Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með þessu frv. er gert ráð fyrir einni breyt. á l. um fiskveiðasjóð, og hún varðar tekjur sjóðsins. Gert er ráð fyrir því, að fiskveiðasjóður fái auk þeirra tekna, sem hann hefur nú samkv. lögum, 1% af andvirði útfluttra sjávarafurða frá 1. júlí á þessu ári að telja og til ársloka 1975. Gjald þetta er miðað við þetta framleiðslutímabil, þ.e.a.s. útfluttar sjávarafurðir, sem framleiddar eru á tímabilinu frá 1. júlí 1973 til 31. des. 1975. Auk þess er lagt til, að ríkissjóður leggi fiskveiðasjóði jafnhátt framlag og þessu nýja útflutningsgjaldi nemur. Gert er ráð fyrir því, að á ársgrundvelli geti hér verið um að ræða útflutningsgjald, sem nemi í kringum 150-160 millj. kr., og mundi þá framlag ríkissjóðs nema sömu fjárhæð. Er hér þá um að ræða nýjar tekjur til handa fiskveiðasjóði sem nema rúmlega 300 millj. kr., á þessu tímabili, þ.e.a.s. á árunum 1974 og 1975 og að hálfu á árinu 1973. Lagt er til að afla þessara nýju tekna til fiskveiðasjóðs vegna þess, að verkefni sjóðsins hafa aukizt mjög mikið að undanförnu, eins og öllum hv. þdm. er kunnugt. Nú stendur yfir mjög mikil endurnýjun fiskiskipaflotans í landinu, sem kallar á stóraukin lán úr sjóðnum. Þó að tekin séu allmikil erlend lán með þeim skipum, sem byggð eru erlendis, verður fiskveiðasjóður eigi að síður að koma þar nokkuð til, þar sem hann tekur yfirleitt að sér að lengja hin erlendu lán og verður því að bæta við þau lán, sem þannig eru tekin. Auk þessa hafa svo lánveitingar út á innanlandssmíði fiskiskipa farið mjög ört vaxandi. Það má segja, að allar skipasmíðastöðvar í landinu hafi haft fullt verkefni nú um nokkurt skeið og muni væntanlega hafa áfram, en af því leiðir, að lánveitingar út á ný fiskiskip, sem smíðuð eru innanlands, hækka verulega frá því sem verið hefur. Í þriðja lagi aukast svo útlán fiskveiðasjóðs mjög mikið vegna endurbyggingar frystihúsa eða meiri háttar endurbóta á frystihúsum landsmanna, og er þar um mjög mikla aukningu að ræða í útlánum. Sem dæmi um útlán fiskveiðasjóðs má nefna það, að heildarútlán sjóðsins voru á s.l. ári rúmlega 1.200 millj. kr., en á yfirstandandi ári er reiknað með, að heildarútlán sjóðsins verði í kringum 1.600-1.700 millj. kr. Þar af eru lánveitingar vegna fiskvinnslustöðvanna í kringum 500 millj. kr. Ég veit, að það þarf ekki að fara um það mörgum orðum við hv. þdm.. það liggur svo augljóst fyrir, að þörf er á því að auka við tekjur fiskveiðasjóðs, svo stór verkefni sem hann glímir nú við, og af þeim ástæðum er þetta frv. lagt fram. Frv. er mjög einfalt og þarf því ekki langra útskýringa við. Það kemur því miður seint fram á þinginu, og verður því að vænta þess, að sú þn., sem fær málið til athugunar, greiði fyrir afgreiðslu þess og hv. þm. stuðli að því, að frv. nái fram að ganga á þessu þingi, svo þýðingarmikið, sem það er fyrir starfsemi fiskveiðasjóðs. Herra forseti. Ég legg til, að frv. gangi til hv. sjútvn. að lokinni þessari umr., og sé ekki ástæðu til þess að orðlengja hér frekar um málið á þessu stigi.



Herra forseti. Það er orð að sönnu hjá hæstv. sjútvrh., að þetta frv. um tekjuöflun fyrir fiskveiðasjóð er seint á ferðinni. Okkur þm. er sagt, að þingstörfum skuli hætt nú fyrir hátíðar, og þá er þingi ætlaður um vikutími til þess að fjalla um þetta frv. Nú er það ekki svo, að hæstv. ríkisstj. hefði ekki mátt vera ljós fjárþörf fiskveiðasjóðs fyrir langa löngu. Það var spurt um fjárþörf og fjáröflun til fiskveiðasjóðs við afgreiðslu fjárlaga á fyrri hl. þessa þings, en engin svör fengust. Það hefur æ ofan í æ verið rætt um þessa fjárvöntun, sem hér er um að ræða, en engin svör hafa fengizt fyrr en ef svar skyldi kalla með því frv., sem var lagt á borð þm. í gær. Hér er um slík vinnubrögð að ræða, að ávíta ber þau harðlega og gagnrýna. Hér er um hreina óvirðingu við þm. að ræða. Hæstv. ríkisstj, mátti vita af vandamálinu, en horfðist ekki í augu við það og hefur ekki haft úrræði fyrr en í tengslum við þetta frv., ef úrræði skyldi kalla. Ég get ekki annað en minnt á, að þegar rætt var um ráðstafanir í efnahagsmálum hér í des. s.l., var lagt á borð þm. álit svokallaðrar valkostanefndar, þar sem tekið var fram, að auk tiltekinna leiða, sem þyrfti að fara í efnahagsmálunum almennt, væri nauðsynlegt að gera ýmiss konar hliðarráðstafanir. Meginþátturinn í þeim hliðarráðstöfunum var samdráttur í framkvæmdum ríkissjóðsins sjálfs og útlánum fjárfestingarlánasjóða. Engar slíkar till. hafa komið hér fram á Alþ., engar upplýsingar að einu eða neinu leyti, hvernig að slíkum samdrætti skyldi staðið. Ég hef ekki þessi skjöl við höndina, en ég hygg, að það sé ekki ofmælt, að hér hafi verið um töluverðar upphæðir að ræða, eða 1.700 -2.000 millj. kr. samdrátt. Það er ætlazt til þess, að Alþ. kveði á um fjáröflun til fjárfestingarlánasjóða, því að þetta er ekki eina frv. þar að lútandi, sem lagt hefur verið fyrir Alþ. þessa dagana og væntanlega verða lögð fyrir Alþ. á næstunni, án þess að nein heildarmynd sé í raun og veru gefin. Í fyrsta lagi: Hver er fjárþörf þessara sjóða? Í öðru lagi: Hvernig á að nýta fjármagn þessara sjóða? Og í þriðja lagi: Í hvaða tengslum er starfsemi þessara sjóða við efnahagsmál landsmanna almennt og þær ráðstafanir, sem gerðar voru í des. s.l.? Engin svör fást. Hér er um vinnubrögð að ræða, sem sýna aðeins, að þeir, sem með stjórn fara, eru ekki verki sínu vaxnir. Ég minni á það, að milli jóla og nýárs mun hæstv. sjútvrh. hafa gert samkomulag við útvegsmenn í sambandi við ákvörðun fiskverðs, sem fól í sér útgjaldaauka fyrir ríkissjóð, þ.e. niðurfellingu tekna í sambandi við niðurfellingu launaskatts af fiskveiðum, er nemur um 160 millj. kr. á ársgrundvelli. Frv. þar að lútandi er fyrst að sjá dagsins ljós hér á Alþ. í þessari viku, nánar tiltekið, hygg ég, í gær eða dag. Það verður ekki skilið, hvers vegna tefja þurfti þetta mál allan þennan tíma, og enn óhönduglegar sýnist vera staðið að málum, þegar á það er litið, að niðurfelling útgjalda bátaútvegsins samkv. því samkomulagi, sem gert var í tengslum við ákvörðun fiskverðsins, nemur um 160 millj. kr. á ársgrundveili, en aukning álaga á sjávarútveginn samkv. þessu frv., 1% útflutningsgjald af fob.-andvirði sjávarframleiðslunnar, nemur sömu upphæð. Það er sem sagt verið að taka með annarri hendinni það, sem búið er að gefa með hinni. Ég vek athygli á því, að núv. hæstv. ríkisstj. vildi slá sig til riddara í upphafi valdaferils síns með því að lengja lán til framleiðsluatvinnuveganna og lækka vexti. Efndirnar voru þær, að lánin til stóru skipanna frá fiskveiðasjóði voru lengd úr 15 árum í 20 ár og vextir lækkaðir úr 61/2% í 51/2%. Ég verð að segja það sem mína persónulegu skoðun, að lenging lánstíma til fiskiskipa úr 15 árum í 20 ár er í raun og veru játning á því, að ekki sé þörf á að endurnýja fiskiskipastólinn á styttri tíma en 20 árum. Ég tel mjög óeðlilegt og óheilbrigt, ef lengja þarf lán á fiskiskipum eins og þarna var gert. Það þýðir ekki að vera að tala um, að við Íslendingar höfum til skamms tíma búið við skipaflota, sem er gamall að árum og hefur skort endurnýjun, eins og t.d. togaraflotinn, ef það er blátt áfram gert ráð fyrir því, að því er snertir rekstrargrundvöll fiskiskipa, að þau greiði ekki lán sín niður á skemmri tíma en 20 árum. En þar að auki er um það að ræða, og það skiptir kannske mestu máli í sambandi við fjárþörf fiskveiðasjóðs, að auðvitað gerir þetta það að verkum, að afborganir og vextir til fiskveiðasjóðs af lánum verða minni og fjárþörf fiskveiðasjóðs verður þess vegna meiri. Þess vegna er þörf á aukinni skattlagningu á sjávarútveginn í staðinn fyrir lengingu þessa lánstíma. Það er sama sagan, það er verið að taka aftur núna það, sem áður var hrósað sér af, að verið væri að gefa sjávarútveginum. Að því er snertir lækkun vaxta úr 61/2 % í 51/2 %, er gæzkan ekki meiri en sú, að það mun vera gert að skilyrði fyrir lántökum í fiskveiðasjóði yfir 500 þús. kr., að 10% lánanna séu tekin með spariskírteinum eða spariskírteinakjörum, sem mun þýða um 61/4 % meðalvexti. Auk þess er hér, að því er mér skilst, og hæstv. sjútvrh. leiðréttir mig, ef ég fer ekki með rétt mál, um verðtryggingu að ræða. Ef þetta er sambærileg verðtrygging og á sér stað á öðrum sviðum að því er snertir spariskírteini ríkissjóðs, geta vextir af þessum lánum orðið, miðað við reynslu síðasta árs, eingöngu. um 17-18%. Þá er orðið lítið eftir af loforði hæstv. ríkisstj. um að lækka vexti framleiðsluatvinnuveganna. Það var einnig loforð hæstv. ríkisstj. í upphafi stjórnarferilsins að létta gjöldum af framleiðsluatvinnuvegunum. Hverjar eru efndirnar? Þær, sem birtast í þessu frv., að það er lagður nýr skattur, 1% skattur, á fob.-andvirði útflutningsins. Það er ljóst mál, að þessi nýi skattur verður til þess að lækka fiskverðið til útvegsmanna og sjómanna, vegna þess að þessi skattur, eins og útflutningsgjöld almennt, er almennt dreginn frá, áður en fiskverð er ákveðið. Ef við lítum á, hvað hér er um að ræða, má gera ráð fyrir því, að 1% á fob: andvirði þýði 2% á verð fisks upp úr sjó. Hér er sem sagt um 2% fiskverðslækkun að ræða. Og þá er spurningin, hvort ríkisstj. tefli hér eins og annars staðar á tæpasta vaðið, að hagstæð þróun á erlendum mörkuðum geti borið þetta uppi, eða hvort ríkisstj. treysti sjávarútveginum til að bera þennan skatt. Það er venja, þegar um fjáröflun til framleiðsluatvinnugreina er að ræða, eins og hér er á ferðinni, að hafa samráð við forsvarsmenn atvinnugreinanna. Ég vil spyrja hæstv. sjútvrh., hvort hér hafi verið höfð slík samráð eða ekki. Og ef ekki hefur verið um slík samráð að ræða, tel ég einsýnt, að sú n., sem fjallar um þetta mál, hljóti að hafa samráð við forvígismenn sjávarútvegsins. Ég vil taka það fram, að við gerum okkur það ljóst, að fjárþörf fjárfestingarlánasjóðs eins og Fiskveiðasjóðs Íslands er ótvíræð. Við höfum bent á þessa fjárþörf og bent á þá fjárvöntun, sem fyrirsjáanleg hefur verið hjá fiskveiðasjóði og öðrum fjárfestingarlánasjóðum. Hæstv. sjútvrh. og aðrir hæstv. ráðh. hafa yppt öxlum og ekki sinnt fyrirspurnum okkar og athugasemdum þar að lútandi. Með þessu frv. er ekki sýnt fram á, hvort búið er að brúa bilið eða ekki. Engar upplýsingar eða mjög ómerkilegar og tætingslegar þar að lútandi fást a.m.k. í frumræðu hæstv. sjútvrh. Þá er á það að líta, að með þessu frv. og öðrum þeim frv., sem hent er á borð alþm. núna síðustu daga þingsins og ætlazt er til, að þeir afgreiði eins og á færibandi, er ekki eingöngu verið að leggja nýja skatta á framleiðsluatvinnuvegi landsmanna, heldur er einnig verið að leggja skatta til viðbótar á landsmenn með því að leggja byrðar á ríkissjóð. Og það er ekki verið að leggja byrðar á ríkissjóð frá og með næsta fjárlagaári, 1. jan. 1974, fellur á ríkissjóður strax að hefja greiðslur á þessu ári. Nú munum við það öll, að fjárlög voru afgreidd þannig, að ekki var gert ráð fyrir 500 millj. kr. útgjöldum þar til niðurgreiðslna. Það skorti algerlega tekjuöflun til þeirra. Ég hef getið um 160 millj. kr. útgjaldaauka, sem hæstv. sjútvrh. með einu pennastriki gekk frá í samningum í tengslum við fiskverðsákvörðun. Hér er á ferðinni hvert frv. á fætur öðru, sem leggur aukin útgjöld á ríkissjóð á þessu ári án þess að geta um tekjuöflun, sem þar komi á móti. Hæstv. sjútvrh. nefndi 60 millj. kr. útgjöld á þessu ári samkv. þessu frv. Hvernig er ætlun hæstv. ráðh. og ríkisstj. að afla fjár til að standa undir þessum útgjöldum? Hvaða vinnubrögð eru það að afgreiða slík útgjöld úr ríkissjóði nokkrum vikum eða mánuðum eftir að fjárlög eru afgreidd, og þrátt fyrir það, að bent var á við afgreiðslu fjárlaga, að ekki væri tekið tillit til fjáröflunar slíkra fjárfestingarútlánasjóða, sem hér er um að ræða? Það ber allt að sama brunni. Vinnubrögð hæstv. ráðh. og ríkisstj. í heild, að því er snertir fjárfestingarlánasjóði, eru slík, að það er ekki bjóðandi Alþ. að einu eða neinu leyti. Úrræðaleysið hefur verið slíkt, að fyrst á síðustu dögum þingsins er slengt fram frv., sem þó, að því er virðist, leysa ekki vandann að fullu og langt frá því.9



