Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Á siðasta þingi var lagt fram af stj. frv. um þjóðfána Íslendinga. Þessu frv. var vísað til allshn., sem tók málið til rækilegrar athugunar og lagði til, að því yrði nokkuð breytt, en það náði ekki fram að ganga. Þetta frv. er borið fram eins og allshn. gekk frá því á síðasta þingi, og með því er prentað meginmál grg. stj. og nokkuð af áliti allshn. frá síðasta þingi. Ég hygg, að það orki ekki tvímælis, að ekki megi dragast lengur að setja heildarákvarðanir. ekki aðeins um gerð, heldur líka um notkun þjóðfánans og annað, sem meðferð hans varðar. Málið var rætt allrækilega á síðasta þingi, og læt ég nægja að til þess, en legg til, að frv. verði an lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.

*Finnur Jónsson: Ég vil mæla með því, að þetta frv. verði samþ., vegna þess að ég tel, að það sé nauðsynlegt fyrir bæi og þorp að eiga sem allra mest af þeim lóðum og lendum, sem bæirnir standa á. Reynslan hefur líka sýnt, að þeir bæir, sem eiga mest af sínum lóðum og lendum, eru að ýmsu leyti betur stæðir heldur en þeir, sem eiga lítið eða ekkert af þeim. Alþ. hefur á marga vegu stutt að þessu, og mér er kunnugt um, að ríkissjóður hefur selt t.d. Akureyrarbæ þær jarðir, sem að Akureyrarbæ liggja, og það var svo, að bærinn varð að kaupa háu verði jarðarhluta einstakra manna, en fékk ríkisjarðirnar með sæmilegu verði. Hefur þar verið tekin upp sú regla að selja ekki neitt af þessum jörðum, heldur leigja þær út vægu verði til mikils hagnaðar fyrir bæjarbúa. Í ræðu hv. 1, þm. Rang. í gær, þar sem hann mælti á móti frv., kom fram sá mikli misskilningur, að trygging væri fyrir því, að lóðir á Siglufirði lentu ekki í braski, og Hvanneyri væri kirkjujörð og þar með eign ríkisins. Nú hefur þetta því miður ekki verið svo á Siglufirði að undanförnu, því að allar byggingarlóðir á Siglufirði voru útmældar á sínum tíma og leigðar fyrir ákaflega lágt verð, ég held 10–15 kr. hver byggingarlóð. Þessir leigusamningar hafa gengið kaupum og sölum, þannig að lóðabrask hefur átt sér stað á Siglufirði, enda þótt Hvanneyri væri eign kirkjujarðasjóðs, alveg eins og jarðir í eigu einstakra manna. Ég get t.d. upplýst, að þær lóðir, sem ríkisverksmiðjurnar hafa fengið sem leigulóðir, eru allar keyptar - eða leigusamningarnir - margföldu verði við það, sem kirkjan fékk í leigu af lóðunum. Leigan, sem kirkjan fær fyrir lóðirnar, er um 10 kr. á ári, en það hefur komizt svo langt, að þær hafa verið leigðar fyrir 10–12 þús. kr. Vænti ég, að hv. 1. þm. Rang. sannfærist af þessum upplýsingum um það, að það er engin trygging til að koma í veg fyrir lóðabrask, að jörð sé kirkjujörð. Sennilega er það almennt stefna bæjarstjórna í landinu að selja ekki þær lóðir, sem þær eignast í bæjunum, og mun óhætt að ganga út frá því, hvaða flokki, sem bæjarstj. fylgja, að þar séu engir menn, sem óska eftir að gera bæjarlöndin að einstakra manna eign, heldur sé það viðurkennd regla, þó að það sé ekki enn í löggjöf, að bæirnir eigi að eiga þau lönd, sem þeir þurfa á að halda. Eigi að síður vil ég ekki þar með segja, að ekki væri rétt að slá varnagla í þessu frv. um, að bærinn megi alls ekki selja lóðirnar, heldur aðeins leigja þær, og mundi það alls ekki fæla bæjarstj. Siglufjarðar frá þessum kaupum. Enn fremur mætti setja varnagla í frv. gagnvart þeim lóðum, sem síldarverksmiðjur ríkisins standa á, á þann hátt, að þær skuli halda áfram að vera ríkiseign, ef óttazt væri, að Siglufjarðarbær vildi að einhverju leyti þrengja að kosti verksmiðjanna. Það er að vísu svo, að lóðaleigusamningarnir, sem ríkisverksmiðjurnar hafa keypt, gilda flestir í 40–50 ár, svo að enn er ekki að því komið, að þar sé hægt að gera meina breyt., en eðlilegast væri, að Siglufjarðarbær eignaðist þau lönd, sem bærinn stendur á, en lóðaleigusamningarnir féllu niður, jafnskjótt og þeir gengju úr gildi. Ég tel, að eins og frá þessu hefur verið gengið af núverandi eiganda, ríkissjóði eða kirkjujarðasjóði, þá hafi reynslan orðið sú, að lóðir hafi lent í braski, sem er bæjarbúum Siglufjarðar til mikils tjóns, án þess að það hafi gefið ríkissjóði nokkrar tekjur í aðra hönd. Þess vegna mun bezt verða séð fyrir hagsmunum þeirra, sem búa á Siglufirði, án þess að hagsmunir ríkissjóðs séu skertir á einn eða annan hátt, með því, að Siglufjarðarbær eignist Hvanneyri.

