Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Til svara eru: Forsætisráðherra, fjármála- og efnahagsráðherra, innviðaráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra og heilbrigðisráðherra.

Frú forseti. Ég hugsa að ég tali fyrir munn margra þegar ég lýsi því yfir að ég varð fyrir sjokki þegar ég horfði á Kveik í gærkvöldi. Maður getur ekki annað en velt því fyrir sér, þegar maður sér fólk búa í mygluðum kolakjallara með tvö börn, hvort við eigum ekki líka eitthvað af kartöflugeymslum og manngerðum hellum og einhverju slíku sem einhverjir búa í án þess að við vitum af því. Fyrir þremur árum varð hörmulegt slys þegar kviknaði í húsi sem búið var að troða allt of mörgu fólki í, á Bræðraborgarstíg, og þrjú ungmenni dóu þar. Maður er eiginlega með grátstafinn í kverkunum. Nú hefur Framsóknarflokkurinn, flokkur hæstv. innviðaráðherra, verið með þessi húsnæðismál meira og minna frá lýðveldisstofnun. Maður getur ekki annað en velt því fyrir sér hvernig hæstv. ráðherra hafi orðið við - það væri kannski réttara að spyrja fyrst hvort hæstv. ráðherra hafi séð þær hörmungar sem voru sannarlega bornar á borð fyrir okkur í Kveik í gærkvöldi. Maður veltir líka fyrir sér: Hvernig stendur á því að það þarf fjölmiðla til að draga fram þann óþverra sem sjálfsagt þúsundir búa við í dag án þess að ríkisvaldið skipti sér nokkurn skapaðan hlut af því? Hvað er um að vera, hæstv. ráðherra? Hefur hæstv. ráðherra hugsað sér að grípa inn í þetta strax, það eru þrjú ár síðan það brann á Bræðraborgarstíg, eins og ég nefndi? Eða á kannski að skipa stýrihóp eða setja málið í nefnd eða bíða þangað til næsta kjörtímabil gengur í garð?

Virðulegur forseti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég sá þennan þátt í gær og umfjöllunin veitti innsýn í aðbúnað og húsnæði fólks sem er algerlega óviðunandi í okkar samfélagi. Ég get verið sammála hv. þingmanni um það. Einnig veitti þessi umfjöllun okkur innsýn í það hversu langt er gengið í að gera eymd fólks og húsnæðisvanda að féþúfu. Það er satt að segja hryllilegt að hugsa til þess hvað fólk leyfir sér í þeim efnum. Það eru sár vonbrigði og samfélaginu öllu alvarleg áminning. Ábyrgð stjórnvalda, ríkisins annars vegar og sveitarfélaga hins vegar, felst í því að tryggja viðunandi og sanngjarna löggjöf á þessu sviði, til að mynda húsaleigulög, brunavarnalög, lög um lögheimili og aðsetur, að skipuleggja virkt eftirlit o.s.frv. Eftir brunann á Bræðraborgarstíg var sett af stað mikilvæg vinna, bæði á vegum stofnana og nú síðast á vegum tveggja starfshópa sem ég skipaði fyrir rúmu ári sem skiluðu skýrslu með 13 úrbótatillögum. Þessar 13 úrbótatillögur eru þannig að fimm þeirra er lokið og sjö af þeim eru síðan þessum tveimur starfshópum og eru að hluta til til umsagnar í samráðsgátt með það að markmiði að undirbúa löggjöf sem styrkir annars vegar takmarkanir á fjöldaskráningu lögheimilis og aðseturs og hins vegar lagabreytingar vegna óleyfilegrar búsetu. Þær þurfa annars vegar að vera á því sviði að heimila tímabundna skráningu aðseturs í atvinnuhúsnæði þannig að það sé tekið út og haft eftirlit með því, sem ekki er í dag, og hins vegar varðandi brunavarnalög til að veita slökkviliðinu heimildir til að skoða slíkt húsnæði.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég hefði mátt segja mér að hæstv. ráðherra fylgist með og veit hvað klukkan slær. En þrátt fyrir það að staðan sé eins og raun ber vitni þá verðum við líka að horfast í augu við það að ríkisvaldið og sveitarfélögin eru í raun búin að ýta í gang einhverju algerlega óútskýranlegu ferli á húsnæðismarkaðnum; græðgin og hryllingurinn sem þar er í gangi, okurleigan o.s.frv., það er eiginlega ekki hægt að tala um það. Og að það skuli vera í samkeppni við ríki og sveitarfélög sem keyra þetta upp er enn sorglegra. Það er frábært að þetta skuli vera komið inn í samráðsgátt, það er frábært að slökkviliðið skuli fá frekari heimildir. Við sáum það í þættinum í gær að dómstólar vísuðu því máli meira að segja frá; það snerti annað hús sem var sýnt í þessum þætti sem búið var að troða tæplega 30 einstaklingum inn í. Það virðist vera takmarkalaust hvað er hægt að hólfa niður  Ég segi við hæstv. ráðherra: Verðum við ekki að gera eitthvað alveg undir eins, bara núna?

Virðulegi forseti. Ég vil ekki taka undir það að græðgisvæðing sé ríki eða sveitarfélögum að kenna, ég held að hún sé miklu stærra samfélagslegt vandamál heldur en svo. Við eigum hins vegar að gera allt sem við getum til að ýta undir uppbyggingu íbúðarhúsnæðis. Sveitarfélögum ber skylda til að skjóta skjólshúsi yfir íbúa sína, ríkið hefur ákveðin tæki til þess og við erum að vinna slíka vinnu. Ég vænti stuðnings frá hv. þingmanni og þinginu öllu til að klára það þegar húsnæðisstefna birtist hér í þinginu. Það mun taka tíma að byggja nægilegt húsnæði. Gríðarleg ásókn er í að búa á Íslandi og hér fjölgar mjög hratt, fyrir utan að við erum líka að leysa úr fortíðarvanda. Ég get verið sammála hv. þingmanni í því að það væri gott ef við gætum unnið enn hraðar, en á þessu sviði er verið að vinna mjög góða vinnu og ég vænti þess að við munum sjá lagafrumvörp á næsta þingi sem munu taka á þessu. Þá er lagaumgjörðin komin, en það kemur auðvitað ekki í veg fyrir að óvandað fólk misnoti 

Frú forseti. Þeir 11 einstaklingar sem eru með taugalömunarsjúkdóminn SMA og hafa náð 18 ára aldri skrifuðu grein á vefinn vísir.is á mánudaginn. Þar fjalla þau m.a. um ástæðuna fyrir því að lyfið Spinraza sé ekki veitt einstaklingum 18 ára og eldri hér á landi. Lyfið sé einungis veitt hér á landi þeim einstaklingum með sjúkdóminn sem eru yngri en 18 ára eða voru yngri en 18 ára í lok árs 2018. Í greininni benda þau á að ekki sé deilt um hvort öruggt sé að gefa lyfið eða hvort það geri gagn heldur um greiðsluþátttöku hins opinbera. Um sé að ræða mjög kostnaðarsamt lyf sem kallað hefur verið dýrasta lyf heims, lyf sem hefur gefið von um að hægt sé að hafa hemil á sjúkdómnum. Greinarhöfundar segja að ummæli hæstv. heilbrigðisráðherra, sem hann viðhafði eftir ríkisstjórnarfund á föstudaginn, megi skilja svo að umræðan hér á landi og í nágrannalöndunum snúist um öryggi og nytsemi lyfsins. En svo er ekki. Enginn vafi leikur á öryggi og nytsemi lyfsins, enda er það nú þegar gefið einstaklingum sem voru yngri en 18 ára þegar lyfjagjöfin hófst en hafa nú náð þeim aldri. Enginn vafi leikur á öryggi eða gagnsemi lyfsins, hvorki fyrir einstaklinga undir 18 ára aldri né fyrir einstaklinga yfir 18 ára aldri. Lyfin sem um ræðir eru samþykkt lyf á markaði um allan heim, gefin bæði börnum og fullorðnum. Því liggur fyrir faglegt mat um að lyfin séu bæði örugg og nytsamleg. Ég vil spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort það sé ekki rétt niðurstaða að þar sem læknisfræðilegt mat á öryggi og gagnsemi lyfsins liggi fyrir þá sé það í raun pólitísk ákvörðun hvort einstaklingarnir fái lyfið sem bætt gæti líf þeirra og lífsgæði.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Oddnýju Harðardóttur fyrir þessa spurningu. Þessi umfjöllun hófst þegar jákvæðar fréttir bárust frá Noregi um aukið aðgengi að lyfjameðferð með þessu umrædda lyfi, Spinraza. Talandi um gagnsemi og nytsemi og öryggi, og svo er þetta auðvitað alltaf sett í samhengi við kostnað, þá er það lyfjanefnd sem hefur það hlutverk með lögum að meta það, svo að ég svari því strax. Spinraza er gefið í sprautuformi í mænugöng. Það er það lyf sem var til umfjöllunar í Noregi. Nú er það þannig að Norðurlöndin hafa fylgst að í þessu, hafa öll verið með þetta undir 18 ára, Danir reyndar með lægri aldur. Þetta eru auðvitað bara mjög jákvæðar fréttir sem berast. Ég hef ekki undir höndum gögnin eða fengið gögnin sem þessi nefnd í Noregi hefur, sem er kölluð Beslutningsforum, hún hefur þá endurmetið stöðuna mögulega út frá nýjum vörðum frá einhverju lyfjafyrirtæki, ég veit það ekki fyrir víst. Ég hef látið kalla eftir upplýsingum og hef aðeins lesið í gegnum fjölmiðlana og viðtöl við þá sem eru í þessari nefnd. Mér finnst þetta jákvæðar fréttir. Norðurlöndin hafa fylgst að. Það er klárt mál að lyfjanefnd mun yfirfara þetta og endurmeta í þessu samhengi, það finnst mér blasa við, eins og við höfum bundið um það í lögum. Ég vil líka benda á það í þessu samhengi, þegar við spyrjum hvort það sé pólitísk spurning vegna þess að það sé búið að útkljá það að nytsemi og gagnsemi skipti einhverju máli, að það mun alltaf skipta máli, nytsemi og gagnsemi. Það mat hefur einhverju sinni farið fram þannig að þá kannski snýst þetta um samspil annarra þátta eins og verðs. 

Frú forseti. Augljóslega viljum við ekki að hæstv. ráðherra leggi sjálfur faglegt mat á notkun lyfja. Hins vegar, ef um fjármál og pólitíska forgangsröðun er að ræða, þá er aðkoma ráðherra nauðsynleg. Í greininni sem ég vísaði í kemur fram að breytingar á reglum í Noregi hafi orðið í kjölfar nýrra samninga við framleiðanda lyfsins sem leiddu af sér lægra verð. Spurningin er, frú forseti, hvenær fólk fær að vita um niðurstöðuna hér á landi. Tafir á þessum lífsnauðsynlegu lyfjum hafa alvarlegar afleiðingar fyrir einstaklingana sem um ræðir og fjölskyldur þeirra. Mörg hafa komið fram opinberlega síðustu vikur og lýst hrörnun og skerðingu á lífsgæðum frá því að lyfið var samþykkt á Íslandi fyrir alla yngri en 18 ára í lok ársins 2018. Hve lengi telur hæstv. ráðherra ásættanlegt að hópurinn bíði eftir svörum í ljósi þess hve alvarleg fötlunin er og hvernig hyggst hæstv. ráðherra bregðast við þeim upplýsingum frá einstaklingum með sjúkdóminn að þau hafi ekki haft aðgang að taugalæknum árum og áratugum saman?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál upp hér og raunverulega er spurt hvort kostnaðurinn sé hindrun við að samþykkja lyfið. Það finnst mér ekki, það á ekki að vera hindrun í þessu samhengi faglegra raka. Ég ber fullt traust til okkar sérfræðinga um að komast að þeirri niðurstöðu eins og hv. þingmaður dró hér fram. Það er alveg rétt að hér í upphafi var niðurstaðan sú að gagnsemi og nytsemi væri til staðar og klárlega fyrir þá sem eru 18 ára og yngri. Nú hafa forsendur breyst og vonandi getur lyfjanefndin unnið hratt og örugglega úr þessu. Það er hennar hlutverk og ég ber auðvitað fullt traust til hennar og mun styðja þá niðurstöðu. Ég geri ráð fyrir því að okkar dæmi geti farið á svipaðan veg og í Noregi. Ég veit að það er verið að taka þetta til endurskoðunar í Svíþjóð. Ég tel því fulla ástæðu til að fylgja þessu máli eftir.

Forseti. Við búum í samfélagi þar sem þernur eru 17 ár að vinna sér inn árstekjur stjórnarformanns fyrirtækis. Við búum í samfélagi þar sem olíuflutningabílstjórum dygði varla starfsævin til að vinna sér inn árstekjur forstjórans. Þetta er galin staða. Í ofanálag greiða fjármagnseigendur nærri helmingi lægri skatt en venjulegt launafólk, þau sem leigja aðgang að auðlindinni okkar á spottprís greiða sér út milljarða í arð, fjármagnstekjur hafa aldrei verið hærri og hafa fengið að vaxa upp úr öllu valdi, þrátt fyrir óðaverðbólgu, og rekstrarhagnaður íslenskra fyrirtækja á árunum 2021–2022 var sá mesti á öldinni og hlutfall hagnaðar af tekjum þeirra hefur aldrei mælst hærra en á árinu 2021. Og þetta er í verðbólguástandi sem er verulega farið að bíta almenning, en verðbólgan mælist nú 9,8% og hefur ekki verið hærri síðan hrunárið 2009. Forsætisráðherra sagði fyrir stuttu í viðtali að launafólk gæti ekki borið eitt þungann af baráttunni við verðbólguna heldur verði atvinnurekendur, með leyfi forseta: „… að sýna ábyrgð og gæta hófs í arðgreiðslum en leita fremur allra leiða til að koma í veg fyrir að hækkun á vöru og þjónustu leiti út í verðlagið.“ Forseti. Mig langar að spyrja hæstv. forsætisráðherra hver sé eiginlega tilgangur þessarar yfirlýsingar. Hefur hún ekki betra verkfæri sem forsætisráðherra en að biðja atvinnurekendur og fjármagnseigendur fallega að haga sér? Þá er rétt að spyrja í framhaldinu: Hvað ætlar hæstv. ráðherra að gera ef atvinnurekendur svara ekki þessu kalli? Hver eru næstu skref?

Frú forseti. Það er einmitt mikilvægt að orðum fylgi gjörðir og ég þakka hv. þingmanni fyrir að setja þessi pólitísku mál á dagskrá því það er algjörlega óumdeilt að sú ríkisstjórn sem ég hef leitt hefur beitt sér fyrir því að lækka skattbyrði tekjulægstu hópanna í samfélaginu. Það gerðum við með skattkerfisbreytingum þar sem við tókum upp þrepaskipt tekjuskattskerfi á nýjan leik, sem var risastórt hagsmunamál fyrir fólkið í landinu og sem skilar sér langbest til tekjulægstu hópanna, fyrir utan að við gerðum þá mikilvægu breytingu að þrepamörkin fylgja núna sömu vísitölu, ólíkt því sem áður var þar sem gliðnaði alltaf meira og meira á milli hinna launahærri og tekjulægri. Við hækkuðum fjármagnstekjuskattinn, af því hv. þingmaður nefnir það, og í nýrri fjármálaáætlun, af því hv. þingmaður spyr, er annars vegar boðuð hækkun á ýmsum þeim greinum sem eru að nýta hinar sameiginlegu auðlindir, fiskeldisgjaldið mun hækka, boðuð er hækkun á veiðigjaldi, sem hv. þingmaður nefnir sérstaklega og ég fagna því ef við fáum stuðning við þá ráðstöfun, og boðaðar eru viðbótarálögur á lögaðila í landinu, sem hefur vissulega verið umdeilt en kemur ekki síst til vegna þess að við þurfum að leggjast sameiginlega á árar, eins og kemur fram í þeirri grein sem hv. þingmaður nefnir hér, til að slá á verðbólguna. Það er gríðarlega mikilvægt að atvinnulífið leggi sitt af mörkum þar. Þá er auðvitað einnig boðað að ferðaþjónustan leggi meira af mörkum með upptöku gistináttagjalds á nýjan leik og boðuð er ný gjaldtaka á skemmtiferðaskip sem auðvitað eiga að greiða einhvers konar gistináttagjald samhliða einhvers konar umhverfisgjaldi því það eru umhverfisáhrif af komu þeirra. Þannig að hv. þingmaður spyr: Hvað gerir forsætisráðherra? Ég hef bara nefnt nokkur dæmi um það hvernig við höfum verið að vinna að því í tíð þessarar ríkisstjórnar að gera nákvæmlega skattkerfið réttlátara.

Forseti. Spurning mín til hæstv. forsætisráðherra var hver væri tilgangur þessarar yfirlýsingar, út af því að mér finnst liggja í augum uppi að forsætisráðherra hljóti að hafa verkfæri til að skerast í leikinn þegar það er svona gríðarlegur hagnaður hjá fyrirtækjum, hjá fyrirtækjaeigendum og miklar arðgreiðslur á tímum verðbólgu eins og við erum að ganga í gegnum í dag, sem er að bíta almenning. Það hljóta að vera til verkfæri sem almennilega bíta og skerast í leikinn frekar en að grátbiðja fjármagnseigendur um að haga sér og taka þátt. Hvað með t.d. alvöruhvalrekaskatt á fyrirtæki sem sýna methagnað á verðbólgutímum? Er þetta eitthvað sem hefur komið til umræðu, því að mér þykir það augljóst ef forsætisráðherra trúir því staðfastlega að það þurfi að vera einhver ábyrgð á herðum fjármagnseigenda, á herðum atvinnurekanda, þá þurfi að sækja þennan pening en ekki bara biðja fólk um að haga sér aðeins betur í núverandi ástandi.  
             Ég ætla bara að ljúka þessu með því að tala um að núverandi ástand er augljóst og þær aðgerðir sem hefur verið farið í eru ekki að bíta. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að virða ræðutíma.

Frú forseti. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður hafi ekki hlustað á hið fyrra svar 

… hækkun er ekki …

Frú forseti. Það bárust fréttir af því síðastliðna helgi og síðan fleiri í kjölfarið, fyrst í Morgunblaðinu og síðan m.a. í viðtali við forstjóra Persónuverndar í Reykjavík síðdegis á Bylgjunni í gær, að verið væri að skoða misnotkun á lyfjagátt með uppflettingum sem virðast vera gerðar í öðrum tilgangi en að höndla með lyf. Ef einhverjar upplýsingar eru taldar þeirrar gerðar að þær ættu að vera í sem mestu vari þá hljóta það að vera heilbrigðisupplýsingar og upplýsingar um lyfjaávísanir til fólks. Þarna virðist vera einhver misbrestur á. Mig langar í þessu samhengi til að spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra hvort ráðherra þyki eðlilegt að Persónuvernd, þótt sú stofnun heyri ekki beint undir ráðherra, landlæknisembættið og Lyfjastofnun hafi vitað jafn lengi og raunin virðist vera af gallanum án þess að aðhafast. Ef viðlíka galli kæmi upp í kerfum sem einkaaðilar héldu utan um er hætt við að eftirlitskerfið hefði hrokkið af hjörunum. Sömuleiðis langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvort heilbrigðisráðuneytinu hafi verið kunnugt um vitneskju landlæknisembættisins, Lyfjastofnunar og Persónuverndar um þetta mál allar götur frá því að það kom upp um mitt síðasta ár, að því er virðist, og hefur ráðuneytið haft af því einhver afskipti hingað til?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Bergþóri Ólasyni fyrir að taka þetta mál upp. Þetta er sérstakt mál. Ég get alveg sagt það hér strax að mér var ekki kunnugt um að þessi glufa væri til staðar, ekki fyrr en ég sá þetta í fréttum eins og hv. þingmaður. Mér finnst full ástæða fyrir Persónuvernd að gera athugasemdir við það, en það var reyndar ekki hluti af spurningunni. Mér finnst full ástæða til að kanna þetta mál og hvað það er sem þarf að gera til þess hreinlega að koma í veg fyrir þetta. Mér finnst þetta sérstakt og þetta er auðvitað á borði þeirra stofnana sem hv. þingmaður nefndi og embættis landlæknis. Ég get ekki ímyndað mér annað en að hægt sé að loka á þessa glufu. Ég lagði það strax til í ráðuneytinu að senda þá fyrirspurn á landlækni og hvað þurfi þá til. Mér finnst þetta mjög sérstakt, svo að ég orði það nú bara mjög pent, og óraði ekki fyrir þessu. Það hefur svo sem ekki komið fram að það sé einhver sérstök misnotkun í gangi með viðkvæmar upplýsingar en það er ekki eðlilegt að þetta sé með þessum hætti.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svarið. Ef það hefur farið fram hjá hæstv. ráðherra þá er það nú hluti fréttanna í Morgunblaðinu að þessum upplýsingum hafi einmitt verið dreift til þriðja aðila sem getur varla talist annað en misnotkun á þeirri stöðu sem viðkomandi starfsmaður hefur verið í. En mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra opinnar spurningar: Hvað sér hæstv. ráðherra fyrir sér að gera annað en að senda fyrirspurn til undirstofnunar sinnar og hvert verður framhald málsins? Hefur ráðherra t.d. upplýsingar um það hvort kennitölum ráðherra í ríkisstjórn hafi verið flett upp eða annarra aðila sem stjórnvöld telja ástæðu til að haft sé sérstakt eftirlit með í tengslum við fjárhagslega hagsmuni? Er búið að gera einhverja úttekt á því hvort þeir hópar, nú nefni ég sérstaklega ráðherra ríkisstjórnarinnar, hafi verið undirorpnir skoðun sem þessari án þess að nein viðskipti með lyf væru því tengd?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að taka þetta mál hér upp, það er full ástæða til þess. Já, það er auðvitað mjög alvarlegt ef það er staðan að þessum upplýsingum hafi verið dreift til þriðja aðila. Það er þá rétt að Persónuvernd rannsaki það mál til hlítar, í hvaða tilgangi, og beiti þeim úrræðum sem stofnunin hefur til að bregðast við því. Það er full ástæða fyrir heilbrigðisráðuneytið til að fylgja þessu máli eftir, bæði með embætti landlæknis og Persónuvernd, og koma í veg fyrir að hlutirnir séu með þessum hætti. Ég tek undir með hv. þingmanni hvað það varðar. Ég ítreka að ég sá þetta bara í fréttum. Þetta mál hafði ekki komið inn á mitt borð þegar um það var fjallað í fréttum, eins og hv. þingmaður kom inn á. Ég get tekið undir hvert orð hv. þingmanns og það sem hann vekur hér athygli á.

Frú forseti. Fólk og fyrirtæki eiga rétt á því að íslenska ríkið komi hreint fram í samskiptum við borgarana. Það á ekki síst við í dómsal þar sem rúmlega 200 millj. kr. hagsmunir eru undir fyrir fyrirtæki í þessu landi sem heitir Danól. Aðili í þeirri stöðu á skýlausan rétt á aðgangi að gögnum málsins. Hann á líka rétt á því að lykilgögn frá alþjóðastofnunum sem staðfesta málstað fyrirtækisins og ganga þvert á ranga ákvörðun ríkisins séu lögð fram fyrir dómi þegar fyrirtækið leitar réttar síns. Um þetta var rætt á sláandi fundi í stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd í morgun og þetta var líka í fréttum í gærkvöldi og á vefmiðlum í dag. Samkvæmt gögnum málsins beitti fjármálaráðuneytið Skattinn þrýstingi til að láta Danól greiða toll af pitsaosti í jurtaolíu sem á ekki að greiða toll af. Þetta er gert eftir að Mjólkursamsalan og Bændasamtökin krefjast þess. Þessi ákvörðun og þrýstingur ráðuneytisins sem starfsmenn Skattsins sögðu fyrir dómi að væri lögbrot af hálfu ráðuneytisins er byggð á óformlegum tölvupósti frá starfsmanni ESB. Það sem ekki kom fram er að þessi sami starfsmaður ESB sendi annan tölvupóst nokkrum dögum síðar þar sem hann breytti fyrri afstöðu sinni sem ríkið byggði þó allt sitt á vegna þess að hann fékk ekki réttar upplýsingar. Sá tölvupóstur hvarf og var aldrei lagður fram eða sendur fyrirtækinu sem í hlut á þótt það eigi að sjálfsögðu skýran rétt á því. Málið fór fyrir dóm og það liggur fyrir að ríkislögmaður og fjármálaráðuneytið lögðu ekki fyrir dóminn þetta lykilgagn og heldur ekki svör frá ESB og Alþjóðatollastofnuninni þar sem sú skýra niðurstaða lá fyrir að ríkið sé að tollflokka vöruna ranglega en fyrirtækið rétt. Þessi bréf bárust ráðuneytinu og ríkislögmanni frá Skattinum í nóvember 2021 en voru ekki lögð fram í Landsrétti fáeinum vikum síðar. Mín spurning er einföld og ég veit að ráðherra þekkir málið vel: Hvers vegna hvarf seinni tölvupósturinn frá ESB sem breytti fyrri afstöðu sem ríkið hafði byggt allt sitt á? Og af hverju voru ekki lögð fyrir dóm svörin frá ESB og Alþjóðatollastofnuninni sem sögðu skýrt að íslenska ríkið væri að flokka vöruna ranglega og ganga á svig við lög og alþjóðlegar skuldbindingar?

