Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í ræðum hv. stjórnarandstæðinga og þá fyrst og fremst hv. 1. þm. Austf. (EystJ), hv. 4. þm. Austf. (LJós) og hv. 3. þm. Reykv. (EOl), hafa verið fjögur atriði, sem mér þykir ástæða til að gera að umtalsefni. Þeir hafa talið heimildir þær, sem gert er ráð fyrir í frv. til þess að hagnýta yfirdrátt hjá Evrópusjóðnum og alþjóðagjaldeyrissjóðnum, mjög varhugaverðar. Þeir hafa talið, að með ráðstöfunum þessum séu mjög miklar byrðar lagðar á þjóðina, og hafa talið þær 1200–1300 millj. kr. Þá hefur því verið haldið fram, að með framkvæmd þessara till, væru lífskjör almennings skert svo mjög, að kaup íslenzks verkamanns yrði aðeins helmingur þess, sem hinum umkomulausustu er tryggt sem lágmarkstekjur í Bandaríkjunum. Og að síðustu hefur því verið haldið fram, að þessar ráðstafanir muni leiða til vaxandi þátttöku okkar í viðskiptum hins frjálsa heims, en það muni á hinn bóginn draga verulega úr eða stofna í hættu viðskiptum okkar við ríkin í Austur-Evrópu. Ég mun nú fara nokkrum orðum um hvert þessara atriða um sig. Ég kemst ekki hjá að láta í ljós miklu furðu yfir þeim ummælum, sem reyndir þm. og fyrrv. ráðherrar, nákunnugir fjárhagsmálum þjóðarinnar, hafa viðhaft um væntanlegar yfirdráttarheimildir hjá Evrópusjóðnum og alþjóðagjaldeyrissjóðnum. En í tilefni af þeim finnst mér ástæða til að fara nokkrum almennum orðum um lántökur þjóðarinnar á undanförnum árum, skuldir hennar nú og þann eðlismun, sem er á þeim og hinum væntanlegu yfirdráttarheimildum. Í landi eins og Íslandi, þar sem mörg óunnin verkefni blasa við, en þar sem lítið innlent fjármagn er fyrir hendi og fjármagnsmyndun hæg, er eðlilegt, að tekin séu erlend lán til framkvæmda. Til þess að slík lántaka geti talizt skynsamleg, verður þó þremur skilyrðum að vera fullnægt: Í fyrsta lagi verður framkvæmdin að skila a.m.k. jafnmiklum arði á lánstímanum og svarar til greiðslu vaxta og afborgana af láninu. Í öðru lagi verður framkvæmdin að afla gjaldeyris eða spara gjaldeyri, sem svarar til þess gjaldeyris, sem notkun hins erlenda lánsfjár kostar. Og í þriðja lagi má greiðslubyrðin í erlendum gjaldeyri vegna erlendra lána yfirleitt ekki verða þyngri en svo, að hægt sé að standa undir henni ásamt þeirri fjárfestingu, sem kostuð er af innlendu fé, með heilbrigðum sparnaði þjóðarinnar. Þetta eru einu efnahagslegu takmörkin fyrir því, hversu mikið erlent lánsfé er hyggilegt fyrir þjóð að nota. Slíkar lántökur valda halla í greiðsluviðskiptum þjóðarinnar gagnvart öðrum löndum. Slíkur halli er ekki varhugaverður, enda má elns nefna hann fjármagnsinnflutning. En lántökur þjóðar í öðrum löndum geta einnig verið með öðrum hætti. Það getur verið, að vegna jafnvægisskorts í peningamálum sé eftirspurn í þjóðfélaginu eftir vörum og þjónustu meiri en nemur þjóðarframleiðslunni og notkun erlendra framkvæmdalána, og þá um leið, að eftirspurn eftir erlendum vörum sé meiri en hægt er að fullnægja með tekjum af útflutningi þjóðarinnar, öðrum gjaldeyristekjum og erlendum framkvæmdalánum. Sé ekki beinlínis með innflutnings- og gjaldeyrishöftum látinn verða skortur á erlendri vöru, sem hlýtur að sjálfsögðu að valda verðhækkun innanlands auk margháttaðra truflana á atvinnulífinu, þá hlýtur að verða halli á viðskiptum þjóðarinnar við önnur lönd og skuld að myndast þar, sem hallanum svarar. Þessi halli er allt annars eðlis en hallinn, sem ég gat um áðan, og skuldin, sem við þetta myndast erlendis, er allt annars eðlis en skuldin, sem ég ræddi um áðan. Þessi halli og þessi skuld er afleiðing jafnvægisskorts í peningamálum innanlands. Hún er afleiðing þess, að þjóðin reynir að nota meira til neyzlu og fjárfestingar en þjóðarframleiðslunni nemur að viðbættum þeim framkvæmdalánum, sem aflað er erlendis. Það leiðir af eðli málsins, að greiðsluhalli af því tagi, sem ég nefndi síðast, getur ekki staðið nema skamma hríð. Hann getur aðeins staðið, á meðan þjóðin eyðir gjaldeyrisforða sínum og á meðan hún getur myndað gjaldeyrisskuldir eða fengið lán erlendis til þess að greiða greiðsluhallann. En ekkert af þessu getur hún gert nema skamma hríð. Gjaldeyrisforðinn er takmarkaður. Erlendir bankar leyfa ekki myndun gjaldeyrisskulda nema að mjög takmarkaðri upphæð, og enginn erlendur aðill fæst til að lána upp í greiðsluhalla af því tagi, sem hér um ræðir, nema þá rétt í bili og þá yfirleitt með því ákveðna skilyrði, að ráðstafanir séu gerðar til þess að binda endi á greiðsluhallann. Þar við bætist, að undir þessum kringumstæðum hlýtur einnig að taka fyrir notkun erlendra framkvæmdalána. Greiðsluviðskipti þjóðarinnar eru þá orðin svo erfið, að hætta er á, að ekki verði hægt að standa í skilum með greiðslu af lánum, jafnvel til arðbærustu framkvæmda, og erlendir lánveitendur hljóta að kippa að sér hendinni. Í þessum umræðum hefur því verið haldið fram af bæði hv. 1. þm. Austf., Eysteini Jónssyni, og hv. 4. þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, að lántökur undanfarinna ára séu að engu leyti varhugaverðar, þar að þær hafi allar gengið til nytsamlegra framkvæmda, og á þetta hefur verið lögð sérstök áherzla í blöðum Framsfl. og Alþb. Mér hefur jafnvel fundizt mega skilja ýmis ummælí, einkum þessara tveggja þm. og raunar blaða þeirra einnig, þannig, að það hafi í raun og veru alls ekki verið um neinn greiðsluhalla að ræða undanfarin ár, allt tal um það sé, þegar öllu er á botninn hvolft, blekkingar, þar eð eignaaukningin í landinu, fjárfestingin, hafi verið miklu meiri en skuldaaukningunni nemur. Lánsféð hafi verið svo vel notað, að þjóðin standi miklu betur að vígi nú til að standa straum af hinni auknu greiðslubyrði en hún gerði áður. Þess vegna sé nú ekki þörf neinna sérstakra ráðstafana af þessum sökum. Í fyrsta lagi er þess að geta, að ef sú merking er lögð í hugtakið „greiðsluhalli gagnvart útlöndum“, að ekki sé um greiðsluhalla að ræða, fyrr en aukning erlendra skulda sé orðin meiri en heildarfjárfestingin eða eignaaukningin í landinu, þá hefur engin þjóð, sem ég þekki til, nokkurn tíma haft greiðsluhalla gagnvart umheiminum. Ef tekin eru erlend lán, sem svara allri fjárfestingunni innanlands, þá jafngildir það því, að þjóðin noti allar tekjur sínar til neyzlu. Eignaaukningin innanlands er að vísu jafnmikil og skuldaaukningin út á við, svo að segja má, að hagur þjóðarinnar sé óbreyttur. En sparnaður þjóðarinnar er enginn. Ég á bágt með að trúa því, að nokkur mæli í alvöru með slíkum aðgerðum. Slíkt væri fullkomið fyrirhyggjuleysi í fjármálum, og það er fráleitt að skilgreina hugtakið „greiðsluhalli gagnvart útlöndum“ þannig, að um hann sé þá fyrst að ræða, þegar erlendar lántökur séu meiri en nemur allri fjárfestingunni. Sú merking, sem hagfræðingar og fjármálamenn leggja í þetta hugtak, er sú, að þá sé um að ræða greiðsluhalla gagnvart útlöndum, þegar greiðslur til annarra landa vegna innflutnings og þjónustu, að meðtöldum afborgunum og vöxtum af lánum, séu meiri en tekjur frá öðrum löndum vegna útflutnings og þjónustu. Þessi halli hlýtur að sjálfsögðu ávallt að jafnast, því að ein þjóð getur ekki fengið meira frá öllum öðrum til samans nema með því að stofna til skuldar hjá þeim. Eins og ég gat um áðan, þarf slíkur halli engan veginn ávallt að vera varhugaverður eða óheilbrigður. Að svo miklu leyti sem hann á rót sína að rekja til þess, að lán hafi verið tekin til arðbærra framkvæmda, er ekkert við hann að athuga. Hallinn er þá afleiðing framkvæmdalánanna og táknar innflutning erlends fjármagns. En ef hann á rót sína að rekja til jafnvægisleysís innanlands, ef hann á rót sína að rekja til viðleitni til þess að halda uppi meiri fjárfestingu en svarar til sparnaðar innanlands að viðbættum erlendum framkvæmdalánum eða til þess að halda uppi meiri neyzlu en afgangur þjóðarframleiðslunnar heimilar, þá er sú skuldasöfnun, sem jafnar hallann, ekki orsök hans, heldur er hallinn orsök skuldasöfnunarinnar. Það, sem í raun og veru er deilt um varðandi lántökur síðari ára, er, af hvorum toganum þær séu spunnar, hvort þær hafi verið framkvæmdalántökur, sem þá er eðlilegt að valdi halla og ekkert væri þá við að athuga, eða hvort þær séu afleiðing jafnvægisskorts innanlands og hafi verið óhjákvæmilegar til þess að jafna hallann, ef ekki hafi átt að koma til vöruskorts og framleiðslutrafala. Rökin, sem hv. þm., Eysteinn Jónsson og Lúðvík Jósefsson, hafa bent á til rökstuðnings fyrri stafhæfingunni, þ.e.a.s. að lánin séu öll heilbrigð framkvæmdalán, eru, að samtímis lántökunum eða á eftir þeim hafi verið stofnað til framkvæmda í landinu, sem hefðu kostað jafnmikið eða meira en lánunum nemur, og þess vegna hljóti þau að teljast framkvæmdalán. En þessi röksemd er alveg haldlaus. Eins og ég gat um áðan, mætti með sama rétti kalla alla erlenda skuldasöfnun framkvæmdalán, meðan hún fer ekki fram úr heildarfjárfestingunni innanlands. Sannleikurinn um lántökur undanfarinna ára er sá, að það hafa sumpart verið heilbrigð framkvæmdalán og sumpart skuldasöfnun til þess að jafna halla út við vegna jafnvægisskorts innanlands, og mætti e.t.v. kalla hið síðara hallalán. Það er jafnfráleitt að telja allar lántökurnar framkvæmdalán og að telja þær allar hallalán, en það er mjög erfitt að draga alveg skýra markalinu þarna á milli. Þó má staðhæfa, að lántökurnar til Sogsvirkjunarinnar, sementsverksmiðju, áburðarverksmiðju og flökunarvélakaupa séu tvímælalaust framkvæmdalán. Það á einnig við um lán vegna kaupa á fiskiskipum, en þar er þó sá hængur á, að flest þeirra lána hafa verið til miklu skemmri tíma en fiskiskipin gátu skilað andvirði sínu í gjaldeyri. Þessi lán, fiskiskipalánin, hafa því aukið greiðslubyrðina á næstu árum langt umfram það, sem aukin framleiðsla fiskiskipanna gat aukið við þjóðarframleiðsluna á sama tíma. Hitt er jafnvíst, að mikill hluti þeirra lána, sem þjóðin hefur tekið erlendis á s.l. áratug og þarf nú og í framtíðinni að greiða vexti og afborganir af, hafa verið afleiðing þess, að á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd hefur verið halli, sem hefur átt rót sína að rekja til þess, að þjóðin var að reyna að eyða meira en hún aflaði. Fjárfestingin hefur verið meiri en nam sparnaði innanlands að viðbættum erlendum lántökum til þess að greiða erlendan fjárfestingarkostnað, og neyzlan hefur verið meiri en nam því, sem afgangs var af þjóðarframleiðslunni, þegar fjárfestingin hafði verið greidd. Hægt er að sýna fram á, og það hefur verið gert, að um alvarlegt jafnvægisleysi innanlands hefur verið að ræða. Það kemur m.a. greinilega fram við athugun á útlánum bankanna. Og slíkt jafnvægisleysi hlýtur að hafa í för með sér skuldasöfnun erlendis. Um það er því alls engum blöðum að fletta, að verulegur hluti þess 200 millj. kr. árlega halla, sem verið hefur á greiðslujöfnuðinum undanfarin ár, á rót sína að rekja til jafnvægisskortsins og er því bæði óheilbrigður og varhugaverður, þótt benda megi á jafnmiklar fjárfestingarframkvæmdir innanlands. Það er alls ekki hægt að dæma um, hversu mikinn halla gagnvart útlöndum er heilbrigt að hafa, út frá því sjónarmiði, hversu mikil fjárfestingin er. Engum dettur í hug að kosta alla fjárfestinguna með erlendum lánum. Þau geta að skaðlausu verið nokkru meiri en nemur erlendum kostnaði við fjárfestinguna. Hvað á þessu bili er heilbrigt að hafa lántökurnar, er komið undir því, hversu mikil fjárfestingin er og hvort þjóðin er reiðubúin til þess að greiða hana með heilbrigðum sparnaði innanlands. Ég segi það aftur: undir því, hvort þjóðin er reiðubúin til þess að greiða hana með heilbrigðum sparnaði innanlands. Þjóðin verður ekki aðeins að standa undir innlenda kostnaðinum við fjárfestinguna með heilbrigðum sparnaði, heldur einnig undir vöxtum og afborgunum af erlendu lánunum. Þau mega ekki verða meiri en svo, að þjóðin sé reiðubúin til að standa undir greiðslubyrðinni af þeim ásamt innlenda hlutanum af fjárfestingunni með heilbrigðum sparnaði. Þegar greiðslubyrðin er orðin um og yfir 10% af öllum gjaldeyristekjunum, má það vera augljóst hverjum manni, að miklum erfiðleikum hlýtur að vera bundið að standa undir slíkri greiðslubyrði út á við ásamt innlenda hluta fjárfestingarinnar. Það er þess vegna, sem slík skuldasöfnun hlýtur að teljast of mikil. Það er þess vegna, sem svo miklar skuldir eyðileggja lánstraustið og koma í veg fyrir, að hægt sé að fá heilbrigð framkvæmdalán. En með því að stöðva jafnvægisleysið og þann greiðsluhalla, sem af því stafar, og draga þannig úr greiðslubyrðinni, skapast einmitt nýir möguleikar á öflun heilbrigðra framkvæmdalána, og það er m.a. tilgangur þessara ráðstafana. Það má með engu móti blanda erlendum lántökum af því tagi, sem ég hef nú rætt um, við þá skuldaaukningu, sem verður í bráð vegna þess, að hagnýttar eru yfirdráttarheimildir erlendís. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að hjá engri þjóð dreifist útflutningur eða innflutningur jafnt á mánuði ársins. Þetta á jafnvel einkum og sér í lagi við um þjóð eins og Íslendinga, þar sem útflutningsframleiðsla er mjög árstíðabundin. Það leiðir því beinlínis af eðli framleiðslunnar, að gjaldeyristekjurnar dreifast misjafnt á árið. Innflutningsþörfin getur og orðið misjöfn eftir árstíðum. Hún er auðvitað sérstaklega mikil, þegar búa þarf útflutningsatvinnuvegina undir aðalstarfstíma þeirra, en auk þessa geta viðskiptaaðstæður og viðskiptakjör valdið því, að hagkvæmt gæti verið að draga útflutning eða hraða innflutningi. Hvort tveggja þetta getur gert nauðsynlegt að nota um skeið gjaldeyri umfram það, sem svarar til venjulegra gjaldeyristekna. Þetta eru augljósar og viðurkenndar staðreyndir. Þær valda því, að þjóðir telja sér yfirleitt nauðsynlegt að hafa til umráða gjaldeyrisvarasjóð eða gjaldeyrisforða, sem nemi allt að einum þriðja af árlegri gjaldeyrisnotkun þjóðarinnar. Hann er þá notaður til þess að jafna þær sveiflur, sem leiðir af árstíðabundinni útflutningsframleiðslu og árstíðasveiflum í innflutningi. Auk þess er hann notaður til þess að geta hagnýtt sér sem hagkvæmust kjör í bæði útflutningi og innflutningi og enn fremur til þess, að óvænt skakkaföll þurfi ekki að valda sérstökum vandræðum. Þótt nokkur dráttur verði á því, að hægt sé að selja eða heppilegt sé talið að selja nokkurn hluta útflutningsvöru þjóðar, gerir gjaldeyrisvarasjóður kleift að halda áfram eðlilegum innflutningi, svo að afleiðingin þarf ekki að verða sú, að innflutningur takmarkist eða jafnvel stöðvist með þeim afleiðingum, sem slíkt hlýtur að hafa á framleiðslu innanlands og framleiðsluafköstin, eða valda vöruskorti á neyzluvörumarkaðnum og tilsvarandi verðhækkun. Ef sölutregðan eða verðfallið reynist aðeins til bráðabirgða, kemur það aftur í sjóðinn, sem eyddist af honum. Ef það reynist hins vegar til frambúðar eða varanlegt, verður að sjálfsögðu þegar í stað að gera þær ráðstafanir innanlands, sem slíkt kallar á, og þegar þær hafa verið gerðar, fyllist sjóðurinn aftur. Ef jafnvægi er haldið milli framleiðslu þjóðarinnar og framkvæmdalána annars vegar og neyzlu hennar og fjárfestingar hins vegar, helzt gjaldeyrisvarasjóðurinn eða gjaldeyrisforðinn óeyddur, þegar yfir nokkurn tíma er lítið, þó að sveiflur verði á stærð hans, þegar yfir stuttan tíma er litið. Um það getur enginn ágreiningur verið, að mjög æskilegt og hagstætt sé að eiga gjaldeyrisforða, af þeim sökum, sem ég hef lýst: Um það getur heldur enginn ágreiningur verið, að hægt sé að halda gjaldeyrisforða eða gjaldeyrisvarasjóði óskertum, þegar yfir lengra tímabil er lítið, séu ráðstafanir gerðar nægilega snemma í efnahagsmálum innanlands, ef í ljós kemur, að rýrnun gjaldeyrisforða hefur verið varanlegri en venjulegt eða eðlilegt er. Þetta veit hver einasti framkvæmdastjóri í fyrirtæki. Hluti af því rekstrarfé, sem hann þarf að hafa yfir að ráða, er nauðsynlegur til að jafna það bil, sem verið getur og venjulega er milli tekna af sölu annars vegar og gjalda vegna framleiðslukostnaðar hins vegar. Þessi sjóður má ekki fara niður fyrir visst lágmark, ef þeirri hagkvæmni, sem fólgin er í sem stöðugastri framleiðslu, á ekki að verða stefnt í hættu. Þegar þær breytingar verða á markaðsaðstöðu, annaðhvort vegna minnkaðrar sölu eða verðfalls, að þessi hluti rekstrarfjárins er orðinn óeðlilega lítill, verður að sjálfsögðu að gera þær breytingar á framleiðslunni, sem tryggja, að jafnvægi komist aftur á. Með því móti skilar sér aftur það rekstrarfé, sem eyddist til bráðabirgða. Ef fyrirtækið á ekki nægilegt rekstrarfé til að standa undir sveiflum í greiðslum sínum, getur það jafnað þær með því að eiga aðgang að yfirdráttarheimildum í lánsstofnunum, og munu raunar langflest fyrirtæki reyna að tryggja sér slíkar heimildir. Þær eru auðvitað ekki lán í sama skilningi og þau lán, sem tekin hafa verið til fasteignakaupa, vélakaupa eða bundin eru í föstum vörubirgðum. Þær standa í sambandi við sveiflur í greiðslum. Þær á alltaf að vera hægt að endurgreiða, annaðhvort af venjulegum tekjum, ef engar breytingar hafa orðið á raunverulegri aðstöðu fyrirtækisins, eða þá með breytingum á gjöldum, ef varanleg breyting virðist vera orðin á tekjum. Það leynir sér aldrei, ef hætta virðist á, að slík yfirdráttarlán festist, eins og það er kallað. Þá verður auðvitað þegar í stað að gera nauðsynlegar ráðstafanir til þess að draga úr gjöldum eða auka tekjur, svo að greiðsla yfirdráttarskuldarinnar verði möguleg. Að fresta slíkum ráðstöfunum er að sjálfsögðu misnotkun á yfirdráttarheimildinni. Hið sama á sér stað um þjóð, sem á sér engan gjaldeyrisvarasjóð, en jafna þarf sveiflur í greiðslum við önnur lönd. Heimild til yfirdráttar erlendis kemur þá að hliðstæðu gagni og eign gjaldeyrisforða eða gjaldeyrisvarasjóðs. Notkun slíkra yfirdráttarheimilda á í rauninni ekkert skylt við erlenda lántöku til framkvæmda eða lántöku til þess að jafna greiðsluhalla. Þótt skuld myndist á slíkum yfirdráttarreikningi, hlýtur hún að jafnast aftur af venjulegum gjaldeyristekjum, ef þjóðarbúskapurinn er í jafnvægi. Ef hins. vegar varanleg breyting er að verða á viðskiptakjörum þjóðarinnar, þannig að yfirdráttarskuldin stendur lengur en venjulegt og eðlilegt hefur verið talið, ber það auðvitað vott um, að gera þurfi ráðstafanir innanlands til þess að vega upp á móti hinum versnandi viðskiptakjörum. Sama máli gegnir, ef misvægi er að skapast innanlands á milli þjóðarframleiðslu og framkvæmdalána annars vegar og neyzlu og fjárfestingar hins vegar. Séu slíkar ráðstafanir gerðar nógu tímanlega, er auðvitað hægt að jafna yfirdráttarskuldina. Að halda því fram, að slik yfirdráttarlán hafi ávallt tilhneigingu til þess að festast og verða að föstum lánum, er í raun og veru hið sama og að halda því fram, að ógerningur sé að halda þjóðarbúskapnum í jafnvægi til lengdar, að það sé elns konar náttúrulögmál, að þjóðin hljóti að eyða meira en hún aflar. Með alveg sama rétti mætti segja, að engum banka og engri lánastofnun væri óhætt að veita fyrirtæki yfirdráttarlán, af því að öruggt sé, að það muni misnota yfirdráttarheimildina og festa féð í framleiðslutækjum. Ríkisstj. hefur tekizt að tryggja þjóðinni allt að 20 millj. dollara yfirdráttarheimildir erlendis hjá Evrópusjóðnum og alþjóðagjaldeyrissjóðnum. Hv. stjórnarandstæðingar tala eins og hér sé um mesta glannaskap að ræða og jafnvel eins og hér standi fyrir dyrum að taka slíkt lán erlendis og kaupa fyrir það vörur. Þetta er auðvitað hinn herfilegasti misskilningur. Ef vel ætti að vera, þyrfti þjóðin að eiga allt að 20 millj. dollara gjaldeyrisforða eða gjaldeyrisvarasjóð. Það mundi vera mikil trygging fyrir því, að innflutningur til landsins gæti jafnan orðið snurðulaus, að ekki yrði hér tímabundinn hráefnisskortur eða neyzluvöruskortur með þeim óhagstæðu áhrifum á framleiðsluafköst og verðlag, sem slíkt hlýtur að hafa í för með sér. Slíkt gæti gert það kleift, að þjóðin keypti innflutningsvörur sínar á þeim tímum, sem hagkvæmast þætti, og seldi útflutningsvörur sínar, þegar verð er hagstæðast. En fyrst þjóðin á engan slíkan gjaldeyrisvarasjóð, er það henni að sjálfsögðu ómetanlegt hagræði að eiga aðgang að samsvarandi yfirdrætti erlendis. Notkun hans mundi ávallt vera tímabundin, og kostnaður við hagnýtingu fjárins er svo lítill, að samningar þeir, sem hér er um að ræða, verða að teljast mjög hagkvæmir. Það er auðvitað hrein fjarstæða að halda því fram, að þessar yfirdráttarheimildir muni verða að föstum lánum, sem auka muni greiðslubyrðar þjóðarinnar. Með sama rétti mætti segja, að Íslendingum geti ekki reynzt mögulegt að halda jafnvægi í þjóðarbúskap sínum og takmarka eyðslu sína við það, sem þeir afla. Og ef slíkar yfirdráttarheimildir hlytu að verða að föstum lánum, mætti eins segja, að Íslendingum væri um aldur og ævi ókleift að eiga gjaldeyrisvarasjóð. Því skyldu Íslendingar einir allra þjóða vera því marki brenndir að geta ekki haldizt á gjaldeyrisvarasjóði? Og ef þeir treysta sér til þess að láta sér haldast á gjaldeyrisvarasjóði, þá er þeim nákvæmlega jafnkleift að koma í veg fyrir, að yfirdráttarheimildir verði að föstu láni. Þá ætla ég að víkja að því, að hv. þm., Eysteinn Jónsson og Lúðvík Jósefsson, hafa nefnt tölur, sem eiga að sýna, hverjar séu álögurnar á þjóðina í heild í sambandi við hinar fyrirhuguðu efnahagsmálaráðstafanir. Hugsanagangurinn, sem liggur að baki þessum tölum, virðist vera svipaður, og útkoman úr dæminu er, þegar öllu er á botninn hvolft, svipuð hjá báðum, að álögurnar á þjóðina séu um 1200–1300 millj. kr. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) hefur nefnt sem heimild áætlunina frá Hagstofu Íslands um það, hversu mikið veltan í þjóðarbúskapnum muni aukast vegna þessara ráðstafana. Þegar nauðsynlegar leiðréttingar hafa verið gerðar, er niðurstaðan sú, að heildarverðmæti veltunnar aukist um um það bil 1000 millj. kr. Viðbótin virðist vera vegna fyrirhugaðrar vaxtahækkunar. Að því er hana snertir er þess að geta, að ekki er gert ráð fyrir því, að hækkum útlánsvaxta hafi áhrif á verðlagið: Þess er og að geta, að innlánsvextir hækka í sama mælí, og er því um nokkurn veginn jafnmikla tekjuaukningu að ræða í þjóðarbúskapnum vegna hækkunar innlánsvaxta og útgjaldaaukningunni nemur vegna hækkunar útlánsvaxtanna. En er það rétt, að sú aukning, sem verður á veltu í þjóðarbúskapnum vegna efnahagsráðstafananna, sé í raun og veru byrðar eða álögur á þjóðina? Hvílík fjarstæða slík staðhæfing er, sést þegar með því að bera þessa tölu hv. stjórnarandstæðinga um álögur saman við heildartekjur þjóðarinnar, en þeir telja álögurnar nema sem svarar 1/5 - hvorki meira né minna en 1/5 - af heildartekjum þjóðarinnar, þar eð áætla má þær um 5000 millj. kr. Dettur nokkrum manni í hug, að hér sé um það að ræða að takmarka heildarútgjöld þjóðarinnar um 1/5 ? Þegar af þessu hlýtur það að teljast augljóst, að eitthvað meira en lítið er bogið við þessa útreikninga hv. þingmanna. Það; sem hér er á ferðinni, er alger hugtakaruglingur, sem ég er alveg viss um að báðir hv. þm. gera sér öldungis ljósan, þótt þeir láti sér sæma að viðhafa þennan málflutning í áróðursskyni. Í eðli sínu er gengisbreyting alls engin byrði fyrir þjóðina í heild, ekki frekar en innheimta yfirfærslu- og innflutningsgjalda til greiðslu útflutningsbóta er nokkur byrði fyrir þjóðina í heild. Í báðum tilfellunum er um að ræða endurskiptingu á þjóðartekjunum, flutning á tekjum frá einni atvinnugrein til annarrar eða einni þjóðfélagsstétt til annarrar. Þegar stjórn Hermanns Jónassonar hækkaði yfirfærslu- og innflutningsgjöld til þess að geta aukið útflutningsbætur, var báðum þessum þm. algerlega ljóst, að þar var ekki um neinar álögur á þjóðina í heild að ræða, heldur tilflutning á tekjum innan þjóðarbúskaparins. En gengisbreyting hefur í eðli sínu alveg nákvæmlega sams konar áhrif og hækkun yfirfærslu og innflutningsgjalda ásamt tilsvarandi hækkun bóta. Áhrif gengisbreytingarinnar eru aðeins almennari og sjálfvirkari. Gengisbreyting og aukning útflutningsbóta og innflutnings- og yfirfærslugjalda flytur tekjur til útflutningsframleiðslunnar og þeirra, sem við hana starfa, frá öðrum þáttum þjóðarbúskaparins. Hver einasta króna, sem þeir greiða, sem starfa ekki við útflutningsframleiðsluna, fer til þeirra, sem þar starfa. Ef menn vilja taka svo til órða, að álögur séu lagðar á þá, sem eru ekki í neinum tengslum við útflutningsframleiðsluna, má ekki gleyma að tala um tekjuauka hinna, sem tengdir eru útflutningsframleiðslunni á einn eða annan hátt, því að hann er nákvæmlega jafnmikill. Allt tal um álögur á þjóðina er því fjarstæða og blekking. Hitt er svo annað mál, að gengislækkun getur verið tæki til þess að eyða eða koma í veg fyrir greiðsluhalla við útlönd. Þá hefur gengislækkunin í för með sér byrði fyrir þjóðarheildina, er því svarar, sem nauðsynlegt er til þess að jafna greiðsluhallann. Í raun og veru er hér þó villandi að tala um gengislækkunina sjálfa sem undirrót byrðarinnar. Átakið, sem nauðsynlegt er til þess að jafna greiðsluhallann, kostar fórn. Það er það, sem er byrði. Það er hægt að jafna greiðsluhallann með öðru móti en hreinni gengislækkun. T.d. er hægt að gera það með þeirri aðferð, sem ráðh. Framsfl. stungu upp á í ríkisstj. vorið 1958. Byrðin eða álögurnar, sem slíkt hefur í för með sér, eru í sjálfu sér ekki afleiðing yfirfærslugjaldanna eða útflutningsbótanna, heldur þess, að ráðstöfun er gerð til þess að jafna hallann. Meðan hallinn helzt, notar þjóðin meira en hún aflar. Það kostar auðvitað byrði eða álögur að hætta því. Það skiptir ekki meginmáli í þessu sambandi, hvort það er gert með gengislækkun eða aukningu útflutningsbóta og innflutningsgjalda. Þar er aðeins um leiðir að ræða til þess að jafna hallann. Byrðin eða álögurnar eru nákvæmlega jafnmiklar, hvor leiðin sem farin er. Upphæð álagnanna eða þyngd byrðarinnar ákveðst af því, hversu mikill greiðsluhallinn var, en ekki af hinu, hvaða leið er farin til þess að jafna hann. Hallinn á viðskiptum þjóðarinnar við útlönd hefur undanfarin ár numið um 200 millj. kr. á ári að meðaltali. Þjóðin hefur m.ö.o. notað um 200 millj. kr. meira en hún hefur staðið undir með eigin framleiðslu. Auk þess má gera ráð fyrir, að gjaldeyristekjur af Keflavíkurflugvelli lækki talsvert. Á hinn bóginn er búizt við, að eftir að þessar ráðstafanir eru komnar til framkvæmda, eigi Ísland aftur kost á heilbrigðum framkvæmdalánum, og er eflaust óhætt að áætla þau ekki minna en tekjurýrnunin verður af Keflavíkurflugvelli eða jafnvel heldur meiri. Sá nettóhalli gagnvart útlöndum, sem fyrirhuguðum ráðstöfunum er ætlað að jafna, nemur því einhvers staðar á milli 150 og 200 millj. kr. , miðað við gamla gengið. Það er sú raunverulega byrði, sem þjóðin í heild tekur á sig í sambandi við þessar ráðstafanir, en hún nemur 3–4% af þjóðartekjunum, ef þær eru áætlaðar um 5000 millj. kr. Sú veltuaukning, sem verður í þjóðarbúskapnum umfram þetta, er allt saman -tekjutilfærsla milli einstakra aðila í þjóðfélaginu og breyting á gjöldum og tekjum sömu aðila. Í sambandi við þessa tekjutilfærslu f þjóðfélaginu verður og að sjálfsögðu að hafa í huga þær miklu breytingar, sem verða á almannatryggingalöggjöfinni og skattalöggjöfinni. Engum dettur væntanlega í hug, að skattar þeir, sem lagðir eru á til þess að standa undir auknum útgjöldum almannatrygginga, séu byrði á þjóðina eða þeir skattar, sem innheimta verður til þess að geta létt af tekjuskatti. En álíka fjarstæða er það auðvitað að telja þá veltuaukningu eða tekjutilfærslu, sem siglir í kjölfar gengisbreytingar, byrði á þjóðina, að því frátöldu, sem nauðsynlegt er til þess að jafna greiðsluhallann við útlönd, en það er byrði, sem þjóðin hefði orðið að bera í öllum tilfellum. Hallabúskapurinn verður að hætta. Við fáum ekki lán til þess að jafna slíkan halla áfram. Ef við viljum hvorki breyta genginu né framfylgja tillögum ráðh. Framsfl. frá því í maí 1958, verður hér gífurlegur gjaldeyrisskortur, vöruskortur, stöðvun á margs konar framleiðslu, bæði útflutningsframleiðslu og innlendum iðnaði, og byrðin leggst á þjóðina sem vöruskortur og hækkandi verðlag. Það, sem um er því að ræða nú fyrir íslenzku þjóðina, er ekki annars vegar að halda áfram að reka þjóðarbúið með halla og jafna hallann með erlendum lántökum og hins vegar að gera þær ráðstafanir, sem ríkisstj. leggur nú til, að gerðar verði, eða aðrar, sem í raun og veru jafngilda þeim. Fyrri leiðin er algerlega lokuð. Það, sem þjóðin á nú um að velja, er annars vegar að gera þær ráðstafanir, sem hér eru til umræðu, og hins vegar að reyna að jafna hallann við útlönd með höftum, þ.e.a.s. að láta þá kjaraskerðingu, sem því er samfara að jafna hallann, gerast með því að beita hér harðvítugri höftum en áður hafa þekkzt í sögu íslenzku þjóðarinnar á öllum sviðum atvinnu og viðskiptalífsins og taka upp stranga skömmtun á þeim sviðum, þar sem talíð væri að skipulagslaus vöruskortur mundi hafa alveg óþolandi afleiðingar. Ef við nú gerðum tilraun til þess að jafna hallann gagnvart útlöndum með stórkostlegri skömmtun og víðtæku haftakerfi og öllu, sem slíku fylgir, værum við eina þjóðin í VesturEvrópu og þótt víðar væri leitað, sem gripi til slíkra ráðstafana. Þá fylgdu menn allt annarri stefnu í efnahagsmálum en allar nágrannaþjóðir okkar, hvort sem þeim er stjórnað af vinstri sinnuðum eða hægri sinnuðum flokkum. Það er áreiðanlega engin tilviljun, að engin nágrannaþjóðanna fylgir nú slíkri stefnu. Hún getur verið nauðsynleg og er nauðsynleg á stríðstímum og krepputímum, en hún er ekki aðeins ónauðsynleg, heldur beinlínis skaðleg á venjulegum tímum. Það, sem hv. stjórnarandstæðingar hafa sagt um 1000 millj. kr. álögur á þjóðina í sambandi við þessar ráðstafanir, er því blekking. Það er að vísu um álögur eða byrði að ræða, en hún er ekki nema brot þessarar upphæðar og er ekki afleiðing gengislækkunarinnar í sjálfu sér, heldur hins, að átak er gert til þess að losna við greiðsluhallann gagnvart útlöndum og samræma heildareyðslu þjóðarinnar þeim tekjum, sem hún hefur af framleiðslu sinni, og þeim framkvæmdalánum, sem eðlilegt er og heilbrigt er að hún taki erlendis. Þá langar mig til þess að víkja nokkuð að þeim ummælum hv. 3. þm. Reykv. (EOl), að með þessum ráðstöfunum sé kaup íslenzkra verkamanna skert svo stórkostlega, að það verði ekki nema sem svarar helmingi þess, sem bandarísk löggjöf tryggir hinum umkomulausustu þar í landi sem lágmarkstekjur. Lögmæltar lágmarkstekjur í Bandaríkjunum munu vera einn dollar á klukkustund, sem svarar til 38 kr. eftir nýja genginu. En þar eð kaup Dagsbrúnarmanna í lægsta flokki er nú kr. 20.67, telur hv. þm., að Dagsbrúnarmaður sé aðeins hálfdrættingur á við þann, sem hefur lágmarkskaup í Bandaríkjunum. Hvílík reginfjarstæða slíkir útreikningar eða slíkur samanburður er, sést þegar af því, að hv. þm. gerir ráð fyrir, að við gengisbreytinguna hækki kaup bandarískra verkamanna gífurlega í hlutfalli við íslenzka verkamanninn. Hann hefur fjölyrt um, að með þessum ráðstöfunum sé gengi erlends gjaldeyris hækkað um 133%. Það jafngildir því, að lágmarkskaupið í Bandaríkjunum, sem hann áður taldi svara til 16 króna, - og það mun vera nokkru lægra en lægsta Dagsbrúnarkaup, - hækkaði við gengisbreytinguna í 38 krónur og er þar með orðið næstum tvöfalt á við Dagsbrúnarkaupið. Auðvitað þarf engum orðum að því að eyða, að gengisbreyting á Íslandi hefur engin áhrif á kaup eða kjör verkamanns í Bandaríkjunum, hvorki hækkar það né lækkar. Engum dettur væntanlega í hug, að hægt sé að mæla áhrifin á kaup Dagsbrúnarverkamannsins með hlutfallslegri hækkun á gengi dollarsins eða hlutfallslegri lækkun á gengi krónunnar. Allur þessi samanburður er því algerlega út í hött. Það, sem máli skiptir, er samanburður á kaupmætti launa hins bandaríska verkamanns og hins íslenzka verkamanns. Í því sambandi er auðvitað alls ekki nóg að benda á það, að lágmarkskaup bandarísks verkamanns sé 38 kr. á klukkustund, en íslenzka verkamannsins kr. 20.67, eða rúmlega helmingur, en þegja alveg um það verðlag, sem hvor aðili um sig á við að búa. Ég skal nefna nokkur dæmi um það verðlag, sem bandarískur verkamaður og íslenzkur verkamaður eiga við að búa. Kindakjöt, nýtt læri, kostar hér kr. 24.20, en í Bandaríkjunum kr. 58,50, miðað við nýja gengið, þ.e. meira en tvöfalt meira. Kíló af ýsuflökum kostar hér kr. 7.08, en í Bandaríkjunum 41 kr., eða meira en fimm sinnum meira. Nýmjólk í hyrnum kostar hér kr. 3.35 lítrinn, en í Bandaríkjunum kr. 8.70 lítrinn eða næstum þrisvar sinnum meira. Kaffi kostar hér kr. 34.50 kg, en í Bandaríkjunum 67 kr. kg, eða næstum helmingi meira, allt miðað við nýja gengið. Molasykur kostar hér kr. 6.24 kg, en í Bandaríkjunum kostar hann kr. 10.20 kg, og þannig mætti lengi telja. Ég nefni þessi dæmi aðeins til að sýna fram á, hversu fjarstæðukenndur málflutningur hv. 3. þm. Reykv. um samanburð á kaupgjaldi einu er í raun og veru. Hinu er svo alls ekki að leyna, að ef rétt er skoðað, er kaupmáttur tímakaups bandarísks verkamanns meiri en íslenzks verkamanns - og raunar ekki aðeins íslenzka verkamannsins, heldur allra verkamanna í Evrópu, að ég nú ekki tali um, hversu miklu meiri hann er en kaupmáttur verkamanns í Sovétríkjunum og Austur-Evrópu yfirleitt. Í framhaldi af þessu er ástæða til að gera nokkurn samanburð á kjörum verkamanna hér á Íslandi og í Danmörku og Noregi, en það er viðurkennt, að lífskjör í þessum löndum eru ekki aðeins með því bezta, sem gerist í heiminum, heldur eru lífskjör þar einnig með því jafnasta, sem þekkist. Samkvæmt dönskum hagskýrslum var meðaltímakaup ófaglærðra karlmanna í Danmörku allri kr. 5.08 danskar á klukkustund á öðrum ársfjórðungi 1959. Miðað við nýja gengið jafngildir þetta kr. 27.94 íslenzkum. Á sama tíma var meðaltímakaup karla í Noregi við ýmsar framkvæmdir, aðrar en byggingar, kr. 4.74 norskar eða kr. 25.19 íslenzkar, miðað við nýja gengið, en í þessu meðaltali er reiknað með tímakaupi ýmissa iðnaðarmanna, svo sem trésmiða. Tímakaup Dagsbrúnarmanns í lægsta flokki er nú kr. 20.67. Þessi tala er að því leyti ekki sambærileg við ofannefndu tölurnar í Danmörku og Noregi, að þær tölur eru meðaltal, en fyrrnefnt Dagsbrúnarkaup er lægsta kaup, sem greitt er á Íslandi. Meðalkaup Dagsbrúnarmanna er áreiðanlega talsvert hærra en kr. 20.67, jafnvel þó að ekki sé tekið tillit til neinnar eftirvinnu, sem skiptir ekki máli í þessu sambandi. Það er því óhætt að fullyrða, að þessar tölur benda ekki til þess, að um verulegan mun sé að ræða á tímakaupi verkamanna í Danmörku, Noregi og á Íslandi. Við þetta má svo bæta því, að vinnutími er lengri á Íslandi en í Danmörku og Noregi, 48 stundir í stað 45 stunda, en eftirvinna tíðkast lítið í Danmörku og Noregi. Ef gerður er samanburður á tekjum og miðað við 45 stunda vinnuviku í Danmörku og Noregi, en 48 stunda vinnuviku hér, að viðbættum 6 eftirvinnutímum, sem hér mun vera algeng regla, verður niðurstaðan, miðað við fyrrnefnda tímakaupið, lágmarkskaupið á Íslandi, sú, að vikulaun á Íslandi verða 1191 kr., í Danmörku 1257 kr., en í Noregi 1134 kr., þannig að vikulaun íslenzka verkamannsins eru um það bil miðja vegu milli hins norska og danska. Í þessum samanburði er þó hallað á íslenzka verkamanninn að því leyti, að miðað er við tímakaup í lægsta flokki, en í Danmörku við meðalkaup og í Noregi einnig við kaup ýmissa annarra en verkamanna, þ.e. iðnaðarmanna, en á hinn bóginn er hér reiknað með lengri vinnutíma en tíðkast í hinum löndunum. Þar við bætist, að fjölskyldubætur verða verulega hærri á Íslandi en í Danmörku og Noregi eftir þær ráðstafanir, sem nú verða væntanlega gerðar. Þessar upplýsingar sýna, að allt tal um, að þessar ráðstafanir leiði í ljós, að kjör íslenzkra verkamanna séu miklu lakari en kjör stéttarbræðra þeirra í nálægum löndum, er algerlega úr lausu lofti gripið. Hitt er annað mál, að nauðsynlegt er að losna sem fyrst við það ástand, að hér sé unnin yfirvinna. Lífskjör íslenzkra verkamanna eiga ekki að þurfa að versna, þótt vinnutíminn styttist, heldur eiga þvert á móti að geta haldið áfram að batna, ef betra skipulag kemst á þjóðarbúskapinn, aukinni verktækni og verkmenningu er beitt og fyllsta áherzla lögð á sem fullkomnast og bezt skipulag í atvinnurekstrinum. Skipulag og verktækni í ýmsum greinum íslenzks sjávarútvegs er til mikillar fyrirmyndar og meira og betra en tíðkast með öðrum þjóðum. Á ýmsum öðrum sviðum þjóðarbúskaparins skortir hins vegar mjög á, að skipulag og verktækni sé nægilega fullkomin, og á það áreiðanlega ekki hvað sízt við fjárfestingarframkvæmdirnar, sem þjóðin ver nú næstum þriðjungi tekna sinna til. Með bættu skipulagi á því sviði mætti án efa tryggja jafnmikla raunverulega fjárfestingu með miklu minni tilkostnaði, þannig að tekjurnar, sem við það spöruðust, gætu gengið annaðhvort til aukinnar neyzlu eða til þess að stytta vinnutíma þjóðarinnar. Þá langar mig að síðustu að fara nokkrum orðum um það atriði, sem einkum hefur komið fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að það virðist vera einn höfuðtilgangur þessara ráðstafana að innlima Ísland í efnahagskerfi Vestur-Evrópuríkjanna og torvelda þar með viðskipti Íslendinga við ríkin í Austur-Evrópu eða jafnvel koma þeim alveg fyrir kattarnef. Hefur hv. 3. þm. Reykv, haft um þetta ýmis sterk orð, talið þetta jafngilda tilræði við efnahagslegt sjálfstæði Íslands og kveðið þessar ráðstafanir jafngilda því, að Íslendingar séu að lúta erlendri nýlendustefnu. Það er grundvallarmisskilningur á eðli þessara ráðstafana, að með þeim sé efnahagslegt sjálfstæði Íslendinga skert. Þær eru þvert á móti stórt spor í áttina til aukins efnahagslegs sjálfstæðis íslenzku þjóðarinnar. Eitt hið hættulegasta við það ástand, sem nú er einmitt tilætlunin að breyta, er, að nú er atvinnulif Íslendinga og þar með afkoma þjóðarinnar háð árlegum erlendum lántökum og meiri lántökum en ganga til þjóðhagslega arðbærra framkvæmda. Meðan slíkt ástand varir, má með sanni segja, að efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar sé í nokkurri hættu. Með því að þjóðin verði óháð öðrum erlendum lántökum en þeim, sem skila henni arði, bæði í íslenzkum krónum og erlendum gjaldeyri, er stigið stórt spor til þess að varðveita og efla íslenzkt fjárhagssjálfstæði. Hvað það snertir, að með þessum ráðstöfunum sé verið að tengja efnahagslíf Íslands þeim viðskiptaheildum, sem ýmist hafa verið myndaðar eða er verið að mynda í Vestur-Evrópu, þá er það einnig misskilningur. Íslenzka þjóðin tekur ein og án afskipta annarra ákvarðanir um ráðstafanir í efnahagsmálum sinum. Hún mun líka ein og án afskipta annarra taka ákvörðun um það, hvort eða hvenær hún gerist aðili að einhvers konar viðskiptasamtökum í Vestur-Evrópu. En aðstaða hennar til þess að taka slíka ákvörðun eins og frjáls og sjálfstæð þjóð versnar ekki, heldur batnar við þessar ráðstafanir. Eins og efnahagsmálum þjóðarinnar hefur verið háttað undanfarin ár, má öllum vera augljóst, að aðild að viðskiptasamtökum, sem grundvallast á sem haftaminnstum viðskiptum og afnámi tolla smám saman, hefði verið miklum erfiðleikum bundin fyrir Íslendinga, ef ekki beinlínis óhugsandi. Ef þjóðinni tekst hins vegar að koma efnahagsmálum sínum í það horf, sem ráð er fyrir gert í till. ríkisstj., standa Íslendingar miklu betur að vígi til þess að gera það, sem þeim sýnist helzt, annaðhvort að gerast aðilar að slíku samstarfi eða standa utan við það. Eins og nú er, eiga Íslendingar í rauninni aðeins einn kost, að standa utan við. Að þessum ráðstöfunum framkvæmdum, eiga Íslendingar tvo kosti, að gerast aðilar eða standa utan við. Frelsi þeirra til að taka óháða ákvörðun hefur því ekki minnkað heldur aukizt. Þá hefur hv. 3. þm. Reykv. staðhæft eða látið liggja að því, að þegar öllu sé á botninn hvolft, muni þessum ráðstöfunum líklega stefnt að því að torvelda viðskiptin við Austur-Evrópuríkin, af því að þau séu auðvaldsöflum í Vestur-Evrópu og Bandaríkjunum lítt þóknanleg. Þessi staðhæfing er alvarlegust, og þegar hún er sett fram af manni í stöðu Einars Olgeirssonar, þ.e. formanni eins þingflokksins, er sjálfsagt að gera henni skil og leiðrétta þann misskilning, sem hún grundvallast á. Það er skoðun mín, að Íslendingar eigi að leggja áherzlu á að viðhalda viðskiptum sinum við ríkin í Austur-Evrópu. Í þessum löndum hafa Íslendingar öðlazt mikilvæga markaði fyrir útflutningsvörur sínar, sem þeir eiga að varðveita og kosta kapps um að auka, en láta ekki dragast saman. Að svo miklu leyti sem nauðsynlegt er að viðhalda höftum í innflutningsverzlun þjóðarinnar, til þess að hægt sé að kaupa frá þessum löndum þær vörur, sem hagkvæmast er að kaupa í skiptum fyrir útflutninginn þangað, á að gera það. Það er að vísu skoðun mín, að ýmislegt megi endurbæta í sjálfum viðskiptasamningunum við þessi lönd og í framkvæmd þeirra. Slíkt er samningsatriði milli okkar og þessara viðskiptaþjóða okkar, og skoðun mín er, að það mundi treysta grundvöll viðskiptanna og auka þau. Í öllum þessum áætlunum, sem liggja til grundvallar till. ríkisstjórnarinnar, er gert ráð fyrir því, að viðskiptin við ríkin í Austur-Evrópu haldist í því horfi, sem nú er. Fyrirhugaðar ráðstafanir í innflutningsmálum eru einmitt við það miðaðar að greiða fyrir innflutningi frá Austur-Evrópulöndum að því marki, sem nauðsynlegt er, til þess að við höldum útflutningsmöguleikum okkar þangað óskertum. Af þessu má það vera augljóst, að það er ekki að neinu leyti markmið þessara ráðstafana að torvelda viðskipti Íslendinga við þjóðirnar í Austur-Evrópu. Þær eru þvert á móti við það miðaðar að halda þeim í því horfi, sem nú er. Þjóðinni er nauðsynlegt að eiga útflutningsmarkaði sem allra víðast. Það veitir okkur öryggi í utanríkisviðskiptum okkar. Slíkt öryggi er mikils virði fyrir afkomu þjóðarinnar og viðgang atvinnuveganna í landinu. Þess vegna á það að vera sjálfsögð stefna sérhverrar ríkisstjórnar á Íslandi að leggja rækt við alla þá markaði, sem okkur hefur tekizt að afla okkur, að efla og bæta öll þau viðskiptasambönd, sem við höfum, og láta aldrei niður falla viðleitnina til þess að afla nýrra.



Herra forseti. Brtt. sú, sem ég flyt við 1. gr. frv. ríkisstjórnarinnar um efnahagsmál, er þess efnis, að gengi íslenzkrar krónu verði miðað við, að dollar jafngildi 30 kr. í stað 38. Í umræðum og grg. hefur komið fram, að hin fyrirhugaða gengisskráning á að miðast við þarfir bátaútvegsins. Ég efast ekki um, að starfsmenn ríkisstj. hafa margfaldað rétt þær tölur, sem þeir settu í reikningsvélarnar. Hitt er ég jafnviss um, að ekki bar nauðsyn til að setja þær tölur í vélarnar og þess gerist ekki þörf að lækka gengi íslenzkrar krónu jafnmikið og gert er ráð fyrir. Þegar öll þau hlunnindi, sem bátaútvegurinn hefur notíð, eru lögð saman, er talið, að það jafngildi 94.5% útflutningsuppbótum. Eru þá tryggingagjöld þau, sem útflutningssjóður hefur greitt vegna bátanna, talin með. Ég ætlast til, að ríkið greiði þau, a.m.k. þar til séð verður, hvort hið vaxandi aflamagn bátanna verður varanlegt eða ekki. Sé ekki tekið tillit til tryggingagjaldanna, hafa yfirfærslubætur bátanna verið rúm 80%. Þessi liður minnkar því þörfina að lækka íslenzka krónu jafnmikið og gert er ráð fyrir. Þegar prósentur eru reiknaðar af vörum, er ekki sama, hvort þær eru reiknaðar af vörunni, eftir að lögð hefur verið á hana smásöluálagning eða áður. 10% af kr. 1.30 eru 13 aurar, en 10% af einni krónu eru 10 aurar. Þannig er þetta með skipin, sem á að fara að kaupa. Það er reiknað út, hve hátt fiskverðið þurfi að vera til afskrifta og vaxtagreiðslu af fiskiskipum, sem keypt eru samkv. hinu fyrirhugaða gengi. 75 tonna bátur ásamt veiðarfærum kostar með gengi 38 kr. dollarinn ca. 4.6 millj. kr., en með gengi 30 kr. dollarinn ca. 3.6 millj. Vexti og afskriftir af einni millj. má vafalaust reikna yfir 100 þús. kr. árleg útgjöld fyrir bátinn. Afskriftir og vextir af öllum fiskiskipum landsmanna á að miða við nýju skipin, sem hækkuð eru í verði með gengislækkuninni. Bátur, sem var keyptur og greiddur 1957, 75 tonn að stærð, kostaði með veiðarfærum í kringum 2 millj. kr. , eftir fyrirhugaða gengisbreytingu 4.6 millj. Svo á sá, sem á eldri bátinn, að fá jafnmargar krónur til vaxtagreiðslu og afborgana og hinn, sem keypti dýra bátinn. Hver borgar þennan mismun? Ekki sá, sem keypti dýra bátinn, ekki sá, sem keypti ódýra bátinn, því að hann græðir 1–2 millj. á fyrirhyggjulausri fjármálastjórn. Nei, þeir borga, sem eiga engan bát, íslenzkir launamenn, sem verða að sætta sig við minnkandi verðgildi þeirra peninga, sem greiddir eru í vinnulaun. Dýrtíðarspólan vefur upp á sig. Sé gengið 30 kr. á móti dollar, þarf ekki að taka tillit til skipa þeirra, sem verið er að kaupa nú, þegar áætlað er, hvað fiskverðið þurfi að vera, til þess að bátaútvegurinn beri sig, því að hin nýju skip munu að ýmsu leyti vera betur útbúin en eldri skipin. Þriðja atriðið, sem veldur breyttri útkomu, er, að ég ætlast ekki til, að halli útflutningssjóðs verði greiddur af fiskverði bátanna. Hvernig á að greiða hann? mun verða spurt. Því vil ég svara þannig, að það er óvíst, hve mikill sá halli verður. Sé gengisskráningin 30 kr. á móti dollar, er um litla hækkun að ræða á vöruverði. Það væri þá lítil ástæða til að hækka almannatryggingar að mun, a.m.k. ekki í bili. Enn fremur gerðist þess minni þörf að greiða niður kornvörur og sykur. Fleiri útgjaldaliðir mundu lækka, ef um litla gengisbreytingu væri að ræða, tapið á erlendu lánunum mundi verða miklu minna, og sé gert ráð fyrir, að Seðlabankinn greiði þann halla, þá gæti hann alveg eins tekið á sig halla vegna útflutningssjóðs. Ríkissjóður græðir ekki á óþarflega mikilli gengislækkun, slíkar ráðstafanir éta sig upp og meira en það. Í fáum orðum sagt, ríkissjóður getur greitt halla útflutningssjóðs og framlag til bátatrygginga með því að lækka áætlað framlag til tryggingamála, lækka eða fella niður fyrirhugaða niðurgreiðslu á kornvöru og sykri, lækka beina skatta minna en gert er ráð fyrir. Þörfin fyrir þær ráðstafanir er líka hverfandi lítil, ef horfið er frá hinni miklu gengislækkun. Málið er í sjálfu sér auðskilið. Ég segi: við skulum hafa 30 kr. á dollar, það jafngildir 85% útflutningsuppbótum. Það eru heldur betri kjör fyrir bátana en verið hafa, ef tryggingar eru greiddar fyrir þá. Frystihúsin hafa haft hagkvæman rekstur hin síðari ár. Greiðslur til þeirra fyrir seldan fisk munu koma fyrr en verið hefur, meðan útflutningssjóður starfaði. Þau ættu því að geta greitt hærra verð. Veiðarfæri og olía hækka um 20%. Eitthvað af þeirri hækkun gætu frystihúsin tekið á sig. Rekstur bátanna ætti því ekki að verða að mun óhagstæðari en undanfarin ár. Þess ber og að gæta, að afli báta er meiri en verið hefur. Er ástæða til að ætla, að stækkun landhelginnar valdi þar mestu um og ekki sé um stundarfyrirbrigði að ræða. Reynist þetta svo, gerbreytir það aðstöðu sjómanna, bátaeigenda og fiskvinnslustöðva. Það gæti m.a. valdið því, að bátaeigendur gætu greitt tryggingagjöld af bátum sínum í framtíðinni án hækkaðs fiskverðs. Hins vegar er full ástæða til að taka vátryggingakerfi bátanna allt til endurskoðunar og athuga, hvort eigi mætti finna leiðir til að gera það ódýrara og hagkvæmara. Ríkisstjórnin telur tryggingagjöld báta til útflutningsuppbóta. Um það má deila. Hitt er víst, að á þeim lið er ekki haft rangt við: Það er því betra að greiða tryggingagjöldin í bili en greiða niður sykur og kornvörur, sem notaðar væru að einhverju leyti til skepnufóðurs. Gert er ráð fyrir 40 aura hækkun á fiskverði, sé miðað við 38 kr. á dollar. Af því verða teknir 12 aurar til að greiða halla útflutningssjóðs, a.m.k. í eitt ár. Veiðarfæri og kaupverð skipa verður 27% hærra en sé miðað við 30 kr. á dollar. Það eitt mun éta upp verðmismuninn hjá þeim skipum, sem verið er að kaupa. Almenn kauphækkunaralda mun fara um landíð, sem veldur því, að fiskvinnslustöðvarnar þurfa nokkurn hluta af hækkuninni til sinna þarfa. Nýju skipin mundu því verða verr farin fjárhagslega en ef miðað væri við, að 30 kr. væru í dollar. Eldri skipin mundu aftur á móti græða. Eigendur þeirra mundu græða á kostnað þeirra efnaminni, þeir mundu „verma sitt hræ við annarra eld og eigna sér bráð, sem af hinum var felld“. Ég viðurkenni, að rétt er margfaldað, en það þarf ekki að setja þær tölur í vélarnar, sem gert er, því að vegna bátaútvegsins þarf ekki að lækka gengið nema í 30 kr. dollarinn. Mismunurinn á útkomunni liggur í því, að byrjað er ofan frá, en ég byrja neðan frá. Þeir ákveða, að bátarnir greiði tryggingagjöldin og greiði halla útflutningssjóðs. Þetta veldur því, að samkv. þeirra reikningi þarf að lækka gengið jafnmikið og gert er ráð fyrir. Ég hef bent á aðrar leiðir. Ef gert væri ráð fyrir því; að 48 kr. væru í dollar, og rekstur þeirra skipa, sem nú er verið að kaupa, reiknaður út frá því gengi, mundi rekstur hinna nýkeyptu skipa ekki verða hagkvæmari, af því að hlutur útgerðarinnar fer nær allur í að greiða vexti og afborganir af kaupverði skipsins, veiðarfæri, olíu, beitu og viðgerðir. Allur þessi kostnaður hækkar í krónutali í réttu hlutfalli við lækkandi gengi ísl. krónu. Að elta slíkt er hliðstætt því, þegar hvolpur snýst um sitt eigið skott. Þeir einu, sem græða, eru þeir, sem hafa keypt skipin, þegar íslenzka krónan var verðmeiri, og geta nú greitt vexti og afborganir með verðminni krónum. Ég er ekki kunnugur togaraútgerð. En á það skal bent, að þrír af ríkustu mönnum landsins hafa rekið togaraútgerð og virðast ætla að gera það framvegis, svo að ekki hefur hún gert þá félausa. Það er og tekið fram í grg. þeirri, sem fylgir frv. því, sem hér liggur fyrir, að allir atvinnuvegir skuli búa við sömu kjör. Það er því ekki réttlætanlegt að lækka gengi íslenzkrar krónu einhliða vegna togaraútgerðarinnar, enda mundi sú lækkun eingöngu koma þeim togurum að gagni, sem þegar hafa verið keyptir og greiddir. Aðstaða bátaútvegsins hefur batnað við útfærslu landhelginnar, en togaranna orðið lakari. Þetta mun valda því, að bátaútvegur mun aukast og togaraútgerð leggjast niður nema í stærstu bæjum, allt samkv. boðorði hæstv. ríkisstjórnar, að engan skuli styrkja; allir eigi að búa við jöfn kjör hvað afurðaverð snertir. Án efa hafa miklar yfirsjónir verið gerðar og eru að gerast í skipakaupum. Það er óverjandi að láta ekki fara fram athugun á því, hvaða stærð og gerð skipa hentar bezt. Frágangur sumra skipa, sem keypt hafa verið, hefur ekki verið svo góður sem æskilegt hefði verið, og má það vafalaust kenna íslenzkum aðilum að einhverju leyti. Sé miðað við, að gengi íslenzkrar krónu sé samkv. brtt. þeirri, sem ég hef lagt hér fram, mundi hlutur togaranna verða sem svarar 85% útflutningsuppbótum, sem er 2–3% hærra en verið hefur. Gætu frystihúsin greitt heldur hærra verð vegna góðrar afkomu undanfarin ár, aukins hráefnis og fljótari greiðslu á afurðum, gæti hlutur togaranna orðið svipaður og verið hefur. Vitanlega hafa verðsveiflurnar á heimsmarkaðnum mikil áhrif á síldarafurðir. En ógerlegt er að lækka gengi íslenzkrar krónu óeðlilega mikið, þótt verðlag á mjöli og lýsi sé ekki hagstætt í bili. En það eru fleiri atriði en þessi, sem koma til greina. Við getum tekið verzlunarfyrirtækin. Þau hafa undanfarin ár búið við rekstrarfjárskort. Svo á að bæta því ofan á að lækka gengi íslenzkrar krónu þannig, að vörurnar, sem þau þurfa að kaupa, munu hækka allt að því um þriðjung. Í viðbót við þetta á að þrengja kosti þeirra, sem þurfa á lánsfé að halda. Hvað haldið þið, að slík fyrirtæki segi um þetta, ef hægt er svo að benda á, að gengið sé lækkað óþarflega mikið? Ég hygg, að þau verði óánægð, sætti sig ekki við slíkar ráðstafanir. Við getum athugað kjör bændanna. Þeir selja mest vörur sinar innanlands. Þeir eru flestir í rekstrarfjárskorti. Svo á að bæta því ofan á að lækka íslenzka krónu um 27% meira en nauðsynlegt er. Spilin eru ekki lögð rétt á borðið, þeim er ekki raðað á réttan hátt. Við getum tekið sparifjáreigendurna. Ætli þeir verði þakklátir hæstv. ríkisstjórn fyrir að taka 27% meira af verðmæti sparifjárins en ástæða er til? Frsm. meiri hl. nál. var í gær að ræða um það, að verðbólgan væri skaðleg. Hann var að tala um það sem eins konar sárabætur við sparifjáreigendur, að innlánsvextir yrðu hækkaðir. En ég vil spyrja: Eru það ekki beztu sárabæturnar fyrir þá, að verðgildi þeirra eigna, sem þeir hafa trúað þjóðfélaginu fyrir, sé ekki gert minna en ástæða er til og nauðsyn krefur? Og þó að þeir fái 10% vexti í eitt ár, þá er það miklu minna virði fyrir þá heldur en gengi íslenzkrar krónu sé fellt 27% minna en gert er ráð fyrir. Munurinn á útreikningnum hjá mér og hjá Fiskifélaginu liggur í þremur aðalatriðum, og við getum alveg lagt þetta ljóst niður fyrir okkur. Það er auðvelt að reikna þetta. Það þarf engar vélar til þess. Ef genginu er ekki breytt nema í 30 kr. dollarinn, hvað er það þá, sem hækkar rekstrarkostnað bátaútvegsins? Gerið ykkur þetta bara einfaldlega ljóst. Það er ekkert annað, sem hækkar hjá bátaútveginum, svo framarlega sem hlutaskipti við sjómennina breytast ekki, heldur en veiðarfæri og olía, og af olíunni greiða sjómennirnir helminginn. Þetta hækkar um 20%. Og bátaútvegurinn fær heldur meira fyrir fiskinn en verið hefur, og auk þess er aðstaða hans allt önnur en hún hefur verið, vegna þess að aflabrögðin eru miklu betri. Þau hafa aldrei verið betri en s.l. ár nú yfir lengri tíma. Maður, sem rekur 70–80 tonna bát, fær 2 millj. í sinn hlut með sæmilegri afkomu árið 1959. Verkamaður hér í Reykjavik fær 55–65 þús. kr. í kaup, ef hann fær eftirvinnu og sunnudagavinnu. Er þá rétt, að útgerðarmaðurinn, - við skulum segja, að hann þurfi 400 þús. kr. í olíu og veiðarfæri og viðgerðir, það getur verið meira og getur verið minna eftir því, hvernig gengur, við getum reiknað með, að hann hafi svona 400 þús. í afborganir og vexti, - er rétt, að gengi íslenzkrar krónu sé lækkað 27% meira en þörf er á, til þess að bátseigandinn þurfi ekki nokkurn minnsta halla að bera? Það, sem er að hjá okkur, er raunar mjög ýkt, því að sannleikurinn er sá, að þegar nýjar stjórnir taka við, þá er allt ómögulegt hjá fyrrv. stjórn. Sannleikurinn er sá, að við höfum alltaf verið að bæta hag okkar, það hafa verið gerðar miklar umbætur og þessir örðugleikar í dag eru bara smámunir, ef við getum komið okkur saman um hlutina, ef flokkar og menn leggjast ekki í fýlu yfir því að vera ekki í stjórn á hverjum tíma, ef menn ganga ekki með einhverja ráðherrasótt, sem gerir allt samstarf ómögulegt innan þingsalanna, og það er fyrst og fremst okkar sök, hvernig hlutirnir ganga, en ekki hins óbreytta sjómanns og verkamanns. Þeir vilja vel. Það eru leiðtogar þessara manna, sem misnota traust þeirra og trúnað til þess að gera óeðlilegar og ósanngjarnar kröfur. Það er ekki von, að vel gangi, þegar einn rífur niður það, sem annar vill byggja upp. Þessi vandamál öll eru auðleyst, ef við vinnum að þeim á heiðarlegan og drengilegan hátt. Það er með öllu óverjandi, að þeir, sem hafa haft bezta aðstöðu í þjóðfélaginu s.l. ár, sem ég vil segja að séu sjómenn og bátaeigendur, taki engar byrðar á sig, en gengi íslenzkrar krónu sé fellt jafngífurlega og gert er ráð fyrir bara til þess að tryggja það, að þeir þurfi engar byrðar að bera. Það eru algerðir smámunir hjá útgerðarmanni, þó að hann taki helming af auknum veiðarfærakostnaði, það mundi e.t.v. vera um 20 þús. kr. , ef frystihúsin eða fiskiðjuverin tækju 20, og ef hann ætti hvort tveggja, þá gæti hann tekið hvort tveggja. Það eru algerðir smámunir hjá manni, sem veltir 2 millj. með rekstri eins báts, að taka á sig 20 þús. kr. byrði, miðað við það, sem er fyrir verkamann hér í Reykjavík, sem hefur um 60 þús. kr. árstekjur, að verðgildi peninga hans sé minnkað 27% meira en þörf er á og öll sú vara, sem hann þurfi að kaupa frá öðrum löndum, hækki a.m.k. um þriðjung, ef hún hækkar þá ekki meira með öllum þeim skattaleikaraskap, sem verið er að framkvæma. Nei, þetta er leikaraskapur. Hvað er réttlætanlegt við það, að halinn á útflutningssjóði sé lagður á fiskverðið í framtíðinni, sem veldur því svo, að bátaútvegurinn þurfi að fá meira verð fyrir fiskinn, sem veldur því, að það verður að fella gengið meira. Þetta er hrein vitleysa. Hvaða ástæða er til þess að skella tryggingunum endilega inn í nú? Það er miklu betra, að ríkið borgi tryggingarnar fyrir bátana og rannsaki rækilega, hvort ekki sé hægt að lækka þær og bátarnir taki þá við þeim á næstu árum, ef þeir eru færir um það, án þess að gengi íslenzkra peninga lækki við það, heldur en fara að borga niður kornvörur og sykur. Og það er miklu betra fyrir alþýðumenn í Reykjavík, að það séu ekki borgaðar niður kornvörur og sykur, en það sé eitthvert verðgildi í peningunum, sem eru afhentir. Það er sagt um Halldór Snorrason, að hann var hirðmaður hjá Haraldi konungi. Haraldur var hagsýnn maður og ágjarn, og hann lét blanda saman við mála þann, sem hirðmenn hans fengu, óhreinum málmi, þannig að það var svikið silfur, sem þeir fengu. Það er sagt, að þegar Halldóri Snorrasyni var borið kaupið, þá sló hann það niður í hálm. Hann skildi, að það var lítils virði að fá silfrið, þegar meira og minna var af ónýtum, verðlausum málmi saman við það. Íslenzkir alþýðumenn eru e.t.v. ekki svo vitrir sem Halldór Snorrason. En þeir eru svo vitrir, að þeir munu skilja það, að þetta er leikaraskapur einn. Það er kjaraskerðing að gera verðgildi krónunnar minna. Ef dráttartæki stanzar í halla og það er að fara af stað, þá er skynsamlegt að setja stein aftan við hjólið, þó að hann sé ekki mjög stór, hann getur stöðvað dráttartækið. En það er ekki hygginna manna háttur að setja steininn 20 metra aftan við dráttartækið, þegar það er byrjað að renna af stað, því að þá er ferðin orðin svo mikil á því, þegar það kemur að steininum, að það skoppar yfir hann. Ég er algerlega sammála hæstv. ríkisstjórn um, að við þurfum að setja stein aftan við dýrtíðarvagninn, sem ávallt hefur sigið undan brekkunni hjá okkur. En við eigum ekki að gera það á þann hátt að setja hann 20 metrum neðar en vagninn er. Við eigum að setja hann hálfum metra og helzt ekki nema einu feti aftar, því að þá er hægt að stöðva vagninn, öðruvísi ekki. Annars rennur vagninn niður á jafnsléttu og það getur verið fullerfitt fyrir núv. ríkisstj. og e.t.v. þá næstu líka að koma honum þá upp aftur. Það getur kostað óþarflega mikið erfiði. Það þarf ekki að reikna með verðhækkun þeirra skipa, sem er verið að kaupa, ef gengið er ekki fellt meira en ég legg til. Sá liður fellur þá út. Það eru þessi þrjú atriði, sem gera fyrst og fremst muninn, skapa þörfina fyrir það að fella gengið jafnmikið og nú er talið að þurfi. Og þetta eru allt gerviatriði, sem hægt er að koma fyrir á annan og hagkvæmari hátt. Ég get sagt ykkur, að þegar maður kemur niður af Auðkúluheiði, þá eru þar þrjár stórar vörður. Síðan ég var drengur, hafa þær alltaf staðið á sama stað. Ég hef undrazt það, hvað vörðurnar stæðu, og ég hef athugað, í hverju þetta lægi. Það liggur í því, að steinunum er rétt raðað, þar er hver steinn á réttum stað, og stærstu steinarnir eru neðst. Núv. ríkisstj. og við raunar allir getum sagt, að við ætlum að fara að hlaða vörðu, einhvers konar dýrtíðarvörðu. En hvernig færi, ef við létum litlu steinana neðst og stærsta bjargið á toppinn, segðum svo við þann, sem kæmi að skoða vörðuna hjá okkur: Var ég nú ekki duglegur og sterkur að koma bjarginu þarna upp á toppinn á vörðunni? - Jú, það gat skeð, að það væri reginátak. En það þýddi bara það, að varðan hryndi. Ég vil benda hæstv. ríkisstj. á, að þessi fjármálaaðferð að fella gengið óþarflega mikið, gefa eftir skatta, búa til skatta, það er ekkert nema leikaraskapur. Það er ekkert nema leikaraskapur gagnvart íslenzkri alþýðu að gefa henni eftir tekjuskattinn, en leggja á hana söluskatt, sem kemur fram í vöruverði, og hækka vexti. Þetta er ekkert nema gamansemi. Það er hægt að leika þetta. En það er ekki leikaraskapur að fella verðgildi íslenzkra peninga, vegna þess að það er erfitt að auka verðgildi þeirra aftur. Það yrði að skipta algerlega um peninga, með öllum þeim annmörkum og vandræðum, sem því fylgja. En viðvíkjandi vörðunni, þá er það þetta: Við verðum að láta stærstu steinana neðst, og við verðum að láta hvern stein á réttan stað. Það þurfti mikla æfingu, mikla reynslu til að byggja vörður, þetta var hrein list, ef þær áttu að standa lengi. En það er þetta, sem við verðum að gera í okkar fjármálum. Við verðum að setja stærstu steinana neðst. Við getum svo látið smásteinana efst. En þá verðum við að taka tillit til íslenzkrar alþýðu, en ekki til nokkurra bátaeigenda, húsabraskara eða peningaokrara jafnvel. Það er að setja bjargið á toppinn á vörðunni að taka ekki tillit til hinna fjölmennu stétta. Ég er sannfærður um, að ef þeir, sem betur eru settir, vilja bera sinn hluta, þá mun íslenzk alþýða taka þær byrðar, sem nauðsynlegar eru til þess að hafa hlutina í lagi. Beztu hjörtun slá undir treyju verkamannsins, en ekki auðkýfingsins og það hefur alltaf sýnt sig, að alþýðan fylgir þeim, sem vill deila við hana kjörum, en ekki þeim, sem vill það ekki. Við getum tekið tvo samferðamenn. Þeir eiga að ganga heilan dag. Annar fer af stað með þrjár eða fjórar brauðsneiðar, hinn fer af stað með hangikjöt, svið og annað góðgæti. Ef sá, sem minna nesti hefur, kemst að því, að sá, sem meira hefur með sér, hefur étið frá honum, þá virðir hann ekki þann samferðamann og óskar ekki hans samfylgdar framar. Það er þetta, sem er að gerast nú í íslenzku þjóðfélagi. Ég benti á það, að maður, sem er búinn að kaupa bát fyrir 2 millj. árið 1957, á að njóta sömu afskrifta og sá, sem er að kaupa bát nú fyrir 41/2 milljón. Þarna er ekkert annað að gerast heldur en það, að maður, sem hefur haft aðstöðu til að hafa fjármagn og kaupa atvinnutæki, fær 2 millj. gefins, og það er ekki maðurinn, sem kaupir dýra bátinn, sem borgar, það er íslenzk alþýða, sem borgar. Og þið þurfið ekki að imynda ykkur, að þetta verði ekki túlkað fyrir fólkinu. Þetta er alveg eins með húseignirnar, og þetta er yfirleitt svona með allar verðmætar eignir í landinu. Það er eins og hæstv. viðskmrh. sagði áðan, gengisbreyting er tilfærsla tekna innanlands. Það er tilfærsla frá þeim fátækari til þeirra ríku. Þetta er hárrétt. En hann bætti því ekki við. En það er bara þetta, sem fólkið mun ekki sætta sig við. Það mun ekki sætta sig við, að kjör þess verði skert allt að 30% meira en þörf er á, en þeir, sem bezt eru settir, sitja við sömu kjör. Ég græði, svo að skiptir hundruðum þús. kr., á þessum ráðstöfunum ríkisstjórnarinnar. En ég vil segja það: Ef aðrir þurfa að bera meiri byrðar en þeir hafa nú, þá vil ég taka minn þátt í því, og ég veit, að hver sá, sem fæst við útgerð á Íslandi, ef hann athugar þetta bara, þá er hann sama sinnis og ég, því að þetta eru starfandi menn, og þó að kröfupólitík okkar Íslendinga hafi verið svo heimskuleg, að allir hafi heimtað fleiri og fleiri krónur, þá ætti að vera auðveldara að koma vitinu fyrir þessa menn en fyrir margar þúsundir, sem vinna verkamannavinnu. Þetta verðum við að athuga. Það er ekki til neins að segja við fátækari stéttirnar í þjóðfélaginu: Þið skuluð einar bera þær byrðar, sem við þurfum að leggja á þjóðina. - Það er hreinn barnaskapur, og ef hæstv. ríkisstj. gerir þetta, þá er hún að smeygja snörunni um sinn eigin háls, og það þarf ekkert annað en kippa í spottann til að hengja hana. En ef hún gerir þetta ekki og ef hún lætur yfirleitt þá, sem eru betur settir í þjóðfélaginu, deila kjörum með þeim, sem eru verr settir, á réttlátan og skynsamlegan hátt, þá mun henni takast sú efnahagsviðleitni, sem hún vill gera núna, því að ég viðurkenni, að í raun og veru stefnir hún í rétta átt. Það er bara of langt gengið, það er ekki athugað, hvaða torfærur eru á leiðinni. Það er ekki farið yfir gilið, þar sem auðveldast er að fara yfir það. Ég er hæstv. ríkisstj. alveg sammála um það, að við eigum að skrá okkar gengi rétt, við eigum að hafa heilbrigða gengisskráningu, en við megum ekki ganga lengra. Það má ekki vera hægt að benda íslenzkri alþýðu á, að það sé níðzt á henni, ekki með réttu. Og þó að það sé reynt að bæta úr þessu misræmi með fjölskyldubótum og öðru slíku, þá eru ekki allir, sem fá ellistyrk og fjölskyldubætur, sem hafa jafna þörf fyrir það. Það eru margir aldraðir menn svo ríkir, að þeir þurfa þess ekki með og eiga betra með að missa af sínum ellistyrk heldur en maður með 60 þús. kr. launum hér í Reykjavík að missa af sínu kaupi. Og það eru ekki allir, sem eiga mörg börn, sem þeir fá styrk með. Þessir menn vilja líka hafa kaup, þótt þeir eigi ekki nema eitt barn og séu að mynda heimili. Það verða nógir, sem hægt er að gera óánægða. Þess vegna segi ég það: Við skulum hjálpast að því að leysa vandamálin. Ég styð ekki þessa hæstv. ríkisstj. eða er ekki í þeim flokkum, sem styðja hana a.m.k., og hef þess vegna ekki aðstöðu til að koma málum fram. En ég nota þann rétt, sem ég hef. Ég hef bent á þær leiðir, sem ég tel færar. Ég hef bent ríkisstj. á það; að hún er að fara í ófæru, hún er að gera hlut, sem er ekki framkvæmanlegur, hún er að setja stærsta steininn á toppinn á vörðunni, í stað þess að setja litlu steinana þar, og þá hrynur þessi bygging hennar; og hún hrynur meira að segja fljótt. En ef hæstv. ríkisstj. vill byggja sína vörðu af viti, setja stóru steinana neðst, raða þeim á réttan, fallegan og skynsamlegan hátt, þá tekst henni það, sem hún ætlar sér að gera, annars ekki. Ég skal ekki bæta miklu við þetta. Ég óska eftir því, ef aðrir þurfa að taka á sig auknar byrðar, sem mega sín minna en ég, að ég fái að vera með þeim. Ég veit, að sjómennirnir vilja heldur fá ofur lítið færri krónur en þeir fá, fá ofur lítið minna í hlutaskipti á bátunum, ef með þarf, heldur en að fá 27% verðminni krónur en þeir fá nú, því að það borgar sig betur fyrir þá að gefa eftir örfá prósent en að verðgildi peninganna sé gert 27% minna en þörf er á.



