Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) Herra forseti. Mál þetta á þskj. 316 er borið fram af fyrrv. ríkisstjórn, og var við það frv. stuðzt við uppkast frá mþn. í sjávarútvegsmálum, þótt í nokkrum atriðum væri vikið frá þeim till., sem mþn. í sjávarútvegsmálum lagði til í sínu uppkasti. Var það einkum í þessum tveim meginatriðum, að mþn. í sjávarútvegsmálum lagði til, að með þetta mál færi 3 manna n., en ríkisstjórnin gerði till. um fjölgun í n. og vildi, að með það færi 5 manna n. Auk þess hefur mþn. í sjávarútvegsmálum lagt til, að ríkisstjórninni sé veitt heimild til þess að verja stórum fjárfúlgum til byggingar og reksturs frystihúsi, allt að 700 þús. kr., en fráfarandi ríkisstjórn vildi ekki taka þetta inn í sitt frv. Þessu máli var vísað til hv. sjútvn. þann 15. sept. og hefur legið hjá n. í 2 mánuði, og vildi ég gera grein fyrir ástæðunum til þess, að það var svo lengi í meðförunum. Stafaði það fyrst og fremst af því, að framan af var ekki hægt að afgr. málið vegna þess, að forseti Fiskifélags Íslands var erlendis og með honum núverandi hæstv.dómsmrh., og þótti rétt að bíða eftir heimkomu þeirra, svo að hægt væri að ræða við þá, en vitað var, að hæstv.dómsmrh. var engan veginn sama um það, hvernig málið yrði afgreitt. Málið hefur verið sent Fiskifélagi Íslands til umsagnar, en það lagði á móti því, að frv. yrði samþ. eins og það kom frá ríkisstjórninni. Meiri hl. sjútvn. taldi, að gera þyrfti miklar breyt. á frv., og meiri hluti n. tók sig til og samdi frv. upp að nýju í raun og veru og gerði á því nokkrar breyt., en þær eru aðallega fólgnar í því, að beita skuli metin áður en hún er fryst. Samkv. frv. stjórnarinnar skyldi meta hana þegar hún væri seld. Sjútvn. áleit nauðsynlegt að fyrirskipa mat á beitunni nýrri, því að það hefur engu minni þýðingu að tryggja það, að sem allra bezt sé farið með beituna áður en hún er fryst. Sjútvn. var einnig sammála um að halda þeim ákvæðum að láta fara fram beitumat, eins og gert er ráð fyrir í frv. fyrrv. ríkisstjórnar. Meiri hluti sjútvn. vildi ekki láta setja á stofn sérstaka n. til þess að hafa á hendi þessi mál, hvorki 3 manna né 5 manna n., eins og mþn. í sjávarútvegsmálum og fyrrv. ríkisstjórn hafa gert ráð fyrir í frv. sínum, heldur vildi meiri hl. n. fela Fiskifélagi Íslands málið algerlega og láta það hafa bæði veg og vanda af því. Fiskifélagið er hér stærsti umboðsaðili þeirra manna, sem mest nota þessa vöru, þ. e. a. s., smáútvegsmanna, og þótti þá eðlilegt að láta það hafa með þetta mál að gera, enda er skýrslusöfnun sú, sem Fiskifélagið annast, mikill þáttur í þessu starfi. Þriðju breyt. eru þær, að n. lagði til, að skýrslusöfnunin verði gerð ýtarlegri en frv. gerir ráð fyrir, og raunverulega er þá frv. komið í það horf, að meginatriðin eru beitumatið annars vegar og víðtæk skýrslusöfnun hins vegar, svo að Fiskifélagið geti á réttum tíma gefið nauðsynlegar upplýsingar til allra þeirra aðila, sem þetta mál snertir, um þá hættu, sem kynni að vera yfirvofandi á hverjum tíma, svo að þeir hafi tækifæri til þess sjálfir að bæta úr því, áður en í óefni er komið, en ef það skyldi bregðast, að geta þá fylgzt svo náið með málinu, að Fiskifélagið geti einnig gripið inn í til þess að forðast hættuna af beituskortinum. Þetta er nákvæmlega í samræmi við þær till., sem fiskiþingið hefur gert í málinu. N. kallaði til sín fulltrúa frá Fiskifélaginu og ræddi við hann um frv., eftir að þessar breyt. höfðu verið gerðar, og lýsti hann yfir því, að hann væri samþykkur því eins og það nú liggur fyrir og lagði til fyrir hönd Fiskifélagsins, að frv. næði þannig breytt fram að ganga á Alþ. Einn af nm., hæstv. forseti þessarar d., gat ekki orðið n. sammála og skilar hann því séráliti. Hv. l.þm. Reykv. var ekki á fundi, þegar endanleg ákvörðun um þetta mál var tekin, og hefur því ekki skrifað undir nál. Gerir hann ef til vill grein fyrir sinni afstöðu til málsins við þessa umr. Ég vil, áður en ég lýk máli mínu, minnast á nál.hv. minni hluta. Hans afstaða er fólgin í því, að hann vildi hallast að því ákvæði í frv. fráfarandi ríkisstj., að n. yrði skipuð til þess að framkvæma þetta mál, en það yrði ekki falið Fiskifélaginu. En þó er það kannske enn veigameira atriði, að hann vildi einnig, að ríkisstjórninni yrði gefin heimild til þess að verja stórum fjárhæðum úr ríkissjóði, ef nauðsynlegt þætti, til byggingar og reksturs frystihúss eða allt að 200 þús. kr. lán til reksturs þess auk byggingarkostnaðar. Það er talað um samkv. þessu