Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. er á þskj. 738, eins og það er komið frá hv. Ed., og var lagt þar fram á s.l. hausti. Eins og skýrt var frá í framsögu fyrir frv. í þeirri hv. d., var allmikill aðdragandi að gerð þessa frv. og hafði verið búið að vinna að frv. um skráningu fasteigna af fyrrv. fjmrh., þegar síðustu stjórnarskipti urðu. Það var skoðun þess hæstv. ráðh., að á frv. væru ýmsir annmarkar, svo að ekki væri rétt að leggja bað þá fram, eins og það var úr garði gert, og var því haustið 1971 samið frv. upp úr því upphaflega frv., sem hugsanlega yrði lagt fram. En þrátt fyrir þá vinnu, sem í það var lagt, var það skoðun núv. fjmrh. og þeirra, sem að málinu unnu síðar, að á því frv. væru einnig þeir annmarkar, - m.a. að það yrði dýrt í framkvæmd, - að horfið var frá því ráði að leggja frv. þá fram. Sumarið 1972 og fram á vetur 1973 var svo unnið að endurskoðun frv., og meðal þeirra, sem þá unnu að endurskoðun þess, var ráðuneytisstjórinn í fjmrn. og yfirfasteignamatsnefnd ríkisins, sem vann mikið verk, og var haft samráð við fleiri aðila um verð þessa frv., enda grípur það til landsins alls. Niðurstaðan af því verki var það frv., sem lagt var fyrir hv. Ed. á s.l. hausti og hefur verið þar til meðferðar á þessu hv. þingi, en sú d. gerði á því nokkrar breyt., þó að þær muni ekki vera veigamiklar. Frv. það, sem hér liggur fyrir um skráningu og mat fasteigna, er, eins og greinir í aths. með frv., ný lagasetning á þessu sviði. Var orðin brýn og aðkallandi þörf á slíkri lagasetningu, enda hefur alllengi verið ljóst, að lagagrundvöllur aðalfasteignamatsins frá 1970 gæti ekki dugað til frambúðar um þróun þessara mála. Það hefur geysimikla þjóðhagslega þýðingu, að skráning og mat fasteigna sé jafnan í góðu horfi, bæði fyrir sveitarfélögin í landinu og ýmsa aðra aðila. Með frv. þessu er leitast við að móta ákveðna frambúðarstefnu, sem á ýmsan hátt víkur frá ríkjandi skipan þessara mála, auk þess sem frv. er nú mun ítarlegra um flest en núv. lög, sem eru nr. 28 frá 1963, um fasteignamat og fasteignaskráningu. Helstu nýmæli í frv. þessu eru þau, sem hér skal greina: 1. Í núgildandi l. er megináhersla lögð á mat fasteigna, en skráning kemur í öðru sæti og mun minni áhersla lögð á hana. Í þessu frv. er þessu snúið við, því að þar er a.m.k. ekki minna lagt upp úr skráningarþættinum en matinu sjálfu, enda hefur haldgóð skráning fasteigna mikla og sívaxandi þýðingu bæði fyrir opinbera aðila og einkaaðila. Í 3. gr. frv. er nánar greint, hverjum upplýsingum skuli safnað um sérstaka fasteign. Um það, hvort einhverjir agnúar eru á þeirri upptalningu, verður reynslan að skera úr. 2. Mikilvægt atriði í frv. er það, að ekki er lengur gert ráð fyrir allsherjarmati fasteigna á landinu öllu með ákveðnu árabili og millimatskerfi þess í milli, svo sem nú er. Mat og skráning fasteigna verður samkv. þessu frv. sífellt verkefni, sem unnið er að allan ársins hring. Með þessu er stefnt að því, að upplýsingar um fasteignir verði á hverjum tíma eins nærri sanni og tæknilega er kostur á. 3. Gert er ráð fyrir, að ný stofnun, Fasteignaskrá, sinni þessum verkefnum og leysi núv. Fasteignamat ríkisins af hólmi. Um nánara skipulag þeirrar stofnunar vísast til frv. og grg. þar um. 4. í 9. gr. frv. segir fyrir um, hverjir skuli annast upplýsingasöfnun um fasteignir, en þau störf eru falin byggingafulltrúum. Á sama hátt er í 18. gr. frv. gert ráð fyrir, að sérstakir matsmenn, sem ráðh. ræður til þess starfa, meti fasteignir, en um þetta skal að öðru leyti vísað til aths. með frv. 5. Þá er gert ráð fyrir sérstakri ráðgjafanefnd sem starfi í tengslum við Fasteignaskrána. henni skulu eiga sæti fulltrúar ýmissa þeirra aðila, sem nýta eða geta nýtt Fasteignaskrána í rekstri sínum. Með þessum hætti öðlast þessir aðilar formlegan vettvang, þar sem þeir geta haft áhrif á þróun Fasteignaskrár sem stofnunar og starfsháttu hennar. Það er skoðun rn., að nauðsyn beri til að stuðla að því, að fasteignamatsskráningin og sú stofnun, sem þar er sett á fót, geti orðið matsaðili fyrir hinar ýmsu stofnanir í þjóðfélaginu, svo sem banka og aðrar veðlánastofnanir, sem til þessa hafa haft sérstaka matsmenn á sínum snærum. Í 25. gr. er fólgið mikilsvert nýmæli þess efnis, að yfirfasteignamatsnefnd ákveði ár hvert reiknistuðla fyrir skráð matsverð fasteigna með hliðsjón af verðbreytingum. Er þannig gert ráð fyrir, að framreikningur þessi eigi sér stað í nóv. ár hvert og taki gildi 1. des., þannig að nýtt fasteignamat um verð fasteigna, sem sé sem næst raunverði, gildi um hver áramót. Þá er gert ráð fyrir breyttri skipan fasteignamatsnefndar, en samkv. frv. má skipan hennar á ýmsan hátt jafna til dómkvaðningu. Ýmis fleiri nýmæli eru í frv., en þessi eru hin mikilvægustu. Í því sambandi vil ég einnig geta um það, sem kom fram í hv. Ed. m.a., um aðsetur matsmanna, en það eru ákveðnir staðir á landinu, sem ætlast er til, að fasteignamatið hafi aðsetur á. Þessir staðir eru: Reykjavík, Akureyri, Egilsstaðir, Selfoss, Ísafjörður, Borgarnes, Sauðárkrókur og Keflavík. Þessir staðir eru valdir með tilliti til þess, að sem hægast sé að komast yfir þau svæði, sem undir þá heyra, og það falli sem mest til af ferðum í öðrum erindagjörðum inn á þessi svæði eins og staðarval ber með sér. Það var sjónarmið þeirra, sem völdu þessa staði og undirbjuggu þetta mál, að það væri sem hægast til samgangna fyrir þau heildarsvæði, sem undir staðinn heyra. Enn fremur vil ég geta þess, vegna þess sem kom fram í hv. Ed., að það er gert ráð fyrir því, að fasteignamatsnefnd sé ekki, í upphafi a.m.k., skipuð með þeim hætti, að þar séu ríkisstarfsmenn, heldur séu þeir með uppsagnarrétti, og það stafar af því, að gert er ráð fyrir, að þar þurfi ekki að verða um full störf að ræða, sérstaklega í byrjun, og a.m.k. meðan ekki sé um full störf að ræða, eigi ekki að skipa þessa menn eins og um ríkisstarfsmenn væri að ræða í venjulegum skilningi, heldur að ráða þá til verksins og báðir aðilar geti sagt upp starfinu með eðlilegum hætti. Þá kom það einnig fram í hv. Ed. um mat á bújörðum, að þar er gerður greinarmunur á því, hvort jörð er hugsuð til búskapar eða til annarra nytja, eins og sumarbústaðalanda eða sérstaklega veiðiréttinda, sem breyta verðmæti hennar mjög frá því almenna sjónarmiði að meta búskaparréttindin með tilliti til þess, að um búskap á landinu sé að ræða, og höfð hliðsjón af því, en ekki af öðrum ástæðum, sem gera þetta mat óeðlilegt. Ég sé ekki ástæðu til við þessa umr. að fara frekar út í þetta frv., enda fylgir því ítarleg grg., og málið hefur hlotið langa og stranga meðferð í hv. Ed. Ég vona, að hv. Nd. geti byggt á þeim störfum, sem þar hafa verið unnin, því að nauðsyn her til að fá þetta mál afgreitt á þessu hv. Alþingi. Ég legg svo til. herra forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það er orðið alllangt síðan ég kvaddi mér hljóðs um þetta mál. Eins og sjá má, er það iðnn. Nd., sem flytur frv. eftir beiðni hæstv. iðnrh., en þegar málið var hér fyrst til umr., var það lítið, sem frsm. n. hafði að segja, en hæstv. iðnrh. gerði málinu því betri skil með langri framsöguræðu. Út af fyrir sig er engin ástæða til þess að vera með aðfinnslur út af því, þótt brugðið sé þannig út frá venjunni og ráðh. tali fyrir máli, sem hann flytur ekki. En það er tekið fram af n. hálfu, að hún áskilji sér rétt til þess að flytja brtt. og gera aths. við þetta mál, eftir því sem ástæða þykir til að athuguðu máli. N. hefur ekki rætt þetta frv., ekki tekið það til athugunar, en að sjálfsögðu munu nm. hafa lesið frv. yfir og gert sér nokkra grein fyrir innihaldi þess. Enginn vafi er á því, að ýmislegt er í frv., sem er athyglisvert og gæti verið til framdráttar og bóta fyrir iðnaðinn í landinu. Það er einnig enginn vafi á því, að ýmislegt í frv. mætti betur fara. Það má segja, að ekki sé ástæða til að ræða frv. á þessu þingi, vegna þess að þegar n. var beðin um að flytja málið, fylgdi það með, að það væri ekki ætlunin, að frv. næði fram að ganga á þessu þingi, frv. væri flutt til þess, að þm. gætu gert sér grein fyrir því, hvað hér væri um að ræða. Út af fyrir sig ber mál oft þannig að, ekki síst þegar um stórmál er að ræða. En þetta mál er í sjálfu sér ekki nýtt, það hefur verið nokkuð lengi á ferðinni, og það hefur verið hjá hæstv. ráðh. nokkuð lengi til athugunar. Það má segja, þó að þetta frv. yrði að lögum, að þá dugar það eitt út af fyrir sig ekki til þess að styrkja iðnaðinn, til þess að vinna gegn því neikvæða, sem nú herjar á í iðnaðinum. Því miður er ekkert „patent“ fundið til þess. En ég ætla ekki að fara að ræða um ástand og horfur í iðnaði í sambandi við þetta mál. Ég kvaddi mér ekki hljóðs til þess, heldur einfaldlega vegna þess, að málið ber að eins og ég hef lýst, n. hefur ekki tekið það til meðferðar og nm. ætlast áreiðanlega ekki til, að málið verði tekið aftur á dagskrá í þessari hv. d., nema n. hafi tekið það til athugunar og gert sér grein fyrir málinu. Það liggur í hlutarins eðli, að stórmál eins og þetta getur ekki gengið fram nema eftir gagngerða athugun í þeirri n., sem um málið fjallar. Ég ætla þess vegna ekki nú að tala meira um þetta mál, en vil endurtaka það, sem ég áðan sagði, að það eru ýmsir ljósir punktar í þessu frv. og aðrir neikvæðir. Þetta þarf að vega og meta, og e.t.v. er unnt að gera þetta frv. að góðu máli með því að gera hæfilegar breyt. á frv.



