Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur eftirfarandi bréf, dags. 29. mars 1993: ,,Þar sem ég vegna sérstakra anna get ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér með vísun til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis að óska þess að 1. varaþm. Alþb. í Vestfjarðakjördæmi, Lilja Rafney Magnúsdóttir, varaforseti Alþýðusambands Vestfjarða, Suðureyri, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni. Þetta er yður hér með tilkynnt, virðulegi forseti. Kristinn H. Gunnarsson, 5. þm. Vestf. `` Kjörbréf Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur hefur verið rannsakað. Hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og mun nú vinna drengskaparheit að stjórnarskránni.

Lilja Rafney Magnúsdóttir hefur nú unnið drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Virðulegi forseti. Í nóvembermánuði lögðum við þingmenn Alþb. fram beiðni um skýrslu um stefnu ríkisstjórnarinnar í rannsóknar- og þróunarmálum. Samkvæmt hinum nýju þingsköpum eins og þeim var breytt á síðasta þingi er gert ráð fyrir því að ráðherrar hafi að mig minnir 10 vikna frest til að ljúka þessum skýrslum. Þetta ákvæði var sett inn vegna þess að í fyrravetur báðum við um skýrslur frá hæstv. iðnrh. og hæstv. heilbrrh. um annars vegar stefnu í iðnaðarmálum og hins vegar stefnu í málefnum aldraðra og þær skýrslur komu svo seint að það náðist ekki að ræða þær með eðlilegum hætti í þessari virðulegu stofnun. Ég tel að það sé mjög bagalegt þegar það tekur svona langan tíma að koma skýrslum frá sér, sérstaklega þegar komið er fram yfir þann frest sem tiltekinn er samkvæmt lögum og harma það auðvitað ef ráðherrar vinna ekki samkvæmt þingsköpum í þessum efnum án þess að láta þá þingmenn sem um skýrslurnar biðja vita af því af hverju töfin er í viðkomandi máli. Ég skora því á forseta Alþingis að kynna sér það hvað líður þessari skýrslu og hvenær hún verður lögð fram þannig að það fáist umræða um stefnu ríkisstjórnarinnar í rannsóknar- og þróunarmálum áður en þessu þinghaldi lýkur.

Hæstv. forseti. Það er rétt að það hefur dregist meira en góðu hófi gegnir að skila þessari skýrslu sem beðið var um í haust. Það hefur dregist lengur en ég átti von á að skilað yrði skýrslu nefndar sem falið var að vinna m.a. úr gögnum sem komu fram eftir að OECD-skýrslan var lögð fram á sl. hausti. Ég hef átt von á að fá þessa skýrslu núna undanfarnar vikur og eftir því sem ég veit best mun skýrslunni verða skilað til mín í þessari viku. Hún verður síðan kynnt ríkisstjórninni og ég vona að það geti orðið mjög fljótlega að skýrslan verði lögð fyrir þingið.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin en vil beina því jafnframt til forseta að fylgja því strangt eftir að ákvæði þingskapa að því er þennan frest varðar verði framkvæmd undanbragðalaust og forsætisnefndin og forseti Alþingis velti því fyrir sér hvernig best er að slíku staðið. Það er auðvitað ekki við hæfi að brjóta með þessum hætti nýsamþykkt ákvæði þingskapa og ég hvet forseta til þess að taka á þessu alvarlega máli sérstaklega um leið og ég læt í ljós þá ósk að það verði unnt að ræða þessa skýrslu áður en þinginu lýkur með myndarlegum hætti þannig að fyrir hana verði skapað gott rúm í dagskrá Alþingis.

Forseti tekur undir orð hv. 9. þm. Reykv. um að það sé nauðsynlegt að farið sé að þingsköpum varðandi framlagningu slíkra skýrslna og mun leitast við að sjá til þess að það verði hægt að framfylgja því.

Virðulegi forseti. Í tilefni þessarar umræðu vil ég ítreka þá ósk sem ég beindi út af sama tilefni eða svipuðum á sl. vetri til forseta þingsins. Með öðrum orðum að menn skoðuðu hver færi væru á því að svara mjög umfangsmiklum skýrslubeiðnum hv. þm. á þeim tíma sem þingsköp gera ráð fyrir. Tilvitnuð skýrsla um málefni aldraðra sem lögð var fram beiðni um á síðasta þingi tók marga mánuði í vinnslu og þurfti að kaupa vinnu utanaðkomandi aðila fyrir ærið fé til að hægt væri að svara því. Það gefur auðvitað auga leið að beiðni um skýrslu verður að rúmast innan eðlilegrar fjárveitingar aðalskrifstofa ráðuneytanna og vera með þeim hætti lögð fram að það sé hægt að vinna það efni sem beðið er um að unnið sé á tilsettum tíma.

Virðulegi forseti. Auðvitað geta verið takmörk fyrir því hvaða möguleika ráðuneytin hafa til þess að svara fyrirspurnum sem koma fram í skýrslubeiðnum frá þingmönnum. Sú skýrsla sem hér var beðið um varðandi rannsóknastarfsemi er hins vegar mjög einfalt mál eins og hún er lögð hér fyrir þar sem beðið er um skýrslu um stefnu ríkisstjórnarinnar í rannsóknarmálum. Ég hélt satt að segja að það þyrfti ekki að taka svo langan tíma að ljúka því að það þyrfti að brjóta ákvæði þingskapa í þeim efnum. Hins vegar er það alvarlegt umhugsunarefni fyrir forsetann og forsætisnefndina ef það er svo að hæstv. ráðherrar ætli sjálfir að eigin geðþótta að meta það hvernig á að framkvæma ákvæði þingskapa að því er þessa fresti varðar. Ég tel að hæstv. heilbrrh. hafi dregið það gersamlega úr hömlu að svara skýrslu frá í fyrra um málefni aldraðra, gersamlega úr hömlu þannig að það tókst ekki að ræða þá skýrslu með eðlilegum hætti og er bersýnilega nauðsynlegt að gera til þess sérstakar ráðstafanir að málefni aldraðra verði rædd í þessari stofnun, ekki síst þar sem það hefur komið í ljós í fyrirspurnatíma að hæstv. heilbrrh.- og trmrh. er eini Íslendingurinn sem veit ekki að árið 1993 er ár aldraðra.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram að umrædda skýrslu um málefni aldraðra lagði ég fram í sömu vikunni og ég fékk hana unna af embættismönnum ráðuneytisins. En staðreyndin var einfaldlega sú að það var gert ráð fyrir svo umfangsmikilli vinnu við þá skýrslugerð að allmargir starfsmenn ráðuneytisins voru í margra vikna og mánaða vinnu við að ljúka við hana og auk þess þurfti að leita til aðila utan ráðuneytisins til þess að vinna ýmis atriði í þeirri skýrslu fyrir ærið fé. Ég ætla ekki að taka mér sjálfdæmi um það hvenær á að virða þingsköp eða hvenær ekki. Ég ítreka hins vegar beiðni mína til forsætisnefndar að hún skoði slíkar skýrslubeiðnir og meti e.t.v. í samráði við skýrslubeiðendur og ráðherra möguleika á því að sinna svo umfangsmiklum skýrslugerðarverkefnum eins og stundum ber við að þingmenn biðja um. Alþingi verður að sjálfsögðu að sjá fyrir því að það sé unnt að standa við þau þingsköp sem Alþingi hefur sett sér. Framkvæmdarvaldið ræður ekki alfarið ferðinni í þeim efnum. Hv. þm. gera það líka með umfangi þeirra beiðna sem þeir beina til ráðherra um skýrslugjafir.

Forseti vill geta þess að hún mun að sjálfsögðu skoða þessi mál og þau verða tekin til athugunar.

Virðulegi forseti. Hæstv. heibrrh. er væntanlega kunnugt um að það er Alþingi sjálft sem samþykkir skýrslubeiðnir. Þegar Alþingi hefur samþykkt þær, þá ber að fara með þær samkvæmt þingsköpum hvort sem einstökum ráðherrum líkar það betur eða verr. Hitt er líka svo, hæstv. forseti, að miðað við reynsluna af heilbrrn. frá því að núv. hæstv. ráðherra tók við, þá tel ég að tíma starfsmannanna sé ekki illa varið við að semja skýrslur miðað við það sem ella kemur frá þeim eftir að hæstv. heilbrrh. Sighvatur Björgvinsson tók við húsbóndavaldi í heilbrrn.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. samgn. um frv. til laga um fjarskipti og birtist álit nefndarinnar á þskj. 783. Frv. þetta var flutt á síðasta Alþingi en náði þá eigi afgreiðslu. Á hinn bóginn hófst þá þegar athugun á frv. í samgn. Það var síðan að nýju flutt á þessu þingi og hefur frv. fengið ítarlega umfjöllun í nefndinni að þessu sinni. Nefndin hefur fjallað um málið og fékk á fund sinn frá samgönguráðuneytinu Þórhall Jósefsson, aðstoðarmann samgönguráðherra, og Ragnhildi Hjaltadóttur skrifstofustjóra. Þá komu á fund nefndarinnar Guðmundur Ólafsson, forstöðumaður Fjarskiptaeftirlits ríkisins, Ólafur Tómasson, póst- og símamálastjóri, og Þorvarður Jónsson, framkvæmdastjóri Póst- og símamálastofnunar, Þorgeir Pálsson flugmálastjóri og Jón Ragnar Höskuldsson, frá Tölvumiðstöð sparisjóðanna. Ýmsir þessara aðila hafa einnig sent nefndinni umsagnir skriflega og hefur nefndin notið þeirra í starfi sínu við að móta afstöðu sína til frv. Nefndin hefur eins og áður sagði athugað frv. mjög vandlega og ég tel að það hafi fengið þar ítarlega meðferð. Í umsögnum hinna ýmsu aðila kemur fram að yfir höfuð er frv. talið vera til bóta frá því sem gildandi lög segja til um enda þótt einstakar athugasemdir hafi komið fram frá ýmsum þessara aðila. Þá leggur nefndin nokkra áherslu á að aðilar sem fá leyfi til að reka fjarskiptaþjónustu njóti jafnræðis að því er varðar gjaldskrá og annað þess háttar þannig að ekki verði aðilum mismunað, ekki síst þegar um er að ræða samkeppnisaðila sem í hlut eiga. Á það verður að leggja áherslu að samkeppnisaðilar sitji við sama borð þegar verðlögð er sú þjónusta sem þeir fá hjá Pósti og síma ellegar reka á eigin vegum. Frv. er flutt að verulegu leyti í tengslum við ákvæði EES-samningsins og að ýmsu leyti er frv. til þess að samræma reglur hér á landi við það sem gildir í Evrópulöndum. En skoðun nefndarinnar er sú að frv. sé þýðingarmikið og gildistaka þess eigi ekki að vera háð gildistöku EES-samningsins heldur skuli það taka gildi þegar í stað. Nefndin fékk umsögn fjárlagaskrifstofu fjmrn. um kostnað sem leiða mundi af samþykkt frv. En frv. gerir ráð fyrir að sjálfstæð stofnun, Fjarskiptaeftirlit ríkisins starfi að eftirlitsþætti þessara mála en áður var sá þáttur hluti af starfsemi Póst- og símamálastofnunar enda þótt í raun hafi þegar orðið breyting þar á. Samkvæmt áliti fjárlagaskrifstofu fjmrn. verður að gera ráð fyrir að kostnaður aukist um 5--10 millj. kr. við þessa breytingu og muni gjaldskrá Fjarskiptaeftirlits ríkisins hækka sem því nemur. Áður hafði orðið nokkur kostnaðaraukning við þær breytingar sem urðu við það sem þegar hefur verið unnið að því að skilja að Fjarskiptaeftirlit og starfsemi Póst- og símamálastofnunar. Samgn. hefur orðið sammála um að mæla með frv. með nokkrum breytingum og ritar öll undir álit nefndarinnar á þskj. 783 en hv. þm. Jóna Valgerður Kristjánsdóttir ritar undir með fyrirvara. Þær breytingar sem nefndin leggur til eru í fyrsta lagi við 1. gr., sem fjallar um orðaskýringar. Leggur nefndin til að felld verði brott úr skýringum við orðið fjarskipti orðin ,,eða með sjónmerkjum`` og teljum að það sé úrelt að greina fjarskipti með sjónmerkjum og leggjum til að það orð falli niður. Í öðru lagi leggur nefndin til að upp verði tekið í orðaskýringar orðið ,,fjarskiptavirki`` og skýringar á því orði verði í samræmi við það sem er í gildandi lögum. Í öðru lagi leggur nefndin til nokkrar breytingar við 2. gr. frv. Einkanlega er það í þá átt að gera hana skýrari og uppröðun efnis í greininni verði í meiri samfellu og eðlilegri röð en er í frv. sjálfu. Um þessa grein frv. urðu meiri umræður en um aðrar greinar þess en fór þó svo að það náðist samkomulag á milli þeirra aðila sem um hana hafa fjallað og mest eiga í húfi um að vinna eftir þessu frv. Þar á ég við samgrn. og Póst- og símamálastofnunina og Fjarskiptaeftirlit ríkisins. Í þriðja lagi er lögð til breyting á 3. gr. sem felur í sér áréttingu þess að þegar fluttur er inn fjarskiptabúnaður sem skoðaður hefur verið af viðurkenndri prófunarstofu verði ekki gert ráð fyrir að Fjarskiptaeftirlitið endurmeti þá skoðun heldur nægi staðfesting þess á að viðkomandi prófunarstofa sé viðurkennd. Í fjórða lagi er lagt til að ný málsgrein bætist við 4. gr. þar sem ráðherra verði heimilað að ákveða með almennri reglugerð uppsetningu jarðstöðva til móttöku á sjónvarpsefni til eigin nota. Þannig mun ekki þurfa leyfi ráðherra fyrir hverja einstaka jarðstöð heldur nægir viðurkenning frá Fjarskiptaeftirlitinu um að hver stöð fyrir sig uppfylli tæknilegar kröfur. Í fimmta lagi er lögð til breyting á gildistökuákvæði frv. sem er eins og áður segir í því fólgin að nefndin leggur til að lögin öðlist þegar gildi án tillits til samningsins um Evrópska efnahagssvæðið. Ég árétta enn þann skilning nefndarinnar á gjaldtökuákvæðum þessa frv. að við ákvörðun gjalda verði jafnræðis gætt þannig að samkeppnisaðilum verði ekki mismunað og að mið verði tekið af kostnaði við fjarskiptaþjónustu. Ég nefni í þessu sambandi athugasemdir sem komið hafa frá Tölvumiðstöð sparisjóðanna sem líta svo til að þeim hafi verið gert að greiða hærri gjöld fyrir þjónustu á vegum þeirrar stofnunar en gert hefur verið gagnvart viðskiptabönkunum. Þar er um samkeppnisaðila að ræða sem ættu að njóta jafnræðis við gjaldtöku fyrir þá þjónustu sem þar er innt af hendi. Ég lýsi þeirri skoðun nefndarinnar að frv. eins og það er úr garði gert eigi að tryggja að eftir þeim reglum sé farið. Ég tel ekki ástæðu til að fjalla um frv. eða þær brtt. sem nefndin gerir í lengra máli en legg til fyrir hönd samgn. að frv. verði samþykkt með þeim breytingum sem nefndin flytur á þskj. 784.

