Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Í frv. því sem hér um ræðir eru fjölmörg atriði sem ástæða er til að fjalla um. Það hefur verið rætt um að hér sé á ferðinni eitt brýnasta verkefni þingsins. Það er auðvitað álitamál, en allavega er það brýnt og forvitnilegt og mikilvægt. Það hefur verið undirstrikað af flm. frv. að gildi móðurmjólkur sé ótvírætt. Það undirstrikar sagan. En til skamms tíma hefur það samt sem áður verið mikið deilumál hvort móðurmjólk væri eins nauðsynleg börnum og ýmsir vilja vera láta. Ég mun síðar í mínu máli koma að því hvers vegna ég fjalla hér sérstaklega til móðurmjólk. Það er talað um í frv. að full laun foreldra eigi að vera viðmiðun í því hvernig fæðingarorlof er afgreitt. Það eru strax vandkvæði á þessu og strax mismunun, strax stefnt að ákveðinni óvissu, þannig að ekki er hægt að skipuleggja hvað um er að ræða mikil fjárútlát í því dæmi sem frv. gerir ráð fyrir. Grundvallaratriðið í þessu máli finnst mér vera það, að jafnaður sé réttur kvenna um fæðingarorlofs, að það gildi fyrir allar konur hvort sem þær eru heimavinnandi eða útivinnandi. Það er grundvallaratriði og á að vera fyrsti áfangi í þessu máli sem er mikið framfaramál. Flm. ræddi um að foreldrar eigi að leggja jafnan grunn að framtíð barnsins. Þetta er auðvitað svo sjálfsagt mál að óþarft er að taka það upp í slíku erindi. En þegar fjallað er um fæðingarorlof hlýtur að þurfa að taka tillit til ákveðinna þátta. Þar tel ég að mikilvægasti þátturinn sé einmitt brjóstagjöfin. Þess vegna á það að vera forgangsatriði þegar slík mál eru afgreidd. Það er fjallað um það í frv. að kjörforeldrar eigi að hafa sama rétt til fæðingarorlofs og aðrir foreldrar. Ég tel þetta ekki einhlítt. Ég tel að þarna eigi meira að ráða mikilvægi brjóstagjafar fyrir barnið. Það hefur komið fram að það kostar um það bil 2% af fjárlögum að afgreiða fæðingarorlofið eins og frv. gerir ráð fyrir. Það eru ekki svo litlir peningar. Flm. benti á að við eigum að fjárfesta í börnum okkar með því að bjóða þeim það besta sem völ er á. Liður í því er auðvitað fæðingarorlof. Liður í því er sá tími sem foreldrunum gefst til að sinna barninu á fyrstu mánuðum, kannske viðkvæmustu mánuðum lífsins, þeim mánuðum sem barnið er brothættast á leið sinni til að verða þroskaður einstaklingur. Bent er á það í frv. að nú sé svigrúm til þess hjá atvinnurekstri landsins að taka á sig auknar byrðar vegna fæðingarorlofs. Ég er ósammála slíkum málflutningi einhliða. Sá tími kann að koma, en nú þegar lagt er kapp á að treysta grunn atvinnurekstursins til að skapa aukin atvinnutækifæri verður að fara varlega í slíkum yfirlýsingum og að etja saman öflum sem óeðlilegt er að tengja saman. Flm., hv. 11. þm. Reykv. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, blandar jafnvel útflutningsbótum til bænda inn í umr. um þetta frv. Ýmis slík atriði, sem reynt er að gera tortryggileg, er ástæðulaust að tengja slíku máli sem varðar rétt allra þegna á Íslandi. Það er spurt hvort ekki sé nær að setja 280 millj. kr. af útflutningsbótum í fæðingarorlof. Það er spurt hvort ekki væri nær að skipta þarna á milli. Það er ekki bændum að kenna hvernig þróunin hefur orðið í útflutningsbótum. Það er rangri stjórn í landinu að kenna. Þegar verðbólga var eðlileg á sínum tíma fékkst hátt hlutfall fyrir það kjöt sem var talið umframframleiðsla, allt að 70–80%. En að undanförnu hefur þetta hlutfall farið niður í 17–19%. Það eru þannig fjölmörg atriði sem mér finnst ruglað saman í þessum málflutningi. Hins vegar er ástæða til að draga saman það sem skiptir mestu máli og það mun ég gera vegna þess að skorað var á okkur karlmenn í þessari hv. deild að láta til okkar heyra. Við höfum auðvitað sitthvað til málanna að leggja. Hv. 8. landsk. þm. Kolbrún Jónsdóttir hvatti til að karlmenn væru reiðubúnir til að taka á sig nokkra ábyrgð af barnsfæðingum. Ég held að það sé sjálfgefið mál. Ég vil þess vegna fjalla nokkuð um það atriði sem ég gat um í upphafi og ég tel mikilvægast, en það er brjóstagjöfin og það tímabil sem brjóstagjöfin er æskilegust fyrir barnið. Það er engin spurning um það að brjóstamjólk er fullkomnasta næringin sem völ er á fyrir börnin. Í henni eru öll efni sem líkaminn þarfnast til vaxtar og hlutföltin eru ávallt rétt. Það er sama hvort um er að ræða brjóstamjólk konu sem hefur notið fjölbreyttrar næringar eða þeirrar sem hefur búið við næringarskort. Það er lítill munur þar á efnisinnihaldi, vítamínum, fitu og eggjahvítuefnum almennt. Það er að vísu svolítið breytilegt hlutfall á milli landa og segir auðvitað ákveðna sögu, en í meginatriðum er ekki um verulegan mismun að ræða. Þannig inniheldur brjóstamjólk konu öll eggjahvítuefni, fitu, steinefni og vítamín sem þörf er á til eðlilegs viðhalds og vaxtar. Hlutföll mjólkurinnar aðlagast sjálfkrafa kröfum barnsins eftir aldri. Og þar komum við að einum meginþætti, eftir aldri, vegna þess að þegar rætt er um það hvort auka eigi fæðingarorlof þá á að gera meiri greinarmun á því hvaða áhrif það hefur fyrir barnið og foreldrana annars vegar, hvaða áhrif það hefur líffræðilega, eða hvort verið er að stilla þessu upp sem einhverju puntdæmi og vitna þá til annarra landa, sem byggja ekki á rökum þessu efni, heldur pólitískri ákvörðun. Á síðari árum hafa farið fram mjög auknar vísindalegar rannsóknir á gildi brjóstamjólkur. Ég minnist þess úr gagnfræðaskóla að þar stóð í kennslubók um brjóst eftirfarandi að mig minnir: Brjóst eru kirtlar sem gefa af sér mjólk eftir barnsburð. Í hvorum kirtli er safn af pípum sem framleiða mjólkina og skila henni að yfirborði geirvörtunnar. Þetta umræðuefni er nú að verða að einhverju leyti fræðsla um brjóstamjólk og brjóstagjöf, en ég tel það nauðsynlegt vegna þess að nú eru nýir tímar sem sýna og sanna að það er nauðsynlegt að menn taki meira tillit til þessara hluta en gert hefur verið. Þegar nýfæddu barni er gefið næringarefni sem ekki er sérstaklega ætlað manneskjum getur hið viðkvæma líffærakerfi þess brugðist hart við með myndun ofnæmis. Í kúamjólk er t.d. tvöfalt meira af eggjahvítuefnum en í mjólk úr konubrjósti. Og þessi efni, þetta efnishlutfall er ekki ætlað mannverum heldur kálfum. Það er álitið samkvæmt nýjum rannsóknum að sé barnið gefið slíkt óskylt efni í frumbernsku geti það valdið ofnæmi sem leiði til ýmissa óþægilegra ofnæmiseinkenna gagnvart ýmsum fæðutegundum síðar á lífsleiðinni. Þar sem ofnæmi er algengt í fjölskyldum og þar af leiðandi oft arfgengt er foreldrum eindregið ráðlagt að reyna að gefa börnunum eingöngu brjóstamjólk fyrstu mánuðina. Enn skortir á að frætt sé um þessi mál. Það hefur skort á að það sé gert af hálfu hins opinbera og af hálfu þeirra aðila sem sinna þessum þáttum í þjóðfélaginu. Ofnæmi eins og ég gat um, ofnæmiseinkenni geta lýst sér t.d. sem astma, exem eða húðútbrot. Þetta eru aðeins örfá dæmi af mörgum. Því er ástæða til að taka tillit til brjóstagjafar að það getur skipt sköpum fyrir einstaklinginn allt lífið. Margt bendir til þess skv. rannsóknum vísindamanna síðustu ár að hafi barni verið gefin móðurmjólk fyrstu mánuði ævinnar sé það betur verndað gegn hjarta- og meltingarsjúkdómum en önnur börn. Brjóstabörn þjást sjaldan af offitu og ólíklegt er að þau fái nokkurn tíma þá tegund tannátu sem kölluð er pela-earius og herjar oft á smábörn. Þetta eru staðreyndir sem komið hafa fram í nýlegum rannsóknum. Tannskemmdir má að vísu oft rekja til þess að börnum er gefinn sykraður vökvi í pelann eða jafnvel hunang á túttuna. En það kemur fleira til. Brjóstabörn þurfa að hafa töluvert meira fyrir að ná mat sínum en pelabörnin. Mótstaðan er meiri í brjóstinu en túttu. En því fylgir líka að kjálkar og munnur barnsins þroskast betur og eðlilegar, betur og fljótar. Afbrigðilegur kjálki og munnvöxtur er óalgengur hjá fólki sem var á brjósti í bernsku. Þannig leiðir allt að sömu rökum. Þarna er um að ræða tímabil í lífi barnsins sem skiptir feikilega miklu máli. Það er viðurkennt að fyrstu 2–3 mánuðirnir eru sá tími sem brjóstið gefur mest af sér og á auðveldast með að sinna þörfum barnsins. Þó að hér hafi verið lögð mikil áhersla á mikilvægi móðurmjólkur, þá er auðvitað í mörgum tilvikum ekki unnt að sinna þessu hlutverki af ýmsum ástæðum. Það geta komið til sjúkdómar, það getur komið til gerð brjóstsins og einnig getur komið til að ekki hafi verið kennt sem skyldi hvernig móðir getur ræktað og þjálfað upp brjóstagjöf til barns. Það er annar góður kostur við brjóstamjólk hve auðmelt hún er. Það er t.d. staðreynd, sem allir feður vita, að hægðir barna eru alltaf mjúkar ef börnin eru eingöngu nærð á móðurmjólk. Það kemur einnig af því að pelagjöf veitir barni ekki sömu víðtæku tilfinningalegu reynslu og líkamlega uppbyggingu eins og brjóstagjöf móður veitir. Rannsóknir, sem framkvæmdar voru fyrir fáum árum í Cambridge á Englandi á hegðunarmismun brjósta- og pelabarna, sýndu að brjóstabörnin tóku oftar frumkvæðið um að hætta að sjúga þótt mæðurnar álitu að þau væru ekki búin að fá nóg. Þetta sjálfræði voru börnin búin að þroska strax á fyrstu vikum ævinnar. Pelabörn hafa sýnt að þau hafa ekki eins gott tækifæri til þess að sýna þennan sjálfsákvörðunarrétt. Það er eins með konuna í hlutverki móður, þegar hún