Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Hákon Kristófersson Jeg skal ekki tefja umr. til neinna muna. Jeg gat þess í gær, er frv. var til 2. umr., að jeg mundi bera fram brtt. Það hefi jeg gert, og eru þær á þskj. 628. Eins og þær bera með sjer, fara þær allar eða flestar í sömu átt: að hækka laun viðkomandi starfsmanna á varðskipum ríkisins. Hefi jeg með þeim viljað nálgast þau laun, sem greidd eru fyrir hliðstæðan starfa á öðrum skipum hjer innanlands. Þó eru sumar mínar till. talsvert fyrir neðan það, sem venja er að greiða fyrir hliðstæðan starfa á öðrum skipum. Annars tala þessar tölur sínu máli betur en jeg mundi gera, og verða því hv.þdm. að gera upp með sjálfum sjer, hvort þær eru á rökum bygðar. Grundvallarbreytingin í mínum till. er aðallega sú, að byrjunarlaunin hækki, og ætlast jeg til, að núverandi skipstjórar varðskipanna falli undir það ákvæði. Til frekari skýringar skal jeg taka það fram, að um laun 1. vjelstjóra er hjer farið eftir skýrslum frá Vjelstjórafjelaginu, sem stjórn þess ljet mjer góðfúslega í tje. Þó að með rjettu megi segja, að þessar till. mínar sjeu ekki til að spara fje ríkissjóðs og þó að jeg telji viðleitni stjórnarflokksins lofsverða hvað það snertir að draga úr gjöldum ríkisins, þá verður þó sá sparnaður að vera rjettlátur og á rökum bygður. Hvað viðkemur launum þessara manna, þá finst mjer, að hæstv. stjórn hafi numið þau of við neglur sjer og ekki gætt fullkomins rjettlætis, miðað við þau laun, sem greidd eru öðrum fyrir hliðstæðan starfa. Annars læt jeg mjer þetta nægja, enda fáir orðnir eftir í deildinni til þess að hlusta á mál mitt.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Brtt. hv.þm. Barð. (HK) á þskj. 628 og ummæli þau, er fjellu hjer í gær við 2. umr. málsins, hafa gefið mjer tilefni til að gera dálítinn samanburð á launakjörum starfsmanna á skipum Eimskipafjelags Íslands og á strandvarnarskipum ríkisins. Jeg skal þá fyrst geta þess, að við meðferð málsins í hv.Ed. voru laun 2. og 3. stýrimanns hækkuð lítið eitt frá því, sem lagt var til í stjfrv., en laun annara starfsmanna staðið óbreytt. Nú er það svo, að yfirstýrimaður á öðru strandvarnarskipinu hefir 430 krónur á mánuði, en á hinu 446 kr. Á millilandaskipum Eimskipafjelagsins eru byrjunarlaun yfirstýrimanna 446 kr. á mánuði, eða nákvæmlega sömu mánaðarlaun og yfirstýrimaðurinn á Óðni hefir nú, en þessi laun Eimskipafjelagsins hækka upp í 530 kr. á mánuði, eins og þau eru nú. Eftir frv. eru byrjunarlaun yfirstýrimanns 420 kr. á mánuði, en hækka upp í 468. kr. á mánuði, miðað við þá dýrtíðaruppbót, sem greidd er í ár. En eftir brtt.hv.þm. Barð. eru byrjunarlaun 1. stýrimanns 480 kr. á mánuði, en hækka upp í 600 kr. á mánuði, og verður þetta þá miklu hærra en yfirstýrimaðurinn á Gullfossi hefir nú.

Þetta er ekki rjett hjá hæstv. ráðherra samkv. mínum brtt.

. Hámarkslaunin eru samkv. brtt. 5000 kr. á ári, og með 44% dýrtíðaruppbót, eins og nú er, svarar það til 600 kr. á mánuði, og þó að það sje, eins og áður er sagt, miklu hærra en Eimskipafjelag Íslands greiðir sínum mönnum, þá verð jeg þó að segja, að af öllum brtt.hv.þm. er þessi rjettlátust, af því að hækkað var við 2. og 3. stýrimann í hv.Ed. frá því sem var í stjfrv. En þessi hækkun við yfirstýrimann er samt of mikil. Um hinar brtt. er það sama að segja, að jeg tel þær eiga engan rjett á sjer og að launin sjeu þar alt of há, miðað við það, sem Eimskipafjelagið greiðir fyrir hliðstæð störf, að jeg ekki beri saman launakjör flestra starfsmanna ríkisins. Laun 2. stýrimanns á varðskipunum eru nú 350 kr., en hjá Eimskipafjelaginu eru byrjunarlaunin 380 kr. og hækka upp í kr. 439,80 á mánuði, eins og þau eru nú, en 3. stýrimannslaun eru hjá Eimskipafjelaginu 293 kr., en hækka upp í kr. 328,80. Þetta er talsvert hærra en 1. og 2. stýrimaður hafa nú á varðskipunum, en rjettlætist með því, eins og jeg tók fram í gær, að Eimskipafjelagsskipin eru miklu stærri. Eftir frv. eru byrjunarlaun 2. stýrimanns 372 kr. og 3. stýrimanns 300 kr. á mánuði, en þau hækka upp í 420 og 348 kr. á mánuði. Eftir brtt.hv.þm. Barð. eru byrjunarlaun 2. stýrimanns 408 kr. og hækka upp í 480 kr. á mánuði og 3. stýrimanns 300 kr., sem hækka upp í 420 kr. á mánuði. Þessi hækkun 3. stýrimanns upp í 420 kr. á mánuði getur ekki staðist, samanborið við mánaðarlaun 3. stýrimanns á skipum Eimskipafjelagsins, sem eru kr. 328,80. Sama verður og uppi á teningnum að því er snertir laun hásetanna. Sem stendur fá hásetar á varðskipunum 218,75 kr. og á Eimskipafjelagsskipunum örlítið minna, eða 214,30 kr. á mánuði. Eftir frv. eru byrjunarlaun háseta 240 kr., sem hækka upp í 264 kr. á mánuði. Eftir brtt. á þskj. 628 eru byrjunarlaunin sömu, en hækka upp í 300 kr. á mánuði. Það má nú gera ráð fyrir, að menn verði yfirleitt fastir í starfi sínu á þessum skipum, og laun flestra þeirra hækki svo, að hámarkslaun verði greidd tiltölulega fljótt. En þau þola engan samanburð við það, sem Eimskipafjelagið greiðir sínum hásetum. Og einmitt þegar þessa er gætt, er síst þörf á því að hækka við vjelstjórana. Þá ætla jeg að gera örlítinn samanburð við launalögin frá 1919 og nefna launakjör ýmsra starfsmanna landsins, og er þó sá samanburður athugaverður að því leyti, að þessir starfsmenn ríkisins í landi njóta