Hæstv. forseti. Fyrir réttri viku mælti ég fyrir þessu frv., frv. til laga um breyting á lögum um framhaldsskóla. Eftir að tveir þingmenn höfðu tjáð sig var umræðunni frestað. En nú er tekið til við málið að nýju. Í máli þessara hv. þm., þeirra Svavars Gestssonar og Kristínar Ástgeirsdóttur, kom sitthvað fram sem ég þarf að svara. Það má kannski segja að framsaga mín hafi ekki verið nægilega ítarleg og ég ætla þess vegna að reyna að bæta nokkuð úr til að enginn misskilningur sé á ferðinni. Samkvæmt núv. fyrirkomulagi fer iðnnám fram í fjölbrautaskólum víðs vegar um land og í tveimur iðnskólum. Allir þessir skólar starfa eftir samræmdu áfangakerfi framhaldsskólastigsins. Þessu fyrirkomulagi iðnnáms var komið á í kjölfar mikillar umræðu á árunum 1973 til 1975 um fyrirkomulag verkmenntunar í landinu. Úr þeirri umræðu varð í raun aldrei sameiginleg niðurstaða sem yrði grundvöllur stefnumótunar af hálfu ríkisvaldsins. Árið 1977 var lagt fram lagafrv. um fjölbrautaskóla en það var ekki samþykkt. Samt sem áður voru settir á fót fjölmargir framhaldsskólar eftir fjölbrautahugmyndinni á áttunda og níunda áratugnum. Þróun framhaldsskólastigsins fram til ársins 1988 að framhaldsskólalögin voru samþykkt var án formlegrar heildarstefnumótunar og einkenndist af tilraunastarfsemi sem þó var ekki fylgt eftir með rannsóknum eða mati. Enn í dag vantar rannsóknir um það hvernig þessir skólar hafa staðið sig í að sinna verkmenntun í landinu. Tölur úr skýrslu Félagsvísindastofnunar um að 9,4% nemenda sem skrá sig í framhaldsskóla fari beint í starfsnám segja þó ýmislegt um áhuga ungs fólks á verknámi og ekki síður sú staðreynd að einungis 5,1% hafa lokið iðnnámi sex árum eftir grunnskólapróf. Á undanförnum árum hafa kvartanir einstakra iðngreina um skilvirkni iðnmenntakerfisins orðið æ háværari og hafa þær sótt stíft á ráðuneyti menntamála um að menntunin í þessum greinum verði bætt. Hér á ég við iðngreinar eins og prentiðn, málmiðnað, bílgreinar og rafiðnað. Að mati forsvarsmanna þeirra er námið sem opinbera skólakerfið býður upp á allsendis ófullnægjandi og þeir fullyrða að því fari fjarri að nýútskrifaðir iðnnemar uppfylli þær hæfniskröfur sem fagmenn og atvinnurekendur gera til þeirra. Vandinn sem við er að etja er þríþættur að mati forsvarsmanna þessara iðngreina. Í fyrsta legi telja þeir stjórnun iðnmentunar of þunglamalega. Vettvangur atvinnulífsins til að hafa áhrif á innihald námsins eru fræðslunefndirnar en þær eru ein fyrir hvern iðngreinaflokk svo sjaldan eiga allar iðngreinar fulltrúa í fræðslunefnd. Fulltrúarnir eru ekki valdir beint af talsmönnum iðngreinanna heldur eru þrír þeirra tilnefndir af iðnfræðsluráði og tveir skipaðir af ráðherra. Möguleikar atvinnulífsins að hafa áhrif á námið í gegnum fræðslunefndir eru því mjög takmarkaðir. Fulltrúar þeirra eru þar í minni hluta og auk þess er löng leið frá því að tillaga er samþykkt í fræðslunefnd og þar til áhrifa hennar gætir í náminu innan einstakra skóla. Það mætti taka dæmi um það þegar fræðslunefnd hefur unnið upp tillögu um breytingu á námsskrá. Meðan á þeirri vinnu stendur sendir fræðslunefndin námsskrána til umsagnar aðila vinnumarkaðarins í greininni og annarra þeirra er málið varðar, t.d. ýmissa skóla sem sjá um nám í greininni. Þegar námsskráin er tilbúin af hálfu fræðslunefndar er hún send til ráðuneytis sem síðan biður um umsögn iðnfræðsluráðs. Þegar ráðuneytið fær námsskrána frá iðnfræðsluráði er hún staðfest af ráðuneyti og þá fyrst er hún send til viðkomandi skóla. En þó að námsskráin sé komin í skólana er alls ekki víst að þær breytingar sem hún gerir kröfu um nái fram að ganga. Atvinnulífið hefur ekki möguleika á að hafa áhrif á að skólarnir fylgi ákvæðum námsskrárinnar loks þegar hún er komin út í skólana. Hugsanlegt er að hin nýja námsskrá geri kröfur um nýjan og breyttan tækjabúnað, námsefni og námsgögn og ekki síst endurmenntun kennara til að þeir verði færir um að kenna samkvæmt nýjum námsmarkmiðum. Það er ekki trygging fyrir því að þessar breytingar komist til framkvæmda. Reyndar er það svo að forsvarsmenn iðngreinanna tala um að þeim þyki skólarnir ekki standa sig nógu vel, þeir séu í ónógum tengslum við atvinnulífið, uppbygging námsins sé ekki fullnægjandi, of mikið vægi sé í bóklegum námsgreinum í iðnnáminu, tækjabúnaður skólanna ekki alltaf í takt við þarfir iðngreinanna og ekki nægilegur metnaður í skólunum til að gera nægilega miklar kröfur til nemenda. Gagnrýnendur úr röðum iðngreinanna halda því fram að oft séu kennarar ekki nægilega sterkir faglega og hafi litla möguleika á að fylgjast með tækninýjungum og viðhalda þekkingu sinni. Þriðja gagnrýnisatriði forsvarsmanna iðngreinanna er að nokkuð skorti á hagkvæmni og skilvirkni í framkvæmd iðnfræðslunnar. Þeir benda á nauðsyn þess að samnýta tæki og kennslukrafta í grunnmentuninni til endurmenntunar en það tíðkast ekki við núverandi fyrirkomulag. Þetta sem ég hér var að telja eru gagnrýnisraddir frá forsvarsmönnum iðngreinanna. Þeir hafa sett fram óskir um úrbætur. Talsmenn margra iðngreina eru þeirrar skoðunar að ekki verði komið á ásættanlegu kerfi iðnmenntunar nema með virkri þátttöku samtaka atvinnurekenda og launafólks, bæði hvað varðar tilhögun iðnfræðslunnar sem og stjórn iðnmenntunar skólanna sjálfra. Hvað varðar útfærslu og uppbyggingu verklegs náms verði slíkt að ákvarðast af viðkomandi iðngrein. T.d. telja prentiðnaðarmenn nauðsynlegt að miðstöð verklega námsins sé úti á vinnustöðum vegna hins dýra tækjakosts í greininni. Bílgreinamenn hins vegar telja mikilvægt að koma upp fyrirmyndaraðstöðu til verklegrar kennslu í einum skóla sem síðan mundi þjónusta allt landið. Óskir þessara iðngreina eru orðaðar svo af einum talsmannanna: ,,Búa þarf þannig um hnútana í skipulagi iðnnámsins að áhrif atvinnulífsins séu tryggð og menn þar hafi aðstöðu til að fylgja eftir breytingum í tækni og viðskiptum með skilvirkum hætti. Hver iðngrein þarf að búa við sjálfstæði hvað þetta varðar. Ríkið á að móta heildarmarkmið og ramma kerfisins. Skólarnir eiga að þjónusta atvinnulífið og verknámi á að stýra með framtíðarhagsmuni nemenda og atvinnulífs í huga.`` Algengt er að menn vísi til þess hversu skilvirk starfsmannakerfi eru í öðrum löndum og þá einkum Þýskalandi og Danmörku. Áberandi er að í þessum löndum koma aðilar vinnumarkaðarins á mun virkari hátt inn í starfsmenntunina en hér hefur tíðkast. Í Danmörku er fræðslunefnd fyrir hverja iðngrein skipuð eingöngu fulltrúum atvinnulífs. Fræðslunefndin ræður m.a. innihaldi námsins, skipulagi, markmiðum og námsmatskröfum sinnar iðngreinar. Einnig er stjórnun danskra iðnmenntaskóla öðruvísi háttað en hjá okkur. Í stjórn skólanna sitja 6--12 manns, en það eru auk tveggja embættismanna allt fulltrúar atvinnurekenda og launþega iðngreina sem kenndar eru í skólunum eða af viðkomandi svæði. Með því að fulltrúar atvinnulífsins taki beinan þátt í stjórn skólanna er ákveðið öryggi fengið fyrir því að innihald iðnnáms svari kröfum atvinnulífsins og að færni eða hæfni nemenda hljóti viðurkenningu úti í fyrirtækjunum. Fulltrúar atvinnulífsins ættu að þekkja hæfniskröfur markaðarins og því er ekki óeðlilegt að þeir beri nokkra ábyrgð á því að skólarnir starfi í samræmi við þessar kröfur. Nú þegar eru ákveðin teikn á lofti um að einstakar iðngreinar hér á landi séu tilbúnar til að taka ábyrgan þátt í menntun greinarinnar með stjórnun og rekstri skóla eða deilda skóla í samvinnu við ríkisvaldið. Einnig eru t.d. prentiðnaðarmenn búnir að semja námsskrá fyrir nám í greininni í samvinnu við menntmrn. Ég vil gjarnan beita mér fyrir því að reynt verði að fara af stað með slíkt skipulag iðnmenntunar í tilraunaskyni. Þannig getum við reynt hvort breytt fyrirkomulag henti okkur hér heima. Ef við komumst að raun um að svo er ekki getum við hætt tilraunastarfseminni án þess að hafa umturnað því kerfi sem við nú búum við. Iðn- og starfsmenntakerfi eru í eðli sínu þjónustustofnanir sem eiga að þjóna nemendum annars vegar og hins vegar atvinnulífi. Forsenda fyrir því að skólar geti sinnt þessu þjónustuhlutverki er náin samvinna við atvinnulífið, að báðum aðilum sé ljóst að hverju skuli stefnt og reyni í samvinnu að finna til þess réttu leiðirnar. Skólar sem sinna iðn- og starfsmenntun þurfa að gefa eftir af forræðishlutverki sínu til atvinnulífsins. Atvinnulífið þarf hins vegar að fylgja eftir þeim kröfum sem það gerir til skólanna með því að taka á ábyrgan hátt þátt í mótun námsins. Einnig er mikilvægt að fela atvinnulífinu ákveðinn hluta menntunarinnar í meira mæli en nú tíðkast því sýnt er að kennsla margra iðngreina er svo kostnaðarsöm og endurnýjun svo ör í tækjabúnaði og sérþekkingu að skólakerfinu er ómögulegt halda í við þróunina. Það er ljóst að ef tryggja á atvinnulífinu bein áhrif og ábyrgð á rekstri skóla og mótun náms í iðngreinum þarf að endurskoða lög um framhaldsskóla og hugsanlega að breyta þeim. Tryggja þarf breytta samsetningu fræðslunefnda og bein áhrif þeirra á innihald námsins, þær ákveði námsmarkmið og skólum verði gert að fylgja þeim. Tryggja þarf þátttöku atvinnulífsins í stjórn skólanna og kanna til hlítar möguleika á virkri þátttöku iðngreina í iðnmenntuninni. Einnig er mikilvægt að hægt verði að nýta í kennslu iðngreina sérhæfða starfskrafta úr atvinnulífinu þar sem þörf er talin á slíku og að menntun starfsmenntakennara verði endurskoðuð og efld. Að lokum er mikilvægt að hugað verði sérstaklega að því hvernig best megi haga eftirliti með starfsmenntuninni, jafnt innan skólanna sem úti í atvinnulífinu. Ég tel rétt að byrjað verði á að gera tilraunir með virka þátttöku atvinnulífsins í iðnnámi og skipulagningu þess í stað þess að kollvarpa núverandi fyrirkomulagi. Með úttekt á því hvernig til hefur tekist getur reynslan af slíkum tilraunum síðan vísað veginn til nýskipunar í starfsmenntun og þess vegna er það sem þetta frv. er flutt. Breytingin felst því að inn í lögin verði bætt einni grein sem heimili tilraunastarf í starfsnámi til tveggja ára í senn. Þessa breytingu þarf að gera svo að mögulegt verði að koma á breyttu formi í námi í prentiðnum frá og með næsta hausti. Að mínu mati er þessi heimild fyrsta skrefið í átt til lausnar á þeim vanda sem starsmenntakerfi framhaldsskólans á við að etja. Ég mun þó leggja á það áherslu að ráðuneytið hafi með höndum eftrlit með náminu til að tryggt sé að í allri framhaldsmenntun á vegum ríkisins séu grundvallarsjónarmið opinbera menntakerfisins í heiðri höfð. Með þessum orðum mínum hef ég fært fram aukin rök fyrir nauðsyn þeirrar breytingar sem ég legg til að gerð verði á framhaldsskólalögunum og það má kannski segja að þar með hafi ég í raun svarað ýmsum þeim athugasemdum sem komu fram í ræðum hv. þm. Svavars Gestssonar og Kristínar Ástgeirsdóttur fyrir réttri viku, en það eru þó nokkur atriði sem ég þarf að koma að og komu fram í ræðum hv. þm. Hv. þm. Svavar Gestsson rakti í sinni ræðu samsetningu iðnfræðsluráðs og að þar eigi fulltrúar atvinnulífsins sæti. Það er rétt út af fyrir sig en iðnfræðsluráð hefur varla forsendur til að hafa þekkingu á sértækum vanda einstakra iðngreina þar sem í því eiga eingöngu sæti fulltrúar heildarsamtaka. Auk þess hefur iðnfræðsluráð eingöngu ráðgefandi hlutverk og ráðuneytinu er í sjálfsvald sett hvort það tekur samþykkt iðnfræðsluráðs til greina eða ekki. Og þannig eru, held ég því miður að verði að segja, áhrif atvinnulífsins í gegnum iðnfræðsluráð hverfandi. Þess vegna fellst ég ekki á þá skoðun hv. þm. Svavars Gestssonar að samsetning og hlutverk iðnfræðsluráðs sé þannig að þessi lagasetning sé þess vegna óþörf. Þá ræddi hv. þm. um atvinnulífsbrautir og talaði um að á Suðurnesjum sé myndarleg starfsemi í gangi, eins og hv. þm. orðaði það, atvinnulífsbrautir sem þar séu reknar undir forustu Hjálmars Árnasonar skólameistara. Það er í fullum gangi, eins og hv. þm. sagði. Reyndar sagði hv. þm. líka að sama mætti segja um Fjölbrautaskóla Suðurlands og fleiri skóla. Þingmaðurinn lýsti þessu námi og talaði um að rekstur þessara námsbrauta gengi mjög vel. Um þetta þarf ég að fara nokkrum orðum. Í fjölbrautaskólunum á Suðurnesjum og á Selfossi var farið af stað með svokallaðar atvinnulífsbrautir veturinn 1989--1990 í ráðherratíð hv. þm. Svavars Gestssonar og reyndar hefur verið skrifuð heil skýrsla um þessa tilraun sem þar var gerð og kom hún út í ágúst 1990. Þarna var einmitt um samninga við fyrirtæki á svæðinu að ræða. Vandinn var hins vegar sá að það reyndist erfitt að vekja áhuga nemenda á þessum möguleikum. Þegar námið var kynnt á Suðurnesjum vorið 1989, þá lýstu 8 nemendur yfir áhuga. Um sumarið var búið að undirbúa jarðveginn í ýmsum fyrirtækjum. Það voru bifreiðaverkstæði, dagheimili, Flugleiðir hf., Íslenskir aðalverktakar á lager og trésmíðaverkstæði og sjálfsagt fleira. Þegar skóli hófst um haustið kom í ljós að einungis tveir nemendur höfðu enn áhuga á þessu námsframboði og annar þeirra hvarf frá náminu án þess að hafa lokið tilskildum áföngum. Í skýrslu um þessa tilraun stendur orðrétt: ,,Einungis annar nemandinn útskrifaðist í desember 1989.`` Og nokkru neðar í sama texta segir: ,,Enginn nemandi var í vinnustaðanámi á vorönn.`` Í Fjölbrautaskóla Suðurlands gekk tilraunin nokkuð skár þennan vetur. Á haustönn hófu fjórir nemendur nám, en einn lauk því og á vorönn luku þrír nemendur þessu námi. Það er þess vegna ekki hægt að segja að árangur þessarar tilraunastarfsemi gefi tilefni til að ætla að þessar hugmyndir séu lausnarorð framhaldsskóla í vanda en það gátu menn auðvitað ekki vitað fyrir fram. Tilraunina þurfti að gera og það ber að þakka áhuga þeirra skólameistara sem að þessu stóðu að gera þessa tilraun. Ég get svo bætt því við í þessu samhengi að aðilar úr atvinnulífi og Fjölbrautaskóla á Suðurnesjum hafa í vetur verið að móta hugmyndir eða hugmynd sem byggist á svipuðum grunni og atvinnulífsnámið en sú hugmynd er ekki komin til framkvmda. Í þeirri hugmynd er margt mjög gott og sjálfsagt að útfæra það nánar. Hins vegar hafa komið í ljós ákveðnir vankantar á ýmsum þáttum og m.a. hafa aðilar úr samtökum atvinnulífsins, jafnt atvinnurekenda sem launþega, komið með ýmsar athugasemdir við hugmyndina. Það er ekki ástæða til að rekja þetta mál hér frekar en ég læt nægja að benda á að enn er ekki fundin nein endanleg lausn á vanda þeim sem við stöndum frammi fyrir í eflingu starfsmenntunar í framhaldsskólum. En við þurfum að prófa okkur áfram og hefja markvissar og vel skipulagðar tilraunir áður en ásættanlegt mynstur starfsmenntunar fyrir framhaldsskóla hefur verið þróað. Þá skýrði hv. þm. Svavar Gestsson frá því að hann hefði verið á ágætri ráðstefnu sem haldin var nokkru áður, laugardaginn áður um starfsmenntun. Þetta var að vísu málþing um iðnmenntun á vegum iðnfræðsluráðs og þetta málþing var mjög vel sótt. Þar voru á bilinu 120--140 þátttakendur og ég held að þetta málþing hafi verið sögulegt að því leyti að þarna tókst það sem ekki hefur verið algengt áður og það var að fulltrúar allra þessara hagsmunaaðila settust saman og störfuðu af miklum krafti í vinnuhópum allan laugardagseftirmiðdaginn eftir að hafa kynnt hver öðrum viðhorf sín í stuttum erindum um morguninn. Og það má segja að það sem standi upp úr eftir þetta vel heppnaða málþing sé einmitt eindreginn vilji allra þeirra aðila sem að iðnfræðslunni standa að finna sameiginlegar leiðir út úr ýmsum vanda sem iðnmenntakerfið á við að etja. En túlkun hv. þm. á niðurstöðu málþingsins koma mér hins vegar dálítið á óvart. Hann segir að menn viti hvernig leysa eigi starfsmenntamál þjóðarinnar og það sé með því að innleiða stuttar eins til tveggja ára atvinnulífsbrautir með samstarfssamningum fyrir hvern og einn nemanda svipað því sem reynt var á Suðurnesjum og Selfossi um árið eins og ég rakti hér áðan og kom svo reyndar með tillögu sem mér finnst nú ekki mjög ábyrg gagnvart iðnaðarmönnum og því kerfi iðnmenntunar sem er hornsteinninn í núverandi starfsmenntakerfi landsmanna. Hann segir lausnina vera að sveinsprófa- og meistaraprófa- og meistarakerfið sé í raun og veru afnumið eins og það er nú þó að það náist um þetta samkomulag við aðila vinnumarkaðarins þannig að niðurstöður þessa náms, þ.e. stuttu brautanna, séu einhvers metnar í kjarasamningum á hverjum tíma. Ég held að þetta sé ekki niðurstaða málþingsins. Ég var að vísu ekki á þessu þingi til loka en eftir því sem ég hef af því fregnir, þá hafa þetta varla verið niðurstöður þessa hóps.