gefur mjólk, eins og þegar sótt er mjólk til mjólkurkýrinnar. Það þarf að mjólka reglulega og það þarf að mjólka á ákveðinn hátt til þess að brjóstið skili mjólk annars vegar, til þess að kýrin verði ekki geld hins vegar. Þarna þarf að skapa tíma, frið og aðstöðu til þess að móðirin geti sinnt sínu hlutverki. Barn stækkar mest á fyrstu þremur mánuðum ævinnar, þyngist ef ég man rétt um um það bil 200 g á viku að meðaltali. Á næstu mánuðum þar á eftir þyngist barnið um liðlega 100 g á viku að meðaltali og síðari hluta fyrsta æviársins er vaxtarhraðinn um það bil 100 g á viku. Fyrstu mánuðina nærist hvert barn á móðurmjólk þegar því verður við komið, með öllum þeim hlunnindum sem það býður upp á, en síðan kemur önnur fæða til. Ætla ég ekki að fjalla um þann tíma. Sá tími fellur utan þess tímabils sem gert er ráð fyrir að fæðingarorlof standi sem fjallað er um í þessari umr. Í stuttu máli: ljóst er að það er hollt fyrir börnin og fyrir móðurina að hafa barn á brjósti, bæði andlega og líkamlega, bæði fyrir andlega og líkamlega heilsu þess. Það er þó ekki fyrr en á síðari árum sem hafa verið gerðar ítarlegar kannanir á þessum málum. Þær hafa m.a. leitt í ljós að ýmsa þá sjúkdóma sem fylgja menningunni er hægt að fyrirbyggja með brjóstagjöf. M.a. stuðlar móðurmjólkin að þroska taugakerfisins, er í rauninni aðalundirstaða þess að taugakerfi barnsins þroskist til fulls á eðlilegan hátt. Móðurmjólkin kemur í veg fyrir ýmsa sjúkdóma hjá barninu með því að bera í sér sýklavarnir og ónæmi gegn ýmsum sjúkdómum. Á þetta einnig við um ýmsa þá sjúkdóma sem teljast fylgja velferðarþróuninni, eins og t.d. kransæðasjúkdóma. Það er talið að barn, sem hefur nærst á móðurmjólk fyrstu mánuði ævinnar, fái síður kransæðasjúkdóma en önnur börn. M.a. þykir nú nokkuð sannað að hinir ýmsu ofnæmissjúkdómar sem hrjá fólk séu til komnir vegna þess að börnin hafi verið alin á kúamjólk eða á efnum ólíkum þeim sem móðurmjólkin býr yfir. Móðurmjólkin verndar gegn sjúkdómum í öndunarfærum og er í stuttu máli besta veganestið sem hægt er að veita einstaklingi sem er að leggja út í lífsbaráttuna, enda hefur móðurmjólkin þróast með mannkyninu og tekið breytingum jafnframt því og má því teljast hið fullkomnasta fæði. Eins og ég gat um áðan er ekki alltaf hægt að bjóða barninu besta kostinn, brjóstagjöf. Þá kemur kúamjólk og annað til sögunnar. En þess ber að geta að kúamjólk, þurrmjólk sem er yfirleitt framleidd úr kúamjólk, sojamjólk eða geitamjólk búa ekki yfir sömu efnasamsetningu og móðurmjólk. Og í þeirri mjólk, í þeirri samsetningu eru engar varnir gegn þeim fjölmörgu sjúkdómum sem barninu er hætt við að fá. En til að annast þetta hlutverk móðurinnar, brjóstamjólkurgjöfina, verður móðirin að geta verið heima hjá barninu. Þetta er spurning um framboð og eftirspurn, því að um leið og hætt er að mjólka brjóst konunnar kemur að því, eins og ég gat um áðan, að þau hætta að framleiða mjólk. Mjólk er þannig mjög mismunandi og það er ástæða til að velta því fyrir sér hve mikill munur er á brjóstamjólk og annarri mjólk sem barninu er boðið upp á. Ég hef fjallað nokkuð mikið um brjóst í þessu máli mínu. Um langan tíma hefur verið fjallað um brjóst meira á sviði tísku en vegna þess hlutverks sem þau eiga að gegna gagnvart barninu. Brjóst hafa þannig verið kyntákn á síðustu árum og áratugum, kannske fremur en að þau væru aflgjafi og uppspretta fyrir barn. Til skamms tíma a.m.k. hefur verið uppi sú kenning að það skipti ekki máli fyrir konur eða barn hvort sinnt væri brjóstagjöf eða ekki. Ég tel þetta atriði meginmálið sem kemur við sögu í því frv. sem hér um ræðir um lengingu fæðingarorlofs. Þar ber sífellt að sama brunni. Brjóst konunnar sem forðabúr og uppspretta fyrir barn eru ákaflega litlar forðageymslur miðað við flest önnur spendýr. Þetta mun þó vera eitthvað breytilegt. En reglan þarf að vera á hlutunum, reglan að hægt sé að gefa barninu brjóst. Það er meginreglan til þess að hægt sé að viðhalda þessari heimtingu, þessu eðlilega ástandi sem barnið á að búa við. Þess vegna þarf hver móðir að hafa sama rétt til þess að sinna sínu barni. Og ég geri þar mikinn greinarmun á hvort um er að ræða móður eða föður. Þótt það sé mikilvægt að faðirinn sinni sínu barni, ekki bara á fyrstu mánuðum ævinnar heldur öllum skeiðum, þá verður þessu ekki stillt upp sem einhverju sérmáli kvenna. Þarna er um að ræða mál sem varðar hvern einstakling. Og það er óþarft að vera að blanda inn í pólitískum vangaveltum þegar fjallað er um þessi mál, t.d. útflutningsbótum og öðru því sem getið hefur verið hér um. Þetta er spurning um forgang. Það er ekki erfitt að láta sig dreyma um ákveðna hluti í þessum efnum, að fólk geti sinnt börnum sem lengst og best, en það verður líka að hafa það sjónarmið í huga að einstaklinginn má ekki vernda um of eða of lengi, þótt auðvitað gangi slíkt fyrir á fyrstu árum hvers einstaklings. Það er einföld félagsleg pólitík í hátterni svartfuglsins eða langvíunnar í bjarginu. Þegar pysjan er orðin afdúnuð þá hendir langvían pysjunni í sjóinn til þess að hún bjargi sér sjálf. Þetta er stysta lýsingin sem hægt er að gefa á því hvernig auðvitað á að rækta upp einstaklinginn einnig. En það verður sem sagt umfram allt að skapa tækifæri til þess að konan, móðirin sjálf, hafi þá aðstöðu sem ég lýsti og er meginmálið í þessu efni. Og þá þýðir ekkert að vera að tala um neitt jafnréttismál þar. Það er móðirin, sem skiptir mestu máli fyrir barnið á þessum fyrstu mánuðum, og það er ekki hægt að heimfæra að faðirinn skipti eins miklu máli. Þarna vegur móðurmjólkin mun þyngra og þess vegna hef ég fjallað um hana hér og þess vegna á að taka tillit til þess. Það er einnig fátækleg lausn í sjálfu sér að ætlast til þess að faðir, sem á rétt á því að taka einn mánuð í fæðingarorlof, geti endilega á þeim mánuði byggt upp sterkt samband við barnið. Þetta hljómar fremur eins og skyndilausn þótt það sé við lýði í okkar lögum. Þetta er margþætt mál og þarna koma til fleiri atriði. Konur í íslensku þjóðfélagi í dag hafa ekki allar jafna aðstöðu til að lengja það orlof sem þær gjarnan vildu taka frá sinni vinnu í sambandi við barnsfæðingar. Konur missa í mörgum tilvikum atvinnu ef þær taka lengra frí en þrjá mánuði. Það væri frekar þarna sem ætti að liðka til eins og á stendur varðandi atvinnureksturinn í landinu. Þarna á að koma til móts við konuna, koma til móts við nýjan einstakling sem þarf að sinna af fullri alvöru. Það ætti að vera hægt að taka launalaust frí til að sinna barninu a.m.k. fyrstu sex mánuði í lífi barnsins vegna þess að þá, einmitt þá skiptir mestu máli að móðurmjólkin notist til fulls. Kona sem vinnur úti og ætlar að gefa barni brjóst missir í flestum tilvikum mjólkina. Stálmi brjóstsins þolir ekki slíka röskun. Þetta er svo viðkvæmt tímabil að hin minnsta þreyta getur breytt ekki aðeins magni mjólkurinnar heldur einnig efnisinnihaldi. Þetta er þannig brothættari þáttur en margur kannske hyggur. Ég hef fjallað um þetta í alllöngu máli vegna þess að ég tel ástæðu til að snúa þarna við blaðinu og að menn geri sér betur grein fyrir því hvað móðurmjólkin skiptir miklu máli, ekki aðeins á fyrstu mánuðum heldur í uppbyggingu barnsins fyrir lífið allt, gegn sjúkdómum og mörgu öðru. Þetta er fjárfesting fyrir einstaklinginn og fyrir þjóðfélagið í heild, fjárfesting sem skilar sér í betri heilsu, sem skilar sér í minni kostnaði í sjúkraþjónustu, svo að dæmi séu nefnd. Þess vegna væri æskilegast að móðir hefði a.m.k. sex mánaða fæðingarorlof. Og ég undirstrika: ég geri þar greinarmun á föður og móður. En hér er um að ræða mikla peninga og þar verður að vega og meta. Ég vil þó ljúka þessu máli mínu með því að undirstrika að fyrst og fremst þarf að jafna rétt allra mæðra, allra kvenna, hvort sem hann er miðaður við þrjá eða fjóra mánuði að það séu ekki bútaðar niður fæðingarorlofsgreiðslur til þessara kvenna eftir því hvar þær eru og hvað þær vinna. Þær gegna allar jafnmiklu hlutverki, því meginhlutverki sem er fæðing barns. Þetta er grundvallaratriði, sem allir eiga að geta sæst á. Hvort við förum síðan að tala um þrjá mánuði, fjóra, sex, tíu eða tólf eða þaðan af lengra, það fer að koma við okkar þjóðfélagsmynstur. Ég vil aðeins undirstrika einnig að það kom fram í ræðu hv. þm. Davíðs Aðalsteinssonar, 5. þm. Vesturl., að við værum ekki komin eins langt á framfarabraut í þessum efnum og ýmsar nálægar þjóðir. Þetta er ekki einhlítt og ég vil mótmæla þessum orðum. Þetta er í víðtæku samhengi, hvernig fjallað er um fæðingarorlof, barnauppeldi og fleira slíkt í okkar heimshluta. Ég tel t.d. að einn liður í slíku fyrirkomulagi í Svíþjóð gangi of langt, þegar kerfið, þegar embættismennirnir hafa orðið rétt til þess að grípa inn í og taka völdin af foreldrum í smæstu tilvikum og hreinlega ótrúlegum tilvikum, sem ég ætla ekki að fjalla hér um. Við eigum að miða okkar kerfi við íslenskar aðstæður, við okkar heimilislega þjóðfélag. Þar hjálpar maður manni. Það er liður í því sem ekki verður skipulagt með peningagreiðslum. Þó erum við sammála um að þarna eigi að vera grundvallarréttur. En fyrst og fremst á að leiðrétta það þannig að fólki sé ekki mismunað, að móðirin fái notið sín hvar sem hún er á okkar landi.



Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. góðar undirtektir við þetta frv. Það gleður hjarta mitt að menn skuli sýna þessu máli skilning. Mig langar til að fara þess á leit við virðulegan forseta að hæstv. félmrh. verði viðstaddur hér nú. Þetta mál heyrir undir hann og hans rn. og hann hefur marglýst því yfir að skipan þessara mála varði hann nokkru. Ég hef fáeinar spurningar sem mig langar til að beina til hans. Mig langar fyrst að víkja orðum mínum að máli hv. þm. Árna Johnsen. Í máli hans kom fram mikill áhugi fyrir brjóstamjólk, brjóstagjöf og brjóstum yfirleitt og fagna ég því að aðrir en konur skuli láta sig þau mál einhverju varða og þá ekki síst hlutverk þessa líffæris sem lífgjafa barna. Hins vegar beindist mál hv. þm. um þessi efni dálítið í sömu átt og verið væri að tala um landbúnaðarmál. Það var talað um konur eins og hvern annan búpening að sumu leyti og borið saman við kýr, svartfugl og annað því um líkt.  Hv. þm. Árni Johnsen talaði um að ýmsu væri ruglað saman í málflutningi í framsögu um þetta mál. Hann talaði um að 285 millj. væru 2% af fjárlögum. Ég fæ ekki séð hvernig það stenst, en það er önnur saga. Síðan talaði hann um að verið væri að gera útflutningsbætur tortryggilegar. Það get ég ekki séð hvernig stenst heldur. Ég hef ekki nefnt það einu einasta orði að það ætti að skipta á útflutningsbótum og fæðingarorlofsgreiðslum, eins og hv. þm. nefndi. Ég nefndi hins vegar að þarna væri sama upphæð á ferðinni í árlegum greiðslum og sá kostnaður sem frv. felur í sér. Þetta gerði ég til að setja þá upphæð sem hér um ræðir í samhengi fyrir hv. þm. Hv. þm. Árni Johnsen talaði töluvert um að ekki bæri að rugla saman atvinnurekstri og fæðingarorlofsgreiðslum. Það kom fram í fyrri hluta ræðunnar. Í seinni hluta ræðunnar kom fram að atvinnureksturinn ætti að liðka til til þess að konur gætu haft börn sín á brjósti. Á endanum komst hv. þm. því að þeirri niðurstöðu að málið væri atvinnurekstri eitthvað skylt. En hann talar um það í leiðinni að gera þyrfti konum kleift að fara í sex mánaða launalaust leyfi til að hafa börn sín á brjósti. Það er örfáum konum í dag kleift að fara í launalaust leyfi í sex mánuði. Samanburður milli landa fór fyrir brjóstið á hv. þm. og líka fyrir brjótið á hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni á síðasta fundi Ed. á mánudaginn var, þegar þetta mál var flutt. Upplýsingar um tilhögun fæðingarorlofsmála í öðrum löndum eru hér settar fram fyrst og fremst sem upplýsingar en ekki sem rök fyrir málinu. Ég held að það skaði engan að vita nokkurn veginn hvernig nágrannaþjóðirnar haga sínum málum að þessu leyti.  Hv. þm. sagði líka að þetta væri ekki pólitískt mál, en þá vil ég spyrja hv. þm.: Er skipting sameiginlegra fjármuna landsmanna ekki pólitískt mál? Ég veit ekki betur en að við séum hingað komin á ólíkum pólitískum forsendum m.a. vegna þess að við höfum ólíkar hugmyndir um hvernig við viljum skipta þessum fjármunum. Þess vegna er tilhögun fæðingarorlofsmála pólitískt mál, undan því verður ekki vikist. Móðirin skiptir meginmáli vegna brjóstagjafar ekki faðirinn, sagði hv. þm. Einn mánuður er skyndilausn. Svo sannarlega er það skyndilausn, enda er í þessu frv. verið að fara fram á að föður gefist svigrúm í tvo mánuði, sem er enn harla lítið. Fyrst ég er hér komin að lengd fæðingarorlofs, þá vil ég lýsa því yfir að mín persónulega skoðun er sú, að í rauninni þyrfti fæðingarorlof að vera níu mánuðir í það minnsta þannig að móðirin hafi tök á sex mánuðum og faðirinn á þremur mánuðum. Í frv. er hins vegar aðeins lagt til að fæðingarorlof verði sex mánuðir vegna þess að ég geri mér fullkomlega grein fyrir því að svo stórt stökk, úr þremur mánuðum í níu mánuði, verður ekki tekið í einu vetfangi. Þess vegna er lagt til að það verði núna sex mánuðir og meira að segja í áföngum, eins og ég hef þegar greint frá. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um mál hv. þm. Árna Johnsen, en ég þakka honum þann stuðning sem fram kom í ræðu hans að öðru leyti. Hv. þm. Davíð Aðalsteinsson minntist á það í ræðu sinni að e.t.v. væri óleyfilegt að tala um kostnað þegar blessuð börnin ættu í hlut. En þau eru einmitt ekki ókeypis, eins og stundum virðist hafa verið álitið, og ég held að það sé löngu tímabært að við gerum okkur grein fyrir því og við tökum mið af því í lagasetningu að það kostar peninga að hlúa að yngstu kynslóð þessa lands, það kostar peninga að koma upp líkamlega og andlega heilbrigðum einstaklingum. Eins og ég sagði í framsögu með frv. er hér um að ræða fjárfestingu sem skilar sér margfalt til baka þegar fram líða stundir. Ef við spörum á þessu sviði erum við að spara eyrinn en kasta krónunni, því að svo að ég tali bara um peninga en ekki hinn mannlega ávinning getur það kostað okkur gífurlega fjármuni í heilsugæslu og við lausn félagslegra vandamála að spara við ungbörn og foreldra þeirra. Hvað varðar fjármögnun frv. hef ég þegar bent á að um er að ræða forgangsröðun mála og einmitt þess vegna er þetta pólitískt mál. Ég minntist á að vel gæti komið til greina að auka hlut atvinnurekenda í fæðingarorlofsgreiðslum eitthvað, ef mönnum þætti nauðsynlegt að finna nýjan tekjustofn til að standa straum af kostnaði vegna frv., enda ætti atvinnulífið í landinu beinna hagsmuna að gæta. En ég benti líka á að nýr tekjustofn væri e.t.v. ekki nauðsynlegur vegna þess að ríkissjóður er í dag tilbúinn til að bera ýmiss konar tekjutap, ef marka má ýmis þau mál sem hafa verið afgreidd á þessu þingi eða eru í afgreiðslu. En samt dettur mér ekki í hug að gnótt sé fjár í ríkissjóði, heldur veit ég að spurningin er hvaða málum stjórnendur ríkissjóðs vilja veita forgang. Eins og kom fram í framsögu með frv. mun framkvæmd fyrri áfanga þess kosta um það bil 145.6 millj. kr., sem gerir heildarkostnað við fæðingarorlofsgreiðslur miðað við árið í ár tæpar 283 millj. Nú minnir mig að hæstv. félmrh. hafi látið þau orð falla í umr: hér á þinginu í haust að til greina kæmi að veita um 300 millj. kr. í ár til að greiða fæðingarorlof, sem er heldur hærri upphæð en hér er um rætt. Mig langar til að spyrja hæstv. félmrh. hvort þetta sé rétt munað hjá mér. Ef ekki, hvernig fórust honum þá orð um þetta? Og eins langar mig til að spyrja hæstv. ráðh. í leiðinni að því hver sé afstaða hans til þessa frv. almennt.



