Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Áður en gengið verður til dagskrár fer fram utandagskrárumræða um stöðu mála í Írak. Málshefjandi er hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon. Hæstv. utanrrh. verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Innrás Bandaríkjamanna og Breta í Írak á útmánuðum síðasta árs var ólögmætt árásarstríð samkvæmt þjóðarétti. Fullyrt var af árásaraðilanum að heiminum stafaði ógn af gereyðingarvopnum Íraka og að óhjákvæmilegt væri að grípa til aðgerða. Þegar í ljós kom að ekki var stuðningur við árás á Írak í öryggisráði SÞ féllu Bandaríkjamenn og Bretar frá því að leita þar eftir samþykki og gripu til einhliða aðgerða. Þegar hér var komið sögu, rétt við upphaf þessa ólögmæta árásarstríðs í marsmánuði 2003, gerðist sá dapurlegi atburður að hæstv. forsrh. og utanrrh., Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson, ákváðu upp á sitt einsdæmi, án lögboðins samráðs við utanrmn. Alþingis að setja Ísland á lista yfir þær þjóðir sem styddu aðgerðirnar. Allir þekkja hörmungarnar sem á eftir hafa fylgt. Komið hefur í ljós og sannast að beitt var blekkingum og hreinum lygum til að réttlæta innrásina. Mannfall óbreyttra borgara í Írak er nú talið talsvert á annan tug þúsunda og mikill fjöldi er slasaður, heimilislaus, atvinnuleysi gríðarlegt og sár neyð. Fjöldi írakskra hermanna sem fallið hafa er óviss en skiptir fleiri þúsundum. Yfir þúsund hermenn eru fallnir af herjum innrásarliðsins, þar af nálægt 600 Bandaríkjamenn, eftir að Bush lýsti því yfir að stríðinu væri lokið. Landið rambar á barmi borgarastyrjaldar og ástandið í þessum heimshluta er ótryggara en nokkru sinni fyrr. Í ljós hefur komið að ákvæði Genfarsáttmálans, hverra löngu tímabærri þýðingu á íslensku hæstv. utanrrh. fagnaði á dögunum, eru gróflega brotin með skipulögðum pyndingum hersetuliðsins í Írak. Sams konar brot hafa verið framin í stórum stíl að hluta til á ábyrgð sömu aðila í Afganistan og allir þekkja hin hneykslanlegu mannréttindabrot í bandarísku herstöðinni við Gvantanamóflóa á Kúbu. Sem aðili að bæði stofnsáttmála SÞ og Genfarsáttmálanum berum við Íslendingar mikla ábyrgð, ekki aðeins á því að virða sjálf ákvæðin heldur ber okkur einnig að gera okkar til þess að aðrir geri það. Þegar svo bætist við að Ísland á beina aðild að málinu vegna stuðningsyfirlýsingar forsrh. og utanrrh. eru spurningarnar sem vakna um lagalega, pólitíska og siðferðilega ábyrgð okkar áleitnar. Erlendis fer nú fram mikil umræða. Víða eru rannsóknarnefndir sem kryfja til mergjar aðdraganda stríðsins og ábyrgð einstakra aðila að störfum. Í Danmörku hefur þegar einn ráðherra sagt af sér vegna málsins. Stjórnvöld í Sviss hafa kallað á sinn fund sendiherra Bandaríkjanna og Breta og borið fram formleg mótmæli vegna brota á Genfarsáttmálanum. Ört fækkar nú í vinahópi Bush og Blairs. Aznar er fallinn á Spáni, Miller í Póllandi, danski varnarmálaráðherrann búinn að segja af sér, John Howard á í vök að verjast í Ástralíu og sjálfir standa þeir höllum fæti, Bush og Blair. Það er óhjákvæmilegt, herra forseti, að gera þessi mál upp á Íslandi og því hef ég lagt eftirfarandi spurningar fyrir hæstv. utanrrh. sem sjálfar segja heilmikið um eðli málsins: 1. Hafa íslensk stjórnvöld komið á framfæri með formlegum hætti mótmælum vegna illrar meðferðar og pyndinga hernámsliðsins í Írak á föngum svo sem í formi orðsendingar til bandarískra og breskra stjórnvalda eða með því að kalla sendiherra þessara ríkja fyrir? 2. Hefur ríkisstjórnin endurskoðað stuðning sinn við Íraksstríðið í ljósi þess að beitt var blekkingum til að afla hernaðinum stuðnings? Engin gereyðingarvopn hafa fundist, engin tengsl við al Kaída frá því fyrir innrásina hafa sannast, mannfall meðal óbreyttra borgara og hermanna er gríðarlegt, landið rambar á barmi borgarastyrjaldar og ástandið er ótryggara í þessum heimshluta en nokkru sinni fyrr. Gefur þetta ekki allt tilefni til þess að menn endurskoði afstöðu sína? 3. Telur utanrrh. ekki ástæðu til að fram fari óháð rannsókn af Íslands hálfu á lögbrotunum sem fólgin voru í innrásinni í Írak, fólgin eru í illri meðferð á stríðsföngum og fleiru sem þessum atburðum tengist til að greina lagalega, pólitíska og siðferðilega ábyrgð íslenskra stjórnvalda vegna stuðnings þeirra við stríðið? 4. Hafa hæstv. utanrrh. og forsrh. hugleitt þann möguleika að biðja íslensku og íröksku þjóðirnar afsökunar á ákvörðun sinni um stuðning við Íraksstríðið?

Herra forseti. Stuðningur við hernaðarlega íhlutun í Írak byggðist ekki á einni afgerandi ástæðu heldur mörgum samverkandi þáttum, eins og þingheimi er vel kunnugt um. Grunur um gereyðingarvopn írakskra stjórnvalda réð auðvitað miklu. Fleira kom þó til. Ítrekaðar ályktanir öryggisráðs SÞ voru virtar að vettugi og Alþjóðakjarnorkumálastofnuninni og vopnaeftirlitsmönnum samtakanna torvelduð störf. Svívirðileg og kerfisbundin mannréttindabrot voru framin þar til ógnarstjórn Saddams Husseins féll og þá er verið að tala um tugi eða hundruð þúsunda myrtra. Haft var í hótunum við nágrannaríki og neitað að upplýsa um örlög fjölda fólks frá Kúveit og Íran sem týndist í innrásum Íraka. Íslensk stjórnvöld studdu aðgerðir til að koma Saddam Hussein frá völdum. Það hefur nú tekist. Hann ríkti yfir þjóð sinni sem grimmur harðstjóri og miskunnarlaus böðull en það eru nöturlegar kveðjur til hinnar nýfrjálsu íröksku þjóðar að ákvæði Genfarsáttmálans séu ekki virt af herjum vestrænna lýðræðisríkja. Það eru ekki þau skilaboð sem írakska þjóðin á skilið og ekki þau skilaboð sem við Íslendingar viljum senda frá okkur. Þau voðaverk sem lýst hefur verið á undanförnum vikum og hafa verið framin má á engan hátt verja né þá sem standa fyrir slíku. Ég hef afdráttarlaust lýst þeirri skoðun minni að það sé skylda yfirstjórnar herliðsins í Írak að láta þegar í stað fara fram opinbera rannsókn á þeim alvarlegu ásökunum sem fram hafa komið. Fyrir utan yfirlýsingar í fjölmiðlum, þar sem íslensk stjórnvöld hafa mótmælt illri meðferð bandarískra hermanna á írökskum föngum afdráttarlaust, vil ég geta þess að sendiherra Bandaríkjanna var boðaður til fundar í utanrrn. þar sem mótmælum íslenskra stjórnvalda var komið á framfæri með formlegum hætti. Hann kvaðst mundu koma þeim sjónarmiðum íslenskra stjórnvalda á framfæri við stjórnvöld í Washington. Það blasir við hverjum manni að ástandið í Írak nú er ekki eins og best verður á kosið, mannfall er mikið og róstur víða. Þessir erfiðleikar valda heimsbyggðinni allri þungum áhyggjum en viðleitni til uppbyggingar hefur þó borið umtalsverðan árangur. Skoðanakannanir í Írak benda til þess að ekki vilji margir hverfa til þess ástands sem ríkti fyrir íhlutunina. Vissulega veldur miklum áhyggjum að svo virðist sem upplýsingar fremstu leyniþjónusta heims hafi ekki verið á rökum reistar. Vissulega er það umhugsunarefni að ógnin sem SÞ voru sammála um á sínum tíma virðist hafa verið ofmetin. Það hlýtur að hafa umtalsverð áhrif til lengri tíma litið, t.d. í aðdraganda svo afdrifaríkra ákvarðana í framtíðinni. Þar er enginn undanskilinn. Hins vegar hljóta flestir að geta tekið undir þá skoðun að nú í aðdraganda valdatöku bráðabirgðastjórnar og lýðræðislegra kosninga væri óábyrgt að eftirláta öfgaöflum stjórn í Írak eða í hluta landsins. Þar er allt of mikið í húfi. Íslensk stjórnvöld hafa lengi talað fyrir því að SÞ eigi með beinum hætti að koma að pólitísku og efnahagslegu endurreisnarstarfi og telja mikilvægt að öryggisráðið samþykki sem fyrst ályktun í þeim tilgangi. Hvað varðar síðasta lið spurningarinnar var það ekki auðveld ákvörðun sem íslensk stjórnvöld stóðu frammi fyrir í mars 2003 þegar það var ákveðið að styðja hernaðaríhlutun bandalagsríkjanna í Írak. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar var hvort tveggja pólitísk og jafnframt byggð á grunni alþjóðalaga. Sagan ein getur dæmt um það hvort hún var rétt en eitt er víst og það er að hún var í fullu samræmi við utanríkisstefnu okkar Íslendinga á umliðnum áratugum. Hún var pólitísk vegna þess að trúverðugleiki SÞ var í húfi og hún var lögleg vegna þess að stjórn Saddams Husseins hafði ítrekað brotið ályktanir samtakanna. Ég tel að ákvörðun ríkisstjórnarinnar hafi verið rétt vegna þess að ólíðandi var að stjórn Saddams Husseins færi ekki að ályktunum og vilja alþjóðasamfélagsins.

