Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag, þ.e. þar til umræðu um dagskrármál er lokið.

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins að inna hæstv. forseta eftir því hvort hann geti athugað með skipulag á fyrirkomulagi um óundirbúnar fyrirspurnir. Það er nokkuð um liðið síðan hæstv. samgönguráðherra hefur verið viðstaddur óundirbúinn fyrirspurnatíma. Ég hef haft í huga spurningu til hans um hálfsmánaðarskeið en hef ekki orðið vör við að hann hafi verið viðstaddur af einhverjum ástæðum, sennilega vegna anna. Mig langar til að biðja hæstv. forseta um að beina því til hæstv. samgönguráðherra að hann verði viðstaddur fyrirspurnatímann í næstu viku.

Forseti tekur þessa athugasemd til greina og kemur því til skila til hæstv. samgönguráðherra að hann reyni að verða við óskum þingmannsins.

Herra forseti. Á erfiðum tímum er mikilvægt að við stöndum vörð um velferðarþjónustuna og ekki síst heilbrigðisþjónustuna. Núverandi hæstv. heilbrigðisráðherra, Ögmundur Jónasson, hefur úr ræðustóli Alþingis talað mikið um að við höldum úti einu besta heilbrigðiskerfi í heimi og ég vil trúa því að hæstv. ráðherra stefni að því að svo verði áfram. Fyrir dyrum stendur sameining bráðamóttöku Landspítalans við Hringbraut og slysadeildarinnar í Fossvogi. Starfsmenn á Landspítala hafa lýst yfir miklum áhyggjum vegna þessara fyrirætlana og fram hefur komið í máli lækna á spítalanum að þeir hafi þungar áhyggjur af að sameining bráðamóttakanna spilli góðum árangri og geti jafnvel ógnað öryggi sjúklinga. Við það verður ekki búið, hæstv. forseti. Bent er á að læknar hafi sérstaklega áhyggjur af fólki sem er með kransæðasjúkdóma og segja að hvergi þekkist að bráðamóttaka sem tekur á móti hjartasjúklingum í borg á stærð við höfuðborgarsvæðið sé án þess að hafa hjartadeild og hjartarannsóknarstofu o.fl. Benda má á að þegar hjartasjúklingar lenda í hjartastoppi eða kransæðastíflu skiptir hver mínúta miklu máli og það er mikilvægt að fara vel með þann tíma sem þar um ræðir. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra: Stendur til að endurskoða þessa ákvörðun um sameiningu? Hvað telur ráðherrann að sparist miklir fjármunir við þetta og er hæstv. ráðherra sammála heilbrigðisstarfsfólki á Landspítalanum að slík sameining geti í einhverjum tilvikum ógnað öryggi sjúklinga og þá kannski ekki síst hjartasjúklinga?

Hæstv. forseti. Það tekur í að skera útgjöld til heilbrigðismála niður um 6.700 millj. kr. á ári. Ef við horfum á hina jákvæðu þætti þá er það svo að heilbrigðiskerfið allt saman beinir sjónum að því að skoða sjálfan grundvöllinn, leita leiða til að hagræða, fara betur með fjármuni, jafna kjörin jafnframt því sem reynt er að standa vörð um þjónustuna. Ég þekki til þeirrar umræðu sem hv. þingmaður vekur máls á og ég vil þakka honum fyrir spurningarnar því þessi umræða er mjög mikilvæg. Það fyrirkomulag sem við höfum búið við á Landspítalanum – háskólasjúkrahúsi varðandi bráðamóttöku hefur verið með miklum ágætum og tryggt öryggi hjartasjúklinga mjög vel. Ég hef rætt þessi mál við stjórnendur sjúkrahússins og lagt áherslu á það sjónarmið að ekki verði ráðist í neinar þær kerfisbreytingar sem komi til með að ógna öryggi sjúklinga og út frá þeirri forsendu vinna stjórnendur Landspítalans – háskólasjúkrahúss einnig. Þeir eru að skoða þessi mál með þessi markmið að leiðarljósi. Ég legg áherslu á að um þetta og ýmsa aðra þætti eru mismunandi sjónarmið og við eigum að reyna að stuðla að því að um umdeildar ákvarðanir af þessu tagi fari fram rækileg og góð, djúp og fagleg umræða. Ég treysti því að svo verði því að ég tek undir þau sjónarmið lækna og hv. þingmanns að hér verður að gæta ýtrustu varúðar til að öryggi sjúklinga sé ekki teflt í tvísýnu á nokkurn hátt.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er rétt sem hæstv. ráðherra sagði, að við megum ekki í neinum tilvikum stefna öryggi sjúklinga í hættu og þess vegna verðum við að taka það alvarlega þegar við fáum þær fréttir inn í sali Alþingis að einhugur sé í læknahópnum sem sinnir þessum sjúklingum um að umrædd aðgerð geti jafnvel stefnt öryggi hjartasjúklinga og annarra sjúklinga í hættu og við verðum að taka það mjög alvarlega. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að við þurfum að fara í ákveðnar aðgerðir í hagræðingarskyni í ljósi erfiðrar stöðu ríkissjóðs. En fyrst og síðast má það ekki koma niður á öryggi sjúklinga. Hér er eitt besta heilbrigðiskerfi í heimi og við megum ekki taka skref aftur á bak í þeim efnum sem geta leitt það af sér að heilbrigðisþjónustan verði ekki eins góð og hún hefur verið á Íslandi á undanförnum árum. Í því mikilvæga kerfi gegnir Landspítalinn lykilhlutverki sem grunnstofnun.

Hæstv. forseti. Eins og ég gat um áðan tekur það í þegar skorið er niður um 6.700 millj. kr. í heilbrigðiskerfinu. Það er stefnt að því að skerða þjónustu eins lítið og hægt er. Það segir sig hins vegar sjálft að þegar um niðurskurð af slíkri stærðargráðu er að ræða bitnar það á starfseminni. En ég tek undir með hv. þingmanni að öðru máli gegnir um öryggisþáttinn. Það má ekki tefla öryggi sjúklinga í tvísýnu. En ég vil vekja athygli á því að kannski er varasamt að skoða þetta með hliðsjón af óbreyttu fyrirkomulagi vegna þess að menn eru að máta hugmyndir af þessu tagi inn í breytt fyrirkomulag að ýmsu öðru leyti. Og til þess að umræðan geti farið fram eins og verðugt er þarf að skoða það með tilliti til slíkra þátta að sjálfsögðu líka. En ég tek undir með hv. þingmanni: Við þurfum að stíga varlega og ekki tefla öryggi sjúklinga á nokkurn hátt í tvísýnu.

Herra forseti. Mig langaði aðeins til að fjalla um það sem ég tel vera eitt af meginhlutverkum hins opinbera, þ.e. að gæta öryggi borgaranna og löggæslu. Í síðustu viku bárust fréttir af því að segja ætti upp þyrluflugmönnum hjá Landhelgisgæslunni. Sú staðreynd leiðir til þess að björgunargeta Landhelgisgæslunnar skerðist verulega og þýðir að ekki verður hægt að halda úti tvöfaldri vakt þyrlu og áhafna. Það leiðir síðan til þess að þyrluflugmenn í útkalli kunna að hugsa sig tvisvar um áður en lagt er í leiðangur af ótta við eigið öryggi og eigin áhafnar. Það er að mínu mati algerlega óásættanlegt að öryggi sjómanna sé teflt í hættu með þessu móti en það verður líka að hafa það í huga að þyrlusveit Landhelgisgæslunnar sinnir einnig öðrum bráðnauðsynlegum verkefnum, til að mynda löggæslu og eftirliti á hafi úti og sjúkraflutningum á landi, svo dæmi séu tekin. Þessar uppsagnir leiða af fjárskorti sem Landhelgisgæslan á við að etja sem leiðir af gengisbreytingum sem orðið hafa. Herra forseti. Ég hef ekki legið á þeirri skoðun minni að hið opinbera þarf að taka til í rekstri sínum og spara en þegar um öryggismál er að ræða er auðvelt að forgangsraða í þágu þeirra sem Landhelgisgæslan sinnir með því að fela henni þau verkefni sem Varnarmálastofnun sinnir og kosta hátt í annan milljarð kr. á þeirri stofnun. Ég er sannfærður um að unnt er að nýta þessa miklu fjármuni betur og þar með til að styrkja innviði Landhelgisgæslunnar. Mig langar til að spyrja hæstv. dómsmálaráðherra hvort hún hyggist grípa til einhverra aðgerða til að koma í veg fyrir uppsagnir þessara þyrluflugmanna, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni fyrir fyrirspurnina. Þannig háttar til í ríkisrekstri að það þarf að hagræða og þegar kemur að öryggi sjómanna og annarra á þessu landi verður auðvitað að fara varlega og gæta þess að skerða þar sem minnst og helst ekki neitt. Ég heimsótti Landhelgisgæsluna um daginn og við fórum yfir þetta mál, ég og forstjóri Landhelgisgæslunnar. Hagræðingaraðgerðir stofnunarinnar miðast að því að skerða leitar- og björgunargetu sem allra minnst. Á sama tíma er ljóst að fara þarf í gegnum sársaukafullar aðgerðir en flugrekstrardeildin er þó sú deild þar sem minnsta skerðingu þarf að þola. Áætlað er að fimm þyrluvaktir af sex verði í fullum gangi en það er rétt að það eru uppsagnir sem koma niður á einni þyrluvakt. Uppsagnirnar koma að fullu til framkvæmda í lok sumars. Við höfum farið yfir það, ég og forstjóri Landhelgisgæslunnar, hvernig þetta kemur út fyrir starfsemina hjá þyrlunum og það er alveg ljóst að auðvitað er það áhyggjuefni ef getan skerðist verulega. Mér hefur hins vegar verið tjáð að hún geri það ekki. Hvað varðar Varnarmálastofnun þá tel ég að þetta sé einn af hagræðingarmöguleikum sem verði að skoða en hvort hægt er að fullyrða að þetta bjargi Landhelgisgæslunni og fjármunum hennar er of snemmt að segja til um núna.

Herra forseti. Ég fagna því að hæstv. dómsmálaráðherra taki því vel að skoða þann möguleika að þeir fjármunir sem ætlaðir eru til Varnarmálastofnunar, sem eru á hálfan annan milljarð, verði færðir yfir til Landhelgisgæslunnar til að styrkja innviði hennar. Sá rekstrarvandi sem Landhelgisgæslan á í nemur 500–600 millj. kr. Það er rétt hjá hæstv. dómsmálaráðherra að það þarf að hagræða í ríkisrekstri en það má ekki gera það þannig að öryggi sé hætt og við erum að tala um að Landhelgisgæslunni er líka ætlað að sinna löggæslu og eftirliti á hafi úti og sjúkraflutningum. Það er í rauninni verið að stofna öryggi allra þeirra sem á sjó eru í hættu. Það má ekki skerða öryggið og þrátt fyrir að hæstv. dómsmálaráðherra hafi sagt að það ætti ekki að gera þá gera þessar breytingar það samt að verkum að ekki verður hægt að halda úti tvöfaldri vakt þyrlna sem þýðir, og ég hef upplýsingar um það innan úr Landhelgisgæslunni, 

Virðulegur forseti. Síst ætla ég að gera lítið úr áhyggjum hv. þingmanns um skerta starfsemi þyrlubjörgunarsveita. Landhelgisgæslunni er markaður ákveðinn rammi innan fjárlaga 2009 og ég tel að það sé ekki á valdi framkvæmdarvaldsins að breyta því. Hins vegar má hugsa fram í tímann og búa í haginn. Það má fara að mynda sér skoðanir á forgangsröðun í ríkisrekstri sem gæti þá komið til góða við undirbúning fjárlaga 2010 og hvað varðar Varnarmálastofnun tel ég að skoða verði það mál vel. Ég tel hins vegar ekki rétt þegar menn ganga að viðræðum um það hvort hægt sé að hagræða með sameiningu stofnana að gengið sé út frá því að stofnunin eigi að vera svona eða hinsegin, menn verða að skoða þá hagræðingarþætti og sjá hvort þeir skili raunverulega einhverju.

Herra forseti. Með lögunum nr. 90/2006 var lögum um hlutafélög breytt og bætt inn hugtakinu opinbert hlutafélag, en þar segir svo, með leyfi herra forseta: „Opinbert hlutafélag merkir í lögum þessum félag sem hið opinbera, einn eða fleiri hluthafar, á að öllu leyti, beint eða óbeint. Slíkum félögum einum er rétt og skylt að hafa orðin opinbert hlutafélag í heiti sínu eða skammstöfunina ohf. og má tengja orðin eða skammstöfunina heiti eða skammstöfun á hlutafélagi.“ Síðan er talað um að það skuli vera jöfn kynjaskipting í stjórn, fjölmiðlar og kjörnir fulltrúar megi sækja aðalfundi o.s.frv. Nú í kjölfar bankahrunsins hefur ríkið eignast fjöldann allan af fyrirtækjum, þar á meðal þrjá banka sem eru þá væntanlega ohf. Síðan eiga þau fyrirtæki aftur fyrirtæki, mér skilst að Árvakur hafi t.d. verið seldur þannig o.s.frv. Ég ætla að spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort hann hafi kannað hvort öll þessi fyrirtæki séu ekki ohf. samkvæmt þessari skilgreiningu því að hún er mjög afdráttarlaus. Á þá ekki að boða kjörna fulltrúa á aðalfundi sem taka ákvarðanir um stjórn t.d. og á þá ekki að vera jafnræði í kynjum í stjórnum þannig að ekki megi vera fimm konur í stjórn Kaupþings ef það er opinbert hlutafélag eða of margar karlar í stjórnum hinna bankanna? Hefur hann farið að þessum lögum? Að sjálfsögðu ber framkvæmdarvaldinu að fara að lögum. Svo er það líka með mörg önnur fyrirtæki, það væri gaman að fá einhvern tímann lista yfir öll þau fyrirtæki sem ríkið hefur eignast að undanförnu í gegnum þessa banka sína. 
            

Herra forseti. Hv. þingmaður er áhugamaður um eignarhald ríkisins á bönkum og fyrirtækjum. Reyndar er þetta mjög þörf ábending eða góð spurning hjá hv. þingmanni. Það þarf að greina það og ákveða með hvaða hætti eignarhaldinu verði fyrir komið að þessu leyti, þar á meðal hvort þessi tiltölulega fátæklegu ákvæði sem eru í lögum um opinber hlutafélög eru fullnægjandi. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að þau séu það ekki, það eigi að leggja ýmsar ríkari skyldur á þau fyrirtæki sem eru opinber hlutafélög og tengjast m.a. þeim þáttum sem nefndir voru eins og aðgengi að upplýsingum um starfsemi þeirra, hvernig stjórn þeirra er skipuð, aðgangi fjölmiðla o.fl. í þeim dúr. Ég held að það sé hins vegar ekki meiningin og væntanlega alls ekki ætlun laga að fyrirtæki sem tímabundið lenda í einhvers konar umsjá banka, í gjörgæslu hans eða umsjá, annaðhvort í þeim skilningi að bankinn er að greiða úr þeirra málum eða að bankinn hefur fært þau til eignaumsýslufélags, verði opinber hlutafélög meðan á því stendur. Það held ég að væri ekki skynsamlegt ráðslag ef meiningin er að það ástand sé eingöngu tímabundið og ætlunin sé að endurskipuleggja þau fyrirtæki og koma þeim aftur út í lífið ef svo má að orði komast. Ég tek undir það með hv. þingmanni að þetta er hins vegar hlutur sem þarf að vera skýr og ég skal taka það til skoðunar, og þakka ábendinguna, að skýra aðeins leikreglurnar í þessum efnum.

Herra forseti. Ráðherraræðið hefur mikið verið gagnrýnt í mótmælum undanfarinna daga og mánaða og að vald framkvæmdarvaldsins sé of mikið. Hér kemur hæstv. ráðherra og hann ætlar að fara að túlka lög sem eru mjög afdráttarlaus, það stendur hvergi í lögunum að fyrirtæki sem ríkið eignast tímabundið séu undanskilin lögunum. Og ég vil benda á það að ef bankarnir, þessir þrír nýju, eru opinber hlutafélög eru allir aðalfundir ógildir sem hafa verið haldnir og stjórnirnar ógildar og allar ráðstafanir þeirra ógildar. Er nú ekki ráð að fara að taka á þessu?

Herra forseti. Ég held að engin slík hætta sé á ferðum en ég endurtek það sem ég áður sagði, það er auðvitað ástæða til að hafa leikreglurnar skýrar í þessum efnum. Ég held að það sé langsótt lagatúlkun að það hefði átt að gera Morgunblaðið að opinberu hlutafélagi þá stuttu stund sem það stoppaði í umsjá banka eða var í gjörgæslu eða endurskipulagningu hjá þeirri lánastofnun sem það átti viðskipti við. Morgunblaðið var að sjálfsögðu sjálfstæður lögaðili allan tímann með tiltekna kennitölu o.s.frv. og eignarhaldi þess hafði ekki formlega verið breytt að lögum. Ég held að það geti tæpast verið ætlunin nema hv. þingmaður sé svo kappsamur um það að koma sem flestum félögum formlega í eigu hins opinbera í þeim skilningi að þau eigi að breytast í opinber hlutafélög þá stund sem þau eru til meðhöndlunar á þessum nótum, sem ég geri ekki ráð fyrir að hv. þingmaður sé. Það er að sjálfsögðu rétt að skýra leikreglurnar í þessum efnum og þetta er eitt 

Virðulegi forseti. Það er eins og pólitíkin hafi snúist öll á haus hér í dag því að sjálfstæðismenn eru farnir að tala gegn Varnarmálastofnun. Það er kannski ekkert skrýtið því að það snýr eiginlega allt á haus í samfélaginu og þarf ekkert að fara mörgum orðum um það. Á undanförnum vikum og mánuðum hafa birst reglulega fréttir af alls kyns gjörningum sem eiga að hafa átt sér stað í bönkunum og ýmsum stofnunum sem áttu að hafa eftirlit með að hér væri allt í sóma. Svo virðist sem eitthvað hafi vantað upp á eftirlitið og ýmsum sögum fer af alls kyns ósóma sem venjulegu fólki ofbýður. Má þar nefna nýleg orð seðlabankastjóra, þ.e. fyrrverandi seðlabankastjóra, um meinta fyrirgreiðslu til stjórnmálamanna og þekktra einstaklinga í samfélaginu og einkahlutafélaga þeim tengdum. Þar má nefna sögusagnir um óeðlilega fyrirgreiðslu til ýmissa sem tengdust bönkunum, beint eða óbeint, um ýmis kjör sem starfsmenn bankanna nutu sérstaklega umfram aðra og um meinta fjármagnsflutninga á milli landa. Um það að eftirlitsstofnanir hafi ekki sinnt lögbundnu hlutverki sínu, heldur miklu heldur gengið í lið með þeim sem fóru of geyst og þar má einnig nefna háværa kröfu um frystingu eigna auðmanna sem flestir eru sammála um að ekki sé framkvæmanleg þar sem sök hefur ekki sannast á nokkurn mann og mun ekki gera fyrr en rannsókn mála og saksókn er lokið og dómur genginn. 
             Þjóðin er orðin langeyg eftir því að fá svör við spurningum sínum sem hún þegar er farin að borga fyrir. Skortur á trausti alþjóðasamfélagsins gerir okkur erfitt fyrir, fólk treystir ekki stjórnvöldum, það treystir ekki bankanum sínum og þessi skortur grefur undan því að hér sé hægt að hefja uppbyggingu á nýjan leik. Embætti sérstaks saksóknara var komið á með lögum hér í þinginu í desember og eftir töluverða leit að óvilhöllum manni til að gegna því embætti var hann ráðinn í febrúar. Eftir því sem næst verður komist hafa fjórir starfsmenn verið ráðnir til embættisins. Ég vil því spyrja hæstv. dómsmálaráðherra svona almennt hvað sé að frétta af þessum málum og hvort þess sé að vænta að réttlætið nái hér fram að ganga innan tíðar. Þá er einnig gagnlegt að heyra um samspil rannsóknarnefndarinnar 

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrirspurnina. Ég skal reyna að svara um starfsemi hins sérstaka saksóknara eftir því sem mér er unnt. Hvað varðar frystingu eigna auðmanna hefur saksóknarinn sem og lögregla mjög víðtækar heimildir til haldlagningar og þarf ekki dómsúrskurð til. Hins vegar er það þannig að til þess að geta lagt hald á muni eða eignir þarf rannsóknin að vera í gangi og upplýsingar þurfa að vera komnar sem veita vísbendingar um refsiverða háttsemi. Eins og ég hef sagt áður eru þetta flókin mál og mörg gögn sem þarf að skoða og til að greiða fyrir upplýsingaöflun saksóknarans hef ég í hyggju að flytja hér mál fyrir Alþingi sem veitir saksóknaranum ótvíræðar heimildir til að afla gagna til þess einmitt að flýta fyrir rannsókninni sem gæti þá leitt til þess að hann þyrfti að grípa til úrræða eins og haldlagningar. Ég held að þetta sé mjög mikilvægt og ég held að það sé mjög mikilvægt að eftirlitsstofnanir vinni saman, að bæði stjórnsýslustofnanir og löggæslustofnanir vinni saman að þessum málum og vinni saman að því að greina hvað það er sem þarf að fara í hvaða farveg. Ég get ekki svarað til um bein samskipti milli rannsóknarnefndar þingsins og hins sérstaka saksóknara en ég ætla að ef rannsóknarnefnd þingsins kemst að refsiverðri háttsemi við rannsókn sína beini hún þá gögnum til hins sérstaka saksóknara.

Herra forseti. Ég er með óundirbúna fyrirspurn til hæstv. sjávarútvegsráðherra um skuldastöðu sjávarútvegsins, áætlaðar tekjur hans á þessu ári og framlegð í íslenskum sjávarútvegi. Ég hef leitast við að fá svör við þessum spurningum alveg frá því að bankarnir fóru á hausinn í haust og ekki fengið nægilega skýr svör að mínu mati. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir þjóðina og þingheim allan að fá að vita hver staðan er, sérstaklega fyrir efnahags- og skattanefnd. Í síðustu viku spurði ég Mats Josefsson, sænskan ráðgjafa sem mun aðstoða við að færa skuldir og eignir úr gömlu bönkunum yfir í nýju bankana, um skuldir sjávarútvegsins. Hann hafði ekki hugmynd um hverjar þær væru. Hann hafði heldur ekki hugmynd um hvaða veð væru á bak við þær skuldir sem flytja átti milli bankanna. Ég tel nauðsynlegt að við vitum það, það sé öllum ljóst og sérstaklega þingmönnum og ráðherrum. Ég spyr þess vegna hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem er líka fjármálaráðherra og ætti þess vegna að vita betur en aðrir hvað skuldirnar eru miklar, hvað framlegðin er mikil í íslenskum sjávarútvegi nú sem stendur og hverjar eru áætlaðar tekjur af sjávarafurðum á þessu ári.

Herra forseti. Þetta er fyrirspurn sem erfitt er að svara óundirbúið nema að hafa einhver gögn við höndina og maður verður þá að treysta á minni sitt. En ég get því miður frætt hv. þingmann um að skuldir sjávarútvegsins eru miklar, þær eru allt of miklar. Hann er skuldum hlaðinn. Sú staða versnaði stórkostlega þegar gengi krónunnar hrundi á síðasta ári. Hvort við eigum að giska á að árstekjurnar séu þrefaldar til fjórfaldar, veit ég ekki, en þær eru einhvers staðar nálægt því bili. En vissulega hafa þær lækkað frá áramótum um upp undir 15% ef við reiknum með að þær séu að uppistöðu til í erlendri mynt, sem ég held að sé raunin, fyrir utan einhverja innlenda reikninga sem vega ættu þungt í fjármögnun fyrirtækjanna. Sú gengisþróun er að sjálfsögðu jákvæð fyrir efnahagsreikninginn og skuldahliðina en hún er þó að sama skapi neikvæð fyrir tekjuhliðina, þ.e. færri krónur koma inn fyrir útflutninginn. Annað og verra er þó það að fallandi afurðaverð og birgðasöfnun hafa auðvitað verulega neikvæð áhrif á afkomu greinarinnar núna. Það er fleira sem gerir þessa mynd óljósa. Sjávarútvegurinn á nokkra tugi milljarða í óuppgerðum gjaldeyrisvarnasamningum í bankakerfinu. Þeirri óvissu er haldið utan sviga í bili - eða innan sviga - og fyrirtækin hafa bent á hversu bagalegt það er fyrir þau að fá ekki niðurstöðu í það mál. Ég hef í höndum skýrslu frá endurskoðunarfyrirtæki sem Samtök sjávarútvegsins létu gera um afkomu stórra fyrirtækja innan greinarinnar. Hún er alvarleg og var þó gert ráð fyrir því þar að gjaldeyrisvarnasamningarnir leystust á tiltekinn hátt. Nú er það mál enn í biðstöðu eða óútkljáð þannig að óvissan um þá hluti, eða nákvæmlega þær tölur sem hv. þingmaður spyr um, er mjög mikil. 

Herra forseti. Skuldastaðan í sjávarútveginum er mjög erfið og við áttum okkur líka á því að það er lækkandi afurðaverð, sennilega á bilinu milli 30 og 40% víðast hvar á mörkuðum okkar erlendis. Framleiðslugjald og samningar eru auk þess erfið fyrir sjávarútvegsfyrirtækin. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til hugmyndir til lausnar. Við höfum lagt til að veitt yrði meira af fiski til að skapa meiri gjaldeyristekjur. Við höfðum lagt til að handfæraveiðar yrðu gefnar frjálsar yfir sumartímann og við höfum jafnframt lagt til ýmislegt í stjórn fiskveiða til að mæta vanda greinarinnar. Þar er stærsta tillaga okkar innköllun á veiðiheimildum með yfirtektarhluta af skuldum inn í svokallaðan auðlindasjóð. Það væri gaman að vita hvort hæstv. ráðherra sér ekki möguleika á því að verða við einhverjum af þessum óskum.

Herra forseti. Það er ekki mikið svigrúm til aðgerða innan fiskveiðiársins þegar búið er að úthluta öllum veiðiheimildum og ganga frá málum eins og búið var að gera þegar núverandi ríkisstjórn kom til valda. Ég get þó upplýst hv. þingmann um að verið er að skoða ýmis atriði og þó einkum með því hugarfari hvort það gæti haft jákvæð áhrif á atvinnustigið og atvinnusköpun hér innan lands. Það er kannski það sem er mest áríðandi. Þær aðgerðir mundu ekki skipta neinum sköpum t.d. fyrir afkomu stærri sjávarútvegsfyrirtækja, þær væri ekki þess eðlis. Það sem kæmi íslenskum sjávarútvegi augljóslega best, eins og reyndar öllu íslensku samfélagi, væri umtalsverð og hröð lækkun vaxta. Eitt af því sem ýtir hráefninu út úr landinu og hindrar að það komi til vinnslu innan lands er að vaxtakostnaðurinn er svo hár að fyrirtækin ráða ekki við birgðasöfnun og lagerhald. Þá er valinn sá kostur að reyna að koma aflanum sem fyrst út og fá einhverjar krónur í höndina með því að flytja hann út í gámum eða jafnvel láta skipin sigla. Það er því veruleg ástæða 

Forseti. Nú ætla ég einmitt að ræða um fundarstjórn forseta. Ég hugðist spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um fisksölu í Bretlandi og víðar í ljósi þeirra ákvarðana sem teknar hafa verið í hvalveiðamálinu. Þetta er í þriðja sinn sem ég legg fram þessa fyrirspurn, sendi hana af stað, og ég hygg að það hafi gerst bæði seint og snemma á þeim tíma sem til þess er. Mér þykir satt að segja svolítið undarlegt að þessi fyrirspurn skuli ekki komast að og tel að forseti ætti kannski að skoða það. Það getur vel verið að það sé misskilningur og gott að fá á því skýringar. Getur það verið að aumir varaþingmenn skuli víkja fyrir virðulegum hv. öðrum þingmönnum í þessari fyrirspurnaröð eða er sjávarútvegsráðherrann eitthvað ómerkari en aðrir ráðherrar? Það er varla svo því að hér svaraði hann fyrirspurn um ágæt sjávarútvegsmál enda eru þau tengd þeirri fyrirspurn sem ég var með. Eða er það þannig að málefnið sjálft, vandi sjávarútvegsins og fisksölunnar í ljósi þeirra ákvarðana sem teknar voru, sé ekki til umræðu á þingi?

Forseti vill taka fram að sá tími sem ætlaður er til umræðna er útrunninn. Undir liðnum Störf þingsins er það er gjarnan svo að mun færri komast að í þeim tíma sem þingsköp leyfa að þessi dagskrárliður sé. Það er því algengt að menn komist ekki að undir þessum dagskrárlið.

Forseti. Hér voru óundirbúnar fyrirspurnir á dagskrá en ekki störf þingsins, þannig að það sé á hreinu. Ég er ósköp einfaldlega að leita skýringar á því hvers vegna þessi fyrirspurn mín um málefni sem ég tel brýnt, og ég held að allir hljóti að viðurkenna að þarf að svara og ræða, kemst ekki á dagskrá. Það kunna að vera einhverjar skýringar á því. Ég er ósköp einfaldlega að leita að þeim. Sjálfur nefni ég þrjár skýringar. Forseti hefur ekki svarað neinni þeirra og vil ég gjarnan að hann geri það. Það kann að virðast fáfengilegt að kvarta yfir því að maður komist ekki upp í stólinn og sjálfsagt er það það þegar litið er yfir aldirnar. En í fréttum hefur verið rætt um vandræði fisksölunnar vegna ákvörðunar Einars K. Guðfinnssonar, fyrrverandi sjávarútvegsráðherra, um upphaf hvalveiða, og ýmis annar vandi sem við er að glíma og er ekki á bætandi við þá erfiðleika sem hér eru uppi. Mér finnst algerlega eðlilegt að þingmaður, jafnvel þó að hann sé úr Samfylkingunni 

Herra forseti. Ég hef mikla samúð með hv. þingmanni. Þetta er fyrirspurn sem ég vil gjarnan svara. Ég spyr hvort það geti orðið til lausnar málinu að hv. þingmaður leggi fram hefðbundna munnlega fyrirspurn og ég skal vera við því búinn að svara henni þá strax í næstu viku.

Herra forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti frá efnahags- og skattanefnd vegna þess máls sem hér er til umfjöllunar en eins og kunnugt er samþykkti Alþingi við 2. umr. í gær þær breytingartillögur sem lagðar voru fram af hálfu nefndarinnar við þetta frumvarp. Nefndin hefur að eigin frumkvæði fjallað um málið á ný milli 2. og 3. umræðu og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson og Völu Rebekku Þorsteinsdóttur frá fjármálaráðuneyti. Nefndin leggur til þá breytingu að gildistaka laganna miðist við komandi kjördag til Alþingis, hinn 25. apríl nk. Með því er komið í veg fyrir að þingmenn sem ljúka þingsetu og ráðherrar sem láta af störfum í kjölfar þingkosninganna í vor myndi á tímabilinu 1. apríl til 25. apríl 2009 lífeyrisréttindi hjá A-deild LSR. Eðlilegra þykir að viðkomandi aðilar búi við eftirlaunakerfið, samanber lög nr. 141/2003, þar til kjörtímabili þeirra lýkur 25. apríl nk. Verður á þann hátt ekki skörun á milli lífeyriskerfa. Að sama skapi er lagt til að biðlaun viðkomandi aðila myndi réttindi samkvæmt lögum nr. 141/2003 í stað þess að þau myndi lífeyrisréttindi hjá A-deild LSR þann tíma sem biðlaun eru greidd. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingum: 1. Við 3. gr. bætist ný málsgrein, svohljóðandi: Þingfararkaup og biðlaunagreiðslur alþingismanna sem ljúka þingsetu og ráðherra sem láta af störfum í kjölfar kjördags 25. apríl 2009 mynda eftirlaunaréttindi samkvæmt lögum nr. 141/2003. 2. Við 5. gr. Í stað dagsetningarinnar „1. apríl 2009“ kemur: „25. apríl 2009“. Björgvin G. Sigurðsson, Bjarni Benediktsson og Ragnheiður E. Árnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Undir nefndarálitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þm. Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson, Jón Bjarnason og Birkir J. Jónsson.

Herra forseti. Mig langar til að fá upplýsingar um það hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni hvort ekki hafi komið til umræðu í nefndinni um málið þau sjónarmið sem ég m.a. hef haft uppi um að kjararáði verði falið að ákvarða um lífeyrisréttindi þeirra hópa sem lögin taka til. Ég hef sagt að mér finnst óeðlilegt að þingmenn hlutist sjálfir til um kjör sín. Kjararáði er fengið það verkefni að ákvarða þingfararkaup okkar og laun þeirra hópa sem undir lögin falla. Ég hefði talið eðlilegt að kjararáði væri einnig falið að ákvarða lífeyrisréttindi okkar vegna þess að það eru kjör alveg eins og þingfararkaup. Með því fyrirkomulagi lít ég þannig á að þingmenn væru lausir við að þrefa um eigin kjör í þingsal. Ég kom hingað upp til að fá upplýsingar um hvort þetta sjónarmið hafi verið rætt í nefndinni þar sem mér finnst það vera mikilvægt. Ég tel að allar ákvarðanir um kjör þingmanna, hæstaréttardómara og annarra þeirra sem undir lögin falla, eigi að vera ákvörðun annarra en þingsins sjálfs. Ég vildi varpa þessari spurningu fram og fá upplýsingar frá hv. þingmanni um hvort þessi sjónarmið hefðu verið rædd í nefndinni.

Forseti. Það er út af fyrir sig ágætt sjónarmið að kjararáð ákvarði um alla hluti sem varða kjör þingmanna og ráðherra, m.a. það sem ég og hv. þm. Pétur Blöndal ræddum í gær, um dagpeninga, vildarpunkta, starfskostnað o.fl. þess háttar. Ég held að út af fyrir sig væri gott að kjararáð fengi eitthvert yfirlit um þau kjör líka. Ég hef hins vegar litið svo á að með frumvarpi því sem hér er til umræðu í þriðja sinn á þessu þingi - og er þriðja frumvarpið sem fram hefur komið um þessi efni á nokkrum árum, frá hinu fræga frumvarpi sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson samþykkti með jáyrði sínu árið 2003 - væri verið að koma hlutunum í nokkurn veginn endanlegt horf miðað við þær aðstæður sem við búum við, þ.e. það horf að þingmenn og ráðherrar yrðu færðir í þann lífeyrissjóð sem eðlilegast er að þeir tilheyri, nefnilega lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Svo getum við hv. þm. Pétur Blöndal deilt um hvernig sú skipan á að vera en að það sé þannig að afnumin séu sérréttindi og forréttindi þingmanna og ráðherra sem þjóðin hefur verið ákaflega óánægð með eins og hefur sýnt sig aftur og aftur eftir að frumvarpið 2003 komst inn á þing. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé hugmynd hans eða stefna að þetta breytist, þau lög sem kynnu að verða til úr frumvarpinu, og sennilega verða. Telur hann hættu á að þetta mál verði tekið upp aftur eða telur hann eða flokkur hans að það stefni í endurupptöku málsins eins og því verður væntanlega komið fyrir að lokinni þessari umræðu?

Herra forseti. Ég hef lýst mig fylgjandi því sjónarmiði sem fram kemur í frumvarpinu, að jafna lífeyriskjör og lífeyrisréttindi þeirra hópa sem undir frumvarpið falla og opinberra starfsmanna. Ég hef reyndar lýst því yfir að ég sé reiðubúinn til að ganga svo langt að reyna að jafna lífeyriskjör opinberra starfsmanna annars vegar og hins vegar launþega á almenna vinnumarkaðnum. Gallinn við þetta mál er sá sem ég nefndi áðan, að þingmenn séu sjálfir að hlutast til um eigin lífeyrisréttindi. Ég hefði talið eðlilegra að kjararáði væri falið að taka ákvarðanir um öll okkar kjör, þar á meðal lífeyriskjörin. Ég er hálfpartinn með þessari spurningu minni og innleggi í umræðuna að beina því til ríkisstjórnarinnar að gera þarf breytingar á lögunum, að þannig verði fyrirkomulaginu háttað. Mér fyndist miklu betri bragur á því að kjararáð tæki ákvarðanir um þetta í heild sinni, þ.e. um kjör okkar, frekar en að við gerðum það sjálfir. Ég held að þeir sem hafa fylgst með umræðunni um lífeyrisréttindi alþingismanna, hæstaréttardómara, ráðherra og forseta Íslands ættu að geta verið sammála því sjónarmiði vegna þess að sú umræða hefur ekki beint verið uppbyggileg á síðustu árum. Með því að fara þá leið sem ég hef nefnt gætu stjórnmálamenn framtíðarinnar einbeitt sér að öðrum og brýnni viðfangsefnum en eigin lífeyriskjörum.

Forseti. Snörp umskipti hafa orðið á afstöðu þingmannsins frá árinu 2003, þá taldi hann rétt að halda áfram forréttinda- og sérréttindakerfi fyrir þingmenn og hækka verulega lífeyri ráðherra og búa þannig úr garði að menn gætu hætt fimmtugir eða 55 ára eða eitthvað álíka og þó skrifað bækur og haft tekjur af bókaskrifum o.s.frv., þ.e. frumvarpið sem hann samþykkti ásamt öðrum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins og fleirum í þáverandi stjórnarliði sem var mjög í hag einmitt þeim ráðherrum sem það píndu áfram. Nú vill þingmaðurinn láta taka frá sér og öllum þingmönnum þann kaleik og setja hann yfir á embættismenn í kjararáði. Ég hef fullan skilning á því og lít þannig á - það er kannski rétt að spyrja um það líka - að þingmaðurinn vilji þó samþykkja fyrst að afsala sér og öðrum þingmönnum þessum forréttindum og ráðherrum einnig áður en það yrði þá sent til kjararáðs. Eða er hugmyndin sú að senda núverandi kerfi eða kerfið frá 2003 til kjararáðs og láta kjararáð sumsé yfirtaka það? Rétt er að þingmaðurinn upplýsi um það úr því að hann er að skipta hér um skoðun. Ég vil líka spyrja hann um það sem hann svaraði ekki beint áðan, hvort þá væri ekki eðlilegra að setja í kjararáð aðra þætti í kjörum þingmanna, t.d. þá vildarpunkta sem við hv. þm. Pétur Blöndal tókum afstöðu gegn í umræðunni í gær, starfskostnaðinn sem hv. þm. Pétur Blöndal efast líka um, og ég get tekið undir þær efasemdir, og dagpeningana sem þingmenn og aðrir njóta eins og embættismenn og við hv. þm. Pétur Blöndal erum sammála um að sé kerfi sem þarf að endurskoða rækilega.

Herra forseti. Ég hélt að ég hefði svarað þessari spurningu hv. þingmanns áðan. Ég sagði að ég teldi eðlilegt að kjararáð úrskurðaði um öll kjör þeirra hópa sem undir lögin heyra, í okkar tilviki þá þingfararkaup, lífeyrisréttindi og önnur kjör þannig að vildarpunktar eða dagpeningar eða annað slíkt sem hv. þingmaður nefndi fellur þar undir. Ég lít svo á að ákvarðanir um þetta eigi að fella allar undir kjararáð. Óskað var eftir afstöðu minni til þessa máls. Hún mun auðvitað koma fram í atkvæðagreiðslunni. Ég geri ekki ráð fyrir að málinu verði frestað þrátt fyrir þessa ábendingu mína um að ákvarðanir um launakjör alþingismanna og ráðherra verði færðar undir kjararáð, en það gæti verið verðugt verkefni þeirra stjórnvalda sem taka við eftir kosningar eða þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr að marka stefnu í þeim málum. Ég geri ráð fyrir að frumvarpið, eins og það er, verði samþykkt. Við erum við 3. umr. um málið og ég get ekki annað en talað fyrir sjálfan mig en ég hef lýst því yfir að ég sé reiðubúinn til að samþykkja meginatriðin sem koma fram í frumvarpinu þrátt fyrir að ég hafi t.d. stutt breytingartillögur hv. þm. Péturs Blöndals. Þetta er ekki fullkomið frumvarp en ég get vel fellt mig við ýmislegt sem þar kemur fram.

Herra forseti. Vegna þeirrar fyrirspurnar sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson beindi til mín um það hvort komið hefði til umfjöllunar á vettvangi nefndarinnar að kjararáð fjallaði um öll kjör þingmanna, þar með talin lífeyriskjör og -réttindi, er rétt að minna á það sem kom fram við 2. umr. málsins, að það var rætt á vettvangi nefndarinnar, já. Þau sjónarmið komu fram og m.a. var rætt við formann kjararáðs sem kom sem gestur á fund nefndarinnar og kom fram við 2. umr. þegar ég gerði grein fyrir nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem nefndin gerði. Um þetta þarf kannski ekki mikið að segja meira. Það er alveg ljóst að í lögunum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins er ekki gert ráð fyrir að þingmenn og ráðherrar geti verið aðilar að þeim lífeyrissjóði. Ef þingmenn og ráðherrar eiga að fara inn í A-deild LSR eins og hér er gert ráð fyrir þarf að veita heimild til þess í lögunum eða kveða á um það í lögunum um LSR. Það er alveg ljóst. Jafnvel þótt kjararáð tæki ákvörðun um að þingmenn og ráðherrar ættu að greiða í A-deild LSR getur kjararáð ekki ákveðið eða skipað þeim málum í lögum. Það verður Alþingi að gera. Þess vegna er þessi lagabreyting óhjákvæmileg. Aðalatriðið að mínu mati er að kjararáð hafi yfirsýn yfir kjör þeirra sem ráðið fjallar um og geti þannig tekið mið af þeim, hvort sem það eru lífeyriskjör eða önnur kjör. Kjararáð hafi yfirsýn yfir það og hafi það til hliðsjónar þegar það ákvarðar laun þingmanna. Einnig er rétt að minna á að á þessu ári, samkvæmt lögum sem Alþingi setti í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar, er kjararáði óheimilt að breyta 

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég á ekki sæti í efnahags- og skattanefnd þingsins og var þar af leiðandi ekki við umfjöllun um málið í nefndinni og gat því miður ekki verið viðstaddur þegar hv. þingmaður fór yfir sjónarmið meiri hluta nefndarinnar eftir afgreiðslu þess við 2. umr. Mér fannst því ástæða til að spyrja út í þetta atriði. Það þarf svo sem ekki að hafa mörg orð um það, ég þakka bara hv. þingmanni fyrir þau svör sem hann veitti.

Herra forseti. Örstutt, ég styð þær breytingartillögur sem hv. efnahags- og skattanefnd flytur við málið. Þær eru tæknilegs eðlis og eðlilegar. Ég vil benda á að í gær ákváðu þingmenn að velja sér lífeyrissjóð öndvert við allt venjulegt fólk í landinu sem er með afskaplega mismunandi lífeyrisrétt og er með lögum skyldað til að vera í ákveðnum lífeyrissjóði viðkomandi starfsstéttar eða starfshóps. Menn eru skyldaðir til að borga í lífeyrissjóð sem er jafnvel með lakan rétt af því að þeir sem eru í kringum þá í stéttinni eru aldraðir og aðrir fá betri rétt af því að þeir sem eru í kringum þá, eins og í Lífeyrissjóði verslunarmanna, eru ungir. Þetta er afskaplega óréttlátt. Þingmenn völdu sér sem sagt í gær besta lífeyrissjóðinn af lífeyrissjóðum landsins. Þegar þessari verðstöðvun lýkur um næstu áramót er spurning hvort kjararáð muni hækka laun þingmanna mikið vegna þess að búið er að skerða lífeyrisréttinn. Það er spurning og það er dálítið slæmt að fólk sem býður sig fram til þings viti ekki hver kjörin eru. Ég hef margoft bent á þetta. Ég hef reyndar lagt til að fráfarandi þing ákvæði tímanlega fyrir kosningar laun og starfskjör þingmanna næsta þings. Þá kemur upp sú skemmtilega staða að ef þingmenn ákveða kjörin mjög góð munu margir sækja um starfið, samkeppnin vex og þeir hugsanlega missa starfið. Ef kjörin eru mjög lök gerist hið öfuga. Og eins ef þingið mundi núna ákveða þingfararkaupið þokkalegt eða tiltölulega hátt og einhverjir eru að býsnast yfir því í þjóðfélaginu að þetta séu óskaplega há laun o.s.frv. getur sá hinn sami bara boðið sig fram til þings og það er jákvætt að sem flestir bjóði sig fram og að sem mest mannval sé í prófkjörum og kosningum. Ég held að menn ættu að skoða það í stað þess að fela einhverju dómsvaldi að sjá um kjör þingmanna eins og við gerum í dag með kjararáð, það er eins konar dómur. Löggjafarvaldið felur eiginlega dómsvaldinu að ákveða kjör sín. Við ættum að skoða það frekar að fráfarandi þing ákveddi tímanlega, svo sem eins og hálfu eða einu ári fyrir kosningar hver yrðu starfskjör, laun og lífeyrisréttindi o.s.frv. komandi þings.

Herra forseti. Það er komið að lokum umræðu um frumvarp til laga um eftirlaun forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara sem kveður á um að þau sérréttindi sem þessir hópar hafa haft varðandi lífeyrissjóð eru afnumin. Þeir verða því hér eftir aðilar að Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ég fagna því. Þetta er virkilegur ávinningur í að koma á auknum jöfnuði hvað kjör fólks í landinu varðar. Það var fullkomlega óeðlilegt að þessi hópur fólks byggi við sérstakar aðstæður. Mín skoðun er reyndar sú að einn öflugur og góður lífeyrissjóður ætti að vera fyrir alla landsmenn og ekki væri gerður sá greinarmunur á sem núna er um lífeyrisréttindi fólks. Það er annað mál að fást við og vonandi verður það gert, að auka jafnrétti og jafnræði hvað varðar lífeyri og að eftirlaun og kjör sem fólk býr við að loknum meginstarfsdegi eigi að vera sem jöfnust. Þar á jafnréttið að ríkja og því tel ég þessi lög mikilvægan þátt í því auk þess sem þeir hópar sem hér áttu hlut að máli sitji við sama borð og aðrir. Ég fagna því að frumvarpið skuli vera komið á lokastig, herra forseti, og finnst það gott og öflugt skref að horfa á Alþingi gera svo.

