Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs um störf þingsins vegna stöðunnar í hjúkrunarmálum hér á landi. Í gær greip ófaglært starfsfólk á átta hjúkrunarheimilum til aðgerða til að vekja athygli á kröfum sínum um bætt launakjör og hátt í 900 manns tóku þátt í aðgerðunum. Þetta fólk fer fram á sambærileg kjör og fólk er með í sambærilegum störfum hjá Reykjavíkurborg. Laun þessara starfsmanna eru á bilinu 105 þús. kr. til 130 þús. kr. á mánuði fyrir skatt. Starfsfólk Reykjavíkurborgar í sambærilegum störfum er með 22 þús. kr. til 25 þús. kr. hærri laun. Ég vil beina orðum mínum til hæstv. fjármálaráðherra, sérstaklega í ljósi þess að í Morgunblaðinu í morgun segir aðstoðarmaður hans að ekki standi til að endurskoða þjónustusamninga við hjúkrunarheimilin. Það á því greinilega ekki að bregðast við þessum vanda. Í gær fengu aldraðir á hjúkrunarheimilum mjög skerta þjónustu í einn dag en aðgerðir eru boðaðar í tvo daga í næstu viku. Það er dýrt að greiða lág laun fyrir þessi umönnunarstörf. Sú mikla umsetning sem þarf til að setja stöðugt nýtt fólk inn í störfin er kostnaðarsöm. Þeir starfsmenn sem sinna umönnun aldraðra eru ekki síður dýrmætt starfsfólk en t.d. læknar eða aðrar hjúkrunarstéttir því án þeirra er ekki hægt að veita öldruðum hjúkrunarsjúklingum nauðsynlega þjónustu. Forsætisráðherra er hérna viðstaddur og ég vonast til þess að hann og fjármálaráðherra taki á þessu máli þannig að komið verði í veg fyrir ófremdarástand í öldrunarþjónustunni. Það er ekki hægt að bæta kjörin nema endurskoða þjónustusamningana og án þess er rekstur heimilanna í algeru uppnámi og óvissu. Nú þegar er skortur á fólki til að annast aldraða á stofnununum og þó nokkuð af rúmum standa auð á sama tíma og 350 aldraðir bíða í brýnni þörf eftir þjónustu.

Frú forseti. Ég var nokkuð hissa þegar hv. málshefjandi fór fram á að ég yrði til andsvara í umræðu um þetta málefni því a.m.k. miðað við það sem ég get séð af fréttum um málið, ég hef reyndar mestar upplýsingarnar um það úr fréttum fjölmiðlanna, þá er hér um að ræða hjúkrunarheimili sem rekin eru af einkaaðilum. Þarna eiga í hlut einkafyrirtæki og það eru starfsmenn þeirra fyrirtækja sem eru að knýja á um betri kjör. Hins vegar vill nú þannig til að þessir starfsmenn eru með kjarasamning sem er í gildi, fram til ársins 2008 ef ég man rétt, þannig að þeir starfsmenn sem þarna eiga hlut að máli eru ekki starfsmenn sem fjármálaráðuneytið hefur samið við eða eru í einhverju samningssambandi við fjármálaráðuneytið. Hins vegar er það auðvitað svo að þessar stofnanir veita þjónustu samkvæmt ákveðnu samkomulagi og fyrirkomulagi við hið opinbera og ríkið greiðir þeim ákveðið fyrir þá þjónustu samkvæmt reiknilíkönum sem um það hafa gilt og heilbrigðisráðuneytið fer með og þessi starfsemi heyrir að sjálfsögðu á faglega sviðinu undir heilbrigðisráðuneytið. Síðan kemur til kasta fjármálaráðuneytisins og Alþingis þegar fjárveitingar eru ákveðnar til ramma heilbrigðisráðuneytisins og hvernig því er síðar skipt. En þrátt fyrir að þetta sé svona í pottinn búið þá er ég ekki að segja að málið sé mér óskylt en mér finnst ég reyndar vera frekar eins og fjarskyldur ættingi en að ég standi ábyrgur fyrir þeim samningum sem þessir starfsmenn, frú forseti, og þessi fyrirtæki gera sín á milli.

Frú forseti. Það þarf engan að undra að ófaglært starfsfólk á dvalar- og hjúkrunarheimilum hafi gripið til þess ráðs að fara í svokallað setuverkfall vegna þeirra launakjara sem það býr við. Vissulega bitnar þetta með miklum þunga á öldruðum sem nóg hafa mátt þola af höndum þessarar ríkisstjórnar í aðbúnaði og kjörum. En við hverja er að sakast? Ekki við starfsfólkið heldur fyrst og fremst stjórnvöld sem eru að hrekja þetta fólk út af heimilum aldraðra með sveltistefnu sinni og ekki bara sveltistefnu í kjörum heldur líka ótrúlegri skattpíningu á þessa hópa sem hvergi er að finna samjöfnuð við í allri Íslandssögunni. Þessi smánarkjör eru orðin óþolandi og vinnuálagið á þetta starfsfólk er alveg gífurlegt. Hæstv. fjármálaráðherra getur ekki komið sér undan ábyrgðinni vegna þess að þessi heimili eru rekin á kostnað ríkisins með þjónustusamningum. Skilaboð hæstv. fjármálaráðherra til þessa fólks í Morgunblaðinu í dag eru því nöturleg en þar sendir hann þeim þá köldu kveðju að hann hyggist ekkert gera í málinu og með því bera ábyrgð á verri aðbúnaði aldraðra og að starfsfólk muni hverfa frá þessum störfum. Fjármálaráðherra hefur gefið þessu fólki langt nef en það er spurning hvort hæstv. heilbrigðisráðherra muni gera það sama. Hæstv. heilbrigðisráðherra og Framsóknarflokkurinn telja sig a.m.k. í orði kveðnu vilja setja fólk í fyrirrúm og ég skora því á hæstv. heilbrigðisráðherra að fylgja fordæmi Reykjavíkurborgar sem undir forustu Steinunnar Valdísar Óskarsdóttur bætti svo um munar kjör umönnunarstétta hjá Reykjavíkurborg en þetta fólk er einungis að fara fram á sömu laun fyrir sömu störf. Og það þýðir ekki fyrir hæstv. fjármálaráðherra að koma í ræðustól og reyna að víkja sér frá ábyrgð í þessu máli og mér heyrðist ekki betur en hann væri líka að kasta henni yfir til heilbrigðisráðherra. Það er því nauðsynlegt að hæstv. heilbrigðisráðherra komi í stólinn til að við fáum að heyra hvort hún ætli að axla ábyrgð á því og hvort hún ætli að beita sér fyrir því að þessir þjónustusamningar verði teknir upp þannig að það sé hægt að semja við þetta fólk á þessum smánarkjörum.

Virðulegur forseti. Það er algerlega ljóst að heilbrigðisráðuneytið fer ekki með almennt samningsumboð í þessu landi þannig að það er ekki okkar að semja á þessu sviði. Ég áttaði mig satt best að segja ekki alveg á því hvert hæstv. fjármálaráðherra var að fara hérna áðan af því að samningsumboðið er ekki hjá heilbrigðisráðherra. Þannig er það. En að sjálfsögðu munum fylgjast áfram með þessu máli en ég sem ekki við þessar stéttir, það eru aðrir sem gera það.

Frú forseti. Eins og staðan er núna er slæmt ástand á hjúkrunarheimilum í landinu, ástand sem snertir þúsundir fjölskyldna. Þetta er sömuleiðis ástand sem snertir sérstaklega klassíska kvennastétt en yfir 90% þeirra sem vinna þessi störf eru konur. Þetta sýnir áherslu núverandi ríkisstjórnar á að bæta kjör þessarar kvennastéttar. Rót vandans er að sjálfsögðu úrelt daggjaldakerfi og það er á ábyrgð hins opinbera og það er með ólíkindum að hlusta á hæstv. ráðherra heilbrigðismála og síðan fjármálaráðherra vísa hvor á annan. Hver ber ábyrgð á þessu? Getur ekki ríkisstjórnin komið sér saman um hver ber ábyrgð á þessu úrelta daggjaldakerfi? Komið hefur í ljós hjá Ríkisendurskoðun að það þarf að skoða forsendur daggjaldanna betur og að hið svokallaða RAI-mat sé ekki tengt við mönnunarforsendur og aðra þætti. Það kom sömuleiðis fram frá fulltrúum í heilbrigðisráðuneytinu á fundi heilbrigðisnefndar í haust að núverandi daggjaldakerfi skapaði þá freistingu fyrir öldrunarheimili að hafa frekar fleiri en færri á heimilunum. Þetta er annar angi af þeim vanda sem er á bak við þetta kerfi. Síðan blasir líka við að helmingur allra hjúkrunarheimila í landinu eru rekin með halla en þrátt fyrir það hefur hæstv. heilbrigðisráðherra sagt, nú síðast í utandagskrárumræðu sem ég kallaði eftir 8. nóvember sl. um aðbúnað og aðstæður aldraðra á dvalar- og hjúkrunarheimilum, að ekki kæmi til greina að endurskoða daggjaldakerfið. Það var enginn pólitískur vilji hjá hæstv. ríkisstjórn til að bæta þessa stöðu. Það þurfti samfylkingarmann í borginni til að bæta stöðu umönnunarstétta hjá borginni og það er alveg ljóst að væntanlega þurfi samfylkingarmann í Stjórnarráðið til að geta bætt stöðu bæði aldraðra og umönnunarstétta því að þessir hópar eru augljóslega ekki ofarlega í forgangsröð núverandi ríkisstjórnar. Þess vegna þurfum við nú breyta til því að við sjáum að báðir ráðherrarnir eru gersamlega rökþrota og benda hvor á annan.

Hæstv. forseti. Þetta er orðin alvarleg staða sem komin er upp þegar starfsfólk sem annast umönnun á dvalar- og hjúkrunarheimilum þarf að grípa til þeirra aðgerða að fara í setuverkfall til að vekja athygli á kröfugerð sinni um bætt kjör. Þetta eru að langmestu leyti konur og þær hafa fram að þessu verið þolinmóð starfsstétt, láglaunastarfsstétt, og við getum sagt okkur sjálf að þegar þessi starfsstétt grípur til slíkra úrræða þá er langt gengið. Það er sama hvort þetta eru einkahlutafélög, sameignarhlutafélög eða hvort til slíkra aðgerða yrði gripið á dvalar- og hjúkrunarheimilum annarra, því það er alveg deginum ljósara að daggjöldin til dvalar- og hjúkrunarheimila eru of lág. Það sýnir sig að miklir erfiðleikar eru við rekstur þessara hjúkrunarheimila og flest þeirra eru rekin með halla. Við þær aðstæður er ljóst að þeir rekstraraðilar sem bera ábyrgð á rekstrinum hafa því miður ekki orðið við beiðnum þeirra starfsmanna sem verst eru settir til að hækka launin. Önnur aðferð til að bregðast við vandanum væri að fækka starfsmönnum, loka deildum, fækka sjúklingum sem sýnir að rekstraraðilar þessara stofnana eru í algerri sjálfheldu. Það er því á ábyrgð ríkisvaldsins að hækka daggjöldin til þeirra svo hægt sé að greiða mannsæmandi laun og þá sérstaklega til þeirra sem lægstu launin hafa en oft og tíðum þungann af starfseminni og mikla ábyrgð.

Frú forseti. Hér hafa tveir ráðherrar bent hvor á annan og það er auðvitað alveg hlálegt. Þetta eru ráðherrar sem bera ábyrgð á málaflokknum, á heilbrigðisþjónustunni, á því að eldra fólk fái mannsæmandi umönnun og að greidd séu mannsæmandi laun fyrir þá umönnun sem eldra fólk fær á ævikvöldi sínu. Hvað haldið þið, hv. þingmenn, við hér í þessum sal, að það kosti fyrir það fólk sem nú er í setuverkfalli að lifa? Þetta fólk er með rúmar 100 þús. kr. í laun á mánuði og það er ekki einu sinni það sem fólk hefur til ráðstöfunar heldur í grunnlaun áður en nokkuð er greitt eða nokkuð er tekið af í skatta og skyldur, því að þetta er fólk sem lendir í skatti. Við skulum bara átta okkur á því að hér er ríkisstjórn með úrelt sjónarmið. Það skiptir engu máli að hér er um einkafyrirtæki að ræða sem kjarasamningar eru gerðir við á frjálsum markaði. Það skiptir bara máli að sjúkraheimilin okkar og hjúkrunarheimilin séu starfhæf og að þar séu greidd mannsæmandi laun fyrir alla. Ef það er ekki gert sendum við þar með tóninn því fólki sem dvelur á hjúkrunarheimilum, því fólki sem hefur borið uppi þetta samfélag okkar áratugina hér á undan, borið uppi það samfélag sem við nú njótum. Þetta eru úrelt sjónarmið þessarar ríkisstjórnar. Þessi ríkisstjórn er úrelt og ætti auðvitað að víkja. Hún á ekki að láta svona hluti gerast í okkar samfélagi.

Frú forseti. Það er alveg ótrúlegt að vera viðstaddur hér og horfa upp á það að hæstv. fjármálaráðherra firri sig ábyrgð á rekstri þessara heimila. Við vitum öll að það er ríkið sem greiðir rekstur hjúkrunarheimilanna þó að félagasamtök eða aðrir sjái um reksturinn. Þessi heimili eru rekin á úreltum daggjöldum en við breytum því auðvitað ekki núna á nokkrum dögum. Það þarf að breyta þessu fyrirkomulagi en það þarf strax að bregðast við þeim lágu launum sem umönnunarstéttirnar búa við og ég benti á hér í fyrri ræðu minni. Við höfum ekki efni á því að greiða svona lág laun og hæstv. fjármálaráðherra verður að gjöra svo vel að axla þá ábyrgð sem hann ber í þessu máli. Sjálfstæðismenn hér í Reykjavík segja að þeir ætli að setja öldrunarmálin í öndvegi. Er það trúverðugt, frú forseti, þegar hæstv. fjármálaráðherra, sem er með ríkiskassann, ætlar ekki að taka upp þjónustusamningana við hjúkrunarheimilin og greiða fólki mannsæmandi laun? Við stöndum frammi fyrir því að fólk mun fara úr þessum störfum. Það er verið að loka plássum á hjúkrunarheimilunum. Í gær talaði ég við eitt hjúkrunarheimili, þar eru 14 auð pláss. Og þannig er það örugglega víðar vegna þess að það fæst ekki fólk til að hjúkra fólkinu sem liggur þar. Við erum með 350 manns í brýnni þörf fyrir að komast inn á hjúkrunarheimilin og það er enginn vilji til að gera neitt í málunum og hæstv. fjármálaráðherra vísar bara á aðra. Það verður að taka á þessum þjónustusamningum, öðruvísi geta heimilin ekki samið um betri laun fyrir það fólk sem vinnur þau verðmætu störf sem umönnun aldraðra er. Ég skora á hæstv. forsætisráðherra, sem situr hér, fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra að taka höndum saman og leysa þetta mál. Aldraðir á hjúkrunarstofnunum geta ekki búið við það í næstu viku að vera þjónustulausir í tvo daga eins og allt útlit er fyrir ef ekkert verður að gert.

Virðulegur forseti. Hundruð manna hafa gripið til þess örþrifaráðs að fara í setuverkfall og aðgerðirnar, sem auðvitað orka tvímælis, bitna á þeim sem síst skyldi. Við þær aðstæður er ekki tíminn fyrir hæstv. heilbrigðisráðherra og hæstv. fjármálaráðherra að koma hér í ræðustól Alþingis og benda hvor á annan. En það er ástæða til að þakka hv. þm. Ástu Ragnheiði Jóhannesdóttur fyrir að taka málið á dagskrá því að hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra, sem báðir eru nýir í störfum, vita greinilega ekki hvor ber ábyrgð á málaflokknum. Það er full ástæða til þess að hvetja þessa nýju ráðherra til þess að hrista af sér þreytuna og reyna að átta sig á sínum nýju stöðum og hver ber ábyrgð á hverju og fara að taka á þessum þjónustusamningum því að við vitum það öll í þessum sal að daggjaldakerfi hjúkrunarheimilanna er handónýtt. Við sitjum á hverju hausti í fjárlaganefnd Alþingis og tökum á móti sveitarstjórnum og sjálfseignarstofnunum hringinn í kringum landið, á móti fólki úr öllum flokkum, Sjálfstæðisflokki, Framsóknarflokki, Samfylkingu, Vinstri grænum og Frjálslyndum, sem lýsir því fyrir okkur hversu handónýtt þetta daggjaldakerfi sé, hvernig viðvarandi hallarekstur sé sá rammi og þau skilyrði sem stofnunum sem þjóna eiga öldruðum eru búin. Hér koma svo hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. heilbrigðisráðherra og vita ekki hvorum það kemur við. Ég segi, virðulegur forseti: Það kemur þeim báðum við og ég hvet þá til að grípa til aðgerða til þess að taka á því ófremdarástandi sem uppi er, hverjum svo sem það kann að vera að kenna. Það skiptir ekki máli hverjum það er að kenna. Það sem skiptir máli er að teknar séu þær ákvarðanir í þessum sal og í ríkisstjórn Íslands að taka á þeim vandamálum sem brenna á fólkinu í landinu og þá ekki síst þeim sem verst eru settir, því láglaunafólki sem hér hefur gripið til 

Frú forseti. Það sem er úrelt - hv. þingmenn ættu að gera sér grein fyrir því að það er úrelt og ég heyri ekki annað í málflutningi alla vega sumra þeirra hér í síðustu viku, sérstaklega 1. talsmanns Samfylkingarinnar í fjárlaganefnd, Einars Más Sigurðarsonar, en að þeir geri það - er að forstöðumenn fyrirtækja hlaupi frá ábyrgð sinni og hlaupi til ríkisins og ætlist til þess að ríkið bjargi þeim þegar þeir hafa gert samninga sem þeir geta ekki staðið við. Það er úrelt. Ef við ætlum að ná þeim árangri að við getum staðið við þau fjárlög sem ákveðin eru af hv. Alþingi þá vinnum við ekki þannig. Ég hef verið hvattur til þess, sérstaklega af 1. talsmanni Samfylkingarinnar í fjármálum ríkisins, að standa við fjárlögin og fylgja þeim vel eftir.  Það eru einkafyrirtæki sem sjá um þessa þjónustu og það eru þau einkafyrirtæki sem hafa samið við þessa starfsmenn sína. Ríkið og fjármálaráðuneytið hefur ekki samið við þessa starfsmenn. Ef hins vegar, eins og maður sér örla á í þessari umræðu, forstöðumennirnir eru óánægðir með það samkomulag sem í gildi er á milli þeirra og ríkisins um daggjöldin þá snúa þeir sér til þess ráðuneytis sem með þau mál fer, sem er heilbrigðisráðuneytið, og óska eftir að því verði breytt. Þá munum við vinna úr því eftir því sem efni og ástæður eru til. Þannig er verkaskiptingin í Stjórnarráðinu og þannig hefur hún verið um langt árabil og það þarf engum að koma á óvart hver hún er. Það er úrelt þing að hlaupa upp þegar svona mál ber á góma og ætla bara að opna ríkiskassann og leysa málið með því að  
            

Frú forseti. Staða efnahagsmála hefur verið mjög í umræðunni og kemur margt til. Hlutabréf hafa snarhækkað eftir áramót en snarlækkuðu síðan aftur og nálgast nú það gengi sem þau voru í um áramótin. Sömuleiðis hefur gengi íslensku krónunnar snarlækkað og í kjölfarið er hætta á verðbólguskoti. Fyrir almenning þýðir þetta hærra vöruverð og hærri greiðslur af verðtryggðum lánum. Þetta umrót er m.a. rakið til þess að erlendir fjármálasérfræðingar hafa beint sjónum sínum að veikleikum í íslensku efnahagslífi, svo sem miklum viðskiptahalla, innbyrðis eignatengslum fyrirtækja og banka og síðast en ekki síst mikilli skuldasöfnun þjóðarinnar. Skuldasöfnun er nánast hvar sem litið er í þjóðfélaginu. Skuldir heimilanna jukust gríðarlega á síðasta ári og þar af jukust dýrustu lánin, yfirdráttarlánin, um heila 14 milljarða kr. Það eru skilaboð frá okkur í Frjálslynda flokknum til almennings í landinu, og hefur verið um árabil, að spara, en besta leiðin til þess er að borga niður skuldir. Það er varasamt að stofna til skulda meðan hætta er á að verðbólga rjúki af stað. Heildarskuldir þjóðarbúsins við útlönd eru nú þreföld árleg landsframleiðsla þjóðarinnar. Frú forseti. Aftur að umróti síðustu vikna en það hefur verið rakið, eins og áður segir, til umsagna frá útlöndum þar sem varað er við blikum á lofti hvað varðar stöðu íslensks efnahagslífs. Við þessu þurfa stjórnvöld að bregðast af festu þar sem neikvæð umræða hefur leitt af sér að skuldugir íslenskir bankar hafa fengið verri vaxtakjör. Í sjálfu sér á það ekki að vera áhyggjuefni fyrir erlenda lánardrottna hver skuldasöfnunin er heldur miklu frekar hvort innlendir aðilar séu ábyggilegir hvað það varðar að greiða skuldina til baka. Hæstv. forsætisráðherra hefur ítrekað sagt að þessi slæma einkunn erlendra banka sé nær eingöngu byggð á villandi upplýsingagjöf. Þess vegna beini ég þeirri spurningu til hæstv. forsætisráðherra hvort og hvernig stjórnvöld ætli að bæta þar úr. Við í Frjálslynda flokknum lítum svo á að skýr skilaboð og aðgerðir stjórnvalda þurfi að koma til og það strax til þess að sporna við aukinni skuldasöfnun þjóðarbúsins. Það hefur valdið miklum vonbrigðum að hæstv. forsætisráðherra, sem ber ábyrgð á stöðu mála, hefur ítrekað reynt að drepa umræðunni á dreif í stað þess að boða markvissar aðgerðir, m.a. með því að segja að það sé marklaust að horfa eingöngu á skuldir og viðurkenna að vissulega hafi skuldir aukist en afsaka það síðan með aukinni eignamyndun. Í því augnamiði að einfalda umræðuna ætla ég að halda mig við skuldir að frádregnum eignum. En þá kemur í ljós að þjóðarbúið hefur bætt verulega við sig skuldum umfram eignir og slagar nettóaukning síðasta árs hátt í útgjöld fjárlaga ríkisins eða 270 milljarða kr. Hvað veldur? Hæstv. forsætisráðherra hefur bent í ýmsar áttir, svo sem til mikillar útlánaaukningar bankanna. Vissulega get ég tekið undir þá skýringu en hrein staða þeirra gagnvart útlöndum er neikvæð upp á 1.268 milljarða og hefur nettóstaða innlánastofnana aukist á einu ári um 500 milljarða kr. sem mun nálgast það að neikvæð staða bankanna við útlönd hafi aukist nettó um sem nemur útgjöldum einna og hálfra fjárlaga eins árs. Þetta er gríðarlega mikil skuldaaukning á einu ári, 500 milljarðar. Hæstv. forsætisráðherra verður að fara að átta sig á því að hann er ekki kosinn til að benda á einhverja sökudólga heldur til þess að stjórna efnahagsmálunum. Eina aðhaldsaðgerðin í efnahagsmálum á umliðnum missirum hefur verið sú að hækka stýrivexti og síðast var það gert í morgun. Öllum ætti að vera orðið ljóst að það eitt vinnur ekki á rót vandans þar sem hækkun stýrivaxtanna hefur alls ekki slegið á þenslu og útlánaaukningu bankanna. Það er skoðun okkar í Frjálslynda flokknum að það verði að beita meira aðhaldi og vil ég beina eftirfarandi spurningum til hæstv. ráðherra í því augnamiði: Kemur til greina að settar verði kvaðir á innlánsstofnanir um að hreinar skuldir erlendis fari ekki yfir ákveðin mörk? Og í öðru lagi: Kemur til greina að afnema verðtryggingu til þess að lánastofnanir verði varfærnari í útlánum og taki þar með á sig áhættu af hækkandi verðbólgu? Með núverandi verðtryggingu mun hækkandi verðbólga nær eingöngu bitna á viðskiptavinum bankanna þar sem bankarnir eru tryggðir í bak og fyrir. Við í Frjálslynda flokknum erum sannfærð um að ef verðtryggingin yrði afnumin yrði erlend lántaka íslenskra banka miklum mun varfærnari en nú er. Að lokum vil ég beina þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort ríkisstjórnin hafi einhverjar aðrar sérstakar aðgerðir í efnahagsmálum til þess 

Frú forseti. Þegar rætt er um skuldir einstaklinga, skuldir þjóðarbúsins, skuldir bankanna þá er óhjákvæmilegt að mínu mati að taka tillit til eignanna. Hv. þingmaður orðaði það þannig að ég afsakaði þessa stöðu með eignunum. Ég hef aldrei heyrt þetta fyrr og ég spyr hv. þingmann: Skiptir það ekki miklu máli fyrir einstaklinga, fyrir fyrirtæki, fyrir banka hvaða eignir eru á móti skuldunum? Ég sé að hv. þingmaður kinkar kolli og það gleður mig því að ég hef aldrei vitað fyrr að efnahagsreikningurinn eða eignahlið efnahagsreikningsins væri nokkurs konar afsökunarbeiðni. Það er alveg nýtt fyrir mér. Það liggur fyrir að það eru miklar skuldir við útlönd. Það er staðreynd. Það eru ekki skuldir ríkissjóðs. Ríkissjóður skuldar nú u.þ.b. 7,5% af þjóðarframleiðslu en fyrir tíu árum voru það 25%, eða sem nemur um 70 milljörðum kr. sem skuldirnar eru. Um þessar mundir á ríkissjóður um 80 milljarða inni í Seðlabankanum og gjaldeyrisforði Seðlabankans er svipuð fjárhæð. Það liggur því alveg ljóst fyrir að staða ríkissjóðs er mjög góð. Heimilin í landinu skulda mikið, það er rétt. Samt er það staðreynd að á undanförnum fimm árum hafa eignir heimilanna í landinu aukist um 1.200 milljarða kr., nettóeignir heimilanna eða 12 milljónir á hvert heimili. Skuldir heimilanna af heildareignum eru um 35%. Það liggur líka fyrir að nettóeignir bankanna og eiginfjárstaða þeirra er miklu betri en hún var fyrir nokkrum árum. Umsvif bankanna hafa aukist mjög mikið og mjög mikill hluti þeirra umsvifa er erlendis. Þá má spyrja: Væri það betri staða fyrir íslenskt þjóðarbú ef þessir bankar væru ekki skráðir á Íslandi heldur erlendis? Það liggur náttúrlega í augum uppi að það væri ekki betri staða fyrir íslenskt þjóðarbú, það væri miklu verri staða. Þess vegna verður að tala um þetta í þessu ljósi, hv. þingmaður, þó að ég taki undir að það þurfi að sýna varfærni í þessum málum. Það þarf að sýna mikla varfærni í að auka þessar skuldir og það ber að vara alla einstaklinga við því að stofna til mikilla skulda. Það sama á við um bankana og það sama á við um fyrirtæki en auðvitað skiptir meginmáli til hvers þær skuldir eru notaðar. Ef þær eru notaðar til eyðslu þá er það mjög slæmt. Ef þær eru notaðar til skynsamlegra fjárfestinga þá er það nauðsynlegt fyrir þjóðarbúið og verðmætasköpun okkar. Ég hef tekið undir það að bæta þurfi upplýsingar um þessa stöðu og ríkisstjórnin er fyrir sitt leyti bæði tilbúin og telur nauðsynlegt að taka þátt í því og við höfum rætt það við bankana. Ég tel hins vegar út i hött að fara að setja einhverjar kvaðir á innlánsstofnanir um nettóskuldastöðu við útlönd. Ég vænti þess að hv. þingmaður geri sér grein fyrir því að við erum hluti af Evrópska efnahagssvæðinu og við höfum samið um frjálsa fjármagnsflutninga á þessu svæði. Ég veit ekki til þess að áhugi sé á því á hv. Alþingi að fara að loka fyrir það og segja upp samningum um frjálsræði á þessu sviði. Hvað það varðar að afnema verðtryggingu þá er verðtryggingin á vissan hátt gölluð. Hins vegar er mjög erfitt að afnema verðtrygginguna við þau skilyrði sem núna eru, þær miklu sveiflur sem eru í þjóðfélaginu. Ef taka á upp gengistryggingu í staðinn liggur náttúrlega fyrir að lán yrðu að meira eða minna leyti í erlendri mynt í stað þess að vera í íslenskum krónum. Til lengri tíma litið þá er ég þeirrar skoðunar að stefna beri að því að afnema verðtrygginguna en við þau skilyrði sem núna eru sé ég ekki að forsendur séu til þess.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að taka þetta mál upp og vekja athygli á þeirri miklu skuldasöfnun sem átt hefur sér stað. Menn verða vitaskuld að átta sig á því að það þarf að greiða þessar skuldir. Forsendan fyrir því er að þessar lántökur séu arðsamar og skili arði og eins að atvinnustigið verði áfram mjög hátt í landinu. Það er forsendan fyrir því að hægt verði að greiða þessar skuldir. Þess vegna er mikilvægt að við tökum þessa umræðu og það er mikilvægt að við köllum eftir því hvernig ríkisstjórnin hyggst bregðast við því ástandi sem nú er. Mér fannst afar lítið koma fram í svörum hæstv. forsætisráðherra um það hvernig ríkisstjórnin hygðist bregðast við. Mig langar því aðeins að vekja máls á því sem ég hef gert áður að bara það umhverfi sem bönkunum er boðið upp á, þ.e. nánast axlabönd og belti á allar lánveitingar sem þeir fá, hvetur til aukinna útlána. Þá er ég að vísa til verðtryggingarinnar annars vegar og ábyrgðarmannakerfisins hins vegar og svo er einnig hægt að benda á viðvarandi háa vexti. Allt þetta hvetur til mikilla útlána. Eins vil ég nefna að sífellt er verið að tala um að ríkissjóður skuldi lítið. Vissulega hafa skuldir ríkissjóðs minnkað en það er minni umræða um það að eignirnar hafa einnig minnkað. Eignir hafa verið seldar fyrir um eða yfir 100 milljarða og þrátt fyrir þessa miklu eignasölu hafa útgjöld ríkisins aukist. Það verður fróðlegt að sjá hvernig menn taka á þeirri útgjaldaaukningu þegar að kreppir, vegna þess að menn hafa verið að selja ýmsar eignir sem hafa skilað arði og það er ljóst að þegar að kreppir verður sú kreppa ekki fjármögnuð með öðru en lánum. Ríkisstjórnin hefur því að sumu leyti verið 

Ég bið hv. þingmenn að virða tímann.

Frú forseti. Ef við skoðum fyrst eignastöðu einstaklinga þá eiga þeir í húsnæði um 2.500 milljarða, í lífeyrissjóðum 1.200 milljarða og svo skulda þeir 1.000 milljarða á móti þannig að þeir eiga u.þ.b. 3.000 milljarða í eignum nettó, sem eru 10 milljónir á hvert einasta mannsbarn í landinu, litlu börnin meðtalin. Þetta er ekki slæm staða. Þetta er mjög góð staða. Til viðbótar bætast eignir í hlutabréfum og opinberar eignir sem allar eru skuldlausar meira og minna. Þetta er virkilega fín staða. Á móti erlendum skuldum koma eignir sem hafa verið að myndast, Kárahnjúkar. Það er reyndar því miður opinber fjárfesting sem mætt hefur verið með eignasölu, sem síðasti ræðumaður var að nefna, og erlendar eignir sem fyrirtæki hafa keypt fyrir erlendar skuldir, og eignirnar munu vonandi gefa arð og eru þegar farnar að gefa arð. Vaxtamunur í Danmörku er farinn að skila sér til Íslands. Það er fínt mál. Hins vegar vara ég einstaklinga við því að spenna bogann ekki hátt í eyðslu því að lántaka er ekkert annað veðsetning á framtíðartekjum hvers og eins og þar þurfa menn að passa sig. Lánshæfismat bankanna hefur stórbatnað þannig að þeir eru komnir í samkeppni við ríkið á húsnæðismarkaðnum og það er kannski aðalvandinn. Áhættudreifing þeirra er miklu betri núna en var fyrir svona fimm árum vegna þess að þeir hafa keypt banka í útlöndum. Ríkissjóður stendur þétt á bak við Seðlabankann í baráttunni við þá þenslu sem fylgir þessum miklu umsvifum því að afgangurinn á síðasta ári var 100 milljarðar, afgangur á ríkissjóði, vegna þess að salan á Símanum var ekki notuð til eyðslu heldur var hún öll lögð til hliðar, bæði erlendis og innan lands. Staðan er því mjög góð. Hins vegar verður að gæta sín vel þegar staðan er svona viðkvæm og menn þurfa að vinna vel úr þessu, það er ekki þannig að menn geti bara horft á þetta og gert ekki neitt. Það eru menn að gera, Seðlabankinn er að 

Frú forseti. Við ræðum hér um skuldastöðu þjóðarbúsins og stefnu ríkisstjórnarinnar í efnahags- og atvinnumálum og ég þakka hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni fyrir að taka þetta mál upp. Það sem er kannski einna alvarlegast varðandi skuldasöfnun þjóðarbúsins, heimilanna og atvinnufyrirtækjanna er hvað þær vaxa hratt nú á skömmum tíma eða um 1.000 milljarða á milli ára. Það er ógnvænlegt því að allar slíkar stökkbreytingar lýsa ótryggu ástandi, þær lýsa ekki stöðugleika. Það sama gerðist í morgun þegar Seðlabankinn ákvað að hækka stýrivexti sína um 0,75 punkta eða í 11,5%, en þetta er þrettánda vaxtahækkun Seðlabankans frá því í maí 2004. Það eitt staðfestir orð fyrrverandi seðlabankastjóra sem hann lét falla um að hér ríki ógnarjafnvægi í efnahagsmálum. Það er þetta fátæklega verkfæri Seðlabankans sem er bara stjórn stýrivaxta sem hann getur beitt þar sem honum er falið að halda niðri verðbólgu. Við þekkjum hvernig gengið hefur sveiflast. Það þetta ógnarjafnvægi, þessi óstöðugleiki sem ógnar öllu efnahagslífi, atvinnulífi, stöðu okkar og trúverðugleika í útlöndum. Það er þetta sem er hættulegt. Og þar ræður efnahagsstefna núverandi ríkisstjórnar sem hefur keyrt á ál, einhæfa atvinnu, álbræðslur og aftur álbræðslur og skattalækkanir á hátekjufólki. Það hefur verið grunntónn 

Hæstv. forseti. Miklar lánveitingar bankanna innan lands eiga mikinn þátt í að halda uppi þenslu í landinu. Líklegt er að verðbólgan fari nú vaxandi samhliða breytingu og lækkun gengis íslensku krónunnar um 15% frá áramótum. Þó að sú aðlögun í gengismálum hafi verið nauðsynleg er ljóst að lán til almennings sem almennt eru verðtryggð hækka og greiðslubyrðin vex. Það tekur fljótt í afkomu fólks sem hefur verið í fasteignakaupum á mjög hækkandi fasteignamarkaði ef verðbólgan fer að nálgast tug prósentna. Verðtryggingin er séríslenskt kerfi sem kominn er tími til að afnema. Bankarnir ættu ekki að þurfa bæði belti og axlabönd í verndun hagsmuna sinna. Það hefur verið mikill órói á hlutabréfamarkaðnum undanfarnar vikur og sýnt þykir að lánskjör bankanna erlendis verði á næstunni verri en þeim hefur boðist á síðustu árum. Það ætti að leiða til frekari varfærni í lánveitingum og væntanlega til hægt minnkandi lánveitinga innan lands. Skuldasöfnun er mikil í þjóðfélaginu og skuldir heimilanna hafa vaxið gífurlega síðustu ár og farið langt fram úr landsframleiðslu. Vandanum verður ekki drepið á dreif, hæstv. forsætisráðherra. Eignir á móti skuldum almennings eru vissulega til staðar eins og ástandið er nú m.a. vegna hækkandi fasteignaverðs. En fasteignaverð getur lækkað en skuldirnar fara varla lækkandi vegna þess. Það þarf að greiða skuldirnar, hæstv. forsætisráðherra, og það þarf mikla, trygga og stöðuga vinnu til að standa við þær skuldbindingar. Þess vegna eru varnaðarorð í þessum efnum afar nauðsynleg vegna þess að skuldirnar munu sitja eftir hvernig sem fasteignaverð þróast í landinu.

Hæstv. forseti. Vissulega er það rétt að skuldir íslenskra heimila hafa verið að hækka og skuldir þjóðarbúsins jafnframt en við verðum að líta til þess að eignir þessara aðila, eignir heimilanna hafa á síðustu fimm árum aukist um 1.200 milljarða kr. og eignir íslenska lífeyrissjóðakerfisins eru aðrir 1.200 milljarðar og við eigum eitt sterkasta lífeyrissjóðakerfi miðað við þau lönd sem við berum okkur venjulega saman við. Jafnframt er það rétt að ríkissjóður er nánast skuldlaus, sem er auðvitað ákveðinn gæðastimpill á þann árangur sem núverandi ríkisstjórn hefur náð í ríkisfjármálum. Allt eru þetta hlutir sem skipta mjög miklu máli í þessari umræðu. Hins vegar ber að líta á það að erlendar skuldir, til að mynda bankakerfisins, hafa stóraukist í þeirri gengisaðlögun sem íslenska krónan hefur verið í á síðustu missirum, það er rétt. En við skulum líka hafa í huga að eignir íslenska fjármálakerfisins í erlendri mynt hafa aldrei verið meiri og styrkur íslenska fjármálakerfisins hefur verið staðfestur að undanförnu hjá matsfyrirtækjum. Það er mjög mikilvægt. En gengisaðlögunin, lækkunin á gengi íslensku krónunnar var nauðsynleg fyrir útflutningsatvinnugreinarnar, sem eru sjávarútvegurinn og ferðaþjónustan, og það hefur verið kallað eftir því. Vissulega hefði það kannski mátt gerast á lengri tíma en þetta er staðreynd sem mun styrkja rekstrargrundvöll útflutningsatvinnugreinanna og ég fagna því. Hæstv. forseti. Ég tek undir að það er mjög mikilvægt að við höldum áfram háu atvinnustigi í landinu því að fólk þarf vinnu til þess að standa undir öllum þessum skuldbindingum. Því er mikilvægt að stjórnvöld á hverjum tíma viðhaldi öflugri atvinnustefnu. Hvergi í heiminum er minna atvinnuleysi, við þurfum að flytja inn fólk til þess að vinna ýmsa vinnu sem Íslendingar vilja ekki vinna. Við verðum að halda uppi öflugri atvinnustefnu og sú stefna endurspeglast í stefnu ríkisstjórnarinnar.

Frú forseti. Skuldir heimilanna eru mjög miklar hér á landi og hafa farið talsvert hækkandi. Þrátt fyrir að eignirnar hafi hækkað á móti breytir það ekki þeirri staðreynd að fólk þarf að greiða af íbúðarhúsnæði sínu þannig að þó svo eign þeirra í húsnæði hafi hækkað verður það að greiða afborganir sínar með háum vöxtum og verðtryggingu. Frú forseti. Mig langar að gera verðtrygginguna aðeins að umtalsefni vegna þess að hún veldur því að höfuðstóll lána heimilanna bólgnar út. Fólk horfir á hann bólgna út og það veldur því að það er hætt að horfa á heildarskuldir sínar og lítur frekar til þess hvað það þarf að borga mánaðarlega, þ.e. mánaðarlegar afborganir. Tengingin við heildarskuldirnar og áherslan á heildarskuldirnar og að halda þeim niðri er því ekki af þeim ástæðum nægilega mikil. Það er því skoðun mín, frú forseti, að einhver raunhæf áætlun verði að fara að koma um hvernig við ætlum að afnema verðtryggingu. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur lagt fram mjög gott þingmál í þá veru. Mér nægir ekki að heyra frá hæstv. forsætisráðherra að hann telji til lengri tíma litið að afnema eigi verðtrygginguna. Ég hefði viljað heyra skýrar frá hæstv. forsætisráðherra hvenær hann sér slíkar aðstæður fyrir, hvenær hann telji að það geti komið til greina, hvaða aðstæður verði að vera til staðar og hvað hann er að gera til að skapa hér þær aðstæður sem til þarf svo hægt sé að afnema verðtrygginguna, vegna þess að ég tel það skipta mjög miklu máli og við séum núna að súpa seyðið af því að hafa haft verðtryggingu á húsnæði í allan þennan tíma.

Virðulegi forseti. Það er alveg sama hvað við skoðum allar grunnstærðir varðandi íslenskt þjóðarbú. Ljóst er að Íslendingar hafa aldrei staðið sterkari, aldrei í sögunni og við stöndum sterkari en flestar aðrar þjóðir Vestur-Evrópu. Skuldir ríkisins um síðustu áramót voru 7% af vergri landsframleiðslu og ef við tökum gjaldeyrisforðann eins og oft er gert í almennum samanburði eða erlendum samanburði þá eru skuldir ríkisins núll. Hitt er annað mál að við höfum verið með mikinn viðskiptahalla sem er mjög óheilbrigt. Vonandi verður hann leiðréttur því gengið er að leita jafnvægis og vonandi tekst að stoppa þá skuldaaukningu sem er hjá einstaklingum því það er óheilbrigt. En það þarf sterk bein til að þola góða daga og núna ríður mikið á að ríkissjóður standi vörð um hinn glæsilega árangur sem náðst hefur í efnahagsmálum. Til þess þarf að vera á móti ýmsu sem er vinsælt. Það þarf að vera á móti framkvæmdum sem eru vinsælar, það þarf fyrst og fremst að vera á móti óraunhæfum kauphækkunum sem gera mjög vart við sig. Menn þurfa að hafa þrek til að varðveita þann árangur sem náðst hefur. En þegar við hlustum á þingmenn stjórnarandstöðunnar, virðulegi forseti, er mjög erfitt að átta sig á hvað þeir vildu sagt hafa eða hvaða ráð þeir hafa. Eina vikuna taka þeir upp að hér séu allt of háir skattar. Aðra vikuna koma þeir og segja: Það þarf endilega að bæta gríðarlega miklu við velferðarsamfélagið. Þetta er málflutningur þeirra, virðulegi forseti. Hver á að skilja hvað þeir vilja segja? Hverjar eru tillögur þeirra? Þær eru engar, aldrei neinar. Bara að reyna að vekja einhverja tortryggni um að eitthvað sé ekki eins gott og það er.

Frú forseti. Hv. þm. Einar Oddur sagði að það þyrfti sterk bein til að þola góða daga. Hann hefði átt að bæta við: sérstaklega ef það er tekið út á krít. Það er nefnilega svo að það þótti gott til sveita áður fyrr að eiga fyrir úttektinni. Er það merki um stöðugleika að Seðlabankinn er kominn með stýrivexti sína upp í 11,5%? Hv. þm. Einar Oddur gæti velt því fyrir sér hvaða efnahagsástand þarf að vera í landinu til að hann geti lækkað þá aftur.

Hv. þingmanni ber að nefna nafn þingmannsins fullu nafni. Kristjánsson er hann.

Alveg hárrétt. Hann er bæði vel og rétt feðraður, hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson. Hvaða aðstæður þurfa að skapast til að Seðlabankinn geti aftur lækkað vextina? Hafa menn hugleitt það? Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs lögðum fram í haust tillögu til þingsályktunar um að endurheimta efnahagslegan stöðugleika. Þar eru raktar í nokkrum liðum það sem grípa á til, bæði til skamms tíma og lengri tíma. Þar m.a. teljum við mjög mikilvægt að nú þegar sé verðbólgunni náð niður fyrir viðmiðunarmörk Seðlabankans. Það er ekki gert. Við leggjum líka áherslu á stöðugleika á vinnumarkaði. En við leggjum megináherslu á að efnahagsstefnu ríkisstjórnarinnar verði breytt, að hún standi ekki fyrir stórkostlegum ríkisdrifnum stóriðjuframkvæmdum. Það eru hinar hættulegu fjárfreku framkvæmdir í efnahagskerfi okkar og að ríkisstjórnin standi ekki fyrir þessum skattalækkunum á hátekjufólki, lækki frekar skattlagninguna á lágtekjufólki og að hún rétti kjör lægst launaða fólksins, öryrkja, aldraðra og þeirra sem lægstar hafa tekjur. Það mundi 

Frú forseti. Í fyrri ræðu minni fór ég einmitt yfir nettóaukningu, tók tillit til eigna bankakerfisins erlendis og skulda og það hafði orðið nettóaukning á skuldum og hefur aukist gríðarlega á einu ári. Ég fór yfir þær tölur fyrr í ræðu minni. Ég fór einnig yfir það að hækkun stýrivaxta virðist ekki slá á þessa þróun. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra í framhaldinu hvort hann telji að sú þróun geti haldið áfram og til hvaða ráða eigi þá að grípa vegna þess að hæstv. ráðherra sló það út af borðinu að setja kvaðir á bankakerfið um að þessi nettóaukning færi ekki fram yfir ákveðin mörk. Ég er honum ekki sammála hvað það varðar. Einnig sagði hann að verðtryggingin kæmi ekki til greina eins og staða mála væri nú og ég vildi spyrja: Hvað er hægt að grípa til bragðs? Ekki getur þetta gengið svona áfram. Einnig hefur staða heimilanna komið inn í umræðuna, að eignir þeirra hafi aukist gríðarlega. Hvers vegna er það? Við vitum það öll hér í salnum að það er vegna þess að ákveðin verðbólga hefur orðið á fasteignum. Ég get tekið sem dæmi húsið sem ég bý í í Skerjafirðinum. Verðgildi þess hefur kannski aukist um einhverjar milljónir en notagildi þess hefur akkúrat ekki neitt aukist, heldur einungis kostnaður, fasteignagjöld hafa hækkað og viðhald hefur aukist. Við skulum því taka stöðuna eins og hún er og vera ekki að búa til einhvern veruleika heldur skoða þetta í alvöru. Til hvaða ráða á að grípa til að taka á þeim vanda sem er uppi í efnahagsmálunum? Í lok umræðunnar langar mig að spyrja hæstv. forsætisráðherra varðandi afstöðu hans til hækkunar stýrivaxta bankans í morgun. Þegar bankinn hækkaði þá hóflega skömmu fyrir áramót þá fagnaði hann þeirri stefnubreytingu og nú væri fróðlegt að fá að heyra afstöðu 

Frú forseti. Það kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Kristjánssyni að mikilvægast væri að við gætum borgað þessar skuldir. Þetta er að sjálfsögðu algerlega rétt hjá honum og ég vænti þess að allir geti verið sammála um það. Það er það sem skiptir máli. Og það skiptir máli að bæði við og aðrir trúum því að við getum borgað þessar skuldir. Ég tel eins og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sagði að við séum betur í stakk búin til að borga þessar skuldir en nokkru sinni fyrr. En það þýðir að menn verða að vera tilbúnir að sýna aðhald í ríkisfjármálum. Það þýðir ekki að ákveðnir þingmenn komi hér upp annan klukkutímann til að krefjast meiri útgjalda og svo fari þeir úr salnum og þá komi nýir þingmenn sem krefjist þess að það verði miklu meira aðhald. Þannig upplifir maður þetta á hverjum degi. Svo koma enn aðrir þingmenn sem krefjast þess að við förum helst ekki í neinar arðbærar framkvæmdir, hvorki í virkjunum né stóriðju vegna þess að það sé svo hættulegt. Það sé svo hættulegt að auka hagvöxtinn til framtíðar. En hvað þýðir þetta á mæltu máli ef við getum ekki aukið hagvöxtinn til framtíðar? Það þýðir að við getum borgað minna af skuldunum. Það er því afar undarlegt oft og tíðum að upplifa þennan þingsal. Það er talað svo út og suður eftir því hvað stendur í blöðunum á morgnana að ég hef ekki upplifað það fyrr eins. Það verður að gera þær kröfur til hv. þingmanna og sérstaklega stjórnmálaflokka á borð við Samfylkinguna sem vill verða stór og sterkur stjórnmálaflokkur að eitthvert samræmi sé í málflutningnum og það sé einhver ballans í umræðum um efnahagsmál.

