Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þegar umr. urðu um þetta mál fyrir nokkrum dögum sagði ég nokkur orð, en síðar tóku til máls hv. 6. þm. Norðurl. e. og hv. 4 þm. Suðurl. Ég ætla að leyfa mér að gera örfáar aths. við málflutning þeirra. Svo að ég víki fyrst að ræðu hv. 6. þm. Norðurl. e., þá komu fram í ræðu hans miklar upplýsingar um þessi mál frá ýmsum hliðum. Ég verð nú að segja það, að mér fannst - ég leyfi mér að segja - nokkur fjölmiðlakeimur af málfari hans, enda kannske ekki að undra. Ef hann býr yfir svona miklum fróðleik um þessi mál og lætur þess auk þess getið að hann eigi mikinn urmul upplýsinga og dæma í fórum sínum og sé reiðubúinn að skýra frá því öllu við önnur tækifæri, þá finnst mér nánast að maður, sem býr yfir svona mikilli vitneskju um þessi mál, hefði fyrir löngu átt að ganga á fund dómsmrh. og skýra honum frá þessu. Um fjárhagsörðugleika Gæslunnar, sem hann ræddi í nokkru máli, ætla ég ekki að gera miklar aths. Það hefur verið lögð áhersla á að gæta sparnaðar og hófs í útgjöldum Landhelgisgæslunnar. Við vitum að þar er um mikið fjármagn að ræða og það veltur á miklu að á því sé sæmilega haldið. Ég held að það sé ekki rétt hjá honum að varðskip hafi ekki fengið olíu til sinna þarfa, þó að það hafi máske komið yfir að verið hafi í smærri skömmtum en endranær. Hann vék að því, að skipin væru orðin gömul. Nú er því til að svara, að þó að nokkur varðskipanna séu orðin gömul eru það góð og traust skip og þeim hefur, að ég held, verið mjög vel haldið við. Önnur ummæli hans, eins þau að tækin í Ægi séu strandgóss, lórantækin í Óðni ónýt og annað þess háttar, ætla ég ekki að ræða í löngu máli. En það er auðvitað sjálfsagt að kanna það til fullrar hlítar. Einnig gat hann þess, að í skip og flugvélar Gæslunnar vantaði mörg tæki. Öllum er kunnugt um að okkur Íslendinga skortir mikið á að hafa í hendi öll nýjustu tæki sem boðið er upp á nú á tímum. Þetta gildir ekki einungis um Landhelgisgæsluna, heldur Almannavarnir og margt annað hjá okkur sem of langt yrði upp að telja. Þessi nýju tæki kosta mjög mikið fé og það þarf mikið fé til að fylgja þeirri öru þróun sem er í þessum málum. Þá gerði hann aths. við það, að annar Fokkerinn hefði verið seldur og það fyrir lágt verð að hann taldi. Þetta var gert að fyrirlagi Alþingis og fjvn. Ég lít svo á, að þegar um flugvélar er að ræða gildi nokkuð öðru máli en um skip. Flugvélar þurfa að sjálfsögðu að vera nýjar og búnar fullkomnustu tækjum eftir því sem unnt er. Þá gat hv. ræðumaður þess, að Gæslan hefði ekki verið látin sinna þeim verkefnum sem hún á að sinna. Ég hirði ekki um að ræða þetta í löngu máli, en mun að sjálfsögðu taka þetta til athugunar eins og aðrar vinsamlegar ábendingar frá hv. þm. En um þetta mætti sjálfsagt ræða í löngu máli. Svo að vikið sé örlítið að málflutningi hv. 4. þm. Suðurl. var hann allur með hógværu móti. Hef ég lítið við hann að athuga nema hvað hann tók upp eftir fyrri ræðumanni að í Gæslunni ríkti óstjórn og þar væri mikið um úrelt drasl eða strandgóss. Og það kom fram í máli hans, að hann er vel að sér í flugi. Það er dýrmætt að eiga von á mönnum með mikla þekkingu á þessu sviði í þá nefnd sem ætlunin er að setja til að athuga þessi mál. Ég ætla ekki að hirða um að svara hv: 4. þm. Suðurl. ítarlega lið fyrir lið. Við, sem höfum kynnst honum, vitum að þar fer drengur góður. Ætla ég ekki að gera hans mál að frekara umræðuefni á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Ég vil byrja á því að vísa þeirri staðhæfingu hæstv. dómsmrh. alfarið á bug að ræða mín eða þær upplýsingar, sem ég flutti hér um Landhelgisgæsluna, hafi verið mengaðar af einhverri fjölmiðlabakteríu. Það, sem ég hér sagði, er árangur margra funda með starfsmönnum Landhelgisgæslunnar, stjórn Starfsmannafélags Landhelgisgæslunnar, en í stjórn félagsins eru m. a. yfirmenn á varðskipum og flugvélum Gæslunnar. Þessi menn vita nákvæmlega hvernig ástandið er hjá Landhelgisgæslunni. Ég vil benda hæstv. dómsmrh. á að það væri kannske rétt fyrir hann og embætti hans að leita upplýsinga um ástandið hjá Landhelgisgæslunni eftir öðrum leiðum en hann hefur kannske tamið sér. Nú er ég ekki að gagnrýna hæstv. dómsmrh. og í ræðu minni fólst engin gagnrýni á hans embætti. Ég var fyrst og fremst að gagnrýna fjárveitingavaldið sem ég tel að hafi haldið Landhelgisgæslunni í því fjársvelti á undanförnum árum að það sé mjög til baga fyrir þá Landhelgisgæslu sem við eigum að stunda hér við land. Ég vil segja það við hæstv. dómsmrh., að stjórn Starfsmannafélags Landhelgisgæslunnar er tilbúin að staðfesta hvert einasta orð sem ég sagði í ræðu minni s. l. þriðjudag. Stjórn Starfsmannafélagsins er einnig tilbúin að láta hæstv. dómsmrh. í té allar þær upplýsingar sem ég hef undir höndum um það sem stjórn Starfsmannafélagsins telur miður fara í rekstri Landhelgisgæslunnar. Dómsmrh. taldi að ég hefði fyrir löngu átt að vera búinn að ganga á hans fund til að skýra honum frá þeim upplýsingum sem ég hef undir höndum. Mér er kunnugt um að starfsmenn Landhelgisgæslunnar hafa gert ítrekaðar tilraunir til að koma á framfæri upplýsingum um þau atriði sem ég gerði að efni minnar ræðu hér á þriðjudag. Dómsmrh. segir ekki rétt að það hafi tafið ferðir varðskipa að þau hafi ekki getað fengið olíu eftir þörfum. Það er hægt að fá staðfest hjá skipherrum varðskipa að þau hafa ekki í stöku tilvikum komist á sjó vegna skorts á olíu og hafa fengið takmarkaða olíu og ekki það sem þau hafa þurft til að fara það sem kallað er fullkomna eftirlitsferð. Skipin eru gömul, eins og ég gat um. Ég rakti aldur þeirra. Meðalaldurinn er tæp 18 ár. Ég sagði í því sambandi að þessu fylgdi aukinn viðhaldskostnaður, sem ævinlega gerir hjá gömlum skipum, og aukinn rekstrarkostnaður almennt, sem m. a. kemur fram í því, að í fullkomnustu varðskipunum er vélarúm fullmannað. Í flestum nýrri skipum þarf sárafáa menn í vélarúm, ef það þarf nokkurn, vegna þess að vélum er fjarstýrt úr brú. Ég sagði ekki að tiltekin lórantæki væru ónýt. Ég sagði að þau væru úrelt. Þau eru smíðuð á árunum 1972–1973 og eru orðin algerlega úrelt. Þá stendur það eins og stafur á bók að Það vantar tæki í bæði flugvél Gæslunnar og varðskipin. Ég gat þess m. a., að vegna þess að Landhelgisgæslan hefur nú aðeins yfir að ráða einni flugvél kom það t. d. fyrir eftir áramótin, þegar vélin fór í 15 daga skoðun, að það var ekkert eftirlitsflug farið né ísflug. Auðvitað er þetta alvarlegt fyrir okkur sem höfum landhelgi sem er sjö sinnum stærri en landið sjálft. Ég sagði ekki að Gæslan væri ekki látin sinna verkefnum sem hún ætti að sinna. Ég sagði að hún væri ekki látin sinna verkefnum sem hún gæti sinnt. Ég nefndi í því tilviki vitaþjónustu og gat þess, að ég væri þeirrar skoðunar, að Landhelgisgæslan ætti að taka að sér vitaþjónustuna hér við landið. Hún hefur gegnt því starfi að allverulegu leyti á undanförnum árum og notað til þess Árvakur. Ég er þeirrar skoðunar, að sú þjónusta ætti alfarið að vera undir hatti Landhelgisgæslunnar, en auk þess gæti hún sinnt t. d. hitamælingum í sjó, hún gæti sinnt því að gera dýptarmælingar á ýmsum fiskimiðum hér við land, sem vantar stórlega og Sjómælingar ríkisins hafa ekki komist yfir að gera. Ég nefndi einnig eftirlit með mengun sjávar og fleiri atriði af því tagi. Ég tel ekki ástæðu til þess að orðlengja þetta mál, en ég vil leggja ríka áherslu á að það þarf og verður að endurskoða og bæta að mun allan tækjakostnað Landhelgisgæslunnar vegna þess að það er alvarlegt mál fyrir frjálsa og fullvalda þjóð ef hún getur ekki sómasamlega sinnt gæslustörfum á því gífurlega hafsvæði sem þjóðin hefur nú yfirráð yfir. Ég benti á það jafnframt, að fram undan væru ýmis verkefni sem Gæslan hefur ekki þurft að sinna að undanförnu, m. a. vegna samninga Dana við Efnahagsbandalag Evrópu um veiðar Vestur-Þjóðverja á loðnu við Grænland. Ég minnti á flota Sovétmanna, sem nú veiðir kolmunna við miðlínu á milli Grænlands og Íslands, og fleira af því tagi. Ég held að kjarni þessa máls, sem ég var að ræða um, sé sá, að skip Landhelgisgæslunnar og flugvél hennar eru oft og tíðum lakar búin tækjum en þau skip sem þessum flugvélum og skipum er ætlað að fylgjast með við eða hugsanlega innan landhelgi Íslands. Þetta var rauði þráðurinn í því sem ég var að segja. Enn á ný endurtek ég það, að af minni ræðu hér s. l. þriðjudag var ekkert fjölmiðlabragð, eins og hæstv. dómsmrh. orðaði það. Hafi honum fundist það vera er það hans mál. En ég vil nú mælast til þess, vegna þess að hér er stórmál á ferðinni, að hæstv. dómsmrh. boðaði á sinn fund stjórn Starfsmannafélags Landhelgisgæslunnar og fengi frá stjórnarmönnum þær upplýsingar sem ég hef undir höndum, en leitaði ekki upplýsinganna eftir einni leið.



Herra forseti. Ég var því miður af óviðráðanlegum ástæðum fjarverandi upphaf umr. um þetta tiltekna þingmál. Ég hef kynnt mér síðan með hvaða hætti þær fóru fram og varð raunar helst til þess fréttaauki í hádegisfréttatíma Ríkisútvarpsins. Að honum vík ég örlítið aftur seinna, en ímynda mér að kannske hafi hæstv. dómsmrh. haft orð á fjölmiðlabragði af málflutningi hv. þm. Árna Gunnarssonar vegna þessa viðtals. Ég hef heyrt hæstv. dómsmrh. einu sinni áður hafa orð á þessari undarlegu leið sem ég get ekki kallað þinglega. Það var er hann svaraði fsp. minni fyrr á þessum vetri eitt sinn, að heppilegra hefði verið að hlutaðeigandi þm. kæmi til sín upp í dómsmrn. og hjalaði þessi mál við sig prívat og persónulega, að því er manni finnst undir fjögur augu. Ég hafði það einhvern veginn á tilfinningunni að þær upplýsingar, sem fram komu hjá hv. þm. Árna Gunnarssyni, væru þess háttar að þær vörðuðu þingheim er málefni Landhelgisgæslunnar eru til umr. Dæmi, sem þarna voru nefnd, eru sannarlega innlegg í málið þegar rætt er um stöðu landhelgisgæslunnar. Hitt er annað mál, að mér þótti það nýlunda þegar þingfréttaritari Ríkisútvarpsins tók allt í einu upp á því að taka út ræðu eins þm. í umr. um mál sem hann er ekki flm. að og eiga við hann sérstakt viðtal í fréttatíma Ríkisútvarpsins í þessu tilfelli, en um það var ekki fjallað að öðru leyti. Var það ekki?  Mér er ekki kunnugt um, mér er alls ekki kunnugt um, hvort tækjabúnaður Landhelgisgæslunnar er eins slæmur og fram kom í máli hv. þm. Árna Gunnarssonar, en ábyrgðinni á ummælum hans í þessu sambandi verður ekki komið fyrir með svo nýstárlegum hætti að gera kröfu til þess að hann leggi fram sannanir uppi í dómsmrn. eða hér á þinginu. Hann benti sjálfur áðan á þá leið fyrir dómsmrh. að rekja þessar staðhæfingar til uppruna síns. Að vísu hef ég ekki heyrt þess getið, að skortur á tækjum til staðsetningar hafi staðið landhelgisgæslunni fyrir þrifum. Við vitum að ýmis tæki gæslunnar eru úrelt og það gerir tækin út af fyrir sig ekkert verri þó að þau hafi verið hirt úr strönduðu skipi, en hitt má alveg vera ljóst, að nýjungar hafa átt sér stað í tækjabúnaði til staðsetningar og á ýmsum öðrum tækjabúnaði á þeim tíma sem liðinn er síðan velflest þessara skipa voru smíðuð. Þörf fyrir aukna gæslu verður kannske ekki hlutfallslega meiri þótt við höfum stækkað fiskveiðilögsögu okkar og efnahagslögsögu því að allmikið mun hafa létt á þörf fyrir daglega gæslu að við losnuðum við fiskiskip útlendinga svo til aldeilis af fiskislóð okkar - og ég minnist þess, að það var við orð haft að einmitt mundi létta allmikið á okkur að við hefðum útlenda fiskiskipaflotann vel í burtu frá fiskimiðunum okkar. En ég ítreka það, sem ég áður sagði, að ég hef lesið ræðu hv. þm. Árna Gunnarssonar, ég hlustaði á ummæli hans í Ríkisútvarpinu og ég get alls ekki komist að þeirri niðurstöðu af þessari könnun minni, að hann hafi borið hér fram nein efnisatriði sem væru þessu þingmáli og umr. óviðkomandi. Við verðum að tilskilja okkur rétt til þess að láta koma fram í ræðum okkar hér í Sþ. öll þau atriði sem okkur þykja skipta máli, án tillits til þess, hvort þau koma ráðh. á ávart eða eigi.



Herra forseti. Ég ætla ekki að blanda mér í þá deilu, sem hér hefur komið upp, um hvort fyrrverandi starfsmenn ríkisfjölmiðlanna eigi betri eða greiðari aðgang að þeim eftir að þeir hafa tekið sæti á Alþingi en aðrir. Hins vegar tók ég eftir því í sjónvarpi, held ég í gær, að hæstv. dómsmrh. fer ekkert illa á skjánum og má segja að það hafi gert hið fyrra starf hans og þeirra að þeir koma þar vel fyrir. Mér hefur dottið það í hug að undanförnu, þegar rætt hefur verið um Landhelgisgæsluna og störf hennar, að gleymt er þá gleypt er. Segja má sem svo, að eftir að við unnum okkar síðasta og stærsta sigur í baráttu okkar fyrir fiskveiðilögsögunni hafi orðið nokkuð hljótt um landhelgisgæsluna, og vissulega má til sanns vegar færa að henni hafi ekki verið sýndur sá sómi sem henni ber eftir að þessu stríði okkar lauk. Ég fagnaði því þegar till. þeirra hv. þm. Benedikts Gröndals og Árna Gunnarssonar var lögð fram og þó kannske enn frekar niðurstöðu utanrmn., sem kemur fram í nál. hennar á þskj. 534, hvar þeir leggja til að tillgr. orðist svo, en þar segir, með leyfi forseta: „að hún“ - þ. e. Landhelgisgæslan -„geti haft sem best eftirlit með 200 mílna lögsögusvæðinu og gegnt öðrum hlutverkum sínum á fullnægjandi hátt.“ Nú hefur verið komið hér nokkuð inn á eitt af þeim verkefnum, sem ég tel sjálfsagt að Landhelgisgæslunni verði falið í framtíðinni, og það er í sambandi við vitaþjónustuna. Þá er spurning um hvort ályktun Alþingis hefði ekki átt að hafa í sér fólgið ákvæði þess efnis, að endurskoðun færi jafnframt fram á lögum um Landhelgisgæslu Íslands og þeirri mþn., sem ætlast er til að kjörin verði hér, verði falið það verkefni. Ég fæ ekki séð annað en að það sé orðið tímabært að endurskoða þessi lög í ljósi þeirrar þróunar sem hefur orðið frá því þau voru samþykkt. Ég var einn þeirra sem unnu að þeirri endurskoðun. Ég átti þá sæti í allshn. þessarar hv. deildar. Þá voru mörg álitamál sem komu upp. Vissulega eru þau enn til og önnur hafa bæst við, - að ég nú ekki tali um ef Landhelgisgæslunni verða falin í framtíðinni ný verkefni eins og t. d. það sem ég tek undir og tel alveg sjálfsagt að Landhelgisgæslan taki við, þ. e. þjónusta og eftirlit með vitakerfi landsmanna og kannske öðrum hjálpartækjum sem notuð eru af sæfarendum hér við land. Það er fleira sem getur komið til greina og kemur að sjálfsögðu upp í sambandi við þessi verkefni. Má þar t. d. benda á nánara samstarf við Hafrannsóknastofnunina, sem ég er ekki frá því að við þyrftum jafnvel að setja inn í sjálf lögin um Landhelgisgæsluna, og þyrfti þá það að vera tvíhliða tekið fram og því jafnframt í lögum um Hafrannsóknastofnunina. Það má að sjálfsögðu tala um fleiri atriði, þ. á m. það, sem ég veit að hefur komið fram um flugþjónustuna og hefur komið fram í umr. og víðar, að hugsanlega má setja þá þjónustustarfsemi, sem fer fram á því sviði hjá ýmsum ríkisfyrirtækjum, undir stjórn Landhelgisgæslunnar og að starfsmenn hennar gæti þeirra starfa fyrst og fremst. Ég tala um endurskoðun laga um Landhelgisgæsluna m. a. vegna ákvæða sem þar eru um áhafnir skipanna. Það vill svo til, að þótt allir aðrir starfsmenn ríkisins hafi fengið þann - að því er sumir telja - vafasama rétt og heiður að hafa verkfallsrétt, þá hafa þær það ekki enn. Persónulega er ég ekki á því að þær þurfi endilega að fá hann. Þær gegna slíkum störfum og þurfa að gegna störfum undir sérstökum kringumstæðum svo það er máske ekki ráðlegt að verkfallsréttur sé þar til. En það á ekki endilega vegna þess að refsa áhöfnunum fyrir að hafa ekki þennan rétt. Það á frekar að launa þeim enn frekar en öðrum fyrir að fá hann ekki. Því miður hefur það komið upp oftar en einu sinni á síðustu misserum og árum að áhafnarmönnum hjá landhelgisgæslunni hefur bókstaflega verið refsað fyrir að hafa ekki þennan rétt. Svo er komið að jafnvel forustumenn í samtökum vinnuveitenda hafa talið það hina mestu firru ef þessir menn hafa fyrir milligöngu stéttarfélaga, sem þeim eru ætluð til að leita réttar síns eftir, síns löglega félagsskapar, reynt að hafa áhrif á kaup sitt og kjör. Ég tel að ef farið yrði í að skoða þessi lög þyrfti að taka þetta atriði til athugunar við endurskoðunina. Jafnframt þarf auðvitað að hafa í huga, að þegar kemur að því að endurnýja skipakostinn verði hægt vegna tækniframfara, sem ljóst er að hægt er að notfæra sér á þessum skipum, að fækka í áhöfn þannig að útgerð þeirra geti orðið ódýrari. Þegar sú nýsköpun fer fram á skipastól Landhelgisgæslunnar þarf, eins og nú er, að vera til staðar á þeim skipum sá fullkomni björgunarbúnaður sem þau eru búin. Það er enginn vafi á því, að öll skip Landhelgisgæslunnar eru búin fullkomnasta búnaði sem til er hér á landi til björgunar öðrum skipum, en einmitt þetta atriði hefur komið nokkuð til umræðu í fjölmiðlum að undanförnu og það ekki á mjög viðurkvæmilegan hátt alls staðar - a. m. k. ekki alls staðar opinberlega. M. a. þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram fsp. til hæstv. dómsmrh. hér í Sþ. hvar ég spyr um heildarupphæð björgunarlauna til Landhelgisgæslunnar á s. l. tveimur árum og um skiptingu þeirra, bæði til þeirra, sem eiga að hluta að fá þau samkv. gildandi lögum, og svo til annarra. Þá kemur að sjálfsögðu fram sá kostnaður sem er af því að innheimta og skipta umræddum björgunarlaunum. Ég fagna því, að það hefur fengist jákvæð niðurstaða frá hv. utanrmn. varðandi þetta mál. En ég bendi samt sem áður á, þótt komið sé að lokum umr. þessa máls, hvort ekki hefði þurft að vera ákvæði um endurskoðun laganna eða hvort nm. telji það orðalag, sem er í till. nefndarinnar, nægja til þess að það verði gert.