Herra forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni, það er gott að við erum að hverfa frá þessu ógagnsæja forréttindakerfi sem við vorum í. En í gær ákvað hv. þingmaður að greiða atkvæði og velja sér lífeyrissjóð - og hann valdi þann besta sem til er í landinu, hann valdi A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég spyr hv. þingmann: Hvers vegna í ósköpunum gerði hann það? 80% af kjósendum í landinu, og sennilega hærra hlutfall af kjósendum hv. þingmanns af því að það eru færri opinberir starfsmenn úti á landi en í Reykjavík, það er bara einu sinni þannig, því miður - er gert að greiða í lífeyrissjóði sem eru með miklu lakari lífeyrisrétt. Iðgjald atvinnurekandans er 8% í staðinn fyrir 11,5% í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, sem sennilega fer að hækka. Og hv. þingmaður valdi í gær besta lífeyrissjóðinn á meðan öðru fólki í landinu er gert að greiða í ákveðinn lífeyrissjóð og getur ekki valið eitt eða neitt.

Herra forseti. Ég lagði einmitt áherslu á að mín skoðun væri sú að landsmenn allir ættu að búa við hliðstæð lífeyrissjóðsréttindi og það ætti að stefna að því að sameina lífeyrissjóðina, að þetta væru ein réttindi. Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins er öflugur og góður lífeyrissjóður, ég vildi að allir hefðu hliðstæð réttindi og hann hefur. Lífeyrissjóðirnir hafa ýmsir orðið sem hluti af kjarasamningum og í samningum atvinnulífs og stéttarfélaga eins og hv. þingmaður þekkir í gegnum tíðina. Grunnhugsjónin er sú að allir skuli hafa sömu lífeyrisréttindi og lífeyrissjóðsréttindi þegar starfsdegi hallar eða lýkur, það tel ég markmið sem eigi að stefna að.

Herra forseti. Þetta voru dálítið tóm orð.

Þetta eru ekki tóm orð, þetta eru hugsjónir.

Þetta eru tómar hugsjónir vegna þess,  Nú veit ég ekki, ég hef ekki reiknað það nákvæmlega, en eru ekki launin í landinu eitthvað um 800–900 milljarðar, 3% af því eru 24–30 milljarðar. Hvar ætlar hv. þingmaður að taka þá peninga í kreppunni? Hver á að borga? Það er gott að tala svona, það er gott að velja sér bara besta lífeyrissjóðinn í landinu og tala svo með tómum loforðum.

Herra forseti. Það er dapurlegt að heyra í hv. þm. Pétri Blöndal sem er búinn að styðja ríkisstjórnarflokka sem hefði verið í lófa lagið að koma á jafnrétti hvað varðar lífeyrissjóðina í landinu og lífeyrisréttindi fólks og lyfta þeim upp tilsvarandi því sem Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins hefur ef þeir hefðu lagt þessa stefnu fram. Hv. þingmaður, þetta eru fulltrúar einkavæðingarinnar, þetta eru fulltrúar þess að hver er sjálfum sér næstur o.s.frv. og þess vegna var þetta ekki forgangsverkefni hjá fyrrverandi ríkisstjórn. Nei, í þeirra huga var hver sinnar gæfu smiður í þessum efnum. Ég er ekki þeirrar skoðunar. Ég er þeirrar skoðunar að hér eigi að ríkja sem mestur jöfnuður og jafnrétti og líka hvað varðar lífeyri og lífeyrisréttindi fólks. Það er hugsjón sem á að stefna að. Það gerum við í áföngum og þá á að færa lífeyrisréttindin upp fyrir almenning í landinu en ekki keyra þau niður eins og mér virtist hv. þm. Pétur Blöndal vera að leggja til. Það er fagnaðarefni að sérréttindi forseta Íslands, ráðherra, alþingismanna og hæstaréttardómara séu núna afnumin og að þeir gangi að almennum réttindum lífeyrissjóðsþega í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Ég tel það mikið fagnaðarefni og ítreka það, herra forseti. Það er ánægjulegt að þetta mál skuli vera komið á lokastig í afgreiðslu þingsins.

Herra forseti. Hér er komið til 2. umr. frumvarp til laga um breyting á lögum um virðisaukaskatt sem hefur verið til meðferðar í hv. efnahags- og skattanefnd og fengið þar talsvert viðamikla umfjöllun. Þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu lúta fyrst og fremst að því að hækka endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskatts af vinnu manna á byggingarstað við íbúðarhúsnæðisbyggingar og jafnframt vinnu manna við endurbætur eða viðhald íbúðarhúsnæðis úr 60% í 100% á tímabilinu 1. mars 2009 til 1. júlí 2010. Hugsunin með þessum breytingum er fyrst og fremst sú að reyna að örva atvinnustarfsemi í byggingariðnaði. Það er mikilvægt í því samhengi þegar við horfum fram á gríðarlega mikinn samdrátt í atvinnulífinu, sérstaklega í byggingariðnaðinum og meðal þeirra starfsstétta sem þar vinna og einnig þeirra sem vinna tengd störf, svo sem hönnuða og ráðgjafa í byggingarstarfsemi. Frumvarpið hefur eins og ég sagði fengið talsvert mikla umfjöllun og á fund nefndarinnar hafa komið fulltrúar frá fjármálaráðuneytinu, ríkisskattstjóra, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Alþýðusambandi Íslands, Meistarafélagi húsasmiða, Arkitektafélagi Íslands, Félagi ráðgjafarverkfræðinga og Félagi sjálfstætt starfandi arkitekta, frá félögum verkfræðinga og tæknifræðinga og Knattspyrnusambandi Íslands. Einnig hafa borist skriflegar umsagnir frá ríkisskattstjóra, Seðlabanka Íslands, Samtökum atvinnulífsins, Samtökum iðnaðarins, Samtökum verslunar og þjónustu, Samtökum fjármálafyrirtækja, Viðskiptaráði Íslands, Alþýðusambandi Íslands, Starfsgreinasambandi Íslands, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Neytendasamtökunum, Húseigendafélaginu, Félagi löggiltra endurskoðenda, Knattspyrnusambandi Íslands, Eyþingi, Samtökum sunnlenskra sveitarfélaga, Íbúðalánasjóði og Ríkisendurskoðun. Enn fremur barst sameiginleg umsögn frá Arkitektafélagi Íslands, Félagi ráðgjafarverkfræðinga, Félagi sjálfstætt starfandi arkitekta, Verkfræðingafélagi Íslands, Stéttarfélagi verkfræðinga og Tæknifræðingafélagi Íslands. Eins og kemur fram af þessari upptalningu hefur þetta mál fengið mikla umfjöllun og margir aðilar hafa sent inn umsögn um málið. Er skemmst frá því að segja að í öllum meginatriðum ganga umsagnirnar á einn veg, þeim breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir er fagnað og flestir aðilar lýsa sig sammála markmiðum þess og þeim breytingum sem frumvarpið gerir ráð fyrir en jafnframt hafa komið ábendingar frá fjölmörgum umsagnaraðilum um viðbætur við frumvarpið og ég ætla að geta þess þá í stuttu máli í hverju þær felast. Eins og ég gat um er í frumvarpinu lagt til að hlutfall endurgreiðslu á virðisaukaskatti skv. 1. mgr. 42. gr. virðisaukaskattslaganna hækki tímabundið í 100% með það að markmiði að hvetja til aukinnar starfsemi á byggingarmarkaði og draga úr atvinnuleysi. Þá er einnig lagt til að reglugerðarheimild í 6. málslið umræddrar lagagreinar verði látin taka til verksmiðjuframleiddra húseininga og er hún rökstudd með vísan til breyttra byggingarhátta og jafnræðis í skattalegu tilliti. Nefndin ræddi hvort aðrar leiðir en sú sem lögð er til í frumvarpinu varðandi tímabundna hækkun á hlutfalli endurgreiðslu væru betur til þess fallnar að ná fram markmiði þess, þ.e. að þeirri tekjuskerðingu sem ríkið kann að verða fyrir vegna endurgreiðslunnar sé betur ráðstafað með öðrum hætti. Telur nefndin að sú leið sem frumvarpið gerir ráð fyrir sé vel til þess fallin að auka atvinnu og draga úr svartri atvinnustarfsemi. Nefndin ræddi einnig gildistöku frumvarpsins og hvort endurgreiðsla samkvæmt því yrði miðuð við tímasetningu framkvæmda eða útgáfu reiknings. Kom fram sá skilningur að útgáfa reiknings væri ákvarðandi í því efni. Þá ræddi nefndin hvort ástæða væri til að láta hagræðið taka til fleiri sviða atvinnulífsins og möguleg áhrif þess á samkeppni. Nefndin tók í því sambandi sérstaklega til skoðunar hvort tilefni væri til að láta heimild til endurgreiðslu taka til fleiri starfsstétta en 2. gr. frumvarpsins gerir ráð fyrir og inna ekki þjónustu sína af hendi á vettvangi framkvæmda undir öllum kringumstæðum. Má þar nefna arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga sem að mati gesta sem nefndin ræddi við búa við sérstaklega slæma verkefnastöðu um þessar mundir. Við umfjöllun nefndarinnar kom fram að tímabundin hækkun á hlutfalli endurgreiðslu væri í samræmi við tillögur Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins. Margir umsagnaraðilar óskuðu eftir að láta skatthagræði frumvarpsins taka til frístundahúsnæðis í ljósi þess að víða um land stæðu frístundahús ókláruð. Enn fremur komu fram kröfur um að sama regla yrði látin gilda um mannvirki í eigu sveitarfélaga önnur en íbúðarhús, þar með talin íþróttamannvirki. Fulltrúi fjármálaráðuneytisins tók fram af því tilefni að erfitt væri að meta kostnaðaráhrif slíkrar breytingar og að hún kynni að valda erfiðleikum í framkvæmd. Endurgreiðsla virðisaukaskatts rýrir tekjur ríkissjóðs og telur Seðlabanki Íslands að ríkið þurfi í ljósi efnahagsáætlunar stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins að skera niður útgjöld til að mæta umræddu tekjutapi. Á móti hefur verið á það bent á fundum nefndarinnar að tilgangur frumvarpsins er að fjölga störfum sem fært geta fært ríkinu auknar tekjur í formi skatta og dregið úr kostnaði þess vegna atvinnuleysistrygginga. Þá megi búast við að verði frumvarpið samþykkt muni skattskil ýmissa atvinnugreina batna. Með hliðsjón af framangreindu leggur nefndin til nokkrar breytingar. Nefndin leggur til að tímabil endurgreiðslunnar verði lengt til 1. janúar 2011 og er sú breyting m.a. lögð til með hliðsjón af efnahagsáætlun stjórnvalda og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Í annan stað er lagt til að endurgreiðsla skv. 2. gr. frumvarpsins verði ekki einskorðuð við byggingu íbúðarhúsnæðis og endurbætur og viðhald á þess háttar húsnæði, heldur verði hún jafnframt látin taka til frístundahúsnæðis eins og það er skilgreint í lögum nr. 75/2008, um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús. Einnig er lögð til sú breyting að heimildin taki til virðisaukaskatts af þjónustu arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga vegna hönnunar, verkumsjónar og eftirlits með umræddum framkvæmdum. Loks er lagt til að 2. gr. frumvarpsins verði látin gilda um annað húsnæði en íbúðarhúsnæði og frístundahús og sé það húsnæði alfarið í eigu sveitarfélaga eða eftir atvikum stofnana og félaga sem alfarið eru í eigu þeirra. Framangreindar breytingar gera ráð fyrir að ráðherra verði veitt heimild til að setja nánari ákvæði um framkvæmd endurgreiðslunnar í reglugerð. Af ástæðum sem þegar hafa verið raktar telur nefndin að erfitt sé að geta sér til um áhrif þessara breytinga á tekjur ríkissjóðs en að fengnum upplýsingum frá fjármálaráðuneyti má ætla að sú breyting sem mestu veldur sé sú sem varðar sveitarfélögin. Það er rétt að geta þess sérstaklega í þessu samhengi að í mörgum tilvikum er hér verið að örva framkvæmdir sem ella ættu sér ekki stað og mundu þannig ekki skila virðisaukaskattstekjum í ríkissjóð hvort eð er. Í öðrum tilvikum er sömuleiðis verið að auka almenna starfsemi og veltu í samfélaginu með því að hvetja til framkvæmda af þessu tagi sem valda því að ríkissjóður og væntanlega sveitarfélög fá auknar skatttekjur af þeirri starfsemi sem hér fer trúlega af stað verði þetta frumvarp samþykkt með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Það er álit nefndarinnar, og að því leyti tökum við undir með fjármálaráðuneytinu, að það er erfitt að meta nettó fjárhagsleg áhrif þessara breytinga en það er að sjálfsögðu í báðar áttir, það er bæði útgjaldaauki eða við getum sagt að ríkið muni ekki fá nákvæmlega sömu tekjur inn af virðisaukaskatti og ella en á móti kemur veltuaukning í samfélaginu sem skilar ríkinu viðbótartekjum. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Í þskj. 638 er gerð grein fyrir þeim en þar eru breytingar á 2. gr. frumvarpsins: a. Í stað orðanna „1. júlí 2010“ í 1. málsl. komi: 1. janúar 2011. b. Á eftir orðinu „íbúðarhúsnæðis“ í 1. og 2. málsl. komi: og frístundahúsnæðis. c. Við bætist tvær nýjar málsgreinar, svohljóðandi, með leyfi forseta: Á tímabilinu 1. mars 2009 til 1. janúar 2011 skal endurgreiða byggjendum íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis 100% þess virðisaukaskatts sem þeir hafa greitt af þjónustu arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga vegna hönnunar eða eftirlits með byggingu þess háttar húsnæðis. Jafnframt skal á sama tímabili endurgreiða eigendum íbúðarhúsnæðis og frístundahúsnæðis 100% þess virðisaukaskatts sem þeir hafa greitt af þjónustu arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga vegna hönnunar eða eftirlits við endurbætur eða viðhald þess háttar húsnæðis. Fjármálaráðherra er heimilt að setja reglugerð um framkvæmd þessarar endurgreiðslu. Ákvæði 1. mgr. nær á viðkomandi tímabili jafnframt til annars húsnæðis sem er alfarið í eigu sveitarfélaga eða stofnana og félaga sem alfarið eru í eigu sveitarfélaga. Grétar Mar Jónsson sat fund nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu. Undir nefndarálitið skrifa Björgvin G. Sigurðsson, formaður, Pétur H. Blöndal, Ellert B. Schram, Gunnar Svavarsson, Bjarni Benediktsson, Ragnheiður E. Árnadóttir, Jón Bjarnason, Birkir J. Jónsson og Árni Þór Sigurðsson, framsögumaður með þessu nefndaráliti. Ég vil segja í þessari umræðu, virðulegur forseti, að ég tel að hér sé um afar brýnt og þýðingarmikið mál að ræða. Þetta er einn af þeim þáttum í verkefnaáætlun ríkisstjórnar Samfylkingar og Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sem er liður í því að örva atvinnulíf í landinu. Fjölmörg mál hafa þegar litið dagsins ljós í þá veru, en þetta er tvímælalaust eitt af þeim sem ég tel brýnast í því augnamiði að hvetja til aukinnar starfsemi í byggingargeiranum sem er eins og við vitum í mikilli lægð um þessar mundir, það er mikill samdráttur hvarvetna á landinu í byggingariðnaði. Það er gríðarlega erfið verkefnastaða hjá arkitektum, hönnuðum og verkfræðingum af þessum sökum og upplýsingar sem við höfum fengið benda til þess að jafnvel 70–80% allra arkitekta í landinu séu meira og minna verkefnalausir. Þess vegna er sérstaklega mikilvægt að í meðförum nefndarinnar hefur nefndin fallist á sjónarmið þessara starfsstétta og ákveðið að bæta þeim inn í frumvarpið þannig að endurgreiða skuli að fullu virðisaukaskatt af þjónustu þeirra. Ég fagna því líka sérstaklega að það skuli vera alger pólitísk samstaða um þær breytingar sem hér eru lagðar til og ég vil leyfa mér að þakka hv. nefndarmönnum fyrir samstarfið í nefndinni við umfjöllun um þetta mál og þakka starfsmönnum nefndasviðs Alþingis sem hafa lagt henni lið við umfjöllun um þetta mál. Enn fremur þakka ég öllum þeim fjölmörgu sem komu á fund nefndarinnar og veittu umsagnir um þetta mál fyrir þeirra framlag sem tvímælalaust hefur orðið til þess að gera þetta mál enn betur úr garði. Ég vænti þess að málið fái góða umfjöllun á Alþingi og verði samþykkt með þeim breytingum sem hv. efnahags- og skattanefnd hefur lagt til og ég hef hér gert grein fyrir.

Hæstv. forseti. Mig langaði til að koma hér upp og taka sérstaklega undir þá breytingartillögu sem efnahags- og skattanefnd gerði við þetta frumvarp. Ég held nefnilega að sú staða sem er í byggingariðnaðinum núna, sérstaklega hjá hönnuðum, sé svo alvarleg að við því verði að bregðast. Það er mjög gott að nefndin skuli hafa litið sérstaklega til þessa, gert þarna bragarbót á og létt þannig undir. Þegar byggingariðnaðurinn er í svo miklum vanda eins og hann stendur frammi fyrir núna og svo mikið kul er orðið hjá hönnuðum, arkitektum og verkfræðingum, getur maður ekki annað en haft verulegar áhyggjur af framtíð þessara greina næstu missirin og hvernig við getum stutt þær til þess að þær geti haldið áfram að starfa hér. Við skulum ekki kveða neitt sterkara að orði um það. En allur vandi á sviði byggingariðnaðarins byrjar yfirleitt þarna, hjá arkitektunum, þegar verkefnin hverfa og síðan heldur hann áfram inn í framkvæmdirnar sjálfar. Það dregur alveg úr þeim. Mig langar til að forvitnast um það hjá hv. þingmanni, vegna þess að ég veit að þetta var til umræðu í nefndinni, hvort komið hafi fram hjá þeim aðilum sem fyrir nefndina komu að hægt væri að huga fleiri þáttum til þess að aðstoða þessar greinar, arkitekta og verkfræðinga, við þær aðstæður sem nú eru. Hvort hann sjái fyrir sér að frekari breytingar geti orðið á þessu sviði núna á næstunni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Ólöfu Nordal fyrir andsvar hennar og lýsi því að ég er algerlega sammála því sem fram kemur í máli hennar. Það er einmitt ástæðan fyrir því að nefndin tók á þessu máli eins og hún gerir í breytingartillögum sínum, að taka með þjónustu þessara aðila. Varðandi þá spurningu sem hún beinir til mín, hvort þessir aðilar hafi verið með hugmyndir um fleira, get ég aðeins vísað til þess sem kemur fram í sameiginlegri umsögn Arkitektafélags Íslands, Félags ráðgjafarverkfræðinga, Félags sjálfstætt starfandi arkitekta, Verkfræðingafélags Íslands, Stéttarfélags verkfræðinga og Tæknifræðingafélags Íslands þar sem þau fjalla fyrst og fremst um þetta mál. Þau segja m.a. í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Með vísan til allra þeirra sömu raka og liggja til grundvallar frumvarpi því sem hér er til umfjöllunar er farið fram á að breytingarnar verði einnig látnar ná til virðisaukaskatts af vinnu arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga við hönnun íbúðarhúsnæðis og eftirlits með byggingarframkvæmdum einstaklinga.“ Síðan færa þeir viðbótarröksemdir fyrir þessu. Í umsögn þeirra er ekki vikið að öðrum þáttum en þessum sérstaklega. En það kann vel að vera að það séu fleiri aðgerðir sem hægt er að grípa til til þess að auka virkni á starfssviði þessara aðila. Það má segja að opinberar framkvæmdir séu til þess fallnar almennt séð, hvort sem það fellur undir þessi lög eða aðrar framkvæmdir, að skapa störf í þessum greinum. Ég tel því að með því að opinberir aðilar haldi uppi 

Virðulegi forseti. Það mál sem nú er til umræðu er eitt af betri málum sem hafa komið á síðustu vikum og mánuðum inn á Alþingi að mínu mati. Ekki þó þannig að ég sé talsmaður þess að heppilegt sé að krukka mikið í virðisaukakerfið því það kerfi er þannig að það á ekki að vera að fleyta því til og frá, en þó - hér er það gert með ákveðnu inngripi og það verður að segjast eins og er að það er gott til þess að vita að það var samhljómur í efnahags- og skattanefndinni gagnvart þessu máli. Ég verð að segja það fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að ég er nokkuð stoltur af því hvað málið fékk víðtæka umræðu og fyrir hversu vinsælt, ef svo má segja, það varð fyrir utan þingið. Hugsanlega út af því að það fjallar um að endurgreiða skatta líkt og það frumvarp sem við fjölluðum um í desember, svokallað bílafrumvarp sem laut að því að endurgreiða vörugjöld og virðisauka af ökutækjum sem voru flutt úr landi. Það fékk nokkuð almenna umræðu. Líkt og framsögumaður, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, kom að komu fjölmargir að málinu með umsagnir sem voru allar á einn veg, þ.e. að reyna að styrkja frumvarpið enn frekar og láta það verða víðtækara. Allt frá því að frumvarpið kom fram lýsti ég því yfir í þingflokki Samfylkingarinnar að ég mundi reyna að stuðla að því að þetta frumvarp mundi einnig ná þeim hljómgrunni í efnahags- og skattanefndinni, sem ég sit í, að það væri hægt að ná samstöðu um það einmitt eins og nú hefur orðið. Ástæðan er einfaldlega sú að þetta frumvarp og sú breyting sem verður á lögunum verður fyrst og fremst til þess að örva atvinnulífið svo fremi sem fjármagn er til staðar. Það er kannski vandinn að við endurgreiðum engan virðisaukaskatt af fjármagni sem ekki kemur inn. Nú um stundir er það vissulega svo að bæði eigendur íbúðarhúsa eða frístundahúsa og/eða sveitarfélög, opinber félög í eigu sveitarfélaga hafa lítið fjármagn til umráða og þar af leiðandi eru allir mjög varfærnir gagnvart því að fara í fjárfestingar eins og þessar hvort sem um er að ræða viðhaldsframkvæmdir eða nýbyggingar. Sú umræða sem mun fara fram í dag snýr fyrst og fremst að atvinnulífinu og það verður eftir því tekið hverjir taka þátt í henni og því hvet ég hv. þingmenn til þess að gera það. Þetta er eitt af þeim málum sem snúa beint að atvinnulífinu. Ég hef tekið eftir því í umræðu um málið fyrir utan þingið, í fjölmiðlum, tala hv. þingmenn jafnan til atvinnulífsins sama í hvaða flokki þeir eru og því tel ég mjög mikilvægt að hv. þingmenn taki þátt í umræðunni í dag. Ég tel einsýnt að málið fari aftur til umfjöllunar í efnahags- og skattanefnd milli 2. og 3. umr. og að með hliðsjón af þeirri umræðu sem mun fara fram í dag muni hugsanlega verða skoðaðir fletir á því að styrkja frumvarpið enn frekar. Ég legg það ekki í vana minn, virðulegi forseti, að særa hv. þingmenn til umræðu en ég vil samt gera það núna í ljósi góðrar ræðu framsögumanns, hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar, þar sem hann tekur upp þann vinkil sem er á þessu máli, þ.e. að málið snýst fyrst og fremst um að örva atvinnulífið. Ég hef síðan sagt að fyrirvarinn í málinu sé fjármagnið. Í upphafi ræðu minnar vék að því að ég væri kannski ekki talsmaður þess að vera að krukka mikið í virðisaukaskattskerfinu. Ég veit hins vegar að þetta gæti orðið til þess að sá virðisauki sem kemur til baka fari aftur út í veltuna og síðan eru afleiddir skattar en um þetta segir í nefndarálitinu, með leyfi forseta: „Telur nefndin að sú leið sem frumvarpið gerir ráð fyrir sé vel til þess fallin að auka atvinnu og draga úr svartri atvinnustarfsemi.“ Þar sem fulltrúar allra flokka koma að þessu máli er augljóst að það er ríkur hugur til þess að menn vilji fara fram með málið eins og hér er gert, þ.e. að þetta verði til þess að örva atvinnustarfsemi og draga úr svartri atvinnustarfsemi og um leið verði þetta til þess að skapa meiri veltu á markaði. Ég álít að hinar óbeinu tekjur sem verða af þessu verði það miklar að það álit sem nefndin fékk frá Seðlabankanum um að ríkið þurfi að mæta umræddu tekjutapi verði hins vegar til þess að aukning verði á tekjum með fyrirvara eins og ég hef sagt áður um það að fjármagn sé til staðar til að veita inn í kerfið. Þar af leiðandi muni kerfisjöfnunin leiða til þess að skattar verði meiri en ella. Tímabundið ástand á þessum markaði er það slæmt að hér þarf að hugsa óhefðbundið og ég er stoltur af því að hv. þingmenn hugsi óhefðbundið í umræðu um þetta mál. Ég veit að talsmenn atvinnulífsins hér á þingi, eins og flestir ef ekki allir þingmenn eru, taka þessu frumvarpi fagnandi. Ég vil ítreka það sem flutningsmaður þessa nefndarálits frá efnahags- og skattanefnd, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, sagði að það voru fjölmargir sem veittu nefndinni umsögn og fyrir það ber að þakka en umsagnirnar voru nær allar á einn veg. Ég er sérstaklega ánægður með að nefndin hafi náð inn því ákvæði sem lýtur að starfsemi arkitekta, tæknifræðinga og kollega minna, verkfræðinganna, og ég tel að það þurfi að huga að byggingarfræðingunum líka. En það verður væntanlega túlkað í umræddri reglugerð um framkvæmd þessarar endurgreiðslu því byggingarfræðingarnir eru vissulega stór hluti þeirra sem hanna og eru í verkeftirliti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þátt sveitarfélaganna en sveitarfélögin munu fá hér ákveðinn stuðning varðandi framkvæmdir sínar hvort sem er í veitum og/eða í öðrum framkvæmdum, því veituframkvæmdir tengjast húsbyggingum að hluta. Sveitarfélögin munu væntanlega við endurskoðun fjárhagsáætlana sinna nú í ár og líka með það í huga að allt árið 2010 er undir, horfa til þess að notfæra sér þetta endurgreiðsluskjól, ef svo má segja, sem umrædd lög taka mið af. Með þessu verður hægt að fá 20% til baka af þeim kostnaði sem til fellur. Þetta er mjög mikið og það er meira en að segja það fyrir sveitarfélög að horfa til þess að ríkið ætli að koma inn með 20% til baka í viðkomandi framkvæmdir. Sveitarfélög hafa fjölmargar fasteignir undir, bæði skólahúsnæði, grunn- og leikskólahúsnæði, íþróttamannvirki, sundlaugar en ekki síður félagslegt íbúðarhúsnæði. Ég þekki til í Hafnarfirði og þar erum við með á þriðja hundrað íbúðir undir. Í Reykjavík eru hundruð íbúða undir vegna þessa. Allt þetta mun stuðla að því að þær atvinnugreinar sem tengjast byggingariðnaði, viðhaldsmarkaði og nýframkvæmdum munu koma að þessum málum. Vandamálin og fyrirvarinn sem ég set er auðvitað fjármagnið, því fjármagnið þarf að vera til staðar til að menn geti staðið undir 80% þó að menn fái 20% inn. Ég er þess fullviss að þau 20% sem sveitarfélögin fá inn munu fara aftur út. Það hefur verið reynslan við þau verkefni sem við þekkjum varðandi fráveituframkvæmdir sveitarfélaga. En eins og hv. þingmenn og virðulegur forseti þekkja þá eru í tengslum við lög um fráveitur, endurgreiðslu á fráveituverkefnum, um 20% sem koma til baka í formi styrkja til sveitarfélaganna. Virðulegi forseti. Ég var með ákveðinn fyrirvara þó að hann hafi ekki verið tilgreindur í nefndarálitinu en ég vildi stíga skrefið mun lengra en hér er gert og get sagt frá því nú. Ég vildi skoða þann hlut að endurgreiða virðisauka af manntímum inni á verkstæðum, til að mynda glugga- og hurðaverksmiðjum, inn á glerverksmiðjum, sama hvort það er í Rangárvallasýslu eða í Hafnarfirði, og inn á vélaverkstæðum og vélsmiðjum varðandi þessi mál. Það er verið að endurgreiða virðisaukaskatt af manntímum á byggingarstað en við verðum að horfa til þess að mjög mikið af þeim verkefnum sem er verið að vinna varðandi viðhald og/eða nýbyggingaverk eru manntímar sem eru unnir á ýmsum verkstæðum, t.d. glugga- og hurðasmiðjum, járnsmiðjum, vélaverkstæðum, glerverksmiðjum og svo koll af kolli. Ég veit að þetta getur verið spurning um samkeppnissjónarmið því þarna er líka verið að flytja inn vörur, t.d. glugga eða hurðir. Við getum líka tekið sem dæmi forsteyptar einingar, uppsetta járnstiga eða timburstiga. Þarna skapast ákveðin samkeppnissjónarmið á móti því að innflutningurinn er þannig að endurgreiðslan á þeim manntíma sem er unninn erlendis varðandi slíkar einingar fæst ekki. En á sama hátt, ef við víkjum því til hliðar og ef samkeppnislöggjöfin næði ekki yfir þetta, sem ég vil draga í efa því um er að ræða sérlög um endurgreiðslu, þá álít ég að hinir sömu aðilar, án þess að nefna þá á nafn, innflytjendur á efnisvöru muni njóta góðs af því að framleiðslan færi af stað innan lands. Þeir mundu njóta góðs af því að geta selt festingar, þéttiefni og ýmislegt annað sem þarf til þess að ganga frá gluggum og hurðum, gleri og slíku. Það mundi hafa þær afleiðingar að salan hjá umræddum innflytjendum, sem eru nokkuð stórir á markaðnum hér og eru með smásölu líka, mundi örvast en hún er nú í lágmarki. Þá kæmi virðisauki inn á móti til ríkisins vegna þess að þar væri verið að selja festingaefni og þéttingar og ýmislegt annað. Það má því vel vera í þessu sambandi vegna þess að þetta er ákveðið hvataverkefni að um yrði að ræða kaup kaups og menn vildu vilja víkja sér undan þeirri umræðu sem tengist samkeppnislöggjöfinni. Virðulegi forseti. Ég ætla að ljúka ræðu minni varðandi þetta mál. Eins og ég sagði í upphafi álít ég að hér sé um að ræða eitt af mjög góðum málum sem fara í gegnum þingið á þessum tíma, þ.e. á þeim tíma sem við þurfum að hugsa svolítið óhefðbundið. Þetta er vissulega verkefni sem tengist atvinnulífinu að mestu en um leið þeim sem standa í viðhaldi húsnæðis eða í nýframkvæmdum. Þeir geta fengið virðisaukann til baka og nýtt hann á annan hátt þannig að við fáum hreyfingu á fjármagn og það er vissulega það sem við þurfum á að halda núna, við þurfum að fá hreyfingu á fjármagnið. Fjármagnið verður þó að vera til staðar því sá sem hefur ekki 80% af fjármagninu hvort sem er í lánsfé eða í eigin fé til þess að fara í viðkomandi framkvæmdir mun auðvitað ekki geta nýtt sér 20% bakfærslu á 24,5% virðisaukanum. Það liggur alveg ljóst fyrir. Hér þarf því grunnfjármagnið að vera til staðar til að þetta nýtist. Ég sagði í byrjun að ég mundi fylgjast með því í dag hverjir tækju þátt í þessari umræðu um atvinnulíf á Íslandi. Og án þess að ég sé að særa þingmenn fram í umræðu sem þessari þá vil ég hvetja alla hv. þingmenn til þess að stíga inn í þetta mál. Atvinnulífið þarf svo virkilega á því að halda að það sé talað á jákvæðan hátt líkt og framsögumaður gerði, hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, og ég tel mig hafa gert, til þess að fylgja máli eins og þessu eftir.

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir það mál sem er hér á dagskrá. Ég held að það sé afskaplega jákvætt miðað við þær aðstæður sem við búum við núna á Íslandi. Ég hlýddi vel á ræðu hv. þm. Gunnars Svavarssonar og tek undir flest það er hann kom að varðandi þetta mál. En mig langar að spyrja hv. þingmann frekar út í þann mismun sem mér finnst vera í þessu frumvarpi. Það er að einungis er verið að tala um að endurgreiða virðisaukaskatt á byggingarstað. Undantekningin er með arkitekta, verkfræðinga og hönnuði sem vinna sína vinnu utan byggingarstaðarins. Þá komum við að því sem hv. þingmaður nefndi reyndar í seinni hluta ræðu sinnar. Hvað með t.d. rafvirkjann sem er með fullkomna vinnuaðstöðu á verkstæði sínu og setur upp töflu, endurnýjar raftöflu í húsi? Hann vinnur verkið á verkstæði sínu þar sem hann er með fullkomna aðstöðu til að vinna það sem hagkvæmast. Hann fer með töfluna tilbúna og setur hana upp í viðkomandi byggingu og þræðir svo í. Hann gengur frá öllum mælum og öðru sem þarf að ganga frá. Við erum í rauninni að stuðla að óhagkvæmni með því að heimila ekki þessum rafverktaka að vinna þessa vinnu á verkstæði sínu. Við erum að þröngva honum til að fara á byggingarstaðinn þar sem hann hefur kannski ekki öll tól og tæki og þannig má lengi telja. Hv. ræðumaður nefndi gluggaverksmiðjur, glerverksmiðjur, forsteyptar einingar og annað. Það má nefna mörg fleiri dæmi. Þetta er spurning um mismunun. Höfum það alla vega í huga að láta íslenska framleiðslu og íslenska vinnu 

Virðulegur forseti. Stundum eru andsvör frekar jákvæð hvatning og ég tel að umrætt andsvar hv. þm. Kjartans Ólafssonar hafi í sjálfu sér verið jákvæð hvatning til nefndarinnar á milli 2. og 3. umræðu. Ég mun fúslega taka andsvarið og ræða það í nefndinni því að hv. þm. Kjartan Ólafsson hitti naglann réttilega á höfuðið - og það á nú vel við að segja það í þessari umræðu - einmitt vegna þessarar umræðu um mismunun. Ef arkitekt, verkfræðingur, tæknifræðingur eða byggingarfræðingur sem búa í Danmörku eru ráðnir til hönnunar fæst virðisaukinn af því ekki endurgreiddur, út af því að virðisaukaflæðið færist ekki í reikningsskilum þar. Á sama hátt er önnur spurning um mismunun. Ef stór hluti af manntímum eru ekki unnir á staðnum heldur á verkstæði í næstu götu fengist sá virðisauka ekki til baka, en ef verkstæðið væri flutt inn á byggingarstaðinn, eins og gert er í stórum framkvæmdum þar sem verkstæðin eru jafnvel sett upp á byggingarstöðunum, fengist hann endurgreiddur. Við þekkjum það frá virkjanaframkvæmdum og öðrum stórum framkvæmdum þar sem verkstæðin og allt í kringum þau er sett upp. Ég tel einsýnt að við þurfum að skoða þetta á milli 2. og 3. umræðu og velta því fyrir okkur: Eigum við að stíga skrefið til fulls? Truflar samkeppnislöggjöfin okkur eitthvað? Ég tek heils hugar undir það sem hv. þm. Kjartan Ólafsson kom að, við tölum um að geta hugsanlega örvað innlenda framleiðslu, hvort sem er glerverksmiðjur, gluggaverksmiðjur eða annað slíkt, og á móti njóta þeir, sem hafa verið stórvirkir í innflutningi, 

Ég vil þakka fyrir svarið sem ég fékk hjá hv. þingmanni en legg enn frekar áherslu á, þar sem þetta á eftir að fara aftur inn í nefnd, að það sem verið er að gera með þessari breytingu á virðisaukaskattslögunum, er að örva framkvæmdir og reyna að fá fólk til að halda eignum sínum við. Augljóst er að þannig er ástatt í landinu að vöntun hefur verið á iðnaðarmönnum til slíkra verka. Þeir hafa hreinlega verið svo uppteknir í nýframkvæmdum og margir hafa ekki fengið iðnaðarmenn í smáverk. Þess vegna er svo mikilvægt, og ég legg áherslu á það aftur, að þessi breyting verði þannig að hagkvæmni náist. Hætt er við því að ef við skyldum þá sem eiga að fá endurgreiðslu til að vera á byggingarstaðnum getum við aukið kostnað framkvæmdaraðila og náum ekki fram hagkvæmni vegna þess að auðvitað er verksmiðjuvinnan hagkvæmnisþáttur og hárrétt, eins og hv. þm. Gunnar Svavarsson nefndi hér áðan, að í mjög stórum nýframkvæmdum eru verkstæði hreinlega flutt á byggingarstaði. Í viðhaldsverkefnum er verkstæðið kannski í lítilli sendibifreið eða einhverju slíku, en ef um langar vegalengdir er að ræða og langt að fara til að ná í efni - það þarf ekki að vanta nema litla hluti - kostar það mjög mikið. Við megum ekki framkalla hærri kostnað við framkvæmdirnar vegna þess að endurgreiðslan á sér einvörðungu stað vegna þess sem unnið er á byggingarstað en ekki einhvers staðar annars staðar. Við getum tekið dæmi úti á landi þar sem iðnaðarmaður þarf kannski að keyra 50–70 kílómetra frá starfsstöð sinni á byggingarstaðinn. Ef einhverja veigamikla hluti vantar er kostnaðurinn orðinn mjög mikill.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að taka fram að þetta er með jákvæðustu frumvörpum sem ég hef rætt á þinginu og ég held að það muni hafa mjög góð áhrif á atvinnulífið og byggingariðnaðinn, þar sem þörfin er mikil. Ég get ekki betur séð en að þær breytingar sem efnahags- og skattanefnd hefur gert á frumvarpinu styrki það enn frekar og það er mjög ánægjulegt og líkur á því að við styðjum þetta mál eins og í nefndinni. Hv. þm. Kjartan Ólafsson kom nokkuð að því sem ég ætlaði að spyrja hv. þm. Gunnar Svavarsson að. Ég heyri að hann hafi haldið uppi ákveðnum sjónarmiðum í nefndinni sem ekki hafi verið hljómgrunnur fyrir. Mér heyrðist á honum að líkur væru á því að málið færi aftur inn í nefnd og þá væntanlega til að skoða verkstæðishugmyndina nánar. Mig langar til að spyrja hann að því hvort komið hafi fram í nefndinni hvaða kostnaður hlytist af því að bæta þessu við, vegna þess að um leið og við gerum allt til að örva verðum við líka að vita hvað það kostar og einnig hvaða sjónarmið gætu helst verið hindrun þar - hann nefndi samkeppnissjónarmið. Spurning er hvort önnur sjónarmið gætu komið til greina, hvort einhverjar reglur séu á vettvangi Evrópska efnahagssvæðisins sem gætu komið til athugunar. Mig langar líka til að spyrja hann að því hvort eitthvað fleira, sem gæti orðið til þess að létta undir og laga og bæta ástandið á þessu sviði, hafi komið fram í nefndinni, vegna þess að mér finnst að við þurfum nú að gera allt sem við getum til að örva atvinnulífið. Ég fagna því sérstaklega að þetta mál er komið fram en mig langar til að vita hvort eitthvað fleira hafi komið fram í umræðunni í efnahags- og skattanefnd.

Virðulegur forseti. Ég þakka fyrir þennan hljómgrunn hjá hv. þm. Ólöfu Nordal. Nú er það svo að hv. þingmenn sem sitja í efnahags- og skattanefnd með mér eru kannski ekki meiri snillingar en eru yfirleitt í öðrum nefndum og þess vegna er stundum svo að við höfum ekki svör við öllu á reiðum höndum. Ég verð þó að segja að í þessum efnum höfum við kallað eftir þessum upplýsingum, líkt og hv. framsögumaður Árni Þór Sigurðsson kom að varðandi kostnaðinn. Erfitt er að meta kostnaðinn, annars vegar er sá kostnaður sem er endurgreiddur en gæti hugsanlega orðið að tekjum á öðrum stöðum þannig að fjármagn fengist inn í hringrásina sem margfaldar sig. Vandamálið er, eins og spurt var um, hvort þetta 80% fjármagn, sem þarf til að ýta þessu inn í kerfið og fá síðan aftur inn í bakflæðið, og viðbrögðin verði til staðar. Mér finnst það vera aðalhindrunin. Ég hef rætt þetta við fjölmarga, bæði í iðnaðarnefnd og síðan verktaka og ýmsa aðra, húsasmiði og hönnuði sem segja hindrunina verða þá hvort fjármagnið verði til staðar. Síðan er það umræðan um samkeppnissjónarmiðin og út af því að hér eru nefndar gluggaverksmiðjur vil ég nefna að á Suðurnesjum var stór gluggaverksmiðja, sem var flutt til Litháens eða Lettlands þegar þenslan var mikil og þar var unnið en vörurnar voru fluttar heim og seldar. Ég vil hins vegar meina að nú sé mjög lítið að gera í þeirri gluggaverksmiðju og þeir aðilar sem eiga hana eiga kannski að horfa til þess að geta selt þéttingarefni og festingar í þá glugga sem eru framleiddir hér innan lands, því að hvatinn kæmi þá á manntímana sem eru inni í gluggaverksmiðjunni. 

Herra forseti. Það er gott að hér er afar sterk samstaða og góður hljómgrunnur fyrir þetta frumvarp um breytingar á lögum um virðisaukaskatt sem hefur verið mælt fyrir til 2. umr. Þetta er eitt þeirra mála sem núverandi ríkisstjórn, ríkisstjórn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Samfylkingarinnar, ákvað þegar í upphafi að leggja áherslu á, þ.e. að finna leiðir til að örva atvinnu í landinu með lágmarksfórnum af hálfu ríkisins, eins og í þessu tilviki að slá af endurgreiðslukröfum á virðisaukaskatti. Við vitum að viðhald og endurbætur á húsnæði vítt og breitt um landið eru verkefni sem eru jú stöðug og alltaf koma fram ný verkefni á þeim sviðum, sem eru jafnframt vinnukrefjandi og geta þannig haft áhrif. Það sem verið er að gera hér, að heimila 100% endurgreiðslu á virðisaukaskatti tímabundið vegna vinnu á byggingarstað, er hvatning og örvun inn í atvinnulífið í þessum greinum. Þetta er að sjálfsögðu tímabundin aðgerð og gert ráð fyrir að hún standi til 1. janúar árið 2011, að mig minnir, og verður þá hægt að endurskoða hana. Það er líka mjög gott - og ég vil leggja áherslu á að þarna er verið að bæta inn í núgildandi lög - að þetta nái einnig til framleiddra húseininga, sem eru þá byggðar á verkstæði að hluta til og grunnur og annað reist á byggingarstað. Uppi hefur verið lagalegur ágreiningur eða túlkunarlegur ágreiningur á rétti til endurgreiðslu á virðisaukaskatti samkvæmt núgildandi lögum hvað þetta varðar. Ég minnist máls hjá Loftorku í Borgarnesi sem kom til okkar þingmanna Norðvesturkjördæmisins og þar var bent á að ákveðnir þættir í íbúðarhús væru smíðaðir í Borgarnesi en síðan fluttir á staðinn og húsin reist og unnin. Túlkunarágreiningur var uppi um rétt á endurgreiðslu á virðisaukaskatti af þessum einingum. Með þessu frumvarpi er allur vafi af tekinn og þeir eiga rétt á því. Það sem ég staldra við eru húseiningar og húshlutar sem eru byggð í verksmiðjum eða á stað og síðan flutt á byggingarstað - hvort þetta nái einnig til innfluttra verksmiðjuhúsa. Að mínu mati eiga þessar tímabundnu aðgerðir fyrst og fremst að ná til innlendrar framleiðslu, innlendrar vinnu, í innlendum verksmiðjum, á innlendum vinnustöðum, á innlendum byggingarstöðum. Vel má vera að einhver af þessum þáttum stangist á við einhverja samninga sem við höfum gert við Evrópska efnahagssvæðið hvað varðar samkeppnismál, en nú eru mér slíkir samningar ekkert sérstaklega heilagir. Þegar hagsmunir íslensku þjóðarinnar eru í húfi eiga vitlausir samningar að víkja. Engu að síður geta samningar verið samningar. Vegna þess að þetta eru tímabundnar aðgerðir en ekki varanlegar, ekki ótímasettar aðgerðir heldur tímabundnar og út af því að við erum í þeirri erfiðu stöðu að berjast fyrir hverju starfi og halda hverri krónu innan lands, við erum að berjast fyrir því að draga úr innflutningi, draga úr því að þurfa að eyða gjaldeyri í að kaupa inn í landið. Við erum að berjast fyrir aukinni verðmætasköpun og virðisauka innan lands, á innlendri vinnu.  Þess vegna vil ég leggja það, sem fram hefur komið í máli annarra hér á undan, inn í nefndina að kanna samkeppnisstöðuna og hvort ekki sé hægt að binda þetta við framleiðslu á verkstæði, alveg eins og talað var um glugga hér áðan. Fleiri verksmiðjur hafa farið úr landi vegna þess að þær höfðu ekki samkeppnisstöðu, við berjumst líka fyrir því að halda innlendri sementsframleiðslu í landinu. Í erfiðri stöðu megum við ekki láta einhver fáránleg samkeppnissjónarmið verða til þess að iðngreinar og atvinnugreinar hér lúti í gras. Betra er að hafa innlenda einokun en erlenda á krepputímum. Ef um það er að velja vil ég heldur að íslensk framleiðsla njóti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta en vil ítreka þessi atriði, sem varða innlenda framleiðslu, innlenda verksmiðjuframleiðslu gegn erlendri, sem getur verið flutt inn. Mér finnst að við þurfum að fá þetta skýrt á milli 2. og 3. umr. Markmið frumvarpsins er að styðja við, efla og hvetja til innlendrar atvinnu og innlendrar verðmætasköpunar. Þetta eru tímabundnar aðgerðir sem eiga að ná árangri og við ætlum að ná árangri. Þetta skulu vera mín orð. Þetta er virkilega gott mál við þær aðstæður sem við búum nú við og er örvun og hvatning og getur líka verið fjárhagslegur stuðningur fyrir fólk og sveitarfélög og aðra sem hafa næg verkefni fram undan hvað varðar viðhald, byggingar og mannvirki eins og þarna er talið upp, og geta þar með skaffað atvinnu og góðan virðisauka. Þetta er gott mál, herra forseti.