Þetta stendur nú ekki í ræðu minni.

Nei, kannski ekki. Kannski þetta hafi eingöngu verið tillaga frá hv. þm. Þá nokkur orð um valdsboðskeiminn sem þykir vera af þessu frv. mínu. Þingmaðurinn talaði um að það væri valdboðskeimur af tillögunni og vildi bæta við frv. að skólameistari og skólamenn ráði því hvar þessi tilraun fer inn í viðkomandi skóla. Ég á bágt með að ímynda mér að það sé hægt að koma upp breyttri skipan náms og kennslu án samþykkis þeirra skólamanna sem að viðkomandi skólastofnun standa og ekki ætla ég mér þá dul að hafa bein afskipti af kennsluháttum. Hins vegar vil ég gjarnan að tengsl atvinnulífs og skóla verði aukin og atvinnulífið fái að koma óskum sínum um námsmarkmið, tækjabúnað og kennslutilhögun á framfæri við skólamenn á beinni og milliliðalausari hátt en hingað til hefur tíðkast. Ég á satt að segja afar erfitt með að sjá í þessum vilja mínum einhverjar tilhneigingar til valdboðs. Þvert á móti er ég að leggja til að boðleiðir verði styttar og bein afskipti ráðuneytis af tilhögun iðnmenntunar minnki. Þannig er sú fullyrðing að með frv. sé verið að gera ráð fyrir íhlutunarrétti ráðherra í innra starf skólans bein rangfærsla eða a.m.k. get ég ekki fundið henni neinn stað í frv. Ég er ekki á höttunum eftir miðstýringarkerfi eins og mér var borið á brýn í umræðunum um daginn. Það stendur að baki frv. hugmynd um valddreifingu, að framkvæmd og ábyrgð starfsmenntunar verði á höndum skóla og atvinnulífs sem sinnir þessum málum í sameiningu. Hv. þm. Svavar Gestsson sagði að skólinn ætti að vera samstarfsverkefni atvinnulífsins og skóla. Ég fæ ekki betur séð en þarna séum við alveg sammála, hjartanlega sammála. En í dag er fjarri því að svo sé því atvinnulífið hefur ekki möguleika eins og ég hef hér rakið að koma óskum sínum á framfæri beint við skólana eða hafa einhver áhrif á námsframboð skólanna, ekki einu sinni í starfsmenntun. Það er einmitt þetta misræmi sem ætlunin er að leiðrétta. Ég vona að við séum sammála um þetta mikilvæga atriði. Þá aðeins nokkur orð vegna orða hv. þm. Kristínar Ástgeirsdóttur. Þingkonan spurði hvaða þörf sé á því að taka út eitt atriði í skólamálum og af hverju ekki megi bíða eftir heildarstefnumótun um verkmenntun. Því er til að svara að lausnir á vanda framhaldsskólans í starfsmenntamálum liggja ekki á borðinu. Við þurfum að gera tilraunir og prófa okkur áfram áður en við höfum leyst þann stóra vanda sem við stöndum frammi fyrir í starfsmenntunarmálum á framhaldsskólastigi. Gagnrýni nokkurra iðngreina eins og prentiðnaðar, málmiðnaðar og rafiðna á núverandi fyrirkomulag iðnmenntunar hefur verið mjög ákveðin og þessar iðngreinar knýja á um úrbætur. Til að flýta fyrir slíkum úrbótum hef ég flutt þetta frv. þannig að tilraunir megi gera strax næsta haust með breytt fyrirkomulag í prentiðn fyrst og fremst. Þá hef ég jafnframt svarað annarri spurningu hv. þm. Reynslan af þessu fyrirkomulagi gæti nýst til frekari stefnumótunar um tilhögun iðn- og starfsnáms. Hv. þingkona Kristín Ástgeirsdóttir heldur því fram að frv. mínu sé ætlað á einhvern hátt að binda hendur skólanna og hefta sjálfstæði þeirra með íhlutun af hálfu ráðherra og telur þess vegna að í frv. felist þversögn við tillögur frá nefnd um mótun menntastefnu þar sem megináhersla er lögð á sjálfstæði skóla og valddreifingu. Ég tel þvert á móti að þetta frv. sé einmitt í anda tillagna nefndarinnar og tel mig hafa fært fram rök fyrir þeirri skoðun minni. Valddreifing þýðir líka að aukin völd færast yfir til atvinnulífsins og það er einmitt ætlunin með þessu frv. með því að veita atvinnulífinu hlutdeild í starfsmenntun með því m.a. að aðilar atvinnulífsins fái setu í stjórn skólanna eða deilda innan þeirra í tilraunaskyni, að vægi atvinnulífsins í fræðslunefndum verði aukið og þá á kostnað ráðuneytis. Það er einmitt verið með þessu að færa völd frá ráðuneyti til þeirra sem að menntuninni standa, skóla og atvinnulífs. Svo var það spurningin hvort ég hefði í huga einhver ákveðin verkefni sem væru svo brýn að nauðsyn bæri til að taka þetta atriði út úr endurskoðun skólamálanna, hvort það séu einhver ákveðin verkefni í verknámi sem ég vilji endilega koma á laggirnar. Ég held ég hafi þegar svarað því. Það er fyrst og fremst prentiðnaðurinn sem hefur sótt á um þetta en það má segja að það sama gildi um bílgreinarnar. Ég vona að ég hafi með þessum orðum skýrt það nokkuð frekar hvað hér liggur að baki. Ég vonast eindregið eftir því að þetta frv. fái afgreiðslu í hv. menntmn. það fljótt að það geti komið til afgreiðslu á þessu þingi. Mér finnst hins vegar sjálfsagt mál að nefndin kanni þetta vel og vandlega eins og hv. þm. óskuðu eftir þegar málið var til umræðu fyrir viku.

