Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa bréf frá eftirfarandi ráðherrum þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við fyrirspurnum. Frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 904, um starfsemi Hafrannsóknastofnunar, frá Bjarna Jónssyni. Frá fjármálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 922, um tekjur ríkissjóðs vegna sölu á lyfseðilsskyldum lyfjum, frá Þorsteini Sæmundssyni. Frá heilbrigðisráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 965, um biðlista á Vogi, frá Sigurði Páli Jónssyni, og á þskj. 963, um ótímabær dauðsföll, frá Ingu Sæland. Frá dómsmálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 961, um fjölda lögreglumanna 1. febrúar 2020, frá Karli Gauta Hjaltasyni. Loks frá félags- og barnamálaráðherra vegna fyrirspurnar á þskj. 968, um sérákvæði um gróðurhús í byggingarreglugerð, frá Höllu Signýju Kristjánsdóttur.

Forseti vill tilkynna aðáformað er að gera hádegishlé frá kl. 12 til kl. 14.15, þ.e. að fundur hefjist að nýju kl. 14.15. Þá má gera ráð fyrir atkvæðagreiðslum og að þeim loknum hefst umræða um skýrslu forsætisráðherra.

Til svara eru: Forsætisráðherra, heilbrigðisráðherra, utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra, ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra, félags- og barnamálaráðherra og samgöngu- og sveitarstjórnarráðherra.

Herra forseti. Við erum að takast á við fordæmalausar aðstæður sem krefjast óvenjumikils samtakamáttar. Forseti Seðlabanka Evrópu hefur sagt að við gætum verið að sigla inn í svipað ástand og 2008 ef ríki heimsins bregðast ekki við með róttækum hætti. Ríkisstjórn Íslands hefur verið að hreyfa sig en enn er það of óljóst og of máttlaust. Við megum ekki bíða eftir því að veruleikinn teiknist einhvern veginn upp heldur þurfum við að sýna frumkvæði, áræðni, æðruleysi og kjark. Þótt þjóðarbúið standi vel er velferðarkerfið í þeim mun veikari málum af því að hér hefur verið rekin hægri stefna í nokkur ár. Við höfum svelt heilbrigðiskerfið, innviðirnir hafa fengið að grotna niður, jöfnunartækin hafa verið veikt. Nú er tími til að ráðast í aðgerðir og snúa þessari þróun við, blása lífi í lítil fyrirtæki, auka græna atvinnustarfsemi, en síðast en ekki síst þurfum við að styrkja velferðarkerfið þannig að fólkið, heimilin í landinu, geti tekist á við niðursveifluna fram undan. Við þurfum skýr svör, hæstv. forsætisráðherra. Hvernig ætlum við að bregðast við auknu atvinnuleysi? Hvernig munum við bregðast við ferðabanni til Bandaríkjanna? Hvaða aðgerðir þurfum við að ráðast í fyrir fólkið og heimilin í landinu? Og hvernig útfærum við nánar þegar birtar aðgerðir í þágu fyrirtækja? Samfylkingin vill vinna af heilum hug að lausnum með ríkisstjórn Íslands en ég spyr á móti: Mun ríkisstjórnin kalla stjórnarandstöðuna, launþegahreyfinguna og fulltrúa atvinnulífsins að borðinu til að móta lausnir og framfylgja þeim á öruggan og markvissan hátt? Hæstv. forsætisráðherra. Það vill þannig til að nú erum við öll stödd í sama bátnum og við þurfum einfaldlega allar hendur á dekk.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Nú er það svo að ríkisstjórnin mun koma til fundar í hádeginu og við munum í kjölfarið eiga fund með formönnum flokka stjórnarandstöðu einmitt til að fara yfir þessa stöðu. Á morgun munum við eiga fund með aðilum vinnumarkaðarins sömuleiðis til að fara yfir stöðuna. Ætlunin var að hafa þann fund í dag en vegna tíðinda næturinnar þá ákváðum við að fresta honum til morguns. Það er ljóst að við stöndum frammi fyrir þrengingum. Þær verða tímabundnar. Ríkisstjórnin mun gera það sem þarf til þess að við getum komið standandi niður úr þessum hremmingum. Þjóðarbúið stendur vel. Staðan er allt önnur en 2008 þegar við stóðum frammi fyrir þeim þrengingum sem við lentum í þá. Við erum með öflugan gjaldeyrisvaraforða, lágt skuldahlutfall, jákvæðan viðskiptajöfnuð, miklu minni skuldsetningu heimila og atvinnulífs. Staðan er góð og ríkisstjórnin kynnti fyrstu aðgerðir núna í vikunni til þess að styðja við fyrirtækin í landinu og það skiptir að sjálfsögðu máli fyrir fólkið í landinu því að fyrirtækin í landinu eru ekkert annað en fólkið sem þar vinnur. Þessi ríkisstjórn hefur svo sannarlega ekki veikt jöfnunartækin heldur hafa aðgerðir okkar verið að skila auknum jöfnuði, hvort sem litið er til skattkerfisbreytinga, stóraukningu fjármuna inn í heilbrigðiskerfið, sem skiptir svo sannarlega máli núna þegar þessi faraldur geisar, það hefur verið dregið úr kostnaði sjúklinga í heilbrigðiskerfinu sömuleiðis, en við sjáum nú að ýmis ríki standa frammi fyrir því að það er nánast ókleifur þröskuldur til þess að takast á við faraldurinn. Þessi ríkisstjórn hefur svo sannarlega verið að styrkja velferðarkerfið og grunnstoðir þess, en staðan er þannig að við munum þurfa á þeim að halda. Þær aðgerðir sem við kynntum á þriðjudag voru eingöngu þær fyrstu. Við munum þurfa frekari aðgerðir í vinnumarkaðsmálum, félagslegum stöðugleika 

Herra forseti. Mér þykir gott að heyra að hæstv. forsætisráðherra hyggst ræða við stjórnarandstöðuna og við munum vinna af heilum hug, a.m.k. í Samfylkingunni. Við getum hins vegar ekki lokað augunum fyrir þeirri staðreynd að á einhverra ára tímabili hefur samneyslan verið að veikjast. Velferðarkerfið hefur verið að veikjast burt séð frá einstakri aðgerð upp á síðkastið. Það er mikilvægt að við höldum áfram í þá átt að auka jöfnuð í samfélaginu vegna þess að það mun verða okkur dýrmætt, ekki bara núna í þessum tímabundnu hremmingum heldur líka næst þegar við þurfum að takast á við eitthvað af þessu tagi. Við þurfum að vanda okkur í öllum aðgerðum og draga úr ójöfnuði. En það er ljóst að þetta verður mörgum landsmönnum þungbært. Það er hlutverk okkar þingmanna hérna inni að gera allt sem við getum til að verja fólkið, verja heimilin og verja fyrirtækin í landinu.

Herra forseti. Um það erum við hv. þingmaður sammála. Það mun skipta miklu máli hvernig stjórnmálin takast á við þann vanda sem blasir við og við skulum ekki draga neina dul á það að þetta verður ekki auðvelt. En eins og ég sagði í fyrra svari stöndum við mjög vel til að takast á við erfiðleikana. Þeir verða tímabundnir og þess vegna skiptir miklu máli að það sem við gerum sé réttlátt, skynsamlegt og þjóni hagsmunum heildarinnar. Það skiptir miklu máli að við eigum sem allra best samráð eftir því sem við getum og það munum við leggja okkur fram um. Við vitum líka að við munum aldrei verða sammála um allt en ég hef þá trú á þingheimi að hér sé fólk reiðubúið til að hefja sig yfir argaþras dagsins til að takast á við þetta sem varðar þjóðina alla. 
            

Forseti. Í Fréttablaðinu í dag er að finna viðtal við Önnur H. Pétursdóttur, formann Mæðrastyrksnefndar Reykjavíkur. Þar kemur fram að vegna Covid-19 hefur verið tekin sú ákvörðun að hætta úthlutun á matvælum til skjólstæðinga Mæðrastyrksnefndar. Í hverri viku treysta hundruð heimila á matarúthlutun frá Mæðrastyrksnefnd þar sem þau hafa hreinlega ekki efni á að kaupa mat. Nú hefur þeirri aðstoð verið hætt og í sömu frétt kom fram að hvergi er fjallað í viðbragðsáætlunum Almannavarna um fólk sem lifir í svo mikilli fátækt að það getur ekki séð sér farborða. Þessi faraldur sem nú gengur yfir mun koma til með að bitna einna verst á þeim sem hafa lágar eða ótraustar tekjur. Ég hef saknað þess á undanförnum dögum að heyra forsætisráðherra ræða það hvernig ríkisstjórn hennar ætli að tryggja að Covid-19 muni ekki hafa alvarleg áhrif á þá sem búa við fátækt í samfélaginu, enda er það einn af viðkvæmustu hópum samfélagsins. Við höfum nýlega fengið fregnir af því í gegnum þáttinn Kveik um fátækt á Íslandi þar sem komu óhugnanlegar tölur fram um fjölda fólks sem lifir í fátækt hér á landi. Forseti. Spurningar mínar í dag eru einfaldar. Hver tryggir þeim mat sem ekki hafa efni á honum þegar starfsemi eins og Mæðrastyrksnefnd leggst niður sökum hættu á smiti? Hver tryggir að þeir landsmenn sem eru í sóttkví eða einangrun hafi matvæli? Hvert fara heimilislausir í sóttkví eða einangrun og hver ber ábyrgð á því að fylgjast með heilsu þeirra?

