Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 7. febr. 1974. Þar sem ég vegna sérstakra anna heima fyrir mun ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleyfi og með skírskotun til 138. gr. l. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður landsk. þm. SF, Halldór S. Magnússon viðskiptafræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Karvel Pálmason, 7. landsk. þm.“ Halldór S. Magnússon hefur áður átt sæti hér á þessu kjörtímabili, og býð ég hann velkominn til starfa. Þá hefur mér borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 7. febr. 1974. Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér að biðja um fjarvistarleysi og með skírskotun til 138. gr. 1. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 2. varamaður Alþb. í Reykjavík, Sigurður Magnússon rafvélavirki, taki sæti á Alþ. í fjarveru minni. Magnús Kjartansson, 3. þm. Reykv.“ Sigurður Magnússon rafvélavirki hefur einnig setið á Alþ. á þessu kjörtímabili, og býð ég hann velkominn til starfa. Loks hefur mér borist svo hljóðandi bréf: „Reykjavík, 11. febr. 1974. Samkv. beiðni Matthíasar Bjarnasonar, 2. þm. Vestf., sem nú er sjúkur, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. 1. um kosningar til Alþingis að óska þess, að 1. varamaður Sjálfstfl. í Vestf., Ásberg Sigurðsson borgarfógeti, taki sæti á Alþ. í forföllum hans. F.h. þingflokks Sjálfstfl., Gunnar Thoroddsen.“ Sama máli gildir um Ásberg Sigurðsson borgarfógeta og þá varamenn, sem áður er greint frá, að hann hefur átt sæti hér á Alþ. á þessu kjörtímabili, og býð ég hann einnig velkominn til starfa.



Herra forseti. Á þskj. 334 flytjum við sex saman frv. til l. um eftirlaun starfsmanna stjórnmálaflokkanna. Þetta mál á sér alllangan aðdraganda. Það mun hafa verið í kringum 1970, sem starfsmenn stjórnmálaflokkanna hófust handa að marki um að ná þessum sjálfsögðu réttindum sér til handa. Þetta mál rak á fjörur þingflokkanna haustið 1971, og var af hálfu þeirra valinn einn maður frá hverjum flokki til að vinna að þessu máli. Þess vegna er það, að samkomulag varð um það þegar í stað, að sjálfsagt væri, rétt og skylt, að þessir starfsmenn hlytu þessi réttindi, og fyrir því er hér í frv. gert ráð fyrir því, að þeir njóti þessara réttinda aftur í tímann frá árinu 1971. Framhald málsins var síðan það, að hæstv. fjmrh. skipaði þriggja manna n. til að vinna að undirbúningi málsins, því að menn voru ekki á eitt sáttir um, með hvaða hætti skyldi að því staðið. Formaður þeirrar n. var skipaður Jón Erlingur Þorláksson tryggingafræðingur, og auk mín átti sæti í n. hæstv. núv. samgrh. Þessi n. skilaði af sér störfum, þegar mjög var liðið á þingtíma í fyrra, og var sammála um að flytja frv. til l. um eftirlaun starfsmanna stjórnmálaflokkanna, sem þetta frv., sem nú er endurflutt, er í nákvæmu samræmi við. En þetta mál kom svo seint fyrir hér á Alþ., að ekki vannst tími til að afgreiða það. Það hafði að vísu verið afgreitt úr Nd. Það var hér flutt af hv. fjh: og viðskn. Einnig kom það til, að menn vildu fá rýmri umhugsunartíma og fá tækifæri til þess að skoða þetta mál betur en þá þegar var orðið. Á s.l. hausti komu fulltrúar allra þingflokkanna saman til að ræða þetta mál á nýjan leik og urðu sammála um það allir sem einn að flytja þetta frv. óbreytt frá því, sem það hafði verið lagt fyrir hið háa Alþ. á s.l, vori. Sú hugmynd kom fram í upphafi athugunar þessa máls, að eðlilegt væri, að starfsmenn stjórnmálaflokkanna ættu aðild að eftirlaunasjóði þm. Að vel athuguðu máli varð þó ofan á að hafa ekki þann hátt á. Menn voru hins vegar sammála um, að starf þeirra væri í eðli sínu það líkt starfi þm., óöryggi þess álíka mikið, að ástæða væri til að þeir fengju sem næst sambærileg kjör við það, sem þm. njóta, og má segja, að þetta frv. feli í sér nokkurn veginn þau kjör, sem þm. njóta samkv. I. um þeirra eftirlaunasjóð. Viðmiðunin, launaviðmiðunin sjálf er valin með vísun til launaskala hjá opinberum starfsmönnum, og það er gert með tilliti til þess, að þau laun, sem starfsmenn stjórnmálaflokkanna þiggja, eru oft og tíðum frá fleiri aðilum en stjórnmálaflokkunum sjálfum, sem gjarnan vilja spara sér fé með því að láta starfsmenn sína njóta einhverrar ígripavinnu á öðrum vettvangi, sem kemur til af því, að stjórnmálaflokkarnir eiga yfirleitt við þröngan fjárhag að búa. Ég legg áherslu á, að þau kjör, sem hér er gert ráð fyrir til handa starfsmönnum stjórnmálaflokkanna, eru sambærileg við það, sem alþm. njóta, af þeirri ástæðu, að telja verður, að starf þeirra eða öryggisleysi þeirra í starfi sé mjög álíka, en á þeim grundvelli eru þau kjör hjá alþm. reist, að þau ná nokkuð miklum lífeyrisréttindum eftir skamman tíma. Það tekur þá skamman tíma og skemmri tíma en yfirleitt er í reglum um lífeyrissjóði að ná verulega bitastæðum eftirlaunum. Ég sé ekki ástæðu til, þar sem sams konar frv. hefur áður verið hér til umr., að fara fleiri orðum um þetta, en legg til, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjh: og viðskn.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið til meðferðar hjá fjmrn. og þingflokkunum. Sumarið 1972 fékk ég Jón Erling Þorláksson tryggingafræðing, til þess að gera drög að frv. um þetta efni, sem var líkt því, sem starfsmenn félaga eins og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja og fleiri aðila hafa fengið í sambandi við sín lífeyrisréttindi. Það kom fram í umr. á milli mín og formanna þingflokka stjórnmálaflokkanna í fyrra, þegar þetta mál var þá til meðferðar, að hv. þm. vildu athuga betur, hvort ætti að fara inn á þá braut, sem þar var lagt til, sem er ný braut og er miðuð eingöngu við þm., sem eru kosnir til takmarkaðs tíma, en ekki með ráðningu. Nú hef ég löngun til þess að láta gera eina tilraun enn og hef beðið deildarstjórann í launadeildinni, sem hefur fjallað um þetta mál af hálfu ríkisvaldsins, að fara á fund formanna þingflokkanna og leita eftir því einu sinni enn, hvort ekki væri hægt að fá sameiginlega niðurstöðu um málið, og vil biðja hv. fjh.- og viðskn., sem fær þetta mál til meðferðar, að fara sér hægt, meðan verið er að athuga það. Frá þessu vildi ég segja nú, því að ég held, að heppilegasta leiðin væri, að þetta væri nokkuð svipað hjá starfsmönnum þessara félagssamtaka og öðrum félagssamtökum í landinu. Ég skal svo ekki fara að ræða þetta mál frekar, en vil reyna að gera eina tilraun enn til að ná sameiginlegri niðurstöðu í málinu.



Herra forseti. Ég er einn af meðflm. þessa frv. Engu að síður vil ég leyfa mér að tjá þingheimi, að það er ekki án nokkurs fyrirvara, sem mér þykir nauðsynlegt, að komi fram strax í upphafi umr. um þetta mál. Mér er fyllilega ljóst, að það er sanngirnismál, að starfsmenn stjórnmálaflokkanna fái eftirlaun eins og hliðstæðir starfsmenn annarra félagshreyfinga í þjóðfélaginu, og það er af þeirri nauðsyn og þeirri sanngirni, sem ég hef gerst meðflm. Hins vegar er fyrirvari minn bundinn við það, hvernig búið er um hnútana í frv., þ.e.a.s. gert ráð fyrir því, að þessir starfsmenn fái svipuð lífeyrissjóðsréttindi og þm. Ég vil leyfa mér að taka undir það, sem hæstv. fjmrh. sagði um þetta mál, að það væri rétt að fara sér hægt í þessu efni. Mín skoðun er sú, að það eigi að veita þessum starfsmönnum réttindi, sem er rétt og skylt, en alls ekki forréttindi, og mér virðist, að felast kunni í þessu frv. nokkuð, sem kalla mætti forréttindi umfram sambærilega starfsmenn við aðrar félagshreyfingar í landinu, þannig að viðhorf mitt er nú það, að eðlilegast væri, að þessir starfsmenn stjórnmálaflokkanna fengju svipuð lífeyrissjóðsréttindi og opinberir starfsmenn, sem hafa sambærileg launakjör, og taki því eftirlaun úr almennum lífeyrissjóði opinberra starfsmanna, en ekki verði mynduð sérdeild fyrir þessa örfáu starfsmenn. Þetta er það, sem ég vildi segja hér í upphafi. Mér virðist af máli hæstv. fjmrh., að það sé fullkomin ástæða til fyrir hv. þn., sem fær frv. til athugunar, að kanna þetta mál frekar. Vænti ég þess, að það fáist fyllri samstaða um þetta mál. því að þessir starfsmenn, eins og ég segi, eiga að hafa full réttindi, en engin forréttindi.



