Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. barst fjh.- og viðskn. fyrir nokkrum vikum. Nefndin hefur beðið með afgreiðslu þess samkvæmt ósk einstakra nm. sem vildu tála kanna hvort í Nd. væri fylgi fyrir frv. Alþfl. um að fresta myntbreytingunni. Nú hefur komið í ljós að það frv. Alþfl. nýtur ekki fylgis í Nd. og myntbreyting verður hér um áramót. Þess vegna er nauðsynlegt að gera ýmiss konar tæknilegar ráðstafanir vegna hennar sem þetta frv. fjallar að hluta til um. Vegna þess mælir nefndin með því, að frv. verði samþykkt, svo að framkvæmd myntbreytingarinnar hvað þetta tæknilega atriði snertir geti verið með snurðulausum hætti.



Herra forseti. Það er rétt, sem formaður fjh.- og viðskn. og frsm. sagði, að það komu fram óskir um að afgreiðsla þessa máls biði þar til séð væri hvort frv., sem lá frammi um að fresta myntbreytingunni, yrði samþykkt eða ekki. Við töldum eðlilegt að það mál yrði útkljáð áður en gengið yrði til afgreiðslu á þessu máli. Það hefur aldrei vakað fyrir mér a.m.k. og ég held engum að reyna að tefja framgang þessa máls eða hindra það. Við stöndum að því, að það nái fram að ganga, þótt við séum andvígir því, að myntbreytingin verði látin fara fram nú að þessu sinni, í þeirri óðaverðbólgu, upplausn og stjórnleysi, sem við er að glíma, og þeirri ógnarlegu efnahagskreppu -vil ég segja - og atvinnukreppu sem fyrirsjáanleg er við áframhaldandi setu núv. hæstv. ríkisstjórnar. En það er eins og fyrri daginn, að hæstv. ráðh. mæta ekki hér og svara ekki fsp. þó til þeirra sé beint, t.a.m. fsp. sem hv. þm. Þorv. Garðar Kristjánsson beindi áðan til hæstv. viðskrh., en fékk ekki svar við í Sþ. Ég hafði hugsað mér að bera þá fsp. fram hér til þess að spara tíma, af því að við erum venjulega fljótir að afgreiða mál hér, en hæstv. ráðh. er nú ekki inni svo að ég geymi það þá til 3. umr. málsins.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. þessarar hv. deildar hefur haft til umfjöllunar frv. til l. um fæðingarorlof, breyting á lögum um almannatryggingar nr. 67/1971, með síðari breytingum. Eins og hv. þm. er kunnugt gerir þetta frv. ráð fyrir því, að lögfestur verði tágmarksréttur fæðingarorlofs til allra foreldra á hinum almenna vinnumarkaði auk þeirra sem heimavinnandi eru. Með því að lögleiða fæðingarorlof fyrir allar konur felur frv. þetta í sér þá meginbreytingu á rétti þessum, að heimavinnandi konur fá í fyrsta skipti fæðingarorlof. Gera má ráð fyrir að hér sé um að ræða um það bil 2000 konur á ári hverju sem nú öðlast fæðingarorlof í fyrsta skipti. Gert er ráð fyrir því, að fæðingarorlofið greiðist úr lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins gegn framvísun vottorðs og sönnunar um launagreiðslur og atvinnuþátttöku viðkomandi, samkvæmt nánari reglum er ráðh. setur í reglugerð. Setning þeirrar reglugerðar verður, ef að líkum lætur, allvandasöm. Í því sambandi vil ég treysta því, að það verk verði unnið af fyllstu sanngirni og haft verði náið samráð við hagsmunaaðila, t.d. varðandi sjómannskonur, konur sem stunda nám með heimilisstörfum, konur sem stunda atvinnurekstur og ekki síst bændakonur. Heilbr.-og trn. þessarar hv. deildar fylgdist með umfjöllun frv. þegar það var til meðferðar í Nd. og sat á tveimur sameiginlegum fundum með nefnd Nd. En eftir að frv. kom frá Nd. hefur nefnd þessarar hv. deildar að sjálfsögðu haft það til meðferðar. Það verður að segjast eins og er, að tíminn hefur verið afskaplega naumur til að skoða þetta frv. e.t.v. eins og vert hefði verið. En nál. okkar hljóðar á þá leið, að við leggjum til að frv. verði samþykkt með brtt. sem flutt er á sérstöku þskj. Fjarverandi afgreiðslu málsins var Gunnar Thoroddsen. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að gera grein fyrir þessari brtt, Og held ég geri það best með því að lesa hana upp, hún skýrir sig nokkuð sjálf. Þetta er ákvæði til bráðabirgða, og það orðist svo: „Þrátt fyrir ákvæði 3. gr. skal Atvinnuleysistryggingasjóður ljúka greiðslu atvinnuleysisbóta í fæðingarorlofi samkv. lögum nr. 56/1975 til þeirra kvenna sem fæða fyrir árslok 1980. Verði greiðslan frá áramótum ekki lægri en samkv. lögum þeim sem taka gildi 1. jan. 1981. Lífeyrisdeild Tryggingastofnunar ríkisins endurgreiðir Atvinnuleysistryggingasjóði þann kostnað sem af þessu leiðir eftir 1. jan. 1981. Einnig skal greiða þeim konum, sem ekki áttu rétt til fæðingarorlofs samkv. lögum nr. 56/1975 og hafa alið barn eftir 1. okt. 1980, fæðingarorlof frá 1. jan. 1981, að frádregnu tímabilinu frá fæðingu barnsins til 31. des. 1980.“ Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta frv. Það er einlæg von okkar nm., og ég veit að það er einlæg von allra hv. þdm., að þetta frv. nái fram að ganga fyrir hátíðar.