ekki sömu hlunninda og þeir, sem eru á varðskipum ríkisins. Jeg skal þá fyrst nefna fáein störf við landssímann. Þar hafa t. d. varðstjórar við ritsímann að byrjunarlaunum 2200 krónur, sem hækka upp í 3200 kr. Fyrsta flokks símritarar hafa að byrjunarlaunum 1800 krónur, sem hækka upp í 2800 kr. Þessi launakjör fyrir vandasamt starf virðast fremur lág, samanborið við laun þau, sem hásetum og kyndurum á skipum ríkisins er ætlað, sem eru frá 2000 kr. upp í 2300 kr. Og þannig mætti halda áfram að telja og nefna fleiri flokka úr launalögum okkar, sem eru lakar launaðir en ætlast er til með frv. þessu. T. d. mætti minna á póstaðstoðarmenn, sem hafa að byrjunarlaunum 1600 kr., er hækka upp í 2400 kr. á ári. Jeg skal nú ekki gera þennan lestur lengri, en vil bæta því við, að það væri æskilegt að geta borgað starfsmönnum ríkisins sem ríflegust laun, en vitanlega verður ríkið í þeim efnum sem öðrum að sníða sjer stakk eftir vexti. Annars held jeg, að þessar starfsmannastöður á varðskipum ríkisins þyki það eftirsóknarverðar, miðað við launakjör annara borgara þjóðfjelagsins, að engin vandræði verði að fá hæfa menn í þær. Um þær brtt.hv.þm. Barð., sem snúa að skipherrum varðskipanna, mætti sitthvað segja, enda er aðstaða þeirra nokkuð sjerstök. Báðir þessir menn voru upphaflega ráðnir í þjónustu Björgunarfjelags Vestmannaeyja og fengnir þaðan, og annar þeirra hafði sjermentun á þessu sviði, sem enginn annar Íslendingur hafði þá. En þá sjermentun verður að heimta af skipstjóra, sem stjórna á slíku skipi. Hætti þessir menn einhverra hluta vegna skipstjórn, verðum við að leita úr landi eftir mönnum á skipin, því jeg veit ekki til, að neinn maður sje nú innanlands, er þá sjermentun hefir, sem heimta verður af þeim, er slíkum skipum stjórna. Þess vegna álít jeg, að eins og stendur geti það verið varhugavert að samþ. síðustu brtt. á þskj. 628, um að 10. gr. falli niður. Að lokum vildi jeg skjóta því til hv.þm. Barð., að ef hann vill fallast á að hækka aðeins laun 1. stýrimanns í samræmi við þá hækkun, sem gerð var í hv.Ed. á launum 2. og 3. stýrimanns, þá skal jeg vera honum hjálplegur og fara fram á við hæstv. forseta að gefa fundarhlje á meðan við komum okkur saman um skriflega brtt. Að öðrum kosti vænti jeg, að hv. deild felli allar brtt. á þskj. 628.

Hákon Kristófersson Jeg hefi aldrei ætlað mjer í kappræður við hæstv.forsrh. um þetta mál, og heldur ekki hefi jeg sagt, að mig furðaði á því, þó að hann hefði borið fram frv. þetta um launakjör starfsmanna á varðskipum ríkisins. Það finst mjer ekki nema eðlilegt, en á hinu hefir mig furðað, að þessi launakjör skyldu ekki sett hliðstæð því, sem tíðkast á öðrum. skipum, er ganga hjer við land og eru gerð út af ríkissjóði. Hæstv. forsrh. reiknar með 44% dýrtíðaruppbót, og þó hún sje það nú, geri jeg ráð fyrir, að hún lækki, og að þá lækki t. d. laun starfsmanna á skipum Eimskipafjelagsins eftir því. Hann benti á, að báðir skipstjórarnir hefðu verið teknir frá Björgunarfjelagi Vestmannaeyja og lagði mikið upp úr þessari hernaðarsjermentun, sem þeir hafa. Út af þessari sjermentun vildi jeg benda á, að það væri ískyggilegt ástand, ef annar þessara skipstjóra dæi eða forfallaðist einhverra hluta vegna frá því að fara með skipið. Það yrði þá að liggja ú höfn, því að vanti skipstjórann þessa miklu sjermentun, er ólöglegt að láta skipið annast strandvarnir. Eftir því hefir það þá verið lögleysa, er Einar sá, sem er 1. stýrimaður á Óðni, var látinn fara með Þór og handsamaði flesta togarana. Jeg skal játa, að jeg hefi ekki þekkingu til þess að þrátta um þetta við hæstv.forsrh. En jeg hjelt satt að segja, að þetta út af fyrir sig í strandvarnarmáli okkar væri einskis virði. Eins og jeg tók fram, er jeg hæstv.forsrh. ekki sammála hvað snertir dýrtíðaruppbótina. Eftir brtt. mínum líður langt árabil, þangað til þeir fá þessa hækkun. Hæstv. forsrh. kom með það tilboð, að við gætum komið okkur saman um eina brtt. Jeg er altaf fús á að mæta mönnum, jafnvel þótt jeg þurfi að fara meira en miðja leið. Jeg mun því ganga að þessu tilboði hæstv. ráðherra (JÞ), svo framarlega sem það getur ekki orðið til skemda á öðrum brtt. mínum. En jeg verð að segja það, út af síðustu brtt. minni, sem hæstv. ráðh. telur óþarfa, að þau ummæli hæstv. ráðh. komu mjer mjög á óvart.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það er misskilningur hjá háttv.þm. Barð., að ekki megi reikna með dýrtíðaruppbót 44%. Það á einmitt að gera það, enda er það mönnunum í vil, því að þá var búið að taka lækkun hjá embættismönnum ríkisins, sem nam 12%. Lækkun Eimskipafjelags Íslands var 10%, og þarf því að lækka dálítið ennþá. Þá er það ofmælt hjá háttv.þm. Barð., að það sje lögleysa, að stýrimaður fari með skip þessi um stundarsakir. Annað mál er það, að það er ekki löglegt, að hann sje skipherra að staðaldri. Honum er aðeins ætlað að gegna þeim störfum í forföllum skipherra, en þá er starf hans líka ábyrgðarmikið. Jeg kunni þess vegna illá við, að Ed. skyldi hækka um 200 kr. laun 2. og 3. stýrimanns, en ekki 1. stýrimanns, og gera þar með laun hans hlutfallslega lægri en stjórnin áleit, að þau þyrftu að vera.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg leyfi mjer að æskja þess, að haft verði nafnakall um þær brtt., sem eftir eru.