Hæstv. forseti. Miklar umræður hafa verið í vikunni um frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins en til stendur samkvæmt því frumvarpi sem hér er til umræðu að hlutafélagavæða fyrirtækið. Fyrir því eru ákveðin rök að mati okkar stjórnarliða og reyndar t.d. Samfylkingarinnar að slíkur rekstur geti átt við og sé heppilegri en núverandi rekstur. Rökstuðningurinn fyrir því er sá að Rarik er komið í samkeppni á smásölumarkaði og flestöll önnur smásölufyrirtæki. Ég get nefnt sem dæmi að Norðurorka, Hitaveita Suðurnesja og Orkubú Vestfjarða eru í hlutafélagaforminu og það er samdóma álit þessara aðila að það form veitir sveigjanleika í rekstri. Rarik mun í framtíðinni geta brugðist við aðstæðum á markaði og þarf ekki að leita sérstakrar heimildar Alþingis á fjárlögum til að kaupa ákveðnar eignir því að á samkeppnismarkaði þarf oft að bregðast skjótt við. Því miður er það rekstrarfyrirkomulag sem nú er á Rafmagnsveitum ríkisins svifaseint og því er þessi breyting lögð til. Hæstv. forseti. Ég fékk nokkrar spurningar við 2. umr. um málið en hafði ekki tök á að svara þeim öllum þá. Ein spurning kom frá hv. þm. Kristjáni L. Möller sem var á þá leið af hverju við biðum ekki með að samþykkja það frumvarp sem hér er til umræðu og biðum eftir setningu laga um opinber fyrirtæki sem nú er komið úr efnahags- og viðskiptanefnd samkvæmt heimildum mínum. Nú veit ég ekki hvort það frumvarp var tekið þar út í sátt en a.m.k. er búið að taka það mál út úr nefndinni og miklar líkur á að lög um opinber hlutafélög verði að lögum á þessu þingi. Þá er því til að svara að í 11. gr. stendur, með leyfi forseta: „Hlutafélagið skal taka til starfa 1. janúar 2006 …“ - Nei, fyrirgefið. Í breytingartillögu meiri hlutans mælir nefndin með því að hlutafélagið Rarik hf. verði sett á 15. júlí 2006. Það þarf ákveðna vinnu við að undirbúa hlutafélagið og stofnun fyrirtækisins. Gildistakan verður samhliða því. Ef frumvarp um opinber hlutafélög verður að lögum héðan í vor þá mun frumvarp til laga um stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins taka gildi þar á eftir og heyra undir þau lög. Hæstv. forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason beindi spurningu til mín um hvort komið hefði til álita að hluta Rarik niður, verða við beiðni Norðurorku og Skagfirðinga um að þeir gætu leyst til sín ákveðinn eignarhlut í þessum félögum. Það hefur ekki verið stefna stjórnvalda að hluta Rarik niður. Það er mjög mikilvægt að halda þeirri einingu öflugri og sterkri. Ég tel að það væri ekki mikil hagræðing í að hluta Rafmagnsveitur ríkisins niður í parta. Það hefur ekki verið stefna stjórnarflokkanna og stendur ekki til að búta þetta fyrirtæki niður, vítt og breitt um landið. Sú stefnumörkun liggur fyrir. Hæstv. forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vék að réttindum nýrra starfsmanna. Eftir að hafa rætt við forsvarsmenn Rarik hf. bind ég vonir við að nýir starfsmenn eigi möguleika á því að ganga inn í A-hluta Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Það er ekkert í þessum lögum sem bannar Rarik að semja þannig við starfsmenn sína. Reyndar held ég að það sé almennt viðurkennt að Rarik hafi komið mjög vel fram við starfsmenn sína. Það er ánægja innan fyrirtækisins, m.a. með aðdragandann að stofnun hlutafélagsins. Við vitum til þess að Rarik hefur samið við einstaka starfsmenn, m.a. til að bæta kjör þeirra og búa þá undir þessa hlutafélagavæðingu þannig að kjör þeirra skerðist ekki. Ég veit til þess að forsvarsmenn Rariks hafa bætt kjör ýmissa starfsmanna. Það er sem sagt ekkert í frumvarpinu sem kemur í veg fyrir að fyrirtækin, varðandi nýja starfsmenn sem hafa starfað áður á vegum ríkisins eða verið undir kjarasamningum sem hafa verið tengdir BSRB eða öðrum stéttarfélögum, geti samið við starfsmennina um að þeir fái réttindi, t.d. úr A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins. Ég hef trú á að forustumenn fyrirtækisins muni hér eftir sem hingað til sýna sveigjanleika gagnvart starfsmönnum ríkisins. Eftir viðtöl við forsvarsmenn þessa fyrirtækis bind ég vonir við að svo verði þótt ég geti að sjálfsögðu engu lofað í þeim efnum. En þar með hef ég svarað helstu spurningunum sem beint var til mín. Þetta voru þær þrjár stóru spurningar sem mér fannst rétt að bregðast við í upphafi þessarar umræðu. Ég vonast til að þessari umræðu vindi fram og þetta frumvarp til laga um stofnun Rariks hf. verði að lögum frá Alþingi á þessu vori.

Hæstv. forseti. Það ber að þakka framsögumanni iðnaðarnefndar fyrir þetta innlegg en ég verð að segja að eftir sem áður á eftir að svara grundvallarspurningunni í þessu máli. Hún er þessi: Hvað sýnir fram á að þessi lög séu nauðsynleg? Það hefur verið sagt í nefndarálitinu að hlutafélagaformið henti betur í því umhverfi sem starfsemin býr við. Í máli hv. þingmanns var talað um að það þyrfti að bregðast hratt við á samkeppnismarkaði. Í athugasemdum með frumvarpinu er talað um að Rafmagnsveitur ríkisins eigi háspennulínur, dreifilínur, jarðstrengi, stofnlínur og sæstrengi, allt hluti sem Rafmagnsveiturnar þurfa að eiga. Auk þess eiga Rafmagnsveiturnar dreifikerfi í 50 þéttbýlisstöðum og 55 aðveitustöðvar. Rafmagnsveiturnar eiga 9 vatnsaflsvirkjanir í rekstri o.s.frv. Síðan er talinn uppi fjöldi fyrirtækja sem Rafmagnsveiturnar hafa eignast á undanförnum árum. Í greinargerðinni er síðan minnt á lagningu byggðalínu um landið, eign Rafmagnsveitnanna í henni o.s.frv. og minnt á sameiningar sem áttu sér stað með Héraðsvötnum ehf. o.s.fv. Í efnisgreinum frumvarpsins er hvergi hægt að finna þessum orðum stað, hæstv. forseti sem framsögumaður nefndarinnar kom með áðan. Að gera þyrfti breytingar á umhverfinu svo fyrirtækin gætu þróast, átt viðskipti, keypt eða selt. Það verður að færa einhver rök fyrir þessu, hv. þingmaður. Það er ekki bara hægt að koma hér upp og segja: Þetta er nauðsynlegt vegna samkeppni en færa svo engin rök fyrir máli sínu.

Þingmenn eiga ekki að ávarpa hver annan í umræðunni.

Hæstv. forseti. Það er ljóst að Rarik hf., ef þetta frumvarp verður að lögum, verður í samkeppni við Hitaveitu Suðurnesja á smásölumarkaði. Rarik hf. mun verða þátttakandi á þessum smásölumarkaði og það geta ýmsar aðstæður komið upp á þeim markaði. Forsvarsmenn fyrirtækisins hafa lýst yfir eindregnum vilja til þess að fyrirtækið verði sett í hlutafélagsformið. Starfsmenn fyrirtækisins hafa ekki sett sig upp á móti því og hafa lýst því yfir að um jákvæða breytingu sé að ræða, a.m.k. forustumenn starfsmannaráðsins sem komu á fund nefndarinnar. Það er ljóst að starfsmenn Rariks, sem hafa unnið í áratugi hjá fyrirtækinu og vilja bæta þjónustuna við viðskiptaaðila sína, vilja að breytingin verði í þessa átt. Þeir telja að reksturinn verði sveigjanlegri og þeir geti veitt viðskiptavinum sínum betri þjónustu, sem eru rúmlega 49 þúsund. Síðan kemur hv. þingmaður upp og segir engin rök á bak við að ríkisstjórnarflokkarnir skuli leggja þessa tillögu fram, reyndar með stuðningi Samfylkingarinnar líka. Nú átta ég mig hreinlega ekki á því hver stefna Frjálslynda flokksins er í þessu málum. En það er ljóst að starfsmenn sem hafa starfað í áratugi hjá Rarik, það er mjög lítil starfsmannavelta hjá fyrirtækinu, vilja að lagst verði í þessa breytingu. Ég verð að segja það að ég treysti starfsmönnum Rariks hf., ef þetta frumvarp verður að lögum, fyrir því. Ég tel að þeir viti betur en við hv. þingmenn hvað er fyrirtækinu fyrir bestu og hvernig þeir geti þjónað hagsmunum viðskiptamanna sinna. Ég treysti þeim fyllilega fyrir því.

Hæstv. forseti. Ekki ætla ég að gera lítið úr starfsmönnum Rariks frekar en annarra fyrirtækja eða stofnana en vek í framhjáhlaupi athygli á því að fjöldamargir forsvarsmenn stofnana í þessu þjóðfélagi hafa bent á rekstrarstöðu sína og á að betur mætti gera, m.a. með viðbót á fjárlögum. Ég hef ekki séð neinar röksemdir á þessum pappírum eða að tillögur starfsmanna Rariks hafi verið lagðar á borðið eða að lögð séu drög að umhverfi þar sem þeir telji sig eiga betri möguleika. Mér finnst skorta á það eins og ég sagði í fyrra andsvari mínu. Það gengur ekki bara að koma upp í pontu og segja: Þetta er nauðsynlegt vegna markmiða á samkeppnismarkaði, að geta brugðist hratt við eins og þeir segja í nefndarálitinu. Engin rök. Ef rökin hafa komið frá starfsmönnum fyrirtækisins þá væri lágmark að leggja þau fram í þinginu þannig að það komi í ljós hvað starfsmennirnir eiga við.

Hæstv. forseti. Það var farið ítarlega yfir þetta mál í störfum iðnaðarnefndar. Fulltrúar starfsmanna og forsvarsmenn fyrirtækisins voru kallaðir á fund nefndarinnar. Það kom skýrt fram í störfum nefndarinnar hvert álit starfsmanna fyrirtækisins var og er. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson gæti fengið upplýsingar um það hjá hv. þm. Sigurjóni Þórðarsyni sem á sæti í hv. iðnaðarnefnd hver skilaboð þeirra voru. Þau voru ótvíræð. Þeir óskuðu eftir þessari breytingu. Hv. þingmaður segir að hér hafi ekki komið fram nein rök. Hér er talað um að ábyrgð stjórnenda muni aukast. Í greinargerð er farið yfir það að reksturinn verði sveigjanlegur, fjárfestingar og nýjungar í rekstri verða auðveldar í framkvæmd og fjárhagsleg uppbygging fyrirtækisins sem hlutafélags stuðli að aukinni hagræðingu og hagkvæmni í rekstri. Hv. þingmaður segir síðan að engin rök hafi verið lögð á borðið í þessari umræðu sem undirbyggi hlutafélagavæðingu Rariks. Ég hafna því algerlega. Ég hvet hv. þingmann til að lesa greinargerðina og til að tala við flokksfélaga sinn, hv. þm. Sigurjón Þórðarson sem átti sæti í nefndinni og sat fundi með starfsmönnum og forsvarsmönnum Rariks sem hafa óskað eftir þessari breytingu. Ef þetta er eru ekki rök í þessari umræðu þá er það undarlegt. Ég tel um vel undirbyggt mál að ræða, um mjög jákvæða breytingu og þróun að ræða sem muni verða Rarik hf. og viðskiptamönnum þess til hagsbóta.

Frú forseti. Rökin fyrir að gera þetta hafa komið skýrt fram í þessari umræðu um að hlutafélagavæða Rafmagnsveitur ríkisins, þ.e. fyrsta stig einkavæðingar til að búa þær undir sölu. Hér hafa komið fram tvíræðar yfirlýsingar framsóknarmanna en afdráttarlausar yfirlýsingar sjálfstæðismanna um að stefnt skuli að sölu. Framsögumaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, hefur sagt að ríkið mundi eiga a.m.k. helminginn. Það er því alveg ljóst að hverju er stefnt, þ.e. einkavæðingu, markaðsvæðingu og sölu fyrirtækisins. Allt hitt rósamálið í kringum það eru bara útúrsnúningar. En ég ætlaði að spyrja hv. þingmann um áhersluna sem lögð er á samkeppni, þ.e. að hlutafé skapi samkeppnisumhverfi. Er það í þágu samkeppninnar að stuðla jafnframt að nánast hömlulausri samþjöppun? Hv. þingmaður sagði áðan að það væri markmið stjórnvalda að búa til stórar og sterkar einingar. Þess vegna vildu stjórnvöld ekki ræða um að láta ákveðna þætti sem núna eru komnir inn í Rarik, sumir teknir illu heilli, aftur til sveitarfélaganna. Hann taldi þurfa að skapa sterka einingu. Er það í anda samkeppnislaga að stuðla að fákeppni og samþjöppun? Eða er það markmið hv. þingmanns að áfram verði t.d. ráðist á Norðurorku, ráðist á Skagafjarðarveitur og fleiri slíkar héraðsbundnar veitur og þeim verði troðið inn í Rarik hf., sem hefur reyndar gerst undanfarið? Röksemdafærslan er öll í kross enda er markmiðið bara eitt: Einkavæðing og sala Rariks.

Hæstv. forseti. Það er búið að svara þessum spurningum hv. þm. Jóns Bjarnasonar áður í þessari umræðu. Í 3. gr. lagafrumvarpsins segir, með leyfi hæstv. forseta: „Öll hlutabréf í hlutafélaginu skulu vera eign ríkissjóðs. Iðnaðarráðherra fer með eignarhlut ríkisins í hlutafélaginu.“ Þetta er skýrt. Jafnframt hafa komið fram yfirlýsingar um það, m.a. af minni hálfu, að ekki sé rétt að við afsölum okkur fyrirtækjum sem hafa yfir þessum orkuauðlindum okkar Íslendinga að ráða. Hv. þingmaður kýs að snúa út úr því. Ég fékk spurningu í 2. umr. um málið um hvort ég teldi útilokað um alla framtíð að einhver annar aðili gæti komið inn í rekstur þessa fyrirtækis. Hugsum okkur það ef það gæti verið báðum aðilum hagstætt að nýr aðili kæmi inn sem minnihlutaeigandi. Á að útiloka það um alla framtíð og segja bara: Nei, það kemur ekki til greina að skoða slíkt. Ég treysti mér ekki til þess. Mér finnst rangt að útiloka slíkt. Sá þvergirðingsháttur vinstri grænna, að vilja ekki skoða hlutina og taka ekki rökum er með eindæmum, hæstv. forseti. Sú þjóðsaga sem hér birtist, um það að Framsóknarflokkurinn og Sjálfstæðisflokkurinn ætli að fara að einkavæða þessi fyrirtæki, er ekki sönn. Það kveður ekkert á um það í flokksþingssamþykktum Framsóknarflokksins til að mynda eða í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að þetta sé stefnan. Þvert á móti er kveðið á um það í 3. gr. frumvarpsins að öll hlutabréf skuli vera í eigu ríkissjóðs. Öll hlutabréf. Svo kemur hv. þingmaður og reynir að telja þingheimi og þjóðinni trú um að það eigi að einkavæða fyrirtækið. Þetta er dæmalaus málflutningur, hæstv. forseti, en það er sama hversu oft við komum upp, við stjórnarliðar, og teljum hv. þingmönnum Vinstri grænna trú um að ekki eigi að einkavæða þetta fyrirtæki, enda er skýrt kveðið á um það í lögunum að það eigi að vera að fullu í eigu ríkissjóðs, það mun ekkert stoða. Vinstri grænir hafa sjálfir talið sér trú um að einkavæða eigi þetta fyrirtæki.

Frú forseti. Það ber vott um veikan málstað hjá hv. þingmanni að tala í klisjum og upphrópunum. Ég virði heiðarleika þeirra talsmanna Sjálfstæðisflokksins sem hafa tekið þátt í umræðunni þar sem þeir segja hreint út að markmiðið sé að selja fyrirtækin. Það er spurt um verð. Við þekkjum alveg einkavæðingarferil Framsóknarflokksins. Við vitum alveg hverju er að treysta í hans orðum hvað það varðar. Við þurfum ekki að fá langa upphrópunarræðu frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni um það. Við vitum alveg og þjóðin veit alveg hvaða traust hún getur borið til Framsóknarflokksins í þeim efnum. Mikil lifandis ósköp. Við þekkjum feril sölu Símans þannig að innantómar upphrópanir hjá hv. þingmanni breyta engu um trúverðugleika Framsóknarflokksins. En hv. þingmaður svaraði ekki þeirri spurningu minni sem laut að þessum samkeppnisatriðum þegar hann sagði að annars vegar væri mikilvægt að styrkja og efla samkeppni í landinu, og það væri markmiðið með hlutafélagavæðingu Rariks, og hins vegar að því væri hafnað að styrkja héraðsbundnar veitur, rafveitur og hitaveitur, með því að gefa þeim kost á að fá til sín veituþætti Rariks eftir því sem hagkvæmt gæti talist. Hann svaraði því ekki hvers vegna það væri ekki hægt því þessar tvær yfirlýsingar, eins og í öllu öðru hjá hv. þingmanni og reyndar Framsóknarflokknum, stangast á. Annars vegar á að keyra saman samþjöppun og það höfð sem rök fyrir hlutafélagavæðingu Rariks en hins vegar á að efla samkeppni og þá er því hafnað að styrkja héraðsbundnar veitur sem geta í rauninni veitt bæði góða þjónustu og öfluga samkeppni. Það er sorglegt, frú forseti, hversu þessi röksemdafærsla er öll í kross. En vill hv. þingmaður svara því hvaða samkeppnislegu rök eru gegn því að við höfum sterkar héraðsveitur og gæti verið markmiðið að styrkja þær enn frekar?

Hæstv. forseti. Þetta er kostulegur málflutningur hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni. Nú hefur hann boðað það, ég skildi hann ekki öðruvísi, en hann vilji búta Rarik niður og þá til einstakra sveitarfélaga hringinn í kringum landið. Erum við þá að stuðla að því að hluti Rariks verði ekki einkavæddur ef búið er að framselja og búta það fyrirtæki niður í marga hluta? Er ekki vel mögulegt að ákveðnir aðilar geti komist til valda í ákveðnum sveitarstjórnum og einkavætt Rarik, þann hluta Rariks? Hvað er hv. þm. Jón Bjarnason að gefa í skyn? Ég held að hv. þm. Jón Bjarnason vilji að Rarik verði smám saman selt. Ég vil að Rarik verði í ríkiseigu, að við bútum það ekki niður hringinn í kringum landið þannig að það verði selt einkaaðilum. Íslenskt raforkukerfi er að meginuppistöðu til, nær 100%, í eigu opinberra aðila og þar af langmest í eigu ríkisins og ég vil halda því þannig. Síðan kemur frjálshyggjupostulinn Jón Bjarnason og vill búta Rarik niður þannig að það verði mögulega þá einkavætt af mörgum aðilum hringinn í kringum landið  Hæstv. forseti. Af því að hv. þm. vísar til stefnu Framsóknarflokksins í einkavæðingu þá er ég mjög ánægður með markaðsvæðingu bankans og vel heppnaða sölu Símans. Það er verið að ráðast í mörg verkefni, m.a. á landsbyggðinni, sem við hefðum aldrei getað ráðist í og ég geri skýran greinarmun á því hvort verið er að markaðsvæða fyrirtæki í samkeppnisrekstri eða fyrirtæki sem eru að sýsla um náttúruauðlindir landsmanna. Framsóknarflokkurinn hefur talað alveg skýrt hvað þetta varðar, eins með sjávarauðlindina og lífríkið í sjónum að það sé bundið sem eign allra landsmanna í stjórnarskrá. Hér er grundvallarmunur á.

Hæstv. forseti. Ég held að það sé nauðsynlegt til þess að varpa ljósi á þessa umræðu og þau rök sem dregin eru fram í málinu að ég lesi greinargerð þessa frumvarps frá orði til orðs svo að þau skilaboð hv. framsögumanns komi fram að hér sé verið að fara sérstaklega að tilmælum og tillögum starfsmanna Rafmagnsveitna ríkisins, það sé leiðarljósið í þessu frumvarpi eins og hann orðaði það hér áðan, hæstv. forseti: „Ótvíræð skilaboð starfsmanna um að nauðsynlegt væri að fara þessa leið“ o.s.frv. Í nefndarálitinu „að hlutafélagaformið henti betur“ o.s.frv. Mér finnst vanta að þessu sé fylgt eftir með rökum. Það nægir mér ekki ef við erum í efnislegri og rökrænni umræðu um þetta mál að það gangi fram á fullyrðingum um það hvað starfsmennirnir hafi viljað og hvað starfsmennirnir hafi lagt til. Í frumvarpinu sjálfu eru athugasemdirnar svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Rafmagnsveitur ríkisins voru stofnaðar með raforkulögum 2. apríl 1946, en lögin komu til framkvæmda frá og með 1. janúar 1947. Þá voru felld úr gildi flest eldri lög um raforkumál nema vatnalögin frá 1923 sem fengu að standa óbreytt að mestu leyti. Rafmagnsveitur ríkisins tóku til starfa 1. janúar 1947. Árið 1965 urðu þáttaskil í sögu orkumála landsins og Rafmagnsveitnanna með setningu laga um Landsvirkjun. Á árinu 1967 voru síðan raforkulögin endurskoðuð við samþykkt orkulaga á Alþingi. Með þeim voru gerðar ýmsar meiri háttar breytingar á stórum þáttum í raforkulögunum, sérstaklega þeim sem tengdust rannsóknum, framkvæmdum í virkjunarmálum og hagnýtingu jarðhita. Með orkulögunum var einnig gerð sú breyting að Rafmagnsveitur ríkisins og Héraðsrafmagnsveiturnar voru sameinaðar í eitt fyrirtæki. Það var gert að sjálfstæðu fyrirtæki sem heyrði undir stjórn þess ráðherra sem færi með raforkumál. Á árinu 2003 urðu ný þáttaskil í sögu orkumála landsins með setningu nýrra raforkulaga, nr. 65/2003, sem komu til framkvæmda þann 1. júlí 2003. Með setningu þeirra laga voru skapaðar forsendur fyrir samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku.“ Ég ætla að endurtaka þessa setningu, hæstv. forseti: „Með setningu þeirra laga voru skapaðar forsendur fyrir samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku.“ - Það þurfti því ekki hlutafélagavæðingu Rariks til þess. „Þann 18. júní 2004 tóku gildi lög um stofnun Landsnets hf., nr. 75/2004. Hlutverk félagsins er að annast flutning raforku og kerfisstjórnun samkvæmt ákvæðum III. kafla raforkulaga, nr. 65/2003, og annast þar af leiðandi rekstur allra flutningsvirkja. Hófst rekstur þessi þann 1. janúar 2005. Á árinu 1978 tók Orkubú Vestfjarða við rekstri Rafmagnsveitnanna á Vestfjörðum og árið 1985 tók Hitaveita Suðurnesja við rekstri Rafmagnsveitnanna á Reykjanesi. Á orkuveitusvæði Rafmagnsveitna ríkisins búa um 49.100 manns sem njóta þjónustu fyrirtækisins. Rafmagnsveitur ríkisins eiga og reka háspennukerfi sem er um 8.700 km að lengd. Hér er um að ræða rúmlega 5.800 km af dreifilínum á 11 og 19 kV sem byggðar hafa verið upp í sveitum landsins, ásamt um 1.600 km af 11 og 19 kV jarðstrengjum til sveita. Einnig er um að ræða stofnlínur á 33, 66 og 132 kV, svo og sæstrengi og jarðstrengi. Enn fremur eiga og reka rafmagnsveiturnar dreifikerfi í um 50 þéttbýlisstöðum og um 55 aðveitustöðvar. Rafmagnsveiturnar eiga níu vatnsaflsvirkjanir í rekstri, flestar fremur litlar. Þær eru samtals um 19 MW og er Lagarfossvirkjun þeirra stærst, um 7,5 MW, en Skeiðsfossvirkjun næststærst, um 5 MW. Unnið er að því að stækka Lagarfossvirkjun um nær 20 MW og verður nýja vélin væntanlega gangsett á árinu 2007. Þá eiga rafmagnsveiturnar um 30 dísilaflstöðvar með samtals um 40 MW afli auk tveggja kyndistöðva þar sem framleitt er heitt vatn með rafskautskötlum og 5 MW varaafl er til staðar. Raforkuöflun fer fram með tvennum hætti, annars vegar með orkukaupum af Landsvirkjun og nokkrum smærri aðilum og hins vegar með eigin framleiðslu í vatnsaflsvirkjunum og varmaafls- og kyndistöðvum. Eigin raforkuframleiðsla er um 14% af allri raforkuöflun. Á árunum 1972–1984 byggðu Rafmagnsveiturnar 132 kV byggðalínur, samtals 1.057 km að lengd, ásamt tólf aðveitustöðvum. Með byggðalínukerfinu voru öll raforkuveitusvæði landsins tengd saman í eitt landskerfi sem aukið hefur öryggi raforkunotenda landsbyggðarinnar verulega. Landsvirkjun tók yfir byggðalínukerfið til eignar og reksturs frá 1. janúar 1983 uns Landsnet hf. tók yfir þennan rekstur í ársbyrjun 2005. Rafmagnsveiturnar sáu hins vegar um rekstur og viðhald þess að hluta til á þessu tímabili. Á undanförnum árum hafa rafmagnsveiturnar keypt nokkrar orkuveitur sem voru í eigu viðkomandi sveitarfélaga. Þær eru eftirfarandi: 1991 Hitaveita Hafnar í Hornafirði 1991 Rafveita og Hitaveita Siglufjarðar ásamt Skeiðsfossvirkjun 1992 Hitaveita Seyðisfjarðar 1995 Rafveita Borgarness 2000 Rafveita Hveragerðis 2001 Rafveita Sauðárkróks 2003 Hitaveita Dalabyggðar 2005 Hitaveita Blönduóss.“ Áður en ég held áfram lestrinum, hæstv. forseti, vil ég vekja athygli á því að í því sem ég hef fram að þessu lesið er ekki einu orði minnst á starfsmenn fyrirtækisins, tillögur þeirra að breyttu rekstrarformi eða að nokkur nauðsyn sé dregin fram af starfsmönnum fyrirtækisins um það að þetta hafi verið afar nauðsynlegt og brýnt mál. Mun ég nú halda áfram lestrinum, hæstv. forseti: „Reynslan hefur þegar leitt í ljós að fjárfestingar þessar hafa ekki eingöngu verið arðbærar rafmagnsveitunum heldur einnig þeim sveitarfélögum sem hlut áttu að máli. Árið 1999 stofnuðu rafmagnsveiturnar hlutafélagið Héraðsvötn ehf. ásamt heimamönnum í Skagafirði í þeim tilgangi að standa að virkjun Héraðsvatna við Villinganes. Þetta var unnt eftir að Alþingi samþykkti á vorþingi 1999 að heimila rafmagnsveitunum að gerast aðilar að hlutafélögum í orkurekstri“ - ég held að ég endurtaki þetta, hæstv. forseti: „Þetta var unnt eftir að Alþingi samþykkti á vorþingi 1999 að heimila rafmagnsveitunum að gerast aðilar að hlutafélögum í orkurekstri“ - sem sagt, þessar heimildir eru þegar til staðar - „og eiga þær 50% hlutafjár í Héraðsvötnum ehf. Þá stofnuðu rafmagnsveiturnar einnig á sama ári hlutafélagið Sunnlenska orku ehf. ásamt Hveragerðisbæ og Sveitarfélaginu Ölfusi í þeim tilgangi að standa að virkjun jarðhita í og við Grændal. Eignarhluti rafmagnsveitnanna er 90%. Að auki eiga Rafmagnsveitur ríkisins hluti í sjö öðrum félögum. Starfsmenn rafmagnsveitnanna voru 214 talsins í lok ársins 2004. Heildarorkusala Rafmagnsveitna ríkisins nam 1.252 GWst á árinu 2004. Smásala raforku nam 888 GWst, heildsala raforku 195 GWst og sala á heitu vatni 65 GWst. Fjárhagsstaða Rafmagnsveitna ríkisins er traust og nam eigið fé fyrirtækisins í árslok 2004 tæpum 10,8 milljörðum kr. Árið 2004 var veltan 6.431 millj. kr. Rekstrargjöld vegna orkukaupa námu 4.924 millj. kr. en almenn rekstrargjöld 696 millj. kr. Rekstrarafgangur fyrir afskriftir, fjármunatekjur og fjármagnsgjöld nam 1.507 millj. kr. Handbært fé frá rekstri var 1.782 millj. kr. og fjárfestingahreyfingar námu 1.226 millj. kr. Rekstrarhagnaður nam 472 millj. kr. eftir að afskrifaðar höfðu verið um 1.067 millj. kr. Sveitakerfin sem fjármögnuð voru af ríkissjóði eru talin með í afskriftagrunni fyrirtækisins þannig að rekstrarreikningurinn endurspeglar tekjuþörf vegna endurnýjunar þessara kerfa. Styrking og endurnýjun hefur hin síðari ár að mestu verið fjármögnuð af sölutekjum fyrirtækisins og hefur það lengst af valdið viðvarandi hallarekstri og hærri gjaldskrá en hjá öðrum rafveitum. Fjármögnun þessa félagslega þáttar í starfsemi rafmagnsveitnanna hefur nú verið leyst með lögum, nr. 98/2004, og hefur hið nýja hlutafélag því öflugan fjárhagslegan grunn og góðar horfur eru á að unnt sé að skila nauðsynlegu fé úr rekstri til áframhaldandi uppbyggingar fyrirtækisins og viðunandi arðsemi. Röksemdirnar fyrir því að stofna hlutafélag um Rafmagnsveitur ríkisins eru margvíslegar: 1. Meginröksemdin er sú að hlutafélagsformið er mun hentugra rekstrarform fyrir rekstur sem þennan en það rekstrarform sem nú er notast við, jafnvel þó að ríkissjóður sé einn eigandi að hlutafélaginu, einkum þegar litið er til þess meginsjónarmiðs sem raforkulögin frá 2003 byggja á, sem er að reyna að stuðla að samkeppni í vinnslu og viðskiptum með raforku. Verður í þessu sambandi að hafa í huga að hlutafélagsformið er mjög fastmótað og þrautreynt. Í löggjöf sem um það hefur verið sett er vel skilgreind verkaskipting milli hluthafa- og aðalfunda (þ.e. eigenda), stjórnar og framkvæmdastjórnar. Þá eru reglur um endurskoðun og ársreikningsgerð, bæði rekstrarreikning og efnahagsreikning, mjög fastmótaðar og skýrar. 2. Ábyrgð ríkissjóðs á rekstri fyrirtækisins takmarkast við hlutafjáreign og ábyrgð stjórnenda eykst. 3. Með því að reka rafmagnsveiturnar í hlutafélagsformi verður reksturinn sveigjanlegri. Fjárfestingar og nýjungar í rekstri verða auðveldari í framkvæmd og fjárhagsleg uppbygging fyrirtækisins sem hlutafélags stuðlar að aukinni hagræðingu og hagkvæmni í rekstri. 4. Öll önnur orkufyrirtæki hér á landi hafa valið þann kost að breyta rekstrarformi sínu yfir í hlutafélagsform að undanskildri Orkuveitu Reykjavíkur sem kaus fremur sameignarfélagsformið sem er sama rekstrarform og Landsvirkjun hefur notað. Um alla Evrópu hefur sama verið upp á teningnum, hlutafélagsformið hefur þar verið langvinsælasta rekstrarform orkufyrirtækja hin síðari ár. 5. Með því að breyta rekstrarformi Rafmagnsveitna ríkisins, svo sem frumvarpið gerir ráð fyrir, er jafnframt opnað fyrir þann möguleika að aðrar orkuveitur geti gengið inn í hlutafélagið og orðið hluthafar í því. Með því gæti náðst aukin hagræðing í orkudreifingu. Í hlutafélagalögum eru ákvæði sem vernda rétt minnihlutaeigenda. Ef ríkið gengur til samstarfs við aðra aðila um atvinnurekstur er hlutafélagsformið því sérstaklega viðeigandi.“ Þetta er niðurlagið á hinni almennu greinargerð, hæstv. forseti, og þegar hér hefur verið vitnað til starfsmanna fyrirtækisins, um að þeir hefðu lagt til þær breytingar sem væntanlega verða að lögum, ef ríkisstjórnin fær sínu ráðið, sem líklegt verður að telja, þá sýnist mér að aðalrökin komi fram í 5. lið þar sem talað er um hlutafélagavæðingu og sameiningu og ef ríkið gangi til sameignar eða sölu við önnur fyrirtæki. Ég vek þó athygli á því, hæstv. forseti, að þetta ákvæði um sameiningar og annað slíkt hefur verið heimilað Rafmagnsveitum ríkisins með sérstökum lögum, að gerast eignaraðili að öðrum fyrirtækjum. Þannig að þessa lagabreytingu hefði ekki þurft til þess, enda hefur fyrirtækið Rafmagnsveitur ríkisins, Rarik, miðað við upptalningu í þessari greinargerð, eignast hlut í mörgum félögum, yfirtekið þau eða sameinast þeim. Ekkert af þeim rökum sem hér hafa verið lesin upp úr hinni almennu greinargerð, hæstv. forseti, dregur fram það sem framsögumaður iðnaðarnefndar hefur haldið fram, að allar tillögur um það að gera fyrirtækið að hlutafélagi væru einkum frá starfsmönnum komnar og væru ótvíræð skilaboð starfsmanna, eins og hér var haft á orði af hv. framsögumanni, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. Eftir að hafa lesið greinargerð frumvarpsins, hæstv. forseti, þ.e. almennu greinargerðina, þá er eini staðurinn sem vikið er að starfsmönnum, og hugsanlegum tillögum þeirra eða áherslum, það sem kemur fram á miðri bls. 4 þar sem segir: „Starfsmenn Rafmagnsveitna ríkisins eru 214 talsins í lok ársins 2004.“ Punktur, hæstv. forseti. Svo nota menn þessi rök sem aðalrök í málinu og leggja mikið út af því að þetta séu ótvíræð skilaboð starfsmanna um að breyta þurfi fyrirtækinu í hlutafélag þrátt fyrir að ég hafi bent á að það eru til sérstök lög um félagið sem heimila því að eignast hlut í öðrum félögum. Þá skyldi maður ætla, hæstv. forseti, miðað við orð hv. framsögumanns, að rækilega hefði verið gerð grein fyrir þessum sjónarmiðum starfsmanna og tillögum þeirra í nefndaráliti meiri hlutans frá iðnaðarnefnd og ætla ég að lesa efnislega það sem þar segir annað en það hverjir komu fyrir nefndina. Þar segir, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu er ríkisstjórninni falið að stofna hlutafélag sem taki við rekstri Rafmagnsveitna ríkisins. Félagið verður að fullu í eigu ríkisins. Gert er ráð fyrir að eignir og skuldir núverandi fyrirtækis renni til hins nýja hlutafélags, Rariks hf. Samkvæmt 9. gr. frumvarpsins verður allur kostnaður af stofnun hlutafélagsins og yfirtöku á öðrum rekstri greiddur af félaginu. Einnig mun Rarik hf. taka við einkarétti Rafmagnsveitna ríkisins til starfrækslu hita- og/eða dreifiveitna á orkuveitusvæði rafmagnsveitnanna. Rökstuðningurinn fyrir þessum breytingum er m.a. að hlutafélagsform henti betur í því umhverfi sem starfsemin býr við og að reksturinn verði sveigjanlegri. Þá er talið að fjárfestingar og nýjungar í rekstri verði auðveldari í framkvæmd. Einnig takmarkast ábyrgð ríkissjóðs á rekstri fyrirtækisins við hlutafjáreign og ábyrgð stjórnenda eykst. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem gerð er grein fyrir í sérstöku þingskjali. Helgi Hjörvar, Jóhann Ársælsson og Katrín Júlíusdóttir skrifa undir álitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að leggja fram og styðja breytingartillögur við málið.“ Þetta segir í nefndaráliti meiri hlutans. Vek ég nú athygli hæstv. forseta á því að hvergi nokkurs staðar er í nefndarálitinu minnst á þau rök sem hv. framsögumaður nefndarinnar dregur sérstaklega fram, að þetta hafi verið markverðar og ótvíræðar tillögur starfsmanna fyrirtækisins um að nauðsynlegt væri að breyta því í hlutafélag eða að það hafi verið skoðun starfsmanna fyrirtækisins að félagið yrði miklu samkeppnishæfara á samkeppnismarkaði og gæti brugðist hratt við - ráða mátti af máli hv. þingmanns að þar væri hann að vitna í orð starfsmanna fyrirtækisins sem eins og ég hef áður sagt koma hvorki fram í nefndaráliti með frumvarpinu né heldur í nefndaráliti meiri hluta iðnaðarnefndar. Síðan er sagt í nefndaráliti meiri hlutans að hlutafélög henti betur í því umhverfi sem starfsemin býr við. Ég tel að ég hafi fært fyrir því nokkur rök með því að lesa nefndarálitið í frumvarpinu að starfsemi Rariks hafi verið ágætlega lipur til þess að eignast hlut í öðrum félögum, sameinast öðrum félögum, yfirtaka þau eða semja um samruna fyrirtækja. Eins og ég gat um, og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu, voru sett sérstök lög um að heimila Rarik að kaupa önnur hlutafélög þannig að þessi lög þurfti ekki til þess.  Ég vil hins vegar minna á, hæstv. forseti, að frá því var sagt í frétt í blaði vestur á fjörðum, Bæjarins besta, sem gefið er út í Ísafjarðarbæ og dreift út um Vestfirði og reyndar víðar um land, hvað væri fyrirhugað í kjölfar þess að gera Rarik að hlutafélagi. Þar sagði, með leyfi forseta: „Í fréttinni segir frá stofnun hlutafélags til orkuframleiðslu og orkusölu í samvinnu við Rarik og hefur Landsvirkjun nú komið inn í verkefnið. Þrjú fyrirtæki, Orkubú Vestfjarða, Rafmagnsveitur ríkisins og Landsvirkjun, munu stofna eitt fyrirtæki um smásölu og orkuframleiðslu.“ Síðan eru talin upp í fréttinni nokkur fyrirtæki sem fara inn í þennan pakka og þar segir, með leyfi forseta: „Félagið yfirtekur sölustarfsemi Orkubús Vestfjarða og Rariks og verður sölugjaldskrá Orkubús Vestfjarða aðlöguð gjaldskrá félagsins í áföngum. Að minnsta kosti einn starfsmaður, sem vinnur að sölustarfsemi, verður staðsettur á Vestfjörðum.“ Og í öðru lagi kom fram í frétt blaðsins: „Landsvirkjun, Rarik og Orkubú Vestfjarða munu áfram vera virkjanir fyrir hið nýja félag samkvæmt sérstöku samkomulagi og verður því ekki breyting á högum þeirra starfsmanna sem starfa nú við virkjanir Orkubús Vestfjarða.“ Þ.e. að því er snýr að starfsmönnum. Síðan er talinn upp hluti af eignum Rariks o.fl. og hvað skuli lagt inn í þetta fyrirtæki og m.a. nefndar Laxárstöðvarnar, hæstv. forseti. Þegar maður hefur hlustað á málflutning formanns iðnaðarnefndar í málinu og skoðað þau skjöl og þann texta sem lagður hefur verið fram fyrir því að málið eigi að ganga hér fram og hvað sé áunnið við það þá finnast ekki þessi rök sem iðulega hefur verið vitnað til að því er varðar starfsmenn og ótvíræð skilaboð starfsmanna um hvað muni vinnast við þessa breytingu. En það finnast hins vegar líkindarök fyrir því að Orkubú Vestfjarða verði sameinað þessu fyrirtæki og síðan Landsvirkjun. Þá spyr maður, hæstv. forseti, ef það er stefnan: Hvernig samræmist það þeim markmiðum að um samkeppnisrekstur sé að ræða á raforkusölusviði eins og stefnt var að með raforkulögunum á sínum tíma fyrir tveim árum? Ég fer að halda að það sé dálítið hæpið að halda því fram að sameining allra fyrirtækja, sem ríkið á, í eitt hlutafélag verði til að efla samkeppni á orkusölusviði. Það verður eitthvað annað að koma til. Það er nefnilega það, hæstv. forseti, sem ég held að liggi undir steini. Það þarf nefnilega annað að koma til. Þegar sagt er að hlutafélagaformið henti betur og þegar sagt er í niðurlaginu í athugasemdum með frumvarpinu þegar það var lagt fram með svofelldum orðum, með leyfi forseta: „Með því að breyta rekstrarformi Rafmagnsveitna ríkisins, svo sem frumvarpið gerir ráð fyrir, er jafnframt opnað fyrir þann möguleika að aðrar orkuveitur geti gengið inn í hlutafélagið og orðið hluthafar í því. Með því gæti náðst aukin hagræðing í orkudreifingu. Í hlutafélagalögum eru ákvæði sem vernda rétt minnihlutaeigenda. Ef ríkið gengur til samstarfs við aðra aðila um atvinnurekstur er hlutafélagsformið því sérstaklega viðeigandi.“ Þá er því lýst hér, hæstv. forseti, að markmiðið sé m.a. að selja hluti í raforkufyrirtækjunum og það ferli sem við erum hér með um hlutafélagavæðingu Rariks sé í rauninni skref á þeirri leið að einkaaðilar muni kaupa sig inn í raforkugeirann í auknum mæli og það verði auðveldara fyrir ríkið ef það gengur til samstarfs við aðila um þennan atvinnurekstur að hlutafélagaformið henti því sérstaklega. Þannig er það, hæstv. forseti, og þess vegna dreg ég þá ályktun af málinu eins og það liggur núna fyrir að það sé markmiðið, að sameina þessi hlutafélög til að gera þau síðar söluvænni og þá muni auðvitað hlutafélagaformið henta betur til sölu á fyrirtækjunum eða fyrirtækjahlutum í slíku félagi. Þetta óttast ég, hæstv. forseti. Ég er andvígur því að raforkukerfi landsmanna verði hlutafélaga- og einkavætt ef það fylgir með í pakkanum. Ef menn væru ekkert annað að gera en bara hlutafélagavæða og ekki mætti finna neina aðra stefnumótun, en hana má því miður finna m.a. í niðurlagi greinargerðar með frumvarpinu, væri vafalaust hægt að styðja þetta mál. En eins og það er í pottinn búið og eins og einkavæðingaráráttan hefur verið hjá ríkisstjórninni er ekki fýsilegt fyrir þingmenn að mínu mati að styðja þetta mál, því miður. Ég óttast að hér sé stigið fyrsta skrefið í að selja hluti í raforkuframleiðslu landsmanna til einkaaðila og sá vegur sé varðaður hér. Það bendir til þess í nefndaráliti meiri hlutans þar sem bent er á að hlutafélagið henti betur o.s.frv. og ef það er síðan lesið saman við 5. lið í niðurlagi athugasemda með frumvarpinu upphaflega þegar það var lagt fram. Hæstv. forseti. Með þeim varnaðarorðum ætla ég að ljúka máli mínu vegna þess að ég tel að ég hafi dregið efasemdir mínar fram og rök fyrir þeim, að hér sé flutt rétt mál og rétt framsetning þegar dregin eru inn áhrif og ábendingar starfsmanna sem sérstakur liður í þessu máli.

Hæstv. forseti. Ég hef rætt allítarlega við 2. umr. málsins um það lagafrumvarp sem nú er til umræðu, stofnun hlutafélags um Rafmagnsveitur ríkisins, og nú er komið að lokaumræðunni en í gær var gengið til atkvæða um einstakar efnisgreinar frumvarpsins. Eins og fram kom við 2. umr. og síðan við atkvæðagreiðsluna í gær bárum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði fram tillögu um að þessu máli yrði vísað frá. Við höfum mikið við þetta lagafrumvarp að athuga, við erum algerlega andvíg því að hlutafélagavæða Rarik, Rafmagnsveitur ríkisins, og höfum tilgreint ýmsar ástæður fyrir því. Menn hafa nokkuð staðnæmst við eignarhaldið á Rafmagnsveitum ríkisins þegar fram líða stundir en það er athyglisvert að við umræðuna komu fjórar útgáfur úr stjórnarmeirihlutanum hvað það snertir. Í fyrsta lagi töluðu sjálfstæðismenn fyrir því að Rarik yrði selt ef fyrir fyrirtækið fengist skaplegt verð. Ef gott verð byðist fyrir Rafmagnsveitur ríkisins hf. þá ætti að selja þær. Í öðru lagi höfum við yfirlýsingar hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra varðandi raforkugeirann almennt. Þegar Landsvirkjun var til umfjöllunar fyrir fáeinum mánuðum lýsti ráðherrann því yfir að það væri æskilegt að ríkið losaði sig út úr þeim rekstri, það væri eðlilegt að aðrir aðilar kæmu þar að máli og nefndi hún lífeyrissjóðina sérstaklega. Það eru með öðrum orðum enn uppi sjónarmið um sölu á raforkugeiranum. Síðan eins undarlegt og það má hljóma kom fram þriðja útgáfan frá hv. formanni iðnaðarnefndar, talsmanni stjórnarmeirihlutans við umræðuna, hv. þm. Birki Jóni Jónssyni. Hann sagði að hann sæi framtíðina þannig fyrir sér að Rarik yrði að meiri hluta til í eigu ríkisins.  Ég hef áður vikið að því að menn hafa staðnæmst ansi mikið við eignarhaldið og það er vissulega ástæða til að gera það. Ég hef hins vegar haldið því fram og við höfum gert það hjá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að deilan snúist ekki einvörðungu um þetta heldur skipti rekstrarformið einnig máli. Við höfum tekið undir með stjórnarmeirihlutanum og öðrum þingmönnum að að ýmsu þurfi að hyggja hvað varðar framtíðina, að gera Rarik gerlegt að athafna sig í nútíð og framtíð, en við teljum að slíkum markmiðum megi ná fram í öðru rekstrarformi. Við höfum bent á sameignarfélag, við höfum bent á byggðasamlag o.s.frv. Kjarninn í málflutningi okkar er sá að ekki sé heppilegt að fara með þennan geira, þennan þjónustugeira yfir á markaðstorgið og virkja lögmál markaðarins einfaldlega vegna þess að við trúum því að það muni ekki skapast markaður þar sem kostir hans fái notið sín því auðvitað er markaðskerfið og lögmál markaðarins ágæt í sínu rétta samhengi. En reynslan sýnir erlendis frá að þegar um grunnþjónustu er að ræða á borð við vatn og rafmagn hafa markaðslögmálin ekki skilað árangri einfaldlega vegna þess að markaður hefur ekki myndast. Það hefur orðið til fákeppni, það hefur orðið til samráð, samráð og fákeppni, sem ekki hefur skilað neinum ávinningi til notandans, til neytandans nema síður væri. Raforka á Norðurlöndum fór upp úr öllu valdi eftir að rafmagnskerfið þar var markaðsvætt. Þá hækkaði rafmagnið. Fyrirtækjum í Svíþjóð hefur farið fækkandi, eignarhaldið hefur færst úr landi, til Finnlands og Þýskalands og samkeppnin hefur ekki skilað neinum árangri vegna þess að hún er ekki til staðar. Og það hefur komið fram í rannsóknarskýrslum sem bæði Bandaríkjamenn hafa gert í umhverfi sínu og Evrópumenn í sínu að neytendur, og það á bæði við um hinn almenna mann, einstaklinginn, fjölskyldurnar og um fyrirtækin, leggja iðulega upp úr öðru en verðlaginu einu, sem sveiflast frá degi til dags eða frá viku til viku. Lagt er upp úr örygginu að því leyti sem fólk yfirleitt leiðir hugann að þessu. Það kom fram í skýrslu sem hv. þm. Jón Bjarnason vitnaði til í Bandaríkjunum, að þar spurðu menn fyrst og fremst um hvort ljósið kviknaði. Menn liggja ekki með verðskrár að rýna ofan í þær á hverjum morgni til að vita hvar hægt er að fá raforkuna ódýrasta keypta þann daginn og þegar allt kemur til alls er ekki ýkjamikill verðmunur einfaldlega vegna þess að þau fyrirtæki sem á annað borð eru á markaði hafa iðulega samráð sín í milli. Þetta er alþekkt varðandi vatnsveiturnar þar sem heilu þjóðlöndunum og borgum hefur verið skipt upp á milli fyrirtækjanna sem síðan hafa samráð sín í milli. Ég vék að fyrirkomulaginu í Frakklandi og annars staðar hvað þetta snertir. Auðvitað má segja að hægara sé um vik að virkja markað í raforku en í vatni. Þar er það náttúrlega svo fráleit hugsun að varla tekur því að ræða hana en það er reynt að hrinda henni í framkvæmd með markaðsvæðingu vatnsins. Í vatninu liggur ein leiðsla inn í hvert heimili og það er ekki svo ýkja auðvelt að skipta um þær. Menn eru því fangar hjá því fyrirtæki sem hefur fengið það svæði til ráðstöfunar. Engu að síður eru menn að tala um kosti markaðsvæðingar á vatni. Hæstv. forseti. Þannig er þessu líka varið að verulegu leyti hvað rafmagnið snertir. Örfá fyrirtæki hafa skipt markaðnum upp sín í milli og hafa síðan samráð. Ég hef vísað í ummæli talsmanns Evrópusambandsins sem var hér á ferð fyrir fáeinum vikum og hann sagði að það hefði valdið mönnum undrun og áhyggjum að hve litlu leyti markaðurinn hefði virkað í raforkunni. Aðrar skýrslur sýna að mjög lítil verslun á sér stað milli ríkja. Við erum að fá umfjöllun og álitsgerðir víðs vegar að úr Evrópu þar sem talsmenn stjórnmálanna, bæði frá hægri og vinstri, lýsa efasemdum um það fyrirkomulag sem þeir sjálfir hafa verið að smíða. Það er grunnhugsunin í afstöðu okkar að líta eigi á þessa grunnþjónustu, raforkuna, vatnið, skolpið, sem þjónustu en ekki sem markaðsvöru. Því eigum við að reyna að hlúa að henni sem slíkri og búa henni rekstrarform sem er í samræmi við þessar óskir okkar. Við skulum ekki gera lítið úr því hverju Íslendingar hafa náð fram og Evrópuþjóðir og heimurinn allur þegar menn hafa virkjað þætti eins og samvinnu fólks, samvinnu í stað þess að menn þurfi að bítast um alla hluti og keppa um alla hluti. Samvinna getur nefnilega skilað árangri. Við eigum mjög góð fyrirtæki í vatninu, í rafmagninu og við eigum að þróa þau áfram í stað þess að ýta þeim yfir á annan markað. Við höfum smám saman verið að taka starfsemi, við segi ég, stjórnvöld hafa verið að taka starfsemi sem byggð hefur verið upp af hálfu samfélagsins og færa hana yfir á markað. Símafyrirtækin hafa farið þá leið og pósturinn. Við bjuggum við ágætt fyrirkomulag, sambýli pósts og síma, sem hentaði landinu öllu ágætlega. Þetta var allt saman rifið upp. Gamall forsvarsmaður Símans sagði mér að það hefði verið athyglisvert að fylgjast með þeim breytingum sem urðu á norrænum samstarfsfundum símafyrirtækjanna eftir að þessar stofnanir voru markaðsvæddar. Hann sagði að í stað þess að menn kæmu og miðluðu upplýsingum, byðu fram hjálp og aðstoð, hafi menn skyndilega orðið orðfáir, þögulir, hver með hnífinn upp í erminni, því nú voru þeir ekki lengur samstarfsaðilar sem voru að miðla þekkingu og hjálpsemi. Nei, nú voru menn bara komnir til að keppa og leyna hver annan þeim viðskiptaleyndarmálum sem þeir kynnu að búa yfir. Þetta er sá heimur sem verið er að reyna að fara með okkur inn í. Við höfum varað mjög við því að það sé gert varðandi rafmagnið. Hitt sem við höfum lagt áherslu á er að hlutafélagaformið, sem menn þreytast ekki á að segja að sé gott form, er ágætt við réttar aðstæður. Það er ágætt á markaði þar sem hluthafar hafa það hlutverk að veita fyrirtækinu aðhald, stjórnendum þess aðhald. En þegar hluthafinn er orðinn einn, búið að loka hann inni í einu ráðuneyti, og hefur auk þess minni aðgang sjálfur að upplýsingum innan úr eigin fyrirtæki vegna hlutafjárlaga, þá fara að vakna ýmsar spurningar. Við höfum fengið hér frumvörp og umræðu um að það þurfi endilega að opna á upplýsingar almennings gagnvart opinberum hlutafélögum. Jú, jú, það er góðra gjalda vert en menn verða líka að skilja það að verið er að fara með þessi fyrirtæki inn í markaðsumhverfi og í slíku umhverfi þurfa menn að geta búið yfir ákveðnum viðskiptaleyndarmálum. Þessari hugsun höfnum við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Við eigum að leggja rækt við það form sem við höfum búið við og byggir á samvinnu, uppbyggilegri samvinnu og að aðhaldið eigi að koma frá eigandanum sem er almenningur í landinu, hvort sem það er í gegnum sveitarfélögin eða í gegnum ríkið. Það er upp úr þessu fari sem menn eru að rífa þessa starfsemi. Það hefur aldrei komið mér á óvart að forsvarsmenn í fyrirtækjunum sem hér um ræðir hafi verið þessu fylgjandi, margir. Þeir eru í samvinnu við stjórnvöld og sjá náttúrlega fyrir sér að völd þeirra og áhrif verða efld, iðulega hækka þeir stórlega í launum. Það gerist í einkavæddum fyrirtækjum. En hið sama á ekki endilega við um hinn almenna starfsmann, kjör hans hafa ekki batnað við markaðsvæðingu. Ég minni á að í Evrópu misstu 300 þúsund manns vinnuna við markaðsvæðingu raforkugeirans, 300 þúsund manns hafa misst vinnuna á nokkrum árum. Ég vil enn fremur benda á það þegar forstöðumenn fyrirtækja, sem eru á einkavæðingarfæribandinu, segja við starfsmenn að þeirra bíði gull og grænir skógar við markaðsvæðingu að allt þetta er hægt að gera í núverandi kerfi. Það er hægt að bæta laun starfsmanna Ríkisútvarpsins við þær aðstæður sem við búum við núna. Það er hins vegar komið undir stjórnun og það er komið undir fjárveitingum til þessa fyrirtækis. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál hér að sinni. Ég er búinn að gera mjög ítarlega grein fyrir sjónarmiðum mínum áður við þessa umræðu. Hv. formaður iðnaðarnefndar tók til máls fyrr við umræðuna í dag og vék að málefnum starfsfólks. Það var gott að heyra áherslur hans. En ég tel mig skilja það rétt að hann líti svo á að ekki verði dregið úr þeim kjörum eða réttindum sem starfsfólk hefur núna og hvað varðar nýráðningar verði leitast við að búa svo um hnútana að fólk búi áfram við viðhlítandi kjör. Ég hef lagt mjög mikið upp úr því fyrir mitt leyti að samningsréttur stéttarfélaganna sem nú semja fyrir hönd starfsfólksins verði virtur að því leyti sem starfsfólkið óskar. Auðvitað er þetta spurning um lýðræðislegar óskir þess. Það er tæknilega og lagalega hægt að búa svo um hnúta að nýráðnir starfsmenn innan vébanda opinberra starfsmanna fái áfram aðild að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins, það stendur ekkert í vegi fyrir því lagalega og tæknilega. En það er mikilvægt að heyra hver viðhorf löggjafans og meiri hlutans á Alþingi eru hvað þetta snertir. Það er nú svo með mig að ég hef trú á því að stjórnendur þessarar stofnunar vilji fyrir sitt leyti leggja sitt af mörkum til að þetta samstarf geti orðið sem allra best. Ef svo illa fer, sem því miður horfir til, að þetta frumvarp verði að lögum, er mjög mikilvægt að heyra afdráttarlausan skilning meiri hlutans hér hvað varðar kjör starfsmanna eftir að Rarik verður að hlutafélagi, sem því miður allt bendir til að gerist innan ekki mjög langs tíma.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði áðan að í upphafsorðum mínum í morgun kom ég inn á starfsmannamál sem voru umfjöllunarefni við 2. umr. frumvarps til laga um Rafmagnsveitur ríkisins hf. Ég bind vonir við að stjórnendur þessa fyrirtækis komi, hér eftir sem hingað til, af sanngjörnum hætti fram við starfsmenn sína. Ég hef rætt við forsvarsmenn þessa fyrirtækis og hef enga ástæðu til ætla annað en að sú góða starfsmannastefna sem rekin hefur verið hjá Rafmagnsveitum ríkisins viðhaldist hér eftir. Að sjálfsögðu get ég engu lofað héðan úr ræðustóli Alþingis en ég bind vonir við að forsvarsmenn Rariks komi vel fram við nýja starfsmenn eins og þá sem vinna hjá fyrirtækinu. Það er rétt sem hv. þm. Ögmundur Jónasson sagði að það er ekkert í því frumvarpi til laga sem við erum að ræða hér sem kemur í veg fyrir að ríkisstarfsmenn sem sækja um vinnu hjá Rarik hf. geti orðið hluti af A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins áfram. Það er rétt hjá hv. þingmanni. Hæstv. forseti. Af því hv. þingmaður sagði að ég hefði nefnt það í ræðu minni að meiri hluti Rariks ætti að vera í eigu ríkisins, þá var ég spurður hér í umræðu hvort ég teldi það útilokað um aldur og ævi að nýir aðilar gætu komið inn í reksturinn. Ef við gefum okkur það til að mynda að eitthvert sveitarfélag sem á veitufyrirtæki vilji koma inn í þennan rekstur og þetta yrði öflugra fyrirtæki fyrir vikið sem gæti veitt betri þjónustu, þá vil ég að sjálfsögðu ekkert útiloka það um alla framtíð að einhverjar slíkar mögulegar breytingar gætu orðið. Ég legg samt áherslu á að meirihlutaeign í þessum orkufyrirtækjum verði í eigu ríkisins. Það finnst mér mjög mikilvægt. Ég vil standa vörð um það. Það er gríðarlega mikilvægt að við afsölum okkur ekki 

