Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Menntmn. hefur tekið frv. þetta til athugunar og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess og mæla einnig með því, að hv. deild verði við óskum menntmrh. um að afgreiða það fyrir þinghlé, til þess að hægt verði að byggja fyrstu afgreiðslu gjaldeyris til námsmanna erlendis samkvæmt hinu nýja gengi á þessu frv. Menntmn. vill þó gera till. um þrjár breytingar við frv. Tími hefur ekki gefizt til þess að útbýta nál. með þessum brtt., og verður því að leggja till, fram skriflega við þessa umr. 1. till. er við 2. gr. frv. og hljóðar svo: „3. mgr. falli niður.“ Þessi 3. mgr. er á þá lund, að þeir námsmenn, sem njóta fulls styrks frá menntamálaráði eða jafnmikils styrks annars staðar frá, skuli að jafnaði ekki fá lán úr sjóðnum. Þó er sjóðsstjórninni heimilt að víkja frá þeirri reglu, ef sérstaklega stendur á. Menntamálanefnd er út af fyrir sig ekki ósamþykk þessari hugsun, en telur hentugra og æskilegra, að þetta verði reglugerðarákvæði. 2. brtt. hljóðar svo: „Við 2. gr. 1. málsl. 4. mgr. orðist svo: Lántakandi skal enga vexti greiða, meðan á námstíma stendur, en greiða lánin upp með jöfnum afborgunum og 31/2 % ársvöxtum á 10 árum.“ Breytingin er aðeins sú að setja inn í lögin ákvæðið um 31/2 %, en það mun hafa fallið niður hjá þeim, sem samdi frv. Hins vegar er augljóst af grg., bæði af töflunni yfir lánasjóðinn á árunum 1960–1980 á bls. 4–5 og af kafla grg. á bls. 6, sem fjallar um vexti, að það er ætlun allra, sem að málinu standa, að þessi lán verði með 31/2 % vöxtum og á því verði engin breyting, en það eru sömu vextir sem eru lögbundnir við lánasjóð stúdenta við Háskóla Íslands. Hér þarf aðeins að leiðrétta til samræmis við lögin um þann lánasjóð og setja töluna 31/2 % inn í þessa grein. 3. brtt., sem við leggjum til, er við 3. gr. og er á þá lund, að í stað þess, að þar segir: „leggur sjóðnum árlega til 3 millj. og 250 þús. kr.“, komi: leggur sjóðnum árlega til a.m.k. 3 millj. og 250 þús. kr. Nefndin telur skynsamlegra að hafa þetta orðalag vegna þess, að með þessu frv. er hugsað alllangt fram í tímann. Ógerningur er að segja fyrir um, hver þróun þessara mála verður, þó að tilraun sé gerð til þess að setja það upp í grg. En n. telur rétt að haga orðalagi þannig, að ekki þurfi lagabreytingu til þess að hafa þetta framlag hærra, ef Alþingi sýnist svo við aðstæður, sem kunna að skapast í framtíðinni. Um þessa till. eru 4 nefndarmenn sammála, en fimmti nm., hv. 8. þm. Reykv. (RH), var fjarstaddur afgreiðslu málsins. Ég vil því leggja þessar till. fram skriflega með meðmælum n. með samþykkt frumvarpsins.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja fyrir þessu frv., því að þannig munu aðstæður vera, að það er rétt, að það gangi fram á sem skemmstum tíma. En áður en það fer héðan frá deildinni, vildi ég þó láta uppi þá skoðun mína, að þó að ég telji þetta frv. ganga í rétta átt, þá álít ég, að það gangi of skammt, og það byggi ég m.a. á því, að ég álít, að íslenzkir námsmenn, sem stunda nám erlendis, fái hvergi nærri nægilega bætta með þessu frv. eða öðrum ályktunum Alþingis, sem ganga í þessa átt, þá kjaraskerðingu, sem hefur leitt af völdum gengislækkunarinnar. Á s.l. ári nam yfirfærður námsmannagjaldeyrir um 16.7 millj. kr., en á hann lagðist þá 30% yfirfærslugjald. Nú mun hins vegar láta nærri vegna gengislækkunarinnar, að það leggist á þessa upphæð 133% gjald, sem þýðir það, að þó að námsmenn fengju ekki á þessu ári nema svipaðan erlendan gjaldeyri til yfirfærslu og á síðasta ári, þá þyrftu þeir að greiða fyrir hann 17 millj. kr. meira í íslenzkum krónum. Gengislækkunin þýðir m.