Herra forseti. Á þskj. 291 flutti ég tvær brtt. við frv. um fæðingarorlof. Heilbr.- og trn. hefur rætt þessar till. og niðurstaðan hefur orðið sú, að komið er að fullu til móts við þau sjónarmið sem fram koma í síðari brtt. minni, og dreg ég því þá till. til baka. Hvað varðar fyrri till. þá skora ég á hv. þm. að samþykkja hana. Það er till. um að greitt verði lífeyrissjóðsgjald og orlof af því fæðingarorlofi sem fyrirhugað er að greiða. Till. mín er alveg í samræmi við kröfur alþýðusamtakanna um þessi mál, kröfur sem ekki náðust fram í samningum við ríkisvaldið, kröfur sem eru vissulega réttlætismál og við höfum rætt hér á fyrri fundum. Ég vona að hv. þm. samþykki þá till. og komi til móts við það fólk sem nú fær fæðingarorlof. Öllum er ljóst að málum er þannig háttað hvað varðar félagsmenn BSRB, að þeir njóta þessara réttinda, og því er mjög eðlilegt að við samþykkjum þetta líka til handa þeim konum sem eru innan Alþýðusambands Íslands.



Herra forseti. Það fer víst ekki fram hjá neinum að jólin eru í nánd, ekki heldur hér í þingsölum. Jólaösin er hér í hámarki. Það hefur hvarflað að mér stundum undanfarið þegar ég lenti á slysadeild einu sinni í jólaösinni. Ég lá þar á bekk inni í klefa, starfsfólkið þaut fram og aftur. Þá kom inn til mín hjúkrunarkona eða hún kom í gættina og spurði: „Ert þú Þórarinn?“ Það geta allir farið nærri um hvert svar mitt var, en við skulum vona að mátin hér á hv. Alþingi eigi ekki eftir að afgreiða þessu líkt vegna annríkis. Það kom fram í ræðu hv. frsm. með nál., að báðar deildir hefðu þingað saman um þetta mál. Við fengum að vera nokkurs konar áheyrendur, nm. úr heilbr.- og trn. Ed., þegar þeir héldu fund um málið í heilbr.-og trn. hv. Nd. Ég get ekki annað en látið í ljós að mér finnst vera fljótaskrift á afgreiðslu þessa máls, eins og kannske fleiri mála á þinginu nú. Þetta er svo viðamikið mál, að ég tel að það hefði þurft meiri umfjöllun og lengri tíma en raun ber vitni. Á þessa tvo sameiginlegu fundi heilbr.- og trn. komu ýmsir fulltrúar launþegasamtakanna, Vinnumálasambands samvinnufélaganna og Stéttarsambands bænda, en kannske vegna tímaleysis eða fyrir einhver mistök voru ekki boðaðir fulltrúar Vinnuveitendasambandsins. Þannig mætti ýmislegt telja upp sem er athugavert vegna tímaskorts. Ég verð að viðurkenna það, að ég þekki e.t.v. ekki nógu vel þau lög sem fyrir voru, og að ég finn þess vegna meira fyrir þessum asa en þeir hv. þm. sem sátu á Alþingi og áttu aðild að því að fjalla um og samþykkja þau lög um fæðingarorlof og eru þess vegna betur inni í þessum málum. Það verður því að virða mér það til vorkunnar þó að ég hafi staldrað við nokkur atriði í þessu frv. og hefði gjarnan viljað skoða þau betur. Það kom fram hjá hæstv. heilbrmrh., að hér sé nýlunda á döfinni með því að nú geti báðir foreldrar tekið fæðingarorlof. Það er rétt. En það hefur hvarflað að mér, hvort þetta hefði átt að gerast á kostnað móðurinnar, því að markmiðið hlýtur frekar að vera það að faðirinn fái fæðingarorlof án þess að orlof hennar þyrfti að skerðast fyrir það. Það er nú einu sinni svo, að heilsufarslega séð held ég að móðirin sé ekki of sæl af þessum þremur mánuðum, því að ekki getur faðirinn a.m.k. enn þá leyst hana