Herra forseti. Ég get nú því miður ekki lofað hv. þm. eða tilheyrendum að vera jafngamansamur í þeim orðum, sem ég segi hér, eins og hv. síðasti ræðumaður. Mig hefur alltaf undrað það; síðan ég heyrði, að Húnvetningar felldu Jón Pálmason, hver væri meginástæðan fyrir því falli, en nú skil ég, að þeir munu meta meira gamansemi en alvörumál og alvörutill. í efnahagsmálum og þar liggi aðalástæðan fyrir því, að þeir breyttu um þm. Frv. það til l. um efnahagsmál, sem hér er til 2. umr., hefur, sem vænta mátti, verið allmikið rætt og margt borið á góma í þeim umr. Því skyldi engan undra, þótt mál sem þetta fari eigi umræðulítið í gegnum þingið, svo mjög sem það snertir allan almenning og afkomu þjóðarinnar í heild. Og þótt ég eigi ekki sæti í hv. fjhn., sem fjallar um frv., vildi ég segja hér nokkur orð um málíð og skýra afstöðu mína til þess í heild. Siðan sú stefna var tekin upp fyrir tveimur áratugum að láta kaupgjald og vísitölu elta hvort annað, oftast í fyrirhyggjulitlu kapphlaupi, hafa efnahagsmálin verið mál málanna bæði utan þings og innan. Þau hafa fremur öllum öðrum málum valdið stjórnarskiptum, þingrofum og sambræðslu flokka um stundarsakir með gerólíkum sjónarmiðum, allt í þeirri von og í því trausti, að takast mætti að leysa vandann. En þrátt fyrir þetta hefur engum stjórnmálaflokki eða flokkasamsteypu tekizt að finna þá lausn á vandanum, sem meiri hluti þjóðarinnar hefur getað fellt sig við og fylkt sér um að berjast fyrir til sigurs til langframa. Og þó eru allir sammála um það, að enn í dag sé þetta mesta vandamálið og það verði að leysast á viturlegan og réttlátan hátt fyrir alla þjóðarheildina, og verði það ekki gert, þá sé voðinn vís. Þegar þessi staðreynd er kunn, veldur það nokkurri undrun að hlusta á ræðumenn stjórnarandstöðunnar verja mestum tíma til þess að ræða málið á þann veg, sem torveldar lausn þess, og draga inn í umr. flokkspólitískan áróður, sem á ekkert skylt við sjálfa lausnina á þeim vanda, sem hér þarf og verður að leysa. Fyrst framan af var hugsað að leysa þennan vanda með niðurgreiðslum, uppbótum og viðskiptahömlum í stærri stíl en nokkru sinni höfðu þekkzt hér á landi, samfara óvenjulegri fjártöku af þeim þjóðfélagsþegnum, sem vitað var að höfðu bætt verulega hag sinn á stríðsárunum. Sett var á stofn voldugt fjárhagsráð. Skyldu allir aðilar í landinu lúta vilja þess ráðs, og öll afkoma landsmanna til lands og sjávar var háð valdi þess. Fjárhagsráð skyldi vera forsvarsaðili allra manna og allra stétta og skipta réttilega arðinum af þjóðarbúinu á milli þegnanna, um leið og þeim skyldi öllum tryggð nægileg atvinna, hafa skyldi eftirlit með öllu vöruverði í landinu og tryggja lægsta innflutningsverð allrar vöru. Þetta volduga ráð fékk vald yfir öllum gjaldeyri, öllu vinnuafli, öllu verðlagi, allri skömmtun á vörum og öllum lífsgæðum, á öllum leyfum og öllum bönnum gegn sérhverju því, sem komið gæti í veg fyrir, að fyrirskipanir þess eða lög næðu þeim tilgangi að skapa hér öryggi í efnahagsmálum þjóðarinnar. Til viðbótar þessu voru svo lög um eignakönnun manna um land allt sett, ef vera mætti, að með því móti fyndust duldir fjársjóðir, er grípa mætti til, ýmist til jöfnunar lífskjara eða til eyðslu fyrir ríkissjóðinn, þegar ekki voru lengur fyrir hendi nægilegar tekjur af rekstrarafgangi hjá landsmönnum til þess að mæta útgjöldum ríkis og bæja. Það væri freistandi að fletta hér upp í lögum nr. 70 1947, þ.e. 2. gr. og 12. gr. þeirra l., til að sýna það geysivald, sem þetta ráð fékk yfir landsmönnum. En ég vil þó ekki tefja störf deildarinnar með þeim lestri, en aðeins benda á, að allar vonir um fjárhagsráð brugðust, ekki einasta þær, að ráðið gæti haldið þessu valdi og á þann hátt náð því takmarki, sem hugsað var að ná í efnahagsmálum þjóðarinnar, heldur og allar aðrar vonir um lausn mála, sem því var falin. Tilgangur þessarar löggjafar hefur sjálfsagt verið hinn ágætasti. En skilningur þeirra manna, sem undirbjuggu löggjöfina og settu hana, á lífsviðhorfi, skapgerð og sóknarmætti og frelsiskennd þjóðarinnar hefur áreiðanlega verið sorglega lítill og fór síður en svo vaxandi í framkvæmdinni. Reynslan varð og sú, að þjóðin sætti sig ekki við þessa skipan efnahagsmálanna til langframa. Rúmlega ári eftir að þessi lög voru sett, var Alþingi rofið beinlínis vegna ósamkomulags um aðgerðir í efnahagsmálunum. Uppbóta- og niðurgreiðslukerfið, samfara kapphlaupi vísítölu og kaupgjalds, var þá að sliga alla framleiðslu og skapa hreint öngþveiti í efnahagsmálum þjóðarinnar. Þrátt fyrir hin ströngu fyrirmæli fjárhagsráðslaganna þaut allt verðlag í landinu upp með geysihraða, og verðgildi krónunnar féll að sama skapi. Það einkennilegasta og jafnframt óheppilegasta við þingrofið 1949 og kosningarnar, sem á eftir því fóru þá um haustið, - sem beinlínis var knúið fram vegna öngþveitis í efnahagsmálunum, - var, að þá setti enginn flokkur eða flokkasamsteypa fram hreina stefnuskrá í efnahagsmálunum, sem þjóðin gæti aðhyllzt eða hafnað, enda kom enginn flokkur út úr þeim kosningum með meiri hluta á Alþingi. Það var þó fyrir fram vitað, að þingið, sem kom saman að loknum kosningunum 1949, yrði að taka efnahagsmálin til meðferðar og skapa haldbetri stefnu í þeim málum en verið hafði fram að þeim tíma. Stjórnarflokkunum sýndist það ekki fýsilegt að taka á sig þann vanda. Enginn meiri hluti fékkst á Alþingi til þess að mynda ríkisstj. til undirbúnings þeim málum. Þeim vanda vildu flestir flokkarnir þá víkja frá sér. Og þó hafði þjóðin sent forustumenn þeirra á þing til þess fyrst og fremst að vinna að lausn þessara mála. Efnahagsmálin voru þá eins og nú mál málanna og margt líkt um ástand þeirra þá og nú. Það féll þá í hlut Sjálfstfl. að mynda minnihlutastjórn og undirbúa lausn efnahagsmálanna. Erlendur gjaldeyrir var þá eins og nú í margföldu verði manna á meðal á hinum svarta markaði, samanborið við hið skráða gengi. Gjaldeyrisforðinn var þá eins og nú þrotinn, Framleiðendur fengu þá eins og nú of fáar íslenzkar krónur fyrir hinn erlenda gjaldeyri, sem þeir lögum samkvæmt urðu að skila bönkunum gegn miklu lægra verði en almenningur vildi kaupa hann fyrir. Þeim varð því þá að hjálpa eins og nú með uppbótum eftir margvíslegum krókaleiðum, sem voru ekki þá frekar en nú alls staðar jafnnauðsynlegar eða réttlátar. Það var þá ljóst alveg eins og nú, að uppbótakerfið gat ekki leyst vandann. Verzlunarhöftin og alræðisvald fjárhagsráðs gat ekki heldur leyst vandann þá frekar en nú. Það varð því að finna aðrar leiðir. Till. Sjálfstfl. þá, sem fram komu í frv. til l. um gengisskráningu o.fl., 125. mál, þskj. 363, á þinginu 1949, fóru í meginatriðum í sömu átt og frv. það um efnahagsmál, sem hér er til umr., þ.e. að viðurkenna opinberlega gildi íslenzku krónunnar og gera síðan ýmsar ráðstafanir aðrar, sem óhjákvæmilegt er að gera í sambandi við gengisbreytinguna. Í 2. gr. þess frv, var svo ákveðið að heimila ríkisstjórninni, að fengnum till. Landsbankans, að ákveða gengi íslenzkrar krónu og miða þá gengið við það að ná sem mestum jöfnuði í greiðslum við útlönd án gjaldeyrishafta, og skyldi Landsbankanum skylt að taka sérstaklega til athugunar skráningu íslenzku krónunnar, þegar almenn breyting yrði á kaupgjaldi í landinu. Þetta var mjög veigamikið nýmæli í lögum um gengisskráninguna og beinlínis sett inn fyrir þá augljósu staðreynd, að yrðu miklar sveiflur á kaupgjaldi í landi, þar sem vísitala og kaupgjald voru í kapphlaupi, var ekkert, sem auðveldlegar gat brotið niður verðgildi krónunnar en ört hækkandi laun án hliðstæðrar aukningar á útflutningsverðmætum þjóðarinnar. Eftir að ýmsar breytingar höfðu verið gerðar á frv, og flestar í öfuga átt við tilgang þess, var það gert að lögum. Samfara því mynduðu tveir stærstu flokkar þingsins, Framsfl. og Sjálfstfl., ríkisstj. til þess að framkvæma lögin. Í meginatriðum var stefna sú í efnahagsmálunum, sem Sjálfstfl. markaði á þinginu 1949, rétt. Hitt var svo annað mál, að hann hafði ekki nægilegt fylgi til þess að geta ráðið að fullu setningu laganna samkvæmt þeirri stefnu, sem þar var mörkuð, og því síður til framkvæmdar laganna síðar. Það varð að taka tillit til sjónarmiða samstarfsflokksins, sem á margan hátt torveldaði að ná þeim árangri, sem hugsaður var í upphafi um það mál. Ást samstarfsflokksins á haftafarganinu var of rótgróin til þess, að unnt væri að ganga á milli bols og höfuðs þess og skapa í samstarfi við hann frjálsa verzlun og frjálsar athafnir. Hér var um svo mismunandi lífsviðhorf að ræða, að það bil varð ekki brúað. En þrátt fyrir þetta má segja, að framkvæmd í efnahagsmálunum hafi gengið allþolanlega til ársins 1955, að hið almenna verkfall skall yfir og með því ný verðbólgualda, sem beinlínis kippti fótum undan verðgildi krónunnar og færði því fólkinu engar kjarabætur, eins og nú er af flestum viðurkennt. 2. gr. frv. um gengisskráningu í samræmi við kaupgjaldssveiflur hafði verið felld niður. Um það skal ekkert sagt, hvort það ákvæði, þótt lögfest hefði verið, hefði raunverulega haft nokkur áhrif í kaupdeilunum. En hitt er víst og verður ekki hrakið, að kaupgjaldshækkun sú, sem þá var samið um, og allt, sem á eftir fór, varð til þess að færa efnahagsmálin öll úr skorðum og koma þeim á ný í það öngþveiti, sem þau eru í í dag, og það vegna þess, að kauphækkun á öllum sviðum í landinu var látin fara fram, án þess að henni fylgdi aukið útflutningsverðmæti til samræmis við hækkun á framleiðslukostnaði útflutningsvörunnar. Ég minnist á þetta hér vegna ummæla hv. 4. landsk. þm., þar sem hann lét fyllilega í það skina í ræðu sinni um þetta mál, að stéttarfélög launþeganna mundu þeyta lúðra sína til verkfalls og hrópa, ef frv. þetta næði fram að ganga, og því væri alveg óvíst, hvort sá árangur yrði af þessum ráðstöfunum, sem reiknað væri með, þegar öllum þeim herskara yrði hleypt lausum til þess að brjóta niður þær umbótatillögur allar, sem hér væri verið að koma á. Ég held, að allir þeir menn, sem bera raunverulega umhyggju fyrir launastéttunum og afkomu þeirra, og einkum þó þeir, sem lægst launaðir eru, ættu að hugsa sig um oftar en tvisvar og líta nokkuð til fortíðarinnar, áður en þeir taka að sér það hlutverk að hleypa af stað þeim herskara til þess að eyða þannig öllum þeim áhrifum, sem þessi lög geta haft og munu hafa til umbóta á efnahagskerfið, ef þau fá að mæta áróðurslaust þeim skilningi, sem nauðsynlegur er, frá öllum stéttum þjóðfélagsins. Launahækkanir lágstéttamannanna höfðu ekki verið í gildi í margar vikur árið 1955, þegar hærri launastéttir knúðu fram sams konar hækkanir til leiðréttingar og samræmingar, eins og það þá var orðað, að það endaði með því, að 80 millj. kr. í launahækkunum var kastað það ár inn á viðskiptamarkaðinn, og ekkert eitt atriði í sveiflum viðskiptamálanna jók það ár svo gífurlega eftirspurn eftir erlendum gjaldeyri, sem jókst ekkert við þessar aðgerðir. Við vorum aðeins tveir þm. hér í þinginu þá, þáv. þm. A-Húnv., Jón Pálmason, og ég, sem látlaust vöruðum við þessum voða. En rödd okkar var þá ekki heyrð. Seinna kom þó það allt fram, sem við spáðum um afleiðingar þessara aðgerða. Er þeim hollt, sem nú vilja hefja þennan sama leik á ný, að líta um öxl og sjá, hvað áður hefur verið gert í þessum málum og hvaða raunverulegar kjarabætur það færði launastéttum í landinu. Það er lærdómsríkt að fletta blöðum sögunnar um tíu ára skeið og kynna sér, hvað þessir sömu hv. þm. sögðu þá um gengislækkunarfrv. það, sem þá var hér til umræðu. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) var þá einnig í stjórnarandstöðu. Í alllöngu nál., sem hann gefur út 10. marz 1950, segir hv. þm. m.a., með leyfi hæstv. forseta. Nál. hv. þm. um þetta frv. hefur ekki enn komið fram, en ég gæti hugsað mér, að það yrði eitthvað líkt í aðalatriðum og nál. hans um sams konar mál 1950. Mér dettur ekki í hug að þreyta þm. á að lesa allt það langa nál., sem þá var gefið út, en ég vildi þó mega benda hér á einstök atriði. Hann segir m.a. í fyrirsögn hér: „Frv. gengur fram hjá aðalvandamáli sjávarútvegsins, markaðskreppunni.“ Hann segir enn fremur: „Frv. er árás á bátaútveginn. Það gerir hlut hans lakari en nú er.“ Hann segir enn: „Gengislækkunin skerðir lífskjör launþega um 15–18%. Þessi árás á lífskjör alþýðunnar er augsýnilega aðaltilgangur frv. Með þessari árás ætlar afturhaldíð að kóróna þær árásir, sem undanfarin ár hafa verið gerðar á lífskjör launþega.“ Kannast menn ekki við nokkurn veginn það sama, sem hann hefur sagt hér í umræðunum um þetta frv. við 1. umr.? Hann segir enn: „Gengislækkunin skerðir lífskjör bænda og stöðvar vélþróun landbúnaðarins.“ Og enn: „Gengislækkunin rænir sparifjáreigendur og sviptir grundvellinum undan trausti á loforð ríkisvaldsins.“ Og enn: „Gengislækkunin gerir þjóðinni miklu erfiðara fyrir um nauðsynlega fjárfestingu.“ Og hann segir enn: „Frv. þetta, ef að lögum verður, kemur til með að binda í svipinn enda á þá atvinnubyltingu, sem hófst 1945, það átak, sem þá var gert til þess að hefja atvinnulíf vort á miklu hærra stig en fyrr.“ Og að síðustu segir hann hér eitthvað líkt því, sem hann sagði hér í fyrstu ræðu sinni við 1. umr.: „Með þessu frv., ef að lögum verður, er aðstaða erlendra auðfélaga gagnvart Íslandi stórum bætt. Amerískum auðhringum er með gengislækkuninni gert mögulegt að kaupa íslenzkt vinnuafl miklu ódýrar en fyrr. Íslenzkur verkamaður þarf eftir þessa gengislækkun að vinna næstum þrisvar sinnum lengur fyrir andvirði eins dollara í amerískum vörum en hann þurfti í ágúst s.l. Amerískum auðfélögum er með gengislækkununum tveim í haust og nú gert girnilegra en áður að kaupa upp eignir á Íslandi og ná hér tökum á atvinnulífi landsins. Með þessu frv., ef að lögum verður, er verið að kalla fátæktina aftur yfir Ísland, eins sára og hún áður var, og verið að gera amerískum auðdrottnum handhægt að nota þá fátækt til að auðga sig, en ræna Ísland gæðum þess og oss Íslendinga arði vinnunnar og yfirráðum lands vors.“ Svo mörg eru þau spádómsorð. En hvernig rættist svo þessi spádómur? Hann rættist þannig, að eftir að lögin voru sett, hljóp slíkur vöxtur í allar framkvæmdir, bæði til lands og sjávar, að hver erlendur gestur, sem að garði bar, glápti af undrun yfir þeim grettistökum, sem þjóðin lyfti á öllum sviðum. Þannig rættist spádómurinn. Og þessi uppbygging hélt stöðugt áfram, þar til vinstri stjórninni tókst með gáleysi í efnahagsmálum að skapa það öngþveiti, sem við nú stöndum í. Þið, sem heyrt hafið þau rök, sem þessi sami flokkur færir nú fram gegn frv., sem hér er til umræðu, og berið þau saman við rökin frá 1950, hljótið að komast fljótt að þeirri niðurstöðu, að í höfuðatriðum eru þau alveg þau sömu og þá. En munu þessir spádómar Alþb. ganga nú betur eftir en þá? Þekki þjóðin sinn vitjunartíma, reynast þeir enn fjær raunveruleikanum, enda eru sumir þessara spádóma höfuðórar einir sálsjúklings, sem getur ekkert nýtilegt eða gott séð í vestrænu hagkerfi eða vestrænum stefnum. Fimm dögum síðar gefur fulltrúi Framsfl. í fjhn. út nál. Er flokkurinn þá samþykkur gengislækkun og telur enga aðra leið heppilegrí, enda hefur hann þá samvinnu í stjórnarsamstarfi við Sjálfstfl. um framkvæmd efnahagsaðgerða á grundvelli frv. Í þessu nál. leggur Framsfl. í meginatriðum áherzlu á að auka skattaálögur á þjóðina, sem hann telur höfuðnauðsyn til tryggingar því, að aðgerðirnar nái tilgangi sínum. Viðbrögð Framsfl. eru nú allt önnur, þegar þetta frv. er fram borið. Hann hefur þó nú eins og þá fullreynt, að uppbótakerfið leysti ekki vandann. Hann veit nú eins og þá, að skráning krónunnar er röng og framleiðslan er að stöðvast, ef ekkert er að gert í efnahagsmálunum. En hví er þá viðhorf Framsfl. nú svo gerólíkt því, sem það var þá? Er það vegna þess, að afstaða hans til nauðsynlegra umbóta markast af því og því einu, hvenær og undir hvaða kringumstæðum umbæturnar skuli framkvæmdar, hvort t.d. Framsfl. er í stjórn eða í stjórnarandstöðu? Afstaða flokksins nú til þessara mála verður tæplega skýrð á annan hátt. Í löngu nál. gerir 3. minni hl., - nú hæstv. viðskmrh., - grein fyrir afstöðu Alþfl. til frv. Hann hefur þá ekki trú á, að gengisfelling eða frjáls verzlun geti umbætt efnahagsmálin. Skal ekki rakið hér nánar allt, sem um þetta mál er sagt, heldur aðeins bent á, að reynsla undanfarinna ára hefur fært hæstv. ráðh. og flokki hans sönnun á því, að rétt sé nú að fara aðrar leiðir. Er gott eitt um það að segja, þegar menn viðurkenna, að vonir hafi brugðizt og viturlegt sé að víkja af braut, sem leiddi ekki að settu marki, og mættu eldri samherjar þessa flokks nokkuð taka sér það til eftirbreytni í jafnalvarlegu máli og því, sem hér er til umr. Eins og kunnugt er, fóru fram tvennar kosningar til Alþingis á s.l. ári. Til vorkosninganna og þingrofsins var raunverulega stofnað vegna þess, að vinstri stjórnin gafst upp við lausn efnahagsmálanna í nóvember 1958. Um lausn þessara mála fékkst ekkert samkomulag í stjórninni. Við 1. umr. um þetta frv. var upplýst, hvaða leiðir hver af stjórnarflokkunum vildi fara, og sýnist af þeim gögnum, að ekki hafi borið meira á milli Framsfl. og Alþfl. en svo, að unnt hefði verið að jafna þann ágreining með góðum vilja, því að full viðurkenning er þar af hálfu Framsfl. á nauðsyn aðgerða og að gengisfelling sé eina úrræðið. Þessir tveir flokkar höfðu hins vegar ekki nægilegt þingfylgi til þess einir að mynda ríkisstj. og koma fram nokkrum umbótum, og vegna þess að Alþb. er andvígt gengisfellingu, vill það ekki vera með í neinum slíkum ráðstöfunum, sem byggðar eru á annarri gengisskráningu en þeirri, sem fyrir hendi er. Formaður vinstri stjórnarinnar finnur enga lausn. Dýrtíðaraldan hefur þegar risið svo hátt, að sýnilegt er, að hún muni falla með öllum þunga yfir þjóðarskútuna og færa hana í kaf með allri áhöfn. Stýrið er brotið, og formaður sér enga leið til bjargar. Hans einasta hugsun er að forða sér og flokknum frá skipbroti, um skútuna og stýrið er honum alveg sama. Hann velur þann kostinn, sem hent hefur aðra dugleysingja, að koma sér og liði sínu í bátana og freista þess, að einhver verði til þess að bjarga þeim síðar meir og flytja í örugga höfn. Á þessari stundu stækkaði hann Alþfl., á þessari stundu gaf hann honum tækifæri til þess að sýna, hvað í honum byggi, er hann átti þann einn kost að duga eða drepast. Nýjar þingkosningar fóru í hönd. Framsfl. varð það til happs, að þær snerust aðallega um breytingu á stjórnarskránni, en um það mál voru mjög skiptar skoðanir manna, eins og kunnugt er, og Framsfl. faldi, svo sem frekast var unnt, öll sín afglöp í efnahagsmálunum í því moldviðri, sem honum tókst að þyrla upp um kjördæmamálið, án þess hefði gengi hans í þeim kosningum fallið jafnvel miklu meira en gengi íslenzku krónunnar. Í október fóru svo fram nýjar kosningar og nú með öðrum hætti en fyrr, og nú voru það efnahagsmálin, sem voru efst á baugi og aðalmálið. Í Vestfirðingakjördæmi fékkst Framsfl. aðeins til þess að ræða landsmálin sameiginlega við frambjóðendur annarra flokka við einar útvarpsumræður, þar sem vitað var, að mikill meiri hluti kjósenda þar mundi ekki geta notið þeirra vegna lélegra hlustunarskilyrða. Og hverjar voru till. Framsfl. til úrbóta í dýrtíðarmálunum í þeim umræðum? Þær voru aðeins hvatning til kjósenda að ganga í kaupfélögin og standa fast um sérréttindi þeirra. Það var sterkasta varnarvirkið gegn allri dýrtíð, bezta úrræðið gegn öllum gjaldeyrisskorti. Þegar svo væri komið, að kaupfélögin og Sambandið fengju alræðisvald í verzlun, viðskiptum og löggjöf, þá væri allur vandinn leystur í efnahagsmálunum. Ég ætla Framsfl. ekki svo illt, að þetta hafi aðeins verið túlkað þannig til þess á þann hátt að blekkja kjósendur til fylgdar við þann ágæta flokk, heldur hafi hitt og verið trú hans, að með því móti mætti takast að lækka að verulegu leyti verð á innfluttum varningi og hækka að verulegu leyti verð á íslenzkum afurðum seldum á erlendum markaði, því að tækist þetta hvort tveggja, var það óneitanlega mikilvægt spor í áttína til þess að draga úr dýrtíð, auka gjaldeyri og bæta kjör fólksins. Hitt var alveg ósannað, að þessi félagsskapur eða það verzlunarform næði hér jafnlangt, hvað þá lengra en frjáls verzlun á heilbrigðum samkeppnisgrundvelli, og fjöldi dæma lá fyrir, sem sönnuðu hið gagnstæða. Menn vissu þá og vita enn betur nú, að forráðamenn slíkra samtaka geta gert afglöp sem aðrir menn, fallið fyrir freistingum eins og aðrir menn og þokað sér yfir takmörk þess, sem með lögum er dregið á milli þess, sem er leyfilegt, og hins, sem er ekki leyfilegt, eins og aðrir menn. Frambjóðendur hinna flokkanna ræddu efnahagsmálin á miklu víðtækari grundvelli, og er ég ekki í nokkrum vafa um það, að Alþfl. dró til sín í þeim kosningum allmikið fylgi fyrir að þora að taka á málunum svo sem hann hafði gert og gerir nú. Fólkið skildi vei, að mikilla umbóta er þörf, og það ætlast til þess, að fulltrúarnir, sem það sendir á þing, þori að gera raunhæfar aðgerðir í slíku vandamáli. Ég hélt því fram á öllum þeim fundum, sem ég var á, að til þess að skapa traust og heilbrigt efnahagskerfl í landinu yrði að gera þrennt og allt í senn, auk þess að skrá gengi krónunnar samkv, framboði og eftirspurn. Það er fyrst að afnema beina skatta. Um þetta atriði skal ekki fjölyrt nú. Það gefst vonandi tækifæri til þess innan skamms að ræða það mál, þegar frv. um breyt. á skattalöggjöfinni verður tekið hér til umræðu í þessari hv. d. En sýnilegt er þó, að fallizt hefur verið að allverulegu leyti á þessa till. Annað er að gefa verzlunina algerlega frjálsa, þriðja að setja viturlega og réttláta vinnulöggjöf, sem gerði hvort tveggja í senn að tryggja vinnufrið og tryggja rétt launastéttanna til mannsæmandi lífskjara og réttlátari skiptingar á arði af framleiðslunni til lands og sjávar. Ég viðurkenni, að efnahagsfrv. gengur engan veginn svo langt sem ég tel nauðsynlegt í neinum þessum meginatriðum, en það er stórt spor í þá átt, og því mun ég leggja til, að það verði lögfest. Í 1. gr. frv. kveður svo á um, að gengi á bandarískum dollara skuli vera 38 kr. Það er mikil mistúlkun að halda því fram, að með þessu sé Alþingi að fella gengið. Gengi dollara og annars frjáls gjaldeyris hefur verið hér um mánuði og ár miklu hærra í viðskiptum á milli manna. Hér er því ekki gert neitt annað en viðurkenna fall íslenzku krónunnar, viðurkenna, að verðgildi hennar er langt fyrir neðan hið skráða gengi og vonlaust er að hækka verðgildi hennar upp í það, sem krónan er nú opinberlega skráð. Í því eina landi, sem ég þekki til, að íslenzk króna er yfirleitt skráð til kaups og sölu, en það er í Vestur-Þýzkalandi, hefur gengi hennar um langt tímabil verið allmiklu lægra en það, sem hér er sett, og þó hafa þúsundir manna séð sér hag í því að selja stórar og smáar upphæðir í íslenzkum krónum á þeim markaði. Á hvers herðar í þjóðfélaginu leggst sá þungi? Séu það drápsklyfjar að kaupa dollara opinberlega í banka hér á 38 kr. , eins og stjórnarandstaðan fullyrðir, þá er það ekki léttari byrði að kaupa hann á 45–60 kr., en þeim kjörum hafa margir orðið að lúta og verið fegnir að geta fengið hann á því verði. Þess vegna verður bæði þing og þjóð að skilja það, að ef við ætlum okkur að hafa samskipti við aðrar þjóðir sem menningarþjóð, og án þess getum við aldrei notið beztu viðskiptakjara, þá verðum við að lúta sömu viðskiptareglum og þessar þjóðir hafa, og ein af þeim er að hafa ákveðið gengi á gjaldmiðli þjóðarinnar, sem skráð er opinberlega og hver og einn getur keypt hann og selt á frjálsum markaði.  (Gripið fram á: Er það ekki svo?)  Ja, það er það, sem ætlazt er til að það verði. M.a. ef þessi hv. þm. beitir sér ekki fyrir því, að niðurbrotnir verði þeir varnarveggir, sem settir eru, þá á það einmitt að verða svo. Útlendingar, sem heimsækja þetta land, og það verður í framtíðinni ein af verulegum tekjum þjóðarinnar að selja þeim hér þjónustu í margvíslegri mynd, fá ekki skilið, að þeim sé fyrirmunað að fá jafnmargar íslenzkar krónur fyrir pundið sitt eða dollara í almennum viðskiptabanka eins og á götunni hjá hverjum, sem þeir af hendingu kynnu að komast í kynni við. Þeim er þetta alveg óskiljanlegt. Við verðum að skilja, að þetta er eitt af höfuðatriðum í viðskiptalífinu við aðrar þjóðir, regla, sem er ekki hægt að brjóta nema þjóðinni til stórtjóns. Hér getur því ekki verið um neitt annað að ræða en að opinberu gengi íslenzku krónunnar verður að breyta. Hitt kann að valda meiri vafa, hvað á að skrá krónuna í dag. En á það er lagður sá mælikvarði, að með því gengi, sem tiltekið er í frv., sé afkoma útflutningsframleiðslufyrirtækis tryggð, svo framarlega sem ekki komi til óeðlileg óhöpp eða óskynsamlegar gagnráðstafanir. Og til þess er m.a. það ákvæði í frv. að mynda gjaldeyrissjóð til þess að taka af þær sveiflur, sem ætíð koma í viðskiptin milli þjóða, svo að það sé hægt á hverjum tíma að kaupa erlendan gjaldeyri á því verði, sem hann er skráður opinberlega. Með 2. gr. frv., ef að lögum verður, er ríkissjóði heimilt að taka allt að 12 millj. dollara lán til þess að grípa til sem gjaldeyrissjóðs, ef þurrð er á gjaldeyri á ákveðnu tímabili, m.a. ef hér liggja í landinu stórkostlegar vörubirgðir, sem er ekki búið að selja og innheimta andvirði fyrir, eins og var nú um áramótin. Þetta eru raunverulega þau tvö meginatriði, sem snerta samskipti okkar við útlönd, og hafa bæði verið harðlega gagnrýnd af stjórnarandstöðunni. Til þess að gera sér ljóst, hvaða þýðingu það hefur fyrir þjóðarbúið að búa ekki við sífellt gjaldeyrishungur, eins og við nú búum við og höfum búið við um mörg ár, er rétt að skyggnast um og rifja upp núverandi .ástand í viðskipta- og gjaldeyrismálum þjóðarinnar, en það er sem hér segir: Enginn getur í dag keypt vöru frá útlöndum og greitt hana fyrirvaralaust og þar með hagnýtt sér lægsta vöruverð á markaði; svo sem alls staðar á sér stað, þar sem um engar hömlur á viðskiptalífi eða gjaldeyrisskort er að ræða. En það er frumskilyrði þess að komast að hagkvæmustu innkaupum að geta keypt, þegar framboð er mest, og greiða þá vöruna við samningana. Hér er sá háttur á hafður, að varan liggur hér oft mánuðum saman og sífelldar kvartanir koma frá seljendum um óeðlilegar tafir á greiðslum, sem að síðustu leiðir til þess, að við verðum að sæta miklu óhagkvæmara verði en ella í innkaupum. Íslenzkur almenningur greiðir á þennan hátt þunga skatta í hækkandi vöruverði, og nema þær upphæðir milljónatugum á ári. Ég hef um 15 ára skeið allmikinn þátt átt í þeim samningum, sem gerðir hafa verið erlendis í sambandi við uppbyggingu atvinnuveganna. Á meðan hægt var að semja á þeim grundvelli að greiða kaupverð við undirskrift verksamningsins eða á þann hátt, sem almennt er venja á meðal þjóða um slík viðskipti, var það engum erfiðleikum bundið að komast að beztum kjörum bæði hvað snerti verð og afhendingu. En jafnskjótt og semja varð um óeðlilega langan greiðslufrest, varð verðlagið allt annað og miklu hærra, auk þess sem miklu færri aðilar höfðu þá möguleika og áhuga fyrir því að semja um slík viðskipti. Ég þykist vita, að hv. 4. þm. Austf. (LJós) hafi ekki gleymt því, hvaða erfiðleikar urðu á vegi okkar á sínum tíma, er við í sameiningu gerðum erlendis einn slíkan samning. Veit ég, að hann fékk þá fullkomna vissu fyrir því, að það er allt annað og léttara að ná beztum kjörum, ef unnt er að bjóða staðgreiðslur. Þessi ákvæði í frv. miða því beinlínis að hvoru tveggja: að lækka til muna innkaupsverð erlendra vara og þar með almennt vöruverð í landinu og auðvelda uppbyggingu í atvinnuvegunum, alveg gagnstætt því, sem stjórnarandstaðan heldur fram. En hér er miklu fremur um að ræða eitt veigamesta atriðið í baráttu gegn vaxandi dýrtíð í landinu og miklu veigameiri en þótt allir landsmenn gengju í kaupfélög, eins og Framsfl. leggur svo mikla áherzlu á. Þegar vinstri stjórnin settist að völdum 1956, var hún óspör á loforð um uppbyggingu atvinnuveganna bæði til lands og sjávar. Meðal annars skyldi kaupa 15 stóra togara, 12 smærri og fjölda mótorbáta, auka stórlega fiskiðjuver, verksmiðjur og margt fleira, og til þess alls skyldi ríkissjóður veita aðstoð með allt að 90% ábyrgð á stofnkostnaði. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) rómaði mjög hér við 1. umr. þessa frv. öll þessi verk og þá stefnu, sem vinstri stjórnin markaði hér í uppbyggingu atvinnuveganna. Nú ætti með þessu frv. að breyta til, nú ætti að stöðva þessa þróun og torvelda þá uppbyggingu, sem Framsfl. hefði hér haft forgöngu um að koma á. Einkum og sér í lagi lagði hann áherzlu á þann voða, sem það mundi hafa í för með sér að kippa að sér hendinni um veitingu ríkisábyrgða frá því, sem verið hafði. Og hv. þm. Alþb. tóku mjög undir þessi ummæli. Er fróðlegt að athuga nokkru nánar þennan þátt efnahagsmálanna. Ég skal ekki gagnrýna það, þótt vinstri stj. gæti ekki uppfyllt öll sín loforð um aukinn skipastól eða um aukningu annarra framleiðslutækja. Ég skal miklu frekar viðurkenna, að í stjórnartíð hennar var verulega haldið áfram á þeirri braut, sem áður hafði verið mörkuð, þó einkum hvað snerti að kaupa nýja báta inn í landið. Ég skal hins vegar draga fram hér nokkur atriði, sem sýna glögglega, að öngþveiti það, sem hér ríkir í efnahagsmálunum, hafi ekki smávægileg áhrif haft á þessi mál öll. Vinstri stjórnin öll og þó einkum Alþfl. og Alþb. höfðu fullan áhuga á því að afla hinna 15 togara, sem lofað var að láta smíða fyrir landsmenn. Hún lét menn sína þeytast um allar álfur heims, jafnvel alla leið austur til Japans, til þess að leita fyrir sér um tilboð um verð og greiðsluskilmála, og í hverju landi var boðin fram ríkisábyrgð, en ríkisábyrgð þótti hvergi nægileg trygging, til þess að unnt væri að semja á viðunandi verðgrundvelli, og skal ég koma nokkuð inn á þetta atriði. Svo að segja engar skipasmíðastöðvar hafa fjárhagslega möguleika til þess að semja um skipabyggingar með þeim skilmálum að lána andvirðið til langs tíma. Þær verða því að gera alla slíka samninga í sambandi við viðskiptabanka sína eða viðkomandi ríkisstjórn. Í öllum umræðum um slík mál við peningastofnanir hefur jafnan komið fram, að ríkissjóði Íslands er þar ekki treyst jafnörugglega og bönkum. Og meginástæður fyrir því eru sem hér segir: 1) Þótt ekki verði sagt, að ríkissjóður hafi ekki enn sem komið er staðið að síðustu við þær skuldbindingar, sem hann hefur þannig undirgengizt, þá hefur samt sem áður orðið svo langur dráttur hér á, að nærri hefur stappað afsögn víxla, þrátt fyrir margendurteknar aðvaranir og ábendingar um, hve mikið tjón það hefur í för með sér fyrir álit ríkissjóðs út á við. Þetta veit ég að bæði hv. 4. þm. Austf. og hv. 1. þm. Austf. er vel kunnugt um. Og venjulega hefur þetta dregizt svo fram á síðasta augnablik, að allir aðilar hafa haft af því áhyggjur, óþægindi og margir verulegt fjárhagslegt tjón. Og þetta er ekki leynt neinum bönkum, sem standa í viðskiptasamböndum, hvort heldur er innanlands eða milli landa. Allar slíkar fréttir eru látnar ganga til viðskiptabankanna, hvar í landi sem eru. 2) Vegna þessara ástæðna láta viðskiptabankarnir sér ekki nægja ábyrgð ríkissjóðs, heldur krefjast einnig ríkisábyrgðar í viðkomandi landi eða ábyrgðar jafngildra aðila þar. En einnig það eykur mjög lántökukostnaðinn. Öllum, sem með slík mál fara, er fullkunnugt um þann hátt, sem hér er á hafður um veitingu ríkisábyrgða, og fylgjast enn betur með en jafnvei við sjálfir, hve mjög sú upphæð fer vaxandi, sem ríkissjóður verður að greiða árlega, og vekur þetta óhugnanlega lítið traust á ríkissjóði, og hefur mér stundum þótt erfitt að verja þetta, svo að menn, sem aldir eru upp við það, að staðið sé við allar skuldbindingar og tryggingar séu til þess jafnan, að gengið sé að þeim, ef greiðslur bregðast, skilji þann hátt, sem hér er hafður á. Þeir skilja það ekki jafnauðveldlega og við, sem lifum undir þessum venjum, að ekki sé unnt að koma fram mannvirkjabyggingum í Þorlákshöfn, svo að dæmi sé nefnt, nema ríkissjóður taki á sig fjárhagslegar ábyrgðir, án þess jafnframt að tryggja sér, að upphæðirnar verði greiddar að fullu innan eðlilegs tíma, þótt þær kunni að falla til greiðslu á ríkissjóðinn um eitthvert tímabil. Ég er ekki með þessu að segja, að þessar eða þvílíkar ábyrgðir séu ekki nauðsynlegar eða jafnvel í mörgum tilfellum óhjákvæmilegar. En það raskar ekki hinu, að út á við rýrir þetta ástand álit á ábyrgðum ríkissjóðs og veldur okkur þar margvíslegum erfiðleikum í samningagerðum. Þegar því um það er að ræða að taka lán erlendis til kaupa á framleiðslutækjum, er langsamlega æskilegast að taka slík lán á grundvelli milliríkjaviðskipta, eins og oft hefur verið gert, en þær leiðir hafa einmitt ekki staðið opnar á síðari árum vegna ástandsins í efnahagsmálum hjá þjóðinni. Í sambandi við kaupin á smærri togurunum var einmitt hafður sá háttur á að semja um heildarlán við ákveðið stórveldi, bæði til langs tíma og með ágætum vaxtakjörum. Hér gerir vinstri stj. hins vegar þau ófyrirgefanlegu mistök að afhenda skilyrðislaust viðskiptaaðila, sem tryggt hafði sér stórar fjárfúlgur af viðskiptunum, að semja um þau verk og gæta þar jafnt hagsmuna sinna eða réttara sagt betur hagsmuna sinna en kaupendanna. Væri fróðlegt, ef hv. 4. þm. Austf., sem fór með framkvæmd þessara mála, vildi upplýsa Alþingi um það, hve miklum upphæðum sá skattur nemur, sem vinstri stjórnin lagði þar með að óþörfu á þennan þátt uppbyggingarinnar í landinu, en ég veit, að það nemur mörgum milljónum. Um önnur mistök í sambandi við þær framkvæmdir skal ekki rætt hér, nema sérstakt tilefni gefist til. Það er annar kapítuli og önnur saga. Þau atriði, sem ég hef hér rætt, snerta samskipti milli Íslands og annarra þjóða, og verður að fara eftir hætti, sem almennt gildir um slík viðskipti, ef þau eiga ekki að hafa veruleg áhrif á efnahagsmál okkar til hins lakara. Er frv. því, sem hér er til umræðu, ætlað að bæta úr þessum ágöllum og mun áreiðanlega gera það til margvíslegra hagsbóta fyrir þjóðina í heild. Önnur ákvæði frv., sem gagnrýnd hafa verið, snerta okkar innanlandsviðskipti. Um þau atriði ráðum við sjálfir meira, þar sem við þurfum þar ekki að taka tillit til þeirra viðskiptareglna, sem almennt eru viðurkenndar meðal menningarþjóða. Skal ég þá fyrst ræða nokkuð það ákvæði í 23. gr., sem kveður svo á um, að eigi skuli kaup, sem greitt er og samið um, fylgja kaupgjaldsvísitölu, svo sem verið hefur.

Það var ætlunin að fresta fundi til kl. 5, og ef hv. ræðumaður á talsvert eftir ólokið, þá vil ég biðja hann að gera hlé á ræðu sinni.

- Fundarhlé. Herra forseti. Þegar hæstv. forseti gerði hlé á fundinum áðan, hafði ég lýst nokkuð þeim áhrifum, sem þetta frv., ef að lögum verður, hefur á viðskipti Íslendinga við aðrar þjóðir, og skal ég nú snúa mér að þeim greinum frv., sem snerta viðskipti okkar Íslendinga hvers við annan. Skal ég þá fyrst ræða nokkuð það ákvæði í 23. gr., sem kveður svo á um, að eigi skuli kaup, sem greitt er, fylgja kaupgjaldsvísitölu, svo sem verið hefur. Stjórnarandstaðan hefur gagnrýnt þetta ákvæði harðlega og haldið því fram, að hér sé verið með þessu að brjóta niður þann eina varnarmúr, sem launastéttir landsins hafi gegn árásum á lífskjör þeirra. Ef það hefði verið ófrávíkjanleg regla, frá því að þetta kerfi var lögtekið, að láta kjör launþega ávallt takmarkast við vísitöluna og því mætti ekki raska, mætti með nokkrum rétti halda því fram, að hér væri verið að brjóta niður þennan múr, sem með þessu hefði verið byggður upp sem virki fyrir launþega. En það er langt frá því, að þessari reglu hafi verið fylgt. Í sérhverri baráttu um kjarabætur hefur einmitt ágreiningurinn staðið um hitt, hversu mikið skuli hækka grunnkaup í landinu, án þess þó að raska vísitölukerfinu. Og þegar svo er komið, er óhjákvæmilegt og sjálfsagt að afnema vísitölukerfið og hætta kapphlaupi um kaup og dýrtíð á þann hátt, sem verið hefur í landinu. Ef allur rekstur á þessu landi á ekki að vera áhætturekstur, sem háður er alls konar sveiflum, er nauðsynlegt að vita fyrir fram um gjaldaliði, sem standa að mestu óbreyttir einhvern ákveðinn tíma. En það veit atvinnurekandi ekki, ef hann á á hættu, að kaupgjaldið sé síbreytilegt frá mánuði til mánaðar. Allri þjóðinni er því nauðsynlegt, að skapaður sé traustur grundvöllur undir rekstur framleiðslunnar, sem sé ekki háður sífelldum sveiflum, sem raska skyndilega og öllum að óvörum þeim reikningi um afkomu, sem hverjum atvinnurekanda er nauðsynlegur. Sé ekki tryggður rekstrargrundvöllur með óbreyttu kaupgjaldi um ákveðinn tíma, verða atvinnurekendur að tryggja sig gegn slíkum sveiflum með því að safna sjóðum til að mæta þeim, en það yrði ekki gert nema lækka laun vinnuþiggjendanna og það langt fram yfir það, sem annars er nauðsynlegt. Þetta ákvæði er því til að tryggja heildarlaunatekjur vinnustéttanna í landinu, en ekki hið gagnstæða. Annað atriði, sem mjög er gagnrýnt af stjórnarandstöðunni, er ákvæði 31.–33. gr. um vaxtahækkun. Þessi ákvæði þykja nauðsynleg af tvennum ástæðum. Í fyrsta lagi vegna þess, að með þessu eru sparifjáreigendum tryggðar nokkrar bætur fyrir þá rýrnun, sem verður á íslenzkum gjaldeyri, eftir að lögin hafa náð gildi. En innlánsvextir verða hækkaðir að sama skapi, og án þess að hækka hliðstætt útlánsvexti væri ekki unnt að bæta sparifjáreigendum upp þetta tjón. En það virðist ekki umdeilt, að þess gerist mikil þörf, að sparifé landsmanna fari árlega vaxandi, en ekki þverrandi. Í öðru lagi eiga þessi ákvæði að draga úr fjárfestingu, sem færir ekki þjóðinni eða þeim, sem í hana ráðast, skyndilega endurgreiðslu á því fé, sem þannig er fest. En það er eitt af meginatriðunum til þess að ráða bót á efnahagsörðugleikunum að hamla gegn fjárfestingu, sem gefur ekki þjóðinni eða þjóðarbúinu eðlilega fljótt og eðlilega stóran arð, eins og hæstv. viðskmrh. tók greinilega fram í ræðu sinni hér áðan. Skal nokkuð athugað hér, hvaða áhrif þetta hefur á verð innflutningsins í landinu frá því ástandi, sem nú er í þessum málum, því að einmitt það er veigamikið atriði í baráttunni við dýrtíðina í landinu eða þann þátt hennar, sem háður er verðlagi innflutningsvaranna. Nú er sú regla gildandi, að vilji innflytjandi flytja inn vörur, verður hann að afla sér yfirfærsluleyfis hjá banka. Við móttöku þess verður hann að greiða inn allt að því alla kaupupphæð vörunnar. Þessi upphæð er síðan geymd í bankanum á reikningi viðskiptamanns án vaxtatekna honum til handa allan þann tíma, þangað til varan er til landsins komin og tilbúin til afhendingar. Ef innflytjandi brýtur ekki nein lög eða reglur, sem gilda um innflutning, getur þessi tími orðið allt að heilu ári, allt eftir því, hversu langan tíma það tekur að fá vöruna afhenta og flutta til landsins. Hafi innflytjandi hins vegar tekið á sig þá áhættu að sniðganga lög og reglur og flytja vöruna inn án allra leyfa í trausti þess að hafa fengið þau öll, þegar varan er til landsins komin, þá fær hann verð vörunnar þó ekki yfirfært fyrr en eftir tvo mánuði, nema hann greiði inn til bankanna tvöfalt andvirði hennar, sem þá liggur þar vaxtalaust allan þennan tíma. Ég er ekki í nokkrum vafa um það, að þótt vextir verði hækkaðir, svo sem ákveðið er, mun vara, sem inn er flutt, ekkí hækka í verði fyrir vaxtahækkunina og hún því ekki verða meiri byrði fyrir innflytjendur, svo fremi að sú regla verði afnumin að falla frá kröfu um geymslufé, en það er að sjálfsögðu krafa, að svo verði gert, enda þá fallin ástæða fyrir því að viðhalda reglunni, ef frv. þetta yrði lögfest. Öll önnur atriði í frv. eru mál, sem ræða má við hinar ýmsu stéttir í landinu, og þegar reynslan hefur sýnt, hvar skórinn kreppir að, er eðlilegt að gera ráðstafanir til að jafna þau met á milli stéttanna, og gefst ávallt tími til þess að gera þar leiðréttingar í framkvæmd laganna. Hv. 1. þm. Austf. hefur f.h. Framsfl. haldið uppi harðri gagnrýni á þetta frv., eins og raunverulega öll mál, sem núv. hæstv. ríkisstjórn ber fram. Og höfuðástæðan fyrir því, að allt gengur nú í öfuga átt í þjóðmálunum að dómi þessa hv. þm. og allra annarra hv. þm. Framsfl., er sú, að meiri hl. þjóðarinnar og Alþingis hefur breytt stjórnarskrá landsins og kjördæmaskipun þeirri, er áður var í gildi. Og þetta eru ekki ný rök. Allt síðan ég fyrst kom á þing sumarið 1942 hef ég sí og æ heyrt þennan sama tón. Alla tíð siðan hefur Framsfl. og þm. hans haldið því fram, að öll eftirfarandi atriði séu kjördæmabreytingunni að kenna: Stjórnarkreppan haustið 1942, utanþingsstjórnin 1942–1944, stofnun lýðveldis 1944 undir utanþingsstjórn, aukin áhrif kommúnista á stjórnarfar landsins, ósamkomulag um utanríkismál og varnir landsins, - allt, sem aflaga hefur farið í efnahagsmálum þjóðarinnar fyrr og síðar, svo að nokkur dæmi séu nefnd. Og allt þetta skal vara og versna frá ári til árs, ef kjördæmaskipuninni verður ekki breytt á ný í gamla horfið. Maður undrast það, að menn, sem bæði hafa haft djúptæk áhrif á landsmál nærri hálfa öld og ætla sér það enn um langan aldur, skuli ekki skilja það, að hverjum vanda ber að mæta með hliðsjón af því, sem er, en ekki sem var. Slíkir menn eru ekki lengur lifandi baráttumenn í landsmálunum. Þá hefur dagað uppi eins og tröllin að fornu. Þeir kunna að vera skemmtilegir hraundrangar, skrýtnir að formi og línum í landi, sem skipar sér í fylkingu með framförum menningar og lifandi hugsjónar. En þeir verða aldrei forustumenn framsækinna þjóða, nema þeir þokist meir og meir frá slíkum fordómum að halda, að réttlát breyting á stjórnskipunarlögum sé einhver landsvoði. Eitt ágætasta skáld þjóðarinnar segir í einu litlu ljóði: „Að deyða sjálfan sig, er synd mót lífsins herra, en að lifa sjálfan sig er sjöfalt verra.“ Hv. 1. þm. Austf. gengur nú á móti þeim örlögum sinum að lifa sjálfan sig. Árum saman hélt hann uppi harðri ádeilu á alla þá óhamingju, sem kommúnisminn mundi leiða yfir þessa þjóð, ef forustumönnum hans væri gefið tækifæri til þess að auka áhrif sín og völd í þingi og stjórn og á atvinnulíf þjóðarinnar. Vorið 1956 snýr hann við blaðinu. Þá er hamingja Íslands allt í einu undir því komin, að þessir menn, sem hv. 1. þm. Austf. varði mörgum stundum, mörgum dögum og mörgum árum til að vara þjóðina við, kæmust til valda sem fyrst á Íslandi og hefðu þar sem mest ítök og áhrif. Stjórnmálaforingi, sem vinnur það til að ómerkja öll sín mörgu orð, sem hann hefur þannig sagt þjóð sinni um þessa hættu, vinnur það fyrir völd ein, hann hefur vissulega lifað sjálfan sig sem þjóðmálaleiðtogi. Honum er hentast að skilja örlög sín og láta aðra taka við forustu í baráttu fyrir málum, sem Íslandi er nauðsynlegt að nái fram að ganga. Hv. 3. þm. Reykv. (EOl) sagði við 1. umr. frv., að útvegurinn þyrfti enga sérstaka aðstoð frá því, sem honum hefði verið úthlutað í tíð vinstri stjórnarinnar. Ef útgerðarmenn gætu ekki starfrækt togarana undir því efnahagskerfi, þá skyldu þeir bara afhenda tækin stéttarfélögunum, þau mundu ekki verða í neinum vandræðum með að reka þau sér og þjóðinni til hagsbóta. Þetta voru hans óbreyttu orð hér við 1. umr. Hér hefur nú verið lagt upp tveimur togurum, sem almenningur á Austurlandi hefur rekið árum saman með mikilli samúð og mikilli aðstoð frá ríkissjóði. En þetta hefur ekki dugað. Væri ekki rétt, að hv. 3. þm. Reykv. kæmi því nú í verk, að stéttarfélögin, sem hann ræður svo mjög yfir og trúir svo mjög á, fengju nú tækifæri til þess að sanna ummæli hans og taka þegar við þessum flota til útgerðar? Mætti þá svo fara, að augu hv. þm. opnuðust nokkuð fyrir því, sem gera þarf til þess að tryggja efnahagsafkomu útgerðarinnar, ef hann þá vildi sjá og hafa það, sem sannara reynist. Íslenzka þjóðin þarf ekki í dag að halda á áróðursmönnum, sem fyrst og fremst bera fyrir brjósti hagsmuni annarra þjóða samfara pólitískum flokkshagsmunum, eða þeim, sem skapa vilja margvisleg sérréttindi fyrir sig og sína flokksmenn, svo sem ljóst er hjá stjórnarandstöðunni. Þjóðinni er meiri nauðsyn á mönnum, sem þora að segja þjóðinni satt um efnahagsástandið, þora að leggja fram till. til úrbóta og þora að berjast fyrir sama frelsi fyrir alla þegna þjóðfélagsins, og að því miðar ákvæði þess frv., sem hér er til umræðu. Á meðan þjóðin hafði um aldir yfir sér erlenda þjóð, er réð í .einu og öllu lífskjörum hennar og gerði þau jafnan kröpp, fylkti hún sér saman um að brjóta af sér þá hlekki, og þetta tókst að lokum, og hafa lífskjör landsmanna farið síbatnandi siðan tókst að brjóta hlekkina og auka frelsið. Það má því ekki ske, að þjóðin smíði sér nú sjálf hlekki, sem hefti fjör hennar og framtak. Hún verður að standa saman um það að koma efnahagsmálum sínum á traustan grundvöll, bægja frá skuldasöfnun út á við, bægja frá gjaldeyrishungri og atvinnuleysi, en hefja sókn til umbóta á öllum sviðum. En það verður því aðeins gert, að hver og einn taki á sig þær skyldur, sem útheimtast til þess að tryggja öruggan gjaldmiðil og treysta álít þjóðarinnar út á við engu síður en inn á við. Þeir menn, hvar í flokki sem þeir standa, sem að því vilja vinna, eru menn hins nýja Íslands, þess lands, sem neitar að hverfa á ný til örbirgðar, en stefnir með festu og þrótti að síbatnandi afkomu. Þeir menn, sem hafa þá skoðun, að rétt sé að berjast fyrir slíku máli, fylgja því frv. og hjálpa til þess, að það nái tilgangi sínum. Hinir greiða atkv. gegn því. Ég hlustaði hér á hina rökstuddu dagskrá, sem frsm. 1. minni hl., 1. þm. Norðurl. v. (SkG), boðaði í sambandi við afgreiðslu þessa frv., þar sem lagt er til, að öllum umbótum í efnahagsmálum verði frestað um sinn, en fulltrúar allra flokka verði að komast að samkomulagi um það, hvað gera skuli til úrbóta, og leggja þessar till. fyrir þing innan þriggja vikna. Það er sýnilegt, að ef þessi dagskrá yrði samþ., þá mundu úrbætur allar dragast um óákveðinn tíma og líklega ekki minna en tvo mánuði minnst, þó að samkomulag yrði eftir þrjár vikur að einhverju leyti um þær till. En það mundi verða ómetanlegt tjón fyrir þjóðina, ef slíkur dráttur ætti að verða á afgreiðslu málsins. Þetta mundi því gera það miklu erfiðara að koma á umbótum. En hitt væri þó enn skaðlegra, að þessi meðferð málsins yrði þá fyrst og fremst til þess að gefa þeim flokkum, sem sýnilega hafa hvorki löngun né úrræði til þess að bæta úr þessum málum, aðstöðu til þess að lauma inn í till. til úrbóta afbrigðum, sem aðeins yrðu til þess að tryggja pólitíska aðstöðu stjórnarandstöðunnar, flokkanna, sem nú finna álit þjóðarinnar snúast gegn sér vegna þess úrræðaleysis, sem þeir hafa haft um lausn þessara vandamála, og því á ekki að samþ. þá dagskrá, sem hv. þm. hefur boðað.



