Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. hefur á fundi sínum 21. janúar ákveðið að mæla með því, að till. til þál. á þskj. 45 verði samþ. með þeirri smábreytingu, sem getur í nál.



Herra forseti. Á þskj. 263 höfum við fimm þm. í hv. Ed„ sem allir eigum sæti í sjútvn. þeirrar d., leyft okkur að flytja till. til þál. um endurskoðun laga um atvinnu við siglingar á íslenzkum skipum og laga um stýrimannaskólann í Reykjavík. Af hálfu Farmanna- og fiskimannasambands Íslands og Skipstjóra- og stýrimannafélagsins Verðandi í Vestmannaeyjum hafa mér borizt sem formanni sjútvn. hv. efri deildar margs konar uppástungur um breytingar á lögunum um atvinnu við siglingar og á lögum um stýrimannaskóla. Ég bar mig svo saman við hv. meðnm. mína í sjútvn. deildarinnar um þessi mál, þörf breytinganna og rökstuðning fyrir þeim, sem okkur hafði borizt, og varð niðurstaðan sú, að málið mundi réttast upp tekið þann veg að flytja till. til þál. í Sþ. og biðja um endurskoðun laganna. Þá leið kusum við frekar að fara heldur en að taka eitthvað af þeim till., sem fyrir lágu og ekki voru allar samhljóða, og setja þær fram í frumvarpsformi, þar eð við endurskoðun laganna kemur það betur til álita, hvað rétt sé að gera og fært sé og hægt sé í þessum efnum, heldur en þó að þingmenn vindi að því að taka eitthvert einstakt atriði eða einhver einstök atriði út af fyrir sig og bera fram till. um breytingar á sjálfum lögunum án undangenginnar endurskoðunar. Lögin um atvinnu við siglingar eru nú að vísu ekki mjög margra ára gömul, en þau eru samt sem áður orðin það gömul, að þróunin, sem orðið hefur á fiskiskipa- og raunar öðrum skipaflota landsmanna, hefur framkallað óskir um breytingar á lögunum, og auðsællega er þörf á slíkum breytingum og þá um leið þörf á breyttri löggjöf um stýrimannaskóla. Ég skal ekki við þetta tækifæri gera að umræðuefni þær sérstöku óskir, sem mest hefur borið á í þessu efni, frá Farmanna- og fiskimannasambandinu né heldur frá Skipstjóra- og stýrimannafélaginu Verðandi, með því að það, sem hér er farið fram á, er blátt áfram endurskoðun þessarar löggjafar. Út úr þeirri endurskoðun ætlumst við svo til að geti orðið samfelld skoðun og álit þeirra manna, sem þar um fjalla, um það, hvaða atriðum sé nauðsynlegt að breyta í þessari löggjöf, en þau eru vissulega til, sem bráð nauðsyn er á að breyta. Það leiðir af sjálfu sér, að við ætlumst til þess, flutningsmenn, að við slíka endurskoðun séu þeir heyrðir, sem forustu hafa haft um að fá þessu máli hreyft hér á hinu háa Alþingi, og á ég þar í fyrsta lagi við fiskimanna- og farmannasambandið og þá um leið Skipstjóra- og stýrimannafélagið Verðandi í Vestmannaeyjum og önnur slík félagasamtök skipstjóra. stýrimanna eða sjómanna, sem hagsmuna hafa að gæta í þessu efni. Sívaxandi og þráfelldar beiðnir um undanþágur frá ákvæðum téðra laga vegna skorts á nauðsynlegum réttindum gera nauðsyn endurskoðunar lagaákvæðanna og athugun breytinga til úrbóta mjög brýna. Vegna skorts á hæfilega mörgum mönnum, er hafa réttindi til skipstjórnar á hinum sístækkandi vélbátaflota, er horfið að því a. m. k. í sumum veiðistöðum að veita undanþágur frá ákvæðum laganna, og er það gert vegna þess, að ella mundu margir bátanna alls ekki mega á sjó fara eða stunda sjó. Þessi þróun málanna er mjög varhugaverð og getur enda reynzt hættuleg öryggi skipa og skipshafna yfirleitt. Þörfin á að leysa málin til bráðabirgða með því að veita undanþágur hefur skapazt við það, hve bátafjöldinn vex hratt og miklu hraðar en fjöldi þeirra manna, sem rétt skilyrði hafa samkv. núgildandi lögum til þess að mega vera þar í skipstjórnar- og stýrimannastöðum. Þegar svo það fer að tíðkast í stórum stíl, að slíkir menn geta fengið undanþágur, þá er hætt við, að það verði sótt eftir hinu sama fyrir vélstjóra, sem t. d. hafa ekki, eins og nú stendur, rétt til þess að fara með vélar nema að vissri stærð, þegar svo ber til, að skipt er um vél í báti eða eitthvað því um líkt og þeir þurfa að fara með stærri vélar. En öll þessi þróun getur verið, eins og ég benti á áður, mjög varhugaverð. Það er áríðandi, að endurskoðuninni sé hraðað og að ríkisstj. leggi fram till. þær, sem endurskoðunin væntanlega gefur tilefni til, fyrir næsta þing. Þetta er samhljóða álit þeirra manna, sem ég hef haft samráð við í þessu efni og margir hverjir hefðu jafnvel kosið, að þess væri freistað að fá þegar á þessu þingi breytingu á þessum lögum. Til þess að forðast misskilning vil ég taka það fram, að þó að ég nefndi ekki sjálfan sjómannaskólann eða stjórn hans og stýrimannaskólans í þessu efni, þegar ég taldi upp þá aðila, sem ætlazt væri til að væntanlegir endurskoðendur laganna ráðguðust við, þá leiðir af sjálfu sér, að við flm. ætlumst til þess, um leið og þeir eru heyrðir, sem sérstaklega æskja eftir þessari breytingu, að skólastjóri stýrimannaskólans og sjómannaskólans og þeir aðrir kunnáttumenn, sem á hans vegum eru, fái líka tækifæri til þess að koma að sínum skoðunum við endurskoðun laganna. En um eitt atriði veit ég að þessir síðast nefndu aðilar eru sammála okkur flm. og sammála þeim, sem hafa ýtt eftir okkur til að hraða þessu máli áfram, og það er það, að bæði löggjöfin um atvinnu við siglingar og löggjöf stýrimannaskólans þurfi nú endurskoðunar við þar er enginn ágreiningur á milli. Ég vildi svo mælast til þess, að þessu máli yrði vísað að loknum umr. til hv. allshn.



Herra forseti. Á þskj. 292 hef ég leyft mér að bera fram þáltill., er svo hljóðar, með leyfi hæstv. forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta fara fram verkfræðilega athugun á því, hversu megi fyrir koma á Eiðinu í Vestmannaeyjum traustum vörnum gegn hafróti, og undirbúa varnaraðgerðir að athugun lokinni.“ Þeim, sem ekki eru kunnugir staðháttum í Vestmannaeyjum, sem raunar munu nú fáir vera af þeim, sem hér eru viðstaddir, skal ég segja það, að Eiðið, sem talað er um og er þegar nefnt í Landnámu, er grandi, er tengir saman Stóra-Klif og Heimaklett og skýlir höfninni að norðanverðu fyrir sjógangi, einkum þeim mesta og sterkasta sjógangi, sem til er við Vestmannaeyjar, útsynningsbriminu. Þetta Eiði hefur verið varnargarður hafnarinnar og raunar byggðarlagsins má segja að sínu leyti öldum saman, og virtist lengi vera, að á því væru litlar breytingar. A. m. k. minnist ég þess úr mínum uppvexti á þessum stað, að þegar hafrót gekk svo fram af öllum á vetrum, að sópaði yfir Eiðið, sem kallað var, eða gengi yfir Eiðið, þá þótti það með ódæmum. En því miður er orðið æ tíðara, að hafrótið gangi hærra en svo, að Eiðið megi fullkomlega við því sporna. Með vaxandi bátafjölda í Eyjum og auknum hafnarmannvirkjum verður æ augljósara, hversu mikil hætta bátum og mannvirkjum stafar af því, að þessi grandi milli Stóra-Klifs og Heimakletts, Eiðið, sem svo er nefnt, virðist síga æ meira í sæ. Eiðið, sem liggur að höfninni norðanverðri, hefur um allan aldur verið vörn hafnarinnar fyrir útsunnanbrimi. Það virðist nú stöðugt vera að lækka og veður hafrót yfir það í miklu minna brimi en áður gerðist. Þessi varnarveggur, sem hefur ávallt hindrað öldur Atlantshafsins frá því að falla óbrotnar inn í Vestmannaeyjahöfn, virðist óðum vera að lækka. Áður fyrr þótti það annálshæft, ef fyrir kom í mestu stórbrimum, að sjór félli yfir Eiðið. Nú er það alltítt. Ekki verður annað séð en að hafið sé á nokkurri leið með að mola niður þær varnir, sem Eiðið veitir höfninni, nema aðgerðir verði hafnar til að styrkja þær og auka viðnám grandans. Fyrir nokkrum árum fór fram lítils háttar viðgerð til styrkingar grandans á vegum vita- og hafnamálaskrifstofunnar og mun hafa borið nokkurn árangur í bili, þótt mjög væri ófullnægjandi. Fyrir því er þessi till. til þál. borin fram, að þörf virðist mikilla aðgerða á þessum stað til að styrkja þennan varnarvegg hafnarinnar og skapa höfninni og bátaflotanum öryggi umfram það, sem nú er. Það leiðir af sjálfu sér, að eftir því sem hafnarmannvirki innan hafnarinnar og bátafjöldinn vex, þá margfaldast þau verðmæti, sem í húfi eru á þessum stað, ef sjór gæti brotið niður Eiðið. Það er leikmanna mál, og af öðrum hefur þetta mál verið lítið athugað enn þá, að með hæfilegum aðgerðum mundi mega ganga svo frá styrkingu grandans, að sjór gengi trauðlega yfir eða jafnvel ekki. En vitaskuld er með það eins og önnur verk af slíku tagi, að til þess að vel og skynsamlega sé af stað farið, þarf verkfræðilega athugun, áður en framkvæmdir eru hafnar, og í því skyni er þessi till. borin fram. Það leiðir af sjálfu sér, þótt það sé ekki nefnt í till., að ég ætlast til þess sem flm., að vita- og hafnamálaskrifstofunni yrði falin sú athugun, sem þörf er á og réttmæt þykir. Ég ætla, að ég þurfi ekki að hafa hér um fleiri orð. Það er almenn skoðun, að hér sé brýn þörf skjótra aðgerða. Og ég vil vænta, þegar athygli er vakin á þeirri hættu, sem þarna er á ferð fyrir land ríkissjóðs, að hið háa Alþ. vilji að því stuðla á sinn hátt, að varnir þær, sem Eiðið hefur veitt fram að þessu, megi haldast í framtíðinni fyrir Vestmannaeyjar og þann atvinnuveg, sem þar er rekinn. Ég býst við, að það muni vera rétt að biðja um að vísa þessari till. að lokinni þessari umr. til hv. fjvn., þar eð ég ætla, að vel geti svo farið, að sá undirbúningur, sem nefndur er í till., þurfi að vera það umfangsmikill, að einhverja fjárveitingu þurfi til þess og sem sagt afskipti hv. fjvn. á fyrsta stigi málsins frekar en annarra n. Alþ., og vil þess vegna mælast til þess, að málið fari til hv. fjvn. að lokinni þessari umr.



