Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir ágæta ræðu um fjárlagafrumvarpið og skemmtilega flutta. Hann hefur farið yfir alla helstu málaflokka og gert grein fyrir ýmsum hugmyndum framsóknarmanna. Ekki ætla ég að vera með nokkur hnjóðsyrði í garð Framsóknarflokksins. Ég hef ekki lagt það í vana minn til þessa og fer ekki að taka það upp núna allra síst þegar við erum að einhverju leyti komin í sama lið hér á þingi. En skildi ég þingmanninn rétt, tók ég rétt eftir þegar hann gagnrýndi Vinstri hreyfinguna – grænt framboð fyrir að vera óábyrga í tillöguflutningi sínum varðandi breytingartillögu fjárlagafrumvarpsins? Ef svo er, ef ég hef skilið það rétt, verð ég að svara því til að ég kannast ekki við það. Ágætlega var farið yfir það fyrr í þessari umræðu af formanni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hvernig við höfum hugsað breytingartillögur okkar og hvernig við höfum hugsað annars vegar útgjaldahliðina og hins vegar tekjuhliðina þannig að það stæðist nokkurn veginn á. Við erum sannfærð um að tillögur okkar eru afskaplega ábyrgar að þessu leyti til. Við gerum grein fyrir því hvernig við hyggjumst fjármagna þau viðbótarútgjöld sem við gerum tillögur um. Ég vil gjarnan fá að heyra það betur frá hv. þingmanni hvort hann sé virkilega þeirrar skoðunar að framsetningin á breytingartillögum okkar sé að þessu leyti óábyrg.

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að vera með hnjóðsyrði í garð Vinstri grænna enda hef ég ekki lagt það í vana minn, ekki alltaf. En nú er það svo að tillögur Vinstri grænna hafa ekki komið fram í endanlegri mynd, þær á eftir að leggja fram á þingskjölum. Ég hlustaði á málflutning hv. þm. Jóns Bjarnasonar og á málflutning hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar, þar sem sagt var að tillögur stjórnarandstöðunnar, eða hv. þingmanna Vinstri grænna, kæmu fram við 3. umr. þegar ljóst væri hverjar tillögur ríkisstjórnarinnar væru. Ég tala hins vegar af dálítilli reynslu í þeim efnum að ég hef verið á þingi í fjögur ár og hef haft þann málflutning að mér finnst vinstri grænir séu full útgjaldaglaðir og sérstaklega á þeim tímum þegar aðhalds er þörf í fjármálum. Ég hef líka gagnrýnt vinstri græna fyrir að hafa mjög takmarkaðan skilning á atvinnuuppbyggingu eins og þeirri sem á sér stað á Austurlandi því að hún mun skila okkur milljarðatugum í tekjur á næstu árum til þess að standa undir jafnmikilvægum málaflokkum og skólunum okkar, heilbrigðisstofnunum og fleira mætti telja. Við erum í grundvallaratriðum ósammála um atvinnuuppbygginguna að þessu leytinu til. Hins vegar held ég að hér séu á ferðinni tveir velferðarflokkar sem vilja standa vörð um velferðarkerfið. En mér hefur fundist að vinstri grænir hafi oft og tíðum á undanförnum árum viljað gera allt of mikið fyrir allt of marga, meira en svigrúm hefur verið til hverju sinni. Auðvitað væri það þannig í draumaveröldinni að við gætum bætt kjör allra og gert það sem við vildum á einu ári. En þannig gerast einfaldlega ekki kaupin á eyrinni og okkur hefur dálítið greint á um það, 

Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort ég mátti greina í máli þingmannsins einhverja gamansemi eða hvað það var þegar hann sagðist ekki ætla að vera með hnjóðsyrði í garð okkar vinstri grænna því hann hefði ekki lagt það í vana sinn. Mér var full alvara með þeim orðum sem ég viðhafði um Framsóknarflokkinn og vek athygli á því að ég átti í farsælu meirihlutasamstarfi við framsóknarmenn og ýmsa aðra í borgarstjórn Reykjavíkur í 12 ár. Ég hef mikla reynslu af því að vinna með fólki í þeim flokki og hún er að mestu leyti prýðileg svo að því sé nú haldið til haga. Það þýðir ekki að við séum alltaf sammála um alla hluti, alls ekki. Ég vísa því að sjálfsögðu algjörlega á bug að við séum með óábyrgar áherslur í atvinnumálum. Við erum að vísu ekki alveg sammála framsóknarmönnum um alla þætti í atvinnuuppbyggingu. En við höfum að sjálfsögðu kynnt atvinnustefnu okkar, okkar sjálfbæru atvinnustefnu, og við teljum að hún sé ábyrg. Það sama á við um breytingartillögur okkar við fjárlagafrumvarpið. Breytingartillögur okkar eru komnar fram, bæði að því er varðar tekjuhliðina og útgjaldahliðina. Ekki er loku fyrir það skotið að einhverjar fleiri tillögur kunni að koma milli 2. og 3. umr. Það verður bara að koma í ljós. En við höfum kynnt tillögur okkar eða að minnsta kosti lagt þær fram og ræðumenn okkar hafa gert grein fyrir einstökum tillögum. Fleiri þingmenn Vinstri grænna eru á mælendaskrá í þessari umræðu þannig að það á eftir að gera grein fyrir einhverjum af þeim tillögum sem við höfum lagt fram. En þær eru sem sagt í meginatriðum komnar fram, bæði tekjulega og útgjaldalega. Ég er sannfærður um að þær eru afskaplega ábyrgar. Ég er líka sannfærður um að við gætum náð saman um margar þeirra. Ef framsóknarmenn mundu leggja sig niður við að glugga í þær og skoða er ég sannfærður um að við gætum orðið sammála um margar af þeim tillögum.

Hæstv. forseti. Þetta er fimmta árið mitt á þingi og þetta er besta andsvar sem ég hef fengið frá nokkrum Vinstri grænum fram að þessu.  Ég held að stjórnarliðar megi fara að vara sig þegar stjórnarandstaðan nær saman með svo kröftugum hætti  Það hefur gengið á ýmsu á síðustu fjórum árum. Auðvitað greinir okkur á um ýmsa hluti en við erum sammála um annað og mér líst vel á þann takt sem hv. þingmaður hefur slegið í störfum sínum í þinginu og hver veit nema ný samfylking stjórnarandstöðunnar verði til á þessari nóttu.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson hvatti mig til að koma í andsvar og svara og skýra út fyrir honum ýmislegt af því sem hann missti af á meðan hann sinnti öðrum störfum. Varðandi jöfnun á flutningskostnaði eða niðurgreiðslu flutninga þá er búið að breyta því og á bls. 29 segir í áliti meiri hlutans að jöfnun kostnaðar við vöruflutninga eigi ekki lengur við Vestfirði sérstaklega. Það er svo sem ekki búið að útfæra það nánar eins og hv. þingmaður nefndi. Það sem vakti athygli mína hjá hv. þingmanni var sérfræðiþekking hans á vindhönum. Í sjálfu sér kom það kannski ekki mikið á óvart. Það hefur vakið athygli mína hvernig Framsóknarflokkurinn hefur skipt um prógramm, kemur inn og lætur sig vaða í utandagskrárumræðu um Grímseyjarferju og talar eins og hann hafi hvergi komið að málum. Hv. þingmaður ber fyrir sig að hann geti ekki lesið allt fjárlagafrumvarpið og var hann þó formaður fjárlaganefndar. Síðan er hann alveg hissa á því að ég skuli hafa orð á því að það sé töluvert verkefni að komast inn í fjárlagafrumvarpið á fyrstu mánuðunum. Það vekur líka athygli mína að hann kemur með fyrirspurnir, m.a. um málefni fatlaðra. Sjálfur situr hann í félagsmála- og trygginganefnd en hefur þar lítið mætt og hefði betur gert það til að fá svör við þeim spurningum. Ég vildi helst eiga orðastað við hv. þm. Birki Jón Jónsson um niðurskurðartillögurnar. Þenslan er allt í einu ekki lengur fyrrverandi ríkisstjórn að kenna eða ákvörðunum sem áður voru teknar. Nú er hún bönkunum að kenna og nýju ríkisstjórninni. En ég bíð 

Hæstv. forseti. Það er ágætt að benda nýjum þingmanni á að yfirleitt er mæting þingmanna á nefndafundi ekki til umræðu í ræðusal Alþingis. Trúlega gæti ég haft yfir langan lestur um hvernig einstakir stjórnarþingmenn mæta í einstakar nefndir. Ég geri mér grein fyrir því að mikill tími sem fer í það, m.a. hjá stjórnarþingmönnum, að sinna fjárlaganefnd sem fundar alla daga vikunnar. Mér finnst þetta vægast sagt óviðeigandi og að sjálfsögðu sinnum við okkar störfum þótt menn mæti ekki á alla fundi. En þá er yfirleitt reynt að boða varamenn í sinn stað, en það er aftur á móti önnur saga. Hv. þingmaður kallar eftir tillögum í niðurskurðarátt en við komum einfaldlega að þessari veislu þegar hún var að enda. Ríkisstjórnin hefur lagt niður allar línur og vakið ákveðnar væntingar. Hún hefur gefið ákveðin loforð og lagt ákveðnar línur. Svo ætlast hv. þingmaður til að við köfum í einstakar stofnanir og gerum um þær sértækar tillögur. Nú er Samfylkingin einfaldlega komin í stjórn. Hún ber ábyrgð og verður að axla þá ábyrgð sem því fylgir. Hún hefur lagt fram gríðarlegt þenslufrumvarp og því verður ekki á móti mælt. Ég fór yfir það að Seðlabanki Íslands hefur bent á það, Standard & Poor's hefur bent á það, aðilar vinnumarkaðarins hafa bent á það, framsóknarmenn hafa bent á það en ráðherrar í ríkisstjórninni heyra ekki aðvaranir okkar. Ég votta hins vegar hv. þingmanni samúð mína yfir að hafa þurft að taka við þessu þenslufrumvarpi inn í fjárlaganefndina, einu mesta þenslufrumvarpi frá tímum þjóðarsáttarinnar. Það er ekki auðvelt viðfangsefni og ég geri mér grein fyrir því. Að sjálfsögðu átti ríkisstjórnin á sumarmánuðum að leggja línurnar um að beita aðhaldi. Það eru til miklir fjármunir og þegar að niðursveiflunni kemur á ríkið 

Hæstv. forseti. Ég biðst afsökunar á því ef hv. þingmaður skildi það þannig að ég teldi hann vanrækja störf sín. Engu að síður vekur það athygli mína þegar menn spyrja um málefni sem fjallað var um í þeirra eigin nefnd. Það vakti athygli mína. Ég ætlaði að lýsa yfir ánægju minni með hversu miklar væntingar eru gerðar til Samfylkingarinnar. Ég ætla að lýsa því yfir að menn skulu ekki vera hræddir um að við stöndum ekki undir þeim væntingum. Aftur á móti hef ég aldrei gefið til kynna að Samfylkingin hafi farið í ríkisstjórnarsamstarf um að gera allt sem stefnt var að í kosningunum eða sagt að það komist allt í gegn með nýrri ríkisstjórn. Ég geri ekki ráð fyrir að flokkur eins og Framsóknarflokkurinn, sem hefur svikið mörg loforð, ætlist til þess af öðrum. Ég er mjög spenntur að sjá hvort Framsóknarflokkurinn kemur með niðurskurðartillögur á þeim skuldbindingum síðustu ríkisstjórnar og þar með Framsóknarflokksins og ráðherra þeirra, hvort þeir komi með niðurskurðartillögur á þeim þáttum þegar þeir koma með tillögurnar við 3. umr.  Að öðru leyti hlakka ég til að fá að takast á við að standa við þau loforð sem Samfylkingin hefur gefið. Það mun ekki standa á því.

Hæstv. forseti. Ég hlakka einnig til að eiga ágætt samstarf við hv. þingmann í félagsmálanefnd þar sem hann gegnir formennsku. En hv. þingmaður hitti einmitt naglann á höfuðið þegar hann sagði að ekki mundu öll loforð Samfylkingarinnar ná fram að ganga. Það er bara eðlilegt. Slíkt gerist í samstarfi tveggja flokka. Það sem ég gagnrýni hins vegar er framganga ráðherra Samfylkingarinnar eftir kosningar. Ráðherrar Samfylkingarinnar mega ekki fara í viðtal í fjölmiðlum án þess að rugla um öll loforð Samfylkingarinnar og hvað þeir ætli sér að gera frábæra hluti. Það verður aldrei hægt að standa við það allt. Það er það sem ég hef gagnrýnt. Samfylkingin vekur óraunhæfar væntingar í samfélaginu eftir að hún er komin í ríkisstjórn og það er einfaldlega ekki rétt. Það er einfaldlega þannig, hæstv. forseti, að það er nauðsynlegt að taka erfiðar ákvarðanir, ekki síst nú í aðdraganda kjarasamninga. Framsóknarflokkurinn tók slíkar ákvarðanir m.a. í tvígang í tíð síðustu ríkisstjórnar. Þannig var það m.a. á síðasta ári og Samfylkingin gagnrýndi það harðlega. Ríkisstjórnin á að taka erfiðar ákvarðanir. Hún á að gera það og á að vera það öflug að þola gagnrýni frá ýmsum hópum til þess að taka tímabundið erfiðar ákvarðanir til að tryggja langtímahagsmuni. Það eru mjög erfiðir kjarasamningar fram undan og ég veit að hv. þingmaður áttar sig á að það eru blikur á lofti og okkur ber að stíga varlega til jarðar. Ég held að allir séu sammála um það. Þess vegna veldur það ákveðnum vonbrigðum að ríkisstjórnin skuli fara fram með fjárlög með þessum hætti og við framsóknarmenn viljum einfaldlega vara við því. Ef við værum í ríkisstjórn hefðum við trúlega útfært tillögur í sumar í fjárlagagerðinni um að hitt og þetta kæmi ekki til greina fyrr en eftir tvö ár. En það er erfiðara þegar búið er að vekja væntingar, fara í einstök verkefni og kippa þeim til baka. Þannig er það bara.



Borist hefur bréf frá Þuríði Backman, 8. þm. Norðaust., um að hún sé á förum til útlanda í opinberum erindagerðum og geti því ekki sótt þingfundi á næstunni. 2. varamaður flokksins í Norðausturkjördæmi, Dýrleif Skjóldal sundþjálfari, Akureyri, tekur sæti hennar í dag en 1. varamaður flokksins í kjördæminu. Björn Valur Gíslason stýrimaður, hefur boðað forföll. Kjörbréf Dýrleifar Skjóldal hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni samkvæmt 2. gr. þingskapa.

Dýrleif Skjóldal hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til setu á Alþingi.

Hæstv. forseti. Breytingar á þingskapalögum eru nauðsynlegar en mikilvægt er að rjúfa ekki þá hefð að sátt ríki jafnan um þær breytingar sem gerðar eru. Með nýju frumvarpi meiri hlutans á Alþingi undir forustu forseta þingsins hefur þessi sátt nú verið rofin því að frumvarpið er sett fram í andstöðu við VG, stærsta stjórnarandstöðuflokkinn á þingi. Við höfum fyrir okkar leyti lagt áherslu á að gera þinghaldið markvissara og vinnustaðinn jafnframt fjölskylduvænni. Það yrði m.a. gert með því að færa næturstarf yfir á dagvinnutíma. Jafnframt þarf að gæta að því að hlutur stjórnarandstöðu verði í engu rýrður. Hlutverk Alþingis er auk löggjafarstarfans að veita ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta á hverjum tíma aðhald. Í allflestum tilvikum fer þingstarfið fram í markvissri málefnalegri vinnu. Flestum þingmálum er til lykta ráðið í til þess að gera skömmum umræðum. Sú brotalöm hefur helst verið að stjórnarfrumvörp hafa komið seint fram og af þeim sökum fljótaskrift á afgreiðslu vegna þrýstings um flýtimeðferð frá ríkisstjórn. Þegar á heildina er litið er hins vegar um vönduð vinnubrögð að ræða á Alþingi Íslendinga. Síðan eru það mál sem skera sig úr og hafa kallað á langa umræðu. Ég nefni aðild Íslands að hinu Evrópska efnahagssvæði þar sem tekist var á um hvort samningurinn bryti í bága við stjórnarskrá Íslands. Ég nefni hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins, sölu Símans, vatnalögin, einkarekinn gagnagrunn heilbrigðisupplýsinga og síðast en ekki síst Kárahnjúka. Þetta eru ekki mörg mál þegar litið er til síðustu áratuga. Þetta eru hins vegar hitamál okkar samtíðar og það er fyrir umræðu um þau sem frumvarp þingforseta gengur út á að skrúfa. Takmarka á umræðu um Kárahnjúka framtíðarinnar. Ræðutími er nú sem kunnugt er ótakmarkaður við 2. og 3. umr. Ef breytingin á þingskapalögum nær fram að ganga fá almennir þingmenn að tala í korter og svo í 5 mínútur í senn við 2. og 3. umr. Við höfum boðið upp á málamiðlanir. Þeim hefur verið hafnað. 

Virðulegi forseti. Mér þótti ræða hv. þingmanns heldur úr hófi gengin því að það sem verið er að leggja til varðandi breytingar á þingsköpum er í fyrsta lagi að bæta lagastarfið, gera það vandaðra og betra. Í annan stað að efla aðhald með ríkisstjórninni, gefa stjórnarandstöðunni betra tækifæri til að veita aðhald. Og í þriðja lagi að Alþingi sem málstofa virki enn betur því að á hverjum degi verður hægt að taka upp mál í allt að hálftíma í senn og þingið virkar því mun betur en verið hefur hingað til. 
             Það er líka hálfsorglegt að hlusta á það að málfrelsið skuli lagt upp á þann hátt af hv. þingmanni að tvær langar ræður séu meira málfrelsi en margar stuttar ræður. Uppleggið á þennan hátt er algerlega  
            

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta hófs í salnum.

Virðulegi forseti. Alþingi Íslendinga verður að hlýða kalli tímans. Það eru breyttir tímar og við verðum að taka það til greina í vinnubrögðum okkar. Það er ekki mönnum bjóðandi að hafa ræðutímann eins og hann hefur verið og þetta segi ég þó að ég sé í stjórnarandstöðu. Hér hafa stundum verið fluttar ræður sem staðið hafa í marga klukkutíma, heilu næturnar, og þetta er vopn sem stjórnarandstaðan hefur oft beitt til að reyna að koma málum af dagskrá. Ég get t.d. rifjað upp ræðu eins hv. þingmanns sem ekki er staddur hér í dag en  Við framsóknarmenn viljum breyta þinginu til nútímalegri hátta. Nú er miklu meira sjónvarpað og meira sett á netið. Við fáum ekki neitt út úr þessum löngu ræðum. Við skulum stytta ræðutímann, gera Alþingi að fjölskylduvænni vinnustað og standa saman um það. Það er ósk okkar framsóknarmanna og því styðjum við það sem hæstv. forseti hefur lagt sig fram um að gera, að vera í góðu samstarfi við okkur til að ná fram eðlilegum breytingum.

Herra forseti. Það er álitamál hvort maður á fremur að lýsa miklum vonbrigðum eða furðu með vinnubrögð forseta í þessu þingskapamáli. Hér á við hið fornkveðna að heggur sá er hlífa skyldi. Forseti segir í sundur friðinn um grundvallarvinnureglur á Alþingi, sjálf þingsköpin. Sá sem umfram alla aðra menn á að leggja áherslu á að skapa hér samstöðu og frið, sýna sanngirni í samskiptum, sá aðili einmitt bregst friðarskyldu sinni. Mig undrar framganga beggja stjórnarflokkanna í þessu máli. Ég hélt að enn sætu þingræðissinnar á þingi fyrir Sjálfstæðisflokkinn en ekki þjónar framkvæmdarvaldsins. Samfylkingin boðar samræðustjórnmál en þau birtast okkur nú í því að koma í veg fyrir samræður. Fólkið sem fyrir nokkrum mánuðum nýtti sér hér rétt sinn til að stöðva einkavæðingu á vatni og andæfa einkavæðingu Ríkisútvarpsins ætlar nú að standa að því að skera þennan sama rétt niður við trog. Forseta hefur verið a.m.k. þrennt alveg ljóst hvað varðar afstöðu okkar vinstri grænna í þessu máli frá því í haust að hann hóf leiðangur sinn. Í fyrsta lagi þær miklu takmarkanir á málfrelsi þingmanna sem tillögur hans fela í sér. Það að taka með öllu af stjórnarandstöðunni möguleikann til að knýja fram lengri umræður um umdeild stórmál sem ríkisstjórnin reynir að troða í gegnum þingið með hraði og hægja þannig á færibandinu væri óaðgengilegt fyrir okkur. Við erum einfaldlega ekki tilbúin til þess að stjórnarandstaðan leggi frá sér eða réttara væri að segja selji frá sér það eina vopn sitt sem raunverulega bítur þegar í harðbakkann slær og sú litla vígstaða sem stjórnarandstaða hefur haft á Alþingi Íslendinga er ekki verslunarvara þegar Vinstri hreyfingin – grænt framboð á í hlut. Við höfum einnig frá byrjun mótmælt því að úrbætur á almennri starfsaðstöðu þingmanna og efndir á gömlum loforðum væru keyptar með veikari vígstöðu stjórnarandstöðunnar í umræðum. Og við höfum í þriðja lagi lagt til að hækkaður yrði þröskuldurinn til að veita afbrigði þannig að núverandi meiri hluti geti ekki sjálfur 

Virðulegi forseti. Hér er mikill ys og þys út af litlu tilefni. Forseti lagði fram hugmyndir sínar strax í sumar um breytingar á þinghaldi og þingsköpum.

Þetta er trúnaðarmál.

Hann lagði fram skrifaða texta um málið í ágúst sl. Menn hafa því haft nógan tíma til að vinna í þessu máli. Þessar tillögur eru til þess að bæta aðstöðu þingmanna til að sinna starfi sínu betur en þeir telja sig hafa gert hingað til til þess að bæta ímynd Alþingis gagnvart almenningi, sem er með þeim hætti að ekki er úr háum söðli að detta, m.a. vegna þess að sumir þingmenn hafa e.t.v. nýtt ræðustólinn meira en góðu hófi gegnir. Ekki hefur það orðið mönnum til framdráttar því að síðasta málþóf sem hér fór fram, virðulegi forseti, var um Ríkisútvarpið ohf. og þá gafst stjórnarandstaðan upp í því málþófi. Hún gafst upp á þriðja degi. Það hafði engan árangur í för með sér fyrir þá sem beittu því vopni. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon ætti að hafa það í huga.

En í vatnalögunum?

Virðulegi forseti. Ég er algerlega ósammála ummælum sem hér hafa fallið um óvönduð vinnubrögð í þessu máli og aðdróttanir í garð forseta. Þær eru ósæmilegar. Það sem hefur komið mér mest á óvart eru óvönduð vinnubrögð hv. forustumanna Vinstri grænna sem hafa talið sig geta og vilja stjórna störfum þingsins, koma í veg fyrir að aðrir sem sammála voru um breytingar næðu saman um þær. Það er ákaflega sérstakt að fulltrúar 9 þingmanna vilji ráða því hvort fulltrúar 54 þingmanna komi fram með tillögur sem þeir telja til framfara fyrir þingið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hæstv. forseta fyrir mjög vönduð vinnubrögð varðandi þær tillögur sem hér liggja frammi.

Lagni.

Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon getur kallað hér fram í að það sé sérstök lagni. Það má auðvitað segja það, hún er hluti af því að ná samstöðu um ákveðið mál og eins og hér kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar hefur forseti lagt sig mjög fram um að ná samstöðu. Hér eru þá sjónarmið 54 þingmanna á móti sjónarmiðum níu þingmanna sem við erum að fara að ræða á lýðræðislegan hátt í þingsölum. Við höfum það markmið með þessu frumvarpi að koma einhverju skipulagi á þingstörfin og efla eftirlitshlutverkið. Það hlýtur að vera eitt af meginmarkmiðum okkar. Umræða um hitamál, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson nefndi hér, hefur ekki byggst á því að menn væru með lýðræðisleg skoðanaskipti. Það er einfaldlega þannig. Það að telja það lýðræðislega umræðu þegar stjórnarandstöðuþingmenn tala hér og stjórnarþingmenn, sem eru þó í meiri hluta, fá ekki að koma að sjónarmiðum sínum er algjörlega fáheyrt og getur ekki talist til lýðræðislegra samskipta þingmanna eða skoðanaskipta. Ég held því fram að VG geti ekki með nokkrum rökum sagt að þeir hafi ekki verið hafðir með í ráðum. Hér er búið að funda með formönnum þingflokka og í forsætisnefnd, bæði á síðasta kjörtímabili þar sem hæstv. fyrrverandi forseti Sólveig Pétursdóttir lagði sig mjög fram 

Virðulegi forseti. Mér finnst satt að segja ótrúlegt að heyra hv. þm. Kristin H. Gunnarsson segja að hér sé ys og þys út af engu þegar við ræðum leikreglur lýðræðislega kjörinnar löggjafarsamkundu Íslendinga. Þetta er svo sannarlega mál sem skiptir máli. Mér finnst ekki gott að þetta frumvarp til nýrra þingskapalaga sé lagt fram í ágreiningi við einn flokk á þingi, stærsta stjórnarandstöðuflokkinn. Mér finnst ekki góður bragur á því. Ég kom lítillega að umræðu um þetta mál sem varaformaður þingflokks Vinstri grænna og tel að það hefði hreinlega mátt ræða það ítarlegar. Ástæða þess er að ég tel raunverulega ástæðu til að bæta gæði lagasetningar hér á þinginu og raunverulega ástæðu til að styrkja þingið og efla. Við veltum fyrir okkur þeirri hugmyndafræði sem við viljum hafa að leiðarljósi þegar við ákveðum leikreglur sem hér eiga að gilda. Að mínu mati hefur þetta ekki hlotið langa yfirlegu þar sem þetta var kallað trúnaðarmál þingflokksformanna langt fram í október og var fyrst rætt á þingflokksfundi eftir að ég kom inn á þing í október. Ég hefði viljað sjá að hér væri skipaður starfshópur þingmanna úr öllum flokkum sem færi ofan í þessi mál og hefði til þess veturinn og skilaði ítarlegum tillögum í stað þess að blanda breytingum á þingsköpum við fjárlagatillögur um aðstoðarmenn handa landsbyggðarþingmönnum sem ég veit ekki betur en að byggist á gömlu samkomulagi um breytta kjördæmaskipan. Ákvarðanir um ræðutíma eru einhliða þar sem ráðherrum er gert hærra undir höfði en almennum þingmönnum og ég sé ekki betur en að það sé styrking framkvæmdarvaldsins á kostnað löggjafarvaldsins. Ég tel ekki endilega að þessar breytingar á ræðutíma skili öflugra þingi  Ég er ekki þar með að segja að hér séu ekki ýmsar ágætar breytingar lagðar til, hreint ekki. Ég tel hins vegar að við eigum að vera til fyrirmyndar á Alþingi í samræðu sem skilar lýðræðislegri málamiðlun og ég tel að við undirbúning þessa frumvarps hefðu menn mátt standa sig mun betur í því.

Virðulegur forseti. Langar og leiðinlegar ræður eins og við höldum stundum hér í þinginu eru hvorki forsenda málfrelsis né lýðræðis í landinu. Þvert á móti, sá sem ekki getur sagt skoðun sína á máli á 15 mínútum á að vera á endurmenntunarnámskeiði en ekki Alþingi Íslendinga. Um leið eigum við í meiri hlutanum að gæta þess að keyra ekki mál í gegn á nokkrum dögum í andstöðu við stærsta stjórnarandstöðuflokkinn og við verðum að tryggja hér málefnalega meðhöndlun á þessu máli í þinginu. Virðulegur forseti. Vegna frammíkalla hv. þm. Steingríms J. Sigfússonar virðist mér sýnu næst að það skipti engu máli þó að hann hafi ekki nægan ræðutíma hér í stólnum því að hann virðist gjamma jafnmikið úr sæti sínu og þegar hann stendur hér í stólnum - og er það þó nóg. Alþingi þarf að auka virðingu sína. Það þurfum við að gera með því sem er í frumvarpi þessu, við eigum að afleggja næturfundi, leggja næstum af kvöldfundi, með því að tryggja að mál séu hér lengi í umfjöllun, með því að stytta ræðutíma og margvíslegum öðrum endurbótum. Ég hvet VG til að taka þátt í því með okkur. Ég minni á að sem forseti borgarstjórnar Reykjavíkur hafði ég forustu um það hinum megin við Vonarstrætið að stytta ræðutíma og takmarka hann. Þar tók VG þátt í því með okkur. Þar var VG þá í meiri hluta. Við hljótum að spyrja hvort VG hafi sína hvora skoðunina eftir því hvort flokkurinn er í meiri hluta eða minni hluta.  Nei, virðulegur forseti, 

Forseti vekur athygli hv. þingmanna á því að það fer mun betur á því að tala um að hv. þingmenn kalli fram í.

Herra forseti. Ég held að umræður á Alþingi mættu kannski vera örlítið málefnalegri en þær eru. Ég ætla bara að leyfa mér að vísa í nokkrar ræður sem hafa verið fluttar hér á undan mér. Ég held að það sé mjög jákvætt að við förum  Það hefur verið svolítið sérstakt að koma inn sem nýr þingmaður núna í vor og átta sig á því að í rauninni er farið afar illa með tíma þingmanna almennt. Ég er samt ekki alveg sannfærður um að þessir plástrar sem hæstv. forseti boðar í frumvarpinu séu nóg. Ég held að við ættum frekar að einbeita okkur að því að gera skarpari skil á milli löggjafar- og framkvæmdarvaldsins. Við eigum líka að einbeita okkur að því að gera þennan vinnustað eins fjölskylduvænan og hægt er. Ég lýsi svo að lokum yfir vonbrigðum mínum með að þegar verið er að taka fyrir jafnstórt mál og málfrelsi alþingismanna skuli það vera gert í óþökk eins flokksins. Ég beini þeim tilmælum til hlutaðeigenda að fara mun betur ofan í þetta mál og reyna eins og kostur er að ná samstöðu. Og svona til að lýsa yfir því að mér þyki þetta jákvætt á ég 20 sekúndur eftir af ræðutímanum sem ég mun ekki nýta mér.

Herra forseti. Hér hafa stór orð fallið um málfrelsi í landinu. Það er mjög alvarlegur hlutur ef þingmenn telja að málfrelsi í þingsölum sé ógnað. Sjálfur hef ég ekki þann skilning á og get að nokkru leyti tekið undir með hv. þm. Helga Hjörvar að í langflestum tilvikum eiga menn að geta komið málum sínum að með 15 mínútna ræðutíma og öðrum 5 mínútna. Ég tek samt undir með þeim varnaðarorðum sem féllu hjá hv. þm. Höskuldi Þórhallssyni, það er mikilvægt að við náum samstöðu um þetta mál og það er kannski mikilvægara en að við afgreiðum það á sem allra skemmstum tíma. Þess vegna tel ég allt í lagi að það verði rætt. Ég geri mér grein fyrir því að þessar stuttu ræður núna eru ekki þær einu. Við verðum með þetta á dagskrá aftur í næstu viku og ég tel sem sagt mikilvægt, einmitt í þessu máli, að við náum samstöðu allra flokka um þetta grundvallaratriði.

Herra forseti. Ég tel mjög mikilvægt að öll stjórn og starfshættir þingsins sé endurskoðað. Í sjálfu sér á að halda því aðskildu frá því sem hér hefur nú mest verið talað um, málfrelsinu. Stjórn og starfshættir þingsins eru þeir þættir sem líka ráða um virkni og lýðræði þess. Ég spyr hæstv. forseta: Hefur verið gerð stjórnsýsluúttekt á skrifstofu þingsins, á stjórn þingsins, á störfum forseta, á störfum forsætisnefndar? Það er eðlilegt að líta á það. Þetta er líka vinnustaður þar sem við ætlum að vera með sem vönduðust vinnubrögð. Ég hef kynnst því að einmitt lagasetningin, lagavinnan af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans, hefur kannski verið veikasta hlið Alþingis og hvernig hún hefur síðan verið keyrð í gegn. Við höfum horft á starfsmenn og stjórn Alþingis taka þátt í þeim leik. Ég spyr og óska eftir því að gerð verði heildarstjórnsýsluúttekt á stjórn og starfsháttum Alþingis, þar á meðal á hlutverki og störfum forsætisnefndar þannig að þetta virki vinnulega sem heild. En það er meginmál hér hvernig beita megi valdi á þingmenn. Þingmenn eru kosnir til að fylgja sannfæringu sinni. Eina tækið sem þeir hafa til þess, varir, í gegnum aldirnar er málfrelsi og við sem erum kosin á þing kunnum svo sannarlega að mínu viti að fara með það. Við höfum tekist hér á. Ég er hissa ef hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson ætlar að styðja þetta mál. Við höfum staðið hér saman undanfarna vetur. Hvað með hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur og fleiri? Nei, byrjum á að gera stjórnsýsluúttekt á Alþingi.

Hæstv. forseti. Mönnum verður tíðrætt um vönduð vinnubrögð á Alþingi Íslendinga. Hæstv. forseti hefur lýst því yfir að honum sé mjög umhugað um að tryggja þau. Ég spyr: Eigum við þá ekki að sýna það í verki? Eigum við ekki að gera það núna? Í gærkvöldi, þegar flestir þingmenn höfðu horfið á braut úr þinghúsinu, var fram haldið þingfundi öllum að óvörum, eða flestum, a.m.k. án þess að við í stjórnarandstöðunni fengjum um það vitneskju, og þar var dreift breytingartillögum stjórnarmeirihlutans við fjárlagafrumvarp ríkisstjórnarinnar. Við í okkar þingflokki höfðum setið á ströngum vinnufundi um afgreiðslu fjárlaga þar sem einmitt var kvartað yfir því að tillögur stjórnarmeirihlutans lægju ekki fyrir. Síðan gerist það síðar um kvöldið, í skjóli myrkursins, að þingfundi er fram haldið og þessum tillögum dreift. Það var fyrir tilviljun að við fengum um þetta upplýsingar. Við kvöddum okkur hljóðs á Alþingi, fulltrúar þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, gagnrýndum þessi vinnubrögð og óskuðum eftir því að umræðu um fjárlögin, 2. umr. um fjárlög, yrði skotið á frest og hún færi ekki fram fyrr en í byrjun næstu viku. Við kváðumst vera reiðubúin til þeirrar málamiðlunar að hefja 2. umr. um fjárlög á morgun, föstudag, þannig að okkur gæfist ráðrúm til málefnalegrar umfjöllunar um þetta mál. Nú reynir á vilja forseta þingsins um vönduð vinnubrögð. Ætlar hann að verða við þessari sjálfsögðu ósk sem fram er komin um að fresta 2. umr. um fjárlög, helst fram yfir helgi, til málamiðlunar til morgundags?

Vegna orða hv. þingmanns er rétt að geta þess, sem raunar kom fram í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar í gær, að síðasta mánudag afgreiddi fjárlaganefnd breytingartillögur sínar. Í fjárlaganefnd eru fulltrúar allra þingflokka þannig að frá því á mánudag hafa breytingartillögur og ákvarðanir fjárlaganefndar legið fyrir, en nefndin gerði ráð fyrir að leggja fram breytingartillögur og nefndarálit hér í þinginu. Allar götur síðan hafa þingflokkarnir haft möguleika, vegna fulltrúa sinna í fjárlaganefnd, til að fara yfir þessi mál. Það er því í fyllsta máta eðlilegt að fjárlagafrumvarpið komi nú til 2. umr. Forseti getur ekki séð að tíma skorti fyrir hv. þingmenn að búa sig undir þá umræðu.

Herra forseti. Það þarf kannski ekki að koma á óvart í sjálfu sér að forseti sjái ekkert athugavert við þessi vinnubrögð, að það sleppi með naumindum á fundi hér á tíunda tímanum í gærkvöld, með því að framlengja fund sem þegar hafði lokið sinni dagskrá, að forða því að meiri hlutinn þurfi að taka nefndarálit sitt og breytingartillögur á dagskrá með afbrigðum svo að umræðan geti farið fram í dag. Nei, nei, hæstv. forseti telur þetta allt saman hin eðlilegustu og bestu vinnubrögð. Færibandastjórinn sér ekkert athugavert við þetta. Nefndarálit og breytingartillögur meiri hlutans skipta miklu máli hvað það varðar að aðrir þingmenn en þeir sem sitja í fjárlaganefnd viti hvaða úrlausn einstök erindi og beiðnir hafa fengið í meðförum fjárlaganefndar. Menn þurfa t.d. að geta áttað sig á því: Vilja þeir gera tillögur um frekari breytingar eða nægja þær sem meiri hlutinn leggur til? Í eina tíð var það þannig að stór hluti breytingartillagna fjárlaganefndar var fluttur sameiginlega af nefndinni allri. Þá ástunduðu menn samstöðustjórnmál, það sem heitir upp á norrænu konsensuspolitik. Það fer lítið fyrir þeim í dag og hefur gert undanfarin ár. Hér nægir ekki bara að vitna til einhvers sem nefndarmenn í fjárlaganefnd hugsanlega vita eða vita ekki einum, tveimur dögum áður en umræðan á að fara fram. Í þingsalnum sitja 63 menn og af þeim er aðeins lítill hluti í fjárlaganefnd. Aðrir þingmenn eiga líka sinn rétt á því að gögn málsins liggi fyrir með eðlilegum og sanngjörnum fyrirvara þegar menn eru að búa sig undir að taka þátt í umræðum. Þessi vinnubrögð eru ekki til fyrirmyndar, langt í frá. Á því hefði verið mannsbragur, af því hefði verið sómi, að menn hefðu sýnt að svona vilja menn ekki hafa hlutina heldur búa til forsendur fyrir vandaðri málefnalegri umræðu með því að ákveða í gærkvöldi að fresta henni til morguns. Þá hefðu allir haft rúman sólarhring til að undirbúa sig í ljósi gagna sem fyrir lægju. Það er ekki að ástæðulausu að frestir eru byggðir inn í þingsköpin um að tiltekinn tími skuli líða milli umræðna, að tiltekinn tími skuli líða frá því að skjöl málsins liggja fyrir og þangað til umræðan fer fram. Það er af tillitssemi við hv. þingmenn, að þeir þurfi ekki að sæta því að lenda í umræðum fyrirvaralítið eða fyrirvaralaust, en það er líka til þess að framkvæmdarvaldið geti ekki valtað með sín mál hér í gegn nánast fyrirvaralaust og á allt of miklum hraða. Þá verða mistökin. Við erum með í höndunum athugasemdir frá umboðsmanni Alþingis sem hvetur þingið til að vanda betur vinnubrögð sín, vanda betur lagasetningu því að það verði einfaldlega of mörg mistök. Bendir það ekki til þess að færibandið sé á of mikilli ferð? Jú, það gerir það. Ég hvet virðulegan forseta til að skoða hug sinn. 

Hæstv. forseti. Alþingi Íslendinga hefur um langt skeið verið mjög veik stofnun. Alþingi Íslendinga hefur því miður sætt sig við það að heyra allt of lengi nánast undir ríkisstjórn landsins. Alþingi Íslendinga er æðsta stofnun þessa samfélags og á að hafa skipulegan vinnutíma, gefa sér langan tíma í að undirbúa mál og ræða þau af skynsemi og festu. Ég ætla því ekki að verja það vald sem mér finnst um langa tíð - þó að ég hafi setið í ríkisstjórn - að ríkisstjórn hafi haft hér í þinginu. Hún hefur of mikið vald, hún á ekki að ráða Alþingi Íslendinga.  Fjárlögin eru stærsta mál Alþingis Íslendinga, mikilvægasta málið, og ég get ekki varið það, hæstv. forseti, að þingmenn fái ekki allan þann tíma sem þeir þurfa og fái að vinna eftir þeim reglum sem hér gilda. Fjárlögin á ekki að taka með afbrigðum, ég ver það ekki. Ég vil sjá skynsamlegra þing. Alþingi Íslendinga kostar eins og minnsta ráðuneytið og hefur sætt sig við það um langan tíma. Það þarf að breyta þinghaldinu, efla þingið, þess vegna skipta því upp í þrjá sterka vinnuhópa sem vinna faglega í nefndum. Hæstv. ráðherrar þurfa að missa völd sín yfir þinginu og þingið sjálft að taka við. Hæstv. forseti á að verða sá sem hér ræður og ríkir. Ég ætla ekkert að kvarta undan hæstv. forseta á þessum degi en ég vil sjá öflugra þing, skemmtilegra þing. Breska þingið er til fyrirmyndar. Þar rífast menn af kappi og segja meiningu sína stutta stund, ekki í löngum ræðum. Þriggja, fimm og tíu klukkustunda ræður eru vitlausar ræður. Ég segi við vini mína vinstri græna: Að tala er silfur, þögnin getur verið gull. 

Herra forseti. Reynsla mín af þingstörfum er ekki löng en hún er ekki góð. Löggjafarstarfið er að mínu mati óvandað, því miður. Ég skora á hæstv. forseta að fresta umræðu í dag um fjárlagafrumvarpið sé honum annt um vandað löggjafarstarf eins og hann hefur haft á orði. Til marks um það vil ég nefna afgreiðslu frumvarps um breytingu á Stjórnarráðinu úr allsherjarnefnd. Þar kemur fram frumvarp ofan frá án nokkurrar faglegrar greiningar, engrar þarfagreiningar eða framtíðarsýnar, heldur einvörðungu, að því er virðist, vegna þess að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna skiptu með sér ráðherrastólum á Þingvöllum. Ekkert samráð var haft við stjórnendur stofnana sem hlut eiga að máli og ekkert samráð var haft við starfsmenn þessara stofnana sem allir hafa lýst yfir verulegri óánægju með afgreiðslu málsins. Á það hefur verið bent að svokallað markmið um skilvirkni muni snúast upp í andhverfu sína á mörgum sviðum af fólki hjá þessum stofnunum sem ég tek fullt mark á. Það er engin kostnaðargreining unnin af viti í frumvarpinu og fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins segir að þetta muni ekki hafa kostnaðarauka í för með sér nema óvænt útgjöld komi til. Í nefndinni hefur þegar komið í ljós að það muni a.m.k. varðandi húsnæðiskostnaðinn fara langleiðina í 300 millj. kr. Ég ætla að kostnaður við breytingar á Stjórnarráðinu losi, þegar upp er staðið, 2 milljarða. Minni hluta nefndarinnar var síðan stillt upp við vegg í gær. Þar er meirihlutaáliti skilað, frumvarpið tekið úr nefnd og fjölmargar breytingar gerðar, sem okkur voru kynntar þann sama dag og frumvarpið var tekið úr nefnd. Mér sem fulltrúa vinstri grænna í nefndinni var ekki gefinn kostur á að skila áliti áður en málið var tekið úr nefnd. Ég get ekki rökstutt mál mitt og sjónarmið mín, m.a. varðandi kostnað við þessa tilflutninga. Samt á að ræða þetta hér á eftir, samt á að ræða hvað það kostar að breyta Stjórnarráðinu. Þetta er, herra forseti, óvandað löggjafarstarf. Ég ítreka þá áskorun mína til hæstv. forseta að hann endurskoði ákvörðun sína og flytji umræðu um fjárlagafrumvarpið fram yfir helgi.

Herra forseti. Við höfum í morgun rætt um vinnubrögð Alþingis og virðingu þess hjá þjóðinni. Mikið hefur verið rætt um að bæta þurfi vinnubrögðin á hinu háa Alþingi, m.a. hafa margir talið að samasemmerki sé milli þess annars vegar að stytta og takmarka ræðutíma þingmanna og hins vegar að bæta vinnubrögðin. Nú gæti hæstv. forseti, sem hefur mælt fyrir frumvarpi með þeim rökum að það eigi að verða til þess að bæta vinnubrögð sérstaklega, sýnt í verki að hann meini eitthvað með óskum sínum um bætt vinnubrögð. Að mínu mati eru það ekki góð vinnubrögð að dreifa breytingartillögum við fjárlagafrumvarp, sem er eitt stærsta mál sem þingið tekur til umfjöllunar hverju sinni, á kvöldfundi í gærkvöldi og ætlast til að það verði tekið til efnislegrar meðferðar í dag. Þingmenn hafa almennt ekki fengið ráðrúm til að kynna sér þær breytingartillögur sem þar eru á ferðinni enda þótt fjárlaganefndarmenn hafi fengið um það upplýsingar á fyrri stigum eða með einhverra daga fyrirvara. Þegar við höfum í höndum, eins og hér hefur þegar verið vikið að, athugasemdir frá umboðsmanni Alþingis um að lagasetningu sé ábótavant og að menn vandi sig ekki nógu mikið við lagasetningu, ættu menn sérstaklega, þegar þetta mál er til umfjöllunar, og hæstv. forseti einkum og sér í lagi, að beita sér fyrir því að tryggt sé að þingmenn geti farið í saumana á þeim breytingartillögum sem liggja fyrir, fengið ráðrúm og nægilegan tíma til þess að gera sínar eigin breytingartillögur, því að eftir þeim er kallað nánast um leið og breytingartillögur meiri hluta fjárlaganefndar liggja fyrir. Hvenær eiga þingmenn að gefa sér tíma til þess? Jú, væntanlega áttu menn að liggja yfir því í nótt. Er ekki hæstv. forseti að tala um að bæta eigi vinnubrögð Alþingis, draga úr og jafnvel koma í veg fyrir næturfundi o.s.frv.? Hér er ekki neitt samræmi í málflutningi þeirra sem stýra störfum á hinu háa Alþingi. Ég tel afar þýðingarmikið að breið og fullkomin samstaða náist um vinnubrögð meðal þeirra sem starfa á Alþingi. Hv. þm. Helgi Hjörvar vitnaði sérstaklega í minn þátt varðandi borgarstjórn Reykjavíkur og vil ég upplýsa að sem forseti borgarstjórnar beitti ég mér einmitt fyrir fullkominni samstöðu um bætt vinnubrögð þar, m.a. meðal stjórnarandstöðuflokkanna sem þá voru. Ekki hvarflaði að mér að beita mér fyrir öðru en að samstaðan yrði fullkomin. Enda hlaut ég síðan, fyrstur manna í sögunni, einróma kosningu sem forseti borgarstjórnar. Það hefði forseti Alþingis getað tekið sér til eftirbreytni en væntanlega verður bið á því.

Hæstv. forseti. Hæstv. forseti segir að tillögur stjórnarmeirihlutans hafi legið fyrir um nokkurra daga skeið. Ég geri ráð fyrir að fulltrúi VG í fjárlaganefnd eigi eftir að tjá sig um það efni. Hann hefur að sjálfsögðu gert grein fyrir stöðu mála í sínum þingflokki en staðreyndin er sú að þingflokkunum, stjórnarandstöðunni og Alþingi, voru ekki birtar breytingartillögur ríkisstjórnarinnar fyrr en seint í gærkvöldi. Þetta er staðreynd málsins. Við vissum ekki hvað vakti fyrir ríkisstjórninni fyrr en seint í gær. Getur verið, hæstv. forseti, að til sé önnur skýring á þessari töf og að hún tengist því máli sem við hófum daginn með að ræða, nýju frumvarpi um þingskapalög? Vegna þess að okkur hefur verið bent á að það frumvarp bindist afgreiðslu fjárlaga órjúfanlegum böndum vegna þess að í tillögum stjórnarmeirihlutans og hluta stjórnarandstöðunnar er gert ráð fyrir auknu fjárframlagi til þingsins í og með til að styrkja stjórnarandstöðuna, m.a. til utanfara, til ferða til útlanda, og að þær tillögur yrðu ekki samþykktar nema fyrir lægi á Alþingi frumvarp sem takmarkaði málfrelsi stjórnarandstöðunnar. Getur verið, hæstv. forseti, að þetta sé hið raunverulega samhengi hlutanna og að þarna sé komin skýringin á því að við tölum um verslun og viðskipti og að við segjum að málfrelsið sé ekki til sölu hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði? Við erum tilbúin að breyta þinghaldinu. Við erum tilbúin að stytta ræðutíma. 

Herra forseti. Ég styð afdráttarlaust þá kröfu sem var reyndar sett fram í gærkvöldi, gert undir nóttina, af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs þegar dreift var á Alþingi nefndaráliti og breytingartillögum meiri hlutans við fjárlagafrumvarpið til 2. umr. Þessu var dreift hér alveg á síðustu mínútu þess sem gildandi þingsköp heimila og geta menn þá velt fyrir sér hversu tæpt hafi verið tiplað á því en þar stendur að breytingartillögum og nefndaráliti skuli skilað nóttu fyrir að það skuli vera tekið á dagskrá. Hvenær hefst nóttin? Það getur verið skilgreiningaratriði en með stærsta mál þingsins eru menn að tipla á mörkum þingskapanna og það finnst mér ekki vera til hróss fyrir hæstv. forseta. Vinnan í fjárlaganefnd hefur á margan hátt verið unnin með öðrum hætti í haust en undanfarin ár. Ég fagna breyttum viðhorfum formanns og varaformanns fjárlaganefndar og annarra sem þar starfa en engu að síður hafa þeir náttúrlega verið háðir framkvæmdarvaldinu. Það hefur gengið mjög erfiðlega að fá grunnupplýsingar frá framkvæmdarvaldinu til að geta unnið fjárlögin. Þegar málið er tekið út úr nefnd við 2. umr. er það gert með nokkrum fyrirvara vegna þess að enn eru ókomnar upplýsingar sem um var beðið. Enn er ljóst að breyta þarf einhverjum liðum og það sem stærst var, fjárveiting upp á tæpar 100 millj. kr. sem laut að breytingum á starfsháttum þingsins og þingsköpunum sem er, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson minntist á áðan, órjúfanlega tengt. Hafi frumvarpið og þessi tala verið tekin inn í þingið á mánudag og átt að vera óbreytanleg, hvað var forsetinn þá að ræða við aðra flokka um þetta mál ef tekin hafði verið ákvörðun um að þetta yrði keyrt í gegn þegar á mánudag?  Enn hafa ekki borist 

Hæstv. forseti. Ég geng út frá því sem vísu að okkur öllum sem í þessum sal störfum sé afar annt um virðingu Alþingis Íslendinga og ég tel að það sé sameiginlegt verkefni okkar að ná niðurstöðu í þeim efnum að hér sé starfað með þeim hætti að allir geti vel við unað og telji að virðingar Alþingis sé gætt. Ég tel, hæstv. forseti, að verið sé að taka fjárlagafrumvarpið til 2. umr. á afbrigðilegan hátt. Það má rétt vera að ekki hafi verið beitt afbrigðum samkvæmt þingskapalögum til að fá málið í gegn en málið er að fara í gegn á afbrigðilegum nótum. Mig langar að fá svör frá hæstv. forseta við þeirri fyrirspurn minni áður en þessi umræða hefst hversu oft það hafi gerst að nefndaráliti meiri hluta fjárlaganefndar og breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar sé dreift 12 tímum áður en umræða hefst.  Hæstv. forseti hefur sagt að við hefðum getað kíkt yfir öxlina á fulltrúa okkar í fjárlaganefnd til að komast yfir upplýsingar um breytingartillögu meiri hlutans. Nú spyr ég hæstv. forseta og það krefst líka svara: Þekkir hæstv. forseti ekki pappírana sem unnið er með í fjárlaganefnd? Veit hæstv. forseti ekki hversu óaðgengilegir þeir pappírar eru fyrir þá sem ekki hafa verið að vinna með þá sem vinnuskjöl? Áttar hæstv. forseti sig ekki á því að vinnuskjölin og hönnun vinnuskjala er hluti af þeim starfstækjum sem við þingmenn höfum og að þau starfstæki sem hv. þingmenn í fjárlaganefnd hafa eru allt öðruvísi en þau starfstæki sem við höfum sem ekki sitjum í nefndinni? Þau starfstæki koma ekki í okkar hendur fyrr en pappírunum frá meiri hluta fjárlaganefndar er dreift í þinginu. Aðstæður mínar í gær voru þær að ég vissi ekki þegar ég fór hér úr húsi klukkan sjö að efnt yrði til útbýtingarfundar á tíunda tímanum. Ég átti þess ekki kost að koma hingað í húsið til að sækja mína pappíra. Í morgun fór ég með barnið mitt til tannlæknis og kom því ekki í hús fyrr en klukkan hálftíu. Þá var klukkutími í að umræðan hæfist. Það er óforsvaranlegt að bjóða okkur þingmönnum upp á þetta og ég krefst þess að hæstv. forseti svari því hvort hér sé ekki um afbrigðilega afgreiðslu að ræða, afbrigðilega stuttan tíma sem okkur er gefinn til að kynna okkur málin.

Virðulegi forseti. Mér finnst full ástæða til að leggja nokkur orð í belg um vinnubrögð því að við höfum verið að ræða vinnubrögð og ég er einmitt áhugamanneskja um að hér sé vandað betur til vinnubragða. Ég vissi af þessum útbýtingarfundi þar sem ég sat hér til klukkan sjö í gær. Ég vissi þó ekki sérstaklega hverju ætti að útbýta. Ég velti því fyrir mér þar sem ég fór heim og þurfti að sinna barni og gat því ekki farið og náð mér í þessi skjöl og þessi gögn til að undirbúa mig fyrir umræðuna hér hvort stjórnarmeirihlutinn hafi skilning á því að á Alþingi starfi fjölskyldufólk sem þarf ákveðinn tíma til undirbúnings. Ég velti því líka fyrir mér - því að ég fylgdist með útbýtingarfundinum á rás Alþingis þar sem formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson, sagði að honum þættu þessi vinnubrögð ekki til eftirbreytni og sagði að mig minnir að hann væri í raun algerlega ósofinn eftir þá vinnu sem undangengin var - þá velti ég því fyrir mér: Viljum við ekki öll breyta svona vinnulagi? Er æskilegt að fólk sé ósofið á kvöldfundum að ræða stærsta mál þingsins? Tíðkast svona vinnubrögð annars staðar í þjóðfélaginu?  Úr því að hér hefur verið viðurkennt að þetta séu ekki vinnubrögð til eftirbreytni, af hverju er hreinlega ekki hægt að gera eitthvað í því strax?

Herra forseti. Ég held að það hafi verið rökstutt nokkuð rækilega hér að ekki hefur tekist að skapa þær kringumstæður, þá umgjörð um 2. umr. fjárlaga sem æskilegt væri. Þar kemur margt til, ýmislegt fleira en bara það að nefndarálit og breytingartillögur meiri hlutans litu ekki dagsins ljós fyrr en á tíunda tímanum í gærkvöldi og þingmönnum, a.m.k. öllum öðrum en þeim sem höfðu einhverja nasasjón af málinu í gegnum veru í fjárlaganefnd, er afar þröngur stakkur skorinn til að undirbúa sig undir þá umræðu. Breytingartillögur þingmanna og stjórnarandstöðunnar sérstaklega koma væntanlega ekki til með að líta dagsins ljós og ná dreifingu fyrr en líður á daginn af augljósum ástæðum vegna þess að menn geta ekki gengið frá þeim fyrr en þeir hafa fyrir sér skjalið frá meiri hlutanum. Við þetta bætist að það á að fara að breyta Stjórnarráðinu og færa til verkefni milli ráðuneyta og þegar liggur fyrir að þvert ofan í fullyrðingar um að það muni ekki kosta neitt mun því verða samfara kostnaður mældur í hundruðum milljóna ef ekki milljörðum. Það eitt og sér væri ærin ástæða til að skoða sinn gang ef færa á til verkefni innan Stjórnarráðsins án undangenginnar lagasetningar, ef breyta á uppsetningu fjárlaga með breytingartillögum, samanber þær sem fyrir liggja nú við 2. umr., sem færa eiga verkefni frá ráðuneytum sem fara með þau samkvæmt gildandi lögum. Það er ekki einu sinni komið fram frumvarp um tilfærslu málefna frá utanríkisráðuneyti til samgönguráðuneytis. Engu að síður er lagt til að færa fjárveitingar til eins og þetta væri þegar orðið að lögum. Óvissan sem þessu er samfara ein og sér væri næg ástæða til að skoða hvort ekki væri rétt að seinka afgreiðslu fjárlagafrumvarpsins og reyna að vinna þessi mál eitthvað áfram. Ég tek fram að hér er ekki við fjárlaganefnd að sakast og henni er mikil vorkunn hvað varðar þær aðstæður sem henni eru skapaðar í þessum efnum og Alþingi öllu vegna þess að aðstaða Alþingis til að taka á móti frumvörpunum er óviðunandi, þar á meðal hvað varðar fjárlagafrumvarpið og möguleika á sjálfstæðri skoðun og rannsókn mála á eigin forsendum. Það á þingið að gera, að sinna rannsóknarskyldu sinni í þingnefndum ekki síst. Þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður, helsta tæki Alþingis í formi óháðrar stofnunar hvað varðaði ráðgjöf um efnahagsmál, hvarf af yfirborði jarðar, gufaði upp, var lögð niður í mótmælaskyni, í reiðikasti, þá var rætt um að hér yrði stofnuð hagdeild í staðinn sem ekki síst fjárlaganefnd hefði til að styðjast við varðandi afgreiðslu fjárlagafrumvarps. Ekkert hefur orðið úr slíku. Það væri raunveruleg aðgerð til að styrkja Alþingi í glímu sinni við framkvæmdarvaldið en ekki ýmislegt annað ónefnt sem hér er á dagskrá.

Herra forseti. Við hófum þessa umræðu hér í gærkvöldi á stuttum, snörpum fundi þar sem við varaformaður fjárlaganefndar áttum samræður við þá hv. þingmenn þrjá úr Vinstri grænum, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, Ögmund Jónasson og fjárlaganefndarmanninn Jón Bjarnason. Við tókum einn klukkutíma í umræðu um þessi mál. Sagði ég þá eftir að þingskjölin voru komin fram og búið var að dreifa þeim á netinu þannig að líklega öll þjóðin gat séð þau - a.m.k. byrjaði síminn að hringja - þannig að ég tel að þingmenn hafi líka getað kynnt sér þau að við hefðum átt að nota tímann í eitthvað annað en að ræða um þessa hluti í gærkvöldi. Enda var það líka þannig að í umræðunni voru menn greinilega með upplýsingar um þessi gögn sem við vorum að ræða. Gögnin voru tekin út úr nefndinni á mánudaginn var og það er mjög sérstakt ef starfshættirnir í þingflokkunum eru þannig að menn fari ekki yfir þetta þar á mánudegi og miðvikudegi. Hins vegar skal ég taka undir það sem hér var sagt í gær, umrædd vinnubrögð við fjárlagagerðina og allt þetta ferli er nokkuð sem við viljum laga. Ég hef lýst yfir í fjölmörgum ræðum mínum á þinginu þar sem einstaka hv. þingmenn hafa setið og hlustað en aðrir ekki að ég vilji breyta fjárlagagerðinni, auka eftirlitshlutverk fjárlaganefndar og um leið þingsins. Ég man að þegar ég mælti hér fyrir nefndaráliti og tók þátt í umræðum um fjárlögin en þurfti að bregða mér örlítið úr salnum að hv. félagi minn þm. Ögmundur Jónasson kallaði mig upp og sagði að ég ætti að vera í salnum. Og ég sat í salnum, held ég, bara langt fram á kvöld. En það voru ekki margir með mér. Hér kemur fólk upp og segir að það hafi þurft að sinna börnum. Halda menn að fjárlaganefndarmenn hafi ekki þurft að sinna fjölskyldum sínum síðustu vikurnar og mánuðina? Ég segi við ykkur, hv. þingmenn, að ef þið haldið áfram meiðið þið ekki okkur í stjórnarmeirihlutanum. Þið meiðið einfaldlega starfsfólk nefndasviðs sem hefur síðustu dagana lagt á sig ómælda vinnu við að koma þessu hér fram. Þar hefur enginn verið undanskilinn. Hér hefur verið beðið eftir minnihlutaálitum svo að klukkutímum skiptir, hv. þm. Jón Bjarnason.

Hæstv. forseti. Menn þurfa ekkert að vorkenna starfsfólki nefndasviðs og sem betur fer eiga þúsundir Íslendinga sín börn og verða að sinna þeim. Það er afsökun sem þarf ekkert að bera hér fram. En ég er hér, hæstv. forseti, sammála vinstri grænum að því leyti, af því að ég ber virðingu fyrir Alþingi, að hér er ekki skynsamlega staðið að af hálfu ríkisstjórnarflokkanna. Í rauninni er undarlegt að Samfylkingin sem er nýkomin úr stjórnarandstöðu skuli ekki skilja þær tilfinningar. Mikilvægasta umræða Alþingis er kannski ekki 1. umr. um fjárlögin, hún ætti að vera 2. umr. um fjárlögin sem hefur þróast á síðustu árum út í að vera í rauninni lokaumræðan um fjárlög Alþingis. Þess vegna finnst mér mjög hart að stór og mikill meiri hluti skuli vilja níðast á stjórnarandstöðunni og gefa ekki allan þann tíma sem þingsköpin leyfa. Það þarf ekkert að leika sér að þessum eldi. Það er ekki til að auka virðingu Alþingis. Við höfum nægan tíma. Þinginu lýkur orðið miklu fyrr en var áður. Það er ekki á milli jóla og nýárs eins og þegar ég byrjaði hér. Það er ekki á Þorláksmessu eins og var á mínum fyrstu árum. Þinghald er búið 10.–15. desember. Við verðum að gefa okkur allan þann tíma sem við þurfum í vandaða fjárlagaumræðu. Ég vil segja það hér að hæstv. forseti ætti að taka af skarið um það að gefa lengri tíma til undirbúnings vönduðum ræðum og sýna stjórnarandstöðunni þá virðingu. Það er ekkert víst að stjórnarsinnar ætli að tala í umræðunni. Það er kannski búið að segja þeim að þetta sé allt gott og blessað. Ég hef hins vegar trú á að menn vilji fylgja samvisku sinni og sannfæringu. Mér sárnar, hæstv. forseti, að vinstri grænir skuli bera það á okkur, þingheim, að vinnubrögðin séu ekki vönduð. Í allt haust höfum við haldið marga fundi í þingflokki um þingskapalög og farið yfir þau vönduðu vinnubrögð sem þar eiga að vera. Allir voru sammála um að stytta bæri ræðutíma. Að kalla það kaup og sölu er dónaskapur hér á háu Alþingi. Ég geri mér grein fyrir því að vinstri grænir stöðvuðu það mál 1999. Þeir skilja aðeins eitt, málþóf og langar ræður. Það hefur fylgt þessum flokki hvar sem hann hefur starfað í víðri veröld.  
            

Virðulegi forseti. Ég geld varhuga við því að þó að við höfum þá skoðun að það megi styrkja og efla þingið tölum við það kannski einum of oft niður. Virðing þingsins tekur mið af því sem við sjálf segjum um þingið og starfsemi þess. Þess vegna er afar mikilvægt að við umgöngumst umræðu um þingið af virðingu og alvöru og reynum að byggja virðinguna upp í stað þess að rífa hana niður. Við þurfum að efla þingið, það er lykilatriði, og það verður ekki gert í einu skrefi. Það verður gert í nokkrum skrefum og það sem við erum að reyna að fara af stað með núna er fyrsta skrefið í vonandi langri og merkilegri vegferð. Mig langaði, virðulegi forseti, í ljósi þess að við erum búin að tala hér um störf þingsins og fundarstjórn forseta í nokkuð langan tíma minna á að í málfrelsinu felst ekki endilega það að tala lengi og mikið, heldur fyrst og fremst að skoðanir manna fái að koma fram, menn fái að tala fyrir þeim og koma þeim á framfæri. Það er lykilatriði í tjáningarfrelsinu og málfrelsinu. Það er hér haft í heiðri og það er virt. Það hefur m.a. sýnt sig undanfarinn rúman klukkutíma eða svo. Ég held að það sé mjög mikilvægt að við förum að taka á dagskrá stærsta mál þingsins, fjárlögin, og umræðuna um það. Ég held að það sé mikilvægt að þingið haldi dagskránni eins og hún hefur verið lögð upp í starfsáætlun. Þar er gert ráð fyrir að 2. umr. fjárlaga fari fram í dag. Ég tel mikilvægt að sú umræða fái að fara af stað. Það var farið að þingsköpum með framlagningu málsins. Hins vegar er deilt á að þetta hafi komið fram fullseint. Ég held að þau sjónarmið eigi vissulega við ákveðin rök að styðjast. Hins vegar er þetta innan þingskapa og ég held að meginatriðið sé að við förum að taka til við umræðu um fjárlög og hleypa að þeim sjónarmiðum sem menn hafa um stærsta málið sem þingið afgreiðir á hverjum vetri.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki verið hér nema rétt rúman klukkutíma. Það sem af er morgni hefur mönnum orðið tíðrætt um að Alþingi þurfi að auka virðingu sína. Umboðsmaður hvetur til vandaðra vinnubragða. Það er til gamalt íslenskt máltæki sem segir: Eftir höfðinu dansa limirnir. Og ég hvet þig, hæstv. forseti, til að auka virðingu Alþingis.

Herra forseti. Ég tek einmitt undir orð hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar áðan um að fjárlögin væru í raun eitt stærsta fasta mál Alþingis. Þar birtist stefna og áherslur ríkisstjórnar á hverjum tíma í tölum, sundurgreint eftir viðfangsefnum. Þar kemur líka fram tekjuöflun, hvernig að henni er staðið. Það er mjög mikilvægt að þetta sé mjög vel unnið. Ég tek undir þau orð. Hins vegar verð ég þá að spyrja hvort það sé í takt við góð vinnubrögð að dreifa hér meirihlutaáliti og breytingartillögum undir kvöld, eða undir nótt, daginn fyrir umræðuna. Nei. Nógu erfitt er að afla upplýsinga í fjárlaganefnd, m.a. frá framkvæmdarvaldinu. Þegar ég tala um vandaða fjárlagavinnu er ég ekki að áfellast störf fjárlaganefndar eða einstakra fjárlaganefndarmanna sem ég tel að hafi verið mjög góð miðað við þær aðstæður sem þeim voru boðnar. Ég vek athygli á því, einmitt af því að það kom fram hér, að einn liðurinn í fjárlagafrumvarpinu er tæplega 100 millj. kr. til þingmanna vegna breyttra starfshátta þingsins og þingskapa. Þetta var rætt í nefndinni og ég spurði um gögn sem lægju að baki og hvort þetta tengdist órjúfanlega því skilyrði að breytingar á málfrelsi og öðrum þáttum innan þingsins væri fastur og óaðskiljanlegur hluti af þessu máli. Ég man ekki orðrétt hvað formaður sagði en mig minnir að hann hafi sagt eitthvað í þá veruna að að hans mati væri það ekki, þetta væri sjálfstætt mál. Hann getur þá leiðrétt það. Ég bar það mál inn í þingflokkinn og þá kom fram þar að forseti hefði upplýst að þessi mál væru föst saman og það væri óbreytanleg afstaða forseta að svo væri. Mér var nokkur vandi á höndum í þessu máli 

Hann hefur aldrei sagt það.

Það er á prenti í dag. Mun aldrei lesa hana heldur, hugsa ég. 
             Herra forseti. Ég hvet til þess að umræðu um fjárlögin verði frestað 

Virðulegi forseti. Varðandi 2. umr. fjárlaga verður auðvitað að hafa í huga hvort öll gögn málsins hafi ekki verið komin tímanlega fram. Það er upplýst að þingskjöl og álit meiri hluta fjárlaganefndar voru afgreidd á mánudaginn var þannig að þingmenn hafa haft nægan tíma til að kynna sér efni þeirra.

Það er ekki rétt.

Hafi ekkert nýtt komið inn í þær tillögur eftir að það mál var afgreitt sé ég engar forsendur fyrir því að gera kröfur til þess að fresta fyrirtöku fjárlagaumræðunnar vegna þess að þá er ekkert nýtt efnisatriði í málinu sem menn ekki hafa haft tíma til að kynna sér fram að þessu. Meðan farið er að þingsköpum, sem eru þær reglur sem við höfum sett okkur um það hvernig mál eigi að ganga fyrir sig, finnst mér vafasamar fullyrðingar um að það sé ófullnægjandi fyrirkomulag. Þingsköpin eru lög sem við höfum sett okkur og það er farið að þingsköpum í þessu tilviki þannig að mér finnst að þeim sé nokkur vandi að gera kröfur á grundvelli þess að það sé ófullnægjandi sem í þingsköpunum er kveðið á um að gert skuli. Þeir verða þá að færa fram rök fyrir máli sínu. Ég skal ekkert útiloka að þau kunni að vera fyrir hendi, en þau verða þá að koma fram. Þau hafa ekki komið fram í þessari umræðu þannig að ég tek ekki undir þær kröfur að þessu sinni, virðulegi forseti, varðandi fjárlagafrumvarpið. Þessi umræða hefur fyrst og fremst verið framhald á umræðum um störf þingsins um fyrirhugaða breytingu á þingsköpum sem mér finnst að menn hefðu átt að bíða með að ræða þar til málið verður tekið fyrir á morgun. Þar gefst tími til að fara yfir það mál, gera grein fyrir viðhorfum sínum til þess sem í frumvarpinu er, eða þess sem ekki er í frumvarpinu. Þessi umræða nú hefur einhvern annan tilgang sem þeir ættu að skýra sem hafa staðið fyrir henni. Ég minnist þess að af hálfu þingflokks Vinstri grænna var fyrst og fremst gerð krafa um að þinghaldið væri skipulagt, stæði frá 9 til 5, þannig að þingmenn gætu treyst því að vera búnir klukkan 5. Hins vegar var líka sú krafa að ræðutími yrði ótakmarkaður. Við sjáum bara á þessum morgni að þetta tvennt er ósamrýmanlegt. Það verður ekki hægt að skipuleggja þinghald með neinu móti ef þetta er algerlega opið eins og verið hefur. Vilji menn takmarka og skipuleggja þinghaldið,  
            

Virðulegi forseti. Örstutt innlegg í það mál sem hér er til umræðu. Áður en þeir hjóla saman hv. þingmenn Ögmundur Jónasson og Kristinn H. Gunnarsson bið ég þá að gera það annars staðar en hér í salnum.  Þessi umræða er að nokkru leyti framhald umræðu sem við áttum í gærkvöldi, þrír hv. þingmenn vinstri grænna og stjórnarmeirihlutans, hv. formaður fjárlaganefndar og varaformaður, um frestun á 2. umr. um fjárlögin. Ég vil undirstrika að það hefur legið fyrir í alllangan tíma að 2. umr. ætti að fara fram 29. nóvember. Það hefur raunar legið fyrir í allmarga mánuði, frá því að starfsáætlun þingsins var sett. Eins og komið hefur fram afgreiddi fjárlaganefnd breytingartillögur sínar á mánudaginn var. Þá upplýsti ég að ég hefði kynnt meginlínur í mínum þingflokki og ætlaði þingmönnum annarra flokka að gera slíkt hið sama. Samstarfið og samráðið í nefndinni hefur verið með miklum ágætum og engum upplýsingum þar leynt þannig að allt á það að liggja fyrir. Þær breytingar sem hafa verið gerðar í kjölfar afgreiðslunnar eru leiðréttingar og það hefur líka verið upplýst að þær eru sáralitlar, það eru 29 milljónir í öllum þessum stóra pakka sem telur 430 milljarða, einungis örfáar breytingar til að snurfusa. Ég hét því úr þessum ræðustól í gærkvöldi að við þá umræðu sem hæfist um fjárlögin yrði farið mjög ítarlega yfir allar þær breytingartillögur sem fjárlaganefndin væri að gera á frumvarpinu sem fyrir var lagt. Því hef ég heitið og við það mun ég standa.

Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram er rétt að forseti taki skýrt fram að vissulega þarf að skapa þingmönnum eins gott svigrúm til að búa sig undir umræður og kostur er. Þá er að sjálfsögðu mikilvægt að fara að öllum þingskapareglum og það hefur verið gert. Ekkert á að vera því til fyrirstöðu að þessi umræða geti hafist. Engu að síður er þetta mjög mikilvægt innlegg í það endurbótastarf sem við þurfum sameiginlega, allir hv. þingmenn, að fara í. Við þurfum að taka til hendinni og skapa þær aðstæður hér í þinginu að sem best megi vinna.

Hæstv. forseti. Í þessum umræðum hefur ákveðnum spurningum verið varpað fram til forseta. Ég óska enn svara við því hvort við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs förum með fleipur eða hvort við förum með rétt mál þegar við segjum að það sé afbrigðilegt í hæsta máta að þingskjölum vegna 2. umr. fjárlaga sé dreift með 12 eða 13 klukkustunda fyrirvara áður en umræða hefst. Ég tel ekki forsvaranlegt, í ljósi orða hæstv. forseta um þörfina á því að bæta þingstörf, að hann svari ekki þeirri spurningu áður en lengra er haldið. Fleiri fyrirspurnir hafa komið fram til hæstv. forseta um þetta mál í þessari umræðu um fundarstjórn forseta, m.a. spurningin um bandorminn, um Stjórnarráðið. Ég tel að við eigum heimtingu á að fá að vita hvort forsvaranlegt er að fara með breytinguna á fjárlögunum þannig í gegn að fjárlögin verði samþykkt með fyrirvara um einhverjar breytingar sem Alþingi eigi mögulega eftir að samþykkja á lögum um Stjórnarráð Íslands. Ég held að hæstv. forseti Alþingis þurfi að tryggja að það sé forsvaranlegt og standist lagareglur að gera þetta með þeim hætti sem hér er lagt til. Um þetta hafa borist fyrirspurnir til hæstv. forseta sem ég held að hann ætti að svara áður en við höldum lengra. Þá vil ég líka leggja eina spurningu enn í púkkið til hæstv. forseta. Hún varðar það, sem hæstv. forseti hefur verið að tala um, að gera Alþingi að fjölskylduvænni vinnustað: Hversu lengi telur hæstv. forseti að þessi fundur komi til með að standa?

Herra forseti. Mér finnst afskaplega mikilvægt að svör fáist frá hæstv. forseta við þeim fjölmörgu spurningum sem komið hafa fram í þessari umræðu. Við höfum verið að ræða um vinnubrögðin og fundarstjórn forseta og hversu vel menn séu í stakk búnir til að takast á við umræðu um það stóra mál sem fjárlagafrumvarpið sannarlega er. Það stendur hér upp úr hverjum manni að þetta sé eitt stærsta mál sem fjallað er um á Alþingi á hverjum vetri. Meira að segja talsmenn stjórnarflokkanna í fjárlaganefnd láta hafa það eftir sér hér í umræðunni að þessi vinnubrögð séu ekki til fyrirmyndar. Það vekur því athygli þegar hv. formaður þingflokks Frjálslynda flokksins, hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, ber blak af ríkisstjórninni rétt eins og hann sé einn helsti og fremsti talsmaður hennar og talsmaður þeirra vinnubragða sem hér eru viðhöfð, jafnvel þótt bæði formaður og varaformaður fjárlaganefndar hafi sagt að þau vinnubrögð séu ekki til eftirbreytni. Þegar það liggur fyrir hlýtur maður - og einnig í ljósi þess að hæstv. forseti hefur sagt að hann vilji beita sér fyrir bættum vinnubrögðum og aukinni virðingu Alþingis - að spyrja: Vill forseti þá ekki raunverulega leggja sitt af mörkum til þess að góð samstaða geti tekist um málsmeðferðina við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið og koma til móts við þær rökstuddu óskir sem komið hafa fram, bæði á fundi í gærkvöldi og svo í dag, um að fresta 2. umr. um fjárlagafrumvarpið? Forseti sagði rétt áðan að honum fyndist mikilvægt að ná samstöðu allra um bætt vinnubrögð. Við hljótum að spyrja: Er það í boði af hálfu hæstv. forseta að ná fullkominni samstöðu meðal þingmanna og þingflokka um bætt vinnubrögð og aukna virðingu Alþingis, sem við öll sannarlega hljótum að vilja beita okkur fyrir? Þessum spurningum er enn ósvarað af hálfu hæstv. forseta og við hljótum að óska eftir því að hann bregðist við þeim.