Hæstv. forseti. Það er ágætt að hv. þm. Birkir Jón Jónsson skýri sjónarmið sín eða hvað hann átti við þegar hann talaði um að hann útiloki ekki að eignarhlutur í Rafmagnsveitum ríkisins renni annað en til ríkisins. Það er hins vegar svolítið erfitt að átta sig á Framsóknarflokknum þegar kemur að eignarhaldi. Við höfum fengið mjög misvísandi yfirlýsingar, bæði frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og auðvitað viðskiptaráðherranum sem einn daginn vill selja og annan daginn ekki. En við erum náttúrlega með það skjalfest, yfirlýsingar og viðtöl þar sem glöggt kemur fram að hæstv. ráðherra hefur talað fyrir því að raforkugeirinn verði seldur. Ég held að menn verði að horfast í augu við það. Hitt vil ég staðnæmast við sem hv. þingmaður segir um starfsmannamálin. Það er alveg rétt hjá honum að auðvitað eigum við að vera raunsæ gagnvart því sem sagt er í þessum sal um skuldbindingar gagnvart starfsfólki og hvað slíkar yfirlýsingar koma til með að halda. Við höfum brennt okkur á því á undanförnum árum að slíkt dugar skammt. Menn horfa til lagatextans. Engu að síður skiptir vilji manna máli í þessu efni. Vilji löggjafans skiptir máli og vilji manna innan fyrirtækisins, í þessu tilviki Rafmagnsveitna ríkisins, skiptir líka máli. Mér finnst mikilvægt að heyra þessar yfirlýsingar hv. þingmanns, formanns iðnaðarnefndar. Hann bendir á að það er ekkert sem stendur í vegi fyrir að nýir starfsmenn komi til með að vera áfram innan A-deildar Lífeyrissjóðsins. Einnig hef ég trú á að það sé vilji innan fyrirtækisins og ég túlka einnig andsvar hv. þingmanns á þann veg að hann sé því hlynntur að samningsréttur núverandi félaga verði virtur.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Ögmundur Jónasson talar um misvísandi skilaboð frá Framsóknarflokknum í þessari umræðu. Það hefur alveg legið fyrir að það er stefna Framsóknarflokksins að ríkið eigi þau fyrirtæki sem meðhöndla orkuauðlindir, sameign þjóðarinnar, orkuauðlindir okkar Íslendinga. Það er alveg ljóst. Svo blanda hv. þingmenn Vinstri grænna bönkunum og Símanum inn í. Ég er mjög ánægður með hvernig tekið hefur til með markaðsvæðingu Símans þar sem hægt er að fara í fullt af mjög góðum verkefnum víða um land sem annars hefði ekki verið hægt að ráðast í og mjög ánægður með markaðsvæðingu bankanna sem hefur skilað miklum hagvexti og miklum tekjum í ríkissjóð í kjölfarið. En þar erum við að tala um gjörólíka hluti. Við Framsóknarmenn leggjum áherslu á að fiskimiðin hringinn í kringum landið séu sameign þjóðarinnar, enda er kveðið á um það í lögum um stjórn fiskveiða. Við höfum líka lagt áherslu á að eignarhaldið á þeim fyrirtækjum sem sýsla með orkuauðlindina sem nú er í eigu ríkisins, verði áfram í eigu ríkisins. Það er ekki hægt að bera það saman hvort við erum að ræða um fyrirtæki sem eru í samkeppni á markaði, eins og bankarnir voru og Síminn, eða hvort við erum að ræða um náttúruauðlindir þjóðarinnar. Framsóknarflokkurinn hefur ekki sent frá sér nein misvísandi skilaboð hvað það varðar. Hæstv. forseti. Hv. þingmenn Vinstri grænna tala um að hér eigi að fara að einkavæða Rafmagnsveitur ríkisins hf. Það er bara rangt. Stefna Framsóknarflokksins er alveg skýr hvað það varðar. Við erum að auka sveigjanleika í rekstri þessara fyrirtækja. Önnur fyrirtæki, sem eru í smásölu í sölu á raforku, eru mörg hver í hlutafélagaforminu. Það er eðlilegt að við bregðumst við þeim aðstæðum hjá þessu fyrirtæki að það geti brugðist við með sams konar hætti og samkeppnisaðilarnir með það að markmiði að bæta þjónustu við neytendur og lækka raforkuverð til lengri tíma litið.

Hæstv. forseti. Það er eitt að deila um stefnu og lagafrumvörp, það er annað þegar kemur að staðreyndum. Framsóknarflokkurinn getur ekki komist frá þeirri staðreynd að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerður Sverrisdóttir, hefur lýst áhuga og áformum um að selja raforkugeirann og hún batt sig fyrst og fremst í þeim ummælum við Landsvirkjun. Þar sagði hún m.a. í viðtali, með leyfi forseta: „Það er búið að móta þá stefnu að til þess muni koma,“ - þ.e. að opna fyrirtækið fyrir nýjum eigendum - „það er ekki okkar framtíðarsýn að ríkið eitt muni eiga þetta fyrirtæki til framtíðar.“ Síðar heldur hún áfram: „En því er ekki að leyna að t.d. lífeyrissjóðir hafa verið nefndir í því sambandi.“ Það er ekki hægt að koma sér undan þessu. Mér finnst leggjast lítið fyrir framsóknarmenn að reyna að gera það því það eru ósannindi. Síðan geta menn skipt um skoðun, það er allt annað mál. Ég ber fulla virðingu fyrir fólki sem skiptir um skoðun. Ef það telur sig hafa rök fyrir því að breyta um skoðun þá er það allt í góðu lagi. Ef hæstv. ráðherra hefur skipt um skoðun og Framsóknarflokkurinn eða þessi hluti hans þá er það góðra gjalda vert. En frá þessu komast menn ekki. Ég hef lagt fram gögn sem sýna fram á þetta. Ég vil leggja áherslu á þetta undir lok þessarar umræðu.

Frú forseti. Þetta óvinsæla mál um einkavæðingu á Rarik, hlutafélagavæðingu Rafmagnsveitna ríkisins, er að koma til 3. umr. Það er mjög athyglisvert hversu því er fylgt fast eftir af ríkisstjórnarmeirihlutanum að keyra þetta mál í gegn án þess þó að menn hafi getað tilgreint neinar ástæður fyrir því aðrar en bara „af því bara“ og að hlutafélagavæðing og einkavæðing þjóni markmiðum ríkisstjórnarinnar - í sjálfu sér eru það rök að það geri það en önnur markmið hafa ekki verið tíunduð. Við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, höfum lagst gegn þessu frumvarpi. Við höfum flutt við það frávísunartillögu því í okkar huga, í stefnu okkar flokks, er litið á rafmagnið sem grunnalmannaþjónustu sem eigi að vera íbúum og fyrirtækjum um land allt aðgengileg á sem bestum kjörum og jöfnum, með afhendingaröryggi og góðri þjónustu. Við vitum að um leið og búið er að hlutafélagavæða grunnþjónustu eins og þessa fer hún smám saman að búa sig undir að verða markaðsvædd fullkomlega og seld. Við þekkjum söguna um símann. Þegar Landssími Íslands var hlutafélagavæddur bárust hástemmdar yfirlýsingar frá þáverandi samgönguráðherra og þeim sem fóru með stjórnvölinn þá þess efnis að Landssíminn yrði ekki seldur. En varla var blekið á undirskrift laganna þornað þegar hafinn var undirbúningur að markaðsvæðingu og sölu Landssímans. Alveg undir það síðasta héldu talsmenn ríkisstjórnarflokkanna, Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, því fram að ekki stæði til að selja hann allan, ríkið mundi alltaf eiga meiri hluta. En þegar til kom var gengið á bak allra þessara orða, hvort sem það voru þingmenn og ráðherrar Framsóknarflokksins eða þingmenn og ráðherrar Sjálfstæðisflokksins. Það verður þó að segjast eins og er að undir það síðasta lágu þingmenn Sjálfstæðisflokksins ekkert á því að þeirra ætlun væri að selja allt fyrirtækið. Nákvæmlega sama saga endurtekur sig nú þegar við ræðum um hlutafélagavæðingu á Rarik. Framsóknarmenn sem hafa beitt sér hvað harðast undir forustu hæstv. iðnaðarráðherra, Valgerðar Sverrisdóttur, í einkavæðingu og almannaþjónustu segja að einungis sé ætlunin að hlutafélagavæða og sjá svo til. Það standi ekki til að selja hlutabréfin. Sjálfstæðismenn segja hreint út að ætlunin sé að selja þau fáist rétt verð. Reynslan af sölu Símans sýnir hvað gerist. Seldur Landssími. Ekki hafði hann fyrr verið seldur en sendur var út af örkinni yfirmaður hjá hinum einkavædda síma sem tilkynnti uppsagnir starfsfólks og lokanir starfsstöðva, á Siglufirði, á Blönduósi, seinna á Sauðárkróki, á Ísafirði og víðar um land. Ekki var það tilkynnt að þetta væri hluti af sölunni. Og hvað gerist? Þessar starfsstöðvar eru lokaðar. Þessar starfsstöðvar, t.d. á Blönduósi og Sauðárkróki, Siglufirði, Ísafirði og öðrum þeim stöðvum þar sem búið er að loka starfsstöðvum, voru mikilvægar í að veita öfluga og góða nærþjónustu. Þarna var tækniþekkingin til staðar í byggðarlaginu sem nýttist því á fjölþættan hátt. Nærvera þessarar tækniþjónustu skapaði öryggi, bæði fyrir heimili og atvinnurekstur, og styrkti samkeppnisstöðu fyrirtækja. Ekki mun af veita úti um land. Nú þegar þetta er selt verða íbúar og fyrirtæki í Húnavatnssýslum, í Skagafjarðarsýslum, á Vestfjörðum og reyndar um allt land þar sem þessi þjónusta hefur verið skorin niður að sækja hana lengra að. Hún er fjarri þeim, hún er dýrari, hún er seinvirkari, hún verður óöruggari. Tæknimenn sem voru á þessum starfsstöðvum bjuggu yfir mikilli þekkingu og færni til þess að sinna því hlutverki að fylgjast með og bregðast við því sem þurfti í fjarskiptakerfinu. Þessi þekking er að engu gerð. Nú koma menn langt að, vafalaust aðallega frá Reykjavík, til að sinna þjónustu annars staðar og hafa enga staðbundna þekkingu. Halda menn að þetta verði eitthvað öðruvísi með Rarik? Halda menn það í alvöru? Það hefur verið styrkur Rafmagnsveitna ríkisins að reka öflugar starfsstöðvar sem víðast um landið. Þær hafa getað sýnt viðbragðsflýti ef bilað er. Þær hafa getað unnið að staðbundnu viðhaldi og minni háttar nýframkvæmdum. Þær hafa tekið þátt í stærri framkvæmdum. En einn mikilvægasti þátturinn er að á svæðinu hefur verið staddur hópur manna sem réð yfir tækniþekkingu og færni, ekki aðeins á því sviði sem laut að rafmagninu og dreifingu þess, heldur styrkti einnig samfélagið í heild. Samfélagið byggist upp eins og hús sem byggt er upp úr mörgum múrsteinum. Menn geta haldið að það sé í lagi að fjarlægja einn múrsteinn, það gusti aðeins inn en húsið standi. Jú, það má vel vera. En því fleiri múrsteinar sem teknir eru úr byggingu hússins, því meir gustar um og því veikara verður húsið. Það er nákvæmlega þetta sem mun gerast við einkavæðingu og hlutafélagavæðingu og síðan væntanlega sölu Rafmagnsveitna ríkisins. Þá hverfa á einhverjum tíma mikilvægir múrsteinar sem mynduðu grunnstoðir þess húss sem samfélagið úti um land er. Við upplifðum það með Símann að hann taldi sig ekki hafa neinar samfélagslegar skyldur. Markmiðið væri fyrst og fremst að skaffa eigendum arð af því fjármagni sem þeir hefðu bundið í fyrirtækinu. Þetta er sjónarmið fyrirtækja í samkeppnisrekstri og alveg eðlilegt í atvinnustarfsemi sem býr við góða samkeppni. En þjónustustofnanir eins og Rafmagnsveitur ríkisins, Landssíminn, heilbrigðisþjónustan og skólakerfið verða aldrei reknar í raunverulegri samkeppni en það skiptir grundvallarmáli fyrir íbúana og fyrir atvinnulífið vítt og breitt um landið að þessi þjónusta sé öflug og góð, sé til staðar sem nærþjónusta og verði hluti af þeirri samfélagslegu ábyrgð sem er nauðsynleg til þess að eitt samfélag vaxi og dafni. Síminn er farinn út úr þessari samfélagslegu ábyrgð. Eitt mikilvægasta hlutverk bankanna var einmitt út um land, að vera hluti af þeirri samfélagslegu ábyrgð sem felst í samfélagsrekstri fyrirtækja með fólk sem hafði tækniþekkingu og sérþekkingu á sínum sviðum. Nú hverfa þeir og þar hverfa líka ákveðnir múrsteinar úr umræddri byggingu. Það getur vel verið að rekstur bankakerfisins sem slíks verði hagkvæmari og það má vel vera að Rafmagnsveitur ríkisins, þegar þær hafa verið hlutafélagavæddar og jafnvel seldar, geti per se rekið sig vel. En rafmagn er fyrir neytendur, er fyrir fólk, og þó menn vilji koma á markaðsvæðingu, einkavæðingu, getur það aldrei orðið farsælt að nota gróðamælistiku á fólk. 
             Frú forseti. Ég á tvær mínútur eftir, þá skal ég ljúka máli mínu.

Það verða þá að vera tvær mínútur vegna þess að hér á að gera matarhlé.

Við, þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, lögðum fram frávísunartillögu á þetta mál. Við teljum að Rafmagnsveitur ríkisins eigi að vera í almannaeigu, eigi ekki að fara út í þennan einkavæðingarferil og það verður okkar skoðun. Ég held að flestir sjái að það var glapræði að selja Símann, það var glapræði að einkavæða Símann. Það er líka mikið glapræði að keyra einka- og markaðsvæðingu inn í raforkukerfi landsmanna. Við berum enn þá von í brjósti að þetta frumvarp verði fellt eða dregið til baka landsmönnum öllum til góðs. Gangi það fram verður það ein einkavæðingarþrautarganga sem rekin er af Framsóknarflokknum hér í þinginu og alveg furðulegt að gamall félagshyggjuflokkur skuli vera sá sem dregur einkavæðingarvagninn.

Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt langt. Það er kominn tími til að ljúka þessari umræðu. Ég ætla rétt að fara yfir það sem hér hefur komið fram í máli hæstv. iðnaðarráðherra og einnig formanns iðnaðarnefndar, hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar, að þau telji að hlutafélagaformið sé hentugra rekstrarform þegar kemur að samkeppnisrekstri jafnvel þó að ríkissjóður yrði einn eigandi að því hlutafélagi. Hér hefur mikið verið rætt um áhuga annarra á að kaupa hlut Rariks á viðkomandi svæðum og taldi hæstv. iðnaðarráðherra að betra væri fyrir neytendur að hafa sterk dreifingarfyrirtæki í raforkunni og ekki ætti að kljúfa Rarik upp þar sem það væri ekki gott til frambúðar. Undir þetta tók fulltrúi framsóknarmanna í iðnaðarnefnd og formaður hennar, hv. þm. Birkir Jón Jónsson, hér í morgun. Þegar búið er að háeffa Rarik er ekki hægt að tala um neitt til frambúðar. Enda bera dæmin þess vitni og landsmenn hafa fundið það á eigin skinni. Má þar nefna hlutafélagavæðingu Pósts og síma. Þar hafa störf á landsbyggðinni verið lögð niður vegna óhagkvæmni. Því skyldu landsmenn búast við að farið verði á annan hátt með raforkugeirann? Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði teljum að það að veita rafmagni sé hluti af hinni almennu grunnþjónustu sem veita beri einstaklingum, heimilum, atvinnurekstri og fyrirtækjum í atvinnurekstri. Þetta á sérstaklega við um það að verð rafmagns og afhendingaröryggi sé sambærilegt um allt land. Í umræðum hér hefur komið fram að þær breytingar sem gerðar hafa verið í rafmagnsmálum hafa leitt til hækkunar í of mörgum tilfellum að minnsta kosti úti á landi, sérstaklega þar sem ekki er heitt vatn, eins og t.d. í mínu kjördæmi á Langanesi. Þar og víða á köldum svæðum er virkilega þörf á að rafmagni sé veitt á því verði að atvinnulífinu séu búnar samkeppnishæfar aðstæður. Á þessum svæðum hefur líka komið fram að rafmagnsreikningurinn hefur hækkað talsvert með nýju raforkulögunum. Hv. þingmaður og formaður iðnaðarnefndar, Birkir Jón Jónsson, fullyrti hér í gær að raforkuverð mundi lækka um alla framtíð. Mér fannst hann taka stórt upp í sig. Ég hef ekki trú á því að raforkuverðið verði lægra um alla framtíð því margt breytist þegar Rarik verður hlutafélag. Fyrirtækið verður tekið undan upplýsingalögum og ákveðin viðskiptaleynd þarf að vera í hlutafélögum þannig að þjóðin hefur ekki sömu innsýn í starfsemina og áður. Þá spyr maður sig: Er það neytendavænt? Mun auðveldara verður að selja og kaupa hluti og arðsemiskrafan verður væntanlega sett í forgang í þessu hlutafélagi sem og flestum öðrum. Það hefur líka komið skýrt fram að allt er til sölu fyrir rétt verð og við vitum að hv. þm. Birkir Jón Jónsson og hv. þm. og talsmaður Sjálfstæðisflokksins í málinu, Kjartan Ólafsson, tala ekki alveg í takt í þessum efnum. Í skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem gerð var að beiðni Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og fjallar um einkavæðingu helstu ríkisfyrirtækja árið 1998–2003, kemur fram að um er að ræða átta fyrirtæki sem voru að hluta til eða öllu í eigu ríkissjóðs en hafa verið einkavædd og seld. Í skýrslunni kemur einnig fram að jafnan hafi fyrsti áfanginn í söluferlinu falist í að breyta ríkisstofnunum í hlutafélag. Það hlýtur því í ljósi reynslunnar að vera eðlilegt að ég, sem neytandi raforku, hafi áhyggjur vegna þessara aðgerða og því sem gæti orðið í kjölfarið á þeirri háeffun sem hér á að fara fram. Iðnfyrirtæki hafa líka kvartað undan hækkun raforkuverðs sem segir mér að þetta er ekki neikvæðni og nöldur í Vinstri grænum eins og gjarnan er látið að liggja hér úr ræðustól af hv. stjórnarliðum. Því hefur verið haldið fram að frá því að breytingar á raforkulögunum tóku gildi fyrir örfáum mánuðum hafi raforkan í sumum tilvikum hækkað um allt að 50%. Eflaust hefur raforkan lækkað einhvers staðar, en svona ber að taka alvarlega. Fram kom í frétt Ríkisútvarpsins 13. janúar síðastliðinn hjá Sveini Hannessyni, framkvæmdastjóra Samtaka iðnaðarins, með leyfi forseta: „Samkeppnin virkar bara ekki hér og þau fyrirtæki sem eru að leita eftir tilboðum frá öðrum rafveitum eru ekki að fá nein tilboð í raun og veru og jafnvel tilboð sem eru yfir almennum töxtum. Og ástæðan er sú að það er ekkert umfram rafmagn í kerfinu og rafveiturnar vilja í raun og veru ekki nýja viðskiptamenn og samkeppni. Þar sem menn vilja ekki nýja viðskiptamenn er auðvitað engin samkeppni.“ Á þetta höfum við í Vinstri hreyfingunni grænu framboði bent, að frekar sé um að ræða fákeppni í svo litlu landi sem okkar er. Það kom líka fram í frétt Ríkisútvarpsins að fyrirtækið Plastprent er einn stærsti raforkunotandi á Íslandi fyrir utan stóriðjuna. Forsvarsmenn þar segja að raforkuverð hafi hækkað um 20–30% en fyrirtækið kaupir í stórum skömmtum fyrir svona um það bil 20–30 millj. kr. á ári. Af hverju skyldi slíkt fyrirtæki ekki fá sams konar ívilnanir og stóriðjan? Framkvæmdastjóri Plastprents, Sigurður Bragi Guðmundsson, segir í sömu frétt, með leyfi forseta: „Þó að við séum ekki með nákvæmar upplýsingar um hvað stóriðjan borgar fáum við ekki betur séð en að við, sem erum þó þetta stórir, séum að borga milli 40- eða 50-falt meira fyrir kílóvattsstundina en stóriðjan.“ Hv. þm. Kjartan Ólafsson sagði í 1. umr. þessa máls, með leyfi forseta: „Við höfum gengið í átt til einkavæðingar og ég er heldur ekki í nokkrum vafa um að það hefur orðið þessari þjóð til heilla og er hluti af því að skila okkur fram veginn.“ Það er akkúrat þessi stefna og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum rætt að okkur þykir sem stjórnarliðar tali ekki alveg í takt. Fyrirtækið er til sölu hjá Sjálfstæðismönnum ef rétt verð fæst og því getum við alls ekki verið örugg um neitt í þessum málefnum til frambúðar. Ég efast ekki um þann góða vilja hv. formanns iðnaðarnefndar, Birkis Jóns Jónssonar, að fyrirtækið verði áfram í eigu ríkisins. En eftir rúmt ár verður kosið hér á þing og það er alls ekki víst að allir hafi þá sýn sem hann hefur talað fyrir. Það er að minnsta kosti ekki hægt að stóla á það, ekki ef miðað er við það sem áður hefur verið gert hér í háeffun og síðan einkavæðingu ríkisfyrirtækja. Það er sem sagt þessi stefna ríkisstjórnarinnar sem við viljum andmæla nú þegar gera á Rarik, fyrirtæki okkar landsmanna, sem gegnir almannaþjónustu, að hlutafélagi - þeirri stjórn sem tekur við að ári er svo í lófa lagið að selja það hæstbjóðanda ef því er að skipta.

Hæstv. forseti. Ég ætla aðeins að hafa fáein orð í lok umræðunnar vegna þess að ég tel ástæðu til að skýra örlítið afstöðu okkar samfylkingarmanna í þessu máli. Eins og komið hefur fram í umræðunni tókum við þátt í að afgreiða málið úr nefnd og við studdum breytingartillögur við málið við 2. umr. Við vorum síðan með breytingartillögu við málið líka sem fjallaði um að flytja ætti yfirráð yfir hlutabréfum frá iðnaðarráðherra til fjármálaráðherra. Fyrir því færðum við okkar rök sem ég tel fullgild. Stundum gerist það hér í sölum Alþingis að menn greiða ekki atkvæði í samræmi við það sem maður hefði haldið að mundi gerast. Ég hafði talað við marga þingmenn um þetta mál og flestir luku upp einum munni um það að vitanlega væri miklu eðlilegra að yfirráð yfir þessum hlutabréfum væru á hendi fjármálaráðherra og það væri vond stjórnsýsla að hæstv. iðnaðarráðherra hefði þessi hlutabréf í sínum höndum. Iðnaðarráðherra er yfirmaður þess fyrirtækis sem hér er fjallað um og líka yfirmaður Landsvirkjunar og Orkubús Vestfjarða. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur mörg hlutverk og m.a. hefur hann það hlutverk á sínum höndum að skera úr um hverjir fá rannsóknarleyfi til að nýta orkulindir. Hann hefur líka úrskurðarvald um það hverjir fá nýtingarleyfin. Það kom mjög skýrt fram í umfjöllun nefndarinnar hjá þeim sem fást við rekstur á þessu sviði - og telja sig vera komna í samkeppnisumhverfi, að þeir séu í samkeppni við þau ríkisfyrirtæki sem framleiða og selja raforku - að þeir teldu það mjög óeðlilegt að iðnaðarráðherra færi með þetta vald. Þess vegna var þessi tillaga flutt. En það sýndi sig að handjárnin héldu og hún var ekki afgreidd eins og við hefðum viljað. Við Samfylkingarmenn þurfum að ákveða hvort við samþykkjum þetta mál í heildina í lokin þegar fyrir liggur að okkar tillaga í málinu hvað þetta varðar hefur verið felld. Það mun sýna sig við lokaafgreiðslu málsins hvað við gerum. Í heildina töldum við þetta mál til bóta. Við höfum stutt hlutafélagastofnun um orkufyrirtæki á undanförnum árum og teljum að á það eigi að láta reyna til hlítar. Úr því að menn lögðu af stað í þá vegferð að reyna að koma á samkeppni á raforkumarkaði er eðlilegt að halda áfram á þeirri braut og gera það sem ríkisvaldið getur gert til að mynda einhvers konar samkeppni á þessum markaði og halda utan um hana. Það þarf að gera þessa hluti mjög vel ef eitthvert vit á að vera í. Það liggur nú fyrir að neytendur hafa ekki haft hagnað af þeim breytingum á raforkumarkaðnum sem þegar hafa orðið. Það virðist nokkuð ljóst af þeim könnunum sem hafa verið gerðar að raforkuverð hefur í langflestum tilfellum hækkað. Þannig að betur má ef duga skal ef við eigum að fá að sjá hér hagstæðara raforkuverð á næstu árum. Skref í þá átt er að sjá til þess að fyrirtækin á þessum markaði verði fær um að keppa, að ekki séu eingöngu risar og dvergar á þessum markaði heldur það mörg öflug fyrirtæki að þau geti tekist á sín á milli um verð á raforku. Það fyrirtæki sem hér er verið að ræða um, Rafmagnsveitur ríkisins, Rarik, er að mínu viti, og okkar samfylkingarmanna, fyrirtæki sem á að vera einn af keppendunum á markaðnum. Það er því ekki endilega rétta niðurstaðan að það eigi að vera í eigu ríkisins. Ég tel, og hef sagt það áður, að það gæti alveg eins verið, og ekkert síður, í eigu sveitarfélaganna. Hugsanlega einhvern tíma í framtíðinni í eigu fleiri aðila. En það er langt þangað til kemur að þeim degi vegna þess að það verður ekki mögulegt að okkar mati, samfylkingarmanna, að einkavæða þetta fyrirtæki og önnur nema menn séu búnir að ganga frá þeim auðlindum sem eiga að vera í þjóðareign og þeim reglum sem eiga að gilda um þær auðlindir. Stóra skrefið í því þarf að stíga við endurskoðun stjórnarskrárinnar en setja þarf inn ákvæði um auðlindir í þjóðareign og lagasetning þarf síðan að koma í framhaldi af því þar sem þær verða afmarkaðar og reglur settar um það með hvaða hætti verði farið með þær. Ég vildi svona í lok málsins leggja þetta inn í umræðuna. Ég tel að það þurfi að vera skýrt frá okkar hendi, samfylkingarmanna, að við stöndum við að við höfum stutt þetta mál. Við erum auðvitað ekki ánægð með að ekki skyldi nást sú niðurstaða sem við vildum gagnvart því hver eigi að halda utan um yfirráðin yfir þessu fyrirtæki og teljum reyndar að sá tími sé löngu kominn að menn þurfi að stokka upp í stjórnkerfinu með þeim hætti að ekki séu þeir hagsmunaárekstrar sem eru í raun og veru út um allt í þessu kerfi. Iðnaðarráðherra er í þessu tilfelli ágætt dæmi um það. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri og hef lokið máli mínu.

Hæstv. forseti. Því miður heyrði ég ekki alla ræðu hv. þingmanns þar sem við sátum á nefndarfundi í samgöngunefnd á sama tíma og hér var þingfundur. Því kann að vera að hv. þingmaður hafi komið inn á það mál sem ég ætla að nefna en hann gerir þá grein fyrir því. Ég spyr: Finnst hv. þingmanni að stefnt sé að samkeppni, eins og stefnt var að með raforkulögunum, ef horft er til þess að e.t.v. geti orðið um fleiri sameignarsamninga á milli fyrirtækja að ræða, eins og látið er liggja að í 5. lið nefndarálits með frumvarpinu þar sem beinlínis er talað um að þetta auðveldi það að fyrirtæki geti sameinast öðrum fyrirtækjum á raforkusviði? Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður muni eftir frétt sem birtist í Bæjarins besta á síðastliðnu hausti um hugsanlega sameiningu Orkubús Vestfjarða, Rariks og Landsvirkjunar í því raforkuumhverfi sem við erum í. Ég fæ ómögulega skilið hvernig menn uppfylla skilyrði raforkulaganna með því að e.t.v. fari ríkið, í ljósi þessarar hlutafélagavæðingar, í það verk að sameina þau hlutafélag sem það á. Það á Orkubú Vestfjarða, það er búið að hlutafélagavæða það. Í svari sem ég mun koma í eftir mun koma fram hvað ráðherra segir um Landsvirkjun.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þingmaður vitnaði til í 5. lið á við um það að þetta fyrirtæki geti t.d. keypt litlar rafveitur eins og hefur verið að gerast á undanförnum árum, smærri rafveitur hafa verið að hverfa inn í þær stærri. Ég held í sjálfu sér að það hljóti að gerast. Ég held að litlu rafveiturnar eigi, margar hverjar, ekki endilega mjög langa framtíð fyrir sér. En auðvitað verður það að koma í ljós í þessu umhverfi hvort hægt verður að reka þær. Í sumum tilfellum virðist allt benda til þess en í öðrum tilfellum ekki. Það virtist vera mjög hagstætt að leggja Andakílsárvirkjun inn í Orkuveitu Reykjavíkur eins og Akurnesingar gerðu fyrir nokkrum árum. Það virtist vera mjög skynsamlegt að gera það. Ég get sagt það strax að við höfum verið andvíg því að Orkubú Vestfjarða og Rarik verði sameinuð Landsvirkjun. Ég hef margsagt að ég sé á móti því og tel ekki neina ástæðu til að gera það. Það er alveg ótrúlegt að sú umræða skulu vera uppi á sama tíma og menn halda því fram að verið sé að búa til samkeppnisumhverfi á þessum markaði. Það er ríkið sem gengur fremst í því og hefur auðvitað það hlutverk að koma á samkeppnisumhverfi en það getur ekki verið trúverðugt að búa til einhvern risa á þessum markaði sem enginn annar getur þá átt í fullu tré við. Það er eitthvað annað í þeirri mysu sem ekki er komið fram eða hefur verið viðurkennt opinberlega. Sumir halda því fram að þessi umræða hafi komið upp vegna þess að eigið fé Landsvirkjunar sé orðið óþægilega lítið.

Hæstv. forseti. Lagt var upp úr því í heildarlögunum um raforku að m.a. gætu risið upp virkjanir í einkaeigu sem framleiddu inn á Landsnetið og út af því væri hægt að kaupa, m.a. í samningum við viðkomandi fyrirtæki. Þetta var þáttur í því að efla samkeppni á raforkumarkaði. Ég verð að segja að mér finnst að nú sé verið að stefna í alveg öfuga átt. Ríkið stefnir til sameiningar á þeim fyrirtækjum sem það á þvert ofan í það að búa til samkeppni á raforkumarkaðnum. Þess vegna hef ég ákveðnar efasemdir um þessa vegferð alla. Því hefur verið haldið fram af hæstv. iðnaðarráðherra eftir að nýju raforkulögin tóku gildi að raforkuverð á landsvísu hafi lækkað. Því var m.a. haldið fram fyrir stuttu í umræðum um raforkuverð á árabilinu 2001–2010, sem ég tengdi við samninga við Norðurál. Hins vegar er rétt að vekja á því athygli að í skýrslu iðnaðarráðherra sjálfrar kemur fram að í mörgum tilfellum hefur raforkuverð til neytenda hækkað eftir að nýju raforkulögin tóku gildi. Maður saknar þess því, hæstv. forseti, ef raforkulögin áttu að leiða til samkeppni að sú samkeppni sé ekki að komast á.

Hæstv. forseti. Þetta er alveg hárrétt hjá hv. þingmanni. Ég hef t.d. hér í höndunum ársskýrslu Samtaka iðnaðarins. Innihald þeirrar greinar gengur einmitt út á að lýsa þessu út frá sjónarmiði Samtaka iðnaðarins. Það eru því ekki bara neytendur, venjulegt fólk, með sínar húsþarfir sem kvarta undan því að orðið hafi hækkun á raforku heldur líka fyrirtækin þar sem menn héldu því fram að þar væri kannski meiri von, að stærri notendur fengju þá betra verð vegna samkeppninnar. Þetta hefur ekki gengið eftir. En þegar við tökum afstöðu til þess hvort við viljum hafa Rafmagnsveitur ríkisins í hlutafélagaformi eða ekki, þá get ég ekki séð að það eigi að hafa áhrif á þá niðurstöðu. Ég tel, eins og ég hef áður sagt í umræðunni, að menn verði að halda áfram þessari göngu og reyna að gera þessa hluti skynsamlega. Ríkið ber ábyrgð á að koma á því samkeppnisumhverfi sem talað var um að koma á. Það verður ekki gert með því að búa til eitt fyrirtæki úr Landsvirkjun, Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Það getur ekki verið skynsamleg leið í þessu efni. Þessi niðurstaða, að gera Rafmagnsveitur ríkisins að hlutafélagi, hefur ekki með það að gera. Hér er gert ráð fyrir að ríkið eigi þessi hlutabréf áfram og það þarf nýja lagasetningu á Alþingi ef þetta fyrirtæki á að sameinast öðrum fyrirtækjum í eigu ríkisins. Það er augljóst mál að þá þarf nýja lagasetningu en það þarf ekki nýja lagasetningu þó að þetta fyrirtæki kaupi einhverjar litlar rafveitur.

Hæstv. forseti. Í fyrri ræðu minni í morgun við 3. umr. um þetta frumvarp vék ég að þeim rökum sem mikið hafa verið borin hér á borð að starfsmenn Rariks sæju mikil tækifæri í þessu máli og þeir hefðu sent ótvíræð skilaboð um að þetta væri bráðnauðsynlegt fyrir rekstur fyrirtækisins, framtíð þess og hagkvæmni. Í 3. tölulið í greinargerð með frumvarpi þessu segir svo, með leyfi forseta: „Með því að reka Rafmagnsveiturnar í hlutafélagsformi verður reksturinn sveigjanlegri. Fjárfestingar og nýjungar í rekstri verða auðveldari í framkvæmd og fjárhagsleg uppbygging fyrirtækisins sem hlutafélags stuðlar að aukinni hagræðingu og hagkvæmni í rekstri.“ Hæstv. forseti. Ef maður les út úr þessum orðum ætlast maður vissulega til þess, ef þetta næst fram sem hér segir að þetta stuðli að aukinni hagræðingu og hagkvæmni í rekstri, að þá stefni í að orkuverð lækki almennt til neytenda á orkuveitusvæði Rariks. Hæstv. forseti. Eins og kom fram hér í svari hæstv. iðnaðarráðherra fyrir nokkrum dögum, þegar verðlagning á raforku var til umræðu og stefnumið stjórnvalda í þeim efnum þá benti hæstv. ráðherra á að aðeins eitt orkufyrirtæki hefði verið hlutafélagavætt og það væri Orkubú Vestfjarða. Ef ég man rétt úr þeirri umræðu átti það að verða til þess að efla reksturinn og gera hann hagkvæmari o.s.frv. Hver skyldi svo hafa orðið niðurstaðan af því? Í skýrslu sem iðnaðarráðherra lét taka saman um breytingarnar sem fylgdu nýjum raforkulögum, og sýndu m.a. fram á þróun orkuverðs þar, þá kemur það ekki fram varðandi fyrirtækið Orkubú Vestfjarða að rafmagnsreikningar til fólks og verðlagning raforkunnar hafi almennt lækkað. Það má vafalaust sýna fram á að á þéttbýlustu stöðunum á Vestfjörðum hafi orkuverð til heimilisnota lækkað, þ.e. heildarreikningurinn, en það á alls ekki við í dreifbýlinu. Það stendur m.a. í skýrslu iðnaðarráðherra, sem ég er því miður ekki með í ræðustólnum en man þó nokkuð úr, að orkuverð í dreifbýli á Vestfjörðum hafi hækkað um 24% og er það þó hlutafélag, hæstv. forseti. Þar var einnig bent á aðrar hækkanir sem höfðu orðið hjá öðrum fyrirtækjum sem ég get ekki farið með hér eftir minni, en miðað við þá reikninga sem við höfum fengið senda, þingmenn, víða að af landinu, líka af svæðum Rariks, þá hefur orkuverð hækkað. Það virðist því koma út á eitt hvort heldur fyrirtækin eru í því rekstrarformi sem þau eru nú eða eru hlutafélag eins og Orkubú Vestfjarða. Ef það gengur hins vegar eftir sem hér er sagt í 3. lið um aukna hagræðingu og hagkvæmni í rekstri þá hlýtur það að fylgja á eftir að almenningur í landinu fái að njóta þess með lækkandi orkuverði. Ekki síst þegar litið er til stefnumiða stjórnvalda sem liggja fyrir í þingskjölum og hæstv. iðnaðarráðherra fór nýlega yfir í umræðu á hv. Alþingi. Þar var vitnað til þeirrar stefnumótunar sem gerð var við Landsvirkjun á sínum tíma þegar orkusölusamningar til Norðuráls í Hvalfirði voru samþykktir. En þar sagði og vitnaði hæstv. ráðherra til þess að stefnt væri að því, eins og hér segir í svari hennar, með leyfi forseta: „Í samræmi við niðurstöður viðræðunefndarinnar gerðu fulltrúar eigenda breytingar á sameignarsamningi um Landsvirkjun. Í fylgiskjali S með samningnum er fjallað um arðgjafargjaldskrár og arðgreiðslumarkmið Landsvirkjunar. Í 2. tölulið fylgiskjalsins segir að stefnt skuli að því að gjaldskrá Landsvirkjunar til almenningsrafveitna verði í meginatriðum óbreytt að raungildi til ársins 2000 en lækki síðan að raungildi um 2–3% á ári á árunum 2001–2010.“ Þetta kom fram í ræðu hæstv. iðnaðarráðherra Valgerðar Sverrisdóttur. Ég hef litið svo á að eftir að mikill meiri hluta þingmanna samþykkti þessa stefnumótun hér í hv. Alþingi á sínum tíma, í tengslum við orkusölusamning Landsvirkjunar til Norðuráls, þá hafi sú stefna legið fyrir og henni hefur ekki verið breytt mér vitanlega, að orkuverð til almenningsveitna hér á landi frá Landsvirkjun ætti að lækka um 2–3% að meðaltali á hverju einasta ári í 10 ár frá árinu 2001–2010. Hæstv. ráðherra mótmælti því ekki hér í þessum ræðustól nýlega, þegar þessi mál voru til umræðu, en vitnaði hins vegar til nokkurs sem rétt er að draga inn í umræðuna, m.a. þess að síðan þetta var höfðu verið lagðir skattar á orkufyrirtæki. Það hefði m.a. haft áhrif á rekstrarstöðu virkjunarinnar. Hvað er þá ríkið að gera í blóra við þá stefnu sem hér lá fyrir? Jú, það er verið að skattleggja orkufyrirtækin, sem hver borgar? Notendurnir, almenningur. Þar með er horfið frá þeirri stefnu að láta almenning hér á landi njóta þeirrar lækkunar sem hafði gilt frá árinu 1997 með áðurnefndri stefnumótun. Það liggur því fyrir, hæstv. forseti, að stefnumótun stjórnvalda hefur ekki gengið eftir að þessu leyti og ástæðan fyrir því er m.a. að það hafa verið lagðir skattar á orkufyrirtæki, þar sem hluti af arðinum er auðvitað tekinn út úr fyrirtækjunum. Hverjir munu borga? Notendurnir að sjálfsögðu. Þetta er nú ein leiðin í skattastefnu ríkisstjórnarinnar. Þó verið sé að boða skattalækkun er hækkun tekin út með einhverri annarri aðferð. Það virðist hafa gerst m.a. þarna og orðið til þess að orkuverð hefur ekki lækkað hér eins og að var stefnt. Það komu einnig fram mjög athyglisverðar upplýsingar í skýrslu iðnaðarráðherra sem hér var lögð fyrir þingið. Sem er að orkuverð á Íslandi til almennings, til almennra notenda, er hærra í krónutölu á kílóvattsstund en m.a. í Danmörku og nokkrum öðrum nágrannalöndum okkar í Evrópu. Þannig að þrátt fyrir hina miklu virkjunarkosti sem við eigum og það að við getum verið að virkja hér og selja á tiltölulega mjög lágu verði til stóriðjunnar, þá greiðir almenningur hér á landi samt mjög hátt orkuverð. Og skattastefna ríkisstjórnarinnar er örugglega þáttur í því máli að því er orkufyrirtækin varðar. Þessu vildi ég koma að í umræðunni, hæstv. forseti, ég ætla ekkert að lengja hana en taldi nauðsynlegt m.a. að víkja að þessum þáttum málsins. Það virðist því miður ekki lengur vera stefnt að raforkuverðslækkun hér á landi eins og þáverandi iðnaðarráðherra og ríkisstjórn lögðu upp með árið 1997, sem er sú sama og enn situr, þ.e. sömu flokkar. Þó sagt hafi verið í umræddri stefnumótun að gjaldskrárverð verði óbreytt til ársins 2000 en lækki síðan árlega um 2–3% á árunum 2001–2010, virðist fyrri stefnumótunin ekki vera í gildi lengur. Í rökstuðningi iðnaðarráðherra segir að margar breytingar hafi orðið, m.a. á skipulagi raforkumála, sem séu ef til vill orsakavaldar í þá veru að stefnumótunin hafi breyst. Að öllu samanlögðu, hæstv. forseti, finnst mér liggja fyrir að stefnan í þessum málum, þar sem ætla mætti að stefnumið stjórnvalda væri að þjóna almenningi í landinu og vinna að því að lækka orkuverð, hafi snúist upp í öndverðu sína og orkuverð til neytenda sé að hækka. Það er ömurleg vegferð, hæstv. forseti, að vera hér að bera inn hvert málið á fætur öðru í hlutafélagavæðingu raforkufyrirtækja, fyrst Orkubú Vestfjarða, núna Rarik og ætli það verði ekki Landsvirkjun næst? Ef til vill er síðar stefnt í einkavæðinguna sem mér sýnist liggja undir ef horft er til þessara stefnumiða og reynt að lesa út úr því sem hér hefur verið sagt. Vissulega hafa þó heyrst hér ræður nú í seinni tíð þar sem m.a. fulltrúi Framsóknarflokksins hefur sagt að það stæði ekki til að einkavæða raforkuframleiðsluna. Ekki í nánustu framtíð að minnsta kosti. Hæstv. forseti. Með hliðsjón af reynslunni af þróun raforkumála undanfarin tvö ár og þess að stefnumörkunin sem fyrir lá um lækkandi raforkuverð til almennings hefur ekki gengið eftir, hvorki við setningu raforkulaganna né hefur verið hægt að finna það út úr hlutafélagavæðingunni eins og varðandi Orkubú Vestfjarða, þá hef ég ekki trú á að þessi stefnumörkun sé til góðs fyrir almenning og tel mig ekki hafa sannfæringu fyrir því að styðja þetta mál og mun þess vegna sitja hjá við afgreiðslu þess, hæstv. forseti.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka.

Það er nauðsynlegt að ráðherra sem aðrir muni eftir að hafa slökkt á farsímum hér í salnum.

