Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. er komið frá Ed. Sú meginbreyting, sem þar var gerð á því, er það, að í staðinn fyrir, að í frv. er gert ráð fyrir, að almennar bæjarstjórnar- og hreppsnefndarkosningar skuli fara fram fjórða hvert ár, síðasta sunnudag í maímánuði, er þessu atriði breytt, þannig, að gert er ráð fyrir, að kosningar í kaupstöðum og kauptúnum fari fram síðasta sunnudag í maímánuði, sem ekki ber upp á hvítasunnudag, en aðrar hreppsnefndarkosningar síðasta sunnudag í júnímánuði. Allshn. hefur rætt um frv. og athugað umsögn hagstofustjóra og stjórnar Sambands íslenzkra sveitarfélaga og mælir einróma með því, að það verði samþykkt eins og það liggur nú fyrir.



Herra forseti. Með frv. þessu er stefnt að því að ráða bót á vissum annmarka, sem hefur komið fram í sambandi við sveitarstjórnarkosningar. Eins og kunnugt er, gilda ákvæði kosninga til Alþingis að ýmsu leyti um sveitarstjórnarkosningar, þ.e.a.s. almenn ákvæði um framkvæmd kosningaathafnarinnar og ýmislegt fleira. En ákvæði kosningalaganna um kjörskrár, hvenær þær skuli semja, hvenær þær verða lagðar fram, hvenær kærufrestur er úti o. s. frv., eru miðuð við, að kjördagurinn sé síðasta sunnudag í júnímánuði, eins og hann er ákveðinn við kosningar til Alþ. En þegar kjördagurinn við bæjarstjórnarkosningar er síðasta sunnudag í janúar, þá er ekki annar kostur en kjósa eftir kjörskrá, sem þá er í gildi, en sú kjörskrá er þá í raun og veru 11 mánaða gömul. Af þessum ástæðum hefur komið fram sá annmarki við bæjarstjórnarkjör í kaupstöðum, sem stefnt er að að ráða bót á með þessu frv. Það er skoðun mín, og ég hef látið hana í ljós áður hér í d., að það sé bezta lausnin á þessu máli að færa kjördaginn við bæjarstjórnarkosningar til, frá því sem nú er, færa hann nær kjördegi til alþingiskosninga, heldur en nú er ákveðið. Ég tel því, að þetta frv. út af fyrir sig stefni í rétta átt að þessu leyti. Hitt er alltaf álitamál, hvaða dag eigi að ákveða. Það var á það minnt fyrr á þessu þingi, þegar til umr. var frv. til l. um breyt. á kosningalögum, að starfandi væri mþn., sem hefði það hlutverk eftir skipun Alþingis að taka til endurskoðunar lög um kosningar til Alþingis og lög um kosningar til sveitarstjórna. Það er að sjálfsögðu ekki hlutverk mþn. að hlutast til um það, hvaða lagasetningu Alþ. afgreiðir hverju sinni. En það kom greinilega fram, a.m.k. hér í þessari hv. d., fyrr á þessu þingi, að eðlilegt væri, þar sem þessi n. er að athuga málin, að afgreiða ekki breytingar á kosningalögunum, án þess að hún hefði um þær breytingar fjallað. Nú vil ég benda á það, að skv. því frv., sem hér liggur fyrir, á það að öðlast gildi 1. júlí 1958, eða fáum dögum eftir að hreppsnefndarkosningar fara fram nú á þessu ári. Bæjarstjórnarkosningar og hreppsnefndarkosningar fara ekki fram aftur, fyrr en að fjórum árum liðnum, því að í því efni er ekki um neinn þingrofsrétt að ræða eða styttingu kjörtímabilsins, þannig að þótt ákvæði þessa frv. verði lögfest nú, þá geta þau ekki komið til framkvæmda fyrr en að fjórum árum liðnum. Þegar á þetta er litið, þá virðist nú minni ástæða til en ella að hraða afgreiðslu þessa máls nú. Kjördagurinn í sveitum er ákveðinn síðasti sunnudagur í júnímánuði. Það er sá tími ársins, sem er mjög hentugur til ferðalaga, og ég hygg að, að því leyti verði naumast fundinn hentugri dagur fyrir sveitafólk að neyta kosningarréttar síns, heldur en undir lok júnímánaðar. En ég vil leyfa mér að benda á það, að þar sem kjördagurinn er hinn sami við kosningar til Alþingis og við hreppsnefndarkosningar í sveitum, getur farið svo, að báðar þessar kosningar eigi að réttu lagi að fara fram á einum og sama degi, vegna þess að kjörtímabil við alþingiskosningar er hreyfanlegt, þar sem um þingrofsrétt er að ræða, og kjörtímabilið er því ekki alltaf full fjögur ár. Og það vill nú svo til, að við höfum ofurlitla reynslu í þessu efni, því að einmitt þetta hefur komið fyrir oftar