Herra forseti. Á þskj. 149 flytjum við hv. 8. þm. Reykv. og ég till. til þál. þess efnis, að ríkisstj. Íslands skuli beina þeirri áskorun til ríkisstjórna Sovétríkjanna, Bandaríkjanna og Bretlands, að þær felli niður frekari tilraunir með vetnissprengjur og önnur kjarnorkuvopn, a. m. k. meðan haldið er áfram tilraunum og viðræðum stórveldanna til að ná samkomulagi um bann við framleiðslu og notkun kjarnorkuvopna og eftirlit með, að því banni sé framfylgt. Það ætti raunar að vera óþarft að fara um það mörgum orðum, að leiði viðræður stórveldanna um framleiðslu og notkun kjarnorkuvopna til þess, að slík vopn verðí bannfærð, mundi að sjálfsögðu einnig nást samkomulag um að hætta frekari tilraunum með slík vopn. Hitt er mönnum fullljóst, að þær viðræður geta dregizt á langinn, og raunar við því að búast, að sú tortryggni og það hatur, sem sáð hefur verið viljandi og óviljandi milli hinna miklu kjarnorkujötna í austri og vestri, valdi því, að samningar og samkomulag þeirra í milli um hin þýðingarmestu mál dragist á langinn, nema einhverjir gerist til þess að bera sáttarorð á milli og miðla málum. Um skeið hefur að vísu ekki blásið byrlega í því efni, að nokkrir yrðu til þess að bera slíkt sáttarorð á milli, því að skammsýnir og misvitrir áróðurspostular hins svokallaða kalda stríðs, sem við höfum fengið að kynnast allt of vel síðustu árin, hafa kappsamlega unnið að því að útrýma því, sem kalla mætti alþjóðlega sáttasemjara, með því að reyna að ánetja sem flestar og helzt allar þjóðir annarri hvorri heimshelftinni í kapphlaupinu um vígbúnað og hvers konar undirbúning undir nýja tortímingarstyrjöld. En þrátt fyrir öll þau óhappaverk, sem í þessu sambandi hafa verið unnin á síðustu árum, eða e. t. v. vegna þeirra, vex nú þeim skilningi sífellt fiskur um hrygg, að einhverjir, og þá sérstaklega smáþjóðirnar, verði að taka að sér það heimssögulega hlutverk að reyna að forða því, að ný styrjöld brjótist út, þar sem mannkynið eigi nú aðeins um tvo kosti að velja, tortímingu eða frið. Öllum er ljóst, að það muni eiga nokkuð langt í land, að heilbrigð skynsemi fái slík yfirráð í veröldinni, að öll stórveldi og allar þjóðir verði sammála um að bannfæra styrjaldir og hætta að grípa til þeirra sem lausnar á deilumálum. Um hitt hafa menn nokkra von, að tilvist kjarnorkuvopna og það geigvænlega varnarleysi og tortíming, sem allar þjóðir eru jafnt ofurseldar, verði til slíkra vopna gripið í hugsanlegri styrjöld, muni í sjálfu sér letja fremur en hvetja stórveldin til að hefja nýja heimsstyrjöld. Hitt er flestum nú jafnljóst, að kjarnorkuvopn eru nú sem stendur geigvænleg ógnun fyrir allar lífverur á jörðinni, jafnvel þótt ekki komi til kjarnorkustyrjaldar. Það er sannað, að þær vetnissprengjur, sem nú þegar hafa verið sprengdar í tilraunaskyni, hafa haft í för með sér banvæn áhrif, sem þegar hafa komið í ljós, en ósannað, hvort þar hefur ekki verið um enn meiri og geigvænlegri áhrif að ræða, sem muni ekki koma sannanlega í ljós fyrr en löngu síðar. Mönnum er nú ljóst, að skaðleg áhrif geislaverkana frá kjarnorku- eða vetnissprengjum geta birzt a. m. k. á þrennan hátt eftir því, hve mikil þessi áhrif eru. Í fyrsta lagi í beinum dauða á lengri eða skemmri tíma. Í öðru lagi geta þau eyðilagt hæfileika manna og annarra lífvera til tímgunar. Í þriðja lagi geta geislaáhrifin breytt erfðaeiginleikum tegundanna, þannig að fram komi nýjar tegundir lífvera, gerólíkar þeim, sem þær rekja rót sína til. Gerist það með þeim hætti, að geislaáhrifin breyta litningafjölda frumunnar og þar með flestum eða öllum erfðaeiginleikum afkvæmanna. Það eru einkum hinar tvær síðasttöldu hættur, sem vísindamenn þeir, er gerst til þekkja, óttast í sambandi við geislavirk áhrif frá vetnis- og kjarnorkusprengjum í tilraunaskyni. Hvort slíkt hefur gerzt í þeim tilraunum, sem Bandaríkjamenn og Rússar hafa þegar framkvæmt með vetnissprengjur, er erfitt eða ógerlegt að sanna fyrr en að nokkuð löngum tíma liðnum, þar sem þetta gerist með þeim hætti, að áhrifin koma e. t. v. ekki að fullu fram, ef væg eru, fyrr en eftir nokkra ættliði. Árið 1947 fékk bandarískur vísindamaður Nóbelsverðlaun í lífeðlisfræði fyrir að sanna þessi áhrif geislaverkana á lífverur. Við tilraunir sínar notaði hann bananflugur, en þær hafa þann ákjósanlega eiginleika að þróast gegnum marga ættliði á einu ári. Með því að láta flugurnar verða fyrir vægum geislaáhrifum kom í ljós, að eftir nokkra ættliði komu fram algerlega nýjar tegundir, gerólíkar forverum sínum að eðli og útliti og hrollvekjandi á allan hátt. Niðurstöður vísindamannsins staðfestu þær skoðanir, sem uppi höfðu verið í þessu efni, og þóttu svo merkar, að ástæða þótti til að sæma höfund þeirra Nóbelsverðlaunum. Af þessu og ýmsu öðru er ljóst, að það þarf ekki kjarnorkustyrjöld til að vinna gervöllu mannkyni óbætanlegt tjón með eyðileggjandi áhrifum frá vetnis- eða kjarnorkusprengjum. Í þeim efnum duga tilraunir með þau vopn. Það er fullljóst, að tilraunasprengingar Bandaríkjamanna í marz 1954 og Rússa í byrjun nóvember s. l. með vetnissprengjur hafa á ákveðnum svæðum haft nægilega mikil áhrif til, að það tjón hlytist af og komi í ljós á næstu árum og áratugum, sem ég hef hér lýst. Við tilraunasprengingu Bandaríkjamanna komu slík áhrif einkum fram í Japan, þar sem m. a. fiskur og drykkjarvatn varð svo geislavirkt, að bein lífshætta stafaði af, auk allrar þeirrar hættu, sem hér hefur aðallega verið gerð að umtalsefni. Við tilraunasprengingu Rússa nú í nóvember komu slík lífshættuleg áhrif m. a. í ljós í Japan og Danmörku, auk þeirra áhrifa, sem mjög alvarleg hætta er á að hafi komið fram jafnhliða, en sannist ekki fyrr en að nokkrum tíma liðnum. Þegar vetnissprengja er sprengd hátt í lofti, eins og í Sovétríkjunum í nóv., er ógerlegt að reikna út, hvert geislavirkt ryk getur borizt né hvar geislavirkt regn eða snjór getur fallið. Það gæti alveg eins vel gerzt hér og í Japan, Danmörku eða Frakklandi, og eru raunar mjög miklar líkur á, að svo kunni að hafa verið. Hér á landi háttar svo til, að þúsundum milljóna króna hefur verið varið til umfangsmikillar hervirkjagerðar, sem þó yrði íslenzkri þjóð að sjálfsögðu ekkert skjól né hlífð í kjarnorkustyrjöld. Íslenzka ríkið hefur auk þessa sjálft lagt fram 1 millj. kr. árlega í nokkur ár vegna ófriðarhættu, eins og það hefur verið kallað, þó að ófriðarhætta hafi ekki sannanlega vofað yfir né styrjaldir verið háðar í nálægð okkar. En þrátt fyrir þessi miklu hernaðarútgjöld hér á landi hefur engu fé verið varið til þess, sem helzt skyldi, að afla tækja til að geta varað þjóðina við lífshættulegum áhrifum frá geislavirku regni, og eru slík tæki þó mjög ódýr, a. m. k. ef miðað er við þá miklu fjármuni, sem varið hefur verið í hernaðarþarfir hér á landi síðustu árin. Nú er það sannað, að eftir vetnissprengjutilraun Rússa í nóvember s. l. féll svo geislavirkt regn í Danmörku, að lífshættulegt hefði verið, ef Danir hefðu neytt þess. En talið var, að það hefði ekki komið að sök, þar sem þeir notuðu ekki regnvatn sem neyzluvatn. Hér á landi er það hins vegar staðreynd, að regnvatn er víða notað sem neyzluvatn. Má þar til nefna Vestmannaeyjar og fjölda sveitabæja, þar sem vatnsból eru ár og lækir, sem fyllast regnvatni í rigningatíð. Er því greinilegt, að með okkar þjóð er mjög mikill voði á ferðum, ef algert sinnuleysi ríkir í þessum efnum og ekki tekst að koma í veg fyrir áframhaldandi tilraunir með vetnissprengjur og kjarnorkuvopn. Af fréttum, sem nú berast um þau efni, er ljóst, að Bretar hyggjast framkvæma tilraunir með kjarnorkuvopn á næstunni, og grunur leikur á, að Bandaríkin hyggist einnig sprengja öflugri vetnissprengju en vitað er að til þessa hafi verið sprengd. Færi svo, væri það sízt að ófyrirsynju, þó að menn grunaði, að Rússar teldu sér þá nauðsyn að sprengja enn geigvænlegri sprengju til að sýna yfirburði í hinu kalda stríði. Gæti þetta svo haldið þannig áfram koll af kolli, unz geislavirk áhrif andrúmsloftsins hefðu aukizt svo, að öllu lífi væri voðinn vís. Þessi hætta er nú lýðum ljós, og þess vegna hafa margar