Herra forseti. Við Íslendingar stöndum þessa dagana á alvarlegum tímamótum. Við stöndum andspænis nokkrum vanda í efnahagsmálum okkar, en í því eru í sjálfu sér ekki fólgin nein tímamót. Við höfum gert það árlega í áratug og jafnvel lengur. Tímamótin eru fólgin í því, að nú grípur hæstv. ríkisstj. þetta tækifæri til þess að boða algera stefnubreytingu á öllum sviðum okkar efnahagslífs. Nú á að kasta fyrir borð þeim meginstefnum, sem ríkt hafa í efnahagsmálum þjóðarinnar í meira en mannsaldur og gert hafa mögulega þá stórfelldu atvinnuuppbyggingu, sem hér hefur átt sér stað á þeim tíma og skapað skilyrði fyrir þeim góða efnahag og lífskjörum, sem almenningur hérlendis býr nú við. Og í stað þess á að taka upp þá siðu að láta gróðasjónarmiðin ein ráða ríkjum, og löggjafarvaldið og ríkisvaldið skal leggja niður forustuhlutverk sitt í framfaramálum þjóðarinnar. Áður en ég kem að því að ræða einstök atriði frv., vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um það í heild, þar sem þetta mál allt er þannig vaxið, að einstök atriði þess verða ekki skoðuð utan síns rétta samhengis. Af þeim gögnum, sem fyrir liggja, verður ekki með víssu séð nákvæmlega, hversu mikil sú skekkja er, sem leiðrétta þyrfti í núv. efnahagskerfi. Yfirlýsingar hæstv. ráðh. og annarra ráðamanna um það efni hafa verið mjög mótsagnakenndar, og hvað hefur rekið sig á annars horn. Fyrir nokkrum mánuðum, fyrir haustkosningarnar, var því haldið mjög að mönnum, að verðbólgan hefði ekki vaxið á árinu 1959, að útflutningssjóður hefði aldrei staðið sig betur en þá og afkoma ríkissjóðs væri góð. Þetta var raunar allt saman áréttað af hæstv. atvmrh. við 1. umr. fjárlaganna hér á hv. Alþingi á mánudagskvöldið var. Nú gerðu menn sér það að vísu ljóst, að stuðningsmenn fyrrv. hæstv. ríkisstj. mundu hafa nokkra tilhneigingu til þess að færa afkomu ársins 1959 til betri vegar í málflutningi sinum. En samt fór ekki hjá því, að menn drægju almennt þá ályktun, að skekkjan í efnahagskerfinu væri varla svo stórfelld, að hún út af fyrir sig gæti réttlætt þau risastökk, sem nú er lagt til að verði tekin. Stuðningsmenn þessa frv. segja, að það eigi að yfirgefa uppbóta- og styrkjastefnuna, það á að skapa eitt gengi, frjálsa verzlun og gjaldeyrisviðskipti og fullkomið athafnafrelsi, sem svo er kallað. Og fyrir því að þetta sé ekki aðeins nauðsynlegt, heldur einnig æskilegt, eru aðallega færð fern rök, sem hamrað er á með linnulausum áróðri ár og síð og alla tíð, og þar á meðal er notað fé ríkissjóðs til þess að breiða hann út. Þessi fjögur atriði eru í fyrsta lagi, að kerfið, sem við nú búum við, leiði til greiðsluhalla að sjálfvirkum leiðum, sem verði ekki við ráðið. Útflutningsuppbæturnar á hverja gjaldeyriseiningu séu hærri en yfirfærslugjaldið á sömu gjaldeyriseiningu og því hljóti að verða að taka gjaldeyrislán, svo að hægt sé að leggja yfirfærslugjald á fleiri einingar en útflutningsuppbætur eru greiddar á. Þessi fullyrðing er auðvitað röng, vegna þess að útflutningssjóði voru og eru ætlaðir aðrir tekjustofnar en yfirfærslugjaldið eitt til þess að mæta þessum mismun. Hins vegar er þetta í samræmi við það, að hæstv, ríkisstj. hefur nú alveg gleymt, til hvers þessir tekjustofnar voru á sínum tíma ætlaðir, og nú ætlar hún að innlima þá í ríkissjóðinn til þess að standa undir þeim aukna kostnaði í ríkisrekstrinum, sem leiðir af þeirri verðbólgu, sem nú á að steypa yfir þjóðina. Í öðru lagi er talið, að þjóðin hafi ekki möguleika á því að standa undir greiðslubyrðinni af afborgunum og vöxtum af erlendum lánum. Þessi greiðslubyrði var á því ári, sem seinast eru til skýrslur um, árinu 1958, 5.7%, en hæstv. ríkisstjórn hefur látið áætla, að á árinu 1961 verði hún 11.4% af gjaldeyristekjunum. Og þeirri tölu er mjög haldið á lofti, eins og um staðreynd væri að ræða. En sannleikurinn er sá, að þessi áætlun vekur næsta lítið traust, m.a. vegna þess, að í henni er ekki gert ráð fyrir, að gjaldeyristekjurnar vaxi neitt að ráði á næstu árum, þó að ýmis stórvirk atvinnutæki, sem aflað hefur verið á seinustu árum, séu nú að komast í gagnið. Um þetta atriði birti einn af þekktustu hagfræðingum þjóðarinnar, dr. Benjamín Eiríksson, grein í Morgunblaðinu og Tímanum í fyrradag, þar sem hann gagnrýnir með mjög sterkum rökum málflutning hv. stjórnarflokka um þetta efni. Ég geri ráð fyrir því, að flestir hv. alþm. hafi kynnt sér grein dr. Benjamíns, en ég vil þó - með leyfi hæstv. forseta - benda sérstaklega á eftirfarandi atriði: Dr. Benjamín segir: „Á árinu 1951 voru greiðslur vaxta og afborgana af erlendum lánum innan við 2 millj. dollara. Árið 1958 var upphæðin orðin nærri 51/2 millj. dollara. Aukningin nemur 31/2 millj. dollara. En á þessu tímabili komu í framleiðslu áburðarverksmiðja og sementsverksmiðja. Kostnaðurinn við að kaupa erlendis það, sem þær framleiða handa okkur, mun vera um 21/2 millj. dollara, og er þá ekki reiknað með farmgjöldum. Þessar verksmiðjur eru báðar byggðar svo til eingöngu fyrir erlent fé. Greiðslur af því fjármagni til útlanda eru þegar reiknaðar í áðurnefndum tölum. Verksmiðjurnar spara því innflutning fyrir upphæð, sem slagar hátt upp í alla aukningu skuldabyrðarinnar. Er þá að sjálfsögðu margt ótalið, sem gert hefur verið fyrir erlent fé á tímabilinu, svo sem almenn rafvæðing, landbúnaðarframkvæmdir, skipakaup, frystihúsabyggingar og margt fleira. Hér hef ég aðeins rætt um sparnað á innflutningi, en hvernig lítur svo þróun útflutningsins út. Ef við lítum á útflutninginn, sjáum við, að árið 1951 nam hann 45 millj. dollara, en árið 1958 66 millj. dollara. Aukningin er 21 millj. dollara. Ég held það geti ekki verið vafamál, að þjóðin er í alla staði betur fær til þess að standa undir greiðslu 51/2 millj. dollara árið 1958 en 2 millj. dollara 1951, einmitt vegna þess, hve miklar framkvæmdir hafa verið unnar fyrir hið erlenda lánsfé.“ Þetta segir dr. Benjamín. Af þessu má það ljóst vera, að raunar ætti að liggja hverjum manni í augum uppi, að prósentureikningur ríkisstjórnarinnar í sambandi við þetta mál er út í hött. Vissulega mundi prósentan vera lægri, ef við hefðum ekki byggt sementsverksmiðjuna. En er eitthvað lakara að nota gjaldeyri til þess að greiða vexti og afborganir af sementsverksmiðjunni heldur en að kaupa fyrir hann erlent sement? Það er alveg ný kenning, ef því er haldið fram. Í þriðja lagi er talið, að gjaldeyrisstaða þjóðarinnar sé óbærileg og við það verði ekki lengur unað. Gjaldeyrisstaða okkar Íslendinga hefur verið mjög erfið í 30 ár, að undanskildum stríðsárunum, þegar við gátum ekki fengið neitt fyrir þann gjaldeyri, sem við öfluðum. Og gjaldeyrisstaðan verður alltaf erfið, á meðan haldið er áfram uppbyggingarsókninni og atvinnutæki keypt fyrir allt það fé, sem við getum við okkur losað og fest hendur á. Þetta er ekkert undarlegt. Okkur hefur hvenær sem er verið í lófa lagið að bæta gjaldeyrisstöðuna í svipinn, en þó auðvitað aðeins í svipinn, með því að stöðva atvinnuuppbygginguna, eins og nú á að gera. Það hefnir sín fyrr en varir. En í sambandi við áróðurinn um þetta atriði er ástæða til þess að benda á, hvernig sá tímabundni og sérstaki gjaldeyrisskortur, sem gert hefur vart við sig á undanförnum mánuðum, er notaður til þess að villa um fyrir mönnum. Þessi gjaldeyriskreppa á augljóslega rætur sínar að rekja til þess m.a., að hv. stjórnarflokkar hafa ekki dregið neina fjöður yfir það að undanförnu, að þeir hygðu á gengislækkun. En það þarf engan speking til að sjá, að slíkar fyrirætlanir hljóta að draga úr útflutningi og þar með gjaldeyrisöflun, á meðan slíkt er í undirbúningi. Þessi gjaldeyriskreppa er þess vegna afleiðing hinnar fyrirhuguðu gengislækkunar, sem hún er svo notuð af fullri óskammfeilni til þess að rökstyðja. Í fjórða lagi halda talsmenn frv. því á lofti, að misháar útflutningsbætur leiði til þess að draga fólk og fjármagn frá hinum hagkvæmari atvinnugreinum og yfir í þær, sem óhagkvæmarí eru. Því verður vissulega ekki á móti mælt, að út í þær öfgar geta misháar útflutningsuppbætur farið, að þetta eigi sér stað. En þeirri fullyrðingu hefur ekki verið fundinn neinn staður, að svo langt hafi verið gengið í þessu efni hér á landi. Það hefur á hinn bóginn verið leitazt við að gera okkur mögulegt að nýta sem flestar auðlindir okkar, og ég er hræddur um, að mönnum kunni að bregða við, þegar hið svokallaða frjálsa gróðasjónarmið fær eitt að ráða því, hvar og hvenær útgerðarmenn gera út. Um þetta atriði hafa ýmsir hv. þm. rætt mjög ýtarlega og gert því góð skil við 1. umr. þessa máls hér í þessari hv. d., og ég sé ekki ástæðu til þess að fara frekar út í þetta. En ég þykist hafa leitt að því nokkur rök, að þær 4 höfuðröksemdir, sem færðar eru fyrir nauðsyn þeirrar byltingar, sem áformuð er í efnahagsmálum okkar, séu að nokkru leyti byggðar á blekkingum og að nokkru leyti á fræðilegum hugleiðingum, sem eiga sér ekki stoð í íslenzkum veruleika. Ég geri mér vel ljóst, að uppbóta- og niðurgreiðslukerfið, sem við búum við, er gallað. En það er hvorki óbærilegt né óbætanlegt, eins og talsmenn frv. vilja vera láta. En hvað er þá að segja um þau markmið, sem stuðningsmenn frv. segjast hafa? Nást þau? Komumst við út úr uppbóta- og niðurgreiðslukerfinu? Gjaldeyrisuppbæturnar sjálfar eru að vísu afnumdar og þykir engum mikið, þegar hið skráða gengi er lækkað um 135%, en niðurgreiðslunum er öllum haldið, og eru þær þó ekkert annað en sérstakt form fyrir styrk til útflutningsframleiðslunnar til þess að lækka þann tilkostnað, sem hún ætti ella við að búa. Og meira að segja eru niðurgreiðslurnar auknar, og nú eru þær settar á erlendar vörur, - og raunar eru niðurgreiðslurnar enn meiri. Það eru boðaðar auknar fjölskyldubætur, og þær eru kynntar þannig, að þær séu bætur fyrir þá verðhækkun, sem af þessum ráðstöfunum leiðir. Þar með er búið að gera þessa félagslegu ráðstöfun, sem í sjálfu sér er æskileg, að efnahagslegri ráðstöfun, liði gengislækkunarkerfi hæstv. ríkisstjórnar. Og hvað er það þá í rauninni orðíð annað en nýtt form fyrir niðurgreiðslur? Það verður ekki annað sagt en hæstv. ríkisstj. sé næsta hugvitssöm í þessu efni. En næst þá eitt gengi? Stjórnarliðar hafa skemmt sér við það að undanförnu að telja gengin jafnmörg og flokka innflutningsgjalda, og það verður ekki séð, að þeim eigi að fækka og þá ekki heldur þeim gengjum, sem af því leiðir. En auk þess er ljóst, að niðurgreiðsla á erlendum vörum er ekkert annað en gengisívilnun fyrir þær vörur, það er hagstæðara gengi fyrir þær vörur en aðrar vörur. Næst frjáls verzlun og gjaldeyrisviðskipti? Áfram eiga 40% af innflutningsverzluninni að vera bundin leyfisveitingum. Mér er ekki fyllilega kunnugt um, hvað þetta er mikil aukning á frelsinu í þessu efni, en mér er nær að halda, að hún sé lítil, svo mikið af ýmsum vörum sem hefur verið óháð leyfisveitingum á undanförnum árum. Og hvað með hið fullkomna athafnafrelsi, sem er boðað? Ætli ýmsir kunni ekki að verða þess varir, að lánsfjársamdrátturinn og hin nýja vaxtapólitík kunni að leiða til rétt eins mikils ófrelsis og sitt hvað annað? Það er því ljóst, að þó að þetta frv. nái fram að ganga, næst alls ekki sá tilgangur, sem hæstv. ríkisstj. segist hafa. En sá tilgangur, sem hún hefur, næst: samdráttur atvinnu og framfara samhliða stórfelldri lækkun á raunverulegri kaupgetu launþega, - og þetta tvennt á illa saman og gerir þær byrðar, sem á fólk eru lagðar, þeim mun þungbærari. Ég kem nú að því að ræða nánar einstök atriði frv. Mér virðast höfuðatriði þess vera þrjú: 1) Í 1. gr. er gert ráð fyrir að lækka gengið í 38 kr. pr. dollar, og það er gert án þess að afnema þau gjöld, sem áður komu að verulegu leyti í stað gengisbreytingar. 2) Í 23. gr. er lögbannað að hafa vísitöluákvæði í kjarasamningum. 3) Í 5. kafla, sem fjallar um vexti, er ákvörðun þeirra lögð í vald ríkisstjórninni og stórfelld hækkun þeirra boðuð. Ég skal nú ræða þessi atriði hvert um sig nokkuð, um leið og ég mun aðeins ræða um fáeinar greinar frv. sérstaklega. Gengisskráningin sjálf ein út af fyrir sig er ekki aðalatriði þessa máls, heldur það verðlag, sem hún ásamt útflutningsuppbótum og útflutningssköttum skapar útflutningsatvinnuvegum landsmanna, og það verðlag, sem gengisskráningin ásamt innflutningsgjöldum og niðurgreiðslum skapar neytendum í landinu. 1. og 2. kafli frv. verða því að skoðast í fullu samhengi, en þeir fjalla um þau atriði, sem áhrif hafa á þetta allt saman. Hæstv. forsrh. lét hafa það eftir sér fyrir nokkru, að á árinu 1960 vanti 250 millj. kr. í útflutningssjóð til viðbótar núverandi tekjustofnum, til þess að hann geti staðið við skuldbindingar sinar á því ári. Nú er að vísu ástæða til að ætla af ummælum hæstv. atvmrh, hér á mánudagskvöldið, sem ég gat um í upphafi, að þá sé þessi áætlun hæstv. forsrh. æði rúm. En hvað um það, þetta hlaut að þýða, að í hvaða formi sem ráðstafanir ríkisstj. yrðu, þá mundu þær á einn hátt eða annan taka þessa upphæð af neytendum eða almenningi og færa útflutningsatvinnuvegunum. Hæstv. viðskmrh. kallaði slíka ráðstöfun einu sinni að færa úr einum vasanum í annan, þó að hann vildi nefna það öðrum nöfnum í ræðu sinni í dag, en slíkar aðgerðir eru menn farnir að skilja til fulls. Það hlaut því að vekja almenna undrun, að sú upphæð, sem nú á að taka úr vösum neytendanna, nemur á annað þúsund millj., eins og sýnt hefur verið fram á við 1. umr. málsins hér í þessari hv. d. á alveg óvefengjanlegan hátt, enda hafa hæstv. ráðh. enga tilraun gert til þess að vefengja þetta. Hæstv. viðskmrh. reyndi það ekki heldur hér í ræðu sinni áðan, heldur vildi hann nefna þetta öðrum nöfnum en áður hafa verið notuð. Með þessum orðaleik sannaði hæstv. viðskmrh., að álögur yrðu aldrei lagðar á þjóðina, vegna þess að féð væri alltaf borgað út aftur, en hann rengdi ekki upphæðina, sem tekin er, enda vitum við vel, hver hún er og hvaðan hún er tekin. En það hefði verið gott, ef hæstv. viðskmrh. hefði viljað upplýsa í staðinn nákvæmar en gert hefur verið, hvert þessi upphæð á að fara. En hvaða áhrif hefur þetta á lífskjör þjóðarinnar? Í sjálfri grg. frv. segir, að verðhækkanir á vísitöluvörum nemi 13%, en að af því jafnist að meðaltali 10% með fjölskyldubótunum og tekjuskattslækkuninni. Hér er verið að gripa tækifærið til þess að gera stórfellda breytingu á tekjuskiptingu ýmissa fjölskyldna. Sumum er bætt verðhækkunin að nokkru eða jafnvel öllu leyti, öðrum ekki. Það er sagt: Ef þú hefur haft miklar tekjur og borgar háan skatt og átt mörg börn, þá skaltu fá bætur, en ef þú átt engin börn eða þau eru orðin 16 ára gömul og þú ert svo tekjulítill, að þú hefur ekki komizt nema í óverulegan tekjuskatt, þá færð þú ekki neitt. - Þessi mismunun hefur í för með sér hið herfllegasta misrétti, og mætti nefna þess ótal dæmi, sem ég hirði þó ekki um að gera að þessu sinni. Hins vegar er rétt að minna á það í þessu sambandi, að þegar hv. stjórnarflokkar boðuðu afnám tekjuskattsins af mestum fjálgleik á s.l. sumri, þá voru einkum taldar til þess tvær orsakir, að það væri réttlætanlegt og æskilegt. Í fyrsta lagi voru talin vera svo mikil brögð að skattsvikum, að ekki yrði lengur við það unað, og í öðru lagi, að eftirlitið væri allt of kostnaðarsamt. Nú geta þeir ekki svikið undan skatti, sem hafa innan við 70 þús. kr. tekjur, því að þeir eiga engan að greiða. En mér er spurn: Var mesta hættan á því, að það væru þeir, sem svikju undan skatti? Voru hinir heilagir, sem græddu meira, eða dettur mönnum í hug, að þeir verði það frekar hér eftir? Og ekki verður séð, hvernig verulegur sparnaður verður við þetta á skattaeftirlitinu, þegar fjöldi manna og fyrirtækja á enn að greiða skatt, og svo þarf væntanlega að leggja á útsvörin, og allir verða þess vegna væntanlega að telja fram. En þetta var nú innskot. Ég var að ræða um verðhækkanirnar, sem augljóslega verða miklu meiri en þau 13%, sem boðuð eru. Í grg. er talíð, að innfluttar nauðsynjavörur hækki um 25%, en ég hef það eftir kunnum heildsala hér í bænum, að hann telji þetta algert lágmark, sem aðeins gildi um fáeinar vörutegundir. Sjálfur telur hann, að flestar innfluttar vörutegundir muni hækka um frá 25 til 40%. Það er enn fremur talið í grg., að landbúnaðarvöruverðið hækki um 12%, - og nú er mér spurn: Hvað er það þá, sem á að draga meðalhækkunina niður í 13%? Það er auðvitað ekki neitt, sem vegur svo mikið í vísitölunni, að það geti gert það. Verðhækkanirnar verða þess vegna augljóslega miklu meiri en látið er í veðri vaka. En án þess að fara frekar út í það að ræða verðhækkanirnar á einstökum vörutegundum, vil ég benda á þá meginreglu, sem gengur eins og rauður þráður í gegnum þetta allt, en það er það, að ekkert tillit virðist vera tekið til þess að þessu sinni við ákvörðun gjalda og þar með vöruverðlags, hvað þjóðinni sé nauðsynlegast. Nýi söluskatturinn er í fullu samræmi við þessa meginreglu. Hann leggst jafnt á allt, og þess vegna hefur söluskattur raunar af flestum lengst af verið talinn óréttlátastur allra skatta. En ég skal ekki lengja mái mitt með því að ræða um söluskattinn. Hann mun koma til umræðu á sínum tíma. En verðhækkunin, sem af þessum ráðstöfunum leiðir, er stærsta skref, sem tekið hefur verið í verðbólguátt hér á landi. Áður en ég skil við 1. og 2. kafla frv., vil ég fara nokkrum orðum um eina greinina sérstaklega, en það er 17. gr. Íslenzki löggjafinn hefur, eins og löggjafar margra annarra landa, komið auga á, að eðlilegt sé, að sérstök gjöld á ýmsum rekstrarvörum bifreiða séu sérstaklega á lögð til þess að standa undir viðhaldi og endurbótum og aukningu vegakerfisins. Mér finnst sérstök ástæða til þess að vekja athygli á þessu nú, af því að við stöndum frammi fyrir mjög stórbrotnum verkefnum í vegamálum. Það eru nú í landinu um eða yfir 20 þús. bilar, flestir hér á Suður- og Suðvesturlandi. Umferðin um helztu þjóðvegi frá Reykjavík er nú orðin svo mikil, að ekki verður með neinu móti við annað unað en gert verði varanlegt slitlag á helztu þjóðvegi, þar sem umferð nemur jafnvel um 1000 bílum á dag, eins og á sumum tímum hér austur yfir Heillsheiði. Það er hér alls ekki um það að ræða fyrst og fremst að auka þægindi þeirra, sem um vegina fara. Þetta er fyrst og fremst fjárhagslegt mál. Viðhald vega er nú á fjárlögum áætlað 50 millj. kr. , og mikill hluti þess fer til þess að skafa sömu mölina ofan í sömu holurnar dag eftir dag. Þetta eru fáránleg vinnubrögð, sem eru gott dæmi þess, að það er dýrt að vera fátækur. En svo fátækir erum við Íslendingar ekki lengur, að við getum leyft okkur slíkt og þvílíkt. Hér kemur líka til, að við eyðileggjum öll okkar farartæki með þessu móti fyrr en ástæða væri til og viðgerða- og varahlutakostnaður verður algerlega óhóflegur. Innflutningur varahluta til bifreiða mun nema þessi árin um 20 millj. kr. að fob-verði, og þegar á það koma þau gjöld, sem notandinn má greiða, og þar að auki vinnukostnaður, þá sjá menn, um hve stórfelldar upphæðir er hér að ræða, og mikill hluti af þessu er einmitt vegna þess, í hvaða ástandi vegakerfið er. Það verður því ekki komizt hjá því að gera myndarlegt átak í þessu efni án tafar, og það er þess vegna illt að sjá á eftir þessum stórauknu gjöldum á benzíni, þeim eðlilega tekjustofni í þessu sambandi, beint ofan í pottinn, sem á að mæta auknum útgjöldum ríkissjóðs vegna þeirrar verðbólgu, sem ráðgerð er. Ég get ekki trúað því, að hv. þdm. geti á þetta fallizt, án þess að fé sé ætlað til þeirra stóru verkefna, sem hér liggja fyrir. Ég kem þá að því að fara nokkrum orðum um 23. gr. Ég hef talið og tel enn baráttuna gegn verðbólgunni eitt mesta hagsmunamál alls almennings í landinu. Nauðsyn þess að beita öllum skynsamlegum ráðum í baráttunni við hana er augljós. Ég hef einnig talið, að vísitöluskrúfan eigi sinn þátt í verðbólguþróuninni. Hins vegar verður því ekki á móti mælt, að vísitöluákvæði í kjarasamningum gefa launþegum nokkra tryggingu, nokkra neyðarvörn gegn stóráföllum. Hins vegar er einnig hægt að misnota vísitöluákvæðin þannig, að þau nái ekki nema að nokkru leyti tilgangi sínum, eins og dæmin sanna, því að vísitalan hefur einmitt verið notuð til þess að snuða launþega í sumum tilfellum, eins og þegar almennum verðhækkunum er svarað með því að greiða niður einhverja vöru, sem vegur þungt í vísítölunni. En með því að ég hef álitið, að vísitöluskrúfan eigi sinn þátt í verðbólguþróuninni, þá hef ég álitið og raunar Framsfl. jafnan talið nauðsynlegt að kippa vísitöluskrúfunni úr sambandi, þannig að stöðvast megi víxlhækkun launa og vöruverðs, en á það hefur Framsfl. alltaf lagt áherzlu, að það megi aðeins gera með samkomulagi milli launþega og framleiðenda, og Sjálfstfl. hefur sett það sama inn í kosningastefnuskrá sína frá því í haust, þó að nú eigi að svíkja það kosningaloforð, eins og raunar fleiri. Nú á að lögbanna vísitöluákvæðið í kjarasamningum. Það er skoðun mín, að þetta sé mjög hættulegt ákvæði í frv. og kannske það ákvæði, sem beri í sér örlög þeirra ráðstafana, sem hér eru til umræðu. Það hefur engan tilgang að setja svona ákvæði í lög, vegna þess að vilji launþegar ekki fallast á það með frjálsum samningum, þá leiðir lagaákvæði um það ekki til neins nema vandræða. Árangurinn verður aðeins sá, að kjarasamningar verða gerðir til styttri tíma, vinnudeilur og verkföll tíðari og eilífur ófriður á vinnumarkaðinum, sem leiðir til tjóns fyrir launþega, fyrir atvinnurekendur og fyrir þjóðfélagið allt. Hér er því um að ræða algerlega tilgangslausa ögrun við launþegasamtökin, sem ekkert getur leitt af nema vandræði. Stjórnarflokkarnir hafa enga von um það, að launþegar sætti sig við þá gífurlegu kjaraskerðingu, sem af ráðstöfunum þessum leiðir, m.a. vegna þess, að launþegar sjá það, að hún er ekki nauðsynleg til þess að halda áfram blómlegu athafnalífi og miklum framkvæmdum. Það er raunar skoðun mín, að þjóðin sé þess albúin að taka á sig nokkrar fórnir, ef þær væru nauðsynlegar, til þess að geta haldið áfram atvinnuuppbyggingunni í landinu, en ekki til þessa, sem hér er stefnt að. Ég kem þá að þriðja meginatriði þessa frv., sem er vaxtahækkunin. Vextir eru þegar hærri hér á landi en víðast hvar annars staðar. Samt er sagt, að þeir séu of lágir og það sé framboð og eftirspurn peninganna, sem eigi að ráða um það, hvað vextir skuli vera háir í landinu, þó að til þess að svo megi verða, þurfi að afnema, okurlögin. Það hafa á undanförnum áratugum orðið hér á landi miklar og stórstígar framfarir. Á þessu tímabili hafa verið byggð upp öll þau atvinnutæki, sem þjóðin er hreykin af og það með réttu. Ég hika ekki við að fullyrða, að meginhluti þessarar uppbyggingar hefði farizt fyrir, ef hin fræðilegu kapítalistísku lögmál um framboð og eftirspurn peninga hefðu ráðið vöxtum af því fé, sem til þessa hefur gengið. Framsfl. beitti sér fyrir 30 árum fyrir þeirri stefnu, sem síðan hefur verið fylgt í fjárfestingarmálum þjóðarinnar. Það hafa verið byggðir upp myndarlegir sjóðir, að vísu ekki nægilega stórir, m.a. vegna þess, að verðbólgan hefur nagað þá sí og æ, en þeir eru myndarlegir samt. Þessir sjóðir hafa verið byggðir upp til þess að annast fjárframlög til uppbyggingarinnar í landinu. Vextir af þessum sjóðum eru ákveðnir með lögum, og það er greinilegt, að löggjafinn hefur aldrei ætlazt til þess, að framboð og eftirspurn peninganna réði vöxtum af þessu fé, heldur voru vextirnir ákveðnir lágir til stuðnings við uppbygginguna í landinu. En með áratugastarfi löggjafans hafa verið festir í lög miklir lagabálkar um þessa sjóði; um fiskveiðasjóð, um stofnlánadeild sjávarútvegsins, um byggingarsjóð sveitanna, ræktunarsjóð, um húsnæðismálasjóðina, þ.e. byggingarsjóð ríkisins, byggingarsjóð verkamanna, raforkusjóð. Eitt meginatriði þessara lagabálka er sú vaxtapólitík, sem þar er ákveðin. Nú á að brjóta þetta allt niður með einni grein, 32. gr. í frv., sem segir, að ríkisstj. sé heimilt að ákveða vaxtakjör og lánstíma í þessum sjóðum, og með annarri grein, 31. gr., eru svo okurlögin í rauninni numin úr gildi, til þess að ríkisstj. geti farið sínu fram í þessu máli. Jafnframt þessu er svo gert ráð fyrir því í grg., að útlán bankanna skuli ekki fara fram úr því, sem þau eru nú. Þessi ákvæði hljóta, ásamt þeim miklu verðhækkunum, sem leiðir af þessum ráðstöfunum, að leiða til hins alvarlegasta samdráttar í atvinnulífi okkar, í viðskiptalífi og sérstaklega í fjárfestingu og þá fyrst og fremst í fjárfestingunni úti um land. Það er þessi samdráttarstefna, sem einkennir þetta frv. öðru meira, þetta algera frávik frá þeirri uppbyggingarstefnu, sem fylgt hefur verið á undanförnum áratugum. Og það á fyrst og fremst að stöðva fjárfestinguna, uppbyggingu atvinnuveganna. Eyðslan má gjarnan halda áfram hjá þeim, sem enn kunna að eiga einhverja peninga, eftir að ráðstafanir þessar eru í gildi gengnar, og til þess að svo megi verða, á að taka 800 millj. kr. lán hjá alþjóðagjaldeyrissjóðnum og Evrópusjóðnum. Talsmenn frv. halda því fram, að vaxtahækkunin sé nauðsynleg til þess að auka sparifjármyndunina í landinu. En það eru áreiðanlega aðrar leiðir betri til þess að vernda hagsmuni sparifjáreigenda en sú stórfellda gengislækkun og eftirfylgjandi verðhækkanir, sem hér eru ráðgerðar. Víst er það rétt, að það ber að verðlauna sparifjáreigendur og skattleggja þá, sem miklu eyða. En það á ekki að gera það með því að leggja í rúst þá vaxtapólitík, sem allar framfarir þjóðarinnar hafa byggzt á um áratugi. Framsfl. hefur bent á leiðina í þessu efni, sem er eyðsluskattar og verðtrygging sparifjár, sem hv. 3. þm. Norðurl. v. (ÓlJ) hefur borið fram till. um hér á hv. Alþingi. Það hefur komið svo greinilega í ljós, að það verður á engan hátt vefengt, að verðtrygging er sparifjáreigendunum miklu meira virði en háir vextir. En í stað þess er valið að hækka vextina gífurlega og draga með því úr fjárfestingunni og uppbyggingunni, enda er ekki dregin nein dul á það í frv., því að í grg. segir á bls. 24, að ráðstafanirnar geri Seðlabankanum kleift að flytja nokkurn hluta þess fjármagns, sem undanfarið hefur farið til fjárfestingarlána, yfir í rekstrarlán atvinnuveganna. Það er ljóst, að vexti af rekstrarlánum atvinnuveganna hlýtur almenningur í landinu eðli málsins samkvæmt að borga. Og þeir geta borgað háa vexti, sem geta þannig velt þeim yfir á aðra. Þessi ákvæði koma ekki verst við þá, sem verzla eða annast viðskipti. Þeir velta vöxtunum yfir á vöruverðið og þar með almenning. Það er fyrst og fremst unga fólkið, sem er að byggja sér íbúðir, ef til vill að koma fótunum undir atvinnurekstur af einhverju tagi til sjávar og sveita, sem verður fyrir barðinu á vaxtahækkuninni og lánsfjársamdrættinum. Og svo er það landsbyggðin, fólkið úti um allt land, sem hefur notíð góðs af þeirri atvinnuuppbyggingu og framförum, sem fram hafa farið þar. Það vita allir, hvert einkafjármagnið hefur flutzt og flyzt. Útgerðarmenn og aðrir, sem efnazt hafa í dreifbýlinu, flytjast suður, þegar þeir eru komnir í efni. Það fé, sem er tiltækilegt til fjárfestingar í dreifbýlinu, er, auk opinberra framlaga, peningar úr þeim sjóðum, sem nú á að eyðileggja eða a.m.k. gera þannig, að fólkið geti ekki notað sér þá, og svo er það fé, sem útvegað er með lántökum með ríkisábyrgð. Nú hafa hæstv. ráðh. mjög undirstrikað það í þessum umræðum, hvað hættulegar þessar ríkisábyrgðir séu og að þeim þurfi að hætta. Það á sem sagt einnig að taka fyrir þetta. Þriðja leiðin, sem fólkið hefur haft til þess að halda fjármagninu í byggðarlögunum, eru fjármyndanir samvinnufélaganna. Sjóðir samvinnufélaganna eru eina fjármagnið, sem verður ekki flutt burt úr byggðarlögunum, en það skal ekki heldur fá að vera í friði. Samkv. 33. gr. frv. skal réttur Seðlabankans til þess að binda fé banka og sparisjóða einnig ná til innlánsdeilda kaupfélaganna. Einnig þetta fé skal flytja suður. En sé þetta talið réttlæti gagnvart samvinnumönnum, sem vilja leggja sínum eigin félögum til rekstrarfé, þá sakna ég ákvæða í þessu frv., sem teygja lúku Seðlabankans inn í þá sjóði, sem eignamennirnir eiga inni hjá fyrirtækjum sínum. Í upphafi máls míns sýndi ég fram á það, að málflutningur hæstv. ríkisstjórnar í þessu máli byggðist að verulegu leyti á blekkingum og ýkjum. Efnahagsástand þjóðarinnar er málað dekkri litum en nokkur heil brú er í, en tilgangurinn er sá að hræða þjóðina til þess að sætta sig við ráðstafanir, sem virðast vera ákveðnar í írafári og án nægilegrar umhugsunar. En það er verið að hræða fleiri. Hvað halda þær þjóðir um okkur, sem við viljum helzt eiga viðskipti við, þjóðir, sem eiga að baki langa þroskasögu og hafa byggt sig þannig upp, að ég sé ekki ástæðu til þess að efa, að þeim geti hentað það hagkerfi, sem sniðið er beint eftír hinum fræðilega kapítalisma? Það hefði verið nær að eyða tíma og orku í það að skýra fyrir þessum þjóðum sérstöðu ökkar Íslendinga, efla skilning þeirra á hinum sérstöku vandamálum, sem hafa skapazt í sambandi við okkar hröðu atvinnuuppbyggingu, héldur en ætla sér að gleypa í einum bíta þeirra hagkerfi í sínu versta formi. Það er enginn vafi á því, að afleiðingar þessara ráðstafana, ef framkvæmdar verða, verða mjög alvarlegar. Hjá launþegum leiða þær til stórhækkunar á neyzluvörum þeirra og jafnframt fljótlega til minnkandi atvinnu og jafnvei atvinnuleysis, sem er versta form kjaraskerðingar, sem hugsanlegt er. Hjá bændum leiðir þetta ekki aðeins til hækkunar á rekstrarvörum þeirra, sem gera verður að óreyndu ráð fyrir að fáist bættar í afurðaverði, og til hækkunar á neyzluvörum eins og hjá öðrum landsmönnum, sem er ekki gert ráð fyrir að verði bætt þeim frekar en öðrum, heldur leiðir þessi nýja stefna í efnahagsmálum einnig til sölutregðu vegna minnkandi kaupgetu neytenda. Víst er um það, að uppbóta- og styrkjakerfið er meingallað og hvimleitt. En það er mikið hægt að laga það enn þá, og það gefur okkur möguleika á nú enn um sinn að nýta allar auðlindir okkar eða a.m.k. fleiri en þær, sem nýttar verða, ef gróðasjónarmiðið ræður eitt. Við getum tryggt næga atvinnu í landinu og mikla framleiðslu- og atvinnuuppbyggingu. Og gamla kerfið hefur nokkurn kost, sem það, sem nú er boðað, skortir algerlega: Það er hægt að laga það nokkuð í hendi sér. En ef gengið er stórlega lækkað og verðbólguskrúfan sett af stað og launþegar sætta sig ekki við það, sem auðvitað er ekki heldur hægt að ætlast til, hvað þá? Á þá að snúa við? Nei, þá snýr nefnilega enginn við. Þá erum við algerlega bjargarlausir í hringiðu hinnar sönnu óðaverðbólgu. Þá hafa eyðslulánin aukizt um 800 millj. kr., verðbólgan um yfir 1000 millj. kr. og tekur á sig meiri ofsahraða en nokkru sinni fyrr. Þeirri þjóðarógæfu verður að afstýra, og því verður að fella þetta frv. eða vísa því frá. Það er í rauninni furðulegt, að ríkisstj., sem styðst við jafnveikan meiri hl. utan þings og innan eins og núv. hæstv. ríkisstj., skuli leyfa sér að ráðast í jafnróttæka gerbyltingu á öllum sviðum okkar þjóðlífs. En sé róttækra aðgerða þörf, þá ber í fyrsta lagi að gera fyrir því gleggri tölulega grein en hv. Alþingi hefur verið gerð í sambandi við þetta frv., í öðru lagi verður að finna aðrar leiðir en þær, sem boðaðar eru í þessu frv., og í þriðja lagi verður að ná um þær viðtækari samvinnu en nú hefur verið gert. Að þessu miðar dagskrártill. hv. 1. þm. Norðurl.v. (SkG), sem ég leyfi mér að mæla með að verði samþykkt.



Herra forseti. Það liggja stórar till. fyrir Alþingi um þessar mundir, og hæstv. ríkisstj., sem að þeim stendur, hefur leyft sér að gefa þeim nafnið „viðreisn“. Það er nú raunar svo, að þegar við veltum því fyrir okkur í alvöru, hvað eigi að reisa við, þá er ekki alveg víst, að menn komi auga á, hvað það er. Það er full atvinna í landinu og hefur verið um skeið. Ekki á viðreisnin að vera fólgin í því að koma hér á meiri atvinnu. Það er hér mjög ört vaxandi framleiðsla, hefur verið tvö undanfarin ár a.m.k. Ekki virðist till. við það miðaðar að auka framleiðsluna. Ekki er viðreisnin . fólgin í því. Það mætti lengur leita án þess, að maður fyndi það, að viðreisnin, sem stjórnin boðar í þessum ráðstöfunum sínum, komi yfirleitt mjög við íslenzku þjóðlífi, og meira að segja það sem verra er, að það liggur í augum uppí, að þær koma í rauninni þvert á þær framfarir og það bezta, sem nú er í okkar þjóðlífi. Atvinnulífið mun dragast saman að þeim samþykktum, framleiðslan mun minnka. Það mun ekki stafa af þeim nein viðreisn. Það er hægt að kalla svona tillögur viðreisn í bók, gefa hana út á ríkisins kostnað, senda hana hverju mannsbarni í landinu, en það verða ekki viðreisnartillögur að heldur. Hvað er nú það, sem þeir ráðherrar, sem hér hafa mælt fyrir ríkisstj., vilja segja því til réttlætingar, að svona frv. er lagt fyrir Alþ.? Jú, það er vert að rifja upp aðalatriði þess. Í framsöguræðu sinni sagði Ólafur Thors, hæstv. forsrh., að greiðsluhallinn við útlönd væri slíkur, að þörf væri þeirra aðgerða, sem hér er lagt til að lögfestar verði, og í öðru lagi, að greiðslubyrði okkar af erlendum skuldum væri svo þung, að þetta væri nauðsynlegt. Hæstv. viðskmrh. (GÞG) bætti því við þessar röksemdir, að þessi stefna, sem í frv. væri fólgin, væri sú eina hugsanlega leið fyrir þjóð, sem vildi vera sjálfstæð og vildi lifa á eigin aflafé, eins og hann gjarnan orðar það. Hann bætti við þetta nokkrum orðum um það, að bátagjaldeyriskerfið svonefnda væri upphaf hins margfalda gengis, væri upphaf uppbótakerfisins, og það kerfi hefði verið óheillaspor, þess vegna væri það nú mikil dáð, sem drýgð væri með því að koma því burt úr okkar efnahagslífi. Áður en ég vík sérstaklega að þessum höfuðröksemdum, sem ráðh. þeir, sem einkum hafa hér mælt fyrir frv. þessu, hafa gert að sínum meginstoðum í rökfærslu, vil ég leyfa mér að benda á, að bátagjaldeyriskerfið eða uppbótakerfið eða millifærsluleiðin, eins og þetta hefur ýmist verið kallað á hinum ýmsu stigum, er að sjálfsögðu ekki þess háttar kerfi, að ég vilji mæla þau orð, að það sé nákvæmlega það, sem okkur hentar, og sízt á því stigi eins og það hefur staðið nú að undanförnu. Á hinn bóginn leyfi ég mér að fullyrða, að þrátt fyrir galla þess kerfis var þjóðin betur komin með það heldur en það, sem hæstv. ríkisstj. leggur nú til að framkvæmt verði, og mun ég leitast við að sýna fram á það. Það hafa verið hrakin hér allrækilega þau höfuðrök, sem hæstv. forsrh. færði hér fyrir nauðsyn frv., að greiðsluhallinn við útlönd væri slíkur, að við ættum ekki annars kost en flytja þetta frv. En ég leyfi mér að endurtaka það hér: Þetta er ekki frambærileg ástæða, greiðsluhalli við útlönd er raunverulega enginn á árunum 1958 eða 1959. Það er að vísu rétt, að miðað við bókhald eitt saman varð 90 millj. kr. greiðsluhalli á tekjuöflun og útgjöldum íslenzka ríkisins í erlendum gjaldeyrí. En það er einnig viðurkennt, að birgðaaukning landsmanna af vel seljanlegum útflutningsvörum jókst um sömu upphæð á því ári. Hver sá maður, sem taka vill tillit til raunverulegs ástands, hlýtur að verða að meta þessa birgðaaukningu til gjaldeyristekna, og þegar það hefur verið gert, kemur í ljós, að á því ári var ekki greiðsluhalli. Ég hef hér að sjálfsögðu ekki tölur um, hvernig árið 1959 kemur út að þessu leyti, ekki tæmandi tölur, en ég veit það þó, að á því ári varð veruleg framleiðsluaukning, svo að ætla má, að ekki hafi heldur orðið neinn raunverulegur greiðsluhalli við útlönd á því ári, þegar tekið er tillit til birgðaaukningar. Hitt er rétt, að þegar setið hefur í landinu ríkisstj. um margra mánaða skeið á s.l. ári, sem hefur gefið það í skyn og jafnvel beinlínis sagt það, að rétt á næstu grösum væru ráðstafanir, sem breyta ættu gengi íslenzku krónunnar þannig, að gengið yrði lækkað, þá hefur tilhneiging útflytjenda að sjálfsögðu verið sú að fara sér mjög hægt um allan útflutning og geyma birgðir sinar, eftir því sem mögulegt var, þangað til sú gengisbreyting hefði átt sér stað. Ég ætla, að þetta sé veruleg ástæða og verulegasta ástæðan fyrir því, að bókhaldslega mun vera nokkur greiðsluhalli á árinu 1959, en birgðaaukningin er líka meiri en á árinu þar á undan. Ég get ekki skilizt svo við þetta mál, að ég fletti ekki upp í helgiriti ríkisstj., „Viðreisn“, þar sem gefin er upp í tölum sú nauðsyn, sem til þess rak, að þetta frv. var flutt og að lögfesta á nú þær ráðstafanir, sem í frv. eru boðaðar og gerðar tili. um. Þar segir á bls. 43 um gjaldeyristekjur Íslendinga í áætlun, sem þar er gerð: „Gjaldeyristekjur á árinu 1959 1466 millj.“ Jú, það er vitað mál, að við höfum meiri gjaldeyrisþörf en þetta, það skal ég viðurkenna. En þessi tala er þarna birt þvert ofan í það, að uppgjör ársins 1958 sýnir 1536 millj. kr. gjaldeyristekjur Íslendinga, - 1536 millj. kr. Það var árið 1958. Á árinu 1959 varð í sjávarútvegi, sem er okkar aðalatvinnuvegur um útflutning, 10–11% framleiðsluaukning. Og svo kemur ríkisstj. og birtir nú á árinu 1960 áætlunartölu um gjaldeyrisöflun Íslendinga á s.l. ári og áætlar gjaldeyristekjurnar þá 1466 millj., og á þessu er svo byggt allt það volæði, sem ráðherrar boða hér sem rök fyrir sínu frv. Hér er því um að ræða hreina fölsun, og bjartsýnin í væntanlegri framleiðsluaukningu næstu ára er slík, að hún hæfir eingöngu afturhaldsríkisstjórn. Þar er gert aðeins ráð fyrir því að vísu, að þokist upp gjaldeyristekjur Íslendinga, en miklum, miklum mun minna en raun hefur orðið á tvö s.l. ár. Það kann að vera rétt áætlun, ef ríkisstj. tekst að koma áformum sínum fram, því að ég viðurkenni, að að því frv. samþykktu, sem hér liggur fyrir, getum við reiknað með ofur hægri framleiðsluaukningu, ef þá ekki skrefum aftur á bak í þeim efnum. En að öllu eðlilegu getur framleiðsluaukning Íslendinga orðið miklum mun meiri en gert er ráð fyrir í þeirri áætlun, sem ríkisstj. byggir hér öll sín plön á. Nú skal ég ekki neita því, að þrátt fyrir það að okkar gjaldeyristekjur eru meiri en ríkisstj. gefur upp, þá væri það ofur hagkvæmt fyrir okkur að auka okkar gjaldeyristekjur enn, og það mundi hver sæmilega framsækin ríkisstj. reyna að gera, öfugt við það, sem þessi myndar sig til, og skal ég koma að því nánar síðar. En segjum nú, að allt það væri satt og rétt, sem ríkisstj. hefur sagt um gjaldeyrisöflunina, að hún væri of lítil, er þá þetta frv. einhver leið til þess að bæta þar um? Ég segi nei og aftur nei. Þegar Íslendingar selja vörur sínar úr landi, selja þeir ekki vörur sínar fyrir íslenzkar krónur, og verð á þeim er ekki miðað við íslenzkar krónur. Þar er allt verðlag miðað við erlenda mynt. Og þó að við breytum genginu hjá okkur, þá aukum við ekki gjaldeyristekjur okkar um einn einasta eyri fyrir það. Á sama hátt ráðum við engu með okkar gengisskráningu um verð á innfluttum vörum. Hér breytum við því alls engu með gengisskráningu, og sú höfuðröksemd ríkisstj., að nauðsyn sé að samþ. þetta frv. vegna þess, að við höfum greiðsluhalla við útlönd er þess vegna bábilja ein. Í aðeins einu tilviki hefur þetta atriði áhrif, þ.e.a.s. í sambandi við þá vinnu, sem við seljum Bandaríkjaher og hans verktökum. Þar höfum við að undanförnu látið þá verktaka borga þannig fyrir íslenzka vinnu, að einn dollar hefur verið metinn til 16 kr. rúmlega. Nú á að meta einn dollar til 38 kr. Það þýðir, að miðað við óbreyttar framkvæmdir hjá herlíðinu, miðað við óbreytt kaup þess á íslenzku vinnuaflí, þá hefur herliðið á undanförnum árum orðið að borga um það bil 12 millj. dollara á ári fyrir vinnuna, sem því hefur verið seld héðan úr landi. Fyrir sömu vinnu getur herliðið eftir gengisbreytinguna komizt af með að borga 5 millj. dollara. Það á því að gefa Bandaríkjaher 7 millj. dollara á ári, en það jafngildir um það bil 266 millj. íslenzkra króna, og segi menn svo, að við höfum ekki herkostnað hér í landinu. Það liggur því í augum uppi, að okkar gjaldeyrisstaða batnar ekki við samþykkt þessa frv., heldur versnar hún sem nemur þessari upphæð. Þessi þunga röksemd hæstv. forsrh. er þess vegna engin röksemd, og ekki bara það: Hún er öfugmæli. Þá skulum við koma að hinu höfuðvígorði ríkisstj.: Greiðslubyrðin er of þung, við þurfum að borga meira í vexti og afborganir af erlendum lánum en þjóðin getur risið undir. - Rétt er það, að við höfum allþunga greiðslubyrði af lánum, og væri virðingarvert að gera ráðstafanir til þess, að hún gæti minnkað á komandi árum. En er nú þetta frv. ráðstöfun í þá átt? Ekki kem ég auga á það. Eitt atriðið er það að auka heimildir ríkisstj. til þess að taka erlend lán, og jafnframt er tilkynnt, að við höfum þegar fengið loforð fyrir stóru slíku láni, og segja mætti mér, að byrjað væri þegar að draga á það lán, þótt ekki sé mér það kunnugt. Ekki minna en 780 millj. kr. á nú að bætast við okkar lán erlendis, og trúi því svo hver sem vill, að sú ráðstöfun muni minnka okkar greiðslubyrði. Hæstv. viðskmrh. hélt hér langa tölu varðandi þetta atriði í dag og vildi þar reyna að halda því fram, að þetta lán væri alveg sérstaks eðlis og þar af leiðandi mætti ekki tala um það um leið og önnur lán. En ekki varð ég þess var, að hann afsannaði það, að af þessu láni þyrfti að borga vexti né heldur að þetta lán þyrfti að borga upp á sinni tíð. Hann sagði að vísu, að við þyrftum að eignast gjaldeyrissjóð og þetta lán ætti í rauninni að vera gjaldeyrissjóður. Ég viðurkenni, að það væri mjög til bóta, ef íslenzka þjóðin eignaðist gjaldeyrisbirgðir, sem hún gæti grípið til, þegar á þyrfti að halda. Það er henni raunar nauðsynlegt, ég viðurkenni það. En að fá gjaldeyrissjóðalán á vöxtum, það sé ég ekki að leysi vanda þjóðarinnar. Það þarf gáfaðri menn en mig til þess að skilja það. Ég held þess vegna, að hin höfuðröksemdin, sem sagt sú, að greiðslubyrðin væri svo þung, að við þyrftum að samþykkja þetta frv., sé einnig öfugmæli. Mér hefur ekki tekizt að koma auga á nokkurt atriði í þessu frv., sem bendi í þá áttina, að við séum hér að létta á greiðslubyrði, en þvert á móti liggur það í augum uppi, að við erum að þyngja greiðslubyrðina. Ég kem þá að því stóra atriði hæstv. viðskmrh., að hann heldur því fram, að þetta frv. sé eina leiðin til þess, að við getum verið sjálfstæð þjóð og lifað á eigin aflafé. Ja, það er nú það. Ég þykist hafa sýnt hér fram á, að frv. gerir síður en svo að færa okkur nær því að lifa á eigin aflafé. Það er einmitt gengið í það af nokkurri elju og dugnaði að hækka okkar erlendu lán og gera ráðstafanir til þess, að við getum lifað á auknum lánum erlendis frá um skeið. En í helgiriti ríkisstj. og raunar í grg. frv. líka segir eitthvað á þessa leið í sambandi við afsökun á því, að við ætlum að gefa Bandaríkjastjórn 266 millj. kr. á ári: „Á hinn bóginn telur ríkisstj. sanngjarnt, að Bandaríkjastjórn fyrir sitt leyti stuðli að því að draga nokkuð úr þeim erfiðleikum, sem þessi breyting hefur á greiðsluviðskipti þjóðarinnar. Um þetta atriði hafa undanfarið átt sér stað viðræður á milli fulltrúa frá ríkisstjórnum beggja landa, og telur ríkisstj., að viðunandi lausn þess máls megi fást, þannig að komið verði í veg fyrir byrjunarörðugleika, sem lækkun gjaldeyristekna frá varnarliðinu mundi ella hafa í för með sér.“ Það er til þessa alveg óútskýrt af ríkisstj., hvað hér er við átt. En ég leyfi mér að óska eftir skýringu á því, - það er kannske enginn ráðherra viðstaddur til þess að hlýða á mál mitt og til þess að taka á móti þeirri fyrirspurn, sem ég vil bara formlega spyrja ríkisstjórnina hér um: Í hverju eru þessir samningar fólgnir. Er þetta ráðstöfun af hálfu ríkisstj. til þess að uppfylla það skilyrði, sem viðskmrh. hefur talað hér um, að við eigum að lifa á eigin aflafé? Er þetta einhver sérstök ráðstöfun til þess að tryggja sjálfstæði þjóðarinnar? Fyrir mér lítur þetta út hreint ekki laust við grunsemdir um það, að hér sé einmitt verið að gera ráðstafanir til þess að höggva enn í okkar sjálfstæði. Hvaða skilyrði setur Bandaríkjastjórn fyrir þeirri aðstoð, sem hún hefur hér með einhvers konar pukursamlegum hætti lofað ríkisstj.? Hverjir eru þessir erfiðleikar, sem hér á að koma í veg fyrir að dynji á þjóðinni? Það skyldi þó aldrei vera, að hér væri um það að ræða, að ríkisstj. telji sig þekkja landa sína þannig, að þeir muni ekki una þessum aðgerðum, og að ríkisstj. búist við því, sem og hlýtur að vera eðlilegt framhald af þeim ráðstöfunum, sem hér eru boðaðar, að til ófriðar dragi í atvinnulífi þjóðarinnar, því að þetta frv. ríkisstj. og þessar boðuðu ráðstafanir hennar eru fyrst og fremst stríðsyfirlýsing í íslenzku atvinnulífi, - og er það þá, þegar íslenzkir atvinnuvegir hafa stöðvazt, sem Bandaríkjastjórn ætlar að hjálpa íslenzku ríkisstj. til þess að endurgreiða henni með einhverjum hætti herkostnaðinn við íslenzka verkalýðshreyfingu, og er það það, sem á að koma í staðinn fyrir íslenzka framleiðslu, sem kemur til með að tapast í þeim ófriði, sem hér er boðaður? Ég vænti þess, að ríkisstj. upplýsi, hvað í þessum ummælum felst. Þau eru ekki svo skýr, að hægt sé að skilja þau. Og ég tel, að ríkisstjórninni beri skylda til þess að útskýra þau nánar. Þá kem ég að þeim ummælum, sem raunar báðir þeir hæstv. ráðherrar, sem ég hef hér gert nokkuð að umtalsefni, hafa vikið að, en það er, að bátagjaldeyriskerfið eða mismunakerfið eða uppbótakerfið eða niðurgreiðsluleiðin, eða hvað menn vilja kalla það, sé sú ógæfa, sem allt illt í landinu stafi af. Ólafur Thors orðaði það eitthvað á þessa leið: Kerfið nærist á greiðsluhalla, og bæturnar, sem útflutningssjóður á að greiða, eru meiri en tekjurnar, sem hann getur fengið af innflutningi. Og Gylfi Þ. Gíslason sagði, að bátagjaldeyriskerfið væri upphaf hins margfalda gengis uppbótakerfisins og það kerfi væri óheillaspor. Ég vil taka það enn fram, að með þeim orðum, sem ég hér segi um þetta kerfi, er ég ekki að halda því fram, að það kerfi sé fullkomið. Öðru nær. En ég vil aðeins minna á það, hvernig þetta kerfi er til komið og með hverjum hætti það er að ljúka ferli sínum, ef ríkisstj. kemur fram áformum sínum. Árið 1950 lét þáv. ríkisstj. samþykkja hér á Alþingi nýja skráningu á gengi íslenzku krónunnar. Það var stór gengislækkun, þó að ekki væri hún eins stór og sú, sem nú er fyrirhuguð. Þá voru hafðar uppi miklar orðræður um það, að þetta væri eina leiðin, sem íslenzka þjóðin ætti. Margir fræðimenn lögðu þar nafn sitt við, að eftir að þessar ráðstafanir væru gerðar, yrði allt snurðulaust í íslenzku atvinnulífi, þá mundi hér rísa upp blómaskeið mikið. Að vísu voru einnig lagðir fyrir útreikningar fræðimanna þá, sem sögðu, að dýrtíðin í landinu mundi að vísu hækka, kannske um 10 eða 11%. Síðan voru þessar ráðstafanir samþykktar. Hæstv. forsrh. lýsti því fagurlega hér í sinni framsöguræðu, að þetta hefði allt saman gengið þegjandi og hljóðalaust, það hefði ekkert skeð, þetta kerfi hefði ekki orðið fyrir neinum truflunum, ekki neinum verkföllum eða neins konar áföllum. Á hinn bóginn sýndi það sig, að 1. des. það sama ár, sem þessar ráðstafanir höfðu verið samþykktar í marzmánuði, var dýrtíðin stigin um 27%, og í upphafi hins næsta árs, þ.e.a.s. í janúarmánuði 1951, eftir allan friðinn og eftir að þetta kerfi hafði átt kost á því að blómgast í fram undir eitt ár, þá er svo komið, að allur bátaflotinn stöðvaðist. Útvegsmenn lögðu bátum sinum og tilkynntu ríkisstj., að þeir mundu ekki sækja sjó, fyrr en einhver nothæfur rekstrargrundvöllur væri kominn fyrir bátaútveginn í landinu, því að hann væri þá ekki til. Þetta var afleiðingin af gengisfellingunni þá. Hér hafa aðrir menn rakið nokkrar aðrar afleiðingar, sem gengisfelling þessi hafði, t.d. eins og það, að þá tók alveg fyrir endurnýjun fiskiskipaflotans, þá minnkuðu húsbyggingar og komust í það lágmark, sem þær um langt skeið hafa verið í landinu, svo að ég hirði ekki að rekja þá hlið málsins frekar. En atvinnulífið sjálft, sem þetta átti allt saman að vera gert fyrir, lagðist þá í dróma. Hvað skeði þá? Jú, ríkisstj, tók til sinna ráða, og hún setti á nýtt kerfi. Það kerfi var bátagjaldeyriskerfið. Menn gætu ætlað eftir ræðum þeirra hæstv. ráðh., sem hér hafa talað, að bátagjaldeyriskerfið eða hið mismunandi gengi væri uppfinning einhverra vondra manna, enda hefði það reynzt illa. En mig minnir, að þá hafi sjútvmrh. heitíð Ólafur Thors, og í hans tíð og undir hans forustu var þessu kerfi á komið. Síðan liðu fram tímar, og þetta kerfi þróaðist með ýmsum hætti. Á árinu 1958, sem var síðasta ár vinstri stjórnarinnar við völd, stóð þetta kerfi sig með þeim hætti, að útflutningssjóður, þ.e.a.s. sjóður þess, sá ekki einasta fyrir sínum þörfum, heldur var þeim sjóði einnig gert að greiða nokkra fjárfúlgu í ríkissjóð, og hann gerði það. Síðan tóku við aðrir aðilar að stjórna landinu, það voru Sjálfstfl. og Alþfl., með þeim hætti, að Alþfl. sat í ráðherrastólum, en Sjálfstfl. stjórnaði. Og þá var gengið í það sjálfsagt að leiðrétta það, sem skakkt hafði verið í þessu kerfi áður. Þá voru útflutningsbætur hækkaðar verulega, um leið og kaup launafólks í landinu var lækkað um 13.4% frá gildandi kjarasamningum þess. Og þá átti svo sem að vera fengin lækning. Kaupbindingin eða kaupránið, - eins og það raunverulega var, því að þá var svikinn samningur á allri verkalýðshreyfingunni, á öllu verkafólki í landinu, - það átti svo sem að verða til þess að binda endi á kapphlaupið á milli verðlags og launa, eins og þeim góðu herrum verður svo mjög tíðrætt um á stundum. En hvað skeður? Þegar þeir afgreiða fjárlög sín á því ári, 1959, því að það voru auðvitað þeir flokkar, sem stóðu að Alþfl.-stjórninni, sem báru ábyrgð á afgreiðslu þeirra fjárlaga og þeirra fjárreiðna hjá útflutningssjóði, sem þá var ákveðið að hafa, þá skeður það, að þeir hleypa bótunum upp fyrir tekjumöguleika útflutningssjóðs. Þá snarast á merinni, - það er ekki fyrr. Það er í tíð Ólafs Thors aftur, - þ.e.a.s. ég ætti kannske ekki að segja Ólafs Thors, því að hann hafði þá aðra menn fyrir sig í ráðherrastólum, en ég leyfi mér að halda því fram, að hann muni hafa ráðið, - það er ekki fyrr en sú afturhaldsstjórn eða sú afturhaldssamfylking, sem nú situr að stjórn, var aftur komin á valdastóla, að þetta kerfi er gert þannig, að það stendur ekki undir sér lengur. Nú skal ég að vísu játa, að það er óvarkárni af mér að halda því fram að þetta kerfi standi ekki undir sér enn þá. Ég hef þar fyrir mér eingöngu sögusagnir núverandi ríkisstjórnar. En með tilliti til þess, að þær hafa í flestum atriðum reynzt rangar, þá efast ég um, að í þessu atriði séu þær frekar réttar en í öðrum. Það liggur þess vegna hreinlega fyrir, að sé bátagjaldeyriskerfið nú orðið óhæft, vegna þess að tekjur þess geti ekki verið slíkar sem útgjöldin hljóti að vera, þá er það sú valdasamsteypa, sem stendur að núverandi ríkisstjórn, sem hefur riðið þar baggamun í óvarlegum aðgerðum sínum í sambandi við útflutningssjóð á s.l. árí. Hér eru þá upp taldar allar þær höfuðröksemdir, sem ráðh. hafa talið, að að þessu máli hnigju, og ég hef sýnt hér fram á það, að allar eru þær öfugmæli að einni undanskilinni, sem kann að vera nokkur ástæða og á þá rót sína að rekja til þess, bæði upphaf hennar og endir, að þar hefur verið óvarlega fjallað um einmitt af núverandi hæstv. ríkisstj. og hennar mönnum. Hvaða hugsun liggur svo, þegar sleppt er þessum grundvallaratriðum, á bak við það frv., sem hér liggur fyrir? Jú, þar liggur til grundvallar ein reginvanþekking á íslenzku atvinnulífi. Ég skal viðurkenna, að það er stórt orð að segja það um hæstv. ríkisstj., að hún hafi til að bera reginvanþekkingu á íslenzku atvinnulífi, og vissulega er mér það engin ánægja að bera það á nokkurn mann og sízt þá, sem tekizt hafa á hendur eftir þar til fengnu umboði frá þjóðinni að stjórna hér málum. En ég vænti þess, að þótt ekki væri nema ein tilvitnun úr framsöguræðu hæstv. forsrh. fyrir frv. þessu, sýni hún, að ég fer hér ekki með neitt fleipur. Hann sagði, að ein helzta ástæðan fyrir því, að gjaldeyrisbúskapur okkar væri ekki með þeim blóma, sem hann þyrfti að vera, væri sú, að afli togaranna hefði rýrnað verulega vegna útfærslu landhelginnar. Það er tekið orðrétt úr hans ræðu: „vegna útfærslu landhelginnar“. Þetta er í fyrsta lagi mikil yfirlýsing um það, að hæstv. forsrh., sem lengi hefur verið sjútvmrh. einnig, hefur ekki hugmynd um, hvar íslenzki togaraflotinn fiskar. Og í öðru lagi er þessi fullyrðing hans röng. Afli togaranna sýnir sig að hafa ekki minnkað við útfærslu landhelginnar. Síðasta heila almanaksárið, áður en útfærslan var gerð, árið 1957, sýnir, að það ár hefur íslenzki togaraflotinn fiskað 155 þús. tonn. Og fyrsta heila almanaksárið, eftir að útfærslan er gerð, þ.e.a.s. árið 1959, sýnir, að þá er afli togaraflotans nokkuð yfir 160 þús. tonn. En hæstv. forsrh. virðist hafa verið svo mikið í mun að segja hér einhverjar svívirðingar um stækkun landhelginnar, að hann skirrist ekki við að segja hér ósatt í þessu efni. Það hefði þó máske verið ástæða til þess, að togaraaflinn hefði nokkuð minnkað á árinu 1959, því að það er eins og það sé eðli togaraflotans að verða ærið staður og hyskinn við fiskveiðar, þegar setzt er að í landinu íhaldsríkisstjórn. Ég minnist þess, þegar ég kom hér til þings fyrst haustið 1953, í forsætisráðherratíð Ólafs Thors, þá lá hér við eina bryggjuna allt það kjörtímabil, bundinn sem fastast, ljómandi þokkalegur togari, hann hét „Keflvíkingur“ og var þá eini togarinn, sem gerður var út úr þáverandi kjördæmi hæstv. forsrh., - sem gerður var út úr kjördæmi hans, það er kannske ekki alveg rétt til orða tekið, því að þetta var náttúrlega útgerð með dálítið sérstökum hætti. Þegar þessi hæstv. ráðh. vék úr stjórnarforustu árið 1956, var þessi togari tekinn, seldur nýjum aðilum, málað yfir nafn og númer, og nú var hann skírður „Vöttur“. Hvorki sá togari né nokkur annar stöðvaðist einn einasta dag, á meðan vinstri stjórnarinnar naut við, því að hennar stefna var sú að auka framleiðsluna í landinu. En ekki hafði Ólafur Thors fyrr sett upp sína ríkisstjórn í haust heldur en nýtt skip stingur stafni sínum hér inn í höfnina, togarinn „Vöttur“, minnugur síns gamla húsbónda, kemur hér inn að bryggju, er bundinn þar sem rammlegast, og þar liggur hann og ryðgar. Það hefði þess vegna verið ástæða til þess, að afli togaraflotans færi heldur minnkandi, þegar Ólafur Thors var kominn að valdataumunum aftur. En það er ekki vegna útfærslu landhelginnar, það er af öðrum ástæðum. Ríkisstj. sparar ekki að telja það fram; að hún hafi góðan vilja í sambandi við bæði eitt og annað, sem nú á að lögfesta. Hún skýrir hér frá því með nokkrum klökkva, sem áheyrendur og þingheimur á sjálfsagt að skilja svo, að ríkisstj. sé úttroðin af áhuga fyrir velferð þjóðarinnar, að ríkisstj. vilji umfram allt koma í veg fyrir kapphlaup verðlags og launa. Já, það var nú atriði út af fyrir sig. Hún vill sjáanlega ekki koma í veg fyrir það, að verðlagið geti hreyft sig til, eða ekki get ég séð það á þessu frv. hennar, að það miði að því að halda verðlaginu kyrru, enda vænti ég þess, að síðan um kosningar hafi enginn af háttvirtum stjórnarþingmönnum né ráðherrum haldið því fram, að þeir ætluðu að stöðva verðlag. Það var bara fram að kosningum, sem því var haldið fram. Eftir kosningarnar á bara að stöðva kapphlaupið á milli verðlags og launa, þ.e.a.s. það á ekkert að stöðva kapphlaupið, það á bara að fara fram eftir nýjum reglum, sem ríkisstj. finnst sjálfsagt sanngjarnari en þær, sem gilda almennt um kapphlaup, það á að binda niður annan keppandann, það á að binda launin, þau eiga að haldast óbreytt, en verðlaginu á að gefa alveg sérstaka vítamínsprautu, enda efast ég ekki um, að það tekur myndarlegt stökk upp í loftið. Forsrh. hæstv. hefur haldið því fram, að þær kaupbreytingar einar geti komið að gagni, sem byggist á öðru tveggja, framleiðsluaukningu eða breyttri skiptingu þjóðarteknanna. Um þetta er ég honum algerlega sammála. Ég er honum algerlega sammála um þetta. En hvað þá um framleiðsluaukninguna og kaupið? Jú, ég hef hér rakið það, og ég vænti þess, að um það standi ekki deilur, þar sem allar opinberar skýrslur sýna eitt og hið sama í því, að á s.l. tveim árum hefur framleiðslan tekið risaskref fram á við og aukizt mjög. En kaupið? Með lögum var það lækkað um 13.4% í febrúarmánuði í fyrravetur, og nú er hér gerð tilraun með þessu frv. til þess að koma fram raunverulegri kauplækkun, þ.e.a.s. óbreyttu kaupi með stórhækkaðri dýrtíð. Og svo kemur forsrh. hér, setur upp meiri alvörusvip en honum er yfirleitt lagið og segir: Það er ekki hægt að koma fram neinum kaupbreytingum nema í sambandi við framleiðsluaukningu eða breytta tekjuskiptingu þjóðarinnar. Ég sé ekki annað en það sé einmitt ástæða til þess að framkvæma nokkra kaupbreytingu í tilefni af því, að framleiðsla þjóðarinnar hefur stóraukizt. En á sama tíma er sá góði forsrh. og hans ríkisstj. að gera ráðstafanir í alveg gagnstæða átt. Það að breyta skiptingu þjóðarteknanna, þannig að kaup hækki, tel ég einnig færa leið. Það sýnir sig, að vissir aðilar í framleiðslu þjóðarinnar og verzlun hafa haft svo rúma afkomu á undanförnum árum, að það er vel hægt að hugsa sér það að draga þar eitthvað á millí, draga eitthvað úr þeirra gróða og nota það til þess að hækka kaupið hjá hinum almenna manni. Ég hef sýnt fram á það, á öðrum stað að vísu, að t.d. fiskiðjuver ríkisins hafði svo verulegan ágóða á árinu 1958, að ætla má, að hraðfrystihús landsins hafi samtals ekki haft undir 200 millj. kr. gróða það ár. Ég held, að það hefði mátt breyta nokkuð tekjuskiptingunni í landinu. En það var nú ekki aldeilis það ráð, sem horfið var að. Það ráðið, sem horfið var að, var hins vegar að selja þetta fiskiðjuver til þess að koma reikningum þess undan, frá því að liggja frammi almenningi til sýnis, þannig að fólkið í landinu gæti áttað sig á því, hvað sá aðilinn, sem hefur með að gera frystingu og útflutning á stærsta hlutanum af okkar útflutningi, hefði fyrir sinn snúð. Það er þess vegna alveg sama, þótt forsrh. tali fjálglega um það, að framleiðsluaukning eða breytt tekjuskipting þjóðarinnar mætti máske verða til þess að hækka launin, þá er það ekki hans meining að láta aukna framleiðslu verða til þess né heldur að framkvæma neina breytingu, þótt sjáanlegt sé, að hún gæti farið fram án þess að valda verulegri röskun á þjóðarframleiðslunni. Þá segir ríkisstj., að hún treysti því, að launþegar skilji nauðsynina á þessum ráðstöfunum og geri ekki kaupkröfur. Það er nú ekkert lítið atriði heldur. Það má kannske líka segja við mann, sem dæmdur hefur verið til dauða, að þess sé vænzt, að hann skilji dóminn og mögli þess vegna ekki um þetta. En ef sá dauðadæmdi telur sig vera saklausan, þá mun sá skilningur hrökkva skammt til þess, að hann viðurkenni réttmæti dómsins. Á sama hátt má minna ríkisstj. á það, að hér er ekki eingöngu um skilning að ræða eða misskilning. Þegar eitt alþýðuheimilí er svo komið, að það hefur ekki fyrir sínu eðlilega lífsframfæri, en sér í kringum sig, að ýmsir aðilar aðrir í þjóðfélaginu hafa fengið enn bætta aðstöðu, þá skulum við ekki vera að tala um neinn skilning lengur. Alþýða manna í landinu mun líka hafa ætlazt til þess í síðustu kosningum, þegar hún gaf Sjálfstfl. og Alþfl. umboð til þess að fara með stjórn landsins, - þá mun íslenzk alþýða hafa ætlazt til þess, að þeir, sem auglýstu sig sem leiðina til bættra lífskjara, sýndu þann skilning á högum íslenzkrar alþýðu, að rýra ekki lífskjör hennar. En þennan skilning hefur hæstv. ríkisstj. ekki sýnt, og það situr þess vegna illa á henni að krefjast þess, að skilningur komi í staðinn fyrir hæfilega kaupgetu á íslenzkum alþýðuheimilum, á meðan hún sýnir engan skilning á því, að henni beri að standa við sín kosningaloforð. Hverjar verða nú afleiðingarnar af samþykkt þessa frv., ef hún á eftir að fara fram hér í Alþingi? Við skulum aðeins skoða það, þótt ekki væri nema eins og í einu atriði, hvað skeður og hvers má vænta í því sambandi. Það hefur verið nokkuð talað um það hér, að þeir, sem ynnu við útveg, mundu allir fá bættan hag, því að fyrir hann væri allt þetta gert, fyrir útveginn. Það verður þó varla dregið í efa, að sjómenn á fiskibátum vinni í þjónustu sjávarútvegsins. Þeir hafa samninga við sína atvinnurekendur um það, hvernig þeir taka kaup sitt, og þeir taka kaup sitt í ákveðnum aflahlut. Þeir eru sem sagt eigendur að ákveðnum hluta þess afla, sem sá bátur, sem þeir vinna við, fískar. Nú mun það svo, að þeir hafa á undanförnum árum selt útgerðarmanni síns báts sinn aflahlut á ákveðnu verði, sem þeir hafa samið um hverju sinni. Þetta verð er nefnt skiptaverð og nemur kr. 1.66 fyrir hvert kg af slægðum þorski með haus. Nú mun það hins vegar sýnt, að fyrir hráefni, þ.e.a.s. fyrir ferskan fisk, aðgerðan með þessum hætti, muni eðlilegt að borga eftir þessa gengisbreytingu um 3 kr. eða rúmar 3 kr. Í frv. er hins vegar sagt í þar til heyrandi grein, að bátasjómenn skuli hafa óbreytt verð frá síðustu samningum, óhreytt skiptaverð fyrir sinn fisk, þ.e.a.s., ef bátasjómenn knýja ekki fram nýja samninga, þá munu þeir á þessari vertíð verða neyddir til þess með lagasetningu að selja sinn fisk á svo sem um það bil hálfvirði. Ríkisstj. getur að sjálfsögðu beðíð þá um að sýna skilning, en ég er hræddur um, að þeim finnist ríkisstj. hafa sýnt heldur lítinn skilning á sinum högum. Auðvitað efnir hér ríkisstj. beinlínis til þess, að sjómenn uni þessu ekki og að það verði átök um skiptaverð sjómanna, og þá getum við rétt gert okkur í hugarlund, hver áhrif það muni hafa á íslenzkan þjóðarbúskap, ef bátaflotinn stöðvaðist nú á vertíð. Ef hann gerir það ekki, þá er það vissulega ekki ríkisstj. að þakka, því að hún hefur hér gersamlega efnt til þess, að svo hljóti að verða. En hvað þá um útvegsmennina sjálfa? Jú, þeir búa nú við fiskverð, sem ætla má, þegar talin eru til fiskverðs þau fríðindi, sem útflutningssjóður veitir þeim, að þá sé fiskverð til útgerðarmanna svo sem eins og kr. 2.20-2.30, þ.e.a.s. þeir hafa samning við frystihúsin um, að frystihúsin borgi út fyrir fisk við móttöku kr. 1.5? fyrir hvert kg, en auk þess eiga útvegsmenn ákveðinn hundraðshluta af verðbótum þeim, sem útflutningssjóður greiðir, og hefur það verið metíð á 62 eða 63 aura á kg, svo að þar með er fiskverðið raunverulega til útvegsmanna kr. 2.20 eða því sem næst. Auk þess greiðir útflutningssjóður fyrir útvegsmenn vátryggingargjöld á skipum, sem menn meta nú með ýmsum hætti, en algengt mun, að það sé talið jafngilda 10–20 aura fiskverði á kg. Raunverulegt fiskverð, sem útgerðarmenn fá nú, er þess vegna kr. 2.20–2.30, kannske kr. 2.35. Nú þegar hin áformuðu lög taka gildi, ef það á fyrir þeim að liggja, þá breytist þetta nokkuð hjá útvegsmönnum. Þeir hafa í rauninni engan samning eftir við sinn fiskkaupanda annan en samninginn um útborgunarverðið kr. 1.57. Samningurinn um bætur úr útflutningssjóði fellur að sjálfsögðu um sjálfan sig, og einnig verður hætt að greiða tryggingu af bátum þeirra. Það er þess vegna augsýnilegt, að þeir þurfa að gera nýja samninga við frystihúsin eða sína fiskkaupendur. En þeir, sem þekkja til þeirra aðila, geta svo sem gert sér í hugarlund, að frystihúsin muni ekki flýta sér mjög að gera nýja samninga og muni reyna að ná til sín bróðurpartinum af þeirri hækkun, sem á útflutningsverðinu verður af gengisbreytingunni. Það er þess vegna ósýnt með öllu, að útgerðarmenn fái nokkra hækkun á sínum afla á þessum vetri, og er þá auðvitað um beint tap fyrir þá að ræða, þar sem rekstrarvörur útvegsins hækka verulega í verði við þessar aðgerðir, eða svo reyndist það a.m.k. árið 1950, þegar gengisbreytingin var gerð. Þá voru lagðir fyrir margháttaðir útreikningar á því, að fiskverð til útvegsmanna gæti hækkað um svo og svo marga aura, en í reyndinni hækkaði það aldrei um einn eyri, fyrr en útvegsmenn höfðu lagt flota sínum og látið hann liggja allan janúarmánuð 1951. Við því, að sama sagan endurtaki sig ekki, eru engar skorður reistar, bókstaflega engar skorður, og því er ekkert líklegra en hér muni endurtaka sig sama sagan, máske ekki algerlega á sömu lund. En hitt er þó vist, að fastheldnir munu frystihúsaeigendur á það, sem þeim er hér lagt í hendur kvaðalaust, um að koma því til skila til fiskframleiðendanna sjálfra. Ég óttast því, að hér verði enn um að ræða verulega rýrnun á hlut útvegsmanna og sjómanna, sem eiga að taka á sig vaxandi dýrtíð og þá kvöð að selja sinn fisk á sama verði í ár og í fyrra, þótt öllum öðrum aðilum sé ætlað að fá hækkað fiskverð. Í öllum orðræðum ríkisstj. hefur að undanförnu því verið mjög haldið fram, að allt, sem gerði það nauðsynlegt að framkvæma þessar ráðstafanir, séu afglöp, sem framin hafi verið í tíð vinstri stjórnarinnar. Ekki er þeim láandi, sem illa stjórna, þótt þeir reyni að koma sök sinni á einhverja aðra, og er það raunar ekki nýr siður. Ég hef hér sýnt fram á það, að fyrir aðgerðir vinstri stjórnarinnar varð mikil framleiðsluaukning í þjóðarbúskap Íslendinga. En núverandi ríkisstj. og flokkar hennar hafa að sínu leyti gert ámóta ráðstafanir til þess, að framleiðslan hljóti að dragast saman. Það situr þess vegna illa á núv. ríkisstjórn og þeim flokkum, sem hana styðja, eftir að vera búin að lifa í heilt ár og fara í gegnum tvennar kosningar án þess að hreyfa verðlagið í landinu til muna, eingöngu vegna þess, að þeir voru að eyða upp sjóðum, sem vinstri stjórnin skildi eftir, að halda því nú fram, að allt, sem aflaga hefur farið, sé að kenna óstjórn vinstri stjórnarinnar. Ég held því ekki fram, að ekkert af ráðstöfunum ríkisstj., vinstri stjórnarinnar svonefndu, hafi orkað tvímælis. En sú ríkisstjórn, sem nú situr, og sú ríkisstj., sem var hennar undanfari, Alþfl.-stjórnin, þola vissulega engan samanburð við hana. Ég vil nota tækifærið, vegna þess að hæstv. viðskmrh. er hér genginn í salinn og ég hef haft nokkur orð um hans ræður hér, meðan hann var ekki viðstaddur, þá vil ég aðeins lítillega rifja upp, en þó aðallega bæta við það, sem ég áður hef sagt um hans málflutning hér, sem kemur mér sannast að segja nokkuð á óvart. Ég hef hér rifjað það upp, að hæstv. ráðh. hefur talið, að bátagjaldeyriskerfið hafi verið upphaf hins margfalda gengis uppbótakerfisins og það kerfi hafi verið óheillaspor. Í tilefni af því vil ég sérstaklega gera aðeins að umtalsefni hans afstöðu til gengislækkunarinnar, sem framkvæmd var árið 1950. Þá var hæstv. viðskmrh. ekki ráðherra, hann var prófessor við Háskóla Íslands, og ég sé það mjög af hans greinargerðum og ræðum um málið þá, að hann hefur lagt sína fræðimennsku mjög í það að reyna að finna út, hvaða áhrif þær ráðstafanir mundu þá hafa. Og honum til verðugs hróss get ég sagt, að flest af því, sem hann þá sagði um málið, hefur alveg staðizt dóm reynslunnar. Hann var þá á móti gengislækkun og sýndi fram á afleiðingar hennar með ýmsum hætti. Hann taldi þá ekki, að mismunakerfið væri eins fráleitt og hann vill nú vera láta, og niðurstaða hans í afstöðunni til málsins þá kemur þannig fram í hans framsöguræðu fyrir sínu nál., en þar segir m.a.: „Til þess að gengislækkun nú gæti talizt samrýmanleg stefnu Alþfl., verður að vera tryggt, að allt hafi áður verið gert til þess að tryggja þegnum þjóðfélagsins fulla atvinnu og að tekið sé fyrir alla óeðlilega gróðamyndun. En án slíkra ráðstafana verður gengið heldur ekki tryggt, þó að það sé lækkað. Annars heldur gengislækkunarhjólið áfram að snúast einn hring á hverjum áratug.“ Síðan þessi orð voru mælt, er liðinn nákvæmlega einn áratugur, og hjólið virðist vera komið einn hring, eins og hæstv. núv. viðskmrh. sá fyrir og sagði fyrir. Þess vegna verður það þeim mun undarlegra, að einn fræðimaður, sem lagt hefur vinnu og þekkingu sína í það að leita eftir því, hver áhrif svona ráðstafanir mundu hafa, segir það fyrir, fær álit sitt staðfest af reynslunni, skuli svo vera á allt öðru máll, þegar þessi áratugur er liðinn og til þess er fullkomlega komið, að kenning hans er sönnuð. Allar þær aðstæður, sem hann taldi hér vera nauðsynlegar, tryggingu þess; að full atvinna héldist, og tryggingu þess, að ekki yrði um gróðamyndun að ræða hjá einstaklingum eða hjá einhverjum aðilum í þjóðfélaginu, - allar þessar aðstæður standa gersamlega óbreyttar. Og ég vil leyfa mér að halda því fram, að alveg á sama hátt og þessi skoðun og þessi kenning hæstv. núv. viðskmrh. þá reyndist rétt, eins muni hún eiga við enn þá. Ég sé ekki, að neitt hafi breytzt, sem afsannar þetta. Þá var hann líka þeirrar skoðunar, að það væri ekkert aðalatriði að hafa gengið eitt. Snemma í ræðu sinni segir hann, með leyfi forseta, og vitna, ég þar til framsöguræðu hans fyrir sínu nál. 1950, þar sem hann sagðist leggja gegn því, að sú gengislækkun, sem þá var á dagskrá, yrði samþykkt. Þar segir hann: „Þegar tekin er ákvörðun um gengisbreytingu, verður að hafa það hugfast, að eitt gengi hæfir ekki öllum markmiðum, sem til greina kemur að keppa að. Ef koma á jafnvægi á utanríkisverzlunina, hæfir eitt gengi. En sé markmiðið að koma því til leiðar, að atvinnuvegirnir geti starfað án halla, getur annarrar gengisbreytingar verið þörf. Ákveðið gengi getur nægt einni útflutningsgrein, en annarri ekki o.s.frv. Því verður að athuga, þegar gengi er breytt, hvaða markmiði skuli náð.“ Ég sé ekki annað en hæstv. ráðh. hafi hérna algerlega sýnt fram á það, að í kjölfar gengisbreytingarinnar hlyti að koma mismunandi gengi, þ.e.a.s. bátagjaldeyriskerfið, sem hann vildi losna við. Ég hef ekki komið auga á, að neinar aðstæður hafi í þessu breytzt, og ég mundi þess vegna ætla út frá þeim rökum, sem hæstv. viðskmrh. hefur hér fært um mái sitt, að í kjölfar þessarar gengisfellingar, sem nú á að framkvæma, mundi enn koma samdráttur í atvinnulífið, því að þessi gengisbreyting er eingöngu miðuð við jafnvægi í utanríkisviðskiptunum, alveg eins og þá skeði. Og það skyldi þá aldrei vera, eftir þau orð, að uppbótakerfið hafi verið óheillaspor, að þessi hæstv. ráðherra ætti eftir, ef hann yrði ráðherra svo sem eftir eitt ár eða tvö, að leggja hér til, að komið yrði á nýju bátagjaldeyriskerfi, til þess að þróunarsagan geti nú algerlega endurtekið sig og þær kenningar, sem hann þá boðaði og þá reyndust réttar? Ég veit ekki til þess, að neitt hafi skeð, sem gerir það líklegt, að þær séu rangar nú, jafnréttar og þær sýndust þá.