en einu sinni á undanförnum árum. 1942 fóru fram kosningar til Alþingis á hinum reglulega kjördegi, síðasta sunnudag í júní, og þá áttu að réttu lagi einnig að fara fram hreppsnefndarkosningar. Þá var litið svo á, af stjórnarvöldum landsins, og ekki er annað kunnugt, en það væri einnig álit þeirra, sem í sveitunum búa, að það væri ekki heppilegt og sums staðar kannske varla gerlegt að láta þær kosningar fara fram samtímis, hreppsnefndarkosningar og alþingiskosningar. Og þá var gripið til þess að setja sérstök lög um tilfærslu á kjördeginum við hreppsnefndarkosningar í það skiptið. Það er meginákvæði þeirra laga, að hreppsnefndarkosningum þeim, sem ákveðnar eru síðasta sunnudag í júnímánuði 1942, skal frestað, og skulu þær fara fram 12. júlí 1942. Og í grg. fyrir þessu frv. segir svo, með leyfi hæstv. forseta.: „Frv. þetta er flutt að beiðni félmrh., og fylgdu því svo látandi ástæður: Í 4. gr. laga nr. 81 23. júní 1936, um sveitarstjórnarkosningar, er svo ákveðið, að í þeim hreppum, þar sem 3/4 hlutar íbúanna eru ekki búsettir í kauptúni, skuli hreppsnefndarkosningar fara fram síðasta sunnudag í júnímánuði. Þar sem hentugra þykir, að framangreindar hreppsnefndarkosningar fari fram að afstöðnum alþingiskosningum, er svo ákveðið í frumvarpi þessu, að þær skuli fara fram sunnudaginn 12. júlí næst komandi.“ Þetta frv. var lögfest og framkvæmd hreppsnefndarkosninga hagað skv. þeirri löggjöf á árinu 1942. Nú vildi svo til, að frá 1942 til 1946 sat Alþingi, sem kjörið var 1942, út heilt kjörtímabil, svo að 1946 endurtóku sig sömu ástæður og verið höfðu 1942, þannig að hreppsnefndarkosningar og alþingiskosningar áttu að réttu lagi að fara fram í sveitunum á einum og sama degi. Þá var litið alveg eins á af þáverandi ríkisstj. og gert hafði verið 1942, og þá var gripið til þess ráðs að gefa út brbl. um tilfærslu á kjördeginum við hreppsnefndarkosningar í það skipti. Þau brbl. voru gefin út að tilhlutun þáverandi dómsmála- og félagsmálaráðherra, Finns Jónssonar, og forsendur fyrir þeim eru þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Í 4. gr. l. nr. 81 23. júní 1936, um sveitarstjórnarkosningar, er svo ákveðið, að í þeim hreppum, þar sem 3/4 hlutar íbúanna eru ekki búsettir í kauptúni, skuli hreppsnefndarkosningar fara fram síðasta sunnudag í júnímánuði. Þar sem miklir annmarkar eru á því að láta hreppsnefndarkosningar fara fram samtímis alþingiskosningunum, er að þessu sinni fara fram 30. júní n.k., verður að telja nauðsynlegt að fresta þeim um vikutíma eða til 7. júlí 1946. Með því að ég fellst á, að brýna nauðsyn beri til að setja brbl. um téð efni skv. 28. gr. stjórnarskrárinnar, set ég bráðabirgðalög á þessa leið: 1. gr.: Hreppsnefndarkosningum þeim, sem ákveðnar eru síðasta sunnudag í júnímánuði 1946, skal frestað, og skulu þær fara fram 7. júlí 1946.“ Eftir þessum brbl. var að sjálfsögðu farið við hreppsnefndarkosningarnar það ár og þau síðan lögð fyrir næsta þing og samþykkt, eins og yfirleitt er venja. Þessi reynsla bendir til þess, að ef þingið tekur nú sérstaklega þetta eina atriði út úr kosningalögunum og ætlar að lögfesta það, þá sé full ástæða til að gefa því gætur, hvort það sé ekki þörf á að taka tillit til þeirrar reynslu, sem fengin er, annaðhvort á þann hátt að ákveða kjördaginn við hreppsnefndarkosningar t.d. viku fyrr, en ráðgert er í þessu frv. eða þá á hinn bóginn að hafa heimild til þess að færa kjördaginn við hreppsnefndarkosningar til um eina viku eða svo, þegar þær falla saman við alþingiskosningar. Enn fremur má á það benda, að í lögum um framboð og kjör forseta Íslands er gert ráð fyrir því, að forseti Íslands sé valinn með allsherjarkosningu um allt land fjórða hvert ár. Það hefur raunar, síðan sú skipan var tekin upp, ekki alltaf komið til kosninga, þar sem einn maður hefur stundum verið í kjöri, en eigi að síður gera lögin ráð fyrir þessu. Það hefur ekki fallið saman enn sem komið er, síðan þessi skipan var tekin