Vegna þess sem hér hefur komið fram hjá hv. þingmönnum er rétt að forseti geti þess að hann hefur ekki undir höndum upplýsingar um það hvernig málum hefur verið háttað í áranna rás með framlagningu þingskjala. Hins vegar er það aðalatriði málsins að farið er að þingsköpum. Til viðbótar er rétt að taka fram að það skiptir að sjálfsögðu miklu máli að reynt sé að haga störfum þannig hér í þinginu. Út á það gekk öll umræðan hér í morgun, að sem best sé búið að þingmönnum til þess að þeir geti sinnt sínu mikilvæga verkefni. Hvað varðar framhald fundarins í dag þá er það undir því komið hvernig okkur miðar. Við þurfum að nýta þennan dag eins vel og kostur er. Forseti verður að meta það þegar líður á daginn hversu langt þarf að ganga fram eftir deginum með þennan fund. 
            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti um frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008, frá meiri hluta fjárlaganefndar, en meiri hlutann skipa ásamt mér hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, varaformaður nefndarinnar, Steinunn Valdís Óskarsdóttir, Guðbjartur Hannesson, Illugi Gunnarsson, Björk Guðjónsdóttir, Ármann Kr. Ólafsson og Ásta Möller en þau eru meðflutningsmenn mínir á þessum breytingartillögum. Störf nefndarinnar við afgreiðslu frumvarpsins hafa verið með hefðbundnum hætti. Nefndin hóf störf 12. september sl. og átti viðtöl við fulltrúa sveitarfélaga sem gerðu henni grein fyrir erindum sínum. Þá hefur nefndin kallað fyrir fulltrúa ráðuneyta og einstakra stofnana. Frá því að nefndin hóf störf við afgreiðslu frumvarpsins hefur hún haldið 31 fund og rætt við hundruð aðila. Fulltrúar frá fjármálaráðuneyti komu á fund nefndarinnar til viðræðna um tekjuhlið frumvarpsins. Samkvæmt 2. mgr. 25. gr. þingskapa getur fjárlaganefnd vísað til annarra fastanefnda þeim þáttum fjárlagafrumvarpsins sem fjalla um málefnasvið þeirra. Með bréfi, dags. 10. október sl., óskaði nefndin eftir álitum fastanefnda þingsins um þá þætti frumvarpsins sem varða málefnasvið hverrar um sig. Nefndirnar hafa skilað álitum og eru þau birt sem fylgiskjöl með nefndarálitinu eins og fyrir er mælt í þingsköpum. Um er að ræða þingskjöl 339–344. Nefndin hefur lokið afgreiðslu flestra þeirra erinda sem henni bárust, en nánar verður gerð grein fyrir helstu áherslum milli 2. og 3. umræðu í lok ræðu minnar. Breytingartillögur þær sem eru til umfjöllunar við 2. umr. nema samtals 1,26 milljörðum til hækkunar á sundurliðun 2 í frumvarpinu. Mun ég gera grein fyrir nokkrum helstu gjaldatilfærslum, en varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, mun gera ítarlega grein fyrir sundurliðunum gjaldahliðar í sinni ræðu hér á eftir. Grein er gerð fyrir meginbreytingum sem varða tekjuhlið frumvarpsins í nefndaráliti og sundurliðuðum breytingartillögum. Þær byggja á endurskoðaðri tekjuáætlun efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytis, en nú er gert ráð fyrir að tekjur verði 469,3 milljarðar kr. á næsta ári sem er 8,15 milljarða kr. hækkun frá frumvarpinu. Tekjujöfnuður verður um 37,7 milljarðar kr. sem er hækkun um tæpa 6,9 milljarða. Mestu breytingar á tekjuhliðinni má rekja til endurskoðaðra áætlana í tekjuskatti lögaðila sem hækkar um 1,5 milljarða. 5 milljarða kr. breyting er til hækkunar í virðisaukaskatti og 1 milljarðs kr. hækkun á stimpilgjöldum. Hér er um veltutengda skattstofna að ræða og skýrist hækkun þeirra af endurskoðaðri spá efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins. Í því ljósi vil ég minna á að forsendur tekjuhliðar fjárlagafrumvarpsins byggja á þjóðhagsspá fyrir árin 2007–2012 í samræmi við haustskýrslu efnahagsskrifstofunnar sem gefin var út 1. október sl. Spáin er endurskoðuð reglulega. Hæstv. forseti. Í nefndarálitum og þingskjölum er einnig gerð grein fyrir breytingu sem lögð er til við 5. gr. frumvarpsins, um lántökur, endurlán og ríkisábyrgðir. Þar er gert ráð fyrir lánsfjárheimild til handa Byggðastofnun upp á 1 milljarð króna, til viðbótar við þá 2 milljarða sem kynntir voru í fjárlagafrumvarpinu við 1. umr. Einnig er um að ræða nokkrar breytingar á 6. gr. heimildum sem varaformaður fjárlaganefndar mun betur gera grein fyrir í ræðu sinni um leið og hann fer ítarlega yfir sundurliðun á gjaldahliðinni, líkt og ég greindi frá fyrr. Við myndun ríkisstjórnar í vor voru sett áform um endurskipulagningu á verkaskiptingu ráðuneyta. Ákveðið var að sameina tvö ráðuneyti í eitt, þ.e. ráðuneyti sjávarútvegs og landbúnaðar, og breyta Hagstofu Íslands úr ráðuneyti í sjálfstæða ríkisstofnun. Breytingartillögur meiri hlutans og skýringar í nefndaráliti eru á sama fjárlaganúmeragrunni og frumvarpið. Þá hefur verið flutt sérstakt frumvarp um breytta verkaskiptingu heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins og félagsmálaráðuneytisins. Í breytingartillögu á sérstöku þingskjali eru fjárlagaliðir færðir til samræmis við þau lagafrumvörp. Mikilvægt er að gera sér grein fyrir að umræddar breytingar eru viðamiklar og hefur verið leitast við að skýra þær út og um leið velta fyrir sér hinu tæknilega. Talið er langeðlilegast að fjárlagafrumvarpið 2008 verði afgreitt með hliðsjón af því hvernig sá meiri hluti sem að því stendur ætlar að haga skipan mála í Stjórnarráðinu frá og með 1. janúar 2008. Best og gleggst fyrir Alþingi og alþingismenn er að meginatriði nauðsynlegra breytinga á fjárlagafrumvarpinu verði gerð ljós við 2. umr. þannig að fyrir liggi þegar frumvarpið með áorðnum breytingum verður prentað fyrir 3. umr., eftir samþykkt breytingartillagna við 2. umr., hvernig frumvarpið líti í megindráttum út eftir afgreiðslu Alþingis. Um hina tæknilegu framsetningu geta verið ólíkar skoðanir og dreg ég ekki dul á það, hæstv. forseti, að hér er hin sígilda umræða um hænuna og eggið uppi, þ.e. hvort umræddar breytingar sem hér eru kynntar á fjárlagafrumvarpinu séu hænan eða eggið með tilliti til þess frumvarps sem liggur fyrir um breytingar innan Stjórnarráðsins. Í breytingartillögunum hafa einnig verið útfærðar áður kynntar mótvægisaðgerðir sem ríkisstjórnin ákvað að grípa til í því skyni að draga úr neikvæðum áhrifum af tímabundnum samdrætti í þorskveiðum. Hér hafa einstaka liðir verið útfærðir, en um er að ræða tillögur upp á vel á annan milljarð. Varaformaður fjárlaganefndar mun betur gera grein fyrir þeim sundurliðunum í ræðu sinni. Hæstv. forseti. Ég ætla að bregða mynd á þær útgjaldatillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við 2. umr. Stærstu útgjaldaliðirnir og mestu framlög sem meiri hlutinn leggur til eru til heilbrigðismála, félagsmála og menntamála. Áhersluatriði meiri hlutans í þeirri fjárlagagerð sem átt hefur sér stað á undanförnum dögum er að auka framlög til velferðarmála og menntamála og standa vörð um þær stofnanir sem veita almenningi þjónustu á þeim sviðum. Meiri hlutinn leggur hér til að 1.558 millj. verði varið sérstaklega til menntakerfisins eða málefna menntamálaráðuneytisins. Tæpur 1 milljarður rennur til félagsmála og nær sama upphæð rennur til heilbrigðisráðuneytisins, til heilbrigðisstofnana í landinu, ef ekki er tekið tillit til tímabundinnar lækkunar fjárveitinga til byggingar hátæknisjúkrahúss. Það verk er of stutt komið miðað við þær fjárveitingar sem lagt var upp með við 1. umr., en hægt er að taka hér fram að áætlaðar eru samt sem áður 800 millj. í þá framkvæmd á næsta ári. Við 2. umr. fjárlagafrumvarps er lögð til 200 millj. kr. hækkun fjárveitinga til Landspítalans og 50 millj. kr. til sjúkrahúss Akureyrar umfram það sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Þá er lagt til að samtals 430 millj. kr. fari til Heilbrigðisstofnunarinnar Akranesi, Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja og St. Jósefsspítala til styrktar núverandi starfsemi sjúkrahúsanna en jafnframt til að gera þeim kleift að efla klíníska starfsemi sína með því að taka til sín aukin verkefni og nýta þannig betur mannafla og fastafjármuni sem fyrir eru. Er áformað að kanna sérstaklega hvernig fækka megi tilvísunum þessara sjúkrahúsa til Landspítala til að draga úr verkefnaálagi hans og með því að fjölga tilteknum aðgerðum á þessum sjúkrahúsum og Sjúkrahúsi Akureyrar sem nú eru unnin á Landspítala. Þá er ekki síst áformað að þessi sjúkrahús taki fyrr og í ríkara mæli við sjúklingum af viðkomandi svæðum eftir sérhæfða sjúkrahúsmeðferð á Landspítala. Vil ég hér einnig geta þeirra breytinga sem lagðar voru til við 2. umr. fjáraukalaga, fyrir um viku, er 3 milljarðar voru m.a. lagðir til umræddra heilbrigðisstofnana í sama tilgangi, þ.e. lækka uppsafnaðan halla eða styrkja rekstrargrunn. Eins og áður hefur komið fram í ræðu minni mun varaformaður hv. fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, fara allítarlega yfir útgjaldatillögur meiri hlutans í sundurliðunum. Ég tel að það hafi verið mjög brýnt að bregðast við ýmsu er varðar málefni einstakra stofnana og jafnvel félagasamtaka vegna fjárlaga ársins 2008. Að baki öllum þessum tillögum liggur heilmikil vinna, eins og nefndarmenn vita og allir hv. þingmenn. Ég er sannfærður um að við höfum í þessu starfi bætt hlut margra stofnana til muna vegna starfsemi á þeirra vegum á árinu 2008. Stór hluti vinnu fjárlaganefndar undanfarnar vikur hefur verið að fjalla um atriði er tengjast húsafriðun, bátafriðun eða uppgerð gamalla báta, svo og ýmsum fornleifaverkefnum. Í ljósi þess að umræddum umsóknum og beiðnum um fund hefur fjölgað um nær 40% á milli ára tel ég að skoða verði í heild sinni umrætt vinnulag sem í nokkru gæti leitt af sér styrkingu sjóða en ekki síður að umræddir fundir fari fram mun fyrr á árinu en ella. Við munum nú fylgja eftir úthlutunartillögum okkar og fylgjast með þeim verkefnum sem hafa verið í gangi eða eru sett af stað. Hæstv. forseti. Ég vil hér einnig nota tækifærið og gera að umtalsefni nokkur atriði sem lúta að gerð fjárlaga og vinnu Alþingis í kjölfar framlagningar frumvarpsins. Það er afar mikilvægt í mínum huga að vel takist til um gerð rammafjárlaga á komandi árum, þau eiga að vera það leiðarljós sem stofnanir geta stuðst við. Þá styrkir það vinnu ráðuneytanna, en ekki síður hefur fjárlaganefndin aðra aðkomu og skýrari að yfirferð frumvarpsins og vinnu við breytingartillögur. Það er ekki heppilegt vinnulag að þurfa á fjölmörgum löngum fundum í aðdraganda þessarar vinnu að kalla eftir minnisblöðum og skýringum sem þyrftu að koma á hraða ljóssins. Það er ekki heppilegt að stór hluti af tíma fjárlaganefndar fari í það á þessum tíma ársins að hitta aðila vegna einstakra verkefna vítt og breitt hringinn í kringum landið - það má gera á öðrum tíma. Ég hef boðað að fjárlaganefndin fari ekki í frí eftir 3. umr. fjár- eða fjáraukalaga. Ég vil styrkja yfirferð þingsins á lokafjárlögum, taka til umfjöllunar allar stjórnsýsluúttektir Ríkisendurskoðunar en ekki hvað síst styrkja eftirlitshlutverk þingsins sem tengist framkvæmd fjárlaga. Á undanförnum árum hefur allt að fjórðungur fjárlagaliða ráðstafað fjármunum umfram heimildir. Agi og festa skiptir miklu þegar kemur að fjármálastjórn og ráðstöfun fjármuna. Vissulega geta verið eðlilegar skýringar á því af hverju ráðstöfun er ekki í samræmi við heimildir en í samanburði við þær þjóðir sem við berum okkur gjarnan við þekkist það ekki að ráðstöfun fari fram án heimildarákvæða. Það er því hlutverk okkar allra sem komum að fjárlagagerðinni og framkvæmd fjárlaga að tryggja að við höldum okkur við þann ramma og það skipulag sem okkur er skapað. Ákvæði reglugerðar um framkvæmd fjárlaga eru skýr og gefa fyrirmæli um að virða beri fjárlögin til fjárheimilda en ekki sem áætlun sem aðeins beri að hafa til hliðsjónar. Það er skýrt að Alþingi fer með fjárveitingavaldið og það er á ábyrgð Alþingis, ráðuneyta og forstöðumanna stofnana að sjá til þess að fjárlögin séu virt. Á fundi fjárlaganefndar í júní sl. gaf ég skýr fyrirheit um það að fjárlaganefndin mundi á komandi mánuðum og árum sinna því hlutverki sínu er lýtur að eftirliti með framkvæmd fjárlaga. Það tengist þeirri ábyrgð sem fjárlaganefndinni er falin fyrir hönd Alþingis, fjárlaganefndinni sem fer með fjárveitingavaldið. Síðustu mánuðina hefur nefndin breytt verulega um vinnulag og hefur fjallað ítrekað um framkvæmd fjárlaga. Það ber einnig að nefna að mikilvægt er að reglur um flutning fjárheimilda á milli verkefna og á milli ára verði gerðar skýrari en þær virðast nú vera. Skipaður hefur verið starfshópur innan fjárlaganefndar til að sinna því verkefni og einnig munu Ríkisendurskoðun og fjármálaráðuneyti koma að því. Þá ber að leggja áherslu á að sameiginlegur skilningur um grundvallaratriði er varðar framkvæmd fjárlaga þarf að vera hverju sinni til staðar hjá þeim aðilum sem vinna að framkvæmdinni og/eða eftirlitinu. Á það virðist skorta að nokkru. Það liggur fyrir, hæstv. forseti, að Ríkisendurskoðun hefur á undanförnum árum gert athugasemdir, í skýrslum sínum um framkvæmd fjárlaga, við að stofnanir hafi farið fram úr fjárheimildum án þess að gripið sé til aðgerða eins og reglur segja til um. Ítreka ber því mikilvægi þess að endurrýna og gera úrbætur á verklagi sem miða að því að framkvæmd fjárlaga sé með betri hætti en nú er. Niðurstaða fjölmargra skýrslna, greinargerða og yfirlita frá fjármálaráðuneytinu til fjárlaganefndar sýna að þess sé þörf. Fjárlaganefndin mun taka þátt í þessu átaki með fjármálaráðuneytinu og Ríkisendurskoðun á næsta ári og er von mín að sú niðurstaða leiði okkur að markvissari ríkisrekstri og meiri aga og festu í kerfinu, en það eru þeir hlutir sem við höfum leitað eftir og viljum finna stað. Hæstv. forseti. Ég vil hér gera að umtalsefni nokkur atriði sem munu verða skoðuð enn frekar milli 2. og 3. umr. Má þar fyrst nefna það verkefni stjórnarmeirihlutans að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja. Með hliðsjón af breytingum innan Stjórnarráðsins er ljóst að verkefni munu flytjast milli ráðuneyta, málefni aldraðra og öryrkja munu því heyra að mestu undir félagsmálaráðuneytið. Vegna þessa hafa þau mál verið skoðuð og munu birtast okkur við 3. umr. fjárlaga þann 10. desember nk. Án þess að gefa hér nein loforð er mikilvægt að þau fyrirheit sem lagt var upp með til að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja gangi eftir og Alþingi geti stutt umræddar breytingartillögur sem verða teknar hér til umfjöllunar. Frá því á haustdögum hefur verið að starfi nefnd á vegum félagsmálaráðherra sem hefur tvíþætt hlutverk, í fyrsta lagi að skoða aðgerðir sem komi til framkvæmda strax á næsta ári til að bæta hag lífeyrisþega, en stefnt er að því að nefndin skili niðurstöðum sínum í upphafi desembermánaðar. Því er von á þeim niðurstöðum á næstu dögum og er þar unnið að því að fram komi tillögur til að bæta hag lífeyrisþega, en líkt og ég sagði áðan munu þær koma fram við 3. umr. fjárlaga. Þá er einnig unnið að því á vegum félagsmálaráðuneytisins að móta tillögur í samræmi við stjórnarsáttmálann sem miða að því að einfalda almannatryggingakerfið og skoða samspil þess og lífeyriskerfisins. Það ber að ítreka að stjórnarmeirihlutinn hefur einsett sér að vinna að einföldun almannatryggingakerfisins. Eins er brýnt að taka til sérstakrar skoðunar samspil skatta, tryggingabóta, greiðslna úr lífeyrissjóðum og atvinnutekna einstaklinga til að tryggja meiri sanngirni og hvetja til tekjuöflunar og sparnaðar. Boðað hefur verið að dregið verði úr tekjutengingum og skerðingum bóta í almannatryggingakerfinu. Öll þau mál eru í vinnslu og er það trú mín að við 3. umr. þann 10. desember liggi fyrir skýrari línur í þeim verkefnum sem lúta að því að styrkja stöðu aldraðra og öryrkja, m.a. í kjölfar tillagna nefndar hæstv. félagsmálaráðherra. Stjórnarmeirihlutinn hefur einnig lýst því yfir að ákveðið verði að hraða uppbyggingu 400 nýrra hjúkrunarrýma fyrir aldraða og fjölga einbýlum. Þess sjást merki í fjárlagafrumvarpinu þar sem farið er fram með verkefni sem voru kynnt við framlagningu frumvarpsins þann 1. október sl. Þar má nefna hjúkrunarheimili í Kópavogi, hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ og hjúkrunarheimili í Reykjanesbæ. Í núverandi breytingartillögum er lögð til 160 millj. kr. tímabundin fjárveiting til að flýta framkvæmdum við 1. hæð viðbyggingar við Heilbrigðisstofnun Suðurlands. Með því er áformað að flýta fyrir flutningi heilsugæsluþjónustu úr sjúkrahúsbyggingunni og skapa þar aðstöðu fyrir aðra starfsemi. Gert er ráð fyrir 160 millj. kr. til framkvæmdanna á árinu 2009 sem er lokaframlag. Þá er gerð tillaga um 20 millj. kr. tímabundna hækkun á framlagi til að flýta gerð viðbyggingar umræddrar Heilbrigðisstofnunar Suðurlands, en áformað er að þar verði 40 rúma hjúkrunardeild á 2. og 3. hæð. Þá er einnig gert ráð fyrir að á næsta ári, í samræmi við yfirlýsingar ráðuneyta, að skoðuð verði áfram uppsetning á hjúkrunarheimilum í Garðabæ, á Ísafirði og í Hafnarfirði. Þau mál eru öll í skoðun og munu birtast okkur á næstu vikum og mánuðum. Ég vil hér einnig geta þess að félagsmálaráðuneytið hefur á þessu ári unnið að endurnýjun þjónustusamninga við þau sveitarfélög og hagsmunasamtök er hafa tekið að sér að sjá um þjónustu við fatlaða, samkvæmt lögum um málefni fatlaðra og þeim reglugerðum er settar hafa verið með stoð í þeim lögum, gegn ákveðinni greiðslu úr ríkissjóði. Af þeim hópi á eftir að semja m.a. við Styrktarfélag vangefinna. Styrktarfélagið tekur með samningi að sér hluta af verkefnum sem svæðisskrifstofu málefna fatlaðra í Reykjavík er falið gagnvart íbúum þess. Umræddur þjónustusamningur er í endurskoðun, en leitast verður við að styrkja rekstrargrunn vegna þjónustunnar og skoða um leið uppsafnaða fjárvöntun sem er nokkur. Öll þessi mál eru til yfirferðar. Hæstv. forseti. Ég hef áður vikið að því að við 2. umr. frumvarps til fjárlaga flytjast nokkrir fjárlagaliðir milli ráðuneyta. Stærstu flutningarnir, ef flutninga má kalla, eru frá heilbrigðisráðuneyti til félagsmálaráðuneytis í samræmi við fyrirhugaðar breytingar á verkaskiptingu ráðuneytanna. Um er að ræða tugi milljarða og er þess vegna afar mikilvægt milli 2. og 3. umr. að endurrýna þær tillögur sem hér eru sýndar og mun ég fara þess á leit fyrir hönd fjárlaganefndar að félagsmálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti hafi með sér samráð og samvinnu um endurrýni á ráðstöfun fjár, fjárheimildum, á nokkrum tilgreindum fjárlagaliðum sem snerta verkefnatilflutninginn. Það liggur fyrir að á milli 2. og 3. umr. fjáraukalaga, svo og fjárlaga, verði ýmis verkefni skoðuð enn frekar. Má þar nefna yfirferð á símenntunar- og fjarkennsluliðum, hvernig bæta megi aðstöðumun nemenda í framhaldsskólum, yfirferð á erindi Sambands íslenskra sveitarfélaga sem m.a. tengist niðurgreiðslum til hitaveitna og fráveituframkvæmdum sveitarfélaga. Þá er ljóst að skoða verður þau verkefnaumsvif sem tengjast Vatnajökulsþjóðgarði, breytingum hjá Náttúrufræðistofnun Íslands í ljósi frestunar á flutningum, yfirferð á Flugmálastjórn Íslands, almennri endurrýni á tillögum um skiptingu fjárveitinga á milli ráðuneyta eins og ég hef áður nefnt. Þá hafa einnig verið tekin upp á nefndarfundum fjárlaganefndar málefni Háskólans á Bifröst, háskólans á Hólum og háskólans á Hvanneyri, en ekki þarf síður að skoða þá þjónustusamninga sem eru nú í yfirferð sem m.a. heilbrigðisráðuneytið gerði okkur grein fyrir á fjárlaganefndarfundi, svo sem þjónustusamning við Samtök áhugamanna um áfengisvandamálið, SÁÁ. Hið sama á við um heilbrigðisstofnun á Reykjalundi en fjárlaganefnd hefur fengið fulltrúa beggja þessara aðila á sinn fund og rætt einnig málið við heilbrigðisráðuneytið. Þá er mikilvægt að fyrir liggi að nokkru sundurliðun á liðnum Viðhald fasteigna á svæðum sem verða fyrir aflasamdrætti þannig að fyrir liggi hvaða fasteignir er um að ræða. Þá eru fjárlaganefnd og efnahags- og skattanefnd nú með til yfirferðar málefni Þróunarfélagsins á Keflavíkurflugvelli, en gera má ráð fyrir breytingum við 3. umr. fjárauka- og fjárlaga, bæði á tekju- og gjaldahlið vegna þessa verkefnis. Efnahags- og skattanefnd mun síðan einnig gera grein fyrir áhrifum skattalagabreytinga á tekjur ríkissjóðs fyrir 3. umr. fjáraukalaga og fjárlaga. Hæstv. forseti. Fram kom við 1. umr. fjárlaga að nauðsynlegt væri að fjárlaganefnd færi ítarlega ofan í málefni ráðuneyta og undirstofnana þeirra. Eins og ég sagði áðan stendur í nefndarálitinu að nefndin hefur haldið 31 fund og fengið hundruð gesta á fundi sína til að fá skýra mynd á rekstur einstakra stofnana og ráðuneyta. Af því tilefni vil ég árétta að gott samstarf var í nefndinni og ég vil sérstaklega þakka nefndarfólki í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf í þeirri vinnu. Að sjálfsögðu getur stjórn og stjórnarandstöðu greint á í ýmsum málum, það geta verið uppi ólíkar skoðanir. Ég ítreka hins vegar þann vilja minn sem formaður að ná fram sem bestum upplýsingum og rökræðum í starfi nefndarinnar og þeir sem eldri og reyndari eru en ég í störfum fjárlaganefndar hafa vafalaust tekið eftir þeirri stefnubreytingu sem innleidd hefur verið í vinnubrögðum nefndarinnar. Þar hefur verið tekið upp nýtt vinnulag sem á eftir að þróast enn frekar. Um leið og ég þakka nefndarmönnum meiri hlutans og minni hlutans þann stuðning sem hefur myndast um hið nýja vinnulag vil ég samt sem áður sérstaklega þakka hv. þm. stjórnarandstöðunnar, þeim Jóni Bjarnasyni, Guðjóni A. Kristjánssyni og Bjarna Harðarsyni. Nærvera þeirra umliðnar vikur og mánuði hefur verið okkur hinum ómetanleg í því aðhaldi sem þeir sýna okkur í stjórnarmeirihlutanum. Þó að stjórnarandstaðan skrifi ekki upp á álit meiri hlutans má sjá fingraför þeirra hv. þingmanna víða og vona ég að þeir muni styðja einstakar tillögur í atkvæðagreiðslunni á morgun. Um leið vil ég minna á að í breytingartillögunum eru atriði sem snerta styrkingu nefndasviðs, styrkingu aðstoðar til formanna stjórnarandstöðuflokkanna og styrkingu aðstoðar við hv. þingmenn sem ekki eru ráðherrar og eru úr landsbyggðarkjördæmum. 
             Þá ber að þakka starfsfólki nefndasviðs Alþingis sérstaklega, þá sérstaklega fjárlaganefndarskrifstofu, sem hefur lagt á sig ómælda vinnu undir gífurlegu vinnuálagi. Það starfsfólk á heiður skilið fyrir skipuleg og fagleg vinnubrögð í hvívetna en nefndarmenn meiri og minni hluta hafa notið aðstoðar þeirra í hvívetna. Þá hefur nefndin einnig notið aðstoðar Ríkisendurskoðunar og fjármálaráðuneytis. Einnig hafa einstök ráðuneyti veitt nefndinni upplýsingar og aðstoð. Hæstv. forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég lýk máli mínu og ítreka það sem áður hefur komið fram hér á hinu háa Alþingi, við höfum öll sett okkur afar metnaðarfull markmið á mörgum sviðum sem öll eiga það sameiginlegt að stuðla að aukinni velsæld íslensku þjóðarinnar. Þetta er auðvitað meginmarkmið stjórnmálanna, að bæta kjör almennings og skapa hér fjölskylduvænt samfélag þar sem fólki líður vel og um leið að skapa umhverfisvænt samfélag sem við getum verið stolt af og skapa hér samkeppnishæft og aðlaðandi umhverfi fyrir okkar kröftuga atvinnulíf hér á landi.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Gunnari Svavarssyni, formanni fjárlaganefndar, fyrir greinargóða framsögu með tillögu nefndarinnar við 2. umr. Ég vil jafnframt þakka nefndinni fyrir gott starf við að koma öllum þessum tillögum til skila til þingsins. Þó er um óvenju flókið og viðamikið verkefni að ræða að þessu sinni þar sem bæði er verið að gera breytingar á verkaskiptingu í Stjórnarráðinu og eins eru í frumvarpinu tillögur um mótvægisaðgerðir sem þurfti að færa út á einstaka liði. Hv. þingmaður gerði að sérstöku umræðuefni þann þátt er varðar Tryggingastofnun og málefni aldraðra og öryrkja. Því miður var ekki komið að niðurstöðu í því máli þegar nefndin lauk störfum vegna 2. umr. Ég sé ekkert óeðlilegt við það þar sem málefnið er viðamikið, ný stjórn að taka við og verkaskipting í gangi. Ég vildi því staðfesta það sem kom fram hjá hv. formanni nefndarinnar að ríkisstjórnin gerir ráð fyrir því að fá niðurstöðu í þessu máli fyrir 3. umr. þannig að Alþingi hafi mynd af því og hægt verði að taka afstöðu til þeirrar stöðu sem uppi verður þegar málin verða kláruð við 3. umr.

Frú forseti. Ég þakka hv. formanni fjárlaganefndar Gunnari Svavarssyni fyrir nefndarálitið sem hann hefur flutt og tek undir orð hv. þingmanns um um gott samstarf um vinnulag í nefndinni. Að sjálfsögðu greinir okkur á í pólitískum atriðum en það er einlægur vilji allrar nefndarinnar að bæta vinnubrögð frá því sem verið hefur. Það hefur torveldað vinnubrögð í fjárlaganefnd hversu frumvarpið var vanbúið frá fjármálaráðherra. Það var mjög illa unnið. Ég minnist þess ekki að hafa fengið jafnilla unnið fjárlagafrumvarp frá fjármálaráðherra og þetta, bara tæknilega. En sú tæknivinna leggst á starfslið nefndarinnar sem er aldeilis fullhlaðin verkum. Á slíkum vinnubrögðum þarf að verða breyting. Ég ætla hins vegar að spyrja hv. þingmann um tekjuforsendur fjárlaga. Við höfum upplifað það á síðustu árum að lítið hefur verið að marka grunnforsendur fjárlaga, sérstaklega hvað varðar tekjur og stöðu efnahagsmála í þjóðfélaginu. Nú er t.d. gert ráð fyrir því að á þessu ári verði 0,7% hagvöxtur í tillögum og vinnu fjármálaráðuneytisins þótt að allir viti að hann verði líklega um og yfir 4%. Það hefur verið upplýst að fjármálaráðuneytið muni ekki endurvinna forsendur fjárlaga fyrr en í janúar á næsta ári en það sem nú er unnið eftir sé frá því á miðju sumri. Þetta finnst mér mjög óviðunandi 

Hæstv. forseti. Ég þakka góð orð frá hv. þingmanni í garð fjárlaganefndar. En um leið má segja að hann hefði mátt sleppa þeirri sneið sem fjármálaráðuneytið fékk í ræðu hans. En það verður hver að hafa sinn háttinn á í því. Ég vil í ljósi þessa ítreka atriði sem ég fór yfir varðandi tekjuhliðina, að forsendur tekjuhliðar fjárlagafrumvarpsins byggja á þjóðhagsspá fyrir árin 2007–2012 í samræmi við haustskýrslu efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins en spáin verður endurskoðuð reglulega og umræddar breytingar sem koma nú fram í breytingartillögunni byggja á endurskoðaðri tekjuáætlun umræddrar skrifstofu. Jafnframt vil ég ítreka atriði er tengjast efnahags- og skattanefndinni. Ég minnti á að efnahags- og skattanefndin hefði frumvarpið til yfirferðar og umræðu og mundi skila séráliti til okkar um tekjuforsendur í fjáraukalögum fyrir 3. umr. og í fjárlögum vegna 2008 fyrir 3. umr. Það er í samræmi við 25. gr. þingskapa eins og komið hefur fram áður í umræðu um fjárlög. Hvað varðar starfsemi efnahagsskrifstofunnar fór ég yfir það hér í umræðu þegar frumvarpið var lagt fram að efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins reynir eftir bestu getu að birta áætlanir. Reynslan hefur sýnt að áætlanagerð hennar er hvorki verri né betri en áætlunargerð annarra sem spá um efnahagsmál á íslenskum fjármálamarkaði.

Frú forseti. Ég vil árétta það sem ég sagði áðan, að grunnforsendur sem unnið er með við gerð fjárlaga hafa reynst mjög illa, þ.e. þær nýtast illa við það verkefni. Það hefur verið gagnrýnt. Til þess að fjárlögin endurspegli raunveruleikann og séu hluti af stýritæki í efnahagsmálum þjóðarinnar þurfa þau að byggja á rauntölum og því sem best er vitað. Ég tek sem dæmi að fjárlög innan þessa árs breytast kannski um eina 90 milljarða kr. innan ársins. Þess vegna legg ég áherslu á að vinnubrögðin við fjárlagagerðina, sérstaklega hvað varðar tekjuáætlunina og grunnforsendurnar, verði bætt. Vinnubrögðin hafa verið harðlega gagnrýnd, vinnubrögðin og þessar lélegu forsendur, af efnahags- og fjármálalífinu. Ég tel að leggja eigi fyrir endurskoðaða þjóðhagsspá, endurskoðaðar grunnforsendur fyrir þjóðarbúskapinn, á næsta ári áður en við afgreiðum fjárlög hér við 3. umr. Þannig var farið að áður, þegar við höfðum Þjóðhagsstofnun. Hún kom með endurskoðaðar tölur fyrir 3. umr. Nú, við höfum Seðlabankann og ég legg áherslu á að ef það á að vera óbreytt að við afgreiðum fjárlög í þeirri miklu efnahagslegu óvissu og óöryggi sem nú er, sem hefur ekki farið fram hjá neinum, þá er það mjög óábyrgt. Við þurfum að endurskoða grunnforsendur þeirra efnahagsstærða sem fjárlagafrumvarpið og fjárlögin byggja á. Ég skora á 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason hefur flutt þessa hvatningu áður úr þessum ræðustól en ég lýsi því einfaldlega yfir að efnahags- og skattanefndin mun gera grein fyrir afstöðu sinni fyrir 3. umr. Við erum með umrædda efnahagsskrifstofu hjá fjármálaráðuneytinu sem fer yfir þessa hluti og hún hefur auðvitað endurnýjað spána reglulega og birtir niðurstöður sínar reglulega. Að öðru leyti mun efnahags- og skattanefndin sem fer yfir tekjuhlið fjárlagafrumvarpsins fara yfir þá hluti. Ég vil síðan sérstaklega nota tækifærið og minna hv. þingmann og aðra á það að varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, mun gera ítarlega grein fyrir sundurliðun gjaldahliðar í ræðu sinni á eftir. Þá vil ég einnig nota tækifærið og hvetja hv. þm. Jón Bjarnason, líkt og hann sjálfur kom að og hefur lagt áherslu á í nefndinni eins og aðrir hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, til að ná samstöðu við okkur hin um sem flestar tillögur sem eru til umfjöllunar. Ég á ekki von á öðru en að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar muni greiða atkvæði með fjölmörgum tillögum sem fram koma í umræddum breytingartillögum, enda hefur stjórnarandstaðan komið að þeim og tekið þátt í þeirri tillögugerð með okkur hinum, hv. þingmönnum fjárlaganefndar, þrátt fyrir að skrifa ekki upp á nefndarálitið eins og má kannski segja að eðlilegt sé og venja. Nú liggur fyrir að hlýða á nefndarálit minni hlutans og vil ég þar af leiðandi ljúka þessu andsvari og tel að ég hafi komið þessu til skila til hv. þm. Jóns Bjarnasonar.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar við 2. umr. Flutningsmaður auk mín er hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, fulltrúi Frjálslynda flokksins í hv. fjárlaganefnd. Ég vil fyrst fara nokkrum orðum um vinnubrögð fjárlaganefndar. Eins og hv. formaður nefndarinnar, Gunnar Svavarsson, hefur gert grein fyrir hefur hún verið með hefðbundnum hætti, frumvarpið kom frá ríkisstjórn inn til 1. umr. í þingið og síðan fór það til meðferðar í fjárlaganefnd. Eins og ég sagði áðan er frumvarpið óvenjuilla unnið af hálfu fjármálaráðherra vegna þess að gríðarlega miklar breytingar eru ráðgerðar á Stjórnarráðinu og fleiri þáttum sem hafa áhrif á endanlega útkomu þessa frumvarps. Ég tel þó að bæði formaður, varaformaður og aðrir í nefndinni hafi lagt sig fram við að vinna þetta fjárlagafrumvarp eins vel og þeir hafa haft tök á innan þess þrönga tímaramma sem settur er. Þetta er ekkert smámál, fjárlög íslenska ríkisins, fjárlög hinna ýmsu stofnana, viðfangsefna og verkefna sem er stefnumarkandi fyrir þjóðarbúið, fyrir velferðarkerfið, alla þætti, hina mörgu stóru og smáu, sem hið opinbera kemur að. Þessi tími sem nefndin hefur til umfjöllunar um fjárlagafrumvarpið er þess vegna allt of skammur. Okkur er gert að ljúka ítarlegri yfirferð, gagnasöfnun og vega og meta saman hluti á einum mánuði auk þess að sinna öðrum þingstörfum. Það gefur líka augaleið að starfslið nefndarinnar er störfum hlaðið við að reyna að gera það besta sem hægt er á stuttum tíma. Það verður líka að segjast eins og er að eins og undanfarin ár hefur oft reynst erfitt að fá grunngögn frá framkvæmdarvaldinu sem eru nauðsynleg fyrir fjárlaganefndina til að geta unnið vinnu sína og metið það sem fjárlagafrumvarpið fjallar um. Ég vil ekki nefna neitt einstakt ráðuneyti í þeim efnum, en það verður að koma á mun skilvirkari vinnubrögðum gagnvart fjárlagavinnunni, gagnvart framkvæmdarvaldinu, en verið hefur. Það verður líka að auka og styrkja sjálfstæði fjárlaganefndarinnar, Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu hvað fjárlagavinnuna varðar. Ég sakna þess reyndar að í vinnu við þetta fjárlagafrumvarp skuli ekki koma fram meiri grundvallarbreytingar en raun ber vitni. Ég hef starfað í fjárlaganefnd og einmitt í minni hluta með öðrum stjórnarflokknum sem nú er, Samfylkingunni, og þá minnist ég þess að fulltrúar Samfylkingarinnar, bæði almennir þingmenn og fjárlaganefndarmenn, lögðu þunga áherslu á breytt og lýðræðisleg vinnubrögð við fjárlagagerðina, það væri fjárlaganefndin sem bæri ábyrgð á málinu inn til þingsins og það væri þingið sem ætti að bera uppi þá vinnu og bera ábyrgð á henni. Þess vegna sakna ég þess að þær breytingar skuli ekki vera komnar fram. Það væri fróðlegt að lesa upp ræður margra þingmanna Samfylkingarinnar, fjárlaganefndarmanna sem bæði gagnrýndu og bentu á hvernig mætti styrkja lýðræðisleg vinnubrögð við gerð fjárlaga. Hér höfum við heyrt góð orð um það en minna hefur orðið úr breytingum. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að Samfylkingin er búin að vera í ríkisstjórn síðan í maílok og fjárlagafrumvarpið og fjárlögin marka stefnu ríkisstjórnar. Í fjárlögum og fjárlagafrumvarpi koma fram þær áherslur, þau viðfangsefni, breytingar á gjöldum og tekjum sem ríkisstjórnin vill láta gera á næsta kjörtímabili sínu, og fyrst á næsta ári. Þess vegna slær fyrsta fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar tóninn að stefnumörkun fyrir það sem viðkomandi ríkisstjórn ætlar að beita sér fyrir. Ég varð því fyrir miklum vonbrigðum með þetta, bæði hvað varðar það að hefðu verið tekin upp hér öflugri og kröftugri lýðræðislegri vinnubrögð strax í sumar - við vorum með vorþing þar sem skipað var í nefndir sem líka störfuðu í sumar. Ég hélt að vorþingið hefði verið til að koma þessari skipan á sem ný ríkisstjórn með nýjum ríkisstjórnarflokki, Samfylkingunni, vildi beita sér fyrir. En svo hefur ekki orðið, því miður, og í þessu fjárlagafrumvarpi sjást þess mjög lítil merki að nokkur ríkisstjórnarskipti hafi orðið. Þingmenn Samfylkingar bera því við að það sé svo erfitt, þetta svo löngu unnið, erfitt að koma inn í þetta og það taki 1–2 ár að breyta stefnunni. Þá hef ég sagt við þá: Þá eigið þið bara að koma að ríkisstjórn einu ári seinna. Þegar við lesum þetta nefndarálit og þegar við förum líka í gegnum fjárlagafrumvarpið við 2. umr. hljótum við að verða að benda mjög rækilega á að ekki hefur orðið nein stefnubreyting. Það er búið að segja mörg falleg orð og ég fagna þeim, góð orð um það að starfsháttum verði breytt. Gríðarlega miklu var lofað fyrir kosningar um áherslur í velferðarmálum. Eitt fyrsta mál nýrrar ríkisstjórnar átti að vera að taka einmitt á þeim. Ég sá í einhverri ályktun eldri borgara í haust að þeir hefðu saknað þess að ekki hefði verið minnst á kjör eldri borgara eða öryrkja í stefnuræðu forsætisráðherra sem voru þó eitt aðalkosningamálið. Ef marka má ályktanir og viðbrögð þessara hópa við fjárlagafrumvarpinu og því sem fram hefur komið eru það einmitt gríðarleg vonbrigði gagnvart þeim stefnumálum sem þeir væntu að ný ríkisstjórn mundi vinna eftir, og í þessu líka mikla góðæri. Ríkissjóður er með gríðarlegar tekjur og menn tala um þetta mikla góðæri sem sumir segja reyndar að standi á brauðfótum að einhverju leyti. Engu að síður koma miklar fjármunir í ríkissjóð og ég hélt að allir hefði verið sammála um það í vor að það væri einmitt hægt að nýta þessa góðu stöðu ríkissjóðs til að bæta hag þessa fólks strax, ekki bara kannski og ekki bara setja nefnd í málið og ekki bara skoða. Nógu margar nefndir hafa skoðað hvernig bæta eigi og styrkja aldraða og öryrkja og lágtekjufólk. Það ætti ekki að þurfa að setja eina nefndina enn, ég held að fólk vilji þar sjá aðgerðir. Þetta er nokkuð sem við getum sagt að einkenni fjárlagafrumvarpið við 2. umr., óbreytt ríkisstjórnarstefna frá tíð Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks þrátt fyrir mikla fjármuni í ríkissjóði hvað þessa málaflokka varðar. Hið sama er reyndar að segja um heilbrigðismálin. Hér eru tillögur um að Landspítalinn fái ekki þá fjármuni sem hann þarf til að halda óbreyttum rekstri. Uppi eru hugmyndir um að færa viðfangsefni til annarra sjúkrahúsa. Gott og vel, en það liggur ekki fyrir nein heildstæð stefna í þeim efnum. Allir vita þó að eitt meginvandamál í heilbrigðisgeiranum og umönnunargeiranum er einmitt lág laun, og þau kjör sem boðin eru því fólki sem þar þarf að fást til starfa eru ekki samkeppnishæf á vinnumarkaðnum í þeirri þenslu sem er. Það þýðir ekkert að segja einstökum stofnunum að þær verði bara að herða ólina hvað það varðar. Ég sakna þess að í heilbrigðismálum komi ekki fram alveg afdráttarlaus stefnubreyting um að þennan málaflokk eigi að efla og kjör þess fólks sem vinnur á elli- og hjúkrunarheimilunum, heilbrigðisstofnunum, í skólunum, að kjör þessa fólks eigi að bæta með þeim hætti að þau verði samkeppnishæf og hægt að manna störfin með bærilegum hætti. Þessa sér ekki stað í þessu frumvarpi ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Ég held að það hljóti að valda miklum vonbrigðum. Aðrir þættir sem líka er vert að hafa í huga þegar við skoðum hér tillögur meiri hlutans og fjárlagafrumvarpið í heild eru umræður um hinar miklu mótvægisaðgerðir sem boðaðar voru í sumar með miklum fyrirgangi, mótvægisaðgerðir vegna niðurskurðar á þorskkvóta og fyrirsjáanlegt aukið erfiði og erfiðleikar margra sjávarbyggða vítt og breitt um landið. Það var reyndar alltaf mjög erfitt að handfesta þessar mótvægisaðgerðir, það var meira talað. Nú þegar þær birtast endanlega í fjárlagafrumvarpinu sjálfu renna þær inn í hinn almenna þátt fjárlagafrumvarpsins þannig að hafi vilyrði fengist fyrir fjármagni til mótvægisaðgerða var náttúrlega ástæðulaust að viðkomandi verkefni fengi fjármagn á fjárlögum utan þess. Ég get nefnt mörg dæmi um það. Þegar við förum því í gegnum frumvarpið er ekki svo ljóst hvar þessar mótvægisaðgerðir liggja, þær hafa bara runnið inn og menn hafa skorið niður sums staðar á móti þar sem tilgreindar upphæðir eru. Mér sýnast þessar mótvægisaðgerðir vera meira eða minna skollaleikur með fjármuni. Hið sama er reyndar líka að segja um málefni svokallaðrar Vestfjarðanefndar, nefndar sem var skipuð hér síðasta vor til þess að taka á og gera tillögur um skyndiúrbætur fyrir byggðir á Vestfjörðum sem hefðu búið við það að þar hefur íbúafjöldi dregist saman og býr við mjög skert og erfið kjör. Ríkisstjórnin ákvað að setja niður starfshóp og svokallaða Vestfjarðanefnd til að gera tillögur. Tillögur hennar áttu að vera algjörlega óháðar mótvægisaðgerðum eða almennum fjárlagaaðgerðum. Þær áttu fyrst og fremst að vera til þess að hirða upp vanrækslusyndir fyrri ríkisstjórna fyrri ára gagnvart þessum byggðarlögum. Reyndar þurfti ekki að setja neina sérstaka nefnd eða starfshóp um það, það lá alveg fyrir hvað þyrfti að gera. Tillögur þessarar svokölluðu Vestfjarðanefndar renna líka að því er virðist beint inn í hinn almenna hluta þannig að þegar maður fer í gegnum fjárlagafrumvarpið verður þetta ekkert aðgreint frá almennum fjárlagaaðgerðum í mörgum tilvikum. Þessar sértæku aðgerðir sem boðaðar voru og var gumað af, þ.e. sértækar aðgerðir til stuðnings Vestfjörðum samkvæmt Vestfjarðanefnd og einnig svokallaðar mótvægisaðgerðir, virðast hafa runnið inn í hinn almenna hluta hér. Í mörgum tilvikum er þar greinilega ekki skilið á milli og ég tel þetta gagnrýnisvert. Ég býst við að margir þeir aðilar sem treystu á loforð um mótvægisaðgerðir sem væri aðeins grunnur og síðan yrði þeim fylgt eftir með auknu framlagi á fjárlögum verði fyrir vonbrigðum, því miður, og ég skil það. Það var búið að búa til miklu meiri væntingar vegna allra þeirra loforða sem hafa gengið yfir. Þá er annar flokkur sem ég einnig vil nefna sem er keyrður hérna inn gjörsamlega óunninn og ég kem betur að seinna í ræðu minni, tilflutningurinn á ráðuneytunum, breytingar á Stjórnarráðinu, breytingar sem voru keyrðar inn á vorþingi með valdbeitingu. Fyrstu spor þessarar ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar voru ofbeldi gagnvart þinginu þegar keyrðar voru í gegn hér bæði breytingar á Stjórnarráðinu í fullkomnu ósætti, skyndiákvörðun, og einnig breytingar á þingsköpum sem þá voru keyrðar hér í gegn. Fyrstu sporin voru valdbeiting og henni er fylgt eftir. Þetta eru gríðarlega miklar breytingar sem eru fyrirhugaðar. Svo kom fram frumvarp um þetta mál fyrr í haust sem enn er til meðferðar í þinginu, en er órætt í þingsal að meginþorra, 2. umr. er eftir um þau meginmál, breytingar þar sem á að flytja heilu málaflokkana á milli ráðuneyta - órætt. Það hefur verið harðlega gagnrýnt af mörgum aðilum, bæði fyrir flausturslega vinnu og einnig það að ætla sér að láta þetta koma til framkvæmda nú strax. Hvers vegna vilja menn ekki gefa því aðlögunartíma til 1. janúar 2009? Nei, þetta á að koma núna. Svo eru keyrðar inn tillögur um breytingar á fjárlagafrumvarpinu sem byggja á lögum sem ekki er búið að samþykkja, byggja á frumvörpum sem eru nánast órædd í þinginu, byggja jafnvel á lagafrumvörpum sem ekki eru komin fram í þinginu. Frumvörp til fjárlaga og fjárlög eiga að byggja á gildandi lögum. Komi síðan upp breytingar, lögum breytt eða ný viðfangsefni koma inn sem Alþingi samþykkir, er fjárlögunum breytt með sérstökum lögum, fjáraukalögum, þannig að það er ekkert til fyrirstöðu - og meira að segja mælt svo fyrir í lögum um fjárreiður ríkisins - að þær breytingar geti komið inn og þá tekur Alþingi þær fyrir. Það er hægt að afgreiða fjáraukalög eins oft og þurfa þykir. Þessar breytingar hér flytja heilu málaflokkana, rústa landbúnaðarráðuneytið, flytja málaflokka landbúnaðarráðuneytisins undir önnur ráðuneyti, skipta þeim upp, flytja stóran hluta tryggingakerfisins á milli ráðuneyta, færa til stofnanir, endurskilgreina þær, flytja til málefni sveitarfélaganna. Svona má áfram telja, stórir málaflokkar. Hvort sem menn deila um það hvort þetta sé rétt ráðstöfun eða ekki verður hún að fara fram á þingræðislegan hátt. Það er ekki gert hér, heldur er málið keyrt fram. Ef svo fer fram sem horfir á að láta Alþingi greiða atkvæði um fjárlagaliði sem ekki eru til. Fjárlögin sjálf byggja á gildandi lögum og það er farið að keyra hér fram breytingar á fjárlögum á grundvelli laga sem ekki eru fyrir hendi. Þetta finnst mér dæmi um afar óvönduð, ólýðræðisleg og óþingræðisleg vinnubrögð. Í ljósi orða sem hv. formaður fjárlaganefndar viðhafði, hv. þm. Gunnar Svavarsson, sem ég reyndar tel að vilji breyta hér um vinnulag, er ekki trúverðugt að fyrstu verk hans hér séu að keyra tillögur eins og um breytingar á Stjórnarráðinu í gegnum fjárlaganefnd áður en Alþingi er búið að ákveða það. Það er ekki dæmi um vönduð, lýðræðisleg eða þingræðisleg vinnubrögð. Mér verður svona tíðrætt um þingmenn Samfylkingarinnar af því að við störfuðum saman í stjórnarandstöðu árum saman og áttum samleið í gagnrýni á þau vinnubrögð sem svo birtast hér, gagnrýni á framkvæmdarvaldið fyrir að beita þingið ofbeldi eins og það að fara að keyra hér inn breytingar á fjárlögum sem ekki styðjast við lög. Þess vegna finnst mér mjög dapurlegt að verða vitni að því að einnig í svona málum skuli vera svo langt á milli orða og athafna hjá þingmönnum Samfylkingarinnar. Það er allt óbreytt hvað varðar starfshætti þingsins, menn keyra á meiri hlutann og láta þingræðið ekki njóta vafans í þeim efnum. Ég kem nánar inn á þetta á eftir, frú forseti. Það síðasta sem var svo sett inn og líka hefur verið deilt um hér í morgun er fjárveiting til þingsins á grundvelli breyttra starfshátta, vinnulags þingsins o.s.frv., tæpar 100 millj. kr. Enn liggur ekki í sjálfu sér fyrir lagalegur grunnur fyrir þeim breytingum öllum, ekki a.m.k. eins og forseti þingsins hefur lagt það fram. Þessar fjárveitingar eru háðar einhverri hugmynd sem hann hefur keyrt fram og var keyrð fram sem þingskjal í gær. Einnig þarna eru settar fram þessar tæpu 100 millj. á grundvelli áformaðra laga sem ekki eru fyrir hendi. Ég er ekki að gagnrýna það hvort þessi upphæð fer inn eða ekki, þessar tæpu 100 millj., ég er að benda á að þessi vinnubrögð eru ekki samkvæmt eðlilegum þingsköpum og þingræðislegum reglum og að mínu viti fara þau á svig við lög um fjárreiður ríkisins. Þar stendur að ef upp koma skyndileg atvik eða breytingar á lögum, kjarasamningar eða náttúruhamfarir, fari maður inn í þingið með það í formi fjáraukalaga. Þó að þetta frumvarp um þingsköp yrði samþykkt væri hægt að koma með þá upphæð í gegnum fjáraukalög, það er það sem lögin um fjárreiður ríkisins gera ráð fyrir en ekki að koma með hvert málið á fætur öðru á grundvelli þess að ríkisstjórnin ætli að keyra í gegn lagafrumvarp seinna á þinginu sem staðfesti það. Þetta eru ekki þingræðisleg vinnubrögð, og aftur verður mér hugsað til margra góðra þingmanna Samfylkingarinnar sem hafa starfað hér saman í stjórnarandstöðu á liðnum árum. Þá voru einmitt þessi vinnubrögð, þessi valdbeitingarvinnubrögð ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarmeirihlutans, gagnrýnd mjög harðlega. Ég minnist þess að þáverandi þingmenn Samfylkingarinnar létu hreint ekki sitt eftir liggja í gagnrýni á hliðstæð vinnubrögð og núverandi þingmenn Samfylkingarinnar leggja núna blessun sína yfir. Það hlýtur að valda miklum vonbrigðum, frú forseti, hvernig Samfylkingin virðist hafa gengið inn í þessa ríkisstjórn, alveg hreint hvað vinnubrögðin varðar eins og ekki hafi einu sinni verið skipt um ver á sænginni áður en Framsókn fór undan.

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hann eigi langt eftir af ræðu sinni því að forseti hyggst gera hér matarhlé.

Já, frú forseti, það er drjúgur kafli eftir af ræðunni þannig að það hentar ágætlega að gera matarhlé ef forseta sýnist svo.

Frú forseti. Ég geri hér grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar en auk mín stendur hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson, þingmaður Frjálslynda flokksins, að áliti þessu. Ég hef í fyrri ræðum vikið að þeirri miklu óvissu og umróti sem nú er í efnahagsmálum þjóðarinnar og miklum aðsteðjandi vanda í hagstjórn sem markað hefur efnahagsumhverfið og hefur áhrif á afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2008. Ljóst er að orsakir þess vanda sem nú er við að glíma er m.a. að leita í mistökum fyrri ríkisstjórnar sem skellti skollaeyrum við varnaðarorðum og stuðlaði að gríðarlegum stóriðjuframkvæmdum sem öllum var ljóst að mundu reyna mjög á hagstjórnartæki og þanþol efnahagslífsins. Nægir í því sambandi að vitna í varnaðarorð Seðlabankans og erlendra ráðgjafarstofnana á sviði efnahagsmála. Með pólitískum ákvörðunum og þrýstingi þáverandi stjórnarflokka, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, voru áformin keyrð áfram og öll andstaða og varnaðarorð höfð að engu. Gilti þá einu hvort menn legðust gegn framkvæmdunum vegna umhverfisspjalla sem þeim fylgdu, vöruðu við efnahagsáhrifum eða því að ruðningsáhrifin yrðu dýrkeypt fyrir annað atvinnulíf og skuldsettan almenning og reyndu mjög á hagstjórnina. En ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks lét ekki þar við sitja heldur lækkaði hún tekjuskatt mitt í þenslunni, einkum þó á hátekjufólki, sem hafði aukin áhrif til þenslu eins og áformin um stóriðjuna. Ofan í kaupið var fyrri ríkisstjórn bundin af kosningaloforðum Framsóknarflokksins um hækkun á lánshlutfalli íbúðalána. Hin mikla þensla sem orðið hefur á íslenska fasteignamarkaðnum á þátt í því efnahagsumróti sem við stöndum frammi fyrir og höfum upplifað að undanförnu. Þessu til viðbótar er það staðreynd að fyrri ríkisstjórn og Seðlabankinn gengu aldrei í takt í hagstjórn, samanber það er þeir lækkuðu bindiskyldu bankanna sem tók gildi í ársbyrjun 2004. Ríkisstjórnin lagði oftar en ekki stein í götu viðleitni Seðlabankans til að halda aftur af verðbólgu og kæla niður hagkerfið. Afleiðingarnar eru alkunnar. Gríðarlegur viðskiptahalli, verðbólga og ítrekaðar vaxtahækkanir Seðlabankans til að halda aftur að þenslu og verðbólgu hefur undir árslok skilað því að stýrivextir eru einhverjir þeir hæstu á byggðu bóli, eða af hálfu Seðlabankans 13,75% og vaxtastig í landinu, hjá þeim sem verða að taka lán, hvort sem það eru langtímalán eða skammtímalán, er líklega með því hæsta sem gerist. Það er að sliga heimili og atvinnulíf. Ástandið í dag er jafnframt afleiðing þess að ný ríkisstjórn sem tók við völdum í maímánuði síðastliðnum hefur ekkert aðhafst í hagstjórninni. Tækifærin sem ríkisstjórnin fékk til að senda efnahagslífinu og þjóðarbúskapnum öllum sterk skilaboð um að stigið yrði á bremsur var ekki nýtt. Ríkisstjórnin hefur verið með afbrigðum daufleg, gert lítið úr vandanum og drepið umræðu um hagstjórn á dreif. Ef eitthvað er hefur sú gjá breikkað síðustu mánuði sem myndaðist í tíð fyrri ríkisstjórnar á milli Seðlabankans og fjármálalífsins annars vegar og ríkisstjórnar hins vegar. Formenn Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks hafa dregið í efa gagnsemi vaxtahækkana Seðlabankans og virkni peningamálastefnunnar. Tæpast flokkast það sem jákvætt framlag eða mikill stuðningur við viðleitni Seðlabankans. En eitt er víst. Ástandið er með öllu óviðunandi. Það finnur hver einstakur á sér í samfélaginu. Vaxtakostnaður er óheyrilega hár. Verðbólgan er of mikil. Greiðslubyrði á lánum heimilanna er gríðarleg og ljóst að þúsundir fjölskyldna eiga í miklum erfiðleikum með að ná endum saman og standa skil á afborgunum lána. Hið háa vaxtastig og vaxtamunur á milli Íslands og annarra landa hefur styrkt gengi krónunnar með innstreymi erlends fjármagns sem þýðir að rekstrarskilyrði útflutnings og samkeppnisgreina er bágborið og síst mega þær við því, sérstaklega sjávarútvegurinn vegna ákvarðana um niðurskurð á þorskafla. Hinn gríðarlegi uppsafnaði viðskiptahalli er ávísun á vaxandi skuldabyrði þjóðarbúsins. Hann gæti haft alvarlega afleiðingar til lengri tíma litið. Frú forseti. Jafnvægisleysið í hagkerfinu og hagstjórnarvandamálin sem við blasa verða hættulegri með hverjum mánuði. Loks bætist við mikill óróleiki á verðbréfamarkaði og óvissa með þróun alþjóðaefnahagsmála á komandi mánuðum. Einnig er við mikið jafnvægisleysi og misgengi að glíma hér innan lands. Einkum er staðan ólík milli þenslusvæðisins við Faxaflóann, á suðvesturhorni landsins, og landsbyggðarinnar. Þetta jafnvægisleysi er á sinn hátt hluti hagstjórnarvandans og tengist einnig afkomu útflutnings- og samkeppnisgreina, t.d. sjávarútvegs og ferðaþjónustu sem vega þungt í efnahagslífi landsmanna, einnig landbúnaðar og margs konar hugverkaatvinnu. Í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2008 er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði um 461 milljarður króna og þar af nemi skatttekjur um 422 milljörðum kr. Samkvæmt því er gert ráð fyrir að tekjur verði 85 milljörðum kr. meiri en á fjárlögum ársins 2007. En þegar betur er að gáð kemur í ljós að tekjur ríkisins á árinu 2007 verða líklega um 456 milljarðar, samanber endurskoðaða tekjuáætlun við 2. umr. fjáraukalaga, eða um 80 milljörðum kr. hærri en gert var ráð fyrir á yfirstandandi fjárlögum. Tekjur ársins 2008 eru því áætlaðar 5 milljörðum kr. hærri, sé miðað við endurskoðaða tekjuáætlun 2007. Ný tekjuáætlun fjármálaráðuneytisins gerir ráð fyrir að tekjur ríkisins hækki um 8 milljarða kr. og verði rúmir 469 milljarðar kr. Munar þar mest um hækkun á virðisaukaskatti. Frú forseti. Það er augljóst að áætlanagerð af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessu frumvarpi virðist ekkert traustari eða betur undirbyggð en áætlanir fyrri ára. Helstu forsendur frumvarpsins eru t.d. að hagvöxtur ársins 2008 verði um 1,2% og samdráttur í þjóðarútgjöldum verði tæplega 5% en viðsnúningur verði í utanríkisviðskiptum sem beri uppi hagvöxtinn. Gert er ráð fyrir að verulega dragi úr viðskiptahalla og hann verði tæplega 9% af landsframleiðslu, atvinnuleysi aukist og verði um tæp 3% af vinnuafli. Loks er gert ráð fyrir að verðbólgan minnki niður í 3,3% á árinu 2008 og það dragi úr einkaneyslu. Helstu óvissuþættir frumvarpsins eru áform um frekari stóriðjuframkvæmdir, ástand á alþjóðamörkuðum, gengi íslensku krónunnar og komandi kjarasamningar. Hér er ekki um að ræða smávægilega óvissuþætti. Þeir veikja verulega tiltrú á að tekjuáætlun og fjárlagafrumvarpið í heild sinni sé trúverðugt. Það eitt að láta ógert að lýsa yfir hvort ráðist verði í nýjar álverksmiðjur og nýjar stóriðjuframkvæmdir eða ekki á næsta ári, segja allir aðilar, allar greiningardeildir og aðrir sem vinna með grunntölur efnahagslífsins, að skipti sköpum. Það skiptir sköpum. Hér verður allt í bullandi þenslu áfram ef ákvörðun um stóriðju verður tekin. En ríkisstjórnin skilar auðu í þessu og segir kannski og kannski ekki. Aðeins sá þáttur sýnir hversu óábyrg fjármálastjórnin er, þ.e. fari í gang nýjar og auknar stóriðjuframkvæmdir þá verður áframhald á þenslu, áfram háir vextir, verðbólga o.s.frv. Það er ástand sem mundi vera mjög skaðlegt bæði fyrir atvinnulíf og einstaklinga. Viljum við halda við slíku ástandi? Nei, ég held að einstaklingurinn, hinn almenni borgari þessa lands, vilji ekki áframhaldandi þenslu, háa vexti og vaxandi skuldabyrði þjóðarbúsins. Áframhaldandi aukna greiðslubyrði heimilanna. Nei. En það er ekkert í þessu frumvarpi sem gefur almennum borgurum landsins vísbendingu um hvað er í vændum. Þar skilar ríkisstjórnin auðu og gefur ekkert upp. Það gerir það að verkum að fjárlagafrumvarpið í heild sinni verður mun ómarktækara en annars væri, svipað og verið hefur á undanförnum árum. Fyrir dyrum eru síðan kjarasamningar. Ég held ef við rifjum upp kosningaloforð fyrir síðustu kosningar þá hafi flestir flokkar lofað því að kjör hinna lægst launuðu, þeirra sem vinna á heilbrigðisstofnunum, á sjúkrahúsum, elliheimilum, hvort heldur hjúkrunarfólk, sjúkraliðar, starfsfólk í mötuneytum eða ræstingum, yrðu betri. Allt þetta fólk þarf betri kjör til þess að þessar stofnanir og þessi þjónusta geti sinnt sínum verkefnum á samkeppnishæfum vettvangi. Við þekkjum flest af eigin raun stöðu aldraðra á elli- og hjúkrunarheimilum. Ég held að við þekkjum öll stöðuna á leikskólunum, að vegna kjara í samfélaginu eru starfsmenn á leikskólum ekki samkeppnisfærir og þess vegna er ekki hægt að starfrækja leikskóla með eðlilegum hætti. Það verður að forgangsraða á nýtt. En því miður sér þess ekki stað í þessu fjárlagafrumvarpi. Ljóst er að margar forsendur við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008 eru gagnrýnisverðar. Þó má gera ráð fyrir að mikill þróttur verði í efnahagslífinu. Miðað við nýjustu tíðindi er vart hægt að gera ráð fyrir að úr þeim þrótti dragi svo fljótt og frumvarpið gerir ráð fyrir, þ.e. þenslunni. Mikil þensla er á vinnumarkaði og engin merki um að úr henni dragi í bráð. Þvert á móti er vinnumarkaðurinn í vexti og hálaunastörfum að fjölga. Það samfélag sem við sjáum nú einkennist af gríðarlegum tekjumun sem er að kljúfa íslenskt samfélag, annars vegar er stór hópur hátekjufólks, sem hefur notið sjálftökuréttar hvað varðar kaup og kjör og skattalækkunarstefnu fyrrv. ríkisstjórnar, skattalækkanirnar komu fyrst og fremst hinum tekjuhæstu til góða, hins vegar eru það hinir tekjulægri. Sá hópur stækkar og bilið breikkar milli hópanna. Það veldur auknu ójafnvægi í samfélaginu sem við nú stöndum frammi fyrir. Þess vegna er brýnt að við fjárlagagerðina, þegar ríkissjóður stendur vel, sé með markvissum hætti komið til móts við tekjulægsta fólkið, eldri borgara, öryrkja og fólkið í umönnunarstéttunum. Hvergi er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að það kosti neitt og hvergi er gert ráð fyrir því að í kjarasamningum verði að gera stórátak í þessum efnum. Ekki er minnst á það í frumvarpinu. Virðulegi forseti. Það er ýmislegt fleira sem má velta fyrir sér í forsendum frumvarpsins um að verðbólga minnki í 3,3% árið 2008. Eru þær trúverðugar? Hver var spáin fyrir þetta ár? Jú, að hún yrði um 4%. Viðmiðunarmörk Seðlabankans eru 2,5% og verðbólgan mælist nú milli 5 og 6% miðað við síðustu 12 mánuði. Við ákvörðun stýrivaxta Seðlabankans leitast menn við að spá um ástand efnahagsmála meira en ár fram í tímann. Við nýjustu ákvörðun um hækkun stýrivaxta hlýtur Seðlabankinn að gera ráð fyrir að verðbólguþrýstingur sé meiri en áður var áætlað. Að mörgu leyti er rökrétt að gera ráð fyrir meiri verðbólgu árið 2008 en reiknað er með í frumvarpinu. Fyrir liggur að óvissuþættir eru það veigamiklir að gera má ráð fyrir miklum frávikum frá áætluninni, heildartekjur ríkissjóðs gætu þess vegna orðið mun hærri en lagt er upp með í frumvarpinu. Ráðaleysi ríkisstjórnarinnar við stjórn efnahagsmála er því óhuggulegt. Það gefur lítið tilefni til að vænta þess að það dragi úr þenslu og aukið jafnvægi komist á í hagkerfinu. Öll teikn eru á lofti um að því miður sé um að ræða verulegt vanmat á hagspá og hagrænum þáttum í forsendum tekjuáætlunarinnar sem útgjaldaáætlun sumarsins byggist á. Eins og ég vék að áðan hefur á undanförnum árum komið í ljós að hagspár fjármálaráðuneytisins hafa reynst meira og minna fjarri öllum raunveruleika og í grundvallaratriðum gagnslaust eða gagnslítið plagg til að byggja á stjórn efnahagsmála og meta framvinduna í þeim efnum. Á undanförnum árum hafa tekjur ríkissjóðs alltaf verið mun hærri en fjárlög viðkomandi árs hafa gert ráð fyrir. Það er vegna þess að þenslan í þjóðfélaginu hefur verið mun meiri en áætlað var sem sýnir hve áætlanirnar eru illa undirbyggðar. Mikil óvissa ríkir áfram um þróun efnahagsmála á næsta ári og því erfitt að spá fyrir hverjar tekjur ríkissjóðs verða, m.a. af því að forsendur eru ekki gefnar. Verði um verulegan samdrátt að ræða, ef það breyttist nú þannig, erum við búin að veikja svo tekjugrunn ríkissjóðs með skattalækkunum á hátekjufólki sérstaklega, getur líka orðið erfitt fyrir ríkissjóð að hafa nægar tekjur til að standa undir velferðarkerfinu, þeim útgjöldum sem við viljum að hann standi undir. Stefna ríkisstjórnarinnar á undanförnum árum, að færa skattbyrðina af hæstu tekjum, færa hana af fyrirtækjunum sem mestum arði skila, yfir á lægri tekjur, yfir á neysluskatta, hefur leitt til þess að tekjugrunnur ríkissjóðs verður veikari og veikari. Það er verulegt áhyggjuefni. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munum leggja fram breytingartillögur varðandi tekjuhlið frumvarpsins, hvernig megi bæði styrkja hann og gera hann breiðari, létta hlutfallslegri skattbyrði af lægstu tekjum og færa skattbyrðina og þátttöku í velferðarkerfinu yfir á þá sem hæstar hafa tekjurnar, yfir á þá sem fá hæstu fjármagnstekjurnar o.s.frv. Breytingartillögur munu koma frá okkur hvað það varðar. Hægt væri að hafa mörg orð um hagstjórnina, frú forseti, en ég held að hagstjórn ríkisstjórnarinnar sé einn veikasti þátturinn í stýringu samfélagsins og það hvernig allt þjóðfélagið kemur til með að virka. Ég minni t.d. á að nú nýlega breytti matsfyrirtækið Standard & Poor's horfum á lánshæfismati ríkissjóðs úr stöðugum í neikvæðar án þess þó að gengið væri það langt að færa lánshæfismatið tölulega niður. En mjög alvarleg skilaboð voru gefin. Reyndar þurfti það ekki að koma á óvart í ljósi efnahagsstefnu fyrri ára. Seðlabankinn og fleiri aðilar, sem hafa verið að leggja mat á stöðuna, hafa varað við því á undanförnum árum, ekki síst á síðasta ári. Í fréttatilkynningu Seðlabanka Íslands sagði m.a., með leyfi forseta: „Endurskoðun á horfunum endurspeglar vaxandi og þrálátt ójafnvægi í íslenska hagkerfinu, auk skorts á aðhaldi í ríkisfjármálum. Þótt skammtímaraunvextir Seðlabankans hafi farið yfir 8% er virkni miðlunar peningastefnunnar takmörkuð af snarpri aukningu í erlendum lántökum heimila og lítilli svörun vaxta á íbúðalánum við auknu aðhaldi peningastefnunnar. Endurnýjaður vöxtur í neyslu og seinkun á aukningu útflutnings leiða til þess að viðskiptahallinn mun ekki lagast eins hratt og búist var við. Áframhald á mikilli lántöku til húsnæðiskaupa kyndir undir verðhækkunum á húsnæði sem aftur dregur úr hjöðnun verðbólgu. Þetta er undirrót þess að Seðlabankinn hækkaði stýrivexti í 13,75% í nóvember 2007. Hagvöxtur hefur verið mikill í síðustu uppsveiflum í fjárfestingu og útlánum og á húsnæðismarkaði“ - sem sýnir óstöðugleika hans - „… munu þessir þættir auka áhættuna á harðri lendingu íslenska hagkerfisins.“ Ég er síst að mæla því bót að Seðlabankinn rjúki upp með vextina, alls ekki. En honum eru sett skilyrði samkvæmt gildandi lögum. Seðlabankinn er hluti af efnahagsstjórninni sem er á ábyrgð forsætisráðherra ríkisstjórnarinnar. Seðlabankinn getur í sjálfu sér ekki gert annað í þessum efnum en að fylgja þeirri stefnu og bregðast við henni með þeim fátæklegu tækjum sem hann hefur, það eru nánast alfarið stýrivextirnir. Þess vegna er það furðulegt þegar jafnvel hæstv. forsætisráðherra, Geir H. Haarde, gagnrýnir Seðlabankann fyrir ákvarðanir sem hann er knúinn til að taka samkvæmt lögum. Forsætisráðherra er yfirmaður efnahagsmála og gæti þá, ef hann vildi hafa aðra skipan á, komið þeim skilaboðum með beinum hætti á framfæri. Þarna hafa þeir verið samstiga, formenn stjórnarflokkanna, um að berja á Seðlabankanum í staðinn fyrir að taka á eigin málefnum innan ríkisstjórnarinnar. Þó að matsfyrirtækið Standard & Poor's hafi ekki breytt lánshæfismati íslenska ríkisins heldur eingöngu breytt horfunum úr stöðugar í neikvæðar eru það slæm tíðindi fyrir ríkissjóð. Þegar mati á horfum hefur verið breytt eru miklar líkur á að innan nokkurra mánaða verði lánshæfismatinu breytt í takt við þær breytingar sem gerðar voru á horfunum. Fari svo að lánshæfismatið verði lækkað yrðu afleiðingarnar þær að íslenska ríkið fengi verri lánakjör á erlendum og innlendum lánamarkaði. Að vísu er ríkið sjálft ekki stór lántakandi vegna sterkrar stöðu ríkissjóðs. Lánshæfismatið hefur fyrst og fremst áhrif á lánshæfismat allra íslenskra ríkisfyrirtækja eins og Landsvirkjunar, Íbúðalánasjóðs o.s.frv. en einnig á lánshæfismat bankanna og annarra þeirra sem taka lán á erlendum vettvangi. Í öllum meginatriðum er álit Standard & Poor's samhljóða greiningu og áliti Seðlabanka Íslands eins og það birtist í Peningamálum árið 2007 í 3. hefti. Bæði forsætisráðherra og fjármálaráðherra hafa gagnrýnt Standard og Poor's fyrir það álit. Forsætisráðherra segir m.a. í viðtali við Morgunblaðið 21. nóvember, með leyfi forseta: „Auðvitað er það óheppilegt að þeir skuli breyta horfunum en ég tel að rökstuðningnum fyrir því sé nokkuð ábótavant.“ Fjármálaráðherra tekur öllu dýpra í árinni enda virðist hann ekki átta sig á ástandinu eins og við höfum svo oft rekið okkur á hér í þingsal. Hann segir orðrétt í sama viðtali, með leyfi forseta, og kemur ekki á óvart að hann skuli taka svo til orða: „Stundum áttar maður sig hreint ekki á álitum sem koma frá þessum aðilum. Það er sífellt talað um sömu hlutina, alveg sama hverjar aðstæðurnar eru. Það er sama hvort við erum búin að skera framkvæmdir ríkissjóðs niður í 1% af landsframleiðslu eða hvort þær eru 2% af landsframleiðslu. Það eru sömu athugasemdirnar sem koma frá þeim við aðstæður sem eru allt aðrar. Það hlýtur að segja manni að þeir eru ekkert að skoða aðstæðurnar hérna hjá okkur.“ Ég held að fjármálaráðherra ætti að byrja á að skoða sjálfur aðstæðurnar hjá sér, sem hann virðist ekki gera. Það er voðalega ódýrt að skamma aðra fyrir eigin aðgerðarleysi og stefnuleysi.  Frú forseti. Það vekur sérstaka athygli, þegar rýnt er í fjárlagafrumvarpið og breytingartillögur meiri hlutans við 2. umr. fjárlaga, að engrar stefnubreytingar verður vart í áherslum frá tíð fyrri ríkisstjórnar. Þess sér hvergi stað að núverandi ríkisstjórn hyggist efna umfangsmikil kosningaloforð, sérstaklega Samfylkingarinnar, á sviði velferðarmála, leggja aukna áherslu á umhverfismál eða annað í þeim dúr sem hafa þó verið áherslur af hálfu þess flokks á undanförnum missirum. Ég man til þess að við stóðum saman að mörgum tillögum í velferðar- og í umhverfismálum til að undirstrika stefnu okkar í þeim málum. Það fer lítið fyrir því nú þegar Samfylkingin er komin undir sæng Sjálfstæðisflokksins. Ekki sjást mikil merki þess að gera eigi stórátak í menntamálum, líkt og lofað var, til rannsókna og þróunarmála. Þar sést ekkert stórátak.  
             Skattleysismörkin standa áfram í 90 þús. kr. sem fyrrverandi ríkisstjórn hækkaði síðast á kjörtímabilinu, sem hafði verið lofað fjórum árum áður en hafði staðið í stað allt kjörtímabilið og ríflega það, fyrrverandi ríkisstjórnar. Þá voru mörkin loksins hækkuð fyrir mikinn þrýsting. Ekki hvað síst fyrir sameiginlegan þrýsting þingmanna Vinstri hreyfingar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins voru skattleysismörk hækkuð upp í 90 þús. kr. Nú fylgja þau ekki einu sinni verðlagi og ekki einu sinni hækkun á launavísitölu. Þau fylgja ekki því sem er að gerast í samfélaginu. Þetta eru efndir á loforðum Samfylkingarinnar varðandi skattleysismörkin. Ég býst við að margir verði fyrir miklum vonbrigðum því annað eins var lagt undir í þessum efnum. Ég er alveg sammála því að það er grunnforsenda að skattleysismörk haldi í við þróunina í þjóðfélaginu og þau verði hækkuð. Fyrir lægst launaða fólkið er kannski ein besta kjarabótin að fá skattleysimörkin hækkuð. Ég minnist slagsins sem var tekinn á síðastliðnum vetri, þar sem þingmenn Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins stóðu saman að mjög metnaðarfullri og öflugri tillögu í velferðarmálum sem skapaði grunn fyrir sameiginlega baráttu þessara flokka á síðasta þingi fyrir bættum kjörum. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins rann undan í þeirri baráttu og ýmis ákvæði sem hún ætlaði ekki að hrinda í framkvæmd fyrr en 2009, 2010, 2011 eða 2012, voru knúin fram með harðri umræðu þessara flokka á þingi. Þannig að varðandi kjör eldri borgara og varðandi þetta mál. sýnist mér Samfylkingin hafa náð meiri árangri með okkur í stjórnarandstöðu en með því að að fara í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og láta allt standa óbreytt. Á einu sviði ber fjárlagafrumvarpið í sér grundvallarstefnubreytingu frá því sem verið hefur á fyrri árum. Það eru stóraukin útgjöld til hernaðarmála. Okkur kom á óvart að á síðastliðnu sumri þurfti allt í einu að stunda heræfingar á íslenskri grund, svo skyndilega kom það upp að brjóta þurfti fjárreiðulög. Fara í þau útgjöld án þess að hafa heimild til þess á fjárlögum að ráðast í heræfingar. Um það var síðan sótt á fjáraukalögum, fjármagn til að fjármagna heræfingar Samfylkingarinnar á síðasta sumri undir forustu utanríkisráðherra. Nú koma aftur inn í frumvarpið stóraukin útgjöld, nýr liður sem heitir Varnarmál og er um hermál. Hér á að fara stofna sérstaka hermálastofnun sem hafa á umsjón með heræfingum. Erlendir herir fá að koma hingað og æfa sig á íslenskri grund og íslenska ríkið borgar. Í þessu felst kannski ein stærsta stefnubreytingin sem við verðum vör við í frumvarpinu núna. Ég minnist þess ekki í lýðveldissögunni að á Íslandi hafi verið rekin sérstök heræfingastofnun. Við litum svo á að á meðan erlendur her var á Íslandi væri hann hér í nauðungarskyni. Meira að segja þeir sem voru fylgjandi hersetunni lýstu því yfir að her ætti aðeins að vera hér á ófriðartímum. Það hefur verið stefna stjórnvalda allt fram undir það síðasta. Menn gátu metið hvenær þeir töldu að það væru friðar- eða ófriðartímar en samt sem áður var haldið fast í að það væri ekki Ísland sjálft sem ætlaði að hervæðast, reka hér heræfingabúðir eða kosta heræfingar. Eitt fyrsta málið sem kemur fyrir þingið er hins vegar að koma upp sérstakri stofnun sem hafi umsjón með og deili út fjármagni til heræfinga hér á landi, á annan milljarð kr. beint til þeirra mála.  Ég hefði heldur viljað sjá þá peninga renna til velferðarmála, til að hækka skattleysismörk ellilífeyrisþega og öryrkja, standa við kosningaloforð hvað það varðar. Nei, þá eru hermálin valin, sem eru í raun hinn nýi þáttur þessarar ríkisstjórnar, hið nýja yfirbragð sem þessi ríkisstjórn fær með tilkomu Samfylkingar í ríkisstjórn. Fyrsti málaflokkurinn sem er tekinn upp er stofnun til að kosta og stýra heræfingum erlendra herja hér á landi. Það er að mínu viti ekki í takt við íslenska þjóðarsál. Virðulegi forseti. Í nefndaráliti okkar er ítarlega fjallað um einstaka málaflokka, m.a. um velferðarmálin og það rakið hvernig þeirra sér stað í fjárlagafrumvarpinu. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar sagði m.a. að flokkarnir hefðu einsett sér að „mynda frjálslynda umbótastjórn um kraftmikið efnahagslíf, öfluga velferðarþjónustu, bættan hag heimilanna og … málefni yngstu og elstu kynslóðanna eru forgangsmál ríkisstjórnarinnar og hún mun leggja áherslu á að auka jöfnuð með því að bæta kjör þeirra hópa sem standa höllum fæti.“ Jafnframt sagði: „Ríkisstjórnin mun beita sér fyrir markvissum aðgerðum í þágu barna og barnafjölskyldna á Íslandi. Í því skyni verði mótuð heildstæð aðgerðaáætlun í málefnum barna og ungmenna.“ Fyrri ríkisstjórn fór þá leið að fella niður hátekjuskatt og að lækka skattprósentu á almenn laun og fyrirtæki. Ætla mætti, með hliðsjón af stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að nú væri röðin komin að lágtekjufólki, öryrkjum og öldruðum að njóta skattalækkana. Ég minntist á það áðan að fyrstu skilaboð sem þessir hópar fengu voru að ekki var á þá minnst í stefnuræðu forsætisráðherra, þótt það hafi verið eitt aðalmálið fyrir síðustu kosningar. Þessa sjást þó ekki merki í fjárlagafrumvarpinu. Sem dæmi má nefna að barnabætur hækka einungis um 300 millj. kr., eða 3,5%, og ná ekki að fylgja eftir þróun verðlags. Komugjöld hækka, bæði á heilsugæslustöðvar og til sérfræðilækna og viðmiðunarmörk fyrir afsláttarkort í heilbrigðisþjónustunni hækka, svo dæmi séu tekin. Með tvennum hætti eru sjúklingaskattar, skattar á þá sjúklinga sem þurfa mest og oftast að leita slíkrar þjónustu, hækkaðir, bæði komugjöld og viðmiðunarmörk afsláttarkorta. Var þetta á stefnuskrá Samfylkingarinnar? Mig minnir að á stefnuskránni hafi verið að þessi komugjöld ættu að lækka og að í umræðu á Alþingi fyrir ári höfum við verið sammála í þeim efnum, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og þingmenn Samfylkingarinnar. En nú er Samfylkingin komin í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum og þá er sjálfsagt að hækka sjúklingaskattana. Jú, Sjálfstæðisflokkurinn vill það og þá er sjálfsagt af Samfylkingunni að verða við því. Kannski er þetta erfðagóss þeirra eitthvað sem þeim þykir vænt um og vilji halda við, þ.e. sjúklingaskattarnir. Komugjöldin eru sem sagt hækkuð. Ég hef áður minnst á hækkun skattleysismarka, að þeirra sér ekki stað. Í umræðunni um tekjur láglaunafólks þar sem þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingar voru samstiga ásamt þingmönnum Frjálslynda flokksins, sagði Atli Gíslason, þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, með leyfi forseta: „Við eigum ekki að skattleggja fólk sem er með tekjur undir framfærslumörkum, það er þjóðarskömm en það hefur verið raunin í mörg, mörg ár. Það hefur verið raunin að öryrkjar með lágmarkslífeyri eru skattlagðir og það er ótrúlegt að fólk með 100 þús. kr. framfærslueyri á mánuði þurfi að borga 37% af síðasta tíu þúsund kallinum.“ Kjör þessa fólks hafa ekki verið bætt. Enn stendur óbreytt sú ákvörðun ríkisstjórnarinnar sem hún var knúin til að taka í mars á síðastliðnu ári hvað þetta varðar. Er furða þótt að almenningur bíði eftir efndum á loforðum Samfylkingarinnar fyrir síðustu alþingiskosningar? Sama má reyndar líka segja um húsnæðismálin. Þar hafa vextir hækkað mjög hratt og staða ungs fólks á þeim vettvangi, íbúðakaupenda, verður æ erfiðari. En Íslendingar hafa litið á það sem sjálfsagðan hlut samfélagsgerðar sinnar að fólk eigi möguleika á að koma sér þaki yfir höfuðið. Íbúðarhúsnæði er grunnþörf. Við höfum ekki litið á að íbúðarhúsnæði sem slíkt ætti að lúta almennum reglum og lögum um verslun og þjónustu. Húsnæði er grunnþörf og réttur einstaklingsins, réttur fjölskyldunnar til þess að koma sér upp eigin húsnæði eða eiga aðgang að leiguhúsnæði á hæfilegum kjörum er frumréttur. En nú er þetta að færast, ef fer fram sem horfir, í þá átt að þetta verði aðeins réttur auðmanna, réttur þeirra sem hafa hæstar tekjurnar. Venjulegt fólk á orðið erfitt með að fjármagna kaup á húsnæði. Hvað var það fyrsta sem hæstv. félagsmálaráðherra nýrrar ríkisstjórnar, Jóhanna Sigurðardóttir, gerði? Jú, það var að lækka lánshlutfall Íbúðalánasjóðs úr 90% niður í 80% sem bitnaði harðast á því fólki sem er úti á landi, á því fólki sem er að reyna að kaupa íbúðirnar á lægsta verðinu. Það bitnar harðast á því fólki. Fyrsta aðgerðin í húsnæðismálum var að skerða möguleika fólks úti á landi, þar sem fólk hefur hvað lægstar tekjur, að skerða einmitt möguleika þess fólks til þess að kaupa og koma sér upp íbúð. Það voru fyrstu aðgerðir Samfylkingarinnar í húsnæðismálum. Þá hafa vaxtagjöld vegna íbúðalána hafa farið hækkandi sem hlutfall af ráðstöfunartekjum heimilanna og hafa farið úr 5,5% árið 1994 í 7,2% árið 2005. Á sama tíma hafa vaxtabætur sem hlutfall vaxtagreiðslna lækkað úr 26% í tæp 15% sem sýnir minnkandi stuðning vaxtabótakerfisins. Nettóvaxtagjöld vegna íbúðalána að frádregnum vaxtabótum til heimilanna hafa jafnframt hækkað töluvert eða úr 4% af ráðstöfunartekjum heimilanna árið 1994 upp í 6,1% árið 2005. Þegar tekin eru öll vaxtagjöld vegna allra lána hafa þau hækkað úr 6,7% upp í 9,8% af ráðstöfunartekjum heimilanna á sama tíma. Það er ljóst að hækkun vaxta og vaxtabóta hefur því ekki farið saman og þó að vaxtabótakerfið sé að stærstum hluta að þjóna því fólki sem á erfitt með húsnæðiskaup þá er stuðningurinn of lítill. Vaxtabætur hafa ekki fylgt þróuninni á markaði og þótt gert sé ráð fyrir 6,3% hækkun vaxtabóta í fjárlagafrumvarpinu þá dugar það engan veginn til því að húsnæðisverðið hefur hækkað mun meir. Þetta kemur fram í skýrslu sem unnin var um aðstæður fólks á húsnæðismarkaði fyrir félagsmálaráðuneytið. Í skýrslunni kemur einnig fram að langir biðlistar séu eftir félagslegu leiguhúsnæði hjá sveitarfélögum og Öryrkjabandalagi Íslands, eða um 1.650 manns. Um 70% þeirra eru með heildartekjur undir 150.000 krónum á mánuði og flestir eru einhleypir og barnlausir en einstæðir foreldrar eru um 30%. Yfir 700 börn eru á framfæri þeirra sem eru á biðlistunum. Er þetta í takt við þá stefnu sem boðuð var með börnin í forgang? Nei. Í könnunni kemur fram að mikill húsnæðiskostnaður er nátengdur almennum greiðsluerfiðleikum fólks og sterkar vísbendingar eru um að erfitt sé fyrir ungar barnafjölskyldur að koma inn á fasteignamarkaðinn og fólk með tekjur undir meðaltekjum. Því lægri sem tekjurnar eru þeim mun erfiðara er það. Einstæðir foreldrar eru í sérstaklega erfiðri stöðu á húsnæðismarkaði. Þetta segir orðrétt í fyrrnefndri skýrslu. Þrátt fyrir kannanir og yfirlýsingar hefur ekkert gerst og nefnd sem félagsmálaráðherra skipaði í sumar um eflingu húsnæðislánakerfisins, sérstaklega um félagslega þáttinn og leigumarkaðinn og átti að skila áliti fyrir 1. nóvember, hefur ekki skilað af sér. Ég vara við hugmyndum um að veikja Íbúðalánasjóð, að ætla að láta Íbúðalánasjóð einungis til dæmis, eins og raddir hafa verið um, gegna hlutverki gagnvart bara ákveðnum þjóðfélagshópum. Íbúðalánasjóður á að vera öflugur og allir eiga að hafa þar rétt. Hann á að tryggja rétt allra, jafnan rétt allra til þess að koma sér þaki yfir höfuðið. Ég held að fátt sé mikilvægara í því ríkisstjórnarsamstarfi sem við nú horfum fram á en einmitt að verja Íbúðalánasjóð því að einkavæðingaröflin eru jú sterk innan Samfylkingarinnar þó að þar séu líka sterk félagshyggjuöfl sem ég vona að standi í lappirnar. En einkavæðingaröflin eru þar líka sterk og ef þau ná saman, einkavæðingaröflin í Samfylkingunni og einkavæðingaröflin í Sjálfstæðisflokknum þá býð ég ekki í málin, sem þau virðast hafa gert ef marka má fjárlagafrumvarpið sem við hér nú fjöllum um. Því að hverjir eru megindrættir þessa frumvarps? Jú, það er einkavæðingarherferð í heilbrigðismálum. Verum minnug þess sem forsætisráðherra Geir Haarde sagði á fundi með flokksmönnum sínum í Valhöll. Hann sagði eitthvað í þá veruna að nú væri einmitt tækifærið. „Við gátum ekki gengið eins langt í einkavæðingu heilbrigðiskerfisins með Framsóknarflokkinn en núna liggur það allt opið.“ Enda fengu þeir heilbrigðisráðuneytið á silfurfati. Hvað sjáum við í frumvarpinu? Jú hér og hvar, alls staðar í kaflanum um heilbrigðismál stendur: 30 milljónir til þess að undirbúa breytingar á rekstrarformi hér og rekstrarformi þar í heilbrigðisþjónustunni. Og hvað hefur verið lagt fram? Jú, frumvarp sem lýtur einmitt að því hvernig megi koma á viðskiptaumhverfinu sem kröftugast inn í heilbrigðismálin. Heilbrigðismálin sem hafa verið grunnur íslenskrar velferðarþjónustu skulu nú vera markaðsvara ef áform heilbrigðisráðherra Sjálfstæðisflokksins ná fram að ganga. Það var ekki hægt að komast með Framsóknarflokkinn eins langt og hæstv. forsætisráðherra vonast til að hann geti farið með Samfylkinguna. Þetta er alvarlegt umhugsunarefni, frú forseti, og það er víst að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu verja heilbrigðiskerfið, verja velferðarkerfið, verja það gegn einkavæðingaráformum þessarar ríkisstjórnar. Frú forseti. Það eru fleiri atriði sem væri hér líka vert að koma inn á og er ítarlega farið í í þessu nefndaráliti. Ég nefni byggðamálin. Ég minntist áðan í ræðu minni á þá miklu mismunun, þann mikla ójöfnuð sem er að verða á milli fólks sem býr á höfuðborgarsvæðinu og úti um land, þó að hér sé líka fólk sem á erfitt og ójöfnuður er vaxandi hér einnig. Þegar farið er að ræða og taka á málefnum heilla landshluta, heilla atvinnugreina í formi sértækra aðgerða sundurliðaðra í smáatriðum, í hvers konar farveg erum við þá komin? Erum við ekki ein þjóð? Eru ekki hagsmunir íbúanna á Vestfjörðum, Norðurlandi eystra, á Raufarhöfn, Þórshöfn, Skagaströnd, Blönduósi, Hvammstanga, Stykkishólmi og Ólafsvík, Ísafirði, Patreksfirði, Kópavogi, Hafnarfirði, Reykjavík, eru ekki hagsmunir okkar allra sameiginlegir?  Við eigum að vera með öfluga grunnþjónustu, öflugt grunnkerfi. Einkavæðing Símans, hvað kallaði hún yfir okkur? Jú, hún kallaði yfir okkur mun lakari þjónustu úti um allt land, hækkun á verði á símþjónustu. Nú nýverið voru fréttir í blöðum sem röktu það mjög ítarlega hvernig verð á farsímaþjónustu hefur hækkað eftir einkavæðingu og sölu Símans. Svo er það uppbygging fjarskiptakerfisins. Það var stofnaður fjarskiptasjóður og hluti af fjármagni Símans átti að fara til eflingar fjarskiptamála í landinu. Það hefur ekkert gerst í þeim málum. Eina sem gerst hefur er að einstök sveitarfélög eru að reyna að koma upp fjarskiptaþjónustu innan sinna vébanda. Fjarskiptasjóður er ekki enn farinn að vinna að neinu marki og allt er þar í lamasessi. Þær ályktanir sem við þingmenn fáum utan af landi snúa einmitt ekki hvað síst að vanefndum í fjarskiptamálum. Átti ekki að vera búið að vera með Ísland altengt og vera kominn með háhraðatengingar inn á hvert heimili fyrir árslok 2007 og sumt átti að vera komið árið 2006? Það bólar ekkert á neinum stóraðgerðum í þessum efnum. Þetta er eitt mesta óréttlæti sem landsbyggðin má núna búa við. Á þessu er ekki tekið. Ég hef áður minnst á hvernig verið er að draga tennurnar úr landbúnaðinum. Tilfærslur á verkefnum og að rústa landbúnaðarráðuneytið er gert kerfisbundið til þess að lama landbúnaðinn, lama það atvinnulíf, þá menningu og það fólk sem starfar innan þessa atvinnuvegar. Stofnanir landbúnaðarráðuneytisins eru jú burðarásar, eru stofnburðarásar í íslenskum landbúnaði. Nú þarf að lama þær, sundra þeim, skipta Skógræktinni upp í fleiri þætti, Landgræðslunni og svo framvegis. Þetta eru hinir nýju áherslupunktar í ríkisstjórninni. Þarna virðast ná saman einkavæðingar- og frjálshyggjuöflin í Sjálfstæðisflokknum og Samfylkingunni, einmitt með því að rústa stofnanir landbúnaðarins. 
             Frú forseti. Þess vegna er alveg ástæða til þess að vera á verði. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höldum þessari stefnu fram og það veldur okkur vonbrigðum hvernig  Við höfum flutt hér allnokkrar breytingartillögur sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs munu gera nánari grein fyrir seinna í umræðunni, bæði hvað varðar tekjur og gjöld. Tekjutillögurnar miða að því að styrkja tekjugrunn ríkissjóðs og jafna byrðarnar, láta þá borga sem breiðust hafa bökin. Við erum með tillögur um eflingu sýslumannsembættanna, löggæslunnar úti um land. Við erum að horfa á það nú á undanförnum missirum að stöðugt er verið að skerða sýslumanns- og löggæsluþjónustuna úti um land. Ríkislögreglustjóri, sérsveitir ríkislögreglustjóra eru efldar. Umfang þeirra er aukið en oft og tíðum á kostnað löggæslunnar úti um land. Við leggjum því til að almenn löggæsla hjá sýslumannsembættunum úti um land verði efld. Við leggjum til jöfnun á flutningskostnaði. Það er loforð sem hefur verið gefið. Það var gefið fyrir síðustu kosningar, þ.e. jöfnun á flutningskostnaði. Við leggjum til að staðið verði við það. Við leggjum líka til og flytjum tillögu um að felld verði á brott úr þessu fjárlagafrumvarpi heimild til ríkisins að selja Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Ég legg til að færð verði brott úr þessu fjárlagafrumvarpi sú heimild ríkisins til þess að selja hana. Við þekkjum reynsluna. Á liðnu ári og reyndar á fjárlögum þessa árs eru heimildir til ríkissjóðs til þess að selja bæði Hitaveitu Suðurnesja og Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Á vordögum ákvað ríkisstjórnin að nýta sér þessa heimild og seldi Hitaveitu Suðurnesja. Þar með hófst það einkavæðingarferli í orkugeiranum sem við erum enn að slást við. Í því ferli var meira að segja komið í veg fyrir, það var hindrað að sveitarfélögin eða opinberar orkuveitur gætu keypt með beinum hætti hlut ríkisins í hitaveitunni. Nú hefur komið fram ósk frá borgarstjóra Reykjavíkur, Degi B. Eggertssyni, sem ég er alveg sammála, um að taka upp viðræður við ríkið um að það kaupi aftur hlutinn sem það seldi vegna þess að það hafi verið svo vitlaus aðgerð og ekki bara vitlaus heldur stórskaðleg aðgerð að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja með þeim hætti sem gert var og hleypa síðan af stað ferli sem ekki sér fyrir endann á. Mér finnst mjög skynsamlegt að ríkissjóður leysi aftur til sín þennan selda hlut í Hitaveitu Suðurnesja. Því flyt ég breytingartillögu um að veitt verði heimild á fjárlögum fyrir ríkissjóð til að leysa aftur til sín hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja og að felld verði brott heimild til að selja Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Hver vill það? Ríkisstjórn sem tók þá ákvörðun í vor að selja Hitaveitu Suðurnesja er ekki treystandi. Langbest væri að taka þessa heimild út, enda hafa heimamenn, bæði á Akranesi og í Borgarfirði, ályktað mjög afdráttarlaust um að þeir vilji ekki að ríkið setji hitaveitu þeirra, Deildartunguhver, á markað. Ég flyt einnig tillögu um að ríkið fái heimild til að breyta Matís, að það flytji frumvarp um að breyta Matís, sem gert var að hlutafélagi um síðustu áramót, aftur í ríkisstofnun. Það hefur sýnt sig að þetta hefur kostað stórfé, starfsemin er óskilvirkari og væri miklu betur komin áfram sem ríkisstofnun. Sömuleiðis Flugstoðir, sem breytt var um síðustu áramót í hlutafélag sem reynist síðan ekki meira hlutafélag en svo að það fær ekki einu sinni úthlutað virðisaukaskattssnúmeri því þetta er svo klár ríkisstofnun. Það gerir hins vegar að verkum þegar stofnunin er orðin að hlutafélagi að þá er ekki hægt að hafa sama eftirlit. Það fylgir ekki sömu lögum og reglum eins og um ríkisstofnun væri að ræða og hefur í för með sér aukinn kostnað. Að mínu mati er nauðsynlegt að leita heimilda til að breyta þessu aftur. Þetta voru mistök, það er bara að viðurkenna það og breyta því aftur. Frú forseti. Það eru nokkur atriði enn sem ég á eftir að fara yfir við 2. umr. fjárlagafrumvarpsins. Ég á eftir að koma inn á stjórnlagabreytingarnar, breytingar á stjórnsýslunni, breytingar á ráðuneytum sem koma hér inn í umræðuna, bæði framkvæmd þeirra og kostnaður. Í kostnaðarmatinu sem fylgir frá fjármálaráðuneytinu segir að þetta kosti ekki neitt, að þessar breytingar og uppstokkun á ráðuneytum eigi ekki að kosta neitt. Við vitum nú þegar að svo er ekki, ég er með minnisblað frá fjármálaráðuneytinu varðandi þetta mál sem sýnir hversu illa það er unnið. Þessi uppstokkun á ráðuneytum er náttúrlega gríðarlega kostnaðarsöm, við gerum okkur öll grein fyrir því. En í umsögn á minnisblaði frá fjármálaráðuneytinu 25. nóvember 2007 segir, með leyfi forseta: „Meðfylgjandi er listi yfir flutning fjárheimilda á milli fjárlagaliða vegna breyttrar verkaskiptingar. Í öllum tilvikum er um að ræða millifærslu fjárheimilda frá einu ráðuneyti til annars en ekki auknar fjárheimildir. Við tilfærslu verkefna er því miðað við að kostnaður lækki jafnmikið hjá ráðuneyti sem lætur frá sér verkefnin og hann hækkar hjá ráðuneyti sem tekur við því.“ Af hálfu fjármálaráðuneytisins er gert ráð fyrir að þessi tilflutningur kosti ekki neitt en það eru þegar komnar fram tillögur, beiðnir um fjárveitingar upp á nokkur hundruð milljónir króna vegna þessara breytinga. Því er alveg ljóst að breytingarnar á Stjórnarráðinu sem hér á að fara að keyra í gegn eru keyrðar áfram á verulega fölskum eða ónákvæmum forsendum hvað kostnað varðar. Sama er að segja um tillöguna um fjármagn vegna breytinga á þingsköpum, sem ég kem nánar að í seinni ræðu minni, þar er líka verið að fara á svig við lög. Verið er að flytja tillögur við 2. umr. um fjárlagafrumvarpið, eins og ég gat um áðan, þar sem greiða á atkvæði um einstakar tillögur sem hafa ekki fjárlagaheimildir og ekki er búið að samþykkja lögin sem að baki þeim standa. Herra forseti. Ég fer nú að ljúka við að gera grein fyrir nefndaráliti 1. minni hluta fjárlaganefndar, þess sem hér stendur og hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar. Nefndarálitið er allmiklu ítarlegra en ég hef gert grein fyrir hér og rakið til að undirstrika betur þau mál sem ég hef farið inn á. Ég vil við lok fyrstu ræðu minnar - ég kem með fleiri athugasemdir og ábendingar og fjalla frekar um einstaka þætti síðar í dag - þakka samnefndarfólki mínu í fjárlaganefnd fyrir gott samstarf. Við eigum enn eftir mörg störf óunnin í haust og ég tek undir þau áform og yfirlýsingar hv. formanns fjárlaganefndar um að nefndir komi mun sterkar bæði að undirbúningi við gerð fjárlaga og einnig að eftirliti og eftirfylgni með þeim. Þetta er krafa sem við höfum verið með á undanförnum árum og mun ekki standa á mér í þeim efnum að fylgja því vel eftir, ég bind reyndar miklar vonir við að nefndin nái að taka á vinnulaginu þó að það valdi mér vonbrigðum að hún skuli ekki hafa gert það með fullnægjandi hætti fyrir afgreiðslu þess frumvarps sem við nú fjöllum um. Ég vil líka taka skýrt fram að þrátt fyrir mjög harða gagnrýni okkar á að nefndaráliti meiri hlutans skuli ekki hafa verið dreift fyrr en á kvöldfundi eða undir nótt í gærkvöldi sem ég tel að geti hafa verið af tæknilegum ástæðum, þá ber forseta þingsins líka að tryggja að meðferð málsins á þingi fái nægan tíma og eins undirbúningur einstakra þingmanna sem þurfa að búa sig undir þá umræðu. Fjárlögin og fjárlagafrumvarpið er stærsta mál þingsins og forseta var í lófa lagið að verða við kröfu okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að þessari umræðu yrði frestað þannig að mönnum gæfust tök á að undirbúa sig og fara yfir tillögur og álit meiri hlutans. Ég legg líka áherslu á vinnulagið hér, þetta gríðarlega álag á starfsfólk þingsins, öflugt, duglegt og gott starfsfólk sem er búið að vera hér dag og nótt að vinna frumvarpið tæknilega til 2. umr. og hefur gert það af mikilli fagmennsku og trúmennsku, en þá ætti einmitt forseti þingsins að fylgjast með því að þetta vinnulag í nefndunum er ekki það vinnulag sem við a.m.k. í orði kveðnu segjumst vilja hafa og ekki síst gagnvart starfsliði þingsins sem leggur nótt við dag og því hefði verið sanngjarnt og eðlilegt að fresta 2. umr. fjárlaga þegar ljóst var að það væri mjög knappt vinnulega séð að ná því inn í þingið fyrir tilskildan tíma. Ég vil því þakka því ágæta fólki sem starfar á nefndasviði þingsins fyrir frábært vinnuframlag undir erfiðum kringumstæðum og tel að þingið og forseti þingsins og stjórn þingsins hafi ekki tekið tilhlýðilegt tillit til starfsaðstæðna sem voru komnar upp. Það hefði kannski verið réttara að jafna álagið og fresta umræðunni eins og við lögðum til, bæði hvað varðar vinnu starfsliðs þingsins og einnig einstakra þingmanna til að setja sig inn í málin og til leggja fram breytingartillögur eins og réttur þeirra er.