Forseti (BSv): Það virðist óþarft, þar sem atkvæðamunur er svo mikill. Brtt. 628,4 feld með 14:2 atkv. - 628,5,a–b feld með 15:2 atkv. - 628,6 feld með 15:2 atkv.

Hjeðinn Valdimarsson Jeg vil geta þess, að það hefir ekki áður verið neitað um að viðhafa nafnakall, er þess hefir verið óskað.

Forseti (BSv): Það hafa aldrei verið teknar upp brtt. aðeins til þess að tefja tímann, enda má hafa nafnakall um frv. sjálft.

Hjeðinn Valdimarsson Hæstv. forseti hefir engan rjett til þess að gera þm. upp aðrar hvatir til að óska nafnakalls heldur en þær, að þeir óski, að hægt sje skjallega að sanna afstöðu þingmanna til tillagnanna.

Björn Líndal Jeg hefi ekki lagt það í vana minn að tefja umr. með því að gera grein fyrir atkvæði mínu, en nú er sjerstaklega ástatt, þar sem um stórmál er að ræða. Eins og hv. deildarmenn sennilega muna, greiddi jeg atkvæði á móti þessari stjórnarskrárbreytingu út úr deildinni, en jeg ætla nú að breyta um og greiða atkvæði með henni að þessu sinni. Til þess er sú ástæða, að jeg vil ekki standa í vegi fyrir því, að þjóðin geti sagt um það við næstu kosningar, hvort hún vill þessar einar breytingar eða ekki. En jeg verð að endurtaka það, að jeg hefi veika trú á því, að þessar breytingar megi að nokkru haldi koma, og þótt jeg hafi litla trú á þessum breytingum sjálfur, þá virðist mjer þó, að flestir aðrir hv. deildarmenn hafi ennþá minni trú á þeim, og því til sönnunar vil jeg benda á, að það var feld hjer með miklum meiri hluta atkvæða brtt. frá okkur nokkrum þm. um það að fella niður það ákvæði stjórnarskrárfrumvarpsins, að ákveða megi með einföldum lögum, hvort þing skuli haldið árlega eða annaðhvert ár, en það er í mínum augum óræk sönnun þess, að þeir hv.þm., sem greiddu atkvæði á móti þessari brtt., hafa enga trú á því, að þetta verði að nokkru gagni í framtíðinni. Stjórnarskrárnefndin hefir lítils háttar athugað þetta mál í morgun, og þótt jeg sje ekki frsm. þeirrar nefndar, skal jeg leyfa mjer að geta þess, að fjórir nefndarmenn voru sammála um að mæla með því, að frv. yrði afgreitt, en tveir voru því andvígir (einn fjarstaddur). Jeg mun nú greiða atkv. með frv., til þess að þjóðinni gefist kostur á að dæma um það við næstu kosningar, en alls ekki af því, að jeg hafi neina verulega trú á því, að þetta verði að varanlegu gagni.

Magnús Torfason Jeg verð því miður að tefja umr. að því er þetta frv. snertir, sem hjer liggur fyrir. Jeg verð að telja þann sparnað, sem leiðir af því að hafa fjárlög fyrir tvö ár í senn, mjög vafasaman, og tel út af fyrir sig alls ekki vert að samþykkja stjórnarskrárbreytinguna þess vegna. En því verður á hinn bóginn ekki neitað, að í þessu frv. er dálítil lagarjetting, og heldur ekki, að eftir að frv. hafði verið hjer til meðferðar í deildinni, voru komnar allgóðar rjettarbætur inn í það, en aftur hefir hv.Ed. talsvert skert þær, svo að nú er orðið það minsta af rjettarbótum í frv., sem verða má. Út af fyrir sig get jeg samt sætt mig við þær, þar sem þær voru einmitt bornar fram af mjer fyrstum manna. En það er eitt atriði, sem jeg sakna í stjórnarskránni, og það er það, að breytt sje núverandi ákvæðum um, að þurfalingar skuli missa af kosningarrjetti. Jeg hefði að minsta kosti talið það miklu hyggilegra af hv.Ed., úr því að hún ekki gat sætt sig við ákvæðið eins og það var sett inn í Nd., að hún hefði samþ. þá till., sem hv.þm. Dal. (JG) bar fram hjer í deildinni, þess efnis, að það mætti skipa þessu með lögum, og jeg verð að líta svo á, að það sje það skemsta, sem fara mætti, þar sem nú er tekið upp í fátækralögin ákvæði um það atriði, en það er vitanlegt, að það ákvæði þótti ekki fara eins vel úr hendi og vera mætti, einmitt vegna þessa stjórnarskrárákvæðis. Jeg sakna þess mjög, en hinsvegar þykist jeg vita það, að það yrði klifað á þessum sparnaði við fækkun þinga ár frá ári, og þess vegna verður ekki komist hjá því að reyna þetta, og úr því að ákvæðið hjelst þó um, að þessu mætti breyta með einföldum lögum, þá sje jeg ekki, að stór skaði sje skeður, og vil jeg þess vegna ekki leggjast á móti frv. eins og það er.