upp, kjör forseta Íslands og hreppsnefndarkosningar, en kjörtímabil forseta Íslands er að vissu leyti hreyfanlegt, þannig að maður getur fallið frá eða sagt af sér störfum, svo að kjörtímabilið breytist af þeim ástæðum. Nú eru þær kosningar ákveðnar síðasta sunnudag í júnímánuði, þannig að það er a.m.k. fræðilegur möguleiki til þess að löggjöf óbreyttri, að í sveitunum geti borið að þrenns konar almennar kosningar á einum og sama degi. Það er fræðilegur möguleiki til þess að löggjöf óbreyttri. Þetta virðist mér eðlilegt að hafa til hliðsjónar, þegar gengið er frá löggjafaratriði eins og því, sem hér liggur fyrir. Í 2. gr. þessa frv. er gert ráð fyrir því, að kjörskrár vegna sveitarstjórnarkosninga og bæjarstjórnarkosninga þurfi ekki að semja nema það ár, sem kosningar fara fram, þ.e.a.s. fjórða hvert ár. Og í umsögn hagstofustjóra er það tekið fram, að þetta hafi í för með sér hagræði frá því, sem nú er. Ég vil ekki neita því, að gagnvart kaupstöðunum séu það rétt rök, sem hagstofustjóri tekur fram. En það gegnir að ýmsu leyti öðru máli í sveitunum. Fyrst er nú þess að geta, að í raun og veru er aldrei hægt að komast hjá því að semja árlega eða endurskoða árlega kjörskrár vegna alþingiskosninga, því að þegar þingrof ber að, þá þurfa kjörskrár vitanlega alltaf að vera í fullu lagi, þannig að það sé hægt að undirbúa kosningu innan þess tiltölulega stutta tíma, sem stjórnarskráin ákveður, þegar kosningar skulu fara fram eftir þingrof, enda nær þetta frv. vitanlega ekki til þess. Þetta snertir einungis lögin um sveitarstjórnarkosningar. En í sveitunum er það svo, að ef semja á kjörskrá vegna alþingiskosninga, þannig að hún sé alltaf endurskoðuð og tiltæk, hvenær sem er, þá er það eiginlega nær ekkert verk að hafa einnig nýja kjörskrá til staðar vegna sveitarstjórnarkosninga, því að í langflestum tilfellum fellur kosningarréttur aðila saman. Enn fremur vil ég benda á það, að kosningar í hreppsnefndir fara allvíða þannig fram, að það eru ekki listakosningar, heldur kosið óbundnum kosningum um vissa menn, og það er beint ákvæði kosningalaganna, að ef hreppsnefndarmaður fellur frá eða forfallast varanlega á kjörtímabilinu, þá skuli kjósa annan mann í hans stað, og slíkar kosningar til þess að fylla í skörð í hreppsnefndum í sveitunum fara iðulega fram einhvern tíma á kjörtímabilinu og án þess að það sé almenningi í landinu kunnugt eða stjórnarvöldum landsins. Það leiðir aðeins af sjálfu sér, að sveitarstjórnir, sem hlut eiga að máli, gangast fyrir því, að hreppsnefnd verði fullskipuð á þann hátt skv. ákvæðum kosningalaganna. Þegar slíkt ber að höndum, þá verður þó að vera til staðar í sveitinni kjörskrá, sem er í gildi. Það nægir ekki að taka þá tveggja eða þriggja ára gamla kjörskrá, heldur verður það að vera kjörskrá nýlega endurskoðuð, sem treysta megi á að sé nothæf og í gildi. Mér virðist því, þegar á þetta er litið, að gagnvart sveitunum sé þetta ekki stórvægilegt atriði, sem felst í 2. gr. frv., en ég viðurkenni, að það gegnir um það nokkuð öðru máli í kaupstöðunum. Ég hef leyft mér að benda á þessi atriði, og virðast þau nú þannig vaxin, að í sjálfu sér sé ekki óeðlilegt að fresta því um sinn að lögfesta þetta frv. Hins vegar mun ég ekki, þó að ég bendi á þessi atriði, bera fram brtt. um þau nú, þar sem kosningalögin öll eru í athugun og þeirri athugun verður haldið áfram, hvort sem þetta frv. verður lögfest eða ekki.