Virðulegi forseti. Fyrst aðeins um málarekstur af þessum toga sem fer fram fyrir dómstólum: Það er ríkislögmaður sem gætir hagsmuna ríkisins og íslenskir dómstólar dæma eftir íslenskum lögum. Þeir dæma eftir þeim lögum og reglum sem við höfum sett á grunni fullveldis okkar um þessi efni. Það stenst ekki að framkvæmd stjórnvalda við tollaákvarðanir sé augljóslega á skjön við alþjóðlegar skuldbindingar og við verðum að hafa það í huga að við Íslendingar höfum forræði yfir þessum málum rétt eins og önnur ríki. Ríki utan Evrópusambandsins, eins og Noregur og Liechtenstein, fara hvert fyrir sig dálítið ólíkar leiðir og það er hvergi þannig að formleg afstaða Evrópusambandsins sé ráðandi atriði um niðurstöðu yfirvalda á hverjum stað. Þannig myndi ég segja að það væri býsna langsótt að halda því fram að dómari á Íslandi, sem ætlar að dæma eftir íslenskum lögum sem um efnið gilda, hefði látið það ráða afstöðu sinni hvað segði í tölvupósti frá embættismanni Evrópusambandsins. Ég held að það sé býsna langsótt afstaða. Það er ekki þannig í daglegum störfum mínum að ég sé að hafa afskipti af því hvaða gögn eru lögð fram í einstaka málum og þannig var það að sjálfsögðu ekki í þessu máli. En það hafa hins vegar verið reistar spurningar og það er mín skoðun að ríkið eigi að veita fullt gagnsæi um forsendur fyrir ákvarðanatöku. Nú er stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd að lýsa áhuga á því að skoða þetta mál og við munum veita allar upplýsingar sem við getum og ég veit að Skatturinn mun sömuleiðis gera það.

Forseti. Þetta eru óneitanlega áhugaverð svör hjá fjármálaráðherra sem ber ábyrgð á þessu máli. Nú voru starfsmenn Skattsins fyrir dómi, fyrir héraðsdómi, að bera vitni. Og hvað sögðu starfsmenn Skattsins þar? Þeir töluðu bara nákvæmlega og skýrt um það að fjármálaráðuneytið væri að fara fram með röngum hætti. Þeir sögðu sig frá málinu vegna þess að fjármálaráðuneytið var að þrýsta á um ranga niðurstöðu sem fyrirtæki og hagsmunaaðilar úti í bæ höfðu hvatt ráðuneytið til þess að leggja fyrir. Hvað segir hæstv. fjármálaráðherra um það sem starfsmenn Skattsins sögðu þarna fyrir dómi? Hvað segir hæstv. fjármálaráðherra um það, hver er skoðun hans á því, að álit frá ESB - við erum bundin alþjóðlegum skuldbindingum og þarna var gengið of langt í tollflokkuninni í ranga átt - var ekki lagt fram fyrir dóminn þótt það hefði klárlega getað haft áhrif á niðurstöðuna og heldur ekki álit Alþjóðatollastofnunarinnar um nákvæmlega sama efni? Er það skoðun ráðherra að starfsmenn Skattsins hafi farið með rangt mál fyrir dómi þegar þeir sögðu að fjármálaráðuneytið væri að þrýsta á um ólög, svo ég vitni nú í þá og noti rétta orðið? 

Virðulegi forseti. Hér var nú margt sagt sem ég verð að gera athugasemdir við. Í fyrsta lagi var því haldið fram að fyrir hefði legið einhver niðurstaða Evrópusambandsins, hvorki meira né minna, þegar um er að ræða skoðun embættismanns í tölvupósti.

Ég er ekki að tala um hann.

Síðan er vísað í niðurstöðu Alþjóðatollastofnunarinnar sem er fengin eftir að þessi samskipti öll eiga sér stað, þannig að það verður að hafa það í huga hver tímalínan er í málinu. Þegar hv. þingmaður segir að starfsmenn tollsins hafi borið með einhverjum hætti fyrir dómstólum þá þekki ég það mál bara einfaldlega ekki, hvað nákvæmlega var sagt þar. Ég get hins vegar sagt það alveg eins og er að það eru gríðarlega miklir hagsmunir undir almennt varðandi flokkun á tollvörum og það skiptir miklu máli að þær séu rétt flokkaðar, séu bæði í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar okkar og eins líka að við stöndum við þá tollvernd sem við höfum lofað að veita gagnvart innlendum framleiðendum. Það er nú upphaf þessa máls að mikil áhersla er lögð á það við ráðuneytið að gengið sé úr skugga um það að innfluttur ostur, sem hér átti undir, sé rétt tollaður. Ég lít bara þannig á 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, o.fl. (eftirlitsheimildir, endurgreiðsla og séreignarsparnaður). Frumvarpið er á þskj. 1488 og er 952. mál þingsins. Með frumvarpinu eru lagðar til breytingar á lögum um virðisaukaskatt, nr. 50/1988, lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, nr. 129/1997, og lögum um tekjuskatt, nr. 90/2003. Áform um þessa lagasetningu voru kynnt í samráðsgátt stjórnvalda 6.–13. mars á þessu ári og drög að frumvarpinu voru kynnt til umsagnar í samráðsgáttinni dagana 15. til og með 22. mars. Að auki var við vinnslu frumvarpsins haft samráð við ríkisskattstjóra, dómsmálaráðuneytið, menningar- og viðskiptaráðuneytið og héraðssaksóknara. Í frumvarpinu eru lagðar til tvenns konar breytingar á lögum um virðisaukaskatt. Annars vegar er lagt til að ríkisskattstjóra verði veitt aukin úrræði til að bæta skil og eftirlit með þeim sem skráðir eru á virðisaukaskattsskrá. Hins vegar er lagt til að endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskatts vegna vinnu manna við nýbyggingu, endurbætur og viðhald íbúðarhúsnæðis verði lækkað. Um fyrra atriðið, um aukin úrræði, vil ég segja að hér er lagt til að ríkisskattstjóra verði veittar frekari heimildir til að synja aðila um skráningu að nýju á virðisaukaskattsskrá. Nánar tiltekið á þetta við í þeim tilvikum þegar um er að ræða vanskil á virðisaukaskatti, virðisaukaskattsskýrslum eða ef um er að ræða vanskil á opinberum gjöldum. Einnig er lagt til í frumvarpinu að ríkisskattstjóra verði veittar frekari heimildir til að úrskurða aðila í ákveðnum tilvikum af virðisaukaskattsskrá, þ.e. í þeim tilvikum þegar um er að ræða vanskil á virðisaukaskatti, virðisaukaskattsskýrslum, skattframtölum og opinberum gjöldum. Einnig er lagt til að ríkisskattstjóra verði heimilt að úrskurða aðila af virðisaukaskattsskrá í þeim tilvikum þegar aðili verður ekki við ítrekaðri beiðni ríkisskattstjóra um gögn og upplýsingar um skattskyldan rekstur sinn. Lagt er til að hinar auknu heimildir taki þegar gildi. Talin er nauðsyn á að ríkisskattstjóri fái aukin úrræði til að bregðast við vanskilum á virðisaukaskattsskýrslum og virðisaukaskatti þar sem núverandi úrræði ríkisskattstjóra hafa ekki reynst nægjanleg. Þær breytingartillögur sem lagðar eru til í frumvarpinu eiga að stuðla að skilvirkara skatteftirliti og koma í veg fyrir að aðilar sæti ítrekað áætlunum eða skili ekki innheimtum virðisaukaskatti í ríkissjóð. Í frumvarpinu kemur skýrt fram að ríkisskattstjóri þurfi að gæta jafnræðis og meðalhófs við ákvarðanatöku þar sem í úrræðunum felast auknar kröfur á skráningarskylda aðila. Verður þeim eðli máls samkvæmt aðeins beitt þegar nauðsyn krefur og þegar önnur úrræði ná ekki því markmiði sem að er stefnt. Varðandi síðari hlutann, sem er endurgreiðsluhlutfall virðisaukaskattsins, þá er hér um að ræða endurgreiðsluhlutfall vegna vinnu manna við nýbyggingu, endurbætur og viðhald íbúðarhúsnæðis. Lagt er til í frumvarpinu að hlutfallið verði lækkað úr 60% í 35% frá og með 1. júlí næstkomandi, þ.e. á miðju árinu 2023. Markmið tillögunnar er helst að sporna við verðbólguþrýstingi og draga með því úr þenslu. Þessi aðgerð er einn liður í markmiðum stjórnvalda til að bæta enn frekar afkomu ríkissjóðs og ná niður verðbólguvæntingum til lengri tíma. Tillögunni er ætlað að styðja við eitt af meginmarkmiðum Seðlabankans, að stuðla að stöðugu verðlagi og því að árleg verðbólga verði innan vikmarka og sem næst 2,5%. Það má gera ráð fyrir því að með lækkun endurgreiðsluhlutfallsins muni byggingarkostnaður hækka nokkuð. Við metum þá hækkun byggingarkostnaðar u.þ.b. 2% en það byggist á því að vinnuliður við nýbyggingar, samkvæmt grunni byggingarvísitölunnar, er um þriðjungur. Við sjáum á sama tíma af opinberum gögnum að markaðsvirði nýbygginga hefur nokkuð hressilega sagt skilið við byggingarkostnaðinn og það er nokkuð langt síðan við sáum jafn mikið gap á milli markaðsvirðis nýbygginga og byggingarkostnaðar, þ.e. að arðsemin af nýbyggingum virðist hafa verið töluvert mikil og sérstaklega hin síðari misseri. Af þessari ástæðu og að því gefnu að betra jafnvægi náist milli framboðs og eftirspurnar þá er ekki ástæða til að ætla að þessi aukni byggingarkostnaður rati allur út í markaðsverðið. Það liggur fyrir, þrátt fyrir nokkra lækkun húsnæðisverðs og þrátt fyrir hækkandi fjármagnskostnað og nokkuð aukinn kostnað vegna aðfanga, bæði vegna alþjóðlegra kostnaðarhækkana og talsverðra launahækkana í nýgerðum kjarasamningum, að það eru nokkrar breytingar á þessum markaði. Þó eru enn mikil umsvif á byggingarmarkaði. Sem dæmi má nefna að samkvæmt fasteignaskrá Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafa aldrei verið fleiri íbúðir í byggingu en um síðustu áramót og í mars var enn verulegur fjöldi íbúða í byggingu. Endurspeglast sú staðreynd m.a. í stórauknum útlánum til byggingarfyrirtækja í ársbyrjun sem gefur jafnframt vísbendingu um framhald þess mikla fjárfestingarvaxtar sem varð á fjórða ársfjórðungi síðasta árs, 2022, þegar hlutdeild fjárfestingar í landsframleiðslu var hærri en hafði verið frá árinu 2008; sem sagt gríðarlega mikil umsvif á þessum markaði um þessar mundir. Samandregið má segja að hér sé slegið á þenslu strax á þessu ári enda er það eitt mikilvægasta verkefni ríkisstjórnarinnar um þessar mundir. Ég tel ekki tímabært að tjá mig mikið um það hvort þessi ákvörðun eigi að koma til endurskoðunar síðar. Það verður að meta af aðstæðum. Það er alveg ljóst að þetta hefur á tímum verið mikilvægt tól fyrir stjórnvöld til að beita. Við höfum t.d. á köflum, vegna slaka í nýframkvæmdum, hækkað endurgreiðsluhlutfallið upp í 100%. Þetta gerðum við t.d. hér meðan á heimsfaraldrinum stóð. Þegar margir voru að tapa störfum og afkomu heimilanna var ógnað þá beittum við því sem örvandi aðgerð. Við létum hana síðan renna sitt skeið. Það er hægt að segja um 60% endurgreiðsluna að hún hefur varað mjög lengi. Hún er nánast orðin eins og hluti af umhverfi byggingargeirans á Íslandi þannig að þetta er töluvert mikil breyting sem við erum að mæla fyrir hér og mér finnst ekki óeðlilegt að margir muni líta þannig á að þegar fram í sækir munum við vilja aftur falla í þetta hefðbundna far með 60% endurgreiðsluna. En eins og ég segi, það er eitthvað sem við þyrftum að meta af markaðsaðstæðum. Aðallega myndi ég telja að það ætti að ráðast af framboði nýbygginga eins og það mun þróast milli ára í framtíðinni. Ég ætla næst að víkja að breytingum á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða og lögum um tekjuskatt. Að því er varðar þessar breytingar, sérstaklega fyrst á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, þá er lagt til að heimildir til skattfrjálsrar ráðstöfunar og úttektar viðbótariðgjalds til séreignarsparnaðar í tengslum við öflun íbúðarhúsnæðis til eigin nota verði framlengdar. Þær myndu að óbreyttu falla úr gildi 30. júní á þessu ári en við leggjum hér til að þær verði framlengdar um eitt og hálft ár eða til og með 31. desember 2024. Með þessu er þá framlengt úrræði sem hefur nýst tugum þúsunda íslenskra heimila til að draga úr skuldum og bæta eignastöðu sína. Þessi áform endurspeglast sömuleiðis í yfirlýsingu stjórnvalda frá 12. desember sl. sem sett var fram í kjölfar nýafstaðinna kjarasamninga á almennum vinnumarkaði. Ég ætla nú ekki að fara í langt mál um þetta úrræði en það má segja að með þessu sé tryggt ákveðið samræmi við hið varanlega úrræði sem er komið í lögin fyrir fyrstu íbúðarkaup. Við höfum þá fest í lög úrræði fyrir fyrstu íbúðarkaupendur til að taka út allt að tíu ára uppsafnaðan séreignarsparnað skattfrjálst til að byggja upp eigið fé. Þetta er hluti af þeirri séreignarstefnu sem við höfum rekið hér. Með því að við framlengjum núna þennan þátt málsins sem tekur til allra jafnt og ekki bara til fyrstu íbúðarkaupenda þá erum við að tryggja að það úrræði gildi sömuleiðis í tíu ár. Síðan, eins og við vitum, hefur þingið nýlega afgreitt tillögu um að tilgreinda séreignin, það sparnaðarform lífeyris, geti líka gagnast í þessum sama tilgangi. Það er ekki hluti af þessu máli en er hluti af því umhverfi sem við höfum byggt upp vegna þess að skattfrjáls úttekt séreignarsparnaðar hefur af sumum verið gagnrýnd fyrir það að hún nýtist ekki nægilega vel tekjulægri enda vinnumarkaðarins. Á móti vega þá úrræðin sem fylgja tilgreindu séreigninni sem myndu þá bæta upp fyrir það sem upp á vantar vegna þess að þar geta menn nýtt þann þátt sparnaðarins upp í hámörkin sem eru skilgreind samkvæmt lögunum fyrir úttekt séreignarsparnaðarins. Þá er komið að því að gera grein fyrir mati á fjárhagsáhrifum af þessu máli. Það er gert ráð fyrir að breytingarnar á lögum um virðisaukaskatt muni hafa jákvæð áhrif á tekjur og afkomu ríkissjóðs verði frumvarpið óbreytt að lögum. Nákvæm niðurstaða liggur ekki fyrir en við gerum þó ráð fyrir að lækkun endurgreiðsluhlutfalls virðisaukaskatts af vinnulið íbúðarhúsnæðisins muni auka tekjur ríkissjóðs um 2,7 milljarða á síðari helmingi ársins 2023 en síðan um 6 milljarða á ársgrundvelli á árinu 2024. Þá má telja að tillagan að framlengingu skattfrjálsrar ráðstöfunar viðbótariðgjalds til séreignarsparnaðar til að afla íbúðarhúsnæðis til eigin nota muni ekki hafa teljandi viðbótaráhrif umfram þau áhrif sem þegar kunna að hafa komið fram af völdum heimildarinnar frá 2014. Það mat byggist á því að nýtingin verði áfram svipuð og verið hefur að undanförnu en gera má ráð fyrir því að flestir sem nýta séreignarsparnað sinn til greiðslu inn á fasteignalán geri það áfram á meðan það er í boði. Heldur hefur þó fækkað í hópnum síðustu misseri. Í heildina hefur fólk þó tekið út úr séreignarsparnaðarúrræðinu yfir 100 milljarða frá því að úrræðið var lögfest. Nánar tiltekið er úttektarumfangið eða heildarumfangið metið á 107 milljarða um þessar mundir og 59.000 manns koma þar við sögu. Þeir hafa þá nýtt sér heimildina einhvern tímann á tímabilinu frá júlí 2014 til mars 2023. Að því gefnu að nýtingin verði áfram sú sama og verið hefur má búast við því að um 130 milljarðar verði alls í þessu mengi sem hefur verið tekið út og ráðstafað inn á höfuðstól fasteignalána á tímabilinu frá júlí 2014 til og með desember 2024, þar af um 20 milljarðar á tímabili þeirrar framlengingar sem hér er lögð til. Í frumvarpinu er að finna mat á jafnréttisáhrifum, samfélagslegum áhrifum, efnahagslegum áhrifum og áhrifum á jafnrétti kynjanna eftir atvikum út frá einstaka tillögum frumvarpsins. Virðulegur forseti. Að þessu sögðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til efnahags- og viðskiptanefndar og til 2. umr. að lokinni þessari umræðu.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir sína framsögu og lýsa sérstakri ánægju með breytingarnar sem lagðar eru til á lögum um virðisaukaskatt. Mig langar hins vegar að setja hérna fram hugleiðingar um restina af frumvarpinu, þær aðgerðir sem þar eru lagðar til, og velta aðeins upp heildarsamhengi þeirra og heildaráhrifunum. Við erum annars vegar með lækkun á endurgreiðsluhlutfalli virðisaukaskatts af vinnu manna við m.a. nýbyggingu íbúðarhúsnæðis. Þetta er aðgerð sem er viðurkennt að ýtir upp byggingarkostnaði og er til þess fallin að hægja á uppbyggingu íbúðarhúsnæðis, hefur sem sagt neikvæð áhrif á framboð á húsnæðismarkaði. Hins vegar erum við með skattfrjálsa ráðstöfun séreignarsparnaðar, séreignarsparnaðarleið sem svo hefur verið kölluð. Það er auðvitað aðgerð sem hefur örvandi áhrif á eftirspurn á húsnæðismarkaði og það er nú bara viðurkennt hérna í greinargerð að þetta sé aðgerð sem ætti almennt að leiða til þess að húsnæðisverð verði hærra en ella á þeim tíma sem framlenging úrræðanna nær til. Þannig að ég velti fyrir mér þessu heildarsamhengi, hvort hér sé ekki verið að leggja til annars vegar aðgerð 

Virðulegi forseti. Það er kannski hægt að segja að þar sem um er að ræða framlengingu á öðru úrræðinu sé í sjálfu sér ekki nein breyting að eiga sér stað. Eina breytingin sem er að eiga sér stað er sú að við erum að þrengja að endurgreiðslum vegna virðisaukaskatts af vinnuliðnum. Að öðru leyti þá má kannski segja um skattfrjálsrar úttektir séreignarsparnaðar að það er sá munur á þessu tvennu að úttektir á séreignarsparnaðinum gagnast í mjög mörgum tilvikum fólki sem er ekkert að hreyfa sig á fasteignamarkaði heldur býr bara í sínu húsnæði og nýtir úttektina til að greiða niður lánin sín. Annað á við um endurgreiðslur á virðisaukaskattinum sem eru beinlínis tengdar nýbyggingum. Það sem mér finnst skipta mestu máli við þessar aðstæður sem eru uppi núna er sú gríðarlega framlegð sem virðist vera til staðar við nýbyggingar á íbúðarhúsnæði. Það sjáum við af opinberum tölum.

Virðulegi forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta en auðvitað segir það sig sjálft að það að framlengja eitthvert úrræði er breyting. Það kemur nú bara fram í greinargerð að áhrifin séu til hækkunar á húsnæðisverði. Þau áhrif væru ekki til staðar eða væru að fjara út ef ákveðið hefði verið að framlengja þetta ekki. Annars fæ ég kannski bara að velta því upp hérna í seinna andsvari að nú hefur verið gagnrýnd þessi skattfrjálsa ráðstöfun séreignarsparnaðar á þeim forsendum að hún í rauninni leiti frekar ofarlega í tekjustigann. Fjármálaráð er nýbúið að skila áliti þar sem er kallað eftir mjög markvissum stuðningi við fólk á húsnæðismarkaði, að það sé leitað allra leiða til að tryggja að stuðningurinn sé ekki að leita mjög ofarlega upp tekju- og eignastigann. Þá fæ ég kannski bara að inna ráðherra eftir því 

Virðulegi forseti. Aðeins varðandi framlenginguna þá vil ég bara vekja aftur athygli á því að hún er gerð í tengslum við lok kjaralotunnar sem kláraðist undir lok síðasta árs. Ég er hins vegar gríðarlega ánægður með að það skyldi hafa tekist samstaða hér á þinginu um að viðhalda þessu tíu ára kerfi fyrir fyrstu íbúðarkaupendur. Við erum sem sagt að sjá núna fyrir endann á fyrirkomulaginu sem er almenna fyrirkomulagið fyrir alla, óháð því hvort það eru önnur kaup eða þriðju eða hvenær viðkomandi lán voru tekin o.s.frv. Mig langar aðeins aftur að koma að þessu með framlegðina sem virðist vera samkvæmt opinberum tölum af byggingu nýrra íbúða: Af hverju skiptir þetta máli? Jú, vegna þess að á meðan það er góð afkoma af því að reisa nýjar íbúðir, byggja meira af íbúðarhúsnæði, er þessi hvati til staðar og þótt byggingarkostnaðurinn kunni samkvæmt þessu, á meðan þessi skattaregla gildir, að hækka um einhver 2% þá er það tiltölulega lítið hlutfall af framlegðinni sem er á markaðnum 

Virðulegi forseti. Mig langaði til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra út í þann þátt sem varðar skatteftirlitið, þ.e. aukin úrræði til að bregðast við vanskilum. Ég er hrifin af þessari breytingu og held að við ættum alltaf að hafa í huga hver kostnaður samfélagsins er af því og hvernig samkeppnisstaða fyrirtækja skekkist þegar sumir skilgreina sig utan marka reglnanna. Og kannski sérstaklega flagga því að það er auðvitað alltaf þannig í samhengi við skattalagabrotin að þegar þau eru á stórum skala fylgir þeim alltaf áhætta á því að blandast saman við peningaþvætti. En mig langaði til að spyrja hæstv. fjármálaráðherra, af því að hérna kemur fram tiltekin breyting varðandi frekari úrræði skattayfirvalda til eftirlits og aðgerða þegar menn verða uppvísir að brotum: Munum við sjá einhver frekari skref stigin í þessum efnum?

Virðulegi forseti. Við erum alltaf í góðum samskiptum við Skattinn og tökum ábendingum frá Skattinum um atriði sem geta horft til aukinnar skilvirkni í skattframkvæmdinni. Ég ætla nú bara að leyfa mér að segja að hérna séum við dálítið að fjalla um skussana í virðisaukaskattskerfinu, þá sem skila ekki skýrslum, og jafnvel er ástæða til að óttast að hér séu mikil tengsl við það sem við höfum kallað kennitöluflakk, þar sem eru sífellt stofnaðar nýjar kennitölur til að hefja sömu atvinnustarfsemina og taka við virðisaukaskatti samkvæmt einhverjum reikningum sem síðan á endanum er ekki skilað. Við getum sagt að Skatturinn sé hér að fá leyfi til að, ja, við gætum kannski sagt ef við notum íþróttamál, að senda viðkomandi í tveggja mínútna brottvísun og síðan verður það metið, það þarf auðvitað að beita meðalhófi, hvort viðkomandi getur aftur fengið að koma inn á virðisaukaskattsskrána.