Herra forseti. Hv. 3. landsk. beindi því til hv. d. að fara sér hægt í þessum efnum. Ég vil í því sambandi aðeins minna á, að þetta mál er þaulrætt. Það er búið að vera til meðferðar meira og minna hér í þinginu og hjá þingflokkum síðan haustið 1971. Það hefur verið reynt til þrautar að finna leið, sem menn gætu sameinast um, og ég hefði haldið, að hún hefði fundist með þessu frv., líka með tilliti til þess, að hér eru menn úr öllum flokkum og meira að segja heill þingflokkur, sem flytja þetta frv. Ég hef auðvitað ekkert á móti því, að hv. fjh.- og viðskn. athugi málið og skoði þann möguleika, sem kann að vera í boði vegna aðgerða hæstv, fjmrh. Ég hef þó enga trú á því, að það leiði til frekara samkomulags. Hér er ekki verið að veita þessum mönnum nein forréttindi. Það er verið að veita þeim réttindi, sem nálgast þau, sem hv. alþm. hafa sjálfir. Ég veit ekki, hvort það eigi að kallast sérstök forréttindi. En það er gert með vísan til þess, að þessir menn eru ákaflega líkt í sveit settir um starfsöryggi og t.d. alþm. Það er fjarri því, að starfsmenn stjórnmálaflokkanna hafi neitt sambærilegt starfsöryggi við það, sem gerist hjá opinberum starfsmönnum. Því fer víðs fjarri, eins og menn geta séð í hendi sinni, ef þeir hugsa málið, sem þeir ættu nú að vera búnir að, því að þetta mál hefur verið, eins og ég segi, til umr. meira og minna nú á þriðja ár. Ég treysti því, að þetta mál fái sem skjótastan framgang. Þetta mál hafði verið afgreitt út úr þessari hv. d. án nokkurra aths. í fyrra og var komið að lokaafgreiðslu í Ed., þegar mönnum þótti sem það þyrfti aðeins betri athugunar við. Það hefur af öllum fulltrúum úr þingflokkunum verið grandskoðað, og þeir voru á einu máli um það á fundi í haust, að þetta væri sú eina færa leið, sem þeir töldu, að í boði væri. Og ég er alveg sannfærður um, að þeir eru ekki svo sambandslausir við formenn sinna þingflokka, að þeir hefðu lagt þetta eindregið til málanna, nema af því að þeir vissu, að um þetta var full samstaða og einnig innan þingflokkanna sjálfra. Þess vegna á ég ekki von á því, að enda þótt einhverjir embættismenn ofan úr rn. komi og ræði við formenn þingflokkanna, breyti það einu eða neinu í þessu efni. Ég endurtek þá áherslu, sem ég legg á það, að við þæfum þetta mál ekki lengur en orðið er og það fái sem skjótastan framgang, því að það er sanngirnismál. Hér er ekki verið að veita nein forréttindi, heldur einvörðungu verið að veita þessum mönnum réttindi nokkuð svipuð og þau réttindi eru, sem við njótum sjálfir.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka formanni fjh.- og viðskn. fyrir þá till., sem hann flytur á þskj. 352 um heimild til handa ríkisstj. að veita sjálfskuldarábyrgð fyrir allt að 80% af kaupverði væntanlegs Vestmannaeyjaskips. Ég vil einnig þakka þeim nm. fjh.- og viðskn., sem þessa till. styðja, eins og fram kemur í nál. á þskj. 351. Ég skal taka fram í þessu sambandi, að till. á þskj. 352 um ábyrgð vegna Vestmannaeyjaskips er fram komin vegna tilmæla minna og annarra flm. þeirrar till., sem flutt var á þinginu í haust um byggingu Vestmannaeyjaskips. Þessi tilmæli eru fram komin til hæstv. ríkisstj. og fjh: og viðskn. vegna þess, að sú breyting hefur orðið á í þessum málum, að síðan till. um byggingu Vestmannaeyjaskips var flutt hefur það skeð, að ráðamenn Vestmannaeyjakaupstaðar ásamt fleiri aðilum þar hafa ákveðið að stofna til félagsskapar um kaup og rekstur á skipi til ferða á milli Vestmannaeyja og meginlandsins. Þetta er í grundvallaratriðum breyting frá því, sem áður var gert ráð fyrir og fram kemur í till. okkar þm. Sunnl., þar sem gert er ráð fyrir, að ríkisstj. ákveði að láta byggja skip til þessara ferða, og þá var að sjálfsögðu einnig gert ráð fyrir því, að þar yrði um ríkisrekið skip að ræða. Ég vil láta þetta koma fram hér vegna þess, að á það var bent hér í umr. áður, að eðlilegust afgreiðsla þessa máls væri sú að afgreiða till., sem nú liggur fyrir fjvn. En ég tel, að ef till. sú, sem hér liggur fyrir frá formanni fjh.- og viðskn., verður samþ., sé úr sögunni sú till., sem er á þskj. 26 og var í haust vísað til fjvn. Það, sem nú liggur fyrir, er það, hvort hv. Alþ. vill heimila ríkisstj. að veita nauðsynlega ríkisábyrgð gegn mótframlagi frá aðilum í Vestmannaeyjum og gegn þeim skilyrðum, sem hún kann að setja fyrir slíkri ábyrgð. Það hefur verið á það bent hér í umr., að það væri mikið í ráðist af Vestmanneyingum að ætla að fara í byggingu á nýju skipi til þessara ferða. Er það út af fyrir sig alveg rétt, að hér er um allfjárfrekt fyrirtæki að ræða. En menn heima í Eyjum eru almennt sammála um það, að fram hjá þessu verði ekki komist. Það viðurkenna allir, að það skip, sem annast hefur ferðir milli Vestmannaeyja og meginlandsins, Herjólfur, dugði mjög vel fyrstu árin, sem hann var þar í förum. Hann hefur í alla staði reynst mjög traust og gott skip. En aðstæður allar hafa breyst, síðan Herjólfur var smíðaður árið 1959 eða fyrir tæpum 15 árum. Aðstæður hafa breyst þannig, að hann getur ekki lengur náð þeim tilgangi eða uppfyllt þær kröfur, sem verður að gera til þess skips, sem annast ferðir milli Vestmannaeyja og meginlandsins. Ég hygg, að ég hafi áður gert grein fyrir þeim breytingum, sem á hafa orðið og geri það að okkar dómi alveg nauðsynlegt að ráðist verði í byggingu á nýju og sérhyggðu skipi. Í áliti þeirrar n., sem Alþ. skipaði árið 1972 til að athuga og gera till. um samgöngumál Vestmannaeyja, kom fram og var samdóma álit fjögurra nm. af fimm, að nauðsynlegt væri að hefjast handa um byggingu á nýju skipi til Vestmannaeyjaferða, þannig að þar yrði að vera um sérbyggt skip að ræða. Bílaeign Vestmanneyinga hefur margfaldast, síðan Herjólfur var byggður 1959, og er ekki nema eðlilegt, að fólk, sem býr í Vestmannaeyjum, vilji eiga þess kost, að komast með eins hægu móti og við verður komið í samband við þjóðvegakerfi landsins. Hins vegar hefur það sýnt sig, og ég hygg, að það sé öllum ljóst, sem nokkuð þekkja til þessara mála, að bílaflutningur getur aldrei átt sér stað í nokkrum mæli, nema um sé að ræða, að hægt sé að flytja bílana neðan dekks, ekki á þilfari. Og hann getur aldrei farið fram með góðu móti, nema um verði að ræða sérbyggð skip, þar sem hægt er að aka bílunum út og inn úr skipunum. Reynslan hefur sýnt, að það að taka bílana eftir venjulegri leið, hífa þá um borð og raða þeim síðan á dekk skipanna, hefur valdið stórkostlegu tjóni, svo sem eðlilegt er, oft á tíðum, auk þess sem bílar fara mjög illa á því að verða fyrir alls konar volki og sjógangi, meðan á ferðinni stendur. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að Vestmanneyingar hafa að því stefnt að fá sérbyggt skip til þessara flutninga og ekki eingöngu til bifreiðaflutninga, heldur einnig til flutninga á bæði farþegum og vörum. Sú breyting er einnig að verða á í sambandi við vöruflutninga almennt og er nú að ryðja sér til rúms, að allar stykkjavörur og allar venjulegar vörur eru fluttar í hinum svokölluðu gámum. Má segja, að notast megi við venjulegar aðferðir við lestun og losun skipa, þegar um gáma er að ræða. En hitt liggur alveg ljóst fyrir, að ef hægt er að koma við þeirri tækni, sem eðlilegt er að beita í þessu sambandi, að lesta og losa skipin með gaffallyfturunum, sem ekið væri inn og út úr skipunum, þá má spara mjög mikið fé í sambandi við upp og útskipun. Þetta er sú þróun, sem er að verða í þessum málum, og í sambandi við hið fyrirhugaða Vestmannaeyjaskip er aðeins fylgt þeirri þróun, sem þegar er mjög farin að ryðja sér til rúms í öðrum löndum og er fyrirsjáanlegt, að hlýtur að ryðja sér til rúms hér á landi einnig. Þetta er bæði mun fljótvirkari aðferð og fer betur með vöruna. Ég hygg því, að sú niðurstaða, sem hin stjórnskipaða n. komst að, sem ég minntist á áðan, sé alveg rétt og í samræmi við það, sem allir, sem kynna sér þau mál, hljóta að sjá fram á, að verður þegar hér á landi á næstu árum, þar sem með eðlilegum hætti verður við komið. Það er alveg rétt, sem hér hefur komið fram, að þessi breyting útheimtir séraðstöðu í þeim höfnum, þar sem þessi skip eru afgreidd. Þannig háttar til í sambandi við Vestmannaeyjaskipið, að í þess heimahöfn yrði um mjög einfalda breytingu að ræða, sem kostaði til þess að gera litla fjármuni. Þetta er þegar búið að athuga og getur ekki á nokkurn hátt staðið í vegi fyrir þeirri eðlilegu breytingu, sem þarna er lagt til að gerð verði á flutningaaðstöðu Vestmanneyinga, að því er varðar bæði vörur, bifreiðar og annað, sem flytja þarf með slíku skipi. Í Þorlákshöfn, sem gert er ráð fyrir að verði önnur endastöð skipsins, hefur þetta einnig verið athugað. Þar