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina en hún snýst í raun um tvennt, annars vegar almennt um stöðu fátæks fólks í samfélaginu, ekki síst þegar á bjátar eins og nú gerir. Það er alveg á hreinu að aðgerðir stjórnvalda verða að miða að því að tryggja félagslegt réttlæti alveg eins og þær hafa gert hingað til. Við skulum ekki gleyma þeim aðgerðum sem stjórnvöld réðust í í fyrra í tengslum við lífskjarasamninga sem allar miðuðu að því að auka hér félagslegan stöðugleika með því að styrkja betur félagslegt húsnæði, breyta skattkerfinu, hækka barnabætur. Með öðrum orðum að auka félagslegan stöðugleika því að efnahagslegur stöðugleiki getur ekki orðið án hins félagslega. Það er mjög mikilvægt að aðgerðir stjórnvalda, eins og ég nefndi áðan, til að mynda vinnumarkaðsaðgerðir og annað slíkt, hafi þetta leiðarljós. Hvað varðar fyrirspurn hv. þingmanns um Mæðrastyrksnefnd þá tel ég rétt að hæstv. félags- og barnamálaráðherra, sem hefur annast samskipti stjórnvalda við þessi sjálfsprottnu félagasamtök eins og önnur þau sem sinna slíkri aðstoð, muni fara yfir það með þeim hvernig megi tryggja að viðbragðsáætlanir Almannavarna nái líka til þeirrar starfsemi. Ég tel að það sé eitthvað sem er unnt að leysa og ég vænti þess að hæstv. félags- og barnamálaráðherra muni taka þá brýningu sem hér hefur komið fram í dag og fylgja henni eftir strax í dag.

Frú forseti. Ég þakka svörin og vona svo innilega að farið verði í þær aðgerðir að tryggja að þessi viðkvæmasti hópur fólks í samfélaginu þurfi ekki að líða fyrir þessar aðgerðir og að við verndum þetta fólk. En nú blasir einnig við okkur kulnun í efnahagslífinu sem gæti jafnvel leitt til kreppu. Eins og við vitum vel á Íslandi geta efnahagsþrengingar haft mikil áhrif á heilbrigðiskerfið. Eftir síðasta efnahagshrun þurfti kerfið að þola áralangan niðurskurð sem hafði langvarandi áhrif. Nú tökumst við á við eina alvarlegustu farsótt í manna minnum hér á landi sem leggst á heilbrigðiskerfi sem hefur allt of lengi búið við vanfjármögnun auk þess sem kjör og starfsaðstæður fagstétta innan heilbrigðiskerfisins hafa ekki verið með þeim hætti sem best verður á kosið. Covid-19 ætti að vera skýr áminning til okkar um að láta næstu efnahagslægð ekki hafa viðlíka áhrif. Ég spyr því: Hvernig ætlar ríkisstjórn hæstv. forsætisráðherra að tryggja að þessi efnahagslægð hafi ekki neikvæð áhrif á heilbrigðiskerfið? Ætlar hún að halda áfram þeirri innviðauppbyggingu sem nú á sér stað í heilbrigðiskerfinu og tryggja að við verðum í stakk búin til að takast á við afleiðingar þessa faraldurs og þess næsta?

Herra forseti. Ég tel rétt að hér komi fram, því að hv. þingmaðurinn spurði sérstaklega eftir því áðan hver fylgdist með heilsu þeirra sem væru í sóttkví, að það er svo að heilsugæslan hefur lista yfir alla þá sem eru í sóttkví og fylgist með heilsu þeirra.

Ég spurði um heimilislausa.

Já, ég skildi hv. þingmann þannig að hún væri að spyrja um eftirfylgni með heilsu þeirra sem eru í sóttkví og því er þá hér með svarað. Heilbrigðiskerfið. Við höfum svo sannarlega verið að gefa í þar. Nú síðast á mánudagsmorgun bárust þær ánægjulegu fréttir að skrifað hefði verið undir kjarasamninga sem fela í sér gríðarmiklar breytingar á vaktavinnufyrirkomulagi sem skiptir mestu máli fyrir stéttirnar sem starfa innan heilbrigðiskerfisins. Ég vona að öðrum samningum verði lokið á sömu nótum. Þetta er mesta breyting á þessu fyrirkomulagi í áratugi og tengist nákvæmlega því sem við höfum svo oft rætt í þessum sal sem eru kjör heilbrigðisstétta, ekki síst kvennastétta, þeirra sem vinna innan vaktavinnufyrirkomulags. Þetta er mikið framfaraskref sem þessar þrengingar mega ekki verða til að trufla því að 

Virðulegur forseti. Það er í rauninni allt breytt, það sem var nokkuð viðráðanlegt í gær er orðið ansi erfitt og eiginlega miklu meira en það. Síðan voru auðvitað erfiðar fréttir og skrýtnar svolítið sem við fengum frá Bandaríkjunum í morgun þar sem landinu er lokað og sett á ferðabann þar í 30 daga, algjörlega án þess að upplýsa vini eins og Ísland um þá ákvörðun. Það er einmitt á svona tímum, virðulegi forseti, sem við verðum að standa saman og þó að ég gagnrýni það að fram að þessu hafi upplýsingagjöfin ekki endilega verið neitt sérstök, sérstaklega gagnvart stjórnarandstöðunni, þá fagna ég því sérstaklega að hæstv. forsætisráðherra hefur boðað til fundar formanna eftir hádegi. Það skiptir máli að við leiðtogar stjórnmálaflokka stöndum saman, að við förum ekki að ala á hræðsluáróðri, að við vinnum saman þjóðinni til heilla og að við reynum líka að tengja meira við atvinnulífið, ekki eingöngu atvinnurekendur heldur líka launþegahreyfinguna. Núna skiptir öllu máli að miðla upplýsingum og auka gagnsæi. Við þurfum að passa upp á fólkið okkar. Við þurfum að vera skýr og vera með skýr svör, upplýsingar fyrir heimilin í landinu, fyrir litlu fyrirtækin, fyrir stóru fyrirtækin, fyrir samfélagið allt, þannig að við komumst í gegnum þetta. Þetta þurfum við að passa og þess vegna bind ég vonir við samtalið og samvinnuna. Ég lýsi því yfir að Viðreisn er einlægt tilbúin til þess að styðja og stuðla að því að við komumst sem best í gegnum þennan storm. En það er líka spurning, og það er kannski stóra spurningin: Hvernig samfélag erum við síðan að passa upp á að verði hér eftir að storminum er lokið eftir þrjá mánuði? Sjaldan hefur verið jafn mikilvægt að við róum í sömu átt, að við róum ekki í átt að einangrunarhyggju, ekki að hræðsluáróðri, ekki þar sem lýðræðisleg tæki verða misnotuð í þágu efnahags. Við þurfum að gæta að efnahagslegu svigrúmi en líka að lýðræðið sé varðveitt og þess gætt.  Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hún óttist að alið verði á hræðsluáróðri í tengslum við þau stóra viðfangsefni sem ríkisstjórnin og við öll stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur sem kom inn á margt í fyrirspurn sinni. Fyrst vil ég segja vegna þeirrar ákvörðunar Bandaríkjaforseta sem hann kynnti í nótt um ferðabann til velflestra Evrópulanda, utan Bretlands og Írlands, að íslensk stjórnvöld hafa komið á framfæri mótmælum við bandarísk stjórnvöld. Hæstv. utanríkis- og þróunarsamvinnuráðherra setti sig strax í samband við sendiherra Bandaríkjanna á Íslandi sem ekki er á landinu og hitti í kjölfarið staðgengil hans og hefur sömuleiðis óskað eftir fundi í hv. utanríkismálanefnd við fyrsta tækifæri til að ræða þá stöðu sem upp er komin. Það undirstrikar þá nauðsyn sem við teljum á því að Alþingi sé eins upplýst og mögulegt er og sé með í ráðum þegar svona atburðir verða. Ég vil síðan segja, af því að hv. þingmaður nefndi þá stöðu sem vissulega hefur breyst frá einum degi til annars, að tíðindi næturinnar setja allt í nýtt samhengi og það mun skipta máli að við bregðumst við, en við eigum það sem þarf. Við Íslendingar höfum reynslu af ýmsu. Við erum sum hér sem vorum hér stödd 2008 og ég ætla að segja að það minni getur hjálpað okkur á svona tímum. Við vitum hvað við gerðum rangt og hvað við gerðum rétt og sem betur fer gerðum við svo miklu meira rétt en rangt. Það er ástæðan fyrir því að mjög vel hefur gengið á Íslandi undanfarin ár. Um er að ræða tímabundnar hremmingar sem eru auðvitað fordæmalausar en gleymum því ekki að aðrar þjóðir standa frammi fyrir nákvæmlega sömu stöðu og við. Ég hef þá trú að reynsla okkar og seigla og líka hæfileiki til að standa saman þegar á bjátar muni gera það að verkum að þetta 

Herra forseti. Það er nú þannig með reynsluna að hún er góð og mikilvæg ef menn reyna að læra af henni. Ég tek undir með hæstv. forsætisráðherra, í tengslum við hrunið þurfti fólk að standa saman. Margar ákvarðanir voru góðar en margar líka síðri. Það sem skiptir mestu máli er að ekki verði boðið upp í dans í pólitískri tækifærismennsku, að ríkisstjórn og stjórnarandstaða standi saman og ali ekki, eins og ég segi, á einhverjum hræðsluáróðri heldur miklu frekar að við förum út úr þessu með þeim tækjum og tólum sem fást í gegnum samstöðu og samheldni, að við vinnum að því að nýta þá krafta og þá orku sem eru í íslensku samfélagi. Það verður ekki gert með því að sigla frá lýðræðislegum ákvörðunum og lýðræðislegum tækjum, sem eru svo mikilvæg fyrir okkur, heldur með því að nýta krafta allra og nýta kraftana sem felast í lýðræðinu, dýnamíkinni sem felst í lýðræðinu. Ég hef gagnrýnt ríkisstjórnina fyrir slælega upplýsingagjöf og að veita ekki skýr svör. Mér fannst blaðamannafundurinn um daginn ekki góður, fyrirtækin eru enn þá í limbói yfir því hvernig verði brugðist við. Gerum þetta saman, förum yfir þetta saman, 

Herra forseti. Hv. þingmaður nefndi pólitíska tækifærismennsku. Ég held að við munum alltaf sjá einhverja pólitíska tækifærismennsku í svona aðstæðum en því minna, því betra. Því minna, því betra. Það skiptir máli að sjálfsögðu af því að hv. þingmaður talar um lýðræðið og við erum lýðræðissamfélag. Alþingi mun svo sannarlega þurfa að koma að málum hér og þær aðgerðir sem ríkisstjórnin kynnti í vikunni til að styðja við fyrirtækin í landinu og þar með fólkið í landinu, því að atvinnulífið er ekkert annað en fólkið í landinu, munu að sjálfsögðu koma inn í þing þar sem þær verða útfærðar. Þær verða teknar til umræðu á réttum vettvangi, í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, og þá mun þinginu gefast kostur á að fara yfir þetta lýðræðislega, eðli máls samkvæmt, og ég vil segja eftir að hafa verið á Alþingi alllengi að það gildir einu hvaðan gott kemur. Við eigum öll að hlusta eftir góðum hugmyndum sem upp kunna að koma í störfum okkar á vettvangi Alþingis en við verðum líka að vera meðvituð um að um það sem gerist á næstunni mun þurfa að taka ákvarðanir frá degi til dags eins og við sáum hér í morgun.

