Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Því miður var ég ekki við 2. umr. þessa máls þar sem mér var ekki kunnugt um framhaldsfund, en það er víst við mig eina að sakast. Ég hafði farið af fundi rétt fyrir fjögur og mér höfðu ekki borist neinar fregnir um, þrátt fyrir að ég sat hér úti á skrifstofu, að fundur væri í Ed. En þetta getur skeð á annatíma, eins og kemur yfirleitt upp á þingi þegar stutt er til þingslita. Eins og fram kom hjá hv. formanni sjútvn., frsm. á nál., komu margir til viðræðna um þetta mál og voru allir sammála um að það væri rétt að gera þessa tilraun þrátt fyrir að sumir vildu opna möguleika fyrir fjarskiptamarkaði og leggja áherslu á að okkar skilningur er sá að slíkt eigi að verða hægt, hvort sem ákvæði verður um það í reglugerð eða ekki, en við sáum að ekkert kæmi í veg fyrir það í þessu frv. að svo gæti orðið. Þegar við búum í strjálbýlu landi eins og raun ber vitni segir sig sjálft að fáeinir markaðir geta ekki þjónað öllu landinu. Það mundi jafnvel henta okkur betur að hafa meiri hlutann í gegnum fjarskiptamarkaði sem væru tengdir með tölvukerfum og þar væru upplýsingar um þann afla sem í boði væri og þyrfti ekki að skipa honum upp og keyra hann inn í hús til að bjóða hann upp. Fjarskiptamarkaðir tíðkast erlendis og sumir viðmælendur í nefndinni töldu þessa leið sem við værum að velja hér nokkuð gamaldags. Það kom upp í umræðu líka að sums staðar erlendis væri skilyrt að allur fiskur færi inn á markað, en það er eins og hv. deildarmönnum er eflaust kunnugt algerlega ófært hér á landi. Það er vissulega eitt atriði í þessu frv. sem ég er ekki alls kostar sátt við. Það er vald sjútvrh. Ég tel, eins og málum er komið í sjávarútvegi, að það sé of mikið vald hjá ráðherranum og engin ástæða til að bæta þar á. Þar sem við erum hér að gera tilraun, eins og margoft hefur komið fram, hef ég ekki gert neina brtt. við 1. gr., en undirstrika að ég tel ekki nauðsyn að það sé sjútvrh. sem veiti atvinnuleyfi. Ég tel að það þyrfti að vera meira frelsi í þessum leyfisveitingum en svo að það þurfi að sækja til pólitísks valds til að veita slík leyfi. Eins og ég hef oft rætt um hér í deildinni er ég fylgjandi því að komið verði á frjálsu fiskverði. Þetta er einmitt eitt stærsta skrefið í þá átt. Þrátt fyrir að sumir hv. þm. í þessari deild, reyndar er sá þm. ekki viðstaddur, séu svolítið, hann sérstaklega, viðkvæmir fyrir því að tala um frjálst fiskverð höfum við ekkert betra orð yfir að mínu mati frjálst fiskverð en orðið "frelsi".

Það er farið á bak við þig.

Já, fyrirgefðu hv. þm. Þú situr í skrifarastól, hv. þm. Björn Dagbjartsson. Ég var að beina orðum mínum til þín vegna þinna ummæla varðandi frjálst fiskverð. Ég skil að sumu leyti hræðslu við þetta orð hjá hv. þm. Þar sem hann talaði mjög gegn slíku fyrir aðeins tveimur árum er erfitt að kokgleypa það í einum bita og segja í dag að þetta sé það eina rétta. Þá verður að finna upp nýtt orð á frjálst fiskverð, sem sagt umsamið fiskverð. Hingað til hefur það verið Verðlagsráð sjávarútvegsins með oddamann ríkisins sem hefur ráðið mestu um fiskverð. Eins og kom fram hjá hv. frsm. sjútvn. fylgdu ansi oft ýmsar hliðarráðstafanir í kjölfarið á slíkum samningum, gengisfellingar svo eitthvað sé nefnt. Slíkt er sem betur fer liðin tíð og að mínu mati stigið stórt skref til framfara. Ég heyrði að hv. þm. Skúli Alexandersson efaðist um að þetta væri liðin tíð. Það er svo sem rétt, við getum aldrei sagt að neitt sé liðin tíð. Það getur svo sem komið upp sú stjórn að hún taki upp slík vinnubrögð sem áttu sér stað ekki alls fyrir löngu. En við skulum vona að svo verði ekki. Við skulum vona að það frv. sem við erum að samþykkja hér komi í veg fyrir að það sé hægt að ráða því með einum oddamanni frá ríkisstjórn hvert fiskverð gildir um landið. Það er líka eitt annað atriði varðandi samning um fiskverð. Á undanförnum árum hefur það lágmarksfiskverð sem verðlagsráð semur um gilt til hlutaskipta fyrir sjómenn, en útgerðir fengið umbun og yfirborgun sem hefur átt sér stað bæði varðandi veiðarfæri og alls konar fyrirgreiðslu sem ekki hefur komið til skipta hjá sjómönnum. Við skulum vona að það verði einnig liðin tíð þegar fiskverð verður orðið alfarið frjálst og ekki hægt að semja um það á borðum framkvæmdastjóranna hvað raunverulegt fiskverð verður og þar með gengið á hlut sjómanna sem vissulega eiga sinn hlut í þeim afla sem berst á land. Virðulegi forseti. Ég tel að það þurfi ekki mörg orð um þetta mál í viðbót, en legg áherslu á að ég er bjartsýn um og vonast til að þessi tilraun heppnist. En það verður ekki fyrr en jafnvel að loknum nokkrum árum og eftir að þetta frv. hefur jafnvel verið framlengt að við sjáum hvers konar uppboðsmarkaðir henta hér á landi.



Að gefnu tilefni er rétt að minna á að eigi skal ávarpa nokkurn einstakan þingmann úr ræðustóli heldur kenna hann við kjördæmi sitt.



Virðulegi forseti. Ég á erfitt að standast það þegar hv. 8. landsk. þm. er að reyna að koma mér til. Sá sem ekki vill þegar fær hann fær kannske ekki þegar hann vill. Ég má til með að gera þessum hv. þm. þetta til geðs. Ég skil að hv. þm. fékk í arf till. sem ég veit að hann hefur sennilega aldrei skilið, en hún gekk út á að fella niður oddamann Verðlagsráðs sjávarútvegsins, mann sem um langan tíma hafði gegnt því starfi og er nú efsti maður á lista Alþfl. í Reykjavík. Þessi maður var sjálfsagt hvorki betri né verri en aðrir, gegndi þessu starfi að ég held með nokkuð skeleggum hætti. Ég minnist þess m.a. einu sinni að hann var að koma mönnum saman í þessum gerðardómi sem yfirnefnd verðlagsráðs er. Hún er ekkert annað en gerðardómur sem er þekkt fyrirbæri í þjóðfélaginu. Í þessum gerðardómi var oddamaðurinn að reyna að ná samkomulagi um verð á rækju. Hann hætti ekki fyrr en kaupendur höfðu boðið þó nokkru hærra en seljendur fóru fram á og seljendur voru búnir að samþykkja verð sem var lægra en kaupendur höfðu upphaflega boðið. Meðan þetta kerfi er tel ég, og ég tel það enn hvað sem hv. þm. segir um það, að ekki sé nokkur leið önnur en að hafa gerðardóm sem hægt er að vísa málinu til. Varðandi orðin "frjálst fiskverð". Mér er svo sem nokkuð sama hvað menn kalla það. En þar sem kaupandinn er einn og á kannske útgerðina líka, hvernig halda menn að frelsið verði þar, jafnvel þó það sé til uppboðsmarkaður í Reykjavík eða Hafnarfirði? Hvernig ætli verði háttað hinu frjálsa fiskverði á Bakkafirði eða Þórshöfn? Jafnvel á Skagaströnd hugsa ég að frjálsa fiskverðið verði svolítið einhlítt. Ég held að það sem menn hefur verið að dreyma um, frjálst fiskverð, verði viðmiðunarverð og síðan verði boðið yfir nákvæmlega eins og gert er í dag. Það breytist ekki að því leyti. Ég ætla ekkert að fara að deila um það við hv. þm. Hv. þm. má kalla það frjálst sem ég kalla samningsbundið. Það er nú einu sinni ekki komið enn þá, og það verður ekki til þó eitthvað komi sem kallast uppboðsmarkaðir í tilraunaskyni.



Virðulegi forseti. Það er vegna orða hv. 8. landsk. þm. áðan um að hún hefði ekki mætt við umræðuna að ég leitaði og fann niðri í skúffu hjá mér punkta úr þeirri tölu sem ég hélt þá þar sem ég fjallaði um þessi mál. Ég vil láta það koma fram, þó það sé endurtekning, svo hún viti hvernig þau mál stóðu. Svo ég grípi ofan í, með leyfi forseta. Ég er búinn að ræða um markaðinn: Þó að þessi markaður verði fyrst um sinn aðeins í Reykjavík og Hafnarfirði og e.t.v. fyrir norðan mun verða spurt um markaðsverðið frá öðrum stöðum á landinu sem engan markað hafa. Sé markaðsverð hærra en útgefið verð verðlagsráðs mun verða leitað mjög fast eftir því af seljendum afla að verðið verði til samræmis við markaðsverðið ef það er hærra. Þetta skulum við gera okkur ljóst strax í byrjun. Uppboðsmarkaðir yrðu því viðmiðun í verði fyrir þá staði sem ekki hefðu markaði, en frjálst fiskverð yrði það sem kæmi samfara og í kjölfarið. Þá væri ekki lengur þörf fyrir Verðlagsráð sjávarútvegsins. Þetta var mín skoðun á málinu og í viðbót við þetta: Svokallaðir fjarskiptamarkaðir hafa einnig verið í umræðunni. Helsti munur á þeim og uppboðsmarkaði er sá að veiðiskipin þurfa ekki að landa afla sínum í gegnum markað heldur fer fram sala á honum beint úr veiðiskipi til einstakra byggðarlaga eða fiskvinnslufyrirtækja fyrir ákveðið verð sem þau hafa boðið í farminn. Fjarskiptamarkaður eða markaðir hefðu upplýsingar um þau fyrirtæki sem vildu kaupa aflann og á hvaða verði og einnig veiðiskip sem vildu selja sinn afla í gegnum slíka markaði. Þessi tilhögun kæmi mjög til greina og ætti að geta verið mun ódýrari í rekstri en uppboðsmarkaður. Nefndin ræddi þetta nokkuð og varð hún sammála um að með reglugerð með frv. yrði einnig gert ráð fyrir að leyfa mætti slíkan markað ef um það væri sótt þó að það sé ekki sérstaklega tekið fram í frv. sjálfu. Þannig kom algerlega fram það sem við ræddum í nefndinni um þennan möguleika, einnig varðandi fjarskiptamarkaðinn.



