Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Árni Gunnarsson) Um leið og ég býð hv. þingdeildarmenn velkomna til starfa að loknu jólaleyfi vil ég leyfa mér að óska þeim farsældar og heilla á nýju ári og vænti þess að samstarf okkar megi verða gott.

Forseti (Árni Gunnarsson) Borist hefur eftirfarandi bréf: ,,Þar sem Ragnhildur Helgadóttir, 3. þm. Reykv., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér að hennar beiðni með skírskotun til 130. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess að 1. varamaður Sjálfstfl. í Reykjavík, Sólveig Pétursdóttir lögfræðingur, taki sæti á Alþingi í fjarveru hennar.`` Undir þetta ritar Ólafur G. Einarsson, formaður þingflokks Sjálfstfl. Sólveig Pétursdóttir hefur áður setið fundi yfirstandandi þings og kjörbréf hennar hefur verið rannsakað. Býð ég hana velkomna til starfa.

Dómsmálaráðherra (Óli Þ. Guðbjartsson) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. sem flutt er á þskj. 357 til nýrra laga um kyrrsetningu, lögbann og fleira, sem einkum er ætlað að leysa af hólmi núgildandi lög um kyrrsetningu og lögbann frá árinu 1949. Frv. þetta er samið sem þáttur í heildarendurskoðun löggjafar um dómstólaskipan og réttarfar og um meðferð framkvæmdarvalds í héraði. Er það sniðið að þeirri skipan, sem kveðið er á um í lögum um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nr. 92 frá 1. júní 1989, og að þeim forsendum, sem gengið var út frá við samningu frv. að þeim lögum og nánar er lýst í athugasemdum með því. Frv. að núgildandi lögum um kyrrsetningu og lögbann mun á sínum tíma hafa verið samið með hliðsjón af þágildandi lagareglum um sama efni í Danmörku. Á þeim 40 árum, sem lög þessi hafa verið í gildi hér á landi, hefur aðeins verið gerð ein lítils háttar breyting á þeim. Hún varð með lögum nr. 48/1978 og tengdist setningu þinglýsingalaga, nr. 39/1978. Hefur því ekki áður farið fram nein heildarskoðun á því hvort efni séu til breytinga á núgildandi lögum þótt á tíðum hafi orðið nokkur slík umræða um afmörkuð atriði þeirra, einkum um skilyrði fyrir kyrrsetningu og lögbanni. Sú endurskoðun, sem á sér stað á núgildandi lögum með frv. þessu, er nauðsynleg þegar vegna breyttra reglna um skipan dómstóla og framkvæmdarvalds í héraði. Um leið hefur verið hugað að því hvort rétt sé að breyta einstökum reglum þeirra í ljósi reynslu undanfarandi áratuga. Varð niðurstaðan að gera tillögur um ýmsar slíkar breytingar, sem nánar er lýst hér á eftir, en við mótun þeirra hefur einnig verið höfð hliðsjón af endurskoðun löggjafar í Danmörku sem leiddi til setningar nýrra reglna um þetta efni með lögum nr. 731/1988 þar í landi. Eins og nánar er lýst í athugasemdum með frv. er viðfangsefni þess, líkt og núgildandi laga, fyrst og fremst að kveða á um heimildir til bráðabirgðaverndar réttinda, sem ekki verður þegar fullnægt með aðför, með því að tryggja að óbreytt ástand vari meðan aflað er úrlausnar dómstóla um þau. Skv. frv. verður þetta einkum gert með tvennu móti, eins og núgildandi lög mæla einnig fyrir um. Er annars vegar um að ræða að valdsmanni er með tilteknum skilyrðum heimilað að kyrrsetja eign skuldara samkvæmt kröfu þess sem á peningakröfu á hendur honum. Tilgangur gerðarinnar er þá að tryggja að viðkomandi eign verði fyrir hendi til að gera fjárnám í þegar skuldareigandi hefur aflað sér aðfararheimildar fyrir kröfu sinni. Hins vegar er kveðið á um heimildir valdsmanns til að leggja lögbann við byrjaðri eða yfirvofandi athöfn manns, sem brýtur eða brjóta mundi gegn rétti annars, til að tryggja að viðkomandi athöfn fari ekki fram meðan leitað er úrlausnar dómstóla um heimildir til hennar. Þessu til viðbótar er ráðgert í frv. að taka megi eignir skuldara í löggeymslu til tryggingar kröfu, sem héraðsdómur hefur gengið um, ef þeim dómi er áfrýjað til æðra dóms þannig að ekki geti orðið af aðför fyrir kröfunni. Löggeymslu svipar mjög til kyrrsetningar fyrir peningakröfu því í báðum tilvikum er um bráðabirgðaráðstöfun að ræða sem á að tryggja tilvist eigna til tryggingar kröfu þar til endanlegur dómur gengur um hana og unnt er að gera aðför fyrir henni eftir almennum reglum. Fyrirmælum frv. um þetta efni er ætlað að koma í stað reglu um löggeymslu í norskum lögum Kristjáns V. frá 15. apríl 1687, ákvæði I. kafla þeirra laga, 22 og 24. Tilgangur þessara þrenns konar gerða er vissulega ólíkur og hið sama má að nokkru segja um skilyrði fyrir þeim. Allt að einu er ýmislegt þeim sammerkt, þannig að til hagræðis horfi að reglur um þær komi fram í einni og sömu löggjöf, auk þess að söguleg hefð er fyrir þeirri skipan, bæði hér á landi og í ýmsum nágrannalöndum. Efni frv. er rakið og skýrt í mjög ítarlegum athugasemdum sem því fylgja og því mun ég takmarka framsöguræðu mína við helstu breytingarnar sem í frv. felast. Meginbreytingin frá núgildandi lögum sem lögð er til í frv. snýr að því hverjum er falið að annast framkvæmd kyrrsetningar-, löggeymslu- og lögbannsgerða. Þetta varðar um leið grundvallaratriði um eðli þessara gerða. Núgildandi lög byggja á þeirri skipan að dómari framkvæmi þessar gerðir og að þær séu þar með dómsathafnir. Í frv. er hins vegar gengið út frá að framkvæmdarvaldshafar í héraði, sýslumenn, annist framkvæmd þessara gerða sem þannig verða stjórnsýsluathafnir. Þessi breyting sem hér er lögð til í þessum efnum byggist á sömu röksemdum og viðhorfum og hin breytta skipan aðfarargerða skv. lögum nr. 90/1989. Þessi breytta skipan hefur ein út af fyrir sig í för með sér að óhjákvæmilegt er að gera tillögur um talsverðar breytingar frá núgildandi lögum í frv. Þá sný ég mér að efni einstakra greina frv. 1. gr. felur í sér almenna afmörkun á efni þess, að til bráðabirgða megi kyrrsetja fjármuni, taka fjármuni í löggeymslu eða leggja lögbann við athöfn. Hér er enn fremur dregið fram það megineinkenni þessara gerða að um bráðabirgðagerðir sé að ræða og er að því leyti sambærilegt við 1. mgr. 1. gr. núgildandi laga. Vakin er athygli á því að lagt er til að heimild til kyrrsetningar á manni vegna skuldakröfu, sem bæði er mælt fyrir í 8. gr. laga nr. 18/1949 og sérákvæðum annarra laga, verði með öllu felld brott. Slík heimild samrýmist tæplega orðið almennum viðhorfum um hverjar ráðstafanir verði taldar eðlilegar til innheimtu eða tryggingar peningakröfu enda hefur hennar ekki verið neytt nema í fáein skipti í gildistíð laga nr. 18/1949, eftir því sem næst verður komist. Afnám þessarar heimildar er enn fremur í samræmi við löggjafarstefnu í næstu nágrannaríkjum. Í 1. mgr. 2. gr. frv. er mælt fyrir um að sýslumenn og löglærðir fulltrúar þeirra fari með kyrrsetningar-, löggeymslu- og lögbannsgerðir. Í ljósi fyrirmæla laga um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, nr. 92/1989, felst í þessu að umræddar gerðir verði stjórnvaldsathafnir í stað þess að teljast til dómsathafna eins og núgildandi lög byggja á. Hér er því um að ræða sömu skipan og gildir um framkvæmd aðfarargerða skv. lögum nr. 90/1989. Í 3. gr. frv. er sú regla lögð til að ágreiningur um gerð verði borinn undir þann héraðsdómstól sem hefur lögsögu í umdæmi hlutaðeigandi sýslumanns. Sambærilegt ákvæði er í aðfararlögum. Í II. kafla er sérstaklega fjallað um kyrrsetningu. Í 5. gr. frv. eru lagðar til breytingar á skilyrðum kyrrsetningar sem vert er að fara um nokkrum orðum. Auk nokkurra orðalagsbreytinga sem lagðar eru til í frv., án þess þó að þær hafi í för með sér efnislegan merkingarmun, ber að geta nánar tillagna um efnisbreytingar sem einkum eru fólgnar í tveimur atriðum. Í 1. mgr. 5. gr. frv. er lagt til að kyrrsetning verði heimiluð til tryggingar fullnustu lögvarinnar kröfu ,,um greiðslu peninga``. En skv. núgildandi lögum er kyrrsetning heimiluð til tryggingar fullnustu lögvarinnar kröfu ,,til peninga eða peningaverðmætis``. Hér á milli er ekki teljandi munur að öðru leyti en því að með ívitnuðu orðalagi frv. er leitast við að taka af tvímæli um að kyrrsetning geti ekki farið fram til að tryggja kröfu til ,,peningaverðmætis`` í þeim skilningi að um kröfu sé að ræða sem gæti eftir aðalefni sínu varðað skyldu til annars en greiðslu peninga. Telja verður þessa breytingu samrýmast ríkjandi skilningi í framkvæmd hér á landi. Hin efnislega breytingin lýtur að því að þrengja nokkuð skilyrði fyrir kyrrsetningu fjármuna. Í 1. mgr. 5. gr. frv. er lagt til að heimild til kyrrsetningar verði því háð að ef kyrrsetning færi ekki fram mundi annaðhvort draga mjög úr líkindum til að fullnusta kröfunnar tækist eða að fullnustan yrði verulega örðugri. Meginatriði er að kyrrsetning fari ekki fram nema raunhæfa nauðsyn beri til vegna hagsmuna kröfueiganda. Í 2. mgr. 5. gr. frv. er sú umtalsverða breyting lögð til að þótt það verði ekki frekar en hingað til skilyrði kyrrsetningar að gerðarbeiðandi færi sönnur að réttmæti kröfu sinnar skuli synja um gerðina ef ætla verður af fram komnum gögnum að hann eigi ekki þau réttindi sem hann hyggst tryggja. Með þessari tillögu er dregið úr þeirri sönnunarbyrði sem hvílir eftir reglu 2. mgr. 1. gr. núgildandi laga á gerðarþola um óréttmæti kröfu gerðarbeiðanda ef hann leitast við að varna kyrrsetningar á þessum grundvelli. Rétt er að vekja athygli á 3. tölul. 1. mgr. 6. gr. frv. þar sem lagt er til að gerðarbeiðandi tiltaki sérstaklega í beiðninni á hverjum atvikum hann byggi heimild sína til kyrrsetningar. Að öðru leyti er ákvæðið sambærilegt við hliðstæðar reglur aðfararlaga. Í 7. gr. frv. segir í hverju umdæmi megi beiðast kyrrsetningar hverju sinni. Er efni hennar að mestu leyti sama efnis og 16. gr. aðfararlaga. Þá er þess að geta að fyrirmæli 8. gr. frv. um upphafsathugun sýslumanns á kyrrsetningarbeiðni og heimildir hans til að vísa henni á bug af sjálfsdáðum eru hliðstæð reglum aðfararlaga um upphafsathugun sýslumanns á aðfararbeiðni. Gert er ráð fyrir mun nánari reglum um tryggingar í tengslum við kyrrsetningar- og lögbannsgerðir en nú er mælt fyrir um og ber þá einkum að nefna 10., 16. og 17. gr. frv. Einnig má vekja athygli á því að í frv. eru lagðar til mun ítarlegri reglur en nú gilda um möguleika gerðarþola til að afstýra gerð með peningatryggingu. Í 23. gr. frv., sem er eina ákvæði III. kafla þess, koma fram fyrirmæli um heimildir til að fá eignir skuldara teknar í löggeymslu, hvernig staðið verði að slíkri gerð og hver áhrif hennar eru. Löggeymslu svipar mjög til kyrrsetningar en sá meginmunur er þó á þessum bráðabirgðagerðum að gert er ráð fyrir að skilyrði fyrir löggeymslu verði hvergi nærri jafnströng og skilyrði kyrrsetningar eftir 5. gr. frv., að staða löggeymslu gagnvart síðara fjárnámi verði önnur en staða kyrrsetningar undir sömu kringumstæðum, að gerðarbeiðandi þurfi ekki að setja tryggingu fyrir löggeymslu og loks að gerðarbeiðandi þurfi ekki að höfða mál til staðfestingar löggeymslu. Þessi atriði koma nánar fram í einstökum mgr. 23. gr. frv. en eldri reglur um löggeymslu í ákvæði I. kafla, 22--24, í norskum lögum Kristjáns V. frá 1687 eru í flestu tilliti samsvarandi. Þá kem ég að IV. kafla sem fjallar um lögbann. Þar ber einkum að vekja athygli á 24. gr. þar sem mælt er fyrir um skilyrði lögbanns. Helsta breytingin er sú að gert er ráð fyrir að heimildir til lögbannsgerðar verði þrengdar talsvert frá því sem ákveðið er í núgildandi lögum. Í 2. mgr. 24. gr. frv. er nokkur breyting lögð til frá núgildandi lögum með því að lögbann verður ekki lagt við stjórnarathöfn þess sem fer með framkvæmdarvald ríkis eða sveitarfélags. Með orðalagi frv. um þetta atriði er miðað við að lögbann verði ekki lagt við töku stjórnvaldsákvörðunar eða framkvæmd hennar sem hefur verið mögulegt að einhverju marki eftir núgildandi lögum. Hins vegar er lagt til að eftir sem áður verði heimilt að fá lögbann lagt á þegar um athafnir hins opinbera er að ræða á vettvangi einkaréttar. Slíkar athafnir gætu einkum tengst mannvirkjagerð hins opinbera eða atvinnustarfsemi þess. Í öðru lagi geymir regla 1. mgr. 24. gr. frv. tillögu um breytingu frá núverandi skipan með því skilyrði lögbanns að gerðarbeiðandi þurfi að sanna eða gera sennilegt að athöfn gerðarþola brjóti eða muni brjóta gegn rétti hans. Eftir núgildandi lögum er nánast um hið gagnstæða að ræða því áðurnefnd 2. mgr. 1. gr. þeirra gildir í þessum efnum eins og við kyrrsetningu og leggur þannig á gerðarþola að hnekkja rétti gerðarbeiðanda ótvírætt, ef honum á að takast að varna lögbanni. Þessi regla núgildandi laga hefur ekki síður en við kyrrsetningu haft óeðlilega notkun lögbannsúrræðisins í för með sér, sem talsvert hefur verið deilt á. Tillaga frv. um breytingu í þessum efnum yrði til að auka réttarvernd gerðarþola, sem vart verður deilt um að skorti á í þessu tilliti eftir núgildandi lögum. Þá vil ég enn fremur nefna tillögur um þrjú skilyrði sem fullnægja yrði til að lögbanni yrði beitt. Það eru nýjar reglur lokamálsgreinar 24. gr. frv. Gerðarbeiðandi verður að sanna eða gera sennilegt að hagsmunir hans fari forgörðum verði hann knúinn til að bíða dómsúrlausnar um vernd þeirra. Lögbann verður ekki lagt við athöfn ef réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna gerðarbeiðanda tryggja þá nægilega. Synja verður um lögbann ef hagsmunir gerðarþola af athöfn eru stórfelldir í samanburði við hagsmuni gerðarbeiðanda. Í 25. gr. er lögð til bein heimild til að skylda gerðarþola við lögbannsgerð til að leysa af hendi afmarkaðar athafnir í því skyni að tryggja að hann hlíti lögbanninu. Þá er í sömu grein gert ráð fyrir heimild til að taka muni úr vörslu gerðarþola sem brýn ástæða er til að ætla að hann muni nýta til að brjóta lögbann. Samsvarandi reglur eru ekki fyrir hendi í núgildandi lögum en í framkvæmd hefur þótt heimilt að fara áþekkar leiðir í skjóli 30. gr. þeirra. Reglur IV. kafla frv. um framkvæmd lögbannsgerðar eru til muna ítarlegri en núgildandi lagafyrirmæli sem vísa svo til alfarið til fyrirmæla laganna um framkvæmd kyrrsetningargerðar að þessu leyti. Sú skipan núgildandi laga hefur ekki tekið nægilegt tillit til sérstaks eðlis lögbannsgerða í samanburði við kyrrsetningargerðir og er þannig leitast við að ráða hér nokkra bót á. Í fyrirmælum 1. mgr. 32. gr. frv. er lögð til breyting á núgildandi lögum með því að kveðið er á um skyldu sýslumanns til að gera ráðstafanir til að halda uppi lögbanni eftir lok gerðarinnar ef gerðarbeiðandi krefst. Getur sýslumaður leitað atbeina lögreglu í því skyni. Samkvæmt núgildandi lögum er hins vegar lögreglumönnum gert skylt að halda uppi lögbanni án þess að sá komi nærri sem hefur lagt lögbann á. Í VII. kafla er fjallað um skaðabætur vegna kyrrsetningar-, löggeymslu- eða lögbannsgerða og svara þær að mestu til þess sem leitt verður af núgildandi reglum. Þess ber að geta að reglur laga nr. 18/1949 sem hér er vísað til hafa aðeins gilt um skaðabætur vegna kyrrsetningar- og lögbannsgerða. Lögfestar reglur hafa hins vegar ekki tekið til bóta vegna löggeymslu. Rétt þykir að leggja til að sömu reglur taki til þessara þriggja afbrigða bráðabirgðagerða, enda má ætla að réttur til bóta vegna ólögmætrar löggeymslugerðar yrði hvort sem er talinn áþekkur eftir ólögfestum reglum skaðabótaréttar. Þá er loks í VIII. kafla frv. að finna fyrirmæli um gildistöku, brottfellingu eldri laga og skil milli reglna frv. og núgildandi laga. Rétt er að vekja athygli á 2. mgr. 44. gr. frv. þar sem m.a. er kveðið á um brottfallin lagaákvæði. Um ástæður þeirra ráðagerða vísast að öðru leyti til athugasemda með frv. Í frv. er lagt til að það taki gildi sem lög, ef samþykkt verða, hinn 1. júlí 1992. Er þar miðað við sama gildistökutíma og lög nr. 92/1989, um aðskilnað dómsvalds og umboðsvalds í héraði, og aðrar lagabreytingar sem þeim fylgja. Hæstv. forseti. Ég hef nú lokið við að skýra efni þessa frv. Hér er um að ræða frv. sem er mjög vandlega undirbúið. Ég legg áherslu á að það geti orðið að lögum á þessu þingi þó að stutt sé sem eftir lifir. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. allshn.