Virðulegi forseti. Þetta var miklu ítarlegri framsöguræða fyrir frv. sem hæstv. ráðherra flutti núna og er ástæða til að þakka fyrir það í sjálfu sér en hún kallar líka á ítarlegri umræðu á eftir. En ég ætla aðeins að inna hæstv. ráðherra eftir því í andsvarstíma hvort það er rétt skilið hjá mér að tilefni frv. sé að það eigi að flytja prentnámið að einhverju leyti til prenttæknistofnunar. Þar eigi að fara að reka einhver tveggja ára námskeið utan við iðnfræðslukerfið eins og það hefur verið og þá í samkeppni við prentdeildina í Iðnskólanum í Reykjavík sem er tiltölulega myndarleg verktæknideild miðað við það sem kostur er á í verkmenntaskólum í landinu. Mig langar jafnframt að spyrja ráðherra hvort frv. sé flutt í samráði við skólastjórn Iðnskólans í Reykjavík eða jafnvel í andstöðu við skólastjórn Iðnskólans í Reykjavík.

Hæstv. forseti. Þetta frv. er ekkert sérstaklega flutt í samráði við skólastjórn Iðnskólans í Reykjavík og að ég best veit heldur ekki í neinni andstöðu við skólastjórn Iðnskólans. Mér er a.m.k. alveg ókunnugt um það. Það stendur ekki til að fara að fela þessa menntun prentiðnaðinum sérstaklega. Það stendur ekki annað til en stendur í frv. sjálfu: að veita atvinnulífinu meiri aðgang að stjórnun þessa náms í iðngreinum en möguleiki er á samkvæmt gildandi lögum. Þannig er þetta.

Virðulegi forseti. Ég verð að segja að ég er nokkuð jafnnær eftir þetta svar ráðherra. Mér sýndist í fljótu bragði að þetta frv. héti kannski ekki alveg réttu nafni. Þetta frv. heitir Frumvarp til laga um breyting á lögum um framhaldsskóla. Mér sýndist kannski skynsamlegra að kalla þetta Frumvarp til laga um Ingvar Ásmundsson vegna þess að það hefði gengið illa af ráðuneytinu að ná samstöðu við skólastjórn Iðnskólans um þessi mál. Svar ráðherra breytti engu um þessa skoðun mína. Mér sýnist að þarna sé um ágreining að ræða og það hefur ekki komið neitt svar um hvað á að kenna á þessum brautum öðrum sem á að fara að stofna til. Það skulum við ræða nánar vegna þess að það er bersýnilegt að hér er um að ræða frv. sem snertir verkmenntakerfið í landinu í heild afar mikið þó það láti kannski lítið yfir sér í fyrstu.

Hæstv. forseti. Mér fannst þessi athugasemd hv. þm. ekki sæma honum, að gefa þessu frv. heitið Frumvarp til laga um Ingvar Ásmundsson. Mér finnst það ekki sæma fyrrv. menntmrh. að tala svona. En í ræðu sinni um daginn, ég kom ekkert sérstaklega inn á það, talaði hv. þm. nokkuð um samskiptaörðugleika. Það orð kom víst fyrir í ræðu minni um daginn. Ég vil af því tilefni taka fram að það hafa ekki verið neinir samskiptaörðugleikar milli ráðuneytisins og fulltrúa þessara iðngreina sem hafa gagnrýnt fyrirkomulag þessara mála en mér er hins vegar kunnugt um að það hafa verið samskiptaörðugleikar milli fulltrúa þessara iðngreina og einstakra skóla. Það er meðfram og fyrst og fremst það sem við viljum bæta úr.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu frv. til laga um breytingar á lögum um framhaldsskóla. Ég get sagt að mér fannst þetta mjög dularfullt frv., svo ekki sé meira sagt, þegar ég leit það fyrst og alveg jafndularfullt eftir þær umræður sem fóru fram síðast þegar málið var tekið á dagskrá en nú hefur málið skýrst nokkuð eftir aðra ræðu hæstv. ráðherra um það. Ég hef miklar efasemdir um þetta frv. því það heimilar ráðherra að taka lögin um framhaldsskóla úr gildi og gera það sem honum eða fulltrúum iðnaðarins kann að sýnast í sambandi við framhaldsskólann og það alveg án samráðs við stjórnendur framhaldsskólanna. Þetta finnst mér vera mjög hæpin lagasetning, þó ekki sé meira sagt, og nánast ómöguleg og spurning hvort hv. menntmn. getur ekki reynt að finna einhvern annan farveg fyrir þessar hugmyndir sínar sem mér finnst að sumu leyti skiljanlegar og geta leitt gott af sér. Því eins og málin eru í dag og eins og allir eru mikið að ræða þessa dagana þá þurfum við að leggja mikla áherslu á starfsnámið, á iðnfræðsluna, ekki síst með tilliti til þess að við erum að fara út í aukna samkeppni við aðrar þjóðir á vinnumarkaðinum og íslenska starfsmenntakerfið okkar hefur ekki verið nógu skilvirkt eftir því sem álit ýmissa aðila er. En satt að segja finnst mér að með því að opna svona lögin, eins og hér er gert ráð fyrir, þá séum við að taka allt of stórt skref. Ég held að hæstv. ráðherra hafi ekki hugsað þetta til enda. Það er verið að flytja mikið vald frá skólunum og yfir til atvinnulífsins. Hæstv. ráðherra vildi meina að það væri verið að flytja eitthvert vald til skólanna. Ég get alveg ómögulega séð það því miðað við frv., ef að lögum verður, má hugsa sér að það komi upp tvöfalt stjórnkerfi innan framhaldsskólanna. Annars vegar sé það hið opinbera kerfi og hins vegar séu það atvinnurekendur, iðngreinarnar, sem reki hluta skólans. Það held ég að geti ekki boðið upp á annað en árekstra og erfiðleika. Það held ég að við verðum að reyna að koma í veg fyrir. Ég er alveg sammála að iðnrekendur og iðngreinarnar þurfa að hafa mikið um það að segja hvernig námið í framhaldsskólunum er. Þeir þurfa að fá tækifæri til þess. Þar hefur verið vitnað til danska kerfisins sem mikillar fyrirmyndar í þessum efnum og þá skulum við kynna okkur það kerfi og reyna að laga okkar verkmenntakerfi að því. En að hugsa sér þessa leið og þá fyrst og fremst vegna einnar iðngreinar, prentiðnaðarins, eins og kom fram í máli hæstv. ráðherra áðan, finnst mér útilokað. Það var minnst á starfsþjálfun. Er ekki einmitt þar sem pottur er brotinn, að verkþátturinn, starfsmenntunin, sem að einhverju leyti fer fram á vinnustöðum, er ekki í nægilega góðu formi og ekki nægilega mikið eftirlit með henni? Þar sem ég hef kynnst starfsnámi mest er innan bændaskólanna, þó ég hafi ekki setið þar sjálf, en ég þekki það kerfi allvel og þar fer fram mjög virkt starfsþjálfunarkerfi úti á bóndabæjum sem er vel uppbyggt. Það er mikið eftirlit með því af hálfu skólans en það kostar að sjálfsögðu peninga og þeir hafa svo sannarlega verið af skornum skammti í menntakerfinu síðustu árin. Það er í sjálfu sér dapurleg aðferð að svelta t.d. Iðnskólann fjárhagslega þannig að hann hafi ekki aðstöðu til að búa skólann tækjum eins og ástæða væri til og eðlilegt væri og segja síðan að hann sé ekki nógu góður og standist ekki kröfur og þess vegna þurfi að stofna til einhverra einkaskóla þar sem þessi kennsla eigi síðan að fara fram. Það hefur verið minnst á að fræðslunefndirnar þjóni ekki þeim tilgangi sem þeim var ætlað í upphafi. Ég held að það sé alveg rétt en þá hlýtur ráðið að vera að breyta þeim og koma því þannig fyrir að iðnaðurinn hafi meiri ítök í fræðslunefndunum og kerfinu, sem hæstv. ráðherra kom inn á að væri þungt í vöfum og seinvirkt. Það er fyrst og fremst innan menntmrn. sem það er þungt í vöfum. Það hlýtur að vera hægt að taka á því á annan hátt en lagt er til með þessu frv. Hæstv. forseti. Ég hef mjög miklar efasemdir um þetta frv. eins og það liggur fyrir og sérstaklega vegna þess að mér sýnist það bjóða upp á tvöfalt kerfi innan framhaldsskólans, annars vegar hið opinbera kerfi, sem við þekkjum og ég viðurkenni að þarf að endurbæta, en hins vegar kerfi sem sé rekið af einkaaðilum og lúti annarri stjórn. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sjái þetta fyrir sér. Ef við tökum dæmi af Norðurlandi. Á Akureyri er verkmenntaskóli og ef Félag málmiðnaðarmanna vildi síðan samkvæmt þessu frv., ef að lögum verður, efna til kennslu í málmiðnaði innan verkmenntaskólans og hafa það algjörlega á sinni hendi og stjórna því námi hvernig ætti það að fara fram? Eða yrði það frekar þannig að sú kennsla færi fram einhvers staðar annars staðar í samkeppni við það nám sem verkmenntaskólinn býður upp á. Það er frekar hægt að hugsa sér þetta ef það væri verið að tala um að þessi lög ættu bara að gilda í tvö ár. Þá væri útséð um hvernig til hefði tekist. Samkvæmt 1. gr. frv. er verið að tala um tveggja ára tilraun í framhaldsskólum. Með því að ný grein komi í framhaldsskólalögin fyrir alla framtíð þá finnst mér þetta nánast alveg útilokað. En ég er frekar til viðræðu um að opna þessar heimildir um eitthvert árabil en samt í samráði við skólastjórnendur þannig að þetta yrði samstarfsverkefni skóla og atvinnulífs en ekki eingöngu atvinnulífið sem ætti að skipuleggja tilraunirnar.

Hæstv. forseti. Þingmanninum þótti þetta dularfullt frv. og það væri nánast verið að taka lög um framhaldsskóla úr gildi og það án samráðs við skólana. Hér væri tekið allt of stórt skref með því að flytja valdið til atvinnulífsins. Annaðhvort er hér um að ræða mikinn misskilning eða hreina útúrsnúninga. Nú er ég búinn að halda tvær framsöguræður en er að velta því fyrir mér hvort ég þurfi að halda þá þriðju til þess að koma mönnum í skilning um hvað er hér á ferðinni. Það gæti vel verið að það þyrfti meira til. Það er dálítið merkilegt að menn viðurkenna í öðru orðinu að hér þurfi að taka til hendi og gera eitthvað til þess að efla verkmenntunina í skólakerfinu. Þegar það koma svo tillögur þá virðist eins og allt sé bara í lagi og það þurfi engu að breyta. Mér sýnist þetta oft vera einmitt með þessum hætti. Ég hef þegar sagt það í þessari umræðu að það verði ekki komið á breytingum um skipan náms og kennslu án samþykkis þeirra skólamanna sem við viðkomandi skólastofnun starfa. Þarf virkilega að taka þetta fram í þessari lagagrein? Þarf þess? Ef mönnum þykir það þá er ég alveg tilbúinn að hlusta á brtt. frá hv. menntmn. Ef mönnum þykir það nauðsynlegt og telja að það sé ekki á öðrum stöðum í framhaldsskólalöggjöfinni ákvæði sem tryggi áhrif skólanna sjálfra. Mér finnst þetta vera hreinir útúrsnúningar ef menn skilja þetta frv. þannig að hér sé verið að flytja valdið í hendur ráðherra sem geti svo framselt það til atvinnulífsins og skólunum komi ekkert við hvað á að kenna í viðkomandi skólum. Þetta er ekki svona. Þetta er röng túlkun á því sem hér er lagt til.