Herra forseti. Ég vil segja örfá orð þó að ég hafi í sjálfu sér sagt nógu margt um þetta málefnislega þegar það var hér til umr. síðast. En mig langar að tæpa á örfáum atriðum. Í fyrsta lagi sagði hæstv. dómsmrh. hér í ræðustól að ég hefði tekið upp eftir hv. þm. Árna Gunnarssyni að tæki varðskipanna væru strandgóss og annað þess konar. Það var auðvitað alveg þveröfugt. Ég lýsti því hér í ræðustól að ég ætti ákaflega bágt með að trúa því, að slíkt gæti átt sér stað í raun og veru. Hitt er annað mál, að það má satt vera að í einhverjum varðskipanna, kannske flestum þeirra, sé þess ekki nægilega gætt að endurnýja tæki sem taka örum breytingum, t. d. eins og elektrónísk tæki, lórantæki, radartæki og fleira af því tagi, og nefndi það raunar einnig í minni stuttu tölu þegar þetta var síðast til meðferðar. Aths. hæstv. ráðh. varðandi það, sem ég sagði um flugmál Landhelgisgæslunnar, var að afgreiða það á ákaflega nettan hátt. Hæstv. ráðh. sagði að ég væri svo vel að mér í flugi o. s. frv., o. s. frv. og væri auk þess góður drengur, sem flestum er kunnugt, og því væri þetta nú svona, en efnislega fjallaði hann ekkert um það sem ég sagði um flugið. Flugmálasaga landhelgisgæslunnar á Íslandi er mikil og löng sorgar- og mistakasaga, því miður, og það verður að segja það eins og satt er og er ekki ádeila á það fólk sem vinnur í landhelgisgæslunni. Við höfum verið með flugvélar af ýmsu tagi, sem alls ekki hafa hentað okkur, eru afar dýrar í rekstri o. s. frv. Nefndi ég síðast um það dæmi eins og þegar fengnir voru hingað til landsins flugbátar, Grumman Albatross, sem voru auðvitað gersamlega ónothæfir, ekki aðeins til landhelgisgæslu, heldur til alls, og flugu kannske aldrei - ekki allir a. m. k.  Það er að mínum dómi t. d. ákaflega óskynsamlegt að kaupa tvær 50 manna farþegaflugvélar til landhelgisgæslu. Maður skilur hreinlega ekki slíkt ráðslag. Það var skipuð nefnd sérfróðra manna til að kanna þetta sérstaklega á vegum hins opinbera á sínum tíma. Hún komst að þeirri niðurstöðu að það væri heppilegast að fá til þessara gæslustarfa miklu minni og allt öðruvísi flugvélar en Fokker Friendship farþegaflugvélar, sem eru afar óhentugar í lágflugi og þá sérstaklega í lágflugi yfir sjó þar sem þær þola illa seltu. Það þarf að „smúla“ út á þeim mótorana eftir hvert einasta flug til að þeir tærist ekki upp af salti, svo að dæmi sé tekið. Og auðvitað eru þær bæði stórar, þungar og eyðslufrekar. Það gerir kannske ekkert til þó að við höfum stóra, þunga og eyðslufreka vél. En á meðan við högum okkur þannig getum við auðvitað ekki passað eins stórt landsvæði fyrir eins litla peninga og við gætum gert ef við hefðum miklu léttari flugvélar sem hefðu jafnmikið og jafnvel meira flugþol. Athugið það. Það þarf ekki endilega að vera að minni vélar hafi minna flugþol. Það er misskilningur. Og margar minni vélar geta borið hvers konar búnað, síst ófullkomnari en stærri flugvélar bera. - En ég held að það væri gott, bæði hjá Landhelgisgæslunni og hjá öðrum mjög dýrum ríkisfyrirtækjum, að leita álits þeirra manna sem trúlegt er að hefðu hvað mesta þekkingu á viðkomandi sviði, þegar taka á ákvarðanir um fjárfestingu og rekstur eins og t. d. Landhelgisgæslunnar. Við vitum auðvitað allir hvað þetta kostar. Það stendur í fjárlögunum hve mikið fé fer til þessa. Það er ansi mikið, þó að ég sé ekki að kvarta undan því að það sé of mikið, en það nýtist illa. Svo einkennilega vill til, að þegar Fokker-flugvél Gæslunnar þarf að fara í 15 daga skoðun er það fullyrt hér að engar aðrar flugvélar hafi getað komið í staðinn. Ég vil hins vegar fullyrða að margar aðrar flugvélar hefðu getað komið í staðinn. Það eru margar Fokkerflugvélar til hér í fullum rekstri. Því ekki að leigja þær? Það er síst dýrara að leigja flugvélar hjá Flugleiðum en halda úti þessari vél hjá Gæslunni og auðvitað sjálfsagt að nota sér það, þegar flugvél Gæslunnar þarf að fara í skoðun, að leita til þessa ágæta og myndarlega fyrirtækis, Flugleiða, og fá þar lánaða flugvél til þessa brúks. Þær eru yfirleitt í mjög góðu standi, enda viðhaldið betra á þeim bæ en þekkist yfirleitt hjá flugfélögum, og er þá ekkert flugfélag undan skilið, hvorki hér á landi né annars staðar. Það hefði kannske mátt koma fram í þeim umræðum öllum, þegar var verið að fjalla um málefni Flugleiða á sínum tíma, að nefna einnig það sem var ljósara á litinn en svart. Herra forseti. Þyrlumálin eru einnig nokkuð stór þáttur. Ég ætla ekki að eyða tíma í að ræða þau. Manni er auðvitað sagt ýmislegt um hvernig ástandið er í þeim efnum hjá Gæslunni. Ég veit ekki hvað satt er í því. Ég hef grun um að þessi ákaflega dýra þyrla, sem keypt var núna til landsins, Sikorsky, hafi verið svo dýr að hún sé tvisvar til þrisvar sinnum dýrari en margviðurkenndar björgunarþyrlur sem mikið eru notaðar t. d. í Vestur-Þýskalandi til ýmiss brúks. Það eru þyrlutegundir sem hafa reynst ákaflega vel, eru miklu ódýrari í rekstri og margfalt ódýrari í innkaupi. Það kann að vera að þær hafi ekki þótt heppilegar til þessara nota hér heima, en ég hef grun um að Sikorsky-vélin sé ekki heldur heppileg. Ég hef grun um að hún hafi ekki mikið pláss t. d. aftan á varðskipunum. Hafa varðskipin farið með hana út á sjó nema hérna út á Flóa? Það hugsa ég að sé ákaflega lítið um. Ég er ekki viss um að það sé gott að athafna sig með þeirri vél á varðskipunum. Ég þori ekki að fullyrða það, en mig grunar það. Herra forseti. Það, sem vakti athygli mína þegar hv. þm. Árni Gunnarsson tók til máls áðan í umr., var kannske ekki síst það þegar hann þurfti, að því er virtist, að taka það sérstaklega fram, að mál hans hefði alls ekki verið neitt tengt eða mengað fjölmiðlabakteríum. Svo einkennilega vildi til, að þegar þetta litla mál var rætt ásamt fjöldamörgum öðrum á fundi Sþ. var þess sérstaklega getið fyrir fréttir að það væri von á merkilegum ummælum frá Árna Gunnarssyni. Síðan komu þau í aðalfréttum útvarpsins með viðtali þar sem hann var látinn túlka mál sitt í útvarpinu einn allra manna sem um þetta fjölluðu, - gerði það auðvitað listilega nákvæmlega eins og hans er vandi og kannske óþarfi þess vegna að leita til annarra um þau efni. Eftir fréttir var þess getið, fyrir þá væntanlega sem kannske höfðu ekki átt þess kost að hlusta á hv. þm. Árna Gunnarsson í forfréttum og aðalfréttum, það kom sem fréttalegur eftirréttur, að hann hefði látið í sér heyra um þessi mál, til þess að tryggja allt réttlæti. Útvarpið hefur sem betur fer reynt eftir fremsta megni að gæta þess að málflutningur hv. þm. Alþfl. rynni ekki út í sandinn öðruvísi en fólk í landinu gæti fylgst þar vandlega með. Ég man ekki eftir þeim fréttatíma þar sem ekki hefur verið talað við a. m. k. einn hv. þm. Alþfl. Ég vona að útvarpið haldi uppteknum hætti. Það var t. d. í gærdag og í gærkvöld. Það gleður mitt gamla hjarta að heyra í þessum ágætu mönnum. En þar fyrir er ég alls ekki að halda því fram að hv. þm. hafi verið að flytja þetta mál í fjölmiðlaskyni. Hann talaði á ýmsan hátt skynsamlega í þessum efnum.  Sú staðhæfing er endurtekin hérna, að tækjabúnaði varðskipanna sé svo hörmulega komið að tæki þeirra séu meira að segja lakari en í þeim skipum sem þau eiga að passa. Ef varðskip eða eftirlitsskip yfirleitt hefðu ekki lakari tæki en gerast í nýtískufiskiskipum á Íslandi, þá held ég að það þyrfti ekki mikið um að kvarta því að í þeim skipum er mjög góður tækjabúnaður, í nýjustu skipunum okkar, eins og tiltekið var sérstaklega úr ræðustól. Þar er sem betur fer oft um ágætan tækjabúnað að ræða. En ég legg á það áherslu, að skip Gæslunnar eiga auðvitað að vera vel búin tækjum. Þar á ekki að spara peninga. Það er ekki til mikils að senda varðskipin vestur á Dohrnbanka að líta eftir því að skip séu hérna megin eða hinum megin við einhverja miðlínu, ef um það væri að ræða, ef þau hafa ekki tæki til að sanna nákvæmlega hvar þau eru stödd.

Miðlínan á Dohrnbanka er mjög breið, guði sé lof fyrir okkar skip.

Já, hv. þm. Stefán Jónsson þekkir Dohrnbankann vafalaust vel, ég efa það ekki. En það er nú svona, að þó að menn hafi farið frjálslega um þá línu nokkuð sumir hverjir af ýmsum þjóðernum er það svo, að ef við eigum einhverra hagsmuna þar að gæta verðum við að hafa tæki til þess að fá nákvæmar staðsetningar. Um það er ekkert að efa og til þess eigum við ekki að spara fé. Herra forseti. Ég lagði áherslu á það, þegar þetta var síðast til umr., að við mættum ekki skera við nögl fjármagn til Gæslunnar. En það á að hagnýta þetta fé vel, það á að beita þar fullkominni hagsýni, velja hentug skip, aðgæta hvort ekki sé unnt að spara t. d. í mannskap eða spara í olíu með því að nota svartolíu o. s. frv., o. s. frv. Ég lagði einnig áherslu á í upphafi máls míns, síðast þegar þetta var til meðferðar, að fá að vita af hverju það stafaði að þetta mál hefði farið til utanrmn., síðan kæmi í umr. hlutaðeigandi ráðh., sem ekki væri utanrrh., heldur dómsmrh. Það er eitthvert hliðarskref í þessu sem ekki passar. Ég tel að þetta málefni hefði átt að senda til allshn. Ég tel að það eigi ekki fremur heima í utanrmn. en t. d. girðingalögin í sjútvn. Þetta kemur utanríkismálum nákvæmlega ekkert við. Að lokum lagði ég áherslu á það, og ég vil endurtaka það þó ég hafi ekki fengið nein svör við því, af hverju málið var sent í vitlausa nefnd, að ég er ekki samþykkur síðustu setningu í grg. með frv. og þar með ekki sammála hæstv. dómsmrh. varðandi það efni. Sú setning fjallar um að það eigi að vera leynd yfir meðferð þessara mála í þeirri nefnd sem stendur til að skipa. Það er mín skoðun að þetta eigi allt að vera opið, það eigi ekki að vera nein leynd yfir meðferð þessara mála. Í skjóli slíkrar leyndar þrífst sjálfsagt margt hið neikvæða sem hv. þm. Árni Gunnarsson hefur nefnt hér og ýjað að, því að ýmislegt neikvætt er vissulega til í þessum málum, það vitum við margir hér í hv. Alþingi. Til þess að það komi einnig upp á yfirborðið og allir geti skoðað hlutina, bæði jákvæða og neikvæða, á ekki að hvíla leynd yfir störfum þessarar nefndar.



Herra forseti. Örfá orð. Hv. 4. þm. Suðurl., sem hér var að ljúka máli sínu, gaf enn góð ráð og upplýsingar og hvatti til þess, að vel væri farið með fé ríkisins og leitað skyldi til þeirra jafnan sem mesta og besta þekkingu hafa hverju sinni við ráðstöfun fjár. Kann ég honum bestu þakkir fyrir þetta. En ég er honum ekki sammála um það sem hann sagði um síðustu setninguna í grg. frv. Það er engum að tala um að yfir þessum málum eigi að hvíla einhver sérstök leynd eða þessu eigi að leyna. Þvert á móti á að leggja á borðið þær upplýsingar sem fyrir hendi eru, sérstaklega þegar búið er að afla þeirra. En ekki er vanþörf á, a. m. k. öðru hverju, að minna menn á að vera í störfum sínum bundnir vissum trúnaði við þau verkefni sem þeim eru falin. Ég er ekki að segja að það þurfi sérstaklega að minna hv. 4. þm. Suðurl. á þessi rök, en þau eru þó til. Hv. 1. landsk, þm. minntist m. a. á það, að þörf væri á að endurskoða lög um landhelgisgæsluna. Ég get út af fyrir sig vel á þetta fallist. Ég gat þess fyrr í þessum umr. að Landhelgisgæslan stæði að vissu leyti á vegamótum og hennar málefni þyrfti öll að ræða gaumgæfilega með hliðsjón af þeim auknu og vaxandi skyldum eða skyldustörfum sem henni eru lögð á herðar. Hitt má líka segja, að nefnd sú, sem talað er um að hér verði sett á laggirnar, geti athugað þessi mál sérstaklega. E. t. v. má enn bæta því við, að stundum er frekari þörf á að skoða framkvæmd laga og reyna að fylgja eftir ákvæðum gildandi laga en hugsa eingöngu um lagabreytingar. Hv. 1. landsk. þm. gat enn fremur um það, að hann teldi eðlilegt að fela Gæslunni fleiri verkefni, svo sem aukin störf að vitaþjónustunni. Ég get vel á þetta fallist og veit ekki betur en þetta mál sé einmitt til umræðu í nefndum þingsins nú. Þá minntist þessi sami hv. þm. á það, að starfsmenn Gæslunnar hefðu ekki verkfallsrétt. Þetta er hverju orði sannara. Ég tel að eins og störfum þessara manna er háttað sé þessi regla rétt. Hins verður vel að gæta, að þessir ágætu starfsmenn gjaldi ekki þessarar lagareglu, heldur þvert á móti njóti hennar. Það verður að sjá svo um, að þeir njóti þessarar sérreglu þegar kjör þeirra eru skoðuð og allar aðstæður, en hún bitni ekki á þeim. Hv. 4. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson komst að orði eitthvað á þá leið, að við - þá átti hann við þm. - yrðum að segja allt í Sþ., án tillits til þess hvort það kæmi viðkomandi ráðh. vel eða illa, í stað þess að ganga upp í ráðuneyti og hjala þar við hann. 

En ekki Árni.

Ja, það er nú svo. Ég læt þeirri athugasemd ósvarað í bili. Þá kem ég loks að orðum hv. 6. þm. Norðurl. e. Hann lét í það skína að starfsmenn Gæslunnar ættu erfitt með að ná mínum fundi eða stjórn starfsmannafélagsins, að því að mér skildist, og að ég hefði ekki upplýsingar um málefni Gæslunnar frá réttum aðilum. Ég gat þess fyrr í þessum umr., að þó að ég hefði ekki talað við hvern og einn af starfsmönnum Gæslunnar hefði ég mínar upplýsingar ekki einungis frá einum aðila, heldur fleirum. Í rn. eru að sjálfsögðu menn sem þekkja þessi störf af áratugalangri vinnu. Auk þess gat ég þess, að starfandi væri á vegum rn. innanhúsnefnd sem væri skipuð vel hæfum mönnum. Það eru Ólafur Walter Stefánsson skrifstofustjóri, Þröstur Sigtryggsson skipherra og Valdimar Indriðason framkvæmdastjóri. En til þess að fyrirbyggja allan misskilning vil ég taka það skýrt fram, að það eru ekki einungis yfirmenn Landhelgisgæslunnar eða stjórn Starfsmannafélagsins sem velkomnir eru á minn fund hvenær sem er eftir nánara samkomulagi, heldur hver og einn einasti starfsmaður Gæslunnar. Ég vona að þeir eigi ekki erfitt með að ná mínum fundi ef þeir gera góðar tilraunir í þá átt. Ég er alveg sammála hv. 6. þm. Norðurl. e. um það, að nauðsynlegt er að bæta tækjakost Gæslunnar og allan aðbúnað til mikilla muna. Hún þarf að fá betri búnað og öruggari tæki og nýtískulegri tæki sem svara kröfum tímans. Vissulega er hér um stórmál að ræða sem vert er og sjálfsagt að athuga gaumgæfilega, og ég þakka þeim ræðumönnum, sem hafa tekið þátt í þessum umr., fyrir það, sem þeir hafa lagt jákvætt til málanna, og þann áhuga sem þeir hafa sýnt verkefnum Landhelgisgæslunnar. Ég ætla ekki að hafa um þetta fleiri orð nú, en vil enda ræðu mína á svipuðum orðum og ég endaði á fyrstu ræðu mína um þessi mál: að við verðum að halda uppi öflugri landhelgisgæslu á sjó og í lofti og leggja á okkur að greiða þann kostnað sem af því leiðir.



Herra forseti. Ég skal gera tilraun til að lengja ekki þessa umr., hún er nú orðin nægilega löng. Ég vil bara að það komi skýrt fram, að sú ræða, sem ég flutti hér s. l. þriðjudag, var í beinu framhaldi af orðum hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, formanns utanrmn., þegar hann gerði grein fyrir umfjöllun utanrmn. um till. sem hv. þm. Benedikt Gröndal og ég fluttum um eflingu landhelgisgæslunnar. Það var því hvorki óeðlilegt né að öðru leyti óskynsamlegt að mínu mati að ítreka þær umsagnir sem við höfum haft um nauðsyn þess að efla landhelgisgæsluna, og þær upplýsingar, sem ég flutti hér, eru, eins og ég hef áður sagt, beint frá starfsmönnum Landhelgisgæslunnar. Hafi hv. þm. Garðari Sigurðssyni þótt ég of fullyrðingasamur í ræðu minni vil ég lýsa því yfir, að margir hafa verið fullyrðingasamari en ég úr þessum ræðustól. Telji hv. þm. Garðar Sigurðsson að fullyrðingar mínar eigi ekki við rök að styðjast getur hann átt um það við starfsmenn Landhelgisgæslunnar, sem verða að nota þau tæki sem við höfum verið að ræða hér um. Í annan stað skil ég ekki þá umræðu sem hér hefur hafist um fjölmiðla í sambandi við þá ræðu sem ég flutti hér s. l. þriðjudag. Ég fæ ekki botn í hana, enda er hún opin í báða enda, sú umræða sem menn hafa hafið hér, og sérstaklega á það hv. þm. Garðar Sigurðsson. Ég er búinn að starfa við fjölmiðlun í 13 ár. Sjálfur reyndi ég það oft hvernig hv. þm. reyndu að hafa áhrif á fréttamenn með því að atyrða þá. Sjálfur var ég tekinn á beinið í ráðuneytum tveggja hæstv. ráðh. á þeim árum. Mér var sagt til syndanna og mér sagt hvernig ég ætti að segja fréttir. Þá reyndu líka margir hv. þm. að hafa áhrif á fréttaflutning fréttastofu útvarps með því að hafa beint samband við fréttamenn. Ræður af þessu tagi eru gersamlega óþolandi. Þegar þm. standa hér í ræðustól og segja fréttamönnum hvernig þeir eigi að haga sér í störfum sínum er það fyrir neðan allar hellur, einkum og sér í lagi vegna þess að fréttamennirnir hafa ekki tækifæri til að svara fyrir sig á sama vettvangi. Ég verð að segja það, herra forseti, að umræða af því tagi, sem hv. þm. Garðar Sigurðsson hóf hér, er fyrir neðan allar hellur. Hann ætti kannske að taka saman hversu mörg viðtöl fréttamenn útvarpsins hafa átt við hæstv. ráðh. Alþb. undanfarnar vikur og mánuði - honum finnst það kannske ekkert of mikið - eða hv. þm. Framsfl. eða þann hluta Sjálfstfl. sem tekur þátt í ríkisstjórnarsamstarfinu. Menn mega ekki gleyma því, að það er líka til stjórnarandstaða á Íslandi og það er málfrelsi á Íslandi. Það er réttur og skylda fréttamanna að flytja orð stjórnarandstöðunnar jafnt og ríkisstj. Það er óumdeilt að ríkisstj. á hverjum tíma er mun meira í fjölmiðlum en stjórnarandstaða á hverjum tíma. Um þetta verður ekki deilt. Ég vil svo að endingu segja það, herra forseti, að ég vona að sú umr., sem hér hefur orðið um landhelgisgæsluna, geti orðið til þess, að hún skipi þann sess í hugum ráðamanna þjóðarinnar og hv. þm. hér á Alþingi, sem hún gerði á þeim dögum þegar hún var stolt þessarar þjóðar í baráttu við erlend herskip, og að við gleymum ekki þeim verkefnum, sem Gæslunni eru ætluð, og að við gleymum því ekki, að þar er á ferðinni sú stofnun sem á að gæta þess auðs sem við höfum aflað okkur með áratugabaráttu, eins mesta matarforðabúrs veraldar.