*Sveinbjörn Högnason: Hv. þm. Ísaf. hefur leitazt við að sannfæra þm. um, að það sé ekki nægilega tryggt, að lóðir og jarðir fari ekki í brask, þó að ríkið eigi þær. Þetta er í sjálfu sér enginn nýr fróðleikur, að hægt er stundum í braski að nota leigusamning líkt og eignarhald væri að einhverju leyti og verzla með hann eða braska. En hv. þm. Ísaf. hefur ekki tekizt að sannfæra þdm. um, að hættan á braski sé minni eða jafnlítil, ef lóðirnar eru seldar, því að þá mundi það fyrst byrja fyrir alvöru. Við vitum, hvernig farið hefur í Reykjavík: Landið var opinber eign, bæjareign, og hversu miklar eru lóðirnar, sem einstaklingar eru nú búnir að eignast, hve mikið hefur brask hækkað þær í verði, síðan bærinn átti þær, og hver er ávinningurinn? Núna nýlega hef ég heyrt af litlum lóðarskika, sem seldur var í miðbænum og fór á 3 hundruð þús. kr. Dettur nokkrum í hug, að slíkt ástand hefði skapazt, ef ríkið hefði átt og ekki látið landið, sem bærinn stendur á? Hv. þm. Ísaf. segir, að lóðirnar á Siglufirði hafi verið leigðar fyrir 10–15 kr. á ári til ákveðins árafjölda, en einstaklingar, sem leiguréttinn fengu, hafi grætt svo, að skipti tugum þúsunda, á því að selja hann öðrum. Það er aðeins vegna þess, að ríkið hefur ekki verið trútt sinni stefnu að lána ekki lóðirnar til annars en reisa hús u þeim. Og aldrei kaupa menn leigurétt til 50–60 ára eins háu verði í braski og þeir mundu kaupa eignar lóðir. Hv. þm. vill láta afhenda landið bæjarstjórninni, sem mundi ekki standa eins fast móti því og ríkið að selja þær einstaklingum til að braska með. Það væri líka í meira lagi undarlegt að fara að selja lóðirnar undan síldarverksmiðjum ríkisins til þess að láta einhverja græða á þeim síðar. Hver þm., sem fær sig til að fylgja því, hefur meir í huga hagsmuni Siglufjarðar og einhverra annarra aðila en ríkísins. Alþ. ber að gæta hagsmuna ríkisins. Ríkið á t.d. lóðir í Vestmannaeyjum og dettur ekki í hug að sleppa þeim, því að það yrði Vestmannaeyjum til bölvunar. Ég vil skora á n. að taka til athuganar, hve mikilla hagsmuna ríkið á þarna að gæta. Þm. upplýsir, að leiga sé 10–15 kr. af lóð, og bæjarstjórnin í bréfi sínu, að tekjurnar nemi samt sem áður 10–15 þús. kr. alls á ári. Hvað mundu þær þá síðar verða, miðað við þær upplýsingar, sem hv. þm. hefur a.m.k. gefið í skyn um verðmæti lóðanna nú? Mér virðist, að hér sé ekki um afhending neinna smáhagsmuna að ræða.

