Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. er lagt til, að 21 karli og 21 konu, eða samtals 42 mönnum, verði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Allmargar umsóknir um ríkisborgararétt höfðu borizt dómsmrn. Af allshn. beggja þd. voru valdir 4 menn, tveir úr hvorri n., til að athuga og yfirfara þessar umsóknir og gera till. um, hverjir skyldu meðteknir og hverjum skyldi hafnað. Við það val var farið eftir reglum, sem birtar eru á þskj. 333 og óþarft er að rekja frekar, enda eru þær byggðar á reglum, sem áður hefur verið beitt, er settar voru af allshn. beggja þd. á árinu 1955. Frv. er reist á niðurstöðum þessara 4 manna. Fjallaði frv. upphaflega um 32 menn, en í meðförum Nd. var bætt við 10 mönnum samkvæmt umsóknum, sem bárust, eftir að frv. var lagt fram. Nær frv. því nú til 42 manna, en alls höfðu 50 manns sent umsóknir, og hefur því 8 manns verið hafnað. Allshn. Ed. hefur athugað frv. og er sammála um að mæla með, að það verði samþ. óbreytt. Einn nm., hv. 11. þm. Reykv., hefur þó fyrirvara varðandi 2. gr. frv., en þar er það skilyrði sett eins og áður, að þeir, sem heita erlendum nöfnum, skuli þó ekki öðlast íslenzkan ríkisborgararétt með þessum lögum, fyrr en þeir hafa tekið sér íslenzk nöfn skv. lögum um mannanöfn. Meiri hluti n. vildi halda þessu ákvæði óbreyttu, svo sem gert hefur verið í samsvarandi lögum um mörg undanfarin ár.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. og frsm. n., hv. 9. landsk., minntist á, hef ég fyrirvara um 2. gr. þess frv., sem hér liggur fyrir, og vildi gera grein fyrir honum með örfáum orðum. Ég hef ávallt verið andvígur því, að það væri gert að skilyrði fyrir því að öðlast íslenzkan ríkisborgararétt, að menn skiptu um nafn og tækju upp nýtt íslenzkt nafn í samræmi við lögin um mannanöfn. Ég tel það óeðlilegt, að slíkt skilyrði sé sett fyrir því, að íslenzkur ríkisborgararéttur sé veittur. Það er mörgum mönnum mikið tilfinningamál að geta áfram haldið því nafni, sem þeir ef til vill eru búnir að bera um langa ævi, en fyrir utan það getur það fyrir marga verið fjárhagslegt atriði að vera þannig neyddir til þess að skipta um nafn. Þess munu ýmis dæmi á undanförnum árum, og ef til vill kannast ýmsir hv. dm. við það dæmi af erlendum málakennara, sem hafði verið búsettur hér í Reykjavík um margra ára skeið og naut mikillar aðsóknar og vinsælda sem slíkur, að honum var gert að skipta um nafn samkvæmt þessum lögum og verður þá að auglýsa kennslu sína undir nafni, sem enginn kannast við. Þau höfuðrök hafa verið borin fram fyrir því að halda þessu ákvæði, að íslenzkri tungu gæti að einhverju leyti stafað af því hætta, ef íslenzkir ríkisborgarar bæru erlend nöfn. Ég tel nú satt að segja, að úr þessu hafi verið of mikið gert. Í fyrsta lagi má á það benda, að þó að það sé gert að skilyrði fyrir því að öðlast íslenzkan ríkisborgararétt, að menn taki upp íslenzkt nafn, þá komumst við aldrei fram hjá því, að eftir sem áður verða erlend nöfn notuð mikið í íslenzkri tungu. Bæði er það fjöldi manna, sem áfram ber erlend nöfn, og auk þess er fjöldi manna búsettur hér í landinu, sem er ekki íslenzkir ríkisborgarar, fyrir utan það, að auðvitað verður að nota erlend nöfn, þegar talað er um útlenda menn. Í öðru lagi má á það benda, að þeir fáu menn, sem öðlast ríkisborgararétt á hverju ári, eru tiltölulega mjög litill hluti þess mannfjölda, sem íslenzku þjóðinni fjölgar um á hverjum tíma. Og víst er um það, að í öðrum löndum mun það yfirleitt ekki tíðkast, að þetta skilyrði sé sett fyrir því að öðlast þarlendan ríkisborgararétt. Það má t.d. nefna sem dæmi í þessu sambandi, að ekki mun kunnugt um, að það sjónarmið hafi komið fram í Svíþjóð, að sænskri tungu stafaði