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls benti ég á nokkur atriði, sem mér þættu mjög vafasöm í þessu frv., og það er þá í fyrsta lagi það, að úr því að breyta á kjördegi í kauptúnum og kaupstöðum, sem er vitanlega til bóta, að færa hann fram á vorið frá vetrinum, þá þykir mér það einkennilegt og dálitið hjákátlegt að hafa þá ekki sama kjördag yfir land allt. Í öðru lagi er að því að víkja, sem hv. síðasti ræðumaður hefur nefnt, að það geta margvíslegir árekstrar orðið í sambandi við kosningar, sérstaklega í sveitum, þegar margar kosningar eiga að fara fram e.t.v. á sama ári. Til þess að koma að nokkru leyti í veg fyrir þetta, þá stakk ég upp á því, en það mun nú ekki fá góðan jarðveg hér hjá sumum mönnum, að kjörtímabilið í sveitar- og bæjarstjórnarkosningum væri lengt og haft eins og það var og væri sex ár. Með því móti væri miklu minni hætta á árekstrum á milli kosninga að þessu leyti. Enn fremur benti ég á, að það væri þá nauðsynlegt, ef það væri ætlunin að samþykkja þetta frv. í aðalatriðum eins og það er, að það væri þá tekið fram í bráðabirgðaákvæði, að næstu bæjarstjórnarkosningar og kosningar í kauptúnum öllum skyldu þó ekki fara fram, fyrr en í maí að fjórum árum liðnum, því að annars gæti orðið um það deila, hvort þær ættu ekki að fara fram að þrem árum liðnum hér frá. Nú sé ég, að hv. n, hefur mælt með því að samþykkja þetta frv. óbreytt, og bendir það til þess, að hún hafi lítið athugað þetta vandamál. En aðalatriðið, sem er til umbóta í þessu frv., er það eitt frá mínu sjónarmiði, að kosningadagurinn í kaupstöðum og kauptúnum er færður frá vetrinum og yfir á vorið. Þar sem nú er þetta langur tími til stefnu með þær kosningar, þá er ekki eins aðkallandi að fá þetta frv. samþykkt eins og ella mundi, og ef mætti treysta því, að þeirri endurskoðun, sem yfir stendur á kosningalögunum í heild og er mjög aðkallandi að gera um fleiri atriði en þetta, yrði bráðlega lokið, þá sýnist mér, að það væri óhætt að fresta þessu máli alveg til næsta þings í trausti þess, að sú athugun yrði þá afgerð. Ég ætla nú samt ekki, þrátt fyrir þessar aths., sem ég hef gert, bæði nú og við 1. umr., að fara neitt að bera fram brtt. við þetta frv., læt hv. n. bera sína ábyrgð á því, úr því að hún er sammála um að knýja það í gegn núna. En ég trúi ekki öðru, en það verði tekið til verulegra breytinga, þegar endurskoðun fer fram á kosningalögum til sveitarstjórna yfirleitt.



Herra forseti. Frv., þetta, sem er flutt af þingmönnum úr öllum flokkum og hlotið hefur meðmæli heilbrmrh., var samþ. í Ed. og var þá þess efnis, að leggja skyldi umræddan skatt á gosdrykki og öl, en tekjur af þessum skatti skyldu renna til framkvæmdasjóðs Styrktarfélags vangefinna. Heilbr.- og félmn. þessarar hv.d. hefur fjallað allmikið um þetta mál. N. er fús til þess að mæla með því, að þessi nýi skattur verði lagður á, til þess að standa undir þeim mjög nauðsynlegu verkefnum, sem bíða óleyst í byggingu ýmiss konar stofnana fyrir vangefið fólk í landinu. Hins vegar hefur n. ekki viljað fallast á það, að lagður yrði á nýr skattur og síðan fenginn í heilu lagi félagi einstaklinga til umráða. Það munu vera tvö fordæmi um slíka skattlagningu hér á landi, en þó er í bæði þau skiptin sá munur og á því, sem hér um ræðir, að landsmenn eiga þess kost að velja, hvort þeir vilja kaupa vöruna með umræddum skatti eða ekki. Heilbr.- og félmn. telur, að þetta sé óeðlileg og óæskileg braut, og hún gerir því till. um, að þetta gjald á gosdrykkja- og ölflöskur renni ekki til umrædds félags, heldur til sérstaks sjóðs, styrktarsjóðs vangefinna, sem skal vera í vörzlu félmrn. og nánar skal kveðið á um í reglugerð, hvað við kemur stjórn og fjárveitingum úr sjóðnum. Þar með er þessum peningum, sem ríkisvaldið á að innheimta, haldið í vörzlu yfirvaldanna og verður þaðan veitt, eftir því sem viðkomandi aðilar telja að þörf sé fyrir það. Ég tel ekki, að það þurfi að gera nánari grein fyrir sjónarmiðum nefndarinnar, en þær brtt., sem n. hefur flutt á þskj, 530, byggjast á þessum höfuðskoðunum, sem ég hef nú skýrt. Brtt. á þskj. 537 eru fram komnar, eftir að heilbr.- og félmn. hafði gengið frá áliti sínu, og hún hefur því ekki um þær fjallað. En það er augljóst af annarri brtt. þar, að hún gengur einmitt í þá átt, sem heilbr.- og félmn. hefur ekki viljað fara, að leggja á ákveðin gjöld, sem gangi til framkvæmdasjóða ákveðinna félaga einstaklinga. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, nema tilefni gefist til.