Hæstv. forseti. Það hlýtur að hafa mikið að segja um túlkun okkar á frv. hvernig lagagreinin hljómar og eins og hún er lögð fram var ekki að sjá að það eigi að verða samstarf við skólastjórnendur. Fyrst hæstv. ráðherra tekur því svona vel að það verði komið inn ákvæði þess efnis þá finnst mér málið strax líta öðruvísi út. Það eru engir útúrsnúningar að með því að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir núna þá fer ekki milli mála að ráðherra hefði getað fært mikið vald frá skólunum yfir til atvinnulífsins. Ég er ekki að segja að það hafi verði akkúrat það sem hæstv. ráðherra ætlaði sér en það eiga væntanlega eftir að koma aðrir ráðherrar eftir núv. hæstv. ráðherra og þá er kannski gott að hafa lögin þannig að það fari ekkert milli mála hvað átt er við með þeim.

Virðulegur forseti. Ég þakka sérstaklega fyrir þau orðaskipti sem áttu sér stað núna síðast að frumkvæði hv. 3. þm. Norðurl. e., Valgerðar Sverrisdóttur, sem benti á þann kjarna málsins að það er hætta á að upp úr samþykkt þessa frv. yrði til tvöfalt verkmenntakerfi. Hæstv. ráðherra bauð þá upp á það í framhaldi af þeim orðum hennar að það yrði sett inn í þennan texta ákvæði um að viðkomandi skólar þyrftu að samþykkja.

Það yrði kannað í nefndinni.

Hæstv. ráðherra tók mjög strangt til orða í þeim efnum þannig að ég tek hans orð alveg fullgild og ég tel að það breyti miklu. Ég held að það sé hvorki orðhengilsháttur né útúrsnúningar eða eitthvað þaðan af verra sem stjórnarandstöðuþingmönnum gengur til í þessu máli. Ég held að þeir séu velviljaðir í þessu máli eins og öllum öðrum og varla hægt að finna nokkrar undantekningar í þeim efnum eins og kunnugt er. Hæstv. ráðherra á bara eftir að setja sig aðeins betur inn í þau mál og hann misskilur greinilega stundum vinsamlegar ábendingar. Ég held að þessar umræður hafi beinlínis leitt til þess að menn hafi komist að jákvæðum og skynsamlegum niðurstöðum um meginatriði. Í frv. stendur: ,,Menntamálaráðherra er heimilt að efna til`` o.s.frv. Svo stendur: ,,og skal hafa fullt samráð við fulltrúa atvinnurekenda og launþega í viðkomandi starfsgrein um skipulagningu tilraunarinnar.`` Það er hvergi gert ráð fyrir skólanum í þessum texta. Það er svo einfalt. Það er auðvitað tilefni þess að nokkrir þingmenn hafa gert athugasemdir við frv., þetta litla frv. sem lætur ekki mikið yfir sér við fyrstu skoðun. Hitt er svo líka annað að ef hæstv. menntmrh. er tilbúinn til að láta skoða þessa hugsanlegu breytingu í nefnd, sem hann nefndi hér áðan, þá finnst mér líka að við gætum líka rætt það aðeins nánar hvort það er nokkur þörf á þessu frv. Hæstv. ráðherra segir aftur og aftur í sinni ræðu að frv. sé flutt til að atvinnulífið geti, með leyfi forseta, orðrétt: ,,komið óskum sínum á beinni og milliliðalausari hátt en áður á framfæri við skólana``. Ég játa að auðvitað er iðnfræðslukerfið, iðnfræðsluráð, þungt kerfi. Ég þekki það. Fræðslunefndakerfið er líka þungt. Ég þekki það. En ég mundi hafa brugðist við þessu. Ef það er orðin tiltölulega góð samstaða um það í atvinnulífinu að vilja breyta þessu kerfi þá eru það mikil tíðindi fyrir mér. Staðreyndin hefur verið sú að Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið hafa í raun og veru staðið vörð um óbreytt kerfi, iðnfræðsluráðskerfið. Það eru því mikil tíðindi fyrir mér ef það er allt í einu orðið þannig að þessir aðilar telja að þetta kerfi sé með þeim hætti að því þurfi að breyta í grundvallaratriðum. Það er nokkuð fróðlegt og eiginlega kaflaskipti. Ég er ekki að segja að þau séu af hinu vonda, langt frá því. Ég held að það sé alveg rétt sem sumir fulltrúar atvinnulífsins hafa haldið fram að iðnfræðslukerfið sé allt of þungt í vöfum. Ég held að það sé rétt ég er sammála því og hef lengi verið það. Löngu fyrir þann tíma að ég fór að starfa í menntmrn. Ég held þess vegna að það væri miklu skynsamlegra að skoða í sátt við aðila iðnfræðsluráðs breytingar á fræðsluráðum iðnaðarins. Þar er hægt að tryggja beina aðild viðkomandi atvinnugreina. Það er enginn vandi. Það getur ráðherra gert. Þá spyr ég: Til hvers er frv.? Af hverju er sú leið ekki farin. Ég satt best að segja, og ég vona að hæstv. ráðherra skilji það ekki sem orðhengilshátt eða útúrsnúninga eða neitt þess háttar af minni hálfu, átta mig ekki á því til hvers frv. er flutt miðað við gildandi lög og þau meginrök sem hv. menntmrh. flutti fyrir flutningi frv. hér áðan. Ég ætla ekki að fara að ræða mikið frekar um starfsmenntun, skólana og atvinnulífið. Hæstv. menntmrh. nefndi áðan þá staðreynd að það fara ekki nema 9,4% nemenda samkvæmt námsferilskönnun Jóns Torfa í starfsnám. Og það er eitthvað um 5,1--5,2% sem ljúka iðnnámi af þeim árgangi sem hann hefur kannað, þ.e. árgangurinn sem er fæddur árið 1969. Það er auðvitað alveg herfilegt. Ég hef séð námsferilskönnun fyrir stóra hópa t.d. á Akranesi þar sem um er að ræða 50 nemendur tiltekins árgangs sem útskrifuðust úr grunnskóla og þar fór þriðjungur í bóknám og lauk stúdentsprófi en enginn í starfsnám. Út af fyrir sig er það alveg öruggt mál að þetta segir eitthvað um skólakerfið. En þetta segir náttúrlega líka eitthvað um atvinnulífið. Staðreyndin er auðvitað sú að á undanförnum áratugum hefur verið svo mikil vinna hér á landi að þó foreldrar sem hafa átt börn sem hafa hætt í skóla 17, 18 eða 19 ára gömul þá hefur það ekki verið verulegur héraðsbrestur vegna þess að krakkarnir hafa fengið vinnu. Þau hafa getað farið í vinnu og farið að vinna fyrir sér og síðan sínum á þeim þensluvinnumarkaði sem hér hefur verið. Hér höfum við búið við allt aðrar aðstæður en t.d. atvinnulífið annars staðar. Og það er kannski af þessum ástæðum sem atvinnulífið hefur sinnt skólunum minna hér á landi en annars staðar. Það er kannski af þeim ástæðum sem við höfum núna atvinnuleysi sem hlutirnir eru þannig að atvinnulífið, bæði VSÍ og ASÍ, er núna farið að sinna þessum málum af miklu meira kappi en lengi hefur verið. Og ég verð að segja að ég tel að samþykkt Alþýðusambandsþingsins um menntamál frá síðasta ASÍ-þingi á Akureyri hafi verið tímamót í sögu Alþýðusambandsins og þar með í sögu atvinnulífs og skóla. Þess vegna tel ég að allir sem hafa með menntamál að gera ættu að fagna því. Hæstv. menntmrh. nefndi þrenns konar rök sem væru talin fram fyrir því að breyta iðnmenntuninni í landinu. Það væri í fyrsta lagi að stjórnin væri of þunglamaleg, fræðslunefndirnar sérstaklega, og þar ætti atvinnulífið ekki beina aðild. Ég endurtek það sem ég sagði áðan að ég tel hægt að breyta skipan fræðslunefndanna þannig að þar eignist atvinnulífið beina aðild. Ég tel það hægt og það þurfi ekki lagabreytingu til þess. Um það þarf samkomulag við þá aðila sem nú tilnefna fulltrúa í iðnfræðsluráð. Heildarsamtök atvinnulífsins eins og Landssamband iðnaðarmanna og Félag íslenskra iðnrekenda geta auðvitað tilnefnt fulltrúa í fræðslunefndirnar frá ákveðnum greinum, málmiðnaði, skipasmíðaiðnaði o.s.frv. Í öðru lagi eru það talin rök fyrir breytingum á kerfinu að það sé of mikið vægi í almennum bóklegum greinum núna í iðnmenntakerfinu. Ég er ekki sammála þessu en auðvitað hef ég enga endanlega rétta skoðun á þessu máli en ég bið menn aðeins um að staldra við. Ef það á að minnka vægi bóklegu greinanna, hvað þýðir það? Hvaða fólk erum við að mennta? Erum við bara að mennta fólk til að snúa tilteknum skrúfum í tilteknum verksmiðjum í tilteknum greinum? Nei, við erum að mennta fólk til að það geti tekið á móti framtíðinni með opnum hætti. Og ætlum við núna, alþingismenn árið 1993, að segja fyrir um það hvernig iðnmenntun við viljum hafa fyrir börnin sem eru að byrja í grunnskólum í haust og ljúka kannski námi í framhaldsskólum af einhverju tagi, segjum eftir 20 ár eða svo, árið 2013? Erum við svo vitur að við treystum okkur til að skrifa það upp í smáatriðum hvernig menntunin á að vera sem fólkið fær árið 2013? Mitt svar er nei, með fullri virðingu fyrir Alþingi Íslendinga. Alþingi hefur ekkert vit á því. Það er bara eitt sem Alþingi getur skipt sér af í þessu efni. Hvað er það? Það er að menntunin sé þannig að fólk hafi forsendur til að taka við nýrri þekkingu. Af því að það er ekki hægt að ljúka skólanámi lengur. Það er útilokað að nokkur maður geti sagt: Ég er búinn með skóla og þarf aldrei að læra neitt meira. Það er liðin tíð. Fólk verður að vera í skóla alla ævina eins og hlutirnir eru að þróast. Breytingarnar eru svo miklar. Þess vegna vara ég við þeim viðhorfum sem koma fram frá fulltrúum atvinnulífsins og hæstv. menntmrh. nefnir hér að bóklegar greinar hafi of mikið vægi í iðnskólum og það sé kannski meginvandinn. Ég vísa því á bug. Ég tel að þetta sé slæmt sjónarmið og við eigum að slá skjaldborg um hið almenna húmaníska innihald skólakerfisins í landinu hvort sem það eru bóknámsskólar eða verknámsskólar. Í þriðja lagi eru það nefnd sem rök að það sé skortur á hagkvæmni og skilvirkni í þessu kerfi eins og það er. Það er nokkuð til í því. Það er alveg rétt. Um það er enginn ágreiningur held ég. Kerfið hefur verið mjög seint að taka upp nýjar iðngreinar. Hins vegar hafa menn samviskusamlega sett námsskrár fyrir iðngreinar sem eru kannski með örfáa nemendur og eiga ótrúlega lítið erindi við nútímaatvinnulíf. Kerfið er þunglamalegt og því á að breyta að mínu mati fyrst og fremst með því að breyta fræðslunefndunum. Síðan verða menn auðvitað um leið og þeir breyta skólunum að hugleiða atvinnulífið sjálft. Halda menn að margir ungir menn og konur um þessar mundir fari í nám í skipasmíði eða málmiðnaði eða blikksmíði? Þessar greinar eru allar að geispa golunni hérna. Af hverju hefur fækkað í iðnnámi á undanförnum árum? Það er vegna þess að iðnaðurinn hefur dregist saman. Á síðasta þingi lagði hæstv. iðnrh. fyrir skýrslu um þróun iðnaðarins frá 1970--1990. Það voru óhugnanlegar hryllingsmyndir um hnignun iðnaðarins á Íslandi sem þar blöstu við. Auðvitað er það ein ástæða þess að verknámið er veikara núna en það hefur verið áður að iðnaðinum hefur hrakað stórkostlega. Ég ætla út af fyrir sig ekki að skattyrðast við hæstv. menntmrh. um einstök atriði í þessu máli. Ég tel enga ástæðu til þess. Ég ætla þó bara að lokum að segja það að eins og frv. er sett upp núna þá er af því valdboðskeimur. Ég tel hins vegar að sú breyting sem hæstv. ráðherra benti á áðan að gæti komið til greina og mætti skoða í menntmn. þurrki þann valdboðskeim út. Ég tel sjálfsagt að taka því vel. Ég vil hins vegar að lokum, virðulegur forseti, vara við þeirri uppsetningu mála að hæfniskröfur markaðarins eigi að fara að ráða skólakerfinu á Íslandi. En það voru orð hæstv. ráðherra hér áðan. Ég vil ekki að hlutirnir séu þannig settir upp að það séu hæfniskröfur markaðarins sem eigi að ráða skólakerfinu á Íslandi. Að lokum vil ég endurtaka að ég tel að hæstv. menntmrh. hafi í orðaskiptum sínum við hv. þm. Valgerði Sverrisdóttur breytt málinu talsvert og gert það talsvert aðgengilegra en ella væri um leið og það hlýtur auðvitað að vera þannig að hv. iðnn. skoði málið mjög rækilega þegar hún fær það til meðferðar.