Flm. (Eggert Haukdal) Herra forseti. Ég hafði vonað að hæstv. viðskrh. yrði hér viðstaddur. Hann er nú því miður erlendis en í hans stað vonaðist ég þá eftir starfandi viðskrh., hæstv. utanrrh., en við eigum það báðir sammerkt að hafa stundum talað til Seðlabankans. En hann er því miður heldur ekki hér viðstaddur. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um lánskjör og ávöxtun sparifjár. Frv. er nú flutt í þriðja sinn. Á síðasta þingi var frv. vísað til ríkisstjórnarinnar með svofelldu nál. meiri hl. fjh.- og viðskn., með leyfi forseta: ,,Nefndin hefur athugað frumvarpið á fundum sínum og telur að í því sé að finna mjög þarfa ábendingu um afnám lánskjaravísitölu. Ríkisstjórnin hefur ákveðið í stjórnarsáttmála sínum að koma í veg fyrir víxlhækkun verðlags og lánskjara. Það verður ekki gert nema með afnámi lánskjaravísitölu. Þess vegna leggur nefndin til að frumvarpinu verði vísað til ríkisstjórnarinnar.`` Undir álitið skrifa Páll Pétursson, Guðmundur G. Þórarinsson, Ragnar Arnalds og Matthías Bjarnason með fyrirvara. Álit fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar er mikill rökstuðningur með frv. En þrátt fyrir það hefur meginmarkmið frv. ekki náð fram að ganga gagnstætt vilja margra þingmanna. Það sem veldur er fyrst og fremst andstaðan sem seðlabankavaldið í peningamálum beitir gegn allri heilbrigðri skynsemi í þessu máli og kemst enn fram með það. Þótt greinargerð frv. segi í rauninni allt sem segja þarf í þessu máli vil ég henni til áréttingar víkja nokkrum orðum að umsögn Seðlabankans um frv. mitt þegar það var fyrst lagt fram. Þar koma fram helstu bábiljur seðlabankamanna í samanþjöppuðu formi, bábiljur sem eru orðnar íslensku þjóðinni dýrar. Með umsögn Seðlabankans fylgdi álit frá dr. Þorvaldi Gylfasyni til Jóhannesar Nordals og Bjarna Braga Jónssonar sem heitir ,,Vextir og verðbólga``. Mikið lá við af hálfu Seðlabankans að fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar fengi vel matreiddan boðskapinn að ofan. En sem betur fer hafði nefndin þann boðskap að engu við afgreiðslu nál. í fyrra þegar hún sagði að ekki verði komið í veg fyrir víxlhækkun verðlags og lánskjara nema með afnámi lánskjaravísitölu. Í 1. gr. frv. segir að nafnvextir af útlánum verði eigi hærri en í helstu viðskiptalöndum Íslands. Um þetta segir Seðlabankinn, með leyfi hæstv. forseta: ,,Við ríkjandi verðbólgu mundi þetta leiða til mikillar lækkunar raunvaxta hér á landi. Lánsfjáreftirspurn mundi því aukast, sem annaðhvort leiddi til þenslu, þar á meðal aukinnar verðbólguhættu, eða skömmtunar útlána.`` Þarna sést þeim seðlabankamönnum yfir það í fyrsta lagi að verðlag mun ganga niður með vöxtunum þannig að raunvextir þurfa ekki að lækka. Þeir geta þvert á móti hækkað. Enn hæpnari er sú staðhæfing þeirra að lánsfjáreftirspurn muni aukast. Hitt er mun líklegra að hún muni minnka. Þetta kann að virðast þverstæðukennt en svo er ekki í reynd. Á sl. átta árum hafa verið við lýði hérlendis hæstu vextir sem þekkst hafa. Meðaltalshækkun lánskjaravísitölu sem ákvarðar verðbótaþátt vaxta hefur verið 35% á ári yfir tímabilið. Þar við bætast raunvextir til jafnaðar 6%, þannig að nafnvextir hafa verið 41%. Það er fjórum sinnum hærri vaxtaprósenta af útlánum en gilt hafa og gilda í viðskiptalöndum okkar. Hafa þessir ránvextir, sem utanrrh. hefur kallað svo, dregið úr eftirspurn lána? Nei, alls ekki. Útlán bankakerfisins á sama tíma hafa allt að tuttugufaldast sem er langtum meiri aukning en annarra stærða í hagkerfinu svo sem t.d. vergrar landsframleiðslu. Ástæðan er sú að vaxtataka sem er umfram arðgjöf atvinnufyrirtækja framkallar sívaxandi lánsfjárþörf. Fyrirtækin sækja fast eftir nýjum lánum og meiri lánum til að bjarga sér fyrir horn. Ef vextir eru lækkaðir uns þeir verða viðráðanlegir fyrirtækjum, framkvæmdaaðilum og heimilum dregur úr eftirspurn eftir lánum smátt og smátt, einkum ef rýmri greiðslukjör eru veitt jafnframt. Eftirspurn á annars að halda í skefjum með hóflegri seðlaprentun, hallalausum ríkisrekstri, minni erlendum lántökum og fleiri raunhæfum aðhaldsaðgerðum. Varðandi seinni hluta tilvitnana Seðlabankans, um verðbólguhættu og lánaskömmtun, skal spurt: Hafa hávextir komið í veg fyrir verðbólgu? Nei. Verðbólga er enn við lýði þrátt fyrir fórnir verkamanna og annarra launþega. Við höfum vaxta- og verðlagsskrúfu. Hávextir geta aðeins leitt til hjöðnunar með hruni atvinnuveganna sem er reyndar þegar hafin. Gjaldþrot og greiðslustöðvanir skipta þúsundum á ári. Hefur bankakerfið fullnægt lánaeftirspurn með hávöxtum? Nei, hvergi nærri. Við höfum í reynd lánaskömmtun. Ríkissjóður hefur orðið að koma atvinnuvegunum til hjálpar með milljarða króna framlögum úr Hlutatryggingarsjóði, Atvinnutryggingarsjóði útflutningsgreina, Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins, Byggðasjóði og fleirum. Þess er ekki að vænta að viðskiptafræðingar Seðlabankans geti skilið þetta. Þeir hafa lesið það í einhverri bók að hækkun vaxta minnki útlán og lækkun vaxta auki þau. En dæmið er ekki svona einfalt eins og reynslan hefur sýnt. Engin slík sjálfvirkni er til í hagkerfinu. Við skulum lofa þessum piltum að naga blýanta, eins og hæstv. utanrrh. og starfandi viðskrh. komst eitt sinn að orði, en við megum ekki líða þeim að villa um fyrir þjóðinni. Þá segir í umsögn Seðlabankans að gengistrygging spariinnlána og spariskírteina sé þegar fyrir hendi. Það er vegna þess að viðskrh. rauk upp til handa og fóta þegar frv. mitt kom fyrst fram og setti ákvæði um slíkt í krafti Ólafslaga. En undirtektir hafa að vonum verið seinar meðan enn er unnt að ná okurvaxtakjörum með gömlu verðtryggingunni. Um það atriði Seðlabankans, að gengishagnaður af birgðum sé lítill vegna gengisbundinna afurðalána og viðbótarlána, gegnir í raun sama máli. Svo er einungis meðan innlend lán eru á óviðráðanlegum kjörum. Erlendar lántökur verða að minnka ef við ætlum okkur að halda efnahagslegu sjálfstæði. Síðan skýrir bankinn frá því að spariinnlán sem óhreyfð eru í eitt ár eða lengur geti numið 50 milljörðum kr. Í skýrslu bankans sem hann hafði sent frá sér rétt áður, við árslok 1987, er greint frá því að bundin spariinnlán séu tæplega 15 milljarðar kr. Sagt er að fáir skrökvi um meira en helming en þarna er ýkt þrefalt. Eða, svo notuð séu nákvæmlega rétt orð, sagt er að fáir ljúgi meira en helming. Þessi bundnu spariinnlán taka til þriggja, sex og tólf mánaða bindingar. Varla er meira en þriðjungur af þessu fé til árs eða lengur og eru ýkjur þá tífaldar hjá Seðlabankanum. Verðtrygging er í umsögn Seðlabankans talin hafa forðað peningakerfinu frá glötun, enda hafi peningalegur sparnaður aukist á ný. Einnig þetta er rangt. Frá ársbyrjun 1982 til loka sl. árs, þ.e. á átta árum verðtryggingar, hafa bundin spariinnlán, sem eru eini mælikvarðinn á sparnað, ekki vaxið sem nemur verðbótaþætti vaxta og raunvöxtum sem við innlánin hefur verið bætt. Stofn spariinnlána hefur minnkað þar eð sparifjáreigendur hafa ekki lagt inn, heldur dregið út. Dæmið sem þeir bankamenn gefa um greiðslubyrði verðtryggðra lána er líka misfært. Lántakendur verða að greiða bæði verðbótaþátt vaxta og raunvexti. Fram hjá því verður ekki gengið. Það er út af fyrir sig vítavert að falsa opinberlega greiðslubyrði af lánum með því að reikna aðeins raunvexti. Húsnæðisstofnun hefur í auglýsingum sínum gert sig seka um hið sama og þar með leitt ungmenni í ófyrirséða erfiðleika. Loks er í umsögninni komið að verðáhrifum vaxta. Seðlabankamenn gera sér grein fyrir því að aukinn vinnulaunakostnaður leiðir til hækkunar vöruverðs. En þeir virðast ekki skilja eða a.m.k. ekki viðurkenna að aukinn fjármagnskostnaður gerir slíkt hið sama. Þeim finnst mikið við liggja og vitna í Þorvald Gylfason prófessor sem er stjórnarformaður Kaupþings hf. Hann segir að hækkun nafnvaxta 1981--1982 hafi verið, með leyfi hæstv. forseta: ,,... undanfari dvínandi verðbólgu í iðnríkjunum næstu árin á eftir.`` Þetta er ónákvæm túlkun þess sem gerðist. Vaxtahækkanir á árunum 1979--1981 af völdum olíuskellsins ollu hraðvaxandi verðbólgu í þessum ríkjum og voru í þann veginn að þrengja alvarlega að atvinnulífinu þegar þau sneru frá villu síns vegar á árinu 1982 og lækkuðu vextina. Hjaðnaði verðbólgan þá ört. Við Íslendingar gerðum þetta ekki, heldur hið gagnstæða. Við hófum hina illræmdu verðtryggingu fjárskuldbindinga og meðfylgjandi vaxtaskrúfu einmitt árið 1982 þegar Ólafslög komu til framkvæmda. Þess vegna er hér allt að fara til andskotans, svo ég vitni í orð Guðmundar J. Guðmundssonar, formanns verkamannafélagsins Dagsbrúnar. Ég get hins vegar tekið undir það með prófessor Þorvaldi Gylfasyni að við þurfum aðhald, ekki með ránvöxtum heldur aðhald í seðlaprentun. Aðhald í lánum Seðlabankans til viðskiptabanka og til ríkissjóðs, aðhald í erlendum lántökum, aðhald í opinberri eyðslu. Meðan slíkt aðhald skortir megna hávextir einungis að gera illt verra. Herra forseti. Það verður aldrei nægilega ítrekað að fyrst er að lækka vextina og þá kemur verðbólgan niður. Það er tilgangslaust að bíða eftir því að verðbólgan gangi niður og vextirnir svo. Það gerist aldrei. Þetta frv. mitt sem nú er lagt fram í þriðja sinn er mál málanna í dag, einmitt nú þegar gerð er alvarleg tilraun til að koma vöxtum verulega niður sem er skilyrði aðila vinnumarkaðarins fyrir samningum um kaup og kjör og stöðvun verðbólgu. Herra forseti. Ég hef lokið máli mínu.