Frú forseti. Ég er hjartanlega sammála hæstv. ráðherra hvað það varðar að hér séum við að tala um skussana og líka þessi tengsl við kennitöluflakk og vil bara aftur árétta þetta sjónarmið að menn eða fyrirtæki sem gerast sek um þetta eru vissulega brotleg við ríkissjóð en líka við samkeppnisaðila og samfélagið allt. En af því að ráðherra er hér með frumvarp sem er með alls konar þá vil ég kannski líka bara leyfa mér að fara aðeins í stóru myndina, sem sum þessara úrræða held ég að tengist beint og óbeint, en það eru ummæli Rannveigar Sigurðardóttur varaseðlabankastjóra í fjölmiðlum í dag þar sem hún er að ámálga það sem svo margir hafa gert, að verðbólgan myndi ganga hraðar niður ef ríkið sýndi meira aðhald, og kannski sérstaklega þennan punkt hennar um að það sé ekki verið að nýta tækifærið sem er til staðar til að loka fjárlagagatinu eða til að a.m.k. fara í það að nýta þennan óvænta tekjuauka í það 

Virðulegi forseti. Ég hef nú verið að ræða að undanförnu um afkomubatann hjá ríkissjóði og þær aðgerðir sem við erum hér að ráðast í eru einmitt hugsaðar til þess að bæta afkomuna enn frekar. Það er engum blöðum um það að fletta að þegar frumjöfnuðurinn hjá ríkissjóði batnar um 200 milljarða á skömmum tíma þá er ríkissjóður að taka til sín ávinninginn af þeirri þenslu sem er í samfélaginu. Það er bara augljóst. Og reyndar er afkomubatinn á þennan mælikvarða svo mikill að það fer bara í sögubækurnar sem einhver mesti afkomubati í ríkisfjármálum.

En þessi ummæli …

Svo er alltaf spurning hvort það hefði mátt gera meira og betur og ég held að Seðlabankinn hefði líka alveg ástæðu til að spyrja sig að því stundum hvort vextir hafi mögulega verið lækkaðir of mikið á tímabili og þannig hagkerfið örvað of mikið. Við getum velt þessu fyrir okkur fram og til baka en ég tel að afkomubatinn 

Frú forseti. Hér hefur verið rætt hvernig framlenging á skattfrjálsri ráðstöfun séreignarsparnaðar inn á húsnæðislán hefur neikvæð áhrif á íbúðaverð, hvernig þessi ráðstöfun mun halda áfram að viðhalda þeim neikvæðu áhrifum sem þegar eru komin fram, þannig að ég ætla ekki að dvelja mikið við þann þátt. En mig langar að spyrja ráðherrann, vegna þess að í greinargerð frumvarpsins kemur fram að þessi framlenging sé hluti af aðgerðum til að styðja við lífskjör lág- og millitekjufólks, m.a. með markvissum aðgerðum í húsnæðismálum: Er þetta markviss aðgerð? Ég hefði nefnilega haldið að séreignarsparnaðarleiðin væri með þeim ómarkvissari af því að þar er ekki fókusinn settur á þá hópa sem þurfa að njóta. Eins og fram kemur í áhrifamatskafla greinargerðarinnar þá eru af þeim 107 milljörðum sem hafa farið í gegnum þetta úrræði frá upphafi ekki nema 5 milljarðar sem hafa verið greiddir út vegna útborgunar við kaup á fasteign sem, eins og ég skil framsöguræðu ráðherrans, 

Virðulegur forseti. Fyrst aðeins varðandi byggingarkostnaðinn þá hef ég nú verið að benda á það hér að jafnvel þótt byggingarkostnaður sem slíkur geti hækkað með þessari breytingu varðandi endurgreiðslurnar þá virðist afkoman af byggingu nýrra íbúða vera slík að það sé gott svigrúm þar og það sé engin ástæða til að ætla að þessi breyting á byggingarkostnaði rati beint út í verðlagið. Varðandi hitt, sem er úttektin á séreignarsparnaðinum og ráðstöfun inn á fasteignalán, þá höfum við látið vera að búa til vísitölu fjölskyldunnar sem við teljum að úrræðið henti helst. Staða fólks er bara svo fjölbreytt og ólík. Það er alveg rétt að það er ákveðið hlutfall sem hefur farið til fyrstu íbúðarkaupa en við mátum það þannig á sínum tíma og metum það enn - og höfum nú fengið eindregna ósk frá leiðtogum stéttarfélaganna sem voru að ljúka kjaralotunni hérna fyrir áramót að úrræðið skipti þeirra félagsmenn gríðarlega miklu máli. Og það kemur mér ekkert á óvart. Það er erfitt að tala þannig um þetta mál, þegar tugir þúsunda einstaklinga eiga undir, að það sé eitthvert svona dæmigert tilvik sem við eigum að hafa í huga. Ég held að við eigum bara að láta vera að reyna að skilja nákvæmlega hvers vegna fólk vill beita úrræðinu.

Frú forseti. Ég ætla ekkert að biðja hæstv. ráðherra að búa til einhverja vísitölufjölskyldu sem getur nýtt sér úrræði varðandi útgreiðslu séreignarsparnaðar. Það stendur einfaldlega í greinargerð að þetta sé hugsað út frá þörfum lág- og millitekjufólks. Og þannig kemst ég að spurningunni sem er: Hvernig munu þær aðgerðir sem hér eru lagðar til, hvernig mun sú framlenging af skattfrjálsri ráðstöfun nýtast þeim hópum? Eða, svo að ég orði það bara einfalt: Hversu mikið af þessum 20 milljörðum sem verða greiddir inn á fasteignalán á gildistíma framlengingarinnar, hversu mikið af þessum 20 milljörðum mun rata til lág- og millitekjufólks?

Virðulegur forseti. Það er sjálfsagt að reyna að áætla það út frá sögulegum gögnum fyrir nefndina undir vinnslu málsins hér í þinginu og það ætti að vera hægt að nálgast þær upplýsingar mjög auðveldlega. En við þurfum að hafa það í huga hér að það er hámark á úttektinni og það kemur í veg fyrir að það sé sívaxandi hlutfall hátekjufólks sem nýtur góðs af úrræðinu eða öllu heldur setjum við þak á það hve há fjárhæðin getur verið og þannig er það við ákveðið tekjubil sem þú getur náð hámarksávinningi af úrræðinu og það tekjubil liggur svona rétt fyrir ofan meðaltekjur í landinu myndi ég segja. Ég myndi segja að millitekjufólkið eigi eftir að geta notið mjög góðs af úrræðinu. En vegna þess að við erum að vinna með hlutfallstölur hér þá er lægri endinn, eins og ég rakti aðeins í framsöguræðu minni, ekki að fá sömu hlutdeild í heildarfjárhæðum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir hans framsögu og greinargóð svör hér. Ég er á svipuðum slóðum og hv. þm. Jóhann Páll Jóhannsson og langar aðeins að forvitnast um ákveðin atriði er lúta að þessari lækkun á endurgreiðsluhlutfalli úr 60% í 35% eins og fram kemur í 5. gr. frumvarpsins. Ég rek augun í, og sýni því nú skilning, að í skýringum með þessari grein gafst ekki, ef ég skil þetta rétt, svigrúm eða tækifæri til að leggja upp með það að kanna í samráði hvaða áhrif þetta kynni að hafa. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann hafi áhyggjur af því að þessari lækkun geti fylgt aukning í skattundanskotum.

Virðulegi forseti. Já, það er dálítið flókið mál að áætla nákvæmlega hvernig þetta muni koma út en við skulum hafa það í huga að þetta er mjög fjölbreyttur hópur sem fær og nýtur góðs af endurgreiðslunni. Það eru sem sagt annars vegar byggingaraðilar en líka einstaklingar. Við höfum á tímum verið að útvíkka gildissvið yfir í ákveðnar tegundir vinnuframlags sem er þá endurgreiðslubært. Varðandi skattundanskotin þá er það eitt af því sem ég held að við þurfum að fylgjast vel með. Það er engin launung að þingið fékk ábendingar frá Skattinum fyrir nokkrum árum síðan um það að Skatturinn hafi talið að þegar við fórum upp í 100% endurgreiðslu hafi skilin, sérstaklega frá einstaklingum, virst vera betri. Um þetta var nokkuð rætt þegar við fórum aftur niður í 60% og það er alveg ástæða til að velta þessu fyrir sér. Þetta er ein af ástæðunum fyrir því að ég segi að það er kannski ekki tímabært að ákveða hvort eða hvenær 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör í þessu. Ég heyri að við erum á svipuðum nótum með þetta. Umræðan hefur einmitt verið sú, eins og staðfestist með því sem kemur þá frá þeirri stofnun sem við treystum í þessum málum, að þegar hlutfallið var hækkað þá hafi það einmitt staðið, sér í lagi í tilfelli einstaklinga, fyrir meiri skilum. Þá langar mig bara að spyrja hvort það séu einhver áform um það hjá hæstv. ráðherra í hans ráðuneyti og/eða téðri stofnun að skoða þetta sérstaklega til þess að við höfum þá betri gögn og betri upplýsingar um það til að byggja framtíðarákvarðanir á, hvort heldur væri til frekari hækkunar eða afnáms eða hvernig sem við gerum það.

Virðulegi forseti. Já, ég tel að það sé alveg nauðsynlegt að við fylgjumst vel með framkvæmdinni. Ég hef nefnt það hér áður að við þurfum að meta það líka með tilliti til þessara þátta sem við höfum verið að ræða, sem sagt byggingarkostnaðarins. Það er ákveðið áhyggjuefni að á sama tíma og við erum að draga úr endurgreiðslunum þá er auðvitað verðbólga, vextir eru eitthvað að hækka, laun hafa verið að hækka og byggingarkostnaður almennt aðeins að hækka, þannig að það gæti verið eitthvað að draga úr þessari framlegð sem ég hef verið að ræða um hér, og þetta bætist þá við. Þetta eru þættir sem við þurfum að hafa augun á vegna þess að við erum mest upptekin af því að tryggja að það sé eðlilegt framboð á nýju íbúðarhúsnæði. Varðandi skattamálin er það sömuleiðis þannig að við þurfum að meta það. Við þurfum að muna það líka að í þessu samhengi þá snýst þetta kannski síður um einstaklingana sem fara fram á það að fá reikning og fá síðan á endanum endurgreiðslu. Fyrir Skattinn er ekkert síður mikilvægt að átta sig á því hverjir það eru sem eru að vinna að endurbótum 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið sem varðar bókun 35 við EES-samninginn. Frumvarpið ritaði starfshópur sem í sátu dr. Gunnar Þór Pétursson, prófessor sem einnig var formaður hópsins, Sigríður Á. Andersen, lögmaður og fyrrverandi dómsmálaráðherra, Anna Jóhannsdóttir, skrifstofustjóri í utanríkisráðuneytinu, Páll Þórhallsson, skrifstofustjóri forsætisráðuneyti og Gunnar Atli Gunnarsson, lögmaður og þáverandi aðstoðarmaður hæstaréttardómara. Meginmarkmið EES-samningsins er að koma á fót einsleitu Evrópsku efnahagssvæði, en í því felst að einstaklingar og lögaðilar í atvinnurekstri búi við það jafnræði að sömu reglur gildi á öllu Evrópska efnahagssvæðinu. Í því felst einnig að tryggja verður að EES-reglum sé beitt og þær skýrðar með samræmdum hætti í öllum aðildarríkjunum. Trúnaðarskyldur EES-samningsins, sem allir aðilar samningsins undirgangast, kveða á um að gera skuli allar viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að staðið verði við þær skuldbindingar sem leiða af samningnum og varast skuli þær ráðstafanir sem teflt geta í tvísýnu að markmiðum samningsins verði náð. Markmiðið með frumvarpi þessu er að tryggja að einstaklingar og lögaðilar njóti að fullu réttinda sinna á grundvelli EES-samningsins, eins og hann hefur verið tekinn upp í íslenska löggjöf, og njóti þannig að fullu jafnræðis á við einstaklinga og lögaðila í öðrum aðildarríkjum hans. Þá er markmið frumvarpsins að standa vörð um EES-samninginn með því að ekki leiki vafi á því að þjóðréttarskuldbindingar sem í samningnum felast séu einnig uppfylltar hér á landi, í þessu tilviki þær kröfur sem felast í bókun 35 við samninginn. Bókun 35 við EES-samninginn fjallar í meginatriðum um þá skyldu EFTA-ríkjanna innan EES að tryggja stöðu rétt innleiddra EES-reglna að landsrétti, þó án þess að framselja þurfi löggjafarvald, eins og skýrt er tekið fram í aðfaraorðum bókunarinnar. Samkvæmt bókuninni skulu rétt innleiddar EES-reglur gilda í þeim tilvikum sem þær rekast á við önnur sett lög. Með hugtakinu „sett lög“ er átt við almenn lög en ekki stjórnarskipunarlög. Mikilvægt er að taka fram að bókun 35 hefur þannig ekki áhrif á stöðu innleiddra EES-reglna gagnvart stjórnarskránni. Þegar EES-lögin voru sett fyrir rétt rúmum 30 árum, var gert ráð fyrir að bókun 35 yrði innleidd með 3. gr. laganna. Ákvæði greinarinnar er orðað þannig að skýra skuli lög og reglur, að svo miklu leyti sem við á, til samræmis við EES-samninginn og þær reglur sem á honum byggja. Samkvæmt orðanna hljóðan er hér um lögskýringarreglu að ræða, sem á sér einnig stoð í þeirri grunnreglu íslensks réttar, og í raun norræns réttar, að skýra skuli lög og reglur í samræmi við þjóðréttarskuldbindingar. Skilja má athugasemdir við ákvæðið í frumvarpinu sem svo að ætlunin hafi verið að réttilega innleiddar EES-reglur myndu jafnframt ganga framar öðrum reglum, jafnvel yngri reglum. Það hefur hins vegar orðið æ skýrara í dómaframkvæmd að dómstólar telji sér ekki fært að beita ákvæði 3. gr. laganna umfram skýrt orðalag ákvæðisins sjálfs, þ.e. sem lögskýringarreglu. Þannig njóta réttilega innleiddar EES-reglur ekki forgangs á grundvelli þeirrar greinar. Þetta hefur jafnframt leitt til þess að dómstólar hafa í sumum tilvikum talið óþarft að afla ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um túlkun EES-reglna sem alla jafna ætti að beita í viðkomandi málum þar sem ekki er talið reyna á þær vegna annarra ósamrýmanlegra yngri laga. Framkvæmd þessi getur leitt til þess að grundvallarreglur EES-réttarins sem hér hafa lagagildi verði óvirkar, til að mynda fjórfrelsisreglurnar mikilvægu sem þó eru ekki ófrávíkjanlegar. Þessi staða hefur valdið því að einstaklingar og lögaðilar hafa ekki í öllum tilvikum getað byggt á og náð fram þeim réttindum sem samningurinn einfaldlega áskilur þeim. Hefur þetta á þann hátt komið niður á réttaröryggi þeirra og þeim réttmætu væntingum sem borgararnir geta gert til EES-samningsins, eftir nær 30 ára sögu hans sem hluta íslensks réttar. Bent hefur verið á óskýra innleiðingu bókunar 35. t.d. í niðurstöðum fjölmargra íslenskra fræðimanna á sviði EES-réttar, í opnu samningsbrotamáli Eftirlitsstofnunar EFTA og í niðurstöðum starfshóps utanríkisráðherra um innleiðingu bókunar 35 frá 2017. Fyrir liggur að næsta skref í samningsbrotamáli ESA væri málshöfðun fyrir EFTA-dómstólnum til staðfestingar á því að Ísland hafi brotið gegn skuldbindingum sínum samkvæmt EES-samningnum vegna innleiðingar á bókun 35 hér á landi. Hefur þetta leitt til endurmats stjórnvalda í málinu en með því að leggja fram frumvarp nú er frumkvæði og forræði íslenskra stjórnvalda á málinu tryggt. Með þessu frumvarpi er lagt til nýtt ákvæði sem felur í sér afmarkaða og sértæka forgangsreglu og kemur til viðbótar við lögskýringarreglu 3. gr. laganna. Ákvæðið kveður á um að ef skýrt og óskilyrt lagaákvæði sem réttilega innleiðir skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum er ósamrýmanlegt öðru almennu lagaákvæði skal hið fyrrnefnda ganga framar, nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað. Á þetta við hvort sem umrætt ákvæði er yngra eða eldra. Sama á við um skuldbindingar sem eru innleiddar með stjórnvaldsfyrirmælum og rekast á við önnur stjórnvaldsfyrirmæli. Í frumvarpinu er farin sambærileg leið við innleiðingu bókunar 35 og gert var í upphafi á hinum Norðurlöndunum, einkum Noregi. Þó er þar reyndar gengið lengra og mælt fyrir um að eldri stjórnvaldsfyrirmæli gætu einnig fengið forgang umfram yngri lög norska Stórþingsins. Gildissvið reglunnar sem hér er lögð til er að ýmsu leyti takmarkað. Þannig tekur það einungis til tilvika þegar tvö íslensk ákvæði í almennum lögum, eða eftir atvikum stjórnvaldsfyrirmælum, eru ósamrýmanleg. Hér er ekki átt við óinnleiddar EES-reglur eða reglur sem ekki hafa verið teknar upp í EES-samninginn. Reglan raskar ekki rétthæð réttarheimildanna og kveður þannig ekki á um að stjórnvaldsfyrirmæli sem réttilega innleiða skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum gangi framar lagaákvæðum. Þá takmarkast gildissviðið við ákvæði sem eru að mati íslenskra dómstóla nægjanlega skýr og óskilyrt. Í því felst m.a. að það nær einungis til ákvæða sem eru þannig úr garði gerð að þau stofni til réttinda sem einstaklingar eða lögaðilar geta reist dómkröfur á innan lands. Með vísan í almenn lagaákvæði er átt við almenn lög sett frá Alþingi en ekki stjórnarskrá. Ákvæðið nær því ekki til þeirra tilvika þegar lagaákvæði er innleiðir EES-skuldbindingu er ósamrýmanlegt stjórnarskránni. Í frumvarpinu eru rakin dæmi úr gildandi lögum um forgangsreglur sem Alþingi hefur sett til viðbótar við hefðbundnar ólögfestar forgangs- og lögskýringarreglur sem beitt er af dómstólum. Almennt er gengið út frá því að Alþingi hafi við setningu laga sem innleiða skuldbindingar samkvæmt EES-samningnum ætlað að virða þjóðréttarskuldbindingar Íslands samkvæmt samningnum og hafi ekki ætlað að ganga gegn slíkum skuldbindingum við síðari lagasetningu. Ef Alþingi ætlar að setja reglu sem er ósamrýmanleg löggjöf sem innleiðir skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum er gert ráð fyrir að það sé tekið skýrlega fram. Dómstólum ber í slíkum tilvikum að dæma eftir þeim lögum þrátt fyrir að af því leiði samningsbrot. Með frumvarpi þessu er því svigrúm löggjafans til lagasetningar í framtíðinni ekki skert og auðvitað getur Alþingi á hverjum tíma fellt þetta ákvæði úr gildi rétt eins og öll önnur. Hér er líka mikilvægt að taka fram að enda þótt talið sé nauðsynlegt að leiða í lög þetta ákvæði verður að teljast fremur ólíklegt að það reyni oft á það. Árekstur laga er frekar fátíður. Áfram er gert ráð fyrir að fyrst verði leitast við að leysa úr ágreiningi með því að ná fram samræmisskýringu samkvæmt 3. gr. EES-laganna. Það er einungis þegar það er ekki hægt sem það kæmi til skoðunar að beita ákvæði því sem hér er lagt til. Í þeim tilvikum þar sem einstaklingur verður fyrir tjóni vegna óinnleiddra EES-gerða eða ranglega innleiddra gerða getur enn reynt á skaðabótaskyldu ríkisins gagnvart einstaklingum og lögaðilum eftir þeim viðmiðum sem skapast hafa um hana og staðfest hefur verið í dómaframkvæmd Hæstaréttar Íslands. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og vil að öðru leyti vísa til þeirrar efnismiklu greinargerðar sem fylgir þessu stutta frumvarpi en þar er ítarlega fjallað um tilefni þess og efni. Sem lítið og opið samfélag hefur Ísland ríka hagsmuni af því að staðið sé við þjóðréttarlegar skuldbindingar. EES-samningurinn er umfangsmesti alþjóðasamningur sem Ísland hefur gert og mótar orðið allt þjóðlífið. Samfélag okkar hefur undanfarin ár orðið æ alþjóðlegra og sést þess víða stað í lagaumgjörð okkar. Með EES-samningnum fékk Ísland aðgang að innri markaði ESB með þeim gagnkvæmu réttindum og skyldum sem í því felst. Réttindum sem mér finnst mikilvægt að einstaklingar og lögaðilar geti leyst úr læðingi með skilvirkum hætti og hafa í raun réttmætar væntingar til. Reyndin er því miður, eins og dómaframkvæmd hefur staðfest, að svo er ekki í öllum tilvikum í dag. Ég tel því rétt að ráða á því bót með þeim hætti sem lagt er til í frumvarpinu. Hér er um að ræða frumvarp sem breytir ekki eðli bókunar 35. Við höfum ekki gert breytingar á bókun 35. Við höfum ekki lagt til neinar breytingar hvað þetta varðar allt frá því að EES-samningurinn var gerður og bókun 35 fylgdi þar með. Ég lít svo á að bókun 35, sem sagði skýrt hver viljinn væri og við ætluðum að innleiða í lög og gerðum það á þeim tíma, sýni að innleiðingin var ekki tryggilega tryggð í þeim lögum sem nú eru í gildi og dæmin hafa sýnt að svo er ekki. Staðreyndin er sú að flestir lögfræðingar eru sammála um að á þessum tíma hafi komið í ljós að bókunin sé ekki réttilega innleidd. Þetta er vandamál sem hefur verið til staðar í mörg ár. Komið hefur verið á fót starfshópum á fyrri árum sem hafa skilað niðurstöðu sem segja það sama. Í EES-skýrslunni sem Björn Bjarnason vann kemur það sama fram og við getum lesið fjöldann allan af fræðigreinum þar sem þetta birtist, þ.e. að bókunin sem tekin var ákvörðun um fyrir 30 árum að skyldi hér gilda og skyldi vera innleidd hafi ekki verið réttilega innleidd og að með einhverjum hætti þurfi að leysa það vandamál. Það vandamál er ekki nýtilkomið. Það hefur verið til staðar lengi og ýmsar leiðir skoðaðar. Nú erum við einfaldlega á þeim stað að með einhverjum hætti þarf að leysa þetta vandamál. Hér er lagt til að þingið fjalli um það hvort þessi leið sem hér er að finna sé sú leið sem þingið telji rétta, hvort það geri breytingar á orðalaginu eða bæti einhverju við. Málið fer að sjálfsögðu í sína þinglegu meðferð, kalla þarf til sérfræðinga til að leggja mat á orðalagið eins og það er hér og hverja aðra þætti sem þingið telur mikilvæga. Þingið getur líka tekið ákvörðun um að samþykkja frumvarpið allt öðruvísi en hér er lagt upp með. Það getur líka tekið ákvörðun um að samþykkja frumvarpið ekki. Það breytir ekki því að málið fer ekki frá okkur. Það mun koma til okkar með einhverjum hætti og með einhverjum hætti þarf að leysa það. Ég lít svo á að það sé mín ábyrgð sem utanríkisráðherra, sem sit í embætti þar sem mér er falið að standa vörð um íslenska hagsmuni og standa vörð um EES-samninginn, að leggja til þessa leið og tel að þetta sé sú leið sem er helst fær til að leysa þann vanda sem mjög fáir eru á þeirri skoðun að sé ekki vandamál. Ég veit að fólk hefur gríðarlega mismunandi skoðanir á því, bæði hvernig eigi að leysa vandann og svo eru ýmsir sem telja þetta vera vandamál sem megi bara fara í skrúfuna og við tökum afleiðingunum sem af því hlýst. Ég tel það óábyrga afstöðu. Þess vegna legg ég þetta fram vegna þess að ég tek einfaldlega við máli sem er komið á þann stað að eitthvað þarf að gera. Hér er tillaga um það sem ég legg fyrir þingið, hún fær sína þinglegu meðferð og ég er boðin og búin til að fjalla um hana, mæta fyrir nefndina og verða að liði með hverjum þeim hætti sem ég get. Ég er ekki komin til að segja að orðalagið í þessari grein sé eina mögulega orðalagið til að leysa þann vanda ef það koma fram tillögur á móti þar sem markmiðinu er náð, sem er að standa við þær þjóðréttarlegu skuldbindingar sem gerðar voru fyrir 30 árum. Þær þjóðréttarlegu skuldbindingar hafa í raun ekkert breyst að innihaldi. Þetta eru skuldbindingar sem þjóðþingið þá og stjórnvöld á þeim tíma ákváðu að við myndum lofa að standa við. Það loforð var með bókun 35. Það loforð var sett inn í lögin með því orðalagi sem hefur staðið þar allan þann tíma en sem kemur í ljós að dugir ekki til til þess að standa við það loforð sem gefið var fyrir 30 árum. Þetta er ekki nýtt loforð. Það hefur enginn þvingað okkur til þess að lofa einhverju nýju eða öðru en gert var fyrir 30 árum. Mér finnst mikilvægt, í ljósi þess að þetta mál kemur hér inn í þingið, að þetta sé algjörlega skýrt. Hér er verið að leggja fram tillögu til að tryggja að við stöndum við loforð sem við gáfum fyrir 30 árum vegna þess að í ljós hefur komið að það var ekki nægilega réttilega innleitt og við höfum fjöldann allan af dæmum um það. Hér er ekki um að ræða nýja skuldbindingu, nýtt loforð eða breytingu. Þetta frumvarp felur ekki í sér breytingu á samskiptum okkar í gegnum EES-samninginn sem við höfum haft um 30 ára skeið. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram af þessu tilefni vegna þess að sú skuldbinding sem um er að ræða er orðin 30 ára gömul og á þeim tíma hafa íslenskir dómstólar aldrei komist að þeirri niðurstöðu að EES-samningurinn og skuldbindingar sem þar er að finna, og það sem við höfum lofað, brjóti gegn stjórnarskrá eða að breyta þurfi stjórnarskrá til að viðhalda honum. Og það er ekki að breytast. Að lokinni 1. umr. legg ég til að málinu verði vísað til hv. utanríkismálanefndar og 2. umr.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir kynninguna á þessu litla frumvarpi og tek undir margt sem þar kemur fram og eiginlega flestallt. Ég staldra örlítið við þá löngu varnarræðu sem brast á með í lokin á ræðu ráðherrans af því að hér er auðvitað ekki um neina grundvallarbreytingu að ræða á núgildandi lögum. Við skuldbundum okkur á sínum tíma til að setja inn einhvers konar ákvæði við bókun 35 af því að í samningaviðræðunum á sínum tíma vorum við ekki tilbúin til að setja ákvæðið inn í heild sinni, bókun 35 eins og hún orðaðist. Síðan þá hafa einhverjir lagatæknar, eins og við erum svo sem báðar, verið að búa til ágreining um skuldbindingar Íslands. Hér er bara verið að árétta gildandi rétt með þessu ákvæði sem við erum hér að fjalla um og í þessu frumvarpi. Það má segja að 1. gr. sé nánast orðrétt samhljóða greininni eins og hún stendur í norsku lögunum. Þeir gerðu þetta einhvern veginn meira afdráttarlaust á sínum tíma, að færa inn þetta ákvæði. Þar orðast það, eins og segir í greinargerðinni, að ákvæði laga sem miða að því að uppfylla skuldbindingar Noregs í samningnum, þ.e. EES-samningnum, skuli ganga framar öðrum ákvæðum sem sett er um sama efni ef upp kemur misræmi. Sama gildir um reglugerðir og seinna fram komin lög. Þannig að ég spyr: Var þessi langa varnarræða gerð til heimabrúks í Sjálfstæðisflokknum? Er þetta gert til þess að reyna að lægja öldur þar innan flokks? Munum við sjá fram á á næstum vikum og mánuðum að hér hefjist aftur innanflokkskapphlaup þar sem 