*Finnur Jónsson: Ég vildi benda hv. 1. þm. Rang. á, að lóðaleigusamningarnir eru yfirleitt þannig úr garði gerðir, að þeir ganga kaupum og sölum og lenda í braski nákvæmlega á sama hátt og um eignarhald væri að ræða, og frv. getur á engan hátt orðið til að ýta undir það brask. heldur er tilætlunin að vinna á móti því. Það er hinn hraparlegasti misskilningur, sem hv. þm. byggir málfærslu sína á, að þetta sé leið til að koma lóðum í brask, en hitt vörn við braski, að láta núverandi ástand haldast. Tveir samflokksmenn hans á Siglufirði eru nú beinlínis orðnir ríkir menn á þessari verzlun með lóðir ríkisins. Það hljómar e.t.v. einkennilega í eyrum hans, en auðvelt að færa fyrir því fullar sannanir. Ég er ekki með þessu að gera neina sérstaka árás á þá menn, sem setið hafa prestar á Hvanneyri, segi bara þessa sögu eins og hún hefur gengið. Hv. 1. þm. Rang. fullyrti, að sá hefði ekki hag ríkisins fyrir augum, sem mælti með þessu frv. Ef ég á að fara að svara þessu, verð ég að segja, að mér þykir hann höggva nokkuð nærri hæstv. dómsmrh., sem hefur eindregið mælt með þessari sölu til bæjarins. Ég er ekki að mæla með neinu öðru en hann mælir með í bréfi til Alþ. og mælir með fyrirvaralaust. Ég vil þó hafa þann fyrirvara, að rétt megi vera að setja ákvæði í frv. um að banna bænum sölu á lóðum, og get fallizt á, að lóðir síldarverksmiðja ríkisins séu undanskildar kaupunum.

*Sveinbjörn Högnason: Hv. þm. Ísaf. kemur nú með þá skýringu, að hann fylgi frv. af því, að dómsmrh. hafi gefið því meðmæli sín. Ég verð að segja, að sjálfur verð ég að hafa mínar skoðanir um frv., hvað sem einhverjum meðmælum líður. Ekki eru þau í grg. frv., og ekki er haft svo mikið við að koma þeim á framfæri hér í þd. um leið og frv. Hv. þm. Ísaf. hefur ekki verið að hugsa um það í þessum umr. að skýra málið sem bezt og færa fyrir því hin raunverulegu rök, sem kynnu að styð ja það, heldur reyna að læða því í gegn, án þess að nokkur taki eftir, hvað er eiginlega í því fólgið. Og af hverju? Af því að málið er í rauninni óverjandi, eins og greinilega kemur í ljós, þegar farið er að kryfja það. Hv. þm. Ísaf. segir, að eins og ástandið er, sé ekki unnt að girða fyrir brask. Vitanlega. En því þá að auka möguleikana fyrir braski? Þegar aðalumkvörtunarefnið er það, að einhverjir tveir framsóknarmenn hafi orðið hlutskarpastir í braskinu á Siglufirði, sýnist aðaláhugamálið vera að koma einhverjum fleiri að krásinni, nú þurfi bærinn að taka við þessu, svo að þessir menn geti grætt meira og 2 eða 4 eða 6 eða 8 af flokksmönnum hans, sem líka vilja hafa putana í grautnum, geti rutt sér þar til rúms í skjóli eftirgefanlegrar bæjarstjórnar. Þegar þm. telur sig geta fallizt á að undanskilja ríkisverksmiðjulóðirnar, - sjálfsagt telur hann það ekki, getur bara fallizt á það til samkomulags, reiknar hann, sem ætti þó að vita, hve gífurlegri aukningu má e.t.v. gera ráð fyrir á landþörf þessa verksmiðjurekstrar, ekki með því, að ríkið héldi eftir öllum þeim lóðum, sem það kann að þurfa í framtíðinni. Hann vill láta ríkið selja, - kaupa svo seinna, þegar einhverjir eru búnir að græða á lóðunum.



Mig rekur minni til þess og vafalaust marga fleiri, að meðan samstarf Framsfl. og Alþfl. var í góðu gengi, stóðu þessir flokkar sameiginlega að því að taka gersamlega fyrir sölu opinberra jarðeigna og lóða, og ekki nóg með það, heldur voru samtök með þeim um að beita sér fyrir, að ríkið notaði sér erfiðleika bænda á þeim árum til að kaupa af þeim jarðirnar, svipta þá sjálfseignarrétti á býlum sínum. Síðan hefur ríkið gert allmikið að þessu, og hugsjón þessara flokka færzt þeim spöl nær marki. Nú bendir þetta frv. til, að orðin sé einhver breyt., veruleg straumhvörf hjá sumum þm. þessara flokka. Tveir framsóknarmenn í Ed. eru meðal flm. þessa frv. um sölu kirkjujarðarinnar Hvanneyrar, sem er mjög verðmæt eign, og hér hefur einn af þm. Alþfl. beitt sér fyrir því sama. Ég álít, að mál þetta eigi að ganga til n., og án þess að ég sé nokkuð að segja um afstöðu mína til einstakra atriða frv. að því búnu, vildi ég lýsa mjög mikilli ánægju minni yfir þeim straumhvörfum, sem virðast vera að gerast í þessum málum. Að því er snertir jarðeignir í sveitum, er það bjargföst sannfæring mín, að tryggingin fyrir framtíð sveitanna liggi að mjög miklu leyti í því, að þar verði sem flestir sjálfseignarbændur, og því fagna ég stefnubreyt.