nál., að beitun hafi önnur úrræði, sem grípa megi til, ef samningar við frystihúsaeigendur reynast torveldir. Það er engan veginn hægt fyrir Alþ. að gefa ríkisstjórninni heimild til þess að byggja fyrirtæki fyrir 500 þús. kr. og taka 200 þús. kr. rekstrarlán, og svo yrðu þessi fyrirtæki aðeins notuð ef ástæður þættu til þess að grípa inn í. Vitanlega verður, er byggja á frystihús, að skapa því eðlileg rekstrarskilyrði. Um þetta var rætt í n., og það kom fram, að nm. höfðu ekki trú á, að hægt væri að reka frystihús, sem ekki frysti annað en beitu, og þess vegna yrði að ákveða fyrirtækinu rýmra starfsvið, ef heimila ætti ríkisstjórninni framkvæmd þessa. Það var m. a. vegna þess, að meiri hl. n. gat ekki fallizt á að hafa þetta í frv., auk þess sem horfurnar hafa breytzt mjög, með því að frystihúsum hefur fjölgað í landinu og eru nú svo að segja í hverri veiðistöð, í sumum veiðistöðvum 2 eða 3, og að áliti beztu manna um þetta mál er það raunverulega mikið til sjálfskaparvíti, ef beituskortur verður, sem nú orðið getur eingöngu orðið vegna skorts á upplýsingum. Hér er gert ráð fyrir því í till. meiri hl. n. að koma ábyrgðinni að svo miklu leyti sem hægt er á þá aðila, sem við þetta eiga að búa, ekki einasta á sjómennina og útgerðarmennina, heldur og á þau hreppsfélög, þar sem afkoma hreppsins veltur á því, hvort nægilegur beituforði er til eða ekki. Grípur þá Fiskifélagið ekki inn í nema eftir till. þessara aðila. Þótti n. sjálfsagt að hafa þetta í frv., svo að þeir tækju meðábyrgð á þessum málum. Ég skal líka leyfa mér að benda á, að síðan farið var að frysta nýmeti í gúmmíumbúðum, en sú frystiaðferð ryður sér nú til rúms í Vesturheimi, eru sigraðir þeir erfiðleikar við geymslu á beitu, að hún þránar ekki, og þarf þá ekki að hafa umhverfis hana þykkar klakahúðir til þess að verja hana, eins og nú er gert, og auk þess er hægt að geyma hana í slíkum umbúðum árum saman, án þess að hún skemmist, en það eru mestu erfiðleikarinr við beitufrystinguna, að ef beitan hefur ekki selzt öll á sama árinu og hún er fryst, hefur orðið að fleygja því, sem eftir var, vegna þess að hún hefur þránað og er þá orðin óhæf til sölu. Strax og hægt er að fá slíkar umbúðir til landsins er þess vænzt, að Fiskifélag Íslands hafi opin augun fyrir því að benda viðkomandi aðilum á að nota slíkar umbúðir, og vænti ég, að það takist innan skamms tíma. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að ræða þetta frekar að sinni, en legg til fyrir hönd meiri hl. n., að breyt., sem hún hefur gert á þskj. 511, verði samþykkt.

Frsm. minni hl. (Steingrímur Aðalsteinsson) Herra forseti. - Tilgangurinn með því frv., sem hér liggur fyrir til umr., á að vera tvenns konar. Annars vegar að tryggja það svo sem hægt verður, að ekki komi fyrir, að beituskortur verði í landinu og afli landsmanna verði minni af þeim sökum, hins vegar, að þá beitu, sem á boðstólum verður, sé hægt að fá á hverjum tíma við hæfilegu verði. Mér hefur þó ofurlítið fundizt, að mönnum þyki þetta vera smámál, en ég held, að fyrir smábátaútveginn sé þetta þýðingarmikið mál og að smáútvegsmenn varði miklu, hvernig málum þessum er skipað og hvernig tryggð eru þau tvö atriði, sem ég nefndi áður, að frv. ætti að miða að. Einn þessara smáútgerðarmanna hefur sagt mér, að beitukostnaðurinn sé stærsti útgjaldaliðurinn við smáútgerð. Hann sagði, að á síðustu vetrarvertíð hefði beitukostnaður á bát hans orðið 40 þús. kr., þegar olíukostnaður varð ekki meiri en 7 þús. kr. Beitukostnaðurinn var þannig nærri sexfaldur á við olíukostnaðinn. Þetta beitumál er síður en svo þýðingarlítið og þess vert, að Alþ. athugi það og geri alvarlegar ráðstafanir til þess að bæta úr því. Frv. það, sem hér liggur fyrir og var flutt af fyrrv.atvmrh., er að mestu leyti byggt á till. að frv., sem mþn. í sjávarútvegsmálum samdi. Þó er vikið frá því, en einkum í einu atriði. Mþn. er skipuð fulltrúum frá öllum þingflokkum, og því er álit hennar nokkurs konar samkomulag þingflokkanna eða a. m. k. fulltrúa allra þeirra. Ég hef því miðað nál. mitt við samkomulag þessarar mþn. nema í einu atriði, sem er nokkuð á aðra leið. Hv. sjútvn. þessarar d. hefur breytt þessu nokkuð, en þó einkum í tveim atriðum. Í fyrsta lagi, að meiri hluti vill fela Fiskifélagi Íslands alla framkvæmd þessara laga, en eigi, eins og ég lagði til, að sérstök nefnd, skipuð fulltrúum þeirra aðila, sem beinna hagsmuna hafa að gæta um þetta mál, hafi það sem sérstakt starf og beri ábyrgð á því gagnvart umbjóðendum sínum. En