Ég vil spyrja hv. ræðumann, hvort hann muni ljúka máli sinu á fimm mínútum eða svo, því að að öðrum kosti munum við þurfa að fresta fundi.

Ég á nú að vísu ekki mjög mikið eftir af henni, en nóg til þess, að það tekur 10 mínútur eða kortér. - Fundarhlé. Herra forseti. Þegar hlé var gert á fundi til kvöldverðar, var ég þar kominn í ræðu minni, sem ég lítillega hafði hafið að lýsa í einstökum atriðum sumum af þeim ráðstöfunum, sem fyrirhugaðar eru í þeirri stríðsyfirlýsingu ríkisstj. gegn þjóðinni, sem þetta frv. er. Ég hafði drepið á það, að gagnvart bátasjómönnum felst í því lögþvingun þeirra stétt til handa til þess að selja sinn fisk á verði, sem er um það bil hálfvirði af því, sem eðlilegt má telja að verð á ferskum fiski komi til með að eiga að vera, eftir að gengisbreytingin er komin í framkvæmd. Ég sýndi fram á það, að með lögunum er þeim gert að selja sinn aflahlut á kr. 1.66 kg, þegar eðlilegt væri, að fiskverð væri eða gæti verið nokkuð yfir 3 kr. hvert kg af slægðum þorski með haus. Þess er því vart að vænta, að ákvæði frv. um þetta atriði séu til þess fallin að tryggja vinnufrið við þá framleiðslu. Ég benti einnig á það, að gagnvart útvegsmönnum eru ákvæði laganna með þeim hætti, að eftir að þessi áform ríkisstj. tækju lagagildi, hefði útvegsmaðurinn ekki annan samning í gildi við sinn fiskkaupanda, sem í flestum tilfellum eru frystihúsin, heldur en samninginn um útborgunarverð kr. 1.57 á hvert kg fisks. Báðar þessar stéttir, bæði útvegsmenn og bátasjómenn, munu því sæta mjög lökum kjörum, nema þeir þegar er ráðstafanir þessar ganga í garð, ef þær þá gera það, nái nýjum samningum. En samkv. öllum yfirlýsingum ríkisstj. mun hún beita sér og sínu áhrifavaldi til þess a.m.k., að bátasjómenn fáí enga leiðréttingu. Það fer ekki á milli mála í frv. og grg. þess, svo og þegar athugaðar eru þær ræður, sem hæstv. ráðh. hafa hér haldið um þetta mál. Hinn almenni verkamaður og launþegar yfirleitt fá svo að taka við dýrtíðaraukningunni allri saman án þess að hljóta nokkrar minnstu bætur þar á í kaupi. Þær bætur eða þær sárabætur eða þeir plástrar, sem ríkisstj. hyggst líma eftir sitt stóra högg, eru á hinn bóginn óverulegir, þegar þeir eru bornir saman við þá áverka, sem högg hennar hljóta að skilja eftir, og alveg er það sérstaklega athyglisvert, að ljósasti punkturinn í þessari fyrirhuguðu lagasetningu er að sjálfsögðu aukningin á fjölskyldubótunum. Við það ákvæði er það alveg sérstaklega athyglisvert, að það er það ákvæði frv., sem gengur nákvæmlega beint á móti þeirri stefnu, sem í frv. er boðuð. Frv. er talíð nauðsynlegt m.a. af því, að hér eigi að útrýma niðurgreiðslu- eða millifærslukerfi. En auðvitað eru fjölskyldubæturnar ekkert annað í eðli sínu heldur en niðurgreiðsla á uppeidiskostnaði barna, og er þess vegna ákvæðið í algeru ósamræmi við stefnu frv., enda er það eina ákvæði frv., sem má segja að ekki sé þar inn sett með fullan fjandskap við alþýðu þessa lands fyrir augum. Ef litíð er á, hvernig ráðstafanir þessar verka gagnvart bændum, liggur það í augum uppi, að á s.l. vetri var kaup bóndans í verðlagningu landbúnaðarafurða rýrt jafnmikið og kaup verkamanna, en kauprýrnunin hjá verkamönnum var, eins og ég hef áður bent á, 13.4% frá umsömdu kaupi. Við það bætist svo, að með sérstökum stjórnarráðstöfunum á s.l. hausti var bændum meinað að fá þá uppbót á verðlag á sínum búvörum, sem skapar þeirra kaup, sem þeir vissulega áttu tilkall til samkvæmt þeim samningum, sem þá voru í gildi um búvöruverð. Enn sem komið er hafa þeir enga leiðréttingu á því fengið. Enda þótt vonir standi nú til, að til þess muni draga, um það er lýkur, að það verði að einhverju bætt, þá sitja þeir samt enn uppi með þann skaða, sem þarna var á þeim unninn. Í verðlagningu landbúnaðarvara nú mun það vera stefnan; að þær eigi að hækka fyrir hækkuðum tilkostnaði, en kaup bóndans eigi enn að sitja óbreytt og á þeim lið fái hann enga uppbót til þess að bera uppi sinn aukna heimiliskostnað. Hér situr bóndinn því algjörlega við sama borð og launþegarnir og verður fyrir kjaraskerðingu til jafns við þá. En við þetta bætist svo, að öll tilhneiging ríkisstj. er til þess að vanreikna tilkostnað í atvinnurekstri, bæði sjávarútvegs og landbúnaðar, og má búast við, að af þeim sökum verði bóndinn einnig fyrir nokkurri kjaraskerðingu. Þá stendur sérstaklega á um ýmiss konar framkvæmdir hjá bændastéttinni. T.d. er öll bændastéttin hér á Suðurlandi undir þá sök seld, að hún er nýbúin að reisa sér mjög stórt og mikið mjólkurbú til vinnslu á sínum afurðum. Á þessu búi hvíla nú mjög miklar skuldir. Verulegur hluti þeirra eru óumsamdar skuldir, sem vaxtahækkunin, sem fyrirhuguð er, mun fljótlega leggjast með verulegum þunga á. Að nokkru eru þessar skuldir í erlendri mynt og munu þess vegna hækka af þeim sökum. Nú sem stendur greiða allir bændur á Suðurlandi 10 aura á hvern lítra af sínu mjólkurverði til þess að byggja upp þetta bú. Fyrirsjáanlegt er, að þetta gjald hlýtur að hækka enn frá þessu og rýra þar með kjör bóndans sérstaklega umfram það, sem hin almenna kjaraskerðing rýrir hans kjör, þó að ekki sé nú á það minnzt, að við þessu á hann að taka nú ofan í hallæri, sem gengið hefur hér yfir Suðurland með þeim óþurrkum, sem allir vita að hér voru í sumar og bezt sést á þeirri minnkuðu framleiðslu, sem nú er á mjólkurafurðum. Hafa væntanlega allir hv. þm. veitt því athygli, að nú stendur fyrir dyrum að flytja inn landbúnaðarvörur til landsins, og munu þegar hafa verið gerð kaup á 100 tonnum af dönsku smjöri. En þó mun enn ótalinn sá liðurinn, sem líklegur er til að valda bændastéttinni þyngstum búsifjum, en það er hin minnkandi kaupgeta, sem fyrirsjáanlega verður í kaupstöðum landsins, þar sem bændur eiga markaðsvon fyrir sínar vörur. Það er þess vegna augsýnilegt, að hér er alveg með sérstökum hætti vegið að bændastéttinni og það ekki í einu höggi, heldur er látíð ríða að henni hvert höggið á fætur öðru. Ekki sakar að minnast þess, til þess að stjórnarvöldin þó viti það og geri sér grein fyrir því, að með þessum ráðstöfunum, gengisfellingunni, er greinilegt, að sá sjóðurinn, sem þýðingarmestur er fyrir íslenzkan landbúnað, ræktunarsjóður, verður hreinlega gerður gjaldþrota. Hann á að standa undir miklu af erlendum lánum, sem hann hefur þegar sett í útlán hér innanlands, án þess að viðkomandi skuldunautar hans séu bundnir af gengisbreytingum, og mun ræktunarsjóður því, ef ekki verður með sérstökum hætti hlaupið undir bagga með honum, hljóta að verða að draga saman eða leggja niður sína starfsemi, og ætla ég ekki að lýsa því hér, hver áhrif það mundi hafa á framleiðslu íslenzkra matvæla eða íslenzkra landbúnaðarvara. Þá gildir það jafnt um þá, sem í sveit og við sjó búa, að allir þeir aðilar, sem hafa framkvæmdir á prjónunum, t.d. þeir bændur í sveitum, sem nú eru að byggja sér nýbýli, eða þeir kaupstaðabúar, sem nú eru að byggja hús yfir höfuð sér, munu vissulega fá kúluna kembda, þegar ráðstafanir þær, sem ríkisstj. ætlar að koma í framkvæmd, leggjast á með sínum punga, því að það er alkunna, að vöruverðshækkun verður mjög mikil. Í frv. ríkisstj. er það haft eftir fræðimönnum, að sú hækkun muni nema 13–14% á almennu verðlagi, að því er bezt verður skilið. Ég hygg, að hér sé ekki tekinn til greina nema lítill hluti af þeim verkunum, sem þessi lagasetning og þær, sem með henni eru boðaðar, koma til með að hafa. Á árinu 1950 var lagður fyrir nokkuð svipaður útreikningur og þá var dýrtíðaraukningin metin 11%. Á þremur fjórðungum hins fyrsta árs, sem sú gengisfelling var í gildi, nam þó raunveruleg verðhækkun 27%, að því er vísitalan mældi, og var það þó margra grunur, að sú vísitala væri ekki til þess fallín að mæla alla þá verðhækkun, sem raunverulega varð. Í því tilfelli reyndist því nokkuð nálægt vegi að margfalda áætlun þeirra sérfræðinga, sem þáv. ríkisstj. vitnaði í, með 21/2 til þess að fá út hina raunverulegu verðhækkun. Ég ætla, að hér á hafi engin breyting orðið, og að nær lagi væri að ætla, að sú verðhækkun, sem hér er talin líkleg, ætti að margfaldast enn með 21/2 til þess að komast í eitthvert samhengi við raunveruleikann, og liggur þá fyrir, að hin almenna verðhækkun mundi að meðaltall nema fram undir 40%. Ég sé, að hæstv. viðskmrh. setur upp þess háttar svip, sem gefur til kynna, að honum finnist talan, sem ríkisstj. hefur skrifað í sitt frv., líklegri en sú, sem ég hér nefni. Ég tel þess vegna ekki úr vegi að bregða upp fyrir bæði honum og öðrum hv. þm. mynd af því, hvernig ein ákveðin ríkisstofnun hefur metið, að verðlag mundi breytast á þeim vörum, sem hún þarf að nota til byggingarframkvæmda. Mér er kunnugt um, að sú stofnun telur við fyrstu yfirsýn, að eftirtaldar byggingarvörur muni hækka eins og hér segir: Timbur, mótatimbur, muni hækka úr 50 kr. hvert kúbíkfet í 75 kr., en þar er um að ræða 50% verðhækkun. Þá metur sú sama stofnun, að sement frá sementsverksmiðju ríkisins á Akranesi muni hækka um nálægt 43%, þ.e.a.s. úr 755 kr. tonnið í 1080 kr. Sama stofnun telur, að járn, steypustyrktarjárn, muni breytast í verði úr kr. 4.20 kg í 7 kr. , en það er yfir 60% hækkun. Í því mun samt vera einhver erlend verðhækkun auk þeirra hækkana, sem af þessum fyrirhuguðu ráðstöfunum ríkisstj. stafa. Ég hef að sjálfsögðu ekki haft nein tækifæri til þess að sannprófa, hvernig þessar áætlanir standast. En hitt er mér kunnugt um, að þær eru gerðar af stofnun, sem leitaðist við það eitt að áætla sinn kostnað, eins og hann raunverulega mundi verða.  Þeir húsbyggjendur, sem eru í miðju kafi með sínar byggingar, og þeir, sem byggja nýbýli í sveitum, fá sannarlega að kenna á þessu. Og það er ekki nema von, að ríkisstjórnin telji ástæðu til þess, þegar fyrirsjáanlega margír húsbyggjendur munu tapa eignum sínum, munu tapa húsum sínum, verða að selja þau, og margir nýbýlabyggjendur munu flosna upp, - þá er ekki nema von, að ríkisstj. finnist ástæða til þess að biðja menn nú um að sýna skilning á þessu og hafast ekkert að gegn þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. fyrirhugar. Það mun sannarlega ekki af veita, að henni verði sýndur skilningur, ef hún á að koma þessum áformum sínum fram. En er þá hreint engin ástæða til þess að gera neitt í íslenzkum efnahagsmálum? mætti spyrja. Ég hef þegar sýnt fram á það, að þær ástæður, sem ríkisstj. telur brýnastar og svo þýðingarmiklar, að hjá þessu verði ekki komizt, eru haldlaus rök. Hitt vil ég viðurkenna, að það væri gott, ef hægt væri að liðka nokkuð um okkar gjaldeyrisverzlun. Það er auðvitað hægt að gera með tvennu móti: Annars vegar með því að þrengja svo að lífskjörum fólksins, að það hafi ekki kaupgetu til þess að kaupa þær vörur, sem nútímaheimili telur sér nauðsynlegar. Það er leið ríkisstjórnarinnar. En hins vegar er einnig sú leið að fara ekki þannig að, heldur líta á hinn enda málsins, þ.e. reyna að auka svolítið við þann gjaldeyri, sem við höfum yfir að ráða. Framleiðsluaukning kemur að engu haldi, segir í frv. ríkisstj., vegna þess að kerfið, sem við búum við, er svo vitlaust. Þá erum við búin að fá þá kenningu hingað inn í Alþingi, sem dagblað annars stjórnarflokksins, Alþfl., boðaði okkur fyrir nokkrum árum, en það var sem sagt, að ef síld fiskaðist sæmilega vel, mundi landið fara á hausinn. Kannske eru þessar ráðstafanir gerðar af því, að það fiskaðist sæmilega vel síld í sumar. En ég hef hins vegar sýnt hér fram á, að ef kerfið, sem við búum við gagnvart útflutningsverzluninni, þ.e.a.s. útflutningssjóður og lögin um hann, ef það kerfi er orðið ónýtt, vegna þess að bætur þess séu meiri en það hefur möguleika til að hafa tekjur fyrir, þá er um það að sakast við þá ríkisstj., sem sat hér á s.l. ári, og þann þingmeirihluta, - hún hafði reyndar ekki þingmeirihluta, en hún hafði nákvæmlega helming þm., sem hún studdist við, - og svo þá aðila, sem veittu henni brautargengi með hjásetu, en það gerði Framsfl. Ég vil gjarnan endurtaka það í áheyrn ráðh., því að ég held, að það hafi enginn ráðh. verið hér staddur í þingsal, þegar ég sagði það í hið fyrra sinn, að á því ári, 1958, sem vinstri stjórnin, ríkisstj. Hermanns Jónassonar, bar ábyrgð á setningu laga um útflutningssjóð og á setningu fjárlaga, hafði útflutningssjóður svo ríflegar tekjur, að hægt var að láta hann greiða nokkuð af sínum fjármunum í ríkissjóð, og það var gert og sjóðurinn stóð við það. En þegar Alþýðuflokksstjórnin, með stuðningi Sjálfstfl. og hjásetu Framsfl. gerði sínar ráðstafanir um útflutningssjóð á s.l. vetri, hækkaði sú stjórn bætur sjóðsins svo mikið, að nú segir stjórnin sjálf, að tekjur hrökkvi þar ekki fyrir gjöldum og þess vegna sé kerfið ónýtt. Það er þess vegna ekki við aðra að sakast en núv. stjórnarflokka um það, að kerfið dugir ekki lengur. Það væri að sjálfsögðu nauðsynlegt að bæta úr þessum ágalla, ef hann er raunverulegur. Ég held þess vegna, að það hefði verið vitið meira að reyna að draga svo úr bótum, að til þessa þyrfti ekki að koma, heldur en að láta ríkissjóð hirða meginið af tekjum þessa sjóðs, hætta niðurgreiðslunum, lækka gengið og láta þar af leiðandi þjóðina bera þá skatta, sem útflutningssjóður áður bar og ekki var jafnað niður á þjóðina með rýrnuðum lífskjörum. Það er mikið einkenni á öllum þeim ráðstöfunum, sem hér hafa verið boðaðar, að stjórnarvöldin virðast telja, að ef einhvers staðar kemur upp galli í okkar efnahagskerfi, þá eigi að leiðrétta hann með því að spretta upp talnadálkum í einhverjum bókum á kontórum. Það er mjög einkennandi fyrir hugsanagang stjórnarinnar. Ef það er of lítið af gjaldeyri, þá á að rífa upp bókhaldið og færa skýrslur og skrár með öðrum hætti. Það er álíka ráð eins og þegar Bakkabræður ætluðu að bera sólskin í trogum inn í húsið sitt. Bæði ég og fjöldamargir ræðumenn fleiri hafa sýnt fram á það, að þessar ráðstafanir auka ekki okkar tekjur, þær auka ekki okkar gjaldeyristekjur. Þær eru alls ómegnugar til þess, þær fara í gagnstæða átt. Hvers konar uppspretta á höfuðbókum stjórnarráðsins eða á gjaldeyrisreikningum þjóðarinnar jafnar ekki neitt af því, sem hér er talið vanta. Alþingi og ríkisstjórn hafa á síðari árum raunar gert ærið fáar ráðstafanir til þess raunverulega að bæta íslenzkan þjóðarbúskap. Stjórn og Alþingi hafa gert fáar ráðstafanir, sem í eðli sínu eru efnahagsráðstafanir fyrir íslenzka þjóðarbúið. Ein hefur þó verið gerð, og hún er stór, og hennar njótum við nú í sívaxandi mæli, en það er útfærsla landhelginnar. Það var efnahagsmál fyrir Ísland. Henni eigum við m.a. að þakka stórbættan afla á síðustu árum. Skilningur hæstv. ríkisstj. á því er sá, sem ég hef hér áður lýst, að hæstv. forsrh. reyndi - og notaði til þess rangar tölur, eins og þessari hæstv. ríkisstj. raunar virðist vera svo einkar tamt - að sanna það, að landhelgisstækkunin væri liður í okkar vandræðum, liður í okkar fjárhagsvandræðum. Það er bókstaflega eina stóra efnahagsráðstöfunin, sem við höfum gert á síðari árum. Hún færir okkur auknar tekjur, vaxandi afla með hverju ári. Þá bjartsýni hefur ríkisstj. auðvitað ekki tileinkað sér að líta á þetta mál sem framtíðargrundvöll að batnandi hag, eins og hún þegar hefur þó sýnt sig vera, - en fyrirgefum henni það. Hún telur betri efnahagsráðstöfun að skrá íslenzka peninga með öðrum hætti en verið hefur og telur það einhverja lækningu. Ég vil benda á, að fyrir þessu þingi og fyrir því síðasta hefur líka legið frv., sem er raunverulegt efnahagsmálafrv. Það er frv., sem ég og fleiri alþm. flytjum um það að leyfa með eðlilegum hætti og skynsamlegum takmörkunum veiðar á flatfiski á Íslandsmiðum, en þetta er raunverulega bannað nú, okkur til hins mesta tjóns, bæði efnalega og alla vega. Ég leyfi mér að fullyrða, að samþykkt þess frv. mundi færa okkur verulega auknar gjaldeyristekjur. Þá vil ég benda á það, að íslenzki fiskiflotinn er sífellt að verða búinn betri og betri tækjum, þannig að aflabrögð hans verða stöðugt öruggari. Og þá vil ég ekki sízt benda á það, að einmitt nú stöndum við alveg á þröskuldi þess að geta komizt upp á lag með nýja tegund af veiðum, sem vafalaust getur gefið okkur a.m.k. hundrað, ef ekki hundruð milljóna í auknum gjaldeyri, og á ég þar við það, sem komið hefur í ljós, að nú er íslenzki fiskiflotinn að komast upp á lag með að veiða vetrarsíld í vörpu. Við stöndum þess vegna ekki frammi fyrir neinni þeirri eymd, sem ríkisstj. vill vera láta. Þvert á móti, ef við hefðum stjórn á okkar þjóðfélagi, sem vildi líta raunhæft á okkar möguleika og ekki væri mörkuð þeirri þröngsýni, svartsýni og afturhaldssemi, sem núv. ríkisstjórn vissulega er, þá þyrfti hér vissulega ekki að stíga þau öfugspor, sem hér er stefnt að. Ég skal viðurkenna, að það eru ýmsir gallar á uppbótaleiðinni, þó að hún sé vissulega miklum mun betri en sú gengisfelling, sem hér er farið fram á. Helzti gallinn á uppbótakerfinu er sá, að það er ákaflega illhægt að ákveða rekstrargrundvöll fyrir fiskiðjuna í landinu með þeim hætti, að þar verði á jafnvægi milli hinna smáu og hinna stóru. Ef ákveðinn rekstrargrundvöllur er markaður, er hætt við því, að annaðhvort muni ske, að hin smærri frystihús og verkunarstöðvar geti ekki haldið starfrækslu sinni svo sem bezt yrði á kosið, eða að hinir stærstu aðilar þar í tækju óhóflegan gróða á sinni starfsemi. Ég tei þess vegna, að út úr uppbótakerfinu þurfi að taka fiskverkunina og að það þurfi að þjóðnýta hana, reka hana á svipaðan hátt og síldarverksmiðjur ríkisins nú eru reknar. Auðvitað er halli á þeim, þegar aflabrestur er. Það mundi líka verða á frystihúsunum. En með því að slíkur rekstur væri þjóðnýttur, rekinn af þjóðarbúinu sjálfu, væri hægt að jafna þar svo á milli vinnslunnar, að hvergi þyrfti að koma til vinnslustöðvunar, og mætti nota hagnaðinn, sem verður þar, sem bezt gengur, til þess að tryggja það, að rekstur verði þó með eðlilegum hætti, þar sem minna er um og þar sem reksturinn er fjárhagslega erfiðari. Ég held, að slíkar ráðstafanir ásamt þjóðnýtingu á vissum þáttum innflutningsins, eins og t.d. olíuverzluninni, væru ólíkt heilbrigðara bjargráð fyrir þjóðina en það, sem ríkisstj. leggur hér fyrir og kallar viðreisn. Ég held, að það væri þarft verk að forða þessari þjóð frá viðreisn þeirrar íhaldsstjórnar, sem nú situr að völdum. Það kann vel að vera, að gengið sé skakkt skráð. Ég vil ekki halda því fram, að skráning íslenzkrar krónu, eins og hún er í dag, sé endilega rétt eða nein óumbreytanleg tala. En ég sé ekki, að hér reki þann nauður til að breyta þeirri skráningu, sem ríkisstj. vill vera láta, og auk þess held ég, þótt mörgum kunni að hafa fundizt rök hv. 5. þm. Norðurl. v. vera kannske umdeilanleg um það, að hér sé gengið of langt á gengisfellingarbrautinni, að þau rök séu ekki haldminni en þau rök, sem ríkisstjórnin nú færir. Það er í rauninni býsna táknrænt dæmi, sem sá virðulegi þm. tók, að hér er í rauninni sá munur á till. hans og ríkisstjórnarinnar, að önnur er líkust því, að sá maður, sem stöðvar farartæki sitt í bratta og veit, að það muni renna aftur á bak, láti stein við hjólið á því og leggi hann 20 m frá farartækinu, elns og Björn Pálsson, hv. 5. þm. Norðurl. v., vildi vera láta, en hann lagði til aðra gengislækkun nokkru minni og taldi sig þá leggja steininn svo sem eins og metra frá farartækinu. Í báðum tilfellum mundi vagninn renna aftur á bak og steinar þeirra 5. þm. Norðurl. v. og ríkisstj. reynast kannske álíka haldlitlir, þó að hitt beri að játa, að steinn 5. þm. Norðurl. v. sé kannske öllu líklegri til þess að forða hruninu, sem hér er að stefnt og hér vofir yfir. En ef það á bara að vera smekksatriði, að rangt skráð gengi megi ekki vera, þá held ég, að hæstv. ríkisstjórn ætti að athuga sitt eigið gengi hjá þjóðinni. Ég er hræddur um, að það sé líka rangt skráð í dag. Ég held, að hún ætti þá bara að rjúfa þing og efna til kosninga ag fá sitt gengi skráð upp á nýtt og sjá, hvort hún situr á rétt skráðu gengi í dag. Nei, hér er að því stefnt að bæta enn við það ranglæti, sem framið var í fyrravetur gagnvart þeirri þjóð, sem eykur stöðugt framleiðsluna og er þrátt fyrir óstjórnina í landinu nálægt því að rífa okkur yfir alla erfiðleika hérna. Hún fékk í sinn hlut 13.4% kauplækkun í fyrravetur, sem henni var lögþvingað. Nú er líka svo komið, að af því að þjóðinni láðist þá að stemma á að ósí, þá er hér enn haldið áfram á sömu brautinni. Og þegar sú þjóð, sem hélt sig um skeið - og kannske ekki með mjög röngu - vera með fram undir beztu lífskjör, er þekktust í heiminum, tekur að bera sig saman við aðrar þjóðir, þá kemur allt annað upp á teningnum, enda hefur á sama tíma, sem íslenzk lífskjör hafa verið látin ganga aftur á bak, flestar þjóðir í nálægð við okkur tekið nokkur framfaraspor. Þegar hæstv. viðskmrh. gerir hér samanburð á launakjörum danskra verkamanna og norskra verkamanna og svo aftur þeirra, sem hér vinna, þá þarf hann, til þess að fá þar nokkurn samjöfnuð, að láta íslenzka verkamanninn vinna 9 klst. lengur á viku en þann danska og nær þó ekki jöfnuði. Og það var eins og mér fyndist á honum, að þetta teldi hann eðlilegt og sanngjarnt. En þó að hann kannske telji það eðlilegt og sanngjarnt, þá verður þjóðinni aldrei láð það, þó að hún telji, að hér sé engin sanngirni á ferðum. Við höfum líka gott og glöggt dæmi af því, hvernig lífskjör íslenzku þjóðarinnar hafa verið þrúguð að undanförnu og þó mest væntanlega með þeim ráðstöfunum, sem hér eru á ferðinni, ef þær taka lagagildi. Færeyingar hafa ekki verið taldir til þeirra þjóða, sem lifðu í miklu óhófi eða hefðu óskaplega góð lífskjör. Þvert á móti hafa þeir verið taldir standa í lífskjörum mjög að baki Íslendinga. Nú er svo komið, að Færeyingar segja: Við viljum ekki vinna á íslenzkum skipum, nema við fáum tryggðar 1500 danskar krónur á mánuði, því að það fáum við á skipum hjá Bretum, á skipum hjá Vestur-Þjóðverjum, á skipum hjá Norðmönnum, og við getum fengið það hvar sem er. - En þá svara íslenzkir útgerðarmenn og segja: Við getum ekki borgað ykkur þetta, því að þetta er meira en það, sem íslenzkir sjómenn hafa. - Þá vitum við, hvað íslenzkir sjómenn hafa, eða a.m.k. hvað íslenzkum sjómönnum er ætlað að hafa eftir þær ráðstafanir, sem hér eru á ferðinni. Sú viðreisn, sem hér er á döfinni, er ekki viðreisn á íslenzku atvinnulífi, það stendur með blóma í dag. Það er ekki heldur viðreisn á lífskjörum íslenzkrar alþýðu, þótt þar þyrfti vissulega nokkurrar viðreisnar við. Það er viðreisn fátæktar og eymdar í landinu, það verður ekki misskilið. Og samkvæmt því mun íslenzk alþýða sjálfsagt haga sér gagnvart þeim áformum, sem hér eru fyrirhuguð og kölluð eru viðreisn.



Herra forseti. Þegar rætt er um frv. það um efnahagsmál, sem hér er til umr., er rétt að gera sér grein fyrir aðdraganda þess og undirbúningi, en hann er lengri en þinghléið eitt. Það sjá að vísu allir, að ráðstafanir þær, sem ríkisstjórnarflokkarnir hafa ákveðið að gera í efnahagsmálum, eru í algeru ósamræmi við kosningayfirlýsingar þeirra s.l, haust. Hins vegar eru þær í fullu samræmi við yfirlýsingar Sjálfstfl. í desember 1958, en þeim var af skiljanlegum ástæðum ekki flikað fyrir kosningar. Þegar þessar till. í efnahagsmálum eru komnar fram, verður líka að fullu ljóst hlutverk ríkisstj. Alþfl. á s.l. ári og þáttur Alþfl.-forustunnar í undirbúningi þeirra. Hinn 17. des. 1958 birti Morgunblaðið flokksstjórnarsamþykkt Sjálfstfl., þar sem gerð var grein fyrir stefnu Sjálfstfl. í efnahagsmálum um næstu framtíð. Þar var því lýst yfir, að fyrsta skrefið í þessari áætlun væri lækkun á kaupi launþega og annað skrefið væri svo stórfelld gengislækkun, að allir útflutningsatvinnuvegir yrðu reknir með gróða án uppbóta. Og á landsfundi Sjálfstfl. sagði hæstv. núv. forsrh., með leyfi hæstv. forseta, þegar hann ræddi um gengislækkun: „Ef hins vegar sigla í kjölfarið samsvarandi kauphækkanir og hækkun verðlags innlendrar framleiðsluvöru, rynni gengislækkunin út í sandinn, og er þá verr farið en heima setið: Stefna Sjálfstfl. var þannig greinilega mörkuð haustið 1958. Gengislækkun og kaupbinding var það, sem koma skyldi. Þetta var stefna Sjálfstfl. haustið 1958, og við fall vinstri stjórnarinnar eygði Sjálfstfl. leið til þess að koma henni í framkvæmd. Og þessari stefnu Sjálfstfl. hefur verið skipulega framfylgt, síðan Alþfl.-stjórn íhaldsins tók við völdum á Þorláksmessu 1958. Sjálfstfl, stóð þá að því að styðja til valda einlita stjórn Alþfl., sem skyldi framkvæma fyrsta skrefið í þeirri áætlun stórgróðaliðsins á Íslandi að ná til sín stærri hluta þjóðarteknanna en tekizt hafði til þess tíma, - stjórn, sem skyldi hafa það hlutverk á hendi að lækka kaup almennings niður í það, sem hæfilegt þætti að binda það i, þegar gengislækkunin yrði framkvæmd. Og ríkisstjórn Alþfl. lét það verða sitt fyrsta verk að lækka laun launþega um sem nam 10 vísitölustigum. Kaup launþega var lækkað um 600–800 kr. á mánuði, og þær fjárhæðir voru fluttar óskertar í vasa atvinnurekenda, sem lögðu ekkert af mörkum. Alþb: hélt því þá þegar fram, að þessi kauplækkun væri aðeins fyrsta skrefið í átt að framkvæmd á stefnu Sjálfstfl. En því var harðlega mótmælt af forustumönnum Alþfl., að þessi ráðstöfun stæði í nokkru sambandi við stefnuskrá Sjálfstfl., Alþfl. væri að framfylgja sinni eigin stefnu, hann væri að stöðva dýrtíðina og binda endi á verðbólguna. Ef launþegar tækju þessum kauplækkunum vel, væri hag þeirra borgið, því að Alþfl. mundi standa gegn öllum verðhækkunum og forða almenningi frá frekari kjaraskerðingu. Alþb. varaði alveg sérstaklega við þessum áróðrí. Alþb. hélt því fram, að Alþfl. setti á svið sýndarbaráttu við dýrtíðina til þess eins að hljóta í þeim kosningum, sem í vændum voru, fylgi, sem dygði til þess að fá Sjálfstfl. og Alþfl. meirihlutavald á Alþingi, og þar skyldu síðan stigin næstu skrefin, gengislækkun og kaupbinding. En Alþfl.-menn voru ekki alveg á þessu máli, að viðurkenna samstöðu sína með Sjálfstfl, eða hið rétta og eina hlutverk ríkisstjórnarinnar. Þeir settu á svið kosningabaráttu við Sjálfstfl., svo skoplegt sem það sýnist í dag. Hagur launþega um alla framtíð átti að ráðast algerlega af því, hvort þeir kysu Alþfl. eða Sjálfstfl. Alþb. varaði launþega alvarlega við þessum skollaleik, sem nú er svo augljós. Við frambjóðendur Alþb. héldum því fram, að Alþfl. væri að misnota sér til framdráttar þann einlæga vilja alþýðunnar að stöðva verðbólguna, alveg á sama hátt og hann misnotaði fyrir kosningar 1956 þann almenna vilja launþega að standa saman í einu kosningabandalagi gegn íhaldinu. Þá setti Alþfl. á svið ásamt Framsfl. kosningabandalag, sem þessir flokkar kölluðu Umbótabandalag og átti að vera vörn og skjól alþýðunnar í landinu um alla framtíð. Þessir flokkar áttu þá að vera orðnir einn flokkur. Þetta bandalag var kosningablekking og leystist upp á næsta kjörtímabili, eins og efni stóðu til. Sama er að segja um stefnu ríkisstj. Alþfl. árið 1959. Hún miðaðist aldrei við annað en koma fram fyrsta atriðinu úr stefnuskrá Sjálfstfl. um kauplækkun. Á þann hátt að fá launþega til að trúa því, að með því að lögbjóða kauplækkun væri stjórnin að vinna bug á verðbólgunni, tókst vorið 1959 að skerða laun almennings án verulegrar mótspyrnu. Vöruverð var greitt niður fram yfir kosningar og látið líta svo út, að ríkisstj. leyfði engar verðhækkanir. Fyrir fram undirbúnar aðgerðir voru vandlega duldar fram yfir kosningar. Alþb. varaði við þessari blekkingarstefnu Alþfl. og sýndi fram á, að kauplækkunarráðstafanir hans vorið 1959 væru ekki til hagsbóta fyrir launþega í nútíð og framtíð, heldur væru þær aðeins fyrsta skrefið í skipulagðri samstöðu Alþfl. og Sjálfstfl. um skerðingu lífskjara íslenzkrar alþýðu og áformum um yfirdrottnun auðstéttarinnar á Íslandi. Kosningabarátta milli þessara flokka væri því hræsnin einber, því að Alþfl.-forustan væri staðráðin í að mynda að kosningum loknum ríkisstjórn með Sjálfstfl., ef Alþfl. fengi nógu mikið fylgi í kosningunum til þess að geta með sínu þingliði bætt við því, sem á vantaði hjá íhaldinu, til þess að þingmeirihluti væri fyrir hendi. Síðan mundi þessi væntanlegi þingmeirihluti sjá um framkvæmd á næsta atriði í stefnuskrá Sjálfstfl. frá í desember 1958, gengislækkun og kaupbindingu. Þessum staðhæfingum mótmælti Alþfl.-forustan þá eindregið og hélt því fram, að stefna ríkisstj. væri sérstök stefna Alþfl. og stæði í engu sambandi við fyrirætlanir Sjálfstfl. frá flokksstjórnarfundinum. Hið eina, sem launþegar þyrftu að gera, væri að tryggja áhrif Alþfl., þá væri tryggt stöðugt og fast verðlag, enginn vanskilavíxill væri til og frekari kjaraskerðingar ekki þörf, eða eins og hv. 10. þm. Reykv. sagði: „óbreytt verðlag, óbreytt ástand“. Það reyndist því miður svo, að þessi áróður Alþfl. dugði vel. Það kom í ljós, að launþegar virtust hafa í of ríkum mæli trúað því, að þeir væru nú búnir að leggja fram sinn skerf í efnahagsmálum, kjör þeirra væru nú tryggð, ef Alþfl. fengi ráðið. Þessi áróður Alþfl. um stöðvun verðbólgunnar og fast verðlag dugði þannig til þess, sem til var ætlazt, þ.e. að þinglið Alþfl. varð nógu fjölmennt til þess að það tryggði stefnu Sjálfstfl. meiri hluta á Alþingi, varð sá liðsauki Sjálfstfl., sem Morgunblaðið hafði vænzt. Tilganginum var náð, og þá var syndarríkisstj. Alþfl. lögð niður og hinir raunverulegu stjórnendur komu fram í dagsljósið, og tóku opinberlega við stjórninni. Nú var ekki þörf á neinum feluleik meir, kosningarnar voru afstaðnar. Alþfl., sem hafði þótzt bera hag launþega fyrir brjósti fyrir kosningar, þóttist hafa stöðvað verðbólguna og gaf fögur loforð um baráttu gegn öllum verðhækkunum, gekk með rýtinginn í erminni í allt sumar. Nú er hann hafinn á loft. Nú á að framkvæma annað atriðið í stefnuskrá Sjálfstfl. Nú hafa þessir flokkar lagt fram hér á Alþingi frv, um gengislækkun og afnám vísitöluuppbótar á kaup. Nú er komið fram það frv., sem Alþb. varaði kjósendur við í sumar og Alþfl. þá afneitaði. Ég hef taliðástæðu til að rekja sérstaklega, hversu illa er fenginn sá liðsauki, sem Sjálfstfl. styðst við hér á hv. Alþ., og ég fullyrði, að þessi liðsauki hefði alls ekki dugað til meirihlutavalds, ef Alþfl. hefði gengið til kosninga með þetta frv. sem opinbera stefnuskrá. Sama má segja um þingstyrk Sjálfstfl. Kosningastefnuskrá Sjálfstfl. var engu siður en Alþfl. í hrópandi mótsögn við þetta frv., og nægir í því sambandi að mínna á kjörorðin „Stöðvun verðbólgunnar, uppbygging atvinnuveganna, stéttafriður, aukin framleiðsla og bætt lífskjör“, þótt frv. sé hins vegar, eins og ég hef áður rakið, í algeru samræmi við flokksstjórnarsamþykkt Sjálfstfl., sem birtist í Morgunblaðinu 17. des. 1958, en henni var ekki flíkað í kosningabaráttunni. Má því öllum vera ljóst, að þótt þetta frv., með þeirri stórfelldu lífskjaraskerðingu, sem það hefur í för með sér hjá alþýðu manna, verði samþ. af meiri hluta Alþingis, þá nýtur það engan veginn stuðnings meiri hl. þjóðarinnar og er þá knúið fram gegn vilja meiri hluta launþega. Ýmsir í röðum verkalýðsins voru vegna stefnu vinstri stjórnarinnar farnir að gera sér vonir um, að þeirri reglu yrði haldið af ríkisstjórnum, sem síðar tækju við, að hafa samráð við verkalýðsfélögin um mikilvægar ráðstafanir í efnahagsmálum. Ríkisstj. Alþfl. lét sig þó hafa það að afnema þessa hefð, sem var að skapast og hefði verið verkalýðsfélögunum mikilvæg og þjóðinni nauðsynleg. Ráðstafanir Alþfl. í fyrravor voru gerðar algerlega án samráðs við verkalýðsfélögin, og sama er upp á teningnum, þegar þetta frv. er flutt, og svo mikil er fyrirlitning ríkisstj. á verkalýðsfélögunum, að hæstv. fjmrh. fullyrðir í útvarpi, að það hafi svo sem ekki vantað, að samráð væri haft við verkalýðsfélögin, vitandi það manna bezt, að efnahagsmálatillögurnar voru þá fyrst lesnar upp fyrir fulltrúum verkalýðsfélaganna, þegar þær voru fullbúnar og frágengnar, en það er talin kappnóg virðing við verkalýðsfélögin, þegar kosningum er lokið. Það er naumast þörf að minnast á það, að í þessu atriði sem öðrum hafði Alþfl. áður aðra stefnu, en þeirri stefnu hefur nú verið kastað ásamt öðru, til þess að hann geti talizt samkvæmishæfur hjá íhaldinu. Hinn 3. nóv. 1949 sagði þáv. form. flokksins, með leyfi hæstv. forseta: „Í þriðja lagi tók ég fram, að Alþfl. teldi ófrávíkjanlegt í samræmi við stefnu sína og uppbyggingu, að samráð yrði haft milli hans og launastéttanna um úrræði, sem gripið væri til, og þau einu úrræði gæti Alþfl. valið, sem verkalýðshreyfingin og launastéttirnar yfirleitt gætu sætt sig við og vildu una.“ Já, nú er stefna Alþfl. önnur og uppbyggingin sjálfsagt líka. A.m.k. varðar núv. form. flokksins lítt um það, hvort launastéttirnar yfirleitt geti sætt sig við ráðstafanir hans í efnahagsmálum eða vilji við þær una. Nú þarf ekki samráð við verkalýðinn á Íslandi um ráðstafanir í efnahagsmálum. Nú er rýtingurinn á lofti. Nú eru kosningaloforðin um festingu á verðlagi og stöðvun verðbólgu lögð til hliðar. Þau hafa náð þeim elna tilgangi, sem þeim var ætlað, og í staðinn er með frv. þessu stefnt að stórkostlegri hækkun á verðlagi en dæmi eru til áður, meiri hækkun en fólk almennt fær trúað. En stöðvunarstefna Alþfl. og Sjálfstfl. er þó ekki algerlega lögð á hilluna, en hún er þrengd mjög frá því fyrir kosningar. Henni er nú beint að einu einasta marki, kaupstöðvun. Hið einasta eina, sem má ekki hækka, er kaup almennings. Gagnvart því er stöðvunarstefna hinna ábyrgu og kjörkuðu í fullu gildi. Alþfl. staðfestir dirfskuna og áræðið og kjarkinn frá í vor með því að ráðast enn þar á garðinn, sem hann er lægstur. Vísitöluuppbót á kaup á að afnema, og kaup verkafólks skal bundið við það lágmark, sem ríkisstj. Alþfl. lækkaði það í vor. Þar með hefur stjórnin ákveðið þau lífskjör, sem almenningur skal búa við. En sýnt er, að útgjöld þeirrar meðalfjölskyldu, sem reiknað er með í vísitölugrundvellinum, munu hækka um nálega 13500 kr. á ári. Á mótí þeirri hækkun koma fjölskyldubætur og niðurfelling tekjuskatts, samtals um 6800 kr., og hækka því útgjöld fjölskyldunnar um nálega 6700 kr. á ári eða úr 59300 kr. í 66 þús. kr. á ári. Laun verkamanns fyrir 8 stunda vinnu eru nú um 48 þús. kr. á ári, og vantar því um 18 þús. kr., til þess að endarnir nái saman, ef ekki kæmi til eftirvinna, en til viðbótar dagvinnunni þarf verkamaðurinn 600 eftirvinnutíma á ári, til þess að jöfnuður fáist eftir gengislækkunina, eða um 230 eftirvinnustundum fleiri á ári en áður. Enn verri eru horfurnar, ef fjölskyldan hefur staðið í húsakaupum eða byggingarframkvæmdum, því að í þessu dæmi er ekki gert ráð fyrir nema 11400 kr. á ári til húsnæðis eftir gengislækkunina, en sá liður verður annars miklum mun hærri. Svo sem sýnt hefur verið fram á í umræðum hér á Alþingi, mun samþykkt þessa frv. valda samdrætti í atvinnulífinu, en hverfi eftirvinnan, þá verða kjör almennings komin niður á hungurstig, en það virðist ekki valda stjórnarherrunum miklum áhyggjum. Hæstv. menntmrh. lýsti því hér áðan í fögrum orðum, að ríkisstj. ætlaði sér að forða almenningi frá stórkostlegri skömmtun og víðtækum höftum, sem hefðu þann tilgang að minnka innflutninginn, en á því að minnka innflutninginn taldi hann hina mestu nauðsyn, og hann á að minnka, en ekki með skömmtunum eða höftum. Hvernig hugsar ríkisstj. sér að skera niður neyzluna, en það telur hún höfuðatriðið, enn meira atriði en að auka útflutninginn? Frv. um efnahagsmál er svarið við því. Ríkisstj. ætlar ekki að beita skömmtunarseðlum. Nei, hún ætlar að skerða svo mjög kaupmátt launa, að hin tóma pyngju komi í stað skömmtunarseðlanna. Það á ekki að nota skömmtunarseðla, þannig að hver maður fái sinn skammt af innflutningnum. Nei, þeir, sem hafa fjárráðin og fá þau aukin með ráðstöfunum ríkisstj., skulu fá það, sem þeir vilja, en hin tóma pyngja hinna skal sjá um, að innflutninginn verði hægt að skera niður. Skömmtun með skömmtunarseðlum er slæm, en skömmtun hinnar tómu pyngju er þó verri. En með hinni stórfelldu kjaraskerðingu fær ríkisstj. óskadraum sinn uppfylltan, þann óskadraum, sem birtist í eftirfarandi setningu eins hv. þm. Sjálfstfl. í blaði hans í sumar og mér er sérlega minnisstæð, en hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Fyrsta skrefið er að koma á jafnvægi í búskaparháttum einstaklinga.“ Í umræðum hér að undanförnu hafa stuðningsmenn ríkisstj. stundum verið að taka það fram, að þegar talað væri um það, að þjóðin hefði lifað um efni fram, þá ættu þeir ekki við einstaklingana, en í þessari setningu var ekki verið að fela það. Í frv. ríkisstj. er rækilega gengið þannig frá hnútunum, að hækkanirnar skuli einungis eiga við vöruverð, en ekki laun. En afnám vísitöluuppbóta skal hins vegar eiga einungis við um laun. Það eru til aðrar vísitöluuppbætur en á laun og þær eiga að haldast. Helmingur af húsnæðismálasjóðslánum er bundinn við vísitölu, og afborganir skulu hækka með hækkaðri vísitölu, og þær vísitöluuppbætur eiga að haldast. Þegar allt vöruverð hækkar og vísitöluuppbætur eru skornar af launum, þá skulu launþegar, sem þá hafa enn minni afgang frá brýnustu lífsnauðsynjum, greiða vísitöluuppbætur á afborganir húsnæðismálasjóðslána vegna hækkaðs vöruverðs til launþega. Af fáu hafa stjórnarflokkarnir gumað meira á undanförnum árum en umhyggju fyrir æskunni. Fyrir fáum mánuðum svall þessi elska á ungu fólki svo í brjósti forustumanna stjórnarflokkanna, að henni varð að veita útrás í sérstökum ástarbréfum til ungs fólks. Einkum beindist þessi fyrirhöfn að þeim, sem náð höfðu 21 árs aldri. Þeim var bréflega skýrt frá því, að þeir flokkar, sem nú fara með völd, hefðu hvor fyrir sig á engu meiri áhuga en því, að ríkisvaldið beinlínis legði sig fram um að auðvelda ungu fólki að eignast þak yfir höfuðið og stofna heimili. Eftir að þessu unga fólki var svo gefinn kostur á að kvitta fyrir fyrirheitin með einum litlum krossi á blað, hefur ástin birzt í verki, í því frv., sem hér er til umræðu. Og sýnist nú sem ást þessi á ungu fólki og húsnæðisleysingjunum hafi reynzt hverfulli en sumir ætluðu að verða mundi og hafi jafnvel snúizt upp í ást og umhyggju fyrir allt öðrum aðilum, sem enga hagsmuni eiga sameiginlega með þeim, sem þarfnast mest húsnæðis og minnsta hafa getuna til að eignast það. Áður en unga fólkinu hefur svo mikið sem gefizt tími til að týna bréfunum frá í haust, birta ríkisstjórnarflokkarnir frv. um efnahagsmál, sem setur ungu fólki og launþegum öllum stólinn fyrir dyrnar um húsbyggingar. Byggingarefni skal hækka í verði um 40–50%, lánsfé skorið niður og vextir stórlega hækkaðir, á sama tíma og allar lífsnauðsynjar hækka auk þess stórlega í verði. Það fólk, sem að undanförnu hefur lagt vonglatt í slíkt stórvirki að byggja íbúð, eftir að hafa reiknað út, hvern afgang það hefði af launum sínum til að standa undir vöxtum og afborgunum, og oft var einmitt bjartsýnt í áætlunum sinum í trausti þess, að heldur yrðu möguleikarnir bættir, fær nú allt í senn: stórhækkun á verði nauðsynjavöru, vísitölubindingu á kaupi, stórfellda vaxtahækkun og niðurskurð á lánsfé. Þetta fólk hefur unnið nótt með degi til að koma upp húsum sínum og hefur rækilega kynnzt því, að í því basli hefur ekki frekar en endranær gilt kjörorð stórkaupmannsins í Reykjavík. Bara hringja –svo kemur það. - En á því, sem þetta frv. boðar, hefur það ekki átt von. En það þarf ekki mikla spámenn til að sjá, að hverju er stefnt. Hér halda þeir um stjórnvölinn, sem að því stefna, að eignir margra safnist á fárra hendur. Og hvað um það unga fólk, sem dvelst erlendis við nám, þegar erlendur gjaldeyrir hækkar nú stórlega í verði? Við vitum, að margt af þessu fólki hefur hlotið aðalnámsstuðning sinn frá venzlafólki sínu. Nú eru lífskjör launþega með þessu frv. svo stórlega skert, að geta efnalítilla foreldra til að veita börnum sínum fjárhagsstuðning við nám verður engin eða a.m.k. margfalt minni en áður. En hver er þá afstaða ríkisvaldsins í höndum þeirra manna, sem í sumar höfðu slíka ofurást á ungu fólki? Hleypur ríkisvaldið ekki undir baggann og eykur stuðning sinn við námsfólk? Ónei, það er nú öðru nær. Ríkisstjórnarflokkarnir þykjast þó láta það fá jafnmikið og áður, því að í grg. frv. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Um íslenzka námsmenn erlendis gildir að sínu leyti svipað og um farmenn og flugmenn, að þeir hafa getað keypt erlendan gjaldeyri á sérstaklega hagstæðu gengi. Þau fríðindi munu nú að sjálfsögðu falla niður. Hefur verið ráð fyrir því gert í fjárlagafrv., að námsmönnum verði þetta bætt að nokkru með því, að námsstyrkirnir hækki í sama hlutfalli og verð hins erlenda gjaldeyris, þannig að styrkirnir geti haldizt óbreyttir í erlendum gjaldeyri, þrátt fyrir gengisbreytinguna.“ Styrkir til námsfólks erlendis námu á fyrra fjárlagafrv. 3 millj. og 40 þús. kr. Þá var námsgjaldeyririnn greiddur með 30% yfirfærslugjaldi, og kostaði hver dollar þá kr. 21.22. Fyrir þessar 3 millj. og 40 þús. kr. fengust þá 143 þús. dollarar. En á hinu nýja fjárlagafrv. nema styrkirnir 4 millj. 625 þús. kr., en nú á dollarinn að kosta 38 kr. Fyrir þessar 4 millj. 625 þús. kr. fást þá 121 þús. dollarar, það er 22 þúsundum dollara minna en áður eða 836 þús. kr. minna en áætlað var á fyrra fjárlagafrv. Þetta er nú stuðningurinn við námsfólkið.  Reynslan af ástarbréfum stjórnarflokkanna verður ungu fólki dýr og því sárust, sem veitt hefur þeim meirihlutavald á Alþingi. En það er fyrir miklu að læra af reynslunni, og sá, sem einsetur sér að gera ekki sömu villuna tvisvar, er á réttri leið. Þegar Sjálfstfl. og Alþfl. hafa við samningu þessa frv. skammtað íslenzkri alþýðu lífskjör um næstu framtíð, hefur ekki þótt nóg að gert með gengislækkuninni einni saman, þótt hún sé hin mesta, sem um getur, og komi í kjölfar stórfelldrar kauplækkunar s.l. vor, heldur eru gjöld og skattar, sem áður voru látin koma í staðinn fyrir gengislækkun, látin haldast og söluskatturinn stórlega hækkaður og án efa miklu meira en frv. gerir ráð fyrir. Í frv. er reiknað með, að innheimtur söluskattur, sem skilað er til ríkisins, nemi af vörusölu og þjónustu 280 millj. kr. En hitt vita allir, að sá skattur verður raunverulega miklum mun hærri og mismunurinn rennur til verzlunarinnar. Af því hafa menn fulla reynslu. Söluskattur í smásölu verkar því að talsverðu leyti sem hækkun á álagningu og rennur til kaupmanna. Er þetta eitt lítið dæmi um, hverra hagsmuna er gætt, þegar frv. þetta er samið. Þetta virtist jafnvei Alþýðuflokksmönnum vera ljóst fyrir 10 árum, en þá sagði hæstv. núv. sjútvmrh. í umræðum á Alþingi, með leyfi hæstv. forseta: „En hann (þ.e.a.s. almenningur) vill í fyrsta lagi ekki, að þessar byrðar séu lagðar á eins og gert er með gengislækkunarlögunum, og hann vill allra sízt, að versti skattur úr dýrtíðarlögunum sé framlengdur, því að ég fullyrði, að sá af sköttum dýrtíðarlaganna, sem almenningi er tilfinnanlegastur, er söluskatturinn, og hann kemur allra verst við, en það er einmitt hann, sem ríkisstj. gerir ráð fyrir að framlengja.“ Nú á ekki aðeins að framlengja hann, heldur stórlega hækka hann. Þarna lýsir Alþfl. yfir því, að allir skattar séu betri en söluskatturinn. En það hefur greinilega farið eins um þá kenningu og hina, sem eitt sinn gilti líka þar, að allt er betra en íhaldið. Þetta eru nú hvort tveggja orðnar úreltar kenningar í Alþfl. Allmjög hefur komið hér til umræðu þáttur hagfræðinga ríkisstjórnarinnar í frv. þessu. Má heita ömurlegur hlutur hinna hagfræðilærðu manna, að við stétt þeirra og fræði skuli jafnan vera kenndar þær afturhaldsráðstafanir, sem gerðar eru með gengislækkunarlögum á Alþingi. Aldrei heyrist, að þeir hafi nokkru sinni á það bent, að afla mætti tekna með öðru móti en því að seilast í létta pyngju hinna lægst launuðu. En hvar stendur það í hagfræðibókum, að gróðinn skuli jafnan friðhelgur? Og á móti hvaða hagfræðilögmáli stríðir það, að innflutnings- eða útflutningsverzlunin megi vera í höndum almennings? Hvort stríðir það fremur gegn heila eða hjarta hinna hagspöku? Eru þeir á sama stigi þekkingar í fræðum sínum og Galdra-Loftur, að hún nýtist aðeins hinu illa? Skortir þá kjarkinn að líta upp úr bókunum og horfast í augu við stritandi líf, svo að þeir megnuðu að beita þekkingunni í þágu hins góða og friðhelgi gróðans yrði rofin? Hver öfl eru það, sem trufla svo hagspekingana í særingum sínum, að þeir ná eigi tökum á því, sem duga mætti til góðs, og þeirra ráð yrðu þau, að pyngja hins snauða nyti friðhelgi, en eigi gróðinn. Sú er nú ákvörðun ríkisstjórnarfiokkanna og hagfræðinga þeirra að taka fram fyrir hendurnar á þjóðinni í uppbyggingarstefnunni og knýja hana með lagasetningu til að draga úr framkvæmdum og framförum, svo að kaupgeta almennings skerðist þá enn að miklum mun. Í framsöguræðu hæstv. forsrh. og í grg. frv. hafa þessar ráðagerðir í rauninni verið afsakaðar með því einu að skírskota til greiðsluhalla við útlönd og greiðslubyrði landsins nú og í næstu framtíð. Þegar í næstu ræðum eftír ræðu hæstv. forsrh. og einkum þó í ræðu hv. 4. þm. Austf. (LJós) var sýnt fram á, að þær tölur, sem stjórnin vitnaði í um greiðsluhalla og greiðslubyrði, eru stórlega úr lagi færðar í grg. frv. og auk þess annarlegar ályktanir dregnar af tölunum. Þar sem hér er um að ræða atriði, sem frv. byggist í rauninni á, en samþykkt þess mundi hafa skelfilegar afleiðingar fyrir fjöldann allan af alþýðufólki í landinu, bjóst ég nú satt að segja við því, að í svarræðu hæstv. forsrh. yrði reynt að koma fram með einhver gagnrök um þessi atriði. Ég hef ekki setið marga fundi á hv. Alþingi, og það er e.t.v. skýringin á því, að ég undraðist svarræðu hæstv. forsrh. En hefði ég ekki m.a. fyrir áralanga aðstoð hins konunglega hirðljósmyndara Morgunbl. þekkt hæstv. forsrh., þá mundi ég hafa ætlað, að hér færi maður húsavillt og hefði ætlað að færa upp gamanleik í Iðnó. Svo einhæf var ræðan af bröndurum og svo gersneydd var hún svörum við þeim ádeilum á frv., sem mestu máli skiptu, þ.e. varðandi greiðsluhallann og áhrif hans, og ég held, að það hefði verið hollt, að sem flest af því alþýðufólki, sem ríkisstj. hefur ákveðið að skuli bera allar byrðarnar af efnahagsmálaráðstöfununum og lítur þessi mál alvarlegum augum, hefði heyrt þá ræðu. Síðan hafa margar ræður verið fluttar, og enn hafa ekki komið fram gagnrök varðandi þessi atriði, sem tekin væru gild. Hins vegar hefur það gerzt, að einn af hagfræðingum þeim, sem taldir hafa verið standa í nánustum tengslum við ríkisstj., hefur opinberlega staðfest flest af því, sem stjórnarandstaðan hefur flutt fram varðandi þessi atriði, sem frv. í raun og veru byggist á. Ég er sannfærður um; að allur almenningur, sem þessar ráðstafanir bitna á, bíður eftir fullnægjandi svörum um þessi mál. Hann krefst veigameiri raka en enn hafa verið flutt fyrir því, að gerðar séu þær afdrifaríku aðgerðir í efnahagsmálunum, sem frv. fjallar um. Mælgin um frelsi í viðskiptum og aukið vöruval er alþýðu manna ekki sú draumsjón, að hún sætti sig við, að þetta frv. verði samþ. með þeim rökum einum, sem fram hafa komið því til stuðnings. Ég held, að almenningur sé enn á sömu skoðun og hæstv. menntmrh. var, er hann sagði eftirfarandi hér á Alþingi árið 1951, með leyfi hæstv. forseta: „Fylgjendur hinna frjálsu viðskipta telja það aðalatriðið, að búðirnar séu fullar, þótt almenningur geti litið keypt. Það liggur við, að þeir telji velmegunina þeim mun meiri, sem meira er af vörum í búðunum, en minna hjá almenningi. Það er þessi stefna, þessi íhaldsstefna, sem hæstv. ríkisstj. er nú að leiða yfir Íslendinga.“ Ég held, að þessi orð eigi við enn í dag. Það er þessi stefna, þessi íhaldsstefna, sem hæstv. ríkisstj. er að leiða yfir Íslendinga í dag. Og ég held, að það sé enn fremur hægt að bæta við um þá flokka, sem að ríkisstjórninni standa, því, sem þessi sami hæstv. ráðh. sagði á Alþingi hinn 26. febr. 1951 um þáv. ríkisstjórnarflokka, sem felldu gengið árið 1950 og framkvæmdu viðlíka ráðstafanir og ríkisstj. ætlar sér nú, en það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Þrátt fyrir allt er þó eitt gott um hæstv. ríkisstjórn. Flokkarnir, sem að henni standa, villa nú ekki lengur á sér heimildir. Undanfarin ár hefur stundum verið erfitt að sjá, hvað hver flokkur í raun og veru vildi. Nú hafa Íslendingar fengið stjórn, sem hefur hreina stefnu, hreina íhaldsstefnu.“ Átta mánuðum seinna minntist síðan þessi sami hæstv. ráðh. á það í útvarpsumræðum, að um vorið hefði hann kallað ríkisstj., sem framkvæmdi gengislækkunina, fyrstu hreinu íhaldsstjórnina, sem setið hefði á Íslandi um aldarfjórðung, en það, sem síðan hefði gerzt, eftir að gengislækkunarlögin komu til framkvæmda, hefði ekki aðeins staðfest þessi ummæli, heldur leitt í ljós, að sú gengislækkunarstjórn væri mesta afturhaldsstjórn, sem fengið hefði völd á Íslandi. Og hann sagði að lokum, að öll þau spor, sem sú ríkisstjórn hefði stigið, væru spor aftur á bak. Þessi lýsing hæstv. menntmrh. var fyllilega sannleikanum samkvæm. En sporin hræða, og ég er þess vegna fullviss, að sú gengislækkunarstjórn, sem nú situr að völdum, muni engu síður og jafnvel í enn frekara mæli reynast ekki aðeins hrein íhaldsstjórn, heldur verði hún mesta afturhaldsstjórn, sem fengið hefur völd á Íslandi, þótt með sé talin sú ríkisstj., sem felldi gengið árið 1950, og öll þau spor, sem hún stígur, verði spor aftur á bak.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til þess að leiðrétta mjög bagalega missögn í ræðu hv. þm., sem var að ljúka máli sinu. Hann fór þar rangt með tölur, sem ég efa ekki að hann hefur gert af misgáningi, þótt óþarfi hefði átt að vera, og vildi ég strax leiðrétta það, sem hann sagði um þau efni. Hann sagði, að í fjárlagafrv, væri gert ráð fyrir því, að styrkir til íslenzkra stúdenta erlendis beinlínis lækkuðu verulega í erlendum gjaldeyri, og væri þetta í ósamræmi við það, sem sagt hefði verið í ræðum og blöðum að tilætlunin væri. Hann sagði, að í fjárl. fyrir síðasta ár væru veittar 3 millj. kr. til íslenzkra stúdenta erlendis, en í þessum fjárl., sem nú liggja fyrir, væru veittar 4.6 millj. króna, og reiknaði síðan út, að fyrir 4.6 millj. kr. fengjust svo og svo miklu færri dollarar en fyrir 3 millj. kr. Þetta dæmi var rétt reiknað. En tölurnar, sem hann lagði til grundvallar, eru rangar, eins og greinilega kemur fram, ef fjárlagafrv. er lesið. Það stóð í fjárl. síðasta árs: „Til styrktar íslenzkum námsmönnum erlendis og við Háskóla Íslands 3 millj, kr. “ Þær skiptust þannig, að 2 millj. voru til stúdenta við erlenda háskóla og 1 millj. var framlag til lánasjóðs stúdenta við Háskóla Íslands. Þær 4.6 millj. kr. , sem nú eru veittar til styrktar íslenzkum námsmönnum erlendis og við Háskóla Íslands, skiptast þannig, eins og greinilega kemur fram í textanum við frv., að 3.6 millj. eru til stúdenta erlendis og 1 millj. óbreytt framlag til lánasjóðs stúdenta við Háskóla Íslands. Styrkurinn til stúdentanna erlendis breytist því úr 2 millj. í 3.6 millj., en ekki úr 3 millj. í 4.6 millj., og hækkun úr 2 millj. í 3.6 millj. er nákvæmlega hin sama hlutfallslega og verður á því gengi, sem stúdentarnir þurfa að greiða með. Það koma til nákvæmlega jafnmargir dollarar, pund, mörk eða danskar krónur eða hvað sem er út úr 2 millj. kr. upphæðinni í fyrra og 3.6 millj. kr. upphæðinni, sem nú er gert ráð fyrir. Það var alveg rétt, sem hv. þm. sagði, að þó að hér sé gert ráð fyrir því, að íslenzkir stúdentar erlendis geti eftir sem áður fengið í námsstyrki sömu upphæð í erlendum gjaldeyri og þeir hafa haft hingað til eða höfðu á s.l. ári, þá kemur mjög til athugunar að reyna að bæta hér enn frekar um, og er það til athugunar hjá ríkisstj., hvort ekki sé unnt að hækka þessa upphæð enn frekar. Þó er þess að geta, að undanfarin ár hefur orðið mjög veruleg hækkun á styrkjum til íslenzkra stúdenta erlendis og þeirra, sem stunda nám í háskólanum hér. En eins og ég sagði áðan, það kemur sannarlega til athugunar og er til athugunar hjá ríkisstj. að hækka þessa upphæð enn umfram það, sem gert er í fjárlagafrv., sem liggur fyrir.