Herra forseti. Ríkisstjórnin á að biðja íslensku þjóðina afsökunar á því að hafa hnýtt hana, að henni fornspurðri, í tagl innrásarherjanna í Írak. Ríkisstjórnin á líka að biðja íröksku þjóðina afsökunar á þeim miska sem innrásin hefur unnið henni. Innrásin var röng, stuðningur okkar við hana var rangur og ég tel að hún hafi ekki verið lögleg af hálfu íslensku ríkisstjórnarinnar. Það er sárt að vera Íslendingur og upplifa sig sem samábyrgan fyrir þeim hörmungum sem þessi innrás hefur leitt yfir íröksku þjóðina. Án siðferðilegs stuðnings okkar og annarra í hópi hinna svokölluðu staðföstu ríkja hefðu engir hermenn verið sendir til Íraks, Genfarsáttmálinn um meðferð á stríðföngum hefði ekki verið brotinn og vestrænir hermenn hefðu ekki misþyrmt og nauðgað unglingsbörnum eins og þeir hafa orðið uppvísir að. Það er sárt að upplifa það í hjarta sínu að vera samábyrgur fyrir verknaði af þessu tagi. Það er þess vegna sem hæstv. utanrrh. á að biðjast afsökunar á þessari ákvörðun. Við þurfum, Alþingi, að láta umheiminn vita hvað okkur finnst um þessa síðustu atburði, hvað okkur finnst um það þegar þeir sem við sendum til þess að verja gerast árásarmenn gagnvart varnarlausu fólki og unglingsbörnum. Þess vegna verður Alþingi, áður en það hverfur héðan í sumarfrí, að samþykkja ályktun þar sem þessi verknaður er harðlega fordæmdur. Ég verð þó að segja að mér finnst það mannsbragð af hæstv. utanrrh. að hann hefur mótmælt þessu og kallað til sín sendiherra Bandaríkjanna til að koma þeim mótmælum á framfæri. Ég tel þó að Alþingi Íslendinga verði að segja hug sinn í þessu og þess vegna mun stjórnarandstaðan leita eftir samstöðu með stjórnarliðinu á næstu dögum um að samþykkja slíka fordæmingu.

Hæstv. forseti. Ályktanir SÞ um afvopnun Íraks voru í fullu gildi fyrir innrásina og öllum mátti vera ljóst að aðgerðum var hótað ef ekki yrði orðið við þeim ályktunum. Engin stefnubreyting hefur orðið af hálfu íslenskra stjórnvalda í afstöðu til hættunnar sem stafaði af ógnarstjórninni í Írak og um málið var haft samráð við utanrmn. Alþingis. Uppbygging lýðræðis og breyting á stjórnarháttum í Írak er nauðsynleg til að tryggja framtíð írakskra borgara í samfélagi þjóðanna. Endurreisnarstarf í Írak byggir á ályktun öryggisráðsins. Því verður að halda áfram og er því langt í frá lokið. Hryðjuverkamenn og uppreisnarflokkar halda landinu í heljargreipum. Þeir hafa ekki látið af mótstöðu en gera bandamönnum og íröksku þjóðinni mun erfiðara fyrir við lýðræðisumbætur. Ég efast stórlega um að aðgerðir þeirra njóti stuðnings íraksks almennings sem vill frið, stöðugleika og umbætur í stjórn landsins. Í fyrradag bárust svo fréttir af því að bandaríski herinn teldi sig hafa fundið efnavopn í Írak sem innihéldi gasið sarín. Verið er að rannsaka málið nánar en ef satt reynist er ljóst að íröksk stjórnvöld hafa svo sannarlega ekki haft hreinan skjöld í þeim málum. Það er þó alveg ljóst að nýlegar fréttir af illri meðferð fangavarða bandamanna á írökskum föngum hafa vakið hrylling um allan heim. Þessi óhæfuverk komu okkur öllum í opna skjöldu og eru alls ekki þau skilaboð sem við viljum senda íröksku þjóðinni um hvernig vestræn lýðræðissamfélög fara að. Ég tel að þessi atvik séu ekki samnefnari fyrir hernaðaraðgerðir bandamanna. Þarna hafa skapast stjórnlausar aðstæður sem yfirstjórn herliðsins í Írak verður að taka föstum tökum, láta fara fram rannsókn á ásökunum og tryggja að meðferð fanga sé í samræmi við Genfarsamninginn. Ég treysti því líka að yfirstjórn hermála bandamanna grípi til aðgerða og að hinum brotlegu verði refsað.

Herra forseti. Á vordögum á síðasta ári gengu Íslendingar í bandalag hinna staðföstu þjóða með yfirlýstum stuðningi sínum við Bandaríkjamenn um innrás herliðs á hendur íröksku þjóðinni. Hinn yfirlýsti stuðningur Íslendinga við innrásina var ákveðinn af einungis tveimur Íslendingum, tveimur persónum, þrátt fyrir yfirlýsta stefnu íslenskrar þjóðar um að fara aldrei með ófriði á hendur annarri þjóð. Forsenda innrásarinnar var í upphafi byggð á ásökunum Bandaríkjamanna um að gereyðingarvopn væri að finna í Írak. Frá fyrsta degi innrásarinnar og til dagsins í dag hefur ekkert bólað á umræddum gereyðingarvopnum. Að þessum forsendum brostnum beindu ráðamenn hinna staðföstu þjóða spjótum sínum að einræðisstíl fyrrum leiðtoga Íraka og hans meintu mannréttindabrotum gagnvart írakskri þjóð á undanförnum árum. Á undanförnum vikum hafa fréttir borist frá Írak sem lýsa ótrúlegum harmleik og viðbjóði. Upp hefur komist um hryllilega meðferð hjá herliði Bandaríkjamanna á írökskum föngum. Sjálfskipaðir siðapostular alheimssamfélagsins, hinar staðföstu þjóðir, hafa nú brotið eigin forsendur fyrir innrásinni í Írak með grófum mannréttindabrotum á hendur írökskum þegnum. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson verða að bera ábyrgð á gjörðum sínum. Hæstv. forseti. Ég lýsi yfir skömm og hneykslan minni á framferði umræddra ráðherra og krefst þess sem Íslendingur að þeir biðji íslensku þjóðina afsökunar.