Virðulegi forseti. Frv. til l. um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla er frv. sem menn eru í aðalatriðum sammála um að koma í gegn á þessu þingi og sem allra fyrst. Það er vilji fyrir því að prufa svona uppboðsmarkað, vilji fyrir því að brydda upp á nýjum leiðum. Í hv. sjútvn. voru málin rædd á breiðum grundvelli og ég ásamt fleirum hafði athugasemdir fram að færa varðandi það vald sem ráðherra er veitt varðandi leyfisveitingu fyrir slíka markaði. Ég tel að það sé óþarfi að veita ráðherra þetta vald. Ekki þarf að sækja um til ráðherra ef menn vilja bjóða upp vefnaðarvöru, matvöru eða eitthvað slíkt ef forsendurnar eru fyrir hendi, þær forsendur sem gerð er grein fyrir í frv. Það eru þær sem eiga að segja til um hvort menn geta sett upp markað en fráleitt er að sækja allt undir ríkið eða ráðherravald. En miðstýringarárátta þeirra sjálfstæðismanna og framsóknarmanna er þvílík að það má ekkert gera í þessu landi öðruvísi en spyrja stóra bróður. Þarna kemur það fram eins og víðar. Hins vegar segi ég að mér finnst ástæða til að prufa uppboðsmarkað, koma honum á, leyfa mönnum að fást við þetta. Það er greinilegt að ýmsir hafa mikla trú á þessari nýju aðferð við að verðleggja fisk. Við skulum vona að það takist svo myndarlega sem unnt er. Það er hins vegar rétt að óvíst er að svona markaðir komist upp nema hér á Suðvesturlandi til að byrja með, kannske á Eyjafjarðarsvæðinu. En ég á von á að framþróun tækninnar komi því til vegar að menn hverfi frá því að setja allan fisk upp í hús og bjóða hann þar upp heldur verði uppboðsmarkaðurinn í reynd fjarskiptamarkaður sem leysi þetta fyrirkomulag af hólmi. Það kom fram í nefndinni að þeir sem sömdu þetta frv. leituðu einkum fyrirmyndar í Þýskalandi, Bremerhaven, en það er eini markaðurinn norðan Alpafjalla sem er rekinn með tapi. Það er eini markaðurinn sem ekki gengur vel. En þangað sækja menn sína fyrirmynd og hugsanlegt er að sú fyrirmynd verði til tjóns þegar frá líður. Hins vegar er í Hollandi mjög lífleg starfsemi á fiskmörkuðum og þar er þetta rekið með góðum hagnaði og á eðlilegan hátt. Ég vona að það frv. sem hér liggur fyrir verði samþykkt, en erfitt er fyrir okkur að dæma um það vegna þess að við höfum ekki sjálfir, sem erum í sjútvn., kynnt okkur rekstur uppboðsmarkaða. En það vakti athygli okkar þegar menn komu til okkar sem höfðu verið að skoða fiskmarkaði víðs vegar um Evrópu að þeir sögðu okkur að frv. væri mikið sniðið eftir taprekstri sem þar er. Hér var nokkuð rætt um fiskverð og frjálst fiskverð eða samningsbundið fiskverð og var greinilegt að hv. 5. þm. Norðurl. e. hafði verið komið mjög til. Ræddi hann um svokallað frelsi. Mér virtist hann ekki gefa mikið fyrir frelsið, enda ber margt að íhuga varðandi frjálst fiskverð. Sjálfur hafði ég alls konar fyrirvara þegar þessi mál voru rædd á Alþingi þó að ég teldi að það þyrfti að stefna að því að fiskverðið yrði frjálst og telji enn að svo eigi að vera. Ég minni á að nú um áramótin eða svo var þetta mjög til umræðu meðal hagsmunaaðila og svo fór að sjómenn gáfu kost á að hafa frjálst fiskverð. Það kom viðsemjendum þeirra mjög á óvart. Þeir höfðu ætlað þeim að vera andvígir því. En greinilegt var að sjómannasamtökin höfðu fundið fyrir þrýstingi sinna félagsmanna um að reyna frjálst fiskverð. Ég tek það fram að sú umræða sem hefur verið hér í þinginu og annars staðar, hér í þinginu hjá hv. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur og áður af Vilmundi Gylfasyni, hefur orðið til þess að flýta þessum málum og halda þessari umræðu við, koma þeirri hugsun inn hjá mönnum að það væri til eitthvað annað en það kerfi sem við erum með núna. Yfirleitt eru menn fullíhaldssamir til breytinga. Það er vissulega margt að athuga við þær breytingar sem felast í því að gera fiskverð frjálst, m.a. það sem hv. þm. Björn Dagbjartsson minntist á. Útgerðirnar eiga fiskvinnslustöðvarnar líka í stórum mæli hér á Íslandi. Ætli það sé ekki um 80%. En þar sem svo er ekki mætti reyna þetta. Ég fullyrði að t.d. á Suðurnesjum sé fiskverð meira og minna frjálst og reyndar víðar á landinu. Það sem er þó til hnökra í þeim efnum er að það aukna verð sem fæst vegna þessa frelsis kemur ekki til sjómanna nema að takmörkuðu leyti. Það er boðið í fiskinn á þann veg að menn fá fría beitningu, frí veiðarfæri og annað slíkt, en sjómennirnir fá ekki hlut í því. Það er vandamál sem verður að uppræta. Auðvitað eiga allir sem afla fiskjarins að njóta góðs af því. Ég endurtek að ég tel að það eigi að stefna að því að rýmka um í þessum þáttum útgerðar. Það tekur sjálfsagt nokkurn tíma að breyta. Það var, eins og ég sagði áðan, þegar menn voru að fjalla um þetta um áramótin að eigendur fiskvinnslustöðva víða um land spurðu: Ja, hvers konar frelsi á að vera? Hvernig á þetta frelsi að vera? Niðurstaðan varð sú að þeir höfnuðu þessu frelsi, frelsispostularnir sjálfir. Fleira ætla ég ekki að segja um þetta mál, en ég vil ítreka það, sem ég kom inn á, að sú umræða sem hefur verið hér í þinginu um frjálst fiskverð hefur hreyft þessum málum, komið mönnum til að hugsa um það að það er til ýmislegt annað en það sem viðgengst í dag, komið mönnum til að hugsa um það að framtíðin verður ekki endilega eins og var í þátíðinni.



Virðulegi forseti. Það er frekar sjaldgæft að mikil umræða sé um lagafrv. við 3. umr. en að því hlaut að leiða, þau vinnubrögð sem voru í deildinni á síðasta fundardegi að framsöguræða fyrir nál. var flutt um þetta mál og aðeins einn af þeim sem höfðu gefið sig fram á mælendaskrá talaði við þá umræðu, síðan var málinu frestað til þess að koma útvegsbankamálinu á dagskrá. Og þegar útvegsbankamálið dugði ekki til umræðu alveg út fundartímann þá nýtti forseti, sem ósköp eðlilegt var, ég vil undirstrika það, þann tíma til að halda áfram umræðu um fiskmarkað. Ég taldi mig nokkurn veginn vita það að þeir hv. þm. sem hér hafa talað, aðrir en frsm. mundu vilja komast inn í þessa umræðu sem raunin hefur líka orðið á. Þess vegna er nú þessi umræða hér við 3. umr. Ég tel þess vegna nauðsynlegt að endurtaka svolítið af því sem ég sagði við umræðuna hér í fyrrakvöld og benda á það hvernig þetta mál hefur verið undirbúið og hvernig staðan er í kringum þessa markaðsuppbyggingu í dag. Ég benti hér á það, og endurtek það sem hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir var að nefna hér áðan og reyndar hv. þm. Karl Steinar líka, að fyrirmyndin að þessari markaðsuppbyggingu er sótt til markaða, kannske ekki eingöngu markaðsins í Bremerhaven, sem er rekinn með halla og er opinbert fyrirtæki fylkisins, Bremerhaven-fylkis, nokkurs konar BÚR eða BÚH sem ég hef nefnt hér. Það var ekki leitað fyrirmynda til þeirra svæða sem eðlilegt var, þ.e. til framleiðslusvæðanna eins og ég hef nefnt hér, Norður-Noregs eða Nýfundnalands, sem eru svipuð framleiðslusvæði og er hér hjá okkur. Það voru byggðar upp hugmyndir um og, eru byggðar upp hugmyndir um fiskmarkað hér á Íslandi á svipuðum grunni og þeir markaðir eru byggðir upp sem hafa neytendamarkað fast við hliðina á sér. Ég held að þarna sé ansi mikil blekking og þar af leiðandi geri menn sér vonir um það að þessi markaður skili allt, allt öðru en að líkur eru fyrir að hann skili. Þetta er ekki sett í beint eðlilegt samband. Í öðru lagi benti ég hér á að menn hafa verið með það nokkuð á lofti að hið frjálsa framtak, og hið frjálsa fjármagn líka sjálfsagt, væri tilbúið að koma með peninga til að byggja upp þessa markaði og þess vegna væri náttúrlega sjálfsagt að leyfa þeim það. En reyndin er að verða önnur. Reyndin er að verða sú að ef þessir markaðir eiga að byggjast upp þá verða þeir að byggjast upp af opinberu fé. Og ekki aðeins það. Ef við eigum að fá reynslu af starfsemi þessara markaða, sem ég held að sé nauðsynlegt að verði a.m.k. tvö ár, þá eru ekki miklar líkur fyrir því að þeir sem hafa verið að tala um það að þeir væru tilbúnir að koma með fj ármagn og vilja ekki koma með fjármagn nú í uppbygginguna, þeir standi undir mjög trúlegum hallarekstri meðan verið er að gera tilraunir með þessa aðferð í verðlagningu á fiski hér á Íslandi. Staðreyndin er nefnilega sú að Borgarsjóður Reykjavíkur eða Hafnarsjóður Reykjavíkur stendur að meira og minna leyti undir þeirri markaðsuppbyggingu sem á sér stað hér í Reykjavík. Það er sem sagt verið að endurbyggja BÚR. Ég er ekki að hafa gegn því og lýsi frekar stuðningi við að þannig sé staðið að málum. En þá er verið að byggja á allt öðrum grunni en verið er að tala um hér í hv. deild og verið er að tala um úti í þjóðfélaginu. Það virðist nokkuð svipað vera að gerast í Hafnarfirði. Þar segja þeir sem hafa boðið hlutafé í þetta: Við þurfum að fá meiri peninga. Og þeir biðja Bæjarsjóð Hafnarfjarðar um peninga til þess að gera meira úr þessu fyrirtæki en núna er innan seilingar. Og þeir biðja um húsnæði frá Hafnarfjarðarbæ. Þetta er nú grundvöllurinn að þessu frjálsa fiskverði og frelsi og því að losna úr viðjum einhverra opinberra afskipta af þessum hlutum. Ég undirstrika það líka, sem hér hefur einnig komið fram í ræðum þeirra hv. þm. sem ég nefndi áðan, að öll sú binding og þvingun sem á sér stað um leyfisveitingar í sambandi við stofnsetningu markaða, um það vald sem sjútvrh. er falið í öllu þessu frelsi, og öll þau höft sem hann getur sett á eðlilega þróun og vilja manna til þess að koma upp markaði, vilja annarra sveitarfélaga en Hafnarfjarðar og Reykjavíkur til að gera slíka hluti sem verið er að tala um hér. Það er ósköp eðlilegt að ef þetta fer í gang þá vilji menn reyna að halda sínu heima eins og kostur er og ef markaður hér á Reykjavíkursvæðinu lukkast að þeir vestur á Snæfellsnesi vilji gjarnan koma sér upp markaði. Að það sé endilega þá undir valdi ráðherra komið hvort þar megi setja upp markað eða ekki! Það vald ráðherra er þannig núna að hann úthlutar ákveðnum aðilum t.d. við Breiðafjörð rækjuleyfum, ákveðnum byggðum, en sumar byggðir fá það ekki. Eigum við endilega að þurfa að búa undir slíku veldi þegar við erum að fara hér inn á nýja braut? Mér finnst það alveg fráleitt. Þó að svo fari að ég standi frammi fyrir því hér við afgreiðslu málsins og er þegar búinn að greiða atkvæði um þetta, að við samþykkjum þetta vegna þess að ég lít á þetta fyrst og fremst sem tilraun. Fyrst og fremst sem tilraun. En ef hér á að vera að leggja grunn að því sem framtíðin á að bera í skauti sínu, þá hafna ég því. Hv. 3. þm. Vesturl., frsm. og formaður sjútvn., fjallaði í framsöguræðu sinni og hér aftur áðan um þann þátt sem markaðurinn gæti haft í ákvörðun verðs á fiski. Ég er nú á þeirri skoðun, ég vildi ekki fara að fjalla um það hér í fyrrakvöld á stuttum tíma, að það sé nú ein skýjaborgin, það sé nú ein draumsýnin að láta sér detta það í hug eða trúa því að markaður hér í Reykjavík verði gildandi sem verðviðmiðun á mikið stærra svæði en bara hér í nánasta nágrenni. Ég efast m.a.s. um að það muni hafa mikil áhrif á verðlag á fiski á Akranesi hvernig þessi tilraunamarkaður kemur út hér í Reykjavík með verð vegna þess að á meðan þetta er á tilraunastigi gefur það auga leið að markaðurinn verður ekki fullkomlega marktækur. Í fyrsta lagi af því að það eru líkur fyrir því og allt bendir til þess að inn á þennan markað komi tiltölulega lítill fiskur. Og eins og ég nefndi hér á fyrri fundi. þá sagði einn viðmælandi okkar, sem er stóraðili hér á þessu svæði, þegar við spurðum um það hvað hann mundi láta mikinn fisk frá sínu fyrirtæki inn á þennan markað: "Ja, ætli það verði ekki svipað og við höfum látið fisksalana hafa hingað til." Á slíkum markaði gerist engin raunveruleg verðmyndun. Þar af leiðandi er það alveg fráleitt að tala um að það geti átt sér stað einhver viðmiðun úti um land út frá þessum markaði. Ef svo aftur hitt mundi nú gerast að stóru fyrirtækin hér í Reykjavík færu að landa inn á þennan markað þá mundi hann í mörgum tilfellum vera ansi mettaður miðað við það að þetta væri fyrst og fremst þjónustumarkaður fyrir framleiðslusvæðið hér og einn togari ofan af Akranesi, sem bættist í togarahópinn hér í Reykjavík, inn á markaðinn, gæti haft þau áhrif að verð félli. Ég hef ekki trú á því að þeir á Snæfellsnesi mundu taka mikið mark á slíkri verðlagningu og mundu frekar vilja halda sig í gamla kerfinu sem þeir hafa núna.  Það sem er aðalatriðið í sambandi við þetta mál, við skulum ekki gera okkur neinar gyllivonir í kringum markaðinn, en það er mjög mikið atriði að þessi markaðstilraun fái að heppnast og það byggist kannske fyrst og fremst á því að borgarstjórn Reykjavíkur verði það frjálslynd að hún haldi áfram að láta peninga í þetta fyrirtæki. Tryggi það að þetta fyrirtæki skili árangri og að það komi reynsla á það hvort við þær framleiðsluaðstæður sem við búum, þ.e. hvort fiskveiðiþjóðin Íslendingar geti búið til markað á heimavelli og að hann virki eftir því sem verið er að búa til myndir af hér í umræðunni. Og þá held ég að við séum komin ansi langt frá því sem umræðan hefur snúist um fyrst og fremst, að þetta væru nú markaðshyggjumennirnir, mennirnir með peningana og fjármagnið milli handanna, sem væru að bjóða upp á það að þeirra möguleikar nýttust nú í verðlagningu á fiski. Við erum bara það lítil eining, Íslendingar, og ég vil segja sem betur fer. Þegar við þurfum að gera svona hluti þá getum við aldrei treyst á fjármagnið og þeim sem hafa ráð yfir fjármagninu. Við þurfum að treysta á það að geta stillt okkur saman og unnið sameiginlega að því að leysa ákveðin markmið. Til þess notum við ríkiskassann og borgarkassann og bæjarkassana. En það er náttúrlega ansi nöturlegt að þurfa að gera það fyrst og fremst undir þeim kringumstæðum þegar ekki eru miklar líkur fyrir því að það sé til annars en að borga. Það séu litlar líkur fyrir því að það skili í eðli sínu neinum arði til þeirra aðila sem eru að láta þessa peninga út eins og því miður gerist stundum, og gerist oftar, að opinberir aðilar, ríkið og sveitarfélög grípa inn í þegar undan hallar. Og nú á að byrja á þeim vettvangi og verður tekinn upp sá vettvangur að láta sameiginlega sjóði standa undir upphafstilraun. Vonandi tekst þetta vel. Ég vænti þess að núna eftir þessa umræðu og eftir samþykkt hér í deildinni fái þetta frv. greiða leið í gegnum hv. Nd. þannig að tilraunin um svokallaðan frjálsan fiskmarkað á Íslandi geti hafist.