Árni Gunnarsson Herra forseti. Það er orðið mjög tímabært á hinu háa Alþingi að ræða mesta örlagavaldinn í efnahagslífi þjóðarinnar, lánskjaravísitölu og vexti. Ég sá að hæstv. forsrh. var hér í sal áðan og hefði kosið að fá hann hingað inn í deildina vegna þess að ég hef hug á því að spyrja hann einnar eða tveggja spurninga. Einkum og sér í lagi þess hvað líði þeirri viðleitni ríkisstjórnarinnar, sem fram kemur í samkomulagi hennar, að fella niður eða gera ráðstafanir til þess að fella niður lánskjaravísitöluna um mitt þetta ár. Ég hygg að þau mál muni að hluta til ráðast í þeim kjarasamningum sem nú standa yfir hvernig fer með lánskjaravísitölu og vexti almennt. En það hefði verið fullt tilefni til þess að ræða þetta mikla alvörumál við hæstv. forsrh. og spyrja hann að því hvort ríkisstjórninni hafi orðið yfirleitt eitthvað ágengt til þess að reyna að taka lánskjaravísitölu úr sambandi eða breyta útreikningi hennar.

Það skal upplýst að gerðar hafa verið ráðstafanir til þess að fá forsrh. hér í salinn til að ræða þetta mál.

Já, ég þakka virðulegum forseta fyrir það. Það er hægt að fara mörgum orðum um fjármagnskostnað á Íslandi og hvaða áhrif hann hefur haft á rekstur fyrirtækjanna í landinu og fjármál einstaklinganna. Ég hyggst gera það núna með nokkrum orðum. Þegar verðtrygging fjármagns var tekin upp á sínum tíma var ég hlynntur þeirri ráðstöfun. Ástæðan var mjög einföld. Það var um ára og áratuga skeið búið að ræna frá sparifjáreigendum sparifé. Það brann upp í bönkunum og þeir peningar sem höfðu verið lagðir inn og höfðu verið einhvers virði urðu að engu. Mörg dæmi þekkjum við um þetta. Það var því ógerlegt að halda áfram á sömu braut þannig að peningarnir yrðu látlaust að engu í bankastofnunum sem síðan misstu bæði tiltrú og traust almennings. En það sem gerðist síðan var ákaflega óvarlega gert og ég tel að hafi verið gert þannig að stjórnvöldum og þeim sem fara með peningamál þjóðarinnar hafi orðið á mjög alvarleg mistök. Vextir í landinu voru gefnir frjálsir án nokkurra takmarkana. Þær aðstæður voru fyrir hendi í þjóðfélaginu þegar þeir voru gefnir frjálsir að gífurleg samkeppni upphófst um fjármagnið. Peningamálastjórnendur gættu þess ekki m.a. þegar vextir voru gefnir frjálsir að setja þak á vaxtahækkunina og láta hana koma til framkvæmda í áföngum eða þá, sem hefði einnig verið valkostur í stöðunni, að heimila erlendum bankastofnunum og lánastofnunum að hefja viðskipti á Íslandi og þar með að veita íslenskum bönkum bæði samkeppni og aðhald. Hvorugt var gert. Aðstæðurnar sem ég nefndi áðan á íslenskum peningamarkaði voru eftirfarandi: Ríkissjóður Íslands stefndi að því að afla meira fjármagns á innlendum lánamarkaði en fyrr. Verðbréfamarkaðir sem vildu auðvitað með sem skjótustum hætti hasla sér völl voru að hefja hér störf. Í þriðja lagi, bankarnir ákváðu að taka þátt í hömlulausri samkeppni um fjármagnið. Niðurstaðan varð sú að bankar, ríkissjóður og fjármagnsmarkaður fóru í hömlulausa samkeppni um fjármagnið sem til var á markaðnum. Það reyndu allir að bjóða upp fyrir hina með þeim afleiðingum að vaxtastigið hækkaði svo ótrúlega að engin dæmi eru til slíks í efnahagskerfi Vesturlanda, engin dæmi. Menn gleymdu því einnig þegar þeir tóku upp samanburð á vöxtum hér og í nágrannalöndunum að í nágrannalöndunum þekktist ekki sú verðtrygging á fjármagni sem hér var fyrir hendi. Þannig að með verðtryggingu og hömlulausum vöxtum, hömlulausri vaxtatöku bankakerfisins, voru komnir hér hæstu vextir sem þekkjast í hæfilega peningalega siðuðum löndum. Afleiðingin af þessu varð skelfileg. Í einu orði sagt, hún varð skelfileg. Afleiðingin varð sú að kostnaður, bæði einstaklinga og fyrirtækja í landinu, við það að fá fjármagn að láni varð svo gífurlegur að allt hefur orðið undan að láta í seinni tíð. Og ég leyfi mér að fullyrða að rekja megi þá helför íslenskra fyrirtækja sem við horfum nú á til þess tíma þegar hinir frjálsu vextir voru teknir upp án þess að nokkrar hömlur væru settar á vaxtahækkanir. Það var glórulaust athæfi að setja vaxtafrelsið inn í íslenskt efnahagskerfi án þess að setja einhverjar hömlur við því hversu hátt vaxtastigið mætti verða. Við töluðum um, þegar við ræddum hér verðtryggingu fjármagns, að við vildum fá verðtrygginguna til þess að sparifénu yrði ekki lengur stolið frá gamla fólkinu. En hvað hefur gerst núna þegar saman hefur farið verðtrygging á fjármunum og gífurlega háir vextir? Við höfum stolið eigin fé fyrirtækjanna í æ stærri stíl, komið þeim á vonarvöl, og við erum núna líklega að uppskera einhverja mestu byggðaröskun sem við höfum horft upp á á síðustu áratugum af þessum sökum. Við höfum líka gert annað sem mér finnst enn þá lakara. Við höfum tekið eignarnámi húseignir ungs fólks í þessu landi. Við höfum hirt af því eignirnar og nú verða menn að velta fyrir sér, hvort er skárri kostur þó báðir séu vondir: Að stela sparifé sem af fúsum og frjálsum vilja er lagt inn í banka eða einhvers staðar í aðrar ávöxtunarstofnanir eins og gert var áður eða að taka eignarnámi eignir þess unga fólks sem hefur verið í anda séreignastefnunnar að berjast við það að eignast þak yfir höfuðið? Ég hygg að hver einasti þingmaður sem hér er inni þekki mörg skelfileg dæmi þess hvernig farið hefur fyrir ungu fólki sem gerði áætlanir. Þetta er ekki fólk sem réðist í íbúðarkaup eða húsbyggingar án nokkurs fyrirvara eða undirbúnings. Það eru mörg dæmi þess að þetta fólk hafi gert þetta mjög skipulega með áætlanagerð, reiknað út vaxtastigið eins og það var á þeim tíma þegar það gerði sínar áætlanir og gert ráð fyrir verðbólguhækkunum og hækkunum á lánskjaravísitölu. Ekkert af þessu hefur staðið. Hækkunin á öllum þessum þáttum hefur orðið svo gífurleg að það hafa engar áætlanir þessa unga fólks né fyrirtækjanna, ef ég bæti þeim við, getað staðist.