Frú forseti. Þetta eru áhugaverðar pólitískar spurningar sem hv. þingmaður leggur hér fram og spyr mig um. Ég hef auðvitað tekið eftir því að það gætir ákveðins misskilnings um þetta mál í opinberri umræðu, langt umfram minn flokk, Sjálfstæðisflokkinn. Ég tel mikilvægt að það komi skýrt fram um hvað ræðir og ég er sammála hv. þingmanni í því að þetta mál er ekki stærra en það er. Þetta er árétting á því sem var ákveðið fyrir 30 árum síðan og komið hefur í ljós að er ekki nægilega örugglega innleitt eins og það stendur. Það var ekki að koma í ljós fyrir einhverjum vikum síðan, það var ekki að koma í ljós af því að ég kallaði eftir því að það kæmi í ljós af því að ég vildi svo gjarnan leggja fram frumvarp, og síðan hefur það verið spunnið í ýmsar áttir, heldur er um að ræða verkefni sem ég lít svo á að mér sé falið að leysa á meðan ég sit í því embætti sem ég sit í. Ef við ekki gerum það þá fer málið einhverja aðra leið, fer bara sína leið og kemur í ljós hvað verður um það. Ég tel skynsamlegra og ábyrgara, og ég tel mig þar vera að gæta að hagsmunum Íslands og Íslendinga, bæði einstaklinga og lögaðila, að bæta einfaldlega úr þeirri stöðu sem við erum í og laga þetta vandamál sem við okkur blasir með því að árétta skuldbindingu og loforð sem gefið var fyrir 30 árum síðan. Það er ekki stærra en það, það er ekki meiri eðlisbreyting en það. En vissulega finn ég fyrir því að málið er bæði umdeilt, ekki bara í mínum flokki 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. Ég árétta spurninguna og kannski bara einfalda hana: Er ráðherra búinn að valda málið í sínum eigin flokki hér innan þingsins? Eru ríkisstjórnarflokkarnir að fara að samþykkja þetta mál? Ég spyr að gefnu tilefni af því að í lokakafla ræðu hæstv. ráðherra láðist henni að tala um mikilvægi þess að Alþingi færi kannski ekki aftur að hrófla mikið við þessu orðalagi, til þess að við myndum ekki lenda aftur í sama pyttinum og við höfum verið í síðustu 30 ár; að búa til tilefni fyrir okkur löglærða að fara nú að efast um að orðin túlki það sem þau eiga að túlka og við förum enn og aftur að þvæla málum inn í dómstóla þannig að íslenska ríkið verður rekið til baka aftur og aftur með þetta. Ég vil skora á hæstv. ráðherra að valda málið, tryggja að þetta verði ekki að einhverju klúðri hérna innan húss 

Frú forseti. Frumvarpið eins og það stendur er auðvitað orðað þannig að ég stend við málið eins og það er og ég tel það leysa úr vandanum og tryggja það að bókunin sé réttilega innleidd og þar með geti einstaklingar og lögaðilar gengið að því vísu að hér gildi sömu reglur þar sem það eiga að gilda sömu reglur. Auðvitað þarf að huga að því að orðalaginu verði ekki þannig breytt að við séum að flækja stöðuna enn frekar í staðinn fyrir að leysa hana. En ég er hins vegar að mæla fyrir málinu og koma því inn í þingið þar sem þingið tekur við því og það fær sína þinglegu meðferð og ég treysti þinginu til að fara yfir það og kalla til þá sem þarf að kalla til, bæði til þess að svara spurningum sem vakna hjá þingmönnum eða þingmenn vilja bera upp út af einhverri umræðu annars staðar. Ég tel málið hafa stuðning innan stjórnarflokkanna enda fór það í gegnum ríkisstjórn og stjórnarflokka, 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra fyrir sína skeleggu framsögu og skýru og vil meina að það sé full ástæða til þess að tala skýrt í þessu máli. Það lætur lítið yfir sér eins og hæstv. ráðherra kom inn á í sinni ræðu, en því er líka ágætlega fylgt úr hlaði með greinargóðri greinargerð sem er auðvelt að lesa og kynna sér. Í ljósi þeirra orðaskipta sem hafa átt sér stað hér á milli hæstv. ráðherra og hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur þá vil ég geta þess, og tek undir það sem ráðherra segir, að það eru auðvitað skiptar skoðanir um þetta mál í stjórnarliðinu. Það þarf ekki að þýða að málið sé andvana fætt þó að það megi láta að því liggja í einhverjum orðum. Því vil ég bara gera grein fyrir því að við í þingflokki Vinstri grænna viljum árétta mikilvægi þess að okkar helstu sérfræðingar í stjórnskipunarrétti komi að þinglegri meðferð málsins og ég heyri það í framsögu hæstv. ráðherra að hún er hjartanlega sammála því. Ég held reyndar að þegar um mál eins og þessi er að ræða þá skipti líka máli að við vöndum til verka og ég treysti okkur nú reyndar öllum til að gera það í góðri og ágætri umræðu. Það er einhver ástæða fyrir því að við erum komin á þennan stað hér í dag og ég tek undir það markmið sem miðar að því að reyna að eyða þeirri óvissu sem felst í þessari tillögu hæstv. ráðherra. Það er annað sem við hnykktum á í fyrirvara við málið, þ.e. að við viljum að þessi umfjöllun í þinglegri meðferð byggi á skýrum grundvelli um stjórnarskrárvarið fullveldi þjóðarinnar og löggjafarvaldið sem Alþingi hefur. Mig langar að spyrja í fyrra andsvari hæstv. ráðherra, vegna þess að ég heyri að hér er horft til Noregs í samhengi þess sem frændur okkar þar gerðu á sínum tíma, ég veit að þetta var innleitt með öðrum hætti þar og samþykkt með öðrum hætti, hvort ráðherra þekki til dæma þar sem gætu hugsanlega komið upp í þessari umræðu hér og verið okkur gagnleg.

Frú forseti. Ég er sammála hv. þingmanni í því að málið þurfi að fá sína þinglegu meðferð og ég tel það til bóta að kallaðir verði til sérfræðingar, lagasérfræðingar, hvort sem það er á sviði stjórnskipunarréttar eða Evrópuréttar eða alþjóðaréttar almennt, til að fara yfir málið. Ég held að það sé eðlilegt í þinglegri meðferð. Þessi bókun á sínum tíma, bókun 35, verður auðvitað til vegna þess að þegar verið er að vinna að EES-samningnum þá liggur það alveg skýrt fyrir varðandi þau ríki sem ekki voru í Evrópusambandinu - sum þeirra eru nú komin inn í Evrópusambandið en önnur ekki - að þar var skýr vilji til að skilja algerlega að og framselja ekki lagasetningarvald til Evrópusambandsins. Til þess að geta gert það var bókun 35 smíðuð. Hún er síðan innleidd og innleidd með þeim hætti eins og lögin standa núna og innleidd með aðeins öðrum hætti í Noregi. Við lítum að sjálfsögðu til þess og það hefur verið litið til þess um árabil í þeirri vinnu sem hefur verið innan stjórnkerfisins að leita leiða til að bæta úr þessari stöðu. Ég held að það hljóti að vera dæmi þaðan sem gætu gagnast til að bera saman bæði við túlkun hingað til og svo að bera saman þá breytingu sem hér er lögð til við stöðuna eins og hún er þar vegna þess að það liggur fyrir að að ákveðnu leyti má segja að Norðmenn hafi gengið örlítið lengra heldur en við erum að gera með þessu frumvarpi. En við teljum okkur vera að gera nóg til að standa við þær skuldbindingar sem gefnar voru fyrir 30 árum síðan. Þar hefur þetta að því leytinu til ekki verið vandamál eins og hér. En ég er nokkuð viss um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra greinargóð svör og tek undir að það hljóti að vera svo að hægt sé að horfa til einhverra þeirra atriða, sér í lagi í ljósi þess að á sínum tíma var framkvæmdin í Noregi með aðeins öðrum hætti. En svo það sé sagt þá hef ég fullan skilning á því að þótt hér sé í rauninni bara verið að árétta gildandi rétt og verið að færa orðalagið, eins og fram kom í ræðu hv. þm. Helgu Völu Helgadóttur, nær því sem Norðmenn gerðu á sínum tíma, þá tel ég mjög mikilvægt og í anda þess sem hefur komið fram hér að málið sé skoðað frá eins mörgum öngum og hægt er. Ég hef svo sem engu öðru við það að bæta annað en að þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir mjög skýra og heiðarlega framsögu með málinu.

Frú forseti. Ég vil bara bæta því við að þessu ákvæði, að mér skilst, og innihaldi bókunar 35 hefur verið beitt af norskum dómstólum, ekki í mörgum tilfellum en einhver dæmi eru þar um sem gæti gagnast að líta til í þinglegri meðferð málsins.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. utanríkisráðherra framsöguna. Nú er það þannig að íslensk stjórnvöld hafa staðið frammi fyrir skeytasendingum frá ESA allt frá árinu 2012. Það vekur auðvitað athygli að ESA hafi beðið í ein 20 ár frá innleiðingu bókunar 35, eins og hún er í dag, með að senda fyrsta bréfið og síðan beðið í tæp 30 ár með að láta til skarar skríða. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra: Hver hefur verið afstaða stjórnvalda hingað til? Hverju hafa stjórnvöld svarað og hvers vegna er þessi stefnubreyting nú? Hafa stjórnvöld haldið uppi vörnum gegn málstað ESA? Það er í rauninni spurningin. Hverjar hafa þær varnir verið og hafa þær þá úrelst sem slíkar, hafa forsendur breyst að einhverju marki? Í ljósi þess að ESA bíður í 20 ár með að senda fyrsta bréfið og tæp 30 með að láta til skarar skríða finnst manni margt benda til þess að þetta snúist kannski að einhverju marki meira um mönnun á kontórnum hjá ESA heldur en hin raunverulegu undirliggjandi efnisatriði hvað varðar áhuga ESA á málinu. En ég bara ítreka spurningu mína til hæstv. ráðherra: Hafa stjórnvöld haldið uppi vörnum gegn málstað ESA hingað til? Hverjar hafa þær varnir verið og hafa þær úrelst síðan þær voru settar fram?

Frú forseti. Það eru svo sem góðar og gildar ástæður sem stóðu til þess að gripið var til varna í málinu gagnvart ESA. Það stóðu m.a. vonir til þess að dómstólar myndu e.t.v. breyta framkvæmd sinni varðandi túlkun 3. gr. svo að ekki þyrfti að grípa til lagabreytinga en sú hefur ekki orðið raunin. Þá þótti ástæða til að láta reyna á málflutning Íslands sem nú þykir einfaldlega fullreynt. Málið hefur auðvitað verið til skoðunar um nokkurra ára skeið og það hefur verið ítarleg skoðun og það hafa starfshópar verið settir af stað; m.a. eftir bréfasendingar og samskipti við ESA var settur á starfshópur sem komst að þeirri niðurstöðu að leggja ætti frumvarp fram sem ítrekaði þessa skuldbindingu, að við ætluðum að standa við efnisinnihald bókunar 35. Af undirbúningsgögnum með frumvarpinu til EES-laganna á sínum tíma sést að löggjafinn hafði ætlað að koma á fullri virkni bókunar 35 með setningu 3. gr. laganna. Ég segi bara: Það voru ástæður fyrir því að skoðaðar voru aðrar leiðir og það var litið til þess að dómstólar gætu breytt sinni túlkun á grundvelli laganna eins og þau eru, sem hefur ekki gerst. En það sem kannski situr eftir í svona umræðu um þetta er að þegar við vitum dæmi þess að einstaklingar og lögaðilar njóta einfaldlega ekki þess réttar sem þeir eiga að njóta samkvæmt samningnum sem við höfum skuldbundið okkur til að standa við, er þá ekki áhugi á því hjá íslenskum stjórnvöldum eða hv. þingmanni að bæta úr því? Er það sanngjarnt gagnvart einstaklingum og lögaðilum að þeir njóti ekki þess réttar sem þeir eiga að njóta samkvæmt EES-samningnum? Ég vil að einstaklingar og lögaðilar njóti þess réttar sem EES-samningurinn segir til um og fólk í sömu stöðu annars staðar á Evrópska efnahagssvæðinu gerir 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svarið. En hversu trúverðug getur málshöfðunarhótun ESA verið þegar hún kemur fram 30 árum eftir að regluverkið er sett? Hver er afstaða hæstv. ráðherra til svona mögulegra tómlætissjónarmiða sem hefðu nú verið viðhöfð af minna tilefni en því að bíða í 30 ár með að láta til skarar skríða í þessu máli og 20 til að nefna það á nafn einu sinni? Það hlýtur að vera vafa undirorpið hversu trúverðug þessi afstaða ESA er. Ég bara ítreka það sem ég sagði hér í fyrra andsvari: Það með hvaða hætti málið kemur frá ESA finnst manni að einhverju marki benda til þess að það snúist mögulega frekar um mönnun heldur en annað, að áhuginn vakni áratugum eftir að innleiðing hefur átt sér stað hér með þeim hætti sem hún var framkvæmd árið 1992. Mig langar til þess að spyrja hæstv. ráðherra um mat hennar á trúverðugleika þessarar málshöfðunarhótunar 

Frú forseti. Fyrst vil ég nú segja að í greinargerð með frumvarpinu er farið yfir þróun málsins og dómaframkvæmd á Íslandi sem varpar ljósi á þessa tímalínu að baki frumvarpinu og alla þá vinnu sem hefur verið á undan því, það er vönduð skoðun og mikil vinna sem hefur farið fram undanfarin tíu ár. Hér er ekki verið að flana að neinu og þetta er sú lausn sem ég tel skásta í þeirri stöðu sem við erum í. Dómaframkvæmdin benti fyrst um sinn til að þeir teldu innleiðingu á bókun 35 fullnægjandi og frávikin fara ekki að koma fram fyrr en líða fer á fyrsta áratuginn eftir aldamót og svo höfum við verið í, eins og ég segi, samskiptum. Það má þá gera ráð fyrir því að gagnaðili samningsins hafi verið í góðri trú um að við myndum leita leiða til að standa við það loforð sem gefið var fyrir 30 árum síðan. Ég held um trúverðugleika þess hvort farið verði í samningsbrotamál, að það sé augljóst eða ég tel líkur á því að það verði gert 

Frú forseti. Við ræðum hér svokallaða bókun 35, frumvarp til laga um breytingu á lögum um Evrópska efnahagssvæðið, frumvarp utanríkisráðherra. Það er eins knappt og það getur verið, ein grein og til viðbótar henni er gildistökuákvæði. 1. gr. hljómar svo, með leyfi forseta: „Ef skýrt og óskilyrt lagaákvæði sem réttilega innleiðir skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum er ósamrýmanlegt öðru almennu lagaákvæði skal hið fyrrnefnda ganga framar, nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað. Sama á við um skuldbindingar sem eru innleiddar með stjórnvaldsfyrirmælum.“ Hér í andsvörum rétt áðan mátti skilja það sem svo að þessar breytingar og þessi breytta innleiðing bókunar 35 fæli bara í sér réttindi fyrir einstaklinga og fyrirtæki en auðvitað fylgja skyldurnar með um leið. Ég hef tekið sem dæmi um skyldur sem við værum betur komin án það furðulega fyrirkomulag endurmenntunar atvinnubílstjóra til að þeir haldi réttindum til að keyra yfir landamæri, sem eru ekki praktísk réttindi hér á Íslandi eins og við þekkjum. Þegar EES-samningurinn var gerður á sínum tíma þá er forsenda fyrir honum að Ísland geti hafnað innleiðingu á regluverki sem gengur gegn hagsmunum Íslands eða á ekki við. Maður hlýtur að spyrja sig í því ljósi hvers vegna þessi ofuráhersla er á að uppfæra þessa bókun 35 til þess háttar sem hér er lagt til í því ljósi að þetta var frumforsenda á sínum tíma. Það sem hefur gerst í millitíðinni er að samningurinn sem slíkur hefur með einum eða öðrum hætti sprungið út, útvíkkað sjálfan sig þannig að hann nær nú til fleiri sviða en upphaflega féllu undir hið svokallaða fjórfrelsi. Sömuleiðis er því haldið fram að þeir sem hafi efasemdir um þessa breyttu innleiðingu bókunar 35 séu á móti EES-samningnum. Ég veit ekki til þess að ég sé það. En ég er á móti því að samningurinn þenjist út yfir fleiri svið með þeim hætti sem raunin hefur verið á undanförnum árum án þess að við veitum viðspyrnu hér á Alþingi þegar reglur annaðhvort eru mótdrægar hagsmunum Íslands eða hreinlega eiga ekki við og nóg er af þeim. Tökum bara lítið dæmi sem er samt risastórt. Það er sú breyting sem samþykkt var á Evrópuþinginu í gær um breytingar á skattlagningu á millilandaflugi. Það er reglubreyting sem blasir við öllum sem kynna sér málið að á ekki við hér á landi og gengur verulega gegn hagsmunum Íslands eins og hún stendur núna. Ég er hræddur um það að með þessari breyttu nálgun þá séum við að veikja stöðu okkar hvað það varðar að verjast íþyngjandi löggjöf sem annaðhvort á ekki við innlenda hagsmuni eða gengur í berhögg við innlenda hagsmuni. Mig langar í þessu samhengi, af því að greinin er stutt, að lesa hér nokkur orð úr grein sem fyrrverandi hæstaréttardómari, Jón Steinar Gunnlaugsson, birti á heimasíðu sinni í gær frekar en fyrradag, undir yfirskriftinni: Fullveldi. Hefst nú lesturinn, með leyfi forseta. „Ég tel að íslenska lögfræðinga greini ekki á um að Ísland sé fullvalda ríki en svo nefnist ríki sem fer með æðsta vald í eigin málefnum, hvort sem er lagasetning, stjórnsýsla eða dómsýsla. Þetta felst í 2. gr. stjórnarskrárinnar og fleiri ákvæðum sem árétta þetta. Nú flytur ríkisstjórnin frumvarp til almennra laga með svofelldum texta: „Ef skýrt og óskilyrt lagaákvæði sem réttilega innleiðir skuldbindingu samkvæmt EES-samningnum er ósamrýmanlegt öðru almennu lagaákvæði skal hið fyrrnefnda ganga framar nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað. Sama á við um skuldbindingar sem eru innleiddar með stjórnvaldsfyrirmælum.““ Tilvitnun í 1. gr. þessa frumvarps lýkur og áfram heldur, með leyfi forseta: „Við lagasetningu hér á landi gildir vitaskuld sú regla að yngri lög skuli ganga fyrir þeim eldri. Sé ekki efnislegt samræmi milli eldri laga og yngri skulu þau yngri gilda. Hér virðist vera gert ráð fyrir að skuldbindingar samkvæmt EES- samningnum, sem ekki hafa verið leiddar í lög hér á landi, heldur aðeins með stjórnvaldsfyrirmælum, skuli ganga framar yngri almennum lagafyrirmælum ef ekki er efnislegt samræmi. Í þessu felst í reynd að lagasetningarvaldið er í þessum tilvikum tekið úr höndum íslenska löggjafans (Alþingis) og fengið í hendur erlendum aðila sem ákveður efni skuldbindinga samkvæmt EES-samningnum. Að mínum dómi er ljóst að efni fyrrgreinds frumvarps stenst ekki fullveldisrétt þjóðarinnar sem allir virðast vera sammála um að felist í stjórnarskránni. Það er því ástæða til að benda ríkisstjórn Íslands á að ekki er unnt að samþykkja nefnt frumvarp sem lög í landinu nema fyrst hafi stjórnarskránni verið breytt í þá veru að heimila svona lagasetningu.“ Það er auðvitað kúnstugt að hér sé mælt fyrir frumvarpi af hæstv. utanríkisráðherra, varaformanni Sjálfstæðisflokksins, sem gleður fyrst og fremst þingmenn Samfylkingar og Viðreisnar sem heiðarlega gangast við því alla daga að þau vilji undirgangast, taka inn og verða hluti af Evrópusambandinu eins og það er. Það kemur á óvart - mér sýndist nú hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir rétta upp hendi hér úti í sal en mér heyrist hún sömuleiðis hafa óskað eftir því að fara í andsvar þannig að hún leiðréttir kannski þá afstöðu sem ég skildi í handahreyfingunni. En með þessu regluverki eins og hæstv. ráðherra leggur það til núna er verið að draga úr skýrleika laga á Íslandi. Það er verið að rugla með, hringla með þessa reglu, sem allir hafa gengið út frá alla tíð, að yngri lög gangi framar eldri lögum. Fyrir því sjónarmiði hafa verið færð býsna góð rök af til þess bærum aðilum. Það hlýtur auðvitað að koma til skoðunar í meðförum hv. utanríkismálanefndar þegar málinu hefur verið vísað þangað. Það er ekki til bóta í neinu samhengi að mínu mati að það verði hnykkt á þessu regluverki með þeim hætti að Evrópurétturinn hafi þennan forgang umfram settan innlendan rétt. Ég hef nú lýst því þannig að það sé verið að teppaleggja yfir gildandi innlendan rétt með þessari löggjöf, verði hún afgreidd eins og hún liggur hér fyrir. En ég vil jafnframt minna á og draga fram orð hæstv. ráðherra í framsöguræðu sinni þar sem ráðherra virtist vera það að meinalausu að breytingar verði gerðar eða efnisleg afgreiðsla málsins verði ekki með þeim hætti sem ráðherrann mælti fyrir. Þetta kom mér vissulega dálítið á óvart en ég tel að í þessu séu ákveðin tækifæri til að laga málið ef það er raunverulegur vilji og ósk þessarar ríkisstjórnar að klára málið á þessu þingi. En ég held að við þingmenn eigum að nálgast það þannig að gefa okkur þann tíma sem þarf og það eru nú fleiri mál en þetta sem hafa dottið á milli þinga. Það verði ekki reynt í einhverjum flýti að afgreiða málið í einhverjum þinglokasamningum í vor. Ég held að það væri betra að nálgast málið með þeim hætti að utanríkismálanefnd tæki sér góðan tíma í að vinna það og legði þá vinnu áfram inn til endurflutnings málsins næsta haust, því það getur ekki verið markmiðið, ég bara trúi því hreinlega ekki, markmið hæstv. utanríkisráðherra, að nálgast mál með þeim hætti að hér verði aukin réttaróvissa. Í umræðu um þriðja orkupakkann á sínum tíma var mikil látið með það að sú innleiðing gengi meira og minna öll út á það að tryggja neytendavernd. Síðan hefur lítið verið fjallað um neytendavernd í því samhengi. Nú er fjallað mikið um að þetta mál sé til að tryggja réttindi einstaklinga og fyrirtækja en það hefur farið minna fyrir dæmum um hvaða réttindum einstaklingar og fyrirtæki hafa orðið af á fyrri stigum og hvaða einstaklingar og fyrirtæki hafi ekki getað sótt þau réttindi með þeim leiðum sem færar eru. Það er auðvitað þannig að það er alveg sama hvernig þessi bókun verður uppfærð, ef það verður raunin, við erum ekki að fara að finna okkur í þeirri stöðu að fólk og fyrirtæki standi ekki í málarekstri við stjórnvöld reglulega. Það bara koma upp slík dæmi í raunheimum, það verða alltaf deilur um það hver réttindi og skyldur einstaklingar annars vegar og fyrirtæki hins vegar og síðan ríkið telja sig hafa og eiga. Það er ekki eins og að með uppfærslu þessarar bókunar eins og hér er lagt til verði íslenskt samfélag laust við málarekstur á grundvelli þeirrar löggjafar sem EES-samningurinn færir hér inn sem á færibandi væri. Þannig að ég held að við eigum að fara sérstaklega varlega í þetta. Við eigum að gefa okkur góðan tíma. Ég nefni þau varnaðarorð sem m.a. birtast í þessari grein fyrrverandi hæstaréttardómara, Jóns Steinars Gunnlaugssonar, og sömuleiðis komu fram sjónarmið í viðtali við Stefán Má Stefánsson, prófessor við lagadeild Háskóla Íslands, þar sem hann galt varhuga við þessari nálgun. Og það eru fleiri, víðar hefur verið rætt um þetta þar sem slegnir eru varnaglar. Ég sé hér að fyrirsögn viðtalsins við Stefán Má prófessor er: Getum ekki lofað forgangi til framtíðar, sem eru hin raunverulegu áhrif sem verða af breytingunni eins og hún er hér lögð til. Það mætti nefna fleiri dæmi. Það er grein Markúsar Sigurbjörnssonar, fyrrverandi forseta Hæstaréttar, í afmælisriti EFTA-dómstólsins þar sem segir efnislega að óhugsandi sé að menn bindi hendur Alþingis til framtíðar eins og lagt er til í bókun 35. Fleiri slík varnaðarorð mætti nefna. En athyglisverðastur þykir mér kannski sá viðsnúningur sem virðist hafa orðið frá býsna vel rökstuddu svarbréfi til ESA frá utanríkisráðherra fyrir rúmum tveimur árum síðan þar sem á, ef ég man rétt, rúmum 20 blaðsíðum var bara svarað skref fyrir skref þeim sjónarmiðum sem komu fram frá ESA og það gert býsna vel. Það er ástæða til að hrósa þáverandi utanríkisráðherra, Guðlaugi Þór Þórðarsyni, fyrir þá góðu vinnu og hann hefur örugglega verið studdur af aðstoðarmanni sínum, núverandi hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur, í þeim skrifum. En hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir fær tækifæri kannski hér á eftir, fari þingmaðurinn í ræðu, til að útskýra hvað hefur breyst frá því að það bréf var sent til ESA fyrir rúmum tveimur árum síðan. Annað sem ég hef nefnt hér eru tímasetningarnar. Auðvitað hljóta tómlætissjónarmið að koma upp þegar ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, tekur sér 20 ár til að ræskja sig og 30 til að láta til skarar skríða hvað þessa meintu röngu innleiðingu varðar. Tómlætisáhrif hljóta að koma sterklega til greina í þeim málarekstri sem mér þætti skynsamlegast að láta á reyna hvort ESA legði í á þeim grundvelli sem hér er teiknaður upp. Ráðherrar mega auðvitað ekki finna sig á þeim stað að telja það sérstaka ógn. Til þess er EFTA-dómstóllinn að taka á málum þar sem sjónarmið fara ekki saman. Við eigum ekki að vera hrædd við þá leið, bara fagna henni frekar. En ég vil bara minna á það hér því að ræðutíminn er að klárast að þegar við undirgöngumst og gerumst aðilar að EES-samningnum fyrir réttum 30 árum síðan var forsendan fyrir því að við gætum hafnað innleiðingu reglna sem annaðhvort ættu ekki við á Íslandi eða gengu bersýnilega gegn hagsmunum landsins. Þetta var forsendan. Þróun mála hefur verið með þeim hætti að íslenskir stjórnmálamenn, stjórnvöld hverju sinni, hafa ekki spyrnt við fótum með nægilega ákveðnum hætti, að mínu mati hið minnsta, og það er það sem hræðir menn þegar horft er til þess að breyta innleiðingu bókunar 35 með þeim hætti sem hæstv. utanríkisráðherra leggur til núna.