ö.o., að það eru lagðar álögur á íslenzka námsmenn, sem stunda nám erlendis, um 17 millj. kr. Hins vegar er með þessu frv. og með því framlagi, sem áætlað er á fjárlögum í þessu skyni, styrkur og lánveitingar til íslenzkra námsmanna erlendis ekki aukin nema um rúmar 3 millj, kr., sem er ekki nema lítill hluti þess álags, sem gengislækkunin leggur á þá. Ég álít, að það verði óhjákvæmilegt síðar á þessu ári og t.d. á næsta þingi að taka þetta mál til mjög gaumgæfilegrar athugunar með það fyrir augum að auka styrkveitingar verulega í þessu skyni, bæði til þess að bæta upp það mikla tjón, sem íslenzkir námsmenn verða fyrir vegna gengislækkunarinnar, og svo einnig vegna þess, að það verður í vaxandi mæli þörf fyrir það, að við sendum námsmenn til útlanda til að afla sér þar margvíslegrar sérfræðilegrar þekkingar. Þetta taldi ég rétt að láta koma fram núna, að þó að ég greiði þessu frv. atkvæði, þá tel ég mikla nauðsyn á því, að hlutur íslenzkra námsmanna, sem stunda nám erlendis, verði miklu meira bættur en hér er gert.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð til þess að leiðrétta það, sem fram kom í ræðu hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ), þær tölur, sem hann birti um kostnað íslenzkra námsmanna erlendis, þar sem hann miðaði við þá tölu, sem er á skrá hjá gjaldeyrisyfirvöldum um þá, sem hafa notið fríðinda í gjaldeyrisyfirfærslum, en eins og ég tók fram í framsöguræðu minni áðan, er tala þeirra manna rúmlega 800. En það mun óhætt að fullyrða, að engan veginn er eðlileg viðmiðun að telja þá alla vera við reglulegt nám erlendis allt árið eða venjulegan skólatíma, því fer víðs fjarri. Miklu nær lagi væri að leggja til grundvallar mati á kostnaði íslenzkra námsmanna erlendis þá tölu manna, sem notíð hafa styrks hjá menntamálaráði, en þeir eru rúmlega 300 að tölu. Allir þeir námsmenn, sem njóta styrks hjá menntamálaráði, eru við reglulegt nám erlendis venjulegan námstíma, en það er ekki helmingur þeirrar tölu, sem notið hefur gjaldeyrisfríðindanna hjá gjaldeyrisyfirvöldum, og þess vegna er sú tala, sem hv. þm. nefndi um kostnað námsmanna erlendis, allt of há, áreiðanlega helmingi of há. - Hitt er ég honum alveg sammála um, að æskilegt er að gera enn meira en þegar hefur verið gert til þess að létta íslenzkum námsmönnum erlendis nám sitt og lífsbaráttu. Það átak, sem Alþingi hefur nú gert, er mjög myndarlegt, og það hygg ég að íslenzkir námsmenn erlendis kunni að meta og muni þakka. En hitt er sjálfsagt, að halda þessu máli vakandi og halda áfram að vinna vel á þessu sviði, því að í sannleika sagt er líklega engin fjárfesting íslenzku þjóðarinnar jafnarðbær og sú að búa vel að námsmönnum sínum, bæði erlendis og hér heima.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. - Hæstv. menntmrh. lét það í ljós í lok ræðu sinnar, að nú mundu námsmenn erlendis þakka. Ég býst við, að tilefni til að flytja honum þakkarávarp gefist því aðeins, að þetta frv. geri betur en að rétta hlut þeirra, miðað við það, sem þeir bjuggu þó við áður. Ef það verður ekki, eins og hv. 7. þm. Reykv. taldi nú áðan að mundi vera, að hlutur þeirra yrði mun lakari þrátt fyrir aðgerðir þessa frv., þá virðist mér sem þakkarávörp mundu verða tilefnislítil. Hins vegar verður því ekki neitað, að það er í samræmi við yfirlýsingu hæstv. forsrh., sem hann gaf í hv. Ed. í sambandi við afgreiðslu frv. um efnahagsmál, að hlutur námsmanna verði nokkuð réttur, til þess að gera þeim kleift að halda áfram námi erlendis, og þó að ég hins vegar óttist það, að þeirra hlutur sé ekki bættur að fullu með þessu frv., þá er þetta þó í áttina. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var sú, að ég tók eftir því, að hv. frsm. n. sagði, að lánstíminn væri 10 ár. Svo leit ég í frv., aðeins í flýti, áður en ég fór hér í ræðustólinn, og sýndist þá, að þar væri reglan þessi, að vextir og afborganir byrjuðu ekki af þessum lánum fyrr en þremur árum eftir að námi lyki, og vil ég spyrjast fyrir um það, hvort það sé rétt, að 10 ára tímabilið sé miðað við námstímann plús 3 ár og svo komi 10 árin þar á eftir til þess að greiða lánin upp að fullu með afborgunum og vöxtum.