*Finnur Jónsson: Það er mesti misskilningur hjá hv. þm. Borgf., að fylgi mitt við frv. sýni stefnubreyt. hjá mér eða yfirleitt í Alþfl. Flokkurinn hefur aldrei beitt sér fyrir því, að ríkið eignaðist lóðir, sem kaupstaðir og sveitarfélög ættu, heldur miklu fremur hið gagnstæða. Hann hefur einmitt stutt að því eftir mætti, að kaupstaðirnir eignuðust landið, sem þeir standa á, og lendur, sem þeir þurfa að nytja. Frv. þetta er í fullu samræmi við þá góðu og gömlu stefnu Alþfl. En ríkiseign, sem farið er með á sama hátt og lóðirnar úr landi Hvanneyrar, elur á sér lóðabraskið eins og hver önnur óþrif og á ekki rétt á sér. Það er auðvitað misskilningur hjá hv. 1. þm. Rang., að tilgangur frv. sé aukið lóðabrask, það á að afnema tækifærin til brasksins. Ég var engan veginn að skjóta mér bak við hæstv. dómsmrh. eða hans álit, þótt ég benti þm. þar á ummæli manns, er stendur nær honum en mér.

Skúli Guðmundsson Hv. þm. Borgf. lét orð falla um það, að ríkið hefði notað sér erfiðleika bænda til að ná eignarhaldi á jörðum þeirra. Þetta er ekki rétt hjá þm. Hitt er rétt, að sett voru lög um jarðakaup ríkisins, og þegar ríkið hefur keypt jarðir samkv. þeim, hefur það eingöngu verið, þegar bændur, sem bjuggu á jörðunum, óskuðu eftir því. Þessi jarðakaup hafa forðað því, að margir bændur flosnuðu upp, sem ella hefðu gert það. Hv. þm. Borgf. er kunnugt um þetta. Þessir bændur hafa síðan fengið erfðaábúð á jörðunum með góðum kjörum og tryggt þannig sér og niðjum sínum afnot þeirra í framtíðinni. Það er vitað, að meðal bænda eru mjög skiptar skoðanir um, hvort heillavænlegra sé, að jarðir séu í einkaeign eða þjóðareign. Í löggjöf er nú þessum skoðunum gert jafnt undir höfði. Þeir, sem vilja, geta freistað að eignast jarðir, og þá er sanngjarnt, að ríkið eigi nokkuð af jörðum handa þeim, sem vilja gjarnan vera leiguliðar þess. Þá hefur verið sett löggjöf um erfðaábúð og óðalsrétt, þar sem gert er ráð fyrir, að jarðir séu afhentar mönnum á erfðaleigu, svo að menn geti lið eftir lið notið þeirra umbóta, sem á þeim eru gerðar. Ég hef ekki orðið var við, að fram hafi komið upplýsingar um, að Siglufirði væri nauðsynlegt að fá þessa jörð keypta. Þar sem þetta er ríkiseign, mun ekkert vera því til fyrirstöðu, að ríkið leigi lóðir til almennra afnota. Ég hef ekki fengið neinar upplýsingar um, að knýjandi nauðsyn væri að skipta um eigendur. Þó að ég geti fallizt á, að frv fari til n., sé ég ekki ástæðu til, að frv verði samþ. endanlega, nema fyrir liggi einhverjar fyllri upplýsingar, sem sýna, að ástæða sé til að skipta um eigendur.