Hæstv. forseti. Hv. þm. viðurkenndi að iðnfræðsluráð og fræðslunefndirnar væru nokkuð þung í vöfum og spurði jafnframt hvort ekki mætti leysa þetta mál með samkomulagi við iðnfræðsluráð um breytta skipan fræðslunefnda iðnaðarins. Ég held að það dugi ekki. Frv. er flutt til að færi gefist á nánari samvinnu skóla og atvinnulífs í verknáminu en hingað til hefur verið mögulegt og til að fá bein áhrif atvinnulífs á innihald og framkvæmd iðnmenntunar. Til að fyrirbyggja allan misskilning á orðum mínum áðan þar sem ég taldi upp nokkur atriði þegar ég var að skilgreina vandann, þá sagði ég að gagnrýnendur teldu að of mikið vægi væri á almennum bóklegum námsgreinum í iðnnáminu vel að merkja. Það sem þeir eiga við er að þeir óska eftir því að almennu námi t.d. í íslensku, ensku, dönsku, stærðfræði o.fl., yrði að mestu lokið áður en sjálft iðnnámið hefst, það er gagnrýnisatriðið hjá þessum aðilum. Þetta vildi ég að kæmi mjög skýrt fram til að fyrirbyggja allan misskilning. Ég þakka svo fyrir velvilja stjórnarandstöðunnar sem hv. þm. undirstrikaði að væri fyrir hendi. Ég ítreka enn að mér finnst sjálfsagt að nefndin kanni þetta mál ofan í kjölinn og eytt verði öllum misskilningi um að í þessu frv. felist einhver sérstakur valdboðskeimur af minni hálfu. Það er misskilningur.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir þessi svör, sérstaklega það sem hann sagði varðandi bóknámið að það bæri að skilja þessar ábendingar þannig að það ætti að vera fyrst og fremst á fyrri hluta iðnnámsins. Þar ætti bóknámið að vera og verknámið síðar. Ég hef út af fyrir sig vissar áhyggjur af þessari uppsetningu mála. Ég verð að játa það vegna þess að ég tel að þetta muni þýða að verklegar greinar með þróuðum tækjabúnaði verði með aðsetur í Reykjavík í framtíðinni og verkmenntaskólar landsbyggðarinnar verði með bóknámsundirbúninginn. Ég óttast að t.d. bílgreinaskólinn, sem á að fara að stofna hérna, verði þannig að þar verði þróað nám með góð tæki fyrir bifvélavirkja en hin almenna undirstaða, þ.e. danska, reikningur o.s.frv., verði úti á landi. Ég hygg að landsbyggðinni muni finnast sinn hlutur lítill ef ekki verður staðinn vörður um það verkmenntakerfi sem til er á landsbyggðinni. En ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin að öðru leyti.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir þáltill. um stofnun sjávarútvegsskóla á þskj. 673. Flm. ásamt mér er hv. þm. Halldór Ásgrímsson. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Alþingi ályktar að fela menntamálaráðherra að undirbúa sameiningu Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði, Stýrimannaskólans í Reykjavík og Vélskóla Íslands í einn sjávarútvegsskóla á framhaldsskólastigi. Skal undirbúningurinn miða að því að skólinn verði til húsa í Sjómannaskólanum í Reykjavík. Stefnt skal að því að skólinn taki til starfa haustið 1994.`` Það leikur ekki vafi á því að þeir skólar sem nú eru starfandi og annast kennslu og fræðslu á framhaldsskólastigi fyrir íslenskan sjávarútveg hafa gegnt mjög mikilvægu hlutverki í fræðslu og í því að mennta fólk í gegnum tíðina. En þessir skólar eru þeir skólar sem ég vitnaði í áðan og þáltill. gerir ráð fyrir að séu sameinaðir. Auk þess má segja að útgerðartæknibraut Tækniskóla Íslands sé að hluta til á framhaldsskólastigi og að hluta til á háskólastigi. Tilgangur flm. með þáltill. er að efla og styrkja fræðslu á framhaldsskólastigi fyrir íslenskan sjávarútveg. Það er mikilvægt að búa vel að menntunarskilyrðum þeirra sem stunda nám á þessu sviði því vaxandi alþjóðleg samkeppni krefst vel menntaðs fólks til starfa, fólks með breiða þekkingu á öllum þáttum sjávarútvegsins allt frá veiðum að markaðs- og sölustarfi. En með því að sameina þessa þrjá skóla í einn sterkan og öflugan sjávarútvegsskóla sem starfar á framhaldsskólastigi er hægt að okkar mati að ná þessu markmiði. Upphaf þessa máls má rekja allt aftur til ársins 1986 þegar þáv. menntmrh., Sverrir Hermannsson, og þáv. sjútvrh., Halldór Ásgrímsson, skipuðu starfshóp um stofnun sjávarútvegsskóla. Hópurinn skilaði áliti sínu í október sama ár og skýrsla hans fylgir með þáltill. sem fylgiskjal þar sem gerð er grein fyrir tillögum starfshópsins og nefndarstarfinu. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í allar helstu niðurstöður starfshópsins. Í fyrsta lagi: Stofnaður verði sjávarútvegsskóli í Reykjavík er taki við hlutverkum Stýrimannaskólans í Reykjavík, Vélskóla Íslands og Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði. Í öðru lagi að stofnað verði fræðsluráð sjávarútvegsins, skipað fulltrúum hagsmunasamtaka, rannsóknastofnana og og ráðuneyta, sem verði stefnumarkandi í fræðslumálum sjávarútvegsins. Í þriðja lagi: Sjávarútvegsskólinn fái til umráða húsnæði Stýrimannaskólans í Reykjavík og Vélskóla Íslands í Reykjavík og hið nýja verknámshús Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði sem er tiltölulega nýtt hús. Hins vegar er bóknám Fiskvinnsluskólans á hrakhólum um þessar mundir þó þeir séu í færanlegri kennslustofu sem er við enda verknámshússins núna. Í upphafi árs 1992 skipaði núv. menntmrh. nefnd til þess að gera tillögur um hagræðingu í framhaldsskólanum. Nefndin skilaði af sér áliti í mars 1992. Þar komst nefndin að sömu niðurstöðu, þ.e. Stýrimannaskólinn í Reykjavík, Vélskóli Íslands og Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði skyldu sameinaðir í einn sjávarútvegsskóla. Sú nefnd taldi að af þessu hlytist veruleg hagræðing og hefði í för með sér aukinn sparnað í ríkisútgjöldum. Við undirbúning þeirra tillagna sem hér er vitnað til og skýrslu þeirrar nefndar sem skilaði áliti 1986 voru auk þeirra manna sem í nefndinni voru hafðir með í ráðum skólastjórar Vélskólans, Stýrimannaskólans og Fiskvinnsluskólans. Til þess að leita hugmynda og tillagna um það hvernig að slíkum sjávarútvegsskóla skyldi staðið voru staðir í Noregi, Danmörku og Nýfundnalandi heimsóttir þar sem leitað var fanga um fyrirmyndir að slíkum sjávarútvegsskóla. Þar voru fyrirmyndir til og tillögur nefndarinnar byggðu að verulegu leyti á þeim hugmyndum og á því skipulagi sem þar var við lýði. Það sem merkilegast var að mínu viti og kom út úr þessu nefndarstarfi, á þeim tíma átti ég sæti í nefndinni, var að í öllum þessum löndum var staðið allt öðruvísi að uppbyggingu verknáms en við stöndum að því hér, a.m.k. í sjávarútveginum. Fyrirtækin í sjávarútvegi gátu leitað til viðkomandi skóla, til viðkomandi rannsóknastofnana og óskað eftir því að ákveðin vandamál er steðjuðu að fyrirtækjunum, bæði stjórnunarleg, efnahagsleg og tæknileg væru leyst af viðkomandi menntastofnunum. Hér er það hins vegar svo að allar nýjungar og framfarir verða til í atvinnulífinu sjálfu og flyjast inn í skólana frá atvinnulífinu alveg öfugt við það sem gerist í þessum löndum. Tilgangurinn með stofnun eins sjávarútvegsskóla með sameiningu þessara þriggja gæti haft það í för með sér að hægt væri að styrkja og efla menntunina og snúa þessu við og koma henni í svipað fyrirkomulag og viðgengst í nágrannalöndunum. Í kjölfar þess að nefndin skilaði áliti var haldin í Reykjavík ráðstefna um niðurstöðu nefndarinnar þar sem þátt tóku skólameistarar þessara skóla, fulltrúar skólanna og fulltrúar helstu hagsmunasamtaka í sjávarútvegi. Í fáum orðum má segja að niðurstaðan af þeirri ráðstefnu hafi verið sú að a.m.k. allflestir hagsmunaaðilar í sjávarútvegi töldu mikilvægt og að tillögur nefndarinnar væru skynsamlegar að því leyti að það bæri að stefna að því að sameina þessa þrjá skóla í einn öflugan sjávarútvegsskóla. Í tillögum nefndarinnar er gert ráð fyrir því hvernig slíkur skóli gæti starfað og á bls. 5 í þáltill. er skipurit fyrir slíkan skóla. Gert er ráð fyrir því að skólinn heyri undir menntmrn. og sé sérskóli á framhaldsskólastigi, enda hluti af hinu almenna skólakerfi í landinu. Fræðsluráð sjávarútvegsins verði stofnað og verði faglegur tengiliður milli skólans og atvinnulífsins, Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og sjútvrn. Síðan fari einn skólastjóri með yfirstjórn skólans en í skólanum séu starfandi fimm deildir: Vélstjórnardeild, fiskvinnsludeild, skipstjórnardeild, fiskeldisdeild og endurmenntunardeild. Í raun og veru eru þetta sömu sér- og faggreinar sem eru starfandi í þessum skólum í dag nema gert var ráð fyrir því að sérstök endurmenntunardeild væri starfandi og hún tæki við því hlutverki sem starfsfræðslunefnd sjávarútvegsins er með á sinni könnu, þ.e. endurmenntun fyrir starfsfólk í fiskiðnaði sem var hluti af samkomulagi aðila vinnumarkaðarins og ríkisvaldsins á sínum tíma. Líklega er búið að mennta og fræða á bilinu sex til sjö þúsund manns á þessum námskeiðum. Það væri eðlilegt að hafa þetta hluta af framhaldsskólakerfinu og flytja þetta fyrirkomulag inn í slíkan, sterkan sjávarútvegsskóla. Því miður er það svo að nemendum hefur fækkað í þessum þremur skólum, þ.e. Vélskólanum, Stýrimannaskólanum og Fiskvinnsluskólanum á undanförnum árum. Árið 1980 voru 331 nemandi í Vélskóla Íslands en árið 1992 voru þar 195 nemendur. Í Stýrimannaskólanum voru árið 1980 138 nemendur en árið 1992 76. Í Fiskvinnsluskólanum voru árið 1980 55 nemendur og urðu flestir á árunum 1982 og 1990 60 nemendur en voru árið 1992 37. Þetta er fækkun í þessum þremur skólum upp á 216 nemendur eða 41%, en á sama tíma gerist það, og tengist kannski örlítið því sem menn voru að ræða hér áðan um framhaldsskólann, að nemendum í framhaldsskólunum á árunum 1980 til ársins 1992 fjölgar úr 11.147 í 16.060. Þarna er um gríðarlega fjölgun að ræða. Á sama tíma verður í þessum verkmenntaskólum tveimur veruleg fækkun eða í kringum 41%. Hver ástæðan er er auðvitað erfitt að fullyrða en ég er sannfærður um að stór hluti þeirra skýringa er sú að þessir skólar hafa því miður ekki fylgst með kalli tímans, þeir hafa ekki aðlagað sig að þeim breyttu aðstæðum, þeir hafa búið við fjárhagslega örðugleika og hafa ekki verið í stakk búnir til þess að taka á móti þeim nýju hugmyndum og breytingum sem hafa átt sér stað í íslensku atvinnulífi og þar af leiðandi ekki aðlagað sig þeim aðstæðum á undanförnum árum. Því hafa þessir skólar ekki verið eins aðlaðandi fyrir unga nemendur og þeir voru hér áður þrátt fyrir að meginvaxtarbroddur í atvinnulífinu sé í íslenskum sjávarútvegi. Húsnæðisaðstaða þessara þriggja skóla hefur verið nokkuð mismunandi. Reyndar má segja að húsnæðisaðstaða Stýrimannaskólans og Vélskólans sé allþokkaleg, ekki síst þegar haft er í huga að nemendum hefur fækkað um 200 á síðustu 12 árum. Það er auðvitað rýmra um þá sem eftir eru en áður var. Þar að auki hefur verknámið verið byggt að nokkru leyti upp í þessum skólum. Hins vegar hefur Fiskvinnsluskólinn í Hafnarfirði búið við mjög þröngan húsakost, sérstaklega hvað bóknámið varðar. En þar var byggt myndarlegt verknámshús sem gert er ráð fyrir í þessari þáltill. að verði áfram starfrækt og verði hluti af því skólahúsnæði sem hinn nýi sameinaði sjávarútvegsskóli hefur til umráða. Í dag er það þannig að bæði í Stýrimannaskólanum og Vélskólanum er verið að kenna hálfsetnum bekkjum sömu námsgreinarnar á sitt hvorri hæðinni í sama húsinu. Með því að sameina þessa skóla í einn öflugan skóla væri hægt að ná fram verulegum sparnaði í kennslukostnaði, betri nýtingu á tækjum og búnaði og ekki síst að gera námið markvissara og sterkara en það er í dag. Starfsemi þessara skóla er að mörgu leyti mjög nátengt og það er skynsamlegt og hagkvæmt að okkar viti að reka skólana sem einn skóla þannig að spara megi í yfirstjórn, auka námsframboð, styrkja og efla menntun og gefa nemendum skólanna fleiri og fjölbreyttari tækifæri til áframhaldandi náms. Þannig mun skólinn skila betur menntuðum starfsmönnum til starfa í íslenskum sjávarútvegi og íslensku þjóðinni til hagsbóta um leið. Að lokinni þessari umræðu, virðulegi forseti, legg ég til að málinu verði vísað til síðari umr. og hv. menntmn.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að tefja umræðu um þessa gagnmerku þáltill. sem hér liggur frammi, en hún varðar þrjá skóla, Vélskóla Íslands, Stýrimannaskólann í Reykjavík og Fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði. Þess vegna langar mig til að inna hv. 1. flm. tillögunnar eftir því hvort hann hafi haft samráð við forvígismenn þessa skóla þegar hann samdi þessa ágætu ályktunartillögu.