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. Hv. 2. þm. Reykv. hefur rætt ýmis atriði varðandi vinnubrögð í sambandi við þetta mál og aðbúnað sjávarútvegsins í sambandi við lánveitingar, eins og nú standa sakir, og skal ég ekki fara frekar út í þau atriði, en vildi þó aðeins með nokkrum orðum minnast á þetta mál. Þetta er eitt af þremur frv., tvö þeirra eru þegar komin fyrir Alþ., um Fiskveiðasjóð Íslands og Iðnlánasjóð, og það þriðja væntanlegt eftir helgi, um stofnlánadeild landbúnaðarins, sem eiga að miða að því að bæta fjárhagsaðstöðu þessara þriggja stofnsjóða. Út af fyrir sig er ekki nema gott um það að segja að styrkja þessa sjóði, því að ég get efnislega verið sammála því, að það er ljóst, að það horfir í fullkomið óefni með uppbyggingu þeirra, ef á að byggja jafnmikið og í vaxandi mæli á lántökum til að mæta þörfum þeirra og nú verður að gera, enda málum þannig háttað, að það er illmögulegt að sjá, hvernig á að láta enda ná þar saman. Hitt er auðvitað annað mál, að ýmislegt varðandi einstök vinnubrögð í þessu sambandi getur verið athugunarvert, ekki sízt það, sem hér var vakin athygli á áðan, að varðandi alla þessa sjóði er um svo mikið mál að ræða og grundvallarstefnumörkunaratriði varðandi uppbyggingu þeirra, að það er auðvitað með öllu fráleitt að Alþ. fái ekki svigrúm til þess að íhuga þetta stóra vandamál í heild og gera sér grein fyrir því, hvernig á að mæta því. Ég vil ekkert um það segja, nema það gæti orðið grundvöllur til þess að ná samkomulagi um uppbyggingu sjóðanna og skapa þeim sterkari undirstöðu, eins og ég tel nauðsynlegt og ég hygg að ríkisstj. stefni að með þessum frv. En það hefur ekkert verið reynt til slíks, og það hefði auðvitað mátt gera það hér á þingi og hefði ekki verið óeðlilegt, hvað sem líður undirbúningi málanna. En það gefst ekkert tóm til þess, svo sem málum er háttað. Það er ýmislegt í þessum frv., sem vekur athygli og mun kannske verða vikið nánar að í sambandi við framkvæmdaáætlun ríkisstj. Þá meina ég ekki hvað sízt það, að hér er gert ráð fyrir að leggja allverulega aukinn bagga á ríkissjóðinn nú þegar á þessu ári, samtímis því sem gert hefur verið ráð fyrir, að þyrfti að skera niður stórlega ríkisútgjöld að öðru leyti. Á ég þar ekki eingöngu við þetta frv., heldur iðnlánasjóðsfrv., sem hér liggur einnig fyrir til meðferðar. Mál þetta, varðandi alla þessa sjóði er í heild sinni stórkostlegt vandamál, eins og ég sagði, og sívaxandi vandamál. Ég get fúslega fallizt á það meginsjónarmið, að þetta þurfi að takast til heildarathugunar, og vitanlega hefði verið æskilegast allra hluta vegna, að það hefði getað gerzt með sem allra víðtækustu samkomulagi. Því ber að harma það, að þessi vinnubrögð eru höfð og menn fá ekki svigrúm til þess að gera sér grein fyrir því, hverjar hefðu verið æskilegustu leiðirnar til að ná þessu mikilvæga takmarki. Fiskveiðasjóður er e.t.v. ekki stærsta vandamálið í þessu sambandi. Hann er það hvað upphæðir snertir, en ekki varðandi afkomulega hlið vegna þess að fiskveiðasjóður hefur verið byggður upp mjög mikið með eigin framlögum sjávarútvegsins, þannig að það er ekki fyrr en nú á síðustu árum, sem reynir verulega á það, að ráðstöfunarfé hans fer hlutfallslega minnkandi og hann er meira og minna háður lántökum. Þess vegna er vandi hans að verða svo mikill sem raun ber vitni. En það eru aðrir sjóðir, sem raunverulega eru þó meira vandamál að þessu leyti, því að það verður að fjármagna þá að svo til öllu leyti með lánsfé, svo sem á sér stað með stofnlánadeild landbúnaðarins, sem ég ætla ekki að öðru leyti að ræða hér, en nefni aðeins vegna þess að öll þessi mál eru nátengd hvert öðru og um sams konar vanda að ræða í öllum tilfellum. Þetta vildi ég aðeins efnislega láta koma fram. Mér finnst ámælisvert, að stjórnin skuli hafa valið þann kost að láta þetta mál dankast þangað til nú síðustu daga þingsins, vegna þess að þetta mál var auðvitað ljóst löngu fyrr, þannig að það hefði verið hægt að taka það til athugunar með alveg nægilegu svigrúmi. Það var ljóst fyrir áramót, að þessi vandi sjóðanna væri af einhverri svipaðri stærðargráðu og hér er talað um. Auk þess er vandi þeirra í rauninni alls ekki leystur með þessu frv. nema að sáralitlu leyti, þannig að það er aðeins gert ráð fyrir að brúa bil, sem þó er stórkostlega vafasamt, að sé verið að brúa eða takist að brúa. Mér er nær að halda, að það fari eins og einhvern tíma, að það var veitt fé í hálfa brú. Það eru eitthvað svipuð þau átök, sem hér er verið að gera. Málið er alls ekki krufið til mergjar og því ekki gerð glögg skil, þannig að verið sé að leysa vandann til frambúðar, heldur er aðeins verið að reyna að bjarga málinu, eins og sakir standa nú, en ekki með langtímasjónarmið í huga. Mig langar til að spyrja hæstv. sjútvrh. að því, hvort það sé skoðun hans, að Fiskveiðasjóði Íslands nægi það fé, sem honum er ætlað í þeim lokatill. um fjárveitingar til sjóða atvinnuveganna, sem voru til meðferðar í Framkvæmdastofnun ríkisins nú síðast í morgun, - þetta hefur allt saman verið með þeim ósköpum og endemum, það eru nokkrar klukkustundir eða jafnvel mínútur, sem menn hafa til þess að ganga á milli funda, þar sem málin eru flutt sitt á hvað. Þess vegna er það svo, að það er dálítið erfitt fyrir mann að vera reiðubúinn með allar tölur í þessu sambandi. En hér er auðvitað um mjög mikilvægt atriði að ræða, gögn, sem voru lögð fram í framkvæmdasjóði fyrir nokkru. Þar var óskað eftir því frá fiskveiðasjóði eða talið nauðsynlegt, að hann gæti lánað 1.730 millj. kr. Það er gert ráð fyrir því, að með því fé, sem honum er ætlað nú, geti hann aðeins lánað tæpar 1.600 millj., ef ég skil það rétt, þannig að þarna vantar um 150 millj. kr. Nú kann að vera, að segja megi, að þetta sé ekki stórfelld upphæð miðað við þessa heildarupphæð. En mér er nær að halda, að svo standi á með fiskveiðasjóðinn, að meginhlutinn af hans fjárveitingum sé bundinn og lofað fyrirfram, þannig að spurningin er sú, hvort sjóðurinn geti leyst vanda sinn með þessum hætti. Þetta er annað atriðið, sem ég vildi spyrjast fyrir um. Og svo er hitt atriðið, sem má segja, að sé að vísu sameiginlegt mál hæstv. sjútvrh. og hæstv. iðnrh., en þó ekki síður sjútvrh., en það er spurningin um viðbótarlánveitingar til byggingar fiskiskipa innanlands, sem ég vil spyrja hæstv. sjútvrh., hvort ákvarðanir hafi verið teknar um. Svo sem öllum hv. þdm. er kunnugt, hefur til eflingar skipasmíða innanlands verið undanfarin ár veitt 10% aukalán á þau skip, sem smíðuð hafa verið innanlands. Framkvæmdastofnun ríkisins hefur haft með þessar lánveitingar að gera. Að vísu hefur þar verið vandræðaástand, vegna þess að byggðasjóði og atvinnujöfnunarsjóði hefur verið ætlað að annast þessar lánveitingar, en það er fjarri öllu lagi, að þessir sjóðir annist slíkar sjálfvirkar lánveitingar. Þess vegna var ríkisstj. tilkynnt nú eftir áramótin, að þetta yrði ekki lengur gert sem almenn regla. Nú spyr ég hæstv. sjútvrh.: Hefur ríkisstj. tekið ákvörðun um, hvort með einhverjum öðrum hætti verður séð fyrir lánum af þessu tagi, til þess að hægt sé að veita sambærilega aðstoð þeim, sem smíða skip innanlands, og veitt hefur verið til þessa? Það kann vel að vera, að hægt sé að hugsa sér einhverjar breytingar á þessum lánaprósentum yfir höfuð. Það virðist ljóst, að gera þurfi sérstakt átak, eins og viðurkennt hefur verið undanfarin ár, til þess að styrkja innlendar skipasmíðastöðvar. Þær hafa að vísu, að því er ég hygg, nokkuð nægileg verkefni nú, þó er það nokkurt vafamál um sumar þeirra. Þessi vandi verður e.t.v. ekki mjög áberandi á þessu ári, en það er auðvitað grundvallarnauðsyn að taka ákvörðun um það, hver eigi að annast þessi lán eða hvort yfirleitt sé hugsanlegt, að þau séu veitt áfram, til þess að þeir, sem eru að hugsa til skipakaupa, geti gert sér grein fyrir því, hverrar fyrirgreiðslu er að vænta, ef þeir semja við innlendar skipasmíðastöðvar, miðað við það, sem áður var. Þetta hygg ég, að hæstv. ráðh. hljóti að vera mætavel ljóst. Menn hafa verið að velta þessum vanda á milli sín, og ég held, að hann verði alls ekki leystur, nema ríkisstj. skeri á hnútinn og geri ákveðnar ráðstafanir. Ég tel eðlilegast, að það væri gert með viðbótarlánum frá fiskveiðasjóði, e.t.v. 2. veðréttar lánum eða með slíkum hætti, til þess að mæta þessum vanda, svo að menn þurfi ekki að vera í vafa um það, hvernig á þessu verði tekið og hvers verði að vænta, ef þeir ákveða að fela innlendum skipasmíðastöðvum að smíða slík skip. Að öðru leyti ætla ég ekki að fara að hefja umr. almennt um sjávarútveginn og aðbúnað hans. Hér er að sjálfsögðu verið að auka á hann kvaðir með þessu gjaldi, sem hér er gert ráð fyrir að leggja á. Hvort hann er þess umkominn að rísa undir því, veit ég ekki, en það kemur vafalaust í ljós, og þess er að vænta, að hæstv. ríkisstj. hafi gert sér einhverja grein fyrir því, áður en hún lagði til, að þessi leið yrði farin. Vanda ríkissjóðs er, eins og ég sagði, rétt að ræða á öðrum vettvangi, þegar hæstv. fjmrh. mætir hér í d. til þess að gera grein fyrir sínu máli, en ofboð finnst manni þetta nú ankannalegt og kynlegt, ef hægt er að leggja á ríkissjóðinn stórfelldar nýjar álögur, samtímis því sem unnið er að því að skera niður stórlega, - e.t.v. ekki stórlega miðað við fjárlög eins og þau eru nú, en þó það mikið, að það er kveinað undan því, að það sé erfiður niðurskurður. Það eru, að því er manni sýnist, nokkuð mikil handarbakavinnubrögð. En látum það liggja á milli hluta, þangað til að því kemur, að hæstv. fjmrh. gerir grein fyrir sínu máli. Það, sem ég spurði um, var þetta tvennt, sem ég vona, að hæstv. sjútvrh. vilji upplýsa okkur um, hvort hann telur, að í framkvæmdaáætluninni í ár sé gerð viðhlítandi úrlausn Fiskveiðasjóði Íslands, miðað við þær skuldbindingar, sem sjóðurinn hefur á sig tekið og getur naumast komizt undan að uppfylla á þessu starfsári og í annan stað, hvort ákvarðanir hafi verið teknar um 10% lán vegna innlendra skipasmíða.