þjóðir, eins og t. d. Japanir, Indverjar, Ný-Sjálendingar o. fl., skorað á stórveldin að hætta þessum hættulega leik og freista þess að komast að samkomulagi um bann við frekari tilraunum með vetnissprengjur og önnur kjarnorkuvopn. Nú nýlega hafa æðstu menn Sovétríkjanna og Bandaríkjanna, hvorir í sínu lagi, lýst yfir því, að þeir væru reiðubúnir að hefja viðræður um slíkt bann. Er því nokkur von til þess, að það mætti takast, ef allar þær þjóðir, sem eingöngu stendur ógn af þessum tilraunum, leggjast á eitt um að knýja slíkar viðræður fram og eru nægilega samtaka um að krefjast þess, að frekari tilraunum með þessi vopn verði hætt. - Það er þess vegna, sem þessi till. er flutt. Hún er flutt í þeirri von, að Alþingi Íslendinga sjái ástæðu til að skipa íslenzkri þjóð við hlið þeirra þjóða, sem vilja leitast við að afstýra því, að mannkynið tortími sjálfu sér með gálauslegri meðferð á svigalævi kjarnorkunnar. Ég tel ekki ástæðu til að mæla öllu fleiri orð fyrir þessari till., en vil í framhaldi af því, sem ég hef sagt, vísa til grg., sem fylgir till. á þskj. 149. Í niðurlagi þeirrar grg. segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það er skoðun flutningsmanna þessarar þáltill., að sérhverjum einstaklingi og sérhverri þjóð, sem sér og skilur þessar uggvænlegu staðreyndir, beri að gera, meðan tími er til, allt það sem hægt er til að koma í veg fyrir þá ógn, sem gervöllu mannkyni er búin af óvarlegri meðferð þeirrar ægiorku, sem nú hefur verið leyst úr læðingi. Þess vegna er tillagan flutt. Okkur er að sjálfsögðu ljóst, að rödd íslenzkrar þjóðar er ekki hávær né vilji hennar og óskir mikils metnar hjá kjarnorkustórveldunum. En þótt svo sé, er það ekki nægileg ástæða til að hafast ekkert að, þegar aðrar þjóðir, stórar og smáar, og einstaklingar annarra þjóða leggja sitt lóð á vogarskálarnar, létt eða þungt eftir atvikum, til að reyna að hafa áhrif á þau hamstola öfl, sem leika sér nú með þann eld, sem vitað er að gert getur að engu í ragnarökum alla menningu og framtíð mannkyns á vorri jörð. Það lætur enginn undir höfuð leggjast að inna það af hendi, sem hann er skyldugur að gera, af þeirri ástæðu einni, að hann telji það fyrir fram mundu verða til minna gagns en hann gjarnan vildi. Og við lítum svo á, að íslenzkri þjóð beri fyrst og fremst skylda til að skipa sér við hlið þeirra, er vilja miðla málum, efla frið og reyna að stöðva það háskalega örlagatafl, sem nú er teflt um heill og líf allra þjóða. Hlutur íslenzkrar þjóðar í samfélagi þjóðanna verður naumast með öðru móti stærri né merkari gerr.“ Ég sé ekki ástæðu til að fara þess á leit við hæstv. forseta, að þessari umr. verði frestað og till. vísað til n., en ef hæstv. forseti skyldi hins vegar telja það eðlilega málsmeðferð, þá sætti ég mig að sjálfsögðu við það.

Forseti (JörB): Ég tel miklu æskilegra um svona mál, að umræðunni verði frestað og því vísað til n. Mér finnst, að það sé á allan hátt vegna afgreiðslu málsins hyggilegra en að ætla að ganga til atkvæða um það án frekari íhugunar.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér síðast á dagskrá, lauk því hér með nokkuð óvenjulegum hætti, að mér fannst. Hæstv. viðskmrh. flutti hér nokkur orð í sambandi við framsöguræðu mína um málið og sagði, að till. væri hér flutt af misskilningi og ranglega væri skýrt í aðalatriðum frá efni málsins, en þegar hann hafði lokið við að gefa þessa yfirlýsingu, óskaði hann skyndilega eftir því, að málið yrði tekið af dagskrá og fundi slitið, þó að hvergi nærri væri kominn hálfur þingfundartími. Ég verð að segja það, að ég hafði hins vegar kvatt mér hljóðs til þess að skýra málið frekar eftir þessar upplýsingar ráðherra, en það fór á þessa lund, að það varð skyndilega, eftir að hann hafði gefið þessa yfirlýsingu, að slíta fundi. Ég vil því víkja nokkuð að ræðu hæstv. ráðh. um þessa litlu till. mína. Hæstv. ráðh. hóf mál sitt á því að segja, að flm. héldi því fram, að enginn póstur væri nú fluttur til Austurlands með flugvélum. Þetta er vitanlega algert ranghermi hæstv. ráðherra. Ræða mín liggur hér fyrir skrifuð, og þar kemur mjög greinilega fram, að ég hef sagt, að hið almenna væri það, að blaðapóstur væri ekki fluttur með flugvélum til Austurlands, enda fjallar till. um það. Bréfapóstur er hins vegar oftast nær og langsamlega mest fluttur með flugvélum, þegar þess er kostur, en blaðapóstur sárasjaldan. Hæstv. ráðh. sagði, að blaðapóstur væri mikið fluttur með flugvélum til Austurlands, og sagði í því efni, að það væri fjarstæða að ætlast til þess, að meira yrði gert fyrir Austurland í þessum efnum en aðra landshluta; og þannig hagaði hann málflutningi sínum, að ekki var hægt að skilja á annan veg en þann, að í þessum efnum byggju Austfirðingar við sama skipulag sem aðrir landsmenn yfirleitt búa við. Og ég efast nú reyndar ekkert um, eftir að ég hef lesið ræðu hans yfir og hlýtt á hans ræðu hér, að hæstv. ráðh. hefur trúað því á þessum tíma, að þessu væri svona fyrir komið, eftir að hann hafði fengið um þetta mál tilteknar upplýsingar frá póst- og símamálastjóra, sem hann las hér upp og voru auðvitað hinar furðulegustu. En í því bréfi, sem hæstv. ráðh. las upp frá póst- og símamálastjóra, sagði hann líka, að þessi till. væri byggð á röngum forsendum, og nefndi tölur í því efni yfir 9 fyrstu mánuði s. l. árs, þar sem fram kom, að rúmlega 7 tonn hefðu verið flutt með flugvélum af blaða- og bögglapósti til Austurlands á því tímabili, á sama tíma sem rösklega 18 tonn af pósti hefðu verið flutt með bílum og skipum. Ég hafði áður kynnt mér þetta mál allrækilega og vissi nokkuð um það, hvernig þessu var háttað, bæði af eigin reynd sem einn af þeim, sem hafa búið við þetta fyrir austan, og einnig rætt þessi mál við póstafgreiðslumenn fyrir austan og hér í Reykjavík. Eins og ég gat um, er till. mín byggð á samþykkt, sem fjórðungsþing Austfirðinga hefur gert um þetta mál, og hvaða menn eru þar að verki? Þar koma saman fulltrúar frá báðum kaupstöðunum á Austurlandi, frá Neskaupstað og Seyðisfjarðarkaupstað, og frá báðum sýslufélögunum, Norður-Múlasýslu og Suður-Múlasýslu. Eru m. a. á þessum fundi sýslumenn beggja sýslna. Þarna eru menn úr öllum pólitískum flokkum, og það var enginn ágreiningur hjá þeim um að ítreka þessa samþykkt, að óska eftir því fyrir hönd Austfirðinga, að blaðapóstur yrði fluttur til þeirra með flugvélum, en sá háttur yrði ekki á hafður, sem hefur verið í þessum efnum á undanförnum árum. Þegar till. Austfirðinga bárust símamálastjórninni, fól hún ákveðnum starfsmanni sínum hér í Reykjavík, póstmeistaranum í Reykjavík, að skrifa fjórðungsþinginu og taka málið upp við það og ræða um breytt fyrirkomulag í þessum efnum, og var m. a. lítils háttar vikið að því í þessu bréfi, að nokkuð væri nú flutt af blaðapósti og bögglapósti til Austurlands með flugvélum. Í bréfi því, sem fjórðungsþingið eða forseti þess skrifaði póstmeistaranum í Reykjavík aftur út af þessu máli, segir m. a. á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Nefnd sú, sem fjórðungsþingið fól athugun á póstþjónustu hér eystra, komst að þeirri niðurstöðu, að enda þótt póstþjónustan hefði vissulega færzt í betra horf upp á síðkastið, þá skorti enn mikið á, að flugferðirnar til Egilsstaða væru hagnýttar til örari flutninga á pósti til Austurlands, svo sem hagfellt ætti að vera. Lágu fyrir upplýsingar um það, að blaða- og bögglapóstur væri ekki fluttur með flugvélum frá Reykjavík til Egilsstaða né heldur þaðan suður. Á þessum forsendum nefndarinnar gerði þingið ályktun þá, sem send var póststjórninni. Vér höfum fyrir skömmu spurzt fyrir um þetta á pósthúsinu á Seyðisfirði, og fengum við þar staðfestingu á því, að blöð og póstbögglar bárust ekki þangað með flugvélum um Egilsstaði á s. l. sumri og ekki heldur tók umrætt pósthús við póstbögglum til flutnings með flugvélum suður, þótt farið væri fram á það. Á þinginu lágu fyrir upplýsingar um það frá fulltrúum Seyðfirðinga, að Morgunblaðið hefði borizt til lesenda sinna á Seyðisfirði í flutningi um Egilsstaði næstum því daglega á s. l. sumri og mjög oft að kvöldi útkomudags, en fulltrúar suðurfjarðanna upplýstu, að engin blöð bærust þangað daglega og sízt á útkomudegi. Mun hér vera um að ræða sérstakt framtak útsölumanns Morgunblaðsins á Seyðisfirði, sem sannar, að möguleikar á daglegri dreifingu pósts til kauptúnanna á Austurlandi eru raunverulega fyrir hendi og bíða nú þess að verða notaðir. Þetta bendir og á, að réttar hafi verið upplýsingar þær, sem fyrir lágu á fundi fjórðungsþingsins, að blaðapóstur væri yfirleitt ekki sendur með flugvélum um Egilsstaði, a. m. k. ekki niður á firðina. Viljum vér í þessu sambandi vekja athygli yðar á, að mjög er vinsælt af lesendum blaða hér í dreifbýlinu að fá þau í hendur sem nýjust.