Virðulegi forseti. Raunar vissi ég ekki af þessum umr. á fyrri fundinum og gat því ekki komið því við að vera hér við umr. um það mikilvæga mál sem hér er á dagskrá í hv. deild. Ég hefði vissulega haft bæði af því gagn og fróðleik að hlusta á þessar umr. eftir því sem mér hefur verið sagt að þær hafi farið fram. Hér er vissulega um mikilvægt mál að ræða, lög um fæðingarorlof. Þetta er þýðingarmikið mál í okkar efnahagsmálum almennt og um leið jafnréttismál á vissan hátt. Það var að mínu mati mikið spor fram á við þegar lög um fæðingarorlof voru sett 1980. Eins og flestum er sjálfsagt kunnugt voru þessi lög þá sett í sambandi við kjarasamninga og í samræmi við það samkomulag sem launþegahreyfingin í heild gerði við þá ríkisstj. sem þá sat að völdum. Sú löggjöf var að mínu mati og margra fleiri gölluð að því leyti að mikill munur var gerður á milli fólks í sambandi við þá löggjöf sem ég sé ekki ástæðu til að rekja hér ítarlega. Ég gerði tilraun til að fá fram þá breytingu á frv. að allar fæðandi konur fengju jafnháa upphæð í fæðingarorlof. Það reyndist ekki hægt og ég dró þetta til baka þá af þeirri einföldu ástæðu að ef ég hefði haldið því til streitu - þetta var á síðustu dögum fyrir þinglok, fyrir jól 1980 - hefði ekki orðið um það að ræða að þetta frv. yrði að lögum. Hins vegar lýsti ég því yfir að ég mundi beita mér fyrir því að gerð yrði breyting á þessu síðar í réttlætisátt. Það var reynt en náði ekki fram að ganga. Ég vísa til frv. sem var flutt á 105. löggjafarþingi á þskj. 384 þar sem sú breyting er lögð til að þetta nái til allra fæðandi kvenna jafnt. Núgildandi 16. gr. orðist þannig: „Foreldri sem lögheimili eiga á Íslandi eiga rétt á þriggja mánaða fæðingarorlofi skv. ákvæðum þessarar greinar, hvort sem um er að ræða fólk í launuðum störfum á vinnumarkaði eða utan vinnumarkaðar.“ Síðan er skilgreint nánar hvernig þetta er útfært. Skv. þessu hefði fallið niður sú mikla vinna sem núna liggur að baki töku fæðingarorlofs, þ.e. alls konar vottorð frá vinnuveitendum og ýmsum öðrum aðilum sem tekur mikinn tíma hjá Tryggingastofnun að vinna úr. Það þarf að hafa margt fólk í þessu og þessu fylgir mikil skriffinnska og bókhald. Sífellt er verið að skera úr ágreiningsefnum. Og það meira að segja svo að lögfræðingar þurfa að standa í því að úrskurða hvort viðkomandi móðir á rétt á fullu fæðingarorlofi eða ekki miðað við þau vottorð sem fyrir liggja frá hinum ýmsu atvinnurekendum. Þetta er með meiri háttar ágöllum í núgildandi lögum og framkvæmd þeirra. Þetta náði ekki fram að ganga á 105. löggjafarþingi. Ekki virtist vera vilji fyrir því hér inni á hv. Alþingi að leiðrétta þetta þrátt fyrir að kvennasamtök í landinu létu rigna yfir alls konar samþykktum, fundarsamþykktum aðalfunda o.s.frv., um að leiðrétta það mikla misrétti sem þarna viðgengist. Þegar núv. ríkisstj. var mynduð var sett í hennar stefnuskrá að endurskoða lögin um fæðingarorlof, það er eitt af stefnumörkum sem þar kemur fram. Núna fyrir síðustu áramót lagði ég formlega inn til hæstv. heilbrrh. till. byggða á því frv. sem ég lýsti hér og ég beitti mér fyrir að fá leiðréttingu á með ósk um að það yrði tekið inn í þessa endurskoðun. Hægt er að segja það hér að þetta mál er núna til athugunar í heilbrrn. og fylgst er grannt með því hvaða stefnu það tekur. Mér fyndist miðað við allar aðstæður að vissulega væri spor í rétta átt ef hægt væri að leiðrétta lögin um fæðingarorlof þannig að öll foreldri, hvort sem við tölum um foreldra eða mæður sem fæða barn, fái sömu upphæð í fæðingarorlof og leggja niður þetta vottorðafargan. Vottorð frá fæðingarlækni ætti að nægja um að konan hefði fætt barn. Það yrði lagt til grundvallar. Allt annað vottorðafargan yrði lagf til hliðar og málið gert miklu einfaldara en nú er. Ég er ekki með þessu að leggja til að ef fólk hefur betri kjör í gegnum sérsamninga einhvers staðar megi það ekki gilda áfram. Þá vil ég benda á eitt atriði í sambandi við þetta mál sem hefur komið upp til viðbótar allri skriffinnskunni og óréttlætinu varðandi mismunandi greiðslur. Komið hefur í ljós að konur í verkalýðsfélögum hafa ekki sama rétt í sambandi við atvinnuleysisbætur vegna fæðingarorlofsins. Þegar hefur verið óskað eftir leiðréttingu á ýmsum slíkum atriðum en ekki hægt vegna laganna. Ég get nefnt sem dæmi að kona sem fer úr launuðu starfi í barnsburðarleyfi fær veitt fæðingarorlof lögum samkvæmt. Verði hún síðar atvinnulaus telst barnsburðarleyfið til starfstíma eins og um venjulega launagreiðslu hefði verið að ræða og fær því konan greiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við áunninn starfstíma að barnsburðarleyfi meðtöldu. Önnur kona á sama vinnustað verður atvinnulaus um leið og sú fyrri. Hún hafði einnig verið í barnsburðarleyfi en ekki stundað launað starf þegar það hófst þannig að hún fær ekki greitt fæðingarorlof. Hafi þessi kona ekki stundað það mikla vinnu á síðustu 12 mánuðum fyrir atvinnuleysið að hún nái 425 stunda vinnumarki fær hún ekki atvinnuleysisbætur þar sem barnsburðarleyfið bætist ekki við hjá henni eins og er réttur konunnar í fyrra dæminu. Þetta hefur þegar valdið miklum leiðindum á a.m.k. þremur vinnusvæðum sem ég veit um og er eitt dæmi um hvað margt þarf að athuga í sambandi við svona löggjöf ef menn eru á annað borð að tala um það að allar fæðandi mæður eða foreldri hafi svipaðan hátt. Ég ætla ekki að tefja hv. þd. lengur í sambandi við þetta mál. Það er misskilningur að ég hafi talað um 300 millj. kr. upphæð í sambandi við framkvæmd fæðingarorlofsins skv. lögunum í dag. Ég hef ekki þá upphæð. Hins vegar veit ég það að breytingin, sem ég og fleiri höfum verið að berjast fyrir, mundi hafa kostað rúmar 70 millj. til viðbótar miðað við framkvæmd laganna eins og hún var á s.l. ári, þannig að það er alveg ljóst hver þessi viðbót yrði, ef öll foreldri fengju sömu upphæð miðað við lögin eins og þau eru nú. Að öðru leyti hef ég áhuga fyrir því að þetta mál þokist í réttlætisátt, en hins vegar tel ég ekki möguleika eins og okkar efnahagsástand er að ganga lengra en þetta. En ég vil ná því réttlæti sem ég hef hér lýst.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Það sannast í umr. um þetta mál sem oftar að það er vandrötuð leiðin til réttlætis. En ég vil draga það sérstaklega fram í sambandi við þær umr, sem hér hafa farið fram og þær umr. sem oft fara fram um fæðingarorlof, að menn ræða um fæðingarorlof og greiðslu í fæðingarorlofi út frá tvenns konar forsendum. Annars vegar er fæðingarorlof sem kemur til af því að litið sé á barnsburð og tiltekinn tíma í kringum barnsburð sem lögleg forföll frá launaðri vinnu og það sé bæði rétt og skylt að vera frá þeirri vinnu án þess að missa af launum á meðan. Þessi hugsun stuðlar að því að útivinnandi mæðrum sé gert kleift að vera heima og sinna nýfæddum börnum sínum eins og heimavinnandi mæður gera. Að þessu leyti er fæðingarorlofið hugsað til þess að gera útivinnandi mæðrum kleift að vera eins settar og heimavinnandi mæður eru, þó að engin greiðsla fæðingarorlofs komi til þeim til handa. Að þessu leyti til eru þær greiðslur sem um ræðir í þessu frv. runnar af tvenns konar rót, annars vegar til kvenna sem ella misstu laun sín, hins vegar til þeirra sem missa ekki tekjur við barnsburðarleyfið, vegna þess að þær eru heimavinnandi. Vissulega geta menn haft það sjónarmið að það beri að greiða sem svarar launagreiðslu í þessu tilfelli að lágmarki 14 114 kr., eins og gert er ráð fyrir í frv., það beri að greiða hverju heimili eða hverri konu sem fæðir barn þessa upphæð í sex mánuði, hvort sem hún hefur misst af vinnutekjum sem þessu svarar eða ekki. Og þá erum við komin að spurningunni um forgangsröðun verkefna. Hér er verið að tala um greiðslur úr tryggingakerfi ríkisins. Á sama tíma stöndum við andspænis því að eiga í miklum erfiðleikum með að greiða hærri lífeyri til elli- og örorkulífeyrisþega. Þetta atriði dreg ég hér fram vegna þess að ég barðist fyrir því á sínum tíma ásamt öðrum þm. árið 1975 að fá lögleitt fæðingarorlof, sem var miklu víðtækara en áður hafði tíðkast, og ég er ævinlega þakklát fyrir samþykki Alþingis við það mál þó að það leysti vitanlega ekki allan vanda. Það var bæði mér og öðrum ljóst. En sú leið sem þá var farin til að fjármagna fæðingarorlofið var heldur ekki óumdeilanleg. Það var gert í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Og ástæðan til þess að þetta var gert var sú, að þeir baggar sem hvíldu á Tryggingastofnuninni voru mjög þungir og mönnum þótti þörf á því að veita auknu fé fremur í aðrar lífeyristryggingar sem of lágar þóttu. Og nú er spurningin ef við erum að tala um forgangsröðun: Eigum við að láta þessar tryggingabætur ná til allra kvenna, hvernig sem atvinnuhögum þeirra er háttað og hvernig sem efnahag þeirra er háttað, á þann veg að kona hálaunamannsins, sem heimavinnandi er, fái sams konar laun í sex mánuði og einstæða móðirin, sem hefur ekkert nema vinnutekjur sínar sér og barni sínu til framfæris, fær í jafnlangan tíma? Þetta virðist mér vera spurning sem við verðum að svara hvert og eitt og láta ekki freistast af því sjónarmiði að við gætum e.t.v. látið fólk halda að við vildum gera allt fyrir alla með afgreiðslu mála hér á þingi. Ég tel að við verðum að horfast hreinskilnislega í augu við þá staðreynd að það er mikill munur á kjörum þeirrar konu, sem hefur atvinnutekjur sínar sér til framfæris og fær fæðingarorlof til þess að geta verið heima og sinnt kornbarni sínu um skeið alfarið og helgað sig störfum á sínu heimili þann tíma sem hún nýtur fæðingarorlofs, það er mikill munur á kjörum þeirrar konu og hinnar, sem hefur nákvæmlega sömu heimilistekjur eftir og áður en hún eignast barn sitt. Vissulega koma einhver ný útgjöld til. Það er auðvitað rétt, sjálfsagt og eðlilegt. Ýmis ákvæði í tryggingakerfinu og skattakerfinu gera líka ráð fyrir því. Barnabætur eru t.d. hugsaðar í því sambandi. Fæðingarstyrkur er líka hugsaður á þennan veg. Niðurstaða mín er því sú, að sá hluti fæðingarorlofs sem er hugsaður fyrir heimavinnandi konur er tryggingartæknilega séð fæðingarstyrkur fremur en fæðingarorlof í skilningi vinnumarkaðarins. Nú má vel hugsa sér að menn líti svo á, og það geta vissulega verið rök fyrir því að menn vilji greiða almennt miklu hærri fæðingarstyrk eða þá að auka rétt heimavinnandi mæðra ungbarna til að fá hlutdeild í samsvarandi greiðslum og fæðingarorlof er. Það má vel hugsa sér það. En ég hygg að skynsamlegra væri að gera það með öðrum hætti heldur en staðið væri að fæðingarorlofi kvenna sem misst hefðu af tekjum vegna forfalla í kringum barnsburð. Ég hygg að það væri skynsamlegra að standa að slíku með fyrirkomulagi frjálsrar tryggingar, með tryggingu sem fólk gæti keypt sér t.d. með því að skrá ósk um það á skattframtal sitt. Ég get ekki séð að það séu sömu rök fyrir fæðingarorlofsgreiðslum til beggja þessara hópa og er ég þó mjög fylgjandi því að sem mest sé metinn hlutur þeirra kvenna sem á heimilum starfa. Ég geri mér fulla grein fyrir því hvers virði sú vinna er sem þar er af höndum innt og að það eru verk sem vinna sig ekki sjálf. En við leysum það mál ekki með þessum hætti. Ég hygg að þar þurfi annað að koma til. Ég vildi vekja athygli á þessu, hæstv. forseti, vegna þess að ég tel að þessi misskilningur, sem ég tel vera, að rugla saman þessum tvenns konar grundvelli sem undir greiðslunum væri, ég tel að sá misskilningur hafi e.t.v. staðið þessu máli nokkuð fyrir þrifum, ella væri e.t.v. hægt að ná lengri tíma og hærri greiðslum fyrir hið raunverulega fæðingarorlof. Hitt væri hærri fæðingarstyrkur og það er sérmál.