Hæstv. forseti. Þegar innrásin var gerð í Írak sagði hæstv. utanrrh. Íslands, Halldór Ásgrímsson, að hann þakkaði guði fyrir að Ísland væri ekki með her þannig að hann þyrfti ekki sjálfur að taka ákvörðun um að senda íslenska hermenn til Íraks. En hann bætti því við að hann dáðist að mönnum eins og Tony Blair, forsætisráðherra Bretlands, sem gæti tekið slíka ákvörðun með yfirveguðum hætti. Nú er á tvennt að líta, annars vegar að með svokölluðum staðföstum stuðningi Íslands við hernám Íraks erum við meðábyrg í ákvörðunum um að senda hermenn til Íraks og hins vegar hefur komið í ljós að ákvörðun um að ráðast á Írak var ekki tekin með yfirveguðum hætti. Gereyðingarvopnin reyndust ekki fyrir hendi og Bandaríkjastjórn lýsir því nú yfir að írakski herinn verði að lúta stjórn bandaríska hersins. Sagði nýskipaður sendiherra Bandaríkjanna, John Negroponte, nýlega að írakski herinn væri svo lítt þjálfaður og illa vopnum búinn að hann væri einskis megnugur. Öðruvísi mér áður brá. Hin ástæðan fyrir innrásinni, þ.e. þegar gereyðingar\-ástæðan dugði ekki lengur, var ógnin sem talin var stafa af illmenninu Saddam Hussein og ógnarstjórn hans. Nú hefur komið á daginn að hernámsliðið er ekki hótinu betra og beitir aðferðum sem líkja má við aðferðir nasista um miðja síðustu öld. Væru þeirra menn drepnir var gripið til stórfelldra hefndaraðgerða sem voru látnar bitna tilviljanakennt á saklausu fólki til að skapa skelfingu. Fjórir bandarískir hermenn voru drepnir í Falluja, 700 borgarar lágu í valnum þegar hernámsliðið hafði lokið sér af. Enginn velkist í vafa um að fjöldamorð bandaríska hernámsliðsins og skipulegar pyndingar í fangelsum eru brot á Genfarsáttmála um mannréttindi og nú hljótum við að krefjast þess að Íslendingar segi sig afdráttarlaust frá hernáminu og krefjist 

Heyrir ...?

í Írak á tíunda áratugnum --- ég ætla að segja þetta undir bjölluhljóm. Íslendingar verða að gangast við eigin ábyrgð. 
            

Ég áminni þingmenn um að virða þann ræðutíma sem gefinn er í þessari umræðu.

Hæstv. forseti. Þær fregnir sem borist hafa um meðferð innrásarliðsins á stríðsföngum í Írak eru ógnvekjandi og óafsakanlegar. Það er ömurleg staðreynd að herinn sem hafði ætlað sér að frelsa íröksku þjóðina undan skelfilegum harðstjóra stundi niðurlægjandi pyndingar á Írökum í fangelsum Saddams Husseins. Þetta ásamt öðrum þeim atriðum sem fram hafa komið um ótraustar og villandi upplýsingar sem fram komu frá vestrænum leyniþjónustum og stjórnvöldum í bandalagsríkjum okkar og urðu tilefni til stríðsins eru áhyggjuefni. Við höfum um áratuga skeið átt farsæl samskipti við Bandaríkjastjórn um öryggis- og varnarmál okkar. Ef það kemur á daginn, sem ýmislegt bendir til, að Bandaríkjastjórn hafi með villandi og ótraustum upplýsingum blekkt sína eigin þjóð til þátttöku í þessu stríði hlýtur það að vera okkur Íslendingum mikið áhyggjuefni og hafa áhrif á það hvernig við metum slíkar upplýsingar í framtíðinni. Við höfum fram að þessu að miklu leyti reitt okkur á þessa bandamenn okkar í alþjóðamálum, enda eðli málsins samkvæmt ekki sjálf í aðstöðu til þess að afla upplýsinga eins og þær sem erlendar leyniþjónustur afla og hvernig stjórnvöld í bandalagsríkjum okkar túlka þær. Við höfum því treyst bandamönnum okkar að þessu leyti. Þær fregnir sem nú hafa verið til umræðu hljóta því að vera okkur sérstakt áhyggju- og íhugunarefni. Við hljótum að fordæma það framferði sem átt hefur sér stað gagnvart föngum innrásarliðsins í Írak.

Virðulegi forseti. Við ættum e.t.v. ekki síður að vera að ræða málefni Palestínu miðað við þær hörmulegu fréttir sem þaðan berast. Þar berum við líka mikla ábyrgð. Þessi umræða fer fram í andrúmslofti vinnubragða sem þekkjast ekki í öðrum þjóðþingum. Það á vel við af því að ákvarðanirnar sem voru teknar um stuðning við innrás í Írak eru stórlega gagnrýnisverðar og ekki séð enn þá hvernig staðið var að þeim. Allt sem var sagt þá um ástæður innrásar hefur fallið um sjálft sig. Það átti að fara inn og sækja vopn. Það átti að hjálpa fólki sem vildi verða frjálst. Það mátti ekki leyfa Blix og eftirlitsnefnd hans að ljúka vopnaleit. Engin vopn hafa fundist. Það hafa verið miklir bardagar, saklausir borgarar hafa fallið og ömurlegar fréttir hafa borist um pyndingar af hálfu þess liðs sem við styðjum. Þessi innrás hefur verið erfið þeim sem upphaflega tóku þessar vafasömu ákvarðanir. Bush forseti sætir mikilli gagnrýni heima fyrir og pólitísk framtíð Blairs í Bretlandi er greinilega í mikilli hættu. Rannsóknarnefndir hafa verið settar á laggir í þessum löndum til að kanna forsendur og sannleiksgildi upplýsinga í öndverðu. Í Danmörku var settur á laggir stór fundur utanríkismálanefndar um Írak þar sem sérfræðingar, háskólaprófessorar auk stjórnmálamanna voru leiddir til og birt skýrsla sem má finna á netinu og kynna sér. Utanríkisráðherra Danmerkur, hv. formaður utanrmn. á Íslandi, kynnti utanrmn. sinni það sem fram undan var á sínum tíma. Okkur hefur ekkert verið kynnt og hver eru tækin sem við höfum? Hvenær kemur að okkar rannsókn? Hvaða tæki höfum við til að birta þjóðinni 

Herra forseti. Því er haldið fram hér að aðgerðirnar gegn Írak til að koma Saddam Hussein frá hafi verið ólögmætar. Það er marghrakið vegna þess að ályktanir SÞ, ekki ein, ekki tvær heldur fjöldi þeirra, hafa verið brotnar af einræðisherranum. Forsendur fyrir aðgerðum á vegum frjálsra þjóða voru því réttmætar. Því er einnig haldið fram hér að í Bandaríkjunum sé mikil gagnrýni á Bush vegna Íraksstríðsins. Það vill þannig til að báðir frambjóðendur til forsetaembættisins í Bandaríkjunum, bæði Bush og Kerry, studdu stríðið og styðja það enn. Deilurnar um Bush eru allt annars eðlis og snúast aðallega um efnahagsmál þannig að þetta er vanþekking af hálfu þeirra sem hér hafa talað um þetta atriði. Varðandi það að upplýsingar hafi borist um hræðilegar pyndingar í fangelsum bandamanna í Írak liggur það fyrir og hefur verið fordæmt af íslensku ríkisstjórninni, utanrrh. verið í fararbroddi þar, og öðrum þjóðum og forustumönnum bandalagsríkjanna. Sá er munurinn að þegar slíkt kemur fram, pyndingar af þessu tagi sem voru daglegt brauð fyrir þessar aðgerðir, þá eru þær rannsakaðar, þær fordæmdar og hinir seku dregnir fyrir rétt. Það var ekki gert fyrir þær aðgerðir sem framkvæmdar voru.

Verður Rumsfeld ...?

Ég tel reyndar að þeir aðilar sem hér í þessum sal tala fyrir því með beinum og óbeinum hætti að ástand í Írak skyldi vera óbreytt hefðu borið mikla ábyrgð ekki síður en þeir sem reyndu að bæta úr því ástandi. Það hlýtur að liggja fyrir.

Herra forseti. Það er orðið æ erfiðara að reyna að réttlæta stríðið í Írak og það er hrein skömm fyrir orðspor Íslendinga að vera á lista yfir hinar staðföstu og viljugu þjóðir sem tóku þátt í árásinni á Írak. Það er óumdeilt að hæstv. forsrh. Davíð Oddsson og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson fóru á svig við lög þegar ákvörðun var tekin um að vera á listanum yfir hinar viljugu og staðföstu þjóðir. Í 24. gr. þingskapa segir: ,,Utanríkismálanefnd skal vera ríkisstjórninni til ráðuneytis um meiri háttar utanríkismál enda skal ríkisstjórnin ávallt bera undir hana slík mál jafnt á þingtíma sem í þinghléum.`` Þá er spurningin: Hvað lá á? Hvers vegna var ekki farið eftir lögum í þessu máli? Ríkisstjórnin skuldar þjóðinni svör við spurningunni um hvers vegna það var ekki gert. Hæstv. utanrrh. er orðinn æ skömmustulegri þegar verið er að ræða stríðsreksturinn í Írak en þó átti hann skammvinna gleði og nánast sigurstund þegar íslenska landhelgisgæslan fann meint efnavopn sem reyndust vera gamalt brotajárn. Þær bombur hafa verið nefndar sinnepsbombur. Auðvitað ber þeim að biðja íslensku þjóðina afsökunar og ekki síður íröksku þjóðina. Íraksmálið er ævarandi smánarblettur sem stjórnarflokkarnir, Framsfl. og Sjálfstfl., hafa sett á þjóð sína og ef ég heyrði rétt fyrr í umræðunni kom fram í máli hæstv. utanrrh. að uppbyggingarstarfið væri árangursríkt. Mér varð hins vegar litið inn á fréttavef BBC og þar kemur fram og er haft eftir fulltrúum Alþjóðabankans að uppbyggingarstarf í Írak sé langt að baki öllum áætlunum. Ég hafna alfarið þeim orðum að þeir sem hafa verið andvígir stríðsrekstrinum, eins og gefið var í skyn af hæstv. forsrh., hafi stutt óbreytt ástand. Eitthvað má á milli vera.