Herra forseti. Ég vil fyrst svara þeim fsp., sem til mín hefur verið beint, og þá fyrst af hv. 2. þm. Norðurl. e., sem hér var að ljúka máli sínu. Hann spyr um það, í fyrsta lagi, hvort ég telji, að sómasamlega sé séð fyrir fjárhag fiskveiðasjóðs eða möguleikum hans til að standa við skuldbindingar sínar á árinu og standa undir þeim lánveitingum, sem honum er ætlað að standa undir, með því, sem hér er gert ráð fyrir, og því sem er gert ráð fyrir í þeirri áætlun, sem gerð hefur verið um útlán fjárfestingarlánasjóðanna. Það er rétt hjá hv. þm., að nýendurskoðuð áætlun stjórnar fiskveiðasjóðs um útlánaþörf sjóðsins á yfirstandandi ári gerði ráð fyrir því, að sjóðurinn þyrfti að hafa 1.730 millj. kr. til útlána. En samkvæmt þeirri áætlun, sem nú er miðað við, og þeim tekjum, sem hér er gert ráð fyrir, mundi sjóðurinn ekki hafa fjármagn nema sem næmi í kringum 1.600 millj. kr. til útlána. Ég tel fyrir mitt leyti, að mjög sómasamlega sé séð fyrir fjárþörf sjóðsins með þessari áætlun, þótt sé nokkuð undir þeirri áætlun, sem sjóðsstjórnin hafði gert. Slíkt átti sér einnig stað á s.l. ári og hefur alla jafna verið gert. Það verður að hafa í huga, að hér er um að ræða útlánaáætlun, en ekki fyrir fram gerðar skuldbindingar. Mikill meiri hlutinn af þeirri fjárhæð, sem hér er um að ræða, er aðeins áætlun um hugsanleg útlán á árinu. Eins og ég sagði er t.d. gert ráð fyrir því, að fiskveiðasjóður geti samkvæmt þessari áætlun lánað til fiskvinnslustöðva, bygginga og framkvæmda á árinu 500 millj. kr. á móti rétt rúmlega 300 millj. kr. til hins sama á s.l. ári. Það er í rauninni ómögulegt að segja um það með neinni nákvæmni í upphafi ársins, hversu mikil þessi lán kunna að verða. Þau fara eftir framkvæmdamagni hinna ýmsu aðila. Hvað komast þeir yfir að gera? Hvað ráða þeir við sjálfir? Sömuleiðis er það, að áætlað er að lána vegna innanlandssmíði skipa 700 millj. kr., en var á s.l. ári um 538 millj. kr. Það er satt að segja mjög vafasamt, að skipasmíðastöðvunum takist að ,skila af sér þetta miklu meira verkefni en var á s.l.. ári. Það getur þá ekki gert annað en það í þeim efnum, ef svo tækist til, að þær kæmust yfir miklu meiri skipasmíðar en árið áður, að eitthvað af þessu kynni að dragast yfir á næsta ár á eftir. Sömuleiðis er það, að hér er gert ráð fyrir ákveðinni fjárhæð til lánveitinga vegna endurbyggingar gamalla skipa og til tækjakaupa. Þar er einnig um talsvert miklu hærri upphæð að ræða en var árið á undan. Hér er því einnig um áætlun að ræða, og ég tel eftir atvikum, að fjárhag sjóðsins sé mjög sæmilega borgið með þeirri áætlun, sem hér er miðað við. Ég er líka á þeirri skoðun, að þarna verði í öllum tilfellum, ekki aðeins hjá fiskveiðasjóði, heldur öðrum stofnlánasjóðum, að setja sér eitthvert mark, það sé ómögulegt að starfa hér þannig, að alltaf verði að liggja fyrir fjármunir til útlána, eftir því sem pantanir berast um lán á hverjum tíma. Þar verða stjórnir allra stofnlánasjóða að setja sér eitthvert mark og sætta sig við að vinna innan þess marks, svo framarlega sem um eðlilega áætlun er að ræða. Ég ætla, að hér sé um að ræða hækkun á útlánum fiskveiðasjóðs úr rúmlega 1.200 millj. kr. upp í 1.600 millj., hér sé um slíka hækkun að ræða, að það verði að telja, að hér sé sæmilega að staðið, þótt ekki sé gert ráð fyrir meiri útlánum. Þá spurði hv. 2. þm. Norðurl. e., hvað ég segði um hin svonefndu 10% viðaukalán til skipabygginga vegna skipasmíði innanlands. Það er rétt, sem kom fram hjá honum, að þessi mál heyra ekki undir mig í sjálfu sér, ekki nema á þann óbeina hátt, að það er verið að veita þessi lán út á fiskiskip, sem smíðuð eru hér innanlands. Þessi lán eru hreinlega stuðningslán, veitt innlendri skipasmíði. Og það hefur verið afstaða þeirra, sem hafa haft með höndum stjórn á málefnum fiskveiðasjóðs, og ég er á sömu skoðun, að þessi lán eigi ekki að falla undir fiskveiðasjóð sem slíkan. Lög fiskveiðasjóðs gera ráð fyrir því, að veitt sé nokkuð hærra lán, þegar um skipasmíði innanlands er að ræða, þ.e.a.s. að þá sé hámarkslán 75% af kostnaðarverði, en ef um er að ræða fiskiskip, sem smíðað er erlendis, sé hámarkslán 67%, þ.e.a.s. hér er um 8% hærri lán að ræða, þegar smíðað er innanlands. Ég tel fyrir mitt leyti, að ekki komi til mála, að fiskveiðasjóður sem slíkur eigi að veita meiri lánamismun vegna smíði innanlands en sem þessu nemur. Hitt get ég vel viðurkennt, að það geti verið þörf á því að styrkja eða styðja innlendar skipasmíðar, á meðan þær eru að búa betur um sig og verða færari í samkeppni við þær erlendu, með slíkum viðbótarlánum eins og hér hafa verið nú um nokkurt skeið, þar sem veitt hafa verið 10% viðaukalán vegna smíði innanlands. Þetta er því í rauninni hreint iðnaðarmál í sambandi við innlendu skipasmíðarnar. Það er rétt, að það hefur ekki verið tekin formleg ákvörðun um það í ríkisstj., hver skuli hafa kvæmdastofnun ríkisins hefur haft með þessar það leiki enginn vafi á því, að það sé ætlunin að halda þessum lánum áfram. Það hefur verið hafður sá háttur á, að byggðasjóður eða framkvæmdastofnun ríkisins hefur haft með þessar lánveitingar að gera og útvegað hefur verið nokkurt fé í þessu skyni, þótt e.t.v. hafi byggðasjóður þurft að leggja eitthvað af sínu fé þarna til viðbótar, það skal ég ekki segja um. En á s.l. ári var útvegað sérstakt viðaukafé fyrir byggðasjóð vegna þessara lánveitinga. Afstaða mín er sem sagt þessi, að ég tel, að það komi ekki til mála að fara að blanda þessum lánveitingum saman við lán fiskveiðasjóðs. Ég vil fyrir mitt leyti aðgreina lán hans frá þessum lánum algerlega, en tel, að það þurfi að halda áfram þessum lánum, og ég er sammála hv. þm. um, að það þarf að liggja alveg ljóst fyrir, að þeir, sem láta smíða skip sín innanlands, eigi að fá þessi lán. Um það má ekki vera nein óvissa. Menn þurfa að vita það fyrir fram. Þá þarf auðvitað að sjá um fjármagn í þessu skyni, miðað við það, hvað reiknað er með miklum viðbótarlánum af þessu tagi. Hv. 2. þm. Norðurl. e. minntist á það, eins og hv. 2. þm. Reykv., að mál þetta kæmi óþægilega seint fram og hefði verið ástæða til að leita eftir samkomulagi um afgreiðslu þessara fjáröflunarmála. Ekki vil ég neita því, að það hefði verið einhver ástæða til þess. En ég vil hins vegar minna þessa hv. þm. á það, að þegar þeir fóru hér með stjórn mála, þótti ekki nauðsynlegt að bera þetta undir okkur í stjórnarandstöðunni og leita eftir samkomulagi við okkur. Við sáum frv. af þessu tagi nokkrum sinnum og ólíkt stærri og meiri mál en þetta koma fram á þingi á síðustu stundu. En ég er hins vegar ekkert að undanþiggja mig því, að það er galli að þurfa að leggja fram stór frv. í þinglok. Það væri líka fyllsta ástæða til þess að reyna að ná samkomulagi um afgreiðslu mjög stórra mála. En hér er ekki um nein ný vinnubrögð að ræða að þessu leyti frá því, sem áður hefur verið. Ég vil leiða hér algerlega hjá mér almennar umr. um fjáröflun til annarra stofnlánasjóða. Það eru mál, sem ég tel, að liggi ekki hér fyrir til umr. nú, heldur frv. sem er verið að ræða um, þ.e.a.s. um fiskveiðasjóð og málefni hans. Ég vil segja það alveg skýrt, að því fer fjarri, að fjárhag fiskveiðasjóðs hafi verið þannig háttað eða sé þannig háttað nú í dag, að það hafi verið nokkurt vandræðaástand. Fiskveiðasjóður er fjárhagslega mjög öflugur sjóður, einn öflugasti lánasjóður í þessu landi að eigin fé, og hann hefur getað staðið við sínar skuldbindingar á mjög eðlilegan hátt. Það er hins vegar alltaf nokkurt álitamál í sambandi við lánveitingar fiskveiðasjóðs, hvað langt á að ganga á þeirri braut að taka erlend lán til framlána, en það gefur hins vegar auga leið, að við komumst ekki hjá því að taka talsvert mikil erlend lán í sambandi við útlán fiskveiðasjóðs. Það er alveg útilokað að mínum dómi að halda hér uppi miklum skipasmíðum innanlands á þann hátt, að ekki séu tekin einhver erlend lán í sambandi við þær framkvæmdir. Við höfum um mjög langan tíma yfirleitt keypt okkar dýrari fiskiskip með þeim hætti, að við höfum fjármagnað þau kaup með lánum erlendis. Við höfðum í mörg ár þær reglur, að allir, sem keyptu fiskiskip erlendis frá, urðu að semja á þeim grundvelli, að þeir fengju stóran hluta af kaupverðinu lánaðan til minnst 5 ára, síðan 7 ára og nú síðast í 8 ár. Hlutverk fiskveiðasjóðs hefur því um langt árabil verið þannig, að hann hefur fyrst og fremst tekið að sér að lengja þessi lán og tekið sem sagt á sig stofnlánavandann stig af stigi. En um leið og horfið er að því að byggja mikið af skipunum hér innanlands, eykst lánavandinn svo ört, að það eru engar líkur til þess, að hægt sé að standa undir þeim lánum, nema tekin séu erlend lán að meira eða minna leyti, og fiskveiðasjóður fái þau lán. Svipað má segja um framkvæmdir á vegum ýmissa fiskvinnslustöðva. Þar er oft um að ræða vélakaup í stórum stíl, og hefur þótt eðlilegt á undanförnum árum að taka erlent lán í sambandi við slíkar framkvæmdir, og það er gert enn. Hins vegar er ég á þeirri skoðun, að þegar lánveitingar fiskveiðasjóðs vaxa mjög hratt, eins og nú á sér stað, vegna gífurlega mikilla framkvæmda á vegum fiskiðnaðarins í landinu og einnig vegna óvenjumikilla skipasmíða innanlands sé eðlilegt, að tekjur sjóðsins séu auknar. Og þegar það er einnig haft í huga, að gildandi lagareglum um fiskveiðasjóð hafði verið breytt í tíð fyrrv. ríkisstj., fiskveiðasjóði stórlega í óhag, þannig að dregið var úr þeim tekjum, sem fiskveiðasjóður átti að hafa samkvæmt lögum, með því að framlag ríkissjóðs var minnkað á móti öðrum tekjum, sem sjóðurinn hafði, þá er ekki óeðlilegt, að sótt sé eftir því að auka tekjur fiskveiðasjóðs nokkuð, eins og hér er lagt til, að vísu um stuttan tíma eða 21/2 ár, vegna þeirra sérstöku verkefna, sem nú er við að glíma. Það er ósköp auðvelt að segja, eins og kom hér fram hjá hv. 2. þm. Reykv.: það vantar fé í stofnlánasjóðina, það vantar fé til framkvæmda, en hafa svo engar till. fram að færa sjálfur, heldur bara almennt nudd, tala um það, að ef þetta sé lagt á sjávarútveginn, þá sé það skattur á hann, ef það sé lagt á ríkissjóð, þá sé það skattur á landsmenn. Það er rétt eins og hv. þm. hafi helzt komið það til hugar, að til væri einhver leið, þannig að hægt væri að afla fjárins án þess að nokkur borgaði það. Hér þýðir vitanlega ekkert annað en að horfast í augu við veruleikann. Það er auðvitað hægt að reka fiskveiðasjóð áfram, eins og gert hefur verið, með þeim tekjum, sem hann hefur búið að, og láta hann aðeins taka meira af erlendum lánum og framlána þau. Það er tiltölulega auðvelt. Eða á heldur að fara þá leið, sem upphaflega var mótuð varðandi tekjur fiskveiðasjóðs, að sjávarútvegurinn sem heild leggi fram nokkuð í sjóðinn frá sér og ríkið viðurkenni uppbyggingu sjóðsins með því að leggja fram álíka fjárhæð á móti. Þetta er sú stefna, sem hér hefur verið ríkjandi í þessum málum um margra ára skeið. Sú till., sem hér er gerð um það að leggja á sjávarútveginn 1% útflutningsgjald á verðmæti sjávarafurða þýðir það, að allir þeir, sem að sjávarútveginum standa, eru hér að leggja á sig nokkurt aukagjald, útvegsmenn og sjómenn, og ég ætla, að þeir muni ekki skorast undan því í sambandi við þær framkvæmdir, sem þeir eiga sjálfir að búa að, þótt þetta sé gert, enda er gengið út frá því, að þessi sjóður veiti þessum aðilum hagkvæmari lán en almennt er hægt að fá í krafti þess, að þessir aðilar hafa sjálfir lagt fé í sjóðinn við að byggja hann upp.  Nei, það er í rauninni ekki hægt að leyfa sér að halda þannig á þessum málum, eins og hv. 2. þm. Reykv. gerði í sinni ræðu, að segja, að fjárþörf sjóðanna sé ótvíræð, þeir þurfi á auknu fé að halda, en geta svo ekki hugsað sér neina leið til þess að leysa þennan ótvíræða vanda. Mér væri mjög kært, ef hv. þm. vildi koma hér með nýjar till. um það, hvernig ætti að leysa þennan vanda. Hér hefur verið gerð sú athugasemd, að með þessu frv. sé m.a. verið að leggja til, að ríkissjóður taki á sig á þessu ári nýjar fjárskuldbindingar, og það sé rétt að nokkru leyti. Það er gert ráð fyrir því samkvæmt frv., að tekjur fiskveiðasjóðs gætu aukizt á síðari hluta þessa árs um allt að 150 millj. kr. og af því ættu að koma frá ríkissjóði um 75 millj. kr. Þetta framlag ríkissjóðs mundi að venju ekki koma til fiskveiðasjóðs nema að sáralitlu leyti þá á þessu ári, vegna þess að hér er um greiðslu á útflutningsgjaldi að ræða. Sú framleiðsla, sem á sér stað á síðari hluta ársins, er að mjög verulegu leyti flutt út á næsta ári á eftir. Ég held því, að samkvæmt þessu frv. sé ekki um miklar aukagreiðslur að ræða á ríkissjóð á þessu ári, en greiðslan kæmi að sjálfsögðu á næsta ár. Hér er um að ræða fjárskuldbindingu fyrir ríkissjóð fyrir 21/2 árs tímabil, en greiðsluskyldan mundi auðvitað ná yfir nokkuð lengra tímabil en til ársloka 1975, vegna þess að hér er um mótframlag að ræða á móti útflutningsgjaldi. Hv. 2. þm. Reykv. minntist hér á ýmis atriði mjög almenn eðlis, sem ég skal ekki fara að eltast við hér, nema aðeins víkja að örfáum atriðum til leiðréttingar. Hann sagði, að ég hefði samið við sjávarútveginn um s.l. áramót, um niðurfellingu á tilteknu gjaldi, sem næmi í útgjöldum fyrir ríkissjóð 160 millj. kr. á ársgrundveili.  Þá minntist hv. 2. þm. Reykv. á sérstök skilyrði fiskveiðasjóðs í sambandi við lánveitingar hans og komst þá jafnvel upp í það, að vextir af slíkum lánum gætu komizt í 17-18%. Ég þykist sjá, að hv. þm. sé hér að fara með atriði, sem hann veit ekki nægilega um, en ég verð að játa líka, að ég þekki það ekki, að slíkt geti átt sér stað varðandi lán út á skip, því að um það gilda alveg fastar reglur hjá fiskveiðasjóði. Það eru alveg föst fyrirmæli um lánstímann, vextina og almenn skilyrði um það, að taka má allt að 3/5 af gengisáhættu á hverjum tíma. Þetta, sem hann var að greina frá varðandi framlán á spariskírteinalánum, getur verið til allt annarra framkvæmda á vegum fiskveiðasjóðs og úr fiskveiðasjóði til allt annarra framkvæmda. Þá hefur það verið siður í fiskveiðasjóði, föst regla, að hann lánar yfirleitt það fé, sem hann tekur að láni, með sams konar kjörum og hann tekur það. Hann hefur tekið örlitið af þessum spariskírteinalánum og lánað út til alveg sérstakra hluta. En það eru ekki lán, sem ganga til kaupa á skipum eða venjulegra skipalána, sem eru með öðrum kjörum. Ég held að sjávarútvegsmenn hafi aldrei kvartað undan því, - mér er ekki kunnugt um það, þó að þeir hafi gert það á ýmsum tímum - að greiða nokkurt gjald til fiskveiðasjóðs. En hitt er annað mál, að þeir hafa gert margar samþykktir um að vilja losna undan ýmiss konar öðrum gjöldum, sem lögð hafa verið á þá. Slíkum gjöldum hefur verið létt af í ýmsum greinum. Hv. þm. minntist á, að það hafi verið gert ráð fyrir því að létta slíkum gjöldum af. Ég vil nefna eitt atriði í þeim efnum, sem hefur skipt sjávarútveginn allverulegu máli. Létt var af söluskatti á olíu, einni aðalnauðsynjavöru útgerðarinnar. Þessi skattur var felldur algerlega niður, og það munar að sjálfsögðu allverulega í rekstrinum. Það er hins vegar rétt, að það mætti létta þarna af miklu fleiri gjöldum, og þarf vissulega að vinna að því, að það verði gert, því að það er búið á undanförnum árum að stafla þarna upp margvíslegum útgjaldaliðum. Einn af þessum útgjaldaliðum var sá launaskattur á aflahlut sjómanna, sem lagður var á í tíð fyrrv. ríkisstj. og hv. 2. þm. Reykv. var hér einmitt að minnast á, að ég hefði samið um við útvegsmenn að létta af þeim nú um síðustu áramót. Sá launaskattur var alltaf mjög ósanngjarn, að leggja hann á aflahlutinn, því að aflahluturinn hreyfist ekki eftir vísitöluútreikningi eins og önnur laun. Það er öllum kunnugt, að þessi launaskattur var beinlínis lagður á með þeirri röksemd, að hann kæmi í staðinn fyrir beinar launagreiðslur, sem annars hefðu orðið með hækkandi vísitölu. Útvegsmenn fundu að þessu og gerðu margsinnis kröfu um, að hætt yrði að innheimta þennan launaskatt af aflahlut sjómanna, en útgerðin verður að borga þennan launaskatt af öllum launagreiðslum og í sambandi við allar sínar framkvæmdir verður vitanlega útgerðin og öll fiskvinnslan að borga launaskatt. Hér er aðeins um það að ræða, að það er hinn eiginlegi aflahlutur sjómanna, sem þarna er undanþeginn. Nú, ég skal ekki orðlengja þetta frekar. Ég vi1 ætla, að þrátt fyrir þær athugasemdir, sem hér hafa komið fram og sumpart hafa verið fullkomlega eðlilegar, en aðrar sprottnar af því, að menn hafa afskaplega mikla þörf fyrir að skammast almennt um málið, og við því er í rauninni ekkert að segja, að það geti í rauninni orðið samstaða hér á hv. Alþ. um það, að fiskveiðasjóður fái þær auknu tekjur, sem hér er gert ráð fyrir, og menn viðurkenni, að eins og tekjum sjóðsins er nú orðið háttað og miðað við þær stórkostlegu framkvæmdir, sem hann á að veita lán til og nú ganga yfir í þjóðfélaginu, sé ekki óeðlilegt, að ríkið taki á sig þann hluta, sem hér er gert ráð fyrir, og það þegar atvinnugreinin sjálf leggur á sig jafnmikið og hér er lagt til að hún geri. Þetta er að vísu gert af minni hálfu í fullu trausti þess, að sjávarútvegurinn verði fær um það að standa undir þessu gjaldi áfram. Ég geri mér vonir um það, eins og sakir standa nú. Hvað verður á næstu árum, skal ég ekki um segja, en ég geri mér vonir um, að hann eigi að geta staðið undir þessu gjaldi og þeir, sem eiga að njóta, í þessu tilfelli sjávarútvegsmenn allir, skorizt ekki undan því að taka þetta á sig, ef ríkið vill leggja fram sinn hlut.



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja þessar umr. mikið. Það var sérstakt atriði, sem ég vildi ræða um. Ég get þó ekki stillt mig um að vekja athygli á því, að þegar hæstv. sjútvrh. lét svo ólíklega að ætla hv. 2. þm. Reykv. þá skoðun, að hægt væri að taka fé án þess að taka það nokkurs staðar frá, fannst mér hann höggva nokkuð nærri sjálfum sér. Það hefur nefnilega verið einkenni á hæstv. ráðh. og raunar ekki frekar á honum en hans samflokksmönnum, að þegar þeir hafa verið í stjórnarandstöðu, hafa þeir ekki stillt kröfum sínum betur í hóf en svo, að það hefur ekki verið neinu líkara en þeir héldu, að það væri hægt að ráðstafa fé án þess að taka það nokkurs staðar frá. En það er nú svo, að jafnvel þó að þessir menn, hæstv. ráðh. og hans flokksmenn, séu komnir í ríkisstj., eru þeir ekki lausir við þann hugsunarhátt, að hægt sé að ráðstafa fé, án þess að það sé tekið nokkurs staðar frá. Ég nefni í þessu sambandi dæmi, sem er ekki fjarlægara en gengislækkunin, sem gerð var í desember s.l. Þá var það yfirlýstur tilgangur með gengislækkuninni, að það ætti að yfirfæra fjármagn, á ársgrundvelli 800-1.200 millj. kr., til sjávarútvegsins honum til styrktar. Það þótti þá eitt aðaleinkenni þessarar gengislækkunar og kostur, að það átti enginn að verða var við það, að þetta fé væri tekið. Það átti ekki að taka það af neinum. Og það voru gerðar sérstakar ráðstafanir til þess, að áhrif gengislækkunarinnar kæmu ekki inn í kaupgjaldsvísitöluna, til þess að undirstrika þetta. Nú er það hins vegar framför, þegar hæstv. ráðh. segir, að það sé ekki hægt að ráðstafa fé, nema það sé tekið einhvers staðar frá. Og auðvitað er ég honum sammála um það. Ég er honum sammála um, að það sé nauðsynlegt að efla tekjustofna fiskveiðasjóðsins. Þá geri ég auðvitað ráð fyrir, að það verði að taka fé einhvers staðar frá. En mér fannst ábótavant við það, hvernig hæstv. ráðh. lagði þetta mál fyrir. Hann gerði hv. þm. ekki nógu skýra og glögga grein fyrir því, hvernig málin stæðu, þannig að þeir mættu meta það sjálfir að fengnum upplýsingum, hvort þær ráðstafanir, sem lagðar eru til með frv., sem hér er til umr., væru nægjanlegar. Hæstv. ráðh. gat um, hvað væri áætlað um útlán sjóðsins. Það er góðra gjalda vert. En það eru ekki nægilegar upplýsingar til þess að gera sér grein fyrir því, hvort þær ráðstafanir, sem frv. leggur til um tekjuöflun, séu nægilegar. Hæstv. ráðh. sagði, að mjög væri að gert. Ég vil ekki bera brigður á þá fullyrðingu hæstv. ráðh. að svo stöddu. En ég óska eftir því, að hæstv. ráðherra geri glögga grein fyrir því, þ.e.a.s. að hann upplýsi ekki einungis hv. þm. um það, hvað útlánin eru áætluð mikil á næsta ári, heldur einnig, hvað aðrar greiðslur sjóðsins eru áætlaðar. Ég á við, hvað eru áætlaðar afborganir af skuldum og vöxtum sjóðsins? Þetta þarf að koma fram annars vegar. Hins vegar þarf að koma fram, og það hefur ekki komið fram, hverjar eru áætlaðar tekjur sjóðsins á næsta ári. Hverjar eru áætlaðar tekjur af vöxtum af lánum og öðrum kröfum sjóðsins? Hverjar eru áætlaðar tekjur af útflutningsgjöldum, sem renna til sjóðsins samkvæmt núgildandi lögum? Þetta er nauðsynlegt að fá upplýst, til þess að hægt sé að sjá, hvað þessar tekjur nema miklu til viðbótar við þær 35 millj. kr., sem eru framlag ríkissjóðs, og hver er þá munurinn, þegar þetta dæmi er sett upp, annars vegar á tekjum sjóðsins samkvæmt tekjuáætlun og hins vegar á greiðsluskyldum sjóðsins. Hver er munurinn? Ég óska eftir að fá upplýsingar um það til þess að gera mér grein fyrir, hvort sú tekjuöflun, sem hér er gert ráð fyrir, nægir. Samkvæmt upplýsingum hæstv. ráðh. og eins og greinir frá í grg. frv. er hér um að ræða um 320 millj. á ársgrundvelli. Nú tel ég, að hv. þm. þurfi að vita, hvort þessi upphæð nægi til þess að mæta mismuninum á áætluðum útgreiðslum og inngreiðslum sjóðsins á þessu ári. Ég legg mikið upp úr þessu og mér finnst ekki hægt að ætlast til, að hv. þm. taki afstöðu til þessa máls, fyrr en þessar upplýsingar liggja fyrir. Ég verð að segja það, að mér fannst það nokkuð veikja allan málflutning hæstv. ráðh. og tilgang þessa frv. um tekjuöflun til sjóðsins, þegar hann færði fram í ræðu sinni hér áðan ástæður fyrir því, að menn þyrftu ekki að óttast, að ríkissjóðnum yrði mikið ofboðið í ár. Hæstv. ráðh. sagði, að þessar tekjur, sem hann var áður búinn að segja að ættu að koma sjóðnum til góða á þessu ári, kæmu ekki til sjóðsins fyrr en á næsta ári. Mér finnst, að þetta sé ekki góð röksemdafærsla, og þetta veikir nokkuð trú mína á gagnsemi þessarar tekjuöflunar, a.m.k. fyrir sjóðinn á þessu ári, ef slík rök sem þessi halda. En ég sagði, hæstv. forseti, að ég ætlaði ekki að lengja mikið þessar umr. Ég stóð fyrst og fremst upp til þess að fá þær upplýsingar, sem ég óskaði eftir, og ég vænti þess, að hæstv. ráðherra gefi þær þegar við 1. umr.