Virðulegur forseti. Nú þegar Covid-19 veiran er að stefna í hæstu hæðir er verið að loka matarúthlutun Mæðrastyrksnefndar og óvíst hvenær Fjölskylduhjálp Íslands mun vera með úthlutun sína. Á þá úthlutun hefur fólkið í samfélagi okkar sem hefur það hvað verst treyst. Það er okkur til háborinnar skammar að fjöldi fólks þurfi að treysta á matvælaúthlutun frá nærri fyrsta degi mánaðar. Hvað á að gera fyrir þetta fólk og einnig fyrir þá sem eru svo veikir heima að þeir geta ekki farið í þá ömurlegu göngu að leita hjálpar í matarbiðröð? Hvert á veikt fólk, öryrkjar, eldri borgarar og láglaunafólk sem á engan mat og getur enga björg sér veitt að leita? Er eitthvert símanúmer fyrir það? Er eitthvert netfang fyrir það? Við vitum það að ekki fyrir svo löngu í eðlilegu ástandi var eldri borgari útskrifaður af sjúkrahúsi og hann sendur heim til sín og það eina sem var til í ísskápnum var maltflaska og lýsisflaska. Er það núna þannig að einhver verður heima og það verður ekki einu sinni til maltflaska eða lýsisflaska í ísskápnum? Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera? Hvernig ætlar hann að bregðast við? Síðan væri líka gaman að fá að vita, af því að nú hafa verið gerðir nýir samningar fyrir lægst launaða fólkið, 112.000 kr. hækkun: Fer hún til eldri borgara og öryrkja á sama tíma eða verða notaðar brellur eins og alltaf hefur verið gert, einhverjar vísitölubrellur til að sjá til þess að fólk fái hana ekki? Það kom skýrt fram í þeirri tölu sem ég fékk um skerðingar að af hverjum þremur krónum sem varið er til öryrkja og eldri borgara eru tvær teknar til baka í skerðingu ári seinna. Svo kemur ríkisstjórnin og hælir sér af því að hafa hækkað um þrjár krónur en hún hækkaði bara um eina krónu og hún hækkaði ekki einu sinni um verðtrygginguna. Á að breyta þessu?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðmundi Inga Kristinssyni fyrir fyrirspurnina og segja, líkt og forsætisráðherra kom inn á í svari sínu áðan við annarri fyrirspurn, að þetta er eitt af þeim verkefnum sem við erum með núna á borðinu ásamt fjöldamörgum öðrum sem lúta að þeim áhrifum sem Covid-19 mun hafa á íslenskt samfélag, þ.e. hvernig við bregðumst við. Það er komið í ákveðinn farveg og ég vonast til að við getum gefið út mjög fljótt einhverjar upplýsingar um það. Það sama á við um aðrar aðgerðir sem við erum að vinna að innan ráðuneytisins, t.d. varðandi vinnumarkaðsúrræði o.fl. Við munum fá frumvarp inn í þingið, vonandi í lok þessarar viku, um laun í sóttkví. Það eru aðgerðir til að mynda gagnvart atvinnuleysi þeirra sem þurfa atvinnuúrræði í samstarfi við Vinnumálastofnun. Við erum að reyna að vinna allt þetta eins hratt og mögulegt er. Við treystum auðvitað á gott samstarf við þingið og velferðarnefnd ef til þurfa að koma einhverjar lagabreytingar eða mál hingað inn í þingið. Eins og ég segi, þetta er eitt af þeim málum sem við erum að vinna að núna. Við vitum um mikilvægi þeirrar starfsemi sem er hjá Mæðrastyrksnefnd, Rauða krossinum og fleiri aðilum. Ég þakka þingmanninum fyrir þessa brýningu og leita eftir samstarfi og stuðningi við hann og flokk hans, velferðarnefnd og þingið allt í því sem fram undan er.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin vegna þess að þetta eru skjólstæðingar hans. Hann er félagsmálaráðherra og hann er barnamálaráðherra. Það eru börn í samfélaginu sem eiga ekki fyrir mat og það eru börn þarna úti sem hafa áhyggjur, foreldrar hafa áhyggjur af börnunum og börnin hafi áhyggjur af því hvernig framtíðin verður. En svo er líka hópur útigangsfólks sem þarf hjálpar við. Við verðum bara að fá svar núna, við eigum að ganga í það að það fólk geti leitað eitthvert. Það geti hringt eitthvað eða sent á netfang beiðni um hjálp. Við verðum að gera þetta strax. Við eigum að sjá til þess að fólkið fái alla þá aðstoð sem á þarf að halda. Þetta eru veikustu einstaklingarnir. Þarna undir er veikt fólk, mjög veikt fólk, með undirliggjandi sjúkdóma og er skelfingu lostið. Það veit ekki hvernig eða hvert það á að leita sér aðstoðar vegna þess að búið er að loka úthlutunarleiðunum. Við verðum að finna leið til að búa til pakka, matarpakka, sem bent hefur verið á að þetta fólk þurfi, og koma þeim til þess og það strax.

Virðulegur forseti. Ég tek bara undir með hv. þingmanni og að því er unnið. Við höfum til að mynda í þessari viku verið í miklum samskiptum við Samband íslenskra sveitarfélaga vegna þess að hluti af því sem þingmaðurinn nefnir er auðvitað á hendi sveitarfélaganna og við höfum verið að ræða það hvernig ríki og sveitarfélög þurfa að koma saman sérstaklega að því sem lýtur að félagsmálahlutanum. Staðreyndin er sú að mikið af þeirri þjónustu er á hendi þeirra og þó að félagsmálaráðherra og þetta stjórnvald hafi ákveðið það sem er á þess könnu hafa sveitarfélögin aðra hluti. Þar hefur líka þurft að fara í samtal og aðgerðir með það að markmiði að samræma það hvernig sveitarfélög sinna þjónustu sinni. En eins og ég segi, við erum að hlaupa í þessu og munum gera það áfram og frétta er að vænta innan ekki svo langs tíma.

Virðulegur forseti. Þegar ræddar eru þær aðgerðir sem grípa þarf til í tengslum við kórónuvírusinn og allt sem honum fylgir, þá ótrúlegu stöðu sem er komin upp eftir fréttir dagsins frá Bandaríkjunum, og með verkstjóra ríkisstjórnarinnar í huga, hæstv. forsætisráðherra, verðum við að minna á að það eru þríþættar aðgerðir sem ríkisstjórnin þarf að grípa til og stýra núna. Í fyrsta lagi er það það sem snýr að óveðrinu sem var í byrjun desember. Þar hefur ríkisstjórnin stigið ágætlega til jarðar með þeim hætti sem þar var gert. Síðan eru aðgerðirnar sem snúa að þessum kórónuvírus núna og kom ríkisstjórnin fram í vikunni og kynnti fyrstu aðgerðir. Síðan er það þriðji aðgerðapakkinn sem felur í sér aðgerðir vegna almennrar kólnunar hagkerfisins sem hefur blasað við síðan seinni hluta síðasta árs að eru algjörlega nauðsynlegar. Ég lýsi yfir miklum áhyggjum hvað það varðar að nú komi fram í fréttatilkynningu ríkisstjórnarinnar frá fundinum í ráðherrabústaðnum 10. mars að svo virðist sem sá liður frestist fram undir sumar þar sem segir, með leyfi forseta, í fréttatilkynningunni um fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar: „Áætlunin ætti að óbreyttu að koma fram fyrir 1. apríl en stefnt er að því að leggja hana fram eftir miðjan maí …“ Upphaflega var tilkynnt að línur yrðu lagðar hvað innspýtingu varðar og í þessu samhengi er nauðsynlegt að ýta við ríkisstjórninni, að þessu verði hraðað, hvort sem það er með viðbótarfjáraukalögum eða hver sem aðgerðin verður. Það er ekki hægt að bíða fram undir sumarbyrjun með þetta. Þá eru verktakar og fyrirtæki, Isavia, Vegagerðin, svo dæmi séu tekin, einfaldlega búin að missa af glugganum. Ég vil spyrja um þetta. Hitt atriðið er sjöunda atriðið í kynningunni í ráðherrabústaðnum þar sem er sagt frá því að innstæður ÍL-sjóðs í Seðlabankanum verði fluttar á innlánsreikninga í bönkum til að styðja við svigrúm bankanna. Átti þetta ekki að gerast hvort sem er, hæstv. forsætisráðherra? Það skiptir máli núna að markaðurinn 