Herra forseti. Ég tel ástæðu til að fagna því, að málefni Landhelgisgæslunnar hafa vakið hér svo ítarlegar umr. Þetta er einmitt mál sem þarf að ræða og ræða á þessum vettvangi, miðað við þá þýðingu sem Landhelgisgæslan hefur fyrir þjóð okkar. Ég get tekið undir það með hv. 6. þm. Norðurl. e., sem hann endaði ræðu sína á áðan, að fljótlega kom í ljós - við skulum segja nú síðustu 2–3 árin - að því miður virðist hafa gleymst það merka hlutverk sem þessi stofnun hafði og hefur í þjóðfélagi okkar. Það varð undarlega hljótt eftir þá miklu umfjöllun, sem þessi stofnun hafði á vissu árabili, og þá aðdáun, sem þjóðin hafði á stofnuninni og starfsmönnum hennar. Hver man ekki áróðurinn undanfarið um sérstaka nauðsyn á því að fækka skipum Landhelgisgæslunnar, þau væru allt of mörg og það væri allt of mikil umsvif og kostnaður sem þessi stofnun hefði í för með sér fyrir þjóðfélagið, þetta væri allt of dýrt fyrir þjóðfélagið. Og hver man ekki áróðurinn um flugvélakaupin. - Mér fannst það vera sérkennileg tilviljun áðan þegar hv. 4. þm. Suðurl. var að tala um að hægt væri að leysa þessi mál með samvinnu við Flugleiðir. Hann hefur sjálfsagt ekki munað eftir því, að dag eftir dag á þessum vetri hafa komið fram fréttir um þann flugvélakost sem hann er að vitna í. Það hefur verið viss hætta í farþegaflugi vegna þess að þessar flugvélar eru orðnar úreltar og viðhald þeirra hefur verið þannig að það hefur verið varhugavert að senda áhöfn og farþega í innanlandsflug. Þetta hefði hv. þm., sem virðist vera fróður um flugvélar og rekstur þeirra, átt að kynna sér áður en hann sagði það sem hann sagði hér áðan. Nei, sannleikurinn er sá, að Landhelgisgæslan, miðað við þá aðstöðu og hlutverk sem henni ber að inna af hendi, verður að ráða yfir mjög fullkomnum flugvélakosti. Það er ekkert vafaatriði. Ég taldi mér skylt að taka til máls um þetta mikilvæga mál, ekki síst út frá umr. sem hér fara fram, og endurtaka þá skoðun mína og margra annarra, að við eigum að hafa metnað og við eigum að hafa þá skyldu við þennan mikilvæga þátt í þjóðfélagi okkar að standa saman um að gera allt sem hægt er til að efla landhelgisgæsluna, bæði að því er varðar skipakost og flugvélar. Hins vegar get ég tekið undir að það er mjög nauðsynlegt að endurskipuleggja landhelgisgæsluna og enn fremur að taka lögin um landhelgisgæsluna til endurskoðunar. Ég held að það hljóti að blasa við öllum, sem um þessi mál hafa á einhvern hátt fjallað, að á því er brýn nauðsyn. Ég vil koma inn á eitt atriði í sambandi við þetta mál og það er vitaskipið Árvakur, eins og hann hefur oft verið nefndur eða talinn vera, en hann er eitt af skipum Landhelgisgæslunnar. Hann hefur verið á söluskrá og áróður fyrir því af mörgum hv. alþm. hér að nauðsynlegt væri að losna við þetta skip, enda verið á söluskrá þótt ljóst sé að lítið verð fáist fyrir skipið. Mín skoðun er sú, að það sé algerlega rangt að selja þetta skip. Við þurfum á því að halda og það ekki aðeins í sambandi við almenna vitaþjónustu. Við þurfum að nota það við ýmsa öryggisþjónustu að því er varðar ýmis vitadufl, siglingamerki og ekki síst sem einn þátt í veðurþjónustu, sem allir viðurkenna að er mjög mikil nauðsyn að bæta við suðurströndina. Það er nauðsynlegt að segja upp duflakerfi fyrir suðurströndinni. Þetta er ekki hægt að gera nema að hafa yfir að ráða sérstaklega útbúnu skipi. Það er talið af sérfróðum mönnum að Árvakur sé einmitt hentugt skip í þessu skyni. Hví ekki að nýta svona skip í sambandi við björgun alls konar eða sem dráttarskip þegar skip lenda í strandi? Enn fremur er hægt að útbúa þetta skip sem kapallagningarskip og hefur það alla möguleika á að sinna slíkum verkefnum með tiltölulega ódýrum útbúnaði. Ég tók þetta atriði sérstaklega upp hér vegna þess að það er verið að ræða endurskoðun laga um vita í landinu. Þetta er þáttur í öryggiskerfi okkar sem hefur orðið útundan. Það hefur alltaf fallið niður hér á hv. Alþingi í áraraðir að taka lögin um vitana til endurskoðunar. Þessi lög eru löngu úrelt og þjóna hvergi því hlutverki sem þessi mikilvægi hlekkur í öryggisbúnaði við landið á að sinna. Ég er ekki á þeirri skoðun á þessari stundu að það sé sjálfsagt að leggja vitaþjónustuna undir Landhelgisgæsluna. Ég held að menn þurfi að skoða það mál vandlega áður en þeir fullyrða að sé besti kostur. Þarna er um að ræða starfsemi sem er margþætt. Ég tel sjálfsagt að skipuleggja vitagæslu þannig að hægt sé að nýta Landhelgisgæsluna í því skyni, en ég er ekki sannfærður um að það sé eðlilegt að fela Landhelgisgæslunni stjórn þessara mála, því að það fer að miklum hluta til fram í því formi sem ekki samrýmist starfsemi Gæslunnar. Ég vil hins vegar segja það, að é fagna því nál. sem hér liggur fyrir frá utanrmn. og ég vænti þess, að það álit og sú nefnd, sem kosin yrði, miðað við það nál., verði til þess að þessi mál fái í alvöru umfjöllun, það yrði skoðað gaumgæfilega á hvern hátt við getum komið upp hér landhelgisgæslu sem við getum verið stoltir af og þjónar því hlutverki sem brýn nauðsyn er fyrir okkur að sé hér í landinu. Ég vil endurtaka að ég tel að eðlilegt sé að lögin um landhelgisgæsluna séu tekin til endurskoðunar í heild, þ. e. verksvið hennar og allt sem því fylgir, en umfram allt hljótum við að vera sammála um það markmið að efla landhelgisgæsluna og gera hana virkari fyrir það mikilvæga hlutverk sem henni er ætlað.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., en ég þakka efnislegar undirtektir hv. þm. undir till. og nál. utanrmn. Ég ætla mér ekki að fjalla hér um skipakost, flugvélakost eða annan tækjabúnað Landhelgisgæslunnar. Ég tel að við höfum betri skilyrði og traustari forsendur til þess að fjalla um þá hlið málsins þegar milliþinganefnd sú, sem till. fjallar um að kosin verði, hefur lokið störfum. Ég skal víkja að þeirri athugasemd eða fsp., hvernig á því standi að till. þessari var vísað til utanrmn. Það var gert samkv. tillögu 1. flm., hv. þm. Benedikts Gröndals, og samþykkt af Sþ. að utanrmn. skyldi um þessa till. fjalla. Ég hygg að það hafi verið gert á þeim forsendum m. a., að efling landhelgisgæslunnar væri svo mikilvæg í samskiptum okkar og réttindavörslu gagnvart öðrum þjóðum, m. a. hvað snertir gæslu landhelginnar sjálfrar, fiskveiðilögsögunnar og landsgrunnsréttinda, meðan mörk þessa landgrunns og fiskveiðilögsögu væru enn ekki að fullu útkljáð í öllum atriðum, og að utanrmn. fjallaði ekki síst um þá hlið málsins. Þá vildi ég láta það og koma hér fram, herra forseti, út af ábendingu hv. 1. landsk. þm., Péturs Sigurðssonar, þar sem hann vakti máls á því, að það ætti að vera verkefni milliþinganefndarinnar að endurskoða löggjöf um landhelgisgæslu, að ég lít svo á, að milliþinganefndin muni að sjálfsögðu, ásamt með tillögum sínum varðandi á hvern hátt nauðsynlegt sé að efla Landhelgisgæsluna svo hún geti haft sem best eftirlit með 200 mílna lögsögusvæðinu og gegnt öðrum hlutverkum sínum á fullnægjandi hátt, gera þær tillögur til lagabreytinga eða löggjafar almennt sem nauðsynlegar eru til þess að tilgangi þessarar eflingar verði náð. Ég vænti þess, að þessi þáltill. verði samþykkt með þeim breytingum sem utanrmn. hefur gert að tillögu sinni, og læt máli mínu lokið.



Herra forseti. Svo sem fram kemur í grg. fyrir þessari þáltill, var samþykkt þáltill. 14. maí 1975 um skipun nefndar til að fjalla um rannsóknir á hættu af snjóflóðum. Álit þeirrar nefndar lá fyrir ári síðar. Á grundvelli þessa m. a. hafa verið fluttar tvívegis till. til þál. sem hafa hnigið í sömu átt og þessi, það er að sett yrðu lög um varnir og viðbrögð gegn snjóflóðahættu. Nefndin hefur fjallað um þessa till. og leggur til að hún verði samþykkt í meginatriðum eins og till. er lögð fram. Þó eru gerðar breytingar á 1. lið till., eins og fram kemur á því nál. sem n. leggur fram.



Herra forseti. Ég þakka hv. atvmn. afgreiðslu hennar fyrir hönd okkar flm. Þetta mál hefur verið að velkjast nokkuð lengi hér í Alþingi, en um þessa till. verið alger samstaða flokka á milli. Ég vil sérstaklega þakka nefndinni fyrir að hafa haldið þeim merku áhersluatriðum inni í till. sem færustu aðilar léðu okkur flm. á sínum tíma. Ég held nefnilega einmitt að menn skjóti sér oft undan því í nefndarstarfi að taka afstöðu til slíkra atriða, sem eru þar til áherslu og til leiðbeiningar, þannig að þeir útþynni till. og setji þá kannske einvörðungu nefnd í málið eða orði þetta almennum orðum um nýtt skipulag og svo búið. Hér hefur nefndin hins vegar tekið þá afstöðu að taka undir áhersluatriðin sem hinir færustu menn hafa þarna sett inn. Ég tel að það sé af hinu góða, og ættu fleiri að huga að því því að þarna er um að ræða mjög góðan leiðarvísi frá Alþingi til þeirra stjórnvalda sem eiga að byggja löggjöfina á till. þessari.



Herra forseti. Atvmn. hefur fjallað um till. frá varaþm. Þorbjörgu Arnórsdóttur um aukinn stuðning við rekstur félagsbúa og enn fremur hefur n. farið yfir umsagnir frá Búnaðarfélagi Íslands, Stéttarsambandi bænda og Landnámi ríkisins. Það er niðurstaða n. eftir þessa umfjöllun og ábendingar, að það skorti á að í lögum séu fyrir hendi skýr ákvæði um ákveðin réttindi þeirra sem stunda búskap í félagi hver við annan. Þess gætti mjög í umsögnum frá bændasamtökunum að þetta kæmi fram í ýmsum erfiðleikum í sambandi við stjórn framleiðslumálanna, og m. a. af þeirri ástæðu var kvatt til þess, að till. yrði samþykkt. Þess vegna hefur atvmn. orðið sammála um að mæla með samþykkt þáltill. á þskj. 75 með þeim breytingum sem fram koma á þskj. 558. Þar er reyndar lögð á það áhersla að þessu máli verði búinn sérstakur lagastakkur með því að fella það inn í lög.



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur fjallað um till. sem flutt var fyrr á þessu þingi af Ragnhildi Helgadóttur, sem þá sat hér sem varamaður, en till. fjallar um undirbúning almennra stjórnsýslulaga til að auka réttaröryggi. Það er gert ráð fyrir að hæstv. ríkisstj. láti hið fyrsta kanna hvort tímabært sé að sett séu hér á landi almenn stjórnsýslulög og í því sambandi verði skipuð nefnd til að fjalla um mál þetta og semja frv. ef ástæða þykir til. Þessi till. hefur það markmið að reyna að tryggja réttaröryggi einstaklinga gagnvart ákvörðunum stjórnvalda og jafnframt að gera athafnir framkvæmdavaldsins skýrari og traustari. Flm. - og á það hefur nefndin fallist hefur talið nauðsynlegt að kannað sé hvort ekki sé rétt að setja reglur um málsmeðferð í stjórnsýslunni sem m. a. tryggi rétt aðila til að tjá sig áður en stjórnvaldsákvarðanir, sem að þeim beinast, eru teknar. Umsvif stjórnvalda, þ. e. handhafa framkvæmdavaldsins, aukast stöðugt í þjóðfélagi okkar og þau hafa með höndum æ fleiri mál sem snerta einstaklinga og samtök þeirra og taka oft mjög veigamiklar ákvarðanir, sem geta skipt miklu máli fyrir hag og velsæld borgaranna. Það eru ákaflega fá og dreifð lagaákvæði til um það, hvernig slíkar ákvarðanir séu teknar, hvert eigi að vera form þeirra, hver eigi að vera réttur einstaklinga til að fá að skoða þau gögn sem þá varða og ákvarðanir um þá eru byggðar á, hvort og þá hvernig þeir geti fengið að tjá sig fyrir stjórnvaldi áður en ákvarðanir eru teknar um þá - og þannig mætti reyndar lengi telja. Í nágrannalöndum okkar hafa slík lög verið sett, reyndar tiltölulega nýlega bæði í Noregi og Svíþjóð, og mætti vafalaust hafa hliðsjón af þeim lögum við undirbúning að slíkri lagasmíði hér hjá okkur. Allshn. leitaði umsagna nokkurra aðila, þ. e. Dómarafélags Íslands, lagadeildar Háskóla Íslands, réttarfarsnefndar og Lögmannafélags Íslands, og allir þessir aðilar mæltu með samþykkt þessarar þáltill. Hið sama gerir allshn.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 553 frá atvmn. um till. til þál. um eflingu iðnaðar á Vesturlandi. Nál. er svohljóðandi: „Nefndin ræddi till. og sendi til umsagnar ýmissa aðila. Umsagnir hafa borist frá eftirtöldum aðilum: Iðntæknistofnun Íslands, Félagi ísl. iðnrekenda og Framkvæmdastofnun ríkisins. Lýst er fullum stuðningi við till. og að hún megi ná fram að ganga. Leggur n. til að till. verði samþykkt.“ Þessi till. var flutt í fyrra og varð ekki útrædd, en er nú endurflutt af öllum þm. Vesturl. Eðlilegt er að afgreiða þessa till. og að þeirri áætlun, sem gert er ráð fyrir með samþykkt hennar, verði hraðað.



Herra forseti. Ég þakka hv. atvmn. afgreiðslu málsins sem er mikilvægt að mati okkar flm., og ég vænti þess, að hæstv. ríkisstj. taki þál. þessa til jákvæðrar meðferðar nú þegar.



Herra forseti. Nál. atvmn. um þessa till. er svohljóðandi: „Nefndin hefur fjallað um till. á fundum sínum í vetur. Hefur hún nú verið lögð fram á þrem þingum. Á síðasta þingi var hún send til umsagnar og bárust umsagnir frá eftirtöldum aðilum: Félagi ísl. iðnrekenda, Sambandi ísl. sveitarfélaga og Innkaupastofnun ríkisins. Hlaut till. eindreginn stuðning og var hvatt til samþykktar hennar. Leggur n. til að till. verði samþykkt.“ Þar sem mál þetta hefur verið rætt ítarlega á þremur þingum og hlotið eindreginn stuðning allra þeirra er um hafa fjallað sé ég ekki ástæðu til að orðlengja um það, en vona að ríkisstj. taki rösklega við sér í þessu máli að fenginni samþykkt þessarar tillögu.