Frú forseti. Ég vil hér koma sérstaklega inn á það að með þessu frumvarpi er á engan hátt verið að raska lagasetningarhlutverki Alþingis. Það er ekki verið að taka það hlutverk úr höndum þingsins. Það er einfaldlega rangt að verið sé að fela erlendum aðila það vald. Það er okkar ákvörðun hverju sinni að taka upp gerðir og reglur sem falla undir svið EES-samningsins í þann samning og þá með breytingum eða aðlögunum eftir atvikum. Það er mjög skýrt að í greinargerð með frumvarpinu kemur einmitt fram að það er ekki verið að raska rétthæð réttarheimilda. Það gætir líka ákveðins misskilnings um það. Því hefur verið haldið fram að þegar um er að ræða stjórnvaldsfyrirmæli sem stangast á við lög þá gildi stjórnvaldsfyrirmælin. Það er alls ekki, heldur íslensk lög og íslensk lög og stjórnvaldsfyrirmæli og stjórnvaldsfyrirmæli. Þetta skiptir máli. Ég get ekki annað en komið hingað upp og nefnt það sérstaklega, þegar hv. þingmaður fjallar um þriðja orkupakkann og að nú fari lítið fyrir umræðu um neytendavernd vegna hans, að það var hann sem hélt því fram að um væri að ræða byltingarkennt frumvarp sem myndi öllu breyta á Íslandi. Sú sem hér stendur talaði um þetta mál sem mjög lítið, frekar ómerkilegt og alla vega mjög skaðlaust mál. Það er ástæðan fyrir því að það hefur ekki slíka slóð á eftir sér að við öll finnum fyrir því máli, vegna þess að það var einfaldlega smámál í efninu en það hafði auðvitað mikil pólitísk áhrif og olli mikilli pólitískri umræðu. Þess vegna vil ég nú bara nefna að það fer nú líka minna fyrir umræðu um öll tómu gróðurhúsin og erlendu aðilana sem leggja hér strengi án þess að biðja okkur um leyfi. Ég vil síðan spyrja hv. þingmann hvort hann geri þá athugasemd við það - vegna þess að í íslenskri löggjöf í dag má víða finna innlenda löggjöf sem varðar forgang þeirra lagaákvæða sem á vissum sviðum eru ósamrýmanleg og rekast þannig á. Þetta á jafnvel við um árekstur við lögfestar og ólögfestar þjóðréttarskuldbindingar. Þetta er á bls. 13, 14 og 15 í greinargerð með frumvarpinu þar sem fjallað er um lög um ársreikninga, lög um dýralyf, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Ég verð nú að gefa mér smá tíma til þess að skoða þann hluta greinargerðarinnar sem snýr að spurningu hæstv. ráðherra. En í prinsippinu er ég þeirrar skoðunar að við hér á Alþingi eigum í meginatriðum að geta sett löggjöf sem við teljum skynsamlegasta fyrir hag lands og þjóðar. Í þeim dæmum sem hæstv. ráðherra vísar hér í að séu rædd í greinargerð þá þarf ég að skoða það sérstaklega en ég gef mér að það séu gild rök fyrir því að sú leið hafi verið farin í þeim tilvikum. En grunnsvarið er: Við eigum hér á Alþingi að geta sett þær reglur, lagareglur, sem gagnast hagsmunum lands og þjóðar best. Ég vona að þetta svari prinsipplega spurningu hæstv. ráðherra.

Frú forseti. Ég er sammála því og þess vegna ber ég þetta saman, vegna þess að ég er þeirrar skoðunar að það sem við erum að gera hér geri nákvæmlega það sama og sé best til þess fallið að standa vörð um hagsmuni Íslendinga, bæði einstaklinga og lögaðila. Það sem hér er gert nú þegar í íslenskri löggjöf er einmitt til þess að tryggja ákveðna skilvirkni og að hægt sé að standa þannig vörð um til að mynda íslenskt atvinnulíf, eins og með lögum um ársreikninga. Það sama á við að einhverju leyti þegar kemur að því mikla regluverki sem til að mynda fylgir fluginu. Og af því að hv. þingmaður nefndi flugið áðan þá er spurning hversu langt hv. þingmaður myndi vilja ganga í að draga okkur úr samstarfi á Evrópska efnahagssvæðinu er varðar flugið og hvort hv. þingmaður teldi það til hagsbóta fyrir íslenska flugrekendur og Keflavíkurflugvöll og þau miklu umsvif sem þar eru.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra andsvarið. Þarna erum við kannski komin að kjarna vandans sem við okkur blasir í tengslum við alþjóðaflugið núna og það regluverk sem var samþykkt í gær í Evrópuþinginu. Þar erum við Íslendingar af einhverjum furðulegum ástæðum búin að múlbinda okkur með Evrópusambandinu hvað varðar loftslagsmál og tengdar aðgerðir. Svokallaður „Fit for 55“-aðgerðapakki Evrópusambandsins hefur ekkert með fjórfrelsi EES-samningsins að gera. Það er ákvörðun stjórnvalda að óska eftir því að ESA hafi eftirlit með þeirri framkvæmd, ef ég skil það rétt, en það er einmitt flugið sem er mögulega, ef á versta veg fer, að verða fyrir gríðarlegum skakkaföllum vegna óskiljanlegrar fylgispektar okkar í garð 

Virðulegi forseti. Já, hv. þingmaður, ég gleðst yfir tilefninu að geta komið hérna upp og tekið til varna fyrir EES-samninginn, samninginn sem flokkur minn, Sjálfstæðisflokkurinn auðvitað, tók meginþátt í að keyra okkur inn í. Mig langaði til að spyrja hv. þingmann aðeins út í söguna, af því að hv. þingmaður fer yfir það hvernig samningurinn hafi þróast með ógnvænlegum hætti og einhvern veginn falið í sér auknar skyldur á hendur aðildarríkjum o.fl. Mig langaði, með leyfi forseta, til að vísa hér í 3. gr. EES-samningsins: „Samningsaðilar skulu gera allar viðeigandi almennar eða sérstakar ráðstafanir til að tryggja að staðið verði við þær skuldbindingar sem af samningi þessum leiðir.“ Og áfram til bókunar 35, með leyfi forseta: „Vegna tilvika þar sem getur komið til árekstra á milli EES-reglna sem komnar eru til framkvæmdar og annarra settra laga, skuldbinda EFTA-ríkin sig til að setja, ef þörf krefur, lagaákvæði þess efnis að EES-reglur gildi í þeim tilvikum.“ Þá spyr ég, virðulegi forseti, hv. þingmann að því: Var þarna ekki verið að binda hendur löggjafans? Hefði hv. þingmaður þarna fyrir nokkrum áratugum síðan mótmælt inngöngu í EES-samstarfið á þeim forsendum, sbr. ummæli hv. þingmanns um löggjafann og um frjálsar hendur Alþingis til lagasetningar? Gerðu þeir þingmenn sem keyrðu okkur inn og stuðluðu að því að við fórum inn í EES-samstarfið, m.a. forverar mínir í Sjálfstæðisflokknum á Alþingi, sér hreinlega ekki grein fyrir því að það fylgdu skyldur því að vera í EES-samstarfinu? Af því að hv. þingmaður fer mikinn um það að þetta séu ekki bara réttindi heldur líka skyldur, gerðu þeir sér ekki grein fyrir því að við inngönguna þá var fyrsta skrefið að innleiða hérna hundruð ef ekki þúsundir reglna beint frá Brussel? Gerðu þeir sér ekki grein fyrir því að EES-samningurinn væri lifandi plagg sem þróaðist með samfélaginu, með þjóðfélaginu? Gerðu þeir sér ekki grein fyrir því, hv. þingmaður?

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur andsvarið. Ég er mjög efins um að þeir þingmenn sem stigu það gæfuspor fyrir réttum þremur áratugum síðan að taka ákvörðun um að Ísland yrði aðili að EES-samningnum hafi haft nokkrar forsendur til að átta sig á því með hvaða hætti samningurinn myndi þróast. Ég held að það væri framsýni sem engum hér inni sé raunverulega gefin. Það er engin ástæða til að reikna með því að þeir sem sátu hér á þingi fyrir 30 árum síðan hafi haft nokkurn möguleika á að átta sig á því með hvaða hætti EES-samningurinn myndi þróast og Evrópusambandið í heild sinni. Það var forsenda - þetta er algjört lykilatriði að mínu mati - það var forsenda fyrir því að menn undirgengjust, tækju þátt og gerðust aðilar að EES-samningnum að Ísland gæti hafnað innleiðingu reglna sem annaðhvort ættu ekki við eða gengju gegn hagsmunum Íslands. Ég er auðvitað ekki í neinni stöðu til að spyrja hv. þingmann, hlutverkin eru öfug núna, en til hvers telja menn til að mynda að 102. gr. sé inni í samningnum? Er það bara af því að það var pláss á síðunni? Auðvitað er það ekki þannig. Það var eitthvert tilefni, það var einhver tilgangur með 102. gr. Þetta er nú bara til að undirstrika að það er augljóst að menn höfðu réttmætar væntingar til þess að ef hér ætti að uppáleggja Íslandi regluverk sem ætti ekki við eða gengi gegn hagsmunum íslenskrar þjóðar þá gætu menn neitað innleiðingu, hafnað regluverkinu. Því held ég að það sé algjörlega augljóst að þeir þingmenn sem samþykktu þetta fyrir 30 árum síðan áttu engan möguleika á að sjá með hvaða hætti samningurinn myndi þróast. 

Virðulegi forseti. Svo lítill tími. Forsendan var auðvitað sú þegar við gengum inn í EES-samstarfið að samningurinn virkaði. Einsleitni var forsendan. Hann þurfti að virka fyrir borgarana, hann þurfti að virka fyrir fyrirtækin. Og hefur 102. gr. verið tekin úr sambandi? Er okkur ekki frjálst, eftir sem áður og hingað til, að ganga út úr þessu samstarfi hvenær sem er ef okkur hugnast svo? Hefur það eitthvað breyst? Ég viðurkenni það að ég hef verið hér í þessum þingsal margsinnis og hlustað á hv. þingmann og ég hef velt því fyrir mér - ég hef ekki skilið það sem svo að hv. þingmaður sé sérstakur aðdáandi, a.m.k. ekki einlægur aðdáandi, EES-samstarfsins - nú þegar samningurinn hefur þróast eins og hv. þingmaður bendir á, blásið út, segir hv. þingmaður, hver er afstaða hv. þingmanns í dag til veru og aðildar Íslands að EES-samningnum og EES-samstarfinu? Ég tek undir með hv. þingmanni þegar hann segir: Tökum okkur tíma, ræðum þetta mál. Endilega, en gætum okkur á því í okkar málflutningi að við leggjum ekki þeim lið sem hafa hér áratugum saman reynt að grafa undan EES-samningnum, vitandi að það sem býður okkar er ekkert annað heldur en Evrópusambandið með útbreiddan faðminn.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni andsvarið. Ég held að hv. þingmaður hafi alveg örugglega djúpa tilfinningu fyrir því að 102. gr. virkar eins og frelsið: Ef þú notar það ekki þá dofnar það. Ég held að hv. þingmaður átti sig alveg á hvað ég er að fara með þessu. Íslenskir stjórnmálamenn hafa ekki þorað að beita 102. gr. hingað til. Það hefur bara verið þannig. Við erum búin að vera þarna inni í 30 ár og nú kemur einhver svipa frá einhverjum starfsmanni hjá ESA sem kemur vonandi skýring á seinna hvað orsakar. Þessi umræða um það að þeir sem gjaldi varhuga við því með hvaða hætti EES-samningurinn hefur þróast séu andstæðingar EES-samningsins og kunni ekki að meta það sem í honum felst, það er auðvitað bara einhver strámaður sem menn auðvitað bara nota eins og mönnum hugnast best og gagnast þeirra rökræðu. Ég hef ekki í neinu samhengi verið að segja að við ættum að ganga út úr EES-samningnum en ég er þeirrar skoðunar að við eigum að geta endurskoðað hluti og kafað ofan í þá. Ég er t.d. efins um að 

Frú forseti. Ég get nú eiginlega ekki stillt mig um annað en að koma upp, úr því að það var vísað til Viðreisnar í ræðu hv. þingmanns. Það er auðvitað áhugavert að sitja hérna úti í sal, halla sér aftur í sætinu og horfa á þetta innanmein Sjálfstæðisflokksins blossa upp í ræðustól, sjá hér Miðflokksmenn allra flokka flykkjast upp í ræðustól - til að gera hvað? Jú, ala á ótta við það sem útlenskt er, grafa undan þeim samningi sem tryggt hefur lífskjör í landinu meira heldur en nokkuð annað. Í þessu tilfelli kom nefnilega upphefðin að utan. Það er bara þannig. Og já, hv. þm., Viðreisn styður þetta mál hæstv. utanríkisráðherra heils hugar og ánægður er ég og sáttur með að frjálslyndari hluti Sjálfstæðisflokksins ætli líka að standa vörð um þennan mikilvæga samning. Ég átta mig á því að það er auðvitað líka öðrum þræði gert, eins og kom fram hjá hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur, til þess að við þurfum ekki að ganga í þetta ógurlega Evrópusamband. Og gott og vel, það er auðvitað afstaða sem vel er hægt að hafa. Ég er þeirrar skoðunar, rétt eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra hér áðan, að það sé verið að gera allt of mikið úr þessu máli, rétt eins og oft er gert þegar rætt er um alþjóðlegt samstarf. Ég er svolítið þeirrar skoðunar að þegar rætt er um fullveldi og sjálfstæði þá séu það alveg ótrúlega marklaus hugtök ef við viljum ekki nota sjálfstæðið og fullveldið til þess að taka þátt í samstarfi þjóða með réttindum og skyldum til að bæta lífskjör almennings og fyrirtækja og búa til betra samfélag heldur en það væri ella. Ég ætla líka að fá að varpa fram sömu spurningu og hér hefur verið varpað fram áður. Úr því að EES-samningurinn hefur breyst svona mikið og þanist svona mikið út og nær allt í einu yfir óskyld málefni, líkt og hv. þingmaður nefnir, er hann þá eins og staðan er í dag sáttur við veru okkar í EES? Ég hef nefnilega aldrei skilið hv. þingmann, 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni andsvarið. Ég var nú að reyna að lesa í hverjir Miðflokksmennirnir hefðu verið sem komu hér upp á undan því að mér finnst flestallir þingmenn sem hér hafa tjáð sig að mínu mati hafa verið rangstæðir í málinu. Mögulega var hv. þingmaður að vísa til Orra Páls Jóhannssonar, þingflokksformanns Vinstri grænna, en ég náði því miður ekki að hlusta á öll andsvör hans. Hann sver þetta af sér sé ég hér í hliðarsal þannig að ég lít svo á að ég sé eini Miðflokksmaðurinn sem hafi komið hér upp í þessari umræðu hingað til, því miður. Ég treysti á að fleiri komi hingað upp á eftir og tel reyndar fullvíst að svo verði. En af því að hv. þingmaður spurði beint út hvort ég væri þeirrar skoðunar að ég vildi undirgangast EES-samninginn ef við værum að taka ákvörðun um það í dag - skildi ég þá ekki spurninguna rétt, hv. þingmaður? Ég held að það gæti bara vel komið til greina. En það sem ég hef saknað og kallað eftir og við raunar óskuðum eftir, Miðflokkurinn, með sérstakri skýrslubeiðni, er greining þar sem farið væri yfir kosti og galla EES-samningsins. Sú beiðni, sem var samþykkt hér samhljóða í þinginu, skilaði sér í þykkri bók nefndar sem Björn Bjarnason, fyrrverandi ráðherra, fór fyrir, þar sem eingöngu var farið yfir kosti EES-samningsins. Ég eiginlega bara bíð eftir því að annað bindi komi frá þeim ágæta hópi þar sem verður farið yfir ókostina, því að auðvitað eru þeir til staðar en það hefur lítið mátt ræða þá. Ég held að það sé fremst í röðinni að við setjumst niður og segjum: Heyrðu, ræðum þetta heildstætt. Hvar höfum við misstigið okkur? Hvar hefðum við kannski átt að gera athugasemdir eða hafna innleiðingu á einhverri gerð? En það hefur verið mjög erfitt að fá þessa hluti rædda. Sama þurfum við að gera varðandi Schengen-samstarfið 

Virðulegur forseti. Ég orðaði kannski ekki hugsun mína nægilega skýrt áðan. Ég var nú að vísa til Miðflokksmanna allra flokka sem almennt eru að tala um þetta mál í samfélaginu öllu. Þeir eru margir í Sjálfstæðisflokknum en líka öðrum flokkum hér á þingi og maður veit til þess líka að það eru ákveðnar efasemdir um það hvernig eigi að gera þetta innan þingflokks VG. Þetta er allt saman bara mjög áhugavert og verður áhugavert að fylgjast með þessu. Ég heyri það að menn eru að brýna sig upp í ansi mikla umræðu hér um þetta mál þegar það kemur til þings aftur úr nefnd og gott og vel, þá sjáum við bara hvað gerist. En ég árétta bara það sem ég sagði hér áðan: Allt tal um fullveldi og allt tal um sjálfstæði, það er fullkomlega marklaust ef við nýtum það ekki til hagsbóta fyrir íslenska þjóð. Það væri sjálfsagt ágætt fyrir mig ef ég ætlaði bara að hugsa um einhverja persónulega hagsmuni gagnvart Viðreisn og Evrópusambandinu að Ísland gengi úr þessu EES-samstarfi vegna þess að það er borðleggjandi að við yrðum fljót inn í Evrópusambandið ef það yrði. 

Frú forseti. Ég þakka andsvarið. Það er auðvitað þannig að það eru fleiri en Evrópusambandið sem bíða með opinn faðminn. Það eru ótal margar þjóðir sem halda á sínum utanríkismálum á forsendum tvíhliða samninga í meginatriðum en eru ekki til að mynda aðilar að bandalagi eins og Evrópusambandinu. Þannig að valkostirnir eru fleiri. Ég verð auðvitað að segja eins og rétt er að faðmur okkar Miðflokksmanna stendur auðvitað opinn þeim sem tala skynsamlega í þessum efnum og hefur alltaf gert. Varðandi frelsið þá held ég að það sé alltaf rétt að því oftar sem við tölum um fullveldi því skýrara er í huga okkar mikilvægi fullveldisréttarins og fullveldis þjóðarinnar. Rifjum bara upp Icesave-málið, uppgjörið við kröfuhafana. Þá var grundvöllur þess sem við gátum gert þar, sem tryggði mesta og hraðasta efnahagslega viðsnúning sennilega í seinni tíma sögu nokkurrar vestrænnar þjóðar, það var fullveldisrétturinn. Þannig að við megum ekki vanmeta hann.