Herra forseti. Umr. hafa nú staðið nokkuð lengi um þetta mál, sem ráðh. undirstrikaði þó, að ætti að vera samstaða um, en sjálfur hefur hann notað langmestan tímann, svo að ég ætla hér að fjalla um málið í nokkrum orðum. Í 1. gr. er fjallað um tekjuöflun sjóðsins og í c-lið er bætt inn þessu nýja ákvæði: „1% af fob.-verði útfluttra sjávarafurða. Skal gjald þetta reiknað á sama hátt og annað útflutningsgjald af sömu vöru, og skal það reiknað af sjávarafurðum, sem framleiddar eru á tímabilinu 1. júlí 1973 til 31. desember 1975“. Það er því um tímabilsbundið gjald að ræða, eins og kom fram í ræðu hæstv. sjútvrh. og hann undirstrikaði. Ég skildi svo tölu hans einnig, að þetta kæmi inn í heildarmyndina, þannig að það yrði einnig dregið frá við fiskverðsákvörðun. Ég skildi það einnig svo í sambandi við skiptakjör. Ef þetta er ekki réttur skilningur, þarf það að undirstrikast á einhvern annan veg. Einnig kemur fram í d-lið: „til viðbótar framlagi sjóðsins samkvæmt c-lið greiðir ríkissjóður honum jafnháa fjárhæð árlega“, en í grg. kemur fram, að í frv. um útflutningsgjald af sjáfarafurðum, sem nú liggur fyrir hv. þingi, lækkar þetta hlutfall, sem fiskveiðasjóður hefur haft, enn og mun verða sem næst 9.4%, og hér er auðvitað verið að koma í veg fyrir þessa þróun. Þetta frv. á að gefa sjóðnum auknar tekjur. Það hefði verið ósköp eðlilegt, þegar við vorum að fjalla um útflutningsgjaldið, að okkur hefði verið gerð grein fyrir því í sama mund, hvað þetta þýddi fyrir fiskveiðasjóð. Einnig hefði verið eðlilegt, að hér fylgdi með í grg., hvað mikið af skipum væri í smíðum innanlands, því að ef ég man rétt, nefndi hæstv. ráðh., að fjármögnun fyrir innanlandssmíði væri rétt um 700 millj. þetta þýðir í sjálfu sér ekki mörg skip, ef hér er um skutsmíðuð skip að ræða. Hins vegar getur þessi tala dreifzt á mjög marga, ef um mjög ólíka samsetningu flotans er að ræða. Þá kem ég að mjög mikilvægu atriði í sambandi við þessa fjármögnun. Það er rétt í sjálfu sér, að útvegsmenn hafa ekki kvartað undan þessu kerfi, sem er orðið, ef ég man rétt, 50 eða 60 ára gamalt, þessari kvöð hjá þeim sjálfum að leggja nokkuð af mörkum í sjóðinn, sem endurlánaði þeim svo með góðum kjörum, en hafa skipzt á að vera 20 ár, niður í 13 ár og svo aftur núna 20 ár. En það, sem hefur oft staðið í mönnum, er að mismuna mönnum í lánakjörum. Aðalreglan hefur verið 75% á innanlandssmíði og 67% á erlenda smíði, eins og ráðh. undirstrikaði, að ætti að vera fast og tryggt, og ég er honum alveg sammála í því efni. En út frá þessari reglu hefur stundum verið brugðið og skip keypt til landsins með miklu betri kjörum en önnur og einnig smíðuð hér innanlands skip, sem hafa fengið mun betri lánskjör en önnur, jafnvel án gengisálags. Þetta er óeðlilegt, og ég hef gagnrýnt þetta áður hér á Alþ. og einnig í samtökum útvegsmanna. Vegna hvers er þetta óeðlilegt? Vegna þess, að gjaldið er tekið af öllum jafnt, hver sem dregur fiskinn úr hafinu. Hann verður að borga gjaldið þegjandi og hljóðalaust. Þá á ekki að mismuna mönnum mjög úr sama sjóði í lánum. Hins vegar, ef þarf að hjálpa til vegna annarra aðstæðna við innlenda skipasmíði, þá ber að leita eftir þeirri aðstoð eða þeim möguleikum á öðrum vettvangi. Það er mín skoðun. Og ég skil hæstv. ráðh. mjög á sama veg, ef ég hef skilið orð hans rétt áðan, þannig að þess sé gætt í fiskveiðasjóði, að hann haldi sér við sínar grundvallarreglur og láni út 75% á innanlandssmíði og 67% við innkaup á skipum smíðuðum erlendis. En nú vil ég í leiðinni spyrja, af því að hér átti sér stað samþykkt á frv. með mjög skjótum hætti og ég fékk aldrei svör við því, þó að ég spyrði um það: Hvað varð um þessa 10 milljarða, sem voru teknir að láni nokkru fyrir áramót? Hvernig skiptust þeir? Fóru þeir óskiptir í það að borga japönsku togarana út, eða fékk fiskveiðasjóður eitthvað til endurláns, og hvernig hefur því fjármagni verið ráðstafað? Einnig segir í skýrslu, sem var að koma rétt í þennan mund, um framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1973, að það sé gert ráð fyrir, að sjóðurinn taki lán innanlands og erlendis. Þetta kann allt að verða nánar skilgreint, þegar við ræðum þessa skýrslu í hv. deild, en ef það liggur fyrir hjá hæstv. ríkisstj., hvernig þessi skipting fer fram, teldi ég eðlilegt, að það kæmi a.m.k. fram í n. það er ekki víst, að hæstv. ráðh. geti svarað því nú með þessum stutta fyrirvara, en það er a.m.k. eðlilegt, að við fáum um það glöggar hugmyndir, hvernig sjóðurinn ætlar að fjármagna sig með lántökum innanlands og erlendis. Erlendri lántöku fylgir auðvitað ákveðin gengisáhætta, og segir á bls. 2, að árleg fjáröflun til fiskveiðasjóðs sé ekki meiri en svo, að eigið fé sjóðsins minnki stöðugt í hlutfalli við útlánin. Þetta getur auðvitað ekki haldið áfram. Við erum allir sammála um það. Fari svo, getur sjóðurinn ekki starfað, nema þeim forsendum sé fullnægt með aukinni tekjuöflun eða aukinni lántöku. Og þá skiptir miklu máli, hvort lánin koma af innlendum eða erlendum peningamarkaði. Nú segir áfram á bls. 2, að reiknað sé með 10% aukningu útflutningsverðmæta á næstu tveimur árum. Þetta er auðvitað spádómur, sem enginn veit um til né frá, hvernig muni rætast, hvort þetta er magnaukning, sem skiptir miklu máli, eða verðmætisaukning vegna gengis krónunnar, sem skapar bylgjuhreyfingu í aukna fjármagnseftirspurn og skapar því ekki raunhæfar tekjur að mínu mati, því að þá vex eftirspurnin jafnhratt. Sé hins vegar um magnaukningu að ræða, sem ég vildi vænta, að ætti sér stað, vegna landhelgisútfærslunnar og margs annars, er hér um hreina nettótekjuaukningu að ræða fyrir ríkissjóð og fiskveiðasjóð. Ég hef raunverulega ekki mjög miklar áhyggjur af þessu aukna álagi á ríkissjóð nú, þegar upplýst er, að loðnuvertíðin muni gefa 2.2-2.4 milljarða óvænta tekjuaukningu í heild. Samkv. meðaltekjuöflun ríkissjóðs af útfluttum sjávarafurðum eða tolltekjum eru það réttir 24 aurar af hverri kr., svo að þarna fær ríkissjóður nokkur hundruð millj. óvænt, og verði honum að góðu, þörfin er mikil. En áfram er beitt 15% niðurskurðinum alls staðar þar, sem hægt er. Ég held, að fjmrh. hafi ekki dregið neitt úr þeirri siglingu enn þá eða rifað seglin í því efni þrátt fyrir betra útlit. En eitt hefur ekki komið fram hér, sem skiptir miklu máli í þessu sambandi: Hver er möguleiki fyrir togarana, sem kalla á svona geysilega aukna eftirspurn í fjármunum? Hver er möguleiki til að standa í skilum gegnum stofnfjársjóðskerfið, sem fyrrv. ríkisstj. kom á? Ég fullyrði, þrátt fyrir hörð átök ýmissa manna, sem ég ætla ekki að fara að rifja hér upp, að það er fiskveiðasjóði til mikilla heilla. Endurnýjun skipaflotans er trygging þess, að föst innheimtuprósenta komi jafnan til fiskveiðasjóðs í gegnum stofnfjársjóð. Það er mjög mikilvægt, að það sé svo. Ef það kemur í ljós, að togararnir með núverandi ákvæði hafi enga möguleika til að standa í skilum með þeirri prósentu, sem fylgir innlögðu fiskverði í dag, gæti vel hugsazt, að það þyrfti að endurskoða það hlutfall. Það getur ekki verið eðlilegt og sanngjarnt, að það séu lagðar stórálögur á marga aðra í útveginum, sem einnig hafa verri lánakjör en þessi hluti flotans og er einnig gert að greiða miklu meira inn í sjóðinn. Það er ekki eðlilegt. Og hvernig fer þá hjá þessum nýja, stóra flota, sem þegar á þessu ári og komandi ári kallar á milljarðaeftirspurn í lánum, ef 10% ákvörðun á innanlandssölu og 16% ákvæðið á erlenda sölu gerir þeim enga möguleika til að standa í skilum og vanskil hrannast upp? Auðvitað verður það verkefni viðkomandi ríkisstj. hverju sinni að leysa vandann. En ég trúi því ekki, að þetta frv. hafi verið sett fram og greiðsluáætlun samin af fiskveiðasjóði eða í Framkvæmdastofnun ríkisins öðruvísi en þessu vandamáli hafi verið velt fyrir sér samtímis. Ég trúi því varla. Ég fer fram á það, að við getum fengið það a.m.k. í n., ef hæstv. ráðh. getur ekki svarað því á þessu stigi málsins. Einnig er mjög fróðlegt að vita um það, hver arðsemi vissra hópa bátaflotans hefur verið og hver skilasemi í gegnum stofnfjársjóðskerfið, því að það liggur mjög vel fyrir. Að gefnu tilefni get ég sagt það, að um einn hóp báta sagði lögfræðingur fiskveiðasjóðs ekki fyrir löngu, að ef við förum af stað með innheimtu vegna vanskila, þá er kippa til af þessum flota til sölu eða í snörunni. Þeir hafa þó notið mjög mikilla og betri lánskjara en margir aðrir, og þetta er alvarlegt mál. Það skiptir nefnilega mjög miklu máli, þegar um fjármögnun af almenningseign er að ræða og með kvöð á útveginn, hvernig peningum er ráðstafað aftur. Það skiptir mjög miklu máli. Það er allt annað sjónarmið, sem á að ríkja í því sambandi, en bara hugsa um það eitt að útvega ákveðnum hóp manna atvinnu við ákveðna iðngrein. En þetta er flókið vandamál. En það er þess eðlis og viðkvæmt, að eðlilegt er, að það sé athugað í leiðinni við slíka afgreiðslu sem hér á sér stað, þegar við erum að leggja kvaðir á ríkissjóð, sem gætu numið, ef vel árar, um 140-180 millj. fram yfir það, sem verið hefur, á næstu tveimur árum. Í eðli sínu deilir enginn um það, að stofnfjársjóðirnir verði að hafa trygga fjármögnun, það er ekki deiluatriði í þessu tilfelli. En hæstv. ráðh. sagði, að á sínum tíma hefðu þeir séð mörg stór frv. svipuð þessu koma fram á síðustu stundu. Hann nefndi ekki eitt einasta dæmi. Fyrst hann hefur dæmi um mörg frv. af svipuðum tagi, mætti hann nefna 2-3, svo að við sæjum, hvaða sannleiksgildi fælist í þessum orðum. En hvað sem því líður, þá eru með þessu frv. lagðar meiri kvaðir á sjávarútveginn sem heild. Það eru líka lagðar meiri kvaðir á sjávarútveginn með hafnal., sem við munum væntanlega afgreiða innan skamms í hv. d. og hafa komið frá Nd. Menn hafa deilt um, hve stór tala fælist í þeirri afgreiðslu. Hún er örugglega á 2. hundrað millj. Síðan eru auknar tryggingar, sem á venjulegu skipi nema orðið hundruðum þús. á áhöfnina. Þó að ótrúlegt sé, er tryggingin orðin svona mikil. En það er gott og vel, ef sjávarútvegurinn þolir þetta án áfalla og án þess að ríkissjóður þurfi að hlaupa undir bagga, ef afli er rýrari en gerist í meðalári. En það er ekki skynsamlegt að hafa ekkert svigrúm til, ef á bjátar, við íslenzkar aðstæður, því að það kemur fyrr eða síðar fram, að hér eru það miklar sveiflur til sjávar og til lands varðandi tíðarinnar og annað árferði, að við megum alltaf búast við einhverjum erfiðleikum í rekstrinum, án þess að við þurfum nokkuð að kenna misgóðri ríkisstj. eða missnjöllum ráðh. Þetta kemur og þetta gerist, og þá er það slæmt, að öllu sé eytt það ört, að ekkert sé lagt til hliðar, þar til miður árar. Annað atriði, sem snertir þessa fjármögnun mjög, var vátryggingakerfið, og var það eitt af atriðum í málefnasamningi hæstv. ríkisstj., að það skyldi endurskoðað. En þar á sér stað gífurlegur tekjuflutningur á milli manna, sem nemur mörgum tugum millj., án þess að nokkurn tíma komist á hreint, hvernig þeim málum sé háttað, því miður. Þetta er gamalt kerfi og verður engum einum kennt um til eða frá. En þetta loðir við og heldur áfram og hefur heldur velt upp á sig en hitt, því miður. þrátt fyrir það að reynt hefur verið að hamla á móti því með aukinni eigin áhættu hjá skipunum, þá er það alveg sama. Það er staðreynd, að þessi góðu aflaskip leggja svo að nemur 1-2 millj., jafnvel yfir 2 millj., á borð með öðrum í viðbót við alla aðra skatta, sem teknir eru af þeim, bara í gegnum þetta eina kerfi, og þykir mörgum sæmileg skattheimtan. En þetta kemur hvergi fram. Þetta er tekið þegjandi og hljóðalaust í öllu kerfinu. Þetta mun auðvitað halda áfram, þegar um prósentutölu er að ræða. Hér kemur fram í grg. á bls. 2, að fiskvinnslustöðvar hafa fengið nokkuð á fjórða hundrað millj. í lánum, og ég skil þetta kerfi allt þannig, að lánakvöðin liggi raunverulega ekki á þeim, hún liggi á frumöflun. Vegna hvers? Vegna þess að þau gjöld, sem allt þetta kerfi býður upp á, hvort sem það er þetta gjald til fiskveiðasjóðs eða annað, eru dregin frá, áður en fiskverð er endanlega ákveðið til skipta. Það þýðir það, að ef einhver tala er 100, þá er þessum gjöldum safnað saman, og hvort sem þau eru 5 í hlutfalli eða 15, eru þau dregin frá, og til uppskipta kemur síðan afgangurinn. Eftir verður aðeins hlutur öflunarinnar, þ.e.a.s. áhafnar og útgerðar, og það má alltaf hlaða á hann. Það er eins og megi alltaf hlaða á hann, hvernig sem árar, og hann eigi að geta velt sér áfram hikstalaust. En þetta er varhugavert, og það hlýtur einhvern tíma að koma að þeim mörkum, að hann kiknar undan því og hefur ekkert, ef misferst í árferði. Þá er hlaupið til og sagt: Klaufar, óforsjálir menn, þeir verða að leita á náðir ríkissjóðs. - Þennan söng þekkjum við allvel hér í sölum Alþ., þjóðin einnig, og gerir það að verkum, að færri og færri vilja starfa að öflun við sjávarútveg á Íslandi, því miður. Þó að hæstv. sjútvrh. hafi e.t.v. fundizt ég fara nokkuð út fyrir aðalefni þessa frv., þá er þetta raunverulega allt tengt, eins og honum er mætavel kunnugt um. Ég er ekki að deila á efni frv. út af fyrir sig eða hann persónulega. Það er öðru nær. En ég undirstrika, að þetta mál er það stórt og viðamikið, að ánægjulegra hefði verið, ef við hefðum fengið meira en eina viku til umráða um svona mál og til þess að fjalla um það í n. og athuga ýmsar hliðar þess. Það hefði verið miklu ánægjulegra.