þetta orsakast af því, að ég lít öðrum augum á Fiskifélagið en hv. meiri hl. n. Hv. þm. Barð. sagði hér, að Fiskifélagið væri stærsti aðili að þessum málum. Ég lít öðruvísi á þetta. Fiskifélagið er félag útgerðarmanna og getur ekki talizt umbjóðandi fyrir nema nokkurn hluta þeirra manna, sem hér um eiga beinna hagsmuna að gæta. Hlutarsjómenn eru margfalt fleiri en útgerðarmenn, sem Fiskifélagið er fulltrúi fyrir. Og þótt Fiskifélagið gæti hagsmuna útgerðarmanna, þá er ekki hlutarsjómönnum tryggður sá réttur, sem þeim ber, en fulltrúi þeirra er Alþýðusamband Íslands. Því legg ég til, að nefndin sé skipuð fulltrúa frá Alþýðusambandi Íslands. Í frv. eins og það liggur hér fyrir er að vísu gert ráð fyrir, að sérstök nefnd sé skipuð, en í henni skulu eiga sæti fulltrúar frá Sambandi íslenzkra samvinnufélaga og Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna. Ég tel, að þetta sé byggt á misskilningi. Fulltrúar þeirra, sem selja, hafa ekkert að gera í nefndinni, sem skal vera skipuð fulltrúum kaupenda. Þannig er það í öllum viðskiptum. Þá er annað meginatriði, sem ágreiningur hefur orðið um í þessu máli. Í till.mþn. í sjávarútvegsmálum, sem þetta frv. er byggt á, er gert ráð fyrir, að beitunefnd geti, ef hún telur þörf á, látið reisa eða kaupa frystihús til að geyma beituna í, með samþykki ráðh. Hæstv. ráðh. felldi þetta úr frv. og meiri hl. sjútvn. hefur heldur ekki fallizt á þetta. En ég hygg, að það geti verið nauðsynlegt, að beitunefnd geti gert ráðstafanir til þess að beita verði fryst, eftir að aðrar leiðir hafa verið reyndar. En ég hef sett þetta fram í öðru formi en mþn.Hv. frsm. sagði, að ógerlegt væri að reisa frystihús, sem gerði ekki annað en frysta beitu til útgerðarinnar, því að rekstur þess væri ekki tryggður. Þetta viðurkenni ég, en ég legg til, að síldarverksmiðjum ríkisins verði falið að annast frystinguna, því að þótt stofnkostnaður yrði ekki minni, þá yrði reksturskostnaður minni en ef sérstakt frystihús væri reist, því að þá þyrfti ekki að bæta við starfsfólki nema meðan vinna fer fram, og eigi þyrfti heldur að auka stjórnarkostnað, ef það væri reist í sambandi við síldarverksmiðjurnar. Ef þetta yrði gert, gæti komið til mála, að hægt væri að selja beitu með vægara verði en annars. Ég vil taka það fram, að þótt beitunefnd hefði þessa heimild, þá ætlast ég ekki til, að til hennar verði gripið, fyrr en aðrir möguleikar hafa verið reyndir og hún telur sig ekki hafa komizt að viðunandi samkomulagi við þau frystihús, sem fyrir eru. Frystihúsum hefur að vísu fjölgað, eins og frsm. benti á, en verkefni þeirra hafa aukizt og þau hafa meiri áhuga á öðru en að frysta beitu fyrir smáútgerðina. Þess vegna vil ég, að þessi möguleiki sé fyrir hendi, þótt fyrst beri að leita samninga við frystihúsin, þannig að næg og ódýr beita sé ávallt til. Ég tel, að hvergi verði hægara að koma þessu fyrir en í sambandi við síldarverksmiðjurnar. Það þyrfti ekki að hafa mjög mikinn aukareksturskostnað í för með sér. Ég hygg nú, að málið liggi nægilega ljóst fyrir hv. d. og sé ekki ástæða til að ræða þetta frekar.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson): Herra forseti. - Ég vil gera grein fyrir minni afstöðu í þessu máli, þótt það geti eigi talizt afstaða ríkisstjórnarinnar, sem ekki hefur rætt málið. Málið er lagt fyrir af fyrrv.atvmrh., og hafði hann fellt úr áliti mþn. ákvæði um, að beitunefnd mætti láta reisa frystihús til að frysta beitu. Með því að fella þetta burt er beitunefnd breytt þannig, að hún er ekki lengur framkvæmdanefnd, heldur nokkurs konar eftirlitsnefnd. Þá var og breytt skipun nefndarinnar, þannig að í staðinn fyrir fulltrúa hlutarsjómanna koma fulltrúar útgerðarmanna. En ég tel, að ekki ætti að fela Fiskifélaginu þetta, sem hefur eigi aðstöðu til að fylgjast með þessu á Norðurlandi, en þaðan kemur beitan. Ég álít því, að frv. sé betra eins og það kemur frá mþn. en sjútvn. og það sé þannig líklegra til verulegra úrbóta. Sama er að segja um önnur þau ákvæði, sem felld voru burt úr till. varðandi álit minni hlutans. Þá gæti komið til mála að fela síldarverksmiðjunum þetta, en til þess þarf fyllri ákvæði. Þær starfa eftir lögum, sem þetta getur ekki fallið undir. Til þess þyrfti fyllri ákvæði, t. d. mega þeir, sem leggja inn síld í lýsi, ekki eiga á hættu, að því verði blandað saman við rekstur, sem gæti orðið tap á. Þeim rekstri yrði því að halda aðgreindum. Ég vek aðeins athygli á þessu, án þess að ég vilji blanda mér frekar inn í þetta að svo komnu.

