Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil þakka hæstv. forseta árnaðaróskir hans og góða fundarstjórn og óska honum góðrar heimferðar.

Forseti (JPálm): Samkvæmt þessum boðskap hæstv. forseta Íslands hefjast nú fundir Alþingis aftur. Leyfi ég mér að bjóða alla hv. þm. velkomna til þingstarfa.

forseti (JPálm): Það mun vanta allmarga hv. þm. til þings, og vitað er, að þrír eru erlendis, hv. þm. V.-Ísf., hv. 2. þm. Eyf. og svo hv. 4. þm. Reykv., en fyrir hann er mættur varamaður, sem ekki er ákveðið, hvort mæti áfram á fundum þingsins. Einnig vil ég geta þess, að hv. þm. N.-Í sf. hefur tilkynnt, að hann gæti ekki mætt strax, en væntanlega kemur hann á næstu dögum. Fyrir þessum fundi liggur þá ekki fleira. En hæstv. ríkisstjórn hefur óskað eftir, að hér yrði á eftir lokaður þingfundur.



Herra forseti. - Ég hef leyft mér að bera fram till. til þál., sem fer fram á það, að hv. Alþ. álykti að veita samþykki til þess, að fundum þingsins verði frestað frá 24. júlí 1946, enda verði það kvatt saman eigi síðar en 28. sept., en nú er að vísu 24. júlí liðinn, og mun ég bera fram brtt. þess efnis, að það verði gert 25. júlí, ef tekst að ljúka þessum störfum fyrir kl. 12, ella 26. júlí. Eins og kunnugt er, þá er verkefni þessa þings lokið. Það var kvatt saman til þess að fjalla um inntökubeiðni Íslendinga í bandalag hinna sameinuðu þjóða, og það hefur verið endanlega gengið frá því máli af hendi hæstv. Alþ. En nú hafa verið gefin út brbl., eftir að síðasta þingi lauk, og þau á, eins og kunnugt er, að leggja fyrir Alþingi, og falla þau úr gildi, ef þau fá ekki meðferð og samþykkt á Alþingi, áður en því lýkur. Af þessum ástæðum hef ég kosið það form að fresta aukaþinginu, í stað þess að ljúka því, þar eð meðferð brbl. mundi taka nokkurn tíma og tefja setu þingsins, en hins vegar rekur ekki nauður til að afgreiða þau fyrr en þingið kemur aftur saman í september. Með þessum rökum vænti ég þess, að orðið geti samkomulag um að samþykkja þessa till.



Herra forseti. - Ég á hér ásamt hv. þm. Mýr. brtt. á þskj. 12 við þessa till. á þskj. 10, sem hæstv. forsrh. var að mæla fyrir. Ég skal ekki lengja umr. um þetta, en vil geta þess, að þessi brtt. er um það, að þinginu verði frestað aðeins til 10. september. Þessi till. okkar er fram borin fyrst og fremst með tilliti til frv., sem ég ásamt þremur öðrum þm. flyt í Nd. á þskj. 8, þar sem lagt er til, að breytt verði l. um verðlagning landbúnaðarafurða o.fl. í þá átt, að verðlagningarvaldið á landbúnaðarvörum verði afhent stéttarsambandi bænda á næsta verðlagsári, sem hefst 15. sept. n.k. Ég skal ekki fara að ræða þetta mál, enda ekki rétt að gera það, þar sem frv. liggur ekki fyrir til umr., en ég vil í þessu sambandi benda á það, að við flm. lítum svo á, að það sé sjálfsagt, að stéttarsamband bænda fái þetta vald í sinar hendur á næsta verðlagsári. Og úr því að hið lúna Alþ. var kvatt saman á þessum tíma, töldum við sjálfsagt, að þessu máli væri hreyft, enda lögð fram mörg brbl., og töldum við víst, að starfað yrði í deildum. En þar sem þessi háttur hefur verið á hafður, að fresta þinginu, sjáum við ekki aðra leið færa en að þingið afgreiði þetta áður en verðlagsárið hefst, 15. sept., og mætti það vel takast, ef þingið væri kvatt saman 28. sept. í stað 28. sept. Ég lít svo á af reynslunni, að ekki muni veita af þeim tíma til áramóta til að ljúka störfum þingsins, og að það sé nokkur vafi á, að það sé heppilegt, að jólahelgin falli inn í þingið og þurfi að hefja það aftur eftir áramót, eins og tíðkast hefur. Virðist mér því fleiri rök hníga að því, að þingi þessu verði ekki frestað til lengri tíma og hið reglulega Alþingi geti þá hafizt fyrr en 1. október, eins og mun vera tilætlunin nú með þessari till. hæstv. forsrh. Ég vil geta þess í þessu sambandi, út af stéttarsambandi bænda, að nú á morgun verða talin atkvæði, sem bændur um land allt hafa greitt um nokkra deilu, sem varð um það, hvernig skipulagi sambandsins skyldi varið. Það er fullur vilji okkar, sem að þessu frv. stöndum, og þori ég að fullyrða, að það er einnig vilji bændastéttarinnar yfirleitt. að sú deila verði ekki látin hindra, að það, sem þar verður ofan á, ráði og stéttarsambandið starfi með auknum krafti á þeim grundvelli, sem atkvgr. segir til um. Við erum ákveðnir í því að styðja að stéttarsambandinu og efla það, hvað sem ofan á verður um þá atkvgr. Þetta taldi ég rétt, að kæmi fram nú, og leyfi ég mér fyrir hönd flm. að leggja fram þessa brtt., sem ég hef nú lýst, en vil að öðru leyti ekki ræða þetta deilumál, sem hefur verið á Alþingi fyrr og á vafalaust eftir að verða það síðar, nánar nú, nema frekara tilefni kynni að gefast til þess.