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrirspurnin. Í fyrsta lagi get ég glatt hv. þingmann með því að fjárfestingarplan eða áætlun ríkisstjórnarinnar mun ekki bíða þess að við leggjum fram fjármálaáætlun. Hins vegar held ég að við hv. þingmaður séum sammála um það að eins og staðan er núna í hagkerfi heimsins sé marklaust að setja fram fjármálaáætlun til næstu fimm ára. Við þurfum að átta okkur betur á stöðunni áður en hún verður lögð fram en hins vegar væntum við þess að við getum lagt fram fjárfestingaráætlun sem getur farið af stað strax á þessu ári. Það er mjög mikilvægt að bregðast bæði við fyrirséðri kólnun hagkerfisins en ekki síður þeirri viðbótarkólnun sem kann að verða vegna faraldursins og þess sem hefur orðið í kjölfar hans. Ég vísa til tíðinda næturinnar. Það er mjög mikilvægt að við bregðumst við strax á þessu ári þannig að ég vænti þess að fjárfestingarplanið verði kynnt sérstaklega síðar í þessum mánuði. Það verður að sjálfsögðu líka tekið til umræðu á Alþingi því að, eins og ég sagði áðan, það skiptir máli hvað þingmenn hafa að segja um þessi mál. Það gildir einu hvaðan gott kemur og það er mikilvægt að þetta verði afgreitt í sem breiðastri samstöðu á þinginu og það gerum við þá með sértækum aðgerðum. Hvað varðar bundnar innstæður ÍL-sjóðs sem hafa verið inni í Seðlabanka var ekki búið að taka ákvörðun um að þær skyldu fara út í viðskiptabankana þótt fyrir lægi að þær hefðu verið aðskildar frá öðrum þáttum þegar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun var sett á laggirnar. Hins vegar var þetta nefnt sem einn möguleikanna. Nú hefur verið tekin ákvörðun um að þetta verði gert. Áætlunin er sú að styrkja lausafjárstöðu bankanna þannig að þeir geti þá veitt fyrirtækjum aukna fyrirgreiðslu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir svörin sem snúa að framkvæmdaáætlun. Það er mikilvægt að þetta komi fram núna í mánuðinum. Svarið varðandi ÍL-sjóðinn kemur mér nokkuð á óvart, að sú ákvörðun hafi ekki legið fyrir að fjármunirnir gætu ekki legið inni í Seðlabanka, því að í frumvarpi fjármálaráðherra, 381. máli, um úrvinnslu eigna og skulda ÍL-sjóðs vegna uppsafnaðs vanda Íbúðalánasjóðs, sem liggur núna fyrir þinginu segir beinlínis, með leyfi forseta: „Seðlabankinn hefur tilkynnt að sjóðurinn hafi ekki heimild til þess að halda viðskiptareikningi hjá bankanum frá 1. apríl 2020.“ 1. apríl 2020 er bara eftir tæpar þrjár vikur. Ætlaði ríkisstjórnin að stinga þessum peningum undir koddann? Ég held að þetta sé hluti af því sem atvinnulífið og efnahagskerfið kallar eftir að það sé tilfinning fyrir festu og áhrifum og að aðgerðirnar séu raunveruleg viðbrögð, ekki upplistun á hlutum sem eru með einum eða öðrum hætti þegar í gangi.

Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekkert leyndarmál, eins og kom fram í mínu fyrra svari, að með stofnun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar annars vegar og aðskilnaðinum við bréf ÍL-sjóðs hins vegar lá fyrir að þetta yrði ekki áfram inni í Seðlabankanum til langframa. En sú ákvörðun að dreifa þessu núna á viðskiptabankana er ný í þessu samhengi. Hugsanlega hefðu aðrar leiðir verið mögulegar, horfa til að mynda til tiltekinna banka eða eitthvað slíkt. Þessi ákvörðun snýst um að allir bankarnir geti haft lausafjársvigrúm til þess að veita fyrirtækjum fyrirgreiðslu. Ég tel að þetta hafi allt verið unnið með mjög opnum og gagnsæjum hætti af því að hv. þingmaður kallar eftir því.

Herra forseti. Í ljósi þess að málið fór til allsherjar- og menntamálanefndar milli umræðna og að hér í þingsal kom fram spurning um hvort verið væri að binda hendur persónuverndarfulltrúa um of og takmarka tjáningarfrelsi þeirra ef þeir verða vitni að einhverju misjöfnu í störfum sínum fékk nefndin álit forsætisráðuneytisins þar sem fram kemur að verði frumvarpið um vernd uppljóstrara að lögum getur þagnarskylda persónuverndarfulltrúa, hvort sem er samkvæmt gildandi lögum eða með breytingum samkvæmt þskj. 914, ekki komið í veg fyrir að þeir hafi rétt til að miðla gögnum og upplýsingum í samræmi við ákvæði frumvarpsins. Miðlun upplýsinga eða gagna sem fullnægir skilyrðum 2. eða 3. gr. telst ekki brot á þagnar- eða trúnaðarskyldu sem starfsmaðurinn er bundinn af samkvæmt lögum eða með öðrum hætti. Markmiðið með frumvarpi um þagnarskyldu persónuverndarfulltrúa á þskj. 914 er einungis að tryggja að skyldan nái til persónuverndarfulltrúa, hvort sem þeir starfa á opinberum markaði eða almennum vinnumarkaði. Það getur engu breytt um að þagnarskylda beggja hópa myndi falla niður ef til stæði að miðla upplýsingum eða gögnum í samræmi við frumvarp um vernd uppljóstrara. Forsætisráðuneytið telur því, og við eftir umfjöllun um málið í nefndinni, að bæði þessi mál fari vel saman. Ég vildi bara gera grein fyrir þessu af því að óskað var eftir svörum.