er þó ekki búið að athuga það til fulls, en er gert ráð fyrir, að slík aðstaða, sem með þarf, verði tekin inn í þá áætlun í fyrsta áfanga, sem nú er verið að ganga frá og mun vera langt komið að gera endanlega áætlun um. Ég held því, að hv, þm. verði að skoða málið í því ljósi, að hér er aðeins um eðlilega þróun að ræða, sem hlýtur að koma og er til hagræðis fyrir alla aðila, sem hlut eiga að máli, og sparar verulegt fé í sambandi við upp- og útskipun. Þá er því ekki að leyna, að farþegarými í m/s Herjólfi, hinu 15 ára gamla skipi, hefur sýnt sig að vera þegar orðið allt of lítið. Ég skal viðurkenna, að þeir aðilar, sem beittu sér fyrir byggingu Herjólfs, bæði ég og aðrir, við höfum þá ekki séð nægilega langt fram í tímann með þær kröfur, sem hlytu að verða uppi, þegar skipið hæfi sína flutninga milli lands og Eyja. Reynslan sýndi það þegar á fyrsta ári, að við það, að á var komið það, sem almenningur taldi nokkuð öruggar samgöngur, jókst farþegafjöldinn til mikilla muna frá því, sem áður var. Ef ég man rétt, var farþegafjöldi með Herjólfi milli Vestmannaeyja og Reykjavíkur, sem skipið gekk einvörðungu fyrsta árið, rúmlega 10 þúsund manns, og það sýndi sig við athugun, að farþegum hafi ekki fækkað með flugvélum, þeim hafði einnig fjölgað. Þegar fólk sá fram á, að það gat komist við þær aðstæður, sem þá voru taldar eðlilegar, ferða sinna með nokkru öryggi, að það yrði ekki veðurteppt, en gæti komist fram og aftur með nokkru öryggi, þá jukust ferðir manna það mikið, eins og hér hefur verið greint frá, að með skipinu ferðuðust um 10 þús. manns, án þess að nokkuð fækkaði með flugferðum. Ég hygg, að það liggi alveg ljóst fyrir, að sama yrði niðurstaðan, ef kæmi nýtt og betra skip, sem hagkvæmara væri að ferðast með, þá mundi það einnig sýna sig, að flutningar bæði á bifreiðum og farþegum mundu aukast verulega á þeirri leið, sem skipið ætti að sigla, en það er milli Eyja og Þorlákshafnar. Mér er um það kunnugt og flestum mun vera það ljóst, að menn fara ekki nú með bifreiðar sjóleiðis nokkra leið sem heitir, þar sem um úthaf er að ræða og engin aðstaða til þess að hafa bifreiðar annars staðar en á dekki, þá fara menn ekki með bifreiðar sínar nema helst tilneyddir. Það verður þó að telja eðlilegt, ef menn þurfa að fara úr Eyjum til lands, ferðast um bæði hér á þéttbýlissvæðinu og annars staðar, að þeim sé sköpuð aðstaða til þess, að geta tekið bifreiðar sinar með og þannig spara sér án efa stórkostleg útgjöld í sambandi við leigu bifreiða. Þetta er það, sem Vestmanneyingar hafa stefnt að og stefna alveg ákveðið að nú í dag og eru reiðubúnir að leggja fram verulegt fjármagn, sem þeir hafa þegar tryggt sér að verði fyrir hendi, þegar og ef smíði skipsins getur hafist. Vegna þess að það kom hér fram í umr., að einstaka menn litu svo á, að hér gæti verið um mismunun að ræða milli einstakra staða og jafnvel heilla landshluta, þá vil ég leiðrétta þann misskilning. Ég er alveg sannfærður um, að á hvaða stað á landinu sem væri, um hvaða landshluta sem væri að ræða, ef mál heiman úr héraði þar yrði lagt fyrir eins og þetta mál liggur fyrir hér, að um er að ræða stofnun félagsskapar heima í héraði, sem leggur fram verulegt fjármagn, en biður jafnframt um ríkisábyrgð fyrir hluta af kaupverði eða andvirði skips, þá mundu þær till. ná fram að ganga hér á hinu háa Alþingi. Ég er alveg sannfærður um, að þm. almennt eru ljós þau miklu vandkvæði, sem eru víða á landinu í sambandi við samgöngumál. Ég bygg, að við mundum allir vilja um það sameinast að gera sem mest átak í því að bæta samgöngumál úti í dreifbýlinu, og get ég a.m.k. alveg hiklaust gefið þá yfirlýsingu, að ef mál annars staðar frá yrði lagt fyrir á sama hátt og hér er um að ræða, þá mundi ég hiklaust fylgja því fram hér á Alþingi. Ég ætla að sjálfsögðu ekki að fara í neinn meting við einn eða neinn um, hvað gert hefur verið í samgöngumálum annars staðar. En ef við lítum nokkuð til baka, þá sjáum við, að þar hefur í einstaka tilfellum verið gert verulegt átak, og vegáætlunin gefur vissulega fyrirheit um það, að almennur skilningur sé á því hjá alþm., að fé til samgöngumála sé vel varið. Ég vil benda á, að á núgildandi vegáætlun eru á fjórum árum, á árunum 1972–1975, áætlaðar 300 millj. kr. til Austurlandsáætlunar og 645 millj. kr. til Norðurlandsáætlunar. Allt þetta fé, að ég hygg, mun fara til samgöngumála, til að bæta samgöngur á þessum stöðum og í þessum landshlutum, og ég hygg, að þm. allir telji vel farið, að svo stórt átak liggi fyrir í samgöngumálum á þessum stöðum. Ég vil einnig benda á, að Alþ. hefur í einu tilfelli gert mjög stórt átak miðað við allar aðstæður til bættra samgangna, en það var þegar Vestfjarðaáætlun var samþykkt á sínum tíma. Ef ég man rétt, var þar um að ræða á fyrsta stigi lántöku upp á 170 millj. kr., sem áætlað var, að notaðar yrðu á næstu árum þar á eftir, þetta mun hafa verið á árinu 1964, - til bættra samgangna á Vestfjörðum. Ef litið er á niðurstöður fjárl. fyrir árið 1964 kemur í ljós, að þetta samsvarar milli 7 og 8% af niðurstöðu fjárl. og mundi í dag vera nokkuð yfir tvo milljarða, miðað við niðurstöðu fjárl., eins og þau eru áætluð fyrir árið 1974. Ég minnist þess, að þm. voru almennt í grundvallaratriðum sammála um, að nauðsyn væri á þessu fjármagni til Vestfjarðaáætlunar, jafnvel þó að bæði mér og öðrum væri ljóst á þeim tíma, að til okkar hinna, sem stóðum að samþykktinni um þessar áætlanir, yrðu vissulega gerðar kröfur um bættar samgöngur heima í okkar héraði. Ég fór ekkert varhluta af því, að það voru gerðar kröfur til mín og ég hygg annarra þm. Sunnl. um bættar flugsamgöngur við Vestmannaeyjar. Þá var engin þverbraut komin á völlinn og aðstæður þá mun lélegri en þær eru í dag. En ég sagði, eins og rétt var, að þó að við værum þarna í erfiðri aðstöðu, að talið var, þá væri mér alveg ljóst, að Vestfirðingar voru þó í enn erfiðari aðstöðu með sín samgöngumál og þess vegna væri eðlilegt og vel réttlætanlegt af Alþ. að standa að slíku stórátaki til bættra samgangna, eins og gert var með Vestfjarðaáætlun, miðað við allar aðstæður og gildi peninga, eins og var á þeim tíma. Ég skal ekki hafa um þetta atriði fleiri orð eða lengri ræðuhöld í bili. En vegna þess ágreinings, sem hér hefur verið, að mér hefur skilist, um ríkisábyrgð fyrir Akranesferjunni, vil ég benda á það, þó að mér sé það mál ekki kunnugt, - ég skal taka það fram, mér er ekki kunnugt sérstaklega um það skip, sem þar er um að ræða kaup á, - en ég vil benda á það, að á þessari leið er nú um að ræða skip, sem byggt var 1956 og er að verða 18 ára gamalt. Þegar það skip hóf ferðir sínar, mun hafa verið um að ræða milli 10 og 20 þús. farþega, sem þessa leið notuðu á ári. Mér er tjáð nú, að s.l. ár hafi þar verið nær 60 þús. farþegar. Ég tel, að þetta segi sína sögu um þörf á bættri aðstöðu til flutnings, bæði fyrir farþega og þá einnig bifreiðar, - ef menn óska eftir því að fara með bifreiðar sinar þarna á milli, þá sýni þessi stórkostlega aukning á þessari leið þörfina fyrir, að um úrbætur verði að ræða. Ég vil einnig benda á það, sem ég hlýt að taka nokkuð mikið tillit til, að þeir aðilar, sem þetta skip hafa rekið undanfarna áratugi, eru sammála um að leggja allverulegt fé frá sjálfum sér og sínum heimabyggðum til þess að fá betri farkost til þessara ferða. Ég a.m.k. treysti mér ekki til að halda því fram, að þessir menn eftir áratuga reynslu viti ekki nokkurn veginn, hvað þeir eru að biðja um, þegar þeir fara fram á ríkisábyrgð fyrir hluta af væntanlegu kaupverði skipsins, á sama tíma og þeir sjálfir leggja fram milljónatugi úr eigin vasa og frá sínum heimabyggðum. Ég lít þannig á málið og mun þegar af þeirri ástæðu fylgja því, þegar það kemur hér til atkvgr., að einnig verði orðið við tilmælum þessara aðila um sjálfskuldarábyrgð í sambandi við kaup þeirra á hinu væntanlega skipi til ferða á milli Reykjavíkur og Akraness. Ég vil undirstrika það, að það, sem Vestmannaeyingar biðja nú um, er nokkuð annars eðlis en innihald þeirrar till., sem við fluttum á þskj. 26 á s.l. hausti. Breytingar hafa orðið á heima í héraðinu þess eðlis, að Vestmanneyingar hafa sjálfir óskað eftir að taka málið í sínar hendur að því leyti, að þeir verði eigendur og rekstraraðili, sem kemur til með að annast ferðir þar á milli, og hafa þegar lagt fram verulegt fjármagn eða tryggt verulegt fjármagn, sem þeir einir standa ábyrgir fyrir. Og ég er sannfærður um, að allur almenningur í Eyjum mun verða fús til að leggja fram fjármuni til bættra samgangna, ef ríkisvaldið vill að hinu leytinu mæta þeim með því að veita ríkisábyrgð þá, sem hér er lagt til, að veitt verði.