“ Eftir að þetta mál var sem sagt tekið til nýrrar athugunar, er þetta staðfest af póstafgreiðslumanninum á Seyðisfirði. Ég sneri mér líka til póstafgreiðslumannsins í Neskaupstað og bað hann um að segja sitt álit um þetta, og hefur hann sent mér skeyti, sem hljóðar á þessa leið: „Samkvæmt ósk þinni vottast, að blaða- og bögglapóstur er fluttur eingöngu með skipum og bílum. Aðeins undantekning annað en bréfapóstur komi með flugvélum. Kristin Ágústsdóttir, póstafgreiðslumaður.“ Ég spurðist einnig fyrir um það hjá póstafgreiðslumanninum á Eskifirði, og hann sendi mér þannig skeyti: „Samkvæmt ósk vottast, að blaða- og bögglapóstur hefur verið fluttur eingöngu með skipum og bílum. Aðeins undantekning annað en bréfapóstur með flugvélum. Póstafgreiðslumaðurinn, Eskifirði.“ Ég ræddi einnig við póstmeistarann hér í Reykjavík, Magnús Jochumsson, og fulltrúa hans um þetta mál, og í rauninni var enginn ágreiningur við þessa menn um það, að þeir viðurkenndu staðreyndir fullkomlega. Þeir sögðu hins vegar, að í stöku tilfellum, einkum og sérstaklega þegar svo stæði á, að pósthúsið hér í Reykjavík fengi ekki við neitt ráðið vegna þrengsla, þá notaði það flugvélarnar, en hin almenna regla væri sú, að blaðapóstur og bögglapóstur væri ekki fluttur með flugvélum. Þeir gáfu mér svo upp tölur fyrir 9 fyrstu mánuði s. l. árs og m. a. fyrir Neskaupstað, og kom þá í ljós, að af 3428 kg af pósti, sem sendur var þangað austur og þeir flokkuðu undir blaða- og bögglapóst, hafði 771 kg verið sent með flugvélum, eða rétt um 20%. Þeir gáfu hins vegar þá skýringu, að þetta ætti sér fyrst og fremst stað um blöð, sem frímerkt væru, en féllu ekki undir hinn venjulega blaðapóst dagblaðanna í Reykjavík, enn fremur, að þegar sérstaklega stæði á, eins og það að skipsferðir eða aðrar ferðir hefðu fallið niður um lengri eða skemmri tíma af sérstökum ástæðum, þá væri þetta flutt með flugvélum, og eins þegar slík atvík kæmu fyrir eins og t. d. í verkfallinu, að póstur hefði hrúgazt óeðlilega upp, og þá væri einnig gripið til flugvélanna. Það er því mjög fjarri því að vera rétt, sem hæstv. ráðh. sagði hér og vildi hafa eftir póst- og símamálastjóra, að Austfirðingar ættu í þessum efnum við hið sama að búa og aðrir landsmenn, að t. d. blaðapóstur væri allajafna fluttur til þeirra með flugvélum. Það er alger misskilningur, og það er full ástæða fyrir hæstv. ráðh. að kynna sér þetta mál að nýju og athuga, hvað er hið rétta í því, því að hann a. m. k. hagaði þannig sínum orðum hér, að hann ætlaðist fyllilega til þess, að Austfirðingar hefðu ekki lakari póstþjónustu en aðrir, enda er það svo, að sú grg., sem hér var lesin frá póst- og símamálastjóra um þetta mál, bar það greinilega með sér, a. m. k. fyrir kunnuga menn, að þarna vafðist eitthvað meira en lítið fyrir póst- og símamálastjóra. Hann byrjaði að vísu á því að segja: Þetta er með öllu óþarft, hér þarf engu að breyta, þetta er allt í lagi, þessi till. er að óþörfu flutt. - En á eftir kemur í þessari yfirlýsingu hans það, að ef breyting eigi að verða á þessu og ef almennt eigi að flytja póstinn með flugvélum, þá verði að koma til fjárveiting í þessu skyni, vegna þess að tap sé á því að flytja blaðapóstinn með flugvélum, þar sem pósturinn þurfi sjálfur að greiða flugfélögunum kr. 2.80 fyrir kg, en fái ekki fyrir þetta frá blöðunum nema 2 kr. á kg. Ég hafði getið um þetta í minni upphaflegu ræðu, að pósturinn hefði nokkrum sinnum, þegar á þetta mál hefði verið minnzt, kvartað undan þessu, og ég sagði, að þetta skildi ég vel, að pósturinn hefði án efa einhverjar orsakir fyrir því, að hann hefur hagað afgreiðslunni á þennan hátt. En hitt er svo annað mál, að það þurfti að finna einhverja leið út úr því, og leiðin er ekki sú, sem póst- og símamálastjóri hefur valið, að lemja höfðinu við steininn og segja: Þetta er allt í lagi. - Hann á að viðurkenna það, sem starfsmenn hans allir viðurkenna, að þessu er nú svo háttað, að hann lætur stofnanir póstsins færast undan því í lengstu lög að senda þennan póst með flugvélum vegna kostnaðar. Ég hef líka kynnt mér, hvernig flutningi á blaðapósti er háttað til ýmissa annarra staða á landinu. Ég hef t. d. sannfregnað það, að blöðin berist með flugvélum til Vestmannaeyja í hvert skipti sem flug fellur, og þó að blaðapóstur kunni að vera fluttur talsvert mikið með bílum t. d. til Akureyrar, þar sem bílasamgöngur þangað eru daglega, þá er það ekki til að gera neinn hissa á því. En um Austurland háttar þannig til, að það er ekki hægt að fá þangað blöðin flutt með bílum hraðar en á 3–4 daga fresti þann stutta tíma, sem bílasamgöngurnar eru í lagi. Þar er vitanlega eðlilegt, að knúið verði á að fá blöðin flutt með flugvélum. Þær tölur, sem póst- og símamálastjóri ber því fyrir sig, eru í verulegum atriðum blekkjandi. Þar er ekki um hinn almenna blaðapóst að ræða nema að nokkru leyti, og þar er um blaðapóst að ræða til nokkurra staða, sem þykja liggja mjög illa við skipasamgöngum eða bílasamgöngum. En þeir staðir, sem þarna eiga mest undir, t. d. eins og stærri þorpin á Austurlandi, fá sinn blaðapóst yfirleitt ekki fluttan með flugvélum, og það er alveg þýðingarlaust að lemja höfðinu við steininn gegn þeirri staðreynd. Þetta minnir mig á það, að sami maður, póst- og símamálastjóri, hafði um annað mál, sem ég hafði flutt hér í sambandi við fyrirgreiðslu í símamálum Austfirðinga, einnig gefið yfirlýsingu, sem þessi sami hæstv. ráðh. las hér upp. Póst- og símamálastjóri virtist þar hafa áhuga á að hnekkja því, sem fjórðungsþing Austfirðinga og Austfirðingar héldu fram um framkvæmd símamálanna, og hæstv. ráðh. endurtók þetta hér. Ég leiðrétti þetta þá strax á þessum fundi, og ráðh. reyndi ekki að hnekkja því aftur, þar sem símamálastjóri gekk svo langt að neita því, að varnarliðsstöðvarnar á Austurlandi notuðu símann, þó að maður hafi iðulega fengið þau svör hjá símaþjónum, að ekki væri hægt að fá símtal afgreitt á tilteknum tíma, vegna þess að varnarliðið hefði línuna. Ég satt að segja skil ekki slíkan málflutning sem þennan hjá opinberum starfsmanni, nema þá fyrir það, að hann hefur tapað sínum þræði í þessum efnum. Hann virðist hafa misst af því að vita, hvernig pósturinn er almennt rekinn og reyndar símamálin líka, og virðist þá vera komin full ástæða fyrir hæstv. ráðh. að kynna sér, hvernig reksturinn á þessum málum muni almennt vera. Það, sem er aðalatriði þessa máls, er það, að Austfirðingar óska almennt eftir því að fá t. d. blaðapóst fluttan með flugvélum þann tíma ársins, sem það gæti greitt bezt fyrir, og þessi ósk þeirra er fyllilega á rökum reist. Það á hins vegar að athuga, hvernig þessari breytingu verður bezt fyrir komið. Slíkur fádæma útúrsnúningur kom fram bæði í ræðu hæstv. ráðherra og greinargerð póst- og símamálastjóra, að till. þessi, sem hér liggur fyrir, væri þannig orðuð, að samkvæmt henni mætti ekki flytja póstinn nema með flugvélum, þó að hægt væri að koma honum til viðtakanda á annan og fljótvirkari hátt. Vitanlega segir ekkert um það í till. Till. óskar aðeins eftir því, að gerðar verði ráðstafanir til þess, að þessi póstur verði fluttur með flugvélum, en ekki eitt einasta ákvæði er vitanlega að finna í till. um það, að ekki megi nota aðra leið til að koma póstinum, ef hún reynist fljótvirkari. Hér er vitanlega um herfilegan útúrsnúning að ræða, og sýnir það, að viðkomandi aðilar vita upp á sig skömmina í þessu máli.

