Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Á þinginu 1941 voru samþ. l. um viðauka við l. nr. 73 31. des. 1937, um gjaldeyrisverzlun o.fl. Þar var fram tekið, að ríkisstj. skyldi heimilt að ákveða, að bankarnir skyldu leggja hluta af þeim erlenda gjaldeyri, sem skilað er til þeirra, inn á biðreikninga í erlendri mynt og geyma hann þannig fyrir reikning eigenda gjaldeyrisins og á þeirra áhættu. Einnig var ákveðið, að skipa skyldi fimm manna n., sem átti að úrskurða, hve mikill hluti gjaldeyrisins skyldi keyptur af bönkunum og hve mikill hluti lagður á biðreikninga. Í 3. gr. l. þessara segir svo, að heimilt sé að ákveða með reglugerð, að óheimilt sé að selja eða veðsetja innstaður á biðreikningum, sem myndaðar séu samkvæmt ákvæðum l. þessara. En þar eru engin ákvæði um viðurlög við broti á þessu banni. Hinn 9. des. s.l. voru því gefin út brbl. um viðurlög við brotum á reglugerðinni og málsmeðferð út af slíkum brotum. Þetta frv. á 14. þskj. er flutt til staðfestingar þeim brbl. Hefur frv. verið athugað í fjhn., og mælir n. með því, að það sé samþ., eins og fram kemur í nál. s 27. þskj.

*Garðar Þorsteinsson: Það mun vera rétt, Sem fram er tekið í þessum brbl., er hv. n. hefur athugað og mælt með, að ákvæði um refsingu vegna brota á reglugerðinni vanti. Og það er auðvitað rétt að hafa slík viðurlög, fyrst bannað er að selja eða veðsetja þessar innstæður. En ég vildi nú leggja þá spurningu fyrir hv. n., hvort hún hafi athugað, hvort ekki sé mögulegt, að þessi pundainnieign, sem nú stendur á reikningum einstakra manna, verði gefin frjáls, þannig, að bankarnir keyptu hana eins og aðrar innieignir, áður en l. gengu í gildi, og eins og innieignir þær, sem myndazt hafa eftir að samningarnir við Bandaríkin gengu í gildi. Mér skilst, að þarna sé um fremur litla upphæð að ræða, en þessi ákvæði bitna hins vegar misjafnlega á ýmsum félögum eftir því, hver sambönd þau hafa og hve heppin þau hafa verið um það að fá yfirfærða innieign sína í ísl. kr., eftir að l. gengu í gildi. Síðan Bandaríkin fóru að kaupa pundainnieignina og yfirfæra í dollara, er lítil hætta á, að pundainnieign vaxi, og mér skilst auk þess, að þetta sé ákaflega lítill hluti af þeirri fúlgu, sem bankarnir verða nú að taka á sig. Ég sé ekki annað en hér sé um að ræða millibilsástand að því leyti, að þessi pundainnieign bindur fyrir félögunum mikið fé, þó að hún hljóti fyrr eða síðar að koma á bankana. Þau félög, sem eiga pundainnieign, geta oft ekki greitt skuldir sínar, nema bankarnir kauni pundin. Það hefur komið sér mjög illa fyrir mörg félög að hafa þessa peninga bundna. Það kann að vera rétt, að heimilt sé að greiða nokkurn hluta þessara biðpundafnýbyggingarsjóð. En mér er hins vegar kunnugt um, að ýmis félög geta ekki greitt útsvör sín, skatta og skuldir, nema þessi biðpund séu losuð og þeim gefinn kostur á að nota þau til slíkra greiðslna. þannig að Landsbankinn kaupi pundin. Ég beini því þeirri fyrirspurn til hv. fjhn., hvort hún hafi athugað þennan möguleika eða vilji mæla með honum.