Herra forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar ásamt breytingartillögum um frumvarp til laga um breytingar á ýmsum lögum um skatta og gjöld. Líkt og kemur fram í nefndarálitinu fékk nefndin á sinn fund gesti frá fjármála- og efnahagsráðuneyti, Marel, KPMG, Samtökum fjármálafyrirtækja, Deloitte, Samtökum iðnaðarins og Samtökum ferðaþjónustunnar. Með frumvarpinu eru lagðar til ýmsar breytingar á skattalögum sem tengjast bæði skattlagningu lögaðila og einstaklinga. Markmiðið með frumvarpinu er m.a. að eyða réttaróvissu og skýra löggjöf á sviði skattamála. Um efni og markmið frumvarpsins að öðru leyti vísast til greinargerðar með því. Með 14. og 15. gr. frumvarpsins er lagt til að staðgreiðsluskylda aðila sem bera takmarkaða skattskyldu hér á landi af söluhagnaði íslenskra hlutabréfa og stofnbréfa verði afnumin. Tekjur ríkissjóðs af staðgreiðsluskyldunni eru litlar en hún veldur viðkomandi aðilum óhagræði af því að eiga viðskipti með íslensk hlutabréf. Í umsögn Samtaka fjármálafyrirtækja til nefndarinnar kemur fram að til þess að hlutabréf séu seljanleg á alþjóðlegum markaði verði þau að vera til umsýslu hjá alþjóðlegu greiðslumiðlunarfyrirtæki. Tvö slík fyrirtæki, Clearstream og Euroclear, eru leiðandi á þessum markaði innan Evrópu. Með þeim breytingum sem lagðar eru til verður þessum fyrirtækjum áfram skylt að skila upplýsingum um viðskipti með íslensk hlutabréf til ríkisskattstjóra en borið hefur á því að erlendir milligönguaðilar hafi hafnað því að taka íslensk hlutabréf í vörslu fyrir íslensk fjármálafyrirtæki þar sem þau telja sig ekki geta uppfyllt skilyrði um upplýsinga- og skýrslugjöf um söluhagnað. Í minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar kemur fram að ráðuneytið telji að þær upplýsingar sem milliuppgjörsaðilar geti veitt samræmist kröfum Skattsins um upplýsingagjöf nái sú breyting sem lögð er til í frumvarpinu fram að ganga. Meiri hlutinn gengur út frá því að þessi skilningur ráðuneytisins sé réttur og bendir á mikilvægi þess að skýrt sé hvaða upplýsingum aðilar sem hafa milligöngu um viðskipti með íslensk hlutabréf þurfi að skila til ríkisskattstjóra. Hvetur meiri hlutinn ráðuneytið og Skattinn, eins og við erum farin að kalla ríkisskattstjóra, til að hafa í huga að kröfur að þessu leyti íþyngi ekki viðkomandi aðilum meira en nauðsynlegt er. Í 8. tölulið 1. mgr. 3. gr. tekjuskattslaga kemur fram sú meginregla að greiða skuli tekjuskatt af vaxtatekjum hér á landi af bankainnstæðum, verðbréfa- og fjárfestingarsjóðum, skuldabréfum eða öðrum kröfum og fjármálagerningum. Undantekningar frá skattskyldunni koma fram í 2.–3. málslið ákvæðisins þar sem m.a. vextir af ríkisskuldabréfum og skuldabréfum sem eru gefin út í eigin nafni af fjármálafyrirtækjum eða af orkufyrirtækjum eru undanþegnir skattskyldu að nánari skilyrðum uppfylltum. Við umfjöllun nefndarinnar um málið komu fram ábendingar um að ástæða kynni að vera til að rýmka undanþágu frá skattskyldunni þannig að hún næði almennt yfir skráð skuldabréf á markaði. Skattskyldunni var komið á með 6. gr. laga um ráðstafanir í ríkisfjármálum, nr. 70/2009, sem sett voru „til að mæta því mikla tekjufalli og þeim útgjaldaauka sem ríkissjóður hefur orðið fyrir vegna efnahagshrunsins og þeirra miklu skulda sem það skilur eftir sig“, líkt og fram kemur í greinargerð frumvarps þess er varð að þeim lögum. Meiri hlutinn telur að ástæða sé til að endurmeta forsendur skattskyldunnar, þ.e. hvort hana skuli afnema eða hvort skynsamlegt sé að gera á henni breytingar með öðrum hætti, svo sem með endurskoðun undanþága frá henni. Við slíka vinnu þarf að fara fram heildstætt mat á áhrifum þeirra breytinga sem til greina kemur að gera og hvetur meiri hlutinn til þess að slíkt mat fari fram í ráðuneytinu áður en til framlagningar frumvarps kemur. Meiri hlutinn leggur aftur á móti til að breyting verði gerð á því frumvarpi sem hér er til umfjöllunar þannig að staðgreiðsluskylda skráðra skuldabréfa falli brott á sama hátt og lagt er til með 14. og 15. gr. um breytingar á 7. tölulið ákvæðisins, líkt og nánar er vikið að hér síðar. Í 6. tölulið A-liðar 1. mgr. 30. gr. laga um tekjuskatt er kveðið á um að erlendum sérfræðingum sé heimilt að sækja um frádrátt frá skattskyldum tekjum sínum hér á landi fyrstu þrjú árin frá ráðningu í starf að tilteknum skilyrðum uppfylltum. Eitt þessara skilyrða er að erlendur sérfræðingur hafi ekki verið búsettur eða heimilisfastur hér á landi í fimm ár næst á undan því almanaksári þegar hann hóf störf hér á landi. Með frumvarpinu er lagt til að í stað þess að miða við fimm ár næst á undan því almanaksári þegar viðkomandi hóf störf verði miðað við 60 mánuði fyrir upphaf starfs hér á landi „ef frá er talin búseta eða heimilisfesti á síðustu þremur mánuðum þess tímabils“. Ætlunin er sú að sérfræðingi gefist allt að þrír mánuðir til að flytja til landsins og undirbúa störf áður en hann tekur til starfa án þess að réttur hans til frádráttar samkvæmt ákvæðinu skerðist. Með 4. gr. frumvarpsins er lagt til að ný málsgrein bætist við 49. gr. tekjuskattslaga sem kveði á um tímamark þess hvenær skilyrtir vextir annars vegar og valkvæðir hins vegar teljast gjaldfæranlegir. Í umsögn Skattsins til nefndarinnar er m.a. bent á að orðalagið „að öðrum skilyrðum uppfylltum“ sé ekki nægilega skýrt og að betur færi á að skilgreina hvaða skilyrði átt er við. Meiri hlutinn fellst á þessa tillögu Skattsins og leggur til að í ákvæðinu verði vísað til 1. mgr. 1. töluliðar 31. gr. tekjuskattslaga. Líkt og áður segir er með frumvarpinu lagt til að staðgreiðsluskylda af söluhagnaði íslenskra hlutabréfa og stofnbréfa falli brott og bárust nefndinni ábendingar um að tilefni kynni að vera til að gera sams konar breytingu á skattlagningu vaxtatekna af skráðum skuldabréfum. Fyrir nefndinni komu fram sjónarmið um að brottfall staðgreiðsluskyldu af vaxtatekjum skráðra skuldabréfa gæti skipt miklu máli fyrir velgengni skuldabréfaútgáfu íslenskra fyrirtækja sem ekki félli undir undanþágu frá skattskyldu vaxtatekna líkt og skuldabréfaútgáfa hins opinbera, fjármálafyrirtækja og orkufyrirtækja. Þá hefðu íþyngjandi kvaðir við skattframkvæmd, svo sem í tengslum við skyldu til að halda eftir staðgreiðslu, í sumum tilvikum gert að verkum að erlendir milligönguaðilar hefðu hafnað umsýslu með slík bréf. Að þessu virtu leggur meiri hlutinn til að afnumin verði skylda til að halda eftir staðgreiðslu af vaxtatekjum skráðra skuldabréfa. Í umsögnum til nefndarinnar var bent á að samhliða þeim breytingum á lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda sem lagðar væru til með 14. og 15. gr. frumvarpsins væri tilefni til að gera breytingar á lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur. KPMG benti á að með sömu rökum og við ættu um brottfall staðgreiðsluskyldu samkvæmt frumvarpinu mætti endurskoða staðgreiðsluskyldu vegna arðgreiðslna á milli innlendra félaga með takmarkaðri ábyrgð hluthafa. Arður á milli slíkra félaga kæmi ekki til endanlegrar skattlagningar þar sem í tekjuskattslögum væri kveðið á um heimild móttakanda til að draga þær greiðslur frá tekjuskattsstofni. Þrátt fyrir það væri greiðanda arðs skylt að halda eftir staðgreiðslu og skila í ríkissjóð. Afdráttarskyldan fæli í raun í sér óhagræði fyrir bæði greiðanda og móttakanda arðs, auk þess sem ríkissjóður hefði ekki tekjur af þeirri staðgreiðslu sem skilað væri. Í umsögn Marels til nefndarinnar er m.a. gerð tillaga um breytingu á lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur í þá veru að skilaskylda staðgreiðslu af arði vegna hlutabréfa sem skráð eru rafrænt hjá verðbréfamiðstöð verði færð frá útgefendum hlutabréfa yfir á fjármálafyrirtæki. Í umsögninni eru færð rök fyrir því að af gildandi fyrirkomulagi hljótist „óhagræði sem auðveldlega mætti leysa með því að flytja skilaskyldu staðgreiðslu af arði yfir á fjármálafyrirtæki, en slíkt fyrirkomulag tíðkast víða erlendis. Fjármálafyrirtæki eru í viðskiptasambandi við hluthafa og geta því aflað upplýsinga um skattalega stöðu þeirra á einfaldari hátt en útgefendur, þ.e. hlutafélagið sjálft. Auk þess hafa fjármálafyrirtækin þekkingu og búa yfir kerfum til að sjá um skattgreiðsluna hratt og örugglega, enda sjá þau þegar um útreikning og skil á skatti af vöxtum.“ Tillaga þessi nýtur einnig stuðnings Samtaka fjármálafyrirtækja líkt og fram kemur í umsögn þeirra til nefndarinnar. Þá gera ráðuneytið og Skatturinn ekki athugasemdir við tillöguna. Meiri hlutinn telur þær ábendingar sem hér hafa verið raktar eiga við rök að styðjast. Leggur meiri hlutinn til að við frumvarpið bætist kafli um breytingu á lögum um staðgreiðslu skatts á fjármagnstekjur þar sem kveðið verði á um að afnumin verði skylda þeirra félaga sem falla undir 1. tölulið 2. gr. tekjuskattslaga til að halda eftir og skila staðgreiðslu af arðgreiðslum þeirra á milli sem og að skilaskylda staðgreiðslu af arðgreiðslum rafrænt skráðra hlutabréfa færist frá útgefanda yfir á það innlenda fjármálafyrirtæki sem hefur bréfin í sinni vörslu. Í 23. gr. frumvarpsins eru lagðar til breytingar á 25. gr. laga um virðisaukaskatt, um ákvörðun virðisaukaskatts, rannsókn og meðferð ríkisskattstjóra á virðisaukaskattsskýrslum o.fl. Í d-lið 23. gr. frumvarpsins er lagt til að frestur ríkisskattstjóra til að afgreiða inneignarskýrslur verði lengdur úr 21 degi í 30 daga. Í greinargerð með frumvarpinu segir að fresturinn hafi verið lengdur úr 15 dögum í 21 dag árið 2010 þar sem inneignarskýrslum hefði fjölgað verulega frá gildistöku virðisaukaskattslaga. Fram kemur að skýrslunum hafi ekki fjölgað að marki frá því þessi breyting tók gildi, hins vegar komi oft upp flóknari álitamál en áður. Á það er bent í umsögnum að sá tímafrestur sem lagt er til að lengja snúi aðeins að því að gefa ríkisskattstjóra svigrúm til að ákveða hvort skýrsla skuli sæta frekari skoðun eða ekki. Í þeim tilvikum sem ekki er talin ástæða til frekari skoðunar skýrslu er hún afgreidd. Þegar ástæða er til frekari skoðunar er afgreiðslufresturinn rofinn með fyrirspurn til skattaðila. Þá myndi afnám skyldu ríkisskattstjóra til að rannsaka allar inneignarskýrslur draga úr umfangi þess þáttar í eftirlitsstörfum hans og því væri vart tilefni til að lengja afgreiðslufrestinn. Með hliðsjón af framangreindu telur meiri hlutinn ekki ástæðu til að framlengja umræddan frest og leggur til að d-liður 23. gr. frumvarpsins falli brott. Með 13., 18. og 24. gr. frumvarpsins er lagt til að bráðabirgðaákvæðum verði bætt við lög um tekjuskatt, lög um staðgreiðslu opinberra gjalda og lög um virðisaukaskatt. Ákvæðunum er ætlað að bregðast tímabundið við dómum