Herra forseti. Þegar hæstv. ráðh. kynnti þetta mál fyrir hv. d., flutti hann ítarlega og fróðlega ræðu um stöðu iðnaðarins og þróun hans sem atvinnuvegar hér á landi eða a.m.k. undanfarinn áratug. Hann minnti á iðaþróunaráform sín og iðnbyltinguna, sem svo hefur verið kölluð af honum og hans talsmönnum, og síðan lýsti hæstv. ráðh. yfir, að þetta frv. væri forsenda allra frekari aðgerða á þessum vettvangi. Hann komst þannig að orði, að hér væri um að ræða meginstoð allra þeirra miklu breyt., sem gera þyrfti í iðnaðinum, ef ekki ætti að sigla honum í strand í allra næstu framtíð. Nú mætti ætla, þegar um svo stórt mál er að ræða, að hæstv. ríkisstj. stæði einhuga að baki þessu máli og legði metnað sinn í, að málið fengi skjóta og örugga afgreiðslu, hvað þá að ríkisstj. bæri þetta mál upp sem sitt stefnumál. En svo kynlega bregður við, að það er ekki hæstv. ríkisstj., sem stendur að flutningi þessa máls, heldur hv. þingnefnd. Ráðh. gaf þá skýringu, að sá kostur hafi verið valinn til að tryggja frekar framgang þessa máls með því að láta hv. þm. flytja það. Nú er það í sjálfu sér athyglisverð yfirlýsing af hálfu ráðh., að það sé betra að láta ríkisstj. ekki flytja mál, ef þau eiga að ná fram að ganga. Hitt held ég að sé þó sönnu nær, að hæstv. ráðh. átti ekki annarra kosta völ. einfaldlega vegna þess, að um þetta mál var alls ekki samkomulag innan ríkisstj. Og það hefði verið hreinskilnara að viðurkenna þessa staðreynd í stað þess að koma með þá barnalegu skýringu, að það tryggi frekar framgang málsins að láta þn. flytja það frekar en hæstv. ríkisstj. Í þessu sambandi vil ég til gamans minnast á það, að í umr. hér í síðustu viku, þegar til tals kom járnblendiverksmiðja og frv.- flutningur um um það efni, þá sagði þessi sami hæstv. ráðh., að hann treysti sér ekki til þess að flytja frv. um verksmiðjuna vegna stjórnarandstöðunnar, og virðist fokið í flest skjól fyrir hæstv. ráðh., þegar hann ýmist treystir sér ekki til að sýna sín eigin frv. í nafni ríkisstj. vegna stjórnarandstöðu eða þá hann lætur þn.flytja þau og læðir þeim þannig inn á þingið. Auðvitað er þetta sönnun þess, að það er löngu tímabært fyrir þessa ríkisstj. að leggja upp laupana, þegar ráðh. hennar koma ekki málum sínum inn í þingið með öðrum hætti en þessum. En það kom fleira athyglisvert fram í ræðu hæstv. ráðh., sem hann flutti hér í fyrstu lotu þessarar umr. um þetta mál, og ég tel ástæðu til að vekja sérstaka athygli á einum kafla þessarar ræðu, sem sjálfsagt fór fram hjá of mörgum hv. þm., en það er kaflinn þar sem hann fjallaði um atvinnulýðræði, rekstur fyrirtækja og eignaraðild þeirra, en í því sambandi sagði hæstv. ráðh.: „Atvinnulýðræði er mikið til umr. um þessar mundir. Menn eru þó ekki á eitt sáttir um gildi þess, einkum að því er varðar aðild starfsmanna að stjórnun einkafyrirtækja. Þykir ýmsum, að slíkt sé yfirklór eitt, til þess fallið að dylja andstæðuna milli eigenda fyrirtækisins og launþega þess.“ Og síðan sagði hæstv. ráðh.: „Fullkomið atvinnulýðræði verður ekki að veruleika, fyrr en einkaeign framleiðslutækja er úr sögunni. Hér er um að ræða grundvallaratriði í efnahagskerfi okkar og flestra annarra ríkja, og þarna er að finna eina meginástæðuna fyrir þeirri verðbólguþróun, sem barist er við, bæði hér á landi og annars staðar.“ M.ö.o.: þessi hæstv. ráðh. er búinn að segja hv. d., í hverju verðbólguvandinn sé fólginn, einfaldlega þeirri ástæðu, að framleiðslutækin eru að einhverju leyti í einkaeign, og hann telur það vera frumforsendu til lausnar þessum vanda að afnema einkaeigu manna og ryðja með því þessum bölvaldi úr vegi. Hér er hæstv. ráðh, ekki að skafa af meiningu sinni. Hann undirstrikar, að hér sé um að ræða grundvallaratriði í efnahagskerfi okkar, og hann fullyrðir, að einkaeign framleiðslutækja sé bölvaldurinn í íslensku efnahagslífi og skuli afnema þessa einkaeign. Nú er þetta að sjálfsögðu ekki nein ný tíðindi. Þetta eru skoðanir hins sanntrúaða sósíalista. En venjulegum mönnum hefur stundum sést yfir þessa staðreynd, þegar hinir æfðu stjórnmálamenn bregða sauðargærunni yfir nafn og númer, og þannig hefur það farið fram hjá allt of mörgum, hvernig þessi hæstv. ráðh. og hans flokkur hafa notfært sér valdaaðstöðu sína í þjóðfélaginu í dag til þess að þrengja skipulega að öllum frjálsum atvinnurekstri í landinu. Það er ákaflega lærdómsríkt, að á sama tíma og ráðh. leggur fram frv. um uppstokkun á skipulagi nokkurra opinberra stofnana, þjónustustofnana fyrir iðnaðinn, sem hann telur vera algjöra forsendu frekari átaka í iðnaðarmálum, þá skuli hann nota tækifærið og árétta stefnu sína og hug gagnvart frjálsum atvinnurekstri. Ég tel það ekki vera tilviljun, að ráðh. notar þetta tækifæri til þess að koma þessari skoðun sinni á framfæri. Og ég held, að það sé auðvelt að sjá samhengið þarna á milli. Ég held, að það sé líka ástæða til þess að gera sér grein fyrir þessari meginstefnu hæstv. ráðh. og hans flokks, nú þegar menn tala um lausn á efnahagsvanda. Ég er þeirrar skoðunar, að Alþb. og ráðh. þess hafi viljandi leitt yfir þjóðina ákveðin vandamál og kynnt undir, að til þessara vandamála yrði stofnað. Þeir hafa átt sinn þátt í því, að fjárl. hafa verið margfölduð, opinberar framkvæmdir auknar fram úr öllu hófi, vinnumarkaðurinn sprengdur og kröfupólitík mögnuð. Og í framhaldi af þessu, þegar allt er komið í vandræði, þá er hringiðunni beint að atvinnurekstrinum, einkarekstrinum, og sagt: Þarna er sökudólgurinn, þennan sökudólg verður að hálshöggva. Ég tel, að það sé nauðsynlegt, að þetta sjónarmið ráðh. sé nokkuð kynnt fyrir þjóðinni, og ég held, að það sé full ástæða til þess að aðstoða ráðh. í því að kynna þessa skoðun hans, - menn eiga ekki að gleyma þessum boðskap. Og ég held, að þessa kveðju eigi þeir aðilar að taka til sín, sem hafa tekið mark á fagurgala hæstv. iðnrh. á vettvangi iðnaðarins undanfarna mánuði. Ýmsir iðnrekendur og þeir, sem að iðnrekstri standa, hafa léð samþykki sitt, a.m.k. óbeint, við það frv., sem hér er á dagskrá, vegna þess að þeim er talin trú um, að tækniþjónusta þessarar stofnunar muni vaxa, fjármagn til rannsókna og iðntækniþjónustu muni aukast og rannsóknastofnanir muni vera samkeppnisfærari í mannaráðningu. Allt er þetta þó mikill misskilningur, eins og best sést á því, þegar þetta frv. er skoðað. Það er rétt, að þær forsendur, sem að ofan eru taldar, eru algjörlega nauðsynlegar og óhjákvæmilegar til raunhæfrar eflingar á iðntækniþjónustu, - forsendurnar fjármagn og mannafli. En hvorugt þessara atriða er til staðar, þegar frv. er skoðað ofan í kjölinn. Og þá stendur eftir, því miður, uppstokkun á úreltu kerfi, flókin skipulagsbreyting, sem ekki hefur annan sjáanlegan tilgang en að koma á nýrri yfirbyggingu, annars konar stjórn og sennilega nýjum mönnum. Tildrög þessa máls eru þau, að 8. maí 1972 skrifaði hæstv. ráðh. bréf og skipaði þar n. og skrifaði erindisbréf til n. um verkefni hennar. Stóð m.a. í þessu ráðherrabréfi: „Hér með eruð þér skipaðir til þess að vinna að því að samhæfa þá starfsemi þeirra stofnana ríkisins, er vinna að sérfræðilegum rannsóknum og tækniaðstoð við iðnaðinn, í eina allsherjar tæknistofnun.