Virðulegur forseti. Ég var að koma af ráðstefnu í húsi Vigdísar þar sem hæstv. utanríkisráðherra var með okkur í utanríkismálanefnd í panel. Ég ætla aðeins að víkja að því hér á eftir vegna þess að ég ætla að leyfa mér að endurtaka eitthvað sem ég talaði um þar. Ég tek það fram, með fullri virðingu fyrir Miðflokknum, að ég ætla ekki að fara að láta kalla mig einn Miðflokksmanna úr ólíkum flokkum hér á þinginu þó að ég spyrji spurninga sem ég er búinn að spyrja í mörg ár. Áður en ég vík að því þá ætla ég að leyfa mér að leiðrétta hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttur, lögfræðing og hámenntaða manneskju í fræðunum. Það var einn flokkur á Íslandi sem vildi inn í EES 1989, 1990 og 1991 og það var örflokkurinn Alþýðuflokkur. Það var bara heppni þegar kom að örlagastundu í lífi Sjálfstæðisflokksins og nýs formanns sem hafði skorað á hólm gamlan vin sinn, Þorsteinn Pálsson, sem formann - flokkurinn stóð klofinn og annaðhvort var að lenda í minni hluta eða samþykkja það að fara inn í Evrópska efnahagssvæðið og ganga með Alþýðuflokknum til þeirra verka. Þannig að það að tala um að Sjálfstæðisflokkurinn hafi tekið meginþátt í því er orðum aukið, hv. þingmaður. Hann samþykkti að koma með í vegferðina. Þeir sem tóku meginþátt í því voru þeir sem komu Alþýðuflokknum til valda á þeim forsendum að hann væri einn íslenskra flokka með vígorðið „Ísland í A-flokki þjóða“. Það var auðvitað stórvinur hv. varaþingmanns Friðjóns Friðjónssonar sem þar fór fremstur meðal jafningja, Jón Baldvin Hannibalsson, og þeir sem gengu þar með í för og komu þessu á koppinn höfðu enga ástæðu til að bera kinnroða af þeirri ákvörðun. Það var vel ígrunduð ákvörðun á þeim tíma, rétt eins og við viljum ímynda okkur að við tökum ákvörðun um að ganga í hjónaband að vel ígrunduðu máli með tiltekinni manneskju sem rímar við okkar skap og geðslag. Slíkt hjónaband getur auðvitað súrnað og makinn veikst, jafnvel á geði eða byrjað að vakla og lent í ruglinu. Öll sambönd, öll hjónabönd, öll milliríkjasambönd, öll vináttusamband þurfa að þola reglubundna endurskoðun og endurnýjun á heitunum. Það þarf að vera gagnkvæmur vilji og gagnkvæm ánægja. Þetta er ekki svart eða hvítt. Og það að spyrja spurninga um hluti eins og þá sem eru hér eru til umræðu í dag, það er bara fullkomlega sjálfsagt og eðlilegt og í rauninni algjörlega bráðnauðsynlegt vegna þess að, eins og hér hefur verið vikið að og hv. þm. Bergþór Ólason hefur ítrekað vikið að, þessi samningur er auðvitað gjörólíkur þeim sem við skrifuðum upp á fyrir tæplega 30 árum. Það blasir algjörlega við. Hann hefur bólgnað út. Hann hefur tekið til mun fleiri þátta en þess sem þá var. Við innleiddum helling í upphafi og höfum verið afar þæg og hlýðin allar götur síðan. Það sem ég tel að sé afar mikilvægt fyrir okkur er að vita og upplýsa þjóðina um hvað sé í þessu fyrir okkur, hver sé ávinningurinn í dag. Það var alveg ljóst fyrir 30 árum að 10% niðurfelling á tollum á aðallega útflutningsvöru okkar var gríðarlegur búhnykkur sem kom öllum vel og ekki síst fyrirtækjunum sem stóðu í sjávarútvegi á þeim tíma með nýfengna kvóta í farteskinu. Nú er þeim málum háttað með allt öðrum hætti en þá var. Við sjáum ekki 10% af útflutningi sjávarafurða í bókhaldinu lengur. Þessu er farið með ýmsum hætti, alls kyns milliliðir og menn selja sjálfum sér og kaupa og guð má vita hvað. Ég lagði fram fyrirspurn 13. mars um einföld svör við fjórum spurningum. Það er alveg rétt að Björn Bjarnason var fenginn til að skrifa hér skýrslu og hann svaraði bara örfáum af þeim spurningum. Hann kom til að mynda aldrei að neinu sem vék að hagrænum þáttum eða hvernig hagtölurnar litu út í bókhaldinu. Hver var heimanmundurinn þá og hver er hann núna? Hverjar eru skuldbindingar okkar og hvernig högum við því? Ég tek það fram að ég er sko enginn andstæðingur EES, þvert á móti, ég hef verið stoltastur af því af öllu sem ég hef komið nálægt í pólitík að hafa komið okkur inn á sínum tíma. En það er bókstaflega skylda okkar að staldra við reglubundið og spyrja: Er þetta allt í rétta átt? Er þetta allt til farsældar? Erum við ánægð? Erum við glöð í þessu hjónabandi? Og ef svo er ekki þá er bara fullkomlega eðlilegt að viðra það. Mínir gömlu félagar úr Alþýðuflokknum hittast enn þann dag í dag reglulega og fyrir nokkrum árum þá urðu þeir dálítið skrýtnir á svipinn sumir þegar ég bara benti þeim á að án fjórfrelsisins fræga hefði hér ekki orðið það sem sumir kalla svokallað hrun. Það var þessi frjálsi flutningur fjármagns milli landa og allur sá galskapur sem unglingaþjóðin færðist í fang sem setti okkur hér svoleiðis rækilega á andlitið og tugir þúsunda misstu heimili sín og aleigu og eru enn að reyna að ná áttum, sumir kannski illa staddir fyrir en guð veit hvað. Fjórar spurningar sem ekki hefur verið svarað enn þá en voru sendar 13. mars hljóma svona: „1. Hver var árlegur kostnaður ríkissjóðs vegna þátttöku Íslands í rekstri EFTA árin 2012– 2022? 2. Hversu mikið var greitt árlega úr ríkissjóði til EES vegna álagðra gjalda eða kostnaðarþátttöku í sameiginlegum verkefnum á sama tímabili? 3. Hver var árlegur kostnaður ríkissjóðs vegna innleiðingar EES-tilskipana á sama tímabili? 4. Hversu mörg stöðugildi þarf til að vinna að innleiðingu EES-tilskipana? Svar óskast sundurliðað eftir ráðuneytum og undirstofnunum þeirra.“ Ef þetta eru ósanngjarnar spurningar, nú „so be it.“ Ég er búinn að spyrja þessara spurninga í u.þ.b. fimm ár en hef engin svör fengið. Ég veit að það eru ýmsir búhnykkir fyrir fyrirtæki sem eru að sækja um styrki til að gera hitt og þetta. Þeir sem vilja fara í nám til útlanda að undangengnum íslenskum námslánatökum, fara til útlanda og sleppa við skólagjöld, það er fínt fyrir þá einstaklinga ef þeir þá yfir höfuð snúa til baka sem sumir gera og aðrir alls ekki. Það eru ýmsir kostir fleiri. Það er þetta frelsi til að ferðast á milli landa og þessi löggjöf sem við höfum innleitt sem er að meðaltali 650 tilskipanirnar á ári, tilskipanir frá Evrópu á ári, um hvað við skulum gera í stóru og smáu. Við höfum verið ákaflega hlýðin og samstarfsfús í þeim efnum. Það má svo benda á þrætuepli á borð við orkupakkann sem vonandi verður nú ekki mikið framhald á. Við hefðum getað gert eitthvað í honum fyrir mörgum árum en við misstum af þeirri lest að setja fyrirvara við það smámál sem sumir kalla. En nú stendur þjóðin frammi fyrir stórmáli sem heitir ETS og á að verða einhvers konar minnisvarði um glæsilegan feril Ursulu. Og aldrei í sögu Íslands hafa jafn margir fundir verið haldnir um sama hlut; 80 fundir sendiráðsins í Brussel, með öllum þeim hagsmunavörðum sem þar eru af Íslands hálfu, 16 fundir hæstv. innviðaráðherra okkar, Sigurður Inga, og bréfin frá forsætisráðherra og utanríkisráðherra en þetta er allt sama svarið: Nei, við ætlum ekkert að taka tillit til þessarar viðkvæmu stöðu ykkar þarna við endimörk hins byggilega heims, við ætlum að halda þessu striki, hvort sem okkur líkar betur eða verr. Þá eigum við sannarlega rétt á því að segja: Nei, takk, ekki þetta. Þetta bókstaflega skaðar okkur sem millilendingarhöfn í ferðaþjónustu heimsins í okkar heimshluta og þetta skaðar möguleika fólks á því að komast hingað til Íslands, sem er tiltölulega langur vegur, og við ætlum ekki að gangast undir þetta. Þá skulum við standa í lappirnar. Það sem ég nefndi hér fyrr í dag á fundinum með utanríkisráðherra og fullum sal í hús Vigdísar er að við hefðum betur staðið í lappirnar gagnvart hinum mjög svo „intimiderandi“ Bandaríkjaforseta sem heimtaði að við gerðumst opinberir stuðningsaðilar innrásarinnar í Írak. Þar þurfti okkar eigin dómgreind að vera yfirsterkari þeirra og þeirra kröfum um atfylgi Íslands. Ég ætla að vona það sannarlega þegar einhvern tíma kynni að koma að því að 380 milljóna þjóðin í Vesturheimi heimti að við séum með í þessu og með í hinu - forsíða Morgunblaðsins í dag er að segja frá stefnubreytingu í vopnaskaksmálum, risafótboltavallarstærðarkafbátar, kjarnorkuknúnir, eru að fara að urra hver framan í annan, rússneski björninn og ameríski ránfuglinn hér við Helguvík, og við segjum já og við stöndum á bak við utanríkisráðherrann okkar í þessu sem og flestu öðru. En ef kröfurnar fara að gerast mjög mikið svæsnari og hættulegri fyrir okkur hér norður í ballarhafi, óvarin af eigin vörnum a.m.k., þá þurfum við að kunna að segja nei við stóra Uncle Sam. Við segjum nei við rússneska björninn í þessu vopnabrölti hans, stöndum við það. Svo koma samfélagsmiðlar og umræða fólksins í landinu sem er sem betur fer ekki eins og hún er t.d. í Rússlandi þar sem hún er „limiteruð“ og menn eru blindaðir og mataðir á falsfréttum og staðreyndum sem henta því fyrirkomulagi. Dómsvaldið á Íslandi er því miður ekki saklaust af því að hafa látið almannaróminn einhvern veginn hafa áhrif á sínar niðurstöður í dómsmálum. Við verðum absolút að standa við stjórnarskrána í því að treysta okkar eigin hyggjuviti þegar við tökum ákvarðanir hér á Alþingi og treysta á eigið innsæi og eigið hyggjuvit þegar þjóðirnar í kringum okkur, vinaþjóðirnar í Bandaríkjasamhenginu eða vinaþjóðirnar Evrópusamhenginu - stöndum með sjálfum okkur fyrst og okkar eigin dómgreind. Látum engan George Bush hrifsa af okkur eigin dómgreind í framtíðinni. Ég segi hér varðandi þessa 5. gr., margumræddu: Það var mjög mikið um það deilt á sínum tíma þegar við gengum inn í Evrópska efnahagssvæðið hvort þetta stæðist stjórnarskrá. Þá var skipaður sérstaklega fjögurra manna hópur sem Gunnar G. Schram fór fyrir og þau mál alveg sérstaklega skoðuð. Sá hópur komst að þeirri niðurstöðu að þetta stæðist stjórnarskrá, þetta ákvæði sem við höfum haft á einhverju gráu svæði síðan þá. Nú er örugglega mikið verið að þrýsta á okkur og hóta okkur öllu illu ef við klárum þetta ekki. ,,Tengsl þjóðaréttar við íslenska stjórnskipun og áhrif alþjóðasamninga á íslenskan rétt“ er grein eftir Björgu Thorarensen sem við hittum nú hér fyrr í dag, við hæstv. ráðherra. Hún víkur að því hvort nauðsynlegt sé að breyta stjórnarskrá og kemst að því að þetta kalli ekki á stjórnarskrárbreytingar og að við værum eftir sem áður innan marka í því. En ef þetta ákvæði t.d. verður hnökralaust samþykkt þá þurfum við eftir sem áður að standa í lappirnar þegar kemur að ETS-málinu. Þá þurfum við að þora að segja nei, þetta passar okkur ekki. Takk, en nei takk. Við þurfum líka að búa okkur undir það varðandi álitamál eins og varðandi tóbaksvarnir og annað slíkt sem íslensk lagaákvæði banna, t.d. auglýsingar á tóbaki og áfengi, að það mun þá fella þau íslensku lög úr gildi. Búum okkur undir það. Þetta er partur af pakkanum. Það að ræða þetta svona þýðir ekki að maður vilji ganga úr Evrópska efnahagssvæðinu, það þýðir bara að maður setur spurningarmerki við allt það nýja sem tilheyrir ungfrú Evrópu sem var ekki fyrir 30 árum. Bergþór, hv. þingmaður Miðflokksins, talaði um að þetta hefði allt saman bólgnað óskaplega. Það gerist í hjónaböndum; makarnir bólgna út með ólíkum hætti, gerast kröfuharðari hvor á annan og skrýtnari. Sumir hér inni kannast eitthvað við þetta. Þá er það sama hvort daman heitir ungfrú Evrópa eða ungfrú Suðurland eða hvað annað. Verum alveg heiðarleg með það að við erum í fullum rétti til að ræða hvort allt er í lagi, hvort við viljum skuldbinda okkur enn frekar, 

Forseti minnir á að þingmálið er íslenska, á köflum var ræðan ansi enskuskotin hjá hv. þingmanni.

Þingmaður hefur búið í enskumælandi löndum um þriðjung ævi sinnar.

Já, þó að forseti átti sig á því að hér er í raun verið að ræða alþjóðamál þá er þingmálið engu að síður íslenska. 

Ófullkomleiki mannskepnunnar er slíkur …

En vegna þess að hv. þingmaður nefndi hér fyrirspurn sem liggur fyrir í máli 844, varðandi kostnað við EES-samstarfið, þá hafa þau boð verið borin til skrifstofu að grennslast fyrir um það mál. Það var lagt fram 13. mars, eins og þingmaðurinn nefndi, og var þar með komið á fimmtán daga tíma 3. apríl í páskahléi og hefði þess vegna, ef öll tímamörk hefðu verið virt, átt að birtast strax að loknu páskahléi. Það verður gengið eftir þessu.

Virðulegi forseti. Já, hér fengum að heyra ræðu, heilmikið um Evrópusambandið og hvort það væri gott að vera í því eða EES eða ekki. Það var talað um hjónabönd og ýmislegt annað. Ég er voða hræddur um að umræður um þetta ákveðna mál muni einmitt minnst fjalla um málið sjálft heldur fjalla um alls konar aðra hluti sem fólki tekst að tengja við það og gamla gremju varðandi Evrópusambandið og annað. Það er kannski það sem menn eru að kalla að séu Miðflokksmenn í fólki, að geta talað um allt annað en málið sjálft í löngu máli. En mig langaði í fyrra andsvarinu að spyrja hv. þingmann, af því að hann notaði myndlíkinguna um skilnað: Telur hv. þingmaður að það sé kominn tími á skilnað að borði og sæng eða jafnvel að fullu milli Íslands og EES?

Virðulegur forseti. Þessarar spurningar hefur ítrekað verið spurt í dag og ég held að það sé mjög einfalt og stutt svar við því. Þó að maður velti fyrir sér á hvaða vegferð við séum og hvort allt sé í góðu gengi, hvort maður sé sáttur og hvað hafi breyst frá okkar sáttmálaupphafi þá þýðir það ekki að þú ætlir að ganga út úr sambandinu. Það þýðir bara að það er þörf á samræðu. En tilraunir okkar til samræðna um þetta eina mál, sem heitir ETS og er auðvitað ekki beint tengt þessu máli - ég tek það fram að ég las hér upp heilmikið um það sem Björg Thorarensen hefur skrifað um hvað stæðist stjórnarskrá og hvað ekki og hvað fjögurra manna nefnd Gunnars G. Schram áleit rétt í þessu. Það fjallaði auðvitað um kjarna málsins, hvort þetta stæðist og hvort þetta væri nauðsynlegt. Ég er ekki að mæla gegn því að við tökum þessa samþykkt og bara samþykkjum hana því að hún er í rauninni partur af dílnum eins og okkur mátti vera ljóst á sínum tíma. Ég segi bara: Að sjálfsögðu er ég ekki að leggja til að við segjum okkur út úr EES en ég vil að við getum talað við EES íslensku og ef þeir skilja ekki íslenskuna sem við erum búin að tala á yfir 100 fundum við þá, þá er eitthvað að í því sambandi. Þá þurfum við að viðurkenna það og ræða það sérstaklega hvers vegna einstrengingurinn er svona algjör öðrum megin. Við erum búin að vera þæg í 30 ár. Nú ætlum við ekki að eyðileggja okkar höfuðbúgrein með því að fara að bæta við sem nemur fargjaldi fram og til baka frá útlöndum í einhverja losunarskatta Ursulu von der Leyen.

Virðulegi forseti. Já, það er greinilega ekki skilnaður í uppsiglingu hjá hv. þingmanni, alla vega í skilgreiningunni um EES, en kannski hjónabandsráðgjöf, það er spurning. En mig langaði bara rétt að nefna varðandi fyrirspurn þá sem hv. þingmaður nefndi hér um kostnað við EES og EFTA. Svar við spurningum eitt og tvö er sennilega auðvelt að finna bara í fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Þar eru upphæðirnar skilgreindar fyrir fyrstu og aðra spurningu. En það er mikilvægt í öllu svona að horfa ekki bara á kostnaðinn heldur verður að meta líka ávinninginn. Ef hjónaband væri bara metið út frá kostnaðinum væru sennilega fáir sem myndu ganga í hjónaband heldur myndu þeir vilja fá einhvern ávinning út úr því.

Virðulegi forseti. Ég er alveg sammála þingmanninum um þetta. Ég er bara í rauninni að biðja um kostnaðinn fyrst og svo vil ég fá það sem kemur hinum megin. Eitt skref í einu. Ég get upplýst hv. þingmann um það að ég hef spurt þessara spurninga í sirka fimm ár. Ég hef spurt stjórnmálamenn, ég hef spurt ráðherra, ég hef spurt fyrrverandi ráðherra. Ég hef spurt lektora, ég hef spurt bankastjóra og ýmsa sem ættu að hafa svörin og hið ótrúlega er, hv. þingmaður, að svörin hafa verið á bilinu 4 milljarðar á ári, hreinn ávinningur, munurinn á milli debet og kredit eða kostnaðarútgjalda, og heilla 90 milljarða. Þetta voru góðir og gildir þegnar, annars vegar stofnandi Viðreisnar sem var með hærri töluna og hins vegar bróðir hans sem fer fyrir Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Svona er nú breitt bilið á mati ávinningsins.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að fara í hártoganir við hv. þingmann um það hvert og hversu veigamikið hlutverk Sjálfstæðisflokksins hefur verið og var á sínum tíma við það að koma okkur inn í EES-samstarfið og verja það allar götur síðan; flokkur sem hafði á þeim tíma um 40% fylgi og 40% fulltrúa hér á þinginu á meðan Alþýðuflokkurinn hafði 15%. Eins og hv. þingmaður nefnir þá hélt og sat hv. fyrrverandi þingmaður Jón Baldvin á utanríkisráðherrastólnum. Hins vegar hélt Sjálfstæðisflokkurinn á forsætisráðherrastólnum og hv. þingmaður vill væntanlega ekki gera lítið úr hlutverki þingsins við meðferð þessa máls, hvar Sjálfstæðismaðurinn Björn Bjarnason var formaður utanríkismálanefndar og Sjálfstæðisflokkurinn hafði fjóra af fimm fulltrúum í meiri hluta utanríkismálanefndar sem stuðlaði auðvitað að því að greiða götu samningsins í gegnum þingið. En að öðru. Það er alltaf gaman, eða a.m.k. yfirleitt, að hlusta á hv. þingmann fara svona vítt og breitt yfir málin og mig langar til þess að vera svolítið á sömu nótum og hv. þm. Gísli Rafn Ólafsson sem benti á að hættan væri sú að þegar við værum að ræða þessi mál færum við að ræða eitthvað allt annað því að svo margt kæmi inn í. Því langaði mig að spyrja hv. þingmann beint út hver afstaða hans væri til þess þingmáls sem við ræðum hér í dag, hvort ég hafi skilið hann rétt sem svo að hann væri jákvæður í garð tillögu hæstv. utanríkisráðherra til lausnar á þessu máli.

Virðulegur forseti. Ég ætla að svara spurningu hv. þm. Diljár Mistar Einarsdóttur með stuttu tveggja stafa orði sem er: Já. Ég held að ég hafi vikið að því í svari við fyrri fyrirspurnum að ég tel að þetta sem hér er til umræðu skipti ekki neinum sköpum. Þetta er eitthvað sem við í rauninni undirgengumst fyrir 30 árum og hefur hangið einhvers staðar óklárað og því geri ég ekki stórar athugasemdir við það. Ég er hins vegar að nota tækifærið og brýna okkur til þess þegar virkilega kemur að því að segja nei við skipunum að utan, sama úr hvaða átt þær koma, þá höfum við til þess dug, þor og kjark. Svo vil ég bara segja, að ég hygg að ánægja okkar hv. þm. Diljár Mistar Einarsdóttur sé gagnkvæm af því að talast við í þingsal.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Jakobi Frímanni Magnússyni fyrir ræðuna. Það var víða komið við og mig langar að bregðast við fáeinum hlutum. Fyrir það fyrsta, þá finnst mér mjög til eftirbreytni hvaða afstöðu íslensk stjórnvöld hafa tekið gagnvart því að hleypa hingað kjarnorkuknúnum kafbátum til að undirstrika það að við stöndum auðvitað með vörnum landsins. Ég er mjög jákvæður gagnvart því þótt ég sé mjög ósáttur við það hvernig þessi sama ríkisstjórn stóð að því að afgreiða þjóðaröryggisstefnu sem ég dauðsé eftir að hafa greitt atkvæði mitt. Hún var auðvitað engan veginn nógu öflug, en þetta sýnir okkur þó a.m.k. að við ætlum að taka þátt í vörnum landsins og styðja við bakið á þjóð sem nú er ráðist á. Síðan er mikið talað um ETS og flugið. Það finnst mér áhugavert dæmi um það - eins og hv. þingmaður var að benda á þá hefur hagsmunagæslan verið mikil í því máli með óteljandi fundum - að eyríki inni í Evrópusambandinu gátu komið sínum sjónarmiðum beint á framfæri með því að vera í Evrópusambandinu og tillit var tekið til þeirra. Mér finnst því mjög gott að taka það dæmi um ýmsa kosti sem gætu fylgt því að sitja einmitt við þetta margumtalaða borð og hafa þá einhver raunveruleg áhrif, frekar en að reyna að semja um hlutina eftir á. Þar undir er síðan auðvitað ferðaþjónustan, sem er ofsalega gott dæmi um atvinnugrein sem er jafn sterk og öflug og það starfsfólk sem við höfum í hana. Evrópska efnahagssvæðið og EES-samningurinn er auðvitað grundvöllur þess að hingað koma tugþúsundir einstaklinga hindrunarlaust frá Evrópu til þess m.a. að vinna í íslenskri ferðaþjónustu. Það er eitt dæmi um gagnsemina og ég tek svo sem alveg undir það að ágætt getur verið að vita hvað kostnaðurinn er mikill við að taka þátt í þessu samstarfi,  
             Mig langar að spyrja hv. þingmann: Við höfum fylgst með því hvað hefur gerst hjá Bretum þegar þeir gengu út úr Evrópusambandinu. Þar eru tónlistarmenn mjög mikið að kvarta undan því að þeir 