Þau skilaboð hafa borist frá forsrh. sem ekki er lengur í húsinu að hann komist ekki til þessa fundar. Óskar ræðumaður eftir því að til frekari ráðstafana verði gripið?

Herra forseti. Ég get auðvitað rætt þetta mál við hæstv. forsrh. á öðrum vettvangi. En segi það alveg hreint út sem mína skoðun, ég hefði viljað sjá einhvern af hæstv. ráðherrum ríkisstjórnarinnar við þessa umræðu. Vegna þess að ég tel og hef talið lengi að þessi þáttur í efnahagslífi þjóðarinnar sé einhver sá afdrifaríkasti sem við höfum verið að glíma við á undanförnum árum. Og ég hefði viljað heyra frá hæstv. ráðherrum hvaða aðgerðir eru fyrirhugaðar í tengslum við þær samningaviðræður sem nú fara fram varðandi loforð hæstv. ríkisstjórnar um afnám lánskjaravísitölu og lækkun á vöxtum.

Mætti ég aðeins trufla hv. ræðumann? Ég bar fram fyrirspurn og spurði hvort óskað væri frekari ráðstafana af hans hálfu. Er óskað eftir því?

. Nei, ég geri engar kröfur til þess. Það verður bara að koma í ljós hvort hæstv. ríkisstjórn hefur áhuga á þessu máli eða ekki. Það hefur löngum verið sagt af þeim mönnum sem hafa með blóði og svita varið þessa vaxtastefnu og þessa fjármagnsstefnu sem ríkt hefur á Íslandi að megnið af ógæfunni megi rekja til þess að forustumenn fyrirtækja, sveitarfélaga og einstaklingar hafi verið fyrirhyggjulitlir. Þeir hafi ekki sést fyrir og fjárfestingaræði þeirra hafi farið út fyrir öll skynsamleg mörk. Þetta er auðvitað rétt að hluta til. En við skulum á móti spyrja þeirra spurninga: Hverjir eru það sem hafa lánað fjármagnið, einstaklingunum og fyrirtækjunum? Eru það ekki bankar sem á að reka með þeim hætti að þeir taki ekki áhættu í útlánum sínum? Gerir fólkið sér grein fyrir því að ýmsar fjárfestingar sem það hyggst ráðast í séu ekki skynsamlegar? Ég hygg að á þetta hafi mjög skort og ég segi fyrir mig að hluti af þeirri sök sem hér er um að ræða, hluti af henni, liggur inni í bankakerfinu. Ég vil líka að menn renni huganum nokkuð aftur í tímann eða til þess tímabils þegar vextir voru gefnir frjálsir og leggi að jöfnu hvenær fór að þrengjast um hjá fyrirtækjunum í landinu. Það skyldi þó ekki hafa verið um svipað leyti og vextir fór hækkandi. Það hefur verið reynsla fjölmargra landa, og við þurfum ekki að leita að gögnum um það, þau liggja á víð og dreif og það er hægt að ná í þau og sýna hvernig háir vextir hafa farið með atvinnulíf. Ég nefni sem dæmi Bandaríkin. Þegar Bandaríkjamenn höfðu verulegar áhyggjur af verðbólguþróun vildu þeir mæta henni með háum vöxtum til þess að draga úr fjárfestingum, til þess að reyna að fá fólk til þess að leggja fé sitt inn í lánastofnanir. Þetta hafði þau áhrif að hjól atvinnulífsins stöðvuðust í stórum stíl og bandarískt þjóðfélag varð fyrir gífurlegu fjárhagslegu áfalli. Nú er ég ekki með þessum orðum mínum að segja að fólk eigi ekki að eiga kost á því að leggja fjármuni sína í banka og fá eðlilega vexti af þeim. Það sem ég hef verið að segja er að vaxtastigið sem hér hefur verið við lýði ofan á lánskjaravísitölu, verðtryggingu fjármuna, hefur verið svo hátt að engu tali tekur. Þar fyrir utan tel ég að lánskjaravísitalan sé vitlaust útreiknuð. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að allt of margir þættir séu teknir inn í lánskjaravísitöluna sem ekki eigi þar heima. Ég nefni sem dæmi beina skatta. Af hverju á hækkun beinna skatta að hafa bein áhrif á lánskjaravísitölu? Það vill segja að þeir sem hafa tiltölulega lágar tekjur, nota bene ekki vísitölutryggðar tekjur, því að það eina sem er vísitölutryggt í þessu landi eru lánskjörin, þetta fólk hefur lent í því að fá hækkaða skatta ofan á laun sín, verið skuldugt og fengið þar að auki mikla hækkun á lánskjaravísitölunni og þar með hafa skuldir þess hækkað til mikilla muna sem hefur aftur valdið þessu fólki ólýsanlegum erfiðleikum. Ég veit ekki hvort hv. þm. hafa tekið eftir niðurstöðum skoðanakönnunar Húsnæðisstofnunar núna á dögunum þar sem kom fram að helmingur alls þess unga fólks sem spurt var, sem hafði kjark til þess að reyna að koma sér þaki yfir höfuðið, meira en helmingur þess hafði lent í mjög alvarlegum fjárhagsþrengingum. Ég verð nú að segja eins og er að ég velti því stundum fyrir mér hvaðan sú gífurlega hagspeki kemur sem hvorki er hægt að vinda ofan af, ræða um né koma einhverri smávitglóru í þegar viðkomandi sjá hver áhrif peningamálastefna og sú hagstjórn sem notuð hefur verið hefur á íslenskt fjármála- og efnahagslíf. Ég get heldur ekki séð að þeir hagfróðu menn sem hafa ritað um þessi mál séu nokkurn tíma tveir alveg sammála um það hvort þetta hafi verið til góðs eða ills. Herra forseti. Ég hef lengi haft trú á því að í sambandi við húsnæðismál hér á landi höfum við Íslendingar farið mjög villir vegar. Ég tel að sú þjóðfélagsuppbygging sem hefur átt sér stað hér á landi hafi verið eins konar öfugur pýramídi að því leytinu til að ungu fólki sem hefur ýmist viljað eignast þak yfir höfuðið eða taka húsnæði á leigu hefur verið gert það nánast ókleift eða með þeim herjans kjörum á síðustu árum að stór hluti af bestu árum þessa fólks hefur farið í það að greiða háar skuldir vegna húsnæðiskaupa. Þetta hefur gerst á sama tíma og þetta unga fólk hefur þurft að eiga tíma fyrir börnin sín, fyrir uppeldi barnanna sinna til þess að geta lifað sómasamlegu manneskjulegu lífi í eðlilegum samskiptum við fjölskyldu sína og annað fólk. En með því kerfi sem hér ríkir hefur þessu fólki verið gert að þræla frá því snemma á morgnana og þar til seint á kvöldin, bæði karli og konu. Tíminn fyrir börnin, uppeldið, hefur að engu orðið. Og þegar þetta fólk er loksins orðið miðaldra, börnin að fara að heiman, þá situr það eitt eftir í stóra húsnæðinu sínu sem það hefur ekkert við að gera. Ástæðan fyrir þessari þróun er sú að það hefur oftar en ekki verið litið á það sem einhvers konar ölmusu að láta þetta fólk hafa fé til þess koma sér upp þaki yfir höfuðið. Og við höfum heldur ekki gert nægjanlega mikið til þess að hafa á boðstólum leiguhúsnæði fyrir þá sem vilja velja þann kost að búa í leiguhúsnæði. Það er ekki bara að þessu fólki hafi verið gert þetta erfitt með tiltölulega lágum lánum úr Byggingarsjóði ríkisins til allt of skamms tíma, heldur var bætt ofan á gallharðri lánskjaravísitölu og síðan vöxtum sem fóru upp úr öllu valdi og enginn réði við. Fólk greiddi af lánum sínum látlaust en höfuðstóllinn hækkaði og vonleysið varð meira og meira. Við erum að uppskera í dag af þessari stefnu. Herra forseti. Ég hef líka velt því fyrir mér hvernig standi á því að Íslendingar eru komnir svona langt á eftir öðrum þjóðum í aukningu þjóðarframleiðslu. Í mínum huga er aðeins ein ástæða fyrir því. Við höfum gert atvinnurekstrinum í landinu svo erfitt fyrir að hann á engan kost á því að standa sig. En við skulum nú velta því dálítið fyrir okkur hvað hefur líka gerst í tengslum við þessa hávaxtaþróun og þá lánskjaravísitölu sem við búum við. Það hefur gerst m.a. að tilfærsla á fjármagni í íslensku þjóðfélagi hefur líklega aldrei orðið meiri í samanlagðri sögu þjóðarinnar. Það var svo að þeir sem áttu peninga þegar vextir voru gefnir frjálsir og gátu spilað á peningamarkaðinn höfðu af því gífurlega miklar tekjur. Og það er nú einu sinni svo að ævinlega þarf að ná í peningana einhvers staðar og það þurfa bankarnir ekkert síður að gera. Þegar þeir þurfa að greiða háa innlánsvexti þurfa þeir að taka peningana sem í innlánsvextina fara frá einhverjum. Og það eru skuldararnir sem hafa greitt þá, það er atvinnureksturinn í þessu landi m.a. sem hefur verið blóðmjólkaður til þess að geta greitt þessa háu vexti í þessari glórulausu samkeppni, þessa þríeina þurs sem hefur barist um fjármagnið á íslenskum peningamarkaði. Ég vil biðja menn að velta því fyrir sér hversu mikla vexti Íslenskir aðalverktakar hafa t.d. fengið af sínum framkvæmdasjóði sem er hýstur í Landsbanka Íslands og yfirleitt því fé sem þeir eiga í bönkum sem mun nema um 3 milljörðum kr. Hvaða vexti skyldi þetta fyrirtæki hafa fengið af 3 milljörðum kr. á undanförnum árum? Gaman væri að fá útreikning á því. Hverjir skyldu hafa borgað þessa vexti? Peningarnir koma einhvers staðar frá. Það eru auðvitað skuldararnir. Það eru fyrirtækin í landinu sem eiga að halda uppi þessu þjóðfélagi meira eða minna. Það eru þau sem hafa borgað þetta. Og þau eru komin í þá skelfilegu stöðu núna að geta ekki staðið undir þeim væntingum sem menn gerðu sér og staðið við þær kröfur sem til atvinnurekstrar eru gerðar. Og það sem er sýnu alvarlegast í mínum huga er að þessi peningamálaþróun hefur gert það að verkum að landsbyggðin er að trosna upp, baklandið er að deyja, þéttbýlissvæðin eru að gefast upp, m.a. vegna þess hve fjármagnskostnaðurinn hefur verið gífurlegur. Við fáum hvert dæmið um þetta á fætur öðru. Síðan er ævinlega sagt við okkur: Um hvað eruð þið að tala, heiðursmenn? Þarna voru stjórnendur sem vildu fjárfesta í nýju skipi, í nýjum tækjum og tólum í frystihúsið sitt o.s.frv. Þessir menn gerðu áætlanir og við eðlilegar aðstæður hefði ekkert verið athugavert við hluta af þessum fjárfestingum. Aðrar voru úr hófi, ég viðurkenni það. Herra forseti. Niðurstaða mín úr þessari umræðu er sú að hin frjálsa vaxtastefna sem fór af stað með allt of miklum gassa vegna samkeppninnar um fjármagnið á markaðinum ofan á verðtryggðar fjárskuldbindingar --- allt var verðtryggt, allt var reiknað upp með lánskjaravísitölu --- sé í raun einhver mesta hörmungarsaga í íslensku atvinnulífi og hjá einstaklingum sem við höfum horft upp á. Ég bind auðvitað miklar vonir við að samtökum sem virðast vera öflugri Alþingi Íslendinga, þ.e. verkalýðshreyfingunni, takist að knýja stjórnvöld og peningamálastofnanir til þess að taka sönsum. Ég veit ekki hvort þið hafið tekið eftir lista sem birtist í Frjálsri verslun fyrir nokkru um þau fyrirtæki sem mest höfðu hagnast á Íslandi. Hvaða fyrirtæki skyldu það nú hafa verið? Það voru fyrirtæki sem höndluðu með peninga. Það voru bankar, verðbréfafyrirtæki o.s.frv. Nú er ég ekki að amast við því að bankar geti haft hagnað eða verðbréfafyrirtæki. En það er óeðlilegt að þessi hagnaður verði til fyrir það að undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar séu kyrktar í greip þessa peningavalds. Það nær ekki nokkurri átt. Þetta verður að breytast. Herra forseti. Ég get auðvitað sagt það hér, ég hef í mínum þingflokki gagnrýnt látlaust þessa þróun mála og viljað ná fram breytingum. En það er nú svo að til þess að ná fram breytingum þarf meiri hluta. Og ég endurtek það sem ég sagði hér í upphafi ræðu minnar að mér hefði ekki fundist það óviðurkvæmilegt, svo að ég taki nú ekki dýpra í árinni, að einhverjir hæstv. ráðherrar hefðu verið viðstaddir þessa umræðu hér í dag. En það má auðvitað gera gangskör að því, ef ekki tekst á næstunni að bæta stöðu þessara mála, að hefja hér umræðu um vaxtaþróun, um lánskjaravísitölu og verðbindingu fjárskuldbindinga. Ég vil segja það sem mín lokaorð, herra forseti, að ég vænti þess nú fastlega að íslenskt efnahagslíf hafi komist niður á það stig sem það verst getur orðið, a.m.k. í bili, og að fram undan sé einhver breyting sem geti orðið til batnaðar. Og þá skulu menn taka eftir því að lækkun vaxta og hugsanleg breyting á lánskjaravísitölu verður sá drifkraftur sem getur komið íslensku atvinnulífi í tiltölulega eðlilegt horf á nýjan leik.