Herra forseti. Það er nú nokkuð langt um liðið frá því að mælt var fyrir þessari þáltill., en samkvæmt till. flm. verður henni væntanlega vísað til utanrmn. Við skulum vona að svo fari að lokum að þangað komist hún. Þá verður færi á því að koma á framfæri ýmsum skýringum og upplýsingum varðandi þetta mál. Ég skal því ekki hafa ýkjamörg orð um þetta nú, en tel þó rétt á þessu stigi að minnast aðeins á nokkur atriði. Þá er það fyrst varðandi hvert sé upphaf þess að þetta mál hefur nú komist á dagskrá yfirleitt. Það er skemmst að segja að rætur þess, að þetta mál er upp tekið, má rekja annars vegar til fsp., sem gerð var hér á Alþingi 1978 til utanrrh. um mengunarvarnir af völdum bandaríska hersins, og í annan stað má rekja það til ályktunar, sem samþykkt var á Alþingi 23. maí 1979, en sú till. var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela utanrmn. Alþingis að láta rannsaka hversu mikil mengun hefur nú þegar hlotist af olíu í jarðvegi umhverfis Keflavíkurflugvöll. Athuga verði sérstaklega hversu mikil hætta stafar af olíumengun gagnvart vatnsbólum byggðarlaga á Suðurnesjum. Nefndin kanni einnig réttarstöðu byggðarlaga á Suðurnesjum gagnvart afleiðingum olíumengunar af einu eða öðru tagi. Lögð verði áhersla á í athugun þessari að hafa náin samráð við stjórnir sveitarfélaga í nágrenni við Keflavíkurflugvöll. Störfum verði hraðað eins og kostur er.“ Þáverandi utanrrh. skipaði samkvæmt þessu tvær nefndir: fyrst nefnd til þess að athuga mengunina og athuga hvaða ráðstafanir væri hugsanlegt að gera til úrbóta í því efni, en í annan stað skipaði hann svo nefnd til að skilgreina þörf fyrir eldsneytisgeyma fyrir alla starfsemi á flugvellinum, athuga löndunaraðstöðu, gera tillögur um staðarval, smíði geyma, áætla byggingarkostnað, skilgreina einstaka verkþætti og meta umhverfisáhrif og náttúruverndarsjónarmið og enn fremur hvaða ráðstafanir þyrfti að gera til að mæta ýtrustu nútímakröfum um mengunarvarnir. Þessi nefnd var skipuð af utanrrh. 4. okt. 1979 og vann hún í samvinnu við nefnd af hálfu varnarliðsins. Þessi nefnd skilaði svo ítarlegri skýrslu í maí s. l. þar sem mælt er með byggingu nýs kerfis eldsneytisgeyma í Helguvík í grennd Keflavíkur. Ég drep á þetta vegna þess að það er staðreynd að upptökin að þessu máli eru hjá Íslendingum sjálfum. Þeirri staðreynd verður ekki breytt þó að reynt sé að koma af stað og þyrla upp einhverju ryki í sambandi við það. Annað atriði, sem ég vildi minnast hér á, er að það hefur komið fram ýmiss konar misskilningur varðandi þá aukningu á eldsneytisgeymarými sem hér er um að tefla. Til þess að taka af allan vafa um hver sú aukning er, sem varnarliðið fer fram á í þessu sambandi, vil ég leyfa mér að upplýsa eftirfarandi, og þær tölur, sem ég fer hér með, eru komnar frá réttum aðilum hjá varnarliðinu: Þegar lítið er á allt eldsneytisgeymarými varnarliðsins, bæði eldsneyti á flugvélar og eldsneyti eða olíu til flotans, er fyrir hendi hér eftirfarandi eldsneytisgeymarými: Það er á fjórum stöðum. Það er á þrem stöðum í Hvalfirði og fjórði staðurinn er Keflavíkurflugvöllur. Í Keflavík eru það 65 183 kúbikmetrar, í geymum, sem eru í leigu í Hvalfirði, 46 741 kúbikmetrar, og í eldsneytisgeymum í Hvalfirði, sem virðast hér taldir á vegum NATO, eru 50 874 kúbikmetrar, og svo er fyrir flotann eldsneyti í geymum, sem leigðir eru í Hvalfirði, 45 787 kúbikmetrar. Samtals er heildar eldsneytisbirgðarýmið, sem varnarliðið hefur, 208 585 kúbikmetrar. Þessu má breyta í tonn. Það eru samtals 158 524 tonn sem hér eru kölluð „long tons“, en það er líka breytt í „metric tons“ og eru 16 1061 slík tonn. En það er réttast, til að rugla þessu ekki saman, að miða við kúbikmetra. Ef framkvæmd væri sú eldsneytisgeymabygging, sem óskað er eftir, yrði eftirfarandi eldsneytisgeymarými fyrir hendi: Það er líka á fjórum stöðum, þ. e. á flugvellinum í Keflavík 32 þús. kúbikmetrar, í stöð í Helguvík 154 þús. kúbikmetrar, í þessari NATO-geymslustöð í Hvalfirði óbreytt 50 874 kúbikmetrar og í leigðum geymum í Hvalfirði 45 787 kúbikmetrar, eða samtals 282 661 kúbikmetrar á móti þeirri tölu sem ég nefndi áðan, 208 585 kúbikmetrar. Það, sem niður væri lagt, eða mundi verða tekið úr notkun ef óskir varnarliðsins um byggingu eldsneytisgeyma væru teknar til greina, er stöð eldsneytisgeyma í Keflavík, sem ég nefndi líka áðan, 65 183 kúbikmetrar og leigugeymar í Hvalfirði 46 741 kúbikmetri. Þetta er varðandi allar eldsneytageymabirgðir. Sé aftur á móti litið eingöngu og út af fyrir sig á eldsneytisgeymabirgðir fyrir stöðina í Keflavík, þ. e. flugvélaeldsneyti, yrði breytingin þessi: Í staðinn fyrir þá geyma, sem nú eru þar, 65 183 kúbikmetra geymslurými, og þetta geymslurými sem er leigt í Hvalfirði, 46 741 kúbikmetri, eða samtals 111 924 kúbikmetra, kæmi geymabygging í Helguvík, 154 þús. kúbikmetrar, og á Keflavíkurflugvelli sjálfum, 32 þús. kúbikmetrar, eða samtals 186 þús. kúbikmetrar á móti því sem talið er vera nú fyrir hendi, 111 924 kúbikmetrar. Þetta eru margar tölur og það er erfitt að leggja þær allar á minnið, en ég ætla að nefna tvær tölur, sem er í rauninni auðvelt að leggja á minnið: Ef miðað er við allar birgðirnar og birgðarýmið í heild er um að ræða 36% aukningu. Ef aftur á móti er miðað við aukninguna á flugvélaeldsneytinu einu út af fyrir sig, sem vel má telja réttara í þessu falli, er aukningin 66% . Ég hef talið rétt að taka þetta alveg skýrt fram, þannig að menn þurfi ekki að vaða í villu um hver sé sú stærð eldsneytisgeymarýmis sem farið er fram á. En það er af þessum tölum ljóst að ekki er um að ræða fjórföldun á geymslurými, það er ekki um að ræða þreföldun á geymslurými, það er ekki einu sinni um að ræða tvöföldun á geymslurými, en allar þessar tölur hafa heyrst í umræðum um þessi mál. Það er eingöngu um að ræða 66% aukningu, ef miðað er við flugvélaeldsneytið eitt út af fyrir sig, og minna ef miðað er við allar birgðirnar. Mér finnst sjálfsagt að menn hafi þessar tölur, þegar þeir ræða um þessi mál, og geri sér grein fyrir þeim, en séu ekki með meira og minna ímyndaðar tölur í þessu sambandi. En þetta er það sem að varnarliðið fer fram á. Þetta eru óskir þess. Vissulega er það svo, að þó að það séu ekki nema 66% má segja að um verulega aukningu sé að tefla. Þó er það langt frá því að nálgast þær tölur sem menn hafa verið að fleygja á milli sín í blöðum og opinberri umræðu um þessi mál. Ég vænti að hér eftir geti menn notað réttar tölur í þessu sambandi og rætt um málið út frá réttum forsendum að því leyti. Ég hef að sjálfsögðu aldrei gefið neina yfirlýsingu um að fallist yrði á þá aukningu, sem þarna er í raun og veru um að ræða, þ. e. 66%, enda hefur engin ákvörðun enn verið tekin í þessu máli. Er líklegt að það verði ekki gert á næstunni. Það hefur verið ráðgerð sú áætlun í þessu efni, að fram færi á þessu ári jarðvegskönnun og frekari rannsókn á svæði, á næsta ári, 1982, færi og fram könnun, en til framkvæmda gæti ekki komið fyrr en 1983. Nú fer þessi þáltill. að vísu fram á að hraðað verði framkvæmdum að þessu leyti, og ef hún verður samþykkt verður auðvitað unnið samkvæmt því, en það liggur ekkert fyrir um það, þó að hún yrði samþykkt, að hægt yrði að breyta þeirri framkvæmdaáætlun sem varnarliðið og NATO hafa hugsað sér í þessu efni. Síðan tækju svo framkvæmdirnar sjö ár. Ég hygg að það sé gerð nánari grein fyrir þessum áætlunum í skýrslu þeirri sem nefndin gaf út á sínum tíma um framkvæmdahraða. En ég vil endurtaka það, að engin ákvörðun hefur verið tekin um þetta efni og ég hef enga yfirlýsingu gefið um að ég mundi samþykkja þessa eða aðra stækkun á eldsneytisgeymarýminu. Hins vegar hef ég sagt að ég teldi nauðsynlegt að endurnýja þessa tanka og að ég teldi nauðsynlegt að flyt~a þá úr stað og byggja þá upp annars staðar. Ástæðurnar fyrir því, að slíkt er talið nauðsynlegt, eru margvíslegar. Ég hygg að þær hafi að einhverju leyti, óbeint a. m. k., komið fram í sambandi við þær umr. sem fram fóru á sínum tíma bæði í sambandi við þá fsp., sem hér var á gerð 1978, og eins í sambandi við þá þál., sem samþykkt var hér vorið 1979. Í fyrsta lagi er ástæðan sú, að þeir geymar, sem þarna standa og öllum, sem um veginn fara, er auðvelt að sjá velflesta, því þeir eru nú flestir, langsamlega flestir, ofar moldu og ekki grafnir í jörð, - þessir geymar eru orðnir gamlir og það er alveg óhjákvæmilegt og verður alveg óhjákvæmilegt að endurnýja þá á næstu árum. Annað atriðið, sem þarna kemur til greina, er slæm staðsetning þessara geyma þar sem þeir eru svo að segja alveg inni í byggð nú orðið. Í þriðja lagi er það sem rætt hefur verið allmikið um, en sem betur fer, að ég vona, hefur ekki orðið í reynd. Það er hættan á mengun af þessum geymum þar sem þeir eru nú. Í fjórða lagi hefur verið bent á að þarna sé um að ræða ófullnægjandi löndunaraðstöðu og sú leiðsla, sem liggur til geymanna, sé nokkuð óvarin og ofan jarðar, a. m. k. sums staðar. Þetta eru þær ástæður sem Íslendingar hafa borið fram af sinni hálfu og báru fram fyrir nauðsyn þess að breyta um stað fyrir tankana og byggja á öðrum stöðum eða öðrum stað, en af hálfu varnarliðsins hafa náttúrlega verið bornar fram þær ástæður fyrir óskum þess varðandi þetta mál, að það eldsneytisgeymarými, sem er fyrir hendi fyrir flugvélar, væri orðið ófullnægjandi og enn fremur að þessir geymar, eins og þeir eru nú, væru með litlum undantekningum algerlega óvarðir, þ. e. þeir eru ofan jarðar, eins og ég sagði, að undanteknum tveim eða þremur nýjustu geymunum, og það er varla hægt að telja það forsvaranlega geymslu á svo viðkvæmu efni. Ég hef því sagt að ég telji óhjákvæmilegt að endurnýja þessa geyma, sem eru þarna á Keflavíkursvæðinu, og líka óhjákvæmilegt að byggja þá á öðrum stað. Ég verð að segja það sem mína skoðun, að ég tel ekki annað forsvaranlegt og það getur varla annað komið til greina en að þá þurfi að endurnýja á 5–6 næstu árum, í mesta lagi 10 árum. Það hefur náttúrlega mjög komið inn í umræðurnar um geymana þarna suður frá, að þeir eru taldir - og gera það í raun og veru - standa í vegi fyrir útfærslu byggðar og eru þannig í andstöðu við skipulag. Enn fremur er svo þetta atriði sem ég minnti á, að mengunarhætta er talin fyrir hendi. Hitt er svo annað mál, hvernig líta skal á óskina um að leggja niður þetta leyfða flugvélaeldsneytisgeymarými í Hvalfirði, en það eldsneyti hefur verið flutt á skipum suður eftir. Það geta sjálfsagt verið eðlilegar ástæður fyrir því, að varnarliðsmenn vilji hafa það nær sér, og ég skal ekkert frekar um það segja. En ég á satt að segja bágt með að trúa öðru en að flestir verði sammála um, hverja afstöðu svo sem þeir annars hafa til varnarliðs þarna eða ekki, að það sé nauðsynlegt að endurnýja þessa geyma og byggja þá upp á öðrum stað. Auðvitað geta orðið skiptar skoðanir um staðarvalið. En fyrir liggur í þessu máli, samkv. þeirri skýrslu sem gerð hefur verið af nefndinni sem kannaði þetta, að Helguvík varð einróma fyrir valinu. Ég hygg að ráðið hafi ekki hvað síst að það var eindregið bent á þennan stað af hálfu bæjarfélaganna sem þarna eru næst. Það er út af fyrir sig eðlilegt að menn geti haft skiptar skoðanir á því, hvar hentugast sé að hafa slíka geyma, en ég verð að segja það, að miðað við þá vitneskju, sem ég hef fengið þarna sunnan að, virðist það vera mjög samdóma álit að þarna séu þeir best komnir. Ég neita því ekki, að frá mínu leikmannssjónarmiði er þetta helst til nærri byggð þar sem þeim er ætlað að vera. Því hefur verið haldið fram, að bygging nýrra geyma í Helguvík og þá sjálfsagt ekki hvað síst með auknu rými mundi hafa í för með sér meiri hættu en þeir geymar sem nú eru fyrir hendi. Ég verð að segja að það liggur í augum uppi að eldsneytisgeymum fylgir alltaf hætta, jafnvel þótt allra hugsanlegra öryggisráðstafana sé gætt, og ekki er að efa að í ófriði eru eldsneytisbirgðir alltaf eftirsótt skotmörk. Þetta eru staðreyndir sem þýðir ekkert að vera að fela, hvorki fyrir sjálfum sér né öðrum. En frá mínu sjónarmiði - og ég skal þá segja aftur: leikmannssjónarmiði því að ég hef ekki annað við að styðjast en brjóstvitið í þessum efnum - er hæpið að halda því fram, að nýir geymar, sem sprengdir væru niður í berg og jarðlag yfir, hefðu í för með sér meiri hættu en þeir geymar sem nú eru óvarðir og í rauninni, eins og ég sagði áðan, að kalla má alveg inni í byggð. Hvort geymarnir þarna eru 12, eins og gert er ráð fyrir í þessari Helguvíkuráætlun, eða 19, eins og þeir eru nú, ætla ég að skipti í sjálfu sér ekki máli út af fyrir sig varðandi hættuna. En um þetta geta menn haft sínar skoðanir og verður hvorki sannað né afsannað í sjálfu sér neitt í því efni. Það, sem kemur til greina í sambandi við þessar framkvæmdir, - og þetta eru vissulega miklar framkvæmdir sem þarna er um að tefla, ekki síst ef sú aukning kæmi til greina sem farið er fram á, þó að hún sé ekki fjórföldun og ekki þreföldun og ekki tvöföldun, heldur aðeins 66% , - og það, sem ég vil hafa að leiðarljósi varðandi framkvæmdir, er að náttúrlega er von flestra manna að einhvern tíma komi þeir tímar að það verði ekki þörf fyrir varnarlið hér og því eigi ekki að leyfa framkvæmdir sem gætu torveldað það á sínum tíma. Auðvitað verða menn að meta það í sambandi við svona framkvæmdir, hvort því sé svo háttað eða ekki, en jafnframt því sem þetta sjónarmið verður að mínu mati mjög að hafa í huga er hitt alveg óhjákvæmilegt að hafa einnig í huga, að á meðan við höfum hér varnarlið og það er talið nauðsynlegt verður búnaði þess að vera þannig háttað að það hafi möguleika á og geti gegnt því hlutverki sem því er ætlað. Þessi sjónarmið geta kannske stangast nokkuð á. En það verður að vega þau og meta, og sá, sem ákvörðun tekur, verður að gera þessi sjónarmið upp og vega þau og meta. Það mat getur vissulega verið vandasamt. Ef þessi till. verður samþykkt tel ég felast í henni ákvörðun um þessar framkvæmdir, að þær skuli leyfðar og að utanrrh., hver svo sem hann er, beri að framfylgja þeirri ákvörðun. Þó vil ég ekki fullyrða það þó þessi till. væri samþykkt, að það eigi að túlka það svo, að í henni fellst fortakslaus ákvörðun um stærð eldsneytisrýmisins. Það má segja að það væri nokkurri ábyrgð létt af utanrrh. með því að Alþingi tæki þetta mál þannig í sínar hendur og tæki ákvörðun í því. Annars vil ég segja það almennt, að ég tel það óheppilegt ef Alþingi ætti að fara að taka í sínar hendur ákvörðunarvald um einstakar varnarliðsframkvæmdir. En e. t. v. má segja að það geti verið réttlætanlegt í falli sem þessu, þar sem um miklar framkvæmdir er að tefla og þeim er ætlað að standa yfir langt árabil. Auðvitað er þá gert ráð fyrir að þær verði á hverju ári innan þess ramma sem reynt hefur verið að fylgja varðandi varnarliðsframkvæmdir á hverju ári. Herra forseti. Ég skal ekki fara lengra út í þetta mál. Það er búið að segja margt um þetta. Ég ætla ekkert að fara að elta ölar við það hér, en ég hef viljað upplýsa þessi atriði af því að ég tel að þau séu eðlileg og nauðsynleg forsenda fyrir því að menn geti með fullum rökum tekið afstöðu í þessu máli.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka þær upplýsingar sem hér hafa komið fram frá hæstv. utanrrh. um þessi Helguvíkurmál. Það hafa ekki komið áður frá utanrrn. opinberar upplýsingar um geymarými í Hvalfirði og Keflavík í samanburði við þessi framkvæmdaáform með þeim hætti sem hér hefur komið fram, og ég held að það sé rétt, sem fram kom hjá hæstv. utanrrh., að nauðsynlegt er að menn hafi þessar tölur við höndina og í huga þegar verið er að ræða um máli. Það er erfitt að átta sig á þessari löngu talnarunu í smáatriðum nú þegar, en alla vega er þó ljóst af henni að þar er gert ráð fyrir verulegri aukningu geymarýmis fyrir flugvélaeldsneyti frá því sem verið hefur, um það bil 2/3, 66%, og það er alla vega svo mikil aukning að ástæða er til að staldra þar við og spyrja með hvaða rökum menn eru með hugmyndir um að auka svo við þetta geymarými. Það kom hins vegar mjög skýrt fram hjá hæstv. utanrrh., að hér væri um að ræða óskir bandaríska hernámsliðsins og engin afstaða hefði verið tekin til þeirra óska af hæstv. ráðh., hvorki um stærð geymarýmisins né heldur í rauninni staðsetningu þess, vegna þess að eftir ættu að fara fram, m. a. í sumar, að mér skildist, ýmiss konar kannanir á aðstæðum á Helguvíkursvæðinu áður en ráðh. teldi fært að taka nokkrar ákvarðanir í þeim efnum. Það kom einnig fram hjá hæstv. ráðh., að miðað við það, sem rætt hefur verið í þessum efnum, er ljóst að hér er ekki um að ræða framkvæmdaáform sem yrðu að veruleika á næstunni, hvorki á þessu né næsta ári, í fyrsta lagi á þar næsta ári, en það liggur auðvitað ekki heldur fyrir ákvörðun um neina tímasetningu í þeim efnum þannig að þetta gæti auðvitað allt eins orðið síðar, ef við þá enn sitjum uppi með bandaríska herinn hér í landinu, sem ýmsar líkur benda nú til þó ekki sé örvænt um annað. Ég vil þess vegna segja það, að ég tel að þessi till. hv. þm. Ólafs Björnssonar og fleiri þm. um olíuhöfn og birgðastöð í Helguvík sé algjörlega ótímabær eins og hún er hér sett fram. Ég verð satt að segja að láta í ljós undrun á því, að till. af þessu tagi skuli vera flutt hér án þess að málsforsendur séu athugaðar miklu nánar. Það eru einhver annarleg pólitísk sjónarmið á bak við slíkt að mínu mati, en ekki að menn telji að hér sé í raun og veru um raunhæft mál að ræða miðað við alla stöðu þessara hugmynda um olíugeymarými þarna suður frá. Afstaða okkar Alþb.-manna í þessu máli hefur verið alveg skýr. Við erum reiðubúnir, svo lengi sem herinn er hér, að taka þátt í því að létta mengunarhættu frá bandaríska hernámsliðinu af íbúum Suðurnesja. Við viljum ekki láta íbúa Suðurnesja gjalda þess nábýlis við herinn sem þar er um að ræða. Okkur er ljóst, eftir skýrslum sem fyrir liggja, að þeir geymar, sem þarna eru núna, geta skapað hættu á mengun, og við erum reiðubúnir til að taka þátt í að afstýra því, að lífi og heilsu fólks á Suðurnesjum sé stefnt í voða vegna mengunar frá herliðinu. Við erum hins vegar ekki tilbúnir til þess að horfa upp á að bandaríska hernum verði leyft að efna til meiri háttar aukningar á geymarými, sem flokkast má í rauninni undir hernaðarframkvæmdir í þessum efnum; og við tökum það mjög skýrt fram og ég vil gera það hér núna, að við skiljum þarna algjörlega á milli annars vegar mengunarvarna og hins vegar hernaðarframkvæmda. Á þeim grundvelli þessa sjónarmiðs okkar hef ég talið að það væru góðar horfur á því, að unnt væri að leysa þetta Helguvíkurmál, sem svo hefur verið kallað, ef og þegar það kæmi á dagskrá sem raunverulegt viðfangsefni. En ég vil hins vegar endurtaka það, að eins og till. sú, sem hér liggur fyrir, er orðuð og fram sett tel ég að hún sé í rauninni ótímabær. Ég vil taka undir það sérstaklega, sem fram kom hjá hæstv. utanrrh. áðan, að mér finnst að staðsetning geymanna í Helguvík sé of nærri byggð. Ég minni á í þessu sambandi að gert var ráð fyrir því í skipulagi þessa svæðis að þarna yrði um að ræða íbúðahverfi. Ég tel að þetta mál verði að hafa þarna mjög alvarlega í huga. Þó svo að talsmenn bæjarstjórna á Suðurnesjum hafi mælt með þessu svæði að sagt er hér í ræðustól, og ég er út af fyrir sig ekki að draga í efa að slík meðmæli hafi komið fram frá einhverjum aðilum, þá held ég að verði að skoða það mál miklu betur áður en staðsetningu er slegið fastri þarna. Ég tel að í þessum efnum megi ekki halda þannig á þessu máli, vegna þess að hér er verið að verja Íslendinga fyrir mengun, að íslensk yfirvöld verði útilokuð frá því að fylgjast með einstökum þáttum þess. Þar á ég við aðila eins og skipulagsyfirvöld hér í landinu, skipulagsstjóraembætti ríkisins, ég á hér við náttúruverndaraðila og ég á hér við aðila eins og t. d. Heilbrigðiseftirlit ríkisins. Ég tel að það hljóti að vera sjálfsagt mál að allir þessir aðilar fái að skoða þetta efnislega mjög rækilega og að engar ákvarðanir sé hægt að taka um staðsetningu fyrr en afstaða þessara aðila allra liggur fyrir. Þessi till., sem hér er á dagskrá, fer nú væntanlega til nefndar þar sem menn munu fjalla um hana, og ég ætla mér ekki að ræða miklu lengur um hana hér. Þó mætti margt um þær umræður segja sem fram hafa farið um þessi mál undanfarna mánuði og er mér þar eitt og annað í huga ekki síður en hæstv. utanrrh. Ég ætla ekki að hefja þá umræðu hér núna, en vildi láta þessi sjónarmið, sem ég hef rakið, koma skýrt fram.



Herra forseti. Hæstv. utanrrh. hefur nú rakið gang þessa máls og staðreyndir með skýrum hætti og viðrað margvísleg sjónarmið sem uppi eru um þetta efni. Það var auðvitað mjög athyglisvert að fá skýrslu hæstv. utanrrh. um það, hvaða birgðarými væri fyrir hendi og hvert væri fyrirhugað að birgðarýmið yrði. Eins og mönnum er kunnugt hefur Alþb. fundið upp þá aðferð að tala um að til hafi staðið að fjórfalda það birgðarými sem þarna væri fyrir hendi. Hæstv. ráðh. sannaði að aukningin í heild er 36%. Á þessu tvennu er verulegur munur. Ég held að landsmenn allir hafi séð hver eftirleikurinn átti að vera hjá Alþb., að hrósa sér af varnarsigri ef það yrði ekki fjórföldun sem út úr dæminu kæmi. Einhvern tíma var sagt að ágætur Íslendingur hefði verið svo flinkur að hann hefði reiknað barn í konu eða mann. Ég veit ekki nema hæstv. ráðh. hafi tekist að reikna barnið úr Alþb. í þessu máli, því nú er það ekki lengur fjórföldun, heldur 36% aukning. Ef Alþb. telur það sigur að birgðarýmisaukningin sé 36%, en ekki fjórföldun, er þeim auðvitað guðvelkomið að telja það sigur. Ég tók eftir því, að hæstv. félmrh. talaði um þessar tölur, sem utanrrh. upplýsti, sem verulega aukningu geymslurýmis fyrir flugvélabensín. Þegar hins vegar kom að hinni skýru afstöðu Alþb. og útlistun hans á því var það ekki spurningin um hvort leyfa ætti verulega aukningu á geymslurými flugvélaeldsneytis, heldur mundi Alþb. ekki leyfa meiri háttar aukningu á geymslurými flugvélaeldsneytis. Sú afstaða liggur því ekki skýrar fyrir en það, að það verður ekki af þessum orðum ráðið hvort sú aukning, sem hér er, er í hátt við það sem Alþb. getur sætt sig við eða ekki. Hitt þótti mér verra, þegar hæstv. félmrh. talaði um að það hlytu að vera annarleg sjónarmið sem réðu því, að till. af þessu tagi væri flutt. Ég skal upplýsa hæstv. félmrh. um það, hvaða sjónarmið það eru sem ráða því, að till. af þessu tagi er flutt. Það, sem ræður því, eru þau sjónarmið, sem hann kallar „annarleg“, að tankarnir standa t. d. ofan á vatnsbóli Njarðvíkinga. Það eru þau sjónarmið, að þeir hafa staðið skipulagsmálum í þessu byggðarlagi fyrir þrifum allt frá 1966. Það eru þau sjónarmið, að það stafar veruleg eldhætta af þessum tönkum fyrir byggðina. Og það er sjónarmið fólks á þessum stað, og ég tel þau ekki annarleg, að þetta sé mjög slæmt ástand og úr því þurfi að fást bætt. Till. er vitaskuld flutt út frá þessum sjónarmiðum, vegna þess að svo brýnt mál er um að ræða og hversu mikið er í húfi og líka vegna þess að ýmis málflutningur, sem uppi hefur verið hafður og þá einkanlega af hálfu Alþb., hefur bent til þess, að meiningin væri að reyna að tefja þetta mál og láta það fólk, sem býr á þessum stað, halda áfram að búa við þessa áhættu í mengunarmálum og að því er brunahættu varðar og þessi þrengsli í skipulagsmálum. Það var vegna þessa sem till. er flutt. Í henni er eingöngu lögð áhersla á að því verði hraðað að fara í framkvæmdir af þessu tagi. Ég held að augljóst sé að það sé svo mikið í húfi að menn eigi ekki að láta einhvern ágreining tefja þetta mál. Það á fólkið í þessum byggðarlögum ekki skilið. Það hefur búið nógu lengi við þessa áhættu. Nú hefur niðurstaða fengist um hvernig úr megi leysa, og það voru höfuðrök flm. fyrir flutningi þessarar till. að sjá til þess, að nú yrði gengið til verka og því yrði létt af fólkinu á þessu svæði sem það hefur búið við allan þennan tíma. Ég tel að það sé fráleitt að láta ágreining tefja þetta mál. Ég vil líka benda á að það er samdóma álit þeirra, sem hafa skoðað þessi mál, og þeirrar nefndar, sem í þessu vann, að eini staðurinn allt frá Krýsuvík til Straumsvíkur, sem kæmi vel til greina, væri sá staður í Helguvík sem hér er um fjallað. Ég vil svo að lokum segja aðauðvitað á að hraða þessu máli eftir mætti. Þegar útlit var fyrir að málið tefðist var einsýnt að flytja um það till. á Alþingi til að reka á eftir því. Ég tel að þeir aðilar, sem tefja fyrir þessu máli, séu að axla mjög mikla ábyrgð. Þeir eru að axla ábyrgð á því, að fólkið búi við þá áhættu áfram sem hægt er að ná samkomulagi um að það þurfi ekki að gera. Og þó að við vonum, að ekkert beri út af og allt lukkist eins og hingað til eiga menn ekki að tefla í tvísýnu í þeim efnum.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs til að mæla með því, að þessi till. til þál. um olíuhöfn og birgðastöð í Helguvík hljóti samþykki hér á Alþingi. Fyrir nokkru fór utanrmn. til Keflavíkur og litaðist um á Keflavíkurflugvelli og ók m. a. niður í byggðina í Njarðvíkum og Keflavík til að skoða olíugeymana sem fyrir eru og gera sér grein fyrir staðsetningu þeirra.