Virðulegur forseti. Þetta er hárrétt ábending hjá hv. þingmanni. Við erum í afskaplega þægilegri stöðu hér. Einn af fremstu tónlistarmönnum Breta smeygði sér inn í íslenska ríkisborgararéttinn rétt áður en þetta brast á og þakkar mjög fyrir það í dag. Úr því að hv. þingmaður tekur nú tónlistarbransann inn í umræðuna þá er alltaf fleiri en ein leið að hlutunum. Ég hef skilið frústrasjónir Breta inni í Evrópusambandinu mjög vel, hafandi búið þar í á annan áratug á tveimur tímabilum í mínu lífi. Þeir eru sjálfstætt þenkjandi eylendingar eins og við Íslendingar. Það lætur Bretum almennt illa að láta stafa ofan í sig á framandi tungumálum hvað þeir eiga sjálfir að taka sér fyrir hendur og hvernig þeir eiga að sitja og standa, alveg eins og það kemur mörgum Íslendingum óþægilega í skjöldu hvað þessir 30.000 harðduglegu embættismenn eru að skrifa ofan í okkur, stórt og smátt, ár eftir ár. Við tökum 650 mál og afgreiðum þau öll á einn veg, meira eða minna, með litlum athugasemdum eða fyrirvörum. Þetta yrðu 2.100 tilskipanir ef við gengjum inn í Evrópusambandið. Þá myndum við í nefndunum varla hafast mikið annað að en að þjónka og hlýða hinum grísku, ítölsku og spænsku embættismönnum sem aldrei hafa komið til Íslands eða kynnt sér nokkurn skapaðan hlut hér. Það er gallinn við þetta, að láta fólk sem þekkir ekki til aðstæðna segja sér stórt og smátt. Í 30 ár seldi ég miða á mína tónleika úti í Eymundsson eða í 10–11 án þess að borga krónu fyrir það. Nú er komið tix.is og þú getur ekki farið í Hörpu öðruvísi en að borga einhver 10% í „commission“ af miðasölunni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skoðanaskiptin í þessu. Mig langar þó kannski að segja í minni seinni ræðu að mér finnst það liggja algerlega skýrt fyrir að íslenskt samfélag tók stökkbreytingu til hins betra. Það færðist í raun og veru inn í nútímann þegar við gengum inn í Evrópska efnahagssvæðið. Auðvitað er þetta ekkert gallalaust. Ástæðan fyrir því að minn flokkur t.d. talar fyrir því að það geti verið miklu betra að taka skrefið til fulls og ganga inn í Evrópusambandið er að þá höfum við einmitt áhrif á allt þetta sem hv. þingmaður var að nefna hér, þ.e. við getum komist að borðinu, myndað bandalög með þeim sem hafa svipaða hagsmuni um þá hagsmuni og haft áhrif með beinum hætti á löggjöfina. Þegar við tölum um fullveldið þá felst meira fullveldisafsal í EES-samningnum heldur en í fullri aðild að Evrópusambandinu, einfaldlega vegna þess að þar höfum við áhrif sem við höfum í sjálfu sér ekki á EES-samninginn. En hann var mikið gæfuspor og teygði sig inn á öll svið samfélagsins, gerði viðskipti frjálsari og gerði það að verkum að við getum gert eitt og annað í útlöndum, rekið fyrirtækin okkar á stærri markaði, og með það hvað einstaklingar á Íslandi geta gert í öðrum löndum þá virkar það auðvitað í hina áttina líka. Ég hef skilið þetta mál þannig, sem hér er undir og við erum að ræða, að það sé lagt fram til að tryggja að það sé algjörlega geirneglt niður, sama hvort um er að ræða Íslendinga á Íslandi sem vilja fara eitthvað annað og reyna fyrir sér á Evrópska efnahagssvæðinu eða öfugt, að réttindin séu hin sömu líkt og áskilnaður er um í þessu EES-samstarfi. Því fagna ég að við séum að ræða þetta mál og tek alveg undir það sem menn hafa verið að segja. Það er bara fínt að þingið leggist yfir þetta með okkar helstu sérfræðingum og skoði og rýni þetta allt saman. 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir hans vangaveltur og innlegg í umræðuna. Ég tel að umræða af þessum toga mætti gjarnan eiga sér stað í fleiri málum, þar sem frjáls þankagangur þingmanna fær að vera til þegar við veltum upp öllum málum. Að sjálfsögðu er ég sammála því að við eigum að gera allt sem í okkar valdi stendur til að bæta líf fólksins í landinu, fólksins sem við störfum fyrir, fólksins sem kýs að búa hér frekar en einhvers staðar annars staðar, hvaðan sem það kann að vera, og mín heitasta ósk er sú að við getum horft í spegilinn innan fárra missera og sagt: Það er fullur sómi að okkar þjóðskipulagi. Það er fullur sómi að því hvernig kjör við búum okkar landsmönnum, sama hvort þeir eru komnir á aldur eða ekki. Sama hvernig við horfum á það þá er ekki fullur sómi að í dag. Við erum sjötta ríkasta þjóð í heiminum samkvæmt OECD og við erum enn þá með tíund landsmanna hér við fátækramörk. Hvers vegna í dauðanum? Ef Evrópusambandsaðild myndi stroka út þessa augljósu skekkju og skömm þá væri ég fyrsti maður til að stíga þar inn. Ég er sammála því sem margir hér í þessum sal tala um. Það er óviðunandi ástand hér með örmyntina íslensku krónuna, þar sem enginn veit hverju er von á um næstu mánaðamót eða þarnæstu hvað varðar afborganir af íbúðum eða leigu eða hvað sem það er. Þessu ófremdarástandi verðum við að komast úr og ég er tilbúinn að horfa á hvaða leiðir sem er í þeim efnum og er alveg tilbúinn til að skipta um skoðun ef það væri bjargföst trú mín að það væri leiðin áfram, en í þeim efnum er fleiri en ein leið til farsældar. 

Virðulegi forseti. Það er fullt tilefni til að koma hérna upp og taka þátt í þessari umræðu og taka undir ræðu hæstv. utanríkisráðherra í þessu máli, og jafnvel víkja að sumu sem kom fram í ræðu hv. 8. þm. Norðvest., Bergþórs Ólasonar.  Eins og fram kom í ræðu hæstv. utanríkisráðherra liggur fyrir að Eftirlitsstofnun EFTA bað íslensk stjórnvöld árið 2012 að skýra hvernig þau stæðu við skuldbindingar sínar gagnvart bókun 35. Árið 2017 fann ESA að því í áminningarbréfi að ekki hafi verið skýrt hvernig staðið var að innleiðingu bókunarinnar. Ef við gerum ekkert gæti staðan versnað og málið snúist okkur í óhag. Við erum því að taka forræði á málinu, við erum að taka frumkvæði og ákveða sjálf hvernig málið liggur frekar en að fá á okkur úrskurð og standa í átökum og jafnvel dómsmálum. Það hlýtur að vera vilji þeirra sem hafa mestar áhyggjur af fullveldinu, dags og nætur, að við ákveðum sjálf hvernig við skýrum framkvæmdina. Þess vegna er tilefni til að taka fram að hendur Alþingis eru ekki bundnar með neinum hætti þótt frumvarpið verði að lögum, þvert á fullyrðingar um annað. Það skiptir máli að hafa í huga að ákvæði frumvarpsins segir berum orðum að löggjöf sem á uppruna sinn í EES gangi aðeins framar landsrétti svo lengi sem Alþingi hafi ekki mælt fyrir um annað. Þetta þýðir að Alþingi getur hvenær sem er tekið fram að lagafrumvörp sem eru ekki innleiddur réttur og eru samþykkt á Alþingi gangi framar innleiddum EES-rétti sem Alþingi hefur þegar samþykkt. Ákvæðið er því aðeins forgangsregla svo lengi sem Alþingi ákveður að tiltaka ekki annað. Það er ekki verið að tryggja forgang til framtíðar. Það er mikilvægt að ítreka enn og aftur að forgangsregla bókunar 35 tekur aðeins til EES-reglna sem hafa verið innleiddar, þ.e. EES-reglna sem þegar eru orðnar hluti af íslenskum rétti. Bókun 35 breytir engu um löggjafarhlutverk Alþingis samkvæmt stjórnarskrá og bókunin kveður aðeins á um skyldu til að tryggja forgang með almennum lögum. Það er ekki verið að teppaleggja íslenskan rétt og það er ekki verið að láta Evrópuréttinn yfirgnæfa íslenskan rétt. Málið snýst ekki um það, eins og fram kom í máli hæstv. utanríkisráðherra. Það var gott að heyra hv. 8. þm. Norðvest., Bergþór Ólason, lýsa því yfir að hann styðji EES-samninginn. Það hefur ekki alltaf verið ljóst af málflutningi flokksbræðra hans og skoðanabræðra. Sá sem hér stendur styður ekki inngöngu Íslands í ESB, alls ekki, en ég tel að EES-samningurinn sé einn mikilvægasti samningur sem Ísland hefur gert, enda liggur þar grundvöllurinn að samstarfi við Evrópu í viðskiptum, umhverfismálum, menningu, rannsóknum, menntun, samkeppni og neytendavernd. Þannig hafa íslensk fyrirtæki nánast hindrunarlaust getað starfað á innri markaðinum, íslenskir fræðimenn og vísindamenn haft tækifæri til samstarfs og Íslendingar getað starfað og stundað nám á sömu kjörum og heimamenn. Þessir hagsmunir eru og verða Íslendingum gríðarlega mikilvægir. Það liggur fyrir að EES-samningurinn hefur reynst ein mesta kjarabót íslensks almennings frá því að Ísland varð lýðveldi. Það liggur fyrir að EES-samningnum hefur fylgt meira frelsi í viðskiptum heldur en þekkst hefur frá því áður en Ísland varð lýðveldi. Það er m.a. þess vegna sem ég vil vernda þennan samning, því að það gagnast hagsmunum lands og þjóðar best. Svo verð ég aðeins að víkja að því hvernig umræðan um þetta mál og önnur sem snúa að alþjóðlegu samstarfi hefur verið í fjölmiðlum og í þingsal, í ræðu vinar míns hv. 8. þm. Norðvest., Bergþórs Ólasonar. Er ekki bara hreinlega kominn tími til þess að Miðflokkurinn breyti merki sínu, taki út íslenska hestinn og setji inn minni úr bókmenntasögunni; fyrst úlf og svo jafnvel annan úlf? Þannig hefur þráðurinn verið í málflutningi Miðflokksins í málum er varða alþjóðastarf og frelsi síðan hann var stofnaður.

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp hæstv. utanríkisráðherra um breytingar á lögum um EES-samninginn sem varðar svonefnda bókun 35. Ég fagna því sérstaklega að málið sé fram komið. Aðdragandinn hefur verið langur og það er gott að sjá að vandað hefur verið til verka. Samningurinn um Evrópska efnahagssvæðið er langumfangsmesti og mikilvægasti alþjóðasamningurinn sem við höfum gerst aðilar að. Með tilkomu hans var Evrópumarkaður opnaður fyrir Íslendingum. Íslensk fyrirtæki fengu greiðari aðgang að 500 milljóna manna svæði og við fengum aukið frelsi til að ferðast um álfuna vegna náms og atvinnu. Í gegnum þetta samstarf höfum við líka notið sérstakra umbóta í neytendavernd, umhverfisvernd og mannréttindum. Evrópa leiðir baráttuna fyrir framförum á öllum þessum sviðum. Frá árinu 2017 hefur farið fram vinna við að tryggja það að við uppfyllum skuldbindingar okkar í þessu samstarfi. Grundvöllur þess er að aðildarríkin hafi samræmda löggjöf þegar kemur að fjórfrelsinu. Við höfum skuldbundið okkur til að virða það enda er óumdeilt að hagsmunir okkar eru best varðir í nánu samstarfi með nágrannaríkjum okkar. Niðurstaðan er frumvarpið sem hæstv. ráðherra, Þórdís Kolbrún Reykfjörð Gylfadóttir, hefur nú kynnt. En líka hafa heyrst gagnrýnisraddir. Þrátt fyrir nær fullkomna einingu um kosti EES þá hafa einstaklingar stigið fram og fullyrt að með þessu sé verið að valta yfir Íslendinga. Það er líklega aldrei hægt að þóknast öllum. Sömu aðilar halda kannski að önnur sjónarmið gildi um okkur en um Norðmenn og Liechtenstein, að okkar fámennu þjóð muni vegna betur í einangrun frá alþjóðasamfélaginu frekar en í nánu samstarfi við nágrannaríki okkar. Staðreyndin er sú að EES hefur ekki aðeins aukið lífsgæði á Íslandi til muna heldur mun frumvarpið sem hér er til umræðu auka réttarvernd einstaklinga og fyrirtækja umfram það sem nú gildir. Það mun draga úr réttaróvissu og leiða til þess að auðveldara verður að leysa úr deilumálum á grundvelli Evrópuréttar. Frumvarpið er mjög einfalt. Það segir að ef skýrt og óskilyrt lagaákvæði um EES-rétt er ósamrýmanlegt öðru almennu lagaákvæði skal hið fyrrnefnda ganga framar, nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað. Síðasti parturinn er mjög mikilvægur: Nema Alþingi hafi mælt fyrir um annað. Það er nefnilega ljóst að þrátt fyrir almennu regluna mun Alþingi alltaf eiga síðasta orðið um það hvaða lög gilda á Íslandi. Þetta síðasta atriði slær öll vopn úr höndum gagnrýnenda. Eins og ég sagði í upphafi þá er um mjög mikilvægt mál að ræða. Ég styð það heils hugar og vona að það verði að lögum sem allra fyrst.

Herra forseti. Ég biðst afsökunar á biðinni, ég hélt að menn vildu ræða þetta mál meira en raun ber vitni en það eru margir greinilega að reyna að forðast það. Það er orðið að lensku í stjórnmálum á Íslandi og reyndar víðar að þeim mun stærri sem málin eru, þeim mun minna er gert úr þeim. Við sjáum það aldeilis í tilraunum margra þeirra sem hafa rætt þetta mál að reyna að gera sem allra minnst úr tillögu um það að löggjöf sem á rætur sínar og er samin í Brussel hafi forréttindi, verði æðri lögum sem samin eru hér á Alþingi. Stærri geta málin nú varla verið. En af því að þetta er stórt mál þá leitast menn við að gera lítið úr því. Ég hef orðið þess áskynja eftir að hafa fylgst með umræðunni að það er útkall hjá Sjálfstæðisflokknum. Sjálfstæðisflokkurinn hefur fengið „memó“ um Fit for 35 í þessu tilviki, þ.e. að nú þurfi allir að standa að því að klára þessa bókun 35, hina alræmdu, rétt eins og sami flokkur reynir nú að troða í gegn svokallaðri Fit for 55. Ég veit að hæstv. forseti vill að við tölum íslensku hér og ég leitast við að gera það en ég vísa hér í erlend heiti. Í formi fyrir 55 er stefnan í umhverfismálunum, flugbannsmálið sem má kalla svo, og nú er Sjálfstæðisflokkurinn kominn í formið fyrir 35, allir með í bókun 35. Hún gengur út á það að regluverk Evrópusambandsins hafi forgang yfir það sem við gerum hér, þau lög og þær reglur sem við semjum hér á Alþingi Íslendinga. Þetta veldur mér áhyggjum. En þetta er svolítið lýsandi fyrir stöðu stjórnmála á Íslandi nú til dags. Það er kannski lýsandi líka fyrir það hvernig hlutirnir hafa þróast og á hvaða hátt menn skiptast í ólíkar fylkingar, að þeir sem hafa helst mætt í viðtöl eða jafnvel hér í ræðustól fram að þessu til að verja þetta mál eru þingmenn Samfylkingarinnar og Viðreisnar. Sjálfstæðisflokkurinn, eða flokkurinn eins og við eigum víst að kalla hann núna, skákar í skjóli Samfylkingar og Viðreisnar. Þeirra fulltrúar eru kallaðir í viðtöl eða fjallað um þá í fréttum til að verja það sem Sjálfstæðisflokkurinn er að reyna að innleiða núna með þessari ályktun, þessum lögum. Við heyrum í umræðunni í dag og reyndar í aðdraganda þessarar umræðu marga gamla frasa sem við höfum fengið að heyra á síðustu misserum: Þetta skipti engu máli. Þetta var ákveðið fyrir 30 árum. Af hverju hafið þið þessar áhyggjur? Þar er jafnvel vísað í þriðja orkupakkann, að á þeim tíma hafi menn haft áhyggjur og svo bara gerist ekki neitt. En eins og við ítrekað bentum á í þeirri umræðu koma áhrifin ekki fram fyrr en tannhjól kerfisins hafa snúist nokkra hringi. Þetta er nefnilega alltaf sama sagan, hvort sem við ræðum byggingu nýs Landspítala, borgarlínu eða annað. Fyrst er grunnurinn lagður, fyrst eru reglurnar settar og því haldið fram að þetta skipti engu máli og svo þegar búið er að klára málið þá líður ekki á löngu áður en farið er að taka stórar ákvarðanir og við hér í þinginu fáum að heyra: Bíddu nú við, þið samþykktuð þetta á sínum tíma. Þetta er líklega stærsta málið af þeim toga sem við höfum fengist við a.m.k. í langan tíma á Alþingi. Stjórnvöld virðast nefnilega annaðhvort ekki gera sér grein fyrir því hvernig kerfið virkar eða vilja líta fram hjá því. Kerfið virkar þannig að við kjörnir fulltrúar erum hvattir til að samþykkja eitt og annað á þeim forsendum að þetta sé tæknileg breyting, þetta skipti engu máli, það þurfi bara að koma þessu í gegn, þangað til að búið er að samþykkja málið og við kjörnir fulltrúar fáum að heyra að það sé bara allt of seint að gera neitt í þessu af því að við höfum samþykkt þetta á sínum tíma. Svoleiðis að kerfið leggur línurnar og allt í einu veit enginn hvaðan á sig stóð veðrið. Svo kemur hér hæstv. utanríkisráðherra upp og talar mjög á þessum nótum. Þetta er bara smámál, hefur engin raunveruleg áhrif. Þetta var í rauninni ákveðið fyrir 30 árum, tæknilegt atriði að afgreiða það. En hvers vegna? Hvers vegna vill Evrópusambandið fyrir alla muni núna að við breytum þessu, að við tryggjum gildi bókunar 35? Það er vegna þess að Evrópusambandið ásælist aukin völd, ég skal bara segja það hreint út, og hefur gert það lengi, bæði gagnvart löndum innan sambandsins og þeim löndum sem tilheyra EES-samningnum. Það hafa orðið uppákomur hér á Íslandi sem Evrópusambandinu bara líkaði alls ekki við, sérstaklega eftir bankahrunið. Ég skal fullyrða það, herra forseti, að ef þetta mál hefði verið afgreitt áður en þjóðin gekk í gegnum bankahrunið og við stjórnmálamenn fórum að takast á við það þá hefðum við ekki getað beitt þeim úrræðum sem við þá höfðum. Við hefðum ekki getað nýtt fullveldisréttinn að því marki sem við gátum gert, til að mynda við að takast á við fall bankanna, síðan stríðið við slitabú bankanna, skuldaleiðréttingu o.s.frv. Ég gekk í gegnum þetta stríð allt, herra forseti, og upplifði og það var allt reynt. Það var reynt að vísa í það að við hefðum ekki heimild til að gera þá hluti sem við töldum nauðsynlega. Það var vísað í Evrópureglur umfram allt. Ég hitti sendiherra Evrópuríkja sem vísuðu í slíkar reglur. En við gátum alltaf bent á, Íslendingar, að við hefðum enn fullveldisréttinn, okkar stjórnarskrá og okkar lög væru enn æðri evrópskum tilskipunum. Og þetta kallaði á andsvör, þetta kallaði á reiði oft og tíðum en við höfðum réttinn okkar megin af því að við vorum ekki búin að gefa hann eftir. Þess vegna gremst mér að sjá sérstaklega hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins koma hér upp og reyna að gera lítið úr þessu máli, það skipti í rauninni engu, það hefði átt að klára þetta fyrir 30 árum og hverju munar það þó að við leiðréttum þetta aðeins? Þó segir í texta frumvarpsins berum orðum að lög og reglur samin í Brussel skuli verða æðri þeim lögum sem Alþingi Íslendinga, stofnað árið 930, setur. Þetta finnst mér áhyggjuefni og enn ein áminningin um það að allt of margir séu farnir að vanrækja gildi sjálfstæðis, gildi fullveldisins, búnir að gleyma hversu verðmætt það raunverulega er, jafnvel farnir að reyna að reikna í einhverjum tilvikum eins og við heyrum hér á síendurteknum ræðum um hversu stórkostlegur EES-samningurinn er. Hann hefur gert margt gott, í efnahagsmálum okkar ekki hvað síst, en ræðurnar eru í auknum mæli farnar að bera keim af sértrúarsöfnuði. Hver dirfist að gagnrýna þennan samning sem hefur gert okkur svo margt gott? Himnarnir myndu hrynja ef við virtum ekki samninginn að fullu. Og þá vilja menn ekki heyra á það minnst að það sem lagt var upp með þegar samningurinn var gerður skuli gilda, til að mynda það sem var nú kannski aðalatriðið á sínum tíma og líklega langstærsta atriðið, að ef setja ætti reglur sem féllu ekki að aðstæðum á Íslandi og hentuðu okkur ekki þá gætum við sagt nei, þá gætum við sett fótinn niður. Það var mjög uppörvandi og áhugavert að hlýða hér fyrr í kvöld á ræðu hv. þm. Jakobs Frímanns Magnússonar sem átti sannarlega stóran þátt í því að þetta gekk í gegn á sínum tíma og hann gæti hæglega státað sig af því að hafa lagt mikið á sig við að innleiða samning sem hefur haft vissulega á margan hátt mjög jákvæð áhrif fyrir samfélagið, í samstarfi ekki hvað síst við fólk í Alþýðuflokknum og þáverandi utanríkisráðherra, Jón Baldvin Hannibalsson, o.s.frv. En þessi hv. þingmaður, einn af þeim sem fylgdi þessu úr höfn og barðist fyrir því, kom engu að síður hér upp og sagði: Við gerðum þetta á ákveðnum forsendum og þær forsendur snerust ekki hvað síst um það að við hefðum áfram fullveldi, við hefðum áfram rétt til að segja já eða nei. Eins hvernig samningurinn var upphaflega hugsaður sem efnahagslegt samstarf en hefur síðan þróast út í eitthvað allt annað. Ég minnist þess, herra forseti, þegar ég starfaði á fréttastofu Ríkisútvarpsins og fjallað var um EES-samninginn og við sýndum samninginn eins og hann var samþykktur 1993, 1994. Þetta voru fjórir bæklingar. Nú er þessi samningur, þessi lifandi samningur eins og hann er kallaður, orðinn fleiri hillumetrar af möppum og enginn bregst við. Enginn tekur í taumana. Enginn þorir að segja, alla vega ekki hér á Íslandi: Bíddu nú við, við samþykktum þetta á þeim forsendum að við gætum gripið inn í. Nema hv. þm. Jakob Frímann Magnússon, hann gerði það hérna áðan. Hann þekkir tildrögin, hann þekkir baráttuna fyrir innleiðingu samningsins og veit að þessi samningur er ekki trúarritning. Hann var samþykktur á ákveðnum forsendum og þar var alger grunnur að fullveldi landsins yrði varðveitt. Fyrir vikið finnst mér með ólíkindum að flokkurinn, eins og hann er kallaður nú, skuli ætla að troða hér í gegn, svona í krafti einhverra ímyndarstjórnmála og auðvitað með aðstoð þingmanna Samfylkingar og Viðreisnar í útvarpsviðtölum og sjónvarpi og annars staðar, samþykkt Alþingis á því að evrópsk lög, Brussel-reglur, trompi lög Alþingis, lög sem eru samin á Íslandi eins og þau hafa verið gerð, af og á, frá árinu 930. Þetta mun hafa mjög verulegar afleiðingar þótt menn kannist ekki við það núna. En er það ekki alltaf svo, herra forseti, að stóru málin er best að keyra í gegn með lítilli umræðu og svo bara sjáum við hvað gerist? Við getum ekki leyft okkur þetta lengur því að við höfum upplifað það hér á þingi og samfélagið allt að færibandið frá Brussel heldur áfram að skila okkur reglugerðum og lögum sem við hér á Alþingi höfum oft og tíðum ekki hugmynd um hvaða áhrif muni hafa. Við fáum skýringar á nefndafundum frá embættismönnum sem leggja sitt mat á þetta og svo eru málin afgreidd. Svo fáum við símtöl, einu ári seinna til að mynda, frá fólki sem skilur ekki í hverju það er lent. Það var víst samþykkt eitthvað á Alþingi um þetta og þetta og ég er búinn að leita eins og ég get að upplýsingum um hvernig ég á að uppfylla þetta. En ég fæ bara sektir. Ég er að vísa hér í raundæmi, herra forseti. Nú er það lagt til að sá varnagli, sá sterki varnagli sem þó var til staðar, að íslensk lög væru æðri því sem kemur á færibandinu, skuli afnuminn. Eru menn gjörsamlega búnir að missa trú á mikilvægi fullveldis? Og ef menn vilja reikna allt í krónum eða evrum: Eru menn búnir að missa trúna á verðmæti fullveldis? Mér þykir það vera staðan hér þegar þetta mál er kynnt rétt fyrir sumardaginn fyrsta og menn virðast vonast til þess að það fljóti einhvern veginn bara í gegn eins og svo mörg önnur vitleysan sem við höfum upplifað á síðustu misserum. Það er reyndar miklu fleira annað, herra forseti, sem ég þarf að nefna. Ég er ekki einu sinni búinn að klára innganginn. Ef einhver annar hv. þingmaður vill halda ræðu á eftir mér þá bið ég hæstv. forseta að skrá mig aftur á mælendaskrá.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að EES-samstarfið hafi gengið of langt og hvort hv. þingmaður vilji deila því með þingheimi hvað af EES-samstarfinu, hvaða hluta hann vill draga til baka, hvort hv. þingmaður vilji yfir höfuð að Ísland sé í EES-samstarfinu og þá að öllu leyti eða að hluta til. Hv. þingmaður nefndi hér að það væri einhver frasi að tala um að þetta væri allt búið og gert og þetta loforð hafi verið gefið fyrir 30 árum. En raunveruleikinn er einfaldlega sá að þetta loforð var gefið fyrir 30 árum. Hv. þingmaður fullyrti í sinni ræðu að við hefðum ekki getað beitt þeim úrræðum sem við beittum eftir hrun ef við hefðum farið fram með þetta frumvarp og það hefði orðið að lögum. Ég bara verð að leyfa mér að spyrja hinnar almennu spurningar: Um hvað er hv. þingmaður eiginlega að tala? Hvað af því sem við gerðum þá hefðum við ekki getað gert ef við hefðum tryggt það að við værum að standa við bókun 35 sem við lofuðum að gera fyrir 30 árum síðan? Telur hv. þingmaður að forsendur EES-samningsins séu að einhverju leyti brostnar í ljósi þess að samstarfið hafi aukist og umsvif þess hafi aukist? Ég tel skipta máli að það sé alveg skýrt að við erum einvörðungu að tala um íslensk lög. Þetta frumvarp felur það í sér hvernig eigi að túlka íslensk lög og íslensk lög. Ekki útlensk lög og íslensk lög heldur íslensk lög sem Alþingi hefur fengið til sín, hafa farið í gegnum þinglega meðferð og íslenskt löggjafarþing hefur ákveðið að gera að lögum. Það er aldrei þannig að stjórnvaldsfyrirmæli, hvort sem þau eru íslensk eða koma að utan og verða íslensk eða hvaðan þau koma, muni gilda framar íslenskum lögum. Ég vil bara minna hv. þingmann á það að þegar samningurinn var gerður var bókun 35 samþykkt 

Herra forseti. Mér finnst hæstv. ráðherra, eins og fulltrúar Samfylkingarinnar og Viðreisnar í umræðu um þetta mál, leggja sig fram við að tala máli Evrópusambandsins og útskýringa þess á hlutunum. En ég skal svara spurningum hæstv. ráðherra, til að mynda varðandi áhrifin eftir bankahrunið. Þegar á Íslandi voru sett lög, neyðarlög, um forgang innstæðueigenda umfram aðra kröfuhafa í banka var það ekki í samræmi við Evrópureglur, jafnvel Evrópureglur sem höfðu verið innleiddar hér. Það sem gilti var að land væri að takast á við neyðarástand og íslensk lög og stjórnarskrá giltu. Þetta fór fyrir dómstóla og niðurstaða náðist okkur í hag. Þegar við áttum í stríði, hreinu stríði við slitabú bankanna, linnti ekki látum þar sem fulltrúar þeirra, lögfræðingar og aðrir talsmenn, vísuðu stöðugt í Evrópureglur sem Ísland hefði látið sig hafa að samþykkja og þyrfti að fylgja í þessu efni. Við vísuðum í fullveldisrétt og sögðumst tilbúnir til að fylgja málinu til enda. Og hvernig fór það mál? Ísland vann, heimili landsins, landsmenn. Skuldaleiðréttingin - sama saga. Því var haldið fram að það mætti ekki færa fjármagn frá fjárfestum í bönkunum til skuldsettra heimila samkvæmt Evrópureglum, en íslensk lög og íslenska stjórnarskráin giltu. Það sem þessi ríkisstjórn þarf að fara að átta sig á er munurinn á de juris og de facto. Þessi ríkisstjórn lætur teyma sig ítrekað út í það að elta það sem henni er sagt að séu reglurnar en lítur fram hjá de facto, staðreyndum lífsins.