Frsm. meiri hl. (Gísli Jónsson) Hæstv. ráðherra gat þess, að með þessum breyt. væri nefndinni breytt í eftirlitsnefnd úr framkvæmdarnefnd. Þetta er að nokkru rétt. Þó er gert ráð fyrir, að Fiskifélagið geti gripið inn í, ef þörf krefur, og ég álít, að enginn aðili frekar en Fiskifélagið hafi betra yfirlit yfir þetta. Það hefur skýrslusöfnunina og þar af leiðandi bezta aðstöðu til þeirra hluta. Ekki er hægt að ætlast til, að ríkið annist öflun beitu, ef aðilarnir á hverjum stað eru svo sljóir, að þeir hugsa ekki fyrir því, eftir að þeir hafa verið aðvaraðir. Það væri að losa þá við ábyrgð, sem eðlilegt er, að þeir hafi. Þá vil ég minnast á aths. hv. 4. landsk. Hann sagði, að þetta frv. væri til þess að forðast beituskort. Þetta er rétt; meira að segja til að fyrirbyggja beituskort. Þá sagði hann, að það ætti að tryggja, að beita væri seld við vægu verði. Þetta felur frv. það einnig í sér, þar sem gert er ráð fyrir verðlagseftirliti, eins og við aðrar vörur í landinu. Svo að ég tel, að sjútvn. hafi búið um þetta atriði eins vel og hægt er. Þá minntist hv. 4. landsk. á, að líta mætti svo á, að þessar till. væru nokkurs konar samningur milli allra þingflokka, og væri það þess vegna einkennilegt, ef slíkt mál næði ekki fram að ganga hér í hv. deild. Ég vil í sambandi við þetta benda hv. 4. landsk. á, að Sigurður Kristjánsson lítur svo á, að einfaldari ráð en frv. gerir ráð fyrir til öryggis beitumálum hefðu verið finnanleg og áskilur sér rétt til þess að fylgja brtt. í þá átt og skrifar undir nál. með fyrirvara. Hann er formaður þeirrar n., sem þessar till. eru komnar frá, svo að það má ekki skoðast undir neinum kringumstæðum sem sameiginleg samþ. þingflokkanna, enda mér ekki vitanlega borið undir þingflokkana til samþykktar eða synjunar. Þá taldi hv. 4. landsk., að Fiskifélagið væri fulltrúi útgerðarmanna, en ekki hlutarmanna, og væri eðlilegra, að Alþýðusambandið væri þeirra fulltrúi. En ég hef ekki þann skilning á þessu, heldur álít ég, að Fiskifélagíð sé fyrst og fremst fulltrúi smáútgerðarmanna í landinu og annarra útgerðarmanna og einnig hlutarmanna. Þegar um vöru er að ræða, þar sem andvirði hennar er tekið af óskiptum afla, getur umboðsmaður útgerðarinnar ekki gengið á hag hlutarmanna, þar sem hann er einn hluthafinn sjálfur, þar sem slíkt kæmi vitanlega einnig niður á útgerðinni. Og jafnvel þó að Fiskifélagið væri umboðsmaður útgerðarmanna, sem ég algerlega mótmæli, þá væri samt sem áður í þessu tilfelli ekki unnt að gera neinn greinarmun. Og séu hásetar ráðnir með hlutatryggingu eða upp á fast kaup, kemur þetta ekki til greina. En séu þeir ráðnir upp á hlut, er hægt að skilja sundur hagsmuni þeirra annars vegar og hagsmuni útgerðarmanna, sem taka einnig hluti fyrir báta og veiðarfæri hins vegar. Ég fullyrði, að Fiskifélagið hefur starfað þannig undanfarið, að það hefur gætt vel hagsmuna smáútgerðarmanna og hlutarmanna og mun aldrei hafa unnið meir í þá átt en einmitt nú að gæta hagsmuna þeirra, sem eru lægst launaðir. Ég held, að hv. 4. landsk. ætti að kynna sér þessa hluti betur, áður en hann fullyrðir annað hér á Alþ., auk þess sem það er engin fjarstæða, að Alþýðusambandið, svo voldugt sem það er orðið, beitti áhrifum sínum við Fiskifélagið, þannig að tryggja eða gæta enn betur hags hlutarmanna, sem hér er um að ræða, ef því finnst þeim á einhvern hátt gert rangt. Af þessum ástæðum sé ég ekki ástæðu til þess að breyta um og fela þetta sérstakri n., þar sem hlutarmenn hafa ekki fulltrúa nema að einum þriðja, en að mínu áliti nú jafnan rétt á við sjálfa útgerðarmenn. Ég tel, að í till. minni hl. sjútvn. sé sá regingalli að leggja til að reisa frystihús í sambandi við síldarverksmiðjurnar, eins og hæstv.dómsmrh. benti á í ræðu sinni. Það þyrfti að gera þar stórbreytingar, enda fátt, sem getur mælt með því að byggja frystihús upp á 500 þús. kr. og láta það svo standa til þess að grípa inn í einhvern tíma þegar ekki næst samkomulag. Það verður vitanlega að starfrækja það fyrirtæki, þegar búið er að reisa það, ekki aðeins lítinn tíma úr árinu, heldur allt árið. Og ef það væri rétt, að þetta fyrirtæki gæti fryst, geymt og selt beitu með miklu vægara verði en nú er hægt, þá er hægt að réttlæta það að verja 500 þús. kr. til þess að byggja slíkt fyrirtæki, en það liggja nú ekki nein gögn fyrir, sem styðja það mál. Og í sambandi við það vil ég benda á, að það hefur einhvern tíma á sínum tíma verið fenginn verkfræðingur, er kallar sig Axel Kristjánsson og sett hefur ingeniør undir sitt nafn, til þess að gera áætlun um þessa byggingu. En á þessu plaggi, sem þessi maður hefur sett sitt nafn undir, er ekki einu sinni dagsetning, svo að menn geti vitað, hvenær þessi gögn eru gefin út og við hvaða tíma verðlagið er miðað. Og flest, sem kemur fram í þessum gögnum, sem ættu þó að vera leiðarvísir fyrir viðkomandi aðila til þess að byggja á, er við kemur byggingu og rekstri slíks frystihúss, er þannig, að ég verð að segja, að það er ekki hægt að byggja á honum frekar en dagsetningu, sem fyrirfinnst ekki á skjalinu. Ég hef kynnt mér þessi gögn, og ég geri ráð fyrir, að mþn. í sjávarútvegsmálum hafi einmitt byggt á þessum útreikningi, þegar hún gerði sínar till. um byggingu frystihúss. En slíkt verður að taka upp á sérstökum grundvelli og þá kannske með breyt. á l. um síldarverksmiðjur, þ. e. hvort þeim skuli falin frysting bæði á beitu og öðru. Það var viðurkennt í n. og einnig af hv. 4. landsk., að það væri engin trygging fyrir því, að slíkur rekstur gæti borið sig, enda þótt það hefði víðtækara svið en að frysta beitu fyrir landsmenn. Slíkt fyrirtæki yrði líka að sjá um flutning á beitunni, og það á þann hátt, að hún yrði ekki dýrari en sú beita, sem menn tækju við bæjardyrnar hjá sér og frystu í sínum eigin húsum. En það er vitanlegt, að með þeim flutningskostnaði, sem leggja yrði á beituna vegna dreifingar frá Siglufirði út um allt land, gæti sú verksmiðja eða frystihús aldrei orðið samkeppnisfært við þau frystihús, sem geta tekið síldina á staðnum. Og nú er það svo, að hver verstöð og hvert frystihús í landinu telur sig ekki hafa neina tryggingu fyrir öruggi starfrækslu nema að geta tryggt sér nægilegan skipastól til viðskipta, en því fylgir fyrst og fremst að tryggja þeim bátum næga og góða beitu, sem engir eiga jafnhægt með. Í því liggur e. t. v. langmesta tryggingin fyrir því, að ekki sé nauðsynlegt að grípa til neinna annarra ráða eins og stendur.