Herra forseti. Ég hygg að það séu tæplega tveir tímar síðan ég bað um orðið undir ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar sem fór mikinn í umræðu sinni sem talsmaður minni hlutans í ríkisfjármálum. Ég verð að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég varð fyrir töluvert miklum vonbrigðum með ræðu hv. þingmanns. Ég sat í salnum og hlustaði á ræðuna frá upphafi til enda vegna þess að ég bjóst við að þar kæmi fram einhver sýn, þar kæmu fram einhverjar hugmyndir, einhverjar tillögur um það hvernig hv. þingmaður sér fyrir sér að gera hlutina öðruvísi en núverandi ríkisstjórn og núverandi stjórnarmeirihluti. En ég varð fyrir miklum vonbrigðum vegna þess að ef ég vissi ekki betur þá hljómaði ræða hv. þingmanns þannig að allt væri bókstaflega að fara fjandans til. Hér væri allt á vonarvöl. Neikvæðnin var slík í ræðu hv. þingmanns að mér brá þar sem ég sat í sæti mínu. Það er ekkert gott, ekki nokkur skapaður hlutur sem þessi ríkisstjórn er að gera. En ástæðan fyrir því, hæstv. forseti, að ég bað um orðið undir ræðu hv. þingmanns var að mér fannst hv. þingmaður nánast sýna hv. formanni fjárlaganefndar og starfsfólki fjárlaganefndar dónaskap í ummælum sínum og ræðu, það var þess vegna sem ég bað um orðið. Hann talar um breytt vinnubrögð, gagnrýnir það og segir að það tal út í loftið að menn séu að boða breytt vinnubrögð. Má ég minna hv. þingmann á að hv. formaður fjárlaganefndar hefur lagt sig fram um að hafa gott samstarf við minni hlutann í fjárlagavinnunni og teygt sig að ég hygg mun lengra en gert hefur verið á undanförnum árum. Og ég verð að segja það, hæstv. forseti, að mér finnst lágmark að menn þakki það sem vel er gert en gleymi sér ekki í hverri ræðunni á fætur annarri í svartagallsrausinu.

Herra forseti. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir hefur þá ekki tekið vel eftir í ræðu minni því að ég gat þess einmitt mjög ítarlega og rækilega að ég merkti mjög ákveðinn vilja hjá formanni, varaformanni og öðrum fjárlaganefndarmönnum til að taka upp breytt vinnubrögð, bæði varðandi fjárlagagerðina og eftirlit og eftirfylgni með fjárlögum, og sagðist vonast til að svo yrði. Ég lýsti hins vegar vonbrigðum mínum með að það frumvarp sem við nú erum að fjalla um ber þess ekki merki þó svo að við höfum unnið þetta með þeim hætti sem mögulegt var í nefndinni. Ég skal fyrstur manna viðurkenna það. En aðkoma fjárlaganefndar að frumvarpinu áður en það kom í nefnd var náttúrlega engin og ég vissi að tíminn var allt of skammur til að fjalla um svona stóran málaflokk og ég sagði einmitt að nefndin og starfslið þingsins hefðu sýnt mikinn dugnað hvað það varðaði. Mér finnst hv. þingmaður því ekki alveg sanngjarn í þeim efnum. Hins vegar er alveg rétt að ég saknaði þess að áherslur og kosningaloforð Samfylkingarinnar í stærstu málaflokkunum væru ekki komin inn í frumvarpið og nefndi hækkun persónuafsláttar hjá eldri borgurum og öryrkjum sem var eitt af stærstu málunum fyrir kosningar. Hv. þingmaður kallar eftir stefnu Vinstri grænna. Eldri borgarar, öryrkjar og ellilífeyrisþegar áttu að njóta forgangs og kjör þeirra eru það fyrsta sem við mundum hafa lagt áherslu á að yrði bætt og lögðum áherslu á fyrir kosningar og gerum enn. Í þeim málaflokki 

Herra forseti. Það stendur auðvitað ekki steinn yfir steini í málflutningi hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég hugsa að hv. þingmaður hafi áttað sig á því í andsvari mínu að hann hafi kannski gengið fulllangt í ræðu sinni því að nú segist hann svo sannarlega til í að breyta vinnubrögðum en í fyrri ræðu sinni skammaðist hann yfir því að þetta væri bara tal út í loftið og engu hefði verið breytt. Ég mun síðar í umræðunni ræða efnislega það sem er í fjárlagafrumvarpinu og snýr að þeim þáttum sem hv. þingmaður nefndi en ég vil þó segja varðandi þau tvö atriði sem hann nefndi í velferðarmálunum að það var fyrsta verk þessarar ríkisstjórnar að fá samþykkja aðgerðaáætlun í málefnum barna og unglinga þannig að því er auðvitað vísað til föðurhúsanna að ekkert sé að gerast í þeim efnum. Hv. formaður fjárlaganefndar og hæstv. fjármálaráðherra sögðu þegar umræðan hófst að milli 2. og 3. umr. yrði settir fjármunir sérstaklega til lífeyrisþega og eldri borgara. Ég vona að hv. þingmaður hafi hlustað á það, það var sagt hér 

Herra forseti. Ég vona þá að ríkisstjórnin láti undan í fleiri málum. Ég er að vísu ekki búinn að sjá þær tillögur sem hv. þingmaður boðar en það er ekki nóg að skipa nefndir, gera samþykktir um eitthvert sérstakt átak varðandi börn eða varðandi eldri borgara ef því fylgir síðan ekki neitt. Við eigum fullt af nefndum, við eigum fullt af ráðum, við eigum fullt af skýrslum um stöðu mála í þessum málaflokkum. Það eru aðgerðirnar sem hefur vantað, það eru aðgerðirnar sem er beðið eftir. Ég fagna því ef ríkisstjórnarflokkarnir láta undan þrýstingi og koma með einhverjar úrbætur inn i frumvarpið hvað varðar kjör þessa fólks, ég skal vera fyrsti maðurinn til að fagna því.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni fyrir hans gríðarlega yfirgripsmiklu og víðfeðmu ræðu. Það vill þó oft fara þannig þegar menn taka langt til að þá koma þeir stundum aftan að sjálfum sér og þannig hefur farið í alla vega einu tilviki hjá hv. þingmanni Jóni Bjarnasyni þegar hann ræðir um mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar. Hann telur algjörlega ófært að þær renni inn í almennan rekstur og séu þar ósýnilegar. Þegar mann ber síðan niður í ræðu hv. þingmanns einni og hálfri klukkustundu síðar skammast hann yfir því að ófært sé að vera að sérgreina sértækar aðgerðir ríkisstjórnarinnar til stuðnings einstaka byggðum því að öll séum við hluti af sömu fjölskyldu. Þetta er eitt. Stóra málið í mínum huga var að í ræðu hans kom fram að þetta væri fyrsta fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar og þar gæfist tækifæri til að marka nýja stefnu og nýjar áherslur. Hv. þingmaður lýsti yfir miklum vonbrigðum með frumvarpið vegna þess að hann sæi í raun engar nýjar áherslur. Þetta er alrangt. Það eru vissulega nýjar áherslur í frumvarpinu að sjá frá fyrra frumvarpi. Bætt er verulega í aðgerðir sem lúta að byggðamálum, menntamálum, velferðarmálum, samgöngumálum, heilbrigðismálum og svo mætti lengi telja. Öll getum við þó verið sammála um að alltaf standa eftir einhver verkefni sem eru þess virði að takast á við og svo er í þessu tilfelli. Við tökum þá saman á því við gerð fjárlaga ársins 2009.

Herra forseti. Ég er þeirrar skoðunar að sértækar aðgerðir eigi að vera algjörar undantekningar. Samfélagið á að vera uppbyggt með þeim hætti að allir eigi þar sama rétt eins og stjórnarskráin kveður á um. Stjórnarskráin kveður á um jafnrétti allra þegna, jafnrétti atvinnugreina. Þess vegna ætti ekki að þurfa að vera með sértækar aðgerðir nema í hreinum undantekningartilfellum en ekki eins almennt eins og hér er verið að leggja til. Þess vegna sagði ég þessi orð, hæstv. forseti. Við erum ein þjóð og eigum að byggja upp samfélagið með með öflugu velferðarkerfi, með öflugum grunnstoðum. Hins vegar eru mótvægisaðgerðirnar. Já, ég gagnrýni þær vegna þess að þær virðast alls ekki svara þeim væntingum sem gefnar voru. Hvar sjáum við stuðning við sjómenn, við þá sem verða hvað harðast úti í þorskskerðingunni eða skerðingu á afla og öllu sem því fylgir? Þar er ekkert fyrir sjómenn. Útgerðarpláss vítt og breitt um landið sem verða fyrir skerðingu eru ekki svo ánægð með þessar tillögur, það vitum við báðir, hv. þingmaður. Ég tel að því miður sé staða margra þeirra byggða sem niðurskurður á þorskafla snertir mun alvarlegri en fjárlagafrumvarpið hér tekur á þótt verið sé að kynna einhverjar sértækar mótvægisaðgerðir. 

Virðulegi forseti. Já, ég skal viðurkenna að það fór svo fyrir mér við framsöguræðu Jóns Bjarnasonar hér áðan að ég tapaði á stundum þræðinum í því sem sett var fram en hv. þingmaður tilkynnti að hann mundi flytja hér aðra ræðu síðar við umræðuna.

Og hafa hana lengri.

Þá er spurning hvort hann geri okkur ekki þann greiða að endurtaka það sem hann sagði hér í framsögu sinni. Hv. þingmaður nefndi að ýmislegt vantaði inn í mótvægisaðgerðirnar og fleiri þætti. Engum getur þó dulist að undirliggjandi ástæða fyrir málflutningi hans er ákveðin gremja yfir því að hafa ekki náð inn í meiri hluta í stjórnarsamstarfinu. Hann horfir líka til þess að ríkisbúskapurinn er nú með miklum blóma og af nógu að taka til þess að ráðstafa fénu sem þar er afgangs. Ég skil því mætavel gremju hv. þingmanns að fá ekki tækifæri til að koma áherslum sínum inn í þau áherslumál og verkefni sem hann setur í forgang.

Herra forseti. Það er alveg hárrétt að ég vildi gjarnan að ég væri í ríkisstjórn og gæti fylgt eftir þeirri stefnu sem ég og flokkur minn stöndum fyrir, ekki síst í byggðamálum.

Þú hefur engan áhuga á því.

Ég held einmitt að það sem við munum upplifa nú á næstu vikum og mánuðum og höfum upplifað síðustu daga og vikur séu vonbrigði fólksins í hinum dreifðu byggðum með stefnu og aðgerðir eða aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar. Ég tel að staða sveitarfélaganna - voru ekki sveitarfélög á þeim svæðum þar sem afkoman er hvað erfiðust að tala um nýverið að stofna eigin samtök til þess að standa vörð um hagsmuni sína innan geira Sambands sveitarfélaga? Jú. Ég er alveg viss um, herra forseti, að íbúar, hvort sem þeir búa á Skagaströnd, Ísafirði, Patreksfirði, Vestmannaeyjum eða á Höfn í Hornafirði, 

Hæstv. forseti. Ég verð að segja að ýmislegt kom upp í huga minn á þeim langa tíma sem hv. þm. Jón Bjarnason notaði til að flytja sitt mál varðandi fjárlaganefndina. Í fyrstu datt mér í hug gamla setningin um leikhúsið við Austurvöll þegar formaður flokksins hvíslaði að ræðumanni til að bæta við málflutning hans. Mér datt einnig í hug þegar hann var að úthúða vinnunni í fjárlaganefndinni að sjaldan launar kálfurinn ofeldið. Efst er mér þó í huga púkinn á fjósbitanum. Ég hef nefnilega stundum á tilfinningunni eftir stutta veru hér í þinginu að sumir nærist mest á því - og það er heill þingflokkur sem ég er með í huga - að geta fundið einhvers staðar einhverja hluti sem þeir geta pikkað í og þeim mun fleiri sem þeir eru, þeim mun ánægðari eru þeir. Þar víkja öll markmið heildarinnar eða málefnanna fyrir sérhagsmunum til að geta komið höggi á eitthvað. Mig langar til að heyra hv. þm. Jón Bjarnason flytja pistil um það sem hann lagði til í fjárlaganefnd og var hafnað af meiri hlutanum. Það er nefnilega svo, og það hef ég upplifað í fleiri nefndum, að hv. þingmenn Vinstri grænna hafa ekki komið með neinar tillögur heldur setið og skrifað andstöðuálitin á meðan vinnan fer fram. Það er vinna sem mér þóknast ekki og ég átti von á að við tækjum þátt í að reyna að ná fram sem bestri niðurstöðu í öllum málum. Menn geta síðan haft sérálit og haft skoðanir á því sem ekki næst fram. Annað sem mér fannst athyglisvert í ræðu hv. þingmanns var að hann gagnrýnir í öðru orðinu harkalega að gerðar skuli vera breytingar á Stjórnarráði án þess að lög liggi fyrir. Samtímis lýsir hann eftir aðgerðum í málum þar sem lög hafa ekki verið afgreidd þó að við séum með þau inni, eins og jafnréttismálin og málefni í aðgerðum barna og fleiri mál sem koma senn inn sem lagafrumvörp. Hvað af þessu vill hv. þm. Jón Bjarnason taka út vegna þess að lögin eru ekki þegar samþykkt í þinginu? Það er þessi tvískinnungur sem mér fannst einkenna ræðuna hjá hv. þingmanni.

Herra forseti. Varðandi tillöguflutninginn í fjárlaganefnd minni ég nú á á bókanir mínar um mál aldraðra og öryrkja, hjúkrunarheimila og fleiri mál. Ég vil leggja áherslu á að ekki þarf lagabreytingar til að auka barnabætur eða húsaleigubætur eða til að styrkja kjör aldraðra og öryrkja. Hægt er að gera það í gegnum fjárlögin. Það eru einmitt þessir hópar sem ég legg áherslu á að fái nú raunverulegar kjarabætur og styrkingu á fjárhagslegum grunni. Ég hefði viljað sjá mun fastar tekið á málefnum þessara hópa og til þess þarf engar lagabreytingar. Hinu vil ég mótmæla að ég hafi talað miður vel um samstarfið í fjárlaganefnd, alls ekki. Ég hef einmitt getið þess að það hafi verið ágætt og innan þess tímaramma sem fjárlaganefnd var skammtaður til að vinna frumvarpið til 2. umr., sem var allt of skammur því að þetta er ekkert smámál. Menn tala eins og fjárlagafrumvarpið sé eitthvert lítið mál sem afgreiða eigi. Því fer fjarri og ég hugsa að mæla megi í allmörgum kílóum, ef menn vilja nota slíkan mælikvarða, það efni og þau gögn sem fjárlaganefnd hefur fengið, safnað eða verið sent vegna fjárlagavinnunnar. Það snertir jú allt samfélagið - velferðarsamfélagið, tekjuöflun ríkissjóðs, rekstur allra stofnana, skóla o.s.frv., þannig að það er ekkert smámál sem við ræðum, herra forseti, 

Hæstv. forseti. Ég held að ég geti tekið undir þá skoðun að við vildum sjá miklar breytingar í velferðarmálum, málefnum aldraðra og öryrkja. Þær breytingar hafa verið boðaðar að hluta á milli 2. og 3. umr. og við skulum sjá hvað kemur upp úr þeim potti áður en við förum að fjargviðrast yfir því. Ég verð að lýsa yfir ánægju minni með þær væntingar sem komu fram í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar til Samfylkingarinnar og mun örugglega reyna að standa undir þeim væntingum. Ég held þó að til of mikils sé ætlast að þær væntingar verði allar uppfylltar á fyrsta ári í nýju stjórnarsamstarfi. Hlutverk okkar verður þá að fylgja því eftir að kjör þeirra sem minna mega sín í samfélaginu og kjör aldraðra verði bætt í framhaldinu. Þá er betra að menn komi að því starfi og vinni heils hugar að reyna að ná því fram í stað þess að fjargviðrast yfir því sem ólokið er.

Herra forseti. Ég efast ekki um vilja hv. þm. Guðbjarts Hannessonar í þessum efnum og hef ekki þekkt hann að öðru en að vera einlægur í þeim málflutningi sínum, að standa vörð um og styrkja og efla kjör elli- og örorkulífeyrisþega og annarra. Við viljum þó sjá efndir og köllum eðlilega eftir þeim. Fyrir liggja nægar skýrslur, úttektir og stöðumat á málunum, það stendur bara á framkvæmd. Auðvitað berum við þær væntingar til Samfylkingarinnar að hún standi a.m.k. undir einhverju af kosningaloforðunum frá því í vor en lítið fer fyrir því í frumvarpinu. Ríkisstjórnin er jú búin að sitja í u.þ.b. hálft ár og fyrsta frumvarpið er 

Herra forseti. Ég vil byrja á því að víkja aðeins að þeirri umræðu sem var hér áðan og gera alvarlega athugasemd við þau orð hv. þm. Steinunnar Óskarsdóttur þar sem hún taldi hv. þm. Jón Bjarnason vera talsmann minni hluta fjárlaganefndar. Minni hluti fjárlaganefndar er tvískiptur svo að það sé alveg á hreinu og við framsóknarmenn höfum lagt hér fram, eða ég legg hér fram í mínu nafni og með hjálp margra félaga minna í Framsóknarflokki, sérstakt álit sem ég mun nú gera grein fyrir. Úr því að ég vík aðeins að þeim orðahnippingum sem hér urðu áðan milli hv. þm. Jóns Bjarnasonar og hv. þingkonu Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur langar mig aðeins að koma inn í þá umræðu. Meðal annars var vikið að því að talsmaður 1. minni hluta fjárlaganefndar sæi ekkert bjart í efnahagsmálum, sæi í rauninni bara svartnætti fram undan, en ég get ekki alveg tekið undir þá túlkun að Hólajarlinn háttvirtur sé svo svartsýnn. Ég hef í rauninni séð svartsýnni útlistanir á efnahagsástandinu á Íslandi og kemur mér þá m.a. í hug þessi rauða bók hér sem vera kann að hv. þm. Jón Bjarnason hafi komist í. Þessi bók er þó ættuð úr húsum Samfylkingarinnar, sett þar saman í anda frjálslyndrar jafnaðarstefnu og komu að því margir þingmenn Samfylkingarinnar á þeim tíma en ritstjóri bókar þessarar er Jón Sigurðsson, fyrrverandi ráðherra Alþýðuflokksins og mikill hugmyndafræðingur í þeim góða flokki, Samfylkingunni. Hér eru varnaðarorð og hér er mun svartari mynd dregin upp en stjórnarandstaðan hefur dregið upp í umræðum um fjárlagafrumvarpið. Mun ég víkja betur að þessu í framhaldinu. Fjárlagafrumvarpið sem hér liggur frammi ber þess mjög vott að í landinu eru nú tvær ríkisstjórnir, ríkisstjórn Samfylkingar og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks. Saman eiga þessar tvær stjórnir afskaplega sterkan meiri hluta á þinginu og því stenst ekkert fyrir því sem þær sameinast um að vilja, en samkomulagið eins og ég sé það nær yfir það eitt að „ég styð allt sem þú stingur upp á og þú styður allt sem ég sting upp á“. Þannig einhvern veginn er andinn í stjórnarsamstarfinu núna og hann er afskaplega háskalegur. Undir slíkum formerkjum mundi ég ekki vilja reka fyrirtæki, að tveir eigendur væru þar að og einhvern veginn í kappi hvor við annan um að eyða og engin samstaða um nauðsynlega ráðdeild. Nú getur vel verið að einhver hugsi þannig í alvöru að ekki þurfi ráðdeild í ríkisfjármálunum sem stendur. Þeir hafa þá ekki lesið það plagg sem ég minntist á hér fyrr þar sem tekin eru af öll tvímæli um að aðhald í ríkisfjármálum þurfi að vera aðaláherslan í fjármálastjórninni næstu missirin þar sem hagkerfið ber öll merki ofþenslu. Ég leyfi mér hér beina tilvitnun, með leyfi forseta, í þann mæta hagfræðing Jón Sigurðsson, fyrrum iðnaðarráðherra Alþýðuflokks, sem sagði að hagkerfið bæri „enn öll merki ofþenslu sem birtist í verðbólgu, miklum viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun“. Í sama riti segir einnig, með leyfi forseta, og við skulum athuga að þetta er skrifað síðasta vor: „Hættan er sú að Ísland missi trúverðugleika á alþjóðlegum fjármálamörkuðum, en þá væri voðinn vís með hækkandi vaxtaálagi, gengisfalli og verðbólgugusu.“ Hættan er einmitt sú að svona fari, það er alveg rétt í þessum góða kosningabæklingi Samfylkingarinnar þó að ekki ætli ég að skrifa undir allt sem þar stendur og allra síst lýsinguna á hagstjórninni eins og hún var þá næst á undan. Það er vissulega mikið til í því að hagstjórn síðustu ára, með allri þeirri velgengni sem þá var, kallaði á að næstu skref yrðu stigin mjög varlega. Það er einfaldlega í hagkerfinu eins og í lífinu að það þarf sterk bein til að þola góða daga og ég er hræddur um að risi sá sem núverandi ríkisstjórn er hafi ekki þau sterku bein. Það er ekki rétt sem hér kom fram í umræðu hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að kenna rangri hagstjórn undanfarandi ára um núverandi vandræði. Það var einfaldlega pólitísk ákvörðun, og hún var rétt, að fara út í þær stóriðjuframkvæmdir sem síðan hafa gerbreytt landakortinu á Íslandi, á Austurlandi, en það var líka vitað að því fylgdi ákveðinn fórnarkostnaður og það var vitað að það með öðru, með annarri velgengni í hagkerfinu, gæti haft töluverð áhrif og það yrði auðvitað að taka tillit til þeirra áhrifa um nokkurt skeið á eftir. Það hefur enginn leyfi til að koma að stjórn þessa lands og ætla að láta sem honum komi fortíðin ekki við og geti farið að láta alla sína drauma rætast, burt séð frá því hvað hagstjórnin kallar á. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir minntist hér á að hún saknaði þess að stjórnarandstaðan kæmi ekki með í málflutningi sínum - og vék þá sérstaklega að hv. þm. Jóni Bjarnasyni en ég reikna með að það sama verði um mína ræðu sagt - sérstakar tillögur eða nýjar hugmyndir um það hvað gera megi, að við komum ekki með tillögur um það hverju megi eyða og hvað megi gera. Það er ekki það sem við ætlum að gera á þessum tíma. Nú er einfaldlega aðhalds þörf, eins og stendur í þessum rauða bæklingi og í plöggum þeim sem gefin eru út hér við Kalkofnsveg. Ég get játað að ég sofnaði í gærkvöldi út frá miklu stjórnarandstöðuriti sem gefið er út við þá góðu götu, heitir Peningamál og fjallar um það hvernig eigi að stjórna landinu. Er ekki að sjá mikinn samhljóm með stjórnarflokkunum og því sem hagfræðingar í Seðlabankanum telja rétt. Það sem við framsóknarmenn gagnrýnum einkanlega við það fjárlagafrumvarp sem hér liggur frammi er að einfaldlega er verið að eyða allt of miklum peningum, það er gengið allt of freklega ofan í kosningaloforðin um að efna hitt og þetta. Stjórnarflokkarnir tveir, sterkir hvor um sig, keppast við að fara með lúkurnar ofan í vasa skattgreiðenda og ofan í ríkissjóð. Það er ekki þannig að einfaldlega vegna þess að svolítill afgangur sé til geti menn leyft sér þetta.  Þar næst segir hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Í ljósi þessara markmiða kann ýmsum að þykja vöxtur útgjalda heldur mikill. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að útgjöld ríkissjóðs aukist tímabundið sem hlutfall af vergri landsframleiðslu árin 2007–2009, en fari síðan lækkandi þegar ráðstöfun á söluandvirði Landssímans er lokið og dregur úr mótvægisaðgerðum. Rúmlega 86% af hækkun útgjalda af landsframleiðslu frá árinu 2007 til 2008 má rekja til framkvæmda og mótvægisaðgerða og afganginn að mestu til aukinna tilfærsluútgjalda, meðal annars vegna spár um aukið atvinnuleysi.“ Það er sem sagt verið að gefa á garðann af því að eitthvað gæti gerst á næsta ári. Hvaða hagspeki er þetta? Reyndar geri ég athugasemdir við greiningu af þessu tagi: „Rúmlega 86% af hækkun útgjalda af landsframleiðslu frá árinu 2007 til 2008 má rekja til framkvæmda og mótvægisaðgerða og afganginn …“ - hvaða afgang? Af hverju er tekin fram talan 86% en ekki 100%? Þarna er eiginlega allt saman talið upp og greiningin á milli liða er að þetta sé að mestu leyti í þetta og svo restin í þetta. Það er nú öll hagspekin við stjórnun landsins. Alvarlegast í þessu er sú hugsun að það megi gefa skart á garðann núna fyrir næsta ár vegna þess að kannski verði atvinnuleysi. Þessi hagstjórnaraðferð er í rauninni - 

… tala saman.

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumanni tóm til að tala.

Við framsóknarmenn teljum með öðrum orðum að það sé háskalegt að bregðast með þessum hætti við minnkandi þenslu í samfélaginu, minnkandi þenslu sem er í rauninni mjög lítið vitað hvernig stendur. Það er rétt sem hér hefur komið fram í máli fleiri ræðumanna og raunar viðurkennt af fjármálaráðherra líka í ræðu hér fyrr í haust að það er mikil óvissa í íslenska hagkerfinu um hvernig fer. Einmitt vegna hennar er fjárlagafrumvarp eins og það sem hér er lagt fram enn verra. Ef við skoðum aðeins hagspár fyrir næsta ár er mismunurinn alveg gríðarlega mikill. Fjármálaráðuneytið gerir vissulega ráð fyrir tæplega 3% atvinnuleysi en það gera ekki aðrir. Meira að segja Seðlabankinn, sem hefur verið heldur svartsýnn í öllum sínum spátölum, hefur verið þar með lægri tölu, en enn lægri tölur hafa komið frá aðilum eins og Alþýðusambandinu og bönkunum, frá tæplega 1,5% og upp í 3% hjá Kaupþingi. Það að bregðast við ástandi sem gæti kannski komið með þenslu í hagkerfinu með þessum hætti er mjög alvarlegt vegna þess að það mun aftur hafa keðjuverkandi áhrif í þá átt að skapa einfaldlega þá kreppu sem á að koma í veg fyrir. Það er ekki bara það, þetta verður fólkinu í landinu líka mjög dýrkeypt. Þau montfjárlög sem hér eru lögð fram kosta venjulega íslenska vísitölufjölskyldu 20 þús. kr. á mánuði í aukin útgjöld og það eru miklir peningar fyrir venjulegt fólk. Húsnæðislán hækka beinlínis á þessu ári um 10–20 þús. kr., afborgunin á mánuði af venjulegri 20 millj. kr. íbúð, og þær hækkanir eru vegna stýrivaxtahækkana Seðlabankans sem verða beint raktar til þess að sú ríkisstjórn sem tók við hér fyrir missiri síðan hefur einfaldlega staðið staffírug á því að taka alls ekki á efnahagsvandanum, taka alls ekki á þeim þensluvanda sem er í samfélaginu. Það er meira að segja þannig að þegar greiningar koma frá aðilum eins og Standard & Poor's sem gaf út nýja spá um lánshæfismat, ekki nýtt lánshæfismat en spá um það, fyrir skemmstu svara ráðherrar ríkisstjórnarinnar fullum hálsi. Þeir eru þar mjög inni í ákveðinni Albaníuhagfræði, Albaníustjórnmálum þar sem þeir senda svarið á þessa alþjóðlegu stofnun sem heitir þessu skrýtna nafni. Jónas Hallgrímsson hefði nú aldrei sagt Standard & Poor's, hann hefði þýtt þetta og sjálfsagt kallað þetta Stöndugir og fátækir. Þessi stofnun fær sem sagt svohljóðandi einkunn frá hæstv. fjármálaráðherra, með leyfi forseta: „Stundum áttar maður sig hreint ekki á álitum sem koma frá þessum aðilum. Það er sífellt talað um sömu hlutina, alveg sama hverjar aðstæðurnar eru. Það er sama hvort við erum búin að skera framkvæmdir ríkissjóðs niður í 1% af landsframleiðslu eða hvort þær eru 2% af landsframleiðslu. Það eru sömu athugasemdirnar sem koma frá þeim, við aðstæður sem eru allt aðrar. Það hlýtur að segja manni að þeir eru ekkert að skoða aðstæðurnar hérna hjá okkur.“ Þetta er hreint Albaníukomment. Svo að ég útskýri það aðeins ef …  Hið nákvæmlega sama er að gerast í íslenskum stjórnmálum. Þegar við fáum alþjóðlega álitsgerð frá Standard & Poor's, Stöndugum og fátækum, úti í heimi rjúka ráðherrar ríkisstjórnarinnar upp og skamma þessa stofnun blóðugum skömmum en þegja þunnu hljóði þegar Seðlabankinn segir það sama. Stríðið í íslenskum stjórnmálum stendur milli ríkisstjórnarinnar og Seðlabankans og í rauninni er hægt að sækja sér - nú veit ég að sumir hafa undrast að stjórnarandstöðumenn ætli að tala lengi um fjárlagafrumvarp þetta hér í dag en ef við ætluðum bara að gera grein fyrir öllum þeim ávirðingum sem finna má um hagstjórnina í landinu í pappírum Seðlabankans tæki það ekki bara þennan dag heldur alla helgina og jafnvel alla næstu viku. Þar er birt hvert álitið á fætur öðru sem ríkisstjórnin kýs að láta með eins og ekkert sé og ráðherrar beggja flokka svara í hálfkæringi. Kannski væri þetta allt í lagi ef þetta kæmi ekki með beinum hætti niður á fjárhag heimilanna, ef herkostnaður fyrir þetta ósamræmi í hagstjórninni - það eru tveir hagstjórnaraðilar í landinu, Seðlabankinn og ríkisstjórnin. Ef ríkisstjórninni, sem hefur vissulega völd til að fara með efnahagsstjórnina, er alvara með að hunsa algjörlega stjórnun Seðlabankans væri rétt að hún sýndi eitthvert samræmi í verkum sínum og gerði eins og fyrri ríkisstjórn var sökuð um að gera á sínum tíma þegar henni mislíkuðu störf stofnunar. Þarf svo sem ekki að fara út í þá sögu mjög nákvæmlega en á sínum tíma þegar þáverandi forsætisráðherra mislíkuðu störf Þjóðhagsstofnunar var Þjóðhagsstofnun einfaldlega lögð niður og þar með sparað heilmikið fé hjá ríkissjóði. Það er kannski það sem núverandi ríkisstjórn ætti að gera miðað við viðbrögð sín. Eins og staðan er núna er Seðlabankinn með sjálfstætt vald en hann þiggur það frá ríkisstjórninni. Ef ríkisstjórninni er alvara með að taka ekkert mark á þessu og fara í engu eftir ráðgjöf er komin upp mjög háskaleg staða í hagstjórninni og reikningurinn fyrir þá stöðu er stöðugt sendur á heimilin með hærri vaxtabyrði af húsnæðislánunum. Síðan munum við standa frammi fyrir því í beinu framhaldi að afleiðingin af þessu stríði verður hörð og erfið lending hagkerfisins. Ég ætla ekki að fara út í að greina alveg hvor hefur nákvæmlega rétt fyrir sér í öllum atriðum. Ég hef gagnrýnt ýmislegt í því sem Seðlabankinn hefur verið að gera og raunar talið að hann gangi á köflum of langt í stýrivaxtahækkunum sínum, en engu að síður er honum nokkur vorkunn því að þenslan í hagkerfinu er mikil, yfirspennan er mjög mikil og ríkisvaldið ætlar þar ekkert að hjálpa til. Það má auðvitað spyrja: Hvernig stendur á því að þetta er svona og við erum búin að sitja dögum saman í fjárlaganefnd og ég hef ekki komið með þessar tillögur þar, ég hef ekki sagt þetta þar? Út frá þeim orðum hv. þm. Guðbjarts Hannessonar hérna áðan um það að við stjórnarandstöðumenn höfum ekki komið með raunhæfar tillögur til þess að breyta þessu er því til að svara að allar meginlínur fjárlaganna eru auðvitað ákveðnar af fjármálaráðuneyti og stjórnarflokkunum. Það er eins og hver annar skrípaleikur að ætla okkur þremur stjórnarandstöðuþingmönnum í fjárlaganefnd að móta einhverja allt aðra stefnu, það er ekki svo einfalt. Það væri ekki til annars en að skemmta meiri hlutanum og í mesta lagi þá að tefja fundina. Það eru ekki bara framsóknarmenn sem hafa haldið því fram að þessi hástemmdu fjárlög séu háskaleg, það er hægt að vitna til orða eins helsta hagfræðings Samfylkingarinnar, Jóns Sigurðssonar, það er hægt að vitna til orða eins helsta leiðtoga sjálfstæðismanna á okkar tímum, Davíðs Oddssonar, orða hans í fjölda fréttaviðtala og í álitsgerðum Seðlabankans, og það er hægt að vitna til álitsgerða sem koma frá erlendum eftirlitsfyrirtækjum. Mig langar að víkja aðeins að því nákvæmlega hvaða leiðir eigi að fara út úr vandanum. Við ákváðum það við gerð nefndarálits okkar framsóknarmanna að það væri ekki okkar hlutverk að leggja fram nákvæmar tillögur. Ég held að samt sé alveg ljóst að það er tvennt sem við hefðum þurft að sjá hér á liðnu sumri, og annað var fyrirheit um aðhaldssöm fjárlög. Fyrirheit stjórnvalda skipta mjög miklu máli, ekki bara hvað er gert heldur að peningakerfið í landinu, hagkerfið, hafi einhverja vissu um hvað er að fara að gerast, þar með fyrirheit um ákveðna ábyrgð, stöðugleika, ákveðna tilhneigingu til stöðugleika. Í dag eru fyrirheitin bara um hringlanda og hagstjórn eins og þegar greint er frá því að 86% af einhverju fari í hækkun útgjalda og afgangurinn í eitthvað annað. Það er ekki mjög markviss fjármálastjórn. Við höfum líka talið, framsóknarmenn, og höfum bent á það í ályktunum okkar að e.t.v. hefði verið lag einmitt á þeim tímum í sumar - það getur vel verið að við séum að komast fram yfir þann tíma núna, ég vil ekki fullyrða um það - að fara út í útgáfu ríkisskuldabréfa og hvetja til sparnaðar með beinum aðgerðum, jafnvel með framlagi á móti íbúðarsparnaði. Eitt af stærstu vandamálum næstu ára er einmitt erfiðleikar ungs fólks við að koma sér upp þaki yfir höfuðið. Þar þurfa stjórnvöld að koma inn í, geta ósköp vel gert það, hefðu getað hér og geta það kannski enn. Þetta málefni er ekkert auðvelt viðureignar, ég veit að vissir hagfræðilegir hlutir standa líka í veginum en geta engu að síður komið inn í það að stuðla að bæði minna peningamagni í umferð á þeim ofþenslutímum sem enn ríkja og leggja þar pening á móti úr ofurfullum ríkiskassa. Það er í raun ekki nema sanngirnissjónarmið þegar það er þannig að eini skuldlausi aðilinn í þessu landi, sá eini sem virkilega safnar peningum, fyrir utan örfáa auðmenn er sjálfur ríkissjóður sem fyrir nokkrum árum glamraði tómur. Þökk sé farsælli stjórn framsóknarmanna að hann er yfirfullur nú. Það má aftur á móti ekki verða til þess að menn missi sig með þeim hætti sem hér hefur gerst. Það er annað atriði sem er afar mikilvægt að stjórnvöld geti gripið til ef harðnar á dalnum, ef í raun verður sú kreppa sem fjármálaráðuneytið og ríkisstjórnin spá og sem Seðlabankinn spáir en sem bankarnir spá ekki og sem er ekki alveg í kortunum - ég ætla ekkert að gera algjörlega upp á milli þessara talna, ég get alveg tekið undir að sumt af þeim sólarmerkjum sem haldið er fram í annars súldarlegum pappírum Seðlabankans séu nokkuð sannfærandi - þarf ríkissjóður að geta gripið til aðgerða. Það að leggja núna fram hástemmd fjárlög sem heldur stuðla að þessari kreppu með því að kýla upp vextina gerir það ekki að verkum að hér verði nokkurt borð fyrir báru hjá ríkissjóði til að gera slíkt. Eða ætlar hann bæði að spýta peningum inn í gegnum framkvæmdir og svo í gegnum t.d. skattaívilnanir í tengslum við kjarasamninga? Þá er ofmetnaðurinn orðinn mikill og þá spái ég því að sú stjórn sem nú situr verði fljótari en nokkurn gat grunað að klára hér upp allt það sem safnað var í tíð síðustu ríkisstjórnar. Vinur minn, hv. þm. Gunnar Svavarsson og formaður fjárlaganefndar, vék aðeins að verkaskiptingu Stjórnarráðsins með þeim orðum - þó að ég muni þau ekki alveg orðrétt - að þar léki mikill vafi á hvort kæmi á undan, hænan eða eggið. Nú veit ég ekki  Því segi ég þetta að þessi líking er að mörgu leyti umhugsunarverð, að tala um hænsnabú í þessu sambandi, því að nú gildir, eins og í tíð Kristins, að hænsnasamlíkingin er hárrétt. Yfirleitt er gert grín að mönnum fyrir það sem er hárrétt. Það gildir nefnilega í búskap og í rekstri ríkissjóðs að það að gefa um of á garðann, það að offylla búpeninginn, er háskalegt. Það að ausa út á báðar hendur og láta eins og fyrningar séu einskis virði, það að falla í þá freistni að ofala, er afleit hagfræði. Í frumvarpi því sem hér liggur frammi er gert ráð fyrir að gjöld ríkissjóðs hækki um 41 milljarð frá því sem var á síðasta ári samkvæmt fjárlögum og fjáraukalögum á þeim tíma. Það er reynsla fyrir því að þá á eftir að taka inn u.þ.b. 20 milljarða í viðbót vegna þess sem bætist við milli fjárlagafrumvarps og ríkisreiknings. Þá er aukningin um 60 milljarðar. Á síðasta ári var vissulega farið freklega fram og kannski allt of mikið en þá var aukningin þó ekki nema 50 milljarðar á kosningaári sem allir vita og er ekkert einsdæmi við eitt stjórnarmynstur fremur en annað að eru dýr ár. Árin þar á undan varð raunveruleg krónutöluaukning milli ára - við erum ekki að tala um raunaukningu, það þyrfti að reikna það upp - á bilinu 15–20 og svo upp í 30 milljarða árið 2006. Hún er núna 60 milljarðar, núna milli ára stefnir í 60 milljarða á fyrsta ári þessa kjörtímabils án þess að nokkuð kalli á það og þrátt fyrir fyrirheit beggja stjórnarflokkanna um það - þau fyrirheit voru vissulega ekki bara hjá Samfylkingu fyrir kosningar sem betur fer, þau voru líka hjá Sjálfstæðisflokki - að nú þyrfti að gæta aðhalds í ríkisrekstri. Ekki veit ég hvernig það verður þegar ekki þarf að gæta aðhalds fyrst aðhaldsárin kosta okkur 60 milljarða aukningu í umsvifum. Vissulega eru kaflar í þessari aukningu óhjákvæmilegir og lúta sérstaklega að framlögum til byggðarlaga þar sem skerðing á þorskkvóta hefur komið mjög illa niður. Við framsóknarmenn höfum þar lagt fram okkar tillögur um hvernig við teljum að eigi að bregðast við. Það skal fúslega viðurkennt að þær tillögur kosta nokkrum milljörðum meira en þær tillögur sem ríkisstjórnin lagði fram, en það munar þó ekki nema um 2–3 milljörðum. Það sem vekur furðu við tillögu ríkisstjórnarinnar er öll sú froða sem í henni er. Fyrir utan að öll útgjöld allra venjulegra málaflokka eru hækkuð verulega og mótvægisaðgerðir koma þar ekki inn í - mótvægisaðgerðir vegna þorskveiðiskerðingar eru eins og lítill dropi í því hafi öllu - vekja mesta furðu hugmyndir um tvöföldun fjár til vegamála í landinu. Í viðbótartillögum fjármálaráðuneytisins sem komu fram núna milli 1. og 2. umr. var reyndar strax farið aðeins að renna af mönnum mesti móðurinn því að það var búið að skera þessa aukningu úr 20 milljörðum niður í um 18 milljarða, einfaldlega vegna þess að það voru einkum verkefni sem þegar var sjáanlegt að væri útilokað að framkvæma á þessu tímabili. Það er í raun og veru útilokað í okkar hagkerfi við þá þenslu sem hér ríkir að framkvæma þau reiðinnar býsn sem hér er lofað. Þegar talað er um þetta sem byggðaaðgerðir - það er vissulega mikið hagsmunamál að bæta samgöngur úti um landið og margar þessara aðgerða eru á landsbyggðinni en það er ekki hagsmunamál fyrir byggðirnar í landinu að fá falsloforð á borðið. Það eru ekki hagsmunir neinna að láta skrökva að sér, en þarna er að stórum hluta um að ræða froðu sem aldrei verður hægt að standa við á svo skömmum tíma. Það hefur ekki verið sýnt fram á að þau verkefni séu til sem eru komin það langt í gegnum matsferli, umhverfismat og skipulagsmál, að það sé hægt að framkvæma fyrir þessa upphæð af þeirri ástæðu einni. Þess utan ef þetta ætti að fara í framkvæmd þyrfti að kalla hér inn erlenda verktaka, ef það tækist með afbrigðum að ná skipulagsmálunum í gegn en við sem fylgst höfum með á undanförnum árum vitum að það tekur alltaf lengri og lengri tíma og kæruviljinn gagnvart vegaframkvæmdum, jafnvel hinum ómerkilegustu, er alltaf meiri og meiri. Núna síðast voru menn meira að segja kærðir fyrir að vilja setja upp ljósastaura af því að þá muni einhver annar ekki sjá stjörnurnar fyrir ljósinu, svona er nú vitleysan orðin mikil. Mig langar til að gera aðeins betri grein fyrir þeim mikla mun sem er í hagspám sem ég vék að hérna fyrr og hvaða þýðingu það hefur fyrir þá sem fara með fjárveitingavaldið í landinu. Það er hrópandi ósamræmi milli spástofnana. Ég er ekki sá fræðimaður að geta úrskurðað hver hafi nákvæmlega rétt fyrir sér og ég heyri alveg á þeim fræðimönnum sem ég hef talað við að þeir eru fæstir tilbúnir til þess heldur. Það er einfaldlega mikil óvissa í þessu en munurinn þarna á, hvort einkaneyslan er að dragast saman um upp undir 2% eins og Seðlabankinn gerir ráð fyrir eða hvort hún er að vaxa um 2%, er himinn og haf. Hið sama er að segja um hagvöxtinn, þjóðarútgjöldin, fjármunamyndunina og samneysluna, allt þetta skiptir mjög miklu máli og þess vegna er lykilatriði að við stjórnum landinu með það í huga að þetta geti farið á hvorn veginn sem er. Það erum við ekki að gera með þessum fjárlögum sem gera ráð fyrir því að afgangurinn af framkvæmdunum sem enginn skilgreinir hvað er mikill sé vegna spár um aukið atvinnuleysi. Það eru engar samhljóða spár um aukið atvinnuleysi. Bæði fjármálaráðuneytið og Seðlabanki spá vissulega talsvert auknu atvinnuleysi en það gera ekki aðrir, ekki einu sinni Alþýðusambandið sem þó hefur það hlutverk öðru fremur að gæta að hagsmunum launafólks. Þar á bæ gera menn sér vel grein fyrir því að hagsmunum launafólks er ekki best borgið með því að ausa peningum út úr ríkissjóði við þessar aðstæður. Það er ekki það sem við þurfum á að halda. Það er auðvelt að vera við stjórnvölinn með því fororði að menn megi bara gefa á garðann hvar sem þeim sýnist og megi veita hvaða fjárveitingar sem er til hvers sem maður vill. Þegar haft er í huga að með því móti eru menn að gera heimilunum í landinu, atvinnulífinu og hagkerfinu öllu stóran ógreiða, með því að stuðla hér að ójafnvægi, ættu menn að hugsa sig tvisvar um. Það er vissulega enn tími, herra forseti, bæði fyrir hv. formann fjárlaganefndar, sem ég veit að hlustar á ræðu mína af sjónvarpsskjá, hann lofaði mér því persónulega, og hv. varaformann fjárlaganefndar til að sjá að sér milli 2. og 3. umr. ef það er svo, sem við skulum vona, að þeir hafi nokkur völd um meginlínur fjárlagafrumvarpsins. Það er óskandi að svo sé því að báðir eru mætir menn og ég treysti þeim til að skilja alvöru þessa máls ef þeir fá nógu langan tíma. Það er mikið alvörumál að koma með fjárlagafrumvarp sem veldur því kannski að hagkerfið kemur hér hart niður. Hvað þýðir það þegar Seðlabanki, hagfræðingar jafnt stéttarsamtaka sem atvinnulífs og fleiri tala um harða lendingu? Okkur sem ekki erum flughrædd er nokkurn veginn alveg sama hvort lending er hörð eða mjúk ef við lendum á flugvelli og komumst út úr vélinni. Meðan hjólin ekki brotna er þetta yfirleitt allt í lagi. Hörð lending í hagkerfinu mun hins vegar þýða mikinn sársauka margra fjölskyldna, hún mun þýða gjaldþrot margra einstaklinga. Við erum raunar þegar farin að sjá töluverða erfiðleika í hagkerfi okkar sem ríkisstjórnin hefur ekki gert neitt í nema hella olíu á eldinn með því að spenna upp vaxtastigið. Ríkisstjórnin hefur ekki hjálpað því fólki sem hefur að undanförnu verið í vandræðum með að borga af húsnæðislánunum sínum. Það fjárlagafrumvarp sem við erum að ræða í dag er bara til að auka á vandræðin. Þess vegna skora ég á formann og varaformann fjárlaganefndar og aðra fjárlaganefndarmenn í meiri hluta að endurskoða markmið fjárlaganna og endurskoða þær meginlínur sem þar liggja. Þeir geta þar lesið sér til um stefnuna, m.a. í ágætu riti Samfylkingarinnar frá síðasta vori, í ágætum ritum Seðlabankans og raunar á fleiri stöðum. Af því að ég vék aðeins að því að menn hefðu nógan tíma til að átta sig á þessum grundvallaratriðum - eins og þingheimur veit er ég nýliði á þessum vinnustað og mér var sagt að það væri frekar létt verk að vera í stjórnarandstöðu miðað við að vera í stjórnarmeirihluta, vinnustundirnar væru til muna færri og ég trúi að það sé rétt. Engu að síður hefur vinnuálagið við fjárlaganefndarvinnuna verið mjög mikið og sannast sagna verið þannig að tíminn til þess að setja sig inn í hina raunverulegu hagfræði bak við þetta hefur verið grátlega lítill. Tími minn á þessu hausti hefur farið í ýmislegt sem við höfum unnið að í miklu bróðerni í fjárlaganefndinni. - Nú sé ég að hlátur setur að varaformanni fjárlaganefndar, sjálfsagt vegna þeirrar nafngiftar sem þau verkefni fá stundum hjá okkur þar þegar kominn er svefngalsi í okkur, en þetta eru þau verkefni sem lúta að öllum þeim smáverkefnum sem fjárlaganefnd fær inn á sitt borð og þar hef ég notið þess að fullrar sanngirni er gætt milli minni hluta og meiri hluta. Fyrir það ber að þakka. Það eru þó ekki þau meginatriði sem skipta máli. Ég tel aftur á móti að þau atriði sem þar eru og sem við höfum unnið að eins og ég segi í bróðerni skipti mörg hver mjög miklu máli upp á byggðaþróun í landinu. Öll þessi litlu styrktarverkefni sem við vinnum að í fjárlaganefnd og telja samanlagt eitthvað um 1 milljarð kr., sem er ansi lítill hluti af heildarútgjöldum fjárlaga, eitthvað um fjórðungur úr prósenti, skipta miklu máli varðandi sérstaklega stöðu hinna minnstu og fámennustu byggða. Það getur vissulega breytt miklu að fá að koma að starfi eins og þessu. Ég veit að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur mikinn metnað til þess. Það má alls ekki skilja orð mín svo að ég sé að hæðast að neinu. Ég hef sannfæringu fyrir því að ríkisstjórnarmeirihlutinn hefur metnað í störfum sínum til að láta gott af sér leiða og hefur m.a. metnað til að koma til móts við þá erfiðleika sem víða eru í byggðum landsins út af niðurskurði þorskveiðiheimilda og út af þeirri öfugþróun sem hefur verið í byggðamálum. Ég held að það sé hægt að bregðast við þessum aðstæðum með tiltölulega miklu minni peningum og meiri árangri en gert er í dag. Það er stór og hröð innspýting í samgöngumálum sem er bara loforð á pappírum, sem er ekki loforð sem nokkurn tíma verður staðið við, en loforð engu að síður sem hefur áhrif í hagkerfinu vegna þess að hagkerfið telur heildarvöxt ríkisútgjalda. Hann er mældur út frá fjárlögunum og síðan verður stórum hluta af þessum fjárveitingum frestað og þar með verða þær ekki til gagns fyrir byggðirnar. Ef þetta verður raunveruleiki, ef svo ólíklega vildi til að stór hluti af þessu færi í gang, verða framkvæmdirnar unnar af erlendum verktakafyrirtækjum eða verktakafyrirtækjum á suðvesturhorninu og munu alls ekki koma að sama gagni eins og ef unnið væri að samgöngubótum í meira jafnvægi og án þess að það væru svona gassalegar innspýtingar. Ég sagði áðan að ég tryði að ríkisstjórnin hefði metnað til góðra verka en það breytir þó ekki þeirri sannfæringu minni að innan ríkisstjórnarinnar er mjög lítil samstaða um hagstjórnina, mjög lítil samstaða um það hvernig eigi að bregðast við. Það er vissulega víðar en innan ríkisstjórnar sem ríkir samstöðuleysi, það er líka mjög lítil samstaða í samfélaginu um það hvað er að gerast. Ég vék áðan að greiningum um það hvað muni gerast á næsta ári. Tilfellið er að greining hagfræðinga á ástandinu eins og það er í dag er ekki einu sinni samhljóma. Það er mjög alvarlegur hlutur og kallar á ákveðnar aðgerðir en það kallar líka á að ráðstafanir ríkisvaldsins séu með þeim hætti að þær geti mætt hvoru sem er. Ég útiloka ekki að spá ríkisstjórnarinnar og fjármálaráðuneytisins sé rétt en það verður líka að taka hitt með í reikninginn að það getur verið, eins og Landsbankinn hefur spáð og kannski verið með einna bjartsýnustu spána af öllum greiningaraðilum, að hér verði áfram gegndarlaus þensla á næsta ári. Hvar stöndum við þá með fjárlagafrumvarp sem þetta? Þá kunna menn að segja: Hvað gerir þetta þá til ef áfram verður þensla? Hvað gerir þá til að eyða öllum þessum peningum? En þetta er ekki svo einfalt. Ef þessi hástemmdu fjárlög koma ofan á mikla þenslu þýðir það að stjórnleysið í efnahagsmálum getur orðið svo að segja algert. Að öllu óbreyttu eru fjögur ár til næstu kosninga og það ættu ráðherrar ríkisstjórnarinnar - það þýðir ekki fyrir mig að ávarpa þá hér í fleirtölu en ég þakka þeim sem þó situr í þingsalnum með okkur fyrir að vera hér, hæstv. samgönguráðherra Kristjáni L. Möller en það er vissulega athyglisvert hve fáir ráðherrar sitja þessa umræðu um fjárlagafrumvarpið. Það hvarflar að manni í þessu mikla samstöðuleysi innan ríkisstjórnarinnar að það er eins og að ekki sé gert ráð fyrir að þessi stjórn lifi nema eitt, tvö, þrjú ár, þrjú ár í mesta lagi, og þar af leiðandi megi allt vera komið í kaldakol undir lok kjörtímabilsins. Auðvitað mun það fresta skipbrotinu, það mun fresta hinni hörðu lendingu, ef hér verður áfram mjög mikil eftirspurn eftir fólki. Það þarf ekki mikið að gerast í okkar mikla hagkerfi sem er orðið mjög opið fyrir því sem er að gerast á alþjóðamarkaði. Nú er rætt um að álver á suðvesturhorninu hafi kannski að miklu leyti verið slegið út af borðinu og við erum margir sem fögnum því og margt gott við það. Það þarf svo sem ekkert að þakka það ríkisstjórninni sérstaklega, heldur er það skeleggri forustu framsóknarmanna í stjórn Landsvirkjunar mest að þakka. Ef áform ganga eftir um netþjónabú þarf ekkert mjög mörg þeirra í uppbyggingu til að hafa hagkerfið áfram á mjög hraðri siglingu. Ef ríkisvaldið ætlar að keppast við einkaframtakið í þenslunni kemur auðvitað að brotlendingu og hún verður því miður því verri sem hagstjórnin er verri. Því endurtek ég þau orð mín að ég skora á meiri hluta fjárlaganefndar að endurskoða þau markmið sem eru í fjárlagafrumvarpinu og breytingartillögunum eins og þær liggja frammi núna.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að biðja hv. þm. Bjarna Harðarson afsökunar á því að ég skyldi í andsvari mínu við hv. þm. Jón Bjarnason kalla hann talsmann stjórnarandstöðunnar allrar í ríkisfjármálum. Ég skil mjög vel að hv. þm. Bjarni Harðarson vilji ekki gangast við því að hv. þm. Jón Bjarnason sé talsmaður Framsóknarflokksins í ríkisfjármálum, enda var nokkuð annar tónn í ræðu hv. þm. Bjarna Harðarsonar en í ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar í umræðu um fjárlagafrumvarpið. Ég verð að segja eins og er, án þess að ég ætli að gefa hv. þingmönnum einkunnir fyrir ræður sínar, að ræða hv. þm. Bjarna Harðarsonar var að mínu viti mun málefnalegri og innihaldsríkari en ræða hv. þm. Jóns Bjarnasonar, talsmanns Vinstri grænna í ríkisfjármálum, og ég vil þakka fyrir það. Ég var ekki efnislega sammála því sem hv. þingmaður sagði í ræðu sinni en þar gætti þó viðleitni til að ræða málefnalega um hlutina. Munurinn á málflutningi þessara tveggja flokka er sá að Vinstri grænir vilji gera allt fyrir alla þó að þeir hafi engar tillögur þar að lútandi en málflutningur fulltrúa Framsóknarflokksins lýtur að aðhaldi og sparnaði. Það vakti því athygli mína að hv. þingmaður gerði ekki grein fyrir neinum aðhaldstillögum og taldi raunar, og það kom mér á óvart, að það væri ekki hlutverk stjórnarandstöðunnar að setja fram tillögur um aðhald í fjárlagafrumvarpinu. Ég verð að segja að það vakti athygli mína að hv. þingmaður skyldi ekki líta á það sem hlutverk sitt að leggja fram tillögur við gerð fjárlagafrumvarpsins.

Herra forseti. Ég þakka góða palladóma. En það er ekki alls kostar rétt að hér vanti tillögur. Í nefndaráliti því sem ég gerði grein fyrir, en las ekki orð fyrir orð, er á það bent, og ég benti reyndar margoft á það í ræðu minni, að framlög til samgöngumála eru mun hærri en raunhæft er. Ef lögð yrði fram raunhæf tillaga, sem væri í takt við það sem getur gengið eftir, væri hægt að rétta myndina af. Þess utan er almenn hækkun liða nú meiri milli ára á öðrum sviðum en var almennt á þeim 12 árum sem framsóknarmenn höfðu hönd í bagga, þegar þeir leiddu hinn stóra Sjálfstæðisflokk í ríkisfjármálunum gegnum forustu sína í fjárlaganefnd. Hvernig nákvæmlega eigi að ná þeim árangri, hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, verð ég að vísa til fjárlagatillagnanna sjálfra. Gagnlegt væri að skoða mismun milli ára undanfarin 12 ár undir forustu hv. þingmanna Birkis Jóns Jónssonar og Magnúsar Stefánssonar sem nú situr í forsetastóli. Það er mikil list að halda aftur af útgjaldaþenslu á ríkissviðinu og það verður ekki útskýrt í fáum orðum. Það byggist á þeirri grundvallarreglu að nurla með hverja krónu. Ég varð ekki var við að í fjárlaganefndarstarfinu væri beinlínis það andrúmsloft nurlsins sem ég hefði viljað sjá.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir þetta innlegg. Það vakti athygli mína að hann talaði um að áætlanir í samgöngumálum væru ekki raunhæfar. Ég held hann hafi tekið vega- og samgöngumálin sérstaklega út. Herra forseti. Ef þingmaðurinn er þeirrar skoðunar að það sem sett er fram í samgöngu- og vegáætlun sé ekki raunhæft ætti honum að vera í lófa lagið að flytja breytingartillögur um einfaldan niðurskurð í þessum málaflokki. Hv. þingmaður kýs ekki að gera það. Hann kemur ekki með útfærðar niðurskurðartillögur í samgöngumálum heldur notar það almenna orðalag að hann hafi efasemdir um að áætlanirnar séu raunhæfar. Það er það sem ég gagnrýni, að menn komi þá ekki með beinharðar breytingartillögur til lækkunar á fjárlagafrumvarpinu.