Herra forseti. Írakska þjóðin leið undir harðstjórn Husseins forseta en kvöl hennar er ekki minni eftir innrás bandaríska hernámsliðsins. Þjóðin riðar nú á barmi borgarastyrjaldar. Á hverjum degi berast fréttir af mannfalli óbreyttra borgara. Hve margir þeir eru veit enginn. Tölu þeirra er ekki haldið saman af hernámsliðinu. Genfarsáttmálinn er ekki virtur að þessu leyti frekar en í fangelsum landsins þar sem skipulegum pyndingum er beitt. Pyndingarnar virðast stundaðar með skipulögðum hætti og svipar mjög til ódæðisverka fyrrverandi harðstjóra. Með því að setja Ísland á lista hinna staðföstu stuðningsþjóða Bandaríkjanna við innrás í Írak erum við samábyrg í innrás og hernaðaraðgerðum Bandaríkjanna, innrás sem byggðist á blekkingum, lygum og vinnubrögðum þeirra sem vildu tryggja réttum aðilum yfirráð yfir auðlindum Íraks. Á því rúma ári sem liðið hefur frá innrásinni í Írak hefur lygavefurinn smám saman verið að koma í ljós og nú, þegar ekki er lengur hægt að skýla sér á bak við ógn af gereyðingarvopnum Íraka, verða íslenskir ráðamenn að viðurkenna að hafa verið blekktir til stuðnings við tilgangslaust stríð, biðjast afsökunar og fordæma hernaðaraðgerðirnar með formlegum hætti. Við áttum, og eigum enn, að stuðla að aðkomu SÞ við endurreisn samfélagsins í Írak. Það þurfti ekki mikið til að hefja stríðið í Írak en það verður erfiðara að koma hernámsliðinu út úr landinu aftur. Ógnarstjórn og ofríki ala af sér meiri ógn og hryðjuverk. Ofbeldi leiðir af sér ofbeldi. Út úr þessum vítahring verður ekki komist nema með friðsamlegum aðgerðum og auknum skilningi á milli hinna ólíku menningarheima og jöfnun lífsskilyrða jarðarbúa.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu og svör þar sem fyrst og fremst var eitt til að gleðjast yfir, að menn hafi þó kallað í bandaríska sendiherrann og tautað eitthvað við hann. Að öðru leyti vil ég segja að það er kostulegt þegar maður verður vitni að tilraunum til að endurrita samtímasöguna fyrir augunum á manni. Nú er sagt að ástæður innrásarinnar hafi verið margar og reynt að gera lítið úr gereyðingarvopnaþættinum í þeim. Nú segir formaður utanrmn. að það hafi verið haft samráð við utanrmn.

... réttum ...

Hvort tveggja er alrangt, hvort tveggja eru aumkunarverðir tilburðir til að laga vondan málstað eftir á. Hæstv. utanrrh. sagði áðan að íslensk stjórnvöld styddu aðgerðir til að koma Saddam Hussein frá völdum. Það var bara alls ekki hinn yfirlýsti tilgangur aðgerðanna, enda óheimilt samkvæmt stofnsáttmála SÞ að ráðast á land bara til að skipta þar um stjórn. Sá samningur geymir engin ákvæði sem heimila slíkt. Hæstv. utanrrh. vitnaði í skoðanakönnun sem sýndi að menn í Írak vildu ekki snúa aftur til tíma Saddams. Varla von. Skoðanakannanir sýna bara líka að yfirgnæfandi meiri hluti íröksku þjóðarinnar vill að hernámsliðið hverfi úr landi. Írakar vilja reyna að leysa sín mál sjálfir. Um það eru allar fylkingar, þjóðarbrot og trúarhópar sammála enda hernámið ólöglegt og virðist ekki vera að gera neitt annað en ástandið verra, og þeim mun verra sem það stendur lengur. Ég harma það, herra forseti, að fá ekki svör við spurningum mínum um afsökunarbeiðni frá forsrh. og utanrrh. Sú krafa mín stendur. Þessir hæstv. ráðherrar skulda íslensku og íröksku þjóðinni afsökunarbeiðni. Sú er lágmarkskrafan. Ef eitthvað er væri ástæða til að fara fram á meira en minna af þeirra hálfu.

Herra forseti. Íraksstríðið er umdeilt um allan heim. Það hefur verið umdeilt og það er það enn þann dag í dag. Það er líka umdeilt á Íslandi. Hvað sem því líður getum við ekki snúið til baka. Við hljótum að vinna út frá þeirri stöðu sem er í dag. Það er kominn tími uppbyggingar. Sá tími er kominn að hernámsliðið fari frá Írak og Írakar taki sjálfir stjórn í sínar hendur. Svo koma hv. þm. hér og segja að tveir einstaklingar hafi tekið ábyrgð fyrir hönd íslensku þjóðarinnar á þeim stuðningi sem var veittur á sínum tíma. Er það ekki skylda forsrh. og utanrrh. að taka afstöðu til viðkvæmra mála?  
             Og það vill nú svo til að þeir flokkar sem stóðu að þessu gengust undir kosningar nokkrum vikum síðar og fengu umboð íslensku þjóðarinnar 

Heyrðu, en það ...

og við --- Það er alveg klárt að við verðum að sæta ábyrgð á gjörðum okkar. Við sætum pólitískri ábyrgð í kosningum.

Nákvæmlega.


            

Aumkunarvert mál.

Ég heyri að hv. þm. þola illa lýðræðið. 

Þú ert með vonda samvisku.

Skrumskæling.

Herra forseti. Ég legg til að stjórnarandstaðan fái málfrelsi hér á nýjan leik og fái að vera í ræðustól. Ég ætla ekki að koma í veg fyrir það og hef lokið máli mínu.

Ég hef ekki hugsað mér að gefa þeim orðið í þessu máli.

Herra forseti. Samkvæmt fjárreiðulögum á að afgreiða lokafjárlög ásamt ríkisreikningi fyrir yfirstandandi ár. Við greiðum hér atkvæði um annars vegar 4. dagskrárlið, lokafjárlög fyrir árið 2000, og hins vegar 5. dagskrárlið, lokafjárlög fyrir árið 2001. Hér er því verið að afgreiða lokafjárlög sem giltu fyrir fjórum árum. Þær aðgerðir sem þar er verið að lögfesta hafa algerlega verið á ábyrgð ríkisvaldsins. Alþingi hefur ekki átt neinn hlut að máli við ákvörðun á þeim útgjöldum sem hér er verið að leggja til að verði samþykkt. Því munum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vísa allri ábyrgð á hendur meiri hlutans hvað staðfestingu þessara laga varðar. Þær ákvarðanir hafa verið teknar af ríkisstjórninni, einstökum ráðherrum með stuðningsmeirihluta þeirra sem styðja þessa ríkisstjórn. Ég tel að það eigi að afgreiða lokafjárlög miklu fyrr og samtímis því að við afgreiðum ríkisreikning. Enn ber í milli niðurstaðna lokafjárlaga og ríkisreiknings þannig að í rauninni er þetta mál ekki tækt til að afgreiðast endanlega út úr þinginu og höfum við óskað eftir því að málið verði kannað milli 2. og 3. umr. Herra forseti. Við sitjum hjá við efnislega afgreiðslu málsins.

Hæstv. forseti. Við afgreiðslu lokafjárlaganna fyrir árin 2000 og 2001 sem eru 4. og 5. dagskrárliður er alveg ljóst að allar ráðstafanir sem hafa verið gerðar í fjáraukalögum og ráðstöfunum í ríkisfjármálum eru á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ríkisstjórnarflokkanna. Lokafjárlögin stemma ekki við ríkisreikning og Frjálsl. og þingmenn hans munu sitja hjá við þessa atkvæðagreiðslu.