Mannréttindadómstóls Evrópu sem fallið hafa á undanförnum árum og varða álitaefni um hvort meðferð skattalagabrota hér á landi sé í andstöðu við ákvæði mannréttindasáttmála Evrópu um bann við tvöfaldri refsingu. Samkvæmt bráðabirgðaákvæðunum skal álagi samkvæmt nánar tilteknum ákvæðum ekki beitt frá 1. janúar 2020 til 1. júlí 2020 ef máli skattaðila hefur verið vísað til refsimeðferðar. Í minnisblaði fjármála- og efnahagsráðuneytisins til nefndarinnar er lagt til að tímabilið verði lengt til 31. desember 2020 þar sem stefnt er að því að leggja fram frumvarp þar að lútandi á haustþingi 2020. Meiri hlutinn leggur til breytingu á bráðabirgðaákvæðunum þannig að efni þeirra nái til alls ársins 2020. Með XVIII. kafla laga nr. 135/2019, sem tóku gildi 1. janúar sl., var ákvæðum um að leggja skuli skatt á flúoraðar gróðurhúsalofttegundir (F-gös) við innflutning þeirra bætt við lög um umhverfis- og auðlindaskatta, nr. 129/2009. Við þinglega meðferð þess frumvarps er varð að lögum barst nefndinni erindi frá Samtökum iðnaðarins þar sem gerðar voru athugasemdir við að ekki væru heimilaðar endurgreiðslur í þeim tilvikum þegar innflutningsaðili seldi aftur til útflutnings flúoraðar gróðurhúsalofttegundir, t.d. sem hluta af tæki eða búnaði sem framleiddur væri hér á landi. Í greinargerð með framangreindu frumvarpi kemur fram að markmið með skattlagningunni sé að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda þannig að stjórnvöld geti uppfyllt skuldbindingar sínar í loftslagsmálum og náð markmiðum um kolefnishlutleysi árið 2040. Jafnframt er tekið fram að álagning grænna skatta grundvallist á mengunarbótareglunni sem felur í sér að sá sem veldur mengun greiði þann kostnað sem af henni hlýst. Meiri hlutinn telur gild rök mæla með þeim sjónarmiðum sem koma fram í framangreindu erindi Samtaka iðnaðarins um að kveða ætti á um heimild til endurgreiðslu á skattinum í ákveðnum tilfellum. Meiri hlutinn leggur því til að við frumvarpið bætist kafli um breytingu á lögum um umhverfis- og auðlindaskatta þar sem lagt er til að við lögin bætist ákvæði sem heimili innflutningsaðila að sækja um endurgreiðslu á skatti vegna innflutnings F-gasa þegar hann flytur gjaldskylda vöru sannanlega úr landi. Með þessu erum við auðvitað að lagfæra samkeppnisstöðu viðkomandi fyrirtækja eða framleiðenda. Með lögum nr. 117/2018 voru gerðar viðamiklar breytingar á fyrirkomulagi álagningar vörugjalds á ökutæki sem flutt eru til landsins. Breytingarnar komu til vegna breyttrar aðferðafræði við mælingar á útblæstri ökutækja líkt og nánar er rakið í greinargerð þess frumvarps sem var ætlað að bregðast við þeim breytingum sem urðu á skráðri losun nýrra bifreiða enda var ekki ætlunin að breytingin á aðferðafræði þeirrar mælingar yrði til þess að auka álagningu vörugjalds og þar með tekjur ríkissjóðs af gjaldinu. Samtök ferðaþjónustunnar hafa bent nefndinni á að breytingin á aðferðafræði við mælingu losunar hafi haft í för með sér ófyrirséðar afleiðingar varðandi húsbíla. Útblástur þeirra mældist ekki í kringum 20% hærri samkvæmt nýju aðferðinni en þeirri gömlu heldur margfaldaðist hann. Þetta ylli því að húsbílar sem fluttir væru til landsins og hefðu skráða koltvísýringslosun samkvæmt nýju aðferðinni bæru líklega allir hámarksvörugjald sem er 65% samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 3. gr. laga um vörugjald af ökutækjum, eldsneyti o.fl. Munurinn á útsöluverði til neytenda gæti hlaupið á milljónum króna vegna þessa, eftir því hvort losun viðkomandi húsbíls væri skráð samkvæmt gömlu eða nýju aðferðafræðinni. Að líkindum myndi þetta leiða til þess að innflutningsaðilar húsbíla leituðu fremur eftir eldri ökutækjum sem hefðu skráða losun samkvæmt gömlu aðferðinni. Eldri ökutæki væru að jafnaði óöruggari og menguðu í raun meira þrátt fyrir að skráð losun væri minni. Ljóst væri að bregðast þyrfti við þessari stöðu með lagasetningu. Meiri hlutinn tekur undir ábendingu Samtaka ferðaþjónustunnar og telur ljóst að ætlun löggjafans hafi ekki verið sú að húsbílar sættu stórauknum álögum vörugjalds samhliða upptöku nýs alþjóðlegs staðals um mælingu á losun ökutækja. Meiri hlutinn telur að vinna þurfi að varanlegri lausn vegna þessarar stöðu en leggur til að við vörugjaldslögin bætist bráðabirgðaákvæði þar sem fram komi tímabundin lausn. Í ákvæðinu verði kveðið á um að við álagningu vörugjalds á húsbíla skuli lækka skráða losun um 40%, þó þannig að hún lækki ekki niður fyrir 150 g/km, ef ég kann að lesa rétt úr þessu. Skilyrði lækkunar verði að hið innflutta ökutæki sé skráð sem bifreið í ökutækjaskrá, það falli í flokk húsbíla eða húsbifreiða samkvæmt ákvæðum umferðarlaga og reglugerða með stoð í þeim og að ökutækið teldist grind í skilningi h-liðar 2. töluliðar 4. gr. vörugjaldslaga ef það væri án yfirbyggingar til bústaðarnota, og ég vona að allir þingmenn skilji þetta. Leggur meiri hlutinn til að ný grein bætist við VII. kafla frumvarpsins í þessu skyni. Aðrar breytingartillögur en þær sem gerð hefur verið grein fyrir hér að framan eru tæknilegs eðlis og til lagfæringar en er ekki ætlað að hafa efnisleg áhrif. Að framansögðu virtu leggur meiri hlutinn til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem lagðar eru til á sérstöku þingskjali. Þorsteinn Víglundsson var fjarverandi við afgreiðslu málsins en skrifar undir álit þetta í samræmi við 4. mgr. 18. gr. starfsreglna fyrir fastanefndir Alþingis. Þeir sem skrifa undir álitið eru hv. þingmenn, sá er hér stendur, Óli Björn Kárason, Brynjar Níelsson, Birgir Ármannsson, Ólafur Þór Gunnarsson og Þorsteinn Víglundsson.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um siðferðileg gildi og forgangsröðun í heilbrigðisþjónustu. Nauðsynlegt er að stefnumótun fyrir heilbrigðiskerfið hvíli á traustum siðferðilegum grunni og ríkja þarf sátt um þau gildi sem eiga að veita leiðsögn til að ná settum markmiðum. Eins og þingheimi er kunnugt var samþykkt á síðasta löggjafarþingi heilbrigðisstefna til ársins 2030. Til þess að ná meginmarkmiðum stefnunnar, sem er að almenningur á Íslandi búi við örugga og hagkvæma heilbrigðisþjónustu þar sem aðgengi allra landsmanna sé tryggt, er einsýnt að forgangsraða þarf fjármunum og öðrum björgum til heilbrigðisþjónustunnar. Samhliða samþykkt heilbrigðisstefnu var tekin ákvörðun um að til að hrinda stefnunni í framkvæmd yrðu gerðar áætlanir um aðgerðir til fimm ára í senn. Slíkar áætlanir yrðu uppfærðar árlega meðan heilbrigðisstefnan er í gildi. Með samþykkt heilbrigðisstefnu til 2030 ákvað Alþingi eftirfarandi markmið: „Almenn sátt ríki um þær siðferðilegu meginreglur sem liggi til grundvallar forgangsröðun og ákvörðunum í heilbrigðiskerfinu og stöðug umræða verði um siðferðileg leiðarljós.“ Í kjölfar samþykktar á heilbrigðisstefnu var ákveðið samkvæmt fimm ára aðgerðaáætlun að ná þessu markmiði innan þriggja ára. Sú tillaga til þingsályktunar sem hér er mælt fyrir er liður í því að ná þessu markmiði. Hún er enn fremur liður í því að skapa umræðu um siðferðisleg gildi þegar kemur að forgangsröðun. Með þeim siðferðilegu gildum sem lagt er til að Alþingi álykti um að höfð skuli að leiðarljósi í íslenskri heilbrigðisþjónustu er stefnt að því að sátt ríki um samræmda og gagnsæja forgangsröðun. Gildin eru í fyrsta lagi mannhelgi, í öðru lagi þörf og samstaða og í þriðja lagi hagkvæmni og skilvirkni. - Virðulegi forseti. Það er ekki tilviljun að ég nefni gildin í þessari röð því að þau eru nefnd hér í röð eftir mikilvægi. Mannhelgi felur í sér mikilvæg siðferðisverðmæti og er grundvallargildi sem gengur framar öðrum gildum. Það er þannig til grundvallar fyrir önnur gildi sem eftir koma. Margt felst í mannhelgi en með henni er átt við rými sem sérhver manneskja á óskoraðan rétt yfir og felur í sér áherslu á virðingu fyrir mannlegri reisn hvers og eins við allar mögulegar aðstæður. Enn fremur felst í hugtakinu að allir menn séu jafnir og eigi sama rétt til verndar lífs og viðhalds heilbrigðis og að viðurkennd og almenn réttindi séu virt. Er þannig vísað til þeirra hagsmuna sem eru forsenda grunnréttinda einstaklinga, réttinda sem eru manninum hve helgust. Gildið felur í sér að aðgangur að heilbrigðisþjónustu og önnur vernd lífs og viðhald heilbrigðis skuli teljast grundvallarréttur einstaklinga með þeim takmörkunum sem heilbrigðisþjónustunni eru óhjákvæmilega settar. Næst í röðinni er gildið þörf og samstaða, en almenn sátt ríkir um að þeir sem eru í brýnastri þörf fyrir heilbrigðisþjónustu á hverjum tíma skuli ganga fyrir og að mikilvægt sé að gæta að rétti þeirra sem eru í viðkvæmri stöðu, sama af hvaða ástæðum það er, og geta mögulega ekki sjálfir leitað réttar síns eða varið hann. Að endingu er það gildið hagkvæmni og skilvirkni sem skal hafa að leiðarljósi við forgangsröðun í heilbrigðisþjónustunni. Það er réttlætismál allra í samfélaginu að heilbrigðisþjónustan sé markviss, árangursrík og eins hagkvæm og kostur er. Í þessu ljósi er mikilvægt að heilbrigðisstofnanir vinni að stöðugum umbótum og verði í fremstu röð við innleiðingu nýrrar og gagnrýndrar tækni. Við þurfum að nýta frekar þá tækni sem er til staðar, t.d. fjarheilbrigðisþjónustu og aðrar rafrænar lausnir, og horfa ætíð til nýrrar tækni. Fyrrnefnd gildi er mikilvægt að leggja til grundvallar á öllum stigum ákvarðanatöku í heilbrigðiskerfinu. Þegar hugað er að framtíðinni er brýnt að heilbrigðisstofnanir tryggi að starfsfólk fái fræðslu og tíma til að tileinka sér þessi siðferðilegu gildi sem ég hef farið yfir. Enn fremur er nauðsynlegt að skipulögð umræða fari fram um gildin og forgangsröðun í heilbrigðisþjónustu á öllum heilbrigðisstofnunum landsins sem og hjá stjórnvöldum. Að lokum er lagt til að heilbrigðisráðherra verði með samþykkt þingsályktunartillögunnar falið að skipa starfshóp sem undirbýr stofnun þverfaglegrar og ráðgefandi siðanefndar um forgangsröðun í heilbrigðisþjónustu. Nefnd þessi verði ráðgefandi og gæti m.a. gefið út leiðbeinandi álit um forgangsröðun í samræmi við þessa þingsályktunartillögu. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir þeim grunngildum sem talið er að komi samfélaginu sem best við forgangsröðun í íslenskri heilbrigðisþjónustu, grunngildum sem byggjast á umræðum og samráði sem fór fram á heilbrigðisþingi sem haldið var í nóvember 2019 og á vinnustofu sem haldin var í október sama ár. Tillaga sú sem hér er til umfjöllunar byggist því á víðtæku samtali og breiðri samstöðu um grunninn sem leggja skal við forgangsröðun og ákvarðanatöku á öllum stigum heilbrigðisþjónustu. Virðulegur forseti. Ég geri ráð fyrir að tillögunni verði að aflokinni fyrri umræðu vísað til hv. velferðarnefndar.

