri annarri meðferð, endurhæfingarmeðferð af ýmsu tagi o.s.frv. Ég óttast að núv. ríkisstjórn, þar sem Alþfl. á heilbrrh. og félmrh., sé að þessu leytinu til að brjóta í blað, hún sé að hverfa aftur um marga áratugi og að þegar fólk leggst inn til áfengismeðferðar þá verði bersýnilega spurt: Áttu fyrir henni? áður en spurt er: Hversu mikið þarftu á henni að halda? Þetta er auðvitað hróplegt félagslega séð en líka heilsufræðilega og læknisfræðilega vegna þess að það vill einu sinni þannig til að þeir sem þurfa brýnast á meðferð að halda frá læknisfræðilegu sjónarmiði eru ekki endilega þeir sem eiga mest af peningum. Það vill nú svo sérkennilega til, eins og t.d. hv. 2. þm. Vesturl. þekkir, sem hefur stundað sjúklinga, að það er ekki spurt að því hvað er í buddunni þeirra áður en meðferðin hefst vegna þess að buddan segir ekkert um heilsufarið að öðru leyti nema á buddunni sjálfri. Í greininni segir svo, með leyfi forseta: ,,Þó er heimilt að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar.`` Þetta er breyting á 41. gr. laganna. Nú ætla ég að lesa hana, með leyfi forseta: ,,Hverjum þeim, sem sjúkratryggður er skv. 40. gr., skal tryggð ókeypis vist að ráði læknis í sjúkrahúsum, þar með talið á fæðingarstofnunum. Sjúkrahúsvist skal tryggð eins lengi og nauðsyn krefur ásamt læknishjálp og lyfjum og annarri þjónustu sem sjúkrahúsið veitir.`` --- Við þessa grein bætist þessi nýja málsgrein: ,,Þó er heimilt að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar.`` Hér stendur ekki að þetta sé bundið við áfengismeðferð. Eins og greinin hljóðar í frv. er hægt á grundvelli hennar að setja reglugerð um meðferðargjald vegna hvaða sjúkdóms sem er og hvar sem er í heilbrigðiskerfinu. Ég bið hæstv. ráðherra í fullri vinsemd að athuga þetta mjög alvarlega vegna þess að ég held að málið sé svona að þarna séu menn að opna fyrir miklu víðara sjúkdómasvið heldur en áfengismeðferðina eina sem menn þó í orði kveðnu og í greinargerðinni eru að skírskota til. Þess vegna spyr ég hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi segi ég: Ég er á móti þessu áfengismeðferðargjaldi. En í öðru lagi segi ég: Ef þetta á að eiga við áfengismeðferðargjaldið eitt þá verður að orða greinina nákvæmar vegna þess að eins og hún hljóðar hér þá nær hún í raun og veru til allra heilbrigðisstofnana í landinu af því að þó að orðið sjúkratryggður sé notað hér þá þýðir það auðvitað ekkert annað en alla þá sem fara inn á heilbrigðisstofnanir. Þetta er það fyrsta. Annað snertir svo atvinnuleysistryggingarnar. Ég vil segja í sambandi við þær að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs hefur ekki verið spurð. Hún hefur aldrei séð þessa tillögu með formlegum hætti. Mér er kunnugt um það. Mér er kunnugt um það að einstakir stjórnarmenn í Atvinnuleysistryggingasjóði fengu fyrst að sjá þessar tillögur þegar undirritaður, sá sem hér stendur, ljósritaði þær og sendi á faxi daginn sem frv. var dreift hér í þinginu. Þetta tel ég grafalvarlegt mál að fara svona með atvinnuleysistryggingalögin af því að þau eru í kjarasamningum. Þau eru kjarasamningur frá 1955 milli atvinnurekenda og verkalýðshreyfingarinnar og ríkisstjórnin er auðvitað aðili að því máli þannig að þessu á að breyta í samráði við þessa aðila. Ég gagnrýni vinnubrögð númer eitt. Ég gagnrýni það númer tvö hvernig farið er með stjórnkerfi atvinnuleysistrygginganna. Auðvitað er þetta nefndafargan alveg voðalegt eins og er, allar þessar úthlutunarnefndir. Það er engin spurning. Við tókum smárispu á því í fyrra, ég og hæstv. heilbr.- og trmrh., því að við alþýðubandalagsmenn fluttum þá frv. um að einfalda þetta kerfi. En við sögðum: Það er hægt að einfalda samkvæmt ákvörðun stjórnar Atvinnuleysistryggingasjóðs enda verði um það samhljóða niðurstaða í stjórn sjóðsins. Hvað er gert hér? Hér er ráðherranum heimilað að ryðja öllu úthlutunarnefndakerfinu eins og það leggur sig, hann getur það, ég veit að hann ætlar ekkert að gera það, en það er fræðilega hægt samkvæmt textanum eins og hann lítur út, en þar stendur: ,,Ráðherra getur með reglugerð ákveðið að sameina úthlutunarnefndir tveggja eða fleiri félaga eða félagasambanda.`` Þetta er allt of rúmt. Það er alveg vonlaust, finnst mér, fyrir ráðherrann að fara fram á heimildir af þessu tagi og enn þá vitlausara finnst mér fyrir Alþingi að veita honum þetta og ég efast stórlega um að hæstv. heilbr.- og trmrh., sá sem það embætti skipar nú, vilji fá inn á borð hjá sér það vald og þau vandamál sem fylgja því valdi sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég vil sem sagt í öðru lagi spyrja: Telur hæstv. ráðherra ekki rétt að endurskoða þetta orðalag þannig að þetta vald verði hjá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs en ekki einhliða í höndum ráðherrans eins og frumvarpstextinn gerir ráð fyrir? Í þriðja lagi vil ég í þessu sambandi víkja að 18. gr. frv. sem er hliðstæð, þar sem segir: ,,Úthlutunarnefndir annast greiðslu bóta til einstakra bótaþega, nema ráðherra ákveði annað.`` --- Hann getur sem sagt ákveðið að láta aðra annast afgreiðslu bóta. Þetta er ómögulegt. Það getur vel verið að ráðherrann geti fundið fínt kerfi, en það þýðir ekkert annað en hafa sátt um svona hluti hverjir eiga að borga út þessar atvinnuleysisbætur og þess vegna tel ég að um þetta eigi einnig að ríkja sátt og spyr hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki tilbúinn að til þess að stuðla að því. Í fjórða lagi vil ég sérstaklega nefna 16. gr. frv. Þannig háttar til að á undanförnum árum hefur fólk getað fengið atvinnuleysisbætur á móti hluta af launum. Þetta hefur verið t.d. þannig þegar það hefur vantað hráefni í frystihúsum eða fiskvinnsluhúsum, þá hefur fólk dregið við sig vinnuna, haldið kannski 1 / 3 eða helmingi launanna í viðkomandi frystihúsi en fengið atvinnuleysisbætur á móti. Með þessu móti helst vinnuréttarsamband launamannsins og viðkomandi atvinnurekanda jafnvel þó að atvinnuleysisbætur séu greiddar um skeið og þetta er gamalt samningsatriði milli verkalýðshreyfingarinnar og atvinnurekenda og þótti mikil réttarbót á sinni tíð. Ég vil nefna eitt sérstakt dæmi þar sem þetta mál hefur komið sér vel. Það er í iðnaðinum. Við höfum gengið í gegnum alveg hroðalega erfiðleika oft í iðnaðinum, t.d. í Sambandsverksmiðjunum fyrir norðan. Og þar hefur það komið fyrir að menn hafa dregið niður vinnuna í smátíma meðan framleiðslutoppurinn er runninn niður og svo hafa menn borgað atvinnuleysisbætur á móti þannig að þetta kerfi hefur gengið nokkuð vel. En hérna er gert ráð fyrir því að fella þetta alveg niður eins og þetta lítur út hér. Ég ætla að nefna annað dæmi, reyndar úr kjördæmi hæstv. ráðherra. Það er Álafoss. Ég veit um það að langtímum saman var fólkið á Álafossi í tiltölulega lítilli vinnu með tiltölulega litlar tekjur hjá Álafossi en hafði síðan einhverja aura í viðbót í gegnum atvinnuleysistryggingakerfið þannig að ég held að þetta sé sniðugt kerfi eins og það hefur verið og stuðli að því að fólk haldi sambandi við sinn atvinnurekanda meðan fyrirtækið á í vissum erfiðleikum. Síðan þegar þeim erfiðleikum lýkur þá gengur fólkið aftur til starfa hjá viðkomandi fyrirtæki. Og ég er viss um að ekki aðeins hjá launamönnum hefur þetta verið heldur þakklátt kerfi heldur hafa atvinnurekendur líka talið þetta gott kerfi af því að þeir hafa getað haldið áfram tengslum við viðkomandi fólk. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Telur hann ekki koma til greina að fella þessa grein niður, 16. gr.? Af því að ég tel að hún brjóti viðkvæmt prinsippatriði sem er það sem mér liggur við að kalla friðsamleg sambúð milli launakerfisins í landinu annars vegar og atvinnuleysistryggingakerfisins hins vegar. Með hliðsjón af því að við höfum rætt þetta mál nokkuð áður, þá ætlaði ég að láta máli mínu lokið hér. Ég rifja það aðeins upp að ég á ósvarað hér inni spurningum hjá hæstv. umhvrh. en ég tek bara rispu á því við annað tækifæri af því að hann hefur enn þá ekki látið sjá sig hér, því miður, en mér þætti mikilvægt með hliðsjón af framvindu umræðunnar ef hæstv. heilbr.- og trmrh. treystir sér til að svara þeim atriðum sem ég hef hér nefnt og beint til hans sérstaklega.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur beint til mín nokkrum fyrirspurnum og gert að umtalsefni nokkur atriði er snúa að ráðuneyti heilbrigðis- og tryggingamála í frv. því sem hér er til umræðu, um bandorminn svokallaða. Í fyrsta lagi hefur hann í þessari ræðu og raunar fyrr og áður undir þessum formerkjum, og raunar við 2. umr. fjárlaga einnig, staldrað við eyrnamerktar sértekjur á áfengisstofnanir og nú varðandi þessar breytingar á almannatryggingalögunum þar sem heimilt er að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar, og bendir réttilega á það að samkvæmt orðanna hljóðan mætti líta þannig til að þetta hefði víðfeðmari og víðtækari merkingar og ætti við aðrar sjúkrastofnanir og aðrar meðferðarstofnanir. Ég hygg hins vegar að öll tvímæli séu tekin af í greinargerð með þessari grein og einnig vil ég taka það algerlega skýrt fram hér úr þessum ræðustóli að hér er átt við greiðsluþátttöku vegna áfengismeðferðar og mun ég koma nokkrum orðum að efnisþætti þeirra mála hér á eftir. Ég vil árétta það að hér er eingöngu verið að ræða um áfengismeðferð. Einnig kemur fram í grg. og er til þess vísað að um nokkurra ára bil hafa vistmenn hjá Náttúrulækningfélaginu í Hveragerði tekið þátt í kostnaði þann tíma sem þeir hafa þar dvalið og það leiðir mig að þeirri umræðu sem er auðvitað mjög umdeilanleg og ég geri mér að fullkomlega ljóst hvaða áhrif og afleiðingar þessar eyrnamerktu sértekjur á SÁÁ á Hlaðgerðarkot og á Vífilsstaði kunna og munu hafa. Ég held að í því samhengi sé rétt að fara nokkrum orðum um það með hvaða hætti áfengismeðferð fer fram hér á landi. Það er ekki með þeim hætti þegar um meðferð er að ræða að menn séu vistaðir inni á sjúkrahúsi í þeim hefðbundna skilningi. Ég held að það megi í stórum dráttum flokka þetta með fernum hætti: Í fyrsta lagi er um að ræða bráðainnlögn og svokallaða afeitrun eins og um er talað og fer fram fyrstu dagana, stundum tekur hún 1--2 daga, stundum tekur hún 6--7 eftir aðstæðum og eftir ástandi sjúklingsins. Á vegum SÁÁ fer þetta fram á Vogi. Í ríkari mæli hafa Vífilsstaðir líka tekið þennan þátt inn undir sína starfsemi og eins og ég segi getur þessi þáttur meðferðarinnar varað frá sólarhringi upp í fimm til sjö. Á stundum er það þannig í vissum tilfellum að þá lýkur þessari meðferð. Í miklum mun fleiri tilvikum er henni síðan fram haldið og í tilvikum SÁÁ og Vífilsstaða og Hlaðgerðarkots raunar undir allflestum og nánast öllum tilvikum er um það að ræða að næsti áfangi fer í gang, svokölluð eftirmeðferð, þar sem með félagslegum hætti fyrst og síðast og fræðslustarfsemi er viðkomandi einstaklingum gerð grein fyrir afleiðingum áfengisnotkunarinnar og með ýmsum öðrum hætti sem ég þekki ekki til hlítar er farið yfir sögu og stöðu þessara mála. Það er alveg ljóst að þess konar meðferð fer fram víðs vegar í heilbrigðiskerfinu, víðs vegar í hinu félagslega kerfi, þ.e. fræðsluprógramm þar sem menn eru til nokkurra daga, í þessu tilfelli til nokkurra vikna í þessu prógrammi. Ég geri nokkurn greinarmun á því, virðulegur forseti, þegar þessari bráðameðferð, þessu fyrsta stigi afeitrunar er lokið og þar til annar fasi fer fram. Enda er það svo að það er mjög mismunandi hvernig á stendur í fyrsta lagi hjá viðkomandi einstaklingum, hvert mat lækna er á nauðsyn þessarar eftirmeðferðar því að síðan gerist það í þriðja fasa þessa máls að þá er í sumum tilfellum talið nauðsynlegt, eftir að dvöl á Vík, Staðarfelli eða Hlaðgerðarkoti er lokið eftir 30--40 daga, þá er talin nauðsyn á því að sumir þessara einstaklinga fari á svokölluð áfangaheimili. Þessi áfangaheimili njóta styrkja frá sveitarfélögum. Þau eru flest hér í borginni, njóta þar ágæts stuðnings. Einnig fá þau stuðning frá heilbrrn. en veigaþyngsti þátturinn í rekstri þeirra í peningum talið er sá sem kemur frá sjúklingunum sjálfum. Þeir greiða með öðrum orðum í flestum tilfellum þetta 30--35 þús. kr. fyrir herbergi og fæði á þessu áfangaheimili, á þessu stigi sem kemur í kjölfar eftirmeðferðar, en er af mörgum sérfræðingum talinn nauðsynlegur þáttur meðferðar. Síðan er það fjórði þátturinn sem er hin svokallaða dagvistun þar sem um það er að ræða að viðkomandi einstaklingum er gert eða þess er æskt að þeir mæti tvo til fjóra tíma daglega og haldi sambandi við lækna, félagsráðgjafa og aðra sérfræðinga. Í þessum tveimur síðasttöldu atriðum, áfangaheimili og dagvistun, er greiðsluþátttaka og enginn hefur andað yfir því eitt aukatekið andartak. Raunar er það þannig með þessi áfangaheimili af því að ég staldra við þau --- og ég legg mikið upp úr því og tel þau mjög nauðsynlegan þátt í þessari starfsemi því að ekki einasta taka þau í þessum vanda sem áfengismálin eru, heldur líta þau einnig á hinn félagslega þátt málsins sem stundum er innblandaður og kannski allt of oft og tekur til þeirrar einföldu staðreyndar að sumir þessara einstaklinga eiga hvergi höfði sínu að halla. Það er hins vegar þannig núna og þeir hafa verið á tali við mig nokkrir aðstandendur þessara áfangaheimila og þeir hafa haft af því áhyggjur að það væru of mörg pláss laus, þeir næðu ekki að fylla þau, kunnu út af fyrir sig engar skýringar á því en höfðu auðvitað áhyggjur af fjárhagslegri afkomu þessara áfangaheimila sem eru svo mikilvæg. Þess vegna vildi ég segja þetta og upplýsa um leið að ég sá í blaði um daginn að Samtök áhugafólks um áfengisvandamálið voru að fjárfesta í slíku áfangaheimili að Miklubraut 1 og það er í nokkuð stóru húsi. Ég mundi ætla að markaðsverð þess húss væri milli 20 og 30 millj. kr. Þeir hafa hugsað sér það sem áfangaheimili fyrir það fólk sem kemur frá stofnunum SÁÁ, Vík og/eða Staðarfelli, og því hef ég í því samhengi velt því fyrir mér hver væri þessi brýna nauðsyn á þessari nýju þjónustu SÁÁ sem er þó þrátt fyrir allt sæmilega fyrir séð hér í Reykjavík og nágrannabyggðum. Og margir forsvarsmenn þessara áfangaheimila sem hafa rekið sín heimili með miklum myndarbrag um áratuga skeið hafa undrast það satt að segja að til þessa ráðs hafi verið gripið. En nóg um það. Þetta er útúrdúr. Í ljósi þessarar skömmu yfirferðar minnar um þetta fyrirkomulag, sem ég er þó auðvitað ekki sérfróður um og margir mér vafalaust kunnugri. Mér sýnist á þessu að málið sé ekki svona svart/hvítt eins og margir hér hafa viljað vera láta. Með öðrum orðum: Ég hef eins og ég greindi frá hér í umræðum í nótt, sent forsvarsmönnum SÁÁ, Hlaðgerðarkots og Ríkisspítalanna bréf þar sem ég geri grein fyrir því sem þeir raunar vissu allir saman að sértekjur hefðu þeim verið merktar á næsta fjárlagaári í fjárlagafrv. og nauðsynlegar lagabreytingar yrðu gerðar vegna þessa og ég les, með leyfi forseta: ,,En við það verður miðað að tillögur um gjaldtökuna komi til heilbr.- og trmrh. frá viðkomandi stofnun hyggist þær nota gjaldtökuheimildina og þarfnist staðfestingar hans. Þess er vænst að tillögunum verði skilað til ráðherra hið fyrsta.`` Ég hef ekki fengið þessar tillögur frá þeim en ég tel það mjög mikilvægt, ekki síst í ljósi þess sem hér hefur verið sagt, að auðvitað er það þannig þó að erfitt sé að alhæfa að ýmsir þeirra manna og kvenna, sem þessarar aðstoðar þurfa að leita, hafa ekki mikið milli handa. En svo eru það aðrir sem hafa það vissulega og ég vil í því samhengi enn og aftur rifja það upp að það eru ekki nema ein sex ár síðan að einmitt þessi sömu samtök sem menn eðli máls samkvæmt staldra talsvert við, SÁÁ, enda er árangur af starfsemi þeirra á umliðnum árum um langt árabil það með fádæmum góður, að þar var innheimt gjald af þessum toga fyrir 1987. Þar er núna innheimt gjald fyrir þessa dagvistun. Þar verður innheimt gjald fyrir þetta áfangaheimili. Og ég spyr: Hvar er þessi skurðarpunktur? Mér sýnist hann, og ég hef horft þannig til þessa máls, að hann geti allt eins verið eftir að þessari afeitrun á Vogi lýkur, að þegar kemur til þessarar eftirmeðferðar á Staðarfelli eða Vík, þá sé ekki óeðlilegt að þar sem einstaklingur hefur á því ráð og getu taki hann þátt í kostnaði við þá eftirmeðferð, það fræðsluprógramm sem þá fer í gang. Þess vegna segi ég, virðulegi forseti, að það er auðvitað mikilvægt ekki síst af því að þeir hafa að byggja á ákveðinni reynslu í þessum efnum, þekkja vafalaust að einhverjum hluta gerð síns sjúklingahóps að frumkvæðið og tillögur að fyrirkomulagi komi frá samtökunum sjálfum. Síðan segir í þessu bréfi frá mér til þessara aðila og ég les, með leyfi forseta: ,,Kjósi stjórnendur stofnana`` í þessu tilfelli SÁÁ ,,að nota ekki heimild til gjaldtöku og verða þannig af tilgreindum sértekjum, verða þeir að haga rekstri stofnana í því ljósi, enda kemur ekki til annarra framlaga úr ríkissjóði umfram það sem fjárlög 1994 segja til um.`` Ég held, virðulegi forseti, að um þetta þurfi ekki margt fleira að segja. Ég vil þó halda því til haga sem heldur hefur ekki verið mjög áberandi í þessari umræðu að áfengissjúklingar fá greidda sjúkradagpeninga á meðan á meðferð stendur, að vísu að undanskildum fyrstu tveimur vikum hennar. Að vísu verða þeir að sýna fram á það að þeir hafi verið í vinnu einhvern hluta ársins fyrir meðferð. Það er mat manna og hef ég þá gamla tölu frá 1988, sennilega verið í heilbrigðisráðherratíð hv. þm. Svavars Gestssonar, að á verðlagi þess árs hafi það verið um 30 millj. sem hafi runnið til þessara áfengissjúklinga sem nutu þeirra réttinda að fá greidda sjúkradagpeninga. Það er um það bil 5 millj. kr. hærri upphæð en þessar merktu sértekjur í fjárlagafrv. fyrir nk. ár. Þess er einnig getið sem rétt er að mörg stéttarfélög nota sjúkrasjóði sína til þess að greiða sínum launamönnum á meðan meðferð stendur. Og einnig er það mjög algengt að atvinnurekendur sjálfir haldi viðkomandi einstaklingum á launum á meðan meðferðartími stendur yfir og það er vel. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta hafi nokkuð skýrt hina efnislegu hlið þessa máls. Mér finnst nauðsynlegt, ekki síst í ljósi þess að hér er um umdeilt mál að ræða, að við getum með málefnalegum hætti nálgast þetta mál og rætt það af nokkurri hreinskilni og gengið til verka í því sambandi. Varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð sem eins og kunnugt er fer nú á hendur hæstv. félmrh. frá og með næstu áramótum og á ég þá nokkuð erfitt með að lýsa, og skiptir kannski ekki meginmáli, mínum viðhorf til þess hvernig framkvæmd verður varðandi úthlutunarnefndirnar. Ég vil þó segja það eitt í því sambandi að ég hygg að reynslan sé kannski hvað ólygnust í því, því það held ég að hafi verið hárrétt hjá hv. þm. að bæði verkalýðsfélögin og allflestir þeir aðilar sem nærri hafa komið eru um það sammála, að þeim þurfi að fækka, þeim eigi að fækka. Það hefur hins vegar gengið býsna illa að ná fram einhverjum niðurstöðum í þeim efnum og menn úr verkalýðshreyfingunni hafa sagt mér að það sé ákaflega erfitt fyrir forsvarsmenn verkalýðshreyfingar á einum stað, jafnvel fulltrúa verkalýðshreyfingarinnar innan Atvinnuleysistryggingasjóðs að taka af skarið um það að setja af eða sameina úthlutunarnefnd í einu eða öðru héraði hjá félögum sínum innan verkalýðshreyfingarinnar, þetta sé nú bara einfaldlega svona. Það þurfi kannski einhvern utanaðkomandi aðila til þess að rjúfa þennan vítahring til að taka skrefin. En hitt er alveg hárrétt og ég held að við þessa einföldun og betrumbætur, sem vissulega hefur verið rætt á síðustu dögum og vikum við verkalýðshreyfinguna í landinu, forsvarsmenn ASÍ, þá sé það ekki vilji neins að ganga fram fyrir skjöldu með þeim hætti að þar verði hristar saman nefndir án þess að tala við kóng eða prest, án þess að hafa um það orðaræðu við verkalýðshreyfinguna heldur verður þess freistað fyrst og síðast að ná um það samkomulagi í stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og fá þaðan tillögur um skynsamlegan framgang þeirra mála. En ef ég man þessa tölu rétt þá held ég að nefndirnar séu 120, kannski man hv. þm. það betur, og upphæðirnar sem þær hafa fengið greiddar skipta tugum milljóna. Ég segi án ábyrgðar 80 en þori þó ekki að standa við það. En það eru hins vegar allir um það sammála að þar þarf að einfalda hluti og ég trúi því og veit raunar að hæstv. félmrh. mun standa þannig að verki að vissulega mun verkalýðshreyfingin og Atvinnuleysistryggingasjóðurinn koma þar að. Varðandi 18. gr. þá hef ég skilið það þannig þegar um það er að ræða að heimild ráðherra til að ákveða að aðrir en úthlutunarnefndirnar standi að greiðslu bóta til einstakra bótaþega að þarna sé kannski um praktískt þjónustuatriði að ræða. Þær upplýsingar hef ég fengið úr sjóðnum að þegar því verði illa við komið á fámennum stöðum þar sem verkalýðsfélagið eða staða þess er með þeim hætti að þetta úrræði sé til staðar ef þurfi til að grípa. En að öðru leyti finnst mér sömu efnislegu rök um aðferðafræðina gilda og varðandi sameiningu nefndanna. En varðandi síðan 16. gr., þá er ég ekki alveg sammála hv. þm. um mikilvægi þessarar greinar. Ég held að þessi tengsl sem hann nefnir svo milli vinnuveitanda og starfsmanns sem eru með þeim hætti að úr vinnuframlagi dregur jafnvel um 2 / 3 einhvern tíma, jafnvel um langan tíma, sé ákaflega óheilbrigt ástand milli vinnuveitanda og launamanns þó auðvitað kunni ytri aðstæður að ráða því í mörgum tilfellum. Ég vil árétta það að þetta getur auðvitað ekki verið um langan tíma því samkvæmt gildandi lögum eru greiðslur þessar bundnar við hámark 30 bótadaga á almanaksári. Mér segja starfsmenn sjóðsins að það hafi færst í vöxt og menn hafi orðið varir við það í auknum mæli að fyrirtæki séu farin að notfæra sér þetta ákvæði og knýja á um það við starfsmenn að þeir dragi formlega úr vinnuframlagi sínu, sæki síðan laun sín að hálfu, svo dæmi sé tekið, til Atvinnuleysistryggingasjóðs, en vinni eftir sem áður sinn fulla vinnudag og ekki verði séð að úr framlagi viðkomandi starfsmanns eða úr starfsemi fyrirtækisins í heild hafi að nokkru leyti dregið, þannig að menn séu farnir að gera út á þennan þátt. Og þá er þetta samband vinnuveitanda og launamanns orðið ákaflega óheilnæmt og launamaðurinn orðinn eins og mús undir fjalaketti og á sér enga möguleika til að standa í hárinu á vinnuveitanda sínum þannig að allt að einu held ég að þessu þurfi að linna. Það er auðvitað álitamál hvort með einhverjum öðrum hætti hefði verið hægt að taka á þessu. En ég sagði það áðan að þegar um væri að ræða svona samsæriskenningar launamanns og vinnuveitanda, kannski gegn vilja launamannsins, þá væri auðvitað ákaflega erfitt fyrir það opinbera að nálgast það mál og taka á því. Virðulegur forseti. Það væri ástæða til að fara nánar ofan í önnur atriði sem hér hefur borið á góma en ég læt þetta duga í bili.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir svörin. Ég vil fyrst segja það að ég treysti því að þetta frv. verði sent til viðkomandi fagnefnda þannig að heilbr.- og trn. fái þá kafla sem við höfum verið að tala um, ég held að það sé mjög mikilvægt og að stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs verði örugglega kölluð til. Það skiptir gríðarlega miklu máli. Ég ætla þess vegna ekki að staldra við atvinnuleysistryggingaþáttinn heldur fyrst og fremst 11. gr. Þar stendur: ,,Þó er heimilt að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar.`` Ráðherrann viðurkenndi áðan að þetta næði víðar en til áfengismeðferðarinnar. Hann sagði: ,,Það er takmarkað í greinargerðinni.`` Og hann sagði: ,,Meðan ég er ráðherra þá verður þetta aldrei notað nema að því er varðar áfengismeðferðina.`` Það getur vel verið, en það skiptir ekki öllu máli í þessu sambandi því svo getur auðvitað farið að það taki einhver annar ráðherra við einn góðan veðurdag og hann verði í þröngri stöðu með ríkisfjármálin og ramma heilbrrn. og telji sig neyddan til að leggja þessi gjöld á miklu víðar. Ég tel með öðrum orðum að þetta sé stórhættuleg opnun á almannatryggingalögunum sem hér á sér stað. Samkvæmt þessari opnun er hægt að taka gjald fyrir allt sem fram fer í sjúkrakerfinu á Íslandi. Það gengur ekki. Og þessi markatilvik sem hæstv. ráðherra var að rekja, það væri einfalt að skilgreina þau ef maður hefði lengri tíma hér eftir en 22 sekúndur.