Herra forseti. Við 1. umr. þessa máls hér í d. benti ég á, hversu óviðeigandi og ranglátt það væri af löggjafarvaldinu að afhenda nýstofnuðu félagi, þótt líknarfélag sé, einn tekjustofn ríkissjóðs til skattlagningar, er næmi um 15 millj. kr. á fimm árum. Ég benti á, að framlög almennings til einhvers félags, þótt líknarfélag væri, ættu ekki að vera skyldukvöð, kvöð, ákveðin með lögum, heldur frjáls framlög hvers og eins. Ég benti enn fremur á, að öðrum líknarfélögum bæri ekki minni réttur til fjáröflunar, en hinu nýstofnaða félagi, sem nú á að afhenda þessa miklu fúlgu, 15 millj., með skattlagningu á almenning, og þess vegna væri hér um ranglæti að ræða gagnvart öðrum félögum, ef inn á þessa braut ætti að leggja. Mér virðist nokkurn veginn ljóst af áliti n., að fjmrh. hafi lagt blessun sína yfir, þótt furðulegt megi teljast, að tekjustofnar ríkissjóðs séu sérstaklega skattlagðir til framkvæmdasjóða vissra félaga. Sú breyting, sem gerð hefur verið á frv., staðfestir líka þetta. Að vísu virðist, að n, hafi komizt að þeirri niðurstöðu, að ekki sé viðeigandi að taka beint fram í lögum, að afhenda skuli einu tilgreindu félagi mikla fjárfúlgu, sem lögð er á tekjustofna ríkissjóðs. Og þess vegna er svo látið líta út, að ríkissjóður sjálfur sé að taka skattinn. N. segir í áliti sínu, að hún vilji ekki fallast á þá skipun, að félagi einstaklinga sé fenginn til umráða slíkur skattstofn, og telur þegar komið út á varhugaverða braut í þeim efnum, og þess vegna mælir n. með því, að frv. nái fram að ganga. Mér finnst n. vera allósamkvæm sjálfri sér. Hún fordæmir þessa braut, sem þegar hefur verið lagt inn á og verið er að leggja inn á með því frv., sem lagt var fram í Nd., en leggur samt til, að frv, verði samþ., að vísu með nokkurri breytingu. En ef við tökum til athugunar þessa breytingu, erum við þá ekki að leggja inn á alveg nýja leið í opinberum skattamálum? Breytingin er sýnilega ekki gerð til annars, en breiða yfir nafn og númer - ef svo mætti segja - þess félags, sem upphaflega var í frv., vegna þess að menn eru búnir að fá augun opin fyrir því, að þessi leið er óaðgengileg. Það er ekki sæmilegt að fara inn á slíka leið í opinberum fjármálum. En í brtt. n. - þrátt fyrir fordæmingu n, á þessari leið - er opin leið með reglugerð, sem félmrn. á að setja, að afhenda þessu félagi eða öðru framkvæmd og yfirráð yfir því fé, sem upp úr þessu fæst. Og kemur nokkrum til hugar, að núverandi félmrh., ef hann situr öllu lengur, en til næsta dags, - en það virðist nú vera heldur óráðið í augnablikinu, - kemur nokkrum til hugar, að hann, sem mælir með þessari leið í Ed., mundi hika við að útbúa reglugerðina á þann veg, að fé þetta rynni beint til þessa félags, sem hér er um rætt? Og hver er þá orðinn munurinn á þessu og þeirri leið, sem n. sjálf er að fordæma? Brtt. er því ekki frávik frá þeirri leið, sem bæði ég og n. telur ranga, en það er að skattleggja tekjustofna ríkissjóðs í þágu einstakra félaga. Fram hjá því verður heldur ekki gengið, að þær breyt., sem gerðar hafa verið á frv. í báðum d., sýna, að þm. eru siður en svo ánægðir með þá braut, sem hér er verið að ganga inn á. En sú nýja braut, sem farið er inn á, ef frv. er samþ. í þeim dularbúningi, sem n. nú hefur fært það í, er sú, að eftir að ríkissjóður til sinna þarfa hefur skattlagt tekjustofnana til hins ýtrasta, eftir því sem löggjafarvaldið treystir sér til, þá eru þessir sömu tekjustofnar afhentir til skattlagningar fyrir einstök félög, að vísu félög, sem vinna að þörfum málum og ekki sízt þeim málum, sem ríkissjóður ætti helzt að sjá farborða. Finnst mönnum þetta vera rétt fjármálastefna eða eðlileg sköttun á almenning, að ríkissjóður leggur fyrst gjald á