Frsm. (Skúli Guðmundsson) N. hefur ekki athugað þetta atriði, því að það snertir í rauninni ekki frv. það, sem hér er til umr. Eins og ég tók fram áðan, er frv. aðeins um það, að í reglugerðinni megi ákveða um viðurlög við brotum á henni. Það er annað mál, hvernig fara skuli með innistæður þær í erlendri mynt, er ýmis félög eiga og myndazt hafa vegna ákvæða þessara l. Ég er ekki kunnugur þessum málum, en mér skilst, að n. sú, sem ákveður, hve mikill hluti gjaldeyrisins skuli keyptur, hafi farið eftir því, hver væri þörf útflytjenda á gjaldeyri til þess að greiða kostnað af rekstri sínum. Eins og hv. landsk. veik að, var það ákveðið í fyrra, þegar sett voru í skattal. ákvæði um nýbyggingarsjóð, að nota mætti nokkurn hluta þess fjár, sem væri á biðreikningum í erlendri mynt, til að greiða tilskilin framlög í þann sjóð. Ég hef heyrt, að á þeim reikningum muni hafa verið hálf milljón sterlingspunda, eða milli 10 og 15 millj. ísl. kr. Hins vegar hef ég heyrt, að nokkur breyting hafi á þessu orðið, síðan farið var að greiða mikinn hluta útflutningsins í dollurum. Til þessa mun hafa verið full þörf allra dollaranna, en við höfum hins vegar ekki þurft á að halda nema litlu af hinni miklu sterlingspundaeign bankanna. Fyrirspurn hv. 7. landsk. snertir sem sagt ekki beinlinis þetta frv., en hann og aðrir hv. þm. geta að sjálfsögðu fengið upplýsingar um það hjá hæstv. ríkisstj., hvernig þessi l. hafa verið framkvæmd. Ætti því ekkert að vera því til fyrirstöðu, að málinu yrði nú vísað til 3. umr.

*Haraldur Guðmundsson: Ég vil leyfa mér að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. stj., hvort ekki hafi verið upp tekinn sérreikningur fyrir biðdollara. Ég hygg, að n. sú, sem á að fjalla um þessi mál, hafi eitt sinn ákveðið vissa lágmarksupphæð sterlingspunda, sem mætti flytja heim. Mun hafa vakað fyrir henni, að allan kostnað, beinan og óbeinan, bæri að flytja heim, en aðeins þann hlutann, sem væri hreinn gróði, skyldi binda á biðreikningum erlendis. Þetta mun hafa verið gert til þess að koma í veg fyrir það, að hreinn stríðsgróði yrði fluttur inn í landið til þess að auka á verðbólguna. Nú hefur orðið á ú breyting, að útflytjendur fá vöru sína greidda í dollurum, og sá hluti þessarar greiðslu, sem er hreinn gróði, hefur sams konar áhrif um það að auka á verðbólguna og hinn hreini stríðsgróði í sterlingspundum. Því spyr ég hæstv. stj., hvort engar ráðstafanir hafi verið gerðar til þess að setja slíkt fé á biðreikninga, eða fá seljendurnir þann hluta verðsins, sem er hreinn stríðsgróði, til frjálsra umráða?

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Til þess hefur ekki komið enn, að dollarar væru settir á biðreikninga, því að við höfum ekki enn haft nægilega dollara, en það er kunnugt, að innilokun sterlingspundanna stafaði af því, að við höfum meira af þeim en þurfti að nota í svipinn eða fyrst um sinn. Því þótti betra að loka slíkan gróða inni erlendis en flytja hann heim, og þótti eðlilegast, að þeir, sem áttu sterlingspundin, hefðu áhættuna af því. Hins vegar verður það sjónarmið fyrst um sinn að sitja í fyrirrúmi, að við höfum nægilegan gjaldeyri til að kaupa frá Ameríku nauðsynlegar vörur, og verja því ekki dollarar settir á biðreikning fyrst um sinn, enda er nú lagt mikið kapp á að kaupa vörur frá Ameríku. Viðvíkjandi sterlingspundunum vil ég taka það fram, að þótt ég geti ekki fallizt á það, að rétt sé að gefa þau frjáls, þykir mér rétt að gefa mönnum kost á að greiða skatta og gjöld í sterlingspundum. Tryggingin gegn þeim áhrifum, sem stór gróði hefur á verðbólguna, - en mikill hluti af þeim gróða er fyrir seldan fisk -, er sú, að skattakerfi ríkisins sé eins og það á að vera á slíkum tímum sem þessum og sé miðað við það að gæta þeirrar hliðar á verðbólgunni. En hvað sem aðferðum til að ná þessu marki líður, get ég sagt það, að innilokun dollara er ekki fyrir hendi, því að við höfum hingað til þurft á okkar dollurum að halda.