Herra forseti. Ég vil við þessa 1. umr. við frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994 leggja nokkur orð inn í þá umræðu. Þetta frv. er eitt í þeirri röð mála sem eru fastagestir í þingstörfum í desembermánuði og varða breytingar á ýmsum lagaákvæðum er varða ríkisfjármál. Og í efh.- og viðskn. eru um þessar mundir miklar breytingar á skattalögum sem eiga að koma til framkvæmda núna um áramótin ef samþykktar verða fyrir jólin. Það má spyrja sem svo hvort það sé náttúrulögmál að við hv. þm. þurfum ávallt að vera uppteknir við það í lok ársins að breyta fjölda lagaákvæða, leggja á nýja skatta hingað og þangað og taka allar þær breytingar í einu lagi rétt um það leyti sem verið er að afgreiða fjárlög. Þetta er satt að segja einn þátturinn af þeirri áráttu okkar að vera alltaf að rífa upp alls konar lagabálka, oft með vafasömum árangri. En þetta var nú svona almenn hugleiðing í upphafi, en ég hygg að margar þær breytingar, sem gerðar hafa verið og þegar verið er að rífa upp löggjöf og breyta henni, valdi aðeins óöryggi og óvissu og margt af því sé ekki til bóta. Hitt er svo annað mál að auðvitað eru ýmis lög hér í hv. Alþingi sett með góðum vilja og góðum áformum og síðan hafa menn ekki kraft eða peninga til þess að standa við þau ákvæði. Þannig er einmitt um 1. gr. í I. kafla þessa frv. að við erum að fresta góðu máli ár eftir ár sem þó var sett löggjöf um á sínum tíma og svo sannarlega er hér um þarft mál að ræða. Það er satt að segja svo málum komið í þjóðfélaginu að það ætti að vera okkur hv. þm. mikið umhugsunarefni hvort það ekki séu möguleikar til þess að hrinda þessu ákvæði í framkvæmd. Við sem sitjum á hv. Alþingi höfum sjálfsagt öll heyrt fregnir úr grunnskólum landsins, hvernig ástandið er orðið nú hjá ýmsum nemendum í þjóðfélaginu. Ég man eftir að hafa heyrt það í fréttum fyrir nokkru síðan að í einum grunnskóla hér í Reykjavík kæmu börnin svöng og vanhirt í skólann af ýmsum ástæðum. Ég held að það væri betra ástandið fyrir þessi börn ef það væri t.d. völ á skólamáltíðum í skólunum. Ég hef sagt það áður úr þessum ræðustól að mér finnst skjóta skökku við og ekki vansalaust að þjóð sem kemur sér upp hinum glæsilegustu mötuneytum á öllum vinnustöðum --- og við erum ekki þar undanskildir, hv. þm., skuli ekki sjá nokkurn möguleika til þess að koma upp aðstöðu til að borða eða máltíðum á vinnustöðum barnanna okkar. Þetta ætti að vera ærið umhugsunarefni. Ég held að það eigi allur þingheimur þarna nokkra sök. Þetta mál er ekki nýtt og þessi frestun er ekki ný, en ég held að ástandið sé því miður orðið þannig í þjóðfélaginu núna að það geti verið eitt af því sem létti undir með almenningi í landinu að framkvæma þetta ákvæði og reyna að finna einhverjar leiðir og fjármagn til að koma þessu í framkvæmd. Það hefur komið fram í þessari umræðu að auðvitað er með þessu frv. verið að ýta gjöldum yfir á almenning í landinu og ýmsa markhópa. Markhóparnir eru m.a. nemendur í framhaldsskólum og að þessu sinni verða fyrir valinu nemendur í Tækniskóla Íslands og nemendur í búnaðarskólunum og Garðyrkjuskóla ríkisins sem eiga nú að greiða skólagjöld. Það eru nýgengnar fram hér á Alþingi miklar breytingar á Lánasjóði ísl. námsmanna sem hafa vissulega þrengt kost þeirra námsmanna sem á annað borð þurfa að leggja mikið á sig til þess að fjármagna sitt nám. Auðvitað er aðstaða námsmanna misjöfn að þessu leyti. Það þekki ég vel. Og það er gífurlegur aðstöðumunur að þessu leyti hjá námsmönnum. En ég held að engum blandist hugur um að þær nýju reglur sem samþykktar hafa verið um lánasjóðinn þrengja kost námsmanna mjög og það sýnir aðsókn að skólunum. Þarna er náttúrlega verið að herða á þeirri stefnu ríkisstjórnarinnar að láta greiða skólagjöld og það kemur til viðbótar við þær skerðingar sem verið hafa á lánasjóðnum. Þessu mótmæli ég harðlega og mun auðvitað greiða atkvæði á móti þessum ákvæðum. Ég vil geta þess, af því að hér eru búnaðarskólarnir undir þessum ákvæðum, að við fjárlagagerðina var hafnað þeirra beiðnum um fjárveitingar til uppbyggingar og til þess að þróa kennslu og m.a. varðandi nýjar búgreinar. Þessi ákvæði eru auðvitað til að hnykkja á þeim ákvörðunum. Það má vel vera að þau verði til þess að einhver fátækur námsmaður sjái sér ekki fært að halda áfram námi. Það er vegið í sama knérunninn að þessu leyti. Það er stefna ríkisstjórnarinnar að koma sem mestum gjöldum yfir á atvinnuvegina í landinu, þjónustugjöldum, og sérstakt gjald af öllum seldum búvélum er þáttur í því. En tekjurnar af því, eins og kom fram í ræðu hv. 9. þm. Reykv., eru um 8 millj. kr. og ég tek undir það sem hann sagði í sinni ræðu að það er vafasamt að það eigi að vera að búa til sérstakt skattkerfi fyrir slíkar upphæðir. Hins vegar þegar stefna ríkisstjórnarinnar er í húfi og skal fram þá verður auðvitað að búa til kerfi, hjá því verður ekki komist að þeirra dómi. Í 9. gr. frv. er ákvæði um Framkvæmdasjóð fatlaðra, að honum sé heimilt að verja allt að 25% af ráðstöfunarfé sjóðsins til verkefna sem talin eru upp í greininni. Ég leggst í sjálfu sér ekki á móti þessu ákvæði, ég tel að það sé eðlilegt að Framkvæmdasjóður fatlaðra, sem hefur verið nokkuð öflugur, taki þátt í einhverjum rekstrarverkefnum. Hins vegar verða menn að gæta sín í þeim efnum og það má ekki koma niður á því hlutverki sjóðsins að jafna aðstöðu fatlaðra í landinu með stofnframkvæmdum. En ég vil einmitt geta þess að í fjárlögum er gert ráð fyrir því að 30 millj. kr. tekjur í sjóðinn af erfðafjárskatti skili sér ekki á næsta ári þannig að sjóðurinn verður fyrir tekjumissi auk þess sem honum er ætlað að taka þátt í rekstrarverkefnum fyrir um 42 millj. kr. Þetta eru aðvörunarorð. Ég tel í sjálfu sér ekki óeðlilegt að þessi breyting sé gerð en það verður að gæta sín í því að afmarka þessi rekstrarverkefni vel. Það hefur verið rætt ítarlega um gjöld m.a. vegna áfengismeðferðar og ég ætla ekki að bæta miklu við í þeim efnum. Ég tek undir það sem fram hefur komið í þessari umræðu að hér erum opið ákvæði að ræða og þó að það sé bara um áfengismeðferð að ræða í ár, þá getur komið eitthvað annað á eftir. Þarna er verið að opna rifu og það getur komið sá tími að það verði opið upp á gátt fyrir kostnaðarþátttöku sjúklinga í sjúkratryggingum. Í 20. gr. er gert ráð fyrir að sveitarfélögin greiði áfram 600 millj. kr. til Atvinnuleysistryggingasjóðs og sveitarfélög með 300 íbúa eða fleiri greiði 2.312 kr. fyrir hvern íbúa en sveitarfélög með færri en 300 íbúa greiði 1.387 kr. Þarna er verið að framlengja þennan skatt sveitarfélaganna til sjóðsins og ég tek undir að það er eðlilegt að Atvinnuleysistryggingasjóður leggi eitthvað af mörkum til þess að reyna að skapa atvinnu frekar en að greiða atvinnuleysisbætur, ég er samþykkur því grundvallaratriði. En það má spyrja hvort það sé þörf á því að sveitarfélögin, sem hafa mikla reynslu í atvinnuskapandi verkefnum og hafa lagt til þess mikið fjármagn á undanförnum árum, greiði þetta fjármagn í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð og því sé úthlutað þar, hvort það sé ekki einfaldara að verja þessu fé beint í atvinnuskapandi aðgerðir án þess að vera að borga það í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð og úthluta því svo aftur þaðan. Ég er í vissum vafa um þetta ákvæði, en ég tel þó að þetta samstarf hafi gert gagn. Það er enginn vafi á því. En ég hygg að það eigi ekki að festa þetta í sessi til frambúðar og áskil mér rétt til að skoða þetta mál nánar, enda mun ekki vera ætlunin að þetta ákvæði standi nema til eins árs, en ákvæði sem eiga nú að standa til eins árs í upphafi standa nú í tvö ár eins og þetta ákvæði hefur nú staðið og það er enginn kominn til með að segja nema þetta fyrirkomulag standi þá til frambúðar en ég held að við ættum að gefa okkur tíma til að skoða það vandlega. Skerðingarákvæðin í frv. eru gamlir kunningjar, mörg hver og ég ætla ekki að hafa um þau mörg orð. Það er eitt skerðingarákvæði hér sem ég hef gert að umtalsefni á undanförnum árum ef ég hef tekið til máls varðandi þessi ákvæði sem koma hér árvisst, en það er skerðing á mörkuðum tekjustofnum til ferðamála. Ég botna ekkert í þeirri hagfræði sem liggur þar að baki. Það er talað um það á hátíðlegum stundum að ferðaþjónustan sé vaxtarbroddur í atvinnulífinu og hún hefur vissulega verið það, það er rétt, geysilega mikilvægur atvinnuvegur fyrir þjóðina. Og hún er mikilvægur atvinnuvegur að því leyti að háannatíminn í ferðaþjónustunni er þegar fjöldi fólks kemur út á vinnumarkaðinn, m.a. námsfólk. Það vantar mikla uppbyggingu í ferðaþjónustu. Það ber öllum ferðaþjónustumönnum sem hafa kynnt sér þau mál sérstaklega og vinna í greininni saman um það að nú vantar fyrst og fremst fjármagn til markaðssetningar og til þess að koma upp afþreyingu fyrir það fólk sem kemur til landsins og það vantar einnig fjármagn til þess a búa landið þannig úr garð að það sé hægt að taka á móti þessu fólki án náttúruspjalla. Og meðan við höfum þessi markmið og þessa skoðun að ferðaþjónustuna eigi að efla, þá birtist það í verki með því að skerða til hennar tekjustofna og leggja svo á hana virðisaukaskatt um næstu áramót í ofanálag. Þetta er hagfræði sem ég skil ekki. Auðvitað viðurkenni ég að þetta skerðingarákvæði er gamalt og hefur verið hér í áraraðir, en það er ekkert betra fyrir það. Sú ríkisstjórn sem nú situr tók ekki upp þetta ákvæði. Hún hafði fyrirmyndir áður en það er ekkert betra fyrir það að hafa þetta svona. Ég viðurkenni að ég hef til samkomulags ætíð samþykkt þessi ákvæði í gegnum tíðina. En ég vil þó eigi að síður minna á þetta. Það er náttúrlega alveg ný staða sem upp er komin í þessu efni þegar á svo að fara að leggja virðisaukaskatt á ferðaþjónustuna líka. Það tók núv. ríkisstjórn ekki í arf frá fyrrv. ríkisstjórn þannig að því vísa ég til hennar. Það er því alveg ný staða upp komin varðandi þessa atvinnugrein. Ég ætla ekki að hafa um þetta frv. öllu fleiri orð á þessu stigi. Það kemur að sjálfsögðu til skoðunar í nefnd og verður fjallað um það nánar á þeim vettvangi en ég vil minna á það m.a. að eitt skattafrv. er til meðferðar í félmn. þingsins. Það eru tekjustofnar sveitarfélaga. Þar höfum við fengið inn umsögn frá aðila sem a.m.k. forustuflokkur ríkisstjórnarinnar hefur ætíð tekið nokkuð mark á, þ.e. frá forráðamönnum Reykjavíkurborgar. Þar eru mikil viðvörunarorð. Þar er það sagt hreint út að það sé óhæfa að vera alltaf að grauta í viðkvæmum ákvæðum skattalaga á hverju einasta ári og nú þurfi að vanda sig vel og láta það bíða, þær breytingar sem verið er að fjalla um þar. Ég tek nokkurt mark á þessu þó að auðvitað séu kannski ástæður fyrir þessari varfærni einmitt núna. Það er af því að það eru kosningar fram undan og það er auðvitað óþægilegt fyrir Reykjavíkurborg að fá þessar lagabreytingar fyrir kosningarnar og hækka útsvarið. Þannig að það er ástæða þar að baki. En eigi að síður er ég efnislega sammála því að þessar skattabreytingar, þessar breytingar í ýmissi löggjöf, að vera að krukka í alls konar löggjöf, opna hana, krukka í hana fram og aftur í annríki á síðustu vikum fyrir jól, það er ekki góð lagasetning en því miður heldur það áfram hér núna og keyrir þó um þverbak í þeim skattalagabreytingum sem til meðferðar eru í efh.- og viðskn. um þessar mundir og í félmn. þar sem til meðferðar eru hin viðkvæmustu tekjuöflunarmál í miklu tímahraki núna rétt fyrir jólin.