af hólmi við að ganga með barnið, ala það eða fæða það á móðurmjólkinni, svo að staða þeirra er nokkuð ólík hvað þau atriði varðar. Hvað um það, ég tel að faðirinn hafi þörf fyrir samveru við barn sitt og gagnkvæmt og þetta er skref í þá átt, en ég vildi samt benda á þá skerðingu sem verður á orlofi móðurinnar ef faðirinn tekur sér fæðingarorlof. Annað atriði vakti athygli mína. Nú er talað um og gert ráð fyrir að fæðingarorlof sé þrír mánuðir en í fyrri lögunum voru þetta 90 bótadagar, sem þýddi 18 vikur, en nú verða það 13 vikur. Ég hef að vísu fengið þá skýringu á þessu, að þetta geri ekkert til því að þetta verði hærri fjárhæð í peningum. Og kannske er það rétt, að tíminn sé peningar. Við fengum í gær bréf frá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur þar sem bent var á afbrigði sem hér var fjallað um áðan og brtt. væntanlega leiðréttir, svo að ég er ekki að tala hér í þessu máli af því að ég sé á einhvern hátt óánægð. Ég geri það frekar til að láta í ljós að ég set í raun og veru allt mitt traust á þá þm., sem þekkja þetta mál, á þá aðila, sem sömdu frv., og þá aðila sem hafa fjallað um það, sem eiga að gæta hagsmuna okkar, svo að við séum ekki á „slysadeild“ í þessu máli.



Herra forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft þetta frv. til umfjöllunar. Nefndin leggur einróma til að frv. verði samþ., en Karl Steinar Guðnason skrifar undir með fyrirvara. Gunnar Thoroddsen var fjarverandi afgreiðslu málsins. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að lögfestur verði sá hundraðshluti af launum, eða 2%, sem atvinnurekendur greiða til lífeyristrygginga. Það er aðalefni þessa frv.



Herra forseti. Hv. menntmn. hefur tekið frv. þetta til meðferðar og mælir með því að það verði samþykkt. Salome Þorkelsdóttir var fjarverandi afgreiðslu málsins. Frv. það, sem hér er um að ræða, er borið fram af menntmn. Nd. að ósk kirkjuþings og biskups Íslands, en frv. var samþykkt á síðasta kirkjuþingi, í nóvember 1980. Svo sem frv. ber með sér er áð því stefnt, að ýmsar breytingar verði gerðar á lögum um biskupskosningu og gildi hin nýja tilhögun, ef frv. verður að lögum, um biskupskosningu á árinu 1981. Lög um biskupskosningar eru frá árinu 1921 og hafa þau eigi sætt breytingum. Atkvæðisrétt í slíkri kosningu eiga þjónandi prestar þjóðkirkjunnar og guðfræðikennarar Háskólans. Tilnefna þeir þrjá menn sem biskupsefni, í þeirri röð sem þeim finnst best við eiga. Rétt kjörinn biskup er sá sem fær'Is hluta atkvæða og eru úrslit þá bindandi fyrri veitingavaldið. Ef enginn fær þann atkvæðafjölda skal embættið veitt þeim þeirra þriggja sem flest atkvæði fær. Ýmsar ástæður valda því, að tímabært er og raunar aðkallandi að mati kirkjuþings að taka lög þessi til endurskoðunar. Í fyrsta lagi eru ákvæðin eigi skýr um kosningarrétt í biskupskosningum, einkum vegna þess að eftir gildistöku laganna hafa ýmsir starfsmenn þjóðkirkjunnar bæst við sem eigi störfuðu þegar lögin voru sett. Það getur orkað tvímælis hvernig fari um kosningarrétt ýmissa þessara manna. Veltur það á skýringu á lögunum frá 1921, sem er talin vandasöm. Í þessu frv. eru ákvæði sem mundu koma að verulegu haldi ef lögfest yrðu. Í öðru lagi hafa komið upp hugmyndir