Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

[10:35] Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Sjálfstfl. í Reykjavík, Katrín Fjeldsted læknir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, herra forseti. Lára Margrét Ragnarsdóttir, 6. þm. Reykv.`` Kjörbréf Katrínar Fjeldsted hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Hún hefur hins vegar ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því nú samkvæmt 2. gr. þingskapa að undirrita drengskaparheit að stjórnarskránni.

[10:36] Katrín Fjeldsted hefur nú undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

[10:39] Hæstv. forseti. Það er heldur þunnskipað á ráðherrabekkjum í dag, en engu að síður langar mig að nota þetta tækifæri til að vekja athygli á bréfi sem okkur þingmönnum hefur borist frá Sambandi ísl. sveitarfélaga þar sem fjallað er um fíkniefnavanda sem nú virðist vera að breiðast út um landið og verða æ alvarlegri. Ég minni á að það liggur fyrir beiðni um skýrslu um þessi mál frá þingmönnum sem enn er ekki fram komin. Engu að síður sló það mig mjög að heyra þessa ályktun Sambands ísl. sveitarfélaga og jafnframt viðtalsþátt í útvarpinu þar sem fjallað var um þessi mál og ég hugsaði hvað við værum að gera hér þegar þingfundir falla niður, en á meðan kraumar vandinn úti í samfélaginu og fer vaxandi. Ég hefði viljað inna hæstv. dómsmrh. eftir því hvort við eigum von á þeirri skýrslu sem beðið var um. Jafnframt hvet ég ríkisstjórnina og okkur þingmenn til þess að verða við þessari áskorun, en hér er skorað á Alþingi að herða viðurlög við smygli og sölu á fíkniefnum og efla jafnframt þann þátt löggæslunnar sem sinnir þeim málum. Að vísu er þessi þáttur aðeins hluti af vandanum og það sem ekki snýr síður að okkur sem hér erum er að efla forvarnir, ekki síst í skólakerfinu, og að við opnum augun fyrir því að þetta er mjög vaxandi og alvarlegur vandi í okkar samfélagi sem verður að taka á og þar ættum við að læra af reynslu annarra þjóða. Ég vildi koma þessu á framfæri, hæstv. forseti, en þar sem hér eru fáir ráðherrar til svara er kannski erfitt að taka þetta mál upp.

[10:41] Virðulegi forseti. Í bréfi frá Sambandi ísl. sveitarfélaga er greint frá þeirri samþykkt sem hv. þm. gerði að umtalsefni. Nú stendur þannig á að í fyrsta lagi var haldinn ríkisstjórnarfundur á afbrigðilegum tíma vegna fjarveru margra ráðherra síðasta þriðjudag. Honum er rétt að ljúka, en hæstv. dómsmrh. sat ekki þennan fund af því að hann er að ávarpa þing Farmanna- og fiskimannasambandsins sem er haldið um þessar mundir og samkvæmt dagskrá þess þings þurfti hann að sinna embættisskyldu sinni þar. Það er skýringin á því hvers vegna hann er ekki kominn hingað nú. Í tilefni orða hv. þm. mun ég að sjálfsögðu bera þau skilaboð til hæstv. dómsmrh. Sé um að ræða beiðni um skýrslu eða beðið eftir umræðu um þessi mál, sem eru vissulega mál sem Alþingi þarf að láta sig skipta, þá skal ég koma þeim skilaboðum að þessi umræða hafi farið fram í dag.

[10:42] Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Kristínu Ástgeirsdóttur fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég vil líka segja frá því að við þingmenn Framsfl., Ólafur Örn Haraldsson, Hjálmar Árnason og sá sem hér stendur, hyggjumst leggja fram þáltill. um þetta mál og hún verður lögð fyrir þingið mjög fljótlega.

[10:47] Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1993 sem er 128. mál þessa þings og liggur fyrir á þskj. 153. Frv. er samið eftir ríkisreikningi fyrir árið 1993 sem lagður var fyrir Alþingi með bréfi fjmrh. til forseta Alþingis í október 1994. Í ríkisreikningum undanfarinna ára hefur verið lögð áhersla á að endurmeta ýmsa efnahagsliði ríkisreiknings í áföngum. Í ríkisreikningi fyrir árið 1993 er í fyrsta sinn beitt þeirri aðferð að leggja fé í afskriftasjóð til að mæta hugsanlega töpuðum kröfum þó að fyrirtæki séu ekki endilega komin í gjaldþrotameðferð. Þetta þýðir að inn í reikninginn koma uppsafnaðar afskriftir margra ára. Af því leiðir að niðurstöðutölur reikningsins endurspegla ekki afkomuna á þessu tiltekna ári, árinu 1993. Breyttar uppgjörsaðferðir á undanförnum árum fela í sér að niðurstöðurtölur ríkisreiknings gefa ekki nákvæma mynd af afkomu einstakra ára. Þetta þarf að hafa í huga við samanburð á milli ára. Frumvarpið er samkvæmt venju í þremur greinum. Í 1. gr. eru sýndar niðurstöður rekstrar- og efnahagsreiknings A-hluta ríkissjóðs og í 2. gr. eru með sama hætti sýndar niðurstöðutölur rekstrar- og efnahagsreiknings B-hluta stofnana ríkisins. 3. gr. felur svo í sér gildistökuákvæði laganna. Niðurstöðutölur ríkisreiknings sýna að rekstrarafkoma A-hluta ríkissjóðs á árinu er neikvæð um rúma 19 milljarða kr. en var árið á undan neikvæð um 10,5 milljarða. Heildartekjur námu 100,1 milljarði og er það lækkun um 5,8 milljarða frá fyrra ári. Heildarútgjöld ríkissjóðs urðu 119,2 milljarðar og er það hækkun um 2,5 milljarða frá fyrra ári. Lækkun tekna á ríkisreikningi á milli ára skýrist einkum af þremur þáttum. Í fyrsta lagi drógust skatttekjur saman vegna erfiðari stöðu atvinnufyrirtækja og minni atvinnutekna einstaklinga svo og lækkunar á aðflutningsgjöldum. Í öðru lagi námu afskriftir skattkrafna 4,1 milljarði kr. hærri fjárhæð á árinu 1993 en árinu áður, en eins og ég minntist á er hér verið að safna í afskriftasjóð og reyndar verið að afskrifa vegna margra ára en ekki eins árs. Loks voru tekjur af virðisaukaskatti oftaldar um rúmar 1.300 millj. kr. í ríkisreikningi 1992 og eru þær leiðréttar til lækkunar á árinu 1993. Ef niðurstöður ríkisreiknings eru bornar saman við uppgjör ríkissjóðs á greiðslum ársins eykst halli ríkissjóðs um 9,4 millj. kr., verður rúmir 19 milljarðar í stað 9,6 milljarða kr. í greiðsluuppgjöri. Við reikningsuppgjörið lækkuðu tekjur ríkissjóðs um 3 milljarða kr. en gjöldin hækkuðu um 6,3 milljarða. Mismunurinn skýrist einkum af því að við frágang reikningsins þarf að taka tillit til ýmissa skuldbindinga og afskrifta sem ekki hafa greiðsluhreyfingar í för með sér og koma því ekki fram í greiðsluuppgjöri. Á gjaldahlið skýrist mismunurinn að stórum hluta af því að lífeyrisskuldbindingar umfram lífeyrisgreiðslur ársins 1993 námu 3,5 milljörðum kr. og áfallnir en ógreiddir vextir hækkuðu um 2,3 milljarða. Varðandi frekari greinargerð um niðurstöðu og framvindu ríkisfjármála á árinu er vísað til skýrslu fjmrh. frá því í febrúar árið 1994 um ríkisfjármálin á árinu 1993 og endurskoðunarskýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 1993. Virðulegi forseti. Ég vil að lokum leggja til að að lokinni 1. umr. verði frv. þessu vísað til fjárln. og 2. umr.

[10:52] Virðulegi forseti. Hér eru til meðferðar á þessum fundi tveir ríkisreikningar, þ.e. bæði fyrir árið 1993 og 1994. Hæstv. fjmrh. hefur mælt fyrir reikningnum fyrir árið 1993 og í sjálfu sér sætir það ekki miklum tíðindum að öðru leyti en því að það er kannski vert að vekja athygli hv. þm. á því að samkvæmt niðurstöðunum þá eru gjöld umfram tekjur í þessum ríkisreikningi 19 milljarðar kr. Það er nú alveg sæmileg tala, hæstv. forseti. Satt best að segja finnst mér stundum að umræðan um ríkisreikninginn fái í rauninni of litla athygli, t.d. miðað við þá umræðu sem oft fer fram um fjárlögin þar sem menn reyna að stilla hlutina af upp á millimetra, upp á þúsundir eða 100 þús. króna eða stakar milljónir. En svo kemur ríkisreikningurinn yfirleitt einu, tveimur árum síðar og þá kemur í ljós hver ríkisreksturinn í raun og veru var á viðkomandi ári. Á árinu 1993 var hann þannig í ríkisstjórn Sjálfstfl. og Alþfl. að hann skilaði halla upp á 20 milljarða kr. Ég man satt að segja ekki eftir öllu innblásnari ræðum um ríkisfjármál en frá hv. form. Alþfl. Það er satt að segja alveg hrikalegt að horfa á þessar tölur miðað við þær ræður og full ástæða að velta því fyrir sér hverju það sætir að staðan er í raun og veru svona, að vandi ríkissjóðs birtist okkur með þessum hætti. Í sjálfu sér er það ekki efni umræðu og ástæðulaust að ræða það undir þessum lið hvernig vandi ríkissjóðs er í heild vegna þess að hér er auðvitað fyrst og fremst um það að ræða að verið er að staðfesta eða synja ríkisreikningnum sem slíkum. En í sjálfu sér eru hér engu að síður afskaplega alvarlegir hlutir á ferðinni og þetta er kannski ekki síst alvarlegt, hæstv. forseti, vegna þess að það liggur fyrir að það er ekki enn þá búið að afgreiða ríkisreikninginn fyrir árið 1991. Af hverju ætli það sé? Ætli það sé vegna þess að þar sé um að ræða einhverjar samlagningarskekkjur eða ágreining um aðferð við útreikning milli Ríkisendurskoðunar og fjmrn. eða þingsins og ráðuneytisins? Nei, svo er ekki. Ástæðan er sú að Ríkisendurskoðun hefur viljað færa hlutina allt öðruvísi en fjmrn. hefur viljað fallast á. Það hefur verið uppi um árabil, eða allt frá árinu 1992, verulegur ágreiningur. Og reyndar miklu lengur. En þetta er elsti reikningurinn sem liggur hér. Það er því í rauninni alveg ótrúlegt að hæstv. fjmrh. sem nú er að byrja sitt annað kjörtímabil, vonandi verða þau ekki fleiri, hefur ekki enn fengið Alþingi til að afgreiða fyrsta ríkisreikninginn frá árinu 1991. Það er nokkuð athyglisvert. Það er vegna þess að það er uppi ágreiningur milli Ríkisendurskoðunar og fjmrn., annars vegar um færslu á skuldbindingum Framkvæmdasjóðs og hins vegar um færslu á fjármunum vegna Sandgerðishafnar, ef ég man rétt. Þar eru sem sagt uppi deilur og þær hafa ekki verið settar niður enn þá. Spurningin er þá sú: Stendur Alþingi þannig að málum eins og því frv. sem hér liggur fyrir að það verði að samþykkja frv.? Er í raun ekkert hægt að gera? Er Alþingi stillt upp við vegg þannig að það geti ekki annað en lagt blessun sína yfir hvert einasta orð sem stendur í þessum texta? Þannig er það ekki. Ég vek athygli hv. þingmanna á því, og alveg sérstaklega þeirra sem eru í fjárln., að þeir geta breytt þessu. Það eru fordæmi fyrir því að fjárln. hafi að hluta til talið nauðsynlegt að breyta ríkisreikningsuppsetningunni eins og gerð hefur verið tillaga um af hálfu fjmrn. Ég held að það sé nauðsynlegt fyrir hv. Alþingi og þá sérstaklega hv. fjárln. að gera sér grein fyrir því að það þarf að aga fjmrn. í þessum efnum. Fjmrn. fer oft fram með miklum gassagangi í málum af þessu tagi og það er nauðsynlegt að Alþingi geri sér grein fyrir því, og þá sérstaklega fjárln., að hún er fullburðug gagnvart fjmrn. að því er þessa hluti varðar. Fjmrn. vill eins og kunnugt er alltaf ráða yfir því sem gerist hér í þessari stofnun þegar kemur að fjárlögum, ekki síst fjárln. Fjmrn. hefur haft tilhneigingu til þess að líta á fjárln. sem sína undirnefnd, helst sem starfsnefnd á vegum fjmrn., og hafa komið af því undarlegar fréttir í blöðum í seinni tíð, eins menn vita. En veruleikinn er engu að síður sá að fjárln. er sjálfstæð, jafnvel gagnvart hans hátign, hæstv. fjmrh. Það er nú hvorki meira né minna en svo. Mér finnst því að hv. fjárlaganefndarmenn þurfi að átta sig á að það er heldur að þyngjast í þeim pundið, að þeir hafa þetta vald. Þeir gætu jafnvel ákveðið að breyta tilteknum hlutum í niðurstöðum ríkisreiknings. Það er mín skoðun, hæstv. forseti, að það sé alveg óhjákvæmilegt að gera það að því er varðar ríkisreikninginn 1991. Vegna þess að það er auðvitað ekki nokkur mynd á því að afgreiða hann eins og fjmrn. hefur verið með kröfur um árum saman, en Alþingi hefur í raun og veru neitað að fallast á óskir fjmrn. í þessu efni. Spurningin er hvort þetta þing sem nú situr er þannig á sig komið að það muni láta fjmrn. segja sér fyrir verkum, sem fyrri þing hafa ekki gert. Og hverjir hafa stöðvað þá afgreiðslu? Það var aðallega hv. þm. Pálmi Jónsson, þingmaður Sjálfstfl., sem situr ekki lengur í þessari virðulegu stofnun. Þetta vildi ég nefna, hæstv. forseti, vegna þess að það er óhjákvæmilegt að menn geri sér grein fyrir því að hér er um að ræða mál sem þessi stofnun, Alþingi, getur auðvitað tekið á með sjálfstæðum hætti og fjárln. á að taka á með sjálfstæðum hætti. Ég spyr t.d. hvort hugsanlegt sé að fjárln. eyði of litlum tíma í að fjalla um ríkisreikninginn. Er það þannig, ég spyr þar sem ég þekki það ekki, að fjárln. fari yfir ríkisreikninginn með hliðsjón af fjárlögum viðkomandi árs, lið fyrir lið? Er það þannig þegar ríkisreikningsfrv. kemur fram að þá fari fjárln. yfir skýrslur Ríkisendurskoðunar um framkvæmd fjárlaga á því ári sem um er að ræða? Staðreyndin er auðvitað sú, hæstv. forseti, að það er algjörlega gagnslaust að leggja þessi mál fyrir með þeim hætti sem oft hefur verið gert hér, nema farið sé mjög nákvæmlega í saumana á því hvernig að þessum málum er staðið og hvernig á því stendur t.d að þessi ríkisreikningur sýnir allt aðrar tölur í öllum liðum en fjárlagafrv. gerði ráð fyrir. Það var m.a. afbrigðilega slæmt árið 1993 að því er þetta varðar vegna þess að þá voru menn í fyrsta lagi með flatan niðurskurð að einhverju leyti og síðan voru menn að dreifa honum út til stofnana í gegnum ráðuneytin eftir ákvörðun ráðherra hverju sinni án þess að Alþingi gæti fylgst neitt með því. Hér var því afbrigðilega illa að hlutunum staðið að því er varðar stjórn ríkisfjármála sem sést aðallega á því að skuldir ríkisins aukast á árinu 1993 um nærri 20 þús. millj. kr., hæstv. forseti.

[11:01] Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. beindi nokkrum orðum til fjárlaganefndarmanna varðandi vinnubrögð fjárln., ríkisreikning og framkvæmd fjárlaga. Ég vil upplýsa að það hefur verið lögð í það nokkur vinna í fjárln., þó alltaf megi deila um hvað er nóg í þeim efnum og hvað ekki, að fylgjast með framkvæmd fjárlaga með aðstoð Ríkisendurskoðunar og fjalla um skýrslu Ríkisendurskoðunar um þau efni. Einnig hefur verið lögð nokkur vinna í það, m.a. nú nýverið, að fara í gegnum ríkisreikning. Eins og kunnugt er, er uppsetning ríkisreiknings 1994 nokkuð breytt. Það hefur verið lögð ærin vinna í það og við höfum fengið inn í nefndina sérfræðinga frá fjmrn., Ríkisendurskoðun og ríkisreikninganefnd svokallaðri til að fara yfir nýjar hugmyndir um uppsetningu ríkisreiknings og fjárlaga sem er mikil nauðsyn á að breyta og færa til nútímahorfs. Ríkisreikningur árið 1991 er til meðferðar í fjárln. og við höfum lagt í það nokkra vinnu að fara yfir það mál enn einu sinni. Þeirri vinnu er ekki lokið og ég vil ekkert um það segja fyrr en álit nefndarinnar liggur fyrir. Ég tel það ekki tímabært þar sem málið er til meðferðar í nefndinni.

[11:04] Virðulegi forseti. Hv. þm. talaði mest í sinni ræðu um reikninginn 1991 sem var til umræðu um daginn og er þegar farinn til hv. fjárln. Ég vil rifja það upp fyrir hv. þm., ef hann skyldi vera búinn að gleyma því, að hv. nefnd afgreiddi það frv. frá sér á sínum tíma með sama hætti og fjmrn. hafði gert ráð fyrir þótt endanleg afgreiðsla þingsins hefði ekki átt sér stað. En ég tek undir með honum að það er nauðsynlegt að fá afgreiðslu eldri reikninga sem allra fyrst. Sem betur fer hefur þetta verið að lagast í seinni tíð og er aldrei betra en nú þegar staðið er þannig að málum að reikningar koma inn miklu fyrr en áður tíðkaðist. Vegna umræðna um greiðslugrunn og reikningsgrunn skal það tekið fram að svokallað fjárreiðufrv. hefur verið kynnt, bæði hv. fjárln. og eins hv. efh.- og viðskn., og það er unnið að því að koma því frv. fram hér á þingi og þá geta menn leikið sér áfram að umræðum um slíkt. Ég ítreka það síðan vegna orða hv. þm. að á árinu 1993 eru teknar inn afskriftir margra ára sem breytir auðvitað niðurstöðutölunum. Ef það á að kallast eitthvert stórkostlega sérstakt ár af því að það framkallist tæplega 20 milljarða halli, minni ég á að stærsta breytingin var gerð á árinu 1989 þegar skuldbindingar voru teknar inn í ríkisreikning og hann færður á svokallaðan reikningsgrunn. Þá kom fram halli á því eina ári upp á 80 milljarða og engum, jafnvel ekki hugmyndaauðugum mönnum á borð við hv. þm., datt í hug að tala um það sem halla eins árs þegar safnað var saman skuldbindingum fjölmargra ára vegna Lífeyrissjóðs opinberra starfsmanna.

[11:05] Virðulegi forseti. Þetta mál er því miður ekki í sjálfu sér spurning um hugmyndaauðgi. Þetta er erfiðara og alvarlegra en svo. Veruleikinn er auðvitað þannig að hallinn á ríkissjóði þetta árið nam gríðarlegum fjárhæðum og samkvæmt niðurstöðum ríkisreiknings er hallinn á árinu 1993 19 milljarðar kr. Auðvitað er hluti skýringarinnar sá sem hæstv. ráðherra nefndi, en heldur ekki meira, vegna þess að t.d. á árinu 1992, ef ég tek næsta ár á undan sem er fyrsta heila árið í tíð núv. hæstv. fjmrh., þá var hallinn á ríkissjóði 10,6 milljarðar kr. Þannig að það þýðir ekkert fyrir hann að ætla sér að neita að horfast í augu við þann veruleika að ríkissjóðshallinn hefur verið viðvarandi vandi hér alla hans ráðherratíð. Og hvað sem líður tæknilegri uppfærslu mála, þá er það í raun og veru aukaatriði að því er þessa hluti varðar. En það er hins vegar mikilvægt að það komi fram og verði ítrekað út af ræðu hv. formanns fjárln. að reikningurinn fyrir 1993 er verri en aðrir reikningar að því er varðar uppsetningu og samanburðarhæfni fjárlaga annars vegar og ríkisreiknings hins vegar. Í skýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings fyrir árið 1993 kemur þetta t.d. fram á bls. 20, með leyfi forseta: ,,Í ríkisreikningi fyrir árið 1993 kveður svo rammt að þessum færslum milli fjárlagaliða að fjárlög ársins 1993 eru ekki lengur skráð sem grunngagn í flestum samanburðaryfirlitum reikningsins, heldur svokallaðar ,,fjárheimildir``.`` Á bls. 20 í þessu skjali eru nefndir sjö liðir þangað sem fjármunir eru sóttir til þess að setja inn á og rökstyðja ákveðna útgjaldaþætti ríkissjóðs, en fjárlögin sem slík eru óbrúklegt stjórntæki árið 1993, eins og fram kemur í skýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings. Það er þess vegna sem reikningurinn fyrir árið 1993 verður að fá mun alvarlegri umræðu í hv. fjárln. heldur en mér fannst hæstv. fjmrh. gefa í skyn áðan þegar hann talaði um þetta eins og þetta væri hvert annað rútínuplagg sem ætti að vera hægt að hrista í gegn á stuttum tíma.

[11:08] Virðulegi forseti. Ég hef aldrei sagt, hvorki fyrr né síðar, að það eigi að hrista plögg út úr nefndum. Ég hef aðeins minnt á að það voru afgreidd úr fjárln. á síðasta kjörtímabili nokkur nefndarálit sem hlutu ekki afgreiðslu þingsins. Það var það sem ég sagði. Ég minntist ekkert á þennan reikning sem hér er til umræðu, 1993 eða 1992 sem á líka eftir að afgreiða, en vegna síðustu orða þingmannsins sem nú hleypur í það vígi að fara að tala um þetta sem ónýtt plagg, þá var öllum ljóst hvernig gengið var frá fjárlögum fyrir þetta ár. Það var skorið niður á öllum liðum og síðan var ráðherrum falið að koma peningunum þannig fyrir sem hentugast þætti til þess að ná fram hagkvæmni og hagræðingu í ríkisrekstrinum. Það takast auðvitað á ýmis sjónarmið í sambandi við ríkisfjármál. En eitt held ég að flestum sé ljóst. Sú breyting sem er að verða og hefur verið í deiglunni á undanförnum árum og verður enn frekar vart við í fjárreiðufrv. er að framkvæmdarvaldið verður að hafa meiri sveigjanleika en það hefur haft hingað til. Uppgjörið verður síðan að vera með þeim hætti að það sé gagnsætt þannig að hv. þingmenn og hv. þingnefndir geti fengið niðurstöðuna í eins skýrum búningi og kostur er. Allt starf sem unnið er í ríkisfjármálunum og hefur verið unnið á undanförnum árum beinist að því að lagfæra þessa hluti. Og þegar hv. þm. talar um halla á fjárlögum sem eitthvert nýtt fyrirbæri, þá er það mikill misskilningur. Hallinn hefur verið viðvarandi í mörg ár langt fram yfir síðasta kjörtímabil. Sú hæstv. ríkisstjórn sem nú situr hefur sett sér það markmið að ná þessum halla niður og greiðsluhallanum út á árinu 1997. En við eigum enn nokkuð langt í land með að ná út reikningslega hallanum og þar á ég við uppsafnaðar skuldbindingar, m.a. vegna lífeyrismála og hins vegar vegna áfallinna en ógreiddra vaxta, en sá liður fer sífellt hækkandi vegna skuldasöfnunar ríkisins. Og ég vona að hv. þm. geti verið mér sammála um það að þetta sé brýnasta verkefni þingsins á þessu kjörtímabili.

[11:11] Virðulegi forseti. Það er alveg rétt sem hæstv. fjmrh. sagði áðan að árið 1993 er mjög afbrigðilegt hvað þessa hluti varðar. Það var sem sagt að því leytinu til afbrigðilegt að við lokameðferð fjárlaganna voru tekin út úr gjaldahliðinni nokkur prósent, ég man ekki alveg hver talan var, ég held að hún hafi verið 3--4%, og síðan var henni dreift á einstaka stofnanir eftir ákvörðun ráðherranna en Alþingi kom aldrei nálægt því. Í rauninni hefði verið hægt að segja í þessari stofnun í lokasetningu fjárlaganna fyrir árið 1993: Alþingi samþykkir þetta frv. að 95%. Restinni ræður framkvæmdarvaldið. Ég er satt að segja sannfærður um að Alþingi hefur aldrei lagst eins lágt í afgreiðslu fjárlaga og að því er varðar þetta frv. fyrir árið 1993 þar sem ráðherrunum var ætlað að sáldra út upphæðum án þess að Alþingi kæmi þar nálægt. Vera má að hæstv. ráðherrar geti gert þetta vel og þeim sé treystandi. Staðreyndin er hins vegar sú að það er mjög dregið í efa að það hafi í öllum tilvikum verið rétt að því staðið af hæstv. ráðherrum að setja peninga til einstakra stofnana hvort sem það var á vegum menntmrn. eða heilbrrn. Og ég held að það væri líka fróðlegt fyrir fjárln. að fara yfir það á hvaða faglegum forsendum þessum prósentum var úthlutað. Það er væntanlega alveg útilokað að það hafi einhvern tíma gerst á þeim forsendum að menn hafi þar verið að fylgja sínum eigin pólitísku hagsmunum í viðkomandi kjördæmum. Það getur auðvitað ekki verið að það hafi nokkru sinni gerst --- eða hvað, hæstv. forseti? En freistingin var fyrir hendi. Það er ljóst.

[11:13] Herra forseti. Staðreyndin er sú að því er varðar getu Alþingis til þess að koma fram breytingum á framlögðum frumvörpum um ríkisreikning aftur í fortíð, að svigrúm Alþingis til breytinga á þeim frumvörpum er afar takmarkað. Og snýst þá fyrst og fremst um umræðu af þessu tagi, þ.e. hvort menn eru sáttir við þær tæknilegu grundvallarreglur sem lagðar eru til grundvallar uppsetningu ríkisreiknings. Hér hafa verið nefndar háar tölur um halla í ríkisbúskapnum og þær birtast í þessu frv. fyrir árið 1993. Hæstv. fjmrh. nefnir dæmi frá 1989, frægt fyrir það að breytingar á aðferðafræðinni við uppsetningu ríkisreiknings enduðu þá í miklu risavaxnari tölum, þ.e. 80 milljörðum. Síðan láta menn eins og þessi umræða hafi eitthvert efnislegt innihald út af fyrir sig. Við erum hér að tala um liðna tíð. En af umræðunni mætti m.a. álykta að hæstv. fjmrh. sé fulltrúi þeirra sem lengst vilja ganga í að viðhalda þessum innbyggða hallarekstri í ríkisbúskapnum. Það er staðreynd að hann ber að sjálfsögðu sína ráðherraábyrgð á sínum málum og þessum niðurstöðum. Þá spyr maður: Er það kannski svo að þeir sem fylgdust með þessari umræðu gætu ályktað: Já, en er meiri hluti Alþingis Íslendinga í raun og veru afar ósáttur við þessa þróun mála? Er meiri hluti á Alþingi Íslendinga fyrir því að snúa við af þessari óheillabraut? Eru kröfur uppi um það af hálfu meiri hluta alþingismanna að harðar verði gengið fram í ráðdeild og aðhaldssemi í ríkisrekstrinum? Hefur það verið hlutverk stjórnarandstöðu á undanförnum árum að krefja fjmrh. um að hafa öflugri verkstjórn, sýna meiri ábyrgð, sýna meiri pólitískan kjark við að draga úr útgjöldum? Því öllum er okkur ljóst að útgjaldaaukinn er innbyggður í ríkisbúskapinn og hefur verið árum og áratugum saman. Það er einfaldlega staðreynd að hæstv. fjmrh. hefur ekki tekist að snúa því tafli við. Þeim sem með honum hafa starfað og reynt að leggja sitt lóð á þá vogarskál hefur ekki tekist að ná viðunandi árangri. En ég minnist þess ekki að það hafi verið meiri hluti á Alþingi Íslendinga, burt séð frá því hvaða stjórn hefur verið við völd, sem hefur raunverulega haldið fjmrh. við það efni. Þvert á móti hafa kröfurnar yfirleitt verið á þá leið að auka þennan halla, því miður.

[11:16] Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þm. Jóni Baldvini Hannibalssyni að meiri hluti Alþingis hefur ekki haldið fjmrh. við efnið. Það er hins vegar ástæða þess að ég tek málið upp í þessari umræðu að Alþingi horfist í augu við þennan veruleika og afgreiði ekki frv. um staðfestingu á ríkisreikningi fram hjá sér eins og eitthvert færibandaplagg. Auðvitað er alveg rétt hjá hv. þm. að Alþingi getur litlu breytt út af fyrir sig úr því sem komið er varðandi uppsetningu ríkisreikningsins. Hins vegar er nauðsynlegt fyrir fjárln. og Alþingi að gera sér ljóst að á árinu 1993 fengu ráðherrar milljarða til að dreifa á stofnanir eftir ákvörðun sinni án þess að Alþingi kæmi þar nokkurn tíma nærri. Það sem ég var að reyna að segja, hæstv. forseti, var ekki síst að Alþingi á ekki að láta bjóða sér slíkar trakteringar. Ég skora á hv. fjárln. að fara þess vegna í einstökum atriðum yfir ríkisreikninginn fyrir árið 1993.