Ætlar formaðurinn að fara að gera grein fyrir ferðalaginu öllu saman hér?

Ég segi það sem ég tel mér rétt og skylt að segja og ég bið hv. þm. að gjöra svo vel að hafa hljóð hér. - Herra forseti. Ég held að hv. þm. sé eitthvað taugaóstyrkur. Ég sé ekkert að því að það sé sagt frá ferðalagi, sem utanrmn. hefur farið, og sagt frá því sem fyrir augu bar. Það er ekkert leyndarmál í því sem fyrir augu bar í þessu ferðalagi. Það er ekkert leyndarmál að utanrmn. fór í ferðalag til Keflavíkur og á Keflavíkurflugvöll. Það er ekkert leyndarmál að utanrmn. - og þeir sem voru með í þessari för - litaðist um á svæðinu, m. a. til að gera sér grein fyrir þessu vandamáli. Og það er ekkert rangt við að upplýsa hvaða skoðun menn hafa á þessu vandamáli eftir þá vettvangskönnun sem gerð var. Ég var kominn þar máli mínu, þegar hv. þm., sem þegar varnarmál ber á góma hér eða leynisamninga er gjarnara að tala úr sæti sínu en að voga sér upp í ræðustól greip fram í, að ég var að geta um að það hlyti að vera öllum, sem litið hefðu olíugeymana augum, alveg ljóst að það væri óbærilegt fyrir íbúa í Njarðvíkum og Keflavík að búa við staðsetningu þeirra á þeim stað þar sem þeir eru. Ég held jafnvel að það sé hv. þm. Ólafi Ragnari Grímssyni ljóst. Ég taldi jafnvel að ég hefði ástæðu til að ætla að allir samferðamennirnir í þessari för væru sömu skoðunar, að þetta væri óbærilegt fyrir íbúa á þessu svæði. Það er óbærilegt vegna þeirrar mengunarhættu sem þessir geymar hafa í för með sér og það er óbærilegt vegna þeirra tálmana sem staðsetning geymanna setur framtíðaruppbyggingu og tengingu þessara tveggja sveitarfélaga. Þannig er málum háttað og því finnst mér skylt að mæla með samþykkt þessarar tillögu. Ég sé líka að till. fjallar um að flýta þessum framkvæmdum. Undir það vil ég mjög eindregið taka. Vegna ummæla hæstv. félmrh. áðan vil ég láta það koma fram, að ég sé ekki betur en samkvæmt fylgiskjölum grg. þessarar þáltill. sé þegar búið að leita til þeirra umsagnaraðila sem hugsanlega er þörf á að leita til áður en framkvæmdir hefjast. Ég tel sjálfsagt að gera sér grein fyrir þessu máli öllu sem grandgæfilegast og m. a. hinni nýju staðsetningu, sem hefur meðmæli sveitarfélaga í nágrenninu, en legg á það áherslu, að þeirri athugun ljúki sem allra fyrst svo að framkvæmdir geti hafist. Annars vakti það athygli mína hve hæstv. félmrh. var hógvær og lítillátur í ræðustól áðan og stóru orðin, sem bæði hann og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson hafa haft um þessi mál öll, varnarframkvæmdir á Keflavíkurflugvelli, voru nú ekki lengur fyrir hendi. Það er þess vegna athyglisvert og áhugavert raunar að rifja hér upp það sem sagt er um þessi mál í fréttabréfi framkvæmdastjórnar Alþb. 1. bréfi 1981, sem ég hef undir höndum.

Hvar komst þm. yfir það?

Það skiptir ekki máli. Ég sé ekki neins staðar getið um að þetta sé trúnaðarmál.

Bréf til annarra eru það yfirleitt. Þau eru ekki lesin upphátt.

Hér segir bara: Fréttabréf framkvæmdastjórnar. Það segir ekkert hver er móttakandi. Það segir hver er sendandi.

Því spyr ég hvernig þm. komst yfir það.

Það verður að spyrja framkvæmdastjórn Alþb. Hún dreifði bréfinu. - En með leyfi hæstv. forseta segir svo um utanríkis- og herstöðvamálið: „Í fjölmiðlum að undanförnu hefur allmikið verið rætt um utanríkismál og herstöðina og meðferð utanrrh. á þeim málum. Hefur hann látið frá sér fara mjög óheppilegar og neikvæðar yfirlýsingar um þau mál, sem hafa valdið erfiðleikum í stjórnarsamstarfinu, ekki bara milli Alþb. og hinna flokkanna, heldur einnig mjög verulegri óánægju innan Framsfl. Þau mál, sem um er að ræða, eru einkum þrjú.“ Áður en lengra er haldið get ég um að þessi kafli fréttabréfsins er undirritaður af hæstv. félmrh. Síðan hann skrifaði þennan kafla fréttabréfsins hefur hann sem betur fer róast eftir ræðu hans áðan hér á fundi að dæma. - En áfram skal ég halda tilvitnun í pistil hæstv. ráðh. Svavars Gestssonar í fréttabréfinu. Hann segir: „Þau mál, sem um er að ræða, eru einkum þrjú: Í fyrsta lagi er þar um að ræða flugstöð á Keflavíkurflugvelli, en þar er talað um mjög stóra flugstöð, miklu stærri en nokkur þörf er á fyrir samgöngur þær sem verða í fyrirsjáanlegri framtíð á lofti til og um Ísland. Í áætlunum, sem gerðar hafa verið um þessa flugstöð, er gert ráð fyrir að þar verði einnig eins konar hersjúkrahús, þannig að hér er í raun ekki um að ræða aðskilnað hernaðarflugs og farþegaflugs, heldur hernaðarframkvæmdir. Það, sem hefur verið okkur þyrnir í augum í sambandi við þessar framkvæmdir, er auðvitað það, að það hefur verið gert ráð fyrir því, að Bandaríkjamenn kosti flugstöðina, og við teljum slíkt algjörlega óeðlilegt og ólíðandi að svo miklu leyti sem um er að ræða flugstöð fyrir landsmenn sjálfa. Alþb. telur nauðsynlegt að endurskoða öll þessi áform um flugstöð og að ákvarðanir um flugstóð handa Íslendingum verði teknar á réttum vettvangi hér innanlands, en ekki af bandarískum hershöfðingjum. Í málefnasamningi núverandi ríkisstj. er ákvæði um það, að það þurfi samkomulag allra aðila að ríkisstj. til þess að ráðist verði í framkvæmdir við flugstöðina. Hér er um að ræða lykilatriði og verði gerð tilraun til þess að brjóta gegn þessu ákvæði, t. d. með því að bera Alþb. atkvæðum á Alþingi, þá er ljóst að slíkt væri hreint brot á málefnasamningi ríkisstj. og á ábyrgð þeirra sem að slíku standa. Það væri þá ekki Alþb., heldur aðrir sem væru að brjóta niður grundvöll þeirrar ríkisstj. sem starfar í landinu. Annar þáttur þessara mála, sem hefur verið ræddur talsvert, er olíugeymar í Helguvík. Þar var gert ráð fyrir stórfelldri aukningu á geymarými og hafa menn talið að þar væri um að ræða verulega aukningu á hernaðarmannvirkjum bandaríska hernámsliðsins á Íslandi. Hernámssinnar hafa í þessum efnum notað sér mengunarvanda þann sem skapast hefur af olíugeymum hersins í Keflavík. Alþb. er þeirrar skoðunar, að það sé óhjákvæmilegt að leysa úr þessum mengunarvanda og firra íbúa Suðurnesja þeim háska sem olíugeymarnir geta valdið eins og þeir eru nú, en jafnframt er Alþb. andvígt því, að með þessu verði lagt í meiri háttar hernaðarframkvæmdir. Ég tel að það sé góð von til þess, að það sé hægt að ná samkomulagi um það á vettvangi ríkisstj. að skera niður þau áform sem uppi hafa verið um stórfellda aukningu geymslurýmis og að hér verði aðeins teknar ákvarðanir um endurnýjun geyma í stað þeirra sem nú ógna vatnsbólum Suðurnesja vegna mengunarhættu. Þriðji þátturinn, sem ræddur hefur verið að undanförnu, er bygging flugskýla á Keflavíkurflugvelli. Þar er um að ræða skýli yfir þær flugvélar sem bandaríski herinn hefur, og hefur utanrrh. einhliða og án nokkurs samráðs við aðra stjórnarflokka né heldur sína eigin flokksbræður í ríkisstj. tekið ákvörðun um þessi mál. Er vafasamt að það takist að snúa við af þeirri braut sem utanrrh. hefur lagt inn á. Hér er um að ræða þrjú flugskýli fyrir bandaríska herinn. En aðalatriðið í þessu máli öllu er auðvitað það, að þegar núv. ríkisstj. var mynduð náði Alþb. ekki fram sínum stefnumiðum að því er varðar herstöðina. Þess vegna var og á að vera ríkjandi milli stjórnarflokkanna drengskaparsamkomulag um „status quo“ eða óbreytt ástand í herstöðinni. Það þýðir vitaskuld ekki það, að unnt sé að koma í veg fyrir að bandaríska hernámsliðið lagfæri þau mannvirki, sem það er með þarna suður frá, eða endurnýi tæki að einhverjum hætti, en þetta drengskaparsamkomulag er í raun og veru meginforsenda stjórnarinnar. Þegar ríkisstj. var mynduð var undirritað samkomulag milli flokkanna þar sem kemur fram „að ef ágreiningsmál komi upp í ríkisstj. hafi hver stjórnaraðili neitunarvald ef hann vill beita því“. Hér er um að ræða algjörlega afdráttarlaust ákvæði þannig að staða okkar í þessum efnum á að vera nægilega sterk til þess að koma í veg fyrir að bandaríska hernum líðist að auka hernaðarumsvif á Keflavíkurflugvelli.“ Síðan kvartar Svavar Gestsson mjög yfir harðvítugri stjórnarandstöðu sem hefur einskis svifist, bæði við að tæta í sundur þau málefni, sem ríkisstj. hefur lagt fyrir, og eins við að níða niður þá ráðh. og forvígismenn stjórnarflokkanna sem hafa einkum verið í fyrirsvari af þeirra hálfu. Hvílíkir kveinstafir! Loks ber hann sér á brjóst og telur stöðu Alþb. innan stjórnarinnar og út á við sterka. Ég efast ekki um að staða Alþb. innan ríkisstj. sé sterk og áhrifa Alþb. gæti innan ríkisstj. og reyndar út á við mun meira en kjörfylgi Alþb. gefur því rétt til. Það er það óhugnanlega við núverandi stjórnarsamstarf, að Alþb. hefur að þessu leyti skapað sér ákveðan lykilaðstöðu. Ég tel að það muni koma í ljós á næstu vikum og mánuðum hvort þessi lykilaðstaða sem Alþb. hefur í núverandi stjórnarsamstarfi, nær til sjálfstæðismála Íslands eins og öryggis- og varnarmála. Ég hef trú á að hæstv. utanrrh. meti stöðuna í varnar- og öryggismálum sjálfstætt og sé trúandi til þess að standa vörð um þau efni. En hins vegar er það uggvekjandi ef gerður hefur verið leynisamningur án þess að hann hafi um hann vitað, eins og hann hefur sjálfur skýrt frá, sem túlkaður sé þannig af hálfu Alþb.-manna að hann leggi höft og hömlur á sjálfstæðan ákvörðunarrétt utanrrh. í varnar- og öryggismálum. Ég hlýt að líta svo á, að slíkur leynisamningur hljóti að vera ógildur hvað sem má segja um gildi hans gagnvart þeim sem hafa undirritað hann, en upplýst hefur verið að það eru þeir Gunnar Thoroddsen forsrh., Ragnar Arnalds fjmrh. og Steingrímur Hermannsson samgrh. Hvað sem má segja um gildi hans gagnvart þeim sem hafa undirritað hann, ætti stjórnskipulegt gildi hans ekki að vera fyrir hendi. Hér er auðvitað farið á bak við Alþingi og brotnar þingræðisreglur. Alþingi er ekki kynnt á hvaða grundvelli stjórnarmyndunin byggist. Ef þetta er forsenda stjórnarmyndunarinnar og stjórnarsamstarfsins, eins og hæstv. félmrh. segir, er ljóst að þessar forsendur eru í raun brostnar. Það verður áreiðanlega ástæða til að fjalla nánar um upplýsingar þær sem koma fram í þessu fréttabréfi. Þær eru m. a. athyglisverðar fyrir þá sök, að þar er að finna upplýsingar sem þm. Alþb. töldu ekki fært að gefa Alþingi Íslendinga þegar þessi mál voru til umræðu fyrir nokkru, en þeir telja sér mögulegt að senda þessar upplýsingar í opnu fréttabréfi, sem framkvæmdastjórn Alþb. gefur út. Þögn þeirra á Alþingi sýndi feimni þeirra og uppburðarleysi á vettvangi löggjafarsamkomunnar. En þegar fylgismenn þeirra gagnrýndu þá fyrir það uppburðarleysi og kjarkleysi á Alþingi, þegar hv. þm. formaður Alþb. gerði ekkert meira en að gjamma úr stól sínum til ræðumanna og reyna að trufla fundarhald, urðu þeir smeykir við eigin fylgismenn og töldu sér nauðsynlegt að senda þeim orðsendingu og skýringar, sem þeir höfðu upp á vasann, til að öðlast starfsfrið í eigin flokki.

Er þm. að tala um Watergate-mál?

Þetta er Watergate-mál af hálfu hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar og hæstv. félmrh. og þeirra sem telja sér sæmandi að undirrita leyniplagg sem er forsenda stjórnarsamstarfsins í staðinn fyrir að koma hreint og opinskátt fram gagnvart umbjóðendum sínum og láta birta þessa forsendu stjórnarsamstarfsins og láta það koma fram hreint í stjórnarsamningnum á hvaða forsendum ríkisstj. er mynduð. En þessir menn höfðu ekki kjark til þess. Það átti að stinga þessu ákvæði undir stól vegna þess að það hefði ekki mælst vel fyrir. Í þessu sambandi eru málefni ríkisstj. orðin innanflokksmál Alþb. Ég gerði töluvert úr áhrifum Alþb., en ég hef ekki enn leyft mér að segja að þetta væri innanflokksmál Alþb. En vera má að sumir samstarfsaðilarnir í ríkisstj. séu svo langt leiddir í taumi Alþb. að hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson hafi eitthvað til síns máls.  Varðandi till. til þál. um olíuhöfn og birgðastöð í Helguvík er það ljóst, að Alþb. má ekki beita neitunarvaldi sínu samkv. leynisamningnum vegna þess að það brýtur í bága við hagsmuni íbúanna í Keflavík og Njarðvíkum, en enn fremur vegna þess að hér er um að ræða nauðsynlega framkvæmd vegna varnar- og öryggishagsmuna Íslendinga. Íslendingar eiga auðvitað að leggja sjálfstætt mat á hvort þessar framkvæmdir séu nauðsynlegar vegna varnar- og öryggishagsmuna Íslendinga, og það er þess vegna ekki rétt að afgreiða allar beiðnir um varnarframkvæmdir án þess að slíkt mat fari fram frá sjónarmiði Íslendinga sjálfra. En ég hef þá trú, að í þessu tilviki fari saman hagsmunir varnar- og eftirlitsstöðvarinnar í Keflavík frá sjónarmiði þeirra, sem standa fyrir þeirri stöð, Bandaríkjamanna, og varnar- og öryggishagsmunir Íslendinga, sem hafa varnarliðið og varnarstöðina sjálfs sín vegna. Því vil ég leggja á það áherslu, að þessi þáltill. verði samþykkt, og beina því til hæstv. utanrrh. að hann flýti athugun málsins svo að framkvæmdir geti hafist hið fyrsta.