Frumvarpinu er ætlað að innleiða ákvæði tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins, nr. 60/2005/EB. Verði frumvarpið að lögum mun það leysa af hólmi gildandi lög nr. 80/1993, um aðgerðir gegn peningaþvætti, en frumvarpið byggir að stórum hluta á þeim lögum þótt það feli í sér mun nákvæmari útfærslur á gildandi reglum auk ýmissa nýmæla. Umfangsmiklar breytingar hafa orðið á alþjóðlegum reglum um aðgerðir gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka einkum eftir árásirnar á tvíburaturnana í New York 11. september 2001. Á það m.a. við um reglur sem settar hafa verið á vettvangi Financial Action Task Force on Money Laundering, hér eftir nefnt FATF. FATF er alþjóðlegur vinnuhópur sem vinnur að aðgerðum til að koma í veg fyrir að fjármálakerfið sé misnotað til að koma illa fengnu fé í umferð og aðgerðum gegn fjármögnun hryðjuverka. Segja má að hlutverk og starfssvið FATF sé þríþætt. Í fyrsta lagi að semja staðla fyrir aðgerðir í hverju ríki gegn peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Í öðru lagi að leggja mat á aðgerðir ríkja til að innleiða þessa staðla og í þriðja lagi að rannsaka og læra að þekkja aðferðir þeirra sem stunda peningaþvætti og fjármögnun hryðjuverka. Á vettvangi FATF hafa verið samin tilmæli til aðildarríkja samtakanna um aðgerðir gegn peningaþvætti. Árið 1990 voru um 40 slík tilmæli gefin út en síðan hafa þau verið endurskoðuð tvisvar, fyrst árið 1996 og síðan árið 2003, og einnig hafa 9 sérstök tilmæli um aðgerðir gegn fjármögnun hryðjuverkastarfsemi bæst við. Þau ríki sem tekið hafa þátt í FATF-samstarfinu hafa verið í fararbroddi þjóða heims í aðgerðum gegn peningaþvætti. Ísland gekk til samstarfs við FATF árið 1992 og með inngöngu skuldbatt Ísland sig til að samræma löggjöf og starfsreglur að tilmælum FATF. Af hálfu ESB hafa tilmæli FATF verið innleidd í formi tilskipana, fyrst með tilskipun 91/308/EB. Síðan tilskipun 2001/97/EB og nú síðast með samþykkt tilskipunar 2005/60/EB í október síðastliðnum. Með tilskipun 2005/60/EB falla eldri tilskipanir tvær úr gildi en báðar höfðu þær verið teknar upp í EES-samningum. Á vettvangi EFTA er þegar unnið að því að fella tilskipun 2005/60/EB undir EES-samninginn en vegna sérstakra aðstæðna er hjálögðu frumvarpi ætlað að innleiða ákvæði tilskipunar 2005/60/EB í íslenskan rétt fyrr en ella. Ástæðan er sú að af hálfu FATF eru reglulega framkvæmdar úttektir á lögum og starfsaðferðum þeirra ríkja sem aðild eiga að samstarfinu og gerðar skýrslur um aðgerðir hvers aðildarríkis um sig. Í lok apríl á þessu ári verður framkvæmd slík úttekt hér á landi. Ljóst er að af hálfu FATF eru gerðar mjög ríkar kröfur til úttektarríkjanna, þar á meðal að þau beiti nýjustu reglum um aðgerðir gegn peningaþvætti. Af þeim sökum er leitast við að innleiða tilskipun 2005/60/EB hið fyrsta en með henni á kröfum FATF að vera fullnægt. Mikil áhersla er lögð á að Ísland komi vel út úr framangreindri úttekt FATF enda gæti trúverðugleiki og traust íslensks viðskiptalífs að öðrum kosti beðið hnekki. Til að stuðla að góðri niðurstöðu úttektarinnar hefur m.a. verið starfandi um nokkurt skeið nefnd um aðgerðir gegn peningaþvætti sem skipuð var af mér sem viðskiptaráðherra. Hefur nefndin, eins og nafnið gefur til kynna, það hlutverk að fylgjast með framkvæmd aðgerða gegn peningaþvætti hér á landi, samræma verklagsreglur og vera stjórnvöldum til ráðuneytis um málefni tengd peningaþvætti. Í nefndinni eiga sæti fulltrúar viðskiptaráðuneytis, dómsmálaráðuneytis, Seðlabanka Íslands, ríkislögreglustjóra, Samtaka banka og verðbréfafyrirtækja og Fjármálaeftirlitsins. Frumvarp það sem hér er kynnt var unnið í samráði við nefndina og alla helstu hagsmunaaðila sem að málinu koma. Helstu nýmæli frumvarpsins frá gildandi lögum eru eftirfarandi: Í stað þess að miða gildissvið laganna við þá starfsemi sem aðilar stunda verður gildissviðið miðað við aðilana sjálfa og vísað er til þeirra sem tilkynningarskyldra aðila. Aðilum sem falla undir lögin er fjölgað í samræmi við ákvæði tilskipunar ESB. Auknar kröfur eru gerðar til tilkynningarskyldra aðila um að þeir viti hver viðskiptamaður þeirra er og hver standi í raun að baki viðskiptunum, þ.e. hver teljist raunverulegur eigandi. Sett eru ítarleg ákvæði um könnun og áreiðanleika upplýsinga um viðskiptamann en jafnframt heimilað að slíkt mat verði framkvæmd á grundvelli áhættumats. Áhættumat þýðir að tilkynningarskyldum aðila er heimilt að nokkru leyti að meta hversu mikilla upplýsinga um viðskiptamann er þörf í hverju tilviki. Ríkari kröfur eru gerðar um upplýsingaöflun við ákveðnar aðstæður þar sem almennt er talið að hætta á peningaþvætti eða fjármögnun hryðjuverka sé meiri, svo sem við fjarsölu. Lagt er til að lögmönnum verði veitt undanþága frá almennri tilkynningarskyldu vegna gruns um peningaþvætti eða fjármögnun hryðjuverka þegar þeir kanna lagalega stöðu skjólstæðinga og reka dómsmál. Mælt er fyrir um að tilkynningarskyldir aðilar skuli setja sér skriflegar innri reglur sem miða að því að koma í veg fyrir að starfsemi þeirra sé notuð til peningaþvættis eða fjármögnunar hryðjuverka. Mælt er fyrir um skyldu lögaðila, sem frumvarpið tekur til, að búa yfir kerfi sem gerir þeim kleift að bregðast með skjótum hætti við fyrirspurnum frá lögreglu eða öðrum lögbærum yfirvöldum. Lagt er til að Fjármálaeftirlitið hafi virkt eftirlit með því að fjármálafyrirtæki og aðrir eftirlitsskyldir aðilar sem falla undir lögin fari að ákvæðum þess. Felst eftirlitið í heimildum til að kalla eftir hvers konar gögnum og heimild til sérstakra athugana á starfsstöð. Láti aðili hjá líða að uppfylla skyldur sínar um afhendingu gagna getur Fjármálaeftirlitið lagt févíti og dagsektir á viðkomandi í samræmi við ákvæði laga um opinbert eftirlit með fjármálastarfsemi. Hæstv. forseti. Ég tel ekki þörf á að lýsa frekar því frumvarpi sem hér um ræðir en að lokinni þessari umræðu mælist ég til þess að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um evrópsk samvinnufélög, sem er 594. mál þingsins á þskj. 878. Með frumvarpi þessu, sem samið var á vegum viðskiptaráðuneytisins, er gert ráð fyrir að innleidd verði ákvæði reglugerðar ráðsins nr. 1435/2003 frá 22. júlí 2003, um samþykktir fyrir evrópsk samvinnufélög (SCE), sem tekin hefur verið upp í EES-samninginn og henni verði veitt lagagildi hér á landi. Reglugerðinni tengist annað lagafrumvarp sem félagsmálaráðherra leggur fram vegna innleiðingar tilskipunar um viðbætur við samþykktir fyrir evrópsk samvinnufélög að því er varðar aðild starfsmanna. Reglugerðin um evrópsku samvinnufélögin var kynnt Alþingi í tillögu utanríkisráðherra til þingsályktunar á 130. löggjafarþingi 2003–2004, þ.e. tillögu til þingsályktunar um staðfestingu ákvörðunar sameiginlegu EES-nefndarinnar, nr. 15/2004, um breytingu á XXII. viðauka, félagaréttur, við EES-samninginn. Reglugerðin um evrópsk samvinnufélög er í megindráttum byggð upp eins og reglugerðin um Evrópufélög, þ.e. evrópsk hlutafélög, en á grundvelli þeirrar reglugerðar voru sett lög nr. 26/2004, um Evrópufélög, samanber og í því sambandi lög nr. 27/2004, um aðild starfsmanna að Evrópufélögum. Af þessum sökum þykir mér ekki ástæða til að lýsa reglum um evrópsk samvinnufélag eins ítarlega og ella væri heldur vísa til frumvarpsins um það efni. Í megindráttum felst í reglugerðinni, um samþykktir fyrir evrópsk samvinnufélög, að samvinnufélögum sem starfa vilja í meira en einu ríki á Evrópska efnahagssvæðinu gefst kostur á að stofna evrópsk samvinnufélög samkvæmt ákveðnum meginreglum um félögin í reglugerðinni svo og tilskipuninni um aðild starfsmanna að félögunum. Geta félögin þá starfað á grundvelli þessara meginreglna um stjórn, aðild starfsmanna og fleira, nokkurra viðbótarákvæða í landslögum skráningarríkis og félagssamþykkt sinni í stað þess að samvinnufélög stofni útibú í öðrum ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu og þurfi þá að starfa á grundvelli mjög mismunandi landslaga í þeim ríkjum. Þessi nýi kostur er talinn leiða til minni stjórnunarkostnaðar og skriffinnsku og meiri samkeppnishæfni samvinnufélaga á Evrópska efnahagssvæðinu. Unnt verður að stofna evrópskt samvinnufélag með mismunandi hætti. Að því er snertir hið tengda frumvarp félagsmálaráðherra varðandi aðild starfsmanna að Evrópufélögum vil ég taka fram til yfirlits að við stofnun evrópsks samvinnufélags þurfa, samkvæmt tilskipuninni þar að lútandi, að fara fram viðræður í samninganefnd um þátttöku starfsmanna í félaginu í sérstakri fulltrúanefnd allra starfsmanna sem aðskilin er frá stjórn félagsins. Ef samkomulag næst ekki gilda ákveðnar meginreglur í viðauka við tilskipunina. Aðild starfsmanna felst í því að stjórnendur félagsins gefi fulltrúum starfsmanna í fulltrúanefnd reglulega skýrslu, hafi reglulegt samráð við þá og gefi þeim upplýsingar um nánar tiltekin atriði, m.a. um uppsagnir. Mismunandi reglur geta gilt eftir því hvernig aðild starfsmanna er háttað í þeim löndum sem stofnun félagsins snertir. Reglugerðin sem ætlunin er að lögfesta hér á landi geymir aðeins ákvæði um félagarétt en gengur ekki inn á svið annarra landslaga, t.d. skattalaga eða samkeppnislaga. Reglugerðin er byggð upp með þeim hætti að í I. kafla eru almenn ákvæði sem snerta m.a. stofnun félagsins þar sem aðilar frá tveimur eða fleiri EES-ríkjum koma við sögu. Þar kemur m.a. fram að lágmarksstofnfé í evrópskum samvinnufélögum yrði 30 þúsund evrur eða tæpar 2,3 millj. kr. miðað við sölugengi evru 26. janúar 2005 en þá er evran á 75,2385 kr. Lágmarksstofnfé í samvinnufélögum hér á landi er hins vegar ekki fastákveðin fjárhæð. Í kaflanum er einnig fjallað um t.d. samþykktir og flutning skráðrar skrifstofu, svo og lög er gilda skuli um evrópsk samvinnufélög. Í II. kafla um stofnun er m.a. fjallað um stofnun evrópsks samvinnufélags með samruna samvinnufélaga í mismunandi ríkjum á Evrópska efnahagssvæðinu og breytingu starfandi samvinnufélaga í evrópskt samvinnufélag. Í III. kafla er fjallað um skipulag evrópsks samvinnufélags, m.a. einþætt stjórnkerfi eins og talið er tíðkast hér á landi og tvíþætt stjórnkerfi. Þar er og fjallað sérstaklega um félagsfundi. Í IV. kafla er ákvæði um útgáfuhluta sem veita sérstök kjör, í V. kafla um ráðstöfun hagnaðar, í VI. kafla um árleg reikningsskil og samstæðureikningsskil og í VII. kafla um félagsslit, skiptameðferð, gjaldþrot og greiðslustöðvun. Í VIII. kafla eru viðbótarákvæði og bráðabirgðaákvæði en í IX. kafla lokaákvæði. Gert er ráð fyrir gildistöku reglugerðarinnar 18. ágúst 2006 og yrði unnt að stofna evrópsk samvinnufélög hér á landi eftir þann tíma samkvæmt frumvarpinu. Um gerð lagafrumvarpsins hefur verið haft samráð við fulltrúa hinna Norðurlandaþjóðanna. Einkum er þó stuðst við sænskt lagafrumvarp eins og það var samið. Reglugerðinni um evrópsk samvinnufélög er ætlað að hafa lagagildi hér á landi samkvæmt frumvarpinu. Jafnframt er í því tekið á ýmsum atriðum en reglugerðin gerir ráð fyrir heimild ríkja til að ákveða ýmis atriði sjálf og jafnframt í sumum tilvikum skyldu þeirra til að gera slíkt. Grundvallarreglur reglugerðarinnar um evrópsk samvinnufélög skapa talsverða einsleitni í löggjöf ríkja á Evrópska efnahagssvæðinu þótt um ýmis frávik sé að ræða vegna áðurnefndrar heimildar og skylduákvæða. Lagafrumvarpið um evrópsk samvinnufélög skiptist í sex kafla, þ.e. Almenn ákvæði, Stofnun evrópsks samvinnufélags, Skráning evrópskra samvinnufélaga og fleira, Flutningur skráðrar skrifstofu evrópsks samvinnufélags, Skipulag evrópskra samvinnufélaga, og Önnur ákvæði. Hæstv. forseti. Ekki er gert ráð fyrir að frumvarpið hafi aukinn kostnað í för með sér fyrir ríkissjóð verði það óbreytt að lögum. Ég vænti þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða, sem er 647. mál þingsins á þskj. 954. Með frumvarpinu er gerð tillaga að breytingu á tilteknum ákvæðum laga um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða. Við gildistöku laga nr. 31/2005, um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, nr. 33/2003, voru 17. og 18. gr. laga nr. 34/1998, um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða, felldar úr gildi. Sú breyting var vegna yfirstandandi endurskoðunar á lögum um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða. Nú er hins vegar ljóst að heildarendurskoðun laga um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða lýkur síðar en áætlað var og því var ekki tímabært að fella brott 17. og 18. gr. Lagt er til í frumvarpinu að ákvæði greinanna verði aftur tekin upp í lögin. Um er að ræða ákvæði um reglur um opinbera skráningu verðbréfa í kauphöll, niðurfellingu skráningar og tímabundna stöðvun viðskipta. Þau ákvæði fela í sér innleiðingu á tilskipun Evrópuþingsins og Evrópuráðsins nr. 2001/1934. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu mælist ég til þess að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Virðulegi forseti. Hæstv. viðskiptaráðherra var ekki mjög margorð um þetta mál, um breytingu á lögum um starfsemi kauphalla og skipulegra tilboðsmarkaða, og mér fannst hún ekki leggja mikið í að útskýra hvers vegna lagt er til að taka upp ákvæði í 17. og 18. gr. sem voru felld niður á síðasta þingi, ef ég man rétt í lögum nr. 31/2005. Mér fannst hæstv. ráðherra ekki skýra út hvers vegna það væri gert, hún vísaði eingöngu til þess að heildarendurskoðun laganna væri ekki lokið og því þyrfti að taka þessi ákvæði upp. Það var ekki einu sinni skýrt í máli hæstv. ráðherra út á hvað þau ganga þessi ákvæði í 17. og 18. gr. sem á að taka upp aftur en ef ég man rétt áttu þau að falla úr gildi 1. janúar sl. Þau ákvæði sem hér um ræðir eru reglur um opinbera skráningu verðbréfa í Kauphöllinni. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Út á hvað gengur heildarendurskoðunin sem seinkar svo mjög að ástæða er til að endurvekja þau ákvæði? Með því að taka þessi ákvæði, um reglur um opinbera skráningu verðbréfa í Kauphöllinni, upp aftur er þá verið að fresta því um ófyrirséðan tíma að flytja þennan þátt í starfsemi Kauphallarinnar yfir til Fjármálaeftirlitsins? Í frumvarpinu sem við fjöllum um virðist það sem á að endurvekja þau tvö ákvæði sem voru felld úr gildi ekki vera tímabundið, einungis er talað um að lög þessi öðlist þegar gildi. Ef um er að ræða einhverja endurskoðun sem dregist hefur hefði ég haldið að ráðherrann þyrfti að skýra það betur út hvenær þeirri endurskoðun lýkur og hvort þetta hafi þá áhrif á t.d. Evróputilskipunina sem felur í sér ýmis ákvæði sem snúa að Kauphöllinni, m.a. það að flytja þennan þátt í starfseminni yfir til Fjármálaeftirlitsins. Ég vil í þessu sambandi vitna til orðaskipta sem ég og hæstv. ráðherra áttum hér fyrr á þessum vetri en þá vorum við að fjalla um starfsemi og hæfi stjórnenda Kauphallarinnar. Þá spurði ég hæstv. ráðherra hvort hún mundi í samræmi við tilskipun Evrópusambandsins leggja til að ákvörðunarvald um opinbera skráningu og viðurlagaheimildir færðist frá Kauphöllinni til Fjármálaeftirlitsins en af hálfu Evrópusambandsins hefur verið unnið að því að draga úr hlutverki kauphalla á sviði yfirstjórnar og reglusetningar og sviði opinberrar skráningar, m.a. vegna hættu á vandamálum sem gæti skapast vegna hagsmunaárekstra. Nú geri ég mér enga grein fyrir því hvort hæstv. ráðherra hlustar á mál mitt eða ekki vegna þess að hún er á kafi með sínum ráðgjöfum í hliðarsal en ég vænti þess að hún hlýði þá á þá fyrirspurn eða þær spurningar sem ég legg fyrir hana. Ráðherra sagði, með leyfi forseta: „Eftir að hinar nýju reglur Evrópusambandsins verða að fullu innleiddar munu kauphallir ekki sinna neinum opinberum verkefnum þar sem þau flytjast í hendur Fjármálaeftirlitsins.“ Ráðherra lýsir því, með leyfi forseta, í svari sínu: „Í tilskipun ESB, nr. 2003/71, um lýsingar þegar verðbréf eru boðin í almennu útboði eða skráð á skipulegan verðbréfamarkað, eru samræmdar kröfur um samningu, staðfestingu og dreifingu útboðs og skráningarlýsinga. Hluti tilskipunarinnar var innleiddur með lögum nr. 31/2005, um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti. Á grundvelli þeirra laga verða á næstunni settar reglugerðir um lýsingar og með þeim verður lokið við að innleiða tilskipunina.“ Ég held áfram að vitna til orða hæstv. ráðherra, með leyfi forseta: „Samkvæmt tilskipuninni skulu lögbær yfirvöld njóta sjálfstæðis. Hér á landi er það Fjármálaeftirlitinu sem er falið það hlutverk að vera lögbært yfirvald. Kauphöll mun því ekki fara með opinbert vald. Hins vegar mun eftir sem áður hvíla á Kauphöll að hafa ákveðið eftirlit með útgefendum og viðskiptum í Kauphöll og beita agavaldi sem byggist á samningssambandi við útgefendur og kauphallaraðila. Tilskipunin hefur þau áhrif að umsjón með staðfestingu á lýsingum vegna skráningar verðbréfa í Kauphöll færist til Fjármálaeftirlitsins. Með staðfestingu er átt við athugun á því hvort lýsing sé fullnægjandi, þar með talið hvort upplýsingar í lýsingu séu samræmdar og skýrar.“ Ég beini nú þeirri spurningu til hæstv. ráðherra: Hvenær er áformað að þessi þáttur í starfsemi Kauphallarinnar flytjist yfir til Fjármálaeftirlitsins? Ég vil líka spyrja hæstv. viðskiptaráðherra einnar spurningar þó að hún tengist ekki beint þessum yfirflutningi til Fjármálaeftirlitsins. Hæstv. ráðherra nefndi í svari sínu til mín, með leyfi forseta: „Til greina kemur að Kauphöllin setji á fót sérstakar aganefndir í sama tilgangi en ekki hefur verið rætt um að gera slíkt fyrirkomulag að lagaskyldu.“ Aganefndir tengjast stjórnarháttum fyrirtækjanna, sem ég hef mjög gagnrýnt, og ég vil spyrja hvað því líður og mun síðar í máli mínu koma inn á stjórnarhætti hjá Kauphöllinni. Í því sambandi mun ég spyrja um þessar aganefndir; hvort verið sé að undirbúa að setja á fót sérstakar aganefndir eins og fram kom í máli hæstv. ráðherra. Í tilefni af þessari umræðu um Kauphöllina og framlengingu á umræddum ákvæðum og óvissu um það hvenær þessi starfsemi í Kauphöllinni, um opinbera skráningu og lýsingar, fari yfir til Fjármálaeftirlitsins, vil ég líka vitna í mjög gagnmerka grein sem Áslaug Björgvinsdóttir skrifaði í Morgunblaðið 27. nóvember 2003. Þar fjallar hún einmitt um nauðsyn þess að þessi þáttur í starfsemi Kauphallarinnar flytjist yfir til Fjármálaeftirlitsins. Í þessari grein segir Áslaug fyrst, með leyfi forseta: „Ekki verður betur séð en að sú niðurstaða við setningu kauphallalaga árið 1998, að fela einkavæddum kauphöllum yfirstjórn opinberrar skráningar og eftirlit, án lögfestingar reglna um málsmeðferð, hafi leitt til óvissu um að hverju marki sé gætt sjálfstæðis og hlutleysis við ákvörðunartöku Kauphallarinnar.“ Síðar í þessari grein segir Áslaug, með leyfi forseta: „Margir virðast ganga út frá að staða Kauphallarinnar að íslenskum rétti og víðtækt ákvörðunarvald og eftirlit á sviði opinberrar skráningar verðbréfa sé sambærilegt við það sem gerist erlendis, t.d. við kauphöllina í London og Kaupmannahöfn. Svo er ekki. Í framhaldi af hlutafélagavæðingu kauphalla, afléttingu takmarkana á eignarhaldi og sums staðar í framhaldinu skráningu kauphallanna sjálfra í kauphöll, hefur þróunin víða erlendis verið sú að fela opinberu stjórnvaldi hlutverk hins lögbæra yfirvalds. Að þessu leyti er ljóst að skipan yfirstjórnar opinberrar skráningar og eftirlits með markaðnum hér er nokkuð ólík því sem gerist í mörgum nágrannalöndum okkar.“ Þetta er auðvitað staðfesting á því, en hér er um gagnmerkan fræðimann að ræða, að það sé eðlilegt að flytja þetta yfir til Fjármálaeftirlitsins. Áslaug vitnar í þessa nýju tilskipun Evrópusambandsins og segir, með leyfi forseta: „Við setningu kauphallalaga var hvorki gerð sú krafa í tilskipunum Evrópusambandsins að hið lögbæra yfirvald á sviði opinberrar skráningar væri stjórnvald eða að stjórnsýslureglur giltu um það að öðru leyti. Samkvæmt núgildandi tilskipunum Evrópusambandsins er ekkert því til fyrirstöðu að fela einkaréttarlegum aðila, eins og kauphöll í hlutafélagaformi, að gegna hlutverki hins lögbæra yfirvalds. Breytinga er hins vegar að vænta. Af hálfu Evrópusambandsins hefur verið unnið að því að draga úr hlutverki kauphalla á sviði yfirstjórnar og reglusetningar á sviði opinberrar skráningar, bæði vegna hættunnar á vandamálum vegna hagsmunaárekstra en einnig til að fækka aðilum sem koma að þessum málum og þar með einfalda rammann um verðbréfamarkaði.“ Áslaug segir líka, með leyfi forseta: „Samkvæmt nýrri tilskipun Evrópusambandsins um útboðs- og skráningarlýsingar, nr. 2003/71, sem var samþykkt í júlí sl., verður aðgreiningin milli svokallaðra opinberra skráðra verðbréfa og annarra skráðra verðbréfa afnumin, en tilskipunin mun taka til bæði verðbréfa sem boðin eru með almennu útboði og verðbréfa sem skráð verða á skipulegum verðbréfamörkuðum. Hugtakið opinber skráning missir þar með þýðingu sína og í staðinn munu sömu reglur gilda um skráningu verðbréfa á hvers konar skipulegum verðbréfamörkuðum. Sú breyting samkvæmt tilskipuninni sem skiptir máli hér er að gerð verður sú krafa til aðildarríkjanna að hin lögbæru yfirvöld innan þeirra séu stjórnvöld og njóti algers sjálfstæðis gagnvart aðilum markaðarins þannig að forðast megi hagsmunaárekstra. Það má nefna að samkvæmt upphaflegum drögum framkvæmdastjórnarinnar átti algerlega að setja loku fyrir það að kauphallir færu með verkefni hins lögbæra yfirvalds. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins rökstuddi það með því að þar sem kauphallir eru nú reknar sem fyrirtæki í hagnaðarskyni leiði það til hagsmunaárekstra og því ættu þær ekki að bera ábyrgð á opinberum verkefnum eins og að staðfesta útboðs- og skráningarlýsingar. Tilskipunin heimilar þó ákveðið framsal á verkefnum hins lögbæra yfirvalds til annarra aðila, þar á meðal einkaréttarlegra aðila eins og kauphalla. Skilyrði er þó að það eigi sér stað samkvæmt ströngu ferli þar sem skýrt er hvaða verkefni séu framseld og skilyrði meðferðar þeirra. Framsalið þarf m.a. að hafa að geyma skilmála sem skyldar viðkomandi aðila sem tekur við verkefninu að vera skipulagður þannig að komið sé í veg fyrir hagsmunaárekstra og samkeppnishindranir.“ Tilvitnun lýkur í þennan kafla. Síðan kemur kafli sem ég tel mikilvægan í þessari grein Áslaugar undir fyrirsögninni: Ætti að losa Kauphöllina undan hlutverki hins lögbæra aðila? Þar segir: „Það er ljóst að skipan yfirstjórnar opinberrar skráningar og eftirlits á verðbréfamarkaði skiptir verulegu máli um hvort tekst að skapa skilvirkan og öflugan verðbréfamarkað með þátttöku innlendra sem erlendra fjárfesta. Nauðsynlegt er að endurskoðun fari fram á skipan þessara mála hér á landi og yfirstjórn opinberrar skráningar verðbréfa og eftirliti verði skipað þannig að traust ríki á verðbréfamarkaði.“ Nú bið ég ráðherrann að taka eftir: „Ekki er ástæða til að bíða gildistöku framangreindrar tilskipunar Evrópusambandsins. Eins og fram hefur komið er engin nauðsyn að sá aðili sem rekur viðskiptakerfi fari jafnframt með ákvörðunarvald um hverjir fullnægi á hverjum tíma kröfum um opinbera skráningu verðbréfa. Auk framangreindra leiða til úrbóta sýnist mér vert skoðunar að færa ákvörðunarvald um opinbera skráningu og viðurlagaheimildir frá Kauphöllinni og fela það Fjármálaeftirlitinu. Með því að fela einum aðila eftirlitið og ábyrgðina væri skipulagið einfaldara og einnig værum við laus við umræðuna um nauðsyn þess að afmarka verkaskiptingu Fjármálaeftirlitsins og Kauphallarinnar.“ Ég spyr, virðulegi forseti, og beini máli mínu til ráðherra: Er eitthvað því til fyrirstöðu að færa þennan þátt í starfseminni strax yfir til Fjármálaeftirlitsins? Ef svo er, hvað er það sem hindrar það? Fyrir utan þessa spurningu og spurningu um aganefndina vil ég líka spyrja hæstv. ráðherra um það sem fram hefur komið, t.d. í máli Sigurðar Einarssonar, stjórnarformanns KB-banka. Hann telur að það eigi að vera búið að sameina Kauphöll Íslands norrænum kauphöllum en í grein í Morgunblaðinu 18. mars er haft eftir Sigurði, með leyfi forseta: „„Það er raunar erfitt að skilja,“ sagði Sigurður, „hvers vegna ekki hefur þegar verið gengið frá samruna Kauphallarinnar við norrænar kauphallir.““ Nú hef ég ekki kynnt mér þetta mál en spyr ráðherrann um afstöðu hennar til þessara hugmynda, að sameina Kauphöll Íslands norrænum kauphöllum. Ég hef ekki kynnt mér neitt kosti þess og galla en ég spyr um afstöðu ráðherra til þess. Er ástæða til að huga að því? Loks vil ég, virðulegi forseti, víkja að stjórnarháttum í Kauphöllinni sem ég hef gagnrýnt mjög. Ég tel ástæðu til þess hér í lokin, á þeim mínútum sem ég hef, að ræða aðeins um stjórnarhætti í Kauphöllinni sem við hæstv. ráðherra höfum reyndar gert hér fyrr á þessum vetri og mér fannst ég ekki fá fullnægjandi upplýsingar hjá hæstv. ráðherra - ég hef reyndar lagt fram aðrar fyrirspurnir til ráðherrans. Ég verð að segja að svar sem kom fyrir nokkrum dögum frá Kauphöllinni var í raun hreinn dónaskapur við þingið. Þinginu var sýnd lítilsvirðing með því svari. Það var fyrirspurn um ýmsa þætti í starfsemi Kauphallarinnar, m.a. hvernig framfylgt hefði verið leiðbeinandi fyrirmælum og ýmsum ákvæðum sem snúa að gegnsæi í stjórn Kauphallarinnar, m.a. hvort gerðar hefðu verið athugasemdir af hálfu Kauphallarinnar við leiðbeinandi tilmæli um stjórnarhætti o.s.frv. Það var einnig spurt um það hvaða aðilar hefðu farið að leiðbeinandi reglum um skipan óháðra aðila í stjórnir fyrirtækjanna og skipun starfskjaranefndar, sem er mjög veigamikill þáttur í gegnsæi í starfsemi Kauphallarinnar. Eftir á þriðja mánuð kom svar frá hæstv. ráðherra, sem var raunar svar Kauphallarinnar, um að ég gæti bara farið á heimasíðu Kauphallarinnar og lesið mér til um þetta. Þetta er auðvitað dónaskapur í ljósi þess að fyrirspurnin hafði legið fyrir í níu vikur. Ég verð æ meira hugsi, virðulegi forseti, yfir þeim stjórnar- og starfsháttum sem viðgangast í Kauphöllinni. Það hefur verið vakin athygli á því opinberlega, og ég hef gert það hér á þingi, að það sé óeðlilegt hvernig skipan stjórnar Kauphallarinnar er. Í stjórn Kauphallar eiga ekki sæti óháðir aðilar heldur eru þetta aðilar sem eru tilnefndir af þeim félögum sem eru skráð í Kauphöllinni. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé mjög óeðlilegt og í stjórn Kauphallarinnar eigi óháðir aðilar að eiga sæti. Það á að vera óheimilt að lykilstjórnendur þeirra félaga sem skráð eru í Kauphöllinni eigi sæti í stjórn. Ráðherra var ekki sammála mér um það en það er mín staðfasta skoðun að þetta sé mjög óeðlilegt. Þeir aðilar sem eiga sæti í stjórn Kauphallarinnar fjalla líka um opinberar skráningar þeirra sem sækja um aðild að Kauphöllinni, sem eru í kannski mörgum tilfellum samkeppnisaðilar þeirra, þannig að fyrirkomulagið er mjög óeðlilegt. Áður en ég fór að skoða vel málefni Kauphallarinnar hélt ég satt að segja að mikið gegnsæi væri í starfsemi hennar. En mér finnst á þeim svörum sem ég hef fengið á þessum vetri, sem hafa komið frá Kauphöllinni, að það sé torsótt og erfitt að fá svör sem um er beðið og ekki sé það gegnsæi sem ég hélt í starfseminni. Auk þess finnst mér ýmsir stjórnarhættir sem þar viðgangast mjög óeðlilegir, m.a. að sömu aðilar séu í stjórn Kauphallarinnar og í stjórn Verðbréfaskráningar. Virðulegi forseti. Ég hef beint nokkrum spurningum til hæstv. ráðherra sem ég vona að hún svari þannig að það skýri betur þetta mál sem hæstv. ráðherra leggur fyrir þingið. Mér fannst ráðherra ekki gera það nægilega vel í sinni framsögu. Ég vænti þess, virðulegi forseti, að við þessa 1. umr., áður en málið fer til nefndar, liggi fyrir svör við þeim fyrirspurnum sem ég hef beint til hæstv. ráðherra.

Hæstv. forseti. Það er rétt að ég hafði ekki langa framsögu um þetta mál enda fannst mér það ekki stórt í sniðum sem slíkt en engu að síður mikilvægt. Hv. þingmaður ræddi um þessa tilskipun og endurskoðunina, sem fram fer á vegum okkur í viðskiptaráðuneytinu, sem varðar verðbréfamarkaðinn og tekur m.a. til starfshátta fjármálafyrirtækja og er ekki nógu langt komin svo við töldum nauðsynlegt að breyta lögunum hvað þetta varðar nú á vorþinginu. Vona ég að það fái góðar undirtektir í þinginu. Önnur tilskipun var einnig til umfjöllunar og það er svokölluð lýsingartilskipun sem varðar það að flytja verkefni til Fjármálaeftirlitsins frá Kauphöllinni. Þar eru hlutir eru í vinnslu og við höfum ákveðinn frest, eins og hv. þingmaður þekkir, til að koma því fram. Þetta er gert í áföngum. Við höfum frest til 2009 en ég er ekki að segja að það verði ekki fyrr en þá sem þetta verður gert endanlega. Þegar það hefur náðst fram mun Kauphöllin ekki lengur hafa opinbert vald. Síðan nefndi hv. þingmaður aganefnd. Það er hlutur sem stjórnin ákveður sjálf hvort hún vill gera eða ekki. Við höfum ekki viljað setja á lagaskyldu hvað það varðar. Það eru hins vegar hlutir sem mér finnst alls ekki óæskilegir en hv. þingmaður vitnaði m.a. í grein Áslaugar Brynjólfsdóttur í framhaldinu. Þá voru nefndar norrænar kauphallir og ég hef lýst því yfir opinberlega að ég er jákvæð gagnvart því að Ísland sameinist þeim en það er hins vegar ekki ákvörðunarefni mitt. Loks kom hv. þingmaður inn á svar sem er í undirbúningi í ráðuneytinu og við munum skoða frekar vegna þess að hv. þingmaður hefur óskað þess og ég hef tekið vel í það að svara því nákvæmar sem hún spyr um.

Virðulegur forseti. Ég hélt að þetta væru svo stórar spurningar að hæstv. ráðherra mundi ekki geta klárað að svara þeim í örstuttu andsvari en hæstv. ráðherra ætlar greinilega að láta þetta duga, sem mér finnst mjög sérstakt. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, sem segist vera jákvæð gagnvart því að sameina Kauphöllina norrænum kauphöllum: Hefur hæstv. ráðherra eitthvað gert í því máli? Þá á ég við hvort hún hafi skoðað kosti og galla þess að gera það og hvort hún hafi á einhvern hátt komið þessum viðhorfum sínum til þeirra sem þar ráða ferðinni um að það sé jákvætt að gera það. Hvað er það sem stendur í vegi fyrir því? Ég spyr hæstv. ráðherra líka um ákvæðin sem hér er verið að endurvekja í 17. og 18. gr. Hefur þetta einhver áhrif til seinkunar á því að hægt sé að flytja þau verkefni sem ég nefndi yfir til Fjármálaeftirlitsins þar sem þau eiga heima? Hafa þessi ákvæði einhver áhrif á það? Hve lengi ætlar ráðherrann að þessi ákvæði eigi að gilda sem hér er verið er að leggja til að tekin verði upp aftur, því að þau áttu að falla úr gildi 1. janúar 2006 og það var á síðasta þingi sem við fjölluðum um það frumvarp? Hvenær á þeirri heildarendurskoðun að ljúka sem er í gangi og ekki hefur tekist að ljúka? Ég spurði ráðherrann um hvert væri innihald þeirrar endurskoðunar en fékk engin svör við því. Það er mikilvægt að fá það fram, og eins varðandi norrænu kauphallirnar og skýrara en ráðherrann nefnir, hve lengi þau ákvæði eigi að gilda sem hér er verið að kalla eftir að verði endurvakin og hvort þetta hafi einhver áhrif á það að færa skráningarþáttinn yfir til Fjármálaeftirlitsins. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er ekki hægt að færa þennan þátt strax yfir til Fjármálaeftirlitsins? Kemur eitthvað í veg fyrir að það sé gert? Það er á valdi hæstv. ráðherra að gera það með lögum og ég spyr hæstv. ráðherra hvort eitthvað komi í veg fyrir það.

Hæstv. forseti. Ég geri mér grein fyrir að hv. þingmaður vill gera ýmislegt strax. En það er nú svo að við viljum gera þetta í samvinnu við markaðinn að svo miklu leyti sem mögulegt er. Það gerir það að verkum, eins og alltaf þegar haft er samráð, að þá taka hlutirnir eitthvað lengri tíma.

Er markaðurinn á móti þessu?

Það er ekki verið að tala um hver sé á móti og hver sé ekki á móti, enda er þetta tilskipun sem við þurfum að innleiða en það er eitthvert svigrúm í því. Hvað varðar norrænar kauphallir þá hef ég ekki verið að beita mér mikið í þeim efnum, enda er þetta ekki mitt ákvörðunarefni, en ég hef látið það koma fram opinberlega, eins og ég sagði áðan, að ég tel að það væri jákvætt fyrir okkur að sameinast þeim. Ég hef kynnt mér þetta mál, m.a. á fundum í Kaupmannahöfn. Hvað höfum við langan frest til að innleiða tilskipunina? Fresturinn sem við höfum er til 31. janúar 2007. Það styttist í að því þurfi að vera lokið, en er það vel á veg komið. Engu að síður mælir allt með því að gera þá breytingu sem við leggjum til með frumvarpi því sem hér er til umræðu og er í raun ósköp einfalt og vona ég að það fái góða og skjóta umfjöllun í hv. efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Þetta er mjög einföld spurning sem ég er að leggja fyrir ráðherrann en það virðist erfitt að fá svar við henni. Er eitthvað í þeim reglum sem við erum að taka hér upp aftur og verið er að endurvekja varðandi opinbera skráningu verðbréfa sem hefur áhrif á að því verði seinkað að flytja þessi mál yfir til Fjármálaeftirlitsins þar sem þau eiga heima? Ég spyr hæstv. ráðherra: Hvenær áætlar ráðherrann að hægt sé að flytja þennan mikilvæga þátt, skilja hann frá Kauphöllinni og flytja hann yfir til Fjármálaeftirlitsins? Mér er alveg kunnugt um frestinn sem þessi tilskipun gefur í því efni. En þetta er spurning um vilja ráðherrans, hvað ráðherrann vill í þessu efni. Leggjast aðilar í Kauphöllinni gegn því að þessi mikilvægi þáttur um opinbera skráningu verði fluttur yfir til Fjármálaeftirlitsins eða hvað kemur í veg fyrir það? Hver er vilji ráðherrans í því efni? Mér finnst alveg útilokað að búa við það að þeir aðilar sem stjórna í Kauphöllinni eigi að ráða ferðinni. Þingið á auðvitað að ráða ferðinni í því hver fer með þetta opinbera vald. Það á að vera Fjármálaeftirlitið og ég tel enga ástæðu að bíða eftir því. Ég spyr: Hefur ráðherrann látið á það reyna við aðila í Kauphöllinni að þetta verði flutt og það sem fyrst? Eða á að nýta allan þann tíma sem tilskipunin heimilar í nokkur ár í viðbót? Það finnst mér ótækt. Mér finnst það erfitt, virðulegi forseti, að umræðu um þetta mál sé lokað án þess að fá svar við þessu og óska eftir að ráðherrann svari því, hún getur komið hér upp aftur, til hvers hugur ráðherrans sjálfs stendur í þessu efni. Við megum ekki láta aðila í Kauphöllinni ráða ferðinni í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég tek hér aftur til máls af því mér finnst hæstv. ráðherra sýna mér dónaskap. Mér finnst hæstv. ráðherra sýna mér dónaskap þegar ég beini einfaldri fyrirspurn til hennar sem mér finnst skipta miklu máli í þessu sambandi fyrir framgang frumvarpsins og ekki er hægt að svara því þegar spurt er um afstöðu ráðherrans til þess að flytja þennan þátt yfir til Fjármálaeftirlitsins. Ég heyri að ráðherrann er ekki á móti því. Ætlar ráðherrann að nýta allan þann tíma sem hún hefur samkvæmt tilskipuninni og láta þennan þátt vera hjá Kauphöllinni eins lengi og stætt er? Þetta er einföld spurning, virðulegi forseti, og ég skal ekki tefja tíma þingsins með að fara inn á ýmislegt fleira sem ég gæti varðandi starfsemi Kauphallarinnar en ég óska eftir að ráðherrann svari þessari einföldu spurningu. Ég á eftir að fjalla um þetta mál í efnahags- og viðskiptanefnd. Hæstv. ráðherra telur að hér sé ekkert stórmál á ferðinni. Það er þó ekki nema ár síðan ákveðið var að fella úr gildi 17. og 18. gr. laganna um reglur um opinbera skráningu verðbréfa í kauphöll. Nú ári seinna er komið og beðið um að þetta verði afturkallað og þessar greinar haldi áfram gildi sínu, m.a. af því heildarendurskoðun laganna er ekki lokið. Ráðherrann kom bara upp í stuttu andsvari og greindi t.d. ekkert frá því hvað felst í þeirri endurskoðun. Hvað er það nákvæmlega sem verið er að skoða? Ég geri ráð fyrir að málið hafi verið þannig vaxið þegar við felldum brott þessi ákvæði á síðasta þingi að þá hafi verið stefnt að því að heildarendurskoðun laganna væri lokið á þessum tíma. Ráðherrann getur ekki upplýst okkur um það hve lengi þau ákvæði þurfi að vera í gildi sem fella átti úr gildi um síðustu áramót, eða 1. janúar 2006. Hvað er það í þessari heildarendurskoðun sem tefur svo málið að ekki er hægt að ljúka henni og að endurvekja þarf þessi ákvæði? Virðulegi forseti. Mér finnst leiðinlegt að þurfa að endurtaka hér aftur og aftur spurningar mínar en ég get heldur ekki liðið að hæstv. ráðherra sýni þinginu og þeim þingmanni sem hér stendur þá lítilsvirðingu að virða hann ekki svars. Nú má vel vera að hæstv. ráðherra hafi enga skoðun á þessu máli. Ef hæstv. ráðherra segir það verð ég auðvitað að virða það svar. Ég vil reyna að fá ráðherrann til að svara þessu af því að mér finnst þetta mikilvægt, í mínum huga er mikilvægt hvernig með þennan þátt í starfsemi Kauphallarinnar er farið. Ég stóð því hér upp, virðulegi forseti, án þess að hafa ætlað mér að tefja hér störf þingsins á einn eða annan hátt til að reyna að fá hæstv. ráðherra til að svara þessari spurningu og af því að ég heyri að hæstv. ráðherra hefur beðið um orðið ætla ég að víkja úr ræðustól í þeirri von að fá svar við spurningu minni.

Hæstv. forseti. Ég er ekki að halda því fram að hv. þingmaður sé að tefja þingstörf þó hann tali í nokkrar mínútur, það er langt frá því. En ég taldi að ég hefði svarað þessu nægilega nákvæmlega til að það dygði við 1. umr. En það á eftir að fjalla um frumvarpið í nefndinni og þar er hægt að fara nákvæmar ofan í hlutina. Eins og ég sagði áðan vinnum við svona mál í samstarfi við markaðinn og við erum auðvitað ekki að reyna að tefja málið. Það er langt frá því. Við erum að reyna að vinna þetta eins hratt og mögulegt er en það er ýmsu að sinna í viðskiptaráðuneytinu og það skiptir líka máli. Við höfum þarna ákveðinn frest og í því tilfelli sem hv. þingmaður er að tala um, í sambandi við það að Kauphöllin hafi ekki lengur opinbert vald heldur færist það til Fjármálaeftirlitsins, þá er það frestur sem er til 2009. Ég er ekki að tala um að það þurfi að nýta allan þann frest. Engu að síður er eitthvað í það að hægt sé að færa þetta að fullu yfir. Þetta er þessi svokallaða lýsingartilskipun. Síðan er það frumvarpið sjálft og endurskoðun þess, um hvað hún snýst, sem er þá í tengslum við verðbréfamarkaðstilskipunina. Ég nefndi áðan að það er ýmislegt, það er um verðbréfamarkaðinn og tekur m.a. til starfshátta fjármálafyrirtækja. Ég vil ítreka að ég hef ekkert annað í huga en að þetta sé unnið eins hratt og mögulegt er. Ég get því miður ekki svarað því nákvæmlega hvenær þessu er lokið að fullu en vinnan er í gangi, svo mikið er víst.

Virðulegi forseti. Ég held ég sé engu nær. Er hægt að svara því hvenær þessari heildarendurskoðun á að ljúka? Hvenær stefnir hæstv. ráðherra að því að ljúka þessari heildarendurskoðun? Er það rétt skilið hjá mér að menn hafi stefnt að því að henni yrði lokið núna á þessu ári eða áður en ákvæði í 17. og 18. gr. féllu úr gildi? Hvað telur ráðherra að þessi ákvæði, sem fella átti úr gildi í 17. og 18. gr., þurfi að standa lengi? Er hægt að svara þeirri spurningu? Ráðherra hlýtur að vita, af því að fella átti þetta ákvæði úr gildi núna 1. janúar, hvað hún hugsi sér að þessi ákvæði þurfi að standa lengi og hún hlýtur að geta svarað því hvenær hún stefni að því að heildarendurskoðun laganna ljúki. Hæstv. ráðherra ber ábyrgð á þessum málum og nefndarvinnan og endurskoðun er væntanlega á hennar vegum og hún hlýtur að hafa sent eitthvert erindisbréf um það hvenær ljúka eigi þessu verki. Varðandi lýsingartilskipunina hefur það þó komið fram að ráðherra telur ekki endilega þörf á því að nýta þann aðlögunartíma sem er í þeirri tilskipun fram til 2009. Ráðherra vill hafa samband við markaðinn, ég skil það vel en það hefur náttúrlega tekið nokkurn tíma. En mun ráðherra, svo að ég orði það nú pent, reyna að hraða þeim störfum og samráði við markaðinn þannig að hægt sé að fullgilda eða uppfylla þessa lýsingartilskipun fyrr og ekki sé nýttur allur þessi frestur? Það er mjög mikilvægt í mínum huga að fá fram afstöðu ráðherrans til þess. Ég geri hér, virðulegi forseti, lokatilraun til þess í þessu síðasta andsvari sem hæstv. ráðherra hefur.

Hæstv. forseti. Það hefur kannski ekki komið nógu skýrt fram hjá mér að þessi breyting á 17. og 18. gr. hefur engin áhrif á endurskoðunina eða hraða þess starfs sem þar er í gangi. En það er þetta með flutninginn yfir til Fjármálaeftirlitsins. Því er ekki að neita að þetta hefur í för með sér kostnað, viðbótarkostnað, fyrir Fjármálaeftirlitið. Ég er ekki að segja að það breyti einhverju um þessi mál en það eru þá alla vega hlutir sem þarf að tala um við markaðinn því það eru eftirlitsskyldir aðilar sem standa undir kostnaði við Fjármálaeftirlitið. Engu að síður vil ég ítreka að við erum að reyna að vinna þetta eins hratt og við getum en okkur eru takmörk sett eins og öllum í svona starfi. Og það er kannski ekki alveg að ástæðulausu sem fresturinn er þetta langur í tilskipuninni. Það hlýtur að hafa eitthvað með það að gera að menn telji að þetta sé nokkuð tímafrekt. Ég held ég geti ekki svarað þessu mikið nákvæmar og hv. þingmaður verður þá bara að vera óánægður með mín svör en ég treysti mér ekki til þess að kveða úr um einhver tímamörk á hv. Alþingi og geta svo hugsanlega ekki staðið við það. Mér finnst þá betra að halda því alveg opnu hvenær þessu starfi verði endanlega lokið og hvenær Fjármálaeftirlitið fær ýmiss konar hlutverk sem Kauphöllin hefur í dag.