skattstofnana, sem að sjálfsögðu er tekið allt hjá almenningi, og afhendir þá síðan og segir: Gerið þið svo vel, þið megið nota þennan stofn til þess að taka þetta mikið úr vasa almennings, ef það bara er látið renna í annan sjóð? Að vísu ætlar ríkissjóður nú að taka það til sín fyrst í stað. En með reglugerð má svo ákveða síðar, að það renni til einstakra félaga. Nú mætti spyrja: Ef ríkissjóður á að taka til sín þetta fé, sem tekið er af hans gömlu skattstofnum, og nota í þessu skyni, hvers vegna er þá ekki svona mál eins og öll önnur tekið inn á fjárlög? Þar á þetta mál heima. Og ríkissjóður á að sjá þessu máli farborða með þeim tekjum, sem hann á eðlilegan hátt tekur af skattgreiðendunum. Þetta frv. er lögþvingun á greiðslu til fimm ára. Þau tvö hliðstæðu fordæmi, sem eru til, eru hvorugt byggt á lögþvingun. Almenningi er frjálst, hvort hann greiðir skattinn eða ekki. Og báðar þessar fjáröflunaraðferðir eru í gildi til eins árs í senn, Ég hef þess vegna borið fram brtt. um, að tímanum verði breytt í eitt ár og tillagið verði lækkað úr 10 og niður í 5 aura. Ég er andvígur þessari stefnu, eins og ég hef margtekið fram. En ef á að taka hana upp, þá álit ég að eigi að bæta úr því ranglæti, sem öðrum félögum er sýnt með því að útiloka þau frá sams konar möguleika um tekjuöflun. Ég hef þess vegna borið fram till. um tekjuauka til tveggja félaga, sem starfa hér í bænum. Annað er félag, sem hefur byggt upp hæli fyrir drykkjusjúka menn, og hitt er gamalt líknarfélag, sem starfað hefur hér í áratugi og hefur nú á stefnuskrá sinni að koma upp barnaspítala, sem af öllum er talið eitthvert mesta nauðsynjamál, sem hér er nú á dagskrá. Félagið Bláa bandið var stofnað af mönnum, sem höfðu áhuga fyrir því að verða að líði í baráttunni við áfengisbölið. Lög voru samþykkt fyrir mörgum árum, er gefa ríkisvaldinu fyrirmæli um að byggja hæli yfir drykkjusjúkt fólk. Ríkissjóður eða hið opinbera hófst ekki handa. En þessir menn hófust handa, og þeir hafa nú haldið uppi hæli í 2–3 ár með ágætum árangri. Þegar ríkissjóður brást skyldu sinni að sjá drykkjusjúkum fyrir nauðsynlegri hjálp, hóf þetta félag starfsemi sína til þess að bæta úr aðkallandi þjóðfélagsþörf. Ég hef þess vegna lagt til, að af hverri flösku áfengis, sem seld er í áfengisverzluninni, renni 3 kr. í framkvæmdasjóð þessa félags til þess að halda uppi þessu nauðsynlega hæli fyrir drykkjusjúka menn. Ég veit að vísu, að þetta félag hefur fengið einhvern styrk af því fé, sem ætlað er í þessu skyni, en það er langt frá því, að styrkurinn sé nægilegur, og það er langt frá því, að félagið með þeim styrk geti rekið stofnun, er fullnægi þeim gífurlegu þörfum, sem hér eru á hjúkrun á drykkjusjúkum mönnum og konum. Allir bæjarbúar þekkja starfsemi kvenfélagsins Hringsins, sem starfað hefur að líknarmálum hér í áratugi og safnað hefur með frjálsum samskotum fé til mjög brýnna þjóðfélagsþarfa. Kvenfélagið hefur unnið að því um langan tíma að byggja barnaspítala, sem telja verður þjóðfélagslega nauðsyn, Þetta félag hefur sýnt, að það er verðugt þess að njóta styrktar á svipaðan hátt og það félag, sem um er fjallað í þessu frv., ef það opinbera á annað borð fer inn á þessa braut og lætur fé í té á þennan hátt. Í sambandi við þetta mál er svo ekki úr vegi að benda á það, sem kemur fram í erindi, sem Félag ísl. iðnrekenda hefur sent þinginu um þetta mál, að það geti líka verið hætta á því, að tekjustofnunum, bæði þessum og öðrum, sem hlaðið er á gjöldum, verði ofboðið með því, sem á þá er lagt. Og þegar gjaldstofnarnir eru orðnir ofhlaðnir, hætta þeir að gefa þær tekjur, sem að er stefnt. Þetta er gamall sannleikur, sem segir til sín hér jafnt og annars staðar undir svipuðum kringumstæðum.