Herra forseti. Vafalaust liggja mörg gild efnisrök til þess máls, sem hér er til umr., og hinna ýmsu þátta þess. Ég mun þó ekki ræða efnisþátt þessa máls, enda tel ég mig engan veginn til þess færa fremur en ýmsa aðra landkrabba meðal þm. Mér hefði þó vafalaust borið skylda til þess að kynna mér þetta, eins og hv. 3, þm. Norðurl. v., Björn Pálsson, benti hér á fyrir nokkrum dögum, að við hefðum átt að kynna okkur í ýmsum atriðum þau rök, sem lægju til þessa máls, sem verið er að ræða. En ég hef það mér til afsökunar helst, að hann er trúlega farinn úr landi, Norðmaðurinn, Gunnar að nafni, sem hv. þm. vísaði okkur til og sæti inni með allar mikilvægar upplýsingar í þessu máli. Þess vegna er það, að ég er fáfróð um efnisrökin í máli þessu, hvernig átt hefði að byggja Akranesferjuna o.fl., sem til greina kemur, að þurfi vitanlega nákvæmrar athugunar við. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var allt önnur. Ég átti erindi við forseta þingsins einmitt varðandi meðferð þessa máls. Sannleikurinn er sá, að allar starfsaðferðir í þessu máli hafa verið með þeim eindæmum, að það hlýtur að vekja til umhugsunar um það, hvort menn séu nógu vakandi um starfsvenjur þingræðisins. Fyrir mér er það fullkomið alvörumál, að menn hafi í heiðri þingræðislegar starfsvenjur. því miður hefur það all oft brunnið alvarlega við á þessu kjörtímabili, að svo hafi ekki verið gert. Fyrsta stóra dæmið, sem ég man eftir um þetta á þessu kjörtímabili, var það, þegar sett voru lög um almannatryggingar - regla um almennan launaskatt í ríkissjóð. Í niðurlagi þess lagafrv. var ákvæð6, sem ekki stóð í neinu sambandi við lög um almannatryggingar að öðru leyti og þar stóð: „Leggja skal á sérstakan launaskatt, sem rennur í ríkissjóð“ o.s.frv. Þetta er mjög alvarlegt atriði, ekki síst þegar þarna er um að ræða, að kvöð er lögð á borgarana, og er sett inn í lög, sem eru um óskylt efni. Annað atriði í svipuðum dúr og þetta er það, þegar til stóð nú í vetur' að setja ákvæði um söluskatt inn í tollskrárfrv. Af því varð þó ekki vegna mótstöðu þm. eins og menn muna. Þegar frv. var hér til umr. um erlenda lántöku vegna framkvæmdaáætlunar, var á síðasta stigi bætt inn í það eftir tilmælum hæstv. fjmrh. till., sem fól í sér stórfellda nýja erlenda lántökuheimild. Þar var um að ræða hvorki meira né minna en 7 millj. dollara, ef ég man rétt. Og nú í þessu máli, sem hefst á því, að lagt er fram frv. um sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á 10 fiskiskipum, er fyrst á síðustu stigum málsins í Ed. bætt inn í það till. um sams konar ábyrgð til kaupa á ferjuskipi milli Akraness og Reykjavíkur og nú á síðasta stigi í Nd. till. um sams konar heimild vegna Vestmannaeyjaskips. Ég efa ekkert um, að allt séu þetta nauðsynjamál. En hitt er annað mál, að hvert um sig af þessum málum er svo stórt, að það er sjálfsögð starfsaðferð og sjálfsögð skylda þingsins að ræða þetta á þann hátt, sem vera ber um þingmál. Árið 1960 kom út allmikið rit, sem heitir Stjórnskipun Íslands. Höfundur þess er hæstv. forsrh., þáv. lagaprófessor, Ólafur Jóhannesson. Þar segir, með leyfi hæstv. forsets, á bls. 297: „Gerbreytingar á frumvarpi á síðari stigum meðferðar þess verður að telja óheimilar. Ef slík gerbreyting er leyfð, verður hinum áskilda umræðufjölda ekki áð. Þessa hefur ekki verið ætíð gætt sem skyldi“ o.s.frv. Tekur hæstv. þáv. prófessor, hæstv. ráðh., sem dæmi um þessa starfsaðferð lagabreytingu, sem átti sér stað 1950. Í stjórnartíð þeirrar stjórnar, sem hann er nú í forsæti fyrir, hafa alvarleg dæmi af þessu tagi gerst a.m.k. fjórum sinnum, og þá hefur í öllum tilvikum verið um stórmál að ræða. Ég sé enn þá meiri ástæðu til að gera þetta að sérstöku umtalsefni vegna þess, að s.l. miðvikudag, þegar máli þessu var seinast frestað hér í d., kom hæstv. fjmrh. hér í ræðustól og vék einmitt að þessu, að ýmsir þm. hefðu fundið að málsmeðferðinni, en hann taldi þar aðeins um formsatriði að ræða, enda væri þetta algeng starfsvenja hér á Alþ. síðan hafði hæstv. ráðh. ekki meira um það efni að segja. Mér finnst fyllsta ástæða til þess að beina því sérstaklega til hæstv. forsrh., að hann útskýri fyrir starfsbróðursínum, hæstv. fjmrh., sem ég veit, að muni vilja vinna störf sín vel, mikilvægi þess, að þingræðislegar aðferðir séu hafðar við framlagningu mála. Og þá er ég komin að aðalerindi mínu í ræðustól, og það er, að ég vil beina því til hæstvirtra forseta þingsins, að þeir hlutist til um, að þegar svo stendur á um þingmál sem þetta, þá beiti þeir sér fyrir því, að málin verði klofin í fleiri frumvörp, eins og vera ber eftir öllum þingræðisvenjum. Mér sýnist fyllsta ástæða til þess, að forsetar hafi hér afskipti af, svo oft hefur þetta skeð og svo alvarleg áhrif getur þetta haft í löggjöfinni. Það er ekki hægt að ætlast til þess gagnvart borgurum landsins, að ef þeir t.d. vilja finna reglur um ýmsar kvaðir, sem á þá eru lagðar, þá þurfi þeir að fletta upp vítt og breitt um alla löggjöfina, ef ske kynni að þar kynnu að felast ákvæði um hluti eins og ég vék t.d. að áðan, um launaskatt í almannatryggingalögum, og ef ríkisstj. hefði verið nokkru sterkari en hún er, hefði vafalaust verið samþykkt ákvæði um söluskatt í tollskrárlögum o.s.frv. Þetta eru atriði, sem fyllsta ástæða er til að vera á verði um. Nú þykist ég vita, að einhverjir hv. þm. hugsi sem svo: Hefur það ekki verið alltítt, að hér hafi farið í gegnum þingið svonefndir bandormar af lagafrv., þ.e. þegar samþykkt eins frv. er háð samþykki annars? Um það vil ég segja, að þegar sérstakar efnahagsráðstafanir hafa verið gerðar, eins og hefur átt sér stað stundum um útflutningsgjald af sjávarafurðum o.fl., þá var það svo, að alger nauðsyn lá til þess, að málin færu í gegnum þingið með miklum hraða, ef ráðstafanirnar áttu að koma að tilætluðu gagni. Þess vegna má segja, að þá hafi sérstök nauðsyn knúið til þess, að málin væru lögð fyrir og afgreidd í þessu formi. Engin slík nauðsyn liggur til þess, að þetta mál sé í því formi, sem raun er á. Og það liggur fyrir í nál., sem við höfum á borðum okkar, að meiri hl. gagnrýnir þessa málsmeðferð. Engu að síður láta þeir sig hafa það, þessir ágætu hv. nm., að leggja samt fram nál. um, að málið skuli afgreitt í þessu formi. Hvort sem hæstv. forsetar sjá ástæðu til að breyta meðferð þessa frv., enn er tími til þess, og láta málin fá þinglega meðferð eða ekki, þá ítreka ég tilmæli mín til hæstv. forseta d., sem raunar á sæti í Fjh.- og viðskn. þessarar d. Hann var fjarstaddur, þegar málið var afgreitt úr n., og hefur það kannske haft þau áhrif, að við fjöllum nú um þetta mál í þessu formi. E.t.v. hefði hann beitt áhrifum sínum til þess, að málið yrði afgreitt, að því er ég tel formlega rétt. Það þýðir ekki að vera að beina orðum sínum til hæstv. forseta Sþ., sem hér er fjarstaddur. Ég vil biðja hæstv. forseta þessarar d. að gera svo vel að koma því áleiðis til hinna forsetanna, að þeir hugleiði það mjög alvarlega, hvort ekki sé ástæða til, að forsetavaldi sé beitt til þess, að málin séu lögð þannig fyrir, að venjur þingræðisins séu í heiðri hafðar.