Herra forseti. Eins og hæstv. forseta er kunnugt um á ég ekki að fara í andsvör við þingmann eða ráðherra úr sama flokki. Ég kem því hingað upp til að hnykkja á örfáum atriðum. Í fyrsta lagi fagna ég framlagningu tillögunnar sérstaklega. Hér er mjög mikilvægt skref stigið og hefur í raun ekki verið gert áður fyrir íslenska heilbrigðisþjónustu á þennan hátt og er það afar mikilvægt. Ég var svo lánsamur að fá að taka þátt í vinnustofunni í október sl. og svo aftur á heilbrigðisþingi rúmum mánuði síðar eða svo, þar sem mjög mikið var talað á þessum nótum. Það er mjög ánægjuleg að sjá hvernig ráðuneyti hæstv. heilbrigðisráðherra hefur tekið þær hugmyndir og þá vinnu sem þar fór fram og búið til þetta plagg. Ég ætla ekki að tíunda það neitt frekar að öðru leyti en því að ég ímynda mér að í kaflanum Hugsað til framtíðar mætti bæta við einum lið þar sem verið er að tala um siðferðilegu gildin, að jafnhliða því að taka þau inn í fræðslu og umræðu inni á stofnunum sé afar mikilvægt að við finnum leiðir til að þátta þetta í æ ríkari mæli inn í menntun heilbrigðisstétta og tryggja heilbrigðisstéttunum að þegar þær komi á vettvang sé búið að nesta þær með þeim tækjum sem þær þurfa til að geta tekið þátt í slíkri umræðu og byggt á vinnu sína innan kerfisins.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um lækningatæki. Núgildandi lög um lækningatæki eru frá árinu 2001 og hafa ekki tekið miklum breytingum frá þeim tíma þrátt fyrir öra tækniþróun. Lækningatæki eru margbreytileg og spanna vörur allt frá plástrum og augnlinsum til flókinna sjúkrahústækja. Frumvarpið er samið í heilbrigðisráðuneytinu og felur í sér innleiðingu á tveimur reglugerðum, annars vegar reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins ESB 2017/745 frá 5. apríl 2017, um lækningatæki, og hins vegar reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2017/746 frá 5. apríl 2017, um lækningatæki til sjúkdómsgreiningar í glasi. Reglugerðirnar tóku gildi í Evrópu 25. maí 2017. Reglugerð um lækningatæki kemur til framkvæmda 26. maí 2020 og reglugerðin um lækningatæki til sjúkdómsgreiningar í glasi kemur til framkvæmda 26. maí 2022. Innleiðingu reglugerðanna þarf því að vera lokið hérlendis fyrir gildistökudag reglugerðarinnar um lækningatæki þann 26. maí 2020. Virðulegi forseti. Markmið frumvarpsins er að tryggja gæði og öryggi lækningatækja með öryggi almennings að leiðarljósi og tryggja að framleiðsla, viðhald og notkun lækningatækja sé í samræmi við bestu fagþekkingu á hverjum tíma. Samþykkt frumvarpsins myndi gera það að verkum að gildi taki ný heildarlöggjöf fyrir lækningatæki. Frumvarpið er efnismikið og felur í sér endurbættan og skýrari ramma utan um lækningatæki og betra eftirlit í þessum mikilvæga málaflokki. Með frumvarpinu eru fyrrnefndar Evrópureglugerðir innleiddar en um leið eru eftirlitsheimildir og valdheimildir Lyfjastofnunar skýrðar og styrktar. Evrópureglugerðum er ætlað að samræma löggjöf á Evrópska efnahagssvæðinu og tryggja eftirfylgni við þær reglur sem gilda um lækningatæki. Það leiðir af EES-samstarfinu að taka ber reglugerðirnar í EES-samninginn. Ekki er mikið svigrúm til að víkja frá ákvæðum Evrópureglugerðanna og því er fyrst og fremst um að ræða innleiðingu á skyldum og kröfum á grundvelli ákvæða reglugerðanna. Evrópureglugerðir veita þó ákveðið svigrúm í einstaka tilvikum til að setja sérreglur um tiltekin atriði eða útfæra einstök ákvæði reglugerðanna. Í frumvarpinu er því að finna helstu lykilákvæði reglugerðanna ásamt séríslenskum ákvæðum sem mynda saman nýja heildarlöggjöf fyrir lækningatæki. Virðulegi forseti. Í frumvarpinu eru sett aukin skilyrði og kröfur um gæði og öryggi lækningatækja til að auka öryggi notenda lækningatækja í ljósi reynslu og lærdóms frá gildistöku þeirra tilskipana sem Evrópueglugerðirnar fella brott. Með Evrópureglugerðum sem þessu frumvarpi er ætlað að innleiða er gildissvið reglnanna útvíkkað en í frumvarpinu er skýrt kveðið á um að það taki ekki einungis til tækja með ætlaðan læknisfræðilegan tilgang heldur jafnframt til tækja sem ekki hafa læknisfræðilegan tilgang. Undir frumvarpið falla nú tæki án ætlaðs tilgangs af því tagi sem hafa tiltekna eiginleika sem lækningatæki en eru ekki markaðssett sem slík. Hér má nefna augnlinsur og fyllingarefni til ísprautunar í andlit. Auknar kröfur eru gerðar til framleiðenda lækningatækja varðandi eftirlit og eftirfylgni með lækningatækjum á markaði. Þá eru gerðar breytingar á umsóknarferli klínískra rannsókna og auknar kröfur gerðar til klínískra rannsóknalækningatækja, þar með talið um gæði gagna og aðgang að gögnum. Kröfur til tilnefningarferlis tilkynntra aðila eru auknar. Um er að ræða nokkra breytingu frá reglum sem áður giltu og er þeim ætlað að auka gæði ferlisins. Evrópska gagnabankanum um lækningatæki er gefið meira vægi í reglugerðunum sem frumvarpinu er ætlað að innleiða en hann gegnir lykilhlutverki í því að uppfylla markmið þessarar lagasetningar. Tilteknu auðkenniskerfi er komið á fót í þessu samhengi í þeim tilgangi að tryggja rekjanleika lækningatækis frá framleiðanda. Þetta er m.a. gert til að koma í veg fyrir fölsuð tæki en ekki síður til að tryggja rekjanleika tækis og tryggja að hægt verði að innkalla gölluð tæki hratt og örugglega. Framleiðanda er skylt að útbúa svokölluð ígræðiskort með ígræðanlegum tækjum. Ígræðiskortið er afhent heilbrigðisstofnun sem ber ábyrgð á að afhenda sjúklingi kortið. Ítarlegar upplýsingar skulu vera aðgengilegar fyrir sjúkling, svo sem upplýsingar sem sanngreina tæki, viðvaranir, upplýsingar um endingartíma, eftirfylgni o.fl. Virðulegur forseti. Eins og fyrr segir eru með frumvarpinu innleiddar reglugerðir Evrópusambandsins um þessi mál og því fyrst og fremst um að ræða ákvæði sem kveða á um kröfur og skyldur sem eiga sér beina stoð í reglugerðunum en mæla þó fyrir og heimila útfærslu á tilteknum atriðum. Í þessu sambandi má nefna reglur um tungumálakröfur, t.d. notkunarleiðbeiningar og merkimiða lækningatækja. Lyfjastofnun er lögbært yfirvald í samræmi við reglugerðirnar og annast eftirlit með framkvæmd reglugerðanna og frumvarpsins. Evrópureglugerðirnar sem frumvarpi þessu er ætlað að innleiða fela ríkjum að ákveða í landslögum hvort endurvinnsla einnota lækningatækja sé heimil en í frumvarpinu er lagt til að ráðherra setji reglugerð um endurvinnslu og frekari notkun einnota tækja, og þetta er þá ákvæði sem kemur í raun og veru héðan. Evrópureglugerðirnar koma ekki í veg fyrir að auknar kröfur séu gerðar til lækningatækja svo framarlega sem það samræmist reglugerðunum. Í frumvarpinu er því að finna ákvæði sem eiga sér ekki fyrirmynd í reglugerðunum en eru talin nauðsynleg til að ná markmiðum um gæði og öryggi tækjanna, öryggi almennings og sjúklinga með það öryggi að leiðarljósi, og ákvæði sem er ætlað að tryggja að framleiðsla, viðhald og notkun lækningatækja sé í samræmi við bestu fagþekkingu á hverjum tíma. Í frumvarpinu er að finna ákvæði um ábyrgð eiganda lækningatækis á því að tryggja að notandinn hljóti kennslu og þjálfun til réttrar og öruggrar notkunar. Jafnframt er kveðið á um ábyrgð eiganda tækisins til að framkvæma reglubundið gæða- og öryggiseftirlit og viðhald. Til að gæta að öryggi notenda og sjúklinga er lagt til í frumvarpinu að ráðherra sé heimilt að setja reglugerð sem kveður á um að eingöngu heilbrigðisstarfsfólki með ákveðna menntun og reynslu sé heimilt að nota tiltekin tæki. Í reglugerðunum er lögð sú skylda á rekstraraðila að halda rafræna skrá um ígræðanleg lækningatæki sem viðkomandi hefur grætt í sjúkling eða afhent öðrum aðila eða fengið afhent. Í ljósi reynslunnar úr gildistíð eldri laga um lækningatæki var ákveðið að leggja þá skyldu á heilbrigðisstofnanir og starfsstofur heilbrigðisstarfsmanna að skrá inn upplýsingar um hvaða sjúklingur hefur fengið tæki grætt í sig, t.d. upplýsingar um nafn, kennitölu eða önnur persónuauðkenni. Þessi reynsla vísar í svokölluð pipp-brjóstapúðamál. Í frumvarpinu er jafnframt að finna skýrar heimildir fyrir Lyfjastofnun til að fá aðgang að skránni eða fá afhentar upplýsingar úr henni. Virðulegi forseti. Við gerð frumvarpsins var haft samráð við Lyfjastofnun. Þá voru drög að frumvarpinu birt í samráðsgátt stjórnvalda og samráði lauk 10. janúar 2020. Helstu stofnanir og hagsmunaaðilar voru upplýstir um drög að frumvarpi og þann 23. desember birti heilbrigðisráðuneytið frétt um málið á heimasíðu ráðuneytisins. Alls bárust fimm umsagnir sem voru teknar til greina og gerðar breytingar á frumvarpsdrögunum í samræmi við þær eins og fram kemur í greinargerð með frumvarpinu. Mat á áhrifum á ríkissjóð hefur farið fram og verði það óbreytt að lögum er gert ráð fyrir að lögfesting hafi áhrif á útgjaldahlið ríkissjóðs sem nemur einu stöðugildi sérfræðings hjá Lyfjastofnun en í frumvarpinu eru nýjar gjaldtökuheimildir og er gert ráð fyrir að viðbótartekjur stofnunarinnar muni standa undir kostnaði við stöðuígildi. Virðulegur forseti. Ég hef gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Leyfi ég mér því að leggja til að frumvarpinu verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. velferðarnefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég flyt hér nefndarálit með breytingartillögu frá atvinnuveganefnd um tillögu til þingsályktunar um mótun klasastefnu. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið fjölmarga gesti á sinn fund. Umsagnir bárust frá fimm aðilum. Með tillögunni sem lögð hefur verið fram nokkrum sinnum áður er lagt til Alþingi feli ríkisstjórninni að skipa starfshóp sem fái það hlutverk að móta opinbera klasastefnu. Stefnan feli í sér fyrirkomulag um hvernig hið opinbera efli stoðkerfi atvinnulífsins á landsvísu í samvinnu við atvinnulífið, rannsókna- og menntastofnanir, sveitarfélögin og aðra hagsmunaaðila sem málið snertir. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram eindreginn stuðningur við málið. Bent var á að klösum hér á landi hafi farið fjölgandi og að fjölmörg fyrirtæki hafi verið sett á stofn í beinum tengslum við starfsemi þeirra. Mótun klasastefnu sé til þess fallin að efla nýsköpunarvirkni og samkeppnishæfni fyrirtækja hér á landi og auka samstarf þeirra við rannsóknastofnanir og háskóla. Þá gæti klasastefna betur mótað ramma um það hvernig rannsóknir og greining á klösum hér á landi fer fram og árangur þeirra metinn. Nefndin tekur undir þessi sjónarmið og bendir á að önnur ríki Norðurlandanna, m.a. Danmörk og Noregur, hafi mótað sér opinbera stefnu um klasa með góðum árangri. Mikilvægt sé að horfa til þeirra fyrirmynda við mótun stefnunnar. Þá bendir nefndin á að í nýsköpunarstefnu fyrir Ísland, Nýsköpunarlandið Ísland, sem ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra kynnti haustið 2019 segir að nýsköpun sé lykillinn að úrlausn stærstu viðfangsefna komandi áratuga. Meðal þeirra markmiða sem fram koma í stefnunni er að stjórnvöld gæti þess að stuðningur sé markviss og að Ísland dragist ekki aftur úr öðrum svæðum. Við umfjöllun um málið á 149. löggjafarþingi var bent á að mögulega væri rétt að klasastefna yrði hluti af nýsköpunarstefnu fyrir landið. Þótt nýsköpunarstefna liggi nú fyrir og að þar sé ekki fjallað sérstaklega um klasa telur nefndin ljóst að þeir séu mikilvægt verkfæri til þess að ná þeim markmiðum sem þar er stefnt að. Því telur nefndin brýnt að við mótun klasastefnu verði höfð hliðsjón af nýsköpunarstefnu. Að lokum bendir nefndin á að lagt er til að ríkisstjórnin skili skýrslu til Alþingis með niðurstöðum starfshópsins í lok maí 2020. Í ljósi þess að atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytið fer með málefni atvinnuþróunar, tæknirannsókna og nýsköpunar er lögð til breyting þess efnis að ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra verði falið að skila Alþingi skýrslunni nokkru seinna. Þá leggur nefndin til að starfshópnum verði veittur rýmri frestur til að skila niðurstöðum sínum og leggur einnig til breytingu þess efnis. Með vísan í framangreint leggur nefndin til að tillagan verði samþykkt með þeirri breytingu að ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra skili skýrslu til Alþingis með niðurstöðum starfshóps fyrir 1. febrúar 2021. Undir nefndarálitið skrifa hv. þingmenn Lilja Rafney Magnúsdóttir, Halla Signý Kristjánsdóttir, Albertína Friðbjörg Elíasdóttir, Ásmundur Friðriksson, Jón Þór Ólafsson, Njáll Trausti Friðbertsson, Ólafur Ísleifsson og Sigurður Páll Jónsson. Rósa Björk Brynjólfsdóttir var fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Ég tek undir þessa fínu tillögu sem er komin fram. 1. flutningsmaður er hv. þm. Willum Þór Þórsson og þetta mál var í atvinnuveganefnd á síðasta ári og núna er það komið inn í þingsal. Ég vona að það fái góðar viðtökur og verði afgreitt héðan því að þetta er brýnt og þarft mál og styður við þá nýsköpunarstefnu sem er nú í vinnslu til 2030 af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við vitum að öll nýsköpun er grundvöllur framþróunar í landinu og það er mikilvægt að við byggjum á þeim mannauði og þekkingu sem við höfum og nýtum það vítt og breitt um landið að styrkja þá nýsköpun sem fyrir er og líka að koma að henni með öðrum hætti en verið hefur. Er þá horft til mótunar klasastefnu eins og þessi þingsályktunartillaga gengur út á, að hér sé mótuð klasastefna og starfshópur skipaður til þess. Við þekkjum að þó nokkrir klasar eru í ýmsum atvinnugreinum sem hafa gert góða hluti og verið mjög uppbyggjandi og styðjandi við þær greinar sem hafa verið innan þeirra klasa. Ég tel mikilvægt að horft sé til þess hvernig við nýtum best fjármagnið sem við leggjum til nýsköpunar, að það nýtist í atvinnuuppbyggingu og byggðaþróun og styðji við þá frumkvöðla sem við höfum á Íslandi. Við eigum sem betur fer mikið af góðu hugviti og verkþekkingu hjá fólki vítt og breitt um landið sem mikilvægt er að nýta til framþróunar fyrir komandi kynslóðir. Þetta er hið besta mál og ég vona að það hljóti sem fyrst jákvæða afgreiðslu á Alþingi.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér við síðari umr. mótun klasastefnu. Þetta mál var fyrst lagt fram á 144. löggjafarþingi og kemur hér fram í nefndaráliti atvinnuveganefndar. Eftir því sem árin hafa liðið hafa fleiri klasar í atvinnulífinu sprottið upp þar sem fyrirtæki í sömu atvinnugrein og þvert á greinar sjá kosti samvinnunnar, auk samstarfs við hið opinbera, ríki og sveitarfélög, og þekkingar-, mennta- og rannsóknastofnanir. Ég hef fundið það eftir því sem tíminn líður og málið hefur oftar komið fyrir þingið að það er aukinn skilningur og breiðari stuðningur við það eins og meðflutningsmenn tillögunnar ásamt mér bera vitni um. Málið á stuðning þingmanna allra flokka á Alþingi. Ég er mjög þakklátur fyrir þann stuðning og jákvæðni fyrir framgangi málsins. Ég horfi ekki síður til þessa breiða stuðnings og er þá vongóður um framhaldið og framgang málsins á endanum. Ég vona að við sjáum, þegar starfshópurinn hefur lokið störfum, mótun stefnu fyrir stuðningskerfi klasasamstarfs, þau stoðkerfi sem eru svo mikilvæg í slíku starfi, og stefnu sem lifir ríkisstjórnina eins og góð stefnumótun gerir og setur atvinnugreinar, rannsóknir, nýsköpun og þróun, klasasamstarfið, í forgrunn og tryggir enn frekar farsælt atvinnulíf um land allt þar sem okkur tekst að ná þeim markmiðum sem eru sett fram og koma fram í greinargerð með málinu. Ég vil aðeins koma inn á a-lið en í umsögn Álklasans kemur fram að þar mætti bæta við orðinu „nýsköpun“, ekki einvörðungu tala um atvinnuuppbyggingu og byggðaþróun eins og þar stendur. Ég get tekið undir það og tel að starfshópurinn geti tekið tillit til þess í vinnu sinni. Mér finnst einboðið að styðja þá breytingartillögu sem hv. atvinnuveganefnd leggur hér fram um skil á skýrslu til Alþingis 1. febrúar 2021, að starfshópurinn hafi þann tíma sem til þarf og að málið fari til hæstv. ferðamála-, iðnaðar- og nýsköpunarráðherra eins og lagt er til. Virðulegi forseti. Það er líka mikilvægt, sem nefndin dregur hér fram, að horfa til þeirra þjóða sem hafa náð góðum árangri og hafa góða sögu að segja. Noregur og Danmörk eru hér réttilega nefnd til sögunnar en fjöldamörg önnur ríki hafa mjög góða reynslu af slíku klasastarfi. Ég get nefnt Kanada, Nýja-Sjáland, Frakkland og fjölmörg ríki í Evrópusambandinu. Við þingmenn og hv. atvinnuveganefnd höfðum tækifæri til að hitta sérfræðing á þessu sviði og ráðgjafa, Ifor Williams, sem fór ágætlega og skemmtilega yfir það með okkur hvernig þetta hefur vaxið og dafnað frá því um 1990 þegar slíkir klasar fóru að vinna. Ég vil einnig nefna að umsagnir hafa allar verið mjög jákvæðar um málið. Það hefði verið freistandi að vísa í fjölmargar jákvæðar og góðar umsagnir til stuðnings málinu en ég ætla að láta það hjá líða þar sem það kemur ágætlega fram í nefndaráliti atvinnuveganefndar. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. atvinnuveganefnd mjög góða vinnu og kjarngott nefndarálit. Þá vil ég þakka öllum umsagnaraðilum í gegnum tíðina fyrir að gefa verkefninu vigt og öllum meðflutningsmönnum stuðning við tillöguna. Ég er sannfærður um að þetta muni styrkja öflugt klasastarf í landinu, efla þar með nýsköpun og skila miklum ávinningi þegar fram í sækir.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu mikið. Mér fannst bara mikilvægt að koma hingað upp og fagna því að við séum komin í síðari umr. í þessu ágæta máli. Mér finnst mjög mikilvægt að atvinnuveganefnd hafi náð þessari góðu samstöðu um að afgreiða málið. Við höfum séð það í klasastarfi á Íslandi hve mikilvægt þetta er, við höfum mjög skemmtileg dæmi eins og Íslenska ferðaklasann, Íslenska sjávarklasann og Álklasann og fleiri klasa sem hafa skilað gríðarlega mikilvægri vinnu. Á þeim tímum sem við lifum núna held ég að það hafi sjaldan verið jafn mikilvægt að við vinnum saman og nýtum samstöðumáttinn til að byggja upp og skapa ný tækifæri. Ég held að það sé svolítið viðeigandi að við ljúkum þessu máli hér í dag og vildi bara koma hingað upp og fagna því. Ég þakka að sjálfsögðu hv. flutningsmanni Willum Þór Þórssyni fyrir að hafa haft frumkvæði að þessu máli og fyrir að hafa ekki gefist upp þótt það hafi ekki gengið á síðasta þingi. Ég fagna því að við séum núna að klára málið.