Frsm. minni hl. (Steingrímur Aðalsteinsson) Herra forseti. - Ég hef nú kannske ekki ástæðu til þess að tefja mikið umr. um þetta, en ég vil þó samt fara nokkrum orðum um sumt af því, sem hv.frsm.n. sagði hér í síðustu ræðu sinni. Hann vildi ekki fallast á þá skoðun, sem ég hélt fram um Fiskifélag Íslands, að það væri aðeins fulltrúi útgerðarmanna, sem að því stæðu, og er það beinlínis samkv. skipulagi félagsins í sambandi við fulltrúaskipun þess, heldur væri það einnig fulltrúi hlutarmannanna á bátum þessara útgerðarmanna. Það getur vel verið, að mér takist ekki að sannfæra hv.frsm. (GJ), en honum tekst þá ekki heldur að sannfæra mig. Ég hef þá skoðun, að það sé ekki hægt að líta á Fiskifélag Íslands nema sem fulltrúa útgerðarmanna, en ekki sem fulltrúa hlutarmanna. Mér er nú kannske ekki eins vel kunnugt um skipulag Fiskifélagsins og hv.þm. Barð. Þó hefur mér skilizt, að t. d. hvað varðar fulltrúaréttindi á þingum þess, þá sé þar veitt ákveðin atkvæðatala fyrir vissar atvinnugreinir og tæki, þar sem hlutarmenn, að því er ég bezt veit, hafa ekki nein félagsréttindi. Samkoman er þannig saman sett, að ég get ekki álitið Fiskifélagið neinn fulltrúa þeirra manna, sem ekki hafa þar sjálfir nein fulltrúaréttindi. Þá sagði hv.frsm. meiri hl. n., að jafnvel þó að væri farið inn á þá skoðun, að Fiskifélag Íslands væri aðallega fulltrúi útgerðarmanna, en ekki hlutarmanna, þá skipti það ekki sérstaklega máli í þessu sambandi, vegna þess að hagsmunir þeirra færu saman um það, að beitan væri fryst og alltaf fyrir hendi á hverjum tíma, því að um leið og það hefði áhrif á hlut hlutarmanna, þ. e. að hann yrði stærri, hefði það sams konar áhrif á hlut útgerðarmannsins og þess vegna hlyti útgerðarmaðurinn að beita sér fyrir þessu á sama hátt. Þetta getur í ýmsum tilfellum verið rétt. En ég álít, að í ýmsum tilfellum þurfi þetta ekki að vera þannig og geti jafnvel ekki átt sér stað. Það getur komið fyrir, og mér er ekki grunlaust um, að það hafi átt sér stað og eigi sér stað, að ef útgerðarmaður, sem hefur alls konar útgerð með höndum og hefur einnig frystihús, sem tekur að sér að frysta beitu, þá geti hann haft meiri hag af því að selja beituna með sem hæstu verði, því að þótt þeir, sem aðeins hafa útgerð með höndum, hafi hag af því að fá sem ódýrasta beitu, þarf það ekki að vera fyrir þann, sem á líka frystihúsið, því að hann græðir það á frystihúsinu, sem hann tapar á útgerðinni. Þá var hv.frsm. meiri hl. að tala um Alþýðusambandið með sitt mikla veldi og áleit, að það gæti þá beitt áhrifum sínum við Fiskifélagið til þess, að Fiskifélagið gætti hagsmuna hlutarmanna. Ég held, að það sé alveg óþarfi fyrir Alþýðusamband Íslands að fara nokkrar krókaleiðir. Alþýðusambandið telur hlutverk sitt að gæta hagsmuna hlutarmanna eins og annarra samtaka þeirra manna, sem í því eru og hafa sitt vinnuafl til þess að afla sér og sínum lífsviðurværis. Og það gerir það, sem það getur, til þess að hlynna að hagsmunum þeirra manna beinlínis og þarf ekki að hafa þar neinar krókaleiðir. Alþýðusambandið mun ekki fara þá leið að knýja aðrar stofnanir til þess að gæta þeirra hagsmuna, sem það hefur tekið að sér að gæta, svo framarlega sem það hefur aðstöðu og bolmagn til. Þá eru það möguleikar síldarverksmiðjunnar á Siglufirði til þess að frysta og selja beitu með vægara verði en aðrir kynnu að gera eða hafa gert í ýmsum tilfellum undanfarið. Það er að vísu rétt, sem hv.frsm.n. hefur sagt hér, að það er ekki hægt, hvort sem það er síldarverksmiðja ríkisins eða annar aðili, að byggja frystihús til þess að nota það svo aðeins til ígripa, þegar beitunefnd eða þeir aðilar, sem um þetta kynnu að fjalla, þyrftu. Það er gefið mál, að ef tekið væri upp þetta ráð, yrði reynt um leið að láta þetta frystihús annast beitufrystingu upp frá því, a. m. k. þangað til önnur skipun yrði gerð á þeim málum. En það, sem ég á við, er, að ekki yrði gripið til þessa úrræðis fyrr en beitunefnd er sannfærð um, að hún nái ekki nógu góðum samningi við þau frystihús, sem fyrir eru, vegna þess m. a., að frystihúsin telji sig hafa öðrum hagkvæmari verkefnum að sinna en frystingu beitu. En eins og ég gat um áðan, að þótt það sé ekki líklegt, að slíkt frystihús gæti borið sig og skaffað beitu með lægra verði, ef það væri rekið aðallega sem sjálfstæð stofnun og aðeins tiltölulega stuttan tíma úr árinu, þá gegnir það öðru