Herra forseti. Málflutningur hv. 2, þm. Reykv. var nokkuð sérkennilegur að því leyti, að hann virðist vera algerlega sammála því, sem segir í nál. um, að þessi tegund skattlagningar, þar sem skattstofninn er fenginn einstöku félagi, sé mjög óæskileg, og hann hafði mjög sterk orð um það, að þetta væru þvingunarskattar og fleira slíkt. En till., sem hann flytur í málinu, er sú að láta ekki við sitja eða berjast á móti þessu, sem hann telur vera þvingunarskatt, heldur flytur hann brtt. um það, að við skulum þá setja á þrjá þvingunarskatta í einu. Þannig snýr hann algerlega við, vegna þess að hann hefur dregið að minni hyggju rangar ályktanir af meðferð þessa máls. Það var skoðun hv. þm., að nál. og brtt. n. væru til þess eins að breiða yfir nafn og númer, eins og hann orðaði það. Ég verð að fullvissa hann um, að svo er ekki. Hann virðist alls ekki geta séð, að það væri nokkur möguleiki á öðru, en að félmrh., sem fer með þessi mál, mundi þegar gefa út reglugerð skv. þessum lögum, ef samþykkt yrðu, og ánafna umræddu Styrktarfélagi vangefinna alla þessa peninga. En ég vil benda hv. þm. á, að það eru fleiri, en þetta félag, sem starfa á þessu sviði, og það er fyrst og fremst ríkið sjálft, sem er til þess skyldugt skv. lögum, sem búin eru að vera í gildi liðlega tvo áratugi, að reisa hæli og skóla fyrir þetta fólk. Og ég vil benda honum á það, að félmrh., hver sem hann er hverju sinni, - og geri ég ráð fyrir, að hann sé, eins og oftast mun hafa verið, heilbrmrh. líka, - sjái til þess, að byggt verði á ríkisins vegum hæli fyrir þetta fólk. Ég vænti þess, og við væntum þess í nefndinni, að þessar skyldur skv. lögum, sem eru búin að vera lengi í gildi, muni toga nokkuð á móti þeirri tilhneigingu, að ráðherrar gæfu út reglugerð, þar sem féð væri allt ánafnað þessu nýja félagi, og þeir muni að ráði þeirra manna, sem ríkið hefur í þjónustu sinni í heilbrigðismálum, meta það vandlega hverju sinni, hvernig þeir veita fé úr þessum sjóði. Sé ég enga ástæðu til þess, að við getum ekki treyst því, þar sem þessir aðilar eiga í hlut, að fénu verði varið á þann hátt, sem hverju sinni er skynsamlegast og bezt fyrir þetta verkefni. Ég get alveg fallizt á það með hv. þm., að það er ekki æskileg braut að vekja upp einstök mál og stofna til sérstakrar skattlagningar vegna þeirra á milli þess, sem þingið afgreiðir fjárlög. Og mér finnst, að í hvert skipti, sem góð málefni koma fram og eiga að fara hraðbyri gegnum þingið, þá verði hv. þm. að hugsa um það, að þeir hafa eða meiri hluti þeirra við afgreiðslu fjárlaga fyrir örfáum mánuðum orðið að neita mörgum góðum málum um stuðning. En úr því að þetta mál er komið fram og hefur þegar hlotið mikinn stuðning í þinginu með því að fara tiltölulega fljótt í gegnum aðra deildina. með því að það er flutt af mönnum úr öllum flokkum, og svo er sagt, að þeir hafi ráðgazt hver við sinn flokk og tryggt þar stuðning, þá hefur heilbr.