Herra forseti. Nú verða greidd atkvæði um frv. til lokafjárlaga fyrir árið 2000. Þetta frv. er að sjálfsögðu algjörlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar. Það sem vekur þó sérstaka athygli er að í 3. gr. frv. er gert ráð fyrir því að staðfesta ríkisreikning fyrir árið 2000 þrátt fyrir að í minnisblaði frá fjmrn. liggi fyrir ósamræmi á milli frv. til lokafjárlaga og ríkisreiknings. Við teljum ekki þinglegt að staðfesta ríkisreikning sem fyrir liggur að ekki er í samræmi við lokafjárlög. Þess vegna, herra forseti, mun þingflokkur Samf. sitja hjá við þá atkvæðagreiðslu sem hér fer fram.

Hæstv. forseti. Þegar á heildina er litið getum við stutt þetta frv., með undantekningum þó. Við höfum ákveðna fyrirvara á. Almennt erum við fylgjandi því að styrkja sveitarstjórnarstigið. Fyrirvari okkar lýtur í fyrsta lagi að því að við teljum mikilvægt að hyggja að fjárhagslegri hlið mála, tekjustofnum sveitarfélaganna, að þeim verði ekki falin verkefni án þess að fá samsvarandi tekjur til að rísa undir tilkostnaðinum við þau. Varðandi þetta frv. lýtur fyrirvari okkar fyrst og fremst að lýðræðislegri aðkomu sveitarfélaganna. Það er kveðið á um það í 7. gr. frv. Þótt við styðjum aðrar greinar frv. getum við ekki stutt þá grein og munum sitja hjá við hana. Látum liggja á milli hluta það sem við höfum gert að umræðuefni við umræðuna, að tveimur stjórnmálaflokkum, Frjálslynda flokknum og þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, var meinuð aðkoma að sameiningarnefnd sveitarfélaga þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir okkar um að fá aðgang og setu í nefndinni á jafnræðis- og jafnréttisgrundvelli á við aðra fulltrúa í nefndinni. Hæstv. félmrh. stóð í vegi fyrir því að við fengjum þessu framgengt. En látum það liggja á milli hluta. Það sem við gerum fyrst og fremst athugasemd við hér, ástæðan fyrir því að við getum ekki stutt 7. gr. frv., er að hér er óhóflega þrengt að lýðræðislegu sjálfstæði sveitarfélaganna í landinu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir brtt. frá meiri hluta allshn. við frv. til laga um breytingu á útvarpslögum og samkeppnislögum. Þessar tillögur er að finna í þremur töluliðum á þskj. 1723 og vísa ég til skjalsins um efni þessara brtt. Ég ætla aðeins að fylgja úr hlaði greinargerð sem þessum tillögum fylgja. Fyrsta brtt. felur í sér að hámarkseign sama aðila (fyrirtækis eða fyrirtækjasamstæðu) í hverju útvarpsfyrirtæki verði hækkuð úr 25% í 35%. Með því er leitast við að koma betur til móts við það sjónarmið að rekstrargrundvelli þessara fyrirtækja verði ekki raskað meira en eðlilegt getur talist í þágu markmiðsins um fjölbreytni í fjölmiðlun. Önnur brtt. er á hinn bóginn fólgin í því að lögin öðlast gildi við birtingu. Til að gæta ýtrasta öryggis með tilliti til verndar þeirra eigna- og atvinnuréttinda sem varin eru af 72. gr. stjórnarskrárinnar er ekki lengur gert ráð fyrir því að allir leyfishafar þurfi að tveimur árum liðnum að hafa lagað sig að hinum breyttu lögum, heldur renna núgildandi útvarpsleyfi út samkvæmt efni sínu og við veitingu nýrra leyfa gilda hin breyttu lög. Loks er þessu til viðbótar gert ráð fyrir að þeir aðilar sem eru með útvarpsleyfi sem renna út á næstu tveimur árum geti fengið framlengingu þeirra leyfa til 1. júní 2006 þótt þeir uppfylli ekki skilyrði 1. gr. frv. Er þessi breyting í samræmi við þann tveggja ára aðlögunartíma sem gert var ráð fyrir í brtt. sem samþykktar voru við 2. umr. málsins. Að mati meiri hluta nefndarinnar er með þessu komið til móts við ýtrustu sjónarmið um meðalhóf í þessu efni þótt almennt verði ekki talið að stjórnskipuleg sjónarmið komi í veg fyrir að löggjafinn geti breytt skilyrðum tímabundinna leyfa þannig að leyfishafar verði að uppfylla ný lagaskilyrði þegar þeir leita eftir framlengingu. Að öðru leyti held ég að segja megi að þau atriði sem hér eru gerðar brtt. við hafi fengið talsvert ítarlega umfjöllun á fyrri stigum málsins. Að því leytinu til tel ég að þær skýri sig að mestu leyti sjálfar.