[11:18] Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um samþykkt á ríkisreikningi fyrir árið 1994 sem er 129. mál þessa þings og liggur fyrir á þskj. 154. Útgáfa ríkisreiknings fyrir árið 1994 markar á sinn hátt viss tímamót í reikningsskilum ríkissjóðs. Gerð ríkisreiknings hefur verið svipuð undanfarin 30 ár þó svo að ársreikningar og reikningsskil fyrirtækja hafi tekið miklum breytingum. Uppbyggingu ríkisreiknings er nú breytt og hún færð mun nær því sem tíðkast í ársuppgjörum fyrirtækja eftir því sem við getur átt og innan marka laga nr. 52/1966, um ríkisbókhald, gerð ríkisreiknings og fjárlaga. Með þessum breytingum verður reikningurinn læsilegri fyrir þá sem eru vanir að lesa almenna ársreikninga og dregur betur fram aðalatriði uppgjörsins en áður. Markmiðið með þessum breytingum er að gera upplýsingar um fjármál ríkisins aðgengilegri fyrir skattgreiðendur og stjórnvöld. Aðgengilegar upplýsingar um ríkisfjármál eru mikilvæg forsenda fyrir efnislegri umræðu um niðurstöðu ríkisfjármála í samanburði við áætlanir svo og þróun og horfur í ríkisfjármálum. Reikningurinn er gefinn út í tveimur heftum, annars vegar er Ríkisreikningur 1994, heildaryfirlit, þar sem sýndar eru heildartölur fyrir afkomu A- og B- hluta ríkissjóðs. Hins vegar er Ríkisreikningur 1994, sundurliðun reikninga, en þar er ítarlegt yfirlit um fjármál A-hluta ríkissjóðs og einstakra stofnana í A- og B-hluta. Skiptingin er til þess gerð að mæta mismunandi þörfum þeirra sem vilja kynna sér ríkisfjármálin. Heildaryfirlitið er fyrst og fremst ætlað þeim sem vilja fá heildstæða mynd af fjármálum ríkisins. Sundurliðaði reikningurinn er ætlaður þeim sem þurfa á tilteknum eða nákvæmari upplýsingum að halda. Breyting á ríkisreikningi nú á einkum við um heildaryfirlitið og er það snar þáttur í heildarendurskoðun á reikningsskilum ríkissjóðs og fjárlögum sem ríkisreikningsnefnd hefur lagt til að komið verði á. Nefndin birti tillögur sínar í skýrslunni Fjárreiður ríkisins, sem kom út í nóvember 1994 og í kjölfar þess var efni hennar m.a. kynnt fjölmiðlum. Ekki þarf að taka fram að ríkisreikningurinn fyrir 1994 liggur fyrir og honum var dreift í síðasta mánuði til hv. þm. Frumvarp þetta er samið eftir þessum ríkisreikningi. Á síðustu árum hefur verið unnið að því markvisst að færa uppgjörsaðferðir ríkissjóðs nær þeim sem tíðkast á almennum markaði. Stærsta breytingin var gerð í uppgjöri ríkisreiknings 1989 en sú ákvörðun var tekin í tíð þáv. fjmrh., hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, en ríkisreikningurinn að sjálfsögðu ekki lagður fram fyrr en síðar eða rétt fyrir miðbik síðasta kjörtímabils. Í ríkisreikningi 1989 voru færðar ýmsar skuldbindingar ríkissjóðs sem höfðu áður legið utan reikningsins. Í uppgjörum undanfarinna ára hefur verið lögð áhersla á að endurmeta ýmsa efnahagsliði reikningsins í áföngum. Þannig voru í ríkisreikningi 1990 afskrifaðar verulegar fjárhæðir vegna ríkisábyrgða og veittra lána. Hvað varðar útistandandi skattkröfur hefur verið beitt þeirri aðferð að afskrifa að fullu kröfur á fyrirtæki þar sem gjaldþrotaskiptum er lokið en kröfur hafa verið færðar niður um 75% hjá fyrirtækjum sem tekin hafa verið til gjaldþrotaskipta jafnvel þótt skiptum sé ekki lokið. Hæstv. forseti. Í síðasta máli var einmitt rætt um afskriftir útistandandi eigna og þarf ég ekki að fara frekar yfir það í umræðu um þennan reikning en á árinu 1994 var lokið við mótun samræmdra reglna um niðurfærslur á kröfum og framlögum í afskriftasjóði. Fram til þessa hafa veitt lán verið færð niður með beinni afskrift á ríkisreikningi en í ríkisreikningi 1994 er gengið lengra og tekin upp óbein afskrift í fyrsta sinn af veittum lánum. Lagt var mat á kröfur sem voru til innheimtu og þeim skipt í áhættuflokka út frá upplýsingum um tryggingar fyrir kröfum og mati á greiðslugetu skuldara. Breyttar uppgjörsaðferðir á undanförnum árum fela í sér að niðurstöðutölur ríkisreiknings gefa ekki nákvæma mynd af afkomu einstakra ára. Þetta þarf að hafa í huga við samanburð á milli ára eins og var rætt rækilega í síðasta máli sem var til umræðu. Ég þarf ekki að taka fram að þær afskriftir sem birtast í ríkisreikningi þýða ekki að kröfur ríkisins séu afskrifaðar gagnvart þeim sem eru skuldarar heldur eru fyrst og fremst bókhaldslegar afskriftir eins og menn gera sér grein fyrir til þess að sýna betur en ella hver raunveruleg eignarstaða ríkissjóðs er. Frumvarpið sem er til umræðu er samkvæmt venju í þremur greinum. Í 1. gr. eru sýndar niðurstöður rekstrar- og efnahagsreiknings A-hluta ríkissjóðs. Í 2. gr. er sýndar með sama hætti niðurstöður rekstrar- og efnahagsreiknings B-hluta stofnana ríkisins. 3. gr. felur svo í sér gildistökuákvæði laganna. Niðurstöðutölur ríkisreiknings sýna að rekstrarafkoma A-hluta ríkissjóðs á árinu er neikvæð um 15,5 milljarða en var árið á undan neikvæð um rúma 19 milljarða. Þessi lækkun á halla er tæplega 3,5 milljarðar eða 18%. Heildartekjurnar námu 110,4 millj. kr. og er það 10,2 milljörðum hærri tala en var árið á undan. Heildargjöld ríkissjóðs urðu 125,9 milljarðar á árinu en voru áður 119,2 milljarðar kr. Hækkun á milli ára er því 6,7 milljarðar kr. Meðalhækkun verðlags milli áranna 1993--1994 miðað við mælikvarða landsframleiðslu er 2,8 þannig að raunhækkun gjalda nemur einnig 2,8%. Ef niðurstöður ríkisreiknings eru bornar saman við uppgjör ríkissjóðs á greiðslu ársins eykst halli ríkissjóðs úr 7,4 millj. kr. í greiðsluuppgjöri í 15,6 millj. kr. í ríkisreikningi eða um 8,2 milljarða. Í stuttu máli skýrast þessi frávik af því að við lokauppgjör þarf ávallt að taka tillit til ýmissa þátta sem hafa ekki greiðsluhreyfingar í för með sér en fela í sér skuldbindingar eða kröfur fyrir ríkissjóð. Stærstu liðir af þessu tagi í uppgjöri ársins 1994 eru lífeyrisskuldbindingar ársins að frátöldum greiðslum til lífeyrissjóða, 2,8 milljarðar kr. Yfirtekin lán atvinnutryggingadeildar Byggðastofnunar, 1,9 milljarðar og áfallnir ógreiddir vextir, jukust um 3,1 milljarð kr. á milli ára. Virðulegi forseti. Vegna umræðunnar sem fór fram í síðasta máli er rétt að taka þetta enn skýrar fram. Það er að sjálfsögðu munur, annars vegar á greiðsluuppgjöri og hins vegar á reikningsuppgjöri. Greiðsluuppgjörið er eingöngu sjóðsbókhald, sýnir eingöngu greiðsluhreyfingar innan ársins en í rekstraruppgjöri, uppgjöri sem ríkisreikningurinn byggir á, eru teknar inn skuldbindingar og færðar inn útistandandi eignir en þó ber að geta þess að að langstærstum hluta eru eignir ríkisins ekki skráðar upp í efnahagsreikningi heldur fyrst og fremst fjármunalegar eignir. Þannig eru t.d. ekki vegir, ýmsar sérhæfðar húseignir og ýmiss konar mannvirki færð upp sem eignir á efnahagsreikningi ríkisins heldur til gjalda á viðkomandi ári enda er talið að markaðsverð þessara eigna sé varla til þar sem kaupendur eru varla til staðar. Þetta gæti þó breyst í tímans rás, ekki síst ef um verður að ræða einhverja einkavæðingu í samgöngumálum þjóðarinnar en slíkt hefur gerst hjá ýmsum nágrannaþjóðum eins og hjá Norðmönnum og Bretum svo ég taki dæmi um tvær þjóðir sem hafa verið að leita fyrir sér með nýjar aðferðir í þessum efnum. Í öðru lagi, og það skiptir máli í þessu sambandi, þá ber í ríkisreikningi að færa upp lífeyrisskuldbindingar sem eru ekki greiddar út, sumar hverjar kannski ekki greiddar út fyrr en 50 árum seinna. Þetta er auðvitað gert til að menn sjái nákvæmar hverjar skuldbindingarnar eru en þessi aðferð var tekin upp í ríkisreikningi 1989 og er auðvitað sjálfsögð. Loks kemur það fram sem hér var tíundað að þegar gerðar eru breytingar á sjóðakerfinu þannig að skuldbindingar falla á ríkissjóð eru þær teknar inn í ríkisreikning jafnvel þó þær séu ekki til greiðslu á viðkomandi ári heldur síðar. Dæmi um þetta eru atvinnutryggingadeild Byggðastofnunar en atvinnutryggingadeildin á sér upphaf í aðgerðum ríkisstjórnar á árinu 1988. Tekin voru erlend lán. Lánin stóðu undir ákveðinni starfsemi til að tryggja atvinnulíf víða um land. Fjármunirnir töpuðust í stórum stíl. Síðan var stofnaður Þróunarsjóður sjávarútvegsins. Ýmsar skuldbindingar voru settar inn í þann sjóð sem fékk jafnframt tæki til þess að heimta inn gjald af sjávarútveginum en að verulegum hluta var afgangurinn settur á ríkissjóð og þar með varð ríkissjóður að taka á sig töpuð útlán atvinnutryggingasjóðs frá þessum tíma og sú skuld framkallast síðan á árinu 1994. Þessa ræðu flyt ég sem forvarnastarf því ég á hugsanlega von á því að hv. 8. þm. Reykv. komi upp og hafi athugasemdir að gera um það hvers vegna reikningsgrunnurinn sýnir aðra niðurstöðu en greiðslugrunnurinn en ástæðunnar er m.a. að leita í því að á árinu 1988 voru tekin þessi erlendu lán sem töpuðust síðan í meðferð þáv. stjórnvalda. Þetta skal tekið fram þannig að menn falli ekki í þá gryfju þegar þeir koma á eftir. Varðandi frekari greinargerð um niðurstöður og framvindu ríkisfjármála á árinu vísast til skýrslu fjmrh. frá því í febrúar sl. um ríkisfjármál 1994 og væntanlegrar endurskoðunar skýrslu yfirskoðunarmanna ríkisreiknings og Ríkisendurskoðunar á ríkisreikningi 1994. Ég gleymdi að geta þess áðan að það er í vaxandi mæli sem áfallnir en ógreiddir vextir falla til vegna þess að skuldir safnast upp hjá ríkinu. Þó hefur það gerst í síðari tíð að vextir eru greiddir jafnóðum eftir því sem stærri stokkur ríkisvíxla er til staðar en vextir af slíkum skuldapappírum eru auðvitað greiddir strax og falla til á viðkomandi ári. Nú er svo komið að greiddir vextir eru um 13 milljarðar á hverju ári. Það er upphæð sem menn ættu að gefa gaum og til viðbótar eru áfallnir vextir um 3 milljarðar sem þýðir að það eru um 16 milljarðar kr. sem eru vaxtagreiðslur á skuldum ríkisins og hver einasti hv. þm. hlýtur að spyrja sig að því hvort menn vilja halda áfram á þessari braut. Ef þeir vilja það ekki, eru þeir tilbúnir til þess að haga tillöguflutningi sínum á Alþingi í samræmi við það? Að þessu leytinu til tek ég fullkomlega undir orð hv. 9. þm. Reykv. Jóns Baldvins Hannibalssonar sem hann flutti í umræðunni um ríkisreikning 1993. Virðulegi forseti. Ég legg að lokum til að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. fjárln. og til 2. umr.

[11:31] Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að lántökustaða ríkissjóðs í árslok 1994 er samkvæmt þessu skjali 197 milljarðar kr. Það er ástæða til að vekja athygli á því sérstaklega og ítreka það sem fram kom í umræðu fyrr í málinu. En að öðru leyti spyr ég hæstv. fjmrh. út í málsgrein á bls. 7. í grg. frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Á þessu haustþingi mun fjmrh. leggja fram frv. að nýjum lögum um fjárreiður ríkisins.`` Hvar er þetta mál á vegi statt? Er þetta það gagn sem var lengi að velkjast í fjárlaga- og fjárveitinganefnd, mér liggur við að segja fyrr á öldinni, um þessi málefni eða er um að ræða eitthvert nýtt mál og hvenær gerir hæstv. ráðherra ráð fyrir því að þetta komi til meðferðar? Ég bendi á í sambandi við mál af þessu tagi, ef málið er eins og mig grunar að það sé, að auðvitað er eðlilegt að leitað sé atbeina þingsins alls, þ.e. stjórnarandstöðu líka, þegar um er að ræða grunnlagaheimildir af því tagi sem er á ferðinni eins og um hinar almennu fjárreiður ríkisins.

[11:33] Virðulegi forseti. Stundum mistekst mér að tala svo skýrt að það skiljist. Í umræðu um síðasta mál fór ég sérstaklega orðum um þetta atriði og sagði frá því og reyndar ítrekaði það í framsöguræðu minni áðan að það fjárreiðufrv. sem hér er spurt um er afrakstur af starfi fjmrn., Ríkisendurskoðunar, Ríkisbókhalds og fleiri stofnana sem komu að þessum málum, er nýtt frv. sem er til meðferðar í ríkisstjórn og ég vænti þess að það verði lagt fram innan tíðar. Eins og ég sagði fyrr á fundinum í dag hefur það mál verið kynnt mjög ítarlega, bæði stjórnarþingmönnum og stjórnarandstöðuþingmönnum, bæði þeim sem sitja efh.- og viðskn. þingsins en einnig hinum sem sitja í fjárlaganefnd. Þar fyrir utan liggur skýrsla um fjárreiður ríkisins sem eru hugmyndirnar sem frv. hvílir á og sú skýrsla var gefin út og send öllum þingmönnum fyrir u.þ.b. ári. Hér er um starf að ræða sem staðið hefur yfir í sjálfsagt um fimm ár eða svo en inni í frv. eru teknar ýmsar hugmyndir sem hafa m.a. sést í einstökum frumvörpum, þar á meðal frumvörpum frá hv. fjárlaganefndum undanfarinna ára sem starfað hafa fyrr á öldinni.

[11:34] Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir þessi svör. Ég held að það sé mjög mikilvægt að frv. sjáist sem fyrst og ég ítreka að hér er um að ræða mál sem á að haga þannig að Alþingi komi allt að flutningi þess ef mögulegt er. Þannig var það með þetta frv. sem var lengi að velkjast í fjárveitinganefnd og strandaði aftur og aftur að það kom að því fulltrúar allra flokka, bæði úr stjórn og stjórnarandstöðu, og ég held að þetta mál sé af því tagi að stjórnandstaðan eigi að setja sig inn í það áður en það er lagt fram og velta því fyrir sér hvort hún geti orðið aðili að því. Eitt af því sem þarf að skoða í þessu sambandi er hvernig þingið fer með ríkisreikninga. Hvernig fjallar þingið um ríkisreikninga? Ætlar þingið framvegis að fjalla um ríkisreikninga með þeim hætti sem við gerum hér eða ætlar þingið að fjalla um ríkisreikninga á einhvern annan hátt? Tekin hefur verið ákvörðun um það að yfirskoðunarmenn ríkisreikninga verði ekki til lengur með þeim hætti sem þeir hafa verið samkvæmt ákvæðum í stjórnarskrá. Það var niðurstaða þeirra sem hafa gegnt þessu starfi um nokkurt árabil að við töldum að ástæðulaust væri að hafa það gamla stjórnarskrárákvæði inn í. En það breytir ekki því að það þarf að setja eitthvað í staðinn vegna þess að þrátt fyrir allt þarf fjmrn. aðhald. Þess vegna tel ég að eðlilegt væri að það kæmi inn í umræður um þetta frv. um fjárreiður ríkisins hvernig Alþingi fjallar um ríkisreikning og hvaða aðhaldsþáttur kemur inn í myndina í staðinn fyrir yfirskoðunarmenn ríkisreiknings.

[11:36] Virðulegi forseti. Ég skal ekki orðlengja þetta mikið og hef í sjálfu sér ekkert að athuga við athugasemdir hv. þm. En þar sem hann ræddi nokkuð um stöðu ríkisreiknings og Ríkisendurskoðunar vil ég geta þess að ekki er gert ráð fyrir verulegum breytingum hvað þetta varðar í sjálfu fjárreiðufrv. en ég hygg að öllum sé ljóst að Alþingi þarf að breyta starfsháttum sínum. Ég vek athygli á því að í löndum eins og Noregi þar sem hafa verið gerðar samsvarandi stjórnskipunarlagabreytingar og hér og yfirskoðunarmenn ríkisreikninga hafa verið lagðir af hefur verið sett upp sérstök nefnd sem þar er kölluð kontrol komité og er henni ætlað að taka álit Ríkisendurskoðunar fyrir og jafnvel að gefa út nefndarálit um málið. Þannig er skilið á milli eftirlitshlutverks þingsins annars vegar og síðan fjárlagameðferðar þingsins því það er auðvitað alveg óeðlilegt að fjárlaganefndin sé að fást við það að hafa síðan eftirlit með sjálfri sér. Þetta hefur verið leyst þannig þar og ég býst við því að það verði leyst með svipuðum hætti hér á landi. Ég hef spurt hæstv. forseta að því og mér skilst að hugmyndin sé að leita einhverra slíkra lausna enda er óþolandi að fá skýrslur sem enginn veit hvað á að gera við og er hent inn á borð þingmanna, hvort sem það er skýrsla um ríkisreikning eða eitthvað frá Ríkisendurskoðun. Það er eðlilegt að taka upp nútímaleg vinnubrögð, fara skipulagsbundið ofan í þessar skýrslur og það komi fram álit frá þingnefnd sem sé hægt að ræða í þingi eins og hvert annað þingmál. Þetta er mjög mikilvægt. Hins vegar varðandi fjárreiðufrv. skal ég taka það fram að hugmyndin er sú að sérstök þingnefnd samkvæmt þingsköpum fái það frv. til meðferðar þannig að því verði ekki vísað til fastanefnda þingsins heldur til sérstakrar nefndar og það verður mál sem þá verður rætt þegar það kemur fram. Að allra síðustu held ég að það sé ekkert óeðlilegt að frv. sé flutt sem stjórnarfrv. En ég ítreka enn og aftur. að frv. hefur verið kynnt mjög vel fyrir þeim aðilum sem þetta mál snertir sérstaklega í þingstörfum og þingnefndastörfum.

[11:39] Herra forseti. Eins og við er að búast snúast umræður um frumvörp um ríkisreikning fremur um aðferðafræði en stefnu í ríkisfjármálum. Hæstv. fjmrh. reifar ýmsar breytingar sem eru til bóta varðandi þá aðferðafræði til að gefa sannari og heildstæðari mynd af raunverulegri stöðu ríkisfjármála. Það er út af fyrir sig gott og blessað. Staðreyndin er þó sú að þar eigum við langt í land. Þær upphæðir eru hrikalegar sem fela raunverulega í sér skuldbindingar á hendur ríkissjóði og er ekki enn gerð rétt grein fyrir í formi ríkisreiknings. Það er því ástæða til þess í framhaldi af þessum umræðum að minna á að staða ríkisfjármála á Íslandi eftir bráðum fimm ára stjórn hæstv. fjmrh. er miklu verri en fyrir liggur af þessum gögnum. Þess vegna er líka ástæða til að staldra við. Hæstv. fjmrh. tók undir þau áminningarorð mín til meiri hluta þingheims að honum veitti ekki af stuðningi frá þingheimi til þess að koma böndum á ríkisfjármálin vegna þess að skuldasöfnunin og greiðslubyrðin af þessum uppsöfnuðu skuldum er orðin hættuleg efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Það er gott og blessað að hæstv. fjmrh. taki undir það en um leið er ástæða til að undirstrika eitt. Það er reginmisskilningur að hæstv. fjmrh. valdi því verkefni sínu í íslensku stjórnkerfi að tryggja framgang ábyrgrar stefnu í ríkisfjármálum, sérstaklega eftir að breytt var um þá aðferð að farið var út í rammafjárlög. Ég segi þetta af sérstöku tilefni. Ég segi það með vísan til reynslu af samstarfi í fyrri ríkisstjórnum, ekki bara það mat mitt að hæstv. fjmrh. hafi verið of linur í því efni, það hefur hann verið, heldur hitt að hann hefur staðið tiltölulega einangraður og áhrifalaus í eigin þingflokki. Ég held að þegar á hefur reynt í átökum um stóra útgjaldaþætti og útgjaldakröfur hafi samstarfsmenn hæstv. ráðherra, ýmsir samráðherrar hans ekki stutt ráðherrann, ég nefni t.d. til sögunnar bæði samgöngu-, landbúnaðar- og dómsmálaráðherra, og þegar á hefur reynt þá hefur hann tapað flestum orustum í sínum eigin þingflokki um ábyrga ríkisfjármálastefnu. Stundum hefur verið sagt að það sé fyrst og fremst hlutverk forsrh. í samsteypustjórnum að vera málsvari ríkisstjórnar út á við og að styðja fjmrh. í verki við ábyrga fjármálastefnu. Á það hefur mikið skort hjá núv. hæstv. forsrh. Þvert á móti er orðinn hálfgerður kækur hjá honum að rúlla yfir fjmrh. hvenær sem reynir á framkvæmd ábyrgrar fjármálastefnu.

[11:42] Virðulegi forseti. Þetta var athyglisverð ræða frá fyrrv. samstarfsmanni í ríkisstjórn, formanni flokks sem fór með stóra málaflokka eins og félagsmálin og heilbrigðismálin þar sem fjmrh. sem hér stendur var í sífelldum vandræðum með útgjöld í þessum málaflokkum og þó sérstaklega í heilbrigðismálunum eins og slóðinn sýnir á undanförnum árum. Á þetta vil ég leggja áherslu og ég vil jafnframt láta það koma fram að hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson studdi a.m.k. í orði kveðnu þáv. fjmrh. í síðustu ríkisstjórn. En því miður gat hann ekki, eins og sumir aðrir, náð böndum á eigin flokksmönnum enda hélst honum illa á ráðherrum í þeirri ríkisstjórn því það voru sífellt að koma ný andlit inn í ríkisstjórnina af hálfu Alþfl. 

[11:45] Herra forseti. Aðalatriði þessa máls er sennilega það að eftir þá breytingu við undirbúning fjárlagafrv. sem felst í því að vinna á grundvelli rammafjárlaga, þá eru það pólitískar ákvarðanir í ríkisstjórn sem gera svokallaða útgjaldaráðherra eða útgjaldafrek ráðuneyti samábyrg um framkvæmd fjárlagastefnunnar. Ég er sammála því að þessi breyting hefur verið til bóta. Mér kemur ekkert á óvart þótt hæstv. fjmrh. beri mönnum misjafnlega söguna því sannleikurinn er sá að hefðin í íslenskum vinnubrögðum í stjórnkerfinu við undirbúning fjárlaga var togstreita annars vegar milli fulltrúa einsemdarinnar, hæstv. fjmrh., við ábyrgðarlausa útgjaldaráðherra. Þessu hefur verið reynt að breyta með því að gera útgjaldaráðherrana samábyrga. Það sem ég var að segja er einfaldlega það að við þetta hefur staða fjmrh. í ríkisstjórnum breyst. Ábyrgð útgjaldaráðherranna er meiri en hún var áður. A.m.k. er það svo að forminu til. Hitt er svo annað mál að margir þeirra nota þær aðferðir að flytja sýndartillögur um sparnað sem þeir vita að hafa jafnvel ekki stuðning í eigin þingflokki. Þannig að oft og tíðum er þetta meira að nafninu til en í reynd. Þar með undirstrika ég, og það er gott að þetta upplýsist hér því þetta er breyting á vinnubrögðum í stjórnkerfinu, að fjmrh. mun ekki veita af því að fá aukinn stuðning, ekki aðeins í sínum eigin þingflokki sem sannarlega var á ögurstundum tæpur ef nokkur, heldur einnig frá samstarfsflokki og reyndar frá stjórnarandstöðu ef hún meinar eitthvað með því að hún hafi þungar áhyggjur af óheillaþróun í ríkisfjármálum og vilji stuðla að því að koma böndum á þá útgjaldaþróun. Auðvitað eru eftir hin pólitísku átök um stefnumótun, um forgangsröðun, hvar eigi að spara. Ég nefni sem dæmi menn í flokki hæstv. fjmrh. sem hafa, hver á fætur öðrum, verið að birta að undanförnu tillögur um sparnað í ríkisrekstri. Það hafa ungir sjálfstæðismenn gert og þeir hafa jafnvel reynt að setja upp klukku sem tifar á hæstv. fjmrh. um skuldaaukninguna frá degi til dags. Aðrir innan Sjálfstfl. hafa verið að leggja fram opinberar tillögur um sparnað, um að skera niður fitulag, þar sem þeir hafa m.a. fyrst og fremst einbeitt sér að þeim ráðuneytum sem eru undir pólitísku forræði ráðherra Sjálfstfl. og hafa raunverulega verið að vísa til þess að það hafi verið gengið lengra á undanförnum árum í sparnaðartilraunum, t.d. á sviði heilbrrn., heldur en þar. Engu að síður er það svo að hæstv. fjmrh., sem ég fullyrði að hefur jákvæða afstöðu til þessara tillagna, gerir ekkert í því að framfylgja þeim. Og hvers vegna? Mín skýring er sú að hann hafi engan stuðning í þingflokki sínum við slíkar tillögur.

[11:48] Virðulegi forseti. Ég kem hér upp aftur eingöngu til að þakka hv. þm. fyrir góð orð og góðan stuðning á sínum tíma. Ég held að margt af því sem kom fram í hans máli sé bæði satt og rétt. Ég viðurkenni gjarnan að það er stundum vandamál þegar fjallað er um rammafjárlög að vega það og meta hvort framkomnar tillögur séu raunhæfar eða ekki þegar þær koma til viðkomandi þingflokka. Ég hugsa að það eigi við um báða þá þingflokka sem áttu aðild að síðustu ríkisstjórn. Þetta vandamál verður ætíð uppi og til að ná tökum á þessu þarf auðvitað gott samstarf á milli stjórnarflokka og einstakra ráðherra sem starfa í ríkisstjórn. Ég get tekið heils hugar undir með honum þegar hann ræðir um nauðsyn þess að takast á við ríkisfjármálin á annan veg en áður. Þegar hann var t.d. fjmrh. í ríkisstjórn, sem ég sat reyndar einnig í, var aðferðin allt önnur. Þá voru öll ráðuneytin í baráttunni við fjmrn. allt árið og fjmrn. stóð eitt. Þetta hefur breyst og ég er sammála honum um það að aðferðin er góð þótt enn vanti kannski á að stuðningurinn sé ætíð nægur. Þingflokkur sjálfstæðismanna er að breytast og stundum koma inn varamenn sem eru til þess vísir að takast á við þessi mál. Ég sé að hér í salnum er eldri bróðir hv. þm. og ég vænti þess að þeir ræði a.m.k. þetta mál á fjölskyldufundum. Þannig ætti hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson a.m.k. að hafa einhver áhrif í þessa átt í gegnum fjölskylduna og inn í þingflokk sjálfstæðismanna. Ég þakka honum að öðru leyti skilninginn á minni stöðu og stuðninginn yfir höfuð.

[11:50] Herra forseti. Við erum hér að ræða um ríkisreikning fyrir árið 1994 og áðan ræddum við um ríkisreikning fyrir 1993. Þessum reikningum breytum við ekki. Það liggur fyrir. Þetta er afraksturinn af starfi ríkisins á þessum árum sem lagður var grunnur að með fjárlagafrv., sem lagt var fyrir árið 1993, og síðan fjáraukalögum og öðru slíku sem hafa breytt því frumvarpi. Við hér á Íslandi störfum samkvæmt fjárlögum á greiðslugrunni. Reynslan er sú, eins og kemur fram í báðum þessum frv., að þegar litið er á fjárlög ríkisins á efnahagsgrunni, þá er hallinn tvöfalt meiri bæði árin. Hann er sem sagt á greiðslugrunni árið 1993 9 milljarðar, á efnahagsgrunni 19 milljarðar og síðan 8 og 15. Þótt við samþykkjum fjárlög í dag með 4 milljarða halla er viðbúið að hallinn verði í reynd, þegar tekið er tillit til efnahagsbreytinga, lífeyrisskuldbindinga, mismunandi lána og vaxta lána inn og út, að hallinn muni verða um 8 milljarðar. Þetta breytir ekki stöðunni. Hún er svona. Í átökum um fjárlagafrv. er eilífur slagur um hærri útgjöld og lægri tekjur. Menn vilja byggja brýr og sjúkrahús og menn vilja lækka skatta. Mismunurinn er svo halli á ríkisrekstrinum. Hvað þýða 19 og 15 milljarðar þessi tvö ár? 34 milljarðar. Þetta eru 130 þús. kr. á hvert einasta mannsbarn í landinu. 260 þús. á hvern vinnandi mann. Þetta eru nokkurn veginn tveggja mánaða meðallaun hjá ASÍ. Á þessum tveimur árum leyfðum við Íslendingar okkur það að lifa um efni fram sem nemur tvennum mánaðarlaunum. Ein mánaðarlaun hvort ár. Við lifðum sem sagt í einn mánuð upp á krít. Það boðar ekki gott. Allir skuldarar vita hvað það þýðir þegar menn eyða um efni fram. Það þýðir að skuldin vex og vex, fyrst vegna þess að menn eyða um efni fram, en síðan og ekki hvað síst vegna vaxtanna af skuldunum. Þeir vextir eru flestir erlendir þannig að við höfum ekki áhrif á þá. Þannig mun vandinn aukast og aukast eftir því sem við höldum lengra áfram á þessari braut og ég held að þetta geti orðið hættulegt efnahagslegu sjálfstæði þjóðarinnar. Ég efast um að nokkur þingmaður geti horft á þessa stöðu án þess að sjá að hún er mjög alvarleg og það verður að taka á henni. Þótt menn vildu gjarnan sjá brú hér og sjúkrahús þar, verða menn samt að stinga við fótum. Herra forseti. Það efast enginn um góðan vilja hæstv. fjmrh. Hann hefur sýnt að hann vill gera vel en hann á bæði í baráttu við sinn eigin þingflokk, þingið og stjórnarandstöðuna. Hann á í baráttu við góðu málin. Það er svo erfitt að berjast á móti góðu málunum. En hv. Alþingi stendur frammi fyrir að það verður að berjast við góðu málin. Það verður að standa á móti þeim því annars fer mjög illa. Ég skora á hv. þingmenn að sameinast um að halda hallanum niðri, þannig að hann fari ekki upp fyrir það sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. og helst að hann náist enn frekar niður. Ég vil benda á leiðir til þess. Á undanförnum vikum höfum við fengið hingað álver, svona allt í einu og óforvarandis. Menn áttu ekki von á því, það var ekki reiknað með því í fjárlagafrv. Fjmrh. upplýsti að það minnki fjárlagahallann um 500 millj. kr. Hann var skelfingu lostinn því hann vissi að allir elskendur brúa, sjúkrahúsa og góðu málanna mundu nú koma og segja hver og einn: ,,Heyrðu, nú er einmitt lag fyrir mitt góða mál.`` En málið er ekki svona einfalt. Ég held aftur á móti að við ættum að segja: Nú er lag að minnka hallann. Og við verðum að gera það og ég vil ganga enn lengra. Í tengslum við þetta álver er búist við að hér komi framkvæmdir inn í landið upp á 2.000 eða 3.000 millj. Ég legg til að hv. Alþingi skeri niður framkvæmdir á sömu svæðum sem því nemur. Þannig að hallinn á ríkissjóði verði ekki 4 milljarðar heldur einn milljarður. Við verðum nefnilega að gæta að því að við getum ekki aukið þessar skuldir mikið meira. Þær eru orðnar svo gífurlegar. Ég legg til og styð eindregið þær framkomnu hugmyndir um fjárreiðufrv. þar sem fjármál ríkisins eru tekin, ekki bara á greiðslugrunni heldur á efnahagslegum grunni eins og gert er í öllum almennilegum fyrirtækjum, þannig að menn taki tillit til þess að ríkissjóður skuldar mikið af peningum með háum vöxtum og hann er búinn að lofa starfsmönnum sínum góðum lífeyrisrétti sem verður að taka tillit til með því að meta skuldbindingarnar. Þetta þarf að koma inn í fjárlögin.

[11:57] Virðulegi forseti. Það er satt að segja fróðlegt að hlýða á þessa umræðu. Sérstaklega á þátttakendur Sjálfstfl. vegna þess að aðalvandi ríkisfjármála á Íslandi hefur eins og kunnugt er verið Sjálfstfl. Það er enginn flokkur ábyrgðarlausari þegar kemur að meðferð almannafjár en Sjálfstfl. Það sést auðvitað best í Reykjavík þar sem slóðinn eftir Sjálfstfl. er ekki talinn í 100 millj. heldur í milljörðum. Það sýna monthúsin sem voru reist hér í Reykjavík og fleira í þeim efnum. Menn ættu líka að horfa á þann veruleika sem birtist í fjárlögum undanfarinna ára þar sem Sjálfstfl. sýnir alveg sérstakt ábyrgðarleysi. Það er í rauninni athyglisvert að skoða þetta vegna þess að niðurstaðan er sú að hann má ekki koma nálægt almannafé. Þá fer hann illa með það. Og eitt ljótasta dæmið er t.d. þegar hent var út úr ríkissjóði verulegum fjármunum á árinu 1986, gjörsamlega út í loftið og samhengislaust við alla hluti. Reyndar mætti nefna fleiri dæmi í þessu sambandi. Nýjasta dæmið um ábyrgðarleysi, og þá Sjálfstfl. alveg sérstaklega, er einmitt það sem hv. þm. Pétur Blöndal nefndi hérna áðan. Það er eyðslufylleríið sem er þegar byrjað, ekki út af nýju álveri heldur stækkun þess. Það hefur sem sagt verið rætt um að það eigi eitthvað aðeins að stækka álverið. Og það er talað um að þetta séu kannski 0,5--0,7% í þjóðartekjur. Það er búið að eyða þessu, sáldra þessu út um allt. Það er bersýnilegt að þessi vandi sem Sjálfstfl. hefur verið ríkisfjármálum og meðferð almannafjár á Íslandi á undanförnum árum ætlar enn að endurtaka sig. Og þá alveg sérstaklega hvað varðar álversmálið. Staðreyndin er auðvitað sú, hæstv. forseti, að þær hugmyndir sem hafa verið uppi varðandi lausn á þessum vanda hafa ekki náð fram að ganga og ekki dugað af því menn hafa ekki þorað að ná í peningana þar sem þeir eru til í þessu þjóðfélagi. Hér í þessum sal má nefna til dæmis fjmrh. sem hefur sýnt ágæta niðurstöðu hjá ríkissjóði um alllangan tíma og afgang á ríkissjóði, eða þann sem situr hér nú í forsetastóli. Ég held satt að segja að það séu hlutir sem menn ættu að skoða aðeins betur, að þar var í raun og veru haldið vel á hlutunum og farið vandlega yfir málin miðað við óvenju erfiðar aðstæður. En erindi mitt í stólinn er aðallega, hæstv. forseti, til að vekja athygli á niðurstöðum þessarar umræðu sem eru þær að það á ekki að hleypa Sjálfstfl. að almannafé.

[12:00] Hæstv. forseti. Hv. þm. segir að Sjálfstfl. sé ábyrgðarlaus. Þetta er að sjálfsögðu sleggjudómur. Ég veit að innan þingflokks Sjálfstfl. er þegar í gangi umræða um það hvernig eigi að bregðast við þessu nýja álveri og hvernig eigi að nota það til þess að minnka halla ríkissjóðs. Það er því er ekki þannig að menn ætli að fara að eyða þessu. Ég er ekki að tala eingöngu við þingflokk Sjálfstfl., ég er að tala við þingmenn almennt, að þeir taki á hinum stóra sínum og noti þau tækifæri þegar meiri tekjur koma í ríkissjóð og meiri fjárfesting inn í landið til þess að minnka halla ríkissjóðs.

[12:01] Hæstv. forseti. Vegna ræðu hv. þm. Péturs Blöndals í þessari umræðu vek ég athygli á því sem hann sagði í ræðu sinni. Það er afar mikilvægt að þingmenn geri sér grein fyrir því að viðvarandi halli og áframhaldandi halli á ríkissjóði getur ekki gengið. Hins vegar hefur vandi okkar legið í því sem hv. þm. Svavar Gestsson benti á að það hefur skort að auka tekjurnar en það er ekki vegna þess að Sjálfstfl. hafi staðið í vegi fyrir því að hér mætti byggja upp öflugra atvinnulíf sem birtist m.a. í nýju álveri. Hv. þm. Svavar Gestsson gæti vafalaust sagt okkur þingmönnum frá því hvernig hefur verið staðið að því á undanförnum árum að vinna að uppbyggingu hins orkufreka iðnaðar og hv. þm. ættu að spara sér að vera með stór orð um afstöðu sjálfstæðismanna í ríkisfjármálum. Ég vil segja af þessu tilefni að ég tek undir það með hv. þm. Pétri Blöndal að það er fullkomið ábyrgðarleysi að ætla að fara að gera út á væntanlegar tekjur af álveri. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár eigum við að skoða enn betur en við höfum gert hvernig við getum dregið úr hallanum. Ég held að góð samstaða sé um það meðal stjórnarþingmanna að líta á það sem eitt allra mikilvægasta verkefni okkar að draga úr hallanum en ekki að fara að gera út á hugsanlegar en vonandi töluverðar auknar tekjur vegna álversins. Ég held að að sé fullkomið ábyrgðarleysi að standa þannig að málum.

[12:03] Herra forseti. Þetta er mjög góð og þörf umræða. Ég held að menn ættu að stefna enn lengra. Menn eiga að stefna að því að ná halla ríkissjóðs niður í núll og jafnvel skila honum með afgangi og við eigum að gera enn meira. Við eigum að ná niður erlendu skuldunum sem eru allt annar handleggur. Ég vil að erlendar skuldir Íslendinga séu komnar í núll árið 2010.