Herra forseti. Ég veit ekki betur en að EES-reglur hafi einmitt ekki komið í veg fyrir að hægt væri að takast á við bankahrunið. Þær stóðu þvert á móti til þess að innstæðutrygging vegna Icesave-reikninganna lenti á hinum raunverulega skuldara, bankanum sjálfum, en ekki ríkissjóði. Á því byggðist málflutningur stjórnvalda og hann var staðfestur í öllum atriðum af hinu umrædda kerfi sem hv. þingmaður er hér að tala um. Með þessu frumvarpi er á engan hátt verið að raska lagasetningarhlutverki Alþingis. Það er ekki verið að taka það hlutverk úr höndum Alþingis og það er fjarstæða að verið sé að fela erlendum aðila það vald. Það er okkar ákvörðun hverju sinni að taka upp gerðir og reglur sem falla undir svið EES-samningsins í þann samning og þá með breytingum eða aðlögunum eftir atvikum og gera það þar með að íslenskum lögum. Það er ekkert í þessu frumvarpi sem er að breyta því, enda erum við hér ekki að taka nýja ákvörðun heldur að tryggja það að við séum að standa við þær skuldbindingar sem gefnar voru fyrir 30 árum síðan. Í greinargerð með frumvarpinu kemur mjög skýrt fram að það er ekki verið að raska rétthæð réttarheimilda, eins og ég nefndi áðan. Ef hins vegar stjórnvaldsfyrirmæli, t.d. reglugerð sem innleiðir EES-reglur, stangast á við almenn lagaákvæði er það löggjafinn einn sem getur gripið inn í og breytt viðkomandi lagaákvæði eða tekið það úr gildi eða mælt fyrir um forgang með sérstökum og afmörkuðum hætti. Þetta frumvarp mælir nefnilega ekki fyrir um forgang annarra EES-reglna en þeirra sem einmitt Alþingi hefur innleitt með lögum eða heimilað stjórnvöldum að innleiða með stjórnvaldsfyrirmælum, sem er þá oftast í reglugerðum. Þannig að þær fullyrðingar sem hafa komið fram um að lagasetningarvaldið sé tekið úr höndum löggjafans fá bara einfaldlega ekki staðist. Ég verð að viðurkenna að ég sakna þess að heyra það skýrt frá hv. þingmanni hvort hann telji EES-samstarfið hafa gengið of langt og ef svo er, hvar hann vilji helst draga úr því, hvort hann telji að Ísland eigi að vera í EES-samstarfinu eða ekki og þá að öllu leyti eða að hluta og hvort hv. þingmaður telji að forsendur EES-samstarfsins séu brostnar og hvað hann vilji þá gera í því.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra leitar í einhvers konar neyðarskýli ríkisstjórnarinnar og talar um hvort þingmaðurinn sé á móti EES-samningnum. Þetta höfum við fengið að heyra ítrekað í umræðu um þriðja orkupakkann og öll þessi mál: Bíddu, ef þú ætlar að gagnrýna samninginn eða einhverjar afleiðingar hans þá ertu bara á móti þessum samningi. Ertu ekki sömu trúar og ég að hann sé upphaf alls góðs?

Svaraðu þá spurningunni.

Herra forseti. Hv. þm. Diljá Mist Einarsdóttir kallar frammí: Svaraðu spurningunni. Já, ég er að svara spurningunni vegna þess að raunin hefur verið sú að þessi ríkisstjórn, þar sem Sjálfstæðisflokkurinn áður, nú flokkurinn, hefur ráðið för, hefur skákað í skjóli þess að það mætti ekki gagnrýna EES-samninginn og það hvernig hann hefur þróast. Hv. þm. Jakob Frímann Magnússon hélt hér áðan frábæra ræðu, maður sem þekkir aðdragandann og samþykkt þessa samnings, og benti einmitt á að það hefði alltaf staðið til að menn fylgdust með því hvernig samningurinn þróaðist. Nú er hér verið að reyna að innleiða mál sem, eins og alltaf þegar um stórmál er að ræða, er sagt vera bara smámál og, eins og hæstv. ráðherra sagði, fjarstæða að verið sé að fela erlendum aðilum vald. Það stendur bara í frumvarpinu. Þetta er stutt frumvarp. Það kemur fram í textanum að Brussel- reglugerðir og lög verði æðri þeim sem eru samin hér á Alþingi. Á sama tíma hefur þessi ríkisstjórn er ekki treyst sér til að nýta þau ákvæði EES-samningsins, varnaglana, sem gerðu okkur kleift að koma í veg fyrir að hann gengi á hagsmuni okkar. Menn hafa ekki treyst sér enn að nýta 102. gr. Og hver eru svörin? Við viljum ekki raska rónni. Hinn heilagi EES-samningur er svo mikilvægur að við megum ekki einu sinni nýta þau réttindi sem hann felur í sér. Þess vegna veldur það mér áhyggjum að flokkurinn sé nú farinn að nýta talsmenn úr Samfylkingu og Viðreisn til að útskýra fyrir almenningi, 

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að fyrir okkur sem vorum vakin og sofin yfir þriðja orkupakka umræðunni stórskemmtilegu þá heyrast hér kunnugleg stef. Áhrifin eiga eftir að koma fram, bara aðeins seinna. Stærsta viðfangsefni okkar hér á Alþingi í lengri tíma. Þetta eru kunnugleg orð, kunnuglegir frasar. Hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson spyr af hverju nú sé lögð áhersla á það að tryggja orðalag, treysta réttindi borgara og fyrirtækja hér samkvæmt EES-samningnum. Hefur það ekki legið fyrir alveg frá byrjun? Hafa markmið þessa samnings um einsleitni og réttindi borgaranna og fyrirtækjanna í landinu verið óskýr að mati hv. þingmanns? Mig langar til að rifja aðeins upp söguna eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur gert hér sömuleiðis og lesa upp, með leyfi forseta, aftur fyrir hv. þingmann úr samningnum sjálfum, úr viðaukum við hann, þar sem fram kemur orðrétt að EFTA-ríkin „skuldbinda sig til að setja, ef þörf krefur, lagaákvæði þess efnis að EES-reglur gildi í þeim tilvikum“. Þau skuldbinda sig til þess að tryggja að fólk og fyrirtæki geti byggt réttindi sín á EES-samningnum, EES-samningnum sem leiðir auðvitað af evrópskum reglum. Þá spyr ég hv. þingmann: Eiga afleiðingar þessa texta, þessa ógnvekjandi texta, enn þá eftir að koma fram? Erum við enn þá að bíða eftir því þessum áratugum seinna, þessum ragnarökum sem hv. þingmaður varar hér við? Eru þetta sterku varnaglarnir sem hv. þingmaður vísar í að við séum nú að afnema með breytingum sem hæstv. utanríkisráðherra leggur til? Það væri gott að fá svar við þessu.

Herra forseti. Eiga áhrifin enn eftir að koma fram, 30 árum síðar? spyr hv. þingmaður. Ég spyr á móti: Hvers vegna núna? Hvers vegna er verið að þvinga Ísland til þess að gera breytingar til að tryggja virkni þessa ákvæðis sem hv. þingmaður spyr hvort áhrifin af eigi eftir að koma í ljós? Og enn er vísað í þriðja orkupakkann. Þetta eru svona tvö meginatriðin sérstaklega hjá hv. þingmönnum Sjálfstæðisflokksins; heiðarleiki EES-samningsins og að allir sem gætu hugsað sér að gagnrýna hann vilji hann bara í burtu og svo þriðji orkupakkinn, að heimurinn sé ekki hruninn þótt hann hafi verið samþykktur. En við höfum ítrekað á undanförnum árum séð hvernig áhrifin af samþykkt, kæruleysislegri samþykkt, Alþingis á EES-reglum birtist. Hún birtist ekki daginn eftir. Hún birtist þegar menn allt í einu standa frammi fyrir því, eins og hæstv. ráðherrar meiri hlutans hafa sagt okkur ítrekað á þessu kjörtímabili og því síðasta, að við erum bara búin að samþykkja þetta. Og til að mynda í þriðja orkupakkanum. Við samþykktum orkupakka tvö, við bara verðum að samþykkja þetta. Nú horfum við fram á flugbannið með vísan til þess að Ísland hafi álpast til að elta Evrópusambandið í sinni loftslagsstefnu sem tekur ekkert mið af íslenskum aðstæðum og er eins furðuleg og hún nú er, snýst aðallega um að flytja iðnað og annað til Kína og draga úr framleiðslu á Vesturlöndum. Þá fáum við hér hæstv. ráðherra sem segja okkur: Nú verðum við bara að samþykkja eitt og annað af því að Evrópusambandið er búið að samþykkja það. Um flugpakkann, ETS, segja menn: Við munum ekki samþykkja þetta óbreytt. En hvers megum við vænta, herra forseti? Við þekkjum þetta báðir af reynslunni. Það kemur einhver tillaga um smá frest á innleiðingu en við bara verðum að samþykkja það af því að jú, við ákváðum að taka þátt í loftslagsstefnu ESB.

Virðulegi forseti. Þegar hv. þingmaður þylur hér upp það sem við verðum að samþykkja eins og það komi honum stórkostlega á óvart verð ég að segja að mér finnst það ekkert sérstaklega trúverðugt. Hv. þingmaður gerir sér fyllilega grein fyrir því hvað felst í EES-samningnum, hvaða skuldbindingar við þurfum að innleiða hér og hvaða reglur. Það liggur alveg kýrskýrt fyrir hvað felst í EES-samningnum og hvað felst ekki í honum og við erum þar af fúsum og frjálsum vilja sem fullvalda sjálfstæð þjóð. Ég verð að segja að þrátt fyrir stórskemmtilega reynslu mína af þriðja orkupakkanum og því hugsjónalega samfloti sem hv. þingmaður var í á sínum tíma, með fólki sem hélt því virkilega fram að hér yrðu Íslendingar illa lyktandi og rafmagnslausir og vatnslausir ef þriðji orkupakkinn yrði samþykktur, þá eru það samt sár vonbrigði að fylgjast með hv. þingmanni hér í ræðustól að halda fram hlutum eins og þeim að við hefðum ekki risið upp úr öskunni eftir efnahagshrunið ef við hefðum verið búin að samþykkja frumvarp líkt og það sem hæstv. utanríkisráðherra ber hér á borð. Hann heldur því fram að þátttaka okkar sem frjáls og fullvalda þjóð í alþjóðlegu samstarfi sé einhvers konar skerðing á fullveldinu, ekki notkun á fullveldinu. Og ég spyr: Af hverju talar hv. þingmaður ekki meira um Icesave-málið? Er ekki tilefni til að rifja Icesave-málið upp hér? Kristallast þar ekki einmitt kostir EES-samstarfsins? Hvernig hefðu lyktir þess máls annars verið ef við hefðum staðið utan EES-samstarfsins? Hv. þingmaður verður hreinlega að vísa til þess á hverju hann byggir þessa dómsdagsspá sína, að þessar breytingar muni leiða yfir okkur slík ragnarök, á öðru en eigin hugrenningum. Það er lágmarkskrafa sem við gerum hér.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Samfylkingarinnar fyrir andsvarið. 

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um afvopnun, takmörkun vígbúnaðar og útflutningseftirlit. Með frumvarpinu er lagt til að sett verði ný rammalöggjöf um afvopnun, takmörkun vígbúnaðar og útflutningseftirlit sem leysir af hólmi sex lagabálka, veitir heildaryfirsýn yfir nátengda málaflokka, stuðlar að samræmingu og eykur skilvirkni og hagræði. Frumvarpið er unnið í utanríkisráðuneytinu að höfðu samráði við dómsmálaráðuneytið, innviðaráðuneytið, umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið og viðkomandi ríkisstofnanir. Upphaflega stóð einungis til að uppfæra lög um eftirlit með þjónustu og hlutum sem geta haft hernaðarlega þýðingu, nr. 58/2010, en sú vinna leiddi fljótlega í ljós að ástæða væri til umfangsmeiri endurskoðunar á löggjöf er varðar afvopnun, takmörkun vígbúnaðar og útflutningseftirlit. Markmið frumvarpsins er þríþætt. Í fyrsta lagi að auka alþjóðaöryggi og tryggja virðingu fyrir mannréttindum, í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar, m.a. með því að hafa eftirlit með, banna eða leyfisbinda útflutning með hlutum með tvíþætt notagildi. Í öðru lagi að banna tiltekin vopn, hluti og háttsemi sem þeim tengjast í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar og í þriðja lagi að vinna að markmiðum þjóðaröryggisstefnu fyrir Ísland en þar er lögð áhersla á að tryggja víðtæka öryggishagsmuni Íslands með virku alþjóðasamstarfi á grundvelli alþjóðalaga, m.a. með afvopnun. Auk þeirra markmiða sem talin eru upp í 1. gr. frumvarpsins felast viðskiptalegir hagsmunir í því að hér á landi sé viðhaft útflutningseftirlit með hlutum með tvíþætt notagildi í samræmi við þjóðréttarlegar skuldbindingar þar sem mörg ríki heimila ekki innflutning slíkra hluta nema útflutningsleyfi liggi fyrir. Frumvarpið hefur í raun ekki að geyma ákvæði sem eru nýmæli að öðru leyti en því að styrkja og skýra framkvæmd samkvæmt núgildandi lögum. Þannig er fyrst og fremst verið að lögfesta raunverulega framkvæmd, skapa heildaryfirsýn með því að sameina lagabálka og uppfæra innleiðingu þjóðréttarlega skuldbindinga. Í III. kafla frumvarpsins er fjallað um afvopnun og takmörkun vígbúnaðar, sem eru þýðingar á hugtökunum „disarmament“ og „arms control“.Afvopnun hefur um árabil verið meðal hornsteina utanríkisstefnu Íslands og meðal þeirra grunngilda þjóðarinnar sem höfð eru að leiðarljósi í þjóðaröryggisstefnunni. Engu að síður hefur hingað til skort heildarlöggjöf um málaflokkana og skýrari yfirsýn yfir þá alþjóðasamninga sem Ísland er aðili að. Kaflinn inniheldur ákvæði sem lögfesta þjóðréttarlegar skuldbindingar samkvæmt átta alþjóðasamningum sem allir hafa verið fullgiltir. Þar af hafa skuldbindingar samkvæmt fjórum þeirra verið lögfestar með sérlögum sem verða felld úr gildi nái frumvarpið fram að ganga. Samningarnir átta eru taldir upp í athugasemdum við frumvarpið og vísa ég til þeirrar umfjöllunar. Jafnframt hefur kaflinn að geyma almennt ákvæði um framkvæmd annarra samninga sem tengjast afvopnun og takmörkun vígbúnaðar, samræmd ákvæði um viðbragð innan lands og alþjóðlegt eftirlit vegna umræddra samninga. Í IV. kafla frumvarpsins er fjallað um útflutningseftirlit með hlutum með tvíþætt notagildi sem byggja á ákvæðum laga nr. 58/2010, um eftirlit með hlutum og þjónustu sem geta haft hernaðarlega þýðingu. Ákvæðin hafa verið uppfærð með hliðsjón af breytingum á regluverki Evrópusambandsins, enda byggðu lögin á reglugerð sambandsins sem er þó ekki hluti af EES samningnum og þar af leiðandi hafa breytingarnar ekki verið innleiddar. Þrátt fyrir að hér á landi séu ekki mörg fyrirtæki sem stunda útflutning á vörum eða þjónustu með tvíþætt notagildi getur verið um mjög verðmætar vörur að ræða sem byggja í mörgum tilfellum á íslensku hugviti. Virkt útflutningseftirlit er til þess fallið að styrkja stöðu þessara fyrirtækja, til að mynda vegna þess að þeim verður auðveldara um vik að flytja inn vissa hátæknivöru í eigin framleiðslu ef betur er tryggt að hún verði ekki endurútflutt til landa sem eru á bannlistum annarra ríkja. Í V. kafla frumvarpsins er fjallað um þvingunarúrræði og viðurlög en ákvæðin eru í takti við gildandi lög sem verið er að sameina í heildarlög. Loks er í VI. kafla fjallað um gjaldtöku og breytingar á öðrum lögum. Þar ber helst að nefna tillögu um breytingu á loftferðarlögum sem kemur til vegna tillögu um breytingu á stjórnsýsluframkvæmd varðandi leyfisveitingar til hergagnaflutninga til að auka skilvirkni og stuðla að því að þjóðréttarlegar skuldbindingar séu réttilega innleiddar. Gildandi regluverk um flutning hergagna var á sínum tíma gert töluvert víðtækara heldur en þjóðréttarlegar skuldbindingar kveða á um og rök hníga til. Ríflega 70% umsókna sem berast um leyfi til flutnings hergagna með loftförum lúta að flutningum sem hafa ekki viðkomu á Íslandi og í tæplega 80% allra tilfella er lokaáfangastaður hergagnanna ríki sem Ísland á í öryggis- og varnarsamstarfi við. Mikilvægt er að gera framkvæmd skilvirkari og einfaldari í þessum tilvikum. Verða slíkar umsóknir áfram leyfisskyldar af hálfu Samgöngustofu sem metur umsóknir með hliðsjón af flugöryggi í samræmi við ákvæði Chicago-sáttmálans, en bann við flutningi hergagna og varnartengdra vara verður fært undir vopnalög. Slíkar leyfisveitingar verða áfram á ábyrgð utanríkisráðherra. Með frumvarpi til breytinga á vopnalögum verða lögfestar þjóðréttarlegar skuldbindingar samkvæmt vopnaviðskiptasamningi Sameinuðu þjóðanna og mun mat á umsóknum vera í samræmi við ákvæði samningsins. Þannig verður óheimilt að veita leyfi til flutnings hergagna eða varnartengdra vara ef það gengur gegn gildandi þvingunaraðgerðum, ef ætla má að hergögnin eða varnartengdu vörurnar verði notaðar til að fremja alvarleg mannréttindabrot eða hópmorð, glæpi gegn mannúð, stríðsglæpi eða glæpi gegn friði. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir helstu efnisatriðum frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. utanríkismálanefndar og 2. umr.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða og frystingu fjármuna. Frumvarpið var unnið í utanríkisráðuneytinu að höfðu samráði við fjármálaeftirlit Seðlabanka Íslands og Skattinn sem fara með eftirlitshlutverk samkvæmt lögunum. Frumvarpið felur í sér að tvenn núgildandi lög verða sameinuð í ný heildarlög, annars vegar lög um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða, nr. 93/2008, og hins vegar lög um frystingu fjármuna og skráningu aðila á lista yfir þvingunaraðgerðir í tengslum við fjármögnun hryðjuverka og útbreiðslu gereyðingarvopna, nr. 64/2019. Þannig verður með heildstæðum hætti í einum lögum fjallað um framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða, þar með talið frystingu fjármuna vegna slíkra aðgerða og um skráningu aðila á lista yfir þvingunaraðgerðir. Með nýrri heildarlöggjöf verður framkvæmd alþjóðlegra þvingunaraðgerða hér á landi betur samræmd og skýrari fyrir almenning, viðskiptalífið og stjórnvöld og þar með skapast betri heildaryfirsýn yfir málaflokkinn. Á síðustu árum hefur fjöldi þvingunaraðgerða sem Ísland tekur þátt í margfaldast, ekki síst eftir ólögmæta yfirtöku Rússlands á Krímskaga 2014 og innrás Rússlands í Úkraínu 24. febrúar 2022. Þessi mikla aukning og sú reynsla sem fengist hefur, gaf einnig tilefni til endurskoðunar ýmissa ákvæða framangreindra laga þannig að staðið sé með tryggum hætti að innleiðingu og framkvæmd slíkra alþjóðlegra skuldbindinga. Helstu breytingar sem gerðar eru frá gildandi lögum eru að meginstefnu þrenns konar: Sett eru ný ákvæði um eignaupptöku, landgöngubann og bann við efndum krafna. Þessar tegundir þvingunaraðgerða eru, ásamt frystingu fjármuna, algengustu tegundir þvingunaraðgerða og ástæða til að festa þær skýrar í sessi. Í annan stað er í frumvarpinu verið að skerpa á skyldu tilkynningarskyldra aðila, sem eru aðallega fjármálastofnanir, til þess að skima viðskiptamenn sína og einnig raunverulega eigendur lögaðila. Loks er í frumvarpinu nýtt ákvæði um skyldu tilkynningarskyldra aðila að tilkynna eftirlitsaðilum, lögreglu og utanríkisráðuneytinu um ráðstafanir viðskiptamanna sem gripið er til í því skyni að komast hjá þvingunaraðgerðum. Slíkar ráðstafanir eru brot á þvingunaraðgerðum og mikilvægt að eftirlitsaðilar, lögregla og ráðuneytið séu upplýst um slíkar ráðstafanir svo hægt sé að rannsaka slík brot og eftir atvikum ákæra fyrir þau. Breytingum sem lagðar eru til og haft hefur verið samráð um er ætlað að tryggja gagnsæi og skýrleika, en jafnframt að þær alþjóðlegu skuldbindingar sem Ísland hefur gengist undir séu innleiddar með tryggum hætti. Virðulegi forseti. Ég hef nú gert grein fyrir efni frumvarpsins og legg til að því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. utanríkismálanefndar og 2. umr.