Hæstv. forseti. Ekki þurfti að hafa mörg orð um þessar brtt. hv. meiri hluta allshn. frekar en hinar sem hafa komið fram á fyrri stigum málsins. Verður það að segjast eins og er að málsmeðferðin og framganga hv. meiri hluta allshn. er farin að verða honum lítt til virðingar. Ég mun fara nánar út í það á eftir. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti minni hluta hv. allshn. en undir það skrifa auk mín hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, Ágúst Ólafur Ágústsson og Sigurjón Þórðarson. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir er áheyrnarfulltrúi í nefndinni og er hún samþykk áliti þessu. Það er rétt að geta þess hér í upphafi, virðulegi forseti, að sá vandræðagangur sem einkennt hefur þetta mál í hv. allshn. hélt áfram á milli 2. og 3. umr. Það var búið að hafna því að málið yrði þar formlega tekið fyrir. Því var lýst yfir að málið ætti ekki að kalla til nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. Það er síðan tekið til umræðu undir liðnum önnur mál. Síðar er það komið á dagskrá og auðvitað endar það þannig að hv. meiri hlutinn sér sér ekki annað fært en að taka málið þá formlega fyrir og afgreiða brtt. sínar í gegnum nefndina. Það er svo sem ekki öðruvísi en einkennt hefur alla þessa málsmeðferð. Virðulegur forseti. Það er skemmst frá því að segja að þær breytingar sem meiri hlutinn hefur ítrekað reynt að gera á frv. breyta ekki þeirri skoðun minni hluta allshn. og stjórnarandstöðunnar hér í þinginu að málið er ónýtt og því verður ekki bjargað. Þau rök sem komu fram í nefndaráliti minni hlutans við 2. umr. eiga enn við og ef eitthvað er hefur umræðan leitt það enn frekar í ljós að þetta frv. er sértækt, því er beint enn þá gegn einu fyrirtæki. Það mun að öllum líkindum fela í sér aukna fábreytni á fjölmiðlamarkaði og ganga þannig þvert gegn markmiðum sínum. Líkur eru á að það stangist enn á við stjórnarskrá lýðveldisins. Það tekur á engan hátt tillit til EES-réttar. Verð ég nú að segja, virðulegi forseti, að þar átti ég einna helst von á því að kæmu brtt. frá hv. meiri hluta nefndarinnar. Það er þó viðurkennt af hálfu þeirra sem sömdu frv. að það gleymdist hreinlega að taka tillit til EES-réttarins. Eigi að síður er að mati meiri hlutans engin ástæða til að taka það hér upp í brtt. Frumvarpið felur enn í sér alvarlega íhlutun í fjölmiðlamarkaðinn. Það gengur enn þá mun lengra en nauðsynlegt er til að bregðast við þeim meinta vanda sem því er ætlað að leysa. Það gæti reynst samkeppnishamlandi og dregið úr aðgengi fjölmiðlafyrirtækja að fjármagni. Svo hafa stjórnarliðar, þá einkum ráðherrar, innan þings og utan, sýnt okkur svart á hvítu að undirliggjandi markmið með frv. er að kveða niður óþægilega umræðu tiltekinna fjölmiðla, fjölmiðla sem ,,skaprauna stjórnvöldum með umfjöllun sinni`` svo notuð séu orð hæstv. dómsmrh. úr umræðunum hér, Björns Bjarnasonar. Þeir sem ekki kaupa þetta frv., sem eru ansi margir, virðulegur forseti, eru í ,,Baugsliðinu``. Þeir ganga erinda auðhringsins sem Davíð Oddsson, riddari réttlætis og lýðræðis, er í hatrammri baráttu gegn. Það er ekki nema von að hæstvirtum forsrh. sé orðið um og ó yfir því hversu margir eru í raun í því sem hann kallar Baugsliðið. Þar er öll stjórnarandstaðan. Þar er lungi þjóðarinnar. Þar eru eigendur Morgunblaðsins. Þar er stór hluti lögfræðingastéttarinnar í landinu. Þar eru stéttarfélögin og sambönd þeirra. Þar er Samkeppnisstofnun. Verslunarráð. Sigurður Líndal, okkar ágæti stjórnlagaspekingur. Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík. Eiríkur Tómasson, prófessor. Svo mætti lengi áfram telja og síðast hefur bæst í lið okkar sem eigum að heita Baugsliðið sjálfur forseti lýðveldisins. Í þessu andrúmslofti og með þeim aðdraganda sem málið hafði, þar sem sjónir stjórnvalda höfðu lengi beinst að því að koma böndum á tiltekna aðila í íslensku viðskiptalífi, er það ljóst að það er alveg sama hvað ríkisstjórnin reynir að kítta í sprungurnar á þessu máli, það verður aldrei úr því trúverðug lagasetning sem hefur lýðræði og fjölbreytni í fjölmiðlum að leiðarljósi. Það er einfaldlega búið að segja of margt, virðulegi forseti. Við sjáum hér þriðju útfærsluna á fjölmiðlafrumvarpi ríkisstjórnarinnar en í reynd er um þá fjórðu að ræða. Eins og öllum er ljóst ræddu forustumenn ríkisstjórnarflokkanna enn eina tillögu á fundum sínum sem lýðum hefur ekki enn verið gerð ljós að því er ég best veit. Við urðum þess áskynja í fréttum nýverið að forustumenn ríkisstjórnarflokkanna komu enn eina ferðina í fyrradag, keikir og brosandi, reyndar kannski svolítið af þeim dregið eftir allt samningaþófið undanfarna daga, boðandi hina miklu sátt, hina einu sönnu útfærslu á því hvernig tryggja megi fjölbreytni á íslenskum fjölmiðlamarkaði. Fyrir þá sem eru farnir að ryðga í skrykkjóttri sögu þessa máls er rétt að rifja upp að markmið frv. er sagt vera það að auka fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Það hefur svo margsinnis komið í ljós í umræðum að fyrir þessu markmiði brenna stjórnvöld ekki eins heitt og þau vilja vera láta. Eitthvað annað hangir á spýtunni, virðulegi forseti. Auk þess hélt einn þáttur þessa máls þjóðfélaginu í heljargreipum um nokkurra daga skeið og er það sá þáttur sem lýtur að mögulegu málskoti forseta lýðveldisins til þjóðarinnar. Það ætlaði allt um koll að keyra hjá ríkisstjórninni þegar forsetinn tók upp á því að fara ekki af landi brott í brúðkaup Danaprins á dögunum og höfðu stjórnarliðar uppi stór orð um það að forsetinn væri með óeðlileg afskipti af þinginu. Forsætisráðherra sá sérstaka ástæðu til að benda á að forsetinn væri vanhæfur vegna tengsla sinna við forstjóra Norðurljósa og vegna þess að dóttir hans vinnur hjá Baugi. Hæstv. forsrh. sá ástæðu til að gefa út opinbera skýringu og skoðun framkvæmdarvaldsins á því máli öllu. Hann tjáði sig við fréttamann Ríkisútvarpsins, sjónvarpsins, Jóhönnu Vigdísi Hjaltadóttur. Spurningunni hvers vegna hann teldi að forsetinn hefði ekki farið í brúðkaupið og hvað væri að gerast svaraði hæstv. forsrh. með eftirfarandi orðum, með leyfi forseta: ,,Það hefur engin fyrirspurn komið frá forsetaskrifstofunni um þessi lög, enginn áhugi þar hvaða lög hafi verið staðfest. Þannig að þetta er eitthvað allt óskiljanlegt, óskiljanleg vitleysa. Og ég trúi ekki að hann sé kallaður heim af einhverjum aðilum úti í bæ. Það er reyndar búið að segja það, ekki við okkur, ekki við mig, ekki við utanríkisráðherra, ekki við forseta þingsins, að forsetinn sé að hugleiða að staðfesta ekki lög frá þinginu, en það virðist vera búið að segja það við Dagblaðið og Stöð 2 og Fréttablaðið`` --- ég vek athygli á því hvaða miðlar það eru sem hæstv. forsrh. vísar hér til --- ,,því þar kemur þetta allt saman fram, en ekki við réttkjörin stjórnvöld í landinu. Þetta er allt saman óskiljanlegt. Forsetinn getur ekki verið að ganga erinda eins auðhrings, hann er forseti allrar þjóðarinnar, það gefur augaleið.`` Forsetinn getur ekki verið að ganga erinda eins auðhrings. Hér er hæstv. forsrh. að gefa það í skyn og fullyrða að forseti lýðveldisins gangi erinda eins auðhrings með því að fara ekki í brúðkaup Danaprins. Virðulegur forseti. Ég held að þetta síðasta og sterkasta dæmi sem hér er nefnt um þá sem eiga að vera í Baugsliðinu segi kannski mest um þann málflutning sem hæstv. forsrh. hefur haft á lofti í þessu máli. Hæstv. forsrh. fór mikinn í þessu viðtali. Hann hélt áfram, þegar hann var spurður hvort ástæðan fyrir því að forsetinn hefði ekki farið í brúðkaupið gæti verið sú að hann þyrfti svigrúm til að skoða og íhuga hvort hann staðfesti lögin, og svaraði þessu til, með leyfi forseta: ,,Hann hlýtur að geta íhugað slíka hluti hvar sem hann er. Ef Dagblaðið er búið að tilkynna það í heilli opnu án þess að forsetinn láti þingið vita, ríkisstjórnina vita, að hann sé í Mexíkó að hugsa um að staðfesta ekki lög þar sem hann hefur ekki einu sinni séð breytingartillögurnar þá er eitthvað að gerast sem enginn maður botnar í.