Matthías Bjarnason Herra forseti. Eins og fram kom í máli flm. þessa frv. hefur hann flutt það tvisvar áður. Ég fagna þeirri þrautseigju sem hann sýnir með því að flytja þetta frv. Þó það sé ekki alveg eins og áður er það í grundvallaratriðum hið sama. Ég tel að hann sé að hreyfa hér mjög merku máli og mikilvægu sem nauðsynlegt er að eitthvað fari að gerast í. Það kom mér í sjálfu sér ekki á óvart þó að hv. 3. þm. Norðurl. e. væri orðinn nokkuð langeygður eftir aðgerðum í vaxtamálum. Hann er mikill áhrifamaður í sínum flokki og nýtur þar trausts og virðingar. Það má segja að í þeim flokki hafi verið mjög harður áróður á sínum tíma fyrir að taka upp verðtryggingu. Og með efnahagsaðgerðunum sem ríkisstjórnin sem sat síðla árs 1978 og fram eftir hausti 1979 beitti sér fyrir var gerð sátt í þáv. stjórnarflokkum með lögfestingu hinna svokölluðu Ólafslaga. Þar má segja að ballið hafi byrjað og það hefur verið dansað síðan. Að vísu ekki alltaf eftir sama hljómfallinu, það hefur verið nokkuð breytilegt. Þegar við lítum á þessi mál í heild er það auðvitað verðbólgan sem hefur haft áhrif á vextina og of mikil áhrif. Menn spyrja og það er eðlilegt: Er það hægt lengur að vextirnir hækki miklu meira en launin? Fjármagnskostnaður fyrirtækjanna og atvinnurekenda í landinu er orðinn svo hár vegna þess að fyrirtækin, einkum í útflutningsgreinum, flestum útflutningsgreinum, hafa oft og tíðum verið rekin með það miklum halla að þau hafa orðið að mæta hallarekstrinum með auknum lánum. Eftir því sem lánin aukast hækkar fjármagnskostnaðurinn, jafnvel þó eitthvað sé verið að tylla í bremsurnar öðru hverju. Gerð var veruleg úrbót með lánum til atvinnufyrirtækja útflutningsgreina á sl. ári, allt frá byrjun árs til loka. En ég sé ekki annað en þessi hringdans haldi áfram, nú séu sum af þessum sömu fyrirtækjum að biðja aftur um svipaða fyrirgreiðslu og þau fengu fyrir rúmu ári. Fjármagnskostnaðurinn er þau lifandi að drepa. Við skulum snúa okkur að almenningi í landinu. Hvernig er ástatt hjá honum? Hvað með alla þá sem eru að byggja eða kaupa húsnæði? Hvað er með Húsnæðisstofnunina? Menn þurfa að bíða í hálft ár eftir að fá bréf frá Húsnæðisstofnun um það hvort umsókn þeirra uppfyllir settar reglur eða skilyrði eða hvað það nú heitir. Ég kann ekki það mál allt saman. Síðan verða menn bara að bíða og bíða, heyra ekkert frá þeirri virðulegu stofnun í rúm tvö ár. Einu viðbrögðin eru þau að skipta um eitthvert kerfi og kalla það núna húsbréfakerfi á meðan verið er að koma þúsundum manna á höfuðið. Sumir fara beint á höfuðið. Aðrir leita á náðir ættingja sem annaðhvort eiga peninga eða geta útvegað þeim peninga í lánastofnunum. Það eru einhverjar reglur um að þegar menn séu alveg að fara á hausinn eða geta ekkert borgað, þá megi flýta einhverjum lánum. Þær reglur eru að mínum dómi algerlega óskiljanlegar og það er fullkomið rannsóknarefni, starfsemi Húsnæðisstofnunar ríkisins. Í þeirri ríkisstjórn sem ég sat í 1983--1987 fannst mér stundum að þessi mál væru komin í algert óefni hjá hæstv. félmrh. í þeirri stjórn, hv. 1. þm. Vesturl. Nú er svo komið að ég sakna hans sárlega úr stólnum. Þetta er alger kaos núna. Það er alveg stórmerkilegur hlutur að þetta er annar dagurinn sem hv. Alþingi er að störfum á þessu ári. Hér situr 11 manna ríkisstjórn og ekki einn einasti ráðherra má vera að því að vera viðstaddur hér umræðu um eitt mikilvægasta málið sem hvílir á atvinnurekstrinum í landinu og þúsundum heimila. Þeir eru bara tvist og bast eða eru þeir kannski búnir að segja af sér en hefur láðst að tilkynna Alþingi um það? Það færi betur að svo væri. Nú langar mig að spyrja hv. 3. þm. Norðurl. e.: Er það ekki ætlun stjórnarliðsins og viðskrh. að standa við það að fella niður lánskjaravísitöluna á þessu ári? Hefur hann ekki sjálfur skýr svör við því? Nú verður maður að grípa til þess að spyrja hásetana á stjórnarskútunni fyrst yfirmennirnir eru allir horfnir. Og það er sennilega betra að fá svör frá hásetunum á stjórnarskútunni en hjá yfirmönnunum sem hverfa.  Mér finnst að mörgu leyti undarlegt það sem er að gerast núna í sambandi við þessi vaxtamál. Ég held að forsrh. sé búinn að koma hvað eftir annað fram í fjölmiðlum og hefur látið hafa eftir sér, þó að hann sé nú mjög orðvar maður, ýmislegt í þessum efnum. M.a. hefur hann marglýst því yfir að ríkisstjórnin ætli að koma vöxtunum niður með handafli. Að vísu hefur það skeð í nágrannalöndum okkar, í Þýskalandi, Frakklandi og víðar, að vextir hafa á síðustu 9--10 mánuðum hækkað um heilt prósentustig. Afl handlangarans hér á Íslandi hefur ekki náð til þeirra sem varla er von. En hvað er svo að gerast núna? Nú sé ég það í því ágæta blaði Morgunblaðinu að Fríhöfnin í Keflavík er farin úr viðskiptum við Landsbankann, sem er nú stærsti banki þjóðarinnar og ríkisbanki, og komin í viðskipti við Íslandsbanka því að hann bjóði hærri innlánsvexti en Landsbankinn og hann er líka með hærri útlánsvexti. Mér er það alveg ljóst að bankar þurfa að hafa hagnað til þess að þeir njóti trausts og menn séu óhræddir við að geyma fjármuni sína þar inni. En það eru takmörk fyrir öllu og líka því. Nú spyr ég mjög gjarnan, og bið nú hv. 3. þm. Norðurl. e. að skjóta því að hæstv. viðskrh. ef hann skyldi tylla niður tánum hér á Fróni á næstunni, hvernig þessu sé varið. Á það að líðast að stór fyrirtæki, meira að segja ríkisfyrirtæki, eigi að njóta betri innlánskjara en við hin? Á að skammta okkur minna? Eru fjármunir hins almenna borgara ekki meira virtir en þetta og sparnaður hans en að það eigi að greiða honum, hinum almenna borgara, mun lægri vexti en fyrirtækjum sem peningana eiga? Útflutningsatvinnugreinarnar eiga ekki peninga í bönkum eða sparisjóðum landsins, ekki svo að neinni verulegri upphæð nemi, nema örfá fyrirtæki sem eru vel stæð, sem betur fer. Við skulum ekki gera lítið úr því. Ég tel að það sé mjög mikilsvert að frv. sem þetta sé flutt og ég vil alveg sérstaklega þakka hv. 3. þm. Suðurl. fyrir þá þrautseigju sem hann sýnir með því að flytja þetta frv. Það eru að vísu í því ákveðin atriði sem ég er ekki fyllilega sammála en hér er verið að hreyfa mikilsverðu máli sem við verðum að taka á. Það er alveg sama hvaða ráðstafanir verða gerðar af stjórnvöldum í að breyta gengi krónunnar, það er ekki hægt að bjarga stærstum hluta útflutningsatvinnuveganna vegna þess hvað skuldir þeirra eru orðnar gífurlega miklar. Og það verður ekki komist hjá því að gera algjöran uppskurð í þessum efnum ef á að koma á heilbrigðum atvinnurekstri og sjá um í framtíðinni að útflutningsgreinarnar séu ekki reknar með gífurlegum halla langtímum sman eins og stundum hefur átt sér stað. Það er ekki nóg fyrir hæstv. ráðherra þessarar ríkisstjórnar, sem ekki sjást hér í þingsölum, að koma alltaf fram í fjölmiðlum, jafnvel daglega, boða lækkun vaxta, boða lækkun á fjármagnskostnaði fyrirtækja og einstaklinga og láta svo sitja við orðin tóm. Það er kominn til þess tími að renna traustum stoðum undir íslenskt atvinnulíf og þá sérstaklega útflutningsatvinnuvegina og það er líka kominn tími til að lina þjáningar heimilanna í sambandi við lán, ekki síst húsnæðislánin, og taka á þeim málum með festu og alvöru en ekki alltaf að hlaupa frá því sem búið er að hafa lagagildi þegar það er komið í ófæru og reyna að taka upp eitthvert nýtt kerfi til þess að blekkja þá sem hafa verið að bíða eftir fjármunum. Herra forseti. Ég harma það að 11 manna ríkisstjórn skuli ekki geta léð þinginu tíma til þess að vera viðstödd þessa umræðu og hefði nú ekki verið til of mikils mælst þó að einn af ráðherrum hvers stjórnarflokks hefði verið hér við þessa umræðu og svarað því sem fram hefur komið í máli manna.