Hæstv. forseti. Hér er frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994 til umræðu. Þetta frv. var flutt og fyrir því mælt af hæstv. forsrh. Það hlýtur því að vekja nokkra athygli að hæstv. forsrh. skuli ekki vera við þessa umræðu. Að vísu falla atriði þessa frv., hygg ég vera, undir flesta aðra ráðherra líka og þar sem ég ætla sérstaklega að ræða um 5., 6. og 7. gr. frv. þá er það landbrh. sem ætti að vera þar til svara. Ég vildi spyrja hæstv. forseta hvort annar hvor þeirra ráðherra gæti ekki verið við þar sem ég ætla að leggja hér fram spurningu sem ég óska eftir að fá svar við.

Forseti mun gera ráðstafanir til þess að leita eftir því hvort hæstv. landbrh. getur ekki komið og verið við umræðuna.

Í sambandi við þær greinar, 5., 6. og 7. gr., þá vekur það athygli að þær eru um nákvæmlega sama efni og frv. sem flutt var snemma á síðasta þingi fyrir meira en ári síðan. Þá var það frv. lagt fram af hæstv. landbrh. Og af hverju endurflutti hæstv. landbrh. ekki þetta frv. sitt nú í upphafi þings úr því að það átti að leita eftir því að fá það samþykkt? Á síðasta þingi urðu örlög þess þau að því var vísað til 2. umr. og hv. landbn. en kom ekki þaðan aftur inn í þingið. Er ástæða þess að hæstv. landbrh. flytur frv. ekki sú að hann bresti orðið þrótt til þess að leggja þetta frv. fram með þessum nýju sköttum ofan á alla þá nýju skatta sem nú er ætlunin að komi á landbúnað og þá sem í sveitum búa? Eða er e.t.v. ástæðan sú að ekki eigi að láta málið falla í sömu gryfju og það lenti í á síðasta þingi þegar það stöðvaðist í landbn.? Með þessari tilhögun mun frv. fara til efh.- og viðskn. og hún mun bera ábyrgð á því að skila um það áliti, enda þótt eðlilegt hljóti að vera að málið fari til landbn. til umsagnar eða þessir liðir og reyndar fleiri sem snerta landbúnaðinn í frv. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort þarna sé verið að reyna að beygja og sniðganga hv. formann landbn. sem afgreiddi málið ekki á síðasta þingi, en nú veltur það ekki lengur á afgreiðslu landbn. hvort þessir liðir koma inn í þingið aftur. Það væri náttúrlega býsna fróðlegt að heyra það frá hv. formanni landbn., hv. 3. þm. Austurl., hvernig hann muni halda á þessu máli. Ætlar hann nú að láta það fara gegnum þingið þegar hann hefur ekki sömu tök á því með þessum vinnubrögðum sem hæstv. landbrh. hefur á málinu á þessu þingi? Að sjálfsögðu getur oltið á vinnubrögðum landbn. hvort sú skattlagning, sem þarna er gert ráð fyrir að leggja á landbúnaðinn, nær fram að ganga eða ekki. En aðalatriði málsins er að sjálfsögðu það hvort landbúnaðurinn sé núna þannig í stakk búinn að hann sé fær um að taka á sig sérstaka skattlagningu. Hæstv. forsrh. sagði í framsöguræðu sinni fyrir þessu frv. m.a. að tilgangur þess væri að milda áhrif af samdrætti í atvinnulífinu. Hvernig getur hæstv. landbrh. skýrt það að þessar nýju álögur mildi áhrif samdráttar í landbúnaði á landbúnaðinn? Enn fremur talaði hæstv. forsrh. um það að þessum markmiðum ætti að ná án skattahækkana. En hér hefur verið bent á það að samkvæmt athugasemdum með frv. er t.d. 7. gr. ætlað að ná 8 millj. kr. af landbúnaðinum. Síðan er í 5. og 6. gr. skattlagning á væntanlega nemendur við búnaðar- og garðyrkjuskóla. Samdráttur í sauðfjárrækt hefur t.d. orðið gífurlega mikill, algengast 20--40% nú á síðustu tveimur árum og þar með skerðast heildartekjur sauðfjárbúanna sem því nemur og launatekjur bóndans og þeirra sem við búið vinna að sjálfsögðu enn þá meira þar sem úr ýmsum föstum kostnaði er ekki hægt að draga. Það er því augljóst að um áratuga skeið hafa unglingar frá þessum heimilum ekki haft verri aðstöðu til þess að standa undir auknum kostnaði við nám sitt og erfitt er að sjá hvernig þessi vinnubrögð geta fallið undir orð hæstv. forsrh. í framsöguræðu hans, um að þetta frv. eigi að búa í haginn fyrir framtíðina ef það verður til þess að leggja steina í götu unga fólksins að afla sér menntunar. En það sem bætist svo enn ofan á þennan gífurlega samdrátt sem ég var að ræða um í framleiðslu margra búgreina er sú óvissa um það við hvaða aðstæður landbúnaðurinn muni búa nú alveg á næstu mánuðum má segja og árum. Þar koma til með að hafa áhrif þeir alþjóðasamningar sem nú er verið að ganga frá. EES-samningur er sagður munu ganga í gildi um áramótin og GATT-samningur er á lokaspretti. Við heyrðum það í fréttum í dag að verið er að leita til ríkisstjórna um það hvort þær ætli að standa við sín tilboð eða standa á þeim tilboðum sem þær hafa sent. Ég vil því spyrja hæstv. landbrh. að því hvort ríkisstjórnin standi við það tilboð sem hún sendi til GATT-viðræðnanna eða hvort þar verður eitthvað gefið eftir samkvæmt þeirri kröfu sem nú er verið að gera til ýmissa ríkja á þessum lokaspretti.