Virðulegi forseti. Það er auðséð á spurningu hv. 17. þm. Reykv. að hann hefur ekki verið viðstaddur upphaf umræðunnar vegna þess að í upphafi míns máls gerði ég nokkuð rækilega grein fyrir því hvert upphaf málsins var, allt frá árinu 1986 að þáv. menntmrh. og sjútvrh. skipuðu nefnd til þess að undirbúa sameiningu þessara þriggja skóla í einn öflugan sjávarútvegsskóla á framhaldsskólastigi. Sú nefnd sem þá starfaði leitaði eftir því, og á það var lögð áhersla af þáv. ráherrum, að skólameistarar þessarar þriggja skóla, Stýrimannaskólans, Vélskólans og Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði, væru hafðir með í ráðum við undirbúning þeirra tillagna og þeirrar álitsgerðar er yrði lögð fram. Það var gert, m.a. með því að farið var í heimsóknir í marga skóla, bæði í Noregi, Danmörku og í St. John's á Nýfundnalandi þar sem leitað var fanga eftir þekkingu og tillögum um það hvernig að þessu væri best staðið. Skólastjórar þessara þriggja skóla voru með í öllum þessum ferðum. Reyndar hefur sú breyting orðið að Andrés hefur látið af störfum sem skólameistari Vélskólans og nýr maður tekið þar við. Í kjölfar þess að nefndarálitið lá fyrir árið 1986 var haldin ráðstefna í Reykjavík, svo að ég rifji þetta aftur upp af því að hv. þm. var ekki í salnum þegar umræðan hófst, og var öllum hagsmunaaðilum og fulltrúum þessara skóla boðið að taka þátt í ráðstefnunni. Niðurstaðan af ráðstefnunni var í fáum orðum sú, ekki síst frá hagsmunaaðilum, að skynsamlegt væri að sameina þessa skóla í einn öflugan sjávarútvegsskóla á framhaldsskólastigi. Varðandi undirbúning þessarar tillögu sérstaklega var ekki haft samráð eða samstarf við núverandi skólameistara um flutning hennar en flutningur tillögunnar og efni byggjast að öllu leyti á skýrslunni frá 1986, sem ég var að lýsa hér áðan og víðtæk samstaða myndaðist um, enda er hún prentuð sem fskj. með frv.

Virðulegi forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Finni Ingólfssyni að ég var því miður ekki viðstaddur upphaf hans ræðu. Það er afar miður. Ég reyni yfirleitt að hlusta á þingmanninn hvenær sem ég hef færi á. En spurning mín stafaði af því að í Morgunblaðinu 16. mars 1993 vill svo til að þrír gagnmerkir menn, skólameistarar þessara þriggja skóla, skrifa grein og þar taka þeir staðhæfingar í grg. hv. flm., og hrekja þær lið fyrir lið. Þeir segja síðan, með leyfi forseta: ,,Þessi þáltill. er illa undirbúin og vanhugsuð.`` Þeir segja jafnframt að það hafi vakið furðu að þeir sem standa að slíkri tillögu og þál. sem getur orðið afdrifaríkt mál fyrir menntun í undirstöðuatvinnuvegi okkar Íslendinga, skuli ekki kynna sér betur forsendur hjá þeim sem standa þessum stofnunum næst en fara þess í stað algerlega óundirbúið með villandi upplýsingar og rangt mál inn á Alþingi Íslendinga og í fjölmiðla. Nú er það svo að ég hef mikla trú á skólamönnum og tel að það eigi að fara eftir þeim sem best og þess vegna vildi ég spyrja hv. flm. hvort honum finnst ekki rétt eftir að hafa kynnt sér grein þessara heiðursmanna að draga tillöguna til baka og leggja hana síðan fram aftur þegar hann hefur komist að því sem sannara reynist.

Virðulegi forseti. Það er gott að heyra það frá hv. 17. þm. Reykv. að hann vilji fara að ráðum skólamanna og það væri betur ef við flest af því sem hann þarf að standa að hér sem ríkisstjórnin er að gera að hann færi að öllu að áliti skólamanna. Það er rétt að þessi grein kom frá þessum ágætu skólameisturum. Ég hef hins vegar svarað þeirri grein í Morgunblaðinu og það væri ágætt að hv. 17. þm. Reykv. kynnti sér þau svör. Varðandi undirbúninginn ætla ég ekki að orðlengja það frekar. Ég lýsti því áðan og ég vona að hv. 17. þm. Reykv. hafi skilið það. Bara eitt atriði sem haldið er fram í þessari ágætu grein þessara skólameistara um að engin fækkun hafi t.d. orðið á nemendum þessara skóla á undanförnum árum. Af því tilefni fannst mér rétt að leita eftir því þann 17. mars 1993 hjá menntmrn. hvaða breyting hefði orðið á fjölda nemenda í þessum skólum á undanförnum árum. Yfir það fór ég hér áðan. Nemendum hefur fækkað í þessum þremur skólum um 216 eða um 41% á árunum 1980--1992. Varðandi framhaldsskólana á sama tíma, þá er nemendafjölgun þar úr 11.147 í 16.066 samkvæmt þeim upplýsingum sem ég fékk frá menntmrn. Sú staðhæfing skólameistaranna, sem kemur fram í greininni að engin fækkun hafi orðið á nemendum, er því einfaldlega röng. Ég skil það ekki að þessir ágætu menn --- sem ég ber mikla virðingu fyrir vegna þess að við stóðum að mörgu leyti í sameiningu að undirbúningi þeirra tillagna 1986 sem hér er verið að leggja til og allir voru sammála um að skynsamlegt væri að fara þessa leið á sínum tíma og þáltill. byggir að öllu leyti á --- skuli ekki vera betur upplýstir um það hver er fjöldi nemenda í skólunum hjá þeim og hefur verið á undanförnum árum og hvernig þróunin hefur verið.

Virðulegi forseti. Þessi þáltill. fjallar um þær undirstöðustofnanir sem þjóðfélagið ætlast til að sinni þáttum er lúta að menntun í sjávarútvegi. Það er út af fyrir sig ágætt að efna til umræðu um þessar stofnanir en þá væri æskilegt að það væri á þeim grunni að menn ætluðu að sú umræða færi til jákvæðs árangurs. Tillagan sem hér er um að ræða er afturför að mínu mati og má færa mörg rök að því. Í uppsetningu tillögunnar er ruglað saman ýmsum atriðum og svo virðist sem tillögumenn hafi hvorki kynnt sér grundvallaratriði í uppbyggingu viðkomandi skóla né hvaðan þeir koma sem stunda nám í þeim og hvernig þeir skila sér áfram inn í námskerfið, ýmist beint úr öðru námi eða utan úr atvinnulífinu. Látið er að því liggja að aðsókn hafi dregist saman í ákveðnum þáttum sjávarútvegsskólanna vegna aðstöðu þeirra sjálfra en það er ekki rétt. Það eru rök fyrir því að þar sem hefur dregið úr aðsókn er það vegna þess þjóðfélagið í heild mælir ekki með slíku námi. Menntun í sjávarútvegsfræðum, hvort sem það er í fiskvinnslu, skipstjórnarmenntun eða vélstjórnarmenntun, hefur dregist saman vegna þess að ungt fólk er ekki hvatt til þess að öllu jöfnu af foreldrum sínum að fara í nám í þessum skólum. Það er hvatt til þess að fara í nám í öðrum greinum. Það er fyrst og fremst ástæðan fyrir því að fjöldi nemenda er sveiflukenndur, sérstaklega í Stýrimannaskólanum. Það er lögð áhersla á það í þáltill. að draga úr sérhæfingu hvers skóla. Öðruvísi verður tillagan ekki skilin því að fyrst og fremst eru þetta þrír sérskólar á sérsviði sem hafa markað sér sess með því að sinna sínu fagi innan sjávarútvegsfræðslunnar eins vel og kostur er á. Það er alveg augljóst að þetta er ekki hugsað ofan í kjölinn með tilliti til þess að ná árangri fyrir þessar stofnanir í heild. Það er alveg augljóst að mínu mati að með sameiningu slíkra skóla í eina stofnun mundi draga úr úr sérkennslu og mikilvægi þeirra sem sérskóla á hverju sviði. Reynslan hefur líka sýnt sérstaklega á undanförnum árum að það er enn meiri ástæða til þess en áður að fara einmitt út í sérkennsluna og sérstöðuna í hverjum skóla fyrir sig. Það sem liggur fyrir að verður að gera er að það verður að styrkja hvern einasta af þessum skólum og styrkja sjálfstæði þeirra frá öðrum þó svo þeir hljóti að hafa samstarf um ýmsa þætti í sínu námi. Það vekur athygli að í þáltill. er ekkert fjallað um skipstjórnarskólana utan Reykjavíkursvæðisins, hvorki á Norðurlandi né Suðurlandi. Það er eins og þeir hafi gleymst og það er eins og ýmislegt fleira hafi gleymst í þessu máli. Það er raunar fullyrt í þáltill. að húsnæði Sjómannaskólans sé illa nýtt. Það er alrangt. Húsnæði Sjómannaskólans er ekki illa nýtt. Það mætti tína til mörg atriði. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson vitnaði í grein í Morgunblaðinu fyrr í þessum mánuði eftir skólastjóra þessara þriggja skóla sem málið varðar: Björgvin Þór Jóhannsson, Guðjón Ármann Eyjólfsson og Sigurð B. Haraldsson. Það er svolítið merkilegt að stjórnendur þessara þriggja skóla eru sammála um það í niðurstöðu sinni að þessi þáltill., sem hv. þm. Finnur Ingólfsson mælti fyrir, sé bæði illa undirbúin og vanhugsuð. Og ef hv. þm. Finnur Ingólfsson ber mikla virðingu fyrir þessum mönnum, eins og hann sagði í sinni ræðu, þá hlýtur hann að taka mark á því sem þeir segja í þessu efni. En þetta er niðurstaða þeirra í allítarlegri umfjöllun um þessa tillögu sem er full af röngum fullyrðingum. Það getur verið sjónarmið hv. flytjenda tillögunnar að það eigi að steypa þessum skólum saman í eitt miðstýringarapparat en það hefur sýnt sig hvarvetna í námi í vélstjórnarfræðum og skipstjórnarfræðum að þar sem það er sett inn á almennu brautina og sérsviðið dregið undan, þá dregur það verulega úr aðsókn. Ég get nefnt sem dæmi að þegar Vélskóli Vestmannaeyja var lagður af og gerður að braut í Framhaldsskóla Vestmannaeyja, þá fækkaði nemendum úr um það bil 20 á ári niður í 1--2. Stýrimannaskólinn í Vestmannaeyjum hefur hins vegar haldið sjálfstæði sínu og sérstöðu og hefur gengið vel og skilað árangri fyrir landið i heild því að þangað sækja menn úr öllum landshlutum jafnvel þó svo nám sé komið á svipaðan hátt uppi á Norðurlandi. Þannig hefur reynslan sýnt að sérstaða þessara skóla er styrkur þeirra. Þó svo menn vilji vekja máls á sameiningu eins og hér er gert, þá segir það æðimikið, sem ég benti á, virðulegi forseti, í niðurstöðu skólastjóra þessara þriggja skóla að þessi þáltill. sé illa undirbúin og vanhugsuð.