Ásgeir Hannes Eiríksson Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þær þakkir sem flm. hefur fengið hér í þingsal fyrir að hafa flutt þetta frv., nú í þriðja skipti, og er sérstök ástæða til að vekja athygli á þeirri þrautseigju því að andstæðingar Eggerts Haukdals, hv. flm., eru ekki almenningur eða almenningsálitið, heldur fáeinir öflugir okurkarlar í hans eigin flokki. Þess vegna er sérstök ástæða til þess að þakka honum fyrir því hvað sem líður áliti þessara flokksbræðra Eggerts er ljóst að hann hefur fylgi þúsundanna með sér. Hann hefur fólkið með sér í þessu máli.  Að mínu viti er aðeins ein regla til í sambandi við vexti. Það er aðeins til ein tegund af vöxtum. Það eru þeir vextir sem atvinnulífið ræður við að borga, og búið. Reglan er svo einföld. Allir aðrir vextir sem eru hærri en svo mala undir sér atvinnulífið og um leið leggja þeir þjóðfélagið smátt og smátt í rúst eins og nú er að gerast. Það þarf ekki að líta langt í kringum sig. Það er nóg að taka upp næsta eintak af Lögbirtingablaði til þess að sjá áhrif af þessari vaxtapólitík, ef pólitík má kalla. Á hverjum degi, á hverjum einasta degi í rauninni, á hverjum sólarhring, eru sex Íslendingar teknir til gjaldþrotaskipta. Það þýðir að það er einn á hverri klukkustund sem er opið hjá fógeta. Frá því að þing hófst klukkan tvö er búið að úrskurða einn Íslending og það er langt komið að úrskurða mann númer tvö þegar við hættum hér klukkan fjögur. Þá er á okkar þingtíma búið að úrskurða tvo Íslendinga gjaldþrota. Þetta er ávöxtur vaxtanna. Við höfum oft heyrt talað um raunvexti og ég vil leyfa mér að velta því fyrir mér: Hvað eru raunvextir? Við hvaða raunveruleika er miðað? Eru vextir í næstu löndum við okkur einhver sérstakur raunveruleiki fyrir Íslendinga? Eigum við að miða við þá? Hvar er raunveruleikinn? Er ekki aðeins einn raunveruleiki til fyrir okkur og það er lífið í kringum okkur? Er þá um nokkra aðra vísitölu að ræða fyrir hvern mann en þá vísitölu sem hann sjálfur getur borgað? Er hægt að setja allt þjóðfélagið upp í eina allsherjar lánskjaravísitölu og segja að allir menn skuli borga samkvæmt henni, en þegar maður fer inn í banka þá eru engir samningar um lán. Maður gengur inn í hamarinn. Það er rétt að manni skilmálablað þar sem allir skilmálar eru fyrirframprentaðir. Það eina sem sett er inn í er upphæðin á peningunum og hvaða dag á að borga þá til baka. Skilmálarnir eru fyrir hendi. Viðskiptavinurinn fær engu um það ráðið. Hann gengur beint í hamarinn. Að mínu viti er t.d. aðeins ein vísitala til fyrir sjómanninn og það er fiskverðið, aðeins ein fyrir bóndann og það er afurðaverðið, aðeins ein vísitala til fyrir leigubílstjórann og það er taxtinn sem hann keyrir eftir. Þannig hljóta lánin að verða tryggð í framtíðinni. Tryggingin hlýtur að miðast við getu mannsins sem tekur lánið á hverjum tíma til að greiða til baka, ekki einhverja fundna vísitölu sem búin er til af stofnunum, seðlabönkum og öðrum apparötum í þjóðfélaginu. Slík vísitala getur aldrei gengið upp. Afleiðingar hennar sjáum við allt í kringum okkur. Virðulegi forseti. Ég vil ekki hafa þetta lengra að sinni. Ég vil ítreka þakkir til flm. frá stuðningsmanni og hvet hann til þess að láta ekki deigan síga því það eru örugglega fleiri stuðningsmenn þessa máls hér á þingi en fram hafa komið í dag.

Kristinn Pétursson Hæstv. forseti. Þetta er góð umræða hér um vexti. Ég segi eins og fyrri ræðumenn að maður saknar þess í þessari stóru ríkisstjórn að hafa ekki einn einasta ráðherra viðstaddan, en það er kannski talandi dæmi um það, og það er mín skoðun, að aldrei hafi setið önnur eins ríkisstjórn sýndarmennskunnar og þessi hæstv. ríkisstjórn. Það er þess vegna alveg eins gott að þeir séu ekkert hérna því þetta er allt til að sýnast hvort sem er. Þeir þykjast vera að gera eitthvað, þykjast vera að laga hlutina þegar þeir eru ekki að gera það, þykjast vera að lækka fjármagnskostnaðinn o.s.frv. og eru raunverulega ekki að gera neitt. Mér hefur stundum komið það til hugar í sambandi við verðtryggingar --- og ég vil taka það fram út af orðum hv. 16. þm. Reykv. að sjálfstæðismenn eru sammála þeim markmiðum sem koma fram í þessu frv. og ég held að flestir alþm. séu sammála því að fjármagnskostnaður skuli niður. Ég veit ekki um einn einasta alþm. sem ekki vill lækka fjármagnskostnaðinn. En ágreiningurinn snýst kannski frekar um markmiðin, hvernig á að fara að því. Það er kannski ágreiningur um það. Það er mín skoðun að tímabært sé að ræða atriði eins og gegndarlausa seðlaprentun í þessu sambandi. Hlýtur ekki gjaldmiðill landsins alltaf að verða verðlagður og vextir í landinu í samræmi við prentunina á hverjum tíma? Er það ekki jafnljóst og tvisvar sinnum tveir eru fjórir að það er ekki hægt að þynna út gjaldmiðil lands með lántökum og prentun öðruvísi en að það komi einhvers staðar fram? Þessi hæstv. ríkisstjórn held ég að eigi Íslandsmet í því að slá erlend lán eins og gert var hér haustið 1988, talandi um það á hverjum degi að verið væri að redda útflutningsatvinnuvegunum, slá erlend lán og lána þessum atvinnuvegum á kolvitlausu gengi, stórfé í erlendum gjaldeyri, verðandi svo á síðasta ári, 1989, að kolfella gengi krónunnar. Ekki þó alveg í samræmi við alla prentunina. En hvað gerðist við þetta, að taka lánin og lána þau fyrirtækjunum á röngu gengi og laga síðan gengið eftir á? Hvað gerðist? Það var étið upp stórlega eigið fé þessara fyrirtækja. Það voru nú allar gjafirnar. Og það má segja það að hver er sínum gjöfum líkastur. Ég held að ekki fari hjá því að inn í þessa umræðu um vísitölu og vexti komi einnig ágætt frv. sem hv. fjvn. hefur lagt fram um fjárgreiðslur úr ríkissjóði, sem er náskylt þessu máli, vegna þess að ónákvæmni í stjórn ríkisfjármála er einn af orsakavöldum verðbólgu hér á landi. Ætli hallinn á fjárlögum síðasta árs sé ekki nálægt 10 milljörðum? Það átti að verða 650 millj. kr. hagnaður. Verulegur hluti af þessum 10 milljarða halla er fjármagnaður með erlendum lánum og seðlaprentun. Og til hvers leiðir það nema til vaxtahækkunar og vísitöluhækkunar og gengisfellingar? Ég vil endurtaka það að markmiðið með frv. er gott en það er ekki allt sem sýnist. Það er ekki nóg að festa gengið og halda síðan áfram að prenta. Það vantar þannig eitthvað inn í frv. í sambandi við prentunina. Ég er alveg sammála því að unga fólkið hér í landinu á erfitt uppdráttar að eignast þak yfir höfuðið í þessu kerfi eins og það er. En það er nú einu sinni svo að við sitjum hér uppi með hálfsósíalíska ríkisstjórn ef ekki alsósíalíska árið 1990 sem er náttúrlega eins og hróp í eyðimörkinni þegar austantjaldslöndin eru farin að viðurkenna þetta sem öskuhaugamat, að það skuli þá vera reynt að handstýra og menn skuli enn þá hafa trú á því hér á Íslandi að einhver kerfi miðstýringar og handstýringar skuli ganga upp, sem er svo gjörsamlega vita vonlaust og búið að prófa það þarna fyrir austan. Hvað eru menn að gera Íslendinga að einhverjum fórnarlömbum og tilraunadýrum í sambandi við miðstýringu og sósíalisma? Ætla menn að halda áfram að berja höfðinu við steininn endalaust og styðja svona athafnir? Sjálfstfl. samþykkti í fyrrahaust að auka frjálsræði í gjaldeyrisviðskiptum og það tel ég að sé góð ráðstöfun að því leyti að þá kemur upp aðhald á seðlaprentunina. Þá verður gjaldmiðill landsins verðlagður í samræmi við seðlaprentunina. Þannig neyðast menn til að taka á þeim vanda og þannig er hægt að halda jafnvægi. Þá geta fyrirtækin tekið lán á réttu gengi en ekki röngu. Eins og ég segi var það hin hroðalegasta ráðstöfun sem ég hef orðið vitni að að fyrirtækjunum var lánaður erlendur gjaldmiðill í stórum stíl, seinast á árinu 1988 og fram eftir árinu 1989. Síðan fengu menn gengisfellingarnar framan í sig og hvað sýna ársreikningar þessara sömu fyrirtækja annað en tuga og hundraða millj. kr. tap, og allt er í fína lagi, segja þeir, þessir háu herrar. Ég vil nú gjarnan spyrja, ef einhverjir hv. þm. eiga eftir að ræða um þetta mál, hvað þeim finnist um þessa seðlaprentun. Vilja menn ekki ræða seðlaprentunina? Er ekki kominn tími til þess að ræða hana? Er ekki kominn tími til þess að ræða það að síðan árið 1918 hefur mynd af Jóni Sigurðssyni forseta verið prentuð sjö sinnum á peningaseðil, síðast árið 1981, og nú er hann enn í gildi, 500 kr. seðillinn. Sex sinnum er búið að prenta Jón Sigurðsson forseta á peningaseðil og setja hann aftur í úreldingu. Er ekki kominn tími til þess að fara að skoða þessa prentun? Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri.