[12:04] Herra forseti. Við ræðum ríkisreikning fyrir árið 1994 og inn í þetta spinnst að sjálfsögðu sagan. Við vorum nokkrir þingmenn á sögustund í gærkvöldi og við urðum vitni að upprifjun ágætra sagnamanna um ýmislegt sem hefur gerst í þinginu, bæði varðandi fjármál og skemmtileg atvik og það hefur allt sinn tíma, bæði að ræða skemmtisögur og svo liðna tíma. Varðandi það sem liggur fyrir hjá fjárln. vil ég segja að ég er að ég held eini þingmaðurinn í fjárln. sem hef lýst því yfir að ég vil afgreiða óbreytt frv. um ríkisreikning 1991 og 1992. Ég tel að þau ágreiningsefni sem voru uppi og urðu til þess að reikningarnir voru ekki afgreiddir í raun á réttum tíma tilheyri sögunni að mestu leyti. En eins og ég sagði áðan erum við með reikninginn frá 1994 til umræðu. Ég vildi nálgast þetta mál á þann hátt að þakka hæstv. fjmrh. og starfsfólki hans fyrir gerbreytingu í uppsetningu á ríkisreikningi og áform um að halda slíku áfram og gera þessi mál einfaldari og aðgengilegri fyrir alla þá sem um þurfa að fjalla þannig að leikmenn úr þjóðfélaginu hvar sem er geti komið að ríkisreikningum og lesið þá eins og reikninga venjulegra fyrirtækja. Ég þakka kærlega fyrir þetta og það má gjarnan berast til starfsmanna hæstv. ráðherra. Eins og mér sýnist þetta birtast er þetta miklu skilvirkara og aðgengilegri skýringar og þetta beinist í nútímalegra form. Kannski er rétt að geta um annað. Í fjárln. hafa nýverið verið kynntar nýjar hugmyndir eða aðferðir til að hafa betri yfirsýn yfir þau málefni sem tilheyra hinum mismunandi ráðuneytum í formi þess að menn eru að setja upp vegvísa sem ég vil hreinlega kalla verkfæratösku aðhaldsaðilanna. Þar ætla menn að fylgjast með útstreymi fjármagns sem deilist út á ákveðin verknúmer þannig að það ætti að vera aðgengilegt á hverjum tíma að sjá hverju líður þannig að smám saman ætti að draga úr umframeyðslu ráðuneyta eins og fjáraukalög birtast okkur. Ég vona að hæstv. fjmrh. staðfesti þá skoðun mína að megintilgangurinn sé að menn haldi sig í raun við það, bæði ráðherrar og þeir aðrir sem fara með fjármuni, að menn hafi yfirsýn yfir það að ekki sé keyrt umfram eins og það hefur verið undanfarna síðustu þrjá mánuði ársins eða liðin ár allt að upp á það að fá fjárveitingu með lánsfjárlögum á næsta ári. Það sem vekur mestar áhyggjur og ástæða er til að spyrja um er að í árslok eru óinnheimtar ríkistekjur samtals 23 milljarðar 662 millj. og það vekur einnig áhyggjur að afskriftir skuli vera um 6--7 milljarðar. Það getur verið að þetta sé ekki óeðlilegt í prósentum reiknað en óneitanlega eru tölurnar mjög háar. Skuldastaða ríkisins vekur einnig áhyggjur. Ég get ekki gert mér vonir um það eins og hv. þm. Pétur Blöndal að við getum verið búnir að ná erlendum skuldum niður í núll árið 2010 en markmiðið er gott. Ég held að ég geti sagt það fyrir mína hönd og míns flokks að við munum standa að aðhaldsaðgerðum sem eru innan skynsamlegra marka. Við höfum alltaf unnið út frá því sjónarmiði að verja velferðarkerfið og það get ég rökstutt. Við munum leggjast gegn þeirri aftengingu sem menn ætla sér varðandi laun eftirlaunaþega. Við getum ekki sætt okkur við að þau skuli vera tekin úr sambandi við almennar launahækkanir á almennum markaði og ég trúi ekki öðru en horfið verði til baka með það. Ég kom aðallega upp til þess að lýsa því yfir að ég tel að menn séu að fara í rétta átt varðandi uppsetningu á ríkisreikningum. Reikningurinn fyrir árið 1994 er miklu aðgengilegri en hefur verið t.d. fyrir 1992 og 1993. Ég tók þá reikninga og reyndi að bera saman. Ég get sagt það hér að mér gekk mjög illa að komast til botns og skilja hvað þar var verið að reyna að segja. Það sem vekur einna mestar áhyggjur þegar maður fer yfir þennan reikning er það að menn ætla að færa inn skuldbindingar vegna lífeyrissjóðanna. Menn ætla að færa það inn í reikninginn. Það mun gerbreyta stöðu hinna ýmsu fyrirtækja og ýmislegt sem er í ríkisreikningunum og þá vantar auðvitað að gerð sé mjög góð grein fyrir skuldbindingum ríkisins við lífeyrissjóðina til þess að menn fái raunsanna mynd af þessum hlutum. Ég vek athygli á því að það vandamál sem mun blasa við okkur og blasir nú þegar við öllum er yfirfærsla skólanna til sveitarfélaganna. Ef ekki verður tekið alvarlega á málum mun hún stranda einmitt á ríkisábyrgðunum og lífeyrissjóðamálunum.

[12:11] Herra forseti. Hv. þm. sagði að það mundi breyta stöðu fyrirtækja að taka af þeim lífeyrisskuldbindingar. Að sjálfsögðu breytir það stöðu fyrirtækja ekki neitt. Skuldbindingarnar eru til staðar, þær hafa bara ekki verið færðar þannig að það breytir engu fyrir stöðu fyrirtækjanna að færa skuldbindingarnar. Það er einungis verið að sýna það sem er raunverulega til staðar.

[12:12] Herra forseti. Ræða mín mun verða stutt að þessu sinni en umræður um ríkisreikning fyrir árið 1994 hafa snúist upp í almenna pólitíska umræðu um markmiðið í ríkisfjármálum og er ekkert nema gott um það að segja. Sá reikningur sem hér er til umræðu sýnir ekki nógu góða niðurstöðu svo ekki sé meira sagt. Allar þær umræður sem hafa verið hér hníga að því að ná hallalausum rekstri ríkissjóðs á tveimur árum. Það er nauðsynlegt markmið og það er nauðsynlegt að það haldi. Erindi mitt í ræðustól var fyrst og fremst að taka undir það sem hefur komið fram varðandi hagnað ríkissjóðs af væntanlegu álveri. Það er ekki ástæða til þess að fyllast bjartsýni og útgjaldagleði vegna þessara væntanlegu tekna. Tekjuáætlun ríkissjóðs fyrir árið 1996 er um 120 milljarðar kr. og Þjóðhagsstofnun hefur reiknað það út og gert um það spá að hagnaður ríkissjóðs af stækkun álversins á næsta ári ætti a.m.k. að ná u.þ.b. hálfum milljarði kr. þannig að þetta er innan við 0,5% af tekjum ríkissjóðs á næsta ári. Tekjuáætlunin um 120 milljarðar kr. byggir á ákveðnum forsendum um aflabrögð á næsta ári. Sérfræðingar Þjóðhagsstofnunar hafa tjáð okkur að þessi spá sé varfærin þannig að tekjur vegna álvers eiga að styrkja forsendur fjárlaga en þetta er nánast innan skekkjumarka. Það er því engin ástæða til þess að fyllast einhverri útgjaldagleði vegna þess þó að vissulega ætti þetta að auka líkurnar á því að við getum staðið við þau markmið sem við höfum sett okkur og það væri þá engin goðgá ef hallinn lækkaði ef eitthvað verður afgangs og allar forsendur fjárlaga standast. Ég vil að það komi fram við þessa umræðu að ég vara sérstaklega við því tali að nú séu fullar hendur fjár þótt þessar jákvæðu fréttir um tekjur hafi borist. Við stöndum einnig höllum fæti varðandi tekjuöflun. Ég er þeirrar skoðunar að skattheimta sé komin út á ystu mörk og þá ekki síst jaðarskattar fólks. Þeir þurfa sérstakrar skoðunar við þannig að við höfum því miður ekki úr miklum fjármunum að spila. Að lokum vil ég taka undir það að þær breytingar sem gerðar hafa verið á uppsetningu ríkisreiknings og sundurliðunum sem fylgja honum í sérstöku hefti eru mjög gagnlegar. Upplýsingar sem þingmenn og aðrir sem þurfa á ríkisreikningnum að halda til fróðleiks um ríkisreksturinn eiga að vera mun aðgengilegri og skýrari í þessum reikningi en verið hefur. Markmiðið er að áframhald verði á því og næsti ríkisreikningur verði enn betri en þessi er til aflestrar fyrir þorra fólks sem þarf á þessum upplýsingum að halda.

[12:17] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 113/1990, um tryggingagjald, með síðari breytingum. Þetta er 134. mál þingsins og er að finna á þskj. 160. Meginbreytingin sem hér er lögð til er sú að lagt er til að tryggingagjaldinu verði skipt upp í tvö gjöld, þ.e. atvinnutryggingagjald og almennt tryggingagjald. Þannig verði gerður skýrari munur á tryggingagjaldi eftir því hvort tekjurnar renna til Atvinnuleysistryggingasjóðs eða til annarra. Þessi breyting hefur ekki í för með sér neinar breytingar á innheimtu tryggingagjalds, heldur snýr hún einungis að því að draga skýrari línur á milli þess hluta tryggingagjaldsins sem rennur til Atvinnuleysistryggingasjóðs og þess hluta sem runnið hefur til annarra. Jafnframt þessari breytingu er lagt til að tryggingagjaldið verði hækkað um 0,5% og er þeirri hækkun ætlað að mæta aukinni þörf Atvinnuleysistryggingasjóðs. Í 2. gr. frv. er það nýmæli að lagt er til að sú skylda verði lögð á fjmrh. að flytja á hverju hausti lagafrv. um breytingar á skatthlutfalli atvinnutryggingagjalds ef í ljós kemur að því þurfi að breyta vegna fjárhagslegrar stöðu sjóðsins og verði það gert með hliðsjón af fyrirliggjandi spám um atvinnustig og öðrum þeim atriðum sem áhrif kunna að hafa á fjárhagslega stöðu sjóðsins á næsta fjárhagsári. Eðli máls samvæmt getur þetta hvort heldur sem er leitt til hækkunar gjaldsins eða lækkunar. Gert er ráð fyrir að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs að frádregnum vaxtatekjum og greiðslum til Eftirlaunasjóðs aldraðra nemi um 3,3 milljörðum kr. á næsta ári. Til að standa undir þeim útgjöldum þurfa tekjur sjóðsins af tryggingagjaldi að nema 1,5% af gjaldstofni. Núgildandi tekjustofn sjóðsins er 0,5% af tryggingagjaldi auk þess sem ríkissjóður leggur fram jafnhátt framlag. Að óbreyttu er talið að ríflega 1 milljarð vanti í sjóðinn á næsta ári til að hann fái staðið undir skuldbindingum sínum miðað við spá um 4,8% atvinnuleysi og áform um að 300 millj. kr. lækkun á útgjöldum sjóðsins nái fram að ganga. Frá árinu 1991--1995 hefur ríkissjóður lagt til u.þ.b. 4,6 milljarða kr. í sjóðinn umfram lögbundin framlög til að hann geti staðið undir skuldbindingum sínum án lántöku. Það er ástæða til, virðulegi forseti, að minna á að lögin um Atvinnuleysistryggingasjóð eru þannig að ef fjármunirnir sem eru lögbundin framlög duga ekki fyrir útgjöldum sjóðsins á sjóðurinn að taka lán sem síðan á að endurgreiða með tekjum eða framlögum til sjóðsins. Hér er verið að segja að á árunum 1991--1996 mun vanta 5,6 milljarða á að framlögin dugi. Það hefði verið kostur, og reyndar samkvæmt lögunum, að efna til lántöku fyrir sjóðinn en ríkisstjórnin sem starfaði á síðasta kjörtímabili ákvað að fara ekki þá leið heldur að leggja fram úr ríkissjóði viðbótarfjármuni til sjóðsins. Hér er því lagt til að tryggingagjald verði hækkað um 0,5% og hluta þess, eða allt að 1,5%, verði varið til Atvinnuleysistryggingasjóðs á næsta ári. Á móti er gert ráð fyrir að létt verði af sjóðnum þeirri kvöð að hann skuli standa undir hluta af kostnaði við eftirlaun aldraðra og mun sá kostnaður sem er 250 millj. á næsta ári verða greiddur úr ríkissjóði. Einnig verða lagðar til viðeigandi breytingar á lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð þar sem bein framlög ríkissjóðs í sjóðinn verða felld niður, en þess í stað verði kveðið á um að sjóðurinn fái tekjur af atvinnutryggingagjaldi í samræmi við þær breytingar á lögum um tryggingagjald sem hér eru lagðar til. Það er rétt að það komi fram að slíkar lagabreytingar eru á verksviði félmrn. eftir að Atvinnuleysistryggingasjóður fluttist úr heilbrrn. til félmrn. og unnið er að lagafrv. sem tekur á þessu máli og nokkrum öðrum. Með framangreindum breytingum á tekjustofni Atvinnuleysistryggingasjóðs, þ.e. að gjaldið skuli ákveðið með hliðsjón af fjárhagslegri stöðu sjóðsins, fæst aukið aðhald frá þeim sem standa undir kostnaðinum. Reynslan af sérstöku gjaldi í ábyrgðarsjóð launa gefur tilefni til að ætla að fjárhagsleg stjórn sjóðsins batni og aðhald aukist þegar saman fer bein og óbein fjárhagsleg ábyrgð og ábyrgð á rekstri sjóðsins. Þá eru í 4. gr. frv. lagðar til breytingar á fjárhæð 6. gr. laganna. Breytingin felst í því að afnumin er sjálfvirk verðuppfærsla fjárhæðarinnar miðað við skattvísitölu og er lagt til að fest verði í lögunum sú fjárhæð sem lögð var til grundvallar við álagningu í ár. Þetta er í samræmi við þær breytingar sem lagðar eru til í frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, sem lagt hefur verið fram á hinu háa Alþingi á þskj. 174, en samkvæmt því frv., sem verður til umræðu síðar í dag, er gert ráð fyrir að felld verði niður sú grein þeirra laga sem kveður á um verðbreytingar miðað við skattvísitölu. Að öðru leyti held ég, virðulegi forseti, að vísa megi til skýringa sem eru með frv. og á einstökum greinum þess, en ég legg til að frv. þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[12:25] Virðulegi forseti. Ég vil að það komi fram að ég tel það gagnrýni vert hvernig þessi frumvörp fjmrn. sem hér er verið að mæla fyrir eru útbúin, en það fyrsta er nú á dagskrá. Samkvæmt lögum skal greinargerð um fjárhagsleg áhrif fylgja öllum stjórnarfrv. Það eru engin ákvæði um það í lögunum að fjmrn. sé undanþegið þeim lagaákvæðum. Fjmrn. á auðvitað líka að gera grein fyrir því hvaða fjárhagsleg áhrif á stöðu ríkissjóðs, eða annarra sjóða sem verið er að gera tillögu um, viðkomandi frumvörp hafa. Í greinargerðinni með þessu frv. er í raun og veru ekkert um þessi mál. Í ræðu hæstv. ráðherra komu hins vegar fram ýmis atriði sem skýrðu þessa hluti sæmilega, að ég hygg. Ég vil þó játa að ég náði því ekki í einstökum atriðum hvernig hlutirnir eru settir upp, þannig að ég tel nauðsynlegt að fara fram á það við hæstv. fjmrh. að hann tryggi að greinargerðum þessara skattafrv. fylgi ítarlegar úttektir um fjárhagsleg áhrif málanna, bæði í heild og einstakra greina. Síðar í dag er á dagskrá frv. til laga um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt sem er allviðamikið frv. Þar eru fjölmörg atriði sem gert er ráð fyrir að breyta, en í raun og veru er engin grein gerð fyrir því hvaða áhrif einstök ákvæði þess frv. hafa, þar eru eingöngu teknar saman heildartölur. Þetta er slæmt og þetta er að einhverju leyti vegna þess að á hraðfara öld tölvunnar er t.d. ekki gert ráð fyrir því að þingmenn reikni nokkurn tíma neitt sjálfir. Menn reikna með því að þeir treysti öllum tölum sem koma ofan úr fjmrn. Yfirleitt er líka ástæða til þess, þær eru yfirleitt ágætar. Veruleikinn er engu að síður sá að svo á að heita að við í þessum sal berum ábyrgð á niðurstöðum þeim sem menn komast að í umræðum um einstök mál. Þess vegna verður að ætlast til þess að þetta sé betur gert af hálfu ráðuneytisins, þannig að hægt sé að skilja málin betur en uppsetningin t.d. á þessu frv. sem hér liggur fyrir leyfir. Það sama gildir líka um frv. um tekjuskatt og eignarskatt sem verður rætt síðar í dag. Varðandi þetta frv. og uppsetningu málsins að öðru leyti af hálfu hæstv. fjmrh. ætla ég bara að nefna örfá atriði. Í fyrsta lagi finnst mér mjög slæmt að það sé litið þannig á að Atvinnuleysistryggingasjóður eigi skilyrðislaust að standa undir öllum atvinnuleysisbótum og enginn annar beri þar ábyrgð, þannig að ríkissjóður geti jafnvel sagt: Atvinnuleysistryggingasjóður á að taka lán fyrir því sem upp á vantar. Ég tók að vísu eftir því og veit að í síðustu ríkisstjórn varð niðurstaðan sú að ríkissjóður sótti þessa fjármuni og lagði þá fram. Það er því ekki um það að ræða að ríkissjóður líti þannig á að hann hafi lánað Atvinnuleysistryggingasjóði þessa peninga. Það er litið þannig á að þar sé um að ræða óafturkræft framlag. Samkvæmt lögunum um Atvinnuleysistryggingasjóð er það reyndar þannig að ríkissjóður stendur bakábyrgur fyrir Atvinnuleysistryggingasjóði að öllu leyti. En sá hugsunarháttur sem getur komið upp í þessu efni er hins vegar varhugaverður að mínu mati, vegna þess að hann getur orðið til þess að á einhverju stigi segi viðkomandi fjármálaráðherra: ,,Atvinnuleysistryggingasjóður á að standa undir atvinnuleysisbótunum og dugi það ekki til verða bæturnar að lækka.`` Þetta er nákvæmlega sami hugsunarhátturinn og var uppi t.d. í sambandi við Lánasjóð ísl. námsmanna. Í báðum tilvikum er um að ræða sjóði sem styðjast við tilteknar félagslegar forsendur og er beinlínis rangt að gera ráð fyrir því að þessir sjóðir, í þessu tilviki Atvinnuleysistryggingasjóður, sé gerður upp eins og hvert annað fyrirtæki. Þetta vildi ég í fyrsta lagi segja. Í öðru lagi er bersýnilega verið að hækka hér gjöld, það er verið að hækka skatta frá því sem gert hafði verið ráð fyrir og þau rök tínd til í greinargerðinni með frv. um tekjuskatt og eignarskatt að ríkissjóður þurfi að afla tekna til að standa á móti þeim breytingum sem verða á skattalegri meðferð lífeyrismálanna. Ég ætla út af fyrir sig ekki að ræða það mál hér, heldur síðar í dag, en það er bersýnilegt að það er verið að bæta nokkru við í þessu máli frá því sem var. Það kemur dálítið á óvart að þeir sem harðast gagnrýndu tryggingagjaldið og álagningu þess á sínum tíma skuli núna sumir standa að því að gera tillögur um að breyta því og jafnvel hækka það. Hitt atriðið sem ég ætlaði að nefna var varðandi lögin um eftirlaun aldraðra. Er það rétt sem ég tók eftir hjá hæstv. fjmrh. að ætlunin sé að fella það niður að Atvinnuleysistryggingasjóður greiði peninga inn í dæmið um eftirlaun aldraðra í stéttarfélögunum? Það munu vera eitthvað í kringum 250 millj. kr. Hvernig stendur þá það mál varðandi uppgjörið á eftirlaunum þess fólks sem hér er um að ræða, en það eru þeir sem ekki áunnu sér lífeyrisréttindi með samningunum um lífeyrismál sem gerðir voru árið 1970? Þetta eru lög um eftirlaun ákveðinna félaga í stéttarfélögum. Við höfum verið lengi að vandræðast með þessi lög og það hefur alltaf verið umdeilanlegt að Atvinnuleysistryggingasjóður stæði undir þessum fjármunum að mínu mati. Þeir hafa verið þannig séð í óreiðu af því að menn hafa ekki komið þessu fyrir, en ég náði því ekki alveg hvernig hugsunin er hjá hæstv. ríkisstjórn að ganga frá þessu máli. Hvenær koma þau fylgifrumvörp sem hæstv. félmrh. mun eiga að flytja vegna þessa máls?

[12:32] Virðulegi forseti. Fylgifrumvörpin eru af tvennum toga. Annars vegar má búast við því að síðar í þessum mánuði komi fram bandormur ríkisstjórnarinnar sem er til fyllingar ýmsum ákvæðum fjárlagafrv. á gjaldahlið. Hins vegar má búast við því að á vegum einstakra ráðuneyta komi fram frumvörp sem snerta breytingar á ýmissi starfsemi, þar á meðal veit ég að það starfar nefnd sem vinnur að því að breyta lögum um Atvinnuleysistryggingasjóð. Í öðru lagi vil ég að það komi skýrt fram að hugmyndin er að ríkissjóður leggi fram þá fjármuni, um það bil 250 millj. kr., sem gangi til Eftirlaunasjóðs aldraðra. Það er verið að færa þetta á milli handa. Það er ríkissjóður sem greiddi í Atvinnuleysistryggingasjóð, en það er talið eðlilegra að þetta gerist með beinum hætti frá ríkissjóði þannig að ekki er verið að breyta neinum hlutum gagnvart þessu fólki. Loks um fjármunina. Það er út af fyrir sig rétt að það hefði mátt setja skýrar inn í þetta frv. hvað um er að ræða, en til þess að hlaupa á nokkrum tölum, ef tími gefst til í þessu andsvari, þá hef ég sett upp áhrif af þeim breytingum sem verið er að gera á árinu 1995 og alveg til ársins 1998. Það er talið að skattfrelsi lífeyrisiðgjaldanna kosti ríkissjóð á yfirstandandi ári 600 millj., á árinu 1996 400 millj., 1997 400 millj. og 1998 200 millj. Það er talið að hækkun tryggingagjaldsins, þ.e. 0,5%, sé 1 milljarður á ári, þar af 900 á næsta ári en síðan 1 milljarður eftir það. Það bætast sem sagt við 100 millj. á árinu 1997. Í tekjuskattinum er búist við því að nettóáhrifin séu á ársgrundvelli 500 millj. Það komi 900 inn á næsta ári mínus 500 millj. sem spilað er út og 100 millj. bætast við á árinu 1997. Þannig fær ríkissjóður af þessum breytingum öllum á árinu 1996 um 300 millj. kr. umfram það sem tapast, 100 millj. 1997 en tapar 100 millj. frá árinu 1998 og þau ár sem eftir lifa. Þetta er reikningur sem ég skal síðan gefa betri upplýsingar um síðar í umræðum um málið, en auðvitað þarf nefndin einnig að fá nákvæmar upplýsingar um þetta.

[12:34] Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. 8. þm. Reykv., Svavari Gestssyni, að það er mjög mikilvægt ekki aðeins að fá góðar greinargerðir með málum sem þessum heldur einnig reyna að sjá fyrir afleiðingar þeirra breytinga sem gerðar eru í skattamálum. Við höfum því miður mörg dæmi þess að niðurstaða skattabreytinga hafi orðið önnur en þau dæmi sýndu sem fjallað var um þegar verið var að flytja frumvörp um lagabreytingar og gæti ég nefnt mörg dæmi um slíkt máli mínu til stuðnings. Eitt þeirra er t.d. hinn svokallaði ekknaskattur. Þegar það mál væri í algleymingi var það alveg ljóst af hálfu þeirra sem unnu með málið í nefnd að dæmi sem lögð voru fram í þingnefnd voru alls ekki nægjanlega skýr hvað þetta varðaði og menn sáu ekki fyrir hverju skattabreytingarnar mundu valda og hve mikið óréttlæti gagnvart einstæðum íbúðareigendum var sett þarna í gang. Varðandi Atvinnuleysistryggingasjóð eru mín viðbrögð þau að eðli málsins samkvæmt hljóti það að verða þannig að ríkissjóður veiti framlag í Atvinnuleysistryggingasjóð á hverju ári ef þróun verður verri en útlit er fyrir við fjárlagagerð hvers árs. Það hlýtur að verða þannig ef það á að gera þennan sjóð virkan þannig að hann bregðist ávallt við því ástandi og því atvinnuleysi sem hugsanlega eykst innan ársins. Ég vil gjarnan fá það staðfest hjá fjmrh. Mig langar að orða aðeins þær áhyggjur sem komið hafa fram hjá þeim aðilum sem hafa fjallað um fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar. Samband ísl. sveitarfélaga hefur gert athugasemdir við áformin. Alþýðusamband Íslands hefur gert athugasemdir við áformin og ég ætla að drepa örlítið á hvaða athugasemdir þessir aðilar gera. Samband ísl. sveitarfélaga hefur af því mjög miklar áhyggjur að það eigi að breyta tryggingagjaldinu og hækka það um 0,5%. Þetta skilar ríkissjóði að þeirra mati 1 milljarði kr. á næsta ári, en útgjöld sveitarfélaganna vegna hækkunarinnar verða um 70 millj. kr. Sá kostnaður kemur til viðbótar því tekjutapi sem sveitarfélögin verða fyrir vegna skattfrelsis lífeyrisiðgjalda. Samband ísl. sveitarfélaga hefur því gagnrýnt það mjög harðlega að í kjölfar þess að á liðnum árum hafi sveitarfélögum verið ætlað að taka á sig ákveðinn þunga af þeim erfiðleikum sem við hefur verið að etja í ríkisfjármálum og í efnahagsmálum þá hafi, eftir að búið er að leiða þau mál til lykta, sífellt verið komið fram með nýja lagasetningu sem gerir það að verkum að útgjöld sveitarfélaganna aukast á ýmsum sviðum og ég vek athygli á þessu. Það sem Alþýðusambandið og Bandalag starfsmanna ríkis og bæja leggja hins vegar áherslu á er að á sama tíma og tryggingagjaldið skilar ríkissjóði þessum milljarði væntanlega miðað við það sem þeir setja fram, þá sé verið að hækka álögur á atvinnureksturinn og skapa útgjöld sem hugsanlega leiði til þess að fyrirtækin haldi að sér höndum með að efla það að ráða fólk til starfa, með því að láta hugsanlegan afrakstur, ef eitthvað er að létta undir fæti, verða til fjárfestingar sem gefa fleiri atvinnufyrirtæki og það sé einnig óréttlátara að setja þennan flata skatt, 0,5%, á öll fyrirtæki, en reyna að taka á því þannig að þunginn af hækkuðum sköttum, því að þetta er auðvitað afmarkaður skattur, lendi í meiri mæli á fyrirtækjum sem stöndugri eru. Bandalag starfsmanna ríkis og bæja bendir þannig á að það eru tveir gjaldaflokkar í tryggingagjaldinu, sérstakur flokkur, 3,21% tryggingagjald, sem fiskvinnsla, iðnaður og landbúnaður, hugbúnaðarframleiðsla og ýmis starfsemi tengd ferðaþjónustu greiðir og svo aðrar atvinnugreinar sem tilheyra almennum flokki og greiða 6,51% tryggingagjald. Þar sem líta má á tryggingagjaldið sem launaskatt sem, eins og þessir aðilar benda á, gerir vinnuaflið dýrara fyrir fyrirtækin og virkar e.t.v. letjandi á þau að ráða til sín starfsfólk, þá er það gagnrýnt að þessi ráðstöfun komi fram á atvinnuleysistímum. Svo má velta þeirri spurningu fyrir sér úr því að verið er að hækka tryggingagjaldið hvort e.t.v. hefði átt að líta á það hvort sú skipting sem er á milli þessara tveggja gjaldaflokka, þ.e. 3,21% tryggingagjalds og 6,51% tryggingagjalds, sé raunhæf og réttlát. Því spyr ég fjmrh. hvort það hafi eitthvað verið skoðað í tengslum við að hækka tryggingagjaldið að hreyfa þessar tölur og þar sem á einhverjum tíma þótti eðlilegt að vera með þessa skiptingu og hverjir væru í skiptingunni, hvort það hafi verið skoðað hvort þannig skuli það vera áfram. Þar með hef ég sett fram, virðulegi forseti, vangaveltur um skattahækkanir og tek á vissan hátt undir að það eigi fremur að skoða að hækka tekjuskatta á fyrirtæki en að hækka tryggingagjaldið. Þá má spyrja sem svo: Af hverju talar hún um að hækka skatta á fyrirtæki þegar hún hefur tekið þátt í því á síðustu árum í ríkisstjórn að lækka skattlagningu á fyrirtæki í landinu? Þá er svarið að sjálfsögðu það að ríkisstjórnin er að ákveða að taka meira af fyrirtækjunum og þá hlýtur spurningin að verða með hvaða hætti á að taka meira af fyrirtækjunum. Fyrirtæki sem eru e.t.v. núna tilbúin í nýfjárfestingar mundu e.t.v. fremur fjárfesta í vélum og tækjum en einhverju sem kallar á mannafla við hækkun tryggingagjalds á fyrirtækin. Þá má geta þess að þau þrjú meginsvið sem fjármagn er veitt til hjá fyrirtækjum eru að sjálfsögðu hráefni, vélar og tæki og vinnuafl. Eftir því sem mér er sagt er tilhneiging til þess að þegar einn þáttur af þessum þremur verður dýrari en aðrir þá sé fremur lögð áhersla á annan þátt. Þá má líka leiða að því líkum að lág laun þýði jafnvel oft og tíðum að ekki sé fjárfest í nýrri tækni. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það þarf að fara varlega í þessum málum og að skattlagning fyrirtækja alveg eins og skattlagning einstaklinga er viðkvæmt mál. Það er óþolandi staða á Alþingi og hefur verið nefnt held ég í hverri einustu fjárlagaumræðu sem ég hef tekið þátt í að verið sé að gera skattabreytingar með litlum fyrirvara og oft og tíðum flumbrugangi í mánuðinum fyrir jól. Og því hefur verið hreyft hér, að vísu ekki með beinni tillögu en í fullri alvöru, hvort Alþingi ætti að setja sjálfu sér þau lög að ekki séu gerðar skattabreytingar síðar en í maímánuði þannig að það liggi ljóst fyrir fyrir alla þá sem slík mál snerta hvað verði fram undan á næsta ári. Við höfum lækkað skatt á fyrirtæki, vissulega eftir ítarlega umfjöllun, til þess að afstýra gjaldþrotum og meiri samdrætti en orðið var, en vegna þess hversu hár jaðarskattur einstaklinga er orðinn, þá hefur það aukist í miklum mæli og hefur komið fram við þá umræðu sem hefur átt sér stað í þjóðfélaginu að undanförnu þegar menn hafa farið ofan í skattskrána og séð að stöndugustu heimili sýna fram á tekjur upp á kannski 800 þús. á meðan eignirnar eru glæsileg hús, fínir bílar og lífsformið er bæði utanlandsferðir og önnur gæði, að samkvæmt lögum er fullkomlega mögulegt og að mati margra þeirra sem reka fyrirtæki eðlilegt að láta fyrirtækin bera ákveðinn kostnað, t.d. virðist bílakostnaðurinn vera löglegur ef það er sett rétt upp, og að láta fremur fyrirtæki borga skattana sé af fyrirtækinu arður og reikna sér lág laun af því að það er svo miklu lægri skattprósenta á fyrirtækjunum. Ég hlýt að viðurkenna að þessi staðreynd, en ég hef verið að skoða þessi mál og skattlagningu á einstaklinga og hvernig þeim málum er háttað, veldur mér verulegum áhyggjum. Og ég er ekkert feimin að segja það og hef áður gert það hafi mér sýnst að þróun mála hafi leitt í ljós aðra stöðu en dregin var fram á þeim tíma sem ég tók þátt í ákvörðunum. Að sjálfsögðu á maður að líta á það. Við gerðum breytingar til þess að reyna að afstýra gjaldþrotum og samdrætti fyrirtækja og reyndum þar með að halda uppi vinnu í landinu eins og unnt væri. Frá þeim tíma hefur hagvöxtur verið 3% tvö ár í röð og mér finnst eðlilegt að þá sé reynt að skoða skattlagningu fyrirtækjanna. Á þeim tíma sem stjórnarflokkarnir veltu fyrir sér að lækka skatta á fyrirtæki vorum við með mjög mikil gögn okkur til glöggvunar og það var ljóst að í sumum löndum sem höfðu tekið á þessum málum hafði verið farið út á þá braut að láta stærri fyrirtæki borga hærri skatta og sérstakt tillit tekið til smærri fyrirtækja sem mikilvægt var að styðja við bakið á, efla og styðja, ekki síst að styðja það að smærri fyrirtæki færu af stað. Við ræddum undir skýrslu Byggðastofnunar hversu mikilvægt væri að styðja við fyrirtækisrekstur kvenna og þar hefði þetta líka áhrif. Þá er ég um leið komin inn á umræðu um þann vanda að sérstaklega smærri fyrirtæki geti látið fyrirtækin bera uppi kostnað af því að hagkvæmara sé að láta fyrirtækin borga skattana og reikna sér lægri laun. Þrátt fyrir þetta tel ég að ríkisvaldið eigi að hafa fulla burði til þess að setja mál fram með þeim hætti að hægt sé að hafa eftirlit með því að fyrirtækin eða eigendur fyrirtækja greiði sjálfum sér eðlileg laun miðað við það lífsform sem þeir sýna og þar með að nota skattlagninguna til að stýra uppbyggingu. Mér finnst að það ætti hiklaust að skoða það núna þegar betur árar að stóru fyrirtækin beri meiri skatta og búi við hærri skattprósentu og skoða með hvernig skattstefnu hægt sé að koma til móts við hin smærri, aðallega til að efla þau en ekki til hins sem ég nefndi áður. Ég spyr hæstv. fjmrh. hvort það hafi verið rætt í tengslum við þessa breytingu á tryggingagjaldinu hvernig menn vilja taka á þessum málum, hvernig á að taka á því að reyna að efla hinn smærri atvinnurekstur á komandi árum og láta hann njóta þess í einhverju að nú eru betri tímar og jafnframt að skoða að hver og einn skili sínu til samfélagsins.