Herra forseti. Það er nú búið að ræða þetta mál nokkuð, og hér var flutt hálfskopleg ræða um daginn af hæstv. fjmrh. Raunar kom ráðh. ekki mikið að efni málsins, hann var að tala um ýmislegt annað, en ég mun byrja á því að tala efnislega um málið, enda hef ég alltaf gert það. Það er velkomið fyrir hv. þm. að lesa þá ræðu, sem ég hélt hér um daginn, sem hæstv. fjmrh. var að ávíta mig fyrir, að ég hefði verið að tala illa um náungann. Það er ekki eitt einasta lastyrði um nokkurn mann í þeirri ræðu. Það komu tvö efnisatriði fram hjá hæstv. fjmrh. Það var viðvíkjandi því, að rútuferðir hefðu yfirleitt ekki borið sig vel frá Akranesi og Akurnesingar mundu ekki hafa staðið sig eins vel í fótbolta og þeir hafa gert, ef þeir hefðu ekki haft þennan bát til að ferðast á. Þetta var það eina, sem kom efnislega fram hjá hæstv. ráðh. Þetta er alveg rétt viðvíkjandi bílferðunum. Það var ósköp eðlilegt, að menn vildu heldur fara með Akraborginni, meðan ríkið borgaði helminginn af fargjöldunum, eins og það gerði, hátt upp í það, þá fóru þeir með skipinu og tóku konur og börn með, og þetta var skemmtisigling í mörgum tilfellum. Þetta staðfestir það, sem ég í raun og veru hef haldið fram. En ef þetta hefðu verið eðlileg fargjöld og þeir hefðu átt að kosta sitt skip sjálfir, áttu ferðir með bílum að ganga vel, svipað og hjá okkur fyrir norðan, a.m.k. þangað til flugvöllur kom á Akranesi. Ég hef ekkert við það að athuga, þótt menn fari og leiki fótbolta. Þeir stóðu sig einu sinni ágætlega, þarna á Akranesinu. En nú eru Keflvíkingar búnir að snúa á þá, að mér skilst, þrátt fyrir að þeir hafi ekki skemmtisnekkju til að ferðast á. Annars var einn þm. þeirra úr Gullbringu- og Kjósarsýslu að segja, að hann ætlaði að fara fram á að fá skip fyrir þá í Keflavík, til þess að þeir gætu farið hingað til Reykjavíkur til að æfa sig í fótbolta. En nú vitum við það, að núv. ríkisstj. og meiri hl. þingsins styðja byggðastefnu. Ég sé nú ekki annað, ef þetta er svona nauðsynlegt vegna fótboltans hjá þeim á Akranesi, en við verðum að taka málið á breiðari grundvelli. Ég sé ekki nokkra ástæðu til annars en Ísfirðingar geti farið fram á að fá gott sjóskip til þess að geta skroppið hingað suður og æft fótbolta og sömuleiðis Siglfirðingar. Ég skil ekki, að hv. 1. þm. Austf., Eysteinn Jónsson vildi hafa Austfirðinga út undan, þannig að það gæti þurft 4–5 skip til að flytja úr helstu bæjum landsins menn hingað til þess að æfa fótholta, ef þetta á nú að vera aðalþörfin fyrir þá þarna á Akranesinu á að fá þetta stóra skip. Við erum náttúrlega efnaðir, Íslendingar, og höfum mikla peninga og mikil fjárráð. En þetta gæti orðið nokkurs konar fótboltafloti. Nei, það er ekki öll vitleysan eins. En ef Akurnesingar eiga að hafa 600 tonna skip, sem kostar 130 millj., til þess að geta æft hér fótbolta, þá náttúrlega þarf það að ganga jafnt yfir alla landsmenn. Vestmanneyingar ættu að geta komið, þegar þeir eru búnir að fá nýja skipið. Það er ekkert að Akraborg, ekki nokkur skapaður hlutur. Ég var síðast að tala í dag við manninn, sem hefur haft með hana að gera. Stálið er ágætt í henni, og hún þarf minni klössun en þetta nýja skip, sem er verið að kaupa og er orðið 8 ára gamalt. Hún þarf 16 ára klössun, en það þarf 8 ára klössun, og eftir því sem mér hefur skilist, ætla Norðmenn ekki að sjá um þá klössun, þannig að það er ekki eins og sé verið að kaupa nýtt skip. Svo er nú þetta, ég kem þá að blessuðum Norðmönnunum, ég var vittur af hæstv. fjmrh. fyrir að vera að tala við svoleiðis menn. Annars átti hann kost á því að tala við manninn sjálfur, því að hann sagði mér, þessi ágæti maður, að hann hefði verið kynntur fyrir sjútvrh. og fjmrh., og hann sagðist ekki hafa getað talað neitt við fjmrh., en sagði, að sjútvrh. væri „clever fellow“ og lét vel af að spjalla við hann. En hvað um það, fjmrh. gat náttúrlega fengið sér túlk, ef hann vildi fá einhverjar upplýsingar hjá honum, það var ekki mín sök. En hann sagðist álíta, að hæfilegt verð á þessari ferju væri 4 millj. kr. norskar eða um 60 millj. ísl., en hún er seld á 120 millj., og svo á eftir að gera hana haffæra. Íslendingar þurfa að kosta klössunina, og þeir gera sjálfir ráð fyrir 10 millj., það verður víst ekki minna alls, vafalaust miklu meira. Norðmaðurinn sagði mér einnig, að venja þeirra í Noregi væri sú að selja skipin, þegar þau væru 21/2–5 ára gömul. Þeir byggja sín skip sjálfir, og þeim finnst borga sig að endurnýja flotann svona fljótt, en þess er að gæta, að þeir hafa viðinn og þeir hafa hráefnið, og þetta skapar þeim vinnu. En þeim hefur ekki tekist að selja þetta skip, fyrr en það er orðið 8 ára gamalt, og það er talið sérstakt happ að geta selt það, Ekki veit ég, hve mikla þóknun sölumaðurinn hefur fengið, en hitt ér víst, að hann á skilið góð laun fyrir að geta komið þessu í Íslendinga fyrir 120 eða 130 millj, Ég fékk í gegnum samgmn. upplýsingar og sá undireins, að þetta var tóm vitleysa, og fór að tala um það hér. En eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, er víst búið að kaupa skipið og borga í því 12 millj., og má mikið vera, ef fjmrh. er ekki búinn að ganga í ábyrgð. Ég vil ekki fullyrða það, en á ýmsum hefur mér skilist það. Ég veit ekki, til hvers er verið að fleygja þessu í þm., ef búið er að ganga frá málinu. Það er náttúrlega ólöglegt að skrifa undir ábyrgð, áður en búið er að veita heimild til þess, og ég sé þá ekki, hvað er verið að basla með þetta. Það er meira en skipið kosti þetta, þetta gamla skip, sem er auk þess mjög óhentugt. Þetta er innfjarðaskip, og ég vona, að það verði ekki slys af. Hann hélt, sá norski, sem ég hef mikla visku frá, þó að ég hafi hana engan veginn alla, að það væri hægt að gera það nokkuð öruggt, bjóst við því. En hann taldi ógerlegt annað en setja hliðarskrúfu og þá vantaði vél til þess að knýja þá skrúfu. Það veit enginn, hvernig bygging skipsins er, ekki veit ég það a.m.k., hvort þægilegt er að koma því fyrir. Guðjón, sem stjórnar Skipaútgerð ríkisins, heldur, að það muni kannske þurfa tvær skrúfur á hliðarnar, um það vil ég ekki fullyrða. Þá þarf að gera stórkostleg mannvirki, bæði í Reykjavík og á Akranesi, til þess að þetta afbragðsskip geti lent með fótboltamennina. Það er ekki þannig, ég veit, að hæstv. fjmrh. er mesti drengskaparmaður og vill allt fyrir alla gera, en þegar menn eru komnir í þetta starf, er ómögulegt að gera allt fyrir alla, þótt menn vilji, það er ekki hægt. Menn verða að vera harðir af sér. Viðvíkjandi þessum 60 þús. farþegum, þá reiknaði ég þetta út miðað við fargjöldin. Ég gat ekki reiknað það nákvæmlega, ég tók meðaltal og byggði það á þeim upplýsingum, sem ég fékk. Það eru engin 60 þús., miðað við fullorðna menn, - ég veit ekki, hvað selt er fyrir krakkana, - en það eru engin 60 þús., ég ætla nær 40 þús. Og þetta eru menn að fara að gamni sínu, ég hef ekkert á móti því. Ef þeir vilja endilega hafa skemmtisnekkju, þá er það allt í lagi. En það er bara alveg ástæðulaust að kaupa svona dýrt skip. Ef þeir kosta hana sjálfir, þá varðar okkur eðlilega ekkert um það. Það kom fram hjá hv. 3. þm. Sunnl., hann var að tala um, að þeir ætluðu að leggja milljónatugi í þetta, eigendur Skallagríms, skilst mér. Ég hef ekki séð gögn um það, að þeir ætli að leggja fram neina milljónatugi. Mér skilst, að þeir eigi Akraborg. Ég dreg í efa, að þeir hafi lagt neitt fé að ráði í Akraborg. Ég held, að hallinn hafi alltaf verið borgaður af ríkinu. Þeir eiga einhver smáhlutabréf, hún var dálítið mikils virði, krónan, þegar félagið var stofnað, það voru allt aðrir tímar. Þá var nauðsynlegt fyrir Borgfirðinga að eiga skipið, og það flutti vörurnar, kjötið og mjólkina á milli. Nú eru Borgnesingar alveg hættir að nota það. Þeir munu eiga eitthvað í hlutabréfum, býst ég við, annars er ég alveg ókunnugur, hverjir eiga hlutabréfin í Skallagrími, og skiptir heldur engu máli fyrir okkur hér í sjálfu sér. En þeir eiga vafalaust eitthvað af hlutabréfum í því ennþá. En skipið veitir Borgnesingum enga þjónustu. Það borgaði sig betur fyrir þá að nota bílana, af því gera þeir það vitanlega, það er hagkvæmara. Ég hef alltaf haldið því fram, að Akurnesingar gætu komist af án þess að hafa Akraborgina. Annars er Akraborgin sérstakt happaskip, og það hafa verið gerðar athuganir á henni, að stálið er ágætt enn þá, og hún þarf minni klössun en þetta nýja skip, sem þeir eru að kaupa. Hún þarf 16 ára klössun, en það þarf 5 ára klössun og það er dýrari og meiri klössun. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, er þetta þannig. Það, sem gerði, að ég fór að tala í þessu máli, var, að ég sá, að þetta mundi verða veruleg byrði. Ég tel það ekki að tala illa um menn, þó að maður sé ekki á sama máli málefnalega og þeir. Það er allt annað. Maður mætti þá yfirleitt aldrei hafa skoðun, ef það eiga að heita illyrði, þó að menn deili eitthvað málefnalega. Hitt skal ég taka fram, að þeir hafa verið vel ýtnir sumir þm. þeirra Vestlendinga, um framlög úr ríkissjóði fyrir Akraborgina, og ég efast ekki um, að þeir verði það fyrir þetta nýja skip líka. Ég á þar sérstaklega við þá, sem búsettir eru á Akranesi, og hæstv. fjmrh. En þess hefur minna gætt með Ásgeir Bjarnason og hv. 4. þm. Vesturl., Friðjón Þórðarson. Þeir hafa haft meiri áhyggjur af Breiðafjarðarbátnum. Það er rétt að taka það fram, að þó að Friðjón Þórðarson, hv. 4. þm. Vesturl., hafi verið dálítið ýtinn fyrir Breiðafjarðarbátinn, þá hefur það allt verið byggt á mikilli sanngirni og alls ekki meiri kröfur en þörf er á. Meira að segja hefði sá bátur þurft að fá meira framlag en hann hefur fengið, ég skal viðurkenna það. En hvað skeður nú, ef keypt er þetta nýja skip og það þarf allt að 40 millj, kr. framlag á ári til þess að bera sig, sem ég hef töluverða ástæðu til að ætla, að þurfi? Hvað skeður þá? Koma ekki kröfurnar frá hinum? Það er meira en þessi krafa. Það koma hliðstæðar kröfur frá öllum byggðarlögum, það dynur á okkur: Þetta var gert fyrir þennan og við eigum heimtingu á hliðstæðu. Og það verður ekki reynt að spara. Við höfum reynt að halda þessu niðri eins og mögulegt hefur verið. Sannleikurinn er sá með þessa báta, bæði Ísafjarðarbátinn, Norðurlandsbátinn, Breiðafjarðarbátinn og yfirleitt þessa báta, að það hefur verið reynt að halda kostnaði niðri eins og mögulegt var. En svo þegar er sólundað svona á einum stað, þar sem minnst er þörfin, þá koma hinir með kröfurnar: ný skip, meiri kostnað, þannig að þetta geta orðið 100–200 millj. kr. útgjöld fyrir ríkið. Ég veit, að tekjurnar eru miklar og hæstv, fjmrh. ákaflega duglegur að afla tekna fyrir ríkissjóð, það vantar ekki, en það er líka í ýmis horn að líta. Það er margt, sem er vanrækt. Ég held, að það sé ómögulegt að standa við þá vegáætlun, sem búið er að samþykkja, það lítur ekki út fyrir það. Ég held t.d., að Tækniskólinn sé þannig, að það sé alveg óverjandi, hvernig að honum er búið, og það er margt, sem hægt er að gera við peningana. Jafnvel þó að tekjur Íslendinga séu miklar, þá er þörfin það mikil, að það er yfirleitt óverjandi að verja fésinu illa eða fara illa með fé. Annars hef ég aldrei vanist því að sólunda fé að óþörfu, hvorki fyrir sjálfan mig né aðra. Ég hef aldrei haft efni á því og hef ekki heldur neina ánægju af því, og satt að segja fer það alltaf í taugarnar á mér, þegar ég sé það gert. Ég skal játa, að miðað við alla þá eyðslu, sem er í okkar þjóðfélagi, sé þarna ekki um neitt stórmál að tala. Móralskt séð er þetta talsvert atriði. Ég hef vítt meðferð á þessu máli. Okkur voru veittar litlar upplýsingar, og þær, sem komu, voru rangar. Það eina, sem fjmrh. kom með efnislega í sinni frumræðu, sem kom seint, var, að það væri hægt að flytja sement með þessu skipi. Í seinni ræðu sinni minntist hann ekkert á sementið. Ég upplýsti, að eftir þeim upplýsingum, sem ég hefði fengið, væri það tóm vitleysa. Svo eru lagðar fram áætlanir, og það er eins og ég hef áður talað um, það er ekkert vit í þeim áætlunum. Þær eru byggðar á því, að það muni verða svipaður kostnaður og á Akraborginni, sem er helmingi minni og hefur þar að auki reynst sérlega vel og verið að mörgu leyti hagkvæmt og er ágætt skip og miklu betra fyrir þá að hafa það skip heldur en vera að kaupa þetta nýja skip, enda er mér sagt, að það séu ýmsir á Akranesi alveg furðulostnir yfir þessu tiltæki öllu saman. Ég get sagt ykkur sem dæmi, með tryggingarnar. Það eru reiknaðar 991 þús. Í síðari áætluninni, þar sem hann er búinn að hækka um 20%, þá eru þær reiknaðar á 1189 þús. Nú fór ég að að spyrjast fyrir um það hjá einu tryggingafélagi í dag, og upplýsingarnar voru þær, að þær mundu alls ekki vera fyrir neðan 3 millj. eða rétt við 3 millj. Svona er þetta allt saman. Olían var reiknuð lítið eitt hærri, og vita allir, hvernig það verður, hann bætti 20% við hana, og þá er hún áætluð 27 millj. En nú er eyðslan á hverjum togara, miðað við olíuverð í dag, á mánuði um 2 millj., og imyndið ykkur þá, að olían verði ekki nema 2.7 millj. Hún verður sennilega á skuttogurunum nýju um 24 millj. á ári miðað við olíuverð núna, og svo getur það stórhækkað, þannig að við þurfum ekki að ímynda okkur, að þessi liður verði innan við 10 millj. Sem dæmi er reiknað með 100 millj. kr. skuld, en hvar á að taka hinar 30? Það hvíla nú á Akraborginni eitthvað 6 millj., og ég er ekki farinn að sjá, að þeir geti selt hana fyrir mjög mikið. Þó má vera, að þeir geti selt hana á 20–30 millj. En það eru engar líkur til þess, að skuldir verði ekki nema 100 millj, kr. Og þeir reikna 7.25% vexti. Hvar ætla þeir að fá fé með þeim vöxtum? Ég var að tala við kanpfélagsstjórann á Akureyri fyrir stuttu. Hann sagði mér, að meðaltalsvextir, sem kaupfélagið yrði að borga í bankanum, væru 18% með öllum þeim aukakostnaði, sem á lánið hleðst. Þá geri ég ekki ráð fyrir, að hann eigi við það, sem hann fær í bankanum út á afurðavíxla. Hvar á að fá 100 millj. með 7.25% vöxtum? Og svo reikna þeir afskrift 7.2%. Skipið er orðið 8 ára gamalt. Þeir þykjast ekki geta notað Akraborgina, af því að hún er orðin eitthvað 18 ára, held ég. Þá held ég, að þessar afskriftir dugi skammt. Annars verður það líklega þannig, eins og einn Akurnesingur sagði mér, sem er kunnugur þessum hlutum, - hann sagði, að það væri sá kosturinn við að kaupa þennan dall, að það yrði aldrei nema eitt ár og þá yrðu þeir alveg lausir við þessar milliferðir á eftir. Það má vel vera. Og sannleikurinn er sá, að það er oftast nær þannig, að þó að eitthvað sé illt, þá fylgir því einhver kostur. Það er því ekki ástæða til þess að vera að æsa sig of mikið út af svona hlutum. En málið er þannig lagt fyrir þingið, að upplýsingarnar eru allar rangar, sem þinginu eru gefnar. Svo er þessu hrúgað saman í eitt frv., nokkurs konar bandorm. Ég fyrir mitt leyti viðurkenni, að aðstaða Vestmanneyinga er allt önnur. Þeir þurfa skip og geta ekki komist af án þess. Þeir þurfa skip, sem getur flutt bíla, og ég hef mikinn skilning á því, að þeir vilji heldur fara til Þorlákshafnar en hafa ferðirnar hingað til Reykjavíkur, m.a. vegna flutninga á bílunum, enda er þetta þeirra mál. Hitt er annað, að það er algerlega óverjandi að taka þessa liði saman: togarakaup, kaupin á Tungenes og Vestmannaeyjaskipi, og hrúga þarna saman þremur alveg óskyldum málum, sem ég vildi gjarnan vera með að vissu leyti, eins og Vestmannaeyjaskipinu. Það er farið allt öðruvísi að þar. Það er ekki búið að byggja neitt, það er ekki búið að ganga í ábyrgð fyrir neinu, og ef þeir athuga þetta mál vel og byggja sér hagkvæmt skip, þá er ég fús til að vera með því. Ég veit a.m.k., að þeir geta gert það, þeir hafa næga þekkingu í siglingamálum til þess. Það þarf náttúrlega að stilla verðinu á slíku skipi í hóf, miða við þær aðstæður, sem líklegt er, að verði. En ég skil það vel, að þeir vilji hafa traust skip til þess að flytja bíla sína. Sannleikurinn er sá, að það er ómögulegt að flytja bíla á skipum, nema þá í góðu veðri, a.m.k. nema eiga á hættu, að þeir skemmist eitthvað, þannig að ég hef enga trú á því, þó að þeir kaupi þennan norska dall, að það verði straumur af bílum norðan og vestan af landi, sem fari með skipinu, enda vafasamt, hvort það er nokkur einasti flýtir, þegar miðað er við það að aka ofan á Akranes, bíða eftir því að koma bílum um borð og fólki og koma því svo aftur ár skipinu. Ég skil ekki, að það breytist neitt. Þar að auki er þess að gæta, að vegirnir eru alltaf að batna og verður sennilega langleiðin gerð úr varanlegu efni, og