Herra forseti. Það er auðvitað laukrétt hjá hv. þm. að þetta frv. felur það í sér annars vegar að taka upp innritunargjöld, skólagjöld í búnaðarskólunum. Þau hafa nú verið í líkingu við það sem hér er. Nemendur hafa greitt efnisgjöpld, pappírsgjöld o.s.frv. þannig að hér er einungis staðfesting á þessu og eðlilegt að hafa þetta hreint og beint. Skólagjöldin eru alls ekki ný. Þau hafa viðgengist hér mjög lengi en á hinn bóginn ekki vakið athygli hér á Alþingi fyrr en eftir að þessi ríkisstjórn tók við völdum.  Í öðru lagi vil ég segja það um bútæknideild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins á Hvanneyri að hér er gert ráð fyrir því að landbrh. sé heimilt að leggja nokkurt gjald á landbúnaðarvörur til þess að standa straum af kostnaði við vinnu- og verktæknirannsóknir og tilraunir með búvélar og prófanir á þeim hjá bútæknideild Rannsóknastofnunar landbúnaðarins. Það hefur verið byggt mjög myndarlegt húsnæði fyrir þessa starfsemi þar efra. Það er auðvitað eðlilegt að þeir sem nota vélarnar standi undir þeim rannsóknum og tilraunum sem rétt þykir að gera og nauðsynlegar eru. Það má vera að sú stund komi að menn telji að óþarfi sé að standa fyrir slíkum tillögum og þá kemur náttúrlega ekki til gjaldtökunnar. Varðandi GATT vil ég aðeins ítreka það sem ég hef áður sagt. Við höfum í grófum dráttum fylgt Norðmönnum í sambandi við okkar GATT-tilboð og það hefur verið tekin ákvörðun um að við munum gera það einnig nú.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. svörin. Ég vil fyrst spyrja hæstv. ráðherra hvort það sé þá ljóst að skólagjöld verði ekki hækkuð frá því sem hann segir að þau hafi verið, þannig að óhætt sé að treysta því að eingöngu sé verið að staðfesta það sem hefur verið en ekki bæta þar neinu nýju við. Í öðru lagi vil ég ekki fallast á að það hljóti að vera eðlilegt að leggja nýjan 2% skatt á öll tæki til landbúnaðar miðað við þá aðstöðu sem er í landbúnaðinum og ég rakti hér áðan. Í þriðja lagi finnst mér svar hæstv. ráðherra um GATT-tilboðið ekki nægjanlega skýrt. Ég hygg að það hafi átt að svara nú fyrir kl. 4 í dag um það hvort ríkisstjórnirnar stæðu á sínum tilboðum eða gæfu eitthvað eftir. Hæstv. ráðherra hlýtur að vita það nú hvort eitthvað verði eftir gefið eða hvort staðið verði á þessu. Hvort ætlunin sé að gefa eitthvað eftir í samræmi við það sem Norðmenn gera þá er ég auðvitað jafnnær um hvað það er, þar sem mér er ekki kunnugt um að þeir séu búnir að tilkynna það.

Hæstv. forseti. Það er rétt athugasemd hjá hv. þm. sem hann vék hér að áðan að auðvitað er gert ráð fyrir nokkru hærri gjaldtöku en áður. Af þeim sökum eru þessi mál flutt með þessum bandormi og er í samræmi við það fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir. Varðandi GATT-tilboðið vil ég taka það fram að eins og nú standa sakir, þá hefur komið fyrirspurn til okkar Íslendinga um það hvort við viljum heldur standa á magntakmörkunum ef sú spurning kynni að koma upp, en leyfa þá meiri lágmarksaðgang en ella, og þá er verið að tala um 4--8%, eða við á hinn bóginn kysum ef ekki yrðu magntakmarkanir að halda okkur við 3--5%. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef hafa Norðmenn tekið ákvörðun um að velja síðari leiðina, en standa á kröfu sinni um magntakmarkanir áfram á meðan þeir telja stætt á því og við Íslendingar höfum ákveðið að fara þá hina sömu leið.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. landbrh. skýrari svör. En vissulega eru það nokkuð nýjar fréttir að þarna hafi verið tekin ákvörðun um að víkja verulega frá því sem ríkisstjórnin var búin að segja Alþingi að væru sínar tillögur og ekki voru þá neinir fyrirvarar um. Það er ekki svo ýkja langt síðan þessi mál voru hér til ítarlegrar umræðu og þá kom ekkert fram um það. Og ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort þetta hafi verið lagt undir nefndir þingsins, utanrmn. eða landbn.

Ég er búinn með andsvör.

Andsvörum er lokið. 

Virðulegur forseti. Mig langar til þess að fara hér nokkrum orðum um þetta frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum á árinu 1994. Ég ætla að reyna að hafa mál mitt ekki mjög langt en þó get ég kannski ekki skautað mjög hratt yfir þar sem þarna er um að ræða breytingar á talsvert mörgum lögum, þ.e. svokallaðan bandorm, og það eru nokkur þessara laga sem mig langar til þess að gera hér lítillega að umtalsefni. Í fyrsta lagi langar mig til þess að fjalla um I. kafla þessa frv. sem fjallar um breytingu á lögum um grunnskóla. Þarna er verið að setja í lög þriðja árið í röð aðgerðir sem áttu að verða tímabundnar þegar þær koma hér fyrst inn á borð þingmanna. Þá var talað um að þetta væru tímabundnar aðgerðir. Þetta felur það í sér að því skuli frestað að fækka í bekkjardeildum og að koma upp mötuneytum í skólum. Þetta átti að vera tímabundið en þessar tímabundnu aðgerðir eiga nú að fara að gilda þriðja árið í röð. Það má segja að þessar aðgerðir feli kannski ekki beint í sér sparnað en þær koma í veg fyrir ákveðinn útgjaldaauka sem er á bilinu 160--180 millj. kr. Þessi hlutur snýr að ríkinu, þ.e. þá er um að ræða fækkun barna í bekkjardeildum, það er sá hlutur sem snýr að ríkinu. Hitt snýr að sveitarfélögunum, þ.e mötuneytin í skólum. Ríkið kemur þarna í veg fyrir ákveðinn útgjaldaauka sem hefði ella orðið ef börnum hefði verið fækkað í bekkjardeildum eins og grunnskólalögin gera ráð fyrir. Það er athyglisvert þegar þetta er skoðað hvað þessi heildarsparnaður á launum í grunnskólunum þýðir. Ef þarna er um 160--180 millj. að ræða á heilu ári, þá mun láta nærri að það séu um 120--130 stöðugildi kennara sem í þessu felast. Ef litið er á hlut Reykjavíkur í þessu máli þá er hann um 29,6% eða um 53 millj. kr. rétt rúmlega. Þetta mun jafngilda 40--50 stöðugildum kennara í Reykjavík sem ríkisvaldið sparar sér með þessum hætti. Það kom fram í umræðum um fjárlögin, ég held í gær, hjá hv. 14. þm. Reykv., Guðrúnu Helgadóttur, að börnum hefði fjölgað í bekkjardeildum og væru víða 28 og jafnvel upp í 30. Menntmrh. var með aðrar tölur og var með eitthvert meðaltal um það hver barnafjöldi í bekk væri, en það er kannski eins og var uppáhaldsfrasi, svo að ég noti það orð, Ásmundar Stefánssonar forseta ASÍ þegar hann sagði: Maður sem stendur með annan fótinn í of heitu vatni og hinn í of köldu, honum líður að meðaltali vel. Það er kannski eins með þetta. Meðaltölin segja nefnilega afskaplega lítið því að staðreyndin er sú að hámarksfjöldi nemenda í bekkjardeildum getur verið 30 allt frá 4. bekk í grunnskóla og upp úr. Það eru um 24 í 1., 2. og 3. bekk, en 30 í 4. bekk og upp úr. Það sem vekur líka athygli þegar maður skoðar fjölda kennslustunda og hámarksfjölda nemenda í bekk er að frá 1974, ef við berum saman 1974 og svo 1992, þá kemur í ljós að fjölda kennslustunda hefur fækkað hjá börnum sem eru í 5. bekk og þar yfir. Það hefur orðið örlítil fjölgun hjá fyrstu þremur árgöngunum, reyndar tók ég 5. bekk en mér sýnist að þetta gildi allt frá 4. bekk, en þar hefur kennslustundum fækkað hjá nemendum og það umtalsvert vegna þess að ef við tökum 5. bekk, þá hefur kennslustundum fækkað úr 33 á viku í 27 og hjá 10. bekk úr 39 í 33 þannig að þarna er um verulegan samdrátt í kennslu að ræða hjá þessum aldurshópum. Það eru einungis í fyrstu þremur árgöngunum, hjá 6, 7 og 8 ára börnum, þar sem ekki er um fækkun á kennslustundum að ræða. Þessi samdráttur í kennslustundum og það að ekki skuli hafa verið gert eins og grunnskólalögin gerðu ráð fyrir, þ.e. fækkað í bekkjardeildum, kemur auðvitað niður á grunnskólanemendum. Af því að ég var að taka dæmið um Reykjavík áðan og sagði að ríkið sparaði sér í grunnskólunum í Reykjavík rúmlega 50 millj. kr., þá skýtur það náttúrlega dálítið skökku við að á sama tíma og Sjálfstfl. í ríkisstjórn er að spara sér rúmlega 50 millj. kr. í grunnskólum í Reykjavík, þá er Sjálfstfl. í borgarstjórninni að koma af stað einhverju sem hann kallar heilsdagsskóla, þar sem börnum er boðið upp á ákveðna þjónustu, þ.e. ákveðna gæslu þegar skólatíma lýkur og þá þarf að greiða fyrir þá gæslu. Og þrátt fyrir að eftir því hafi verið leitað við ýmis tækifæri, þá hefur ekki verið hægt að fá það uppgefið hjá borgaryfirvöldum í Reykjavík eða skólamálaráði Reykjavíkurborgar hver kostnaður Reykjavíkurborgar af þessu er. Ég hygg að hann sé afskaplega lítill vegna þess að það eru foreldrarnir sem greiða þetta fyrst og fremst. Gjaldið fyrir barn sem nýtir sér heilsdagsskólann að fullu gæti verið um 6.500 kr. á mánuði, það er þakið, 6.500 kr. á barn á mánuði. Ef um systkini er að ræða, þá er gjaldið 9.750 kr., þ.e. þakið. Síðan þarf fólk að greiða fyrir málsverði í skólunum sem gefinn er kostur á í heilsdagsskólanum. Það er gefinn kostur á léttum málsverð. Þá getur kostnaður vegna barns farið allt upp í 10.500 kr. á mánuði. Með öðrum orðum, ríkið er að spara sér 50 millj. kr. í skólunum í Reykjavík og flytja það yfir á foreldrana þannig að það má segja að í raun sé verið að koma upp þjónustugjöldum í skólunum. Það þarf að greiða fyrir heilsdagsskóla sem kallað er, það þarf að greiða fyrir skólatímann. Ef þetta á að vera stefnan, þá finnst mér við komin út á afskaplega hættulega braut þar sem farið væri að mismuna börnum verulega eftir efnalegri stöðu foreldra. Þessi niðurskurður, svo nefnd sé ein tala enn um það hvernig hann birtist í grunnskólum landsins, ég talaði um að þetta væru 160--180 milljónir og þetta væri í stöðugildum svona 120--130, og ef við tölum um kennslustundafjölda þá eru þetta um 4.600 stundir á viku sem skorið var niður á síðasta skólaári í grunnskólum landsins. Þetta er það sem sjálfstæðismenn í ríkisstjórninni standa fyrir og boðuðu á sínum tíma sem tímabundnar aðgerðir en eru nú að líta dagsins ljós þriðja árið í röð og geta ekki talist tímabundnar aðgerðir lengur heldur varanlegar aðgerðir sem er ástæða til þess að harma. En það er ekki bara þetta sem snýr að grunnskólanum, ekki síst í fjárlögunum þó að þetta sé það eina sem er að finna hér í þessum bandormi. Í fjárlögunum kemur fram að það sé áætlað að spara 100 millj. kr. í grunnskólum landsins. Það segir hér, með leyfi forseta, á bls. 301 í greinargerð með fjárlagafrv.: ,,Líkt og hjá öðrum stofnunum ríkisins er gert ráð fyrir að ná fram aukinni hagræðingu í rekstri grunnskóla á árinu 1994, eða sem nemur liðlega 100 millj. kr. Menntmrn. leggur áherslu á að þeim sparnaði verði að mestu náð með því að draga úr öðrum kostnaði en beinni kennslu. Jafnframt verði unnið að því að flýta yfirfærslu þeirra verkefna sem falla vel að verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga.`` Flýta yfirfærslu þeirra verkefna sem falla vel að verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Hvað þýðir þetta? Þýðir þetta að það eigi að fara að flytja aukin verkefni yfir á sveitarfélögin og spara þannig 100 millj. kr. hjá ríkinu og auka útgjöld sveitarfélaganna eða hvað þýðir þetta, virðulegur ráðherra? Það er líka talað um að það séu 100 millj. sem eigi að spara á öðru en beinni kennslu og þá hlýtur sú spurning að vakna: Hvað er það annað en kennsla sem ríkið getur í rauninni sparað í grunnskólunum vegna þess að launakostnaður í grunnskólunum er um 94% af heildarútgjöldum ríkisins. --- 94%. Eftir standa 6% þar sem á að taka þessar 100 millj. samkvæmt því sem segir í fjárlagafrv. og maður hlýtur að spyrja: Hvar á þetta að koma fram? Í hverju á þessi sparnaður að liggja? Það er ekki sýnt fram á það hér í þessu frv. til laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum hvernig eigi að ná þessum 100 millj. og mér finnst ekki að það sé hægt að ganga frá fjárlagafrv. með þessu hér inni án þess að heyra eitthvað frá menntmrh. um hvernig hann ætli að ná þessu fram. Hvar og hvernig ætlar hann að ná þessum 100 millj. kr. sparnaði? Í umræðunum um fjárlagafrv. og eins þetta frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum hefur þingmönnum orðið tíðrætt um ár fjölskyldunnar sem gengur nú í garð eftir áramótin og mikilvægi þess að móta heildstæða fjölskyldustefnu og það er ekki vonum seinna að það sé gert hér í íslensku samfélagi. Í rauninni hefði átt að vera búið að því fyrir lifandis löngu og þá væri kannski ekki eins illa fyrir okkur komið í ýmsum málum og nú er, ef það hefði verið gert. Félmrh. var með ráðstefnu nú nýverið, eða Alþfl., þar sem einmitt var verið að tala um fjölskyldumál og þar sagði félmrh. að það sé brýnt að móta heildstæða fjölskyldustefnu. Og félmrh. var með ýmsar sláandi upplýsingar á þessum fundi eftir því sem fjölmiðlar greina frá. Þannig sagði félmrh. á þessum fundi að nú þyrftu 500 börn á Íslandi á ári að þola skilnað foreldra sinna. Uppeldið færist í auknum mæli á herðar einstæðra foreldra, einkum kvenna, og meðal þeirra fari vinnustreita vaxandi. --- Þetta er allt satt og rétt, en það mátti auðvitað bæta því við að uppeldi færist líka í auknum mæli inn í skólana. Það getur ekki með sama hætti átt sér stað inni á heimilunum eins og áður var miðað við þá vinnuhörku sem ríkir í samfélaginu og miðað við þær tvístruðu fjölskyldur sem við erum með. Og þá vaknar auðvitað sú spurning: Hvernig ætlar skólinn að taka á þessu á sama tíma og þar er skorið niður eins og ég hef gert hér grein fyrir? Ráðherra sagði þá líka að Íslendingar verðu minni fjárhæðum til félagsmála en hin Norðurlöndin og svo segir hér í frétt í Ríkisútvarpinu 4. des., með leyfi forseta: ,,Jóhanna vill stórbæta alla félagslega þjónustu, auka aðhlynningu við þá sem höllum fæti standa, efla allt forvarnastarf. Hún efast um fjárhagslegan ávinning þess að ganga nærri heilbrigðis- og félagsþjónustu með niðurskurði fjárframlaga.`` Þetta eru vissulega hin mætustu orð en það dugir bara ekki að segja þetta. Ég verð að endurtaka það eina ferðina enn, ég hef gert það áður, það dugir bara ekki að segja það og sitja svo í ríkisstjórn sem gerir ekki annað en að skera niður í heilbrigðis- og velferðarmálunum. Það dugir ekki að tala um að móta heildstæða fjölskyldustefnu og hlúa að fjölskyldunni á sama tíma og ríkisstjórnin hefur skorið niður í grunnskólunum, skorið niður barnabæturnar, skorið niður mæðralaunin og skorið niður í heilbrigðiskerfinu þannig að komið hefur verulega við fólk með börn. Það segir mér fólk sem starfar í heilbrigðiskerfinu að það séu í rauninni ekki hinir öldruðu sem verða verst úti í þessum niðurskurði sem hefur verið í heilbrigðiskerfinu vegna þess að þeir njóta ýmissa ívilnana, það sé miklu frekar barnafólkið sem hafi komið verr út úr þessum breytingum sem hafa átt sér stað í heilbrigðiskerfinu. Ég vil að lokum áður en ég vík frá grunnskólanum vitna í það sem félmrh. sagði líka á þessum fundi. Hún sagði: ,,Við megum ekki horfa bara á málin út frá hinni köldu staðreynd reiknistokksins heldur meta einnig hin manneskjulegu verðmæti og hvaða ávinning þjóðfélagið hefur af því að varðveita þau.`` Ekki gæti ég, held ég, orðað þetta betur. Ég get sannarlega tekið undir þessi orð en ég ítreka að það verða að fara saman orð og athafnir. Það þýðir ekki, hvað eigum við að segja, að ætla að slá striki yfir aðgerðir þessarar ríkisstjórnar og tala eins og ráðherrar í henni séu ekki hluti af því sem þar er að gerast. Það verða allir ráðherrar að bera sameiginlega ábyrgð á stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég ætla þá aðeins að víkja í framhaldi af þessu að málefnum fatlaðra. Hér er verið að gera tillögu til breytinga á lögum um málefni fatlaðra og þetta má segja að sé nokkurs konar ,,þrátt-fyrir``-ákvæði, þ.e. að þrátt fyrir þau ákvæði sem gildi um hlutverk Framkvæmdasjóðs fatlaðra þá verði honum á næsta ári heimilt að verja allt að 25% af ráðstöfunarfé sínu til tiltekinna verkefna. Þar er um að ræða liðveislu til fatlaðra sem búa í heimahúsi og félagslegrar hæfingar og starfsemi stjórnarnefndar í málefnum fatlaðra. Þetta er út af fyrir sig kannski ekki hægt að gera miklar athugasemdir við. Í Framkvæmdasjóði fatlaðra eiga á þessu ári að vera um 320 millj. kr. og ég vil minna á það að við vorum að samþykkja fyrir skemmstu, ég held að það hafi verið í júní 1992 sem þau lög tóku gildi, þ.e. ný lög um málefni fatlaðra. Þar voru m.a., ef ég man rétt, gerðar ákveðnar breytingar á Framkvæmdasjóði fatlaðra og ákveðið að hann gæti varið ákveðnu hlutfalli af ráðstöfunarfé sínu í meiri háttar viðhaldsframkvæmdir, það er 25% sem má verja í það og 10% má verja í að bæta úr aðgengi fatlaðra, þ.e. það má taka 35% af sjóðnum, sem eru þá 112 millj., í þessa hluti. Við sem vorum þá í félmn. og stóðum að því öll, ég held ég muni það rétt, að samþykkja þetta frv., við settum okkur ekki upp á móti því vegna þess að við sáum auðvitað að það var enginn hagur í því að byggja upp stofnanir fyrir fatlaða ef síðan væri engu fé varið í viðhaldið og það mætti ekki gerast að þær grotnuðu niður þannig að við féllumst á þetta. Nú er stigið eitt skref enn í því að taka fé úr Framkvæmdasjóði fatlaðra sem var á sínum tíma stofnaður til þess að bæta úr því misrétti sem ríkir á milli fatlaðra og ófatlaðra, til þess aðeins að jafna þann mun sem er á fötluðum og ófötluðum, og átti þá ekki síst að nota þetta fé í framkvæmdir og uppbyggingu í þágu fatlaðra. Nú á að skerða hann enn frekar eða um 42 millj. kr. samkvæmt fjárlagafrv., það er að vísu ekki 25%, þessar 42 millj. ná ekki þessum 25% sem hér er verið að heimila að sé notað í þessi verkefni. Ég held að 42 millj. nái ekki því ef Framkvæmdasjóðurinn er 320 millj., en þá er sem sagt búið að taka 55% af sjóðnum í annað en beina uppbyggingu og eftir stendur þá tæpur helmingur. En mér finnst alveg að þetta megi skoða vegna þess að það hefur verið byggt talsvert upp á undanförnum árum í þessum málaflokki en enn þá vantar mikið upp á að það sé búið að jafna stöðu þeirra sem fatlaðir teljast gagnvart hinum ófötluðu. Það er því miður ekki hægt að halda því fram núna þó að mikið hafi gerst á sl. 10 árum, að sjóðurinn hafi lokið hlutverki sínu. Það er langur vegur frá og því ástæða til þess að fara mjög varlega í það að taka framlög sjóðsins í almennan rekstur sem ættu í raun að greiðast af fjárlögum. Hins vegar vil ég vekja athygli á því hér og spyrja félmrh. út í það sem segir á bls. 250 í fjárlagafrv., en þar er fullyrt að á árinu 1994 verði ,,ekki veitt framlög úr Framkvæmdasjóði fatlaðra og Framkvæmdasjóði aldraðra til að koma á fót nýjum stofnunum.`` Þetta er sagt fullum fetum í fjárlagafrv. að það verði ekki veitt framlög til þess að koma á fót nýjum stofnunum, hvorki úr Framkvæmdasjóði fatlaðra né aldraðra. Hvað þýðir þetta? Er þetta bara markleysa því að miðað við þá útreikninga sem ég hef verið með þá stendur a.m.k. helmingur fjárins eftir í sjóðnum, þegar búið er að taka í aðgengi, viðhald og ný verkefni, þá stendur um helmingurinn eftir. Og ef ekki á að nota það í ný verkefni hvað á þá að gera við þessa fjármuni? Eða er þetta bara markleysa sem stendur þarna í frv.? Þá vil ég líka spyrja ráðherra --- það kann að vera að það hafi komið fram, ég bið þá afsökunar á því, ég hef kannski ekki setið hér allan tímann sem þessi umræða hefur farið fram --- hvað eigi að gera við söluandvirði Sólborgar á Akureyri. Þar hefur Framkvæmdasjóður fatlaðra fjárfest fyrir u.þ.b. 50 millj. kr. og nú er heimild í 6. gr. fjárlaga til þess að selja Sólborg og ég vil þess vegna nota tækifærið og spyrja félmrh. hvað sé hugsað með það söluandvirði, hvort það renni inn í Framkvæmdasjóð fatlaðra eða hvort það eigi bara að renna inn í ríkissjóð. Þá hlýt ég líka að spyrja í þessu sambandi vegna þess að til þess að hægt sé að selja Sólborg þá þarf að koma upp þremur nýjum sambýlum á Akureyri og væntanlega hefur hugmyndin verið sú að nýta Framkvæmdasjóð fatlaðra til þess og enn kem ég þá að því sem segir á bls. 250 að ekki sé ætlunin að veita ný fjárframlög úr Framkvæmdasjóði fatlaðra á næsta ári. Ég held ég hafi ekki fleiri orð um málefni fatlaðra og þá breytingu sem þar stendur til að gera. Þá langar mig til þess að víkja að lögunum um almannatryggingar þar sem gerð er tillaga um tvenns konar breytingar. Í fyrsta lagi er verið að heimila að tengja greiðslu ekkjulífeyris við tekjur, þ.e. að tekjutengja ekkjulífeyri. Ég verð að segja að þó að það megi kannski finna rök fyrir því og eflaust færa ágæt rök fyrir því að það sé eðlilegt að tekjutengja þennan lífeyri, þá vil ég nú spyrna við fótum vegna þess að maður hefur ævinlega séð það gerast þegar um tekjutengingu er að ræða þá er alltaf farið svo lágt í tekjuviðmiðun. Það eru alltaf, við getum sagt svona lægri millihópar sem lenda í tekjutengingu. Þessir hópar lenda alls staðar í tekjutengingunni, hvarvetna þar sem þeir þurfa að sækja sér einhvern stuðning eða bætur. Ég held að með þessari víðtæku tekjutengingu sem við sjáum að er að eiga sér stað í samfélaginu í öllum bótum þá verði þessi hópur mjög illa úti og þegar upp er staðið geti þessi hópur jafnvel haft minna á milli handanna en þeir sem eru tekjulægri í launum vegna þessarar tekjutengingar. Og þá er ég ekki bara að tala um ekkjulífeyrinn heldur margvíslega tekjutengingu aðra. Í upphaflegu fjárlagafrv. var meiningin að þetta skilaði 75 millj. kr. Nú skilst mér eftir 2. umr. um fjárlögin að verið sé að tala um 50 millj. kr. sem þarna eigi að sparast. En nú er ég náttúrlega að tala um almannatryggingarnar og ég sakna þess að heilbrrh. skuli ekki vera hér í salnum.