Herra forseti. Eins og hæstv. viðskmrh. var að upplýsa, virðist 7. landsk, þm. (GeirG) vera fullnuma í þeirri talnafræði, sem Alþb.-menn temja sér nú á hv. Alþingi. En út af þeim orðum, sem hv. 6. þm. Sunnl. (KGuðj) sagði í sinni ræðu hér áðan um, að færeyskir sjómenn vildu ekki vinna fyrir okkur, þá er þetta mesti misskilningur hjá þessum hv. þm. Það voru ekki færeyskir sjómenn, sem vildu ekki koma hingað til að vinna hjá okkur, það var trúbróðir hans, Erlendur Patursson, sem tók þá afstöðu. Og í því sambandi langar mig til þess að spyrja þennan hv. þm. og skoðanabræður hans um það, hvort þeim sé kunnugt um nokkra íslenzka aðila, sem hafi haldið að þessum manni að taka þá afstöðu, sem hann tók, þegar hann kom hingað heim að semja, - ekki við þá aðila, sem hann átti að semja við, íslenzku sjómannafélögin, heldur við útgerðarmenn. Ég geri þetta að gefnu tilefni, vegna þess að málgagn þessa hv. þm. er eina málgagnið, sem hefur tekið upp vörn fyrir framkomu þessa manns. Hér í gær var birt eða kom fram álit hv. fjhn. Þessi hv. n. var þríklofin, og þó að ég sé nú að öðru leyti sammála og samþykkur þessu frv., þá er ég ekki að öllu leyti sammála samflokksmanni mínum, hv. 6. landsk. (BK), um það, sem hann fór með, og mun koma að því siðar. En hv. 1. þm. Norðurl. v. lék sér að mjög miklum og fáránlegum blekkingum í sinni ræðu, svo að ekki sé meira sagt. Ég vissi fyrr, að framsóknarmenn gátu verið skakkeygir á sannleikann, en að þeir læsu þær staðreyndir sannleikans, sem koma fram í þessari hvítu bók ríkisstj., með lokuðum augum, það vissi ég ekki, fyrr en ég heyrði þennan hv. þm. tala.  „Hér er sýnd sú aukning, sem verður á útgjöldum fjölskyldu, sem hefur sömu útgjöld og grundvöllur vísitölu framfærslukostnaðar gerir ráð fyrir, 60500 kr. fyrir tveggja barna fjölskyldu. Útgjöld 3, 4 og 5 barna fjölskyldu eru talin hærri en þetta, sem nemur núgildandi fjölskyldubótum. Hækkun verðlags um 11% er við það miðuð, að öll hækkun vísitölunnar vegna gengisbreytingarinnar verði 13%, en niðurgreiðslur á kornvörum, kaffi og sykri lækki þetta um 2 stig.“ Til þess að útskýra þetta betur fyrir þessum ágæta þm., þegar hann fer nú að halda fundi heima í sínu kjördæmi, þá get ég lesið fyrir hann hér líka, hvað barnafjölskyldur í hans kjördæmi og á hans verðlagssvæði fá í þessar uppbætur; en þar er 1 barns fjölskylda með 2600 kr., 2 barna fjölskylda með 5200 kr. og 3 barna fjölskylda með 7800 kr. Eftir að ég hef gefið honum þessar upplýsingar, veit ég, að hann fer að skilja, hvernig þessi tafla er byggð upp En þessi hv. þm. hafði till. fram að færa. Hann hafði till. fram að færa um það, að þessu mikilvæga máli væri vísað til n. og þessi n. ætti að vera skipuð 8 mönnum, tveimur frá hverjum flokki. Það er gamla framsóknarlýðræðið, sem þar átti að ríkja. Og hann hafði eina brtt; við frv. að gera, og sú brtt. var fólgin í því að leggja niður allá innflutningstolla á landbúnaðarbifreiðum, jeppum og þess háttar. Það var ekki að furða, þó að einn kunningi minn, sem ég mætti hér frammi, - hann var að koma ofan af þingpöllum eftir þessa ágætu ræðu, - hann færi með vísu fyrir mig, sem ég ætla að fara með fyrir þennan hv. þm., því að ég veit, að hann er gamansamur, en vísan er á þessa leið: Þeir eltu hann á tíu hjóla trukkum, og aðra tvo þeir höfðu og til vara, en Skúli bara sat í jeppa sínum og vissi ekki, hvert hann var að fara. Frv. hæstv. ríkisstj. um efnahagsmál felur í sér stórkostlega stefnubreytingu í efnahagsmálum þjóðarinnar. „Megintilgangur ríkisstj. og stuðningsflokka hennar er sá að skapa framleiðslustörfum og viðskiptalífi landsmanna traustari, varanlegri og heilbrigðari grundvöll en atvinnuvegirnir hafa átt við að búa undanfarin ár. Með þessu telur stjórnin, að atvinnuöryggi sé bezt tryggt til frambúðar og líklegri skilyrði sköpuð fyrir aukinni þjóðarframleiðslu og þar með batnandi lífskjörum. Um leið og þessar nauðsynlegu breytingar til viðreisnar í atvinnulífinu eru gerðar, telur ríkisstj. sjálfsagt að gera viðtækar breytingar til bóta í félags- og skattamálum. Með því er byrðunum, sem verða af hinum óhjákvæmilegu breyt., dreift sem réttlátast á þjóðarheildina og hagsmunir þeirra verndaðir, sem framar öðrum ber að forða frá kjaraskerðingu, en það eru barnafjölskyldur, aldrað fólk og öryrkjar.“ Svo segir í hinu ágæta frv. Þegar þess er gætt, hljóta fullyrðingar hv. stjórnarandstæðinga að vekja furðu, svo að ekki sé meira sagt, meðal þjóðarinnar. Þessar fullyrðingar og staðhæfingar hafa ekki aðeins átt sér stað í umræðum hér á hæstv. Alþingi, heldur einnig á fundum utan Alþingis og í blaðaskrifum. Síendurteknar staðhæfingar um, að upphaf þeirra vandamála, sem nú er glímt við, sé að finna hjá núverandi hæstv. ríkisstj. eða þá hjá bráðabirgðastjórn Alþfl., eru settar fram með hroka og sjálfbirgingshætti, í þeim eina tilgangi að villa og blekkja almenning í landinu og fá launþega til að taka neikvæða afstöðu til þessara mála, til þessara viðreisnaráforma, löngu áður en þau eru kunn. Stjórnarandstæðingar láta nú hver eftir annan þá fullyrðingu í ljós, að þegar vinstri stjórnin fór frá, hafi verið þvílíkt afbragðsástand í fjármálum þjóðarinnar, að dæmi annars slíks hafi ekki þekkzt á byggðu bóli. Það eina, sem skyggt hafi á, hafi verið sú viðleitni þáv. stjórnarandstöðu að segja þjóðinni sannleikann um hið raunverulega ástand efnahagsmálanna, svipta af þeim værðarvoð stjórnleysis og fyrirhyggjuleysis. Ég hef oft verið með mönnum á minni stuttu ævi, sem umgengust sannleikann töluvert frjálslega. En ég veit, að vellygni Bjarni hefði frekar verið orðaður við sannleiksást heldur en hitt, hefði samtíðarfólk hans fengið að hlýða á málflutning sumra hv. þm. stjórnarandstöðunnar. Hv. 1. þm. Austf. (EystJ) hefur orðið alltíðrætt um prik eitt með tveim endum, sem hann kallar uppbótaprik. Þegar þess er gætt, að þessi hv. þm. er sú galdrakerling íslenzkra fjármála, sem allra frekast hefur riðið á þessu priki óheiðarlegs og úrelts uppbótakerfis, þá má vera, að skýringin sé fundin á ofsa hans gegn því, að þetta galdraprik hans sé brennt. En þegar það er athugað, að hann og aðrir framsóknarmenn hafa gefið þær yfirlýsingar, að þeir vildu afnema uppbótakerfið í áföngum, fæ ég ekki skilið læti þeirra gegn því, að þetta sé einmitt gert nú. Það eru fleiri en hv. framsóknarmenn, sem hafa bent á það réttilega, að tilheyrandi uppbótafarganinu séu niðurgreiðslurnar innanlands og að þær séu annar aðalþáttur þessa fargans. Það er því fyllilega komið á móti framsóknarmönnum, þegar núv. ríkisstj. afnemur þetta syndakerfi í áföngum og byrjar á því að afnema útflutningsuppbæturnar. Framsóknarmenn þurfa ekkert að óttast. Kýlið hér innanlands verður einnig skorið í burt, - í áföngum, eins og þeir óska. Þegar þessi hv. þm. og 7. þm. Reykv. (ÞÞ) reyna að telja þjóðinni trú um það, eins og helzt hefði mátt skilja á sumum ræðum þeirra, að Marshall, sem Marshallhjálpin er kennd við, hafi verið framsóknarmaður og féð hafi þess vegna fengizt heim, þá hlær fólk. En þegar þessir herrar ásamt 4. landsk. (HV) taka sér í munn sérstaka vorkunnsemi og samúð með iðnverkafólki, þá blöskrar mér. Skyldu hv. alþm. vera búnir að gleyma þeim viðtökum, sem þetta sama fólk fékk hjá málgögnum þessara þáverandi stjórnarherra, er það fór fram á lágmarksbætur á lítil laun? Ætli það hafi t.d. gleymt því, að hv. 7. þm. Reykv. sagði í blaði sinu, Tímanum, að atvinnurekendur hefðu fært þeim kauphækkanir á gulldiski, eða því, að forseti Alþýðusambandsins sagði í skýrslu sinni í sambandi við launahækkun iðnverkafólks, með leyfi hæstv. forseta, að „af Iðjurausn atvinnurekenda hefði lagt pólitískan þef, sem stéttvíst verkafólk teldi til lítils fagnaðar.“ Ég skal fúslega taka undir það, að þessu fólki og mörgu öðru, sem líkt er ástatt fyrir, veitir ekki af sínu og þótt meira væri. Þess vegna er ég m.a. fylgjandi frv. þessu, að ég veit, að eftir tiltölulega skamman tíma er hægt að koma til móts við þetta fólk með raunhæfum kjarabótum, ef þessi viðreisnaráform takast. En þessir hv. þm. ættu ekki eingöngu að fordæma fyrirhugaðar aðgerðir að óreyndu, - aðgerðir, sem eru beinlínis gerðar til að bæta þessu og öðru launafólki lífskjörin, heldur ættu þeir að taka undir fordæminguna á núgildandi svikakerfi, sem sannanlega hefur tekið kjarabætur vínnandi fólks jafnóðum aftur í síhækkandi vöruverði og aukinni verðbólgu. Ef hv. 7. þm. Reykv. ber í hjarta sínu einlæga ósk til þess að bæta kjör þeirra einstaklinga, sem öðrum fremur verða illa úti vegna væntanlegra aðgerða, þá vil ég benda honum á, að það er einn aðili, sem hefur hér í umr. um þetta mál á hæstv. Alþingi gefið tvisvar athyglisverða yfirlýsingu fyrir sig og væntanlega stéttarbræður sína. Sá, sem gaf þessa yfirlýsingu, er hv. 5. þm. Norðurl. v., Björn Pálsson, samflokksmaður Tímaritstjórans, en orðrétt var yfirlýsingin hjá honum við 1. umr. á þessa leið: „Ég og mínir missum ekkert. Ég vil missa eins og hinir og hef betri efni á því.“ Ég skal fúslega aðstoða og tel það beinlínis skyldu mína að aðstoða hv. 7. þm. Reykv. við að sannreyna, hvort ekki mætti finna einmitt þarna eða annars staðar nóg til þess að bæta hin skertu lífskjör einstaklinga í verkalýðsstétt. Ég er að vísu ekki trúaður á einlægni hans til þess að gera þetta. Honum fannst a.m.k. ekki ástæða til þess að taka þessi ummæli Björns Pálssonar upp í blaði sínu, þótt ræðan væri birt í heild að öðru leyti. Staðhæfingar hv. 7. þm. Reykv. og fleiri stjórnarandstæðinga um, að við sjálfstæðismenn höfum sýnt svík við okkar eigin kosningastefnuskrá, sýna tvennt: annars vegar dulið traust samfara ótta um, að Sjálfstfl. tækist þrátt fyrir allt að koma henni í framkvæmd á þessum tveimur mánuðum, sem hann hefur verið við stjórn, en hins vegar ótrúlega óskammfeilni að taka í sinn munn til árása á aðra staðhæfingar um svikna stefnuskrá, því að aldrei í íslenzkri stjórnmálasögu hafa orð og eiðar verið jafnfreklega brotnir og einmitt af þessum núverandi stjórnarandstæðingum, og mætti þó víðar leita. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja þann svikaferil frekar nú, en vil hins vegar benda á þá staðreynd, sem a.m.k. okkur sjómönnum er kunn, að til þess að koma skipi örugglega í höfn, þarf oft að sigla erfiðan sjó. Við sjálfstæðismenn höfum gert okkar stuðningsmönnum það fyllilega ljóst, að til þess að ná þurru, föstu landi í okkar efnahagsvandræðum, verður um ágjafir að ræða. Þeir hafa ekki verið leyndir neinum staðreyndum né logið til um þær við þá. Þeir vita vel, að til þess að ná þessu takmarki, bættum lífskjörum, þarf meira en innantóm loforð forustumanna, það þarf samstöðu fjöldans, og þá samstöðu hefur Sjálfstfl., og í henni er styrkur Sjálfstfl. fólginn. Sú meginstaðhæfing stjórnarandstöðunnar, að fyrirhugaðar aðgerðir skapi ekki aðeins samdrátt, heldur einnig atvinnuleysi, stendur gegn fullyrðingum þeirra, sem að frv. standa, um, að ef haldið sé áfram á sömu braut, þá bíði okkar atvinnuleysi og hrun. Kommúnistar byggja sínar staðhæfingar á því ástandi, sem ríkti fyrst eftir gengislækkunina 1950, eins og ég mun aðeins víkja að síðar, sem stafaði af stórlega versnandi viðskiptakjörum og válegum aflabresti. Kommúnistar hafa hins vegar margviðurkennt nauðsyn þess að draga stórlega úr fjárfestingu og að auka framleiðsluna með öllum hugsanlegum ráðum. Framsóknarmenn halda, því hins vegar fram, að það eigi að halda áfram og helzt auka alls kyns fjárfestingu, þá sé vandinn leystur, samfara gengislækkun, sem þeir telja í alla staði hina eðlilegustu og æskilegustu. Fylgjendur frv. byggja sín rök á því, að í fyrsta lagi liggi við, að landið sé að komast í greiðsluþrot erlendis, og í öðru lagi, að gjaldeyrisskortur muni innan skamms tíma leiða til samdráttar í framleiðslu og allri atvinnu landsmanna. Það ástand, sem af þessu skapast, leiðir af sér versnandi lífskjör almennings vegna skorts á atvinnu og skorts á innfluttum neyzluvörum, og fyrsta óhjákvæmilega ráðstöfunin til viðreisnar er að binda endi á greiðsluhallann við útlönd. Þetta telur ríkisstjórnin að aðeins sé hægt að gera með yfirdráttarheimild þeirri, sem getið er um í frv. Orsakir þessa greiðsluhalla eru röng gengisskráning og útlán banka umfram sparifjáraukningu. Ef þessar meginorsakir eru fjarlægðar, helzt greiðsluhallinn, eins og réttilega var tekið hér upp í kvöld af hv. 6. þm. Sunnl., hann helzt alveg jafnt þótt útflutningsframleiðslan og gjaldeyristekjur aukist. En þegar eðlilegt ástand hefur skapazt í efnahagsmálum, eins og þetta frv. stefnir að, verður viðhorfið það, að framleiðsluaukning mun beinlínis stuðla að því að skapa skilyrði til að mynda nauðsynlegan gjaldeyrisforða samhliða bættum lífskjörum og aukinni fjárfestingu. Ekki aðeins í þeim löndum, sem sannreynt hafa að ágæti sínu það efnahagskerfi, sem við erum nú að reyna að skapa okkur, heldur og hjá okkur Íslendingum hafa allir starfandi stjórnmálaflokkar það sem höfuðmál á sinni stefnuskrá að fyrirbyggja atvinnuleysi, hafa atvinnu fyrir alla. Þessu vandamáli hefur ekki verið til að dreifa í mörg ár hjá okkur, en hins vegar stórkostlegur hörgull á, svo að til vandræða horfir nú sem endranær, að fá fólk til að starfa að útflutningsframleiðslunni. Það er því auðfundið áróðursbragðið, þegar því er haldíð fram, að með þessum viðreisnaráformum hæstv. ríkisstj. sé stefnt markvisst að því að skapa atvinnuleysi og að fyrirhugaðar vaxtahækkanir ásamt auknu aðhaldi í óarðbærri fjárfestingu séu nefnd sem dæmi fyrir því. Mér finnst ekki langsótt í gagnrök gegn þessu. Ef þessar aðgerðir stjórnarvaldanna sýna einhver merki um atvinnuleysi, sé ég ekki annað en það sé auðvelt að slaka til á þeim aftur til þess að fyrirbyggja þennan voða. Ég get ekki stillt mig um að skjóta þeirri spurningu hér inn til hv. þm. Alþb., hvort þeir hafi visvitandi verið að stefna að atvinnuleysi, þegar þeir lögðu fram tillögur sínar í vinstri stjórninni vor ið 1958, er byggðust að meginefni til á því að herða mjög á öllum fjárfestingarframkvæmdum. Voru þeir að vinna að því að koma á atvinnuleysi? Eða kannske vakti eitthvað svipað fyrir þeim og núv. hæstv. ríkisstjórn ? Ef litið er á hvort áðurnefndra atriða um sig, þá er búið hér í hv. d. að margsýna fram á, að mikið af þeim lögboðnu vöxtum, sem í dag gilda, eru algerlega óraunhæfir. Þá munu vaxtahækkanirnar mjög stuðla að aukningu sparifjár, og það er eitt af meginstefnuatriðum ríkisstjórnarinnar. Og þegar aðeins þess er gætt, verkar sú fullyrðing hlægilega, að stefnt sé að atvinnuleysi, þar eð meginsjónarmið stjórnarvaldanna er sparifjáraukning til heilbrigðrar fjárfestingar. Atvinnuleysi og sparifjáraukning geta aldrei farið saman. Breytingar á vöxtum hafa verið notaðar víðs vegar um heim til þess að hafa áhrif á efnahagsjafnvægi þjóðanna. Þegar ofþensla er, reyna stjórnarvöld að draga úr henni með vaxtahækkun, en ef til samdráttar kemur, er framleiðslan örvuð með lægri vöxtum. Þetta hefur verið notað með góðum árangri undanfarin ár í nágrannalöndum okkar og nú nýlega í Danmörku. Vextirnir hér á Íslandi hafa verið mjög lágir, miðað við efnahagsástandið. Afleiðingin hefur verið ofsaleg ásókn í lánsfé, ekki aðeins í nauðsynlega fjárfestingu, heldur líka í alls kyns verðbólgubrask. Það er því í meira lagi skrýtið að heyra þá menn, sem telja sig höfuðfjendur hvers konar brasks, berjast gegn viðleitni ríkisstj. á þessu sviði. Þessir menn eru því að berjast gegn atvinnuleysi braskara. Þeir eru að berjast gegn atvinnuleysi afætulýðsins, sem þeir eru alltaf að tala um. Þeir eru að berjast gegn atvinnuleysi hjá verðbólgukóngum. Þeir eru ekki að berjast gegn atvinnuleysi hjá verkalýð. Það hefur verið réttilega bent á, að námsfólk og það fólk, sem þegar hefur hafið eða nýlokið við húsbyggingu og bjargazt við víxillán, að þetta fólk verði hart úti. Hæstv. viðskmrh. minntist hér á námsfólkið, sem verið er að athuga um, hvort ekki sé hægt að veita frekari hjálp. En með það fólk, sem stendur í byggingum og er með mikið af sínu lánaða fé bundið í víxillánum, þá er fullur skilningur hjá stjórnarflokkunum til að hjálpa þessu fólki, og það hefur nú þegar verið skipuð n. innan þingflokka stjórnarflokkanna til þess að athuga um breytingar á húsnæðismálastjórnarlöggjöfinni, m.a. með það fyrir augum að greiða úr þessum vanda. Ef þetta frv. fer í gegn, þá má vissulega segja, að það verði tilfærsla á vinnuafli, enda stefnt að því að gera útflutningsframleiðslunni kleift að taka til sín sem mest af þeim nýju starfskröftum, sem alltaf eru að bætast á vinnumarkaðinn, eins og á að vera í ört vaxandi þjóðfélagi. Þessum nýju starfskröftum á auðvitað líka að vera persónulegur hagur í því að hverfa að þessari þýðingarmiklu framleiðslu frekar en öðrum störfum. Það er ekki þess vegna um neina samdráttarstefnu að ræða, heldur mætti kannske frekar tala um stefnubreytingu. Það er verið að gera breytingu frá fjárfestingu til framleiðslu. Allt hjal stjórnarandstöðunnar um atvinnuleysisstefnu er bara markleysa og þvæla. Það eru a.m.k. þrír af hv. þm. stjórnarandstöðunnar, sem voru jafnframt allir ráðherrar í vinstri stjórninni, sem hafa haldið uppi herfilegum blekkingum um hlut sjómanna í þeim viðreisnaraðgerðum, sem nú á að framkvæma, og segja þeirra hlut vera hinn versta. Hv. 4. landsk. sagði hér í hv. d. við 1. umr., að að dómi hans væru sjómenn verst leiknir með „kjaraskerðingaráformum ríkisstj.“. Það er skýrt tekið fram í frv., í fyrsta lagi, að frjálsir samningar ráði eftir sem áður milli atvinnurekenda og launþega. Ég veit, að flokksbræður þessa hv. þm. hafa orðið fyrir vonbrigðum, er ósannindi þeirra undanfarnar vikur um fyrirhugaðar kaupbindingar stóðust ekki og þar með látin eiga sig sú leið „efnahagslegrar viðreisnar,“ sem vinstri stjórnin valdi sér og hófst einmitt með kaupbindingu. Í öðru lagi lýsir ríkisstj. yfir í frv. sínu, að togaramenn hafi sérstöðu, samanborið við aðra launþega. Þeir hafi á undanförnum árum orðið fyrir tekjurýrnun, sem beinlínis standi í sambandi við útfærslu landhelginnar. Ríkisstj. telur því ekki réttlátt, að ráðstafanir, sem gerðar eru með framtíðarhagsmuni allrar þjóðarinnar fyrir augum, bitni beinlínis á einni stétt manna, og stangast þetta nú örlítið á við fullyrðingar hv. 6. þm. Sunnl. hér áðan um, að ríkisstj. gæti ekki viðurkennt það gagn og þau gæði, sem þjóðin gæti haft af landhelginni. Og það er jafnframt talið í frv., að bætt afkoma togaranna vegna gengisbreytingarinnar geri kleift að hækka tekjur togarasjómanna. Og í samræmi við meginstefnu sína í þessum málum telur ríkisstj. jafnframt eðlilegt, að samningar séu frjálsir, ekki síður á þessu sviði en öðrum. Laun togarasjómanna munu því hækka. En um þýðingu ákveðins fiskverðs í þessu frv. getur orkað tvímælis. Það getur bæði verið til hins betra og verra. Ef togarasjómenn fá t.d. 10% launahækkun eða hafa til jafns við bátasjómenn, sem náð hafa mjög sæmilegum kjörum undanfarið, hvort sem það verður með fiskverði eða fastakaupi, þá er í rauninni verið að veita þeim stórkostlega réttarbót, sem þeir hafa að vísu átt lengi inni, en ekki náð út fyrr, einmitt vegna hins úrelta uppbótakerfis, og þessar ráðstafanir munu gerbreyta til hins betra mannahaldi á íslenzka togaraflotanum og það óheillavænlega ástand, sem ríkt hefur á togurunum, hverfa. En í staðinn skapast aðstaða til þess að keppa aftur við aðrar greinar framleiðslunnar á heilbrigðum grundvelli. Í þessum sem öðrum áformum ríkisstj. ríkir einmitt kjörorðið: Aukin útflutningsframleiðsla og bætt lífskjör. Ef ábyrgir verkalýðsleiðtogar telja ríkisstj. með þessu vera að fara inn á braut kaupbindingar og kjaraskerðingar, þá verða þeir um leið að viðurkenna, að togarasjómenn hafi búið við þrælakjör undirokaðra á vinstristjórnartímabilinu. En þessir herramenn, þegar þeir tala um sjómenn, gleyma einni stétt þeirra, og það eru farmenn. En það gerir hins vegar hæstv. ríkisstj. ekki. Hún viðurkennir í frv. sérstöðu þeirra í þessu máli, og í samræmi við það eru að hefjast samningaviðræður milli sjómanna og útgerðarmanna farskipa og togara. En hvernig höguðu þessir sömu menn sér gegn farmönnum, þegar þeir framkvæmdu sína síðustu gengislækkun? Þáv. hæstv. félmrh., forseti Alþýðusambandsins, 4. landsk., bannaði, hann bannaði, að þessum illa launuðu sjómönnum væri birt bréf Jónasar Haralz, þar sem tvímælalaust var viðurkennt, að þeirra kjör hefðu rýrnað langt fram yfir aðra launþega við aðgerðir vinstri stjórnarinnar. Það var ekki þá, sem þessir sjómenn þurftu að taka upp hinar hörðu stéttarfélagsaðgerðir, sem hv. 4. landsk., forseti Alþýðusambandsins, og skoðanabræður hans eru að boða. Þessi saga um farmennina er alveg sérstakur kapítuli út af fyrir sig í sögu þessara verkalýðsforingja. Það eru ýmsir úr stjórnarandstöðunni, ekki sízt hv. 4. landsk., sem mikið hafa rætt um snarvitlausa útreikninga þeirra hagfræðinga, sem núv. ríkisstj. styðst við, og telja sig þess vegna vera á móti öllum þeim aðgerðum, sem nú á að framkvæma og byggjast á starfi þessara manna. En hafa þeir alltaf haft þessa skoðun? Hafa þeir alltaf talið hagfræðinga þá óþroskuðu kjána, sem þeir telja nú? Og þá er ég kominn að því atriði í framsöguræðu hv. 6. landsk., sem ég get alls ekki verið sammála honum um, en það er það traust, sem hann lýsir yfir að hann hafi á hv. 4. landsk., forseta Alþýðusambandsins, vegna ummæla hans við 1. umr. Ég hef alls ekki þetta traust á þessum manni, ekki einungis eftir það, hvernig hann hefur talað hér í hv. Nd., heldur hvernig hann hefur talað síðustu ár. Ég veit, að hv. 6. landsk. hefur ekki haft í huga, þegar hann flutti ræðu sína, gamla máltækið: Oft er flagð undir fögru skinni. Árið 1958 gekkst Bandalag starfsmanna ríkis og bæja fyrir því, að stofnuð var samvinnunefnd launþegasamtakanna, með aðild Landssambands verzlunarmanna og Sambands bankamanna og Iðnnemasambandsins. Alþýðusambandið gerðist óbeinn þátttakandi að þessu samstarfi, en mun síðar hafa skorið sig út úr og fengið Torfa Ásgeirsson hagfræðing til að vinna fyrir sig að hagskýrslum. Nú er rétt að taka það fram strax, að hagfræðingur þessi hefur oft áður unnið að hagfræðilegum rannsóknum fyrir Alþýðusambandið, og er þess skemmst að minnast, að í skýrslu Hannibals Valdimarssonar, forseta Alþýðusambandsins, um verkfallið 1955 getur hann um starf Torfa fyrir Alþýðusambandið þá og segir, að skýrslur hans hafi styrkt mjög aðstöðu verkfallsmanna og aldrei hafi verið gerð tilraun til að vefengja þær. Á hinu sögufræga þingi Álþýðusambandsins haustið 1958 var nokkur hluti af starfi Torfa, sem hann vann fyrir Alþýðusambandið, lagður fyrir þingið í skýrsluformi. Þessum skýrslum var auðsjáanlega ætlað ákveðið hlutverk, enda fagnaði þáv. hæstv. forsrh. þessum vísi að hagdeild, þegar hann kom í sína bónorðsför á þingið, og hann hvatti þingheim mjög að kynna sér þessar skýrslur. En forseti Alþýðusambandsins, hv. 4. landsk. þm., sagði þingheimi, að slíkar skýrslur væru meginstoðin undir kröfum verkalýðsins, annars væru allar kauphækkanir teknar af honum jafnóðum aftur. Þegar ég fór að blaða í þessum skýrslum eftir þær umræður, sem orðið hafa um efnahagsfrv. hæstv. ríkisstj. hér á Alþingi og þær fullyrðingar nokkurra hv. þm. um, að hagfræðingar hverrar ríkisstj. höguðu útreikningum sínum og niðurstöðum eftir því, sem ráðandi ríkisstj. óskaði eftir hverju sinni, þá las ég innganginn að skýrslu Torfa, sem ber fyrirsögnina „Þjóðarframleiðsla Íslendinga 1950-1958“, með sérstakri athygli og rakst þar m.a. á atriði, sem ég tel nauðsynlegt að rifja upp fyrir þá verkalýðsunnendur og leiðtoga, sem hér hafa farið með ýmsar mjög hæpnar fullyrðingar. Þessi hagfræðingur byrjar á því að samþykkja það, sem við sjálfstæðismenn höfum alltaf fullyrt, að megnið af innistæðufé Íslendinga erlendis í stríðslok hafi verið notað til uppbyggingar atvinnuvegunum, en ekki í óhófseyðslu stríðsgróðamanna, eins og ýmsar málpípur framsóknarmanna hafa haldið fram. Og þá kemur hann að því máli, sem mjög hefur komið við sögu hér í umr. að undanförnu, en það er gengislækkunin 1950. Hann viðurkennir þær staðreyndir, sem fyrir lágu og orsökuðu hana, eða orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Gengislækkunin í marz 1950 var viðurkenning þeirrar staðreyndar, að viðskiptakjörin höfðu snúizt okkur í óhag.“ Þarna kemst hagfræðingur Alþýðusambandsins að ólíkri niðurstöðu, svo að ekki sé sterkara tekið til orða, við þá hv. alþm., sem teljast málsvarar eða vilja telja sig málsvara launþega hér á Alþingi. Ég vil leyfa mér, með leyfi hæstv. forseta, að lesa lokakaflann úr þessari grg. þessa hagfræðings, sem ber nafnið „Ráðstöfunarfé þjóðarinnar“ : „Þótt þjóðin, þegar til lengdar lætur, geti ekki haft annað til ráðstöfunar en verðmæti sinnar eigin framleiðslu, þá getur þessu snúið öðruvísi við um stutt eða löng árabil. Það hafa verið örlög okkar Íslendinga, að við höfum haft um lengri tíma til ráðstöfunar fé, sem við höfum ekki aflað okkur með eigin samtímavinnu. Sé litið yfir tímabilíð frá 1944, en þá áttum við sem hæstar innistæður erlendis, þá höfum við haft til ráðstöfunar auk verðmæta okkar eigin framleiðslu, reiknað á gengi 1958 í milljónum króna: Innistæðufé í árslok 1944 ca. 2000, gjafafé frá Bandaríkjunum 1948-1953 ca. 750, Marshalllán sömu ár 130, fastur yfirdráttur hjá Greiðslubandalagi Evrópu 110, lán hjá Alþjóðabankanum 140, lán hjá Export Import Bank í árslok 1957 300, stutt vörukaupalán, aðallega í Vestur-Evrópu, 300, aukning lausaskulda bankanna 80, ýmislegt 120; samtals ca. 3930 millj. kr. Þetta yfirlit er að mestu miðað við árslok 1957, og sé bætt við þeim lánum, sem við höfum tekið á þessu ári, mun vera óhætt að áætla, að heildarfúlgan sé 4200–300 millj. kr., miðað við núverandi gengi á erlendum gjaldeyri. Með öðrum orðum sagt,“ segir hagfræðingur Alþýðusambandsins, „við höfum haft á þessum árum til ráðstöfunar aukalega fé, sem slagar hátt upp í að samsvara verðmæti allrar þjóðarframleiðslunnar á einu ári.“ Og hann heldur áfram: „Sé horft fram á við, þá er augljóst mál, að þetta lántökuskeið er senn runnið á enda og við blasir tímabil, þar sem þjóðin, í staðinn fyrir að hafa til ráðstöfunar allt verðmæti sinnar eigin framleiðslu og að auki 5–10% af erlendu fé, aðeins hefur til umráða eigin framleiðslu að frádregnum vöxtum og afborgunum hinna erlendu lána.“ Og lokaorðin í þessari skýrslu hagfræðings hv. 4. landsk. hljóða á þessa leið: „Hins vegar mæla sterk rök með því, að barátta samtakanna fyrir bættri afkomu almennings og þá sérstaklega launþega breytist á næstu árum með tilliti til þessara staðreynda.“ Svo mörg voru þau orð. Og nú vil ég spyrja hv. 4. landsk., forseta Alþýðusambandsins: Hvað skyldi hinn hagfræðilegi ráðunautur hans sjálfs meina með þessum síðustu orðum? Finnst honum, að þessi hagfræðingur haldi fram „allt í lagi“ kenningu sinni? Er þetta í samræmi við þær kenningar kommúnista og Framsóknar í dag, að hinni efnahagslegu viðreisnarstefnu núverandi ríkisstj. eigi að mæta með verkföllum og nýrri kaupskrúfu? En kannske svarið finnist í því, sem á eftir fór á hinu sögufræga þingi Alþýðusambandsins? Það skyldi þó aldrei vera eftir allt, að Hannibal sjálfur hafi átt það heiti, sem hann nú gefur ríkisstj. og stuðningsmönnum hennar og verið sjálfur hörmungarspámaður og hrunkóngur? Við skulum líta aðeins nánar á þann kafla. Það komu meðal annarra tveir frægir gestir á þetta þing í boði forseta Alþýðusambandsins, þáverandi hæstv. félmrh. Annar þessara gesta var þáverandi efnahagsráðunautur vinstri stj. og núverandi ráðuneytisstjóri, Jónas Haralz. Hann flutti þarna stórmerkilega ræðu, sem fulltrúar 30000 launþega hlustuðu á agndofa, því að þarna fengu þeir fyrst að vita, að hið helsjúka efnahagskerfi, sem vinstri stjórnin tók við, væri nú á banabeði sínum, og þarna var þeim í fyrsta sinn sagt hreint út um, hve mikil vá stæði fyrir dyrum, og þarna var í fyrsta skipti blekkingarhulu vinstri stjórnarinnar svipt algerlega til hliðar. Jónas Haralz staðhæfði í þessari ræðu, að þjóðin eyddi meiru en hún aflaði. Og hv. 4. landsk. þarf ekki að reyna að telja mönnum trú um, að þessi setning hafi fyrst séð dagsins ljós við tilkomu núv. hæstv. ríkisstj. Hann víssi vel um þessa staðreynd í tíð vinstri stjórnarinnar. Því eru þær fullyrðingar hans nú helber uppspuni eins og svo margt annað. Og efnahagsráðunautur vinstri stjórnarinnar vitnaði í þessar sömu skýrslur og ég gerði áðan. Hann sagði, að erlend lán gætu verið raunhæf, og hann sagði, að nauðsynlegt væri að fyrirbyggja þær víxlverkanir, sem vísitölukerfið skapaði. Síðan sagði hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Gjaldeyrisstaðan er svo slæm, að ekki þýðir lengur að sækja út. Ef ekki verður staðnæmzt og dregið úr fjárfestingarkappinu um skeið, verða afleiðingarnar mjög örar kauphækkanir og verðhækkanir á víxl, sem munu valda a.m.k. 270 stiga framfærsluvísitölu í nóvember 1959 eða a.m.k. 20-30% hækkun.“ Finnst ykkur, hv. alþm., að þarna hafi verið allt í lagi? Og Jónas Haralz hélt áfram að ræða við þessa fulltrúa, á fjórða hundrað að tölu, sem komu hvaðanæva af landinu, og hann sagði orðrétt: „Stærsta hagsmunamál ykkar í dag er að koma í veg fyrir þessa öru þróun.“ Eru nú þessi orð í samræmi við kenningar kommúnista og framsóknarmanna í dag, ef þeir telja höfuðnauðsyn á því að koma verðbólguhjólinu í gang aftur og brjóta niður viðreisn stjórnarinnar? En skyldi svo þessi efnahagsráðunautur ekki hafa bent launþegum á neinar leiðir til þess að stöðva þessa óheillavænlegu þróun? Jú, hann hélt áfram sinni ræðu og sagði, að það væri ekki hægt með sama vísitölukerfi. Hann sagði, að það yrði að endurskoða fjárfestingarstefnuna og draga úr þeirri fjárfestingu, sem skapaði ekki aukin útflutningsverðmæti eða gjaldeyrissparnað. Og hann sagði í þriðja lagi, að þetta væri ekki hægt með breytingu á tekjuskiptingu, því að þá þegar væri gengið svo nærri atvinnufyrirtækjunum, að ekki væri hægt að ganga lengra, og hjá sjávarútveginum væri það þegar komið of langt. Og hann lauk máli sínu með því að segja, að ef ekki fengist frestur til stöðvunar, væri skrefið stigið fram af brúninni. Þetta var nú sagt á „allt í lagi“tímabili vinstri stjórnarinnar. Þessum gesti var annar gestur, að vísu ekki jafnmerkilegur, samferða í þessa heimsókn, þáv. hæstv. forsrh., 2. þm. Vestf., og hann hélt líka ræðu. Hann fagnaði líka hagskýrslum Hannibals, sem ég vitnaði í áðan, og hann hélt áfram og sagði, að undanfarið - og þannig mundi það verða án gagngerðra breytinga - hefðu öll verkföll farið á einn veg, þann, að kjarabæturnar hefðu verið teknar strax aftur til þess að halda framleiðslunni gangandi. Hann minntist lítillega á hinn eilífa hala allra ríkisstjórna undanfarin ár, en gat ekki þeirrar nafngiftar, sem í upphafi ársins 1957 var á þessum hala. Þá kölluðu sumir ráðh. vinstri stjórnarinnar þetta íhaldshala, en hins vegar mun þessi hali nú bera nafn á meðal almennings, sem kallar hann „loðnu rófuna hans Lúðvíks“. Nei, það var fyrst í þessari ræðu Hermanns Jónassonar, sem fólk fékk að kynnast verkum hinna erlendu sérfræðinga, sem vinstri stjórnin fékk til landsins til þess að vinna m.a. að úttekt þjóðarbúsins. Og Hermann sagði líka, að það þyrfti að endurskoða vísitölukerfið og taka keðjuverkunina út úr. Orðrétt lauk hann ræðu sinni með þessum orðum: „Sannið þið til, þótt þetta mistakist, þá er þetta framtíðin.“ Þetta sagði Hermann um þessar fyrirhuguðu aðgerðir þeirra þá, þegar hann reyndi að fá þing Alþýðusambandsins til að gefa eftir 17 vísitölustig, svo að enn einn fresturinn fengist til þess að vinna að lausn efnahagsmálanna á grundvelli þess, sem ég hef þegar vitnað í úr ræðu Jónasar Haralz. En hvað sagði forseti Alþýðusambandsins, hv. 4. landsk., sem nú prédikar, að allt sé í lagi, með sinum glæsibrag? Var hann ekki á móti þessum og öðrum aðgerðum, sem nauðsynlegar þóttu haustið 1958, vegna þess að allt væri í lagi? Nei, hann lýsti sig fylgjandi þeim með því að mæla eindregið með, að tilmæli hæstv. forsrh, væru samþykkt. Fyrir 14 mánuðum var Hannibal Valdimarsson og hagfræðingar hans fylgjandi því að taka út keðjuverkun vísitölunnar. Og fyrir 14 mánuðum var Hannibal fylgjandi því að draga úr fjárfestingunni, sem nú á að skapa svo gífurlegt atvinnuleysi. Og fyrir 14 mánuðum viðurkenndi Hannibal, að frekari breyting á tekjuskiptingunni gagnvart atvinnuvegunum væri óraunhæf, það hefði þegar verið gengið of langt. Og á þessu tímabili flökraði Hannibal ekki við gengisfellingu, sbr. yfirfærslugjaldið, sem verkar nákvæmlega eins, og eins og sést á tilvitnunum mínum í skýrslu Torfa hagfræðings Ásgeirssonar, hagfræðings Alþýðusambandsins, en þar styrkir hann Hannibal í þessum skoðunum sínum, og sjálfsagt hefur hagfræðilegi aðalráðunautur vinstri stjórnarinnar, Haraldur Jóhannsson, ekki dregið úr andlegri uppörvun Hannibals, ef dæma má eftir hinum nýútkomna ritlingi, sem hann hefur samið. En eins og fólk veit, þá er Haraldur Jóhannsson aðalefnahagsmálasérfræðingur kommúnista hér á landi, og hann var einkaráðgjafi Lúðvíks Jósefssonar sjútvmrh. í vinstri stjórninni, og dálæti og trú kommúnista á starfi þessa manns sést á því, að þeir gerðu hann að formanni útflutningssjóðs. En í þessum ritlingi sínum viðurkennir hann allt í senn, að þjóðin hafi lifað um efni fram á undanförnum árum, að íslenzka krónan hafi verið skráð á fölsku gengi og að efnahagsmálastefna vinstri stjórnarinnar hafi hrundið af stað skriðu nýrrar verðbólgu. Þessi maður talar af hreinskilni, en það er ólíkt trúbræðrum hans hér á landi og hér á hæstv. Alþingi, sem algerlega hafa söðlað um á síðustu 14 mánuðum. Hvað skyldi valda þessari breyttu afstöðu í dag? Hvað skyldi valda því, að það, sem þessir herramenn töldu sjálfsagt 1958, þegar þeir voru í stjórn, er talinn þjóðfélagslegur glæpur í dag? Er munurinn aðeins sá, að hv. 4. landsk. var í ráðherrastól þá með öðrum flokksbróður sínum, en er nú í stjórnarandstöðu? Getur virkilega verið, að efnahagslegu sjálfstæði íslenzku þjóðarinnar eigi nú að fórna vegna valdadrauma þessara metorðagjörnu tækifærissinna? Er þá allt mærðarvæl kommúnista um hag launþega eintóm sýndarmennska, sem fer bara eftir valdaaðstöðu þeirra í þjóðfélaginu á hverjum tíma? Ég veit, að ekkert eitt þessara atriða getur gefið svarið. En ef við lítum til baka til þess ástands, sem skapaðist í Mið-Evrópu á þriðja tug þessarar aldar, þegar mikill hluti þeirra efnaminni borgara, sem þó allir áttu eitthvað, tapaði aleigu sinni í óðri verðbólgu, þá sést, að sú upplausn, sem þá átti sér stað, var upphafið að stefnu þeirra til öfgaaflanna til hægri og til vinstri, en það er undir þeim kringumstæðum, sem þeir ríku verða ríkari og þeir fátæku fátækari, enda staðfestist þá, eins og hér var minnzt á í umræðunum í gær, spádómurinn úr kommúnistaávarpinu um, að stórir hópar þeirra stétta, sem fyrir þessu verða, hrapi niður á öreigastigið og skapi grundvöll þeirrar byltingar, sem kommúnistar stefna að. Undrar nú nokkurn, þó að framsóknarmenn séu hreyknir af þessari þróun?