Virðulegi forseti. Ég harma að hv. flm., Sigríður Dúna Kristmundsdóttir, skyldi snúa út úr ýmsum atriðum sem ég fjallaði hér um í þeim þætti þessa máls sem mér finnst varða mestu, möguleika barnsins á brjóstagjöf. Ég fjallaði um það vegna þess að í mjög ítarlegu erindi þm. afgreiddi hún þennan þátt málsins í tveimur setningum. Mér fannst ástæða til að leggja meiri áherslu á það en svo. Það er leitt að hv. þm. skyldi láta þau orð falla að ég fjallaði um konur sem búpening. Ég tel að því fari fjarri að ég hafi gert það. Ég gerði hins vegar að sjálfsögðu samanburð á móðurmjólk og kúamjólk, enda er það einn helsti orkugjafi barna lengst af. Það var óþarfa tilfinningasemi að taka það óstinnt upp. Það eru margar spurningar sem vakna í þessu efni eins og kom fram hjá hæstv. menntmrh. Þarna er kannske fyrst og fremst spurning um aðstöðumun, þ.e. að skapa þarna fyrst og fremst möguleika fyrir þá sem virkilega þurfa á slíkri fyrirgreiðstu að halda. Ég gat einnig um það í mínu máli að í frv. væri gert ráð fyrir mjög óvissum útnálum, óvissum miðað við það að menn ættu að halda fullum launum, hvaða launum sem þeir hefðu, á fæðingarorlofstíma, bæði feður og mæður. Ég vil einnig árétta að það hefði verið réttara að segja nær 2% af fjárlögum. Sú tala sem þm. nefnir mun vera 1.7–1.8% af fjárlögum og því verður ekki haggað. Það er spurning um ýmislegt sem kemur fram í frv., eins og t.d. hugmyndina um lágmarksfæðingarorlof. Þar er um að ræða greiðslur sem eru hærri en laun eru nú hjá allstórum hópi launþega í landinu. Það er spurning hvort menn fari hreinlega út í að eiga börn í stað þess að vinna venjulega og hefðbundna vinnu. Ekki ætla ég nú hv. þm. að það sé sjónarmiðið, þótt virkilega væri ástæða til að fjölga Íslendingum. Hv. flm. gerði mér upp skoðun, að ég hefði í þessu máli fjallað um brjóstagjöf, sem er rétt og ég lagði megináherslu á, en að ég hefði atmennt áhuga á brjóstum. Það voru orð hv. þm. Ég vil undirstrika það að í þessu tilviki fjallaði ég eingöngu um brjóst sem göfugasta líffæri almættisins í þágu barnsins. Engar aðrar skoðanir lágu þar á bak við. Ég vil einnig undirstrika að ég líkti á engan hátt konunni við svartfuglinn eða langvíuna í bjarginu, þótt hún sé með tignarlegri fuglum. Ég líkti þar við ákveðna aðferð við að þjálfa einstaklinginn upp í sjálfstæði, hvort sem það er dýr eða maður.



Virðulegi forseti. Það frv. sem hér liggur fyrir um fæðingarorlof er allrar athygli vert. Þegar svona mál eru til umr. er þó ástæða til að skoða hvað skuli hafa forgang og hvað ekki. Ég minni á að verkalýðshreyfingin hefur verið það baráttutæki sem varð til þess að koma á fæðingarorlofi. Það hefur verið útfært í ýmsum myndun og einkum með það að markmiði að bæta fólki upp tekjutap, sem það verður fyrir, vinnandi konum upp það tekjutap sem þær verða fyrir undir þessum kringumstæðum. Hv. síðasti ræðumaður benti einmitt á það, að sú kona sem vinnur úti hlýtur að verða fyrir meiri tekjuröskun en þær sem eru heimavinnandi. Ég fylli þann flokk manna sem álít að svo sé. Ég tel að lenging fæðingarorlofs í sex mánuði sé stefnumið sem beri, að huga að. Hins vegar koma upp efasemdir um hvenær það skuli gert, hvort það skuli gert á þessu þingi eða síðar, vitandi það að aldraðir og öryrkjar, láglaunafólk býr við svo kröpp kjör í dag að ég tel ástæðu til að úrlausn í þeim málum hafi forgang. Ríkisvaldið getur bætt úr, sérstaklega fyrir þeim sem eru öryrkjar og aldraðir, og ég verð að játa að mér finnst að nú, þegar efnahagsástandið er eins og öllum er ljóst. eigi það að ganga fyrir. Hins vegar tel ég mjög eðlilegt að þetta frv. verði skoðað með jákvæðu hugarfari og að stefnt verði að því að lengja fæðingarorlofið frá því sem verið hefur og allt að sex mánuðum. En ég ítreka það og það hlýtur að vera svo, að konur sem vinna úti verða fyrir meiri tekjuröskun en hinar sem heima eru. Við getum síðan deilt um það af hverju konur eru heima, af hverju þær eru ekki útivinnandi. Það geta vissulega verið ástæður fyrir því sem þá er hægt að koma til móts við. Það getur verið ómegð, það getur verið það að kona eigi fatlað barn t.d. og komist ekki út á vinnumarkaðinn þess vegna, en það er hægt að leysa þann vanda eftir öðrum leiðum. Hæstv. félmrh. lýsti hér vilja sínum í þessum efnum, þ.e. að allar konur njóti fæðingarorlofs, og flutti reyndar um það till. á síðasta þingi. Lítið hefur nú farið fyrir því að þeim málum hafi verið sinnt síðustu mánuði og ekki við gerð fjárlaga. Ég tel það í grundvallaratriðum rangt að líta á málin þannig að allar konur verði fyrir sömu tekjuröskun þegar um þetta er að ræða.



Virðulegi forseti. Ég hafði nú ekki ætlað að blanda mér í þessar umr. þó að hér sé vissulega á ferðinni hið mikilvægasta mál sem þm. ber að gefa gaum. Tilefnið var það að hæstv. menntmrh. flutti hér ræðu og fjallaði nokkuð um lögin frá 1975. Við vorum þá á öndverðum meiði um eitt atriði og erum sýnilega enn, þó að við séum oftast sammála. Síðan gat hv. 6. landsk. þm. Karl Steinar Guðnason um þetta sama atriði. Mér er alveg fullkunnugt um það, og ég held að öllum hér sé kunnugt um það, að meðal þess fólks sem á erfiðast uppdráttar er barnmarga fjölskyldan þar sem konan hefur aldrei getað unnið úti vegna ómegðarinnar. Jafnvel þegar launakjör voru best hér á landi og afkoman best, áður en þessi ósköp dundu yfir nú á síðustu árum og misserum, þá var alltaf til ein og ein fjölskylda í hverju þorpi þar sem var bláfátækt af þeirri ástæðu að konan gat ekki unnið úti. Hún átti kannske að sjá um 2, 3, 4 eða 5 ung börn.

En í sveitum?