Virðulegi forseti. Mér sýnist að þessum orðræðum okkar viðskiptaráðherra verði að ljúka þannig að sú sem hér stendur sé hundóánægð með svör hæstv. ráðherra.  Ég held, virðulegi forseti, að við stöndum frammi fyrir því að fyrirstaðan í málinu sé sú að aðilar á markaði, aðilar í Kauphöllinni, vilji hafa þetta allt hjá sér, vilji ráða yfir þessu öllu og líka þeim þáttum sem eðli máls samkvæmt ættu að vera í höndum opinbers valds eins og Fjármálaeftirlitsins. Þeir vilja ríkja þarna, deila og drottna, sitja þarna og neita þinginu um eðlileg svör við fyrirspurnum varðandi stjórnarhætti sem þar eru sem maður hélt að ættu að vera gegnsæir. Allt vekur þetta tortryggni um að þarna þrífist ákveðnir hagsmunaárekstrar. Ég hef ekki heyrt að hæstv. ráðherra hafi áhyggjur af því. En mín niðurstaða er sú, virðulegi forseti, að það sé markaðurinn sem standi gegn því að þessi mál séu með eðlilegum og heilbrigðum hætti. Þeir vilja gína yfir þessu öllu og hafa þetta allt hjá sér til að geta vélað eins og þeir vilja um þessi mál í staðinn fyrir að þetta sé í eðlilegum farvegi varðandi þennan lýsingarþátt eins og hann á að vera hjá Fjármálaeftirlitinu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um mælingar, mæligrunna og vigtarmenn sem er 620. mál þingsins. Því er ætlað að leysa af hólmi eldri lög, nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu. Þegar lögin um vog, mál og faggildingu voru sett var stefnt að því að ganga til EES-samningsins en á þeim tíma sem liðinn er hefur fengist reynsla er sýnir að endurskoðunar er þörf og einnig hefur annað lagaumhverfi breyst. Gildandi lög og ný drög sem hér liggja fyrir taka til mælitækja vegna almennra hagsmuna, svo sem réttmætra viðskiptahátta, verndunar umhverfis og heilsu og réttaröryggis. Þá ber sérstaklega að vekja athygli á að eigi síðar en í lok apríl þessa árs, 2006, ber að innleiða í íslenskan rétt mælitækjatilskipun ESB sem oftast er nefnd MID-tilskipunin. Það er ný aðferðatilskipun sem nær til 10 flokka mælitækja og er gert ráð fyrir efni hennar í þessum frumvarpsdrögum. Efni þessa frumvarps nær einnig til þátta eins og grunnkrafna til mælitækja, samræmismats og markaðseftirlits sem eru nauðsynlegir til að Ísland geti staðið við skuldbindingar sínar sem aðili að EES-samningnum innan þess heildarkerfis fyrir mælingar, vottanir og prófanir sem mótað hefur verið af ESB og er orðið hluti af aðferðafræði þess til að gera frjálst flæði vöru mögulegt. Aðrir alþjóðasamningar, svo sem um gagnkvæmar viðurkenningar á mælingum, vottunum og prófunum milli ESB og USA, byggjast einnig á þessum sömu þáttum og þess vegna er stöðugt að verða mikilvægara að mælifræðikerfi landsins sé trúverðugt. Frumvarpið nær því eðlilega einnig til undirstöðuþátta þess að mælingar geti verið réttar en þeir undirstöðuþættir eru mælieiningar, mæligrunnar, kvarðanir og rekjanleiki. Verði frumvarpið að lögum er stefnt að því í fyrsta lagi að tryggja að hér á landi sé notað mælifræðikerfi sem nýtur trausts. Í öðru lagi að stuðla að nægilega nákvæmum og réttum mælingum og í þriðja lagi að vernda hagsmuni neytenda, öryggi viðskiptahátta, réttarvernd, líf og heilsu. Frumvarpinu er skipt í tíu kafla og þykir rétt að drepa á helstu efnisþætti. Í I. kafla frumvarpsins eru ákvæði um gildissvið, hlutverk og stjórnsýslu Neytendastofu og eru þau nákvæmari en sambærileg ákvæði í núgildandi lögum. Þá eru þar ýmsar nýjar skilgreiningar sem eru nauðsynlegar, m.a. vegna ákvæða Evrópuréttarins. II. kafli frumvarpsins fjallar um mælieiningar og mæligrunna og er hann að mörgu leyti sambærilegur gildandi ákvæðum í lögum nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu, en ákvæði kaflans eru þó gerð fyllri en gert var við setningu núgildandi laga. Í III. kafla eru ákvæði um sölu- og markaðssetningu mælitækja sem byggjast á ákvæðum tilskipunarinnar og þeirri meginreglu hennar að ekki megi hindra viðskipti með mælitæki enda uppfylli þau grunnkröfur sem tilskipunin kveður á um. Í IV. kafla er fjallað um notkun mælitækja og auk þess staðfest sú meginregla sem nú er að finna í lögum nr. 100/1992, um vog, mál og faggildingu, en það er á ábyrgð eigenda mælitækis að þau mælitæki sem hann notar og eru eftirlitsskyld skuli færð til skoðunar eða reglubundinnar löggildingar í samræmi við ákvæði laga. Í V. kafla er fjallað um hvernig gengið er úr skugga um niðurstöður mælinga og ákvæði um aðferðir til að tryggja rétt magn fyrir forpakkaðar vörur og um eftirlit þannig að heimilt sé að e-merkja þessar forpakkningar sem valfrjálst er fyrir framleiðendur að nýta sér til að skapa aukið traust í viðskiptum og efla samkeppnishæfni á hinum opna markaði EES. Í VI. kafla frumvarpsins er fjallað um framkvæmd eftirlits og á því byggt að fela einkaaðilum framkvæmd eftirlits í eins miklum mæli og unnt er. VII. kafli frumvarpsins geymir ákvæði um löggilta vigtarmenn. Í VIII. kafla er ákvæði um faggilta kvörðunarþjónustu. Í IX. kafla er fjallað um eftirlitsgjald sem ætlað er að standa undir þeim stjórnsýslukostnaði sem fylgir framkvæmd með ákvæðum þessa frumvarps og við ákvörðun á fjárhæð gjaldsins hefur verið byggt á kostnaðargreiningu og því eftirliti sem nauðsynlegt er að starfrækja. Í X. kafla er fjallað um fagráð atvinnulífsins og Neytendastofu en það er nýmæli. Mikilvægt er að tryggt sé að samstarf eigi sér stað milli Neytendastofu og ýmissa aðila í atvinnulífinu sem hafa verulega hagsmuni af því að þekkja og hagnýta sér mælifræði í starfsemi sinni og einnig er mikilvægt að hafa samráð við fulltrúa neytenda. Í XI. kafla frumvarpsins eru ákvæði um viðurlög. Að svo stöddu tel ég ekki ástæðu til að rekja efni einstakra greina frumvarpsins nánar. Ég vil þó taka fram að unnið hefur verið að þessu frumvarpi um langan tíma og hefur verið litið til lagaframkvæmda nágrannalanda við þá vinnu sem og reynslu Löggildingarstofu á árum áður. Við gerð frumvarpsins var haft náið samstarf við sérfræðinga á Neytendastofu og einnig fulltrúa úr atvinnulífinu, Samtök atvinnulífsins, Samtök iðnaðarins, Samtök verslunar og þjónustu og Fiskistofu. Þá var náið samráð haft við fjármálaráðuneyti og ráðgjafarnefnd um opinberar eftirlitsreglur. Þeim voru send drög að frumvarpinu í samræmi við ákvæði laga. Í svarbréfi ráðgjafarnefndarinnar, dags. 17. febr. sl., kemur m.a. fram að nefndin telur að markmið væntanlegra laga samræmist fyrirkomulagi sambærilegra málaflokka í nágrannalöndunum og reglum settum á alþjóðavettvangi þar um. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Hæstv. forseti. Nú þekki ég ekki nógu vel til þessa máls til að geta metið það í heild sinni en ég velti því svolítið fyrir mér vegna þess að hér er talað um mælingar, mæligrunna og vigtarmenn að þá finnst mér einhvern veginn að það vanti aðeins upp á að maður geti áttað sig á því hvenær uppi er krafan um að nýta sér þessa mælitækni og hvort þetta krossast við aðrar reglur hvað þetta varðar. Ég bendi sérstaklega á reglugerð sjávarútvegsráðherra um vigtun sjávarafla. Þar er verið að fjalla um sömu hlutina, en þar eru á ferðinni aðferðir við mælingar sem eru af allt öðru tagi en hér er talað um. Þar er vissulega talað um vigtun líka en einnig er verið að tala um að meta afla og nota viðmiðanir til að meta heildarniðurstöðuna, t.d. í fullvinnsluskipum. Þetta - vegna þess að hæstv. ráðherra er viðskiptaráðherra líka - hefur margoft orðið að ágreiningsefni milli aðila í sjávarútvegi. Ég varpa fram þeirri spurningu til hæstv. ráðherra hvort nægilega vel sé frá því gengið og ég tel að nefndin þurfi að skoða það að í umfjöllun um mæligrunna, vigtarmenn og mælingar sé leið fyrir þá sem telja að ekki sé nægilega vel að málum staðið hvað varðar mælingar. Ég nefni aftur þetta dæmi um fullvinnsluskipin og ætla að halda mig við það Það er löngu komin fram tækni til að vigta allan afla úti á sjó ef menn vilja nýta sér hana og til eru vogir sem eru löggiltar sem mundu henta alveg ágætlega til þess. Það hefur verið prófað og reynt og allt í góðu lagi með það. Samt halda menn sig við mælingar úti í hafi sem eru með þeim hætti að allur unninn afli er vigtaður eftir á og síðan eftir tilteknum útreikningsreglum fundið út hver aflinn upp úr sjó hafi verið. Það sem ég er að velta fyrir mér er þetta: Þarf ekki að vera alveg ljóst að það sé óvilhallt ráð sem fari yfir það hvenær má nýta sér slíkar aðferðir og hvenær eigi að vera fyrirmæli bókstaflega um það að nota löggilt mælitæki til að mæla þetta en ekki einhvers konar ágiskanir í formi að vísu reynslutalna, og ég efast ekki um þær? En það hefur mjög oft og er alltaf verið að takast á um hvort þetta séu sanngjarnar leikreglur. Þeir sem vinna fisk í landi hafa margoft bent á að þeir mundu gjarnan vilja fá að vera í sömu stöðu og fullvinnsluskipin, þ.e. að vigta afurðirnar eftir á. Þá væru þeir komnir í samkeppnisaðstöðu við fullvinnsluskipin. En mér finnst þetta eiga erindi í umræðuna og ég spyr hæstv. ráðherra hvort ekki sé ástæða til að menn fari yfir það hvenær á að nýta þessi mælitæki og leggja þá af aðrar mæliaðferðir eins og ég lýsti áðan. Ég vil beina þessu til hæstv. ráðherra og eins til nefndarinnar að þetta verði skoðað. Að öðru leyti ætla ég ekki að ræða um þetta mál. Mér sýnist í fljótu bragði að þetta sé allt saman eðlilegt og gott að menn fái skýrar reglur um þessi efni en mér finnst vanta að þær séu skýrari um hvenær eigi að nota mælitækin.

Hæstv. forseti. Ég tel að þetta sé mál sem sé alveg ástæða til að fjalla um en hvort það nákvæmlega varðar þetta frumvarp skal ég ekki segja um. Ég held að þarna sé kannski kominn hluti af stefnu í fiskveiðistjórn og öðru slíku sem hv. þingmaður bryddar á. En auðvitað er mikilvægt að það séu reglur sem gilda um það hvernig við komumst að niðurstöðu um að þau tæki sem notuð eru til hvers konar mælinga séu rétt. Það er ekki bara mikilvægt vegna viðskipta almennt heldur er þetta náttúrlega líka hluti af tilskipunum sem við verðum að innleiða. Það sem hv. þm. nefnir er umræðuefni sem er svo sem ekki nýtt af nálinni heldur hlutir sem oft eru til umfjöllunar og varðar það að kannski má tala um að ágiskanir séu notaðar við útreikninga sem þó eru byggðar að sjálfsögðu á reynslu. En mér finnst ekki óeðlilegt að þetta sé eitt af því sem skoðað verði í nefndinni og get ég eiginlega ekkert sagt nákvæmara um það en þetta.

Hæstv. forseti. Mér finnst þetta í sjálfu sér ekki hafa svo mikið að gera með fiskveiðistefnuna sjálfa. Það er eiginlega meira samkeppnisumhverfið sem deilt hefur verið um. Það er líka umhugsunarefni vegna þess hvaða hlutverk þetta ráð sem er nefnt í lagafrumvarpinu á að hafa þegar maður les 41. gr. þeirrar reglugerðar sem ég vitna í um vigtun sjávarafla en þar stendur, með leyfi forseta: „Sérstök samráðsnefnd, skipuð einum fulltrúa tilnefndum af Hafnasambandi sveitarfélaga, einum tilnefndum af Fiskistofu og einum tilnefndum af samgönguráðherra, auk formanns sem skipaður er af sjávarútvegsráðherra án tilnefningar skal fjalla um álita- og ágreiningsmál varðandi vigtun afla.“ Ég tel að það ætti að skoða hvort ekki eigi að vera betra samræmi í því sem hið opinbera er að gera hvað þessa hluti varðar þannig að það sé ein heildarregla sem menn fari eftir. Auðvitað þarf séraðferðir í sjávarútveginum og allt það. Ég er ekki að halda öðru fram. Ég held því hins vegar fram að þegar tæknin hefur gert það kleift að ganga skýrt frá því að afli sé veginn á svipuðu stigi hjá þeim aðilum sem eru að keppa í greininni, þá eigi að taka þá tækni upp og ekki eigi að mismuna aðilum með þeim hætti sem þeir telja sér mismunað, vegna þess að sumir í fiskvinnslunni þurfi ekki að vigta afurðir sínar fyrr en eftir á en aðrir gera það þegar fiskinum er landað óunnum. Ég spyr þess vegna: Vantar ekki að hægt sé að snúa sér til þessa ráðs með að úrskurða um hvenær skuli taka upp nýja tækni?

Hæstv. forseti. Ég hef kannski ekki svo miklu við þetta að bæta en vil þó ítreka að ég tel að þetta sé eitt af því sem sé alveg ástæða til að fara yfir í nefndinni og skil vel hvað hv. þingmaður er að tala um og hvað það er sem hann hefur áhyggjur af í þessu sambandi. Auðvitað fleygir tækninni fram og ýmislegt er mögulegt í dag sem ekki var mögulegt fyrir örfáum árum. Í þessu afmarkaða máli sem hv. þingmaður kemur inn á er náttúrlega best að allt sé gert á þann hátt að það sé hafið yfir gagnrýni. Þetta er eitt af því sem er ekki hafið yfir gagnrýni og því tel ég að nefndin muni skoða þetta mál sérstaklega.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar. Í frumvarpinu er lagt til að gerðar verði breytingar á ákvæðum III. kafla laganna um styrki til stofnunar hitaveitna. Á undanförnum árum hafa stjórnvöld staðið fyrir ýmsum aðgerðum til að auka notkun jarðvarma til húshitunar. Stuðningur stjórnvalda er einkum tvíþættur: Annars vegar eru veittir styrkir til jarðhitaleitar á svokölluðum köldum svæðum þar sem rafmagn er notað til húshitunar en þessu styrkjaformi var hleypt af stað sem tímabundnu átaksverkefni árið 1998. Það gaf hins vegar svo góða raun að átakið hefur verið framlengt í tvígang og er kannski vafasamt hvort um átak er orðið að ræða. Jarðhitaleitarátakinu er ætlað að vera hvati og upphaf að frekari aðgerðum. Þannig beinist það einkum að frumstigi leitar en sveitarfélögum og orkufyrirtækjum er ætlað að taka við verkefnum finnist jarðhiti sem hagkvæmt er að nýta. Hins vegar samþykkti ríkisstjórnin haustið 1999 tillögur að reglum um úthlutun styrkja til lagninga nýrra hitaveitna á svæðum sem njóta niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar. Reglurnar byggðu á þeirri stefnu sem mörkuð var með samþykkt þingsályktunartillögu um stefnu í byggðamálum 1999–2001. Í byggðaáætluninni var mörkuð sú stefna að nýta hluta þeirra fjármuna sem ætlaðir til niðurgreiðslu á rafhitun til íbúðarhúsnæðis til þess að lækka stofnkostnað nýrra hitaveitna og stuðla með þeim hætti að aukinni notkun jarðvarma til húshitunar. Hitaveitustyrkjum var ætlað að vera hvati til að stuðla að frekari nýtingu á heitu vatni til hitunar á íbúðarhúsnæði. Þessar aðgerðir hafa átt stóran þátt í því að stofnaðar hafa verið nýjar hitaveitur víða um land og eldri veitur verið stækkaðar. Þannig hafa margir íbúar sem áður bjuggu á svokölluðum köldum svæðum nú fengið hitaveitu. Þá hefur jarðhitinn einnig skapað ný tækifæri á þeim svæðum. Ég tel það hafið yfir allan vafa að án aðkomu ríkisins hefðu þessar hitaveitur átt mun erfiðara uppdráttar og hefðu jafnvel aldrei orðið að veruleika. Grundvöllur jarðhitaleitarátaksins og hitaveitustyrkjanna hefur nú verið lögfestur í lögum nr. 78/2002, um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að málinu verði að lokinni umræðu vísað til 2 umr. og hv. iðnaðarnefndar.

Frú forseti. Það er eðlilegt mönnum að reyna að gera hluti skynsamlega og á sem hagkvæmastan hátt og þess vegna teldi maður eðlilegt að ef einhvers staðar er jarðhiti þá leiti maður að honum og reyni að virkja hann. En þá kemur stóri bróðir og skekkir myndina. Hann með niðurgreiðslu á raforku er búinn að skemma þennan hvata, þennan eðlilega hvata sem menn hafa til að nýta jarðhita og önnur úrræði, rekavið eða eitthvað slíkt, til húshitunar og menn eru í rauninni að setja á laggirnar ákveðið styrkjakerfi til að vinna á móti hinu styrkjakerfinu. Þetta er náttúrlega dálítið galið, frú forseti. Ég gagnrýni aftur og aftur að menn skuli fara þessa leið. Þetta sýnir einmitt hversu skaðlegir styrkir geta verið og eru yfirleitt alltaf. Styrkir eru yfirleitt alltaf skaðlegir og skemma samkeppni og annað slíkt. Mig langar til að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hversu lengi hún ætlar að halda áfram á þessari braut, af hverju hún skoði það ekki hvort ekki eigi að hætta við niðurgreiðslu á raforku til húshitunar og taka upp einhver önnur kerfi eins og t.d. hreinlega búsetustyrki þar sem menn fái greiðslu fyrir að búa á ákveðnum stað og síðan geta þeir leitað að þeirri orku sem ódýrust er eða einangrað hús sín betur ef það reynist vera hagkvæmast.

Hæstv. forseti. Ég tel að það hefði verið miklu betra að hv. þingmaður hefði ekki haldið þessa ræðu. Ég veit að það er dálítið langt gengið að segja það. En ég held að hann hafi vakið upp dálítið viðkvæmt mál, sem er þó ekki viðkvæmt að mínu mati. En miðað við það sem hv. þingmaður setti fram sem skoðun sína eða að minnsta kosti sem umfjöllunarefni þá held ég að ansi margir séu honum ósammála, m.a. ég. Hins vegar tel ég það alveg rétt sem hann ýjaði að í máli sínu, þ.e. að mikil niðurgreiðsla á rafupphitun, sem er upp undir milljarður á ári, þýðir að hvatinn verður minni til að leita að heitu vatni og fara í hitaveituframkvæmdir. Engu að síður er sá hvati enn þá til staðar, a.m.k. er víða leitað að heitu vatni þótt 90% þjóðarinnar hafi nú þegar fundið heitt vatn og hiti híbýli sín upp með jarðvarma. Sérfræðingar álíta að þar gætu bæst við jafnvel 5% í viðbót þannig að ekki þyrftu nema 4–5% að nota rafmagn til upphitunar. Þá fyndist mér að við værum komin langt í þeim efnum. Við höfum náttúrlega slegið heimsmet nú þegar hvað þetta varðar, hvað þá ef við kæmumst upp í 95%. En þetta eru mikil gæði. Það er ekki bara að það sé almennt heldur tel ég alls staðar ódýrara að hita upp með hitaveitu en að nota rafmagn. Hitaveitu fylgja að auki ýmis önnur gæði sem skipta fólk máli og nýtast í sambandi við atvinnurekstur svo sem ferðaþjónustu. Þetta er skoðun mín á þessu og ég held að yfirgnæfandi meiri hluti sé á hv. Alþingi fyrir því að halda þessu áfram svona.

Frú forseti. Mér þykir leitt ef ég hef sagt eitthvað sem ekki má segja eða haft skoðun sem ekki má hafa.  Það verður heimskulegt að einangra húsin sín. Það verður heimskulegt að leita að öðrum orkugjöfum og viðleitni manna til að spara orku verður heimskuleg, t.d. að hafa kaldara í húsunum. Það sparar heilmikið að hafa 19 stiga hita í staðinn fyrir að hafa 24 stiga og er auk þess hollara. Þetta er allt eyðilagt með styrkjum. Það sem er fólki eðlilegt og skynsamlegt, sem hefur verið við lýði á landinu í þúsund ár verður allt í einu óskynsamlegt. Það er það sem ég gagnrýni. Ég spyr hvort menn hafi skoðað aðrar leiðir sem mundu koma í veg fyrir að fólk sé hvatt til að hegða sér óskynsamlega, t.d. að taka hreinlega upp búsetustyrki. Allir íbúar sem sannarlega búa á einhverjum stað fengju styrki til að búa þar, af því það er kalt svæði. Síðan gætu þeir gert það sem þeir vilja til að laga þennan kostnað eins og annan kostnað, t.d. flutningskostnað og slíkt. Þeir gætu einangrað hús sín eða haft kaldara í þeim. Þeir geta notað rekavið og aðra orkugjafa eða borað eftir heitu vatni ef það er skynsamlegt og finnst á staðnum.

Hæstv. forseti. Ég tel að ekki hafi verið farið í þá vinnu að velta fyrir sér öðrum kostum í þessu efni, þ.e. að styrkja fólk beint til búsetu fremur en að borga niður kostnað við að kaupa rafmagn til að hita upp híbýli manna. Ég kannast ekki við það. Það hefur a.m.k. ekki verið gert í mínu ráðuneyti síðan ég kom þangað. Ég ætla svo sem ekkert að segja um hvort það gæti verið vit í því. En auðvitað má hv. þingmaður hafa þá skoðun að það gæti verið skynsamlegra. Hann talar um að það sé heimskulegt að gera þetta með þessum hætti og kannski ættu menn frekar að einangra hús betur og annað af því tagi. Það einmitt það sem við höfum á prjónunum. Það er verið að móta reglur um á hvern hátt við getum styrkt fólk til að einangra betur húsin.  Ég hef ekki miklu við þetta að bæta en það er fyrirkomulag sem nýtur mikils stuðnings á hv. Alþingi, að greiða niður rafmagn til að hita upp hús.

Hæstv. forseti. Ég vil segja um þetta mál að ég sakna þess að í því skuli ekki gert ráð fyrir auknum styrk til hitaveitna, til að hvetja til nýrra hitaveitna og orkuleitar. Mér finnst að hækka ætti þennan styrk upp í tíu ár. Ég hef reyndar áður sagt það og lagt til á Alþingi að þessi styrkur nemi því sem svarar til tíu ára niðurgreiðslu. Það er sú besta hvatning sem ég held að hægt sé að hafa. Ég er á öndverðum meiði við hv. þm. Pétur Blöndal hvað það varðar að fella þurfi niður þessa styrki. Við höfum verið sammála um að orkan í þessu orkuríka landi eigi að vera til staðar til að landsmenn geti hitað upp hús sín. Við höfum ekki haft önnur úrræði en raforku á ýmsum svæðum. Það væri nánast óbyggilegt á þeim svæðum, miðað við það orkuverð sem verið hefur og tiltölulega lág laun á sumum þeirra landsvæða, þar sem eru kannski lægstu launin í landinu að meðaltali, ef ekki kæmi til slíkur styrkur. Ég held að það sé ekki skynsamlegt að lækka hann eða draga úr honum meðan ekki eru til önnur úrræði fyrir fólk en raforka. Ég er hins vegar sammála hv. þingmanni um að í sumum tilfellum hefur vantað upp á hvatninguna til að nýta jafnvel tiltæka orkukosti. Það er umhugsunarefni. Ég tel að ríkið leysi sig frá niðurgreiðslunum með styrkjum til orkuleitar. Það væri skynsamlegt af hálfu ríkisins en ég vil ekki að það verði lagt af að styrkja fólk á köldum svæðum í sambandi við upphitun. Ég bendi á að búsetustyrkur er líka niðurgreiðsla, niðurgreiðsla á búsetu. Það er að vísu þannig, ef fólk fær búsetustyrk, að það getur valið um hvað það notar þá fjármuni í, hvort það vill borga dýrt rafmagn til að kynda upp hús eða verja þeim búsetustyrk í eitthvað annað. Hann er samt sem áður niðurgreiðsla á veru fólks á tilteknum stað í landinu. Ég veit ekki hvort það mundi koma betur út. Ég er reyndar afskaplega hræddur um að slíkur styrkur yrði miklu frekar viðfangsefni þeirra sem hefðu áhuga á að snúa á kerfið. Því eftir hverju ætluðu menn að fara í sambandi við búsetustyrk? Nú getur fólk átt hús um allt land. Margir eiga tvö hús. Þeir geta látið skrifa sig á kalda svæðið og fengið búsetustyrk. Samkvæmt hugmyndum hv. þm. Péturs Blöndal gæti ríkið farið að greiða niður búsetu fólks sem væri kannski ekki föst og hefði jafnvel vel efni á að halda uppi húsnæði annars staðar á landinu en á hitaveitusvæði. Í fljótu bragði held ég því að sú hugmynd sé ekki góð. En ég held því til haga, það var erindi mitt í stólinn, að ég vil að vel sé staðið við bakið á hitaveitum og þær fái sem mestan styrk frá ríkinu til að bæta við sig köldum svæðum. Mér finnst það vel koma til greina að slíkur styrkur svari til tíu ára niðurgreiðslna á svæðinu og tel að ríkið græði á því. Ég hef ekki nokkra trú á að menn hætti að greiða niður raforkuverð á landinu. Það stefnir alls ekki í að raforkuverðið sé að lækka. Það hefur því miður heldur verið í hina áttina, þrátt fyrir samkeppnina. Þess vegna held ég að niðurgreiðslurnar verði því miður að halda áfram að vera háar.

Frú forseti. Ég vildi koma að örfáum atriðum við 1. umr. þessa máls, um frumvarp til laga um breytingu á lögum um niðurgreiðslur húshitunarkostnaðar, sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur mælt fyrir. Ég vil í fyrsta lagi leggja áherslu á að ég tel að almennt snúist orkumál, hvort sem þau varða raforku eða hitaveitur, um almannagæði. Við eigum að byggja inn í það kerfi sem mestan jöfnuð. Kerfið sjálft á að standa undir nauðsynlegum og eðlilegum jöfnuði milli landsmanna hvar sem þeir búa. Hitt vil ég taka undir að lagaumgjörðin þarf að hvetja menn til að koma á hitaveitum, bæði til að rannsaka möguleika á hitaveitum á köldum eða hálfköldum svæðum en einnig til að ráðast í framkvæmdir og tengja þær inn í byggðina. Þar væri hægt að horfa til langs tíma. Þetta eru jú hitaveitur. Sé hægt er að leggja hitaveitur í hús og byggðarlög verða þær gríðarlegur aflgjafi. Ég tek því undir þau orð hv. þm. Jóhanns Ársælssonar um stuðning til hitaveitna, að leggja eigi meiri áherslu en nú er gert á stuðning við rannsóknir og stofnun nýrra hitaveitna, m.a. á köldum og hálfköldum svæðum. Það hefur sýnt sig að víðar en hingað til hefur verið haldið er heitt vatn þótt bora þurfi dýpra eða leggja í meiri rannsóknar- og borunarkostnað. Víða er heitt vatn en kostnaður við lagningu hitaveitu til næstu byggðar getur verið utan þeirra marka sem hafa verið sett, þ.e. að hitaveitan nánast borgi sig á innan við 8–10 árum. En það er hins vegar stuttur tími miðað við líftíma hitaveitna. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa að því er ég best veit verið með tillögur um að að lágmarki sé miðað við tíu ára niðurgreiðslur á rafhitun til stuðnings við hitaveitur. Við teljum að miða megi við a.m.k. tíu ára notkun rafmagns, að tíu ára niðurgreiðslu ríkisins til raforkunotenda á viðkomandi svæðum megi verja í stofnstuðning við hitaveitur. Ég hefði reyndar talið að hann mætti vera meiri. Það er slíkur hagur, ef tekst að ná í heitt vatn, bæði fyrir þjóðarbúið í heild og einstök landsvæði. Ég tel því að það eigi að skoða hærri stuðning við hitaveitur og til lengri tíma en hér er gert. Það eru örfá atriði sem ég vil fá að spyrja ráðherrann um. Hér er skilgreind 20 þús. kílóvattstunda ársnotkun á hverja íbúð sem tengd er veitunni sem styrkurinn er miðaður við. Nú getur skilgreining á íbúð verið nokkuð fljótandi. Er það íbúð þar sem menn hafa fasta búsetu eða er það íbúð á viðkomandi svæði? Við þekkjum þær reglur sem hafa gilt um niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar. Eftir því sem ég best veit hafa þær verið bundnar við lögheimili í viðkomandi íbúð. Þær íbúðir sem ekki hefur verið föst búseta í hafa því ekki fengið niðurgreiðslu, nokkuð sem hefur t.d. komið hart niður á íbúðum í ferðaþjónustu. Ég velti fyrir mér skilgreiningunni á íbúð, því hugtaki sem þarna er notað. Síðan spyr ég: Af hverju er ekki notaður hærri grunnur? Af hverju eru t.d. ekki notaðar 40 þús. kílóvattstundir, eins og áður hefur verið miðað við í þátttöku í niðurgreiðslum, sem þó eru núna miðaðar við 30 þús. kílóvattstundir á ári? Af hverju eru menn að skammta svo naumt, að fara niður í 20 kílóvattstundir á ári við að finna út styrkinn til nýrra hitaveitna? Það er athyglisvert en þarna er fært inn nýtt ákvæði um að færa megi þennan stuðning til hitaveitna, þar sem ráðist er í meiri háttar endurbætur á dreifikerfi hitaveitna. Áður var þetta eingöngu fyrir stofnkostnaði en núna getur þetta líka gilt fyrir meiri háttar endurbætur á hitaveitum. Ég velti fyrir mér stöðunni t.d. hjá Hitaveitu Blönduóss og Hitaveitu Búðardals sem urðu að selja hitaveitur sínar, voru nánast knúnar til þess af ríkinu að láta hitaveitur sínar af hendi til Rariks, bæði vegna greiðsluerfiðleika sveitarfélaganna en líka vegna þess að þær stóðu frammi fyrir miklum viðhalds- og endurbótakostnaði, sem ekki var sýnt að þær mundu ráða við. Hefði staða þeirra hitaveitna, þeirra sveitarfélaga, verið með öðrum hætti og kannski ekki þurft að selja veiturnar ef þetta ákvæði hefði verið komið inn sem hér er lagt til, að meiri háttar endurbætur á hitaveitum geti líka veitt réttindi til slíks stuðnings. Ég leggst ekki gegn því að slíkur stuðningur sé veittur eins og hér er lagt til, a.m.k. ekki að svo komnu máli, en ég tel þetta umhugsunaratriði. Við vitum að ráðast þarf í miklar endurbætur á Hitaveitu Blönduóss sem Rarik var að kaupa. Það var ein ástæðan fyrir því að Blönduóssbær fann sig knúinn, var reyndar knúinn til þess af félagsmálaráðuneytinu vegna fjárhagsstöðu sveitarfélagsins, til að láta hitaveituna af hendi þótt ríkið yrði að koma leggja fjármagn til Rariks, þ.e. lánsheimildir til að það gæti yfirtekið veituna. Ef þessi lög hefðu verið komin, hefði þá Hitaveita Blönduóss haft aðgang að þessu fjármagni? Maður kannski snýr ekki hjólinu til baka en það er vert að hugsa um þetta. Í öðru lagi sé ég ekki að umsögn fjármálaráðuneytisins geti staðist, en þar segir: „Verði frumvarpið óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að það muni hafa aukin útgjöld í för með sér fyrir ríkissjóð.“ Ég tel að markmiðið með þessum lögum sé að auka fjárstuðning til hitaveitna sem stofnað er til á köldum svæðum og það hljóti a.m.k. tímabundið að hafa áhrif á greiðslur úr ríkissjóði. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri að sinni en ítreka þá skoðun mína og áherslur okkar þingmanna í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, að það eigi að veita hitaveitum stofnstyrki til hitaveitna á köldum svæðum í miklu ríkari mæli í þeirri von að þá þurfi ekki seinna meir að veita rekstrarstuðning til að jafna kjör á viðkomandi svæðum. Veitum öfluga stofnstyrki til að skapa góðan rekstrargrunn fyrir viðkomandi hitaveitur, fyrir viðkomandi byggðir til að reka sínar hitaveitur. Það tel ég mikilvægt. Ég tel of skammt gengið með þessu frumvarpi.

Frú forseti. Mér fannst umræðan áðan ekki alveg hafa náð að klárast. Við fjöllum eiginlega um að stóri bróðir hefur ákveðið að styrkja fólk vegna húshitunarkostnaðar. Við það skekkir stóri bróðir hegðun fólks, þ.e. það leitar ekki lengur að ódýrum orkugjöfum sem eru kannski nær og reynir heldur ekki að einangra húsin sín. Þetta sér stóri bróðir, frú forseti. Hann reynir að bregðast við og hafa vit fyrir fólkinu og styrkir það til að byggja hitaveitur. Hann kemur með styrk á móti styrk. Svo þegar hann er búinn að því kemur í ljós að einnig eru til einkahitaveitur og þá bregst hann við því með því að aðstoða þær líka við að sameinast og annað slíkt. Stóri bróðir er alltaf að reyna að hafa vit fyrir fólkinu og reyna að minnka skaðann sem hann hefur sjálfur valdið með því að styrkja rafhitun. Næst mun koma tillaga um að hann styrki sérstaklega einangrun húsa og jafnvel það að menn séu með hitann á húsunum lægri en 24 eða 25 gráður. Þetta sýnir í hnotskurn hve skaðlegir slíkir styrkir eru, fyrir utan það að þeir skekkja val manna á búsetu yfirleitt. Menn velja sér búsetu vegna ýmissa atriða, atvinnu, fallegs landslags eða annars sem fólk vill gjarnan búa við. Á móti búsetunni vinnur alls konar kostnaður, flutningskostnaður, húsnæðiskostnaður og orkukostnaður. Með styrkjum er ákvörðun manna um búsetu rugluð. Það er þjóðhagslega óhagkvæmt og skaðar alla þjóðina. Menn eru hvattir til að gera eitthvað sem er óskynsamlegt. Ég mundi leggja til við hæstv. ráðherra að hann leyfði þessari forboðnu hugsun að komast inn í ráðuneytið og leiða a.m.k. hugann að því hvort hverfa megi af þessari braut, taka upp annað form á styrkjunum eða hætta við styrkina alfarið. Það hlýtur að mega skoða þá hugsun, þótt ekki væri annað. Mér finnst þetta mál komið út í ógöngur. Við borgum þúsund milljónir á ári í þessa styrki. Ekki veit ég hve margar fjölskyldur fá styrkina. Það eru örugglega umtalsverðar upphæðir sem menn fá ef þeir kaupa raforku en það er forsenda þess að menn fái styrki. Það er alltaf óeðlilegt að beina fólki í eina átt og segja því að hegða sér á vissan hátt, þá fái það umbun, jafnvel fyrir óskynsamlega hegðun. Ég skora á hæstv. ráðherra að leyfa þessari forboðnu hugsun minni að komast inn í ráðuneytið, þótt það verði til þess eins að reka hana aftur út.

Virðulegi forseti. Frumvarp um greiðslur til foreldra langveikra eða alvarlega fatlaðra barna er komið til 3. umr. Við ræddum málið töluvert bæði við 1. og 2. umr. Hér er vissulega um að ræða framfaraspor í málum langveikra og alvarlega fatlaðra barna en engu að síður, eins og fram kom við 2. umr. þessa máls, eru ýmsir gallar á þessari löggjöf. Kosturinn er þó sá að hér er fest í lögbókina mál sem skiptir miklu fyrir foreldra langveikra barna, en á því eru, eins og ég nefndi, ýmsir gallar sem ég ætla að rekja hér. Ég mun þó ekki gera það í löngu máli vegna þess að við í minni hlutanum, stjórnarandstöðunni, fórum yfir þetta við 2. umr. Við í Samfylkingunni lögðum til margar breytingar sem allar voru felldar við 2. umr. málsins. En nú við 3. umr. málsins er flutt ein breytingartillaga sem er um efni sem við drógum til baka við 2. umr., sem fjallar aðallega um gildistökuákvæðið og gildissvið laganna. Breytingartillagan snýr að því, með leyfi forseta, að lögin öðlist gildi 1. júlí 2006 og ákvæði laganna eigi við um börn sem greinast með alvarlega og langvinna sjúkdóma eða alvarlega fötlun 1. janúar 2006 eða síðar. Ákvæði 1. mgr. 15. gr. getur átt við þegar barn hefur greinst í fyrsta skipti 1. janúar 2006. Þetta er ákvæði sem töluvert var tekist á um í nefndinni og var mikið rætt við 2. umr. þessa máls. Ýmsir umsagnaraðilar gerðu mjög alvarlegar athugasemdir við málið og óskuðu eftir breytingum á þessu. Ef frumvarpið verður afgreitt í þeim búningi sem stjórnarflokkarnir leggja til, verði ekki tekið tillit til þessarar breytingar, er verið að mismuna foreldrum sem búa við sambærilegar aðstæður. Ég tel að sú mismunun sé það mikil að hún jaðri við brot á jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Þannig fá foreldrar langveikra og fatlaðra barna sem greindust fyrir síðastliðin áramót engar greiðslur og er ekki einu sinni tekið undir það af meiri hlutanum að hafa heimildarákvæði til greiðslna í slíkum tilvikum er foreldrar sannarlega verða að hverfa af vinnumarkaði til lengri tíma vegna fötlunar eða alvarlegra veikinda barna. Skurðpunkturinn er sem sagt við 1. janúar og gildistakan 2006 og engar undantekningar á því nema að barn greinist þá í annað sinn. Þetta eru mjög alvarlegir annmarkar á frumvarpinu. Foreldrar langveikra barna hafa gert mjög miklar athugasemdir við það ásamt því að gert er ráð fyrir þrepainnleiðingu á greiðslum, sem ekki koma að fullu til framkvæmda fyrr en 2008. Þær leiða m.a. til þess að á þessu og næsta ári fá foreldrar greiðslur í miklu skemmri tíma en börn sem greinast á árinu 2008. Sem dæmi um þá mismunun sem þetta felur í sér getur foreldri alvarlega fatlaðs barns sem greinist í desember á þessu ári fengið greiðslu þremur mánuðum skemur en barn sem greinist örfáum dögum seinna eða í byrjun árs 2007. Þetta er náttúrlega mjög alvarleg mismunun og alvarlegt misræmi þegar um er að ræða foreldra sem búa við nákvæmlega sömu aðstæður. Þegar svo vill til að barn fæðist fyrir áramót en hitt aðeins eftir áramót þá getur munað þremur mánuðum í greiðslum. Við erum ekki að tala um neinar gífurlegar fjárhæðir, virðulegi forseti. Við erum að tala um að þegar málið er að fullu komið til framkvæmda kostar þetta um 130 milljónir. Það er nú allt og sumt, þegar þetta er að fullu komið til framkvæmda. Ég hef líkt þessu við eins og einn starfslokasamning því þetta eru ekki það háar fjárhæðir. En ef ríkisstjórnin mundi fallast á það sem er í breytingartillögu okkar, að þetta taki allt gildi, innleiðingin verði í einum áfanga, þá er hægt að koma í veg fyrir slíka mismunun. Ég ætla að leyfa mér, virðulegi forseti, að vitna til fréttaskýringar í Morgunblaðinu nýlega þar sem m.a. er verið að ræða við framkvæmdastjóra Umhyggju, Rögnu Marinósdóttur, um þennan þátt málsins. Hún telur að þessi framkvæmd sé alveg ótæk, eða innleiðing á þessum lögum, og segir, með leyfi forseta: „„Greiningarviðmiðin eru óásættanleg. Við sem fulltrúar foreldra langveikra barna eigum erfitt með að vera sátt því það eru sárreiðir foreldrar úti í samfélaginu sem ekki hafa getað aflað sér tekna svo árum skiptir og munu áfram verða í þeirri stöðu þó svo að réttur á greiðslum sé kominn til vinnandi manns. Þau munu engan rétt hafa á greiðslum og okkur finnst óskaplega sárt að heyra í foreldrum sem trúa vart að þeir fái ekki krónu, búin að vera í fimm ár að huga að veiku barni sínu og sjá ekki fram á að komast út á vinnumarkaðinn á næstu árum. Þetta er ekki réttlæti,“ segir Ragna sem hefur óskað eftir fundi með ráðherra.“ Nú spyr ég hvort þessi fundur hafi farið fram sem framkvæmdastjóri Umhyggju boðar hér, en óskað var eftir fundi með ráðherra um þetta. Foreldrar þeirra barna sem eru alvarlega veik, barna sem fædd eru fyrir síðustu áramót, fá engar greiðslur og eru sárreiðir vegna þess að þeir eru ekki í sömu aðstöðu og foreldrar sem eignast barn eftir áramótin, sem er alvarlega fatlað eða langveikt. Þeir hafa ekki getað verið á vinnumarkaðnum í langan tíma og mundi muna mikið um það ef ákvæði væru í frumvarpinu, eins og við lögðum til, að í algerum undantekningartilvikum ef foreldri sannarlega ekki kemst út á vinnumarkaðinn, þá sé heimilt að veita slíkar greiðslur. Við gerum í breytingartillögu okkar tillögu um að foreldri geti „sem á barn með alvarlegan og langvinnan sjúkdóm eða alvarlega fötlun sem greinst hefur fyrir 1. janúar 2006 átt rétt á greiðslum samkvæmt lögum þessum. Skilyrðin eru þau að foreldri hafi sannanlega ekki komist út á vinnumarkað sökum verulegrar umönnunar vegna veikinda barnsins og skal foreldri sanna tekjuleysi sitt með skattframtali.“ Þarna er aðeins verið að opna fyrir að möguleiki sé á því í alvarlegustu tilvikunum að þessar greiðslur komi til. Það er það sem framkvæmdastjóri Umhyggju er hér að kalla eftir. Síðan hefur áfangainnleiðingin verið gagnrýnd vegna þeirrar mismununar sem hún getur falið í sér, að munað getur greiðslum í þrjá mánuði ef um er að ræða mjög alvarlega fatlað eða veikt barn, hvort það fæðist fyrir eða eftir áramót á umræddum innleiðingartíma. Ég spyr því hæstv. ráðherra um hvort hann hafi eitthvað hugleitt málið. Þetta var að vísu komið fram eftir að hæstv. núverandi ráðherra tók við og þess vegna er fróðlegt að heyra hvort hafi orðið einhver stefnubreyting með nýjum ráðherra og hvort hann hafi skoðað málið. Hvort framkvæmdastjóri Umhyggju hafi gengið á hans fund eða hvort málið sé raunverulega í sömu stöðu og því verði engar breytingar. Ég vil líka tala um fjárhæðina. Þetta er náttúrlega mjög lág fjárhæð, 93 þús. kr. Það segir sig sjálft, virðulegi forseti, að það er ekki nokkur maður sem getur lifað af 93 þús. kr. - nema þá helst hv. þingmaður sem gengur hér fram hjá ræðustólnum. Við höfum sett það fram og gerðum það við 2. umr. en það var fellt, að miða við að tekið væri upp sama greiðslufyrirkomulag og er varðandi fæðingarorlof af því að þetta eru greiðslur vegna vinnutaps. Þá finnst okkur eðlilegt að sama fyrirkomulag sé notað, viðmiðið 80% af tekjum síðustu mánaða sé notað. Ég spyr hæstv. ráðherra um hvort hér sé ekki á ferðinni svo lágar greiðslur að hugleiða ætti að fara þá leið sem við töluðum um. Ég vil líka spyrja hæstv. ráðherra, því boðað hefur verið að það eigi að leggja fyrir þingið, ég veit ekki hvort það er á þessu eða næsta ári og ég spyr ráðherrann hvort það verði á þessu þingi, að breyta eigi lögum um atvinnuleysisbætur í þá veru að þær eigi að vera tekjutengdar. Taka mið af tekjum fólks. Ég man ekki betur en um þetta hafi verið samið við aðila vinnumarkaðarins. Ég tel að þetta greiðsluviðmið sem stjórnvöld hafa lent með, 93 þús. kr., hafi verið haft til hliðsjónar atvinnuleysisbótum og þá spyr ég: Ef lögum verður breytt um atvinnuleysisbætur, telur ráðherrann þá að þessar greiðslur eigi að taka mið af atvinnuleysisbótum þannig að um væri að ræða að greiðslunum yrði breytt og þær tækju að einhverju leyti mið af tekjum, eins og verið er að gera varðandi atvinnuleysisbæturnar? Ég taldi ástæðu til að minnast á það hvort á döfinni væri frumvarp um breytingu á atvinnuleysisbótum einmitt út af því ástandi, þó það sé óskylt mál, að þá tel ég ástæðu til að nefna það, virðulegi forseti, af því að ég er að spyrja um hvort von sé á breytingum á lögum um atvinnuleysisbætur og þá taki þessar greiðslur mið af því. Ég tel því ástæðu til að spyrja um hvort von sé á breytingu á lögum um atvinnuleysisbætur nú á þessu þingi og áformað að lögfesta þær þá á þessu þingi sem er nauðsynlegt með tilliti til þess sem er að gerast á Keflavíkurflugvelli. Þar eru fjöldauppsagnir, 620 Íslendingar sem eru þar í fastri vinnu eru að missa vinnu sína. Það mundi muna miklu fyrir þann hóp ef búið væri að lögleiða á þessu þingi atvinnuleysisbætur sem væru tekjutengdar. Ég man eftir því, það er stutt síðan, að skorað var á ríkisstjórnina af þeim starfsmönnum á Keflavíkurflugvelli sem þurfa að búa við þessar uppsagnir, að setja nú þegar í lög ákvæði um tekjutengingu atvinnuleysisbóta eins og lofað hafði verið. Þetta skiptir gríðarlegu máli fyrir þennan stóra hóp og ég spyr því um það af því tilefni og líka af tilefni þessa frumvarp sem við hér fjöllum um. Ég sé ekki ástæðu til, virðulegi forseti, að fara dýpra ofan í þetta mál og fara aftur yfir þær umsagnir þar sem framkvæmdin er gagnrýnd mjög á þessu annars merka máli. En það eru mjög alvarlegar margar athugasemdirnar, eins og ég hef getið um, t.d. frá Umhyggju. Ég vil líka geta þess að alvarleg athugasemd hefur komið frá Tryggingastofnun sem færir mjög skýr rök fyrir þeim breytingartillögum sem stofnunin lagði til. En það er spurning í hvaða höndum framkvæmdin á að vera á þessu þegar það eru orðið að lögum. Lagt er til að það verði Vinnumálastofnun, ef ég skil málið rétt, sem hafi framkvæmdina með höndum en ekki Tryggingastofnun. Tryggingastofnun hefur gagnrýnt það mjög og fjölda umsagnaraðila finnst óeðlilegt að þetta sé hjá Vinnumálastofnun og leggja þeir til að framkvæmdin verði hjá Tryggingastofnun, sérstaklega út frá þeirri mikilvægu röksemd að oft er um mjög viðkvæmar upplýsingar að ræða og haga eigi framkvæmdum þannig að ekki sé verið að fara með slíkar upplýsingar í margar stofnanir. Tryggingastofnun hefur með umönnunarbætur að gera og hefur því upplýsingar um veikindi þessara barna. Það er alveg óþarfi, virðulegi forseti, að síðan eigi önnur stofnun, Vinnumálastofnun, að fá þessar upplýsingar líka. Mér fannst athyglisvert það sem fram kom einmitt hjá Tryggingastofnun að foreldrar barna þurfa rétt eftir fæðingu að hafa samskipti við um fjórtán aðila, hvorki meira né minna. Foreldrar heilbrigðra barna, þegar þau fæðast, þurfa einungis að hafa samband við tvo til þrjá aðila. En foreldrar fatlaðra eða langveikra barna þurfa að hafa samskipti við um fjórtán aðila og það á enn að bæta við það með framkvæmd þessara laga, að fjölga þeim aðilum sem þeir sem eru með veik börn þurfa að leita til. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, því að við erum að ræða við nýjan félagsmálaráðherra, hvort hann sé sammála því að hafa framkvæmdina með þessum hætti. Hvort hann telji ekki að fagaðilar með þekkingu á málinu, Tryggingastofnun, sem er að kalla eftir að hafa framkvæmdina með höndum, hafi þetta einnig. Virðulegi forseti. Ég tel ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um málið þó að út af fyrir sig væri full ástæða til þess. Það er ástæða til að halda því til haga líka, virðulegi forseti, að greiðslur í lífeyrissjóð frá ríkinu eru lægri en almennt gerist í þessu frumvarpi. Talað er um 6%, en almennt er um að ræða 7%, þannig að það eru alls staðar lægstu tölurnar sem hægt er að finna sem félagsmálaráðherra eða stjórnvöld leggja til í frumvarpi þessu. Það skal auðvitað þakkað sem vel er gert. Þetta er þó komið á lögbókina, eins og ég segi. Þetta er framfaramál og við verðum þá að byggja á þessu. Þetta verður örugglega það mál sem Samfylkingin mun taka fast á ef hún kemst til valda, að gera betur í þessum mikilvæga málaflokki fyrir foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna því að þetta er mjög mikið sanngirnismál, virðulegi forseti. Það eru ekki nokkur ár, það eru áratugir sem samtök foreldra langveikra barna hafa verið að berjast fyrir að koma þessu máli í höfn. Þess vegna hélt maður satt að segja að myndarlegar yrði að þessu staðið en raun ber vitni, og ekki síst af því að málið er nú framkvæmt í samræmi við tillögu sem flutt var af þingmönnum úr öllum flokkum. Það var breið samstaða um að gera vel og átti að hafa hliðsjón af því sem gerist í þessum málum hjá grannþjóðum okkar annars staðar á Norðurlöndum en það er langt í frá að það sé gert með því frumvarpi sem hér liggur fyrir og á nú að fara að afgreiða. Virðulegi forseti. Ég spyr hæstv. ráðherra um afstöðu hans til þeirra breytingartillagna sem liggja fyrir og greidd verða atkvæði um fljótlega, í byrjun næstu viku væntanlega. Það er um að lögin taki strax gildi en ekki þrepainnleidd með því misræmi og þeirri mismunun sem í því felst, að möguleiki sé að greiða foreldrum sem á barn með alvarlega langvinnan sjúkdóm, sem fæðst hefur fyrir 1. janúar 2006, ef sannarlega er um að ræða að viðkomandi komist ekki út á vinnumarkaðinn sökum verulegrar umönnunar vegna veikinda barna. Í þriðja lagi spyr ég hæstv. ráðherra um fjárhæðina, þessi 93 þúsund. Hvort von sé á lögum um breytingu á atvinnuleysisbótum og hvað sé þá í þeim lögum, við hvað er verið að miða í þeim lögum. Er búið að afgreiða þetta mál í ríkisstjórn og hversu langt er það komið? Hver eru helstu efnisatriði þess? Má búast við að ákvæði þessara laga taki mið af þeirri breytingu, þó það verði þá ekki fyrr en á næsta þingi? Ég spyr ráðherrann um það. Ég spyr hann um framkvæmdaraðilann. Hvort ekki sé rétt að þetta sé Tryggingastofnun frekar en Vinnumálastofnun. Ef ráðherrann svarar þessu með fjárhæðina og viðmiðið, hvort hann telji ekki sanngjarnt og eðlilegt líka að þetta taki mið af tekjum, annaðhvort í gegnum atvinnuleysisbætur eða þá með sama hætti og fæðingarorlofslögin eru. Og framkvæmdastjóri Umhyggju sagði réttilega að þarna væri ekki mikill munur kannski á umönnunarþörf nýfædds barns eða langveiks barns. Kannski er hún meira að segja meiri þegar um er að ræða alvarlega veikt barn en að annast nýfætt barn. Því er allt sem mælir með að það eigi að minnsta kosti ekki að ganga skemur en fæðingarorlofið, að þetta eigi að vera 80% af launum. En að minnsta kosti hlýtur þetta þá að taka mið af tekjutengingu atvinnuleysisbóta ef þær eru á ferðinni og væri fróðlegt að heyra frá ráðherra hvort við eigum von á því frumvarpi inn á þing svo hægt verði að lögfesta það nú fyrir vorið og ekki síst þá líka með tilliti til þess sem ég nefndi, sem er atvinnuástandið á Keflavíkurflugvelli eftir þær upplýsingar sem hafa komið fram um brottför hersins, að búið er að segja þar upp hundruðum Íslendinga, 600 Íslendingum í fastri vinnu. Það mundi muna verulega fyrir þann hóp ef atvinnuleysisbætur væru tekjutengdar og hefur það fólk skorað á ríkisstjórnina að setja nú þegar í lög ákvæði um tekjutengingu atvinnuleysisbóta eins og lofað hefur verið. Það kallar einmitt mjög á að flýta afgreiðslu þess frumvarps og eins náttúrlega frumvarpsins sem við nú ræðum vegna þess að ég tel einboðið að að minnsta kosti taki þá þessar greiðslur mið af tekjutengingu atvinnuleysisbóta ef slíkt er á ferðinni núna á næstu vikum.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta frumvarp við 3. umr. Sjónarmið mín og okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði hafa þegar komið fram. Hér er á ferðinni mál sem barist hefur verið fyrir innan þings og utan um árabil. Það er fagnaðarefni að það skuli ná fram að ganga, réttarbætur og kjarabætur til aðstandenda langveikra barna. Við höfum gagnrýnt sitthvað í lögunum sem slíkum en eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur töldum við í stjórnarandstöðunni að heppilegra hefði verið að fela Tryggingastofnun framkvæmdina en ekki Vinnumálastofnun, eins og gert er samkvæmt frumvarpinu. Þá gagnrýndum við harðlega að sett yrði lögþvingun á styrktar- og sjúkrasjóði verkalýðshreyfingarinnar. Samkvæmt frumvarpinu ber fyrst að tæma þau réttindi sem viðkomandi einstaklingar eiga í slíkum sjóðum áður en til greiðslu kemur frá Vinnumálastofnun. Þetta er annað atriðið sem við gagnrýndum. Síðan gagnrýnum við náttúrlega nirfilsháttinn af hálfu stjórnvalda. Þegar þessi réttarbót er komin til framkvæmda að fullu mun hún kosta um 130 millj. kr. á ári. Hvers vegna í ósköpunum er ekki hægt að gera það í einu vetfangi heldur í áföngum, eins og lagt er til samkvæmt frumvarpinu, er með öllu óskiljanlegt og óréttlætanlegt. Við höfum sameinast um breytingartillögur. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er 1. flutningsmaður að þeim og við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði styðjum þær. Við greiddum atkvæði um sumar þeirra í lok 2. umr. málsins en eftir var haldið einni tillögu sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur þegar gert grein fyrir, sem lýtur að gildistökunni. Það er spurningin um hvar skurðpunkturinn skuli vera eigi í þeim efnum, í frumvarpinu er það 1. janúar á þessu ári. Börn sem greinast fyrir þann tíma eiga ekki rétt til kjarabóta og þetta teljum við vera mjög slæmt og ámælisvert. Við tökum undir gagnrýni sem fram hefur komið frá Umhyggju og öðrum samtökum sem hafa bent þeirri nefnd sem með þetta fer á að þessu þurfi að breyta. Við höfum svarað því kalli, enda í samræmi við skoðanir okkar. Breytingartillagan liggur fyrir. Ég kom hins vegar fyrst og fremst í pontu til að árétta stuðning Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þær breytingartillögur sem hér hefur verið gerð grein fyrir.