Herra forseti. Á árum heimsstyrjaldarinnar síðari varð til kaldhæðnislegt orðtak: blessað stríðið. Það mun fyrst hafa verið mælt af munni einfeldnings, en eins og talað út úr hjörtum margra þeirra, sem glöddust yfir þeim miklu fjárfúlgum, sem ýmsum bárust þá í hendur, einkum þeim, sem fengust við margs konar fésýslu. Á sama tíma varð til annað orðtak, sem fyrst og fremst má rekja til forustumanna Sjálfstfl., en það er: blessuð verðbólgan. Í kjölfar peningaflóðs stríðsáranna fylgdi strax verðbólga. Margir ábyrgir og hugsandi menn hræddust hana frá upphafi og vildu sem fyrst stemma þar á að ósí. Forustumenn Sjálfstfl. vildu ekki á það hlusta. Þeir töldu verðbólguna góða, a.m.k. að vissu marki. Þeir sögðu hana góðan liðsmann jafnaðarmennskunnar, þannig að hún dreifði stríðsgróðanum út á meðal fólksins. Þetta sjónarmið réð viðhorfum og viðbrögðum Sjálfstfl. á þeim árum, og í samræmi við það fékk verðbólgan að þróast óáreitt. Í umræðum um þetta mál urðu þó sjálfstæðismenn að viðurkenna að nokkru falsrök sín um ágæti verðbólgunnar. En lengra náði þó ekki viðurkenningin en svo, að ef verðbólgan kæmist á hættulegt stig, þá væri létt og vandalaust að ráða niðurlögum hennar. Formaður Sjálfstfl., núv. hæstv, forsrh., sagðist treysta sér til þess með einu pennastriki. Það er því alveg víst, að Sjálfstfl. ber flokka mest ábyrgð á því, hve efnahagsmál þjóðarinnar eru geigvænleg nú að þeirra sögn, því að sá veldur miklu, sem upphafinu veldur. Forustumenn þessa flokks vildu ekki láta sér segjast, meðan tími og tækifæri var til, og höfðu að leiðarljósi gróðasjónarmið fjáraflamannanna. Það var því rökrétt afleiðing þessa viðhorfs, að í stjórnartíð formanns Sjálfstfl. á stríðsárunum óx verðbólgan eitt sinn á fáum mánuðum um nálægt 90 stíg. Það má því segja, að verðbólgupúkinn hafi einlægt átt hauk í horni, þar sem Sjálfstfl. er. Púkinn hefur ætíð setíð á fjósbitanum hjá þeim og þrifizt vel, og fjósamaðurinn, formaður Sjálfstfl., núv. hæstv. forsrh., virðist ekki hafa haft mikinn áhuga á að rýra velgengni hans. Hvað sem um þetta er frekar að segja, þá tel ég það sögulega staðreynd, að enginn stjórnmálaflokkanna sé eins nátengdur verðbólguskrúfunni fyrr og síðan og Sjálfstfl. Og síðasta átakanlega dæmið þar um er framkoma flokksins og viðbrögð gagnvart efnahagsráðstöfunum vinstri stjórnarinnar, sem þeir beittu sér frá upphafi gegn með leyfilegum og óheimilum meðulum, m.a. með því að hleypa af stað kauphækkunum, sem þeir svo tóku aftur frá verkamönnum, þegar þeir náðu völdum og mynduðu hina frægu leppstjórn sína. Viðhorf Sjálfstfl. virðist mótast af skefjalítilli valdagræðgi og blindri andstöðu gegn þeirri stefnu vinstri stj. að hamla upp á móti frekari áhrifum dýrtíðarinnar og stöðva hana, reisa varnargarð gegn henni með alhliða uppbyggingu atvinnulífsins og þá ekki sízt í hinum dreifðu byggðum við sjó og í sveit, auka atvinnuöryggið og láta fjármagnið þjóna fólkinu til hagsældar fyrir það. Sjálfstfl. var ljóst, að þótt sigur hans með falli vinstri stj. væri mikill, þá varð að treysta hann með aukinni sundrung vinstra sinnaðs fólks og tryggja sér sem bezt áfram þau öfl svokallaðra verkalýðsflokka, sem þeir höfðu notið að í úrslitaorustunni við vinstri stjórnina. Að dómi Sjálfstfl. varð strax að ganga á milli bols og höfuðs á öllum hugsanlegum möguleikum þess, að vinstri flokkarnir gætu aftur fljótlega skipað sér saman reynslunni ríkari en áður. Byrjunarskrefið var að mynda stjórn Alþýðuflokksmanna og gera Alþfl. þannig háðan sér fyrir ófyrirsjáanlega framtíð og síðan án tafar að bjóða verkalýðsflokkunum svokölluðu upp á samning um kjördæmamálið, og með því var stofnað til tveggja illvígra kosninga. Í öll þessi hjaðningavíg gekk svo dýrmætur tími, eða í allt tæpt ár, - tími, sem stjórnarflokkunum bar að nota til að reyna að ná bjarglegu samkomulagi um efnahagsmálin við hina flokkana. Þess í stað hélt Sjálfstfl. öllu á floti á fölskum forsendum. Þeir eyddu upp stórum sjóðum ríkissjóðs, söfnuðu miklum skuldum á vegum útflutningssjóðs, og þeir drógu stórlega úr öllum verklegum framkvæmdum frá því, sem var í tíð vinstri stjórnarinnar. Þeir hindruðu nauðsynlegan innflutning rekstrar- og framkvæmdavara, en juku innflutning hátollaðs óþarfavarnings og eyddu til þess dýrmætum gjaldeyri. Allan tímann fram yfir síðari kosningar var svo þáv. Stjórn látin segja, að allt væri fjárhagslega í lagi og verðbólgan stöðvuð. Þessar blekkingar áttu að draga atkvæði að stjórnarflokkunum og munu eitthvað hafa gert það. En nú hefur ríkisstj. snúið við blaðinu. Nú hefur hún hafið áróður fyrir, að allt sé um koll að keyra, og hæstv. forsrh. lét í vetur hafa það eftir sér, að ný fjáröflunarþörf ríkissjóðs og útflutningssjóðs, ef haldið væri áfram eftir sömu leiðum og farnar hafa verið, næmi um 250 millj. kr. Ekki var sú fregn góð. En hvað var það á móti því, sem koma skal, þótt ekki sé tekið tillit til annarra aðgerða í efnahagsfrv. en þeirra, sem snerta beinar álögur. Hinn 20. nóv. s.l. var svo Alþingi kvatt saman, ekki til að heyra skýrslu um fjárhag ríkissjóðs eða efnahagsástæðurnar, eins og þær voru þá, og því síður til þess að fá að heyra till. um væntanlegar efnahagsráðstáfanir og ræða þær. Nei, aðeins til þess að uppfylla lagaform um samkomudag Alþingis, svo að hægt væri að reka þingið aftur strax heim. Svo ætlaði stjórnin að leggjast fyrir og hugsa, því að nú ætlaði Sjálfstfl. að grípa til pennastriksins sællar minningar, og stjórnarstuðningsliðið mátti ekki einu sinni koma þar nærrí, því að það gat truflað. Þeirra þáttur átti aðeins síðar að vera já og amen. Þetta er nú lýðræðið eftir lýðræðislegustu kosningar, sem farið hafa fram hér á landi að sögn stjórnarflokkanna. Hlutverk hinna óbreyttu þm. stjórnarliðsins átti ekki að vera annað en það að hlýða, hinna að skipa fyrir. Aðeins sterkasta forustulið úr innsta hring fékk að fylgjast með, og svo voru tilkvaddir hjálparkokkar, eftir því sem sagt er, færustu hagfræðingar, vafalaust ágætir menn út af fyrir sig. En þeim var stillt upp fyrir spurningum, hvaða ráð væru við þessum og hinum vandanum, þegar leysa átti hann eftir fyrir fram ákveðnum sjónarmiðum. Og hagfræðingarnir slógu upp í sinum fræðidoðröntum og fundu svör, eins og þegar heittrúarmaður slær upp í Biblíunni, Gamla testamentinu, og fær þar að hans dómi fullnægjandi svör við víssum eilífðarspursmálum. Og svörunum fylgdi kannske það, að svona hefði líkur vandi verið leystur í Þýzkalandi eða Frakklandi eða jafnvel, sem bezt var að einhverju leyti, í Bandaríkjunum. Þar hefði þetta reynzt dável eða kannske ágætlega. Það bendir margt til þess, að hin furðulega samsuða þessa frv. sé á þennan hátt meira eða minna barin saman eftir erlendum fyrirmyndum, án þess að nægilega sé þess gætt, hvað fært er og við á hér hjá okkur. Svo eru till. auðvitað kryddaðar einræðislegu sjónarmiði skefjalauss kapítalisma. Ég sé ekki ástæðu til þess að lengja mál mitt með því að fara að ræða efnahagsfrv. yfirleitt í einstökum atriðum. Það hefur t.d. mjög skilmerkilega og rökvíslega verið gert af 1. þm. Norðurl. v. En ég vil gera í þessu eina undantekningu og víkja nokkuð að 33. gr. frv. Í 33. gr. er gert ráð fyrir, að vald það, sem Seðlabankinn hefur nú til að ákveða út- og innlánsvexti banka og sparisjóða, skuli framvegis einnig ná til innlánsdeilda kaupfélaganna. Raunhæft er hér aðeins um að ræða íhlutun um innlánsvexti innlánsdeildanna, því að þær reka ekki neina útlánastarfsemi. Um innlánsvexti í kaupfélögunum segir svo í samvinnulögunum, með leyfi hæstv. forseta: „Vextir af inneignum félagsmanna, hvort heldur í stofnsjóði eða innlánsdeild ellegar viðskiptareikningi, skulu eigi vera hærri en 11/2 % ofan við innlánsvexti í bönkum.“ Virðist samkv. þessum lögum tilætlunin, að heimilt sé að láta innstæðueigendur sjálfa njóta nokkurs hluta af því hagræði, sem félagsstarfsemin hefur af innstæðum þessum, samanborið við að greiða bönkum útlánsvexti af sömu upphæð. Örfá kaupfélög munu hafa notað sér þessa heimild að vissu marki, en flest munu hafa fylgt inniánsvöxtum bankanna. Þessi fyrirhugaða breyting á heimild til vaxtagreiðslu af innlögum í innlánsdeild virðist ástæðulaus og að mínum dómi óeðlileg. Eftir stendur svo, að heimilt er að greiða hærri vexti af innstæðum í stofnsjóði og í viðskiptareikningi, hærri en í innlánsdeild, og virðist augljóst, að slíkt er samræmislaust og verður ekki skilið af þeim, sem vilja líta raunhæfum augum á málið. Þá er í sömu gr. þessa frv. gert ráð fyrir þeirri breytingu á samvinnul. hvað varðar ákvæði um innlánsdeildir kaupfélaganna, að hér eftir skulu innlánsdeildirnar eiga bundnar innstæður í Seðlabankanum á sama hátt og bankar og sparisjóðir. Mun til þess ætlazt, að þessum ákvæðum verði þegar beitt og það verði á valdi ríkisstjórnar og Seðlabanka, hve hin bundna innstæða skuli á hverjum tíma vera há. Í samvinnul. er þetta ákvæði um innlánsdeildir kaupfélaganna, með leyfi hæstv. forseta: „Samvinnufélögin hafa helmild til að stofna og starfrækja innlánsdeildir, er taka við innlögum frá félagsmönnum til ávöxtunar sem rekstrarfé: Í grg. þessa frv. er sagt, að réttlátt og eðlilegt þyki, að ákvæðið um, að Seðlabankinn hafi vald til að binda hluta af sparifjárinnlögum banka og sparisjóða, nái einnig til innlánsdeilda kaupfélaganna. Hér er af furðulegri vangá eða öðru verra tvennu ólíku blandað saman. Eðli og markmið með sparifjárinnlögum í banka og sparisjóði annars vegar og innlögum í innlánsdeildir kaupfélaganna hins vegar er í mörgum veigamiklum atriðum tvennt ólíkt. Sameiginlegt er, að sparifjáreigendur afhenda reiðufé sitt til þeirrar innlánsstofnunar, sem þeir hafa gott traust til og greiðir þeim eftir settum reglum hæstu fáanlega innlánsvexti. En þá skilur leiðir. Innstæðueigendur hjá banka og sparisjóði hafa ekki frekari hagsmuna að gæta og engan íhlutunarrétt eða áhrif um, hvernig þessi stofnun notar það fé, meðan það er í hennar vörzlu. Vilji sparifjáreiganda þar kemur ekki til greina, heldur það eitt, hvernig hlutaðeigandi lánsstofnun getur á sem öruggastan hátt og arðvænlegastan fyrir sig ávaxtað fé, um leið og hún náttúrlega reynir að beina fénu inn á þær brautir, sem hún telur farsælar og eðlilegar frá hennar sjónarmiði. Markmiðið með innlögum í innlánsdeild kaupfélaganna er samkv. ákvæðum samvinnulaganna aðeins eitt. Það er að ávaxta sparifé félagsmanna á þann hátt að nota það sem rekstrarfé og þar með í þágu sameiginlegrar starfsemi hlutaðeigandi félagssamtaka. Þetta er eina markmiðið með innstæðufé í innlánsdeild, og er kaupfélaginu óheimilt að hafa það til útlána til Péturs og Páls á sama hátt og bönkum og sparisjóðum. Samvinnumaðurinn, sem leggur sparifé sitt inn í innlánsdeild síns kaupfélags, veit fyrir fram, til hvers féð verður notað. Hann veit, að hann fær eins háa vexti og fást í bönkum og sparisjóðum. Hann veit, að með því að geyma spariféð á þennan hátt gerir hann félagi sínu mögulegra en ella að fullnægja kröfum og þörfum félagsmanna í viðskiptalegu tilliti og gerir sitt til að bæta rekstraraðstæður þess, og hann veit, að á þann hátt stuðlar hann að því, að hann njóti betri kjara og fullkomnari þjónustu af hendi síns kaupfélags. Hann veit, að með þessu leggur hann sinn skerf fram til að efla og auka uppbygginguna á félagssvæði sínu, sem kemur honum og félögum hans til góða á þann hátt, sem þeir óska. Sparifjáreigandi, sem er samvinnumaður og hefur þetta sjónarmið, kýs að fá að ráða því sjálfur, hvað mikið hann leggur af sparifé sínu í innlánsdeild síns kaupfélags. Hann kýs að fá að gera það án þess, að óviðkomandi aðill gripi þar inn í á áviðurkvæmilegan hátt. Hann vill hafa frjálsan ákvörðunarrétt um ráðstöfun á fé sínu, eins og hann hefur haft fram að þessu, og hann vill einn fá að ráða því, hvenær hann tekur fé sitt út úr innlánsdeild. Einstaklingum er heimilt að fara með handbært fé sitt eftir geðþótta. Þeir mega geyma það í handraðanum, eins og kallað er, þeir mega lána það kunningja sínum, nota það til atvinnurekstrar, hvort sem það er iðnaður, sjávarútvegur, landbúnaður eða verzlun, svo að eitthvað sé nefnt. Enginn maður hefur verið skyldaður til að geyma hluta af sparifé sinu eftir vissum reglum eða lagaákvæðum, þegar undan er skilinn skyldusparnaður ungs fólks. Einstaklingurinn má geyma sparifé sitt á viðskiptareikningi hjá kaupfélagi eða kaupmanni. Kaupmaðurinn, heildsalinn og eigandi í hlutafélagi má óátalið hafa alla sína lausu fjármuni í rekstri sinna fyrirtækja. En félagar í samvinnufélögum eiga ekki eftir þetta að njóta sama réttar. Slíkt misrétti er óþolandi og óþekkt í lýðfrjálsu landi og ber vott um blygðunarlausan fjandskap við samvinnufélögin. Innstæðufé félagsmanna í innlánsdeildum kaupfélaganna nemur samtals allhárri upphæð. Þetta fé þjónar einu og sama verkefni, eins og áður er sagt, þótt skammt hrökkvi, m.a. vegna sívaxandi verðfalls peninga, og þá ekki sízt eftir að hin stórkostlega verðrýrnun peninga verður yfir dunin, sem nú er í uppsiglingu samkv. þessu efnahagsfrv. stjórnarinnar. Kaupfélögin munu því yfirleitt standa nú enn fjær því markmiði en fyrir allmörgum árum, að sjóðir þeirra og vörzlufé geti í náinni framtíð fullnægt veltufjárþörfinni, en það er markmið, þótt fjarlægt sé. Í stað þess, að til mála geti komið, að hægt sé með valdboði að draga fé út úr rekstri kaupfélaganna, hafa þau bæði fyllstu þörf og rétt til að fá rekstrarlán hjá bönkum eins og önnur fyrirtæki, og því frekar sem starfsemi kaupfélaganna er fjölþættari og þýðingarmeiri fyrir einstaklinga og þjóðarheildina en sum önnur, sem góð eru þó talin. Segja má, að oft hafi verið þörf í þessu efni, en nú er nauðsyn. Því er ekki að neita, að mörgum samvinnumanninum hefur stundum þótt bænheyrsla lánsstofnana misbrestasöm, þegar kaupfélögin hafa átt í hlut, jafnvel þótt ekki hafi verið um að ræða nema rekstrarlán til stutts tíma. Út í þetta skal ekki farið hér frekar, og ef útlán viðskiptabankanna eiga nú framvegis, m.a. fyrir tilstuðlan Seðlabankans, að beinast enn meira en áður inn á þjóðhagslega nauðsynlegar brautir, þá ætti ekki að vera ástæða til að kvíða því, að hlutur samvinnufélaganna verði áfram fyrir borð borinn í útlánastarfsemi bankanna. Að mínum dómi er ákvæði þetta í 33. gr. frv., sem varðar innlánsdeildir kaupfélaganna, átakanlegt dæmi um þann anda, sem svífur yfir vötnunum í mörgum atriðum þessa frv. Þar er ráðgert - ég vil segja á ósvífinn hátt - að ráðast með lagaboði gegn því, að samvinnumenn fái að njóta sömu mannréttinda og aðrir landsmenn. Tilgangurinn er e.t.v. auðsær. Með þessu á að reyna að lama samvinnufélögin og það einmitt á þeim erfiða tíma, sem þetta frv. boðar að nú eigi að fara í hönd. Kaupfélögin, samtök fólksins, sem hefur stofnað þau og á þau, vilja núverandi ráðamenn ofsækja, þótt þeir viti, að samvinnufélögin hafa reynzt fólkinu ómetanleg stoð í sókn að bættum lífskjörum og treyst og aukið möguleika þess í atvinnuuppbyggingu byggðarlaganna víðs vegar um land. Og ef til vill felst í þessu að nokkru ástæðan fyrir viðhorfi ráðamanna í þessu efni. Það er fjármagnið undir geðþekkri stjórn íhaldsins, sem á nú að ná yfirhöndinni, en ekki samtök fólksins. Þá er einræðisandi frv. ekki síður athyglisverður, og má nefna sem dæmi, að nú ætlar ríkisstj. að taka sér einræði um vaxtakjör og lánstíma í öllum stofnlánasjóðum ríkisins og þar með þverbrjóta allar reglur, sem í þessu efni hafa gilt frá upphafi, þ.e. að Alþingi eigi og geti eitt um þessi mál fjallað. Það væri freistandi að minnast á eitthvað fleira, einhver fleiri atriði, t.d. þá aðferð, sem við á að hafa til að slíta vísitöluna úr tengslum við kaupgjaldið, og mun sýna sig, að slík vinnubrögð í jafnviðkvæmu máli kunna ekki góðri lukku að stýra. Að bera fram svona efnahagsfrv. að meginefni til og anda, eru að mínum dómi hreinir glæfrar, án þess að hafa leitað víðtækari samstöðu og almennari um málið. Og það er ástæða til að ætla með tilliti til þessara vinnubragða, að þetta mál sé dauðadæmt. Og hvar stendur þá þjóðin á eftir, ef allt rennur strax út í sandinn eftir að gengi íslenzkrar krónu hefur verið fellt jafngífurlega og ráðgert er? Heildarmynd af afleiðingum þessa frv., ef samþykkt verður, er að mínum dómi ófögur. Það boðar skerðingu almennra mannréttinda fyrir suma þegna þjóðfélagsins. Það boðar upphaf að löggjafar- og valdaafsali af hálfu Alþingis í hendur ríkisstjórnar. Það boðar yfirleitt stóraukið vald peningamanna og fjármagnsins í landinu. Það boðar samdrátt atvinnuveganna, minnkandi framleiðslu og flutning atvinnutækja yfir á hendur hinna fésterku. Það boðar afnám atvinnuþróunar siðari ára víðs vegar um land. Það boðar stöðvun á nýbýlamyndun og hættu á eyðingu óuppbyggðra jarða. Og það boðar yfirleitt algera stöðnun í vélvæðingu landbúnaðarins. Það boðar atvinnuleysi með því böli, sem því fylgir. Það boðar, að eignalitlir menn geta tæplega framvegis komið sér upp þaki yfir höfuðið, og um leið boðar það stóraukna hættu á, að fátækir menn missi nýbyggðar íbúðir sínar og þær, sem eru í smíðum. Og lengra og lengur mætti upp telja um hinn válega boðskap frv. Í fáum orðum sagt: frv. boðar eyðingarstefnu, það er hin dauða hönd, sem fólkið óttast að muni leggjast yfir alla eðlilega, nauðsynlega og réttláta framþróun í landinu.



Herra forseti. Ég vil með örfáum orðum gera grein fyrir brtt. meiri hl. fjhn. á þskj. 95 og vil vekja athygli hv. d. á því, að þskj. hefur verið prentað upp aftur. 1. brtt., sem er breyt. við 4. gr., er ekki hugsuð sem nein efnisbreyting, heldur þótti eftir nánari athugun skera betur úr að tiltaka ákveðinn mánaðardag, 28. janúar, og sýnt, að með öðrum hætti mundi í ýmsum tilvikum geta orðið ágreiningur um túlkun þessarar greinar. 2. brtt. miðar að því að undanþiggja nýja og þurrkaða ávexti 30% innflutningsgjaldi og mun hafa í för með sér 10% verðlækkun á þessum vörum frá því, sem nú er. 3. brtt. n., við 31. gr. frv., er ekki heldur efnisbreyting. Það liggur í hlutarins eðli, að aðilum, þ.e.a.s. lánveitendum og lántakendum, hefur verið heimilt að semja um breytilega vexti innan þess hámarks, sem heimilt er á þeim tíma, sem til skuldar er stofnað, enda kemur þessi skilningur skýrt fram í skýringum við þessa grein frv., en þar segir m.a.: „Ákvæði þessarar greinar eru ekki því til fyrirstöðu, að samið sé um vexti af skuld með vöxtum, er séu breytilegir í samræmi við almennar vaxtabreytingar. Hins vegar gera þau ekki kleift að breyta eldri lánssamningum, þar sem vextir eru fastákveðnir.“ Meiri hl. n. þótti hins vegar rétt að taka efni þessarar skýringar við frvgr. upp í frvgr. sjálfa, ekki aðeins til að taka af allan vafa um túlkun þessarar greinar, heldur miklu fremur til ábendingar fyrir almenning um þá samningsmöguleika, sem í þessu eru fólgnir. Augljóst er, að fyrirhugaðar eru vaxtahækkanir jafnt á innlánsvöxtum sem útlánsvöxtum til þess að stuðla að jafnvægi í peningamálum, en gert er ráð fyrir því, að þessi vaxtahækkun sé nauðsynleg aðeins um skamma hríð. Það er því ástæða til þess að láta möguleikana um breytilega vexti koma vel fram, til þess að menn bindi sig ekki á löng lán, einkum byggingalán eða fasteignalán, með óbreytilegum vöxtum á þeim tíma, sem vextir eru hæstir, sem kannske verður aðeins um skamma hríð. Þá er það brtt. sama meiri hl. á þskj. 102. Þessi till. er fram komin vegna þess, að æskilegt er talið að kveða nánar á um meðferð gjaldeyris til greiðslu á umboðslaunum og fleira, sem borizt hefur bönkunum undanfarið. Hafa sumir móttakendur slíkra greiðslna ekki veitt þeim viðtöku í von um, að þeir geti selt gjaldeyrinn á nýju gengi, þegar frv. er orðið að lögum. Rétt þykir að miða hér við þann dag, sem tilkynning berst hérlendum banka um greiðsluna, og nýja gengið gildi við kaup á gjaldeyri, sem tilkynning berst um eftir 16, febr. 1960. Með þessu ákvæði er því tekinn af allur vafi um það, frá hvaða tíma skuli greiða nýja gengið á slíkar greiðslur.



Herra forseti. Ég sé ástæðu til þess að víkja ofur lítið að því, sem sumir hæstv. ráðh. hafa sagt um þá ræðu, sem ég flutti hér við 1. umr. Ég hef ekki talað síðan í þessu máli og taldi ekki ástæðu til þess að tala oftar en einu sinni við 1. umr., þó að ég hefði ástæðu til að svara mörgu, vegna þess að ég sá, að það mundi vera hægt að koma því við að svara því, sem sérstök ástæða væri til að svara, við 2. umr. málsins. Hef ég þess vegna dregið að taka til máls á nýjan leik og mun draga saman í örfá orð það, sem ég sé ástæðu til þess að víkja að í ræðum annarra. Ég hélt því hér fram í þessari ræðu, sem ég flutti við 1. umr., að í þessu frv. og stefnu stjórnarinnar fælist gífurlegur samdráttur í þjóðarbúskapnum, sem hlyti að hafa í för með sér stórfellda kjaraskerðingu ot; samdrátt á atvinnu og væntanlega atvinnuleysi, ef þetta áform hæstv. ríkisstj., sem nú hefur verið lýst fyrir þingheimi, heppnaðist. Ég benti á, að ástæður þær, sem hæstv. ríkisstj. færir fyrir þessum ósköpum, eru hreinar tylliástæður. Það er minni vandi nú í efnahagsmálum en oft hefur áður verið. En á hinn bóginn er ætlunin að nota tækifærið núna til þess að koma fram alveg nýrri stefnu í þjóðmálum, sem miðar við að draga úr öllum þjóðfélagslegum stuðningi við almenning í landinu, en efla peningavaldið í landinu að sama skapi. Það er látið í veðri vaka m.a., að það þurfi að leggja út á þessa braut til þess að rétta gífurlegan greiðsluhalla við útlönd, og alveg sérstaklega hefur því verið lýst yfir í umræðunum, að það væri nauðugur einn kostur að draga stórkostlega saman og þjóðin yrði að þrengja að sér á allar lundir, vegna þess að það væri ekki lengur hægt að fá framkvæmdalán erlendis. Ég hélt því fram, að þetta væri hreinn tilbúningur, og ég held því fram enn, að þetta sé hreinn tilbúningur. Ég spurði þá að því, hver hefði lýst því yfir, að ekki væri hægt að lána Íslandi meira, nema tekin væri upp sú íhaldsstefna, sem gert er ráð fyrir í þessum tillögum. Hver hefur sagt það? Hæstv. ráðh. hafa ekki svarað þessari spurningu, enda er ég viss um, að það hefur enginn sagt. Þetta er tylliástæða, búin til af hæstv. ríkisstj. til að hafa að skálkaskjóll fyrir þeim aðförum, sem nú er verið að hefja í landinu. Eða hver trúir því, að það séu allar dyr lokaðar fyrir Íslandi nú allt í einu til þess að fá framkvæmdalán, en allar dyr upp á gátt til þess að fá eins mikið og stórt eyðslulán og ríkisstj. bara sýnist? Eða það kalla ég, þegar bollalagt er að taka eyðslulán, ef svo vill verkast, allt að 20 millj. dollara eða 780 millj. króna. Í sambandi við þessa ræðu, sem ég flutti hér við 1. umr., kvaddi hæstv. dómsmrh. sér hljóðs, og hann sagði, að það, sem ég hefði haldið fram um þessi efni, væri furðulegt og alveg í mótsögn við það, sem ég hefði sagt fyrir nokkrum árum um þessi efni, og síðan hóf hæstv. ráðh. að lesa hér upp langa ræðukafla eftir mig um efnahagsmál og erlendar lántökur. Og um hvað voru þessir kaflar, sem hæstv. ráðh. var svona hrifinn af og þótti svona mikill fengur í að fá inn í þessar umræður? Um hvað voru þeir? Á annan bóginn var því þar haldið fram, að menn skyldu vara sig á því, að land eins og Ísland gæti ekki fengið ótakmarkað lán, bara eins og mönnum sýndist á hverjum tíma, alveg ótakmarkað lán til framkvæmda. Þetta fannst hæstv. dómsmrh. stórfelldur fengur, að ég skyldi nokkurn tíma hafa sagt, að það gætu verið takmörk fyrir því, hvað land eins og Ísland gæti tekið mikið lánsfé í einu til framkvæmda og gæti ekki fengið ótakmarkað lán. Enn fremur var í þessum ummælum minnt á, að fjárfestingin gæti orðið of mikil, og þessi ummæli munu hafa verið frá 1947, sum af þeim, og þá sagði ég, að fjárfestingin væri of mikil og þyrfti að draga úr henni. Þetta fannst hæstv. dómsmrh. líka stórfellt innlegg í þetta mál, sem hér liggur fyrir, að ég skyldi nokkurn tíma hafa sagt, að fjárfestingin gæti orðið of mikil. Sennilega er hugsanagangur hæstv. dómsmrh, þannig, að af því að ég tók það fram, að það gætu verið takmörk fyrir því, hvað land eins og Ísland gæti fengið mikið framkvæmdalán, þá hlyti það að vera þannig nú, að Ísland gæti engin framkvæmdalán fengíð, og af því að ég hafði einhvern tíma varað við því, að fjárfestingin væri of mikil, þá ætti að slá fjárfestinguna niður eða draga úr henni um mörg hundruð millj. á ári, eins og hæstv. ríkisstjórn gerir ráð fyrir í þeim till., sem hér liggja fyrir. En það er fróðlegt að athuga í þessu sambandi, hvers vegna ég var á þessum árum að benda þjóðinni á, að það væru takmörk fyrir því, hvað land eins og Ísland gæti fengið mikil framkvæmdalán í einu. Hvers vegna var ég að benda á það þá? Það var vegna þess, að það voru þá til menn hér, sem héldu því fram, að lántökur vinstri stjórnarinnar til framkvæmda væru hreinn hégómi, og fundu vinstri stjórninni helzt það til foráttu, hversu lélegan og lítinn aðgang hún ætti að erlendum lánum samanborið við það, sem þjóðin þyrfti, og samanborið við þann aðgang að erlendum lánum, sem aðrir hefðu. Hverjir voru það, sem héldu þessu fram? Sjálfsagt ekki þeir, sem nú segja, að þjóðin verði að herða sultarólina vegna þeirra framkvæmdalána, sem vinstri stjórnin tók. Það geta ómögulega verið þeir, sem héldu þessu fram. Það er alveg óhugsandi. Jú, það getur margt skeð. Það voru einmitt þeir, sem héldu þessu fram. Það voru m.a. hæstv, dómsmrh. og hæstv. núverandi forsrh., sem héldu þessu fram og sögðu: Þjóðin hefur hleypt til valda mönnum, sem geta ekki útvegað það erlenda lánsfé, sem þjóðin þarf, en það hefðu aðrir getað. Og svo bjuggu þeir til sögu um, að núverandi hæstv. forsrh. hefði getað fengið hjá dr. Adenauer, forsrh. Þýzkalands, 450 millj. kr. lán á einu bretti og hefði ekki hikað við að taka það og þar að auki á annað hundrað millj. kr. að láni í Bandaríkjunum til virkjunar Sogsins. Og út frá þessum skáldsögum var svo sunginn sá söngur, að það væri bara hreinn hégómi, sem tekið væri að láni. Menn hefðu kosið til þess að standa fyrir málefnum landsins fólk, sem ætti ekki neinn aðgang að lánastofnunum eða lánum yfirleitt utan landssteinanna. Mönnum hefði verið nær að kjósa þá. Þeir mundu hafa verið búnir að taka 600 millj. kr. að láni minnst, á sama tíma sem vinstri stjórnin tók kannske ekki nema eins og helminginn af þeirri fjárhæð. En nú koma þessir loddarar, sem þennan leik léku hér á árunum, fyrir örfáum árum, og segja, að framkvæmdalántökurnar séu í þann veginn að steypa Íslandi á höfuðið. Haldið þið, að nokkrum manni detti í hug að taka þessa menn alvarlega eða það, sem þeir segja um efnahagsmál landsins, - menn, sem eru orðnir uppvísir að svona loddaraleik í þessum efnum bæði fyrr og síðar? Þá voru skáldaðar sögur um, að þeir ættu aðgang að mörg hundruð millj. kr. lánum hér og þar, sem þeir mundu hiklaust taka. En núna eru búnar til sögur um, að Ísland geti hvergi fengið lán, - búnar til sögur um það. Það er sams konar tilbúningur og hitt, sem handa þjóðinni var matreitt á sínum tíma, þegar þeir voru í stjórnarandstöðu. En nú á það við að búa til þessa sögu til að reyna að hræða þjóðina inn á þá stefnu, sem þeir hafa nú tekið upp og á að vera í því fólgin að hætta framkvæmdalántökum, taka eyðslulán í staðinn og þrengja að mönnum hér innanlands og gerbreyta um efnahagsmálastefnu í þá átt, sem ég og fleiri höfum verið að lýsa. Þetta eru þokkalegar aðfarir - eða hitt þó heldur. En þannig er þetta. Það er ekki vitund meira að marka þessar sögur, sem nú eru sagðar um lokaða möguleika til, að Ísland geti fengið framkvæmdalán, en lygasögurnar, sem þeir bjuggu til hér á árunum um, að alls staðar væru þeim opnar dyr til þess að fá mörg hundruð millj. ísl. kr. fyrirhafnarlaust. Vitanlega hafa alltaf verið takmörk fyrir því, hvað hægt er að fá af framkvæmdalánum fyrir land eins og Ísland. Samt sem áður hefur alltaf verið hægt að fá þessi lán og er auðvitað enn hægt að fá framkvæmdalán, ef stjórnin vildi snúa sér að því, enda er skemmst að minnast þess, að rétt áður en vinstri stjórnin fór frá, hafði hún undirbúið 6 millj. dollara framkvæmdalántöku í Bandaríkjunum, sem núverandi ríkisstj. hefur ekki þorað að hætta við að taka. Það má segja, að það sé að leggjast nokkuð lágt að halda því fram, eins og nú er gert, að jafnskjótt og þessir menn settust í ráðherrastólana, hafi horfið gersamlega allt lánstraust Íslands. Það hefur þá gerzt um leið, því að það lá fyrir um það leyti, sem vinstri stjórnin fór frá, að það var hægt að fá framkvæmdalán. Þá vil ég ofur lítið fara hér inn á greiðsluhallann við útlönd, eins og hann er túlkaður í því áróðursriti, sem fylgir sjálfu frv. og kallað er grg. og nú hefur verið sérprentað á kostnað landsmanna og sent inn á hvert heimili á landinu. En það er algerlega óheimil fjártaka af ríkisstjórnarinnar hendi af almannafé. Þar er því haldið fram alveg hiklaust, að það hafi verið stórkostlegur halli á þjóðarbúskapnum, og nokkuð mikið í því sambandi talað um eyðslulán. En dálítið er nú farið að draga niður í hæstv. ríkisstj. varðandi þessar fjarstæður, því að hæstv. viðskmrh. játaði hér í dag, að það væri kannske réttara að kalla framkvæmdalántökurnar fjármagnsinnflutning heldur en halla á þjóðarbúskapnum. Þetta er veruleg framför, og eiginlega ætti nú hæstv. ríkisstjórn að gefa út eins konar viðauka við bókina Viðreisn með þessari nýju túlkun og nýja viðhorfi ríkisstjórnarinnar, - eins konar viðbót, sem hún gæti sent í eftirsendingu, um, að það væri villa í bókinni, að það væri ekki svona mikill halli á þjóðarbúskapnum eins og þar væri gert ráð fyrir, hann væri nokkrum hundruðum milljóna kr. minni. Það væri nefnilega misskilningur, það hefði mest af þessu verið framkvæmdalán og ætti að heita fjármagnsinnflutningur, en ekki halli á þjóðarbúskapnum. Við skulum athuga ofur lítið þennan málflutning nánar í framhaldi af því einmitt, sem hæstv. viðskmrh. sagði. Ekki hafði hann sig nú í að gera grein fyrir því, hvað mikið af hallanum, sem þeir telja á þjóðarbúskapnum, væri raunverulega vegna framkvæmdalánanna. En það er máske hægt að taka af honum ómakið í því að nokkru leyti. En áður en ég kem að því, vil ég benda á eitt, sem hæstv. viðskmrh. sagði í sínum málflutningi og er alveg einstakt. Hann sagði, að ég hefði mótmælt því, að það væri svo stórfelldur halli á þjóðarbúskapnum, og ég hefði byggt á því, að erlendu lántökurnar hefðu verið lægri en heildarfjárfestingin, þess vegna væri alveg sjálfsagt að kalla þær framkvæmdalántökur. Þetta er algerlega rangt hjá hæstv. ráðh., að ég hafi nokkru sinni viðhaft slíkan málflutning. Ég hélt því fram, að hér væri um framkvæmdalán að ræða að mestu leyti, vegna þess að lánin sjálf, lánsféð sjálft eða mótvirði þess í ísl. peningum hefði gengið beint í framkvæmdir á Íslandi. Og þau lán ein, sem þannig eru notuð, kalla ég framkvæmdalán. En það væri kannske fróðlegt í þessu sambandi að upplýsa það, áður en lengra er farið út í þetta mál, hvernig hlutfallið hefur verið á undanförnum árum á milli heildarfjárfestingar í landinu og erlendra lántaka, og er þá talinn með allur innflutningur á erlendu lánsfé, hvort sem hann er í formi langra lána eða stuttra lána. Ég vil því upplýsa það, að á árunum 1956–58 var fjárfestingin að meðaltali 1479 millj., en þá námu erlendar lántökur árlega frá 7–12% af heildarfjárfestingunni, þannig að frá 88–93% af fjárfestingunni var greitt af fjármunum landsmanna sjálfra á þessum árum, sem framkvæmdalántökurnar hafa verið mestar. Þetta er ákaflega athyglisverður hlutur og því ákaflega stórfellt átak, sem hér hefur átt sér stað í fjárfestingarmálum. Er fróðlegt t.d. að bera þetta saman við tímabilið 1950–53, þegar þjóðin naut mikils gjafafjár erlendis frá, en þá nam gjafaféð - lán voru þá sama sem engin - frá 15–25% af fjárfestingunni. Á síðari árum hefur því, þrátt fyrir stórkostlega aukna fjárfestingu, minni hluti af henni verið fjármagnaður eða borgaður með erlendu fé en áður. Þjóðin hefur því ekki aðeins aukið fjárfestingu sína á þessu tímabili, heldur hefur hún einnig í vaxandi mæli kostað aukna fjárfestingu af sínu eigin fé. Þetta eru náttúrlega út af fyrir sig mjög athyglisverðar tölur fyrir þá, sem halda því fram, að á undanförnum árum hafi verið stórkostlegur halli á þjóðarbúskapnum. En víkjum þá nánar að hallanum og lántökunum sjálfum og reynum að skoða, hvað hæft er í þeirri fullyrðingu, sem t.d. hæstv, fjmrh. lét sér um munn fara í fjárlaf;aumræðunum nú fyrir skemmstu, þar sem hann leyfði sér að segja, að minnstur hluti af lántökum undanfarinna ára hefðu verið framkvæmdalán. Ég verð að segja, að mér blöskraði alveg, annaðhvort sú óskammfeilni eða sú vanþekking, því að annaðhvort hlýtur það að vera, sem kom fram í þessum ummælum hæstv. fjmrh. Við skulum líta á árin 1956–58, því að á þeim árum hefur lánsfjárnotkunin verið mest og þeim hefur verið tíðræddast um þetta tímabil og sagt, að á því tímabili hafi svona stórfelldur halli verið á þjóðarbúskapnum, og það sé ekki sízt vegna hans, sem menn þurfi nú að leggja að sér. Á þessum árum er hallinn á þjóðarbúskapnum talinn í grg. þeirra rúmar 600 millj. kr., og mikið hefur verið fjargviðrazt út af því, að þá hafi myndazt rætur að miklu meini. En ef við nú skoðum lántökur erlendis á þessu árabili og lítum yfir þær, eins og gert er í nál. 1. minni hl. fjhn. á þskj. 97, þá lítur dæmið þannig út, með leyfi hæstv. forseta, - ég les upp lista yfir þær lántökur, sem fóru fram á þessum árum: Það er lán vegna ræktunarsjóðs, raforkusjóðs, fiskveiðasjóðs og sementsverksmiðju 65.3 millj. Lán til flökunarvélakaupa 17.6 millj. Lán vegna hafnargerðar á Akranesi 6.7 millj. Lán vegna Sogsvirkjunar og raforkusjóðs 81.6 millj. Lán vegna Sogsvirkjunar 36.4 millj. Lán vegna raforkusjóðs, sementsverksmiðju, ræktunarsjóðs, fiskveiðasjóðs 81.6 millj. Lán vegna raforkusjóðs, sementsverksmiðju, ræktunarsjóðs og fiskveiðasjóðs 32.9 millj. Lán vegna Sogsvirkjunar og rafmagnsveitna ríkisins 27.7 millj. Lán vegna frystihúsa og fleiri framkvæmda 1.9 millj. Lán vegna Flugfélags Íslands til flugvélakaupa 33 millj. Lán vegna kaupa á 12 skipum 50 millj. Lán vegna framkvæmda landssímans 9 millj. Lán vegna rafmagnsveitna ríkisins, vélakaup í virkjanir, 4.8 millj. Lán vegna Akraneshafnar 1.4 millj. Lán vegna Strætisvagna Reykjavíkur 600 þús. Og lán vegna bæjarútgerðar Hafnarfjarðar 2.9 millj. Eða samtals 453.4 millj. Og þetta eru allt framkvæmdalán. Ekkert af þessu eru eyðslulán. Eða hver þorir að halda því fram, að þær framkvæmdir, sem ég hef minnzt á, hafi verið eyðsla? Þar að auki eru án ríkisábyrgðar á þessu sama tímabili: Eimskipafélag Íslands, Eimskipafélag Reykjavíkur og Samband ísl. samvinnufélaga, skipakaupalán, samtals 108 millj. Þarna eru framkvæmdalán og skipakaupalán á þessu tímabili rúmar 560 millj., og afborganir af eldri lánum eru á þessu tímabili 136 millj. En þær eru líka taldar með í „hallanum“ á þjóðarbúskapnum hjá stjórninni. Svo kemur hæstv. fjmrh. fram á Alþingi og leyfir sér að segja annað eins og það, að erlendar lántökur á síðari árum hafi að minnstu leyti verið framkvæmdalán, og öll hersingin leyfir sér að gefa út bók á kostnað ríkissjóðs til þess að halda því fram, að á þessum árum hafi verið stórkostlegur gjaldeyrishalli og halli á þjóðarbúskapnum. Þá skulum við athuga ofur lítið árið 1959, því að ég skoðaði áðan árin 1956-58. Um þau lesum við þann fróðleik, - ég vil biðja menn að taka eftir því, - lesum við þann fróðleik í nál. og bókinni, sem kostuð hefur verið af almannafé til þess að dreifa út um landið, sem hér greinir, með leyfi hæstv. forseta: „Upplýsingar liggja enn ekki fyrir um það, hver hallinn hafi verið á árinu 1959, en gera má ráð fyrir, að hann hafi ekki verið lægri en 350 millj. kr. Af þeirri upphæð voru 92 millj. jafnaðar með eyðingu gjaldeyriseigna og myndun gjaldeyrisskulda og hinn hlutinn eða um 260 millj.“ - takið eftir því, af þeirri upphæð voru 260 millj. jafnaðar „með erlendum lánum opinberra aðila og einkaaðila.“ Síðan er getið um birgðaaukninguna á móti. En ég hef spurt hæstv. viðskmrh. eða réttara sagt: ég hef krafizt þess að fá þann lista um erlendar lántökur, sem hlyti að standa að baki þessarar tölu, því að það er sagt hér í grg. og hinu fræga riti, að erlendar lántökur hafi orðið á árinu 260 millj. kr. Ég hefði viljað fá þennan lista til þess að geta skoðað, hvort hér hafi verið um framkvæmdalán eða eyðslulán að ræða, alveg eins og ég hef nú gert varðandi árin 1956–58. En með því, sem ég hef sagt um þau, er gersamlega hrakið allt það, sem hæstv. ríkisstj. hefur haldið fram um þessi ár. Og hæstv. ráðh. tók vel í að gefa mér þessar upplýsingar, en síðar skeði það, að hann rétti mér blað í dag, þar sem eftirfarandi upplýsingar eru um árið 1959, með leyfi hæstv. forseta: „Að því er snertir greiðslujöfnuðinn fyrir 1959 telur hagfræðideild Landsbankans“, - ég vil taka það fram, að það er sú deild, sem á að fylgjast með greiðslujöfnuðinum og á að bera ábyrgð á þeim tölum, sem gefnar eru til upplýsingar um þau efni, - „að því er snertir greiðslujöfnuðinn fyrir 1959 telur hagfræðideild Landsbankans ekki mögulegt að gefa neinar upplýsingar um hann að svo stöddu.“ En haldið þið, að hæstv. ríkisstj. sé í nokkrum vandræðum, þó að þessi deild geti ekki að svo stöddu gefið nokkrar upplýsingar um þessi efni? Því segir hér í framhaldi af þessu: „Talan 350 millj. er áætlunartala, sem byggð er á því, sem nú er vitað um helztu liðina í greiðslujöfnuðinum, þ.e. útflutning, innflutning og varnarliðstekjur. Þessi tala getur að sjáifsögðu breytzt verulega, þegar nákvæmar upplýsingar liggja fyrir.“ Ég hef marggengið á hæstv. viðskmrh. og sagt við hann: Það hlýtur þó að vera til einhver listi á bak við þessa tölu um lántökur ársins 1959. - En hann hefur nú upplýst, að það er enginn slíkur listi til. Það hefur einhver tekið sér fyrir hendur að áætla þessar tölur á hné sér og gefa síðan þær upplýsingar, sem eru í nál. og bókinni, sem send hefur verið öllum landsmönnum. Þannig eru heimildirnar, sem notaðar eru fyrir því að sigla út með aðrar eins ráðstafanir varðandi þjóðarbúskap landsmanna og þessar till. hæstv. ríkisstj. eru. Svona eru grundvallaðar fullyrðingar þessara manna um hinn gífurlega halla á þjóðarbúskapnum, sem þurfi að setja allt á annan endann í landinu til þess að jafna. Sú stofnun í landinu, sem hefur þessi efni með höndum, segir berum orðum, eða það er haft eftir henni berum orðum í skýrslu frá ríkisstj. sjálfri, „að því er snertir greiðslujöfnuðinn fyrir 1959 telur hagfræðideild Landsbankans ekki mögulegt að gefa neinar upplýsingar um hann að svo stöddu.“ Ef við svo athugum þessa hluti ofur lítið nánar, get ég ekki stillt mig um það að minnast í því sambandi, - nú, ég sé, að það hefur einhver tekið Alþýðublaðið, sem ég skildi hér eftir áðan í því skyni, - þá get ég ekki komizt hjá því að minnast ofur lítið nánar á þessi vinnubrögð öll og hvernig þeim er háttað. Við munum nú öll eftir því, hvernig málflutningurinn hefur verið í sambandi við útflutningssjóðinn. Það var sagt allt s.l. ár, að útflutningssjóðurinn væri fullur af peningum, en nú er okkur sagt, að það vanti stórfé í útflutningssjóðinn, og allt annað hefur verið eftir þessu. Við þekkjum blekkingarnar um greiðslujöfnuðinn, sem hafa nú verið afhjúpaðar stig af stigi hér síðustu daga, og satt að segja eru engu líkar af því, sem ég hef séð flutt fram til stuðnings stjórnarathöfnum þau ár, sem ég hef komið nálægt þjóðmálum. En það, sem ég nú upplýsi, sýnir mönnum, að það er svo sem fullt samræmi í þessum vinnubrögðum. Því var nefnilega þannig háttað, að í októbermánuði s.l. benti eitt af blöðum landsins á, að það virtist vera að verða nokkuð mikill gjaldeyrishalli á árinu 1959. Þá rauk ríkisstj. upp til handa og fóta, enda átti þá að fara að kjósa, og árangurinn varð sá, að það komu langar skýringar frá hagfræðideild Landsbankans. Í þessum skýringum er keppzt við að draga frá þeim halla, sem virtist vera eftir tölunum, m.a. framkvæmdalánin. Það er keppzt við það þá að draga framkvæmdalánin frá hallanum. Það er ekki verið að því núna, þegar verið er að gera upp hallann á þjóðarbúskapnum eða hallann við útlönd. Það vissu allir, að það var ríkisstjórnin, sem átti hlut að því, að það kæmi fram þessi svokallaða leiðrétting, til þess að þjóðin skyldi ekki hafa þá hugmynd, að það væri gjaldeyrishalli. Þjóðin mátti ekki þá hafa þá hugmynd, að það væri nokkur verulegur halli á viðskiptunum við útlönd. Menn máttu ekki hafa þá hugmynd fyrir kosningar. Menn urðu þá að líta svo á, að það væri alveg nógur gjaldeyrir, alveg eins og menn urðu þá að halda, að það væru nógir peningar í útflutningssjóðnum. Niðurstaðan af því, sem þarna er í skýrslunni, er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar búið er að leiðrétta gjaldeyrisstöðuna með því að taka þessa liði út úr,“ - m.a. framkvæmdalánin, sem máttu ekki blandast saman við þá, - „verður útkoman sú, að gjaldeyrisstaðan verður ÷77.4 millj. í sept., en ekki ÷ 221.7. En í sept. 1958 var gjaldeyrisstaðan 81.9 óleiðrétt og ÷ 61.2 leiðrétt.“ Svo kemur rúsínan í pylsuendanum : „Samkvæmt þessu hefur gjaldeyrisstaðan aðeins versnað um 16.2 millj. frá sept. 1958 til sept. 1959.“ Ja, mikið hefur hallað undan síðan. Það eru meiri ósköpin, sem hafa dunið yfir síðan, bara síðan í okt. í haust. Síðan hefur allt farið á annan endann, þannig að það þarf hvorki meira né minna en að snúa öllum þjóðarbúskapnum við út af þessum ósköpum, sem hafa dunið yfir eftir kosningarnar. Síðan segir: „Eftir er þá að taka tillit til þess, að birgðir af útflutningsafurðum eru nú 93 millj. kr. meiri en í fyrra.“ Það er önnur rúsínan, þannig að ef birgðaaukningin hefði ekki verið, þá hefði gjaldeyrisstaðan að dómi þessarar hagfræðideildar líklega verið um 60 millj. kr. betri en árið áður. En nú er komið og okkur sagt, þó að hagfræðideild Landsbankans segist ekkert geta sagt, að greiðsluhallinn við útlönd hafi orðið 350 millj. á árinu 1959. Hvað eiga svona vinnubrögð að þýða? Og svona loddaraleikur? Var þetta allt ósatt, sem hagfræðideild Landsbankans sagði í októbermánuði í haust? Var það bara allt saman ósatt? Eða er eitthvað bogið við það, sem hæstv. ríkisstj. leyfir sér að halda fram í grg. fyrir efnahagsmálafrv. - eða í bókinni Viðreisn, sem hún fyrir fé landsmanna sendir inn á hvert heimill? Það er eitthvað meira en lítið bogið við það, sem í bókinni stendur. Það þýðir ekkert að vera með neinar vífilengjur í sambandi við þessi mál. Það er öllum augljóst fyrir löngu, að það er ekki heil brú í þeim upplýsingum, sem hæstv. ríkisstj. leyfir sér að bera á borð fyrir þjóðina sem rök fyrir einhverjum alvarlegustu ráðstöfunum í efnahagsmálum, sem nokkurn tíma hafa verið áformaðar á Íslandi. Það er líka meira en furðulegt, að það skuli geta komið fyrir, þegar sagt er í grg. fyrir svona frv., að erlend lán hafi aukizt um 260 millj., - og ég veit ekki, hversu :nærri lagi sú tala kann að vera, - að þá skuli ekki vera hægt að fá lista yfir lánin, en það er ekki hægt, og þó skuli menn leyfa sér að setja í opinbert plagg slíka niðurstöðu, sem byggist ekki á neinu öðru en hreinni ágizkun. Hvernig á að sundurliða það, hve mikið af þessu voru framkvæmdalán og hve mikið af þessu voru önnur lán, þegar ómögulegt er að fá lista yfir lánin? Hvers vegna er ekki hægt að fá lista yfir þessi lán? Er það til þess, að hæstv. ríkisstjórn geti fullyrt það, sem henni sýnist, um það, hvers konar lán þetta hafi verið? En hvernig er hægt að koma því heim og saman, að gjaldeyrishallinn hafi verið þangað til í sept. 16 millj., eins og hagfræði deild Landsbankans greinir, en sé nú kominn upp í 350 milljónir? Ég skal taka það fram til þess að fyrirbyggja allan misskilning, að þessar tölur um lántökur, sem ég las hér áðan úr nál. 1. minni hl., eru miðaðar við tekin lán á þessum árum. En þannig er með lánin, að þau koma ekki ævinlega inn á sama árinu. Þau eru ekki ævinlega öll borguð inn á sama árinu og þau eru tekin, þannig að það gengur dálítið á misvíxl. En ég hef líka athugað um innkomin lán á þessum sömu árum, árunum 1956–58, og útkoman verður nær alveg hin sama, og ég gæti, ef ég vildi þreyta þolinmæði þm., lesið hliðstæðan lista fyrir þessi ár yfir það, sem er hreinlega inn komið í bankana af lánsfé, og niðurstaðan mundi verða mjög svipuð þeirri, sem ég las áðan. Þá mundi koma í ljós, að þau lán, sem þá komu inn á vegum þess opinbera, voru öll saman framkvæmdalán, ekki í þeim skilningi, að þau kæmu inn í þjóðarbúskapinn og einhverjar og einhverjar fjárfestingarframkvæmdir stæðu þar á móti, óskyldar lánunum, heldur fjárfestingarlán í beinni merkingu, bókstaflegri merkingu, þannig, að annaðhvort gekk gjaldeyririnn til þess að kaupa efni til tiltekinna framkvæmda eða þá gjaldeyririnn var seldur fyrir vörukaup og andvirði hans innanlands gekk til þess að greiða kostnaðinn við Sogsvirkjunina og aðrar framkvæmdir innanlands. Það er ekki mjög leiðinlegt hlutverk, sem hæstv. núverandi fjmrh. leikur í þessu. Hann stóð alveg ráðalaus höndum uppi sem formaður í Sogsvirkjunarstjórninni og gat ekkert fé útvegað. Ríkisstjórnin fyrrverandi gekk í að útvega lán til Sogsvirkjunarinnar. Sogsvirkjunin átti ekki grænan eyri til þess að leggja í framkvæmdirnar, og allt var komið í eindaga. Þá var gengið í það að útvega lán, ekki aðeins fyrir erlenda kostnaðinum, heldur líka fyrir nær öllum innlenda kostnaðinum í Sogsvirkjunina. Það stóð ekkert á því, að þegar búið var að útvega peningana, þá kom þessi hæstv. ráðh. með skóflu og fór að pjakka í jörðina og láta taka myndir af sér, þar sem hann væri að byrja á þessu stórkostlega mannvirki. Það stóð ekkert á því, að hann kæmi með skófluna, en aðrir höfðu útvegað fjármagnið. Nú kemur þessi hæstv. ráðh. og deilir með hörðustu orðum tungunnar á þá, sem stóðu fyrir því að útvega þessa fjármuni til Sogsvirkjunarinnar, og kallar þetta alveg ófeiminn eyðslulán og halla á þjóðarbúskapnum. Vitaskuld er nákvæmlega eins ástatt með þann hluta af Sogsvirkjunarláninu, sem fór fyrir innlendum kostnaði, eins og aðrar fjárhæðir, sem gengu í aðrar framkvæmdir. Þetta kallast víst ekki óheilindi - eða hitt þó heldur. Hæstv. dómsmrh. tók undir þetta líka, og var kannske ekki tiltökumál. Ég veit ekki, hvort hann hefur nokkuð kynnt sér þetta. Hann sagði líka, að meginhluti af lánunum mundi hafa verið eyðslulán. En meðal lánanna er t.d. lán, sem Eimskipafélag Íslands hefur tekið til skipakaupa. Mér skilst, að hæstv. ráðh. sé að nafninu til a.m.k. í stjórn Eimskipafélagsins. Þetta er því eitthvað ámóta smekklegt og hjá hæstv. fjmrh., þegar hann talar um eyðslulántökurnar. En skipakaupalán eru stórfelldur liður í þessum lántökum á undanförnum árum, hundruð millj. samtals á öllu tímabilinu. Þá hafa þessir ráðh. verið að ræða um það, hversu ótilhlýðilegt væri að gera ráð fyrir því, að gjaldeyríslán kynni að festast, verða að föstu láni, sem erfitt yrði að standa skil á. Eru þessir menn alveg búnir að gleyma EPUskuldinni og hvernig hún er til komin? Hún er til komin alveg á sama hátt eða hliðstæðan og það gjaldeyrislán, sem þeir eru nú spenntastir fyrir að taka. Hún er þannig til komin að mestu leyti, að það var stofnuð yfirdráttarskuld, einmitt yfirdráttarskuld, eins og þeir hafa svo sérstaka ánægju af að tala um, - það eigi að vera yfirdrættir, yfirdrættir séu svo meinlausir, þeir greiðist eftir stutta stund, það geti ekki verið neitt hættulegt að taka yfirdrætti. Það var eins konar yfirdráttur, sem tekinn var hjá EPU til þess að greiða fyrir almennum viðskiptum, m.a. að byggja upp vörubirgðir í landinu, og það var gert í sambandi við ráðstafanir, sem áttu að vera til jafnvægis í þjóðarbúskapnum og urðu til jafnvægis um nokkra stund. En hvernig fór svo með þennan yfirdrátt? Það fór þannig með þennan yfirdrátt, að jafnvægíð hélzt ekki og yfirdrátturinn festist og er ógreiddur enn í dag, 120 millj. kr., og ef hægt er að tala um eyðslulán frá undanförnum árum, þá er það einmitt þessi yfirdráttur, sem festist á þennan hátt, nákvæmlega sams konar og sá, sem þeir hugsa sér að taka nú, en bara svo pínulítill, samanborið við þetta risalán, sem þeir hafa hugsað sér að taka, ef þeim býður svo við að horfa. Finnst mönnum þetta ekkert varhugavert? Ekki sízt þegar þess er nú gætt, að þessi yfirdráttarskuld, sem þeir ætla að stofna til, á að greiðast til baka eftir stuttan tíma, og það er treyst á, að hún greiðist til baka af sjálfu sér, vegna þess að sá samdráttur verði, sem hæstv. ríkisstj. efnir til með þessum tillögum. En þegar þess er gætt, að samdrátturinn, sem hæstv. ríkisstj. efnir til með þessum till., nemur um það bil 1000 millj. á einu ári eða um 20% af þjóðartekjunum, dettur þá einhverjum í hug, að þessi áætlun heppnist í framkvæmdinni? Hún hlýtur að fara út um þúfur. Hún er algerlega dauðadæmd. Þetta er hrein fásinna, að hægt sé að draga svo saman, og þess vegna verður niðurstaðan sú, ef þeir kasta sér út í þetta skuldaævintýri, að þeir hljóta að missa þessi mál úr böndunum, - það er svo gálauslega og óviturlega til þeirra stofnað, - þeir hljóta að missa þau úr böndunum, og því miður verður niðurstaðan sú, að mikið af skuldinni stendur þá eftir. En hvað hafa þeir þá gert? Hvað hafa þeir þá aðhafzt, þessir menn? Hvernig verður aðstaða Íslands til þess að fá framkvæmdalán framvegis, ef fest verða nokkur hundruð millj. í gjaldeyrisskuld ofan á þá skuld, sem fest hefur verið hjá EPU? Það er ekki svo, að þessir menn ætli sér að flytja inn á móti þessu skip eða koma upp arðbærum framkvæmdum. Nei, það verður þvert á móti, á sama tíma og skuldin stofnast, dregið stórkostlega úr fjárfestingunni, - ekki dregið nokkuð úr fjárfestingunni og haldið áfram fjörmiklum framkvæmdum, eins og ég orðaði þetta, þegar ég ræddi um að draga dálítið úr fjárfestingunni hér á árunum og hæstv. dómsmrh. vísaði til, - nei, ekkert slíkt, heldur dregið stórkostlega úr fjárfestingunni, um leið og skuldirnar verða stórauknar. Ég benti á það í minni ræðu á dögunum, að í þessum ráðstöfunum öllum saman gætu ekki falizt minna en 12–13 hundruð millj. kr. álögur brúttó. Ég byggði þá á innflutningsáætlun ríkisstjórnarinnar, sem sýnilega er allt of lág, því að það er óhugsandi, að hún geti haldið þjóðinni í þeim kút á þessu ári, að innflutningurinn verði eins litill og hún gerir ráð fyrir. Það er ekki hægt. Þess vegna voru minar áætlanir um álögurnar mjög lágar og þær lægstu tölur, sem hægt er að nefna í þessu sambandi. Og ég hafði dregið frá lækkunina á tekjuskattinum og fjölskyldubæturnar og aðrar bætur, sem ríkisstj. hugsaði sér. Þá varð útkoman sú, að ætlun stjórnarinnar væri, eins og ég orðaði það, að draga úr neyzlu og fjárfestingu um meira en 1000 millj. kr. á einu ári. Hæstv. viðskmrh. gerði þetta nokkuð að umtalsefni hér í dag, og hann reyndi ekki að vefengja þessa uppsetningu að öðru leyti en því, að hann sagði, að ég hefði gert allt of mikið úr þeim verðhækkunum, sem stöfuðu af vaxtahækkuninni, vegna þess að það væri ekki ætlunin, sagði hæstv. ráðh., að vaxtahækkunin kæmi inn í verðlagið. Það er furðulegt, að nokkur hagfræðingur skuli viðhafa svona orðalag. Hvað ætli stjórnin ráði við það? Dettur nokkrum manni í hug, að það sé hægt að hækka vexti t.d. upp í 12%, sem sumir segja að eigi að koma til greina, án þess að það komi inn í allan framleiðslukostnað og allt verðlag í landinu? Ég býst ekki við, að hæstv. viðskmrh. kenni nemendum sínum í hagfræðideild háskólans svona speki, þó að okkur sé ætlað þetta. Þetta þykir nógu góð hagfræði handa okkur hér á hv. Alþingi. Vitanlega er slíkt með öllu óhugsandi. Það gæti skeð, að slíkt væri hægt einhverja litla stund, og þó alls ekki hægt stundinni lengur. Það þarf ekki að gera því skóna. Þá sagði hæstv. ráðh., að það yrði líka að draga það frá, að innlánsvextir ættu að hækka mikið og það kæmi ýmsum til góða sem tekjur. Og satt er það, það þarf að taka það til greina. En hæstv. viðskmrh. veit vel, að sparifjáreigendur í landinu eiga ekki nándar nærri allt það fjármagn, sem hér er í útlánum. Það er margt fleira, sem kemur til greina. Auk þess verður vitanlega stórfelldur munur á út og innlánsvöxtum, þannig að hér verður um miklar fjárhæðir að ræða, sem koma inn sem verðhækkun. Það er því algerlega ómögulegt að sýna fram á, að mínar áætlanir um verðhækkunaráhrif frv. og þeirra ráðstafana, sem ríkisstj. gerir, séu á nokkurn hátt ýktar. Hugsunin er því sú að draga saman neyzlu og fjárfestingu um rúmar 1000 milljónir. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri algerlega rangt að kalla þessa fjárhæð eða það, sem hér væri um að ræða, álögur á þjóðina, það væri meinleg villa, og breiddi sig mikið yfir það. Það væri meinleg villa, vegna þess að hér væri aðeins um tilfærslu að ræða innan þjóðfélagsins, sagði hæstv. ráðh. Við skulum athuga þennan hugsanagang ráðh. pínulitíð. Það er hans hugsanagangur, að ef lagðir eru á skattar og aðrar álögur í einhverju formi, þá megi alls ekki kalla það álögur, ef féð er borgað út aftur, - takið eftir því: ef féð er borgað út aftur innan þjóðfélagsins, þá eru það ekki álögur. Eftir þessum skilningi hæstv. ráðh. hafa aldrei verið lagðar hér á neinar álögur. Hvar búast menn við, að svona málflutningur endi? Það eru ekki álögur, ef féð rennur aftur til einhvers annars. En hvað ætli þeim muni finnast, sem eiga að verða fyrir þessum álögum og mæta þessum verðhækkunum með óbreyttum tekjum? Og í þessu sambandi vil ég leyfa mér að rifja upp, að um leið og þessi verðhækkunaráhrif eru látin koma fram, á kaupgjald að vera óbreytt í krónutölu og vinnutekjur bænda, sjómanna og fiskimanna eiga að vera óbreyttar í krónutölu. Og því er lýst yfir, að útlán í landinu eigi ekki að hækka nema að því leyti, sem beinn sparnaður í bönkunum vex. Þeir, sem taka laun, og svo bændur og fiskimenn, þetta er meginþorri þjóðarinnar, og þessi meginþorri þjóðarinnar á að hafa óbreyttar tekjur í krónutölu, þó að álögurnar, þ.e. verðhækkunin, hljóti að nema rúmum 1000 millj. Svo kemur hér einn af ráðh. og segir, að það sé alger blekking að tala um álögur í þessu sambandi, vegna þess að þetta eigi að ganga út og inn í þjóðarbúinu. Það má kannske gera ráðh. það til geðs að hætta að kalla þetta álögur á þjóðina og kalla það í staðinn álögur á almenning. Skilur hann það þá? Skilur hann það þá, ef það eru kallaðar álögur á almenning? Auðvitað eru þetta ekkert annað en álögur á þá, sem eiga að hafa óbreyttar tekjur. Þessi verðhækkunaráhrif hljóta að koma fram. Það má því gjarnan gera hæstv. ráðh. það til geðs, ef þetta hefur verið orðað á einhvern hátt villandi með því að tala um álögur á þjóðina, og því má gjarnan, til þess að sýna fyllstu nákvæmni í málinu, kalla þetta álögur á almenning. Hæstv. ráðh. sagði, að það væru tvær hliðar á öllu þessu og einhver hlyti að fá þessa fjármuni. Vill ekki hæstv. ríkisstjórn gefa okkur skýrslu um það, hverjir eigi að fá þessar 1000 millj., sem á að færa til, eins og ég fór fram á hér við 1. umr.? Ég fór þá fram á, að hæstv. ríkisstj. gæfi skýrslu um það hér á hv. Alþingi, að hve miklu leyti þessar 1000 millj. ættu að verða minnkun á fjárfestingu og að hve miklu leyti lækkun á neyzlu. Það hefur ekki verið gerð nein tilraun til þess að svara þeirri spurningu. En það getur verið full ástæða til þess út frá því, sem hæstv. ráðh. sagði, að spyrja hann að því, hvort stjórnin hafi þá ekki gert yfirlit um, hverjir fá þessar 1000 millj., fyrst það er svo nauðsynlegt að dómi ráðh. að hafa það svo fast í huga eins og hæstv. ráðh. lagði áherzlu á, að það sé alltaf einhver, sem tekur við því, sem á annan er lagt eða frá öðrum er tekið. Hverjir eru það, sem eiga að fá þessa fjármuni ? Ég benti á það í ræðu minni um daginn, að það vottar ekki fyrir því, að þeir ríku í þjóðfélaginu eigi að leggja nokkuð sérstaklega fram í sambandi við þann uppskurð á öllu þjóðlífinu, sem á að efna til í þessu sambandi. Það vottar ekki fyrir því. En það skyldi þó aldrei vera, að þeir ættu að fá eitthvað af þessum 1000 millj, í sinn hlut? Einhverjir hljóta það að vera samkv. kenningu hæstv. ráðh., sem eiga að taka við þessu, fyrst það er óhugsandi að hans dómi að taka nokkuð frá einum öðruvísi en annar fái það. Að vísu má kannske búast við, að þeir hugsi sér dæmið þannig, að það eigi að safnast strax á þessu ári gjaldeyrisinnstæða. Það getur vel verið, að þeir hugsi sér það, þetta eigi að koma þannig fram að einhverju leyti. En að hve miklu leyti hafa þeir hugsað sér, að þetta kæmi fram sem ný gjaldeyrisinnstæða? Ráðh. var að tala um, að það ætti að rétta hallann við útlönd, sem hefði verið 200 millj., sem er auðvitað allt saman hreinar blekkingar, eins og hér hefur verið sýnt fram á. En hvað á þá að verða um 800 millj. eða svo? Hæstv. ráðh. sagði, að það sýndi, að það væri eitthvað bogið við þennan málflutning minn og annarra varðandi þessar 1000 millj., að 1 milljarður væri 20% af áætluðum þjóðartekjum. Mikið var, að hann fann það. En það er nokkuð seint séð. Er þetta ekki einmitt það, sem ég var að benda á um daginn alveg sérstaklega, að ekkert sýndi betur, hvílík fásinna það væri, sem hæstv. ríkisstj. væri að leggja út í, en einmitt þetta, að álögurnar og verðhækkunin, sem menn ættu að bera bótalaust, næmi 20% af þjóðartekjunum? Halda menn, að þetta sé hægt? Hvernig á svona lagað að vera framkvæmanlegt? En þetta sýnir einmitt, hvílík fásinna það er, sem hæstv. ríkisstj. hefur látið hafa sig út í. Ég veit raunar ekki, hvernig á að orða þetta eða hvað það er, sem hefur skeð. Og einmitt vegna þess, hve þessi áætlun er öll mikil fjarstæða, þá er gjaldeyrislántakan sérstaklega hættuleg, vegna þess að þetta getur ekki staðizt. Ef menn flana út í að taka mörg hundruð millj. kr. að láni erlendis í því trausti, að svona löguð áætlun hljóti að skila því til baka alveg sjálfkrafa eins og vél, hvar endar slíkt? Það hlýtur að enda í stórkostlegri skuldaaukningu við útlönd, án þess að nokkrar framkvæmdir komi þar í móti. Lét hæstv. ríkisstjórn aldrei reikna fyrir sig þetta dæmi? Á hvaða punkt í þessu máli horfði stjórnin þannig, að hún dáleiddist svo gersamlega, að hún missti allt samhengi? Lét hún aldrei skoða það, hvaða afleiðingar það hefði í þjóðarbúskapnum, ef reynt væri að leggja á 370 millj. í nýjum álögum, hækka verðlag um 700–800 millj. með gengisbreytingu og vextina upp í 12%, og ætlazt til, að tekjur meginþorra þjóðarinnar væru óbreyttar í krónutölu, nema að því leyti sem þær minnkuðu vegna minnkaðrar atvinnu? Á hvaða punkt í þessu máli hefur stjórnin horft, að hún skuli ímynda sér, að þetta sé hægt? Og heldur hún, að þetta geti verið viðreisn? Það er eitthvað hrapallegt við þetta mál, það er eitthvað undarlegt, sem erfitt er að átta sig á. Hvernig getur það skeð, að jafnskynsamir menn og óneitanlega eiga hér hlut að máli skuli hafa dáleiðzt svo gersamlega og tapað öllum áttum? Auðvitað lokuðu þeir sig inni. En ég hélt, að þeir hefðu þó a.m.k. séð út um gluggana, þannig að þeir hefðu átt að geta áttað sig á því, hvar þeir voru staddir. Hæstv. fjmrh. var ákaflega státinn yfir því í fjárlagaumr., að þessar ráðstafanir, sem hér er stungið upp á, ættu að innleiða stórbreytingar á þjóðfélagi Íslendinga, orðaði hæstv. ráðherra þetta. Og sannast að segja er það því miður þannig, að hæstv. ráðh. hefur rétt fyrir sér. Ef þessar ráðstafanir ná fram að ganga, hafa þær í för með sér stórbreytingar á þjóðfélagi Íslendinga, m.a. þær, að verðbólguhjólið veltur vafalaust áfram með meiri hraða en nokkru sinni fyrr vegna þess, hversu þessi áætlun er gersamlega út í hött og óframkvæmanleg. Í annan stað munu ýmsar þær breytingar, sem gerðar eru um leið, sérstaklega það að draga svo stórkostlega úr alls konar stuðningi við uppbygginguna víðs vegar um landið, hafa stórbreytingar í för með sér, a.m.k. í bili. En sá þáttur í þessu máli mun ekki standa lengi, vegna þess að þótt hæstv. ríkisstj. haldi núna, að hún geti komizt upp með að afnema svo að segja í einu vetfangi marga þýðingarmestu þættina í þeim stuðningi, sem þjóðfélagið hefur veitt þegnunum, eins og t.d. vaxtahlunnindin við að koma upp sjálfstæðum heimllum bæði í sveit og við sjó og önnur slik hlunnindi, þó að hún haldi, að hún geti komizt upp með þetta og annað fleira af sama tagi, sem í þessu máli er, þá stenzt það ekki til lengdar. Það verður ekki þannig brotið niður fyrirhafnarlítið á örfáum vikum, sem byggt hefur verið upp á mörgum áratugum. Þeir geta komið þessu fram núna, af því að þeir komu aftan að fólki. Þeir sögðu ekki fyrir kosningarnar núna, að það ætti að kjósa þá til þess að draga stórkostlega saman allar verklegar framkvæmdir í landinu. Þeir sögðu það ekki. Og þeir sögðu ekki heldur fyrir þessar kosningar, að það ætti að kjósa þá til þess að hækka t.d. vextina af stofnlánunum til landbúnaðar, sjávarútvegs og íbúðabygginga og annað slíkt. Nei, nei, þeir héldu þessu öllu vandlega leyndu. En þessi stefna, sem núna er komin fram, mun verða til þess, að línurnar í íslenzkri pólítík skýrast. Og það er hægt að gera svona einu sinni, en ekki aftur. Það munu þeir eiga eftir að reyna, sem að þessu standa. Hv. frsm. fjhn., 6. landsk. þm. (BK), flutti hér allmikla og langa ræðu, sér í lagi langa ræðu, í dag og rakti þar sögulega þessi mál mjög frá sinu sjónarmiði. Og hann sagði eitthvað á þá lund, að aðdragandinn að þessu öllu saman hefði verið myndun Alþýðuflokksstjórnarinnar haustið 1958. Það er auðvitað alveg rétt. Og hann útlistaði það, að þá hefði ekki verið hægt að framkvæma aðalstefnubreytinguna í þessu efni, heldur hefði verið um undirbúningsráðstafanir að ræða, þá strax. Þetta vitum við að er alveg rétt. Þeir þorðu nefnilega ekki að sýna, hvað fyrir þeim vakti raunverulega, fyrr en búið var að kjósa í síðari kosningunum. Það var ekki fyrr en þá, sem áætlanirnar voru dregnar upp og byrjað að framkvæma þær. Í kosningunum var öllu snúið öfugt, Sjálfstfl. sagði, að menn skyldu kjósa hann til þess að bæta lífskjörin, og það var ekkert talað um það þá, að þjóðin lifði um efni fram. Það var ekki minnzt á það, ekki einu orði. Og Alþfl. sagði, að það ætti að kjósa hann til þess að stöðva dýrtíðina. Og þá var t.d. ekkert minnzt á það heldur af hendi Sjálfstfl. að lögbanna vísitöluna. Þvert á mótí. Það var einn aðalliðurinn í kosningaáætluninni, að það skyldi leitað samkomulags við stéttasamtökin um það að hætta að nota vísitöluna á sama hátt og verið hafði. Og allt var á þessa lund. Það var ekki fyrr en eftir kosningarnar, sem hægt var að fara að sýna, hvað fyrir þessum flokkum raunverulega vakti, og ekki heldur fyrr en búið var að breyta kjördæmaskipuninni. Að þessu leyti dró hv. þm., að mínu viti, upp algerlega rétta mynd af þróuninni, þó að hann gerði það á nokkuð annan hátt en ég hef gert hér. Hann hafði að þessu leyti algerlega rétt fyrir sér. En nú er ekkert um að villast, hvað fyrir þeim hefur vakað frá öndverðu, og það hefur komið fram, að allt það, sem framsóknarmenn sögðu um þeirra fyrirætlanir, hefur reynzt hárrétt. Og það hefur vakið mikla athygli, - athygli, sem er alls ekkert þægileg fyrir þá, sem standa fyrir þessum málum, en samt er ómögulegt að komast fram hjá. Það hefur verið látið liggja að því hér í þessum umræðum, samhliða þessum málflutningi um greiðsluhallann við útlönd og greiðsluhallann á þjóðarbúskapnum, að það verði núna að leggja út í þessar gífurlegu ráðstafanir vegna þess, hvernig viðskilnaður vinstri stjórnarinnar hafi verið í efnahagsmálum inn á við. En allt eru þetta rangfærslur, eins og bezt sést á því, að þegar Sjálfstfl. gerði eins konar úttekt á þeim málum, um það leyti sem valdasamsteypan nýja tók við, þ.e.a.s. þegar Sjálfstfl. myndaði Alþýðuflokksstjórnina á Þorláksmessu sællar minningar, þá var gerð úttekt um þessi mál, og þá var það niðurstaða hagfræðinga Sjálfstfl., og ég býst við, að hv. 6. landsk. þm. hafi verið þar einna fremstur í flokki, því að hann er hagfræðimenntaður maður, - þá varð það niðurstaðan af þeim athugunum öllum saman, að það, sem þyrfti að gera í efnahagsmálunum, væri að taka til baka grunnkaupshækkunina, sem Sjálfstfl. hafði barið fram þá um sumarið. Þetta var þegar Sjálfstfl. sendi mönnum reikning og á honum stóð: An: Ofborgað kaup. Nokkur hundruð milljónir. En þá átti líka eftir útreikningi hagfræðinga Sjálfstfl. að verða nokkurn veginn jöfnuður. Og þegar svo Alþýðuflokksstjórnin tók við, voru ráðh. hennar óþreytandi allt s.l. ár, alveg fram í október, að lýsa yfir því, að allt væri í jafnvægi, menn skyldu engar áhyggjur hafa, það væri allt í jafnvægi. Heldur skýtur þetta ónotalega skökku við allar þessar fullyrðingar nú allt í einu um það, að þjóðin sé á gjaldþrotabarmi og hafi verið það líka, þegar þeir voru að gefa þessar lýsingar á ástandinu. Halda þessir menn, að nokkrum detti í hug að leggja nokkuð upp úr því, sem þeir segja um þessi efni? Nei, því fer alls fjarri. Því fer alls fjarri, að nokkrum manni detti í hug að taka mark á þeim. Það eru alveg jafnmiklar ýkjur og öfgar nú á annan bóginn eins og þá voru að hinu leytinu: Staðreyndunum er bara algerlega snúið við eftir því, hvernig það passar fyrir ímyndaða hagsmuni þessara valdastreitumanna. Ef þeir halda, að það passi fyrir sitt valdastreitusjónarmið að halda því fram t.d., að það séu allt of lítil lán tekin erlendis, það eigi að vera miklu meira, þá halda þeir því fram. Ef þeim virðist það passa að búa til þær sögur, að landið geti ekki fengið nein lán, þá er bara að gera það. En upp úr því, sem þeir segja um þessi efni, er vitaskuld ekkert leggjandi, enda áreiðanlega vandfundinn sá maður nú, sem nokkuð leggur upp úr þeim upplýsingum, sem þeir gefa um þessi efni. Og þar mega þeir sannarlega sjálfum sér um kenna og sjálfum sér einum. Ég hjó eftir því hér á dögunum, þegar hv. viðskmrh. var að svara mér, en hann hefur nú tekið hér tvær lotur undanfarna daga til þess að svara mér og fleirum, þá hélt hann því fram, að afstaða vinstri stjórnarinnar hefði þýtt 5–6% kjaraskerðingu. Og mér skilst helzt, að þetta hafi átt að þýða, að það. sem núna stæði til að gera, væru bara smámunir og snerti menn aðeins smávægilega hjá því, sem þá hefði verið gert. Mér fannst þetta undarleg fullyrðing hjá hæstv. viðskmrh., og ég held, að hann hljóti að hafa að einhverju leyti gleymt samhenginu í þessum málum, því að sannleikurinn er sá, að hér var ekki um neitt slíkt að ræða. Það voru felld niður með lögum 9 vísitölustig, en 5% grunnkaupshækkun kom í staðinn og vísitöluákvæði í samningum ekkert skert að öðru leyti. Þetta ætla ég, að hæstv. ráðh. hljóti að muna við nánari íhugun. Öllu var slegið á frest um það, hvað ætti að gera í vísitölumálinu. Þetta var það, sem vinstri stj. gerði. Síðan greindi menn um haustið á um það, hvað gera skyldi, því miður. Og þá voru það uppástungur sumra, að rétt væri fyrir launastéttirnar að slaka til um nokkur vísitölustig, jafnvel allt upp í 15, og var talið af hagfræðingunum, að hægt væri að koma því þannig fyrir, að því þyrfti ekki að fylgja rýrnun á kaupmætti tímakaupsins frá því, sem það var í október 1958. Þannig var t.d. afstaða Framsóknarflokksins. Ég vil alveg mótmæla því, að af hendi vinstri stjórnarinnar hafi nokkru sinni verið gerðar till. eða framkvæmdar ráðstafanir, sem hafi falið í sér nokkuð, sem nálgaðist 5–6% kjaraskerðingu. Ég vil líka staðhæfa, að framsóknarmenn hafa aldrei lagt fram neina till., sem komst nokkuð nálægt því. Mér finnst það sannast að segja vera nokkuð langt seilzt að reyna að mæla því, sem nú stendur til, bót með því að halda slíku fram. Ég vil að lokum aðeins minnast örfáum orðum á eirístakar greinar frv.: Fyrst vil ég minnast á, að í grg. er sagt frá því, að ríkisstjórnin hafi tekið upp samtöl við Bandaríkjastjórn um það að borga, mér skilst helzt einhvers konar bætur til Íslands vegna gengisbreytingarinnar. Það er ákaflega óljóst sagt frá þessu í grg., og það mun hafa verið spurt um hér í umr., hvernig þetta væri hugsað og hvað það væri, sem hæstv. ríkisstjórn hefði farið fram á í þessum samningum. En hæstv. ráðh, hafa áreiðanlega ekkert að þessu vikið og engar upplýsingar um þetta gefið. Mig langar til þess að spyrja þá um, hvernig þetta mál er vaxið, hvað þeir hafa farið fram á í þessu sambandi og hvernig þetta mál stendur. Þá vil ég vekja athygli á því enn þá einu sinni, þó að aðrir hafi gert það á undan mér, vegna þess, hvað það er nýstárlegt og þýðingarmikið, að í þessu frv. er gert ráð fyrir 5% skatti á allan útflutning í landinu. Og það er sagt, að þessi skattur eigi að leggjast í sjóð, sem eigi að ganga til þess að greiða hallann á útflutningssjóðnum, þennan halla, sem enginn veit enn þá hver er, því að það er sagt frá því á þann hátt í grg. og annars staðar, þar sem þetta hefur borið á góma af hendi hæstv. ríkisstj., að það er ómögulegt að botna í neinu. Og sennilegast þykir mér, að það þurfi að hafa þetta svona villandi um útflutningssjóðinn vegna þess, hve hæstv. fyrrverandi forsrh. og hans menn töluðu stórkostlega af sér á s.l, ári um útflutningssjóðinn. Það er ekki einleikið, hvað allt er haft villandi og flókið, sem um afkomu þess sjóðs kemur nú fram. Og þetta mun nú vera skýringin. Það er sem sagt gert ráð fyrir því, að þessi skattur, - það eru hvorki meira né minna en 120 millj. á ári, - eigi að renna í þennan halla. Þetta ákvæði um skattinn er ekki tímabundið í lögunum. Ég vil benda mönnum á það. Þessi skattur heldur áfram, nema því aðeins að hann sé með sérstökum lögum numinn úr gildi. Og það er ekki annað að sjá en hæstv. ríkisstjórn ætli sér, þegar fram líða stundir, að láta myndast þarna sjóð, láta myndast þarna sjóð af útflutningsgjaldinu, sem hún geti ráðstafað eins og henni sýnist. Eða hvað ætlar hún að gera við þessa peninga, ef hún situr svo lengi, að hallinn á útflutningssjóðnum verði greiddur upp? Ég vil leyfa mér að óska eftir því, að hæstv. ríkisstj. lýsi því yfir, skýrt og skorinort, að hún telji sig ekki hafa heimild til þess að ráðstafa þessum sjóði að neinu leyti, eftir að búíð er að greiða hallann á útflutningssjóðnum. Og ef hæstv. ríkisstj. vill ekki gefa slíka skýlausa yfirlýsingu, þá er eitthvað óhreint við þetta mál. Þá er það hugsunin að smeygja hér inn skatti á útveginn, sem hæstv. ríkisstj. hugsar sér síðan, kannske með stuðningi þingmeirihluta síns, að fara með eftir sinni vild. Ég held, að það sé algert einsdæmi að lögleiða þannig gífurlegar álögur á útflutninginn, 120 millj. á ári, án þess að það sé skýrt tekið fram, til hvers verja megi fénu. En það er alls ekkert sagt um það, utan það, sem stendur um að greiða hallann á útflutningssjóði. Ég vil fara fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún gefi þessa yfirlýsingu, og ég mun taka það til athugunar fyrir 3. umr., hvort ekki sé rétt, að það komi fram brtt. um það að tímabinda eitthvað þessar álögur, þannig að það geti ekki komið til mála, að slíkir fjármunir séu innheimtir og stjórnin geti ráðskað með þá eftir vild. Þá vil ég minnast á það sem þýðingarmikið atriði í þessu máli, að gert er ráð fyrir að hætta alveg að greiða uppbætur á fiskafurðir. Þetta er þungt högg, kannske rothögg á smábátaútveginn víða. Það hafa verið greiddar séruppbætur á steinbít og ýsu og smáfisk og sumarveiddan fisk. Þessi veiðiskapur er ákaflega þýðingarmikill fyrir mörg byggðarlög, stórfelldur liður í þeirra atvinnulífi, - byggðarlög, sem sannarlega þurfa að haldast í byggð og þjóna sínu hlutverki í þjóðarbúskapnum. Ég þori ekki að fullyrða, að verðlag á þessum fiski, sem hér er um að ræða, lækki beinlínis til útgerðarinnar, ef ofan á verður að fara eftir till. stjórnarinnar og fella þennan sérstaka stuðning alveg niður. En það eitt er alveg víst, að verðlag á þessum fiski lækkar stórkostlega í hlutfalli við framleiðslukostnað. Þetta er gífurlegt áfall fyrir þennan atvinnurekstur. Og ég held því alveg hiklaust fram, að þessi atvinnurekstur eigi fullan rétt á sér, þó að hann þurfi sérstakan stuðning umfram ýmsar aðrar atvinnugreinar. Er það raunverulega meining ríkisstj. að sinna þessu máli ekki neitt, látast ekki þekkja þetta eða vita um þá nauðsyn, sem hér er fyrir hendi? Ég vona ekki, og ég vil skora á hæstv. ríkisstj. að athuga þetta mál gaumgæfilega, áður en málið fer hér úr hv. deild. Þá vil ég þessu næst minnast á greinina um breytingarnar á okurlögunum. Það er meira en lítið táknrænt fyrir fyrirætlanir stjórnarinnar, að hún þarf að breyta okurlögunum til þess að setja þá vexti, sem hún vill. Það er dálitil lýsing á ráðagerðum hennar. Ég vil taka fram, að þegar það á undanförnum árum stundum hefur komið til greina að hækka vexti og nota það sem aðferð í peningapólitíkinni, hefur Framsfl. ævinlega beitt sér á móti því. Og menn úr öðrum flokkum hafa einnig verið á móti því oft og jafnvel kannske alltaf upp á síðkastið. Framsfl. hefur ekkert breytt um skoðun í þessu og álítur, að það eigi alls ekki að hækka vextina, alls ekki, það sé stórhættuleg ráðstöfun, bæði fyrir framleiðsluna og uppbygginguna í landinu, að gera slíkt. Í þessu sambandi vil ég alveg sérstaklega leggja áherzlu á, að Framsfl. telur það óhæfu og hneyksli, blátt áfram hneyksli, sem hæstv. ríkisstj. hefur gert, að setja inn í þetta frv. eina lagagr., sem á að breyta fjöldamörgum lagabálkum um stofnlán til atvinnuveganna og til íbúðalána. Og í þessari lagagr. er ráðgert, að þessum lagabálkum öllum sé kollvarpað og ríkisstj. veitt heimild til þess að setja vexti og lánstíma hjá þessum stofnlánasjóðum eins og henni sýnist. Þetta tel ég hneyksli. Þessi löggjöf hefur verið byggð upp með áratugastarfi hér á Alþingi, ein grein eftir aðra, og er mjög þýðingarmikill liður í þjóðarbúskapnum, einmitt þannig, að þessir lágu vextir og tiltölulega langi lánstími gera þúsundum manna í landinu mögulegt að verða sjálfstæðir framleiðendur og eignast eigin heimili, sem annars mundu þess engan kost eiga. En það er einmitt þetta, sem þeir geta ekki þolað, sem nú standa fyrir málum á þjóðarbúinu. Þeir vilja efla peningavaldið í landinu þannig, að framvegis verði þetta fólk að leita á náðir þess, en geti ekki fengið þjóðfélagslegan stuðning til þess að verða sjálfstæðir framleiðendur eða eignast eigin heimili. En einmitt af því, að þessi vaxtapólitík hefur verið rekin hér á undanförnum áratugum, hefur íslenzkt þjóðfélag byggzt upp allt öðruvísi en mörg önnur þjóðfélög hér í grennd. Það er einmitt af þessum ástæðum m.a., sem hér er svo tiltölulega margt af sjálfstæðum atvinnurekendum á Íslandi, en tiltölulega lítið af auðkóngum, sem fólkið á allt sitt undir. Og það er einmitt vegna þessarar starfsemi, sem tiltölulega fleiri eiga sitt eigið húsnæði á Íslandi en í nokkru öðru landi. En þessa starfsemi á að slá niður. Það er einn liðurinn í þessu frv. Og svo er verið að færa það fram, - það var einhver að bögglast við að færa það fram sem ástæðu fyrir þessari algeru stefnubreytingu, að það væri halli á einhverjum af þessum stofnlánasjóðum. Eins og það sé nokkuð nýtt. Auðvitað hlýtur að verða hallí á þessum stofnlánasjóðum. Það þarf að leggja þeim fé. Það þarf að leggja þeim af almannafé, til þess að þeir geti lánað með lágum vöxtum, jafnvel þó að þeir þurfi að taka lán með hærri vöxtum. Það er engin uppgötvun, engin ný bóla. Það eru ekki nema örfá ár síðan t.d. ríkissjóður tók við 33 millj. af skuldum íbúðalánasjóðsins yfir á sig til þess að gera sjóðnum fært að halda áfram að lána með lágum vöxtum. En þessi klíka, sem nú hefur sölsað undir sig völdin, mundi ekki hafa leyst þetta á þessa lund. Nei, hún ætlar að leysa þetta og önnur slík mál með því að hækka vextina. Það er vitaskuld hægt að leysa vandamál ræktunarsjóðs, byggingarsjóðs sveitanna og fleiri þessara sjóða á alveg nákvæmlega sama hátt og þetta vandamál íbúðalánasjóðsins var leyst, og þannig á að leysa þau. Ríkið getur mjög vel tekið á sig nokkuð af skuldum þessara stofnana, án þess að það verði tilfinnanlegt fyrir ríkisbúskapinn, og ekki nema eins og pínulítið brot af þeirri gífurlegu hækkun, sem nú verður á fjárlögunum. Vaxtabyrði ríkissjóðs hefur farið lækkandi. Þau lán, sem ríkissjóður stendur sjálfur undir, hafa lækkað, og það er alveg vandalaust að leysa þessi mál á þessa lund, enda skal enginn halda, að það, sem hér liggur á bak við, sé einhver sérstakur kvíði um, að það sé ekki hægt að útvega, eins og verið hefur, þetta fé, sem þarf til þess að halda lágu vöxtunum. Menn skulu ekki halda það. Það er ekki það, sem liggur á bak við þessa pólitík. Það dettur heldur engum manni slíkt í hug, sem athugar, að þeir menn, sem hér standa að þessu, hækka útgjöld fjárlaganna án þess að depla augunum um 300–400 millj. á einu árí. Það er ekki það, sem hér er um að ræða. Nei, það er allt annað. Það þarf að þeirra dómi að kveða þessa pólitík niður, vegna þess að hún samrýmist ekki þeirri hugsun, að þessi þjóðfélagsstuðningur verði að hætta, fjármagnið eigi að ráða, gróðasjónarmiðið eigi að ráða, svona lagaður þjóðfélagsstuðningur eigi engan rétt á sér. Og það er grátlegt að horfa upp á, að Alþfl:, sem fram að þessu hefur talið verkamannabústaðalöggjöfina t.d. eitt af sínum aðalafrekum, skuli nú koma og leggja það til á hv. Alþingi að nema þá löggjöf í raun og veru úr gildi, og fela ríkisstj., hver sem hún svo er, að valta og skalta með vextina og lánstímann á verkamannabústaðalánunum. Hvað eru þessir menn eiginlega að fara? Hafa þeir ekki gert sér grein fyrir því, hvað er að ske með þessu? Ég vil fara fram á það við hæstv. ríkisstj., að hún taki þessa grein út úr frv., fallist á að taka hana út úr frv., og ef hún að athuguðu máli raunverulega vill halda. þessu til streitu, að hún flytji þá frv. um breytingar á þeim lagabálkum, sem hafa verið settir um þessi mál, til þess að Alþingi geti á þinglegan hátt og eðlilegan fjallað um það, hvort eigi að breyta þessum lagabálkum eins og hæstv. ríkisstj. hefur í huga. En hitt er algerlega ósæmilegt, að hv. Alþingi standi frammi fyrir því að eiga að taka afstöðu til þessara þýðingarmiklu mála í einni grein í lagabálki, sem fjallar um öll möguleg önnur efni. Ég veit, af hverju hæstv. ríkisstj. gerir þetta. Hún vill setja sem allra flest í þetta frv. til þess að þvinga Alþingi, ekki bara stjórnarandstæðinga, heldur líka og ekki síður sína eigim þm. Hún vill með því þvinga sina eigin þm. til þess að ganga inn á ýmislegt, sem þeir ella mundu alls ekki ljá máls á, - með því að setja það inn í þetta mál og halda því fram við þá, að þeir verði að samþ. það sem einn lið í þessari áætlun. Hæstv. ríkisstjórn er alveg ljóst, að sumir af þessum þm. mundu aldrei hafa fallizt á sum þessi atriði, ef þau hefðu verið flutt sem sérmál. En ég segi: Þessi málsmeðferð er ósæmileg og óþingleg og óviðeigandi með öllu. Þetta er beinlínis gert til þess að koma í veg fyrir, að frjáls skoðanamyndun á Alþingi geti orðið um þessi atriði. Það er engin tilviljun, að hæstv. ríkisstj. hnýtir þessu inn í þetta mál. Það er gert í þessu skyni. Það er áreiðanlega full ástæða til þess að vara hæstv. ríkisstj. víð því að berja þetta mál fram með þeim litla meiri hl., sem hún hefur hér á hv. Alþingi. Það væri miklu hyggilegra fyrir hæstv. ríkisstj. að fallast á þá starfstilhögun, sem stungið er upp á í þeirri rökstuddu dagskrá, sem hér hefur verið lögð fram af hv. 1. minni hl. fjhn., þar sem stungið er upp á því, að kosnir séu úr þingflokkunum menn til þess að íhuga þessi mál og þær upplýsingar, sem fyrir liggja, og skila bráðabirgðaáliti innan þriggja vikna. Það er ekkert annað en fjarstæða, sem hv. 1. þm. Vestf. (GíslJ) hélt hér fram í dag, að óhugsandi sé að fallast á þessa starfsaðferð, vegna þess að það liggi svo mikið á. Það er alveg misskilningur og fjarstæða. Það er vel hægt að gefa sér þetta tóm til þess að reyna að komast að heppilegri niðurstöðu en þeirri, sem hæstv. ríkisstj. hefur komizt að. Öll framleiðsla í landinu er í fullum gangi og þess vegna nægilegur tími til stefnu, og þetta væru að öllu leyti miklu gæfulegri vinnubrögð en þau, sem hæstv. ríkisstjórn hefur hugsað sér. En ég vil að lokum aðeins segja, að ef hæstv. ríkisstj. á hinn bóginn vill ekki taka í þessum efnum neinum sönsum og ber þetta mál fram með þessum litla meiri hluta, sem hún hér hefur, og jafnvel með því að þvinga sitt elgið stuðningslið á þann hátt, sem ég hef lýst, - því að auðvitað er það hrein þvingun að safna saman í eitt mál svo mörgum óskyldum greinum sem hér er gert og heimta síðan af mönnum, að þeir segi já eða nei við því öllu saman, - ef hæstv. ríkisstj. ætlar sér að gera þetta, berja þetta fram, þá verður það vitaskuld upphaf að stórfelldri pólitískri baráttu í landinu um meginstefnur í íslenzkri pólítík. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, og þær ráðstafanir, sem því fylgja, eru ekki aðeins frv. til laga um að gera ráðstafanir til stutts tíma og til að leysa dægurvanda, heldur er hér kastað hanzkanum og byrjað á stórfelldri sókn af hendi þess meiri hluta, sem hér er núna, stórfelldri sókn til þess að breyta alveg undirstöðuatriðunum í íslenzkum þjóðarbúskap. Verði horfið að því ráði að berja þetta fram, þá hlýtur það að verða upphaf stórfelldrar baráttu á næstu missirum og næstu árum. En ég vara líka við því að gera þetta vegna þess, að þessar till. eru óframkvæmanlegar, eins og sýnt hefur verið fram á í þessum umræðum.