þá skil ég ekki í því, að norðanmenn fari að nota þetta skip mikið. Þetta verður þá fótboltaskip, eins og það hefur raunar verið að mestu leyti. Það hafa eiginlega ekki aðrir talað á móti þessu, sem ég hef sagt hér, en hæstv. fjmrh., þannig að efnislega þarf ég ekki að svara fleiru. Annars var ég hálfhissa á ræðu hæstv. ráðh. Ég hef aldrei heyrt nokkurn ráðh. halda svona vitlausa ræða, ekki svona langa. Ég er ekki viss um nema ráðh. hafi haldið 5 mínútna ræðu svona vitlausa, en enginn svona langa. Þetta áttu að vera skammir um mig, en það voru engar skammir um mig, þetta líktist helst nauti, kollóttu meira að segja, sem er að stanga vegg og getur ekki einu sinni rifið vegginn í sundur. Ég hef í raun og veru engu að svara viðvíkjandi þessu. Hann var að tala um, að ég hefði talað illa um einhverja bændur uppi í Borgarfirði. Ég hef ekki minnst á einn einasta bónda uppi í Borgarfirði í þessum umr. Ég veit alls ekki, hverjir eru frumkvöðlar að þessu máli. Ég veit, að þeir hafa verið að slást hér í þinginu, Jón Árnason og Halldór E. Sigurðsson. Benedikt Gröndal talaði einu sinni, síðan hefur hann ekki talað. Hann var hógvær að vanda, og satt að segja er ég í dálitlum vafa um, hve sannfærður hann er um ágæti þessa máls, þó að hann standi með því. Ég skal ekki segja um það, en ég er í vafa um það. Um Jónas Árnason veit ég ekki. Og þó að ég hefði þá með í númeri, Vestlendingana, þá er það hrein vitleysa, að ég hafi sagt, að þeir væru jafnvitlausir, því að ég orðaði það þannig, að það gæti orðið þeim til afsökunar hjá kjósendum sínum, ef þeir álitu þá alla jafnvitlausa, í þessu máli auðvitað, og við vitum, að stórvitrum mönnum getur yfirsést. Haraldur harðráði fór til Jórvíkur í herferð einu sinni. Hann var allra manna vitrastur. Hann var svo vitlaus að fara þetta, og þar var hann drepinn. Napóleon æddi inn í Rússland. Það ber enginn þessum mönnum heimsku á brýn, en þeir gátu gert hin mestu axarsköft. Gáfaðir menn geta oft gert mestu vitleysurnar, þannig að það er betra að hafa meðalgáfur og gera litlar vitleysur heldur en vera gáfaður og gera miklar vitleysur. Það gæti orðið afsökun, svo að menn hlypu ekki milli flokka út af þessari vitleysu, sem þeir eru að gera, að þeir væru allir samsekir. En þar átti ég auðvitað við þessa menn, sem mest hafa gengið fram fyrir skjöldu. Annars má vel vera, að þessir menn séu búnir að vefja sig svo inn í þetta allt saman, að það verði ekki aftur snúið, en það er ekki mér að kenna. Þið megið lesa ræðu mína, þar er ekki talað um einn einasta Borgfirðing. Svo var hæstv. fjmrh. að tala um það, hvað ég nyti lítils trausts hjá mönnum, af því að ég væri ekki formaður Búnaðarfélagsins eða formaður Stéttarsambandsins. Hæstv. fjmrh. ætti nú að rjúka á hvern einasta bónda ílandinu og skamma hann fyrir, að hann hefði ekki traust, af því að hann væri ekki formaður annaðhvort í Stéttarsambandi eða Búnaðarfélaginu. Ég held nú satt að segja, að aðstaða mín sé ekki þannig. Það er ekki hægt fyrir mig að vera formaður í Búnaðarfélaginu, því að bróðir minn er búnaðarmálastjóri. Ég held, að það ætti ekki vel við. Satt að segja hef ég aldrei verið að sækjast eftir að vera formaður í Stéttarsambandinu og ekki einu sinni að fara á Stéttarsambandsfund. Og þótt ég væri grátbeðinn um að vera formaður í Stéttarsambandi bænda, þá væri ég ófáanlegur til þess, ég hef alveg nóg á minni könnu. Ég varð alveg hissa, þegar fjmrh. var að tala um þá Magnús í Norðtungu og Gilsbakka-Magnús, og skildi ekkert í þessu. En síðar var mér sagt, að Magnús í Norðtungu mundi hafa verið hér uppi á pöllunum. Það gat skeð, að það væri af því. En annars hef ég alltaf baslað allt mitt líf án þess að vera að hræsna fyrir mönnum, þó að þeir væru einhvers staðar uppi á pöllum. ég veit ekkert um það, ég hitti ekki Magnús og skal ekki ábyrgjast, hvort það er satt eða ekki. Þá fór hæstv. fjmrh. að telja fram fyrir bændur, það hef ég aldrei vitað nokkurn ráðh. gera, fara að telja fram bústofn bænda hér í pontunni. Hann sagði, að ég hefði ekki verið meðal 40 stærstu bænda á Íslandi. Ég vissi auðvitað að þetta var allt tómur tilbúningur og skrök úr ráðh., því að hann hefði aldrei fengið neinn lista yfir 40 stærstu bændur á Íslandi. En þeir voru hérna í d., bæði Stefán Valgeirsson og Ágúst Þorvaldsson, og hann sagði, að þeir hefðu báðir verið á listanum. Hann gleymdi þeim Páli Þorsteinssyni og Ásgeiri Bjarnasyni, en ef þeir hefðu verið hérna í d., þá hefðu þeir vafalaust verið meðal þessara 40 líka. Ég fór að spyrjast fyrir um það á þeim stöðum, þar sem þeir vita um þessar skýrslur, hvort það væri einhver svona listi til. Hann er ekki til og hefur aldrei verið til og er algerlega óleyfilegt að vera að gefa upp nöfn manna og framtöl, þannig að þetta er bara skrök - ég vil ekki segja lygi úr hæstv. fjmrh. Ég veit ekki, hvað svona kúnstir eiga að þýða. Það, sem er spaugilegast af öllu, er, að Stefán Valgeirsson telur ekki fram sérstaklega, en er í félagsbúi við bróður sinn, það er bara talið fram búið á Auðbrekku, og ég veit ekki, hvort hæstv. fjmrh. þekkir beljurnar þeirra í sundur og rollurnar, þannig að hann geti sagt um, hvað hvor eigi. Þar að auki finnst mér þetta ekki koma Akraborginni við eða skipinu Tungenes. Það er alveg óskylt mál. Ég ætla ekki að fara að telja fram fyrir einn eða neinn. Annars hef ég frekar fengið skammir fyrir að hafa of stórt bú en of lítið. En það er breytileg veðráttan og erfitt að gera öllum til hæfis. Það er rétt, að Hagstofan flokkaði bændur, en ekki eftir nöfnum, sem hefðu þessa og þessa bústærð. Ég sá þetta í einhverju riti, og ég efast ekkert um, að margir bændur á landinu séu stærri, og ég tel það heldur til heiðurs fyrir mig, því að ef ég væri að rembast við að vera stærsti bóndi á Íslandi, þá væri ég þrautbeimskur. Sannleikurinn er sá, að stórbændunum liður verr en meðalbændum, og það er ákaflega vitlaust að hafa allt of mikið fyrir lífinu og hafa svo e.t.v. ekkert upp úr því, þannig að þó að þetta ættu að vera skammir um mig, þá voru þetta engar skammir. En það er leiðinlegt, að sjálfur fjmrh. skuli vera að segja lygaögur hér uppi í pontu. Svo er það alveg ykkar mál, hvernig þið greiðið atkv. með þessari vitleysu. Ég er búinn að segja, að ég get gjarnan verið með hæfilegri tölu af togurum. Það eru ekki líkur til, að það verði teknir nema tveir, og ég sé enga ástæðu til, að þingið sé að samþykkja ábyrgðarheimild fyrir 10, ef það eru ekki líkur til, að það verði keyptir núna nema tveir. Það á kannske að erfast sú heimild, þangað til næsta stjórn kemur, ég veit það ekki. Ég sé bara ekki ástæðu til þess að vera að samþykkja ábyrgð fyrir miklu fleiri togurum en á að kaupa. Eins og ég er búinn að taka fram, get ég gjarnan verið með Vestmannaeyjaskipinu. Það er ástæðulaust fyrir n. að vera að tvinna svona saman alveg óskylda hluti. En með þessa blessaða ferju, þá er þetta „tótal“ mál. Það er hægt að fá í Noregi 200 tonna ferju fyrir um 2 millj. kr. norskar eða um 30 millj. íslenskar, og það væri hæfileg snekkja fyrir Akurnesinga, þegar þeir vilja hætta við Akraborgina, sem engin ástæða er nú til, því að skipið er það gott að hafa fyrir skemmtisnekkju. Akurnesingar hafa vel efni á því að eiga svona 30 millj. kr. skemmtisnekkju eins og þjóðhöfðingjar gerðu, en þá þurfa þessir höfðingjar, sem standa að Skallagrími, ekki að vera að betla um neinn styrk hjá ríkinu til þess eða biðja um ríkisábyrgð. Þeir geta borgað þetta út, það ætti að vera auðvelt.



Vegna þeirra tilmæla, sem hv. 12. þm. Reykv. beindi til mín, vil ég segja þetta: Ég skal beita mér fyrir því, að forsetar ræði það mál, sem hv. þm. nefndi. Ég get lýst því yfir, að ég tel, að hér sé um bæði gamalt og nýtt vandamál að ræða, að það er og hefur lengi verið tilhneiging til þess að samþykkja í einu frv. mál, sem eru tiltölulega óskyld og ættu eðli máls samkv. að vera borin fram í fleiri en einu frv. Ég lýsi því sem sagt yfir, að ég mun beita mér fyrir því, að forsetar ræði þetta vandamál og athugi, hvort þeir geta eitthvað í því gert. Burtséð frá þessu sérstaka máli, þá er það ekki nýtt, að slík vandamál komi upp, og er eðlilegt að mínum dómi, að það sé sérstaklega athugað, hvað hægt er og rétt er að gera í því efni.