Forseti (JörB): Ég vil taka það fram út af orðum hv. flm., 11. landsk., að þegar umr. fór fram um þetta mál hér fyrir nokkru og henni var frestað og fundi þá jafnframt slitið, var það alls ekki sakir þess, að þetta mál var til meðferðar, að sú frestun og fundarslit stæðu eitthvað í sambandi við það. Nú þori ég ekki að staðhæfa, hvort venjulegur fundartími hefur verið þrotinn. þegar ég sleit fundi, en hafi það ekki verið, þá stafar það af því. að umr. hélt ekki áfram um málið, að það hefur legið ósk fyrir hjá mér um, að fundi yrði ekki haldið lengur áfram af einhverjum ástæðum, en á engan hátt. að það hafi verið þess valdandi, að þetta mál var til meðferðar. Það er fjarri því. Ég vil því vona, að hv. flm. taki þetta alveg trúanlegt.



Herra forseti. Það er rétt, sem var verið að lýsa hér áðan, að fundi var ekki frestað, þegar þetta mál var til umr. hér síðast, vegna þess að það var þetta mál, sem var verið að ræða, því að þótt það sé nauðsynlegt, þá þótti miklu nauðsynlegra að halda þann fund, sem ríkisstj. hafði boðað, og láta umr. um þetta mál falla niður að sinni. Annars verð ég að segja, að hv. flm. hefur haft gott af því að fá þennan frest. Hann hefur haft tíma til þess að hugsa sig um og draga í land hæfilega mikið, því að fyrir þeim fullyrðingum, sem hann var með í fyrri ræðu sinni, fór ákaflega lítið nú, þótt hann á síðustu stundu væri að reyna að berja í brestina. Hv. flm. neitar því alveg ákveðið, að hann hafi nokkurn tíma haldið því fram, að flugpóstur væri ekki fluttur til Austurlands, blöð og bögglar. En ég kann þá ekki að skilja mælt mál, ef það stendur ekki hér skýrum stöfum í grg., með leyfi hæstv. forseta, þar segir m. a.: „Almenn óánægja er ríkjandi á Austurlandi yfir því, að hvorki er fluttur þangað blaða- né bögglapóstur með áætlunarflugvélum.“ Og svo segir hann enn fremur: „Pósturinn neitar að taka við blöðum og bögglum með flugvélum, jafnvel þótt boðið sé aukagjald. Og vilji menn nota flugvélar til að flytja slíka hluti, þarf að flytja þá sem aðrar vörur.“ Þegar þetta stendur hér svart á hvítu, er alveg tilgangslaust fyrir hv. flm. að neita nú, að hann hafi haldið því fram, að enginn flugpóstur væri fluttur til Austurlands. En ég segi það aftur: Það er gott, þegar menn hafa vit á því að draga í land, áður en þeir eru komnir of langt. Og það er áreiðanlegt, að það verða miklar málsbætur hjá þessum hv. flm. að hafa hætt fullyrðingum ekki þó seinna en þetta. Ég hélt satt að segja, að hann mundi ekki á þessu stigi minnast á símatill. frægu, sem hann flutti hér fyrir stuttu, því að þar voru fullyrðingar líka, sem á engan hátt gátu staðizt. Þar var sagt skýrum stöfum, að það væri tæplega unnt að fá samtal við Austfirði nema hraðsamtal. En þegar aðgætt var, hvað hraðsamtölin voru mörg prósent af símtölunum, þá kom allt annað upp á teningnum. Ég hef ekki þá grg. hjá mér nú, en það liggur fyrir, að einn mánuðinn var það 19. hvert símtal, sem var hraðsamtal, einn mánuðinn 15. hvert o. s. frv. Hitt er svo annað mál, þótt þingmenn af Austurlandi og fjórðungsþing Austfirðinga óski eftir því, að símamálin og póstmálin verði lagfærð. Það er mannlegt, og það er út af fyrir sig eðlilegt. Þótt segja megi og það sé þegar hægt að sanna, að Austfirðingar séu ekki verr á vegi staddir en aðrir landsmenn hvað þetta snertir, þeir sem fjærst eru Reykjavík, þá er eðlilegt, að óskað sé eftir umbótum. Vitanlega er æskilegt, að menn geti fengið póst, bréf, blöð og böggla, samdægurs, en það biði ekki í nokkra daga. Og það er enginn vafi á því, að póststjórnin vill vinna að því að gera þetta sem greiðast. Ég minntist á það hér síðast, þegar þetta mál var hér til umr., að það mundi kosta mikið fé, ef ætti að uppfylla þær óskir, sem lægju fyrir í þessu efni, því að það þyrfti að fjölga flugferðum til Austurlands og ýmissa annarra staða á landinu, ef ætti að senda allan póst með flugvélum. Því hefur ekki verið móti mælt, að hér um bil þriðji hluti af böggla- og blaðapósti árið 1954 var fluttur með flugvélum til Austurlands. Það kann að vera eitthvað lægra hlutfall til Neskaupstaðar, vegna þess hvað Neskaupstaður er langt frá flugvellinum, en til Austurlands í heild var það nærri 1/3 hluti. Ég hef ekki beðið um athugun á því, hvernig þetta hlutfall er miðað við Vestfirði t. d., en geri ráð fyrir því, að Vestfirðir séu í þessu efni ekki á neinn hátt betur settir en Austfirðir og að það sé alveg eins ástæða fyrir þá að gera sams konar kröfu og Austurland. Það er langt frá því, að mér sýnist ástæða fyrir póststjórnina að taka það illa upp, þótt óskað sé eftir lagfæringu og fleiri ferðum, betri samgöngum en verið hefur. Ég tel eðlilegt, að slíkar óskir séu uppi. Ég tel sjálfsagt, að bætt sé úr því eins og unnt er, um leið og sjálfsagt er, að þeir, sem óskirnar bera fram, geri sér grein fyrir erfiðleikunum á því að uppfylla kröfurnar og að það gerist ekki nema með stórkostlega auknum kostnaði. Það liggur fyrir, að flugvélarnar hafa tekið kr. 2.80 fyrir hvert kg, meðan burðargjaldið er aðeins 2 kr. Það liggur einnig fyrir, að Flugfélagið þarf að fá hækkað gjald fyrir blöð og böggla vegna aukins rekstrarkostnaðar. Og það er þá augljóst, að annaðhvort verður halli á póstinum að hækka eða burðargjöldin verða að hækka mikið, til þess að hallanum verði stillt í hóf. Hv. þm. sagði hér áðan, að Vestmannaeyjar fengju flugpóst alltaf þegar flogið væri. Hygg ég, að það sé rétt, að því leyti sem rúm er í flugvélinni. Það er enginn vafi á því, að blöð og bögglar eru frekar skilin eftir en farþegi, sem vill komast með flugvélinni til Vestmannaeyja. Þannig er það eins til Austurlands, að ef það er rúm í vélinni, þá er póstur sendur með. En ef það er ekki rúm fyrir allan póstinn, þá er nokkuð skilið eftir. Ég sé, að hv. flm. hristir höfuðið, þegar ég segi þetta, en það er alveg óþarfa áreynsla fyrir hann, því að ég hef þetta eftir póstmeistaranum í Reykjavík, sem er sannorður maður. Ég tel ekki ástæðu til að ræða öllu meira um þetta. Það er í sjálfu sér enginn ágreiningur á milli flm. og mín í þessu efni, eða póststjórnarinnar. Ágreiningurinn liggur ekki í öðru en því, að hv. flm. vill halda því fram, að Austfirðingar séu einhver olnbogabörn, sem búi við verri hlut en aðrir landsmenn eða landsfjórðungar. Ég held því hins vegar fram, að Austfirðingar búi ekki við verri hlut í þessu en t. d. Vestfirðir eða aðrir staðir, sem eru fjærstir Reykjavík, en ég segi, að það sé æskilegt, að hægt sé að bæta úr þessu og láta póstinn berast oftar en hann hefur stundum gert. Hins vegar hefði verið eðlilegt, að hv. flm. hefði farið viðurkenningarorðum um það, hvað úr þessu hefur verið bætt síðustu árin með því að gera fastan samning við Flugfélag Íslands um að flytja jafnmikið af pósti með flugvélum og raun ber vitni. Það er sannarlega spor í rétta átt og ekki nema 2 ár síðan þessir samningar voru gerðir og farið var að flytja póst með flugvélum nokkuð að ráði, annað en bréf lítils háttar. Það hefði verið sanngjarnt, að hv. flm. hefði farið viðurkenningarorðum um þetta stóra spor, sem hefur verið stigið í rétta átt, um leið og það er mannlegt af honum og öðrum landsmönnum að óska eftir því að fá fyllstu kröfur uppfylltar. Við skulum muna, að við erum fámennir, en búum í stóru landi, og að samgöngurnar hjá okkur eru dýrar. En þetta stendur til bóta eins og annað, og það er ekki af því, að viljann vanti til þess að hafa allt í fullkomnasta lagi, heldur af því, að fjárráð okkar eru takmörkuð og samgöngutæki hafa einnig verið takmörkuð fram að þessu.