“ Þetta skyldi vera verkefni n., sá þröngi stakkur, sem hennar störfum var sniðinn. Í áliti, sem n. gaf út í des. 1972 og ég hef hér með mér, kemur fram, að n. sú, sem vann eftir þessu erindisbréfi ráðh., gerir till. um, að gerð sé rammalöggjöf um þessar stofnanir og um þessi verkefni. Í þessu áliti n. leggur hún mikla áherslu á réttan aðdraganda, réttan undirbúning málsins, áður en til stofnunar þessarar allsherjar tæknistofnunar kemur, og segir, með leyfi forseta, í þessu nál.: „ N. leggur til, að fyrsta skrefið til samhæfingar verði stigið sem fyrst með því að koma á fót samstarfsnefnd með fulltrúum frá Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins, Rannsóknastofnun iðnaðarins, og Iðnþróunarstofnun Íslands, auk Útflutningsmiðstöðvar og iðnrn. N. þessi hittist t.d. tvisvar í mánuði og fylgist með samstarfi stofnana og komi í veg fyrir tvíverknað. Engin formsatriði virðast því til fyrirstöðu að stofna slíka n. nú þegar.“ Áfram segir síðan í nál.: „Til þess að framkvæma skipulagstillögu n. til fullnustu þarf a.m.k. að breyta l. um rannsóknir í þágu atvinnuveganna, að því er varðar Rannsóknastofnun iðnaðarins og Rannsóknastofnun byggingariðnaðarins. Það þarf jafnframt að breyta l. um Iðnþróunarstofnun og l. um verkstjórafræðslu. N. er ljóst, að slíkar breyt. mundu taka nokkurn tíma, en þó er að sjálfsögðu rétt að hefjast handa sem fyrst. N. vekur hins vegar athygli á, að vel má framkvæma ýmsar till. hennar um nýja og breytta starfsemi, án þess að endanlegur skipulagsrammi sé kominn á.“ Framkvæmd till. n. um nýja starfsemi krefst stóraukins fjármagns til þessara hluta, svo sem við er að búast. N. leggur sérstaka áherslu á, að fjármögnun verði að haldast í hendur við endurnýjun starfseminnar, því að annars dregur úr þeirri starfsemi, sem fyrir er. N. varar t.d. ákveðið við því, að aukin tækniþjónusta við iðnfyrirtæki verði til þess að hefta eðlilegan vöxt rannsóknastarfsemi, sem miðast við langtímahagsmuni íslensks iðnaðar. Þetta eru tilvitnanir úr nál. frá því í des. 1972. Þessu nál. var vísað til umsagnar ýmissa aðila, og vil ég leyfa mér að kynna hér álit Rannsóknaráðs ríkisins eða framkvæmdanefndar þess ráðs, en það álit er dags. í mars 1973. Þar segir, með leyfi forseta: „Ljóst virðist, að með umræddu nál. hefur að ýmsu leyti verið unnið ágætt starf. M.a. eru dregin fram ýmis mikilvæg atriði, sem bæta verður, og á þeim vakin athygli. Með tilliti til rannsóknastarfseminnar má sérstaklega nefna: 1) Aukið samstarf rannsóknastofnana og annarra þjónustustofnana iðnaðarins. 2) Stóraukin rannsóknastarfsemi með verulegri aukningu þess fjármagns, sem til rannsókna rennur. 3) Bætt aðstaða rannsóknastofnana til samkeppni við atvinnuvegina um ráðningu á starfsliði með auknu frelsi í launamálum. 4) Bætt þjónusta við atvinnuvegina með aukinni ráðgjafarstarfsemi. Síðan segir í þessu nál. Rannsóknaráðs ríkisins: „M.a. teljum við hina miklu yfirbyggingu, sem ráðgerð er, að ýmsu leyti varhugaverða, ekki síst þar sem skrefið til sameiningar verður ekki stigið til fulls. Algjör sameining umræddra stofnana er að okkar mati ekki æskileg, enda er gert ráð fyrir nokkru sjálfstæði einstakra eininga. Með þessu móti virðist hins vegar ástæða til þess að óttast, að ákvarðana- og stjórnunarleiðir verði óljósar. Einnig virðist okkur vafasamt að rýra um of áhrif atvinnuvega eða atvinnugreina á stjórn viðkomandi stofnunar. Ætlunin virðist vera að ráða nokkra bót á þessu með aukinni ráðgjafarstarfsemi. Með auknu fjármagni frá iðnaðinum sjálfum virðist hins vegar eðlilegt, að iðnaðurinn fái aukinn rétt til ákvarðana um ráðstöfun þess fjármagns.“ Enn síðar í þessu áliti Rannsóknaráðs segir: „Áður en horfið verður að því að gjörbreyta núverandi kerfi, teljum við því eðlilegt og rétt að kanna, hvort ekki megi ná svipuðum árangri á einfaldari máta. Ef svo reynist ekki vera, er aftur á móti nauðsynlegt, að tryggt sé, að sá árangur, sem að er stefnt, náist með þeim róttæku breyt., sem nál. gerir ráð fyrir. Vafasamt virðist að ákveða, eins og gert er í skipunarbréfi nefndarinnar, að lausnin skuli vera að sameina starfsemi stofnana í eina allsherjar tæknistofnun. Réttara er að skoða fleiri leiðir að settu marki.“ Þetta læt ég nægja um álit framkvæmdanefndar Rannsóknaráðs ríkisins. Í þessu áliti kemur fram hugur flestra þeirra, sem um þetta mál hafa fjallað og hafa sýnt á því áhuga, þ.e.a.s. sá hugur, að forsenda allra breyt. á þessum vettvangi sé aukið fjármagn og meira svign5m í mannaráðningum. Ef þessar forsendur eru ekki fyrir hendi, þá sé annað nánast kák eitt. Ég held, að ég geti leyft mér að fullyrða, að með tilliti til nál. þeirrar n., sem undirbjó þetta mál, og álits m.a. Rannsóknaráðs ríkisins o.fl. aðila, þá komi fram, að þann undirbúning, sem mælt er með, og þær forsendur, sem taldar eru þurfa að vera fyrir hendi, skorti nánast gjörsamlega. Til marks um þetta má vekja athygli á því, að í nál., sem ég hef vitnað hér til, er gert ráð fyrir því, að fjármagnsstraumur til ranasóknastarfseminnar, þessarar tækniþjónustu, aukist mjög verulega. Þar segir m.a.: Ef miðað er við að ná þessu marki með jöfnum hlutfallshækkunum milli ára, þ.e.a.s. því marki, að u.þ.b. 2% af framleiðsluverðmæti iðnaðarins gangi til tækni- og rekstrarfræðiþjónustu, - til þess að ná því marki þyrfti hækkunin til þessarar starfsemi að aukast verulega, ef gengið er út frá tölum fjárlagafrv. fyrir árið 1973. Síðar segir í þessu áliti n., að hún telji þetta atriði vera algjöra forsendu, frumskilyrði þess, að árangur fáist af breytingum á ranasóknastarfsemi í þágu iðnaðarins. Í frv. hefur þó verið dregið mjög úr fjármagninu, sem á að renna til starfseminnar, frá því, sem n. gerði ráð fyrir, og reyndar frá því, sem var í upphaflegu frv.- uppkasti, sem dreift var til ýmissa aðila á sínum tíma. Þar var talað um 0.3–0.8%, en í frv. núna 0.2% lágmark og er það samsvarandi við það, sem nú er ráðstafað til þessarar starfsemi, og því ekki mikil von til þess, að úr verði bætt, hvað þetta snertir. Það er hafið yfir allan vafa, að það þarf að gera mjög róttækar breyt. á skipulagi rannsóknastarfseminnar á Íslandi. Það bíða stór og aðkallandi verkefni, enda þótt þessi ríkisstj. hafi hvorki haft dug né kjark til þess að takast á við þau. Sú breyt., sem fólgin er í þessu frv., er hvorki fugl né fiskur og er auðvitað í engum tengslum við samræmda hreyt. á heildarskipulagi rannsóknamála. Það er athyglisvert, að eftir að þetta frv. hafði verið lagt fram hér í d., hljóp framkvstj. Rannsóknaráðs ríkisins, hv. þm. Steingrímur Hermannsson upp til handa og fóta, og lagði hér í flýti fram þáltill. í Sþ., þar sem skorað er á ríkisstj. að taka nú til athugunar heildarskipulag rannsóknamála. Og hann leggur þessa till. fram vegna þess, eins og hann segir í grg., að þetta frv. er hér komið fram. Sést best á þessu, hversu skipulagshyggjan er nú allsráðandi hjá þeim hv. stjórnarsinnum, hversu vinstri höndin veit lítið, hvað sú hægri er að gera. Ég get fallist á það, eftir því sem ég hef þekkingu til og hef kynnt mér, að það þurfi að samræma störf og þjónustu þeirra stofnana, sem vinna í þágu iðnaðarins á þessum vettvangi. En það er engan veginn sannað að setja þurfi á stofn nýja stofnun, Iðntæknistofnun, og sýnist alveg út í hött að ráðast í slíka skipulagsbreytingu, ef ekki er fullnægt þeim forsendum, sem menn virðast vera sammála um, að þurfi að vera fyrir hendi, ef einhver raunhæfur árangur á að nást. Ég tel, um leið og það er eðlilegt ~og sjálfsagt, að þetta frv. sé skoðað, að þá séu þessi sjónarmið höfð í huga.