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. síðasta ræðumanni að það er mjög mikilvægt að skapa störf í landinu eins og hægt er til að koma í veg fyrir atvinnuleysi. Þetta er eitt af þeim atriðum sem stuðla að því. Það mætti líka byggja fleiri álver, það mætti líka skjóta fleiri hvali o.s.frv. þannig að það er ýmislegt hægt að gera. 
             Við fulltrúar Sjálfstæðisflokksins í efnahags- og skattanefnd lögðum okkur í líma við að flýta afgreiðslu þessa máls og einnig að víkka það út eins og hægt var vegna þess að menn standa frammi fyrir því að starfsemi er mjög lítil og það er þá spurning um að gera eitthvað úr engu. Þess vegna fallast menn á svona undantekningar. Ég vil byrja á því að segja að það er alls ekki algott því að svona undantekningar eru alltaf slæmar. Það er mikið betra að hafa algilda skatta án undantekninga vegna þess að menn lenda annars alltaf í jaðartilfellum. Menn lenda alltaf í því að skilgreina hluti eins og: Hvað er vinnustaður? Hvað er vinna á vinnustað? Hvað með vinnu sem ekki er unnin á vinnustað? eins og nefnt hefur verið í umræðunni. Þetta frumvarp á eftir að búa til mikið fleiri jaðartilfelli og það verða enn þá fleiri vandamál að glíma við. Hvaða stéttir er átt við? Þarna er talað um verkfræðinga, arkitekta og tæknifræðinga. Mega þeir vera útlendir? Má þjónustan koma frá útlöndum, t.d. frá Póllandi í fjarvinnslu o.s.frv.? Með svona undantekningum búa menn til jaðartilfelli og deilur um hvað fellur undir lögin og hvað ekki. Ég vildi bara benda á þetta. En ég tel samt að það sé mjög mikilvægt núna að gera þessar ráðstafanir einmitt til þess að mæta þeim mikla vanda sem við stöndum frammi fyrir. Það er mjög ánægjulegt að fulltrúar vinstri flokkanna í efnahags- og skattanefnd átta sig á gildi Laffer-kúrfunnar sem segir að þegar skattar eru lækkaðir vex skattstofninn þannig að jafnvel heildartekjur ríkisins af dæminu geta vaxið þó að prósentan sé lækkuð vegna annarra skatta og jaðartilfella. Það er einmitt sú hugsun sem er á bak við hana. Með því að lækka skatta með þessum hætti - sem ég hlýt að gleðjast yfir því ég er skattalækkunarsinni, þó að það sé ekki gert með svona undantekningum - hef ég þá trú að þetta muni auka veltuna í þjóðfélaginu og setja virkni í gang sem ekki er til staðar. Ég hvet almenning til að reyna að átta sig á því að nú er virðisaukaskattur af þessari þjónustu horfinn og menn geta farið í endurbyggingu á húsnæði sínu eða í viðhald sem hefur legið í láginni í þenslunni þegar var erfitt að fá iðnaðarmenn og kannski allt of dýrt. Nú geta menn farið að skoða það allt saman. Ég legg til að menn kíki á það hvort ekki þurfi að gera við þak eða glugga eða eitthvað svoleiðis og noti sér þetta tímabil sem er undantekningartímabil út árið 2010, eftir umfjöllun í nefndinni, til að fara í endurbætur og viðhald. Ég ætla ekki að tefja málið mikið meira. Ég ætla ekki að tala í 17 mínútur eins og hv. þm. Gunnar Svavarsson. Ég ætla að stuðla að því að þetta frumvarp geti orðið sem fyrst að lögum og nýst atvinnulífinu og þess vegna stoppa ég hér.

Frú forseti. Ég fagna því sérstaklega að þetta frumvarp er komið til 2. umr. Ég held að hér sé á ferðinni mál sem skiptir verulega miklu fyrir atvinnulífið í landinu og er einmitt eitt af þeim málum sem við þingmenn eigum að vera að vinna að núna til að ýta undir byggingarframkvæmdir, atvinnu, og skapa tækifæri við þessar erfiðu aðstæður. Ég vil fyrir mína hönd - og ég veit að ég tala fyrir munn allra sjálfstæðismanna - lýsa því yfir að við styðjum þetta mál mjög eindregið. Það var mikill samhugur í nefndinni og þær breytingartillögur sem efnahags- og skattanefnd gerir við frumvarpið eru einungis til að styrkja málið enn frekar og auka við möguleika aðila í byggingariðnaðinum að skapa sér verkefni. Það eru mjög erfiðir tímar núna og við þingmenn höfum leitað ýmissa leiða til að örva atvinnulífið. Ýmis mál hafa verið í bígerð eða komið fram sem við munum svo sannarlega styðja en ég held að varðandi þetta tiltekna mál sé farin töluvert einföld leið til að örva atvinnulífið. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra hlutist til um það, eftir samþykkt þessa frumvarps, að málið sé kynnt vel fyrir íbúum landsins vegna þess að nokkuð hefur borið á því að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til, hafa ekki náð nógu vel til fólksins. Fólk hefur ekki alveg áttað sig á því hvaða möguleika það hefur að grípa til og auðvelda sér hlutina núna. Ég tek því undir það sem fram kom áðan hjá fyrri ræðumanni að það þarf að kynna málið vel og rækilega, ekki síst þá breytingu sem hv. efnahags- og skattanefnd gerði hvað varðar arkitekta og hönnuði. Ég finn það á viðtölum við arkitekta og hönnuði almennt að hljóðið er mjög þungt í þeim. Búið er að segja upp mörgu fólki á arkitektastofum og verkefnastaðan er mjög slæm. Það er einmitt á þessum sviðum sem menn finna fyrst fyrir því þegar kreppir að. Strax í haust fóru menn að halda að sér höndum varðandi verkefni og þá var fyrirsjáanlegt að áhrifin mundu koma fram í byggingariðnaðinum nokkru síðar. Þess vegna held ég að það sé mikilvægt fyrir ríkisvaldið við þessar aðstæður að reyna að halda í einhver hönnunarverkefni, reyna að halda í verkefni sem gætu örvað arkitektastofur og verkfræðinga. Þess vegna finnst mér gott og hvet til þess að haldið verði áfram hönnunarvinnu og slíku hvað varðar hátæknisjúkrahúsið. Ég er líka mjög ánægð með náðst hafi næstum þverpólitísk sátt hjá ríki og borg um að halda áfram við tónlistarhúsið. Allt þetta skiptir máli við þær aðstæður sem nú eru. Ég ætla ekki að tala lengi en mig langaði fyrst og fremst að koma hér upp og lýsa sérstakri ánægju með þetta mál. Ég held að það sé betra fyrir okkur þingmenn að ræða mál af þessum toga en sem önnur mál sem taka upp dagskrá þingsins. En síst vil ég tefja fyrir þingstörfum með því að tala lengi um þetta, ég vil miklu frekar að þetta mál geti orðið sem fyrst að lögum. Ég heyri að það eru ákveðin sjónarmið uppi um að útvíkka þetta enn frekar, taka til verkefnis þar sem unnið er á verkstæðum vegna þess að við vitum að margt af því sem var unnið áður á byggingarstað er nú komið inn á verkstæði og er hagræði að því fyrir iðnaðarmenn. Ég skal ekkert um það segja hvort það er vont að gera þá breytingu núna. Ef það verður til þess að tefja málið vil ég frekar að það fari í gegn eins og það er og menn skoði þá í framhaldinu hvort hægt sé að gera frekari breytingar. Ef menn halda að þessi útvíkkun hafi áhrif á samkeppnissjónarmið eða að menn brjóti með henni reglur Evrópska efnahagssvæðisins - vegna þess að ég get ekki tekið undir með hv. þm. Jóni Bjarnasyni að „þeir vitlausu samningar“ skipti ekki máli við þessar aðstæður. Ég held að við verðum að fylgja þeim leikreglum sem gilda í landinu. Ef það er vilji til þess að útvíkka þetta, hvet ég menn til þess að athuga það sérstaklega en ekki draga þetta mál úr hófi með slíkri athugun. Efnahags- og skattanefnd gæti svo auðveldlega tekið það mál upp sjálf og skoðað hvort slíkt sé á ferðinni. Ég vil að þetta mál verði afgreitt eins fljótt og hægt er og síðan geta menn leitað annarra leiða. Ég hef spurt um það í umræðunni hvort fleiri mál séu í bígerð. Það er augljóst að menn eru að reyna að gera allt sem hægt er til að liðka til þarna og ég vonast til þess að við sjáum fleiri mál af þessum toga. Ég vil enn og aftur lýsa ánægju minni með þetta mál og vona að það verði afgreitt í þinginu fljótt og vel.

Frú forseti. Við erum að ræða breytingar á virðisaukaskattslögum sem lúta að því að framkvæmdir á byggingarstað fá hærra endurgreiðsluhlutfall af virðisaukaskatti. Ég tel að það sé mjög gott mál eins og komið hefur fram, bæði í fyrra andsvari mínu við hv. ræðumann Gunnar Svavarsson, og hjá öðrum hv. þingmönnum. Ég vil geta þess, frú forseti, að tekið var fram í upphafi þeirrar umræðu að menn voru hvattir til að taka þátt í henni, vera viðstaddir hana og fylgjast með henni, en það hefur fækkað í salnum núna yfir hámatartímann þannig að ég vona að það viti samt ekki á að menn styðji ekki málið allt þó að það sé fátt um manninn inni í þingsalnum. Málið snýst sem sé um endurgreiðslu á virðisaukaskattinum og ég vil ítreka að mikilvægt er að ávallt verði leitað þeirra leiða þar sem mest hagkvæmni fæst í þeim verkferlum sem um er að ræða. Ég óttast svolítið að útiloka eigi og mismuna því handverki sem unnið er á verkstæði eða á byggingarstað, að það muni leiða til þess að verkin geti orðið óhagkvæmari. Það vil ég ekki sjá. Ég vil að iðnaðarmenn og iðnfyrirtæki fái að nota hagkvæmustu leiðir til að vinna þau verk sem þarna um ræðir sem er viðhald á frístundahúsum og íbúðarhúsnæði. Ég vil jafnframt beina því til formanns nefndarinnar að kannaður verði sá aukakostnaður sem óhjákvæmilegur er á landsbyggðinni þegar um er að ræða mikla flutninga. Flutningskostnaður, t.d. aksturskostnaður, er gríðarlega mikill í hinu dreifðu byggðum. Þess vegna langar mig að spyrja hv. þm. Árna Þór Sigurðsson hvort það hafi komið til tals og hvort það geti komið til greina að litið verði til þess. Það er alveg augljóst mál að t.d. þeir sem búa fjærst byggingarvöruverslunum eða þeim verktökum sem taka að sér svona verk, þurfa að leggja í mikinn kostnað sem er samfara því að koma efni og mannskap á byggingarstað. Öðru máli gegnir með slíkar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu þar sem allt er innan seilingar og nánast er hægt að nota strætisvagna til fólksflutninga á milli staða. Ég held að við þurfum að huga að því að þeim verði ekki mismunað sem hugsa sér að nota verksmiðjur sínar - þar hafa verið nefnd einingarhúsafyrirtæki bæði í steini og timbri, gluggasmiðjum, rafverktaka o.s.frv. - og þeim sem búa á landsbyggðinni. Það er mikilvægt að ekki verði mismunur milli landsbyggðarbúa og þeirra sem búa næst þeim þjónustufyrirtækjum sem hafa, eins og hv. þm. Gunnar Svavarsson nefndi, kítti, skrúfur og hvað það nú er sem þarf til svona verka. Það búa ekki allir við hliðina á byggingarvöruverslunum hér á landi, þess vegna tel ég að huga þurfi að þessu. Komið hefur fram í umræðunni að fyrir liggur breytingartillaga um arkitekta, verkfræðinga og tæknifræðinga, sem vinna utan byggingarstaðar, að virðisaukaskattur af þeirri vinnu sem fer ekki fram á byggingarstað fáist endurgreiddur. Ég vil geta þess að þó að þessar starfsstéttir búi við erfið skilyrði núna og þó að heilmikið atvinnuleysi sé á þeim vettvangi, verðum við að muna að það eru fleiri greinar, iðnmenntað fólk, verkafólk, sem búa við atvinnuleysi. Mér finnst eins og verið sé að taka þennan hóp út sérstaklega. Þess vegna held ég að við ættum að huga að því að hafa meiri breidd í þessu en ekki miða bara við þessar tilteknu starfsstéttir. Það ríkir atvinnuleysi víðar en í þessum tilteknu atvinnustéttum. Þess vegna tel ég að við eigum að skoða það - og þeir sem eru í viðkomandi nefnd - hvort ekki megi líta aðeins út fyrir þennan hóp til þeirra iðnmenntuðu og verkafólksins sem getur fengið vinnu við endurbæturnar þó að það sé ekki á byggingarstaðnum. Það finnst mér afskaplega mikilvægt að sé skoðað í nefndinni. Miðað við þær aðstæður sem við búum nú í landinu og það tekjufall sem við horfum fram á er auðvitað mikilvægt að við reynum að afla sem mests gjaldeyris. Við eigum jafnframt að horfa til gamla slagorðsins, íslenskt, já, takk! þannig að það frumvarp sem hér liggur fyrir nái yfir fleiri starfsstéttir án þess að brjóta lög Evrópska efnahagssvæðisins, það miðist við að við látum vinnuna fara fram innan lands. Ég get, frú forseti, ekki farið úr ræðustól án þess að nefna að það er sjávarútvegurinn sem stendur á bak við stærstan hluta gjaldeyristekna okkar og orkuiðnaðurinn, áliðnaðurinn. Við eigum auðvitað að halda því starfi áfram. Við eigum marga kosti eins og að virkja frekar fallvötnin. Það getum við gert í þrepum í litlum einingum sem er enn kostur á að gera á Þjórsár/Tungnaársvæðinu. Þannig getum við notað íslenskt vinnuafl, íslenskt hugvit og þá arkitekta og verkfræðinga sem kæmu að hönnun mannvirkja, framkvæmd og eftirliti þar. Með því getum við byggt upp orkufrekan iðnað í landinu til frekari gjaldeyrissköpunar fyrir þetta samfélag. Það held ég að sé afskaplega mikilvægt eins og staðan er núna, frú forseti.

Frú forseti. Ég ætla fyrst að gera athugasemd við ræðutímann. Ég tel að sem framsögumaður nefndarálits eigi ég fimmtán mínútna ræðutíma í annað sinn og af tæknilegum ástæðum voru teknar af mér tíu mínútur í fyrri ræðu minni og ég óska eftir að fá að nýta þann tíma sem ég á samkvæmt þingsköpum. Ég ætla að byrja á því að þakka fyrir umræðuna sem fram hefur farið um þetta mál og þakka hv. þingmönnum sem tekið hafa þátt í henni fyrir góðar viðtökur og ég fæ ekki betur séð en að mikil almenn samstaða sé um málið, enda þótt menn hafi í umræðunni velt upp ýmsum spurningum sem hafa vaknað um jaðartilfelli þess sem hér er fjallað um. Ég vil fyrst bregðast við því sem hefur verið rætt um varðandi 1. gr. frumvarpsins þar sem gert er ráð fyrir að þar sem talað er um endurgreiðslu virðisaukaskatts af verksmiðjuframleiddum íbúðarhúsum verði einnig bætt við hugtakinu húseiningum. Hér hefur komið fram spurning um hvort um sé að ræða húseiningar eða verksmiðjuframleidd hús, hvort sem þau eru framleidd hér á landi eða erlendis. Því er til að svara að hér er verið að fjalla um öll verksmiðjuhús og húseiningar, hvort sem um er að ræða innlenda eða erlenda framleiðslu. Samkvæmt þeim upplýsingum sem ég hef mundi það ekki standast ákvæði EES-samningsins að skilja þar á milli. Þannig að það er ekki talið heimilt. Líka er rétt að geta þess að verið er að fjalla um endurgreiðslu af vinnu en ekki efni og samkvæmt reglugerðinni sem þar er unnið eftir miðast endurgreiðslan við áætlaðan kostnað eða áætlað hlutfall vinnunnar af heildarkostnaði. Annað álitamál sem hefur komið upp varðar það hvort unnt sé að láta þetta ná til vinnu sem framkvæmd er utan byggingarstaðar og því er þá til að svara að mat þeirra sem gerst þekkja og vinna með þessi mál daglega er að afskaplega erfitt sé að koma á slíku fyrirkomulagi. Eftirlit með því yrði mjög erfitt og mjög snúið að takmarka það á nokkurn hátt.  Sérstaklega var spurt um arkitekta, verkfræðinga, hönnuði og tæknifræðinga sem vinna utan byggingarstaðar. Það er rétt að í öllum meginatriðum gera þeir það. Þó á það ekki við um þann þátt í vinnu þeirra sem lýtur að eftirliti og umsjón með verkefninu. Það fer að sjálfsögðu fram á byggingarstað eðli málsins samkvæmt. En hönnunin fer fram á vinnustofum hönnuða. Hér er verið að tala um þá vinnu þeirra sem tengist nákvæmlega þeim framkvæmdum sem greinin fjallar um. Þ.e. byggingu íbúðarhúsnæðis eða frístundahúsnæðis eða viðhald og endurbætur þess háttar húsnæðis og húsnæðis sem gert er ráð fyrir að bætist við, þ.e. annars húsnæðis sem alfarið er í eigu sveitarfélaga. Við tengjum þetta því sérstaklega við þau hús og þær framkvæmdir og ljóst er að undanfari þess að byggingarvinna eigi sér stað er í langflestum tilvikum hönnun sem arkitektar, tæknifræðingar og byggingarfræðingar inna af hendi. Þannig að við teljum að full rök séu til þess að taka þessa hópa sérstaklega inn og ekki síður með vísan til þess atvinnuástands sem við horfum upp á í þessum geira, sem er í einu orði sagt geigvænlegt. Aðrir hópar sem hér hafa verið nefndir, svo sem iðnaðarmenn og byggingarverkamenn, njóta að sjálfsögðu þeirra ákvæða sem frumvarpið gerir ráð fyrir, þ.e. byggingarvinnuna sjálfa, hvort sem það eru nýbyggingar eða endurbót og viðhaldsverkefni. Þeir njóta þess þannig að frumvarpið miðar að því að örva byggingarstarfsemina og skapar að sjálfsögðu þeim aðilum, sem hér hefur sérstaklega verið minnst á, störf. Þannig að ég tel að hér sé stigið mjög mikilvægt og stórt skref. Vel kann að vera að menn vilji skoða aðra þætti í framhaldinu en ég held að þá sé skynsamlegast að gera það með þeim hætti að við fáum nokkra reynslu af fyrirkomulaginu. Við sjáum hvaða áhrif þessar breytingar hafa. Allir umsagnaraðilar sem hafa fjallað um málið mæla með samþykkt frumvarpsins, ýmist eins og það var lagt fram eða með þeim breytingartillögum sem nefndin gerir. Ég tel mikilvægt að við látum á það reyna hvort þetta nær ekki einmitt því markmiði að örva atvinnustarfsemi í byggingargeiranum. Ég er sannfærður um að það mun gera það og tel þess vegna að við stígum mikilvægt skref í þá veru. Ég vil líka, frú forseti, vísa til umsagnar sem nefndinni barst frá Samtökum atvinnulífsins þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Atvinnuástand í byggingariðnaði er sem kunnugt er mjög alvarlegt og stefnir í allt að 25% atvinnuleysi í aprílmánuði. Við slíkar aðstæður er einnig ljóst að hætta á skattsvikum og svartri atvinnustarfsemi mun aukast. Markmið hækkunar á endurgreiðslu virðisaukaskatts er að stemma stigu við þessari óheillaþróun. Er þessi breyting í samræmi við tillögur Samtaka atvinnulífsins og Samtaka iðnaðarins. Jafnframt er hún í anda tillagna starfshóps félagsmálaráðherra um vinnumarkaðsúrræði. Tillögur samtakanna og starfshópsins fólu að vísu í sér víðtækari breytingartillögu, þar sem lagt var til að endurgreiðslan nái einnig til annars húsnæðis í eigu einstaklinga (t.d. sumarbústaði), sveitarfélaga og annarra aðila sem ekki stunda virðisaukaskattskylda starfsemi. Telja Samtök atvinnulífsins að slík víðtækari breyting væri betur til þess fallin að ná tilætluðum árangri.“ Það er einmitt það sem nefndin hefur gert í breytingartillögum sínum. Hún hefur komið til móts við þessi sjónarmið með því að taka inn frístundahús og annað húsnæði sem er alfarið í eigu sveitarfélaga. Þannig að við höfum komið til móts við þessi sjónarmið og víkkað út gildissvið þessara tímabundnu ráðstafana. Ég tel að þannig sé stórt skref stigið í vinnumarkaðsaðgerðum, ef svo má segja, aðgerðum ríkisstjórnarinnar til að örva atvinnulíf og virkni í byggingargeiranum. Ég vil ítreka þakkir mínar fyrir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Ég tel að ég hafi svarað þeim ábendingum sem helst hafa komið fram í máli ræðumanna og vil þakka fyrir þátttökuna í umræðunni og vonast til þess að samstaða geti orðið um þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir og við munum sjá að þær munu hafa jákvæð áhrif á atvinnustigið í þessum geira.

Hæstv. forseti. Það er söguleg stund þegar Alþingi nemur nú úr gildi forréttindi þingmanna, og sérstaklega ráðherra, í lífeyrismálum. Gegn þessum sérréttindum hefur verið mikil andstaða í þjóðfélaginu og gegn þessum sérréttindum og þessum ósóma hefur verið barist bæði utan þingsins og innan. Nú hefur baráttan skilað árangri. Þetta er ekki bara söguleg stund á Alþingi, við erum að stíga skref til sátta gagnvart þjóðinni. Ég fagna þessari niðurstöðu.

Forseti. Ég held að hér sé merkileg stund, kannski ein af hinum merkilegri á þessu kjörtímabili. Hér er verið að taka af almenn forréttindi þingmanna og ráðherra í lífeyrismálum og við erum einkum að taka til baka  Ég held að þetta sé verulegur áfangi í réttlætisátt og til framfara og þetta muni að einhverju leyti sætta þing og þjóð. Það er athyglisvert að það þurfti að setja Sjálfstæðisflokkinn í stjórnarandstöðu 

Frú forseti. Hér eru afnumin svokölluð eftirlaunalög sem fulltrúar allra stjórnmálaflokka á Alþingi fluttu á sínum tíma.

Ekki rétt.

Eins og sjá má greiði ég atkvæði með frumvarpinu enda er ég hlynntur þeim meginbreytingum sem þar koma fram. Það sem skortir hins vegar á þetta frumvarp, og ég vil beina því til ríkisstjórnarinnar, er að tekið verði á því að alþingismenn hlutist til um eigin kjör. Ég tel að ríkisstjórnin ætti að beita sér fyrir því að kjararáði verði falið að ákvarða öll okkar kjör, ekki einungis þingfararkaupið, heldur einnig lífeyrisréttindi og öll önnur kjör sem við njótum. Ástæðan fyrir því að deilurnar um þessi mál eru svo miklar er sú að þingmenn hafa sjálfir fjallað um eigin kjör. 

Frú forseti. Ég lýsi yfir mikilli ánægju með að við skulum afgreiða þetta mál. Hér er verið að samræma réttindi alþingismanna og annarra opinberra starfsmanna sem greiða í A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég vek athygli þingmanna á því að hér er efnislega verið að samþykkja það sem grænu flokkarnir lögðu til á síðasta ári, Framsóknarflokkur og Vinstri hreyfingin – grænt framboð. 

Ég bið hv. þingmenn að gefa þeim hv. þingmanni sem er í ræðustól tækifæri til að tala þannig að til heyrist.

Frú forseti. Sá fylgir kaleikur þingmannsstarfinu að þingmenn þurfa alltaf með einum eða öðrum hætti að hlutast til um það hvernig þeirra kjaramálum er háttað með lögum. Þeir geta vissulega falið öðrum að úrskurða um það en sá kaleikur verður aldrei í eðli sínu frá hinu sérstaka starfi tekinn að Alþingi þarf sjálft að skipa þessum málum, annaðhvort með eigin ákvörðunum eða fela þær öðrum. Ég fagna sérstaklega niðurstöðu þessa máls. Ég þakka hv. efnahags- og skattanefnd fyrir góða vinnu og held að þær breytingar sem gerðar voru á málinu í meðförum nefndarinnar séu til bóta, lagaskilin skýr og frumvarpið í þeim besta búningi sem það getur orðið. Niðurstaðan er gleðileg. Hér lýkur löngum og leiðinlegum kafla í þingsögunni, í pólitískum deilumálum og í samskiptum Alþingis og þjóðarinnar. Ég vona að þetta viti á gott og boði ásamt með öðru upphaf hins nýja Íslands í þeim efnum að þjóðin deili betur kjörum í heild sinni en áður hefur verið. Ég vek athygli á því, frú forseti, að það var myndun núverandi ríkisstjórnar 

Virðulegur forseti. Það er fagnaðarefni að þessi hneisa sé loks afmáð. Þó að við höfum sum greitt atkvæði gegn frumvarpinu á sínum tíma held ég að enginn í þessum sal slái sérstakar pólitískar keilur á því að fjalla um það. Málið var einfaldlega þinginu til skammar og málsmeðferðin ekki síst. Við eigum að læra af því í framhaldi af hruninu og muna héðan í frá að ekki eiga að gilda aðrar reglur um ráðherra en aðra menn í landinu, og eins hitt að við eigum aldrei að leyfa okkur að beygja svo góð vinnubrögð í þinginu eins og gert var í þessu máli sem keyrt var í gegn þegar það varðaði okkur sjálfa á örfáum dögum og með kolröngum upplýsingum um hvaða kostnaður mundi fylgja því.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að biðja þingmenn að fagna þeirri samstöðu sem er að myndast hér um þetta mál. Allir flokkar eiga hlut að máli. Það er ekki einn einasti flokkur hér inni sem getur fríað sig algjörlega ábyrgð í þessu máli 

Virðulegi forseti. Fyrir síðustu kosningar var eitt af höfuðstefnumálum Samfylkingarinnar að þessi lög yrðu úr gildi felld að kosningum loknum. Það er nú að takast og við erum að ná fullnaðarsigri. Það kom fram í atkvæðaskýringu af hálfu Samfylkingarinnar fyrir áramót að þar litum við svo á að um áfangasigur væri að ræða, og fullnaðarsigur hefur nú verið unninn. Það skiptir miklu að við gætum að því að setja ekki aftur lög þar sem við slítum sundur friðinn í landinu og búum sumum önnur kjör en öðrum. Við verðum að gæta þess að ein lög gildi fyrir alla og það verði ekki þannig að þingmenn og ráðherrar  
            

Frú forseti. Ég vil minna á það að 2003, þegar lögin voru sett og talað var fyrir frumvarpinu af Halldóri Blöndal, þá forseta þingsins, kom ég strax á eftir honum í andsvar, mótmælti frumvarpinu og taldi ekki rétt að þingmenn og ráðherrar væru að búa sér til sér…  Ég segi já við þessu frumvarpi núna.

Virðulegur forseti. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég hef á stundum verið stoltur, sérstaklega þó þegar ég náði að koma fjárauka- og fjárlagafrumvörpum út úr nefnd fyrir 2. og 3. umr. á árunum 2007 og 2008 í nokkuð góðri sátt við fjárlaganefndarmenn þrátt fyrir að við höfum ekki öll verið sammála, hv. þingmenn. Ég mun hins vegar minnast núverandi stundar fyrir það að hafa verið nokkuð stoltur yfir því að hafa verið með öllum hv. þingmönnum í salnum að segja já.

Virðulegur forseti. Ég fagna þeirri samstöðu sem er í þingsalnum um þetta frumvarp en vil engu að síður láta þess getið að ekki gilda ein lög í þessu landi um lífeyrissjóði fyrir landsmenn. Það er lífeyrissjóður opinberra starfsmanna sem við þingmenn kjósum nú að halda okkur í, innan svokallaðrar A-deildar, en 80% þjóðarinnar, kjósenda okkar í þessum sal, eru í öðrum lífeyrissjóðum. Ég hefði kosið að við hefðum haft kjark til að veita þingmönnum frelsi til að velja sér lífeyrissjóð en segi við frumvarpinu: Þetta er skref í rétta átt og ég segi já.

Forseti vill tilkynna að að lokinni umræðu um 10. dagskrármálið sem verður næst tekið fyrir verða 7., 8. og 9. mál tekin fyrir en umræða um 6. dagskrármálið, kosningar til Alþingis, bíður þar til þeim umræðum lýkur. Jafnframt vill forseti geta þess að þingfundur verður á morgun, föstudag, og hefst kl. 10.30 árdegis.

Samkomulag er milli þingflokka um umræðuna og hefur hver þingflokkur 15 mínútur í umræðunni. Umræðunni lýkur ekki á þessum degi, henni mun ljúka eftir helgi.

Virðulegur forseti. Ég flyt hér þingsályktunartillögu um hagsmuni Íslands í loftslagsmálum. Þessa tillögu flytja 36 þingmenn, þ.e. allir þingmenn Alþingis nema þingmenn ríkisstjórnarflokkanna, Samfylkingarinnar og Vinstri grænna. Mér býður í grun að nokkrir samfylkingarmenn hefðu gjarnan viljað vera á þessari tillögu af því að Samfylkingin er klofin í afstöðu sinni til þessa máls eins og margoft hefur komið fram í umræðum hér á Alþingi. Tillagan gengur út á það, virðulegur forseti, að Alþingi telur að ríkisstjórnin eigi að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í þeim samningaviðræðum sem nú fara fram um loftslagsbreytingar, og stefnt er að því að þeim umræðum ljúki í Kaupmannahöfn í desember á þessu ári. Í tillögugreininni er sérstaklega undirstrikað að þeir þingmenn sem að þessu máli standa telja að viðhalda eigi og ná fram svokölluðu íslensku ákvæði sem er í Kyoto-bókuninni. Í greinargerðinni kemur fram lýsing á því ákvæði og röksemdafærslan fyrir því. Á sínum tíma, þegar Kyoto-ferlið hófst, færðum við Íslendingar mjög sterk rök fyrir því að ná fram svokölluðu íslensku ákvæði. Við höfðum áður en svokallað þröskuldsár fór í hönd, 1990, t.d. hreinsað meira og minna upp í húshitun og nýttum endurnýjanlega orkugjafa í miklu ríkari mæli en önnur ríki, við erum reyndar heimsmeistarar í því. Segja má að við höfum verið búin að hreinsa upp hjá okkur löngu áður en önnur ríki tóku til við það og mörg ríki eru ekki einu sinni byrjuð. Við vorum, ef þannig má að orði komast, orðin hreint ríki áður en Kyoto-samningaviðræðurnar hófust. Það kemur líka hér fram að eitt verkefni á Íslandi, tökum sem dæmi ein iðnaðarverksmiðja, losar hlutfallslega miklu meira hér á landi en í öðrum ríkjum af því við vorum svo hrein frá byrjun, losar um tugi prósenta. Þetta sáu allir sem komu að þessum samningaviðræðum. Sú er hér stendur átti þátt í þeim og náði, ásamt fleiri ráðherrum og embættismönnum íslenska stjórnkerfisins, íslenska ákvæðinu fram og er mjög stolt af því. Þau rök sem við héldum fram á þeim tíma eru öll í gildi í dag. Það er mjög mikilvægt, af því hér er um geysilega mikið atvinnumál að ræða - þetta gengur út á það hvernig við ætlum að standa að iðnaði okkar almennt í landinu - að ríkisstjórnin ákveði að hverfa af þeirri braut sem hún hefur verið á síðustu tvö árin, þ.e. hún verður að hverfa af þeirri braut að halda íslenska ákvæðinu ekki til haga. Það er ljóst að síðasta ríkisstjórn var klofin. Sjálfstæðisflokkurinn vildi halda íslenska ákvæðinu til haga og það kom opinberlega fram í ræðu hv. þm. Geirs H. Haarde. Hv. þm. Þórunn Sveinbjarnardóttir vildi það hins vegar ekki og var þá umhverfisráðherra. Hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, sat á girðingunni og sagði: Við skulum bara huga að íslenska ákvæðinu síðar þegar menn fara að tala um hvert einstakt ríki. 
             Það er mjög mikilvægt að við tökum á þessu máli. Ég viðurkenni að mjög seint er af stað farið. Fundurinn í Kaupmannahöfn er í desember og það kostar mikla vinnu að ná íslenska ákvæðinu í gegn. Það þarf líka að huga að nýjum verkefnum og fá viðbótarlosunarheimild vegna þeirra. Þetta ákvæði er vistvænt fyrir lofthjúpinn og það er mjög skrýtið að Vinstri grænir og hluti Samfylkingarinnar skuli hafa verið svo mikið á móti ákvæðinu. Nú eru öll ríki að berjast við að koma því þannig fyrir að lofthjúpurinn verði hreinni og þetta ákvæði er einmitt þess eðlis. Það er sex til átta sinnum betra fyrir lofthjúpinn að við nýtum okkar endurnýjanlegu orku í iðnaði heldur en að önnur ríki, sem nota kol og olíu, framleiði sama magn af vöru. Við erum mjög sein, virðulegur forseti. Hins vegar má vel vera að ekki náist niðurstaða í Kaupmannahöfn. Það er meira að segja frekar ólíklegt að hún náist. Ef svo verður ekki aukast líkurnar á því að við getum haldið hagsmunum okkar til haga. Ég vona að við náum þessu máli hér í gegn svo að ríkisstjórnin, og svo næsta ríkisstjórn, geti sem fyrst hafist handa við að halda þessu ákvæði og fá það útfært á þann hátt sem okkur er hagkvæmt.

Frú forseti. Þessi þingsályktunartillaga gengur út á það að Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að gæta ýtrustu hagsmuna Íslands í samningaviðræðum. Allt eins væri hægt að flytja þingsályktunartillögu um það að Íslendingar, nú eða ríkisstjórnin, færu að umferðarlögum. Auðvitað gæta allar ríkisstjórnir ýtrustu hagsmuna þjóðarinnar á erlendum vettvangi. Ég sé ekki tilganginn með fyrri partinum. Hvað seinni partinn varðar þá gengur hann út á það að við höldum losunarkvótanum 2008–2012. Mér sýnist það sama um þennan seinni lið, þ.e. að tillagan sé allt að því markleysa, að hún sé prófkjörspólitík og lýðskrum. Það má halda því fram. Við höfum 8.000.000 tonna viðbótarkvóta 2008–2012 og það er mat allra sérfræðinga sem ég ræði við að sá kvóti muni halda sér. Sé það vilji flutningsmanna að kvótinn verði aukinn þá gengur tillagan ekki út á það heldur eingöngu að halda íslenska sérákvæðinu, og það er mat allra sérfræðinga í alþjóðarétti og alþjóðasamningum að svo muni verða. Tillagan gengur ekki út á viðbót, það er svo einfalt. Að því leyti er hún í orðanna hljóðan tilgangslaus markleysa. Við fáum engar frekari undanþágur. Það er algjörlega ljóst. Kröfur eru gerðar í allri Evrópu, af ESB og alþjóðasamfélaginu, um frekari niðurskurð. Það er jafnljóst. Sérstaklega er kveðið á um það að minnka útblásturinn í stóriðjunni. Það er keppikeflið að stóriðjan noti bestu fáanlegu tækni, samanber BAT-regluna, sem þeir hafa hér á Íslandi komist upp með að gera ekki. Við fáum sem sagt ekki fleiri undanþágur og árið 2027 verður kvótinn settur á markað. Það er krafa alls staðar, og ég ítreka það, að áliðnaðurinn taki á sig meiri ábyrgð en hann hefur gert til þessa. Ég er hissa á reyndum meðflutningsmönnum tillögunnar í alþjóðarétti og alþjóðasamningum að skrifa upp á tillögur með þessum hætti. Það er illt að mínu mati, og gengur þvert gegn markmiðum Kyoto-bókunarinnar og tilraunum alþjóðasamfélagsins til að draga úr losun, að megintilgangur þessarar tillögu sé að fjölga álverum. Álver hafa haldið uppi rafmagnsverði hér. Þau hafa leitt til þess að ekki er hægt að lækka rafmagnsverð til að mynda til garðyrkjubænda sem er sprotagrein í íslenskum landbúnaði. Það sem verra er, ef á að fara að nýta þessa raforku til álvera þá komum við þar með í veg fyrir að hægt sé að draga úr losuninni með því að nota þessa raforku til umhverfisvænnar starfsemi. Það er mikill skortur á ódýru rafmagni. Ég nefndi gróðurhúsabændur. Ég get nefnt dæmi sem mundi draga mjög verulega úr losun sem við verðum að einbeita okkur að, og það er til að mynda til fiskiskipaflotans meðan hann er í höfn. Það er til loðnuverksmiðja. Það er hægt að gera þetta með fjölþættum hætti. Grundvöllur þess að okkur takist að draga úr losuninni er að þessi íslenski iðnaður, bændur, garðyrkjubændur sem aðrir, fái raforkuna á lægra verði. Það er okkar meginskylda að draga úr þessari losun. Álverin vinna beinlínis gegn þeim markmiðum sem við höfum sett okkur í þessum efnum. Frekar en að karpa um þessa tillögu ættum við hv. þingmenn að huga að því sem getur orðið til þess að draga úr losun. Við eigum þar mikla möguleika. 

Virðulegi forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar er mikilvæg vegna þess að hún undirstrikar vilja Alþingis Íslendinga til þess að ríkisstjórnin haldi fast á hagsmunum þjóðarinnar þegar kemur að þeim mikilvægu samningum og þeim mikilvægu viðræðum sem eru fram undan vegna baráttunnar gegn of mikilli hlýnun lofthjúpsins og jarðarinnar. Íslenska ákvæðið svokallaða er ekki séríslenskt eins og margoft hefur komið fram. Það er almennt ákvæði sem byggist á þeirri hugsun að nauðsynlegt sé að ýta undir nýtingu og notkun hreinna orkugjafa til þess að draga úr mengun, draga úr þeim vanda sem við er að fást. Þess vegna eru það öfugmæli, sem oft hafa heyrst, að þetta ákvæði sé einhver sérstök undanþága til þess að geta mengað meira, að með þessu séum við að skera okkur úr leik með öðrum þjóðum heims í baráttunni gegn þeim vanda sem hér er um að ræða. Íslenska ákvæðið er ekki ósk um sérmeðferð. Íslenska ákvæðið er ekki einhvers konar einangrunarstefna. Íslenska ákvæðið er staðfesting á þeim árangri sem við höfum náð í þessum málum. Staðfesting á því að við höfum verið á undan flestum þjóðum heims í því að skipta yfir í hreina orkugjafa, að ganga vel um landið okkar og framleiða með sem minnstri mengun. Það er það sem íslenska ákvæðið er. Það er mikill misskilningur að halda að hér sé um að ræða einhvers konar tilraun til þess að taka ekki þátt í alþjóðlegu samstarfi til þess að leysa þennan mikla vanda. Þvert á móti er þetta hluti af innleggi okkar til þess að varða veginn til að sýna að það eru hinar umhverfisvænu lausnir sem felast í endurnýjanlegum orkugjöfum sem skipta svo miklu máli. Hv. þm. Atli Gíslason flutti hér um margt ágæta ræðu en ég verð þó að segja að það eru ákveðnir þættir í henni sem ég gríp kannski ekki alveg utan um. Hv. þingmaður virtist vera þeirrar skoðunar að um væri að ræða markleysu í tillögunni vegna þess að þau markmið sem við settum okkur væru tryggð nú þegar og engin hætta væri á því, og búið væri að festa ákveðið magn loftslagsheimilda eða útblástursheimilda miðað við það sem var í Kyoto-bókuninni og mundi það halda sér áfram eftir Kaupmannahafnarfundinn. Í fyrsta lagi þetta: Ef þingmaðurinn hefur haft tíma til að kynna sér efni tillögunnar til hlítar þá kemur þetta sérstaklega fram í henni, með leyfi virðulegs forseta: „Sérstaklega skal ríkisstjórnin tryggja að efni og tilgangur ákvörðunar 7. aðildarríkjaþings rammasamningsins nr. 14/CP.7 um áhrif einstakra verkefna á útstreymi á skuldbindingartímabili Kyoto-bókunarinnar („íslenska ákvæðið“) haldi gildi sínu við samningsgerðina.“ Ekki er kveðið á um magn, kveðið er á um efni og tilgang sem gerir það að verkum að fullyrðingar hv. þingmanns, sem hér féllu, verða ósköp marklausar þegar betur er að gáð. Þetta er mikið mál fyrir okkur Íslendinga, þetta ákvæði. Af hverju er þetta svona mikið mál? Þetta er mikið mál vegna þess að það tryggir, ekki bara í orði heldur á borði, yfirráðarétt okkar yfir auðlindunum. Af hverju erum við að ræða þetta mál nú? Það er vegna þess að það skiptir miklu máli í umræðu um efnahagsmál að fram komi vilji Alþingis til þess að þjóðin geti nýtt auðlindir sínar, að þetta komi fram núna vegna þess að þær ákvarðanir sem eru teknar um íslensk efnahagsmál, bæði af stjórnvöldum og líka af fjárfestum og öðrum sem til okkar horfa - að þeir viti nákvæmlega hvert við erum að fara í þessum málum, hver okkar vilji er. Ákvarðanir um t.d. byggingu orkufreks iðnaðar, hvort sem um er að ræða álstarfsemi eða eitthvað annað - þá breytir það ekki því að það þarf að liggja fyrir nákvæmlega hver þessi vilji er. Hann þarf að liggja fyrir núna. Ekki er nóg að hann liggi fyrir þá loksins við erum komin með einhverja niðurstöðu eftir Kaupmannahafnarfundinn. Þetta er atriði sem snýr að uppbyggingu atvinnulífsins. Þetta skiptir líka máli hvað varðar yfirráðaréttinn yfir auðlindunum. Það gengur ekki að við Íslendingar göngumst undir þannig skilyrði að við getum ekki nýtt orkuauðlindirnar. Ég skal taka hér dæmi. Ríki sem eiga olíu og jarðgas geta unnið þær auðlindir sínar, nýtt sér þær til hagsbóta, flutt olíuna út. Hún er notuð við iðnframleiðslu í öðrum ríkjum og dregst þess vegna frá sem mengunarkvóti þeirra ríkja. Olíuauðlindirnar eru með öðrum orðum opnar fyrir ríkjum eins og Noregi og öðrum til þess að nýta sér. Engin takmörk þar á. En við sem eigum orkuna í iðrum jarðar og í fallvötnunum búum ekki við það sama. Við þurfum að nýta þá orku hér. Það þýðir, hvort sem menn gera það nú með gróðurhúsum eða einhverju öðru, að allir iðnferlar, öll iðnaðarstarfsemi veldur einhverri mengun hér. Sú hugsun sem er á bak við íslenska ákvæðið er að viðurkenna þetta, að við Íslendingar höfum nú þegar náð þessum árangri og það sé eðlilegt og sanngjarnt og réttlátt að við höfum þetta svigrúm. Það er óskaplega mikill barnaskapur að halda að í þessum umræðum á alþjóðavettvangi séu ríkin ekki að reyna að sækja sína hagsmuni. Það hentar t.d. mörgum ríkjum að hafa viðmiðunarárið 1990–1991 á þessum árum. Af hverju skyldi það henta mörgum? Jú, vegna þess t.d., hvað varðar Evrópuríkin, að Austur-Evrópuríkin, sem voru mjög óhrein og mjög menguð, eru þá komin inn. Það er mikið af þægilegum og auðveldum tækifærum fyrir Evrópu til að hreinsa þar upp og ná strax miklum árangri. Við Íslendingar erum fyrir löngu komin fram úr þessum ríkjum þegar kemur að endurnýjanlegri orku og hreinum framleiðsluháttum. Það hefði verið miklu nær þegar litið til stöðu okkar að farið hefði verið mun aftar í tímann þegar menn horfa á viðmiðunarárið og þar með viðurkennt hversu miklum árangri við höfum náð. Öll ríki eru að reyna að ná sem bestri niðurstöðu fyrir sig en menn verða, af því að þjóðir heims eru að vinna í þessu saman, að gera það með málefnalegum hætti. Menn verða að horfa til umhverfisins, hvernig við náum sem mestum árangri í umhverfismálunum, og íslenska ákvæðið er einmitt dæmi um það hvernig menn geta nálgast þessa umræðu af skynsemi og með náttúruvernd að leiðarljósi. Það er lykilatriði. Ég hafna því alfarið að verið sé að hlaupast undan merkjum í alþjóðlegu samstarfi. Ég hafna því alfarið að við séum ekki að axla okkar ábyrgð. Við byrjuðum að axla okkar ábyrgð löngu áður en flest önnur ríki hófu að gera það. Við vorum búin að klára svo mikið af því sem aðrir eru núna að burðast við að gera. Stærsti hlutinn af orkunýtingu Íslendinga kemur frá endurnýjanlegum orkugjöfum, það er lykilatriði og við eigum þess vegna að sjálfsögðu að sækja þennan rétt. Það kom mér á óvart að mér fannst hv. þm. Atla Gíslasonar líta fram hjá þeim málflutningi sem verið hefur uppi í umræðu um þetta ákvæði. Við höfum áður rætt þessi mál hér í þingsalnum. Í málflutningi núverandi hæstv. umhverfisráðherra hefur komið fram andstaða við þetta ákvæði. Það hefur líka komið fram í málflutningi fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, Þórunnar Sveinbjarnardóttur, og reyndar hjá mörgum öðrum þingmönnum. Sú hugmynd að þessi tillaga njóti fulls stuðnings alls þingsins vegna þess að hún sé markleysa, þ.e. í þeirri merkingu að hér sé allt sjálfsagt og sjálfgefið og hvort eð er verði farið eftir þessu - ég held að það sé afskaplega röng túlkun. Því miður hefur það verið þannig, og hv. þm. Siv Friðleifsdóttir nefndi það réttilega hér áður, að deilur voru um þetta innan síðustu ríkisstjórnar. Það var mjög eindregin stefna Sjálfstæðisflokksins að fylgja ætti þessu svokallaða íslenska ákvæði. Við ætluðum að sækja það af festu á alþjóðavettvangi, það væri skylda okkar gagnvart íslenskri þjóð. En illu heilli var samstarfsflokkur okkar, eða í það minnsta þáverandi hæstv. umhverfisráðherra, ekki þeirrar skoðunar að við ættum að halda þessum gildum á lofti. Ég get tekið undir það með hv. þm. Siv Friðleifsdóttur að við erum á seinustu metrunum. Við hefðum þurft að vera búin að setja meiri festu í þennan málatilbúnað okkar vegna þess að þetta gerist ekki öðruvísi en svo að ráðherrar tali við ráðherra, æðstu embættismenn tali við æðstu embættismenn og menn vinni þessu allt fylgi sem þarf. Það þarf stöðugt að minna á hvers vegna þetta ákvæði er til komið, á hvaða forsendum það er. Það þarf að minna á þann árangur sem við Íslendingar höfum náð í umhverfismálunum, það þarf að minna á þann árangur sem við Íslendingar höfum náð í orkumálunum til þess að skilningur skapist á þessari stöðu. Ekki til að biðja um það að vera ekki með, ekki til að biðja um það að fá einhverja sérmeðferð, ekki til þess að segja að við ætlum að skorast undan í samfélagi þjóðanna. Við ætlum að taka fullan þátt. Við ætlum að bera okkar byrðar. En að sjálfsögðu gerum við kröfu um það fyrir hönd þjóðar okkar að tekið sé tillit til þess árangurs sem hefur náðst. Það er lykilatriði. Þess vegna er þessi tillaga lögð fram og þess vegna eru á þessari tillögu svona margir þingmenn, meiri hluti þingsins. Þetta skiptir okkur miklu máli. Ég hef alla trú á því að hæstv. umhverfisráðherra muni bregðast skynsamlega við þingsályktunartillögunni og strax verði farið í að setja fullan kraft í að sækja þessa niðurstöðu.