`` Reyndar er viðtalið allt með ólíkindum, virðulegur forseti. Hæstv. forsrh. segir síðar í því, með leyfi forseta: ,,Ekkert gerist hér næstu 10--12 daga. Þetta er eitthvað algjörlega óskiljanlegt. Hann talar ekki við neinn`` --- þ.e. forsetinn -- ,,þá nema Dagblaðið og Baug og kosningastjóra sinn, forstjóra Norðurljósa.`` Hér er hæstv. forsrh. að tala um forseta lýðveldisins. Síðan er hæstv. forsrh. spurður hvort hann haldi að forsetinn muni staðfesta lögin. Forsrh. heldur því fram að forsetinn geti ekki annað, í fyrsta lagi sé þessi málskotsréttur ekki til staðar og í öðru lagi, væri hann talinn vera til staðar væri forseti Íslands talinn vanhæfur í málinu. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að hafa skoðun á því hvort forsetinn hefði átt að fara í þetta tiltekna brúðkaup. Ég ætla ekki heldur að hafa skoðun á því hvort hann eigi að synja þessu frv. staðfestingar. Það verður hann að eiga við sig og samvisku sína. Ég ætla hins vegar að hafa þá skoðun að þessi málskotsréttur er til staðar í íslensku stjórnarskránni. Það er að mínu mati almenn og viðurkennd skoðun í stjórnskipunarrétti og ég veit ekki til þess að hún hafi verið vefengd af nokkrum prófessor í þeirri fræðigrein í gegnum tíðina. Þór Vilhjálmsson setur fram kenningu sína í afmælisriti Gauks Jörundssonar fyrir nokkrum árum og einhverjir fleiri hafa síðan dregið þennan málskotsrétt í efa en á mismunandi forsendum þó. Ég tel þær kenningar vera fullveikburða til að ýta úr vegi ótvíræðum bókstaf stjórnarskrárinnar. Í Stjórnskipunarrétti Gunnars G. Schrams segir um þetta að þótt forsetinn sé ábyrgðarlaus af stjórnarathöfnum öllum gildi það ekki um synjun til staðfestingar hans á lögum enda væri þetta ákvæði með öllu óskiljanlegt ef það ætti að túlka það þannig að forseti léti ráðherra bera ábyrgð á þeirri ákvörðun eins og öðrum. Hér er um að ræða öryggisventil. Þjóðin hefur rétt á að leggja mat á mál í tilteknum tilvikum og það er forseta að meta það hvenær slíkt málskot á við. Hæstv. forsrh. verður bara að lúta því að stjórnarskrárgjafinn setti þennan öryggisventil inn í stjórnarskrána á sínum tíma. Ef hann hefur áhuga á að breyta því getur hann reynt að beita sér fyrir því hér í krafti meiri hluta síns en þessi málskotsréttur er til staðar og hæstv. forsrh. verður að lúta því þótt hann eigi vissulega mjög erfitt með að lúta því að það kunni að vera einhverjir til staðar í þessu þjóðfélagi sem geta sett völdum hans einhver takmörk. Virðulegur forseti. Þessu ákvæði um málskotsréttinn hefur ekki verið beitt óhóflega eins og alþjóð veit þótt oft hafi vaknað spurningar um beitingu þess. Þótt oft hafi komið upp í umræðunni sú spurning í tengslum við lög og umræðu úr þessum ræðustól að málskotsrétturinn kunni að verða virkur man ég ekki eftir því fyrr að fjölmargir fræðimenn, bæði á sviði stjórnskipunarréttar og stjórnmálafræði, hafi lýst því yfir að það sé tvímælalaust um að ræða slíkt mál eins og nú er. Nú hefur það verið sagt. Því má segja að þeir séu fleiri en nokkru sinni áður sem hafa sagt að í þessu tiltekna tilviki gætu þessar aðstæður verið uppi. Ég veit ekki til þess að nokkur, fyrir utan hæstv. forsrh., hafi síðan leyft sér að kveða upp úr með það hvort forseti ætti að nota þennan rétt eða ekki. Það hafa a.m.k. flestir fræðimenn látið liggja milli hluta og sagt að það sé að sjálfsögðu í valdi forsetans að meta það. Við erum með mál þar sem uppi er vafi um stjórnarskrá, um EES-rétt, um grundvallarmannréttindi eins og tjáningarfrelsið sem er til skoðunar í þessu máli og fleiri mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar. Það er mikil andstaða við málið á meðal fólksins í landinu. Enn ein röksemd fyrir því að hér gæti hugsanlega verið um að ræða mál sem málskotsrétturinn ætti við er sú staðreynd að framkvæmd þessara laga er ekki á dagskrá fyrr en eftir tvö ár. Hún mun ekki hefjast fyrr en eftir tvö ár sem segir það, virðulegur forseti, að það er ekkert stórtjón af því þótt forsetinn mundi nota þessa málskotsheimild og veita þjóðinni þann rétt sem hún hefur samkvæmt stjórnarskrá. Oft hafa verið færð rök fyrir því þegar umræða hefur hafist um þennan málskotsrétt að ef forseti skjóti málinu til þjóðarinnar kunni það að hafa í för með sér alvarlegar afleiðingar, efnahagslegar afleiðingar eða einhverjar aðrar fyrir þjóðina, en það er ekki í þessu tilviki. Við erum að tala um lög sem liggur engin ósköp á að afgreiða hér frá þinginu. Framkvæmd þeirra á ekki að hefjast fyrr en eftir tvö ár. Ég vil ítreka enn og aftur það sem ég sagði áðan, ég ætla ekki að meta það hvort forsetinn eigi að beita þessari heimild eða ekki, það verður hann að eiga við sjálfan sig og sína samvisku, en ég tel fráleitt að halda því fram að ákvæðið sé dautt. Um þá miklu lögskýringu sem hæstv. forsrh. lagði fram um það að forsetinn væri vanhæfur, m.a. í mikilli grein í Morgunblaðinu og víðar, ætla ég ekki að hafa mörg orð. Ég held að hún hafi dæmt sig sjálf í þeirri gagnrýni sem fram hefur komið á hana og verið í raun og veru jarðsett af fjölmörgum lögfræðingum. svo ekki sé dýpra í árinni tekið. Víkjum aðeins að forsögu málsins, virðulegur forseti. Í tiltölulega knappri meðferð allshn. á málinu á milli 1. og 2. umr. komu fram fjölmargar athugasemdir um að málið færi að öllum líkindum gegn nokkrum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Þar var minnst á atvinnufrelsið, tjáningarfrelsi, eignarréttarákvæði og jafnræðisreglu. Það var bent á að frv. fæli í sér alvarlega íhlutun á fjölmiðlamarkaðnum og bryti í bága við meðalhófsreglu íslenskra laga, gæti reynst samkeppnishamlandi í stað þess að tryggja samkeppni og mundi draga úr aðgengi fjölmiðlafyrirtækja að fjármagni og nýrra aðila að markaðnum, því væri beint gegn einni tiltekinni sjónvarpsstöð og lögin væru þannig sértæk ef þau yrðu samþykkt. Það var bent á EES-skuldbindingar, einkum reglur um staðfesturétt, þjónustufrelsi, fjármagnsflutninga og reglur um lögfræðilega vissu og bann við afturvirkni. Líka hefur verið bent á það að ekki hafi gefist nægilegt svigrúm í meðferð málsins fyrir t.d. efh.- og viðskn. og menntmn. til að ljúka athugun sinni á málinu á milli 1. og 2. umr. Það var gagnrýnt hversu skamman tíma umsagnaraðilar fengu. Það var líka gagnrýnt, sem er mjög alvarlegt mál að mínu mati, að ekki skuli hafa farið fram nein skoðun á rekstrarumhverfi, á heildarumhverfi fjölmiðlunar og dreifingu sjónvarps- og útvarpsefnis eða áhrifum frv. á rekstrarumhverfi starfandi fjölmiðla. Það er auðvitað vítavert, virðulegur forseti, af hæstv. ríkisstjórn að leggja hér fram illa ígrundað frv., koma fram með breytingar á því aftur og aftur, jafnilla ígrundaðar og frv. var upphaflega og nánast án nokkurs rökstuðnings eins og ræða hv. formanns allshn. benti til hér áðan. Þetta er algjörlega óviðunandi undirbúningur lagasetningar, virðulegur forseti, og ég lýsi allri ábyrgð á hendur ríkisstjórninni yfir því hvernig þetta mál hefur allt verið unnið frá upphafi. Breytingartillögurnar sem nú hafa litið dagsins ljós breyta litlu um þá gagnrýni sem minni hlutinn lagði fram við 2. umr. Það var ekki vilji til þess að leita umsagna um þessa tillögu frekar en um aðrar brtt. sem forustumenn stjórnarflokkanna hafa verið að kynna okkur í fjölmiðlum. Þeir hafa kynnt okkur hugmyndir sínar í fjölmiðlum --- það segir heilmikið um vinnubrögð stjórnarinnar. Svo höfum við þurft að leita eftir að fá að sjá þær hjá fjölmiðlafólki frekar en að þær hafi birst hér á borðum þingmanna. Sömu vinnubrögð eru tíðkuð eins og áður. Tilskipanir berast frá forsrn. sem fá stimpil formanns Framsfl., eftir nokkurt þref að vísu, en það er ekki ætlast til mjög ítarlegrar skoðunar eða umræðu. Framsóknarflokkurinn hefur reyndar látið ólíkindalega í þessu máli. Hann lætur það spyrjast út að óánægja sé í röðum sínum um málið og aðdraganda þess en þrátt fyrir það lítur út fyrir að í mesta lagi einn þingmaður flokksins muni greiða atkvæði á móti því. Hvar eru þá allir tilburðirnir til að streitast á móti málinu? Hvar er þá staðfesta þessa ágæta flokks, virðulegi forseti? Ná hugsanirnar ekki lengra en til þess að láta ólíkindalega, vera óþekk og geta sagst hafa reynt að stöðva málið, það hafi bara ekki tekist? Virðulegur