* Flm. (Sigurður Kristjánsson): Þetta er einfalt mál og líklega enginn ágreiningur um það. Það er talað um að friða allmikið land í nánd við bæinn og reyna að koma upp ræktun, bæði trjárækt og öðru til prýði, svo að bæjarbúar eigi eitthvert friðland að fara á sér til dægrastyttingar. Land þetta hefur verið kallað Heiðmörk. En bærinn hefði þurft að fá leigt og keypt land hjá jörðum hér í nágrenninu, til þess að land bæjarins verði samfelld heild. Það er samkomulag um það, að landið verði látið af hendi fyrir sómasamlega greiðslu, en það, sem á strandar, er það, að í gildi eru ákvæði, sem banna að selja jörðina Vatnsenda, og því þarf að koma sérstakt ákvæði um, að eignarnám megi fara fram, samkv. mati. Það liggja fyrir um þetta mál bréf frá borgarstjóranum í Reykjavík og Skógræktarfél. Íslands, sem hefur heitið myndarlegri gjöf til stuðnings því, að hugmyndin um friðland Reykvíkurbæjar komist í framkvæmd, og eru bréf þessi prentuð sem fskj. með frv. Ég hef engu við það að bæta, sem þar er fram tekið. Vænti ég, að hv. þd. vilji greiða fyrir málinu og vísi því til allshn.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Frv. það, sem landbn. flytur hér á þskj. 161, er enginn nýr gestur í hv. d., því að sama frv. eða frv. hliðstætt því var flutt hér í d. í fyrra og fór umr., laust gegnum tvær umr., en dagaði þá uppi. Ég vil því skýra frv. nú fyrir hv. dm. og breyt. þær, sem lagt er til, að gerðar verði. Ég skal fyrst geta þess, sem af vangá er ekki tekið fram í nál., að hv. þm. Seyðf. var ekki á fundi, þegar málið var afgreitt, þannig að hann er ekki bundinn við frv. eins og aðrir nm., en hins vegar skal ég geta þess, að fulltrúi Alþfl. í n. í fyrra, hv. þm. V.-Ísf., var frv. þá fylgjandi að mestu leyti. Eins og hv. þm. er kunnugt, voru jarðræktarl. fyrst sett 1923, og er óhætt að fullyrða, að þau hafi síðan verið grundvöllur að öllum ræktunarframkvæmdum í landinu, enda jukust þær stórlega, þegar sú löggjöf var sett. Það mun vera búið að greiða úr ríkissjóði 8–9 millj. kr. í jarðræktarstyrki, eða nærri lætur, að um 1/2 milljón hafi verið greidd árlega að meðaltali. Styrjöldin hefur hins vegar dregið mjög úr framkvæmdum, svo að s.l. ár voru þær ekki nema um 1/3 hluti þess, sem var fyrir stríð. Þetta er ekki nýtt fyrirbrigði: 1914–18, eða á styrjaldarárunum fyrri, var það sama uppi á teningnum. Jarðræktarframkvæmdir minnkuðu þá um meira en helming, og ekki voru þær komnar í sama horf og fyrir stríðið fyrr en 1923–24. Nú er þjóðin í enn meiri hættu en þá. Nauðsyn þess að tryggja framkvæmdir í jarðrækt er enn þá brýnni nú. Og það verður að stuðla að því á allan hátt, að menn rækti landið og það verður bezt tryggt með því, að löggjöfin sé þannig úr garði gerð, að jarðræktarmenn sjái, að þeir njóti réttmæts stuðnings hins opinbera. Það er því ekki að ófyrirsynju, að jarðræktarlögin hafa nú verið tekin til endurskoðunar og reynt að bæta úr helztu göllum þeirra og samræma þau, þannig að allir megi vel við una. Ég vil í þessu sambandi benda á eitt atriði, sem kom fyrir, þegar lögin frá 1936 voru prentuð. Þá féll niður ein gr. úr lögunum, sem mun hafa verið 57. greinin, greinatalan hefur því ruglazt í samræmi við það. Þessi grein fjallaði um, að lögin skyldu tekin til endurskoðunar á 5 ára fresti. Hæstv. forseti þessarar deildar benti mér fyrst á þetta. - En þó að þessi gr. hafi á þennan hátt fallið niður, hefur nú samt ákvæði hennar verið framfylgt, þ.e.a.s. á búnaðarþingi 1939 var í samráði við landbrh. skipuð þriggja manna milliþinganefnd til þess að endurskoða jarðræktarlögin. Nefndina skipuðu þeir Jón bóndi á Reynistað, Hafsteinn bóndi á Gunnsteinsstöðum og Þorsteinn bóndi að Vatnsleysu. Þessi nefnd starfaði svo að endurskoðun laganna og lagði síðan fram frv. fyrir búnaðarþing 1941. Búnaðarþing gerði lítils háttar breytingar á frv. nefndarinnar og sendi það síðan Alþingi. Landbn. Nd. hefur svo einnig gert á því nokkrar breyt. ýtarleg grg. fylgir hér frv., og er því ekki þörf mikilla skýringa, enda mun ég hér aðeins drepa á örfá atriði, er snerta aðalbreytingarnar, sem gert er ráð fyrir á l. frá 1936. Fyrsta breyt. er við II. kafla laganna, sem fjallar um styrki til jarðræktar- og húsabóta. Breytingarnar eru við 9. gr. Aðalbreyt. er sú, að styrkir til