Það hafa komið hér athugasemdir. Frá hv. 8. landsk. þm. um fundartíma s.l. mánudag, að hún hafi misst af 2. umr. við málið vegna þess að hún vissi ekki um að fundi hafði verið fram haldið. Og einnig frá hv. 4. þm. Vesturl. um að forseti hafi lokið 2. umr. þrátt fyrir það að hv. 4. þm. Vesturl. hafi vitað um að fleiri mundu taka til máls. Þetta er allt rétt, þessar ábendingar sem hafa komið fram, en forseti vill svara því að það er mjög góð regla ef þm. þurfa að víkja af fundi að láta þá forseta vita því þá hefði hann haft tækifæri til að gera hv. 8. landsk. þm. viðvart um að það væri hugmyndin að halda áfram og eins það að vegna þess að forseti hafði til góða 3. umr. þá vissi hann að þeir þm. sem vildu taka til máls hefðu tækifæri til þess. Og nú hafa þeir gert það einmitt í dag eins og hefur komið í ljós.



Virðulegi forseti. Svo að hér verði ekki neinn misskilningur þá skil ég það mætavel að í slíkum önnum geti hæstv. forseti ekki fylgst með því hvenær þm. þurfa að víkja af fundi og tók ég reyndar fram að það væri við mig eina að sakast. En ég vék hér af fundi rétt fyrir fjögur og taldi þá að umræðan um Útvegsbankann mundi duga út þann fund, en eins og fram hefur komið var fundi haldið áfram kl. fimm. En mér nægir alveg umræðan núna við 3. umr. þessa máls og ætla ekki að tala mjög lengi en gera örfáar athugasemdir. Hv. 5. þm. Norðurl. e. vék að máli sem ég hef flutt tvívegis hér á þingi og taldi að ég hefði fengið í arf. Það er alveg rétt. Það mál var flutt hér á Alþingi á undan mér af Vilmundi Gylfasyni en ég held að hv. þm. ætti að lesa málið betur svo að hann öðlist skilning á því, því hann talaði um oddamann hér áðan sem persónugerving en ég hef ætíð litið á það sem stjórnkerfisatriði hvort það sé ríkisvaldið sem tekur að sér það hlutverk að semja um fiskverð en fari ekki að mestu leyti,eftir því hvaða persóna semur fyrir ríkisvaldið. á undanförnum árum þá hefur það verið svolítið breytilegt hvaða maður hefur setið í þessu oddamannsembætti, það hefur ekki ætíð verið forstjóri Þjóðhagsstofnunar heldur staðgengill hans jafnvel, þannig að ég tel það mjög mikla skammsýni og ekki hv. þm. til sóma að persónugera slík mál. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að svara neinu því sem hann kom hér fram með í sinni ræðu, ég held að það skýri sig sjálft og skýri þann misskilning sem hjá honum hefur kviknað við þau ummæli mín sem ég hafði við þessa umræðu. Ég vil þakka hv. 3. þm. Vesturl. hans orð hér áðan og taka undir það að ég hef trú á því einnig að viðmiðunarverð eigi sér stað en það getum við ekkert fullyrt á þessari stundu eins og fram kom hjá hv. síðasta ræðumanni. Það verður reynslan að leiða í ljós. En auðvitað verðum við að vona að það verð sem um semst á mörkuðum verði viðmiðunarverð um allt land vegna þess að við vitum að fiskur verður ekki seldur almennt á mörkuðum. Og þar sem sama fyrirtækið á bæði útgerð og fiskvinnslu geta komið upp vandamál en það eru þó skipstjórar og sjómenn almennt sem eiga hluta af þessum verðmætum og þeir láta það ekki líðast að þeir beri minna úr býtum ef þeir leggja upp hjá viðkomandi fyrirtæki úti á landi heldur en á fiskmarkaði. Þannig að ég held að þetta viðmiðunarverð muni skapast á þeim uppboðsmörkuðum sem starfræktir verða hvort sem það verða fjarskiptamarkaðir eða þeir markaðir sem hér er gert ráð fyrir í frv. Að lokum, hæstv. forseti, verð ég að biðjast velvirðingar á því að hafa hér nefnt hv. þm. með nöfnum en ekki með númerum. Það er einfaldlega vegna þess að mér er fastara í minni nöfn manna en númer. En ég vil biðja hæstv. forseta velvirðingar á slíku.

Það er vissulega tekið til greina.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstv. forseti. Fjh.- og viðskn. hefur fjallað um þetta mál og mælir nefndin með því að frv. verði samþykkt. Auk mín rita undir nál. Valdimar Indriðason, Stefán Benediktsson, Egill Jónsson, Jón Kristjánsson, Ragnar Arnalds.



Virðulegi forseti. Með þessu máli er vissulega verið að samþykkja þarfan hlut, þ.e. að koma bókhlöðunni í gagnið. Hitt er annað hvort þetta frv. ætti ekki að heita öðru nafni, t.d.: "Frumvarp til laga um þjóðarátak í skattheimtu." Hér er farið inn á það svið að afla fjár til bókhlöðunnar með sérstakri skattheimtu en auðvitað ættu skattpeningar ríkisins aðrir að fara til þessa verkefnis. Ég mun ekki gera ágreining um þetta málefni en vil skjóta því að hvort það væri ekki meira í ætt við raunveruleikann að frv. bæri annað nafn.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Eyjólfur Konráð Jónsson): Hæstv. forseti. Þessi umræða um þetta efnisatriði sem hv. þm. gat um hefur farið fram áður og ég hygg að ástæðulaust sé að endurtaka þá umræðu. Það sem hér er um að ræða er einungis að færa skattheimtuna til þeirrar prósentu sem er gildandi um alla aðra skatta. Þetta er eingöngu leiðréttingarfrv. Ég tók, held ég, þátt í umræðunni um málið á sínum tíma og ætla ekkert að endurtaka af því. Auðvitað má til sanns vegar færa að eðlilegast væri að slíkt fé kæmi beint úr ríkiskassanum en ekki með sérsköttun en sú umræða sem sagt heyrir til fortíðinni.



Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um sjóði og stofnanir sem starfa samkvæmt staðfestri skipulagsskrá. Frv. þetta hefur verið samið á vegum dóms- og kirkjumrn. Um aldir hafa verið stofnaðir sjóðir hér á landi. Engin almenn löggjöf hefur verið sett um stofnun eða starfsemi sjóða en vitneskja hefur varðveist um þá sjóði sem staðfestar hafa verið reglur fyrir af ríkisvaldinu og varðveittar hafa verið í skjalasöfnum þess og svo síðan jafnan birtar. Réttarfræðingar hafa talið að stofnun sjóða sé og hafi verið frjáls, þ.e. að ekki hafi verið neinar hömlur á henni almennt, en vitneskja er lítil sem engin um sjóði aðra en þá sem hlotið hafa staðfestingu ríkisvaldsins. Þessu frv. er ætlaður fyrst og fremst tvenns konar tilgangur: 1. Að móta reglur um hvernig reyna megi að fá betri yfirsýn yfir þá sjóði sem enn lifa og enn fremur að bjóða fram heimildir til að endurnýja, í samræmi við möguleika þeirra til framhaldsstarfa, reglur um ráðstöfun sjóðeignar með þeim breytingum sem umráðaaðilar telja vænlegastar og helst samrýmast upphaflegum tilgangi sjóðsstofnenda. 2. Enn fremur eru í fyrstu fimm greinum frv. settar fram einfaldar reglur um staðfestingu á skipulagsskrám, um eftirlit með sjóðunum og um ráðstafanir sem gera ber ef brestir verða á lögskipuðum vinnubrögðum stjórnenda. Í 6. gr. eru hin almennu ákvæði um heimildir til breytinga á skipulagsskrám vegna breyttra aðstæðna, sameiningu sjóða og eftir atvikum niðurfellingu á skipulagsskrám jafnhliða ráðstöfun sjóðfjár sem næst megi komast upphaflegum sjónarmiðum stofnenda. Um allar breytingar er fyrirskipað samráð við ríkisendurskoðun. Loks er í bráðabirgðaákvæði gert ráð fyrir rannsókn á tilvist sjóða og stofnana frá liðinni tíð. Við samningu frv. þessa hefur verið haft samráð við ríkisendurskoðanda en ríkisendurskoðun hefur verið um árabil hvetjandi þess að löggjöf verði sett um þetta efni. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um umboðsmann alþingis. Hæstv. forsrh. flutti þetta frv. í Nd. og hefur það verið afgreitt þaðan. Frv. um slíkan umboðsmann hafa oft verið flutt áður hér á Alþingi en ekki náð fram að ganga. Um efni þeirra hefur þá verið fjallað ítarlega þannig að ég mun ekki rekja það hér frekar. Það mun vera öllum ljóst að það eru alltaf að koma upp mál þar sem æskilegt er að fólk geti leitað til manns sem hefur það starf sem umboðsmanni Alþingis er ætlað að hafa til þess að gæta hagsmuna fólksins og tryggja að það nái fram sínum rétti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um breytingu á lögum um stjórn og starfrækslu póst- og símamála sem eru nr. 36 frá 1977. Með þessu frv. er lagt til að deildaskipting og mörkun verkefna einstakra deilda Póst- og símamálastofnunar verði numin úr lögum um stjórn og starfrækslu stofnunarinnar, en verði þess í stað ákveðin með reglugerð. Skipulag og starfsemi Póst- og símamálastofnunar byggist á lögum frá 13. maí 1977. Með þeim var í fyrsta sinn bundið í lög skipulag stofnunarinnar, skipting hennar í deildir og verkefni einstakra deilda. Áður hafði þessum málum verið skipað með reglugerðum, en nefnd sú sem samdi frv. til gildandi laga taldi rétt að binda tölu og verkefni aðaldeilda í lögum þar sem miklu skipti að hér yrði um fast fyrirkomulag að ræða sem ekki væri unnt að breyta án rækilegrar athugunar. Nú er það hins vegar svo að á undanförnum árum hefur mikil breyting orðið á verkefnum, skipulagi og starfsháttum opinberra stofnana. Einkaréttur ríkisins til margháttaðrar starfsemi er á undanhaldi og nægir í því sambandi að nefna þá þróun sem orðið hefur á sviði fjarskiptamála. Til þess að opinberar stofnanir nái settu marki, betri þjónustu, meiri hagræðingu og auknum afköstum er nauðsynlegt að svigrúm til skipulagningar á starfseminni til skiptingar á verkum, valdi og áhrifum milli fólks og deilda sé sem mest. Stjórn opinberra fyrirtækja er að þessu leyti ekki frábrugðin einkafyrirtækjum sem auðvitað þurfa að aðlaga skipulag sitt breyttum þörfum markaðarins og nútímaviðhorfum til stjórnunar. Það er því ljóst að lögfesting deildaskiptingar opinberra stofnana er úrelt orðin. Nýleg löggjöf ber nokkur merki þeirrar breytingar sem orðið hefur með því að heimila ráðherra að ákvarða stjórnskipulag opinberra stofnana í reglugerð. Af lögum um stofnanir sem heyra undir samgrn. eitt má nefna hafnalög, lög um Landmælingar Íslands, lög um Veðurstofu Íslands og lög um Siglingamálastofnun ríkisins. Í fleiri stofnunum er líkt farið eins og t.d. Flugmálastjórn, Vegagerð ríkisins. Eru það tillögur sem koma frá þessum stofnunum sjálfum til viðkomandi ráðuneytis þar sem óskað er eftir breytingu á skipulagi. Með samþykkt frv. þessa verður skipulag Póst- og símamálastofnunar ákvarðað með sama hætti og skipulag annarra stofnana ráðuneytisins sem stuðlar að auknum sveigjanleika og meiri virkni í störfum þeirra. Á þetta ekki síst við um Póst- og símamálastofnun þar sem tækninýjungar eru jafnmiklar og raun ber vitni. Það er því grundvallaratriði fyrir starfsemi og þróun stofnunarinnar að geta aðlagast breyttum viðhorfum hverju sinni. Ég vil bæta því við að ég hefði talið ástæðu til að ganga nokkuð lengra en í þessu frv. og þá á ég sérstaklega við umdæmin. Það er þunglamalegt að hafa það bundið í lögum yfir hvaða svæði þau eigi að ná og eðlilegra að þetta fari meira eftir tillögum viðkomandi stofnunar sem á að bera undir Alþingi. Ég get alveg eins búist við því að sú nefnd sem fær þetta frv. til meðferðar fengi bréf um frekari breytingu hvað þetta snertir, enda er það í samræmi við lög og venjur annarra stofnana eins og ég hef áður getið um. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um framkvæmd alþjóðasamþykktar um þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna. Samþykktin var undirrituð í London 7. júlí 1978, en öðlaðist gildi 28. apríl 1984 og nær til sjómanna á kaupskipum. Eins og heiti hennar ber með sér fjallar samþykktin almennt um þessa þrjá þætti, þjálfun, skírteini og vaktstöður sjómanna. Tilgangur hennar er að tryggja eftir megni öryggi skipa og áhafna og leitast er við að samræma þær kröfur sem gerðar eru til skipanna sjálfra, öryggis þeirra og búnaðar og kröfur um lágmarksþekkingu og kunnáttu þeirra sem á skipunum starfa. Þetta er fyrsti alþjóðasamningurinn sem hefur að geyma meginreglur um öryggi áhafna sem allar siglingaþjóðir heims geta fallist á. Samþykktin skiptist í 17 greinar ásamt viðauka. Menntunar- og þjálfunarkröfur til sjómanna eru tilteknar mjög nákvæmlega. Gefin skulu út sérstök skírteini til þeirra sem fullnægja ákvæðum hennar um menntun og þjálfun og ítarleg ákvæði eru þar um vaktstöðu í brú og vél kaupskipa. Skv. 2. gr. frv. er ráðherra heimilt að setja reglur um heildarmönnun kaupskipa í samræmi við ályktun sem samþykkt var á 12. þingi Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar fyrir sex árum, en í þessari ályktun eru aðildarríkin hvött til að ákveða lágmarksmönnun fyrir þau skip sem alþjóðasamþykktin um þjálfun, skírteini og vaktstöðu sjómanna gildir um og gefa út mönnunarskírteini fyrir hvert skip. Hér á landi eru engar reglur til um heildarmönnun skipa, en í lögunum um atvinnuréttindi skipstjórnar- og vélstjórnarmanna nr. 112 og 113 frá 1984 er kveðið á um fjölda réttindamanna um borð í skipum, en fjöldi undirmanna hefur verið ákveðinn með samningum útgerðarmanna og sjómanna. Fjölmörg ríki, þar á meðal öll nágrannaríki okkar, hafa þegar komið þessari ályktun í framkvæmd. Öryggismálanefnd sjómanna lagði í skýrslu sinni frá október 1985 mikla áherslu á staðfestingu samþykktarinnar og hvatti til þess að gerðar yrðu þær ráðstafanir sem nauðsynlegar eru til að uppfylla ákvæði hennar, þar með að settar yrðu reglur um heildarmönnun skipa. Til þess að undirbúa framkvæmd framangreindrar samþykktar hér á landi og í framhaldi þess fullgildingu hennar er nauðsynlegt að setja reglur um nokkra þætti hennar, svo sem um útgáfu skírteina og vaktstöðu sjómanna. Enn fremur er nauðsynlegt að tryggja eðlilegt öryggi áhafna og skipa í samræmi við samþykktina og framangreinda ályktun og setja reglur um lágmarksheildarmönnun kaupskipa. Eins og áður segir gildir samþykktin aðeins um kaupskip og samþykktin fylgir með frv., bæði á íslensku og ensku, eins og títt er um slíka samninga. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. samgn.



Virðulegi forseti. Í umræðum í samgn. kom fram að menn höfðu ekki mikið við flugmálaáætlun sjálfa að athuga, enda það verk mjög tæknilegs eðlis og lítt á færi nefndarmanna að skoða það sem slíkt. Hitt er annað að á hverju ári verður lögð fyrir Alþingi þáltill. um það hvað skuli gera á næsta ári. Það sem einkum var rætt um var hvernig standa skyldi að fjáröflun. Menn eru sammála um að það þurfi að gera átak hvað varðar flugmál, flugvelli og aðbúnað fyrir farþega og þykir mönnum grátlega seint ganga í þeim efnum. Ég vek athygli á því að síðan núv. ríkisstjórn tók við völdum hafa framlög á fjárlögum til framkvæmda í flugmálum lækkað mjög verulega, ótrúlega, og hafa ekki verið lægri frá því 1968. Hæst komst fjárveiting á fjárlögum 1973-1974. En nú þegar ríkisstjórnin er að fara frá hyggst hún gera átak sem hún ætlar öðrum að framkvæma. Það er því líkt farið með þetta og í öðrum málum. Nú fyrir kosningarnar og oft áður fyrir kosningar fara einkum trúboðar Sjálfstfl. víðs vegar um héruð og boða skattalækkanir, m.a. á tekjuskatti. Ekki er það boðað að gerður skuli uppskurður að því er lýtur að greiðslu tekjuskatts, réttlætinu er ekki sinnt heldur óréttlætið og skattsvikin látin eiga sig. En á sama tíma og þessir aðilar boða skattalækkanir á þessu sviði er komið á hvers konar "skítasköttum" eins og kallaðir eru í almennu máli. Nú síðast var verið að hækka þann skatt sem rennur til þjóðarbókhlöðu.

Ég heyrði ekki hvað þú sagðir áðan. Má ég heyra?