máli, ef sú stofnun, sem tæki að sér frystingu beitu, hefði eitthvert annað verkefni með höndum, sem að vísu væri ekki sama eðlis, en þó svo skylt, að það gæti vel farið saman. Og sama stjórn og starfslið gæti að mínu áliti annað þessum störfum samhliða þeim störfum, sem hún hvort sem er hefur með höndum. Og þessi aukakostnaður síldarverksmiðja ríkisins, ef þessi rekstur yrði hafinn þar, yrði tiltölulega mjög lítill og miklu minni en ef þetta væri rekið sem sjálfstætt fyrirtæki, sem ekki hefði önnur verkefni með höndum. Ég álít, að með þessum hætti væri hægt að frysta beitu fyrir lægra verð en nú er gert og frystihús, sem hafa önnur verkefni með höndum sem aðalverkefni, telja sig geta. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. meiri hl. n. (GJ) sagði, að það væri útilokað vegna flutningskostnaðar að ætla að frysta beitu norður í landi og þá fyrst og fremst á Siglufirði, þar sem síldarverksmiðjur ríkisins hafa sitt aðsetur, þá vil ég leyfa mér að benda á, að ég held, að það sé staðreynd, að ódýrasta beita, sem kostur hefur verið á undanfarið, hefur verið fryst norður í landi. Ég veit ekki betur en Kaupfélag Eyfirðinga á Akureyri hafi, a. m. k. á ýmsum tímum, selt frysta beitu miklu ódýrara en kostur hefur verið á að fá hana t. d. hér við Faxaflóa. Ég má að vísu ekki fara með tölur í þessu sambandi, en mig minnir þó, að sá mismunur hafi farið upp í allt að 25 kr. á tunnu, hvað hún var ódýrari þaðan að norðan en hún var fáanleg frá öðrum stöðum. Ég álít því, að reynslan hafi sýnt það, að það sé vel gerlegt að frysta beitu norður í landi. Það er líka vitanlegt, að mjög mikill hluti af þeirri síld, sem notuð er til beitu, er fryst norður í landi, sem er fyrst og fremst af því, að ferska síld er fyrst og fremst að fá þar, eins og kunnugt er. Ég hef sem sagt ekki skipt neitt um skoðun í þessum tveim meginatriðum, sem eru ágreiningsatriði minni og meiri hl. sjútvn., þrátt fyrir þær umr., sem hér hafa farið fram, og mun ég að sjálfsögðu halda við þær till., sem ég hef um þetta gert.

Ingvar Pálmason Það er eitt atriði, sem fram hefur komið við þessar umr., sem ég tel, að full ástæða sé til að leiðrétta, þó að það hafi að vísu verið gert af hv.frsm. meiri hl. n. Ég vil undirstrika þá leiðréttingu hans og færa nokkur frekari rök fyrir. Það kemur fram í nál minni hl. n., að hann telur, að Fiskifélag Íslands geti ekki verið aðili nema útgerðarmanna, en ekki sjómanna, hvort sem þeir eru ráðnir upp á hlut eða annað, og þetta hefur hv. 4. landsk. staðfest með sinni ræðu. Þetta er í það minnsta byggt á misskilningi, ef það er ekki byggt á öðru lakara, og skal ég nú færa nokkur rök að því. Enda þótt ég geti e. t. v. ekki sannfært hv. 4. landsk., þá vona ég, að ég geti sannfært þá fáu hv.þm., sem hér eru eftir í þingdeildinni. Fiskifélagið hefur fram til síðasta fiskiþings verið áhugafélag, sem byggt er upp af mönnum, sem hafa áhuga á þessum málum. Og síðan 1915 hef ég fylgzt vel með uppbyggingu Fiskifélags Íslands, og í því hafa verið bæði útgerðarmenn og sjómenn, bæði hlutarmenn og aðrir. En það má e. t. v. segja, að öllu meir hafi borið á útgerðarmönnum en sjómönnum. Ég skal ekki um það deila. Þó held ég, að á Austfjörðum hafi Fiskifélag Íslands meir staðið saman af sjómönnum en útgerðarmönnum. En á síðasta þingi Fiskifélagsins var því gerbreytt. Nú er Fiskifélagið byggt upp ekki sem áhugafélag, heldur eftir föstum reglum, og ef menn kynna sér reglurnar, geta menn séð, hvernig félagið er byggt upp, og þá geta menn gengið úr skugga um það, að það er firra ein að halda því fram, að Fiskifélag Íslands sé aðeins fulltrúi útgerðarmanna. Þessi firra er skaðleg vegna þess, að félagið er gert að stórum aðila hér á Alþ., sem rétt er, og það ætti að vera enn meira tillit tekið til þess álits en verið hefur hingað til, sem ég vona, að verði gert, þegar sú skipulagning kemst í framkvæmd, sem ákveðin var á síðasta fiskiþingi. Hitt er sjálfsagður hlutur, að á Fiskifélagið beri að líta sem fulltrúa bæði sjómanna og útgerðarmanna. Ég get ekki séð, að það sé nokkur aðili, t. d. Alþýðusamband Íslands, sem geti frekar talizt fulltrúi þessara beggja aðila. Alþýðusambandið er samsafn launaflokka, bæði hlutarmanna, sjómanna, sem taka laun sín í ákveðnu kaupi, þó að langmestur hluti af þeim hóp sé í landi, bæði daglaunamenn og ýmsar launastéttir. Ég álít, að þegar litið er á