Herra forseti. Ég vil í upphafi máls míns lýsa yfir stuðningi mínum við þáltill. þá sem hér er til umr., þ. e. „að fela utanrrh. að hraða svo sem verða má byggingu olíustöðvar í Helguvík“ o. s. frv. Að vísu tel ég ástæðulaust að hvetja hæstv. núv. utanrrh. til að hraða þessu hagsmunamáli, ég treysti honum manna best til að tryggja framgang þess, en að gefnu tilefni, m. a. vegna þeirra umræðna sem farið hafa fram um málið í fjölmiðlum og jafnvel hér á hv. Alþingi, tel ég fulla ástæðu til þess að vilji Alþingis í þessu hagsmunamáli Suðurnesja komi skýrt fram. Meginástæða þess, að málið er svo mikið til umræðu nú sem raun ber vitni um, er að í fyrsta lagi kom fram í sumar skýrsla nefndar sem hafði verið falið að athuga málið og gera tillögur um lausn þess, en nefnd þessi var skipuð fulltrúum frá utanrrn. og varnarliðinu, í öðru lagi þáltill. sú sem hér er til umr. og í þriðja lagi þær umræður sem farið hafa fram hér og annars staðar um framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli. Þáltill. þessi er fyrst og fremst lögð fram vegna þeirra umræðna, sem fram höfðu farið um skýrslu fyrrnefndrar nefndar, og e. t. v. ekki síður vegna viðbragða flestra Alþb.-manna við því máli. - Það skal strax tekið fram til upplýsingar, að undirritaður var staddur erlendis þegar þáltill. þessi var lögð fram svo að ég átti ekki kost á því að gerast meðflm. hennar. - En lítum nú aðeins á aðalstaðreyndir málsins. Varnarliðið mun nú hafa 19 tanka undir eldsneyti. Sumir ern niðurgrafnir, en aðrir ofanjarðar. Allir munu þessir tankar byggðir á síðustu árum síðari heimsstyrjaldarinnar og fram undir 1950–1951 og þá til bráðabirgða. Tankarnir eru allir staðsettir yfir vatnsbólum Njarðvíkur, sem trúlega eru samtengd vatnsbólum Keflavíkur. Eins og kunnugt er eru vatnsholur þessara byggðarlaga innan við 40–50 m djúpar svo að mengunarhætta vatnsbólanna er mikil ef olía í litlu eða miklu magni færi út í jarðveginn - og slysið gæti verið skeð því dæmi eru til þess að olía skili sér í gegnum jarðveginn eftir allmörg ár, jafnvel 20–30 ár. Um ástand geymanna fer ég ekki mörgum orðum. Þeir gætu þess vegna allir gefið sig eftir stuttan tíma og ekki varlegt að treysta þeim nema til allra næstu ára. Ástand geyma varnarliðsins í Hvalfirði mun einnig vera allslæmt, a. m. k. eldri geymanna, en þeir eru ekki staðsettir eins nærri þéttri byggð og geymarnir suður frá. Ég læt þetta duga um tankana, en minni jafnframt á að þeir eru svo nærri byggðinni að það eru innan við 200 m að næsta íbúðarhúsi. Frá öryggissjónarmiði þarf því að flytja þá. Nokkur orð síðan um uppskipunaraðstöðuna við Keflavíkurhöfn og lagnirnar þaðan og að tönkunum. Olíuuppskipun í eða við fiskihöfn er fráleit. Það hafa þegar orðið tvö óhöpp við höfnina. Bæði hefðu þau getað orðið stórslys, en urðu sem betur fer ekki. Lagnirnar frá höfninni eru eins og tankarnir orðnar gamlar og skera byggðina svo að til vandræða er. Aðalókostur núverandi ástands er því mengunarhætta vatnsbólanna, öryggisatriði vegna nálægðar byggðar, skipulagsóhagræði, uppskipun eldsneytis í fiskihöfn, ástand og aldur tanka og lagna. Auk fyrrnefndra atriða vil ég nefna eitt til viðbótar við lýsingu á núverandi ástandi. Það er akstur eldsneytis frá Reykjavík og Hafnarfirði til Keflavíkurflugvallar vegna íslenska flugflotans og alls flugs utan herflugs. Þetta munu vera um 65 þús. tonn á ári að meðaltali. Eins og allir vita hafa orðið óhöpp og slys vegna þessa aksturs, auk þess að þetta hefur valdið verulegu sliti á veginum. Því er mál að þessum akstri linni, enda vegurinn orðinn hættulegur vegna slitsins, ekki síst í vætutíð. Það eru orðin allmörg ár síðan bæjarstjórnirnar í Keflavík og Njarðvík hófu í samráði við stjórn Landshafnarinnar umræður um þetta vandamál og fóru að móta kröfugerð á hendur varnarliðinu um úrbætur. Eitt af því fyrsta, sem samstaða var um hjá þessum aðilum, var að nauðsynlegt væri að samkomulag næðist um nýjan stað fyrir tankana sem síðan væri hægt að krefjast framkvæmda á. Hafin var frumkönnun á staðarvali og eftir allítarlega könnun urðu allir á eitt sáttir um að heppilegasti staðurinn væri Helguvík. Ástæður þessa vals voru margar, en þessar helstar: Staðurinn er í útjaðri væntanlegrar byggðar, grunnvatnsrennsli er til sjávar og því minni hætta á mengun vatnsbóla, dýpið er það mikið að löndun væri framkvæmanleg úr allstórum skipum, lagnir færu neðanjarðar í útjaðri byggðar til væntanlegrar flugstöðvarbyggingar og síðan ofan byggðar til varnarsvæðisins. Að sjálfsögðu yrðu allar framkvæmdir gerðar með tilliti til ítrustu krafna og nútímaþekkingar til að draga úr mengunar- og slysahættu. - Bæta má við, að verði við þetta að skerða byggingarmöguleika á þessu svæði bætast þeir að fullu og vel það á því svæði sem losnar þegar núverandi tankar og lagnir hverfa. Umræður um sameiginlegan miðbæ á þessu svæði fyrir Keflavík og Njarðvík eru þegar hafnar. Nefnd sú, sem fyrrv. utanrrh., Benedikt Gröndal, skipaði í september 1979 og lauk störfum s. l. sumar, komst að sömu niðurstöðu og heimamenn, þ. e. að af þeim stöðum, sem til greina kæmu, væri Helguvík heppilegust. Staðfesting fékkst einnig á því, að bandaríska varnarliðið og NATO mundu greiða allan kostnað vegna þessara framkvæmda. Með tilliti til þess, sem ég hef nú rakið, þ. e. staðsetningin er talin heppileg af þeim, sem til þekkja og hagsmuna hafa að gæta, og að fjármagn er einnig tryggt til framkvæmdanna, legg ég áherslu á að hafist verði handa sem allra fyrst, en minni jafnframt á að samhliða verður að leysa þann vanda og hættu sem er vegna hins mikla aksturs með brennsluefni um Reykjanesbraut. Að lokum legg ég áherslu á að framkvæmdir þessar gætu haft góð áhrif á atvinnuástandið á Suðurnesjum, sem er um þessar mundir mjög viðkvæmt svo sem kunnugt er, en þessar framkvæmdir ættu þó ekki að valda neinni óþarfaþenslu á vinnumarkaðinum þar sem reiknað er með að hér sé um 7 ára framkvæmdir að ræða ef ráðist verður í allar framkvæmdirnar samkv. tillögum nefndarinnar. Einnig kemur til greina að taka nú aðeins ákvörðun um hluta þeirra. Ég legg áherslu á að við þessar framkvæmdir sem aðrar á Keflavíkurflugvelli verði haft fullt samráð við sveitarstjórnirnar á Suðurnesjum svo að framkvæmdir á svæðinu í heild verði samræmdar sem mest. Ég vil einnig beina þeim eindregnu tilmælum til hæstv. utanrrh., að innlendir hönnuðir verði látnir taka svo mikinn þátt í hönnun verksins sem kostur er. Herra forseti. Ég legg til, að þáltill. þessi verði samþykkt, og skora á aðra hv. alþm. að gera slíkt hið sama.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir greinagott yfirlit yfir það mál sem hér er til umr. Það er staðreynd, að miðað við núverandi ástand heimsmála er yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar fylgjandi aðild að Atlantshafsbandalaginu og fylgjandi varnarsamningnum við Bandaríkin. Fyrst svo er, að við teljum varnir landsins nauðsynlegar, liggur í augum uppi að varnarliðið þarf á þeirri aðstöðu að halda sem nauðsynleg er til að það geti sinnt ætlunarverki sínu. Flutningur olíugeymanna er mikið hagsmunamál byggðanna í nágrenni núverandi olíugeyma, þ. e. Keflavíkur og Njarðvíkur, bæði vegna mengunarhættu og vegna þess að þeir standa á mjög verðmætu landi - landi sem gæti orðið miðbær þessara kaupstaða sameinaðra, eins og hugmyndir eru uppi um og eins og hv. 5. þm. Reykn. kom inn á. Þetta land er auðvitað mikið atriði fyrir þessi bæjarfélög, sem bæði eru landlaus. Mér finnst það satt að segja furðulegt af hæstv. félmrh. að hann skuli kalla það annarleg sjónarmið þegar sveitarstjórnarmenn vilja losa sveitarfélög sín við yfirvofandi mengunarhættu og þegar þeir vilja ná mjög verðmætu landi til afnota fyrir sín byggðarlög. Það er mikið hagsmunamál, ekki aðeins fyrir varnarliðið, heldur og Íslendinga sjálfa, að sem mestar olíubirgðir séu til í landinu á hverjum tíma. Má í þeim efnum benda á að varnarliðið hefur oftar en einu sinni lánað Íslendingum olíu þegar á hefur þurft að halda. Hæstv. félmrh. segist undrandi á þessari þáltill. og telur að hún sé ótímabær. Ég er honum algerlega ósammála og tel þá till. fyllilega tímabæra.



Herra forseti. Ég þakka þær undirtektir sem þessi till. hefur fengið og þá sérstaklega frá hæstv. utanrrh., sem hefur rakið hvernig máli þessu er háttað, hversu mikið eldsneytismagn er til í landinu og um hve mikla aukningu er að ræða ef þessir tankar verða byggðir. Allir, er komið hafa í ræðustólinn, hafa mælt með samþykkt till., utan félmrh. Þó var hann það hógvær að það er ætlun mín að ræða hans nú hafi verið undirbúningur undir það, að í næstu ræðu mæli hann með samþykkt till. Alla vega veit það á gott hve hógværðin var mikil. Ég minni á það, eins og hæstv. utanrrh., að mál þetta er til komið vegna óska frá Íslendingum, vegna krafna frá bæjarstjórnum á svæðinu í grennd við herstöðina um að frelsa íbúana frá þeirri mengunarhættu, sem olíutankarnir, sem nú eru, valda þeim, og líka vegna þess að tankarnir eru mjög fyrir af skipulagslegum ástæðum. Það er alllangt síðan bæjarstjórnirnar hófu máls á því, að við þetta yrði ekki unað, það yrði að bæta úr. Menn hafa verið hræddir við það, hve ástand tankanna hefur verið slæmt. Það er mjög slæmt. Það er verra en menn gera sér almennt grein fyrir, held ég, og væri nokkur þörf á því, að þeir, sem hæst tala um þetta, gerðu sér ferð suður eftir til að kynna sér hvernig ástandið er. Það hafa margir orðið til þess að taka undir þessar röksemdir Suðurnesjamanna eða Keflvíkinga og Njarðvíkinga. Er rétt að vitna í grein sem birtist í Þjóðviljanum 19. 12. 1978, en þar segir, með leyfi forseta: „Frá því 1974 hefur sem sagt ekkert verið gert í þessu alvarlega máli. Menn stinga einfaldlega höfðinu í sandinn og bíða þess rólegir að vatnsból Suðurnesja verði eyðileggingunni að bráð. Í þessari staðreynd speglast enn og aftur undirlægjuhátturinn gagnvart hernum í heiðinni. En það er ekki aðeins herinn sem ber ábyrgð, heldur ekki síður þeir embættismenn sem um málið hafa fjallað og stungið háskalegum niðurstöðum undir stól. Nýbökuðum ráðh. utanríkismála og heilbrigðismála og formanni varnarmáladeildar og heilbrigðiseftirlits ber að hreinsa embætti sín af ábyrgðinni áður en það verður of seint. Fyrirrennarar þeirra í þessum embættum hafa í þessu máli sýnt slíkt fyrirhyggjuleysi að furðu gegnir, en slíkt hefur því miður verið einkenni fyrir samskipti Íslendinga, íslenskra ráðamanna, við herinn.“ Ég lýk þessari tilvitnun, en þetta er vitni um það, hversu margir og ólíklegustu aðilar hafa komið Suðurnesjamönnum til hjálpar í rökstuðningi þeirra. Það kom fram í máli hæstv. félmrh. áðan að hann væri tilbúinn að leggja sitt af mörkum til að leysa mengunarvandamálin og einnig hvað varðar skipulagsmálin. Því er það brennandi spurning á vörum okkar hinna: Hvernig má það vera? Hvernig ætlar hann það að gera? Það kom einnig fram í ræðu hans, að hann hefur ekki lesið þessa till. til þál., því að hann óskaði eftir því sérstaklega að hinar ýmsu stofnanir yrðu látnar gefa umsögn um hvernig með þetta mál yrði farið. Það kemur fram í grg. tillögunnar að þessir aðilar hafa nú þegar um þetta fjallað og reyndar margir fleiri. Þegar hafa borist umsagnir frá Brunamálastofnun, Skipulagsstjóra, Siglingamálastofnun, heilbrigðisfulltrúa Suðurnesja, Heilbrigðiseftirliti ríkisins, Raunvísindastofnun, Hafnamálastofnun, frá Jóni Jónssyni jarðfræðingi, sem allra manna best hefur kannað vatnasvæðin þar syðra, frá Náttúruverndarráði og nokkrum öðrum. Þessi till. er flutt vegna þess að fram hafa farið umræður í fjölmiðlum um það, að samkomulag sé um að stöðva nauðsynlegar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli. Reyndar hefur það síðar komið fram, að til sé samningur um að ekkert verði framkvæmt nema með leyfi Alþb., svo skrýtið sem það er. En í máli hæstv. utanrrh. kom fram að það væri varla unnt að hraða þessum framkvæmdum. Ég tel að það sé ekki rétt. Ég held að ljóst sé að hægt sé að hraða þessum framkvæmdum, vilji er allt sem þarf. Það er mjög nauðsynlegt vegna þeirra íbúa sem við þetta þurfa að búa. Það er aðalatriðið og bið ég menn að hafa það í huga. Þeir eru örfáir sem hafa mótmælt byggingu þessara tanka. Alþb.-menn hafa gert það á mjög hógværan hátt núna í seinni tíð. Það vakti þó athygli syðra, að forstjóri Olíufélagsins hf. mótmælti þessu eða sagðist telja að það væri engin þörf á þessum tönkum. Það var gert mikið úr þessu, rætt um þetta í Tímanum og þeir átu það upp í Þjóðviljanum. Mér fannst áðan sem komin væri skýring á því, hvers vegna þau andmæli komu fram, en það kom fram að varnarliðið leigir tanka af Olíufélaginu í Hvalfirði. Mig grunar að það séu feikilega miklar upphæðir sem það fær fyrir leigu á tönkum sem varnarliðið gaf þeim á sinum tíma eða seldi á „spottprís“, þannig að fjárhagslegir hagsmunir reki þann aðila til að bregðast öndverður við. Ég tel óþarfa að hafa um þetta fleiri orð, nema ég vona að menn átti sig á því, að fyrir okkur, sem búum þarna syðra, eru mengunarhættan og skipulagsvandræðin aðalmálið og það þarf að leysa. Við þurfum hér í Alþingi að eiga frumkvæði að því að leysa svona mál. Það má deila um hvar mannvirkin eigi að vera og hversu hratt breytingin eigi að ske, en hún verður að ske. Það er hyggja mín, að hún verði að gerast mjög fljótt því við vitum ekki nema nú þegar hafi orðið slys. En hafi það ekki orðið komum við í veg fyrir það með því að samþykkja þessa till. Ég vona að það verði gert með sem allra stærstum meiri hluta.- Vafalaust verður hún samþykkt, en ég vona að sem allra flestir taki þátt í því.



Herra forseti. Heils hugar get ég tekið undir þau orð Karls Steinars Guðnasonar að við verðum að sjá farborða þessu sérstaka máli, sem lýtur að verndun vatnsbóla þeirra Njarðvíkinga og Keflvíkinga, og hefði það betur fyrr verið gert því að það er orðið býsna langt síðan okkur varð ljóst að olíubirgðastöð hersins á Miðnesheiði var yfir vatnsbólum þeirra í Njarðvík. Það er ekki ný uppgötvun. Einnig var okkur það ljóst, að þessir olíutankar voru síður en svo reistir úr neinu eilífðarefni. Þetta er nauðsynjamál. Það má umfram alla muni ekki tefja framkvæmd þess með því að tengja þetta mál við birgðastöð og olíuhöfn á einhverjum tilteknum stað, því að það ætla ég að sé býsna mikið mál og tími muni gefast til að ræða um sérstaklega. Við verðum að koma því til leiðar, að olíutankarnir verði lagðir niður, þar sem þeir nú eru, og lagt í nauðsynlegar framkvæmdir til að hreinsa jarðveg, ef rétt reynist, sem mér hefur heyrst á hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, að nokkuð muni vera komið af olíu í jörðina nú þegar. Yrði þá e. t. v. nokkuð dýrt að hreinsa burt jarðveg og grjót til að nema burt þá olíu sem kann að vera á leiðinni ofan í vatnsbólin, en þetta verður að gera umfram alla muni. Þegar þessi mál eru rædd, þessi nauðsyn þeirra Suðurnesjamanna að vera losaðir við mengunarhættu á vatnsbólum, eitrun á drykkjarvatni, tel ég ekki heppilegt að hefja málið eins og hv. þm. Magnús H. Magnússon á þeirri forsendu að við séum í NATO, þess vegna þurfi að gera þetta. Hv. þm. - fyrrv. félmrh. - taldi þau rökin fyrst í sambandi við þessa þáltill. og nauðsyn þess að samþykkja hana að það væri þörf NATO fyrir olíubirgðastöð á heiðinni. Annað mál væri ef hv. þm. hefði verið hitt efst í huga, hvílík nauðsyn það er að stugga mengunarhættunni frá vatnsbólunum, og ég vil bæta við: hættunni sem stafar af nálægð olíutanka við byggð. Óljósan grun hef ég um að þessi olía kunni að vera eldhætt. Nei, það var ekki það. Það var þörf NATO og sú staðreynd, að meiri hluti íslensku þjóðarinnar sé vegna núverandi ástands í heimsmálum fylgjandi varnarstöðinni á Keflavíkurflugvelli. Það er nákvæmlega þetta sem gerir það að verkum að við Alþb.-menn teljum að þáltill., sem hér um ræðir, sé samin og flutt að öðrum þræði í annarlegum tilgangi og af skrýtnum hvötum. 1. flm. till. rökstuddi hana með þessari upphrópun: Annaðhvort erum við í NATO eða ekki! - Við Alþb.- menn lítum svo til, að það sé alveg bráðnauðsynlegt að fjarlægja tankana þaðan sem þeir nú eru, gera nauðsynlegar ráðstafanir til að verja neysluvatnsból þeirra Njarðvíkinga og Keflvíkinga, koma þessum tönkum þar fyrir vel og traustlega smíðuðum í eldfjallalandi þar sem allra minnst hætta er á því í fyrsta lagi að þeir mengi vatnsból og í öðru lagi að þeir verði íbúum nærsveitanna að fjörtjóni. Trúið þið mér til, hin bráða hætta, hin óttalega hætta stafar ekki fyrst og fremst af olíutönkunum, hún stafar af herstöðinni. Allt ómengað drykkjarvatn í heimi mundi ekki aðstoða íbúa Suðurnesja ef til hins óttalega kæmi, að til styrjaldar drægi og þessi herstöð yrði fyrir kjarnorkusprengju. Nei, við verðum að gera nauðsynlegar ráðstafanir til að vernda vatnsbólin þeirra Suðurnesjamanna, en í herrans nafni: Þeir, sem vilja flýta ráðstöfunum þarna, skulu ekki tengja framkvæmdir þarna við umfangsmikil verkefni til stækkunar herstöðvarinnar. Það er allt annað mál. Þetta sama sjónarmið kom náttúrlega fram hjá hv. þm. Geir Hallgrímssyni þar sem hann ræddi um þessi olíubirgðamál í tengslum við herstöðina. Ég hlakka til þess fundar, þeirra umr., sem formaður utanrmn. raunverulega boðaði hér áðan, þar sem skýrt yrði ítarlega frá því sem bar fyrir hans góðlegu og alvarlegu bláu augu í þessu ferðalagi og þar sem aðrir nm. munu þá, vænti ég, efla þá skýrslu formannsins. Það verður fróðlegur dagur. En ég hlýt að víkja aðeins að þessu bréfi sem hv. þm., formaður Sjálfstfl., hafði komist yfir með einhverjum hætti, - þessu bréfi frá stjórn Alþb. til Alþb.-manna. Hann vildi ekki segja frá því úr ræðustól, svara einfaldri spurningu, hvernig hann hefði komist yfir þetta bréf. Síðar í ræðu sinni gerði hann spurningu þessa enn þá brýnni og ýtti mjög undir mig um að krefjast afdráttarlauss svars þar sem hann vitnaði í Watergate-málið. Nú ítreka ég þessa beiðni mína, þessa kröfu mína á formann Sjálfstfl., að hann segi frá því, hvernig hann komst yfir þetta bréf, vegna þess að þetta bréf er horfið úr skúffu minni hérna við borðið í Sþ. Ég ætla ekki að væna þann sómakæra þm. Geir Hallgrímsson um að hann hafi fjarlægt bréfið úr skúffu minni. Þó vil ég fá afdráttarlausa yfirlýsingu frá honum um með hvaða hætti hann komst yfir þetta bréf. Ég væni hann ekki heldur um að hafa sett til annan mann að fjarlægja þetta bréf úr skúffu minni, en ég vil fá afdráttarlausa yfirlýsingu um það frá hv. þm., hvort honum hafi verið sent þetta bréf sem hverjum öðrum stuðningsmanni Alþb. eða hvort einhver af stuðningsmönnum hans hafi fært honum þetta bréf. Þá bið ég hann um að gjöra svo vel að inna þann hinn sama eftir því, hvort hann hafi fjarlægt það með ólöglegum hætti úr skúffu minni. Eitt andartak hvarflaði það að mér áðan, hvort þeir hefðu nú gert heiðursmannasamkomulag, svo ég noti orð Sighvats Björgvinssonar, formanns þingflokks Alþfl., eins og þau sem hann viðhafði þegar hann var að tala um samskipti sin við Gunnar Thoroddsen í vetur, - hvort þeir hafi með sér gert heiðursmannasamkomulag sín í milli hv. þm. Sighvatur Björgvinsson, formaður þingflokks Alþfl. og hv. þm. Geir Hallgrímsson, formaður Sjálfstfl. Ég minnist þess, að fyrir skemmstu gat Sighvatur Björgvinsson þess formlega í ræðu að hann hefði lesið bréf yfir öxl á meðþingmönnum sínum og ráðherrum hérna og vitnaði síðan til þess eða gat sér til um efni þess eða kvaðst hafa lesið það. Stíllinn væri nokkuð líkur. Komi í ljós að ég hafi enn, að fengnum svörum hv. þm. Geirs Hallgrímssonar, ástæðu til þess að efast um öryggi plagga sem ég hef í góðri trú og eðlilegri á þau göfugmenni, sem sitja Alþingi Íslendinga, látið vera í ólæstri skúffu minni með lykli í kynni ég að þurfa að sækja sérstaklega til skrifstofustjóra um lásaskipti og traustari botn í skúffuna. Sannleikurinn er sá, að þessi umræða, þetta málæði um leynisamning innan ríkisstj. er svo fyrir neðan allar hellur að mig undrar stórlega að jafngreindur maður og sómakær, sem ég veit að hv. þm. Geir Hallgrímsson er, bæði af eigin raun og umsögn Þeirra sem best þekkja hann, skuli leyfa sér þetta. Honum var það vel ljóst, þegar hann var að biðla til okkar Alþb.-manna að koma í ríkisstj. með sér, þó hann yrði of svifaseinn vegna þessa efa sem verður honum æ dragbítur í sálinni þannig að Gunnar varð á undan honum, að við færum ekki í ríkisstj. upp á önnur býti en þau, að tryggt væri að ekki væru aukin hernaðarumsvif á Keflavíkurflugvelli. Honum var það vel ljóst. Ólafi Jóhannessyni var það vel ljóst, hæstv. utanrrh. Öllum þeim greindu og gegnu mönnum, sem vinna með Alþb. í pólitík, er þetta vei ljóst. Hér er um augljóst drengskaparatriði að ræða. Ég efast um að sá kjáni finnist í hópi þm. - ég er viss um að hann finnst ekki einu sinni í Alþfl. - að hann geri sér ekki grein fyrir þessu grundvallaratriði sem það byggist á að vinna með Alþb. Nei, það þarf blárri augu með dýpri íhygli og svalari alvöru en augu hv. þm. Geirs Hallgrímssonar til að hafa ekki gert sér grein fyrir þeirri augljósu staðreynd, að samstarf við Alþb. í íslenskri pólitík hlýtur að merkja í fyrsta lagi það, að ekki verði lagt út í eflingu herstöðvarinnar á Keflavíkurflugvelli sem lífi Suðurnesjamanna er hætta búin af og allra Íslendinga. Og þó yrði fyrst og fremst gott að vinna með okkur ef það yrði kveðið á um það í einlægni og tryggt með þingstyrk að við losnuðum við þennan her og þyrftum þá ekki olíutanka heldur. 