Virðulegi forseti. Það kom fram í máli hv. þm. Árna Johnsens að þáltill. væri full af röngum fullyrðingum. Þáltill. er lítið annað en sú greinargerð og þær tillögur sem samdar voru árið 1986 og hagsmunaaðilar í sjávarútvegi voru nokkuð sammála um og skólastjórar skólanna á þeim tíma voru nokkuð sammála um. Hins vegar fór minna fyrir því í máli hv. þm. að hann gerði grein fyrir því hverjar þessar röngu fullyrðingar væru og hefði verið fróðlegt að fá að heyra slíkt. Hins vegar bar ræða hans öll þess merki að hann hefur ekki einu sinni lesið þáltill. Hann hafði því sökkt sér þetta djúpt ofan í hana þar sem fullyrðingar hans um að það sé verið að draga úr sérhæfingu með þessari sameiningu sem hér er lögð til er alröng. Í fyrsta lagi vegna þess að ef hv. þm. hefði flett upp á bls. 5 í þáltill. og litið á það skipulag sem gert er ráð fyrir að byggja upp með slíkum skóla sem sjávarútvegsskóli á framhaldsskólastigi yrði, þá er einmitt gert ráð fyrir meiri sérhæfingu en er í skólunum í dag vegna þess að það er gert ráð fyrir því að þessi skóli starfi á ákveðnum brautum: vélstjórnarbraut, fiskvinnslubraut, skipstjórnarbraut og fiskeldisbraut ásamt endurmenntunarbraut sem ég rakti í minni framsögu áðan og ég tel mikilvægt að koma þarna inn. Tillagan gerir hins vegar ráð fyrir sameiginlegu bóknámi að langstærstum hluta til þar sem 40--45% af kennsluskránni er sameiginleg öllum þessum skólum. Þess vegna er eðlilegt að það sé tekið saman og kennslukraftar og húsnæði nýtt í þeim efnum. Varðandi það að ekkert sé minnst á þá stýrimannaskóla og vélskóla sem starfa úti um land þá er það alveg hárrétt, enda eru það allt saman sjálfstæðar stofnanir og ekki hluti af þessu, en þeir gætu auðvitað verið í samstarfi og samvinnu við nýjan sjávarútvegsskóla sem þarna er talað um.

Virðulegi forseti. Ég rakti fyrr í máli mínu nokkur atriði þar sem fullyrðingar voru rangar. En ég vil leyfa mér að vísa til álits og niðurstöðu skólastjóranna þriggja sem ég gat um, Fiskvinnsluskólans, Vélskólans og Stýrimannaskólans, þar sem þeir segja í grein í Morgunblaðinu frá 16. mars sl.: ,,Tillagan og allur málatilbúnaður er nákvæmlega hinn sami og var árið 1986 og var þá að betur athuguðu máli vísað frá. Við erum henni mjög svo ósammála. Gerð er tillaga um að leggja niður þrjá höfuðskóla sjávarútvegsins í núverandi mynd og gera þá að deildum eða jafnvel brautum í einum skóla sem yrði þá sennilega stjórnað af hagfræði- eða rekstrarfræðimenntuðum manni með faglegum deildarstjórum. Slík ráðstöfun mundi draga mjög úr sjálfstæði, frumkvæði og heilbrigðum starfsmetnaði þessara grónu skóla, þrótti þeirra og vexti. Við vitum ekki betur en skólarnir hafi hver á sínu sviði gegnt sómasamlega hlutverki sínu við undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, fiskveiðar og siglingar, þó að auðvitað sé unnt að gera betur.`` Þetta segir allt um tillöguna og segir jafnframt að það sé ástæða til að styrkja þessa skóla á þeim grunni sem þeir eru, styrkja þá með sérstöðu og sjálfstæði og þrýsta þannig á og skapa grundvöll fyrir það í þjóðfélaginu að það sé hvatning fyrir ungt fólk að fara í nám í sjávarútvegsfræðum, hvort sem það er á sviði skipstjórnar, vélstjórnar eða fiskvinnslu. Það er skammaryrði enn í dag, því miður, í íslensku þjóðfélagi að nefna nám í þessum fræðum og það er ótrúlega lítið brot námsmanna sem fer í þessa skóla. Það er hvorki þjóðinni til sóma né skynsamlegt að slíkt skuli vera uppi. Þegar þorri íslenskra ungmenna fer í nám sem varðar nær eingöngu þjónustugreinar og menn ganga fram hjá þessum höfuðatvinnuvegi þjóðarinnar er ástæða til að styrkja skólann. Ef það er vilji tillögumanna, þá er það gott og vel en þetta er ekki rétt leið.

Virðulegi forseti. Varðandi þá fullyrðingu að málinu hafi verið vísað frá 1986, þá er hún röng og algerlega út í bláinn að halda slíku fram hér. Ég minni á að þegar ég flutti mína framsögu áðan, þá sagði ég frá því að nefnd sem tók að sér að vinna að endurskoðun og hagræðingu á framhaldsskólastiginu, sem núv. menntmrh. skipaði og nefndin skilaði af sér í mars 1992, lagði einmitt til að sama leið yrði valin og lagt var til 1986. Varðandi þá fækkun sem orðið hefur og það sé þjóðfélaginu til skammar hversu fáir það eru sem sæki menntun á þessu sviði, þ.e. menntun er tengist íslenskum sjávarútvegi, þá er það held ég alveg rétt. Það er áhyggjuefni fyrir okkur hversu fáir það eru sem hafa orðið áhuga fyrir að sækja þessa skóla eins og þeir eru útbúnir í dag og eins og að þeim er búið. Þáltill. gerir einmitt ráð fyrir því að með öflugum sjávarútvegsskóla verði um leið hægt að bjóða þessu unga fólki betri menntun og um leið með því að opna þann möguleika að út úr þessum skóla komist fólk beint inn á háskólastig án þess að leita sérstakrar aðstoðar í öðrum framhaldsskólum verði hægt að efla svo þessa menntun að það verði aukin ásókn hjá ungu fólki í að sækja sér fræðslu í þessum sjávarútvegsskóla.

Virðulegi forseti. Ég held að það sé alrangt hjá hv. síðasta ræðumanni að ungt fólk sæki ekki þessa þrjá skóla vegna þess hvenig að þeim er búið. Ástæðan fyrir því að þessir skólar eru ekki fjölsetnari en raun ber vitni er fyrst og fremst sú að þeir njóta ekki þeirrar virðingar í menntakerfi landsins og umfjöllun um það sem þeir ættu að búa við. Það er mergurinn málsins. Og tilhneigingin hefur verið sú að gera ungu fólki erfiðara fyrir að ganga í þessa skóla. Það hefur t.d. verið tilhneiging um nokkurt árabil að lengja nám í Stýrimannaskóla Íslands og stemma stigu við því að þeir sem hafa lokið grunnskóla en síðan farið á báta og gerst sjómenn geti á ákveðnu stigi farið í skipstjórnarskóla og náð sér í réttindi út á þá reynslu sem þeir hafa aflað sér og út frá því sjónarmiði að þeir vilji halda áfram að vera sjómenn og taka að sér meiri ábyrgðarhlutverk en þeir hafa gert hingað til á sjónum. Það hefur verið tilhneigingin til að stöðva þessa þróun og það er ekki af hinu góða. Okkur vantar ekki meira rennsli inn í Háskóla íslands, hvorki í skipstjórnarfræðum, fóstrumenntun eða öðru. Okkur vantar almenn grunnatriði sem gefa venjulegu fólki færi á því að ganga í þessi störf því það er fullfært um að sinna þeim án þess að fara í langt háskólanám.

Hæstv. forseti. Mér finnst satt að segja ekki ástæða til að vera að efna hér til mikilla deilna um það á þessu stigi hvort þessi tillaga er vanhugsuð og illa undirbúin eða ekki. Mér finnst vera hreyft athyglisverðu máli og það svo sem ekki í fyrsta sinn. Hugmyndin um að sameina þá þrjá skóla sem hér er gerð tillaga um hefur komið upp áður. Mér þykir sjálfsagt að málið verði kannað þótt tillagan hafi fengið heldur óblíðar móttökur hjá skólastjórum viðkomandi skóla. Ég vil upplýsa það að fyrir dyrum stendur að skipa sérstakan starfshóp sem á að fjalla um skipulag og eflingu skólastarfs í sjávarútveginum. Ég hef rætt þetta mál sérstaklega við hæstv. sjútvrh. að undanförnu. Við höfum átt um þetta fundi. Þeim starfshópi yrði þá falið að gera úttekt á því hvernig þróun náms í sjávarútvegsfræðum hefur verið á undanförnum árum og gera gjarnan líka samanburð á því hvernig Íslendingar standa miðað við aðrar þjóðir sem eru framarlega á sviði veiðitækni, fiskvinnslu, matvælatækni, stjórnun og markaðssetningu, svo nokkuð sé nefnt. Starfshópnum yrði jafnframt falið að setja fram tillögur um hvernig gera megi þetta nám allt saman skilvirkara, m.a. með samræmingu á starfsemi hinna ýmsu skóla sem veita fræðslu í sjávarútvegsmálum, eða þá með sameiningu þeirra. Þá yrði þessum starfshópi falið að meta með hvaða hætti skólakerfi geti tekið þátt í útflutningi á þekkingu og reynslu Íslendinga á sviði sjávarútvegs, en um það hafa komið fram tillögur frá Sjávarútvegsstofnun Háskóla Íslands og Útflutningsráði. Þetta er í undirbúningi og verður vonandi framkvæmt alveg á næstunni. Við tölum mjög um nauðsyn þess að efla ýmiss konar starfsmenntun og það á ekki síst við um verkmenntun sem tengist undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveginum. Fækkun nemenda í hinum ýmsu skólum sem veita kennslu í sjávarútvegsfræðum hlýtur að vera áhyggjuefni. Það hefur verið upplýst hér um tölur. Ég get nefnt líka í þessu samhengi að í viðamikilli könnun sem Rannsóknastofnun uppeldis- og menntamála gerði þar sem byggt er á svörum 6 þúsund ungmenna alls staðar að af landinu, þá kemur í ljós að 68% þeirra hafa fremur lítinn eða mjög lítinn áhuga á að vinna við störf tengd sjávarútveginum og aðeins 6% þessara ungmenna hafa mikinn áhuga á að vinna við slík störf. Þetta er undirstöðuatvinnvegur þjóðarinnar. Það hlýtur þess vegna að vera áhyggjuefni ef ungt og efnilegt fólk hefur ekki áhuga á að vinna við sjávarútveginn og þegar af þeirri ástæðu er brýnt að gera menntun í sjávarútvegsfræðum þannig að ungt fólk laðist þar til starfa. Ég held að segja megi að síðari ár hafi fræðsla á þessu sviði ekki verið í fullu samræmi við örar breytingar í sjávarútveginum eða þarfir atvinnugreinarinnar fyrir menntað vinnuafl. Við slíkt getur sjávarútvegurinn varla búið til langframa ef hann ætlar að vera áfram í fararbroddi í framleiðslu sjávarafurða. Það er þess vegna mikilvægt að efla hvers konar fræðslustarf á þessu sviði, bæta menntun og þjálfun þeirra sem vinna við framleiðsluna og styrkja þannig samkeppnisstöðu íslenskra fyrirtækja á erlendum mörkuðum. Skólakerfið þarf að vera í stakk búið til að takast á við þau verkefni sem við blasa, svo sem þróunarstarf, endurnýjun námsefnis og skipulag nýrra námsbrauta. Eins og ég sagði, þá þykir mér þessi tillaga allrar athygli verð og út af fyrir sig gott innlegg í þessa nauðsynlegu athugun alla sem þarf að fara fram á þessu námi. Það liggja fyrir margvíslegar upplýsingar, eins og fram kemur í greinargerðinni með tillögunni, og þær munu að sjálfsögðu verða falar hv. menntmn. sem væntanlega fær þetta mál til sérstakrar athugunar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. fyrir þátttökuna í þessari umræðu og sérstaklega vil ég þakka hæstv. menntmrh. jákvæða umfjöllun um málið. Ég fagna því sérstaklega að hæstv. menntmrh. og hæstv. sjútvrh. skuli í sameiningu ætla að undirbúa með skipun sérstaks starfshóps þá leið sem menn völdu einnig að fara árið 1986 en þó í miklu víðtækara samhengi en þá var gert. Því ber að fagna sérstaklega og ekki síst í ljósi þeirra upplýsinga, sem komu fram hjá hæstv. ráðherra, að aðeins 6% ungmenna hafa áhuga fyrir því að hefja störf er tengjast undirstöðuatvinnugrein íslensku þjóðarinnar sem er sjávarútvegurinn, aðeins 6% þessa hóps hafa áhuga fyrir að sækja þar störf. Það segir að mínu viti mjög margt um það skólakerfi sem þar hefur verið við lýði og er búið að byggja upp. Ég held að það segi allt sem segja þarf. Það er nauðsynlegt að taka þá hluti til rækilegrar endurskoðunar. Ég þakka hæstv. ráðherra sérstaklega fyrir.