Forseti skal athuga hvort hann muni vera í húsinu. --- Svo mun ekki vera en gerðar verða ráðstafanir til þess að athuga hvort hann geti komið.

Virðulegur forseti. Ef heilbr.- og trmrh. er ekki í húsinu þá get ég eiginlega ekki haldið áfram ræðu minni því það sem ég á eftir ósagt snýr allt að tryggingamálunum. Annars vegar að almannatryggingalöggjöfinni og hins vegar atvinnuleysistryggingunum.

Hæstv. heilbrrh. mun vera staddur uppi á Reykjalundi og eflaust tekur það nokkurn tíma fyrir hann að komast hingað svo forseti vill inna hv. þm. eftir því hvort hún vildi kannski fresta ræðu sinni á meðan ráðherra væri á leiðinni.

Já, ég verð að gera það, virðulegur forseti, en ég vil lýsa óánægju minni með það að heilbr.- og trmrh. skuli fara héðan úr húsinu. Það lá fyrir að þetta mál yrði rætt í dag, að það ætti að klára þessa umræðu í dag. Þetta er í annað skiptið sem þetta mál er á dagskrá og við erum mörg hérna sem höfum beðið lengi eftir því að tala um þessi mál og ráðherra mátti vera það eins ljóst og okkur hinum að heilbrigðis- og tryggingamálin hlytu að koma til umræðu þar sem hér væru lagabálkar undir sem heyrðu undir ráðherrann. Þannig að ég verð að lýsa óánægju minni með það ef ég þarf að sitja hér og bíða einhvern tíma enn eftir því að geta lokið ræðu minni þar sem ráðherra fer í burtu án þess að ráðgast við okkur sem eftir vorum á mælendaskrá um það hvort það væri í lagi. En ég get ekki lokið ræðu minni, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Ég hafði satt að segja ekki reiknað með að tala fyrr en hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir hefði lokið sínu máli vegna þess að ég þóttist vita að hún ætti eitthvað vantalað við mig en þar sem ég er nokkurn veginn viss um hvað þingmaðurinn kemur til með að segja  að það er ekkert annað sem þingmennirnir hafa fram að færa í sambandi við þetta mál sem varðar menntmrn. heldur en hefur verið sagt áður.  Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði í sinni ræðu í fyrradag og fleiri hafa sagt það raunar að nú ætti þriðja árið í röð að framlengja niðurskurð í grunnskólakerfinu, fresta fækkun í bekkjum og framlengja niðurskurð á kennslustundum í skólum og koma í veg fyrir skólamáltíðir. Svo hélt hv. þm. sömu ræðuna sína í þriðja sinn eða jafnvel oftar. Ég hef ekki lengur tölu á þessu. Ég kemst ekki hjá því einu sinni enn að leiðrétta verstu rangfærslurnar í málflutningi hv. þingmanna. Fyrst nokkur orð um skólamáltíðirnar. Það er hneykslast á orðalagi 1. gr. frv. þar sem segir að eftirtalin ákvæði laganna skuli ekki koma til framkvæmda á fyrri hluta árs 1994 o.s.frv. Það er auðvitað hreinn útúrsnúningur að segja að tillaga þessi feli í sér bann til sveitarfélaga að koma á skólamáltíðum. Auðvitað geta þau gert það og þau hafa gert það. Það eru fjölmörg sveitarfélög sem hafa komið á skólamáltíðum í grunnskólum og munu þau gera það áfram. Og þau sveitarfélög sem telja sig hafa bolmagn til þess án þess að hafa fengið nýja tekjustofna munu auðvitað gera það þó að það hvíli ekki á þeim skyldan núna tímabundið. Það hefur ekki verið svo á undanförnum tveimur árum og mun ekki verða verði þetta frv. samþykkt. Hv. þm. hafa gert mikið mál úr svokölluðum niðurskurði sem ég vil heldur nefna aðhaldsaðgerðir eða sparnað og hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir kallaði sparnaðinn dýrt spaug og hann mundi koma niður á börnum þessarar þjóðar og framtíðinni, ef ég hef tekið rétt eftir. Vegna þessara orða, sem svo sem öll hafa verið sögð hér margoft áður, þá verð ég enn og aftur að upplýsa nokkrar staðreyndir. Auðvitað höfum við unnið að margs konar sparnaðaraðgerðum í skólakerfinu. Það höfum við verið að gera undanfarin missiri, þó það nú væri. En það er alrangt að segja að þessar aðgerðir hafi komið eitthvað sérstaklega niður á börnunum sem sagt er að við séum að ráðast að. Að sönnu hafa þessar aðgerðir haft í för með sér lækkun launa til sumra kennara og stöðum hefur fækkað nokkuð milli áranna 1991/1992 og 1992/1993. Ég hef þessar tölur. Það er úr 3.480 í 3.362, þ.e. 118 stöðum færra þegar saman eru taldir bæði grunnskólakennarar og leiðbeinendur. Leiðbeinendum hefur fækkað miklu meira. Þeim hefur fækkað um 242, en grunnskólakennurum hefur fjölgað um 114. En fækkunin í heild þegar við tökum saman grunnskólakennara og leiðbeinendur er sem sagt 118. Þetta er ekkert sem á að koma á óvart vegna þess að sparnaðaraðgerðir í grunnskólakerfinu eins og margsinnis hefur komið fram hljóta að koma sérstaklega fram í launum kennara vegna þess að þau eru langstærsti hlutinn eins og kom fram hjá hv. ræðumanni Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur hér áðan. En þá er spurningin hver þessi skaðaverk séu sem sagt er að við höfum unnið á börnunum. Mér skilst að þau séu fyrst og fremst fólgin í skertum kennslustundafjölda og samþjöppun nemenda í bekki. Ég man ekki eftir að annað hafi sérstaklega verið talið upp. En við hvað eru menn að miða? Hver er viðmiðunartalan? Hver var vikulegur kennslustundafjöldi áður og hver var fjöldi í bekkjum? Ég veit að þetta hefur breyst. Það lá alveg ljóst fyrir þegar við fluttum fyrst frv. um frestun á ákveðnum ákvæðum grunnskólalaganna. En mér finnst satt að segja stundum á málflutningi hv. stjórnarandstæðinga og raunar ýmissa úti í þjóðfélaginu eins og allt menntakerfið sé bara að hrynja til grunna fyrir þessar aðgerðir ríkisstjórnarinnar. Minna hefur það nú ekki mátt vera. Hér tala menn, þar á meðal hv. þm. Svavar Gestsson sem eitt sinn gegndi embætti menntmrh., eins og það hafi aldrei verið fækkað áður vikulegum kennslustundum, eins og það hafi bara aldrei gerst áður í ráðherratíð nokkurs manns fyrr en þetta gerist hjá mér. Auðvitað hefur vikulegum kennslustundum verið fækkað áður. Og ef ég man rétt, þá gerðist það í ráðherratíð hv. þm. Svavars Gestssonar og ég veit að það gerðist í menntamálaráðherratíð hv. þm. Ragnars Arnalds og ég kannast ekki við að það sem þá var skert hafi verið bætt að nýju. Við skulum athuga einu sinni enn samanburð á því sem var og er nú eftir aðgerðir menntmrn. varðandi grunnskólann. Við höfum frestað framkvæmd nokkurra ákvæða grunnskólalaga og vikulegur kennslustundafjöldi hefur verið skertur um tvær stundir í 6.--10. bekk og eina stund í 4. og 5. bekk. Það var ákvörðun eftir að heimildin fékkst um að fresta ákvæðum laganna. Þá var ákvörðun tekin um að skerða um tvær stundir í 6.--10. bekk, eina stund í 4.--5. bekk en óbreyttur stundafjöldi í 1.--3. bekk. Ég get mætavel tekið undir með þeim sem segja að fjölgun vikulegra kennslustunda sé æskilegt markmið. Ég er því alveg sammála. Ég hef hins vegar ekki heyrt að gagnrýnendur þessara ákvarðana hafi haft miklar áhyggjur af velferð og framtíð þeirra barna sem stunda og stundað hafa nám í þeim skólum þar sem kennt er aðeins í sjö mánuði, í átta mánuði eða í átta og hálfan mánuð. Þessir skólar eru enn til, allt of margir, því miður. En þeim hefur sem betur fer fækkað á undanförnum árum, þeim skólum sem kenna í sjö, átta og átta og hálfan mánuð. Skólaárið 1990--1991 voru aðeins 43% skólanna níu mánaða skólar, aðeins 43%. Og þá voru 2% skólanna þar sem kennt var aðeins í sjö mánuði. Nemendahlutfallið er að vísu ekki svona óhagstætt vegna þess að þetta voru einmitt fámennari skólar þar sem ekki var kennt lengur en þetta sem ég sagði. En á þessu hefur orðið veruleg breyting nú á allra síðustu árum. Þannig eru núna 60% skólanna níu mánaða skólar. Það er þó ekki komið hærra en 60%. Enn þá eru 48 skólar eða 23% sem kenna aðeins í átta og hálfan mánuð og 34 skólar eða 16% í átta mánuði. Sjö mánaða skólar eru varla til lengur. Það eru aðeins tveir. Sem betur fer eru þeir ekki fleiri. Ég veit ekki hvort það kunni að vera til einhverjar athuganir á því hvernig þessum börnum hefur vegnað sem hafa ekki fengið lengri tíma í grunnskóla heldur en þessu nemur. Ég veit ekki hvort þeim hefur vegnað svo miklu verr í lífinu heldur en þeim sem stunda nám í níu mánuði. Það væri út af fyrir sig fróðlegt að kanna slíkt. Með þessu er ég ekki að segja að það sé í lagi að kenna ekki lengur en þetta. Markmið okkar á auðvitað að vera að allir skólar verði níu mánaða skólar. Lítum aðeins á samanburð milli áranna 1991 og núna. Á árinu 1991 skilst mér að allt hafi verið í himnalagi en ekki núna. Ég tek Reykjavíkurfræðsluumdæmi sem dæmi, sérstaklega vegna þess að hér hafa einkum talað þingmenn Reykjavíkurkjördæmis, þeir hafa gagnrýnt þetta kannski hvað mest. Vikustundir á nemanda, þ.e. heildarfjöldi vikustunda deilt með fjölda nemenda, var árið 1991 1,43 en verður 1994 1,44. Í öllum hinum fræðslumdæmunum eru vikulegar kennslustundir á nemanda fleiri. Ég minni í því samhengi á það sem ég var að rekja hérna áðan hve miklu fleiri skólar starfa nú í níu mánuði en var skólaárið 1990--1991. Þetta eru blákaldar staðreyndir. Athugum næst hverjar breytingar hafa orðið á fjölda nemenda í bekkjum og tökum enn Reykjavík sem dæmi. Árið 1990 voru 22,4 nemendur að meðaltali í bekk. Nú, eða 1994 21,8. Það eru sem sagt færri nemendur í bekk að meðaltali heldur en var 1990. Þetta heitir á máli hv. þm. að verið sé að troða nemendum í bekki og þetta er hæsta hlutfallið í nokkru fræðsluumdæmi, það er einmitt hér í Reykjavík og er þó ekki hærra en þetta. Meðaltalið fer allt niður í 15,5. Að vísu hefur orðið fjölgun í bekkjum sums staðar í öðrum fræðsluumdæmum en Reykjavík. En samt eru miklu færri nemendur að meðaltali í bekk. Þessar eru nú staðreyndirnar. Og svo tala menn hér eins og allt fræðslukerfið sé að hrynja, mæla hver upp í annan alls konar rugl sem ekkert er á bak við. Í umræðunum hér í þinginu í gær afgreiddi hv. þm. Guðrún Helgadóttir þessar staðreyndir þannig að mér skildist að henni kæmu þessar meðaltalstölur ekkert við. Það væri vel vitað að í ýmsum bekkjum væru nemendur allt upp í 30. Ja, vissu fleiri og þetta er ekkert nýtt. Það eru margir bekkir, því miður segi ég, sem enn þá eru með allt upp í 30 nemendur eins og lögin heimila. En meðaltölin eru þessi og við komumst ekkert hjá því að taka mið af þeirri staðreynd. Það er alltaf hægt að nefna eitt og eitt dæmi og það hefur alltaf verið hægt. Það er ekkert sem er að gerast akkúrat núna í fyrsta skipti. En það er eitt sem hefur breyst og það svo að um munar. Það er framlag á hvern nemanda í öllum fræðsluumdæmum. Það er alveg rétt. Það hefur breyst. En meira að segja það er líka gagnrýnt, að það skuli nást árangur í aðhaldsaðgerðum okkar. Í Reykjavík, svo að ég taki enn Reykjavík sem dæmi, þá var kostnaður á hvern nemanda 1991 98.210 kr. 1994 er hann 93.110 kr., þ.e. lækkun um 5.100 kr. á nemanda sem þýðir, ef við reiknum bara út frá þessum tölum, nokkru hærri fjárhæð heldur en hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir nefndi hér áðan. Mér sýnist að þetta geti þýtt allt upp í 67 millj. eða liðlega það í sparnað hér í Reykjavík. Hæst er framlag á nemanda í Austurlandsumdæmi. Árið 1991 var það 131.980 kr., 1994 er það 123.430, þ.e. lækkun um 7.550 kr. sem gerir samtals í því umdæmi um 1,6 millj. kr. í sparnað. En þetta er líka gagnrýnt. Ég verð að segja alveg eins og er að ég á afar erfitt með að skilja að að þessu skuli fundið að einstök ráðuneyti skuli leggja sig fram um að knýja fram ákveðna ráðdeild og sparnað. Það er okkar viðfangsefni. Það er beinlínis skylda hvers ráðherra og auðvitað allra þingmanna að starfa í þeim anda. Það er það sem við höfum verið að gera. Þá fáein orð um Tækniskólann einu sinni enn, þótt allt hafi það svo sem verið sagt áður. Þetta verð ég að gera vegna þess að enn og aftur er hafður hérna í frammi málflutningur sem mér finnst ekki við hæfi. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir sagði t.d. að núv. ríkisstjórn hefði komið á skólagjöldum í framhaldsskólakerfinu.