Herra forseti. Ég sagði nokkur orð um þetta mál, þegar það var hér til 1. umr., og það var af því tilefni, að ég hafði sem þátttakandi í störfum samstarfsn. samgöngumála fengið upplýsingar m.a. um þetta draumaskip Akurnesinga og þær upplýsingar voru næsta neikvæðar. Ég gerði grein fyrir því, sem út úr þessari athugun hafði komið. Hins vegar þótti mér það kynlegt, að ég hafði ekkert um þetta mál heyrt fyrr en tveimur dögum fyrir þennan nefndarfund í samgn., og var mér þá tjáð, að það mundi vera búið að ákveða kaup á þessu skipi og gera einhverjar ráðstafanir til að tryggja því máli framgang í gegnum þingið. Mér þótti það kynlegt, að mínum þingflokki hafði engin vitneskja um þetta borist. Síðan kom þetta mál, eins og það var upphaflega lagt fyrir Ed., um sjálfskuldarábyrgð á lánum til kaupa á 10 fiskiskipum yfir 300 lestir. Þegar það mál fór til n. í hv. Ed., var skotið inn till. til viðbótar um, að sjálfskuldarábyrgðarlán fyrir allt að 80% af kaupverði ferjuskips til siglinga milli Akraness og Reykjavíkur kæmi inn í þetta frv. Þar fæddist það. Það er búið að segja margt um það, hversu óþinglegt sé að skjóta öðru fjarskyldu og sjálfstæðu máli inn í annað í meðferð þingsins. Ég tek fyllilega undir það, og hefur hér verið upplýst, að hæstv. núv. forsrh. hafi fordæmt slíkt í fræðiriti, sem hann er höfundur að. En ekki nóg með það. Þetta er orðinn margfaldur neðanprjóningur. Það voru kallaðir neðanprjóningar, þegar prjónað var neðan við sokka. Þegar neðri hlutinn hafði slitnað nokkuð og þótti ekki ástæða til að endurnýja sokkinn allan, þá var hann neðanprjóningur. En hér er um tvöfaldan neðanprjóning að ræða, því að málið var ekki miklu lengra komið, þegar bætt var við sjálfskuldarábyrgð ríkisins fyrir enn öðru skipi, þ.e. Vestmannaeyjaferju. Þetta eru vitanlega með öllu óþingleg vinnubrögð. Þetta eru þrjú sjálfstæð mál og eiga að fara í gegnum þingið til skoðunar á þann veg. Málið hafði ekki verið rætt í þingflokkum stjórnarliðsins mér vitanlega, og svo er því skotið inn svona. Það benti til þess og vakti strax tortryggni, að þarna væri verið að lauma máli inn á þingið, ekki með venjulegum hætti. Svo þegar málið kemur frá bv. Ed. hingað þá bregður svo við, að það mælir enginn fyrir frv., hvorki fyrir upprunalega málinu né viðbótinni. Hæstv. fjmrh. birtist ekki. Það jók á tortryggnina gagnvart málinu og spillti fyrir því. Enn fremur er það réttilega upplýst hér, að það voru gefnar mjög rangar og villandi upplýsingar um málið. Það náði t.d. ekki nokkurri átt, að rekstrarkostnaður slíks skips yrði ekkert meiri en Akraborgar, tvöfalt stærra skips. Olíunotkun átti ekki einu sinni að verða hlutfallslega meiri. Það er búið að hrekja þær tölur, sem þarna voru látnar uppi. Það var ekki farið samviskulega með að upplýsa málið, og það gerir það enn þá verra. Umsögn lá fyrir frá Skipaútgerð ríkisins, forstjóra Skipaútgerðarinnar, Guðjóni Teitssyni, sem var vægast sagt mjög neikvæð. Þar var upplýst, að þetta væri fast að því 8 ára gamalt skip og stæði fyrir dyrum klössun á því. Enginn gat upplýst, hvað hún mundi kosta. Þetta væri skip, sem væri byggt sem innfjarðaferja í Noregi og hefði ekki haffærisskírteini nema ákveðnar vegalengdir frá landi. Þetta væri skip með geysilega mikla yfirbyggingu. Og svo mikið vit hef ég á sjómennsku, að leiðin milli Akraness og Reykjavíkur er ein af verri siglingaleiðum við strendur landsins, ávallt að heita má hliðarvindur, ýmist af hafi eða af Hvalfirði, og það er ekki fyrir hvaða kopp sem er að sigla daglega þessa leið. Umsagnir lágu líka fyrir frá Siglingamálastofnun ríkisins, fyrst til bráðabirgða, frekar neikvæð. Ekki hafði verið haffærisskírteini í þessu skipi og ekki gefið fyrirheit um það nema með skilyrðum.  Sannleikurinn er sá, mér líst ekki á þessi kaup og ekki á þetta skip eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið um það frá þeim, sem hafa þar látið allt sitt í ljós, sem eru fyrst og fremst Skipaútgerð ríkisins og Siglingamálastofnunin. Síst af öllu líst mér á skipið eftir síðari Umsögn Siglingamálastofnunarinnar. Ég varð undrandi líka, eins og hv. 3. þm. Norðurl. v., eftir að hæstv. fjmrh. hafði haldið hér ræðu um þetta mál, því að mér datt ekki annað í hug en að hann kæmi í ræðustól til að upplýsa um hinar jákvæðu, ágætu hliðar þessa máls, en ekki til þess að skylmast við flokksbróður sinn. En það voru eintómar skylmingar, bæði við hinn ágæta flokksbróður ráðh. og svo um ýmis atriði, sem eru óumdeild í þessu máli. Það var bardagi við vindmyllur. Það var langur kafli í ræðu hæstv. ráðh. um það, að það sýndist sitt hverjum um kaup á fiskiskipum. En í sambandi við þessa sjálfskuldarábyrgð, sem hér stóð til að veita gagnvart fiskiskipunum, hafði enginn maður verið með neinar sérstakar mótbárur og ekki gagnrýnt það á nokkurn hátt. Það þurfti enga varnarræðu um það. Ég var alltaf að búast við því, að hæstv. ráðh. kæmi með upplýsingar um Akranesskipið, ferjuna. En það kom ekki orð um það. Og ég bíð enn eftir því að fá einhverjar lofsamlegri upplýsingar um þennan skipakost til þeirrar notkunar, sem hann á að vera, sem ferja, sem fer daglega milli Akraness og Reykjavíkur og flytur fólk og bíla. Ef ekki er hægt að segja neitt loflegt um þetta skip af þeim mönnum, sem vilja standa ábyrgir fyrir því, þá líst mér enn verr á allt málið, þennan þátt þess. Ég verð að segja það, að það er að vísu nauðsynlegt fyrir Akurnesinga að hafa möguleika til sjóferðar milli Reykjavíkur og Akraneskaupstaðar. En það er ekki sama, hvernig það mál er leyst. Ef þeir gera það samkv. sinni eigin ákvörðun, þá taka þeir á sig ábyrgðina af því að bera kostnaðinn af kaupum og rekstri slíks skips. Það er einstætt, að kaupstaður í nágrenni Reykjavíkur fái nokkrar millj. kr. á ári til þess að sjá um fólksflutninga milli tveggja kaupstaða, það hefur enginn annar kaupstaður notið þess annar en Akranes. En ef það fer að verða margfaldur styrkur á við þau fjarlægari byggðarlög, sem fá flóabátastyrki til þess fyrst og fremst að flytja nauðsynjavörur til héraða og afurðir úr héruðum í kaupstað, þá er þar ólíku saman að jafna og ekki hægt að verja annað en fjarlægari staðirnir fái meiri aðstoð frá ríkinu til þeirrar þjónustu heldur en kaupstaðir rétt í nágrenni við höfuðborgina fá styrk til þess að flytja fólk. Það er að vísu meira en helmingi styttri leið milli Reykjavíkur og Keflavíkur, en Keflvíkingar fá ekki einn einasta eyri til þess að standa undir kostnaði af fólksflutningum milli þessara staða, og ætlast enginn til þess. En munurinn er ekki annar en að vegalengdin milli Akraness og Reykjavíkur er nokkru lengri. En þegar þetta nýja skip væri komið, helmingi stærra skip en Akraborgin er, þá óttast ég, að það yrði farið fram á margfaldan ríkisstyrk, sem væri í ósamræmi við allar aðrar fjárveitingar til sambærilegra hluta. En vonandi verð ég ekki sannspár um þetta. Það er líka neikvæður flötur á málinu, að það skuli þurfa að gera dýr hafnarmannvirki bæði í Akraneshöfn og í Reykjavíkurhöfn, til þess að sá meginkostur skipsins notist, að hægt sé að aka bifreiðum úr skipinu á land og af landi í skipið. En það er nú eins og með annað, um þetta fást ekki neinar áreiðanlegar tölur, og ætti þó að vera búið að gera fullkomlega verkfræðilega könnun á þessu, því að á þessu byggist aðalkostur skipsins. Sumir segja, að þetta kosti bráðabirgðaaðgerðir hér í Reykjavíkurhöfn og á Akranesi fyrir 16 millj. kr., aðrir segja 100% hærra, 32 millj., en enginn virðist vita neitt um þetta. Það er ekki hægt að notfæra sér þessa kosti skipsins, sem gætu gefið því auknar tekjur með auknum bílaflutningi, fyrr en þessar breytingar á hafnaraðstöðunni hafa verið gerðar beggja vegna. Þangað til þessi mannvirki væru komin í Akraneshöfn og Reykjavíkurhöfn, yrði að hífa hvern bíl um borð eins og í Akraborgina, og það er fyrst þegar hægt er að aka þeim um borð, að þeir geta reiknað með bílflutningum sem einhverjum verulega auknum tekjustofni. Mér er sagt, að það liggi ekki á lausu hjá samgrn. að veita fé til umbóta í Reykjavíkurhöfn, það hafi aldrei verið gert, enda er Reykjavíkurhöfn með sérstöðu gagnvart öllum öðrum höfnum landsins um margs konar stórfenglega tekjumöguleika. Og að fara inn á þá braut að veita styrk til þess að gera þessar hafnarumbætur hér, svo að hinum yrði ekið um borð í þetta nýja skip, það væri hættulegt fordæmi, ég játa það. Hins vegar gætu Akurnesingar vafalaust, ef þeir teldu þetta brýnast allra sinna hafnarnauðsynja, varið 16 eða 30 millj, eða hvað það nú yrði til þessara umbóta í Akraneshöfn umfram aðrar aðgerðir, sem þar kalla að. Ég óska eindregið eftir því, að hér séu gefnar upplýsingar um það, hvernig þetta skip er, hvaða sérfræðingar hafa skoðað það og að hvaða niðurstöðu þeir hafa komist um ágæti skipsins. Og ég vil fá vitneskju um það, hvort það er einróma álit slíkra fræðimanna, að þetta skip sé tilvalið til þessa hlutverks og teljist vera hagkvæmt að festa kaup á því í þessum tilgangi, sem ferjuskipi milli Reykjavíkur og Akraness. En ef allir þegja, ráðh. veitir ekki málinu þann styrk að fylgja því úr hlaði efnislega með öðru en skammaræðu um flokksbróður sinn, þá tel ég það vera sönnun þess, að málið sé ekki þess eðlis, að hægt sé að mæla fyrir því. Og ef þm. Vesturl. gera það ekki heldur, svo að gagni sé, að sýna fram á, að skipið sé að flestu leyti til þessara hluta fallið, þá skipti ég ekki um skoðun og greiði atkv. á móti þessum þætti málsins. Ég viðurkenni, að þörfin fyrir Vestmannaeyjaskipið er mjög brýn, það ber að tengja eyjabyggðina í Vestmannaeyjum sem best við meginlandið, og það verður ekki gert nema með góðu ferjuskipi. En málið er mjög skammt á veg komið, og ég held, að það væri viturlegra að kljúfa það frá þessum margfalda neðanprjóningi og flytja um það sérstakt frv., fara þar þinglega að, allra helst þar sem það væri beint í framhaldi af þeirri þáltill., sem þm. Sunnl. hafa flutt. Ég held, að það sé alveg ástæðulaust að vera neitt að smygla því máli inn í þetta og það bæti síst fyrir framgangsmöguleikum þess. Þetta eru þrjú mál og á að flytja fyrir þinginu sem þrjú mál. En verði hér atkvgr. um einstaka liði þessa frv., þá hygg ég þó, að ég mundi greiða atkv. með Vestmannaeyjaskipinu, því að ég vil á engan hátt, að það sé tafið, að nauðsynlegur undirbúningur sé þar gerður. En betur hefði farið á því fyrir það góða mál, að undirbúningurinn hefði verið kominn lengra, áður en það var flutt sem þingmál til ákvörðunar. Við þurfum líka að vita, hvers konar skip þar eigi að kaupa, en um það liggur ekkert fyrir mér vitanlega. Ég hef ekki fleiri orð um þetta. Ég óska eftir því, að sem jákvæðastar upplýsingar fáist um það, hvaða kostum þetta væntanlega Akranesskip er búið. Þær upplýsingar, sem hingað til hafa legið fyrir, - þær hafa aðeins legið fyrir hjá samgn., - hafa ekki verið jákvæðar, hvorki frá Skipaútgerð ríkisins né frá Siglingamálastofnuninni, og á því ber þó að taka nokkurt mark.