Nú síðast var verið að hækka skatt sem renna á til þjóðarbókhlöðu.

Þú sagðir áður almennt.

Má ég ljúka máli mínu? Ef þm. heyrir ekki bið ég hann að hlusta betur. - Það er nú svo með þann skatt að hluti af honum rann beint í ríkissjóð til eyðslu í ríkissjóði. Nú er tekinn upp annar skattur hér eða aðrir skattar hækkaðir og á að verja þeim til að hækka framlög til flugmála, bæta fyrir þá vanrækslu sem ríkisstjórnin hefur sýnt í fjárveitingum til þessara mála á því kjörtímabili sem hún hefur lifað. Þykja mér þetta einkennileg vinnubrögð, en lítið er við því að segja. Hins vegar eru menn sammála um að það þarf að gera átak í þeim málum er lúta að uppbyggingu flugvalla og hefur þingflokkur Alþfl. samþykkt að taka þátt í því, en þessi aðferð er mjög umdeilanleg og persónulega tel ég hana með ólíkindum. Nú hefur verið ákveðið að sá skattur sem taka átti af farþegum eða hluti þess skatts skuli tekinn af olíufélögunum sjálfum. Í nál. kemur fram að það var aðeins fulltrúi frá Olíufélaginu hf. eða Esso sem kom til viðræðu við nefndina. Þær viðræður snerust aðallega um hvernig færi með flug sem væri viðkomuflug, hvort fært væri vegna samninga við erlend ríki að setja slíkan skatt á. Einnig komu til viðræðu við nefndina menn sem þekkja til mála á Keflavíkurflugvelli og bentu þeir á að gera yrði breytingar á frv. ef þessi skattheimta ætti að vera möguleg. Niðurstaðan hefur orðið sú að láta olíufélögin innheimta þennan skatt og tel ég að kalla hefði átt önnur olíufélög til viðræðna um hvernig með skuli fara, a.m.k. leyfa þeim að heyra um hvað stæði til. Sjálfsagt verður það gert í Nd. Víst er rétt að það þarf að flýta afgreiðslu frv. til þess að það nái í gegn sem fyrst. Með vísun til þess sem ég hef sagt um fjárveitingar fyrr er ég mjög samþykkur brtt. Skúla Alexanderssonar og Kolbrúnar Jónsdóttur og vænti þess að ef hún verði samþykkt veiti hún nokkurt aðhald að þm. í þá veru að framlög verði ekki skert. Hvort hún heldur kemur í ljós, en ég tel að þetta gæti orðið hvati til þess að menn komi sér ekki undan að veita ríflega til flugmála. Ég þakka nefndarformanni ötult starf og samvinnu, góða forustu og er ég vissulega ekki að kenna honum um þær syndir sem ég taldi upp frá hendi ríkisstjórnarinnar. Það er að vísu ógæfa formanns að hann skuli vera í Sjálfstfl., en það verður ekki neitt við því gert. Ekki í þessari umræðu. Nefndin flytur sameiginlegar brtt. sem ég tel allar vera til bóta. Varðandi aðra þætti hlýtur það að koma fram á næsta þingi þegar þáltill. verður til umræðu um hvernig niðurröðun framkvæmda á sér stað.



Virðulegi forseti. Það ber á því að það er farið að nálgast kosningar og eru því fluttar ræður sem góðar geta talist og eru málsvörn fyrir góð málefni. Það er ástæða til að þakka að formaður samgn. skyldi ítreka og að mörgu leyti endurflytja ræðu hæstv. samgrh. sem hann flutti þegar hann lagði þetta mál fyrir hv. deild, enda er hægt að taka undir að hér er um gott mál að ræða, þarft mál að ræða, sem meginhluti þingheims stendur að. Það er þó að segja fyrst og fremst um fyrri hluta þess málefnis sem við erum hér að fjalla um, þ.e. um flugmálaáætlun, að ég tek undir orð formanns nefndarinnar um að þakka bæði hæstv. samgrh. og flugmálanefnd í sambandi við undirbúning þeirrar áætlunar, en ég get ómögulega tekið undir neinar sérstakar þakkir í sambandi við hinn þáttinn og mér finnst bera meira á því að sá hluti hafi því miður ekki verið vel unninn sem og reyndar kom fram beint í ræðu hv. 11. landsk. þm. þar sem hann benti á að hefðu verið ýmsir hlutir sem hefði orðið að breyta vegna þess að önnur ákvæði komu í veg fyrir að við samþykktum það sem þar var lagt til. Enn frekar í sambandi við flugmálaáætlunina. Þar eru vitaskuld ýmsir hlutir sem við getum togast á um og er þegar farið að gera það. Það eru þegar farnar að koma ályktanir um að þessi og hinn flugvöllurinn skuli tilheyra þessum eða hinum flokknum og það sé ekki réttmætt að þessi flugvöllur sé í þessum flokk o.s.frv. Þetta held ég að sé algert aukaatriði vegna þess að þegar framkvæmdaáætlun verður samþykkt á hverju þingi eftir tilætlan þessa frv. og þeirra laga sem vonandi verða samþykkt hér verður þungamiðjan sett á hverja framkvæmd, ekki út frá því endilega í hvaða flokk hún er sett hér heldur er það undir nauðsyn framkvæmdarinnar komið á hverjum tíma. Ég undirstrika að ég fagna mjög því að komið sé að því að hér sé samþykkt flugmálaáætlun og lýsi yfir ánægju minni yfir því og þakklæti til þeirra sem hafa þar unnið að. En það var nefnt hér áðan, reyndar í umræðum um annað mál, að það mætti segja að ríkisstjórnin væri að sumu leyti að skipuleggja þjóðarátak til skattheimtu. Hvert frv. kemur á fætur öðru til samþykktar sem er skattheimta þessarar ríkisstjórnar sem hefur lýst því yfir að hennar stóra markmið sé að létta sköttum af skattborgurunum. Það var flutt frv. í fyrra - mig minnir að það hafi verið á síðasta þingi - í sambandi við þjóðarbókhlöðu sem var áréttað áðan og samþykkt til áframhaldandi meðferðar og nú á síðustu dögum þingsins munum við samþykkja, að ég vænti, nýjar sérskattaálögur í sambandi við uppbyggingu flugmála. Maður hefði búist við því eins og ýmsu fleiru frá þessari ríkisstjórn að það færi á annan veg en að nú væri farið í það á síðustu dögum ríkisstjórnarinnar að leggja fram frv. um sérsköttun til að koma áfram framkvæmdum í flugmálum, eftir að ríkisstjórnin er búin, eins og kom fram í ræðu hv. síðasta ræðumanns, á undanförnum árum að skera niður við trog framkvæmdir til flugmála ár frá ári. Nú á síðustu dögum þingsins er síðan boðið upp á að það skuli samþykkt hér sérstök skattheimta og boðið upp á framtíðarplan fyrir aðra til að framkvæma út á þá peninga sem ríkisstjórnin hefur ekki lagt í að innheimta meðan hún situr heldur skuli það fært til annarra. Eftir að þessi ríkisstjórn hefur yfirgefið stólana skulu aðrir taka við og framkvæma. Það er reyndar ekki á þessum vettvangi einum sem við sjáum plögg á þennan veg. Við fáum ekki glýju í augun yfir því að sjá áætlun upp á tíu ára framkvæmdir þegar við sjáum hvað á að gera í vegamálum og hafnamálum alveg á næstu árum. Frv. sem við erum að fjalla um, þær skatttölur sem í því eru, skal miðast við vísitölu í janúar 1986. Þetta er skrýtið, en reyndar kemur fram að nefndin er sammála um að breyta þessu. Það er brtt. sem er ekki beinlínis um þetta heldur um gildistöku. Þetta frv. átti að öðlast þegar gildi. Hvað sýna þessi tvö atriði okkur? Þau sýna okkur í fyrsta lagi að frv. átti að leggja fram á haustdögum og það átti að taka gildi og tengjast þeim fjárlögum sem voru samþykkt fyrir árið 1987. Einhverra hluta vegna varð ekki af þessu. Ég geri ekki ráð fyrir að það hafi verið flugmálanefnd að kenna, enda geri ég ráð fyrir að flugmálanefnd eigi lítinn hlut í þessu skattafrv. En það var eitt sem gerðist ef þetta frv. hefði verið samþykkt á haustdögum. Það þýddi að 117 millj. hefðu ekki runnið beint í ríkiskassann af sértekjum af flugmálum. Nei, það þurfti að festa þessar sértekjur í ríkiskassann meðan þessi ríkisstjórn sæti og þess vegna var því slegið á frest að leggja frv. fram svo snemma að það væri samþykkt fyrir s.l. áramót.

Nú verð ég að biðja hv. 4. þm. Vesturl. að gera hlé á ræðu sinni vegna þess að nú verður forseti að fresta þessum fundi. En hann hefst að nýju kl. 6.

- Fundarhlé. Virðulegi forseti. Ég var þar í ræðu minni að ég var að skýra frá því að það væri greinilegt að í sambandi við ákveðna liði frv., þ.e. II. kafla frv., fjáröflun til framkvæmda í flugmálum, hefði verið gert ráð fyrir því þegar frv. var samþykkt að það yrði flutt í upphafi þings í haust og því verið ætlað að taka gildi fyrir áramót og gert ráð fyrir því, eða það skín í gegnum greinar frv., að búist var við því að það færi strax að hafa áhrif bæði skattalega og framkvæmdalega á árinu 1987, en af einhverjum ástæðum, sem ég taldi að hefðu verið fyrst og fremst þær að hæstv. fjmrh. vildi ekki missa neinn spón úr sínum aski, andæfði gegn hv. 11. landsk. þm. og hæstv. samgrh., fékk þeirra hlutur í þessu máli ekki fram að ganga. Það var setið svo um þá peninga sem áttu að koma í ríkissjóð og nota til annarra hluta og reyna pínulítið að jafna hallann á ríkissjóði að það náði ekki fram að ganga að flugmálaáætlun tæki gildi á árinu 1987. En áhugi í samgrn. og hjá hæstv. samgrh. var svo mikill að það gleymdist að lagfæra frv. á þann veg að þetta sæist ekki og skini ekki út úr frv. Fjmrh. Sjálfstfl. tókst að ná í ríkissjóð þeim sértekjum sem flugmálanefnd og þeir sem sömdu frv. gerðu ráð fyrir og skammta síðan mjög naumt á fjárlögum til flugmála svo ekki hefur verið naumara áður gert. Ég nefndi líka áðan að þetta er svo sem ekki það eina sem á fyrst og fremst að vísa til næstu ára og næstu ríkisstjórnar og ákvörðunartöku þeirra þingmanna sem kjörnir verða í vor, það er vegáætlun, það er hafnaáætlun og núna var verið að kynna á þingflokksfundi hjá okkur nýjar skattaálögur. Það er gott mál. Það er nú aldeilis gott mál. Það er fæðingarorlof. Við fögnum því allir. En það er bara 390 millj. kr. skattur sem á að leggja á um leið. En í framtíðinni verða það ekki þessir hv. þm., nema þeir verði endurkjörnir, sem eiga að sjá þann skatt renna inn í ríkiskassann. Það verður næsta ríkisstjórn.

Fer það ekki eftir því hvað fæðist mikið af börnum?