Herra forseti. Í samgönguáætlun sem Alþingi samþykkti á síðasta kjörtímabili var gert ráð fyrir um 22 milljörðum kr. til samgöngumála á árinu 2008. Í frumvarpi því sem hér liggur frammi er sú tala orðin 45 milljarðar. Ekki hefur komið fyrir mín augu nákvæm sundurliðun á því í hvað fjármunirnir eiga að fara en ég skal viðurkenna að mér hefur ekki gefist tími til að skoða öll gögn í því sambandi. Það er afar ósanngjarnt að fara fram á við framsóknarmenn flytjum tillögur um að slá hina og þessa framkvæmdina af. Það er ósanngjarnt ef stjórnvöld telja sig geta gefið fyrirheit sem þessi. Fjárlagafrumvarp og tillögur um útgjöld eru fyrirheit til fólksins. Það er hægara um að tala en í að komast að ætla að fara að skera slíkt niður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir framsögu hans fyrir hönd Framsóknarflokksins við 2. umr. fjárlaga. Hún var á margan hátt skemmtileg áheyrnar, fróðleg á að hlýða og dæmigerð stjórnarandstöðuræða. Þar hleypur Bjarni fram með miklar viðvaranir um of mikla eyðslu, talar um að gassalega sé gefið á garðann, þetta séu montfjárlög og líklega verði allt í klessu á næsta ári eða kalda koli. Hann talar um að ráðherrar stundi Albaníustjórnmál o.s.frv. Jafnframt kom fram hjá honum að ríkiskassinn væri yfirfullur og það megi þakka Framsóknarflokknum og það að hætt sé við stjóriðjuframkvæmdir sé Framsóknarflokknum að þakka. Allt sem hv. þm. leggur upp með er framsóknarmönnum að þakka og ekki ætla ég að lasta þátt þeirra í góðri stöðu þjóðarbúsins. Það ber að þakka en mér finnst fulllangt seilst að þakka einum flokki í landstjórninni allan þann árangur sem hefur náðst í efnahagsmálum og almennri velferð í samfélaginu á síðustu árum. Þegar hv. þingmaður segir að hér sé allt of mikil eyðsla á ferðinni þá má alveg deila um það. Við þurfum að fást við margvísleg verkefni, allt frá því að tala um húsafriðun upp í það að eltast við framlög til einstakra dýrategunda, svo sem Þingvallaurriðans. Við reynum að verða við sanngjörnum óskum af fúsum og frjálsum vilja og reynum að styrkja það góða starf sem unnið er víða um land. Ég skora á hv. þingmann að standa með okkur í því sem ég veit að hann gerir. Ég veit jafnframt að hann á í erfiðleikum með að benda á tiltekin verkefni sem við ættum að skera niður því að flest eru þau þjóðþrifamál.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort það er rétt að þetta hafi verið dæmigerð stjórnarandstöðuræða. Þegar ég skoðaði ræður - ég fór ekkert langt aftur í tímann - síðustu ára gat ég ekki betur séð en fyrri stjórnarandstaða hefði meira og minna haft fyrir reglu að mælast til meiri útgjalda en stjórnin. Það er léttur leikur að tala um að eyða meira og gefa meira. Við framsóknarmenn höfum viljað vera ábyrgir í andstöðu okkar en það þýðir ekki að við teljum að höggva þurfi niður fjárveitingar sem búið er að lofa. Við teljum einfaldlega að of miklu sé lofað. Þegar því hefur einu sinni verið lofað af fjármálaráðherra er illt til baka að fara. Það er ekki rétt hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni að ég hafi sagt að hér yrði líklega allt í klessu. Ég minnti aftur á móti á, herra forseti, að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins og fyrrv. forsætisráðherra Davíð Oddsson, núverandi seðlabankastjóri, sagði í sínum álitsgerðum að hér yrði bráðum allt í klessu og svo gerðu og margir aðrir hagfræðingar. Svo gerði líka Jón Sigurðsson í álitsgerð sinni sem hann gaf út fyrir Samfylkinguna sem leiðarvísi og þeir hafa að minna en engu. Ég benti á þessi álit og þá váboða sem þar væru og benti á að ríkisstjórnin þyrfti að hugsa sig um og skoða hvort einhverjar spár styddu fjárlagafrumvarpið því að mér sýnist spá fjármálaráðuneytisins ekki gera það heldur. Ég held að það sé í raun engin spá, engin hagfræði, sem styður að leggja megi fram fjárlagafrumvarp eins og það sem nú er lagt fram. Það er einfaldlega, fyrirgefið orðbragðið, herra forseti, algerlega glórulaust.

Virðulegi forseti. Kannski hef ég ekki tekið nógu sterkt til orða þegar ég orðaði það þannig að ég hefði sagt að hv. þingmaður teldi allt í kaldakoli. Hann bætti um betur og sagði að þetta væri einfaldlega glórulaust plagg sem lagt væri fram, fjárlögin, og hefur raunar skorað á þann sem hér stendur, ásamt hv. formanni fjárlaganefndar, að endurskoða markmið og meginlínur varðandi fjárlagafrumvarpið. Það verður ekki gert og það getur hv. þingmaður sagt sér sjálfur. Varðandi þá umræðu sem hann vitnar til, um Davíð Oddsson, vil ég benda hv. þingmanni á að sá einstaklingur er hættur í pólitík og kominn hinum megin við borðið. Það er örugglega margt til í þeim varnaðarorðum sem sá mæti maður leggur fram í þessum efnum. Stóru línurnar í þeim útgjöldum sem við leggjum til núna eru til verkefna sem þegar eru í vinnslu og löngu hafa verið ákveðin ásamt því að bætt er við á ýmsum sviðum mannlífsins, ekki beint til stórra uppbyggingarverkefna heldur miklu fremur í að bæta þá þjónustu sem við veitum og viljum veita víða um land, sérstaklega á svæðum sem eiga undir högg að sækja. Það ber að þakka.

Herra forseti. Ég sakna þess að hér eru ekki fréttamenn í salnum núna. Hér hafa komið fram mikil tíðindi. Háttvirtur 1. þm. Norðaust., sem nýtur mikillar virðingar innan Sjálfstæðisflokksins, hefur tilkynnt þingheimi að Davíð Oddsson sé hættur í pólitík. Það vissi ég ekki áður og held að enginn hafi vitað það. En varðandi fjárlögin og glóruleysi þeirra þá eru þau vissulega glórulaus. Það þýðir ekki að hér verði allt í klessu. Það getur bjargast betur. En frumvarpið er algerlega glórulaust miðað við þá áhættu sem það felur í sér og miðað við varnaðarorð hagfræðinga að gefa út fjárlög eins og þessi. Þar eru ýmis svið þar sem mætti staldra við. Ég vil aðeins nefna tvö og þau snerta bæði vinnustað okkar sem erum hér inni og þeirra sem ættu vera hér, þ.e. Stjórnarráðið og Alþingi. Þar mætti hinkra við á báðum sviðum og bíða með útgjöldin um sinn, bæði varðandi þingskapabreytingarnar og stjórnarráðsbreytingarnar. 

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir góða ræðu og vel fram setta, jafnt sem öðrum talsmönnum minni hluta fjárlaganefndar. Ég hef náð að hlýða á báðar ræður minni hlutans og haft gagn og gaman af eins og jafnan þegar ég á orðastað við fjárlaganefndarmenn. Ég hrökk aðeins við þegar farið var að tala um Kristin Þorkelsson, sem var afar góður og greindur maður og var líklega samlíkingin sú …  Ég var hins vegar að tala um þennan flutning á stjórnarráðsliðunum og sagði að ólíkar skoðanir væru á því hvort ætti að koma á undan. Það má vel vera að einhverjum finnist frekar eiga að afgreiða fjárlagaliðina óbreytta og fara síðan fram með stjórnarráðsliðina en hins vegar er þetta niðurstaðan, að gera þetta með þessum hætti til að skýra út fyrir þinginu hvernig þetta komi hugsanlega til með að verða. Ég ætla í síðara andsvari mínu að víkja að umræðunni um þensluáhrif og útgjaldastýringu.

Herra forseti. Mig langar að koma inn á stjórnarráðsmálið. Ég tel að það væri mikilvægur sparnaðarliður. Ég trúi því að þær 200–300 millj. kr. sem þegar eru komnar fram í útgjaldaspá hins opinbera varðandi tilflutning verkefna innan Stjórnarráðsins séu ekki nema brot af þeim kostnaði sem þar muni falla til. Það er þekkt að við svona breytingar verða verkefni innan hins opinbera alltaf dýrari fyrst á eftir. Það styðja allar skýrslur og úttektir sem gerðar hafa verið á breytingum sem þessum. Varðandi eggið og hænuna, því það er auðvitað mikilsverð umræða, þá er það einfaldlega þannig að í venjulegum hænsnabúskap byrja hænur ekki að verpa fyrr en þær hafa náð ákveðnum aldri. Ég held að hér sé aftur á móti reynt að láta allt gerast í senn, hænuna verða til og varpið hefjast.  Það liggur ekkert á með framkvæmd eins og þessa. Eitt ár breytir engu til eða frá og ráðherrar Samfylkingarinnar eru óðum að venjast því að sitja svo gott sem ráðuneytislausir, sem ráðherrar án ráðuneytis eða með mjög lítil ráðuneyti og ekkert því til fyrirstöðu að þeir geri það í eitt ár. Ég sé ekki annað en að þessi verkefnaflutningur megi vel bíða. Það væri hægt að ganga eðlilega frá lagabreytingunum og þær tækju gildi frá og með fjárlögum sem verða samþykkt á næsta þingi.

Herra forseti. Ég spyr: Hvar var haninn í þessari umræðu allri? Hins vegar hjó ég eftir því í ræðu hv. þm. Bjarna Harðarsonar að hann talaði um að tekjuspáin væri vanáætluð, þar væru um 20 milljarðar aukalega og ég verð þá bara að fylgjast með því þegar líður á árið hvort Bjarni mun reynast sannspár. Það skyldi þó aldrei vera að hann sé spáglaðari en efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins. Ég vil víkja örlítið að nefndaráliti hv. þingmanns, með leyfi forseta. Hann segir: „Ef þenslan verður áfram mikil, þarf að fara í aðgerðir til að draga úr peningamagni í umferð með sparnaðarhvetjandi aðgerðum …“ En síðan minnist hann að sama skapi á tillögur Framsóknarflokksins á bls. 15 í nefndarálitinu sem sýna á þriggja ára tímabili á sjöunda milljarðs kr. útgjaldaaukningu. Ég spyr þingmanninn: Hvernig fer þetta saman, það sem stendur á fyrstu síðu og hinni síðustu?

Herra forseti. Hér kem ég til að svara tveimur missögnum. Ég hef ekki sagt að ég telji að tekjuáætlunin sé svo vanáætluð sem hv. þingmaður sagði. Ég sagði í dag að ég teldi að yfirkeyrslan yrði 20 milljörðum kr. meiri heldur en gefið er upp í fjárlagafrumvarpi og miða þar við reynslu undanfarinna ára, eðlilegt hlutfall miðað við það. Ég geri athugasemdir við tekjuáætlunina og tel einfaldlega erfitt að áætla tekjurnar við þær aðstæður sem núna eru. Þess vegna fór ég ekki sérstaklega í það í ræðu minni en um það er fjallað í nefndarálitinu. Það eru mjög margir óvissuþættir varðandi tekjurnar, m.a. varðandi fjármagnstekjur út af óvissu á hlutabréfamörkuðum og ég sé því ekki ástæðu til að fara út í það í smáatriðum. Varðandi útgjaldaaukann þá kom ég að því í minni ræðu. Það er vissulega rétt að það er útgjaldaauki í okkar tillögum en við erum að tala um að útgjaldaauki ríkissjóðs sé líklega 60 milljarðar kr. á milli ára. Við erum að leggja til sparnaðaraðgerðir í þeim efnum en höfum í mótvægisaðgerðum okkar talið að verja mætti til þess 2–3 milljörðum meira heldur en ríkisstjórnin gerir í sínum tillögum. Þetta er ekki 6 milljarða kr. útgjaldaauki í okkar tillögum. Þetta er 2–3 milljarða kr. útgjaldaauki því að margar af þeim tillögum sem við leggjum til eru þegar í tillögu ríkisstjórnarinnar og margt þar sem er gott og ber að þakka. En við töldum að í mótvægisaðgerðum væri nauðsynlegt að gera ögn betur.

Hæstv. forseti. Við erum í 2. umr. um fjárlög fyrir árið 2008 og af ýmsu er að taka. Í þjóðfélaginu er mikið umrót og óvissa í efnahagsmálum. Sem dæmi má nefna að verðmætaaukning á hlutabréfamarkaði á þessu ári hefur nánast öll gengið til baka á síðustu vikum. Vextir eru háir og þar að auki verðtryggðir. Það er alls engin sæla að skulda við þessar aðstæður 10 millj. kr., eins og margur gerir. Fram undan eru lausir kjarasamningar og óvissa um hvenær og hvernig sátt næst. Í því sambandi vil ég minna á frumvarp þingmanna Frjálslynda flokksins, sem ég hef mælt fyrir, um rétt við gerð kjarasamninga og upphafshækkanir launa. Það mælir fyrir um það að ef kjarasamningar dragast á langinn skuli launamenn eiga rétt á að umsamdar hækkanir virki aftur fyrir sig til ákveðins tíma. Ég tel að frumvarpið gæti m.a. orðið til þess að ekki verði efnt til verkfalla ef hægt gengur að semja á vinnumarkaði. Ef frumvarpið, um að breyta lögum um stéttarfélög og vinnudeilur, fengi að fara í gegn yrði það til þess að launamenn væru nokkuð öruggir um að þegar að lokum semdist giltu umsamdar hækkanir frá því að kjarasamningar falla úr gildi. Þetta er saga sem verkalýðshreyfingin þekkir. Það getur tekið langan tíma að koma á kjarasamningum sem síðan leiðir kannski til mikilla átaka á vinnumarkaði sem ekki er æskilegt. Ég held að frumvarpið sé af hinu góða að því er snýr að launamönnum á vinnumarkaði og því fyrirkomulagi að meiri akkur sé í því að ná samningum en ella. Þessi mál tengjast kjarasamningum og hækkunum launa. Vandamálin í hagstjórn marka umhverfið nú við afgreiðslu fjárlaga. Tilflutningur verkefna milli ráðuneyta er enn í óvissu en samt á að setja lög um fjárhaginn á undan verkaskiptingu, að því er virðist eins og verklagið er núna. Á þessu er ekki góður bragur, hæstv. forseti. Betra hefði verið að menn væru komnir mun lengra með frumvarpið sem á að færa verkefni á milli ráðuneyta og nýskipan í Stjórnarráðinu en raun ber vitni. Miklu betra væri að það frumvarp lægi nú þegar fyrir og hefði verið afgreitt sem lög frá Alþingi áður en við færum í þá umræðu sem fjárlögin marka. Þar er að sjálfsögðu verulegur tilflutningur, og var kynnt í breytingartillögum meiri hlutans. Þar má sjá að verkefni flytjast á milli ráðuneyta, eins og boðað hefur verið, en lagagrunnurinn fyrir þeim verkefnaflutningi liggur ekki fyrir. Það hefði verið betra verklag ef ríkisstjórnin hefði fyrr lagt tillögurnar fyrir þingið og við hefðum verið búin að afgreiða þær áður en við færum í fjárlagaumræðuna, þó að tilflutningur verkefna fengi auðvitað ný númer o.s.frv. sem tilheyra þeim ráðuneytum sem þau flytjast til. Við munum sjálfsagt ræða þetta mál nánar þegar það kemur til meðferðar hér. Vík ég ekki fleiri orðum að því. Bendi bara á, hæstv. forseti, að á þessu mætti gjarnan vera betri bragur, að við værum með lögin klár. Fólkið í landinu býr við tvenns konar aðstæður og það gjörólíkar. Hér suðvestanlands býr fólk við ríkjandi þenslu á vinnumarkaði, þenslu í verklegum framkvæmdum, eins og húsbyggingum. Í 101 Reykjavík, í nágrenni við Alþingishúsið, niðri á hafnarsvæðinu, stefnir í framkvæmdir upp á tugi milljarða við tónlistar- og ráðstefnuhús. Ríki og borg taka fullan þátt í því verki þó að framkvæmdaraðili sé fyrir því. Sjálfvirkt fjölgar opinberum störfum um tugi og jafnvel hundruð við fjárlagagerð, eða leggja grunninn að því. Sú fjölgun verður að öllu jöfnu að langmestu leyti hér á Stór-Reykjavíkursvæðinu. Hér er stjórnsýslan, hér eru ráðuneytin, hér er megnið af stærstu stofnunum landsins o.s.frv. og hér fjölgar opinberum störfum sjálfkrafa ef hægt er að orða það svo. Við tökum kannski ekki eftir því hvernig þetta gerist en það er hins vegar svo að þegar rætt er um að fjölga störfum úti á landi er það oftar en ekki talið eftir. Fram fer um það mikil umræða ef störf eiga að færast út á land. Það þykir í mörgum tilfellum alveg sérstök byggðaaðgerð ef vinna á störf á landsbyggðinni, sem á náttúrlega alls ekki að vera. Umræðan ætti alls ekki að vera þannig vaxin en hún er það. Það er sjálfvirkni að því er varðar stærsta þjónustukjarna landsins - og ég er ekki að segja að ekki verði svo í framtíðinni að opinberum störfum fjölgi mest þar sem stærsti hluti þjóðarinnar býr - en vel er hægt að horfa á hlutina öðrum augum en við höfum gert á undanförnum árum. Það er hægt að leitast við að færa störf út á land til þess m.a. að viðhalda byggð og tryggja búsetu og gera störf á landsbyggðinni fjölbreyttari. Á þetta þurfum við að horfa og ég hef fulla trú á því að fjárlaganefnd muni skoða þessa hluti með meiri athygli á komandi missirum en okkur hefur tekist á undanförnum árum. Fyrsta skrefið í þá átt er að viljinn sé til staðar. Mér finnst, hæstv. forseti, og segi það hreint út, vera vilji til þess í fjárlaganefnd, hjá forustumönnum fjárlaganefndar, að skoða þessi mál með öðru hugarfari en við höfum að einhverju leyti verið föst í á undanförnum árum. Á landsbyggðinni stefnir í minnkandi atvinnu og jafnvel lækkandi tekjur næsta árið ef ekki lengur, jafnvel til nokkurra ára, eins og atvinnustefnan í fiskveiðum er. Ég held að allir þingmenn geri sér grein fyrir því að mjög líklegt er að mál þróist á þann veg. Hin mikla þensla, sem hefur verið misskipt eftir landsvæðum, hefur valdið ákveðnum ruðningsáhrifum. Hún hefur jafnvel verið dýrkeypt fyrir annað atvinnulíf og dýrkeypt fyrir skuldsettan almenning. Skuldir heimilanna eru miklar, hæstv. forseti, og þær vaxa hratt við núverandi aðstæður, núverandi vaxta- og verðbólgustig. Þessu fylgja hættumerki. Oft er sagt að ríkisstjórnin geri lítið úr vandanum. Ríkisstjórnin vill jú að fólk á landsbyggðinni trúi því að þar sé allt í meiri blóma en stefnir í að óbreyttu og næg atvinna sé fram undan. Svo er því miður ekki og ég óttast mjög að þegar kemur fram á næsta ár muni menn standa frammi fyrir því að horfurnar á landsbyggðinni séu ekki góðar. Ég óttast að við þurfum að horfa á vaxandi afkomuvanda fólks á landsbyggðinni. Það kann að leiða til þess að fólk flytji á suðvesturhornið þar sem líklegt er að þensla verði áfram og mikil umsvif. Þetta er óviðunandi ástand, hæstv. forseti. Mikill vaxtakostnaður, sem nú um stundir er óheyrilega hár, og verðbólga, sem eykur greiðslubyrðina með vísitölu verðtryggingar, auka á vandann. Greiðslubyrði af lánum heimilanna vex og getur orðið gríðarleg og ljóst er að fjölskyldur eru nú þegar, komið hafa fram um það upplýsingar, þúsundum saman í miklum erfiðleikum með að ná endum saman og standa skil af afborgunum lána. Hið háa vaxtastig og vaxtamunurinn milli Íslands og annarra landa hefur styrkt gengi krónunnar, m.a. með innstreymi erlends fjármagns, sem aftur þýðir að rekstrarskilyrði útflutnings- og samkeppnisgreina eru bágborin um þessar mundir jafnvel þó að verð á sjávarafurðum hafi farið hækkandi erlendis fram til þessa. Það er ljóst að sjávarútvegurinn má síst við því nú, sjávarútvegurinn alveg sérstaklega vegna ákvarðana sem teknar hafa verið um niðurskurð þorskafla. Við höfum á undanförnum árum séð mikinn uppsafnaðan viðskiptahalla og í því felast hættumerki til lengri tíma. ,,Í frumvarpi til fjárlaga 2008 er gert ráð fyrir að heildartekjur ríkissjóðs verði um 461 milljarðar kr., þar af nemi skatttekjur um 422 milljörðum kr. Samkvæmt því er gert ráð fyrir að tekjur verði 85 milljörðum kr. meiri en er í fjárlögum ársins 2007.“ Ég vek athygli á að ég miða við fjárlög ársins 2007. „Þegar betur er að gáð kemur í ljós að tekjur ríkisins árið 2007 verða líklega um 456 milljarðar kr., sbr. endurskoðaða tekjuáætlun við 2. umræðu fjáraukalaga, eða um 80 milljörðum kr. meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögunum. Tekjur ársins 2008 eru því áætlaðar um 5 milljörðum kr. hærri ef miðað er við endurskoðaða tekjuáætlun 2007. Ný tekjuáætlun fjármálaráðuneytis gerir ráð fyrir því að tekjur ríkisins hækki um 8 milljarða kr. og verði 469,4 milljarðar kr. Munar þar mest um hækkun á virðisaukaskatti um 5 milljarða kr. en einnig er gert ráð fyrir að tekjuskattur hækki um 1,5 milljarða kr. og stimpilgjöld um milljarð.“ Auk þess munar 4 milljörðum kr. á sölu eigna á Keflavíkurflugvelli. „Gjöldin eru áætluð um 430 milljarðar kr. og tekjujöfnuður verði tæplega 31 milljarður kr. Gert er ráð fyrir að útgjöldin aukist um 63 milljarða kr. milli ára, sé miðað við fjárlög 2007 en um 42 milljarða kr. sé miðað við áætluð útgjöld árið 2007. Miðað við fyrri fjárlög þar sem útgjöldin hækkuðu um tæpan 21 milljarð kr., eða um rúm 5% af upphaflegri áætlun, má gera ráð fyrir að útgjaldahækkunin á árinu 2008 verði um 24 milljarðar kr., eða um 17%.“ „Fulltrúar fjármálaráðuneytisins sem kynntu þjóðhagsspá ráðuneytisins og gerðu grein fyrir forsendum tekjuáætlunarinnar lögðu áherslu á að mikið hafi verið lagt upp úr því að bæta áætlanagerð undanfarin ár. Mikilvægt er að sá þáttur fjárlagagerðarinnar sé eins markviss og frekast er kostur. Engu að síður er mjög athyglisvert að veruleg frávik eru í endurskoðaðri tekjuáætlun ársins 2007 frá fjárlögum ársins. Samkvæmt endurskoðaðri áætlun eru heildartekjur ríkissjóðs áætlaðar um 80 milljörðum kr. meiri en fjárlögin gerðu ráð fyrir og er það rúmlega 21% frávik. Um er að ræða það mikla skekkju að efast má um að finna megi fordæmi um svipað í öðrum löndum sem við berum okkur gjarnan saman við. Helstu skýringar sem gefnar hafa verið á frávikunum eru að um hafi verið að ræða verulegt vanmat í hagspá og á hagrænum þáttum. Mikill og viðvarandi þróttur efnahagslífsins er meginskýring á meiri tekjum en fjárlög 2007 gerðu ráð fyrir, einkaneysla hafi verið mun meiri en gert var ráð fyrir og atvinnuleysi hafi minnkað á árinu. Ljóst er að gagnrýna má ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga 2008. Gera má ráð fyrir að áfram verði mikill þróttur í efnahagslífinu og miðað við nýjustu tíðindi er vart hægt að gera ráð fyrir því að úr þeim þrótti dragi eins fljótt og frumvarpið gerir ráð fyrir.“ Mikil þensla er á vinnumarkaði, einkum suðvestan lands, og engin merki um að úr þeirri þenslu dragi þar, þvert á móti er vinnumarkaðurinn enn þá í vexti, að því er virðist. Hvergi eru nein merki um samdrátt í framleiðni stóriðju og ýmissa þjónustufyrirtækja á Faxaflóasvæðinu, að ógleymdum byggingarframkvæmdum á suðvesturhorninu, eins og ég hef áður vikið að. Almennt séð eykst kaupmáttur en lægstu launin sitja eftir. Sú þróun er auðvitað mikið áhyggjuefni, hæstv. forseti. Ekki þarf að hafa áhyggjur af því að laun fólks batni en það er mikið umhugsunarefni þegar misgengið milli þeirra sem hafa lægstu launin og þeirra sem hafa mun hærri laun vex. Við þessu þarf að bregðast og í komandi kjarasamningum verður áreiðanlega tekist á um hvernig fara eigi að að því að hífa upp raunlaun lágtekjufólksins. Spuningin verður: Hvernig komum við rauntekjum til fólksins? Ávinningurinn liggur ekki endilega í því að ná fram prósentuhækkun og fá síðan vaxandi þenslu til baka þannig að þegar upp verður staðið gefi raunlaunin láglaunafólkinu sáralítið. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt nokkuð til þessara mála á hv. Alþingi. Við höfum lagt fram frumvarp um hvernig hækka megi persónuafsláttinn, sérstaklega fyrir láglaunafólk, og viljum að það verði gert með lögum. Við höfum lagt til að tekinn verði upp sérstakur persónuafsláttur svo að fólk sem er með 150 þús. kr. í tekjur eða minna greiði ekki skatt, skattleysismörkin hækki úr 90 þúsundum, sem þau eru í dag, upp í 150 þúsund. Persónuafslátturinn mun svo að lækka eftir því sem tekjurnar hækka og hverfur út við tekjur sem eru t.d. um 250 þús. kr. Ég tók eftir því nýlega að á ráðstefnu BSRB flutti Stefán Ólafsson erindi þar sem hann var í raun að útfæra nákvæmlega sömu hugmynd þó að viðmiðunartölur hans hefðu verið hærri en hér er miðað við. Mig minnir að hann talað um tekjur yfir 300 þús. kr. þegar persónuafslátturinn gengi út. Hvers vegna er reynt að útfæra málið með þessum hætti? Jú, auðvitað vegna þess að verið er að reyna að búa til leið til að hífa upp rauntekjur lágtekjufólksins án þess að það fari upp eftir öllum launastiganum. Þess vegna höfum við, þingmenn Frjálslynda flokksins, unnið að því að leggja málið fram og höfum rætt það á hv. Alþingi og ég veit að þingmenn þekkja umræðuna og hafa fylgst með henni. Tökum dæmi af manni, konu, öryrkja, eldri borgara eða láglaunamanni sem er með 150 þús. kr. í mánaðarlaun. Viðkomandi mundi ekki greiða skatta ef aðferðin yrði lögfest. Aðeins við það eitt að taka upp slíkan persónuafslátt og skattleysismörk sem miðuðust við 150 þús. kr. mundu rauntekjur slíks launamanns hækka um tæplega 22 þús. kr. á mánuði. Mér er til efs, hæstv. forseti, að meiri rauntekjuaukning fyrir láglaunafólkið en það komi í gegnum launabreytingar úr næstu kjarasamningum þegar upp verður staðið. Við í Frjálslynda flokknum leggjum því til að þessi leið verði gaumgæfilega skoðuð vegna þess að ég tel að útfærslan geti liðkað mjög fyrir gerð kjarasamninga. Nánast allir kjarasamningar eru lausir á næsta ári, sumir þegar um áramót en aðrir fram eftir árinu. Ef stjórnvöld gerðu það væri stigið stórt skref í baráttunni við að hífa upp rauntekjur láglaunafólksins, við hvaða aðstæður sem það býr. Við, þingmenn Frjálslynda flokksins, hvetjum til þess að málið verði skoðað gaumgæfilega og teknar upp viðræður milli ríkisvalds og launaþegasamtakanna um hvort þetta sé ekki ein af leiðunum sem auðveldað gæti gerð næstu kjarasamninga. Ég held að betra sé að huga að breytingum fyrr en seinna. Við, þingmenn Frjálslynda flokksins, höldum því ekki fram að viðmiðunartölurnar 150 og 250 þúsund í tillögunni okkar séu eina færa leiðin. Við höfum bent á aðferðina og minnum á að skattleysismörkin eru nú aðeins 90 þúsund. Eldri borgarar og öryrkjar greiða talsverðan skatt af afkomulaunum sínum og láglaunafólk einnig. Ég held ég muni rétt að lægstu taxtar sem samið er um á vinnumarkaði eru í kringum 130 þús. kr. og þá sjá allir hvaða áhrif þetta gæti haft. Það mundi líka taka á svokölluðum lýðræðishalla, þ.e. hvernig hallar á fólk sem hefur af einhverjum ástæðum ekki miklar tekjur sér til framfærslu, hvort sem það eru öryrkjar, aldraðir eða einstæð foreldri sem mörg hver eiga í miklum erfiðleikum. Í tengslum við þetta mál vil ég vekja athygli á að hv. þm. Jón Bjarnason og ég höfum lagt fram sérstaka tillögu um að lagfæra ákveðinn galla sem ég tel að hafi verið hjá okkur í meðferð svokallaðra safnliða í fjárlaganefnd. Sú tillaga snýr að Fjölskylduhjálp Íslands sem er hjálparsamtök sem styðja við þá sem minna mega sín í þjóðfélaginu með styrktargjöfum og matargjöfum, ekki bara hér í Reykjavík heldur einnig í nærsveitunum. Við tókum á þeim málum með nokkuð myndarlegum hætti sem sneri að Mæðrastyrksnefnd sem unnið hefur að góðu málefni og hjálpar fólki sem ekki hefur nægilegt sér til framfærslu. Ég bendi einnig á að Fjölskylduhjálpin hefur veitt mörgum liðsinni á undanförnum árum og ég treysti því að fjárlaganefnd muni endurskoða málin milli 2. og 3. umr. Ég mun leggja til að tillagan verði dregin til 3. umr. og að fjárveitinganefnd gefist kostur á að skoða málið milli 2. og 3. umræðu. Rétt áður en ég gekk inn í þingsalinn barst mér bréf sem geymir allmörg erindi frá fólki sem sótt hefur hjálp og stuðning til Fjölskylduhjálparinnar. Þau verða eðlilega ekki lesin upp hér og eru ekki til þess ætluð. Ég segi frá því til að vekja athygli á því hvaða fólk sækir þangað. Það er fólk sem m.a. félagsmálastofnanir í Reykjavík hafa vísað til Fjölskylduhjálparinnar til að sækja eftir aðstoð vegna þess að það getur ekki framfleytt sér. Ég er þess alveg fullviss að hv. fjárlaganefnd muni endurskoða málið á milli 2. og 3. umr. og tel að við höfum gert þar nokkur mistök í okkar afgreiðslu. Okkur getur alltaf yfirsést við slíka vinnu, það er bara mannlegt. Ég mun sýna meðnefndarmönnum mínum í fjárlaganefnd gögnin en ekki öðrum. Ég mun ekki afhenda þau til eftirprentunar af neinu tagi, enda er um trúnaðarskjöl að ræða. Þau sýna í reynd þann vanda sem mjög margir búa við - eitt dæmið í bréfasafninu sýnir einstæða móður sem vinnur fulla vinnu en hefur ekki nema 93 þús. kr. útborgaðar í mánaðarlaun og það dugar einfaldlega ekki til framfærslu. Ég treysti því að við endurskoðum málin og förum yfir það sameiginlega hvort þarna megi ekki taka á. Það gætir nokkurs krepputals, hæstv. forseti, í spám fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans, um 15–20% samdrætti. Ég tel mjög ólíklegt að svo mikill samdráttur verði á næsta ári. Ég bendi á að hér suðvestanlands er enn þá allt á fullu og ekki hægt að sjá nein merki þess að úr því dragi úr því hvað varðar húsbyggingar og ýmsar framkvæmdir. Auk þess má gera ráð fyrir að samneyslan verði meiri en gert er ráð fyrir í frumvarpinu enda eru lögð til aukin útgjöld til ýmissa málaflokka. Hver einkaneyslan hins vegar verður er erfitt að spá um. Spár undanfarinna ára um minnkandi einkaneyslu hafa ekki gengið eftir. Það kann að vera vegna þess að á suðausturhorni landsins er þenslan mikil og við sjáum framkvæmdir í kring um okkur á næsta og þar næsta ári fyrir tugi milljarða, í næsta nágrenni Alþingishússins. Fjárlagafrumvarpið, hæstv. forseti, gerir ráð fyrir meiri samdrætti í þjóðarútgjöldum, þ.e. einkaneyslu, samneyslu og fjármunamyndun og sama má segja um aðrar helstu hagstærðir. Þar spila margir þættir inn í, t.d. vaxtaákvarðanir Seðlabankans og gengi íslensku krónunnar. Þróun á húsnæðismarkaði skiptir einnig miklu máli en hækkun fasteignaverðs hefur verið einn helsti verðbólguvaldurinn á undanförnum árum. Gera má ráð fyrir áframhaldandi umsvifum í byggingariðnaði þar sem aukin fólksfjölgun með miklu aðstreymi erlendra ríkisborgara frá ESB-löndum og mikill kaupmáttur mun áfram halda uppi eftirspurn eftir húsnæði. Eftir miklar vaxtahækkanir á húsnæðislánum í kjölfar stýrivaxtahækkunar Seðlabanka Íslands og yfirlýsingar forsætisráðherra um að fólk ætti að halda að sér höndum í fasteignakaupum er fasteignamarkaðurinn nú e.t.v. tímabundið í nokkru uppnámi. Forsendur fjárlagafrumvarpsins um 1,2% hagvöxt eru ekki í takt við það sem greiningardeildir bankanna spá. Ég fjallaði nokkuð um þetta efni í ræðu minni við 1. umr. fjárlaga og ef við lítum á hagspár eru þær núna á bilinu 2–3,8% en í nýjustu spá Seðlabankans, þ.e. Peningamálum 2007, 3. útgáfu, er gert ráð fyrir 0,4% hagvexti. Spyrja má hvort svartsýni Seðlabankans um framvindu íslenskra efnahagsmála fái staðist. Ég get svo sem ekki fullyrt um það. Greinilegt er að þeir sem eru að gefa sig út fyrir að vera spámenn í íslensku þjóðfélagi, ýmsar stofnanir og þeir sem vinna þar, spá hverjir í sína áttina. Ef við göngum út frá því að umsvif efnahagslífsins verði meiri en forsendur frumvarpsins gera ráð fyrir þá liggur fyrir að tekjur af virðisaukaskatti eru vanáætlaðar í frumvarpinu. Einnig mætti benda á, hæstv. forseti, að virðisaukaskattur, t.d. af hækkun á eldsneytisverði gefur þjóðfélaginu auknar tekjur af þeim skattstofni. Ef ég man rétt var áætlað að virðisaukaskattur af eldsneytissölunni einni og sér mundi gefa um 1,5–2 milljarða kr. í auknar tekjur á næsta ári. Hér erum við að tala um skatta sem bætast ofan á þá orkugjafa sem við notum almennt í flestar samgöngur hér á landi. Svo ég víki að fjármagnstekjuskattinum, hæstv. forseti, þá hefur hann aukist mikið á undanförnum árum og í frumvarpinu er gert ráð fyrir að tekjur af honum aukist á næsta ári. Fjármagnstekjuskatturinn er hins vegar kvikur tekjustofn og getur m.a. endurspeglað þá þróun sem orðið hefur á hlutabréfamarkaði. Því er óvarlegt að treysta um of á hann til tekjuöflunar eða að tekjur af honum aukist. Ég hef ekki fengið svör um það frá hagspekingnum hvaða áhrif það hefði á fjármagnstekjuskatt ef svo heldur fram sem horfir um þróun á hlutabréfamarkaði. Hverjar yrðu þá arðgreiðslur á næsta ári? Hvernig mun það endurspeglast í tekjum af fjármagnstekjuskatti? Ég held að það sé rétt að benda á þetta við 2. umr. fjárlaga. Vissulega eru blikur á lofti eins og ég veit að allir hv. þingmenn gera sér grein fyrir og sú hækkun sem varð fyrr á þessu ári á verðmæti fyrirtækja á verðbréfamarkaði er nánast öll horfin og stefnir í það að óbreyttu að hún gangi öll til baka. Atvinnuleysi hefur verið undir 1% mestan hluta ársins 2007. Rök eru fyrir því að atvinnuleysi muni aukast hratt á næsta ári og verða 2,9% á ársgrundvelli. Ég tel a.m.k. að svo gæti farið á landsbyggðinni. En ég er ekki viss um að þau rök séu haldbær á suðvesturhorni landsins. Þess sjást a.m.k. ekki bein merki og ef litið er til framkvæmdagleðinnar sem hér virðist ríkja hjá mörgum, m.a. öflugum byggingarfyrirtækjum, í byggingu verslana, íbúðarhúsnæðis o.s.frv. þá er ekki að sjá að hér stefni í mikið atvinnuleysi. Áfram gæti orðið mikil eftirspurn eftir vinnuafli jafnvel þó að úti á landi dragist atvinna saman. Við skulum ekki gleyma því, hæstv. forseti, að það er ekki mikil hefð fyrir því hjá landsbyggðarfólki að sitja kyrrt í byggðunum sínum atvinnulaust. Þaðan hefur atvinnuleysið yfirleitt flust með því að fólk hefur fært sig um set. Það er nokkuð sem við alþingismenn hljótum að hafa verulegar áhyggjur af því að þannig birtist okkur samdráttur á vinnumarkaði á landsbyggðinni. Þetta gæti einkum orðið í sjávarbyggðunum sem eru háðar þorskveiði því að þar getur fólki haldið áfram að fækka og líklegt að það flýi atvinnuleysið og sæki inn á þenslusvæðið svo framarlega sem atvinna verður áfram næg á suðvesturhorninu. Gegn slíku misgengi í afkomu fólks þarf að vinna með markvissum aðgerðum sem jafna lífskjörin í landinu. Í því eru fólgin mikil verðmæti fyrir framtíð Íslands að landið verði sem víðast í byggð og afkoma landsmanna tryggð, hvar sem þeir búa. Í því sambandi vil ég vekja sérstaka athygli á þremur þingmálum Frjálslynda flokksins. Í fyrsta lagi bendi ég á þingsályktunartillögu um að auka þorskaflann innan þessa fiskveiðiárs um 40 þús. tonn. Við teljum ekki, og höfum fært fyrir því rök í þingmáli og í umræðu, að rök séu fyrir þeim niðurskurði sem ákveðinn hefur verið af ríkisstjórn og sjávarútvegsráðherra hefur tekið upp sem sína stefnu og fylgt eftir. Við teljum einnig að það gæti orðið nokkur bót að því fyrir hinar minni sjávarbyggðir að heimila takmarkað frelsi til handfæraveiða á eigin bát. Við höfum lagt fyrir þingið mál um að skoða þann möguleika til aukins athafnafrelsis fólks í sjávarbyggðunum. Ég vek einnig, hæstv. forseti, athygli á frumvarpi sem við höfum lagt fyrir þingið um sérstakan frádrátt þegar launþegar þurfa að sækja atvinnu sína um langan veg og kosta til þess verulegum fjármunum. Ég held að það gæti verið góður kostur, sérstaklega í þeirri stöðu þegar atvinnuástand á landsbyggðinni gæti orðið mjög ótryggt og mjög misjafnt milli staða eftir kvótastöðu og þeim möguleikum í sjávarútvegi sem hafa verið undirstaða byggðanna um langan tíma en menn hafa treyst á sjávarútveg sem nokkra kjölfestu hverrar byggðar. Þessi hugmynd um breytingu á heimildum í skattalögum gengur út á að ef fólk eyði meiri fjármunum í að sækja sér atvinnu en 180 þús. kr. á ári þá megi draga það frá sem umfram þá upphæð er frá tekjum áður en skattlagt er. Auðvitað yrði fólk að sýna fram á að kostnaðurinn sé beinlínis vegna atvinnusóknar, vegna ferðalaga vegna atvinnu, á eigin bíl með því að færa akstursbók eða tilgreina flugfargjöld og þess vegna ferjufargjöld. Umfram allt yrði slík heimild til þess, hæstv. forseti, að fólk flytti ekki úr byggð sinni heldur gæti tekið þann kost að ferðast til næsta byggðarlags ef þar væri atvinnu að fá. Menn gætu haldið búsetu sinni þar sem þeir hafa búið vegna þess að slíkur umframkostnaður fengist greiddur. Allir hafa einhvern kostnað af því að sækja atvinnu en þarna þarf að viðurkenna að þegar fólk þarf að leggja út meiri kostnað en eðlilegt getur talist þá megi draga þann kostnað frá tekjum áður en skattlagt er. Við höfum hins vegar lagt til að á slíkri heimild yrði hámark, að 600 þús. kr. á ári væri hámark þess sem fólk mætti nýta sér frádráttinn. Sú tala er þó ekki heilög frekar en hin fyrri, 180 þús. kr. lágmarkið, en þetta eru viðmiðunartölur sem við höfum komist að með því að velta málinu fyrir okkur. Slíkar breytingar mundu víða á landsbyggðinni bæta stöðu þeirra sem búa þar sem upp kemur atvinnubrestur um lengri eða skemmri tíma og gætu orðið til að fólk þraukaði nokkurn tíma án þess að bregða búi eða flytjast úr byggðum úti á landi. Ég tel að okkur þingmönnum beri til þess skylda eins og ástandið er að standa vörð um landsbyggðina og reyna að koma í veg fyrir aukinn flótta þaðan. Nógur hefur flóttinn verið utan af landi á undanförnum árum þótt við hefðum fulla vilja til að koma í veg fyrir það og reyna að tryggja stöðu landsbyggðarinnar. Þingmál okkar er viðleitni í þá átt, hæstv. forseti, alveg eins og tillaga okkar um sérstakan persónuafslátt er yfirleitt í þá átt að tryggja stöðu láglaunafólks. Við teljum að það skipti miklu máli að ríkisvaldið og Alþingi sýni vilja og kjark til að taka á málum þannig að fólkið í landinu fái jákvæð merki um að það geti búið á þar sem það vill og hefur sest að. Þetta er þáttur í því. Við teljum einnig að taka eigi á lýðræðisþáttunum og höfum lagt til sérstakan persónuafslátt í því sambandi. Hæstv. forseti. Það er e.t.v. rétt að mörgu leyti að reikna með meiri verðbólgu á árinu 2008 en gert er í fjárlagafrumvarpinu. Það liggur fyrir að óvissuþættirnir eru mjög veigamiklir og gera má ráð fyrir miklum frávikum frá áætluninni ef að líkum lætur og miðað við fyrri reynslu og að heildartekjur ríkissjóðs verði mun meiri en frumvarpið gerir ráð fyrir. Margir hafa haft orð á því að ráðaleysi ríki hjá ríkisstjórninni við stjórn efnahagsmála og að ekki sé tekið á málum á markvissan hátt til að draga úr þenslunni í hagkerfinu. Það má vissulega finna fyrir því rök og ég vek athygli á að hægt er að orða það þannig að menn búi við tvenns konar mjög mismunandi kjör í landinu, landsbyggðarkjörin og Stór-Reykjavíkurkjörin. Það er auðveldara um að tala en í að komast að taka á málum þannig að vel fari. Ég minni á eina aðgerð sem mér fannst alveg arfavitlaus og hún var sú að skera niður vegaframkvæmdir í landinu fyrir tveimur árum til að slá á þensluna sem alls ekki átti upptök sín þar, að hægja á framkvæmdum og stöðva þær um tíma, m.a. á Vestfjörðum og norðausturhorni landsins þar sem vegakerfið er enn þá þannig að menn aka þar í drullu og for. Nú hefur hins vegar verið gefið í hvað þetta varðar, auknir fjármunir hafa verið settir í uppbyggingu vega og samgöngumannvirkja og ég tel það af hinu góða. Það er hins vegar verra að fara í þetta með þessu lagi, að skera fyrst niður framkvæmdir á svæðum þar sem alls engin þensla var til að ná henni niður þar sem hún var, þ.e. á Stór-Reykjavíkursvæðinu og kannski á Miðausturlandi.

Og svo fór þorskurinn.

Þorskurinn er sérstakt yndisaukaumræðuefni mitt. Ég ætla samt ekki að þreyta hv. þingmann eða hæstv. forseta á því að fara um það mjög mörgum orðum en ég mun samt víkja eitthvað að því  Ég tel að viðleitni okkar í fjárlaganefnd, sem vinnum úr umsóknum um styrki sem nefndinni berast, sem hefur fjölgað mikið, sérstaklega af landsbyggðinni, við að reyna að koma til móts við þær óskir sem okkur sýnast skynsamlegar - menn verða alltaf að vega það og meta - og geti orðið vísir að litlum vaxtarbroddum til fjölbreyttari atvinnuhátta, skipti máli. Það skiptir máli, hæstv. forseti, að alþingismenn í fjárlaganefnd hafi þau viðhorf að ýta þurfi undir og hvetja fólk sem hefur hugmyndir og vill taka á málum. Fólk hefur miklar áhyggjur af framtíð sinni. Það endurspeglast í afkomu- og búsetuáhyggjum landsbyggðarfólks sem nú sér botnfiskveiðarnar, þorskveiðarnar sem lengst af hafa verið undirstaðan í festu í atvinnu sjávarbyggðanna vera að hrynja. Og sjómennirnir, sem eiga að stunda veiðarnar með því lagi sem lagt hefur verið upp með af stjórnvöldum, sjá á því mikla annmarka að geta nýtt þær heimildir sem þó er heimilt að nýta þegar þorskurinn er orðinn að meðafla og fiskiflotinn þarf að stefna til svokallaðra skrapveiða allan ársins hring, fara til veiða á allt öðrum tegundum en uppistöðutegundinni, þorski, sem hefur að jafnaði gefið okkur 40% af tekjum þjóðarinnar í sjávarútvegi, þarf að einbeita sér að öðrum tegundum. Þá er þorskurinn orðinn meðafli og jafnvel óþægilegur meðafli, hæstv. forseti. Ég heyri það á mörgum fiskimanninum að það sé varla hægt að stunda fiskveiðarnar með eðlilegum hætti vegna þess að menn fá meiri þorsk en þeir sækjast eftir. Ég spyr: Er hægt að leggja eitthvert mat á slíkar fiskveiðar, geta fiskifræðingar lagt eitthvert mat á slíkar fiskveiðar sem eingöngu beinast að því að forðast þorskinn og losa sig jafnvel við hann að hluta fyrir borð ef hann er of smár, koma ekki með hann að landi, sækja ekki í hann, forðast hann? Geta fiskifræðingar lagt eitthvert mat á upplýsingar sem þannig eru til komnar í aflabókum skipstjórnarmanna um það hver þorskgengdin er á Íslandsmiðum? Ég segi nei. Það er akkúrat ekkert að marka slíkar upplýsingar um það hversu mikill þorskur er í hafinu við Ísland. Þá er ég ekki að fullyrða, hæstv. forseti, að í hafinu við Ísland sé óþrjótandi þorskur sem við getum gengið í að eigin vali hver og einn. Til þess erum við með fiskveiðistjórnarkerfi en það kerfi hefur því miður ekki fært okkur nokkurn ávinning í yfir 20 ár. Það væri vissulega kominn tími til, burt séð frá því hvort við aðhyllumst kvótastýrðar fiskveiðar eða ekki, að setjast yfir það verk að skoða af hverju þetta árangursleysi stafar og hvernig við eigum að vinna til framtíðar á öðrum forsendum en við höfum gert á undanförnum árum. Ég held að það sé orðið meira en tímabært að fara í þá vinnu að endurskoða það og við í Frjálslynda flokknum höfum lagt til að það verði gert. Hinar dreifðu byggðir hafa á undanförnum árum og áratugum byggt undirstöðu sína á því að geta sótt í þorskinn sem þær geta illa gert nú. Eftir því sem líður á fiskveiðiárið munu heimildirnar minnka hratt og þess vegna hef ég miklar áhyggjur af því að atvinnuleysi geti orðið mikið á landsbyggðinni og fólk fari að leita þaðan í burtu og það er nú ekki á bætandi, hæstv. forseti, að ýta undir þá þróun að fólki fækki á landsbyggðinni. Við þingmenn Frjálslynda flokksins teljum að sú ákvörðun sem tekin var af stjórnvöldum sé vanhugsuð. Ég hef orðað það svo, hæstv. forseti, að hún sé vanhugsuð og sé að hluta til aðför að sjávarútvegsbyggðunum vegna þess að hún var ekki nauðsynleg. Það var ekki nauðsynlegt að fara í þessa aðgerð með þeim hætti sem gert var. Þess vegna er það vissulega með vilja gert við afgreiðslu fjárlaga við 2. umr. að fjárlaganefnd ýtir undir flest þau verkefni í dreifbýli sem sótt er um þó að fjöldi umsókna leiði að sjálfsögðu til þess að minna kemur í hlut margra en æskilegt væri. Þegar margir sækja í sama pottinn án þess að í hann sé bætt af stjórnvöldum verður minna til skiptanna þegar kemur að því að deila úr honum. Allt að einu skiptir það samt verulegu máli. Ég þakka samstarfsfólki mínu í fjárlaganefnd og formanni og varaformanni fyrir að hafa tekið þá stefnu að ýta undir það að styrkja fólk til að vinna að hugmyndum sínum. Það skiptir máli hvernig unnið er með þessa safnliði og mér fundust vinnubrögðin í fjárlaganefnd á þessu hausti til mikilla bóta frá því sem áður var. Ég tel hins vegar að við eigum að geta gert enn betur með því að vinna við safnliðina fyrr á árinu og fara yfir umsóknir og skoða vel og meta hvað við höfum verið að gera á undanförnum árum og hvað hefur orðið til árangurs. Auðvitað næst ekki árangur af öllum verkum en mjög mörg skila árangri og mörg þeirra verða til þess að fólk finnur að vilji er til að styðja við viðleitni þess til að efla atvinnusköpun í byggðunum, hvort sem það snýr að menningarþáttum eða nýjum atvinnuhugmyndum á öðrum sviðum. Ég fagna því þess vegna að þessi viðhorf hafa verið ríkjandi í fjárlaganefnd í haust. Í raun tel ég að við hefðum átt að hækka fjárveitingu safnliða meira eins og horfurnar eru í atvinnumálum landsbyggðarinnar, einkum sjávarútvegsbyggðanna, til að styðja við þær eins og frekast er hægt. Auðvitað unnum við, fjárlaganefndarfólk, samt í þeirri von að ýta undir vilja til verka svo að þeir sem kunna að skapa og vilja vinna að sínum verkefnum hefjist handa heima fyrir frekar en að flytja á þenslusvæðið á suðvesturhorninu. Þar tel ég að fjárlaganefnd hafi í heild tekið rétta stefnu og horft á málin út frá réttum forsendum eins og verkin bera með sér. Hins vegar verð ég að segja, hæstv. forseti, að mér finnst ríkisstjórnin ekki vinna skipulega að því að efla landsbyggðina með ákvörðunum sem snúa að henni en ég vænti þess að á því geti orðið breyting, m.a. með þeim áhrifum sem fjárlaganefnd getur haft á fjárlagagerðina á komandi árum. Ég segi þetta vegna þess að ég er algjörlega ósammála þeim harða niðurskurði m.a. í þorskveiðum sem stjórnvöld hafa farið í. Hann er óþarfur og ég tel að menn geti alls ekki verið stoltir af þeirri ákvörðun eins og mér finnst sjávarútvegsráðherra vera. Ég hlustaði á ræðu hans í morgun á þingi Farmanna- og fiskimannasambandsins þar sem mér fannst hann nánast vera stoltur af þessum verkum sínum. Undir það get ég alls ekki tekið, hæstv. forseti. Ég tel að margir stjórnarliðar í fjárlaganefnd sjái hættuna sem steðjar að byggðinni verði aukinn fólksflótti af landsbyggðinni til Reykjavíkursvæðisins. Ég tel að menn vilji vel í þessum efnum en fái e.t.v. of litlu ráðið. Ég tel að hæstv. sjávarútvegsráðherra, sem forustumenn ríkisstjórnarinnar fengu til að fara í verkið með þeim hætti m.a. sem reyndin hefur orðið, sýni í raun að ráðherrann hefur ekki nægan vilja og ekki nægan kjark. Ég segi þetta alveg hreinskilnislega, hæstv. forseti. Hæstv. sjávarútvegsráðherra má gjarnan vera harðari í þeirri afstöðu sinni, vænti ég, að vilja halda landsbyggðinni í byggð og tryggja búsetu fólks á landsbyggðinni. Auðvitað væri hægt að vitna til gamalla orða og ræðna hæstv. sjávarútvegsráðherra í þinginu um það hvernig áður var talað, t.d. á árunum 2001 og 2002. En ég segi bara eins og er að mér finnst þetta mjög misráðið. Ég get ekki talað neinni tæpitungu um það, hæstv. forseti. Ég er ósammála hæstv. sjávarútvegsráðherra um þær áherslur sem hann hefur lagt upp og tel að verið sé að taka allt of mikla áhættu með byggðirnar og án þess að neinar líffræðilegar forsendur séu fyrir hruni í þorskstofninum. Hæstv. forseti. Ég er búinn að tala lengur í þessari umræðu en ég ætlaði mér en það er stundum svo þegar maður fer af stað að þá er um margt að tala. Ég vil þó víkja að einu máli sem ég tel að skipti landsbyggðina miklu og það er raforkuverðið. Þróun raforkuverðs á undanförnum árum, sérstaklega fyrir hinar dreifðu byggðir, hefur verið mjög neikvæð. Því miður hefur hún þróast svo að meðalverð á þeim 85% raforkunnar sem fara til húshitunar á landsbyggðinni hefur hækkað um 25%. Það má sjá í skýrslu sem var unnin í júní 2007 þar sem skoðaður er ávinningur af aðgerðum stjórnvalda til að lækka kostnað við hitun íbúðarhúsnæðis. Þetta er bara staðreynd, hæstv. forseti, og nú þegar sverfur að landsbyggðinni með kannski slakari tekjumöguleikum og afkomu en verið hefur, þá er þetta einn af þeim þáttum sem ríkisvaldið getur beitt sér í, að taka upp meiri niðurgreiðslur á húshitun til fólks þannig að það búi við sambærilega lífshætti og sambærilegan kostnað og þeir sem búa á þokkalegum hitaveitusvæðum þótt kannski sé ekki verið að ætlast til að farið sé niður í heimilisorkuverð á þeim svæðum landsins sem hafa ódýrasta hitaveitu. Það er greinilegt að málin hafa þróast á þessa leið í raforkuverðinu. Við bentum á það í umræðu um raforkufrumvarpið á sínum tíma, ég og fleiri, að þetta ynni gegn hagsmunum landsbyggðarfólksins. Ég minni á að sá sem hér stendur og hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fluttu breytingartillögu við raforkulögin um að gildistöku þeirra yrði frestað um ár til þess einmitt að skoða hvaða kostnaður mundi fylgja raforkuverðslagabreytingunni fyrir kaupendur raforkunnar. Við töldum þá að þetta yrði til mikils kostnaðarauka fyrir byggðirnar, einkum hinar dreifðari, og það hefur því miður gengið eftir. Það skortir á að þarna sé tekið á málum. Ég minni á þetta, hæstv. forseti, þegar verið er að tala um stöðu fólks á landsbyggðinni að því er varðar búsetumál og atvinnuhætti. Það má líka benda á að fjármuni vantar til að framkvæma leit að jarðvarma á köldum svæðum, það kom fram í svari sem við fengum á Alþingi í minnisblaði frá iðnaðar- og viðskiptaráðuneytinu um stöðu niðurgreiðslna í október 2007. Þar segir um áætlun varðandi köld svæði, með leyfi forseta: „Ljóst er að ekki er hægt að verða við ýtrustu óskum vegna stofnstyrkja til nýrra hitaveitna en ógreiddar eru frá árinu 2006 67 millj. kr. og áætlun fyrir árið 2007 hljóðar upp á 130 millj. kr. eða samtals 197 millj. kr.“ Alls vantar um 130 millj. kr. til að hægt sé að koma til móts við ýtrustu óskir í þessu sambandi en við megum ekki gleyma því, hæstv. forseti, að takist okkur að koma á hitaveitu, finna heitt vatn til að kynda byggðirnar í stað þess að nota aðra orkugjafa, erum við að stofna til mikils sparnaðar til framtíðar. Ég bendi stjórnvöldum á að þarna má taka á að því er varðar þennan þátt. Þá má benda á, og við höfum einnig fengið um það skýrslur og ábendingar, að það tekur verulega í bæði hjá sveitarstjórnum og hafnarsjóðum, vegna minnkandi tekna þar. Hafnasamband sveitarfélaga bendir á að það vanti verulegan stuðning til þess að betur megi fara en stefnir í. Í skýrslu sem okkur barst frá Hafnasambandi Íslands, 23. nóvember segir, og vitna ég bara í stutta efnisþætti, með leyfi forseta: „Þess vegna er því beint til samgönguráðherra og fjármálaráðherra að taka sérstaklega til skoðunar mótvægisaðgerðir til að lina þrautir þeirra hafnarsjóða sem verst eru settir. Auk þessarar umræðu um fjárhagsstöðu hafna þá er einnig ástæða til að nefna þá tilhneigingu ríkisins að flytja verkefni og ábyrgðir á herðar íslenskum höfnum án þess að hirða um kostnaðarauka þeirra. Má tilgreina þrjú augljós dæmi.“ - Eru þau hér í skýrslunni og ég ætla ekki að lesa þau en þetta er auðvitað eitthvað sem þingmenn þekkja og ættu að vita og er ástæða til að huga sérstaklega að. Ég vil einnig benda á, hæstv. forseti, að það sem gert var til að létta á útgerðinni að því er varðar auðlindagjald, að fella niður 275 millj. sem tengdust eingöngu auðlindagjaldinu af þorskaflanum, er kallað mótvægisaðgerð til að létta á útgerðinni. Vissulega er rétt að það munar um það hvort menn þurfa að greiða 275 millj. eða ekki, en hinu er ekki að leyna að útfærslan á veiðigjaldinu er þannig að það er fundið út miðað við afkomu síðasta árs en ekki þessa árs eða næsta. Þegar menn reikna út þá stöðu og leggja það á útgerðina núna kemur í ljós að gjaldtakan varðandi auðlindagjaldið, þrátt fyrir þennan afslátt, er samt 70% hærri en hún var í fyrra. Þetta er nákvæmlega sama dæmið og við höfðum meðan við vorum með eftirágreiddan tekjuskatt. Ég var á síld 1967 með þokkalegar tekjur en 1968 dugðu tekjurnar ekki til að borga skattana. Það var svoleiðis.

Þú hefur verið ungur þá.

Já, ég var ungur þá og hýr á brá eins og þar stendur. En útfærslan á auðlindagjaldinu er arfavitlaus, hæstv. forseti. Það er rangt að vera með svona útfærslu í stað þess að láta menn greiða af tekjunum á hverju ári. Það er ekkert flókið að gera það í svona útfærslu. Það var gert meðan handfærabátarnir voru utan kvóta, þá var tekið hlutfall af verðmæti landaðs afla og það er auðvitað hægt hjá öllum íslenska flotanum. Ég vek athygli á því að þrátt fyrir að auðlindagjaldið hafi verið lækkað um 275 millj. hefur það samt hækkað að raungildi milli ára sem nemur verulegum upphæðum. Og spyrja má, með tilliti til þess sem ég vitnaði í áðan varðandi hafnir og sveitarsjóði, hvort ekki hefði verið rétt að láta auðlindagjaldið renna til hafnar- og sveitarsjóða. Það væri þá verið að bæta inn í tekjurnar í þeim plássum sem hafa orðið að sæta niðurskurði. Að lokum langar mig að víkja örlítið að samgöngumálum. Ég er ekki einn af þeim sem tala mikið fyrir því að draga úr samgöngubótum. Þvert á móti hef ég talað fyrir því árum saman að efla samgöngurnar og hef stundum orðað það svo að það væri kominn tími til að Íslendingar kæmust í sambærilegt samgönguumhverfi hvað varðar þjóðvegi og aðrar þjóðir. Við höfum oft lagt það til í Frjálslynda flokknum og það var samþykkt á síðastliðnu vori. Ég vek athygli á því, hv. þingmenn og hæstv. forseti, að samþykkt var tillaga frá Frjálslynda flokknum um að efla jarðgangagerð með það að markmiði að stytta vegalengdir og taka upp öruggari vegi um landið. Við bentum á í þeirri þingsályktun sem samþykkt var að gera þyrfti 14 jarðgöng á Íslandi til þess að allir þjóðvegir landsins sem notaðir eru í dag allan ársins hring, og þá er ég ekki að tala um hálendisvegina, væru komnir niður fyrir 200 metra hæð yfir sjó. Því miður hefur ekki farin sú leið að velja þær áherslur, við erum enn að fara yfir fjöllin, hæstv. forseti, þó að vissulega sé verið að vinna að jarðgangagerð. Ég hef oft spurt þeirrar spurningar án þess að fá nokkurt svar, einkanlega þegar skornar voru niður framkvæmdir í samgöngumálum fyrir tveimur árum síðan vegna þenslu. Þegar skorið var niður á landsvæðum þar sem engin þensla var til að slá á þenslu þar sem hún var. Skorið niður þar sem mest þurfti á framkvæmdum að halda til að lækka þensluna eða draga hana niður á höfuðborgarsvæðinu. Þetta er einhver vitlausasta aðgerð, hæstv. forseti, sem ég veit til að gerð hafi verið. Ég hef oft spurt í því sambandi: Hvernig mæla menn þensluþáttinn af því þegar 30 karlar vinna við að gera holu í gegnum fjall? Vill einhver vera svo góður að skýra það út fyrir mér?  Hæstv. forseti. Ég er að tala í alvöru. Þetta er alveg makalaust. Við skulum bara spyrja okkur núna þegar verið er að vinna annars vegar Ólafsfjarðarmegin og hins vegar Siglufjarðarmegin, með tvo hópa fólks sem eru að gera jarðgöng, Héðinsfjarðargöngin, til að tengja saman byggðirnar. Hversu mikilli verðbólgu valda þessir hópar á Íslandi? Ef ég veit rétt er megnið af þeim verkamönnum sem þarna vinna erlendir verkamenn. Ég held að launin þeirra fari að mestu leyti úr landi. Ég spurði líka þegar menn tóku ákvörðun um að gera göng undir Almannaskarð á sínum tíma, hvað menn héldu að þeir 2 kílómetrar yllu mikilli verðbólgu á Íslandi, að gera þá holu. Það fékkst auðvitað ekkert svar við því. Þegar við förum í arðsamar framkvæmdir eins og vegagerð í þessu tilfelli þar sem við stefnum að því að fá varanlegar samgöngulausnir þá fækkar slysum, dauðaslysum fækkar. Við höfum dæmin úr Hvalfirði, við höfum dæmin úr Vestfjarðagöngunum. Það er ekki lengur orðin spurning vestur á Ísafirði í desembermánuði, sem er á næsta leyti, hvort menn þurfi að fljúga til Reykjavíkur til að fara í kaffi á Flateyri eins og áður var. Nú setjast menn einfaldlega upp í bílinn og eru löngu hættir að velta því fyrir sér hvor ófært sé á milli Flateyrar og Ísafjarðar enda er ekki ófært. Menn bara keyra og fara í kaffi og spjall og njóta návistar og menningar og þjónustu hver hjá öðrum. Ég tala fyrir því, hæstv. forseti, alveg blákalt, og við höfum lagt það til í stefnumótun okkar í Frjálslynda flokknum að menn setji í gírinn að þessu leyti. Það muni færa okkur mikinn arð og ábata í framtíðinni. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum þakka fyrir vinnuna í fjárlaganefnd. Ég lýsi því yfir fyrir mína hönd að ég fagna vinnubrögðum og áherslum sem þar hefur verið lýst af forustumönnum nefndarinnar, formanni og varaformanni, og vænti þess að þegar á komandi vetri, eftir áramót, tökum við til hendi í nefndinni við að skipuleggja vinnubrögðin upp á nýtt, vinna þar öðruvísi okkur öllum og þjóðinni til heilla og framdráttar og ég mun leggja mitt lóð á vogarskálarnar í því.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir hluta álits meiri hluta fjárlaganefndar. Eins og kom fram í máli hv. formanns við upphaf þessarar umræðu kemur í minn hlut að gera ítarlega grein fyrir nefndaráliti meiri hluta um breytingartillögur hans á frumvarpinu. Það eru liðnar u.þ.b. sex klukkustundir frá því að þessi umræða hófst og miðað við umræður á þingfundi í gærkvöldi hefði maður haldið að þessi atriði málsins hefðu átt að koma örlítið fyrr inn í umræðuna, en félagar mínir í fjárlaganefnd sem hafa talað fyrr á þessum fundi hafa haft mikið og margt til málanna að leggja, og hefur raunar verið afskaplega ánægjulegt að hlýða á þá leggja inn sín mál hér. Ég vil við þessa umræðu fyrst af öllu nefna tvö meginatriði sem hafa ber í huga við fjárlagagerð ríkissjóðs. Í fyrsta lagi er verið að ákveða tekjur hins sameiginlega sjóðs landsmanna og það gerir hið háa Alþingi með þeim hætti að ákveða hvaða skattar allir íbúar og lögaðilar landsins skulu greiða í hinn sameiginlega sjóð. Í öðru lagi er verið að ráðstafa þessum sömu fjárhæðum til ýmissa verkefna, stórra og smárra, til þess að stuðla að viðgangi samfélagsins og það gerum við best að mínu áliti með því að standa vörð um þjóðararfinn og sækja fram á sem flestum sviðum. Eðli máls samkvæmt eru skiptar skoðanir um þessi atriði tvö sem ég hef nefnt og í grunninn snúa stjórnmálin um mismunandi áherslur einstaklinga varðandi það hversu mikill hlutur ríkisvaldsins skuli vera á þessum tveimur sviðum og í sjálfu sér ekkert óeðlilegt við það. Því geri ég þetta að umtalsefni við fjárlagagerð ríkisins að Alþingi Íslendinga setur fram með ákvörðunum sínum í fjárlögum hvers árs áherslur sínar í þeim efnum hvernig við viljum byggja þetta land og sjá það vaxa og dafna í samfélagi þjóðanna. Vegna smæðar okkar verðum við öðrum þjóðum fremur að byggja vonir okkar um vöxt samfélagsins á því að búsetuskilyrði séu góð og að við getum notið hæfileika og þekkingar íbúanna til að nýta þær auðlindir sem landið býr yfir með sem arðbærustum hætti hverju sinni. Búseta í landinu byggir á því að við nýtum gæði landsins alls, og líkt og sérhver einstaklingur skiptir máli í hverri fjölskyldu er sérhvert byggðarlag í landinu líkt og einn lítill hlekkur í þeirri keðju sem hægt er að kalla búsetu á Íslandi. Ef við viljum styrkja og efla fjölskylduna verðum við að rækta fjölskylduböndin og með sama hætti verðum við að leitast við að skjóta sem styrkustum stoðum undir byggðina í landinu. Að öðrum kosti kippum við stoðum undan eigin styrk og veikjum keðjuna. Ég álít fjárlagafrumvarp næsta árs ásamt þeim breytingartillögum sem hér eru lagðar fram við 2. umr. undirstrika þann vilja stjórnarmeirihlutans að styrkja búsetu í landinu. Þar er að finna margvísleg og metnaðarfull áform um að styrkja samkeppnishæfni Íslands gagnvart öðrum löndum. Hæstv. forseti. Í umræðum í gærkvöldi kom fram, eins og ég gat um áðan, hjá þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að þeim þætti knappur sá fyrirvari sem þeir hefðu til að kynna sér breytingartillögur fjárlaganefndar við 2. umr. um fjárlög næsta árs. Á margan hátt má taka undir þau sjónarmið og vissulega væri oft æskilegt við meðferð mála að hafa rýmri tíma til undirbúnings og ákvarðana. Meðal annars til að mæta þessum athugasemdum var því heitið af fulltrúum stjórnarmeirihlutans í umræðunum í gærkvöldi að á þeim þingfundi sem nú er hafinn yrði ítarleg grein gerð fyrir þeim tillögum sem fjárlaganefndin leggur til. Kemur það í hlut þess sem hér talar og stendur og hefst þá lesturinn úr þskj. 338. Þar er að finna skýringar við einstakar breytingartillögur sem stjórnarmeirihlutinn í fjárlaganefnd leggur fram. Undir æðstu stjórn ríkisins er lögð til 32 millj. kr. hækkun á almennan rekstur sem í meginatriðum skiptist í þrjá þætti, í fyrsta lagi til lagfæringar á launagrunni á skrifstofu Alþingis, svo til að bæta starfsaðstöðu þingmanna og loks er tímabundin fjárhæð til að vinna að viðhaldi og endurbótum á húsinu Skjaldbreið. 16 millj. kr. hækkun er gerð til leiðréttingar á launagrunni umboðsmanns Alþingis. Sömuleiðis eru fjárveitingar til Ríkisendurskoðunar, alls að upphæð um 40 millj. kr. Bróðurparturinn af því fer til nýrra verkefna á sviði fjárhagsendurskoðunar þar sem ný eftirlitsverkefni hafa verið sett inn til stofnunarinnar og henni falið að annast þau og í öðru lagi er gerð tillaga um 9,5 millj. kr. framlag til að auka vinnuframlag við stjórnsýsluendurskoðun hjá Ríkisendurskoðun. Loks vil ég nefna 11,5 millj. til endurbóta á húsnæði stofnunarinnar. Undir forsætisráðuneytinu eru færðar ýmsar tillögur. Fyrst vil ég nefna varðandi þann þátt að gerð er hagræðingarkrafa upp á 1,5% á aðalskrifstofu forsætisráðuneytisins. Sömuleiðis er slík krafa gerð á allar aðalskrifstofur ráðuneyta Stjórnarráðsins. Áætlað er í tillögu meiri hlutans að sú hagræðingarkrafa skili 74,5 millj. kr. til lækkunar útgjalda. Undir forsætisráðuneytinu eru færðar 30 millj. til ráðgjafar vegna fyrirhugaðra breytinga á heilbrigðis- og tryggingamálum. Það eru færðar rétt tæpar 200 millj. kr. til fasteigna Stjórnarráðsins vegna endurbóta á byggingum þess sem tengist kostnaði vegna breytinga á húsnæði ráðuneyta við sameiningu ráðuneyta og tilfærslu verkefna. Heildarkostnaðurinn við þetta verkefni er áætlaður 235 millj. kr. og skiptist með þeim hætti að 195 millj. falla til á árinu 2008 og 40 millj. árið 2007, og kemur þá inn í fjáraukann. Jafnframt er lagt til 15 millj. tímabundið framlag til að hefja undirbúning að nýbyggingu á lóð forsætisráðuneytisins á Stjórnarráðsreitnum. Í tillögu meiri hluta er gert ráð fyrir að fjárheimildir menntamálaráðuneytisins hækki frá frumvarpinu um rúma 1,5 milljarða. Þar eru inni ótal tillögur og ég vil byrja fyrst á tillögu undir Háskóla Íslands sem er í rauninni fyrsta tillagan sem beinlínis er tengd byggðamálum og tengist því sem menn hafa nefnt hér mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar. Það eru 35,5 millj. til hækkunar á liðnum Háskóli Íslands vegna þriggja verkefna, í fyrsta lagi 20 millj. kr. tímabundið framlag til háskólasetursins í Vestmannaeyjum vegna hafrannsókna og í öðru lagi eru 14 millj. veittar til að styrkja háskóla- og frumkvöðlasetrið á Hornafirði, m.a. með ráðningu tveggja nýrra starfsmanna til setursins með áherslu og styrkingu á starfsemi Vatnajökulsþjóðgarðs. Jafnframt er í fjáraukalagafrumvarpinu gert ráð fyrir 4 millj. kr. framlagi í sama verkefni. Loks er veitt 1,4 millj. kr. til Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála við Háskóla Íslands vegna fjarkennslu í meistaranámi. Undir liðnum um Háskólann á Akureyri er lagt til 75 millj. kr. framlag til styrktar núverandi stöðu og styrkingar á rekstrargrunni Háskólans á Akureyri sem allir hljóta að geta fagnað í ljósi þeirrar styrkingar sem sú stofnun hefur gefið út um landsbyggð vítt í formi þess að það fólk sem sækir þangað menntun er til muna líklegra til að setjast að í heimabyggð sinni en þeir einstaklingar sem sækja sér menntun lengra að. Undir háskóla- og rannsóknastarfsemi er gerð tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag til evrópsks samstarfsverkefnis á vegum Reykjavíkurakademíunnar í Svartárkoti. 90 millj. kr. eru ætlaðar undir óskipta fjárveitingu til háskóla til að mæta hugsanlegum frávikum í forsendum um áætlaðan fjölda nemendaígilda. Undir Framhaldsskólum, stofnkostnaði, er óskipt tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til Iðnskólans í Hafnarfirði. Sömuleiðis er 5 millj. kr. tímabundin fjárveiting ætluð til tækja- og búnaðarkaupa við framhaldsskóladeildina á Patreksfirði. Á almennum lið undir framhaldsskólum eru 5 millj. kr. hækkanir á framlögum til Myndlistaskólans á Akureyri og sömuleiðis í Reykjavík, 215 millj. kr. hækkun á liðnum Framhaldsskólar, óskipt, er hér lögð til sem skiptist þannig: 140 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til frumgreinadeilda á Suðurnesjum og Vestfjörðum vegna nemendaígilda. Gert er ráð fyrir því að framlagið hækki um 10 millj. á árinu 2009 og verði þá 150 millj. kr. Alls er gert ráð fyrir að varið verði 302 millj. kr. í þessu skyni á árunum 2007–2009 og í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2007 er gert ráð fyrir 12 millj. kr. framlagi til þessa verkefnis. Jafnframt er undir þessum lið gert ráð fyrir fyrstu fjárveitingum vegna breytinga á lögum um framhaldsskóla sem munu væntanlega leiða af nýju frumvarpi sem komið hefur fram og hér eru ætlaðar 60 millj. til þess verkefnis. Í þriðja lagi vil ég nefna undir þessum lið 15 millj. kr. tímabundið framlag til að flýta uppbyggingu nýs framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Sömuleiðis er undir liðnum Framhaldsskólinn í Vestmannaeyjum lagt til 10 millj. kr. tímabundið framlag þangað inn vegna íþróttabrautar. Fjölbrautaskóla Norðurlands vestra er ætlað 15 millj. kr. tímabundið framlag til eflingar námsframboðs við þann framhaldsskóla. Við Framhaldsskólann í Austur-Skaftafellssýslu er 5 millj. kr. tímabundið framlag lagt til vegna fjarnáms. Allar eru þær tillögur sem lúta að þessum framhaldsskólum liður í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Ætlað er að verja umtalsvert meiru fé og hærri fjármunum til námsframboðs og starfsþjálfunar í framhaldsskólum og símenntunarmiðstöðvum miðað við þetta frumvarp. Hér er gert ráð fyrir 100 millj. kr. framlagi, og alls er áætlað að verja til þessa verkefnis um 200 millj. kr. á árinu. Þetta er sömuleiðis liður í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar og ég vil geta þess í þessu sambandi að gert er ráð fyrir því að framlag til símenntunarmiðstöðva á landsbyggðinni hækki á þær allar og hækki samtals þau nýju fjárlaganúmer sem þær hafa um 3,7 millj. hver. Hjá Fræðslumiðstöð Vestfjarða er einnegin gert ráð fyrir 3,7 millj. kr. hækkun og jafnframt er lagt til að veitt verði 5 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til Fræðslumiðstöðvar Vestfjarða vegna suðurfjarða. Undir viðfangi 1.31 undir þessum lið er Fræða- og þekkingarsetur. Þar er um að ræða fjögur verkefni, alls að upphæð 14 millj. Þar má nefna Rannsóknarsetur Háskóla Íslands í landnýtingu sem starfrækt er á Selfossi, Fornleifaskóla Vestfjarða í Reykjanesi við Ísafjarðardjúp, framlag til rannsókna- og fræðaseturs á Austurlandi ásamt Þekkingarsetursins á Egilsstöðum. Námsflokkar Hafnarfjarðar eru styrktir í starfi með 8 millj. kr. framlagi til að efla kennslu í leikskólafræðum í samstarfi við Háskólann á Akureyri. 2 millj. kr. tímabundið framlag er til að styrkja rekstur Hússtjórnarskólans Hallormsstað. Um Lánasjóð íslenskra námsmanna er gerð tillaga um 50 millj. kr. lækkun á liðnum vegna endurskoðunar á forsendum um gengi og útlán. Ekki er verið að gera breytingar á reglum sjóðsins. Umtalsverðar fjárveitingar eru lagðar til Fornleifaverndar ríkisins og sömuleiðis til Þjóðminjasafns Íslands. Þar vil ég sérstaklega nefna tímabundið framlag til Þjóðminjasafnsins vegna fjarvinnsluverkefna, annars vegar til Landvistar á Húsavík og hins vegar einnig 6 millj. kr. framlag til Forsvars á Hvammstanga. Varðandi byggða- og minjasöfnin er gerð hækkun á fyrirliggjandi frumvarpi upp á 52 millj. vegna eftirfarandi verkefna: 10 millj. kr. eru ætlaðar í tímabundið framlag til Hins þingeyska fornleifafélags til fornleifarannsókna í Suður-Þingeyjarsýslu. 7 millj. eru ætlaðar til frágangs á fornminjum í Skálholti og einnig eru ætlaðar 5 millj. kr. til fornleifarannsókna og nýsköpunar í menningartengdri ferðaþjónustu í Dala- og Barðastrandarsýslu. Einnig eru veittar 5 millj. kr. til úrvinnslu fornleifarannsókna í Skálholti á vegum Fornleifastofnunar Íslands. Það er veitt fé til fornleifarannsókna á Hólum í Hjaltadal og einnig endurbyggingar Kolkuóss. Fornleifastofnun er gert kleift að halda áfram uppgreftri á eyðibýlinu Bæ við Salthöfða í Öræfasveit. Menningarsetur að Útskálum fær 3 millj. kr. framlag, sömuleiðis Arnfirðingafélagið til rannsókna á menningarsögulegum minjum í Hringsdal o.s.frv. Loks vil ég nefna hér tvær litlar fjárveitingar sem skipta verulega miklu máli í því samfélagi þar sem þær koma til. Annars vegar er um að ræða 2 millj. kr. tímabundið framlag til Byggðasafns Skagfirðinga til fornleifarannsókna í Skagafirði og hins vegar 1 millj. kr. í tímabundið framlag til minjasafnsins á Burstarfelli til ákveðins verkefnis. Undir liðnum um Þjóðskjalasafn Íslands er gerð tillaga um verulega háa fjárveitingu upp á 100 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til grunnskráningar og endurskráningar á lítt skráðum eða óskráðum skjalasöfnum og til að vinna að stafrænni gerð manntala. Þetta er hið þarfasta verkefni og með því er ætlunin að bæta aðgengi almennings, fræðimanna og opinberra stofnana að mikilvægum og sögulegum heimildum með hjálp upplýsingatækni. Reiknað er með að þarna skapist um 20 störf á ári og gert er ráð fyrir því að þau verði m.a. unnin í samstarfi við héraðsskjalasöfnin á Ísafirði, Sauðárkróki og Húsavík. Varðandi listir og menningu staldra ég fyrst hér við söfn, lið 919, Söfn ýmis framlög. Þar eru tiltekin framlög, eins og áður hafa verið, til Listasafns ASÍ, Nýlistasafnsins og Listasafns Sigurjóns Ólafssonar. Ýmis framlög til safna eru hækkuð um 15,6 millj. kr. og nema þá alls á þessum lið um 40 millj. kr. Innan ráðuneytisins er vistaður liður sem hefur sömuleiðis töluverðar fjárhæðir, alls 86 millj. kr. Allt í allt er verið að veita til þessara liða undir viðfangi 919-1.90 og 919-6.90 um 120–130 millj. kr. til ýmissa verkefna. Sundurliðun er að finna í sérstökum yfirlitum á þskj. 339, ég gef mér ekki tíma til að fara ofan í þann lista en hvet þingmenn til að kynna sér þær upplýsingar sem þar eru lagðar fram. Varðandi menningarstofnanir, viðhald og stofnkostnað er þar stærst inni ráðstefnu- og tónlistarhús í Reykjavík. Þar er um að ræða 75 millj. kr. tímabundið framlag vegna eftirlits með hönnun og framkvæmdum í tengslum við byggingu þessa húss. Tillaga sú er í samræmi við samkomulag milli ríkisins og Reykjavíkurborgar frá því í desember 2004. Þetta 75 millj. kr. framlag er áætlað á árinu 2008 en jafnframt er sama fjárhæð inni í fjáraukalögum fyrir árið 2007. Undir þessum lið er líka um að ræða 10 millj. kr. tímabundið framlag til endurbóta á félagsheimilinu Tjarnarborg í Ólafsfirði sem yrði einhvers konar menningarhús fyrir byggðarlögin á Siglufirði og í Ólafsfirði. Undir þessum lið er líka Sinfóníuhljómsveit Íslands. Þar er gert ráð fyrir 15 millj. kr. hækkun á framlagi sem ætlað er að bæta við tveimur nýjum stöðugildum og mæta hækkun húsaleigu sem Sinfónían hefur orðið fyrir. Stór liður er hér undir húsafriðunarnefnd. Þar er um að ræða ótal verkefni sem sótt var um fyrir. Eins og kom fram í framsögu hv. formanns fjárlaganefndar fyrr á fundinum er gríðarleg aukning í umsóknum eftir styrkjum út úr fjárlaganefndinni, u.þ.b. 40%, þannig að úr mörgu er að velja og menn reyna að mæta því eftir bestu getu. Hér er um að ræða u.þ.b. 60 viðfangsefni sem fá úthlutun, mismunandi háa, allt frá 1 upp í 8 millj. kr. Ég vil geta þess sérstaklega að fjárlaganefnd átti mjög gott samstarf við starfsmenn húsafriðunarnefndar ríkisins áður en til þeirrar tillögugerðar kom sem hér liggur fyrir í þingskjali. Listir, framlög, þar eru gerðar tillögur um fjárveitingu til starfsemi áhugaleikfélaga, Bandalags íslenskra leikfélaga, starfsemi atvinnuleikhópa og sömuleiðis Íslenskrar tónverkamiðstöðvar. Hér er líka gerð tillaga um fjárveitingar til ýmissa listtengdra viðburða og er hana sömuleiðis að finna á þskj. 339. Undir liðnum 983, Ýmis fræðistörf eru styrkir til útgáfumála hækkaðir um 18,8 millj. kr. Alls nema þeir um 53 millj. Þarna er líka tímabundin hækkun á Launasjóði höfunda fræðirita upp á 7 millj. og sömuleiðis tímabundið framlag til Skriðuklausturs til fornleifarannsókna á klaustrinu. Í æskulýðsmálum eru umtalsverðar breytingar. Ég vil geta þess hér að undir þennan lið falla ýmsir málaflokkar og ýmiss konar starfsemi. Ungmennafélag Íslands fær að tillögu meiri hluta stjórnar 25 millj. kr. tímabundið framlag til að reka ungmenna- og tómstundabúðir að Laugum í Sælingsdal sem reknar eru í samvinnu við Dalabyggð og Saurbæjarhrepp. Sömuleiðis er inni í tillögu meiri hluta fjárlaganefndar tillaga um 10 millj. kr. framlag til Dalahrepps til að lagfæra umhverfi sumarbúðanna. Lagt er til að framlög til Bandalags íslenskra skáta hækki alls um 12 millj. kr. Í fyrsta lagi vil ég nefna 7 millj. kr. framlag til að gera bandalaginu kleift að hafa þjónustumiðstöðvar á landsbyggðinni. Í öðru lagi er gerð tillaga um 3 millj. kr. tímabundið framlag vegna landsmóts skáta á árinu 2008 og loks er 2 millj. kr. tillaga um hækkun á rekstrarstyrk til bandalagsins. Um Landssamband KFUM og KFUK er gerð tillaga um 8 millj. kr. hækkun á styrk til þeirrar starfsemi. ÍSÍ fær að tillögu meiri hluta 5 millj. kr. hækkun, Íþróttasamband fatlaðra 1 millj. kr., Skáksambandið hækkar að tillögu meiri hlutans um 2 millj. kr. Bridgesambandið hækkar um 200 þús. og svo er upphæð ráðstafað á liðnum 02-989-1.90 Ýmis íþróttamál. Þar er um að ræða sundurliðun sem sést á þskj. 339. Undir þessum lið er líka framlag til skíðasvæðisins í Tungudal við Skutulsfjörð. Þar er gerð tillaga um tímabundið framlag að upphæð 10 millj. kr. sem er 5 millj. kr. meira en aðrar tillögur til skíðasvæða mæla fyrir um. Við þessa tillögu varðandi skíðasvæðið í Tungudal er gert ráð fyrir að gerður verði samningur milli menntamálaráðuneytisins og heimaaðila um framkvæmd og heildarfjármögnun á þessu verkefni. Undir liðnum 999 Ýmislegt, ýmis stofnkostnaðarframlög, er um að ræða verulegar upphæðir þar sem gerðar eru tillögur um ráðstöfun á. Alls nema þær á þessum tveimur liðum samtals um 612 millj. kr. og eins og á við um svo margar aðrar eru þær sundurliðaðar á því þingskjali sem ég hef margnefnt og geri ráð fyrir að fróðleiksfúsir þingmenn séu þegar búnir að kynna sér því að það var lagt fram á fundinum í gærkvöldi. Varðandi utanríkisráðuneytið sem er með málanúmerið 03 eru nokkrar breytingar þar. Fyrst vil ég nefna að þar er gerð tillaga um 15 millj. kr. framlag til styrkingar á alþjóða- og öryggissviði utanríkisráðuneytisins. Gerð er tillaga um 5 millj. kr. tímabundið framlag til tveggja ára vegna kennslu í heimskautarétti við Háskólann á Akureyri. Það er gerð tillaga um 50 millj. kr. lækkun á framlagi til Þróunarsjóðs EFTA og gert ráð fyrir að sjóðurinn gangi á inneignir sem áætlað er að nemi um 1.500 millj. í árslok. Gert er ráð fyrir 58 millj. kr. framlagi til alþjóðlegrar friðargæslu. Stærstur hluti þeirra útgjalda fer til friðargæslu í Darfúr-héraði í Súdan. Loks vil ég nefna að gerð er tillaga um 50 millj. kr. tímabundna lækkun á liðnum 03-401-1.87 sem ber yfirskriftina Íslensk friðargæsla og þar er gert ráð fyrir að gengið verði á inneignir sem nema u.þ.b. 210 millj. kr. í árslok. Töluverðar breytingar eru að sjálfsögðu innan landbúnaðarráðuneytisins. Þar tökum við upp tillögur frá Landgræðslunni varðandi landþurrkun þar sem stærstu einstöku verkefnin eru til aðgerða í landþurrkun og landgræðslu við Skjálfandafljót og við Jökulsá á Fjöllum ásamt Hornafirði. Undir þessum lið vil ég líka nefna Hólaskóla, á Hólum í Hjaltadal. Þar er gert ráð fyrir 5 millj. kr. framlagi til að starfrækja vettvangsskóla í fornleifafræði. 5 millj. kr. tímabundið framlag er gerð tillaga um varðandi landgræðslu ríkisins til að mæta útgjöldum á 100 ára afmæli þeirrar stofnunar. 12 millj. eru ætlaðar í fyrirhleðslur sem ég kom að hér áðan. Ég vil sérstaklega nefna hér liðinn 04-321-1.01 sem er Skógrækt ríkisins. Þar er gerð tillaga um 30 millj. kr. hækkun á framlagi til reksturs og styrkingar á rekstrargrunni Skógræktar ríkisins. Eins og þingmenn hafa orðið varir við hefur Skógræktin talið sig þurfa þessa styrkingu á rekstrargrunni sínum og örugglega meira til, en hér liggur tillaga fyrir í því efni. Það er gert ráð fyrir því að Jarðasjóður og Jarðeignir ríkisins gangi á inneign sína um áramótin með því að lækka þennan lið um 100 millj. kr. Jafnframt liggja hér fyrir tillögur meiri hluta um stuðning við fiskeldi sem eru áætlaðar um 170 millj. kr. og er tímabundið framlag á árinu 2008 til að efla rannsóknir og markaðsstarf í fiskeldi. Það er gert ráð fyrir því að fiskeldishópur AVS, rannsóknarsjóður í sjávarútvegi, ákvarði árleg framlög í þessu efni. Ég vil nefna undir sjávarútvegsráðuneytinu tímabundið framlag upp á 6 millj. kr. til að halda úti skólaskipinu Dröfn. Sömuleiðis er undir ýmsum framlögum sjávarútvegsráðuneytisins lagt til 80 millj. kr. tímabundið framlag vegna fjögurra verkefna sem er þá hluti af mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar

Forseti vill biðja hv. ræðumann að gera hlé á ræðu sinni um sinn.