Forseti (JóhH): Umræður hafa nú staðið lengi, og það er nokkuð liðið á nótt. Það er hins vegar áform forseta að freista þess að ljúka þessari 2. umr. nú í nótt. Hún hefur staðið um það bil í 17 klukkutíma og stjórnarandstaðan haft til umráða nærri 12 tíma af því, og mér finnst þess vegna ekki fjarri lagi að mælast nú til þess við hv. þm., sem eiga eftir að tala hér og kveðja sér hljóðs í kvöld, að þeir reyndu eftir föngum að stytta mál sitt, án þess að nokkur till. sé gerð um það að takmarka umræður.



Herra forseti. Ég hef haldið eina ræðu við þessa umr. og talaði þá í rúma þrjá stundarfjórðunga. Ég ætlaði að láta þá ræðu duga og þykir því í raun og veru fyrir því að þurfa að tefja starfstíma hv. d., þegar þetta er áliðið nætur. En hv. 1. þm. Austf. (EystJ) hefur nú talað í rúma sjö stundarfjórðunga og satt að segja látið sér um munn fara mjög margt þess konar, að ég fæ ekki orða bundizt. Ég mun hins vegar ekki freista þess að gera þessari sjö stundarfjórðunga ræðu þau skil, sem hún í raun og veru ætti skilið, heldur láta mér nægja að drepa á aðeins örfá atriði, sem telja má meginatriði í ræðu hans, og skal með ánægju verða við þeim tilmælum forseta að hafa það mál mitt sem allra stytzt. Hv. þm. ræddi í fyrsta kafla ræðu sinnar um hallann á greiðsluviðskiptunum undanfarin ár og erlendu lántökurnar. Allra fyrst í þessum kafla sagðist hann aldrei hafa mælt með því, að öll fjárfesting í landinu væri afgreidd með erlendum lánum, slíkt væri að sjálfsögðu fjarstæða. Þarna talaði fyrrv. fjmrh. Auðvitað er þetta fullkomlega rétt, sem hann sagði og vildi leggja áherzlu á að væri skoðun sín, að auðvitað kæmi ekki til mála að greiða alla fjárfestingu landsmanna með erlendum lánum. En Adam var ekki lengi í Paradís. Allt í einu kastaði þm. af sér klæðnaði hins fyrrv. fjmrh. og varpaði yfir sig skikkju hins óprúttna áróðursmanns stjórnarandstöðunnar, því að hvernig hélt svo hv. þm. áfram? Hann sagði: Ríkisstjórnin telur halla áranna 1956–58 vera um 600 millj. kr. Og svo sagði hann: Hvaða lán voru tekin á þessum árum? Hann las upp lista yfir þessar lántökur úr nál. hv. 1. minni hl. fjhn. - og sjá: Summan af lántökum þessara ára var samkvæmt listanum 562 millj. kr. Svo spurði hv. þm. með miklum þótta: Hver þorir að halda því fram, að þetta séu eyðslulán? Og þetta átti að vera afsönnun á því, að lántökur þessa tímabils gætu að nokkru leyti verið það, sem ég vil kalla hallalán, það væru allt saman framkvæmdalán, af því að hægt væri að benda á framkvæmdir, sem þessi lán hefðu beinlínis gengið til þess að greiða kostnaðinn við. M.ö.o.: þingmaðurinn sagði svo að segja orðrétt: Þessi lán eru framkvæmdalán, af því að andvirði þeirra hefur gengið beint til ákveðinna framkvæmda. - En nú spyr ég þennan hv. þm. og alla hv. þdm.: Ef tekin væru lán til þess að greiða allan kostnað við framkvæmdir í landinu, eru það þá ekki með alveg sama hætti framkvæmdalán? Ef fjárfesting í atvinnufyrirtækjum og öðrum skyldum framkvæmdum á einu ári er 1000 millj. kr. og erlendar lántökur hafa á sama ári numið 1000 millj. kr., teknar til þess að greiða þessar framkvæmdir, þá er þetta samkv. þessari seinni skilgreiningu hv. þm. framkvæmdalán. M.ö.o.: þegar hann hefur áróðurinn, afneitar hann því, sem hann byrjaði ræðu sína með, að segjast aldrei hafa mælt með því, að til mála geti komið, að öll fjárfesting sé greidd með erlendum lánum. Hvað eru framkvæmdalán í sannleika sagt?  Hv. þm. gerði enga tilraun til þess að sýna fram á, að öll þessi 562 millj. kr. lán stæðust þessa skilgreiningu. Það er þó mergurinn málsins. Mergurinn málsins er sá, hvort þm. telur eðlilegt að greiða jafnhátt hlutfall af kostnaði við þessar framkvæmdir og hér er um að ræða. Því sleppti hann. Spurningin er auðvitað, hvort afborganir og vextir af erlendu lánunum, að viðbættum innlenda kostnaðinum við framkvæmdirnar, við fjárfestinguna, séu meiri en vænta megi að heilbrigður sparnaður þjóðarinnar geti staðið undir. Ef þetta hlutfall er hærra, verður afleiðingin annars vegar verðbólga innanlands og hins vegar halli af lántökum erlendis. Þetta eru algerlega ómótmælanlegar staðreyndir, kannske svolítið torskildar, þegar þær eru settar fram í jafnstuttu máli og hér er um að ræða, en óhagganlegar og viðurkenndar af öllum, sem til þekkja, og algerlega viðurkenndar af hv. þm., meðan hann var fjmrh. í síðustu ríkisstjórn a.m.k. Nú er spurningin, hvort hægt sé að leiða einhver rök að því, að lántökur þessara ára standist ekki þessa skilgreiningu að öllu leyti. Vextir og afborganir af erlendum lánum námu á árinu 1957 rúmum 5% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, 1958 tæpum 6% af gjaldeyristekjunum, en 1959 má telja, að vextir og afborganir hafi verið komin upp í um 9% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar, einmitt vegna hinnar auknu greiðslubyrði af þessum lántökum, 1960 sé það hlutfall komið yfir 10% og 1961 mun það fara yfir 11% af gjaldeyristekjum þjóðarinnar. Það er augljóst hverjum manni, sem vill skilja það og vill setja sig inn í það, að þegar svona hátt hlutfall af gjaldeyristekjum þjóðarinnar bætist við innlenda kostnaðinn af fjárfestingunni, verður mjög erfitt, svo að ég kveði ekki sterkara að orði, að standa undir þessu með heilbrigðum sparnaði innanlands. Það er hægt að standa undir greiðslubyrði af erlendum lánum, sem nemur 4, 5, 6 kannske 7% af gjaldeyristekjunum til viðbótar innlenda kostnaðinum. En þegar þetta hlutfall er komið upp í 9, 10 eða 11%, er augljóst, að það er ekki hægt nema með stórkostlegum erfiðleikum. Það er þetta, það eru þessar tölur um hina sívaxandi greiðslubyrði á árunum 1959, 1960 og 1961, sem hafa verið merkið um, að hér sé komið of langt. Það eru þessar tölur, sem eru beinlínis sönnun fyrir því, að nokkur hluti, - ég segi ekki og hef aldrei sagt allar lántökurnar, - að nokkur hluti, að verulegur hluti þessara erlendu lántaka á árunum 1956-58 séu ekki heilbrigð framkvæmdalán, heldur hallalán afleiðing af jafnvægisleysi inn á við, sem valdið hafi greiðsluhalla og skuldasöfnun út á við. Hv. þm. gerði enga tilraun til þess að rökstyðja staðhæfingu sina um það, að lánin séu öll framkvæmdalán, með þessum hætti, sem þó er eini mælikvarðinn, sem hægt er að beita. Hann beitti aðeins hinum mælíkvarðanum, að telja upp framkvæmdir, sem hefðu kostað jafnmikið og erlendu lánunum nam. En eins og ég sagði í dag og sagði aftur áðan, mætti með nákvæmlega sama hætti telja 1000 millj. kr. erlenda lántöku, þegar fjárfesting er framkvæmd fyrir 1000 millj., allt saman framkvæmdalán, þó að þm. hafi byrjað ræðu sina á því að segja, að slíkt næði auðvitað engri átt. Þm. fór nokkrum orðum um þær upplýsingar, sem standa í texta frv. um hallann 1959, og vildi vefengja mjög þá áætlun, sem þar stendur. Tekið er skýrt fram, að það sé áætlun um, að hallinn muni væntanlega hafa orðið á því ári ekki minni en 350 millj. kr. og þar af hafi verið jafnað með erlendum lántökum um 260 millj. kr. Hann spurði, hvort til væri listi um lántökurnar. Það er hægt að sjá nú þegar, eins og ég hef tjáð honum síðdegis í dag, notkun hinna stærstu opinberu lána, svo sem ICA-lánanna, það liggur fyrir. Það, sem gerir endanlegt uppgjör á þessu árí sérstaklega torvelt, er, að á því hefur verið um sérstaklega miklar lántökur einkaaðila að ræða. En það er aðeins furðuleg tilætlunarsemi af manni, sem þekkir jafnvel til og hv. þm., að ætlast til þess, að 12. febr. 1960 geti legið fyrir fullkomnar upplýsingar um greiðslujöfnuðinn 1959. Það er furðuleg tilætlunarsemi. En það, sem hann gerði þessa tölu sérstaklega tortryggilega með, voru staðhæfingar, sem mig alveg rak í rogastanz yfir. Hann vitnaði í skýrslu, sem Landsbankinn hafði gefið út snemma á s.l. ári til þess að leiðrétta rangar tölur um gjaldeyrisstöðuna í dagblaðinu Tímanum, og sagði, að niðurstaða Landsbankans hefði verið sú, að gjaldeyrisstaðan frá september 1958 til september 1959 hefði aðeins versnað um 16 millj. kr. Svo sagði hv. þm.: Að hugsa sér, þetta var sagt fyrir kosningar: Gjaldeyrisstaðan versnaði um aðeins 16 millj. kr., en nú er sagt: Greiðsluhallinn var 350 millj. kr. - Hér er verið að gefa í skyn, að einhver skyldleiki sé með tölum um breytingar á gjaldeyrisstöðu og greiðsluhalla. Ef hv. þm. hefur ekki hreinlega mismælt sig þarna, er hér um svo dæmalausa tilraun til blekkingar að ræða, að ég segi það aftur: mig rak í rogastanz. Greiðsluhalli myndast að sjálfsögðu af tveimur meginstærðum: annars vegar af lántökum erlendis og hins vegar breytingu á gjaldeyrisstöðu. Greiðsluhallinn myndast af þessum tveimur aðalstærðum: annars vegar af lántökum erlendis og hins vegar breytingum á gjaldeyrisstöðu. Mjög er misjafnt, hversu mikill hluti hvor þátturinn um sig er í greiðsluhallanum á hverjum tíma. T.d. á árinu 1955, þegar greiðsluhallinn var talinn 148 millj. kr., var breyting á gjaldeyrisstöðunni 131 millj., en lántökurnar aðeins 16 millj. kr. Það er mjög eðlilegt, þegar svo mikill halli, svo mikil neikvæð breyting hefur orðið á gjaldeyrisstöðunni á einu ári, að það geti ekki haldið áfram á næstu árum, enda var það svo á árinu 1956, að þá var neikvæða breytingin á gjaldeyrisstöðunni ekki nema 75 millj., en erlendu lánin voru þá komin upp í um 90 millj. kr. 1957 breytist þetta enn. Þá var neikvæða breytingin á gjaldeyrisstöðunni enn þá minni, lánstraust bankanna erlendis er að þrjóta. Þá var neikvæða breytingin á gjaldeyrisstöðunni ekki nema 32 millj., en erlendu lántökurnar voru komnar yfir 200 millj. kr. Og 1958, það ár, sem hv. þm. var að vitna í að hluta, áðan, var ástandið þannig, að þá batnaði gjaldeyrisstaðan samkv. þeim fylgiskjölum, sem fylgja þessu frv., um 31.2 millj. kr., - hún batnaði samkv. upplýsingum, sem hann hefur fyrir framan sig, um 31.2 millj. kr., en erlendar lántökur náðu hins vegar á því ári 239 millj. kr., svo að greiðsluhallinn í þeirri merkingu, sem lögð hefur verið í það orð, nam 208 millj. kr. Með hliðsjón af því endanlega uppgjöri um árið 1958, sem hér liggur fyrir og prentað er sem fylgiskjal, þar sem gjaldeyrisstaðan batnar um 32 millj., þó að gert sé upp með greiðsluhalla upp á 208 millj. kr., á þm. ekki að koma sérstaklega á óvart, þó að gerð sé áætlun um árið 1959, þar sem gjaldeyrisstaðan hefur líka batnað, en samt um verulegan greiðsluhalla að ræða, af því að um bæði miklar opinberar lántökur hefur verið að ræða og þó alveg sérstaklega um óvenjulega miklar einkalántökur að ræða í sambandi við skipakaup, en skipainnflutningur jókst á þessu ári um ca. 60 millj. kr. Þess vegna er engum blöðum um það að fletta, að hér gerði þm. - ég vona óviljandi - tilraun til þess að kasta ryki í augu þeirra, sem á hlustuðu. Þá gerði hv. þm. hina svonefndu EPU-skuld að umræðuefni og spurði: Hvers vegna festist EPU-lánið? Það ætti þm. bezt að víta sjálfur, því að hann átti verulegan þátt í þeim ráðstöfunum, sem gerðu það að verkum, að það lán festist, en auðvitað gerði hann það eingöngu af því, að það var hægt að festa það. Um þetta atriði ræddi ég við 1. umr. og sé ekki ástæðu til þess að endurtaka það nánar. Þm. veit vel frá sinni fjmrh.-tíð, að samningarnir um EPU-lánið voru frá upphafi þannig, að það gat festst, og fyrst það gat festst, þá átti þm. sinn mikla þátt í því, að það var fest. Samningarnir um yfirdrættina hjá Evrópusjóðnum nú eru hins vegar þannig, að ekki er gert ráð fyrir, að slík lán geti festst. Það meginmunurinn á þessum lánum og EPU-láninu. Þá lét hv. þm. í ljós mikla undrun yfir því, að ég skyldi hafa sagt, að ekki væri gert ráð fyrir því, að hækkun vaxtanna gengi inn í verðlagið. Hann bætti þó við alveg réttilega, að því aðeins gæti slik staðhæfing staðizt, að vaxtahækkunin ætti að vera til bráðabirgða aðeins, en það er einmitt sannleikurinn um þessa vaxtahækkun, sem hér er verið um að tala. Það er sannleikurinn um hana. Henni er ætlað að standa til bráðabirgða aðeins. Auk þess hefur enn engin ákvörðun verið um það tekin, hversu miklu vaxtahækkunin muni nema. Allir útreikningar um ákveðna byrði á þjóðina eða almenning af því eru því alveg út í bláinn, út í hött, og er bezt að spara sér þá, þangað til ákvörðunin um vaxtahæðina hefur verið tekin. Þá endurtók hv. þm. fyrri ummæli sín um 1000 millj. kr. álögurnar, á þjóðina, eins og hann sagði áður, en almenning, eins og hann vildi segja núna. Ég ræddi þetta mál í dag og skal ekki eyða tíma hv. d. svona seint á nóttu til þess að ræða þetta rækilega. Ég skal aðeins svara þessum ummælum hans nú með því að minna hann á, að þegar við sátum saman í ríkisstj. Hermanns Jónassonar, gerði þáverandi stjórnarandstaða nákvæmlega sams konar útreikninga og hann leikur sér nú að. Og hver var niðurstaða þeirra? Niðurstaða þeirra, reiknað upp á nákvæmlega sama hátt, var sú, að stjórn okkar hv. þm. hefði lagt á þjóðina eða almenning 1200 millj. kr. álögur. Ég gerði einu sinni tilraun til þess í útvarpsumræðum að sýna fram á, að þessi útreikningur væri byggður á algerum hugtakaruglingi, og ég man ekki betur en hv. þm. hafi þá verið sæmilega ánægður með málflutning minn. Ég mun aldrei gleyma hneykslun hans, sem við vorum algerlega sammála um, á þessum útreikningum, þeir voru rangir í grundvallaratriðum. Og samt sem áður lætur hv, þm. sér sæma að endurtaka núna alveg nákvæmlega sams konar útreikninga.

Hvað er rangt við þetta?

Það útskýrði ég í útvarpsumræðu einu sinni 1958, það útskýrði ég í dag og vil ekki þurfa að taka kortér núna til viðbótar á næturfundi til þess að ræða það frekar. En til þess að undirstrika, að þetta hlýtur að vera rangt, að hver skynsamur maður á að geta séð, að þetta er rangt, nægir að minna á, að ef þetta væri rétt, útreikningar stjórnarandstöðunnar 1958 og útreikningar stjórnarandstöðunnar nú, þá hafa verið lagðar á þjóðina á s.l. fjórum árum byrðar, sem nema 2200 millj. kr. Getur það verið rétt? Er hægt að leggja á eina þjóð, er hægt að leggja á almenning á fjórum árum 2200 millj. kr.? Það jafngildir því að lækka tekjur þjóðarinnar um helming, því að að meðaltali munu tekjurnar á þessu tímabili hafa verið einhvers staðar á milli 4000 og 4500 millj. kr. Að lækka tekjur þjóðarinnar um helming á fjórum árum, er það hægt, er það framkvæmanlegt?

Kaupið hefur hækkað á móti.

Það skiptir ekki málí, ekki f þessu sambandi, og ég skal minna hv. þm. á það, að sú kauphækkun, sem hann gerði ráð fyrir og við gerðum ráð fyrir í stjórn Hermanns Jónassonar vorið 1958, var 5%. Það var kauphækkunin, sem þá var gert ráð fyrir. Vöruverðshækkunin var þá áætluð 11%. Þetta man þm. jafnvel og ég man það. M.ö.o.: á móti 11% áætlaðri verðhækkun átti að koma 5% kauphækkun, helmingurinn af verðhækkuninni átti að bætast. Hinn helmingurinn átti að vera álögur. Það voru raunverulegar álögur eða hefðu orðið, ef allt hefði farið að áætlun okkar tveggja þá. Áætlað var, að vísitalan mundi hækka um 19 stig, 9 stig voru bætt með 5% kauphækkuninni, en 10 stig átti að fara fram á við alþýðusamtökin að þau gæfu eftir bótalaust. Þessi 10 stig reyndust meira, því að verðhækkunin var meiri en gert var ráð fyrir. Það kom í ljós, þegar leið fram á sumarið, að dómi Framsfl., að nauðsynleg eftirgjöf væri 15 stig, þ.e.a.s. um 7% af vísitölunni, eins og hún var þá, og það er skjalfest í till. Framsfl. frá stjórnarkreppunni í desember 1958, að flokkurinn taldi eftirgjöf 15 stiga nauðsynlega, - 15 stiga, sem svarar sem sagt til um það bil 7% af vísitölunni, eins og hún var þá. Af þessu má marka það, hvað kauphækkunin, sem hv. þm. talaði um áðan í sínu framíkalli, skiptir miklu máli í þessu sambandi. Þetta staðfestir aðeins það, sem ég hef haldið fram áður, að sú kjararýrnun, sem þessar ráðstafanir munu hafa í för með sér, sem mér dettur ekki í hug að andmæla að muni eiga sér stað, vegna þess að gera á tilraun til þess að jafna greiðsluhallann við útlönd, er sízt meiri en sú kjararýrnun, sem víð hv. þm. vorum sammála um vorið 1958 að væri nauðsynleg. Hún er mjög svipuð, af ósköp eðlilegum ástæðum, því að ástandið er í heild mjög svipað nú og það var þá. Þá gerðum við hv. þm. sameiginlega tilraun, sem ég taldi þá og tei enn að hafi verið allrar virðingar verð, til þess að leiðrétta greiðsluhallann gagnvart útlöndum með því móti að láta verðlagið hækka um 11%, en bæta það ekki nema um 5% í kaupinu. Sú tilraun var skynsamleg, hún var allrar virðingar verð, en hún var brotin á bak aftur, m.a. af samstarfsflokki okkar í ríkisstj., Alþb. Það var ekki okkar sök, að sú tilraun var brotin á bak aftur. En í eðli sínu var hún nákvæmlega sama eðlis og ráðstafanirnar núna: Það er sá munurinn á, að þá var hv. þm. ábyrgur ráðh., sem skildi vandamálið fullkomlega, nú er hann í stjórnarandstöðu. Ég er víss um, að hann skilur vandamálið nú nákvæmlega jafnvel og hann gerði þá. Það er ég alveg sannfærður um. Ég þekki hann nóg til þess, að ég veit það, og honum hefur ekkert farið aftur síðan vorið 1958. Það hefur engin breyting orðið á honum, það hefur aðeins orðið breyting á aðstöðu hans. Frá því að vera ábyrgur ráðherra er hann nú orðinn áróðursmaður í stjórnarandstöðu.. Það er eini munurinn. Í því ljósi verður að skoða allt, sem hann segir um þetta mál.



Herra forseti. Sitt hvað mundi hv. núverandi stjórnarflokkum hafa þótt athugavert við efnahagsmálafrv. það, er hér liggur fyrir til umræðu, ef Framsfl. eða vinstri stjórnin hefði flutt það fyrir 2 árum. Mér finnst ekki úr vegi að leiða hér örfá vitni úr hópi hv. stuðningsmanna núverandi ríkisstj. og formælenda frv. til þess að bregða ljósi yfir, hverjar afleiðingar muni verða í fjármálum og þjóðlífi okkar, ef svo ógæfusamlega fer, að frv. verður samþ. Ætla ég, að hæstv. ríkisstj. og stuðningsmenn hennar dragi ekki í efa dómgreind og þjóðhollustu þessara vitna, þannig að á þeim sé fullt mark takandi. Fyrsta vitnið, sem fær sér sæti í vitnastúkunni, er hæstv. núverandi viðskmrh., en 14. maí 1958 mælti hann svo hér í þessari hv: d., með leyfi hæstv. forseta: „Í nútímaþjóðfélagi, eins og það er hér á Íslandi, er vald launþegasamtakanna svo mikið, að skynsamlegri stefnu í efnahagsmálum verður varla fylgt, nema hún hafi beinan eða óbeinan stuðning launþegasamtakanna. Launþegasamtökin þurfa annaðhvort að styðja þessa stefnu eða að minnsta kosti eira henni, ef hún á að hafa von til þess að geta borið góðan árangur. Það er varla hægt að stjórna til lengdar í fullkominni andstöðu við launþegasamtök landsins, nema þá að gera það með ofbeldi.“ Hvort mundi nú fremur vera, að hæstv. ríkisstjórn telji frv. sitt um efnahagsmálin núna ekki skynsamlega stefnu í efnahagsmálum eða hún hugsi sér að stjórna með ofbeldi, svo að notuð séu eigin orð hæstv. viðskmrh., því að það þarf varla um það að efast, að launþegasamtökin í landinu eru á móti þessari stefnu í efnahagsmálunum, sem nú á að innleiða. Annað vitnið, sem ég vil nefna, er hv. 6. þm. Norðurl. e. (MJ). Hann mælti hér í þessari hv. deild sama dag; með leyfi hæstv. forseta: „Það er talað um, að fjárfestingin í landinu sé of mikil, og það má vel vera, að svo sé. Hins vegar hlýtur alltaf fjárfesting að vera mikil í landi, sem á svo margt ógert eins og við eigum hér á Íslandi. En það er a.m.k. eitt, sem ekki má koma fyrir, og það er, að óhæfilega verði dregið úr fjárfestingu til þeirra þarfa, sem skila okkur gjaldeyrísverðmætum í þjóðarbúið, þ.e.a.s. til framleiðsluatvinnuveganna.“ Og enn fremur: „Það, sem mér hrýs hugur við í þessu sambandi er það, að þetta frv. hefur í för með sér svo stórkastlegar nýjar álögur.“ Ég held nú, að álögurnar, sem þá voru lagðar á, séu smávægilegar móts við það; sem nú skal koma. Síðasta vitnið, sem ég ætla að nefna, er hv. 11. þm. Reykv. Hann sagði einnig sama dag hér á hinu hv. Alþingi, með leyfi hæstv. forseta: „Nú er það þannig, að um það er í sjálfu sér ekki nema gott eitt að segja, að mikil fjárfesting eigi sér stað í þjóðfélaginu, því að slíkt er einmitt undirstaða áframhaldandi framfara.“ Það skyldi þó aldrei vera, að hæstv. núv. ríkisstj. líti svo á, að undanfarið hafi verið svo miklar framfarir, að nú sé nóg komið af þeim, að vinstri stjórnin hafi stuðlað að svo mikilli uppbyggingu og framförum, að við höfum ekki með meira að gera að sinni. Ég býst raunar varla við, að núv. hæstv. ríkisstj. vilji a.m.k. við það kannast, að vinstri stjórnin hafi áorkað svo miklu til heilla fyrir land og lýð. Hitt veit ég, að fjöldi óbreyttra kjósenda núv. stjórnarflokka kunni að meta verk hennar og harmaði, að dagar hennar urðu ekki fleiri. Það munu fáar ríkisstjórnir, sem setið hafa að völdum hér á landi, hafa verið jafnvinsælar meðal almennings af verkum sinum, og það var einmitt þess vegna, sem Sjálfstfl. greip til jafnvafasamra ráðstafana, hvað heiðarleik snertir, til þess að koma henni frá völdum. Sjálfstfl. þorði ekki að eiga það á hættu, að vinsældir vinstri stjórnarinnar héldu áfram að vaxa. Hann sá þá, hvað mundi bíða hans. Því hrópaði hann á kosningadaginn í haust: „Aldrei framar vinstri stjórn.“ Bara flokkstjórn Sjálfstfl. Burt með allt lýðræði. - Og frv. það, sem nú er hér til umræðu, er markvisst spor á þeirri leið, en fyrsta sporið var afnám kjördæmanna á s.l. ári. Það var undirstaðan, sem Sjálfstfl. ætlaði að byggja sitt einræði á. Í krafti þess valds, sem afnám kjördæmanna veitti honum, á nú að færa efnahagsmál þjóðfélagsins í það form, sem honum hentar. Um það ber þetta efnahagsmálafrv. glöggt vitni. Það er yfirvarp eitt, að íslenzka þjóðin sé orðin svo illa stödd efnalega, að það þurfi að leggja jafnþungar byrðar á sem þetta frv. boðar. M.a. er það ljóst af hinum misræma málflutningi hæstv. forsrh. og hæstv. sjútvmrh. við 1. umr. þessa máls fyrir viku. Hæstv. forsrh. átti varla til nógu svartan lit til þess að mála fjandann á vegginn nógu ferlegan í framsöguræðu sinni, enda kannske varla von, rúmum mánuði eftir að það höfðu verið reyttar af honum flugfjaðrirnar. En hæstv. sjútvmrh. var hins vegar að túlka fyrir þingheimi, að það væri nú ekki mikið, sem vantaði, til þess að endarnir næðu saman hjá ríkissjóði og útflutningssjóði. Alþfl. hefði ekki skrökvað miklu s.l. haust, þegar hann sagði, að útflutningssjóður hefði aldrei staðið betur og að ekki liti út fyrir halla hjá ríkissjóði: Það er einn og aðeins einn meginþráður í þessu frv. Það er að þrengja að þeim, sem minna mega sín, en skapa hinum, sem sterkari eru fjárhagslega, mikla möguleika til þess að koma ár sinni enn betur fyrir borð. Peningavaldið á að færast á færri manna hendur, þeirra, sem eru hinn ráðandi kjarni Sjálfstfl. Þar er segullinn, sem til sín á að draga. Það á að draga úr framkvæmdum, stöðva uppbyggingu úti um landið, bæði með því að minnka útlán og hækka vexti og með því að valda mjög mikilli verðhækkun uppbyggingar- og rekstrarvara, en það leiðir óhjákvæmilega af svo gífurlegri gengisfellingu, sem ætluð er, og auknum sköttum. Það mun sannast, að verðhækkanir verða verulega meiri en formælendur frv. vilja vera láta. Og á hverjum mun það bitna fyrst og fremst? Það bitnar fyrst og fremst á þeim, sem skemmst eru komnir á veg með að koma fyrir sig sæmilegri afstöðu til afkomu. Það bitnar á þeim, sem eru að eða eiga eftir að eignast þak yfir höfuðið, þeim, sem eru að byggja sér hús eða eiga það eftir. Það bitnar á þeim mörgu verkamönnum þessa lands, sem erfiðasta aðstöðu hafa til að vinna fyrir sínu daglega brauði. Og það bitnar á þeim enn þá allt of mörgu smáu bændum þessa lands, sem enn hafa of lítinn bústofn, lítinn húsa- og vélakost. Það á að taka umbótaþrá þessara manna allra kverkataki. Hvernig heldur hæstv. ríkisstj., að þeir mörgu bændur, sem enn hafa verulega miklu minni bústofn en vísitölubú, geti byggt yfir sig og búfé sitt eða keypt sér nauðsynlegar vélar, þegar t.d. dráttarvélar munu hækka um allt að 50% frá því, sem nú er? Er Sjálfstfl. nú búinn að gleyma því, hvað hann úthrópaði vinstri stjórnina fyrir að leggja 55% yfirfærslugjaldið á rekstrarvörur landbúnaðarins og sjávarútvegsins 1958? Hann var ekki þá að túlka málið á þann hátt, sem eðlilegra var, að vinstri stjórnin hlífði þessum atvinnuvegum við þessum verðhækkunum, svo lengi sem unnt var. Nú ætlar Sjálfstfl. að valda þessum atvinnuvegum allmiklu meiri verðhækkunum. Það er sama, hvaðan maður fréttir af landinu, afkoma landbúnaðarins var lakari s.l. ár en næstu árin þar áður. Bændur áttu erfiðara með að slétta reikninga sína um s.l. áramót en verið hefur síðustu árin. Það munu fáir skilja, á hvaða forsendum sú vísitala byggðist, er var óbreytt s.l. ár. Ég ætla, að hún hafi aldrei sýnt rangari mynd en á s.l. ári. Nú spyr ég hæstv. ríkisstjórn: Er hún máske búin að tileinka sér þá kenningu, þann boðskap, sem útvarpað var um gervallt landið 1. maí s.l., að það megi fækka bændum landsins um helming? Efnahagsmálafrv. vekur grun um, að henni sé ósárt um, þótt þeim fækki a.m.k. nokkuð. Ég sagði áðan, að það væri einn meginþráður í þessu frv., sá að valda enn meiri misskiptingu þjóðarteknanna en nú er og þar með eignaskiptingu þjóðfélagsþegnanna, og skal ég koma svolítið nánar að því. Síðasta atriði kosningastefnuskrár Sjálfstfl. í haust sagði að vísu nokkuð annað. Það hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: Efnahagslegt sjálfstæði þjóðfélagsborgaranna verði tryggt með eignamyndun öllum til handa.“ Það er nú að vísu engin undantekning með þetta atriði kosningastefnuskrár Sjálfstfl., þó að það sé brotið. Þau eru flest þverbrotin með þessu efnahagsmálafrv. Það er vissulega engin tilviljun, það er staðreynd, þegar litið er yfir landið, að þar sem framfarirnar eru mestar, þar sem lengst er komið uppbyggingunni og efnahagslegu jafnvægi, það er þar, sem samvinnufélögin, kaupfélögin eru öflugust og hafa starfað lengi. Samvinnufélögin hafa verið meginaflgjafi framfaranna og uppbyggingarinnar um hinar dreifðu byggðir þessa lands. Þessi samtök fólksins í landinu hafa verið og eru ein þýðingarmesta undirstaða uppbyggingarinnar. Það er því vafalaust ekki nein tilviljun, heldur liður í hinni markvissu stefnu Sjálfstfl., sem ég áðan nefndi, að samkv. þessu frv. á nú að fara að draga hluta af innlánsdeildum kaupfélaganna hingað til Reykjavíkur. Það mun áreiðanlega ekki verða árangurslaust í þjónustu þess tilgangs að þrengja að fólkinu úti um landið og draga úr uppbyggingunni þar. Þá mun það ekki heldur missa marks, það ákvæði frv. að leggja í vald núv. hæstv. ríkisstjórnar að ákveða vaxtakjör og lengd lána úr stofnlánasjóðum atvinnuveganna, byggingarsjóðum og raforkusjóði. Hitt undrar mig, að hæstv. núv. ríkisstj. skuli vera svo handviss um, að ráðherrastólarnir verði til langrar framtíðar setnir af sömu flokkum og nú, að rétt sé með einni lítilli lagagrein að breyta grundvallaratriði 6 lánasjóða á þann veg, að hv. Alþingi afsali til ríkisstj. beinu löggjafaratriði. Það er að vísu í samræmi og fullu samræmi við þá stefnu hæstv. ríkisstj., sem ég hef verið að lýsa hér, en þó að mínum dómi eitt djarfasta sporið, sem hún stígur í þessu frv. Ég held, að það ætti að vera öllum ljóst, að þótt ástæða kunni að vera til að breyta almennum vöxtum við og við til hækkunar eða lækkunar, eftir því sem aðstæður breytast, þá sé það óhæfa, að föst lán til uppbyggingar við sjó og í sveit séu sömu breytingum háð. Ég hef hér aðeins drepið á örfá atriði, af því að ég hef ekki áhuga fyrir að lengja þessar umræður mikið, enda útlit fyrir, að það sé tilgangslítið. Hæstv. ríkisstjórn hefur gefið sig furðulítið að því að hlusta á stjórnarandstöðuna. Það er líka eini sparnaðurinn, sem sjáanlegur er, að slíta ekki ráðherrastólunum. Ég held, að hæstv. ríkisstj. ætti ekki að vera allt of viss um sinn málstað. Ég tel, að hún ætti að láta svo litið, ekki aðeins að hlusta á okkur, heldur líka ætti hún að taka tillit til þess, sem við viljum gera í þessu máli. Það er vissulega alveg rétt, sem hæstv. viðskmrh. sagði 1958, það er varla hægt að stjórna í fullkominni andstöðu við launþegasamtökin í landinu, hvað þá ef margir aðrir snúast gegn þessari fyrirhuguðu stefnu til viðbótar. Það mál, sem hér liggur fyrir, er svo stórt í sniðum og afdrifaríkt, að ég vil alvarlega vara ríkisstjórnina við að treysta um of á, að „vér einir vitum“, hvað rétt er að gera. Um þetta mál veitir vissulega ekki af að reyna að skapa samstöðu, leitast við að finna þann grundvöll, sem hægt væri að sameina þjóðina um. Verði þessi leið, sem hæstv. ríkisstj. leggur til að farin verði, reynd, er of djarft teflt. Stökkið, sem hún ætlar að stökkva með þjóðina í fanginu, er svo hátt, að það er vonlítið, að hún komi slysalaust niður. Ég vænti, að hæstv. ríkisstjórn noti komandi helgi til þess að endurskoða ákvarðanir sinar í efnahagsmálunum og að þegar hún kemur undan feldinum á mánudagsmorguninn, þá verði hún komin að þeirri niðurstöðu, að rétt sé að fara að ráðum okkar framsóknarmanna og reyna að ná sem víðtækustu samstarfi til lausnar á þeim vanda, sem við er að fást í efnahagsmálunum. Sú leið ein mun leiða til farsællar lausnar efnahagsmálanna.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að nefna hér atriði úr ræðu hæstv. viðskmrh., þeirri ræðu, sem hann flutti hér áðan, þegar hann var að tala um álögurnar, sem hefðu falizt í bjargráðunum. Ég verð nú að segja það eins og er, að ég hef aldrei skilið það, að efnahagsmálaaðgerðir eða aðgerðir í efnahagsmálum væru gerðar án þess að ná einhverju af tekjum, sem ættu að festast, og mér er það fullkomlega ljóst, að það er ekki hægt að leggja álögur á þjóðina, nema þær byrðar lendi á henni misjafnlega miklar, og þær verða ekki bættar upp nema með aukinni framleiðslu. Það er það eina, sem getur gert það að verkum að létta byrðunum aftur af þjóðinni. En út af því dæmi, sem hann nefndi hér, þá er það svo, að þegar þeir sjálfstæðismenn hafa verið að reikna út álögurnar, sem fælust í „bjargráðunum“, þá var meginmunur á útreikningi þeirra og hv. 1. þm. Austf., vegna þess að hann tók það skýrt fram í sinni ræðu hér við 1. umr. málsins, að hann tæki út úr dæminu það, sem gengi inn og út á útreikningnum í sambandi við atvinnuvegina. Það hefur hins vegar aldrei verið gert í útreikningum þeirra sjálfstæðismanna, þar hefur dæmið verið gert upp í heild. Og það má hver trúa því, sem trúa vill, að það séu meiri álögur, sem eru fólgnar í því að hækka yfirfærslugjaldið á erlendum gjaldeyri frá 16% í 55%, eins og almenna gjaldið var, heldur en nú frá 55% upp í 132%. Þar við bætist, að nú eru lagðir á nýir skattar, sem var ekki gert 1958. Ef þetta er réttur útreikningur hjá hæstv. ráðh., þá held ég, að það hafi komið einhver skekkja inn í dæmið, sem hann þurfi að endurskoða. Nei, hér er ekki um neitt sambærilegar álögur á þjóðina að ræða. Þessu til viðbótar má svo geta þess, að 1958 var álögunum mætt með kauphækkun að nokkru, sem ekki á að gera nú. Ég ætla svo tímans vegna ekki að fara lengra út í þessa ræðu hæstv. ráðherra. Hv. 12. þm. Reykv. talaði hér í fyrsta sinn í kvöld. Eitt af því, sem hv. þm. byrjaði hér á, var skáldskapur. Ég held, að hv. 12. þm. Reykv. ætti að fara til flokksbróður síns, hv. 4. þm. Norðurl. v. (JPálm), og læra eitthvað af honum í þeirri fræðigrein, því að auðheyrt var á öllu, að þm. átti þar nokkuð ólært, og hygg ég, að hv. þm., Jón Pálmason, gæti miðlað honum nokkru af þekkingu sinni á skáldskap. Þá talaði þessi hv. þm. um hroka og sjálfbirgingshátt. Ég held, að hv. þm. hefði átt að láta þetta orð niður falla. Enn fremur talaði hann um það, að hann hefði kynnzt mönnum, sem umgengust sannleikann með frjálslyndi. Það var auðheyrt á ræðu þessa hv. þm., að þetta hafði hann tileinkað sér. Það var mjög mikið frjálslyndi í því, hvernig hann umgekkst sannleikann. Það var ekki verið að hugsa um að fara þar neina troðna eða beina braut. Sem sýnishorn um ræðu þessa hv. þm., vil ég benda á það, að hann sagði, að stjórnarandstaðan væri þekkt að því að rjúfa orð sín og eiða. Ekki taldi þm. ómaksins vert að finna þessum orðum sínum stað. Nei, það var látíð liggja á milli hluta um það, heldur var því bara slegið fram, og það var látið nægja. Það var nokkuð gott hjá hv. 12. þm. Reykv. að fara að tala um kauphækkunina hjá Iðjufólkinu 1958. Það dæmi var gott sýnishorn af stjórnarandstöðu þeirra sjálfstæðismanna og mjög gott einmitt, að það skyldi vera rifjað upp nú. En hvað hefur skeð siðan þessi kjarabót fór fram, sem hann taldi að hefði verið nauðsynlegt, að þetta fólk fengi? Það hefur gerzt hér á hv. Alþingi, að laun þessa fólks voru lækkuð í fyrravetur um 5.4%. Sjálfstæðismenn stóðu að því, og ég hef ekki orðið var við, að þessi hv. þm. eða þeir sjálfstæðismenn aðrir hafi reynt að rétta hlut Iðjufólksins eftir það. Og nú ætlar þessi hv. þm. að standa að því, að kjör þessa fólks verði miklu meira rýrð með þeim aðgerðum, sem nú á að gera. Nú er ekki ástæða til að bjóða upp á neinar kjarabætur handa þessu fólki. Nú eru lágu launin þess nógu há til þess að mæta dýrtíðinni, sem hv. þm. nú stendur að. En það, sem hefur gerzt, er þetta, að Sjálfstfl. er nú í stjórnaraðstöðu, en ekki stjórnarandstöðu. Þá talaði þessi hv. þm. um, að það, sem við værum að gera, og það, sem hv. 1. þm. Norðurl. v. hefði lagt hér til, væri að fella niður innflutningsgjald af jeppabifreiðum. Ekki taldi hv. þm. þetta gott. Nú ætla ég að segja þessum hv. þm., því að hann vissi nefnilega ekki, hvað hann var að fara, að þetta gjald er ekki á jeppabifreiðunum. Þetta 135% gjald, sem er í þessu frv., er ekki á þeim. Og ég er alveg viss um það, að hæstv. landbrh. mun halda því fram, að það eigi ekki að leggja þetta gjald á þær, og ég verð að segja það, að ég hef búizt við því, að hæstv. ráðh. mundi hugsa þannig, að þetta gjald yrði ekki á jeppabifreiðar lagt. En við töldum það tryggara, framsóknarmenn, að flytja um það till. hér á hv. Alþ., af því að við reiknuðum með, að sá hugsunarháttur væri til hjá þeim sjálfstæðismönnum, að það gjald skyldi einnig lagt á jeppabifreiðar, þó að við byggjumst ekki við því þá, að frá því yrði sagt hér á hv. Alþingi nú, að sá vilji væri til staðar, eins og þessi hv. þm. gerði. En það var mjög gott, að það skyldi koma fram, þó að það kæmi fram í þeirri mynd, að hann vissi alls ekki, hvað hann var að fara, þessi hv. þm., þegar þetta skauzt upp úr honum. Það voru fleiri upplýsingar, sem þessi hv. þm. gaf, og það var m.a. það, að nú væri verið að undirbúa kjarasamninga við farmenn og togarasjómenn. Það er gott, að það skuli vera upplýst hér á hv. Alþingi, að þeir skuli þegar vera að hefjast, kjarasamningar til handa fólkinu í landinu, vegna þeirra aðgerða, sem nú á að fara að samþykkja, og gætu þá fleiri á eftir farið. Þá kom þessi hv. þm. að því að skýra frá því, sem gerðist á síðasta Alþýðusambandsþingi. Þar var hann fulltrúi, og hann skýrði frá því, að honum hafi verið ljóst eftir ræðu ráðuneytisstjórans núv. í efnahagsmrn., Jónasar Haralz, að afkoma þjóðarinnar væri með þeim hætti, að það stefndi í voða, sem sagt um sjálfstæði og fjárhagslega afkomu hennar, hún væri á brúninni og ekkert nema fara fram af, ef ekki væri að gert. En samt var það nú svo, að þegar þessum hv. þm. varð það ljóst, að þjóð hans átti svo mikið í veði, var í svo mikilli hættu, þá vildi hann ekki leggja það á sig að bíða í einn mánaðartíma eftir því að taka verðlagsuppbótina á kaupið sitt. Það var ekki meiri þjóðhollusta af hans hendi þá, þó að hún eigi að vera til staðar nú. Þetta er kannske gott sýnishorn um hugsunarhátt hv. 12. þm. Reykv. Þá talaði þessi hv. þm. um vextina. Þeir áttu ekki að koma illa við fólkið í landinu. Veit ekki þessi hv. þm., hverjir það verða, sem fyrst verða fyrir barðinu á vaxtahækkuninni? Það verða ekki þeir, sem hafa breiðu bökin. Það verður almenningur í landinu. Það er fólkið, sem er á sama aldursskeiði og þessi hv. þm., sem hefur verið að brjótast í því að koma þaki yfir höfuð sér. Það er þetta fólk, sem vaxtahækkunin í landinu kemur fyrst og fremst við. Og það var þetta fólk, sem hv. þm. átti víst við, þegar hann talaði um afætulýð. Þannig er talað um það fólk, sem hefur lagt nótt við dag til þess að byggja yfir sig og sína. Þannig er komið fram við það fólk, sem hefur ekki verið gert neitt í til þess að koma málum þess áfram í sambandi við húsnæðismálin nú s.l. ár, að bæta fyrir það um lánsútveganir. Við höfum gert tilraun til þess, framsóknarmenn, aftur og aftur, að það yrði komið til móts við þetta fólk og það yrði gert eitthvert átak í þessum málum. Sjálfstæðismenn höfðu ekki áhuga í málinu, nema meðan þeir voru í stjórnarandstöðu. Og svo kemur þessi hv. þm. og talar um afætulýð, þegar verið er að tala um húsbyggjendur. Ég held, að þessi hv. þm. ætti að fara sér hægar, þegar hann fer næst af stað. Í sambandi við það, sem fram kom hér í ræðum þm. og ráðh., eftir að ég talaði hér á laugardaginn, þarf ég að taka nokkur atriði fram. Hæstv. sjútvmrh. er nú fjarverandi. Það er nú svo með okkar ágætu hæstv. ríkisstjórn, þó að hún talaði um það í haust, að hún hefði ekki vinnufrið, meðan þing sæti, vegna þess að hún yrði að vera hér á þingfundum, þá eru hæstv. ráðh. ekki alltaf að tefja sig á því, t.d. voru ráðherrastólarnir allir auðir í gær, þegar frsm. 1. minni hl. flutti sína framsöguræðu. Þessi hæstv. ráðh. gerði nokkra aths. í sambandi við ræðu mína hér á laugardaginn. Það, sem ég tók fram í þeirri ræðu, og því hefur ekki verið mótmælt, var, að það er ekki aðgerða þörf í efnahagsmálum nú vegna vinstri stjórnarinnar. Ég hélt því líka fram þá, að þeir Alþýðuflokksmenn hefðu haldið því fram, að þeir hefðu stöðvað dýrtíðina, og ég leiddi þá fram vitni, sem var ekki ómerkara en hæstv. viðskmrh. Ég hélt því fram í þessum umræðum, að fólkið í landinu hefði litið svo á, að þeim hefði tekizt þetta verk, að stöðva dýrtíðina í landinu, og þess vegna væri ekki annað að gera en halda áfram á þeirri braut. Ég vil til viðbótar því, sem ég þá nefndi, minna á það, að Alþýðubl. átti samtal við hv. 10. þm. Reykv., Eggert Þorsteinsson, um ástandið í þessum málum, 16. okt. s.l., og þá sagði hv. þm.: „Við krefjumst óbreytts ástands.“ Það var þeirra lóð á vogarskálarnar. Og ég held því fram hiklaust, að þeir hafa túlkað svo sín mál, Alþýðuflokksmenn, að þeim hafi tekizt að stöðva dýrtíðina, og fólkið hafi trúað því. Þessu til viðbótar vil ég taka hér eitt vitni enn þá og það er tekið upp úr Alþýðublaðinu 8. okt. s.l., og þetta vitni er Jóhanna Egilsdóttir. Blaðið átti samtal við frú Jóhönnu Egilsdóttur, og fórust henni þá m.a. orð á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Ef hróflað verður við vöruverðinu til hækkunar, hvort sem það er gert með beinum verðhækkunum eða svokölluðum niðurgreiðslum, þá förum við af stað. Það er líka augljóst mál, að þá fara allar stéttir af stað, þá verða vinnudeilur, þá verða verkföll, þá verða kauphækkanir. Það getur enginn efazt um það, hver yrði afleiðingin. Engin önnur en sú, að víxlhækkanirnar hæfust á ný. Þessari fjögurra ráðherra stjórn Alþýðuflokksins hefur tekizt að stöðva dýrtíðina. Ef Alþingi hækkar allt, þá er bezt, að aðrir flokkar beri ábyrgð á því en Alþýðuflokkurinn.“ Ég tek það enn fram, að þetta var skoðun fólksins, sem kaus Alþfl. í haust, og það er þýðingarlaust fyrir þá Alþýðuflokksmenn nú að halda því fram, að þetta hafi ekki verið þeirra málflutningur þá. Þá vil ég drepa ofur lítið á það, sem þessi hæstv. ráðh. talaði um stöðu ríkissjóðs og stöðu útflutningssjóðs. Í sambandi við stöðu ríkissjóðs vil ég minna á það, að hér á hv. Alþingi í fyrravetur fluttum við framsóknarmenn tillögu um það, að 25 millj. kr. af greiðsluafgangi ríkissjóðs yrði ráðstafað til uppbyggingar í landinu, til húsnæðismálastofnunar, veðdeildar Búnaðarbankans og byggingarsjóðs Búnaðarbankans. Þegar fjárlög voru afgreidd hér í apríl s.l., kom till. frá fjmrh, um það að taka inn á þau 25 millj. kr. nákvæmlega, sem væri greiðsluafgangur ríkissjóðs 1958 umfram greiðsluhallann 1957. Það var nákvæmlega sú upphæð, sem við gerðum till. um að ráðstafað yrði. Meira væri ekki til skipta. Ef þetta væri samþykkt, væri till. þýðingarlaus. En hvað gerist nú? Það var sagt frá því núna, að þessi greiðsluafgangur hafi orðið 48 millj. umfram greiðsluhallann 1957. Ég verð því að segja það, að yfirlit, sem var gefið hér um afkomu ríkissjóðs s.l. ár, tek ég með nokkrum fyrirvara, eftir að standa frammi fyrir því, að fjvn. Alþingis voru gefnar þessar upplýsingar og hv. Alþingi, eftir að nærri 4 mánuðir voru liðnir af árinu 1959, enda hefur það nú vakið athygli mína, að sá kafli úr ræðu hæstv. fjmrh., sem fjallaði um greiðsluafkomuna 1959, hefur ekki sézt á prenti enn þá, það kemur síðar. En ég bíð, þangað til ég fæ frekari grg. um niðurstöðu ársins. Það hefði sýnt sig, að greiðsluhalli hefði orðið, ef þetta hefði ekki farið fram úr áætlun. Þá er það um útflutningssjóð, sem ýmsar upplýsingar koma fram. Hæstv. ráðh. upplýsti það hér á fundi fyrra laugardag, að hallinn væri 30 millj., þegar sjóðsyfirlitið hefði verið gert upp. Svo hefði verið tekið tillit til þess, sem væri ekki komið til greiðslna, en vitað væri um, inn og út. Og þá kom það út, sem sagt er frá í grg. þessa frv. En svo bætti hæstv. ráðh. þessu við, að greiðslur, sem inntar voru af hendi árið 1959, voru tilheyrandi árunum 1958 og 1957 upp á 347 millj. kr. Og þá get ég ekki betur séð, þegar á þetta er litið, en að þá sé 270 millj. kr. hallinn orðinn öfugu megin, það hefði orðið greiðsluafgangur hjá útflutningssjóði á þessu ári, ef hann hefði tekið við hreinu borði árið áður. Þess vegna verður það nú afskaplega skrýtin rökfræði, að það þurfi að gera allar þær ráðstafanir, sem nú á að gera, vegna erfiðleika útflutningssjóðs. Ofan á þetta bætist svo, og ráðh. tók það fram, að birgðirnar í landinu hafa stórkostlega aukizt og ameríska lánið var óyfirfært að mestu á s.l. áramótum. Þessar upplýsingar gaf hæstv, ráðh. hér s.l. laugardag, og nú er ég ekkert að rengja það, að ráðherrann fer með rétt mál. En þá segi ég bara: Hvers vegna er þá verið að þessu öllu saman, ef staða útflutningssjóðs var svo góð, að það hefði orðið greiðsluafgangur hjá útflutningssjóði, ef ekki hefðu komið til eldri skuldbindingar? En í framhaldi af þessu vil ég vitna hér í eina skýrslu, sem líka er samin af hagfræðingum og a.m.k. á ábyrgð hæstv. fyrrv. ríkisstj., og það er grg., sem hæstv. ríkisstj. lét fylgja frv. um útflutningssjóð á þinginu 1959. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Samkv. bráðabirgðaniðurstöðum hefur hagur sjóðsins breytzt úr 34 millj. kr. skuld í árslok 1957 í 5 millj. kr. sjóðseign í árslok 1958.“ Svona var þingheimi tilkynnt að staða útflutningssjóðs hefði breytzt á árinu 1958. Og svo kemur hæstv. ráðh. nú og segir: Við eigum að taka við hala upp á 347 millj, kr. - Og það er meira sagt í þessari grg. Þar er því haldið fram, að sjóðurinn mundi verða hallalaus með því kerfi, sem hann átti að búa við, ef ekki hefðu orðið hækkanir umfram það, sem þeir gerðu ráð fyrir. Ég verð því að segja það, þegar maður hefur þessar og aðrar upplýsingar, að meira að segja í sömu grg. eru tölur, sem munar 90 millj. á, þá er ekki gott að henda reiður á því, og það er eitthvað óhreint á hreinu borðunum. Ég held því enn fram, að ef þeirra aðgerða er þörf, sem nú er stefnt að, er það af því, að það hefur farið úr böndunum, sem hæstv. fyrrv. ríkisstj. ætlaði sér að gera. Það eru engin rök fyrir því önnur en þau, nema þá sé verið að leggja álögur á þjóðina að óþörfu. Í sambandi við það, sem fram kom hér í ræðu hv. þm. á laugardaginn, vakti það athygli mína, að hér kom fram hv. þm. og mælti því bót, að það ætti með einni lítilli lagagrein að afnema vald lánastofnana, eins og ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs og slíkra stofnana. Og hver haldið þið, að þessi hv. þm. hafi verið? Það var hv. 4. þm. Norðurl. v. (JPálm), maður, sem tilkynnti það, að hann sæti í bankaráði Búnaðarbankans. Hann sagði hv. þingheimi frá því, að hann væri í bankaráði Búnaðarbankans, og hann vildi leggja það til, að ríkisstj. væri gefið það vald að ákveða vaxtakjör og lánstíma þessara sjóða. Hv. þm. gat haft sína skoðun á því, hvort það ætti að hækka vexti sjóðanna eða ekki. En það átti að gera eftir eðlilegum leiðum, það átti að breyta lögunum um stofnanirnar, en ekki með þessum hætti, sem hér er stefnt. Hv. Alþingi hefur ákveðið um lánakjör þessara stofnana með lagasetningu, en það hefur ekki verið falið neinni ríkisstjórn. Það er furðulegt, að hv. þm. skyldi leyfa sér að halda því fram, að þetta væri hugsanleg leið, sem þarna er farið fram á. Þá er það nokkuð skemmtilegt atriði, þegar þeir sjálfstæðismenn nú eru að tala um yfirfærslugjaldið, og þá er mikið talað um, að við framsóknarmenn höfum staðið að því og það sé gengislækkun. En þeir gleyma alveg að segja frá því, að þeir sjálfir voru á móti málinu, og það, sem þeir hafa deilt á þessa löggjöf, var fyrst og fremst yfirfærslugjaldið. Það er því ekki undarlegt, þó að þeir tali digurbarkalega um það nú. Það er talað um það, að nú eigi að verða meira frjálsræði í landinu en áður hefur verið. Já, það verður vafalaust afar mikið frjálsræði, t.d. fyrir peningastofnanir eins og sparisjóði, þegar nú á að fara að fyrirskipa þeim héðan úr Reykjavík, hvað þeir megi lána. Það á að fara að fyrirskipa þeim, hvað lánsfjáraukningin megi vera mikil, það á að fara að segja þeim fyrir um vaxtakjör og annað því um líkt, og það á að fara að kalla til Reykjavíkur hluta af sparifjármynduninni, sem á sér stað þar. Ég tók það fram í minni fyrri ræðu, að þessi ráðstöfun gæti orðið þess valdandi ásamt öðru, sem hæstv. ríkisstj. er að beita sér fyrir, að heil byggðarlög væru í hættu, og ég hef fengið upplýsingar um það úr mínu héraði, að vaxtamismunurinn, sem myndast við þá vaxtabreytingu, sem er nú fyrirhuguð, þó að það liggi ekki fyrir nú, hvað vextir skuli vera háir, en miðað við líkur missir sparisjóður Mýrasýslu þar allar sínar tekjur umfram rekstrarkostnaðinn og meira en það. Yfirleitt er það svo hjá sparisjóðunum, að þar er um föst lán að ræða, en lítil víxilviðskipti. Og eftir því sem þessi viðskipti eru meiri hluti af viðskiptum sparisjóðanna, er hættan meiri. Hæstv. ríkisstj. virðist ekki hafa horft á þessa hlið málsins. Þá þætti mér gaman að fá upplýsingar um það, hvort vísitöluútreikningurinn, sem nú á að vera, er til þess gerður að geta innheimt vaxtahækkun hjá því fólki, sem hefur fengið lán úr húsnæðismálasjóði, vegna þess að þar er það ákvæði til staðar, að vísitala skuli reiknuð á lán, ef hæstv. ríkisstj. vildi gera svo vel að upplýsa mig um þetta. Þá vildi ég enn fremur leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstjórn: Hér í fyrravor var samþ. það ákvæði í sambandi við afgreiðslu útflutningssjóðslaganna, að það skyldi verða úthlutað 100 leyfum til atvinnubilstjóra hér á landi. Eftir því sem ég bezt veit, voru þessar leyfisveitingar ekki nema 50 talsins. Þær fóru fram seint á þessu sumri, og mér er kunnugt um það, að nokkur eða verulegur hluti af þessum bilum er ókominn til landsins enn. Stafar það m.a. af því, að stálverkfallið í Ameríku tafði afgreiðsluna. Nú vil ég spyrja hæstv. ríkisstj.: Eiga nú þessir innflytjendur að fá sína bíla á því verði, sem fyrir lá, þegar pöntunin og afgreiðslan var gerð, eða á verðbreytingin að koma á? Ég óska eftir því, að þessu verði svarað. Þá vil ég vekja athygli á því, að það er alveg furðulegt, að hæstv. ríkisstj. skyldi láta sér detta í hug að leggja stórkostlegan nýjan skatt á benzínið ofan á þann skatt, sem það tók úr útflutningssjóði, án þess að ætla að láta hann ganga til samgöngubóta í landinu. Það gerir hæstv. ríkisstjórn ekki, og meira að segja ætlar hún svo þar á ofan að láta standa óbreytt fjárframlög á fjárlögum til samgöngumála. Ég vona nú, að hæstv. ríkisstj. sjái að sér og stjórnarliðar og samþykki þess vegna till. okkar framsóknarmanna um þetta efni. Þá vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstjórn: Það er boðað hér, að það eigi að taka upp niðurgreiðslu á sykri, kaffi og kornvöru. Hvernig hefur hæstv. ríkisstj. hugsað sér framkvæmdina í þessu máli? Á að taka upp skömmtun á sykri og kaffi? Ef ekki verður tekin hér upp skömmtun á þessum vörum, á þá að greiða niður sykrið til sælgætisgerðanna? Mér er sagt, að kaffi geti verið mjög góð gjaldeyrisvara, og væri þess vegna hægt að flytja það úr landi, ef þessi síður væri upp tekinn, og mig langar til að fá upplýsingar um það: Hvernig hefur hæstv. ríkisstj. hugsað sér að framkvæma þetta atriði og sömuleiðis með kornvöruna? Þá spurði ég um það hér í umræðunum fyrir viku, hvort það ætti að halda áfram niðurgreiðslu á áburði, eins og gert var s.l. sumar. Mig vantar upplýsingar um þetta og vildi gjarnan fá þær. Það var mjög táknrænt og eðlilegt, sem hv. frsm. meiri hl., hv. 6. landsk. (BK), sagði hér í gær. Hann sagði: Þegar gerður er samanburður á lífskjörunum fyrir og eftir þessar breytingar, þá á ekki að bera það saman við það, sem er, vegna þess að ástandið, þau lífskjör, sem við búum við í dag, eru fengin að láni. Það á að bera saman það, sem hefði orðið, ef þetta hefði ekki skeð. Og það, sem hefði orðið, sagði þessi hv. þm., var óðaverðbólga, greiðsluhalli, atvinnuleysi og alger gjaldeyrisskortur. - Þetta var það, sem þessi hv. þm. taldi að þyrfti að bera saman, til þess að aðgerðirnar, sem nú ætti að fara að gera, væru sambærilegar. En það skyldi nú ekki vera þetta, sem stefnt væri að með aðgerðum hæstv. ríkisstjórnar. Hæstv. ráðh. úr ríkisstj. og hennar lið hafa sett fram mikla útreikninga um, hvað kjaraskerðingin í landinu mundi verða mikil í sambandi við þessar efnahagsráðstafanir, og það hefur ekki verið há tala, sem þeir hafa fundið út, þegar þeir voru búnir að gera dæmið upp. Í sambandi við þá útreikninga dettur mér í hug, að einn af stuðningsmönnum stjórnarliðsins var staddur á flokksfundi fyrir nokkru og var að skýra þessi mál þar. Á fundinum kvaddi sér hljóðs einn af forustumönnum flokksins á staðnum, og hans lokaorð voru þetta: Við þurfum ekki útreikning frá hagfræðingum ykkar um kjaraskerðinguna. Buddan okkar segir til um hana, og hún mun verða ólygnust. - Og það mun verða reynsla þjóðarinnar, að buddan segir til um þá kjaraskerðingu, og hún mun reynast allt önnur en hæstv. stjórnarliðar vilja vera láta.