Flm. (Þórhildur Þorleifsdóttir) Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum. Flm. eru ásamt mér aðrar kvennalistakonur sem sæti eiga í Nd. Þetta frv. hefur að geyma þrjár greinar. Í 1. gr. er kveðið á um að einstætt foreldri og barn þess, 16 ára og eldra sem á hjá því lögheimili, eigi rétt á að telja fram og vera skattlögð með sama hætti og hjón eða karl og kona í óvígðri sambúð, enda óski þau þess bæði skriflega við skattyfirvöld. Þarna er verið að gera tilraun til þess að leiðrétta aðeins það misræmi sem er hér milli sambúðarforma eða hvernig fjölskyldur eru saman settar. Í raun má segja að einni tegund fjölskyldna sé gert hærra undir höfði en öllum öðrum. Það er einungis samband karls og konu, og það m.a.s. ef líkur eru til þess að það sé kynferðislegt samband, sem er gilt og fólk getur nýtt sér í þeim tilgangi að nýta ónýttan persónuafslátt. Nú er þannig ástatt eins og menn vita að þetta er svo sannarlega ekki eina sambúðarformið eða eina fjölskyldugerðin sem fyrirfinnst á Íslandi. Það eru fjöldamörg heimili sem eru öðruvísi samansett en algengasta formið, fyrir utan þessa viðurkenndu sambúð karls og konu, er eflaust heimili þar sem barn eða börn búa með einu foreldri. Það er erfitt að finna fyrir því nokkur rök að þannig samansett heimili geti ekki nýtt sér þessi réttindi með sama hætti og hið viðurkennda sambúðarform karls og konu. Áður en lengra er haldið ætla ég aðeins að tæpa á 2. gr. frv. sem kveður á um að ónýttan persónuafslátt annars hjóna verði hægt að nýta að fullu en ekki einungis 80% eins og nú er. Það eru í raun engin rök fyrir því, að einungis megi nýta ónýttan persónuafslátt að þessu marki en ekki að fullu, önnur en þau að auðvitað er sá háttur sem nú er hafður á ódýrari fyrir ríkissjóð, þ.e. hann fær með því móti meiri tekjur. Menn hafa að vísu rökstutt það með því að vinni annar aðilinn einungis innan heimilis, sem óþarft er að nefna að í flestum tilfellum er jú konan, þá drýgi hún verulega tekjur heimilisins þannig að þær nýtist betur. Nú er eflaust nokkuð rétt að halda þessu fram. Sú kona, sem stundar einungis vinnu innan heimilis, hefur auðvitað betri tíma bæði til nýtingar hráefnis og til framleiðslu ýmiss konar, svo sem fatasaums o.fl., þannig að það er auðvitað rétt að eflaust verða þær tekjur sem færðar eru í búið drýgri á slíkum heimilum og mun þar að finna réttlætinguna fyrir þessum 80%. En á móti er líka hægt að segja að það er viðurkennt eða a.m.k. hafa menn mikið haldið því fram að sé kona inni á heimili, þ.e. sé hún ekki úti á vinnumarkaði og vinni einungis inni á heimili, þá spari hún líka þjóðfélaginu útgjöld. Er þá handhægast að nefna að það eru miklu minni líkur á að hún nýti sér þá opinberu þjónustu sem völ er á, t.d. til barnagæslu og annað í þeim dúr, þannig að raunar má segja að þá tekjudrýgingu sem verður á heimilinu sé hægt að leggja að jöfnu við þann sparnað sem verður þjóðhagslega og því megi í rauninni strika þetta út og gefa þá leyfi til þess að nýta ónýttan persónuafslátt að fullu. Auk þess er mjög algengt að viðbrögð kvenna við þessu séu sterk. Þær spyrja gjarnan sem svo: Er ég aðeins 80% einstaklingur? Og það hlýtur vissulega að vera sú tilfinning sem þær fá þegar það sem þær leggja af mörkum má einungis nýta að þessu marki en ekki að fullu. Af sjálfu leiðir að þessi háttur, að nýta megi ónýttan persónuafslátt að fullu, mundi þá líka gilda um einstætt foreldri og barn eins og kveðið er á um í b-lið 2. gr. frv. Einstæðir foreldrar eru stór hópur í íslensku þjóðfélagi, svo stór að það er ekki hægt að horfa fram hjá honum eða þörfum hans. Aðstæður þessa hóps eru að nokkru frábrugðnar aðstæðum annarra, þ.e. í meðaltölum talað. Einstæðar mæður á landinu voru í desember sl. 6983, þ.e. tæplega 7000 svo að við einföldum nú töluna í meðförum, og einstæðir feður voru 532. Það eru sem sagt um 7500 manns sem eru í þeirri stöðu. Börn á framfæri þessa hóps eru um 10.500. Nánar tiltekið eru börn á framfæri einstæðra mæðra 9672 á sama tíma og börn hjá einstæðum feðrum eru 648. Það er ekki auðvelt að fá í fljótu bragði tölur um það hversu margir unglingar eru á framfæri einstæðra foreldra eða eiga hjá þeim lögheimili. En það má leika sér að þessum tölum. Þetta munu vera um 600 börn í hverjum árgangi, geri maður ráð fyrir nokkurn veginn jafnri skiptingu, og taki maður þá fimm árganga og hugsi sér t.d. hópinn frá 16--21 árs, þá eru það 3000 einstaklingar sem hafa alist upp hjá einstæðu foreldri. Af þeim býr auðvitað einhver hluti heima og einhver verulegur hluti þeirra hlýtur að vera í námi þar sem flestir eða allflestir halda nú áfram námi eftir grunnskólanám. Það er annað sem skilur þennan hóp að verulegu leyti frá öðrum hópum þjóðfélagsins og það er að þetta er mjög tekjulágur hópur. Hlýt ég þá fyrst og fremst að taka mið af einstæðum mæðrum því að þær eru tæplega 7000. Það er kunnara en frá þurfi að segja að konur hafa sem hópur miklu, miklu lægri tekjur en karlar og líkur eru á því að einstæðar mæður séu jafnvel láglaunahópur innan þess láglaunahóps sem konur eru sem heild. Í skýrslu sem Þjóðhagsstofnun tók saman og birtist í sérriti nr. 1 sem gefið er út í janúar 1989 og tekin er saman að frumkvæði forsrh. má finna eftirfarandi upplýsingar. Ef einungis er talað um fjölda á vinnumarkaði, þá er skipting þar milli karla og kvenna jöfn, þ.e. munurinn er svo lítill að hann er ekki umtalsverður. Karlar eru 53% af fjölda þeirra sem eru á vinnumarkaði, konur 49,7%. Ef litið er á tekjuskiptingu þessa hóps þá eru heildaratvinnutekjur karla, ef allir eru teknir með, 67% af heildaratvinnutekjum landsmanna en konur bera aðeins úr býtum tæp 33% af heildaratvinnutekjum. Útkoman úr þessu dæmi ákvarðast náttúrlega að einhverjum hluta af því að stór hópur kvenna vinnur hlutastörf þannig að það er ekki öll sagan sögð með þessum dæmum, en ef dæmið er aftur sett upp með heildaratvinnutekjum fullvinnandi launþega, þá eru 61,6% þeirra launþega karlar og konur eru 38,4%. Ef síðan eru skoðaðar heildaratvinnutekjur þeirra sem eru fullvinnandi launþegar, þá bera karlar úr býtum 72,5% heildaratvinnutekna og konur aðeins 27,5%. Þegar á allt er litið þá leit það þannig út á árinu 1986 að fullvinnandi konur í öllum atvinnugreinum báru tæplega 60% af tekjum fullvinnandi karla úr býtum. Þó að einhver tími sé liðinn síðan þessar tölur voru teknar saman, þá held ég að þær hafi ekki breyst og það er nánast öruggt að þær hafi ekki breyst að neinu því marki sem umtalsvert getur talist. Hér er líka að finna samanburð á meðalatvinnutekjum launþega á árunum 1981 og 1986. Árið 1981 eru tekjur kvenna sem hlutfall af tekjum karla, og þá er átt við fullvinnandi fólk, 60,3%, árið 1986 er það komið upp í 60,7% þannig að munurinn er óverulegur og margt bendir til að þetta hafi hreint ekki breyst konum í hag. Það er ekki auðvelt að finna mikið af nýjum upplýsingum um kjör og stöðu einstæðra foreldra en þó var gerð könnun sem birtist árið 1984 þar sem einmitt er tekið á stöðu þessa hóps. Þar kemur fram margt athyglisvert sem flest bendir í eina átt, þ.e. að þessi hópur er verr staddur í flestu tilliti en aðrir hópar þjóðfélagsins. Þess ber að geta að þegar þessi könnun er gerð, þá teljast einstæðir foreldrar í landinu samkvæmt þjóðskrá 6250 og er þá miðað við 1. des. 1983. Þeim hefur sem sagt fjölgað um u.þ.b. 1300 einstaklinga. En þar sem ekki hafa orðið verulegar breytingar á tekjuskiptingu og ekki hafa orðið neinar stökkbreytingar heldur í ástandi húsnæðismála, þá er ekki ástæða til að ætla að þessi skýrsla sé ekki enn í fullu gildi. Þar kemur mjög vel fram að húsnæðisaðstaða einstæðra foreldra er mjög bág. Á þeim tíma býr um helmingur einstæðra foreldra í leiguhúsnæði en á sama tíma bjuggu að jafnaði 9 af hverjum 10 fjölskyldum á Íslandi í eigin húsnæði. Strax þarna kemur fram alveg hróplegur mismunur. Það þarf ekki að fjölyrða um það óöryggi sem því fylgir á Íslandi að búa í leiguhúsnæði þar sem ekkert er sem í rauninni bindur rétt leigutaka að neinu verulegu ráði og það fólk sem sætir þessum kjörum má yfirleitt búa við það að flytja oftar en allar aðrar fjölskyldur landsins þurfa að gera. Og ekki síst er það meðan börnin eru lítil. Það er líka athyglisvert að stór hópur einstæðra foreldra heldur ekki sjálfstætt heimili, þ.e. hefur greinilega ekki aðstæður til þess að gera það heldur þarf að leita ásjár hjá foreldrum eða öðrum ættingjum og vinum. Þetta er líka mjög frábrugðið frá því sem gerist í öðrum hópum þjóðfélagsins. Það þarf ekki að efa að þetta stafar fyrst og fremst af efnalegu ástandi. Það er líka annað sem einkennir þennan hóp og það er að skólaganga einstæðra foreldra er mun skemmri en gengur og gerist meðal jafnaldra. Á þeim tíma sem þessi skýrsla er gerð luku um 39% kvenna á tvítugsaldri stúdentsprófi en aðeins um 3% einstæðra foreldra --- og ég vil minna á aftur að oftast má setja orðin ,,einstæðra mæðra`` inn í staðinn --- aðeins 3% einstæðra foreldra á aldrinum 20--29 ára hafði lokið 14 ára skólagöngu eða lengri. Þessi skamma skólaganga einstæðra foreldra miðað við sambærilega aldurshópa og skólagöngu kvenna almennt er vissulega alvarlegt íhugunarefni, ekki síst með tilliti til þess að um 40% þeirra einstæðu foreldra sem ekki stunda nám svöruðu því að þeir hefðu áhuga á áframhaldandi skólagöngu ef aðstæður leyfðu slíkt. Allt rennir þetta stoðum undir það að börn þessa fólks standi verr að vígi að undirbúa sig fyrir lífið og lífsstarfið en aðrir hópar því að varla mun nokkur vefengja það samhengi sem er á milli efnahags og skólagöngu. Maður getur jafnvel dregið þá ályktun að oft og tíðum sé sú hvatning meiri sem þessi börn fá að fara sem fyrst að afla tekna en að afla sér menntunar. Ég hefði auðvitað átt að geta þess í upphafi að frv. svipað að innihaldi var flutt hér á síðasta þingi og þá reyndar ásamt breytingum á eignarskattslögum sem nú hefur að nokkru leyti verið fært til betra horfs, en þessi liður, þ.e. að einstæðir foreldar megi nýta ónýttan persónuafslátt barns, náði ekki fram að ganga þrátt fyrir að því máli væri sýndur talsverður áhugi hér inni á Alþingi. En verulegur hefur áhuginn greinilega verið utan Alþingis, úti í þjóðfélaginu, því að þetta frv. fékk í fyrra mikil viðbrögð. Og í trausti þess að þau eigi sér enduróm hér inni á Alþingi endurflytjum við það með þeim breytingum sem ég skýrði frá áðan, þ.e. að persónuafslátturinn nýtist að fullu en ekki einungis 80%. Við ákváðum að ganga ekki lengra í þetta sinn en að leggja til að einstætt foreldri gæti nýtt sér persónuafslátt eins barns sem ætti hjá því lögheimili. Við höfum vissulega velt fyrir okkur fleiri hópum sem e.t.v. mætti sama gilda um, svo sem eins og systkinum sem halda heimili saman eða önnur sambúðarform, en við ákváðum að láta nægja þennan eina hóp í bili vegna þess að þar er þörfin eflaust brýnust. Við hugleiddum vissulega að leggja til að einstætt foreldri mætti nýta sér ónýttan persónuafslátt fleiri barna ef svo háttaði til, en ákváðum þó að halda okkur í bili við eitt barn, bæði vegna þess að það kemur fram í skýrslum að að öllum líkindum er það á flestum heimilum sem þannig háttar til, þ.e. að einbirni sé á heimili er algengasta fjölskylduform þar sem einstætt foreldri býr með barn. Auk þess er með tilliti til þess sem ég talaði hér um áðan varðandi tekjur ekki líklegt að margar konur, hvað þá í þessum hópi, hafi þær tekjur að þær gætu nýtt sér meira en einn persónuafslátt og vildum við því gæta hófs í tillögum í þeirri von að þær ættu greiðari leið hér í gegnum þingið. Það eru sem sagt ótal rök sem hníga að því að það muni verulega um þá bót sem yrði á mörgum heimilum ef þetta frv. næði fram að ganga. Og rétt til þess að draga það saman vil ég í fyrsta lagi minna á aftur að þetta er láglaunahópur innan láglaunahóps sem býr við ótryggt húsnæði og hefur lægra menntunarstig en aðrir hópar þjóðfélagsins. Þetta leiðir auðvitað hugann að því að það er úrbóta þörf á miklu fleiri sviðum. T.d. er ljóst að í húsnæðismálum er þörf á verulegri styrkingu félagslega kerfisins eins og við kvennalistakonur höfum reyndar margoft talað um og höfum líka reynt að leggja því máli lið. Það er líka brýn þörf á leiguhúsnæði á viðráðanlegu verði og þar sem eitthvert öryggi fylgir búsetu og eins er brýnt að líta á námslánafyrirkomulagið, hvort það nýtist sem skyldi þeim einstaklingum sem hugsanlega hrökklast frá námi eða verða að gefast upp við nám eða treysta sér ekki til að hefja nám vegna bágs efnahags. Félagslegar aðstæður barna og unglinga ráða eflaust miklu um það hvernig þeim farnast í lífinu, hvaða leið þeir fara og hvaða starf þeir velja sér. Ef fjárhagur er bágborinn er hægt að álykta að það torveldi verulega að afla sér menntunar. Það má í rauninni segja að kerfinu sé viðhaldið með því að styðja ekki sérstaklega þá hópa sem eiga hvað erfiðast með að sækja sér menntun og búa þannig í rauninni til hringrás sem erfitt er að komast út úr. Það má leiða að því rök að börn einstæðra foreldra séu líkleg til að lenda í sömu aðstöðu og foreldri, þ.e. að þau skorti menntun, eigi síðan erfitt með að afla sér húsnæðis og atvinnutækifærin séu fábrotnari og verr launuð. Samþykkt þessa frv. væri aðeins örlítið framlag til að bæta kjör einstæðra foreldra og þar af leiðandi og ekki síður barna þeirra. Það er skylda þjóðfélagsins að reyna að skapa öllum þegnum sínum sem jöfnust tækifæri en það er ekki nóg að tækifærin séu fyrir hendi. Möguleikar á að nýta sér tækifærin vega ekki síður þungt. Virðulegur forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frv. verði vísað til 2. umr. og til hv. fjh.- og viðskn.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Þetta mál er þess eðlis að það mundi eilítið minnka misréttið í þjóðfélaginu ef það yrði samþykkt. Þetta er spor í þá átt og gæti líklega í mörgum tilvikum reynst mjög æskilegt spor eins og málum hjá okkar þjóð er nú háttað. En því virðist fara mjög fjölgandi að hjón slíta samskiptum og þess vegna bendir allt til þess að þessir einstaklingar, sem eins og kom fram hjá hv. frummælanda hér áðan eru venjulega konur, sem eru þá með börnin þó að hitt sé að vísu til, og mig undrar að það skuli nú ekki vera meira heldur en kom fram í máli frummælanda, af því að ég veit um nokkuð mörg tilvik þar sem feður eru með börn þannig að ég hafði það á tilfinningunni að þeir væru miklu fleiri en hér hefur fram komið og skýrslur sýna. Ég vil sem sagt mæla með því að þetta frv. verði samþykkt en það þarf að skoða það nánar. Ég hef ekki haft aðstæður til þess að gera það, en frv. í þessa veru ættu nú hv. þm. að manna sig upp í að samþykkja.