Og sveitum vafalaust líka, já, ábyggilega í hverri sveit, ég tek þetta dæmi t.d. í fjölmennari sveitum, auðvitað bæði til sjávar og sveita. Það var mikilvægt framfaraskref sem stigið var með lögunum 1975, en þetta óréttlæti var vaxandi, það óx við þá löggjöf og það er ekki við þetta unandi. Það verður að finna einhverja lausn í þessu efni, hvað svo sem það er kallað, hvort sem það er kallað greiðsla með einhverju öðrum hætti til þessarar konu, en mér finnst alveg mega kalla það fæðingarorlof. Það er að vísu ekkert orlof og minna en hin konan fær sem á annað barn kannske löngu eftir að fyrra barnið fæddist. Ég þekki dæmi um það. Það er mjög vel efnað fólk á okkar mælikvarða, t.d. skipstjórafrú, sem var búin að koma upp sínum börnum, og það eru fleiri en eitt dæmi um það að sjálfsögðu. Maður hennar hafði verið hátekjumaður alla tíð þegar vel fiskaðist og vel gekk. Yngsta barnið var u.þ.b. 14 ára þegar hún fer út á vinnumarkað, bæði vegna þess að hana langar til að vinna og vera á meðal fólks og svo getur fólk auðvitað alltaf notað peninga, því að það er líka dýrt að eiga unglinga á framfæri og þurfa kannske að kosta þá í skóla fjarri heimilinu. Þessi konar vinnur svo úti. En síðan vilja þessi hjón gjarnan eignast eitt barn til viðbótar. Þá fær hún fæðingarorlof. En konan við hliðina á henni, sem á fimm ung börn fær það ekki og maðurinn hennar kannske með mjög lág laun. Þessi umræða hefur verið athyglisverð. Ég tek undir það sem hv. þm. Árni Johnsen sagði um þetta mál, þó að mál hans hafi kannske verið óþarflega ítarlegt og kannske að sumu leyti hefði hann viljað leggja meiri áherslu á það með löngu máli þar sem það er eðli málsins samkvæmt. Þetta sakar ekkert einstaka sinnum og þó að menn hafi kannske eitthvað brosað, bæði hann og við hin, þá er það alveg meinalaust af minni hálfu. 
             En það er annað sem mér finnst líka dálítið kynlegt þegar ég hlusta á þessar umr. nú og áður. Það er þetta, þegar kvenfólkið fer að tala um að sum mál séu sérstök kvennamál. Ég get játað það að konur hafi kannske meiri áhuga á einu máli en öðru, en þetta mál er málefni okkar allra. Og það er ekki bara það að þetta sé ósmekklegt af blessuðum konunum, að vilja tileinka sér ákveðið málefni, heldur fer hitt enn þá meira í taugarnar á mér, þegar merkingu orðsins kvennamál er snúið gersamlega við. Í öllum orðabókunum mínum, og að ég held öllum íslenskum orðabókum þýðir þetta orð aðeins eitt. Mér er þó sagt að í nýjustu orðabók Menningarsjóðs sé farið að tala um kvennamál sem einhver sérstök málefni kvenna. Ég held að þetta málefni hljóti karlmenn einir að eiga. Þeir hafa átt það um allar aldir og þess vegna eru það vinsamleg tilmæli til kvenna að tala þá um málefni kvenna. Og ég segi þetta ekki bara í hálfkæringi, vegna þess að það er verið að brengla orðum í tungu okkar svo voðalega. T.d. gerðist það, ég hygg að það hafi verið 1972, að orðsending kom frá utanrrn. um það að þáv. utanrrh. Einar Ágústsson og Gromyko utanrrh. Sovétríkjanna hefðu átt skoðanaskipti. Ég vona, forseti, að mér fyrirgefist að koma með svona innskot, því að það gefst hérna tilefni að koma því á framfæri. Ég man eftir að ég var þá ritstjóri Morgunblaðsins og skrifaði dálítinn stubb í Staksteinum og sagði að menn gætu kannske skilið það að Einar Ágústsson hefði skipt um skoðun, en hvernig hann fór að því að fá Gromyko til að skipta um skoðun, það væri mér alveg óskiljanlegt, það væri í hálfkæringi. Engu að síður hefur þessi ranga túlkun á orðinu skoðanaskipti fest í málinu. Nú eru allir farnir að tala um skoðanaskipti þegar fólk er að skipta um skoðun. Skoðanaskipti þýðir auðvitað ekkert annað en eitt og það er að skiptast á skoðunum. En það eru nú vinsamleg tilmæli til kvennanna að láta af þessu, af því að málefni kvenna er nákvæmlega jafngott orð eins og kvennamál.



Virðulegi forseti. Mig langar aðeins til að koma meira inn í þessa umr. Ég hefði kannske gert það ítarlegar ef ég hefði verið hér við umr. frá upphafi. Það er þessi skilgreining, sem hér hefur komið fram, um það að skipta fæðandi konum eftir því hvort þær eru heimavinnandi eða á útimarkaði, sem mér finnst vera röng. Ég hef alltaf haldið því fram að hún væri röng. Mér finnst starf heimavinnandi húsmóður, sem hefur það aðalhlutverk að ala upp sín börn og sjá um heimilið ekki síður mikilvægt. Það er svo langt frá því að hægt sé að færa sönnur á að það sé ekki jafnmikils virði og hlutverk þeirra kvenna sem vinna úti, hvort sem það er heilt starf eða hluti úr starfi. Ég gæti flutt langt mál um þetta. Mér finnst að menn megi ekki fara að setja þarna eitthvert strik á milli sem eigi að staðfesta það að þarna eigi að gera mismun á. Ég vitna til sjónvarpsþáttarins í gærkvöldi um könnun kjararannsóknarnefndar á kjörum fólks. Hvað kom í ljós? Það kom í ljós að það eru miklu erfiðari kjör hjá því fólki þar sem annar aðilinn vinnur úti en hinn er heima og er ekki úti á vinnumarkaðinum. Það er gífurlegur munur á þessu. Og þetta sýnir okkur náttúrlega þá um leið og það er ekki síður þörf á því að heimavinnandi húsmóðir, sem elur barn, fái jafnháa fjárhæð og sú sem er á vinnumarkaðinum í sambandi við fæðingarorlof. Þetta liggur alveg ljóst fyrir. Ég vildi aðeins koma meira inn á það sem starfsmenn Tryggingastofnunarinnar kvarta mest yfir núna í sambandi við framkvæmd gildandi laga og er rétt að vekja athygli á því. Þeir segja það alveg hiklaust að það sé ákaflega miklum vandkvæðum bundið fyrir ýmsa hópa kvenna að sanna atvinnuþátttöku sína við hin ýmsu störf sem meta á jafngild atvinnuþátttöku. Það eru t.d. sjómannskonur, konur bænda, konur sem stunda nám með heimilisstarfi og þær sem stunda atvinnurekstur. Í núgildandi lögum er það lagt í vald ráðh. að setja um þetta reglugerð, sem styðst við úttekt eða álit starfsmanna Tryggingastofnunar ríkisins. Það hefur reynst svo að þetta er nánast óvinnandi verk og hefur skapað ákaflega mikið ósamræmi og stundum leiðindaatvik, sem ég nefndi hér fyrr, að orðið hefur að synja konum um þennan rétt vegna þess að sönnunargögn hafa ekki verið talin fullnægjandi. Ég hef því miður ekki í höndunum upplýsingar um framkvæmd þessa máls á s.l. ári, en ég hef hér töflu frá 1982. Þá væru greiddar 76.4 millj. kr. í fæðingarorlof vegna 4266 fæðinga, sem skiptust þannig að óskertar þriggja mánaða greiðslur voru fyrir 2401 fæðingu eða 55.3 millj., til þeirra sem fengu 2/3 hluta 13.2 millj., það voru 853 fæðingar, og til þeirra sem fengu aðeins 1/3 hluta voru 1012 fæðingar, 7.8 millj. Ég ætla ekki að ræða þetta meira. Ég vil lýsa því yfir að ég hef áhuga fyrir því að þessi mál séu skoðuð og ég endurtek: það er ekki grundvöllur á þessu ári að stíga svo stór skref sem hér er verið að tala um í þessu frv. En það skref sem ég vil beita mér fyrir og er að beita mér fyrir er jafnrétti skv. gildandi lögum. Ég endurtek þetta vegna þess að einhver hv. þm. sagði hér áðan að það væri ekkert verið að vinna í þessum málum. Ríkisstj. er að láta athuga þetta mál og í trmrn. er verið að skoða málið miðað við það hvað hægt er að gera á þessu ári. Ég vonast fastlega til þess að í ríkisstj. náist samstaða um þetta mál og þrátt fyrir ummæli hæstv. menntmrh. er ég ekki í neinum vafa um það að hún ber mjög hag heimavinnandi kvenna fyrir brjósti. Ég efast ekkert um að við munum ná samkomulagi um það að þoka þessum málum í rétta átt.



Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þdm. góðar undirtektir við þetta frv. Mig langar þó til að segja fáein orð um nokkur atriði sem hafa komið fram. Hv. 4. þm. Norðurl. v. talaði um að þetta væri ekki málefni kvenna sérstaklega heldur okkar allra. Því er ég hjartanlega sammála og væri æskilegt að allir hefðu þá skoðun. Hins vegar hefur okkur konum stundum fundist það brenna við að þessum málum þokaði seint og þess vegna hafa þetta verið málefni, sem við höfum látið okkur sérstaklega varða, enda koma þau eðlilega mjög við okkur og okkar líf. Ég vona að það verði ekki talið málinu til vansa þó að ég sé kona og beri það fram. Ég held að við hv. 3. þm. Suðurl. getum notað hliðarherbergi til þess að tala um hvernig við skiljum hin ýmsu orð, þurfum ekki að gera það héðan. En það var þó eitt atriði í máli hans áðan sem mig langar aðeins að gera aths. við. Það er að hann hafi uppi einhverjar hugmyndir um það að frv. fæli í sér svo rýmileg réttindi að farið yrði að gera út á börn. Ég vil uppfræða hv. þm. Árna Johnsen um það að hámarksfæðingarorlofsgreiðsla í dag fyrir útivinnandi konur, sem ekki tilheyra BSRB, BHM eða Sambandi ísi. bankamanna, er 14 114 kr. og ég held að fáir geri út á það, auk þess sem það að ala upp barn er ekki spurning um 6 mánuði eða 9, heldur 20 ár þannig að þar er í stórt verkefni ráðist. Hér hefur nokkuð verið fjallað um rétt heimavinnandi kvenna og borið saman við rétt útivinnandi kvenna. Hv. 6. landsk. þm. talaði um að það yrði meiri tekjuröskun fyrir útivinnandi konur en heimavinnandi að ala barn. Það má e.t.v. til sanns vegar færa, en við erum hins vegar, eins og ég sagði, að tala um upphæð sem nemur í dag 14 114 kr. þannig að ekki er það nú ofrausn.  Annað atriði, sem sérstaklega varðar heimavinnandi konur, er að fjárhagsöryggi þeirra er oft enn ótryggara að sumu leyti en útivinnandi kvenna, vegna þess að þær geta ekki sjálfar aflað tekna heldur eru upp á annan einstakling, mann sinn, komnar með það. Og eins og við vitum öll er allur gangur á hvernig hlutirnir skiptast á heimili þannig að þetta er annað atriði sem varðar heimavinnandi konur sérstaklega. En ég ætla ekki að orðlengja frekar um þetta atriði. Það hafa aðrir gert og ég vísa til þess sem ég talaði hér um í framsögu með frv. Ég vil þakka hæstv. félmrh. hans svör og fara þess á leit við hann að hann skoði alla efnisþætti þessa frv. vendilega.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um heimild fyrir ríkisstj. til að setja lagmetisiðju ríkisins í Siglufirði á grundvelli kaupsamnings milli ríkisstj. og nýstofnaðs hlutafélags, Sigló h.f. í Siglufirði, sem dags. er í Reykjavík 17. des. 1983. Kaupsamningurinn er fskj. með frv. þessu. Kaupverð er 18 millj. kr. og er það lánað með verðtryggðum kjörum til 10 ára. Þá er með frv. lagt til að felld verði úr gildi lög nr. 46 frá 19. maí 1972, um lagmetisiðju ríkisins í Siglufirði. Með lögum nr. 46 frá 19. maí 1972 var kveðið á um rekstur ríkisins á verksmiðju í Siglufirði til fullvinnslu og verkunar ýmiss konar sjávarafurða undir firmanafninu Lagmetisiðjan Siglósíld. Jafnframt þessu yfirtók ríkið verksmiðjuhús Síldarniðursuðuverksmiðju ríkisins sem þá var í eigu Síldarverksmiðja ríkisins. Rekstur Lagmetisiðjunnar Siglósíldar hefur frá upphafi gengið misjafnlega og hafa erfiðleikarnir aukist hin síðari ár. Á árinu 1979 varð lagmetisiðjan Siglósíld fyrir miklum skakkaföllum vegna seinkunar á sölusamningum, farmannaverkfalls og óseljanlegra birgða sem leiddu af sér rekstrarstöðvun mánuðum saman. Starfshóp þriggja manna var falið að kanna fjárhagsstöðu fyrirtækisins, rekstur og framtíðaráætlanir með tilliti til sölusamninga og hugsanlegrar uppbyggingar þess. Niðurstöður starfshópsins voru þær að ekki væri grundvöllur fyrir áframhaldandi rekstri við óbreyttar aðstæður. Hann taldi hins vegar rétt að kanna samsetningu lagmetisiðjunnar og fyrirtækisins Þormóðs ramma jafnhliða endurskipulagningu í rekstri og framleiðslu beggja fyrirtækjanna í því augnamiði að auka fjölbreytni og nýtingu í framleiðslu og renna þannig styrkari stoðum undir atvinnulíf í Siglufirði. Tillögur þessar voru ræddar við bæjarstjórn og atvinnumálanefnd Siglufjarðar í febrúar og mars 1980 án þess að niðurstaða fengist um framtíð fyrirtækisins. Á árunum 1981 og 1982 seig enn á ógæfuhlið í rekstri fyrirtækisins með samdrætti í sölu og lækkandi verði í dollurum. Verðþróun innanlands var mjög óhagstæð á þessu tímabili, framleiðslugeta var illa nýtt og vélakostur orðinn slitinn. Afkoma Siglósíldar var mjög slæm árin 1980–1982. Árið 1980 var framleitt í 137 daga og var bókfært tap 1 329 894 kr. þrátt fyrir 1.5 millj. kr. framlag úr ríkissjóði. Ég tek það fram að þær tölur sem ég nefni eru á verðlagi hvers árs. Árið 1981 var framleitt í 130 daga og var bókfært tap 3 799 825 kr. þrátt fyrir 1 millj. kr. framlag ríkissjóðs. Árið 1982 var framleitt í 90 daga aðeins og var bókfært tap 5 362 813 kr. þrátt fyrir 900 þús. kr. framlag ríkissjóðs. Samtals var tap fyrirtækisins á þessum árum 10 492 532 kr. þrátt fyrir 3.4 millj. kr. framlag ríkissjóðs. Tap á rekstri Siglósíldar að frádregnu framlagi ríkissjóðs hefur verið fjármagnað með skuldasöfnun hjá viðskiptaaðilum og ríkissjóði og að hluta til með lántökum hjá endurlánum ríkisins. Breytingar á efnahagsreikningi hafa á sama tímabili verið þær að á árinu 1980 voru eignir alls 7 millj. 468 þús. kr. en skuldir alls 6 millj. 781 þús. kr. og eigið fé 686 þús. kr. Árið 1981 voru eignir alls 9 millj. 677 þús. kr. en skuldir alls 12 millj. 444 þús. kr. - ég sleppi krónum í þessum lestri mínum nú - og eigið fé því neikvætt um 2 millj. 766 þús. kr. Árið 1982 voru eignir alls 11 millj. 933 þús. kr. en skuldir alls 21 millj. 299 þús. kr. og eigið fé neikvætt um 9 millj. 365 þús. kr. Þó að ekki liggi fyrir endanlegt uppgjör fyrir tímabilið janúar til maíloka 1983 þegar Þormóður rammi h.f. tekur við rekstri fyrirtækisins er ljóst að verulegt tap er á rekstri fyrirtækisins þetta tímabil og má það reksturstap telja í millj. kr. Á árinu 1983 voru beinar greiðslur, framlög, úr ríkissjóði til Siglósíldar 7 millj. kr. Að auki var framlag í formi yfirtöku á tveimur lánum hjá endurlánum ríkisins að upphæð 10 millj. 84 þús. kr. Í maí s.l. tók Siglósíld 10 millj. kr. gengistryggt lán hjá endurlánum ríkisins. Andvirði þess var varið til greiðslu á bráðabirgðalánum hjá ríkissjóði að upphæð 6 millj. 551 þús. kr. og greiðslu vaxta og kostnaðar á lánum hjá endurlánum ríkisins, 1 millj. 172 þús. kr., og greiðslulausa skuld að fjárhæð 2 millj. 277 þús. kr. Skv. bráðabirgðauppgjöri á efnahagsreikningi í des. 1983 voru eignir fyrirtækisins taldar nema 15 millj. 904 þús. kr. en skuldir alls 20 millj. 290 þús. kr. og eigið fé því neikvætt um 4 millj. 386 þús. kr. Í samráði við stjórn Lagmetisiðjunnar Siglósíldar skipaði iðnrn. í sept. 1982 nefnd til að fara yfir stöðu fyrirtækisins og gera till. til rn. um endurskipulagningu á rekstrinum. Í því skyni var nefndinni falið að kanna m.a. eignaraðild heimamanna, Framkvæmdasjóðs og ríkisins á endurskipulögðu fyrirtæki í lagmetisiðnaði, gera tillögur um uppgjör skulda að lokinni endurskoðun setja fram rekstraráætlun nýs fyrirtækis ef til endurskipulagningar kæmi og gera tillögur um breytingar á lögum nr. 46 frá 1972 um Lagmetisiðjuna Siglósíld. Nefndin skilaði áliti þann 26. apríl 1983 og voru niðurstöður hennar í megindráttum þær að fyrirtæki sem framleiddi um 30 þús. kassa af gaffalbitum og 23 þús. kassa af niðursoðinni rækju ætti að geta skilað hagnaði ef það þyrfti ekki að standa undir fjármagnskostnaði vegna uppsafnaðra skulda og nauðsynlegar endurbætur yrðu gerðar á húsnæði og vélum. Á grundvelli álits nefndarinnar gerðu stjórnir fyrirtækjanna Þormóðs ramma og Siglósíldar með sér samkomulag þann 16. maí 1983 um yfirtöku Þormóðs ramma á rekstri Lagmetisiðjunnar Siglósíldar og var það samkomulag staðfest af iðnrn. og fjmrn. Rekstur Þormóðs ramma h.f. á Siglósíld hefur staðið í járnum þrátt fyrir að leigan fyrir verksmiðjuna hafði verið fremur lág, þ.e. 7% af framleiðslu eða um 300 þús. kr. frá 1. júní 1983 til 31. des. 1983. Rekstrar- og fjárhagsstöðu Þormóðs ramma h.f. er þannig háttað að fyrirtækið hefur ekki bolmagn til að koma rekstri Siglósíldar í það horf sem þarf til að gera reksturinn arðbæran. Þegar fram kom áhugi aðila með reynslu í lagmetisiðnaði þótti rétt að athuga til hlítar hvort unnt væri að selja fyrirtækið. Í nóvembermánuði s.l. kom fram formleg ósk frá þessum aðilum um að kaupa lagmetisiðju ríkisins í Siglufirði, Siglósíld. Í byrjun des. skipaði ég þrjá menn í nefnd til að annast viðræður af hálfu ríkisins um sölu Siglósíldar. Nefndin átti allmarga fundi með fulltrúum fyrrnefndra aðila en þeir stofnuðu hinn 15. des. 1983 hlutafélagið Sigló h.f. með heimili og varnarþing í Siglufirði til að kaupa og starfrækja Lagmetisiðjuna Siglósíld. Á fundi aðila 14. des. 1983 náðist samkomulag um sölu Siglósíldar með fyrirvara um samþykki iðnrh., ríkisstj. og Alþingis. Frá kaupsamningi var gengið og hann undirritaður 17. des. 1983 með nauðsynlegum fyrirvara. Meginatriði kaupsamningsins er í fyrsta lagi: Ríkissjóður selur hlutafélaginu Sigló h.f. Lagmetisiðjuna Siglósíld og er kaupverð kr. 18 000 000. Kaupverðið greiðist með útgáfu skuldabréfs til 10 ára. Bréfið er verðtryggt miðað við lánskjaravísitölu og ber hæstu leyfilegu vexti af verðtryggðum lánum skv. ákvörðun Seðlabanka Íslands hverju sinni. Við ákvörðun á kaupverði hefur verið tekið mið af fasteignamatsverði eigna fyrirtækisins og bókfærðu verði þeirra. Við mat á verði tækja verksmiðjunnar verður að taka tillit til að þau eru mörg hver úrelt orðin. Þá hefur verið reynt að meta viðskiptavild fyrirtækisins - „good will“ - og þá aðstöðu sem fyrirtækið hefur byggt upp. Að öllu þessu athuguðu verður að telja 18 millj. kr. viðunandi verð. Með frv. fylgir bráðabirgðayfirlit yfir efnahag Siglósíldar í des. 1983. Til samanburðar er rétt að geta þess að bókfært verð fastafjármuna er skv. yfirlitinu 13 millj. 