Herra forseti. Mér finnst ekki óeðlilegt, að það komi fram við þessar umr., hvernig nú horfir um afgreiðslu mála. Það kemur mikið inn á síðustu dögum þingsins, ef gert er ráð fyrir að ljúka Alþ. fyrir páska. Það sem hæstv. ráðh. hafa sér til afsökunar í þeim efnum, er að vísa til þess, að slíkt hafi átt sér stað áður. En ég verð að segja, að það er hart að þurfa að taka til fyrirmyndar þau vinnubrögð, sem þeir deildu harðast á, á meðan þeir voru í stjórnarandstöðu. En það virðist vera það, sem á að taka sem góða og gilda afsökun í sambandi við afgreiðslu og vinnubrögð hæstv. núv. ríkisstj. í sambandi við þau stóru mál, sem nú er kastað inn á þingið á síðustu dögum. Frv. til l. um breyt. á l. nr. 75 13. maí 1966, um Fiskveiðasjóð Íslands, er mál, sem var gert ráð fyrir, að mundi koma hér til meðferðar í þinginu miklu fyrr en raun hefur á orðið. Og það er vegna þess, að mönnum var að sjálfsögðu ljóst, að þessi stofnfjársjóður og fleiri stofnfjársjóðir þurfa á því að halda, að þeim séu tryggðar auknar tekjur fram yfir það, sem sjóðirnir nú hafa. Og það, sem hér er um að ræða, er 1% gjald á útfluttar sjávarafurðir, sem á að gilda í rúmlega 21/2 ár eða um það bil. Það vitanlega nægir ekki nema til þess að brúa bilið á fyrstu árunum og til að mæta mismun, sem leiðir af þeim stórauknu skipabyggingum, sem eiga sér stað, bæði hér innanlands og erlendis. Það verður ekki fyrr en að 7 árum liðnum, sem það kemur að fullu á fiskveiðasjóð að standa undir og framlengja lánin eða mæta þeim kostnaði, sem af skipabyggingunum leiðir. Hæstv. sjútvrh. sagði hér áðan, að vitanlega snerti þetta frv. rekstrargrundvöll sjávarútvegsins og sér hefði ekki komið til hugar að bera fram þessar álögur á sjávarútveginn, þetta 1% gjald, um s.l. áramót, en síðan hafi orðið stórkostlegar breytingar í málefnum sjávarútvegsins. Þá geri ég ráð fyrir því, að það, sem hæstv. ráðh. á við í þeim efnum, séu mun betri afkomuhorfur hjá sjávarútveginum í dag heldur en var um s.l. áramót, þegar gengið var frá samningum fyrir vetrarvertíðina. Ég hygg, að það eigi því miður eftir að koma á daginn, þegar þessari vetrarvertíð lýkur, sem nú stendur yfir, að aflabrögðin verða mun minni á þorskveiðunum heldur en áætlað var í upphafi, og þó að sá bátafloti, sem stundað hefur loðnuveiðarnar, hafi góða afkomu, þá segir það sig sjálft, að þar er aðeins um takmarkaðan hluta af heildarfiskiskipaflota landsmanna að ræða. Heildarútflutningstekjur af loðnuaflanum munu nema sem næst 18% af heildarútflutningsmagni sjávaraflans eða um 3.000 millj. kr. Hæstv. sjútvrh. sagði, að sjávarútvegurinn hefði ekki haft á móti álögum í sambandi við tekjuöflun til fiskveiðasjóðs. Það kann vel að vera, að það sé eitthvað til í þessu. En ekki man ég eftir því, að það hafi verið óskað eftir sérstökum álögum á sjávarútveginn eða sjávarútvegsframleiðsluna til að byggja fiskveiðasjóðinn upp, heldur er bæði honum og öðrum, sem hafa verið í röðum útvegsmanna, kunnugt um, að það eru aðrar skoðanir, sem útvegsmenn hafa á því, á hvern hátt eigi að fjármagna t.d. fiskveiðasjóðinn. Margir hafa talið réttlátt, að á sölu gjaldeyris væri lagt sérstakt gjald, gjaldeyrisöflun sjávarútvegsins sé þess virði, að það réttlæti að byggja upp sjóð fyrir þann atvinnuveg, sem á svo ríkan þátt í okkar gjaldeyrisöflun. Um þetta eru sjálfsagt skiptar skoðanir milli manna. En ég veit, að það eru margir útvegsmenn, sem hafa talið réttara að fara þá leið í fjáröflun fyrir fiskveiðasjóðinn heldur en leggja skatt á sjávarútveginn sjálfan, eins og hér er lagt til. Þá má einnig gera sér grein fyrir því, að á þessum tíma, sem liðinn er síðan sjómannasamningarnir voru gerðir um áramótin, hefur verið um verulegar breytingar að ræða á öðrum sviðum heldur en því, að afurðaverðið hafi hækkað erlendis. Verðbólgan hefur haft sín áhrif á afkomu framleiðslutækjanna, - síaukinn kostnaður og verðbólga, sem ég hygg, að sé enn meiri nú á þessum mánuðum heldur en dæmi eru til um áður um langan tíma. Og þegar dæmið verður gert upp í vertíðarlokin, þá er ég þess fullviss, að afkoman a.m.k. hjá þeim, sem stunda þorskveiðarnar eða bolfiskveiðarnar. verður ekki það góð, að það réttlæti að setja nýtt gjald á útflutningsafurðirnar. Ég skal ekki orðlengja frekar um málið á þessu stigi. En ég hef talið eðlilegt og ekki sízt með tillliti til þeirrar yfirlýsingar, sem hæstv. sjútvrh. gaf varðandi sjávarútveginn, að hann sé tilbúinn að taka á sig slíkar kvaðir eins og þessar, þá hefði ekki verið síður ástæða til að ræða við forsvarsmenn sjávarútvegsins um þetta mál, eins og aðra hliðstæða atvinnuvegi, þegar um sambærilegar álögur er að ræða. Ég tel sjálfsagt, að sú n., sem fær þetta mál til meðferðar, hafi samráð við forsvarsmenn sjávarútvegsins um málið, og ég tek undir það, sem hér hefur komið fram í umr., að það er nauðsynlegt að fá meiri upplýsingar varðandi stöðu og framtíðarhorfur fiskveiðasjóðsins, hverjar þær eru, ekki aðeins í 21/2 ár, heldur yfir lengra tímabil, því að út af fyrir sig væri gott að fá að vita, hvort verið er að brúa hér bil aðeins til bráðabirgða eða hvort í náinni framtíð verði að gera verulega meira átak til þess að mæta því, sem fyrirsjáanlega er fram undan varðandi fjárvöntun hjá fiskveiðasjóði.



Herra forseti. Þetta frv. til l. um fangelsi og vinnuhæli hefur gengið í gegnum Nd., hefur verið athugað þar mjög rækilega í hv. allshn., og hún gerði á því nokkrar breytingar, sem samþ. voru í Nd. Þær breytingar voru þó ekki það veigamiklar, að ég geti ekki sætt mig við þær. Ég gerði nokkuð ítarlega grein fyrir fangelsismálunum, þegar ég flutti framsögu fyrir þessu máli í hv. Nd. á sínum tíma, og ég vona, að mér fyrirgefist það, þó að ég fari ekki svo ítarlega út í það nú, þar sem sú ræða er tiltæk í þingtíðindum og menn geta kynnt sér þær upplýsingar, sem ég þá gaf. Það er alkunnugt, að framkvæmd fangelsismála hefur verið gagnrýnd hér nokkuð, bæði af fjölmiðlum og jafnvel af hv. alþm. Þrátt fyrir það að ýmislegt hafi verið gert til úrbóta í því efni, eins og t.d. góð viðbótarbygging við vinnuhælið á Litla-Hrauni, fangelsi, sem nú hefur verið endurbætt og er verið að taka í notkun við Síðumúla, þá er það svo, að það má sjálfsagt með réttu segja, að það sé ýmsu ábótavant í þessum málum. Og það er einfaldlega af því, að það hefur ekki í sjálfu sér skort vilja til úrbóta í þessu efni, hvorki hjá mér né mínum fyrirrennurum, heldur hefur verið skortur á aðstöðu til þess að koma við þeim breytingum í þessum efnum, sem æskilegar eru. Þetta frv. er flutt til þess að reyna að skapa aðstöðu til þess, og má segja, að aðalatriðið sé það, að lagður er grundvöllur eða reynt að leggja grundvöll í frv. að því, að framkvæmdir geti hafizt í byggingarmálum þessara stofnana. Það er sem sagt gert ráð fyrir því, að á hverju ári skuli 15 millj. kr. lagðar til þessara bygginga, en eftir núgildandi lögum er það aðeins 1 millj, á ári, og það er auðvitað vegna þeirra breytinga, sem hafa orðið frá 1961, allsendis ófullnægjandi og hefur því þess vegna verið þröngur stakkur skorinn, hvað hægt væri að gera í þessu efni. Það er ekki hugsað til þess að byggja eitt stórt fengelsi, heldur er gert ráð fyrir, að þarna geti verið um áfanga að ræða og þetta geti verið fleiri en ein bygging, eftir því sem talið er heppilegt, og þessu geti verið skipt niður í rekstrareiningar, en þó verður vitaskuld að hafa hliðsjón af því, að því hljóta að vera nokkur mörk sett, hve lítil rekstrareiningin má vera, til þess að um sæmilegan rekstur geti verið að ræða. Að öðru leyti er það svo, að þó að það sé að stofni til byggt á þeim lögum. sem eru nú um fangelsi og vinnuhæli, þá er gert ráð fyrir ýmsum endurbótum á framkvæmdinni í þessu frv. Um sum þau atriði má auðvitað segja, að það mætti koma þeim við og ákveða um þau í reglugerð. En það er þó skýrara að hafa þau í lögum. Þá er það fyrst og fremst það, að mælt er fyrir í þessum lögum um ákveðna deildaskiptingu, sem ég tel ákaflega þýðingarmikla, vegna þess að ég tel óheppilega þá skipan, sem hér hefur tíðkazt, að menn væru settir saman án tillits til þess. hvert brotið er, án tillits til aldurs o.s.frv. Ég tel það mjög þýðingarmikið spor, ef hægt er að koma við deildaskiptingu, og það er gert ráð fyrir því einmitt þarna, að það sé hægt. Það er t.d. sjálfsagt að hafa þá sér, ef unnt er, sem eru í gæzluvarðhaldi, og þeir eiga að fá og eiga rétt á sérstakri meðferð, en ekki að farið sé með þá eins og brotamenn. Enn fremur er að mínum dómi sjálfsagt að hafa sérstakt hæli fyrir unglinga, sem þarf að taka úr umferð. Þá er það líka mjög aðkallandi að koma upp sérstakri deild fyrir geðveila menn, sem þarf að hafa í öryggisgæzlu. Það mál er skelfilegt vandræðamál nú, vegna þess að geðveikraspítalarnir neita algerlega að taka við slíkum mönnum. Af þessu hafa hlotizt þau mestu vandræði, sem jafnvel hefur stundum verið reynt að leysa úr með því að reyna að koma þessum mönnum á hæli erlendis, en það hefur þó ekki tekizt í öllum tilfellum. Þess vegna er öryggisgæzla þessara ógæfumanna mjög miklum vandkvæðum bundin. Það er enn fremur gert ráð fyrir því, að með þessari deildaskiptingu og viðbótarbyggingum verði hægt að koma því við að gera vinnuhælin að raunverulegum vinnuhælum, sem geti verið opin að meira eða minna leyti, eins og vinnuhæli eiga að vera. En eins og þessu er nú háttað, hefur þurft að nota þessi vinnuheimili bæði fyrir regluleg afplánunarfangelsi og svo vinnuhæli. Þá er lögð áherzla á það í þessu frv., að reynt sé að sjá föngum fyrir vinnu, eftir því sem kostur er. Það er lögð áherzla á, að þeim sé séð fyrir tómstundaiðju einnig. Það er lögð rík áherzla á, að það sé reynt að koma við kennslu, alveg sérstaklega að því er varðar unglingavinnuhælið, en líka í öðrum vinnuhælum, þar sem það á við. Er kveðið á um, að það skuli, eftir því sem kostur er, vera vissir sérfræðingar, sem þarna eru taldir upp, fengnir að þessum hælum, en það er ekki vafi á því, að það má segja, að verið hafi ábótavant í því efni til þessa. Ég fer ekki lengra út í það. Þá er það líka, að gerðar eru sérstakar kröfur til forstöðumanna, kunnáttukröfur, sem settar eru fram sem aðalregla. En það verður að horfast í augu við það, að eins og er getur verið skortur á slíkum mönnum. En það er stefnt að því að reyna að fá menn með slíka kunnáttu og reynslu til þess að taka við forstöðu þessara stofnana. Það er heimilað að setja stjórnarnefnd fyrir hvert vinnuhæli, en nú er slík nefnd bara fyrir vinnuhælið á Litla-Hrauni. Þá er með þessu frv. fylgt eftir og stígið til fulls það skref, sem stigið var í fyrra, að því er varðar löggæzluna, að hún var yfirtekin af ríkinu. Það er gert ráð fyrir í þessu frv., að allur kostnaður við byggingu og rekstur héraðsfangelsa færist yfir á ríkið, og það er eins um það og annað, að það kostar auðvitað sitt. Það er, ef ég man rétt, gert ráð fyrir að þetta geti kostað 10 millj. kr. En það er talið vera í samræmi við það, að þegar búið er að yfirfæra löggæzluna, þá fylgi hitt með. Það var ekki gert í lögunum í fyrra, en verður að teljast út af fyrir sig eðlilegt framkvæmdaatriði. Eins og ég sagði, herra forseti, gerði ég nokkuð ítarlega grein fyrir málinu, þegar ég lagði það fyrir þingið í vetur, og ég ætla því að láta þetta nægja nú, nema komi fram einhverjar fsp. í sambandi við málið. Ég er að sjálfsögðu þakklátur fyrir það, ef hv. d. og hv. n., sem fær málið til meðferðar, tekst að afgreiða það. Ég veit, að það er til nokkuð mikils mælzt, að þetta mál sé afgreitt í þessari d. á svona stuttum tíma, þar sem meðferð þess hefur tekið tiltölulega langan tíma í hv. Nd. En ég vona þó, að miðað við þá athugun, sem málið hefur þar fengið, geti það tekizt. Ég skal svo ekki tefja málið með lengri framsögu að þessu sinni. Það eru ítarlegar skýringar, sem fylgja með frv. og einstökum gr. þess, og ég leyfi mér að vísa til þess og óska, að frv. sé að lokinni þessari 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Frsm. (Björn Fr. Björnsson) : Herra forseti. Til þess að flýta fyrir afgreiðslum í málum eins og þessu, sem hér liggur fyrir um ríkisborgararétt, hefur jafnan áður verið venjan, að formönnum allshn. þd. hefur verið falið ásamt skrifstofustjóra Alþ. að athuga frv. og umsóknir, sem því hafa fylgt, og síðan umsóknir um ríkisborgararétt, sem síðar hafa borizt n. Sams konar málsmeðferð hefur einnig verið viðhöfð nú. Að frumathugunum loknum tók allshn. hv. þd. málið fyrir og hefur orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþykkt með þeim breytingum, sem hún hefur gert á því, og eru þær á þskj. nr. 532. Reglur þær, sem farið er eftir í þessu efni, voru settar á sínum tíma í nál. árið 1955, og hefur síðan verið farið eftir þessum reglum með vissum breytingum, og voru þær einnig nú hafðar til hliðsjónar við athuganir. Það er kannske rétt, að ég lesi upp þessar reglur. Þær eru fáar og stuttar: „1. Umsækjandi hafi óflekkað mannorð og sé að áliti tveggja valinkunnra manna starfhæfur og vel kynntur, þar sem hann hefur dvalizt. 2. Útlendingar, aðrir en Norðurlandabúar, skulu hafa átt lögheimili hér á landi í 10 ár, Norðurlandabúar í 5 ár. 3. Karl eða kona, sem giftist íslenzkum ríkisborgara, fái ríkisborgararétt eftir þriggja ára búsetu frá giftingu, enda hafi hinn íslenzki ríkisborgari haft ríkisborgararétt ekki skemur en 5 ár. 4. Erlendir ríkisborgarar, sem eiga íslenzkan ríkisborgara að foreldri, skulu fá ríkisborgararétt eftir þriggja ára búsetu, ef annað foreldri er Norðurlandabúi, annars eftir 5 ár. 5. Íslendingar, sem gerzt hafa erlendir ríkisborgarar, fái ríkisborgararétt eftir eins árs búsetu í landinu. 6. Íslenzk kona, sem misst hefur ríkisfang sitt við giftingu, en hjónabandinu er slitið og hún hefur öðlazt heimili hér, fái ríkisborgararétt á fyrsta dvalarári hér, enda lýsi hún yfir, að hún ætli að dveljast áfram í landinu. Sama gildir um börn hennar, sem hafa ekki náð 16 ára aldri og henni fylgja.“ Þetta eru þær meginreglur, sem farið er eftir við athugun á umsóknum um ríkisborgararétt. Og eins og ég sagði, mælir allshn. með því, að þeim umsækjendum, sem taldir eru upp í brtt. n. á þskj. 532, verði nú veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Þessir nýju ríkisborgarar eru 35 talsins. Það hefur komið í 1jós, að enginn þessara umsækjenda hefur sætt neinum þeim viðurlögum hér á landi, sem gætu hindrað, að honum yrði veittur íslenzkur ríkisborgararéttur. Þá vil ég geta þess, að í 2. gr. frv. er tekið efni 2. gr. laga um sama efni frá í fyrra, sem er á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Nú fær maður, sem heitir erlendu nafni, íslenzkt ríkisfang að lögum, og skal hann þá taka sér íslenzkt fornafn. Börn hans skulu taka sér íslenzk nöfn samkv. lögum um mannanöfn.“

Frsm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti: Heilbr. og trn. hefur haft til umsagnar frv. til l. um breyt. á l. nr. 85 31. des. 1968. um eiturefni og hættuleg efni. Frv. er áður komið frá Nd. Óþarft er að fara mörgum orðum um þetta frv., en aðalefni þess er í raun það, að viðaukar og breytingar á listum yfir eiturefni og hættuleg efni séu ekki háð lagabreytingum, heldur komi þar til staðfesting með reglugerð, að fengnum till. eiturefnanefndar. Auk þess felur frv. í sér tvær till. um breytingar og viðbætur á greindum listum yfir eiturefni og hættuleg efni. Umsagnir voru í hvívetna jákvæðar, og n. mælir einróma með samþykkt frv.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. 3. ágúst í fyrra voru gefin út brbl., sem fólu í sér, að ríkisstj. var heimilað að fela Rafmagnsveitum ríkisins að virkja Dynjandisá eða Mjólká í Arnarfirði til raforkuvinnslu í orkuverum með allt að 10 þús. kw. framleiðslugetu. Breytingin frá gildandi lögum var sú að í gildandi lögum var miðað við 7 þús. kw., en hækkunin var upp í 10 þús. kw. samkv. þessum brbl. Í fyrra var tekin ákvörðun um virkjun Mjólkár, og í þeirri ákvörðun fólst virkjun, sem nam 8.400 hestöflum. Hún var þannig örlitlu stærri en gildandi lög frá árinu 1954. Jafnframt var talið nauðsynlegt af sérfróðum mönnum, að hægt yrði að hefjast handa við vinnu í þessu sambandi í hálendishéruðum þar vestra, vegna þess að þar er starfstími ákaflega stuttur, og til þess að flýta þessari virkjun eftir megni var talið nauðsynlegt, að hægt væri að vinna nokkur undirbúningsverk þegar á síðasta hausti. Af þessari ástæðu var tekin sú ákvörðun að gefa út brbl. um þessa stækkun virkjunarinnar úr 7 þús. kw. í 10 þús., og þær framkvæmdir, sem ráðgerðar voru, fóru fram á s. l. hausti. Um þessa ákvörðun, hygg ég, að í sjálfu sér sé enginn ágreiningur, og hygg, að ekki sé ástæða til þess að fjalla frekar um fyrirkomulag þessarar virkjunar á þessu stigi, en legg til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.