Herra forseti. Ég tel alveg sjálfsagt, að þessi till. fari í nefnd, og með tilliti til þess, að hún fari í n. og fái þar athugun, var það, sem ég vildi segja nokkur orð. Eins og till. hefur verið rædd hér af þeim flm. og hæstv. ráðh., hefur hún verið rædd alveg einhliða við það, sem flm. kallar Austurland, og því hefur svo ráðherrann svarað. Og það, sem hann kallar Austurland, eru firðirnir á Austfjörðum og þó ekki allir. En sveitirnar eru ekki til. Það á að fljúga yfir þær, það á að láta þær hafa póst vikulega, þó að það fari ekki póstur um þær nema hálfsmánaðarlega frá flugstöðvunum. En það eru firðirnir, sem eiga að fá póstinn helzt daglega. Nei, þessi till. þarf að færast út og koma fram í allt öðru formi en hún er hér. Hún þarf að koma fram frá n. aftur í því formi, að það séu athugaðar yfirleitt póstsamgöngurnar um landið. Það eru ekki Austfirðir einir, sem ekki fá póst með flugvélum. Það eru Vestfirðirnir líka. Það eru hafnir á Norðausturlandi o. s. frv. Póstsamgöngurnar um landið í heild þurfa endurskoðun alls staðar. Á stöðum, þar sem bílar fara daglega heim á hvert heimili í stórum héruðum, er ekki sendur póstur nema einu sinni eða tvisvar í viku, eftir því sem á stendur. Póstsamgöngurnar um landið löguðust ákaflega mikið, eftir að mþn. var skipuð núna fyrir nokkrum árum, sem gerði um það allýtarlegar tillögur, sem þó eru ekki enn að öllu leyti komnar í framkvæmd. Ég man ekki, hvort hv. þm. Barð. var formaður í henni, en hann var a. m. k. einn í henni, og fleiri, sem mætti nefna, voru í henni. Þá komst gerbreyting á póstsamgöngurnar út um landið eftir tillögum þeirrar nefndar. Slíkum tökum þarf að taka póstsamgöngurnar núna aftur. Það hefur breytzt það mikið ástandið í landinu, samgöngumöguleikarnir í landinu, síðan sú nefnd sat á rökstólum, að það þarf beinlínis að endurskoða allt póstkerfið. Það eru í einstaka sýslum komnir upp kassar við afleggjarana á bæina, og geta þá komið daglega bréf til manna á heimilið með flutningabílum, sem daglega koma og taka mjólk, en þessir möguleikar eru ekki nýttir enn nærri því alls staðar. Hvaða orsök er til þess, að það ekki er gert, skal ég láta ósagt. Og t. d. fyrir austan, þegar við komum í sveitirnar, hafa náttúrlega mennirnir í Jökuldal gróflega lítið gagn af því, þó að komi bréfapóstur til þeirra niður að Egilsstöðum með flugvél og liggi þar í hálfan mánuð, þangað til landpóstur kemur upp eftir, en hann fer frá Seyðisfirði eftir komu skips að sunnan. Þeim er alveg eins gott að sumrinu, ef þeir fá hann með bílnum, sem kemur þó þrisvar sinnum í viku að Skjöldólfsstöðum, og sækja hann þangað, ef þeir vilja þá sækja hann. Aðstaðan er orðin svo gerbreytt víða um landið, að það þarf á ný að endurskipuleggja póstkerfið í heild sinni í landinu, og það er það, sem ég vil benda n. á að taka til athugunar, en ekki bara einblína á einstaka staði, sem fólk sérstaklega kvartar yfir. Það getur verið alveg eins vont og verra annars staðar, þó að ekki sé kvartað þaðan, eins og á þeim stað, þar sem kvartað er. En ástandið er orðið þannig, að það þarf í heild sinni að endurskoða á nýjan leik póstferðirnar og þær till., sem n., sem síðast starfaði í þessu, gerði og urðu til þess, að póstsamgöngurnar bötnuðu og breyttust ákaflega mikið. Það, hvernig þetta verður framkvæmt núna á hagkvæmastan hátt og þó sem ódýrast og veitt nægilegt fé til að koma pósti sem oftast á alla bæi landsins, er það, sem þarf að athuga. Í sambandi við þetta vildi ég gjarnan fá svarað einni spurningu, sem ég veit þó ekki, hvort nokkur getur svarað hér inni. Það er ekki því að leyna, að með flugvélum, sem fljúga á einstaka staði, fara einstakir blaðabögglar, að því er maður bezt veit, án þess að það sé borgað undir þá. Ég skal nefna sem dæmi, að ekki í sumar sem leið, heldur hitt sumarið, fóru bílar suður með sjó hérna eftir Fríkirkjuveginum, og þegar ég gekk eftir honum heiman að frá mér á morgnana um áttaleytið, lágu ævinlega tveir bunkar af blöðum við stöðvunarstað, þar sem bíllinn fór um, sem hann svo tók og flutti á viðkomandi endastöðvar. Í gamla daga var það svo, að ég var einu sinni á ferðinni norðan af Akureyri með Sumarliða pósti, sem neitaði að taka bréf, af því að það var ekki frímerkt, því að það var í póstferð, sem hann var beðinn fyrir bréfið á Gröf í Víðidal og átti að fara með það suður að Stað. Undir þessa böggla, sem þarna lágu, er póstinum áreiðanlega ekki borgað, þeir voru ekki látnir þar af póstinum, og undir þá var ekki borgað. Mig langar til að fá upplýsingar um, hvernig þetta er, því að eins og þetta er núna, þá gengur þetta a. m. k. mjög misjafnt yfir blöðin, og þó að þessir strangar séu litlir að fyrirferð og taki ekki mikið pláss, þá er þó líka einhver þyngd í þeim, sem ætti að borga undir. Þetta var nú innskot. En það, sem ég sérstaklega vildi segja með því að fara hingað upp, er þetta: Ég bið n. að athuga það, að ég tel orðið tímabært að endurskoða skipulag póstsins og póstsendinganna um allt land, hvort sem það þarf að gerast aftur á ný með mþn. eða að þingið standi enn lengi og fjvn., sem væntanlega fær málið til meðferðar, hafi það góðan tíma, að hún geti gert það. En það er ekki rétt að taka út úr einstaka hluta af landinu og vera að gefa þeim einhver sérréttindi fram yfir aðra. Ástandið er víða eins slæmt og verra en á Austfjörðum, en við þá miðast tillagan.