Frú forseti. Frumvarp til laga um greiðslur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna er komið til 3. umr. Eins og komið hefur fram lögðum við í Samfylkingunni fram þó nokkuð margar breytingartillögur við þetta lagafrumvarp. Það var nokkuð vel rætt í félagsmálanefnd og komu þangað margir gestir og margar góðar umsagnir. Það verður að viðurkennast að ég er afskaplega svekktur yfir að meiri hluti félagsmálanefndar skyldi ekki sjá ástæðu til að gera breytingar á frumvarpinu. Við erum þó öll sammála um að þetta sé skref í rétta átt. Fyrir nokkrum árum var lögð fram þingsályktunartillaga í þessa átt, um aukinn rétt foreldra vegna veikinda barna. Flutningsmenn voru hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, Ögmundur Jónasson o.fl. Það er gott að ráðherra skuli hafa brugðist við því með þessu frumvarpi en eins og ég segi er ég afskaplega svekktur yfir að þær breytingartillögur sem við komum með skyldu ekki hafa náð fram að ganga. Eins og komið hefur fram lögðum við til að í 5. gr. kæmi skýrt fram að Tryggingastofnun ríkisins færi með þessar greiðslur en ekki Vinnumálastofnun. En enn hefur ekki verið útskýrt af hverju í ósköpunum er tekin sú ákvörðun að færa þetta yfir til Vinnumálastofnunar, með öllum þeim viðkvæmu upplýsingum sem hér um ræðir. Jafnframt höfðum við breytingartillögu við 8. gr., um réttindi foreldra, að þar mundi bætast við nýr málsliður, sem hljóðar svo, með leyfi forseta: „Með samfelldu starfi teljast einnig þau tilvik er foreldri fær greiddar atvinnuleysisbætur, sjúkradagpeninga eða endurhæfingarlífeyri.“ Jafnframt vorum við með tillögu um viðbót við 3. mgr. í 8. gr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Þarfnist barn áframhaldandi umönnunar foreldris og önnur úrræði eru ekki í boði að þeim níu mánuðum liðnum sem lög þessi veita réttindi til og foreldri kemst sannanlega ekki út á vinnumarkað af þeim sökum er heimilt að framlengja sameiginlegan rétt foreldra.“ Ekkert af þessu var því miður samþykkt, frú forseti. Við gerðum jafnframt breytingartillögu við 9. gr., að í stað þess að bætur til foreldra langveikra og alvarlega fatlaðra barna séu einungis 93 þús. kr. á mánuði skuli þær nema 80% af meðaltali heildarlauna sem miðist við tólf mánaða samfellt tímabil. Við vorum líka með breytingartillögu við 11. gr., varðandi lífeyrissjóð, að þar skyldi ríkissjóður greiða mótframlag að lágmarki 7% en ekki 6%, sem er í sjálfu sér bara eðlileg prósentutala miðað við greiðslur úr lífeyrissjóði í dag. Við vorum jafnframt með breytingartillögu við 12. gr. en þar segir, með leyfi forseta: „Þarfnist barn áframhaldandi umönnunar foreldris og önnur úrræði eru ekki í boði að þeim níu mánuðum liðnum sem lög þessi veita réttindi til og foreldri getur ekki stundað nám sitt af þeim sökum er heimilt að framlengja sameiginlegan rétt foreldra.“ Þarna vildum við að tekið yrði tillit til foreldris í námi en ekkert af þessu var því miður samþykkt, hvorki af meiri hluta í félagsmálanefnd né meiri hluta á þingi. Eftir situr samt sem áður síðasta breytingartillagan, síðasta tilraun minni hlutans til að bæta lagafrumvarpið, sem er skref í rétta átt en afskaplega stutt og í sjálfu sér lítill kostnaður fyrir ríkissjóð. Breytingartillagan sem við leggjum fram núna, við 19. gr., gengur út á að þessar greiðslur verði ekki teknar upp í áföngum, sem af einhverjum óskiljanlegum ástæðum er stíft haldið í heldur komi þær strax til frá og með 1. janúar 2006 og greiðslur hefjist 1. júlí í sumar. Farið hefur verið yfir hvaða kostnaðarauka það mundi hafa í för með sér og er ekki að sjá að hann sé vandamálið. Eins og ég nefndi komu fram margar mjög góðar og gagnlegar umsagnir um frumvarpið. Breytingartillögurnar eru samdar af minni hlutanum með tilliti til þeirra. Ég vil enn og aftur ítreka að þrátt fyrir þetta skref fram á við sem frumvarpið er og nauðsynlegt sé að koma þessum málum af stað þá er afskaplega skammt gengið. Ég tel það algjört lágmark ef meiri hlutinn sættist á þá breytingartillögu sem við leggjum fram við 3. umr. Það er t.d. spurning hvort orðið hafi einhver viðhorfsbreyting hjá nýjum hæstv. félagsmálaráðherra.

Virðulegi forseti. Hér er til umræðu sanngirnismál, eins og fram kom hjá hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur. En af því að ég er spurður um hvaða stefnu ég hafi í málinu nú þegar ég hef tekið við því þá er stefna mín er sú að halda samkomulag á milli stjórnarflokkanna um þetta skref. Ég tel að ísinn hafi verið brotinn í þessu máli og að tekið verði afar mikilvægt skref. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir að það er langur aðdragandi að þessu máli. Ég kannast við umræðuna um það. Hún hefur staðið nokkuð lengi. En ég tel um afar mikilvægt skref að ræða og ég tel að við eigum að halda okkur við það samkomulag sem tekist hefur milli stjórnarflokkanna um málið. Ég var spurður að því hvort ég hefði fundað með Umhyggju um málið. Ég minnist þess ekki að formaður Umhyggju hafi verið á viðtalslista mínum en ég hef alltaf látið forsvarsmenn samtaka ganga fyrir í viðtölum mínum, sem hafa verið fjölmörg síðan ég varð félagsmálaráðherra. En ég hef hug á að funda með formanni Umhyggju, hafa frumkvæði að því og ræða við formanninn um framkvæmd laganna, sem verða vonandi samþykkt á Alþingi. Það má alltaf deila um hvenær svona löggjöf eigi að taka gildi. Hér hefur verið farin svipuð leið og þegar lögin um foreldraorlof tóku gildi. En ég tel að við eigum að halda okkur við samkomulagið sem hefur tekist um afgreiðslu þessa máls. Það er ekki þar með sagt að þar eigi að vera endapunkturinn. Ég hef hug á að fara rækilega yfir það mál og vinna að því áfram. Hér er um afar mikilvægt skref að ræða og ég tel að ísinn hafi verið brotinn í þessu efni. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir spurði hvort von væri á frumvarpi um tekjutengdar atvinnuleysistryggingar. Ég stefni að því að leggja það fram. Það er til meðferðar í stjórnarflokkunum og vonandi verður það samþykkt á þessu þingi. Ég tel það mikilvægt, ekki síst í ljósi þeirrar þróunar, sem þingmaðurinn nefndi réttilega, sem hefur t.d. verið á Suðurnesjum, að við samþykkjum það frumvarp í vor. Ég mun leggja á það mikla áherslu og vonandi náum við að leggja það fram og ræða á næstu dögum. Hér bar á góma hlutverk Vinnumálastofnunar í þessu máli. Ég tel að Vinnumálastofnun hafi burði til að geyma trúnaðarupplýsingar um viðskiptavini sína, eðli málsins samkvæmt hlýtur hún að gera það. Ég tel ástæðu til þess að fara yfir það mál í heild, hve marga aðila foreldrar langveikra barna þurfa að hafa samband við eftir fæðingu barns. Ég tel ástæðu til að fara yfir þá heildarmynd og mun vonandi fara yfir það mál með forsvarsmönnum Umhyggju þegar sá fundur verður. En sem stendur er reiknað með að Vinnumálastofnun annist málið. Ég tel að hún hafi fulla burði til að gera það. Ég vil þá frekar fara yfir heildarmyndina, yfir hverjir annist þjónustu við langveik börn. Ef sú mynd er of flókin, þ.e. sú þjónusta er of flókin er ástæða til þess að skoða það. Ég er reiðubúinn til þess en ég tel hægt að framkvæma þetta mál eins og það liggur fyrir ef það verður samþykkt, sem vonandi verður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin en þau valda að vissu leyti vonbrigðum. Maður ól von í brjósti um að nýr hæstv. félagsmálaráðherra hefði skoðað þetta mál og séð að varla væri hægt að láta það frá sér með þeim ágöllum sem á því eru. Við í stjórnarandstöðunni gerum hér lokatilraun til að breyta þessu frumvarpi. Ég hafði vonast til að hæstv. ráðherra mundi taka undir þetta eða a.m.k. skoða fyrir næsta þing. Nú útilokar ráðherrann það ekki. Maður verður að halda í þá von en ég fullvissa ráðherrann um að það verður mikil óánægja með gildistöku laganna og með að þetta nái ekki til foreldra sem fætt hafa fötluð börn eða langveik fyrir gildistöku laganna. Ég er sannfærð um það að það verður. Ráðherrann boðaði einnig að hann gæti hugsað sér að breyta þessu varðandi framkvæmdaraðilann, að það verði Tryggingastofnun en ekki Vinnumálastofnun. Hann ætlar að skoða það í samráði við Umhyggju og það er gott. Ég vil þó fagna því sem hæstv. ráðherra sagði um það að á næstu dögum verði flutt á Alþingi frumvarp um tekjutengingu atvinnuleysisbóta, að bæturnar hækki og taki mið af tekjum. Um það eru menn að tala ef ég skil málið rétt. Hann fær örugglega góða aðstoð til að það mál verði að lögum á þessu vori en ég vil spyrja: Hvað inniheldur þetta frumvarp? Getur ráðherra gert grein fyrir því í stærstu dráttum við hvaða tekjur er miðað og hvernig það á að líta út? Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Mun hann sjá til að þessu frumvarpi, ef að lögum verður, verði breytt líka, hvort sem það verður á þessu þingi eða því næsta, þannig að greiðslurnar taki líka mið af tekjum foreldranna?

Virðulegi forseti. Ég vil fyrst taka fram að ég talaði um að fara yfir heildarmyndina, hvernig umhverfi foreldrar langveikra barna búa við og hvort hægt væri að samræma eitthvað í því umhverfi. Ég sagði ekkert um það í sjálfu sér hvort ég vildi færa þetta til Tryggingastofnunar aftur. Ég vil ekkert fullyrða um það. Ég sagði að Vinnumálastofnun væri fullfær um að annast þessa þjónustu. Síðan vil ég gjarnan bara fara yfir málið í heild. Varðandi innihald frumvarps um tekjutengdar atvinnuleysistryggingar þá tel ég ekki rétt að rekja frumvarpið hér meðan það er til meðferðar hjá stjórnarflokkunum. Ég vona að það líti dagsins ljós næstu daga. Á morgun þarf reyndar að leggja fram þau frumvörp sem á að taka fyrir án afbrigða. Frumvarpið er í samræmi við þær yfirlýsingar sem gefnar voru 15. nóvember í samtölum við aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda. Ég vonast til að það frumvarp líti dagsins ljós á næstu dögum. Ef málið verður samþykkt þá hefur það mikil áhrif og ég vil gjarnan fara yfir það án þess að það feli nokkur loforð í sér um breytingar. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka ráðherra fyrir svörin. Ráðherra telur að frumvarpið sem mun koma fyrir þingið á næstu dögum, um breytingu á atvinnuleysisbótum, þ.e. um að þær taki mið af tekjum atvinnulausra, muni hafa áhrif varðandi frumvarpið sem við ræðum hér. Ég fagna því að ráðherrann, þótt hann lofi engu, útiloki ekki að þessar greiðslur taki mið af þeim breytingum sem gerðar verða á lögum um atvinnuleysisbætur. Það er fagnaðarefni. Ráðherra segir einnig að þessar breytingar á lögum um atvinnuleysistryggingar verði í samræmi yfirlýsingu sem gefin var aðilum vinnumarkaðarins. Ef ég man rétt þá er um verulegar breytingar að ræða. Mig minnir að verið hafi ákveðið þak á þessu og ef ég man rétt var fjárhæðin 130 þús. kr. sem miðað var við. Þetta hlýtur að fela í sér verulega hækkun á atvinnuleysisbótum. Það er vissulega fagnaðarefni, virðulegi forseti, ekki síst í ljósi þróunar atvinnumála á Suðurnesjum við brotthvarfs hersins. Það hlýtur að hafa mikið að segja fyrir þann fjölda sem verður atvinnulaus við þá breytingu á atvinnuleysisbótakerfinu í þá veru að það tryggi þeim betri tekjur við þær aðstæður en eru í atvinnuleysisbótakerfinu eins og er. Það er einlæg von mín, virðulegi forseti, að hæstv. ráðherra beri gæfu til að láta greiðslur til foreldra langveikra barna líka taka mið af þeim breytingum sem þar verða gerðar. Það yrði sannarlega til bóta á því frumvarpi, þótt það hafi nokkuð marga galla, þegar það verður lögfest.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að ef frumvarpið um atvinnuleysisbætur verður samþykkt þá verður það til mikilla bóta. En ég vara hv. þingmann við að lesa of mikið út úr orðum mínum og að það muni sjálfkrafa hafa áhrif á þetta mál. Það hefur áhrif á umræðuna í samfélaginu og ég sagði að ég teldi þetta skref í rétta átt og ég væri tilbúinn að vinna að málinu áfram í viðræðum við Umhyggju og fulltrúa þeirra sem hlut eiga að máli. En ég vara við að lagt sé út af orðum mínum þannig að einhver sjálfvirk tenging sé þarna á milli. Ég vil ekki lofa slíku. Ég vil að það liggi ljóst fyrir. Ég tók það fram að ég teldi frumvarpið mikilvægt skref en að við þyrftum að sinna þessu máli áfram.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um verðbréfaviðskipti, sem er 655. mál þingsins á þskj. 962. Með frumvarpi þessu er gerð tillaga að breytingum á tilteknum þáttum laga um verðbréfaviðskipti er lúta að útboðs- og skráningarlýsingum, hér eftir nefndar lýsingar þegar átt er við hvort tveggja. Frumvarpið er hluti af innleiðingarferli vegna tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um útboðs- og skráningarlýsingar þegar verðbréf eru boðin í almennu útboði eða skráð á skipulegan verðbréfamarkað. Í ársbyrjun 2004 var skipuð nefnd til að vinna að innleiðingu framangreindrar tilskipunar og reglugerðar. Hefur hluti hennar þegar verið innleiddur í íslenskan rétt með breytingum á lögum um verðbréfaviðskipti sem samþykktar voru síðastliðið vor. Nefndin hefur að undanförnu unnið að gerð reglugerða um nánari framkvæmd laganna, í samræmi við ákvæði 73. gr. þeirra. Í þeirri vinnu hefur komið í ljós að nauðsynlegt er að gera nokkrar minni háttar breytingar á nokkrum greinum laganna og eru tillögur að þeim breytingum lagðar fram í þessu frumvarpi. Með frumvarpi þessu er gerð tillaga að breytingum á tilteknum þáttum laga um verðbréfaviðskipti, er lúta að útboðs- og skráningarlýsingum. Frumvarpið er hluti af innleiðingarferli vegna tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins um útboðs- og skráningarlýsingar þegar verðbréf eru boðin í almennu útboði eða skráð á skipulegan verðbréfamarkað. Í ársbyrjun 2004 var skipuð nefnd til að vinna að innleiðingu framangreindrar tilskipunar og hefur hluti hennar þegar verið innleiddur í íslenskan rétt með breytingum á lögum um verðbréfaviðskipti sem samþykktar voru sl. vor. Nefndin vinnur nú að gerð reglugerða um nánari framkvæmd laganna, í samræmi við ákvæði 73. gr. þeirra. Við þá vinnu hefur komið í ljós að nauðsynlegt er að gera minni háttar breytingar á nokkrum greinum laganna og eru tillögur að þeim breytingum í þessu frumvarpi. Helstu breytingarnar sem lagðar eru til í frumvarpinu eru eftirfarandi: Lagðar eru til breytingar á orðskýringum í 2. gr. laganna. Skilgreiningar á fagfjárfestum og litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem upphaflega átti að útfæra í reglugerð. Við nánari skoðun er lagt til í staðinn að viðkomandi orðskýringar verði í lögunum. Lagðar eru til nokkrar breytingar á orðalagi sem ætlað er að gera orðalag viðkomandi greina enn skýrara. Leiðréttar eru tilvísanir í samræmi við breytingar sem urðu á lögunum þegar nýr IV. kafli tók gildi 1. janúar síðastliðinn auk þess sem leiðréttar eru nokkrar villur sem m.a. eru til komnar vegna villna í fyrrnefndri tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að þessu frumvarpi verði vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar að lokinni þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 2/1995, um hlutafélög, með síðari breytingum. Með frumvarpinu er stefnt að því að gera vissar breytingar á lögum um hlutafélög, einkum með því að skjóta inn ítarlegri ákvæðum en þar er um að ræða samlagshlutafélög. Yrði það gert í sérstökum kafla. Markmiðið er að skýra reglur laganna um hlutafélög viðvíkjandi samlagshlutafélögum og veita samlagshlutafélögum sem stunda fjárfestingarstarfsemi frelsi til að víkja frá tilteknum ákvæðum laganna. Jafnframt er tækifærið notað í frumvarpinu til að gera breytingar á ákvæðum um arðgreiðslur, nánar tiltekið í 1. gr. frumvarpsins. Frumvarpið er flutt í framhaldi af vinnu starfshóps sem ég skipaði sem iðnaðar- og viðskiptaráðherra og var falið að fjalla um fjármögnun nýsköpunar og gera tillögur sem aukið gæti aðgengi nýsköpunar- og sprotafyrirtækja að áhættufjármagni. Með skipun starfshópsins var brugðist við ábendingum frá Vísinda- og tækniráði og iðnþingi um skort á fjármagni til slíkra fyrirtækja. Í vinnu starfshópsins var m.a. tekið mið af framkomnu frumvarpi forsætisráðherra, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. en þar var lagt til að Nýsköpunarsjóður fái 1.500 millj. kr. á árunum 2007–2009 til að standa undir hlutdeild sinni í stofnun nýrra samlagssjóða með lífeyrissjóðum og öðrum fjárfestum í nýsköpunar- og sprotafyrirtækjum. Frumvarpið varð síðan að lögum nr. 133/2005, um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. Í niðurstöðu starfshópsins, frá desember 2005, er lagt til að gerðar verði breytingar á lagaákvæðum um samlagshlutafélög þannig að það félagsform nýtist betur en nú er til sameiginlegra fjárfestinga, m.a. í nýsköpun. Breytingarnar séu nauðsynlegar til að auðvelda ólíkum fjárfestum að standa saman að sameiginlegum fjárfestingum, m.a. í nýsköpun. Lagðar eru til breytingar á skattskyldu félaganna, möguleikum lífeyrissjóða til þátttöku í þeim og að gerðar verði tilteknar breytingar á ákvæðum hlutafélagalaga. Samhliða frumvarpi þessu er lagt fram af hálfu fjármálaráðherra frumvarp um breytingu á lögum um tekjuskatt þar sem lagt er til að samlagshlutafélag teljist ekki sjálfstæður skattaðili nema eftir því sé sérstaklega óskað við skráningu og að kveðið verði skýrar á um það að lífeyrissjóðir séu undanþegnir skattskyldu af hvers konar tekjum af starfsemi sem þeim er heimil. Tillögur þessar eru mikilvægar til að auðvelda aðkomu lífeyrissjóða og annarra fjárfesta, sem undanþegnir eru skatti, að samlagshlutafélagi í fjárfestingarstarfsemi. Samhliða frumvarpinu þarf einnig að gera breytingar á lögunum um Nýsköpunarsjóð atvinnulífsins. Í hinum nýja kafla hlutafélagalaganna um samlagshlutafélög sem er fjórar greinar eru dönsk og norsk hlutafélagalög að nokkru leyti höfð til hliðsjónar. Meginbreytingin er að gert er ráð fyrir að samlagshlutafélög, sem stunda fjárfestingarstarfsemi, hafi visst frelsi til að víkja í samþykktum sínum frá þeirri meginreglu um samlagshlutafélög almennt að þau þurfi að fara eftir ákvæðum laga um hlutafélög eftir því sem við á. Í a-lið 2. gr. frumvarpsins, sem verður 159. gr. laganna, kemur fram í 1. mgr. að ákvæði laganna um hlutafélög taki til samlagshlutafélaga eftir því sem við á en í greininni eru einnig fleiri almenn ákvæði um samlagshlutafélög. Í 2. mgr. eru samlagshlutafélögin þannig skilgreind: Samlagshlutafélag er sú tegund samlagsfélaga þar sem einn eða fleiri félagsmenn (ábyrgðaraðilar) bera beina og ótakmarkaða ábyrgð á skuldbindingum félagsins en aðrir félagsmenn (hluthafar), einn eða fleiri, bera takmarkaða ábyrgð á grundvelli framlaga sem mynda hlutafé í félaginu. Ábyrgðaraðilar geta jafnframt verið hluthafar. Samkvæmt framangreindri skilgreiningu er samlagshlutafélag eins konar sambland af sameignarfélagi með ótakmarkaðri ábyrgð og hlutafélagi með takmarkaðri ábyrgð. Í 3. mgr. eru ákvæði um heiti samlagsfélags og skammstöfun á heiti þess. Í greininni eru að öðru leyti ákvæði úr gildandi lögum þess efnis að í samþykktum samlagshlutafélags skuli vera reglur um innbyrðis réttarsamband félagsmanna. Þar að auki er þar að finna áskilnað um viðbótarupplýsingar sem gefa skal í samþykktum samlagshlutafélaga umfram það sem gera skal í samþykktum hlutafélaga almennt. Þessi ákvæði snerta ábyrgðaraðila. Þá er í greininni tekið fram að gæta skuli ákvæða laganna um hlutafélög á grundvelli reglna Evrópska efnahagssvæðisins, m.a. um stofnun og skráningu samlagshlutafélaga svo og að gæta skuli ákvæða annarra laga. Í b-lið, sem verður 160. gr. laganna um hlutafélög, eru aðalákvæði frumvarpsins. Samkvæmt 1. mgr. er gert ráð fyrir að þeim samlagsfélögum, sem stunda fjárfestingarstarfsemi, sé veitt meira frelsi en öðrum samlagshlutafélögum, þ.e. þau geti með ákvæðum í samþykktum vikið frá ákvæðum laganna um hlutafélög eftir því sem nánar er kveðið á um í greininni. Rökin að baki ákvæði þessu eru þau að í tilteknum félögum, sem stunda ekki eiginlegan atvinnurekstur heldur einungis fjárfestingar í fjármálagerningum, vilja stofnaðilar haga málum með þeim hætti að samið sé í upphafi um fyrirkomulag fjárfestinga til ákveðins tíma. Stjórn fjárfestinga er þá í höndum ábyrgðaraðila og hafa aðrir félagsmenn ekki bein áhrif á starfsemi félagsins nema ábyrgðaraðilinn fari út fyrir samning aðila. Til að gera slíkt fyrirkomulag mögulegt er nauðsynlegt að heimila tiltekin frávik frá ákvæðum hlutafélagalaga. Í 2. mgr. kemur fram að ekki sé skylt í samlagshlutafélögum, sem stunda fjárfestingarstarfsemi, að kjósa stjórn heldur geti ábyrgðaraðili, einn eða fleiri sameiginlega, gegnt hlutverki stjórnar. Þá er heldur ekki skylt eins og almennt er í lögum um hlutafélög að framkvæmdastjóri skuli vera í félögunum heldur getur ábyrgðaraðili gegnt störfum framkvæmdastjóra eða falið öðrum það. Þá er gert ráð fyrir að ábyrgðaraðilinn geti ritað firma félagsins. Sé ábyrgðaraðilinn lögaðili skal tiltekinn einstaklingur koma fram fyrir hönd hans eins og almennt er litið á. Ábyrgðaraðili skal ávallt eiga sæti í stjórn sé hún kosin. Ákvæði þessarar málsgreinar eiga sér samsvörun í norskum lögum. Samkvæmt 3. mgr. má framselja vald hluthafafundar í samlagshlutafélögum, sem stunda fjárfestingarstarfsemi, til ábyrgðaraðila. Halda skal þó aðalfund í þessum félögum og samþykkja m.a. ársreikning þar. Breytingar á félagssamþykktum skal bera undir hluthafafund og unnt er að halda hluthafafund samkvæmt almennum skilyrðum ef talið er að samþykktir séu brotnar. Í samþykktunum má kveða sérstaklega á um form atkvæðagreiðslu á hluthafafundi, t.d. um meirihlutaatkvæðagreiðslu, og hvaða reglur gildi um atkvæðagreiðslur og atkvæðahlutföll, m.a. áskilnað um einróma samþykki eins og í norskum lögunum. Í 4. mgr. er tekið á nokkrum atriðum og greint frá því að í samþykktum samlagshlutafélaga sem stunda fjárfestingarstarfsemi megi einnig kveða sérstaklega á um framsal og veðsetningu hluta, innlausnarskyldu og arðgreiðslur, m.a. tíðni arðgreiðslna, svo og um slit félaganna, t.d. um ákveðinn líftíma þeirra. Hæstv. forseti. Ég mælist til þess að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Þetta var svo flókið mál að það var ekki nema von að hæstv. ráðherra fipaðist á stundum í að lesa þessa smíð. Ég hjó eftir að hæstv. ráðherra greindi frá því að hluti af þeim breytingum sem lagðar eru til í frumvarpinu varðaði Nýsköpunarsjóð. Meðal annars átti að breyta ákvæðum um hann til að gera honum kleift að nýta það fé sem hann á að fá af svokölluðum Landssímasjóði til að geta tekið þátt í samlagshlutafélögum með hugsanlega öðrum fyrirtækjum eða stofnunum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra af hreinum ókunnugleika hvort þessi ákvæði frumvarpsins séu lögð fram í einhverjum tengslum við þær breytingar á hlutverki Byggðastofnunar og Iðntæknistofnunar sem kynntar hafa verið síðustu dægur.

Hæstv. forseti. Það er ekki hægt að segja að samhengi sé þarna á milli. Þó varðar þetta mál nýsköpun eins og hitt málið, Nýsköpunarmiðstöð Íslands, að því leyti eru tengsl en að öðru leyti eru þetta óskyld mál. Þetta mál er lagt fram í framhaldi af vinnu eins og ég kom inn á í máli mínu sem hefur átt sér stað og varðar sprotafyrirtæki, hátæknifyrirtæki og nýsköpunarfyrirtæki sem við viljum reyna að efla í samfélaginu. Í raun má segja að þetta frumvarp, og það sem það kveður á um, sé lykilatriði í því sambandi að fá fjárfesta til að leggja fjármagn til nýsköpunar og þá með Nýsköpunarsjóði. Þær 1.500 milljónir sem ég tiltók í ræðu minni fara þá væntanlega inn í svokallaðan sjóðasjóð þar sem aðrir koma að. Þannig getum við eflt nýsköpun í landinu og ég veit að hv. þingmaður er mér alveg sammála um að það sé mikilvægt.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra skýr svör. Það kom fram í máli hennar að þetta frumvarp tengist einungis með óbeinum hætti þeirri umfangsmiklu breytingu sem hún er að beita sér fyrir og varðar samruna og breytingar á högum Byggðastofnunar og Iðntæknistofnunar. Ég kom hér einungis upp til að fá forvitni minni svalað um það hvort þarna væru einhver tengsl í milli. Ef þau hefðu verið sterkari en hæstv. ráðherra skýrði svo skilmerkilega frá þá hefði ég spurt hana hvernig hún hefði smyglað þessu frumvarpi í gegnum þingflokk sjálfstæðismanna. Hann hefur hingað til ekki lagst mjög á sveifina með hæstv. ráðherra í því máli, en hugsanlegt er að hún eigi stuðningsmenn og miklu sterkari og betri annars staðar en í þeim flokki í því máli.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á höfundalögum, nr. 73/1972, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir breytingu á höfundalögum vegna innleiðingar ákvæða í tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2001/84/EB frá 27. september 2001 um rétt höfundar til þóknunar við endursölu frumgerðar listaverks. Tilskipunin var kynnt með þingsályktunartillögu utanríkisráðherra á 128. löggjafarþingi 2002–2003. Þar kom fram að breyta þyrfti ákvæðum um fylgiréttargjald í tvennum lögum hér á landi, höfundalögum, vegna endursölu listaverka í atvinnuskyni og lögum um verslunaratvinnu vegna sölu listmuna á uppboðum. Viðskiptaráðherra hefur þegar flutt frumvarp á yfirstandandi þingi vegna breytinga á lögum um verslunaratvinnu sem leiða af tilskipuninni sem var samþykkt sem lög nr. 117/2005, 19. desember sl. Í frumvarpi þessu eru lagðar til breytingar á 25. gr. b í höfundalögum þar sem segir m.a. að leggja skuli 10% gjald á málverk, myndir og listmuni sem seldir eru í atvinnuskyni. Skal gjaldið renna til listamanna eða erfingja þeirra en til vara til starfslauna handa myndlistarmönnum. Með tilskipuninni, sem tekin hefur verið upp í EES-rétt, er fylgiréttargjald lækkað samkvæmt ákveðnum reglum úr 10% og allt niður í 0,25% á dýrustu verkunum. Rétt þykir að nýta heimild EES-gerðarinnar til að halda 10% gjaldi á þeim verkum sem seld eru fyrir fjárhæð undir 3.000 evrum, sem eru um 257 þús. kr. miðað við daginn í dag. Síðan fer gjaldið lækkandi í fimm þrepum. Hámark er sett á fylgiréttargjaldið sem skal ekki nema hærri fjárhæð en sem samsvarar 12.500 evrum. Megináhrif frumvarpsins er lækkun á fylgiréttargjaldi og þar með lækkun á verði listaverka til kaupenda á listmunum sem seldir eru í atvinnuskyni, þ.e. í listaverkagalleríum. Varðandi nánari upplýsingar vísa ég til efnis frumvarpsins. Samkvæmt núverandi skipulagi eru tekjur Myndhöfundasjóðs Íslands – Myndstefs, af fylgiréttargjaldi færðar sem ríkistekjur og grein gerð fyrir ráðstöfun þeirra í fjárlögum. Verði frumvarpið óbreytt að lögum er ekki gert ráð fyrir að lögin hafi teljandi áhrif á útgjöld ríkissjóðs. Hæstv. forseti. Ég vænti þess að þegar málinu verður lokið eftir þessa umræðu verði því vísað til 2. umr. og hv. menntamálanefndar.

Frú forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. menntamálaráðherra nokkurra spurninga þó að ég viti að hér sé um að ræða tilskipun frá Evrópusambandinu. Fyrsta spurningin er hvort ráðherra viti hvað liggi að baki þessari tilskipun. Hvernig stendur á því að maður sem er búinn að kaupa verk sem hann telur vera sína eign þurfi að borga einhverjum manni úti í bæ þegar hann selur það á uppboði? Hvaða rök liggja að baki því? Í öðru lagi, þau verk sem eru hvað leiðigjörnust munu væntanlega verða seld oftast. Hvaða rök eru fyrir því að listamaður sem semur eða skapar leiðigjarnt verk fái meiri tekjur en sá sem skapar verk sem menn geta ekki skilið við sig? Síðan er spurningin sú: Hvaða rök eru fyrir því að þeir sem setja verk sín á uppboð, af því að þetta er skattlagning á uppboð, skuli greiða gjald til höfundar sem er einhvers staðar úti í bæ en ekki ef menn selja þetta beint á götunni fyrir framan uppboðið?

Frú forseti. Þetta eru athyglisverðar hugleiðingar og spurningar sem hv. þm. Pétur Blöndal setur hér fram. Eins og fram kom erum við að koma til móts við það sem EES-svæðið og -rétturinn segir okkur. Um leið vil ég geta þess að það er um samræmingu að ræða. Varðandi þau atriði og sérstaklega fyrra atriðið sem hv. þingmaður kemur inn á er hann í rauninni að beina til mín að breyta höfundaréttarlögum eins og þau eru í dag. Þetta er í algjöru samræmi við höfundaréttarlög okkar sem eru í gildi í dag, þ.e. að greitt er ákveðið höfundaréttargjald þegar listaverk ganga kaupum og sölum þannig að við erum ekki að breyta neinu hvað það varðar. Í rauninni erum við að breyta þeim upphæðum sem um er að ræða og eru í gildi. Hv. þingmaður talar um skattlagningu á þeim munum sem koma á uppboð. Það má segja að uppboðið og uppboðsferlið er það opinbera ferli sem um er að ræða. Það er ljóst að það getur um það nú þegar í þeim lögum sem eru í gildi og þar af leiðandi eru ákveðin höfundaréttargjöld sem fylgja sem síðan fara einnig til uppboðshaldara. Því er ekki ætlunin að breyta með þessu frumvarpi en það væri hægt að ræða það á öðrum vettvangi.

Frú forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um stöðu hjóna og sambúðarfólks. Flutningsmenn eru Guðmundur Hallvarðsson, Sólveig Pétursdóttir, Sigurrós Þorgrímsdóttir og Ásta Möller. Í texta segir svo: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að skipa nefnd er hafi það hlutverk að kanna stöðu hjóna og sambúðarfólks með börn á framfæri með tilliti til skatta, almannatrygginga og félagslegrar aðstoðar og bera hana saman við stöðu einstæðra foreldra. Nefndin kanni hvort núgildandi skattalög hafi áhrif á að fólk skilji eða slíti sambúð til málamynda í því skyni að njóta fjárhagslegs hagræðis í kerfinu. Nefndin kanni einnig hvernig styrkja megi stöðu hjóna og sambúðarfólks í framangreindu tilliti. Skýrslu um málið verði skilað til Alþingis fyrir 1. desember 2006.“ Í greinargerð segir svo: „Hjúskapur eða sambúð felur í sér fjárhagslegt hagræði, ekki síst fyrir barnafólk. Hagræðið felst m.a. í því að auðveldara er fyrir tvo einstaklinga að halda heimili, þ.e. borga af húsnæði, innkaup o.s.frv. Um þetta er ekki deilt og hefur verið um það almenn samstaða að styrkja beri einstæða foreldra sem ekki njóta þessa hagræðis og hafa bæði ríkisvaldið og sveitarfélög gripið til ýmissa ráðstafana í því skyni. Má þar nefna hærri barnabætur, uppbætur á meðlagsgreiðslur, hærri húsaleigubætur, hærri námslán, lægri leikskólagjöld o.fl. Hér er ekki gerður ágreiningur um þessar ráðstafanir enda gegna þær mikilvægu hlutverki við að jafna lífskjör hér á landi. Á vef Hagstofu Íslands er þess getið að árið 2004 hafi 1.472 pör gengið í hjónaband hér á landi. Lögskilnaðir voru 552. Samkvæmt hjónavígsluskýrslum 2004 höfðu 87% hjónaefna verið í óvígðri sambúð og nær helmingur þeirra verið í sambúð lengur en fimm ár. Því hefur verið haldið fram að fólk skilji eða slíti sambúð til málamynda beinlínis með það að markmiði að fá þær bætur og njóta þess hagræðis sem einstæðir foreldrar hafa notið. Þá má ætla að framangreint letji fólk mjög til að ganga í hjónaband eða tilkynna sambúð. Með hliðsjón af tekjutengingu þessara bóta má halda því fram að það sé einkum tekjulágt fólk sem grípur til þessara ráða. Slíkir málamyndaskilnaðir og sambúðarslit eru vitaskuld ólöglegt athæfi búi fólk eftir sem áður saman en þiggi bætur sem ætlaðar eru einstæðum foreldrum. Eftirlit með því hvort fólk býr saman eða ekki er hins vegar mjög erfitt og hefur ekki verið reynt nema að takmörkuðu leyti. Verst er þó að mati flutningsmanna að í kerfinu skuli vera innbyggðir hvatar til að slíta hjónabandi eða sambúð, hvatar sem hafa jafnframt þau áhrif að draga úr áhuga fólks á því að stofna til hjúskapar eða hefja sambúð. Slíkt getur aðeins haft óheppileg áhrif. Fram hefur komið hjá þjónandi prestum á höfuðborgarsvæðinu að þeir viti nokkur dæmi um hjónaskilnaði af ástæðum sem að framan greinir. Tilgangur þessarar þingsályktunartillögu er því fyrst og fremst að kanna mismunandi stöðu fólks í hjúskap eða sambúð og bera hana saman við stöðu einstæðra foreldra og hversu algengt það sé að fólk skilji eða slíti sambúð vegna þess lagalega umhverfis sem hér hefur verið rakið. Í kjölfar þessa er síðan lagt til að nefndin kanni hvernig unnt sé að styrkja stöðu hjónabandsins og stöðu sambúðarfólks. Rétt er að taka fram að þær aðgerðir sem kann að verða gripið til mega ekki á neinn hátt rýra núverandi kjör einstæðra foreldra. Gert er ráð fyrir að skýrslu um málið verði skilað til Alþingis fyrir 1. desember 2006.“ Virðulegi forseti. Nú hins vegar ber svo við að ég hef dæmi um það að hjón með tvö börn hafa slitið samvistum og greiðslur sem þá hafa komið út úr tryggingakerfinu til konunnar nema allt að 400 þús. kr. á ári. Er það þetta form sem Alþingi vill leiða til með löggjöf sinni? Erum við ekki öll sammála um að hornsteinn þessa þjóðfélags er hjónabandið og er því ekki eðlilegt að löggjafinn leggi meiri áherslu á að vel sé um hnúta búið þannig að það sé aðlægt nútímanum og það kalli á að fólk staðfesti ráð sitt ef hugur þess stendur til þess? Ég tel það, virðulegi forseti. Þess vegna þykir mér það með ólíkindum að þetta er ekki í fyrsta skipti sem ég flyt þetta mál, en ég verð bara að viðurkenna það, virðulegi forseti, að ég veit ekki hvort þetta er fimmta, sjötta eða sjöunda sinnið. Hér hafa hverjir á fætur öðrum, ráðherrar félagsmála og jafnvel forsætisráðherra komið á góðum stundum og sagt að það þurfi að búa vel að hjónabandinu. Vissulega tek ég undir það. En það er kannski með þessi þingmannamál, bæði stjórnarsinna og stjórnarandstæðinga, að þau fá yfirleitt ekki mikinn hljómgrunn í nefndum. Hér er hins vegar mál sem ég tel að þurfi virkilega skoðunar við og ég treysti því að hv. félagsmálanefnd muni taka þetta mál til alvarlegrar íhugunar og ýta því þannig áfram að til þessarar vinnu verði efnt, að skoða þessa stöðu og skoða hvort ekki sé hægt að breyta til í kerfinu þannig að fólk fari ekki að skilja til þess að, eins og ég sagði hér áðan, hjón með tvö börn geti þess vegna aukið tekjur sínar um allt að 400 þús. kr. á ári, skilið en búið samt saman. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til hv. félagsmálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni og meðflutningsmönnum hans fyrir tillöguna og það erindi sem hann hefur flutt hér. Ég held að það sé brýnt að skoða þetta en þó sé alveg ljóst að ákveðna hluti þarf ekkert að skoða því við vitum nákvæmlega hvernig þeir liggja. Það er þannig til að mynda um örorkulífeyrisþega að tekjutengingar við tekjur maka hafa sannarlega verið óhóflegar og kannski yfir höfuð rangar. Eins og hv. þingmaður þekkir þurfti Öryrkjabandalagið að sækja hér á stjórnarmeirihlutann, hvers flutningsmenn eru hluti af, upp í Hæstarétt til þess að fá það þó úrskurðað að hafi maki öryrkja einhverjar tekjur að gagni þá fái öryrkinn þó núna eftir hæstaréttardóminn rúmlega 40 þús. kr. á mánuði sér til framfærslu á meðan hann áður þurfti við að búa við aðeins 20 þús. kr. Ég velti því einfaldlega fyrir mér hvort sú tekjuskerðing sem nú er, þrátt fyrir hæstaréttardóminn, sé ekki líka einfaldlega röng og hvort ekki væri rétt að líta svo á að öryrkinn sé sjálfstæður einstaklingur þó að hann sé giftur og að hann þurfi á fullri framfærslu að halda þó að maki hans hafi tekjur. Einnig hvort það sé ekki til of mikils mælst af mökum öryrkja að þeir beri framfærsluábyrgðina á þeim alla ævi og hvort flutningsmenn vilji ekki bara einfaldlega flytja skýrar breytingartillögur við almannatryggingalöggjöfina sem afnemur tekjutengingar örorkulífeyrisþega við tekjur maka. Það dæmi sem hv. þingmaður nefndi hér um hjón sem skildu og fengu þá 400 þús. kr. meira út úr tryggingakerfinu, það gæti einmitt verið vegna þessarar tengingar við tekjur maka og virðist augljóst að það eigi að afnema þá tengingu og líta einfaldlega á hvern og einn einstakling 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir undirtektir hans við þessa þingsályktunartillögu en um leið var hann eiginlega að slá hana af og leggur til að við komum með annað mál fram og ýtum þessu til hliðar. Ég sagði áðan að ég myndi ekki hversu oft ég hefði flutt þetta hér á Alþingi og það er bara með þetta eins og annað sem snýr að þessu máli. Eins og ég sagði áðan þá er hjónabandið talið vera hornsteinn þjóðfélagsins og mér finnst ekki vera nægjanlega horft til þeirrar staðreyndar. Hvort það er í tekjutengingu í hinu sérkennilega og óskiljanlega kerfi Tryggingastofnunar ríkisins eða hvað þá hlýtur það að koma fram í þeirri vinnu sem við leggjum hér til að verði unnin. Þetta mál, hvort sem hér er um öryrkja eða heilbrigðan mann að ræða þá eiga þeir auðvitað að sitja jafnir að og eins og við getum hér um í þingsályktunartillögunni að hvort sem um er að ræða einstæða móður eða aðra þá ætlumst við ekki til þess að þeirra kjör séu með nokkrum hætti skert og teljum að það sé af hinu góða að hagsmuna þeirra sé gætt. Ég tek alveg undir það, það þarf auðvitað að skoða þetta mál líka. En það gerist ekki með því ef við þingmenn erum hér að vingsa málum til og frá, þá vinnst ekki neitt. Ég held að þetta mál sé mjög brýnt og byrjum á því, hv. þm. Helgi Hjörvar, og sjáum svo hvort ekki er hægt að stilla strengi saman þannig að þetta mál verði til öndvegis fært.

Virðulegur forseti. Ég vil á engan hátt vísa þessu máli frá og þykir nokkuð til um þrautseigju hv. þingmanna að flytja það hér ár eftir ár og raunar einkennilegt um margt um starfshætti Alþingis að jafnsjálfsagt mál sem flutt er af þingmönnum stjórnarliðsins skuli ekki einu sinni getað náð fram að ganga þó að þau séu flutt ítrekað. Ég held að þessi skoðun sé sannarlega þörf en bendi hv. þingmanni einfaldlega á að við getum engu að síður þegar gripið til aðgerða til að hafa áhrif á kjör hundruða eða þúsunda Íslendinga í þessu efni og spyr þingið og hv. þingmann hvort það séu ekki leifar frá liðinni tíð að hugsa um hjónabandið þannig að ef annað hjónanna verður til að mynda öryrki til lífstíðar þá eigi framfærsluskylda hans að hvíla á makanum og öryrkinn aðeins að fá liðlega 40 þús. kr. á mánuði í bætur sér til framfærslu. Og hvort það sé ekki skoðun okkar á 21. öldinni að hver og einn einstaklingur eigi sjálfstæðan rétt til mannsæmandi lífs og ákveðinnar reisnar í daglegu lífi sínu og hvort við eigum ekki einmitt í þágu hjónabandsins, sem hv. þingmaður ber fyrir brjósti, að afnema tengingar við tekjur maka í örorkulífeyriskerfinu og hugsanlega í fleiri bótakerfum sem við höfum, auk þess að fara í þá skoðun sem hv. þingmenn eru hér að leggja til.

Frú forseti. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að full ástæða væri til að fara ofan í saumana á tryggingakerfinu alveg frá a til ö og ég held að við séum þeirrar skoðunar, þingmenn allra flokka, að það þurfi virkilegrar skoðunar við og uppstokkunar til nútímans. Ég get alveg tekið undir það. Við vonum að þetta mál nái fram að ganga og þá komi vinnan, sem hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á, að skoðaðir séu allir þættir þess hvort sem einstaklingar eiga við sjúkdóma að etja og teljist til örorkuþega eða ekki. Ég heyri að þeir sem hafa talað vilja framgang þessa máls og það er vel.