Heilbr: og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Í þessu frv. til l. um iðnlánasjóð felast tvær breytingar, sem báðar gera ráð fyrir auknum tekjum sjóðsins. Annars vegar er lagt til að hækka um fjórðung gjald það, sem er innheimt til sjóðsins af iðnaðinum í landinu, eða úr 0.4% í 0.5% af sama gjaldstofni og aðstöðugjald er reiknað. Hins vegar er lagt til, að framlag ríkissjóðs hækki úr 15 millj. kr., eins og það var 1972, í 50 millj. kr. frá og með árinu í ár. Þessum breytingum er ætlað að stuðla að eflingu iðulánasjóðs og gera honum kleift að sinna í ríkari mæli en áður hinum síauknu verkefnum sínum. Einnig er með frv. þessu verið að gera ráðstafanir til að halda í horfinu eða bæta hlutfall eigin ráðstöfunarfjár sjóðsins af heildarútlánum hans. Með þessum ráðstöfunum er verið að spyrna við fótum hvað iðnlánasjóð snertir gegn þeirri neikvæðu þróun fjárfestingarlánasjóða almennt á síðustu árum, sem ekki hafa getað uppfyllt vaxandi eftirspurn eftir lánsfé nema með stórauknum lántökum sjálfir, sem aftur hefur leitt til þess, að eigin ráðstöfunarfé sjóðanna hefur farið hlutfallslega minnkandi ár frá ári, ef miðað er við heildarútlán þeirra. Samkv. bráðabirgðatölum mun hlutfallið fara úr 55% árið 1970 niður í 33% 1973, ef viðhlítandi ráðstafanir verða ekki gerðar. Efling iðnlánasjóðs er sameiginlegt áhugamál ríkisvaldsins og samtaka iðnaðarins sjálfs. Hækkun iðnlánasjóðsgjaldsins um 25%, sem hér er lögð til, er skerfur iðnaðarins til eflingar þessum stofnlánasjóði. Þegar iðnlánasjóðsgjaldið var fyrst lagt á 1963, nam það 4.2 millj. kr., en á síðasta ári, 1972, nam innheimt iðnlánasjóðsgjald 51.5 millj. kr. Frá upphafi og til ársins 1972 hefur iðnlánasjóðsgjaldið numið samtals 253 millj. kr., en höfuðstóll iðnlánasjóðs var 31. des. 1972 459.4 millj. kr. Með hækkun ríkisframlagsins úr 15 millj. í 50 millj. kr., eins og hér er lagt til, kemur ríkisvaldið til móts við iðnaðinn sjálfan og stuðlar á raunhæfan hátt að auknu eigin ráðstöfunarfé sjóðsins til frambúðar jafnframt því að gera sjóðnum auðveldara að rækja hlutverk sitt. Ríkissjóður hefur lagt iðnlánasjóði til árlegt framlag alla tíð síðan 1935, og hefur það farið síhækkandi. Á síðasta ári nam það 15 millj. kr. og hafði það þá numið í heild frá upphafi 42 millj. kr. Iðnaðurinn hefur verið í mjög örum vexti að undanförnu, og sú þróun krefst síaukinna stofnlána, og því gegnir iðnlánasjóður mjög mikilvægu hlutverki, en hann lánar einkum til byggingar iðnaðarhúsnæðis, til vélvæðingar í iðnaði og lítið eitt til hagræðingar. Í grg. er rakið, hve eftírspurn eftir lánum úr sjóðnum hefur farið vaxandi á undanförnum árum. Fjöldi lánsbeiðna var 1971 231, 1972 250 og 1973 290. Upphæðin, sem um var sótt, nam 1971 327 millj. kr., 1972 419 millj og í ár 665 millj. kr. Af þessu var aðeins hægt að afgreiða sem lán á árinu 1971 127 millj. kr., í fyrra 176 millj., og í ár er búið að afgreiða 158 millj. kr. Af þessum tölum er ljóst, að með ráðstöfunarfé sjóðsins 1973 hefur aðeins tekizt að sinna 23.7% umbeðinnar lánsfjárhæðar. Ef sjóðurinn á að geta sinnt fleiri umsóknum, þarf hann að taka að láni verulega fjármuni, og mun hann gera það að einhverju marki á þessu ári einnig. En með þeim ráðstöfunum, sem hér eru lagðar til, er staða sjóðsins styrkt mjög verulega og það bæði til frambúðar og þegar á árinu í ár. Hækkun iðnlánasjóðsgjaldsins úr 0.4% í 0.5% færir sjóðnum tæpar 14 millj. kr. til viðbótar áætluðu iðnlánasjóðsgjaldi, sem var áætlað 55 millj. kr., og mun því iðnlánasjóðsgjaldið nema í heild 69 millj. kr. á þessu ári. Hækkun ríkisframlagsins úr 15 í 60 millj. gefur sjóðnum til viðbótar 35 millj. kr. á þessu ári. Þessi lagabreyting felur því í sér um 50 millj. kr. aukningu á höfuðstól iðnlánasjóðs á þessu ári umfram það, sem ella hefði orðið að óbreyttum lögum. Málefni iðnlánasjóðs hefur oft borið á góma hér á Alþ., og ég hygg, að fulltrúar allra stjórnmálaflokka hafi flutt og stutt till. um það, að framlög ríkissjóðs í þennan sjóð ykjust frá því, sem verið hefur. Slíkar till. hafa átt mismunandi auðvelt uppdráttar, en ég geri mér vonir um, að um þessa breytingu, sem hér er lögð til, verði enginn teljandi ágreiningur. Ég vil í sambandi við þetta frv. fara örfáum orðum um brtt., sem ég lagði fram í gær í sambandi við annað frv., sem snertir iðnaðinn, þ.e.a.s. iðnrekstrarsjóð. Þegar ég lagði það frv. fram, var gert ráð fyrir því, að hluti af tekjum sjóðsins væri úr ríkissjóði, en þar var engin upphæð tilgreind. Ástæðan var sú, að ríkisstj. var þá enn að kanna fjármál sjóðanna. Nú hefur hins vegar verið tekin sú ákvörðun að leggja til, að ríkissjóður leggi fram 50 millj. kr. til iðnrekstrarsjóðsins, þannig að í þessum tveimur frv. er gert ráð fyrir auknu ríkisframlagi í þágu iðnaðarins, sem nemur 85 millj. kr. Það er vissulega mjög veruleg breyting frá því, sem verið hefur. En hitt þurfa menn að gera sér ljóst, að fram undan eru miklir örlagatímar fyrir iðnaðinn, ef hann á að standast þær miklu breytingar, sem verða, þegar aðildin að EFTA fær fullt gildi og samningurinn við Efnahagsbandalagið. Þá verður að veita þessari mikilvægu atvinnugrein það öflugan stuðning, að iðnaðurinn geti keppt þar á jafnréttisgrundvelli með fullum árangri. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Í þessu frv., sem hér er til umr., er lagt til, að styrktir séu tekjustofnar iðnlánasjóðs. Ég tel, að það sé þörf á því að gera slíkt. Það getur naumast leikið nokkur vafi á því. Hins vegar kann að leika vafi á því, með hverjum hætti það skyldi gert. Ég vil ekki fara að ræða þetta mál ítarlega hér að sinni. Það er, eins og kemur fram í grg. með frv. þessu, nokkuð alvarleg þróun, sem hefur orðið í málum iðnlánasjóðs á árunum 1971, 1972 og fram á þetta ár, því að eins og þar segir, hefur eigið ráðstöfunarfé sjóðanna farið hlutfallslega minnkandi, ef miðað er við heildarútlán þeirra. Greint er frá því, að samkv. bráðabirgðatölum hafi þetta hlutfall eigin ráðstöfunarfjár verið 55% árið 1970, en nú 33%. Það eru að sjálfsögðu ákveðnar ástæður fyrir því, að svo mikil breyting hefur orðið í þessu efni á svo skömmum tíma. Það kann að vera vegna þess, að það sé meiri eftirspurn eftir lánum og sjóðurinn hafi þurft að teygja sig lengra miðað við eigið fé en áður. En það getur líks verið, að hið almenna efnahagsástand valdi þessu. Ég á við þá miklu breytingu, sem hefur orðið á þessu tímabili í sambandi við verðbólguþróunina í landinu. Það er þess vegna ekki víst, að það sé frambúðarlausn að hækka iðnlánasjóðsgjaldið, eins og frv. þetta gerir ráð fyrir. Við verðum að hafa í huga, hvers eðlis iðnlánasjóðsgjaldið er. Samkv. lögum á að leggja það á sama stofn og aðstöðugjald er lagt á, en aðstöðugjald skal miða við samanlögð rekstrarútgjöld næstliðins almannaksárs. Þetta þýðir, að eftir því sem dýrtíðin vex, rekstrarútgjöldin aukast, eftir því er það í krónutölu meira, sem greitt er í iðnlánasjóðsgjaldi. Af þessum ástæðum hefur ekki verið breytt upphæð iðnlánasjóðsgjaldsins neitt frá því að það var lagt á árið 1963 og til þessa dags, eða í 10 ár. Þannig hefur þetta verið þrátt fyrir verulega dýrtíðaraukningu og verðbólguþróun í sínum venjulegu myndum, þó að hún kunni ekki að hafa verið eins mikil og nú á síðustu misserum. Ég bendi á, að það er eðlilegt að athuga, hvort ekki komi til önnur eðlilegri og raunhæfari leið í þessu efni en að hækka iðnlánasjóðsgjaldið. Í grg. með frv. segir, að efling iðnlánasjóðs sé sameiginlegt áhugamál ríkisvaldsins og samtaka iðnaðarins sjálfs. Þetta mun ekki ofmælt. En með því að samtök iðnaðarins eiga svo mikið undir eflingu iðnlánasjóðs, vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. iðnrh., hvort það hafi verið haft samráð við samtök iðnaðarins um þá till. um hækkun á iðnlánasjóðsgjaldinu, sem þetta frv. felur í sér. Það væri fróðlegt að heyra, hvort samráð hafi verið haft eða rætt hafi verið um þetta við samtök iðnaðarins og hver viðbrögð þessara samtaka hafi verið um þetta efni. Ég vil aðeins benda á þessi atriði þegar við 1. umr. til þess að leggja áherzlu á, að það sé athugað gaumgæfilega, hvort ekki finnist fleiri raunhæf ráð til þess að efla iðnlánasjóð heldur en hverfa að því ráði að hækka iðnlánasjóðsgjaldið. Nú er það svo, að í þessu frv. er gerð till. um, hvaða leið skuli fara jafnframt. þ.e.a.s. hækkun framlaga úr ríkissjóði. Ég tel, að það sé tvímælalaust rétt að ráðstafa fé úr ríkissjóði í þessu skyni. Iðnaðurinn er einn af höfuðatvinnuvegum landsmanna og hefur grundvallarþýðingu sem slíkur. En einmitt nú á þessum tíma varðar það ákaflega miklu, að einskis sé látið ófreistað að efla iðnaðinn og auka þýðingu hans, ekki einungis fyrir innanlandsmarkaðinn, heldur sem útflutningsiðnað. Mér finnst, að það gæti komið til greina, hvort ekki væri rétt að ganga lengra í svo þýðingarmiklum málum sem hér er um að ræða og veita hærri upphæð úr ríkissjóði. Það fer að vísu eftir því, hvort það finnast önnur eða fleiri úrræði í þessu efni. En því hreyfi ég þessu nú þegar við 1. umr. að ég tel, að það sé svo þýðingarmikið að efla iðnaðinn, að ástæða sé til að leggja áherzlu á það með þessum orðum.



Herra forseti. Í tilefni af fsp. hv. þm. Þorvalds Garðars Kristjánssonar um það, hvort ég hafi haft samráð við Félag ísl. iðnrekenda um þessa breytingu á iðnlánasjóðsgjaldi, skal ég geta þess, að þetta samráð hafði ég og stjórn Félags ísl. iðnrekenda kvaðst geta fallizt á þessa breytingu. Að því er varðar framlag ríkisins, þá sagði hv. þm., að það væri hægt að ganga lengra og leggja hærri upphæðir úr ríkissjóði en þarna er lagt til, og vissulega væri það hægt. En ég vil minna á það, að fyrir þessu þingi liggur till. flutt af formanni Sjálfstfl., þar sem lagt er til, að framlag ríkisins til iðnlánasjóðs sé 30 millj., en ekki 50 millj., eins og lagt er til í þessu frv.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð til þess að fyrirbyggja misskilning. Ég sagðist ekki leggja til, að ríkisframlagið til iðnlánasjóðs væri hækkað, en ég taldi, að það gæti komið til greina og ætti að athuga með hliðsjón af öðrum leiðum, sem kynnu að finnast. Það breytir engu í þessu efni, sem hæstv. ráðh. sagði, að hv. 1. þm. Reykv. er 1. flm. að frv. á þessu þingi um að hækka ríkisframlagið einungis upp í 30 millj. Ég vil minna á það, að á síðasta þingi flutti sami hv. þm. frv. um að hækka þetta framlag upp í 25 millj., en það frv. fékk ekki náð fyrir augum meiri hl. Alþ. þá, og ef ég ætlaði að beita sömu röksemdafærslu og hæstv. iðnrh. gerði með sínum orðum, þá mætti álykta sem svo, að fyrst hann stóð að því, að till. um 25 millj. kr. framlag næði ekki fram að ganga á síðasta þingi, þá sé harla einkennilegt, að nú skuli hann leggja til, að 50 millj. kr. skuli lagðar fram samkv. þessu frv. 

Frsm. (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Heilbr. og trn. hefur haft til umsagnar frv. til l. um dvalarheimili aldraðra, en frv. þetta er komið frá Nd. N. mælir með samþykkt frv., en einstakir nm. áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. við frv. Í aths. við frv. segir, að í meginatriðum sé tilgangurinn með þessari lagasetningu tvíþættur: 1. Settar verði reglur um byggingu og rekstur dvalarheimila fyrir aldraða og skapaðir möguleikar á eftirliti með rekstri þeirra. 2. Settar verði reglur um framlög úr ríkissjóði til byggingar dvalarheimila og kaupa á nauðsynlegum tækjum og búnaði. Ekki er mikil þörf á því að ræða nú náið efni frv. né málefni aldraðra í heild, enda hefur ráðh. fyrir skömmu flutt um það framsögu hér í d. Umsagnir um frv. voru mjög á einn veg. Frv. var fagnað og það talið jákvætt skref fram á við í velferðarmálum aldraðs fólks. Breyttir þjóðfélagshættir kalla í enn frekari mæli á auknar framkvæmdir í málefnum aldraðra, ekki sízt spurningunni um húsnæði þeirra á elliárum, hvort sem um er að ræða tiltölulega hraust fólk eða sjúklinga. Það er skoðun mín, að hin stórfellda og mikla skipting milli kynslóða og skortur á tengslum þeirra í milli sé þjóðfélaginu í heild til ills. Einkum þarf að reyna á nýjan hátt að tengja yngstu kynslóðina þeirri elztu og hefði hvor tveggja af gleði og gagn. En út í það sambandsleysi og þá einangrun, sem allt of mikið af gömlu fólki býr við án þess að vilja það, skal ekki farið hér, þótt að því beri að huga í fullri alvöru. Hitt er staðreynd, sem við blasir einnig, að í dvalarheimilismálum aldraðs fólks þarf að vinna mörg og mikilvæg verkefni á næstu árum. Ekki svo að skilja, að margt hafi ekki verið vel gert í þessum málum. Það sanna miklar framkvæmdir síðustu ára. En þetta frv. er hins vegar talandi vottur enn aukins skilnings stjórnvalda á þessum málum, og er því að vonum, að umsagnaraðilar séu frv. fegnir og leggi því liðsinni sitt. Það er sannarlega mikilvægt spor í rétta átt. Ég skal svo ekki fjölyrða mikið um þetta mál að öðru leyti en því, að ég endurtek samþykki n. við frv. þetta.



Herra forseti. Ég vildi aðeins láta það koma í ljós, að við fulltrúar Sjálfstfl. í heilbr: og trn. Ed. fögnum þessu frv., þykir vænt um, að það er komið fram, og vonum, að það fái skjóta afgreiðslu. Það hefur komið fram hér hin mikla þörf fyrir dvalarheimili og hjúkrunarheimili fyrir aldraða. Við vitum öll, að þeim fer fjölgandi í þessu landi og að á fáum sviðum eru vandræðin jafnmikil og einmitt að vista aldrað fólk. Þetta hefur verið mikið rætt á Alþ. nú upp á síðkastið, og mun ég því ekki fara frekar út í það. Það, sem ég vildi aðeins minnast á hér, er að mér finnst að það sé kannske heldur of mikið gert að því að tryggja eftirlit og umsýslu hins opinbera með dvalarheimilum fyrir aldraða, enda þótt þau séu ekki byggð að neinu leyti upp á vegum ríkisins. Á ég þar einkum við 3. gr. frv., þar sem tekið er fram um, að rn. skuli ekki einungis fylgjast með byggingum og segja fyrir um, hvernig þær skuli vera, og fá upplýsingar um allt slíkt, heldur enn fremur um allt innbú og annað það, er að rekstri og kjörum vistmanna lýtur. Ekki efast ég um, að það er heilbrigt og nauðsynlegt, að opinberir aðilar hafi eftirlit með aðbúð og þjónustu, sem vistmönnum á dvalarheimilum er veitt. Hins vegar finnst mér, að eftir þessu frv. verði allerfitt að snúa sér við og það geti orðið flókið mál og mikil skriffinnska við að reka þessi heimili. Þetta er svo sem ekki nýmæli, því að þetta hefur verið í okkar gömlu sjúkrahúslögum. En ég vildi vekja athygli á því, vegna þess að það er í mörgum gr. frv. einmitt minnzt á þetta atriði, að það skuli vera ráðh. og rn. sem setji ákvæði um framkvæmd þessara laga. um búnað húsa, um aðbúnað og þjónustu við vistmenn og um starfslið dvalarheimilis. Ég held, að það verði mjög þrengt að forstöðumönnum þessara dvalarheimila, þeir fái varla aðstöðu til þess að ráða nokkru, jafnvel ekki að kaupa stólinn handa sér, nema fara með það í rn. og fá til þess sérstaka heimild. Í 6. gr. frv. er talað um stjórn dvalarheimila og tekið fram, að þegar byggt sé af sveitarstjórn, skuli hún að sjálfsögðu skipa menn í stjórnina, en séu aðrir eigendur, skuli þeir skipa stjórn til fjögurra ára í senn. Við erum heldur á því, að jafnvel þótt aðrir eigendur séu en sveitarstjórn að dvalarheimilum, þá væri full ástæða til, að sveitarstjórn í því sveitarfélagi, þar sem dvalarheimilið er reist, skuli jafnan eiga einn mann í stjórn heimilisins. Það held ég, að mundi verða til öryggis og skilnings og mundi stuðla að bættri og öruggari samskiptum á milli sveitarinnar og vistheimilisins. Við höfum ekki komið fram með neinar brtt., en höfum í hyggju að koma e.t.v. með brtt. við 3. umr. Þær verða ekki veigamiklar, en það er ýmislegt smávægilegt, sem við teljum, að mundi geta betur farið í þessu efni. Það er t.d. í sambandi við 9. gr., sem hljóðar svo: „Stjórn dvalarheimilis ákvarðar vistun fólks á heimilinu að fengnum till. forstöðumanns.“ Við erum á því, að jafnvel geti verið mjög æskilegt fyrir stjórnendur dvalarheimills, að það væri sérstök n., sem vistar fólk á slíkum heimilum. Þetta er mikið vandamál orðið hér í landi, hvað erfiðleikar eru miklir við að koma fólki á slíkar stofnanir, og forstöðumenn þessara heimila eiga í miklum örðugleikum, svo að vægt sé til orða tekið, vegna þess, hvað ásókn er mikil að komast á slík heimili. Við lítum svo á, að það gæti verið hentugt, að sérstök n. hefði þetta verkefni með höndum og að forstöðumenn og stjórn væru losuð undan þeirri ábyrgð, sem því fylgir. Þetta frv. kemur að sjálfsögðu með að hafa allmikil útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð. Ég vil geta þess, að það er talið, held ég, öruggi, að hvort sem um dvalarheimili er að ræða eða íbúðir fyrir aldraða, þá muni hvert rúm kosta milli 1 og 2 millj. kr., og hér þurfa að koma fljótlega nokkur hundruð rúm fyrir aldraða á tiltölulega skömmum tíma. Þetta geta því orðið allmikil fjárútlát, og einmitt vegna þess erum við þeirrar skoðunar, að það gæti verið hentugt, að einstökum aðilum, félagasamtökum eða öðrum, væri heimilt að byggja slík heimili, án þess að ríkið kæmi þar til með aðstoð, og lítum þá svo á, að slík heimili ættu að vera frjálsari og ekki þurfa eins mikið afskipta ríkisvaldsins við og þau, sem njóta fyrirgreiðslu þessa frv. Þó vil ég taka skýrt fram, að þetta á ekki við eftirlit með þjónustu og aðbúð að þeim vistmönnum. sem á heimilinu búa, því að við lítum svo á, að nauðsynlegt sé, að þar með sé fullt eftirlit. En þetta breytir ekki því, þó að við höfum eitthvað við orðalag að athuga, að við fögnum framkomu þessa frv. og gerum okkur vonir um, að það muni setja hreyfingu á aukinn rúmafjölda til vistunar gömlu fólki.