Það er sjálfsagt að verða við þeirri ósk forseta. 

Hæstv. forseti. Þar var komið sögu í ítarlegri greinargerð með breytingartillögum meiri hluta við fjárlagafrumvarp ársins 2008 að ég var að gera þingheimi grein fyrir tillögu meiri hluta undir liðnum Sjávarútvegsráðuneyti. Ég ætla að staldra við lið 05-190-198 Ýmis framlög sjávarútvegsráðuneytisins, 80 millj. kr. tímabundið framlag til fjögurra verkefna. Í fyrsta lagi 20 millj. kr. framlag til rannsókna á eldi sjávardýra á Patreksfirði, í öðru lagi 20 millj. kr. til sjávarlíftækniseturs á Skagaströnd, í þriðja lagi 20 millj. kr. framlag til sjávarrannsóknarseturs í Ólafsvík og loks í fjórða lagi 20 millj. kr. í samvinnuverkefni Versins á Sauðárkróki, Matíss og háskólans á Hólum um frekari uppbyggingar á líftækni- og fiskeldisaðstöðu á Sauðárkróki. Undir Hafrannsóknastofnuninni er um að ræða töluverða hækkun, alls 102,2 millj. kr. Í fyrsta lagi er lögð til 51 millj. kr. tímabundin fjárveiting til athugana á umhverfi og lífríki fyrirhugaðs olíuleitarsvæðis á Drekasvæði á Jan Mayen-hrygg. Þá er lagt til 50 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til svonefnds togararalls sem gegnir mikilvægu hlutverki við mat á ástandi þorskstofnsins og styrkleika uppvaxandi árganga. Það er sömuleiðis gert ráð fyrir sömu fjárhæð í frumvarpi til fjáraukalaga til þessa verkefnis. Loks eru smærri framlög til Hafrannsóknastofnunar sem ég hirði ekki um að nefna nema ég nefni sérstaklega 22 millj. kr. tímabundið framlag til Húsnæðismálastofnunar sem tengist flutningi hennar á milli hæða að Skúlagötu 4. Gert er ráð fyrir 30 millj. kr. tímabundinni lækkun á fjárveitingu til Fiskistofu og að hún gangi á höfuðstól sinn. Undir liðnum Dóms- og kirkjumálaráðuneyti vil ég nefna sérstaklega framlög undir liðnum 06-190-145 Mannréttindamál. Þar er gerð tillaga um 10 millj. kr. framlag til Mannréttindaskrifstofu Íslands og undir 147 Íslensk ættleiðing, undir sama lið, 3 millj. kr. tímabundið framlag til Íslenskrar ættleiðingar. Það er hins vegar Landhelgisgæsla Íslands sem tekur stóru fjárhæðina í þessum tillögum sem felast í því að við gerum tillögu um að fjárheimildir Landhelgisgæslunnar hækki um 94,3 millj. en sú tillaga byggir á úttekt dómsmálaráðuneytis og Landhelgisgæslu á helstu kostnaðarþáttum í þyrlurekstri stofnunarinnar. Gerð er tillaga um 1,5 millj. kr. framlags til uppbyggingar á varðstöð lögreglustöðvarinnar í Vík í Mýrdal og undir þennan lið, Dóms- og kirkjumálaráðuneytið, færist 3 millj. kr. tillaga um tímabundið framlag til byggingar þjónustuhúss við Þingeyraklausturskirkju. Undir liðnum Félagsmálaráðuneyti er gerð tillaga um 20 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til Jafnréttisstofu með vísan til frumvarps til laga um jafna stöðu og jafnan rétt kvenna og karla sem bíður afgreiðslu Alþingis, en eins og þingmönnum er kunnugt er gert ráð fyrir því í frumvarpinu að starfsemi Jafnréttisstofu verði efld. Gerð er 3 millj. kr. tillaga um tímabundið framlag til vinnustaðar aldraðra, öryrkja og fatlaðra á Vopnafirði sem ber heitið Jónsver. Gerð er tillaga um 75 millj. kr. tímabundið framlag til að mæta verkefnastöðu í stofnframkvæmdum Framkvæmdasjóðs aldraðra. Undir Vinnumálastofnun er 45 millj. kr. tímabundið framlag til að efla vinnumarkaðsúrræði og sömuleiðis er þetta verkefni með 15 millj. kr. framlagi í frumvarpi til fjáraukalaga þannig að í þetta mál er ráðgert að verja 60 millj. kr. á næsta ári. Verkefnið er hluti af mótvægisaðgerðunum sem hér hafa áður komið til umræðu. Gert er ráð fyrir að Atvinnuleysistryggingasjóður fái 140 millj. kr. tímabundið framlag til að auka svigrúm fiskvinnslufyrirtækja til að halda starfsfólki á launaskrá þrátt fyrir minnkandi þorskveiðar. Í samráði við Samtök fiskvinnslustöðva hefur verið ákveðið að leggja til við Alþingi að breyta lögum um hámark greiðsludaga til fyrra horfs þannig að þeir verði 60 í stað 45 og lengsta samfellda lota geti því orðið 30 dagar í stað 20. Samtals er gert ráð fyrir 217 millj. kr. fjárveitingu á fjárlögum 2007 og fjárlögum 2008 vegna þessa. Undir liðnum Atvinnuleysistryggingasjóður er einnig færð tillaga um 25 millj. kr. tímabundið framlag í sérstakt átak til að styrkja atvinnumál kvenna. Styrkveitingar til atvinnumála kvenna hafa í mörgum tilfellum gert konum kleift að skapa nýja atvinnustarfsemi og draga um leið úr atvinnuleysi meðal þeirra. Gert er ráð fyrir að veitt verði aukið fjármagn til verkefnisins í gegnum Vinnumálastofnun bæði á fjáraukalögum 2007 og fjárlögum 2008, samtals 40 millj. kr. Gerð er tillaga um að styrkja Fæðingarorlofssjóð um 440 millj. kr. Áætluð útgjöld ársins 2008 hafa verið endurskoðuð í ljósi þróunar útgjalda það sem af er þessu ári. Ég tel það sjálfur tímabært og vil leggja það inn við þessa umræðu að það sé orðið tímabært að leggja mat á reynsluna af þessum sjóði miðað við þær væntingar sem menn höfðu þegar lagt var upp með þetta verkefni. Undir liðnum Félagsmál, ýmis starfsemi er tillaga um 4 millj. kr. hækkun á framlagi til Geysis, vinnumiðlunar fyrir geðfatlaða, og sömuleiðis 2 millj. kr. framlag til rekstrar mötuneytis á vegum Geðhjálpar. Gerð er tillaga um 2 millj. kr. hækkun á framlagi til klúbbsins Stróks sem er félagsskapur fyrir fólk sem á eða hefur átt við geðræn vandamál að stríða. Gerð er tillaga er um 6 millj. kr. hækkun á framlagi til Samtaka um kvennaathvarf í Reykjavík. Gerð er tillaga um 16 millj. kr. framlag til hækkunar á þjónustu við blinda og sjónskerta. Samtals er gert ráð fyrir 72 millj. kr. til bráðaaðgerða til að bæta þjónustu við blinda og sjónskerta. Þar af eru 20 millj. kr. í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2007. Þessar fjárhæðir skiptast á félagsmálaráðuneyti, menntamálaráðuneyti og heilbrigðisráðuneyti. Loks vil ég nefna þrjár tillögur sem koma til vegna tillagna ríkisstjórnarinnar um mótvægisaðgerðir. Fyrst vil ég nefna Fjölmenningarsetur á Ísafirði sem gerð er tillaga um að hljóti 26 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til þess að ráða í stöður upplýsingafulltrúa, túlka og þjónustufulltrúa. Gert er ráð fyrir framlagi upp á 6,5 millj. í þessu viðfangi á fjáraukalögum þannig að gera má ráð fyrir að á fjárlagaárinu 2008 verði varið 58,5 millj. til þessa verkefnis. Undir þennan lið eru einnig færðar 250 millj. undir lið sem heitir Til sveitarfélaga sem verða fyrir aflasamdrætti. Hér er um að ræða tímabundið framlag í tvö ár til að koma til móts við þau sveitarfélög sem verða fyrir tekjumissi vegna tímabundins samdráttar í þorskveiðum. Gert er ráð fyrir jafnháu framlagi í fjáraukalagafrumvarpi fyrir 2007 þannig að fyrirhugað er að alls verði veittar 750 millj. kr. til að koma til móts við lækkandi tekjur sveitarfélaga af þessum sökum. Ráðstöfun þessa fjár verður ákveðin í samráði við félagsmálaráðuneytið og Samband íslenskra sveitarfélaga. Undir Ýmis framlög er gert ráð fyrir 10,5 millj. kr. tímabundinni hækkun á þessum lið. Verður heildarupphæð til styrkja í þessu viðfangi því upp á 88 millj. kr. Undir ráðuneytið eru síðan færðar 70 millj. þannig að á vegum þess eru alls rétt tæpar 160 millj. kr. Varðandi heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytið vil ég nefna sérstaklega Sjúkrahúsið á Akureyri sem hér er gerð tillaga um að fái 50 millj. kr. fjárveitingu til að styrkja núverandi starfsemi þess og gera því kleift að taka við auknum verkefnum. Þessi fjárveiting kemur til viðbótar 82 millj. kr. hækkun á rekstrargrunni í frumvarpinu og sömuleiðis 206 millj. kr. tillögu um fjárveitingu í fjáraukalagafrumvarpinu. Þetta er sambærileg aðgerð og gripið hefur verið til varðandi Landspítalann. Með þessum fjárveitingum er áætlað að greiðslustaða þessara sjúkrahúsa verði í jafnvægi og þær eiga að gera stjórnendum þeirra kleift að reka stofnanirnar innan fjárheimilda. Varðandi Landspítann vil ég geta þess að gert er ráð fyrir að fjárframlög í breytingartillögum meiri hlutans sem hér liggur fyrir ásamt framlögum í fjáraukalögunum og því frumvarpi sem hér liggur fyrir séu um 2,8 milljarðar kr. til þessa verkefnis alls Ég vil koma einni leiðréttingu á framfæri við lið 08-376-621 sem er Bygging hátæknisjúkrahúss á lóð Landspítalans. Í nefndarálitinu er skekkja í texta. Þar er lögð til 700 millj. kr. tímabundin lækkun á þessu framlagi og í stað milljarðs sem áætlaður er í framlag til byggingar á árinu 2008 á að koma talan 800 millj. kr. Undir liðnum Óskipt framlag til reksturs sjúkrahúsa er gerð tillaga um 9,8 millj. kr. framlag sem ætlað er til þess að styðja aðgerðaráætlun vegna ofbeldis á heimilum og vegna kynferðisofbeldis. Undir liðnum Lyfjastofnun er gerð tillaga um lækkun á gjöldum og sértekjum stofnunarinnar upp á 20,7 millj. kr. og þar er gert ráð fyrir að þessi tillaga gangi síðar til baka. Undir liðnum Heilbrigðismál, ýmis starfsemi vil ég nefna sérstaklega þrjú atriði, aukið framlag upp á 5 millj. kr. til SÍBS, 2 millj. kr. hækkun á framlagi til Hjartaheilla og 10 millj. kr. hækkun á framlagi til Krýsuvíkursamtakanna vegna meðferðarheimilisins í Krýsuvík. Gerð er tillaga um 15 millj. kr. tímabundið framlag til viðbyggingar við húsnæði MS-félagsins á Íslandi. Gerð er tillaga um 10 millj. kr. fjárveitingu í stöðugildi sálfræðings á vegum Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og enn fremur vil ég nefna aðrar heilbrigðisstofnanir sem fá sömu tillögur um aðgerðir rekstri sínum og LSH og Sjúkrahúsið á Akureyri en það eru Heilbrigðisstofnun Suðurlands, Heilbrigðisstofnunin Akranesi, Heilbrigðisstofnunin Blönduósi. Heilbrigðisstofnun Austurlands og Heilbrigðisstofnunin Vestmannaeyjum fá líka breytingar sem nánar eru skýrðar út í nefndarálitinu. Ef ég nefni þetta í upphæðum er 160 millj. kr. tímabundin fjárveiting í Heilbrigðisstofnun Suðurlands til að flýta framkvæmdum við viðbyggingu þar, Heilbrigðisstofnunin Akranesi fær 59 millj. kr. fjárveitingu til að styrkja reksturinn og 116 millj. kr. tillaga er í frumvarpi til fjáraukalaga. Ég vil nefna Heilbrigðisstofnun Suðurnesja sérstaklega í þessu sambandi. Fjárlaganefndin heimsótti það svæði í haust, skoðaði þá stofnun ágætlega og fékk greinargott yfirlit frá stjórnendum og starfsfólki um þau þörfu verk sem þar eru unnin. Gert er ráð fyrir verulegri styrkingu á starfseminni, bæði í fjárveitingu til að rétta af halla en jafnframt á að gera stofnuninni kleift að takast á við ný verkefni með því að styrkja starfsemina þar. Loks er í þessari spyrðu, ef svo mætti kalla, talinn upp St. Jósefsspítali, Sólvangur. Gerð er tillaga um 179 millj. kr. fjárveitingu til að styrkja núverandi rekstur sjúkrahússins og gera því kleift að taka við auknum verkefnum og í frumvarpi til fjáraukalaga er tillaga um 306 millj. kr. fjárveitingu til að laga greiðslustöðu sjúkrahússins. Ég vil ítreka það við þessa umræðu, varðandi þá fjármuni sem verið er að leggja í rekstur þeirra heilbrigðisstofnana sem hér hafa verið upp taldar, að það er ósk og raunar krafa fjárlaganefndar að þannig verði unnið með mál að þessar stofnanir reki sig innan þeirra fjárheimilda sem markaðar verða í fjárlögum ársins 2008. Það er eðlilegt og sjálfsagt að gera þá kröfu til þeirrar starfsemi sem þar fer fram að svo verði eftir þær aðgerðir sem gripið hefur verið til. Undir fjármálaráðuneytinu eru gerðar allnokkrar tillögur varðandi jöfnun á örorkubyrði á almennum lífeyrissjóðum, áætlað er að verja 100 millj. kr. í tímabundna fjárveitingu til eins árs. Lögð er til 223 millj. kr. útgjaldaheimild til Fasteignamats ríkisins og er það í samræmi við tillögur starfshóps sem fjármálaráðherra skipaði á árinu um málefni stofnunarinnar. Ég vil einnig nefna að varðandi Landskrá fasteigna er ráðgert að stofnkostnaður, sem þar var áður færður inn upp á 100 millj. kr., falli niður og framlagið eða fjárheimildin færist þess í stað undir hefðbundinn rekstur. Gerð er tillaga um 110 millj. kr. tímabundna lækkun á liðnum Tapaðar kröfur og tjónabætur. Loks vil ég nefna undir þessari upptalningu liðinn 981-525, sem eru ýmsar fasteignir ríkissjóðs, viðhald fasteigna á svæðum sem verða fyrir aflasamdrætti. Lagt er til að veitt verði 333 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til framkvæmda við endurbætur og viðhald fasteigna og mannvirkja í eigu ríkisins, bæði á vegum Fasteigna ríkissjóðs og heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytis. Nánari ákvörðun um tilhögun verkefnisins verður tekin af fjármálaráðherra á tímabilinu og verður sérstaklega litið til þeirra sveitarfélaga og svæða þar sem í ljós kemur að aflasamdráttur leiðir til fækkunar starfa. Gert er ráð fyrir jafnháu framlagi í frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2007 þannig að áformað er að verja allt að 1 milljarði kr. til þessara framkvæmda. Undir liðnum Launa- og verðlagsmál er gerð tillaga um 200 millj. kr. tímabundna lækkun á þeirri forsendu að varasjóður á móti óskiptum liðum falli niður. Undir lið 993-101, undir fjármálaráðuneytinu, eru ráðstafanir vegna samdráttar á heimiluðum þorskafla. Þar hefur verið gert ráð fyrir samtals 1.775 millj. kr. fjárheimild til að standa straum af ráðstöfunum sem ríkisstjórnin hefur ákveðið til að efla atvinnulíf á svæðum sem verða fyrir samdrætti vegna ákvörðunar um þoskaflamark. Það skiptist gróflega í um 1.100 millj. kr. framlag, sem mætti flokka undir rekstrargjöld og tilfærslur og rúmar 670 millj. kr. vegna framlaga sem teljast til stofnkostnaðar. Lagt er til að þessi fjárheimild falli niður þar sem þegar hefur verið gert ráð fyrir fjárveitingum til einstakra verkefna í þessu skyni hjá viðkomandi ráðuneytum eins og komið hefur fram í máli mínu að framan og á örugglega eftir að koma upp síðar í ræðu minni. Undir liðnum 999 Ýmislegt eru jafnréttisfulltrúar ráðuneyta. Þar er lagt til að veittar verði 32 millj. kr. til að standa undir heildarkostnaði við fjögur stöðugildi jafnréttisfulltrúa við Stjórnarráðið og loks er gerð tillaga um 24 millj. kr. hækkun á fjárveitingu til þjóðlendumála. Ég vil einnig nefna lið 994 Virðisaukaskattur af ríkisstofnanatölvuvinnslu. Þar er verið að gera ákveðnar breytingar sem leiða til 71,2 millj. kr. fjárheimildar á þessum nýja fjárlagalið. Ýmislegt er bardúsað á vegum samgönguráðuneytisins og það er ekki undanskilið í þeim tillögum sem meiri hluti fjárlaganefndar gerir. Ég stoppa fyrst við liðinn 190-142 Ýmis verkefni. Þar er um að ræða gestastofur, söfn og markaðsstarf. Þar er gert ráð fyrir 4,2 millj. kr. tímabundinni lækkun á liðinn vegna millifærslu á aðra liði. Sundurliðun á þeim liðum sem hér er vísað til er sýnd í þskj. 339, liður 21. Undir viðfangi 191-53 Ferðaþjónusta á svæðum sem verða fyrir aflasamdrætti. Þar er lagt til að veita 80 millj. kr. í tímabundið framlag í tvö ár til að styrkja ferðaþjónustu á þeim svæðum sem verst verða úti í niðurskurði þorskkvóta. Allnokkrar breytingar eru gerðar á rekstri Vegagerðarinnar. Lagt er til að rúmlega 3,3 milljarða kr. fjárheimild verði flutt af viðfangsefninu 10-211-1.07 Þjónusta yfir á viðfangsefnið 10-212-1.11 sem hefur sama heiti. Fjármögnun útgjalda er með mörkuðum tekjum. Með mörkuðum tekjum færist það á sama hátt. Um er að ræða breytingu á framsetningu fjárveitingu til Vegagerðarinnar. Fjárveitingunum hefur verið skipt á milli tveggja fjárlagaliða og er ætlunin að greina almennan rekstur yfirstjórnar og umdæmismiðstöðva stofnunarinnar betur frá eiginlegum samgönguverkefnum. Þetta gengur einnig yfir fleiri liði sem unnt er að lesa sig í gegnum en leiða ekki til útgjalda. Það er lagt til, undir lið 10-212-1.13 Styrkir til innanlandsflugs, að 263 millj. kr. fjárheimild verði flutt af viðfangsefninu 10-211-1.13 yfir á viðfangsefnið 10-212-1.13 undir sama heiti. Hér undir er gert ráð fyrir 18 millj. kr. tímabundnu framlagi í tvö ár vegna fjölgunar flugferða til Vestmannaeyja að mestu yfir ferðamannatímann og þetta er hluti af mótvægistillögum. Undir samgönguráðuneytinu er gert ráð fyrir 400 millj. kr. framlagi vegna framkvæmda við gerð Bakkafjöruvegar. Jafnframt, undir framkvæmdaliðnum, er gert ráð fyrir 2,5 millj. kr. tímabundinni lækkun á framkvæmdum Vegagerðarinnar. Gert er ráð fyrir því að á næsta ári muni að jafnvirði 3,2 milljarða kr. af framkvæmdum Vegagerðarinnar ekki verða að veruleika þar sem undirbúningur er of skammt á veg kominn. Á móti verður framlag vegna tengivega aukið um 700 millj. kr. umfram samgönguáætlun. Nettólækkun á viðfanginu er því 2,5 milljarðar og verður gerð tillaga um breytingu á samgönguáætlun í samræmi við það. Undir Siglingastofnun Íslands er lögð til 30 millj. kr. hækkun á framlagi en í kjölfar breytinga á atvinnuháttum á landsbyggðinni hefur fjölgað verulega beiðnum frá hafnarstjórnum þar sem óskað er eftir að Siglingastofnun rannsaki hafnaraðstöðu fyrir nýja hafnarstarfsemi. Fyrir liggur 27 millj. kr. tillaga um hækkun á framlögum til vakt eða siglinga. Undir liðnum Hafnarframkvæmdir vil ég sérstaklega nefna Bakkafjöruhöfn, lagt er til að 835 millj. kr. fjárheimild verði færð á viðfangsefni Bakkafjöruhafnar. Ég vil einnig nefna tollaðstöðu á Seyðisfirði. Gert er ráð fyrir 20 millj. kr. tímabundnu framlagi til Seyðisfjarðarkaupstaðar vegna framkvæmda við bílastæði við nýju ferjuhöfnina. Jafnframt er gert ráð fyrir hækkun á þessu viðfangi um 2,3 millj. kr. þar sem í frumvarpinu fórst fyrir að verðlagsreikna framlag á nýju viðfangsefni. Gert er ráð fyrir fjárveitingu upp á 3,8 millj. kr. vegna Vestmannaeyjaferju og á flugvöllum og flugleiðsöguþjónustu eru gerðar nokkrar breytingar. Liðurinn í heild hækkar um 149 millj. kr. nettó. Í fyrsta lagi vil ég nefna að þetta viðfang er hækkað tímabundið um 456 millj. vegna flughlaðs fyrir flugvélar við fyrirhugaða samgöngumiðstöð á Reykjavíkurflugvelli. Í öðru lagi hækkar þetta viðfang tímabundið um 62,3 millj. kr. vegna viðbótaraðstöðu fyrir innanlandsflug á Reykjavíkurflugvelli og loks vil ég nefna að í þriðja lagi er lagt til að framlög til þessa viðfangs lækki um 370 millj. kr. en við tillögugerð vegna undirbúnings frumvarpsins var sú fjárhæð oftalin. Sérstaklega ber að fagna þeim áformum sem koma fram undir þessum lið. Á vegum iðnaðarráðuneytisins eru enn fremur allnokkrar tillögur, mjög metnaðarfullar að mínu mati, að því sem lýtur að málum til að byggja upp þekkingu og nýsköpun á landsbyggðinni. Fyrst vil ég nefna Nýsköpunarmiðstöð Íslands. Þar er lögð til 44 millj. kr. hækkun á framlögum á liðnum, 20 millj. eru ætlaðar til framlags til brautargengis Impru sem er námskeið fyrir athafnakonur sem vilja hrinda af stað viðskiptahugmyndum. Lagt er til 12 millj. kr. tímabundið framlag til að efla Nýsköpunarmiðstöð Íslands í Vestmannaeyjum. Þar er einnig 4 millj. kr. framlag áætlað í fjáraukalögum þannig að í allt má gera ráð fyrir 28 millj. kr. framlagi til þessa verkefnis á næsta ári. Loks vil ég nefna 12 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til að efla Nýsköpunarmiðstöð Íslands á Höfn. Þar á hið sama við og gilti um Vestmannaeyjar og allt í allt verða þá veittar um 28 millj. kr. í þetta verkefni á næsta ári. Tækniþróunarsjóður er efldur verulega, 20 millj. kr. hækkun á framlagi. Þá er gert ráð fyrir að fjárframlög til þessa fjárlagaliðar verði allt í allt 600 millj. kr. á árinu 2008. Þessi tillaga er í samræmi við tillögu stjórnvalda um fjárveitingar til eflingar samkeppnissjóða á sviði vísinda og tækni fyrir árin 2008–2011. Það er hins vegar ljóst að við þurfum að bæta í til að ná þeim markmiðum væntanlega í fjárliðum næstu ára. Ég vil nefna Orkustofnun sérstaklega. Þar er lagt til að veittar verði 101,4 millj. kr. í tímabundið framlag til að hefja undirbúning að útgáfu sérleyfa til rannsókna og vinnslu á olíu og gasi á Drekasvæði á Jan Mayen-hrygg. Ríkisstjórnin samþykkti á árinu 2005 að hefja undirbúning olíuleitar á því svæði. Gríðarleg tækifæri liggja í þessu og lagt er til að þessum undirbúningi verði haldið áfram og við það miðað að menn gefi út leyfi til rannsókna og hugsanlega vinnslu olíu á svæðinu. Við það er miðað að hægt verði að bjóða út rannsóknarleyfi haustið 2008. Það er ljóst að byggja þarf upp mikla sérfræðiþekkingu á Orkustofnun og ráða starfsmenn á næstu árum til að sinna verkefnum á þessu sviði fyrir utan það að kaupa þarf ráðgjöf og búnað o.s.frv. í þessu skyni. Ég vil leyfa mér að skora á hæstv. iðnaðarráðherra úr þessum ræðustól að beita sér fyrir því að þessi starfsemi byggist sem mest upp við Orkustofnun og útibú hennar við Háskólann á Akureyri og efla þar með vísindastörf á þessu sviði á landsbyggðinni. Undir Ýmsum orkumálum er gert ráð fyrir að verja 50 millj. kr. tímabundnu framlagi í tvö ár til jarðhitaleitar víða um land, meðal annars á Vestfjörðum, Vesturlandi, Suðurlandi og Austfjörðum. Inni í fjáraukalagafrumvarpinu er 50 millj. kr. áætlað framlag í þetta þannig að samtals fara um 100 millj. kr. til þessa verkefnis á næsta ári. Í liðnum Byggðaáætlun eru tvö viðfangsefni sérstaklega tilgreind. Það eru 30 millj. kr. tímabundið framlag í tvö ár til vaxtarsamninga á Norðurlandi vestra og eystra og gert er ráð fyrir því að þessir samningar verði virkir árin 2007–2009 þannig að hér er um að ræða 90 millj. kr. samning á hvoru svæði fyrir sig. Á vegum viðskiptaráðuneytisins er gert ráð fyrir að efla Samkeppniseftirlitið með 25 millj. kr. fjárheimild. Sömuleiðis eru gerðar tillögur um breytingar á flutningssjóði olíuvara. Í frumvarpi til fjárlaga var gert ráð fyrir því að framlag til flutningssjóðs olíuvara félli niður en nú er lagt til hér í þessum tillögum að framlagið verði áfram og gert ráð fyrir 300 millj. kr. fjárheimild til sjóðsins tímabundið á árinu 2008. Það hefur verið ákveðið að leggja sjóðinn niður frá og með 1. september á næsta ári í stað 1. janúar eins og gert var ráð fyrir í frumvarpinu. Sjóðurinn er fjármagnaður með flutningsjöfnunargjaldi sem lagt er á allar olíuvörur sem fluttar eru til landsins. Þessi frestun hefur því engin áhrif á afkomu ríkissjóðs þótt bæði útgjöld og tekjur verði hærri. Fyrirhugað er að vinna áfram að athugunum á ýmsum þáttum sem snúa að jöfnun kostnaðar á vöruflutningum svo sem viðskiptaráðherra hefur tilkynnt. Ég vil einnig nefna hér sérstakt viðfangsefni sem er 12-831-1.10 og ber heitið Jöfnun kostnaðar við vöruflutninga til Vestfjarða. Á þessum lið er inni í frumvarpinu 150 millj. kr. tillaga að fjárveitingu. Hér er lagt til að heiti þessa liðar breytist og hann beri heitið Jöfnun kostnaðar við vöruflutninga og hugsunin í þessu efni er sú að þessi fjárveiting verði nýtt til þess að gera allsherjarúttekt og tillögur að jöfnun á kostnaði við vöruflutninga um allt land en ekki á einu tilteknu litlu landsvæði sem hér var áður inni í frumvarpi. Á vegum umhverfisráðuneytisins vil ég nefna loks nokkur verkefni. Það eru í fyrsta lagi Ýmis verkefni sem eru á styrkjalið. Þar er gerð tillaga um 6,5 millj. kr. tímabundna hækkun og sundurliðun þessa liðar er að finna á þskj. 339. Ég vil nefna að á vegum umhverfisráðuneytisins, undir þess forsvari, er starfrækt stofnun sem ber heitið Umhverfisstofnun. Þar er gerð tillaga um þjóðgarða og friðlýst svæði. Þetta lýtur að þjóðgarðinum á Snæfellsnesi. Það er lögð til 50 millj. kr. tímabundin fjárveiting hér til fjögurra ára í að byggja gestastofu í þjóðgarðinum á Snæfellsnesi. Það liggur fyrir hönnun og er áætlaður kostnaður við bygginguna um 200 millj. kr. og það hefur verið stefnt að því að opna þessa gestastofu á tíu ára afmæli þjóðgarðsins í maí árið 2011.

Ætli þið svíkið það ekki.

Ég hef enga trú á því að ...  Það er gerð tillaga um 100 millj. kr. tímabundna lækkun á framlögum til ofanflóðasjóðs og gert ráð fyrir því að hann gangi á eigið fé. Varðandi Náttúrufræðistofnun Íslands er gert ráð fyrir því að niður falli tillaga um 30 millj. kr. tímabundið framlag vegna húsbúnaðarkaupa og kostnað við flutning í húsnæðið og 50 millj. kr. fjárveitingu til leigu þar sem útséð er um að nýtt húsnæði fyrir Náttúrufræðistofnun verði tilbúið fyrr en árið 2009. Ég vil enn fremur nefna stofnun Vilhjálms Stefánssonar. Þar er lagt til 4 millj. kr. tímabundið framlag til að mæta auknu rekstrarumfangi hjá stofnuninni. Loks hér í þessum lið ræðu minnar vil ég nefna náttúrustofur. Þar er gerð tillaga um að sérhver af eftirfarandi náttúrustofum fái 8 millj. kr. tímabundið framlag til rannsóknarverkefna, það er í Neskaupstað, Vestmannaeyjum, Stykkishólmi, Sauðárkróki, Sandgerði og Húsavík. Fjárlaganefndin fór ítarlega yfir náttúrustofurnar og í lögum er heimild til þess að starfrækja átta náttúrustofur. Það eru sjö með framlag. Í undirbúningi er ein náttúrustofa sem ekki er komin á fjárlög en fjárlaganefndin stóð í þeirri meiningu að náttúrustofan í Bolungarvík væri búin að fá 8 millj. kr. viðbótina, en fjárlaganefndarmenn hafa fengið fregnir af því að líkast til geti verið um ákveðinn misskilning í því efni að ræða í þá veru að fjárveitingar til náttúrustofunnar í Bolungarvík hafi verið skornar niður milli ...  
             Hæstv. forseti. Ég hef lokið umfjöllun minni um breytingartillögur fjárlaganefndar á þskj. 339 við frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008. Hv. formaður fjárlaganefndar Gunnar Svavarsson gerði í framsöguræðu sinni grein fyrir tillögu nefndarinnar við 5. gr. fjárlagafrumvarpsins og þá er eingöngu eftir að leggja fram breytingartillögur nefndarinnar við 6. gr. frumvarpsins svo sem þær birtast á þskj. 343. Þar eru gerðar tillögur um að ákveðnar heimildir falli brott og aðrar bætist við. Þetta eru allnokkrar færslur. Þetta er í tíu liðum, með leyfi forseta: „1. Við 6. gr. Liðir 2.1–2.2 og 2.4–2.7 falli brott.“ Ég geri ráð fyrir því að þingmenn muni bera þetta saman við heimildargreinina eins og hún birtist í frumvarpinu til fjárlaga eins og hún er birt á bls. 51–55 í þeim gögnum sem til þingmanna hefur verið dreift fyrir allnokkru síðan. Virðulegi forseti. Ég hef þá lagt fram allar þær breytingartillögur sem meiri hluti fjárlaganefndar leggur til við 2. umr. um fjárlagafrumvarp ársins 2008. Í umræðu um fjárlagafrumvarp það sem hér liggur fyrir og einnig fjárlög síðustu ára hefur borið nokkuð á þeim röddum sem telja fjárlögin hafa fremur ýtt undir þenslu í þjóðfélaginu en sporna gegn henni. Nokkuð er til í þessari gagnrýni að mínu mati en hægt er að nálgast umræðuna á mismunandi vegu. Líta má til þess hvernig efnahagur og almenn lífsskilyrði eru í landinu sem heild og engum getur blandast hugur um að Ísland er í hópi þeirra ríkja sem bjóða íbúum sínum hvað best skilyrði til búsetu. Hins vegar má nálgast þessa umræðu með því að leggja mat á afkomu og lífsskilyrði Íslendinga með tilliti til búsetusvæða. Öllum ber saman um að á landsvæðinu við Faxaflóa og næsta nágrenni eru mikil umsvif á flestum sviðum og uppbygging hröð. Á þessu landsvæði hefur verið mörg undanfarin ár mikill hagvöxtur og á sama tíma hefur við fjárlagagerð umtalsverðum fjárhæðum verið varið til viðbóta í rekstri og fjárfestingu hins opinbera hér á þessu svæði. Þær raddir hafa verið nokkuð áberandi í umræðu undanfarinna ára að orsök þeirrar þenslu sem á þessu svæði hefur staðið nú í mörg ár liggi í stóriðjuframkvæmdum austur á Reyðarfirði. Það er ekki rétt. Því síður er það rétt sem  Með fjárlögum hvers árs er lagður grunnur að starfsemi ríkisins. Í þessu frumvarpi til fjárlaga má gera ráð fyrir að til verði á vegum ríkisins um það bil 250 ný störf. Samkvæmt grófri yfirferð minni má gera ráð fyrir því að um það bil 50–60 þeirra verði til á Vestfjörðum í tengslum við mótvægisaðgerðir og tillögur Vestfjarðanefndar og það er gleðilegt. Á undanförnum árum hefur vinnumarkaður höfuðborgarsvæðisins notið þessa vaxtar sem í fjárlögunum felst því sem næst einn. Þessi vöxtur hefur verið næsta ósjálfráður og af mörgum talinn sjálfsagður. En ef þessi viðbót við vinnumarkað landsins á að eiga sér stað einhvers staðar annars staðar en hér á hagvaxtarsvæðinu kostar það oftar en ekki, oftar en æskilegt er blóð, svita og tár til að koma slíkum breytingum fram og þá eru engin skil á milli flokka í þeim efnum. Í fjárlagafrumvarpi ársins 2008 er ánægjuleg breyting á ferðinni í þessum efnum. Ríkisstjórnin hefur gripið til sérstakra ákvarðana til að bæta úr því verklagi sem viðgengist hefur og hefur lagt til að Alþingi beini fyrst af öllu sjónum sínum sérstaklega að ákveðnum svæðum til styrkingar byggð í landinu. Þar er um að ræða tillögur varðandi Vestfirðina á grunni svokallaðrar Vestfjarðanefndar auk hinna margumræddu mótvægisaðgerða sem kynntar voru í haust. Vissulega má hafa margvíslega skoðanir á þessum atriðum. Í fyrsta lagi þykja þessar aðgerðir geta ýtt undir áframhaldandi þenslu í þjóðfélaginu. Því vil ég svara á þann veg að á þessum svæðum er slíku ástandi ekki fyrir að fara, þvert á móti beinast þessar aðgerðir að þeim svæðum landsins þar sem hagvöxtur hefur verið neikvæður og byggðin liggur undir áföllum. Í öðru lagi er því haldið fram og gagnrýnt hversu skammt þessar aðgerðir gangi, þær þyrftu að vera miklu meiri og taka til fleiri svæða. Vissulega er búseta á öðrum svæðum landsins í vörn og þar vil ég sérstaklega nefna austurhluta Húnavatnssýslna og Skagafjörð, utanverðan Eyjafjörð, Þingeyjarsýslur og jaðarsvæði á Austurlandi og Suðurlandi. Ég kýs að líta svo á að aðgerðir til aðstoðar byggð á Vestfjörðum sé virðingarverð viðleitni sem beri að fagna og hún er hugsuð til þess að sporna gegn óæskilegri þróun byggðar í landinu og það ber að þakka. Hins vegar lít ég svo á að þetta verkefni sé rétt að hefjast og að óhjákvæmilegt sé að vinna tillögur og koma til framkvæmda verkefnum sem muni styrkja búsetu á öðrum svæðum landsins. Það er í mínum huga grundvallaratriði að til þess að okkur miði áfram sem þjóð verði Íslendingar að nýta gögn og gæði landsins, allar þær auðlindir sem landið býr yfir til sjávar og sveita. Forsenda þess er sú að landið haldist í byggð.

Hæstv. forseti. Ekki er langur tími til andsvara þannig að ég veð í spurningarnar. Ég þakka hv. þingmanni fyrir greinargóða ræðu og yfirlit. Mig langar fyrst að spyrja um hækkunina á liði menntamálaráðuneytisins. Fram kom í máli hv. þm. Gunnars Svavarssonar, þegar hann flutti framsöguræðu sína, að um væri að ræða 1 milljarð 558 millj. kr. sem kæmu til hækkunar á þessa liði. Ég vil fá að vita hvernig þeir skiptast annars vegar á menningarmál og hins vegar á skólamál. Mig langar líka að spyrja um hækkunina til Myndlistaskólans í Reykjavík og Myndlistaskólans á Akureyri. Um er að ræða skóla sem bera gríðarlegan kostnað af námi við listnámsbrautir á framhaldsskólastigi. Mig langar til að vita rökstuðninginn á bak við þær 5 millj. kr. sem þessir skólar tveir fá í hækkun. Er verið að bæta þeim upp það sem upp á hefur vantað árum saman til að komið sé til móts við þann kostnað sem þeir leggja út í vegna nemenda við listnámsbrautir framhaldsskólanna?

Virðulegi forseti. Ég bið hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að virða mér það til vorkunnar að ég mér gefst ekki tími til að fara nákvæmlega yfir þessa hluti hér og kann þá ekki utan að. Ég get þó svarað því sem hv. þingmaður spurði um varðandi Myndlistaskólann í Reykjavík og Myndlistaskólann á Akureyri. Tillaga meiri hlutans byggist á umsókn Myndlistaskólans á Akureyri um fjárhæð til leiðréttingar á starfsemi sinni og á sömu ósk frá Myndlistaskólanum í Reykjavík sem að auki hefur hlotið rúmlega 2 millj. kr. viðbótarstyrk á einhverjum lið undir liðnum Ráðuneyti. Ég vona að þetta stutta svar gefi einhverja vísbendingar um svör við spurningum hv. þingmanns. 

Hæstv. forseti. Ég mundi gjarnan þiggja slíkar upplýsingar sem fyrst. Við erum hér með tvo myndlistaskóla sem taka á sig umtalsverðan kostnað vegna nemenda á listnámsbrautum framhaldsskólanna. Framhaldsskólarnir fá um það bil þriðjungi meira fyrir hvern nema í myndlist en myndlistaskólarnir tveir sem um ræðir. Ég krefst þess að hv. fjárlaganefnd sé málefnaleg í hækkunum til skólanna og þeir fái hækkun sem nemur þeim kostnaði sem þeir leggja fram, og horft sé á mismuninn á þeim framlögum sem framhaldsskólarnir fá annars vegar og hins vegar umræddir myndlistaskólar. Mig langaði að ræða við hv. þingmann um skiptingu safnliða og spyrja hvers vegna ekki hafi verið staðið við samkomulagið, sem ég tel að gert hafi verið við formenn nefndanna, um að nefndirnar yrðu með í ráðum á enda, þ.e. til 

Virðulegi forseti. Ég leyfi mér að fullyrða að tillaga fjárlaganefndar um myndlistaskólana og hækkun á framlögum sé tekin með eins málefnalegum hætti og unnt var í ljósi upplýsinga sem nefndin hafði. Ég vil undirstrika að ég tel réttast að ráðuneyti menntamála geri samninga við skólastofnanirnar tvær og er sammála hv. þingmanni um mikilvægi þeirra. Það samkomulag sem vitnað var til milli fjárlaganefndar og menntamálanefndar stóð allt að því leytinu til að engar tillögur nefndarinnar voru hreyfðar. Fjárlaganefnd bætti hins vegar við úthlutanir undir safnliðum. Það hve lítið samráðið var að mati hv. þingmanns má sennilega fyrst og fremst skýra með því hversu seint menntamálanefnd skilaði af sér tillögum til nefndarinnar.

Þetta er rangt.

Virðulegi forseti. Býsna margt merkilegt kom fram í ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar. Mig langar að spyrja hann um tvennt. Í tilefni af þeim orðum sem hann lét falla um stöðuna á landsbyggðinni undir lok ræðu sinnar vil ég spyrja hvort hann styðji þá hugmynd iðnaðarráðherra, sem fram kom í þingsölum í gær, að skipuð verði nefnd til að taka saman tillögur til úrbóta í atvinnumálum á hinu gamla Norðurlandi vestra, nefnd sem mundi starfa eftir svipaðri uppskrift og Vestfjarðanefndin gerði, sem hæstv. forsætisráðherra skipaði í aðdraganda síðustu alþingiskosninga. Síðari spurningin er um skiptingu á því fjármagni sem ætlað er til framhaldsskóla almennt, 215 millj. kr., annars vegar skiptingu á milli Vestfjarða og Suðurnesja og hins vegar hvaða skóli eigi að fá fjárveitinguna á Vestfjörðum. Á tillögunni má skilja að það hljóti að vera Menntaskólinn á Ísafirði.

Virðulegi forseti. Ég er síknt og heilagt rekinn á gat varðandi skiptingu ýmissa mála undir liðnum Menntamál. Ég hef ekki skiptinguna á þeim 140 millj. kr. sem eiga að fara til verknámsdeilda, ef ég man rétt, á Suðurnesjum og Vestfjörðum. Við skulum með gleði vinna þær upplýsingar í fjárlaganefnd og koma þeim til hv. þingmanns. Hv. þingmaður spurði um orðræðu hæstv. iðnaðarráðherra. Ég er innilega sammála því sem fram kom í máli ráðherra. Ég held þó að hann hafi ekki tekið jafnsterkt til orða og hv. þingmaður gaf til kynna. Hins vegar hljóta, líkt og kom fram í framsögu minni áðan, íbúar annarra svæða sem standa höllum fæti að gera kröfu til þess að unnið verði að úrbótum á þeirra svæðum með hliðsjón af því hvernig unnið var fyrir Vestfirði. Því ber að fagna og ég fagna sérstaklega og treysti góðu samstarfi við hæstv. iðnaðarráðherra í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég fagna afstöðu hv. þingmanns. Þá liggur fyrir að þungavigtarmenn úr báðum stjórnarflokkunum eru sammála um að setja á fót nefnd til að koma saman tillögum til eflingar atvinnulífi á hinu gamla Norðurlandi vestra. Ég vænti þess að þess verði ekki langt að bíða að nefndin verði skipuð og taki til starfa. Nú er lokið þeim leiðangri sem lagt var af stað í fyrir fjórum árum, aðför að fjárhag Landspítalans, en þá var ákveðið að skerða fjárframlög til spítalans um 700 millj. kr. á ári og áformað að gera annað eins til viðbótar. Sem betur fer kom það aldrei að fullu til framkvæmda. Með tillögunum sem nú liggja fyrir hafa þau áform sem þá voru uppi, um aðhald í rekstri spítalans, verið lögð á hilluna. Þó það sé gott í sjálfu sér er ég hræddur um að sá leiðangur hafi haft ýmislegt slæmt í för með sér en ekki nokkurn ávinning.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni og varaformanni fjárlaganefndar fyrir yfirgripsmikla og ítarlega ræðu og þau sjónarmið sem komu fram í ræðu hans um kjör landsmanna óháð búsetu. Ég vil líka nota tækifærið til að fagna því að verið sé að hleypa af stokkunum fjárveitingu til að stofna framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Það var eitt af fyrstu þingmálum sem ég flutti fyrir einum átta árum. Ég fagna einnig byrjunarfjárveitingu til framhaldsskóla í Mosfellsbæ. Með virðulegan forseta hér á bak við, sem áður var bæjarstjóri í Mosfellsbæ, er það fagnaðarefni að sú fjárveiting skuli komin. Ég hef flutt ítarlegar tillögur um það. Ég spyr þá um háskóla á Vestfjörðum. Vill hv. þingmaður styðja háskóla á Ísafirði?

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jóni Bjarnasyni þessar hugleiðingar og hlý orð í garð félaga í hv. fjárlaganefnd. Beinu spurningarnar til mín lutu að háskóla á Ísafirði. Síst skal standa á mér að taka undir allar hugmyndir um að auka möguleika fólks á þessum svæðum til að bæta menntun sína. Ég er tilbúinn til að ræða allar góðar hugmyndir í þá veru, hvort heldur það er háskóli eða eitthvað annað. Ég vil ræða hugmyndir af því tagi og er tilbúinn til þess hvað svo sem kemur út úr því. Hv. þingmaður nefndi framhaldsskólana. Það er ljóst, og er eitt af þeim atriðum sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spurði um áðan, að í fjárlagafrumvarpinu er verið að veita töluvert mikla fjármuni til viðbótar og ekki síður í tillögum meiri hlutans. Það er hluti af þeim eina og hálfa milljarði sem hv. þingmaður spurði um áðan.

Frú forseti. Á sínum tíma var tekist á um Háskólann á Akureyri. Mjög sterk öfl vildu halda honum sem útibúi frá Háskóla Íslands, en forsenda fyrir vexti hans var að hann væri sjálfstæður. Nákvæmlega sömu rök eiga við um háskóla á Vestfjörðum. Fyrir þinginu liggur tillaga um að skrefið sé stigið um ákvörðun sem ekki liggur fyrir af hálfu stjórnvalda. Ég þakka hv. þingmanni góð orð hvað það varðar. Ég vil líka fagna 700 millj. kr. sem lagðar eru til tengivega. Um það hef ég flutt tillögu á hverju þingi í nokkur ár, aukið framlag til safn- og tengivega, og það er ánægjulegt að sjá það hér. Mér finnst aftur á móti sorglegra að sjá hvernig staðið er að heilbrigðisstofnunum víða um land. Ég nefni Blönduós, Austurland, Suður-Þingeyjarsýslu og fleiri heilbrigðisstofnanir sem fá ekki viðbót, og starfsemin á Blönduósi er meira að segja skert. Mig minnir að það hafi verið samkomulag hjá okkur að málefni heilbrigðisstofnana ætti að 

Virðulegi forseti. Ánægjulegt var að heyra óstjórnlegan fögnuð hv. þm. Jóns Bjarnasonar yfir 700 millj. kr. framlagi til safn- og tengivega. Ég deili þeim tryllingslega fögnuði með hv. þingmanni.  Varðandi það sem hv. þm. Jón Bjarnason sagði um heilbrigðisstofnanir þá hef ég trú á því að verið sé að rugla saman 250 millj. kr. framlagi í fjáraukalögum - hv. þingmaður hristir höfuðið svo að mér sýnist að það sé misskilningur hjá mér. Ég er þá að rugla saman atriðum og biðst velvirðingar á því.

Virðulegur forseti. Líkt og hv. þm. Jón Bjarnason fagna ég þeim tillögum sem hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hefur gert grein fyrir. Ég þakka honum fyrir yfirgripsmikla ræðu. Sérstök ástæða er til að fagna framlagi til Mannréttindaskrifstofu Íslands, 10 millj. kr. Það hefur verið umfjöllunarefni ár eftir ár og við mörg barist fyrir því framlagi enda mjög mikilvægt fyrir þingið að hafa aðgang að Mannréttindaskrifstofunni og fá hana til að veita umsagnir um þau lagafrumvörp sem hér eru til umfjöllunar. Það er mikilvægt að þingið veiti Mannréttindaskrifstofunni beint framlag án milligöngu framkvæmdarvaldsins. En ég vildi spyrja hv. þingmann hvort þau framlög sem hér eru til þjónustu við blinda og sjónskerta séu ekki þannig hugsuð af hálfu fjárlaganefndar að þau nægi til að uppfylla samþykkt ríkisstjórnarinnar frá því fyrr á árinu um að stórefla þjónustu við blinda og sjónskerta, ekki síst blind og sjónskert grunnskólabörn, og tvöfalda fjölda stöðugilda í þeirri starfsemi úr 13 í 26. Ég vildi biðja hv. þingmann um að staðfesta það ef svo er.

Virðulegi forseti. Þetta verður stutt að þessu sinni. Svarið er einfaldlega að það er mat ráðuneytisins að við þeim óskum sé unnt að verða með þeim tillögum sem ríkisstjórnin hefur lagt fram til að mæta úrbótum í þessum málaflokki.

Ég þakka hv. þingmanni fyrir að upplýsa okkur um þetta og fagna stórbættri þjónustu. Það var sannarlega mikilvægt að bæta úr henni. Sem formaður umhverfisnefndar þingsins vil ég líka fá að þakka hv. fjárlaganefnd fyrir afgreiðslu mála varðandi þjóðgarðinn á Snæfellsnesi. Það er ákaflega mikilvægt að við ráðumst í þá uppbyggingu sem þar er fyrirhuguð. Við höfum á undanförnum árum verið að friðlýsa og gera að þjóðgörðum ýmis svæði út um landið án þess að því hafi fylgt fjármagn, framkvæmdir og uppbygging. Ef sátt á að vera um að friðlýsa helstu náttúruperlur landsins verður fólkið sem þar býr að finna að alvara fylgi af hálfu þingsins með fjármunum, framkvæmdum og uppbyggingu á þjónustu og starfsemi. Ég vil að lokum vekja athygli á 100 millj. kr. framlagi vegna skerðingar lífeyrissjóðanna á greiðslum til öryrkja. Það er kostnaðarauki sem Tryggingastofnun verður fyrir vegna tekjutenginga hjá lífeyrissjóðunum. 

Frú forseti. Ég vil hér við upphaf máls míns og á þessu stigi umræðunnar grennslast aðeins fyrir um viðveru ráðherra, hvernig sé með ráðherra þeirra málaflokka sem helst eiga hér undir. Reyndar eiga allir ráðherrar ríkisstjórnarinnar hér mikilla hagsmuna að gæta í fagráðuneytum sínum. Venjan og hefðin hefur verið sú að fagráðherrar, jafnt sem fjármálaráðherra og forsætisráðherra, séu hér jafnan viðstaddir ef eftir því er óskað, ef einhverjir þingmenn óskuðu eftir að ræða við þá um fjárlagafrumvarpsmálefni einstakra viðfangsefna eða ráðuneyta. Ég hefði sérstaklega óskað eftir því að hæstv. forsætisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra væru hér, sérstaklega þegar ég flyt fyrri hluta ræðu minnar af því að ég ætla að ræða þá um efnahagsmál, ríkisfjármál, hina almennu stöðu og hinar almennu kringumstæður sem eru við afgreiðslu þessa fjárlagafrumvarps.

Hv. þingmaður. Forseti gerir ráðstafanir til að sjá til þess að ráðherrar verði í salnum.

Ég þakka það, þakka forseta fyrir að bregðast vel við. En áður en ég vík að efnahagsmálunum og hagstjórninni er kannski ástæða til að fara aðeins yfir það sem hér var nokkuð rætt, bæði í gærkvöldi og í morgun, aðstæðurnar sem hafa verið búnar þessari umræðu sem hefði að dómi okkar margra mátt vera betri. Við fórum fram á það, bæði í gærkvöldi og hér í morgun, að þessari umræðu yrði frestað að minnsta kosti til morguns, m.a. vegna þess að mönnum var nokkur vandi á höndum þegar þingskjöl komu jafnseint fram og raun bar vitni auk þess sem ýmis óvissuatriði plaga dálítið umræðuna og hafa orðið hér tilefni orðaskipta, breytingarnar á Stjórnarráðinu og fleira. Ég ætla ekki að endurtaka þá umræðu alla en bæta þó aðeins við um hinar almennu aðstæður Alþingis til að takast á við það viðfangsefni að fá fjárlagafrumvarp að hausti ekki fyrr en 1. október. Þá er ekkert óskaplega mikill tími til stefnu til að ljúka því í fyrri hluta desembermánaðar eins og nú er orðin venjan að reyna, og er í sjálfu sér ágætt að fjárlagafrumvarp hljóti hér afgreiðslu þann 10. desember eða þar um bil. Það sem ég tel sérstaklega mikið umhugsunarefni í þessum efnum er á hvaða gögnum Alþingi verður að byggja vinnu sína þegar það, og auðvitað fyrst og fremst fjárlaganefnd, tekur til við að reyna að sinna þeirri meginskyldu sinni sem er skylda allra þingnefnda, að rannsaka mál sem til þeirra berast. Þá eru aðstæðurnar þannig í aðalatriðum, frú forseti, að við fáum í hendurnar tvö gögn. Við fáum þetta örþunna skjal hér, næfurþunnan pappír sem heitir þjóðhagsáætlun forsætisráðuneytisins, og er satt best að segja svo rýr að það hálfa væri nóg. Áætlunin er hér, forsíðan, inngangur og helstu niðurstöður, tvær töflur á blaðsíðu 3, tvær töflur á blaðsíðu 4 og ein tafla á blaðsíðu 5, búið. Þetta er þjóðhagsáætlun fyrir árið 2008 sem lögð er fram af forsætisráðherra 2. október 2007. Hitt ritið er að vísu aðeins meira að vöxtum en þó engin ósköp. Það er þjóðarbúskapurinn, haustskýrsla 2007 - frá hverjum? Frá fjármálaráðuneytinu. Alþingi fær tvö gögn í hendur, bæði frá framkvæmdarvaldinu, bæði frá ráðherrum sem eiga gríðarlegra hagsmuna að gæta í sambandi við fjárlögin, pólitískra hagsmuna, og á þeirra ábyrgð eru þessi gögn lögð fram. Ég er að sjálfsögðu ekki að segja að þau séu ekki vönduð eftir því sem þau geta verið og svo langt sem þau ná, en þau eru ekki mat sjálfstæðs óháðs aðila á þjóðhagsforsendum, horfum í efnahagsmálum eða öðru slíku. Þá verða menn að reiða sig á aðra hluti og þannig er nú komið hjá okkur að það er ekki öðrum stórum opinberum aðilum til að dreifa til viðbótar þessu en þá Seðlabankanum. Vissulega er góð gögn að sækja í smiðju Seðlabankans eins og tímaritið Peningamál sem ársfjórðungslega kemur út með miklum upplýsingum og ýmis önnur rit og gögn á vegum Seðlabankans. Það má nefna skýrslur og ráðgjöf alþjóðlegra stofnana eins og OECD og Alþjóðabankans. En það vantar það sem áður var grundvallargagn umræðna af þessu tagi, álit Þjóðhagsstofnunar, rækilegar og ítarlegar skýrslur Þjóðhagsstofnunar og ráðgjöf hennar. Það var stuðningur Þjóðhagsstofnunar við fjárlagavinnuna. Sá möguleiki var fyrir hendi að senda þangað til útreiknings og skoðunar hugmyndir að breytingartillögum, fá á þeim mat, fá þær útreiknaðar og þar fram eftir götunum. Þetta hvarf þegar Þjóðhagsstofnun var lögð niður og ekkert annað hefur komið í staðinn. Menn vísa stundum til greiningardeilda bankanna og annarra slíkra hluta en þeir eru að sjálfsögðu ósambærilegir við þá stöðu sem Þjóðhagsstofnun hafði áður, það hlutverk og þá skyldu sem hún hafði að þjóna, ekki síst Alþingi Auðvitað var oft deilt um það hvort Þjóðhagsstofnun væri sá óháði aðili sem menn gætu reitt sig á að legði algerlega hlutlaust eða hlutlægt og óháð mat á hlutina en það var þó enginn vafi á því að Þjóðhagsstofnun stóð að því leyti til allt öðruvísi en þeir embættismenn innan ráðuneyta sem hér matreiða hluti fyrir okkur núna. Það sem verra er auðvitað er að gagnagrunnurinn sem byggt er á í veigamiklum mæli - hver er hann? Hvernig er þjóðhagsáætlanagerðin unnin í dag borið saman við það þegar Þjóðhagsstofnun var miðlæg í því að leggja grunninn og safna upplýsingunum og vann það verkefni með aðilum eins og Hagstofunni, samtökum í atvinnulífinu og öðrum slíkum? Ég hef vissar efasemdir um að fyllt hafi verið í það gat sem skapaðist einnig að þessu leyti þegar Þjóðhagsstofnun hvarf af vettvangi. Það var rætt um það á sínum tíma, og reyndar fluttum við um það hér tillögur, að í stað þess að Þjóðhagsstofnun yrði lögð niður yrði hún færð til Alþingis og mundi eftir það starfa í skjóli Alþingis sem óháð hagstofnun með svipuðum hætti og Ríkisendurskoðun gerir og umboðsmaður Alþingis. Það hefði að sjálfsögðu verið hið eina rétta í staðinn fyrir að slá hana af með þeim fantalegu vinnubrögðum sem þá voru á sínum tíma viðhöfð. Ef ekki, þá hefði í öllu falli verið lágmark að einhvers konar hagdeild eða starfsemisstuðningsstofnun við Alþingi hefði litið dagsins ljós í staðinn og þjónað því hlutverki sérstaklega að vera Alþingi til ráðuneytis og stuðnings við fjárlagagerð og önnur efnahagsleg mál sem hér eru að sjálfsögðu stanslaust á dagskrá. Nefndir eins og efnahags- og viðskiptanefnd, nú efnahags- og skattanefnd og svo viðskiptanefnd, hefðu að sjálfsögðu haft mjög mikinn styrk af því að hafa aðgang að slíkri stofnun, og fjárlaganefnd sjálf að sjálfsögðu. Nú eru boðaðar nýjar stofnanir í ræðum úti í bæ, eins og við heyrðum í gær, og mönnum verður ekkert fyrir í þeim efnum. Ég heyrði það í fyrsta skipti að það ætti að fara að stofna sérstaka hermálastofnun. Það virðist ekki vera tiltökumál og ekki vandamál þegar framkvæmdarvaldið á í hlut og einhver gæluverkefni þess. Alþingi hefur hins vegar ekki mátt hreyfa sig spönn frá rassi í þessum efnum. Ég vísa til þess sem hv. formaður fjárlaganefndar hefur sagt hér af góðum hug um vilja sinn til að vanda vinnubrögð og betrumbæta þau þó að mér skiljist að vísu að fátt af því hafi komist til framkvæmda enn heldur bíði betri tíma að taka til í þeim efnum.  Ég held að það væri mjög vel ráðið og gott fyrir aðra aðila líka, svo sem þá sem eru með greiningarstarfsemi úti í þjóðfélaginu, hjá bönkum og fjármálastofnunum. Það væri alveg sérstaklega gott, held ég, fyrir ríkisstjórnina og ráðuneytin sem vinna að ríkisfjármálum, skattamálum og öðru slíku, að fleiri aðilar skoðuðu þessi mál og hefðu sérþekkingu á þeim. Menn gætu borið saman mismunandi mat á stöðunni og annað í þeim dúr. Þetta var um það, frú forseti, og ekki meira um þann þátt málsins að þessu sinni. Það sem mig langar þá næst að nefna eru að sjálfsögðu efnahagsmálin, hagstjórnin og allar þær aðstæður sem þar blasa við okkur, nú þegar verið er að ræða fjárlög fyrir árið 2008. Hér var mikil gleðistund í fyrradag þegar menn fréttu af lífsgæðaskýrslu Sameinuðu þjóðanna og þau tíðindi spurðust að Ísland væri þar í 1. sæti. Þar höfðu menn sönnunina fyrir því hversu skínandi gott þetta væri allt saman hjá okkur og gleðilegt. Það er að sjálfsögðu ánægjulegt að Ísland skuli í alþjóðlegum samanburðarmælingum standa vel að þessu leyti og við hliðina á hinum Norðurlöndunum og öðrum iðnríkjum. Veruleikinn er samt sá að það er ótrúlega lítill munur á 1.–10. eða 1.–15. sætinu í þessari könnun. Af hverju er það? Það er af því að vestræn iðnríki hnappast þar öll saman og eru á ótrúlega svipuðu róli þegar betur er að gáð. Það munar einum til tveimur stigum á ríkjum í 1.–5. eða 5.–10. eða 10.–15. sæti. Miklu meiri munur er þegar kemur neðar á skalann og alveg sérstaklega dapurlegt er að sjá hversu ótrúlega bágborið ástandið er í þeim ríkjum sem verma neðri hluta hans. Nú er þessi skali lofsvert framtak í sjálfu sér af hálfu Sameinuðu þjóðanna og segir miklum mun meira en fyrri hráar mælingar, t.d. á þjóðartekjum einum eða þjóðartekjum á mann, því að þarna er reynt að taka fleiri þætti með sem vissulega segja mikið um lífsgæði í viðkomandi löndum, svo sem langlífi, sem væntanlega segir mikið um heilbrigðiskerfið, aðbúnað ungbarna og aldraðra o.s.frv. Svo eru þættir eins og læsi, menntasókn og annað í þeim dúr. Menn skyldu samt mjög varast að oftúlka þessar niðurstöður. Ég blandaði mér ekki í þennan hallelújakór sem að mestu leyti var hér þegar þetta var á dagskrá í umræðum um störf þingsins. Þetta verður kannski ekki rætt af miklu viti efnislega við slíkar kringumstæður í einnar mínútu eða tveggja mínútna ræðutíma. Um leið og ég endurtek að það er að sjálfsögðu gleðilegt að Norðurlöndin að þessu leyti, og Ísland nú, skora þarna hátt skulum við í fyrsta lagi greina hvers vegna það er og í öðru lagi hafa fyrirvarana á hreinu um það hvað þessar mælingar segja og hvað þær segja ekki. Norðurlöndin koma verulega á óvart, ekki bara í þessum mælingum, heldur fjölmörgum öðrum. Það hefur komið einna mest á óvart í alþjóðlegri umræðu um efnahagsmál og samkeppnisstöðu ríkja á undanförnum árum hversu sterkt Norðurlöndin standa þegar kemur einnig að samkeppnishæfni í hinum hnattvæddu hagkerfum. Sérstaka undrun vekur það auðvitað fjrálshyggjumönnum að þessi undur og stórmerki skuli gerast vegna þess að kenningin hefur verið sú að hin þunga skattbyrði á Norðurlöndunum hljóti að sliga þau og gera þau ósamkeppnisfær. Það er nú öðru nær, það kemur í ljós að þvert á móti standa Norðurlöndin vel, ekki bara þegar mæld eru lífsgæði, langlífi, læsi, jöfnuður, heldur líka samkeppnishæfni efnahags- og atvinnulífsins. Traust opinbert heilbrigðiskerfi og menntakerfi eru ekki bara einhverjar byrðar á herðum þjóðarbúskaparins, heldur leggur grunn að mjög samkeppnishæfu samfélagi til viðbótar því að tryggja lífsgæðin sem aftur gerir það að verkum að Norðurlöndin skora svona hátt, m.a. í lífsgæðamælingum Sameinuðu þjóðanna. Við þurfum auðvitað að huga að fleiru. Munum hvað þessar mælingar segja okkur ekki. Munum hvað lífsgæðastuðullinn, byggður á þessum þremur meginbreytum, mælir ekki. Þorvaldur Gylfason ritar athyglisverða grein um það í dag einmitt og ég leyfi mér að vitna aðeins í hana, kannski ekki lesa upp úr henni orðrétt en vitna þar í gagnlegar ábendingar um það sem ekki er mælt í þessum skýrslum. Ég hef einmitt grúskað í því undanfarin ár þegar ég hef tekið þessa skýrslu mér í hendur sem ég hef gert reglulega. Þessi vísitala skoðar í fyrsta lagi ekki tekjur á hverja vinnustund, ekki framleiðnina sem slíka. Þá skulum við muna eftir því að Íslendingar vinna næstum 10 klukkustundum lengur í viku hverri að meðaltali en margar þjóðirnar sem við erum þarna að bera okkur saman við. Það er miklu meiri vinna á bak við þá verðmætasköpun sem skilar okkur jafnhátt og raun ber vitni á þeim hluta skalans, í þjóðartekjum á mann. Í annan stað, og það er sýnu alvarlegra fyrir Ísland, skoðar þessi mælikvarði ekki hvernig tekjurnar verða til og hvort innstæður eru fyrir útgjaldastigi samfélagsins. Þetta skoðar ekki hvort menn ná upp háum tekjum með því að ganga á eignir sínar, með því að ganga t.d. á náttúruna, með því að safna skuldum. Það er ekkert skoðað. Munum þá eftir því að sú sorglega staðreynd blasir við okkur að skuldaaukning íslenska þjóðarbúsins er ískyggileg einmitt á árunum sem við erum að klifra upp þennan stiga. Það er ekki mælt þarna. Hvað eru þessar stórauknu erlendu skuldir annað en ávísun á þyngri greiðslubyrði á komandi árum? Við vitum að slíku tímabili hlýtur að ljúka því að við getum ekki bætt á skuldirnar endalaust og lifað um efni fram. Ég mun koma betur að því síðar í ræðunni. Í þriðja lagi mælir þessi skýrsla ekki skiptingu auðsins innan samfélaganna. Þetta eru brúttómeðaltalstölur. Við gefum ekki upp og höfum ekki gert undanfarin ár skiptinguna á þeim viðurkenndu mælikvörðum sem er notast við að svo miklu leyti sem hún er höfð til hliðsjónar, þ.e. mælingar samkvæmt svonefndum Gini-stuðli sem af einhverjum undarlegum ástæðum hefur verið mikið feimnismál að nefna á Íslandi síðustu árin. Ef misskiptingin eykst og það er ekki tekið með í reikninginn að með því veikjast kannski undirstöður hins samheldna samábyrga samfélags getur það læðst illilega aftan að okkur. Það er ein af ástæðum þess að Bandaríkin hrapa nú hratt niður stigann. Það er umhugsunarefni að sjá hvernig það mikla stórveldi sem notar jafngríðarlega mikið af auðlindum jarðarinnar í sína þágu, mengar langt umfram nokkra aðra þjóð miðað við höfðatölu, notar meiri hráefni og auðlindir en nokkurs staðar annars staðar á byggðu bóli, jafnvel svo að talið er að upp undir 40% af brúttóauðlindanýtingu jarðarinnar standi í raun að baki verðmætasköpun og eyðslu bandaríska hagkerfisins. Útkoman er svo ekki glæsilegri hjá þessu fyrirmyndarríki kapítalismans, fyrirmyndinni sjálfri, frjálshyggjumusterinu Bandaríkjunum en svo að þeir dúndra niður stigann ár eftir ár. Þar eru reyndar líka mörg sjúkdómseinkenni í hagkerfinu sem við þekkjum, því miður. Þar er viðvarandi viðskiptahalli og skuldasöfnun. Í raun og veru fjármagna Kínverjar skuldasöfnun og viðskiptahalla Bandaríkjanna, það er nú bara þannig. Sumir halda því fram að ef það gangi lengi enn muni Kínverjar taka þá upp í skuld, svona einhvern tíma þegar líður aðeins lengra inn í öldina. Þetta var um lífsgæðaskýrsluna og voru þau varnaðarorð að ganga hægt um gleðinnar dyr og taka með fyrirvörum þeim gleðiboðskap sem þar er fram reiddur þó að það sé að sjálfsögðu ánægjulegt, og ég endurtek það, að við komum vel út úr slíkum mælingum að svo miklu leyti sem þær segja einhverja raunsanna sögu og innstæður eru fyrir því sem við erum að tala þar um. Að öðru leyti verður að segjast eins og er að efnahagslegar aðstæður og staða í hagstjórn hafa sennilega ekki í býsna langan tíma verið jafnóvissar og að mörgu leyti jafnmikið áhyggjuefni og þær eru núna. Verðbólga virðist vera að festa hér varanlegar rætur. Hún er utan viðmiðunarmarka Seðlabankans missirum saman og bjartsýnustu spár gera ráð fyrir því að hún komist aftur inn fyrir þau mörk einhvern tíma á árinu 2009. Seðlabankinn sjálfur metur það núna svo í nýjustu greiningu sinni í Peningamálum, hefti 3 á árinu 2007, að vonir standi til þess ef allt gengur vel og ekkert óvænt verður til þess að torvelda þeim enn frekar viðleitnina að ná tökum á verðbólgunni hafist það á árinu 2009. Verðbólgan er nú komin yfir 5% á nýjan leik á ársgrundvelli. Í staðinn fyrir að lækka þessa haustmánuði eins og hún átti að gera samkvæmt eldri spám og vera að nálgast 3% og viðmiðunarmörk Seðlabankans fer hún núna upp mánuð eftir mánuð. Undirliggjandi verðbólga er 7% þegar óvissuþættir og tímabundnir þættir sem breyta henni eru síaðir frá. Erlendar skuldir þjóðarbúsins hafa aldrei verið meiri og þær hækka enn. Á öðrum ársfjórðungi óx hrein erlend staða enn og hækkaði um 133 milljarða kr. á öðrum ársfjórðungi. 133 milljarða kr. á einum ársfjórðungi, það eru dálítið miklir peningar sem hrein erlend staða þjóðarbúsins versnaði um. Það eru 133 þús. millj. Það munar litlu að það sé hálf milljón á mannsbarn. Þetta er ekki allt of gott, Íslendingar. Hrein erlend skuldastaða jókst meira. Hún fór upp um 184 milljarða kr. á þremur mánuðum.  Þegar kemur að öllum hinum máttarstoðum þjóðfélagsins er staðan því miður ekki svona. Skuldir íslenskra heimila eru sennilega orðnar þær mestu í heimi. Þær eru komnar yfir 240% af ráðstöfunartekjum ef minni mitt svíkur ekki. Þær eru á hraðri uppleið enn þann dag í dag og sú breyting er nú að verða að skuldaaukningin er að mestu leyti í erlendri mynt. Erlendar skuldir heimilanna eru núna komnar í 120 milljarða eða þar um bil - og hvað gerist þá? Þá kemur til sögunnar mikil vaxta- og gengisáhætta hjá heimilunum til viðbótar því. Það má segja að hún endurspegli að sínu leyti það sama og verðbólguáhættan er á innlendum lánum sem að mestu leyti eru verðtryggð. Ætli mörgum muni ekki bregða í brún sem hafa tekið erlend húsnæðislán ef gengi krónunnar hrynur t.d. um 20% á skömmum tíma og hinar erlendu skuldir hækka sem því nemur? Ætli mörgum bregði ekki ískyggilega í brún þegar þeir sjá í íslenskum krónum skuldir sínar fara upp með þeim hætti og þegar það bætist svo við að vextir eru heldur hækkandi almennt á erlendum mörkuðum ef frá eru talin helst Bandaríkin? Þetta er skuldastaðan. Væri nú gaman ef hæstv. fjármálaráðherra punktaði það hjá sér og ræddi aðeins við okkur um það á eftir, og ekki væri síður gaman ef hæstv. forsætisráðherra væri mættur til leiks og vildi aðeins fara yfir hér á eftir með okkur ummæli sín um 

Forseti upplýsir hv. þingmann um að hæstv. forsætisráðherra er með skráða fjarvist í dag.