Herra forseti. Frv. það, sem hér er nú til 2. umr. í þessari hv. d., hafa þm. haft til skoðunar á tveim undanförnum þingum. Um efni frv. segir svo í grg., með leyfi hæstv. forseta: „Í lagafrv. þessu er greint á milli umráða- og hagnýtingarréttar á jarðhita eftir því, hvort hann er að finna á háhitasvæðum eða lághitasvæðum. Allur jarðhiti á lághitasvæðum, svo og hverir og annar náttúrlegur jarðhiti á yfirborði háhitasvæða, er háður einstaklingseignarrétti landeigenda, en annar jarðhiti á háhitasvæðum er í almannaeign og í umráðum ríkisins. Þó skulu þeir, sem borað hafa eftir jarðhita á háhitasvæðum og byrjað vinnslu hans við gildistöku l., hafa þann rétt óskertan áfram. Óheimilt er, að aðrir aðilar en ríkið og þeir, sem leyfi ríkisvaldsins fá, bori eftir jarðhita á háhitasvæðum. Ráðh. hefur heimild til að leyfa vinnslu jarðhita á háhitasvæðum til minni háttar nota, en að öðru leyti skal skipa hagnýtingu háhita framvegis með löggjöf hverju sinni og er með því tryggt, að nýting þessara orkulinda verði sem hagkvæmust fyrir þjóðina.“ Í 1. gr. frv. kemur svo fram nánari skilgreining milli lághita og háhitasvæða, og segir þar m.a. svo : „Með jarðhitasvæði er í l. þessum átt við uppstreymissvæði frá rennsliskerfi heits grunnvatns. Jarðhitasvæði skiptast í háhitasvæði og lághitasvæði. Jarðhitasvæði telst háhitasvæði í l. þessum, ef innan þess finnst 200° C hiti ofan 1000 m dýpis. Önnur jarðhitasvæði nefnast lághitasvæði.“ Einnig segir: „Ríkið á allan rétt til umráða og hagnýtingar jarðhita á háhitasvæðum og uppleystra efna og gastegunda, sem háhitavatni og gufu fylgja, þó með takmörkunum, sem í l. þessum greinir.“ Umr. um efni þessa frv. hafa nokkuð snúist um, hvort með því væri gengið lengra í takmörkun á einstaklingseignarrétti en stjórnarskráin heimili. Iðnn. þessarar hv. d. hefur fjallað allítarlega um frv. og m.a. sent það til umsagnar lagadeildar háskólans, og var þess sérstaklega óskað, að fram kæmi í áliti deildarinnar, hvort nokkurt ákvæði frv. bryti í bága við stjórnarskrána. Í svari lagadeildarinnar eru rakin efnisatriði frv., er hér að lúta, og í lok umsagnar deildarinnar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Niðurstaða lagadeildar er því sú, að ofangreint frv. feli ekki í sér stjórnarskrárbrot, ef það verður að lögum. Hins vegar verður að gera ráð fyrir því, að það geti í einstökum tilvikum haft í för með sér hótaskyldu fyrir ríkissjóð gagnvart eigendum jarðhitaréttinda.“ N. bárust einnig umsagnir frá Búnaðarfélagi Íslands og Sambandi Ísl. sveitarfélaga. Búnaðarfélagið mótmælir frv. sem skerðingu á réttindum landeigenda. Um það vil ég aðeins segja, að sagan geymir of mörg dæmi þess, að einkaeign á landi hefur komið í veg fyrir, að framfaramál til almenningsheilla næðu fram að ganga, og er leitt til þess að vita, ef forustumenn íslenskra bændasamtaka skipuðu sér í þann hóp. Samband sveitarfélaganna lýsir sig samþykkt brtt., sem hv. þm. Stefán Gunnlaugsson flytur við frv., en iðnn. flytur nú brtt., sem kemur til móts við sveitarfélögin frekar en áður var í frv. Iðnn. var ekki sammála um afgreiðslu frv. Meiri hl. n. leggur til, að það verði samþ. með minni háttar breyt., en minni hl. leggur til, að því verði vísað til ríkisstj. Eins og ég hef tekið fram, hefur þetta frv. legið fyrir tveim þingum, og hafa því allir, sem málið varðar, haft tækifæri til að láta í ljós álit sitt. - Orkumálin hafa mikið verið til umr. á þessu þingi og sá mikli vandi, sem þar blasir við þjóðinni. Ég tel, að allur dráttur á samþykkt þessa frv. mundi auka þann vanda og það sé því mikið hagsmunamál alls almennings í landinu, að frv. þetta verði nú samþykkt. Varðandi þær brtt., sem meiri hl. iðnn. flytur og ég veit ekki raunar betur en að öll n. sé út af fyrir sig samþykk, vil ég aðeins segja það, að hér er um að ræða minni háttar breyt. Tvær eru við 1. gr. frv., hin fyrri við 3. málsgr., að niðurlag hennar falli niður, þ.e.a.s.: „Með þau svæði“ o.s.frv., - að þetta falli niður og eins að niðurlag 5. málsgr. 1. gr. falli burt, sem er á þann veg: „Landeiganda er óheimilt að bora á landareign sinni á háhitasvæði eftir jarðhita.“ - Það er rétt að taka það fram, að 2. gr. frv. kveður mjög skýrt á um, hvernig skuli fara með leyfi til borunar, og borun án leyfis er óheimil og því óþarfi, að þetta sé í þessari gr. 2. brtt. er við 2. gr. frv. Það er sú gr., sem sérstaklega snertir sveitarfélögin og nokkur ágreiningur hefur verið um. Frá upphaflegri mynd frv. hefur verulega verið komið til móts við sjónarmið sveitarfélaganna í þessu efnum, en iðnn. leggur nú til, að þau fái 15 ára frest í stað 5 ára, eins og er tekið fram í 2. málsgr. 2. gr. Sú málsgr. er þannig: „Þau sveitarfélög, sem land eiga á háhitasvæði við gildistöku laga þessara, skulu hafa forgangsrétt til vinnsluleyfis á því landi og vera undanþegin leyfisgjaldi fyrir vinnslu á því landi, enda hafi þau sótt um vinnsluleyfi innan 5 ára frá gildistöku laganna.“ N. leggur til, að í staðinn fyrir 5 ára frest komi 15 ára frestur, og teljum við, að með því sé svo vel komið til móts við sveitarfélögin, að ekki ætti að þurfa að valda neinum ágreiningi. 3. brtt. við frv. á þskj. 710 varðar fyrirsögn frv. og er nánast leiðrétting. Það er ábending frá starfsmönnum þingsins, að fyrirsögn sé betri og þinglegri á þann veg, sem hér er lagt til, en er á frv. núna.