Alþýðusamband Íslands hliðstætt við Fiskifélag Íslands, sé varla hægt að halda því fram, að Alþýðusambandið hafi staðið sig betur og veitt sjómönnum og láglaunamönnum betri kjör en Fiskifélagið hefur gert. Ég álít, að þetta verði að leiðréttast, því að það nálgast að vera áróður að halda því fram hér á Alþ., að Fiskifélagið sé ekki fulltrúi fyrir sjómenn. Úr því að ég stóð upp á annað borð, þykir mér rétt að færa nokkur rök frekar fyrir því, að Fiskifélagið hafi þessi mál með höndum án íhlutunar sérstakrar n. Það er þá fyrst og fremst fyrir það, að allar till.mþn. hníga í þá átt, og í brtt., sem liggur fyrir, er gert ráð fyrir, að Fiskifélagið hafi með að gera skýrslusöfnun um beituástandið í landinu á hverjum tíma. Þetta eru aðalatriðin. Og ég hef hér í höndum skýrslu frá Fiskifélagi Íslands, sem hefur haft með höndum skýrslusöfnun um beitubirgðir í landinu, þótt hún sé ekki eins fullkomin og við meiri hl. nm. ætluðumst til. Þessi skýrsla sýnir, hve mikil beita hefur verið fryst á hverju ári í landinu og hve mikið í hverjum landsfjórðungi, og kemur þá það merkilega í ljós, þvert á móti því, sem hv. 4. landsk. hélt fram áðan, að í Sunnlendingafjórðungi hefur verið langmest fryst öll árin af beitu. Það er alltaf hægt að slá fram ýmsu, en það er betra að vita fótum sínum forráð og vita hvar maður er staddur í þessu máli. Og af því leiðir það, að þeir menn, sem beituna nota, finna, að það er betra, að beitan sé fryst heima en að þurfa að flytja hana frá Norðurlandi til verstöðva sunnan lands. Ég bendi á þetta vegna þess, að því hefur verið haldið fram hér, að mest hafi verið fryst af síld til beitu á Norðurlandi, en að það hefur stafað af vanþekkingu, að slíku hefur verið haldið fram. Það má segja, að það sé eðlilegt að álykta svo, að þar sem mest veiðist af síld fyrir Norðurlandi, þá sé á Norðurlandi fryst langmest af síld til beitu. En það þarf ekki að vera. Og öll þessi ár hefur verið fryst í öðrum landsfjórðungum meira og minna af síld til beitu á hverju ári nema á Austfjörðum í tvö ár. Og þar er alltaf minnst síldarfrystingin, vegna þess að þar eru ekki neinir staðir, sem síldarafli er fluttur að, en ekki vegna hins, að ekki sé síldveiði fyrir Austfjörðum. Og þau árin, sem síldarverksmiðjur hafa verið reknar á Austfjörðnm, var þar fryst allmikið af síld. Þá vildi ég benda á eitt atriði enn, sem ég held, að ekki hafi verið tekið fram í umr., og það er það, hvernig ástandið er nú í beitumálunum og hvað það er, sem sérstaklega knýr á um að fá einhverja leiðréttingu þar á, og það má segja, að það séu þrjár ástæður fyrir því. Fyrst er sú ástæðan, að beitan hefur á seinni árum verið mjög dýr. Hv. 4. landsk.þm. (StgrA) nefndi dæmi, þar sem hann tók fram, að 40 þús. hefði beitan kostað einn bát yfir vertíð. Ég ætla ekki að rengja, að þetta sé satt, en ég hef ekki þekkt slíkt dæmi. - Annað atriðið, sem lagfærast þarf, er það, að það hefur komið í ljós hjá þeim, sem beitu hafa keypt, að beitan hefur oft verið mjög skemmd, hefur ekki verið sú vara, sem hún átti að vera og hefur verið sögð við sölu. Og þetta álít ég, að séu þau meginatriði, sem þurfi að lagfæra, fyrst og fremst að tryggja, að ekki sé höfð á boðstólum nema góð beita, og í öðru lagi, að beitan sé ekki í óeðlilega háu verði. Svo kemur þriðja atriðið, sem hingað til hefur borið minna á, sem betur fer, sem er reglulegur beituskortur. Sem betur fer hefur slíkt sjaldan orðið til verulegs tjóns. Og ég veit ekki betur en að hv. 4. landsk.þm. í því dæmi, sem hann tók fram, hafi sýnt, að það var ekki beituskortur, sem olli skakkaföllum í því dæmi, sem hann var með. Nei, það var of hátt verð á beitunni. Það er töluverð beita, sem fæst fyrir 40 þús. kr. Það, sem í sambandi við það tilfelli var að og hefði þurft að lagfæra, var of hátt verð. Meiri hl. sjútvn. vildi tryggja það fyrst og fremst, sem er mjög aðkallandi, að ekki sé höfð á boðstólum önnur beita en sem er góð, og það vildi meiri hl. n. tryggja með mati. Í öðru lagi vildi n. tryggja, að beita væri ekki seld óeðlilega háu verði, og þar gengur hún svo langt, að hún vill veita ráðh. heimild til þess að hann geti eftir till. Fiskifélags Íslands sett hámarksverð á beitu, geti þannig tekið fram fyrir hendurnar á viðskiptaráði, sem ekki hefur enn fundið ástæðu til að setja hámarksverð á beitu. Og í þriðja lagi vill n. með till. sínum um skýrslusöfnun, að