941 þús. kr. Skv. bráðabirgðauppgjörinu eru heildarskuldir Siglósíldar miðað við des. 1983 20 millj. 290 þús. kr. Þar á móti á fyrirtækið veltufjármuni að fjárhæð 1 millj. 953 þús. kr. Skv. þessu er söluverð fyrirtækisins skv. kaupsamningnum u.þ.b. sama fjárhæð og þær skuldir sem á ríkissjóð falla vegna sölunnar. Lán vegna kaupanna er tryggt veði með fyrsta veðrétti í eignum verksmiðjunnar, og afborgunarlaust fyrstu tvö árin. Stofnendur ábyrgjast persónulega 25% af láninu. Ábyrgðir þessar eru veittar vegna þess að kaupverðið er lánað að fullu, enda er gert ráð fyrir að kaupandi beini kröftum sínum af alefli á næstu tveimur árum til að efla fyrirtækið. Við samninga um greiðslukjör hefur verið tekið mið af þeim kjörum sem fjmrh. hefur boðið í almennu útboði á hlutabréfum í 15 ríkisfyrirtækjum, sbr. auglýsingu dags. 7. des. 1983. Þar er gert ráð fyrir að útborgun verði 20% og að eftirstöðvar verði lánaðar til allt að 10 ára. Hér hefur þó verið vikið frá kröfu um 20% útborgun. Telja verður að eftirfarandi atriði réttlæti slíkt frávik: 1. Með tilliti til þeirra gagngerðu endurbóta sem nauðsynlegar eru til að koma fyrirtækinu í rekstrarhæft ástand þykir óhjákvæmilegt að gera kaupendum kleift að leggja sem mest fé í fyrirtækið þegar í upphafi. 2. Fram hefur komið í viðræðum við kaupendur að þeir hyggjast fjárfesta í fyrirtækinu fyrir allt að kr. 12 millj. á fyrra helmingi þessa árs. 3. Ofangreindar aðgerðir gefa von um jafna atvinnu við fyrirtækið allt árið. Þetta mun því væntanlega efla atvinnulíf í Siglufirði. Þá er í þriðja lagi í kaupsamningi reynt að tryggja svo sem frekast er kostur að starfrækslu Siglósíldar verði haldið áfram í Siglufirði, sem er meginatriði. Kaupendur skuldbinda sig m.a. til að halda starfrækslu Siglósíldar áfram í Siglufirði auk þess sem þeir binda í stofnsamningi tilgang hins nýja félags við að efla og styrkja atvinnulíf í Siglufirði. Þessu til tryggingar eru aðilar sammála um að í skuldabréfi verði heimildarákvæði þess efnis að gjaldfella megi skuldina ef skuldbindingar um starfrækslu í Siglufirði verða ekki haldnar. Í samningsviðræðum aðila hefur eftirfarandi m.a. komið fram varðandi áform kaupenda um rekstur fyrirtækisins: Í fyrsta lagi hyggjast þeir halda áfram framleiðslu gaffalbita. Í öðru lagi hyggjast þeir vinna úthafsrækju sem veidd er úti fyrir Norðurlandi. Í þriðja lagi hyggjast þeir vinna rækju sem veidd er í Barentshafi í samstarfi við breskt fyrirtæki til sölu á markaði í Bretlandi og í Bandaríkjunum. Í fjórða lagi hyggjast kaupendur sjóða niður tilfallandi hráefni þann tíma sem ekki er unnið að síld. Síðasttöldu atriðin tvö eru nýjung í starfsemi Siglósíldar og er vonast til að þetta geti orðið til þess að efla atvinnulíf í Siglufirði. Til þess að unnt sé að starfrækja verksmiðjuna í samræmi við framanritað þarf að gera verulegar endurbætur á húsum og tækjum. Skv. áætlun eigenda hyggjast þeir fjárfesta á fyrra helmingi árs 1984 samtals um 12 millj. kr. til endurbóta á verksmiðjunni sem fyrr segir. Það er m.a. til að gera kaupendum kleift að framkvæma slíkar endurbætur á fyrirtækinu að fallið er frá kröfum um útborgun við sölu. Kaupendur lögðu áherslu á að afhending færi fram hinn 1. jan. 1984. Bentu þeir í því sambandi á eftirfarandi: 1. Kaupendur hafa yfir að ráða allmiklu magni af ópillaðri rækju sem þeir geta hafið vinnslu á um leið og breytingum á verksmiðjunni er lokið. 2. Niðurlagning á gaffalbitum hefði að öllu óbreyttu átt að hefjast á vegum Þormóðs ramma í jan. Kaupendur hugðust hins vegar breyta tilhögun við þá framleiðslu í tengslum við aukna rækjuvinnslu í fyrirtækinu. Til þess að þetta mætti takast töldu þeir nauðsynlegt að geta hafið breytingar á verksmiðjunni eigi síðar en 1. jan. sl. 3. Fulltrúar kaupenda áttu í samningaviðræðum um vinnslu á hráefni frá Evrópu til sölu á Bandaríkjamarkaði. Forsenda þeirrar samningsgerðar var að þeir gætu hafið vinnslu í upphafi þessa árs. Með vísun til þessa og þar sem 1. jan. 1984 var af öðrum ástæðum hentugur afhendingardagur var kaupsamningurinn látinn koma til framkvæmda þann dag svo sem frá honum var gengið með fyrirvara um samþykkt Alþingis. Eins og vikið var að áðan var hinn 16. maí 1983 gengið frá leigusamningi milli Þormóðs ramma h.f. og ríkisins um leigu Siglósíldar. Skv. 7. tölulið þess samkomulags gildir samkomulagið í eitt ár og átti Þormóður rammi h.f. forkaupsrétt að Siglósíld að þeim tíma liðnum. Rétt er að benda á að í þessari grein samkomulagsins er gert ráð fyrir að söluverð á fyrirtækinu skuli vera sama fjárhæð og langtímaskuldir í maí 1983 með verðlags- og gengisbreytingum til kaupdags. Það var sem sé í þessum leigukaupasamningi sem svo mátti nefna gert ráð fyrir ákveðnu söluverði á fyrirtækinu sem mjög er í samræmi við það söluverð sem endanlega varð samkomulag um. Skv. þessari grein hefði kaupverð á verðtagi í des. 1983 verið um 18 millj. kr. eða sambærilegt því verði sem hér er samið um. Þetta er sérstaklega tekið fram því að fram hafa komið þær skoðanir að hér hafi verið um undirverð að tefla, en þá eru fleiri en undirritaður sem hafa um það vélt. Telja verður að leiga eða yfirtaka Þormóðs ramma h.f. á Siglósíld hafi ekki verið heppileg frambúðarlausn. Eins og áður er að vikið er rekstrar- og fjárhagsstöðu Þormóðs ramma h.f. þannig háttað að fyrirtækið hefur ekki bolmagn til að koma rekstri Siglósíldar í arðbært horf. Önnur sjónarmið koma og til. Þormóður rammi h.f. sinnir. togaraútgerð og hefðbundinni fiskvinnslu en yfirleitt, svo sem er á Ísafirði og víðar, hafa sérhæfð fyrirtæki sinnt niðursuðu rækju og skelfiskvinnslu. Viðskiptasambönd hins nýja fyrirtækis vega einnig þungt. Samstarfssamningi Þormóðs ramma h.f. og Siglósíldar var því sagt upp með samkomulagi frá 1. jan. 1984 samhliða sölu Siglósíldar til hlutafélagsins Sigló h.f. svo sem fyrr greinir. Samkomulag viðræðunefndarinnar fyrir hönd iðnrn. og stjórnar Þormóðs ramma h.f. um uppsögn á leigumála var undirritaður 12. jan. 1984. Skv. samningnum féll leigumálinn niður 1. jan. 1984. Þá fellur stjórn Þormóðs ramma h.f. frá forkaupsrétti að fyrirtækinu skv. ákvæðum leigusamningsins frá sama tíma. Þá er í samningnum ákvæði um uppgjör á viðskiptum aðila miðað við 1. jan. 1984. Er í samningnum frá því gengið að Þormóður rammi h.f. fari skaðlaus úr þeim viðskiptum. Í tengslum við gerð samkomulags um uppsögn á leigumála Þormóðs ramma h.f. og Siglósíldar var sama dag undirritað samkomulag milli ríkisstj. vegna Siglósíldar og Sigló h.f. sem kaupanda og Þormóðs ramma h.f. þar sem frá eftirfarandi atriðum var gengið: a) Sigló h.f. kaupir rekstrarvörur og lausafé í eigu Þormóðs ramma h.f. vegna Lagmetisiðjunnar Siglósíldar. b) Sigló h.f. tekur að sér að efna skuldbindingar Þormóðs ramma h.f. um síldarsöltun og fleira er hráefnisöflun varðar og gerðar voru í þágu Siglósíldar. c) Þormóður rammi h.f. leigir Sigló h.f. nauðsynlegt frystirými vegna geymslu á hráefni og afurðum. d) Þá skuldbindur Sigló h.f. sig til að greiða úr þeim skyldum er kynnu að falla á ríkissjóð vegna sölunnar. e) Sigló h.f. tekur að sér að efna samninga við fastráðna starfsmenn verksmiðjunnar og skuldbinda sig til að veita lausráðnu starfsfólki, sem starfað hefur við lagmetisiðjuna á undanförnum árum, forgangsrétt til vinnu hjá fyrirtækinu. Virðulegi forseti. Hér hefur verið gerð grein fyrir helstu atriðum í kaupsamningi þeim sem lagt er til að Alþingi samþykki með því að veita ríkisstj. heimild til að selja fyrirtækinu Sigló h.f. í Siglufirði Lagmetisiðjuna Siglósíld. Að lokinni 1. umr. legg ég svo til, virðulegi forseti, að frv. verði vísað til 2. umr. og iðnn.