Þú ert bjartsýnn.

Ég er bjartsýnn, við hljótum að vera bjartsýn fyrir hönd þjóðar okkar í þessu máli. Þeir sem fara út í svona baráttu og eru ekki bjartsýnir, þeir sem fara í það að sækja hagsmuni Íslands á alþjóðavettvangi og eru ekki bjartsýnir eiga auðvitað að finna sér annan starfa. Það er einmitt með því að vera bjartsýnn, með því að sækja af festu, með því að sækja af ábyrgð, sem við náum árangri. Þannig náðum við þessum árangri á sínum tíma. Þannig var það að þáverandi hæstv. umhverfisráðherra náði að vinna þessari skoðun fylgi á alþjóðavettvangi með tilstuðlan þáverandi ríkisstjórnar einmitt vegna þess að virðulegur ráðherra, sem þá var, hafði bjartsýni að leiðarljósi. Að ætla að fara að setjast við samningaborðið og vera búinn að gefa sér það í upphafi að þetta sé allt saman vonlaust, þetta sé ekki hægt, við getum ekki náð árangri, við náum ekki fram skilningi, það hlusti enginn á þetta. Ef menn eru þeirrar skoðunar að ekki eigi að halda þessum hagsmunum á lofti, að ekki sé rétt að krefjast þess að árangur Íslendinga í umhverfismálum sé viðurkenndur; ef menn eru þeirrar skoðunar að þeir vilji leggja þyngri byrðar á þjóð sína, að þeir vilji takmarka möguleika okkar til að nýta orkuauðlindir okkar; ef menn vilja ekki sækja þá möguleika sem nú þegar hafa verið sóttir; ef menn vilja ekki verja þá þá eru menn, virðulegi þingmaður, fullir af svartsýni. Þá eiga þeir að fela einhverjum öðrum að sækja íslenska hagsmuni. Nú er það svo að hv. þingmaður er einn flytjandi tillögunnar um þetta mál. Ég tek það sem svo að hann vilji bæði berja mér og öðrum kapp í kinn og hlakka ég til þess að heyra ræðu hans hér á eftir. Ég veit að ekki eru svo margir þingmenn eftir í hans ágæta flokki, ég reikna með því að bæði hann og formaðurinn komi og tali hér. Það mun koma fram hér í umræðunum að allir flokkar þingsins, nema Vinstri grænir og Samfylkingin, styðja þetta mál ásamt hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Við teljum öll að þetta sé það mikilvægt að við viljum setja þetta fram með þessum hætti, það er grundvallaratriðið. Málsmeðferðin er auðvitað sérstök. Hæstv. ráðherra umhverfismála vill fá að tjá sig um málið og það verður þá gert í næstu viku. Gerð var ákveðin undantekning í málsmeðferðinni.  Þjóð sem stendur kannski frammi fyrir 20.000 manna atvinnuleysi hér á næstu mánuðum hefur ekki efni á öðru en því, hv. þm. Atli Gíslason, að sækja hagsmuni sína, sækja rétt sinn, sækja möguleika sína til að nýta auðlindir sínar til þess að geta byggt upp atvinnu í landinu. Það er lykilatriði. Það eigum við að gera. Það er þess vegna sem svona margir hv. þingmenn eru hér á þessari tillögu. Það er þess vegna sem meiri hluti þingmanna er hér að baki. Það er þess vegna sem við ætlumst til að hæstv. ráðherra sæki íslenska hagsmuni af krafti og af bjartsýni.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að taka undir með hv. þm. Atla Gíslasyni héðan úr sæti sínu að það er ekki nema sjálfsagt að hæstv. umhverfisráðherra fái að tjá sig um það mál sem hér liggur fyrir og raunar undarlega hagað að ekki sé hægt að bíða með umræðuna þangað til hún getur gert það en úr því að mönnum liggur svona á að taka þessa gömlu umræðu þá skulum við svo sem láta það vera. Auðvitað mun ríkisstjórn Íslands fylgja fram ýtrustu hagsmunum Íslendinga í loftslagsviðræðunum og gerir það enda eru ýtrustu hagsmunir Íslendinga þeir að það náist alþjóðlegt samkomulag um það að draga úr loftslagsmengun vegna þess að af því höfum við alla hagsmuni um efnahag okkar og framtíð til áratuga ef ekki árhundruða. Þegar því meginmarkmiði okkar er náð sækjum við að sjálfsögðu heimildir fyrir þeirri starfsemi sem er í landinu, nema hvað? Átti einhver von á öðru? Það eru íslenskir hagsmunir. En í forgrunni hlýtur það að vera að í Kaupmannahöfn nái þjóðir heimsins saman um einn samning og til þess að 192 þjóðir geti náð saman um einn samning í loftslagsmálum sem hefur víðtæk og veruleg áhrif í efnahagsmálum, umhverfismálum og atvinnumálum í hverju landi þá er það náttúrlega höfuðnauðsyn að menn hafi þann þroska til að bera að leggja sérkröfur sínar og séráherslur til hliðar meðan verið er að ná saman um meginmarkmiðin og meginatriðin í samkomulaginu. Þetta eru áherslur ríkisstjórnarinnar og þetta voru áherslur ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar í þessum viðræðum og ég trúi því að þetta séu réttar áherslur fyrir íslenska hagsmuni, fyrir hagsmuni umhverfisins og fyrir hagsmuni heimsins. Við getum ekki leyft okkur það með þá ógn sem yfir okkur vofir í umhverfis- og loftslagsmálum að leggja höfuðáherslu á þá hagsmuni okkar sem lúta að sérákvæðum um Ísland. Við hljótum að leggja höfuðáherslu á meginhagsmunina, þ.e. að það takist að varna því að hlýnunin verði svo mikil sem annars verður með þeim miklu afleiðingum ekki bara fyrir umhverfið heldur fyrir efnahag alls heimsins og þar með fyrir efnahags- og atvinnumál á Íslandi um langa framtíð. Þeir hagsmunir sem við síðan ræðum og varða einstakar verksmiðjur í landinu eru satt að segja jafnvel þó að þeir væru fyrir borð bornir hreint smáræði í samanburðinum við hina gríðarlegu hagsmuni í efnahags- og atvinnumálum fyrir Íslendinga um alla framtíð sem eru í því fólgnir að það takist samkomulag, að 192 þjóðir geti lagt sínar kröfur og sína sérstöðu til hliðar og náð saman um meginmarkmiðin. En hins vegar er engin ástæða til að láta bera fyrir borð hagsmuni þeirrar atvinnustarfsemi sem hér er í landinu og auðvitað ekki ætlun ríkisstjórnarinnar að gera það þó að það sé auðvitað næsta mál eftir að hið stóra samkomulag hefur náðst að ná fram því sem lýtur að atvinnustarfseminni í landinu og hugsanlega að axla einhverjar byrðar, því að það er auðvitað þannig um hið stóra samkomulag sem verður að nást að það er ekki hægt að ná þeim markmiðum öðruvísi en menn taki á sig einhverjar byrðar og þá auðvitað ekki síst öryggið. Þegar við tölum um okkar mikla árangur í umhverfismálum skulum við ekki gleyma því að við erum hröðum skrefum að verða meðal þeirra þjóða sem menga hvað mest í loftslagsmálum miðað við íbúafjölda.  Virðulegir alþingismenn. Þetta eru ekki valkostir. Valkostirnir standa ekki um það hvort hér verði byggt álver með endurnýjanlegri orku og hins vegar að byggt verði álver einhvers staðar annars staðar og knúið kolum og olíu. Þannig er ekki veruleikinn. Yfir helmingurinn, hygg ég að ég muni rétt, af álverum heimsins er einfaldlega knúinn af vatnsorku. Þannig liggja þær tölur og mjög verulegur hluti af því sem er að koma nýtt inn. Þau fyrirtæki sem eru að skoða það að koma upp álverum hér, stór fyrirtæki á alþjóðamarkaði eins og Alcoa og Alcan hafa umhverfisstefnu og þau hafa grundvallarsjónarmið um hvað megi og hvað megi ekki. Ég get alveg lofað hv. þingmönnum því að Alcoa er ekki að velta því fyrir sér annars vegar hvort byggja eigi umhverfisvænt álver á Húsavík eða hins vegar sóðaálver í Kína. Það er ekki þannig. Þessi fyrirtæki sem við höfum talið að væri ástæða til að fá til landsins með sína starfsemi eru fyrirtæki sem gera miklar kröfur til sjálfra sín. Þau eru auðvitað bara að skoða kosti á því að byggja með ábyrgum hætti annaðhvort hér eða í öðrum löndum. Það að stilla upp valkostum sem annaðhvort þeim að byggja á endurnýjanlegum orkugjöfum á Íslandi eða á kolum og olíu einhvers staðar úti í hinum vonda heimi er orðin býsna sérkennileg mynd af veröldinni ef við í ánægju okkar og að sjálfsögðu þjóðarstolti yfir því að hafa verið dugleg við að koma okkur upp hitaveitu, erum virkilega farin að tala okkur upp í þann hita í ræðustól Alþingis að hvergi í henni veröld sé framleidd endurnýjanleg orka nema á Íslandi, að hér séu þeir 300 þúsund jarðarbúar sem einir eru færir um það. Auðvitað er það ekkert annað en fjarstæða. Auðvitað framleiða menn endurnýjanlega orku um víða veröld og eru bara býsna flinkir við það, í Norður-Ameríku, Suður-Ameríku, á meginlandi Evrópu og í Asíu. Öll sú röksemdafærsla er fremur á veikum stoðum reist. Ég ítreka að það er sjálfsagt að við tryggjum þá starfsemi sem fyrir er í landinu og hefur verið ákveðin í landinu áður en við förum inn á evrópska markaðinn og tryggjum þannig þeim álverum sem kunna að koma til síðar sambærilegt starfsumhverfi eins og gerist annars staðar á þeim markaði sem við erum hluti af. Þó að það sé sjálfsögð og ábyrgð afstaða stjórnvalda á hverjum tíma að skapa sjálfsögð almenn skilyrði fyrir atvinnustarfsemina, þá held ég að það séu engin efnisleg rök fyrir þeirri umræðu sem hér fer fram þó að þau kunni að hafa verið fyrir hendi þegar verið var að sækja undanþáguna sem kennd er við Kyoto vegna þess að þá voru hér fram undan nokkuð stór verkefni hvers hagsmuni menn voru að hugsa um. Ég held hins vegar að ef þeir sem málið flytja, og með fullri virðingu fyrir þeim fjölmörgu hv. þingmönnum, það væri a.m.k. athyglisvert, gætu bent á eitt verkefni hvers hagsmunir væru tryggðir með því að þetta ákvæði yrði sótt fram en ekki bara fylgt þeirri stefnu sem ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar markaði og ríkisstjórn Samfylkingar og Vinstri grænna fylgir fram um það að fyrst skuli leggja áhersluna á að ná því markmiði heimsins að hér hlýni ekki yfir tvær gráður og síðan eigi að tryggja hagsmuni þeirrar starfsemi sem er í landinu og í framhaldi af því að fara inn á hinn evrópska markað með mengunarheimildir. Ég tel að sú stefna fullnægi einfaldlega öllum íslenskum hagsmunum, öllum ýtrustu íslenskum hagsmunum og að ekki hafi verið bent á neina þá beinu bráðu eða brýnu hagsmuni sem ekki er fyrir séð með þessari stefnumörkun, enda er það auðvitað svo að mér er til efs að okkar ágæti fyrrverandi samstarfsflokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, sem er uppistaðan í flutningsmönnum þessarar tillögu, hefði fallist á þá stjórnarstefnu sem hér ríkti framan af þessu kjörtímabili í nærri tvö ár ef hún fæli ekki í sér að fylgja fram ýtrustu hagsmunum íslensku þjóðarinnar. Það mætti a.m.k. að hafa verið býsna sérkennileg afstaða að bindast stjórnarböndum og gera stjórnarsáttmála um umhverfisstefnu í landinu sem skaðaði tilfinnanlega ýtrustu hagsmuni Íslands í atvinnumálum. Ég á bágt með að trúa því að Sjálfstæðisflokkurinn hafi yfir höfuð upplifað það sem svo. En það verður út af fyrir sig athyglisvert að heyra það hvort flutningsmenn geti tilfært eitt dæmi, þótt ekki sé nema bara eitt dæmi um íslenska hagsmuni sem séu í einhverri hættu vegna þeirrar stefnu sem ríkisstjórnin hefur markað og ég hef hér lýst og umhverfisráðherra hefur út af fyrir sig lýst og hv. þm. Atli Gíslason. Ég tel mig þekkja nægilega vel til þeirra mengunarheimilda sem þarf fyrir starfsemi í landinu og fyrir þau verkefni sem menn hafa verið að skoða fram að þessu til að vita að þessi stefna á að fullnægja öllum þeim þörfum sem hér eru fyrirsjáanlegar fram að því að við förum inn á evrópska markaðinn með loftslagsheimildir. Ég árétta það bara að ýtrustu hagsmunir Íslands í þessum málum eru að saman náist um eina niðurstöðu 192 þjóðríkja fyrir jól. Það verður ekki gert með því - þessar 192 þjóðir sem sannarlega, alveg eins og við Íslendingar, eru hver fyrir sig sérstök, á hver fyrir sig sína sögu, hefur hver um sig gert sína hluti í orkumálum, á hver um sig sérstaka atvinnusögu og geta á margvíslegum forsendum gert sérstakar kröfur - að ýtrustu hagsmunir Íslands eru að við hefjum okkur upp yfir þær ýtrustu sérkröfur og náum meginmarkmiðum samkomulagsins og tryggjum síðan í framhaldinu að sú starfsemi sem fer fram í landinu og hagsmunir hennar séu sannarlega tryggðir. Enda er það vissulega mikilvægt sem fram hefur komið hjá flutningsmönnum að við í atvinnumálum á næstu mánuðum og missirum sækjum fram af bjartsýni og sækjumst eftir íslenskum hagsmunum, enda er það á stefnuskrá ríkisstjórnarinnar og á hennar plani í þeim viðræðum sem hér hefur verið að ræða.

Virðulegur forseti. Vegna orða hv. þm. Atla Gíslasonar fyrr í umræðunni um að ríkisstjórnin gæti að sjálfsögðu hagsmuna Íslendinga í hvívetna, og því sé umræðan hér í dag markleysa, ætti fáum að vera betur ljóst en þingmanninum að hagsmunir eru skilgreindir með dálítið mismunandi hætti innan flokkanna. Ég tel því að um óþarfaútúrsnúninga hafi verið að ræða og ómaklega vegið að 1. flutningsmanni tillögunnar, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur. Það kom mér líka á óvart að hv. þm. Helgi Hjörvar, eins vandaður og hann er, skuli bera saman epli og appelsínur og telja fólki trú um að hann sé að tala um banana þegar hann talar um losun gróðurhúsalofttegunda hérlendis í samanburði við aðrar þjóðir. En hverjir eru þeir hagsmunir sem flutningsmenn tillögunnar horfa til? Aðstæður hér á landinu bláa valda því að okkur er lífsnauðsyn að halda í allar okkar auðlindir og nýta þær eins skynsamlega og hægt er. Ákvæðið sem sumum virðist ekkert sérstaklega umhugað um er ein þessara auðlinda. Hún má ekki fara forgörðum, enda tapast þá fjölmörg tækifæri til að byggja upp atvinnu og skapa störf. Nú þegar er vegna efnahagsástandsins töluverð óvissa um framtíðaráform ýmissa sem lagt hafa í mikla vinnu og lagt fram mikið fjármagn í undirbúningsvinnu vegna álvera á Bakka við Húsavík og í Helguvík á Reykjanesi. Ég trúi því ekki fyrr en ég tek á því að menn vilji auka á þá óvissu og leggja þau áform að veði. Ef einhvern tímann var þörf er nú nauðsyn. 14.000 manns sem nú hafa misst atvinnu sína þurfa fjölbreytt störf sem stjórnvöld verða að leggja krafta í að skapa. Hér þarf að skapa raunveruleg verðmæti sem skapa okkur gjaldeyristekjur. Þeim verðmætum verður ekki sópað upp úr göturennunum og miðað við það traust sem alþjóðasamfélagið hefur á okkur eftir hörmungar haustsins og vetrarins er ljóst að kostir okkar hafa þrengst til mikilla muna. Framsóknarmenn hafa um árabil setið undir hörðum áróðri umhverfisverndarsinna. Sá áróður náði alveg nýjum lægðum í aðdraganda síðustu kosninga þegar menn gengu hér um götur með skilti sem á voru letraðar hótanir gegn hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur, konunni sem um árabil hefur unnið hörðum höndum að atvinnuuppbyggingu og því að tryggja gjaldeyristekjur þjóðarinnar, enda skilar álframleiðsla orðið jafnmiklum ef ekki meiri tekjum en sjávarútvegur. Sá áróður reyndist runninn undan rifjum mjög ungra manna sem hrifust með stemningunni sem búin var til en höfðu gleymt að kynna sér málstaðinn til hlítar. Um þessar mundir er ekki pláss fyrir slíkan áróður í umræðunni hérlendis. Nú þurfa allir að leggjast á eitt til að tryggja að auðlindir okkar verði nýttar skynsamlega. Þar gæti þurft að færa fórnir til að halda lífinu í fólki. Ég verð að leggja áherslu á að fyrir mína parta vil ég að fólkið njóti vafans. Með því er ég ekki að segja að allt verði lagt undir. Framsóknarmenn eru í eðli sínu náttúruverndarsinnar en þeir eru einnig hlynntir því að gæði landsins séu nýtt til að gera landið byggilegt. Við styðjum til að mynda svokallaða geiranálgun í alþjóðlegum loftslagssamningum. Við viljum taka virkan þátt í loftslagssamstarfi Sameinuðu þjóðanna og Norðurskautsráðsins. Við viljum líka að loftmengunarsáttmáli Alþjóðasiglingastofnunarinnar verði staðfestur og við viljum vinna markvisst að því að skipta yfir í endurnýjanlegt eða vistvænt eldsneyti, bæði í samgöngum og við fiskveiðar, draga úr útblástursmengun frá bílaflotanum um 50% á næstu 10 árum. Þar hafa framsóknarmenn nú þegar lagt þungt lóð á vogarskálarnar með stuðningi við þróun á vetnisnotkun og þar eru gríðarleg tækifæri fyrir vel menntaða og dugmikla þjóð. Má nefna rafmagn, lífdísil, etanól og metanól í því samhengi. Virðulegur forseti. Hér er í húfi atvinnuþátttaka þúsunda einstaklinga á komandi árum og gjaldeyristekjur sem skipta gríðarlegu máli við þær aðstæður sem nú eru uppi hérlendis. Hagsmunir heildarinnar varðandi notkun á endurnýjanlegum orkugjöfum eru augljósir. Viðhorfum margra umhverfisverndarsinna má líkja við það að knattspyrnuklúbbi sem hefur með öflugu barna- og unglingastarfi tekist að þjálfa upp góða leikmenn væri svo bannað að tefla leikmönnum sínum fram af því að öðrum knattspyrnuklúbbum hefði ekki tekist eins vel upp með sitt uppeldi og ættu ekki eins góða leikmenn. Virðulegur forseti. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra - og vona að þessi ræða mín komi fyrir augu hennar áður en henni verður svarað hér í næstu viku - að brjóta odd af oflæti sínu, horfa á heildarmyndina og leggjast á sveif með þeim sem vilja gæta hagsmuna Íslendinga í hvívetna. Það gerir enginn nema við sjálf.

Frú forseti. Af hverju þurfum við þá undanþágu sem við höfum haft? Það er til þess að geta skapað fleira fólki atvinnu og aukið gjaldeyristekjur þjóðarinnar. Hv. þm. og fyrrverandi umhverfisráðherra, Siv Friðleifsdóttir, á þakkir skildar fyrir að tryggja okkur, á meðan hún var umhverfisráðherra, undanþágu eða sérákvæði fyrir Ísland varðandi losunarkvóta sem er í gildi til 2012. Nú þurfum við að reyna að fá sambærilegan kvóta áfram og undanþágu frá þeim reglum sem alþjóðasamfélagið fer eftir. Það er rétt að það munar töluverðu hvort við erum með álver sem notar olíu, jarðgas eða kol. Það er auðvitað mikill munur á því og rafmagni. Ef við notum rafmagn sem orkugjafa í álver er um að ræða vistvæna raforku og vistvænt álver, ef hægt er að tala um það. Það er sorglegt þegar menn bera saman rafmagn sem notað er til garðyrkju og rafmagn notað er til annarrar framleiðslu að segja að ekki sé hægt að lækka rafmagn til garðyrkjubænda vegna stóriðju. Það er alls ekki rétt að bera þessa hluti saman, það er eins og að bera saman appelsínu og epli. Það er hægt að lækka raforku til garðyrkjubænda þó að verið sé að framleiða ál, þetta eru tveir alveg gjörsamlega ólíkir heimar. Þegar menn nota slík rök í umræðunni um þessi mál eru þeir illa staddir. Við höfum hreina orku á Íslandi, bæði jarðorku og fallvötn. Við eigum að halda áfram að nýta þá orku. Við gerum það nú þegar með mjög góðum árangri. Við erum búin að leggja hitaveitur í bróðurpartinn af íbúðarhúsnæði á Íslandi og öllu öðru húsnæði og er það hið besta mál. Það sem veldur mér áhyggjum er hvernig Samfylkingin tekur á þessum málum. Við vitum hvar við höfum Vinstri græn, þau vilja alls ekki fara í þess háttar aðgerðir, að reyna að fá undanþágu. Fyrrverandi hæstv. umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, vildi það ekki heldur. Samfylkingin er því tvískipt í þessu máli, hvernig hún vill taka á orkumálum, umhverfismálum og stóriðjuframkvæmdum. Þar virðast vera skiptar skoðanir og það er sorglegt til þess að vita nú þegar við stöndum frammi fyrir því að það eru ekki lengur 14 þúsund manns atvinnulausir heldur á milli 16 og 17 þúsund og fer ört fjölgandi, að við reynum þá ekki öll saman að koma mannaflsfrekum iðnaði í gang eins og álveri á Bakka og í Helguvík, sem eru mjög brýn verkefni. Við þurfum að halda áfram að hugsa til framtíðar og nýta okkur þá möguleika sem við eigum úti um allt land, bæði orku í iðrum jarðar og fallvötn. Með því framleiðum við orku sem við getum notað við alls konar framleiðslu, búið til gjaldeyristekjur og skapað fólki atvinnu. Það er það sem við þurfum. Við getum ekki lagað til í velferðarkerfinu, á sjúkrahúsunum eða gert neitt fyrir öryrkja og aldraða, ef við sköpum ekki gjaldeyristekjur. Um það snýst málið, að afla tekna og búa til tekjur, skapa atvinnu, þá getum við lifað sómasamlega í þessu þjóðfélagi. En það byggist á því að við nýtum auðlindirnar sem við eigum til að búa til gjaldeyri og skapa atvinnu. Það er ekki flókið og er atvinnumál í víðasta skilningi. Með nýtingu á auðlindunum er hægt að örva atvinnu og auka gjaldeyristekjur. Það er það sem við þurfum að gera, það er aldrei nauðsynlegra en nú. Ég sé að hæstv. iðnaðarráðherra er mættur í salinn og er ágætt að hann sé til svara fyrir ríkisstjórnina og taki þátt í þessari umræðu. Eins og ég hef oft sagt áður ber ég mikið traust til hans og vænti þess að hann standi sig í þessum málum innan ríkisstjórnarinnar. Hann er eini kletturinn sem stendur þar upp úr og ég býst við því að hann muni standa við samninga bæði varðandi Bakka við Húsavík og Helguvík á Suðurnesjum. Ég vonast til þess að hann láti ekki deigan síga og berji það í gegn að menn nýti þessar auðlindir. Við ræðum hér um að fá áframhaldandi undanþágu, hið svokallaða íslenska ákvæði, vegna þess að við nýtum hreina orku hér á landi. Ég treysti því og vonast til þess að Alþingi hafi vit á því að leggja mikla vinnu í það og reyna að tryggja að við fáum þessa undanþágu áfram því að það getur hjálpað okkur hraðar út úr þeim erfiðleikum sem við erum í í dag.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við mjög mikilvægt mál og er að mínu mati full ástæða til þess að það sé rætt á hv. Alþingi. Það er gert í framhaldi af tillöguflutningi um þetta mál og hafa hv. þingmenn sem töluðu á undan mér farið yfir tillögugreinina sem slíka þannig að ég ætla ekki að lesa hana upp. Ég vil byrja á að segja, hæstv. forseti, að það er svolítið erfitt að átta sig á því hvar þetta mál er statt og hverju verið er að vinna að af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, hver stefna hennar er. Það hefur a.m.k. ekki komið fram í þessari umræðu. Þeir sem talað hafa af hálfu stjórnarsinna stíga ekki alveg í takt því að ég gat ekki skilið hv. þm. Atla Gíslason betur en svo að hann talaði um að við mundum halda íslenska ákvæðinu. Svo kemur hv. þm. Helgi Hjörvar og segir að íslenska ákvæðið verði ekki sótt fram, ekki óbreytt a.m.k. Ég veit því ekki hver stefnan er eða að hverju er verið að vinna. Mér finnst verra að hin nýja ríkisstjórn skuli ekki standa sig betur en sú gamla með það að upplýsa stjórnarandstöðu og atvinnulíf um hver stefnan hennar er og hvert hún ætlar sér í þessum efnum því að við fjöllum hér um alveg gríðarlega stórt mál sem er mikið hagsmunamál. Mér finnst þess gæta í umræðunni að ákveðnir hv. þingmenn telja að ekki fari saman að vinna að því að minnka útstreymi gróðurhúsalofttegunda, eins og Íslendingar vilja vinna að, og að berjast fyrir þeim hagsmunum sem snúa að okkur Íslendingum sérstaklega og kallað hefur verið íslenskt ákvæði. Hvergi kemur þó fram í þessum viðauka að sérstaklega sé átt við Ísland heldur er nefnt að þarna sé verið að fjalla um lítil hagkerfi þar sem ein framkvæmd getur haft gríðarlega mikil áhrif hlutfallslega á útblásturinn. Að mínu mati fer þetta algjörlega saman. Þess vegna þurfum við ekkert að biðjast afsökunar á því að við höldum á hagsmunum Íslendinga eins og við teljum mikilvægt í þessu sambandi. Ég vil leggja áherslu á það sem aðrir talsmenn Framsóknarflokksins hafa gert í þessari umræðu, að við framsóknarmenn erum mjög hlynnt að horfa þurfi hnattrænt á þessa hluti og taka þátt í því að minnka útstreymi eins og stefnan er hjá Sameinuðu þjóðunum og Evrópusambandinu. Við viljum ekki skorast undan, síður en svo. Ástæða þess að við náðum þessa mikla árangri í Kyoto var náttúrlega sú að við vorum búin að standa okkur mjög vel. Við vorum búin að ná gríðarlegum árangri við að færa okkur yfir í vistvæna og umhverfisvæna orkugjafa. Það var metið og náðist skilningur hjá alþjóðasamfélaginu á því að það væri rétt og mikilvæg stefna sem hér hafði verið framfylgt. Það er mikill heiður fyrir okkur Íslendinga að náðst hafi skilningur á því á alþjóðavísu og unnu íslenskir ráðherrar af miklum krafti og heilindum að því að ná árangri í þeim efnum. Ég vil nefna í lokin að það sem verið er að vinna að í sambandi við þessi mál og skiptir máli er hugmyndin um að dæla niður koltvísýringi. Það er eitt af því sem verið er að vinna að rannsóknum á á norrænum vettvangi. Forsætisráðherrar Norðurlanda, sem voru nýlega á fundi hér á landi, fjölluðu einmitt um það og verja Norðurlöndin gríðarlegum fjármunum í að finna nýjar lausnir í orkumálum. Það er mjög spennandi vegna þess að það eru svo miklir fjármunir sem um er að ræða. Hið norræna framlag er um 400 milljónir danskra króna og síðan á að vinna með Evrópusambandinu en þar er ætlað fáist jafnvel enn meira fjármagn til þess að vinna að þessum rannsóknum. Það er því ekki nokkur vafi á því að einhver árangur mun nást á því sviði þegar til lengri tíma er litið en allt tekur sinn tíma, eins og við þekkjum. Hæstv. forseti. Það er full ástæða til þess að ræða þetta mál vegna þess að það er eitt af stóru málunum. En ég hefði viljað vita meira um hvað ríkisstjórnin ætlar sér í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka kærlega þá umræðu sem hér hefur verið, hún hefur verið gagnleg. Einn hv. þingmaður spurði um dæmi um verkefni sem réttlætt gæti það ákvæði sem við erum að berjast fyrir. Það er ekki spurning einstök verkefni eða einstakar framkvæmdir heldur hvort við Íslendingar höldum áfram að hafa vald á auðlindum okkar. Á tyllidögum er talað um sjálfstæðisbaráttu þjóðarinnar, mikilvægi þess að hún haldi áfram og sé háð á hverjum degi. Þetta er hluti af þeirri baráttu. Þetta er hluti af þeirri baráttu að við ráðum yfir auðlindum okkar og að við getum nýtt þær þjóðinni til heilla. Ég varð ánægður að sjá virðulegan og hæstv. iðnaðarráðherra ganga í salinn áðan. Ég hef mikla trú á að hann og fleiri ágætir ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn muni knýja þetta mál áfram af því að þörfin er alveg gríðarleg. Við stöndum frammi fyrir miklu verkefni, að byggja upp íslenskt atvinnulíf, að búa til yfir 20 þúsund störf á næstu missirum og árum og það gerum við ekki ef við gefum frá okkur möguleikann á að nýta orkulindir okkar. Það er lykilatriði. Það er það sem þessi þingsályktunartillaga gengur út á, það er það sem við þurfum að berjast fyrir. Það er það sem við þurfum að áminna ríkisstjórnina um, að sækja þessa hagsmuni af festu. Það er lykilatriði.

Virðulegi forseti. Með þeirri þingsályktunartillögu sem ég mæli fyrir er verið að leita heimilda Alþingis til þess að staðfesta fyrir Íslands hönd ákvörðun sameiginlegu EES-nefndarinnar nr. 142/2007, um breytingu á VII. viðauka við EES-samninginn og fella inn í samninginn tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2005/36/EB. Eins og jafnan er með fyrri ákvarðanir er gerð grein fyrir efni hennar í tillögunni og ákvörðunin sjálf er prentuð sem fylgiskjal með tillögunni ásamt þeirri tilskipun sem hér um ræðir. Sú tilskipun sem er vísað til, nr. 2005/36/EB, fjallar um viðurkenningu á menntun til starfa sem eru lögvernduð og krefjast þannig að aflað sé faglegrar menntunar og hæfis áður en heimilt er að hefja störf á viðkomandi sviði. Rétt er að taka fram að með tilskipuninni verða engar grundvallarbreytingar á tilhögun viðurkenningar á faglegri menntun og hæfi á EES-svæðinu. Réttur manna til viðurkenningar er hinn sami og áður. Þekking og starfsreynsla í einu ríki verður áfram tekin með í reikninginn þegar uppfylla þarf ákveðin skilyrði í öðru ríki. Viðkomandi aðilum er jafnframt gefinn kostur á að bæta við þáttum sem hugsanlega er talið vanta upp á af viðkomandi stjórnvöldum. Það er von manna að með hinni nýju tilskipun verði framkvæmdin einfaldari, hún verði skilvirkari m.a. með nýjum ákvæðum um veitingu þjónustu og sömuleiðis hvernig hátta skal samskiptum eða samskiptakerfi stjórnvalda sem annast slíkar viðurkenningar. Með tilskipun 2005/36/EB eru hvorki fleiri né færri en 15 fyrri tilskipanir um viðurkenningu faglegrar menntunar og hæfis sameinaðar í eina, bæði tilskipanir almenna kerfisins og hinar svokölluðu geiratilskipanir sem varða t.d. lækna, hjúkrunarfræðinga og fleiri stéttir. Í meginatriðum, frú forseti, er ekki verið að breyta tilhögun viðurkenningar prófskírteina sem neinu nemur frá því sem verið hefur samkvæmt því fyrirkomulagi sem áður gilti. Öll meginskilyrði viðurkenningar og málsmeðferð er hin sama og áður og áfram liggur líka til grundvallar kerfinu sérstök skilgreining á menntunarstigum eða -þrepum. Gert er ráð fyrir því, frú forseti, að ráðuneyti menntamála innleiði tilskipun 2005/36/EB með því að setja ný lög um viðurkenningu og menntun á prófskírteinum, m.a. til þess að taka inn ákvæði um frjálsa veitingu þjónustu, sameiginleg grunnskilyrði og um persónuverndarmál tengd samvinnu stjórnvalda og framkvæmdarvalda samkvæmt V. bálk tilskipunarinnar. Frumvarp þar að lútandi er komið á rekspöl í ráðuneytinu undir verklegri forsjá hæstv. menntamálaráðherra og þess er að vænta að það verði lagt fram ekki á þessu þingi heldur haustið 2009. Ég leyfi mér, frú forseti, að leggja það allra náðarsamlegast til að þegar þessari umræðu lýkur verði tillögunni vísað til hv. utanríkismálanefndar.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga á þingskjali 626 sem hv. viðskiptanefnd flytur í heilu lagi. Þetta er frumvarp til laga um breytingu á lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa, nr. 99/2004, með síðari breytingum. Frumvarpið er einfalt og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Við lögin [þ.e. lög um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa] bætist nýtt ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: Þrátt fyrir ákvæði 2. mgr. 19. gr. skal eftirlitsgjald ekki innheimt fyrir árið 2009. Kostnaður við starf eftirlitsnefndar Félags fasteignasala á árinu 2009 skal greiðast úr sjóði nefndarinnar.“ Í greinargerð kemur fram, hæstv. forseti, að þetta litla mál er í rauninni viðbrögð við því frosti sem skall á fasteignamarkaðinn síðasta haust við fall bankanna og það verðhrun sem í kjölfarið varð á fasteignum. Gerð er tillaga um að lögbundið 100 þús. kr. gjald sem renna á til eftirlitsnefndar Félags fasteignasala á hverju ári verði ekki innheimt á þessu ári enda er ekki þörf fyrir frekari gjaldtöku í bili þar sem sjóðir nefndarinnar eru býsna digrir, einhvers staðar á bilinu 60–80 millj. kr. Því er ljóst að afnám eða niðurfelling gjaldtöku í ár mun ekki skaða eftirlitið eða starfsemi nefndarinnar. Lagabreyting þessi er nauðsynleg því að bundið er í 2. mgr. 19. gr. áðurnefndra laga að innheimta skuli þetta gjald. Ég vil taka fram að á síðasta ári var lagt fram frumvarp að nýjum heildarlögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa. Þá var reiknað með því að þetta umrædda gjald yrði lækkað í 80 þús. kr. á ári og enn fremur að það yrði ekki innheimt fyrr en 1. júlí 2010, sem sagt að fresta innheimtunni um tvö ár, m.a. með tilvísun í þessa digru sjóði. Það frumvarp varð ekki að lögum og heildarendurskoðun á lögum um sölu fasteigna, fyrirtækja og skipa bíður næsta þings. Hins vegar þykir ekki ástæða til að bíða með að leggja fram þessa breytingu með tilliti til aðstæðna á fasteignamarkaði. Ég geri tillögu um, því að hv. nefnd flytur frumvarpið í heilu lagi og hefur farið vandlega yfir það, að málinu verði vísað til 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á tollalögum, nr. 88/2005, lögum nr. 97/1987, um vörugjald, og lögum nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Með þessu frumvarpi er reynt að bregðast tímabundið við brýnni þörf á gjaldaaðlögun fyrirtækja vegna þess gengisfalls, samdráttar og verðbólgu sem ríkir í íslensku efnahagslífi um þessar mundir. Með frumvarpinu er lagt til að á árinu 2009 geti fyrirtæki á hefðbundnum gjalddögum aðflutningsgjalda og vörugjalda valið um tvennt, annars vegar að greiða á hefðbundnum gjalddaga eða að velja greiðsludreifingu. Ef greiðsludreifing er valin er greiðslunni dreift eins og nánar er mælt fyrir um í frumvarpi þessu til samræmis við þá gjalddaga sem í gildi eru. Lagt er til að almennir meðalvextir verði greiddir af þeim hluta greiðslunnar sem er frestað í stað dráttarvaxta. Þess má geta að greiðsludreifing af sams konar meiði var lögfest á síðasta haustþingi varðandi gjalddaga aðflutningsgjalda 17. nóvember 2008, sbr. lög nr. 130/2008, um breytingu á tollalögum og lög nr. 157/2008, um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Með frumvarpi því sem hér er lagt fram er gengið lengra að því leyti að lagt er til að greiðsluaðlögunin nái til allra reglubundinna uppgjörstímabila á árinu 2009 að því er bæði varðar aðflutningsgjöld og vörugjöld. Í I. kafla frumvarpsins er lagt til að ákvæði til bráðabirgða verði bætt við tollalög, nr. 88/2005, þess efnis að aðilum sem njóta greiðslufrests á aðflutningsgjöldum, þ.e. aðilar sem eru í virðisaukaskattskyldri starfsemi, verði heimilt að óska eftir því að fyrirkomulag gjalddaga aðflutningsgjalda vegna uppgjörstímabila á árinu 2009, á þessu ári, verði breytt á þann hátt að í stað þess að gjalddaginn sé 15. dagur næsta mánaðar eftir lok uppgjörstímabils verði veittur gjaldfrestur þannig að þriðjungur aðflutningsgjalda fyrir viðkomandi uppgjörstímabil komi til greiðslu á hefðbundnum gjalddaga, þ.e. 15. dag næsta mánaðar eftir lok uppgjörstímabilsins, þriðjungur komi til greiðslu mánuði síðar, eða 15. dag annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils, og lokaþriðjungur komi til greiðslu 5. dag þriðja mánaðar eftir lok uppgjörstímabils. Er greiðslum þá að fullu lokið fyrir fyrsta gjalddaga næsta uppgjörstímabils. Í II. kafla frumvarpsins er lagt til að ákvæði til bráðabirgða verði bætti við lög nr. 97/1987, um vörugjald, sem kveður á um að gjaldskyldum aðilum verði heimilt að óska eftir því að fyrirkomulag gjalddaga vörugjalds vegna uppgjörstímabila á árinu 2009 verði breytt á þann hátt að í stað þess að gjalddaginn sé 28. dagur annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils verði veittur gjaldfrestur á þann hátt að helmingur vörugjalds fyrir viðkomandi uppgjörstímabil komi til greiðslu á hefðbundnum gjalddaga, þ.e. 28. dag annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabilsins, og hinn helmingurinn komi til greiðslu mánuði síðar eða 28. dag þriðja mánaðar eftir lok uppgjörstímabils. Í III. kafla frumvarpsins er lagt til að ákvæði til bráðabirgða verði bætt við lög um virðisaukaskatt sem kveður á um að þrátt fyrir ákvæði VII. kafla og 7. mgr. 20. gr. þeirra laga verði á gjalddaga virðisaukaskatts vegna hinna reglubundnu uppgjörstímabila á árinu 2009, heimilt að færa til innskatts á virðisaukaskattsskýrslu allan virðisaukaskatt vegna viðkomandi uppgjörstímabils, þó svo einungis hluta af gjaldföllnum virðisaukaskatti hafi á þeim tíma verið skilað. Er ákvæðið lagt til með vísan til I. kafla frumvarpsins um greiðslufrest vegna aðflutningsgjalda á árinu 2009. Með ákvæðinu er verið að tryggja að aðili sem stendur skil á virðisaukaskatti á gjalddaga geti að fullu notið innskattsréttar vegna viðkomandi uppgjörstímabils, þrátt fyrir framangreindar breytingar á fyrirkomulagi gjalddaga á aðflutningsgjöldum. Til að koma í veg fyrir misnotkun er að lokum í frumvarpinu lagt til að kveðið verði á um það að hafna skuli beiðni aðila um greiðsludreifingu aðflutningsgjalda og vörugjalda hafi hann ekki staðið skil á aðflutningsgjöldum og vörugjöldum vegna fyrra uppgjörstímabils. Ég vil láta þess getið, herra forseti, að ríkisskattstjóri hefur haft þessar breytingar til athugunar og skoðunar og mun fúslega veita hv. nefnd upplýsingar um þau atriði sem þar koma við sögu og hafa verið skoðuð sérstaklega eftir að frumvarpinu var dreift á Alþingi. Ég beini því til hv. þingnefndar að taka við þeim upplýsingum eða fá ríkisskattstjóra til ráðslags um nánari útfærslu á tilteknum atriðum frumvarpsins. Ég vil geta þess að þó að í frumvarpinu sé gert ráð fyrir að farið verði mildari höndum um vaxtavöxtun gjalda sem mönnum er heimilað með þessu að dreifa og talað um meðalvexti eða samningsvexti en ekki dráttarvexti, þá er einnig til skoðunar í fjármálaráðuneytinu að skoða sérstaklega dráttarvaxtamál almennt. Dráttarvextir eru svimandi háir eins og gefur að skilja við þær aðstæður sem eru í vaxtamálum og þeirri athugun er ekki lokið. En eftir því sem efni kynnu að standa til mundi fjármálaráðuneytið koma þeim upplýsingum sömuleiðis á framfæri við hv. efnahags- og skattanefnd. Ég vil láta það álit mitt í ljós að það eigi að sjálfsögðu að skoða hvort einnig að því leyti er hægt að koma til móts við atvinnulífið og fyrirtæki í verulegum erfiðleikum og greiðsluþrengingum eins og þetta frumvarp er hugsað. Segja má að þetta sé að nokkru leyti greiðsludreifing eða greiðsluaðlögun fyrir atvinnulífið með hliðstæðum hætti og menn hafa reynt að grípa til þó í víðtækari mæli sé fyrir heimilin í landinu. Frumvarpið vegur að sjálfsögðu ekki mjög þungt í þessum efnum en það er þó engu að síður mat þeirra sem það hefur verið unnið með, m.a. Samtaka iðnaðarins og fleiri aðila, að þetta sé til verulegra bóta fyrir fyrirtækin og þau geti munað umtalsvert um að fá þá greiðsludreifingu eða gjaldaaðlögun sem hér er lögð til. Að lokinni þessari umræðu, herra forseti, leyfi ég mér að leggja til að frumvarpið gangi til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Herra forseti. Ég kem hingað fyrst og fremst til þess að láta í ljós ánægju mína með frumvarpið. Þar held ég að sé á ferðinni mál sem muni skipta miklu fyrir þá sem eru miklum vandræðum núna vegna gríðarlegrar verðbólgu sem hefur verið og hárra vaxta. Við vitum að þau fyrirtæki sem hafa stundað innflutning eru mjög mörg þrekuð eftir veturinn. Ég tel því að frumvarpið sé mjög gott innlegg inn í þá umræðu og styð það. Við sjálfstæðismenn munum greiða fyrir því eins og hægt er en auðvitað á eftir að skoða þetta betur í nefnd og fulltrúar sjálfstæðismanna í nefndinni mun vissulega hafa skoðanir sínar á þessu. En það slær mig vel að öll reglubundin uppgjörstímabil vegna ársins 2009 séu undir í þessu. Ég held að sé gott. Mig langar að nefna eitt rétt í lokin um dráttarvextina. Gerð var breyting á lögum um vexti fyrr í vetur til að lækka dráttarvexti. Staðreyndin er samt sú að jafnvel þótt við héldum áfram að lækka vextina þá gerir það ekki mjög mikið fyrir okkur meðan stýrivextir eru svo háir sem þeir eru. Það hlýtur því að vera brýnt verkefni að skapa aðstöðu til þess að stýrivextir Seðlabankans lækki. Þar held ég að við séum öll sammála um hvort sem við erum inni í þessum sal eða úti í þjóðfélaginu að það er brýnasta og mikilvægasta efnahagsaðgerðin við þessar aðstæður sem nú eru.