[12:48] Virðulegi forseti. Í fyrsta lagi vil ég segja frá því að ríkisstjórnin hefur ekki enn rætt endanlega við sveitarfélögin um samskipti ríkis og sveitarfélaga. Það hefur farið fram eitt viðtal en ætlunin var að ræða sameiginleg málefni innan tíðar. Í öðru lagi er það rétt sem kom fram hjá hv. þm. að það dregur úr möguleikum fyrirtækjanna að fjárfesta eða greiða hærri laun ef skattarnir hækka á fyrirtækjum. Hins vegar vil ég láta koma mjög skýrt fram að skattar á fyrirtæki, sérstaklega skattar eins og þessir sem við erum að tala um, eru lægri hér en víðast annars staðar. Til dæmis er greitt talsvert miklu hærra í ýmiss konar tryggingagjöld á Norðurlöndunum sem er þá flatur skattur á launaliði eins og hér er verið að tala um og það stundum svo mikið að til vandræða horfir eins og í Finnlandi. Hv. þm. spyrst fyrir um hvort til greina hafi komið að samræma hlutfallið. Það kom auðvitað til greina. Reyndar hefur verið amast við því að hafa þessi tvö hlutföll af hálfu ESA en ákveðið var að fara ekki fram með það mál að sinni hvað sem síðar verður. Varðandi það hvort eigi að skattleggja beinlínis lítil og stór fyrirtæki með misjöfnum hætti sé ég ekki rök til þess. En ég tek undir með hv. þm. að það er hins vegar nauðsynlegt að skoða mjög vandlega hvort við getum örvað það að stofnað sé til atvinnustarfsemi. Einnig vil ég segja að við höfum lagt okkur í framkróka um það að koma í veg fyrir skattsvik og mér finnst einnig koma til greina að breyta skattalögum ekki síst með tilliti til þess sem kom fram í máli hennar en það er að fyrirtækin muni t.d. í sumum tilvikum leigja húseignir sínar til viðkomandi starfsmanna. En að allra síðustu vil ég að það komi fram að þessi breyting sem hér á sér stað er ekki flókin og gerð af neinum flumbrugangi. Þessi breyting er mjög einföld, eins einföld og breyting getur orðið.

[12:50] Virðulegi forseti. Ég tek undir að þessi tillaga sem hér er sett fram er mjög einföld. Hún er flatur viðbótarskattur 0,5% á alla, stóra og smáa, en ég kem almennt með varnaðarorð um það að við skulum ávallt gera skattbreytingar af ýmsu tagi á þessum tímapunkti og sjá ekki afleiðingarnar nægilega fyrir. Ég tel að það ætti að skoða hvernig það hefði komið út að vera með mismunandi skattprósentu á þessum stærri fyrirtækjum og þeim smærri. Það verður að leita leiða til að örva þau samtímis því að eigendur þeirra skili einstaklingssköttum sínum en ég vil taka fram að það er ekki tillaga mín að sameina prósentuna tryggingagjaldinu. Á því er of mikill munur og í raun liggja allt of flókin viðhorf að baki. En þegar verið er að hreyfa gjald eins og tryggingagjaldið þá hefði ég talið að væri ekki óeðlilegt að skoða hvort það ætti að vera einhver hreyfing innan þessara tveggja stofna og einnig hvort endilega sé rétt að vera með prósentuskiptinguna eins og hún er þarna sett fram. Það er mín spurning. Flumbrugangurinn á sér oftar stað í flóknari skattamálunum en því miður viðgengst hann hjá okkur.

[12:52] Virðulegi forseti. Það er hárrétt hjá hv. þm. að það mætti hugsa sér að hafa hreyfingu á milli þessara tveggja hlutfalla og í raun hefur Alþingi fallist á það grundvallaratriði. Það hefur gerst a.m.k. tvisvar að ákveðnir fyrirtækjaflokkar hafa verið fluttir á milli skatthlutfalla í tryggingagjaldinu, auðvitað í bæði skiptin úr hærra þrepinu í það lægra. Í bæði skiptin var gengið þannig frá málum að hlutfallið hækkaði við það þannig að tekjutapið varð ekkert. Ég sé fyrir mér að það sem getur gerst í framtíðinni er að smám saman færast fyrirtækin í eitt og sama hlutfall. Fyrst minnst var á sveitarfélögin sem þurfa að greiða 70 millj. eins og aðrir atvinnurekendur í þennan skatt, sem gefur á ársgrundvelli einn milljarð, og 900 millj. á næsta ári, þá ber að geta þess að ríkið borgar auðvitað verulega fjármuni sjálft eða um 200 millj. sem ætti að koma til lækkunar en ekki er leyfilegt að ganga þannig frá reikningum að blanda gjöldum saman við tekjur þegar um þetta er rætt. Það er eins með ríkið og sveitarfélögin að það gildir sama máli með þau eins og fyrirtækin að verið er að greiða af launakostnaði fyrirtækjanna.

[12:54] Herra forseti. Það eru bara örfá orð sem mig langar að segja um frv. og aðallega til þess að fá betri upplýsingar um áhrif frv. og einnig betri upplýsingar um hvað í því felst. Ég tek undir þau gagnrýnisorð sem féllu fyrr í umræðunni um frágang þingskjala af hálfu fjmrn. Mér finnst því þingskjali sem hér er til umræðu vera verulega áfátt hvað það varðar að gefa glögga mynd af því sem felst í frv. og þeim áhrifum sem breytingarnar hafa í för með sér. Ég mælist til þess við hæstv. ráðherra að hann beiti sér fyrir því að úr því verði bætt framvegis af hálfu ráðuneytisins. Hann hefur að nokkru leyti bætt úr sjálfur eftir að hann lauk framsöguræðu sinni með því að láta mig hafa ljósrit af vinnuskjali frá fjmrn. sem á að lýsa fjárhagslegum áhrifum frv. á næstu árum. Ég styðst að nokkru leyti við það skjal í ræðu minni og þeim spurningum sem ég ber fram við hæstv. ráðherra um efni frv. Áður en ég vík að beinum spurningum vil ég láta það sjónarmið mitt koma fram að ég tel að 2. efnismgr. 2. gr. frv. sé í raun óþörf. Hún er kannski skaðlaus. Það má sem svo segja að það skipti ekki miklu máli til eða frá hvort þessi texti standi í lögunum en út frá því sjónarmiði að menn eigi að forðast að setja í lög meira en þörf krefur þá finnst mér þessi texti vera óþarfur en textinn er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Fyrir lok október ár hvert skal Atvinnuleysistryggingasjóður gefa fjmrh. skýrslu um fjárhagslega stöðu sjóðsins þar sem gerð verði grein fyrir fyrirsjáanlegum útgjöldum á næsta fjárhagsári með hliðsjón af fyrirliggjandi spá Þjóðhagsstofnunar um atvinnuleysi og öðrum atriðum sem áhrif hafa á fjárhagslega stöðu sjóðsins. Ef niðurstaða skýrslunnar gefur tilefni til að breyta hundraðshluta atvinnutryggingagjalds skal fjmrh. flytja frv. þar að lútandi á Alþingi.`` Þarna er um þrennt að ræða: Í fyrsta lagi fyrirmæli um að Atvinnuleysistryggingasjóður eigi að gefa ráðherra skýrslu. Ég tel enga þörf á því að hafa slík fyrirmæli í lagatexta enda veit ég ekki til þess að nein vandkvæði séu á því að fá slíkar upplýsingar frá stjórn Atvinnuleysistryggingasjóðs og mér þætti vænt um að ráðherrann upplýsti ef svo er að einhver vandkvæði hafi verið á að fá þessar upplýsingar sem leiði til þess að hann leggur til að þetta verði sett í lög. Í öðru lagi eru fyrirmæli um hvað eigi að vera í skýrslunni sem stjórn sjóðsins á að skila til ráðherra. Í þriðja lagi eru fyrirmæli til ráðherra um að flytja frv. ef niðurstaða skýrslunnar gefur tilefni til að það vanti peninga. Þetta finnst mér líka alveg óþarfi. Ég efast ekki um að fjmrh. muni flytja frv. um breytingu á þessum lögum eða öðrum til að tryggja fjárhagslega stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs ef þörf krefur. Ég ætla hvorki núverandi ráðherra né þeim sem síðar koma að þeir muni láta reka á reiðanum í þessu efni ef ekki verði lagaákvæði sem skylda þá til þess að flytja frv. um þetta efni. Eins og ég gat um held ég að þetta skipti ekki máli til eða frá. Ég efast um að hlutirnir fari á verri veginn þó að þetta lagaákvæði sé ekki inni og tel raunar óþarft að vera að setja þetta inn. Hins vegar á ég ekki von á því að það breyti miklu þó að þetta verði að lögum. Að öðru leyti er þetta að mínu viti frekar leiðinlegur svipur á lagatexta sem byggir á því að ætla viðkomandi aðilum að gera ekki það sem þarna er kveðið á um og því þurfi lagafyrirmæli til að tryggja framgang bæði upplýsinga og að lögð verði fram frumvörp. Í öðru lagi vil ég gera að umtalsefni hlut Vinnueftirlits ríkisins í þessu frv. sem reyndar er óbreytt frá gildandi lögum að því er mér sýnist. Mér sýnist að það sé ekki gert ráð fyrir að breyta fyrirkomulaginu varðandi Vinnueftirlitið frá því sem verið hefur undanfarin ár. En sú breyting varð á högum þess að áður fyrr fékk það tekjur af þessu tagi færðar sem sértekjur sinnar stofnunar, en nú er þetta fært yfir ráðuneytið og kemur því í gegnum ríkissjóð. Það hefur leitt til þess að Vinnueftirlitið fær ekki allt það gjald sem því er ætlað samkvæmt þessum lögum, eða 0,08% af gjaldstofni, og það má geta þess að í stjórn Vinnueftirlitsins sitja að jöfnu fulltrúar atvinnurekenda og fulltrúar launþega sem komast að samkomulagi um umfang stofnunarinnar ár hvert og hversu hátt gjaldið þurfi að vera til þess að standa undir því umfangi. Það sem hefur út af brugðið er að eftir að þetta gjald fór að renna til ríkissjóðs hafa áætlanir brugðist, því að ríkissjóður hefur ekki skilað öllu því fé sem Vinnueftirlitið hefur ætlað að stjórn þess fengi, en hún samanstendur að mestu af aðilum vinnumarkaðarins. Ég tel að í þessu tilviki eigi menn að halda það samkomulag sem gert er á milli þessara aðila. Það eru þeir sem eiga að borga þetta þó ríkissjóður sjái um innheimtuna. Ég vil því koma á framfæri athugasemdum varðandi hlut Vinnueftirlits ríkisins í þessu efni á undanförnum árum. Þeir hafa kvartað yfir honum við fjárln. og farið fram á breytingar í þessu efni. Ég tel að hv. efh.- og viðskn. sem fær þetta til athugunar eigi að kynna sér athugasemdir Vinnueftirlits ríkisins og reyna að ná samkomulagi innan nefndarinnar um að gera þær breytingar sem nauðsynlegar kunna að verða til þess að tryggja stöðu Vinnueftirlitsins. Það þarf hvorki að ræða það né um það að deila að nauðsynlegt er að sú stofnun geti starfað óhindrað að sínum verkum. Þá vil ég aðeins spyrja út í áhrifin af þessu frv. Ég vil fyrst og fremst reyna að átta mig á því hvernig þetta tryggingagjald verður eftir að frv. er orðið að lögum? Í dag er það þannig að það er gjald í tveimur þrepum, 2,5% af gjaldstofni sem er nánar skilgreindur í lögunum og 6%, þannig að fyrirtæki greiða ýmist 2,5% af launaútgjöldum í tryggingagjald eða 6% og fer að mestu eftir atvinnugreinum. Það sem ég spyr um er hvernig verður þetta eftir að frv. þetta er orðið að lögum? Ég er ekki alveg viss um að ég skilji þetta rétt, en eins og mér sýnist frv. liggja virðist vera gert ráð fyrir að lækka 2,5% niður í 2,05% og 6% niður í 5,35% en taka síðan upp nýtt gjald sem er 1,5%. Þýðir þetta þá að nettó sé hér um að ræða 1,05% hækkun hjá öllum fyrirtækjum? Mér þætti vænt um ef ráðherrann vildi skýra þetta þannig að enginn vafi leiki á því hver áhrif gjaldsins eru á þá sem eiga að borga það, hversu mikil hækkunin er. Ég skil frv. þannig að það sé gert ráð fyrir óbreyttri skiptingu á milli flokka þannig að þau fyrirtæki sem nú hafa greitt 2,5% eigi að greiða lægri flokkinn, eða lægra þrepið, og þau sem nú hafa greitt 6% eigi að greiða hærra gjaldið. Þá er eitt atriði enn, sem er gildistími laganna. Eftir frv. að dæma virðist vera gert ráð fyrir að hér sé um að ræða breytingu sem gildi ótímabundið, enda segir í athugasemdum við frv. um gildistökugreinina að greinin þarfnist ekki skýringa. Hins vegar eru þær upplýsingar að finna í vinnuskjali sem ráðherra afhenti fyrr á fundinum að hækkun tryggingagjalds um 0,5% skili 900 millj. kr. í auknar tekjur til ríkissjóðs á næsta ári, aðeins 100 millj. á árinu 1997 og ekkert á árinu 1998. Ég tel rétt að hæstv. ráðherra útskýri þetta þar sem það vefst fyrir mér að skilja þessa uppsetningu. Ég tel rétt að ráðherra geri betri grein fyrir áhrifum frv., til að taka af allan vafa, bæði hvað varðar þessa krónutölu sem er veruleg á árinu 1996, engin á árinu 1998 og mun lægri 1997. Það gefur til kynna að ekki sé gert ráð fyrir að hækkunin standi nema á næsta ári. Í öðru lagi: Af hverju gerir hann eingöngu ráð fyrir 0,5% hækkun og lætur reikna út áhrifin af því, þegar frv. gerir ráð fyrir, eins og ég skil það, að hækkunin verði 1,05%? Þá held ég að það helsta sé komið sem ég hnaut um og áttaði mig ekki á þegar ég las frv. yfir. Ég vil svo að lokum spyrja ráðherrann um aðrar tölur á skjali hans, þótt það varði ekki beinlínis frv., en ég hygg að hann hafi ekkert á móti því þó ég spyrji um það, en það eru áhrifin af óbreyttum persónuafslætti. Ég spyr af því að ráðuneytið setur þessi atriði saman og reiknar út heildaráhrifin af þeim þannig að saman eru reiknuð áhrif nokkurra frumvarpa. En áhrifin af óbreyttum persónuafslætti eru á næsta ári talin gefa ríkissjóði 900 millj., 100 millj. á árinu 1997 en ekkert á árinu 1998. Þýðir þetta að það eigi að breyta persónuafslætti á árunum 1997 og 1998? Þá hef ég komið á framfæri þeim spurningum sem vöknuðu við lestur frv. og var ósvarað þegar ég hafði pælt í gegnum það og gildandi lög. Ég vænti þess að ráðherrann greiði úr þeim spurningum sem ég hef lagt fram.

[13:08] Virðulegi forseti. Aðeins örfá atriði. Ég mæli með því að nefndin kanni textann í 2. mgr. og fjalli einnig um Vinnueftirlitið, ég hef ekkert á móti því. En áhrifin í frv. eru eingöngu þau gagnvart fyrirtækjunum að þau greiða 0,5 prósentustig til viðbótar því sem nú er greitt. Það kom fram í ræðu eins hv. þm. áðan að hlutföllin eru núna, ef ég man rétt, 3,21 og 6,51, en það er verið að skipta gjaldinu upp þannig að 1,5% gengur beint til Atvinnuleysistryggingasjóðs og allt að 0,08% til Vinnueftirlits ríkisins, en síðan er gerð sú breyting á núgildandi lögum að nú má fjármagna jöfnum höndum lífeyris- og slysatryggingarnar eftir reglugerð sem fjmrh. setur, en hingað til hefur það verið skilið þannig að lögin hafi bundið framlögin og stundum hefur því myndast inneign og skuldir á milli þessara tveggja deilda sem hefur þurft að leiðrétta. Þetta frv. þýðir, þegar áhrifin eru komin að fullu til skila, um það bil einn milljarð sem ætti að styrkja stöðu ríkissjóðs á ári. En þau koma ekki að fullu til skila á næsta ári vegna þess að fjárlögin eru á greiðslugrunni. Hvað persónuafsláttinn varðar mun ég svara því síðar, en á viðkomandi vinnuskjali sem vitnað var til, þarf að leggja upphæðina sem um er að ræða saman til að fá rétta niðurstöðu. En ég mun geta komið að því síðar.

[13:41] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 48/1992, um breyting á lögum nr. 65/1982, um skattskyldu innlánsstofnana, með síðari breytingum. Frv. þetta er 135. mál þingsins og er á þskj. 161. Í frv., sem er afar einfalt, er lagt til að frestað verði gildistöku ákvæða laganna að því er varðar skattskyldu Iðnþróunarsjóðs. Forsaga málsins er sú að með lögum nr. 48/1992 voru opinberir fjárfestingarlánasjóðir gerðir skattskyldir. Sérregla var þó í lögunum að því er varðaði Iðnþróunarsjóð þar sem gert var ráð fyrir að skattskylda hans kæmi til framkvæmda síðar, þ.e. á árinu 1995. Þetta er byggt á þeirri forsendu að fyrirheit hafi verið gefin allt frá því að Iðnþróunarsjóður var settur á laggirnar fyrir 25 árum að hann yrði ekki skattlagður fyrr en stofnfé hinna Norðurlandanna hefði að fullu verið endurgreitt. Í samræmi við þetta var tekjuskattur og eignarskattur lagður á Iðnþróunarsjóð við álagninguna í ár. Í ljósi þess að endurgreiðslu stofnfjár lauk ekki fyrr en 8. mars sl. þykir eðlilegt með vísan til framangreindra forsendna að ákvæðum laganna verði breytt á þann veg að upphæð skattskyldu miðist við þetta tímamark, þ.e. þegar sjóðurinn komst að fullu í eigu íslenska ríkisins. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[13:43] Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 45/1987, um staðgreiðslu opinberra gjalda, með síðari breytingum. Þetta frv. er 134. mál þingsins og er að finna á þskj. 160. Í frv. eru lagðar til tvær breytingar á staðgreiðslulögum. Í 1. gr. er lagt til að síðari málsliður 6. mgr. 28. gr. laganna falli brott en þar er kveðið á um málskot til ríkisskattstjóra vegna álagsbeitingar á vanskilafé í staðgreiðslu. Umboðsmaður Alþingis fjallaði um þetta ákvæði í áliti sínu nr. 877/1993 og komst að þeirri niðurstöðu að eðlilegt væri að yfirskattanefnd væri falið að fjalla um niðurfellingu álags. Ég tek undir þetta álit umboðsmanns enda er meginreglan í skattaréttarfari að kærumál gangi til yfirskattanefndar. Með þessu frv., ef samþykkt verður, er þannig gert ráð fyrir að úrskurður skattstjóra um álag á staðgreiðslu verði kæranlegur til yfirskattanefndar en ekki aðeins til ríkisskattstjóra eins og verið hefur. Í 2. gr. er gerð brtt. um 2. mgr. 34. gr. í samræmi við þær breytingar sem lagðar eru til í frv. til laga um breyting á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Samkvæmt þessari grein, eins og hún hjóðar í gildandi lögum, skal mismunur sem kann að verða við álagningu opinberra gjalda á álagningunni annars vegar og innborgaðri staðgreiðslu hins vegar, verðbætast miðað við lánskjaravísitöluna. Í 2. gr. frv. er lagt til að horfið verði frá vísitölutengingu og í stað þess lagt 2,5% álag á mismuninn. Gildir álagsbreytingin hvort heldur sem um er að ræða skuld sem þannig myndast við álagningu eða inneign. Þannig eru báðir aðilar jafnir hvað það snertir. Eins og allir sjá er álagið svipað og gera má ráð fyrir að árleg verðbólga hafi verið og verði á næstunni. Að þessu mæltu, virðulegi forseti, legg ég til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[13:46] Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um bifreiðagjald. Í þessu frv. eru lagðar fram nokkrar breytingar á lögum nr. 39/1988, um bifreiðagjald. Eins og fram kemur í almennum athugasemdum með frv. er lagt til að upphæð bifreiðagjalds verði ákveðin í lögunum og felld brott heimild ráðherra í 5. gr. laganna til að hækka bifreiðagjald með reglugerð í réttu hlutfalli við vísitölu byggingarkostnaðar. Til að gera þessa breytingu mögulega eru í 1. gr. frv. fjárhæðir þær sem koma fram í lögunum hækkaðar til samræmis við hækkun bifreiðagjalds 1. júlí 1995. Ekki er gert ráð fyrir hækkun á gjaldinu. Í framtíðinni verður það því hlutverk löggjafans að ákveða hækkun bifreiðagjalds. Hér er um að ræða sömu stefnu og er annars staðar í stjórnarfrv. af svipuðu tagi. Það er með öðrum orðum verið að frysta skattfjárhæðina þannig að ekki komi til hækkunar á næsta ári. Síðan munu breytingar fylgja breytingum sem gerðar verða á lögunum á hverjum tíma. Í 2. gr. frv. er lagt til að eindagar bifreiðagjalds verði færðir fram um einn mánuð. Breyting þessi er lögð fram til að auðvelda innheimtu, minnka álag á skoðunarstöðvum og aðlaga innheimtu gjaldsins að þörfum gjaldenda. Í dag er framkvæmdin með þeim hætti að tímabilið milli gjalddaga og eindaga eru tveir mánuðir. Hefur þetta fyrirkomulag verið mjög erfitt í framkvæmd þar sem óheimilt er að skoða bifreiðar á þessu tímabili samkvæmt lögunum nema gjaldfallið bifreiðagjald hafi verið greitt þótt það sé enn ekki fallið í eindaga. Því er lagt til að stytta tímann á milli gjalddaga og eindaga og heimila skoðun bifreiða á þeim tíma þótt bifreiðagjaldið hafi ekki verið greitt. Það er nýlunda. Sú breyting er lögð til í 3. gr. frv., jafnframt því að heimila skoðunarstöðvum að skoða bifreið þótt bifreiðagjald hafi ekki verið greitt fram að eindaga, að skýr afstaða er tekin til þess að óheimilt sé að skrá eigendaskipti að bifreið hafi gjaldfallið bifreiðagjald ekki verið greitt. Ég vil undirstrika, gjaldfallið bifreiðagjald, jafnvel þótt það sé ekki fallið í eindaga. Tilgangur þessara breytinga er að tryggja betri innheimtu bifreiðagjalds og koma í veg fyrir að kaupendur bifreiða lendi í að þurfa að greiða bifreiðagjald sem lagt var á fyrri eigendur, en nokkur brögð hafa verið að því. Aðrar breytingar eru minni háttar og skýra sig að mestu sjálfar. Ég legg til, virðulegi forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[13:49] Virðulegi forseti. Ég kveð mér reyndar ekki hljóðs til að tala beinlínis um bifreiðagjöldin sem slík, sem fjmrh. hefur rakið hér. En ég kýs að koma með fyrirspurn til fjmrh. undir þessum málaflokki Ríkisstjórnin hefur gefið mynd af því að ætla sér að leggja mikla áherslu á forvarnir. Forvarnir, sérstaklega í heilbrigðiskerfinu, sem skila sér í lægri heilbrigðisútgjöldum. Reyndar hefur ekki sést mjög mikið af þeirri framkvæmd né hvernig hún er hugsuð en við hljótum að vænta þess að þau mál eigi eftir að koma til umræðu á Alþingi. Hins vegar er það svo varðandi útgjöld vegna bifreiðamála að hér hefur ekki verið skoðað að endurgreiða eða lækka kostnað vegna atriða í bifreiðum sem hafa mjög mikið forvarnagildi og eiga vissulega möguleika á því að spara stórlega í heilbrigðisþjónustunni. Þar á ég t.d. við líknarbelg sem er belgur sem blæs upp við árekstur og afstýrir því að fólk hendist í mælaborðið og öryggisbremsukerfi sem læsa ekki öllum hjólum. Ég kem hér upp vegna þess að ég hef fengið upplýsingar um það hjá Bílgreinasambandinu að bæði Danir, Norðmenn og Finnar endurgreiða kostnað vegna þessa öryggisbúnaðar, sé hann settur í bifreiðar. Danir endurgreiða um níu þús. danskar krónur vegna bifreiðar sem er með líknarbelg og sjö þús. ef bifreið er með sérstakt bremsukerfi sem læsir ekki hjólunum. Það er litið svo á að kostnaður við þessi öryggisatriði í bifreið hér á landi mundi vera u.þ.b. 120 þús. í innkaupum og mun reyndar vera það sama í Danmörku. Það er ekki tekið tillit til þessa hér af hálfu stjórnvalda og þess vegna er enginn hvati til þess hjá innflytjendum né bifreiðaeigendum að fá sér þennan öryggisbúnað í bifreiðar til að afstýra vá ef til áreksturs kemur. Mér er sagt að forsenda Dana, Norðmanna og Finna fyrir áróðrinum sem þeir reka fyrir þessu máli og stuðningnum sem þeir veita við að fólk kaupi bíla með þessum útbúnaði sé sú að bíll sem er með þessi öryggistæki spari umtalsverðar fjárhæðir í ríkisrekstri, og þá sérstaklega í heilbrigðiskerfinu. Danir segja t.d. sem svo að maður sé strax kominn í 10.000 danskar kr. í útgjöldum um leið og einhver lendir á skurðarborðinu vegna andlitsskaða. Þess vegna er mjög mikilvægt að reyna að meta hvað heilbrigðiskerfið þarf að greiða til að koma sjúklingi í fyrra horf við slys af þessu tagi. Miðað við það sem ég hef skoðað í þessu máli hefði ég talið að það væri mikið þjóðþrifamál að fella niður aðflutningsgjöld og tolla, eins og gert er við hjálma og öryggisbelti. Þetta eiga að vera hin sjálfsögðu öryggistæki í bifreiðum. Forvarnir eru, eins og ég hef áður sagt, fleira en það að fá fólk til að hætta að reykja. Það væri áhugavert að fá að vita hversu margir hafa slasast hér á landi við að skella í mælaborð og á stýri. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Hvenær ætlar ríkisstjórnin að byrja á sínum forvarnaaðgerðum? Hefur það verið skoðað að þáttur í þeim forvörnum sem rætt er um verði einmitt þetta, að koma til móts við þennan sterka öryggisþátt? Hefur fjmrh. skoðað að fella niður gjöld í innkaupum á þessum mikilvægu tækjum?

[13:54] Virðulegi forseti. Ræða hv. þm. var reyndar ekki um það mál sem hér er á dagskrá, þ.e. bifreiðagjald, og bifreiðagjald er svokallað kílóagjald. Það hefði kannski verið fremur viðeigandi að ræða þetta þegar til umræðu kæmi vörugjald af bifreiðum. Það breytir hins vegar ekki því að málið er þannig vaxið að full ástæða er til að ræða það. Það hefur verið rætt í fjmrn. að setja fram skýra stefnu varðandi álögur á bifreiðar og bifreiðanotkun og vinna að allri stefnumótun með bæði Bílgreinasambandinu, Félagi íslenskra bifreiðaeigenda og öðrum þeim sem hafa hagsmuna að gæta. Eitt af því sem hefur verið rætt er að taka upp skráningargjöld í stað vörugjalds en það er vitað að vörugjaldið, sem miðað er við vélarstærð, stýrir yfirleitt innkaupum á neyslugrönnum bifreiðum. Þær bifreiðar eru oftast síður búnar öryggistækjum en hinar og eru í eðli sínu léttari og þess vegna hættulegri. Þetta er einn þáttur málsins. Hinn þátturinn snýr að svokölluðum öryggistækjum eins og t.d. ABS-bremstutækni og svokölluðum líknarbelgjum. Það er rétt hjá hv. þm. að í nágrannalöndunum hefur verið veittur sérstakur afsláttur vegna bifreiða með slíkum útbúnaði. Um það hefur líka verið fjallað í því starfi sem nú fer fram. Þetta hefur nokkuð verið í umræðu núna, ekki síst vegna afmælis Bílgreinasambandsins þar sem forustumenn þess hafa minnst á þetta mál, en einnig vegna þess að framkvæmdastjóri Umferðarráðs ræddi þetta mál á sínum tíma. Ég vil að þetta komi fram við umræðuna, en því miður get ég ekki gefið fyllri upplýsingar almennt um forvarnir á vegum ríkisstjórnarinnar enda heyra þær að mestum hluta til undir önnur ráðuneyti.

[13:57] Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Ég geri mér grein fyrir því að ég er að fara örlítið til hliðar við þingmálið sem slíkt. En það er nú svo að þingmálið fjallar um gjöld sem innt eru af höndum af neytendum og þetta mál snýst auðvitað um það hvernig neytendur eru sem best tryggðir og öruggastir í farartækjum sínum. Ég er mjög ánægð að heyra að verið er að skoða þessi mál og ég hvet til þess að ríkisstjórnin leggi mikla áherslu á það að koma til móts við bifreiðaeigendur sem taka upp þessi öryggistæki í bíla sína, svo þýðingarmikið sem það er í forvarnastarfi vegna slysa.