Herra forseti. Það eru fá orð. Ég vildi aðeins taka það fram í sambandi við þær boðuðu brtt., sem hv. þm. Oddur Ólafsson 3. þm. Reykn., var að minnast á hér áðan, að kæmu kannske fram við 3. umr., að þessar hugmyndir sumar, sem hann reifaði hér, voru ræddar nokkuð í n., og það varð að ráði, að afgreiðslan yrði á þann veg, sem ég lýsti hér áðan. Ég vil aðeins taka fram í sambandi við það, sem hann sagði um 6. gr. varðandi aðild sveitarstjórnar að stjórn dvalarheimilanna, hvort sem sveitarfélagið væri aðili að þeim eða ekki, að nm. voru yfirleitt á þeirri skoðun, að það gæti út af fyrir sig verið til bóta. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar varðandi þetta mál nú, eins og áliðið er orðið, að allar breytingar, sem á því yrðu gerðar, kostuðu það, að það yrði sent til Nd. aftur. Þær gætu teflt málinu í nokkra tvísýnu, ef væri um það stórfelldar breytingar að ræða, að mönnum þætti alveg sérstök ástæða til þess að koma fram með þær, og hef það einmitt fyrir mér í því, að þetta frv. er búið að vera grunsamlega lengi í Nd., og má segja, að við höfum jafnvel verið farnir að reikna með því hér í Ed., að það væri hátt í það dagað uppi þar. Það var fyrst og fremst af þeirri ástæðu, að ég taldi og tel enn, að það geti stefnt málinu í nokkra tvísýnu, ef það þyrfti að fara aftur til Nd. vegna breytinga, sem á því yrðu gerðar hér.



Herra forseti. Hér er um að ræða nýjan endurskoðaðan lagabálk um hafnalög. Hann hefur verið alllengi í undirbúningi og var sýndur hér á síðasta þingi, en málið náði þá ekki fram að ganga. Síðan hefur enn nokkur endurskoðun farið fram á þessum lagabálki, og hafa m.a. í meðferð hv. Nd. verið gerðar allmargar breytingar á frv., fyrst og fremst til þess að koma til móts við óskir Sambands ísl. sveitarfélaga. Það er nú svo örstutt um liðið, frá því að hæstv. samgrh. gerði nákvæma grein fyrir þessu frv. hér í þessari hv. d., að ég sé ekki ástæðu til þess að fara ítarlega út í efnisatriði frv. En það, sem liggur að sjálfsögðu til grundvallar flutningi þessa frv., er hin ákaflega erfiða rekstrarafkoma og greiðslustaða hafnanna í landinu, sem víða er svo slæm, að það má segja, að það sé að sliga viðkomandi bæjarfélög. Þær úrbætur, sem frv. gerir ráð fyrir á þessum miklu erfiðleikum, sem mörg sveitarfélög eiga við að etja í sambandi við sín hafnamál, eru þær, að breytt er styrkjahlutföllum, þ.e.a.s. því, sem ríkið greiðir, og því, sem sveitarfélögin greiða. T.d. má segja, að það sé aðalbreytingin, að bryggjur og viðlegukantar, sem áður nutu aðeins 40% ríkisstyrks, fá nú 75%, og er ætlað, að meðaltalskostnaðarþátttaka ríkissjóðs hækki úr rúmum 60% í um það bil 72-74%. En þó er enn haldið eftir nokkrum af þeim þáttum, sem ríkissjóður greiddi aðeins 40% af, þ.e.a.s. þeim sama hlutfallskostnaði greiddum af ríkinu, og það eru dráttarbrautirnar, sem þar eru þýðingarmestar. Þá gerir frv einnig ráð fyrir því, að Hafnabótasjóður verði efldur, og er gert ráð fyrir því, að til hans renni frá ríkissjóði 12% af árlegum framlögum ríkissjóðs á fjárl. til hafnarmannvirkja og lendingarbóta, en framlagið verði þó aldrei lægra en 25 millj. kr. Loks er svo í ákvæðum til bráðabirgða gert ráð fyrir sérstökum ráðstöfunum til þess að bæta úr brýnustu neyð ýmissa þeirra bæjarfélaga, sem eiga í mestum erfiðleikum vegna þungra lána, sem á þeim hvíla vegna hafnarframkvæmda, og læt ég mér nægja að vísa til þess, sem þar segir um þau efni. Þá er gert ráð fyrir því, að hafnargjöld verði endurskoðuð og samræmd, og má ætla, að það bæti einnig verulega hag hafnarsjóðanna. Þetta eru helztu atriðin í frv., og ég má segja, að í hv. Nd. hafi orðið fullt samkomulag um málið að lokum með þeim brtt., sem þar voru samþykktar. Það var einnig svo í hv. samgn. þessarar d., að það náðist fullt samkomulag um málið. Þó áskildu einstakir nm. sér rétt til þess að fylgja eða flytja brtt. En það er sem sagt till. samgn., að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Hér er um að ræða nýjan endurskoðaðan lagabálk um hafnalög. Hann hefur verið alllengi í undirbúningi og var sýndur hér á síðasta þingi, en málið náði þá ekki fram að ganga. Síðan hefur enn nokkur endurskoðun farið fram á þessum lagabálki, og hafa m.a. í meðferð hv. Nd. verið gerðar allmargar breytingar á frv., fyrst og fremst til þess að koma til móts við óskir Sambands ísl. sveitarfélaga. Það er nú svo örstutt um liðið, frá því að hæstv. samgrh. gerði nákvæma grein fyrir þessu frv. hér í þessari hv. d., að ég sé ekki ástæðu til þess að fara ítarlega út í efnisatriði frv. En það, sem liggur að sjálfsögðu til grundvallar flutningi þessa frv., er hin ákaflega erfiða rekstrarafkoma og greiðslustaða hafnanna í landinu, sem víða er svo slæm, að það má segja, að það sé að sliga viðkomandi bæjarfélög. Þær úrbætur, sem frv. gerir ráð fyrir á þessum miklu erfiðleikum, sem mörg sveitarfélög eiga við að etja í sambandi við sín hafnamál, eru þær, að breytt er styrkjahlutföllum, þ.e.a.s. því, sem ríkið greiðir, og því, sem sveitarfélögin greiða. T.d. má segja, að það sé aðalbreytingin, að bryggjur og viðlegukantar, sem áður nutu aðeins 40% ríkisstyrks, fá nú 75%, og er ætlað, að meðaltalskostnaðarþátttaka ríkissjóðs hækki úr rúmum 60% í um það bil 72-74%. En þó er enn haldið eftir nokkrum af þeim þáttum, sem ríkissjóður greiddi aðeins 40% af, þ.e.a.s. þeim sama hlutfallskostnaði greiddum af ríkinu, og það eru dráttarbrautirnar, sem þar eru þýðingarmestar. Þá gerir frv einnig ráð fyrir því, að Hafnabótasjóður verði efldur, og er gert ráð fyrir því, að til hans renni frá ríkissjóði 12% af árlegum framlögum ríkissjóðs á fjárl. til hafnarmannvirkja og lendingarbóta, en framlagið verði þó aldrei lægra en 25 millj. kr. Loks er svo í ákvæðum til bráðabirgða gert ráð fyrir sérstökum ráðstöfunum til þess að bæta úr brýnustu neyð ýmissa þeirra bæjarfélaga, sem eiga í mestum erfiðleikum vegna þungra lána, sem á þeim hvíla vegna hafnarframkvæmda, og læt ég mér nægja að vísa til þess, sem þar segir um þau efni. Þá er gert ráð fyrir því, að hafnargjöld verði endurskoðuð og samræmd, og má ætla, að það bæti einnig verulega hag hafnarsjóðanna. Þetta eru helztu atriðin í frv., og ég má segja, að í hv. Nd. hafi orðið fullt samkomulag um málið að lokum með þeim brtt., sem þar voru samþykktar. Það var einnig svo í hv. samgn. þessarar d., að það náðist fullt samkomulag um málið. Þó áskildu einstakir nm. sér rétt til þess að fylgja eða flytja brtt. En það er sem sagt till. samgn., að frv. verði samþykkt.