Hjeðinn Valdimarsson Mjer virðist þetta frv. hafa tekið allmiklum breytingum, og ekki til batnaðar, sjerstaklega vegna þess, að kosningarrjetturinn til landskjörs hefir verið færður upp í 30 ára aldur, og menn, sem hafa þegið sveitarstyrk, missa kosningarrjett af þeirri ástæðu. En það virðist nokkurnveginn sjeð, að stjórnarskráin eigi fram að ganga á þessu þingi eins og hún liggur nú fyrir, og ráði því hv. efri deild endanlega efni hennar, eins og sú deild rjeði að lokum fjárlögunum. Hjer eru höfð hausavíxl á hlutunum, þannig, að það sje Ed., sem ráði gangi stórmálanna, en ekki Nd., sem þó er ætlast til í stjórnarskránni, að sje aðaldeildin, sem mestu ráði. Það er hæstv. landsstjórn, sem hefir ráðin í Ed., og er þetta því gert með hennar vitund og vilja og á hennar ábyrgð, enda kemur það heim við þröngsýnis- og lýðkúgunaranda hennar og Íhaldsflokksins. Það er tilgangslaust að sinni að deila mikið um þetta mál, en jeg vil þó drepa á, hvernig gengið hefir með stjórnarskrármálið hjer á þingi milli tveggja stærstu flokkanna, Íhaldsflokksins og Framsóknarflokksins. Framsóknarflokkurinn hefir nú svo lengi, í blöðum og ræðum, útbásúnað nauðsyn þings annaðhvert ár, og að til þess þurfi stjórnarskrárbreytingu, og loks að kjördagur eigi að vera að sumrinu, að hann er búinn að sannfæra kjósendur sína um, að þetta sje hið eina rjetta, þótt hinsvegar þm. flokksins sjálfir sjeu hvergi nærri sannfærðir. Þess vegna er það, þegar slík brtt. við stjórnarskrána kemur fram, að Framsóknarmenn geta ekki snúist í gegn henni, þora það ekki fyrir kjósendum, sem þeir hafa sjálfir afvegaleitt í málinu, þó að þm. flokksins sjái nú, að það er íhaldið eitt, sem græðir á þessari stjórnarskrárbreytingu. Um Íhaldsflokkinn er það að segja, að það, sem fyrir honum vakir, er í rauninni ekki að fá þing aðeins annaðhvert ár, þótt hæstv.forsrh. sje að vísu ant um að hafa tveggja ára fjárlög, til þess að geta ráðið sem lengst í einu án aðhalds þingsins. En það, sem er mest áhugamál Íhaldsins, er að geta komið fram kosningum á þeim tíma, sem flokknum er hentugastur og andstæðingunum erfiðastur, og þess vegna er stjórnarskrárbreytingin hömruð í gegn, til þess að reyna að koma á sumarkosningu, í stað vetrarkosningar. Við sumarkosningu eru verkamenn dreifðir út um alt land, langt frá heimilum sínum, og eiga því erfitt um kjörsókn og jafnvel ómögulegt. Enda þótt þetta virðist vera aðalástæðan, sem vakir fyrir hæstv. stjórn og Íhaldsflokknum, þá vil jeg þó beina þeirri fyrirspurn til hæstv. ráðh., hvenær kosningar muni fara fram, ef stjórnarskrárbreyting verður samþykt, og gefa þannig hæstv. ráðh. tækifæri til að afsanna mál mitt, ef hann getur. Það er haft eftir kosningasmölum íhaldsins hjer í bænum, að kosningar eigi að fara fram 1. júlí, og það er hart, að þess háttar menn skuli vera fróðari um slíka hluti og vita fyr um það en þm. andstæðinganna í sjálfu þinginu. Nú er það svo, að þótt þingrof eigi fram að fara þegar stjórnarskrárbreyting er samþykt, þá ber þó eftir kosningalögum og stjórnarskrá engin nauðsyn að láta kosningar fara fram þegar í sumar. Stjórnarskráin segir, að það skuli stofna til kosninga innan tveggja mánaða frá þingrofi, sem merkir, að nægilegt sje að auglýsa kosningu innan tveggja mánaða frá þingrofi, en kosningar þurfa ekki að fara fram þá þegar, og þess vegna væri hægt að hafa kosningar að haustinu til, fyrsta vetrardag, sem er hinn almenni kosningadagur, ekki síst þegar út er runnið kjörtímabilið, eins og nú; en sumarkosning virðist vera það eina, sem getur skapað hina bestu aðstöðu fyrir stjórnina. En alt útlit er fyrir, að hæstv. stjórn ætli að hverfa að því ráði, til þess að níðast á aðalandstæðingum sínum, Alþýðuflokknum.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Út af ummælum hv.þm. Ak. (BL), sem ekki virðist hafa neina verulega trú á því, að það myndi verða svo í reyndinni, að fjárlög yrðu sett til tveggja ára eftir því frv., sem hjer liggur fyrir, vil jeg aðeins benda á það, að ákvæðið um, að með einföldum lögum megi kveða á um það, að reglulegt þing skuli haldið árlega, er að efninu til ekki nýmæli fyrir þetta frv., því að alveg tilsvarandi ákvæði hefir staðið í stjórnarskránni frá 1874, alla þá stund, sem hún var í gildi, þótt það hafi verið orðað nokkuð öðruvísi. Það var víðtækari heimild til að breyta ákvæðum þeirrar greinar, sem ákvað, að reglulegt þing skyldi koma saman annaðhvert ár; en samt sýndi reynslan, að sú heimild var aldrei notuð á því næstum 30 ára tímabili, sem stjórnarskráin var í gildi, og jeg fyrir mitt leyti er svo sannfærður um rjettmæti þess atriðis að setja fjárlög til tveggja ára og að halda reglulegt þing annaðhvert ár, að jeg er ekki hræddur við, að lagaheimild til að víkja frá þessu yrði notuð fyrst um sinn. Háttv. 1. þm. Árn. (MT) þarf jeg engu að svara. Öll þau málsatriði, sem hann vjek að, hafa verið rædd hjer áður. Hv. 4. þm. Reykv. (HjV) deildi á hv.Ed. og stjórnina fyrir það, að hún rjeði of miklu um afgreiðslu stórmála, og nefndi hann þar fjárlögin og stjórnarskrárbreytinguna. Jeg get vel skilið, að háttv.þm. finnist hann og flokkur hans ráða helst til litlu um afgreiðslu þessara mála, því að eftir útliti þeirra skýtur niðurstaðan nokkuð skökku við það, sem háttv.