Herra forseti. Ég get tekið undir orð hv. þm. Ólafar Nordal, ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram og ég tek enn fremur undir síðustu orðin í ræðu hennar, að mikilvægasta verkefnið í efnahagsmálum okkar í dag er að lækka stýrivextina. Ég kom hér upp vegna orða hæstv. ráðherra um dráttarvexti. Ég vil hvetja hann til dáða í þeim efnum, eindregið. Ég vek athygli þingheims á því að 14. nóvember sl. gaf þáverandi ríkisstjórn út fréttatilkynningu um aðgerðir í þágu heimilanna í tíu liðum þar sem gefin voru fyrirheit um aðgerðir til þess að bregðast við þá ríflega mánaðargömlu bankahruni. Það verður því miður að segjast eins og er að þeir þættir sem hér eru taldir í liðum 5, 6, 7, 8 og 9 hafa lítið eða ekki komið til framkvæmda enn þá. Þar á meðal er 8. liður þar sem gefin voru fyrirheit um að lög um dráttarvexti verði endurskoðuð með það að markmiði að þeir lækki. Þessu kom fyrrverandi ríkisstjórn því miður ekki í gagnið en ég fagna því að hæstv. fjármálaráðherra hefur tekið þar upp þráðinn sem þjóðinni var lofað í kjölfar hrunsins og ég hvet hann til dáða í þeim efnum.

Herra forseti. Ég fagna þessu frumvarpi eins og öðrum frumvörpum sem ætlað er að bæta stöðu atvinnulífs og þar með heimilanna. Það er beint samhengi þar á milli eins og menn hafa séð, þegar fyrirtækjum gengur illa myndast atvinnuleysi og þá gengur mörgum heimilum illa. Því fagna ég þessu frumvarpi. Menn hafa rætt dálítið um vexti og það er talað um að setja innlánsvexti en ekki dráttarvexti á þessar kröfur og það er kannski eðlilegt í þessari stöðu. Ég vil þó benda á að gengið hefur lagast mjög mikið, gengisvísitalan er núna 188, var yfir 220 í janúar, lækkaði reyndar töluvert mikið áður en stjórnarskiptin urðu og hefur lækkað eilítið síðan. Það má segja að gengið hafi lækkað um 14–15%,  Hið sama á við um bílalánin og önnur gengistryggð lán. En það er fleira sem fylgir í kjölfarið á batnandi gengi. Gengið er að styrkjast vegna þess að við erum búin að takmarka það nánast við vöruskipti, það er reyndar hægt að borga vexti af kröfum til útlanda en að öðru leyti eru þetta vöruskipti. Vöruskipti eru jákvæð og ég vil bara benda á það, herra forseti, af því að það er svo mikið af neikvæðum fréttum og neikvæðu tali að það er hinn sterki útflutningur sem mun fleyta Íslendingum yfir þennan hjalla, t.d. tvöföldun á álútflutningi þar sem Kárahnjúkavirkjunin kemur nú og bjargar okkur fyrir horn. Fiskurinn líka, hann er reyndar óbreyttur en það sem er kannski áhyggjuefnið í báðum þessum útflutningsgreinum er að verð er að lækka. Engu að síður er mikil aukning á magni í álinu. Þessi gengisþróun mun svo hafa bein áhrif á verðlag. Verðbólguhraðinn við síðustu mánaðamót var 6,9%, hraðinn yfir þau einu mánaðamót, og hefur lækkað allverulega. Ég reikna með því að ef neytendur eru duglegir að beita samkeppninni og gæta þess að verðlag lækki með lækkandi gengi á erlendum gjaldmiðli, styrkingu krónunnar - þetta er háð því að neytandinn sé á tánum, og það er hann virkilega núna - þá sé ég ekki annað en að jafnvel um næstu mánaðamót eða þarnæstu ætti að verða verðhjöðnun. Það ætti auðvitað að endurspeglast í stýrivöxtum Seðlabankans, eiginlega bara um leið. Þar með eru margar þeirra forsendna og mörg þeirra vandamála sem íslenskt atvinnulíf hefur verið að glíma við horfin, þ.e. mjög háir stýrivextir ættu að falla hratt við það, verðbólga ætti að fara mjög hratt niður, þar með lagast staða þeirra sem eru með verðtryggð lán. Og eins og ég gat um hefur staða þeirra sem eru með gengistryggð lán nú þegar lagast frá því að hún var verst en auðvitað var hún orðin allt að því óbærileg fyrir marga. Þetta eru allt saman mjög góðar fréttir og hér kemur ríkisstjórnin með gott mál til að laga þetta enn frekar og aðstoða fyrirtæki sem eru í innflutningi við að koma vörum sínum í gegnum toll með aðstoð ríkisins, með því að dreifa greiðslunum. Verði frumvarpið að lögum eiga þau að taka gildi nú þegar á yfirstandandi ári og það er einmitt það ár sem menn hafa talið að yrði þjóðarbúinu hvað þungbærast. Strax upp úr næstu áramótum á þetta að fara að lagast og ég vil bara segja, af því að menn eru alltaf að tala svona döprum tón og mála dökkar myndir, að mér finnst þetta bara vera nokkuð jákvætt allt saman, bæði þróun á genginu og væntanleg þróun á vísitölu og svo hvernig útflutningurinn malar og malar og sér okkur fyrir gjaldeyri sem styrkir krónuna. Ég mun sjá til þess að þetta frumvarp sem hefur komið frá hæstv. ríkisstjórn muni fá mjög hraða afgreiðslu í nefndinni eins og ég hef gert með öll önnur góð mál frá ríkisstjórninni. Ég ætla ekki að hafa þessa orðræðu miklu lengri því að hún tefur framgang málsins líka.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með síðasta ræðumanni, ég ætla ekki að tefja þetta mál. Eiginlega var erindi mitt hingað upp það að óska eftir því að þetta gæti gengið hratt í gegnum þingið. Ég er viss um að formaður nefndarinnar mun beita sér fyrir því að svo geti orðið því hér er a.m.k. viðleitni í þá átt að standa með atvinnulífinu og aðstoða það í þessum miklu hremmingum. Ég trúi því að þetta frumvarp verði til gagns þegar það er orðið að lögum. Samkvæmt 4. gr. eiga lögin að taka gildi strax þannig að þess vegna er mögulegt að láta hlutina gerast hratt. Það kom fram hjá hæstv. ráðherra að ríkisskattstjóri hefur verið með í ráðum og hann getur eflaust uppfrætt nefndina um hluti sem þarf að svara af hálfu stjórnvalda. Fyrst hv. þingmaður kom með þennan bjartsýna tón inn í umræðuna - þá er ég að tala um síðasta ræðumann - er kannski leiðinlegt að fara að draga það eitthvað niður en ég leyfi mér samt að velta því upp hvort það er í raun hægt að tala um eitthvert raunverulegt gengi á krónunni þegar hún er jafnbundin og hún er. Hún er ekki á markaði í raun og veru, ekki að öllu leyti og þó að vissulega sé gott að vita að íslenska krónan sé eitthvað að styrkjast óttast maður að það sé ekki bót til framtíðar og þetta sé áfram ófremdarástand hjá okkur þannig lagað séð, að við sjáum ekki fram á neinn stöðugleika eða lausn til framtíðar. Ekki síst hvað varðar bankana sem mikið er búið að tala um að ekki takist að gera efnahagsreikning fyrir út af því m.a. að markaðsgengi og markaðsverð vantar á íslensku krónuna. Það eru því verk að vinna áfram, svo sannarlega, en þetta mál hér er greinilega til bóta og því þarf að hraða í gegn. Það kom líka fram hjá síðasta ræðumanni að vöruskiptin væru jákvæð og það er m.a. út af því hvernig gengið er, að við erum að fá tiltölulega gott verð fyrir íslenska framleiðsluvöru - hann nefndi álið og ekki þótti mér leitt að hlýða á umræðu um að álið skipti máli, þar er ég innilega sammála, en fiskurinn er því miður ekki í góðum málum þannig lagað séð, það er birgðasöfnun og ekki hátt verð, það er lækkun allt að 40% á verði sjávarafurða núna, talið í evrum. Það er ekki til að gleðjast yfir. Ég veit að það er ljótt að fara að draga niður þann jákvæða tón sem kom fram hjá hv. formanni efnahags- og skattanefndar  Ég vonast svo til þess að fleiri mál komi frá ríkisstjórninni í líkingu við það sem hér er til umfjöllunar, mál sem eru sett fram til að bæta stöðu atvinnulífsins.

Herra forseti. Ég mátti til með að koma í ræðustól aftur, þó að ég vilji ekki lengja umræðuna, vegna þess dapurlega tóns sem var hjá hv. þingmanni  Mér finnst öll umræðan, bæði hjá fréttamönnum, fjölmiðlum og alls staðar og hjá þingmönnum og úti um allt þjóðfélagið, þess eðlis að menn horfa á hálftómu flöskuna en ekki þá hálffullu. Þeir fyllast mikilli depurð yfir því að flaskan er hálftóm. Auðvitað hafa margir lent í miklum vandræðum, það hefur verið gert ráð fyrir að u.þ.b. 10, 15, 20%, jafnvel 25% þjóðarinnar séu í vandræðum. En það segir mér líka að 80% eða 75% hafa ekki lent í vandræðum. Horfum á það, meginhluti þjóðarinnar hefur ekki lent í vandræðum. Auðvitað er verðbólga sem kemur niður á öllu, að sjálfsögðu, en meginhlutinn er í góðu lagi og hann á að geta staðið undir því sem við erum að glíma við. Við eigum að horfa til framtíðar og segja: Hér er verk að vinna, en ekki að kjökra niður í skut á bátnum og sjá ekkert fram úr augunum. Ég skora á hv. þingmann að horfa frekar á hálffullu flöskuna með bjartsýni og segja að auðvitað ráðum við við þetta. Árið 2010 mun renna upp og þá fer að vænkast hjá okkur. Við skulum ekki horfa alfarið á dökku hliðarnar og gefast upp.

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvar hv. þingmaður hefur fengið upplýsingar um að meginhluti þjóðarinnar sé í góðum málum. Ég óttast að það sé því miður ekki þannig, þetta kemur við nánast öll heimili. Þegar fjöldi atvinnulausra er farinn að skipta þúsundum, jafnvel 16.000 orðnir atvinnulausir, þá erum við í mjög alvarlegum málum. Ég vona að hv. þingmaður sé í það góðum tengslum við þjóðfélagið að hann geri sér grein fyrir því að þetta er mjög alvarlegt og getur átt eftir að versna. Vanalega er það samt þannig að stjórnarandstæðingar eru með barlóm en stjórnarsinnar reyna að halda fram jákvæðu hliðunum. Nú snýst þetta eitthvað við, a.m.k. með hv. þingmann, hann vill reyna að telja kjark í þjóðina og það er sannarlega mikilvægt að gera það líka, en við verðum samt að horfa á hlutina eins og þeir eru, a.m.k. miðað við það sem maður les og heyrir erum við því miður ekki á nokkurn hátt komin í gegnum þann skafl sem blasir við okkur.

Herra forseti. Á vinnumarkaði eru 160 þúsund manns og 16 þúsund manns án atvinnu er vissulega mjög slæmt fyrir hvern og einn þeirra en eftir eru 90%. Auðvitað lenda þeir líka í vandræðum. Sumir eru með gengistryggð lán, sumir hafa tekið of mikið af lánum, yfirdráttum og öðru slíku og eru í vandræðum þó að þeir hafi ekki misst vinnuna. En við skulum ekki horfa alfarið á dökku hliðina, þá leggjast menn bara í þunglyndi. Við eigum að horfa á það sem þjóðin stendur fyrir. Mér skilst að síðasta mánuð hafi ekki verið neinar fjöldauppsagnir, mér finnst það mjög jákvætt. Mér skilst að margir af þeim sem hafa orðið atvinnulausir séu komnir með vinnu aftur, mér finnst það jákvætt. Þetta er verkefni að vinna og ég sé það ekki svo dökkt að ég gefist upp, alls ekki. Mér finnst það eiginlega áskorun að takast á við þetta verkefni ásamt með öllum öðrum Íslendingum og vinna það. Við eigum að horfa á getuna. Þjóðin er mjög vel menntuð, mjög sterk og dugleg. Hún hefur lent í áföllum áður og hefur staðið sig í því. Við erum líka með mjög sterkan útflutning öndvert við aðrar þjóðir sem hafa lent í svona vandræðum, mjög sterkan útflutning. Og þó að verðlag á heimsmörkuðum hafi lækkað bæði fyrir ál og fisk þá er það ekki til að leggjast undir sæng og fara að gráta. Það hefur komið fyrir áður.  Við verðum bara að segja að þetta mun lagast, að sjálfsögðu. Þá munum við rísa upp miklu sterkari. Þjóðin hefur breytt hegðun sinni heilmikið, hún er farin að spara. Mér finnst það mjög jákvætt. Vöruskiptajöfnuðurinn er með mikinn afgang. Vandamál okkar núna eru jöklabréfin en við munum ráða við þau á tveimur eða þremur árum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Það sem ég ætla að segja núna er að ég veit að jöklabréfin eru stórkostleg vandamál en það er miklu meira en það, hæstv. forseti, það eru skuldir fólksins í landinu sem hafa hækkað um tugi prósenta núna á örfáum mánuðum. Þess vegna þarf að lækka þær um 20% eins og við framsóknarmenn leggjum til í efnahagstillögum okkar. Þær tillögur eru vel útfærðar og raunsæjar. Ég veit að hv. þingmaður getur ekki komið aftur upp til að bregðast við því sem ég ætla að segja núna en ég ætla samt að segja það, ég vona að hann sé búinn að átta sig á þessum tillögum en það hafa ekki allir gert sem hafa tjáð sig um þær.

Herra forseti. Ég má til með að svara þessum makalausu tillögum framsóknarmanna. Ég vildi helst ekki gera það af því að þær eru svo furðulegar en ég ætla samt að gera það hér með. Tillögurnar ganga út á það að fólk sem skuldar mikið eigi að fá endurgreitt frá einhverjum. Menn tala um að það séu kröfuhafarnir. Halda menn virkilega, herra forseti, að kröfuhafarnir muni gefa Íslendingum einhver hundruð milljarða? Ónei, þeir eru búnir að tapa hér óskaplegum peningum, 12.000 milljörðum að sagt er. Þeir ætla sér ekki að tapa miklu meira og fara að gefa Íslendingum einhverja peninga.

Þú skilur þetta ekki.

Og síst af öllu - ég skil þetta mjög vel, ég veit nákvæmlega hvaða afskriftasjóður er. Það ættu hins vegar framsóknarmenn að spyrja bankamenn um, hvað er eiginlega afskriftasjóður? Og ef þeir spyrja að því þá er þessi hugmynd dauð.  Ef menn ætla sér að lækka skuldirnar hjá öllum um 20% munu þeir sem gátu borgað græða á því en hinir sem gátu ekki borgað munu eftir sem áður ekki geta borgað, þeir fara á hausinn hvort sem er. Og einhver borgar þetta og það verður alltaf á endanum skattgreiðandinn. Og vita menn, herra forseti, hvaða skattgreiðandi það er sem borgar mest? Það er sá sem bjó í fjögurra herbergja íbúðinni sinni, keypti ekki einbýlishús eins og vinur hans. Sá sem keyrði á gömlu dósinni sinni en keypti ekki jeppa eins og vinur hans.

Farðu að hætta þessu.

Hann mun borga, hann skuldar lítið. Hann var skynsamur og hann skuldar lítið. En hinn sem er með hundrað milljónir í skuldir á að fá 20 milljónir gefnar og hver skyldi greiða þær annar en vinurinn í blokkinni? Ef mönnum finnst þetta réttlátt eru þeir á einhverri annarri línu en ég. Mér finnst það alveg galið að refsa þeim sem hafa sýnt ráðdeildarsemi. Það á að refsa þeim sem sýnt ráðdeildarsemi, hagsýni og sparsemi vegna þess að það verða á endanum íslenskir skattgreiðendur sem greiða þetta, hvort sem það er hjá Íbúðalánasjóði eða í afskriftum bankanna. Erlendu kröfuhöfunum dettur ekki í hug að borga þetta, að menn skuli stinga upp á því. Ef menn mundu hins vegar vilja setja peninga inn í íslensk atvinnulíf til að örva það, til að koma því í gang, þá gerðu menn ekki svona. Þá mundu þeir láta öryrkja fá peninga, nokkra tugi milljarða. Þá mundu þeir láta atvinnulausa fá vinnu með því að búa til vinnu handa þeim. Það er miklu skynsamlegra en að gefa þeim sem skulduðu svona mikið, sem fóru sér að voða með skuldsetningum. 

Hæstv. forseti. Ég er dálítið hissa á þessari ræðu hv. þingmanns vegna þess að verðandi formaður hans - það er ekki nema einn maður sem hefur boðið sig fram enn þá til formanns í Sjálfstæðisflokknum - hefur tekið undir með okkur framsóknarmönnum. Hann hefur sagt  Við þurfum að hafa það í huga að miðað við það sem komið hefur fram þá er verið að tala um að nýju bankarnir taki við skuldapökkunum úr gömlu bönkunum með 50% afföllum - það er grundvallaratriðið í þessum tillögum - og síðan ætla nýju bankarnir að innheimta 100%, sem sagt að kaupa á fimmtíukall og innheimta á hundraðkall. Það eru þessir fjármunir sem við ætlum að nýta til að jafna út, færa lánin sem eru hjá bönkunum yfir í Íbúðalánasjóð og nýta þennan mun þannig að það séu forsendur og svigrúm til að greiða niður um þessi 20%. Menn verða að hafa þetta í huga þegar þeir tjá sig um þessa tillögu en ekki bara hrópa upp að fólkið í blokkinni eigi að borga. Við verðum líka að hafa í huga að skuldir hafa hækkað það mikið núna vegna verðbólgunnar á örfáum árum og vegna gengisþróunarinnar að þessi 20% eru bara til þess að taka kúfinn af síðustu tvö ár. Það hafa komið fram tillögur frá öðrum um að gera það miðað við vísitölu á einhverjum ákveðnum tímapunkti og taka á sig mismuninn. Þetta er í rauninni sams konar tillaga bara aðeins öðruvísi orðuð.

Herra forseti. Ég ætla ekki að bera ábyrgð á verðandi formanni Sjálfstæðisflokksins, hugsanlega, hvað hann segir og gerir. Ég ber ábyrgð á því sem ég segi.

Þú ert þá bara ósammála honum.

Ég er hjartanlega ósammála ef þetta er rétt eftir haft. Afskriftasjóður er þannig að ef menn gera ráð fyrir því og setja 50% í afskriftasjóð þá reikna þeir með að annað hvert fyrirtæki fari á hausinn og önnur hver íbúð og að annar hver bíll verði seldur á uppboði. Það er bara inni í þeim pakka. Það þýðir að annað hvert fyrirtæki fer á hausinn. Kröfuhafarnir þurfa að samþykkja þetta annars gerist ekki neitt, annars fara þeir í mál. Og ef annað hvert fyrirtæki fer á hausinn geta menn að sjálfsögðu ekki farið að lækka lánin hjá hinum sem geta borgað um 50%. Að sjálfsögðu ekki. Menn þurfa að átta sig á hvað afskriftasjóður er. Ég ráðlegg hv. þingmönnum Framsóknarflokksins að tala við bankamenn og spyrja þá hvað afskriftasjóður er. Ef menn ætla að taka út úr afskriftasjóðnum þá er það í fyrsta skipti í veraldarsögunni að einhver sem fer á hausinn og lendir í miklum vandræðum græðir á öllu saman. Það væri aldeilis undarlegt að við það að Ísland lendir í þessum miklu vandræðum gætum við bara farið að lækka skuldir hjá allri þjóðinni. Það væru nú aldeilis flottheit, það væri nú aldeilis gróði. Ég skil þetta ekki, að þegar menn lenda illa og fara á hausinn með heila þjóð, með heilt bankakerfi, þá ætli þjóðin að lækka skuldirnar hjá sér. Það er undarleg hagspeki. Kröfuhafarnir mundu aldrei samþykkja það. Það sem menn gera ráð fyrir er að helmingurinn af þessum kröfum sé tapaður vegna þess að skuldararnir geta ekki greitt, aðallega fyrirtæki. Og ef þeir geta ekki greitt þá geta þeir ekkert frekar greitt þó að þeir fái helmingslækkun, hugsanlega einhverjir, en margir munu ekki geta greitt neitt frekar. Þeir sem hins vegar gætu greitt, helmingurinn, fá helmingslækkun líka og þar kemur peningurinn sem skattgreiðendur þurfa að borga, því að á endanum verða það skattgreiðendur sem borga þetta allt saman.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður kemur hér upp og segir að framsóknarmenn ættu að tala við bankamenn. Dettur hv. þingmanni í hug að við séum ekki búin að vinna þetta með sérfræðingum, með ótal hagfræðingum og sérfræðingum hér á landi? Að sjálfsögðu. Það er ekki eins og við höfum unnið þetta á einu kvöldi. Ef hv. þingmaður hefur lesið tillögur okkar þá sést að þær eru það vel útfærðar að þær eru ekki unnar á kvöldi. Þetta eru tillögur sem hafa verið kynntar, ég get ekki sagt frá því nákvæmlega en á það háum stöðum og þeim var tekið það vel þar að mér þykir ekki ólíklegt að þær verði niðurstaðan í sambandi við aðgerðir, alvöruaðgerðir til að hjálpa hinum venjulegu Íslendingum sem eru að sökkva í skuldir.

Herra forseti. Það væri synd að segja að ég hefði ástæðu til að kvarta undan þeim undirtektum sem frumvarpið hefur fengið, að svo miklu leyti sem það hefur verið til umræðu hér. En ég kvarta að sjálfsögðu ekki undan því að menn ræði tengd mál og skyld mál, þeir erfiðleikar sem við er að glíma hjá heimilum og atvinnulífi eru okkur öllum hugleiknir, eða nærri í andanum. Ef ég má aðeins, virðulegi forseti, blanda mér í umræðurnar sem urðu hér áðan vil ég taka undir það með hv. þm. Pétri H. Blöndal að ég hef enn ekki rekist á þá erlendu kröfuhafa - og ég hef rætt við býsna marga á undanförnum dögum - sem hafa sérstakan áhuga á að gefa okkur Íslendingum peninga. Ég hef hins vegar hitt marga sem eru ansi þungir á brún og vilja reyna að fá sem mest af sínu til baka. Það er veruleiki sem við verðum að horfast í augu við að fjölmargir stórir aðilar, bankar og fjármögnunaraðilar, sem sumir hverjir hafa átt í áratugaviðskiptum við Ísland, tapa hér miklum fjármunum. Heilmiklu máli skiptir hvernig tekst til í samskiptum við þá, að það takist að gera það besta úr þessari erfiðu stöðu og bjarga öllum þeim verðmætum sem hægt er að bjarga þannig að skaðinn verði lágmarkaður fyrir alla, bæði okkur og þá. Við höfum væntanlega áhuga á því að gríðarstórir bankar eins og Sumitomo og Bayerische Landesbank, eða hvað þeir nú heita, sem hafa stundað viðskipti hér og lánað til Íslands áratugum saman hafi áhuga á að gera það áfram. Varðandi afskriftir skulda má út af fyrir sig ræða það sem er að gerast eða gerðist í yfirfærslu mála frá gömlu bönkunum og til hinna nýju. En menn verða þá að hafa í huga að varhugavert er að nota einhverjar brúttótölur. Niðurskriftin er ekki söm á öllu og að breyttu breytanda má reikna með því að fasteignaveðlánasöfn séu færð hvað minnst niður, einfaldlega vegna þess að tryggustu veðin eru þar á bak við og yfirleitt einna öruggustu greiðslurnar. Önnur lánasöfn eru miklu áhættusamari og þá taka menn mið af stöðu þeirra atvinnugreina eða fyrirtækja sem í hlut eiga og hvernig horfur eru þar o.s.frv. Þannig að þetta er aðeins flóknara mál en það lítur út fyrir í byrjun. Að sjálfsögðu má ekki gleyma því að verulegur hluti skulda heimilanna hefur alls ekki sætt þessari meðferð. Íbúðalánasjóður hefur engar afskriftir fengið. Hann hefur ekki tekið við lánum hjá neinum öðrum og er með útlán til heimila upp á 575 milljarða kr. Þar hefur engin króna verið afskrifuð frá öðrum aðila. Lífeyrissjóðirnir hafa ekki fært lánasöfn sín eða fengið þau frá neinum öðrum sem hefur afskrifað þau. Þeir eru með um 170 milljarða í útlánum til heimila o.s.frv. Sparisjóðirnir hafa ekki fengið neina slíka afskrift af því að þeir eru sjálfstætt starfandi stofnanir sem ekki hafa farið sömu leið og bankarnir. Þarna liggur drjúgur hluti fasteignaveðlána heimilanna, líklega samtals á milli 800 og 900 milljarða, þegar sparisjóðirnir eru lagðir við Íbúðalánasjóð og lífeyrissjóðina. Að sjálfsögðu yrði einhver að taka á sig þær afskriftir sem þar ættu þá að eiga sér stað. Í raun og veru yrðum við sjálf, þ.e. Íbúðalánasjóðurinn okkar og lífeyrissjóðirnir okkar, sem við eigum saman, í því hlutverki að færa skuldirnar niður og það hefði áhrif á eiginfjárstöðu þeirra og þeir peningar þyrftu að koma einhvers staðar frá. Virðulegi forseti, ég fer yfir þetta í almennum orðum, eins og þetta kemur mér fyrir sjónir. En ég geri að sjálfsögðu ekki lítið úr hugmyndum um að reyna að taka skuldavandann niður. Miðað við takmarkað svigrúm þjóðarbúsins og gríðarlega erfiða skuldastöðu okkar, bæði inn á við og út á við, held ég að við verðum að vera mjög hnitmiðuð í aðgerðum okkar og reyna að beina þeim að þeim sem eru í mestri þörf fyrir stuðninginn. Það sama á að sjálfsögðu við í atvinnulífstengdum aðgerðum. Við þurfum að yfirvega þær og skoða vel. Vegna þess að hér var rætt um vexti er ég kannski ekki í aðstöðu til að segja mikið meira en ég sagði áðan. Ég vil þó sérstaklega óska eftir því að eiga gott samstarf við efnahags- og skattanefnd, sem ég treysti auðvitað á og veit að verður í boði. Einfaldlega vegna þess að vegna aðstæðna gæti verið æskilegt ef nefndin væri tilbúin til að skoða það að taka að sér að flytja tilteknar æskilegar lagabreytingar í tengslum við málið.

Dag og nótt.

En ég mun þá eiga nánari samráð við nefndina um það mál og við í fjármálaráðuneytinu munum koma upplýsingum til þeirra sem hlut eiga að máli. Einnig minni ég á það að vera í góðu samstarfi við ríkisskattstjóra um þetta mál því að sjálfsögðu skiptir miklu að þessi útfærsla takist vel og valdi ekki vandræðum, hvorki tæknilegum né í ákveðnum tilvikum hvað fordæmisgildi varðar. Það sem sagt var um gengis- og verðlagsþróun, vöruskipti og annað er allt á sínum stað. Sem betur fer er hárrétt að gengis- og verðlagsþróunin er nú jákvæð. Það er gríðarlega mikilvægt og enginn skyldi gera lítið úr því að sú styrking krónunnar sem orðin er frá áramótum er mjög dýrmæt sem og það að hún skuli halda áfram. Undirliggjandi verðbólguþrýstingur er enginn eða kannski minni en enginn, eins og raun og veru fólst í máli hv. þm. Péturs H. Blöndals, sem gefur von um hraða lækkun verðbólgu á næstunni. Hvort tveggja er dýrmætt andlag þess að vextir geti lækkað hratt. Staðan í bankakerfinu og hjá fjármálastofnunum er að mínu mati sú að þar er beðið eftir vaxtalækkunum. Þar er beðið eftir því að Seðlabankinn lækki stýrivexti þannig að menn geti lækkað vaxtastigið í bönkunum. Innlánsvextir eru auðvitað fáránlega háir við þessar aðstæður og engin þörf á að hafa þá þar og þeir þurfa að lækka til þess að útlánsvextir geti einnig farið niður. Varðandi viðskiptajöfnuðinn er að sjálfsögðu gott að hann er jákvæður. Hann er það að hluta til enn vegna þess, eins og fram hefur komið, að gengi krónunnar gaf mjög mikið eftir og fór mjög lágt þannig að innflutningur dróst afar hratt og mikið saman og að margra mati var það tímabært og þótt fyrr hefði verið að eyðsluæðið rynni eitthvað af þjóðinni. Það er ekkert sérstakt vandamál á Íslandi í dag að flytja þurfi inn fleiri ameríska pallbíla eða eitthvað því um líkt. Ég held að við komumst af án þeirra og margra annarra hluta sem flæddu inn í landið á meðan gengið var jafnvitlaust skráð í hina áttina, eins og það var kannski öfugt í hina neikvæðu átt um síðustu áramót. Það sem vinnur á móti okkur er verðfall á afurðum og ef ekki kæmi til þessi eftirgjöf krónunnar blési nú ekki byrlega fyrir íslenskum sjávarútvegi og þol hans til að taka á sig mikla viðbótarstyrkingu krónunnar er ekki mikið, nema vaxtalækkun verði umtalsverð og hið sama gildir um fleiri atvinnugreinar. Heilmikið af áli er flutt út en þar er verðið komið í sögulegt lágmark og ég held að ég verði að leyfa mér að segja hér, ekki til að kveikja einhverja elda, að veruleikinn er sá að álverð er orðið svo lágt að það er umtalsvert fyrir neðan þau viðmiðunarmörk sem lögð voru til grundvallar í arðsemisútreikningum nýjustu álsamninga. Það er mikið áhyggjuefni vegna þess að það hefur bein áhrif á hina hliðina, raforkuverð til orkufyrirtækjanna er beintengt álverðinu og þau fá mun minna fyrir rafmagnið en þau þyrftu að fá að frádregnum kannski einhverjum vörnum sem þau reyna að koma við. Að lokum hlýt ég að minna á að þetta er ekki allt gull í hendi af því að borga þarf lánin sem voru tekin til að byggja virkjanirnar og þau taka heldur betur í núna, eins og við sjáum á bókhaldi orkufyrirtækjanna. Þriðja meginstoð gjaldeyrisöflunar, ferðaþjónustan, er kannski sú grein sem ég er bjartsýnastur á núna. Ég held að sem betur bendi margt til þess að ferðaþjónustan geti nýtt sér vel þær aðstæður sem hér hafa skapast, hagstæðara gengi og kannski, svo undarlegt sem það er, að einhverju leyti þá landkynningu sem Ísland hefur fengið að undanförnu, þótt hún sé að sjálfsögðu ekki öll á þeim nótum sem við kysum helst. En Ísland hefur fengið gríðarlega athygli og forvitni vaknað og kannski áhugi á því að heimsækja landið á fleiri forsendum en yfirleitt hafa verið, en flestir hafa komið hingað sérstaklega til að skoða íslenska náttúru og/eða njóta íslenskrar menningar og annað í þeim dúr. Ég bind miklar vonir við að ferðaþjónustan verði okkur enn dýrmætari og mikilvægari uppspretta gjaldeyris og atvinnusköpunar á komandi mánuðum og missirum. Það kæmi sér ákaflega vel. Ferðaþjónustan er afar hagstæð hvað það varðar að nettóvirðisauki af starfsemi hennar, sem eftir verður í íslenska hagkerfinu, er mjög hár eða um 80%. Ferðaþjónusta skapar hlutfallslega mörg störf miðað við veltu, er mannaflafrek og afrakstur hennar dreifist mjög víða og bætir afkomu rekstrar ýmissa þátta í samfélagi okkar sem er gott og gagnast okkur. Fjórða uppspretta gjaldeyrissköpunar á ekki heldur að gleymast, en það er innlend framleiðsla fyrir innanlandsmarkað sem eykur aðföng og innlendan tilkostnað og við getum nýtt okkur til að draga úr þörfinni fyrir innflutning og gjaldeyriseyðslu. Ég get nefnt eitt skemmtilegt dæmi sem er kornrækt í landbúnaði. Nú stefnir í að um helmingur af byggþörf landsins komi úr eigin ræktun okkar. Athyglisvert er að nú þegar sjáum við fyrir helmingsþörf okkar á einu sviði kornræktar og getum gert miklu betur á því sviði og mörgum öðrum. Einhvern tímann hefði þótt saga til næsta bæjar að menn leyfðu sér að velta því fyrir sér að Ísland gæti kannski innan tiltölulega fárra ára orðið að verulegu leyti sjálfu sér nægt um korn, bæði til fóðurs og manneldis. En það er ekki jafnfjarlægur möguleiki og menn hefðu áður talið. Þarna liggja miklir verðmætasköpunarmöguleikar. Möguleikar á því að skapa störf og draga úr þörfinni fyrir innflutning og notkun dýrmæts gjaldeyris. Þannig að möguleikarnir eru sannarlega ýmsir og ýmislegt leggst sem betur fer með okkur þessa dagana og hægt að taka undir það með hv. þm. Pétri H. Blöndal. En fram hjá hinu verður ekki horft að við þurfum að vinna okkur út úr gríðarlegum erfiðleikum, risavöxnum erfiðleikum, efnahagsáfalli og nánast kerfishruni sem er einsdæmi í þróuðu ríki. Því miður fer stærðargráða efnahagshrunsins á Íslandi á allan hlutlægan mælikvarða fram úr öðru sem sést hefur á undanförnum áratugum í þróuðum ríkjum. Ég hef aðeins borið þetta saman. Þetta er miklu stærra en bankakreppan á Norðurlöndunum 1990, stærra en kreppa Suður-Kóreu og kreppa Taílands. Þetta er stærra en kreppa Færeyja og voru þeir miklu erfiðleikar þó enginn smáskellur á árunum upp úr 1990. En Ísland er sterkt, vel uppbyggt og þróað samfélag með vel menntað og vinnufúst fólk og við eigum líka mikla möguleika og mörg tækifæri til að vinna okkur út úr þessu og það ætlum við að sjálfsögðu að gera. Þessi ræða, herra forseti, var kannski ekki í beinum efnistengslum við þetta litla frumvarp um greiðsluaðlögun eða gjaldaaðlögun fyrir fyrirtækin til að auðvelda þeim lífið í gegnum erfiðleikana og vegna þess gengisfalls, samdráttar og verðbólgu og fleiri vandræða sem hafa hrjáð íslenskt atvinnulíf. En hún var ekkert verr staðsett fyrir það. Ég endurtek svo þakkir mínar fyrir góðar undirtektir sem frumvarpið hefur fengið og óska því góðrar ferðar inn í efnahags- og skattanefnd.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Í frumvarpi þessu er að finna tillögur um ýmsar breytingar á lögum um tekjuskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda með það að markmiði að styrkja skattframkvæmd og vinna gegn skattundanskoti. Í fyrsta lagi er lagt til að aðilar sem ekki hafa heimilisfesti hér á landi og bera því takmarkaða skattskyldu, sæti hér skattlagningu vegna vaxta sem þeir fá greidda hér á landi. Að baki tillögunni eru margvísleg rök. Vaxtatekjur íslenskra skattaðila, einstaklinga sem fyrirtækja, eru skattskyldar og ójafnræði felst í því að undanskilja vaxtatekjur erlendra aðila skattlagningu. Aðrar tegundir tekna erlendra aðila, sem aflað er hér á landi, svo sem laun, þóknanir, rekstrarhagnaður, arður, leigutekjur og söluhagnaður eru skattskyldar hér og með skattlagningu vaxta er verið að skapa samræmi í þessum efnum. Ein meginástæða þess að tillöguna er að finna í þessu frumvarpi er að skattleysi vaxta úr landi opnar leiðir til að skjóta tekjum undan skatti hér á landi. Þá er þess að geta að skattlagning vaxta, eins og annarra tekjustrauma úr landi, er nær almenn regla í skattalöggjöf í okkar heimshluta. Benda má á að íslenskt atvinnulíf er nú mjög skuldsett og því ljóst að á næstu árum mun umtalsverður hluti landsframleiðslunnar renna úr landi í formi vaxta til erlendra aðila. Skattlagning vaxta mun tryggja það að nokkur hluti þeirra mun renna í sameiginlegan sjóð landsmanna. Vegna tvísköttunarsamninga eða fyrir tilverknað innlendrar skattalöggjafar veldur skattur á vexti í upprunalandi þeirra því ekki að skattbyrðin á þessar tekjur eykst. Sá skattur sem lagður er á vaxtatekjurnar skiptist á milli upprunalands teknanna og heimalands tekjuhafans. Samkvæmt tvísköttunarsamningum sem Ísland hefur gert er um tvennt að ræða. Annars vegar eru skattar á vexti milli ríkjanna felldir niður og hins vegar er í mörgum tilvikum gert ráð fyrir rétti upprunaríkisins til að leggja afdráttarskatt á vexti. Í þeim tilvikum sem tvísköttunarsamningar kveða á um að skattlagningarréttur á vöxtum sé á Íslandi eiga móttakendur vaxtanna rétt á endurgreiðslu eða frádrætti í sínu heimaríki. Með þessu móti ætti skattbyrði móttakanda vaxtanna ekki að þyngjast og ætti þannig ekki að hafa áhrif á það vaxtastig sem innlendir aðilar bera. Ég vil árétta að ekki er verið að leggja skatt á þá sem inna vaxtagreiðslurnar af hendi heldur þá sem eru móttakendur vaxtanna. Undanþága frá skattinum er veitt þeim sem fá vaxtagreiðslur frá Seðlabanka Íslands sem og erlendum ríkjum, alþjóðastofnunum og erlendum opinberum aðilum sem ekki eru skattskyldir í heimaríkinu. Gert er ráð fyrir að staðgreiðsla af vöxtum verði samkvæmt ákvæðum laga um staðgreiðslu opinberra gjalda. Verðlags- eða gengisbreytingar á höfuðstól krafna í eigu erlendra aðila sæta ekki skattskyldu eða staðgreiðsluskyldu vegna þessa. Ekki er gert ráð fyrir að innheimta skatts af vöxtum til aðila með takmarkaða skattskyldu hefjist fyrr en í upphafi árs 2010 og gefst því viðkomandi aðilum góður tími til að undirbúa þá framkvæmd. Í öðru lagi er mælt fyrir um breytingar á lögum um tekjuskatt í kjölfar þess að á Alþingi hefur verið lagt fram frumvarp til laga um breyting á lögum um gjaldþrotaskipti og fleira. Í því frumvarpi er kveðið á um úrræði fyrir einstaklinga í greiðsluvanda. Af þessu tilefni þykir rétt að taka af öll tvímæli um að eftirgjöf skulda samkvæmt nauðasamningi um greiðsluaðlögun skuli ekki teljast til skattskyldra tekna. Í þriðja lagi er lagt til að lögfest verði ákvæði um skattlagningu aðila sem eiga beina eða óbeina eignaraðild að félögum, sjóðum eða stofnunum sem eru heimilisföst í lágskattaríkjum. Löggjöf af þessum toga er til staðar á Norðurlöndum og í flestum löndum hins vestræna heims. Meginmarkmið slíkrar löggjafar er að hamla gegn skattsniðgöngu sem fram fer með þeim hætti að innlendir aðilar leyna eignum sínum og flytja tekjur úr landi í félög sem þeir stofnsetja í lágskattaríkjum án þess að hafa í reynd nokkra starfsemi þar. Aukið frjálsræði í flutningi fjármagns á milli landa kallar á breytingar á íslenskri löggjöf hvað þetta varðar. CFC-löggjöfin svonefnda, sem stendur fyrir Controlled Foreign Corporation á ensku, er algengasta ráðstöfun ríkja gegn undanskoti skatta með framangreindum hætti. Hér er sem sagt um alþjóðlega velþekkta og viðurkennda aðferð að ræða sem tekin hefur verið upp í velflestum þeim ríkjum sem við berum okkur helst saman við hvað skattamál snertir. Það undarlega er og spurningin er auðvitað: Hvers vegna í ósköpunum var ekki búið að gera þetta hér? Meginatriði hinna nýju ákvæða eru þau að ef íslenskur skattaðili á eða hefur umráð yfir félagi sem staðsett er á lágskattasvæði er við skattlagningu litið svo á að tekjur þess félags séu í reynd tekjur hins íslenska skattaðila og þær skattlagðar með öðrum tekjum hans. Móðurfélagið er sem sagt skattlagt þar sem það er staðsett og ber að skila skatti af hlutdeild sinni í þeim umsvifum félagsins sem falið er eða geymt er á lágskattasvæðinu. Tilgangur með löggjöf sem þessari er að draga úr skattsniðgöngu. Má því reikna með að félögum í eigu íslenskra aðila á aflandssvæðum fækki og skattskil þeirra verði betri. Væntanlega er það fyrst og fremst í tvennum tilgangi sem menn kjósa að skrá eignarhald félaga á slíkum svæðum og hvorugur tilgangurinn er sérstaklega göfugur, þ.e. annars vegar til þess að komast undan skatti en hins vegar er það til að dylja eignarhald og fela eignatengsl og eignarhald í flókinni keðju félaga sem eiga í öðrum félögum á milli landa og enda gjarnan á Tortólaeyju eða hvar það nú er. Það verður að segjast alveg eins og er að sá fjármálaráðherra sem hér talar hefur litla samúð með hvoru tveggja. Menn eiga að sjá sóma sinn í því að borga skatta ef þeir hafa góða afkomu og leggja sitt af mörkum og það má undrast hversu sljó íslensk stjórnvöld hafa verið á umliðnum árum við að fylgjast með þróun mála í þessum efnum og hafa ekki skipað sér að minnsta kosti í fararbrodd ásamt hinum Norðurlöndunum í viðleitni til þess að taka á skattsniðgöngu og í því að styðja viðleitni til dæmis Efnahags- og framfarastofnunarinnar, OECD, sem hefur á undangengnum árum hvatt aðildarríki sín til þess að takast á við þetta vandamál. Nú er annað uppi þegar bæði austan hafs og vestan hvín nú í stjórnmálamönnum sem ekki hefðu talað þannig fyrir nokkrum árum, að það verði að takast á við þetta og munar auðvitað um minna en það ef Bandaríkin með öllu sínu afli fara að beita sér fyrir alvöru í því að loka skattasmugum, en það er helst að heyra á fjármálaráðherra og ráðherrum í nýrri ríkisstjórn Obamas. Í fjórða lagi er mælt fyrir um breytingar á ákvæðum tekjuskattslaga, sem fjalla um þær upplýsingar sem senda ber skattyfirvöldum reglulega og án kvaðningar. Breytingarnar miða að því að bæta skil banka og fjármálafyrirtækja á upplýsingum um skuldabréf, afleiðuviðskipti, eignastýringu, milligöngustarfsemi og fleira. Á nýliðnu þingi voru samþykkt lög um breytingar á tekjuskattslögum um upplýsingaskyldu banka og fjármálafyrirtækja um inneignir og innstæður og greidda vexti og afdregna staðgreiðslu en ekki var gert skylt að upplýsa jafnframt um eignir viðskiptamanna í sjóðum sem fjármálafyrirtæki hefur á sinni hendi. Rétt þykir nú að taka skrefið til fulls þannig að upplýsingaskyldan taki einnig til útlána banka og fjármálafyrirtækja í árslok og greiddra vaxta á árinu. Með breytingu þessari verður þannig einnig skylt að upplýsa um allar eignir viðskiptamanna bankanna, hvort heldur fjármunir þeirra eru geymdir á almennum bankareikningum, verðbréfasjóðum eða á annan hátt. Breytingin nær þannig til upplýsinga um tekjur af hvers kyns fjármálagerningum sem og milligöngustarfsemi sem fjármálafyrirtæki annast. Breytingar þessar þjóna margvíslegum tilgangi. Má fyrst nefna bein áhrif á skattlagningu þar sem skuldir og vaxtagjöld af lánum til íbúðakaupa eru til að mynda ráðandi forsenda við ákvörðun vaxtabóta og sömuleiðis hafa eignir, þar á meðal peningalegar eignir, áhrif á þær. Þá teljast eftirgefnar skuldir einstaklinga og fyrirtækja almennt til skattskyldra tekna. Breytingarnar þjóna jafnframt eftirlitstilgangi. Eignakaup og fjármögnun þeirra eru tíðast skýrð með lánum ef framtaldar tekjur og eignir hrökkva ekki fyrir kaupum og með upplýsingum um lán á framtölum er unnt að bera þær með einföldum hætti saman við upplýsingar sem lánveitandi eða skuldareigandi lætur skattyfirvöldum í té. Þá má nefna að með upplýsingum um lán, skuldir og vaxtagjöld einstaklinga mun verða unnt að forskrá nær allar upplýsingar sem til þarf fyrir framtal flestra einstaklinga sem ekki stunda atvinnurekstur. Upplýsingar um lán og skuldir atvinnurekstrarins munu þó fyrst um sinn ekki nýtast til áritunar á skattframtöl lögaðila og manna í sjálfstæðri starfsemi en verða ómetanlegt tæki við mat á trúverðugleika skattskila hvað varðar tekjur og eignamyndun. Í fimmta lagi eru lagðar til breytingar á ákvæði tekjuskattslaga, sem fjallar um skyldu aðila til að veita skattyfirvöldum upplýsingar þegar eftir þeim er leitað. Breytingarnar eru tvíþættar. Annars vegar er kveðið á um skyldu fjármálastofnana sem starfa hér á landi til að veita upplýsingar um viðskipti sem íslenskir skattaðilar hafa við útibú þeirra erlendis eða dótturfélög þar. Fjármálafyrirtæki hafa komist undan því að skila upplýsingum um tekjur sem skattskyldar eru á Íslandi með því að flytja bankainnstæður og fjárfestingaeignir í eigu Íslendinga yfir í dótturfélög erlendis. Þar með hefur lokast fyrir upplýsingagjöf til íslenskra skattyfirvalda. Grunur leikur á að eignarhald í félögum hafi verið falið með því að skrá félög á Bresku Jómfrúreyjum eða í öðrum lágskattaríkjum og tekjum þar með skotið undan réttmætri íslenskri skattlagningu. Lagt er til, eins og gerist víða erlendis, að á grundvelli samstæðuréttar verði íslensk móðurfélög ábyrg fyrir að veita upplýsingar um viðskipti sem aðilar skattskyldir á Íslandi hafi átt við dótturfélög og útibú sem móðurfélagið á eða rekur erlendis. Hins vegar er lagt til að þeir sem starfa við skattaráðgjöf og fjármálaþjónustu verði skyldaðir til að halda lista yfir viðskiptavini sína varði þjónustan beina eða óbeina eignaraðild að félagi, sjóði eða stofnun sem skráð er erlendis eða eignir þar. Enn fremur er svo lagt til að tekin verði af öll tvímæli um að ákvæði í öðrum lögum um þagnar- eða trúnaðarskyldu víki ávallt fyrir ákvæðum þessara laga. Hafa ber í huga að þær upplýsingar sem hér um ræðir eru ekki fjárhagsupplýsingar heldur skrá um þá aðila sem hafa verið í viðskiptum eða þjónustu sem varðar félög þeirra eða eignir erlendis. Þá er í frumvarpinu lagt til að breytingar sem gerðar voru á tekjuskattslögum á síðasta haustþingi og vörðuðu söluhagnað eigna hjá einstaklingum komi til framkvæmda við álagningu tekjuskatts á árinu 2010 í stað 2009 til að koma í veg fyrir mögulega afturvirkni. Herra forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpi þessu verði vísað til hv. efnahags- og skattanefndar og til 2. umr. að aflokinni þessari umræðu. Mér er ljóst að ég er að ætlast til umtalsverðrar vinnu af hv. nefnd því að hér er um allviðamikið mál að ræða og þó kannski ekki í eðli sínu því að hér er fyrst og fremst um að ræða upptöku á alþjóðlega þekktum, þróuðum skattareglum sem ekki á að þurfa að vefjast mikið fyrir okkur Íslendingum að taka upp í okkar skattarétt eins og öðrum og þó fyrr hefði verið.