Flm. (Þorv. Garðar Kristjánsson) : Herra forseti. Á þskj. 501 ber ég fram frv. til l. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, nr. 30 frá 12. maí 1970. Í þessu frv. felast verulegar breytingar á skipan þessara mála frá því, sem nú gildir í lögum. Það er í fyrsta lagi gert ráð fyrir þeirri nýjung, að lánin, sem húsnæðismálastjórn ríkisins veitir, verði mismunandi há eftir því, hvar er á landinu. Það er í öðru lagi gert ráð fyrir, að tekin verði upp verðtrygging á íbúðum á vissum stöðum á landinu. Það er í þriðja lagi gert ráð fyrir. að byggingarsjóður verkamanna verði efldur stórlega. Í fjórða lagi er gert ráð fyrir verulegri hækkun hinna almennu lána húsnæðismálastjórnar. Og í fimmta lagi er gert ráð fyrir fjárframlögum úr byggðasjóði til aðgerða í húsnæðismálunum, sem miða að því, að stuðlað verði að jafnvægi í byggð landsins. Á nauðsyn byggðajafnvægis er víðtækur skilningur. Þó er það svo. að við þetta mál hefur verið fengizt með minni árangri en flest önnur viðfangsefni. Þetta er vegna þess, að mönnum hefur seint skilizt, að til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins þarf að koma til alhliða uppbygging þeirra byggðarlaga eða landssvæða, sem efla skal til aukins byggðajafnvægis. Enn fremur hafa menn lengi skirrzt við að viðurkenna, að ekki verður unnið að jafnvægi í byggð landsins nema mismuna þannig, að meira verði gert fyrir þá staði, sem efla þarf, en hina. Efling byggðajafnvægis er í framkvæmd margslungið viðfangsefni. Ekki tjóar að láta til sín taka hluta vandamálsins. Venjulega þurfa að koma til samverkandi aðgerðir á ýmsum sviðum. svo sem á vettvangi samgöngumála, atvinnumála, skólamála, heilbrigðismála og félagsmála. Í allri viðleitni til eflingar byggðajafnvægi kreppir nú skórinn ekki hvað sízt að í húsnæðismálunum. Víða úti um land skortir nú íbúðarhúsnæði. Þetta á einkum við þróttmikla útgerðarstaði. Þar er húsnæðisskorturinn þess eðlis, að hann kemur í veg fyrir fólksflutninga til þessara staða, sem annars væri grundvöllur fyrir. Þetta er á stöðum, þar sem skortir fólk á vinnumarkaðinn til þess að framleiðslutækin, sem þar eru þegar fyrir, verði fullnýtt og rekin með eðlilegum hætti. Á þessum sömu stöðum eru víða hinar hagkvæmustu aðstæður til frekari atvinnuuppbyggingar. Þar sem svo háttar til, getur því verið hinn ákjósanlegasti grundvöllur til eflingar byggðajafnvægi í landinu, ef ýtt er undir fólksflutninga til þessara staða frá þeim landshlutum, þar sem fjölmenni hefur raskað eðlilegu byggðajafnvægi. Til að hagnýta þennan grundvöll til eflingar byggðajafnvægi þarf aðgerðir, sem koma í veg fyrir, að húsnæðisskortur hindri búsetu fólks, sem vill leita til þessara staða í atvinnuskyni. Þessar aðgerðir þurfa og að vera þess eðlis, að þær í sjálfu sér örvi til þessara fólksflutninga. Þess vegna eru ekki önnur úrræði í þessu máli en að gera mögulegt, að íbúðarlán, sem veitt eru til þessara staða, verði hærri og hagkvæmari en almennt gerist. Þetta þarf að gilda um öll íbúðarlán, sem veitt eru til þeirra byggðarlaga, sem njóta þessarar aðstoðar. Ekki er t.d. nægilegt að binda þessi sérstöku lán við byggingu leiguíbúða. Á þessum stöðum eru leiguíbúðir að vísu nauðsynlegar, en þær leysa ekki allan vandann. Engin frambúðarlausn fæst, nema öllum, sem byggja íbúðarhús, séu veitt þessi lán. Ekki á þetta sízt við um þá, sem vilja koma sér upp eigin íbúðum, svo sem algengast er um landsmenn. Mest er um vert að ýta undir íbúðarhúsabyggingar einstaklinga á þessum stöðum, því að það eru einstaklingarnir, sem eru driffjöðurin í þessum framkvæmdum í landinu. Hins vegar hefur í þessum efnum reynzt sá Þrándur í Götu, að einstaklingar hafa oft veigrað sér við að byggja sér íbúðir á mörgum þeim stöðum, þar sem þessi sérstaka aðstoð í húsnæðismálunum þarf einmitt að koma til. Menn hafa óttazt, að fjármunir þeir, sem þeir legðu í íbúðarbyggingar á þessum stöðum, rýrnuðu í verði vegna ótryggrar framtíðar viðkomandi staða. Þeir hafa óttazt, að þeir gætu ekki selt íbúðir sinar á kostnaðarverði eða í eðlilegu samræmi við almennt verðlag, ef þeir þyrftu að selja þær, t.d. vegna brottflutnings. Gegn þessum vanda verður ekki snúizt, nema þessir menn fái nokkra tryggingu fyrir því, að þeir bíði ekki tjón af framtaki sínu, sem er þjóðfélaginu svo mikilvægt til eflingar byggðajafnvægi. Með skírskotun til þessa, sem ég hef nú sagt, þá gerir frv. þetta ráð fyrir, að í lögin um Húsnæðismálastofnun ríkisins komi nýr kafli, er fjalli um íbúðarlán til eflingar byggðajafnvægi. Þar segir, að ríkisstj. geti ákveðið eftir beiðni viðkomandi sveitarstjórnar sérstaka fyrirgreiðslu við húsbyggjendur í þeim héruðum landsins, þar sem aðstoðar er þörf til eflingar byggðajafnvægi í landinu. Lagt er til, að stjórn byggðasjóðs sé kvödd til ráða við slíkar ákvarðanir. Þarf þá að meta, hvort aðstoðar er þörf og hvort aðstoð kemur að tilætluðum notum til eflingar jafnvægi í byggð landsins. Enn fremur getur þurft að meta, hvaða staðir hafi forgang eða í hvaða röð hin einstöku byggðarlög hljóta aðstoð þessa, ef ekki verður hægt að sinna öllum réttmætum umsóknum samtímis. Frv. kveður svo á um form þeirrar aðstoðar, sem veita skal, að ákvörðun um aðstoð eigi að gilda fyrir 4 ár í senn. Hér er reiknað með ákveðnu framkvæmdatímabili hliðstætt því, sem lög mæla nú fyrir um aðstoð úr byggingarsjóði verkamanna, til að koma við skipulegum vinnubrögðum og áætlunargerð um að ná settum áfanga í íbúðarbyggingum. Á þessu tímabili skal veita í viðkomandi sveitarfélag sams konar lán og veitt eru nú úr byggingarsjóði ríkisins til íbúða, sem byggðar eru á vegum framkvæmdanefndar byggingaráætlunar ríkisins í Breiðholti í Reykjavik. Þessi sérstöku íbúðarlán á að veita öllum byggingaraðilum, bæði til byggingar eigin íbúða og leiguíbúða, hvort sem það eru einstaklingar, byggingarfélög eða viðkomandi sveitarfélag sjálft. Hin sérstaka aðstoð er fólgin í því, að lán þessi eru að upphæð 80% af byggingarkostnaði íbúðar og eru til 33 ára, afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en endurgreiðast síðan á 30 árum. Hér er um að ræða miklum mun betri lán en hin almennu lán byggingarsjóðs ríkisins. Þau lán, sem nú eru ákveðin 800 þús. á hverja íbúð, nema naumast 40% af byggingarkostnaði meðalstórrar íbúðar og eru einungis til 25 ára og með engum afborgunarfresti. Til að mæta fjármagnsþörf byggingarsjóðs ríkisins vegna framangreindra íbúðalána til eflingar byggðajafnvægi er í frv. lögð sú skylda á byggðasjóð að kaupa skuldabréf, sem veðdeild Landsbanka Íslands er heimilt að gefa út til fjáröflunar í byggingarsjóðinn. Þessi skuldabréfakaup byggðasjóðs hljóta að nema verulegri fjárhæð á hverju ári, ekki undir 200-300 millj. kr., ef miðað er við, að íbúðarlán til eflingar byggðajafnvægi verði ekki til færri en 200-300 íbúða árlega. Með tilvísun til þess, sem ég sagði um mikilvægi þessara aðgerða, getur ráðstöfunarfé byggðasjóðs ekki verið betur varið miðað við tilgang sjóðsins en að standa undir því, sem sérstaklega er gert í húsnæðismálunum til eflingar jafnvægi í byggð landsins. Ef hins vegar kann að þykja nauðsynlegt að auka tekjur byggðasjóðs í þessu skyni, þá er það aðgerð, sem að mínu viti krefst forgangs. Þá felur frv. í sér ákvæði um verðtryggingu þeirra íbúða, sem hin sérstöku lán til eflingar byggðajafnvægi hafa verið lánuð út á. Þessi verðtrygging er til góða upphaflegum lántakendum, en nær ekki til eigenda íbúðanna, sem síðar kunna að verða. Er verðtryggingin í því fólgin, að byggingarsjóði ríkisins er að beiðni lántakenda gert skylt að yfirtaka viðkomandi íbúð, ef 5 ár eru liðin frá lántöku og lánið er ekki greitt að fullu. Skal þá kaupverð íbúðar nema byggingar kostnaði að viðbættri hækkun samkv. byggingarvísitölu að frádreginni fyrningu að mati dómkvaddra manna. Þessa verðtryggingu er ekki skylt að láta í té, ef sveitarfélag er lántakandi. Ekki er gert ráð fyrir, að byggingarsjóður ríkisins hafi eignarhald til frambúðar á þeim íbúðum, sem hann yfirtekur. Sjóðnum er gert að skyldu að selja þessar íbúðir á hæsta fáanlegu verði. Hins vegar er ekki heimilt, að söluverð þessara íbúða sé lægri en sem nemur byggingarkostnaði, nema sveitarfélag sé kaupandi. Til að mæta tapi, sem byggingarsjóður kann að verða fyrir vegna mismunar á kaupverði og söluverði hinna verðtryggðu íbúða, kveður frv. svo á, að ráðstafa skuli fjárhæð, sem svarar tekjum af 1% lántökugjaldi, sem sjóðurinn tekur nú samkv. lögum af öllum útlánum sínum. Erfitt er af augljósum ástæðum að gera sér grein fyrir, hve miklu byggingarsjóður kann að tapa við framkvæmd verðtryggingarinnar. Það hlýtur að fara mikið eftir árangri þeirra aðgerða, sem gerðar eru samkv. þessu frv. Ef vel tekst til, eru líkur fyrir því, að fólksflutningar til staða, sem njóta verðtryggingarinnar, stuðli þar að hækkun húsaverðs eða geti komið í veg fyrir óeðlilega lágt verðlag húsa. Hins vegar er nauðsynlegt að kveða á um, hvað heimilt er að verja miklu fjármagni vegna verðtryggingarinnar. Þess vegna er lagt til, að fjárhæð, sem svarar lántökugjaldi byggingarsjóðsins, megi verja í þessu skyni. Í bili þarf aftur á móti ekkert fjármagn vegna verðtryggingarinnar. Samkv. ákvæðunum um verðtryggingu getur hún ekki komið til framkvæmda fyrr en í fyrsta lagi eftir 5-6 ár frá því, að frv. þetta verður að lögum. Ekki er óvarlegt að reikna með, að það fjármagn, sem lántökugjaldið gefur á þessu tímabili, verði orðið samtals a.m.k. 100 millj. kr., þegar komið getur til útgjalda að ráði vegna verðtryggingarinnar. Nauðsyn ber hins vegar til að hafa hliðsjón af þessari nýju fjármagnsþörf vegna verðtryggingarinnar, þegar hinir almennu tekjustofnar íbúðarlánakerfisins verða efldir, eins og augljóslega þarf að gera, þótt ég geri ekki í þessu frv. till. um það efni, þar sem mér þykir enn rétt að láta reyna á, hvort hæstv. félmrh. stendur við margítrekuð loforð um að gera þetta. Auk hins nýja kafla um íbúðarlán til eflingar byggðajafnvægi, sem ég hef nú gert grein fyrir, felur þetta frv. í sér breytingar varðandi tvö önnur atriði. Er þar um að ræða hækkun á framlagi ríkissjóðs til byggingarsjóðs verkamanna og hækkun á fjárhæð hinna almennu íbúðarlána byggingarsjóðs ríkisins. Í meira en 40 ár hefur ríkissjóður greitt árlega framlag til byggingarsjóðs verkamanna, sem verið hefur jafnhátt og samanlögð framlög sveitarfélaga til byggingarsjóðsins hafa verið á hverju ári. Eftir að gagnger breyting var gerð á verkamannabústaðakerfinu árið 1970, komu í ljós erfiðleikar í fámennum sveitarféfögum á framkvæmd þessara mála. Kom það til af því, að byggingarframkvæmdum eru sett takmörk, sem miðast við framlag hlutaðeigandi sveitarfélags til byggingarsjóðs verkamanna. Samkv. þessum ákvæðum mátti hámarksframlag sveitarfélaga ekki vera hærra en sem svaraði 400 kr. á hvern íbúa í viðkomandi sveitarfélagi. Þetta hámarksframlag reyndist vera of lágt í fámennum sveitarfélögum, til þess að við yrði komið nægilega miklum og hagkvæmum byggingarframkvæmdum. Til að bæta úr þessu var samþ. á síðasta Alþ., að hámark framlagsins skyldi vera 1.200 kr. í stað 400 kr. Þrátt fyrir þessa bragarbót, sem þýddi, að möguleikar til framkvæmda þrefölduðust, hefur komið í ljós, að ekki var nóg að gert. Þar að auki hefur komið til, að sveitarfélögin hafa átt erfitt með að standa undir greiðslubyrði sinni vegna byggingar verkamannabústaða. Afleiðingin hefur orðið sú, að verkamannabústaðir hafa ekki verið byggðir í eins ríkum mæli og þurft hefði. Til að bæta úr þessu er ekki ráð að leggja þyngri byrðar á sveitarfélögin en gert hefur verið, miðað við óbreytta tekjustofna þeirra og verkefni. Þess vegna er lagt til í þessu frv., að byggingarsjóður verkamanna verði fjármagnaður af ríkissjóði að 3/4 hlutum og af sveitarsjóðum að 1/4. Þessi breyting felur í sér þreföldun á upphæð framlaga ríkissjóðs miðað við óbreytta fjárhæð frá sveitarfélögunum. Þannig er á fjárlögum þessa árs framlag ríkissjóðs til byggingarsjóðs verkamanna ákveðið 63 millj. kr. gegn jafnháu framlagi frá sveitarfélögunum. Hér er því um að ræða 126 millj. kr. hækkun á framlagi ríkissjóðs, miðað við óbreytta fjárhæð frá sveitarfélögunum. Þetta þýðir, að ráðstöfunarfé til byggingar verkamannabústaða gæti tvöfaldazt, án þess að aukið sé framlag sveitarfélaganna. Gera má ráð fyrir, að þessi breyting á hlutfalli framlaga til sjóðsins stórauki byggingu verkamannabústaða, þar sem frumkvæði þessara framkvæmda er samkv. lögum í valdi sveitarstjórna. Með slíkum ráðstöfunum verður bezt unnið að húsnæðismálum láglaunafólks, þar sem lánskjör byggingarsjóðs verkamanna eru þau langtum beztu, sem völ er á. Þá felur frv. loks í sér breytingu á hámarki íbúðarlána byggingarsjóðs ríkisins úr 600 þús. kr. í 900 þús. kr. til samræmis við breytingar á vísitölu byggingarkostnaðar. Þegar lögfest var 600 þús. kr. hámarksupphæðin í maí 1970, var vísitala byggingarkostnaðar 439 stig, en var orðin um síðustu áramót 689 stig eða hafði hækkað um 56,9%. Miðað við þessa hækkun byggingarkostnaðarins er það algert lágmark að hækka lánin í 900 þús. kr., ef þau eiga að halda raungildi sínu. Það er því ekki nægileg sú hækkun upp í 800 þús. kr., sem húsnæðismálastjórn hefur nú ákveðið með samþykkt hæstv. félmrh. En þessu frv. er ætlað að bæta úr þessu ófremdarástandi. Mér þykir rétt að geta þess, að fyrr á þessu þingi - fyrir áramót - lagði ég fram till. til þál., þar sem skorað var á hæstv. félmrh. að hlutast til um, að íbúðarlán byggingarsjóðs ríkisins yrðu hækkuð úr 600 þús. kr. í 900 þús. kr. Þessi till, virtist koma hreyfingu á málið, því að skömmu síðar ákvað húsnæðismálastjórn hækkun upp í 800 þús. kr., eins og ég hef þegar getið um. En hér var hvergi nærri nóg að gert. Nú hef ég lagt til í frv.-formi, að þessi ráðstöfun verði gerð. Þáltill. mín liggur hins vegar enn þá fyrir allshn. SÞ. Það hefur verið leitað álits húsnæðismálastjórnar um till. Þrír húsnæðismálastjórnarmenn hafa skilað séráliti, og einn þeirra manna er Hannes Pálsson frá Undirfelli, sá eini, sem hefur verið alla tíð, frá því að húsnæðis málastjórn var stofnuð, í stjórninni og er því að öllum öðrum ólöstuðum sá maður, sem mest er inni í þessum málum. Ég vil nú leyfa mér að lesa úr þessu bréfi, sem er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Húsnæðismálastjórn hefur borizt bréf, dags. 23.3. 1973, frá félmn. Alþ., þar sem leitað er álits húsnæðismálastjórnar varðandi þáltill. á þskj. 135. Þáltill. þessi er flutt af Þorvaldi Garðarí Kristjánssyni og er áskorun til hæstv. félmrh. um það að hækka lánsfé þeirra, er fá lán á vegum byggingarsjóðs ríkisins, með hliðsjón af byggingarvísitölu úr 600 þús. kr. á íbúð í 900 þús. kr. á íbúð. Við undirritaðir húsnæðismálanefndarmenn leggjum til, að hið háa Alþ. samþ. umrædda þáltill. á þskj. 135 og færum fyrir því eftirfarandi rök: Með lögum nr. 30 frá 12. maí 1970 var hámarkslán frá Húsnæðismálastofnuninni ákveðið 800 þús. kr. og skyldi félmrh. geta hækkað það að tveimur árum liðnum með hliðsjón af hækkun byggingarvísítölu. Þegar hámarkslánið 1970 var ákveðið af hinu háa Alþ., var byggingarvísitalan frá 1.3. 1970 í gildi. Miðað við þá vísitölu kostaði rúmmetrinn í vísitöluhúsinu 4.080 kr. Byggingarkostnaður á 370 rúmm. íbúð, sem má teljast meðalíbúð, var því 1.509 kr. og byggingarsjóðslán út á slíka íbúð var þá 39,7% af kostnaðarverði meðalíbúðar. Miðað við byggingarvísitölu er tók gildi 1.3 1973, er byggingarkostnaður á hvern rúmmetra 6.580 kr. eða á hverja 370 rúmmetra íbúð 2.434.600 kr. Ef hámarkslán væri 900 þús. kr. á íbúð, þá er lánið þó ekki meira en ca. 37% af kostnaði. Lántakandi, sem byggir nú, fengi því 2,7% lægra lán miðað við byggingarkostnað heldur en lögin frá 1970 gerðu ráð fyrir. Það er því um afturför að ræða, þótt hámarkslán væri ákveðið 900 þús. kr. 1973. Rétt er og að geta þess, að samkv. lauslegri áætlun Hagstofu Íslands hækkar byggingarvísitalan, sem nú er í gildi, úr 708 stigum í 762 stig, vegna kauphækkana 1. marz 1973 og hækkunar á söluskatti. Þegar slík hækkun er tekin með, verður kostnaður á hvern rúmmetra vísitöluhússins 7.100 kr. eða byggingarkostnaður á 370 rúmm. íbúð ca. 2.627.000 kr. Þessu til viðbótar kemur svo hækkun byggingarefnis á tímabilinu frá 1. marz til 1. júlí 1973, svo að byggingarvísitalan fer 1. júlí 1973 langt yfir 762 stig. Það má því slá því föstu, að þótt hámarkslán yrði hækkað í 900 þús. kr. þá yrði lánaprósentan miðað við byggingarkostnað 1973 alltaf talsvert lægri en 34% af kostnaði á meðalíbúðina. Þrátt fyrir 900 þús. kr. hámarkslán yrði því um meiri en 6% afturför að ræða frá 1970 og meiri afturför teljum við óhæfu, þar sem takmarkið þarf vitanlega að vera það að hækka lánin og lengja lánstímann. Þróunin má ekki verða öfug, því að slík öfugþróun eykur húsnæðiskostnaðinn.“ Svo mörg voru þau orð. Ég þarf í raun og veru engu að bæta við þessi sterku rök. Það liggur við, að ég fyrirverði mig fyrir að hafa ekki gert till. um meiri hækkun íbúðarlánanna en í 900 þús. kr. á íbúð. Ég hef nú, herra forseti, lokið við að gera grein fyrir frv. því, sem ég flyt á þskj. 501. Mér þykir aðeins rétt að víkja að því, að nú liggja fyrir hv. Alþ. tvö frv. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Annað er frv. frá hv. 1. þm. Vestf. og þm. Tómasi Árnasyni á þskj. 388. Hitt frv. er stjfrv. á þskj. 480. Í stjfrv. felast tvær breytingar. Önnur er sú að hækka íbúðarlán húsnæðismálastjórnar úr 600 þús. kr. í 800 þús. kr. á hverja íbúð eða nánar tiltekið að staðfesta þá ákvörðun, sem húsnæðismálastjórn hefur þegar tekið, eins og ég hef áður getið um. Ég þarf ekki að fara orðum um það, hve fánýt og óeðlileg slík till. er. Hin till. er um, að heimilt sé að veita lán til byggingar leiguíbúða á vegum sveitarfélaga, sem nemi allt að 80% af byggingarkostnaði, enda hafi hlutaðeigandi sveitarfélag ekki byggt íbúðir samkv. 1. gr. laga nr. 97 frá 1965. Hér er um að ræða að veita lán til byggingar leiguíbúða með þeim lánskjörum, sem veitt voru til bygginga á vegum framkvæmdanefndar byggingaráætlunar ríkisins í Breiðholti 1 Reykjavík. Er gert ráð fyrir, að þessi lán séu veitt til 1.000 íbúða á næstu 5 árum. Ég vil leyfa mér að vekja athygli á því, hve ófullnægjandi þessi till. hæstv. ríkisstj. er og varhugaverð, leyfi ég mér að segja, fyrir sveitarfélögin sjálf. Hún er ónóg, vegna þess að með tilvísun til þess, sem ég hef áður sagt, þá er alls endis ónóg að miða fyrirgreiðslu við landsbyggðina einungis við leiguíbúðir. Og hún er ábyrgðarlaus gagnvart sveitarfélögunum, því að auðvitað vildu sveitarfélögin komast hjá að leggja í byggingarframkvæmdir, ef þess væri kostur, að aðrir aðilar gætu það. En öðrum aðilum er fyrirmunað að gera það með þessum kjörum, vegna þess að þetta ákvæði gerir einungis ráð fyrir, að sveitarfélögin eigi hlut að máli. Þetta er þeim mun meiri óhæfa, þar sem á síðasta Alþ. var samþykkt þál. um að skora á ríkisstj. að leggja fyrir Alþ. frv. til l. um útvegun fjármagns og útlán þess til sveitarfélaga og annarra þeirra aðila, sem byggja vilja leiguíbúðir. Þessi þáltill. var samþykkt á síðasta þingi, og ríkisstj. var fyrirlagt að flytja frv. um að efla byggingu leiguíbúða, en miða það ekki einungis við sveitarfélög, heldur hverja þá aðra aðila, sem væru fúsir til að byggja. Ég bendi á þetta aðeins til þess að leggja áherzlu á, hve fáránlegur þessi málatilbúnaður hæstv. ríkisstj. er. Ég gat um það, að annað frv. lægi hér fyrir á þskj. 388. Það fjallar um að veita lán með sömu kjörum og gilt hafa um byggingar framkvæmdanefndar byggingaráætlunar ríkisins í Breiðholti. Það fjallar að þessu leyti um það sama og stj.frv. En þetta frv., sem hv. 1. þm. Vestf. er 1. flm. að, er betra frv. að mínu viti heldur en stj.frv., vegna þess að það takmarkar ekki þessa aðstoð einungis við leiguíbúðir, heldur er það opið að veita þessi kjör við byggingar annarra íbúða. Hins vegar hefur þessi till. hv. 1. þm. Vestf. mikinn ókost. Það er gert annars vegar ráð fyrir, að þetta verði bráðabirgðaákvæði í lögunum, en ekki til frambúðar. Hins vegar er gert ráð fyrir, að þessi fyrirgreiðsla komi ekki til framkvæmda fyrr en árið 1975. Ég hef leyft mér að vekja athygli á þessum tveimur öðrum frv. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins til þess að leggja áherzlu á það, hve þýðingarmikið er, að frv. mitt á þskj. 501 nái fram að ganga á þessu þingi, ef mönnum er alvara að gera eitthvað raunhæft og markvisst í húsnæðismálunum til þess að stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það kann að vera, að það sé lítil von til þess, að það fáist afgreiðsla á þessu frv., áður en þingi lýkur. En ég geri ráð fyrir, að eitthvað verði samþykkt til breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, áður en þingi lýkur. Ég vildi því, ef ekki tekst að fá frv. mitt samþ., sem auðvitað væri eðlilegt og væri hægt að gera, ef vilji væri til þess hjá meiri hluta hv. Alþ., mega vonast til þess, að við afgreiðslu þessara mála á þessu þingi verði tekið það tillit til þessara till. minna, að eitthvað af þeim nái þá fram að ganga sem breyt. við stj.frv.