[13:58] Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem er að finna á þskj. 174 en er 147. mál þingsins. Það eru nokkur atriði sem ég vildi nefna almennt um þær breytingar sem verið er að gera á skattalögum í tengslum við umræðuna um þetta frv. Í fyrsta lagi ber að minna á að á síðasta þingi breytti hv. Alþingi tekjuskattslögunum með þeim hætti að hægt er að draga lífeyrisiðgjald launþega frá skatti. Þessi aðgerð er viðamikil og kostnaðarsöm en var gerð vegna þess að talið var að um forsendur fyrir kjarasamningi á milli ASÍ og VSÍ væri að ræða í febrúar á sl. ári. Í raun og veru má segja að ASÍ hafi gert kröfu til þess að þessi aðferð yrði notuð og hún kæmi í stað þeirrar sem þáv. ríkisstjórn hafði lagt til og fengið samþykkta fyrr á því sama þingi. Sú aðferð fólst í því að þeir sem fengju greitt úr lífeyrissjóðum gætu dregið 15% frá þeim tekjum áður en til skatts kæmi. Í öðru lagi er verið að gera þær breytingar á skattalögum nú í haust að afnema sjálfvirkni eða sjálfvirka tengingu skatta, útgjalda, afsláttar- og bótagreiðslna við verð- eða launavísitölu. Í þriðja lagi er áformað að treysta fjármögnun Atvinnuleysistryggingasjóðs en um það mál var fjallað í morgun þegar rætt var um breytingar á lögum um tryggingagjald. Loks skal þess getið að starfandi er nefnd allra þingflokka og aðila vinnumarkaðarins á vegum fjmrn. sem er að freista þess að gera tillögu um það að tekinn verði upp fjármagnstekjuskattur. Nefndin hefur ekki enn lokið störfum en gera má ráð fyrir að hún geri það síðar í þessum mánuði. Ekki er hægt að búast við að ríkisstjórnin leggi fram tillögur á grundvelli starfs nefndarinnar eða sjálfstæðar tillögur sem taki gildi fyrr en annaðhvort seint á næsta ári eða um áramótin 1996--1997. Ræðst það af starfi nefndarinnar og því hvernig til tekst að því loknu. Talið er að skattfrelsi lífeyrisiðgjalda, sem ég minntist á áðan, leiði til 1.600 kr. tekjulækkunar til ríkissjóðs þegar breytingin hefur að fullu átt sér stað. En heildaráhrifin koma fyrst fram á árinu 1998. Ríkisstjórnin áskildi sér með mjög skýrum hætti við lausn kjarasamninganna í febrúar sl. að skera niður eða afla tekna til að standa straum af þeim kostnaði sem ríkissjóður verður fyrir þegar skattar lækka með þeim hætti sem þar er gert ráð fyrir. Tekjuöflunin er fyrst og fremst með tvennum hætti. Annars vegar er um að ræða tryggingagjald sem gefur á ársgrunni þegar heildaráhrifin eru komin fram 1 milljarð kr. og síðan sá tekjuauki sem hlýst af þessu frv. en gera má ráð fyrir því að ríkissjóður fái um 500 millj. kr. nettó þegar heildaráhrifin eru komin fram. Ríkissjóður mun hagnast um 1 milljarð brúttó vegna frystingar á ýmsum bótaþáttum frv. en á móti kemur að ætlunin er innan skattkerfisins að draga úr jaðaráhrifum barnafjölskyldna með þeim hætti að verja til þess u.þ.b. 500 millj. kr., eða helmingnum af því sem fæst inn. Þetta þýðir að heildaráhrif þessara frumvarpa, þ.e. þegar tekið er tillit til tekjuskattsins vegna frystingarinnar og tryggingagjaldsins, verði um 1.500 millj. kr. en eins og ég sagði áðan verða heildaráhrif þess að lífeyrisiðgjöld verða skattfrjáls um 1.600 millj. kr. þegar upp er staðið. Fyrsta árið mun þó ríkissjóður hagnast nokkuð á tilfærslunni allri eða um 300 millj. kr. Á næsta ári þar á eftir, árinu 1997, 100 millj. kr. En þess ber þá að geta að á yfirstandandi ári mun ríkissjóður tapa um 600 millj. kr. tekjum vegna fyrstu breytinga sem hafa orðið vegna skattfrelsis lífeyrisiðgjalda. Í greinargerð með þessu frv. er farið mjög vandlega í gegnum þær breytingar sem gerðar eru á tekjuskattslögunum. Í fyrsta lagi er fjallað um afnám sjálfvirkrar verðuppfærslu. Þá er skýrt hvernig staðið verður að frystingu bóta- og afsláttarfjárhæða en það sama mun gilda um bætur í bótakerfi, bæði almannatryggingakerfinu og eins í atvinnuleysistryggingakerfinu. Með sama hætti er fjallað nokkuð ítarlega um áhrif breytinga í barnabótakerfinu en breytingar sem verið er að gera í þessu frv. eru tvíþættar. Annars vegar er verið að lækka hlutfall skerðingar með börnum almennt en síðan er málum þannig komið fyrir að hámarksskerðing verður 15% sama hve börnin verða mörg. Þetta er kannski fyrsta skrefið af nokkrum sem þarf að taka á næstu árum til að draga úr jaðaráhrifum þess þegar um er að ræða samspil annars vegar skattkerfisins og hins vegar bótakerfisins. Það kemur í ljós og kannski á það fyrst of fremst við um ákveðna kynslóð hér á landi sem sumir gætu greint að væru einstaklingar á aldrinum 25--40 ára. Þeir þurfa nú að sætta sig við skattkerfi og bótakerfi, endurgreiðslur á námslánum, með þeim hætti að við hverja nýja krónu sem þeir afla sér þurfa þeir að sætta sig við að ríkið eða aðrir aðilar taki til sín verulegan hluta fjárins. Þess vegna hefur ríkisstjórnin ákveðið að setja niður nefnd með aðilum vinnumarkaðarins til að freista þess að draga úr þessum jaðaráhrifum og koma í veg fyrir að fólk hætti hreinlega ekki við að vinna þegar það á kost á því en leggi þess í stað árar í bát og reyni frekar að lifa á ýmiss konar bótum til að koma í veg fyrir að hækkandi tekjur skerði bótaréttinn. Svona gildrur eru alþekktar og voru þekktastar fyrir nokkrum árum á Norðurlöndum, einkum og sér í lagi í Svíþjóð, en einnig í Danmörku, Noregi og Finnlandi og hafa leitt til þess að ríkisstjórnir þessara landa hafa á undanförnum árum breytt skattalögum hjá sér til að koma í veg fyrir óheppilegar afleiðingar þessara jaðaráhrifa. Ég ætla ekki að fara ítarlega út í einkenni íslenska skattkerfisins en það einkennist auðvitað fyrst og fremst af háum persónuafslætti, háum skatthlutföllum sem leiðir síðan til þess að skattgreiðendur í hópi framteljenda eru mjög fáir og ég hygg að einungis þriðji hver framteljandi greiði í raun skatta. Niðurstaðan er sú að þrátt fyrir að 42% hlutfall sé almenna hlutfallið í skattkerfinu og talið er að fram taldar tekjur landsmanna séu um 220 milljarðar kr. fær ríkissjóður í sinn hlut einungis um 16 milljarða kr. Sveitarsjóðirnir fá um 18 milljarða kr., sem þýðir að 34 milljarðar af 220 milljarða stofni skila sér til þessara aðila vegna þess hve skattkerfið er örlátt á bætur og afslætti. Það er kannski einfaldast að skýra þetta með dæmi á þann veg að það mætti lækka skatthlutfallið í u.þ.b. 17% og það gæti gefið sömu tekjur til ríkis og sveitarfélaga ef engin jöfnun væri til í skattkerfinu, engin, og öll laun væru skattlögð eins. Hægt væri að lækka hlutfallið úr 42% í 17%. En þá má ekki gleyma því að skattkerfið hér á landi þjónar þeim tilgangi að færa tekjur og lífskjör á milli aðila í mjög stórum stíl og svo stórum að nú er svo komið að meira að segja fulltrúar verkalýðshreyfingarinnar og þeirra sem oftast tala fyrir félagslegum umbótum eru farnir að kvarta undan því þegar skattkerfið er mikið notað í þessa áttina með alls konar bótum og tekjutengdum bótum og skerðingum með auknum tekjum. Þetta er vissulega athyglisvert og ég tek undir það með þeim sem segja að full ástæða sé til þess að endurskoða skattkerfið með tilliti til þessa og kanna hvort ekki sé hægt að breyta því þannig að fólk með venjulegar almennar tekjur þurfi ekki að hafa áhyggjur af því þegar það bætir við sig vinnu vegna þess að það tapi ýmsum bótarétti. Ekki þarf að taka fram að enn aukast vandræði þessa fólks þegar endurgreiðslur sjóða eins og Lánasjóðs íslenskra námsmanna er með þeim hætti að þar er tekið tillit til tekna og verður það oft á tíðum til þess að endurgreiðslurnar verða afar þungar í skauti. Einnig liggur í hlutarins eðli að þetta háa hlutfall, þessir miklu afslættir, þessar tekjutengdu bætur leiða allar til þess að það er meiri freisting en ella í skattkerfi okkar að afla tekna sem eru ekki gefnar upp til skatts. Þegar allt þetta kemur saman hljótum við að verða sammála um það, a.m.k. flest hver, að það þurfi að endurskoða allt tekjuskattskerfið með tilliti til þessa. Ég vil taka það strax fram af því að það hefur verið nokkuð til umræðu að þegar við vegum saman þær breytingar sem hafa verið gerðar á skattkerfinu á sl. vetri og þær breytingar sem hér er verið að leggja til, þ.e. breytingin sem varð og fólst í því að hægt var að draga frá tekjum áður en skattur var lagður á lífeyrisiðgjöld launamanna, og sú breyting sem hér er verið að leggja til, þá er niðurstaðan sú að skattleysismörkin hækka heldur meira en þau hefðu gert ella ef þau hefðu fylgt vísitölu. Þetta eru nokkur hundruð króna og sést náttúrlega best á því að í raun og veru lækka tekjur ríkisins af tekjuskatti einstaklinga nokkuð við þessar breytingar en ríkissjóður vinnur það síðan upp með því að leggja á aukið tryggingagjald. Þetta þarf að koma hér skýrt fram í framsöguræðunni. Í frv. er gert ráð fyrir því að hátekjuskattur verði framlengdur um eitt ár. Stjórnarflokkunum þótti eðlilegt að skoða hátekjuskattinn sem er kannski naktasta fyrirbrigðið um tekjutengingu í skattkerfinu ásamt öðrum þáttum sem snúa að jaðaráhrifum skattkerfisins. Þess vegna er þessum skatti fram haldið um eins árs skeið. Þá vil ég minna á að í frv. er gert ráð fyrir rýmri afskriftareglum bifreiða en verið hafa. Á sínum tíma var ákveðið að kaupverð bifreiða færðist á framtal einstaklinga en lækkaði ekki í tímans rás. Út af fyrir sig skipti þetta ekki miklu máli því verðbólgan sá um að lækka stofninn. Nú er hins vegar svo komið að verðbólga hér á landi mælist með því minnsta í heiminum. Þessa stundina er talið að verðbólgan sé 1,8% eða innan við 2%. Þetta leiðir til þess að verðfærsla á bifreiðum á skattframtölum einstaklinga verður of há miðað við almennar afskriftareglur. Til að koma til móts við þetta er ákveðið í þessu frv. að heimila þeim sem eiga bifreiðar að lækka þær um 10% á ári. Síðan er gerð sú undanþága að bifreiðar sem eru eins til tveggja ára gamlar fá til að byrja með meiri lækkun eða allt upp í 25%. Þetta hefur ekki mikla þýðingu nema fyrir þá sem greiða eignarskatta en þeir eru ekki margir hér á landi. Ef litið er til einstakra greina frv. þá er í 1. gr. fjallað um takmarkaða skattskyldu vegna útleigu á vinnuafli. Hér er verið að samræma það sem kemur yfirleitt fram í tvísköttunarsamningum við ákvæði tekjuskattslaganna. Til að nefna sérstakt dæmi um þetta þá hefur það gerst að menn hafa verið ráðnir á íslensk loftför í gegnum aðila erlendis og síðan kemur í ljós að þeir greiða ekki skatta hér á landi og kannski ekki í öðrum löndum heldur. Til að tryggja að þeir greiði skatta eins og aðrir þeir sem vinna sambærileg störf á íslenskum loftförum er gripið til þessa ráðs og það er auðvitað ekki miðað við loftför eingöngu heldur er verið að stilla saman tvísköttunarsamningana og ákvæði í tekjuskattslögunum. Í öðru lagi er verið að taka af skarið með eignir manna sem búsettir eru erlendis. Það hefur verið sett það skilyrði í lögunum sem gilda nú að eignirnar þurfi að vera arðgefandi en nú er þessu breytt verði þetta frv. samþykkt þannig að það skiptir ekki máli hvort eignin ber arð, það skal greiða af henni skatta jafnvel þó eigandinn sé búsettur í öðru landi. Þeir aðilar sem búsettir eru erlendis, sem munu koma til með að greiða eignarskatt hér á landi vegna hins nýja ákvæðis, gætu m.a. vegna ákvæða í tvísköttunarsamningum heimalands þeirra við Ísland hafa þurft að greiða eignarskatt til heimalandsins, einmitt á þeim grundvelli að skattinum væri ekki til að dreifa hér á landi. Þannig breytti hin nýja skipan óverulega skattlagningu hjá slíkum aðilum. Einhver tekjuauki verður af þessu en hann hefur ekki verið reiknaður enda er gert ráð fyrir að hann verði hverfandi lítill því örfá dæmi eru um þessa tilhögun sem hér hefur verið lýst. Í 2. gr. frv. er einungis verið að ræða fjárhæðir. Í 3. gr. er verið að falla frá 15% reglunni sem ég minntist á fyrr í mínu máli en lífeyrisþegar hafa haft möguleika á um eins árs skeið að draga 15% frá tekjum úr lífeyrissjóðum áður en til skattlagningar kemur. Nú er þessu breytt, að vísu ekki á einu ári heldur tveimur, 7,5% á því næsta og síðan hverfur þessi frádráttur á því þarnæsta enda er alveg út í hött að hvorttveggja sé dregið frá lífeyrisiðgjaldi þeirra þegar greitt er inn í lífeyrissjóðina og eins þegar tekið er úr þeim. Það gengur ekki. Í b-, c-, d- og e-lið þessarar greinar er fjallað um fjárhæðir. Í 4. gr. er fjallað um fjárhæðir í persónu- og sjómannaafslætti. Í 5. gr. er fjallað um fjárhæðir sem varðar bótaákvæði laganna en í c-lið 5. gr. er verið að lagfæra skekkju sem kom fram í meðförum þingsins á sínum tíma. Hér er verið að fjalla um skuldajöfnun á móti barnabótum og gera breytingar á ákvæðum án þess að um efnislegar breytingar sé að ræða, heldur að samræma orðalag um skuldajöfnun annars vegar milli barnabóta og hins vegar vaxtabóta. Í e-lið 5. gr. er fjallað um barnabótaauka og jaðarskattana sem ég minntist á áður og þarf ég ekki að endurtaka það. Kostnaður vegna þessara breytinga verður 500 millj. kr. og kemur fyrst og fremst barnafólki með meðaltekjur til góða. Breytingin kemur þó fyrst og fremst til með að hafa áhrif á þá sem eiga þrjú börn eða fleiri. Í h-lið 5. gr. er fjallað um framsetningu tekjutengingar vaxtabóta. Hér er heldur ekki um efnisbreytingu að ræða heldur fyrst og fremst orðalagsbreytingu þar sem fjallað er um þetta tiltekna atriði. Þetta er nokkuð flókið mál og ég bið hv. nefnd um að kynna sér það rækilega því ekki er meiningin að gera neina efnisbreytingu. Í 6. gr. er fjallað um niðurfærslu bifreiðarverðs sem ég hef áður fjallað um, 10% árlega, en í bráðabirgðaákvæði er regla sem nær til eins og tveggja ára bifreiða. Í 7. og 8. gr. er fjallað um fjárhæðir eignarskatts. Í 9. gr. er gerð lítils háttar breyting þar sem orðið ,,skriflega`` er fellt út úr lögunum en hugmyndin er sú að hægt sé að skila inn til skattstjóra gögnum á því formi sem skattstjóri telur nauðsynlegt en það þurfi ekki að vera skriflegt, gæti t.d. verið á diski svo að tekið sé dæmi af nýjustu tækni. Ekki þarf að orðlengja um 10. gr. Þar er aðeins verið að breyta nafnnúmeri yfir í kennitölu. Í 11. og 12. gr. er verið að fjalla um málsmeðferð hjá skattstjóra og hugmyndin að þessum breytingum er sú að gera leiðirnar styttri og ekki eins flóknar og verið hefur og ætti það að koma fyrst og fremst skattgreiðendum til góða og án þess þó að skerða réttaröryggi og skilvirkni í skattkerfinu. Þetta eru atriði sem ég bið nefndina einnig um að kanna. Þetta hefur ekki með tekjur ríkissjóðs að gera en er tilraun til þess að fækka úrskurðum og gera kerfið skilvirkara. Í 13. gr. er fjallað um skuldajöfnun við álagningu. Hér er líka um hreinsibúnað kerfisins að ræða. Það gerist stundum þegar greiddar eru út bætur 1. ágúst að smáupphæðir sitja eftir í skatti, þeim er ekki skuldajafnað heldur dreift kannski nokkrum tugum eða hundruðum kr. á næstu mánuði. Hér er verið að setja mörk til að koma í veg fyrir að verulegum fjármunum sé eytt í að senda út litla fjármuni til skattgreiðenda. Í 14. gr. er verið að gera lagfæringu. Á sínum tíma var hugmynd að gera meiri breytingar en urðu í raun. Þingið féllst ekki á allar breytingartillögur sem komu í frv. í fyrra en hins vegar gleymdist að taka út ranga lagatilvísun og það er gert í 14. gr. frv. Í 15. gr. er verðuppfærsla fjárhæða afnumin en ég bendi á að þarna er enn farin sú leið sem ég minntist á áðan í öðru viðfangi en hún er sú að verði um mismun að ræða, annaðhvort myndist skuld eða inneign, verði 2,5% álag sem komi í staðinn fyrir verðbætur samkvæmt lánskjaravísitölu í núgildandi löggjöf. Í 16. gr. er verið að afnema skattvísitölu. Hún er felld niður af sömu sjónarmiðum og ég hef verið að tala um. Sjónarmiðið er auðvitað það að nú þegar verðbólga er hér á landi ekki meiri en annars staðar er óþarfi að hafa skattareglur hér með þeim hætti að allar upphæðir færist upp sjálfvirkt. Í reynd stríðir það nokkuð gegn þeim hugmyndum sem koma til að mynda fram í nýjum stjórnarskrárákvæðum þar sem enn eru lagðar meiri skorður við framseljanleika skatta til framkvæmdarvaldsins. Í 18. gr. eru bráðabirgðaákvæði I, II og III. Það er svokallaður hátekjuskattur eða sérstakur tekjuskattur manna eins og hann heitir og hefur heitið nokkuð lengi. Það er ekki til aðgreiningar frá dýrum heldur frá fyrirtækjum. Þá er það bráðabirgðaákvæði IV. Þar er um að ræða niðurfærslu eldri bifreiða sem ég hef þegar rætt og loks bráðabirgðaákvæði V þar sem fjallað er um frádrátt sem lífeyrisþegar hafa fengið vegna lífeyris sem þeir fá greiddan úr lífeyrissjóðum þar sem verið er að trappa þetta niður á tveimur árum þannig að frádrátturinn verði 7,5% á næsta ári en hverfi út á árinu 1997. Virðulegi forseti. Nokkuð var rætt um það fyrr í dag þegar önnur tekjufrv. voru til umræðu að það skorti nægilega greinargóðar upplýsingar um tekjuáhrif þessara frumvarpa. Ég bendi hv. nefndarmönnum á að afla þeirra upplýsinga sem þeir vilja hjá fjmrn. og öðrum aðilum sem geta gefið slíkar upplýsingar. Ég hef talið saman þær breytingar sem verða vegna skattfrelsis lífeyrisiðgjaldanna annars vegar og svo hækkunar tryggingagjalds og breytingar á tekjuskattinum hins vegar og má segja að á árinu 1996 græði ríkissjóður um 300 millj. á þessum breytingum. Á árinu 1997 100 millj., tapi 100 millj. árið 1998 og á þeim árum sem koma eftir það verði ekki aðrar breytingar á tekjuskattslögunum. En ég er ekki kominn hingað til að lofa því að ekki verði hreyft við þessum lögum á komandi árum. Virðulegi forseti. Ég vona að þetta hafi skýrt meginatriðin í þessu frv. og legg til að lokinni umræðunni verði málið sent til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

[14:27] Herra forseti. Tilefni þess að hæstv. fjmrh. flytur frv. til laga um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt er sú ákvörðun fyrri ríkisstjórnar í tengslum við kjarasamninga að lögfesta á fyrra þingi skattfrádrátt vegna lífeyrisiðgjalda launþega. Tekjutap ríkissjóðs af þessu tilefni er um 1.600 millj. kr. á tilteknu árabili eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðherra þannig að tilefnið er beinlínis það að bæta ríkissjóði upp þetta tekjutap. Það er gert með því að hækka tryggingagjald á fyrirtæki, sem rætt var fyrr í dag sem skilar ríkissjóði um milljarði í tekjur, og í annan stað með því að spara ríkissjóði útgjöld vegna afsláttar og bótafjárhæða. Það er gert með því að afnema sjálfvirka verðuppfærslu þessara greiðslna. Þessi sparnaður er brúttó um 1 milljarður ef ég skil málið rétt en þar á móti koma síðan breytingar á barnabótaaukanum þannig að tekjutenging hans er ekki eins brött og áður var þannig að þar er hálfur milljarður sem vegur upp á móti. Tilefnið er tekjutap sem mætt er með þessum tiltölulega einföldu úrræðum. Oft hafa menn á orði að Alþingi Íslendinga geri of mikið af því að fikta við skattkerfið. Undan því er kvartað að það sé gert, í fyrsta lagi allt of oft, allt of handahófskennt, og framkvæmdin oft á síðustu stundu, lítt undirbúin og þeir sem við eigi að búa verði fyrir óþægindum af þeim sökum að breytingarnar eru fyrirvaralitlar. Sjálfsagt er það skynsamlegt að breytingar á skattalöggjöfinni, sem allur þorri þjóðfélagsþegnanna á að búa við, eigi að gera sjaldan, eigi að gera út frá heildarsýn og það eigi að vera ein grundvallarregla að menn eigi að vita með nokkrum fyrirvara og nokkuð langt fram í tímann við hvers konar skattumhverfi þeir búa. Því miður hefur ekki tekist að halda sig við þessar grundvallarreglur á undanförnum árum og þetta er enn eitt dæmið um að það tekst lítt í framkvæmd. Þetta er með öðrum orðum dæmigert skattafikt. Ástæða er til þess að spyrja sjálfan sig af þessu tilefni hvað það er fyrst og fremst sem þarfnast breytinga ef við lítum á íslenska skattkerfið eins og það er í dag. Tekur þetta frv. á þeim breytingum í einhverjum aðalatriðum? Lýsir frv. einhverjum metnaði hæstv. fjmrh. til þess? Það er ástæða til þess að spyrja hæstv. fjmrh. að því sérstaklega vegna þess að hann er einn þeirra sem setið hefur hvað lengst á stóli fjmrh. á undanförnum árum og áratugum og hefur því haft góðan tíma til þess að afla sér yfirsýnar yfir vandamál skattkerfisins í heild og hefur haft góðan tíma til þess að undirbúa á löngum tíma heildstæðar breytingar. Það er líka ástæða til að spyrja: Hvaða mál voru það í aðdraganda seinustu kosninga sem mönnum bar helst saman um að þyrfti að breyta? Til þess að svara spurningunum fyrir mig nefni ég eftirfarandi þætti: Fyrir kosningar sögðu því sem næst allir talsmenn stjórnmálaflokka, sem buðu fram, að afleiðingar af tekjutengingum og skerðingum bótagreiðslna væru orðnar slíkar að jaðarskatturinn í íslenska tekjuskattskerfinu væri orðinn allt of hár, allt of tilviljanakenndur og kæmi niður með allt of ósanngjörnum hætti. Menn nefndu einstök dæmi um það að af hverri viðbótarkrónu, sem launþegi aflaði sér, færu 60--80 aurar í skatta. Menn sögðu með öðrum orðum: Hvað sem fyrir mönnum hefur vakað á þrengingartímum á undanförnum árum með þessum breytingum er heildarniðurstaðan sú að hópar launþega hafa orðið fyrir illbærilegu ranglæti af þessum sökum. Sérstaklega á þetta við t.d. um tiltekna hópa lífeyrisþega. Þar fyrir utan bentu menn á að íslenska launakerfið er með þeim hætti að taxtalaun og laun fyrir dagvinnutíma eru lág og launþegar bæta sér þetta upp með yfirvinnu, með löngum vinnudegi, með því að hver fjölskylda hefur fleiri en eina fyrirvinnu o.s.frv. Þeir hópar fólks sem eru í þungri eða erfiðri skuldastöðu reyna að vinna sig út úr skuldastöðunni eða afla sér aukinna tekna en lenda þá í refsisköttum sem háir jaðarskattar eru sannarlega. Einmitt vegna þess að launin eru lág er kerfið mjög vinnuletjandi. Þegar svo er komið að lægstu laun eru á svipuðum nótum eða litlu hærri en einföldustu bótagreiðslur atvinnuleysisbóta o.s.frv. kemst margur maðurinn, sem á annað borð hefur einhverja yfirsýn yfir kerfið, að þeirri niðurstöðu að það borgar sig ekki að vinna. Það borgar sig ekki að freista þess að leggja á sig meiri vinnu til þess að losna út úr skuldafjötrum vegna þess að skattkerfið refsar mönnum fyrir sjálfsbjargarviðleitnina. Ég rifja þetta upp vegna þess að öllum bar saman um, talsmönnum stjórnarflokkanna sem viðurkenndu að þetta væri gagnrýnivert og talsmönnum stjórnarandstöðunnar, ekki hvað síst talsmönnum Framsfl. sem töluðu hæst í þessu máli sem öðrum og lofuðu mestu, að brýnast væri að lagfæra þetta, að draga úr vinnuletjandi og skaðlegum áhrifum allt of hárra jaðarskatta. Ég sagði áðan að mér þætti þetta mál bera vott um lítinn metnað hins reynda fjmrh. Hvers vegna er ekki tekið á þessum málum? Hvernig stendur á því að stjórnarflokkarnir sýna mjög litla viðleitni til þess að taka á málinu? Hvers vegna segja þeir að þeir ætli að hafa þetta mál í nefnd út næsta ár og gera ekki ráð fyrir því að taka á þessu máli fyrr en árið 1997? Er það í samræmi við það sem sagt var fyrir kosningar? Er það í samræmi við það sem mönnum ber almennt saman um að sé brýnast að taka á í breytingaskyni í skattkerfinu? Nei, það er það ekki. Hvaða annað mál hafa menn nefnt á undanförnum árum sem stærstu eyðuna í íslenska skattkerfinu sem þurfi að taka á? Það er spurningin um samræmda skattlagningu allra tekna án tillits til þess hver er uppruni teknanna, þ.e. stóra gatið í íslenska skattkerfinu hefur verið að tekjur af fjármagnseign hafa verið skattfrjálsar á sama tíma og tekjur af vinnuframlagi hafa verið skattlagðar og hafa hækkað í skattlagningu og bera síhækkandi jaðarskatta. Sagan um aðdragandann að fjármagnstekjuskatti er orðin löng. Það liggja fyrir miklar skýrslur, það liggur fyrir mikil vinna, það liggja fyrir tillögur, það liggja fyrir skilgreiningar á leiðum en enn kom fram í máli hæstv. fjmrh. að málið væri í nefnd. Þessi nefnd eins og reyndar fyrri nefndir er komin langleiðina að niðurstöðu en samt sem áður sagði hæstv. fjmrh.: Það stendur samt sem áður ekki til, það er ekki hægt að gera sér vonir um að ríkisstjórnin flytji frv. um útfærslu á fjármagnstekjuskatti fyrr en síðla næsta árs eða jafnvel um næstu áramót. Með öðrum orðum er niðurstaðan sú að tvö stærstu málin sem sérfróðum mönnum ber saman um að brýnast sé að taka á, tvö stærstu málin sem stjórnmálamenn gáfu mest fyrirheit um fyrir kosningar, eru látin liggja í láginni. Þau bíða hversu brýn sem þau voru fyrir kosningar. Í staðinn láta menn sér nægja skattafikt. Ég harma þessa niðurstöðu. Mér þykir það mjög miður og ég legg á það áherslu að þetta er ekki aðeins spurning um einhver tæknileg vandamál. Alveg eins og ég hef vitnað til þess sem menn sögðu fyrir kosningar er líka ástæða til þess að setja þetta í samhengi við það sem hefur verið efst á baugi eftir kosningar. Hvað hafa menn sagt á undanförnum mánuðum sem varðar t.d. skattamál eða stefnu í ríkisfjármálum eða yfirleitt stefnu stjórnvalda og svo það sem menn vilja sækjast eftir, einhvers konar þjóðarsátt um kjör í þessu landi? Menn hafa kvartað undan því að yfirlýst áform í seinustu kjarasamningum hafi ekki náð fram að ganga. Þar var því lýst yfir að leggja ætti höfuðáherslu á að lyfta lægstu launum. Það hafi verið gert í almennu kjarasamningunum frá því í febrúar en síðan hafi það ekki tekist í þeim kjarasamningum sem fóru á eftir hjá einstökum starfshópum, bæði á almenna vinnumarkaðnum og eins í hinum opinbera geira. Þetta hefur sem kunnugt er valdið ákveðinni sprengingu og aðilar vinnumarkaðarins hafa óskað eftir viðræðum við stjórnvöld um tilteknar aðgerðir til þess að fá almenning til að sætta sig með einum eða öðrum hætti fremur við þá stöðu sem ríkir í kjaramálum. Menn tala um vaxandi launamismun. Menn tala um vaxandi mismun eigna og tekna í þjóðfélaginu, jafnvel að þetta hafi gerst í andstöðu við yfirlýst stefnumarkmið og hvað sé til ráða. Lýsir frv. því, þetta er skattaframlag núv. hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnar, einhverjum vilja eða metnaði til þess að taka á slíkum málum? Það verður ekki séð þannig að það er alveg sama hvort við rifjum það upp sem var sagt fyrir kosningar eða hvort við spyrjum um það hvað það er sem menn ætlast til af stjórnvöldum nú til þess að lægja öldur að því er varðar stöðu kjaramála og samanburðarfræða um afkomuhorfur einstakra starfshópa og stétta. Þess sjást ekki merki að þessi hæstv. ríkisstjórn hafi til að bera nokkurt frumkvæði, nokkra heildarsýn eða nokkurn metnað um að láta til sín taka með marktækum hætti til þess að koma fram umbótum. Við höfum fyrr á þessum degi verið að ræða um ríkisreikninga. Á það hefur verið bent, m.a. í ágætri ræðu hv. þm. Péturs Blöndals, að þar erum við að ræða um sýndartölur, þ.e. ríkisreikningur virðist yfirleitt skila tvöfalt hærri niðurstöðu um hallarekstur en lagt var með í upphafi áforma fjárlagafrv. Við höfum rætt skýringar á því en vitum þó jafnframt að staða ríkisfjármála er í raun verri en fram hefur komið í reikningunum vegna þess að það er hægt að tíunda miklar skuldbindingar sem hvíla á ríkissjóði sem koma ekki enn fram í ríkisreikningum. Flestir eru farnir að viðurkenna staðreyndir um samhengi milli sívaxandi skuldasöfnunar ríkissjóðs, hallareksturs ríkissjóðs, erlendrar skuldasöfnunar og greiðslubyrðar skulda. Þetta hefur samverkandi áhrif á vaxtastig í landinu, fjármagnskostnaðinn og reyndar einnig framlög til velferðarmála og hefur þar af leiðandi bein áhrif á kjör almennings í landinu, bæði nú og í framtíðinni. Ef hér sæti að völdum raunveruleg umbótastjórn, sem vildi beita úrræðum ríkisfjármála og beita tækjum skattalaga til þess að hafa áhrif á stöðu mála, t.d. í þá átt að auka réttlæti í skattkerfinu eða auka jöfnuð í þjóðfélaginu eða skapa sátt í þjóðfélaginu um kjaramál, þá héldi hún öðruvísi á málum. Þá mundi maður væntanlega búast við því að fjmrh. sýndi meiri metnað í því að leggja fram tillögur fyrir Alþingi Íslendinga um að draga saman í ríkisútgjöldum, þ.e. kæmu fram með sparnaðartillögur í rekstri ríkisins t.d. af því tagi sem flokksmenn hans hafa verið að viðra utan Alþingis en við sem þekkjum til í þingflokki Sjálfstfl. vitum að hefur lítinn stuðning í þingflokki hans þegar á reynir. Ef hæstv. fjmrh. vildi stuðla að aukinni sátt, ekki bara við aðila vinnumarkaðarins heldur í þjóðfélaginu um skattkerfið, hefði hann notað undirbúningstímann í sumar til þess að knýja á um það að hér lægi fyrir frv. um útfærslu á fjármagnstekjuskatti út frá því réttlætissjónarmiði að tekjur af fjármunalegum eignum, að arður af hlutabréfum, að ávöxtun af spariskírteinum eða öðrum verðbréfum kæmi líka til skattlagningar eftir almennum samræmdum reglum eins og aðrar tekjur í þjóðfélaginu. Ef hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstjórn vildi jafnframt fylgja þessu eftir mundu þeir ekki slá á frest endurskoðun tekjutengingar með þeim afleiðingum í jaðarsköttum sem ég hef verið að reifa heldur taka á þeim málum hér og nú á þessu hausti. Ef hæstv. ríkisstjórn hefði einhvern metnað til að bera og einhverja heildarsýn í þessum málum mundi hún líka leggja fram tillögur um að gera virk ákvæði fiskveiðistjórnunarlaganna um að einokunaraðilar sem fá til ráðstöfunar veiðiréttinn innan fiskveiðilögsögunnar greiði eðlilegt afgjald eða leigugjald fyrir þær veiðiheimildir. Ef hér væri ríkisstjórn, raunveruleg umbótastjórn, og fjmrh. með mikinn starfsmetnað mundi slík ríkisstjórn leggja fram þessi mál. Þar með væri umræðan í þjóðfélaginu komin á allt annan grundvöll vegna þess að þá væri ríkisstjórnin að sýna fram á það í verki að hún væri tilbúin til þess að beita stjórntækjum sínum til þess að ná yfirlýstum markmiðum og aukinni sátt í þjóðfélaginu, aukinni sátt um aukinn jöfnuð að því er varðar tekjumyndunina, sátt um að skattkerfið væri byggt á grundvallarreglum um réttlæti og sanngirni að því er varðar skattlagningu á tekjum burt séð frá því hvernig þeirra er aflað. Hún gæti stigið fyrstu skrefin í þá átt að draga úr jaðarsköttum, jafnvel lækka tekjuskattsprósentuna og jafnvel lækka heildarprósentuna í virðisaukaskattinum, sér í lagi ef hún hefði döngun til þess að fylgja fram því sem ber að gera sem er að breikka þann skattstofn sem forsendu fyrir lækkaðri prósentu. Ef hér væri við völd umbótastjórn hefði hún að sjálfsögðu ekki látið það henda sig að framkvæma GATT-skuldbindingarnar með þeim hætti að svipta þjóðina nokkurri von um það að á sex ára aðlögunartímabili gæti orðið um að ræða einhverja samkeppni að því er varðaði innflutning og framleiðslu á matvælum og stuðla þannig að því að matvælaverð og verðlag á lífsnauðsynjum gæti farið lækkandi á kjörtímabilinu. Umbótastjórn af því tagi mundi að sjálfsögðu heldur ekki hafa gert búvörusamning með þeim hætti sem hæstv. ríkisstjórn hefur gert. Hún hefði að sjálfsögðu horfst í augu við staðreyndir og ákveðið þar af leiðandi að aftengja beingreiðslur til bænda framleiðsluréttinum, dregið þannig úr framleiðsluhvatanum, varið hluta af þeim greiðslum til þess að gera bændum sem vildu hætta búskap og búa á jörðum, sem geta ekki staðið undir fjölskylduframfærslu, kost á því að hætta búskap án þess að ganga slyppir og snauðir frá eignum sínum. Með öllum slíkum aðgerðum hefði slík ríkisstjórn sent skilaboð út í þjóðfélagið um að hún vildi gera það sem í hennar valdi stæði til þess að skapa aukna sátt um skiptingu lífsgæðanna í þjóðfélaginu, aukið réttlæti í skattlagningunni og að leggja traustari grundvöll að nýrri framfarasókn. Því miður er þetta ekki gert. Um sumt af þessu sem ég hef nefnt er auðvitað hægt að segja: Þess var varla að vænta af Framsókn og Sjálfstfl. að þeir kæmu fram með slík mál enda skuldbundu þeir sig ekki til þess fyrir kosningar. Þessir flokkar hafa ekki skuldbundið sig til þess að taka upp veiðileyfagjald að því er varðar ókeypis afhendingu á nýtingu auðlindarinnar til fáeinna einokunaraðila. Það hafa þeir ekki gert. En sumt af þessu hafa þeir hins vegar skuldbundið sig til að gera en slá á frest. Því var yfirlýst af fyrrv. ríkisstjórn í tengslum við kjarasamninga á fyrra kjörtímabili að fjármagnstekjuskattur skyldi koma til framkvæmda um næstu áramót og það var leitað eftir samkomulagi milli þáv. stjórnarflokka og þáv. stjórnarandstöðu og aðila vinnumarkaðarins í tæka tíð til þess að það var vel gerlegt. Í ljósi þess að mikil vinna hafði verið lögð í útfærslu á fjármagnstekjuskatti í tíð fyrri ríkisstjórnar var þetta vel gerlegt, sér í lagi undir verkstjórn fjmrh. sem hefur nú setið á fimmta ár á sínum stól og hefur haft nægan tíma til þess að undirbúa slíkt mál sem er meira en verður kannski sagt um suma forvera hans. Hæstv. fjmrh. er einn af þeim sem bæði fyrir kosningar og síðar hafa tekið undir að það sé komið í hreint óefni að því er varðar hina háu jaðarskatta og það hversu vinnuletjandi þeir eru. Ég verð því, virðulegi forseti, einfaldlega í tilefni af 1. umr. um þessi mál, að lýsa því yfir að ég hef orðið fyrir vonbrigðum með þetta mikla metnaðarleysi, með þennan skort á heildarsýn, með þennan dauflega eða takmarkaða vilja til þess að koma fram umbótum sem flestum mönnum ber saman um að sé knýjandi nauðsyn ef menn vilja raunverulega beita sér fyrir umbótum í þessu þjóðfélagi.