Herra forseti. Ég vil stuttlega koma inn í þessa umræðu um það mál sem hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir, breyting á lögum um tekjuskatt og staðgreiðslu opinberra gjalda og fagna því sérstaklega að þetta mál er komið hér til umræðu, frumvarp sem hefur það að meginmarkmiði að styrkja skattframkvæmd og vinna gegn skattundanskotum. Ég held að ekki sé ofsögum sagt að einn vandinn sem við Íslendingar höfum átt við að glíma á þessu sviði undanfarin ár sé að við höfum verið með allt of lina skattalöggjöf hér á landi í samanburði við það sem gengur og gerist í löndunum í kringum okkur. Hver veit nema það sé ein af orsökunum fyrir því hvert við erum komin í okkar fjármálalífi, í fjármálageiranum, að við höfum búið við annars konar umgjörð en gengur og gerist í löndunum í kringum okkur. Ég er alla vega þeirrar skoðunar að það sé engin ástæða fyrir okkur til þess að búa til einhverja sérstaka paradís, setja hér fjármálafyrirtæki í bómull þegar kemur að skattalegum atriðum. Reyndar held ég að það megi halda því fram að þeir sem hafa farið hvað verst - nú heyrum við fregnir af því að það sé að ganga mjög illa í Bretlandi í fjármálalífinu og viðskiptalífinu þar. Ég tel að ein ástæðan fyrir því meðal annars sé að Bretar völdu þá leið á sínum tíma að taka lagaumhverfið eins og það var í Bandaríkjunum, heimfæra það til sín og skrúfa það svo niður um svona 10–15% eða þar um bil, allar kröfur til þess að freista þess að ná til sín starfsemi sem ella hefði ekki komið þangað. Það slaka lagaumhverfi sem þannig var búið á áreiðanlega sinn þátt í því að það gengur illa núna þegar við getum sagt að ágjöf verður í þessu efni. Ég ætla ekkert að fara sérstaklega inn í efnisatriði þessa frumvarps í sjálfu sér. Það mun áreiðanlega fá ítarlega umfjöllun á vettvangi efnahags- og skattanefndar þar sem ég á sæti og þá gefst tækifæri til þess að fá gesti á fundi nefndarinnar og spyrja nánar út í einstök atriði frumvarpsins. Ég vil sem sagt ítreka að ég tel mikilvægt að þetta frumvarp sé komið inn í þingið til efnislegrar meðferðar og við getum tekist á við efni þess á vettvangi nefndarinnar. Ég held líka að það sé þýðingarmikið í þessu samhengi að við komum á réttlátri skattaskipan í landinu. Eitt af því sem við höfum heyrt mikið talað um í efnahagshruninu er að við búum ekki við réttlátt og gagnsætt fyrirkomulag hér á landi í mörgu tilliti og skattamálin eru sannarlega einn þátturinn í því efni. Ég tel mikilvægt við að byggja upp samfélag okkar og endurheimta traust meðal annars á fjármálastofnunum, sem er mjög þýðingarmikið - þ.e. að byggja upp traust á fjármálastofnunum sem er nánast hrunið - einn liður í því er að sjálfsögðu að skattumhverfi þeirra sé þannig að um það sé sátt í samfélaginu. Ég held að þar hafi menn gengið allt of langt á undanförnum árum og búið til gjá sem nú þarf að brúa. Ég tel að það frumvarp sem hér liggur fyrir sé mikilvægur liður í þeirri brúarsmíð og ég fagna framlagningu þess og hlakka til að takast á við efni þess og umræður um það á vettvangi efnahags- og skattanefndar.

Herra forseti. Ég skildi ekki alveg það sem hv. þingmaður sagði. Hann sagði að Bretar hefðu tekið yfir amerískar reglur og minnkað þær um 10% til þess að ná til sín fyrirtækjum og það væri ástæðan fyrir þeim vandræðum sem væru í Bretlandi. Þetta er náttúrlega mjög sérkennileg kenning og ég vildi gjarnan fá nánari útskýringu á því hvað þetta þýðir. Þýðir þetta að framkvæmdin á reglunum hafi verið 10% lakari en í Bandaríkjunum eða þýðir þetta það að þeir hafi tekið úr reglunum svona 10% af ákvæðunum eða skilyrðunum til þess að lokka til sín fyrirtæki? Það er nefnilega þannig að eitt er lagasetning og annað er framkvæmd laga. Því miður er oft misbrestur á framkvæmd laga bæði vegna þess að hún rekst á persónuvernd og alls konar önnur atriði sem menn telja sig vera að vernda, geta ekki veitt upplýsingar, eða hreinlega að menn eru bara ekki nægilega vakandi í framkvæmdinni. Nú ætla ég ekki að leggja dóm á það - það á eftir að koma í ljós - hvað olli hruninu á Íslandi. Það eru eflaust margir þættir. Einn af þeim er þingið. Ég ræddi það nú í ræðu 30. október þar sem ég tók á mig mína ábyrgð á því að löggjafarstarfið var ekki nægilega gott. En eitt er líka framkvæmdin. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um hvort sé að ræða í Bretlandi. Það er reyndar mjög merkileg kenning að ef veikari framkvæmd eða veikari lagasetning á að valda fyrirtækjum sérstökum vandræðum. Ég hélt að það væri akkúrat öfugt.

Herra forseti. Með orðum mínum átti ég alls ekki við það að Bretar hefðu tekið lagaumhverfið frá Bandaríkjunum og tekið til dæmis tíunda eða fimmtánda hvert orð út úr þeirri umgjörð, ef það var það sem hv. þingmaður var að gefa í skyn að ég hefði meint með orðum mínum. Það sem ég var fyrst og fremst að tala um var - og upplýsingar og sjónarmið hef ég heyrt frá þeim sem hafa starfað í fjármálaumhverfinu í Bretlandi - að Bretar hafi í raun veitt afslátt, ef svo má segja, á margs konar kröfum miðað við þá löggjöf og umhverfi sem tíðkast í Bandaríkjunum og það sé meðal annars orsök, ásamt sjálfsagt vafalaust mörgum öðrum þáttum eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal gat um hér í sínu andsvari, og það kunni að vera einn af þáttunum sem hefur veikt stoðir fjármálakerfisins í Bretlandi. Eins og ég segi þá kunna margir aðrir þættir að eiga þar hlut að máli. En fyrst og fremst dró ég þetta fram sem líkingu í því sambandi að það sé mikilvægt að við búum við öfluga lagaumgjörð, öflugt kerfi í kringum þessa atvinnustarfsemi, traustar stoðir. Það kann vel að vera rétt hjá þingmanninum að eitt sé lagaumgjörðin sjálf og annað sé síðan framkvæmdin með lögunum. En auðvitað þarf lagaumgjörðin sjálf að vera skýr og öflug og sterk. Það á ekki að vera þannig að hægt sé að fara í kringum ákvæði laganna með framkvæmdinni einni og sér, að menn geti leikið sér að lagabókstafnum bara með því að framkvæma hlutina á einhvern mismunandi máta. Það er ekki traust lagasetning.

Herra forseti. Ég skil þetta ekki enn þá, ef þeir hafa gefið 10% afslátt í einhverjum skilningi er það af lagasetningunni, eitthvað er tekið út af ákvæðunum eða þá af framkvæmdinni. Það var mjög merkileg framkvæmd lagabálki í Bretlandi sem setti Ísland eiginlega á hausinn en það voru hryðjuverkalögin. Ég held að það hafi ekki verið neitt sérstaklega mild framkvæmd á þeim lögum gagnvart Íslandi og íslenskum fyrirtækjum í Bretlandi. Ég held að sitthvað fleira hafi valdið þessum vandræðum í Bretlandi og hruninu á Íslandi, t.d. fall Lehman Brothers í Bandaríkjunum. Það kostaði breskt þjóðfélag og efnahagslíf mjög mikið. Það kostaði fleiri mikið t.d. Svisslendinga, Íslendinga, því að Lehman Brothers voru búnir að tryggja Glitni lausafé til lengri tíma sem brást. Það fjallar því kannski um lagasetninguna og framkvæmd hennar eða að menn gefi afslátt af því. Ég held að einmitt framkvæmd Breta á hryðjuverkalögunum sýni að þeir gáfu ekki afslátt, ekki þegar það hentaði þeim ekki.

Herra forseti. Beiting Breta á hryðjuverkalöggjöfinni var alveg svívirðileg enda hafði hún svo sem ekkert sérstaklega að gera með það lagaumhverfi sem gildir eða hefur gilt um fjármálastarfsemi í Bretlandi. Hún er ekki tengd því sem ég var að tala um. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að beiting hryðjuverkalaganna var svívirðileg og að sjálfsögðu fordæmanleg. Hv. þingmaður nefndi Lehman Brothers. Það eru vafalaust ýmsar ástæður fyrir því að illa fór hjá mörgum af burðarstoðunum í fjármálakerfinu vítt og breitt um heiminn. Sumir telja að einn orsakavaldurinn í falli Lehman Brothers hafi einmitt verið að þar var verið að sulla saman fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi á mjög óheppilegan hátt. Það er málefni sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum oft vakið máls á í sölum Alþingis, að það þyrfti með einhverjum hætti að skilja betur á milli. Ég held reyndar að menn átti sig betur í umræðunni núna á mikilvægi þess að skilja á milli fjárfestingarbankastarfsemi og viðskiptabankastarfsemi með einhverjum hætti, hvort sem hann er hreinn og klár fyrirtækjaaðskilnaður, bókhaldslegur eða eitthvað þess háttar, að menn hafi farið inn á braut sem er óheppileg hvað varðar Lehman Brothers. Ég hygg að aðskilnaður á milli fjárfestingarbanka og viðskiptabanka, m.a. í Bandaríkjunum, sé almennt nokkuð ríkjandi. Ég segi það þó með nokkrum fyrirvara.

Herra forseti. Við ræðum hér frumvarp sem er kannski ekki mjög brýnt að afgreiða strax miðað við að bjarga heimilunum í landinu. Hins vegar horfir það til framtíðar og er tilraun, að mér sýnist, til þess að takast á við þau vandkvæði sem ollu hruninu mikla og með því á að reyna að laga forsendur. Ég hef flutt tillögu til þingsályktunar sem er að finna á þingskjali 634 og er 375. mál þingsins, um að búa til nýja tegund af hlutafélögum sem eru með gagnsætt eignarhald. Það yrði væntanlega mjög eftirsótt, bæði af lánveitendum og fjárfestum og mundi væntanlega taka yfir markaðinn, ef svo er hægt að segja. Þar í er margt svipað því sem er í þessu frumvarpi, svo að ég haldi því til haga. Hér eru margar mismunandi breytingar og þarfnast málið örugglega mikillar vinnu í hv. efnahags- og skattanefnd þar sem ég á sæti. Ég mun leggja mitt af mörkum til þess að þetta megi vinnast sem allra hraðast. Ég ætla ekki að fara í gegnum einstaka liði sérstaklega. Það sem er athyglisvert er 3. liðurinn, um fyrirtæki sem eru í öðrum löndum og í skattaskjólum, og líka 5. liðurinn þar sem fjallað er um fyrirtæki sem skráð eru á Jómfrúreyjum og víðar. Maður spyr sig: Hvers vegna í ósköpunum stofnuðu menn fyrirtæki í þessum löndum? Ég hef ekki fengið almennilega eða vitræna skýringu á því annað en þá að menn reyndu þannig að fela eignarhald eða að skjóta tekjum undan skatti. Hvort tveggja þykir mér slæmt þannig að ég get alveg tekið undir breytingar, ef þær eru raunhæfar, til að koma í veg fyrir það. Í fjórða lagi er rætt um að upplýst verði um inneignir og greidda vexti. Ég held að það sé allt til bóta þannig að ég tel að það sé margt í þessu frumvarpi sem horfir til betri vegar og hefði kannski átt að vera búið að gera fyrir löngu síðan. En það eru mörg verkefni sem menn glíma við og þegar allt gengur þokkalega vinna menn kannski ekki mikið í þeim. Það getur verið mjög slæmt og erfitt að breyta þegar allt gengur vel vegna þess að það eru alltaf einhverjir hagsmunir sem mæla því mót og fáir sem mæla með breytingum. En þegar menn fá yfir sig svona katastrófu eins og núna eru þeir frekar tilbúnir til að taka á sig ýmsar breytingar og þá er auðveldara að ná þeim fram. Ég vil ekki tefja málið mikið meira og mun vinna hratt og vel að því í efnahags- og skattanefnd þótt ég sjái kannski ekki alveg að það sé það brýnasta núna, alla vega ekki fyrir heimilin og atvinnulífið, en auðvitað horfir það til framtíðar. Þá minni ég á tillögu mína til þingsályktunar, að búa til nýja tegund af hlutafélögum sem eru með gagnsætt eignarhald.

Herra forseti. Fyrri hluti þessarar umræðu fór fram í gær, eins og við vitum, og hefur ekki alveg verið samfella í umræðunni vegna anna á þinginu. En mig langar að byrja á því að tala um þetta mál almennt áður en ég ræði um einstaka útfærslur sem þarna koma fram. Ég vil segja í upphafi að ég tek undir þau sjónarmið að æskilegt sé að efla persónukjör í þingkosningum. Ég held að það séu svo sem margar leiðir færar í því efni og er áhugi meðal stjórnmálamanna og í þjóðfélaginu almennt á að gera breytingar til að styrkja persónukjör. Þau miklu mótmæli sem urðu fyrir utan þinghúsið í vetur hafa áreiðanlega ýtt við mörgum hér innan dyra um að knýja fram breytingar á kosningalöggjöfinni núna og raunar stjórnarskránni einnig og á morgun munum við taka fyrir breytingar á stjórnskipuninni sem er frumvarp frá stjórnarflokkunum og Framsóknarflokknum. Ég tel að meginástæðan fyrir því að þessi mál koma svona bratt inn í þingið núna séu mótmælin og sú ólga sem varð í samfélaginu í kjölfar hrunsins. Ég vil að menn hugsi vel um mál af þessum toga sem varða breytingar á því hvernig við kjósum fulltrúa okkar, hvernig við veljum fólk á listum, hvernig við umgöngumst stjórnarskrána og hvernig við breytum stjórnarskránni. Allir þessir þættir eru hornsteinar og grundvöllur lýðræðisskipunar okkar. Mér finnst að við eigum að fara með gát þegar við gerum breytingar og mér finnst að við þurfum að hafa tíma til að hugsa þær. Það þarf að hafa ákveðna ró yfir slíkum breytingum og mér líkar ekki að hafa of mikinn asa á þeim. Þess vegna verð ég að segja að ég skil ekki alveg af hverju menn vilja afgreiða málið svona hratt. Ég hefði kosið að við byrjuðum þessa umræðu og tækjum hana svo aftur upp að loknum kosningum og lykjum henni á komandi vetri. Þetta mál mun fara að lokinni þessari umræðu inn í allsherjarnefnd þar sem það verður tekið til athugunar og ég á von á því að þar komi fram ýmis sjónarmið í málinu. Það fær vonandi vandaða og góða umfjöllun. Það liggur ljóst fyrir að í Sjálfstæðisflokknum er mjög ríkt persónukjör í prófkjörum. Ég hygg raunar að prófkjörsleiðin sem farin er á Íslandi sé ekki algeng í öðrum löndum. Vegna þess að menn segja að Sjálfstæðisflokkurinn sé svo óskaplega mikið á móti þessu frumvarpi og svo mikið á móti persónukjöri, vil ég taka fram að prófkjör Sjálfstæðisflokksins eru gríðarlega fjölmenn og í raun og veru alveg einsdæmi hér á landi. Ég held því fram að persónukjör í þeim flokki sé mjög verulegt nú þegar. Það frumvarp sem liggur fyrir er dálítið ruglingslegt að mínu mati. Ég hef áhyggjur af því að þar sé verið að leggja til fleiri en eina leið. Þar er bæði talað um raðaða lista og óraðaða lista, að flokkar eigi að geta ákveðið hvort þeir hafi raðaðan lista eða óraðaðan lista og gangi til kosninga með mismunandi fyrirkomulag fyrir framan sig. Það er meira að segja svo að það getur verið mismunandi á milli kjördæma. Það finnst mér slæmt. Ég hefði kosið að við næðum samkomulagi um að ein leið yrði valin. Ef nota á óraðaðan lista á það að vera þannig en það á ekki að vera tilviljunum háð hvort hann er óraðaður eða ekki, eins og mér sýnist vera um að ræða hér. Ég er ekki hlynnt því að um tvöfalt fyrirkomulag sé að ræða. Í kosningalögunum er nú þegar ákvæði um að hægt sé að breyta röðun á lista, að strika út fólk á lista og raða upp á nýtt þannig að þetta er ekki alveg glæný hugmynd í kosningafyrirkomulagi okkar. Þetta er í lögunum en einhvern veginn hefur mér fundist lítið fara fyrir því í umræðunni. Ég held að það hafi bara ekki verið nefnt og mér finnst það dálítið merkilegt. Í greinargerðinni er fyrst og fremst fjallað um hvernig staðan er í öðrum löndum og síðan er farið nákvæmlega yfir reiknireglur. Mér finnst þessi greinargerð ekki hjálpa manni óskaplega mikið. Ég sé fyrir mér að við í allsherjarnefnd þurfum að fá marga gesti til okkar til að útskýra málið en ég vil þó nefna að það eru ýmsar leiðir nothæfar í þessu. Svíar nota ákveðna leið sem er þannig að maður getur krossað við nafn á lista til að hafa áhrif á persónukjör. Þá er gerð breyting þannig að maður getur annars vegar kosið lista og hins vegar getur haft með persónulegt atkvæði. Það er ein leið sem hægt er að skoða. Þetta er kallað hálft skref, mjúk leið að persónukjöri. Sumir ganga miklu lengra, t.d. Finnar, en aðrir ganga ekki eins langt í þessu efni. Í greinargerðinni er talað um að við séum með lokaða flokkslista og sagði hv. þm. Lúðvík Bergvinsson við 1. umr. að við værum í hópi landa eins og Bólivíu, Búlgaríu, Ekvador og Gíneu. Hann lét í veðri vaka að það væri ekki góður félagsskapur fyrir Íslendinga og þyrftum við að komast úr þessum hópi til annarra Evrópuþjóða sem eru með persónukjör, svo sem Austurríki, Belgía, Danmörk o.s.frv. Mér finnst ekki rétt að tala svona og ég skil ekkert í hv. þingmanni gera það. Ég vil svara því á þann veg að það er ákveðið persónukjör þegar í gildi hér. Prófkjörin eru það. Það eru ákveðnar leiðir í kosningalögunum. Það er ekki nefnt í þessari greinargerð og hefði þurft að koma skýrar fram að mínu áliti. Ég spurðist fyrir um það í upphafi umræðunnar í gær hvernig flutningsmenn líta á samspil þessa frumvarps við 31. gr. stjórnarskrárinnar og 6. mgr. hennar sem kveður á um að breytingar á kjördæmamörkum og tilhögun á úthlutun þingsæta sem mælt er fyrir um í lögum verði aðeins gerðar með samþykki 2/3 atkvæða á Alþingi. Það þýðir að þegar menn gera breytingar eins og þessar er um að ræða breytingar sem hafa mikil áhrif á þingsæti og þá þurfum við aukinn meiri hluta. Mér finnst eðlilegt að svo sé. Mér finnst eðlilegt þegar menn hlutast til um svona verkefni að það sé aukinn meiri hluti á þinginu. Hins vegar skildi ég hv. þm. Lúðvík Bergvinsson svo í gær að mikil áhöld væru um það og að hann væri alls ekki viss um að það þyrfti aukinn meiri hluta, heldur væri nóg að hafa einfaldan meiri hluta í þessu efni. Það er mál sem þarf að rannsaka. Þetta verðum við að vita og mun allsherjarnefndin auðvitað rannsaka þetta og kalla til sín menn til þess að fara yfir málið. Ég felli mig ekki við það sem fram kom í gær að þetta gæti komið í ljós með atkvæðagreiðslu með frumvarpinu. Það getur aldrei gengið. Við verðum að vita þetta fyrir fram. Ef það er samdóma álit manna, sem ég hygg að muni koma í ljós, að 2/3 þurfi er enn þá mikilvægara að betri samstaða náist á þinginu um þessar breytingar. Þá er enn þá mikilvægara að við í stjórnarandstöðunni höfum meiri aðkomu að málinu og að málið fái að þroskast með eðlilegum hætti. Ég skil satt að segja ekki af hverju liggur svona óskaplega á. Við höfum rætt um mál í dag sem skipta að mínu áliti verulega miklu fyrir þá atburði átt hafa sér stað og það ástand sem ríkir í landinu. Við vorum t.d. að ræða frumvarp um breytingar á virðisaukaskatti sem skiptir verulega miklu máli fyrir fyrirtækin og atvinnulífið í þessu landi. Það er mál sem við sjálfstæðismenn styðjum heils hugar. Við höfum sagt það allan tímann að við munum styðja þau mál sem munu hjálpa til við að koma atvinnulífinu í gang og fyrirtækjunum í landinu. Þess vegna finnst mér svo mikill óþarfi að nýta þennan mikilvæga tíma fram að kosningum til þess að tala um mál sem liggur ekki svo óskaplega mikið á að afgreiða. Við erum komin af stað í kosningabaráttu. Það er sjálfsagt að leggja þetta mál til kynningar, skoða það og ræða stuttlega og leyfa því síðan að þroskast í sumar og taka það aftur upp í haust, þá með meira samkomulagi á milli flokkanna. Ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á að setja á fót stjórnlagaþing og við munum ræða það á morgun. Ég held að það sé ýmislegt þar sem vert er að skoða. En ef það er skoðun ríkisstjórnarflokkanna að það þurfi að samþykkja slíkt stjórnlagafrumvarp núna til þess að breyta stjórnarskránni, af hverju gerum við þá breytingar á stjórnarskránni í millitíðinni? Af hverju á að breyta kosningalögunum núna? Af hverju gerum við það ekki bara í einu lagi þegar búið er að kjósa? Af hverju liggur okkur svona óskaplega mikið á? Ef ég svara eigin spurningu held ég að það sé vegna þess að sú mikla hreyfing sem varð hér fyrir utan húsið og ég nefndi í upphafi, hafi haft þau áhrif að stjórnarflokkarnir telja sig knúna til þess að svara því strax með einhverjum hætti. Ég segi þá á móti: Við getum alveg gert það með því að leggja svona frumvarp fram og bíða svo. Við getum ekki farið af stað með frumvarp sem ekki er almenn samstaða um og við getum ekki haft mörg vafaatriði í því og samþykkt það svona vanbúið eins og mér finnst það vera. Ég tek það aftur fram mér finnst alveg óþarft að bjóða kjósendum í landinu upp á að vera með tvöfalt kerfi. Svo getum við líka horft á þetta út frá sjónarmiðum landsins í heild. Kjördæmin eru mjög sérkennileg mörg hver. Landsbyggðarkjördæmin gríðarlega víðfeðm og Reykjavík er skipt í tvennt. Hvaða áhrif hefur svona breyting á jafnvægi í landinu? Hvaða áhrif hefur það t.d. á Suðurkjördæmið að fara í persónukjör í kosningum? Er hætta á því að allir þingmennirnir komi af þéttbýlisstöðunum? Er hætta á því að Selfoss og Reykjanesið hafi alla þingmenn? Gæti það gerst að sveitirnar fyrir austan fengju engan málsvara nema neðarlega af listanum? Hvernig ákveðum við hvernig við heyjum kosningabaráttuna? Hvernig ákveðum hverjir fara á þessa óröðuðu lista? Er það gert með því að menn auglýsi sig, að mest geti 100 menn boðið sig fram? Á síðan að raða? Hvernig verður dreifingunni háttað? Eða eru það kannski flokkarnir sem munu koma með einhvers konar lista fyrst? Erum við þá ekki hvort sem er farin að velja? Allt eru þetta spurningar sem við þurfum að leita svara við í nefndinni. Hver leiðir þennan lista þegar kosningabaráttan hefst með allt fólkið á óröðuðum lista? Hvert á þetta fólk að fara? Við hvaða kjósendur ætla frambjóðendur að tala? Ætla sumir að vera á Höfn í Hornafirði en aðrir í Keflavík? Er þá ekki hætta á því að þeir sem eru í Keflavík verði kosnir en ekki þeir sem eru á Höfn í Hornafirði af því að það eru svo fáir þar? Þetta eru allt sjónarmið sem við þurfum að skoða. Við þurfum ákveðinn tíma til að gera það og við skulum ekki flýta okkur of mikið. Ég heyrði það í gær og las það í Morgunblaðinu eða í einhverju blaði í dag að sjálfstæðismenn væru þvert á móti hugmyndunum. Það er ekki svo en við viljum hins vegar fá að skilja málið og ræða það og átta okkur á því hvaða afleiðingar það hefur. Þær afleiðingar eru ekki alveg skýrar í mínum huga og ég hygg að þannig sé það með marga. Ég gat nú ekki betur heyrt og mér sýnast vera áhöld um það hjá mörgum stjórnarsinnum hvernig við ætlum að túlka einstaka hluti og hvaða áhrif þetta muni hafa. Þess vegna segi ég: Við skulum vanda okkur við þetta. Við skulum ekki taka þetta mál fram yfir þau brýnu mál sem liggja fyrir þinginu. Hæstv. fjármálaráðherra lagði nýlega fram frumvarp sem snýr að séreignarsparnaði. Það er mjög mikilvægt mál. Við þurfum að tala um það en ekki þetta núna. En við getum hins vegar lagt það fyrir nefndina til að skoða þetta og fengið til okkar gesti og tekið það aftur upp í haust. Við getum prófað það í sveitarstjórnarkosningunum. Það eru sveitarstjórnarkosningar á næsta ári og er líklega mismunandi hvernig sveitarstjórnarmenn líta á það. En það er kannski ekkert vitlaust að gera prufu á svona kerfi í slíkum kosningum en ekki fara beint með það í alþingiskosningar. Aðalatriðið er: Öll mál sem snúa að kosningalöggjöfinni, stjórnskipuninni, hornsteinum íslenskrar skipunar, þurfa ákveðinn tíma. Ég neita því ekki að oft hefur það tekið of langan tíma en fyrr má nú vera. 
            

Frú forseti. Ég get tekið undir allt það sem kom fram í ræðu hv. þm. Ólafar Nordal og ekki síst um það sem hún kom inn á um samstöðuna sem skiptir miklu máli í þessu. Jafnframt að það skiptir höfuðmáli á þeim dögum sem eftir eru í þinghaldinu að taka fyrir og ræða þau mál sem skipta samfélagið máli, fjölskyldurnar, fyrirtækin. Við verðum að leggja aðaláherslu á þau mál. Mig langar til að koma með eina litla fyrirspurn til hv. þingmanns vegna þess að hún kom inn á prófkjör í ræðu sinni og lýsti því hvernig Sjálfstæðisflokkurinn hefur staðið að þeim. Ég er alveg sammála skýringunni sem þar kom fram en mig langar að spyrja hvað þingmanninum finnst um að prófkjör allra flokka verði sama dag á sama seðli. Valið yrði á listana með þeim hætti í stað þess flokkarnir héldu allir prófkjör á mismunandi tímum og fólk færi í kross á milli flokka til að taka ákvörðun um hverjir sætu á hinum einstöku listum viðkomandi flokka. Það yrðu sem sagt nokkurs konar forkosningar með einum auðum seðli og menn mundu raða því fólki á lista sem þeir hafa áhuga á að kjósa. Ég minnist þess að þetta var viðhaft í sveitarfélaginu Ölfusi fyrir 25–30 árum og gafst það vel. En það var einn ákveðinn stjórnmálaflokkur sem sprengdi þetta fyrirkomulag. En nú er spurningin: Er ástæða fyrir okkur á Alþingi að taka upp eða skoða þetta fyrirkomulag?

Frú forseti. Þetta hefur verið rætt stuttlega, bæði í þessu húsi og annars staðar, hvort skynsamlegt sé að hafa einhvers konar forval. Ég hygg að nú þegar kosningar ber svona brátt að hafi menn verið að velta því fyrir sér hvernig hægt sé að velja á lista með skjótum hætti. Hér um bil allir flokkar velja núna um helgina eða þá næstu. Það hefur auðvitað áhrif á þingstörfin. Ég held að þetta sé eitt af því sem við eigum að horfa til og sem við verðum að velta fyrir okkur. Við höfum ekki talað mjög mikið um breytingar á kosningalöggjöfinni undanfarin missiri. Við höfum talað um að gera þurfi ákveðnar breytingar en við ekki talað um einstakar útfærslur. En þegar málið fer á dagskrá koma ýmsar aðrar hugmyndir fram sem geta verið miklu betri en þær sem liggja fyrir. Það er það sem ég kalla eftir, að málið fái að þroskast í þinginu og úti í samfélaginu. Það er nauðsynlegt fyrir kjósendur og okkur öll sem kjósum í þessu landi að við fáum tilfinningu fyrir því í hvaða átt er verið að stefna. Þegar maður reynir að útskýra það frumvarp sem hér liggur fyrir er ekki endilega alveg skýrt í huga fólks að það eigi að fara að kjósa eftir því núna í vor vegna þess að málið er svo nýtt og algjörlega óljóst. Það er það sem ég átta mig ekki á. Af hverju er verið að bjóða fólkinu í landinu upp á þetta? Af hverju er verið að rugla fólkið í landinu með þessu? Af hverju tölum við ekki frekar um þau mál sem ég taldi upp áðan og sem við þurfum að skoða? Við afgreiðum þetta mál með eðlilegum hætti í haust, ræðum það hvarvetna í samfélaginu. Það á t.d. eftir að ræða það á vettvangi lögfræðinnar. Það er fróðlegt að vita hvaða sjónarmið eru þar uppi. Hefur þetta verið rætt mikið í háskólasamfélaginu? Á kaffistofum? Þetta þarf allt að eiga sér eðlilega umræðu sem ég legg höfuðáherslu á 

Hæstv. forseti. Hér ræðum við það mikilvæga viðfangsefni laganna sem eru lög um kosningar til Alþingis. Það er ekki á hverjum degi sem við fáum tækifæri til þess á hinu háa Alþingi að fjalla um breytingar á stjórnarskrá eða lögum um kosningar til Alþingis og þess vegna er mikilvægt að okkur gefist góður tími til þess að fara yfir þessi mál. Það sem hér er fjallað um sérstaklega og lýtur að auknu persónukjöri í kosningum til Alþingis, er að mínu mati afar mikilvægt. Ég er fylgjandi því að við aukum möguleika kjósenda á að velja á milli einstaklinga. Ég tel að við Íslendingar höfum verið að þróa það allvel með, eins og hér hefur komið fram, prófkjöri hjá einstaka flokkum, mismunandi umfangsmiklum prófkjörum, sumir flokkar láta sér nægja tiltölulega þröngan hóp, aðrir hafa opin prófkjör o.s.frv. En hér er verið að tala um að á kjörseðli eigi kjósandinn þess kost að velja og raða. Ég tel þetta geysilega mikilvæga umræðu í lýðræðissamfélagi okkar og hún þarf að fara fram á Alþingi. Hún þarf að fara fram um allt þjóðfélagið. Við þurfum að fá almenning með okkur og sannfæra hann um að þær breytingar sem við viljum gera núna á kosningafyrirkomulaginu séu sannfærandi. Ég verð að viðurkenna að mér brá nokkuð þegar fregnir bárust af því að á Íslandi væru nú eftirlitsmenn frá alþjóðlegri stofnun sem fylgist með og hefur eftirlit með kosningum í lýðræðisríkjum. Hér inni í þingsalnum er einmitt þingmaður sem þekkir slíka vinnu, eftirlit með kosningum. Ég veit ekki til þess að það hafi áður gerst á Íslandi í aðdraganda kosninga að það sjáist til slíkra eftirlitsmanna. Hvað er að gerast? Hafa áform um breytingar nokkrum vikum fyrir kosningar á kosningalöggjöf leitt til þess að eftirlitsstofnanir alþjóðasamfélagsins telji ástæðu til að hafa sérstaklega auga með kosningum á Íslandi? Ég tel þetta umhugsunarefni og eitt af því sem við þurfum að velta fyrir okkur og huga að. En hvað um það, ég tel að þessi umræða sé geysilega mikilvæg og við alþingismenn eigum að taka höndum saman um að ganga til breytinga sem eru til góðs og eru líklegar til að efla tilfinningu almennings í landinu, tilfinningu kjósenda, fyrir vali í kosningum. Við þurfum að standa þannig að málum að kosningaþátttaka minnki ekki á Íslandi, hún hefur verið að minnka víða í nágrannalöndum okkar. Meðal annars liggur fyrir í greinargerð með þessu frumvarpi að það val sem t.d. er boðið upp í Svíþjóð hefur ekki leitt til þess að kosningaþátttaka hafi aukist eða fleiri og fleiri hafi valið þann kost að velja eftir því kerfi sem Svíarnir hafa sett upp hvað varðar aukið persónuval. En hvað um það, við höfum þetta frumvarp fyrir okkur og við þurfum að taka afstöðu til þess. Ég hlýddi á framsöguræðu 1. flutningsmanns frumvarpsins, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, og ég verð að viðurkenna að hann sannfærði mig ekki um að þær aðferðir sem settar eru upp í þessu frumvarpi séu sú leið sem við eigum að fara, enda kemur fram í greinargerðinni - og hann vakti sérstaka athygli á því - að það kynnu að vera aðrir kostir í spilunum. Nefndin þyrfti að fara ofan í það hvort frumvarpið sem hv. þingmaður mælti fyrir væri þess eðlis að gera þyrfti grundvallarbreytingar á því. Ég held að allsherjarnefnd, sem fær þetta til meðferðar, þurfi svo sannarlega að skoða þetta mjög vandlega. Um leið og ég undirstrika að ég vil taka þátt í breytingum sem auka persónuvalið, velja hina réttu leið sem við getum náð sátt um, þarf að tryggja að við séum ekki að eyða tímanum í þessa umræðu núna, um svona frumvarp sem e.t.v. liggur fyrir að komist ekki í gegnum þingið vegna þess að samkvæmt 32. gr. stjórnarskrárinnar þurfi tvo þriðju þingmanna til að samþykkja slíkar breytingar á kosningareglunum. Það liggur fyrir lögfræðiálit innan þingsins. Í niðurstöðu þess segir að um þá breytingu á kosningalögunum sem við fjöllum um, gildi ákvæði 32. gr. um að tvo þriðju hluta atkvæða á Alþingi þurfi til að gera breytinguna. Allsherjarnefnd þarf að fara ofan í þetta og kynna sér það vandaða lögfræðiálit sem liggur fyrir innan þingsins og þarf að skoða. Við eigum ekki að standa frammi fyrir því að talið verði að við höfum breytt lögum hér sem varða kosningar til Alþingis þannig að ekki standist stjórnarskrána. Það gæti leitt til þess að kosningin yrði kærð, enda varar einn af höfundum frumvarpsins við þessu í grein í Fréttablaðinu í gær. Þar kemur fram að sú leið sem gert er ráð fyrir að farin verði í frumvarpinu, sé umdeild, það sé umdeilt hvort þetta ákvæði stjórnarskrárinnar gildi um frumvarpið. Hann gengur ekki lengra en svo en vekur athygli á að það sé umdeilt. Það segir mér að þetta þurfi að skoða alveg sérstaklega. Annað sem var í þessu ágæta blaði sem vitnað var til og vakti reyndar athygli mína var það - sem er allt annað mál - að fram kom hjá hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að þau hafa miklar áhyggjur af því að mál gangi ekki nógu hratt fram í þinginu. Þau telja að mál gangi ekki eins og nauðsynlegt sé, eins og segir í Fréttablaðinu, svo ég vitni til þess, með leyfi forseta: „Þá létu ráðherrar í veðri vaka að það stæði upp á þingið að hafa hraðar hendur.“ Um hvað erum við að fjalla? Erum við að fjalla um bráðnauðsynlegar aðgerðir fyrir heimilin, fyrirtækin og bankakerfið í landinu? Nei, við erum að fjalla um breytingar á kosningalöggjöfinni sem ég tel að sé nauðsynlegt að fara yfir en ég tel að það sé ekki forgangsmál sem ryðji öðrum mikilvægum málum frá og til hliðar. Ég er alveg sammála hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að við þurfum að gæta þess að þau mál sem eru mikilvæg fyrir efnahagsstöðuna í landinu og það alvarlega ástand sem hér er og er nauðsynlegt að afgreiða til að koma til móts við það ástand. Þetta vildi ég nefna hér í framhjáhlaupi af þessu tilefni. Hvað varðar hins vegar það frumvarp sem hér er til meðferðar tel ég að það sé mjög mikilvægt að breytingarnar feli í sér að útfærslan á kerfinu sé einföld. Ég hef miklar efasemdir um að það sé skynsamlegt að mismunandi aðferðir séu hjá flokkunum. Einn flokkur velur frambjóðendur og fastsetur á listann í prófkjöri á meðan annar flokkur býður upp á að stilla upp óraðað og lætur kjósendum eftir röðun. Ég tel að það sé ekki kostur eins og hér er gert ráð fyrir sem æskilegum möguleika. Ég tel a.m.k. að allsherjarnefnd þurfi að fara mjög vandlega ofan í þetta fyrirkomulag. Við viljum ekki hrapa að neinum breytingum sem gera framkvæmd kosninga til Alþingis Íslendinga flókna og líklega til þess að fjöldi atkvæðaseðla gæti orðið ógildur þó að sem betur fer muni fólk að sjálfsögðu kynna sér vel þær reglur sem eru í gildi. Ég tel engu að síður mikilvægt að þetta atriði sé á þann veg að ein regla gildi um framboð allra flokkanna á Íslandi. Þá er spurningin: Hvaða aðferð er best? Það tel ég að allsherjarnefnd þurfi að skoða vandlega og er æskilegt að við finnum sameiginlega leið sem við getum samþykkt, helst samhljóða, á Alþingi. Það væri mjög af hinu vonda ef efnt yrði til mikils ófriðar um þetta mál. Ég verð að segja alveg eins og er að miðað við framsögu 1. flutningsmanns var ekki verið að gefa færi á miklum málamiðlunum þar. Fullyrt var að lögfræðiálit sem varðar 32. gr. stæðist ekki sem gerir ráð fyrir því að tveir þriðju þingmanna verði að samþykkja breytingarnar þannig að ekki var gefið neitt færi á mikilli umfjöllun eða miklum breytingum á þessu frumvarpi nema þá gjörsamlega í grundvallaratriðum. Hæstv. forseti. Ég tel sem sagt að við þurfum að fara mjög vandlega yfir þetta og ítreka almennan stuðning minn við aukið persónuval. Ég vænti þess og vona svo sannarlega að hv. allsherjarnefnd nái að fjalla þannig um frumvarpið að við fáum aftur inn í þingið vandaða lagasmíði sem við getum sameinast um, hvort sem það verður á þessu vori eða að þeir sem hér verða áfram fái tækifæri til að afgreiða það næsta haust.

Frú forseti. Efnahagshrunið sem við stöndum frammi fyrir á Íslandi í lok tæplega 18 ára valdatíma Sjálfstæðisflokksins er vissulega mikið úrlausnarefni úr að greiða og ummæli forsætisráðherra okkar, sem ekki voru kannski nákvæmlega endursögð í fjölmiðlum, lutu að því að það mundi mæða mikið á Alþingi að koma þeim fjölmörgu og brýnu björgunarmálum hér í gegn sem við vitum að þingið þarf að reyna að afgreiða áður en það fer heim í kosningar. Þau voru ekki í niðrandi merkingu sögð, heldur þvert á móti af skilningi á því að mikið mun mæða á þinginu. En lýðræðið er líka mikilvægt og ég held að það sé líka mikilvægt verkefni að koma til móts við þjóðina og háværar kröfur hennar um aukið lýðræði sem tengist m.a. þeim atburðum sem orðið hafa á Íslandi. Að öðru leyti verð ég að segja að ég veit ekki hvort hv. þm. Sturla Böðvarsson og fyrrverandi forseti Alþingis er best manna til þess fallinn að mæra virðingu Alþingis eins og hann talar til sumra starfsbræðra sinna, t.d. í blaðagrein í dag þar sem hann segir, með leyfi forseta, eftirfarandi: „Á mínum langa ferli í stjórnmálum hef ég ekki áður orðið vitni að öðrum eins vinnubrögðum og þeim sem Jóhanna og Steingrímur J. viðhafa á öllum sviðum. Og það er vert að minnast þess og rifja upp að þau komust til valda í skjóli ofbeldisfullra aðgerða gegn Alþingi. Aðgerða sem ráðherra Vinstri grænna hefur hreykt sér af að hafa staðið að baki og margir telja að hafi verið skipulagðar í skjóli Vinstri grænna bæði innan þingsins og utan.“ Þetta eru einhver ömurlegustu ummæli sem ég hef lengi séð frá stjórnmálamanni. Þetta eru ómagaorð, þetta eru órökstuddar og rangar dylgjur um starfsbræður hv. þingmanns í stjórnmálum og ég lýsi sérstakri skömm minni á því að Sturla Böðvarsson, hv. þingmaður og fyrrverandi forseti Alþingis, skuli leyfa sér málflutning af þessu tagi. Ég kýs að nota ræðustól á Alþingi til að lýsa skömm minni á þessum málflutningi hv. þm. Sturlu Böðvarssonar og mun ekki svara því að öðru leyti.

Hæstv. forseti. Hér sannaðist það að sannleikanum verður hver sárreiðastur þegar hlustað er á stóryrði og gífuryrði hæstv. fjármálaráðherra. Það mæðir vissulega mikið á Alþingi og það mæddi vissulega mikið á Alþingi í haust og það sem af er vetri. Ég tel að alþingismenn hafi langflestir staðið bærilega vel í fæturna og fengist við þau mikilvægu verkefni sem um er að véla á hinu háa Alþingi. Gífuryrði í garð einstakra þingmanna héðan úr ræðustól af hálfu hæstv. fjármálaráðherra vekja auðvitað athygli og þau snerta þingmenn, vissulega. En ég hvet hæstv. fjármálaráðherra, vegna þeirra orða sem hann viðhafði hér, til að kynna sér það sem bókað er í fundargerð forsætisnefndar fimmtudaginn 22. janúar sl. Þá gæti hann kannski áttað sig á því um hvað ég er að tala.

Forseti. Mér er nákvæmlega sama hvað er bókað í forsætisnefnd Alþingis. Ég sem formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs veit fyrir hvað sá flokkur stendur og veit að hann hefur ætíð og alltaf lagst gegn hvers kyns beitingu ofbeldis. Ég hvatti héðan úr þessum ræðustóli til þess þegar sem mestur óróleiki var í þjóðfélaginu að allir gættu stillingar og hófs og hef ævinlega og ætíð fordæmt allt ofbeldi. Það er algerlega óboðlegur óhróður sem er beint nánast að heilli ríkisstjórn og stjórnmálaflokki, tal af þessu tagi að ríkisstjórn hafi komist til valda í skjóli ofbeldisfullra aðgerða gegn Alþingi. Þetta er svo yfirgengilegur málflutningur að hann dæmir sig auðvitað algerlega sjálfur. Ég kalla það ekki gífuryrði nema þá það að vitna í hv. þm. Sturlu Böðvarsson. Það má auðvitað segja að það sé viss tegund gífuryrða að leggja það á Alþingi og ræðutíðindin að vitna orðrétt í hv. þingmann en það var það sem ég gerði. Að öðru leyti hafði ég ekki um þetta önnur orð en þau að ég lýsti skömm minni á þessum málflutning hv. þingmanns. Þetta er með því allra lágkúrulegasta og fyrirlitlegasta sem ég hef séð íslenskan stjórnmálamann lengi reyna, að fara í opinberri blaðagrein fram með þessum hætti gagnvart ríkisstjórn og stjórnmálaflokkum og starfsfélögum sínum í pólitík að ekki bara láta að því liggja, heldur nánast segja það berum orðum að menn hafi komist til valda á grundvelli ofbeldisaðgerða gegn Alþingi sem þeir hafi sjálfir skipulagt. Þetta er svo fjarri öllum veruleika og hv. þingmaður hlýtur að vita að það er alrangt, þetta er ósannur, ómaklegur og óviðeigandi óhróður sem er hv. þingmanni til sérstakrar skammar og að hann skuli kjósa að merkja starfslok sín á Alþingi með þessum hætti er auðvitað ömurlegt. Þetta heitir að enda illa, frú forseti, verð ég að segja.

Virðulegur forseti. Ég vil vekja athygli á því að hér er verið að ræða um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis þegar hæstv. fjármálaráðherra notar tækifærið til að tala með þeim hætti sem hann gerði hér og ég endurtek að sannleikanum verður hver sárreiðastur. Það sannaðist hér á hæstv. fjármálaráðherra sem hefur leyft sér að veitast með þeim hætti sem hann gerði að þingmanni. Hv. þingmaður og hæstv. ráðherra sem hefur staðið hér í ræðustól á þinginu og notað orðbragð og framgöngu og látbragð sem enginn annar þingmaður hefur leyft sér 

Ég hef aldrei verið víttur á Alþingi.