Frú forseti. Ekki ætla ég að tefja framgang málsins með langri ræðu. Ég hafði ætlað mér að kveðja mér hljóðs í andsvörum en get komið viðhorfum mínum að í stuttri ræðu. Í fyrsta lagi er ég ekki viss um að ég sé sammála hv. þingmanni um að hjónabandið sé undirstaða samfélagsins. Ég er þeirrar skoðunar að fjölskyldan sé undirstaða samfélagsins. Það er fullt af fólki sem ekki er í hjónabandi og ekki einu sinni í skráðri sambúð sem eigi að síður sinnir sínum góðu skyldum sem góðir samborgarar, bæði gagnvart börnum og öðrum sem eru partur af samfélaginu. Í öðru lagi er ég þeirrar skoðunar að skilgreiningin á fjölskyldu hafi með tímanum breyst. Sjálfur lít ég svo á að skilgreina beri sem fjölskyldu þá sem eru einstæðir með börn og út af fyrir sig líka þá sem búa einir. Sú litla eining er líka í nútímasamfélaginu fjölskylda. Þetta eru hornsteinar samfélagsins. Kerfið sem við höfum byggt upp hefur með samþykki allra flokka í gegnum tímann reynt að taka mið af þörfum þeirra sem verst eru staddir. Oft og tíðum eru það því miður þeir sem búa einir með lítil börn. Lítil börn krefjast mikils tíma og töluverðs kostnaðar. Sá sem elur önn fyrir börnum í uppvexti hefur ekki sömu möguleika til að afla sér mikilla tekna með jafnmikilli vinnu og er plagsiður okkar Íslendinga. Af því leiðir að stundum eru það einmitt þeir hópar sem þurfa sérstaks stuðnings við. Það kemur fram í hærri barnabótum. Það kemur líka fram í ýmiss konar tilhliðrunum eins og hvað varðar pláss fyrir börn á dagvistarheimilum og líka lægra verði. Þetta hefur verið talið jákvætt og flestir stjórnmálaflokkar hafa haft nokkurn dyn á hugmyndum af þessu tagi. Segja má að þær séu undirstaðan í velferðarkerfi okkar. Ég tek það alveg skýrt fram að ég tók mætavel eftir því þegar hv. þingmaður sagði að tilgangur tillögunnar væri ekki sá að draga úr því sem þessu fólki er með einhverjum hætti veitt af samfélaginu til að jafna kjör þess, hugsanlega til að koma því í betri stöðu í samfélaginu, líka til að láta því líða betur. Ég held hins vegar að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi náð utan um stærsta hlutann af þeim vanda ef um vanda er hægt að tala. Hv. þm. Helgi Hjörvar gat þess réttilega að það væru ekki síst þeir sem búa eingöngu við framfærslu af hálfu ríkisins, eins og öryrkjar, ekki síst ungir öryrkjar sem líka hafa fyrir fjölskyldu að sjá sem lenda í mikilli fjárhagslegri neyð. Nú get ég ekki staðfest slík dæmi sem hv. þingmaður nefndi. Vafalítið hefur hann rétt fyrir sér og hefur skoðað þetta. Ég skil hins vegar ákaflega vel þá sem í mikilli fjárhagslegri neyð reyna allt sem þeir geta til að fleyta sér áfram. Ég minnist þess fyrir nokkrum árum þegar mikil áhersla var á málefni öryrkja, þá fengum við þingmenn bréf þar sem einstakir landar okkar í þeim hópi sögðu að þeir ættu einskis annars úrkosti en hugsanlega að kljúfa fjölskylduna. Vísast er það staðfesting á því sem hv. þingmaður segir að við þær aðstæður geta einstaklingar sem með þeim hætti leysa sundur það band sem tengir fjölskylduna saman í gegnum sambúð komist betur af, en það er því miður algert neyðarúrræði. Sú staðreynd að þetta kunni að vera til í samfélagi okkar sýnir að verulegir gallar eru á samfélaginu. Ég hugsa að kjör þess fólks sem býr við svona þröngar fjárhagslegar aðstæður hafi heldur rýrnað í tíð núverandi ríkisstjórnar. Með þessu er ég alls ekki að sproksetja hv. þingmann en staðreyndin er einfaldlega sú að við höfum á síðustu árum séð það gerast að vaxandi hluti af tekjum þeirra sem eru með lágar tekjur falla ofan skattfrelsismarka. Þetta stafar af því að ríkisstjórnin hefur ekki hækkað skattfrelsismörk eins og annað sem hækkað hefur í samfélaginu sem við höfum yfirleitt notað til viðmiðunar þar við. Þetta leiðir mig að þeirri niðurstöðu að sá vandi sem hér er verið að reyna a.m.k. að leiða fram hafi magnast á síðustu árum og hann megi beinlínis að hluta til rekja til núverandi ríkisstjórnar og efnahagsstefnu hennar. Ég rifja það upp að árið 1995 þegar ríkisstjórnin tók við voru þeir sem höfðu framfærslu sína fyrst og fremst af strípuðum bótum að greiða í skatt 1–2% af þeim tekjum sem þeir höfðu sér til framfærslu. Í dag greiða þeir 14–15%. Vel er hægt að færa rök að því að kaupmáttur þeirra eða ráðstöfunartekjur hafi líka aukist á þeim tíma. En það er alveg ljóst að í sumum tilvikum eru menn fastir í gildrum þar sem þeir eru vegna einhvers konar erfiðleika, líkamlegra ágalla, tímabundinna eða varanlegra veikinda ófærir um að afla sér fjár til framfærslu með vinnu, þá lifa þeir á þessum bótum. Við höfum síðan einnig búið við kerfi eins og hv. þm. Helgi Hjörvar benti á í sinni ágætu ræðu áðan þar sem mjög erfitt er fyrir fjölskyldur sem búa saman þar sem annar er í þeirri stöðu, að auka tekjur sínar með því að hinn heili í sambandinu vinni og vinni mikið. Ástæðan er sú að það skerðir svo verulega og freklega þær bætur sem hinn aðilinn sem ekki er heill í sambandinu fær frá ríkinu. Þetta held ég að sé stærsti vandinn án þess að ég hafi skoðað þetta út í hörgul. Mér finnst ekki alveg sanngjarnt hjá hv. þingmanni að leiða getum að því að hv. þm. Helgi Hjörvar hafi verið að vísa þessari tillögu út af borðinu. Mér fannst hann síður en svo vera að gera það þegar hann skoraði á hv. flutningsmenn að taka frekar á þessum vanda með því að leggja fram tillögur um hvernig væri hægt að ráða bót á honum, þ.e. með því að afnema tekjutengingar af örorkugreiðslunum eins og hv. þm. Helgi Hjörvar virtist í máli sínu einskorða sig við. Um þetta risu miklar deilur fyrir nokkrum árum. Um þetta féllu hæstaréttardómar sem voru þess eðlis að þeir þörfnuðust sérstakrar túlkunar við og þeir sem þeim túlkunum sættu fannst sér freklega misboðið. Nú vil ég, frú forseti, af því að tími minn er að verða búinn, segja það alveg skýrt að ég hef ekki á móti því og vil frekar greiða götu þess að málið nái fram að ganga af því að það felur í sér skoðun á ákveðnum vanda sem hugsanlega er til staðar. Það er sjálfsagt að leiða þá stöðu fram og það speglar þá líka kjör þeirra sem búa við þær aðstæður að eiga einskis annars úrkosti en velta fyrir sér úrræðum af þessu tagi.

Frú forseti. Hér flutti hv. þm. Össur Skarphéðinsson lærða ræðu og góða. Ég ætla að byrja á að vera sammála honum um að það er auðvitað alger neyð þegar fólk grípur til þess óyndisúrræðis að slíta samvistum vegna fjárhagslegra aðstæðna. En ég held að við séum alveg sammála um það þótt hv. þingmaður hafi komið inn á það að hann væri mér ósammála um að hjónabandið væri hornsteinn, heldur sagði hann að fjölskyldan væri hornsteinn þjóðfélagsins. Ég hef, hv. þingmaður, eiginlega leitt líkur að því og þarf ekki að hafa mörg orð um það að hjónabandið leiðir oftar en ekki til þess að það verður fjölskylda þannig að þetta er af sama meiði. Varðandi síðan það sem komið hefur fram og kom fram í ræðu hv. þingmanns þá er það auðvitað allt það sem segja þarf og það eru miklu fleiri mál og atriði sem þarf vissulega að skoða. Við getum svo sem fært þetta í pólitískar umbúðir og sagt að árið 2005 eða 1995 eða hvenær sem það var hafi þessir hlutir gerst og þess vegna sé þetta komið upp og þessi staðreynd blasi við. Við skulum bara láta það liggja á milli hluta. En þeir aðilar sem fengju þennan starfa mundu eflaust leiða okkur í allan sannleika um það og skiptir þá ekki máli hvort menn hafi misstigið sig í pólitíkinni eða ekki en það sem við þurfum að fá fram er staða þessa fólks og eins og hv. þm. Helgi Hjörvar kom inn á áðan þá er það öll flóran.

Frú forseti. Margir þeirra sem ganga í hjónaband slíta því bandi og búa síðan hvor í sínu lagi. Stundum er forsjá barnanna deilt, stundum ekki. En eftir sem áður verða þær einingar sem úr slíkum slitum verða til partur af samfélaginu og þær eru fjölskyldan. Það er það sem að mínu viti er undirstaða samfélagsins og hornsteinar hennar. Hitt er auðvitað hárrétt að hjónabandið leiðir til þess að til verður fjölskylda með öllum þeim mörgu skyldum sem á því sambandi hvíla, eins og felst auðvitað vel í orðinu fjölskylda. Ég ætla aðeins að leyfa mér, frú forseti, að segja að það er ábyggilega ekki tilviljun að það mál sem hv. þingmaður flytur hefur aldrei náð fram að ganga. Hv. þingmaður er vel af guði gerður og hefur meira að segja snert af jafnaðarmennsku í blóði sínu. Þess vegna lagði hann sterka áherslu á það í málafærslu sinni fyrir tillögunni áðan að ekki mætti samþykkt hennar og sú rannsóknarvinna sem fer í gang ef samþykkt yrði, leiða til þess að með einhverjum hætti yrði gripið til þess ráðs að rýra kjör þeirra sem fyrir eru. Væntanlega ætlast þingmaðurinn þá til þess að kjör hinna verði bætt. Það mun auðvitað kosta mjög miklar upphæðir þannig að einhvern tíma hef ég getað séð fyrir mér að hæstv. fjármálaráðherra, jafnvel forsætisráðherra, mundu segja að þetta væri útgjaldatillaga og það meira að segja af stærri sortinni. En það kynni þó ekki að vera að einmitt það væri ástæðan fyrir því að hún hefur ekki fengist samþykkt? Ef menn skoða þetta munu þeir væntanlega sjá þarna ákveðna ágalla sem þarf að bæta úr með því að lyfta þeim sem eru í sambúð eða hjónabandi til jafns við hina að þessu leyti og það hlýtur væntanlega að kosta mikla peninga. Þess vegna hefur tillagan ekki verið samþykkt hjá þessum púkum í ríkisstjórninni.

Frú forseti. Við ræðum hér tillögu til þingsályktunar um stöðu hjóna og sambúðarfólks og ég vil byrja á því að lýsa yfir fullum stuðningi við þessa tillögu, alfarið, því mér finnst hún góð. Við þurfum stöðugt að vera að kanna hvort um sé að ræða einhverjar gloppur eða oftryggingar í velferðarkerfinu og við þurfum sérstaklega að skoða hvort skatta- og bótakerfið breyti hegðun fólks sem ég hef mjög mikið á móti. Mér finnst að skatta- og bótakerfi eigi ekki að valda því að fólk skilji eða geri einhverja annarlega hluti. Mér finnst, án þess að ég vilji þynna út tillöguna og án þess að ég vilji gera neinar breytingar, að það þurfi líka að skoða stöðu námsmanna. Ég hef bent á að bæturnar eru þar mjög ríflegar, mjög rausnarlegar og valda jafnvel ákveðinni félagslegri spennu. Mér finnst því að það þurfi að skoða lánasjóðinn í þessu sambandi. Alveg sérstaklega finnst mér að það þurfi að skoða stöðu meðlagsgreiðenda sem eru atvinnulausir. Sú staða er í rauninni allt að því skelfileg og ég vil nefna að atvinnulaus meðlagsgreiðandi sem greiðir með þremur börnum fær um 85 þús. kr. í atvinnuleysisbætur fyrir börnin þrjú og fyrir sjálfan sig en þarf að borga 45 þús. kr. í meðlög og það er engin miskunn. Hann hefur 40 þús. kr. til að lifa sjálfur af á mánuði og það þykir nú öllum, held ég, of lítið. Það mætti því gjarnan víkka þetta örlítið meira út án þess að ég vilji þar með rýra gildi tillögunnar og án þess að menn fari í of mikla skoðun því að tillagan sjálf er góð og ég vil helst að hún verði samþykkt.

Herra forseti. Hér er á ferðinni ágætisþingsályktunartillaga frá hv. þm. Guðmundi Hallvarðssyni og fleirum. En ég hjó eftir því áðan að hv. málflytjandi hafði kvartað yfir því - ég ætla aðeins að hægja á mér, ég er að bíða eftir athygli hérna - að það væri yfirleitt þannig með þingsályktanir að þær kæmust ekki í gegn. Ég verð að viðurkenna, herra forseti, og það er kannski nýliðabrek, að það vekur furðu mína að aftur og aftur skuli stjórnarþingmenn kvarta yfir þessu hér í púlti, jafnvel þegar þeir leggja fram sín eigin mál. Einhvern veginn hefði ég haldið að þingsályktunartillögur sem lagðar eru fram af meirihlutaþingmönum ættu að geta fengið brautargengi hjá þeim sjálfum og þeirra flokksmönnum. Mér finnst það ljóður á þinginu að aftur og aftur koma menn fram með ágætismál í formi þingsályktana og jafnvel lagafrumvarpa en ef það kemur ekki beint frá ráðherranum sjálfum virðist það ekki ná í gegn. Það vekur áhyggjur mínar, herra forseti, ef þetta er sú þróun sem er í gangi og er jafnvel orðin staðreynd og verður áfram. Það hlýtur að teljast ráðherraræði ef það er eingöngu ráðherrann sjálfur sem getur lagt fram mál og komið því í gegn. Miðað við orðræðuna hér í dag og áður hafa menn nefnt að 80–90% þingmannamála væru nánast dauðadæmd um leið og þau væru lögð fram. Ég ítreka að mér finnst þetta vera ljóður á störfum þingsins og tel, herra forseti, að hér sé mál sem vert er að athuga og gera tilraun til breytinga á.

Bara örstutt. Ég þakka þeim þingmönnum sem hér tóku til máls og met það mikils og dreg þá niðurstöðu af þeirra málflutningi að menn styðji þessa þingsályktunartillögu og vilji vinna henni brautargengi. Ég þakka fyrir það.

Herra forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu sem er eftirfarandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að kanna möguleika á stofnun alþjóðlegrar rannsóknamiðstöðvar á Íslandi sem hafi það meginhlutverk að þróa aðferðir við rannsóknir á hnignun lands, jarðvegsrofi og endurheimt landgæða. Rannsóknamiðstöðin hafi jafnframt það hlutverk að miðla þekkingu á þessu sviði, m.a. til vísindamanna frá þróunarlöndum ....“ Ég legg mikla áherslu á að þessi rannsóknamiðstöð verði í Gunnarsholti. Með þessari þingsályktunartillögu er greinargerð, með leyfi forseta: „Ísland hefur þá sérstöðu að hafa glatað stærri hluta af þeim auðlindum sem felast í gróðri og jarðvegi en flestar ríkar þjóðir.“ - En gróður og jarðvegur eru auðvitað auðlindir landa. - „Íslendingar eiga sér jafnframt óvenjulanga sögu hvað varðar stöðvun jarðvegseyðingar og endurreisn landgæða.“ Ísland staðfesti sáttmála um varnir gegn eyðingarmyndun árið 1997. Íslendingar hafa samt sem áður ekki tekið nægilega virkan þátt í slíku starfi á alþjóðavettvangi sem er í mótsögn við mikla þekkingu okkar á þessu sviði. Íslendingar eru öflugir þátttakendur í alþjóðastarfi á öðrum sviðum þar sem sérstaða landsins er mikil í tengslum t.d. við eldvirkni, jarðhita og fiskveiðar. Þetta samstarf veitir bæði hvatningu og leiðsögn um það hvernig unnt er að nýta sérstöðu Íslands hvað varðar vernd og endurreisn landkosta í alþjóðlegu samstarfi. Mikils er um vert að búa svo að faglegu landgræðslustarfi að unnt sé að taka þátt í öflugu, alþjóðlegu vísindastarfi á þessu sviði. Einkum er mikilvægt að hingað geti komið sérfræðingar frá þróunarlöndunum til þess að afla sér þekkingar og nýrra viðhorfa á sviði endurreistra landgæða. Landgræðsla ríkisins er elsta stofnun í heimi á þessu sviði en skipulögð barátta gegn uppblæstri lands hófst hér árið 1907, áratugum fyrr en í öðrum löndum. Þess vegna er Landgræðsla ríkisins elsta stofnun sinnar tegundar í heiminum. Mikil þekking og reynsla hefur safnast saman um leiðir til að stöðva jarðvegsrof og endurreisa landkosti. Við eigum því miklu að miðla til annarra þjóða á þessum sviðum. Það kom m.a. vel í ljós þegar verkefni Rannsóknastofnunar landbúnaðarins og Landgræðslu ríkisins um rannsóknir á jarðvegsrofi og leiðir til að „lesa landið“ fékk umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs árið 1998. Hnignun landgæða er gríðarlegt vandamál í heiminum. Þessi vandi vex stöðugt og mun hafa mikil áhrif á ástand heimsmála næstu árin ef ekki tekst að efla varnir gegn eyðingaröflunum og vinna af meiri krafti að landbótum. Vandamálin eru erfiðust og verst þar sem hagur íbúanna er bágastur, t.d. á jaðarsvæðum í Afríku, Asíu og Suður-Ameríku. Vegna aðstæðna hér á landi hafa Íslendingar óvenjugóða möguleika á að rannsaka landhnignun og leiðir til úrbóta miðað við t.d. aðrar Evrópuþjóðir. Til þess að svo megi verða þarf að auka og samræma faglegt starf við verndun og endurreisn landkosta á Íslandi með áherslu á alþjóðlegt samstarf. Því er hér lagt til að komið verði á fót alþjóðlegri rannsóknamiðstöð á þessu sviði. Rannsóknamiðstöðin hafi m.a. bein tengsl við Landgræðslu ríkisins, Skógrækt ríkisins, Rannsóknastofnun landbúnaðarins, Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Háskóla Íslands. Slík miðstöð gæti lagt mikla þekkingu af mörkum til þjóða sem berjast gegn eyðingu gróðurs og jarðvegs. Ég lagði þessa þingsályktunartillögu fram á 127. löggjafarþingi og síðan hef ég endurflutt hana í tvígang. Eins og þingmenn vita og forseti er ástand jarðvegsauðlindarinnar á Íslandi með þeim hætti að gervitunglamyndir sýna að landið okkar er því miður að fjúka burt. Það er hraðfara jarðvegsrof sem er talið vera um 17% landsins og þegar við skyggnumst í tölur kemur í ljós að neðan 500 metra yfir sjávarmáli er um mikið jarðvegsrof að ræða á um 8% landsins og um töluverða gróður- og jarðvegseyðingu að ræða á um 25% landsins. Um 32% lands sem er yfir 500 metra yfir sjávarmáli þarfnast landgræðslu og skógræktar. Ég talaði hér áðan í greinargerðinni um eyðimerkursáttmála sem við erum aðilar að. Sá sáttmáli var gerður árið 1994 og tók gildi árið 1997. Markmið þessa sáttmála er að bæta landnýtingu og koma í veg fyrir uppblástur og skapa möguleika á alþjóðsamstarfi á þessum sviðum, sérstaklega varðandi rannsóknir og fræðslu. Það er einmitt utanríkisráðuneytið sem fer með þetta málefni og þennan samning hér á landi. Fjölmargir vísindamenn hafa gefið þessari tillögu gaum og unnið út frá henni og reyndar ýmsu öðru. Bæði Ása L. Aradóttir og Ólafur Arnalds lögðu til árið 1987 að komið yrði á laggirnar alþjóðlegri rannsóknarmiðstöð í jarðvegsvernd og endurheimt vistkerfa og þáverandi forseti Íslands, frú Vigdís Finnbogadóttir, lagði þessu máli lið. Þá hefur einnig vísindamaðurinn Freysteinn Sigurðsson fjallað oft og vel um þetta á Oddastefnum og reyndar víðar, hann fjallaði líka um þessi mál á umhverfisþingi 2005. Einnig hefur verið fjallað um þessa tillögu í stefnumótun Rangárþings og Mýrdalshrepps fyrir árin 2005–2010, en markmið okkar er að koma upp náttúrufræðisetri á þessum sviðum og Gunnarsholt er kjörinn vettvangur í þeim efnum. Það kom einnig fram hjá mér í greinargerðinni að Jarðhitaskóli Orkustofnunar eða Jarðhitaskóli Sameinuðu þjóðanna, eins og við köllum hann oft, sem er á vegum Orkustofnunar, hefur verið hér starfræktur um nokkurt skeið og þar er unnið gríðarlega gott starf á þessum alþjóðlega vettvangi. Sjávarútvegsskólinn hefur verið starfræktur hér síðan 1998 og þar er einnig unnið gríðarlega gott starf og í Gunnarsholti eru aðstæður kjörnar til að vinna að þessu máli. Það er mikill áhugi og stuðningur á Suðurlandi fyrir háskólamenntun, þá erum við líka að tala um að svona alþjóðastofnun væri nokkurs konar skóli eins og ég er að benda á með jarðhitaskólann og eldfjallaskólann o.fl. Við viljum gjarnan vinna vísindalegt starf á þessum sviðum í Gunnarsholti. Þar er fyrir ákveðin þekking og þessar hugmyndir samrýmast mjög vel hugsjónum forstjóra Landgræðslu ríkisins, Sveins Runólfssonar, en hann talar um að hugsjónir staðarins séu ræktun lands og lýðs og þetta á auðvitað mjög vel við. Eins og við vitum öll er Ísland ríkt land. Við erum rík í efnahagslegum skilningi en við búum því miður í landi sem er að fjúka burt, eins og ég hef verið að benda á. Við höfum fram að færa mjög mikla reynslu og þekkingu til þróunarlandanna á sviði landgræðslu og vísinda á þessum sviðum. Það er mikill hugur í starfsmönnum Landgræðslunnar og reyndar í Rangárþingi öllu og á Suðurlandi um þessi mál og nú er lag að berjast fyrir því að koma á slíkri alþjóðlegri rannsóknarmiðstöð. Ég hvet til þess að þessi tillaga verði samþykkt og að við hefjumst handa sem allra fyrst við að hrinda henni í framkvæmd.

Hæstv. forseti. Ég kem hér upp til að lýsa ánægju minni með þessa tillögu til þingsályktunar frá hv. þm. Ísólfi Gylfa Pálmasyni, um að stofna alþjóðarannsóknamiðstöð á sviði landverndar og landgræðslu sem skuli vera staðsett í Gunnarsholti. Einmitt þar á hún að vera, t.d. vegna sögunnar, því það er alveg geysileg saga í kringum Gunnarsholt vegna uppblástursins, og vegna nálægðarinnar við Heklu ef hugsað er um eldgosin og allt það landslag sem þar er. Staðsetning Landgræðslunnar í Gunnarsholti er merkileg, en hún hófst 1907, í þessu héraði þar sem sandfok var gríðarlega mikið og margar jarðir fóru í eyði upp úr 1800 og fram yfir síðustu aldamót síðustu aldar, 1900. Það hefur líka verið afskaplega ánægjulegt að fylgjast með því hversu Landgræðslan hefur unnið mikið starf til að vinna landið aftur. Það er ótrúlegt að sjá hvað þar hefur gerst. Þegar ég kom akandi í fyrsta skipti þessa svörtu sanda frá Reykjavík að Gunnarsholti fyrir rúmum 30 árum akandi voru þar aðeins svartar auðnir. Nú eru þarna bleikir akrar og gróin tún. Það sýnir sig að það er hægt að rækta upp landið og endurheimta landgæðin. Nú eru mikil áform einmitt hjá Landgræðslunni varðandi Hekluskóga og Suðurlandsskóga, samstarfsverkefni. Það á að rækta mikinn skóg í nálægð við Heklu. Þetta eiga að vera nokkurs konar hamfaraskógar, eins og einn ágætur þingmaður hefur orðað það, skógur sem á að taka við öskufalli ef Hekla fer að gjósa. Ég tel að svona stofnun sem miðli þekkingu á sviði vísindamanna frá þróunarlöndunum skipti miklu máli. Ég veit að það koma margir erlendir gestir í heimsókn til Landgræðslunnar í Gunnarsholti til að læra af þeim og forstjóri Landgræðslunnar fer víða um heim til að halda fyrirlestra eins og margir aðrir starfsmenn þar. Við Íslendingar erum frumkvöðlar í þessu en það eru mjög margar þjóðir sem eiga í miklum erfiðleikum með landrof. Eins og kom fram hjá framsögumanni hér áðan þá er hægt að fara til Afríku, Nýja-Sjálands, Ástralíu, Nýfundnalands og fleiri landa sem eru að berjast við að halda moldinni á jörðinni og það gerist ekki nema með gróðri og þykkri gróðurþekju. Vegna þess að Landgræðslan er nú í nágrenni við öll þessi miklu eldfjöll, er á eldfjallasvæði, þá langar mig í lok ræðu minnar að fara með lítið ljóðbrot eftir Matthías Johannessen. Það heitir Landið. Landið fylgir okkur í hvítri skikkju, en eldgígarnir steyttir hnefar mót himni. Við sváfum undir heiðum himni og vöknuðum inn í ójarðneska þögn sáum öræfin koma til okkar klædd heiðgulum kyrrlátum morgni: í gagnsærri skikkju kemur gamall himinn til jarðar og gengur við sólstaf yfir hraunið.

Virðulegi forseti. Ég kem hér örstutt til að lýsa yfir ánægju minni með þessa þingsályktunartillögu. Muni ég rétt var hún líka flutt á síðasta þingi. En fékk þá eigi framgöngu og mun því, að því ég best veit, lögð hér fram í að minnsta kosti annað sinn. Ég vona að það gangi betur núna en undanfarin ár og hún fái að fara í gegn. Ég hygg að þetta sé mjög góð hugmynd og ég styð hana. Það er alveg rétt sem hefur komið fram í ræðum þeirra ræðumanna tveggja sem hafa talað hér á undan mér í þessu máli, að það eru margar þjóðir sem eiga við vandamál að stríða vegna landeyðingar. Við Íslendingar höfum náð ótrúlegum árangri í að berjast gegn gróðureyðingu. Ég man til að mynda vel eftir því að ég fór á fund hjá Öræfingum á síðastliðnu sumri, í Öræfasveit. Landgræðslufélag Öræfinga, gott ef það hét ekki það. Þar var okkur m.a. sýnt eða við skoðuðum svæði sem hafa verið grædd upp og ég verð að segja að þetta var alveg ótrúlegt. Maður verður eiginlega að sjá það til að trúa því hvað er hægt að gera. Þarna var búið að græða upp mjög hrjóstrugt land á tiltölulega skömmum tíma miðað við þær aðstæður sem þarna eru. Þarna voru hlíðar sem áður voru ekkert nema grjót og melar farnar að gróa upp og horfði mjög vel með framhaldið. Þarna sannfærðist maður kannski endanlega um að það er hægt að gera ótrúlegustu hluti hér á Íslandi ef rétt er að málum staðið. Ég sannfærðist líka um að við Íslendingar höfum yfir að búa mikilli þekkingu og reynslu í þessum efnum. Ég er alveg sannfærður um að við getum miðlað af þeirri þekkingu til annarra þjóða. Þarna ætti í raun og veru að vera komið sóknarfæri fyrir okkur Íslendinga. Nú á tímum er oft talað um útrás og alþjóðavæðingu. Þarna væri kannski um að ræða útrás sem við höfum ekki reynt svo mikið fram til þessa. Útrás sem gengur út á að selja séríslenska þekkingu á erlendum vettvangi. Ég hygg að það mætti að minnsta kosti athuga hvort ekki væri þörf fyrir ráðgjöf frá okkar hendi, okkar Íslendinga í þessum málefnum úti í hinum stóra heimi. Þetta gæti hugsanlega skapað einhver störf og tækifæri fyrir Íslendinga sem hafa skapað sér, eða áunnið sér sérþekkingu í þessum málum. Ég hygg að í þeim löndum eða þeim heimshlutum sem hv. flutningsmaður Ísólfur Gylfi Pálmason nefndi hér áðan séu einmitt vandamál sem þurfi að leysa hvort sem það er gert á vegum erlendra hjálparstofnana eða annarra. En ég hygg svo sannarlega að við Íslendingar gætum lagt þarna hönd á plóginn með reynslu okkar og þekkingu í þessum málum. Þetta er það sem ég vildi segja, virðulegi forseti, og jafnframt lýsa yfir að við í þingflokki Frjálslynda flokksins munum að sjálfsögðu styðja þetta mál. Ég veit ekki hvort þetta mál fer til landbúnaðarnefndar. Ég er þar áheyrnarfulltrúi. En mér þætti það ekki ótrúlegt að það kæmi að minnsta kosti til umsagnar þar og þá skal ég ekki láta mitt eftir liggja við að veita þessu mjög svo ágæta máli það brautargengi sem það á skilið.

Hæstv. forseti. Af því hv. þingmaður var að ræða um að Landgræðslan, eða þessi stofnun gæti verið með ráðgjöf fyrir aðrar þjóðir, þá vil ég upplýsa að svo er í dag. Ég veit að á milli Íslands og Grænlands t.d. er mjög mikið samstarf í landgræðslumálum. Hér hefur líka verið afar merkilegur maður frá Nýfundnalandi, prófessor, sem hefur verið að rannsaka mikið í kringum Keldur, uppgræðsluna þar og sandvarnargarða sem eru mjög merkilegir. Þeir eru mjög gamlir og voru hlaðnir upp til að varna sandfoki. Það er í rauninni mjög merkileg smíð á þeim görðum. Þetta er allt hlaðið úr grjóti og á þeim eru hlið sem taka við sandinum út aftur þegar breytir um vindátt. Á bænum mínum á Keldum var mikil barátta við sandfok árum og áratugum saman. Það er til saga um að í einu miklu roki sem gekk yfir Rangárvellina hafi verið alveg sléttfullt af sandi upp á mæni á gamla bænum. En ég vildi bara koma hér og segja frá því að Landgræðslan á mjög gott samstarf við margar þjóðir, sem betur fer.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim ágætu þingmönnum sem hafa tekið til máls í þessu máli og lagt því lið, þeim Drífu Hjartardóttur og Magnúsi Þór Hafsteinssyni, sem eru báðir þingmenn í Suðurkjördæmi. Hv. þm. Drífa Hjartardóttir þekkir þessi mál vel enda býr hún í næsta nágrenni við Gunnarsholt. Nákvæmlega þegar þessi orð eru töluð er landið okkar að fjúka burtu því á afréttum uppsveita Árnessýslu er heilmikið moldrok um þessar mundir og það er auðvitað alvarlegt mál. En við erum afar stolt af starfi Landgræðslu ríkisins. Þar fer fram mjög myndarlegt starf og hefur gert um langan aldur. Þar ríkir ákveðin menning sem skiptir Ísland miklu máli, ég tala nú ekki um okkur á Suðurlandi og í Rangárþingi. Þetta er gríðarlega metnaðarfullt starf. Þar er mikil sérfræðiþekking fyrir hendi. Þar vinna margir sérfræðingar, háskólamenntað fólk og aðrir sem hafa sérþekkingu á þessum sviðum og mikla reynslu í þessum efnum. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson var einmitt að tala um gott landgræðslustarf, m.a. í Öræfum og eitt af fjölmörgum góðum verkefnum Landgræðslu ríkisins er kallað: Bændur græða landið. Þar sem bændur nýta þekkingu sína, fá áburð og annað slíkt hjá Landgræðslunni og vinna í raun og veru mjög gott og göfugt starf, bæði í Öræfum og á Suðurlandi öllu. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson talaði um að hann hefði tekið þátt í þessari umræðu á síðasta þingi. Það er hárrétt. En það vill nú þannig til að í þinginu gerast góðir hlutir hægt. Þannig var að þegar ég var þingmaður 1995 flutti ég mína fyrstu þingsályktunartillögu um á hvern hátt mætti nýta þann trjávið sem til fellur við grisjun. Þetta var árið 1995 og menn voru dálítið glottaralegir á svipinn þegar ég flutti þessa þingsályktunartillögu. En 2003, eftir átta ár, var þessi þingsályktunartillaga samþykkt sem mér þykir auðvitað mjög merkileg tillaga vegna þess að það fellur mjög mikið til af trjáviði við grisjun á Íslandi og á eftir að falla meira af trjáviði í fyllingu tímans. Þannig að við verðum að gera okkur grein fyrir öllum þessum náttúruauðlindum. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan er jarðvegur og gróður auðlindir landsins, ekkert síður en sjórinn og vatnið o.s.frv. En ég endurtek þakkir mínar til þeirra þingmanna sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Ég legg til að tillögunni verði vísað til landbúnaðarnefndar og vona að hún fái þar umfjöllun og verði samþykkt á þessu þingi.

Hæstv. forseti. Ég flyt hér tillögu til þingsályktunar um yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar og uppbyggingu annarrar atvinnustarfsemi samhliða brottför hersins. Það er ekki oft sem hægt er að segja um þingmál sem er aðeins nokkurra mánaða gamalt að það sé barn síns tíma því að dagsetningarnar í þingmálinu sem var lagt fram í upphafi þessa þings eru þegar orðnar úreltar en efni frumvarpsins og inntak á ekki síður við nú en þá. Tillagan til þingsályktunar er flutt af öllum þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og er 1. flutningsmaður hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Þingsályktunartillagan er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að kjósa nefnd skipaða fulltrúum allra þingflokka auk formanns sem utanríkisráðherra skipar án tilnefningar til að hafa yfirumsjón með og vera stjórnvöldum til ráðuneytis í viðræðum við bandarísk stjórnvöld um yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar samhliða brottför hersins. Nefndin kanni einnig rækilega möguleika á að auka hvers kyns borgaralega atvinnustarfsemi í tengslum við flugvöllinn og geri tillögur um aðgerðir í því skyni. Nefndin leiti eftir hugmyndum og þátttöku heimamanna á Suðurnesjum í starfi sínu og eigi við þá náið samstarf. Nefndin skili ráðherra skýrslu sem lögð verði fyrir Alþingi eigi síðar en 1. mars 2006.“ Með öðrum orðum, það var fyrir mánuði síðan í reynd sem við hefðum viljað að þessu starfi yrði lokið. Ekki nóg með það, við höfum flutt samsvarandi mál á fyrri þingum einnig og ég vek athygli á því að það sem hefur verið að gerast hér núna síðustu vikurnar, yfirlýsingar Bandaríkjamanna um að þeir hyggist hverfa af landi brott með öll sín tæki og tól var í reynd fyrirséð. Við rekjum það í greinargerð með þingmálinu hvernig smám saman hefur dregið úr umsvifum Bandaríkjamanna hér á landi og ef mannaflinn er borinn saman 1990 annars vegar og í ársbyrjun 2005 kemur fram að hermenn á vegum Bandaríkjahers voru hér 1990 3.294 en voru í fyrra komnir niður í tæp 1.500 eða 1.453. Íslenskir starfsmenn hersins í marsmánuði 1990 voru yfir 1.000, 1.086 en voru í fyrra komnir niður í 674. Síðan rekjum við í greinargerð hvernig dregið hefur úr þeim umsvifum, hvernig flugvélum og hertólum margvíslegum hefur fækkað enda í fullu samræmi við þær breyttu aðstæður sem nú eru uppi í þessum heimshluta. Kalda stríðinu, sem svo var nefnt, lauk um 1990 og augljóst að Bandaríkjamenn mundu hverfa af landi brott. Það var reyndar ásetningur okkar að berjast fyrir því að svo yrði og hefur verið í langan tíma, að minnsta kosti margra þeirra sem eiga núna aðild að Vinstri hreyfingunni – grænu framboði þó að það sé engan veginn einhlítt. En allar götur frá því að sá flokkur var stofnaður árið 1999 hefur hann flutt þingmál þessa efnis og ekki aðeins um brottför hersins og nauðsynlegar ráðstafanir sem grípa þurfi til í tengslum við atvinnuuppbyggingu og yfirtöku á mannvirkjum sem herinn hefur rekið, heldur einnig varðandi umhverfisáhrif. Ég vísa í tillögu til þingsályktunar sem var upphaflega lögð fyrir 125. þing, þ.e. árið 1999, af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni. Sú tillaga var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela umhverfisráðherra að láta fara fram rannsókn á umhverfisáhrifum af völdum erlendrar hersetu og hernaðarumsvifa á Íslandi og hættum sem eru núverandi hernaðarumsvifum samfara. Einnig verði gerð úttekt á lagalegum álitaefnum þessu tengdum. Rannsókn beinist sérstaklega að eftirfarandi þáttum: 1. grunnvatnsmengun, 2. jarðvegsmengun, 3. frágangi spilliefna og sorphauga, 4. umhverfishættu sem stafar af núverandi hernaðarumsvifum, 5. réttarfarslegum hliðum málsins varðandi skaðabótaskyldu erlendra og/eða íslenskra stjórnvalda gagnvart landeigendum í þeim tilfellum sem mengun hefur orðið og skyldu þeirra til að hreinsa menguð svæði. Jafnframt verði reynt að áætla kostnað við hreinsun þeirra svæða sem hafa orðið fyrir mengun.“ Við höfum staðið fyrir umræðu um þessi efni hvað eftir annað í þinginu og ég vísa t.d. til umræðu sem fram fór í febrúarmánuði árið 2004 þar sem fyrirspyrjandi var hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og beindi fyrirspurnum til þáverandi hæstv. utanríkisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar. Þær fyrirspurnir lutu að mengun af völdum Bandaríkjahers á Heiðarfjalli á Langanesi en þar hafði bandarískur her haft setu allt frá 6. áratugnum og fram til ársins 1971. Við þær umræður var fátt um svör af hálfu stjórnvalda, af hálfu hæstv. utanríkisráðherra, en landeigendur á þeim slóðum hafa reynt að sækja rétt sinn fyrir dómstólum. Það var reynt árið 1997 og það var reynt aftur árið 2001. Hæstiréttur vísaði málinu í báðum tilvikum frá vegna þess að íslenskir dómstólar ættu ekki lögsögu hvað bandarísk stjórnvöld varðaði og vegna einhverra galla sem Hæstiréttur taldi vera í málatilbúnaði fyrir rétti. Þetta var nú sú hjálp sem bændurnir sem hafa þurft að súpa seyðið af hersetunni þarna fyrir norðaustan fengu frá íslenskum stjórnvöldum. Nú segjum við: Þegar gengið verður til samninga við herinn eða viðræðna við herinn um brottför og viðskilnað hér á landi hvað varðar herstöðina á Miðnesheiði þá er ekki um annað að ræða en að ganga kirfilega frá þessum þáttum einnig. Ég vek athygli á því að Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur óskað eftir utandagskrárumræðu sérstaklega um það efni og ætla ég ekki að fara ítarlega í þá sálma af þeim sökum við umræðuna nú. Eins og menn þekkja verður viðræðufundur á morgun á milli íslenskra stjórnvalda og fulltrúa Bandaríkjahers, fulltrúa Bandaríkjastjórnar um viðskilnað Bandaríkjamanna. Ég fagna því sérstaklega að þetta þingmál skuli koma til umræðu í þinginu núna því að við höfum ákveðin skilaboð frá Vinstri hreyfingunni – grænu framboði til íslenskra stjórnvalda inn í þær viðræður. Í dag sendi þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs frá sér yfirlýsingu sem ég vil, með leyfi forseta, lesa. Hún er svohljóðandi: „Það er athyglisverð staðreynd að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hefur á næstliðnum árum einn þingflokka lagt fram tillögur og hugmyndir um viðbrögð vegna brottfarar herliðs Bandaríkjanna frá Keflavíkurflugvelli. Má þar nefna ítrekaðan tillöguflutning, nú síðast á yfirstandandi þingi, um yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar og uppbyggingu annarrar atvinnustarfsemi samhliða brottför hersins, svo og tillögu um rannsókn á umhverfisáhrifum af völdum erlendrar hersetu. Aðrir flokkar hafa ekki séð ástæðu til viðbragða né fyrirhyggju þrátt fyrir augljós merki þess að herinn væri á förum. Einhliða ákvörðun Bandaríkjamanna um brottför þrátt fyrir tvíhliða samning um veru herliðsins sýnir vitaskuld betur en nokkuð annað að þeir héldu hér her sjálfs sín vegna og telja það koma sér einum við hvenær og hvernig þeim hentar að halda á brott. Framkoma Bandaríkjamanna kemur þeim vafalaust á óvart sem hafa talið það einhverja tryggingu að í ríkisstjórn Íslands sitja tveir af þremur stjórnmálaflokkum sem stutt hafa hersetuna. Þessi framkoma er vitaskuld niðurlægjandi fyrir ríkisstjórnina sem hefur sýnt Bandaríkjamönnum fylgispekt í flestum málum og m.a.s. skipað sér að baki þeim í ólögmætu árásarstríði þeirra á hendur Írökum. Í þeim viðræðum sem nú eiga sér stað um framhald málsins er áríðandi að fulltrúar Íslendinga geri réttmætar kröfur til Bandaríkjamanna um viðunandi viðskilnað á Keflavíkurflugvelli og á öðrum svæðum sem hersetan hefur sett mark sitt á. Undir engum kringumstæðum á að þrýsta á um áframhaldandi sýndarviðbúnað hersins, eins og m.a. hefur heyrst í máli forsætisráðherra landsins. Fráleitt væri að ganga að viðræðunum með slíku hugarfari. Einhvers konar draugastöð á Keflavíkurflugvelli væri versta niðurstaðan sem komið gæti út úr viðræðunum og ber að hafna því algjörlega. Krafan hlýtur að vera að bandarískur her hverfi að fullu og öllu af vellinum og afhendi Íslendingum svæðið og öll mannvirki og aðstöðu þar. Gera ber skýlausa kröfu um ábyrgð Bandaríkjamanna á hreinsun og umbótum vegna mengunar og umhverfisspjalla. Tryggja þarf að skilið verði við starfsfólk með sómasamlegum hætti, starfsmönnum til margra ára verði greidd biðlaun og veitt aðstoð við endurmenntun og leit að nýjum störfum. Þess má geta að fyrir liggur beiðni frá þingflokki VG um umræðu utan dagskrár um viðskilnað Bandaríkjahers við landið og íslenska starfsmenn. Þingflokkur VG leggur áherslu á að brottför hers ásamt tilheyrandi vopnabúnaði af Keflavíkurflugvelli og öll sú aðstaða sem þar með losnar býður upp á sóknarfæri sem mikilvægt er að nýta til nýsköpunar og uppbyggingar á svæðinu. Ekki er síður mikilvægt að nú skapast til þess skilyrði að móta nýjar áherslur í utanríkis- og friðarmálum, móta sjálfstæða friðarstefnu þar sem leið hernaðarbrölts og hernaðarbandalaga er hafnað, en þess í stað byggt á virkri friðarviðleitni, afvopnun og friðlýsingum. Þau verkefni sem nú þarf að takast á við og tengjast brottför hersins eru öll þess eðlis að Íslendingar geta auðveldlega axlað þau sjálfir. Meginverkefnin eru rekstur Keflavíkurflugvallar, efld landhelgisgæsla og aukið landamæraeftirlit. Loks þarf að stórefla tækjakost og mannafla til björgunarstarfa. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur hvatt til þverpólitísks samstarfs um öll þessi mál. Nú ríður á að menn snúi bökum saman og breyti stöðunni þjóðinni í hag.“

Hæstv. forseti. Hægt er að taka undir býsna margt sem er í tillögu frá hv. þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, en auðvitað gefur málið líka tilefni til þess að velta því fyrir sér hvernig á því stendur að menn telja sig svo óviðbúna eins og raun ber vitni þegar síminn var til hæstv. utanríkisráðherra, Geirs Haardes, um daginn, símtal sem reyndar hefur komið fram að hann átti von á og vissi og gat valið sér daginn hvenær kæmi. Kannski vissi hann líka hvað hann átti að segja. Að minnsta kosti höfðu menn ekki gert þær ráðstafanir sem hefði þurft að vera búið að gera. Ég verð að segja alveg eins og er að ég tel að þetta símtal um miðjan þennan mánuð hafi í raun verið til þess að lækka þröskuldana í samningaviðræðunum sem ríkisstjórnin á í við Bandaríkjamenn, því að þegar því var lýst yfir að herinn ætti að fara héðan fyrir þremur árum eða svo fór af stað undarleg atburðarás sem fólst í því að segja þjóðinni að nú færu í gang samningaviðræður við Bandaríkjamenn. Þar ættu menn nú aldeilis innangengt og hauka í horni til að ræða málið. Síðan hefur þjóðinni verið haldið uppi á því að þarna væri verið að fást við málin og niðurstaðan af þessu mundi verða einhver árangur ríkisstjórnarinnar hvað varðaði áframhaldandi varnir landsins eins og það heitir. Niðurstaðan sem kom núna um daginn var sú að hinar sýnilegu varnir, þoturnar og þyrlurnar ættu að fara héðan. Ég vil halda því fram að Bandaríkjamenn hafi tekið ómakið af Íslendingum að þessu leyti, að Íslendingar eða ríkisstjórnin hefði nú tæplega viljað koma heim úr samningaviðræðum með eitthvert smáræði þar sem öllum stóru kröfunum hefði verið hafnað, þ.e. um að hafa hér sýnilegar varnir, og hafi þótt það heldur skárra að Bandaríkjamenn köstuðu þá út af borðinu þessum stóru ágreiningsmálum svo að hægt yrði að semja um þau litlu og koma þá með eitthvað heim úr þeirri samningaferð. Það ferli stendur yfir núna. Það er sem sagt búið að lækka þröskuldana. Bandaríkjamenn gerðu það með símtali þann 15. þessa mánaðar. En það er margt sem þarf að skoða í samhengi við þetta mál og sérstaklega ber að huga að því fólki sem þarna vinnur og framtíð þess og atvinnusvæðis þess sem þarna um ræðir. Ég held því fram að þetta sé í heildina ekki óskaplega mikið atvinnulegt áfall fyrir höfuðborgarsvæðið en þetta er mjög stórt verkefni og áfall fyrir nærsvæðið á Reykjanesi og þá sem þar vinna og gera þarf allt sem mögulegt er til að koma til móts við það fólk. Það þarf að gera með því að skapa ný atvinnutækifæri og líka með því að koma til móts við það fólk sem er að nálgast mjög eftirlaunaaldur. Ég vil koma því hér að að ég hef flutt ásamt tveimur öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar þingsályktunartillögu sem er núna í félagsmálanefnd sem var einmitt hugsuð til þess að hægt væri að koma til móts við fólk sem missti atvinnu sína á viðkvæmum tíma þegar það nálgast eftirlaunaaldur. Þó svo að við höfum verið að fá góðar fréttir af því að Atvinnuleysistryggingasjóði eigi að breyta og fólk eigi að fá hærri tekjur úr honum í þrjá mánuði eftir að það missir atvinnu sína, þá gerir það ekki nema mjög lítið til að bæta það áfall sem verður þegar fólk missir atvinnu sína á efri árum, fer að nálgast eftirlaunaaldurinn, og á kannski litla möguleika á að endurhæfa sig eða finna sér störf við hæfi. Fólk sem hefur greitt alla sína ævi í lífeyrissjóði á betra skilið en að vera á atvinnuleysisbótum kannski þrjú, fjögur, fimm ár, í lok starfsævi sinnar. Ég tel að það sé verkefni lífeyrissjóðanna og Atvinnuleysistryggingasjóðs og stjórnvalda í landinu, ásamt verkalýðsfélögunum og atvinnurekendum, að leiða saman krafta til þess að fólk geti hætt störfum fyrr þegar svona hagar til. Þess vegna var sú tillaga flutt sem ég nefndi. Ég tel að slík aðferð geti vel verið hluti af því að leysa umrædd vandamál. Þó svo hér hafi farið af stað mikil umræða um uppbyggingu álvers á því svæði finnst mér í sjálfu sér að ákveðin tækifærismennska sé fólgin í því vegna þess að vinna við það mun ekki leysa úr atvinnuvandanum á svæðinu. Það er atvinna sem kemur þá til miklu síðar og er kannski allt annað mál og ætti að ræða á annan hátt en í tengslum við þetta verkefni sem nú er til umræðu. Ég ætlaði mér ekki að halda langa ræðu. Ég vildi draga athyglina að þeirri tillögu sem ég hef flutt undanfarin tvö þing sem er núna í félagsmálanefnd af því að ég tel að hún geti með almennum hætti komið til móts við fólk sem lendir í aðstæðum eins og þarna hefur verið lýst, þó nokkuð margir virðast vera í þeirri stöðu að hafa unnið lengi á vellinum og eru að missa núna atvinnu sína þegar tiltölulega fá ár eru þangað til þeir geta farið að taka eftirlaun. Það þarf að vera sveigjanleiki þarna. Menn hafa haft skilning á þessu í þingsölum því slíkur sveigjanleiki er til staðar fyrir alþingismenn. Samkvæmt nýlegum lögum geta alþingismenn og ráðherrar tekið nokkuð snemma til þess ráðs að fara á eftirlaun. Það er því sveigjanleiki þar. Ég tel að þann sveigjanleika eigi menn að hafa í huga þegar þeir velta því fyrir sér hvernig eigi að taka á þessu máli líka. En ég tek síðan undir það sem hv. þingmaður sagði um að menn þurfi að vanda sig við viðskilnaðinn. Menn þurfa að ræða við Bandaríkjamenn af yfirvegun, taka sér góðan tíma til þess. Það er ekki neitt sem hastar í raun og veru í þeim viðræðum, og þannig verði gengið frá málum að við sitjum ekki uppi með áralöng vandamál eins og raun ber vitni að hefur bæði orðið hér á landi og í öðrum löndum þar sem menn hafa yfirgefið herstöðvar. Það skulu vera lokaorð mín.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að lengja umræðuna mikið. En mér finnst samt nauðsynlegt að koma hér með nokkur sjónarmið. Segja má að sumu leyti um efnisatriði þeirrar tillögu sem hv. þm. Ögmundur Jónasson mælti fyrir, að hún komi of seint en að sumu leyti má segja að hún komi of snemma miðað við aðstæður. Ljóst er að tillagan byggir á gömlum viðhorfum hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að segja upp varnarsamningnum við Bandaríkin og tillagan er samkvæmt efni sínu viðbragðsáætlun ef það markmið næðist. Að því leyti má segja að breyttar forsendur í viðræðum okkar við Bandaríkin geri það að verkum að tillagan sé í rauninni barn síns tíma og sé úrelt að því leyti eða frá þeim sjónarhóli. Að hinu leytinu má segja að tillagan sé of snemma komin fram og þar af leiðandi ótímabær í ljósi þess að viðræðum okkar við Bandaríkin er ekki lokið. Fyrir liggur yfirlýsing Bandaríkjastjórnar um að taka burtu flugsveitina af Keflavíkurflugvelli eins og fram hefur komið og margsinnis verið rætt. Hins vegar liggur ekki enn þá fyrir með hvaða hætti framhaldi varnarsamningsins verður fyrir komið. Það er auðvitað þess vegna og ekki að tilefnislausu sem íslensk stjórnvöld eiga nú í áframhaldandi viðræðum við Bandaríkin. Það stafar af því að það er viðhorf, skoðun og sannfæring ríkisstjórnarflokkanna að á skýran hátt þurfi að tryggja hér öruggar og sýnilegar varnir. Fyrir liggur að Bandaríkjastjórn hyggst ekki viðhalda óbreyttu ástandi en það er auðvitað eftir því leitað af hálfu íslenskra stjórnvalda hvernig Bandaríkin muni áfram efna sinn samning, þennan gagnkvæma tvíhliða samning sem hefur verið í gildi frá 1951. Því að Bandaríkjamenn hafa ekki sagt honum upp og það hafa Íslendingar raunar ekki gert heldur. Sú viðbragðsáætlun við brottför Bandaríkjahers af Keflavíkurflugvelli sem tillaga hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs gerir ráð fyrir, er að því leyti ótímabær, að sú staða er ekki komin upp að varnarstöðin verði lögð niður. Sú staða er ekki komin upp. Varðandi stöðu þessara mála svona almennt séð get ég sagt fyrir sjálfan mig að yfirlýsing Bandaríkjamanna frá 15. mars olli mér vissulega vonbrigðum vegna þess að ég stóð í þeirri trú að þær viðræður sem íslensk og bandarísk stjórnvöld áttu í gætu leitt til niðurstöðu sem væri annars efnis en þessi yfirlýsing felur í sér. Sú staða er hins vegar uppi. Úr því verða menn að spila og segja má að allir standi vissulega frammi fyrir nýrri stöðu í þessum efnum. Nýrri stöðu sem þarf að takast á við. Nýrri stöðu sem gerir það að verkum að við þurfum að taka ákvarðanir um og meta hvernig við getum sem best tryggt öryggi landsins til frambúðar að því gefnu að þessi breyting verði á fyrirkomulagi varnarsamnings okkar við Bandaríkin. Ég held að ótímabært sé á þessari stundu að kveða upp úr með hvaða leið verður farin í því sambandi. En ég er þeirrar skoðunar að það eigi að vera ótvírætt samningsmarkmið Íslendinga í þeim viðræðum og markmið stjórnvalda þegar þær leiðir eru skoðaðar að tryggja að hér verði áfram tryggar og öruggar varnir. Þótt heimsmyndin hafi vissulega breyst frá dögum kalda stríðsins þá er ekki svo að allar hugsanlegar ógnir og allar hugsanlegar hættukringumstæður séu fyrir bí. Þær hafa vissulega breyst og breyttum aðstæðum þarf að bregðast við með nýjum hætti. En ég er ekki þeirrar skoðunar, eins og mér finnst skína í gegn í málflutningi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að engin þörf sé á neinum vörnum. Ég verð að segja að mér finnst það viðhorf bæði nú og raunar áður fremur byggjast á óskhyggju en raunhæfu mati á aðstæðum. Það er svo að að mörgu leyti lifum við í ótryggum heimi. Ógnir geta komið upp, ógnir geta komið og farið. Nýjar aðstæður geta skapað nýjar ógnir. Allar þjóðir með einhverjum hætti tryggja varnir sínar. Ég held að Íslendingar séu ekkert undanskildir í þeim efnum. Ég held að mikilvægt sé að við gerum það með skýrum hætti, höfum það að markmiði í viðræðum við Bandaríkin og öðrum viðbrögðum við yfirlýsingunni frá 15. mars, að tryggja hér öruggar varnir enn sem fyrr. Ég hygg að um það sé allvíðtæk samstaða meðal stjórnmálaflokkanna. Vinstri hreyfingin – grænt framboð sker sig að nokkru leyti úr með að ganga lengra í því að telja að við getum hér ein þjóða lifað án nokkurra varna. En þó verður að segja, af stundum óljósum og misvísandi yfirlýsingum af hálfu Samfylkingarinnar virðist manni stundum af hálfu sumra talsmanna þess flokks að minnsta kosti, þá vaxi þeirri skoðun fylgi að hér sé engin þörf á vörnum. Svo aftur koma aðrir talsmenn og gefa í skyn að nauðsynlegt sé að tryggja varnirnar með einhverjum nýjum hætti eftir brottför flugsveitar varnarliðsins og hafa talað um ýmislegt í því sambandi. Um tíma var vinsælt að tala um varnarsamstarf við Evrópusambandið og svo hefur ýmsum kostum verið velt upp í þeirri stöðu. Það er því nokkuð óljóst hvort Samfylkingin telur yfir höfuð að einhver þörf sé á ákveðnum og öruggum vörnum hér eða ekki. En aðrir flokkar hygg ég að séu nokkuð eindregið á þeirri skoðun að við verðum að finna einhverjar lausnir á þessum málum. Þegar ekki liggur fyrir niðurstaða hvað það varðar held ég að ótímabært sé að taka undir það sem segir í tillögu Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að það beri að undirbúa þá stöðu að varnarstöðin verði lögð niður.