[14:48] Herra forseti. Hv. 9. þm. Reykv., Jóni Baldvini Hannibalssyni, var tíðrætt um stóra gatið sem hann nefndi svo, fjármagnstekjuskattinn. Ég vil ekki deila á menn fyrir liðinn tíma. Við höfum ákveðna stöðu í dag og hún er ekki sérstaklega glæsileg hvað varðar skattlagningu á fjármagnstekjur. Í fyrsta lagi er húsaleiga skattskyld að fullu umfram 25 þús. kr. á mánuði. Arður er skattskyldur tvöfalt ef hann er rúmlega 100 þús. kr. hjá einstaklingi og umfram 10% hjá fyrirtæki. Ef hann er undir báðum mörkunum er hann einskattaður eða ekkert skattaður. Söluhagnaður er skattlagður að fullu án frádráttar ef um er að ræða söluhagnað af eignum öðrum en íbúðarhúsnæði. Skattlagning söluhagnaðar af hlutabréfum er sérstaklega skaðleg fyrir atvinnulífið vegna þess að gengi hlutabréfa ýmist hækkar og lækkar og þegar það hækkar vill ríkið vera með, ef menn selja það eftir hækkun, en þegar það lækkar, sem gerist jafnoft, er ríkið ekki með. Menn geta ekki dregið tapið frá þannig að þetta ákvæði skattalaga stöðvar öll viðskipti með hlutabréf. Vextir eru skattlagðir hjá fyrirtækjum að fullu og án frádráttar en skattfrjálsir hjá einstaklingum og það er það sem menn horfa mest á. Þegar eignarskattar voru hækkaðir mjög myndarlega um árið var það gert í ljósi þess að engir skattar væru á vexti þannig að það er samhengi milli eignarskatta og fjármagnstekjuskatta. Við búum við ótrúlega fjölbreytta skattlagningu á fjármagnstekjum sem virðast hafa það markmið að beina mönnum frá atvinnulífinu inn í íbúðarhúsnæði og alveg sérstaklega þaðan inn til ríkisins og þetta verður að stöðva. Það verður að koma samræmd skattlagning þannig að mönnum sé ekki refsað fyrir að fjárfesta í atvinnulífinu og ekki beint inn til ríkisins. Ég vil taka það fram að ég er í þeirri nefnd sem er að vinna að því að koma samræmingu á fjármagnstekjuskattinn.

[14:51] Herra forseti. Hv. þm. komst að orði eitthvað á þá leið að ekki vildi hann deila á menn fyrir það sem gerst hefði í fortíðinni. Það gefur mér sérstakt tilefni til þess að beina fyrirspurn til hæstv. fjmrh. í framhaldi af ræðu hv. þm. Ég spyr hæstv. fjmrh.: Er það svo að hv. þm. Pétur Blöndal hafi verið að lýsa skoðunum og sjónarmiðum sem endurspegla stefnu og afstöðu ríkisstjórnarinnar?

Á ekki að spyrja þingmanninn að því sjálfan?

Ég heyrði hvað hv. þm. sagði, hverjar væru skoðanir hans. En nú spyr ég hæstv. fjmrh. og að gefnu tilefni: Var hv. þm. að lýsa prívatskoðunum sínum eða er hann að lýsa skoðunum að því er varðar fjármagnstekjuskatt og útfærslu hans sem endurspeglar stefnu ríkisstjórnarinnar? Ég spyr sérstaklega vegna þess að í samstarfi í fyrri ríkisstjórn var það sameiginleg niðurstaða Sjálfstfl. og Alþfl., að vísu eftir mikla eftirgangsmuni og stöðugan eftirrekstur okkar alþýðuflokksmanna, að Sjálfstfl. samþykkti að koma á fjármagnstekjuskatti og reyndar hina pólitísku nauðsyn á því að þar giltu samræmdar reglur til samræmis við það sem á við um aðra skattlagningu á öðrum tekjum. Nú skal ég taka skýrt fram að ég er ekki endilega ósammála öllu því sem fram kom í máli hv. þm. Péturs Blöndals. Hann hefur nokkuð til síns máls að því er varðar sum þessara atriða en ekki öll. En meginatriðið er þetta: Hv. þm. er fulltrúi þingflokks Sjálfstfl. í þessari nefnd. Ber að skilja það svo að ræða hans endurspegli stefnubreytingu frá því sem áður hafði verið markað að því er varðar áformin um samræmda skattlagningu á fjármagnstekjur? Hefur ríkisstjórnin eða Sjálfstfl. söðlað þar um í þessu stjórnarsamstarfi eða eru það ágreiningsmál innan nefndarinnar sem valda því að þetta mál er ekki komið fram? Ég spyr vegna þess að þær upplýsingar sem við höfum eru þær að þessu starfi sé raunverulega lokið nema ef vera skyldi vegna pólitísks ágreinings þá annaðhvort innan stjórnarflokkanna eða milli þeirra

[14:53] Herra forseti. Ég vil minna hv. 9. þm. Reykv., Jón Baldvin Hannibalsson, á það að þingmenn eru eingöngu bundnir sannfæringu sinni. Sem slíkur hef ég þá skoðun á þessu máli að ef hægt er að koma á samræmingu á fjármagnstekjuskatt, sem hættir að beina fjármagni frá atvinnulífinu til ríkissjóðs, gæti ég hugsanlega samþykkt tillögur sem komu frá nefndinni. Þær tillögur eru alls ekki fullmótaðar. Í ljósi þessara varnagla og þess sem ég hef haft efasemdir um, þ.e. að fjármagnstekjuskattur, sérstaklega á vexti, kunni að valda bæði fjárflótta, minni sparnaði og hækkun á vöxtum en það kæmi illa við atvinnulífið og sérstaklega skuldara, þá er ekkert sjálfgefið að menn taki upp fjármagnstekjuskatt á vexti. Menn hafa í nefndinni miklar efasemdir um það og mikið hefur verið rætt einmitt um þann þátt hvaða áhrif skattlagningin á vexti muni hafa á sparnað í landinu og á fjárflótta til útlanda og á upphæð vaxta. Hvort vextir kunna að hækka en það kemur þá í bakið á skuldurum.

[14:54] Herra forseti. Hv. þm. sem hér talaði er fulltrúi þingflokks Sjálfstfl. í umræddri nefnd. Hann lýsir því yfir að hann hafi miklar efasemdir um það sem verið hefur önnur meginútfærsluleiðin eftir því sem mér skilst innan nefndarinnar, þ.e. að koma á skattlagningu á vaxtatekjur. Hann segir sem svo að að svo miklu leyti sem hugmyndir nefndarinnar snúist um það annars vegar að skattleggja vaxtatekjur eða að beina tekjum inn í ríkissjóð og frá atvinnulífinu þá óttast hann afleiðingarnar, fjárflótta o.s.frv. Nú er það svo að fjármagnstekjuskattur er mjög algengt fyrirbæri í löndunum í kringum okkur. Reyndar eru það undantekningar þar sem svo háttar til að fjármagnstekjuskattur er ekki fyrirfinnanlegur. Ef við lítum t.d. til Evrópusambandsríkja eða helstu viðskiptalanda er skattlagning á fjármagnstekjur í flestum tilvikum við lýði, t.d. í Þýskalandi þar sem hv. þm. er hnútum kunnugur. Ég endurtek spurningar mínar af þessu tilefni og þær eru einfaldlega þessar: Er uppi slíkur ágreiningur innan nefndarinnar um útfærslu að það tefji niðurstöðurnar? Við gerðum ráð fyrir því í fyrri ríkisstjórn miðað við þá undirbúningsvinnu sem búið var að leggja í málið að það ætti að vera auðvelt að leggja fram stjfrv. um þetta mál núna í upphafi þings. Að því skyldi stefnt að fjármagnstekjuskattur gæti tekið gildi um áramót. Það voru aðallega tvær leiðir sem voru ræddar: Annars vegar að fella þetta inn í almenna tekjuskattskerfið sem gæfi kost á því að beita raunvaxtahugtakinu og hafa skattfrelsismörk fyrir hinn almenna sparifjáreiganda til þess að reyna að koma til móts við það sjónarmið að ekki væri verið að beita refsiskattlagningu á almennan sparnaðarvilja. Hins vegar var það sjónarmið, sem ýmsir verkalýðsforingjar hafa einkum beitt sér fyrir, að þetta væri staðgreiðsluskattlagning á vexti. Í hvaða stöðu er málið? Er það enn á þessu stigi eða er ágreiningurinn orðinn miklu víðtækari innan stjórnarflokkanna? Það er fyrirspurn mín og ég endurtek hana til hæstv. fjmrh. sem er í símanum og ætlast til þess að fá svar.

[14:57] Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Ég fagna því hversu snemma þetta frv. kemur fram á þessu þingi miðað við fyrri ár. Þann tíma sem ég hef setið hér höfum við mátt búa við það að stór skattafrumvörp hafa komið fram þegar vika er liðin af desember eða svo, jafnvel síðar og þingið hefur verið í algerum spreng við að reyna að afgreiða þessi mál fyrir jól og hafa stundum dregist til daganna milli jóla og nýárs. Mér þykja það góð tíðindi að þetta frv. skuli koma svona snemma og vona að við eigum eftir að sjá slík vinnubrögð áfram. Skýringin á þessu kann að vera sú að oft hafa verið boðuð meiri tíðindi í skattafrumvörpum ríkisstjórnarinnar en núna. Þó er ýmislegt hér á ferð sem vert er að skoða mjög rækilega og þegar hafa komið sterk viðbrögð úti í samfélaginu varðandi einstök atriði sem ég mun koma að síðar. Maður spyr sig auðvitað spurningarinnar: Hver er skattastefna þessarar ríkisstjórnar? Hvað ætlar hún sér að gera á því tímabili sem fram undan er? Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstfl. og Framsfl. segir, með leyfi forseta: ,,Eitt af meginmarkmiðum ríkisstjórnarinnar er að ná jafnvægi í ríkisfjármálum á kjörtímabilinu.`` Hér er ekki tekið sterkara til orða en svo að talað er um kjörtímabilið. Hins vegar hefur hæstv. fjmrh. lýst því yfir í fjárlagafrv. fyrir árið 1996 að hann ætli sér að ná þessu jafnvægi á tveimur árum. Hann gerði það nákvæmlega sama í upphafi síðasta kjörtímabils og fór heldur úr böndunum þannig að menn ættu að fara varlega í svo stórar yfirlýsingar. Hér segir jafnframt á bls. 2: ,,Áhersla verður lögð á ráðdeild og að treysta stoðir velferðarinnar. Í þeim tilgangi er brýnt að stöðva sjálfvirkni í útgjöldum ríkissjóðs.`` Það má segja að með þessari yfirlýsingu hafi það komið fram sem kemur fram í þessu skattafrv. þar sem verið er að afnema það sem kallað er sjálfvirkni í skattkerfinu og er kannski umdeildasta atriði þessa frv. Þetta með ráðdeildina er aftur umdeilanlegra. Eftir að hafa setið í allan gærmorgun á fundi í hv. landbn. þar sem verið var fara yfir frv. til laga um breytingu á búvörulögum og margnefndan búvörusamning, þá finnst manni ekki mikil ráðdeild eða skynsemi í þessum ríkisrekstri. Það mál allt er þannig vaxið að ég held að það væri réttast að henda því öllu út af borðinu og byrja upp á nýtt. En það er ekki málefni þessa fundar, heldur kemur það upp síðar. Síðar í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar segir að það sé eitt af meginmarkmiðunum að taka upp samstarf við aðila vinnumarkaðarins um endurskoðun á skattkerfinu með það að markmiði að draga úr skattsvikum, lækka jaðarskatta, einfalda skattkerfið og auka jafnræði innan þess. Með skattívilnunum verður almenningur hvattur til að leggja áhættufé í atvinnufyrirtæki. Undirbúningi þessara skattbreytinga verður lokið á árinu 1996. Skattalegt umhverfi fyrirtækja verður eins og best gerist í samkeppnislöndum þannig að ekki þurfi að gera sérsamninga við erlend fyrirtæki um skattafslátt svo þau fáist til að starfa hér á landi. Það kom fram í máli hæstv. fjmrh. að undirbúningur að lagabreytingum er ekki hafinn, ef ég skildi hann rétt. Ætlunin er að setja nefnd á laggir með aðild þingflokka, aðila vinnumarkaðarins o.fl. Sannleikurinn er sá að þegar maður fer yfir öll þessi skattamál er ákaflega brýnt að fara yfir skattkerfið í heild og það bótakerfi sem hér er við lýði. Þá þarf ekki síst að skoða hvernig og á hverjum skattar lenda og það er ákaflega merkileg staðreynd og umhugsunarverð að það skuli aðeins vera þriðjungur landsmanna sem greiðir skatta og stendur þar með undir...  Það hefur verið haft á orði á undanförnum árum að skattlagning hér á á landi sé komin út á ystu nöf. Ég hef sjálf orðað slíkt í þessum ræðustól, en þar á ég fyrst og fremst við það að skattar bitna á ákveðnum hópi landsmanna, þ.e. það er millitekjuhópurinn sem stendur að mestu leyti undir allri skattlagningu. En þegar fjárlagafrv. er skoðað kemur fram á bls. 269, þar sem verið er að bera saman skattbyrði í aðildarríkjum OECD, að Ísland er þar langt fyrir neðan öll meðaltöl, sama hvaða tölur eru þar skoðaðar. Ef ég tek árið 1994, sem eru nýjustu tölurnar, kemur fram að meðaltalsskattbyrði í öllum OECD-ríkjunum er 38,9%, hjá Evrópuríkjunum 40,7%, hjá aðildarríkjum Evrópusambandsins 41,7% en á Íslandi er skattbyrðin 31,1%. Og ég hlýt að gefa mér það að hér sé um sambærilegar tölur að ræða.

Áreiðanlega ekki.

Áreiðanlega ekki, segir hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson.  Það er líka afar athyglisvert að skoða töfluna á bls. 270 í fjárlagafrv. þar sem verið er að greina í sundur tekjuskatta einstaklinga og fyrirtækja. Þar kemur einmitt fram hvernig þetta virkar í raun, hver brúttóstaðgreiðsla í kerfinu er, en samkvæmt frv. er gert ráð fyrir að hún verði 45,9 milljarðar á næsta ári. Þar af fara rúmir 20 milljarðar til sveitarfélaganna, 1,5 milljarðar er sóknar- og kirkjugarðsgjöld en síðan koma bætur sem koma hér nokkuð við sögu í þessu frv., þ.e. barnabætur og barnabótaauki sem eru rúmir 5,3 milljarðar og vaxtabætur sem eru 3,3 milljarðar. Þetta eru verulegar upphæðir og það vekur einmitt upp þá spurningu sem ég nefndi áðan, hvort það er ekki brýn ástæða til þess að endurskoða skattkerfið og bótakerfið og hvort það væri þá ekki nær að byrja á þeim enda fremur en að afnema þá sjálfvirkni sem hér er nefnd, en í þessum 1. áfanga mun það fyrst og fremst bitna á fötluðum og öldruðum. Það eru þeir hópar sem hafa fyrst og fremst haft samband við okkur þingmenn og beðist vægðar, þeir biðja um að þessu verði ekki hrint í framkvæmd. Og ég spyr: Er ekki verið að byrja á öfugum enda? Hvað t.d. um margnefndan sjómannaafslátt? Ég minnist þess reyndar að fyrir svo sem 2--3 árum lögðumst við í stjórnarandstöðunni í mikinn víking til að verja sjómannaafsláttinn. En það var fyrst og fremst vegna þess að þar var um einhliða árás ríkisstjórnarinnar að ræða, þetta er samningsbundið atriði. En þegar við erum komin að því að skerða bætur aldraðra og fatlaðra, þ.e. bætur þeirra hækka ekki í samræmi við launahækkanir annarra, þá spyr ég: Hvað um ýmsa aðra hópa? Hvað t.d. um sjómannaafsláttinn? Er það réttlætanlegt að ríkið greiði niður launakostnað útgerðarinnar með þessum hætti? Hæstv. forseti. Það eru ýmis atriði í þessu frv. sem ástæða er til að nefna sérstaklega og þar kem ég fyrst að tvísköttun á lífeyri. Þegar það var til umfjöllunar að veita lífeyrisþegum 15% afslátt --- hvernig er það nú orðað --- af skattlagningu á lífeyri, þá var sú aðferð gagnrýnd mjög harðlega af aðilum vinnumarkaðarins og ýmsum öðrum sem að málinu komu og bentu á að þarna væri um aðferð að ræða sem mundi kosta ríkissjóð gífurlegt fé í framtíðinni. Það væri þá miklu nær að taka á málinu frá hinum endanum, þ.e. hjá launafólki sem greiðir í lífeyrissjóði, enda var samið um það í næstu kjarasamningum. Hér er því verið að draga þessa ívilnun til lífeyrisþega til baka. Það á að gera í tveimur áföngum og auðvitað kostar þetta ákveðna kjaraskerðingu meðal lífeyrisþega. Þar við bætist, eins og hér hefur komið fram, afnám sjálfvirkni í skattkerfinu þannig að ég fæ ekki betur séð en lífeyrisþegar séu sá hópur sem verst verður fyrir barðinu á ríkisstjórninni að þessu sinni. Þess vegna hefði verið nær að hlusta á þau rök sem fram komu á sínum tíma og fara þá strax út í það að afnema tvísköttun á lífeyri hjá launafólki. Það kemur fram í frv. að það að hætta tvísköttun á lífeyri kostar ríkissjóð hvorki meira né minna en 1.600 millj. kr. og því er í rauninni náð upp með tvennum hætti, annars vegar með því að lækka afslátt lífeyrisþega og hins vegar er afnám sjálfvirkni reiknað inn í skattleysismörkin. Þetta stóra atriði, afnám sjálfvirkninnar í skattkerfinu, er kannski langstærsta atriðið í þessu frv. Ég get í sjálfu sér verið sammála því út frá hagfræðilegu sjónarmiði, þessi sjálfvirkni er afar óskynsamleg og oft ástæðulaus eins og við höfum kynnst á ýmsum sviðum í okkar samfélagi. En mér finnst mjög svo gagnrýnivert hvernig hér er staðið að málum og þess vegna geri ég alla fyrirvara við þetta sérstaka atriði. Til þess að mæta afnámi sjálfvirkni er reiknað með því að hækka barnabótaauka um 500 millj. kr. á næsta ári sem kemur barnafólki best og er í sjálfu sér góðra gjalda vert. En við verðum auðvitað að hafa það með í myndinni hvaða hópar það eru sem standa verst að vígi. Þess vegna vil ég sjá úttekt á því hvað þessar breytingar þýða fyrir öryrkja og aldraða. Hér er verið að lögfesta þær upphæðir, ef ég hef skilið þetta rétt, sem greiddar eru á þessu ári. Hækkanir og breytingar sem verða á árinu 1996 verða þá ekki lagfærðar fyrr en eftir á. Er þetta ekki rétt skilið hjá mér, hæstv. fjmrh.? Vonandi verða ekki miklar breytingar á milli ára, en það er t.d. gert ráð fyrir 3% launahækkun um næstu áramót. Hún skilar sér þá ekki, ef hún skilar sér yfirleitt, til öryrkja og aldraðra fyrr en löngu síðar. Mín meginniðurstaða er því sú að hér er fyrst og fremst verið að vega að öldruðum og öryrkjum og það finnst mér ekki góð stefna. Það er ekki allt vont í þessu frv. Ég vil að sjálfsögðu taka undir að það er rétt að halda áfram með 5% hátekjuskatt. Hann skilar í rauninni ótrúlega litlu, eða aðeins 300 millj. kr. En miðað við allar aðstæður finnst mér fullkomlega réttlætanlegt að halda þeim skatti við. Ég vil líka taka undir það sem kom hér fram varðandi skuldajöfnun. Mér var einmitt sagt frá dæmi fyrir nokkrum dögum um það að ungur piltur, framhaldsskólanemi hér í borg, hafi í haust fengið bréf frá skattinum um lögtak vegna 29 kr. sem hann af einhverjum ástæðum hafði ekki staðið skil á. Þetta kostaði móður hans ferð niður í Gjaldheimtu og auðvitað hefur sendingarkostnaðurinn og útprentunin verið miklu meiri en nam þessum 29 kr. Það er alveg fáránlegt að standa í svona innheimtuaðgerðum. Það hlýtur að mega finna betri leiðir hvað það varðar. Hæstv. forseti. Í athugasemdum varðandi lagafrv. kemur fram að það eru fyrst og fremst fjögur atriði sem bent er á sem stærstu breytingar í skattamálum á þessu haustþingi. Þar er fyrst að nefna það sem snýr að afnámi tvísköttunar á lífeyri í samræmi við kjarasamninga. Síðan er það afnám sjálfvirkninnar og þau atriði sem rædd voru fyrr í dag varðandi hækkun tryggingagjalds. Mér segir svo hugur um að vinnuveitendur eigi eftir að bregðast við því af nokkurri hörku. Síðan er nefnt atriði sem er reyndar ekki nýtt og við höfum reyndar séð ár eftir ár, loforð um að taka upp fjármagnstekjuskatt á næsta ári. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að ég ætla að bíða og sjá hvað setur hvað það mál varðar. Það tókst aldrei að koma því í gegn, málið var teygt og togað alveg ótrúlega á síðasta kjörtímabili svo ég veit ekki hversu mikið mark á að taka á fyrirheitum af þessu tagi. En vissulega er þetta skattur sem einhvern veginn þarf að koma á á samræmdan hátt með einhverjum hætti og fróðlegt verður að sjá hvaða tillögur koma endanlega frá þeirri nefnd sem er að vinna í þessu máli. Hæstv. forseti. Ég vil að lokum hvetja til þess að menn fari út í það í mikilli alvöru að endurskoða skattkerfið og sérstaklega út frá þeim jaðarskattsáhrifum sem núverandi kerfi hefur og kemur mjög illa við allstóran hóp þjóðfélagsþegna. Maður spyr sig hvort ekki sé veruleg ástæða til þess að endurskoða allt bótakerfið, bæði barnabætur og vaxtabætur. Ég hef nefnt það fyrr í umræðum að ég hef heyrt vellaunað fólk tala um það hvers vegna í ósköpunum sé verið að senda því örlitlar barnabætur tvisvar eða þrisvar á ári meðan verið er að skerða á öðrum sviðum og þetta er náttúrlega upphæð sem safnast þegar saman kemur. Við þurfum að skoða prinsippin í þessu öllu saman, vega og meta það hvernig og hverja er rétt að skattleggja og síðast en ekki síst að taka á því neðanjarðarkerfi sem þrífst hér og virðist vera óendanlega erfitt að ná einhverjum tökum á enda held ég því miður að það skorti viljann til þess.

[15:17] Herra forseti. Því frumvarpi sem er til umræðu er hægt að fagna út frá einu sjónarmiði. Loksins hefur hæstv. ríkisstjórn lagt fram á Alþingi pólitískt frv. sem endurspeglar að einhverju leyti stefnu hennar. Hér er fjallað um tekjuskattsstefnumörkun ríkisstjórnarinnar og þar eru nokkur atriði sem ég vil gera að umtalsefni. Þetta er fjórða frv. ríkisstjórnarinnar sem við getum talað um að sé pólitískt en hin eru fjárlagafrv., lánsfjárlagafrv. og frv. um búvörusamning. Kjarni þeirrar stefnu, sem kemur fram í frv., er að afnema að bætur í almannatryggingakerfinu taki mið af kjarasamningum og almennum verðlagsbreytingum. Við höfum búið lengi við þetta fyrirkomulag sem var gert að umræðuefni þegar fjárlögin voru til umræðu. Þetta er vond en skýr stefna sem ríkisstjórnin kemur fram með. Þessi stefna bitnar á þeim sem minnst mega sín. Þetta bitnar á þeim sem ekki hafa tök á því að bera hönd fyrir höfuð sér. Þetta bitnar á þeim sem hafa ekki harðvítuga hagsmunahópa á bak við sig til að verja sig og sína. Hér er bæði um að ræða lækkun bóta og persónuafsláttar þannig að hér er bæði hækkun á tekjuskatti og lækkun almannabóta. Þetta eru vitaskuld svik við launþega með tilliti til þeirra kjarasamninga sem voru gerðir í vor. Þetta eru líka svik við það sem þessir flokkar sögðu fyrir kosningar. Hvorki Sjálfstfl. né Framsfl. nefndu að þetta yrðu úrræði þeirra í ríkisfjármálum. Sú stefnumörkun, sem kemur þarna fram, hefur fengið harðvítuga gagnrýni frá öllum stjórnarandstöðuflokkunum því þarna sker á milli stefnu stjórnarandstöðunnar og ríkisstjórnarinnar. Í þessu frv. er ekki rætt um tekjuöflun vegna skattundandráttar þeirra 11--15 milljarða sem við töpum árlega. Það er engin atlaga gerð á þeim vettvangi. Nei, það er afnám viðmiðunar við verðlagshækkanir og kjarasamninga. Verðtrygging er afnumin gagnvart eldra fólki og sjúklingum á sama tíma og ríkisstjórnin kýs að hafa hinn nýja búvörusamning verðtryggðan til aldamóta. Þarna birtist enn og aftur stefna ríkisstjórnarinnar. Þarna birtist enn og aftur forgangsröðun á hinu stjórnmálalega sviði. Í frv. eru talin upp fjögur atriði sem ber hæst á sviði skattamála. Þar er m.a. sagt að fyrirhugað sé að taka upp fjármagnstekjuskatt á næsta ári. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. nokkurra spurninga um það mál. Hvar gerir hann ráð fyrir tekjum af fjármagnstekjuskattinum? Það sér engin merki í fjárlagafrv. fyrir næsta ár um tekjur af þessum skatti. Hvað er að gerast með þennan skatt? Fregnir berast af því að Indriði Þorláksson skrifstofustjóri, sem er einn hæfasti embættismaður fjmrn., hafi verið rekinn úr nefnd þeirri sem er að vinna að málinu. Hann er hættur þar afskiptum af málinu að því er virðist vegna þess hvaða útfærslur hann leggur þarna fram.

Hann var ekki í nefndinni.

Hann vann með nefndinni, hæstv. fjmrh., eftir því sem ég best veit. Nú er þekking mín og annarra þingmanna lítil á þessu máli og krafa okkar á þingi er að fjmrh. skýri hvað þarna er að gerast. Hvenær er von á frv. frá ríkisstjórninni varðandi þetta mál? Hvernig stendur á því að embættismanni fjmrn., sem vinnur með nefndinni og hefur margoft komið að þessum málaflokki, er ekki lengur treystandi til að koma að því á þessum stað? Það er líka ljóst að við verðum að spyrja að því, hæstv. fjmrh., þegar hann leggur fram tekjuöflunarfrv. eða frv. sem breytir skattalögum, hvernig hann hugsar sér að taka á þeim málum sem eru til umræðu milli vinnuveitenda og verkalýðshreyfingar. Við megum ekki gleyma því að við síðustu kjarasamninga greiddi ríkið á einn eða annan hátt 4 milljarða af þeim 14 sem kjarasamningarnir kostuðu. Þetta var þriðjungs niðurgreiðsla á kjarasamningum, aðferðafræði sem er að mínu mati gjörsamlega komin út yfir allt velsæmi. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. hvernig á að taka á kjarasamningunum nú. Það skiptir máli í sambandi við fjárlagafrv. hans og það tekjubreytingarfrv. sem hann leggur fram að nú eru viðræður í gangi milli verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitenda. Þær eru í launanefnd og það er ólga á þessum vígstöðvum. Þar hefur m.a. verið rætt um að fara fram á það við ríkisvaldið að stuðlað verði að lækkun matarverðs í landinu. Það er hægt að hafa langt mál um það hvernig komið var aftan að neytendum varðandi GATT-útfærsluna og má benda á að nú er búvörusamningurinn til umfjöllunar í Alþingi í hv. landbn. Samkvæmt þeim umsögnum sem borist hafa bæði frá verkalýðsfélögum, vinnuveitendum, neytendum, kaupmönnum og öllum þeim sem hafa komið að því máli, er gagnrýnin og reiðin svo mikil gagnvart landbúnaðarstefnu ríkisstjórnarinnar að ég ætla ekki að gera það hér að umtalsefni. En ég hlýt að spyrja: Ætlar hæstv. fjmrh. að beita sér fyrir því nú á næstunni að liðka til í þessum málaflokki þannig að það gæti á einhvern hátt orðið efnisatriði í þeim vandræðum sem kjaramál eru almennt um þessar stundir? Ef undið verður ofan af þeirri slæmu stefnu, sem endurspeglast bæði í GATT-útfærslunni og í búvörusamningnum, þá er hugsanlegt að hægt sé að ná einhverju landi í þeim málaflokki. Einnig má geta þess að í frv. kemur ekkert fram hvernig á að taka á því að lækka skatta á millitekjufólki. Hvar er stefnan í þeim efnum? Vísað er í nefnd og engin stefna er uppi í þeim málaflokki. Það er nákvæmlega sama og gerist með fjármagnstekjuskattinn og það að lækka skatta á millitekjufólk. Þetta virðist vera svo flókið að það er ómögulegt að ná nokkru fram úr ríkisstjórninni um stefnumörkun á þessum vettvangi. En þegar kemur að því að taka af þeim sem fá bætur úr almannatryggingakerfinu þá þvælist ekki hin tæknilega útfærsla fyrir hæstv. ríkisstjórn. Auðvitað er hægt að spyrja hæstv. fjmrh. hvar kerfisbreytingarnar eru, hvar metnaðurinn er sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson auglýsti eftir áðan. Ég get svarað honum. Það er enginn metnaður í þessu. Ég bjóst ekki við neinum metnaði af hálfu stjórnarinnar. Hún endurspeglar stefnu sína með frv. en maður hlýtur samt að spyrja hæstv. fjmrh., sem stóð eitt sinn fyrir að minnsta kosti umtali varðandi kerfisbreytingar í þjóðfélaginu: Hvað dvelur orminn langa við að reyna að taka á afgerandi hátt á mörgum þáttum sem tengjast tekjuöflun ríkisins? Hæstv. fjmrh., það er ekki gert í þessu frv. og langflestar þær breytingar, sem hér er lagt upp með sem tengjast almannatryggingarkerfinu og sköttum almennings í landinu, eru allar til hins verra.