framræslu eru hækkaðir frá því, sem áður var. Mun hækkunin nema nál. 25%, en er dálítið breytileg eftir því, um hvers konar framræslu er að ræða (opna skurði eða lokræsi). Þessi breyt. stafar af því, að reynslan hefur sýnt, að styrkir til framræslu eru of lágir, miðað við aðrar framkvæmdir. Það hefur svo haft þær afleiðingar, að jörðin er ræst fram miklu verr en skyldi. Ég lít svo á, að hér sé um mjög hóflega hækkun að ræða, og orkar tvímælis, hvort hún sé ekki of lítil. Styrkur til jarðvinnslu er mjög lítið breyttur, t.d. viðvíkjandi græði- og sáðsléttum. Þó er um eitt nýmæli að ræða, að sérstakur styrkur er veittur fyrir sáðsléttur, sem hafa 1–2ja ára forrækt, þ.e.a.s. hafa verið í ræktun 1–2 ár, áður en grasfræinu er sáð. Reynslan hefur sýnt, að þessi aðferð gefur langbeztan arangur, og er auðsætt að stefna ber að því, að þessi aðferð nái sem mestri útbreiðslu. Aðrar breytingar eru tiltölulega litlar, nema styrkir til votheysgryfja hafa verið hækkaðir nokkuð. Áður voru þeir kr. 2.50 á teningsmetra steyptra votheyshlaða, en hér er gert ráð fyrir, að styrkurinn verði kr. 3.50–4.00 á teningsmetra. Þetta er gert út frá þeim forsendum, að nauðsynlegt sé, að notkun votheysgryfja fari í vöxt. Þetta eru höfuðbreytingarnar á styrkveitingum til jarðræktarframkvæmda. Í sambandi við þetta vil ég svo geta þess, að í 2. gr. er lagt til, að ríkissjóður greiði verðlagsuppbót á jarðræktarstyrki, eftir því sem meðaltal vísitölu kauplagsnefndar segir til. Landbn. vill í því sambandi taka fram, að henni finnst sjálfsagt, að verðlagsuppbætur verði greiddar á styrki ársins 1941, samkv. vísitölu kauplagsnefndar, eða með 60%, því að það mun vera meðaltal vísitölunnar 1941. Ég sé, að hv. þm. Seyðf. er nú kominn í d., og vil ég geta þess, að hann var ekki á fundi, þegar. landbn. afgreiddi frv., og er hann því að sjálfsögðu á engan hátt bundinn við það álit landbn., sem hér er lagt fram. Hins vegar starfaði fulltrúi Alþfl. í landbn. í fyrra, hv. þm. V.- Ísf., að þessu frv. Í sambandi við breyt. á II. kafla vil ég nefna eitt atriði enn, þó að það snerti ekki frv. beint, en það er hin margumdeilda 17. gr., sem allir hv. dm. kannast við af þeim umræðum, sem fram hafa farið um það mái. Eitt af því, sem mþn. búnaðarþings vann að, er hún var að endurskoða jarðræktarlögin, var að komast að samkomulagi um 17. gr., sem fjallar um kvaðir á jarðræktarstyrknum. Nefndin komst að samkomulagi sín á milli og lagði fram sérstakt frv. þar að lútandi fyrir búnaðarþingið, sem hún nefndi frv. um sölugjald af jörðum og átti að koma í stað 17. gr. - Ég var þessu frv. fylgjandi, en á búnaðarþingi náðist ekki samkomulag um frv. Eigi hefur heldur náðst samkomulag um þetta atriði í landbn. þessarar d., en það mun nú frekar athugað undir umr. í þessari hv. d., og eru einstakir nm. algerlega óbundnir um þetta atriði. 3. kafli laganna frá 1936, er fjallar um félagsræktun, er gerbreyttur, en nú eru það 8.–11. gr., sem fjalla um það efni. Þessi kafli fjallaði um skipulag félaga, sem vinna að ræktunarmálum. Er það einkum í kringum bæi og kauptún, sem um slíkt er að ræða. Þær breyt., sem hér er um að ræða, eru góðar og stefna að meira öryggi fyrir þennan félagsskap. Að öðru leyti er ekki ástæða til þess að fjölyrða um þetta. Það er auðvelt að bera saman 3. kaflann í l. frá 1936 og 8: 11. gr. þessa frv. 4. kafli, um verkfærakaupasjóð, er gerbreyttur nú, og eru það gr. 12.–17., sem fjalla um hann nú. Þessir sjóðir hafa verið þannig myndaðir, að þeir hafa verið séreign hreppabúnaðarfélaganna, því að ríkisstyrknum hefur verið skipt á milli þeirra. Þau hafa síðan í framkvæmdinni alveg ráðið yfir þessum sjóðum. Þetta skipulag hefur reynzt erfitt og ekki heppilegt. Sum hreppabúnaðarfélögin hafa safnað gildum sjóðum, önnur hafa ekki getað staðið straum af nauðsynlegum kostnaði. Mþn. og búnaðarþing álitu því nauðsynlegt að breyta þessu. Skv. þessu frv. eru þessir sjóðir hér eftir gerðir að einum allsherjarsjóði fyrir allt landið. Að sjálfsögðu halda þau félög, sem nú eiga sjóði, þeim áfram. - Þetta er alger skipulagsbreyting, og hygg ég, að hún reynist heppilegri í framtíðinni. Á 5. kafla l., sem fjallaði um vélasjóð, hafa verið gerðar allmiklar breyt. Eru það nú 18.