Herra forseti. Þótt hv. þm. Geir Hallgrímsson, formaður utanrmn., sé farinn úr þingsal ætla ég samt sem áður að fagna því, að hann skuli hafa lýst því yfir hér sem formaður utanrmn. að ferðalag nefndarinnar til Keflavíkurflugvallar sé öllum frjálst að gera að umræðuefni á líkan hátt og hann gerði hér og þeirri venjulegu starfskvöð, sem er á utanrmn., einni allra nefnda Alþingis, að þar sé farið með störf sem trúnaðarmál uns formaður nefndarinnar eða utanrrh. ákveður annað, skuli nú hafa verið aflýst og það ákveðið hér úr ræðustól og hann tilkynnt það sem formaður nefndarinnar að þetta ferðalag sé undan þeirri kvöð leyst sem venjuleg störf nefndarinnar eru bundin. Skal ég ekki gagnrýna það. Það er að vísu andstætt því sem áður var búið að fjalla um í nefndinni, en merkileg og góð tíðindi að formaður nefndarinnar skuli nú hafa ákveðið annað.  Ég lýsti því yfir hér á Alþingi veturinn 1978–1979 að nauðsynlegt væri að grípa til varnar gegn þeirri mengun sem íbúum nokkurra byggðarlaga á Suðurnesjum stafar af birgðageymum bandaríska hersins. Ég átti verulegan þátt í því að fá samþykkta hér á Alþingi till. þess efnis að gerð væri athugun og könnun á því með hvaða hætti væri hægt að stemma stigu við þeim miklu mengunarvöldum sem olíu- og birgðageymar bandaríska hersins í nágrenni Suðurnesjabyggða eru. Það er þess vegna alrangt, sem haldið hefur verið fram bæði hér á Alþingi og utan þings, að við þm. Alþb. höfum verið á móti því að gerðar væru nauðsynlegar ráðstafanir til að fyrirbyggja þá verulegu mengunarhættu sem byggðarlögunum á Suðurnesjum stafar af þessum geymum. Þeir menn, sem því halda fram, hafa einfaldlega ekki kynnt sér málflutning okkar hér á Alþingi. Það liggur alveg ljóst fyrir og hefur legið fyrir í nokkur ár, að við höfum innan þings og utan verið meðal helstu hvatamanna að því, að þessari verulegu mengunarhættu og reyndar líka öðrum, bæði þjóðfélagslegum og efnahagslegum, væri bægt frá íbúum Suðurnesja. Hitt er svo aftur á móti afdráttarlaust í okkar afstöðu, að við viljum ekki gera þær mengunarvarnir að verslunarvöru við Bandaríkjaher, að Bandaríkjaher fái í staðinn fyrir mengunarvarnir aukna aðstöðu til hernaðarumsvifa á Íslandi. Það er á þessu grundvallaratriði sem ágreiningur okkar við ýmsa aðra, m. a. flm. þessarar till., hefur byggst. Flm. þessarar till. hafa talið eðlilegt að Íslendingar gerðu þessar mengunarvarnir að verslunarvöru við bandaríska herinn og hann fengi í staðinn að stórauka eldsneytisbirgðir sínar hér. Utanrrh. hefur upplýst hér að þar sé um 2/3 aukningu á flugvélaeldsneyti að ræða og jafnvel, ef áfram yrðu leigðir þeir geymar sem leigðir hafa verið hingað til og ekkert hefur svo sem afdráttarlaust komið fram um að ekki gætu verið leigðir áfram í Hvalfirði, þá sé næstum því um 100% aukningu að ræða. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, sem hér hefur ekki komið skýrt fram í umr., en hefur þó komið fram annars staðar, að lagt er til að þessar mengunarvarnir séu greiddar af NATO Infrastructure Fund eða þeim sjóði Atlantshafsbandalagsins sem notaður er eingöngu til að fjármagna hernaðarframkvæmdir. Mjög skýrt og greinilega er kveðið á um það í meðferð þess sjóðs og fyrirgreiðslu hans gagnvart framkvæmdum í aðildarríkjum bandalagsins, að það sé eingöngu til þess að fjármagna þær framkvæmdir sem nýtast NATO í hernaðarlegu tilliti. Það væri gagnlegt að fá fram hér í umr. upplýsingar um áætlaðan kostnað við þessar framkvæmdir, en þær hafa ekki komið fram hér í þingsölum áður, og þá nánari hugmyndir um hvernig að greiðslu þessa kostnaðar verði staðið hvað snertir byggingu geymanna sjálfra, að rífa upp þá geyma, sem nú eru fyrir, og byggingu þeirrar hafnar, sem lítt hefur verið gerð að umræðuefni hér. En áður en ég kem að þessu atriði vil ég víkja nánar að þeirri ákveðnu staðsetningu, sem hér er rætt um, og vekja skýra athygli á því, að það svæði í nágrenni Helguvíkur, sem lagt er til að þetta gífurlega mikla geymarými verði staðsett á, er það svæði sem í gildandi aðalskipulagi Keflavíkurkaupstaðar er ætlað sem aðalbyggingarsvæði kaupstaðarins á næstu áratugum. Það er því ljóst að það á að taka undir þessar stórfelldu eldsneytisgeymaframkvæmdir það svæði sem í gildandi aðalskipulagi Keflavíkurkaupstaðar var markað fyrir byggðaþróun einbýlishúsa og raðhúsabyggð Keflavíkuríbúa á næstu áratugum. Því hefur ekki verið svarað með neinum hætti hvaða svæði komi þá í staðinn. Ég vil vekja athygli á því, að þótt það sé vissulega rétt sem hér hefur komið fram og frá okkur Alþb.-mönnum áður fyrr, að það svæði, sem núverandi geymar standa á, skapi verulega mengunarhættu, eru samt sem áður allverulegir annmarkar á því að það svæði nýtist vel til íbúðarhúsabyggðar í framtíðinni. Það er vegna þeirrar einföldu staðreyndar, að það er í slíkri nálægð við alþjóðaflugvöll Íslendinga og hernaðarflugvöll Bandaríkjanna að hin mikla flugumferð, sem þar er, aðeins nokkur hundruð metra frá þessu svæði, er bæði slíkur hávaðavaldur og slíkur öryggisleysisþáttur öllum íbúðarhúsum, sem þar kynnu að vera í nágrenni, að samkvæmt öllum almennum sjónarmiðum er það svæði sem tankarnir standa á nú - svo vægt sé til orða tekið - afar óheppilegt, ef ekki ónothæft, til íbúðarhúsabyggðar í framtíðinni vegna nálægðar þess við flugbrautir alþjóðaflugvallar Íslendinga og þeirra flugbrauta sem herinn notar einnig. Menn hafa rætt mikið um vandræði sem í Reykjavíkurborg stafa af nágrenni Reykjavíkurflugvallar í ýmsum hverfum borgarinnar. Þau vandræði eru miklu meiri á því svæði sem geymarnir standa á nú. Það er alveg ljóst, hvernig svo sem menn líta á afstöðuna til dvalar hersins hér á landi, það er alveg fyrir utan þessa umræðu, að þær ákvarðanir, sem hér er lagt til að verði teknar, fela í sér að Keflvíkingar fórni helsta svæði, sem í gildandi aðalskipulagi er ætlað til íbúðarhúsabyggðar, fyrir svæði sem er í slíku nágrenni við helstu flugbrautir herstöðvarinnar og flugstöðvarinnar í Keflavík að það er nánast ónothæft til íbúðarhúsabyggðar. Það hefur hvað eftir annað verið sagt hér í umr. að heimamenn hafi mælt með þessari staðsetningu. Það er vissulega rétt, að sumir fulltrúar heimamanna hafa mælt með þessari staðsetningu. En ég er þeirrar trúar, að sú afstaða sé ekki byggð á nægilegri athugun á framtíðarþróun í skipulagsmálum á þessu svæði og kannske fyrst og fremst til komin vegna þess að mengunaróttinn af herstöðinni brennur svo á íbúum þessa svæðis að þeir séu nánast tilbúnir að taka kost sem þennan eingöngu til að losa sig undan honum. Þeir aðilar, sem leggja til að þessi þáltill. sé samþykkt vegna þess að hún er beinlínis bundin við þá till. sem liggur fyrir um staðsetningu þessara geyma, hafa að mínum dómi ekki gert sér nema grein fyrir því, hvað er verið þarna að ákveða. Ég vil benda hv. þingheimi á það, að nýlega tóku Keflvíkingar í notkun nýjan kirkjugarð. Þm. þekkja það væntanlega að ekki er vani að velja kirkjugörðum stað mjög fjarri kaupstöðum og þorpum þessa lands. Þeir eru venjulega hafðir í hæfilegri fjarlægð frá byggð og í tengslum við væntanleg þróunarsvæði byggðarinnar. Staðsetning olíugeymanna í Helguvík er mitt á milli núverandi marka Keflavíkurkaupstaðarbyggðar og hins nýja kirkjugarðs. Í slíkri nálægð er þessi staðsetning við núverandi byggð að það er ekki nema eins og einn eða tveir kílómetrar frá núverandi húsamörkum og götumörkum byggðs hluta Keflavíkurbæjar til þeirra staða sem geymarnir eiga að rísa á. Og það sem meira er, sem ekki hefur heldur komið fram í þessum umr.: Þær leiðslur, sem eiga að liggja frá þessum geymum, eiga að liggja um framtíðarskipulags- og byggðarsvæði kaupstaðarins. Þessi lausn felur því ekki í sér það sem þó margir íbúar Keflavíkurkaupstaðar hafa óskað eftir, að þeir væru algjörlega lausir við olíukerfi hersins úr sínum byggðarlögum, heldur þvert á móti: Bæði staðsetning geymanna í Helguvík og þær miklu leiðslur, sem frá þeim eiga að liggja, ganga í gegnum byggðina sjálfa. Ég óska þess vegna að hv. alþm., jafnvel þeir sem hér koma upp og lýsa yfir að þeir styðji þessa till., - till. sem er algjörlega bundin við núverandi tillögu um staðsetningu, - gefi sér nú tíma til að kynna sér í raun og veru hvað þarna er lagt til. Ég er þeirrar skoðunar, að staðsetning þessara stóru geyma í Helguvík leysi á engan hátt þau tengslavandræði sem íbúar Suðurnesja hafa hingað til haft af birgðastöðvum hersins, þótt eðli þeirra vandræða breytist að vísu nokkuð. Þó að sjálft eðlið breytist er eingöngu verið að færa vandann nokkuð til. Þess vegna höfum við verið reiðubúnir að ganga til athugana á því að finna aðrar lausnir á þessum efnum, sem þó væru tengdar því grundvallarviðhorfi að það væri ekki verið að auka eldsneytisbirgðarými bandaríska hersins á Íslandi. Það er ein spurning sem þeir, sem hafa mælt með þessari till., hafa ekki svarað enn, sem enginn hefur svarað enn, og ég óska eftir að þeir svari í þessum umr., gefi skýr og glögg svör við henni: Hvers vegna er Bandaríkjaher að óska eftir því að auka flugvélabensinbirgðir sínar á Íslandi um 60–100%? Hver er hernaðarlega þörfin á því fyrir Bandaríkin að stórauka svo flugvélabensínbirgðir sínar á Íslandi? Það er efnisatriði sem stuðningsmenn þessarar till. hafa ekki snert í umr. til þessa. Ég óska eftir því, að þeir geri það. Ég segi það í fullri alvöru og einlægni við andstæðinga mína í þessum málum, þ. e. þá sem styðja aðild Íslands að NATO og varnarsamninginn við Bandaríkin, að það hafa verið teknar hér á undanförnum árum og á greinilega að fara að taka samkvæmt þessari till. ákvarðanir sem fela það í sér að Íslendingar eða ráðamenn þeirra geri kaup við Bandaríkin. Þeir geri kaup við Bandaríkin á þann veg, að gegn því, að Bandaríkin taki þátt í að fjármagna lausn á ákveðnum vandamálum sem brenna á Íslendingum, sé þeim látin í té stóraukin hernaðaraðstaða í landinu. Þar með er hættan á árás á Ísland og hættan á því, að Íslendingar dragist inn í átök milli stórveldanna stórkostlega aukin. Það hefur komið fram, að veturinn 1977–1978, síðasta árið í ríkisstjórnartíð Geirs Hallgrímssonar, var unnið að því að Bandaríkjamenn lofuðu að taka þátt í fjármögnun flugstöðvar á Íslandi, sem þeir höfðu þó neitað að gera í þrjú ár. Það fór allt í einu að verða auðveldara að fá þá til að taka þátt í þessum kostnaði veturinn 1977–1978, síðasta árið eða síðustu mánuðina í ríkisstjórnartíð Geirs Hallgrímssonar. Á sama tíma var gert samkomulag við Bandaríkin um að þau fái að hrinda hér í framkvæmd einhverri mestu aukningu á hernaðarumsvifum sínum hér um árabil, þ. e. byggingu sérstakra og nýrra sprengjuskýla í tengslum við Phantomþoturnar, sem eru aðalvopnaburðarþotur hersins hér, í öðru lagi að byggja hér sérstaka jarðstöð vegna gervitunglafjarskipta í hernaði, eða Satellite terminal, til þess að fullkomna enn frekar það hernaðarnet, sem Bandaríkin hafa þegar komið sér hér upp í landinu í gegnum Sosus-kerfið og aðra aðstöðu sem hér er fyrir, og í þriðja lagi með því að staðsetja Awacs-flugvélarnar hér, sem eru umfangsmestu og dýrustu hernaðartæki í flugflota Bandaríkjanna. Mikilvægi þeirra sést m. a. á því, að á s. l. mánuðum hafa Bandaríkjamenn flutt slíkar vélar til tveggja svæða: annars vegar Saudi-Arabíu vegna stríðsins milli Írans og Íraks og hins vegar til meginlands Evrópu vegna hættunnar á átökum þar. Nú er rætt um það, að á sama tíma og reynt er að leysa mengunarvandamál á Suðurnesjum sé Bandaríkjamönnum veitt aðstaða til að stórauka hér eldsneytisbirgðastöðvar sínar. Nú er það svo, að við Íslendingar eigum ekki hernaðarsérfræðinga og við erum nokkuð fákunnandi í þessari umræðu. Samt sem áður eru menn sæmilega læsir á þau rit sem viðurkenndir sérfræðingar um þessi efni gefa út. Það hefur m. a. komið fram í nýlegri ársskýrslu friðarrannsóknastofnunar í Svíþjóð, SIPRI, sem er talin ein virtasta alþjóðlega rannsóknarstofnun á þessu sviði, að einmitt aðstaða af því tagi, sem Bandaríkjamenn fengu hér veturinn 1977–1978, og eldsneytisbirgðastöðvar af því tagi, sem nú er rætt um að þeir fái hér, séu hvorki meira né minna en líklegustu - ég endurtek: líklegustu skotmörk í þeirri tegund hernaðar sem stórveldin munu einna helst beita hvert gegn öðru. M. ö. o.: Í tengslum við lausn þeirra vandræða, sem talin eru vera á flugstöðvarþjónustu Íslendinga á Keflavíkurflugvelli, og þeirra vandræða, sem byggðum Suðurnesja stafar af mengunarhættu olíugeymanna, hefur þegar, á síðasta stjórnarári Geirs Hallgrímssonar og í þeirri till., sem hér er til umr., verið lagður grundvöllurinn að því, að Bandaríkin fái í staðinn að stórauka hernaðarlega aðstöðu sína hér og þar með stórauka árásarhættuna á landið og stórauka líkurnar á því, að Ísland dragist inn í átök milli stórveldanna á fyrstu stigum slíkra átaka. Ég sagði það hér áðan að ég vildi mæla þessi orð í fullri alvöru og fullri einlægni við andstæðinga mína í þessu máli, þ. e. þá sem eru stuðningsmenn Atlantshafsbandalagsins og samningsins við Bandaríkin. Ég geri það vegna þess að ég vona að sá þingmeirihluti og þeir einstaklingar, sem taka ábyrgð á þessum gerðum, geri sér skýra grein fyrir því, hvað er hér verið að gera, og þeir hafi bæði gagnvart sjálfum sér og eins gagnvart íslensku þjóðinni í nútíð og framtíð, ef til þess óhugnaðar kæmi sem átök milli stórveldanna yrðu í raun, full rök fyrir því að þeir hafi í senn vitað, hvað þeir voru að gera og viljað það, sem þeir voru að gera. Niðurstaðan af þeim ákvörðunum, sem teknar voru á síðasta stjórnarári Geirs Hallgrímssonar og lagt er til í þessari þáltill. að teknar séu, er einmitt af því tagi að stórauka árásarhættuna á Íslandi. Það eru ekki aðgerðir til varnar. Það eru í eðli sínu aðgerðir sem auka líkurnar á því, að það ríki, sem ætlaði sér að ráðast á Bandaríkin, teldi óhjákvæmilegt á fyrstu stigum slíkra átaka að varpa sprengjum á þá aðstöðuþætti sem hér hefur verið komið upp. Þess vegna er ég alveg sammála hæstv. utanrrh. um að það er alveg nauðsynlegt að Íslendingar komi sér upp sérfræðingum í þessari hernaðarumræðu. Ég er alveg sammála hæstv. utanrrh. um það. Ég tel hins vegar að það eigi að vera sérfræðingar sem hafi trausta og góða menntun og fulla persónulega burði til að veita íslenskum stjórnvöldum, þingi, ríkisstjórn og þjóð sjálfstætt álit á þeim málum sem hér eru til umfjöllunar, hafa verið og verða og eru mjög örlagarík mál fyrir íslenska þjóð, bæði í nútíð, en ekki síður í framtíð, ef til átaka kæmi milli stórveldanna. Þess vegna finnst mér að þeir aðilar, sem vilja skrifa upp á að framkvæma allar þær tillögur sem hér er lagt til varðandi breytingar á eldsneytisgeymum hersins, þurfi bæði að færa rök fyrir því, hvers vegna þessi aukning sé nauðsynleg, og eins fjalla ítarlega um þá annmarka staðsetningarinnar sem ég hef hér verið að gera að umræðuefni. Ég vil lýsa þeirri skoðun minni hér, að þótt ég sé andstæðingur dvalar bandaríska hersins hér á landi mun ég ávallt telja það skyldu mína, m. a. vegna þeirrar andstöðu, að reyna að stuðla að því, jafnvel í samvinnu við andstæðinga mína í þessu máli, að staðsetning þeirrar aðstöðu og mannvirkja, sem greinilega eru þáttur í hernaðaraðstöðu Bandaríkjanna hér á Íslandi, sé slík, að ef sprengjum yrði á það varpað í hernaði, en það er meginforsenda allrar þessarar starfsemi hér að til slíks geti komið, þá væri hættan á því að íslenskum mannslífum yrði fórnað í slíkri árás í algeru lágmarki.

Hvar á þá að staðsetja þetta?

Ég hef heyrt, hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson, ýmsar hugmyndir aðrar en þær sem hér hafa verið lagðar til um staðsetningu á geymum sem mundu leysa þann mengunarvanda sem hér hefur fyrst og fremst verið rætt um. En hins vegar er það ljóst, að ef menn ætla sér að koma upp þeirri olíuhöfn og þeirri víðtæku aðstöðu annarri sem tengd er birgðaaukningunni, sem þarna er á ferðinni, eru kannski ekki margir aðrir staðir í nágrenni Keflavíkurflugvallar sem koma til greina. Ef menn hafa aftur á móti eingöngu áhuga á að leysa mengunarvandamálið sem allir stuðningsmenn þessarar till. hafa fyrst og fremst og sumir nær eingöngu gert að sinni röksemdafærslu, eru vissulega til aðrar leiðir en sú sem hér er til umr. Ég er reiðubúinn að útskýra það, bæði við meðferð málsins í nefnd og annarri meðferð sem till. kynni að fá hér á Alþingi. Ég vil ítreka það, sem ég sagði hér áðan, að ég vona í fullri einlægni að þeir menn, sem í nútíð og framtíð kunna að bera ábyrgð á ákvarðanatöku í þessum efnum, en eru andstæðingar mínir í grundvallaratriðum í þessu máli, beri gæfu til að staðsetja þannig þá aðstöðuaukningu og önnur mannvirki, sem Bandaríkin kunna að fá hér á landi, að hættan á að lífi hundraða og þúsunda Íslendinga yrði um leið tortímt, ef til minnstu átaka kæmi milli stórveldanna, yrði að engu gerð. Sú staðsetning, sem hér er lögð til á þessum olíugeymum, jafnvel sú sérkennilega þversögn: flutningur þeirra frá Hvalfirði, sem er ekki í eins mikilli nánd við byggð, yfir á þetta svæði hér, eykur verulega líkurnar á því, að hundruðum og jafnvel þúsundum Íslendinga yrði fórnað ef til átaka kæmi. Þessar eldsneytisbirgðastöðvar sem og aðrar eldsneytisbirgðastöðvar yrðu meðal fyrstu skotmarkanna. Er þeim yrði eytt væri um leið búið að gera flugflota Bandaríkjamanna hér nánast óvirkan. Með því að flytja geymarýmið frá Hvalfirði í nágrenni Keflavíkurkaupstaðar er beinlínis verið að stórauka tortímingarhættu þjóðarinnar ef til átaka kemur. Það átti ég við áðan þegar ég sagði að það væri verið að breyta mengunarvanda m. a. yfir í annars konar, en miklu alvarlegri vanda. Ég skal ekkert ræða um ástæður forstjóra Olíufélagsins fyrir þeim tillögum og hugmyndum sem hann hefur lagt fram, en út frá þeim röksemdafærslum, sem ég hef hér rakið, finnst mér að menn þurfi einnig að skoða þetta atriði. Þetta mál, hið svokallaða Helguvíkurmál, er í mínum huga miklu flóknara en eingöngu spurningin um hvernig menn leysa mengunarvarnir íbúanna á Suðurnesjum. Ef hins vegar hér eru á Alþingi þm. sem eru reiðubúnir að ganga til samstarfs við okkur Alþb.-menn um að þetta mál eigi eingöngu að fela í sér lausn þessa mengunarvanda, en ekki um leið aukningu á hernaðaraðstöðu Bandaríkjanna á Íslandi, stendur ekki á okkur að ganga til slíks samstarfs. 

Hvaða gögn eru það?

Ég vil að lokum ítreka það, sem ég hef sagt í ræðu minni og mun e. t. v. gera síðar að umræðuefni þegar skýrsla hæstv. utanrrh. verður hér tekin til umr., að mér finnst alveg nauðsynlegt að íslensk stjórnvöld og íslenskir stjórnmálaflokkar geri sér skýra grein fyrir því, hvað hefur verið að gerast hér á Íslandi á undanförnum árum, eftir að þær ákvarðanir, sem ríkisstjórn Geirs Hallgrímssonar tók, voru framkvæmdar - ég tala nú ekki um ef fallist verður á allar þær tillögur sem hér liggja fyrir. Úr því að hv. þm. Geir Hallgrímsson, sem að vísu er fjarverandi fór að gera þessa ferð utanrmn. að umræðuefni, geri ég það einnig, og það, sem sló mig mest í þeirri ferð, var hve samnefndarmenn mínir, fyrrv. forsrh. og einnig fyrrv. utanrrh., vissu lítið um það sem fyrir augu bar.