Það er mjög miður, virðulegi forseti. Ég get að sjálfsögðu engar athugasemdir gert við það og forsætisráðherra hefur sjálfsagt lögmætar ástæður fyrir því, en það er mjög miður að forsætisráðherra skuli þurfa að vera erlendis þegar 2. umr. um fjárlagafrumvarpið fer fram. Þá er auðvitað meginefnisumræða málsins og væri æskilegt að hæstv. forsætisráðherra væri hér til að svara fyrir þá hluti. Ég hef nefnilega mikinn áhuga á því að ræða við hæstv. forsætisráðherra, alveg sérstaklega um viðbrögð hans þegar matsfyrirtækið Standard & Poor's breytti núna fyrir nokkrum dögum lánshæfismatsstöðu Íslands úr stöðugri í neikvæða. Nú hefur það gerst á skömmum tíma, þ.e. á hálfu ári, að tvö af hinum stóru erlendu matsfyrirtækjum - sem eru kannski aðallega þrjú - hafa núna breytt lánshæfisstöðu Íslands, annað stöðunni, hitt matinu sjálfu. Í marsmánuði sl. lækkaði Fitch Ratings lánshæfismat Íslands. Þá var nöldur og tuð og það var talið að þeir væru illa upplýstir um íslenskt efnahagslíf af því að þeir breyttu matinu til hins verra, sömu aðilar og gjarnan voru taldir óskeikulir á meðan þeir töldu allt vera í lagi. Svo kom Standard & Poor's um daginn og breytti horfunum úr stöðugum í neikvæðar þannig að tvö af stóru fyrirtækjunum hafa sem sagt gert breytingar á stöðu Íslands - og hvers vegna?  Það eina sem heldur henni auðvitað uppi er sterk staða ríkissjóðs, það er algjörlega ljóst, þess vegna er ekki búið að fella Ísland verulega niður þarna og að lánskjör okkar skuli þó ekki hafa versnað meira en raun ber vitni. Álagið á bankana segir líka sína sögu. Þó að óróleikinn á fjármálamörkuðum að undanförnu sé þar kannski aðalþátturinn er það ekki að ástæðulausu sem bankarnir hafa þurft að sæta mun óhagstæðari lánskjörum á undanförnum vikum og mánuðum en áður var.

Hv. þingmaður, forseti óskar eftir að þingmaður geri hlé á ræðu sinni meðan gert er hálftímahlé á fundi.

Ég held að ég hljóti að verða að gera það, frú forseti, því að ég á nokkuð eftir af ræðu minni.

Herra forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni að ég hafði rætt nokkuð efnahagsástand og hagstjórn og stöðuna í þeim efnum. Ég hefði reyndar gjarnan kosið og óskaði eftir því að forsætisráðherra og fjármálaráðherra væru viðstaddir. Mér er nú tjáð að hæstv. forsætisráðherra sé með fjarvist og jafnvel staddur erlendis, sem ég auðvitað hlýt að harma að skuli vera við 2. umr. fjárlaga. En ég er þakklátur fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hefur verið á svæðinu og brugðið fyrir af og til. Ég hef rætt nokkuð um verðbólgu og erlendar skuldir og þá staðreynd að tvö alþjóðleg matsfyrirtæki hafi lækkað lánshæfismat Íslands með stuttu millibili. Aðrar aðstæður þekkja menn vel frá umræðum undanfarinna mánaða og missira, háa vexti og gengi krónunnar sem er hátt af þeim ástæðum að Seðlabankinn hefur með vaxtaákvörðunum myndað mikinn vaxtamun milli Íslands og nálægri landa. En það er afleiðing af viðleitni hans til að kæla niður hagkerfið og halda aftur af verðbólgu. Frumorsakir vandans eru þó augljóslega ekki hinir háu vextir. Þeir eru afleiðing af ástandi sem skapaðist í hagkerfinu eða var öllu heldur búið til. Þess vegna var það dálítið skrýtið áðan þegar ég heyrði í umræðum fyrr í dag er menn lögðu lykkju á leið sína í umræðum, m.a. hv. þm. varaformaður fjárlaganefndar Kristján Þór Júlíusson, til að hvítþvo stóriðjuframkvæmdir af því að bera nokkra sök í þessum efnum. Seðlabankinn benti réttilega á það í sínum ritum að núverandi vaxtastig væri ekki frumorsök vandans. Það bjó ekki til þessar aðstæður í hagkerfinu heldur eru hinir háu vextir afleiðing af aðstæðum sem sköpuðust hér vegna pólitískra ákvarðana og eru af tvennum toga. Annars vegar ákvarðanir um framkvæmdir og aðgerðir sem kyntu undir þenslunni og hins vegar mistök í hagstjórn sem gerðu illt verra. Það þýðir ekki fyrir menn, burt séð frá því hvaða afstöðu þeir hafa til stóriðjuframkvæmda, hvort sem þeir studdu byggingu Kárahnjúkavirkjunar eða ekki - sem ótrúlega margir gerðu og sjá nú sumir eftir sem það gerðu - að neita því að þar er af finna eina helstu frumuppsprettu, einn helsta orsakavald þess þensluskeiðs sem við lentum í upp úr 2002 og hefur ríkt síðan. Það var ákvörðun um hinar umfangsmiklu og samanþjöppuðu stóriðjuframkvæmdir, sem urðu reyndar meiri og á styttri tíma en búist hafði verið við þegar hagspár voru gerðar á árinu 2001–2002, sem Seðlabankinn benti þá á strax í skýrslu sinni haustið 2003, að mundi valda meira álagi á stýritæki peningamála en nokkurs staðar annars staðar þekktist á byggðu bóli. Seðlabankinn sagði í skýrslu að þess væru sennilega engin dæmi að fjárfestingar sem næmu milli 30 og 40% af vergri landsframleiðslu opins hagkerfis með fljótandi gjaldmiðil dældust inn í hagkerfið á örfáum árum. Ég las upp úr þessu áliti Seðlabankans úr þessum ræðustól á þeim tíma. Ég man eftir því m.a. að norrænir þingmenn sem voru hér á fundi, efnahagsnefnd Norðurlandaráðs, fékk fyrirlestra frá sérfræðingum, frá hagstofnunum og bönkum. Þeir menn spurðu í forundran: Hvernig ætla menn að ráða við hagstjórnina við slíkar aðstæður? En það var ekki eins og það væri nóg að taka pólitískar ákvarðanir um þessar framkvæmdir því það voru þær. Þær voru sannarlega pólitískar og stjórnvöld höfðu öll tök á að stýra þessu öðruvísi ef þau hefðu viljað: Kárahnjúkavirkjun, bygging álvers á Reyðarfirði, stækkun álversins á Grundartanga og tilheyrandi virkjanir hér á suðurhorninu og reyndar fleiri stórframkvæmdir, virkjunarframkvæmdir Hitaveitu Suðurnesja og þar fram eftir götunum. Til viðbótar þessu komu skattalækkanir, sem á núverandi verðlagi eru sjálfsagt af stærðargráðunni 35–40 milljarðar kr., á þremur árum á síðasta kjörtímabili. Þær voru boðaðar fyrir fram og lögfestar strax á fyrsta vetri þess kjörtímabils, veturinn 2003–2004. Menn staðfestu að svo yrði gert á næstu árum óháð þenslu og aðstæðum í hagkerfinu, eins vitlaust og það nú var. Í þriðja lagi bættist við að fyrri ríkisstjórn var bundin af kosningaloforði Framsóknarflokksins um að hækka húsnæðislán í 90%. Það eitt og sér hafði strax væntingaráhrif, tiltekin þensluáhrif. Þetta þrennt stendur upp úr sem pólitískar ákvarðanir og frumorsakavaldar þenslunnar, hinar miklu samþjöppuðu stóriðjuframkvæmdir, tugmilljarða skattalækkanir í þenslunni og það sem gert var á húsnæðismarkaði. Innkoma bankanna kom síðan til sögunnar sem ég held, eftir á að hyggja, að hljóti að teljast einhver allra ábyrgðarlausasta framganga mikilvægra fjármálastofnana sem við höfum lengi séð. Eftir að þeir höfðu tapað baráttunni fyrir því að koma Íbúðalánasjóði fyrir kattarnef með kærum til Eftirlitsstofnunar Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, ákváðu þeir að reyna að ganga á milli bols og höfuðs á honum með öðrum hætti og keyra inn á fasteignalánamarkaðinn og veita það sem þeir kölluðu húsnæðislán, sem voru ekki annað en neyslulán með veð í íbúðarhúsnæði. Þeir buðu þar vildarkjör og lán allt að 100% og án nokkurra takmarkana, án þaks. Í byrjun átti að vísu ekki að lána út á landsbyggðina með sömu kjörum en það mæltist það illa fyrir að bankarnir hörfuðu með það og um tíma stóð þetta öllum til boða á vöxtum sem fóru niður í 4,15% en eru nú komnir yfir 7%. Þannig entust þau kjörin. Nú eru bankarnir á flótta út úr þessu máli og hafa af því, að mínu mati, ekkert nema skömmina og tjónið sem þetta bakar þeim sjálfum því að þetta er hluti af jafnvægisleysinu í hagkerfinu. Þetta kynti upp fasteignabóluna sem hér blés upp og við erum ekki búin að súpa seyðið af henni enn þá. Við þetta bættist úrræðaleysi, aðgerðaleysi og mistök í hagstjórn. Þannig var það svo sannarlega. Það var ekkert nema kákl og sýndarmennska ef fyrri ríkisstjórn reyndi nokkuð í þessum efnum. Það var auðvitað eins og hver annar brandari á sínum tíma að fresta nokkrum vegaspottum á afskekktustu landshornum þar sem enga þenslu var að finna og kalla það aðgerðir til að halda aftur af þenslu á sama tíma og stuðlað var að margföldum stórframkvæmdum annars staðar á landinu. Á sama tíma leggja menn grunn að byggingu hins gríðarlega tónlistarhúss við höfnina sem nú er að rísa. Tugmilljarðaframkvæmd þegar allt verður talið. Fjölmargar aðrar stórar samgönguframkvæmdir hafa átt sér stað á þessu svæði sem auðvitað hefði frekar átt að hægja á fremur en vegaspottum á Vestfjörðum og Norðausturlandi. Að auki kemur sú staðreynd sem við búum því miður enn við að helstu þátttakendurnir á þessu sviði, Seðlabankinn annars vegar og ríkisstjórnin hins vegar, gengu aldrei í takt og gera ekki enn. Að vísu er enginn samfylkingarmaður hér í salnum. Ég held ég geti svarið fyrir það, herra forseti, að það er enginn samfylkingarmaður hér. Engu að síður væri fróðlegt að velta fyrir sér því hvernig Samfylkingin greindi ástandið í hagkerfinu og aðstæður í efnahagsmálum á útmánuðum þessa árs og í aðdraganda kosninga. Með leyfi forseta langar mig að vitna í plagg sem þau gáfu út með pompi og prakt undir ritstjórn og á ábyrgð Jóns Sigurðssonar, fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra og síðar seðlabankastjóra og bankastjóra Norræna fjárfestingarbankans. Það vantaði ekki að lærður maður héldi þar utan um en í ritinu segir, ætli þetta hafi ekki komið út svona í marsmánuði síðastliðnum, með leyfi forseta: „Íslenska hagkerfið er í miklu ójafnvægi um þessar mundir. Efnahagsvandinn birtist í meiri viðskiptahalla en nokkru sinni fyrr en hann mældist 27% af landsframleiðslu í fyrra samanborið við 16% árið 2005.“ Síðar segir í inngangi sama rits: „Afar háir vextir, óstöðugt gengi og verðbólga sem enn er tvöfalt eða þrefalt meiri en 2,5% markmið Seðlabankans einkenna efnahagsástandið.“ - Kunnuglegt, ekki satt? Og gildir enn. Síðar segir: „Hættan er sú að Ísland missi trúverðugleika á alþjóðlegum fjármálamörkuðum en þá væri voðinn vís með hækkandi vaxtaálagi,“ - Hvað er að gerast? Er það ekki nákvæmlega þetta sem nú er að gerast, að vaxtaálagið hækkar? - „gengisfalli“ - það er að vísu ekki komið enn - „og verðbólgugusu. Merki um þessa hættu mátti sjá um miðjan mars þegar matsfyrirtæki Fitch Ratings lækkaði lánshæfiseinkunn ríkissjóðs bæði í innlendri og erlendri mynt.“ Þetta var sett saman í apríl eða mars. Nú hefur Standard & Poor's, stöndugir og fátækir eins og menn munu hafa þýtt það hér í dag, bæst við og breytt lánshæfismati Íslands úr stöðugu í neikvætt. Síðar í þessu riti segir. „Mikið hefur skort á samstillingu í stjórn efnahagsmála hjá núverandi ríkisstjórn.“ - Ætli það gildi ekki enn? Ætli það gildi nú ekki enn þegar ráðamenn ríkisstjórnarinnar, forsætisráðherra hæstv. og utanríkisráðherra ráðast á Seðlabankann, gagnrýna hann og draga í efa að tæki hans og tól og ákvarðanir hans virki. Allar þessar fullyrðingar úr kosningariti Samfylkingarinnar frá því í apríl eru enn í fullu gildi. En hvar er Samfylkingin í dag? Hvar eru ábyrgðaraðilar hennar hér í þessari umræðu? Samfylkingin sagði: „Greining á atburðarásinni í íslenskum þjóðarbúskap síðustu sex árin styrkir eindregið þá skoðun - þótt ríkisfjármálastjórn henti yfirleitt ekki vel til sveiflujöfnunar - að aðstæður hér á landi séu nú með þeim hætti að ríkið hljóti að beita annars vegar almennu aðhaldi í hefðbundnum ríkisfjármálum og freista þess hins vegar með tiltækum ráðum að hafa áhrif á upptök hagsveiflna í stórframkvæmdum sem eru lengi í undirbúningi. Ríkið verður að freista þess fyrir sitt leyti að dreifa þeim yfir langt árabil með tilliti til burðarþols þjóðarbúskapsins og náttúru landsins.“ Burðarþol þjóðarbúskapsins, er burðarþol orðið að hagfræðilegu hugtaki? Gott og vel en hvar er Samfylkingin stödd í dag með efndir á því sem þarna er lofað? Sér þess stað að ríkisstjórn og Seðlabanki séu farin að ganga í takt? Voru ummæli hæstv. utanríkisráðherra um að stjórntæki Seðlabankans virkuðu ekki liður í því? Voru þau innlegg í að stilla saman göngulagið? Tæplega. En þetta var orðalagið. Það var margt ágætlega sagt í þessu riti. Ég gat tekið undir ýmislegt af því, sérstaklega lýsingu á ástandi og annað í þeim dúr. Að vísu er þar óskaplega langur og vitlaus kafli um landbúnaðarmál eins og hann væri aðalhagstjórnarvandinn, þessi litli geiri þjóðfélagsins og sú hlutfallslega litla velta í okkar þjóðarbúskap sem umsvif landbúnaðarins eru, en látum það nú vera. Að ýmsu leyti var þarna um ágæta greiningu á málum að ræða og gefin fyrirheit um að það mundi bregða til betri tíðar ef Samfylkingin kæmist í áhrifastöður. Það er nú öðru nær. Mér er nær að halda og ég reyndar fullyrði það að ríkisstjórnin og Seðlabankinn hafa aldrei verið fjær því en í dag að ganga í takt. Það er bara þannig. Það er ekki að ástæðulausu sem Seðlabankinn fjallar um það sérstaklega í Peningamálum núna hvernig lausatökin séu í ríkisfjármálum og hvernig opinberi geirinn muni auka hlut sinn á þessu ári eða hinu næsta þannig að á árinu 2008 verði velta opinbera geirans orðin 47% af vergri landsframleiðslu. Það var líka athyglisvert í þessu sambandi að lesa ræðu formanns bankastjórnar Seðlabankans, Davíðs Oddssonar, frá morgunfundi Viðskiptaráðs Íslands 6. nóvember sl. Þar eru sannarlega send skilaboðin, þar er verið að svara en að vísu á ákaflega kurteisan hátt skulum við segja, því að menn þurfa að lesa á milli línanna og átta sig á hverjum er verið að svara hverju sinni. Þar segir í fyrsta lagi í ræðu Davíðs Oddssonar á morgunfundi Viðskiptaráðs 6. nóvember, með leyfi forseta: „Ákvörðun bankastjórnar Seðlabankans um vexti síðastliðinn fimmtudag virðist hafa komið mörgum að óvart, þó vísast fæstum þægilega á óvart. Bankastjórnin er þó þeirrar skoðunar að fjölmörg viðvörunarmerki hafi verið gefin af hennar hálfu síðustu mánuðina um að svo kynni einmitt að fara.“ Þarna er strax verið að svara þeim sem sögðu hvað? Að þetta kæmi á óvart og væri óheppileg ákvörðun, hæstv. forsætisráðherra og viðskiptaráðherra og gott ef ekki utanríkisráðherra einnig en hæstv. utanríkisráðherra tjáði sig nokkru síðar með eftirminnilegum hætti. Síðar sagði bankastjóri: „Ef bankinn hefði ekki aðhafst neitt nú, þrátt fyrir að horfur hefðu ekki lagast og fjöldi vísbendinga bentu til þess að þær væru fremur að versna heldur en hitt, hefði mátt með réttu saka hann um sinnuleysi eða jafnvel kjarkleysi í ljósi þeirrar gagnrýni sem að honum hefur verið beint að undanförnu, jafnvel úr óvæntum áttum.“ Hverjar skyldu þessar óvæntu áttir vera sem gagnrýndu Seðlabankann? Lesist: ríkisstjórnin. Þannig les ég það a.m.k., herra forseti. Það er augljóst mál að Seðlabankinn er þarna að svara fyrir sig í gegnum ræðu formanns bankastjórnar á þessum vettvangi vegna þess að hann á ekki hægt um vik að gera það annars í nafni sínu sem Seðlabanki. Aðeins síðar er fjallað um að það sé „iðulega haft á orði“ - eins og þar segir - „jafnvel af svonefndum ábyrgum aðilum“ - hver skyldi það nú vera, herra forseti, hverjir skyldu vera svonefndir ábyrgir aðilar?  Síðan ver Seðlabankinn sig, sem eðlilegt er, fyrir ásökunum um að vaxtaákvarðanir hans séu frumorsakavaldur vandans og seðlabankastjóri segir þarna í ræðunni: „En háir vextir Seðlabankans eru ekki upphafið. Þeir eru viðbrögð við þeim aðstæðum sem eru í þjóðfélaginu, gríðarlegri umframeftirspurn hvert sem litið er, miklum hagvexti, gríðarlegri kaupmáttaraukningu, umframeftirspurn eftir vinnuafli, innstreymi fjár og þannig mætti lengi áfram telja.“ Það er hárrétt, hvað sem mönnum sýnist svo að öðru leyti, að auðvitað eru vaxtaákvarðanir Seðlabankans sem slíkar afleiðing af ástandi sem er að skapast eða er fram undan í hagkerfinu og hefur myndast af öðrum ástæðum en þeim. Enn síðar í ræðunni segir seðlabankastjóri, og þá þarf aftur að lesa á milli línanna, greiðviknir menn verða stundum að taka það að sér að túlka í svona skilaboð: „Haft hefur verið á orði að það sé vandamál Seðlabankans að hann horfi í baksýnisspegil er hann taki sínar ákvarðanir, hvað svo sem það merkir.“ Hver hefur sagt það? Ég man bara eftir einni manneskju sem hefur sagt það á Alþingi í umræðu sem ég stóð fyrir um vaxtaákvarðanir Seðlabankans og það er hæstv. utanríkisráðherra, sem sagði nákvæmlega að Seðlabankinn væri að horfa í baksýnisspegilinn og því er hér mótmælt af Seðlabankanum. Ég tek þetta hér upp, virðulegur forseti, til marks um það og sem dæmi um það og sem sönnun þess að ríkisstjórnin og Seðlabankinn eru fjær því, ef eitthvað er, en nokkru sinni að ganga í takt í hagstjórninni, það blasir við hverjum manni. Menn sendast á skeytum af þessu tagi, ráðherrarnir gagnrýna ákvarðanir Seðlabankans, telja þær óheppilegar, draga í efa að tækin virki, saka hann um að horfa í baksýnsispegilinn. Seðlabankinn svarar fyrir sig og virðist ef eitthvað er heldur herðast í afstöðu sinni að gefa hvergi eftir. Enda, hvað á Seðlabankinn að gera meðan í gildi er yfirlýsing um verðbólgumarkmið og breytta gengisstefnu frá 27. mars 2001? Samkomulag Seðlabankans og ríkisstjórnar Íslands um hvernig með þetta skuli fara, þar sem segir: „Ríkisstjórn Íslands og Seðlabanki Íslands hafa ákveðið eftirfarandi breytingar á fyrirkomulagi stjórnar peningamála á Íslandi sem taka gildi 28. mars 2001.“ Sameiginleg yfirlýsing forsætisráðherra og bankastjórnar Seðlabankans þar sem ríkisstjórnin í 4. tölulið „veitir Seðlabankanum fullt svigrúm til að beita stjórntækjum sínum í því skyni að ná verðbólgumarkmiði sínu“. Yfirmarkmiði Seðlabankans um verðstöðugleika sem ríkir yfir öllu hinu og verðbólgumarkmiðið er þarna fellt við 2,5% með tilteknum aðlögunartíma sem var innbyggður þarna og er nú liðinn. Hvað er ríkisstjórnin að segja? Hvað er hún að fara upp á dekk meðan hún ekki óskar eftir endurskoðun á yfirlýsingu sinni, samkomulagi sínu við Seðlabankann um að hagstjórninni skuli haga nákvæmlega svona? Þess vegna sakna ég þess, herra forseti, að hafa ekki hæstv. forsætisráðherra til að spyrja hann. Verður þá gagnrýni ríkisstjórnarinnar á Seðlabankann fylgt eftir með því að grundvelli hagstjórnarinnar, peningamálastjórnarinnar, verði breytt? Það hafa auðvitað verið uppi kenningar um það. Hér hafa menn talað um að hleypa verðbólgunni í gegn og alls konar speki hefur verið hér uppi. En svo mikið er víst og það er að hendur Seðlabankans eru algerlega bundnar. Hann er bundinn af lögum og hann er bundinn af sameiginlegri yfirlýsingu sinni og ríkisstjórnarinnar. Þetta verða menn einfaldlega að horfast í augu við og viðurkenna. Það er ekki stórmannlegt af ríkisstjórn sem ekki veit sitt rjúkandi ráð í efnahagsmálum að reyna að kenna öðrum um, finna alltaf aðra sökudólga og ráðast sérstaklega að þeim eina aðila sem í raun og veru er þó að reyna að kæla hagkerfið niður og halda aftur af verðbólgunni. Ég er nefnilega þeirrar skoðunar að það sé stórhættulegur hugsunarháttur að halda að hægt sé að hleypa verðbólgunni í gegn bara eins og vatnssopa í röri og svo sé allt búið, því hvað kennir reynslan okkur? Hún kennir okkur það að festi verðbólgan rætur er gríðarlega erfitt að ná henni niður. Það kostar blóð, svita og tár og miklar fórnir og þær fórnir færir almenningur. Þær fórnir færir sérstaklega skuldsettur almenningur, skuldsett heimili með verðtryggð lán og núna í vaxandi mæli einnig með gengistryggð lán sem mundu að sjálfsögðu fá heldur betur á lúðurinn ef gengi gjaldmiðilsins hryndi um 20% eða svo. Það er dálítið merkilegt að lesa jafngjörsamlega gagnstæðar skoðanir, jafngjörsamlega gagnstætt mat á stöðunni og fólgið er í sjálfshóli ríkisstjórnarinnar og ýmissa aðstandenda hennar annars vegar, sem montast af því að við séum í fyrsta sæti á ákveðnum listum, og umræðuna í þjóðfélaginu hins vegar, gögn sem blasa við okkur úr hagtölum. Það þarf ekki annað en að lesa blöðin í dag, virðulegur forseti. Hver er að skrifa í Fréttablaðið í dag undir titlinum Skoðun? Hvað heitir greinin? Hún heitir Út úr öngstrætinu. Hver er höfundurinn? Er það ég? Er það einhver snarvitlaus vinstri grænn? Nei, það er Ingimundur Sigurpálsson, formaður Samtaka atvinnulífsins, góður og gegn sjálfstæðismaður, nema hann hafi alveg skyndilega skipt um skoðun, ég hef ekki frétt af því. Hann nefnir grein sína Út úr öngstrætinu . Hann er sammála Samfylkingunni eins og hún var í vor en nú heitir það að vera með ægilegt svartagallsraus. Ég býst við því að hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir komi hér upp og láti mig hafa svipaða yfirhalningu og hv. þm. Jón Bjarnason fékk fyrr í dag, að þetta sé alveg hryllilegt svartagallsraus, að menn skuli ekki sjá allt hið góða og gleðilega sem er að gerast, hvernig sólin hefur komið upp eftir að Samfylkingin komst í ríkisstjórn. Ég er að reyna að ræða um staðreyndir, herra forseti. Ég er að vitna í gögn, ég er að vitna í sérfræðinga, ég er að vitna í menn sem ég held að ástæða sé til að hlusta á, menn eins og Ingimund Sigurpálsson, þó að ég sé að sjálfsögðu ekki alltaf sammála honum. En hann veit ýmislegt um efnahagsmál og atvinnurekstur, það veit ég af ágætum samskiptum við hann og samræðum, m.a. meðan hann var forstjóri Eimskipafélagsins. Hann hefur vit á rekstri, bæði sveitarfélaga og fyrirtækja, og hefur langa reynslu. Ég held að maður af hans tagi taki ekki svona til orða að ástæðulausu. Hann hefur örugglega engan sérstakan áhuga á því að bregða fæti fyrir ríkisstjórn sinna manna, sem ég ætla að sé. Hann horfir á þetta frá sínum sjónarhóli eins og hann metur stöðuna og eins og hlutirnir koma honum fyrir sjónir. Hann ræðir um hina gríðarlega háu vexti og segir að við aðstæður mjög hárra vaxta skapist auðvitað þær aðstæður fyrir spákaupmenn að koma með fé inn í landið. Hann efast reyndar um að þetta virki eins og það eigi að gera en hann bendir á að hinir háu vextir stuðli að háu gengi krónunnar, sem þeir sannarlega gera, sem aftur stuðli að auknum kaupmætti innan lands, að sjálfsögðu, innflutningurinn er niðurgreiddur, og þetta örvi eftirspurn og fjárfestingu heimila og fyrirtækja en leggst að sama skapi þungt á útflutningsatvinnugreinar í formi minni útflutningstekna og dregur verulega úr möguleikum þeirra til þess m.a. að standast launakröfur sem nú eru auðvitað uppi í kjarasamningum. Eðlilega horfa forsvarsmenn atvinnulífsins, ekki síst þeir sem eru að reyna að reka útflutnings- og samkeppnisfyrirtæki við þessar hörmulegu aðstæður, til þess að þeir séu ekki í góðri stöðu til að stórhækka kaupið. Bankarnir ættu að geta það en það er býsna þröngt fyrir dyrum hjá sumum sjávarútvegsfyrirtækjunum og ferðaþjónustunni og hátæknifyrirtækjunum sem lifa alfarið á útflutningi og eru með 70–80% af kostnaði sínum sem laun. Það er snúin staða þegar 20–30 krónur vantar í kassann af hverjum dollara sem þangað kemur til skipta. Ein millifyrirsögn í grein formanns Samtaka atvinnulífsins, hver skyldi hún vera? Hún er Ný hernaðaráætlun nauðsynleg. Af því má draga þá ályktun að greinarhöfundur líki þessu nánast við stríð, að við eigum í stríði, og það er auðvitað rétt. Við eigum í stríði við jafnvægisleysið, verðbólguna, viðskiptahallann og erlenda skuldasöfnun sem er okkur allt stórhættulegt ef við förum ekki að ná tökum á því. Byggja verður upp nýja hernaðaráætlun sem beinist að hinum raunsanna andstæðingi. Svo er talað um fjármál ríkis og sveitarfélaga og Íbúðalánasjóð og Seðlabankann, að honum sé að vísu heimilt með samþykki forsætisráðherra að lýsa yfir tölulegum markmiðum verðbólgu og sé skylt að stuðla að framgangi stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum, enda telji hann það ekki ganga gegn meginmarkmiðum stöðugs verðlags. Það er augljóst mál að Seðlabankinn telur sig ekki getað gengið í takt við ríkisstjórnina vegna þess að stefna hennar stuðli ekki að meginmarkmiðum Seðlabankans. Hann er lögvarinn af því, það man ég vel því að ég var í nefndinni sem samdi frumvarpið um hann, að ákveðið var að hafa það svo. Greini Seðlabankann og ríkisstjórnina á, er Seðlabankinn í lögvörðu skjóli af því að hann skal vera trúr sínu meginmarkmiði og má þá ganga aðra leið en ríkisstjórnin. Í gamla daga var það svo að ef slík staða kom upp átti Seðlabankinn að lýsa ágreiningnum opinberlega. Nú þarf hann þess ekki vegna þess að hann er algjörlega sjálfstæður og óháður og talar fyrir sig sjálfur í gegnum ákvarðanir sínar. Það er eins og forsetinn sem talar með ákvörðunum sínum. Síðan segir greinarhöfundur: „Þetta samhengi [þ.e. samstillinguna] þurfa ríkisstjórn og stjórnendur Seðlabankans að skilgreina sameiginlega og vissulega verður að ætlast til þess að ríkisstjórnin leiði slíka stefnumörkun.“ Hvað er verið að biðja um? Verið er að skora á ríkisstjórnina að ganga til viðræðna við Seðlabankann og reyna að finna taktinn á nýjan leik. Ef til vill þarf að endurskoða yfirlýsinguna frá 27. mars 2001. Ég útiloka það ekki þótt það leysi í sjálfu sér engan vanda. Kannski finna menn einhverjar sameiginlegar leiðir. T.d. gæti komið út úr því að ríkisstjórnin breytti framgöngu sinni á skuldabréfamarkaði. Seðlabankinn biður nánast um það í síðasta hefti Peningamála að ríkisstjórnin, ríkið eða ríkissjóður verði virk í þeim efnum á nýjan leik. Áfram má vitna í þessa ágætu grein þar sem segir að ríkisstjórnin eigi að leiða slíka stefnumörkun. Seðlabankanum er ekki ætlað að sigla einn um ólgandi haf. Nei, auðvitað er það ekki þannig og á ekki að vera þannig að Seðlabankinn sigli einn um ólgandi haf hinna efnahagslegu ólgusjóa og fái enga hjálp nokkurs staðar frá. Síst af öllu fengi hann hjálp frá ríkisstjórninni sem sendir honum skeytin og gagnrýnir hann án þess að gera nokkurn skapaðan hlut, án þess að endurskoða þau sameiginlegu viðmið og markmið sem ríkisstjórn og Seðlabanki eru bundin af. Síðan segir: „Ef einungis er að finna bitlausar sveðjur í vopnabúri Seðlabankans þá er nauðsynlegt að leita liðstyrks þeirra sem búa yfir annars konar vopnum. Tali menn ekki saman þá er ekki annars að vænta en áfram verði gengið fram af því meiri hörku sem bitlausu vopnin þar til kraftar þeirra þverra.“ Ég taldi ástæðu til að vekja athygli á þessum skrifum vegna þess að mér finnst það eiga erindi inn í umræður við 2. umr. fjárlaga þegar forsvarsmaður Samtaka atvinnulífsins talar með eins óvenjulega afdráttarlausum hætti og þarna er gert. Þetta er ákall. „Út úr öngstrætinu“, heitir greinin. Ný hernaðaráætlun er nauðsynleg, segir forsvarsmaður Samtaka atvinnulífsins. Þannig er nú það, herra forseti. Ég held að skipta megi vanda okkar í tvennt. Annars vegar blasir við hið ytra ójafnvægi, sem ég hef gert að umtalsefni, verðbólga, viðskiptahalli, erlendar skuldir, svimandi háir vextir, raungengi, sem er sennilega 12–15% yfir því sem talist getur í jafnvægi. Hins vegar hið innra ójafnvægi. Því miður er það svo að í hagkerfi okkar er líka mikið innra ójafnvægi. Það lýtur aðallega að tvennu, misskiptingu gæðanna hér innan lands og vandamálum sem það veldur á vinnumarkaði, og hrikalegri gjá milli þenslusvæðisins hér við Faxaflóann og landsbyggðarinnar. Hið innra ójafnvægi er líka hluti af hagstjórnarvandanum. Það er alveg augljóst mál því að auðvitað virka meðulin ekki með sama hætti. Ekki er þörf fyrir svimandi háa vexti á Vestfjörðum, er það? Nei, ekki er allt að springa í loft upp af þenslu þar. Æskilegt væri að geta beitt öðrum úrræðum en hér í húsnæðismálum og atvinnumálum og slíku við aðstæður af því tagi sem er að finna á vestan- og norðanverðu landinu. Svo er það launamunurinn, sú staðreynd að hagvextinum undanfarin ár hefur verið hrikalega misskipt. Eftir sitja fjölmennar stéttir sem fengið hafa sáralitla kjarabót og taka reyndar á sig kjaraskerðingu þessa dagana. Það þarf ekki flókinn útreikning til að sýna að prósentuhækkun almennra umsaminna launa undanfarin missiri er verulega undir verðbólgu. Það er aðeins ávísun á eitt: Kjararýrnun. Það birtist okkur líka í miklum mönnunarvanda og miklu jafnvægisleysi á vinnumarkaði. Auðvitað er hinn yfirspennti vinnumarkaður og það sem honum tengist mikill hausverkur í sjálfu sér. Við vitum um ýmislegt sem honum hefur fylgt, svo sem innstreymi erlends vinnuafls í miklum mæli sem að sjálfsögðu er gott eitt um að segja þegar svo er komið að vinnandi hendur vantar í landinu. Það á aldrei að líta á það fólk sem eitthvert vandamál sem við sé að sakast, heldur þvert á móti. Við höfum búið til aðstæðurnar sem kallað hafa það hingað. Það er þó í lagi að hafa í huga að hlutirnir geta snúist við og ekki víst að eins mikil hamingja verði ef skyndilega dregur of snöggt úr þörfinni fyrir vinnuafl. Það þekkja ýmsar þjóðir af reynslu frá fyrri áratugum eins og t.d. Þjóðverjar . Vandi okkar er auðvitað sá að við höfum búið við þanið stóriðjuþensluútrásarhagkerfi sem hefur fært okkur að því sem seðlabankastjóri kallaði í ræðunni frægu „að ystu mörkum þess sem viðráðanlegt er“. Þar er fyrst og fremst átt við erlendar skuldir því að þær hverfa ekki. Þær verða þarna og jafnvel þótt okkur takist að ná einhverri mjúkri lendingu, eins og frægt er að kalla það, munu þær ekki gufa upp. Ekki léttist greiðslubyrðin ef gengið hrynur og vextirnir hækka erlendis. Við gleðjumst yfir því, eins og ég tók undir fyrr í ræðu minni og svaraði frammíkalli um, að auðvitað er gott og gleðilegt að ríkissjóður standi vel. Það skyldi nú ekki vera að við ættum eftir að þurfa mjög á því að halda að ríkissjóður sé skuldlítill og standi vel. En af hverju stendur hann vel? Það er einkum af tveimur ástæðum sem hann stendur vel. Streymt hafa inn í ríkissjóð gríðarlega miklar tekjur af þenslunni og neyslunni í þjóðfélaginu. Viðskiptahallinn er auðvitað ekkert annað en ávísun á tekjur ríkissjóðs. Allir vita að á tímum mikils og vaxandi viðskiptahalla og vaxandi verðbólgu er gott að vera fjármálaráðherra. Það snýst þó hastarlega við ef öndverðan snýr upp. Ríkissjóður stendur líka vel af því hann hefur selt gríðarlega verðmætar eignir. Þær selja menn þó ekki nema einu sinni. Nú er enginn Sími lengur til að selja og þaðan af síður til að borga arð frá upp á milljarða á ári hverju eins og staðan var. Engir bankar eru til að selja og ekki víst að menn höndli mjög vel að selja það sem eftir er af fjölskyldusilfrinu í formi verðmætra opinberra eigna. Það skyldi nú ekki vera. Ég hef hlustað eftir því í dag og það kom mér dálítið á óvart hvað margir hv. ræðumenn virtust aðallega hafa áhyggjur af því að við vanáætluðum líklega tekjur ríkissjóðs á næstu árum. Ég hef ekki stórar áhyggjur af því, það yrði ekki sérstakt vandamál þótt þær yrðu aðeins meiri heldur en áætlanirnar gera ráð fyrir. 
             Býsna slæmt væri ef við ofáætluðum. Það skyldi nú ekki vera að sú hætta væri líka til staðar. Óvissan er nefnilega mikil og ég held að hún geti orðið í báðar áttir. Það er kannski ekki líklegt að mikið tekjuhrap verði, alla vega ekki á fyrri hluta ársins en vindarnir geta snúist mjög snögglega og þá getur allt annað orðið upp á teningnum. Svo ég vitni enn í Seðlabankann - og menn fara nú kannski að halda að ég bara trúi á hann. Það er nú ekki svo enda er ég ekki mjög trúaður maður en ég tek eftir því sem hann segir um hluti af þessu tagi. Seðlabankinn er greinilega ekki viss um að hinar miklu tekjur ríkissjóðs séu alveg í hendi á komandi missirum eftir að hafa rætt um það í Peningamálum á blaðsíðu 39, hvernig horfur séu á að útgjöld hins opinbera aukist. Mig minnir að Samfylkingin hafi verið að gagnrýna fyrri ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili fyrir að hún væri ekki nógu hörð í að halda aftur af ríkisútgjöldum. Getur ekki verið að svo hafi verið, jafnvel að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson hafi stundum verið í því liði Samfylkingarinnar sem sá um frjálshyggjukantinn og skammaði ríkisstjórnina fyrir að vera ekki nógu hörð í að skera niður? Ég held það. Þá vorum við að tala um hlutföll hins opinbera sem lágu á bilinu 40–41%. Þau voru 42% í fyrra ef ég man rétt. Alla vega setti ég það inn í ónefnda bók um mitt síðasta ár. Ég var reyndar gagnrýnn á að það væri lágt hlutfall, svo það sé nú allt á hreinu, við værum þarna talsvert fyrir aftan hin Norðurlöndin og við mundum ekki standa undir öflugu norrænu velferðarkerfi nema að þora leggja fjármuni til samneyslunnar. Núna er hlutfallið komið upp í 44,5% á árinu 2007 og stefnir í 47% á árinu 2008. Nú legg ég til að samfylkingarmenn, sem héldu ræðurnar um aðhaldsleysi fyrri ríkisstjórnar, velti þessu aðeins fyrir sér og jafnvel rifji sínar fyrri tölur upp.

Hver eru sjónarmið ræðumanns? Það væri fróðlegt að heyra.

Sjónarmið ræðumanns eru ekki þau að það sé pólitískt slæmt í sjálfu sér að það hlutfall sé þannig að það standi undir myndarlegu og öflugu velferðarkerfi. Hagstjórnarlega verður þó auðvitað að horfast í augu við breytingarnar ef þær eru að verða. Það verður að gera. Það gerum við vinstri menn jafnt sem aðrir. Varðandi afkomu ríkissjóðs að öðru leyti ... 

Eru þetta tillögur um skattalækkanir?

Nei, það eru reyndar ekki miklar tillögur um það. Þær eru samt boðaðar í stjórnarsáttmálanum. Seðlabankinn segir sem sagt um horfur í afkomu ríkissjóðs að sterkar vísbendingar séu um að hér á landi sé erfitt að skýra hreyfingar opinberra tekna og gjalda að fullu með sögulegum breytingum um framleiðsluspennu. Það er alþjóðlegt vandamál, samanber mynd 4 sem sýnir samsvarandi afkomuleiðréttingu fyrir Þýskaland og Bandaríkin á tilteknu tímabili. Það sem valdið gæti ríkissjóði einna mestum skakkaföllum á næstu árum er meiri gengislækkun en nú er spáð. Hún gæti dregið verulega úr tekjum af óbeinum sköttum og haft tiltölulega skjót áhrif á skattgreiðslur fyrirtækja. Hjá sveitarfélögum er hins vegar mest hætta á að tekjur minnki hratt ef dregur úr íbúðafjárfestingu. Þær breytingar verða þó tæplega jafnhraðar og breytingar af völdum sveiflna í gengi. Hvað segir Seðlabankinn með þessu? Hann segir að ef að hruni kemur, ef ekki verður um snertilendingu að ræða heldur brotlendingu og allt gerist mjög hratt, gengið hrynur og eftirspurnin dregst mjög snöggt saman og innflutningurinn sömuleiðis, þá hrynji tekjur ríkissjóðs, auðvitað. Það gerist með nákvæmlega sama hætti og þær eru miklar við öndverðar aðstæður, svo ég mæli nú varnaðarorð og þótt ég verði einn manna til þess. Við skulum ekki gefa okkur að aðaláhættan sé sú að við vanmetum tekjur ríkissjóðs á næsta ári. Við skulum hafa í huga að við gætum líka verið að ofmeta þær. Ég held að það væri ekkert áhyggjuefni þó að þær væru eitthvað vanmetnar og yrðu eitthvað hærri, en það er mikið áhyggjuefni ef þær hrynja snöggt, a.m.k. fyrir fjármálaráðherrann. Þá verður ekki eins gaman að sitja ofan á kassanum.

Spár eru alltaf spár.

Spár eru auðvitað alltaf spár, já. Eitt er víst, hv. þm. Lúðvík Bergvinsson - herra forseti, ef ég má leyfa mér að halda fram hjá og óbeint ávarpa hv. þingmann í salnum - og það er að öllum veislum lýkur einhvern tímann. Það er bara þannig. Það er aldrei hægt að halda endalausa veislu, sérstaklega ekki ef hún er dýr,  Það er auðvitað það sem hefur gerst hér. Við höfum haldið uppi gríðarlegri neysluveislu undanfarin ár og við höfum slegið fyrir henni að verulegu leyti. Þess sér stað í stórvaxandi skuldsetningu íslenska þjóðarbúsins út á við þar sem hreinu kennitölurnar eru allar saman óhagstæðari en nokkru sinni fyrr. Ég bendi mönnum bara á að líta á  Ef menn vildu t.d. vera svo góðir að fletta upp á blaðsíðu 93 og 94, skoða töflurnar um hreina erlenda skuldastöðu þjóðarbúsins, þá sjá menn hvernig þetta hefur breyst hér á tiltölulega skömmu árabili.

Hvað vill hv. þingmaður gera í þessu?

Ég skal svara hv. þingmanni um það á eftir, það er nefnilega akkúrat að koma að því í ræðu minni, ef hv. þingmaður má við bindast í sæti sínu og hafa örlitla þolinmæði skal ég hreinlega koma að því. Tökum fyrst hreina erlenda stöðu þjóðarbúsins. Hún er, eins og ég held að ég hafi nefnt áðan, um 120% af vergri landsframleiðslu. Hún var 20% 1980. Þetta er mikil breyting. Þetta er kennitala sem 

Ekki frammíköll.

Jú, það er allt í lagi, ég hef bara gaman af því. Þótt menn fari ekki nema aftur til ársins 2000 eru þetta 80%, núna komin yfir 120%.

En eignamyndun?

Heyrði hv. þingmaður ekki hvað ég sagði? Ég er að tala um hreina stöðu? Veit hv. þingmaður ekki hvað hrein staða er? Það er það sem stendur eftir í mínus þegar búið er að draga eignir erlendis frá skuldum. Hreinar erlendar skuldir,  Hverjar eru hreinar erlendar skuldir í dag? Við erum báðir með það hugtak á hreinu, ekki satt, hv. þingmaður? Þær eru 210%  Þetta er bara svona. Við getum rifist um þessar mælingar og menn velta því fyrir sér hvort eignasafnið erlendis sé rétt metið o.s.frv. en það breytir ekki miklu um að staðan hefur hríðversnað svo rosalega snöggt að það er mjög alvarlegt. Ef við reiknum þetta út í dag miðað við þróunina á alþjóðlegum verðbréfamörkuðum, hvernig ætli eignasafn stóru fyrirtækjanna hafi farið undanfarnar vikur? Ætli það liti ekki bara heldur verr út? Ég er hræddur um það. Ekki hefur þetta batnað með krísunni undanfarnar vikur, það skulum við sannarlega horfast í augu við. Ég held því að þetta ætti einfaldlega að færa okkur heim sanninn um það að menn ættu að hreykja sér hóflega og muna eftir því að  Fjárlagafrumvarpið er afgreitt í mikilli efnahagslegri óvissu en í því eru líka stór og alvarleg göt sem ýmsir hafa vikið að í umræðunum. Ég þarf ekki að orðlengja það af þeim ástæðum. Það er t.d. alveg undarlegt að sjá að flaggskip sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu í landinu, Landspítalinn, skuli þurfi að sæta sömu meðferð ár eftir ár. Vissulega hefur ekki verið farið um hann mjúkum höndum að undanförnu en það er ekki að batna. Heyrði ég það rétt og sá ég það rétt að hann eigi að fá 200 millj. kr. í viðbót við það sem fjárlagafrumvarpið ætlar honum? Það er borðleggjandi að Landspítalinn þarf a.m.k. 700–1.000 millj. kr. bara til þess að halda sjó með kjarnastarfsemi sína. Ástandið er þannig. Það vita allir. Heyrðu menn ekki fréttirnar á dögunum um skuldirnar gagnvart birgjum og alla þessa hluti?

Það kemur aftur í fjárauka.

Já, jafnvel þótt það sé kvittað út, hvað tekur þá við? Hinn daglegi veruleiki að reyna að reka fyrirtækið. Er þá lausnin sú að úthýsa verkefnin og fara með þau í einkageirann. Halda menn að það spari peninga fyrir þjóðarbúið þegar upp er staðið?  Það er að vísu dálítið merkilegt ef menn líta orðið þannig á að Landspítalinn megi bara næstum missa sig í heilbrigðiskerfi þjóðarinnar. Er virkilega farið að ýja að því? Er ekki veruleikinn sá að þegar til kastanna kemur þá verður Landspítalinn að takast á við vandamálin, dýrustu og erfiðustu verkefnin og getur aldrei vísað þeim annað? Það geta allar aðrar heilbrigðisstofnanir í landinu. Ef í harðbakkann slær er Landspítalinn alltaf til staðar á bak við með sérhæfða þjónustu og fjölmargar sérhæfðustu deildirnar er eingöngu þar að finna. Hvernig er ástandið á þeim, deildum sem eru algerlega miðlægar og ómissandi í starfsemi spítalans? Þær eru svo undirmannaðar og vinnuálagið svo mikið að fólk greiðir atkvæði unnvörpum með fótunum, flýr til útlanda eða yfir í einkastofnanir ef þær eru til staðar til að bjóða mönnum betri kjör. Ég held að menn ættu að kynna sér hvernig starfsandi og vinnuálag hefur þróast á þessu móðurskipi sérhæfðrar heilbrigðisþjónustu í landinu. Það væri hollt fyrir menn að gera það, hafa einhverjar innanhússupplýsingar um ástandið er á sumum deildunum þegar fólk sest niður á kvöldin og fellir tár yfir því að sjá ekki fram úr því hvernig það eigi að leysa verkefnin. Það er athyglisvert við þetta fjárlagafrumvarp, ég vil taka undir það með flokksbróður mínum hv. þm. Jóni Bjarnasyni, að það vantar algerlega það sem maður bjóst við að finna í því, þ.e. stefnubreytinguna með tilkomu Samfylkingarinnar. Ég var rjúkandi hissa þegar ég fór að skoða fjárlagafrumvarpið  „Samfylkingin vill stuðla að gjaldfrjálsri menntun frá leikskóla að háskóla.“ „Námsbækur í framhaldsskólum verði nemendum að kostnaðarlausu.“ - Ekkert mjög stórt mál í útgjöldum talið. Er það í fjárlagafrumvarpinu? Ekki hef ég fundið það. Ég bið um ábendingar ef það er falið einhvers staðar. „Breyta skal 30% námslána í styrk og greiða námslán út mánaðarlega.“ - Bíddu, er það að sjá á LÍN? Nei, er það ekki lækkað svolítið í breytingartillögunum? Ég sá ekki annað. Með leyfi forseta: „Samfylkingin leggur áherslu á að skattar af lífeyrissjóðsgreiðslum verði lækkaðir niður í 10%.“ Það munar nú um minna. Þetta er býsna feitt loforð. Ég sé þetta hvergi. Það hlyti að hafa talsverð tekjuáhrif en enn meiri áhrif auðvitað inni í almannatryggingakerfinu fyrir fólk sem við þetta býr. Mér snarbrá þegar ég heyrði þetta loforð Samfylkingarinnar á fundi hér innar í bænum og velti því fyrir mér: Er það virkilega þannig að Samfylkingin hafi samþykkt þetta, er þetta orðin stefna Samfylkingarinnar, fyrirvaralaus? Já, fyrirvaralaus. Lífeyrissjóðstekjur í heild sinni, sem eru nú enginn smástabbi og fer ört stækkandi, skattlagðar bara með 10%, væntanlega með þeim rökum að þetta séu fjármagnstekjur. Eru þær það? Já, kannski svona að hálfu. Það má vissulega færa fyrir því rök að hluti lífeyristekna sé ávöxtun fjár sem menn greiddu skattfrjálst þangað inn, munum eftir því. Á því byggir og hangir sú röksemdafærsla að eðlilegt sé að líta á þetta við útgreiðslu sem fjármagnstekjur en bara þann hlutann sem nemur ávöxtuninni, ekki inngreiðslunum, því að þær eru núna sannanlega frádráttarbærar frá skatti. Mér þykir því Samfylkingin ætla að gera vel. Ég gekk ekki lengra en það fyrir hönd flokks míns en segja að við værum tilbúin til að skoða það að reikna þetta út, meta og stilla skattprósentuna af miðað við að ávöxtunarhlutinn bæri 10% en restin fullan skatt. Það væri eðlileg nálgun. Hún væri ábyrg. Samfylkingin þurfti nú ekki að hafa fyrir því. Nei, hana munaði ekki um eitt stykki loforð um 10% fyrirvaralaust á lífeyrissjóðstekjur. Er verið að reyna að efna það hér?

Eru þetta ekki svik?

Ég hef ekki orðið var við það. Það vottar ekki fyrir því. Það bara örlar ekki á því. Þeir héldu áfram, samfylkingarmenn: „Frítekjumark fyrir atvinnu- og lífeyristekjur eldri borgara verði 100 þús. kr.“ - Hér er vel boðið. Í sameiginlegri stefnumótun stjórnarandstöðunnar haustið 2006 var markið sett hátt á 75 þúsund kall og við fórum ekki hærra í kosningaloforðum okkar. Við sögðum: Við höfum gefið það út að við viljum stefna að 75 þús. kr. frítekjumarki og fyrir því munum við berjast ef við komumst í áhrifastöðu. En Samfylkingunni þótti það ekki nóg, hún yfirbauð hina stjórnarandstöðuflokkana og fór í 100 þús. kr. til þess að lofa aðeins meiru, að vísu bara alveg rétt fyrir kosningar, í apríl 2007. Er verið að efna þetta, að hækka frítekjumarkið? 

Það er enginn að kvarta.

Það er gott, það er fínt. Ég er að sjálfsögðu að reyna að hjálpa ykkur.

… ég bara fagna því.

Já, kemur nú ræðan, herra forseti, um að þeir hafi verið svo stutt í ríkisstjórn. En menn reyna að byrja, reyna að komast af stað. Menn reyna að sýna lit, er það ekki, ef þeir hafa meint eitthvað með því sem þeir voru að segja? Þeim mun ábyrgðarlausara er að lofa svo stórkarlalega sem Samfylkingin gerði, alveg glórulaust. Hún var svo ábyrgðarlaus að hún gat ekki látið sér nægja sameiginlega stefnumótun stjórnarandstöðunnar sem við lögðum metnað okkar í að ganga frá á haustdögum í þágu þess að hægt yrði að mynda hér almennilega rauðgræna félagshyggjuríkisstjórn, nei, hún þurfti að yfirbjóða á lokasprettinum. Svo örlar ekki á því að hún reyni að standa við það. Það er ekki óskaplega hátt risið á þessu. Ég er eiginlega að hugsa um að hlífa þeim við því hér, herra forseti, að fara út í loforðin um stóriðjuframkvæmdirnar. Það var náttúrlega næst: „Samfylkingin vill að frekari stóriðjuáformum verði slegið á frest þangað til fyrir liggur nauðsynleg heildaráætlun …“ - o.s.frv., öllum framkvæmdum sem fyrir liggja. Fyrirvaralaust. Þarna var gengið lengra en í plaggi Jóns Sigurðssonar um efnahagsmálin. Hann hefur ekki þolað þann texta. Þar er talað um að dreifa þeim og draga úr þeim og ofgera ekki burðarþoli þjóðfélagsins, held ég að það sé kallað. Hér á bara að stoppa þetta allt saman í landsfundarályktun Samfylkingarinnar. Virðulegi forseti. Ég er ekki nálægt því búinn. Ég gæti verið lengi enn að tína upp alveg makalaus loforð sem Samfylkingin gaf í glórulausu ábyrgðarleysi sínu þarna fyrir kosningarnar og vottar ekki fyrir að eigi að fara að reyna að efna eða standa við. Jú, jú, það er búið að samþykkja áætlun um aðgerðir í málum barna og unglinga og það er ágætt. Við tókum vel í að það væri gert. En hvar eru efndirnar að öðru leyti? Hvar eru peningarnir? Þeir eru óskaplega litlir. Hvar er kjötið á beinunum? Enn sem komið er ekki neitt. Menn geta sagt að ekki séu hagstæðar efnahagslegar aðstæður til þess. Þensla og vandamál. En kom það Samfylkingunni á óvart þegar hún lenti í ríkisstjórn? Nei. Samfylkingin útmálaði, á sama tíma og hún lofaði öllum þessum ósköpum, jafnvægisleysið í hagkerfinu í heilu riti. Það var nú samræmið og samkvæmnin í málflutningnum svo aðeins sé farið yfir það. Nú er orðið tímabært að spyrja: Hvernig ætla menn að hafa þetta? Hvernig ætla menn að tryggja að það verði farið að ganga í takt í hagstjórninni? Hvernig ætla menn að efna öll þessi stórfelldu loforð að minnsta kosti að einhverju litlu leyti? Og ná tökum á þjóðarbúskapnum og gera allt sem því fylgir? Ég sé ekki í fljótu bragði að Samfylkingin sé að nálgast það mikið. Hvað á að gera? Það er ósköp einfalt, herra forseti, að viðurkenna að engin einföld töframeðul eru til til að vinda ofan af þeim vandræðum sem við erum komin í og leysa þetta allt saman á einu bretti. Ég held að það sé ekki hægt. Ég held að þetta verði erfið þrautaganga, vörðuð ýmiss konar erfiðleikum á næstu missirum, ef við ætlum á annað borð að reyna að takast á við þetta. Við getum sjálfsagt frestað vandanum enn um sinn. Ég veit ekki hvað lánstraust þjóðarbúsins þolir. Ég giska á tvö ár en meira er það ekki. Þá er þessu bara sjálfhætt. Þá lýkur veislunni endanlega með miklum hvelli og á þann hátt sem við viljum öll að ekki verði. Ætli sé ekki betra að reyna að fara að ná einhverjum tökum á þessu. Og hvað mundi vera skynsamlegast að gera fyrst? Hvað átti ríkisstjórnin að gera þegar hún komst til valda í vor? Hún átti að nota það gullna tækifæri sem ný ríkisstjórn fær alltaf í hendurnar til þess að koma og segja: Nú verður tekist á við hlutina. Senda sterk skilaboð út í samfélagið.  Það er augljóst mál að við eigum að reyna að stýra framkvæmdastiginu í landinu með hliðsjón af verðbólgunni, þenslunni og spennunni á vinnumarkaði. Ríkisstjórnin átti að byrja á þessu. Auðvitað átti að vera búið að því. Og auðvitað eru stóriðjuáformin og væntingarnar búnar að kynda þetta upp undanfarin missiri. Af hverju veðja erlendir aðilar á að gengi krónunnar haldist hátt? Að þeim sé óhætt að spila á vaxtamuninn milli Íslands og útlanda? Þeir gera það vegna þess að þeir sjá að engrar stefnubreytingar er að vænta. Að haldið verði áfram að dæla fjárfestingum inn í hagkerfið sem þýði að Seðlabankinn verði að hafa himinháa vexti til að halda aftur af verðbólgunni, þar með muni gengið haldast hátt, gengisáhættan takmörkuð og áfram verði hægt að gera út á vaxtamuninn milli Íslands og annarra landa í einhver ár. Og þess vegna hafa jöklabréfin ekki enn tekið til fótanna. Þess vegna eru 800 milljarðar kr. inni í hagkerfinu af slíku fé. En það skapar mikla hættu ef það fé verður allt í einu órólegt og tekur til fótanna. Að þessu leyti er Ísland komið í býsna hliðstæða stöðu og Asíuhagkerfin á tímum þenslunnar þar áður en kreppan skall á hjá drekunum undir lok níunda áratugarins. Þannig að þetta á að gera. Í öðru lagi ætti að reyna að laða aðra aðila til samstarfs um að stilla framkvæmdastiginu í landinu í hóf. Veruleikinn er sá að þó við hættum öllum stóriðjufjárfestingum í þrjú til fimm ár þá er svo mikið í farvatninu hjá öðrum aðilum að við þyrftum ekki að óttast of skarpan samdrátt. Hvað er verið að byggja hérna við höfnina? Stóra höll fyrir tugi milljarða kr.  Hvað er Háskóli Íslands að gera? Hann er að ljúka við stórt Háskólatorg og hyggur á frekari framkvæmdir. Hvað er Háskólinn í Reykjavík að gera? Hann er að fara að byggja stóran háskólakomplex hangandi utan í Öskjuhlíðinni, jafngáfulegt og það er, en það er nú önnur saga. Hvað er fram undan á Landspítalanum? Það að vísu örlaði fyrir því, það var sagt að það væru jafnvel hugmyndir um að hægja heldur á. En 18 milljarðar eru inni á bók til að setja í byggingu fyrsta áfanga Landspítalans. Er ekki tvöföldun Reykjanesbrautar í gangi? Er ekki Sundabraut fram undan? Tvöföldun Suðurlandsvegar? Kísilflöguverksmiðjur hér og netþjónabú þar? Ætlar Landsbankinn ekki að fara að byggja nýjar höfuðstöðvar hérna? Ég get haldið svona lengi áfram. Það er ærið umhugsunarefni hversu gríðarleg framkvæmdaáform eru fram undan hjá öðrum aðilum en ríkinu og af öðru tagi en stóriðjuframkvæmdirnar. Ég held að menn muni sjá að þær munu duga vel til að halda uppi meira en fullnægjandi framkvæmdastigi. Frekar væri að reyna að fá slíka aðila til samstarfs um að reyna að stýra þessu eitthvað og að minnsta kosti geta ríki og sveitarfélög lagt sitt af mörkum í þeim efnum. Sérstaklega væri gagnlegt að reyna að draga úr spennunni á byggingarmarkaði og hvað varðar stærri framkvæmdir hér á suðvesturhorninu, hér á svæðinu við Faxaflóann, hér á áhrifasvæði vinnumarkaðarins sem nær langt upp á Vesturland og suður um Suðurland, austur að Þjórsá eða hvað við viljum. Vinna með Seðlabankanum. Hvað á að gera? spyr hv. þm. Lúðvík Bergvinsson. Ef ég væri forseti færi ég á morgun upp í Seðlabanka og legði grunn að viðræðum Seðlabankans og ríkisstjórnarinnar um að beita hinum peningalegu stýritækjum og möguleikum ríkisfjármálanna og ríkisbúskaparins í takt. Í staðinn fyrir að menn sendi hver öðrum skeyti í gegnum fjölmiðla héðan úr ræðustól eða í ræðum á ársfundi Vinnuveitendasambandsins eða eitthvað í þeim dúr. Menn senda hnýfilyrði á milli sín undir rós og það þarf að lesa á milli línanna í hvaða tilvikum er verið að skamma utanríkisráðherra og í hvaða tilvikum forsætisráðherra. Ég er þeirrar skoðunar að styrkja eigi eiginfjárstöðu Seðlabankans og stórauka gjaldeyrisvaraforðann. Ég held að það hafi verið ægileg mistök að nota ekki tækifærið meðan það gafst og var mjög gráupplagt að halda gjaldeyriskaupum Seðlabankans áfram. Ég skildi aldrei af hverju þeir hættu þegar við blöstu þær aðstæður sem þá voru og eru enn. Að þeim mun sterkari sem gjaldeyrisvaraforðinn væri og þeim mun sterkari sem Seðlabankinn væri, þeim mun líklegra væri að okkur tækist að fara mjúklega í gegnum þetta að gengisbreytingarnar yrðu vægari en ella o.s.frv. Þó að þar hafi vissulega nokkuð verið að gert, ég viðurkenni það, held ég að menn hefðu þurft bæði fyrr og í miklu myndarlegri mæli að styrkja stöðuna þar. Hver var ástæða þess að norska krónan hélt velli í gjaldeyrishruninu á Norðurlöndunum í kjölfar bankakreppunnar upp úr 1990? Hún var bara ein. Sú staðreynd að norski Seðlabankinn er óheyrilega sterkur og stendur hátt upp úr í hlutfallslegum samanburði seðlabankanna á Norðurlöndum. Finnski, sænski og danski Seðlabankinn réðu ekkert við ástandið en Norðmenn stóðu það af sér og við sluppum reyndar furðulega vel. Merkilegt nokk. Kannski af því að við áttum þá ríkisbanka sem höfðu þá stöðu að hafa ríkisábyrgð á lánum sínum og ríkið að bakhjarli og sigldu í gegnum bankakreppuna mun mjúklegra en einkavæddu bankarnir annars staðar á Norðurlöndunum gerðu.  Það er ekki komin bankakreppa, nei. Ég held reyndar að íslensku bankarnir, margt sem má um þá segja, hafi að mörgu leyti staðið sig mjög vel við erfiðar aðstæður að sumu leyti núna undanfarin eitt og hálft ár. Þeir hafa undirbúið sig. Þeir hafa gert það með ýmsum hætti þótt þeir hafi líka gert mikil mistök eins og í fasteignalánunum. Ég held að þeir hafi reynt að tryggja sig og fjármagna sig með góðum fyrirvara og undirbúa sig þannig eins og kostur var. Draga pínulítið úr krosseignarhaldi og öðru slíku sem voru augljósir veikleikar í stöðunni og hættulegir fjármálastöðugleikanum. Vonandi eru þeir þá nógu sterkir til þess að standa af sér ágjöf sem er í gangi og verður kannski fram undan. Við skulum vona það besta. Ég held að taka ætti til skoðunar að fara í skuldabréfaútgáfu og reyna að auka sparnað og ná þannig fé úr umferð og gera þar með líka innlenda skuldabréfamarkaðinn virkari. Með því ætti að mega ætla að peningatækin, stýritækin, virkuðu betur, að vaxtamarkaðurinn yrði dýpri og eiginlegur. Það er umhugsunarefni að það skuli nánast engin skuldabréf vera í gangi nema þá tveggja ára bréf eða hvað það nú er. Tækifærið er væntanlega núna vegna þess að nú eru að koma til innlausnar stórir gamlir skuldabréfaflokkar. Síðast en ekki síst, svo ég taki nú ekki allt of langan tíma í að svara Samfylkingunni þannig að hún viti hvað eigi að gera, er augljóst mál að það verður afar afdrifaríkt hvernig tekst til í ákvörðunum um kjarasamninga á næstu mánuðum. Það er svo gríðarlega mikilvægt að okkur takist að ná mönnum saman og endurskapa einhvers konar þjóðarsáttarandrúmsloft til þess að við glötum ekki endanlega úr höndunum á okkur ávinningnum af þjóðarsáttinni. Það er það sem er í hættu. Við erum í meiri hættu nú en sennilega nokkru sinni fyrr, og er þá árið 2001 ekki undanskilið, að glata varanlega úr höndum okkar ávinningnum sem náðist með þjóðarsáttinni árið 1990. Það var ekkert lítið. Ég held að menn ættu að hugsa aftur fyrir þann tíma og minnast þess hversu hörmulegt ástand það var þegar verðbólgan lék lausum hala og verðtryggð lán æddu upp úr öllu valdi svo maður tali nú ekki um hinar dimmu miðaldir þess tíma þegar misgengið illræmda á grundvelli pólitískra ákvarðana svipti fjölskyldur eignum sínum í stórum stíl. Ég veit ekki hvort minnst er á það í ævisögu hv. þm. Guðna Ágústssonar, en það er fjallað dálítið um það í ævisögu Steingríms Hermannssonar. Svo mikið man ég.  
             Þannig að það síðasta væri þá þjóðarsáttarnálgun. Já, nú getur hv. þingmaður kallað fram í. En má ég minna á, vona að það móðgi engan, að ég sat einmitt í þeirri ríkisstjórn sem lagði grunninn að þjóðarsáttinni með samstarfi sínu við aðila vinnumarkaðarins. Ég var landbúnaðarráðherra. Ég átti stóran þátt í því að bændur og landbúnaðurinn og landbúnaðarráðuneytið lagði sitt af mörkum í það púkk. Við skulum ekki gleyma því. Ég veit að það gleður hv. þm. Guðna Ágústsson að minnast þess að hlutur bænda og landbúnaðarins í þeim gerningi verður seint fullþakkaður.  Ég gleymi ekki gleðinni sem varð haustið 1990 þegar í fyrsta skipti um árabil, ef ekki í áratugi, sást eins stafs verðbólgutala. Gleðin þegar verðbólgan mældist ekki nema 9,5%. Hún var ómæld því það var eitthvað sem menn höfðu ekki séð óralengi, var ávísun á betri tíma sem það sannarlega varð og lagði grunninn að þeim stöðugleika sem við bjuggum við og höfum blessunarlega búið að þótt mönnum hafi verið að fatast mjög flugið og mistakast, verið með mjög mislagðar hendur að gæta þess stöðugleika. Nú vonast ég til þess, virðulegur forseti, að mér hafi tekist að svara því nokkuð. Það var fullkomlega eðlilegt og réttmætt að spyrja: „Já en hvað leggið þið til? Hvað er hægt að gera?“ Það er auðvitað margt fleira sem ég held að sé skynsamlegt að gera við þessar aðstæður, bæði stórt og smátt. En ég hef reynt að fara hér yfir stærstu drættina í því sem ég tel skynsamlegt. Ég held reyndar að menn hefðu þurft að fara fyrr og betur yfir áhættustýringu og viðmið í sambandi við fjármálakerfið. Ýmsir lögðu það til fyrir tveim, þrem árum síðan. Á þá var ekkert hlustað. Það var ekki fyrr en bankarnir fengu hinar sterku aðvaranir á síðasta ári sem menn fóru þar eitthvað verulega að ugga að sér. Menn hefðu betur farið að þeim ráðum sem þá voru um til dæmis allsherjarálagsmat á bankakerfið og hvað það þyldi. Þá hefðu menn jafnvel fyrr gripið til þeirra ráðstafana sem þeir hafa að hluta til gert núna og staðið betur að vígi, ef til vill farið aðeins varlegar. Það er spurningin. Ég ætlaði svo örlítið í lokin, virðulegur forseti, að nefna breytingartillögur  Þó að það væri ekki annað en það að menn segðu sem svo að þeir ætli að huga að öryggi íslenskra borgara og verndun íslenskrar náttúru á nýjum tímum, eins og þeir í orði kveðnu segjast gera, tala um til dæmis siglingar stórra olíuskipa úr Norðurhöfum og suður um frá lindunum miklu í Íshafinu. En hvað dettur mönnum fyrst í hug ef stór olíuskip eru að sigla í nágrenni í við Ísland? Herþotur! Eru þær nærtækasta tæki til þess að takast á við slíkt? Ég hefði frekar haldið að það væru olíugildrur, mengunarvarnabúnaður og viðbúnaður í landi, björgunarviðbúnaður til að glíma við stór skip, þyrlur og annað í þeim dúr. Það mætti færa rök fyrir því að leggja í útgjöld á því sviði. Það er til dæmis álitamál hvort ekki sé orðið óumflýjanlegt að stuðla að því að á Íslandi sé til almennilegur dráttarbátur, nokkur þúsund tonna dráttarbátur sem ræður við stór skip að minnsta kosti þangað til nýja varðskipið kemur. Hvað gerðist þegar eitt af stærstu fiskiskipum flotans strandaði hérna við suðurströndina? Það varð að sækja dráttarbát til Noregs. Ætla menn að sækja dráttarbát til Noregs ef stórt olíuskip er komið hættulega nálægt landi og vélin bilar, sem er auðvitað alltaf fræðilegur möguleiki? Þá gera herþotur uppi í loftinu ekkert gagn. Það er bara ekki þannig. Það er því eins og hvert annað rugl að halda því fram  Við leggjum hér fram breytingartillögur, virðulegur forseti, fjölmargar og þær eru í þannig samhengi að í fyrsta lagi er ein almenn tekjuöflunar- og sparnaðartillaga og síðan eru tillögur um áherslubreytingar og útgjöld á ýmsum sviðum. Þessar tillögur í heild sinni mynda pakka sem er nokkurn veginn í jafnvægi, þ.e. við leggjum til um það bil tekjuöflun og sparnað af sömu stærðargráðu og útgjöldunum nemur. Það skal fúslega viðurkennt að þetta er ekki nákvæmlega stillt af. En það skakkar ekki miklu.  Það gerum við og þess vegna leggjum við til að fjár verði aflað með í fyrsta lagi þeirri stefnu sem við höfum mótað um álagningu fjármagnstekjukatts, að fyrirkomulaginu verði breytt, að tekið verði upp frítekjumark fyrir tekjur upp á sirka 120 þús. kr. sem breytir miklu fyrir hinn almenna smásparanda og tekur til og gerir reyndar skattlausan stærstan hluta þeirra sem núna borga fjármagnstekjuskatt, jafnvel þannig að 80–90% af þeim sem borga fjármagnstekjuskatt slyppu þá við hann vegna þess að fjöldinn er að borga lágar fjárhæðir en hinar raunverulegu fjármagnstekjur koma frá stóreignamönnum og þeim sem hafa gríðarlega mikið umleikis á þessu sviði og þar leggjum við þá til að skattprósentan verði 14% í staðinn. Þetta mundi skila umtalsverðum tekjum. Hér er áætlað að nettótekjuáhrifin af þessu yrðu 11 milljarðar kr. Við viljum einfaldlega skera burt þessi útgjöld til hernaðarmála sem kölluð eru hér „til varnarmála“. Við teljum þessar heræfingar með öllu óþarfar og engin ástæða til þess að Íslendingar standi straum af þeim og hafi af því gríðarlegan kostnað upp á tæpan hálfan milljarð kr. þannig að við leggjum til að þessi liður falli út. Við teljum líka með öllu ástæðulaust að reka hinn hernaðarlega hluta ratsjárkerfisins og áætlum að helmingur af því fé sem áætlað er á stofnunina dygði til að starfrækja borgaralega hluta kerfisins og miðla þeim upplýsingum til Flugmálastjórnar eða flugumsjónaraðila. Við teljum að það megi ætla sendiráðunum að búa við verðlagshækkun og þau þurfi ekki meira. Þar er því sparnaður upp á tæpar 50 millj. kr. í okkar tillögum. Síðan er síðasti töluliðurinn sem kemur til sparnaðar hér en útgjöld á móti, þ.e. við leggjum til tilfærslu frá embætti ríkislögreglustjóra sem hefur þanist alveg gríðarlega út á undanförnum árum og á enn að gera svo nemur hundruðum milljóna kr. á sama tíma og lögreglan og sýslumannsembættin eru svelt. Þeim er ætlað að búa við óbreytta fjárveitingu milli ára og sjá fyrir öllu því sem þau þurfa að gera að nýju með svokallaðri hagræðingarkröfu. Þessi þróun getur ekki haldið áfram endalaust, að almenna löggæslan sé svelt ár eftir ár og skorin niður en eitt embætti, ríkislögreglustjóraembættið tútni út. Þegar svo er komið að lögreglan í Árnessýslu, í kjördæmi hv. þm. Atla Gíslasonar, getur haldið úti einum bíl þá ættu menn nú að fara að hugsa sinn gang. Það er engin löggæsla í Grindavík að heitið getur.

Það eru engir glæpamenn fyrir austan.

Það er náttúrlega mjög mikilvægt og gott að menn séu löghlýðnir þar.  Þetta eru sem sagt okkar tekjuöflunar- og sparnaðartillögur og á móti koma fjölmargar útgjaldatillögur sem ég ætla ekki að fara í nema kannski rétt þær almennu sem lúta að auknum framlögum til jöfnunar á námskostnaði. Það eru þessar tilfærslur frá ríkislögreglustjóra til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og til sýslumannsembættanna til eflingar almennrar löggæslu. Við leggjum til viðamiklar ráðstafanir gegnum Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem eiga að koma tekjulitlum og illa stöddum sveitarfélögum til góða, viðbótarframlög þar upp á 700 milljónir. Við leggjum til að ríkið leggi í gegnum sama farveg 700 milljónir í að taka upp fyrsta áfanga að gjaldfrjálsum leikskóla og við leggjum til að ríkið komi til móts við sveitarfélögin og geri þeim kleift að hækka húsaleigubætur um 1.000 millj. kr. Það er auðvitað alveg hneykslanlegt og minni ég enn á stórkostleg loforð Samfylkingarinnar. Ég nenni ekkert að fletta upp á því hverju var lofað í húsaleigubótum og vaxtabótum. En það var örugglega myndarlegt ef leiða má líkur að því. En ekki sé ég það nú í fjárlagafrumvarpinu. Það er mjög brýnt að stórauka stuðning við tekjulágt fólk hvað varðar kostnað af húsnæðisöflun. Það vita allir hvernig þau mál hafa verið að þróast. Það vita allir hver húsaleigan er hér. Íbúðarholur eru leigðar á 100, 120, 140 þús. kr. á mánuði, ekki allar merkilegar. Það tekur í fyrir tekjulágar fjölskyldur þegar húsaleigubæturnar eru svo skornar niður við trog og hafa tekið litlum eða jafnvel engum hækkunum. Eru ekki vaxtabæturnar um það bil sama tala núna þrjú eða fjögur ár í röð? Það er því milljarður í hækkun húsaleigubóta og við viljum setja milljarð í hækkun vaxtabóta.

Hverju lofaði Samfylkingin þarna?

Vill nú ekki bara hv. þm. Guðni Ágústsson taka að sér að fletta upp á því fyrir mig og koma með það í sinni ræðu? Ég vil ekki ræna öllum tilefnum af hv. þm. Guðna Ágústssyni til þess að fara yfir þetta með mér. Við skulum skipta með okkur verkum.

Búnir að ræna öllum tilefnum af öllum.

Við skulum skipta með okkur verkum. Það hefur enginn bannað hæstv. fjármálaráðherra að vera hér á mælendaskrá og halda myndarlega ræðu ef hæstv. ráðherra vildi vera svo góður.

Ég er búinn að halda myndarræðu.

Já, það er nú það,  Þá eru það barnabætur. Við teljum að það sé mikilvægara fyrir börnin og barnafjölskyldurnar að hækka einfaldlega barnabæturnar en að setja málið í nefnd. Það er miklu skilvirkara þannig. Það verð ég að segja við Samfylkinguna. Það er nokkuð sem kemur mönnum strax til góða.

Þú ert alveg með Samfylkinguna á heilanum.

Nei, ekki alveg, nei, nei. En ég hlýt að mega tala um hana svona þegar mér sýnist. Samfylkingin er nýi flokkurinn í ríkisstjórn. Ég held að Samfylkingin hljóti að vera upp með sér af því að það sé farið aðeins yfir það hvort hún hafi markað einhver spor í þessu stjórnarsamstarfi, 

Þú hljómaðir þannig.