Herra forseti. Eins og hér var lýst áðan, gat iðnn. d. ekki orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Þetta mál var flutt á síðasta þingi og aftur núna, eins og hv. frsm. meiri hl. lýsti hér áðan. Eigi að siður er málið þannig vaxið, að það er ekki nægilega undirbúið, til þess að það geti fengið lögfestingu eða eigi að fá lögfestingu. Enn er margt í þessu frv., sem þyrfti að breyta, áður en það gæti orðið að lögum, og kemur það skýrast fram í umsögnum þeirra aðila, sem fengu málið til meðferðar. Það er tæplega rétt, sem hv. frsm. meiri hl. sagði hér áðan, að það væru mörg dæmi um það, að einkaeign á landi hafi komið í veg fyrir framkvæmdir til almenningsheilla. Þetta er fullyrðing, sem tæplega fæst staðist, vegna þess að Alþ. hefur alltaf möguleika lögum samkv. til þess að taka land eignar- eða leigunámi, ef almenningsheill krefst þess. Og það er það, sem nú er í lögum og tryggir í rauninni, að réttur almennings verði ekki fyrir borð borinn vegna eignaraðildar einstaklinga, félaga eða stofnana. Ég held, að það sé enginn vafi á því, að með frv. þessu er stefnt að því að flytja verðmæti, sem háð hafa verið einstaklingsrétti, rétti sveitarfélaga og stofnana, úr höndum þeirra til ríkisins í þeim tilgangi að geta nýtt réttindin í fjárhagslegum tilgangi án bóta til eiganda eða a.m.k. án þess að greiða jafnháar bætur og venjulegt eignarnám mundi gera ráð fyrir. Ef sá væri ekki tilgangurinn að ná þessum réttindum með því að greiða lægri bætur en gert er ráð fyrir með eignarnámi, þá væri í rauninni engin ástæða til flutnings þessa máls. Þannig segir í 2. málsgr. 1. gr. frv.: „Ríkið á allan rétt til umráða og hagnýtingar jarðhita á háhitasvæðum“ o.s.frv. 2. málsgr. 2. gr. frv. breytir hér engu um, þar eð heimild fellur niður eftir 5 ár - nú eftir 15 ár, ef brtt. verður samþykkt - frá gildistöku laganna, og er auk þess aðeins um forgangsrétt til handa viðkomandi sveitarfélagi að ræða. Það virðast vera meginrök fyrir frv., að það sé þjóðarheill fyrir bestu, að hin mikla orka, sem bundin er í háhitasvæðum, verði nýtt á skipulegan hátt, en ekki látin ónotuð, eins og verið hefur að mestu til þessa. Í núgildandi orkulögum eru skýr ákvæði um þetta efni, t.d. 2. gr., og er vandséð, að í frv. séu ákvæði, sem tryggi þetta atríði betur en þar er gert. Í þessu sambandi er bent á þá staðreynd, að ríkið mun nú þegar eiga nokkurn hluta háhitasvæða, en sú ríkiseign hefur ekki verið nýtt að ráði til þessa. Árið 1968 var talið, að fjórðungur allrar nýtanlegrar orku á lághitasvæðum væri nýttur. Einhver hluti háhitasvæða er einnig nýttur í dag, og áætlanir eru um meiri nýtingu þeirra. Grg. frv. er þess vegna ekki að öllu leyti rétt og að sumu leyti villandi. Það, að svæði þessi hafa ekki verið nýtt í enn ríkari mæli af eigendum þeirra, stafar einungis af því, að tæknihlið málsins hefur ekki verið leyst á þann hátt, að frekari virkjanir væru fjárhagslega réttlætanlegar, en þetta breytist með aukinni tækniþekkingu. Varðandi tækniþekkingu og tækjabúnað vísast til lagaákvæða þar um, en þau eiga að tryggja, að vöntun þar á verði ekki til þess að hindra framkvæmdir. Þá hefur verið bent á, að framkvæmdir af þessu tagi séu kostnaðarsamar, áhættusöm fjárfesting, þó að nauðsynlegt sé, að jarðhitasvæðin lúti stjórn eins aðila. En í sambandi við þetta nægir að vísa til gildandi lagaákvæða um þetta mál, sem oft hafa verið rakin. Á undanförnum árum hefur verið unnið nokkuð að áætlunum um nýtingu háhitasvæða. Í grg. frv. segir, að einn þröskuldur í vegi slíkrar áætlana hafi verið óvissa um umráðarétt jarðhitans, sem unninn er með borunum í jörðu, en tilgangur frv. sé að ákveða skýrar en verið hefur eignarrétt slíks jarðhita. Háhitasvæðið við Svartsengi er í einkaeign. Jarðhitadeild Orkustofnunar tók við rannsóknum, sem gerðar höfðu verið af hálfu Grindavíkurhrepps í samráði við landeigendur, og gaf út í janúar 1973 bók um varmaveitu frá Svartsengi. Á bls. 16 í skýrslu þessari segir orðrétt: „Eignarréttur jarðhitans mun vera í höndum einkaaðila, og hefur ekki verið gerð tilraun til að meta kostnað við öflun virkjunarréttinda, en hins vegar er gert ráð fyrir, að hann sé óverulegur hluti af stofnkostnaði og hafi engin úrslitaáhrif á hagkvæmni veitunnar. Áætlanir hafa farið fram óhindrað þrátt fyrir það, að fleiri aðilar en einn ættu hin mismunandi jarðhitasvæði.“ Þetta stendur í skýrslu Orkustofnunar og stangast nokkuð á við það, sem hv. frsm meiri hl. sagði hér áðan. Þá nægir að vísa til skýrslu Rannsóknaráðs ríkisins um sjóefnavinnslu á Reykjanesi, sem gefin er út í mars 1969, frumáætlana um varmaveitu frá Svartsengi, sem gefin er út í janúar 1973, frumáætlunar Orkustofnunar um jarðgufuaflsstöð í Námafjalli eða Kröflu og áætlunar um varmaveitu fyrir Hafnarfjörð, sem gefin var út í apríl 1970. En í sambandi við væntanlega virkjun við Kröflu eða Námafjall segir í grg. með frv., sem nýlega var lögfest: „Ríkissjóður er rétthafi jarðhitaréttinda og landsvæða þeirra, er hér skipta máli, samkv. samningum við landeigendur frá 18. mars 1971. Ekki hefur það hindrað aðgerðir við Kröflu eða Námafjall, að þetta frv. var ekki orðið að lögum. Af því, sem hér hefur verið sagt, má segja, að forsenda fyrir grg. frv. sé á hæpnum rökum reist. Í grg. frv. er vísað til frv., sem dr. Bjarni Benediktsson flutti á Alþ. 1945. Um það efni eru nú ákvæði í 14. gr. orkulaga, svo hljóðandi: „Þegar almenningshagsmunir krefjast þess, er ríkisstj. heimilt að taka jarðhita eignarnámi í vinnsluskyni eða til að afstýra því, að borun á jarðhitasvæði spilli verðmæti hagnýtingar, sem hafin er á jarðhita í námunda við svæðið.“ Þetta ákvæði í orkulögum ætti að tryggja hverju sinni, að ríkið getur tekið til nýtingar þann jarðhita, sem ástæða þykir til. Verði þetta frv. að lögum, mun sú löggjöf fela í sér stefnubreytingu löggjafans um eignarrétt. Það er hætt við, að sú stefnubreyting muni verða umdeild og draga dilk á eftir sér og leiða til margvíslegra málaferla. Eins og ég sagði áðan, var frv. sent til þriggja aðila til umsagnar. Búnaðarfélag Íslands telur, að leigunámsheimildir og eignarnámsheimildir í lögum tryggi nægilega hagsmuni og rétt almennings í þessu skyni. Búnaðarfélag Íslands og Búnaðarþing mótmæla þeim skilningi, sem stundum hefur komið fram, og þeirri túlkun, sem hefur komið fram á Alþ., að Búnaðarþing standi því í móti, að jarðhiti á svonefndum háhitasvæðum, eins og þau kunna að vera ákveðin, verði nýttur í almenningsþágu. Telur þingið, að engin átylla hafi verið til slíkrar túlkunar á ályktun Búnaðarþings frá árinu 1973. Þvert á móti telur þingið sig þess hvetjandi, að þessi jarðagæði verði nýtt sem best og mest, en ef ríkið eða aðrir opinherir aðilar nái ekki samningum við landeigendur um nýtingu þeirra, verði notuð heimild til eignarnáms að lögum og bætur greiddar eftir mati. Þá segir Búnaðarþing um brtt., sem komið hafi fram, að þær séu til bóta, - það er í sambandi við till., sem hv. þm. Stefán Gunnlaugsson flutti, en þó er aðeins um undantekningu að ræða. „Eftir stendur óhaggað,“ segir Búnaðarfélag Íslands, „það efni frv., sem viðsjárverðast er, að unnt sé með einföldum 1ögum að taka upp eignir manna og réttindi bótalaust eða bótalítið.“ Annars er ástæðulaust að vera að lesa upp úr áliti Búnaðarfélagsins eða Búnaðarþings, vegna þess að það er prentað hér með nál. minni hl., til þess að þm. geti gert sér grein fyrir því, hvað Búnaðarfélag Íslands hefur að segja um þetta mál. Samband ísl. sveitarfélaga hefur þetta að segja: „Stjórnin telur nauðsynlegt, að sú breyt. verði gerð á frv., að inn í það verði felld brtt. á þskj. 21. flm. Stefán Gunnlaugsson. Jafnframt bendir stjórnin á nauðsyn þess, að lögin tryggi þeim sveitarfélögum, sem ekki eiga lönd á háhitasvæðum, forgangsrétt til hagnýtingar jarðhita þar.