Herra forseti. Í sambandi við þá till., sem hér liggur fyrir á þskj. 175, vildi ég mega leyfa mér að benda hv. þingheimi á, svo og þeirri hv. n., sem væntanlega fær þessa till., að á þskj. 64 er till. til þál. um fjölgun póstferða, flutt af hv. þm. V-Húnv. og hv. þm. Dal., að Alþingi álykti að fela ríkisstj. að hlutast til um, að póstferðum verði fjölgað um þau héruð, þar sem ferðir eru nú strjálastar, svo að póstur verði fluttur um allir byggðir ekki sjaldnar en vikulega á öllum árstímum. Þessari till. var vísað til hv. fjvn. 26. okt., og er hún óafgreidd enn þá hjá nefndinni, en væntanlega kemur hún frá nefndinni á þessu þingi og það svo snemma, að það verði hægt að afgreiða málið. Mér sýnist því mjög eðlilegt, að þessi till., sem hér er til umr., fari til fjvn. og það svo snemma, að það sé hægt að afgreiða þær saman, því að það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. N-M. gat um, að það verður aldrei þolað að samþ. að flytja póst á einhverja ákveðna staði í landinu, en skilja aðra útundan. Ef hv. fjvn. kemst að þeirri niðurstöðu, að það sé rétt að flytja vikulega póst á alla staði á landinu, sem ég hygg að hún muni ekki geta staðið á móti, því að það er engin sanngirni í því að neita mönnum, sem hefja baráttu í erfiðustu héruðunum, um póst einu sinni í viku, en flytja tvisvar sinnum póst á milli húsa hér í Rvík á dag, þá á að afgreiða þessar tvær tillögur samtímis. En þá kemur til greina, hvort það þykir nægilegt fyrir blaðapóst. Ef það þykir ekki nægilegt fyrir blaðapóstinn, að hann sé fluttur ásamt bréfum einu sinni í viku inn á hvert heimili, þá er þetta mál ekki leyst með öðru en að borga undir blaðapóstinn það, sem kostar að flytja hann að öðrum leiðum. Ég minnist þess, að meðan ég var í fjvn., var sífellt deilt um þetta atriði í sambandi við kostnaðinn á blaðapóstflutningi, og þá stóðu alltaf fulltrúar blaðamanna hér í Reykjavík á móti því að hækka póstgjöldin undir blöð og böggla, en það var sýnilegt, að það var einmitt alltaf tap á þeim flutningi póstsins. Mér finnst málið mjög auðvelt, því að ef blaðamennirnir vilja ekki sætta sig við það, að blöðin komi með venjulegum pósti einu sinni í viku á hvert heimili í landinu, þá verður að hækka flutningsgjaldið um þessa 80 aura á hvert kíló, svo að hægt sé að flytja þau loftleiðis. Ég vil í sambandi við þetta leyfa mér að benda á, að það er nú verið að skipuleggja með fjárhagslegri aðstoð frá Alþingi að gera smáflugvelli sem víðast á landinu í sambandi við sjúkraflutninga, og það væri sannarlega vel til fallið, að þessar flugvélar tækju þá um leið póstflutning, hverju nafni sem nefnist, til þeirra staða, sem þær hafa ferðir á í hvert skipti. Ég veit, að það er sótt mjög á um það á Vesturlandi, þar sem ég þekki til, að sjúkraflugvélarnar taki póst, hvenær sem þær eru sendar, til þess að pósturinn berist eins fljótt og hægt er, því að það er að sjálfsögðu áhugamál þessara manna, sem búa úti á landinu, að fá bæði bréf og blöð. Ég vil því vænta þess, að þetta mál verði sent til hv. fjvn. Ég hygg nú, að hv. flm. hafi ætlazt til þess, að það færi þangað, - hann á þar sjálfur sæti, - og að n. taki til athugunar báðar þessar till. og afgreiði þær sameiginlega, þannig að það sé tryggt, að póstflutningur fari a. m. k. einu sinni í viku inn á hvern bæ á landinu.



Herra forseti. Út af því, sem hv. þm. Barð. var hér að ljúka við að segja, skal ég upplýsa það, að ég hafði lagt til, að till. yrði vísað til fjvn. Fjvn. hefur þegar rætt á fundi sínum þá till., sem hann minntist á og einnig fjallar um póstmál, og mér þykir mjög sennilegt, að afgreiðsla n. verði um báðar þessar till. um sama leyti, svo að það verður eflaust athugað á sínum tíma. Mér fannst það einkenna afstöðu hv. 1. þm. N-M., að helzt væri að skilja á honum, að þessi till. væri eitthvað ónotaleg fyrir hann og honum geðjaðist eitthvað ekki að henni. Það líktist einna helzt því, að hv. þm. hefði setzt í ógáti ofan á bólu eða eitthvað þess háttar. En þetta er vitanlega með öllu ástæðulaust hjá hv. þm. Það er líka jafnástæðulaust fyrir hann að gera mér sem flm. þessarar till. upp nokkrar hugmyndir um það, að ég ætlist ekki til þess, að þessi till. nái á neinn hátt til þeirra manna, sem búa í sveitum landsins, heldur eingöngu þeirra, sem búa í kaupstöðum. Slíkt eru vitanlega getsakir með öllu út í bláinn. En ég vil hins vegar minna þennan hv. þm. á það, að þeir, sem að þessari till. standa, eins og ég hef lýst hér áður, eru fulltrúar úr öllum flokkum á Austurlandi og ekki aðeins menn frá kaupstöðunum og kauptúnunum, heldur einnig frá sveitunum. Og t. d. að taka hygg ég, að varaþm. þessa hv. þm. sé einn af þeim, sem stóðu að samþykkt þessarar till., eins og hún er hér orðuð, á fjórðungsþingi Austfirðinga. Það er því með öllu ástæðulaust að vera með neinar getsakir í minn garð eða annarra, sem að þessari till. standa, um það, að þeir ætlist eingöngu til þess að leysa póstmál þessara, en ekki hinna o. s. frv. Hið sanna er, að hér er verið að leggja til, að blaðapóstur fyrst og fremst verði fluttur til Austurlandsins alls með flugvélum. En svo get ég líka upplýst þennan hv. þm. um það, sem honum hefði reyndar átt að vera kunnugt sem þm. frá Austurlandi, að hins vegar fer svo fram allýtarleg athugun á því á milli fjórðungssambands Austfirðinga og póstmálastjórnarinnar hér í Reykjavík, hvernig bezt megi koma fyrir dreifingu póstsins þar fyrir austan á milli hinna einstöku sveitahreppa, þannig að menn yfirleitt geti notið hagræðisins af betri póstflutningum frá Reykjavík og þangað austur. Það var sem sagt álit manna þar, að það væri sjálfsagt að fara þá leið án þess að flytja það mál hér inn í þing fyrst í stað. En það vitanlega er augljóst mál, að það kemur að litlu gagni að skipuleggja betur bílasamgöngurnar þar fyrir austan og dreifingu póstsins, ef því meginskipulagi verður haldið áfram, sem hefur verið, að blaðapóstur og ýmis annar póstur fæst ekki fluttur frá Reykjavík til Austurlands nema að sáralitlu leyti með þeim hröðustu samgöngum, sem við eigum völ á, þar sem eru flugvélarnar. Þessi hv. þm. segir, að það sé síður en svo, að það sé verra ástand á Austurlandi í þessum efnum en annars staðar. Það kann nú að vera, að hann þekki svo til. Ég verð að segja það, að þar sem ég hef leitað mér upplýsinga, hef ég ekki t. d. orðið var við það, að jafnstór byggðarlög eða kaupstaðir og eru á Austurlandi væru sett þannig, að þau t. d. fengju ekki sinn blaðapóst fluttan með flugvélum, þegar flugvélar koma þangað á staðina eða svo til á staðina sjálfa. Annars er það auðvitað rétt, að dreifing blaðanna með flugvélum mun vera víðar en til Austurlands í lélegu skipulagi, og bendir það einnig á, að það þurfi að taka póstmálin almennt til athugunar. Póstmeistarinn í Reykjavík upplýsti mig um, að það væri allalgengt, að blöðin væru send með flugvélum, án þess að komið væri með þau til póstsins, sem sagt fyrir utan póstkerfið, menn keyptu bara undir þau sérstaklega í hverju einstöku tilfelli. Þannig hefur þetta verið til ýmissa staða, vegna þess að pósturinn hefur verið í þeirri deilu við flugfélögin, að hann hefur talið, að þau tækju of mikið fyrir hvert kíló, miðað við það, sem hann lætur blöðin aftur borga. Vitanlega er slíkt ástand fyrir neðan allar hellur, að blaðapóstur skuli ekki fara eftir hinni almennu og venjulegu póstleið, heldur skuli menn vera að kaupa undir hann eins og venjulegan stykkjavarning og í hverju einstöku tilfelli. En það er svo aftur á móti alger misskilningur, sem fram kom hér í ræðu hæstv. ráðh. um þessi mál, þegar hann heldur því fram, að póstflutningar með flugvélum séu þannig reknir, t. d. til Vestmannaeyja, að ef rúm er í flugvélinni, þá fer pósturinn með, en annars ekki, og eins sé þetta til Austurlands. Þetta er alger misskilningur. Jafnvel þó að það séu ekki nema örfáir farþegar í vélinni til Austurlands, þá er pósturinn ekki sendur með. Og heldur kannske hæstv. ráðh. enn, að þær yfirlýsingar, sem ég las hér upp frá póstafgreiðslumönnunum á Seyðisfirði, í Neskaupstað og á Eskifirði, séu vísvitandi rangar? Nei, þó að hæstv. ráðh. óski eftir því, að ég fari sérstökum viðurkenningarorðum um póstinn fyrir það, sem hann hefur gott gert í þessum efnum, þá get ég ekki orðið við því, vegna þess að ég tel, að gangur þessara póstmála hafi verið þannig, að það hafi ekki verið póstinum til sóma. Ég skal segja hæstv. ráðh. það, að þannig var háttað þessum póstsendingum fyrir nokkrum árum, að þá var blaðapóstur að staðaldri fluttur með flugvélum. En þegar reis upp deila á milli póstsins og flugvélanna um gjaldið, var hins vegar hætt við að flytja blaðapóstinn með flugvélum. En eftir að kröfur t. d. frá Austfjörðum fóru vaxandi í þessum efnum, fór þó pósturinn að láta undan í einstaka tilfellum, en hin almenna regla er sú, sem ég hef sagt. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða frekar um þetta. Ég hygg, að málið liggi nokkuð ljóst fyrir. En mér sýnist á þeim undirtektum, sem hér hafa komið fram, að það sé augljóst mál, að veruleg þörf er á því að gera póstsamgöngurnar greiðari og betri en þær hafa verið, án efa til fleiri svæða á landinu en til Austurlands. En hitt er líka alveg augljóst mál, að Austurland hefur nokkra sérstöðu, þar sem bílasamgöngur þangað eru yfirleitt miklu strjálli og erfiðari en til flestra annarra svæða á landinu, og því er meiri þörf á því að flytja t. d. blaðapóst þangað með flugvélum en til nokkurra annarra landshluta. Og ég vona, að hv. n., sem tekur þetta mál til athugunar, fallist á þetta sjónarmið okkar Austfirðinga vegna þeirrar sérstöðu, sem við höfum í þessu efni.