Frú forseti. Þessi hv. þingmaður sem hér talaði síðast, Sturla Böðvarsson, var eitt sinn forseti Alþingis, fram til 1. febrúar sl. Svo kemur hann núna sem almennur þingmaður og hefur áhyggjur af því að það þurfi að skoða mál það sem hér er til umræðu nokkuð betur vegna þess að einhver hafi sagt að það kynni að brjóta í bága við stjórnarskrá. Má ég rifja upp og biðja hv. þingmann að rifja upp viðbrögð sín við þeim varnaðarorðum sem flutt voru á Alþingi 11. desember sl. þegar sýnt var að það var verið að brjóta stjórnarskrána með því að taka af mönnum lögvarðan rétt til þess að fara í mál við gömlu bankana. Við þessu var varað í ræðustól á Alþingi. Við þessu var varað í nefndarálitum. Við þessu var varað á skrifstofu forseta Alþingis eins og upplýst hefur verið hér í þingsölum þegar hv. þm. Atli Gíslason gekk á fund þess sem þá var forseti og hér talaði áðan. Og hvað skyldi þessi hv. þingmaður hafa gert til þess að gæta virðingar Alþingis þegar stjórnarskráin er annars vegar? Nákvæmlega ekki neitt. Svo líða 2 mánuðir og 9. febrúar sl. fellur dómur í héraðsdómi: Þessi lög brjóta gegn stjórnarskránni. Þess vegna er það, frú forseti, að nú er verið að reyna að bæta fyrir þessi afglöp sem þáverandi forseti Alþingis átti auðvitað að stöðva en hafði ekki manndóm í sér til.

Hæstv. forseti. Eins og oft áður virðist sannleikurinn ekki vera nærri hv. þingmanni sem hér talaði. Hún talaði hér um tiltekið frumvarp sem hv. viðskiptanefnd var með til meðferðar. Það er alveg rétt að við áttum ágætan fund, við hv. þm. Atli Gíslason, þar sem hann fór yfir málefnin og ræddi um þau atriði sem hann vildi nefna sérstaklega og vara við. Það er rangt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur, eins og margt annað sem frá henni kemur, að þáverandi forseti Alþingis hafi ekki brugðist við. Hann brást við, fundaði með formanni nefndarinnar og starfsmönnum þingsins sem unnu á nefndasviði að þessu máli og óskaði eftir því að farið yrði ofan í málið að nýju. Það var niðurstaða meiri hluta nefndarinnar að þess gerðist ekki þörf vegna þess að á leiðinni væru frekari breytingar á þessum lögum og það væri gert ráð fyrir því að nefndin flytti breytingar á þessari löggjöf sem tryggði þá stöðu sem nauðsynlegt væri að tryggja. Ég vísa algerlega til föðurhúsanna fullyrðingum og stóryrðum hv. þingmanns í minn garð.

Frú forseti. Í nefndaráliti sem hv. þm. Atli Gíslason lagði fram vegna þeirra laga sem ég hef hér tekið til umræðu og brjóta gegn stjórnarskránni segir, með leyfi forseta: „Þar er breytingartillaga við 2. gr. tekin upp 116. gr. gjaldþrotaskiptalaga án þess að lögfesta um leið ákvæði 117. gr. Með því er tekinn af stjórnarskrárbundinn réttur einstaklinga og lögaðila til að leita til dómstóla um ágreining auk annarra frávika.“ Stjórnarskrárbundinn réttur einstaklinga og lögaðila af þeim tekinn. Það var á hv. þm. Sturlu Böðvarssyni að heyra að það væri allt í lagi að brjóta stjórnarskrána, svona í bili ef bara önnur lagasmíð væri í farvatninu sem mundi leiðrétta það innan tíðar. Það var niðurstaða hans sem hann lýsti hér áðan sem forseti Alþingis í því máli. Það er nákvæmlega það sem ég sagði, hér fóru lögin í gegn þrátt fyrir ítrekaðar viðvaranir og hefur nú verið staðfest fyrir dómi að voru lögleysa og stjórnarskrárbrot. Hv. þingmaður verður ekkert maður að meiri þó að hann beri á mig lygar og ég ætla hvorki að kveinka mér undan því né vísa því til föðurhúsanna vegna þess að ég tel þennan hv. þingmann ekki marktækan í þeim efnum.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er auðvitað komin út á nokkuð sérstakan og mjög hálan ís af hálfu hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur.  Ég vísa þessum stóryrðum öllum til föðurhúsanna og vænti þess að hv. þingmaður kynni sér málin betur áður en rokið er upp með þeim orðum og þeirri orðræðu sem hér var viðhöfð.

Frú forseti. Hér er á dagskrá mál sem varðar grundvallaratriði í því hvernig við kjósum í þessu landi. Ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á að það sé rætt en þá ber svo við að næstum enginn stjórnarsinni er í salnum og þeir sem eru í salnum taka til við að tala um eitthvað allt annað en þetta mál snýst um. Af hverju vill enginn þeirra tala við okkur um það mál sem hér er verið að ræða, af hverju vilja menn ekki gera það?

Við komumst ekki að, þið eruð svo mörg á mælendaskrá.

Af hverju vilja menn ekki tala um að þetta frumvarp, hugsanlega, ef menn fallast ekki á að það þurfi aukinn meiri hluta, er þá líka brot á stjórnarskránni? Af hverju vill enginn tala um það, hvernig stendur á því að menn koma hér og ráðast á einstaka menn út af allt öðru máli en því sem hér á að ræða? Af hverju megum við ekki tala um þetta frumvarp sem snýr að grundvallaratriði í þessu landi? Og aftur á morgun, stjórnarskráin, ætlar enginn að vera viðstaddur þá? Ætlar enginn að taka þátt í þeirri umræðu? Hvað á þetta eiginlega að þýða?

Virðulegi forseti. Mismunandi sjónarmið kunna að vera um það hver séu brýnustu verkefnin sem standa eigi í við þær aðstæður sem við búum við í dag. Það liggur fyrir að frumvarpið sem hér er til umræðu, um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis, var sett í ákveðinn forgang við umræðu í gær. Jafnframt er ákveðið að hér skuli halda áfram og reyna að klára þá umræðu sem um er að ræða. Ég hefði talið að það væru mörg önnur brýnni mál sem Alþingi þyrfti að sinna heldur en einmitt þetta frumvarp á þessum tíma. Ég hefði talið að brýnna væri að sinna málum sem varða hagsmuni heimila og fyrirtækja í landinu heldur en það frumvarp sem hér er um að ræða. Ég skal ekki orðlengja það heldur fjalla um efni þessa frumvarps og hver séu brýnustu verkefnin varðandi breytingar á kosningalögum og stjórnarskrá. Mesta óréttlætið sem við búum við í dag hvað kosningalög varðar er sú staðreynd að kosningarréttur landsmanna er ekki jafn. Um er að ræða að verulegur munur er á atkvæðum fólks. Það munar allt að helmingi á vægi atkvæðis hvers kjósanda. Í stjórnarskránni, 31. gr., er kveðið á um eftirfarandi: „Ef kjósendur á kjörskrá að baki hverju þingsæti, að meðtöldum jöfnunarsætum, eru eftir alþingiskosningar helmingi færri í einu kjördæmi en einhverju öðru kjördæmi skal landskjörstjórn breyta fjölda þingsæta í kjördæmum í því skyni að draga úr þeim mun. Setja skal nánari fyrirmæli um þetta í lög.“ Þessi ákvæði er að finna í kosningalögum, í 8. gr. En mismunun er lögfest. Í stjórnarskrá lýðveldisins er lögfest óréttlæti þess efnis að allt að helmingsmunur skuli vera á milli kjósenda, þ.e. að kjósendur í ákveðnum kjördæmum skuli hafa helmingi meira atkvæðavægi en kjósendur í öðrum kjördæmum. Það er óviðunandi óréttlæti að ekki skuli hafa verið hægt að þurrka þetta í burtu og miða við það að kjósendur hafi allir sama rétt, einn maður eitt atkvæði. Það er grundvallaratriði og grundvallarforsenda lýðræðis. Það hefði verið það brýnasta sem hefði þurft að gera varðandi breytingar á stjórnarskrá, varðandi breytingar á kosningalögum, að koma á jafnrétti og jafnræði fólksins í landinu þannig að hver maður hefði eitt atkvæði óháð því hvar hann býr í landinu. Þetta er spurningin um lýðkjör. Og það er nú einu sinni þannig að mannréttindi og kosningarréttur eru ekki fyrir fermílur, fjöll, akra eða engi heldur fyrir fólk. Fólk á að hafa sömu mannréttindi, sömu lýðréttindi, óháð því hvar það býr á landinu. Þess vegna er brýnt að koma á breytingum á kosningalögum og stjórnarskrá hvað þetta varðar. Það er forgangsatriði sem ætti að vera til umræðu varðandi breytingar á kosningalögum og komi fram breytingar á stjórnarskipunarlögum er það forgangsatriði að koma á jöfnuði milli kjósenda í landinu. Það frumvarp sem hér er til umræðu fjallar um það að heimilað sé að bjóða fram óraðaða framboðslista. Þrátt fyrir að í greinargerð sé talað um að færi gefist á persónukjöri í kosningum og talað um óraðaða framboðslista þá eru þeir í raun ekki óraðaðir. Þeir eru raðaðir miðað við ákvæði lagafrumvarpsins, þeir eru raðaðir eftir stafrófsröð. Hins vegar er um það að ræða að hlutað er til um það hvar byrjað er í stafrófsröðinni, og það er í sjálfu sér ekki óraðaður listi. Ef hluta ætti til um það og listi væri óraðaður væri í raun verið að miða við að hlutað væri til um hvert einasta sæti. Það væri þá miklu eðlilegra en að hafa þann hátt á sem frumvarpið gerir ráð fyrir þar sem eingöngu er hlutað til einu sinni og síðan raðast stafrófsröðin áfram eftir það, þ.e. í staðinn fyrir hugsanlega að byrja á A þá byrja menn á G eða S og síðan í beinu framhaldi þangað til komið er að - með svipuðum hætti og iðulega er við nafnakall hér í kosningum á Alþingi. Það eru nokkur atriði sem tæknilega eru ágalli á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er í 2. gr. talað um það að ef kemur fram listi þar sem fleiri nöfn eru á en kjósa skal skuli hluta til um þau nöfn sem skulu felld á brott. Þá eru menn komnir út í það að teningur ráði kasti um það hvort viðkomandi sé í framboði eða ekki. Nú er sá háttur á ef um er að ræða slíka hluti þá eru það þeir sem aftastir eru sem falla brott af listanum en þarna gæti það þess vegna verið í tölvutæku formi hver væri í framboði fyrir viðkomandi framboð, þannig að það væri þurrkað út eftir atvikum svo sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Þá er verið að tala um það að yfirkjörstjórn skuli tölusetja nöfn eftir stafrófsröð og hluta síðan um það hver skuli vera efstur á listanum. Eins og ég vísaði til hér áðan þá er það spurning: Af hverju ekki að hluta til um alla? Fyrir liggur að ef þessi háttur yrði að veruleika væri um óskaplega flókinn hlut að ræða. Það væri erfitt fyrir kjósandann að átta sig - það væri erfitt að lesa í vilja kjósandans þegar um slíka hluti er að ræða sem hér er lagt til og spurningin er hver ávinningurinn eigi að verða. Fólk skipar sér í stjórnmálaflokka og stjórnmálasamtök og ágreiningur er um það hverjir séu líklegastir til að geta verið bestu málsvarar viðkomandi stjórnmálasamtaka eða stjórnmálaflokka. Stjórnmálaflokkarnir hafa fullt leyfi til þess að ákveða það með hvaða hætti þeir velja fulltrúa sína og gera það með mismunandi hætti. Sumir með prófkjörum, aðrir með því að stilla upp af trúnaðarmannaráði og/eða sérstökum kjörstjórnum. Í sjálfu sér getur það allt saman verið gott og blessað. Spurningin gæti kannski verið um það að koma í veg fyrir að of mikið flokksræði myndist í því lýðræðiskerfi sem við búum við. Það er ákveðið viðfangsefni að berjast gegn flokksræðinu og reyna að tryggja sem frjálsasta stöðu þeirra sem starfa innan stjórnmálaflokka en ekki er verið að leysa úr því viðfangsefni með því sem hér um ræðir. Miklu frekar er verið að búa til vandamál sem hægt er að vera laus við.

Það er verið að auka það.

Það er verið að auka við vandamálið. Í sjálfu sér verður ekki séð að það leysi eitt eða neitt eða sé líklegt til að koma á skilvirkara lýðræði í landinu eða líklegra til þess að koma á meiri festu í stjórnarframkvæmd. Ég skoðaði athugasemdir í greinargerð við frumvarpið og leitaði að því hvort einhver fordæmi væru nefnd um það að nokkur svona skipan væri til staðar í þeim lýðræðislöndum sem við eigum einhvern skyldleika við. Og svo er ekki. Það er verið að nefna það að t.d. í Finnlandi og í Danmörku hafi menn heimildir til þess að breyta töluröð á listum og geti, auk þess að kjósa flokkslista, kosið sérstakan frambjóðanda. Það er í sjálfu sér allra góðra gjalda vert. Það er spurning hvort ekki væri ástæða til að skoða slíkar breytingar á kosningalögum þannig að menn sem njóta sérstakra persónuvinsælda gætu hugsanlega náð kjöri þó að þeir væru kannski ekki skráðir ofarlega á þeim flokkslista sem þeir eiga sæti á. Mig minnir að í einu tilviki í Danmörku hafi t.d. komið til þess, af því þar eru reglur um útstrikanir og breytingar á listum með öðrum hætti en hér - þetta er nú sagt allt eftir minni - að í borgarstjórnarkosningum í einni útborg Kaupmannahafnar hafi maður sem var í heiðurssætinu, sem var fyrrverandi formaður danska Íhaldsflokksins, verið færður efst og verið kosinn í borgarstjórnina þvert gegn vilja sínum. Kjósendur vildu færa manninn í heiðurssætinu í fyrsta sætið. Í sjálfu sér væri það góðra gjalda vert að skoða breytingar á kosningalögum hvað þetta varðar. En ekki er verið að gera það hér. Hér er verið að leggja til algjöran rugling í því hvernig stilla eigi upp. Ég get ómögulega samþykkt að það horfi til neinna framfara eða aukins eða bætts lýðræðis í landinu. Ef menn vildu skoða breytingar sem gætu hamlað flokksræði og væru líklegar til þess að koma á öðrum hlutum en þeim sem hér er um að ræða er til miklu virkari leið til þess og það er að gera breytingar á 43. gr., sbr. 32. gr. kosningalaganna. Í 43. gr. kosningalaganna eru nefnilega ákveðin ákvæði sem mönnum sést oft yfir og hafa gleymt. Í 2. mgr. 43. gr. laga um kosningar segir, með leyfi forseta: „Nú hafa stjórnmálasamtök fleiri lista en einn í sama kjördæmi og skal þá merkja þá A, AA …, B, BB … o.s.frv. eftir því sem við á.“ Þannig að heimild er til þess fyrir flokksmenn að bera fram fleiri en einn lista. Þannig gætu t.d. framsóknarmenn borið fram tvo lista í Reykjavíkurkjördæmi norður. Sjálfstæðismenn gætu þess vegna borið fram þrjá lista, D, DD og DDD, í einhverju öðru kjördæmi o.s.frv. Vandamálið í sambandi við þetta kemur fram í 32. gr., lokamálsgreininni þar, með leyfi forseta: „Ef sá sem ákveður framboðslista eða staðfestir hann endanlega samkvæmt reglum stjórnmálasamtaka ber fram mótmæli gegn því að listi sé í framboði fyrir þau samtök skal úrskurða að slíkur framboðslisti teljist ekki vera í framboði fyrir þau.“ Segja má að þarna hafi verið sett inn óeðlilegt ákvæði og eðlilegra hefði verið að gera kröfu til þess að þeir sem vildu bera fram lista í nafni flokks væru þá löglega skráðir flokksmenn í flokkinn. Á sínum tíma þegar umræður voru um kosningalög, og um þetta ákvæði sérstaklega, þ.e. 24. apríl 1959, sagði þáverandi formaður stjórnarskrárnefndar, Bjarni Benediktsson, í framsöguræðu sinni fyrir meirihlutaáliti þeirrar nefndar sem um þetta fjallaði, með leyfi forseta: „Ef margir eru í kjöri, fimm eða sex, og kosið hlutfallskosningu þá er ljóst í fyrsta lagi að kjósandinn getur valið um fleiri menn á hverjum lista og er ekki bundinn við þá röðun sem er á listanum þegar hann er lagður fram af flokkssamtökunum. En eins verður þá að muna að minni áhætta er fyrir óánægða flokksmenn að bera fram sérstakan lista ef hlutfallskosningar eru vegna þess að þá er líklegt að meiri líkur séu til þess að minni hlutinn geti komið að sínum manni og þó klofningur verði í flokki þurfi það ekki að leiða til þess að sætið glatist alveg heldur geti af tveimur mismunandi flokkslistum jafnvel tveir mismunandi menn verið valdir.“ Hann heldur síðan áfram, með leyfi forseta: „Þetta aukna frjálsræði kjósenda sést berlega af tali manna um það að þessari skipun sé sérstaklega fylgjandi hætta á smáflokkum. Sú hætta er í raun og veru ekki annað en það að kjósendur megi sjálfir velja þann sem þeim líkar. Sumir kalla það hættu. Aðrir kalla það aukið frjálsræði.“ Kosningalögin búa til og geyma heimildir fyrir mjög miklu frjálsræði hvað þetta varðar. Þess vegna á sú breytingartillaga sem hér er verið að tala um á kosningalögunum ekki erindi og skiptir í sjálfu sér ekki öðru máli en því að valda ákveðnum ruglingi. Ekki er tekið á því sem mestu máli skiptir, að þurrka út ójöfnuðinn milli landsmanna, þannig að einn maður hafi eitt atkvæði. Í öðru lagi skiptir það engu máli, flokksræðið verður eftir sem áður ríkjandi.

Frú forseti. Mjög góðar umræður hafa verið um lýðræðið og hvernig hægt er að koma áhrifum kjósenda í gegnum flokka til Alþingis þannig að krafa þjóðarinnar eða þeirra fjöldasamkunda sem hafa verið hérna í vetur um að menn hafi meiri áhrif á Alþingi næði fram að ganga. Það er ekki einfalt að koma því við að hinn almenni kjósandi hafi áhrif á þá einstaklinga sem skipa á endanum Alþingi Íslendinga. Menn hafa reynt margar aðferðir. Við höfum verið með alls konar kerfi. Ég tek undir það sem hv. þm. Jón Magnússon sagði áðan um misvægi í atkvæðavægi. Það er náttúrlega í reynd ólíðandi og ég tek undir með honum að það er mikið mál að sumir kjósendur hafi hálft atkvæði og aðrir kjósendur hafi fullt atkvæði eftir því hvar þeir búa á landinu. Það er náttúrlega eitthvað sem þyrfti kannski að laga fyrst og fremst. Þetta hef ég bent á mörgum sinnum í gegnum tíðina. Hvernig komum við svo vilja kjósenda í gegnum flokkapólitíkina inn á Alþingi? Eins og ég gat um er það ekki einfalt. Menn mynda jú flokka vegna þess að þeir hafa sameiginlega stefnu, sameiginlega lífssýn í meginmálum. Það er alrangt sem sumir halda að þeir sem eru í einhverjum einum flokki séu allir með sömu skoðun og sömu lífssýn. Í meginmálum standa þeir saman í sinni stefnu. Það frumvarp sem við ræðum nú gengur út frá því að flokkar geti boðið fram annars vegar raðaða lista og hins vegar óraðaða lista. Þá er hugsunin væntanlega sú að í óröðuðum lista hafi kjósandinn val um hvaða menn skipi þann lista og það er hárrétt. Spurningin sem skilin er eftir er: Hvað gerist með hina röðuðu listana, hvernig voru þeir valdir? Var það flokksstjórnin sem tók ein ákvörðun um það einhvers staðar í bakherbergjum, e.t.v. eftir heilmikla umræðu fram og til baka eða var það gert í prófkjöri? Nú vill svo til að minn flokkur hefur í gegnum tíðina verið flokka duglegastur að stunda raunveruleg prófkjör meðal flokksmanna sinna sem segir það að flokksmenn flokksins hafa heilmikið um það að segja hvernig listi flokksins er uppbyggður á meðan aðrir flokkar hafa verið með tilnefningar og einhverja nefnd sem raðar á listann sem er á margan hátt mjög ólýðræðislegt. Það sem gert er ráð fyrir hér er að annars vegar verði þetta raðaður listi sem hugsanlega er valinn með prófkjöri og hins vegar listi sem valinn er í lokuðum herbergjum, sem sagt ekkert prófkjör og engin áhrif kjósandans, hvorki flokksmannsins né annarra á þann lista. Síðan verði annar flokkur af óröðuðum listum þar sem fólk getur kosið. Þar kemur hins vegar vandamál sem ekki er tekið á og ekki rætt almennilega um. Ef við tökum t.d. Sjálfstæðisflokkinn, þar væru mjög margir sem mundu vilja bjóða sig fram, segjum 100 manns, hvernig á að velja þá úr? Ef menn gæta ekki að sér og setja of marga á listann verður hreinlega með hlutkesti einhver fjöldi tekinn út af þeim svo að fjöldinn verði réttur á endanum. Það finnst mér eiginlega vera sísta lýðræðið, frú forseti, af þessu öllu, það er eiginlega það sísta. Flokkur sem lendir í því að 100 manns vilji bjóða sig fram yrði væntanlega að hafa prófkjör eða beita annarri aðferð til að lenda ekki í því að besta fólkið á listanum yrði kannski vinsað úr með hlutkesti, sem yrði náttúrlega versta niðurstaðan. Ef mjög margir bjóða sig fram enda menn í rauninni með svipað kerfi og áður, þ.e. annaðhvort yrði prófkjör sem raðar mönnum á lista eða einhver nefnd raðar mönnum á lista. Svo koma kjósendur aftur og endurraða þeim sama lista. Það getur því dálítið skrýtin niðurstaða komið út úr því. Þetta er eitthvað sem þarf að ræða mjög nákvæmlega því að menn mega ekki kastað til þessa höndum. Menn hafa líka bent á að það að breyta kosningalögum svona stuttu fyrir kosningar - ekki er langt í kosningar, þær eiga að vera 25. apríl að því er sagt er, ekki er búið að ákveða það - sé mjög ólýðræðislegt. Margir flokkar eru t.d. búnir að ákveða prófkjör, sumir eru meira að segja búnir að tilnefna fólk. Vinstri grænir eru búnir að tilnefna sína menn í einu kjördæmi og mjög hæpið að sá flokkur færi í því kjördæmi að koma með óraðaðan lista, það yrði mjög skrýtið, frú forseti. Menn hefðu hugsanlega hegðað sér öðruvísi ef lagafrumvarpið hefði legið fyrir áður. Þá hefðu þeir hugsanlega komið með óraðaðan lista því að þeir hefðu viljað láta kjósendur hafa meiri áhrif á listann. Þarna komum við aftur að því hvort það sé yfirleitt tækt að samþykkja frumvarp svona rétt fyrir kosningar. Ég átti fund í morgun með fulltrúum frá ÖSE, Öryggis- og samvinnustofnunar Evrópu, þar sem þeir eru að skoða væntanlegar kosningar. Þetta er eitt af þeim atriðum sem þeim hefur verið bent á og eru þeir að skoða hvort það sé tækt. Sú niðurstaða mun væntanlega liggja fyrir nokkuð fljótlega án þess að ég sé nokkuð að segja að hún sé á neinn hátt bindandi. Ég er hins vegar ekki mjög hrifinn af frumvarpinu að því leyti til að þegar þingmenn hafa farið í prófkjör vita þeir að það er mjög hatrömm barátta, því miður. Það má eiginlega segja að í ferlinu rekist menn aldrei á persónulega baráttu nema í prófkjörum og eins náttúrlega þegar verið er að stilla upp lista, þá geri ég ráð fyrir að það séu líka ansi mikil átök og sárindi. Út úr prófkjörum koma oft því miður leiðindi og sárindi. Þeir sem tapa sætta sig ekki við það og kenna fólki um óheiðarleg vinnubrögð, þetta þekkjum við úr öllum þeim prófkjörum sem hafa verið hér á landi, mörg dæmi hafa komið upp. Ég tel að mjög mikilvægt sé að slík sárindi séu að mestu leyti lögð til hliðar fyrir kosningar og dálítill tími líði frá prófkjöri og þar til kosningar verða einmitt til þess að flokkurinn geti farið heilsteyptur í kosningar. Að afstöðnum kosningum þarf að mynda ríkisstjórn og menn geta lent í því að ef mikil sárindi eru gæti orðið virkilega erfitt bæði milli flokka og innan flokks að koma saman heilsteyptu liði. Eins og þetta frumvarp gerir ráð fyrir, þ.e. að flytja prófkjörin inn á kosningadaginn, eru menn ekki bara að slást á milli flokka heldur er þeir að slást innbyrðis, innan þess flokks sem er með óraðaðan lista. Það getur skaðað þann flokk heilmikið og í raun eyðilagt lýðræðið. Ég tel að menn hafi ekki hugsað það alveg til enda og þeir sem hafi hannað þetta séu kannski ekki alveg með það á hreinu hvernig svona prófkjör fara fram og hvað þau geta valdið miklum sárindum og leiðindum. Ef t.d. allir listar væru óraðaðir mundu kosningarnar felast í því að menn væru að berjast milli flokka en líka innan flokkanna. Það mundi allt dynja í auglýsingum: Kjósið Jón á lista A o.s.frv. Þetta yrði því dálítið skrýtin staða. Það sem ég hef látið mér detta í hug til þess að leysa þennan vanda er að flokkarnir hefðu sameiginlegt prófkjör, t.d. þrem eða fjórum mánuðum fyrir kosningar, þar sem við komum í veg fyrir það að kjósendur séu að hafa áhrif á fólk á öðrum listum, eins og hefur komið fram í sumum bæjarfélögum, t.d. á Siglufirði. Þar held ég að 100% bæjarbúa hafi kosið í öllum prófkjörum sem þar voru haldin, sem þýddi að fólk blandaði sér inn í uppstillingu á listum sem það ætlaði ekkert að kjósa. Það væri miklu skynsamlegra að hafa bara eitt sameiginlegt prófkjör í hverju kjördæmi. Þá mundu menn fyrst velja sér lista og svo gætu þeir raðað innan þess lista og 100 manns gætu verið á listanum þess vegna, eða eins og í Reykjavík, 29 manns hjá sjálfstæðismönnum. Mér litist miklu betur á slíkt fyrirkomulag að sameiginlegt prófkjör yrði hjá öllum flokkunum. Síðan gætu menn farið í venjulega hefðbundna kosningabaráttu og haft til þess góðan tíma og menn væru búnir að vinna á sárindunum að mestu leyti þegar kemur að kosningum. Þegar menn ræða um svona kosningafyrirkomulag hljóta menn að velta vöngum yfir því og margir hafa spurt: Hvernig stendur á því að tvö kjördæmi eru í Reykjavík? Hvernig stendur á því að við erum með sex kjördæmi á landinu og sum þeirra óskaplega stór og önnur miklu minni, af hverju er þetta svona? Þá vil ég rifja upp að þetta er ákveðin málamiðlun á milli þess að hafa landið allt eitt kjördæmi, eins og sumir, sérstaklega í Samfylkingunni, tala um, að hafa landið allt sem eitt kjördæmi og sjá það sem eina lausn á öllum vanda. Það mundi örugglega jafna atkvæðisréttinn, það er ekki spurning, og laga hann heilmikið. En það mundi gera flokksræðið miklu sterkara vegna þess að þá væri það einn flokkur sem raðar á allt landið og miðin. Sá efsti á sínum lista yrði mjög sterkur, yrði efstur yfir allt landið. Hann væri alveg gefinn forsætisráðherra, það þarf ekki að ræða það neitt frekar. Sá sem yrði númer tvö, þrjú og fjögur yrði mjög sterkur einstaklingur í flokknum. Kjósendur hefðu því miklu minna val um einstaklingana. Nú erum við með sex kjördæmi og sex einstaklingar eru valdir númer eitt í kjördæmunum. Með því að hafa sex kjördæmi hefur kjósandinn meira val um einstaklingana en ef allt landið væri eitt kjördæmi og flokksræðið vex. Hinar öfgarnar eru einstaklingskjördæmi, það yrðu 63 einstaklingskjördæmi þar sem kosið yrði um einn þingmann úr hverju kjördæmi. Það hefur hins vegar afskaplega mikla ókosti og jaðrar við að það sé ekki einu sinni lýðræði vegna þess að flokkur sem er með tiltölulega lítið fylgi, t.d. eins og í Bretlandi 20–30%, gæti orðið undir í öllum kjördæmum og fengi ekki einn einasta mann. Annar flokkur sem er með 55% atkvæði í öllum kjördæmunum fengi alla menn, alla þessa 63. Það sem meira er, hver einasti þingmaður yrði mjög sterkur einstaklingur og gæti orðið erfiður í samvinnu vegna þess að hann þyrfti ekki að óttast neitt nema kjósendur sína í því litla kjördæmi. Flokksræðið yrði því nánast núll en einstaklingshyggjan mjög sterk. Til að finna lausn á þessum tveimur öfgum sem ég nefndi - landið allt eitt kjördæmi, sem þýðir mikið flokksræði og lítil áhrif kjósenda á efstu menn, því að allt landið mundi kjósa þá, og hins vegar einmenningskjördæmi - þá er umrædd leið valin, þ.e. sex kjördæmi. Því kemur sú furðulega staða upp að Reykjavík er skipt í tvö kjördæmi sem skipt er eftir Miklubrautinni og nánast tilviljun sem virðist ráða því hvorum megin kjördæmis menn liggja. Ég vildi rétt aðeins, frú forseti, koma inn á þetta til að upplýsa hvernig þessi staða er. Það er alltaf mjög erfitt að láta hinn almenna kjósanda hafa áhrif á endanlegan lista. Það sem við hv. þingmenn þurfum kannski að vinna mest á er einmitt flokksræðið sem mér finnst vera allt of sterkt. Það er eitthvað sem þingið þarf virkilega að fara að vinna í, að auka veg Alþingis. Ég hef svo sem mörgum sinnum bent á að það er eiginlega ekkert frumvarp sem Alþingi samþykkir samið af þingmönnum sjálfum og ég vil breyta því. Ég vil að nefndir þingsins semji frumvörp. Ég vil líka að ráðherrar séu ekki þingmenn, þeir séu ekki bæði að greiða atkvæði á löggjafarsamkundunni og vera um leið framkvæmdarvald.

Forseti. Afsakið biðina en ég tók á stökk utan úr húsi þegar ég frétti að komið væri að mér eða þeir ekki komnir sem á undan mér voru á mælendaskránni. Ég ætla ekki að tala lengi eða a.m.k. ekki svona í byrjun. En ég vil segja að kosningalöggjöf, kosningakerfi eru með þeim hætti að vinnu við þau er í raun og veru aldrei lokið eins og stundum er sagt um hagstjórnina, um efnahagsmálin þegar þeim er líkt við heimilisstörfin, við uppþvott og matargerð. Kosningakerfi í lýðræðisríki, þó að það gangi í sjálfu sér vel, þarf að laga að breyttum aðstæðum, að því samfélagi sem sífellt er á hreyfingu og að vilja almennings, vilja fólksins í landinu, þess lýðs sem ræður hverju sinni eða á hvaða tíma. Þetta merkir ekki að heppilegt sé að breyta kosningakerfi eða löggjöf þegar mönnum dettur í hug, þegar vindar blása í einhverjar áttir en það er eðlilegt að á ákveðnum fresti sé farið yfir þetta, kjörnir fulltrúar geri það eftir umræðu eða samfara umræðu meðal almennings. Aðstæður okkar nú eru óvenjulegar og sá endurómur sem í eyru mín hefur borið af umræðu um þetta mál, einkum sjálfstæðismanna, hefur vakið mér furðu því mér virðast þeir ekki hafa áttað sig á því hversu margt hefur breyst undanfarnar vikur og mánuði, hversu djúp áhrif bankahrunið, gjaldeyriskreppan og sá lífskjaraskjálfti sem varð í september og október og enn stendur yfir, hversu djúp áhrif hann hefur haft á alla hugsun manna hér á landi. Hann hefur m.a. hrundið því fram og gerði mjög fljótt að það verði að breyta kosningalöggjöfinni og kosningareglunum og þótt auðvitað séu margir menn í umræðu eða á fundum ekki á einu máli um það er alveg augljóst í hvaða átt það hefur stefnt. Það hefur stefnt í þá átt að minnka vægi flokkanna, flokksvélanna, hinna einstöku forustumanna flokkanna á löggjafarstörf og framkvæmdarvald í landinu og auka vægi kjósenda sjálfra, auka vægi almennings, gera lýðræðið beinna, gefa fólki rétt á því að velja meira en það getur með núverandi löggjöf hér á landi. Það hafa, í ákaflega stuttu máli, verið miklar vísbendingar, athugasemdir og kröfur uppi um að auka vald hvers einstaks kjósanda þannig að hann sé ekki bundinn við að kjósa fyrst og fremst bókstaf, kjósa lista, heldur geti hann líka valið einstaklinga. Í stuttu máli gengur það frumvarp sem hér er til umræðu út á það að færa kosningalöggjöf okkar í þá átt án þess þó að kollvarpa stjórnarskránni eða gera breytingar á stjórnarskránni sem ekki er tækifæri til hér eða kollvarpa þeirri almennu skipan sem við höfum haft nokkuð langan tíma. Menn hafa haft það á móti þessu frumvarpi og fært það fram í umræðunni að ekki sé gott að gera miklar breytingar og það er auðvitað von að menn komi úr Sjálfstæðisflokknum og segi það. Sjálfstæðisflokkurinn var búinn til á sínum tíma - var það ekki árið 1929, segi ég og horfi á Ellert Schram hv. þm. og félaga minn úr Samfylkingunni, sem ætti að þekkja það frá sínum ungu árum? Og hann kinkar kolli. Sjálfstæðisflokkurinn var búinn þannig til árið 1929 að tveir flokkar sameinuðust, annar nánast smáflokkur sem hét Frjálslyndi flokkurinn og hinn stór flokkur sem hét Íhaldsflokkurinn. Það er ekki nema von að íhaldsmenn komi hér og neiti öllum breytingum og telji þær til skaða og óþurftar því að það er hlutverk íhaldsmanna. Það er út af fyrir sig ágætt hlutverk í hinni stöðugu og eilífu deilu í samfélaginu á milli íhaldsmanna og nýjungamanna, milli þess sem á frönsku er kallað „les modernes“ og „les anciens“ og kenndir eru við stjórnmáladeilur í franskri fortíð. Á hinn bóginn verður að segja það við íhaldsmenn að í íslenskri kosningalöggjöf höfum við þrátt fyrir allt farið nokkuð mikið yfir, farið nokkuð um víðan völl. Alþingi hófst með einmenningskjördæmum og í þeim einmenningskjördæmum var hreint persónukjör. Menn voru ekki merktir flokkum og skipuðust í flokka á þinginu eftir skoðunum sínum og viðhorfum og afstöðu til einstakra mála og það er eins og flestir vita ekki fyrr en í lok 19. aldar sem til verður einhvers konar flokkakerfi eftir afstöðunni til sjálfstæðismálsins og síðan myndast flokkakerfi sem í mjög stórum dráttum ríkir enn. Það myndast á tímum iðnvæðingar á Íslandi, verkalýðsbaráttu og stéttastríðs, og árið 1916 er oft nefnt í tengslum við það. Það flokkakerfi sem þá myndaðist og sem má í stórum dráttum telja hið sama, stéttaflokkakerfið, þó að sá tími sé liðinn, hefur líka búið við ýmsa skipan í kosningalöggjöf og væri auðvitað vert að fara yfir það en það er ekki tilgangur minn hér heldur að sýna að við höfum sennilega verið nokkuð breytingagjörn miðað við sögu ýmissa annarra þjóða í þessum efnum. Þá vil ég líka taka fram að það er rétt hjá íhaldsmönnum að það borgar sig ekki að vera með miklar stökkbreytingar í þessum málum. Ég held að það frumvarp sem hér er rætt uppfylli þetta tvennt, sérstaklega með því að gefa þeim framboðum sem það vilja færi á því að haga sér eins og þau hafa gert með því að flokkar bjóði fram lista sem er raðað á þann hátt sem við þekkjum og kjósandi hafi þá möguleika gagnvart þeim lista sem hann hefur haft undanfarið, þ.e. að strika yfir mann eða breyta röð manna með því vægi sem það hefur þannig að þeir sem ekkert vilja gera þurfa ekki að gera neitt. Flokkarnir eða framboðin geta sett fram lista eins og þeir hafa verið og kjósendur sem þá vilja kjósa ganga að þeim lista og gera það við hann sem þeim sýnist. Önnur framboð sem vilja stíga þetta skref til aukinna áhrifa kjósenda og til meira persónukjörs í kosningunum sjálfum - því að innan sviga verður að segja það hér að vöntuninni á persónukjöri í kosningunum sjálfum hefur verið mætt eða úr henni hefur verið bætt með sínum hætti í prófkjörum sem við höfum af ýmsa reynslu og þau framboð sem vilja þetta geta þá gert þetta, þ.e. boðið fram óraðaða lista eða, sem er auðvitað einn kosturinn í viðbót, boðið fram lista sem í sjálfu sér er óraðaður nema með þeim hætti að í þeim felst leiðbeining fyrir kjósendur um stefnu framboðsins í þessum efnum. Ég held, forseti, að á tímum eins og þessum eigi maður - og þá er ég kannski ekki að tala um pólitík heldur um kraftana inni í manni sjálfum - ekki að láta eftir íhaldsmanninum í sér, sem alltaf er til og er hollur og góður og varar við og gætir að því að ekki sé rasað um ráð fram, heldur eigi maður að þora, maður eigi að beita hugrekki sínu og virkja nýjungagirnina og stíga skrefið fram á við þó að maður viti ekki alveg, það sé ekki alveg hægt að reikna út með stærðfræðilegri nákvæmni hvert það leiðir. Ég hef þannig nokkuð snúist í afstöðu minni til persónukjörsins því að ég viðurkenni að í fyrstu var ég tregur að ganga svona langt og sjálfsagt að ég upplýsi hvers vegna það var. Það var ekki vegna þess út af fyrir sig að ég vantreysti kjósendunum heldur einkum vegna þess að mér ógnaði það hvernig framboð gæti orðið sem færi á óraðaðan lista, hvernig það mundi geta orðið að prófkjör bættust við í kosningunum sjálfum þannig að þetta færi fram á sama tíma. Ég held að úr þeim galla verði leyst. Ég held að flokkarnir og kjósendur þeirra, fjölmiðlarnir og aðrir þeir sem koma við sögu í stjórnmálabaráttu leysi úr þessum málum eins og alltaf gerist. Ég held t.d. að svarið við þessum ótta mínum um að prófkjörin færist inn í flokkaframboðin sjálf sé ósköp einfaldlega þannig að ef framboð er svo veikt og svo óburðugt að boðskapur þess til kjósenda spillist með því að frambjóðendur séu að olnboga sig hver fram fyrir annan sé það framboð ósköp einfaldlega ekki þess virði að það nái miklum áhrifum í kosningunum. Ég held að viðbrögð frambjóðendanna eða framboðsins, flokksins, ef ég má nota það nafn - ég geri þá skilgreiningu að það þurfi ekki endilega að vera stjórnmálaflokkur heldur aðili sem býður fram - að viðbrögð hans yrðu annaðhvort þau að auka agavald yfir frambjóðendum þannig að þeir höguðu sér með verðugum hætti gagnvart kjósendum eða þá að frambjóðendurnir mundu sameinast af tillitssemi við málstaðinn um að þetta sé ósköp einfaldlega val kjósendanna og menn gæti ákveðins jafnræðis sín á milli í framboðunum. Önnur rök sem auðvitað er vert að skoða varða kjósendur sjálfa. Það er auðvitað góð regla og gullin að reyna að hafa hlutina eins einfalda og hægt er, að nota sum sé ekki þá meintu þýsku reglu að hafa hlutina eins flókna og mögulegt er heldur einmitt á hinn veginn. Við höfum búið við tiltölulega einfalt kosningakerfi að okkur finnst vegna þess að við erum vön því. En það er ákaflega auðvelt að finna kosningakerfi sem okkur finnast flókin, kosningalöggjöf sem við skiljum ekkert í við hraða yfirsýn. Þó er það þannig að Danir og Írar, þannig að maður nefni bara þær þjóðir, Þjóðverjar og aðrar grannþjóðir okkar hafa búið við slíka kosningalöggjöf áratugum saman og enn er lýðræði í þeim löndum og kjósendur kvarta ekki heldur venja sig á að skoða þá kosti sem fyrir hendi eru og taka þátt í þeim kosningum eins og ekkert sé. Og þó að Þjóðverjar, Danir og Írar séu gott fólk eru þeir ekki svo miklu gáfaðri en Íslendingar að við getum ekki að einhverju leyti skoðað fleiri kosti í kosningalöggjöf okkar en nú finnast þó að ég sé ekki að mæla með flækju eins og t.d. er í írska kosningakerfinu, m.a. vegna þess að sú flækja dregur nokkuð úr spennu í kosningunum og þar koma úrslit ekki í ljós fyrir en mörgum dögum seinna. Ég gæti haldið áfram með ýmsar athugasemdir af þessu tagi. Þegar ég skoða frumvarpið í heild sinni, eins og maður á að gera við 1. umr. um mál í þinginu, finnast mér þær allar frekar léttvægar. Stóru spurningarnar eru þessar: Ætlar þingið að láta undan þeirri kröfu í landinu að áhrif kjósenda verði aukin og dregið úr vægi flokkanna um leið? Ætlar þingið að klára mál sem það sjálft hefur auðvitað rætt heillengi eða ætlar það að láta fallast niður í tregðulögmálið og reyna eins og kostur er að láta eins og hér hafi ekkert gerst í september, október, nóvember, desember og janúar í mesta bankahruni og mestu efnahagslægð Íslandssögunnar?

Herra forseti. Þegar ég gekk í salinn áðan og hv. þm. Mörður Árnason var að gæla við þá hugmynd að hleypa út íhaldsmanninum í sjálfum sér varð ég glaður og vonaði að hann tæki sæmilega íhaldssama afstöðu til þess máls sem hér liggur fyrir en svo virðist þó ekki vera. Þetta segi ég vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að hæfileg íhaldssemi sé nauðsynleg varðandi leikreglur um kosningalög. Kosningalög eru þess eðlis að þau eiga ekki að taka tíðum breytingum, þau eiga að vera aðgengileg og þekkt og breytingar eiga að gerast með góðum fyrirvara áður en kemur til kosninga. Ég held að um þetta hljóti flestir að vera sammála. Það eru tvö önnur atriði í máli hv. þm. Marðar Árnasonar sem ég ætlaði að víkja að. Annars vegar það atriði sem hann nefndi varðandi samspil persónukjörs og kosninga, hættuna á því að prófkjör færist inn í kosningar. Mér fannst hv. þingmaður skauta heldur létt yfir þann þátt vegna þess að við verðum auðvitað að horfa á það að kosningarnar ganga ekki einungis út á það að velja flokka heldur líka að velja fólk og þeir sem eru í framboði eru auðvitað að berjast fyrir því að ná kjöri sjálfir, þess vegna fara þeir í framboð, flestir. Það er óeðlilegt og ekki raunsætt að ætla að persónukjörið muni ekki leiða til þess að það komi til blóðugra átaka milli manna sem ella væru samherjar alveg fram á kjördag eins og gerist oft í prófkjörum í dag. Þetta held ég að menn verði að hafa í huga. Persónukjör hefur ýmsa kosti 

Ég held, forseti, að í hverjum manni takist á eitthvað sem Frakkar mundu kalla „les modernes“ og „les anciens“ og stundum komi þeir tímar að það sé rétt að nýjungamaðurinn, framfaramaðurinn eða hvað við viljum kalla það, hafi betur og stundum komi þeir tímar að það sé gott að halda heldur fastar utan um íhaldsmanninn. Núna held ég að séu þeir tímar að við eigum að vera óhrædd við að stíga skrefið ef við eigum að vera hugrökk. Og ef við ætlum ekki að breyta þeim hlutum sem við núna höfum á borðinu að breyta, ef við ætlum ekki að gera það núna, þá spyr ég sjálfan mig: Hvenær á að gera það? Við kunnum söguna, ég og hv. þm. Birgir Ármannsson sem er vel að sér í stjórnarskrármálum og kosningalöggjöf, og vitum að það hefur gengið mjög erfiðlega að breyta þessum hlutum og þeim er yfirleitt ekki breytt fyrr en í óefni er komið. Ég tel að núna sé rétti tíminn til að stíga það skref. Um prófkjör og kosningar er það að segja að ég ósköp einfaldlega treysti á þroska framboðanna og endurtek að ég held að óeining og sundurlyndi meðal frambjóðenda á sama lista, ef þeir eru á barkanum hver á öðrum ef svo má segja, mundi skemma fyrir þeim gagnvart kjósendum. Það mundi minnka kjörfylgi þeirra og þeir ættu þá ekki annað skilið en það að aðrir kæmust að sem sýna meiri þroska, meiri samstöðu og virða meira málstað sinn en persónulegan metnað.