*Haraldur Guðmundsson: Ég þakka hæstv. forsrh. fyrir svörin. Ég býst við, að það sé rétt. að þörf bankanna á dollurum hafi samsvarað fyllilega eða jafnvel meira en það þeirri upphæð dollara sem inn hefur komið á hverjum tíma. En hæstv. ráðh. svaraði ekki spurningu minni um það, hvort seljendur fá þennan hluta verðsins til frjálsra umráða. Það svarar til þess. að afgangurinn verði um fjögur þús. pund, eða nálægt 16000 dollarar. Þennan gróða þarf að vera hægt að binda úti.



Ég vænti þess, að hv. þm. og aðrir sjái, að hinn hæsti gróði er ekki eins mikill og menn vilja vera láta.

* Flm. (Steingrímur Steinþórsson): Þetta frv. er ekki nýr gestur hér, það hefur verið flutt á tveimur þingum áður. Frv. fjallar um breytingar á þjóðvegum í Skagafirði, og er um 2 breytingar á vegalögunum að ræða. Önnur breytingin snertir Sauðárkróksveginn, þ.e. veginn frá Sauðárkróki fram héraðið. Nú nær þjóðvegurinn til Varmahlíðar, en byggðin þar fyrir framan er þéttbýl og þarf 2 vegaraðir. Lagt er til í frv., að vegurinn frá Varmahlíð og til Goðdala verði tekinn í þjóðvegatölu. Alveg sérstök ástæða er til þess nú, þar sem fyrirsjáanlegt er, að bændur þarna í framsveitunum verða að skipta nokkuð um búnaðarhætti, og leggja nú meiri stund á framleiðslu mjólkur vegna þess, að mæðiveikin herjar nú á sauðfénað þeirra. Það er að vísu álitamál, hvort rétt hafi verið að þenja þjóðvegakerfið eins mikið út og raun ber vitni. En flm. þessa frv. eru sannfærðir um, að þessi breyt. á vegal. á meiri rétt á sér en margir aðrir vegir, sem teknir hafa verið í þjóðvegatölu. Og þetta frv. mun því verða borið fram af þm. Skagfirðinga, hverjum sem eru á hverjum tíma, unz fullu réttlæti er náð. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þessa breytingu. Hin breytingin, sem gert er ráð fyrir í frv., er sú, að vegurinn fram Hegranesið allt til Eyhildarholts verði tekinn í þjóðvegatölu. - Ég skal játa, að þessi vegur mun ekki eiga eins mikinn rétt á sér og hinn vegurinn, frá Varmahlíð til Goðdala, en engu að síður munu þó ónauðsynlegri vegir en þessi hafa verið teknir í þjóðvegatölu. Það hagar nú þannig til á Hegranesinu, að þar þarf tvöfalda vegaröð, en sýslufélaginu er með öllu ókleift að standast allan þann kostnað, er af því leiðir. Ég vil svo óska, að frv. verði vísað til 2. umr. og samgmn. að lokinni þessari umr.



Við þm. Árn. höfum leyft okkur að leggja þetta frv. fyrir hv. Alþingi. Það er ekki nein þörf á að fara um það mörgum orðum, því að hv. þm. er fullljós þörfin á lendingarbótum og nytsemi sú, er leiðir af því verki. Ákvæði frv. eru svipuð og venja hefur verið, þá er um lendingarbætur hefur verið að ræða, og að því er snertir framlag ríkissjóðs, þá er þar gert ráð fyrir að fylgja þeirri reglu, er tíðkazt hefur, þ.e.a.s., að ríkissjóður leggi fram helming fjárins. Á Stokkseyri hefur, svo sem kunnugt er, verið rekin útgerð um langan aldur, en innsiglingin er þar hættuleg og hefur orðið mörgum að líftjóni. Vitamálastjóri hefur látið fara fram athuganir á innsiglingunni og lagt fram álit og kostnaðaráætlun fyrir hinar ráðgerðu lendingarbætur. Það, sem m.a. eykur nú mjög nauðsyn þess, að umræddar lendingarbætur verði gerðar, er að hreppurinn hefur nú ráðizt í að reisa frystihús, en til þess að það beri sig, er nauðsynlegt, að mönnum takist að sækja sjó. Að öðru leyti skýrir frv. og grg. fyrir því sig sjálft, og tel ég ekkí þörf á að fjölyrða meira um málið á þessu stigi. Vil ég svo mega óska eftir, að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn. að lokinni þessari umr.