Herra forseti. Það gleður mig, að ég gat komið ofboð lítilli ljósglætu inn hjá hv. frsm., þó ekki meiri en það, að hann endar sína ræðu núna með því, að það sé sérstök þörf á því að gera þetta fyrir Austurland, því að bílasamgöngur þangað séu verri en nokkurs staðar annars staðar á landinu. Eru þær verri en þar, sem bílar koma aldrei neins staðar frá, sbr. t. d. Dýrafjörð, Suðurfjarðahreppinn o. fl.? Já miklu verri á Austurlandi en þar, sem ómögulegt er að koma bíl að neins staðar frá, nema skipa honum upp frá sjó. En það er nú ekki það, sem ég ætlaði samt sem áður að tala við hann um, því að þetta veit hann, þegar hann gáir að sér. En það, sem ég ætlaði að svara honum um, var þetta: Hann hneykslast yfir því, að ég hafi talið, að hans till. næði sérstaklega til kaupstaðanna og að hann gleymi sveitunum. Við skulum bara líta á till. eins og hún er og ástandið eins og það er og ekkert vera að tala um, hvað hann hafi meint með henni, heldur bara eins og hún er. Hún er um það, að Alþingi álykti að skora á ríkisstjórnina að hlutast til um það við póststjórnina, að blaða- og bögglapóstur verði framvegis fluttur með áætlunarflugvélum til Austurlands. Hvert er flogið á Austurland? Til Egilsstaða. Hvernig eru póstsamgöngurnar um Austurland? Þær fara frá fjörðunum, eftir að skipin koma þar, tíunda hvern dag upp um allt Hérað. Hvaða gagn er í því að flytja póst þrisvar sinnum í viku austur að Egilsstöðum, sem á að fara niður í Borgarfjörð og í sveitirnar t. d.? Það fer enginn póstur þangað frá Egilsstöðum fyrr en næsta skip hefur komið að sunnan. Þegar skip kemur að sunnan, þá fer póstur frá Borgarfirði upp að Egilsstöðum. Það var fyrir sveitirnar, sem ég flutti till., segir hv. þm. Mikil ósköp. Flugvélin yrði þá að fleygja póstinum niður hér og þar í sveitinni, til þess að hann kæmist til þeirra. Nei, það var ekki verið að hugsa um það, hvernig póstsamgöngurnar voru núna fyrir austan. Eins og póstsamgöngurnar eru nú og sé ekki breytt fleiru en tillagan gerir ráð fyrir, þá er ekkert gagn í að senda póst til Egilsstaða nema fyrir þá staði, sem hafa beinar bílferðir frá Egilsstöðum, eftir að flugvélin er komin, og það hafa firðirnir, ekki allir, en flestir að sumrinu, og kannske allir úr því að næsta sumar líður. Þess vegna þarf allt að skipuleggjast um, ekki bara með tilliti til þess, að pósturinn geti komizt fljótt í sveitirnar eða fljótt í kaupstaðina, heldur að hann geti komið sem fyrst alls staðar. Það er það, sem þarf. Það er þýðingarlaust að samþykkja till. um að senda póst með flugvélum til Austurlands, þar sem flugvélin kemur á einn stað. Hvaða gagn er að láta allan póstinn safnast saman á þeim stað, ef ekki er séð um dreifinguna þaðan út um héraðið? Það er það, sem um er að ræða. Þess vegna þýðir ekkert að einblína bara á einhvern einstakan stað og vilja gera honum til geðs. Maður verður að reyna að sjá heildina, enda þótt verið sé á einhverjum atkvæðaveiðum eða reynt að vera á einhverjum atkvæðaveiðum fyrir einhverja ákveðna kjósendur.



Herra forseti. Á þskj. 338 flytjum við hv. 8. landsk. þm. og ég þáltill. um endurskoðun l. um fiskmat. Við leggjum þar til, að 5 manna mþn. verði skipuð til þess að endurskoða þessa löggjöf svo og til að leita að úrræðum til að bæta úr ágöllum þeim, sem fram hafa komið varðandi íslenzka fiskframleiðslu. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, hversu mikilvægt það er okkur Íslendingum, að fiskur og fiskafurðir, sem eru okkar meginútflutningsvara, séu jafnan sem bezt úr garði gerðar, til þess að þær geti í öllum greinum uppfyllt þær kröfur, sem til vörunnar eru gerðar í markaðslöndum okkar. Það var þannig um langt skeið, að íslenzkur fiskur var tvímælalaust talinn hin mesta gæðavara, sérstaklega saltfiskurinn gamli. Mætti nefna um það ýmis dæmi, að lengi vel var sú trú í markaðslöndum okkar, að íslenzka fiskmatið væri alger trygging fyrir því, að sú vara, sem það hefði metið í 1. flokki, væri hin mesta gæðavara. Þetta hafði áunnizt á löngum tíma, einkum með því, að fiskmatsmennirnir gerðu mjög strangar kröfur, sem uppfylltar voru af þeim, sem við fiskframleiðslu störfuðu. Sem dæmi um þetta, er má telja bæði til skemmtunar og fróðleiks, skal ég geta þess, að fyrir ekki alllöngu talaði ég við mann, sem hafði nú nýlega verið á ferðalagi á Ítalíu. Þar hitti hann gamlan Ítala, sem vissi heldur lítið um Ísland, en þó minntist hann þess, að á yngri árum hans hefði komið frá Íslandi einhver frábær fisktegund, sem Íslendingurinn skildi ekki lengi vel, hvaða fisktegund væri, en komst þó að lokum helzt að þeirri niðurstöðu, að þetta mundi hafa verið sá frægi Bíldudalsfiskur, þ. e. a. s. saltfiskur sá, sem framleiddur var og verkaður á Bíldudal í gamla daga. Nú er því ekki að leyna, að einkum á styrjaldarárunum síðari breyttist nokkuð aðstaða okkar að því er varðar framleiðslu á fiski sem gæðavöru. Þá var þannig háttað, að allur fiskur var mjög auðseljanlegur, hvort sem hann var fyrsta flokks vara eða ekki, og það fór einhvern veginn þannig, að á þessum árum slaknaði á þeim kröfum, sem gerðar voru um fiskmat og um fisk sem gæðavöru. Auk þess gerðist það á þessum árum, að fiskurinn var að mestu leyti fluttur út ísaður og menn týndu að miklu leyti niður að verka fisk upp á þann gamla og góða móð. Síðan hefur það komið fyrir alloft, því miður, að skemmda hefur orðið vart í íslenzkum fiski, þegar hann hefur komið á erlenda markaði, og við það hefur íslenzk útflutningsframleiðsla tvímælalaust beðið nokkurn álitshnekki. Það er auðsætt, að þetta mál er þess eðlis, að full ástæða er til að taka það svo föstum tökum sem verða má, því að okkur er vitanlega brýn nauðsyn, að fiskur okkar verði jafnan talinn 1. flokks vara meðal viðskiptaþjóða okkar. Þessi þáltill. miðar að því, að skipuð verði 5 manna n. til þess í fyrsta lagi að endurskoða gildandi lög um fiskmat. Jafnframt skal sú n. samkv. till. leita að öðrum færum leiðum til þess að bæta meðferð á fiski og þá gera tillögur um þær lagabreytingar eða nýja löggjöf, er þurfa þykir því viðvíkjandi. 1 tillgr. er sérstaklega bent á eitt atriði, sem n. er beinlínis ætlað að fjalla um. Það er kunnugt, að hinir almennu fiskmatsmenn taka nú yfirleitt laun með þeim hætti, að þau eru greidd af fiskframleiðanda, þeim atvinnuveitanda, sem fiskmatsmennirnir eru að meta hjá hverju sinni. Það mun einnig tíðkast allvíða, t. d. í sumum hraðfrystihúsum, að verkstjórar hraðfrystihúsanna sjálfir eru jafnframt matsmenn. Þeir eiga m. ö. o. að meta eigin framleiðsluvöru. Það er auðsætt, að þetta er ekki alls kostar heppilegt. Jafnvel þótt menn vilji vanda verk sitt sem bezt, þá verður það að teljast óheppilegt fyrirkomulag, að fiskmatsmennirnir séu svo háðir fiskframleiðandanum sem hlýtur að vera, þegar þeir eiga til hans að sækja launin fyrir störf sín. Þess munu vera dæmi, að fiskframleiðendur sem ekki voru ánægðir með þann matsmann, sem þeir höfðu haft, þ. e. a. s. hafa að líkindum talið hann strangari en þörf var á, hafa bókstaflega gert kröfu um það til fiskmatsins að fá aðra matsmenn. Hvort við slíkum kröfum hefur verið orðið eða ekki, um það skal ekkert fullyrða, en þær munu tvímælalaust hafa komið fram. Það virðist því full ástæða til að athuga, hvort ekki megi breyta þessu fyrirkomulagi á þann veg, að fiskmatsmennirnir verði sem óháðastir fiskframleiðendum, þeim mönnum, sem þeir eiga að meta hjá. Við flm. þessarar till. teljum ástæðu til þess að athuga gaumgæfilega, hvort ekki megi hverfa að því ráði, að matsmenn verði framvegis launaðir beint úr ríkissjóði, en þá kæmi að sjálfsögðu mjög til greina til þess að mæta þeim kostnaði, sem af því leiddi, að leggja fiskmatsgjald á þann fisk, sem metinn er, og rynni þá í ríkissjóð, það hátt, að jafngilti launum fiskmatsmanna, þeim sem nú eru greidd af einstaklingum. Slík skipan mundi, ef þessi leið væri farin, ekki þurfa að hafa í för með sér aukinn kostnað, hvorki fyrir ríkissjóð né fyrir fiskframleiðendur sjálfa, en tvímælalaust virðist þetta fyrirkomulag vera til bóta. Till. þessari fylgir allýtarleg grg., og vísa ég til hennar um önnur atriði þessa máls. Ég vil svo æskja þess, að till. verði að lokinni þessari fyrri umr. vísað til hv. fjvn.