Nei, það er nefnilega ekki svo. Ég er prýðilega sáttur við mitt hlutskipti  Við leggjum líka til að þarna komi liður sem heitir Jöfnun á flutningskostnaði. Nú var að vísu eitthvað á það minnst hér í ræðu varaformanns fjárlaganefndar. En ég sá ekki að það ætti neitt að hækka peningana heldur átti bara að þynna það út sem áður hafði verið sett inn á Vestfirði og breiða það út yfir allt landið. Ef þetta er misskilningur þá fagna ég því.  Þá væri nú gaman að hafa kempuna hæstv. samgönguráðherra hér. Mikið rosalega væri gaman að fara í smáumræður um þungaskatt og flutningskostnað þegar hv. þm. Kristján Möller er orðinn samgönguráðherra.  En við erum söm við okkur í afstöðu okkar í þessum efnum, að flutningskostnaðurinn sé eitt allra tilfinnanlegasta óréttlæti sem landsbyggðin býr nú við og vegur tilfinnanlega inn í vöruverð og allar aðstæður og atvinnurekstur á því svæði og er í raun og veru nánast að ganga að ýmiss konar framleiðslustarfsemi á landsbyggðinni dauðri. Ég get nefnt lítið fyrirtæki norður í landi, norður í Kelduhverfi, fiskeldisfyrirtæki. Framkvæmdastjórinn þar hefur lagt tölur á borðið fyrir okkur þingmenn og sýnt okkur hvað það kostar að flytja öll aðföng, allt fóður, umbúðir og allt sem þarf með bílum alla þessa leið og síðan aftur framleiðsluvöruna suður á Keflavíkurflugvöll að mestu leyti. Það eru tugir króna á hvert einasta kíló þegar allt er reiknað. Þetta var dæmi um fyrirtæki sem nánast er við dauðans dyr fyrst og fremst út af flutningskostnaðinum. Það væri í prýðilega góðum málum og hefði bara ágætisafkomu ef flutningskostnaðurinn væri hóflegur. Ef hann væri eitthvað í líkingu við það sem hann var á meðan skipafragt var í boði, framhaldsfragt frá Íslandi til útlanda og hafnir vítt og breitt um landið. Breytingin að þessu leyti fyrir allt atvinnulíf, sérstaklega framleiðslustarfsemi og vörur sem kalla á mikla flutninga, er alveg ískyggileg. Það verður auðvitað ekki liðið að menn séu endalaust að tala um að eitthvað þurfi að gera í þessu. Lofi því fyrir kosningar eins og hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir gerði sem ráðherra fyrir kosningar 2003, eins og hv. þm. Kristján Möller, nú ráðherra, gerði fyrir kosningar 2007 og svo gerist aldrei neitt. Af hverju eru menn þá að þessu? Af hverju eru menn að gefa vonir og væntingar um að eitthvað verði tekið til hendinni og svo gerist ekki neitt? Það voru smáaurar sem rötuðu þarna inn og voru eyrnamerktir Vestfjörðum, hvernig sem á því stóð, sem núna á að fara að smyrja yfir allt landið og láta heita að það gerist eitthvað. Reyndar var sagt að þetta yrði aðallega notað í úttekt. Þarf úttekt? Eru ekki til skýrslur? Vann ekki Byggðastofnun mikla skýrslu sem lá fyrir haustið 2002? Skýrslu sem send var út til Brussel til að hin heilaga Eftirlitsstofnun Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, gæti metið það og tekið út hvort svona endurgreiðslukerfi stæðist? Allt klappað og klárt nema að þá vantaði pólitískan vilja. Sagt var í þessum ræðustóli að því miður væri ekkert að gerast því að ekki væri samstaða um þetta í ríkisstjórninni. Er samstaða um eitthvað í ríkisstjórninni núna, að láta eitthvað gerast  Ég ætla svo að ljúka mínu máli á því, virðulegi forseti, að segja að það er mín tilfinning, því miður, að það sé langt síðan við höfum verið við lokaafgreiðslu fjárlaga - það hallar nú að lokaafgreiðslu fjárlaga hér - við jafnmiklar óvissuaðstæður og nú eru. Það er svo margt fram undan og í núverandi stöðu efnahagsmála og þjóðarbúskapar okkar sem er á miklu floti er svo ókyrrt að það hálfa væri nóg. Menn mundu undir venjulegum kringumstæðum, þótt hér væri þrælstöðugt verðlag, lítil verðbólga og enginn viðskiptahalli, vera órólegir út af ástandinu á verðbréfamarkaðnum einum saman. Það er alveg nóg að verðmæti íslenskra fyrirtækja í Kauphöll lækki um hundruð milljarða króna á nokkrum vikum. Það þýðir ekki það sama og tap en við skulum hafa í huga að þessi fyrirtæki eru skuldsett og hafa tekið lán fyrir fjárfestingum sínum. Það er ekki nema takmarkað svigrúm til staðar ef verðmæti þeirra skreppur saman þangað til farið er að rukka þá gjörninga og heimta annaðhvort meira fé eða farið er að ganga að fyrirtækjunum eða veðunum. Það er ekkert grín og hvort sem menn eru meira eða minna markaðssinnaðir þá vita þeir auðvitað hvað það getur þýtt ef þar verður mikið og snöggt hrun eða breytingar til hins verra. Þetta væri eitt og sér alveg nóg til þess að menn ættu að vera nokkuð hugsi og halda aftur af sér í gleðinni, hversu hamingjusamir sem þeir eru með það að vera í ríkisstjórn og hafa annaðhvort verið þar lengi eða eru nýkomnir þangað. Hvað verður um stóriðjuframkvæmdirnar? Þær eru hvergi inni í þessum plönum. Hverjar verða afleiðingarnar ef hundruð milljarða króna fjárfestingar verða ákveðnar á næstu mánuðum sem bætast ofan á allar þær stórframkvæmdir sem eru í pípunum og fram undan og ég taldi upp áðan?  Hvað verður um kjarasamningana og hið almenna ástand efnahagslífsins hér á landi? Hvernig þróast húsnæðismarkaðurinn? Hver verður þróun á verðbréfamarkaði? Hvernig reiðir útflutnings- og samkeppnisgreinum íslensks atvinnulífs af á næstu mánuðum? Þetta eru allt saman óvissuþættir og má þá kannski bæta einum við, hann er að vísu ekki í okkar höndum. Það kemur auðvitað til með að skipta gríðarlega miklu máli hvernig hinar alþjóðlegu efnahagsforsendur þróast á næstu mánuðum og hafa bein áhrif á Íslandi. Þar er mikil óvissa. Það er sérstaklega mikil óvissa um efnahagsþróunina í Bandaríkjunum. Hvað verður um vafningalánin þeirra og allt það dótarí? Þurfa stærstu bankar heimsins að fara að afskrifa gríðarlegar fjárhæðir á næstu mánuðum eins og jafnvel er talið? Hvernig þróast olíuverðið á næstu mánuðum? Fara Bandaríkjamenn í stríð við Íran? Hvernig þróast álverðið? Við erum örstutt frá því að sjá olíuverð sem fer yfir 100 dollara á tunnu. Til eru spár, þeim er ekki mikið hampað af skiljanlegum ástæðum, sem leiða að því líkur að olíuverðið geti jafnvel farið í 200 dollara á tunnuna innan fárra missira. Sérstaklega ef Bandaríkjamenn halda ekki aftur af gikkfingrinum á sér. Á sama tíma er spáð að álverð muni fara lækkandi. Af hverju er ég að nefna það? Ég nefni það vegna þess að þetta eru að verða þær tvær breytur sem hreyfa ekki litlu til í íslensku hagkerfi. Olían hefur alltaf gert það vegna þess að enda þótt við séum heppin og kyndum húsin okkar með hitaveitum að mestu leyti og með rafmagni þá er olíunotkun Íslendinga mikil og hún vegur þungt í hagkerfinu vegna flotans og samgangnanna og hefur m.a. bein áhrif á kjör sjómanna. Olíuverð sem stefnir áfram upp á við og fer kannski yfir 100 dollara á tunnu eru engar gleðifréttir fyrir íslenskan þjóðarbúskap ef álverð fer lækkandi á sama tíma.  Það eru mjög margir óvissuþættir af þessu tagi, virðulegi forseti, sem maður er hugsi yfir. Auðvitað verðum við bara að bíða og sjá hvernig því öllu vindur fram á næstu missirum. En svo mikið er víst að það er tilefni til að fara að öllu með mikilli gát og ástæða til að missa sig ekki í einhverri gleði yfir fréttum eins og þeim að við séum efst á lífsgæðalista Sameinuðu þjóðanna í sumu tilliti að minnsta kosti, svo ágætt sem það er. En síðasta óvissan - og þá er þetta búið - er auðvitað sú hvort ríkisstjórnin vaknar, hvort Þyrnirós vaknar. Það bendir í sjálfu sér ekkert til þess enn þá. Hún er nákvæmlega jafnfjarlæg og tóm í augunum og hún hefur verið frá byrjun, a.m.k. þegar talið berst að efnahagsmálum. Þess sjást í raun engin merki að menn ætli yfir höfuð að takast á við það viðfangsefni að veita forustu fyrir hagstjórn og samræma efnahagsstjórn í landinu. Það á að heita svo samkvæmt verkaskiptingu innan Stjórnarráðs Íslands að það verkefni sé hjá forsætisráðherra. Það er þannig í okkar stjórnskipun, það er sérstaklega tilgreint og undir hann heyrir auðvitað Seðlabankinn. Það hefur farið lítið fyrir því að hæstv. forsætisráðherra beitti sér á því sviði eins og kannski fleirum. Það má auðvitað segja að menn gera þá ekki mikil mistök á meðan, geri ekkert af sér ef þeir gera ekki neitt. Það er út af fyrir rétt. Einn frændi minn fyrir norðan sagði einu sinni að það væri vont ef hroðvirkir menn væru mjög duglegir því þá gerðu þeir svo mikið illa. Það er nokkuð til í því. Það er auðvitað er betra að ríkisstjórnin geri ekki neitt en að hún geri áfram einhverja vitleysu. Það er auðvitað óábyrgt að tala svona vegna þess að það er ekki hægt að leysa þetta nema helstu þátttakendurnir gangi í takt og reyni að vinna saman. Það er ekki hægt að hafa það þannig, eins og Ingimundur Sigurpálsson sagði í blaðagreininni sem ég vitnaði til, að Seðlabankinn sigli bara einn hinn úfna sjó, aleinn og óstuddur og enginn reyni að hjálpa honum 

Hæstv. forseti. Það er erfitt að bregðast við öllu í stuttu andsvari þannig að ég ætla að nota tækifærið og þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir fróðlegt erindi þó að ég sé kannski ekki sammála öllu sem í því var. Hv. þingmaður fór vítt og breitt um völlinn með söguskoðun og sagði sögur sjálfur og þær hafa farið héðan út um allan heim og jafnvel norður í hérað. Eftir stendur í mínum huga að þingflokkur Vinstri grænna leggur fram tillögur sem ég hefði frekar viljað sjá lagðar fram í fjárlaganefnd og teknar þar til umfjöllunar. Því miður náðu menn því aldrei að koma þeim þar til umræðu. En hér eru lagðar fram tillögur um aukningu á ríkisútgjöldum upp á 12,5 milljarða  Þetta eru þær tillögur sem þingflokkurinn kemur fram með í stórum dráttum og þær verða væntanlega bornar upp hér á morgun en ég verð að segja fyrir mitt leyti að ég hefði viljað sjá þessar tillögur koma fram við vinnu fjárlaganefndar sem hóf sín störf 12. september sl.

Frú forseti. Varðandi það að tillögurnar hafi ekki verið lagðar fram í fjárlaganefnd þá man ég nú ekki til þess að það hafi endilega verið venjan. Ég held að oftast hafi gangur mála verið sá að stjórnarandstaðan bíði eftir því að breytingartillögur meiri hluta líti dagsins ljós. Þá fyrst getur hún tekið mið af því hvaða málaflokkar fá viðunandi úrlausn í fjárlagafrumvarpinu eftir atvikum og svo hins vegar í breytingartillögum meiri hlutans og stillir tillögugerð sína af miðað við það. Fjárlagafrumvarpið er manifesto ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna í efnahagsmálum og þeirra sýn á ríkisfjármálin. Stjórnarandstaðan kemur þá með sína sýn, sínar breytingar eftir atvikum, sem breytingartillögur og nefndarálit við 2. umr. Fjárlagafrumvarpið er ekki lagt fram í stjórnarandstöðunni áður en það er flutt og ég veit ekki hvort endilega er ástæða til á móti að stjórnarandstaðan, frekar en henni sýnist svo, flytji breytingartillögur sínar sem hún lokar örfáum klukkutímum fyrir 2. umr. fjárlaga þegar breytingartillögur meiri hlutans liggja fyrir. Að sjálfsögðu hafa nefndarmenn stjórnarandstöðunnar, geri ég fastlega ráð fyrir, flutt áherslur sínar inn í starfi nefndarinnar og reynt að beita sér þar fyrir ýmsum breytingum og tillögum og vonandi haft einhvern árangur. Ég hef áður sagt, í umræðum í gær og í dag, að sú hafi verið tíðin að breytingartillögur fjárlaganefndar hafi oft og tíðum verið í þó nokkrum mæli sameiginlegar. Menn unnu saman um það sem þeir náðu saman um og fluttu heilmiklar breytingartillögur sem sameiginlegar tillögur nefndarinnar allrar. Svo skildi leiðir. Gjarnan þegar kom að stóru tölunum, þ.e. skattahliðinni, tekjuhliðinni og einhverjum stórum útgjaldapóstum. En ég tel að tillögur okkar séu ábyrgar og þær eru í jafnvægi. Við leggjum til um það bil sambærilega tekjuöflun og sparnað og við leggjum til í útgjöld. Ég held að hv. þingmaður geti ekki annað en viðurkennt það og er vonandi sáttur við það. 
            

Hæstv. forseti. Ég vil árétta að hv. þingmaður vinstri grænna, sem situr í fjárlaganefnd, hefur haft aðgang að öllum gögnum og tekið þátt í allri umræðu undanfarnar vikur og mánuði í störfum fjárlaganefndar. Við fjölluðum um ýmis mál en ég kannast ekki við að hafa séð umræddar 26 til 30 tillögur til umfjöllunar, niðurskurð í varnarmálum, niðurskurð hjá sendiráði Íslands, niðurskurð hjá ríkislögreglustjóra hvað þá heldur umræðu um aukningu á fjármagnstekjusköttum. En vissulega má vera að vinnulagið hafi verið með þeim hætti á hinu háa Alþingi að breytingartillögur sem koma fram milli 1. og 2. umr. hafi komið fram með þeim hætti sem hér hefur verið, að minni hluti komi fram með þær eftir að tillögur eru afgreiddar úr nefnd. Ég vil hins vegar segja, með hliðsjón af þeim ræðum sem ég hef haldið hér og líka við 1. umr. fjárlaga og síðan umræðu um fjáraukalög, að ég tel að vinna eigi þetta í nefndinni eins langt og við náum. Þar af leiðandi eiga þingmenn úr öllum flokkum, óháð því hvort menn séu í meiri hluta eða minni hluta, að lýsa sjónarmiðum sínum, koma fram með tillögur og fá afgreiðslu á tillögum þar. Allar tillögur voru bornar upp í nefndinni klukkan hálftólf á mánudaginn, fengu þar afgreiðslu og fóru þar úr nefnd með átta atkvæða meiri hluta og þremur hjásetum minni hluta. Hugsanlega hefði verið hægt að fjalla um þessar tillögur minni hlutans á undanförnum vikum og mánuðum hefðu þær komið fram. En orð eru til alls fyrst að breyta vinnulagi og vel getur verið að við horfum til fortíðar með það. En ég hef lýst því yfir að ég vil breyta slíku 

Frú forseti. Mér finnst þetta reyndar athyglisvert sjónarmið hjá hv. þingmanni og formanni fjárlaganefndar. Ég get út af fyrir sig tekið undir að það sé skoðunar virði að menn breyti þessu og að minni hlutinn kynni tillögur sínar í fjárlaganefnd, þá væntanlega í von um að hugsanlega fengjust einhverjar þeirra samþykktar. Ég held að okkur hafi einfaldlega ekki hugkvæmst að líkur væru á því að við fengjum tillögur okkar um fjármagnstekjuskatt samþykktar í fjárlaganefnd og þær yrðu fluttar af nefndinni. Það hefðu verið veruleg tíðindi. Ef ég man rétt er Vinstri hreyfingin – grænt framboð ein um að hafa mótaða stefnu í sambandi við fyrirkomulag fjármagnstekjuskatta og leggja til beinar kerfisbreytingar eins og við höfum gert undanfarin ár. Aðrir flokkar hafa ýmist sagt lítið eða ekki neitt um það. Eins og á mörgum fleiri sviðum höfum við þar mjög fastmótaða, ákveðna og útfærða stefnu og höfum flutt hana hér um árabil í frumvarpsformi. En ef svo hefði verið að eitthvað af þeim tillögum hefðu hugsanlega fengist samþykktar í fjárlaganefnd hefðum við fagnað því og þá er vissulega skaði að þær skyldu ekki vera  Varðandi embætti ríkislögreglustjóra, af því að hv. þingmaður nefndi þar niðurskurð, vil ég segja að þar er um að ræða tilfærslu. Ég var að vona að það væri alveg skýrt. Það á að auka enn verulega fjárveitingar til ríkislögreglustjóraembættisins og ein af ástæðum þess er væntanlega sú að sú undarlega skipan mála er á komin að ríkislögreglustjóraembættið er að aðstoða almennu lögregluembættin og sendir sveitir sínar þeim til aðstoðar á tilteknum tímapunktum. Við teljum þá þróun ekki rétta, að safna enn þá meira saman í þetta miðstýrða apparat á sama tíma og almenna löggæslan veikist þannig að nú viljum við áherslubreytingu. Við viljum færa hluta þessa fjármagns sem þarna á að fara að bæta við út til lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu og til sýslumannanna til að efla hina almennu löggæslu 

Frú forseti. Það verður ekki af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, formanni Vinstri grænna, skafið að hann hefur gaman af að tala. Hann talar oft, hann talar mikið og stundum er hann nokkuð mælskur. Ég verð þó að segja að sú langa ræða sem hv. þingmaður flutti í umræðunni um fjárlagafrumvarpið var býsna innihaldsrýr og minnti mjög á málflutning hv. þm. Jóns Bjarnasonar, sem ég fór í andsvör við fyrr í dag. Það vakti athygli mína í ræðu hv. þingmanns hversu mjög hann er upptekinn af Samfylkingunni, stefnu hennar og sjónarmiðum. Það er ágætt. En ég hélt satt best að segja að hv. þingmaður væri búinn að jafna sig á því sem gerðist í vor, að hann komst ekki í þá ríkisstjórn sem hann hafði óskað sér svo lengi. Hann getur ekki unnt Samfylkingunni þess að vera í þeim sporum og eyðir lunganum úr ræðutíma sínum í að agnúast út í Samfylkinguna. Ég held að það hljóti að vera dapurlegt hlutskipti heils stjórnmálaflokks að eyða hverri ræðunni á fætur annarri í umræðunni um fjárlagafrumvarpið í bölmóð og svartsýni en enga jákvæðni og enga gleði. Það er ekkert gott sem núverandi ríkisstjórn er að gera. Ég held það hljóti að vera dapurlegt hlutskipti heils stjórnmálaflokks. Ekki vildi ég vera í sporum hv. þingmanna, að nálgast hvaða málefni sem rætt er hér á Alþingi með þeim formerkjum, með neikvæðni að leiðarljósi í öllum málum.

Frú forseti. Innihaldsrýr ræða, já. Það er ágæt einkunn. Þá bara gefur hv. þingmaður mér þá einkunn. Sennilega hefur það síst verið kaflinn um kosningaloforð Samfylkingarinnar og efndirnar sem var innihaldsrýr. Þær eru alla vega innihaldsrýrar enn þá efndir kosningaloforða Samfylkingarinnar. Á hinn bóginn er það ofboðslega málefnalegt og innihaldsríkt að reyna að afgreiða þá sem hafa aðrar skoðanir og tala fyrir öðrum málstað en maður sjálfur með aðferðum af því tagi að maður sé svo spældur yfir því að fá ekki að vera í sporum hv. þingmanns. Ef það er eitthvað sem ég hef aldrei saknað í lífinu þá er það að vera ekki hægri krati. Ég hef alltaf verið alveg ofboðslega sáttur við að vera ekki í þeim sporum. En ég get fullvissað hv. þingmann um það, og létt af henni öllum áhyggjum hvað það snertir, að ég hef ekki vaknað einn einasta morgun frá því að ég komst til vits og ára og ekki heldur sofnað á kvöldin og haft einhverjar áhyggjur af því að ég væri ekki í Samfylkingunni eða krati.

Þig langaði nú.

Svo hefur ekki verið. Nei, og ætli ég standi nú ekki þar sem ég stend einmitt vegna þess að ég hafði enga löngun til þess. Ég á einfaldlega ekki heima þar. Ég hef aðrar skoðanir og ég hélt að fólk virti það og tæki því eins og það er.

Þú ert laumukrati.


             Það hefur ýmislegt verið borið á mig um dagana en ég held aldrei þetta fyrr, að ég væri laumukrati.

Þú roðnar nú fallega.

Já, já, þetta var svo skemmtilegt. Nei, nei, það er nú ekki svo. Það er ekkert við því að segja ef hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir telur það ægilegan bölmóð, svartsýni, og að sjá hvergi ljós, að flytja hér ræðu, byggja hana nánast alfarið á opinberum gögnum, styðjast við 

Hv. þingmenn eru beðnir um að virða tímamörk.

Frú forseti. Eitthvað hefur andsvar mitt komið við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon. Ekki var svar hans við andsvari mínu mjög málefnalegt. En mig langar, vegna umræðu þingmannsins um kosningaloforð Samfylkingarinnar, og köll hans eftir skýringum á því hvers vegna þau eru ekki öll komin til framkvæmda, að benda honum á - og ég held að hann hafi kallað fram í ræðu þegar á það var bent - að ríkisstjórnin hefur verið örfáa mánuði við völd og ekki eðlilegt að allt sé komið til framkvæmda. Ég held að hv. þingmaður hafi þá kallað fram í að ekkert væri komið til framkvæmda. Ég vil þá nefna það sem bæði hæstv. fjármálaráðherra og hv. formaður fjárlaganefndar nefndu varðandi það sem væntanlegt er að komi inn á milli 2. og 3. umr. sem er ákveðinn pakki sem lýtur að ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Ég vil einnig benda hv. þingmanni á það mál sem var samþykkt á fyrstu dögum nýs ríkisstjórnarmeirihluta og lýtur að aðgerðaáætlun í málefnum barna og unglinga. Frú forseti. Ég get ekki stillt mig um að gera athugasemd við það - ekki síst vegna þess að í salnum situr samstarfsmaður minn til margra ára, Árni Þór Sigurðsson, hv. þingmaður Vinstri grænna, sem starfaði með mér í meiri hluta í Reykjavík í 12 ár, og veit vel á eigin skinni hvað það tekur langan tíma að snúa stóru skipi - að jafnreyndur þingmaður og hv. Steingrímur J. Sigfússon skuli koma í ræðustól og beinlínis biðja um að öll stefnumál Samfylkingarinnar séu komin inn á fyrstu mánuðum nýrrar ríkisstjórnar. Það er, verð ég að segja, frú forseti, pínulítið barnalegt í ljósi þess að ég hygg að þingmaðurinn hafi setið á Alþingi í 25 ár.

Frú forseti. Ég held að hv. þingmaður hafi eitthvað misskilið mig eða misheyrst. Ég held ég hafi aldrei talað um að Samfylkingin ætti að vera búin að efna öll sín kosningaloforð.

Jú.

Nei, nei. Ég tók sérstaklega fram að ég væri aðeins að lesa brot af þeim. Ég var hins vegar að reyna að fiska eftir því hvort hún væri búin að efna einhver þeirra, hvort örlaði einhvers staðar á því og fann lítið. Ég nefndi aðgerðaáætlunina. Hv. þingmaður getur væntanlega staðfest það. Ég sagði að hún væri falleg og háleit markmið í henni, ágæt enda tókum við henni vel. En við bentum þó á að henni fylgdi ekki neitt. Það vantaði það sem við á að éta og það vantar enn, afl þeirra hluta sem gera skal, þ.e. peninga. Að segja að ekki sé hægt að ætlast til of mikils af því að ríkisstjórnin sé bara nokkurra mánaða gömul, já hún er búin að eiga þó nokkra hveitibrauðsdaga, þá verður að hafa í huga að hér er verið að ganga frá fyrstu fjárlögum þessarar ríkisstjórnar til heils árs.

Þau fyrstu af mörgum.

Þau eiga að gilda allt árið 2008. Það verður nú farið að saxast pínulítið á kjörtímabilið ef ekkert á að gerast fyrr en 2009. En það er verið að segja það, ef loka á fjárlagafrumvarpinu hér án þess að nokkuð sé gert af því tagi, stórfelld loforð sem gefin voru um frítekjumark, um 10% skatt á lífeyristekjur, um stórhækkanir á ýmsum velferðarútgjöldum, ef ekkert á að gerast í þeim efnum núna og ekki á að hefjast handa fyrr en 2009, þá alla vega njóta menn ekki góðs af því á þessu ári. Er kannski verið að gefa í skyn að eðlilegt sé að standa að málum eins og fyrri ríkisstjórn gerði? Ég hélt að Samfylkingin ætlaði ekki að skrifa upp á það, að gera allt hið góða korteri fyrir kosningar.

Nei, í 12 ár.

Það var aðferð síðustu ríkisstjórnar. Hún varð allt í einu ofboðslega örlát þegar leið á árið 2006 og sérstaklega upp úr áramótum 2006–2007. Þá gaf hún silfrið á báða  
            

Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort ég get lofað hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur því að ég láti Samfylkinguna alveg í friði í ræðu minni því að einn þátt sem var ansi drjúgur í kosningaloforðum Samfylkingarinnar lét hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon undir höfuð leggjast að nefna, þátt umhverfismálanna  Af því tilefni að  Ég vil samt segja, og ég vona að hv. þm. Gunnar Svavarsson sé að hlusta á orð mín, að hann og fjárlaganefndin höfðu tækifæri til að verða við óskum umhverfisnefndar Alþingis sem ein og öll sameinuð óskaði eftir ákveðnum hlutum við nefndina í áliti sínu sem sent var nefndinni. Þar beindu allir þingmenn umhverfisnefndar óskum til fjárlaganefndarinnar sem vörðuðu fjármál þriggja stórra stofnana umhverfisráðuneytisins, Umhverfisstofnunar, Náttúrufræðistofnunar Íslands og Skipulagsstofnunar. Þar var ekki orðið við einni einustu af þessum þremur óskum. Náttúrustofurnar fengu til sín örlítið aukið fjármagn eins og gert er á hverju einasta ári þar sem náttúrustofurnar eru skornar niður á hverju einasta ári í hverjum einustu nýjum fjárlögum - það var gert líka núna í fyrstu fjárlögunum sem Samfylkingin stendur að - og svo er það tekið inn aftur á lokasprettinum fyrir 2. umr., um 8 millj. á hverja stofu nema nú virðist ein óvart hafa orðið út undan sem á að leiðrétta. Óskirnar frá umhverfisnefnd voru hins vegar hafðar að engu. Hið sama má segja um sameiginlegar óskir  Ég byrja bara ræðu mína á þessum málaflokki, umhverfismálunum. Eins og ég sagði áðan sendi sameinuð umhverfisnefndin álit til fjárlaganefndarinnar. Hún gerði athugasemd við það að heildarútgjöld til málaflokksins, til umhverfisráðuneytisins, væru ef frá væri talin hækkun til Vatnajökulsþjóðgarðs óverulegar breytingar á málaflokknum í heild. Það kom fram í máli ráðuneytisstjóra umhverfisráðuneytisins sem kom til umhverfisnefndar að þegar frá voru taldir sjóðirnir eins og úrvinnslusjóður og endurvinnslusjóður og þeir allir þá náði hækkunin til ráðuneytisins ekki að fylgja verðlagi. Það þýðir í mínum bókum að það hafi verið niðurskurður til umhverfismála á milli ára 2007 og 2008. Þetta gagnrýndi umhverfisnefnd Alþingis sameinuð og bað í sjálfu sér um að það yrði leiðrétt. Það var ekki gert því að þegar breytingartillögur meiri hlutans líta dagsins ljós kemur í ljós að það er skorið niður við umhverfisráðuneytið þegar á heildina er litið um einar 70 millj. kr. Það skýrist að vísu af því að 100 millj. eru teknar af ofanflóðasjóði sem á sér ákveðnar skýringar sem má svo sem alveg gagnrýna líka, en í heildina er sem sagt breytingartillaga meiri hlutans sú að skornar eru 70 millj. af fjárlagaliðum umhverfisráðuneytisins. Þar sem umhverfisnefndin fjallaði um Náttúrufræðistofnun Íslands var hún sameinuð í því áliti sínu að Náttúrufræðistofnun Íslands hefði átt við fjárhagsvanda að stríða árum saman og að uppsafnaður fjárhagshalli stofnunarinnar hefði um síðustu áramót, 2006/2007, verið 22 millj. kr., og að hann muni aukast á yfirstandandi ári fáist ekki leiðrétting í fjáraukalögum líkt og fengist hefur undanfarin ár því að við það hefur Náttúrufræðistofnun mátt búa árum saman að þurfa alltaf að reka sjálfa sig með halla og fá síðan einhverja dúsu í fjáraukalögum til að hysja upp hallann. Það sama gerðist auðvitað á yfirstandandi ári. Umhverfisnefndin átelur að þetta skuli ævinlega vera látið gerast og telur brýnt að leita leiða til að styrkja fjárhagslegan grunn stofnunarinnar í fjárlögum fyrir 2008 og það til frambúðar. Og hvað leggur fjárlaganefndin til? Förum í breytingartillögurnar og þá sjáum við að það er skorið niður við Náttúrufræðistofnun Íslands um 80 millj. kr. Hvers vegna er það gert? Vegna þess að húsnæðið sem er búið að lofa stofnuninni, líka árum saman, sem vilji stóð til að skilaði sér til stofnunarinnar á næsta ári kemur ekki til með að gera það.  Þá spyr ég: Hvar eru yfirlýsingar umhverfisráðherrans sem gefnar voru út í þessu eðla riti og dreift á umhverfisþingi núna nýafstöðnu þar sem umhverfisráðherra setur fram metnaðarfull markmið fyrir sinn málaflokk? Ekkert af þessum markmiðum fær hljómgrunn hjá fjárlaganefndinni. Hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir ætlar að fara að leiða hér í lög - loksins, og mátti nú ekki seinna vera - samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika. Það er búið að reka á eftir því hér árum saman og ég fagna því að Þórunn Sveinbjarnardóttir skuli ætla að lögleiða þann samning og skuli ekki ætla að kalla hér yfir okkur enn eina skýrsluna frá Ríkisendurskoðun þar sem ríkisstjórnin er skömmuð fyrir að hafa ekki leitt þennan samning í lög. En hvar sér þess stað í fjárlagafrumvarpinu að það eigi að leiða samninginn um líffræðilegan fjölbreytileika í lög? Hvergi nokkurs staðar, nákvæmlega hvergi nokkurs staðar. Það sem Þórunn Sveinbjarnardóttir gefur út hér verður fullkomlega ótrúverðugt þegar skoðaðar eru fjárlagatillögurnar sem fjárlaganefndin hefur lagt hérna fram.

Hæstv. ráðherra.

Hæstv. ráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir, ég bið forláts, hæstv. forseti. Náttúrufræðistofnun Íslands er grundvallarstofnun þegar lífríki íslenskrar náttúru er annars vegar. Það er undarlegt þegar við horfum á Náttúrufræðistofnun Íslands annars vegar og Hafrannsóknastofnun hins vegar hvað það er breitt bil á milli þessara tveggja stofnana. Ég er þeirrar skoðunar að við höfum staðið nokkuð vel að fjármögnun á rannsóknum á lífríki hafsins og Hafrannsóknastofnun hefur fengið til þess fjármuni og ákveðið svigrúm. Það er vel og ég gagnrýni það sannarlega ekki, það mætti örugglega vera meira, ég er sannfærð um það, en ef við skoðum til samanburðar Náttúrufræðistofnun Íslands munar þar talsvert miklu. Hafrannsóknastofnun fær á fjárlögum 1,3 milljarða. Ég veit að mikið af því eru atvinnuvegarannsóknir sem eru veiðarfærarannsóknir og annað slíkt en ég veit líka að lífríkinu er miklu betur sinnt í hafinu hjá þeirri rannsóknastofnun en Náttúrufræðistofnun Íslands er gert kleift að sinna lífríkinu á landi. Náttúrufræðistofnun er með u.þ.b. 400 millj. kr. til samanburðar. Veðurstofan er með um 600 millj., Umhverfisstofnun 660 millj. Af hverju er ekki Náttúrufræðistofnun Íslands a.m.k. jafnstór og hinar tvær stóru stofnanirnar sem umhverfisráðuneytið hefur yfir að ráða? Mér er þetta mjög mikið hjartans mál vegna þess að Samfylkingin hefur talað um það hér og lagt fram um það tillögur árum saman að efla þurfi gerð gróðurkorta og vistgerðarkorta og til þess þurfi aukna fjármuni. Svo þegar Samfylkingin hefur tækifæri til að sýna einhverja viðleitni í þessum efnum kemur ekki neitt. Umhverfisstofnun sendir umhverfisnefnd bréf um stöðu stofnunarinnar og í því kemur fram að það séu ákveðnar byrðar sem erfitt sé fyrir þá stofnun að bera og full þörf á leiðréttingum ákveðinna þátta þar. Í umsögn Umhverfisstofnunar er talað um að vilji standi til þess að gera vel við Surtseyjarstofu en í frumvarpi til fjárlaga 2007 er boðað að 15 millj. kr. verði úthlutað til reksturs Surtseyjarstofu árið 2008. Samkvæmt kostnaðaráætlun Umhverfisstofnunar er það lágmarksupphæð fyrir rekstur slíkrar stofu en í frumvarpi til fjárlaga 2008, sem við hér höfum til umfjöllunar, er hins vegar lagt til að einungis 12 millj. verði settar í Surtseyjarstofu. Mér er gjörsamlega óskiljanlegt af hverju Umhverfisstofnun fær ekki þær 3 millj. sem vantar í þetta tiltekna verkefni frá fjárlaganefndinni. Þess vegna höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lagt fram tillögu sem gerir ráð fyrir því að hér sé bætt úr. Umhverfisstofnun gerir líka athugasemd við sértekjumál. Í frumvarpi til fjárlaga segir, með leyfi forseta: „Rekstrarumfang stofnunarinnar hefur verið nokkru meira en gert hefur verið ráð fyrir í fjárlögum. Um er að ræða útgjöld sem fjármögnuð hafa verið með sértekjum og er gerð leiðrétting á því í frumvarpinu með því að hækka hvort tveggja um 50 millj. kr. Gjöld umfram tekjur og bein framlög úr ríkissjóði verða óbreytt eftir sem áður.“ Um þetta segir Umhverfisstofnun í bréfi til umhverfisnefndar að hún vilji halda því til haga að umhverfisráðuneytið hafi upplýst stofnunina um að hér sé ekki rétt með farið og að tillagan eigi að hljóða upp á lækkun sértekna um 50 millj. kr. en ekki hækkun, enda færist helstu tekjulindir hennar, þ.e. þjóðgarðarnir að Jökulsárgljúfrum og Skaftafelli, til nýrrar stofnunar, Vatnajökulsþjóðgarðs, um áramót. Nú verður að viðurkennast, hæstv. forseti, að það er ekki einfalt að rýna í breytingarnar sem gerðar eru af meiri hluta fjárlaganefndar þegar Umhverfisstofnun er annars vegar. Sértekjurnar eru lækkaðar um 47 millj., sem ég geri ráð fyrir að sé þessi lækkun sem Umhverfisstofnun er að biðja um, en það eru 47 millj. en ekki 50 eins og Umhverfisstofnun óskar eftir. Síðan eru mínusaðar 42 millj. á aðalfjárlagalið Umhverfisstofnunar og í fylgiskjali fjárlaganefndarinnar er sagt að það sé vegna Vatnajökulsþjóðgarðs þannig að 42 millj. eru yfirfærðar á viðfangsefnið Vatnajökulsþjóðgarður sem ég geri athugasemd við vegna þess að við eigum eftir að sjá hversu auðvelt það verður að stofna Vatnajökulsþjóðgarð sem sjálfstæða stofnun án þess að Umhverfisstofnun hafi þar nokkra umsýslu. Ég velti fyrir mér hvort Umhverfisstofnun sé ekki að missa hér af fjárlagaliðum sínum allt of háar upphæðir miðað við það að hún á að vera og kemur til með að þurfa að vera, hvernig sem allt veltist og fer, ráðgjafarstofnun þessa nýja þjóðgarðs. Ég hefði í sjálfu sér viljað sjá Þjóðgarðastofnun Íslands stofnaða þar sem allir þjóðgarðarnir okkar gætu heyrt undir sömu stofnunina. Við þekkjum vel umræðuna um Náttúruvernd ríkisins sem var innlimuð í Umhverfisstofnun á sínum tíma þegar Umhverfisstofnun var stofnuð úr nokkrum veikburða stofnunum. Náttúruverndin hefur aldrei fengið byr í vængina innan Umhverfisstofnunar. Ef vilji þessarar ríkisstjórnar er að bæta eitthvað úr varðandi þjóðgarðana og friðlýstu svæðin okkar hefði verið ráð að efla Umhverfisstofnun og þá sérstaklega náttúruverndarþáttinn. Það er því miður ekki gert. Umhverfisstofnun fær hins vegar 50 millj. kr. til þess að reisa gestastofu í þjóðgarðinum á Snæfellsnesi, og það er auðvitað vel og tímabært að það sé gert. Það breytir þó ekki því að heildaráætlun fyrir stjórnsýslu og umsýslu okkar friðlýstu svæða og þjóðgarða liggur ekki fyrir. Umhverfisstofnun fékk sem sagt plús hjá umhverfisnefnd en ekki hjá fjárlaganefndinni. Þá kemur að þriðju stofnuninni sem ég vildi gera hér að umtalsefni, Skipulagsstofnun. Í umsögn eða áliti umhverfisnefndar til fjárlaganefndar bendum við á að í umsögn Skipulagsstofnunar sé óskað eftir auknum fjárveitingum til ákveðinna þátta stofnunarinnar, í fyrsta lagi til að veita almenningi aðgang að skipulagsvefsjá þar sem finna má upplýsingar um skipulagsmál í öllum sveitarfélögum landsins. Einnig kemur fram í umsögn Skipulagsstofnunar að það þurfi tímabundna fjárveitingu til eins árs til að halda málþing og gefa út sögu skipulags á Íslandi, halda ársfund norrænna skipulagsyfirvalda og fleira í tengslum við afmælishaldið. Á árinu 2008 verða liðin 70 ár frá því að stofnað var til forvera Skipulagsstofnunar og 10 ár frá gildistöku skipulags- og byggingarlaganna. Umsögn umhverfisnefndar um þessar beiðnir Skipulagsstofnunar er eftirfarandi: Hún segist telja ástæðu til að koma til móts við umræddar óskir og leggur áherslu á að framangreindar stofnanir, þessar þrjár sem ég hef nú talið, fái fullnægjandi fjárheimildir til að sinna lögbundnum verkefnum sínum og skorar nefndin á fjárlaganefnd, eins og sagt er í umsögn hennar, hæstv. forseti, að taka athugasemdir í umsögn þeirra til sérstakrar skoðunar. Ef fjárlaganefndin hefur tekið þessar athugasemdir til sérstakrar skoðunar hefur hún hafnað þeim og það hlýtur hún að hafa gert meðvitað og með opin augu. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs erum nokkuð döpur yfir því. Við áttum jafnvel von á að eitthvað mundi gerast. Í þeirri góðu trú undirritaði ég álit Umhverfisstofnunar, en úr því að svo varð ekki endar það auðvitað þannig að við flytjum hér breytingartillögu. Hún er í fjórum liðum. Þar gerum við ráð fyrir að Umhverfisstofnun fái aukið fjárframlag upp á 28 millj. kr. sem við teljum mjög raunhæft og sannarlega ekki neina ofrausn. Hið sama má segja um Skipulagsstofnun. Þar leggjum við til 20 millj. kr. aukið framlag. Og hjá Náttúrufræðistofnun Íslands leggjum við til 45 millj. kr. aukið framlag. Svo að ég geri aðeins grein fyrir því hvernig sú tala er fengin gerum við ráð fyrir því að 25 millj. kr. séu settar í að styrkja landvörslu á friðlýstum svæðum. Það veitir ekki af því að landvörðum hefur fækkað á undanförnum árum. Við heyrum það sem höfum verið að vinna í fjárlagavinnunni upp á síðkastið að sveitarfélögin koma til okkar hvert á fætur öðru og biðja hér ásjár vegna þess að ekki sé hægt að reisa kamra á friðlýstu svæðunum og ekki hægt að sinna landvörslunni að neinu marki. Við heyrum ófagrar sögur af umgengni á friðlýstu svæðunum af því að ekki eru til nægilega miklir fjármunir til eftirlits á þessum stöðum. Þess vegna teljum við algjörlega lífsnauðsynlegt að þessar 25 millj. kr. sem óskað er eftir til aukinnar landvörslu komi til í gegnum þessa fjárlagavinnu núna. Fótaskortur hefur mér orðið á tungunni, hæstv. forseti, því að liðurinn Landvarsla heyrir undir Umhverfisstofnun þannig að Umhverfisstofnun greiðir landvörsluna. Þessir fjármunir, 28 millj. kr. til hennar á breytingartillögunni okkar, ættu að vera 25 til landvörslunnar og 3 til Surtseyjarstofu. Varðandi Náttúrufræðistofnun Íslands gerum við ráð fyrir því að sértekjuáætlunin þyrfti að lækka um 30 millj. kr. Ég á reyndar von á því að kannski gerist eitthvað milli 2. og 3. umr. og ég skora sannarlega á fjárlaganefnd að verða við þessum óskum úr því að umhverfisnefndin stendur heils hugar og öll á bak við þetta allt saman. Við teljum sem sagt mjög mikilvægt að bætt verði inn á Náttúrufræðistofnun Íslands annars vegar 30 millj. kr. viðbótarframlagi til að tryggja að ekki verði halli á stofnuninni eina ferðina enn við næstu áramót. Það gæti þá bætt skort á grunnþekkingunni, 30 milljónirnar gætu verið fjögur stöðugildi, gæti maður ímyndað sér. Svo teljum við að flokkunarfræðinga vanti, þeim hefur fækkað á stofnuninni. Ef við hefðum eins og tvö stöðugildi fyrir flokkunarfræðinga upp á 15 millj. erum við að tala um 45 millj. kr. hækkun til að bæta við einum 4–6 stöðugildum. Það mundi þá bæta úr þessari brýnu þörf og við gætum haldið höfði hvað varðar innleiðinguna á samningnum um líffræðilegan fjölbreytileika og fleiri brýn verkefni sem stofnunin er að vinna. Ein stofnun enn er hér á breytingartillögunni á þskj. 364 sem varðar þessar stofnanir umhverfisráðuneytisins, Náttúrurannsóknastöðin við Mývatn. Hún lætur ekki mikið yfir sér en er afar merkileg stofnun og hefur verið mikill máttarstólpi í samfélaginu við Mývatn. Umsögnin sem umhverfisnefnd fékk frá Náttúrurannsóknastöðinni var afar hógvær. Forstöðumaður stofnunarinnar segir fyrirsjáanlegt að þótt framlag til RAMÝ, eins og er skammstöfun stofnunarinnar, þurfi að hækka í framtíðinni vegna húsnæðismála sé ekki farið fram á neina sérstaka upphæð en sagt að það þurfi að kosta viðgerðir og viðhald á gamla prestshúsinu á Skútustöðum sem rannsóknastöðin hefur til afnota og að helst þurfi að auka húsnæðið með kaupum á viðbótarhúsnæði í Skjólbrekku, í félagsheimilinu, og það verði leitað eftir viðbótarfé til þessara hluta eftir hefðbundnum leiðum innan stjórnkerfisins. Rannsóknastöðin við Mývatn nýtur ekki sömu hlunninda og t.d. náttúrustofur sem sveitarfélögin útvega húsnæði. Þetta ákall í ákaflega mikilli hógværð er þess eðlis að ég hefði haldið að við gætum orðið við því að einhverju marki. Það hefur ekki verið. Fjárlaganefndin sá ekki ástæðu til þess að gera neinar breytingartillögur en við gerum það í minni hlutanum og leggjum til að rannsóknastöðin við Mývatn fái 8 millj. kr. til viðbótar þannig að framlagið hækki úr 19 millj. í 27. Hæstv. forseti. Ég hef þá lokið yfirferð yfir þær breytingartillögur sem við höfum lagt fram á þskj. 364 og mig langar núna til að fara nokkrum orðum um málaflokkinn í heild sinni, umhverfismálin. Í öllum asanum sem var á vinnu okkar, þingmanna, þegar við þurftum að bíða eftir tillögum meiri hlutans til klukkan að verða 10 í gærkvöldi hefur ekki unnist tími til að gera allt eins og maður vildi. Eins og ég lýsti hér í morgun þegar við vorum að ræða um störf þingsins komst ég ekki í að lesa þessi gögn fyrr en snemma í morgun, klukkan hálftíu, og þá setti ég saman hugleiðingar sem mig langar til að koma að í ræðu minni. Ég verð að segja, eins og ég vék kannski að í fyrri ræðu minni, að það hefði mátt búast við að umhverfismálunum yrði gert nokkuð hátt undir höfði í fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar, því fyrsta sem Samfylkingin stendur að, en það er mjög miður að sú skuli ekki vera raunin. Ef frá er talin hækkun á framlagi vegna Vatnajökulsþjóðgarðs standa framlög til málaflokksins nokkurn veginn í stað á milli ára og stofnanir á borð við Umhverfisstofnun, Náttúrufræðistofnun Íslands og Skipulagsstofnun þurfa enn að sæta því að fá ekki fjárframlög í samræmi við lögbundnar skyldur. Enn bólar ekkert á fjármunum í fræðsluþátt umhverfismála sem þó er á könnu umhverfisráðuneytisins samkvæmt skilgreiningu. Hafa umhverfisráðherrar margoft viðurkennt þörfina fyrir aukna fræðslu í þessum málaflokki en ekki náð að standa við stóru orðin í þeim efnum. Miklar breytingar eru fyrirhugaðar á málaflokkum umhverfisráðuneytisins þegar horft er til frumvarps ríkisstjórnarinnar um Stjórnarráð Íslands. Í orði kveðnu er talað um að efla umhverfisráðuneytið til muna með því að fella undir það málaflokka á borð við skógrækt og landgræðslu. Þau áform mæta gríðarlegri andstöðu, sérstaklega meðal skógræktarfólks, og það er greinilegt að ráðherrar ríkisstjórnarinnar hafa sniðgengið samráð þvert ofan í yfirlýsingar um annað í stjórnarsáttmálunum og útgefnum áherslum umhverfisráðherra. Mjög mörg orð mætti hafa um þær aðferðir allar og verður slíkt gert á öðrum vettvangi, en hér er nauðsynlegt að benda á hversu grunnhyggin ríkisstjórnin virðist þegar hún gerir ráð fyrir að uppstokkun málaflokka af þessari stærðargráðu geti orðið án þess að til falli nokkur kostnaður. Þá er ég, virðulegi forseti, með í huga bandorminn góða um stjórnlagabreytingarnar. Ef við rifjum upp hvað fjárlagaskrifstofa fjármálaráðuneytisins segir í umsögn sinni með því frumvarpi telur fjármálaráðuneytið að áhrif frumvarpsins á kostnað ríkissjóðs verði einkum í formi tilflutnings á kostnaði milli ráðuneyta og stofnana og auki þannig ekki heildarkostnað ríkissjóðs. Annað er auðvitað að koma á daginn í breytingartillögum meiri hlutans eins og bent hefur verið á í ræðum sem hér voru fluttar fyrr í dag. Virðulegi forseti. Þegar á heildina er litið hefur umhverfisráðuneytið sem er yngsta ráðuneytið í Stjórnarráðinu liðið fyrir skort á skilningi ríkisstjórna á mikilvægi málaflokksins. Nú er komin til valda ríkisstjórn sem segir í málefnasamningi sínum að Ísland eigi að vera í fararbroddi í umhverfismálum. Slík yfirlýsing verður ótrúverðug og lítið annað en orðin tóm þegar ekki er gert ráð fyrir nýrri forgangsröðun í fjárlagafrumvarpi. Vegur málaflokksins og virðing umhverfisráðuneytisins mun ekki vaxa fyrr en menn opna augu sín fyrir því að undirstaða áframhaldandi auðlindanýtingar á Íslandi byggir á ábyrgri stjórn umhverfismála. Umhverfisráðuneytið gegnir mikilvægu hlutverki í þeim efnum en fær ekki að njóta sín fyrr en ríkisstjórnin viðurkennir það í fjárlögunum. Hæstv. forseti. Ég held að ég leyfi mér þá að snúa mér að næsta málaflokki, menntamálunum. Við erum með breytingartillögu í honum. Auk mín flytja hv. þm. Auður Lilja Erlingsdóttir og Jón Bjarnason tillögu á þskj. 367 sem ég ætla að mæla fyrir. Sömuleiðis erum við með breytingartillögu á þskj. 366. Hún er flutt af hv. þm. Katrínu Jakobsdóttur og Auði Lilju Erlingsdóttur auk mín. Ég ætla ekki alveg að tæma umræðuna um skólamálin því að ég geri ráð fyrir að hv. þm. Katrín Jakobsdóttir og jafnvel hv. þm. Auður Lilja Erlingsdóttir eigi eftir að fjalla um skólamálin síðar í umræðunni. Um aðra þætti tillögunnar mun ég kannski hafa örlítið meira mál. Menntamálanefndin var nokkuð samstiga í áliti sínu, í framhaldi af því sem við ræddum áðan um að það væri gaman ef öll dýrin í skóginum væru vinir. Minni hluti menntamálanefndar gat tekið undir í raun og veru allt sem sagði í áliti meiri hlutans. Og hvað sagði í áliti meiri hlutans til fjárlaganefndar? Við lögðum sameiginlega, nefndin öll, áherslu á að hækka þyrfti fjárveitingu til einnar merkrar stofnunar sem heyrir undir menntamálaráðuneytið og það er Listasafn Íslands. Menntamálanefndin hafði fyrr í vetur farið í heimsókn til Listasafns Íslands og fengið afskaplega góðar móttökur, leiðsögn um safnið og allan þess húsakost og geymslur og við urðum vægast sagt, hæstv. forseti, fyrir mjög miklum áhrifum af þeirri heimsókn. Við báðum listasafnið um að senda okkur greinargerð þar sem gerð væri grein fyrir fjárhag safnsins og aðstöðu eða aðstöðuleysi. Það varð við því og við fengum bréf frá listasafninu þar sem það kom fram, var sýnt í gröfum og kökuritum, hvernig rekstur Listasafns Íslands hefur smám saman orðið erfiðari á undanförnum árum. Þau hafa orðið að bregðast við þessum erfiðleikum með fækkun stöðugilda og nú hefur Listasafn Íslands á síðustu árum þurft að fækka stöðugildum um 3,15. Rúmlega þrír starfsmenn eru á síðustu árum horfnir frá Listasafni Íslands. Slíkt er til marks um að ansi mikið vantar upp á það að safnið geti haldið í við eðlilega þróun eða sinnt lögbundnu hlutverki sínu. Á sama tíma og safnið ætti að vera í örum vexti og útrás til allra átta fyrir hönd íslenskrar myndlistar er þarna um samdrátt að ræða. Þó er ótrúlega lítið sem við, gestir safnsins, sjáum þennan niðurskurð og þann þrönga stakk sem safninu hefur verið sniðinn sem ber að þakka fyrst og fremst einvalastarfsliði sem hefur af eljusemi, miklum dugnaði og kunnáttu og fagmennsku haldið uppi alveg ótrúlega metnaðarfullu starfi þrátt fyrir þær hremmingar sem ganga yfir í fjármálunum. Það kemur fram í bréfi listasafnsins til menntamálanefndarinnar að það leggi höfuðáherslu á eflingu rannsóknastarfs sem komið getur öllu innra starfi á góðan rekspöl. Það er í raun og veru í þeim geira sem sér á, rannsóknirnar hafa legið á hillunni og forvarslan mögulega sem og þeir hlutir sem eru ekki kannski sýnilegir gests auganu en skipta samt sköpum og eru grundvöllur alls hins sýnilega starfs. Í bréfi listasafnsins segir að eina dæmið um sýnilegar þrengingar sé skortur á stækkunarmöguleikum. Fljótlega eftir opnun nýrra húsakynna á ofanverðum 9. áratugnum kom í ljós að safnið hafði allt of lítið geymslurými og salirnir einungis fjórir og flestir litlir þannig að það var útilokað að sýna safneignina svo að nokkru næmi. Lýsingin í sölunum er orðin lúin, ljósakerfið úrelt og þarfnast mjög fljótlega endurnýjunar. Svo kemur að geymsluvandanum, hann er þegar kominn á blöð þykkrar skýrslu í menntamálaráðuneytinu og hún lýsir hreinu ófremdarástandi eins og sakir standa. Þess vegna er úrlausn í geymslumálum auk rannsóknastarfsins forgangsverkefni hjá safninu og skiptir sköpum um það hvort í nánustu framtíð verði yfir höfuð hægt að koma helstu perlum íslenskrar myndlistar í varanlegt og ásættanlegt skjól. Við menntamálanefndin fórum með safnstjóra og starfsfólki um húsakynni safnsins og sáum þessar geymslur og sáum blasa við að húseignin að Laufásvegi 14, sem safnið hefur árum saman óskað eftir að fengist keypt fyrir geymslu- og skrifstofurými, var nýlega seld þannig að í raun og veru er búið að rýra möguleika safnsins á stækkun af því að menntamálaráðuneytið lét sér úr greipum renna þessa húseign sem lá svo beint við að yrði hluti af safninu í nánustu framtíð. Þetta er skýrt að nokkru í erindi safnsins til nefndarinnar og þar segir að sótt hafi verið um fjárveitingu til menntamálaráðuneytisins til að kaupa þessa húseign að Laufásvegi 14, að öllum líkindum yrði hún þá til sölu á mun hærra verði en hún var fyrir ári eða hvenær sem hún var seld síðast. Safnstjóri segir að einhverra hluta vegna hafi þessi heimild ekki skilað sér inn í fjárlögin þegar þau töldu sig samt vera búin að fá vilyrði fyrir henni hjá menntamálaráðherra. Eðlileg stækkun húsnæðis Listasafns Íslands er sem sagt á meðal helstu áhersluatriða safnsins og lýtur að tengingu safnsins við Fríkirkjuveg 7 sem er aðalsafnhúsið og við skrifstofubygginguna sem er að Laufásvegi 12 og telst því forsenda þess að hægt sé að flytja listaverk innan dyra til forvörslu í safnbyggingunni. Núna þurfa þau að fara með verkin út úr húsi til að koma þeim í forvörslu sem er algerlega óviðunandi. Hæstv. menntamálaráðherra hefur tjáð sig um brýna þörf á því að leysa ýmis verkefni í geymslumálum safna. Ég er hér með lítinn pistil sem hún skrifaði í Fréttablaðið föstudaginn 12. janúar 2007. Það var áður en síðasta ríkisstjórn fór frá völdum. Þar segir hæstv. menntamálaráðherra að almennt sé geymsluaðstaða opinberra safna í því horfi sem ekki verði við unað. Um geymslumál Listasafns Íslands segir hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Einnig er brýn nauðsyn þess að tekið verði með festu á geymslumálum Listasafns Íslands sem hefur í safnhúsi sínu eina góða sérhannaða málverkageymslu sem er þó löngu sprungin. Að auki leigir safnið óhentuga geymslu. Núverandi geymsluaðstaða er því allsendis ófullnægjandi.“ Í þessum pistli talar hún reyndar líka um geymsluaðstöðu Náttúrufræðistofnunar Íslands og Þjóðskjalasafns Íslands. Nú er meiri hluti fjárlaganefndar að bæta úr hvað varðar Þjóðskjalasafnið að því er virðist, það eru ríflegir fjármunir sem koma til Þjóðskjalasafns í breytingartillögum meiri hlutans þó að þeir séu greinilega mestmegnis ætlaðir til nýskráningar á ákveðnum söfnum, m.a. söfnum bankanna sem voru einkavæddir þannig að ýmis eru nú áhrif einkavæðingarinnar. Engu að síður, hæstv. menntamálaráðherra viðurkennir fúslega í þessum pistli frá 12. janúar 2007 þann erfiða vanda sem við er að etja í geymslumálum Listasafns Íslands. Nú spyr ég hv. meiri hluta í fjárlaganefnd: Hvers vegna var ekki orðið við þeirri einróma beiðni menntamálanefndar Alþingis Íslendinga að leysa úr þessum vanda á milli umræðna um fjárlagafrumvarpið? Mér er spurn og ég held að við hljótum að verða að fá svör við þeim spurningum áður en umræðunni hér lýkur. Vaðandi skólamálin, svo að ég snúi mér að þeim, virðulegi forseti, kemur fram í áliti meiri hluta menntamálanefndar að gestur hafi komið til okkar bæði frá Háskóla Íslands og Félagi framhaldsskóla. Meiri hlutinn í menntamálanefnd, og minni hlutinn tekur undir það, greinir í nokkrum orðum frá helstu áherslumálum þessara aðila. Meðal þess var að Félag framhaldsskóla segir okkur að fjárlagafrumvarpið feli í sér niðurskurð á fjárveitingum til framhaldsskólanna, hækkunin nær sem sagt ekki að halda í við verðlagshækkanir. Og þó að nú komi í breytingartillögum meiri hlutans tilteknar breytingar er ekki tekist á við breytinguna sem þarf að gera fyrir heildina, heldur mjög sérhæfðar tillögur sem meiri hlutinn kemur með í þeim efnum. Þeim er að sjálfsögðu fagnað en það verður að gera meira. Eða ætlar Samfylkingin að láta niðurskurðinn sem boðaður er í nýju frumvarpi menntamálaráðherra, sem boðar niðurskurð á framhaldsskólastiginu, yfir sig ganga? Mér finnst mjög miður ef svo er. Ég hélt að velunnarar framhaldsskólans ættu sterkan bandamann í Samfylkingunni og ég tel Samfylkinguna þurfa að svara í þessari umræðu fyrir þær vísbendingar sem eru í gögnum okkar. Menntamálanefnd öll styður það og beinir því til fjárlaganefndar að málefni háskólanna og framhaldsskólanna verði tekin til sérstakrar skoðunar. Ég spyr: Hverju skilaði sú skoðun eða fór hún kannski ekki fram? Hún skilar ekki því að áherslum sé breytt sem eru í frumvarpinu varðandi háskólana þar sem nemendum er beinlínis stýrt í þá skóla sem taka skólagjöld. Það er áhyggjuefni, hæstv. forseti, að það skuli vera með samþykki Samfylkingarinnar sem einkaskólarnir fá fjölgun nemendaígilda langt umfram það sem opinberu háskólarnir fá. Kennaraháskóli Íslands og Háskóli Íslands fá u.þ.b. 3% fjölgun nemendaígilda, 3–3,2%, á sama tíma og Háskólinn í Reykjavík og Háskólinn á Bifröst fá 5,8 og 6,2% fjölgun. Þetta þýðir bara það að það er verið að beina háskólastúdentum meðvitað inn í skóla sem taka skólagjöld. Á sama tíma berst Háskóli Íslands við það að það er aukning skráninga hjá honum um 6% og hann fær ekki framlög með 435 nemendaígildum. Ef Háskóli Íslands ætti að fá framlög með þeim ættum við að bæta við á Háskóla Íslands 279 millj. kr. Ég spyr: Af hverju er það ekki gert? Þetta er pólitík, þetta er menntapólitík og þetta er yfirlýsing af hálfu ríkisstjórnarinnar um að það skuli fjölga meira í einkaskólunum en í hinum opinberu. Mér finnst það mjög alvarleg skilaboð. Hitt er aftur á móti gott - af því að hér hafa menn kvartað undan því að við séum með svartagallsraus, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs - og verulegt fagnaðarefni hvað háskólasetrin vítt um land fá gott brautargengi og aukna fjármuni. Það eru að hluta til mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar vegna niðurskurðar í þorskstofninum en engu að síður tel ég að það eigi eftir að skila sér margfalt til baka, en það má ekki og er ekki hægt að réttlæta aukninguna á framlögum til háskólasetra vítt og breitt um landið með því að móðurskólinn sé einlægt skilinn eftir. Ég get líka sagt hér að auðvitað þökkum við fyrir rannsókna- og kennslusamninginn sem gerður hefur verið en hann er bara ekki fullnægjandi á meðan ekki er greitt með á fimmta hundrað nemendaígildum. Ég ætla kannski að láta þetta nægja um skólamál, hæstv. forseti, af tillitssemi við hv. þingmenn. Ég ætla að reyna að hafa ræðu mína í styttra laginu en eftirlæt félögum mínum, eins og ég sagði áðan, að fara betur yfir menntamálin og þá sérstaklega hlut framhaldsskólanna. Ég spurði um það áðan í andsvari við hv. varaformann fjárlaganefndar hvernig skiptingin á þessum rúmu 1,5 milljörðum sem koma hér í viðbætur til mennta- og menningarmála er á milli mennta- og menningarmála. Ég var að vona að ég yrði búin að fá svar við þeirri spurningu þegar ég kæmi í ræðustól en það svar hefur ekki borist þannig að ég verð að bíða með ákveðna þætti og verð kannski með getgátur út af því. Ég tel að við eigum enn eftir að fá að vita hvernig þessir þættir skiptast, þessi mikla aukning sem kemur núna frá meiri hlutanum, á milli menningar- og menntamála. Áður en ég kem inn á safnliðina, hæstv. forseti, ætla ég að fara nokkrum orðum um breytingartillögu sem er á þskj. 367. Það er breytingartillaga frá þremur hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, auk mín eru þar hv. þm. Auður Lilja Erlingsdóttir og Jón Bjarnason. Þetta er tillaga sem við höfum flutt áður og tengist þingmálum sem við höfum flutt og einu af okkar hjartans málum. Hún varðar listgreinar í framhaldsskólunum og framhaldsnám í tónlist. Ég kom í andsvari áðan að málefnum Myndlistaskólans í Reykjavík og Myndlistaskólans á Akureyri. Þeir báðir leggja ríkinu lið vegna þess að þeir kenna greinar sem nemar á listnámsbrautum framhaldsskólanna geta tekið í þessum skólum. Listnámsbrautirnar í framhaldsskólunum hafa fengið eðlilegar hækkanir, a.m.k. upp að vissu marki, á undanförnum árum sem þessir listaskólar hafa ekki notið. Þeir hafa búið við þröngan kost og hafa ekki fengið viðurkenningu á því námi sem þeir láta nemendum í té, námi sem nemendur greiða skólagjöld fyrir, námi sem umboðsmaður Alþingis er búinn að segja að eigi að greiðast af ríkinu - og enn bólar ekkert á breytingum frá hæstv. ríkisstjórn í þessum efnum. Þess vegna verðum við í stjórnarandstöðunni að leggja fram tillögur í þessum efnum og við vonum auðvitað, þó að þær hafi ekki verið lagðar fram í fjárlaganefndinni þó að þær liggi hér á pappírum, að hv. nefnd taki þær til skoðunar á milli 2. og 3. umr. og taki einhverjar þeirra til það alvarlegrar skoðunar að þær náist hér í gegn. Ég tel að þetta sé ein af þeim tillögum sem ætti að nást í gegn og það ætti ekki að vera nein andstaða við það að rétta hlut þeirra listaskóla sem taka þátt í að kenna listirnar á framhaldsstiginu og leggja mjög mikið af mörkum, auka fjölbreytnina í listnáminu, auka fjölbreytnina í framhaldsskólunum og eiga þarna hönk upp í bakið á ríkisstjórninni og okkur sem förum með fjárveitingavaldið. Við gerum ráð fyrir því, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að listgreinar í framhaldsskólunum fái 60 millj. kr. fjárveitingu og að framhaldsnám í tónlist sérstaklega fái 80 millj. kr. fjárveitingu. Það byggjum við á þeirri yfirlýsingu hæstv. menntamálaráðherra Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem er orðin a.m.k. tveggja ára gömul, að hennar skoðun sé sú að ríkið og ríkissjóður eigi að standa straum af kostnaði við allt framhaldsnám í tónlist, þ.e. að þegar tónlistarnemi er kominn upp á framhaldsstig eigi ríkið að greiða kostnaðinn af því.  Þá er ég komin að safnliðunum, hæstv. forseti, og held að nú sé tímabært að væta kverkarnar örlítið. Hv. formaður fjárlaganefndar hefur sagt það í þessum ræðustóli og síðast í dag í flutningsræðu sinni að hann vilji sjá ný vinnubrögð við fjárlagagerðina. Við stjórnarandstæðingar höfum tekið undir með honum í þeim efnum. Við viljum líka sjá öðruvísi vinnubrögð og fögnum þeim tilraunum sem hv. þingmaður hefur nú þegar sýnt í þessum efnum. Eitt af þeim atriðum sem við verðum að taka til skoðunar og við hv. þingmaður erum sammála um er úthlutun á safnliðum í fjárlagafrumvarpinu. Mín skoðun hefur verið sú að safnliðirnir séu í sjálfu sér orðnir mjög erfiðir og þungir í vöfum. Það kemur fram í ræðu hv. formanns fjárlaganefndar Gunnars Svavarssonar í dag að umsóknum og beiðnum til fjárlaganefndar og fundum með fjárlaganefnd hafi fjölgað um nær 40% á milli ára. Hv. þingmaður sagði að skoða yrði í heild sinni þetta vinnulag sem við höfum varðandi þessa safnliði og úthlutun á þeim. Hann sagði að að nokkru leyti gæti sú breyting verið fólgin í einhvers konar styrkingu þeirra sjóða sem nú þegar eru til staðar í fjárlagafrumvarpinu og eru ætlaðir til að styrkja ákveðna þætti í menningu okkar. Síðan sagði hann eitthvað á þá leið að það væri eðlilegt að við gætum líka fjallað um þessi mál fyrr á árinu en hingað til hefur verið gert og hv. þingmaður telur eðlilegt að við munum fylgja eftir þessum úthlutunartillögum, fylgjast þá með þeim verkefnum sem hafa verið í gangi eða eru sett af stað af Alþingi. Allt tel ég þetta vera af hinu góða og til bóta. Mér finnst vægast sagt ótrúlega bíræfið af okkur samt við afgreiðslu þessara fjárlaga að leggja það til eins og meiri hlutinn gerir að settur verði - ja, mér telst til mjög lauslega útreiknað - u.þ.b. einn milljarður í menningartengd verkefni á safnliðum á sama tíma og við sveltum sjóðina sem hafa þau lögbundnu hlutverk sem umsóknirnar, sem við fáum, fjalla um. Ég nefni Safnasjóð sem safnaráð úthlutar úr og um Safnasjóð og safnaráð gilda lög. Sjóðurinn fær 87,7 millj. í fjárlagafrumvarpinu. Ég nefni fornleifasjóð, hann fær 144 millj. Ég nefni húsafriðunarsjóð, hann fær 93,3 millj. Reyndar bætir meiri hlutinn við hann, ekki einu sinni 93,3 millj., heldur næstum því tvisvar sinnum því að 155 millj. er bætt við í húsafriðunarsjóð. Það er valið, fjárlaganefnd velur þau verkefni sem húsafriðunarsjóður á að greiða upp á þessar 155 millj. Síðan nefni ég hérna samningana við sveitarfélögin um menningarmál. Nú eru allir landshlutarnir meira eða minna komnir með menningartengda samninga sem hafa verið keppikefli okkar allra og þeir fá í fjárlagafrumvarpinu 279 millj. samtals. Menningarsjóður félagsheimila, sem mér finnst mjög merkur sjóður og vil halda á lífi og taldi að mætti efla eða rifja upp fyrir fólki að væri til, fær 8,5 millj. í fjárlagafrumvarpinu. Þá höfum við tónlistarsjóð sem fær 54 millj. kr. í fjárlagafrumvarpinu, bókmenntasjóð sem fær 50 millj., Barnamenningarsjóð sem fær 4,9 millj., launasjóð höfunda fræðirita sem fær 12,2 og ég get nefnt líka Hið íslenska bókmenntafélag sem fær 19,7. Ef ég nefni leiklistina eru það Bandalag áhugaleikfélaga og sjálfstæðir atvinnuleikhópar sem fá samkvæmt fjárlagafrumvarpinu til úthlutunar, bandalagið 22,4 til áhugaleikfélaganna og 5,3 til skrifstofunnar sinnar, og starfsemi atvinnuleikhópanna fær 60 millj. Það er búið að hækka liðina til leiklistarinnar örlítið og það er auðvitað vel, en eins og ég segi eru hér tilgreindir sjóðir sem eiga að sinna því verkefni á faglegan hátt að úthluta til menningarverkefna. Mín skoðun er sú að það eigi að efla þessa sjóði. Það á að draga úr þeirri hjáveitu sem fjárlaganefnd hefur skapað á undanförnum árum. Ég sagði við 1. umr. í fjárlögum að það væri tímabært að breyta þessum vinnubrögðum og ég tel að hv. formaður fjárlaganefndarinnar sé mér sammála. Það met ég af orðum hans í ræðu í dag. Ég veit eiginlega ekki hvar við eigum að byrja í sambandi við þessa safnliði því að þetta eru gríðarlega háar upphæðir, virðulegi forseti. Það hlýtur að liggja í hlutarins eðli að fjárlaganefnd hefur ekki þá yfirsýn sem faglegar sjóðstjórnir hafa í þessum efnum. Ég tel að fjárlaganefnd sé með óþarfavantrú á sjóðstjórnunum sem við höfum komið okkur upp. Nú langar mig til að nefna styrkina sem Norðurlöndin hafa komið sér saman um að veita til menningarmála undir yfirskriftinni „Kultur Kontakt Nord“. Það er hið nýja styrkjakerfi sem Norðurlandaráð hefur komið á þar sem búið er að skapa eftir áralanga reynslu mjög skilvirkar reglur sem sjóðstjórn, sem starfar til þriggja ára, fer eftir. Á þriggja ára fresti er skipt um sjóðstjórn þannig að það sé tryggt eins og kostur er að ekki verði um neina spillingu að ræða, heldur bara að það séu nýir fagmenn sem koma að á þriggja ára fresti. Fulltrúarnir eru alls staðar að af Norðurlöndunum og allir sem starfa í geiranum eru hæstánægðir með þetta fyrirkomulag. Og það eru stjórnmálamennirnir á Norðurlöndunum líka. Við höfum dæmi um vel smurðar maskínur sem úthluta fjármunum til menningarmála á faglegum forsendum þar sem jafningjamat fer fram en ekki mat reiknað með mælistiku fjárlaganefndar Alþingis. Hún er skiljanleg að ýmsu leyti. Auðvitað vilja hv. þingmenn öllum Íslendingum og menningunni vel, og hver og einn vill sínu byggðarlagi vel og þar fram eftir götum. Allt er þetta gert með góðum hug, en það er ekki fagmannlegt. Það þarf að breyta því til að við getum staðið nokkuð keik á bak við þessi merku framlög. Ég ítreka það sem ég hef oft gert áður við umræðu um fjárlög að ég er ekki að kasta neinni rýrð á verkefnin sem um ræðir, heldur einungis á vinnubrögðin. Ég er ekki einu sinni að gagnrýna þá fjármuni sem fara til verkefnanna. Hér er ég að tala um pólitík og verkefni sem eru mikilvæg en þarf að koma í einhvern annan farveg ef vel á að vera að mínu mati. Meiri hluti menntamálanefndar fékk til skoðunar og umfjöllunar frá fjárlaganefndinni 136 umsóknir um fjárveitingar af safnliðum og af þeim komu 49 umsækjendur á fund nefndarinnar. Það fóru margir dagar í þá vinnu hjá menntamálanefnd að skoða þessar umsóknir allar. Það gerði hún svo sem ekki með glöðu geði því að menntamálanefnd hefur gert athugasemdir við þetta. Sameinuð menntamálanefnd hefur gert athugasemdir við þetta fyrirkomulag oftar en einu sinni á undanförnum árum. Nú var formaður nefndarinnar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, afar tregur í taumi og settist einungis niður til að gera þetta eitt árið enn vegna þess að hann taldi sig hafa loforð frá fjárlaganefndinni fyrir því að þetta yrði ekki gert aftur á þennan hátt. Jafnframt hékk á spýtunni vilyrði frá fjárlaganefnd um að menntamálanefnd yrði höfð með í ráðum alla leið, þ.e. ef fjárlaganefnd ætlaði að hækka þessa safnliði yrði menntamálanefnd kölluð aftur til að gefa umsagnir um þær umsóknir sem fjárlaganefnd vildi veita brautargengi. Ég vona að ég fari ekki með rangt mál, hv. formaður nefndarinnar leiðréttir mig þá vonandi í andsvari á eftir. Nú hef ég skoðað, hæstv. forseti, hvernig þessi orð hafa verið efnd og ég verð fyrir vonbrigðum vegna þess að ég kemst að því að það eru talsverð brögð að því að fjárlaganefndin breyti tölum frá menntamálanefndinni, ekki umtalsvert en það eru samt breytingar, og inn koma nýir liðir sem menntamálanefndin fékk aldrei til umfjöllunar. Ég nefni bara hér Hið íslenska reðasafn og Myndlistarsafn Tryggva Ólafssonar í Neskaupstað. Ég get líka nefnt Starfsendurhæfingu Austurlands og Starfsendurhæfingu Skagafjarðar. Hér eru dæmi um fjárveitingar sem ég hefði talið að ætti að kalla menntamálanefnd aftur að borðinu til þess að upplýsa okkur um - ég er ekki að tala um neitt annað en að upplýsa okkur - af því að við töldum að við ættum að vera með fjárlaganefndinni við borðið alla leið. Það var sameiginlegur skilningur menntamálanefndarinnar, en ekki einu sinni það fékkst í gegn og mér finnst það mjög miður því að ég trúði því og treysti að hér horfðu hlutir til betri vegar. Við vísuðum nokkrum liðum til fjárlaganefndarinnar og hún afgreiddi þá í sjálfu sér á sinn hátt. Það er ekkert við það að athuga en eitt langar mig þó til að nefna. Það varðar tillögu menntamálanefndarinnar - og ég ítreka að ég tala fyrir munn allrar menntamálanefndar - við lögðum sérstaklega að fjárlaganefndinni varðandi Þórbergssetur. Við í nefndinni beindum því til menntamálaráðherra og reyndar fjárlaganefndarinnar með því að þetta álit er skrifað til hennar um að gerður yrði samstarfssamningur við Þórbergssetur með sama hætti og menntamálaráðherra hefur gert samstarfssamning við Gunnarsstofnun. Nú fær Þórbergssetur framlag í breytingartillögum meiri hlutans, sem er tillaga frá menntamálanefnd og það er vel, það hækkar framlagið um 8 millj. kr. ef ég man rétt, en fjárlaganefnd tjáir sig ekki um þá hugmynd menntamálanefndar að gerður verði fastur samningur og Þórbergssetri komið á fastan kjöl. Ég tel að Þórbergssetrið eigi að vera sjálfstæður fjárlagaliður undir menntamálaráðuneytinu alveg á nákvæmlega sama hátt og Gunnarsstofnun. Við eigum þrjú rithöfundasetur, við eigum Gljúfrastein, Gunnarsstofnun og Þórbergssetur. Þessi setur eiga að mínu mati öll að vera jafnrétthá. Þórbergssetur á ekki að þurfa að heyra undir safnlið hjá ráðuneytinu ef Gunnarsstofnun fær sjálfstæðan og sérmerktan fjárlagalið. Ég tel að fjárlaganefnd þurfi að segja okkur það og gera bragarbót á því á milli 2. og 3. umr. að koma Þórbergssetri inn á fastan fjárlagalið og tryggja samning við setrið. Sömuleiðis vil ég nefna Leikminjasafn Íslands. Menntamálanefnd sameinuð lagði það sama til varðandi Leikminjasafn Íslands. Þar hafa ákafir áhugamenn um leikminjar komið upp leikminjasafni. Af mikilli eljusemi og óeigingirni hafa þeir starfað árum sama við að taka við leikminjum sem annars væru glataðar og hafa haldið viðamiklar sýningar á veigamiklum þáttum úr leiklistarsögu Íslands og núna er verið að veita þessum aðilum ákveðna umbun. Framlag til safnsins er hækkað rausnarlega en fjárlaganefnd segir ekkert um þá tillögu menntamálanefndar að það þurfi að koma safninu á fastan kjöl og gera við það fastan starfssamning. Ég hefði óskað eftir því að fá við þessa umræðu að heyra frá hv. nefndarmönnum hvort hér sé ekki hægt að gera bragarbætur milli umræðna. Annars gæti ég svo sem haft fjölmörg orð um þessa safnliði til viðbótar, ég er búin að rýna í þessi sérstöku yfirlit sem koma fram í breytingartillögum frá meiri hlutanum á þskj. 339. Ég verð að segja að ýmsir hlutir koma manni spánskt fyrir sjónir. Það er t.d. skrýtið hvernig ýmis fornleifaverkefni eru sett undir hatt Þjóðminjasafnsins, það er nokkur plagsiður sem fjárlaganefnd hefur stundað á undanförnum árum. Það er búið að taka fornleifaþáttinn frá Þjóðminjasafninu því að málaflokknum var skipt upp fyrir nokkrum árum og Fornleifavernd ríkisins stofnuð. Engu að síður er fjöldi fornleifaverkefna settur hérna undir Þjóðminjasafnið og það algerlega án samráðs við það, og meira að segja eftir að Þjóðminjasafnið hefur skrifað fjárlaganefndinni bréf þar sem það biður um að ekki verði settir undir það einhverjir svona liðir þar sem Þjóðminjasafnið er bara umsýslustofnun og milliliður fyrir ríkissjóð. Þjóðminjasafnið greiðir fjármuni til einkafyrirtækja úti í bæ sem stunda fornleifauppgröft, mjög háar upphæðir, en með því að peningarnir eru settir í gegnum Þjóðminjasafnið hefur það umsýslukostnað af þessum tilfærslum. Fjárlaganefnd verður að sjá til þess að Þjóðminjasafnið hafi þá fjármuni sem þarf og það starfsfólk sem þarf til að greiða fyrir þessa umsýslu. Það er alveg með ólíkindum hvernig þetta er stundað og það þvert ofan í vilja Þjóðminjasafnsins. Hér er t.d. átt við fornleifauppgröft og rannsóknir vegna Skálholts, Hóla í Hjaltadal, reyndar er Þjóðminjasafnið þátttakandi í Hólarannsókninni þannig að Hólarannsóknin heyrir undir Þjóðminjasafnið á allt annan hátt en önnur verkefni eins og verkefnið Álfkonan og fleiri þjóðsögur hjá Minjasafninu á Burstarfelli. Þetta er bara dæmigert verkefni sem á þá að vera á safnlið. Sömuleiðis til fornleifarannsókna í Skagafirði hjá Byggðasafni Skagfirðinga, Arnfirðingafélagið eða menningarsetur á Útskálum, sem hefur reyndar 3 millj. hér undir Þjóðminjasafninu sem Þjóðminjasafnið á að millifæra þangað, en á öðrum stað, þ.e. undir safnlið, er sama menningarsetur á Útskálum með aðrar 3 millj. Ég segi og fullyrði, hæstv. forseti, að hér er ekki nógu vel að verki staðið. Hér hefði mátt vanda miklu betur til verka og tryggja að það sem á að vera á safnliðum sé þá á safnliðum, það sem á að vera á sjálfstæðum fjárlagaliðum sé á sjálfstæðum fjárlagaliðum. Þessi millifærslutilhneiging hérna með Þjóðminjasafnið er alveg með ólíkindum. Til eins fyrirtækis sem heitir Fornleifastofnun Íslands veitir t.d. fjárlaganefnd 25 millj. kr. og þær eru tíndar til á nokkrum stöðum, bæði í safnliðum og undir Þjóðminjasafninu. Mér finnst þetta mjög undarlegt. Það var tekin um það umræða í menntamálanefndinni hvort svona sjálfstætt fyrirtæki ætti yfir höfuð að fá stuðning frá menntamálanefnd. Þetta er fyrirtæki sem líka sækir í fornleifasjóð þar sem eru 144 millj. og fær eflaust ríflega úr honum. Nú tek ég enn einu sinni fram að ég er ekki að kasta rýrð á þessi verkefni, þetta eru allt þörf verkefni og það er sjálfsagt að setja fjármuni í þau af opinberu fé en það verður bara að vera gert á réttum nótum, með réttum formerkjum og á réttan hátt og menn verða að átta sig á því hvað þeir eru að gera. Á sama tíma og Fornleifastofnun Íslands, sem er einkafyrirtæki með reyndar kannski dálítið umdeilanlegt nafn, fær Fornleifavernd ríkisins einungis hækkun á milli 1. og 2. umr. 11,5 millj. kr. en einkafyrirtækið fær 25 millj. kr. í hækkun á milli þessara umræðna. Hér segir ég fullum fetum, hæstv. forseti, að pottur sé brotinn og þetta þurfi að laga. Nú fer að líða að lokum ræðu minnar, hæstv. forseti, en ég á eftir að tala fyrir einni breytingartillögu enn frá okkur þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs. Hún heyrir undir félagsmálaráðuneytið, varðar Jafnréttisstofu og hana er að finna á þskj. 365. Tillagan er upp á 40 millj. kr. Meiri hlutinn leggur til 20 millj. kr. hækkun á fjárveitingum til Jafnréttisstofu. Ég fagna því og ég ætlaði að láta þar við sitja þangað til ég heyrði ræðu hv. þm. Bjarna Harðarsonar hér fyrr í dag sem benti þingheimi á hækkunina til vegamála. Ef ég heyrði rétt talaði hann um að hér væri verið að hækka framlögin til vegamála um helming frá því sem var í frumvarpinu, það hafi átt að hækka framlögin um 20 milljarða en einhvers staðar á leiðinni hafi meiri hluti fjárlaganefndar talið að það væri ofrausn og hafi lækkað hækkunina úr 20 milljörðum niður í 18. Þegar ég heyrði hv. þm. Bjarna Harðarson tala um alla þessa milljarða í vegaframkvæmdir hugsaði ég með mér: Eigum við svo að láta okkur nægja 20 millj. í hækkun til Jafnréttisstofu? Ég sagði bara nei við sjálfa mig, við skulum ekkert láta það nægja, við skulum tvöfalda það og hafa það 40 millj. Um hvað er ég tað tala? Ég er að tala um að Jafnréttisstofa fær á næsta ári ný lög til að starfa eftir. Samkvæmt þeim lögum á að bæta við stofnunina tveimur stöðugildum, það á að bæta úr áralangri vanrækslu varðandi fræðsluþátt í jafnréttismálum sem hefur verið á könnu Jafnréttisstofu. Fræðsluþátturinn og útgáfa á könnu Jafnréttisstofu hefur alltaf goldið fyrir að það hafi verið of lítið fjármagn. Jafnréttisstofa þarf að fylgja eftir öllum jafnréttisáætlunum, hún þarf að reka verkefni eins og Karlar til ábyrgðar, hún vill virkja karla í jafnréttismálunum. Það kostar peninga að gera stórátak í þessum málum. Hún heldur úti öflugri heimasíðu sem hefur líka goldið fyrir að ekki hefur verið nægilegt fjármagn til að framkvæma allar hugmyndirnar sem eru til staðar hjá stofnuninni. Svo vil ég nefna ofbeldismálin, það eru auknar áherslur í nýja frumvarpinu á að Jafnréttisstofa sinni forvörnum hvað það varðar og það er nauðsynlegt að hún fái fjármuni til þess. Ég legg hér fram tillögu í mínu nafni, virðulegi forseti, um að Jafnréttisstofa fái hækkuð fjárframlög um 40 millj. kr. Þegar öllu er á botninn hvolft, hæstv. forseti, er þessi umræða, 2. umr. um fjárlög, eins og hér hefur svo sem verið vikið að, nánast stærsta umræða þingsins. Þetta er sú umræða þar sem við fjöllum um lykilatriðin í okkar pólitík. Við komum inn á öll svið og við getum sagt frá öllum okkar hjartans málum í tengslum við þau mál sem hér ber á góma í fjárlagafrumvarpinu. Eðli máls samkvæmt verða ræðurnar nokkuð langar og það fer eftir því hvað við erum góðir ræðumenn hversu skermmtilegar þær verða. Ég er ekki viss um að mín hafi verið ein af þessum skemmtilegri í dag en hún hefur heldur ekki verið ein af þeim lengri því að hér lýk ég máli mínu.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir ræðu hennar. Ég skal vinna að því að fá fram umrædda skiptingu í mennta- og menningarmálum sem hv. þingmaður kallaði eftir. Jafnframt vísa ég til umræðu um Listasafn Íslands sem menntamálaráðuneytið gerði fjárlaganefnd grein fyrir og mun beita mér fyrir að málin sem þar hafa verið uppi verði tekin til enn frekari umfjöllunar og vísað var til í ræðu hv. þingmanns. Einnig var fjallað um listnám í framhaldsskólum. Gripið var fram í þegar ræðan var flutt og því lýst að fjallað væri um framhaldsskóla í nýlegu frumvarpi sem ekki hefur verið tekið til umræðu á Alþingi. Mikil umræða var um safnliði, ýmislegt gott og ýmislegt slæmt. Við beittum vissulega sama vinnulagi og áður, það var ekkert skorið niður miðað við það sem fagnefndir lögðu til en bætt lítillega við og var samstaða um það í nefndinni. Ég get fullyrt að það var gert. Vissulega var menntamálanefndin á elleftu stundu með vinnu sína í ár og það setti okkur einfaldlega í tímapressu þannig að við þurftum að loka málum okkar seinna en ella en því miður náðist ekki að samræma þau við menntamálanefndina eins og rætt var um. Um óverulegar tilfærslur er að ræða og ég ítreka að ekkert var skorið niður. Ég vil einnig tala um, og geri það ef til vill í seinna andsvari mínu, mál sem lúta að tæknilegri útfærslu á safnliðunum og mismun á stofnframkvæmdum eða fjárfestingum annars vegar og rekstrarframlögum hins vegar. Ég hjó eftir því að hv. þingmaður talaði fyrir munn allrar menntamálanefndar í ræðu sinni en minna um það að okkur bárust 

Hæstv. forseti. Það er gott að heyra að hv. þingmaður ætlar að taka sérstaklega til skoðunar málefni Listasafns Íslands milli umræðna, ég fagna því. Varðandi listnám í framhaldsskólum er rétt, eins og fram kom í frammíkalli, að þess væri getið í nýju frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra en engir fjármunir eru í fjárlagafrumvarpinu eða í breytingartillögum meiri hlutans. Ég vona að ef hv. meiri hluti ætlar að vera samkvæmur sjálfum sér - hann leggur til talsvert af breytingum sem fylgja lagabreytingum sem e.t.v. á eftir að gera í nánustu framtíð - ætti hann líka að setja inn fjármuni sem varða frumvarp um tónlistarnám sem hæstv. menntamálaráðherra leggur fram. Það var ekki skorið niður, segir hv. þingmaður, í þeim tillögum sem menntamálanefndin lagði til. Það er alveg rétt, ekki var skorið niður. Þegar við töluðum við fjárlaganefnd fylgdi þó sögunni að ef breytingar yrðu, svo sem hækkun, sæti menntamálanefndin áfram við borðið vegna þess að það vorum við sem vorum búin að fara í gegnum allar umsóknirnar. Það vorum við sem vorum búin að hitta alla gestina. Það vorum við sem vorum búin að móta okkur skoðun á öllu málinu þannig að við vissum alveg hvað við vildum í þeim efnum og hvað okkur hefði þótt skynsamlegast. Ég segi ekki að við hefðum ekki komist að sömu niðurstöðu og meiri hluti fjárlaganefndar gerði. Við ætluðumst til þess og við fengum vilyrði fyrir því að yrðum höfð við borðið til enda og ekki er rétt að við höfum skilað tillögum okkar svo seint að ekki hafi verið tækifæri til þess að kalla okkur að borðinu. Varðandi það að komið hafi tvö álit frá menntamálanefnd er það auðvitað alveg rétt. Ég skilaði séráliti og mig minnir að hv. þm. Höskuldur Þórhallsson hafi skrifað undir það með mér. 