af því sérstök hætta, þó að menn með finnskum nöfnum gerðust sænskir ríkisborgarar, og mun engum Svía hafa dottið í hug að gera það að skilyrði fyrir ríkisborgararétti þeirra, að þeir skiptu um nafn. Sænskan og finnskan munu þó miklu óskyldari tungur en íslenzkan og tungur þeirra nágrannaþjóða okkar, sem yfirgnæfandi meiri hluti þeirra manna, sem sækir um íslenzkan ríkisborgararétt, tilheyrir. Ég tel fyrir það fyrsta, að þessi röksemd sé ekki ákaflega veigamikil, en jafnvel þó að á hana væri fallizt, þá tel ég, að þá millileið mætti t.d. fara að skylda börn þeirra manna, sem fá íslenzkan ríkisborgararétt, til þess að taka upp íslenzk nöfn. Þá væri komið í veg fyrir, að þessi nöfn festust í málinu áfram. En auðvitað er það allt annað fyrir börn þessara manna, sem alin eru upp í íslenzku umhverfi, að taka upp íslenzk nöfn heldur en fyrir mennina sjálfa. Þetta eru meginrökin fyrir mínu sjónarmiði í þessu sambandi. Árið 1957, eða fyrsta þing fyrra kjörtímabils, varð ég til þess ásamt nokkrum fleiri hv. þm. að bera fram till. um það, að 2. gr. þessa frv. yrði breytt. Sú till. var felld þá með nokkrum atkvæðamun í Nd., og þar með töldum við andstæðingar þessa ákvæðis að málið hefði verið afgert á því kjörtímabili, og var því ekki hreyft framar. Nú er hins vegar komið nýtt þing, og þar sem þetta mál er eðli málsins samkvæmt ekki flokksmál, þá var auðvitað fyrir fram óvissa um það, hvernig hið nýkosna Alþ. mundi líta á þetta mál, og á það sjónarmið get ég út af fyrir sig ekki fallizt, að vegna þess að þetta sé einu sinni komið í lög, þá verði það að halda áfram að standa í lögum. Það er nú einu sinni höfuðtilgangur setu okkar á hinu hv. Alþ. að breyta gildandi lögum, þegar talin er ástæða til þess. En með tilliti til þess, hve nú er orðið áliðið þings og telja má víst, að um þetta atriði mundu eins og oft áður verða miklar deilur, þannig að frv. í heild gæti verið stofnað í nokkra hættu, ef farið yrði að deila um þetta atriði hér, þá hef ég fallið frá því að sinni að bera fram brtt. um þetta, en áskil mér allan rétt í því efni í framtíðinni.



Herra forseti. Eins og hv. þdm. mun kunnugt, hefur Alþ. að undanförnu samþ. fríðindi svipuð þeim sem hér er um að ræða, til handa ýmsum happdrættum, sem rekin hafa verið í þágu málefna, sem talin hafa verið til almenningsheilla. Fjhn. hefur athugað þetta frv. og telur, að það happdrætti, sem hér er um að ræða, símahappdrætti Styrktarfélags lamaðra og fatlaðra, fullnægi þeim skilyrðum, sem eðlileg verða að teljast að fullnægt sé, til þess að þessi fríðindi séu veitt, og mælir því einróma með því, að þetta frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. þetta er flutt af heilbr.- og félmn. að beiðni félmrh, og fylgdi því svofelld grg., sem er örstutt og ég vil leyfa mér að lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Komið hafa í ljós annmarkar á ákvæðum laga um innheimtu iðgjalda til lífeyrissjóðs togarasjómanna. Nokkur togarafélög hafa eigi staðið skil á gjöldum, og hefur orðið að innheimta gjöldin með lögsókn. Hafa tveir togarar verið auglýstir til uppboðs vegna vanskila við ýmsa kröfuhafa, þ. á m. lífeyrissjóð togarasjómanna. Er mjög tvísýnt, hvort sjóðurinn nær kröfum sínum, því að skuldir munu allmiklu meiri en eignin. Lífeyrissjóðurinn hefur ekki tök á því að fyrirbyggja skuldasöfnun, þar sem tryggingin er lögboðin, og þykir því eðlilegt, að hann fái lögveð í hlutaðeigandi skipi.“ Til viðbótar má geta þess, að síðan þetta er ritað, hefur komið til uppboðs á einum togara, og er því talið, að aðkallandi sé að fá þetta frv. samþ. sem fyrst, svo að ekki komi til tapa. Nefndin hefur rætt þetta frv. milli umr. og mælir eindregið með því, að það verði samþ.