Herra forseti. - Ég tel, að hér hafi farið fram atkvgr. á Alþ. um stórmál, sem ekki hafi sýnt réttan þingvilja, og á ég þar við atkvgr. um síðari hluta till. á þskj. 9, þeirrar, er hv. 3. landsk. þm. flytur, þann hluti hennar, sem fjallar um það, að Alþ. reisi þá kröfu, að það herlið, sem hér dvelst nú, hverfi úr landinu. Ég efa ekki, að það er vilji hvers einasta þm., að slík krafa verði reist, en hér hefur farið fram atkvgr., sem út af fyrir sig kynni að geta gefið til kynna, að þessi þingvilji væri ekki fyrir hendi. Því var lýst yfir af einum og öðrum þm., að þeir greiddu atkv. á móti till., af því að hún væri tengd við annað mál, og má vera, að það séu nokkur rök í málinu. Nú hefur formaður Sósfl., hv. 2. þm. Reykv., lýst yfir því, að við þm. flokksins höfum lagt fram sjálfstæða till. um þetta mál, þáltill. um það, að Alþ. reisi þá kröfu, að erlendur her hverfi sem skjótast úr landinu. Augljóst er, að þessa till. er hægt að afgreiða á morgun eða laugardaginn, og þess vegna hef ég leyft mér að leggja fram skriflega brtt. við þingfrestunartill., sem fer í þá átt, að þinginu verði frestað frá 27. þ.m. í stað 25., eins og gert er ráð fyrir. Ég mun ekki orðlengja þetta, en óska, að mín skrifl. brtt. mætti koma til atkv. og verða samþ., svo að þinginu gefist tóm til að segja vilja sinn varðandi þetta atriði, þannig að það sé óháð öðrum málum.



Með því að ríkisstj. var búin að tala um, að þingi yrði frestað, þegar þessi till. væri afgr., og nú kemur einn af stjórnarliðum með brtt. við hana, verð ég að biðja um fundarhlé til að ræða það við ríkisstj.



Ég skal ekki blanda mér í innbyrðis erjur, sem virðast hafa risið upp í stjórnarliðinu, heldur víkja að þeirri brtt., sem hér liggur fyrir frá hv. 1. þm. Skagf. og hv. þm. Mýr. Ég vil mjög taka undir það, að þessi till. verði samþ. Eins og kunnugt er, þá mun þurfa að gera að óbreyttum aðstæðum nýjar ráðstafanir viðvíkjandi ákvörðunum um afurðaverð bænda fyrir 15. sept. n.k., og það er vitanlega einasta leiðin til þess, að Alþ. geti fengið tækifæri til að láta í ljós vilja sinn um breytingar í þessum efnum, að þingið verði kvatt saman fyrir þennan tíma. Mér virðist, að þessu máli sé þannig háttað, að fullkomin ástæða sé til, að Alþ. gefi sér tóm og tækifæri til þess að taka þetta mál til athugunar og afgreiðslu fyrir þennan tíma. Ég vil ekki hefja neinar ádeilur á þá, sem ráða þingmálum, þó að þinginu hafi ekki nú eða verði ekki haldið áfram til þess að gera út um þau brbl., sem lögð hafa verið fyrir þetta þing, og því má ekki, samkv. ákvæðum þingskapa, ljúka án þess að það sé gert, og ekki heldur fyrir það, þó að þingið verði ekki framlengt til þess að gera til um þetta nú. En fyrir þetta má bæta á viðunandi hátt, ef þingið verður kvatt saman nægilega snemma til þess að því hafi gefizt tóm til að taka þessi mái til athugunar fyrir 15. sept. n.k. Má segja, að það sé nokkuð þröngt skorinn stakkurinn að því er tímann snertir að gera ráð fyrir að geta gert þetta á 5 dögum, en þá mundi, ef samkomulag næðist um afgreiðslu þessa máls, mega takast að gera það á þessum tíma. Og í trausti þess, að svo geti orðið, vil ég mjög mæla með því, að þessi brtt. verði samþ., og mun ég þess vegna greiða henni atkv. Fundarhlé.