[15:27] Virðulegi forseti. Hér er til umræðu eitt stærsta skattalagafrv. ríkisstjórnarinnar á haustþinginu og lýsir það betur en trúlega nokkuð annað frv. að fjárlögunum frátöldum þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur markað og hyggst fylgja eftir varðandi skattheimtu og ríkisfjármál. Eins og fram hefur komið í ræðum manna fyrr í umræðunni standa nokkur atriði upp úr og eru helst til umfjöllunar. Þó má ekki gleyma því að það eru fleiri atriði í frv. sem erfitt er að leggja mat á að svo stöddu og ekki var gerð sérstaklega grein fyrir í framsöguræðu ráðherra nema þá að takmörkuðu leyti og verða öllum þeim atriðum að sjálfsögðu gerð rækileg skil í efh.- og viðskn. Sum af þeim atriðum eru kynnt þannig að um sé ræða tæknilegar breytingar en það er ástæða til þess að hafa varann á sér þegar málið er kynnt með þeim hætti. Það hefur áður gerst að menn hafa kynnt nokkuð stórfelldar breytingar með svo sakleysislegum orðum og þegar málið hefur verið athugað nánar hefur komið í ljós að stórum málum hefur verið hreyft án þess að framsaga gæfi tilefni til að ætla að svo væri. Ég vil því hafa allan fyrirvara á afstöðu okkar alþýðubandalagsmanna til einstakra breytingartillagna í frv. sem eru ekki sérstaklega ræddar í þessari umræðu án þess þó að í þeim fyrirvara felist einhver sérstök andstaða gagnvart þeim tillögum heldur er einfaldlega sleginn sá varnagli að þau þurfi að athuga gaumgæfilega áður en að kveðið er endanlega upp úr með afstöðu til þeirra. En það sem hæst stendur eru þau áform ríkisstjórnarinnar að afnema verðtryggingu eða verðlagsuppbætur á réttindakafla launþega eða þeirra sem fá greiðslur frá ríkissjóði eða öðrum skyldum sjóðum. Það er kynnt með þeim rökum að verðbólgan sé orðin svo lág að ekki sé ástæða til þess eða þörf á því vegna þeirra sem bótanna eiga að njóta að viðhafa slíkar verðlagsuppbætur eða lögbundnar breytingar. Ég bendi á það sem fram kemur í frv. í greinargerð um þetta atriði á bls. 6. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þessar aðstæður hafa nú breyst.`` --- Þ.e. verðlagsforsendur í þjóðfélaginu. --- ,,Verðbólgan er nú komin á svipað stig og í helstu nágrannaríkjum okkar og því eru ekki lengur rök fyrir sjálfvirkri verðuppfærslu.`` Gott og vel. Ef þetta er stefna ríkisstjórnarinnar og sú skoðun sem sett er fram í nafni ríkisstjórnarflokkanna varðandi verðuppfærslu, þá hlýtur sú skoðun að eiga jafnframt við aðra hluti en þá sem tengjast fjárlagafrv. beint. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórnin muni afnema verðlagsuppfærslu eða verðtryggingu á útlánum úr bankakerfinu og öðrum fjárfestingarlánasjóðum? Miðað við þau rök sem ég hef vitnað til er ekki annað að skilja á hæstv. ríkisstjórn en að það sé engin þörf á verðtryggingu lána. Ég hef sjálfur þurft að greiða af lánum. Ég var einn af þeim sem glaptist á að kaupa íbúðarhúsnæði á árinu 1983 þegar sömu flokkar og nú sitja í ríkisstjórn voru að taka við stjórnartaumunum og hefja kjörtímabilið. Þeir byrjuðu á því að afnema verðuppfærslu á launum eins og það mundi heita núna, þ.e. verðbætur á laun voru afnumdar en lánskjaravísitalan fékk að hækka að vild þeirra sem hana ákveða, eða eftir þeim reglum sem hún var reiknuð. Þetta þýddi að hlutfall þarna á milli raskaðist verulega og kaupmáttur launa minnkaði um fjórðung. Margir lentu í því að skuldbindingar sem þeir höfðu stofnað til urðu þeim ofviða. Mörg þúsund manns stóðu skyndilega frammi fyrir því að skuldir sem þeir höfðu tekið að sér að greiða í þeirri trú að þeir réðu við afborganir höfðu gjörsamlega breyst. Þeir réðu ekki lengur við afborganir lánanna og urðu annaðhvort að selja eða gera aðrar ráðstafanir til að geta haldið húsum sínum. Þessa sögu þekki ég sjálfur af því að ég lenti í þessu og hef baslast í þessu á annan áratug. Mér þætti nokkur fengur í því ef þeir flokkar sem bera ábyrgð á því að setja þessar klyfjar á mörg þúsund launamanna lýstu því yfir núna að þeir ætluðu að afnema verðtrygginguna á útlánunum. Miðað við greinargerðina í þessu frv. hljóta þeir að ætla að gera það, það er engin þörf verðtryggingu vegna þess að það er svo mikill stöðugleiki! Ég bíð spenntur eftir að heyra hæstv. fjmrh. lýsa því hér yfir að stöðugleikinn sé orðinn svo mikill að hann eigi líka að ná yfir skuldirnar, en ekki bara útgjöld ríkissjóðs. Að það eigi ekki bara að afnema verðbætur á útgjöld ríkissjóðs heldur líka á útgjöld heimilanna. Okkur sem skuldum enn allmikið og hefur gengið illa að greiða niður höfuðstól skuldar vegna verðuppfærslu, þætti nokkur slægur í því ef á þessu yrði breyting og við sæjum nú fram á að borga niður skuldirnar, að greiðslur okkar rynnu til þess að borga niður vexti og höfuðstól en ekki til að greiða vexti og verðuppfærslu. Ef einhver alvara væri hjá hæstv. ríkisstjórn með atriði það sem ég vitnaði til úr greinargerðinni þá væri um að ræða verulega kjarabót fyrir þann hluta þjóðarinnar sem skuldar, t.d. vegna húsnæðiskaupa. En því miður hef ég ekki séð nein teikn eða merki þess að ríkisstjórnin hyggist láta stöðugleikann ganga yfir annað en útgjöld ríkissjóðs. Ég er því miður ekki bjartsýnn á að textinn sem hér er í frv. eigi við annað en það sem að ríkissjóði lýtur. Það sem ég get tekið undir í frv. að meginefni til er sú viðleitni að takmarka skerðingu vegna tekna, skerðingu á barnabótum og barnabótaauka. Ég tel að sú viðleitni í frv. um að setja einhvers konar hámark á skerðingarnar, svonefnt hámark á jaðarskatt, sé af hinu góða. Það má deila um hvar menn dragi mörkin í þessu efni en að mínu viti er það skref í rétta átt að setja inn í lög eitthvert þak á samanlagðar skerðingar vegna tekjutengingarákvæða á bótagreiðslur, hvort sem þar er um að ræða barnabætur, vaxtabætur eða aðrar bætur sem koma frá hinu opinbera. Hins vegar verð ég að segja að það eru nokkur vonbrigði fólgin í því hversu lítil þessi viðleitni virðist vera þrátt fyrir allt. Það er að vísu nokkur bót að þessu, en þó minni en ég hafði gert mér vonir um. Engu að síður þykir mér rétt að vekja athygli á því að ég held að ríkisstjórnin sé á réttri leið hvað þetta varðar og vænti þess að við meðferð í þingnefnd takist að styrkja þetta ákvæði frekar og vísa ég þar til málflutnings sem við alþýðubandalagsmenn höfum haft uppi undanfarið eitt og hálft ár um takmarkanir á skerðingarákvæðum. Í öðru lagi er ég sammála því að framlengja sérstakt hátekjuskattþrep í tekjuskattslögunum og hefði að ósekju mátt framlengja það lengur en hér er lagt til og hafa það hærra. Mér er nokkurt undrunarefni að sjá hversu litlum tekjum ríkissjóður hyggst ná inn með þessu ákvæði eða aðeins um 300 millj. kr., m.a. vegna þeirrar umræðu sem hér fór fram fyrst þegar lagt var til að taka þetta upp, en þá var áætlað að þessi skattur gæti gefið um 500 millj. kr. Það er því ljóst að hann virðist rýrari en upphaflega var gert ráð fyrir. Mér sýnist að skýringin hljóti a.m.k. að hluta til vera sú að þetta er eina upphæðin í frv. sem tekur verðbreytingum. Það er, getum við sagt, það hámark tekna sem menn mega vinna sér inn án þess að þurfa að borga 5% hátekjuskatt. Allar aðrar upphæðir í frv. eru frystar á síðustu tölu, þannig að þar er um að ræða óbreytta tölu frá núverandi ástandi, hvort sem um er að ræða vaxtabætur, barnabætur, persónuafslátt eða sjómannaafslátt. En þegar kemur að hátekjuskattinum á að lögfesta aðra tölu og hún tekur því verðuppfærslu eins og það heitir á máli hæstv. fjmrh. Mér sýnist að hækkunin sé um 11%, menn byrja með öðrum orðum að borga hátekjuskatt af tekjum umfram fjárhæð sem er 2.806 þús. kr. hjá einstaklingi í stað 2.494 þús. eins og það var við síðustu álagningu. Þær hækka um 311 þús. kr. eða um 11% sýnist mér, fljótt á litið. Það er athyglisvert og sýnir kannski hug ríkisstjórnarinnar til þess hvernig hún vill dreifa byrðunum að þetta er eina fjárhæðin sem tekur breytingum. Það verður að draga það sérstaklega fram og gagnrýna að ríkisstjórnin frystir persónuafsláttinn í krónutölu. Þar sem gert er ráð fyrir kauphækkunum ásamt verðbólgu þýðir sú frysting að allar krónur sem viðkomandi launþegi fær vegna kauphækkana á næsta ári og eru umfram núverandi persónuafslátt lenda í skattheimtu. Það er verið að skerða bæturnar með því að lækka frítekjumarkið sem þýðir að það er skattlagning á tekjur niður á við í stað þess að sækja sér auknar tekjur með því að taka þær af efri hluta teknanna. Það sýnir að menn vilja sækja tekjur ríkissjóðs í lægri tekjur launþeganna. Þetta er mjög athyglisverð stefna en í þessu felst auðvitað ákveðin pólitísk yfirlýsing núverandi ríkisstjórnarflokka um áherslur í skattamálum. Það getur varla orðið mikill friður um það í þjóðfélaginu þegar ríkissjóður þarf að afla sér aukinna tekna, sem hann að vísu þarf að gera, að þá skuli hann gera það með því að seilast í tekjur sem áður voru undanþegnar skatti, þ.e. lækka skattmörkin. Ég hygg að gegn þessari stefnu verði mjög hart brugðist, bæði af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna og verkalýðshreyfingarinnar. Þá var spurst fyrir um fjármagnstekjuskattinn, hvað væri að frétta af honum. Það er von að spurt sé, því ekki er gert ráð fyrir honum í þessu fjárlagafrv. Ríkisstjórnin hefur einhvern tímann áður minnst á að hún ætlaði sér að reyna að taka upp þennan skatt. Meira að segja lýsti ríkisstjórnin því yfir vorið 1993 í tengslum við kjarasamninga að skattur yrði lagður á fjármagnstekjur frá og með 1. jan. 1994 og yrði þá miðað við 10% skatt á nafnvexti sem yrði innheimtur í staðgreiðslu. Þetta var yfirlýsing ríkisstjórnarinnar, rúmlega tveggja ára gömul, um að þessi skattur væri væntanlegur 1. jan. 1994. Hann er enn ókominn. Og ég vil bætast í hóp þeirra sem spyrja hæstv. fjmrh. um þennan skatt, hvers vegna í ósköpunum það gangi svona illa að koma honum á. Ráðherrann hefur sýnt á undanförnum fjórum árum að hann er verulega fær í því að finna leiðir til nýrra skatta og getur verið afar snöggur í þeim aðgerðum að hækka skatta til að ná auknum tekjum í ríkissjóð. Og hann sýnir það t.d. núna að hann er hvergi banginn við að sækja auknar tekjur ofan í vasa þeirra láglaunuðu, án þess jafnvel að hafa lofað neinu slíku við gerð kjarasamninga! Hann gerir það bara óumbeðinn án nokkurra yfirlýsinga. En einhverra hluta vegna tekst honum ekki að standa við yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, sem nú er orðin tveggja og hálfs árs gömul, enn bólar ekkert á henni. Það er dálítið merkilegt og umhugsunarefni hvað sumt reynist mönnum þungt í skauti og væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra segði okkur frá því hverjir það eru sem standa í vegi fyrir þessum góðu áformum ríkisstjórnarinnar. Er það stjórnarandstaðan sem hamast á móti þessu máli eða er það verkalýðshreyfingin? Ekki er það Framsfl., ég trúi því ekki. Alþfl. er farinn. Fróðlegt væri að vita hver það er sem stendur svona á móti þessu máli að það haggast ekkert þrátt fyrir að ríkisstjórnin öll hafi gefið út skriflega yfirlýsingu um að hann muni verða tekinn upp 1. jan. 1994. Það var ekkert ef eða kannski, humm eða ha. Samt gengur þetta ekki neitt. Það er ekki einu sinni að mönnum takist að samræma þetta við löggjöf í öðrum löndum á hinu Evrópska efnahagssvæði. Eins og þeir muna sem voru hér á síðasta kjörtímabili varð að samræma allt EES og menn urðu að breyta öllum lögum fram og til baka því við máttum ekki vera öðruvísi en EES sjálfur í hinum og þessum málum. En það hefur ekki dugað til að ná fram þessu háleita markmiði ríkisstjórnarinnar. Það gæti kannski verið að stjórnarandstaðan mundi hjálpa ríkisstjórninni við að flytja þetta mál. Ef það gengur svona illa að skrifa niður lagatextann ættu að vera einhver ráð með að hjálpa henni við að koma þessu í frumvarpsform og flytja það fyrir ríkisstjórnina því ég efa ekki að það mundi ekki standa á stuðningi, a.m.k. allra ráðherranna, við það mál. Ég býst við að stjórnarandstaðan sé meira en reiðubúin til að hjálpa hæstv. fjmrh. í þessu efni ef það eru einhver vandamál sem hann ræður ekki við sem valda því að ekki tekst að ná þessu markmiði. Virðulegi forseti. Ég hygg að ég láti þetta gott heita sem innlegg af minni hálfu inn í umræðuna um þetta þingmál. Ég endurtek að lokum að það eru nokkuð mörg atriði sem lagt er til að verði tekin upp eða gerð breyting á og ekki hefur gefist ráðrúm til þess að skoða til hlítar allar þær breytingar og því hef ég a.m.k. fyrirvara á afstöðu minni af minni hálfu til þeirra atriða.

[15:48] Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir tilboð hans um að hjálpa okkur í ríkisstjórninni ef við lentum í vandræðum með að leggja skatt á almenning í landinu. Það kann vel að vera að við þurfum einhvern tímann á því að halda og mun ég þá að sjálfsögðu leita til hv. þm. Það eru einkum tvö atriði sem ég vildi nefna. Í fyrsta lagi er það beinlínis rangt sem kom fram í ræðu hv. þm. og byggist áreiðanlega á misskilningi að einhver önnur regla gilti um hátekjuskattinn en aðra skatta eða önnur mörk. Það er nákvæmlega eins farið með, það er verið að frysta skattleysismörkin í hátekjuskattinum alveg eins og önnur frysting á sér stað. Það er líka verið að frysta upphæð skattanna sjálfra eins og bifreiðagjaldsins þannig að það er nákvæmlega sama reglan sem gildir um þessi atriði. Þetta var nú lunginn í ræðu hv. þm. gegn frv. Síðan ræddi hann um fjármagnstekjuskattinn. Það er rétt hjá hv. þm. að ætlunin var að leggja hann á í upphafi árs 1994. Frá því var horfið. Það var tekin sérstök ákvörðun um það vegna þess að vextirnir voru lækkaðir verulega haustið 1993 og í framhaldi af því lýsti ríkisstjórnin því yfir að hún teldi óráðlegt að leggja fram frv. þá um haustið sem þó var til. Þetta lá fyrir á þeim tíma. Hafi það farið hjá hv. þm. þá skal ég segja frá því hér að frá því í upphafi þessa árs, líklega í febrúar eða mars, hefur starfað fjármagnstekjunefnd og í þeirri nefnd á sæti fulltrúi Alþb. og ég veit að fulltrúi Alþb. er tilbúinn hvenær sem er til að segja hv. þm. frá því hver staða málsins er í nefndinni.

[15:50] Virðulegi forseti. Það er rétt að endurtaka það svo ekki verði neinn misskilningur að með þessu frv. er verið að frysta þær fjárhæðir sem notaðar voru á þessu ári við álagningu bæði hvað varðar barnabætur, vaxtabætur, persónuafslátt og sjómannaafslátt. En það er ekki gert varðandi hátekjuskatt heldur er fjárhæðin hækkuð um 11% eða svo eins og ég gat um, fyrir einstakling úr 2.494.000 eins og fjárhæðin var við álagningu á þessu ári og á að miðast við 2.806.000 kr. tæplega. Þar er því ekki frysting, það er hækkun. Hæstv. ráðherra á erfitt með að bera það til baka. Hvað varðar fjármagnstekjuskattinn þá höfum við einmitt verið upplýstir um stöðu þessa máls í fjármagnstekjuskattsnefndinni af fulltrúa Alþb. í þeirri nefnd. Það er ljóst að einhver vandræði eru í þessu máli sem verður að teljast heimilisböl hæstv. fjmrh. Það eru engin vandræði í málinu af hálfu fulltrúa okkar né heldur er mér kunnugt um að það séu nein vandræði í málinu af hálfu fulltrúa annarra þingflokka stjórnarandstöðuflokkanna. Hæstv. ráðherra verður því einfaldlega að tala við sína menn og gera þeim grein fyrir því að ríkisstjórnin hefur önnur markmið en þau að þeir þvælist fyrir góðum málum í nefnd. Ég vil svo að lokum minna hæstv. ráðherra á að það er ekki bara í þessu máli sem góð áform hafa ekki gengið eftir hjá honum eða ríkisstjórn hans. Þegar ríkisstjórnin tók við á vordögum 1991 var yfirlýst stefna þeirrar ríkisstjórnar í ríkisfjármálum að ná hallanum niður á tveimur árum eða ná jafnvægi á árinu 1993. Við sáum það fyrr í dag þegar við ræddum ríkisreikning fyrir árið 1993 að þar var methalli í ríkisbúskapnum.

[15:52] Virðulegi forseti. Það síðasta sem hv. þm. sagði hefði hann átt að láta ósagt því ég býst við að fyrrv. formaður í hans eigin flokki eigi metið. Það er önnur saga. Hann verður því að líta sér nær til að krýna einhvern í því sambandi. En ég læt mér þetta í léttu rúmi liggja. Aðalatriðið er að hv. þm., sem er gamall nemandi minn og lærði ágætlega þá og meira að segja tókst mér að troða sumu í hann, virðist ekki trúa því þegar ég segi, þegar ég staðhæfi það og bendi á og get bara sagt við hann að þannig er þetta frv. að gert er ráð fyrir því að hátekjuskatturinn, þ.e. skattleysismörk hátekjuskattsins verði fryst með nákvæmlega sama hætti og er gegnumgangandi í þessu frv. Það segir meira að segja á bls. 13: ,,Gert er ráð fyrir að fjárhæðir ákvæðanna verði þær sömu og verða við álagningu sérstaks tekjuskatts á næsta ári`` o.s.frv. Það kann hins vegar að vera að sums staðar í frv. séu upphæðirnar ekki nákvæmlega eins því það getur verið að sumar upphæðirnar í frv. hafi verið á öðrum grunni vegna þess að ef sérákvæði hafa komið inn í lögin er ekki víst að þau gegni alveg sömu lögmálum því að stundum er miðað við skattvísitölu og þá getur verði að grunnurinn sé frá öðru ári. Það er því ekki hægt að taka tölurnar og færa þær upp um prósentur eins og hv. þm. gerir. Það verður að taka þær tölur sem eru notaðar við álagninguna en ekki endilega grunnfjárhæðina sem getur verið mismunandi í frv. Þetta hugsa ég að hv. þm. skilji. En ég get lofað honum því, og hann getur hins vegar ráðið því hvort hann ber á móti því aftur og aftur, að nákvæmlega sama aðferðin er notuð við hátekjuskattinn eins og almennt í þessum lögum. Það er verið að frysta mörkin en ekki að beita einhverri annarri aðferð þó að ég hugsi að ég sannfæri seint hv. þm. um að ég sé ekki bara að ráðast á þá sem minnst mega sín og hlífa þeim sem mest hafa.

[15:54] Virðulegi forseti. Ég hygg að ráðherrann hafi eiginlega skotið sjálfan sig niður áðan. Hann vitnaði í það sem kemur fram og staðfestir að það er önnur meðferð við frystingu frítekjumarks fyrir hátekjuskatt en á öðrum fjárhæðum. Þær eru frystar eins og þær standa nú á árinu 1995 við álagningu. Þær eiga að vera þannig áfram á næsta ári óbreyttar frá því við álagningu núna. Hins vegar á fjárhæðin varðandi sérstakan tekjuskatt að taka breytingum og verða önnur á næsta ári en er á þessu ári. Hæstv. ráðherra vitnar réttilega til þess sem segir í greinargerð með frv. að það miðist við verðálagningu sérstaks tekjuskatts á næsta ári. Það sé ekki á þessu ári eins og það ætti að vera ef sömu forsendur ættu að gilda um það og aðrar fjárhæðir. Að öðru leyti er óþarft að fjölyrða um andsvarið, það var komið niður í þetta eina atriði. Mér þykir leitt að þurfa að hryggja hæstv. fjmrh. með því að því miður er það svo að á árinu 1993, árinu sem átti að vera hallalaust hjá þáv. ríkisstjórn og fjmrh., er hallinn rúmlega 19.000 millj. kr. og því verður ekki neitað að það er methalli.

[15:56] Herra forseti. Hv. 5. þm. Vestf., Kristinn H. Gunnarsson, spyr hver standi á móti fjármagnstekjuskatti. Það er ekki furða þótt hann spyrji því þetta hefur verið í umræðunni í fjölda ára, hjá fjölda flokka og hjá fjölda ríkisstjórna. Ég held að það sé heilbrigð skynsemi sem stendur á móti þessu. Sparnaður einstaklinga hér á landi er miklu minni en gengur og gerist víða um lönd. Ég bar þetta einu sinni saman við Þýskaland og það munaði ákaflega miklu. Það er heldur ekki furða að sparnaður sé lítill eftir að sparifjáreigendur höfðu verið flengdir í 20--30 ár með stórlega neikvæðum vöxtum, jafnvel mínus 20%, ár eftir ár. Fólki var hreinlega kennt að það borgaði sig ekki að spara. Þegar búið er að kenna heilu kynslóðunum þann hugsunarhátt að það borgi sig að skulda en borgi sig ekki að spara þá tekur fjölda ára að byggja upp sparnað og fá traust hjá sparifjáreigendum. Það kemur einmitt fram í nefndinni sem hefur fjallað mjög lengi um þetta mál að menn eru hreinlega hræddir við afleiðingu þess að leggja skatt á þann litla veikburða sparnað sem til er í landinu. Menn eru hræddir við að drepa hann endanlega. Ég held að það sem stendur á móti þessu sé hreinlega heilbrigð skynsemi og ekkert annað. Við höfum alið upp heilu kynslóðirnar sem hefur verið kennt að það borgi sig að skulda og borgi sig að eyða og við höfum kennt sömu kynslóðunum að það borgi sig ekki að spara og borgi sig ekki að leggja til hliðar.

[15:58] Virðulegi forseti. Eins og ég rakti í ræðu minni gaf þáv. ríkisstjórn út yfirlýsingu í tengslum við gerð kjarasamninga vorið 1993 um að fjármagnstekjuskatti yrði komið á og hann tæki gildi 1. jan. 1994. Nú kemur hv. þm. Pétur H. Blöndal og segir að það sem standi á móti því að þessi áform nái fram að ganga sé heilbrigð skynsemi. Með öðrum orðum að ríkisstjórnin sem þá var og er enn a.m.k. til að hluta hafi ekki gefið út yfirlýsingu sína í takt við heilbrigða skynsemi. Það væri fróðlegt að fá álit hæstv. fjmrh. og hv. þm. Jóns Baldvins Hannibalssonar, sem þá var í ríkisstjórn, við þessari yfirlýsingu, hvort þeir séu sammála henni. Ég er að hugsa um að reyna að nota skynsemina og vonandi heilbrigða eftir því sem ég best get. Þannig er að sparnaður hér á landi er mun minni en víða erlendis. Hann er allt að því helmingi minni þrátt fyrir að víðast hvar erlendis er sparnaðurinn skattlagður. Þá spyr ég: Af hverju er sparnaðurinn hér á landi svona lítill ef hann er ekki skattlagður? Af hverju er hann þá a.m.k. ekki jafnmikill og erlendis fyrst hann er ekki skattlagður og hefur þann ábata umfram sparnað erlendis? Hann hefur líka annað umfram sparnað erlendis, hann hefur verðtryggingu sem er ígildi vaxta. Það er því tvennt sem sparifjáreigendur innan lands hafa umfram sparifjáreigendur erlendis. Þá spyr ég hv. þm. Pétur H. Blöndal hvers vegna sparnaður er svona lítill hér á landi að hans mati þrátt fyrir þessa kosti.

[16:01] Herra forseti. Ég vona að hv. þm. hafi heyrt að ég bar það upp sem spurningu hvort það gæti verið heilbrigð skynsemi sem stæði á móti því, ég fullyrti það ekki. Ég sagði ekki að menn væru óskynsamir. En það er vafasamt hvaða afleiðingar svona frv. hefur. Hv. þm. spyr mig að því af hverju ég telji sparnaðinn svo lítinn. Ég taldi það upp rétt áðan. Í 20, 30, 40 ár var sparifjáreigendum refsað og það er búið að kenna heilum kynslóðum að eyða og bruðla og spara ekki. Það er búið að segja fólki að það sé óskynsamlegt að spara. Þess vegna er sparnaðurinn svona lítill. Það tekur fjölda ára að kenna fólki aftur að spara og taka upp ráðdeildarsemi sem þó var þjóðareinkenni hér áður fyrr. Áður en verðbólgan kom. Það er svarið við spurningunni. Menn eru hreinlega að ná sér eftir það verðbólgufyllerí sem þjóðin fór á þegar hún brenndi upp sparifé sitt aftur og aftur. Það tekur langan tíma að kenna unga fólkinu, og líka þeim eldri, að spara á ný og hætta að eyða og bruðla.

[16:02] Virðulegi forseti. Það er margt til í því að verðbólgan fór illa með vilja fólks til að spara. Fólk sem nú er komið vel við aldur vandist því að leggja til hliðar og eiga fyrir sínum elliárum og þetta hefur breyst. Mér finnst ekki óeðlilegt að ætla að verðbólgan hafi haft sín áhrif á að breyta þessum viðhorfum. En ég hygg að þar komi fleira til, t.d. almenn neysla sem mjög hefur verið alið á undanfarin ár og áratugi og er enn að færast í aukana. Við sjáum sem dæmi að hagvexti á þessu ári er meira og minna haldið uppi af eyðslu. Menn eru að eyða peningum sem þeir eiga ekki til að kaupa innflutta vöru. Þetta er uppistaðan í íslenskum hagvexti á þessu ári. Ég hygg að við hv. þm. Pétur Blöndal séum báðir sammála um að þarna séu menn að halda uppi hagvexti á fölskum forsendum. Hins vegar er ég á þeirri skoðun að þau sjónarmið sem ráða því að fólk taki upp ráðdeild, sem við getum kallað, og sparnað eru flóknari en svo að þau verði skýrð einvörðungu með þeim atriðum sem þingmaðurinn nefndi. Ég hygg að það að taka upp fjármagnstekjuskatt, í líkingu við það sem ríkisstjórnin lýsti yfir að yrði gert 1994, hafi ekki nein merkjanleg áhrif á það hvort menn spara eða ekki. Ég hygg að sanngirnissjónarmið ráði verulega miklu. Fólk áttar sig á því að það er ekki sanngjarnt að það skipti svona miklu máli hvort teknanna er aflað með því að selja vinnuafl sitt eða með því að leigja peninga sína.

[16:04] Virðulegi forseti. Ég vil aðeins taka undir með nokkrum þeirra sem hér hafa talað og láta í ljós megnustu andúð mína á því að hér eigi enn að ráðast á þá lægst launuðu með skerðingum á barnabótaauka og afnámi á vísitölutengingu á bótagreiðslur yfirleitt. Mér virðist sambandsleysi ríkisstjórnarinnar við þá sem verstu kjörin hafa í þessu þjóðfélagi vera óbærilegt og sýnir að þarna er eitthvað mikið að. Að öðru leyti er það einkum tvennt sem ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að. Í fyrsta lagi hvers vegna hann gerir ekki ráð fyrir tekjum af fjármagnstekjuskatti í fjárlagafrv. næsta árs og í þessu frv. þrátt fyrir yfirlýsingar ríkisstjórnarinnar um að taka upp fjármagnstekjuskatt. Í öðru lagi, hvers vegna hann fer ekki að tillögum ungra sjálfstæðismanna og fellir niður svokallaðan sjómannaafslátt og lætur útgerðarmenn um að borga sjómönnum laun. Eða telur hann að útgerðarmenn séu ekki færir um það eins og aðrir atvinnurekendur? Er ekki nóg að útgerðarmenn fái milljarða gefins í andvirði aflaheimilda árlega, þarf ríkið líka að greiða sjómönnum laun fyrir útgerðarmenn? Væri það ekki réttlátari leið í skattheimtu en að fara þá leið að láta þá sem minnst mega sín, sjúka, aldraða og barnafjölskyldur almennt, bera meiri byrðar?

[16:06] Virðulegi forseti. Ég kýs að svara þessu í andsvari. Í fyrsta lagi tel ég að það komi til skoðunar að breyta sjómannaafslættinum og stýra honum þá a.m.k. fyrst og fremst til þeirra sem eru mjög lengi fjarri heimilum sínum, á fjarlægum miðum eða á millilandaskipum. Ég efast samt um að það sé meiri hluti á hinu háa Alþingi fyrir róttækum breytingum á þessu nú. Annað sem ég vil nefna og er ástæðan fyrir því að ég kem hér upp í andsvari er það, að hv. þm. hefur greinilega alveg gjörsamlega misskilið þá umræðu sem hér hefur farið fram í dag. Það er verið að tala um að barnabótaaukinn breytist með þeim hætti að í raun og veru kostar það ríkissjóð 500 millj. Í þessu frv. er verið að veita meiri fjármuni, eða sem nemur hálfum milljarði, til barnafólks. Það er það sem þetta frv. gengur út á. Það er gert með þeim hætti að barnabæturnar eru ekki skertar eins mikið og í núgildandi lögum og aldrei skertar meira en 15%. Hv. þm. virðist með öðrum orðum hafa misskilið þessa hluti gjörsamlega. Ég vil að þetta komi strax fram þannig að ekki dragist að leiðrétta þetta.

[16:08] Virðulegi forseti. Satt að segja finnst mér þessi umræða um afnám sjálfvirkni óskaplega skrýtin og í raun og veru snúa málinu á haus. Afnám sjálfvirkni gagnvart hverju og fyrir hvern? Staðreyndin er sú að þær breytingar sem hér eru á ferðinni fela í sér að það er verið að tryggja ríkissjóði öryggi og öðrum hins vegar öryggisleysi. Ég mun rökstyðja það nokkru nánar þegar ég fæ betra tóm til þess, hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að fara yfir þetta sjálfvirknital. Hvað er það? Hvað er í raun og veru að gerast samkvæmt þessu frv.? Það er verið að festa skattfrádrátt, barnabætur, persónuafslátt og annan slíkan frádrátt við fasta lögbundna krónutölu sem verður ekki breytt nema málið verði tekið inn á Alþingi. Ríkisstjórnin getur með öðrum orðum með því einu að gera ekki neitt, hækkað skatta. Við skulum segja að núv. fjmrh. sé öðruvísi af guði gerður en aðrir fjármálaráðherrar hvað þessa hluti varðar. En ég segi það alveg eins og er að miðað við þær aðstæður sem fjármálaráðherrum eru búnar þá er það augljóst mál að það er a.m.k. freistandi að láta það vera að breyta þessum tölum með því að renna hér frv. um tekju- og eignarskattsmálin í gegnum þrjár umræður á Alþingi. Það er því alveg klárt mál að þessi aðferð sem hér er tekin upp tryggir stöðu ríkissjóðs betur en núverandi aðferð. Það er ótrúlegt að Sjálfstfl. skuli beita sér fyrir því að taka með þessum hætti utan um ríkissjóð eins og hvítvoðung og kornabarn, langt umfram það sem öðrum hefði nokkurn tíma getað dottið í hug. Á sama tíma er sjálfvirknin ekki bara afnumin gagnvart þeim aðilum sem hér hafa verið nefndir, öldruðum og öryrkjum, heldur líka gagnvart sjóðum sem eiga að sinna tilteknum félagslegum verkefnum, t.d. Vegasjóði og Framkvæmdasjóði aldraðra. Tekjur í þessa sjóði eru fastar. Þær breytast ekki með vísitölum eins og gerðist áður samkvæmt þessu frv. eða fylgifrv. þess. En þegar kemur að ríkissjóði er hann með allt sitt á þurru. Vegasjóður skerðist smátt og smátt ef ekkert er aðhafst. Framkvæmdasjóður aldraðra skerðist smátt og smátt ef ekkert er aðhafst. En ríkissjóður styrkir stöðu sína smátt og smátt, ef ekkert er aðhafst. Það er alveg furðulegt ef hv. 16. þm. Reykv. hefur samþykkt þessa aðferð við að tryggja ríkissjóði sjálfvirka vellíðan, liggur mér við að segja, án þess að ríkisstjórnin þurfi nokkurn tímann að leggja þingmál af þessu tagi fram við þessa virðulegu stofnun. Hæstv. fjmrh.er auðvitað vorkunn, hann er búinn að vera í fimm ár í embætti, eða lengur en flestir aðrir í sögunni og kemst þar sennilega næst Eysteini Jónssyni. Hann er því orðinn alveg merktur af þessu, blessaður karlinn, með leyfi forseta, hæstv. fjmrh. Það er annað mál. En einhverjir í þingflokki Sjálfstfl. ættu þó að kveikja á þeirri hlið málsins að þarna er verið að bæta stöðu ríkissjóðs þannig að hann eykur tekjur sínar með aðgerðaleysi fjármálaráðherrans. Það er kjörstaða fyrir ríkissjóð. Ég vil þess vegna spyrja hæstv. fjmrh. um þetta mál sérstaklega. Það er dálítið sérkennilegt að þessi grundvallarþáttur sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði að umtalsefni skuli ekki vera ræddur hér alveg sérstaklega, vegna þess að hann er hinn pólitíski kjarni þessa máls. Það veldur manni aftur og aftur undrun og áhyggjum að þegar verið er að tala um mál af þessum toga hér í þessari virðulegu stofnun, þá tala menn helst ekki um pólitík, mun frekar um tækni. Þetta er pólitík. Hún liggur í þessu dekri við ríkissjóð. Hann hefur allt sitt á þurru svo lengi sem hæstv. núv. ráðherra nennir að hafa þetta eins og það er. Og hv. þm. Pétur Blöndal er að verða algerlega geðlaus eftir ótrúlega stuttan tíma. Algerlega geðlaus, maðurinn. Hvernig verður hann í lok kjörtímabilsins, hæstv. forseti? Varðandi málið að öðru leyti langar mig að leggja þrjár litlar efnisspurningar fyrir hæstv. fjmrh. Það er í fyrsta lagi varðandi 9. gr. Þar er gert ráð fyrir því að fella niður eitt lítið orð. Það er orðið skriflega. Ég segi nú alveg eins og er, það er tími til kominn að það orð sé fellt út úr lögunum. Ég vildi spyrja hæstv. ráðherra að því hvort það hafi komið til tals að opna fyrir það í auknum mæli að menn þurfi ekki að standa í þessari skattframtalasúpu sem er aðallega til þess fallin að halda uppi atvinnubótavinnu í tiltekinni stétt manna í þessu landi og sem taka fyrir það morð fjár af blásaklausu fólki. Ég flutti um það þingmál fyrir alllöngu að menn hættu þessu þannig að ekki yrði um að ræða skattframtöl í núverandi skilningi nema ef menn teldu að viðlögðum drengskap að þess þyrfti enda hefði ríkið ekki allar upplýsingar um tekjur og gjöld manna hvort eð er inni á tölvum sínum. Þá voru tölvurnar ekki komnar eins fullkomnar og núna er og núna getur þetta legið fyrir hjá ríkinu. Ég vildi spyrja hæstv. fjmrh. um það vegna þess að það væri þrifnaður í nafni tækninnar að losna við þetta pappírsfargan sem sem heitir skattaframtöl. Í öðru lagi ætlaði ég að spyrja um 6. gr., um bílana. Það hefur kannski þegar komið fram hvernig kostnaður af 6. gr. er áætlaður og þá biðst ég afsökunar á því að taka tíma Alþingis í endurtekningu. Ég geri ráð fyrir því að meiningin sé að þetta sé núll út og inn og það sé sem sagt engin tekjuaukning fyrir ríkið af þessu. Hvernig sjá menn þetta fyrir sér? Það væri fróðlegt að sjá grunntölur þessa máls varðandi bílaafskriftirnar. Svo að lokum varðandi lífeyristryggingarnar, lífeyrissjóðina. Hvernig hefur verið háttað samráði við Alþýðusambandið um þessi mál, þ.e. varðandi skattlagningu lífeyrisiðgjaldanna og lífeyrisgreiðslanna? Hefur sérstakt samráð farið fram um þessi mál við Alþýðusamband Íslands? Er það sammála þeirri aðferð sem hér er um að ræða og þeim tíma sem er tekinn í málið hér eins og frv. liggur fyrir og gerð er nokkuð rækilega grein fyrir í greinargerðinni en er pínulítið flókið að lesa sér til um vegna þess að þau ákvæði sem eiga saman t.d. varðandi það atriði eru á víð og dreif í frv. Þau eru t.d. a-liður 3. gr. sem gerir ráð fyrir því að 4. töluliður a-liðar 1. mgr. 30. gr. laganna falli niður og til þess að geta áttað sig á því hvað þetta þýðir þarf líka að lesa ákvæði til bráðabirgða V. Það þarf alveg ótrúlega langa bið eftir flugvél, hæstv. forseti, til að hafa tíma til að lesa sig í gegnum þetta mál en ég var svo heppinn að ég átti kost á verulega langri og velheppnaðri bið eftir flugvél í gær til að lesa stjórnarfrv. Ég hef leyft mér að leggja fram þrjár tæknilegar spurningar fyrir hæstv. fjmrh. og svo allra náðarsamlegast eina pólitíska spurningu ef hann skyldi hafa pólitíska skoðun lengur.