Hún gerði það.

Já, og ítrekar það enn og aftur að núv. ríkisstjórn hafi komið á skólagjöldum í framhaldsskólakerfinu.  Það hafa allir framhaldsskólar heimildir til innheimtu gjalda og þær heimildir eru í framhaldsskólalögunum. Það er alveg sama hvað hv. þm. tönnlast lengi á því að engar heimildir séu til þess í framhaldsskólalögunum. Þær eru þar. Og það er margbúið að rekja þetta hér á hv. Alþingi. Sama gildir um skóla á háskólastigi. Þeir hafa þessar heimildir. Eina undantekningin er Tækniskóli Íslands, það er eina undantekningin.

Búnaðarskólarnir.

Já, ég er nú að tala um þá skóla sem heyra undir menntmrn. Og ákvæði þessa frv. varðandi Tækniskólann eru til þess að samræma þau lög við lög sem gilda um aðra skóla. Í fjárlögum yfirstandandi árs og í frv. fyrir næsta ár, 1994, er engin önnur breyting en sú að gert er ráð fyrir tiltekinni innheimtu sem rennur til hinna einstöku skóla. Og í flestum tilvikum, ég held að það séu fimm eða sex undantekningar, þá hafa á undangengum árum verið innheimtar hærri upphæðir til skólanna án afskipta menntmrn. og án afskipta Alþingis. Þetta eru alveg blákaldar staðreyndir og þetta vita hv. þm., það er búið að segja þetta svo oft. Þess vegna er engin þörf á að breyta framhaldsskólalögunum eins og hér hefur verið haldið fram. Það þarf ekki. Þessar innheimtur hafa átt sér stað, m.a. í ráðherratíð hv. þm. Svavars Gestssonar og hann skipti sér ekkert af því, kannski vissi hann það ekki. Það getur vel verið að hann hafi ekki vitað af þessu. Þess vegna er ekki hægt að túlka 3. gr. frv. eins og hv. þm. Svavar Gestsson gerði, að með samþykkt hennar sé þeirri hættu boðið heim, eins og ég held að hv. þm. hafi orðað það, að allur rekstur Tækniskólans verði fjármagnaður með skólagjöldum. Þetta sagði hv. þm. Að vísu bætti hann við, svo að hann njóti nú alveg sannmælis, að svona ,,teoretískt`` séð þá væri það hægt.

Það er alveg rétt.

Það er alveg fáránlegt að túlka þessa grein þannig, það er alveg út í bláinn og þarf nú ekki annað en lesa greinargerðina sem ég trúi að hv. þm. og þingmenn yfirleitt hafi gert. Svona málflutningur gengur bara ekki. Í greinargerð frv. segir að þessi breyting hafi ekki áhrif á útgjöld ríkissjóðs, enda verði fjárveiting til skólans ákveðin á fjárlögum hverju sinni. Og þannig er það um alla skóla. Fjárveitingar til þeirra eru ákveðnar á fjárlögum. Þó það nú væri. Hvernig á að gera það öðruvísi? Ég ætla að láta þetta nægja um þetta atriði. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir beindi þeirri spurningu til mín hvaða áform væru uppi varðandi Ríkisútvarpið, hvort hætt væri við þau áform að sjónvarpið flytti í útvarpshúsið í Efstaleiti og ef svo væri, hvernig ætti þá að nýta það mikla hús eins og hv. þm. orðaði það. Því er til að svara að það mál er núna til sérstakrar athugunar hjá Ríkisútvarpinu sjálfu að því er útvarpsstjóri hefur tjáð mér. Hann hefur í hyggju, ef hann er þá ekki þegar búinn að því, að skipa sérstaka nefnd, innanhússnefnd til þess að athuga allar þær áætlanir. Það eru sem sagt ekki núna uppi neinar áætlanir um frekari framkvæmdir við útvarpshúsið og fyrr á þessu ári synjaði ég beiðni Ríkisútvarpsins um heimild til þess að taka 400 millj. kr. erlent lán til frekari framkvæmda þar. Ég vek athygli á því að útvarpslögin eru í endurskoðun og væntanlega verður lagt fram frv. til nýrra útvarpslaga eftir áramótin. Ákvarðanir Alþingis um ný útvarpslög kunna að sjálfsögðu að hafa áhrif á skipulag Ríkisútvarpsins og þess vegna er mér ekki unnt að svara spurningu hv. þm. ljósar en þetta á þessari stundu. Hv. þm. Jón Kristjánsson nefndi hér lánasjóðinn og talaði eins og svo margir fleiri að hin nýju lög og úthlutunarreglur hefðu hrakið fjölda námsmanna frá námi. Ég hef svo sem svarað þessu áður og leiðrétt þessar fullyrðingar. Það hefur þegar farið fram athugun á áhrifum hinna breyttu laga þótt þau hafi ekki gilt lengi og ég ætla ekki að fullyrða neitt um það að öll áhrif þeirra séu komin í ljós. Það þarf sjálfsagt lengri tíma. En það hefur þó sýnt sig að mismunandi reglur um námslán hafa afar lítil áhrif á fjölda námsmanna. Þar höfum við lengri tíma til viðmiðunar heldur en bara þennan tíma sem liðinn er frá því lánasjóðslögin tóku gildi á síðasta ári. Við þekkjum það frá þeim tíma --- frá árunum 1988--1990 þegar stórfelld fjölgun lánþega átti sér stað. Það var vegna þess að á þeim árum voru námslán hækkuð nokkrum sinnum umfram verðlag og fjölskyldutillit var mjög mikið. Þá fjölgaði lánþegum LÍN á skólaárunum 1988--1990/1991 um rúmlega 2.000. En á sama tíma stóð nemendafjöldinn í stað. Þetta er dæmi um að mismunandi reglur hafa lítil áhrif á fjölda námsmanna. Nákvæmlega það sama kemur út núna. Námsmönnum fækkar ekki en lánþegum fækkar vegna þess að það eru gerðar miklu strangari kröfur. Það eru gerðar miklu strangari kröfur til námsframvindu og það hafa verið lagðir á vextir sem eru að vísu ekki nema 1% en eru vextir samt sem fara þó ekki að leggjast á lánin fyrr en að loknu námi. Og það hafa verið tekin upp lántökugjöld þannig að þetta er ekki alveg eins og það var fyrir stúdenta að taka námslán. Afleiðingin er þessi: Nemendum fækkar ekki en lánþegum fækkar. Þetta eru líka staðreyndir. Þess vegna er sá áróður alveg fráleitur að þessi nýju lög hafi verið að hrekja menn í stórum stíl frá námi eins og hér er sífellt verið að tönnlast á. Þetta er bara rangt. Það eru engar tölur til sem sýna að þessi fullyrðing sé rétt.  Það eru einhver atriði sem komu fram í ræðu hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur sem ég þarf að svara. Ég held ég hafi þegar komið inn á flest af því sem hún sagði í upphafi ræðu sinnar varðandi þetta frv. En hv. þm. minntist á það sem segir í greinargerð með fjárlagafrv. og óskaði eftir skýringum á því hvað það þýddi sem þar segir. Það segir hér, svo ég taki það upp aftur, með leyfi hæstv. forseta: ,,Unnið er að gerð frv. til laga um grunnskóla sem fyrirhugað er að leggja fram á þessu þingi en þar verður gert ráð fyrir að rekstur grunnskóla flytjist alfarið yfir til sveitarfélga í síðasta lagi haustið 1995. Með því er talið að náist fram einfaldara skipulag og hagkvæmari rekstur`` o.s.frv. Síðan kemur áfram: ,,Líkt og hjá öðrum stofnunum ríkisins er gert ráð fyrir að ná fram aukinni hagræðingu í rekstri grunnskóla á árinu 1994 eða sem nemur liðlega 100 millj. kr. Menntamálaráðuneytið leggur áherslu á að þeim sparnaði verði að mestu náð með því að draga úr öðrum kostnaði en beinni kennslu. Jafnframt verði unnið að því að flýta yfirfærslu þeirra verkefna sem falla vel að verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga. Menntamálaráðuneytið mun vinna að framgangi þessa sparnaðar nú á haustdögum í samvinnu við þá aðila sem hlut eiga að máli.`` Hv. þm. spurði sem sagt hvað þetta þýddi og ég vil svara því til að þegar þetta var sett á blað þá stóðu yfir viðræður eða átti að fara að taka upp viðræður öllu heldur við sveitarfélögin um hvort möguleiki væri á að ná samkomulagi um að yfirfæra viss atriði þegar á næsta ári, haustið 1994, til sveitarfélaganna, atriði sem ég hugsa að menn séu almennt sammála um að eigi betur heima þar. Ég nefni þar það eina atriði sem eftir er varðandi leikskólann, þ.e. ríkið tekur þátt í umframkostnaði sveitarfélaga við leikskólana að því er tekur til gæslu fatlaðra barna. Þetta var eitt atriðið. Annað var gæsla í frímínútum, þriðja vinna í bókasöfnum. Um þetta var ætlunin að reyna að ná samkomulagi við sveitarfélögin. Það samkomulag hefur ekki náðst, m.a. vegna þess að það hefur verið leitað eftir samkomulagi við sveitarfélögin um önnur atriði og miklu stærri eins og hv. þm. er efalaust kunnugt. Þannig að ég geri ekki ráð fyrir að þessar fyrirætlanir nái fram að ganga og mun ekkert reyna frekar að ná samkomulagi um yfirfærslu á þessum atriðum eða öðrum fyrr en ætlunin er að grunnskólinn í heild fari yfir, sem sagt haustið 1995. Þannig að það sem hér segir um að flýta yfirfærslu, það verður ekki gert. En þær 100 millj. sem þarna er talað um eru að sjálfsögðu inni í tölum frv., þetta er ekkert sem á eftir að lækka tölurnar í frv., það á hins vegar eftir að útfæra það á hvaða liðum verður reynt að ná fram sparnaði. Það er unnið að því einmitt núna þessa dagana í ráðuneytinu og ég vænti þess að geta gert grein fyrir því fyrir eða við 3. umr. fjárlagafrv. Af því að hv. þm. talaði hér um að það væri erfitt að sjá hvað annað væri hægt að spara en laun þá bendi ég á ýmis atriði í frv. sem ekki eru bein laun eins og ýmislegt sem fellur undir fræðsluskrifstofurnar, grein í frv. sem heitir ,,Grunnskólar, almennt`` og er með mörgum undirliðum. Allt þetta verður athugað sérstaklega. Hæstv. forseti. Ég held að ég hafi komið að flestum þeim atriðum sem þegar hafa komið fram í máli ræðumanna og læt máli mínu lokið.