Hæstv. forseti. Það sem hv. þingmaður sagði um afstöðu Samfylkingarinnar er ekki alveg nógu nákvæmt finnst mér. Ég tel að það hafi komið skýrt fram að Samfylkingin sem slík hafi tekið afstöðu til þess að hugað verði að vörnum landsins með því að ræða við Atlantshafsbandalagið um þá hluti. Ég tel að skynsamlegt sé að gera það. Bandaríkjamenn eiga nú líka aðild að Atlantshafsbandalaginu þannig að það er ekki viðskilnaður við Bandaríkin. Ég tel eðlilegt að menn skoði hvað það er sem Bandaríkjamenn eru tilbúnir að gera hér. Það liggur fyrir að herinn er að fara. Bandaríkjamenn hafa lýst því yfir að hann er að fara. Svo skemmtilegt er það nú, ef svo má að orði komast, að tillaga Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs getur alveg staðist, jafnvel þó að einhver varnarsamningur yrði gerður við Bandaríkin á þeim grundvelli að hér yrði enginn her, eins og stendur til að verði ekki. Tillögugreinin, ef hún er lesin, getur staðist þó svo að einhvers konar samningur um komu Bandaríkjamanna eða varnir kæmi til, svona samkvæmt orðanna hljóðan. Ég vildi halda því til haga að Samfylkingin hefur haft þessa skoðun. Auðvitað eru skiptar skoðanir um þessi mál í Samfylkingunni, við drögum enga dul á það. Það eru mismunandi skoðanir í Samfylkingunni á þessum málum. En þetta er þó sú niðurstaða sem flokkurinn hefur og ég fylgi henni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Jóhanni Ársælssyni fyrir að leiða mér aðeins skýrar fyrir sjónir hvað Samfylkingin vill í þessum málum. Samkvæmt því sem hann segir er Samfylkingin sammála um þá niðurstöðu að leitað verði ákveðinna lausna innan ramma Atlantshafsbandalagsins og að það verði samráð á þeim grundvelli. Ég met það svo að í því felist sú skoðun að með einhverjum hætti sé nauðsynlegt að tryggja einhverjar varnir hér á landi. Hingað til hefur mér þótt afar óljóst hvort Samfylkingin væri yfir höfuð þeirrar skoðunar. Það kann að skýrast af því sem hv. þm. Jóhann Ársælsson sagði, að auðvitað hefðu verið skiptar skoðanir innan Samfylkingarinnar eins og menn þekkja. Frá sögulegu sjónarmiði eru innan þess flokks bæði einstaklingar sem hafa verið mjög eindregnir stuðningsmenn varnarsamstarfs við Bandaríkin og aðildar okkar að Atlantshafsbandalaginu og eins ýmsir andstæðingar þessa varnarsamstarfs vestrænna þjóða. Fyrir mig sem áheyranda að þeirri umræðu sem átt hefur sér stað innan Samfylkingarinnar þá hefur þetta hljómað þannig að Samfylkingin hafi átt afskaplega erfitt með að komast að niðurstöðu í þessum málum. Mér fannst það t.d. birtast í afgreiðslu flokksþings Samfylkingarinnar síðastliðið vor á þeim kafla eða á þeim hluta framtíðarstefnu flokksins sem laut að öryggis- og varnarmálum þar sem mér fannst niðurstaðan vera einhvern veginn á þá leið að menn ákvæðu að skila auðu. Hugsanlega er afstaða Samfylkingarinnar að skýrast og því ber að fagna en það væri hins vegar mikilvægt ef Samfylkingin talaði með skýrari hætti opinberlega í þessum efnum.

Hæstv. forseti. Svo að það sé skýrt þá fagna ég því að sá dagur skuli vera að koma að við sjáum fyrir endann á hersetu á Íslandi. Það er hins vegar ástæða til að láta það koma fram að Samfylkingin hefur lýst því yfir að hún vilji skoða þetta mál á grundvelli Atlantshafsbandalagsins og á grundvelli samstarfs Evrópuþjóða líka og að ekki eigi að loka neinum dyrum, hvorki gagnvart Bandaríkjamönnum né öðrum, á þessari stundu heldur skoða þetta mál í heildina. Auðvitað þurfum við samstarf um öryggi á hafinu í kringum landið, við þurfum samstarf um björgunarmál, við þurfum að hafa samstarf við þjóðir sem væru tilbúnar til að koma til liðs við okkur ef viðsjár aukast í heiminum. Það er niðurstaða okkar, við höfum ekki lokað neinum dyrum og viljum skoða málin vel. Ég geri ráð fyrir að við lokum ekki heldur á hugmyndir sem koma frá Bandaríkjamönnum um að standa með einhverjum hætti við þennan varnarsamning en hef fyrirvara við það þangað til við sjáum það. Ég hef tekið mjög vel eftir því að Bandaríkjamenn eru búnir að draga tjöldin frá, þeir eru búnir að taka stóru kröfurnar af kröfuspjaldi Íslendinga í þessu máli og eftir sitja menn og tala um eitthvað annað sem ekki hefur komið fram hvernig á að framkvæma. Þangað til bíðum við bara og sjáum til. Það er nógur tími til að leysa þessi mál. Það sem þarf að flýta sér að leysa eru björgunarmálin og öryggismálin.

Hæstv. forseti. Ég get í sjálfu sér tekið undir það sem ráða mátti af ummælum hv. þm. Jóhanns Ársælssonar að breytingar í þessum efnum, ný staða getur vissulega gert það að verkum að við þurfum að skoða nýjar lausnir á mörgum sviðum. Ég verð að játa það hins vegar að þó að afstaða Samfylkingarinnar hafi hugsanlega eitthvað skýrst þá finnst mér afstaðan enn þá harla opin, að allt sé mögulegt og ekkert útilokað. Mér finnst það a.m.k. á þessari stundu frekar óljóst samningsmarkmið en það kann að vera að sú þverpólitíska nefnd sem Samfylkingin hefur nú sett á fót undir forustu fyrrverandi utanríkisráðherra, Jóns Baldvins Hannibalssonar, muni leiða til þess að það muni alla vega nást þverpólitísk samstaða innan Samfylkingarinnar um einhverja niðurstöðu í þessum efnum. Ég held að það geti verið fagnaðarefni ef svo fer því það er auðvitað nauðsynlegt að sú niðurstaða sem verður eða þær lausnir sem verða ofan á í þessu sambandi njóti allvíðtæks pólitísks stuðnings í landinu. Ég hygg að afstaða Samfylkingarinnar komi auðvitað til með að skipta þar máli upp á að ná þeirri breidd í þetta sem þörf er. Ég geri ekki ráð fyrir að það verði auðvelt að fá Vinstri hreyfinguna – grænt framboð inn í svoleiðis lausn vegna þess að sá flokkur er sögulega séð töluvert úti á kanti miðað við aðra flokka í þessu sambandi. Hins vegar vekur það auðvitað vissar vonir að menn sem koma vissulega úr þeim röðum innan Samfylkingarinnar sem andstöðu hafa haft við varnarsamstarf við vestræn ríki tali með þeim hætti sem hv. þm. Jóhann Ársælsson hefur gert hér.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga til þingsályktunar um yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar og uppbyggingu annarrar atvinnustarfsemi samhliða brottför hersins, sem hv. þm. Ögmundur Jónasson, þingmaður Vinstri grænna, mælti hér fyrir og er flutningsmaður að ásamt öðrum þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, er á margan hátt mjög forvitnilegt plagg. Hún er að sjálfsögðu barn síns tíma, eins og hv. flutningsmaður benti á, hún er á vissan hátt kannski orðin úrelt að því leyti að allar dagsetningar sem í henni eru eru dottnar upp fyrir ef svo má segja, en efni tillögunnar er á margan hátt mjög áhugavert og ég hygg að a.m.k. sögulega séð muni þessi þingsályktunartillaga þykja nokkuð merkilegt plagg. Í henni eru ýmsar áhugaverðar upplýsingar sem ég ætla að halda til haga. Hér eru bókanir milli Íslendinga og Bandaríkjamanna, bæði frá 1994 og 1996, þýddar á íslensku, og síðan ýmsar upplýsingar í fylgiskjali. Ég minni á það, virðulegi forseti, að í næstu viku mun sennilega fara hér fram umræða um skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál og þá hygg ég að rædd verði í þaula í þessum sal hins háa Alþingis einmitt sú staða sem komin er upp í varnarmálum okkar Íslendinga, sú staða sem komin er upp í tengslum við varnarsamninginn á milli Íslendinga og Bandaríkjamanna og sú staða sem komin er upp á milli okkar Íslendinga og annarra þjóða í varnarbandalaginu NATO, Norður-Atlantshafsbandalaginu. Ég vil fyrir mitt leyti segja að ég sakna þess svolítið að ekki skuli fleiri þingmenn, eða svo virðist vera, ætla að taka þátt í þessari umræðu hér og nú því að þessi þingsályktunartillaga er út af fyrir sig ágætistækifæri, hún gefur ágætistilefni til að ræða þessa hluti, ræða þessa stöðu, því að ég tel að það sé mjög brýnt að við höldum áfram þeirri umræðu sem hér átti sér stað, að mig minnir 16. mars sl., eftir að þjóðinni hafði verið gert kunnugt um að Bandaríkjamenn væru á förum héðan af landi brott. Þá flutti hæstv. utanríkisráðherra munnlega skýrslu sína og fulltrúar annarra stjórnmálaflokka á Alþingi töluðu líka en málið var þá að sjálfsögðu engan veginn útrætt. Síðan hafa menn að sjálfsögðu verið að gera sér betur grein fyrir því hvaða staða er í raun og veru komin upp þó að ég hyggi reyndar, virðulegi forseti, að við séum kannski ekki enn búin að gera okkur fyllilega grein fyrir hvaða afleiðingar þetta allt muni hafa. Ég held að við séum heldur alls ekki búin að gera okkur grein fyrir hvernig við ætlum að fara að því að leysa þann vanda sem við nú stöndum frammi fyrir. Mörgum spurningum er ósvarað, það hefur verið bent á mörg vandamál sem fram undan eru. Það vandamál sem er kannski mest aðkallandi núna er hvernig við ætlum að leysa mál þeirra starfsmanna sem nú munu missa vinnuna á örfáum næstu mánuðum. Það er mjög brýnt úrlausnarefni. Ég hef hugleitt það svolítið, ég hef farið suður í Reykjanesbæ og átt þar viðræður við verkalýðsforingja og kynnt mér þetta mál eftir fremsta megni og ég verð að segja að þarna bíður okkar mikið og brýnt úrlausnarefni. Ég er sjálfur þeirrar skoðunar að það hljóti að vera skylda okkar allra, þ.e. þjóðarinnar, að sjá til þess að þeir sem eru komnir á það sem kallað er aldur og eiga kannski erfitt með að fá vinnu annars staðar, geti hætt störfum með þeirri reisn og virðingu sem þeir eiga skilið. Það hlýtur einnig að vera skylda okkar að sjá til þess að það sé gert með þeim hætti að þetta fólk þurfi þá ekki að líða efnahagslegan skort eða verða fyrir miklum tekjumissi. Í mínum huga er þetta ákaflega skýrt, í mínum huga er þetta fólk sem hefur unnið mjög þörf og brýn störf í þágu íslensku þjóðarinnar með því að vinna að vörnum landsins, með því að vinna á vegum Bandaríkjahers og - gleymum því ekki - vinna að vörnum landsins, vinna í þágu íslensku þjóðarinnar. Þetta hefur á vissan hátt verið framlag okkar Íslendinga til varna landsins, þ.e. við höfum lagt varnarliðinu til ákveðinn mannskap sem hefur starfað í tengslum við þessa starfsemi. Það er skylda okkar að sjá til þess að vel sé gert við þetta fólk sem hefur unnið í þágu okkar allra, Íslendinga, okkur ber siðferðileg skylda til þess að tryggja það, og það á réttláta kröfu á því, nú þegar líður að leiðarlokum hvað varðar starfsemina fyrir varnarliðið á Keflavíkurflugvelli eða Bandaríkjaher á Íslandi. Annað sem er mjög brýnt og við þurfum að leysa er það hvernig við ætlum að greiða úr þeim vanda sem við stöndum frammi fyrir varðandi öryggismálin, varðandi björgunarmálin sérstaklega. Ég byrjaði strax að tala um það þegar ég settist inn á þing vorið 2003 að nú yrðu Íslendingar, ríkisstjórnin, að fara að taka sig saman og huga fram í tímann, velta því fyrir sér hvernig hún ætli að bregðast við þegar Bandaríkjamenn færu loksins héðan, því það væri alveg augljóst, og það kemur mjög vel fram í þeim gögnum sem lögð eru fram með þessari þingsályktunartillögu, að sú ákvörðun sem okkur íslensku þjóðinni var tilkynnt þann 15. mars sl. þyrfti ekki að koma neinum á óvart. Mér finnst það mjög ámælisvert að ríkisstjórnin skuli ekki hafa verið komin lengra en raun ber vitni í því að leita nýrra leiða varðandi lausnir á varnar- og öryggismálum íslensku þjóðarinnar. Það er fyrst núna sem við sjáum hæstv. utanríkisráðherra ferðast á milli landa og eiga viðræður við utanríkisráðherra NATO-þjóða og aðra um þessi mál, fyrst núna þegar við höfum fengið að vita að Bandaríkjamenn eru að fara. Þetta eru að sjálfsögðu viðræður sem við hefðum átt að fara út í miklu, miklu fyrr, óformlegar að vísu en viðræður samt, því að ég er alveg sannfærður um að við munum finna lausn á þessum málum, ég er alveg sannfærður um að aðrar þjóðir innan NATO munu ekki skilja okkur eftir. Ég hygg að það séu svo miklir hagsmunir í húfi fyrir NATO-þjóðirnar, bæði Bandaríkjamenn og líka Evrópuþjóðir NATO, að viðhalda einhverri stöðu á Íslandi, viðhalda einhvers konar eftirliti og viðbúnaði á hafsvæðinu umhverfis Ísland, einnig viðbúnaði og eftirliti með lofthelginni yfir landinu. Sú umferð sem á sér stað um þessi svæði, bæði á legi og í lofti, yfir Norður-Atlantshafið á milli Norður-Ameríku og Evrópu er einfaldlega það mikilvæg að ég hygg að þessar þjóðir, þegar þær hugsa sig um, geti ekki hugsað sér að hér sé ekki fyrir hendi neinn viðbúnaður af neinu tagi, ekki einu sinni björgunarviðbúnaður. Norðmenn hafa þegar komið auga á þetta, ég hygg að það hafi runnið upp fyrir þeim ljós í fyrradag þegar þeir sáu hina vel heppnuðu björgunaraðgerð Landhelgisgæslunnar þar sem norskur sjómaður var sóttur norður í höf. Norðmenn gera sér grein fyrir því að hafsvæðið umhverfis Ísland er mjög mikilvægt. Ég minni á að Norðmenn eru að hefja núna umfangsmikla olíu- og gasvinnslu í Barentshafi og jafnvel norður við Svalbarða, það er mikil umræða um þetta í Noregi núna. Norðmenn hafa sjálfir sagt og bent á það að siglingaleiðin fram hjá Íslandi mun verða mjög mikilvæg til að koma þessum afurðum, olíu og gasi, til mikilvægasta markaðarins, sem er markaðurinn í Norður-Ameríku. Norðmenn hafa þegar byrjað að hugsa leiðir til þess 

Frú forseti. Ég hefði nú átt von á því að talsmenn Sjálfstæðisflokksins gætu verið sammála þeirri tillögu sem hv. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs flytja. Ástæðan er sú að ég fæ ekki betur séð en að flest sem þar stendur sé mjög í þeim anda sem forustumenn Sjálfstæðisflokksins á Suðurnesjum hafa talað. Ef hér væri inni þingmaður að nafni Árni Sigfússon ímynda ég mér að hann hefði sprottið úr sæti sínu til að taka undir með hv. flutningsmönnum. Mér fannst, frú forseti, hv. þm. Birgir Ármannsson tala mjög digurbarkalega þegar hann ræddi stefnu annarra flokka varðandi þá stöðu sem upp er komin. Það virtist vefjast fyrir hv. þingmanni að gera sér grein fyrir stefnu Samfylkingarinnar í málinu sem hann gerði að sérstöku umræðuefni. Stefna Samfylkingarinnar er alveg skýr varðandi varnir Íslands. Hún hefur verið samþykkt á landsfundi flokksins og hún felur í sér í þessu efni tvennt. Í fyrsta lagi að Samfylkingin telur að Ísland eigi að vera innan Atlantshafsbandalagsins og í öðru lagi að æskilegast væri að útfæra varnirnar í samræmi við varnarsamninginn tvíhliða frá 1951. Nú hafa skipast veður í lofti. Ég held að hv. þingmanni væri sæmst að skoða feril síns eigin formanns og síns eigin flokks í þessu máli. Hv. þingmaður talaði um að markmið Samfylkingarinnar varðandi þessa stöðu sem nú er komin upp sé óskýr. Það liggur alveg ljóst fyrir hvað Samfylkingin vill gera í þessu efni. Við viljum halda öllum möguleikum opnum, þar á meðal þeim sem felast í tvíhliða varnarsamningnum. En það er alls ekkert gefið þegar upp er staðið að þá sé það nýtilegt plagg sem gagnist okkur með einhverjum hætti til að tryggja varnir Íslands. Það verður einfaldlega að koma í ljós en eins og sakir standa bendir ekkert til þess að í honum sé það hald sem hæstv. ríkisstjórn telur að við þurfum að hafa varðandi varnir og öryggi landsins. Varðandi hin skýru markmið er það einfaldlega svo að ríkisstjórnin hefur orðið uppvís að því sem ég kalla alvarlegan dómgreindarbrest. Hún hefur metið stöðuna vitlaust og hún hefur ekki haft skýr samningsmarkmið og ekki heldur þau sem helst hefðu getað þjónað hagsmunum Íslendinga. Ég vek eftirtekt hv. þingmanns á að hæstv. utanríkisráðherra hefur hopað úr hverju víginu á fætur öðru. Íslendingar undir forustu Sjálfstæðisflokksins héldu fast í það eina samningsmarkmið að hér væru fjórar þotur til staðar. Í samningaviðræðunum sjálfum var hopað úr því vígi niður í hugsanlega tvær þotur. Þegar ljóst var hvert stefndi eftir að ákvörðun Bandaríkjamanna var tilkynnt talaði hæstv. utanríkisráðherra, leiðtogi lífs þessa unga þingmanns, með mjög sérkennilegum hætti. Hann talaði um að Íslendingar yrðu í öllu falli að hafa sýnilegar varnir. Undir það síðasta hafði hann hopað úr því vígi og var farinn að tala um að þeir yrðu að hafa táknrænar varnir. Gæti hv. þm. Birgir Ármannsson skilgreint það fyrir mér hvers konar táknrænar varnir það eru sem gætu ef í harðbakkann slær tryggt varnir og öryggi Íslands?  Hæstv. utanríkisráðherra sagði 28. nóvember að hann væri mjög vongóður um að staðan yrði lítt breytt. Í febrúarbyrjun eftir að hafa farið á fund utanríkisráðherra Bandaríkjanna var hann enn mjög bjartsýnn. En á þeim tíma, og það sýnir vinnubrögðin í utanríkisráðuneytinu, lágu fyrir drög að fjárlagafrumvarpi Bandaríkjanna þar sem ekki var veitt króna til herstöðvarinnar á Miðnesheiði. Það mátti því vera ljóst í hvað stefndi. Hvar var utanríkisráðherra Íslands þá? Hvar voru sendimenn Íslands sem höfðu það hlutverk með höndum að fylgjast með þróun mála þá? Hvernig í ósköpunum gat það gerst að það fór fram hjá heilu ráðuneyti okkar Íslendinga að í fjárlagafrumvarpinu bandaríska var ekki einn dollar, ekki eitt sent, „not a dime“ til að halda áfram starfrækslunni? Á sama tíma var hæstv. utanríkisráðherra hérna brosandi út undir eyru og blár í augunum af ánægju yfir því að góður gangur væri í viðræðunum. Staðreyndin var einfaldlega sú að það var enginn gangur í viðræðunum. Staðreyndin er sú að hann las rangt öll teiknin og formaður sendinefndarinnar virðist hafa verið staddur á einhverjum allt öðrum hnetti en okkar, hann gerði sér enga grein fyrir því hvað var að gerast. Þetta er ákaflega mikilvægt að menn hafi í huga. Við höfum tvenns konar meginhagnað og ávinning af þessu samstarfi, þ.e. í fyrsta lagi varnirnar og í öðru lagi samstarfið um hjálparstarfið á höfunum. Bandaríkjamenn hafa skilgreint varnarþörfina töluvert öðruvísi en ýmsir íslenskir stjórnmálamenn. Hv. þingmaður gerði því skóna áðan að að félagi minn, Jóhann Ársælsson, hv. þingmaður úr Samfylkingunni teldi að engra varna væri þörf. Frú forseti, hverjir eru það nú sem hafa talið að það sé engra varna þörf? Það eru Bandaríkjamenn. Þeir segja að hættan á árás annars staðar frá sé ekki lengur fyrir hendi og þess vegna sé ekki þörf á þessum her hér. Er hv. þm. Birgir Ármannsson sammála því? Eða hefur hann meira vit á hernaðarstöðunni en samanlagður sérfræðingaher Bandaríkjastjórnar? Ég er ekki viss um það, en ef hann segir að svo sé þá trúi ég honum. Það eru stjórnmálamenn úr Sjálfstæðisflokknum sem hafa bent á að í þessari stöðu væri æskilegt að við leituðum sem víðast fanga. Hæstv. dómsmálaráðherra talaði t.d. um það að við ættum að tala við Dani og við Norðmenn. Ég sjálfur er þeirrar skoðunar að við eigum að skoða alla kosti í stöðunni. Við eigum að ræða við Dani fyrir hönd Færeyinga og Grænlendinga sem þurfa að tryggja öryggi á stóru hafsvæði sem er erfitt fyrir björgunartæki okkar að ná til. Sömuleiðis Norðmenn, sem eru í vaxandi mæli að fara að nota siglingaleiðina hjá Íslandi vestur um haf til þess að flytja gas sem þeir framleiða á næstu árum og áratugum í miklu meira mæli en núna. Í fjórða lagi eru það Kanadamenn sem augljóslega munu hafa mikilla hagsmuna að gæta varðandi öryggi þarna á hafinu. Öryggið á hafinu var aldrei samningsmarkmið hjá íslensku ríkisstjórninni. Það var ekki fyrr en í febrúar sem það var fyrst nefnt og það voru alvarleg dómgreindarglöp hjá forustu ríkisstjórnarinnar í málinu. Þegar Landhelgisgæslan lagði fram hugmyndir og kostnaðargreiningu á því hvað þyrfti til að geta tekið yfir öryggisstarfsemina þá hafnaði hæstv. utanríkisráðherra því í útvarpi að tímabært væri að gera slíka úttekt.

Hæstv. forseti. Það er nú svo að hv. 1. þm. Reykv. n. hefur á síðari árum talað skýrar í þessum efnum en ýmsir samflokksmenn hans og það má vissulega taka ofan fyrir hv. þingmanni með að hann hefur verið eindregnari á síðari árum í stuðningi sínum við varnarsamstarf vestrænna þjóða en margir í hans flokki og vil ég með engum hætti gera lítið úr afstöðu hans að því leyti. Hins vegar eru nokkur atriði í ræðu hans sem er full ástæða til að svara. Í fyrsta lagi það er lýtur að samningsmarkmiðum eða þætti og málflutningi íslenskra stjórnvalda í þessum efnum. Ég hafna því að ekki hafi verið fyrir hendi skýr markmið að þessu leyti. Af hálfu íslenskra stjórnvalda og þeirra stjórnmálaflokka sem hafa staðið að núverandi ríkisstjórn hefur sú stefnumörkun legið fyrir að núverandi fyrirkomulag væri fullnægjandi og hagfellt okkur Íslendingum, fæli í sér þær varnir sem við þyrftum á að halda og þess vegna hefur ekki verið hvati fyrir okkur hér á landi að hafa frumkvæði að því að leggja fram einhverjar aðrar lausnir. Við höfum sagt og á því hafa forsendur okkar byggst þegar við göngum til þessara samninga að við værum með fyrirkomulag sem hentaði okkur vel. Hefði það verið sniðugt, hefði það verið skynsamlegt af okkar hálfu að byrja á því að gera málamiðlun við sjálf okkur og tóna það með einhverjum hætti niður, eins og má ráða af orðum hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar? Að við hefðum átt sjálfir að fara að prútta niður 

Frú forseti. Kjarninn í máli og mistökum Sjálfstæðisflokksins lágu í því sem hv. þingmaður sagði áðan þegar hann sagði: Það var enginn hvati í umhverfinu fyrir okkur til að fara að leggja fram einhverjar tillögur sem áttu að tryggja varnir og öryggi. Menn sáu ekki hvað var að gerast, lásu vísbendingarnar vitlaust og allir utan Sjálfstæðisflokksins sáu það. Það var öllum ljóst að verulegar breytingar voru í vændum, öllum nema Sjálfstæðisflokknum. Því kalla ég það fyrirhyggjuleysi og dómgreindarbrest af forustu Sjálfstæðisflokksins að hafa stýrt viðræðum með þessum hætti. Það er ekki einu sinni tekið meira mark á Íslendingum en það að þeir vissu ekki af því þegar þeir fengu á skrifborðið hjá sér slíka tillögu frá Bandaríkjamönnum að hinn rólyndi og yfirvegaði formaður sendinefndarinnar rauk út, sem er nú dálítið sérkennilegt diplómatískt bragð, en kannski þekkist það í Sjálfstæðisflokknum, við vinnum ekki þannig í Samfylkingunni. Það sem skiptir máli er að breið samstaða takist um niðurstöðu málsins. Ekki er boðið upp á það af hálfu ríkisstjórnarinnar. Ef teknar verða afdrifaríkar ákvarðanir um afdrif Íslands til framtíðar sem ekki er breið samstaða um er verið að efna í langvarandi átök. Þess vegna er ég óttasleginn fyrir framgangi sjálfstæðismanna í málinu, ég get ekki sagt annað. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi öllum verið ljóst, nema kannski þeim sem börðu höfðinu við steininn, að þetta var á döfinni. Auðvitað hefði það verið betra af hálfu ríkisstjórnarinnar að hún hefði brugðist við fyrr og komið með 

Hæstv. forseti. Ef maður dregur það saman í stuttu máli sem hv. 1. þm. Reykv. n. segir hefði sennilega verið skynsamlegra fyrir Íslendinga að ganga til þeirra viðræðna með markmið Samfylkingarinnar að vopni og segja: Ja, það er nú allt opið, það kemur allt til greina. Við viljum bara skipa þverpólitíska nefnd til að fara yfir málin og skoða stöðuna og meta þessa hluti. Það er alveg spurning hvort það hefði fært okkur eitthvað fram í viðræðum við Bandaríkin að nálgast málin út frá þeim skýra kosti sem Samfylkingin hefur boðið upp á í þessum málum. Ég hygg að ef grannt er skoðað komi í ljós að Samfylkingin hefur verið afar vaklandi í þessari umræðu og í sjálfu sér kannski ekki ástæða til að eyða mörgum orðum í það út frá fortíðinni. Hins vegar má segja að Samfylkingin hefur verið afar tvístígandi í þessum efnum og ég minni aftur á niðurstöðu eða niðurstöðuleysi landsfundar Samfylkingarinnar þegar fjallað var um niðurstöður svokallaðs framtíðarhóps í maí sl. þar sem því var skotið á frest að taka afstöðu til orðalags í álitsgerðinni eða drögum að áliti framtíðarhóps þar sem þó var að finna afar loðið og teygjanlegt orðalag sem vissulega fól í sér stuðning við áframhaldandi veru í Atlantshafsbandalaginu en slegið úr og í varðandi varnarþáttinn. Um þá niðurstöðu gátu menn ekki einu sinni verið sammála á landsfundi Samfylkingarinnar í maí á síðasta ári. Afstaða flokksins hefur því auðvitað verið mjög vaklandi og spurning hvort betra væri að ganga til viðræðna við Bandaríkjamenn með skýr markmið eða 

Frú forseti. Ríkisstjórn Íslands réðst aldrei í það verkefni að gera þá greiningu á öryggisþörfum Íslendinga sem hún lagði þó sjálf til í skýrslunni sem kom síðla árs 1999. Þeirri skýrslu var bara stungið undir stól og þessi greining á þörfum okkar var aldrei gerð. Þess vegna höfðu íslensku samninganefndarmennirnir og íslenski utanríkisráðherrann það aldrei á hreinu hvað það var sem þeir vildu fá út úr samningaviðræðunum. Þeir vissu ekki hvers þeir þörfnuðust vegna þess að þeir höfðu ekki skoðað það og þeim mönnum sem ekki vita hvað þeir vilja gengur yfirleitt illa að semja. Það kom auðvitað skýrt í ljós í þessum niðurstöðum sem enduðu með algjörri brotlendingu fyrir utanríkisstefnu Sjálfstæðisflokksins. Þessi tillaga sem hér er til umræðu er merkileg að því leyti til að það er gert ráð fyrir því í henni að Íslendingar taki yfir svæðið sem Keflavíkurherstöðin hefur haft. Árni Sigfússon bæjarstjóri í Keflavík er því sammála. En það má ráða af orðum hv. þm. Birgis Ármannssonar að það sé smám saman á síðustu dögum að verða stefna Sjálfstæðisflokksins að láta Bandaríkjamenn hafa stöðina áfram og landið mannlausa eða mannfáa þannig að þeir gætu þegar þeir vildu komið hingað aftur með þann liðsafla sem þeir vilja. Með öðrum orðum, frú forseti, þeir vilja fara núna, skilja stöðina eftir hjá okkur en svo ef þeim hugnast svo vilja þeir geta komið aftur. Þetta virðist vera stefna Sjálfstæðisflokksins. Hið napurlega sem sýnir þá kaldhæðni sem sagan býr stundum til úr framvindu atburðanna er svo þetta: Ísland og sérstaklega forusta Sjálfstæðisflokksins fylgdi innrásinni í Írak og það er einmitt hernaðarþörfin í Írak sem gerir það að verkum 

Virðulegi forseti. Eins og nefndi hér áðan er þessi þingsályktunartillaga sem hér er til umræðu nokkuð merkilegt plagg að mörgu leyti. Við erum að ræða yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar og uppbyggingu annarrar atvinnustarfsemi samhliða brottför hersins. Hér er lagt til að stofnuð verði nefnd, skipuð fulltrúum allra þingflokka auk formanns sem mundi þá vera skipaður af hæstv. utanríkisráðherra, til að skoða þessi mál. Ég get alveg lýst mig mig sammála því að sennilega væri mjög skynsamlegt að svona nefnd yrði skipuð nú þegar og það ætti í raun og veru ekki að þurfa að flytja einhverja sérstaka þingsályktunartillögu til þess að farið yrði í það verk að skipa slíka nefnd fulltrúum allra þingflokka, til þess að vera stjórnvöldum til ráðgjafar í þessu afar erfiða máli sem bíður okkar. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni hef ég aðeins rætt við forsvarsmenn verkalýðsfélaga í Reykjanesbæ um þessa hluti. Þeir benda til að mynda á að vandinn sem við stöndum frammi fyrir varðandi starfsfólkið, sem er mjög brýnn og bráður vandi sem við verðum að reyna að finna lausn á, að þar séu margar konur sem verði atvinnulausar. Þeir hafa bent á það að lausnin til að vinna bug á þeim vanda, eða svona a.m.k. í áttina, gæti t.d. verið að byggja upp þjónustu í öldrunarmálum og heilbrigðismálum sem nú þegar skortir í Reykjanesbæ. Þarna gætum við Íslendingar, þ.e. íslensk stjórnvöld og við öll lagt hönd á plóginn með það að leita leiða eða reyndar slá tvær flugur í einu höggi, setja aukið fjármagn í uppbyggingu heilbrigðisþjónustu, Heilbrigðisstofnunar á Suðurnesjum og öldrunarþjónustu, peninga sem þarf hvort eð er að setja í þessa málaflokka og þá um leið útvega þeim konum störf sem nú missa vinnu sína á Keflavíkurflugvelli. Þetta er svona ein hugmynd, virðulegi forseti, sem mér finnst vert að nefna en það eru að sjálfsögðu mörg önnur störf sem þarf að finna eða búa til. Í þessari þingsályktunartillögu eru ágætar hugmyndir reifaðar um ýmsa möguleika á því að efla borgaralega starfsemi á Keflavíkurflugvelli sem eru á margan hátt góðra gjalda verðar og ég tel fyllilega réttmætt að þetta verði skoðað nánar. Ég vil þó minna á að það verður nú að segja kannski stjórnvöldum eilítið til hróss, þó að þau eigi í raun og veru skilið mikla skömm í þessu máli, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom hér inn á áðan í máli sínu, að það hefur þegar hafist vinna við að efla borgaralega starfsemi á Keflavíkurflugvelli. Það er verið að stækka flugstöðina og gera ýmsar breytingar þar og víkka út starfsemina á margan hátt. Ég minnist þess þegar við þingmenn Suðurkjördæmis, Reykjanes er jú hluti af Suðurkjördæmi, þegar við vorum í árlegri ferð okkar um Suðurnesin nú í október þá sagði Árni Sigfússon bæjarstjóri í Reykjanesbæ okkur frá því að bæjaryfirvöld í Reykjanesbæ gerðu ráð fyrir því að þær framkvæmdir sem nú eru á Keflavíkurflugvelli og þau auknu umsvif, borgaralegu umsvif sem nú eru að verða á Keflavíkurflugvelli samfara aukinni flugumferð og öðru, að þetta mundi sennilega skapa eitthvað í kringum 80 störf árlega næstu tíu árin. Ég vona að ég sé ekki að fara rangt með, að ég muni rétt þessa tölu og þetta sé rétt haft eftir Árna Sigfússyni bæjarstjóra í Reykjanesbæ. Þetta voru að sjálfsögðu mjög jákvæðar fréttir og ég vona svo sannarlega að þetta gangi eftir. Eins og ég kom inn á í fyrri ræðu minni þá nefndi ég þá möguleika að önnur NATO-ríki mundu koma hér að borðinu og ég trúi því hreinlega ekki að varnarbandalagið NATO hafi ekki áhuga á að viðhalda samstarfi við Ísland áfram þó að Bandaríkjamenn hyggist draga sig héðan af landi brott. Þarna finnst mér að geti leynst mjög mörg tækifæri sem við ættum að skoða með opnum huga, samvinna við önnur ríki til að mynda á sviði björgunarþjónustu, á sviði landhelgisgæslu. Til dæmis mætti spyrja hvort önnur NATO-ríki séu reiðubúin til þess að taka að einhverju leyti þátt í kostnaði við þessa hluti, að við værum hér með tæki og tól, þyrlur, flugvélar jafnvel, skip sem að einhverju leyti yrðu þá líka kostuð af öðrum NATO-ríkjum en skip og annar viðbúnaður af starfseminni í kringum það væri þá mannað af Íslendingum, svo og tæki og tól. Þarna finnst mér að gætu verið möguleikar sem vert væri að skoða. Við gætum líka boðið upp á það, því ég geri ráð fyrir að meiri hluti þjóðarinnar vilji vera áfram í NATO, að lið frá NATO gæti komið hingað til æfinga hér á Íslandi, lið frá NATO gæti notfært sér hafnaraðstöðu hér á landi og þá er ég ekki bara að tala um Evrópuþjóðir heldur líka um Bandaríkjamenn og jafnvel Kanadamenn ef þeir mundu líka vilja koma að þessu. Ég held að það séu ótal, ótal möguleikar og það er engin ástæða til þess að fara neitt á taugum og örvænta þó að þetta hafi gerst núna sem við vissum öll að mundi gerast kannski nema forusta Sjálfstæðisflokksins, þ.e. að Bandaríkjamenn væru á förum. Því verður ekkert breytt héðan af, þeir eru á förum, þeir hafa sagt okkur að orrustuþotur og þyrlur fari í haust. Við heyrum þær fréttir af Keflavíkurflugvelli að þeir séu þegar byrjaðir að pakka. Það er búið að segja upp starfsfólkinu þannig að þetta er staðreynd sem blasir við okkur. Þarna eru vandamál, vandamál kalla á lausnir og ég hygg að ef við leggjumst öll á árarnar munum við geta leyst þessi vandamál sem fram undan eru. Að sjálfsögðu vakna ýmsar spurningar, til að mynda varðandi allt það sem Bandaríkjamenn munu skilja eftir hér á landi. Það hefur verið bent á að þeir hafi mengað varnarsvæðið á Reykjanesskaga. Þessa hluti verður að fara mjög vandlega yfir og það verður að sjá til þess og tryggja það að þeir hreinsi upp eftir sig eða þá sjái til þess að við Íslendingar munum gera það og þá á þeirra kostnað. Það gæti hugsanlega skapað einhver störf að hreinsa til á þessu svæði og gera það byggilegt. Þeir munu skilja eftir miklar fasteignir, mjög miklar fasteignir sem ég hygg að enginn hafi enn þá fyllilega yfirsýn yfir hverjar eru. Það hefur heldur enginn svarað þeirri spurningu almennilega hvað eigi að gera við allar þessar fasteignir. Þetta er spurning eða viðfangsefni sem við þurfum að velta fyrir okkur nú á næstu vikum og mánuðum. Það brýnasta, virðulegi forseti, og ég læt það verða mín lokaorð, því að tími minn er að verða búinn, er að leysa úr vandamálum þeirra starfsmanna sem nú missa vinnuna og sjá til þess að öryggismálum sé borgið og þá sérstaklega björgunarþjónustu umhverfis landið. Hvernig við förum síðan að því er efni í allt aðra og miklu víðtækari umræðu, ekki síst í þessum sal.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu um tillögu okkar Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um yfirtöku Íslendinga á rekstri Keflavíkurflugvallar og uppbyggingu annarrar atvinnustarfsemi samhliða brottför hersins. Umræðan hefur um margt verið mjög upplýsandi. Hún hefur varpað ljósi á afstöðu stjórnmálaflokkanna til hersetunnar, til hernaðarbandalaga og hún hefur að sjálfsögðu einnig tekið til þessarar þingsályktunartillögu sérstaklega og þar sýnist mér menn vera nokkuð á einu máli. Það sem þessi þingsályktunartillaga gengur út á er tvennt. Í fyrsta lagi að þverpólitísk aðkoma verði tryggð að viðræðum við Bandaríkjamenn um brottför hersins. Við leggjum til að nefnd skipuð fulltrúum allra stjórnmálaflokka komi að þessu starfi, verði stjórnvöldum til ráðuneytis, leitað verði til heimamanna o.s.frv. Við höfum talið eðlilegt að þetta yrði gert sérstaklega, en í reynd hefur ríkisstjórnin komið til móts við þetta sjónarmið að hluta til með því að opna utanríkisnefnd þingsins fyrir aðkomu fulltrúa allra stjórnmálaflokka að þessu starfi. Við hefðum hins vegar talið að hitt væri æskilegra, þetta er lögbundinn farvegur til að fjalla um utanríkismál en við vildum markvissara starf að þessu leyti. Varðandi hina þættina sem þingsályktunartillagan tekur til um yfirtöku Íslendinga á borgaralegri atvinnustarfsemi í tengslum við flugvöllinn í Keflavík þá er það nokkuð sem þegar er farið að huga að. Eftir að þessi tillaga kom fram skýrði ríkisstjórnin frá því að hún hefði lagt til við Bandaríkjastjórn að Íslendingar tækju yfir þessa borgaralegu starfsemi. Um efnisþætti þingsályktunartillögunnar eru menn því tiltölulega sammála enda er ekki um annað að ræða, þetta er sá veruleiki sem blasir við eftir að Bandaríkjamenn lýstu því yfir að þeir hygðust hverfa af landi brott með sín tæki og tól. Þessi þingsályktunartillaga er fyrst og fremst þingsályktunartillaga sem sýnir fyrirhyggju. Hún kom hvorki fram of seint né of snemma því að það var talað fyrir þessu máli fyrir allmörgum árum í fyrsta sinn af okkar hálfu. Þá þótti okkur sýnt hvert stefndi varðandi veru Bandaríkjamanna hér á landi, að hvað sem Íslendingar vildu í þeim efnum þá væri líklegt að þeir vildu draga úr umsvifum sínum hér og það væri mál til komið að við sameinuðumst um að finna leiðir til að bregðast við því. Við höfum bent á að það eigi að líta á þetta sem sóknarfæri fyrir Íslendinga og það er margt ánægjulegt í stöðunni hvað varðar atvinnumálin en á Suðurnesjum hefur orðið talsverð atvinnuuppbygging sérstaklega í tengslum við flugstöðina. Í greinargerð sem fylgir þingmálinu bendum við á að ef litið sé á heildarfjölda þeirra starfa sem herinn ber kostnað af, hafi á tímabilinu 30. apríl 2003 til 31. desember 2004 fækkað um a.m.k. 535 störf án þess að það hafi leitt til atvinnuleysis. Þetta sýnir hina miklu uppbyggingu, sérstaklega í tengslum við flugstöðina í Keflavík og það er reyndar margt annað sem er að gerast á þessu atvinnusvæði sem gefur tilefni til að ætla að við getum leyst þennan vanda. Engu að síður þarf að koma þarna markvisst átak. Við leggjum mjög ríka áherslu á að það verði samið á viðeigandi hátt við þá starfsmenn sem hafa starfað lengi í tengslum við herstöðina í Keflavík. Við nefnum biðlaunasamninga í því efni, framlag til endurmenntunar til þessa fólks og stuðning við að finna atvinnu. Þá höfum við lagt ríka áherslu á mengunarþáttinn og í fyrri ræðu minni vísaði ég til þingmála sem við höfum flutt varðandi rannsóknir á mengun af völdum hersetunnar á Íslandi og við höfum minnt á tilraunir Íslendinga til þess að rétta sinn hlut og draga Bandaríkjastjórn og Bandaríkjamenn til ábyrgðar, þá sérstaklega fyrir austan, á Heiðarfjalli. Í tillögu til þingsályktunar sem við fluttum á 131. löggjafarþingi hvöttum við til þess að rannsókn yrði gerð varðandi umhverfishættu af völdum mengunar og við vildum að hugað yrði að réttarfarslegum hliðum málsins því að tilraunir bænda fyrir norðan til að draga Bandaríkjastjórn til ábyrgðar strönduðu á því að Hæstiréttur vísaði málinu frá á tæknilegum forsendum og einnig á þeirri forsendu að íslenskir dómstólar hefðu ekki lögsögu yfir þessum málum. Þetta eru mál sem við þurfum öll að fara rækilega í saumana á. Síðan er hitt sem snýr að hinni pólitísku afstöðu flokkanna. Þá kemur í ljós að annars vegar eru NATO-flokkarnir hér á þingi og það eru Sjálfstæðisflokkur, Framsóknarflokkur, Frjálslyndi flokkurinn og Samfylkingin. Hins vegar er Vinstri hreyfingin – grænt framboð sem leggur upp úr því að Íslendingar standi utan hernaðarbandalaga, utan NATO, og við teljum að með því móti tryggjum við best öryggi Íslands. Á þessu eru líka siðferðilegar hliðar. Teljum við sæmandi að leita skjóls hjá þjóðum og hjá þjóð sem hefur orðið uppvís að því að beita pyntingum, að beita fanga pyntingum, halda fólki utan dóms og réttar í fangelsum og beita það pyntingum? Eru það þessir menn sem við viljum að verndi okkur? Nú þegar fréttir berast af því að þingmannanefnd NATO er að leita í faðminn á einhverjum harðsvíraðasta afturhalds hægrimanni í Evrópu, formanni þingmannaráðs NATO, Pierre LaLouche, um aðstoð við varnir Íslands þá fer maður að spyrja ýmissa spurninga. Ég spyr: Væri íslenskum öryggishagsmunum ekki best borgið með því að standa utan hernaðarbandalaga og fylgja stefnu í heiminum sem ekki kallar á áreiti? Með því móti tryggjum við best öryggi Íslands.