á hverjum tíma sé reynt að koma í veg fyrir það, að hætta verði á beituskorti. Og í brtt. meiri hl. n. eru mjög ströng ákvæði um það, hvernig Fiskifélagið á að haga sér með þessa skýrslusöfnun á þeim tíma, sem mest ríður á, að beita sé nægileg til. Og þegar sú skýrslusöfnun gefur ástæður til að ætla, að beituskortur verði í landinu, þá á Fiskifélagið, samkv. till. meiri hl. n., fyrst og fremst að snúa sér til viðkomandi aðila og aðvara þá, bæði útgerðarmenn og hlutarsjómenn, um þann yfirvofandi beituskort og hafa áhrif á, að úr verði bætt í tæka tíð, ef þessir aðilar óska aðstoðar til þess. Og Fiskifélagið á að hafa vald til þess, að fengnu leyfi ráðh., að gera nauðsynlegar ráðstafanir til beituöflunar, enda hafi viðkomandi útgerðarstaðir óskað þess. Þannig höfum við í meiri hl. n. sett þetta fram. Vel má vera, að nauðsynlegt kunni að reynast að hið opinbera setji upp frystihús til þess að frysta í síld til beitu. Ég skal engu spá um það. En ég held, ef laglega er á málum haldið, að hægt muni reynast í hverju tilfelli að ná samningum við einhver frystihús um að frysta nægilega beitu, og enn hefur ekkert það komið í ljós, sem gefur tilefni til að ætla, að svo verði ekki. En fari svo, að reynslan leiði í ljós, að þessar ráðstafanir verði ófullnægjandi, er alls ekki útilokað, að Alþ. geri sínar ráðstafanir um að láta byggja frystihús, sem tryggi, að alltaf sé til nóg beita í landinu. En eins og nú standa sakir held ég, að það sé seilzt að ástæðulausu lengra en þörf er fyrir, ef því er haldið fram, að Alþ. beri að gera slíkt nú þegar. Ég held, að hv. 4. landsk.þm. hafi sagt, að það yrði ekki byggt til þessara nota frystihús af því opinbera nema því aðeins, að ekki fengist fryst nægileg beita hjá öðrum frystihúsum. En ég vil segja: Er það ekki dálítið varhugavert að setja heimild til slíkrar frystihúsbyggingar fyrir það opinbera inn í l. nú strax? Gæti það ekki orðið til þess, að sum frystihúsin yrðu ekki eins áhugasöm um það að hafa til beitu? Þau mundu kannske svara því til: Komið þið upp frystihúsum hjá síldarverksmiðjum ríkisins, því að við viljum gjarnan losna við það að frysta beitu, því að það er ekki miklar tekjur að hafa fyrir beitufrystingu. En svo er annað. Ef að þessu ráði verður horfið, að hið opinbera fari að frysta síld, þá er víst, að aldrei verður fryst neins staðar annars staðar beita en í þessu frystihúsi, það leiðir af sjálfu sér. Hvernig ættu önnur frystihús að fara að eiga það á hættu að frysta beitu, þegar þau vita, að sérstakt frystihús er í landinu, sem á að tryggja nóga beitu? Ég held, að það sé nokkuð viðurhlutamikið að hallast strax að því að gera ráð fyrir að koma upp frystihúsi, sem sé kostað af ríkinu eða síldarverksmiðjum ríkisins. En ég teldi ákaflega mikið unnið við það, ef þessum tveimur aðalatriðum frv. þessa yrði náð, að með mati á beitu væri fengin full trygging fyrir því, að beitan væri góð, sem seld væri, og í öðru lagi, að beita væri ekki seld of háu verði. En ég held, að það sé mikið spursmál, hvort þeim, sem beitunnar eiga að njóta, er ekki fremur gerður ógreiði með því, ef því væri haldið til streitu, að sett yrði inn í l., að koma skuli upp frystihúsi með tilstyrk þess opinbera. Að endingu vil ég segja það, að ég vænti þess, að hæstv.Alþ. verði vel á vaðbergi um það, að ekki verði haldið fram þeim firrum, sem hér hafa komið fram gagnvart jafnmiklu þjóðþrifafyrirtæki og Fiskifélag Íslands er.

Frsm. minni hl. (Steingrímur Aðalsteinsson) Herra forseti. - Af því að samþ. hefur verið brtt.hv. meiri hl. sjútvn. við 1. gr. og þar með ákveðið að fella niður úr frv., að sérstök nefnd fjalli um þessi mál, en brtt. mínar hins vegar allar miðaðar við það, að það sé sérstök nefnd, sem annist þetta, þá mun ég taka þær allar aftur til 3. umr., til þess að geta aðlaðað þær frv., eins og það þá liggur fyrir. Brtt. 516,2–5 teknar aftur. Brtt. 511,2 (ný 2. gr.) samþ. með 9:1 atkv. Brtt. 511,3 (ný 3. gr.) samþ. með 9 shlj.atkv. Brtt. 511,4 (ný 4. gr.) samþ. með 9 shlj.atkv. Brtt. 511,5 (ný 5. gr.) samþ. með 9 shlj.atkv. Brtt. 511,6 (ný 6. gr.) samþ. með 9 shlj.atkv. Brtt. 511,7 (ný 7. gr.) samþ. með 9 shlj.atkv. Brtt. 511,8 (ný 8. gr.) samþ. með 10 shlj.atkv. 9. og 10. gr. sjálffallnar. Brtt. 511,9 (ný fyrirsögn) samþ. með 10 shlj.atkv. Frv. vísað til 3. umr. með 11 shlj.atkv. með fyrirsögninni: Frv. til l. um mat á beitu o. f l.