Virðulegur forseti. Það var svo margt í ræðu hæstv. menntmrh. sem þarf að svara að ég er nú þegar búin að setja mig á mælendaskrá. En það er alveg makalaust að hlusta á þennan málflutning hæstv. menntmrh. Hann vill ekki viðurkenna að niðurskurður hafi átt sér stað í skólakerfinu heldur aðhald og sparnaður sem í hans huga er af því góða. En það kom fram hjá honum að það hefur orðið mikill niðurskurður í kennslustundum. Það kom fram hjá honum að kennarastöðum hefur fækkað um marga tugi og eins og ég rakti fyrr hér í umræðunni eru núna samkvæmt upplýsingum fjmrn. 79 grunnskólakennarar atvinnulausir. 79 kennarar eru atvinnulausir. Og maður spyr sig: Borgar þessi sparnaður sig? Borgar þetta svokallaða aðhald sig? Ég held ekki. Það er alveg ljóst, það kemur fram í frv., að þær kennslustundir sem nemendur eiga að fá eru miklu fleiri en þær sem þeir fá. Það er auðvitað hægt að draga fram alls konar meðaltöl. Skólarnir eru misstórir, bekkirnir eru misstórir og meðaltalið gefur enga mynd af því sem sum börn þurfa að þola vegna þessa aðhalds hæstv. menntmrh. 
             Ég vil líka minna á það hér og koma betur inn á það seinna að það kom fram í upplýsingum fyrr á þessu ári að eftir sparnaðinn sem samþykktur var í byrjun árs 1992 þegar þá fækkaði bekkjardeildum um 34 og stöðugildum kennara fækkaði um allt að 80. Það var niðurstaðan eftir fyrsta veturinn og þetta er ekkert annað en niðurskurður og auðvitað kemur hann niður á börnunum. Börnin fá ekki jafngóða og ekki jafnmikla kennslu og áður. Þegar stöðugt vaxandi kröfur eru gerðar til skóla og menntunar og öllum ber saman um að bætt menntun sé það sem allar þjóðir heims þurfa að stefna að þá gengur menntmrh. íslenska lýðveldisins fram í svokölluðu aðhaldi og sparnaði sem er auðvitað ekkert annað en handahófskenndur niðurskurður.

Hæstv. forseti. Ég ætla alls ekki að snúa út úr orðum hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur en hún var að tala enn um atvinnuleysi kennarastéttarinnar og upplýsti að 79 grunnskólakennarar væru atvinnulausir, ekki rétt? Ég upplýsti að grunnskólakennurum hefði fjölgað um 114. Grunnskólakennurum hefur fjölgað um 114. Leiðbeinendum hefur að vísu fækkað en hv. þm. talaði um grunnskólakennara, bara svo að við notum rétt orð og séum að tala sama tungumálið  Ég skil heldur ekki af hverju er verið að hneykslast á þessu að það hefur verið hægt að koma við hagræðingu í skólakerfinu. Af hverju er verið að því? Á það ekki að vera keppikefli okkar allra? Þá er ég að tala um hagræðingu en ekki niðurskurð. Ég veit að menn geta kallað það niðurskurð þegar fækkað er vikulegum kennslustundum. Ég viðurkenni það, ég er ekkert að draga dul á það. En það er fleira sem hefur verið gert í skólakerfinu til þess að spara fé heldur en bara það að fækka vikulegum kennslustundum.

Nú verður forseti að leita samstarfs við hv. þm. Forseta urðu á þau mistök að hefja þessi andsvör með tveggja mínútna ræðutíma, til þess eru of margir sem óskað hafa andsvara þannig að forseta er nauðugur einn kostur að stytta ræðutímann í eina mínútu. Ég vona að það verði virt.

Virðulegi forseti. Eins og ég nefndi hér áðan þá er ég búin að setja mig á mælendaskrá þannig að ég mun þá koma að flestum þeim atriðum sem hér eru til umræðu en hæstv. menntmrh. spyr hvers vegna menn séu svona hneykslaðir á þessari hagræðingu. Ég þykist þekkja sæmilega til í íslensku skólakerfi og að mínum dómi er það hrikalga svelt. Það er mjög fjársvelt. Og ég er alveg sannfærð um að þangað er lítinn sparnað að sækja, því miður. Það er þannig á sig komið og þá er ég ekki bara að tala um laun kennara heldur aðbúnað víða í skólunum. Ég held að menntmrh. ætti nú að fara hér eina hringferð í grunnskólunum í Reykjavík, sérstaklega í gömlu hverfunum, og skoða hvernig þeir skólar eru á sig komnir, hvernig húsnæði er þar háttað og hvernig er troðið inn í stofur sums staðar. Því miður er það þannig og þannig kemur þessi sparnaður m.a. við börnin. Það er nú einu sinni þannig að börn eru mismunandi og bekkir eru mismunandi og kennarar eru mismunandi og það er bara einfaldlega ekki nógu vel búið að íslenska grunnskólanum, því miður, og þess vegna þolir hann engan niðurskurð.

Virðulegi forseti. Á töflu á bls. 293 í fjárlagafrv. fyrir árið 1994 kemur fram hver niðurskurðurinn er í menntmrn. Hann er á háskólum og rannsóknum 162 millj., framhaldsskólum og sérskólum 130 millj., grunnskólum og sérskólum 355 millj., Lánasjóði íslenskra námsmanna 967,8 millj., samtals 1.623,4 millj. kr. eða 1,6 milljarðar kr. samkvæmt upplýsingum menntmrh. sjálfs. Það þýðir ekki fyrir hann að neita því að skólakerfið, menntakerfið á Íslandi hefur verið skorið mjög alvarlega niður í hans tíð.

Virðulegur forseti. Aftur að niðurskurðinum. Ég spurði hvar menntmrh. hygðist ná þeim 100 millj. kr. niðurskurði í grunnskólanum sem boðaður er í fjárlagafrv. Hann sagði að það hefðu verið viðræður við sveitarfélögin um að yfirfæra þangað viss atriði, það hefði hins vegar ekki náðst samkomulag og hann mundi ekki reyna frekar við það atriði. Ég fagna því út af fyrir sig en eftir stendur að fá einhverjar yfirlýsingar um það eða einhverja útfærslu á því hvar eigi að ná fram þessum sparnaði. Ráðherra lofaði að gera grein fyrir því hér við 3. umr.  Vegna þess að ráðherra sagði hér að það lægi ekki ljóst fyrir hvenær sjónvarpið flyttist í nýja útvarpshúsið þá hef ég áreiðanlegar upplýsingar um það að í menntmrn. liggi núna fyrir ákveðið nál. Ráðherra skipaði nefnd til þess að kanna hugsanlegan aðskilnað útvarps og sjónvarps, og heyrst hefur að þar liggi nú fyrir nál. og sé búið að liggja fyrir lengi, þar sem lagt sé til að það sé skilið á milli útvarps og sjónvarps. Þetta mun nú vera eftir því sem mér skilst hálfgert leyniplagg. En ég vil spyrja ráðherra hvort þetta sé rétt, hvort þetta nál. liggi þarna fyrir, þetta mun vera þriggja manna nefnd sem hann skipaði til að skoða þessi mál og hvort hægt sé að fá þetta nefndarálit í hendur.

Hæstv. menntmrh. svarar og þar sem efni leyfa getur hæstv. ráðherra haft tvær mínútur.

Hæstv. forseti. Ég þarf held ég ekki nema eina mínútu. Það er rétt að ég skipaði að beiðni útvarpslaganefndar þriggja manna nefnd til að athuga sérstaklega með skipulag Ríkisútvarpsins vegna þess að útvarpslaganefndin taldi sig ekki hafa stöðu til þess að fara beint inn í Ríkisútvarpið. Hún er að semja ný útvarpslög sem gilda auðvitað ekki bara um Ríkisútvarpið og ég fékk til þess innanhússmenn hjá Ríkisútvarpinu að fara í það mál. Það álit er afhent beint til útvarpslaganefndar og ég hef ekki talið ástæðu til að dreifa því neitt. Það er útvarpslaganefnd sem fær það sem sagt til athugunar fyrir sitt starf, þetta er ekki álit sem ég tek sérstaklega sem ráðherra til athugunar eða yfirvegunar heldur er þetta vinnuplagg, má segja, fyrir útvarpslaganefndina sjálfa. En þetta var eitt af þeim atriðum sem nefndinni var falið að kanna, hvort það kynni að vera heppileg leið að skilja milli hljóðvarps og sjónvarps og um það eru að sjálfsögðu bollaleggingar ef svo má segja í þessu nál. Meira get ég ekki sagt um það.

Virðulegur forseti. Menntmrh. staðfestir hér sem sagt að þetta nál. sé til og það hafi verið lagt inn til útvarpslaganefndar. Ég vil þá minna á það að stjórnarandstaðan á enga fulltrúa í þessari útvarpslaganefnd sem situr nú og er að endurskoða útvarpslögin og ég spurði ráðherra hvort við gætum fengið þetta álit upp í hendurnar. Ég vil ítreka þá spurningu vegna þess að ráðherra svaraði henni ekki áðan. Ég held að það geti skipt máli að stjórnarandstaðan viti um nál. þessarar innanhússnefndar sem ráðherra skipaði þó það væri að beiðni útvarpslaganefndar og gæti gefið okkur ýmsar upplýsingar um það hvað menn eru að velta fyrir sér í þessum efnum. Þess vegna spyr ég: Getum við fengið þetta álit?

Hæstv. forseti. Ég mun ráðgast um það við formann útvarpslaganefndar. Hann er víst með fjarvistarleyfi í dag, hv. alþm. Tómas Ingi Olrich. Ég mun ráðgast um það við hann hvort hann telji það heppilegt að dreifa gögnum sem eru vinnuplögg hjá útvarpslaganefnd. Ég hef ákveðnar efasemdir um að það séu skynsamleg vinnubrögð en það er sjálfsagt að ræða það við hann.

Nú er hæstv. heilbrrh. kominn til þings og því heldur hv. 10. þm. Reykv. áfram ræðu sinni. En forseti vill biðja þá hæstv. ráðherra sem í húsinu eru að víkja ekki burtu þar sem enn eru á mælendaskrá þeir sem vilja við þá tala.