–26. gr. í þessu frv., er koma í stað 5. kaflans. Aðalbreyt. er sú, að lagt er hér til, að þessi sjóður fái meira fé en undanfarið, því að tekjurnar hafa reynzt allsendis ónógar. Lagt er hér til, að ríkissjóður leggi honum 25 þús. kr. á ári hverju. Starfsemi sjóðsins er tvískipt. Hann á: 1. að lána fé til kaupa á landbúnaðarvélum, og 2. að kaupa nýjar vélar í tilraunaskyni. Okkur Íslendinga hefur vantað mjög tilfinnanlega vélar til framræslu. Við eigum, ómetanlega fjársjóði fólgna í mýrunum okkar, en 3etum ekki haft þeirra not, nema mýrarnar verði framræstar í stórum stíl, en það er ekki hægt án véla. Slíkar vélar eru nú að koma á markaðinn, og hefur mér gefizt kostur á að sjá þær hjá ameríska setuliðinu, sem hér er, hvernig þær vinna. Leikur enginn vafi á, að hér er um vélar að ræða, sem eiga eftir að hafa gífurlega þýðingu fyrir jarðræktina hér á landi. Það á að vera hlutverk sjóðsins að kaupa og gera tilraunir með þessar vélar, svo og , að veita lán til slíkra vélakaupa. Þetta er ef til vill allra merkasta nýmælið, sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég hef nú stiklað hér á stóru og aðeins drepið á helztu atriðin í frv., því að eins og ég sagði áðan, fylgir frv. svo ýtarleg grg., að ekki er þörf langra skýringa, en ég taldi hins vegar rétt að drepa á helztu nýmælin, sem líkleg eru til þess að valda straumhvörfum í íslenzkum landbúnaði og jarðrækt. Ég vil að lokum geta þess, að landbn. leggur áherzlu á, að þetta frv. nái fram að ganga á þessu þingi. T.d. það ákvæði frv., að verðlagsuppbót verði veitt á jarðabótastyrkinn, er svo sjálfsagður hlutur, að þetta Alþ. getur ekki slitið störfum án þess að ganga svo frá því, að tryggt sé, að jarðræktarmenn fái verðlagsuppbót greidda á styrkinn 1941, sem á að greiða í þessum eða næsta mánuði. Ég legg svo til, að þessu frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. Til n. sé ég ekki ástæðu til að vísa því, þar sem það er frá nefnd.

*Gísli Sveinsson: Ég ætlaði mér ekki að taka til máls um þetta frv. á þessu stigi málsins. Ég sé ekki ástæðu til að fara nú út í einstök atriði frv., sem er að mörgu leyti gott eitt um að segja, en ég vil aðeins gera þá fyrirspurn til landbn., hvort hún hafi ekki hugsað sér að koma með brtt. við 17. gr. jarðræktarlaganna, sem hefur, eins og kunnugt er, verið landsmönnum mikill ásteytingarsteinn. Ég tel því mjög æskilegt og hefði talið, þótt fyrr hefði verið, að menn gætu sætzt á að afnema 17. gr., hvað sem gert yrði í staðinn, sem hefur verið ágreiningur um, hvort nokkuð ætti að vera. Þessa fyrirspurn vildi ég ekki láta hjá líða að bera fram, af því að ekkert sést um það atriði, og ég vænti þess, að ég fái fullnægjandi svar við henni.

*Jón Pálmason: Í tilefni af fyrirspurn hv. þm. V.-Sk. skal ég geta þess, sem að nokkru leyti koni fram í yfirlýsingu hv. frsm., að það er ákveðið, að ég og hv. þm. Borgf. berum fram brtt. um að fella 17. gr. niður. Það hefur ekki að öllu leyti náðst samkomulag um eitthvað, sem í staðinn skyldi koma. Eins og hv. frsm. gat um, þá er þetta ágreiningsatriði innan landbn. eins og að undanförnu. Það leit að vísu út fyrir á síðasta aðalþingi, að ef til vill gæti náðst samkomulag um þetta ágreiningsmál, en það varð ekki, og ekkert vitað um, hvort um það verður að ræða. Það var einnig ágreiningur um önnur atriði jarðræktarl., og er n. búin að ganga frá því þannig, að fullt samkomulag náðist um þau atriði, svo sem hámarksákvæði styrks og ýmislegt fleira, og var þar gerð nokkur breyt. frá því, sem búnaðarþing hafði gengið frá l. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu á þessu stigi til að ræða þetta nánar. Ágreiningurinn um þetta atriði, sem hv. síðasti ræðumaður var að spyrjast fyrir um, kemur til athugunar fyrir 2. umr. í deildinni.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson): Við 2. umr. þessa máls lagði hv. þm. Seyðf. fram brtt. við 2. gr. (þskj. 138), um að fella niður næstsíðustu málsgr. - grein, sem fjallar um sérstakar styrkveitingar, ef um mikið tjón er að ræða. Það varð að samkomulagi, að hv. þm. tók till. aftur til 3. umr., en landbn. ætlaði að athuga hana nánar. Síðan hafa verið 2–3 fundir í n., en hv. þm. Seyðf. hefur ekki getað mætt. Meiri hl. landbn. hefur rætt málið sín á milli, en ekki séð ástæðu til, að breyt. yrðu gerðar í þessu efni.