[16:18] Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv., Svavar Gestsson, beindi þeirri spurningu til mín hvort ég væri orðinn geðlaus. Ég ætla að vona að svo sé ekki. En það er rétt hjá honum að þetta frv., þessar frystingar, þýða í rauninni sjálfvirka vellíðan fjmrh. Ef launahækkanir og verðbólga verða umtalsverð þá lækka frítekjumörkin eða þau raunlaun sem menn mega hafa án þess að borga skatta og menn þurfa að borga skatta af sífellt lægri rauntekjum. Þetta er eitt og svo koma útgjöldin að sama skapi til með að lækka þar sem þau eru öll fryst. En ef það kemur í ljós eftir árið að verðbólga hefur verið einhver að ráði munu menn að sjálfsögðu leiðrétta þessar tölur. Menn eru ekki að horfa upp á það að skattarnir hækki og útgjöldin lækki sjálfvirkt af þessum ástæðum heldur munu menn taka á þessu máli þegar þar að kemur. En það verður gert meðvitað. Ekki sjálfvirkt eins og í dag. Varðandi meginmálið þá er það halli ríkissjóðs sem við verðum að horfa á. Við þurfum að gæta hagsmuna skattgreiðenda. Við þurfum að halda útgjöldum í skefjum og eins ég gat um í umræðunni í dag um ríkisreikning 1994 þá höfum við Íslendingar safnað skuldum á síðustu tveim árum sem nema 260 þús. kr. á hvert einasta mannsbarn. Takið eftir, hv. þm., ríkissjóður hefur safnað skuldum, þ.e. fólk á eftir að borga heil mánaðarlaun í skatta fyrir þessi tvö ár, hvort árið um sig. Þetta er áhyggjuefni. Ég held við þurfum að líta fyrst og fremst á halla ríkissjóðs og þetta frv., þessi sjálfvirka vellíðan minnkar hann.

[16:20] Hæstv. forseti. Ég veit ekki hvort er betra geðleysið eða vellíðunin með ríkissjóði. Ég hef aldrei heyrt annað eins. Er það virkilega þannig að menn telji að þetta sé leiðin til þess að rétta við hallann á ríkissjóði?

Ein af mörgum.

Ein af mörgum, að láta það gerast hægt og bítandi að persónuafslátturinn lækkar í raun, að barnabæturnar lækka í raun, að allir frádráttarliðir af sköttum lækka í raun og þannig batni staða ríkissjóðs. Er það virkilega stefnan að ekkert þurfi að gera annað en að gera ekki neitt uppi í fjmrn.? Ég er sammála hv. þm. Pétri Blöndal um að það þarf að taka á halla ríkissjóðs. Ég hef flutt ýmsar tillögur um það hvernig hægt væri að fara í þá hluti. Það á að taka á halla ríkissjóðs með meðvituðum pólitískum ákvörðunum en ekki með sjálfvirkri vísitöluvellíðan ráðherra sem þurfa ekki einu sinni að flytja frv. til að laga til hjá sér í kassanum.

[16:21] Herra forseti. Það er akkúrat það sem að menn ætla að gera. Menn ætla að taka á þessum málum með meðvituðum hætti. Á hverju einasta hausti munu menn vega og meta hver skattlagningin er orðin vegna verðbólgu og launahækkana og þá verða þessi mörk hækkuð með meðvituðum hætti en ekki með einhverjum sjálfvirkum hætti vegna verðbólgu. Ég bendi á að þegar maður tekur inn í dæmið 4% iðgjalda lífeyrissjóðs, sem á að verða skattfrjálst, lækkar skattprósentan sem er í dag um 42% í reynd niður í 40,4%. Við erum að tala um raunverulega skattalækkun og þrátt fyrir vellíðan ríkissjóðs mun hún vara nokkuð lengi þrátt fyrir 1 eða 2% verðbólgu á ári.

[16:22] Hæstv. forseti. Þetta frv. er ekki um að afnema sjálfvirkni. Þetta er um að tryggja ríkissjóði sjálfvirkar auknar tekjur. Sjálfvirkni handa ríkissjóði, í þágu ríkissjóðs. Það má auðvitað kalla þetta einhverjum öðrum nöfnum en geðleysi ef menn vilja. Ég ætla ekki að dæma um það hér, hæstv. forseti. En það er ótrúlegt að Sjálfstfl. sem þykir standa fyrir því að menn þurfi að hafa fyrir sínu skuli berjast með kjafti og klóm fyrir frv. sem felur það í sér að ef ekkert gerist munu skattar hækka af því að allir frádráttarliðir lækka af því að verðbólgan verður að minnsta kosti einhver þó þeir þykist vera fullkomnir báðir, hæstv. ráðherra og hv. 16. þm. Reykv.

[16:23] Virðulegi forseti. Mig langaði til þess aðeins að gera að umtalsefni örfá atriði sem komið hafa fram í þessum umræðum ef vera mætti að það skýrði eitthvað til viðbótar því sem þegar hefur komið fram út á hvað frv. gengur. Hv. þm. Kristín Ástgeirsdóttir, rifjaði upp það sem kemur fram í fjárlagafrv. á bls. 269 þar sem borin er saman skattbyrði í aðildarríkjum OECD og þróun skattbyrðarinnar frá 1980 til 1994. Spurt var hvort tölurnar væru sambærilegar. Svarið er að þær eru að því leyti sambærilegar að það er reynt að hafa þær eins sambærilegar og kostur er. Það kann þó að vera í stöku tilvikum að taka þurfi tillit til þátta eins og þeirra að í íslenska skattkerfinu eru bótaákvæði sem gætu verið útgjaldamegin hjá sumum þessara þjóða og eins er nokkuð á flökti að hve miklu leyti menn líta á lífeyri og lífeyrisuppsöfnun hreinlega sem tekjur á vegum ríkjanna og það kann í sumum tilvikum að rugla nokkuð myndina. En yfirleitt má segja að þetta sé nokkuð góður samanburður, að minnsta kosti held ég að óhætt sé að fullyrða að þegar þróun er skoðuð, þ.e. hreyfingarnar frá einum tíma til annars, sé hægt að taka mark á því. Það liggur fyrir að skattar hafa ekki hækkað jafnmikið hér á landi og víðast í okkar nágrannalöndunum. Sem betur fer hefur okkur tekist að halda þeim niðri enda kemur í ljós að skattbyrðin hér á næsta ári verður lægri en skattbyrðin allar götur til ársins 1987 ef við mælum skattbyrðina sem hlutfall skatttekna ríkissjóðs á móti vergri landsframleiðslu sem er sá mælikvarði sem er oftast notaður. Þetta er vegna þess að menn hafa farið mjög gætilega í skattahækkanir, að minnsta kosti núna á undanförnum árum en auðvitað kemur líka til sögunnar nefnarinn í stærðinni því landsframleiðslutalan hefur að sjálfsögðu áhrif á hlutfallið. Hvað varðar festinguna eða frystinguna er miðað við tölurnar eins og þær eru núna. Síðari hluti þessa árs er tekinn og fryst miðað við það. Frádráttarliðir og bótaliðir eru ekki einungis frystir, það er líka verið að frysta skattana sjálfa eins og bifreiðagjöldin. Þeir hækka ekkert sjálfvirkt vegna þess að það kemur auðvitað niður á blessuðum aumingjunum í ríkissjóði, þannig að rök hv. þm. hvað þetta snertir ná ekki langt þegar það er skoðað, þetta gildir líka um sjálfa skattheimtuna. Hv. þm. Ágúst Einarsson spurðist fyrir um fjármagnstekjuskattinn og spurði hvar tekjurnar væru. Það er rétt hjá honum að ekki er gert ráð fyrir því í frv. til fjárlaga að neinar tekjur komi á næsta ári af fjármagnstekjuskatti. Ég held að það liggi í hlutarins eðli. Eins og fjármagnstekjuskatturinn er hugsaður og hefur verið hugsaður á undanförnum árum er hann staðgreiðsluskattur, það er meginprinsippið og þá er hann tekinn þegar vextirnir falla til. Vextirnir falla oftast til í bankakerfinu og hjá verðbréfafyrirtækjunum um áramót þannig að tekjurnar, þó við mundum lögfesta þetta núna, mundum við ekki láta ná til vaxtateknanna á yfirstandandi ári með því að hafa þetta afturvirka skatta. Menn gætu því í fyrsta lagi búist við tekjum í upphafi ársins 1997 af þessum skatti. Það er því óvarlegt að gera út á þær tekjur á næsta ári. Ef um er að ræða skatta á áfallna vexti í öðrum viðskiptum mundi það vera greitt eftir á þegar tekjurnar falla til. Ekki er verið að leggja skattana á áfallna ógoldna vexti eins og hugmyndin er að minnsta kosti hjá nefndinni þessa stundina ef ég skil þær hugmyndir rétt. Í öðru lagi hygg ég að það sé ekkert sjálfgefið að það eigi að taka þessar tekjur beint í ríkissjóð. Það getur vel verið að við þurfum á þeim að halda, t.d. til þess að draga úr jaðaráhrifum tekjuskattskerfisins. Þess vegna er óvarlegt að búast við tekjum af fjármagnstekjuskattinum, það þarf að minnsta kosti að taka ákvörðun um það á þeim tíma þegar það liggur fyrir. Þetta vona ég að hafi skýrt nokkuð hvers vegna ekki er verið að taka inn tekjur af fjármagnstekjuskattinum en hv. þm. ræddi síðan um þátt Indriða H. Þorlákssonar í málinu sem er reyndar ekki í nefndinni. Ég vil eingöngu segja um það að Indriði H. Þorláksson er afkastamikill starfsmaður fjmrn. og það er þörf fyrir vinnu hans víðar en á þessum stað og hann þurfti að sinna öðrum verkefnum. Hv. þm. spurðist síðan fyrir um viðræður á milli aðila vinnumarkaðarins, kjaraviðræður, eins og þeir kalla þessar viðræður. Þá er hugmyndin að opna ekki kjarasamningana heldur að ræða um það hvernig bæta megi kjörin án þess. Ég útiloka ekki að það verði rætt um verðlækkun og ég held að það sé hárrétt sem fólst í spurningu hv. þm. að mjög mikilvægt sé að passa upp á það að verðlag fari ekki úr skorðum. Það er sjálfsagt það mikilvægasta sem við stöndum frammi fyrir í dag. Ég held að allir séu sammála um það hvar í flokki sem þeir standa að það er sjálfsagt það mikilvægasta sem við stöndum frammi fyrir í dag. Ég held að allir séu sammála um, hvar í flokki sem þeir standa, að það bætir best lífskjörin að hemja verðlagið. Komist verðbólgan aftur af stað er nánast úti um okkur og verst fer verðbólgan með þá sem minnst hafa handa á milli. Það er saga sem allir þekkja. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson ræddi um verðtrygginguna og þótti skjóta skökku við að við værum að taka út sjálfvirkar hækkanir hér á meðan það væri ekki gert í bankakerfinu. Sannleikurinn er sá að þetta er gert í bankakerfinu á öllum styttri skuldbindingum. Hér er þó aðeins verið að tala um sjálfvirkni eitt ár í senn en ekki þrjú ár. Það er stefnt að því að skuldbindingar til styttri tíma í bankakerfinu beri eingöngu vexti en ekki verðbætur. En þess ber að geta, eins og kom reyndar fram hjá hv. þm., að verðbætur eru hluti af vaxtakerfinu sjálfu. Það er því ekkert í markaðskerfinu sem getur komið í veg fyrir það að vextirnir breytist, ef verðbótaþátturinn er tekinn frá. Það þekkja allir, því vextirnir gegna öðrum lögmálum og þá væntanlega helst lögmálum framboðs og eftirspurnar. Vegna orða hans er mjög mikilvægt að það komi fram, að þegar við vegum saman þær breytingar sem voru gerðar á sl. vetri vegna kjarasamninganna og þær breytingar sem nú er verið að gera kemur í ljós að skattbyrðin minnkar ef við tökum þessar tvær aðgerðir saman. Og skattleysismörkin verða að meðaltali á næsta ári hærri heldur en þau ella hefðu orðið án þessara tveggja breytinga. Það munar ekki miklu, en nóg til þess að það er óhætt að halda því fram að skattbyrðin er lægri vegna þessara breytinga, ef við vegum þær saman. Þar sem hv. þm. er alltaf að núa mér því um nasir að hallinn hafi verið hæstur og mestur árið 1993, þegar hann var 19 milljarðar, vil ég benda honum á að árið 1989 var hallinn 80 milljarðar. Hver skyldi nú hafa verið ráðherra þá? En auðvitað skiptir mestu máli að kanna hvað er á bak við þessar tölur. Árið 1989 voru lífeyrisskuldbindingar ríkisins færðar upp og árið 1993 voru milli fjórir og fimm milljarðar teknir inn í afskriftir. Hvað heldur hv. þm. að hafi verið afskrifað? Auðvitað skuldirnar sem söfnuðust m.a. upp í tíð þáv. formanns Alþb. Svona samanburður er því alveg út í bláinn. Hafi hv. þm. áhuga á að krossfesta einhverja, í beinum eða óbeinum skilningi, ætti hann að vara sig. Það gæti lent á manni sem stendur honum nær.

Ráðherrann kenndi þingmanninum.

Já, ég veit það, en svo mundi ég allt í einu eftir því í hvorum vængnum hann var í flokknum. Ég heyri að það hefur skilist sem átti að skiljast. Hv. þm. Guðný Guðbjörnsdóttir ræddi um fjármagnstekjuskattinn. Ég tel mig hafa svarað því. Við gerum ekki ráð fyrir því í tekjum næsta árs að fá tekjur af fjármagnstekjuskattinum. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði nokkurra spurninga sem ég ætla að reyna að svara eftir bestu getu. Í fyrsta lagi var spurt um samráð við verkalýðshreyfinguna vegna lífeyrisiðgjaldanna. Ég tel að óhætt sé að segja að það hafi verið samráð um það hvernig við færðum afsláttinn eða skattafrádráttinn á milli áranna 1995--1997. Ég held að mér sé líka óhætt að fullyrða að forustumenn verkalýðshreyfingarinnar hreyfðu þessu máli ekki síst vegna þess að þeir voru mjög óánægðir með þá aðferð sem þáv. ríkisstjórn beitti með því að taka 15% af útborguðum lífeyri úr lífeyrissjóðunum. Í raun og veru viðurkenndu þeir, að vísu í einkasamtölum við mig, að ástæðan væri þessi og þeir vildu leggja áherslu á að velja þessa aðferð frekar en hina. Og allir sjá að þær ganga ekki saman, það er útilokað. Ég tel mér því óhætt að segja að það hafi verið skilningur allra á því. Þegar kemur hins vegar að breytingunni sem nú er verið að gera, er ekki hægt að tala um neitt samráð við verkalýðshreyfinguna um þessa frystingu. Það eina sem ég get sagt er að í viðræðum sem ég tók þátt í, lokaviðræðum í febrúar á þessu ári, var sagt mjög skýrt og skilmerkilega að við, og það veit ég að hv. 9. þm. Reykv. getur staðfest, áskildum okkur rétt til þess annaðhvort að skera niður eða afla tekna til að bæta okkur upp þann tekjumissi sem yrði af þessari aðgerð. Þetta þarf að koma mjög skýrt fram og var reyndar sett niður með skriflegum hætti þannig að það væri alveg tryggt og forustumenn þáv. stjórnarflokka létu þetta koma fram í kosningabaráttunni. Hér var því ekki verið að fara á bak við einn eða neinn. Hvað bifreiðaafskriftirnar varðar þá kosta þær að sjálfsögðu peninga. Ég hef töluna ekki hjá mér, en ég gæti trúað að hún sé u.þ.b. 30--40 millj. kr., ég þori ekki alveg að ábyrgjast það. Þetta er fyrst og fremst skattur sem sparast hjá þeim sem borga eignarskatta. Það eru þeir sem greiða þennan skatt, aðrir ekki. Varðandi 9. gr., þ.e. að fella þá niður skriflega, þá hefur það reyndar komið fram hjá mér áður og það er ágætt að fá tækifæri til að endurtaka það, þar með er ég sammála hv. þm. Þetta hefur verið gert annars staðar og verið er að athuga þetta og undirbúa hér. Það er augljóst að við þurfum að gera framtölin auðveldari fyrir meginþorra almennings. Ég get mér þess til að u.þ.b. 70% af launþegum geri ekki annað en að færa tölur sem koma frá hinu opinbera, eða frá stórum atvinnurekendum, af tölvukeyrðum seðlum með handvirkum hætti yfir á skattframtalið. Svo situr hersing af mönnum í skattkerfinu og fer yfir það hvort það sé rétt gert og potar í með rauðu þegar einhver leggur vitlaust saman. Þessu er hægt að breyta og stefnt er að því að keyra saman þessar skrár þannig að það hægt sé að færa fasteignamat og launatölur með rafrænum hætti og svo skrifa menn bara undir nema þeir hafi athugasemdir við að gera. Þetta á að vera hægt og að þessu er unnið en þetta mun taka nokkurn tíma. Í lokin vil ég víkja að umræðunni sem hv. þm. kallaði pólitíska umræðu. Það er rétt að við erum að koma á hér á landi sama kerfi og er í öllum nágrannalöndum okkar sem snýst um að það sé ekki sjálfvirkni í hækkunum í skattkerfinu, hvorki á sköttunum, né á afsláttar- og bótaliðunum. Það þýðir að til þess að lækka skattana, eða að hækka þá ekki, þarf að flytja sjálfstætt frv. Ég get bætt því við að ein af ástæðunum fyrir því að þetta er talið eðlilegt er sú að við höfum verið að breyta stjórnarskránni. Það hefur verið amast við því að færa í reglugerðir eða setja í lög sjálfvirkni af þessu tagi, sérstaklega ef þær eru íþyngjandi fyrir þegnana. Þannig að ég tel að það sé ekki ofverk þingsins að taka einn skattabandorm þar sem þessum tölum væri breytt árlega. Það liggur ljóst fyrir, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal sagði, að það kunna að vera pólitísk rök sem hníga að því að hækka sumt meira en annað. Það verður þá að vera pólitískt mat þingsins á hverjum tíma. En eins og hv. þm. sagði réttilega þá styrkir þetta stöðu fjmrh. og ríkissjóðs ef ekkert breytist. Og kannski má nú greyið ríkissjóður einhvern tímann hafa hag af aðgerðaleysinu.

[16:39] Herra forseti. Það sem hæstv. fjmrh. sagði um fjármagnstekjuskattsnefndina var með því lakasta yfirklóri sem ég hef lengi heyrt, þ.e. að Indriði H. Þorláksson sé svo önnum kafinn og verðmætur maður að hann megi ekki vera að því að beina kröftum sínum að þessari nefnd. Það er alveg augljóst að málefnalegur ágreiningur var uppi í nefndinni. Honum er kippt út úr þessari nefnd af fjmrh. Það er í sjálfu sér ekki efni til að ræða mikið um þetta mál. Við verðum að sjá í hvað þessi fjármagnstekjuskattsumræða stefnir og þá er hægt að taka efnislega á því. En það hefði verið betra ef fjmrh. hefði viðurkennt þennan ágreining sem þarna er uppi. Í öðru lagi virtist fjmrh. taka undir áhyggjur mínar varðandi þær verðhækkanir sem gætu komið í kjölfar umræðunnar um kjaramál. Hann nefndi landbúnaðarmál ekki sérstaklega, en ég kýs að skilja hann svo að hann sé reiðubúinn til að hugsa það mál á jákvæðan hátt, þ.e. lækkun matarverðs. Ég held að þetta sé mjög mikilvæg afstaða, ef þetta er þá afstaða fjmrh., að ríkisstjórnin komi þarna til móts við réttmæta kröfu vinnumarkaðarins varðandi of hátt matarverð, bæði hvað GATT-samning og búvörusamning snertir. Ég vil skora á hæstv. fjmrh. að endurskoða þetta frv. sem hann var að leggja hér fram. Þetta er frv. sem gengur út á að skerða bætur almannatrygginga miðað við það sem áætlað var. Þetta er vont frv. og þetta hefur ekkert með það að gera að afnema sjálfvirkni í ríkisrekstri. Þetta er tekjuöflunarleið fyrir ríkissjóð, hæstv. fjmrh., og ekkert annað. Hæstv. fjmrh. er að ná sér þarna í milljarð, en gefur hluta af því til baka. Þetta er ósanngjörn leið. Það væri innlegg til þeirrar viðkvæmu stöðu sem nú er á vinnumarkaði að hann endurmæti þetta frv., endurskoðaði þá leið sem farin er gagnvart þeim sem minnst mega sín. Væri hann maður til þess, legði hann inn veigamikið efni sem gæti komið að gagni í þeim viðræðum sem eru nú í gangi um kjaramálin.

[16:42] Virðulegur forseti. Ég vil bara ítreka það sem ég sagði að ég tel að það mikilvægasta sem við getum gert í efnahags- og kjaramálum núna, sé að athuga hvernig við getum haldið verðlagi í skefjum. Og ég vil benda á í þessu sambandi að í fjárlagafrv. er hvergi gert ráð fyrir því að gjöld hækki. Frystingin er algjör. Það er t.d. ekki gert ráð fyrir að afnotagjöld Pósts og síma eða Ríkisútvarpsins hækki, eða þá verð á bensíni. Það er hvergi gert ráð fyrir hækkunum vegna þess að við viljum halda verðlaginu í skefjum. Ég legg áherslu á þetta. Það sama á auðvitað við um matarverðið, þótt ég ætli ekki að fara hér í einstaka þætti þess máls. En hv. þm. hefur hins vegar ekki lesið frv. sem hér er til umræðu. Í því er ekki verið að ræða um almannatryggingar. Það frv. á eftir að koma og hv. þm. getur þess vegna geymt ræðuna sína. Þetta er sama ræðan og hann flutti um daginn um fjárlögin og nú getur hann flutt hana í þriðja sinn þegar að bandorminum kemur, en þá verður fjallað um almannatryggingar.

[16:43] Herra forseti. Hæstv. fjmrh. hefur áhyggjur af þeirri stöðu sem nú er í verðlagsmálum. Ég deildi þessum áhyggjum með honum og hann talaði um leiðir til að bregðast við henni. Ég hef nefnt við hann tvær leiðir, raunverulega bestu leiðirnar í þessum málum ef hann hefur áhyggjur af þeim. Það er að taka á matarverðinu og það er hægt að gera með tilteknum hætti. Fjmrh. veit það ósköp vel. Það kostar hins vegar átök í hans eigin flokki að gera það, en þetta er skynsamleg leið í efnahagsmálum. Í öðru lagi ætti að endurmeta tekjubreytingafrv. sem hér liggur fyrir, en það er hluti af fjárlagafrv. sem tengist greiðslum úr almannatryggingakerfinu. Ef hann tæki á þessum tveimur þáttum, rétti hann fram sáttarhönd í erfiðri stöðu í þjóðfélaginu.

[16:44] Virðulegi forseti. Það er mikilvægt að halda því til haga fólki til glöggvunar að skattakóngurinn undanfarin ár, sá maður sem hefur rekið ríkissjóð með hvað mestum halla, er núv. hæstv. fjmrh. Engum öðrum hefur á þessari öld tekist jafnilla að stýra ríkisfjármálunum. Hann getur því ekki rekið af sér það orð að hafa sett met í árlegum hallarekstri á ríkisstjóði og reyndar væri hægt að taka lengra tímabil. Það sem hann nefndi varðandi uppgjör ársins 1989 er auðvitað villandi. Bæði hann og aðrir vita að þar var um að ræða einfalda bókhaldsaðgerð þegar verið var að ganga frá ríkisreikningi fyrir árið 1989 og færa í einu lagi uppsafnaðar áfallnar skuldbindingar ríkissjóðs á mörgum áratugum og taka þær í einni tölu inn á eitt árið. Það er auðvitað ekki með neinum sanngjörnum rökum hægt að halda því fram að það tilheyri almennum ríkisrekstri þess árs. Reyndin varð sú að ríkissjóður var rekin með um fimm eða sex milljarða kr. halla það ár, ef ég man þessa tölu rétt. Þótt það sé að vísu ekki nógu gott, er það víðs fjarri þeim afrekum sem hæstv. fjmrh. státar af í þessum efnum. Mér finnst líka rétt að vara við villandi framsetningu ráðherrans á skattbyrði og skattleysismörkum. Hann heldur því fram að skattbyrðin lækki að meðaltali og þá líka skattleysismörkin. Þetta gefur mjög villandi mynd því hann segir ekki það sem mestu máli skiptir. Hvar hækkar skattbyrðin og hvar lækkar hún? Það er ekki aðalatriðið þegar við metum áhrifin á einstaka tekjuhópa og þjóðfélagshópa hvernig meðaltalið lítur út heldur hverjir það eru sem verða að borga meira en þeir gerðu í fyrra og það eru þeir sem síst mega við því og um það standa hin pólitísku átök í málinu.

[16:47] Virðulegi forseti. Fyrst þetta með þráhyggjuhátt hv. þm. um hallann. Það gildir nákvæmlega það sama fyrir árið 1993. Margir milljarðar eru settir inn á árinu 1993 sem tilheyra allt öðrum árum því það er verið að safna upp afskriftum frá mörgum árum. Ég hygg að hallinn 1991 sé talsvert hærri en hallinn 1993 á sama verðlagi þó ég muni það ekki hér og nú. Varðandi skattbyrðina og það tog sem fer fram um það hverfa frá verðuppfærslunni, sjálfvirkninni, ætla ég bara að minna hv. þingmenn Alþb. á að 1988 þegar lögin voru tiltölulega ný var hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson ráðherra. Það fyrsta sem hann gerði var að breyta lögunum þannig að í stað þess að færa upp sjálfvirkt tvisvar á ári eins og lögin höfðu gert ráð fyrir breytti hann lögunum þannig að uppfærslan var bara annað hvort skipti. Á þann hátt virkuðu þau lög auðvitað mjög vel fyrir ríkissjóð og með sömu rökum og þeir beita hér má halda því fram að hann hafi náð verulegum fjármunum inn í ríkissjóð bara með þessu. Við erum ekki að segja að við ætlum að fara þessa leið. Við erum að segja að við ætlum að breyta þessu einu sinni á ári, kannski stundum meira og stundum minna. En að halda því fram að það sé eitthvað nýtt að fara út með sjálfvirknina er rangt. Uppfinningamaðurinn og sá sem beitti þessu af mestum refskap var fyrrv. form. Alþb., fyrrv. fjmrh., hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. 
            

[16:49] Virðulegi forseti. Það er óumdeilt að hallinn á rekstri ríkissjóðs árið 1993 var verulega hærri en árið 1991. Þó svo væri ekki breytti það engu varðandi hæstv. fjmrh. því að hann stýrði ríkisfjármálunum átta mánuði af því ári og hafði öll tæki og aðstöðu til þess að gera þær breytingar sem hann taldi nauðsynlegt að ráðast í. Ég vil minna á að með þeirri breytingu að afnema svokallaða verðuppfærslu á bótum og öðrum slíkum greiðslum eða persónuafslætti er verið að tryggja ríkissjóði sjálfvirkt aukinn hlut skatttekna í hverri launahækkun frá því sem nú hefur verið af því að persónuafslátturinn hækkar ekkert á móti hækkun kaupsins. Verið er að afnema það sem verið hefur í fjárlögum að persónuafsláttur og sjómannaafsláttur og aðrar slíkar upphæðir hækka á hverju ári um mitt ár og taka breytingum sem nemur hækkun á lánskjaraavísitölu frá áramótum til miðs árs. Það er verið að taka þessa hækkun af launafólki með þessu ákvæði um að afnema svokallaða verðuppfærslu.

[16:50] Virðulegi forseti. Ég ætla enn á ný að endurtaka það sem þetta frv. gengur út á. Ég ætla að reyna að segja með eins einföldu orðalagi og mér dettur í hug á þessari stundu. Við erum að gera tvær meginbreytingar á þessu ári á skattalögunum. Önnur var vegna kjarasamninganna. Hin er vegna fjárlagafrv. Ef við tökum báðar þessar breytingar, steypum þær saman í eitt og spyrjum okkur að því hver áhrifin eru af þessum breytingum þá er niðurstaðan sú ef við berum saman það hvað kemur út úr þessu samtals og síðan hvað hefði gerst ef við hefðum fært upp skattleysismörkin með verðlagi eða með lánskjaravísitölu er heldur skárri útkoma nú að þessu samanlögðu en ella hefði orðið. Þetta er staðreynd sem ég veit að hv. þm., sem er góður stærðfræðingur, enda hafði hann góðan kennara í gamla daga, kemst að raun um þegar hann sest niður og reiknar þetta dæmi út.

[16:51] Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin sem hann veitti við spurningum mínum og ég tel að þau séu skýr. Í fyrsta lagi er athyglisvert að þetta mál varðandi skattalega meðferð lífeyrisgreiðslna og lífeyrisiðgjalda, sem bar mjög hátt í síðustu kjarasamningum, skuli vera til meðferðar á nýjan leik með þeim hætti sem lýst hefur verið og þetta mál allt, án samráðs við verkalýðshreyfinguna. Það er satt að segja alveg ótrúlegt. Það þýðir að ríkisstjórnin virðist ekki ætla að efna til neinna alvörusamskipta við verkalýðshreyfinguna einmitt þessa dagana þegar verið er að tala um mjög erfiða stöðu kjaramála og yfirvofandi uppsagnir kjarasamninga hjá mjög stórum og fjölmennum verkalýðsfélögum. Ég tel að svar fjmrh. staðfesti ótrúlega vel það kæruleysi í umgengni við samtök launafólks sem hefur stundum birst í tíð núv. hæstv. ríkisstjórnar. Varðandi ,,afnám sjálfvirkninnar``, sem hæstv. fjmrh. kallar svo, að verið sé að koma til móts við ákvæði nýju stjórnarskrárinnar vegna þess að þar sé kveðið á um það skattalög megi ekki vera íþyngjandi fyrir þegnana, þá snýr þetta mál alveg á haus vegna þess að til þess að koma í veg fyrir að skattalagaákvæði séu íþyngjandi fyrir þegnana án framsals þarf að setja inn ákvæði um sjálfvirka breytingu á þeim þáttum sem hér er um að ræða. Um sjálfvirka breytingu á barnabótaauka, á barnabótum, á persónuafslætti og öllum frádráttarþáttunum. Breytingarkvöðin á að vera í hina áttina. Það er það sem hæstv. nývinir ríkissjóðs þurfa að gera sér sérstaklega ljóst í málinu.

[16:54] Virðulegi forseti. Það er aðeins eitt atriði sem mig langar til að minnast á í því tækifæri sem hér gefst. Er ekki hreinlegra að afnema þessi ákvæði nú þegar verðbólgan mælist í þessum mánuði -0,3% ef ég man rétt, en hún er einhvers staðar á bilinu 1,5--2%, en að fara þá leið sem hv. þingmenn fóru þegar þeir sátu í ríkisstjórn á sínum tíma, að segjast ætla að halda þessu kerfi gangandi og hækka þetta upp með vísitölu og ætla að gera það bara í annað hvort skipti? Síðan héldu þeir því fram að þá hefðu þeir alltaf verið að hækka þetta á hverju ári. En hækkunin nam kannski ekki nema helmingnum af því sem þurfti á að halda. Hér er viðurkennt að við erum að taka þetta úr sambandi. Hér er sagt, við ætlum ekkert að hækka á næsta ári vegna þess að við höfum þegar komið með ívilnandi breytingar varðandi lífeyrisiðgjöldin sem eru skattalækkandi aðgerðir. Við segjum jafnframt að við ætlum í hvert skipti sem við erum að koma fram með fjárlagafrv. að líta á þessar tölur og hækka þær eftir atvikum, ekki endilega allar jafnt, en auðvitað verður það til umræðu í hvert skipti sem fjárlög verða til umræðu. Þessi aðferð er reyndar notuð víðast hvar í nágrannalöndunum og ég held að hún sé miklu þrifalegri og sé miklu samrýmanlegri allri lagasetningu nú þegar verðbólgan hefur að minnsta kosti um sinn yfirgefið íslenskt efnahagslíf.

[16:56] Hæstv. forseti. Auðvitað er talsverður munur á því hvort menn tala um verðbólgustig eins og það er núna og hæstv. ráðherra rakti eða verðbólgustig eins og það sem hann lét eftir sig þegar hann var í ríkisstjórn undir forustu Þorsteins Pálssonar sem hrökklaðist frá völdum í september 1988. Þá var um að ræða allt aðra stöðu og útilokað að taka á málum í nokkra þá veru sem hér er verið að tala um. Ég skil betur að menn ræði um þessa hluti í því samhengi sem hann gerir núna en hefði verið gert þá. Það er allt annað mál. Ég viðurkenni það. Hitt er hins vegar ljóst að með því að afnema algerlega þessar sjálfvirku tengingar varðandi þessa ívilnandi þætti skattalaganna er verið að segja: Skattarnir hækka sjálfkrafa nema ef eitthvað nýtt komi til. Það er röng nálgun að mínu mati, hæstv. forseti, og um það erum við fjmrh. bersýnilega ósammála.

[16:57] Virðulegi forseti. Við erum bersýnilega ósammála, ég held að það fari ekkert á milli mála enda engin ástæða til annars. En ég minni hv. þm. á það að þetta virkar með tvennum hætti. Annars vegar er verið að koma í veg fyrir sjálfvirka hækkun á afsláttum, bótafjárhæðum og þess háttar. En það er líka verið að koma í veg fyrir sjálfvirka hækkun á sjálfum skattinum þegar um það er að ræða, eins og í bifreiðagjöldum og öðrum slíkum sköttum. Þetta vildi ég að kæmi fram hér.