Ja, við verðum að vona að það dragi ekki mjög úr því og ekki síst ef sumir þm. fá að fara heim og sinna öðrum störfum en að vera alltaf uppteknir á hv. Alþingi. Þannig er verið að búa til allsherjar Pótemkíntjöld og segja þjóðinni að þessi ríkisstjórn leggi þetta til og svona verði framtíðin, þessi ríkisstjórn sem hefur skorið niður á undanförnum árum ár frá ári framlög til vegamála, framlög til hafnamála og framlög til flugmála og ekki staðið fyrir því að það væri eðlilegt fæðingarorlof í landinu. En á síðustu dögum þingsins kemur hvert frv. á fætur öðru. Svona skal það vera á næstu árum. Og út frá núllinu í vegáætlun skulum við framkvæma stórkostlega mikið á næstu árum. Þannig er það.

Þetta er ónákvæmur málflutningur.

Hv. þm. Hér stendur núll, held ég bara. Það er ekki svo ónákvæmt. Það er bjarminn af núllinu fram á næstu ár. Það má búast við að fram haldi næstu daga það sem verið hefur síðustu daga og reyndar er í hillingum fæðingarorlofið og skatturinn í kringum það þannig að það er kannske ekki rétt að eyða mikið lengri tíma núna til að spjalla um þennan þátt og undirbúninginn undir kosningarnar hjá hv. stjórnarsinnum, en aðeins að líta á frv. sjálft og greinar þess. Það kom sem sagt í ljós þegar var farið að fjalla um frv. í nefnd undir öruggri forustu hv. 11. landsk. þm. að á frv. voru ýmsir gallar. Það kom m.a. í ljós að það var ætlast til þess að leggja á skatt sem mundi verða illinnheimtanlegur og einnig brjóta í bág við milliríkjasamninga sem gerðir hafa verið á milli ríkisstjórnar Íslands og annarra landa.

Það má nú laga þetta.

Alveg rétt. En ákefðin í skattaálagningunni, ákafinn í því að koma á þjóðarátaki til skattheimtu var svo mikill að menn gerðu sér ekki grein fyrir því hvernig væri hægt að koma sköttunum fyrir. Og það var látið vaða. Eins og kemur fram í brtt. hefur þessu verið breytt. í staðinn fyrir að í 5. gr. frv. var gert ráð fyrir að það væri lagt beint eldsneytisgjald á flugfélögin er nú búið að koma því þannig fyrir að þetta er lagt á þá aðila sem annast þessa þjónustu, selja eldsneytið. Nú heitir það ekki lengur eldsneytisskattur heldur heitir það "sérstakt gjald". Það má segja að jafngott orðatiltæki og "sérstakt gjald" sé kannske ekki lengur í ætt við skatt, en skattur er það samt og ósköp svipaður skattur þó það hafi verið breytt til um hvernig hann er lagður á.

Kemur að sömu notum.

Og er náttúrlega þvert á það sem Sjálfstfl. hefur verið að boða eins og aðrir liðir í skattheimtunni og aðrir þeir skattheimtuliðir sem Sjálfstfl. kannske neyðist til að nefna eða menn sjá í hillingum ef á að framkvæma þá hluti sem flokkurinn er núna að leggja til í ágætum framkvæmdum. Í 5. gr. er undanþáguákvæði gagnvart þeim flugfélögum sem sinna flugþjónustu á flugleiðum innan sama landsfjórðungs. Um þetta var svolítið spjallað í nefndinni og ekki er ég enn þá búinn að fá fullkomna skilgreiningu á því hvernig á að sinna skiptum á því hvert verið er að fljúga innan þessa eða hins landsfjórðungsins þó að það kæmi reyndar fram hjá flugmálastjórnarmönnum að þeir mundu hafa vissa möguleika til þess að fylgjast með því. En það kallar vitaskuld á að það verði reynt að leika á kerfið þegar um slíkar undanþágur er að ræða til þessarar starfsemi en ekki hinnar. En við skulum vona að það verði ekki beinlínis farið að leika sér að kerfinu þarna. Í 8. gr. er lagt til að flugvallagjald verði hækkað í sambandi við flugferðir erlendis og í 9. gr. er ákveðið gjald á farþega sem ferðast innanlands, 100 kr. á hvern farþega miðað við grunntaxtagjald árið 1986. Þetta er sérsköttun á þá sem þurfa að ferðast með flugi og þetta er fyrst og fremst sérsköttun á ákveðna staði á landinu. Hver ætli væri staður númer eitt ef við færum að gera okkur grein fyrir því hverjir væru sérskattaðir? Ég hef á tilfinningunni að það mundu vera Egilsstaðir. Þetta er sérsköttun á þá sem fyrst og fremst þurfa og komast lítið annað en með flugi, Egilsstaði og Ísafjörð, staði sem eru samgöngulega þannig settir. Miðað við þessa grunntölu er skattur á þessa staði 5-6 millj. kr. á ári. Það munu hafa verið um 50 000 flugfarþegar frá Egilsstaðaflugvelli. Aðrir staðir á landinu sleppa við að standa undir þessari uppbyggingu sem í eðli sínu ætti að vera sameiginleg. Það er ekki eðlilegt að það sé farið að taka landshluta þannig út úr vegna þess að þeir séu bundnir því að ferðast á þennan máta. Mér skilst helst að hv. 11. landsk. þm. fagni því og þeir Egilsstaðamenn séu bara fegnir því að fá að borga svona sérskatta. Þá er það allt í lagi. Ég segi fyrir mig að ekki fer ég að andæfa gegn því að þeir Austfirðingar borgi sérstaklega fyrir það að fá að ferðast hingað til Reykjavíkur. En skatturinn sem þeir borga er sem sagt þessi.

Álíka og hann var 1982.

Já, það er svo sem hægt að bera saman við ýmsa tíma og líta á hvað hefur verið gert á þessu eða hinu tímabilinu. Framkvæmdir á flugvöllum voru hlutfallslega miklu meiri á árinu 1982 en þær eru á því tímabili sem við erum á núna. Það var talið alveg nauðsynlegt af Sjálfstfl. að slíkur skattur væri lagður niður og það var ekkert jafnóferjandi og óalandi og slíkir skattar á vissu tímabili. Varla er hann mikið betri núna ef menn reyna að stilla saman við það sem þeir hafa sagt áður. Það getur vel verið að menn eigi að fara eftir því nú orðið eins og sagt er að sumir menn segi: Ja, ég hafði þessa meiningu í gær. Menn eigi ekkert að hugsa um hana og það sé allt í lagi ef þeir geti sett þessa meiningu fram í dag án þess að taka tillit til þess sem þeir hafa sagt áður. Ég skal ekki lengja þessa umræðu mikið, en ég bendi á að það er mjög sérstakt að það skuli vera það ákvæði í frv., og óbreytt er það frá okkur, ég geri ekki ráð fyrir að það verði farið að breyta því úr þessu, að grunntaxtar gjaldsins skuli vera miðaðir við vísitöluna 250 stig eða eins og hún var í janúar 1986. Við erum að tala um 100 kr. sem eru kannske orðnar 130. Og hvað verða þær orðnar þegar það tekur gildi 1. júní? Þetta er óeðlilegt og hefði verið æskilegra að hér hefði verið betri skilgreining á. Í 16. gr. er kveðið á um að ríkisframlag skuli lagt fram til að afla tekna til að fylla upp í fjármálaplan tíu ára áætlunarinnar. Það er nú svo. Við höfum séð oft og tíðum svona tillögur í lagafrumvörpum og þær verið samþykktar sem lög frá hv. Alþingi, en það hefur komið lítið út úr því þegar hefur átt til að grípa. Ég tel að hér sé allt of laust um hnútana búið. Það þurfi að binda það frekar að ríkissjóður sjái fyrir því að fjármagn verði til til að fjármagna þá flugmálaáætlun sem hér er lagt til að verði framkvæmd, þ.e. tíu ára áætlunina. Með sértekjunum hefst það ekki og með svona yfirlýsingu í lagabókstaf hef ég litla trú á að staðið verði við það. Við höfum séð hvað er að ske í sambandi við vegina. Við vorum með beint ríkisframlag í fyrra. Ætli það hafi ekki verið 600 millj. eða svo. í hitteðfyrra um 900 millj. og nú erum við komin niður í núll. Við höfum því lagt til, ég og hv. þm. Kolbrún Jónsdóttir, að 16. gr. orðist svo: Til greiðslu kostnaðar samkvæmt flugmálaáætlun skal auk þeirra tekna sem aflað verður samkvæmt ákvæðum laga þessara veita sérstakt framlag á fjárlögum sem nemur a.m.k. þriðjungi þeirra tekna. Hv. 11. landsk. þm., formaður okkar ágætu samgn., nefndi í framsöguræðu sinni að þessi till. væri harla ónákvæm. Hann færði engin frekari rök að því - 

Hvað ætli sá maður hafi heitið?

Hann heitir Pétur Einarsson flugmálastjóri. Þær tölur sem hv. þm. var að tíunda voru þær tölur sem Pétur Einarsson hefur lagt fyrir okkur og við tökum sæmilega trúanlegar. Ég trúi því ekki að hv. þm. sé að breyta þeim tölum sem hafa verið lagðar fyrir okkur í nafni ráðuneytisins og Flugmálastjórnar. Þessi tala fyllir upp í fjárþörfina 1/3 á móti sértekjunum í tíu ára áætluninni. En við tökum reyndar fram að það megi hafa það meira, við segjum: a.m.k. Ég veit að þetta verður nægjanlegt ef svipaður hugsanagangur verður hjá næstu ríkisstjórn og það er gott ef hún stendur við það. Ef hún verður skipuð svipuðu liði og hefur verið síðasta ríkisstjórn og haft svipaða afstöðu til uppbyggingar flugvalla og annarra samgöngumannvirkja á landinu er þetta nægjanlega stórt og nægjanlega mikið til að standa vel fyrir sínu í sambandi við uppbyggingu og það að byggja upp samkvæmt þeirri áætlun sem við erum að ræða um, þ.e. tíu ára áætlun um uppbyggingu flugvalla á landinu.



Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. 11. landsk. þm. fyrir hans formennsku í þeirri nefnd sem hafði þetta mál til meðferðar. Það er tilbreyting út af fyrir sig að ég þakki hv. þm. Hann hefur kallað menn fyrir og unnið mjög vel að þessum málum eins og reyndar oft áður þannig að ég sé sérstaka ástæðu til að nefna það hér. Auðvitað er ánægjuefni að það skuli koma fram nú frv. til laga um flugmálaáætlun og fjáröflun í flugmálum. Um I. kafla frv., sem er um flugmálaáætlun, er allt gott að segja. En eins og fram kom í ræðu eru strax komnar athugasemdir við þá flokkun sem á sér stað milli flugvalla. Það er athugasemd frá Húsavíkurkaupstað þar sem þeir gagnrýna að Aðaldalsflugvöllur skuli vera flokkaður í flokk 2. Hér erum við fyrst og fremst að ræða um frv., en ekki um þá áætlun sem þar er að baki, en ég vildi nefna að menn hafa vissulega athugasemdir við þá áætlun en ég held að að meginhluta til sé hún mjög góð. Ég held að samt sé nauðsynlegt, þegar hún verður lögð fram, trúlega í mjög svipuðu formi og hér er, fyrir næsta þing og vonandi nýja stjórn að það verði tekið tillit til þeirra athugasemda sem fram koma og efast ekkert um það. II. kafli er um fjáröflun í flugmálum. Eins og fram kom hjá síðasta ræðumanni er þetta ekki fyrsta málið sem við sjáum sem er í sjálfu sér allt of seint borið fram til þess að það virki trúverðugt að núverandi ríkisstjórn standi heils hugar að þessu máli þar sem ekki er hægt að hefja þessar framkvæmdir nú í ár, ekki er hægt að innheimta þessa skatta í ár þrátt fyrir að frv. var tilbúið í ágúst á s.l. ári og allt þannig sniðið og reiknað með því að framkvæmdir gætu hafist á yfirstandandi ári. Ég tel þetta veikasta þátt frv. og mjög veikt fyrir hv. 11. landsk. þm. að mæla fyrir þessu frv., sem er vissulega ætlað næstu ríkisstjórn að framfylgja og standa á bak við, því það er enginn vandi að ætla mönnum að borga ef maður þarf ekki að borga sjálfur, það er enginn vandi að leggja á skatta í framtíðinni. Núverandi ríkisstjórn hefur verið mjög dugleg í þeim efnum með því að hafa mikinn halla á fjárlögum því eins og hvert mannsbarn veit þá er halli á fjárlögum aðeins frestun á hækkun skatta því auðvitað þarf að greiða þann halla, það þarf að greiða það sem hér er ætlast til að fari í framkvæmdir. Ef við lítum á það framkvæmdafé sem er á þessu ári, 69,4 millj. kr., til framkvæmda á flugvöllum, en flugvallaskatturinn einn og sér gefur 117 millj. kr. í ríkiskassann, þá sér hver og einn að það er ekki einu sinni það sem farþegar greiða sérstaklega í flugvallaskatt sem hægt er að nýta til framkvæmda í flugvöllum. Nú er lofað bót og betrun. Raunar felst í þessu líka skattahækkun til viðbótar þeim sköttum sem nú eru innheimtir. Annars vegar er það töluverð hækkun á flugvallaskatti innanlands sem reiknað er með í frv. að fari upp í 100 kr. miðað við verðlag fyrir rúmu ári, en með þeim prósentuhækkunum sem hv. 11. landsk. þm. notaði áðan eru þessar 100 kr. 118 kr. í dag. Ég gat ekki fest alveg reiður á hans tölum vegna þess að hann talaði um að flugvallaskatturinn mundi nema 109,9 millj. kr. á yfirstandandi ári, en í fjárlögum er reiknað með 117 milljónum þannig að þarna er ekki stuðst við sömu forsendu. Ég hefði viljað að verðlagsforsendur þessa frv. væru færðar strax upp á núverandi verðlag. Ef það þætti of mikið að hækka flugvallaskattinn um 18% er það allt of mikið að hækka hann í júní eða júlí á þessu ári upp í jafnvel 20%. Við erum að tala um 750 kr. á hvern farþega sem fer á milli landa, en sú upphæð er í raun 900 kr. Þannig er alveg sama um hvaða gr. frv. við erum að ræða, það er hvergi sú tala sem er raunveruleikinn í dag. Ég hefði talið, og það kom líka fram hjá mörgum viðmælendum á þeim fundum sem við sátum og ræddum þetta mál, að það er mjög slæmt að hækka flugvallaskatt í stórum stökkum vegna þess að þá verður fólk meira vart við það, ef svo má segja, og það koma meiri mótbárur. Þetta er óvinsæll skattur og skattur sem ég hef í raun og veru haft ímugust á. En þegar við lítum til þeirra þarfa sem við höfum í þessum málum hér á landi getur maður ekki í öðru orðinu sagt: það má ekki skattleggja fólk, en í hinu orðinu sagt: við verðum að framkvæma. Þannig er ég fyrir mitt leyti tilbúin að samþykkja þessa hækkun þó ég hefði kosið að þetta mundi ekki koma í einu stökki. Til að gera mér betur grein fyrir því hvernig þessum málum er háttað í nágrannaríkjum okkar fékk ég yfirlit yfir flugvallaskatt í öðrum ríkjum og satt best að segja brá mér svolítið þegar ég fór að fletta þessu plaggi fyrst til að byrja með því að það eru þar ríki sem ekki eru mjög oft nefnd í daglegu tali, eins og Angóla og minni ríki, Brasilía og annað slíkt. Þegar ég fór að skoða þetta betur sá ég að okkar nágrannaríki, t.d. Danmörk, Noregur og Svíþjóð, hafa þennan skatt á og þó nokkuð hærri en við erum að ræða um hér. Ég held því að sú gagnrýni sem fram hefur komið á þennan skatt hafi kannske ekki við eins mikil rök að styðjast og maður hefði haldið áður en maður kynnti sér hvernig þessu er háttað í okkar nágrannaríkjum. T.d. í Danmörku er þessi skattur 300 dk. sem eru rúmar 1700 íslenskar. Noregur er með 200 nk. og Svíþjóð með 300. Ég tel því að hér sé ekki of langt gengið þrátt fyrir að stór stökk séu hættuleg. En annað var það í sambandi við þennan skatt. Ef maður ber saman við Norðurlöndin eru börn yfirleitt undanþegin þessum skatti frá 12-14 ára, misjafnt eftir löndum. Það hefði kannske verið umhugsunarefni hvort við hefðum átt að hækka skattinn aðeins meira á þeim fullorðnu en sleppa börnunum. Það er rétt til umhugsunar og ég hef ekki lagt fram neina tillögu um það efni. Mikil umræða spannst um eldsneytisskatt eins og hér hefur komið fram og töldu flugfélögin af og frá að væri hægt að leggja slíkan skatt á. Í fyrsta lagi þyrfti að endurnýja flugvélakost flugfélaganna og þau mundu ekki bera slíka skattlagningu. Í öðru lagi kom fram að milliríkjasamningur er í gangi og þetta hefði brotið í bága við hann. En síðan kom líka fulltrúi frá olíufélögunum og þegar hann sagði okkur að þeir ætluðu vegna framkvæmda á Keflavíkurflugvelli að áttfalda afgreiðslugjald, sem rennur til olíufélaganna og nemur heldur lægri upphæð en við erum að tala hér um, sá ég ekki hættuna svo brýna því að ekki var nefnt í því sambandi að við ættum á hættu að flugvélar mundu ekki lenda á Íslandi vegna þeirrar skattheimtu. Niðurstaðan varð því sú að þetta gjald verður innheimt af olíufélögunum og reyndar voru fulltrúar frá þeim ekki kallaðir til fundar við nefndina, enda gátum við fyrir fram sagt okkur að þeir yrðu ekki hrifnir af þessari skattheimtu. Eflaust koma mótbárur þaðan, en mér finnst þær byggðar á veikum grunni ef þeir sjálfir ætla sér að hækka afgreiðslugjöld til að standa undir fjárfestingu sem þeir sjálfir eru að framkvæma og afskrifa að mínu mati á mjög skömmum tíma. Eins og kom fram hjá þeim eru þetta framkvæmdir upp á 100 millj. og ef maður reiknar þennan skatt þeirra varlega miðað við það bensín sem þeir selja mundu þeir afskrifa þetta jafnvel á sex árum. Það er því mjög skammur tími og minni hækkun mundi duga þeim til að afskrifa sínar framkvæmdir. Við höfum lagt fram brtt., eins og fram hefur komið og hv. 4. þm. Vesturl. ræddi um áðan, við 16. gr. frv. þar sem ríkið er skuldbundið til að leggja fram a.m.k. þriðjung þeirra tekna sem aflast með skattheimtu þeirri sem hér er lögð til. Ég skildi ekki þær tölur sem hv. 11. landsk. þm. nefndi áðan. Hann nefndi, ef ég man rétt, að þetta mundi þýða um 40 millj. kr. framlag úr ríkissjóði. Hann leiðréttir mig ef það er rangminni. En það er svo sem skiljanlegt þegar við erum að reikna út frá mismunandi verðlagi. Mér reiknast til að þetta séu um 78 millj. miðað við núverandi verðlag og þær upplýsingar sem hann gaf sjálfur. Ég man ekki svo nákvæmlega þessar tölur, en ég held að ég hafi skrifað þær einhvers staðar niður hjá mér. Miðað við þá heildarskattlagningu sem hann nefndi, 28,7 millj. kr. flugvallagjald innanlands, 109,9 í millilandaflug og 31,7 millj. kr. í sérstakt gjald, reiknast mér til að það séu 78 millj. sem ríkið þyrfti að leggja á móti ef það væri a.m.k. þriðjungur í viðbót við það sem skattheimtan leggur til. Þriðjungurinn vex í hlutfalli við vísitölu eins og annað í þessu frv. Því miður er hæstv. ráðh. ekki hér til að svara þeirri spurningu sem ég hefði viljað beina til hans varðandi framkvæmd á þessum lögum. Þegar ég gagnrýndi að það væri miðað við vísitölu fyrir ári kom fram hjá hv. 11. landsk. þm. á fundi að það væri í valdi ráðherrans að hækka þetta í minni skömmtum, en upp í fulla vísitölu. Það er að vísu rétt, en við höfum gengið út frá því að hér væri um að ræða rauntölur en ekki um duttlunga sérhvers ráðherra sem með þessi mál fari. Ég held að það sé mjög brýnt að við séum hér að fjalla um skatt sem á að innheimtast en ekki skatt sem einhver hefur leyfi til að innheimta ef honum sýnist svo. Eins og ég nefndi áðan komu mjög miklar mótbárur frá flugfélögunum, sérstaklega þó þeim stærri. Fulltrúar minni flugfélaga bentu á að það ákvæði um undanþágu frá bensíngjaldi eða sérstöku gjaldi, eins og það heitir nú, innan sama landsfjórðungs gæti orðið erfitt í framkvæmd, enda getur maður rétt ímyndað sér það sjálfur. Ef t.d. er áætlun frá Akureyri til Þórshafnar og þaðan til Vopnafjarðar er undanþága til Þórshafnar en ekki til Vopnafjarðar. Ég hefði viljað að þarna hefði verið farin önnur leið. Annaðhvort hefðu minni flugfélög úti á landi verið undanþegin að mestu eða hálfu leyti þessu gjaldi. Það hefði verið lækkað og þá komið yfir heildina því að þetta kemur mjög misjafnlega niður á flugfélögum. Það er Flugfélagið Ernir sem flýgur mest innan sama landsfjórðungs. Það flugfélag flýgur mest innan sama landsfjórðungs og auðvitað nýtur það góðs af þessari niðurfellingu. Ég er alls ekki að sjá ofsjónum yfir því og tel að það flugfélag búi við þannig aðstæður að það hafi misst allmikið þegar felldir voru niður styrkir til sjúkraflugs, en það fékk stærstan hlutann af þeim styrkjum, enda kom fram á fundum nefndarinnar að menn voru ekki alls kostar sáttir við að missa þann styrk og telja sig reyndar hafa fulla þörf fyrir að ríkið hjálpi til við rekstur miðað við þær aðstæður sem þeir búa við á Vestfjörðum. Ég tek fyllilega undir það. Það á ekki heima í þessu frv. í sjálfu sér, en það sakar ekki að minnast á það hér, því að það er þessi sama nefnd sem fjallar um styrki til samgöngumála víðs vegar um landið og það eru þá aðallega flóabátar og snjóbílar sem hafa átt greiðan aðgang að nefndinni, en það mætti vissulega athuga hvort samgöngur í lofti ættu ekki heima undir þeim lið líka. Eins og ég kom að áðan er hér verið að leggja á skatta fyrir næstu ríkisstjórn sem mun eflaust taka við eftir kosningar. Við verðum bara að vona að hún standi við þá áætlun sem hér er þrátt fyrir að vissulega verði sú ríkisstjórn að velja og hafna. Ef það yrði sama ríkisstjórn og nú situr yrði ég ekki hissa þó að það yrðu á ýmsum stöðum orðin núll næsta haust. Það er ekki lengra síðan en í gær að við vorum að ræða um vegáætlun. Þar er núll 1987, en það á að hlaupa upp í 1360 millj. á næsta ári. Þannig eru núllin fljót að stækka, en það er líka fljótlegt að skera niður. Ég hef enga trú á öðru, ef núv. ríkisstjórn heldur áfram völdum á þessu landi, en hún hlaupi í sitt fyrra horf þó að það verði ekki til neins annars en að búa til falleg kosningaplögg fyrir næstu kosningar þar á eftir. Það er ekki hægt að horfa upp á það daglega að hér komi inn mál sem kosta fleiri milljarða í framkvæmd, eru lögð fram á síðustu dögum þess þings sem er að ljúka störfum og er komið að kosningum, og trúa þeim tölum sem þar standa. T.d. framkvæmdir í hafnamálum hljóða upp á 500-600 millj. fyrir árið 1988 í þeirri þáltill. sem hér hefur verið lögð fram, en eru um 192 millj. kr. á árinu 1987. Það er því stutt á milli stóru stökkanna hjá ríkisstjórninni og eflaust til þess eins gert að dreifa þessum fallegu áætlunum fyrir næstu kosningar. Hér hefur verið minnst á fæðingarorlof í þessu sambandi og þrátt fyrir að það eigi enga samleið með flugmálum í sjálfu sér sakar ekki að nefna þær fjárhæðir sem þar komu fram og ég heyrði fyrst hjá síðasta ræðumanni. Það eru á milli 300 og 400 millj. ef ég hef heyrt rétt. Allt er þetta spurning um fjármagn og hvernig við skiptum fjármagni. Við getum ekki endalaust skattlagt þegna þessa lands og ráðstafað slíkum sköttum. Við verðum einfaldlega að velja og hafna í bæði félagslegum þáttum og framkvæmdaþáttum. Ég verð að segja fyrir mitt leyti að þó að þetta sé allt saman mjög brýnt og þarft, ekki síst að auka rétt mæðra og feðra til að taka fæðingarorlof, eyðum við ekki þeim fjármunum tvisvar. Það verður að minnka á einum staðnum. Ef ég má leyfa mér að gera samanburð held ég að það verði annaðhvort að minnka til vegamála eða hafnaframkvæmda ef við ætlum að eyða 300 og eitthvað milljónum í aukið fæðingarorlof. Ég mundi styðja að það yrði skorið af til að koma á meiri réttindum í þeim efnum. En við getum ekki í sama orðinu sagt: Alls staðar meira fé og hvergi neinn niðurskurð. Það eru staðreyndir sem blasa við. 