Herra forseti. Hv. þm. Mörður Árnason er bjartsýnismaður eins og kom fram í andsvari hans. Það má vel vera að hann hafi rétt fyrir sér. Ég hef hins vegar ekki trú á öðru og geri ekki ráð fyrir öðru en að þingmenn og aðrir frambjóðendur til Alþingis muni keppa, ekki bara á flokksforsendum heldur líka á eigin forsendum og það getur leitt til þess ástands sem ég vék að í fyrra andsvari mínu. Varðandi það að nú sé tíminn til breytinga, sem kom fram í svari hv. þm. Marðar Árnasonar, þá velti ég því fyrir mér hvort það sé skynsamlegt að ganga til breytinga af þessu tagi í einhverju skyndi. Ég spyr: Ef raunverulegur áhugi er í samfélaginu á því að auka vægi persónukjörs, gera menn þá ráð fyrir að sá áhugi verði dottinn niður í sumar eða haust? Er það þá mikill áhugi? Ég held að við eigum að horfa á það að taka tíma í svona breytingar. Við eigum ekki að rjúka til í einhverju óðagoti og ákveða breytingar jafnvel þótt krafa sé um það í þjóðfélaginu. Krafa sem reyndar hefur ekki verið mæld með neinum hætti svo ég viti til, krafa sem hefur ekki komið fram með neinum hætti í kosningum. Hvorki flokkur hv. þm. Marðar Árnasonar né aðrir flokkar sem eiga sæti á þingi börðust fyrir persónukjöri þegar kom til alþingiskosninga síðast. Kjósendur hafa aldrei sagt sína skoðun. Væri ekki heppilegra, hv. þm. Mörður Árnason, að þeir flokkar sem vilja koma á persónukjöri hér á landi með einhverjum hætti útskýri hugmyndir sínar fyrir kjósendum í næstu kosningum og vinni síðan að breytingum af yfirvegun á grundvelli 

Forseti. Birgir Ármannsson, hv. þingmaður, er svartsýnn íhaldsmaður og ég virði fullkomlega þá lífsafstöðu. Svartsýnn íhaldsmaður var líka afi Péturs í Pétri og úlfinum sem bannaði honum að horfa á heiminn fyrir utan múrinn. Pétur óhlýðnaðist því banni og því er ekki að neita að Pétur lenti í nokkru ævintýri við það, en ef hann hefði ekki farið yfir múrinn, ef hann hefði látið svartsýna íhaldsmanninn, afa sinn, ráða þá ættum við heldur ekki hið ágæta tónverk Pétur og úlfinn. Nú væri þetta eiginlega nægt svar. En til að hugga hinn svartsýna íhaldsmann, Birgi Ármannsson, og hv. þingmenn félaga hans þá er það þeim til upplýsingar að segja að þeir geta haldið áfram að höfða til svartsýnna íhaldsmanna í hópi íslenskra kjósenda með því að bjóða fram lista á nákvæmlega sama hátt og þeir hafa gert hingað til. En við bjartsýnir framfarasinnar höfðum til okkar kjósenda og bjóðum þeim að taka þátt í nýjum tímum og persónukjöri með okkur.

Herra forseti. Ég hleyp hér nánast í skarðið fyrir 1. flutningsmann þessa frumvarps, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, sem hefur fjarvistarleyfi í dag og hefur ekki getað verið viðstaddur þessa umræðu. Þar sem ég geri ráð fyrir að nú sé að renna upp að mælendaskrá sé lokað og hún sé tæmd, þá vildi ég aðeins í niðurlagi þessarar umræðu fara nokkrum orðum um frumvarpið án þess að það verði í löngu máli gert. Þetta frumvarp til laga, um breytingar á lögum um kosningar, er flutt af fulltrúum fjögurra flokka, þ.e. Samfylkingar, Vinstri grænna, Framsóknarflokks og Frjálslynda flokksins. Andstaðan gagnvart frumvarpinu hefur fyrst og fremst og nær eingöngu komið úr röðum Sjálfstæðisflokksins. Helstu rök talsmanna þess flokks eru þau að þetta beri of brátt að og það þurfi að bíða og skoða og átta sig betur á frumvarpinu og afleiðingum þess. Út af fyrir sig eru það réttmætar athugasemdir en þá verða menn líka að átta sig á að þetta er ekkert venjulegt ástand sem við upplifum og það er kannski fyrst og fremst ástæðan fyrir því að þetta frumvarp er flutt núna. Frumvarpið er afsprengi þess hruns sem átti sér stað í þjóðfélaginu og þess áfalls sem öll þjóðin hefur orðið fyrir. Spurt hefur verið hver beri sökina á hruninu og hvar sökudólgarnir séu. Þó að ég ætli ekki að fara að benda á neinn slíkan þá liggur auðvitað ábyrgðin einhvers staðar, ekki endilega hjá einhverri tiltekinni stofnun eða einhverjum einum eða tveimur einstaklingum heldur er um að ræða pólitíska ábyrgð sem sést best á því að ýmsir alþingismenn hafa undanfarna daga beðist opinberlega formlegrar afsökunar vegna þess að þeir hafi kannski ekki staðið vaktina. Þeir hafi verið of sjálfumglaðir og værukærir og eftir atvikum flokkshollir. Í raun og veru eru menn að segja með þessum afsökunarbeiðnum að þeir hafi látið þetta yfir sig ganga af því að þeir treystu á að flokkurinn þeirra mundi fylgjast með þessu. Þeir eru að viðurkenna ráðherraræðið og að þeir hafi verið leiðitamir í þingstörfum sínum gagnvart forustu viðkomandi flokka. Er ég þá ekki að varpa sök eða tala um einhvern sérstakan flokk í því sambandi. Þessar játningar fela það raunverulega í sér að fólk er að viðurkenna það sem hefur líka vakið reiði á götum úti, að flokkarnir hafi haft of sterk tök bæði í þinginu og hjá framkvæmdarvaldinu. Gegn þessu flokksræði hafa menn verið að bregðast, enda held ég að óhætt sé að segja að undirtektir undir það séu hjá þjóðinni allri. Hún reis upp gegn þessu flokksræði og hefur gert kröfur um að brjóta það niður. Þingmenn sem hér sitja hafa í raun og veru líka viðurkennt þennan sannleika og þessa staðreynd. Í þessu andrúmslofti og við þessar kringumstæður er frumvarpið flutt, til að bregðast við og bjóða upp á aðrar aðferðir til að kjósa fólk inn á Alþingi. Menn eru að bjóða flokksræðinu byrginn og þegar gerð er tillaga um persónulegt kjör í þingkosningum í þá átt sem þetta frumvarp gerir ráð fyrir að þá er verið að svara þessu kalli. Það má að sjálfsögðu endalaust velta því fyrir sér hvort þetta frumvarp sé nægilega þroskað. Ég held hins vegar að það sé afar vel unnið og sé raunhæf aðferð til að taka upp nýjar aðferðir til kjörs til Alþingis ef menn eru á annað borð sammála um að breytinga sé þörf. Hér er um það að ræða að boðið er upp á það að flokkar geti bæði haldið uppi gamla fyrirkomulaginu með að stilla upp röðuðum lista og svo valið hinn kostinn að stilla upp óröðuðum lista og þá er það bara val hvers og eins flokks hvaða aðferð hann notar. Uppstilling óraðaðra lista er engin nýlunda. Það hefur verið prófað og reynt í öðrum löndum, kannski með misjöfnum árangri. Þetta er viðurkennd aðferð þar sem jafnvel er gengið enn þá lengra og kjósendum boðið upp á að krossa við lista A en merkja svo kannski við frambjóðendur á lista B. Þannig er gengið mun lengra en gert er þó í þessu frumvarpi. Ég lýsi stuðningi mínum við að þetta frumvarp nái fram að ganga. Ég reikna með að það verði vandlega skoðað í nefnd og þar verði svarað ýmsum þeim efasemdum og spurningum sem fram hafa komið í þessari umræðu og eiga eftir atvikum allar meira og minna rétt á sér. Grundvallaratriðið er að þarna er verið að opna fyrir leið til að nálgast kjósendur og draga úr flokksræðinu. Fjórir þingflokkar af fimm standa að frumvarpinu. Sjálfstæðisflokkurinn virðist hafa miklar efasemdir um að þetta sé tímabært en þá er svarið einfaldlega það að Sjálfstæðisflokkurinn getur einn og sér ákveðið að halda sig við gamla fyrirkomulagið, að stilla upp röðuðum lista og gera þá kröfu til kjósenda sem vilja krossa við Sjálfstæðisflokkinn að þeir samþykki þá uppröðun sem flokkurinn hefur ákveðið, annaðhvort með uppstillingum eða með prófkosningum. Það verður þá ákvörðun hvers og eins flokks. Nú hafa flestir ef ekki allir stjórnmálaflokkarnir boðað til forkosninga og prófkosninga og jafnvel þó að slíkar kosningar fari fram getur hver og einn flokkur ákveðið fyrir sig hvort hann heldur sig við þá listauppstillingu sem samþykkt verður í slíkum kosningum eða hvort hann breyti því og bjóði óraðað. Mér finnst frumvarpið tímabært vegna þess að það er svar við þeim viðbrögðum sem hrunið hefur leitt af sér í þjóðfélaginu. Kjarni málsins er sá að verið er að bregðast við og gegn flokksræði og færa völdin til kjósenda í vaxandi mæli og að því leyti er verið að gera þá kröfu til alþingismanna og þeirra sem veljast inn á þing að þeir láti hvorki flokkshollustuna né ráðherraræðið stjórna sínum störfum og standi sína vakt og séu ekki eins leiðitamir og fyrirrennarar þeirra hafa sumir hverjir viðurkennt að þeir voru. Herra forseti. Ég held að ég þurfi ekki að hafa þessa ræðu lengri. Ég tel að hér sé um að ræða hið ágætasta mál, frumvarp sem hefur verið vel unnið og ég mælist til þess að það fái góða meðferð og athugun í nefnd og verði síðan látið á það reyna hvort það náist fram sem samþykkt lög áður en þessu þingi lýkur.

Herra forseti. Til að fyrirbyggja allan misskilning vil ég taka fram að mér finnst áhugavert að skoða hugmyndir um hvernig auka megi vægi persónukjörs í sambandi við kosningar. Ég held að okkur þingmönnum beri skylda til að skoða mismunandi kosti í því sambandi og tel að það hefði átt að gera áður en komið var fram með frumvarp á elleftu stundu, ef svo má segja, og mönnum stillt upp við vegg og sagt: Takið þetta og samþykkið eða verið á móti. Ég held að það hefði verið miklu eðlilegri aðdragandi að máli af þessu tagi. Varðandi það sem hv. þingmaður nefndi í sambandi við flokksræðið get ég vel tekið undir þá hugsun sem kom fram í orðum hans að í sjálfu sér sé jákvætt að auka vægi og ábyrgð þingmanna sjálfra, þá hugsanlega með einhverri útfærslu á persónukjöri og draga þannig úr flokksræði. Í flokki hv. þm. Ellerts B. Schrams er flokksræðið með þeim hætti að prófkjör er haldið og tilkynnt á blaðamannafundi tveggja stjórnmálamanna hverjir lendi í fyrsta, öðru og þriðja sæti. Þannig að hv. þingmenn verða svolítið að líta í eigin barm þegar þeir tala um flokksræði. Hv. þingmaður ætlaði ekki að undanskilja neinn flokk og því held ég að hann hafi að hluta til verið að hugsa um sinn eigin flokk í þessu sambandi. Athugasemdir mínar og margra annarra sjálfstæðismanna lúta fyrst og fremst að því að ekki eigi að koma með breytingar á kosningalögunum 

Herra forseti. Ég ætla ekki að karpa við hv. ágætan þingmann Birgi Ármannsson fram eftir kvöldi. Ég vil vísa því á bug að flokksræði sé meira í Samfylkingunni eða yfirleitt þar. Enda þótt einhverjir tveir eða þrír forustumenn flokksins hafi tilkynnt að þeir gefi kost á sér í fyrsta, annað eða þriðja sæti liggur það í orðunum að þeir ganga ekki út frá því sem vísu að þau sæti falli þeim í skaut heldur er um að ræða tilkynningu um það, eins og gerist líka í Sjálfstæðisflokknum, að menn bjóða sig fram í tiltekin sæti og svo reynir á hvort þeir ná þeim eða ekki. Ég get ítrekað það sem ég reyndar hélt að hefði komið fram í máli mínu áðan að vissulega hefði þetta mál um breytingar á kosningalögum þurft lengri aðdraganda og meiri tíma og þurft að þroskast í höndum okkar. Ég get alveg tekið undir að þetta ber brátt að. En það er svo margt óvanalegt í þjóðfélaginu um þessar mundir og svo margt þarf að gera og ég held að nauðsynlegt sé að bregðast sem allra fyrst við mjög mörgu sem upp á borðið hefur komið vegna þess að tafir í þessum efnum í fjögur ár leiða kannski til þess að ekkert verður gert þegar frá líður. Nú tökumst við á við það sem við höfum meira og minna öll viðurkennt að flokksræðið hefur verið ráðandi hér. Við erum að reyna að draga úr því og þetta er mjög áhrifarík aðferð til þess að ná upp sjálfstæði alþingismanna og Alþingis á kostnað þess flokksræðis sem því miður hefur m.a. leitt af sér þetta mikla hrun sem við stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi komið að kjarna málsins þegar hann talaði um að það ástand sem hefur skapast í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum kalli á ýmsar aðgerðir og breytingar. Ég held að þetta frumvarp um breytingar á kosningalögum sé mjög aftarlega í röðinni þegar horft er til þeirra verkefna sem nauðsynlegt er að grípa til bæði hér á þingi og á vettvangi ríkisstjórnar. Ég er þeirrar skoðunar að á þeim skamma tíma, í raun og veru örfáum þingdögum, sem eftir eru fram að kosningum sé miklu mikilvægara að vinna að verkefnum sem lúta að hagsmunum fyrirtækja og heimila og tryggja að hjól atvinnulífsins stöðvist ekki. Tryggja að hér verði ekki fjöldagjaldþrot og fjöldaatvinnuleysi. Ég held að það séu miklu mikilvægari verkefni sem ættu frekar að vera í forgangi en breytingar á kosningalögunum. Varðandi það hvort nú sé rétti tíminn til breytinga er ég þeirrar skoðunar að ef, eins og ég kom að í andsvari við hv. þm. Mörð Árnason hér áðan, raunverulegur áhugi er hjá kjósendum og stjórnmálamönnum til að gera breytingar í þessa veru með því að auka með einhverjum hætti vægi persónukjörs og gera hugsanlega aðrar breytingar sem lúta að stjórnskipun landsins held ég að sá áhugi verði ekki dottinn niður í maí eða júní. Ég held að sá áhugi hljóti að lifa og ég spyr hvort ástæða sé til að taka ákvarðanir í þessum efnum, hvort sem er um kosningalög eða stjórnskipan, í tilfinningaróti eftir erfiða reynslu og hrun á fjármálamarkaðnum. Er rétt að taka slíkar ákvarðanir af óyfirveguðu máli með skömmum undirbúningi og eftir skamman tíma hér í þinginu?

Herra forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að auðvitað þarf þingið að taka á þeim stóru málum sem snúa að heimilunum og atvinnulífinu. Það er líka gert og hér hafa verið umræður og afgreiðslur á ágætum málum í allan dag og verða næstu daga. En þetta er ekki spurning um annaðhvort/eða heldur um bæði/og að sinna þeim bráðaúrræðum sem snúa að heimilum og fyrirtækjum og líka að bregðast við þeirri lýðræðislegu kröfu sem gerð er til Alþingis og stjórnmálaflokkanna um breytingar á vinnulagi og skipulagi. Ég held að ekki þurfi að setja þetta í einhverja forgangsröð. Þetta eru allt saman mjög mikilvæg verkefni. Við höfum alveg tíma og þrek til þess að sinna hvoru tveggja. Ég geri ekki lítið úr því að endurskoða þurfi lýðræðisreglurnar og stjórnmálin af jafnmikilli alvöru og við tökumst á við erfiðleika sem snúa að heimilum og fyrirtækjum. Það er krafa um það og nauðsyn á því að við breytum hugsunarhætti okkar og aðkomu að þeim störfum sem við höfum tekið að okkur þannig að stjórnmálamenn standi vaktina og láti ekki svona ófarir og ósköp yfir sig ganga, svo lengi sem við sjálfir lifum og þjóðin heldur sjálfstæði sínu.

Herra forseti. Í upphafi vil ég víkja að aðdraganda málsins. Aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa gert það fyrr í umræðunni, en mér finnst samt sem áður þörf á að víkja að því að þetta mál er unnið og borið fram af minnihlutastjórn í landinu, reyndar með aðkomu Frjálslynda flokksins og Framsóknarflokksins. En það er unnið alfarið af hálfu ríkisstjórnarinnar, öðrum flokkum var boðið að vera með en þeir höfðu ekki áhrif á þá vinnu sem lá að baki frumvarpinu. Þetta er harla óvenjulegt vegna þess að hingað til, alla vega undanfarna áratugi, hafa breytingar á kosningalögum verið unnar í sátt eða að minnsta kosti með tilraunum til að ná víðtækri sátt um slíkar breytingar. Þetta er mikilvægt vegna þess í stjórnmálum skiptir máli að leikreglur séu skýrar og stjórnmálamennirnir geti einbeitt sér að því að deila um málefnin en þurfi ekki stöðugt að deila um leikreglurnar. Því legg ég áherslu á að farið verði í breytingar af þessu tagi af varfærni. Það finnst mér ekki gert í aðdraganda þessa máls og undirbúningi. Rétt er að minna á það að ríkisstjórnin sem nú situr tók við völdum um mánaðamótin janúar/febrúar og ákvað þegar að boða til kosninga 25. apríl. Það segir sig sjálft að á þeim tíma sem líður á milli 1. febrúar og 25. apríl þarf ríkisstjórn að forgangsraða. Nú hefur komið fram að ríkisstjórnin hefur fyrir sitt leyti samþykkt um það bil 30 þingmál, frumvörp og þingsályktunartillögur, sem hún hefur í hyggju að senda eða hefur þegar sent hingað í þingið. Af þessum málum snúa níu að hagsmunum fyrirtækja og heimila, níu af 30, 21 mál snýr að einhverju öðru. Nú hefði ég haldið að ríkisstjórnin legði allt kapp á að fá þessi níu mál afgreidd á þeim skamma tíma sem er til stefnu í þinginu. Tími sem er skammur, einmitt vegna þess að þessi sama ríkisstjórn ákvað að efna til kosninga jafnskjótt og raun ber vitni. Það skiptir máli að hafa þetta í huga. En í stað þess að leggja þessa forgangsröðun til grundvallar þegar mál koma hér inn í þingið, eins og ríkisstjórnin gerir þegar hún lýsir níu af málum sínum sem málum í þágu heimila og fyrirtækja, dembir hún ýmsum öðrum málum hér inn fyrirvaralaust eða fyrirvaralítið sem hún leggur mikið kapp á að koma í gegn. Auðvitað hlýtur það að hafa áhrif á framgang annarra mála. Auðvitað er rétt hjá hv. þm. Ellerti B. Schram sem talaði hér áðan að þingmenn geta tekið á honum stóra sínum og unnið vel á skömmum tíma. Mér finnst það hins vegar ekki bera vott um rétta eða skynsamlega forgangsröðun eða skynsamleg vinnubrögð að ætla á örskömmum tíma að fara í gegn með, ekki bara þau mál sem eru brýn vegna þess bráða vanda sem við er að stríða í efnahagsmálum, heldur ýmis önnur áhugamál hv. þingmanna og ráðherra ríkisstjórnarflokkanna, eins og það mál sem hér liggur fyrir. Það segir sig sjálft að ekki er hægt að gera allt. Tíminn er knappur. Tíminn er stuttur. Það er ákvörðun ríkisstjórnarflokkanna sjálfra að boða til kosninga með svo skömmum fyrirvara og auðvitað verða þeir að gera sér grein fyrir því að þeir geta ekki komið öllu því í verk sem þeir helst vildu. Þetta finnst mér rétt að taka fram og að ítreka það sem áður hefur komið fram um að ekki hefur verið um að ræða pólitískt samráð um þessar breytingar. Flokkunum hefur verið stillt upp við vegg, tillögurnar hafa verið tilbúnar af hálfu ríkisstjórnarinnar og lagðar á borðið fyrir menn og spurt: Eruð þið með eða eruð þið á móti? Ekki hefur verið um eðlilegt samráð að ræða, þar sem allir hafa komið að borðinu og getað komið sjónarmiðum sínum á framfæri. Að þessu sögðu vil ég ítreka það sem ég sagði áðan í andsvari að hugmyndir um persónukjör og ýmsar breytingar á kosningalögunum eru góðra gjalda verðar. Ég er alls ekki andvígur því að taka slíkar hugmyndir til umræðu. Ég tel að þær geti verið skynsamlegar. Ég hef sjálfur oft velt fyrir mér ýmsum möguleikum í því sambandi, bæði kerfi á borð við það sem við sjáum í nágrannalöndunum, mismunandi kerfi á milli landa, Danmerkur, Svíþjóðar, Þýskalands, Írlands og fleiri landa. Þetta eru mismunandi leiðir og ég hef oft velt fyrir mér hvort betra væri að koma svipuðu kerfi á hér. Ég játa það líka að ég hef stundum velt fyrir mér kostum þess að hafa hér einmenningskjördæmi. Það eru kostir og gallar við slíkt fyrirkomulag. En mér finnst að í raun og veru sé það líka spurning sem við þurfum að velta fyrir okkur í því sambandi. Það sem er að gerast í þessu máli er ekki að mismunandi valkostir hafi verið lagðir á borðið, vegnir og metnir og kostir og gallar skoðaðir - því ekkert kerfi er fullkomið. Það hefur ekki verið gert. Ekki hefur verið horft á mismunandi möguleika og reynt að velja þann besta eða þann sem mest sátt gæti náðst um. Einn kostur er tekinn og honum skellt á borðið og því lýst yfir að fara eigi með hann í gegnum þingið á örskömmum tíma, burt séð frá því hvort um það næst samstaða eða ekki. Það er ekki gott. Ég held að miklu betra vinnulag væri að ríkisstjórnin og við sem sitjum hér á þingi einbeittum okkur að því næstu vikur að klára og gera vel úr garði þau mál sem hafa raunverulega þýðingu til að bregðast við þeim efnahagsvanda sem við eigum við að stríða. Ég held að við ættum að kynna þau mál fyrir kjósendum og velta því kannski fyrst fyrir í okkar röðum hvað við viljum gera í sambandi við breytingar á kosningalögum og stjórnskipun. Ræða það á landsfundum sem eru fram undan í flestum flokkum. Ég held að við ættum að fara í slíka stefnumótun, leggja síðan stefnu okkar í þeim málum á borðið fyrir kjósendur og gefa þeim kost á að segja skoðun sína. Því þegar talað er um kröfu í samfélaginu byggir það á einhverri mjög ómarkvissri tilfinningu sem ekki hefur verið hægt að færa sönnur á með neinum hætti. Talandi um þessa tilfinningu í samfélaginu er vissulega rétt að í þeirri umræðu sem hefur átt sér stað í landinu á síðustu mánuðum hafa margir nefnt aukið vægi persónukjörs sem breytingu sem menn vilja skoða. Gott og vel. En liggur fyrir að leiðin sem ríkisstjórnin býður hér upp á sé sú sem fólk vill fara? Ég hef heyrt í fjölmörgum hörðum áhugamönnum um persónukjör sem vilja fara allt aðrar leiðir, t.d. þá að hægt sé að velja fólk af mismunandi framboðslistum. Þar er gengið töluvert lengra en í þessu frumvarpi. Ef ætlun ríkisstjórnarinnar er að bregðast við einhverri kröfu í samfélaginu held ég að margir úti í samfélaginu sem hafi gert kröfu um persónukjör verði fyrir vonbrigðum þegar þeir kynna sér hvað í frumvarpinu felst. En nóg um það. Ég tel að mikilvægt sé og rétta leiðin til að nálgast þetta mál að flokkarnir móti stefnu sína í þessu máli. Flokkarnir og önnur framboð sem eru að koma fram móti stefnu sína í þessum málum, leggi hana fyrir kjósendur og sjái hvaða fylgi þau sjónarmið fá í kosningum. Það er eina raunverulega mælingin sem við höfum á vilja kjósenda. Það hefur raunar verið þannig að undanförnu í samfélaginu að alveg ótrúlega margir og mismunandi hópar og einstaklingar hafa talið sig geta talað fyrir hönd þjóðarinnar í mismunandi málum. Menn sem efna til funda úti og inni og skrifa á internetið með ýmsum hætti telja sig tala í nafni þjóðarinnar fram og til baka. Það er dálítið erfitt að átta sig á hver þjóðarviljinn er ef þau mismunandi sjónarmið sem koma fram hjá þeim eru skoðuð. En hvernig mælum við þjóðarviljann? Hann hlýtur að vera mældur í kosningum, sem eru hinn eini raunverulegi mælikvarði sem skiptir máli í þessu sambandi. Í ljósi þess hve skammt er til kosninga er eðlilega nálgunin sú að flokkarnir móti stefnu í þessum málum, leggi hana á borðið fyrir kjósendur og ef kjósendur leggja mikið upp úr því að ná fram breytingum af þessu tagi hljóta þeir að láta það hafa áhrif á sig þegar þeir ganga að kjörborðinu. Vilji kjósenda ætti því að endurspeglast í niðurstöðum kosninganna. Þannig held ég að betra væri að nálgast málið og raunar líka þær stjórnarskrárbreytingar sem við munum ræða í þinginu á morgun. Í stað þess að rjúka til á örfáum vikum og klára einhver mál í bullandi ósætti væri rétt að flokkarnir bæru stefnu sína í þessum málum undir kjósendur og ynnu síðan áfram að framgangi þeirra á grundvelli kosningaúrslitanna. Ég held að það væri mun vitrænni leið. Eins og fram hefur komið í umræðunni hefur persónukjör sem slíkt bæði kosti og galla. Kosturinn er sá að með auknu vægi persónukjörs styrkist staða stjórnmálamannanna sem slíkra, en um leið eykst í raun ábyrgð þeirra. Þeir þurfa að standa frammi fyrir kjósendum sjálfir og geta ekki falið sig með sama hætti á bak við flokka sína eins og kannski hefur oft gerst. Meiri líkur eru á því að beint og milliliðalaust samband náist á milli kjósenda og þingmanna en ella. Þetta eru kostirnir. Gallarnir eru hins vegar, eins og hefur komið fram í umræðunni, m.a. fólgnir í því að aukið vægi persónukjörs getur flækt kosningalöggjöfina og kosningaathöfnina sjálfa og almennt er viðurkennt í þeim fræðum að til bóta sé að hafa kosningar og kosningafyrirkomulag einfalt og auðskiljanlegt til að allir kjósendur geti gengið að því, ekki bara þeir sem fylgjast vel með eða eru með einhverjum hætti virkir þátttakendur eða áhorfendur að stjórnmálabaráttunni frá degi til dags. Annar galli er auðvitað sá sem við ræddum hér áðan, ég og hv. þm. Mörður Árnason, að raunveruleg hætta er á því að sú barátta sem fer nú fram í prófkjörum og hefur vissulega marga galla færist fram á kjördag, standi allan tímann fram á kjördag og einstakir frambjóðendur verði önnum kafnir og uppteknir af því að koma sjálfum sér á framfæri alveg fram undir það síðasta. Það gerir kosningabaráttuna miklu flóknari og erfiðari en þegar flokkarnir hafa útkljáð framboðsmál innan sinna raða áður en kosningabaráttan sjálf hefst. Menn geta þá skipt verkum, stillt upp og samræmt stefnu sína áður en baráttan hefst þannig að kjósendur hafi við slíkar aðstæður skýrari valkosti hvað stefnumál varðar þótt þeir hafi minni valkosti hvað einstaklinga varðar. Þetta eru allt saman þættir sem þarf að hafa í huga. Ég held að grundvallaratriðið í málinu sé einfaldlega þetta. Við eigum ekki að breyta kosningalögum örfáum vikum fyrir kjördag. Við eigum ekki að breyta leikreglunum þegar leikurinn er hafinn. Við eigum að undirbúa slíkar breytingar vel, velta fyrir okkur mismunandi kostum, vega og meta kosti og galla ólíkra leiða. Ég vil hins vegar ljúka máli mínu með því að segja að ég hef raunverulegan áhuga á því að skoða þessi mál. Ég tel að mjög margir hv. þingmenn hafi áhuga á því líka. Það heyri ég í mínum flokki og í öðrum flokkum. Menn vilja vinna sig áfram í þessum málum, skoða mismunandi kosti og ræða þá og gera breytingar sem menn ná samkomulagi um. En sú aðferðafræði og sú aðferð sem ríkisstjórnin býður upp á í þessu máli er að mínu mati algerlega ótæk.

Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. síðasta ræðumanni að þessi aðferð við að leggja fram frumvarp til laga, um breytingar á lögum um kosningar til Alþingis, er með öllu ótæk. Ekki er unnt að búast við því að á síðustu vikunum fyrir kosningar fari fram umræður um mál sem þetta á þeim grunni sem þarf til þess að víðtæk sátt myndist um málið. Þegar ég les frumvarpið, virðulegi forseti, og greinargerðina með því sé ég að engin stjórnmálaviðhorf koma fram varðandi málið. Ekki virðist hafa farið fram nein umræða um málið á vettvangi stjórnmálanna á þann veg að færð séu stjórnmálaleg rök fyrir því að þetta sé gert. Þvert á móti hafa komið að ágætir menn, fræðimenn, sem hafa um árabil fjallað um kosningalöggjöfina og verið ráðgjafar nefnda stjórnmálamanna úr öllum flokkum, nefnda sem hafa síðan farið yfir málin og lagt þau fram með rökstuðningi sínum og fært í þann búning sem þarf til þess að það sé líka ljóst að á bak við frumvörp af þessu tagi liggi pólitískar ákvarðanir sem eru teknar með skírskotun til stefnumörkunar á vegum stjórnmálaflokka og þannig sé að málum staðið að augljóst sé að ekki einungis hafi verið lögð sérfræðileg vinna í málið heldur lagt á það pólitískt mat og pólitísk vinna farið fram við úrvinnslu málsins. Ég var á einum þingflokksfundi sjálfstæðismanna þar sem Þorkell Helgason stærðfræðingur kom og kynnti þessi sjónarmið sem er frá sérfræðinga hálfu sjálfsagt að kynna þegar er farið út í það að velta fyrir sér breytingum á kosningalöggjöfinni í þá veru að koma hér á meira persónukjöri á kjördag. En það var ljóst á þeim fundi að allir þeir sem þar tóku þátt í umræðum voru þeirrar skoðunar að nú væri ekki rétti tíminn til þess að vinna að þessu máli og bjóst raunar enginn við því að það kæmi fram hér með þessum hætti og þess yrði krafist að það yrði afgreitt fyrir kosningar, þegar ákveðið hefur verið í flokkum að efna til prófkjara og ganga til þess að undirbúa lista á grundvelli þeirra reglna sem gilda samkvæmt lögum. Það sést líka einnig hér að síðan eru taldir upp kostir og hér segir, með leyfi forseta: „Sérfræðingahópur sá sem kom að samningu frumvarps þessa og fyrr er getið íhugaði fleiri leiðir til þess að auka þátt persónukjörs í lögum um kosningar til Alþingis.“ Hér eru taldir upp nokkrir kostir og síðan segir, með leyfi forseta: „Sérfræðingahópurinn fjallaði jafnframt um mismunandi aðferðir við merkingar kjósenda á óröðuðum listum og talningu eða uppgjör á þeim merkingum.“ Síðan eru taldir kostir sem helst koma til greina. Síðan segir, með leyfi forseta: „Það var niðurstaða hópsins að mæla með aðferð M1, einkum með þeim rökum að það væri fyrirkomulag sem kjósendur þekkja úr prófkjörum, en að vissu leyti er verið að viðhafa „prófkjör“ í kjörklefanum þegar boðnir eru fram óraðaðir listar. Um kosti og galla þessara aðferða má að öðru leyti lesa í fyrrnefndri greinargerð um persónukjör á vefsíðunni landskjor.is.“ Það kemur því hér fram, virðulegi forseti, að þetta er, ef ég má orða það svo, hrátt frumvarp frá sérfræðingum sem ekki hefur fengið neina skoðun á hinum pólitíska vettvangi og síðan hefur verið ákveðið að leggja það fram af formönnum fjögurra þingflokka og taka það hér til umræðu. Ég tel að þetta sé ekki rétt aðferð við afgreiðslu á þeim leikreglum lýðræðisins sem birtast í kosningalöggjöfinni. Ég tel að fram eigi að fara ítarleg og meiri umræða um það utan þingsins og utan hópa sérfræðinga en tími gefst til við afgreiðslu þessa frumvarps. Þar að auki koma svo hv. þingmenn upp, sem eru meðmæltir þessu frumvarpi, og lýsa því yfir hér í þessum ræðustól að með frumvarpinu sé verið að bregðast við bankahruninu, verið sé að bregðast við ástandi í þjóðfélaginu sem myndaðist vegna bankahrunsins. Engin rök eru fyrir því í greinargerð með frumvarpinu. Hvergi hefur komið fram að það væri liður í því að grípa á þeim vanda sem íslenska þjóðin stendur frammi fyrir vegna þeirra hamfara allra saman að taka tæknilegar ákvarðanir um breytingar á kosningalöggjöf. Það hefur hvergi komið fram, virðulegi forseti, og það er ekki rökstutt í þessu frumvarpi með neinum hætti. Það vantar alla pólitíska umgjörð um frumvarpið. Hv. þingmenn koma svo hingað upp og segja: Með frumvarpinu er verið að bregðast við bankahruninu og umræðum víða í þjóðfélaginu um nauðsyn þess að viðhafa persónukjör. Það er verið að bregðast við því að brjóta á bak aftur flokksræðið og krafa hefur komið fram - það koma hvergi fram í greinargerð þessa frumvarps neinar röksemdir sem styðja þau sjónarmið að sérstaklega sé verið að taka á bankahruninu eða bregðast við baráttu gegn flokksræði, enda býst ég ekki við því að þessir ágætu sérfræðingar sem sömdu frumvarpið, og þeir nota hvergi í greinargerð sinni neitt sem rökstyður þá skoðun hv. þingmanna, álíti að með frumvarpinu sé verið að bregðast við bankahruninu eða flokksræði. Eins og hv. þm. Birgir Ármannsson vakti máls á, virðulegi forseti, er furðulegt að heyra hv. þingmenn Samfylkingarinnar tala um þetta mál á þann veg að þeir geti verið málsvarar þess ekki ríki flokksræði og þeir séu í flokki þar sem ekki ríki flokksræði - þar sem menn koma fram og lýsa yfir á fundum, bæði fyrir þessar kosningar og líka fyrir kosningarnar 2003, svo að dæmi séu tekin, að þeir ákveða einhliða hvar menn eiga að sitja á listum án þess að það séu nokkrar kjörnefndir sem koma að því. Það er eins og forustuhópur flokksins komi saman og skipti efstu sætum listanna á milli sín eða einhverjum sætum sem þeir kjósa að velja eftir því hvernig þeir líta á stöðuna. Þeir hafa prófkjörsreglur að engu, þeir segja við kjósendur: Þið skuluð kjósa eins og við segjum og svona á þetta að vera. Þessir menn standa síðan hér í ræðustól, fulltrúar þessa flokks, og láta eins og þeir séu einhverjir málsvarar þess að brjóta á bak aftur flokksræði. Virðulegur forseti. Ef það væri svo að okkur þingmönnum bæri að líta á frumvarpið sem mikilvægan lið í því að bregðast við bankahruninu á Íslandi hlyti það að koma fram í greinargerðinni, þá hlytu sérfræðingarnir sem sömdu frumvarpið að benda okkur á það að þessi leið sem þeir velja, leið M1, sé besta leiðin til þess að bregðast við stöðu mála í kosningalöggjöfinni vegna bankahrunsins. Að sjálfsögðu gera þeir það ekki því að frumvarpið hefur ekkert með bankahrunið að gera. Það er lagt hér fram til þess að tefja nauðsynlegar umræður á þinginu um afleiðingar bankahrunsins og útleið úr þeim vanda sem þjóðin stendur frammi fyrir. Það er furðulegt að standa hér, vitandi að kjördagurinn verður 25. apríl, og vera að ræða enn leikreglur sem eiga að gilda varðandi skipan lista og val manna á kjördegi þegar allir flokkar hafa ákveðið prófkjör og þetta frumvarp er sagt af hálfu sérfræðinganna að eigi að koma í stað prófkjara. Þetta er ótrúleg meðferð á tíma og kröftum þingmanna að ríkisstjórninni skuli detta þetta í hug, og þessum þingflokksformönnum, að leggja þetta hér fyrir þingið. Síðan er það efni málsins: Er það æskilegt í sjálfu sér að auka áhrif kjósenda við val og röðun manna á lista? Það er álitaefni sem sjálfsagt er að velta fyrir sér og sjálfsagt er að skoða. Æskilegt væri að þingnefndin, sem fjallar um málið, gæti kallað til sín þingmenn frá öðrum löndum sem hafa búið við þessi kosningakerfi og fengið þá til þess að lýsa því fyrir þingmönnum sjálfum. Fyrst afgreiða á þetta hér annars vegar af sérfræðingum og hins vegar af þingmönnum í nefnd án þess að tóm gefist til að leita út fyrir nefndaveggi þingsins ætti forseti þingsins að gefa þingnefndinni kost á því að bjóða hingað til lands þingmönnum sem hafa kynnst því kosningakerfi sem hér er verið að leggja til. Þeir gætu þá borið vitni um það hvernig það virkar, hvort þessi breyting á löggjöfinni er til þess fallin t.d. að koma í veg fyrir bankahrun, hvort þeir líti þannig á að þessar aðferðir í þeirra löndum hafi stuðlað að efnahagslegu jafnvægi og stöðugleika í fjármálakerfinu og hvort þeir telji að ef þetta kerfi væri ekki hjá þeim væri meiri óstöðugleiki í fjármálakerfinu svo að vísað sé til raka þeirra þingmanna sem hér hafa talað. Lítum á aðferðina. Ég er þingmaður sem hef boðið mig fram í kosningum og gengið í gegnum prófkjör. Ég hef tekið þátt í prófkjörum og ég hef haft áhuga á kosningalöggjöfinni og hef rætt hana. Á fyrstu árum mínum hér í þinginu vann ég að því og hafði m.a. hugmyndir um að það mætti fækka þingmönnum. Mér finnst það miklu skynsamlegri viðbrögð við bankahruninu, ef menn ætla að taka á málum sem varða þingmenn, að velta því fyrir sér hvort ekki eigi að breyta kosningalöggjöfinni og stjórnarskrárákvæðum á þann veg að fækka þingmönnum - að spara og draga úr kostnaði og líta þá til þingsins ekki síður en til annarra og gera þá tillögur um róttækar breytingar að því leyti að dregið verði úr kostnaði við þinghaldið og það mætti gera með því að fækka þingmönnum. Það er annað mál og það er ekki til umræðu hér enda eru þessar tillögur tæknileg útfærsla á mjög þröngum þætti en þætti sem skiptir máli. Í kosningabaráttunni árið 2007 var farið í persónukjör gagnvart mér. Þá var það einn auðmaður hér í landinu sem ákvað að nota fjármuni sína til þess að auglýsa, með mynd af sjálfum sér, í öllum dagblöðunum daginn fyrir kjördag að hann hvetti fólk til þess að strika mig út á kjörseðlinum. Hann fór í persónukjör og hann auglýsti og það bar þann árangur að ég féll niður á listanum. Þótt ég sé hér í þingsalnum og sitji á þingi bar aðför þessa manns þann árangur að ég var strikaður út af nógu mörgum til þess að ég varð ekki í 2. sæti heldur féll niður í 3. sæti á listanum. Þetta er það sem menn eru að kalla yfir sig. Það er svona andrúmsloft sem menn vilja væntanlega hafa í kosningabaráttu þar sem auðmenn geta komið og beitt áhrifum sínum á sama hátt og þessi maður gerði, eða hópar, og kosningabaráttan verði þá þannig að menn leggi meira upp úr því að einstakir hópar beini spjótum sínum að einstökum þingmönnum og vegi þá og meti og gefi síðan fyrirmæli með auglýsingum eða í krafti fjármagns, eða hvað leið annarri sem menn hafa, til þess að velja fólk á lista, þegar það hefur boðið sig fram fari kosningabaráttan út í þetta. Við höfum dæmi frá kosningabaráttunni 2007 þar sem þessu var beitt með þessum hætti, fjármunum var eytt og varið til þess að ráðast á einn einstakling sem var talinn óvinur eins af því viðskiptaveldi sem síðan - það er miklu nær að tala um það hér en bankahrunið en breytingar í þessa átt til þess að auðvelda mönnum að nota fjármuni sína og krafta til þess að ráða hinu pólitíska andrúmslofti. Halda menn ekki að þingmenn væru hallari undir slíka menn ef menn óttuðust að þeir mundu beita valdi sínu á þennan veg? Ef menn eru að tala um þetta sem lið í því að koma í veg fyrir bankahrun eða fjármálaóreiðu eða óvissu í þjóðfélaginu held ég að aðrar röksemdir þurfi en þær sem hér hafa komið fram til þess að sannfæra mig um það að þetta sé skynsamlegasta leiðin til þess að skapa festu og það öryggi í stjórnarfarinu og tryggja að þingmenn séu ekki háðir þrýstihópum, fjármagnseigendum eða þeim sem í krafti einhverrar slíkrar aðstöðu geti ráðið því hvernig valið er til þings. Ég held að það sé nóg fyrir þingmenn að ganga í gegnum prófkjörin samkvæmt þeim leikreglum sem flokkarnir setja um val manna á framboðslista og láta fólk koma að því sem er skráð í viðkomandi flokka og láta það gegnsæi sem ríkir í flokksstarfinu ráða í staðinn fyrir að kalla þetta yfir menn í þingkosningunum sjálfum. Við höfum dæmi, og ekki er hægt að horfa fram hjá þeim dæmum, um hvernig svona valdi er beitt og hvaða ráðum er beitt til þess að reyna að koma í veg fyrir að menn sem - í mínu tilviki var ég talinn andstæðingur einhvers viðskiptaveldis og þá var fjármunum þess og áhrifamætti öllum beitt til þess að koma í veg fyrir að ég kæmist inn á Alþingi.

Herra forseti. Það er nokkuð liðið á þessa umræðu og fer að sjá fyrir endann á henni. Það undrar mig mjög þegar við ræðum mál af þeim toga sem hér er til umræðu, sem liggur svona óskaplega mikið á af hálfu stjórnarflokkanna að koma í gegn, hversu lítill áhugi er á því af þeirra hálfu. Ég hygg að af hálfu Framsóknarflokksins hafi t.d. einungis einn hv. þingmaður tjáð sig og ég get kannski nefnt 1–2 af hinum flokkunum. Þeir sem hafa verið í salnum hafa flestir verið við önnur störf en þau að hlusta á þessa umræðu og meira að segja gekk það svo langt hér í dag að þingmenn Vinstri grænna lögðu sig í framkróka við að fara í persónulegt stríð við hv. þm. Sturlu Böðvarsson í staðinn fyrir að ræða þetta mál sem svo mikið liggur á að koma í gegn. Þetta áhugaleysi kemur mér mjög á óvart. Meira að segja fulltrúar í allsherjarnefnd hafa varla getað setið undir þessari umræðu. Samt er ætlast til þess að við tökum málið fyrir í nefndinni og eftir því sem ríkisstjórnarflokkarnir segja liggur óskaplega mikið á að koma þessu öllu á fyrir vorið svo kjósendur sem eiga að kjósa 25. apríl geti valið á lista eftir algjörlega nýjum leiðum sem kjósendur hafa ekki hugmynd um hverjar eru. Engin umræða hefur farið fram um þetta í landinu, það hefur enginn talað um þetta af þeim mikla þunga sem mér skilst að hafi allt í einu kviknað í ríkisstjórnarherbergjunum núna skyndilega. Hvaðan kemur þessi óskaplega mikla þörf fyrir að reka þetta mál hér áfram þegar menn telja að það þurfi að bjarga - og það þarf að gera - atvinnulífinu í landinu? Af hverju vilja menn eyða þá orkunni í að standa í þessu? Svo þegar til á að taka er enginn hér, það er enginn við umræðuna, 2–3 manneskjur sem eru meira og minna á leiðinni út.  Ég held að við eigum að bera þá virðingu fyrir kosningakerfinu og líka íbúum í þessu landi að það eigi sér stað einhver umræða um þetta nýja kosningakerfi sem menn eru að fara af stað með núna. Þegar maður skoðar svo þetta frumvarp sem er ekki mjög - ja, greinargerðin gefur manni ekki mikla vísbendingu um tilganginn með frumvarpinu - kemur reyndar fram að þar sem einhvers konar svona aðferð hefur verið valin hefur heldur dregið úr þátttöku, þ.e. þessi aðferð er ekki valin nema að hluta til. Þetta hefur ekkert endilega gefist vel í þeim löndum sem miðað er við þannig að mig undrar að menn skuli vilja fara þessa leið. Svo á morgun ætlum við að tala um stjórnarskipunina. Ég efast um að þar verði nokkur viðstaddur heldur. 

Eru stjórnarandstæðingar hér eitthvað meira?

Í þessari umræðu hafa örfáir þingmenn af hálfu stjórnarsinna tekið þátt. Fyrst og fremst hefur þessi umræða verið af hálfu sjálfstæðismanna sem hafa kallað eftir skoðanaskiptum. Maður hefur reynt að varpa fram spurningum til stjórnarsinna en þeir hafa ekkert hirt um að svara þeim. Það eina sem fram hefur komið er einhver skætingur út í fólk um eitthvað sem kemur málinu bara ekkert við og er ekkert um það mál sem við erum að ræða hérna. Það skiptir máli að við vöndum okkur við þetta. Ég sagði í ræðu minni í dag að það væri sjálfsagt og eðlilegt að velta fyrir sér hvernig best væri að koma fyrir kosningum til Alþingis og sveitarstjórna. En við skulum gera það af ákveðinni ró, við skulum reyna að ná einhverju samkomulagi um það hvernig til á að takast. Það liggur alveg fyrir að það þarf tvo þriðju atkvæða hér á þingi til að koma þessu frumvarpi hér í gegn, það liggur alveg fyrir, þetta hafa menn skoðað, þannig að það verður ekkert gert nema menn komi sér að því að tala við stjórnarandstöðuna hér í stað þess að meðhöndla hana bara eins og hún sé eitthvert skraut, eitthvert punt hér og ekki til nokkurs skapaðs hlutar. Og það eru flokkar sem eru búnir að tala um hversu illa var