Virðulegur forseti. Ég get þá haldið áfram máli mínu þar sem ég hætti hér áðan. Ég var aðeins byrjuð að tala um þá breytingu á lögum um almannatryggingar sem fyrirhuguð er samkvæmt þessu frv. og það var ekki síst 10. gr. sem ég hafði aðeins rætt um, þ.e. tekjutenging á ekkjulífeyri. Ég sagði að þó að það mætti kannski finna ágæt rök fyrir því af hverju bæri að tekjutengja ekkjulífeyri þá fyndist mér það orka mjög tvímælis og ég vildi hafa allan vara á slíkum tekjutengingum vegna þess að við höfum séð það að þegar farið er að tekjutengja slíkar bætur þá er ævinlega farið svo lágt niður í tekjum. Ráðherra nefndi sjálfur í frammíkalli 70 þús. kr., ef ég man rétt, á mánuði og það eru náttúrlega engin ósköp, 70 þús. kr. Það er einmitt þetta sem gerist þegar farið er að tekjutengja nánast allar bætur að það er fólkið sem er með lægri meðaltekjur sem lendir nánast undantekningalaust í tekjutengingu og það kemur hvarvetna inn í tekjutengingu, þannig að þegar upp er staðið getur verið að þetta fólk hafi minni ráðstöfunartekjur en hinir sem hafa jafnvel lægri launatekjur í sjálfu sér. En vegna þess að launatekjurnar eru lægri þá lenda þær ekki í tekjutengingunni. Ég vil því hafa allan vara á þessari tilhneigingu sem núna er til að tekjutengja, ekki síst þegar þess er gætt að tekjutengingin nær einvörðungu til þeirra sem hafa einhverjar launatekjur. Hún nær ekki til þeirra sem hafa tekjur af fjármagni eða eignum þannig að ég vil þess vegna gjalda varhug við þessu. Mér finnst líka einhvern veginn svolítið nöturlegt að sjá þetta eina atriði tekið út úr og ákveðið að tekjutengja, þ.e. ekkjulífeyri. Mér finnst þetta svolítið eins og það sé verið að reyna að ná í eyri ekkjunnar. Það sé nú svo illa komið fyrir ríkisstjórninni að hún finni ekki aðrar matarholur heldur en eyri ekkjunnar. Það skýtur náttúrlega skökku við því að við sjáum hvarvetna í kringum okkur fólk sem hefur úr verulegum fjármunum að spila og það er eins og það takist aldrei, það sé aldrei hægt að koma með neinar aðgerðir í einu eða neinu sem ná til þeirra hópa. Ég vil hins vegar segja að með ekkjulífeyri þá óskar maður þess að þetta gæti þegar fram líða stundir horfið út úr almannatryggingalöggjöfinni og þá á ég við að það þyrfti ekki á þessu að halda, þ.e. að konur yrðu fjárhagslega sjálfstæðar í framtíðinni á sama hátt og karlar. En við vitum vel --- og þarna er fyrst og fremst verið að tala um konur sem eru orðnar fimmtugar og við erum að tala um konur sem hafa kannski miklu minni reynslu á vinnumarkaði og mun lægri launatekjur en jafnaldrar þeirra karlkyns. Það gildir svo sem um konur í öllum aldurshópum að þær eru ekki nema rétt rúmir hálfdrættingar á við karla, hvað þá þegar komið er í þessa eldri hópa. Þannig að ég vona sannarlega að þetta hverfi en þá vegna þess að konur verði fjárhagslega sjálfstæðar á sama hátt og karlar og konur hafi sömu laun almennt í samfélaginu og karlar og þá þurfum við ekki svona hluti inni í almannatryggingalöggjöfinni. Hitt atriðið sem ég vil gera að umtalsefni er 11. gr. frv. þar sem verið er að opna ákveðna heimild til þess að hægt sé að taka greiðslur hjá þeim sem vistast á sjúkrastofnunum SÁÁ eða fara í áfengismeðferð. Ég skal alveg viðurkenna það að ég gæti séð ýmis rök fyrir því að taka greiðslur hjá þeim sem fara í áfengismeðferð. Þá er ég ekki að tala um þá sem koma inn í einhverja ,,akút`` meðferð, þ.e. þessa fyrstu meðferð, heldur að þegar henni lýkur þá sé hugsanlegt að það sé tekið ákveðið gjald fyrir dvalardag. Og þá er ég bara að hugsa um hluti á borð við sjálft Kvennaathvarfið í Reykjavík. Þangað koma konur oft algjörlega slyppar og snauðar og hafa mjög lítið handa á milli en þar er tekið daggjald. Þær þurfa að greiða ákveðið daggjald meðan þær eru í athvarfinu. Ef þær geta ekki greitt daggjaldið og hafa ekki fjárhagslegt bolmagn til þess þá er farið til sveitarfélagsins og það rukkað um daggjaldið. Ég veit svo sem að það gengur ekkert alltaf að innheimta þetta því að sumar geta alls ekki greitt og sum sveitarfélög draga líka lappirnar og eru ekkert tilbúin að greiða fyrir þessar konur. Þannig að það gengur á ýmsu með þessa hluti. En það sem er hins vegar vandamálið í þessu sambandi er hvar erum við að tala um félagslegt úrræði og hvar erum við að tala um sjúkrahús? Það eru kannski þessi mörk sem þarf einhvern veginn að skilgreina í þessari áfengismeðferð, hvar er sjúkrahúsþjónustan og hvar er þetta orðið meira eins og félagslegt úrræði og félagsleg meðferð, getum við sagt? En það sem ég vil vara við er 11. gr. eins og hún er orðuð hér. Mér finnst þetta stórhættulegt eins og þetta er orðað hérna. Það er með öðrum orðum verið að bæta inn í þessa grein almannatrygginganna þar sem kveðið er á um að allir skuli eiga kost á sjúkrahúsþjónustu þeim að kostnaðarlausu, ókeypis vist á sjúkrahúsi. Það er meginreglan, það skal vera ókeypis vist á sjúkrahúsi. Síðan kemur samkvæmt þessari tillögu: ,,Þó er heimilt að ákveða í reglugerð að sjúkratryggður taki þátt í kostnaði vegna dvalarinnar.`` Þetta finnst mér algjörlega óviðunandi að setja þarna inn vegna þess að það er í rauninni verið að opna flóðgátt. Það kann vel að vera að heilbrrh. sá sem nú situr ætli sér ekki að fara í neina gjaldtöku á sjúkrastofnunum umfram þetta hjá SÁÁ. Það kann vel að vera og ég reikna með að miðað við þær yfirlýsingar sem hann hefur gefið þá muni hann ekki fara út í aðrar gjaldtökur. En hann er bara búinn að opna flóðgátt fyrir þá ráðherra sem á eftir koma. Og hann er búinn að auðvelda þeim mjög eftirleikinn, þ.e. ráðherrar sem hugsanlega vilja nýta sér þetta sem sértekjur eða sparnaðarleið eða hvað við köllum þetta, þeir þurfa ekki að taka um það pólitískan slag hér á Alþingi, þeir gera þetta bara með reglugerð, ákveða þetta einhliða með reglugerð og þurfa þar af leiðandi ekki að standa klárir á því máli gagnvart þinginu. Mér finnst algjörlega óviðunandi að þetta sé gert með þeim hætti sem hér er lagt til, að það sé bara lagt í vald ráðherra og opnuð þessi flóðgátt sem ég sé að þarna er verið að gera. En þá vík ég aðeins að lögunum um atvinnuleysistryggingar. Hér er gerð tillaga um ýmsar breytingar á þeim lögum og þá komum við aftur að þessu sem ég gat aðeins um áðan í sambandi við málefni fatlaðra. Við samþykkum ný lög sem legið var mikið yfir og menn veltu mikið fyrir sér. Það var í júní 1992 og nú erum við byrjuð að gera breytingar. Hérna erum við komin með lögin um atvinnuleysistryggingar sem voru samþykkt á síðasta þingi og nú erum við byrjuð að gera breytingar og það í talsvert mörgum liðum. Þetta er ófullnægjandi að það skuli aldrei vera hægt að ganga þannig frá málum hér á þinginu að hlutir fái að standa svolítinn tíma. Hinu skal ég ekki neita að mér finnst ýmislegt til bóta í þessum tillögum sem hér eru lagðar fram en annað ekki. Samkvæmt þeim tölum sem fylgja þessu frv. frá fjmrn. þá hafa þessar breytingar á atvinnuleysistryggingunum ekki í för með sér sparnað fyrir ríkið heldur þvert á móti aukakostnað fyrir ríkissjóð, þ.e. að þessar breytingar munu kosta 100 millj. kr. og það liggur í 12. gr. þessa lagafrv., þ.e. nú á að hækka hluta af tryggingagjaldi sem fer til Atvinnuleysistryggingasjóðs úr 0,15% í 0,5%, þá er ég að tala um hlut atvinnurekanda, og hlutur ríkissjóðs á að vera sá sami sem þýðir þá það að hlutur ríkissjóðs fer úr 0,45% af tryggingagjaldsstofni í 0,5% og útgjaldaaukinn er um 100 millj. kr. Aðrar breytingar, segir í fylgiskjali með frv. frá fjmrn., vega salt, þ.e. útgjaldaaukinn jafnast út. Þar af leiðandi er þetta ekki sparnaður sem í þessum tiltekna kafla felst. Hins vegar kemur það fram í frv. til fjárlaga að það eigi að spara 250 millj. kr. í atvinnuleysistryggingum og það eigi m.a. að gera með meira aðhaldi, breyttum úthlutunarreglum og fleiru. Og þá hlýtur maður að spyrja sig fyrst þessar 250 millj. kr. sparast ekki með þeim breytingum sem hér eru gerðar á almannatryggingalögunum, hvar á þá að ná þessu? Hvernig á að spara þessar 250 millj. kr. sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir? Ég segi með það eins og sparnaðinn í menntmrn. áðan að þetta þarf að liggja fyrir, það þurfa að vera skýr svör við þessu áður en þessari fjárlagaumræðu lýkur, hvernig ná eigi þessum 250 millj. kr. sparnaði. Þá vil ég reyndar geta þess líka að nú er ekki bara um að ræða þennan 250 millj. kr. sparnað sem er dálítið óljós heldur líka hvernig eigi að fjármagna Atvinnuleysistryggingasjóð vegna þess að það var lagt upp með það í fjárlagafrv. að leggja á 0,5% atvinnuleysistryggingagjald á alla launþega, það átti að vera flatur skattur á alla launþega, og það átti að gefa, ef ég man rétt, um 1 milljarð. Nú er búið að falla frá þessu og það á ekki að leggja þetta gjald á og þá fæ ég ekki betur séð en það vanti milljarð í fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs. Hvaðan á hann að koma og hvar er gert ráð fyrir honum í fjárlagafrv. og því sem við höfum séð? Við þessu þarf líka að fá skýr svör. Þá vil ég minnast aðeins á 13. gr. frv. þar sem mér sýnist að geti verið til bóta, þ.e. að ef sjálfstætt starfandi einstaklingur er með tekjur eða tekjuígildi og hann nær ekki hámarksbótum atvinnuleysistrygginga, þá megi greiða þennan mismun sem er á atvinnuleysisbótunum og tekjunum sem hann hefur eða tekjuígildinu, að þarna sé sem sagt heimild til að bæta honum það upp með greiðslum úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Þetta get ég séð sem ákveðið réttindamál en þá skil ég alls ekki hvernig á því stendur að í 16. gr. þessa frv. er verið að fella niður mjög sambærilegt atriði sem snýr að launþegum. Eins og hér hefur komið fram, að ef dregur úr vinnu t.d. í fiskvinnslu, ef það er samdráttur í fiskvinnslu og fólk verður helst að minnka við sig starfshlutfallið þá hefur þessi heimild verið til þess að bæta það upp sem upp á vantaði úr Atvinnuleysistryggingasjóði. Nú er gert ráð fyrir að það falli niður sem snýr að venjulegum launþegum. Mér sýnist á sama tíma verið að taka slíkt upp í 13. gr. sem snýr að sjálfstætt starfandi. Ef þetta er misskilningur hjá mér þá vona ég að heilbr.- og trmrh. leiðrétti það, en mér finnst vera í þessu mjög mikið misræmi ef við ætlum að fara að taka upp ákveðna réttarbót fyrir sjálfstætt starfandi sem við erum á sama tíma að fella niður eða gert er ráð fyrir að sé felld niður gagnvart venjulegu launafólki. Um 15., 17. og 19. gr. þessa frv. verð ég að segja að mér sýnist að þær séu heldur til bóta, ég tala ekki um 15. gr. vegna þess að þar var mikið óréttlæti á ferðinni sem þýddi það að öryrkjar sem voru í hlutastarfi og misstu vinnu höfðu ekki sama rétt til bóta og aðrir vegna þess að þeir voru með örorkubætur og eins ellilífeyrisþegar. Þingmenn fengu bréf í vetur frá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur um þetta atriði þar sem bent var á þetta óréttlæti og nú sýnist mér að það eigi að leiðrétta það hér og ég fagna því. Varðandi 17. og 19. gr. þá sýnist mér að þær séu til bóta, mér finnst eðlilegt að sameina úthlutunarnefndir, mér finnst það í rauninni ekkert vit að það séu starfandi, ef ég veit rétt, um 150 úthlutunarnefndir á landinu og það eru 5--7 í hverri nefnd og a.m.k. til skamms tíma voru ekki neinar reglur um það með hvaða hætti skyldi úthlutað þannig að þetta var mjög mismunandi hvernig úthlutunarnefndirnar stóðu að þessu. Mér finnst eðlilegt að reyna að sameina þær og það þarf þar að auki að setja skýrari reglur um hvernig skuli standa að úthlutun þannig að ekki sé mjög mikið misræmi á milli félagssvæða. Þá finnst mér líka að 19. gr. sé til bóta, ég sé enga ástæðu til þess að Atvinnuleysistryggingasjóður sé að veita lán til verkalýðsfélaganna til að koma upp húsnæði. Ég sé ekki að hann hafi efni á slíku miðað við það árferði sem núna er. Þetta eru mínar athugasemdir við þetta frv. Það hefur verið farið í þessi svokölluðu ,,þrátt-fyrir``-ákvæði og ég ætla ekki að gera það hér líka. Það er óþarfi og hægt er að gera það við 2. umr. þessa máls. En ég vil bara segja það til þess að ljúka ræðu minni um þetta mál að ég byrjaði á því að tala um grunnskólann og samræmda fjölskyldustefnu og mikilvægi þess að koma henni á og vitnaði í fund eða ráðstefnu sem Alþfl. var með um þetta mál og það sem ráðherra sagði þar. Ég vil ítreka það að ég tel að þetta sé mjög mikilvægt mál og sem við þurfum að sinna miklu betur en við gerum hér á Alþingi og þar verði að fara saman orð og athafnir í þessu máli. Ég vil bara ljúka máli mínu með því, virðulegi forseti, að segja það við þingmenn að stundum þegar við ræðum fjölskyldumál hér í þinginu eða eitthvað sem að því lýtur þá er ekki mjög þéttsetinn bekkurinn í þinginu. Þegar við hins vegar ræðum eitthvað sem varðar sjávarútvegsmál, sem vissulega skiptir þessa þjóð verulegu máli, þá er hér yfirleitt margt manna í þingsalnum. Og stundum finnst mér eins og þingmenn og ákveðinn hluta þjóðarinnar hafi meiri áhyggjur af því ef klak á þorskfiski misferst heldur en uppeldi nýrra kynslóða.

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi ekkjulífeyrinn margnefnda. Ég held að ég og hv. 10. þm. Reykv. séum um margt sammála í þeim efnum. Það hefur sem betur fer margt breyst í atvinnusamsetningu þjóðar okkar og frá því að þessi bótaflokkur var á settur hefur atvinnuþátttaka kvenna aukist stórlega sem betur fer og að því leytinu til, sem betur fer, eru ekkjur nú á tímum virkari þátttakendur í atvinnulífi en áður var. Ég held ég muni það rétt að úttektir sem gerðar hafa verið á bótaþegum í þessum flokki sýni að atvinnuþátttaka sé í kringum 40%, en nú tala ég þó eftir minni. En allt að einu. Hér er verið að færa þennan bótaflokk til samræmis við það sem gerist og gengur orðið í almannatryggingakerfinu okkar og í hinni félagslegu þjónustu, að líta til hinna tekjulegu þátta. En vissulega er það hárrétt líka að við þurfum að færa þetta út í auknum mæli með því að eignatengja og skoða fjármagnseign og væntanlega verður styttra í það en ekki. Varðandi síðan sértekjur vegna áfengismeðferðar. Ég held að það sé ekki hafsjór á milli mín og hv. þm. í þessum efnum og ég er alveg tilbúinn að skoða það í meðferð nefnda milli umræðna hvernig lagatexti verði með þeim hætti að taki af öll tvímæli því að hér er ekki verið að opna flóðgáttir, ég vil árétta það. Hér er verið að ræða þessa sértæku aðgerð vegna þessarar sértæku meðferðar sem er, eins og hv. þm. sagði réttilega, á landamærum lækninga og félagslegrar meðferðar og það er kannski þetta sértæka í málinu. Varðandi Atvinnuleysistryggingasjóðinn, þá vil ég segja það eitt, og kannski getur félmrh. bætt þar um betur, að hér er um það talað við verkalýðshreyfingu að taka upp þráðinn í janúarmánuði og fara yfir sviðið og skoða möguleikana á aukinni hagræðingu og sparnaði í rekstri sjóðsins. Það er út af fyrir sig ekkert hægt að fullyrða um lyktir þeirra mála, en menn hafa tekið höndum saman um það að fara í þær viðræður.

Virðulegur forseti. Ég held að ég hafi ekki fengið svör við öllum mínum spurningum. M.a. hef ég ekki fengið svör við þessum milljarði sem mér sýnist að vanti inn í til að fjármagna Atvinnuleysistryggingasjóð. Ég reikna með því að þegar ráðherra sagði að það ætti að fara í viðræður við verkalýðshreyfinguna og fara yfir sviðið allt, þá hafi hann verið að tala um þessar 250 millj. kr. sem menn hafa verið að tala um að spara í úthlutunarreglum og öðru slíku. En eftir stendur og ég fæ ekki betur séð en að það vanti milljarð til þess að fjármagna sjóðinn. Og ég vil ítreka þá spurningu mína: Hvernig hyggjast menn gera það og er einhvers staðar ráð fyrir því gert í þeim gögnum sem við höfum séð hvernig það eigi að gerast? Varðandi ekkjulífeyrinn kom fram hjá ráðherra að líklegast væri atvinnuþátttaka ekkna um 40% og það segir mér mikla sögu vegna þess að atvinnuþátttaka giftra kvenna á Íslandi í dag er yfir 80%. Ef atvinnuþátttaka ekkna er ekki nema 40%, þá segir það auðvitað hver þörfin er á þessum ekkjulífeyri og hversu varlega menn verða að fara í því að skerða hann. Þessar konur eru ekki með sama hætti á vinnumarkaði og aðrar konur og auðvitað erum við alltaf að tala þarna um konur yfir fimmtugt því að þetta nær ekki til annarra. Ráðherra sagði líka hér áðan að það væri ekki verið að opna flóðgátt með breytingunni á almannatryggingalögunum þar sem veitt er reglugerðarheimild til þess að taka gjald þrátt fyrir sjúkratryggingu. Það kann vel að vera að það sé ekki ætlun ráðherra að opna neina flóðgátt og hann ætli sér ekki að gera annað en þetta. En menn hafa nú áður unnið mikinn skaða óvart og ég held að ráðherra ætti að átta sig á því að hann gæti einmitt unnið mikinn skaða á almannatryggingalöggjöfinni með því að opna þetta með þessum hætti þó að hann ætli sér ekki að nýta það og hafi gefið hér einhverjar yfirlýsingar um það.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún ræddi hér nokkuð málefni fatlaðra og vitnaði til greinargerðar í fjárlagafrv. og spurðist fyrir um hvort það ákvæði sem hún tiltók kæmi í veg fyrir að veitt yrðu framlög til að koma á fót nýjum stofnunum. Ég lít svo á að svo sé ekki. Úthlutun úr Framkvæmdasjóðnum er fyrst og fremst í höndum ákveðinnar sjóðstjórnar. Þar eru ákvæði sem heimila að veita fjármagn úr sjóðnum til ákveðinna verkefna annarra en stofnkostnaðar, svo sem viðhald, svo sem aðgengismála fatlaðra og nú til liðveislu og það er fyrst og fremst í höndum sjóðstjórnar hvernig hún nýtir þá heimild og hvað hún lætur í stofnkostnað. En auðvitað verður hún að gæta að því að það sé til rekstur til þessa og t.d. varðandi Sólborg sem þingmaðurinn tiltók er gert ráð fyrir að koma á fót þremur sambýlum vegna útskriftar af Sólborg og til þess er til fjármagn í rekstur.

Virðulegur forseti. Ráðherra segir að þau orð, sem standa í fjárlagafrv., að ekki eigi að úthluta úr Framkvæmdasjóði fatlaðra eða aldraðra til nýrra verkefna á þessu ári, ættu ekki að koma í veg fyrir úthlutun úr þessum sjóðum, þá lít ég svo á, og ég vil fá það staðfest, að þetta sé markleysa sem þarna standi og þessi orð séu að engu hafandi og það muni koma til úthlutunar til nýrra verkefna eins og Sólborgar og þá væntanlega einhvers í öldrunarmálum þrátt fyrir þessi orð. Hvað varðar Sólborg, ef á að selja það heimili þá þarf að koma upp þremur sambýlum, þá spurði ég líka um hvert söluandvirðið mundi renna þegar Sólborg verður seld því að Framkvæmdasjóður fatlaðra hefur þar fjárfest fyrir rúmar 50 millj. kr. og ég vil vita hvert söluandvirðið á að renna.

Virðulegi forseti. Ég svaraði þessu reyndar fyrr í dag í tilefni af fyrirspurn sem til mín var beint um þetta efni. Það er rétt að þetta eru um 50 millj. kr. sem hafa verið lagðar í Sólborg úr Framkvæmdasjóðnum frá 1983 og það rennur auðvitað í Framkvæmdasjóð fatlaðra að mínu viti.