Raunsæ.

Já, svolítið raunsæ, hv. 11. landsk. þm. Þrátt fyrir þetta allt saman, sem ég hef nefnt núna, held ég að við getum ekki látið hjá líða að krefjast þess að ríkisvaldið standi við sinn hlut, sem ríkisvaldinu er ætlað, til að fjármagna þessa framkvæmdaáætlun sem er til tíu ára. Eftir það tíu ára tímabil er ekki þörf á þessu mikla fjármagni í þennan lið. Því hefði mátt vera sólarlagsákvæði í þessum lögum um að eftir tíu ár yrðu þau endurskoðuð. Sem betur fer lýkur þessum framkvæmdum eins og öðrum. En ástand flugvalla hér innanlands er með þeim hætti að stórhættulegt telst. Það eru sem betur fer ekki mörg slys sem af hljótast. Það er að mínu mati fyrst og fremst vegna þess að við eigum mjög góða og örugga flugmenn sem kunna á þær aðstæður sem við búum við. En fólk gerir líka meiri kröfur til þess aðbúnaðar sem það hefur, bæði á flugvöllum og annars staðar. Víða um land þurfa farþegar að sitja í bílum sínum vegna þess að það skúrskrifli sem stendur við flugvöllinn rúmar ekki nema örfáar hræður. Það er ekki hægt að líða til frambúðar. Við erum að laða ferðamenn til landsins og ætlum að fjölga þeim til að fá meiri tekjur í ríkiskassann. Við verðum jafnframt að hlúa að þessari tegund samgangna eins og öðrum, bæði með því að bæta útlit og aðstöðu á flugvöllum og flugöryggi. Virðulegi forseti. Ég held að ég sé að mestu leyti búin að koma að þeim atriðum sem mér hefur fundist þurfa að leggja áherslu á og endurtek að hér er um gott mál að ræða sem ég styð þrátt fyrir að hér sé um að ræða skattahækkun sem vissulega bitnar mjög á landsbyggðarfólki. Hún gerir það. En ég held að landsbyggðarfólk borgi þessa skatta með ánægju vegna þess að hér er um það miklar framkvæmdir að ræða sem búa betur í haginn fyrir það fólk. Þar af leiðandi sé það sátt við þá skattlagningu sem hér er farið fram á. Það kom fram hjá hæstv. ráðh. við 1. umr. þessa máls að flugvallaskattur innanlands átti að vera sérmerktur í flugstöð í Reykjavík. Hann felldi það niður úr þessari áætlun. Ég tel það til bóta. Þrátt fyrir að það sé of þröng aðstaða á Reykjavíkurflugvelli er stutt til heimahúsanna yfirleitt. Það er stutt, ef þarf að bíða, eins og oft kemur fyrir, kannske 3-4 tíma, og fólk getur einfaldlega farið heim. En úti á landi er það víða þannig að það er langt frá flugvelli og heim. Það held ég þurfi að leggja áherslu á. Mér finnst að þurfi að leggja áherslu á fyrst og fremst uppbyggingu á landsbyggðinni áður en við komum að því sem er í Reykjavík. Við búum þó alla vega við sæmilega aðstöðu á Reykjavíkurflugvelli miðað við aðra flugvelli landsins.



Virðulegi forseti. Mér finnst satt að segja að þeir virðulegu alþm. sem hér hafa talað séu of viðkvæmir fyrir næstu alþingiskosningum. Ekki veit ég hvernig kann að standa í bólið hjá þeim sem þar taka þátt í leik, en ekki finnst mér hins vegar þessi umræða vera sterk. Það verð ég að segja. Það er talað um með mikilli vorkunnsemi að Egilsstaðabúar þurfi að fara að greiða flugvallagjald. Ég held að þetta sé álíka hátt flugvallagjald og var lagt á þá, þegar búið er að framreikna það, það hefur staðið lengi óbreytt, og man ég ekki eftir neinni vorkunnsemi frá þeirri tíð. Mér finnst líka einkar athyglisvert, þegar verið að tala um kosningamál, þegar verið er að tala um þau málefni sem hæstv. samgrh. hefur lagt fyrir. Ég fæ ekki séð að það sé hægt að líta á þau þannig því að t.d. varðandi vegáætlun er einungis skipt mörkuðum tekjustofnum. Því hygg ég að sé hægt að finna fordæmi fyrir, og m.a. frá þeim tíma sem vinstri flokkarnir hafa stjórnað á Alþingi, að hafi verið skipt meira en mörkuðum tekjustofnum. Það er eins með hafnaáætlun sem hér hefur verið lögð fram til kynningar á Alþingi og m.a. stjórnir hafnanna skv. hafnalögum eiga eftir að fjalla um. Hún er vitanlega ekki lögð fram hér nema til kynningar. Ég hygg að það hefði þótt óviðeigandi að þeirri skyldu hefði ekki verið sinnt að kynna hana á Alþingi jafnhliða því að hún væri lögð fyrir stjórnir hafnanna eins og vera ber skv. hafnalögum. Þannig er það að vissulega hefði verið auðvelt að setja upp meiri kosningaprógrömm í kringum þessar áætlanir en gert hefur verið. En ástæðan fyrir því að ég fór sérstaklega að kveðja mér hljóðs byggist á þeim talnaforsendum sem frv. byggir á og þá sérstaklega með tilliti til þess að skýra betur afstöðu mína og meiri hlutans til þeirrar tillögu sem hér hefur verið lögð fram um að skilyrða ríkissjóð til að leggja fram ákveðið fjármagn í þessa flugvallaáætlun. Skal ég reyna að hafa þetta bærilega skýrt. Miðað við þær tölur sem eru birtar í frv. og eru orðnar ríflega ársgamlar þyrfti 56,6 millj. úr ríkissjóði. Ef tölurnar eru hins vegar framreiknaðar til núvirðis og þá bæði kostnaðurinn við áætlunina og líka tölurnar væri þörf ríkissjóðs 65,7 millj. kr. Þessar tölur eru byggðar, eins og ég sagði áðan, á farþegafjölda frá árinu 1985. Rauntölur sem fjárlagagerðin byggist á miðað við það sem var inn komið níu fyrstu mánuði ársins að viðbættri hækkun um 6,5% gefur hins vegar til kynna hver fjárlagatalan er. Það er einfaldlega það sem ég var að segja frá. Ef þær forsendur væru lagðar til grundvallar, þ.e. forsendur fjárlaga sem byggðust á rauntölum fyrstu ellefu mánuði ársins, væru tekjurnar af flugvallagjaldinu, sem hafa runnið til ríkissjóðs, 136 millj. kr. og þar með lækkaði fjárlagaþörfin úr ca. 66 millj. kr., eins og hún er og ég hef áður lýst, niður í 40 millj. kr. Hér er einfaldlega um nýrri viðmiðun að ræða en frv. gerir ráð fyrir. Þá er ekki gert ráð fyrir neinum uppreikningi öðrum en verðlagsuppreikningi, ekki magnuppreikningi á aðra tekjuliði sem frv. kveður á um þannig að þessi mismunur, miðað við fjárlagaforsendur, yrði m.a.s. innan við þessar 40 millj. Þetta er einfaldlega það sem ég var að bera saman áðan og ber hagsýsluna fyrir. En þetta skiptir í rauninni ekki máli að öðru leyti en því að auðvitað kemur það í hlut ríkissjóðs og vitanlega verður tekin um það ákvörðun þegar fjárlög eru afgreidd hverju sinni hvað mikið þarf að koma úr ríkissjóði til að jafna markaða tekjustofna annars vegar og útgjöld flugmálaáætlunar hins vegar. Þetta er það sem verður tekin ákvörðun um við fjárlagagerð og það er nákvæmlega sama hvaða skuldbindingar verða settar inn í þetta frv. gagnvart ríkissjóði. Það er út af fyrir sig rétt og staðfestir þetta, sem hefur komið fram hjá hv. þm. Skúla Alexanderssyni, að svona viðmiðanir hafa oft og tíðum reynst haldlausar, en það er hins vegar hægt að nefna um það dæmi að áætlanir ekki mjög ósvipaðar þessum hafa haldið sínum hlut. Það er hægt að nefna um það fleiri en eitt dæmi þó að ég geri það ekki hér. Þetta fannst mér nauðsynlegt að kæmi fram við umræðuna þannig að menn gætu fengið að vita á hvaða talnagrunni ég hef byggt minn málflutning.