Herra forseti. Eins og fram kemur í grg. með þessari till. til þál. um olíuhöfn og birgðastöð í Helguvík er þetta fyrst og síðast hagsmunamál byggðarlaganna í Njarðvík og Keflavík og íbúanna þar. Þetta er staðbundið hagsmunamál, enda hafa bæjarstjórnirnar bæði í Njarðvík og Keflavík árum saman krafist úrbóta. Sameiginlega hafa þær fengið álit ýmissa stofnana, sem málið varðar. Álit allra hefur verið á einn veg: Af bæði tönkunum og leiðslunni stafar stórhætta og oftar en einu sinni hefur munað litlu að olía rynni úr þeim í höfnina. Geta menn væntanlega gert sér í hugarlund það ástand sem þá hefði skapast. Þá kemur einnig fram að leiðslurnar standa í vegi fyrir skipulagi hafnarsvæðisins í Keflavík og íbúðasvæðis í Njarðvík. Hæstv. félmrh. sagði í ræðu sinni, að það væru einhver annarleg sjónarmið á bak við þessa þáltill., svo sem pólitísk. Ég vísa slíkri fullyrðingu algerlega á bug. Ef hv. þm. Alþb. vilja stuðla að því, að íbúar á svæðinu verði ekki látnir gjalda nábýlis af varnarliðinu, ættu þeir að gera sér ljóst að það er tímabært nú þegar og hefur verið það í raun allar götur frá því 1951 þegar bráðabirgðaráðstafanir voru gerðar á þessu svaði. En varðandi orð hv. 4. þm. Norðurl. e. og reyndar fleiri hér sé ég ekki hvernig hægt er að ræða þessi mál öðruvísi en í samhengi við aðsetur varnarliðsins á Keflavíkurflugvelli. Ég held að hv. þm. Alþb. verði að horfast í augu við það, að varnarliðið er hér af því að meiri hluti þjóðarinnar hefur samþykkt það. Það er lágmarkskrafa þeirra, sem búa í nágrenni við Keflavíkurflugvöll, að þannig sé búið að málum að ekki stafi hætta af nábýlinu eins og nú er um að ræða varðandi þessa olíutanka. Það er einmitt mergurinn málsins, að verið er að reyna að finna leiðir til að ráða bót á þessum vandamálum. Og ég verð að segja það, að með allri virðingu fyrir skoðunum hv. þm. Alþb. hljóta heimamenn að vita betur í þessum málum og þeirra skoðanir því að vera þyngri á metunum.



Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. Ólafs Ragnars Grímssonar, 11. þm. Reykv., áðan vil ég aðeins ítreka að um þetta Helguvíkurmál er alger samstaða í bæjarstjórnum Keflavíkur og Njarðvíkur og bæjarstjórnarmenn þar hafa allir sem einn mælt með því, að af þessari framkvæmd verði. Þá vil ég einnig taka fram, að það er rangt hjá hv. þm. að svæðið, sem er nú undir olíutönkum, sé ekki hæft til bygginga. Þvert á móti er það álit þeirra sem hlut eiga að máli, að þetta sé bæði verðmætt byggingarsvæði og hagkvæmt, sem kæmi þá til nota ef tankarnir yrðu fluttir. Hv. þm. spurði einnig að því, hver væri ástæða þess, að það væri talið nauðsynlegt af Bandaríkjamönnum og þeim, sem um þau mál fjalla, að tankarýmið yrði nokkuð aukið um leið og flutningur tankanna ætti sér stað. Ég get ekki skilið mál hans öðruvísi en þannig, að Alþb. féllist á að framkvæmdin yrði unnin við tilfærslu á þessum tönkum sem um ræðir, þó svo að hv. þm. vildi ekki skýra okkur frá því, hvert hann vildi að tankarnir yrðu fluttir. Ég gat ekki skilið annað af máli hans en að Alþb. væri búið að fallast á að flutningurinn ætti sér stað svo að það eina, sem deilt sé um, sé hversu stóra tanka ætti að byggja í stað þeirra sem niður yrðu lagðir. Þá er ekki lengur deilt um eðli málsins, heldur aðeins um umfang þess. Hv. þm. þarf að sjálfsögðu ekki að spyrja um hvers vegna áhugi sé á að auka nokkuð geymslurými hér á Íslandi fyrir flugvélaeldsneyti. Hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson les ýmsar bækur og bæklinga og greinar sem skrifaðar hafa verið um utanríkis- og öryggismál. Hv. þm. er það mætavel kunnugt, að sú er niðurstaða NATO-ríkjanna, að mikilvægi herstöðvanna á Norðaustur-Atlantshafi, bæði á Íslandi, í Noregi og víðar á því svæði, hafi stóraukist með breyttri hernaðartækni á hinum síðari árum. Og hv. þm. á að vera mætavel kunnugt eins og öllum öðrum alþm. að vegna þessa hafa NATO-ríkin, ekki bara Bandaríkin, heldur NATO-ríkin öll tekið ákvörðun um stóreflingu varnarstöðva á þessu svæði og m. a. tekið ákvörðun um auknar fjárveitingar í því skyni. Ástæðan er, eins og ég sagði hér áðan, breytt hernaðartækni og aukið mikilvægi flugvéla, bæði til flutninga á mönnum, vopnum og vistum og til eftirlits með kafbátum. Þetta veit ég að öllum hv. þm. er mætavel ljóst og þessi mál á auðvitað að ræða í því samhengi, en ekki eina framkvæmd út af fyrir sig. Niðurstaðan er sú, að á undanförnum árum hefur verið um að ræða miklar framkvæmdir við varnarstöðvar, t. d. í Noregi og annars staðar á norðaustanverðu Atlantshafi. Þetta á að sjálfsögðu jafnt við um Ísland og önnur lönd á þessu svæði. Það er auðvitað niðurstaða NATO-ríkjanna að nauðsyn á þessari umfangsbreytingu á flugstöðinni á Keflavíkurflugvelli sé jafnmikil og í öðrum varnarstöðvum NATO á þessu svæði. Ég veit varla hvort maður á að bera sér útlend orð í munn í ræðustól Alþingis, en ég leyfi mér það nú samt. Þessar framkvæmdir hafa verið kallaðar „Hardening of the Base“ eða í lélegri þýðingu: hersla á varnarstöðinni. Það er það sem við erum núna að vinna að. Þetta er að sjálfsögðu verið að gera þó að í litlum mæli sé og miklu minna mæli en Bandaríkjamenn mundu sjálfsagt óska eftir ef þeir réðu því einir. En þeir ráða þessari framkvæmd einfaldlega ekki einir, heldur er það íslenska ríkisstj. og hæstv. utanrrh. sem hefur síðasta orðið í því máli. Það er alveg fráleitt að vera að tala um þessar framkvæmdir á Keflavíkurflugvelli sem eitt afmarkað mál út af fyrir sig. Í dag tölum við um þessa tanka, á morgun tölum við e. t. v. um hvort flugskýli, sem verið er að byggja, eigi að vera 375 rúmmetrar eða 500 rúmmetrar eða nefnum einhverja aðra tölu. Þetta er auðvitað algert aukaatriði. Meginatriðið er að vegna breyttra aðstæðna er verið að breyta nokkuð þeirri framkvæmd sem verið hefur á vörnum landsins. Sumir gætu sagt að verið væri að gera það til að auka varnirnar, aðrir gætu sagt að það væri verið að gera það til að tryggja að varnarstöðin skilaði betur sínu hlutverki. En svo lengi sem við Íslendingar erum í Atlantshafsbandalaginu og teljum að öryggi okkar sé borgið þar hlýtur það að sjálfsögðu að vera áhugamál okkar að því öryggi verði'sem best borgið og að þeim vörnum verði sem best fyrir komið. Um það hljótum við að vera sammála. Enginn Íslendingur vill vera í varnarbandalagi í öðru orðinu og svo krefjast þess í hinu orðinu að sú vörn, sem það bandalag veitir þjóðinni, sé eins lítil og unnt er. Þetta furðulega upphlaup Alþb. manna, að vera að rífast hér um einhverjar rúmmetratölur eða einhverja stærð á olíugeymum, er gersamlega út í hött því þar er verið að forðast kjarna málsins, sem þeir eiga að vita nákvæmlega um eins og aðrir, þ. e. að í gangi er núna á öllu norðaustanverðu Atlantshafi talsverð styrking á þeirri varnarkeðju sem hefur verið byggð upp af NATO og á jafnt við um varnarstöðina hér á Íslandi og stöðvar annars staðar. Fráleitt er fyrir íslenska stjórnmálamenn að vera að ræða þetta mál á öðrum grundvelli en þeim. Slíkt sýnir að annaðhvort þekkja þeir ekki staðreyndir málsins eða vilja forða sér undan að horfast í augu við þær. Hins vegar er það ekki það merkilegasta sem fram hefur komið í þessum umr. í dag, heldur hitt, að nú hefur það loksins verið staðfest að gert hafi verið skriflegt samkomulag milli þriggja oddvita núverandi stjórnarsamstarfs sem veitir einum aðilanum neitunarvald í þeim málum sem hann telur vera mikilvæg. Og það sem meira er: Það hefur gefið sig fram hér á Alþingi einn þm. sem hefur upplýst að hann hafi fengið margumrætt fréttabréf, sem Morgunblaðið birti frásögn af, að mig minnir í morgun eða í gær, svo að það er orðin staðreynd, það hefur verið viðurkennt hér úr ræðustól, að þetta bréf er til. Hér meðal okkar þm. situr a. m. k. einn maður sem hefur haft það með höndum þó að hann segist vera búinn að týna því nú. M. ö. o.: eftir margítrekaðar fsp. um þetta mál, sem hefur vægast sagt verið svarað með einkennilegum hætti, bæði af hæstv. forsrh, og hæstv. sjútvrh. og formanni Framsfl., er nú upplýst að slíkt samkomulag hefur verið gert. Menn hafa rætt þetta mál í þeim skilningi að þetta séu aðeins einfaldar starfsreglur sem allar ríkisstjórnir setja sér. Ég hef spurt ráðh. í öllum ríkisstjórnum sem verið hafa á Íslandi frá því að viðreisnarstjórnin tók við völdum hvort gert hafi verið samkomulag um starfsreglur í ríkisstjórnum. Þeir hafa allir svarað neitandi. Allan þennan tíma hefur aldrei neitt samkomulag um starfsreglur í ríkisstjórnum verið í gildi, utan það samkomulag eitt, sem mun hafa verið allar götur frá þingrofi Tryggva Þórhallssonar hér í eina tíð, að ekki væri forsrh. heimilt að beita þingrofsvaldinu nema með samkomulagi allra aðila stjórnarsamstarfsins. Aldrei hafa verið neinar starfsreglur í gildi í ríkisstjórnum, utan það sem segir í reglugerð um Stjórnarráð Íslands og út af fyrir sig kallar ekki á neina samþykkt hjá ríkisstjórnum. Þetta er hins vegar í fyrsta skipti sem samkomulag hefur verið gert sem veitir einum aðilanum að því er virðist neitunarvald varðandi framkvæmdir sem aðrir aðilar í stjórnarsamstarfinu vilja að fram gangi og eru í verksviði ráðh. sem ekki tilheyrir flokknum sem er á móti framkvæmdunum. Þetta er í fyrsta skipti sem slíkt samkomulag hefur verið gert. Það hefur líka komið fram á Alþingi að fyrst þegar um var spurt hvort það gæti verið að slíkt samkomulag væri í gildi fannst mönnum það svo fráleitt mörgum hér, t. d. mörgum hv. þm. Framsfl., að þeir máttu vart hlátri verjast yfir því að svo heimskulega skyldi spurt. Þegar spurningarnar voru síðan ítrekaðar þótti nokkrum þm. Framsfl., og þar man ég nú í skyndi eftir tveimur, hæstv. forseta Sþ. og hv. þm. Framsfl. Stefáni Guðmundssyni, 3. þm. Norðurl. v., sérstök ástæða til að koma hér í ræðustólinn og skýra þingheimi frá því, að þeim væri ekki kunnugt um að undirritað samkomulag um starfsreglur í ríkisstj. hefði verið gert né heldur hefðu þeir nokkurn tíma séð slíkt plagg. Mér dettur ekki í hug að t. d. þessir tveir hv. þm., hæstv. forseti Sþ. og hv. þm. Stefán Guðmundsson, hafi komið hér í ræðustól á Alþingi til að segja vísvitandi ósatt. Ég er sannfærður um að þegar þeir komu hingað upp í ræðustól til að svara spurningum og gáfu þessar yfirlýsingar töluðu þeir eftir bestu vitund. Þegar þeir stóðu hér fyrir nokkrum dögum var þessum stjórnarþm. ókunnugt um, að samkomulag eins og hér um ræðir hefði verið gert, og höfðu aldrei séð slíkt plagg. Hins vegar gerist það nú, að það upplýsist m. a. í fréttabréfi, sem skrifað hefur verið af formanni Alþb., að slíkt samkomulag hafi verið gert. Hæstv. ráðh. Steingrímur Hermannsson, formaður Framsfl., hefur og viðurkennt að vera einn af þremur sem undirrituðu þetta samkomulag. Ég bið menn að veita því sérstaka athygli, að þannig er að þessum málum staðið að um samkomulag eins og hér um ræðir, sem að áliti Alþb.-manna skiptir öllum sköpum um þetta stjórnarsamstarf, réð úrslitum um að þeir gengu til samstarfsins, - um þetta samkomulag er þm. Framsfl. ókunnugt þangað til e. t. v. nú í dag og í gær og hafa aldrei það augum lítið. Óbreyttir flokksmenn í Alþb. vita meira um þetta mál en þm. Framsfl. og formaður Framsfl., sem hefur undirritað samkomulag með eigin hendi, lætur þá koma hér upp í ræðustól hvern á fætur öðrum og hlustar þegjandi á þá lýsa yfir að þeim sé ókunnugt um að slíkt samkomulag hafi verið gert og þeir hafi aldrei slíkt samkomulag augum litið. Formaður Framsfl., hæstv. sjútvrh., treysti sem sé á að honum mundi takast að koma í veg fyrir að það yrði nokkurn tíma upplýst undir hvað hann hefði ritað nafn sitt. Það tel ég vera stóralvarlegt mál, að samkomulag um svo afdrifaríkt mál skuli vera hægt að gera á milli oddvita stjórnarsamstarfs án þess að jafnvel stuðningsmenn ríkisstj. hér á Alþingi, sem veita henni þingmeirihl., hafi hugmynd um það eða sé veittur sá trúnaður að þeim sé skýrt frá efni slíks plaggs. Og af hverju tel ég það vera hörmulegt og því sé miður farið? Vegna þess að í framhaldi af þessu gerðist það, að formaður þingflokks Alþb. og formaður Alþb., hæstv. ráðh. Svavar Gestsson og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, töldu sig hafa fulla og frambærilega ástæðu til þess að krefjast fundar með formanni Framsfl. og formanni þingflokks Framsfl. til þess næstum því að sækja utanrrh. Framsfl. til saka hjá þessum tveimur forustumönnum Framsfl. fyrir að hafa brotið eitthvert samkomulag sem hæstv. utanrrh. vissi ekki um að til væri. Það sýnir málatilbúnaðinn allan, að formaður Framsfl. og formaður þingflokks Framsfl. skyldu láta það yfir sig ganga að veita slíkum sendiboðum viðtöku án þess að gefa utanrrh. eigin flokks tækifæri til að bera þar hönd fyrir höfuð sér. Ég spurðist sérstaklega fyrir um það hjá þm. Framsfl. við þetta tækifæri, hvort það gæti verið að þeir Alþb. menn hefðu eitthvað það samkomulag undir höndum sem gerði það að verkum að þeir gætu krafist þess að formaður Framsfl. og formaður þingflokks Framsfl. beittu áhrifum sínum til að fá hæstv. utanrrh. til að falla frá ákvörðun sem hann vildi taka út á samkomulag sem hann hefði ekki vitneskju um. Og þm. Framsfl., sem ég lagði þessa spurningu fyrir, hristu höfuðin, sögðu að það kæmi ekki til mála. Nú hefur það aftur á móti verið upplýst - a. m. k. ef marka má skoðun Alþb.-manna - að þessu er svona farið. Ég held að ef einhverjir ættu að hafa manndóm í sér til þess að krefjast þess að þetta margumrædda samkomulag verði birt opinberlega, þá ættu það að vera þm. Framsfl., mennirnir sem þurft hafa að lifa þá reynslu að standa hér í ræðustól á Alþingi aðspurðir hvort slíkt samkomulag sé til, neita því að þeir hafi um það hugmynd, upplýsa Alþingi að þeir hafi aldrei séð slíkt plagg, og hafa svo þurft að horfast í augu við það nú, að plaggið er bæði til og hefur verið undirritað af þeirra eigin formanni. Það er von að hv. þm. Páll Pétursson glotti í kampinn og þyki þetta vera góðir samstarfsmenn sem þannig leika hann og hans flokk. En ég er ansi hræddur um að hann sé einn um það, hv. þm. standi einn um þá afstöðu í Framsfl. eins og fleira. Þetta tel ég, herra forseti, vera alvarlegasta málið sem upp hefur komið í þessum umr. og miklu alvarlegra en hvort og hvenær olíutankar í Helguvík verði byggðir. En um það vil ég segja að lokum þetta: Hæstv. utanrrh. tók það sérstaklega fram í ræðu sinni áðan, að ef Alþingi samþykkti þá þáltill., sem hér um ræðir, teldi hann að þar með væri ákvörðun um framkvæmdina tekin. Hæstv. utanrrh. tók líka fram, að ekki væri vanalegt að Alþingi tæki ákvarðanir um einstakar framkvæmdir með þessum hætti, en þó væri málið e. t. v. sérstaks eðlis. Gott og vel. Það hefur verið upplýst að hér sé um að ræða flutning á tilteknum mannvirkjum á stað sem þegar er búið að mæla eindregið með af hlutaðeigandi bæjaryfirvöldum og jafnframt um nokkra stækkun á þessum mannvirkjum. Er þá ekki nærtækast, fyrst þessar yfirlýsingar hafa komið fram hjá hæstv. utanrrh., að þá sé gengið úr skugga um það, þar sem hér er um mjög sérstæða og fjárfreka framkvæmd að ræða, hver vilji Alþingis sé? Það nær að sjálfsögðu ekki nokkurri átt að 11 kommúnistar hér á Alþingi komi í veg fyrir að 49 aðrir þm. fái vilja sínum framgengt. Hitt er svo annað mál, sem menn þurfa engar áhyggjur af að hafa: Þó að 49 alþm. á Alþingi Íslendinga, kannske 48, að hv. þm. Páli Péturssyni frátöldum, fái vilja sínum framgengt í þessu efni er engin hætta á að Alþb. hlaupi úr ríkisstj., enda ekki refarnir til þess skornir. - Hæstv. utanrrh. hefur raunar tekið fram að hann sé mér sammála um þetta og ætti hann allra manna best að þekkja sitt heimafólk.



Herra forseti. Það kom fram í umr. áðan að það væri skaðlegt að við hefðum ekki hernaðarsérfræðing, og vissulega mundi það auðvelda ákvarðanatöku á þessu sviði ef svo væri. Reyndar vitum við ekki hve mikið vantar á að við höfum hernaðarsérfræðing fyrr en við fáum hernaðarsérfræðing. Þá væri hægt að gera samanburð á þeirri þekkingu, sem hér hefur verið á borð borin, og þeirri þekkingu, sem væri hin eina sanna og rétta. Hins vegar kom það fram að formaður þingflokks Alþb. lýsti því yfir, að hann teldi það skyldu sína að hafa á það jákvæð áhrif hvar hernaðarmannvirki væru staðsett í þessu landi, ef þau væru staðsett í þessu landi. Jafnframt kom það fram, að þeir þm. Alþb. eru reiðubúnir að benda á ákveðinn stað sem þeir telja æskilegri en aðra staði til mikilla muna svo að staðsettir verði þar olíugeymar varnarliðsins sem nú valda mengun og er ekki um deilt. Það kom einnig fram í ræðu hv. þm., að það, sem rætt er í utanrmn., er algert leyndarmál og ekki ætlað að verði gert opinbert.  Ég ætla ekki að gera lítið úr þeim fróðleik sem hv. þm. hafði fram að færa um hvar sprengjum verði varpað á Ísland ef til kjarnorkustyrjaldar kemur. Ég hef enga ástæðu til að efa að hann viti hvað hann er að tala um í því sambandi. Ég hef enga ástæðu til að efa það og treysti mér yfirleitt sakir þekkingarskorts alls ekki til að deila við hann um það atriði. En vissulega sýnist mér að það væri jákvætt ef olíugeymarnir væru allir á einum stað, hvaða skoðanir sem menn hafa svo á tilvist þeirra. Það sýnist mér að væri jákvætt af þeirri ástæðu sem hér hefur verið rakin. En aðalatriðið með því að koma hér upp var sem sagt að skora á hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson, 11. þm. Reykv., að tala hér ekkert tæpitungumál um þessi efni í trausti þess að þingheimur og þjóðin sé fær um að hlusta á málflutning hans í þeim efnum án þess að hafa neina trú, aðeins skoðanir. Vissulega eru menn ekki svo blindir að þeir horfi á eina vík sem endanlegan leik og allt annað sem vonlausa taflstöðu í þessum efnum. En við viljum fá spilin á borðið og ég mælist til þess að hann hafi það hugrekki að hann leggi þau á borðið hér og nú.