“ Enginn vafi er á því, að Samband ísl. sveitarfélaga telur brtt., sem meiri hl. iðnn. hefur flutt um 15 ára ákvæðið, algjörlega ófullnægjandi. Þá var lagadeild Háskóla Íslands sent málið til umsagnar og þá sérstaklega með tilliti til þess, að ýmsir héldu því fram, að þetta frv. gæti brotið í bága við ákvæði stjórnarskrárinnar. Lagadeild Háskóla Íslands telur það ekki vera og telur líklegast, að bætur muni koma fyrir þau gæði, sem verða tekin af einstaklingum, félögum eða stofnunum skv. frv. þessu. Í niðurlagi grg. lagadeildarinnar er vitnað í grg. fyrir frv., þar sem segir: „Með lögum þessum eru eignarrétti einstaklinga sett tiltekin almenn takmörk, án þess að bætur komi fyrir, en heimild löggjafarvaldsins til að setja eignarréttinum almennar takmarkanir er fyrir löngu viðurkennd af dómstólum.“ - Þarna er byggt á því, segir lagadeildin, „að fyrrnefndar skerðingar á jarðhitaréttindum hafi ekki í för með sér skyldu til greiðslu eignarnámsbóta. Þrátt fyrir það er ástæða til að ætla, að frv. verði skýrt þannig, ef það verður að lögum, að eignarskerðingar þessar skuli koma til framkvæmda við gildistöku laganna, en hins vegar beri að greiða þeim aðilum bætur, sem sviptir hafa verið réttindum sínum til að hagnýta jarðhita með borunum, ef um verðmæt réttindi er að ræða.“ Þetta er nú ekki sterkt að orði kveðið hjá lagadeildinni, þar sem hún segir, að það megi ætla, að bætur komi fyrir. Það er alls ekki sagt afdráttarlaust. Ef þetta frv. verður að lögum, hefur það í för með sér stefnubreytingu frá því, sem verið hefur um eignarrétt, og er hætt við, að það geti haft ýmsar afleiðingar, það verði á fleiri sviðum farið að dæmi þessa frv., það verði ekki aðeins jarðhitinn, sem sótt verði á, það gætu orðið veiðiréttindi og það gætu orðið önnur landgæði, þótt ekki hafi verið lengra gengið að sinni en að tala um jarðhitann. Við í minni hl. teljum ekki fært að fylgja þessari stefnu. Við teljum eigi að siður nauðsynlegt, að jarðhitinn verði notaður og nýttur, og við teljum, að þær kenningar, sem fram eru bornar, að ekki sé unnt á skipulegan hátt að vinna að þessum málum, nema þetta frv. verði samþykkt, séu úr lausu lofti gripnar. Þau dæmi, sem ég nefndi hér áðan, bæði frá Svartsengi, Námafjalli og við Kröflu, sanna það og sýna, að það hefur verið unnið að þessum málum með sama hætti og ef ríkið hefði haft fullan umráðarétt og eignarrétt yfir landinu og hitanum. Það er og álit Orkustofnunar, að verð hitans, ef það verður borgað eftir mati samkv. eignarnámslögum, sé hverfandi lítið og hafi engin afgerandi áhrif á kostnað þeirra mannvirkja, sem ætla má, að reist verði í sambandi við rannsóknirnar. - Hér hefur verið vitnað aðeins í Svartsengi og Námafjall og Kröflu, en það gegnir vitanlega sama máli um aðra staði og önnur svæði. Jarðborunardeild Orkustofnunar hefur unnið að ýmiss konar rannsóknum, eftir því sem fjármagn hefur verið fyrir hendi. Það hefur verið unnið á Reykjanesi vegna saltvinnslu og annarra fyrirhugaðra framkvæmda þar, og það hefur verið unnið bæði á lághitasvæðum og háhitasvæðum á því landi, sem hefur verið í sveitarfélagaeign. Það er því fráleitt að halda því fram, að það muni tefja fyrir nauðsynlegum framkvæmdum, þótt þetta frv. verði ekki að lögum á þessu þingi, og það er jafnvel fráleitt að halda því fram, að framkvæmdir tefjist, þótt þetta frv. yrði aldrei að lögum. Til þess eru ákvæðin í orkulögunum, þ.e. eignar- og leigunámsheimildirnar. En það er svo út af fyrir sig stefna, hvort virða á eignarréttinn eða virða hann ekki, hvort taka eigi þessi verðmæti eða réttindi án þess að bæta fyrir þau, eins og stendur í grg. þessa frv., eða hvort á að taka þessir réttindi án þess að bæta þau að fullu, og það er það, sem sýnist frekar vera stefna þessa frv., að koma málum þannig fyrir, að það sé hægt að ná réttindunum án þess að greiða fullar bætur, heldur einhverjar minni bætur, sem kæmu í veg fyrir, að hægt væri að túlka ákvæði l. á þann veg, að þau brytu í bága við stjórnarskrána. En ég held, að það sé mjög hæpið að ganga það nærri eignarréttinum, hvort sem um landgæði er að ræða eða annað, að það sé ekki bætt að fullu eftir mati. Það er rétt ályktað hjá Orkustofnun um jarðhitann í Svartsengi, að þótt hann yrði bættur samkv. eignarnámslögunum eftir mati, þá yrði sú upphæð, sem greiða þyrfti fyrir réttindin, það lítil, að hún hefur engin úrslitaáhrif á kostnað þess mannvirkis, sem þarna ætti að gera. Það er einfaldlega vegna þess, að það mun verða erfitt fyrir eigendurna sjálfa að nýta þessi verðmæti og við matið yrði tekið tillit til nýtingarmöguleika eigendanna. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara öllu fleiri orðum um þetta mál. Við í minni hl. leggjum til, að frv. verði vísað til ríkisstj. til endurskoðunar, sem færi fram í samráði við Búnaðarfélag Íslands, Stéttarsamband bænda og Samband ísl. sveitarfélaga. Endurskoðuninni mætti vitanlega ljúka á komandi sumri, þannig að unnt væri að leggja endurskoðað og endurhætt frv. fyrir næsta Alþ., ef sérstök ástæða þætti til. En okkur í minni hl. finnst ansi hart að gengið að lögfesta þetta frv. gegn mótmælum landeigenda, sem koma greinilega fram í áliti Búnaðarfélags Íslands og Búnaðarþings, sem er áreiðanlega að þessu leyti samnefnari fyrir bændastéttina í landinu. Enginn vafi er á því, að Samband ísl. sveitarfélaga, sem er samnefnari fyrir sveitarfélögin í landinu, er á móti frv. og alveg eins þótt ákvæðum 2. gr. sé breytt eins og gert er ráð fyrir með brtt., þ.e. að færa 5 ára tímabilið upp í 15 ár. 15 ár eru fljót að líða, og Samband ísl. sveitarfélaga vill ekki afsala sér réttindum eftir 15 ár. Þeir, sem nú stjórna Sambandi ísl. sveitarfélaga og sveitarfélögunum, hugsa lengra fram í tímann og hugsa um, að nauðsynlegt sé og eðlilegt fyrir sveitarfélögin að hafa full réttindi til þessara gæða að 15 árum liðnum.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls lét ég í ljós stuðning minn við meginefni þessa frv., sem miðar að því að tryggja, að hagnýting jarðvarma á háhitasvæðum verði til sem mestra nytja og heilla fyrir þjóðina í heild. Sú orka, sem hér um ræðir, er enn að mestu óbeisluð, en á vafalaust eftir að verða undirstaða bættra lífskjara og fjölbreyttara atvinnulífs í landinu á komandi árum, ef rétt er á málum haldið, ásamt vatnsaflinu og þeim atvinnuvegum, sem þjóðin byggir lífsafkomu sína nú aðallega á, því að framtíðarmöguleikarnir í sambandi við hagnýtingu jarðvarmans eru vissulega ýmsir og ekki nándar nærri enn fullkannaðir. Það, sem þar kemur helst til greina, er þess eðlis, að ríki og sveitarfélög hljóta að hafa forustu um þær framkvæmdir. Það er því í alla staði eðlilegt, að hagnýtingarréttur jarðvarma á háhitasvæðum sé einungis í höndum ríkis og sveitarfélaga. Sú meginhugsun, sem liggur að baki frv., á því rétt á sér, þ.e. að jarðvarmi á háhitasvæðum komist í almannaeigu og þannig verði örugglega um hnútana búið, að nýting hans geti orðið með sem hagkvæmustum og ódýrustum hætti fyrir íbúa viðkomandi byggðarlags og þjóðina alla. Sem dæmi um það, hversu mikilvægt það getur verið að mínum dómi fyrir einstök byggðarlög, að meginefni þessa frv. nái fram að ganga, vil ég einmitt nefna það, sem hv. síðasti ræðumaður minntist á, þ.e. jarðhitasvæðið í Svartsengi, en sveitarfélög á Suðurnesjum sunnan Hafnarfjarðar hafa komið sér saman um og stofnað sameignarfélag um hitaveitu fyrir þessi byggðarlög, svo sem kunnugt er, en eignarrétturinn á því landssvæði, sem heppilegast er talið að nýta jarðvarma frá til hitaveitu fyrir Suðurnes, er í einkaeign, og það er einmitt Svartsengi, landssvæðið, sem hv. síðasti ræðumaður minntist hér á. Það er langt síðan farið var að ræða nýtingu jarðvarma á Reykjanesskaga til upphitunar húsa á Suðurnesjum. Fyrst var svo til eingöngu rætt um möguleikana á beislun hverahitans á svæðinu við Reykjanestá. Þar er það hitasvæði, sem kunnugt er, sem mest ber á þar um slóðir. Veigamiklar rannsóknir undanfarin ár hafa hins vegar leitt í ljós, að Svartsengi í grennd við Grindavík sé ákjósanlegasta virkjunarsvæðið. Það álít kemur m.a. fram í skýrslum verkfræðinganna Karls Ragnars og Sveinbjörns Björnssonar frá árinu 1972. Að því er nú stefnt, eins og hér hefur komið fram, að þaðan komi hitaveita fyrir umrædd byggðarlög hið allra fyrsta. En það, sem veldur erfiðleikum, er, að Svartsengi er í einkaeign og eigendur munu gera kröfur um miklar fjárbætur, ef landið yrði