þm. vildi vera láta. Hann sagði líka, að það væri á ábyrgð stjórnarinnar, hve Ed. rjeði miklu. En bæði þessi stórmál, sem hann nefndi áðan, bera nú þannig að, að það er þessi háttv. þingdeild, sem hefir um þau seinasta atkv. En ef það verður ofan á, að Nd. samþykkir þau óbreytt eins og Ed. gekk frá þeim, þá má telja stjórninni það frekar til sæmdar en vansæmdar, að meiri hl. Ed. hefir tekist að sníða þannig hvortveggja lögin, að þessi hv. deild, þar sem stjórnin er sögð vera í minni hl., treystir sjer til þess að ganga að þeim óbreyttum. Jeg hygg því, að stjórnin verði aldrei ámælisverð fyrir þetta. Það er alveg röng ágiskun hjá hv.þm. (HjV), að það sje tilgangur stjórnarinnar og Íhaldsflokksins með samþykt stjórnarskrárbreytingarinnar að fá kosningatímann í þetta sinn fluttan fram í byrjun júlí. Jeg get sagt háttv.þm. það, að mjer eða stjórninni hefði ekki komið til hugar að eyða orðum að stjórnarskrárbreytingunni á þessu þingi, ef stjórnin hefði ekki sjeð annan merkilegri tilgang með henni en þann, að hafa áhrif á kjördaginn við eina einustu kosningu. Þetta er alveg gripið úr lausu lofti hjá hv.þm. og stafar af sjerstakri skoðun hans á hinu besta stjórnskipunarfyrirkomulagi og því, að hann getur ekki sett sig inn í það, að stjórnin og flokkur hennar álíta, að með stjórnarskrárbreytingunni fáist umbætur nokkrar á stjórnarfarinu. En það álítum við. Jeg er sannfærður um það, að reynsla undanfarinna ára með þingi á hverju ári hefir sýnt það, að meðan máttur þjóðarinnar er ekki meiri en hann nú er, þá er henni ofboðið með því að hafa þing á ári hverju, þing, sem telur sjer skylt að verða við óskum manna úr ýmsum áttum um útgjaldaaukandi löggjöf. Á hverju þingi koma fram nægar óskir, sem eðlilegt er í landi, þar sem svo mörgum þörfum er ekki fullnægt, svo sem óskir um skóla, spítala, vegi, brýr o. s. frv., alt, sem til framfara horfir og nöfnum tjáir að nefna. Það hefir verið reynt að halda í horfinu með því að hafa jöfnuð á tekjum og gjöldum. En það hefir aftur á móti ekki verið hægt að koma í veg fyrir, að sett væri löggjöf, sem hefði í för með sjer ný árleg útgjöld fyrir ríkissjóð. Hin útgjaldaaukandi löggjöf síðan 1918 er þegar orðin svo mikil, að jeg er sannfærður um, að afkomu þjóðarinnar er hætta búin, ef við höldum enn áfram með jafnmiklum hraða. Eina ráðið við þessu er að láta þingið aðeins koma saman annaðhvert ár. Jeg legg meira upp úr þeim óbeina sparnaði, sem af þessu leiðir, en hinum beina sparnaði, sem verður þingkostnaðurinn annaðhvert ár. Og tilhögun þessi á að verða notuð þangað til kjósendur finna nægan kraft hjá þjóðinni til þess að taka upp aftur þann hraða, sem verið hefir undanfarin ár. En jeg hygg þó, að það muni líða áratugir þangað til. Jeg veit nú, að þessar ástæður hafa ekkert gildi fyrir hv. 4. þm. Reykv. Um hann og hans flokk er það að segja, að þeir líta ekki á getu þjóðfjelagsins eða gjaldþol þegnanna, heldur á það, hvort æskilegt sje fyrir þá að uppfylla kröfur manna, og heimta svo, að það sje gert, hvort sem það er hægt eða ekki. Andstætt þessum skoðunum stendur stjórnin og Íhaldsflokkurinn, og jeg veit, að Framsóknarflokkurinn er skiftur, því að nokkur hluti hans mun andstæður vera hinum einhliða skoðunum Alþýðuflokksins og þm. hans.  Loks spurði hv.þm., hvenær kosning ætti að fara fram. Jeg sagði í gær það, sem jeg hafði um það að segja, og sje ekki ástæðu til þess að taka það upp nú. En jeg mæltist þá til þess, að ef flokkarnir hefðu einhverjar óskir í því efni, þá kæmu þær fram. Jeg hygg, að jeg hafi nú fengið upplýsingar um óskir Framsóknarflokksins, og þar sem sá flokkur hefir stuðlað að því, að frv. þetta gæti orðið að lögum, þá tel jeg mjer skylt að taka tillit til óska hans, eftir því sem unt er. Hinsvegar telur stjórnin sjer ekki skylt að taka eins tillit til óska þeirra þm. og flokka, er hafa verið frv. andvígir.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Jeg verð að segja það eins og það er, að jeg minnist þess ekki að hafa heyrt fyrri þá aðalástæðu stjórnarinnar fyrir þeirri breytingu á stjórnarskránni, er hjer liggur fyrir, sem hæstv.forsrh. gerði grein fyrir í síðustu ræðu sinni. Það kann að vera, að hann hafi tekið hana fram áður, en það hefir þá alveg farið framhjá mjer, og þykir mjer það merkilegt. Ástæða hæstv.forsrh. er ekki sparnaðurinn við þinghald annaðhvert ár, heldur sparnaðurinn, sem leiðir af því, að minna verður sett af útgjaldaaukandi löggjöf, ef þing eru aðeins háð annaðhvert ár. Mjer er, sem sagt, ekki kunnugt um, að hæstv. ráðh. hafi áður haldið fram þessari aðalástæðu. En jeg verð nú að segja það, að hvort sem hann hefir haldið þessu fram áður eða ekki, þá er þetta ekkert annað en tylliástæða, sem jeg hygg, að honum hafi dottið skyndilega í hug sem ástæða fyrir þessari ómögulegu breytingu. Breyting sú, sem hjer er farið fram á, mælir aðeins svo fyrir, að fjárlagaþing skuli háð annaðhvert ár. Aukaþing má þá ávalt halda hitt árið og setja svo mörg útgjaldaaukandi lög sem vera skal. Til þess þarf ekki að halda fjárlagaþing. Reynslan sýnir hinsvegar, að jafnvel þó að fjárlagaþing sje háð á hverju ári, þá verður ekki komist hjá verulegum fjárgreiðslum umfram fjárlög milli þinga. Jeg vil minna hæstv.forsrh. á það, að fjáraukalögin fyrir síðasta ár voru hærri en þau hafa tíðkast um langan tíma, og er það þó ekki vegna útgjalda, sem þingið hefir samþ., heldur vegna framkvæmda, er stjórnin hefir látið gera, sama stjórnin og nú hefir verið að tala. Jeg er þó alls ekki að lasta hæstv. stjórn fyrir þessi útgjöld, því þau eru greidd til þarflegra framkvæmda. Jeg vil aðeins benda hæstv. stjórn og háttv.