Herra forseti. Ég skal reyna að taka ekki mikið af svefntíma hv. þm., þó að ég hafi ekki áður tekið til máls. Það mikla mál, sem er hér til umræðu nú, hefur verið rakið svo lið fyrir lið, að ég sé ekki ástæðu til að gera það, en vil aðeins halda mér við þá þætti þess, sem snerta beint verkafólkið og aðra launþega í þessu landi. Áður en ég vík að þessu, vildi ég aðeins svara með örfáum orðum ræðu, sem hv. 12. þm. Reykv. hélt hér í kvöld. Ég ætla ekki að fara langt inn á þá ósmekklegu og hrokafullu ræðu. Hann vildi telja, að ræða Jónasar Haralz á síðasta þingi Alþýðusambandsins hefði verið eins konar stefnuræða fyrir okkur Alþýðubandalagsmenn. Þetta er auðvitað víðsfjarri. Ræða Jónasar Haralz átti þvert á móti að vera rök fyrir því, að verkafólkið féllist á kauplækkun. Á móti þessu börðumst við Alþýðubandalagsmenn á Alþýðusambandsþinginu og ekkert síður forseti sambandsins en aðrir. Þessi hv. þm., sem þá var fulltrúi á þessu sambandsþingi, tók einnig þessa afstöðu og hafði þá eins og aðrir sjálfstæðismenn að undanförnu verið harðvítugur kaupkröfumaður og var það einnig á þessu sambandsþingi. Það vissu allir, að Sjálfstfl. var þá mikill kaupkröfuflokkur og sjálfstæðismennirnir í verkalýðsfélögunum ekki síður. Þetta hefur nú snúizt við hjá þessum hv. þm. í það, að hann er nú orðinn boðberi kauplækkunar og kjaraskerðingar, líka fyrir þá, sem hann helzt telur sig bera fyrir brjósti, sjómannastétt þessa lands. Sú kjaraskerðing, sem felst í þessu frv., er tvíþætt. Það er í fyrsta lagi hin beina launalækkun, og í öðru lagi skerðing, sem leiðir af þeirri samdráttarstefnu, sem allt frv. mótast af og hlýtur að hafa í för með sér, ef framkvæmt verður, minnkandi atvinnu og atvinnuleysi. Fyrir ári voru nýgerðir samningar verkalýðsfélaga ógiltir með lagaboði hér frá hinu háa Alþingi. Með því var skertur löghelgaður réttur verkalýðsfélaganna til frjálsra samninga við atvinnurekendur. Þetta var þá gert með því að fella niður þau ákvæði úr samningum verkalýðsfélaganna, að greiða skyldi fulla vísitölu á kaup, og 10 vísitölustig voru felld niður bótalaust. Nú er höggvið aftur í sama knérunn, en í enn stórfelldari mæli. Og okkur er sagt, að þetta frv. eigi að miða að því að auka frelsi, - ekki frelsi þeirra mörgu, sem réttur er á brotinn með þessu sama frv., - það er ef til vill frelsi fyrir hina fáu stóru á kostnað hinna mörgu og smáu. Með gengislækkuninni er leitt nýtt dýrtíðarflóð yfir landið. Allar vörur hljóta að stórhækka í verði, en samkv, ákvæðum 23. gr. frv. á jafnframt að afnema allar vísitölugreiðslur á kaup. Það þýðir, að verkafólkið á að hafa sömu laun í krónutölu og allur þungi verðhækkananna að koma óbættur á herðar þess. Það hefur margt verið rætt um vísitöluna, og margt mætti um hana segja. Og það er síður en svo, að ég hafi ekki þar ýmislegt að að finna. Engu að síður er það rétt, sem sagt hefur verið hér í þessum þingsal, að vísitalan hefur verið eini réttur hins fátæka manns á undanförnum árum. Þegar menn tala um vísitöluna, er mönnum ákaflega gjarnt að snúa við orsökum og afleiðingum, að kauphækkanirnar vegna vísitölunnar hafi verið orsökin. Þetta er rangt. Það eru verðhækkanirnar á vörunum, sem eru orsökin. Við höfum ávallt orðið að bíða, mismunandi langan tíma, hin síðari ár þrjá mánuði, eftir að verðbreytingarnar hafa orðið, og þá hefur kaupið verið látið hækka í samræmi við þær verðhækkanir, sem þegar eru komnar. En þó að vísitalan sé numin úr gildi á kaupið, þá er hún í raun og veru ekki numin úr gildi að öllu leyti. Þetta frv. gerir t.d. ráð fyrir því, að öll atvinnufyrirtæki eigi að fá greiddan hækkaðan rekstrarkostnað og ekki aðeins núna, heldur að sjálfsögðu framvegis. Áfram eiga að vera vísitöluverðbréfin, sem menn hafa orðið að taka til sinna húsbygginga, þó að menn fái ekki vísitöluna á kaupið, áfram á að taka vísitölu á þau verðbréf. En þau fyrirtæki í landinu, sem eiga ekki að fá upp borinn aukinn rekstrarkostnað, skulum við segja, það eru alþýðuheimilin. Á þau eiga verðhækkanirnar að koma óbættar með öllum sínum þunga. Hafa hv. alþm. gert sér ljóst, að það er verið að fremja illvirki með því að skerða kjör fólks, sem hefur frá 3 til 5 þús. kr. á mánuði? Í þessum bæ og í þessu landi er margt fólk, bæði einstaklingar og fjölskyldur, sem verða að láta sér nægja þetta kaup til framfæris. Það eru engin rök til fyrir því að skerða kjör eða laun þessa fólks, og það trúir því enginn í raun og veru, að verkafólkið hafi tekið til sín of stóra sneið, eins og hv. 6. landsk. sagði hér í gær. Staðreyndirnar eru þvert á móti þær, að þjóðarframleiðslan hefur vaxið á undanförnum árum, en kaupmáttur launanna hefur lækkað, og það er staðreynd, að hlutur launþeganna í þjóðartekjunum hefur minnkað. Og þetta frv. miðar að því að gera eigna- og tekjuskiptinguna í þjóðfélaginu mun ranglátari en verið hefur. Hinir ríku eiga að verða ríkari, hinir fátæku fátækari. Að vísu fylgja sárabætur með. Ég skal ekki orðlengja um þær. Það er ekki hár tekjuskatturinn á láglaunafólki, sem betur fer, og alþýðutryggingarnar hefðu fyrir löngu þurft að lagfærast, og loksins þegar lagfæringin kemur, þá verður hún að mestu leyti tekin aftur um leið. Hæstv. forsrh. sagði hér í framsöguræðu sinni, að með fjölskyldubótunum hefði ríkisstj. gengið eins langt og hægt væri til að jafna tekjuskiptinguna almenningi í hag. Þetta er sagt, þó að yfirlýst sé um leið, að nú eigi að leggja á mun hærri nýja tolla en nemur þessum 152 millj. kr., sem fara eiga í almannatryggingar, og þetta er gert ofan á allt annað, sem almenningur nú er látinn taka á sig. En kaupið er ekki bundið, segja menn. Ja, það heitir svo. Forsrh. sagði hér einnig í frumræðu sinni, að ríkisstjórnin mundi ekki hafa önnur afskipti af samningum atvinnurekenda og verkalýðsfélaganna en þau að ráðleggja og leiðbeina. Hverjar mundu nú þessar ráðleggingar og leiðbeiningar verða? Í grg. frv. og í öllum ræðum hæstv. ráðherra hefur það berlega komið fram, að kauphækkun má ekki eiga sér stað, eins og sakir standa. Og hvenær halda menn, að kauphækkun mætti eiga sér stað, að áliti þessarar ríkisstjórnar ótilneyddrar? Ef einhverjum atvinnurekanda skyldi nú verða það á að viðurkenna, að hann gæti vel borgað hærra kaup til síns verkafólks, og vildi bæta því upp þær verðhækkanir, sem orðið hafa, þá er honum bannað það með lögum. Viðurlögin eru allt að 500 þús. kr. sekt. Og hve langt er á milli lögbanns við greiðslu dýrtíðaruppbótar á kaup og banns við hækkun grunnkaups? Þó að það yrði gert, mundi sjálfsagt verða sagt eftir sem áður: Samningsfrelsið er óskert. Mínir elskanlegu, þið megið semja, þið megið gera nýja samninga, en þið megið bara ekki semja um hærra kaup. - Og ætli það fari ekki einnig að styttast í, að ný þrælalög um athafnafrelsi verkalýðshreyfingarinnar verði sett? Við vitum ósköp vel í verkalýðshreyfingunni, hver er hugur atvinnurekendasamtakanna og forustumanna Sjálfstfl. til breytinga á vinnulöggjöfinni með það fyrir augum að þrengja samningsrétt og samningsfrelsi og athafnafrelsi verkalýðsfélaganna. Hinn þáttur kjaraskerðingarinnar, sem leiðir af samdráttarstefnunni, kemur auðvitað fyrst og fremst fram í því, að atvinnan minnkar. Menn hafa, við skulum segja á s.l. ári og á undanförnum árum, vegna mikillar atvinnu getað bætt sér upp kauplækkun með lengri vinnu, með auknum þrældómi og með því að allir fjölskyldumeðlimir, sem vinnufærir hafa verið, hafa getað unnið. Ef stefna þessa frv. verður framkvæmd, þá þrengist um þessa möguleika, og það er óhjákvæmilegt, að atvinnan minnkar, enda einn líður, bókstaflega einn liður í allri þessari áætlun. Kjaraskerðingin verður því margföld, í fyrsta lagi vegna kauplækkunarinnar, og síðan, og það sem er jafnvel miklu alvarlegra, vegna minnkandi atvinnu eða atvinnuleysis. Formælendur þessa frv. keppast nú um það að neita því, að til atvinnuleysis geti komið. Þetta var okkur einnig sagt 1950. Gengislækkunin 1950 átti að verða til þess að tryggja atvinnuöryggið. En hver var reynslan? Hún sýndi allt annað. Veturinn 1951–52 voru um 2000 manns atvinnulausir í Reykjavík samkv. skráningu verkalýðsfélaganna. Hv. 12. þm. Reykv. sagði, að þetta hefði verið vegna aflabrests og óáranar. Já, óáran var. En það var af völdum stjórnarvaldanna, og það var ekki fyrst og fremst aflatregða, sem þarna hafði mest áhrif. Hvar kom atvinnuleysið fyrst og fremst fram? Sérstaklega í byggingariðnaðinum, alls konar verkstæðum í bænum og í iðnaðinum alveg sérstaklega. Og svo segir þessi hv. þm., að m.a. sé hann með frv. af umhyggju fyrir iðnverkafólkinu. Er honum ekki ljóst, að einmitt þessi hópur manna verður einna þyngst fyrir barðinu á afleiðingum þessa frv., fyrst og fremst vegna þess, að það eru tiltölulega langflestir í þeirri starfsgrein, sem verða að bera kauplækkunina algerlega óbætta, og að atvinnuleysið herjar þarna fyrst? Það voru þá til menn, sem vildu ekki játa staðreyndir. Hæstv. þáv. viðskmrh., Björn Ólafsson, lýsti því yfir hér á Alþingi, að það væri ekkert atvinnuleysi í Reykjavík. Ég var í hópi þeirra hafnarverkamanna, sem þá um veturinn, gráan vetrarmorgun, gengu upp í Arnarhvol til þess að sanna þessum þáv. ráðherra, að atvinnuleysið væri til, og því var ekki eftir það neitað. Við skulum vona, að það hendi ekki, að til atvinnuleysis komi. En ef hin mikla ógæfa, atvinnuleysið, á eftir að koma yfir verkafólk þessa lands, þá veit hvert mannsbarn, að það hefur vísvitandi verið leitt yfir þjóðina, og það verður þung ábyrgð á herðum þeirra manna, sem þar eiga sökina. Það er mikið spurt nú hér í þingsölunum: Hvað gerir verkalýðshreyfingin? Ég ætla ekki hér á þessu stigi málsins að gefa neinar yfirlýsingar þar um. En við skulum líta á söguna. Og þeir menn, sem staðið hafa að samningu þessa frv. og mótun þeirrar stefnu, sem þar kemur fram, sem það hafa gert án þess að hafa í huga, hvernig verkalýðurinn, hvernig verkalýðshreyfing þessa lands hefur brugðizt við, þegar svipuð mál hafa verið á ferðinni, þeir hefðu sannarlega átt að byrja á því að lesa þann kafla sögunnar. Verkalýðshreyfingunni hefur tekizt á liðnum árum að tryggja að mestu hlut félaga sinna þrátt fyrir ítrekaðar árásir á lífskjörin. Henni hefur tekizt að velta því af sér aftur. Er ástæða til að ætla, að henni takist þetta ekki nú? Hækkun verðlags án uppbóta á laun, þ.e.a.s. nýtt dýrtíðarflóð, mun verkafólkið ekki þola. Ég vil í þessu sambandi vitna í forustumenn í verkalýðshreyfingunni sem hv. þm. stjórnarflokkanna ættu ekki að hafa ástæðu til þess að rengja. Í sumar sem leið, síðsumars, hélt verkalýðshreyfingin ráðstefnu til þess að hugleiða sín samningamál. Svo til öll verkalýðsfélög gátu sagt upp samningum sínum á haustmánuðum. Þessi ráðstefna, sem var mjög fjölsótt hvaðanæva af landinu, gerði einróma þá samþykkt, að samningum skyldi sagt upp, til þess að vera við öllu búnir, vegna þess að mönnum fannst og allir voru sammála um, að þegar ríkisstj. og Alþingi færu að fjalla um efnahagsmálin, þá væri betra, öruggara fyrir verkalýðshreyfinguna að vera ekki með bundna samninga. Allir voru sammála um þetta. Menn bjuggust við því, að þegar efnahagsmálin kæmu á dagskrá, þá mundi verða stefnt að ráðstöfunum, sem hefðu verðhækkanir í för með sér, verðhækkanir, sem hefðu áhrif á afkomu allra launþega í landinu. Nokkru fyrir kosningarnar síðustu hafði Alþýðublaðið af þessu tilefni viðtöl við nokkra forustumenn verkalýðshreyfingarinnar. Mig langar til, með leyfi hæstv. forseta, aðeins að vitna örstutt í þessi viðtöl. Það er viðtal við varaforseta Alþýðusambandsins, hv. 10. þm. Reykv., sem því miður getur ekki komið því við að vera viðstaddur hér á Alþingi við umr. þessa máls sökum veikinda. En ég hef ekki ástæðu til að halda, að hugur hans til verðlags- og kaupgjaldsmála hafi breytzt frá því, sem hann sagði um þessi mál, bæði á ráðstefnum verkalýðsfélaganna og einnig í þessu víðtali, og er þar mjög greinilega tekið til orða. Það er verið að ræða um verðlagsmálin, um hættuna á því, að vöruverð hækki, og viðbrögð verkalýðshreyfingarinnar, og hann svarar því til, að það sé engin lausn til önnur en sú, að stöðvunin haldi áfram, þ.e. að vöruverð haldist óbreytt, að svo miklu leyti sem við getum sjálf ráðið við, og að laun fari eftir verðlaginu. Í niðurlagi þessa viðtals segir blaðamaðurinn: „Nú hefur dýrtíðarflóðið verið stöðvað.“ - „Já, og við styðjum þá stefnu af alefli. Við viljum ekki láta söguna endurtaka sig. Framsókn heimtaði verðhækkanir, Sjálfstfl. þorði ekki annað en samþykkja það. Alþfl. heimtar óbreytt ástand. Við í launþegasamtökunum styðjum þá stefnu. Þjóðin veit, að hverju hún gengur.“ Þannig voru ummæli þessa hv. þm. þá. Það var talað við fleiri áberandi forustumenn úr verkalýðshreyfingunni, úr röðum Alþfl. Svar þeirra allra var á einn veg. Allir sögðu: Verði verðhækkunum hleypt af stað, verður svar verkalýðshreyfingarinnar eitt, að hún muni gera gagnráðstafanir. Hér í þessari hv. d. á sæti einmitt einn af þeim mönnum, sem viðtal var við og lét orð falla á sama veg. Þessi maður, hv. 1. landsk. þm., hefur nú skrifað undir nál. meiri hl. fjhn. og lagt blessun sína yfir allt, sem í þessu frv. felst. Ég efast um og veit raunar, að hann hefur ekki til þess neitt umboð þeirra fjölmennu launþegasamtaka, sem hann er forsvarsmaður fyrir, þ.e.a.s. Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Móðir þessa hv. þm. var ein úr hópi þeirra, er spurðir voru á þessum tíma í Alþýðublaðinu, og ég held, að spurningunni: „Hvað gerir verkalýðshreyfingin?“ sé vel svarað með orðum frú Jóhönnu Egilsdóttur, formanns verkakvennafélagsins Framsóknar. Blaðamaðurinn spyr: „Þið viljið ekki una neinum hækkunum á vöruverði.“ „Nei, það er afskorið með öllu. Ef hróflað verður við vöruverðinu til hækkunar, hvort sem það er gert með beinum verðhækkunum eða svokölluðum niðurgreiðslum, þá förum við af stað. Það er líka augljóst mál, að þá fara allar stéttir af stað, þá verða vinnudeilur, þá verða verkföll og þá verða kauphækkanir. Það getur enginn efazt um þetta.“



Herra forseti. Ég hef ekki tekið þátt í umr. um þetta mál, sem hér er á dagskrá, fyrr en nú, en kann nú ekki við annað samt en láta skoðun mína í ljós, en mun þó ekki lengja umræður neitt úr hófi fram. Ég býst við, að það hafi fleiri tekið eftir því en ég, að við þær umr., sem hér hafa orðið, og þau blaðaskrif, sem orðið hafa um efnahagsmálafrv. það, sem hér er til 2. umr., hefur hæstv. ríkisstj. hrósað sér mjög af þeim kjarki, sem hún hafi þurft að taka í sig og hafi beitt til þess að bera þetta frv. fram. Mér finnst það nú kannske vera mannlegt af hæstv. stjórn að hrósa sér fyrir áræði sitt og fyrir úrræði sín, ef úrræði skyldi kalla, því að ég er viss um, að það gera ekki aðrir. Ég skal að vísu viðurkenna, að það er allsérkennilegur kjarkur, sem kemur fram í því að taka þá kollsteypu, sem hæstv. stjórn hefur tekið. Það þarf þó nokkurn kjark til þess að hafa endaskipti á sjálfum sér, en mér sýnist, að það hafi sú stjórn gert, sem sagði, eða þeir menn, sem skipa þessa hæstv. stjórn, sem sögðu í haust fyrir kosningarnar, að allt væri hér í lagi í efnahagsmálum þjóðarinnar, en nú nokkrum mánuðum síðar, þegar þeir hafa fengið völdin í hendur, leggja á þjóðina slíkar drápsklyfjar sem frv. þetta gerir ráð fyrir. Þessi hæstv. stjórn, eða þeir menn, sem skipa þessa hæstv. stjórn, skömmuðu sumir hverjir, a.m.k. sjálfstæðismennirnir, á sínum tíma vinstri stjórnina fyrir að hafa tekið erlend lán til framkvæmda, og þeir kalla það nú eyðslulán. En þeir láta það verða svo sitt fyrsta verk að semja við erlenda fjármálastofnun um 800 millj. kr. lántöku og lofa því í staðinn að kaupa alls konar vörur, sjálfsagt bæði þarfar og óþarfar, af þeim þjóðum, sem lánið veita. Ég tel, að það þurfi líka kjark til þess að boða samdrátt og stöðvun í framkvæmdum og atvinnulífi þjóðarinnar, en það gerir hæstv. stjórn á þann hátt að boða afnám okurlaganna, svo að hún geti ákveðið vexti svo háa sem henni sýnist og takmörkun á útlánum bankanna, svo að þeir, sem vilja starfa að atvinnurekstri og framleiðslu, geti ekki fengið eða notað lánsfé. Ég kalla það að hafa endaskipti á sjálfum sér að nefna slíkan boðskap bjargráð, og ég undrast, að greindir og reyndir menn skuli gera slíkt. Stjórn fjármála og efnahagsmála hefur alltaf verið vandaverk, og auðvitað eru einstaklingum og ríkisstjórnum mjög mislagðar hendur um slíkt viðfangsefni. Hjá okkur Íslendingum er að mínum dómi ekki nema um eina leið að ræða, til þess að við getum búíð við allgott efnahagslegt öryggi. Það er sú leið að halda áfram að efla atvinnulíf okkar til lands og sjávar, efla hina fornu atvinnuvegi, landbúnaðinn og sjávarútveginn, og styðja og koma í framkvæmd nýjum atvinnuvegum, eftir því sem hentar bezt landsháttum og viðskiptum við önnur lönd. Við höfum fram á síðustu áratugi búið í vanyrktu landi, og það er varla hægt að segja, að þjóðin hafi átt þak yfir höfuð sér, hvað þá meira. Við höfum orðið að byggja framkvæmdir okkar upp með erlendu lánsfé, sem eðlilegt er. Við hljótum að verða að halda þessu áfram, því að við getum ekki af eigin rammleik beizlað auðlindir landsins og gert okkur þær undirgefnar nema fá til þess fé að láni frá þeim þjóðum, sem stærri eru og á undan okkur í uppbyggingu. Svo fámenn þjóð sem Íslendingar eru enn getur ekki safnað stórfé til framkvæmda. En við megum auðvitað ekki gera okkar framkvæmdir og haga okkar þjóðarbúskap skipulagslaust. Við þurfum að gera skynsamlegar áætlanir um þjóðarbúskap okkar og framkvæmdir og standa við þær. Þá skapast festa í atvinnulífi og flóttinn frá framleiðslunni hverfur. Þær ráðstafanir, sem nú er verið að gera, munu hins vegar valda upplausn í framleiðslunni og flótta, a.m.k. frá vissum þáttum hennar. Á undanförnum árum hefur margt og mikið verið gert til umbóta í sveitum þessa lands. Bændurnir hafa ræktað og byggt upp á jörðum sínum, og það hafa verið reist; dýr sláturhús, frystihús og mjólkurbú og byggt upp dýrt flutninga- og dreifingarkerfi fyrir mjólkina. Þrátt fyrir þessar miklu framkvæmdir, sem búið er að koma upp, er þó enn meira eftir að gera. Sérstaklega er enn eftir að byggja mikið í sveitunum og vélvæða landbúnaðinn enn betur en enn er orðið. Það er fyrirsjáanlegt, að efnahagsmálafyrirætlanir hæstv. ríkisstj. munu stöðva að fullu og öllu framkvæmdir hjá bændunum, og ég hygg, að flótti muni hefjast úr sveitum landsins vegna þessara ráðstafana. Verðhækkunin, sem núna verður á vélum og byggingarefni, mun stöðva vélakaup bændanna og byggingarframkvæmdir, og hækkun sú, sem verða mun á rekstrarvörum landbúnaðarins, hlýtur óhjákvæmilega að leiða til samdráttar í framleiðslunni, enda þótt gert sé ráð fyrir hækkun á afurðaverði til samræmis, sérstaklega þegar þess er gætt, að rekstrarlán verða ófáanleg og ótakandi, þótt þau fengjust, vegna hinna háu vaxta, sem nú er gert ráð fyrir. Ég verð að segja það, að ég öfunda ekki hæstv. landbrh. af hans hlutverki í þessari hæstv. ríkisstjórn. Hann taldi bændum trú um það, þegar vinstri stjórnin var við völd, að hún vildi troða niður af þeim skóinn. Og hann bað bændur í haust, fyrir kosningarnar, um traust og fylgi og kvað þeim þá mundi betur vegna, ef hann og hans flokkur kæmist til valda. Ég minnist þess sérstaklega, hversu hann á framboðsfundum lýsti því í Suðurlandskjördæmi, að Mjólkurbú Flóamanna væri illa statt, og taldi vera um óstjórn þar að ræða. En þar er nú nýlokið miklum byggingarframkvæmdum, sem kostað hafa stórfé á okkar íslenzka mælíkvarða. Fé til þeirra framkvæmda hefur Landsbankinn lánað, og erum víð bændur austanfjalls þakklátir fyrir þá vinsamlegu afstöðu, sem ráðamenn þeirrar stofnunar hafa sýnt fyrirtæki okkar, mjólkurbúinu, að hafa látið því í té lánsfé. En vitaskuld hefði sú stofnun, mjólkurbúið, þurft á ódýrara lánsfé að halda og þarf nauðsynlega á ódýrara lánsfé að halda en hún hefur haft. Hæstv. landbrh. hét bændum því, þegar hann var að biðla til þeirra um fylgi í kosningunum á s.l. hausti, að hann mundi beita sér fyrir útvegun ódýrari lána. Ég vil halda því fram, að hæstv. landbrh. hafi fullan vilja í þessu efni. En sýnilegt er, að hann hefur þó látið hafa sig til þess að taka þátt í og bera ábyrgð á ráðstöfunum, sem ganga í þveröfuga átt við kosningaloforð hans í haust og verða munu Mjólkurbúi Flóamanna svo hættulegar og þeim hundruðum bænda, sem þar eiga hlut að máli, að ekki verður séð fyrir endann á því, hvernig þeim voða, sem þar blasir nú við augum, verður afstýrt. Þá vil ég minnast nokkuð á þá fyrirætlun, sem hæstv. stjórn vill fá lögfesta, en það er ákvæði 33. gr. frv. um, að Seðlabankinn geti innkallað verulegan hluta af því sparifé, sem innlánsdeildir kaupfélaga geyma og ávaxta fyrir fólk í dreifbýli landsins. Þetta fé er yfirleitt starfandi í framkvæmdum úti um land sem rekstrarlán bænda og smáútvegsmanna, sem húsbyggingarlán í þorpum og kaupstöðum og sem rekstrarfé kaupfélaganna. Fátt eða ekkert í efnahagsmálafrv. er jafnofbeldiskennt og þetta ákvæði. Fjármagn, sem myndazt hefur vegna framleiðslu og vinnu fólks úti um land og þar hefur veríð notað til umbóta á lífskjörum fólks og um leið þjóðarinnar allrar, skal nú tekið úr höndum þeirra, sem varðveita það, þeirra stofnana, sem fólkið hefur falið að geyma þetta fé og ávaxta það. Þetta kalla ég ofbeldi við byggðir landsins og fólkið þar. Ég tel, að engin ríkisstjórn megi gera sig seka um slíkar ofbeldistilhneigingar við fólkið úti á landsbyggðinni. Landið þarf allt að vera í byggð. En þetta ásamt öðru af svipuðu tagi mun leggja landið í auðn, ef ekki verður horfið frá þessari fyrirætlun. Kaupfélögin og samvinnufélögin úti um landið eru þær stofnanir, sem eru fólkinu eins konar lífakkeri, og ef þessar stofnanir verða rúnar því rekstrarfé, sem þær hafa haft til umráða, spariskildingum fólksins, sem þarna býr, þá er grundvöllurinn undir atvinnulífinu á þessum svæðum þorrinn. Ég verð að segja það, að mig furðar á því, að hæstv. landbrh., sem er hér á Alþingi fulltrúi fyrir dreifbýlishérað og eini ráðherrann í ríkisstj., sem á heima utan þéttbýlisins hér við Faxaflóa, skuli geta verið í þeirri stjórn, sem þannig vegur að hagsmunum dreifbýlisins og þeirra, sem búa í sveitum landsins. Lítilli þjóð er auðvitað meiri vandi á höndum um fjármál sín en stærri þjóðum er. Íslenzku þjóðinni er því lífsnauðsynlegt að vera samhent og samtaka, þegar gera þarf meiri háttar úrræði í efnahagsmálum. Vinstri stjórnin gerði sér þetta ljóst og leitaði samstarfs við hinar vinnandi stéttir í landinu, framleiðendur og launþega. Stjórnarandstaða Sjálfstfl. nagaði rætur þess meiðs, sem farinn var að vaxa af samstarfi stéttanna í efnahagsmálum þjóðarinnar undir forustu vinstri stjórnarinnar. Og nú ætla þeir sömu menn, sem grófu undan þeim ráðstöfunum. sem þá voru gerðar, að byggja upp nýjar ráðstafanir, sem kosta flesta framleiðendur og launþega þungar fórnir. Þetta gera þessir herrar án samráðs við þá aðila, sem verða að taka á sig þungann af þessum ráðstöfunum. Þetta finnst mér vera glæfraspil, því að svo mikið er í húfi. Ég álít því, að hæstv. ríkisstj. hefði átt að beita sér fyrir viðtæku samstarfi stétta og flokka um úrræði, sem tryggðu bætt lífskjör og blómlegt atvinnulíf. Það frv., sem hér liggur fyrir, mun ekki ná því marki að tryggja slík bætt lífskjör, heldur mun það skapa ný stórkostleg vandamál á næstu mánuðum og árum, sem ég óttast að þrengi kost þjóðarinnar svo tilfinnanlega, að erfitt verði úr að bæta. Hvað viðvíkur þeirri stétt, sem ég tilheyri, bændastéttinni, þá óttast ég, að nú hefjist sá flótti úr sveitunum, að bráðlega verði að áhrínsorðum ummæli Guðjóns Sigurðssonar, sem hann mælti 1. maí á s.l. vori, að það þyrfti að fækka bændum landsins um helming. Ég minnist þess, að hæstv. landbrh. talaði mikið um það á framboðsfundum í haust, sem hann kallaði Framsóknarskatta. Þá átti hann við 55% yfirfærslugjaldið, sem sett var 1958. Hann gaf í skyn, að þessir skattar yrðu afnumdir og gróða- og gullöld mundi hefjast hjá bændastéttinni, þegar hann og hans flokkur tækju við völdum, enda „leiðin til bættra lífskjara“ að kjósa Sjálfstfl. Nú sjá bændur, hvernig þeir voru blekktir með loforðum hæstv. landbrh. og fleiri stjórnarliða. Nú er hæstv. landbrh. og hans félagar að spinna þann fjötur, sem verða mun bændastétt þessa lands eða atvinnuvegi þeirra bændanna, landbúnaðinum í heild, helfjötur, og fer þá hvort tveggja saman, afnám hinna fornu goðorða, sem Sjálfstfl. og fylgifiskar hans á s.l. sumri komu í kring, og eyðing þeirrar stéttar, sem í þúsund ár þraukaði í landinu og varðveitti þar hina goðkynjuðu tungu okkar og geymdi gegnum eymd og áþján rétt núlifandi kynslóðar til erfða og óðalsréttar í þessu góða og fagra landi.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður var að minnast ofur lítið á það hér. hvernig hv. sjálfstæðismenn höguðu málflutningi sínum á undanförnum missirum og m.a. hæstv. landbrh. Og hann minntist í því sambandi á áróður þeirra út af 55% almenna yfirfærslugjaldinu, sem náði til allra vara eða flestra vara, þ. á m. rekstrarvara landbúnaðarins, og þessi hæstv. ráðh. var svo ósvífinn að kalla Framsóknargjaldíð. Og það átti að vera til þess að sýna illvilja Framsfl., að þetta gjald yfir höfuð hefði nokkurn tíma komið til mála. Og þeir töluðu um þessi efni eins og þetta gjald hefði verið lögleitt algerlega ófyrirsynju og væri óþarft, og þeir, sem á þá hlýddu, gátu ekki annað álitið en Sjálfstfl. mundi beita sér fyrir því að afnema þetta Framsóknargjald, ef honum yrði þess auðið að ráða einhvern tíma einhverju um löggjafarstarf Íslendinga. Svo mikið var við lagt í þessu efni, að ef hér hefði verið um heiðarlega menn að ræða og heiðarlegan málflutning, þá hefði auðvitað ekkert annað átt að geta komið til mála en að þeir, sem að þessum málflutningi stóðu, tækju sér það fyrir hendur sem fyrsta verk, þegar þeir gátu ráðið, að afnema þetta gjald. Það var bókstaflega skorin upp herör út af þessu, og hafði hæstv. núv. landbrh. eins konar forustu í þessu eða það var eins konar sérgrein hans í Sjálfstfl. að standa fyrir þessum rógi. Þetta gekk svo langt, að ástæða er til þess að rifja upp eitt dæmi, sem ég þekki persónulega í sambandi við þetta. Og það er til þess að sýna mönnum m.a., hvernig svona vinnubrögð verka stundum, og hvert tjón einstökum mönnum getur orðið að svona loddaraspili. Ég þekki sem sé bónda, sem tók þennan málflutning hæstv. núv. landbrh. þannig, að hann hætti við að kaupa dráttarvél, sem hann ætlaði að kaupa vorið 1958, og ætlaði að bíða eftir því, að núv. hæstv. landbrh. kæmist til áhrifa og lækkaði verðið á dráttarvélunum og afnæmi „Framsóknargjaldið“ á dráttarvélunum. Og þessi maður er ekki búinn að kaupa dráttarvél enn. Hann er enn að bíða eftir því, að núv. hæstv. landbrh. beiti sér fyrir því að fella gjaldið niður. Og hann hefur verið í góðri trú, þessi maður. Hann varð bara fyrir þeirri ógæfu að leggja trúnað á málflutning núv. hæstv. landbrh. Hann var auðvitað hans flokksmaður. En hvað gerir hæstv. landbrh. nú? Hann ætlar ekki aðeins að láta þetta 55% gjald standa, heldur ætlar hann að hækka verðlagið á dráttarvélunum um nálega 50% ofan á „Framsóknargjaldið“ og allt verðið, sem fyrir var. Hvað halda menn nú, að þessi bóndi, sem trúði þessum hæstv. ráðherra og hans málflutningi, muni bíða mikið tjón af því að hafa tekið málflutning hæstv. ráðh. sem góða og gilda vöru? Hvað verða það margir tugir þúsunda, sem hann skaðast á þessari framkomu hæstv. ráðherra? Og þetta er víst áreiðanlega ekki eina dæmið um það tjón, sem svona framkoma getur valdið. Það er alveg áreiðanlegt. Mér er bara persónulega kunnugt um þetta dæmi. Hvað ætlar hæstv. landbrh. að gera fyrir þennan mann? Hvað getur hann gert fyrir hann? Getur hann bætt fyrir þetta óhapp, þetta tjón, sem hann hefur valdið? Ég spyr. Nei, það væri nauðsynlegt fyrir þessa menn, sem svona hafa hagað sínum málflutningi, að gera sér grein fyrir því gífurlega tjóni, sem þeir hafa gert í ótalmörgum greinum með þessari framkomu, og taka það til greina framvegis. Mér dettur líka annað í hug í sambandi við þetta. Hugsið ykkur bara annað eins tjón og það, sem hvíta bókin, Viðreisn, sem þeir nú hafa gefið út, getur valdið landinu. Áróðurinn í bókinni, t.d. um hallann á þjóðarbúskap Íslendinga, og hinar margvíslegu röngu og villandi upplýsingar, sem þar eru gefnar til þess að sverta efnahag Íslendinga í augum þeirra, sem lesa bókina, þær eru gefnar út í hvítri bók af ríkisstjórn Íslands og eiga að skoðast sem heimild um efnahagsástand landsins. Haldið þið, að það séu ekki þokkaleg meðmæli í augum þeirra, sem Íslendingar eiga undir að sækja efnahagsmál sín í öðrum löndum, að þeir fái í hendur slíkt plagg frá ríkisstjórn landsins? Ætli það hefði ekki verið þjóðnýtara verk fyrir hæstv. ríkisstj. að leggja vinnu í það að sýna fram á þá stórfelldu uppbyggingu, sem hér hefur átt sér stað á undanförnum áratugum, og hve það lánsfé, sem Íslendingar hafa fengið, hefur verið hyggilega notað, heldur en að taka sér fyrir hendur að búa út þann óhróður um efnahagsmál sinnar eigin þjóðar, sem í þessum bæklingi er að finna? Ég held það. Og sannleikurinn er sá, að það verður aldrei með tölum talið, það tjón, sem hæstv. ríkisstj. er nú þegar búin að gera landinu með þessum áróðri. Auðvitað er það ekkert sérstaklega létt verk að afla erlendis þess gífurlega fjármagns, sem þjóð eins og Íslendingar þurfa að fá að láni til þess að geta notfært sér þá möguleika, sem landið hefur að bjóða og sjórinn við strendurnar. Og það er ekkert alls kostar létt verk að fá erlenda forráðamenn fjármagns til þess að skilja það, að 170 þús. manns hér norður við Íshaf séu þess megnugar að ávaxta stórfelldar fjárhæðir og standa í skilum með vexti og afborganir, þegar þess er t.d. gætt, að þetta er litlu meiri mannfjöldi en byggir litlar borgir í stærstu meginlöndum. Það er oft nokkuð erfitt verk að sýna fram á, að það sé eðlilegt, að þessi litla þjóð fáí tiltölulega stórar fjárhæðir að láni og sé þess megnug að standa í skilum með vexti og afborganir. En það er hægt að sýna fram á þetta, ef menn segja satt, ef menn segja satt um möguleika Íslands, um það, hvernig þjóðin hefur hagað sínu starfi í landinu, og um þá reynslu, sem erlendir aðilar hafa haft af viðskiptum sínum við Íslendinga. Enn þá hefur það aldrei komið fyrir, að ekki hafi verið staðið í skilum með vexti og afborganir af opinberum lánum á Íslandi. En haldið þið, hv. þm., að það verði léttara verk að koma þessu sjónarmiði á framfæri og fá þá, sem hér standa fyrir málum í öðrum löndum, til þess að sjá þessa hluti í réttu ljósi, þegar sjálf ríkisstj. gefur út aðrar eins bókmenntir og þær, sem við höfum fengið hér nú alveg nýlega í áróðurspésa ríkisstjórnarinnar? Það er sannarlega illa farið, að hæstv. ríkisstjórn skuli hafa gripið til þessa óyndisúrræðis. Ég skal ekki fara langt út í að ræða hér við hæstv. viðskmrh. fremur en orðíð er varðandi álögur á þjóðina, sem felast í þessu frv. Hann hefur ekki getað bent á neina veilu í því reikningsdæmi, sem ég hef brugðið upp í þessu sambandi. Þess er ekki heldur að vænta, því að það er alveg rétt sett upp að öllu leyti. Það þarf ekkert um það að deila. Verðhækkun og álögur geta ekki orðið minni í heild en ég hef greint, og það getur ekki komið annars staðar niður en á þeim meginþorra landsmanna, sem á að hafa óbreyttar tekjur í krónutölu, og þó mun lægri en nú er vegna þess samdráttar á atvinnu, sem fyrirhugaður er. Þessu er alveg óhugsandi að hnekkja, hversu langar ræður sem menn halda. Það skiptir engu máli í þessu sambandi, þó að einhverjir hafi áður brugðið upp villandi dæmum af allt öðrum ráðstöfunum fyrir löngu. Það er ekki það, sem hér skiptir máll. Það, sem skiptir málí, er að kryfja til mergjar það reikningsdæmi, sem nú liggur fyrir. Og það er ekkert annað en útúrsnúningur að vera að vísa í einhver gömul dæmi og í veilur, sem í þeim kunna að hafa verið. Það, sem skiptir hér máli, er það, sem nú á að gera, og hvernig það verkar. Þá var ráðh. ákaflega hneykslaður yfir því, að ég skyldi ekki hafa gert nógu nákvæman greinarmun á því, sem kallað væri greiðsluhalli við útlönd, annars vegar og hins vegar gjaldeyrisaðstöðunni. Hann var mjög hneykslaður yfir þessu. En ég vil nú spyrja hæstv. ráðh. í því sambandi og benda honum á þessa yfirlýsingu, sem ég las úr Alþýðublaðinu frá hagfræðideild Landsbanka Íslands. Til hvers ætli þáv. ríkisstj. og stjórnarblað hennar hafi lagt svona mikla áherzlu á, að þessi yfirlýsing kæmi fram og að það væri hrakið rétt fyrir kosningarnar, að það væri stórfelldur halli á gjaldeyrisviðskiptunum við útlönd, eins og hafði verið bent á í því blaði, sem hann tilgreindi? Hvers vegna ætli þáv. ríkisstj. hafi lagt svona mikla áherzlu á þetta? Jú, ég hygg, að það sé ósköp einfalt mál, hvernig á því stóð. Það var af því, að þáv. ríkisstj., sem þessi hæstv ráðh. átti sæti í, vildi láta það koma fram, hvað landið stæði vel út á við undir þeirra forustu. Eða var það kannske af einhverjum öðrum ástæðum, sem það var lagt slíkt ofurkapp á að hrekja, að það væri verulegur halli á þessum viðskiptum? Og hvernig samrýmist þessi viðleitni, sem þarna kemur fram, hvernig samrýmist hún því, sem þessir sömu menn leyfa sér að halda fram nú, að það hafi orðið 350 millj. kr. greiðsluhalli eða halli á þjóðarbúskapnum árið 1959? En í október var lagt þetta ofurkapp á, að þjóðin fengi þá mynd af málinu, að það væri ekki 140 millj. kr. halli, eins og hafði verið minnzt á í einu blaði, heldur væri hann aðeins 16 millj. Það má skilja minna en þessi stökk fram og aftur í þessari túlkun, sem er líka í nákvæmu samræmi við alla framkomu í þessu máli, annars vegar á s.l. ári og hins vegar nú, þegar verið er að reyna að hræða þjóðina til þess að fallast á þá stefnubreytingu í efnahagsmálum, sem hér er meiningin að knýja fram, því að það er ekki hægt að kalla þetta öðru nafni en því, að það séu tilraunir til þess að hræða þjóðina til þess að fallast á slíkt, - sá áróður, alveg tilefnislausi áróður um greiðsluhalla og halla á þjóðarbúskapnum, sem hér er uppi hafður. Hæstv. viðskmrh. talaði hér æðilangt mál um þessar kenningar, um hallann á þjóðarbúskapnum, og fór út í hárfínar skilgreiningar á því, hvað væru eyðslulán og hvað væru uppbyggingarlán eða framkvæmdalán. Og mér skildist á hæstv. ráðh. einna helzt, að hann teldi t.d. þær lántökur, sem framkvæmdar væru til þess að standa undir - við skulum segja mannvirkjum eins og Sogsvirkjuninni, eyðslulántökur að því leyti, sem þær gengju til að greiða vinnulaun innanlands eða því líkt. Þessum skilningi hæstv. ráðh, á lántökum mótmæli ég gersamlega.  Sannleikurinn er nefnilega sá, að þessar lántökur, sem hér er um að ræða og ég gerði grein fyrir, gengu allar beint í tiltekin verk. Það voru ekki neinar almennar lántökur og einungis hægt að vísa í á móti almennar framkvæmdir. Þær voru allar ætlaðar og gengu beint í tiltekin verk.  En með þessum upplýsingum, sem hér hafa verið gefnar, fellur alveg um sjálfa sig hvorki meira né minna en meginástæða hæstv. ríkisstjórnar fyrir þeirri árás, sem hér er gerð, því að það er upplýst, að það hefur ekki verið neinn stórfelldur greiðsluhalli eða halli á þjóðarbúskapnum. Það er upplýst í málinu, því að það er ekki halli á þjóðarbúskapnum, þó að tekin séu framkvæmdalán. Hæstv. ráðh. var að tala hér um, hvað menn álitu um, ef það væri allt í einu horfið að því ráði að taka alla þá fúlgu að láni erlendis, sem gengi til fjárfestingar á einhverju tilteknu árí. Þetta er bara út í hött. En hitt væri þýðingarmeira, að hæstv. ráðh. legði sér það á minni, sem ég upplýsti hér í kvöld, að erlendar framkvæmdalántökur námu, eða réttara allur innflutningur á erlendu lánsfé inn í landið nam frá 7–12% af heildarfjárfestingunni árin 1956–58. Það er þess vegna algerlega ástæðulaust fyrir hæstv. ráðh. -  Ég ætla hér að rifja upp tvennt, sem ég spurði um og alls ekki hefur verið minnzt á, frekar en það hafi alls ekki komið fram. Ég spurði hæstv. ráðh. að því hér í kvöld, hvað það væri, sem hæstv. ríkisstj. hefði farið fram á við Bandaríkjastjórn í sambandi við gengisbreytinguna. Því er lýst yfir í grg. frv., að það standi yfir samningar við Bandaríkjastjórn um einhvers konar bætur vegna gengisbreytingarinnar og .viðskipti Bandaríkjastjórnar við Íslendinga. Hvað er það, sem hæstv. ríkisstjórn hefur farið fram á í þessum samningum? Og hvernig standa þessir samningar? Það hefur meira að segja verið gefið í skyn hér í þessum umræðum, að það hilli undir einhver sérstök úrslit í þessum viðtölum. Við eigum heimtingu á því hér á Alþingi að fá að vita, hvað ríkisstjórnin hefur farið fram á í þessu sambandi í nafni Íslands. Og raunar hefur hæstv. ríkisstj. náttúrlega ekki nokkra heimild til þess að ákvarða það án samráðs við Alþingi, upp á hverju er stungið í máli eins og þessu, - enga heimild til þess. Það er að fara algerlega á bak við Alþingi. Það átti að ráðgast um það þá við Alþ., hvað skyldi gert í þessu, upp á hverju skyldi stungið, og hafa samráð við Alþ. um slíka samninga. Ég spyr enn: Hvað hefur hæstv. ríkisstj. gert í þessu? Og ég vona, að ég fái svar. Ég býst ekki við því, að það verði tækifæri til þess að fá svar við þessari fsp. við 3. umr. Það er ákveðið, að það skuli vera útvarpsumr., og útvarpsumr. er þannig háttað, eins og við vitum, að það er alveg tiltekinn tími, sem útvarpsumr. stendur, og þar er ekki svigrúm fyrir nein orðaskipti af þessu tagi, eins og því t.d. að fá svar við fsp. Ég spyr þess vegna, og ég vil fá svar. Enn fremur spurði ég, bað um, fór fram á, að hæstv. ríkisstj. gæfi yfirlýsingu í sambandi við 5% skattinn á útflutninginn. Ég benti á, að þessi skattálagning er alveg furðulega sérstæð. Það er hvorki meira né minna en um 120 millj. að ræða. Það er sagt, að þetta skuli renna í útflutningssjóð til að greiða hallann, þennan halla, sem samkv. upplýsingum á s.l. ári var alls ekki til, - það er nú mál út af fyrir sig, - eigi að renna til að greiða hallann. En það er ekkert ákvæði um það í frv., að þessi skattur skuli falla niður, þegar þessi halli hefur verið greiddur. Hann á að halda áfram, skatturinn. Og hvað er ætlun hæstv. ríkisstj. að gera við peningana, þegar búið er að greiða hallann? Ég bað hæstv. ríkisstj. um að gefa yfirlýsingu um það, að þessir fjármunir yrðu alls ekki notaðir til neins annars en þess að greiða halla útflutningssjóðs. Og ég vil enn fara fram á það, að hæstv. ráðh. gefi slíka yfirlýsingu. Ef þeir gefa ekki slíka yfirlýsingu, þá hlýtur að verða að líta svo á, eins og ég sagði í nótt, að það sé einhver bakþanki í þessu hjá hæstv. ríkisstjórn, eitthvað óhreint í þessu. Og ég verð að segja, að mér sýnist Alþingi eiga alveg skýlausan rétt á því að fá hreina yfirlýsingu um þetta mál. Ég vil svo að lokum minna aðeins á eitt atriði. Ég hef farið fram á það í þessum umræðum, að hæstv. ríkisstj. vildi fallast á að taka greinina um alræðisvald ríkisstj. til handa í vaxtamáli stofnlánadeildanna út úr frv., til þess að þetta mál geti fengið þinglega meðferð. En það eitt kalla ég þinglega meðferð, að þetta sé sett í frumvörp við þá lagabálka, sem þarna er um að ræða. Nú hefur komið fram í umr., jafnvel síðan ég talaði hér í kvöld, atriði, sem gerir þessa ósk enn eðlilegri en áður, og það er, að hæstv. viðskmrh. lagði áherzlu á, að almenn vaxtahækkun, sem fyrirhuguð væri, hún væri ætluð til bráðabirgða. Það væri ætlazt til þess, að hún yrði fljótlega tekin til baka, að það yrði hægt að lækka vextina aftur. Þetta skýtur vitanlega enn sterkari rökum undir, að þessar fyrirætlanir um hækkanir á vöxtum stofnlánasjóðanna séu teknar til endurskoðunar. Hvaða ástæða getur verið til þess, jafnvel frá sjónarmiði þessara manna, að fara að hækka vexti af lánum til langs tíma, stofnlánum til langs tíma, vegna þess að þeir hækki almenna vexti til bráðabirgða? Í slíkri hugsun er ekkert samhengi. Og ég vil þess vegna enn á ný endurtaka þessa ósk og alveg sérstaklega fara fram á að fá svar við fsp. minni um samningana við Bandaríkjastjórn og hreina yfirlýsingu um, að 5% skatturinn á útflutninginn verði ekki undir neinum kringumstæðum notaður til annars en greiðslu á halla útflutningssjóðs.