frá þeim tekið til virkjunar hitaveitu fyrir íbúa Suðurnesja. Hv. síðasti ræðumaður, Ingólfur Jónsson, gerði lítið úr þessum kostnaði og þar fyrir sig álit Orkustofnunar um, að greiðsla fyrir landið og virkjunarréttinn væri svo lítil, að litlu máli skipti í heildarkostnaði virkjunarframkvæmdanna. Það má vel vera, að Orkustofnun sé fær um að meta slíkt. En ég , fullyrði, að ýmsir aðrir, sem einnig hafa vit á slíkum hlutum, eru allt annarrar skoðunar, og ég veit einnig, að það er mikið áhyggjuefni þeirra, sem hlut eiga að máli á Suðurnesjum, hinn mikli kostnaður, sem þeir telja, að geti orðið í sambandi við kaup á þessu landi. Margir hverjir telja, að hér geti verið um svo stórar fjárfúlgur að ræða, að torveldað geti framkvæmdir og jafnvel dregið úr hagkvæmni hitaveitunnar fyrir sveitarfélögin til að byrja með. Ef hins vegar umrætt frv. næði fram að ganga og yrði að lögum, er skoðun margra, að greiðast mundi úr þeim vanda, væntanlega fljótt og vel á næstu mánuðum. Að öðrum kasti geti virkjunarframkvæmdir dregist á langinn, jafnvel vegna samningaþófs og málaferla fyrir dómstólum vegna fjárkrafna landeigenda. En um slíkt er auðvitað ekkert hægt að fullyrða. Óneitanlega sýnist, að viss hætta geti orðið á slíku, ef þetta frv. nær ekki fram að ganga eða meginefni þess réttara sagt. Við 1. umr. málsins lét ég í ljós þá skoðun, að ég teldi fullnægjandi, að ákvæði frv. nái einungis til þeirra háhitasvæða, sem eru í eigu einstaklinga. Ég benti þá á, að vandséð væri þörfin á því, að ríkið yfirtæki einnig háhitasvæði, sem eru í eigu sveitarfélaga og þau hafa sum eignast með ærnum tilkostnaði, því að ég hygg, að óhætt sé að ganga út frá því sem gefnu, að slíkar eignir sveitarfélaga verði einungis hagnýttar til almannaheilla. En eðlilegt er að mínum dómi, að sveitarfélögum sé gert að skyldu að hafa samráð við Orkustofnun og ríkisvaldið um hagnýtingu þeirrar orku, sem fyrir hendi er á háhitasvæðum þeirra, til þess að það verði jafnan tryggt, að nýting jarðhitans á háhitasvæðunum og verði með sem skynsamlegustum hætti og til sem mestra þjóðarheilla. Til þess að ná fram þessum markmiðum, sem ég hef lýst, lagði ég fram brtt. á þskj. 21, svohljóðandi: „Við 1. gr. frv. bætist eftirfarandi málsgr.: Sveitarfélög skulu eiga allan rétt til umráða og hagnýtingar jarðhita á háhitasvæðum, þar sem landareign er í eigu sveitarfélagsins, þrátt fyrir önnur ákvæði laga þessara.“ Í umsögn frá Sambandi íslenskra sveitarfélaga eða stjórn þess kemur fram, að stjórnin er samþykk þessari brtt., og í umsögn stjórnarinnar segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórnin telur nauðsynlegt, að sú breyt. verði gerð á frv., að inn í það verði felld brtt, á þskj. 21, flm. Stefán Gunnlaugsson. Jafnframt bendir stjórnin á nauðsyn þess, að l. tryggi þeim sveitarfélögum, sem ekki eiga lönd að háhitasvæðum, forgangsrétt til hagnýtingar jarðhita þar.“ Ég verð að halda fast við þessa till. mína og vona, að hún nái fram að ganga, enda tel ég ranglátt og óþarft, að ríkið sölsi undir sig eignir sveitarfélaga með þeim hætti, sem frv. gerir ráð fyrir. En fari svo mót von minni, að hún nái ekki fram að ganga, þá tel ég svo miklu varða, að meginefni frv. nái fram að ganga, að ég mun greiða því atkv. mitt. Sú hugsun, að jarðhiti á háhitasvæðum komist í almenningseign, svo að þannig verði um hnútana búið, að nýting hans verði skipulögð með hagsmuni þjóðarinnar í heild og einstakra byggðarlaga að markmiði fyrst og fremst, á að mínum dómi fyllsta rétt á sér. Þetta er atriði, sem við Alþfl.-menn höfum lagt ríka áherslu á í málflutningi og tillögugerð hér á hinu háa Alþ. En það má ná því markmiði, án þess að ríkið yfirtaki eignir sveitarfélaga, sem þau hyggjast hagnýta til almannaheilla. Þess vegna vænti ég þess, að brtt. mín á þskj. 21 nái fram að ganga hér í hv. deild.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður sagði, að það þyrfti að flýta sér að nýta orkuna sem mest í landinu, og ég er honum alveg sammála. Það þarf að flýta sér að nýta orkuna, sérstaklega með tilliti til þess, að innfluttur orkugjafi er dýr. En að þetta frv. verði til þess, það er fjarstæða, þótt það verði að lögum, nema því verði haldið fram, að það sé í rauninni lítið að marka skýrslur frá Orkustofnuninni eða öðrum opinberum aðilum um rannsóknastörfin og undirbúning að virkjunum jarðhita og vatnsfalla. Þótt leitað sé með logandi ljósi, kemur hvergi fram, að nokkrar tafir hafi orðið á rannsóknum í þessum málum, vegna þess að ríkið hafði ekki átt orkugjafann. Hafi tafir orðið, þá er það fjármagnsskortur, sem hefur komið í veg fyrir æskilegan hraða, en ekki það, að rannsóknir hafi verið hindraðar vegna þess, að orkugjafinn eða uppsprettan hafi verið í einkaeign eða félagseign. Það kom greinilega fram í ræðu hv. þm. Stefáns Gunnlaugssonar, hvað fyrir honum vakir, og ég held, að hann hafi túlkað á nokkuð réttan hátt stefnu frv., þ.e. að ná tangarhaldi á þessum réttindum á greiðan hátt. Hann telur, að frv., ef að lögum verði, greiði fyrir því. En það er talsverður misskilningur í hugsanagangi hv. þm., vegna þess að það er eins og hann hafi ekki munað eftir ákvæðum í orkul., sem gera ráð fyrir leigunámi eða eignarnámi. Hv. þm. talaði um, að vegna þess að Svartsengi væri í einkaeign, gæti valdið miklum erfiðleikum að nýta jarðhitann í Svartsengi og sveitarfélögin á Suðurnesjum væru með áhyggjur út af þessu. Ég las áðan upp úr skýrslu Orkustofnunar, og ég vil leyfa mér að gera það aftur, með leyfi hæstv. forseta, vegna þess að það gæti verið að hv. þm. hafi ekki veitt því athygli, sem ég las áðan. Orðrétt segir í skýrslunni: „Háhitasvæði við Svartsengi, er í einkaeign. Jarðhitadeild Orkustofnunar tók við rannsóknum, sem gerðar höfðu verið af hálfu Grindavíkurhrepps í samráði við landeigendur og gaf át í janúar 1973 bók um varmaveitu frá Svartsengi.“ Og á bls. 15 í skýrslu Orkustofnunar stendur orðrétt: „Eignarréttur jarðhitans mun vera í höndum einkaaðila og hefur ekki verið gerð tilraun til að meta kostnað við öflun virkjunarréttinda, en hins vegar gert ráð fyrir, að hann sé óverulegur hluti af stofnkostnaði og hafi engin úrslitaáhrif á hagkvæmni veitunnar.“ Nú er það svo, að áður en farið er að taka leigunámi eða eignarnámi, er venjulega farin samningaleiðin. Það skyldi nú ekki vera, að þeir, sem sömdu skýrslu Orkustofnunarinnar, hafi, áður en þeir skrifuðu þetta í skýrsluna, verið búnir að leita sér nokkurra upplýsinga um, hvort samningsvilji væri fyrir hendi hjá landeigendum. Ef enginn samningsvilji er fyrir hendi hjá landeigendum, er vitanlega ekkert annað að gera en að flytja frv. um eignar- eða leigunám hér á Alþ., og ég efast ekki um, að slíkt frv. yrði samþykkt með öllum atkv., því að slíkt frv. yrði flutt vegna þess, að almenningsheill krefði. Það er því alger fjarstæða að halda því fram, að það verði til tafar framkvæmdum við Svartsengi, verði þetta frv., sem við nú erum að ræða um, ekki samþ. Ég trúi því, sem Orkustofnunin segir í þessu efni, og byggi það á því, að þeir hafa ekki látið frá sér fara nema það, sem styðst við staðreyndir, og ég geri ráð fyrir því, að þeir hafi kynnt sér það, hvort samningsvilji er fyrir hendi, og hafi e.t.v. einnig gert sér grein fyrir því, að hátt matsverð yrði á þessu ef til eignarnáms kæmi. Ég held þess vegna, að það sé engin ástæða til þess að hafa áhyggjur af því, að framkvæmdir tefjist með varmaveitu á Suðurnesjum, þó að þetta frv. nái ekki fram að ganga. Það þarf ekki heldur að hafa áhyggjur af því, að verkið verði tiltakanlega kostnaðarsamt, þótt einhver greiðsla þurfi að koma fyrir hitaréttindin, því að eins og Orkustofnunin segir, hefur það engin úrslitaáhrif á hagkvæmni varmaveitunnar. Herra forseti. Mér þótti rétt að taka þetta fram að gefnu tilefni. Það er leitt til þess að vita, ef þetta frv. verður lögfest, vegna þess að hv. þm. geri sér ekki grein fyrir því, að þótt þetta frv. verði ekki að l., þá er hægt að halda áfram skipulegum athugunum, skipulegum rannsóknum og skipulegum framkvæmdum í þessu efni samkv. þeim l., sem nú eru í gildi, - þeim orkul., sem nú er unnið eftir.