Sólveig Pétursdóttir Hæstv. forseti. Það frv. sem hér er til umræðu og er flutt af fjórum kvennalistakonum er vissulega allrar athygli vert. En mér þykir þó rétt að geta þess og það vakti nokkra athygli mína að tveir varaþingmenn Sjálfstfl. hafa flutt tvö frv. sem að meginstefnu til byggja á sömu hugmyndum og það frv. sem hér er til umræðu en ég varð ekki vör við að þessara mála væri hér getið. En það er vissulega gleðilegt að kvennalistakonur hafa nú séð ástæðu til þess að taka undir hugmyndir sjálfstæðismanna í þessum efnum. Mig langar til þess að gera aðeins grein fyrir þessum tveim málum. Fyrra málið fjallar um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt og var flutt hér í hv. deild á 110. löggjafarþingi, 92. mál, en þar segir í 1. gr.: ,,Heimilt er framteljanda að nýta óráðstafaðan skattafslátt barna sinna eldri en 16 ára sem lögheimili eiga hjá framteljanda.`` Og í greinargerð segir svo í upphafi: ,,Lög um tekjuskatt og eignarskatt kveða á um það að hjón, eða sambýlisfólk, geti yfirfært ónýttan skattafslátt annars þeirra til hins sem hærri hefur tekjurnar. Nú er það svo að börn eldri en 16 ára sem enn eru í skóla ná því varla að afla svo mikilla tekna að skattafsláttur þeirra nýtist að fullu. Börn á þessum aldri þurfa mikið til sín og útlagður kostnaður foreldra er meiri vegna þeirra á þessum árum en nokkrum öðrum. Því má telja eðlilegt að foreldrar geti yfirfært til sín ónýttan skattafslátt barns síns með svipuðum hætti og nú er gert á milli hjóna. Þetta er ekki síst mikilvægt fyrir einstæða foreldra sem oft á tíðum standa að mestu leyti ein straum af kostnaði vegna uppeldis og menntunar barna sinna.`` Seinna málið þar sem ég var fyrsti flm. og voru fleiri flm. var flutt á 111. löggjafarþingi, að vísu í Ed., 263. mál. Þar er gert ráð fyrir því að persónuafsláttur milli hjóna geti orðið að fullu millifæranlegur, þ.e. færist úr 80% upp í 100%. Með leyfi forseta langar mig til þess að rekja hér nokkur atriði úr grg. Þar segir m.a.: ,,Staða og réttindi heimavinnandi fólks hafa að undanförnu verið nokkuð í brennidepli. Í því sambandi hefur verið sýnt fram á ýmiss konar mismunun gagnvart þeim fjölskyldum sem háðar eru því að annað hjónanna afli tekna en hitt sé heimavinnandi. Hlýtur það að vera andstætt þeirri fullyrðingu, sem oft heyrist í þjóðmálaumræðunnni, að fjölskyldan sé hornsteinn þjóðfélagsins og standa beri vörð um hagsmuni hennar. Árið 1986 var lögð fram till. til þál. um réttarstöðu heimavinnandi fólks. Í 4. tölul. 2. mgr. í grg. með þeirri till. segir: ,,Heimavinnandi fólk situr ekki við sama borð og aðrir þegnar þjóðfélagsins hvað varðar skattlagningu og lýsir það sér m.a. í því misrétti að heimili með eina fyrirvinnu ber hærri skatta en þar sem tekjur heimilisins eru afrakstur vinnu tveggja.`` Fyrsti flm. þessarar till. var Jóhanna Sigurðardóttir en hún hefur nú sem félmrh. skipað nefnd sem ætlað er að kanna réttarstöðu heimavinnandi fólks. Þar sem hér er um víðtækt verkefni að ræða má gera ráð fyrir því að slík könnun taki nokkurn tíma.`` Enn fremur er bent á að sýnileg mismunun felist í núverandi ákvæðum skattalaga og að engin rök geti réttlætt þá mismunun. Enn fremur segir í grg.: ,,Þau sjónarmið hafa að vísu verið reifuð í þessu sambandi að ekki megi raska þeirri skiptingu skattbyrðar sem ríkt hafi undanfarin ár og að takmörkun á millifærslu persónuafsláttar sé þáttur í þeirri viðleitni að halda ríkjandi skipun. Flutningsmenn hafa ekki séð neinn rökstuðning fyrir þessari skoðun né að leiddar hafi verið fram neinar staðreyndir sem gætu stutt hana, enda ,,skattbyrði`` mjög afstætt hugtak.`` Þá er þess enn fremur getið í þessari greinargerð að sú upphæð sem hér er um að ræða, þ.e. sérstakur skattur, sé allt að 43 þús. kr. á ári sem er lagður á þau heimili þar sem annað hjóna sinnir einungis heimilisstörfum. Sýna mætti fram á að sparnaður þjóðfélagsins af slíkri skipan mála á heimilum, sérstaklega á umönnunar- og uppeldissviði, sé verulegur og að refsiskattar eigi því ekkert erindi á þennan vettvang. Enn fremur er tekið fram í grg. með þessu frv. að engar tölur séu handbærar um þann kostnað sem þetta frv. hefði í för með sér fyrir ríkissjóð, en Þjóðhagsstofnun hafði þó lauslega metið þennan kostnað á bilinu 500--700 millj. kr. og lýkur grg. með þessum orðum: ,,Gera má ráð fyrir því að þessa fjárhæð sé ekki hægt að reikna út með óyggjandi hætti fyrr en endanleg skattaálagning liggur fyrir. En spyrja má, nú á tímum aukinna skatta á öllum sviðum, hvort ekki sé, með góðum fyrirvara, færi á örlítilli tilslökun á skattlagningarspennunni á þeim stöðum þar sem heill og hamingja fjölskyldunnar gæti verið í veði.`` Þannig voru efnislega þessi tvö frv. sem ég vildi ræða hér sérstaklega og taldi ástæðu til að benda á. Í grg. með því frv. sem hér liggur fyrir er ekki reynt að meta hugsanleg útgjöld ríkissjóðs í þessu sambandi en ég tel að slíkt hefði átt að reyna. Enn fremur kemur fram í grg. að það er verið að gera athugasemdir við það að aðeins hjón geti millifært ónotaðan persónuafslátt og að kvennalistakonur hafi verið á móti því. Ég get ekki séð að það sé rétt að gera lítið úr þeirri hagræðingu sem hjón eða sambýlisfólk nýtur. Fólk á að geta valið hvort annar maki er heimavinnandi, t.d. við umönnun ungra barna. Slíkt hlýtur að hafa mikið þjóðfélagslegt gildi. Hins vegar er sjálfsagt að taka undir það með flm. þessa frv. að óréttlæti geti falist í því að gera upp á milli heimila eftir sambúðarformum og einstætt foreldri með börn ætti að geta notið sama réttar og hjón eða sambúðarfólk. Vafalaust er einnig rétt að taka undir ýmis orð sem komu fram í ræðu hv. 1. flm. hér áðan þess efnis að einstæðir foreldrar eigi nú um sárt að binda að því er lífsafkomu varðar. En það er einnig rætt um það hér í frv. að persónuafsláttur eigi að vera 100% millifæranlegur en ekki 80% eins og nú er. Ég man vel eftir þessari umræðu sem átti sér stað og ég man eftir því að konur sérstaklega höfðu orð á því, þar sem það var nú meiri hluti þeirra sem var heimavinnandi makinn í þessu tilviki, að þeim þótti sem þær væru aðeins metnar að hluta til sem þjóðfélagsþegnar, bara 80%. Þótti þeim það mjög miður og það er mjög skiljanlegt. Þess vegna styð ég þetta sjónarmið kvennalistakvenna fullkomlega. Hæstv. forseti. Það er vert að minnast þess að ekki er mjög langt síðan börn og unglingar nutu aðeins takmarkaðrar skólagöngu, oft vegna þess að þau þurftu að fara út að vinna og afla þannig fjár fyrir heimilið, ekki síst þar sem barnahópurinn var stór og gerðist þetta jafnt hjá einstæðum foreldrum og hjónafólki. Þetta hefur vitanlega gerbreyst til batnaðar. En samt er ástæða til að hafa vara á. Í þessu sambandi þykir mér rétt að benda á efnahags- og skattastefnu hæstv. ríkisstjórnar en sú stefna hefur þrengt verulega að lífsafkomu fólks og vitanlega getur slíkt komið niður á skólagöngu barna og unglinga. Það er því full ástæða til að vekja athygli hv. þm. hér í deildinni á þessari hættu og hvetja þá til stuðnings á tillögum sem þessum sem geta horft til bóta og eru raunhæfar.

Flm. (Þórhildur Þorleifsdóttir) Virðulegur forseti. Aðeins nokkur orð í tilefni orða síðasta hv. ræðumanns sem ég í leiðinni vil þakka þann stuðning sem hún lýsti við þetta frv. Varðandi þau tvö frv. sem hún vildi gera hér að umtalsefni þá er síst verið að gera lítið úr þeim. Ég vil einungis benda á að þegar frv. að mestu leyti til sama efnis var lagt fram á síðasta þingi þá var þessara frv. getið og ég taldi svo sem ekki ástæðu til að endurtaka það en vissulega hefði ég mátt að gera það. Það er ekki nema sanngjarnt að minnast á mál sem hníga í sömu átt og þá sem maður hefur sjálfur áhuga á. Einnig var það gert að umtalsefni að við hefðum ekki látið reikna út hvað þetta hugsanlega kostaði ríkissjóð eða hve miklar tekjur ríkissjóðs töpuðust ef þetta næði fram að ganga. Fyrir því er auðvitað sú ástæða að þegar við fórum að reyna að finna einhverjar tölur í því sambandi, þá er í fyrsta lagi mjög umfangsmikið að komast að því hve margir einstaklingar á þessum aldri sem hér um ræðir, þ.e. 16 ára og til rúmlega tvítugs, eiga lögheimili hjá einstæðu foreldri. Þarna eru börnin farin að skila sérskattframtali og það eru ekki til neinar skýrslur yfir samsetningu heimila þar sem börn eru komin yfir 16 ára aldur. Auk þess þyrfti aðra stóra könnun til þess að kanna hve margir þessara unglinga, sem hugsanlega eiga lögheimili á umræddum heimilum, stunda nám eða hve miklar tekjur þeir hafa þannig að þarna væri um geysilega umfangsmikla könnun, og reyndar margar, að ræða sem við töldum ekki fært að gera --- enda höfum við ekki aðstæður til að gera það upp á okkar eindæmi og ég gerði það einmitt að umtalsefni hér fyrr að allt of lítið væri til af upplýsingum um þennan hóp, einstæða foreldra og aðstæður þeirra. Eins þykir mér leitt ef hv. þm. skilur orð mín svo að ég væri að gera lítið úr þeim konum sem eru inni á heimilum við sín störf, þ.e. sækja ekki atvinnu utan heimilis. Því fer fjarri og ég held raunar að ég hafi ekki gert það, einungis bent á að það væri óréttlátt að eitt sambúðarform nyti þessara fríðinda eða skattafsláttar umfram önnur sambúðarform, ekki síst þegar sá hópur sem hér um ræðir í þessu frv., þ.e. einstæðir foreldrar, er eins fjölmennur og raun ber vitni.