Forseti (JörB): Ég vil fresta meðferð þessa máls um stundarsakir, af því að flm. brtt. er ekki viðstaddur.

*Haraldur Guðmundsson: Ég á hér brtt., sem lá fyrir við 2. umr., en mér vitanlega hefur ekkert gerzt í málinu síðan. Ég sé ekki ástæðu til að endurtaka þau rök, sem ég flutti þá. Mér virðist, að með þessu sé eigendum þeirra bygginga, sem um ræðir í frv., veitt sérstök aðstaða, og í öðru lagi er ég ekki laus við að óttast, að slík ákvæði gætu orðið til að hvetja menn til að vanrækja að tryggja fasteignir sínar og lausafé nægilega hátt. Ég er því sömu skoðunar og við 2. umr., að ekki sé rétt að taka þetta ákvæði inn í frv.

*Jón Pálmason: Út af þessari brtt. hv. þm, Seyðf. vil ég segja nokkur orð. Það mun hafa verið upplýst af hv. frsm., 2. þm. Skagf., við 2. umr., hvers vegna við flm. höfum lagt þetta til og hvers vegna landbn. hefur mælt með því. Hér er ekki um það að ræða, sem hv. þm. Seyðf. vill vera láta, að þetta sé til að hvetja menn til að vanrækja að tryggja eignir sínar, heldur er það sprottið af því, að eins og l. um skyldutryggingu sveitabæja er háttað, þá er sú trygging svo lág, að það er ekki nema lítið brot af því, sem endurbygging kostar, ef bær brennur. Og það kom krafa frá hæstv. stj. til nýbýlastj., varðandi eitt tilfelli, um að veita hærri styrk en heimilt er í l. af þessari ástæðu, krafa, sem ekki var unnt að óbreyttum l. að sinna. Þess vegna er lagt til að fá slíka heimild inn í l. vegna þeirrar miklu nauðsynjar, sem í einstökum tilfellum getur verið um að ræða. Því miður er ástandið þannig, þar sem brennur á sveitabæjum, að það eru ekki eingöngu húsin, sem farast, heldur einnig verkfæri, matvæli, eldsneyti o.s.frv., og af því að það er, eins og sakir standa, almennast óvátryggt, þá er slíkt tjón svo mikið, að það er vissulega ekki neitt út í bláinn, þó að slík heimild sé sett í l. Hitt er svo annað mál, sem takandi er til athugunar, hvort ekki sé vert fyrir Alþ. að gera eitthvað til þess að skylda einstaklinga í þessu efni til þess að tryggja. En almennt horfir málið þannig við í sveitum nú, og þess vegna vil ég, og ég veit, að það er vilji meiri hl. landbn., alvarlega óska þess, að brtt. verði felld.

*Haraldur Guðmundsson: Ég held, að það sé rétt, að svo geti farið, að tryggingarfé verði ekki nægilegt til þess, að eigandi verði skaðlaus, ef bær brennur, en það eru þá ákvæði þeirra l. (brunabótal.), sem á að breyta, en ekki l. um byggingar- og landnámssjóð. Ég veit líka, að það er rétt, að ef eigandi byggingarinnar hefur ekki tryggt verkfæri, matvæli, eldsneyti eða annað slíkt, þá verður hann fyrir tjóni, ef brennur hjá honum, eins og hver annar borgari, sem missir sínar eigur. En það er fjarri öllum sanni, að ætla þessum sjóði að bæta það. Ég játa, að ég geri ekki ráð fyrir, að hér sé um stóra upphæð að ræða, en þetta er gersamlega óskylt verkefni sjóðsins, og enn fremur felst í þessu hætta á, að ýtt sé undir vanrækslu í að vátryggja nægilega hátt fasteignir og enn fremur að tryggja ekki lausamuni. Ég vil því mjög beina því til stuðningsmanna frv., hvort þeir vil ja ekki taka til athugunar l. um brunabótafélagið, heldur en að láta byggingar- og landnámssjóð taka þetta á sig.