Heilbr.- og trmrh. (Magnús Kjartansson): Herra forseti. Ég vil þakka iðnn. fyrir að hafa loks skilað áliti um þetta frv. Ég hef áður greint frá því, að mér hefur fundist, að hún hafi haft það fulllengi til meðferðar, en við því er ekkert að segja. Það er eðlilegt, að n. þurfi að athuga þetta mál gaumgæfilega, og ég fagna því að sjálfsögðu, að meiri hl. n. leggur til, að frv. verði samþ. með minni háttar breytingum. En afstaða minni hl. kemur mér nokkuð á óvart, þ.e.a.s. þau vinnubrögð, sem minni hl. viðhefur. Það er niðurstaða í nál. minni hl., að nauðsynlegt sé að taka málið til frekari yfirvegunar og athugunar og endurskoðuninni mætti ljúka, áðum en næsta reglulegt Alþ. tekur til starfa á komandi hausti, Minni hl. virðist þannig þeirrar skoðunar, að það sé nauðsynlegt að samþykkja frv. af þessu tagi, það þurfi bara að gera á því einhverjar breyt. Ég held, að það hafi þá verið eðlileg vinnubrögð og þau venjulegu þinglegu vinnubrögð, að minni hl. hefði gert till. um slíkar breyt. og flutt þær hér á hinu háa Alþ. Þannig vinnum við yfirleitt að lagafrv., ef við teljum, að rétt sé, að þau nái fram að ganga, en s,jáum á þeim einhver missmíði, þá flytjum við brtt. og látum á það reyna, hvort meiri hl. er fyrir þeim, og síðan metum við það, hvort málið er svo mikils virði, að við fylgjum því, jafnvel þótt brtt. kunni að falla, Ég tel sem sagt, að minni hl. hafi átt að hafa þessi vinnubrögð. Hann hefur sannarlega haft ærið ráðrúm til þess, því að eins og tekið hefur verið fram, er þetta annað þingið, sem málið liggur fyrir, og þetta er ekki ýkjaflókið mál. Þetta er fyrst og fremst mjög veigamikið grundvallarmál. Eins og fram kom í máli hv. þm. Ingólfs Jónssonar, er þetta raunar yfirklór, þegar hann talar um, að það verði að breyta einu og öðru í frv. og það sé hægt að gera það og leggja það svo fyrir þingið á næsta hausti, því að hann lýsti í rauninni algerri andstöðu við frv. Þá hefði það verið öllu manndómsmeira að flytja till. um, að frv. yrði fellt, en að vera með svona yfirklór, að það þurfi að breyta einhverju óskilgreindu í því, en segja svo hér úr ræðustóli, að hann sé á móti sjálfri meginhugmyndinni í frv. Hv. þm. Ingólfur Jónsson vitnaði mjög til Orkustofnunar og taldi, að hún teldi, að þetta frv. væri þarflaust. Þetta er algerlega rangt hjá hv. þm. Þetta frv. er flutt í mjög nánu samráði við Orkustofnun. Sérfræðingar hennar unnu að undirbúningi þess, og mér er kunnugt um það, að Orkustofnun leggur ákaflega mikla áherslu á, að frv. verði afgreitt. Það er nú svo með réttindi af þessu tagi, að það hafa orðið ákaflega miklar breyt. á viðhorfum á tiltölulega mjög stuttum tíma. Áður fyrr voru viðhorf manna þau, að ef verið var að ráðast í meiri háttar framkvæmdir til almenningsheilla, þótti ekki sæmandi að reyna að tengja við það einkahagsmuni á óeðlilegan hátt. Þetta voru viðhorf manna um allt land. En þessi viðhorf hafa því miður verið að breytast mjög ört á tiltölulega skömmum tíma, og þau viðhorf hafa komið upp í staðinn, að þar sem verið er að gera verulegar framkvæmdir í almannaþágu, sé eðlilegt, að þeir, sem eiga land, sem þarf að nýta í því sambandi, verðleggi það eins hátt og mögulegt er. Við þekkjum þetta í sambandi við vegaframkvæmdir. Við þekkjum þetta í sambandi við línulagnir og öll möguleg önnur atriði. Ég þarf varla að minna á Votmúlamálið fræga t.a.m. í þessu sambandi. Þarna er um það að ræða, að einstaklingar telja, að þeir geti fært sér til eignar ýmsar framkvæmdir, sem verið er að gera af þjóðarheildinni, að það eigi að auka verðgildi þeirra einkaeignarréttar á einhverju landi, sem þeir hafa kannske erft og þeir hafa ekki á nokkurn hátt stuðlað að, að yrði hagnýtt í þágu alþjóðar. Þannig er það með þessi háhitasvæði, eins og allir vita. Allar rannsóknir, sem þar hafa verið gerðar, hafa verið gerðar af almannafé, og nýtingin á þessum orkugjöfum verður í þágu alþjóðar. Ég held, að það sé siðferðilega ósæmilegt með öllu, að þeir, sem hafa eignarrétt á landi, geti hagnast óeðlilega af þessum sökum. Mér finnst þetta vera siðferðilegt spillingareinkenni á þjóðfélagi okkar. En því miður hefur þessi spilling verið að grafa ákaflega mikið um sig að undanförnu, og einmitt þess vegna er nauðsynlegt, að um þetta verði settar skýlausar reglur. Mér er kunnugt um, að það er fullkomlega rétt, sem hv. þm. Stefán Gunnlaugsson sagði, að hugmyndir þeirra, sem land eiga á Suðurnesjum, virðast vera það háar, að þær geta jafngilt ákaflega mikilli skattheimtu, t.a.m. á þær byggðir á Reykjanesi, sem hafa hug á því að leggja til sín hitaveitu. Það er í senn ákaflega mikil þjóðhagsleg nauðsyn, og ég tel ekki, að löggjafarsamkoman geti á það fallist, að menn, sem tekið hafa þetta land í arf og ekkert hafa gert sjálfir til að gera það verðmætt, ekki hafa lagt í neinn kostnað til þess að ná í þá orku, sem er í iðrum jarðar, og ekki hafa nein tök á að gera það heldur, eigi að hirða kannske hundruð millj. kr. af almannafé í þessu skyni. Þarna er um að ræða ágreining um grundvallaratriði á milli ríkisstj., sem flytur þetta frv., og hv. þm. Ingólfs Jónssonar, sem vill að lögmál hins skefjalausa einkaeignarréttar eigi að gilda og að einstaklingar eigi þannig að geta skattlagt alþýðu manna um land allt í sína einkaþágu, ef svo hittist á, að í landi, sem þeir hafa erft, finnst háhiti. Það er rakið í grg. frv., að sá hugmynd, sem í því felst, er á engan hátt ný. Okkar ágætustu fræðimenn hafa talið, að einmitt þannig sé eðlilegt að setja einkaeignarréttinum almenn takmörk, þar sem um er að ræða hugsanlegan árekstur á milli hans og almenningsheilla. Það er vitnað í prófessor Ólaf Lárusson, Bjarna heitinn Benediktsson, Ólaf Jóhannesson núv.forsrh. í þessu sambandi, og þetta hefur verið, eins og ég sagði áðan, að minni hyggju almennt viðhorf á Íslandi alveg þangað til á seinustu árum. Einmitt þess vegna legg ég á það mjög þunga áherslu, að þetta frv. verði afgreitt á þessu þingi. Það þarf að liggja fyrir nú þegar, hvert mat Alþ. er á þessu vandamáli. Það þarf að vita um það, því að ef kemur í ljós, að Alþ. vill ekki tryggja almannaheill á þann hátt, sem þarna er gert ráð fyrir, leiðir af því ákaflega miklar breyt, á öllum áformum okkar um nýtingu orkugjafa á Íslandi. Að því er varðar brtt. hv. þm. Stefáns Gunnlaugssonar, þá finnst mér hún vera byggð á nokkrum misskilningi. Ég lét breyta frv. frá síðasta þingi til þess að koma til móts við þau sjónarmið, sem hann var með, og n. hefur gengið þar enn þá lengra á móti með því að setja tímafrest 15 ár. Hv. þm. Stefán Gunnlaugsson sagði áðan, að sér fyndist óeðlilegt, ef taka ætti af sveitarfélögum óhemjuleg verðmæti, sem nú væru í þeirra eign. Þarna virðist mér, að hann hugsi út frá sveitarfélögunum á sama hátt og einstaklingarnir hugsa út frá sér. Með þessu frv. er aðeins verið að lýsa þennan mikla varma í jörðu almenningseign, og það á ekki að bitna á neinn hátt á sveitarfélögum. Í frv. er gert ráð fyrir því, að til vinnslu jarðhita með borunum á háhitasvæðum þurfi leyfi Alþ. Það verður sem sagt flutt frv. í hverju einstöku tilviki og það samþykkt, alveg eins og frv. um vatnsaflsvirkjanir, og ég hef enga trú á því, að hér á Alþ. geti nokkurn tíma komið upp andstaða gegn því, að sveitarfélag nýti jarðhita á slíkan hátt í sína þágu. Hitt teldi ég algerlega óeðlilegt, ef svo stæði á, að sveitarfélag hefði jarðhitaréttindi og Alþ. teldi rétt að nýta þessi réttindi til einhverra annarra hluta en í þágu sveitarfélagsins, ef sveitarfélagið væri ekki með nein áform um að nýta þetta sjálft, að sveitarfélagið gæti þá verðlagt þessi réttindi til fjár. Ég teldi það algerlega óeðlilegt, alveg á sama hátt og um einstaklinga. Ég tel, að þarna verði almannaeignarsjónarmiðið að vera gildandi. Í þessu er ekki af minni hálfu fólgin sú hugmynd á einn eða neinn hátt að torvelda sveitarfélögunum, að þau nýti jarðhita og það þó sérstaklega til hitaveituframkvæmda. Þvert á móti, ég vil, eins og hv. þm. vita, stuðla að því, að þeim verði gert það sem allra auðveldast. Þetta eru þær aths., sem ég vildi koma fram með, en ég legg á það ákaflega þunga áherslu, að þetta frv. verður að fá afgreiðslu á þingi. Það verður að skera úr þessu annaðhvort af eða á.