þm. á það, hvað af þessu megi ráða um framtíðina, þegar fjárlagaþingin eiga að vera aðeins annaðhvert ár. Auðvitað verður að gera ráð fyrir, að umframgreiðslurnar margfaldist og aukaframkvæmdir stjórnarinnar, sem þingið hefir ekki sjeð fyrir, að nauðsynlegar yrðu, sömuleiðis. En með þessu er stefnt að því að taka fjárveitingavaldið úr höndum þingsins og flytja það í hendur stjórnarinnar. Jeg get þó ekki sjeð, að þingið geti fallist á, að það sje rjettmæt ástæða fyrir þessari stjórnarskrárbreytingu. Er það tilgangurinn að taka löggjöfina úr höndum þingsins og fá hana í hendur stjórninni? Er það tilgangurinn að taka hana úr höndum þjóðarinnar og fá hana einstökum mönnum, sem hafa haft aðstöðu til þess að hrifsa til sín völdin? Það væri eftir öðru. Og þetta er einmitt hin rjetta íhaldshugsjón, hin rjetta afturhaldshugsjón, er kemur fram í þessari till. til breytingar á stjórnarskránni. Hæstv. forsrh. hefir upplýst, að það þurfi að leita hálfa öld aftur í tímann eða meira til þess að finna eins afturhaldssaman hugsunarhátt og kemur í ljós hjá hæstv. stjórn. Svo forn er hún í hugsunarhætti. - Um 1874 sáu menn, að það gat komið fyrir, að halda þyrfti reglulegt þing á hverju ári. En 50 árum síðar er hæstv.forsrh. sannfærður um, að okkur væri betra um næstu áratugi að hafa reglulegt þing aðeins annaðhvert ár. Hann er eldri í hugsunarhætti en menn, sem voru uppi fyrir hálfri öld. Hann er hálfri öld á eftir tímanum. Og þrátt fyrir allar þær íhaldsöldur, sem yfir löndin skella, þá veit jeg ekki til, að nokkursstaðar hafi risið upp svo rammur íhaldsandi. Jeg þykist nú sjá fram á, hvernig máli þessu verður til lykta ráðið, og ætla því ekki að fjölyrða mikið um það. Einn ágalla enn skilst mjer nú, að frv. þetta hafi, er gerir það hæpið að afgreiða það frá þinginu. Það eru ákvæðin í 11. gr., þar sem sagt er, að umboð landskjörinna þm. og varamanna skuli falla niður við næstu almennar kosningar eftir 1930. Það væri ekkert athugavert við þetta, ef það hefði ekki verið augljóst af orðum hæstv.forsrh. í gær, að meiningin með þessu væri sú, að umboð þeirra landskjörinna þm., sem eftir núgildandi lögum eiga að fara frá 1930, ætti að gilda einu ári lengur, ef almennar kosningar fara ekki fram áður. Með öðrum orðum, með þessu ákvæði er framlengt kjörtímabil helmings hinna landskjörnu þm. Það er verið með þessu að taka kosningarrjettinn af þjóðinni. Þingið sjálft tekur í sínar hendur valdið til þess að gefa þm. umboð, ef þetta er rjett skilið. Og jeg gat ekki skilið hæstv.forsrh. öðruvísi. Helmingur hinna landskjörnu þm., eða þeir, sem kosnir voru 1922, eiga, eins og kunnugt er, að fara frá 1930, og þá eiga kosningar að fara fram. En með þessu ákvæði koma þeir til með að sitja á þinginu 1931, sem haldið verður að öllum líkindum í febrúar, en kosningar fara ekki fram fyr en um sumarið. Jeg sagðist hafa skilið hæstv.forsrh. þannig, og jeg hefi talað við ýmsa háttv.þm., sem allir sögðust hafa skilið þetta á þann eina veg. En það er auðvitað mögulegt, að kosning fari fram eins og lög standa til, í júlí eða ágúst 1930, og yrðu þá kosnir 3 landsk.þm. til næsta þings, en legðu svo niður umboð sitt við almennar kosningar 1931. Þetta þykist jeg vita, að hæstv.forsrh. muni skýra, og kemur það þá til frekari athugunar. Út af því, sem talað hefir verið um það, hvenær næstu kosningar eigi að fara fram, og af því að jeg hefi heyrt því fleygt, að kjósa eigi 2. júlí í sumar, þá vildi jeg gjarnan heyra, hvernig stjórnin getur varið það gagnvart landsmönnum og sjerstaklega þeim, sem í útkjálkasveitum búa, að hún lætur kosningar fara fram með svo stuttum fyrirvara. Framboðin eiga að vera komin 4 vikum fyrir kjördag, en ef hann er 2. júlí, þá verða framboðin að koma fyrst í júní. Nú er 18. maí, en þingi verður slitið á morgun. En um það leyti, sem frjettin um, að kjósa eigi 2. júlí, er komin út um alt land, þá er jeg hræddur um, að það verði orðinn nokkuð lítill fresturinn fyrir þá menn, sem ef til vill hafa í huga að leita eftir þingmensku. Jeg hygg, að almennar kosningar hafi aldrei farið fram með jafnlitlum fyrirvara og þetta. Jeg skal svo ekki eyða fleiri orðum að þessu. En jeg held fast við þá skoðun, að það sje svo fjarri því, að nokkuð sje unnið við þessa breytingu á stjórnarskránni, að þar viti alt aftur á bak. Jeg er líka sannfærður um það, að engan sparnað muni af þessu leiða. Jeg gerði grein fyrir því við 3. umr., að sparnaðurinn við þinghald annaðhvert ár mundi margfaldlega jetast upp í óhentugri fjárlögum og hærri fjáraukalögum. - Og þetta, sem hæstv.forsrh. tók fram um útgjaldaaukandi löggjöf, fer eftir því, hvort heppilegra er að láta valdið til að ákveða útgjöldin vera í höndum þingsins eða stjórnar þeirrar, er situr í það og það sinnið. En jeg fyrir mitt leyti mótmæli því, að þetta vald sje flutt frá þinginu til stjórnarinnar.