um það, að leikmenn fái atkvæðisrétt með nokkrum hætti í biskupskosningum. Í frv. þessu er lagt til að kjörnir leikmenn, sem sæti eiga á kirkjuþingi þegar biskupskosning fer fram, fái atkvæðisrétt við kosninguna svo og leikmenn í kirkjuráði þótt þeir séu ekki jafnframt kjörnir kirkjuþingsmenn. Enn fremur fái atkvæðisrétt einn leikmaður úr hverju prófastsdæmi, kjörinn af leikmönnum á héraðsfundum, en þó tveir úr Reykjavíkurprófastsdæmi. Vissulega er margra kosta völ í þessu sambandi, en hér ber að gæta þess að vænta má þess, að á næstunni verði tekin afstaða til stjórnunar og skipulagsmála þjóðkirkjunnar í heild sinni, þ. á m. um skipun biskupsdæma. Má ætla að það fyrirkomulag, sem nú er brotið upp á, verði nánar til reynslu og þykir þá rétt að víðtækari hlutdeild leikmanna í þessum kosningum bíði heildarendurskoðunar á stjórnunarmálum þjóðkirkjunnar ef því er að skipta. Í þriðja lagi er svo þess að gæta, að ákvæði laga nr. 21 frá 1921 eru næsta fáskrúðug um kosninguna sjálfa og er þörf á ýmsum ákvæðum í því sambandi. Hefur frv. þetta slík ákvæði að geyma og er reynt að fella þau að þeirri kosningatilhögun, sem mörkuð er í lögum um kosningar til kirkjuþings. Þetta frv. er komið til okkar óbreytt frá því sem það var lagt fram af menntmn. Nd., og sú nefnd lagði frv. fram í því formi sem kirkjuþing gekk frá því. Ég er einn af þeim sem mæla með samþykkt þessa frv. En ég get ekki látið þess ógetið, að mér hefði fundist koma mjög til greina að gerð hefði verið breyting á frv. Það varðar það hverjir hafi kosningarrétt við biskupskjör, og þá á ég við það sem viðkemur prestum. Í 2. gr. frv. er tekið fram að allir þjónandi prestar hafi kosningarrétt við biskupskjör. Þetta þýðir það, að prestar, sem ekki eru lengur þjónandi, hafa ekki rétt til biskupskjörs. Þetta þykir mér nokkuð varhugavert. Sú venja hefur skapast í íslensku þjóðkirkjunni, að prestar, sem hafa látið af embætti og eru ekki lengur þjónandi prestar, hafa rétt til að vinna ýmis prestsstörf. Þeir hafa rétt til þess að framkvæma hjónavígslu og þeir hafa rétt t.d. til þess að skíra börn. Ég tel að þetta sé mjög eðlileg tilhögun, enda notfærir fólk sér þetta óspart. Þarf ekki að skýra það nánar því að mönnum er það vel kunnugt. En með tilliti til þess, hve frv. þetta er síðbúið - og nú er talið þýðingarmikið að fá það afgreitt fyrir jól, hef ég ekki hugsað mér að bera fram brtt. við það á þá leið, að allir prestar hafi kosningarrétt við biskupskjör, hvort sem þeir eru þjónandi eða ekki, hvort sem þeir eru embættismenn eða ekki. Ég hygg að það megi síðar bæta úr þessu. Ég fell ekki, þrátt fyrir þessa afstöðu mína núna við afgreiðslu frv., frá skoðun minni í þessu efni. Menn verða að gera sér grein fyrir því, að það er annað að vera prestur eða vera embættismaður, bara embættismaður. Embættismaðurinn lætur af störfum þegar hann hefur náð hámarksaldri eða þegar hann óskar þess, og hann fær svo eftirlaun og þar með er það búið. En sá maður, sem er prestur, er prestur að eilífu, eins og Páll postuli sagði. Og ef við efumst ekki um orð Páls postula í þessu efni, þá hljótum við að vera á þeirri skoðun, að það sé í allra fyrsta lagi að taka kosningarrétt af prestum þegar þeir hverfa af þessum heimi.