- og félmn. kosið þann kostinn að breyta formi þessarar skattlagningar á þann hátt, sem hún telur víðunandi fyrir ríkið, og ég vil endurtaka það, að öll tortryggni hv. 2. þm. Reykv. út af þessari breytingu er algerlega ástæðulaus. Við höfum í þessari n. fengið um það upplýsingar frá mönnum, sem til þekkja, að það sé mjög almenn skoðun yfirgnæfandi meiri hluta lækna og manna, sem að heilbrigðismálum vinna, að málefni vangefinna séu nú eitt af þeim verkefnum, sem allra nauðsynlegast sé að gera eitthvað fyrir og láta hendur standa fram úr ermum um bætta aðstöðu. Að því leyti eru verulegar röksemdir fyrir því að taka þetta mál út úr öðrum heilbrigðismálum og reyna að gera sérstakt átak á þessu sviði. Ég vil því ítreka það, að það er alger misskilningur hjá hv. þm., að heilbr.og félmn. sé ekki alvara um þessa breytingu og að hún hugsi hana ekki eins og bókstafurinn mælir fyrir um. Það er alls ekki verið að breiða yfir nafn og númer, eins og hann orðaði það. Og með því að sannleikur málsins og fyrirætlanir n. með þessum breytingum eru alls ekki þær, sem hann gerði ráð fyrir, þá er forsendan að brtt. hans í raun og veru fallin. Hann segir: Úr því að við förum út á þessa braut, þá skulum við bæta við fleirum. - En við segjum, að skv. þessum breytingum, sem við leggjum til við lögin, er alls ekki farið út á þá braut, sem frv. upphaflega gerði ráð fyrir. - Skal ég svo ekki hafa um þetta fleiri orð að sinni.



Ég ætla ekki að hefja deilur við frsm. nefndarinnar um málið. Það stendur óhaggað, sem ég sagði um meðferð n. á frv. og hver árangurinn verður af því. Ég geri ráð fyrir, að aðalástæðan fyrir því, að nefndarmenn breyttu frv. í þann dularbúning, sem það er nú komið í, sé sú, að mjög hefur verið ýtt á þá úr ýmsum áttum og þeir hafi talið sér þetta einu útgöngudyrnar til þess að koma frv. aftur inn í þingið, að afneita því á þann hátt, en láta svo deildina sjá fyrir því að koma því áleiðis. Hann sagði, að ég væri heldur ósamkvæmur minni stefnu í málinu, ég væri andstæður þeirri stefnu, en bæri þó fram till. um frekari fjártillög til annarra félaga. Ég sagði í minni ræðu, að ég væri andvígur þessari stefnu, en ef á að knýja það fram, að þessi stefna verði gerð gildandi, þá teldi ég sjálfsagt, að önnur félög væru ekki beitt ranglæti á þann hátt, að öllum væri fyrirmunað að njóta þessarar stefnu öðrum, en því félagi, sem hér er um að ræða. Ég get ekki séð, að hér sé um nokkurt ósamræmi að ræða í afstöðu minni til málsins.

Frsm. minni hl. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Fjhn. þessarar deildar varð ekki sammála um afstöðu til þessa frv. Meiri hl. leggur til að afgr. það með rökst. dagskrá, en ég, sem varð þar í minni hluta, legg til að samþ. frv. með þeirri breyt., sem ég legg til að sé gerð á því, á þskj. 495. Ég er alveg samþykkur tilgangi þessa frv., að það sé nauðsynlegt til þess að hvetja menn til að vinna að útflutningsframleiðslunni sérstaklega, að þeir menn, sem þar leggja á sig yfirvinnu og næturvinnu, eins og oft er nauðsynlegt í mjög ríkum mæli í verstöðvunum, skuli vera undanþegnir skatti af vissum hluta þessara tekna, sem þeir þannig afla sér, og ég held, að með þeirri breytingu, sem gerð yrði á frv. með minni brtt., mundi þetta vera alveg skýrt. Hún er takmörkuð þar allmikið og tekið fram, að sé um tímakaupsmenn að ræða og þá, sem vinna að verkun og útflutningi sjávarafurða, þannig að þarna eigi ekki neinn ruglingur að geta orðið. Þessi brtt. er sett fram í samráði við hv. flutningsmenn frv., og ég vil mega vona, að hv. deild geti samþykkt þessa brtt., því að þar með er við því orðið, sem meiri hlutinn hefur gagnrýnt við þetta frv., að það væri ekki nægilega ljóst, hvernig skilja mætti tekjurnar, sem menn afla þannig, frá öðrum tekjum. Ég vil þess vegna eindregið leggja til, að frv. verði samþykkt með þeirri brtt., sem er á þskj, 495.