Frú forseti. Við ræðum hér um safnliðina og ég ítreka að vegna tímaskorts tókst okkur ekki að samræma vinnu menntamálanefndar og fjárlaganefndar í lokin en tilfærslur voru óverulegar að áliti nefndarinnar. Ég minni einnig á að tveir hv. þingmenn menntamálanefndar sitja í fjárlaganefnd og gátu þar af leiðandi kynnt okkur erindin en full samstaða var um það í fjárlaganefnd. Ég held því að við þurfum ekki að eyða löngum tíma í það þó að verkefni eins og tónlistarhátíð í Vík í Mýrdal hafi fengið 300 þús. kr. eins og lagt var til af fjárlaganefnd en ekki af menntamálanefnd. Að lokum þurfum við þingmenn ræða um safnliðina og sjóðina, hvort sem það eru bátasjóðir, húsafriðunarsjóðir eða fornleifaverkefni í fornleifasjóð. Við þurfum ræða um hlutverk stjórnsýslunnar annars vegar og hins vegar hlutverk fyrirtækja, einstaklinga eða áhugafélaga sem koma að verkefnunum. Ég held að um sé að ræða þverpólitíska umræðu því að sitt sýnist hverjum í þessum málaflokkum og menn vilja hafa mismunandi vinnulag. Ég vil fara í þá umræðu með opnum huga og hef talað fyrir því. Það sama á við um ýmsa þætti sem koma fram í fjárlagafrumvarpinu, hvort sem um er að ræða Þórbergssetur eða Leikminjasafnið sem meiri hluti menntamálanefndar minnist á en minni hlutinn vék ekki að. Ljóst er að huga þarf að því hvort gerðir séu fastir samningar við þau söfn líkt og önnur söfn eða setur þannig að það sé ekki fjárlaganefndar hverju sinni að fjalla um málið og gera tillögu um fjárveitingar. Það á að liggja fyrir af hálfu ráðuneytisins að óska eftir því út frá þeim ramma sem það hefur.

Hæstv. forseti. Varðandi álit minni hluta menntamálanefndar þá erum við þrjú sem skrifum undir það, þ.e. ég og hv. þingmenn Katrín Jakobsdóttir og Höskuldur Þórhallsson. Ég tók það fram í ræðu minni að skólamálin yrðu meira á könnu hv. þm. Katrínar Jakobsdóttur, þannig að ég fór ekki í smáatriðum yfir það álit en hv. þingmaður hlýtur að hafa kynnt sér það. Ég geri ráð fyrir að það hafi a.m.k. verið litið yfir það í nefndinni þó svo að ég hafi ekki talið ástæðu til að fylgja því sérstaklega eftir með heimsókn minni til nefndarinnar. Mér þykir mjög miður ef það hefur ekki verið lesið yfir eða litið yfir það þó að ég hafi ekki viljað koma til að lesa það fyrir hv. nefndarmenn. Þar er getið um ákveðna hluti. Þar er t.d. auk Listasafns Íslands getið um Listasafn ASÍ, Nýlistasafnið og Listasafn Sigurjóns Ólafssonar. Meiri hlutinn er að bæta inn á þessar stofnanir. Þar er getið um það að umboðsmaður Alþingis sé að átelja ríkisstjórnina fyrir að vera að gera samninga um alla skapaða hluti sem stendur í lögum að eigi að gera. Þar eru fleiri athyglisverðir hlutir sem ég get ekki farið yfir hér og ég geri ráð fyrir að Katrín Jakobsdóttir muni fara yfir. Varðandi það að ekki sé getið um einhverja þætti í minnihlutaálitinu sem eru í meirihlutaálitinu, þá vil ég segja að minnihlutaálitið byrjar á því að segja að við lýsum yfir stuðningi við allt sem er í meirihlutaálitinu. Við erum sammála öllu sem meiri hlutinn segir en hann var ekki tilbúinn til að segja allt sem við sögðum. Það er ekkert tortryggilegt í þessum efnum þó að við séum með sérálit.  Varðandi verkefnin sem fjárlaganefnd bætti inn á safnliðina án þess að kalla nefndirnar aftur að borðinu, þá gildir það ekki bara um menntamálanefnd heldur líka um umhverfisnefnd. Þar er bætt inn liðum, meira að segja 8 millj. kr. á svifryksmæli á Akureyri sem er hæsti einstaki liðurinn í safnliðum umhverfisráðuneytisins. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að nefna þingmenn sem hv. þingmenn þegar þeir eru nefndir hér með nafni.

Frú forseti. Ég þakka fyrir yfirgripsmikla ræðu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur og get tekið undir sumt í henni en annað ekki en ég ætla ekki að fara í það að greina það allt saman hér á stuttum tíma. Ég hjó eftir áherslum hennar varðandi safnliðina og varð nokkuð hugsi yfir því. Um það hef ég að vonum hugsað mikið sem fjárlaganefndarmaður í vetur hvernig þessu skuli ráðstafað og hvernig skuli staðið að þessum málum. Ég er ekki alveg sammála hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur um að það eigi að taka þetta úr höndum þingmanna og fela það alfarið sjóðstjórnum eins og ég skildi orð hennar. Ég hefði aftur á móti talið að aðkoma fagaðila mætti vera meiri að þessum málum. Spurning mín hér lýtur að því hvort hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hafi talað fyrir munn síns flokks í þessum efnum og hvort þetta sé þá stefna Vinstri grænna varðandi safnliðina. Úthlutunarvaldið varðandi þessar litlu fjárveitingar er mjög mikilvægt og ég tel í rauninni þennan snertipunkt þingsins við þjóðina mjög mikilvægan. Ég er ekki sannfærður um að við eigum að flytja þetta vald alveg í hendur embættismanna. Ég geri mér grein fyrir að það eru engu að síður ákveðnar röksemdir fyrir því og þess vegna held ég að embættismenn og fagaðilar ættu að koma meira að þessu en nú er. En ég vil spyrja hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur sérstaklega að því hvort hún tali hér fyrir stefnu Vinstri grænna eða hvort þetta sé einungis hennar sérskoðun innan þess flokks?

Hæstv. forseti. Ég get svarað hv. þingmanni með því að það hefur engin flokkssamþykkt verið gerð hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði um þetta tiltekna mál, enda lít ég á þetta sem tæknilegt atriði sem við, allir þingmenn, þurfum að koma okkur saman um. Að því leyti tala ég fyrir munn menntamálanefndar en þetta er þriðja árið sem nefndin segir það afar skýrt að hún vilji ekki taka þennan kaleik á þeim nótum sem við höfum þurft að gera. Það nær reyndar miklu lengra aftur. Ég man það núna að hv. fyrrverandi þingmaður Gunnar Birgisson neitaði einu sinni alfarið að taka þessa safnliði inn á borð menntamálanefndar. Ég man líka eftir að hv. fyrrverandi þingmaður Sigríður Anna Þórðardóttir kvartaði mikið undan þessu. Þannig að í öll þau átta ár sem ég hef setið á þingi hefur menntamálanefnd verið sammála um að þetta sé ófært vinnulag. Um það hins vegar hvort einhverjir embættismenn eigi að úthluta þessu fé þá er það ekki hugmyndin heldur er þetta spurning um jafningjamat, um fagaðila eins og safnaráð þar sem þeir sem mest og best þekkja til viðkomandi geira úthluta. Ég talaði um það kerfi sem komið er á hjá Norðurlöndunum í menningarmálaúthlutun þar. Kulturfonden þekkjum við öll, sjá sjóður gengur mjög vel. Og nýja kerfið Kulturkontakt Nord gengur líka mjög vel. Við höfum fyrirmyndir um úthlutun á mjög stórum skala þar sem listamenn eru mjög sáttir. Listamenn hins vegar, eða þeir aðilar, þetta eru ekki allt listamenn, sem sækja um hér sækja líka um í sjóðunum og ástæðan fyrir því að við fáum sífellt meira af umsóknum til fjárlaganefndar er auðvitað sú að fólk áttar sig á að hér er djúp og safarík hjáveita að fjármagni. Það sækja líka allir til sjóðanna og fá þar þetta faglega mat, það fer allt í gegn og fólk fær peninga þaðan en það fær þá líka hér. Þetta er því tvöfalt kerfi 

Frú forseti. Við hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sjáum þessa hluti ekki alveg eins. Ég sé þetta sértæka fjárveitingavald, sem er ekki stór hluti af heildarfjárlögum, það telur liðlega milljarð í þeim potti sem við erum með núna, ég sé þetta sem mikilvæga hjáveitu varðandi þau verkefni sem eru munaðarlaus í kerfinu. Það er alltaf töluvert mikið um þau, ég tel svo raunar vera um margt af því sem við höfum verið að fjalla um, kannski ekki síst þau verkefni sem ekki var vísað til fagnefnda af því þau voru það sértæk og einstök að þau áttu hreinlega ekki heima í sérstökum fagnefndum. Vegna orða hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur um að hún talaði hér fremur sem fulltrúi menntamálanefndar en fulltrúi vinstri grænna, þá langar mig til að taka umræðuna einmitt út frá því sama og tala aðeins um þetta eins og ég sé þetta sem fulltrúi í fjárlaganefnd og þá er ég ekki alveg sannfærður um að það sé réttmæt athugasemd hjá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur áðan að ómaklega hafi verið vegið að umhverfisnefnd þó svo að fjárlaganefnd hafi tekið sig til og breytt einstökum úthlutunum. Ég hef litið svo á að fagnefndirnar ættu að vera þarna sem nokkurs konar umsagnaraðili en fjárlaganefnd ætti að hafa síðasta orðið, ég tel það eðlilegt. Ég bendi á að þrátt fyrir að þessar umsóknir hafi farið til fagnefnda hafa fjárlaganefndarmenn sett sig inn í þær allar og einmitt þær sem breytt var og þeir sem sóttu þar um hafa verið í beinu sambandi við fjárlaganefndarmenn um mjög mörg þessara atriða.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Bjarni Harðarson dregur í efa að þessi verkefni öll eigi sér sess eða eigi möguleika á að fá stuðning í gegnum þessa sjóði. Ég þori að fullyrða að það eru til sjóðir fyrir öll þessi verkefni sem telja heilan milljarð eða rúmlega það. Ekkert þessara verkefna þarf að vera munaðarlaust í kerfinu og ef svo er, þá eru tugir milljóna eftir í óráðstöfuðu fé hjá menntamálaráðherra. Tugir milljóna sem menntamálaráðherra hefur í hverjum fjárlagaliðnum á fætur öðrum í óráðstafað fé sem við erum bara mjög ónýt við, hv. þingmenn, að spyrja hæstv. menntamálaráðherra um hvernig hún ráðstafar. Hún getur bjargað öllum munaðarlausum verkefnum með því sem hv. fjárlaganefnd setur í hennar hendur óráðstafað. 
             Það þarf ekki atbeina þingsins því að við erum með marga fjárlagaliði undir menntamálaráðuneytinu þar sem menntamálaráðherra hefur háar upphæðir sem hún fær að ráðstafa sjálf án nokkurrar aðkomu Alþingis Íslendinga. Ég vil svo segja við hv. þingmann að ég tel ekkert ómaklega vegið að menntamálanefnd þó svo að við höfum ekki verið kölluð að borðinu í lokaúthlutuninni. Ég tel bara að fjárlaganefnd hefði átt að standa við orð sín. Við töldum öll að við ættum að fá að sitja við borðið til enda. Það var skilningur allrar nefndarinnar, það gerðist ekki. Ég er ekki að segja að það sé stórmál þótt gerðar hafi verið lítils háttar breytingar, þetta hafa verið svo litlar þessar breytingar, en þær breytingar sem gerðar hafa verið hafa oft verið mjög verulegar, ekki til niðurskurðar heldur einmitt þvert á móti til viðbótar. Hingað til hefur menntamálanefnd talið það óráðsíu eða kannski illa farið með okkar störf, það sem við erum búin að 

Frú forseti. Hér er til umræðu frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2008. Fyrsta fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar. Það er í raun ekki óeðlilegt að ræður þingmanna verði oft og tíðum nokkuð langar af því að hér erum við að fjalla um mikilvægasta verkefnið sem hvert þing afgreiðir hverju sinni, fjárlagafrumvarpið þar sem línur eru lagðar í öllum málaflokkum, því er eðlilegt að hv. þingmenn, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, taki sér góðan tíma til að fara yfir þessa mikilvægu málaflokka. Það er því ekki æskilegt að sumir hv. þingmenn skuli taka upp skeiðklukkuna og mæla hve lengi einstakir þingmenn stjórnarandstöðunnar tala. Það er jú mikilvægt að allar raddir heyrist í umræðum um fjárlög hverju sinni og er ég nú ýmsu vanur í því. Það hefur orðið mikil breyting á stjórnarmunstrinu í landinu. Ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks hætti samstarfi síðastliðið vor og nú er tekin við ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar. Það kollvarpar þó í engu stefnu og áherslu Framsóknarflokksins. Hv. þm. Bjarni Harðarson hefur mælt fyrir áliti framsóknarmanna vegna umrædds fjárlagafrumvarps og það verður að segjast eins og er, eins og hefur heyrst í þessum umræðum, að stjórnarandstaðan gengur ekki í takt í þessum efnum því við framsóknarmenn viljum hvetja til aðhalds en ekki til eyðslu ríkisfjármálum nú á viðsjárverðum tímum. Það er svo sem ekki nýtt að þessir flokkar skuli ekki ganga í takt. Á síðasta kjörtímabili beitti Framsóknarflokkurinn sér fyrir mörgum umdeildum ákvörðunum til þess að ná tökum á þenslu og verðbólgu. En félagar Framsóknarflokksins í núverandi stjórnarandstöðu, Vinstri grænir og frjálslyndir, voru á móti því. Það skal því ekki koma neinum á óvart að stefnumið þessara flokka séu mjög ólík í þessari umræðu. Það er ósköp eðlilegt. Hæstv. forseti. Ég er einfaldlega ekki trúaður á, miðað við núverandi efnahagsástand, að hægt sé að gera allt fyrir alla, verða við öllum kröfum og öllum óskum þjóðfélagshópa, aðila í ríkiskerfinu eða allra félagasamtaka. Það er einfaldlega ekki hægt. Nú þurfa stjórnmálamenn að gæta að sér og mæla fyrir aðhaldi. Eftir að hafa fylgst með umræðum í þinginu í dag virðast því miður ekki aðrir en framsóknarmenn mæla fyrir aðhaldi, hversu vinsælt sem það kann að hljóma. Þegar við hlustum á umræður í þjóðfélaginu og þá ráðgjafa sem veita ríkisstjórninni sína ráð á hverjum tíma þá kemur í ljós að þau skilaboð sem framsóknarmenn flytja í umræðunni eru mjög í takt við skoðanir Seðlabanka Íslands, skoðanir Standard & Poor's, matsfyrirtækisins, og skoðanir aðila vinnumarkaðarins. Allir þessir aðilar hvetja ríkisstjórnina til að sýna aðhald, sérstaklega í aðdraganda erfiðra kjarasamninga. Það er ekki ætlun mín að vera með einhvern bölmóð í þessum efnum. Menn þurfa einfaldlega að stíga varlega til jarðar líkt og áðurnefndir álitsgjafar hafa mælt með að undanförnu. Reyndar var málflutningur Samfylkingarinnar í tíð síðustu ríkisstjórnar nokkuð á þennan veg. Að þáverandi ríkisstjórn gengi ekki nógu langt í aðhaldi. Þá gekk Samfylkingin ekki í takt við Vinstri græna og Frjálslynda en engu að síður hvatti Samfylkingin, og m.a. hv. þingflokksformaður Samfylkingarinnar, Lúðvík Bergvinsson, sérstaklega til að menn þendu ekki fjárlögin of mikið út. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson, sem þá var fyrirsvarsmaður Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, talaði einnig mjög í þeim anda. Mig langar, hæstv. forseti, að vitna í þá ágætu aðila sem komið hafa fram með varnaðarorð líkt og við framsóknarmenn í þessari umræðu. Í þriðja riti Peningamála kemur fram stefnuyfirlýsing bankastjórnar Seðlabanka Íslands undir fyrirsögninni Frekara aðhalds er þörf. Þar segir, m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Ákvörðun bankastjórnar um að hækka vexti nú þegar um 0,45 prósentur sýnir einbeittan vilja um aðhald. Hún breytir ekki vaxtaferli grunnspárinnar að öðru leyti en því að vaxtahækkunin kemur til framkvæmda í einum áfanga í stað tveggja.“ Síðar segir, með leyfi forseta: „Fjárfesting hins opinbera hefur vaxið stórlega, þvert á fyrirheit og væntingar. … Mikil óvissa ríkir um framvindu kjaramála. Vinnumarkaður er enn mjög spenntur og verðbólga er meiri en spáð var í júlí sem fyrr segir. Hvort tveggja ýtir undir að laun hækki meira en samrýmist stöðugu verðlagi. Þessir og aðrir óvissuþættir auka líkur á að verðbólga verði meiri en grunnspáin sýnir. Meiri hækkun launa og lækkun gengis en felst í henni mundi leiða til meiri samdráttar eftirspurnar og atvinnu en ella, þótt síðar yrði.“ Að lokum segir, með leyfi forseta: „Án þess stranga peningalega aðhalds sem veitt hefur verið væri verðbólga mun meiri en þó er, með alkunnum afleiðingum fyrir afkomu og efnahag fyrirtækja og heimila. Því verður að brjótast út úr þeim verðbólguviðjum sem þjóðarbúskapurinn hefur verið flæktur í. Það gerist ekki átakalaust. Slakara aðhald nú myndi aðeins leiða til þrálátari verðbólgu og sársaukafyllri aðlögunar síðar. Öllum má vera ljóst að því minna sem aðhaldið er á öðrum sviðum efnahagslífsins, í fjármálum ríkis og sveitarfélaga, á vinnumarkaði og í útlánum fjármálafyrirtækja, því meira er lagt á stefnuna í peningamálum.“ Í frétt um daginn kom fram að matsfyrirtækið Standard & Poor's spáði því að ríkissjóður fái verri lánshæfiseinkunn vegna ójafnvægis í hagkerfinu. Þar stendur að ríkissjóður, Landsvirkjun, Íbúðalánasjóður og fleiri gætu fengið óhagstæðari lán í framtíðinni ef fram fari sem horfir í efnahagsmálum. Þetta má lesa úr nýútkominni spá Standard & Poor's um lánshæfismat ríkissjóðs. Okkur ber að taka þessum ábendingum mjög alvarlega.

Er þetta rauða spjaldið eða gula?

Þetta er gula spjaldið. Hver veit nema að Samfylkingin vilji sjá rauða spjaldið í þessum efnum en ég ætla henni það ekki. Við skulum átta okkur á því að þetta lánshæfismat hefur áhrif eins og ég sagði áður, á lánakjör ríkissjóðs og einnig á fyrirtæki eins og Landsvirkjun og Íbúðalánasjóð. Hvað þýðir það fyrir okkur ef lánshæfismat þessara stóru ríkisfyrirtækja verður lækkað? Fyrir Íbúðalánasjóð mundi það þýða mun hærri vexti. Íbúðalánasjóður hefur lánað rúmlega 400 milljarða kr. til heimila í landinu. Ef Íbúðalánasjóður þarf í framtíðinni að hækka vexti á lánum sínum þá er um gríðarlega kjaraskerðingu að ræða fyrir íslensk heimili þannig að hér er mikið undir. Hið sama gildir um Landsvirkjun sem er gríðarlega skuldugt fyrirtæki. Rýrni lánshæfismat Landsvirkjunar þá getur það leitt til þess að rafmagnsreikningar heimila og fyrirtækja í landinu gætu hækkað. Um er að ræða gríðarlega alvarleg álitaefni sem við þurfum að fara ítarlega yfir. Það er mjög eðlilegt, hæstv. forseti, að við hv. þingmenn tökum okkur ágætan tíma í að fara yfir þessi stóru álitaefni. Hæstv. forseti. Ég tel að sú ríkisstjórn sem nú situr þurfi að taka erfiðar ákvarðanir í efnahagsmálum. Hún er hvött til þess af ýmsum aðilum. Ég minni á að í tíð síðustu ríkisstjórnar voru tvívegis teknar mjög óvinsælar ákvarðanir til að mæta þenslu og verðbólgu í samfélaginu. Þær aðgerðir voru ekki vinsælar, það skal viðurkennt, en þær báru ákveðinn árangur. Þáverandi stjórnarandstaða sammæltist um að vera algjörlega á móti þeim aðhaldsaðgerðum sem við framsóknarmenn og sjálfstæðismenn lögðum til þá. Í umræðunni um fjárlögin hvatti Samfylkingin til aðhalds en hún var ekki samkvæm sjálfri sér þegar þáverandi ríkisstjórn tók á erfiðum málum. Hún gat ekki fylgt þáverandi ríkisstjórn þegar kom að óvinsælum ákvörðunum til að lækka verðbólguna og til þess að tryggja stöðugleikann í sessi. En nú eru blikur á lofti, hæstv. forseti. Eftir að hafa setið fjögur ár í fjárlaganefnd Alþingis, síðast sem formaður nefndarinnar, vil ég segja við nefndina og nefndarmenn alla að ég votta þeim samúð mína fyrir að þeir hafi þurft að taka við fjárlagafrumvarpi ríkisstjórnarinnar eins og það leit út á haustdögum. Munurinn á milli þeirra fjárlagafrumvarpa sem voru annars vegar lögð fram árið 2007 og 2008 er 17,2%. Fjárlagafrumvarp fyrir árið 2008 er 17,2% hærra heldur en fjárlagafrumvarpið eins og það leit út í upphafi þings árið 2006. Við höfum ekki séð slíka hækkun, hæstv. forseti, síðan fyrir margumtalaða þjóðarsátt. Hækkunin jafnast á við árin sem einkenndust af óðaverðbólgu og víxláhrifum hækkunar launa og verðlags. Ég held að það ætti að vera þjóðarsátt um að lenda ekki aftur í því fari að missa tökin á verðbólgunni með víxlverkun á hækkun verðlags og launa. Við viljum ekki feta í þær slóðir aftur, a.m.k. ekki við framsóknarmenn. Ég lenti í mjög merkilegri umræðu á Alþingi á dögunum við hv. þm. Árna Pál Árnason. Ég fjallaði um efndir og þær væntingar sem Samfylkingin hefur skapað, til að mynda um bætt kjör eldri borgara og öryrkja. Það fylgir því ákveðin ábyrgð að skapa væntingar. Menn eiga að standa við orð sín, einnig Samfylkingin sem gaf mikil loforð um að bæta kjör aldraðra og öryrkja í aðdraganda síðustu kosninga. Hv. þingmaður sagði að ég ætti að vita það, sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar, að útgjaldahluta fjárlagafrumvarpsins hefði verið lokað í endaðan maí síðastliðinn og Samfylkingin hefði þar af leiðandi ekki getað haft nein áhrif á útgjaldaramma fjárlagafrumvarpsins árið 2008. Þetta sagði hv. þingmaður hér úr ræðustóli Alþingis. Síðan reyndar las ég viðtal í Skessuhorni við hv. þm. Guðbjart Hannesson þar sem hann gumaði sig af því hvað fjárlagafrumvarpið liti vel út og horfði til góðs. Það gengur ekki hjá Samfylkingunni að hæla sér af fjárlagafrumvarpi ársins 2008 þegar um góðu málin er að ræða en kenna öðrum um þegar ekki gengur að standa við gífuryrðin og loforðin fyrir síðustu kosningar. Maður hlýtur að spyrja sig, hæstv. forseti: Ef það er þannig að Sjálfstæðisflokkurinn hefur einfaldlega haft töglin og hagldirnar í að móta nýtt fjárlagafrumvarp þá ber Samfylkingin væntanlega enga ábyrgð. Hv. þingmaður var að reyna að koma sér undan ábyrgð í þessum efnum. En við hljótum að spyrja: Hvað er Samfylkingin að gera í ríkisstjórn? Hvað er Samfylkingin að meina þegar hún segir úr ræðustóli Alþingis að hún hafi ekki haft nein áhrif á útgjaldaramma fjárlaga ársins 2008? Kjörtímabilið er bara fjögur ár og þetta er fjórðungurinn af kjörtímabilinu. Ég held við hljótum að velta fyrir okkur hver ráði í þessari ríkisstjórn sé þetta rétt hjá hv. þingmanni. Þá er það þannig að Árni M. Mathiesen og sjálfstæðismenn hafa einfaldlega mótað þetta fjárlagafrumvarp frá A til Ö og Samfylkingin ekki komið nærri því. Að sjálfsögðu á maður bágt með að trúa því eftir að hafa verið í stjórnarmeirihluta. Framsóknarmenn hefðu aldrei látið bjóða sér að fá ekki að hafa áhrif á fjárlagagerð ársins 2008. Samfylkingin hafði júní, júlí, ágúst og september til að koma sínum áherslum inn í fjárlagafrumvarpið. Svo kemur hv. þm. Árni Páll Árnason upp og segir: Samfylkingin hafði ekkert með þetta að gera. Það var búið að ákveða þetta fyrir fram. Ég held að margir reyndir þingmenn Samfylkingarinnar hafi verið of lengi í stjórnarandstöðu og gleymt því hvernig er að vera í ríkisstjórn miðað við frásögn hv. þingmanns. Hæstv. forseti. Ég vottaði áðan hv. þingmönnum í fjárlaganefnd samúð mína fyrir að hafa tekið við þessu frumvarpi. Í raun breyttist það ekki stórkostlega á milli 1. og 2. umr. Það er gert ráð fyrir því að útgjöld hækki um tæpar 1.300 millj. kr. á milli umræðna á meðan tekjuáætlun frumvarpsins hækkar um 6,9 milljarða kr. Við höfum nú oft séð hærri upphæðir en þetta þannig að meiri hluti fjárlaganefndar hefur ekki gert gríðarlegar tillögur um hækkanir. En eins og ég rakti áðan er staðreyndin sú að lausatök ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum eru með eindæmum. Við þurfum víst að búa við það, hæstv. forseti. Það er vissulega áhyggjuefni að ríkisstjórnin skuli ekki vilja hlusta á ráðleggingar Seðlabankans sem rær einn í ólgusjó þensluþjóðfélagsins meðan ríkisstjórnin situr einfaldlega hjá. Hún leggur fram gríðarleg þenslufjárlög og þegar forsvarsmenn Seðlabankans og annarra aðila koma fram og gera athugasemdir við frumvarpið sem við ræðum hér þá allt á misskilningi byggt, menn hafa þá ekki kynnt sér hlutina nægilega vel eða eru ósammála. En það vill svo til að nær allir þeir sem hafa gefið umsögn um frumvarpið sem við ræðum hér eru ósammála ríkisstjórninni um þessa stefnumörkun. Nú getur það vel verið að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins, flokks sem hefur verið við völd frá árinu 1991, kunni þetta bara orðið svo vel að ekkert sé að marka það sem erlend matsfyrirtæki segja um ríkisfjármál eða það sem Seðlabanki Íslands segir. Að minnsta kosti virðast hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hættir að hlusta á bankastjórann Davíð Oddsson, sem var forsætisráðherra og öflugur formaður Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma. Tök Davíðs Oddssonar á Sjálfstæðisflokknum hafa greinilega minnkað. Það er miður ef efnahagsstefna Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokksins ...  Inni á þingi eru menn sem kenna sig við hugsjónir og segjast starfa af hugsjóninni einni. Þeir kenna sig við frelsi og hefur ungliðahreyfing Sjálfstæðisflokksins verið ákaflega dugleg á undanförnum árum að álykta og láta fyrrverandi ríkisstjórn finna fyrir því og reyna að hafa áhrif til þess að lækka ríkisútgjöldin. En hvaða áhrif hafa ungir sjálfstæðismenn haft á ríkisfjármálin á undanförnum 14–15 árum?

Þau eru lítil.

Þau eru frekar lítil, það er hárrétt sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson bendir á. Gert er ráð fyrir því að heildarútgjöld ríkissjóðs sem hlutfall af vergri landsframleiðslu aukist næstu missirin og á næsta ári hefur hlutfallið ekki verið hærra síðan árið 1993. Ríkisreksturinn hefur sem sagt þanist út ár frá ári á meðan ungir sjálfstæðismenn hafa talið ungum frjálshyggjumönnum trú um það að stefna ríkisstjórnarinnar endurspeglaðaðist í áherslum þeirra. Það er kannski ekkert skrýtið, hæstv. forseti, að fáir ungir sjálfstæðismenn taki þátt í þessari umræðu. Málið er það að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki sá hægri flokkur sem hann kennir sig við. Ég held að það sé tímaspursmál hvenær þingmaður eins og hv. þingmaður Jón Magnússon nær sér í fylgismenn úr röðum sjálfstæðismanna því að sá ágæti þingmaður kemur hér upp og heldur heilmiklar frjálshyggjuræður þar sem hann talar um að ríkisbáknið þenjist allt of mikið út. Ég tek það fram, hæstv. forseti, að sá sem hér stendur hefur ekki endilega þær hugsjónir. En ég ætla að spá því að hv. þm. Jón Magnússon fari að klípa af Sjálfstæðisflokknum frjálshyggjugengið sem stutt hefur Sjálfstæðisflokkinn á undanförnum árum. Sjálfstæðisflokkurinn er nefnilega ekki þessi últrahægriflokkur eins og menn hafa talið og Heimdallur hefur talað fyrir því að ungir sjálfstæðismenn hafa ekki náð neinu fram þegar kemur að ríkisútgjöldum allt frá árinu 1991. Ég minntist á það áðan, af því að hv. þm. Jón Magnússon er kominn í salinn, að ríkisgjöld sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu hafa ekki verið hærri síðan 1993. Hver hefur farið með fjármálaráðuneytið á því tímabili? Jú, það er Sjálfstæðisflokkurinn, flokkur frelsisins og minnkandi ríkisbákns.  Hæstv. forseti. Samfylkingin þurfti að taka sig á í aðdraganda síðustu kosninga. Hana skorti nefnilega trúverðugleika í einum mikilvægum málaflokki, í efnahagsmálum. Í örvæntingu var stofnaður hópur undir forustu þess ágæta manns Jóns Sigurðssonar, sem er fyrrum ráðherra og forstjóri Norræna fjárfestingarbankans, sem gaf svo út rautt kver sem heitir Jafnvægi og framfarir. Ábyrg efnahagsstefna. Það er einmitt það. Ég ætla að vitna aðeins í þetta rauða kver Samfylkingarinnar sem er nú ekki gamalt, einungis nokkurra mánaða gamalt, frá því þegar Samfylkingin var að reyna að telja kjósendum trú um að hún væri trúverðug í efnahagsmálum. Ég ætla að grípa niður í nokkrar setningar í þessu ágæta kveri þar sem margt er ágætlega til lagt en annað arfavitlaust, eins og gengur af hálfu krata. Hér stendur annars, með leyfi hæstv. forseta: „Bætt fjárhagsstaða ríkissjóðs ætti að auðvelda ríkinu að takast á við óvissar efnahagshorfur þegar til lengdar lætur, en um þessar mundir skiptir mestu máli að fjármálastjórn ríkisins miðist við að sporna við verðbólguþrýstingi svo ekki hvíli allt á stýrivöxtum Seðlabankans. Þetta verður aðeins gert með því að draga úr útgjöldum ríkisins og fjárfestingaráformum sem ríkisvaldið getur haft áhrif á. Það hefur ekki verið gert. Þvert á móti hafa ríkisútgjöldin verið aukin verulega á síðustu árum þrátt fyrir ofþenslu í hagkerfinu. Einkum er þetta aðhaldsleysi greinilegt í þróun ríkisútgjalda 2006 og í fjárlögum 2007.“ Ég held að rétt væri af hv. þingmönnum Samfylkingarinnar að leita í smiðju Jóns Sigurðssonar og þeirra aðila sem sömdu rauða kverið og spyrja hvort hið meinta aðhald sem Samfylkingin mælti fyrir sl. vor endurspeglist í fjárlagafrumvarpi fyrir árið 2008? Hvert er svarið við því, hv. þm. Karl V. Matthíasson.

Svarið er já.

Frumvarpið endurspeglar að sjálfsögðu ekki áherslurnar sem Samfylkingin boðaði fyrir síðustu kosningar, enda vildi hún láta taka sig trúanlega. Ég man þó þegar hv. formaður Samfylkingarinnar, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, kom fram með rauða kverið og lýsti því yfir að væri um tímamót að ræða, að nú hefði stjórnmálaflokkur myndað sér ábyrga stefnu í efnahagsmálum sem farið yrði eftir í einu og öllu. Það eru einfaldlega örfáir mánuðir liðnir síðan forustumenn Samfylkingarinnar mæltu fyrir þessari stefnu en Samfylkingin hefur snúist eins og vindhani í mikilvægu málum og boðar nú gríðarleg þenslufjárlög. Fyrir utan öll loforðin, öll gylliboðin í aðdraganda síðustu kosninga, sem Samfylkingin mun aldrei í ljósi efnahagsástandsins geta staðið við, því miður. Það er ljótur leikur að skapa væntingar hjá fjölda fólks um að gera eigi svona og svona. Samfylkingin yfirbauð flestalla stjórnmálaflokka í íslensku litrófi með ofboðslegum loforðum en því miður sitja þingmenn hennar uppi með loforðin í dag sem þeir munu aldrei geta staðið við að fullu. Það er nú einu sinni þannig, hæstv. forseti.  „Til þess að koma á stöðugleika í efnahagsmálum þarf jafnvægi og aðhald í ríkisfjármálum. Næstu missirin þarf aðaláherslan því að vera á aðhald að útgjöldum þar sem hagkerfið ber enn öll merki ofþenslu sem birtist í verðbólgu, miklum viðskiptahalla og erlendri skuldasöfnun. Afar skýr merki eru auk þess um að þegar sé fyrir hendi kerfislægur halli á ríkisrekstrinum sem birtist um leið og þensluskeiðinu lýkur. Innan þessa aðhaldsramma þarf þegar að hefjast handa við umbætur í fjármálastjórninni“, segir í rauða kveri Samfylkingarinnar. Ég hefði haldið að það ætti að vera eitt af forgangsverkefnum Samfylkingarinnar við mótun fjárlagafrumvarpa ársins 2008 en þá kemur hv. þm. Árni Páll Árnason og upplýsir að Samfylkingin hafi ekki haft nein áhrif á útgjaldaramma ríkisstjórnarinnar. Maður veltir fyrir sér hvað Samfylkingin sé að fara í þessum efnum. Hún boðar eitt fyrir kosningar en gerir svo annað eftir kosningar þegar hún er komin undir hlýja sæng íhaldsins þar sem henni líður svo vel. Samfylkingin seldi sig nefnilega dálítið ódýrt á Þingvöllum síðastliðið vor, mjög ódýrt. Sjálfstæðismenn hafa boðað á Alþingi og annars staðar í þjóðfélaginu að nú sé hægt að gera ýmsa hluti, m.a. í heilbrigðismálum, sem ekki hefði verið hægt að gera með Framsóknarflokknum. Hæstv. forseti. Það eru váleg tíðindi í loftunum hvað varðar áherslur ríkisstjórnarinnar, sérstaklega í heilbrigðismálum, og ég ætla að fara í örstuttu máli yfir það á eftir. Hæstv. forseti. Ekki er hægt að skilja við rauða kver Samfylkingarinnar án þess að minnast á kaflann um landbúnaðarmál þar sem Samfylkingin gerir í orði aðför að íslenskum landbúnaði. Þar eru nú krötum rétt lýst. Ég get trúað því að hv. þm. Jón Magnússon sé verulega sammála því að opinberir styrkir séu of miklir og að of mikil forræðishyggja sé í íslenskum landbúnaði. Í rauða kverinu er m.a. gagnrýnt að síðasta ríkisstjórn skyldi hafa gert langtímasamning við sauðfjárbændur og mjólkurbændur til ársins 2012 og 2014 þannig að þeir gætu byggt framtíð sína með raunverulegum aðgerðum, að þeir hefðu eitthvað fast í hendi.

Lestu innganginn.

Nú held ég að við þurfum að spyrja Samfylkinguna að því.

Lestu innganginn ...

Stendur til af hálfu Samfylkingarinnar að endurskoða samningana?  Við hljótum því að velta fyrir okkur hvort Samfylkingin ætli sér eitthvað í þessum efnum. Ég get nú vel skilið sjálfstæðismenn að hafa ekki viljað láta landbúnaðarráðuneytið af sinni hendi. Ja, guð hjálpi íslenskum landbúnaði ef samfylkingarmaður verður landbúnaðarráðherra, það er að segja ef eitthvað er að marka þetta rauða kver Samfylkingarinnar. Reyndar hefur það sem ég hef vitnað í gefið til kynna að einfaldlega sé ekkert að marka það sem stendur í rauða kveri Samfylkingarinnar sem átti að boða straumhvörf í íslenskri pólitík þar sem Jafnaðarmannaflokkur Íslands væri búinn að móta sér trúverðuga efnahagsstefnu.  Hæstv. forseti. Það var athyglisvert í tíð síðustu ríkisstjórnar hvernig Samfylkingin talaði um aðhald í opinberum rekstri og lækkun ríkisútgjalda. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson talaði mikið um, m.a. í þáttum á Útvarpi Sögu og fleiri viðtalsþáttum, hér á Alþingi, að hann skildi ekkert í ríkisstjórninni að draga ekki meira saman í utanríkisþjónustunni en raun bæri vitni. Hann átti ekki til orð og talaði mjög harkalega um fyrrverandi utanríkisráðherra, hvort sem þeir voru framsóknarmenn eða sjálfstæðismenn, og gagnrýndi harðlega stefnu þáverandi ríkisstjórnar í útþenslu utanríkisþjónustunnar. Ég get svo sem verið sammála því. Menn þurfa að sýna aðgæslu í þeim efnum. Hvað gerist svo þegar Samfylkingin tekur við utanríkisráðuneytinu og formaður Samfylkingarinnar verður utanríkisráðherra og varaformaður Samfylkingarinnar, Ágúst Ólafur Ágústsson, verður mikill áhrifamaður í nýrri ríkisstjórn? Jú, á milli fjárlagafrumvarpa áranna 2007 og 2008 hækka útgjöld til utanríkisþjónustunnar um 21,2%. Þau hafa ekki hækkað svo mikið í mörg ár, ef þau hafa þá einhvern tímann hækkað svona mikið. Hver eru þá útgjöld til aldraðra og öryrkja almennt á sama tíma? Þið megið reikna að þau séu eitthvað um 4–5% á meðan að Samfylkingin beitir sér fyrir því að auka fjárframlög til utanríkisþjónustunnar um 21,2%. Já, svei mér þá. Hann er fljótur að snúast vindhaninn, hæstv. forseti. Í raun og veru gekk hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson svo langt í málflutningi sínum á þeim tíma að hann vændi nærri því þáverandi ríkisstjórn um að hún kynni ekki á internetið og tölvupósta og spurði hvort væri ekki hægt að reka sendiráðin í gegnum þá nýju tækni sem þau væru? Ég spyr hv. þingmenn Samfylkingarinnar, hafa þeir ekki reynt að tileinka sér þessa nýju tækni sem veraldarvefurinn er? Ég held að þeir ættu þá að senda þingflokk Samfylkingarinnar á tölvunámskeið. Hæstv. forseti. Það er ljótt, það er ekki hlæjandi að þessu. Það eru þó þvílík öfugmæli sem Samfylkingin hefur boðið okkur upp á einungis á nokkrum mánuðum að ekki er annað hægt en ræða um það í nokkrum orðum. Hæstv. forseti. Við framsóknarmenn gerum miklar athugasemdir við þær breytingar sem nú er verið að gera á Stjórnarráði Íslands. Þar er verið að flytja málaflokka á milli ráðuneyta og hvað sem kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins líður er ljóst að það mun hafa aukakostnað í för með sér. Ákveðið var að kljúfa iðnaðar- og viðskiptaráðuneytið í herðar niður til þess að Samfylkingin gæti fengið sjötta ráðherrann og tveir samfylkingarmenn settir yfir þetta ráðuneyti sem m.a. hv. þm. Valgerður Sverrisdóttir sinnti með sóma á sínum tíma. En nú þarf tvo samfylkingarmenn til þess að leysa hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur af í þeim ráðuneytum. Hvað mun þetta þýða? Viðskiptaráðuneytið þarf nýtt húsnæði. Af því hlýst verulegur kostnaður, m.a. af húsaleigu Það þarf að ráða ráðuneytisstjóra og fjölga starfsfólki, og ég spyr, hæstv. forseti: Er þetta í takt við þau loforð sem stjórnarliðar hér hafa talað um, um hagræðingu í íslenskri stjórnsýslu? Nei, aldeilis ekki. Er þetta innlegg af hálfu Stjórnarráðsins í að minnka ríkisumsvif og minnka þensluna? Nei, aldeilis ekki. Það er því ýmislegt, hæstv. forseti, sem þarf að vinda ofan af í þessari umræðu. Ég vona sannarlega að ríkisstjórnarmeirihlutinn sjái að sér á milli 2. og 3. umr. um þessi mál. Reyndar hefur, hæstv. forseti, verið boðað af formanni fjárlaganefndar að kjör aldraðra og öryrkja eigi að vera í endurskoðun á milli 2. og 3. umr. Það er vissulega nýstárlegt því að 2. umr. er yfirleitt aðalumræða um viðkomandi lagafrumvarp. Í tíð síðustu ríkisstjórnar má heita að það hafi verið regla frekar en undantekning að útlínur fjárlagafrumvarpsins væru ljósar við 2. umr. fjárlaga. Á milli 2. og 3. umr. var hægt að fara yfir það hvort einhverjir hnökrar hefðu verið í breytingartillögum meiri hlutans við 2. umr. og hugsanlega gerðar einhverjar smáleiðréttingar til að bæta úr því en við horfum á það núna, með nýrri ríkisstjórn að það er fullkomin óvissa um útgjaldaramma fjárlagafrumvarpsins á milli 2. og 3. umr. Er verið að tala um að það eigi að auka útgjöld ríkissjóðs um milljarða, hundruð milljóna eða hvað? Við höfum því miður ekki fengið neinar vísbendingar um það. En mín reynsla er sú að sé fjárlagafrumvarp opnað á milli umræðna eins og 2. og 3. umr. þá fari hurðin upp á gátt. Það skyldi þó ekki vera að við ættum eftir að horfa upp á að útgjöldin verði mun hærri en þó hefur verið talið við 2. umr. fjárlaga ársins 2008? Ég vil benda á annað. Hæstv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir mælti fyrir mjög góðu máli um daginn, um réttindi foreldra langveikra barna. Það var ljóst að löggjöf sem var gerð á síðasta kjörtímabili þjónaði ekki tilgangi sínum þannig að farið var í breytingu á því sem mun stórbæta kjör foreldra langveikra barna en það mun kosta sitt, það kostar ríkissjóð um milli 200 og 300 millj. kr. Þegar maður les yfir tillögu meiri hluta fjárlaganefndar er ekkert talað um frumvarp hæstv. félagsmálaráðherra Jóhönnu Sigurðardóttur. Við hljótum að gera ráð fyrir því að sá kostnaður sem fellur til vegna bættrar stöðu foreldra langveikra barna muni birtast í 3. umr. fjárlaga ársins 2008. En nú er búið að leggja frumvarpið fram og kostnaðarmeta það, hvernig í ósköpunum stendur á því að þessara 200–300 millj. kr. er ekki getið við 2. umr. fjárlaga ársins 2008? Þetta sýnir okkur, hæstv. forseti, lausatök í ríkisfjármálum og vandræðagang í þessum efnum á stjórnarheimilinu. Stjórnarflokkarnir hafa einfaldlega enn ekki komið sér saman um hvernig fjárlagafrumvarp ársins 2008 eigi að líta út, því miður. Það er náttúrlega mjög alvarlegt að á hveitibrauðsdögum nýrrar ríkisstjórnar skuli samkomulagið með þeim hætti sem raun ber vitni. Það virðist ekki voðalega kært á milli þessara flokka í mörgum veigamiklum málaflokkum. Hæstv. forseti. Ég nefndi í upphafi máls míns að á Alþingi eru þrír flokkar sem eiga að veita ríkisstjórninni málefnalegt aðhald. Munurinn á þeim skilaboðum sem hafa komið frá stjórnarandstöðuflokkunum, a.m.k. til þessa í þessari umræðu, er sá að Vinstri grænir og frjálslyndir vilja koma með breytingartillögu, samþykkja öll mál sem ríkisstjórnin leggur fram en boða aukin útgjöld. Það er þvert á það sem við framsóknarmenn leggjum til. Við höfum haft uppi mjög sterk varnaðarorð ásamt Seðlabanka Íslands, matsfyrirtækjum, Samtökum atvinnulífsins og verkalýðshreyfingunni. Það hlýtur að vera eitthvað til í því sem allir þessir aðilar segja, með alla sína hagfræðinga á sínum sviðum. Það gengur einfaldlega ekki að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands svari þeirri gagnrýni eins og þeir hafa gert. Það gengur því miður ekki. Undirstaða öflugs velferðarþjóðfélags er að halda úti öflugu atvinnulífi. Við framsóknarmenn höfum viljað beita okkur fyrir því að efla atvinnulífið, bæta starfsumhverfið og beita okkur fyrir mikilvægum framkvæmdum í þágu lands og þjóðar. Það er ekki annað hægt en að víkja aðeins að málefnum Kárahnjúkavirkjunar sem hafa verið hér í umræðunni í dag. Við framsóknarmenn börðumst mikið fyrir því máli á sínum tíma, veittum því máli forustu og tókum hitann og þungann af umræðunni um það mál. Vinstri grænir hafa talað um þá framkvæmd þannig í umræðum á þingi að þær væru upphaf og endir alls ills í hagstjórninni í dag. Það er einfaldlega bara ekki sannleikanum samkvæmt. Ef við tökum þau umsvif sem fylgja uppbyggingu álvers á Reyðarfirði og Kárahnjúkavirkjunar þá var gert ráð fyrir að þær framkvæmdir mundu kosta um 200 milljarða. Þessar framkvæmdir voru að mestu leyti unnar af erlendum aðilum og megnið af fjármagninu, af þessum 200 milljörðum, streymdi úr landi þannig að virðisaukinn innan lands var kannski um 60–70 milljarðar kr. Til samanburðar má nefna að viðskiptabankarnir lánuðu allt að 700 milljarða kr. til íslensks almennings, ekki endilega til húsnæðiskaupa heldur til endurfjármögnunar þannig að fólk greiddi upp yfirdrátt, keypti sér nýja bíla, sumarbústaði, fellihýsi, fór til útlanda og allt eftir því. Ég spyr hv. þingmenn: Halda menn að sú innspýting, sérstaklega hér inn á höfuðborgarsvæðið, upp á 600–700 milljarða hafi ekki valdið meiri þenslu en þeir fjármunir sem urðu eftir í landinu vegna framkvæmda fyrir austan? Við skulum hafa annað í huga. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon þarf að átta sig á því að við þurfum skatttekjur og útflutningstekjur til þess að standa undir öflugu velferðar-, heilbrigðis- og menntakerfi. Þess vegna er svo merkilegt að velferðarflokkurinn Vinstri grænir skuli tala gegn þessari framkvæmd og kenna henni um allt sem úrskeiðis hefur farið í íslenskri hagstjórn. Það er einfaldlega ekki rétt. Hæstv. forseti. Mig langar að ræða eitt mál sem hefur því miður ekki mikið verið rætt hér í dag. Það eru svokallaðar heimildargreinar í fjárlagafrumvarpi því sem þessi ríkisstjórn hefur lagt fram. Á bls. 55 er heimildargrein 7.5 þar sem stendur, með leyfi forseta: „Að heimila sjúkrahúsum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála og læknisfræði. Samningar, sem fela í sér fjárskuldbindingar, skulu lagðir fyrir ráðherra heilbrigðismála og fjármála til staðfestingar.“ Svo öllu sé til haga haldið þá hefur þessi heimildargrein verið inni í mörg ár og við framsóknarmenn höfum svo sem ekki séð sérstaka ástæðu til þess að hún falli brott vegna þess að við höfum treyst ágætlega þeim heilbrigðisráðherrum sem hafa gegnt embættinu síðustu tólf ár, sem hafa verið ráðherrar Framsóknarflokksins. En nú er svo komið, hæstv. forseti, að ráðherrar Sjálfstæðisflokksins gegna embættum fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra. Ég sagði áðan, herra forseti, að sjálfstæðismenn hafi sagt í ræðu og riti að nú væri hægt að ráðast í breytingar í heilbrigðismálum sem ekki hefði verið hægt að gera með Framsóknarflokknum. Þess vegna stendur mér svolítil ógn af þessari opnu heimildargrein. Ef við horfum nú til þess hvernig ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa almennt farið með slíkar heimildargreinar að undanförnu þá held ég að eitthvað sé að óttast í þessum efnum. Ég ætla svo sem ekki að fara að ræða málefni Grímseyjarferjunnar út í hörgul en túlkun fjármálaráðherra á þessum heimildargreinum og því hvað framkvæmdarvaldið megi gera fram hjá löggjafarvaldinu er með ólíkindum. Vægt til orða tekið hafa þær heimildir verið túlkaðar mjög vítt og til að mynda sköpuðust í skjóli þeirrar heimildargreinar 500 millj. kr. útgjöld vegna Grímseyjarferju - hálfur milljarður, góðan daginn, sem komu ekki fyrir þingið. Ég hef sagt það áður í umræðunni að þeim útgjöldum var leynt fyrir þingmönnum. Ég þekki það sem fyrrverandi formaður fjárlaganefndar og fjárlaganefndarmaður. Þar er farið yfir allt sviðið með viðkomandi ráðuneytum og ráðuneytin benda yfirleitt á helstu útlínur viðkomandi málaflokks. Við fengum aldrei neinar upplýsingar um þessi útgjöld. Ef það er þannig að menn eiga að spyrja ítarlega út í hvern einasta fjárlagalið á fjárlagafrumvarpi sem telur 470 þús. milljónir þá er það ekki hægt, sérstaklega í ljósi þess að þingið hefur svo lítinn tíma, eins og nefndarmenn í fjárlaganefnd þekkja, til að fjalla um frumvarpið. Vonandi mun hæstv. forseti og þingflokkar á Alþingi breyta þingsköpum með þeim hætti að þingið komi fyrr saman þannig að fjárlaganefndin hafi rýmri tíma til að fara yfir fjárlögin. Í raun ættu fjárlaganefndarmenn að hafa tóm til að kynna sér forsendur fjárlagafrumvarpsins, helst í viku áður en það er kynnt fjölmiðlum. Það er einfaldlega ekki búandi við að þingmenn, hvort sem þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu, fái fjárlagafrumvarpið í hendur á sama tíma og fjölmiðlamenn. Síðan eiga viðkomandi þingmenn helst að gefa álit sitt á því í hádegisfréttum útvarpsins hvað þeim finnist um nýtt fjárlagafrumvarp. Það er enginn bragur á þessu, hæstv. forseti. Nefndarmenn í fjárlaganefnd á undanförnum árum hafa verið sammála um þessi mál enda er um sanngirnismál að ræða fyrir þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd, að þeir fái tíma til þess að kynna sér forsendur og efni fjárlagafrumvarps áður en þeir þurfa að tjá sig um það opinberlega. Hæstv. forseti. Grein 7.5 er opin heimild fyrir ráðherra Sjálfstæðisflokksins til að gera mjög róttækar breytingar í heilbrigðismálum. Samfylkingin hefur gengist undir það að sjálfstæðismenn megi fara í róttækar breytingar því nú virðist hægt að gera hluti sem ekki var hægt að gera með framsóknarmönnum í ríkisstjórn. Það er mjög alvarlegt ef menn ætla að innleiða í íslenska heilbrigðisþjónustu gríðarlega stefnubreytingu án þess að sú umræða fari hér fram á vettvangi þingsins. Ég mun við 3. umr. fjárlaga leggja fram breytingartillögu um að þessi grein falli brott. Ég á mjög bágt með að trúa því að þingmenn Samfylkingarinnar, sem sérstaklega kenna sig við stjórnmál sem byggjast á samráði og sáttum séu feimnir við það, að ætli ríkisstjórnin í veigamiklar breytingar á heilbrigðisþjónustunni fari það ekki inn í þingið til umræðu. Ætlum við horfa upp á fleiri Grímseyjarferjumál þar sem þingmenn koma bara að orðnum hlut? Ég er alveg viss um að hv. þm. Ögmundur Jónasson er mér hjartanlega sammála um að þessa heimildargrein beri að fella brott, um að ráðherra Sjálfstæðisflokksins sé gert það heimilt að semja við einkafyrirtæki um alls lags útboð í heilbrigðismálum.

Sammála.

Það er gott að heyra að vinstri grænir styðja okkur framsóknarmenn í þessu mikilvæga máli. Hér er um málefni að ræða sem stjórnarandstaðan öll og helst stjórnarliðar þurfa að beita sér fyrir að fella brott við 3. umr. Enda get ég ómögulega séð, hæstv. forseti, við hvað ríkisstjórnin er hrædd. Er hún hrædd við það, þessi stóri meiri hluti á Alþingi, að breytingar á heilbrigðiskerfinu komi inn til lýðræðislegrar og opinnar umræðu á Alþingi? Eru það þau samræðustjórnmál sem samfylkingarmenn hafa boðað. Ég er hræddur um að svo sé ekki. Ég er í rauninni hissa á að nýr meiri hluti í þessari nefnd, sérstaklega eftir mjög ítarlegar umræður við 1. umr. þar sem ég vakti máls á þessu, skyldi ekki hafa verið svo klókur að leggja til að þessi grein færi út, mundi sýna það og sanna að þessi stjórnarmeirihluti bæri þá virðingu fyrir þinginu, í ljósi breyttra aðstæðna þar sem sami flokkurinn er kominn með heilbrigðisráðuneytið og fjármálaráðuneytið og getur þar af leiðandi nýtt sér þessa heimildargrein, meira að segja fram hjá samfylkingarmönnum í ríkisstjórn. Þetta er bara málefni þessara tveggja ráðherra ef við hv. þingmenn ætlum að samþykkja þetta svona. Ég ætla að minna hv. þingmenn Samfylkingarinnar á að Árni Páll Árnason sagði að Samfylkingin hefði ekki haft nein áhrif á útgjaldaramma fjárlaga ársins 2008. Er Samfylkingunni líka alveg sama um þetta? Að hún hafi engin áhrif á það hvernig sjálfstæðismenn fara með heilbrigðismálin? Ég trúi því ekki, hæstv. forseti, að Samfylkingin leggist svo lágt að hleypa þessari heimildargrein svona í gegn, sérstaklega í ljósi þeirra stóru orða sem hafa gengið af hálfu sjálfstæðismanna um róttækar breytingar á heilbrigðiskerfinu. Nú reynir á Samfylkinguna. Nú mun reyna á hvort Samfylkingin stendur í lappirnar í þessu efni.  Það er reyndar dálítið merkilegt, hæstv. forseti, að ný ríkisstjórn er tekin við völdum og ráðherrabekkirnir eru auðir. Ekki er nú gríðarlegur áhugi hjá nýjum ráðherrum að sitja svo litla umræðu sem fjárlagafrumvarp ársins 2008 er.  Ég ætla ekki að gera eins og til að mynda núverandi hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, gerði, en hún var mjög iðin við að láta kalla ráðherra inn í sal og þess vegna um miðjar nætur. Ég ætla ekki að gera það í þessari umræðu jafnvel þótt ástæða væri til. Ég held að ég geymi mér þann rétt fram í 3. umr. til að sjá hver endanleg útkoma fjárlagafrumvarpsins verður því að það er svo margt óljóst. Ég vil minna hv. þingmenn á að hæstv. þáverandi heilbrigðisráðherra, Jón Kristjánsson, var alltaf viðstaddur fjárlagaumræðuna, 1., 2. og 3. umr., enda hafði hann verið formaður fjárlaganefndar og sá ágæti fyrrverandi þingmaður og ráðherra var alltaf mjög vel jarðtengdur við þingið og átti góð samskipti við þingmenn allra flokka, held ég að megi fullyrða. En mér sýnist, hæstv. forseti, að það vanti eitthvað á jarðtenginguna hjá þessari nýju ríkisstjórn því að hér er ekki sálu að sjá og ekki lofar það góðu á fyrstu mánuðum hennar. Hæstv. forseti. Það er fleira sem ég vildi nefna við þessa umræðu og hef svo sem rætt áður í ræðustóli Alþingis, það er ágæt aðgerð sem ríkisstjórnin hefur lagt fram en hún er um það að verja 150 millj. kr. til að lækka flutningskostnað til Vestfjarða. Þessi tillaga ein og sér er alveg samhljóða því sem m.a. hæstv. samgönguráðherra Kristján L. Möller lofaði í aðdraganda síðustu kosninga, að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni. Það sem skýtur þarna skökku við, eins ágætt og það er að lækka flutningskostnað til Vestfjarða, er að til eru byggðarlög sem glíma við sams konar erfiðleika hvað varðar íbúafækkun, tekjusamdrátt og háan flutningskostnað og veit ég að núverandi forseti þingsins, Sturla Böðvarsson, og fyrrverandi samgönguráðherra þekkir tal um háan flutningskostnað mjög vel. En með þessari aðgerð, að undanskilja landsvæði eins og Norðurland vestra, sem hefur glímt við gríðarlegan tekjusamdrátt, íbúafækkun og háan flutningskostnað, svæði eins og Norður- og Suður-Þingeyjarsýslur, sem hafa líka glímt við tekjusamdrátt, íbúafækkun og háan flutningskostnað - flutningskostnaður á Þórshöfn er mun hærri en flutningskostnaður á Ísafjörð - og að gleyma byggðarlögum eins og Hornafirði og sunnanverðum Austfjörðum, tel ég að verið sé að brjóta jafnræði íbúanna. Hér er um að ræða byggðarlög sem búa við nákvæmlega sömu aðstæður og Vestfirðir nema að það er sérstök aðgerðaáætlun í gangi sem miðar sérstaklega að því að styrkja Vestfirði sem er hið besta mál.  Það er náttúrlega ljóst að það þarf að ræða þessi mál betur og ég vonast til að hv. þm. Guðbjartur Hannesson komi upp í andsvar við mig á eftir og útskýri nánar í hverju breyting meiri hlutans er fólgin í þessu máli sem við getum ekki látið fara óbreytt í gegn og ég fagna því ef gera á breytingar á því. Ég minntist áðan á þær væntingar sem stjórnmálaflokkar hafa skapað og þann ljóta leik að standa ekki við mjög ákveðin og gefin kosningaloforð. Og af því að sé hv. þm. Dýrleifu Skjóldal í salnum þá minnist ég þess að Samfylkingin fór mjög mikinn á Akureyri í aðdraganda síðustu kosninga eins og við hv. þingmenn minnumst. Það var mjög eftirminnilegt að ungliðahreyfing Samfylkingarinnar ásamt þingmönnum gerði sér sérstaka ferð í menntaskóla á Akureyri sem eru einir fjölmennustu skólar landsins og þar var eftir miklu að slægjast þegar illa gekk á atkvæðaveiðunum í Norðausturkjördæmi, enda var það svo að fylgi Samfylkingarinnar í því kjördæmi var hvergi lægra en þar. Þar dreifðu fulltrúar Samfylkingarinnar ávísunum til unga fólksins, sem fólksins sem var að fara að nýta sér kosningarrétt í fyrsta skipti. Það kosningaloforð var í formi þannig ávísunar að styrkja ætti bókakaup framhaldsskólanema. Ég heyrði á þessu unga fólki að það batt mjög miklar vonir við að Samfylkingin ætlaði að létta af þeim tugum þúsunda í formi þess að kaupa skólabækur. En svo lítum við á þetta frumvarp, fyrsta frumvarp Samfylkingarinnar, og þar er ekki stafkrókur um að verja eigi einhverjum fjármunum til að styrkja bókakaup framhaldsskólanema þrátt fyrir að Samfylkingin hefði dreift út og suður ávísunum til unglinga sem voru að kjósa í fyrsta skipti. Ég velti fyrir mér, hæstv. forseti, hvort hægt sé að leika ljótari leik í pólitík. Ég velti því fyrir mér hvort þessu unga fólki finnist það ekki hafa verið svikið og það í fyrsta skipti sem það nýtti atkvæðisrétt sinn. En Samfylkingunni finnst það allt í lagi því að þetta fólk verður ekki í framhaldsskólunum eftir fjögur ár ef hún vill endurnýta kosningaloforðið þá. En þá mun koma til kasta okkar hv. þm. Dýrleifar Skjóldal að elta Samfylkinguna á röndum um framhaldsskóla landsins og telja fólki trú um að þarna sé um gylliboð að ræða, rétt eins og fyrir kosningarnar 2007. En ég er þess fullviss að Samfylkingin nældi sér nefnilega í ansi mörg atkvæði út á þetta gylliboð. Hvernig stendur á því að þessi flokkur skuli ekki leggja til a.m.k. einhverja fjármuni til að sýna einhverja viðleitni í að standa við þau loforð sem hann gaf skólakrökkum við menntaskólana á Akureyri á sínum tíma? Ég verð að segja að gangi þetta svona í gegn og menn svíki þetta kosningaloforð þá er þar um eitt ljótasta brot á kosningaloforði að ræða að mínu mati. Hæstv. forseti. Ég get ekki lokið ræðu minni án þess að ræða um tvö mál til viðbótar og það er að núverandi ríkisstjórn gumar sig af miklum mótvægisaðgerðum og telur þær upp á marga, marga milljarða. Hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller fer m.a. um Austurland og telur fólki trú um að Norðfjarðargöngin séu einhver sérstök mótvægisaðgerð núverandi ríkisstjórnar. Ég veit að hv. þm. Kjartan Ólafsson þekkir það mjög vel að það var í tíð síðustu ríkisstjórnar sem Norðfirðingum, Eskfirðingum og Reyðfirðingum var lofað Norðfjarðargöngum. Það stendur í texta í samgönguáætlun fyrir árið 2009. Nú segir hæstv. samgönguráðherra Kristján Möller að um mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar sé að ræða. Síðasta ríkisstjórn, sem við sitjandi forseti, hv. þm. Sturla Böðvarsson, áttum sæti í, tók ákvörðun um það að nýr framhaldsskóli skyldi rísa við utanverðan Eyjafjörð árið 2009. Nú segja þingmenn Samfylkingarinnar að um mótvægisaðgerð ríkisstjórnarinnar sé að ræða. Hvers lags endurnýjun á kosningaloforðum er hér um að ræða? Það er verið að endurnýta stefnumið fyrri ríkisstjórnar sem var ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Reyndar sýnist mér, hæstv. forseti, að samstarf þeirra tveggja flokka hafi gengið með ágætum en mér sýnist annað af samstarfi Samfylkingarinnar og Sjálfstæðisflokks á fyrstu metrum ríkisstjórnar þeirra. Það er kannski umhverfisstefna Samfylkingarinnar að endurnýta loforð fyrri ríkisstjórnar með þessum hætti. Ég ætla ekki, af því að félagar mínir í stjórnarandstöðu, Vinstri grænir, eru í salnum, að rifja upp stefnu Samfylkingarinnar í stóriðjumálum. Það var alveg kostulegt, hæstv. forseti, að fylgjast með hv. þm. Kristjáni Möller og Einari Má Sigurðarsyni telja Húsvíkingum og Eyfirðingum trú um að Samfylkingin stæði algjörlega á móti stóriðjuuppbyggingu. Svo skrapp maður til Reykjavíkur og hlustaði á frambjóðendur Samfylkingarinnar þar og þar var allt annar tónn. Þar var Mörður Árnason og fleiri hv. þáverandi þingmenn sem töluðu um Fagra Ísland. Hvers lags pólitík er það að reka eina stjórnmálastefnu norður í landi og aðra á höfuðborgarsvæðinu?  Það hefði verið full ástæða til að fá skýr svör frá hæstv. félagsmálaráðherra í þessari umræðu en af tillitssemi við ráðherrana … Hæstv. forseti. Hvað eru margir ráðherrar í húsinu?

Vegna spurningar hv. þingmanns mun ég láta leita eftir upplýsingum um það.

Nú er það svo að ég ætla ekki að fara að kalla ráðherrana sérstaklega í þingsalinn en mér finnst þetta bera vott um áhuga ríkisstjórnarinnar á þeirri umræðu sem hér fer fram, á fyrsta fjárlagafrumvarpi nýrrar ríkisstjórnar, og ráðherrabekkirnir eru auðir. Það getur vel verið að ráðherrarnir séu að funda einhvers staðar í þinghúsinu og þá er það bara vel, þá eru þeir að vinna vinnuna sína. 
             Ég sagði áðan að ég ætli mér ekki, líkt og hæstv. félagsmálaráðherra gerði á sínum tíma, að kalla hér til ráðherra um miðjar nætur en ég mun gera það við 3. umr. fjárlaga ef þess þarf, því að eins og ég hef bent á er margt óljóst í frumvarpinu og eitt eru málefni fatlaðra á höfuðborgarsvæðinu. Mikil vilyrði og loforð hafa verið höfð um að bæta eigi þar úr en nú er mér sagt, Landssamtökin Þroskahjálp hafa bent á að ekki sé gert ráð fyrir að eitt einasta nýtt úrræði fyrir fatlaða á höfuðborgarsvæðinu, búsetuúrræði, verði byggt upp á næsta ári fyrir utan úrræði fyrir geðfatlaða sem er reyndar verk síðustu ríkisstjórnar þar sem teknir voru peningar af söluverðmæti Símans til þess. Ég velti því fyrir mér, hæstv. forseti, hver stefnumörkun ríkisstjórnarinnar í málaflokki fatlaðra sé. Ég beindi fyrirspurn til hæstv. ráðherra, sem ég fékk í dag, um búsetuúrræði fyrir fatlaða, og það verður að segjast eins og er að ekkert bendir til þess að þeim muni fjölga. Reyndar er kveðið á um að það geti hugsanlega verið óljóst en við þurfum að fá svör um það. En ég nefndi það áðan, hæstv. forseti, að framsóknarmenn og sjálfstæðismenn beittu sér á sínum tíma fyrir mjög myndarlegu átaki til að fjölga búsetuúrræðum geðfatlaðra. Ég spurði hæstv. ráðherra hve búsetuúrræðum hefði fjölgað mikið á árunum 2000–2005 í sérstöku átaki, búsetuátaki, á höfuðborgarsvæðinu sem þáverandi ríkisstjórn stóð fyrir. Hvorki fleiri né færri en 117 ný búsetuúrræði urðu til á því fimm ára tímabili. Gríðarlegt átak var gert. Það verður því merkilegt að sjá hvort núverandi ríkisstjórn hyggst gera einhverjar breytingar á þessu. Að síðustu, hæstv. forseti, vil ég nefna mál sem er á stefnuskrá Samfylkingarinnar og snýr að málefnum Lánasjóðs íslenskra námsmanna. Samfylkingin flutti á síðasta kjörtímabili frumvarp um að 30% af lánum Lánasjóðs íslenskra námsmanna ættu að greiðast út sem styrkur ljúki námsmaður námi á tilsettum tíma. Margt annað lagði Samfylkingin til í þeim efnum. Við framsóknarmenn lögðum fram frumvarp núna, sem var forgangsmál okkar, sem gengur örlítið lengra en Samfylkingin gerði ráð fyrir, um að 33% af lánum LÍN breytist í styrk ljúki námsmaður námi á tilsettum tíma. Um gríðarlegt hagsmunamál er að ræða fyrir stúdenta enda hafa stúdentar við Háskólann á Akureyri og Háskóla Íslands og Samband íslenskra nemenda erlendis lýst yfir fullum stuðningi við það frumvarp og fylgjast mjög vel með því hvernig því reiðir af. Í umræðu um daginn, þegar sá sem hér stendur mælti fyrir því frumvarpi, brást Samfylkingin ókvæða við og fjallaði ekki efnislega um þær breytingar sem við framsóknarmenn lögðum til á frumvarpinu. Reyndu samfylkingarmenn að snúa umræðunni á þann veg að allt yrði málið með einhverju neikvæðu yfirbragði. Það er dálítið merkilegt því að Samfylkingin hafði jú haft þetta á stefnuskrá. Ég hélt að samfylkingarmenn kæmu unnvörpum og lýstu yfir stuðningi við málið. Þá brá svo við að einn sjálfstæðismaður stóð upp og lýsti yfir góðum vilja til þessa máls, hv. þm. Pétur Blöndal. Hann benti Samfylkingunni á að það væri sama hvaðan gott kæmi. Hann mundi styðja öll góð mál, sama hvort þau kæmu frá stjórn eða stjórnarandstöðu. Þar talaði þingmaður sem hefur verið í stjórn í ansi mörg ár. En ég held að Samfylkingin líti þannig á, nýkomin í ríkisstjórn, að nú eigi hún að ráða öllu. Þessi stóri meiri hluti á Alþingi eigi bara að fara sínu fram hvað sem tautar og raular. Þess vegna hefði Samfylkingunni verið í lófa lagið að setja þetta málefni inn í fyrsta fjárlagafrumvarp sitt en eins og kunnugt er hefur einn hv. þingmaður Samfylkingarinnar bent á að Samfylkingin hafi ekki haft nein áhrif á fjárlagagerðina heldur einungis Sjálfstæðisflokkurinn. Við eigum eftir að fá nánari útskýringar á því. Við lok umræðunnar langar mig að hæla einum ráðherra. Þess ber alltaf að geta sem vel er gert. Mér brá þegar fjárlagafrumvarpið var kynnt til sögunnar að það væri stefna nýs hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvins G. Sigurðssonar, að leggja niður flutningssjóð olíuvara. Mér brá allverulega í brún því að sá sjóður greiðir eldsneytisflutninga niður til landsbyggðarinnar. Ég nefndi það í umræðum um daginn að eldsneytisverð á Þórshöfn er sjö krónum hærra en á höfuðborgarsvæðinu. Ef flutningsjöfnunarsjóður á olíuvörum yrði lagður niður færi verðmunurinn trúlega upp í tíu krónur. Við erum í þessu sambandi ekki bara að tala um fólkið sem er að fylla á bílana sína. Við erum að tala um starfsumhverfi margra fyrirtækja sem þurfa að nýta sér þessa orkugjafa o.s.frv. Sum þessi svæði eru köld og þar er olía notuð í atvinnurekstur. Ég lagði fyrirspurn fyrir hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, um málið, og ætlaði nú aldeilis að taka á honum hér í ræðustól Alþingis, og var búinn að viða að mér miklu efni, en hæstv. ráðherra gladdi mig óstjórnlega mikið með því að segja að hann hefði einfaldlega ákveðið að falla frá þessu stefnumiði sínu, sem hann hafði þá nýlega kynnt í fjárlagafrumvarpinu, og endurskoða málið í heild sinni. Reyndar hefur það verið gefið út að leggja eigi sjóðinn niður á næsta ári en búið er að stofna nefnd sem varaformaður fjárlaganefndar, hv. þm. Kristján Þór Júlíusson, veitir forstöðu. Nefndin á að fara yfir þessi mál um háan flutningskostnað á landsbyggðinni. Ég ber þá von í brjósti að sú nefnd muni skila því af sér að eldsneytiskostnaðurinn á landsbyggðinni muni lækka, menn muni reyna að stuðla að því með einhverjum aðgerðum. Um mjög brýnt mál er að ræða og snýr að búsetuskilyrðum fólks. Það er nú einfaldlega þannig að oft hefur verið bjartara yfir mörgum byggðarlögum á landsbyggðinni án þess að ég ætli að draga kjarkinn úr því ágæta fólki sem býr þar. En þessi skilaboð ríkisstjórnarinnar voru með ólíkindum og hefðu leitt til þess að orkukostnaður hefði aukist og flutningskostnaður hefði aukist og slíkt er ekki boðlegt eins og staða mála er. Þetta hefði kostað Vesturland 24 milljónir, Vestfirði 17 milljónir, Norðurland vestra 29 milljónir, Austurland tæpar 46 milljónir og Suðurland 26 milljónir. Þetta hefðu íbúarnir í mjög fámennum byggðarlögum þurft að greiða. Þó að ekki sé um að ræða gríðarlega háar tölur miðað við það sem rætt er um í fjárlagafrumvarpinu hefði þetta kostað sitt fyrir viðkomandi fjölskyldur enda bensín- og olíureikningar gríðarlega háir fyrir. Hækkun um tvær til þrjár krónur er sannarlega mikil hækkun ofan á það gríðarlega háa eldsneytisverð sem nú er. Hæstv. forseti. Það er ljóst að ríkisstjórnarflokkarnir eiga eftir að klára margt á milli 2. og 3. umr. Það er af sem áður var, fyrri ríkisstjórn lagði yfirleitt fram frumvarp til fjárlaga fyrir 2. umr. og lágu útlínur frumvarpsins klárar fyrir. Það var til mikillar fyrirmyndar, bæði fyrir stjórnarliða og stjórnarandstæðinga, því að það þarf að sjálfsögðu að fara yfir málin áður en til atkvæðagreiðslu vegna 3. umr. kemur. Það á eftir að setja inn einhverja fjármuni er varða aldraða og öryrkja. Það á eftir að setja inn fjármuni er varða foreldra langveikra barna og trúlega eitthvað fleira. Umræðan takmarkast af því að við vitum ekki nákvæmlega hver hin endanlega mynd á fjárlögum ársins 2008 verður. Óvissuþættirnir eru margir. Því miður held ég að það sanni sig hér að fjármálastjórn ríkisstjórnarinnar hvað varðar opinbert fé er í lamasessi og mikill ágreiningur er á milli ríkisstjórnarflokkanna um hvernig lenda eigi frumvarpinu.