Herra forseti. Eftir að mál þetta var síðast rætt hér í þessari hv. d., og þá sætti það nokkurri gagnrýni um ýmis atriði, eins og hv. þdm. væntanlega muna, þá hefur heilbr.- og félmn. enn haft málið til meðferðar á nokkrum fundum. Árangur eða niðurstöður af hinum nýju athugunum n. birtast á þskj. 393, sem eru brtt., sem n. flytur og er sammála um. Heilbr.- og félmn. telur og væntir þess, að hv. þdm. fallist einnig á þá skoðun, að það væri nánast fjarstæða eða það stappi nærri fjarstæðu að leggja þann 10 kr. skatt á, sem ráðgert er í 3. gr. frv. að lagður skuli á húsmæður á aldrinum 18–65 ára og innheimtur skuli með þinggjöldum af innheimtumönnum ríkissjóðs. Ekki þó vegna þess, að þessi skattur sé hár eða tilfinnanlegur, því að því fer vitanlega fjarri, að svo sé, heldur vegna hins, að það liggur í augum uppi, að kostnaður við innheimtu þessa gjalds mundi að öllum líkindum fara fram úr gjaldupphæðinni sjálfri. Það er talið, að í landinu séu 32 þús. húsmæður, sem gjaldskyldar yrðu samkv. 3. gr. frv., og gjaldupphæðin yrði því samtals 320 þús. kr. sem innheimta bæri af 32 þús. gjaldendum. Ég þarf ekki að reyna að lýsa því eða gera grein fyrir því, hversu mikil fyrirhöfn yrði við innheimtu þessa gjalds og við reikningshald á þessu gjaldi og reikningsskil. Ég ræddi mál þetta fyrir nokkrum dögum við Torfa Hjartarson tollstjóra, sem hefur, eins og allir vita, manna mesta reynslu og þekkingu um innheimtu opinberra gjalda. Skoðun hans á þessu máli var sú, að ekki mætti koma fyrir, að skattur slíkur sem þessi yrði í lög leiddur. Stefnan hefur verið sú undanfarin ár að fækka opinberum gjöldum og reyna að gera innheimtu og reikningsskil sem einföldust, þótt að vísu hafi hægt miðað í þeim efnum og margt standi enn þá til bóta, en segja má þó, að nokkuð hafi miðað í þá átt að gera þessa hluti einfaldari en þeir hafa verið. Heilbr.- og félmn. leggur því til með brtt. sinni á þskj. 393, að þessi skattur, sem ráðgerður er í 3. gr. frv., verði felldur úr frv. Í stað þess er gert ráð fyrir í brtt., að frá kvenfélögum og kvenfélagasamböndum komi nokkurt framlag í orlofssjóð, og er það hugsað þannig af n. hálfu, að konurnar sjálfar með sínum alkunna kvenlega dugnaði afli þessa fjár með frjálsum framlögum húsmæðra. Aðrar breyt. í till. n. leiðir beinlínis af þessu og þurfa ekki frekari skýringa við. Ætlazt er til, að ríkisframlagið sé hið sama og frv. gerir ráð fyrir, en heimilt sé þó, að það verði hærra. Um 5. gr. frv. leggur n. til, að brott verði numinn fyrri málsl. síðari málsgr., en hann virðist vera óþarfur og að nokkru leyti villandi, eins og hv. 5. þm. Austf. (PÞ) benti á hér í umr. um daginn. Fleiri athugasemdir tel ég ekki efni til að láta fylgja þessum brtt. að svo komnu.