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg gekk nú ekki að því gruflandi, að hv. 1. þm. Reykv. (JakM) er og hefir altaf verið þessu frv. mótfallinn. Jeg ætla aðeins að andmæla honum með örfáum orðum. Það þýðir ekki fyrir hann að vitna í fjáraukalögin fyrir 1926 til samanburðar því, sem jeg sagði um útgjaldaaukandi löggjöf Alþingis. Það er alt annars eðlis. Upp í þau eru aðeins tekin óhjákvæmileg útgjöld, sem ekki voru sjeð fyrir, er fjárlögin voru samin. En það þarf hvorki að búast við því, að fjáraukalögin verði meiri nje minni, þó að fjárlög sjeu sett til tveggja ára í einu. Hv. þm. (JakM) var að tala um það, að með þessari breytingu á stjórnarskránni væri verið að hrifsa valdið frá þinginu og fá það í hendur einstökum mönnum. En þetta er ekkert annað en hugarburður. Hann gleymir því, háttv.þm., að við lifum við þingræðisfyrirkomulag, og það er á valdi þingsins að velja þá menn í stjórn landsins, sem það getur treyst. Þar að auki er stjórninni skylt að kveðja saman þing, hvenær sem meiri hl. þm. óskar þess. Jeg held, að það sje trygt með þessari þingræðisvenju, að með þessari stjórnarskrárbreytingu sje í engu misboðið valdi þings eða þjóðar. Hv. 1. þm. Reykv. sagði, að það væri hálfri öld á eftir tímanum að hafa fjárlagaþing ekki nema annaðhvert ár. En þessu hefir nú verið þannig fyrir komið í okkar stjórnarskrá fram til ársins 1920, svo það þarf ekki einu sinni að fara einn áratug aftur í tímann til þess að finna fordæmið. Þá taldi sami hv.þm. það galla á 11. gr. frv., að þar væri framlengt kjörtímabil 3 landskjörinna þingmanna og með því væri kosningarrjetturinn tekinn af kjósendum landsins. Jeg held, að þessi mótbára sje uppfundin á síðasta augnabliki. Þetta ákvæði stóð í stjfrv. Þar var gert ráð fyrir, að umboð þessara manna yrði framlengt til ársins 1931. Ákvæði þetta er, að jeg hygg, meira formsatriði en efnisatriði. Jeg býst við því, að reglulegt Alþingi verði háð fyrri hl. ársins 1930, og svo ekkert þing 1931. Mundi þá ekkert þing verða haldið frá því að umboðið er á enda eftir núgildandi lögum og þar til það fellur niður samkv. ákvæðum þessa frv. Jeg held því, að það sje misráðið að fara að eins og hv. 1. þm. Reykv. vill vera láta, að kjósa 3 landskjörna 1930 og láta kosningu þeirra gilda þangað til almennar kosningar fara fram 1931, án þess að nokkurt þing verði haldið á því tímabili. - Jeg skal játa það, að það er nokkuð stuttur fyrirvari að láta kosningar fara fram í byrjun júlímánaðar, ef þetta frv. verður samþykt, en ef það þykir ekki rjett að fresta þeim til hausts, þá verður að reyna að hafa þær fyrir slátt.

Tryggvi Þórhallsson Það er ekki vegna frv. sjálfs, sem jeg stend upp, heldur vegna ummæla, sem fjellu frá hæstv.forsrh. (JÞ) og háttv. 1. þm. Reykv. (JakM). Jeg er einn þeirra manna, sem ætla að greiða atkvæði með þessu frv. nú, þótt jeg sje að mörgu leyti óánægður með það, og ætla að leggja það á vald næsta þings, hvort það samþykkir það endanlega eða ekki. Hv. 1. þm. Reykv. fordæmdi sterklega þinghald annaðhvert ár og sagði, að það þyrfti að leita 50 ár aftur í tímann til þess að finna slíkt íhald. En það eru ekki 50 ár, heldur 15–20 dagar síðan hv. 1. þm. Reykv. var sjálfur fylgjandi þessari breytingu. 26. f. m. kom nál. frá meiri hluta stjórnarskrárnefndar þessarar deildar, þar sem hún tjáði sig fylgjandi þinghaldi annaðhvert ár. Hv. 1. þm. Reykv. var meira að segja framsögumaður nefndarinnar. Að vísu fylgdi meira með; það átti að leggja niður landskjörið. En sem sagt, þetta afarramma íhald fylgdi líka, og þó gat hv. 1. þm. Reykv. verið með þessu þá. Þó jeg sje vanur að kveinka mjer, þegar góðir menn, eins og hv. 1. þm. Reykv., bendla mig við íhald, þá get jeg þó ekki tekið þetta svo nærri mjer, þar sem hv.þm. er sjálfur svo mjög undir sömu sökina seldur. Þá var hæstv.forsrh. að lýsa því, hvers vegna hann væri með þinghaldi annaðhvert ár, en þeim ástæðum hans má ekki vera ómótmælt. Hann sagði, hæstv. ráðherra, að fjárhagsástæðum þjóðarinnar væri ofboðið með því, að á hverju ári sæti þing, sem stofnaði til nýrrar útgjaldaaukandi lagasetningar. Þetta þykir mjer koma úr hörðustu átt, að hæstv. ráðherra skuli beina því til þingsins, að það hafi ofboðið fjárhag þjóðarinnar. Það er fjármálastefna hæstv. stjórnar, sem hefir ofboðið fjárhag þjóðarinnar. Það var hæstv. stjórn, sem hækkaði verðgildi peninganna og knjesetti með því atvinnuvegi landsins á heljar þröm. Um það atriði hafði þingið þó látið í ljós vilja sinn, en hæstv. stjórn braut á móti því. Þá kom það einnig úr hörðustu átt, er hæstv. ráðh. sagði, að það væri erfitt að standa á móti löggjöf, sem hefði útgjöld í för með sjer. Á þessu þingi hefir hann sjálfur borið fram 2 frv., sem hafa stórkostlega útgjaldaaukningu í för með sjer, frv. um samskólana og heimavistir við hinn almenna mentaskóla. Þarna hafði landið efni á að reisa tvö stórhýsi í Reykjavík, um leið og klipt var af nálega hverri einustu fjárveitingu til vegagerða í landinu. Hæstv. ráðh. var og aðalforgöngumaður þess, eftir að búið var að sníða af öllum fjárveitingum til vegagerða, að berjast fyrir því, að haldið yrði áfram byggingu landsspítalans, en vel mátti fresta því um stund. Jeg vil því kröftuglega mótmæla þessum ástæðum hæstv.forsrh. sem forsendum fyrir þinghaldi annaðhvert ár. Jeg hefi áður tilgreint mínar ástæður og sje ekki þörf á því að endurtaka þær hjer.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) Hv. þm. Str. kannast sjálfsagt við máltækið: Heiðra skaltu skálkinn, svo hann skaði þig ekki. Jeg hafði þetta fyrir augum, er jeg skrifaði undir nál. stjórnarskrárnefndarinnar, og hv.þm. Str. veit ósköp vel, hvernig fylgi mínu við þetta ákvæði var varið. Það var berum orðum tekið fram, að niðurfelling landskjörsins væri beint skilyrði fyrir fylgi sumra okkar við frv. Þó að jeg ynni það til að vera með þinghaldi annaðhvert ár fyrir þá bót að fá landskjörið lagt niður, þá er ekki þar með sagt, að jeg hafi ætlast til, að þetta yrði samþykt. Jeg var alveg sannfærður um, að niðurfelling landskjörsins var sama sem að fella frv. Mín afstaða hefir því aldrei verið önnur en sú, að reyna með öllu mögulegu móti að koma frv. fyrir kattarnef. Hv. þm. Str. hefir nú fallið frá skilyrðum þeim, sem við settum í upphafi, en það hefi jeg ekki gert. Hæstv. forsrh. sagði, að það þýddi ekki að vera að vitna í fjáraukalögin 1926. Jeg var bara að benda á, að það er hægt að eyða fje á margvíslegan hátt, án þess að þingið setji útgjaldaaukandi löggjöf. Jeg hygg, að stjórnunum takist prýðilega að eyða fje á milli þinga. Hæstv. ráðh. ætti líka að vita það, að það er hægt að setja útgjaldaaukandi löggjöf á aukaþingum. Það verður að banna þinghald nema annaðhvert ár, ef það á að ná þessu takmarki. Þá vildi hæstv. ráðh. ekki viðurkenna, að völdin færðust úr höndum þjóðarinnar yfir í hendur einstakra manna með þessu fyrirkomulagi. Vitanlega er valdið ekki endanlega tekið úr höndum þjóðarinnar, en þegar þjóðarfulltrúarnir koma ekki saman nema annaðhvert ár, þá eru völdin tekin af þeim hitt árið. Þá játaði hæstv.forsrh. það hreinskilnislega, að það væri meining frv. að framlengja kjörtímabil hinna landskjörnu. En með þessu er skýlaus rjettur tekinn af kjósendum landsins. Hæstv. ráðh. getur ekkert um það sagt, hvort þing verður haldið 1931 eða ekki. Það gæti ýmsra orsaka vegna orðið óumflýjanlegt að halda þing þá. En þá kæmu til með að sitja á því þingi 3 landskjörnir þm., umboðslausir af hálfu kjósenda landsins. En þetta eitt ætti að vera nægilegt til þess, að frv. þetta næði ekki fram að ganga.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Jeg var ekki inni í deildinni og heyrði því ekki ræðu hv.þm. Str., en jeg sje af því, sem hefir verið skrifað niður fyrir mig, að hann hefir verið að endurtaka ýmislegt af því, sem hann hefir minst á áður, svo sem gengishækkun hinnar íslensku krónu. Það er hægt að finna svör gegn því tali hans á nægilega mörgum stöðum í Alþingistíðindunum, svo að það er óþarfi að bæta við það. Þá hafði hann það eftir mjer, að með þinghaldi annaðhvert ár ætti að vera hægt að koma í veg fyrir útgjaldaaukandi löggjöf. En jeg sagði það nú ekki, en hitt sagði jeg, að það mundi vera minni hraði á útgjaldaaukandi löggjöf með þinghaldi annaðhvert ár. Þá hafði þessi hv.þm. gripið til þess, sem honum er tamast, að fara að gera upp á milli flokkanna um eyðslusemi á landsfje, og nefndi frv. stjórnarinnar um heimavistir við hinn almenna mentaskóla. Þar var nú ekki um aukningu árlegra útgjalda að ræða, heldur fjárframlag í eitt skifti fyrir öll. Jeg skal alls ekki mæla Íhaldsflokkinn undan því, að hann taki tillit til óska landsmanna um ýmsar endurbætur; jeg segi jafnt sannleikann, þótt Íhaldsflokkurinn eigi hlut að máli. Hv. þm. Str. má skemta sjer við það að telja upp hlutdeild Íhaldsflokksins í þessu efni; jeg mun ekki fara að gera hans flokki sömu skil, þó það væri vitanlega hægt. En þessar sjerstöku aðferðir hans vekja hjá mjer ugg um það, að hann mundi ekki vera jafnhreinskilinn og jeg, ef hann þyrfti að segja sannleika, sem sneri broddunum að hans flokki. Það er leiður ágalli, sem þessi hv.þm. hefir, að geta aldrei talað um nokkurt mál án þess að bera lof á sinn flokk, en ófrægja andstæðingaflokkinn.

Tryggvi Þórhallsson Það eru aðeins örfá orð til hæstv.forsrh., og þó aðallega í spaugi sögð. Hann sagðist ekki hafa heyrt það, sem jeg sagði, og var mjer kunnugt um það. Hann sagðist snúa broddunum að sínum flokksmönnum, þegar þörf væri á, og gerði það í sambandi við þetta mál, en bætti þó við, að það væri meira en jeg gæti gert gagnvart mínum flokksbræðrum. Jeg vildi nú minna hann á það til gamans, að það kom fyrir í vetur í hv.Ed., að einn hv.þm. var þar á öndverðum meiði við flokksbræður sína, og kom það hæstv. ráðherra til að rifja upp gamalt rímnaerindi, sem hljóðar svo: Ekki sjer hann sína menn, svo hann ber þá líka. Þá dró hæstv. ráðh. dár að þessum flokksbróður mínum fyrir að hann sneri broddunum að sínum mönnum. Úr því verður framtíðin að skera, hvort jeg hefi ástæðu til að snúa broddunum að mínum mönnum. En mjer þykir ekki nema vænt um, að hæstv.forsrh. hefir nú sjeð og viðurkent, að hann þyrfti að snúa broddunum að sínum eigin flokki.

Forsrh. og fjrh. (Jón Þorláksson) Það er langt frá, að jeg hafi játað, að jeg teldi þörf á að snúa broddunum að Íhaldsflokknum í því máli, sem jeg nefndi. Síður en svo.