forseti. Ég lýsi fullkominni ábyrgð á hendur Framsfl. og Sjálfstfl. fyrir að hafa í upphafi lagt þetta óvandaða og illa ígrundaða mál fram og fyrir málsmeðferðina. Stjórnarliðum verður tíðrætt um að við séum alltaf að tala um málsmeðferð og komum okkur ekki að efni málsins. Þetta er alrangt. Efnisumræða um málið fór hér fram þegar skýrsla fjölmiðlanefndarinnar var kynnt og hún hefur farið fram aftur og aftur síðan þá. Hins vegar verður meiri hlutinn að skilja að þegar við erum að tala um tjáningarfrelsið skiptir málsmeðferð og undirbúningur einfaldlega afar miklu máli. Þegar setja á lög sem fela í sér alvarlega íhlutun í málefni einnar tiltekinnar atvinnustarfsemi og þegar setja á lög sem eiga að brjóta upp eitt fjölmiðlafyrirtæki og stefna starfsöryggi fjölda fólks í voða skiptir málsmeðferð miklu máli. Það skiptir máli að undirbúa svoleiðis lög vel, vinna þau þannig að þau gangi ekki lengra en nauðsyn krefur, gera skoðun á því hver raunveruleg áhrif þeirra verða á fjölmiðlamarkaðinn, gefa þeim sem lögin bitna á tækifæri á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri á undirbúningsstigi og á síðari stigum o.s.frv. Þetta skiptir engu máli í hugum hæstv. ríkisstjórnarinnar, málinu skal þröngvað í gegnum Alþingi á nokkrum vikum þrátt fyrir að ekkert, nákvæmlega ekkert, kalli á að þau verði samþykkt strax. Líklega standa forustumenn ríkisstjórnarflokkanna í þeirri trú að þjóðin verði fljót að gleyma, virðulegur forseti, að þjóðin verði fljót að gleyma þessari málsmeðferð, öllum þessum hraðsoðna undirbúningi og lagasetningunni sjálfri. En mér segir svo hugur um, virðulegur forseti, að svo verði ekki í þetta sinn. Að sjálfsögðu mun tíminn leiða það í ljós. Ég lýsi líka ábyrgð á hendur báðum þessum flokkum fyrir þær afleiðingar sem þetta mál kann að hafa í för með sér, fyrir rekstur fjölmiðlafyrirtækja í landinu og þar með fyrir tjáningarfrelsið. Ég er þess jafnfullviss og ég var í upphafi að þetta mál er ekki nægilega undirbúið til þess að verða grundvöllur góðrar lagasetningar og það er aldrei ljósara en nú að málinu verður ekki bjargað, alveg sama hvaða breytingar verða gerðar á því. Kappið var meira en forsjáin og ummæli forustumanna stjórnarflokkanna í tengslum við þetta mál hafa sannað það sem stjórnarandstaðan hefur bent á, að tilgangurinn með þessari lagasetningu var ekki að auka fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði, hann var fyrst og síðast sá að koma böndum á tiltekið fjölmiðlafyrirtæki og koma böndum á fjölmiðla sem stunda það ,,að skaprauna stjórnvöldum`` svo að notuð séu þeirra eigin orð. Meiri hlutinn treystir sér ekki til þess að fá lögfræðiálit óháðra aðila á borð við Lagastofnun Háskóla Íslands og Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík til að leita leiða til að eyða allri óvissu um það hvort frv. stæðist stjórnarskrá og EES-reglur. Nei takk, við erum með svo góða lögfræðinga í meiri hluta allshn., við gerum þetta bara sjálf. Það má segja að meiri hlutanum hafi verið vorkunn hvað þetta varðar því enn hefur ekki fyrirfundist sá sérfræðingur í stjórnskipunarrétti sem vill gefa þessu frv. heilbrigðisvottorð gagnvart stjórnarskrá. Meiri hlutinn klárar sig á þessum hlutum þrátt fyrir að umsagnir séu nánast ein samfelld útreið hvað varðar fjölmörg ákvæði stjórnarskrár og EES-réttar. Sértæk lög, afturvirkni, stríða gegn markmiðum sínum. Alltaf hefur meiri hlutinn komið keikur í ræðustól, fyrst eftir útgáfu eitt, svo aðra útgáfu og svo núna við útgáfu þrjú og sagt: Nú er þetta alveg klárt. Eytt hefur verið allri óvissu. Komið hefur verið til móts við gagnrýnina og engar frekari breytingar verða gerðar. Virðulegi forseti. Heldur meiri hluti allshn. og heldur ríkisstjórnin að einhver lifandi maður trúi þeim núna þegar þeir koma úr enn einni sendiferðinni úr Stjórnarráðinu og segja: Nú er þetta orðið ansi gott? Sama fólk og varði hér í upphafi þá meðferð að gefa Bylgjunni sex mánaða aðlögunarfrest til þess að aðlaga sig að nýju umhverfi sem hefði þýtt að eigur fyrirtækisins hefðu verið settar á brunaútsölu. Jú, jú, þetta átti allt að standast og vera nauðsynleg aðgerð til þess að bregðast við þeirri miklu vá sem kvaddi dyra hjá íslensku þjóðinni. Sama fólk kemur nokkru síðar og segir að það sé rétt að líklega hafi þetta verið fullbratt, Bylgjan fái tvö ár í aðlögunartíma, það fái allir, en eigi að síður sé nauðsynlegt að afturkalla leyfi þeirra sem eiga þau lengur en til tveggja ára. Það er gagnrýni sem beinist að því að ekki sé heimilt að setja afturvirk lög og að hugsanlega kunni þetta að fela í sér brot á eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar og henni er kirfilega svarað með því að gengið hafi verið úr skugga um að þetta standist allt saman. Allt í góðu lagi. Engin ástæða til þess að hlusta á hræðsluáróður um að þetta standist ekki. Nú skyndilega, í þriðju útgáfu, kemur þetta sama fólk og segir: Allt í lagi, líklega er þetta nú rétt hjá ykkur. Við vorum í fyrstu útgáfu og í þeirri annarri að ganga of nærri stjórnarskránni. Ætli það sé ekki best að við leyfum leyfunum að renna út hægt og bítandi? Þetta fallast þau á eftir að vakin hefur verið athygli á því í hvaða umhverfi atvinnulífið íslenska býr ef það er háð geðþótta stjórnvalda hverju sinni um hvenær leyfisskyld starfsemi missir leyfin sín. Ríkisstjórnin þarf ekki, virðulegur forseti, annað en það að vakna í vondu skapi og leyfin eru afturkölluð, áður útgefin leyfi kölluð til baka. Það sér hver heilvita maður að svona aðgerðir eru ekki aðeins algerlega óþarfar, heldur eru þær fullkomlega ólíðandi í lýðræðissamfélagi. Sem betur fer hefur hæstv. ríkisstjórn meira að segja séð að sér hvað þetta varðar. Við getum haldið svona áfram, virðulegur forseti. Í upphafi átti að banna markaðsráðandi fyrirtækjum með öllu að eiga nokkurn skapaðan hlut í ljósvakamiðli. Algerlega nauðsynleg ráðstöfun til þess að bregðast við þeim vanda og þeirri vá sem íslenska þjóðin stendur frammi fyrir. Reyndar fengust aldrei nein svör þegar ríkisstjórnarliðið var spurt hvar annars staðar í veröldinni slíkt ákvæði væri að finna. Því var heldur ekki mótmælt þegar erlendur sérfræðingur í fjölmiðlarétti fullyrti að slíkt ákvæði þekktist hvergi nokkurs staðar í heiminum. Ekki var gerð úttekt á því hvaða afleiðingar þetta ákvæði eða önnur ákvæði þessa frv. mundu hafa á rekstrarumhverfi fjölmiðlanna á þeim örsmáa markaði sem hér er. Og enn hefur hún ekki verið gerð, virðulegur forseti. Tilgangurinn helgar meðalið, lögin skyldu í gegn og þau skyldu í gegn á þessu þingi. Sama fólk og varði með kjafti og klóm nauðsyn þess að banna með öllu fjárfestingar markaðsráðandi fyrirtækja í ljósvakamiðli kom skömmu síðar með nýja hugmynd sem virtist líka hafa fallið af himnum ofan: Við ætlum að leyfa markaðsráðandi fyrirtækjum að eiga pínulítið í ljósvakamiðlum, 5%. Þegar bent var á hversu mjög þetta ákvæði mundi þrengja að möguleikum fjölmiðlafyrirtækjanna til aðgangs að fjármagni þrátt fyrir breytingarnar var hafist handa við að setja nýjar reglur. Sett var inn ákvæði um að þessi regla ætti bara við um fyrirtæki með tveggja milljarða veltu eða meira. Af hverju tveggja milljarða króna veltan er sett inn er enn óljóst en það var a.m.k. ljóst að menn sáu að sér eftir að bent var á að annað hvert fyrirtæki í landinu, ef ekki meira, gæti verið skilgreint markaðsráðandi. Það mundi fela í sér að Kántríbær á Skagaströnd mætti ekki reka útvarp áfram, Nói -- Síríus mætti ekki eiga í ljósvakamiðli vegna þess að fyrirtækið er skilgreint markaðsráðandi undir vissum kringumstæðum og svo mætti lengi telja. Sama fólk og taldi enga nauðsyn á því í upphafi að taka á skipan útvarpsréttarnefndar þrátt fyrir að henni væri falið mikið vald taldi nú að líklega væri það rétt. Kannski var það ákveðið eftir að formaður útvarpsréttarnefndar og framkvæmdastjóri Sjálfstfl. kom fyrir allshn. og lýsti því yfir að hann mundi biðjast undan því að starfa í nefndinni með þetta nýja hlutverk. Eitthvað réði a.m.k. þessum snöggu sinnaskiptum hinna knáu talsmanna meiri hluta allshn. sem hér hafði varið málið af fullri hörku í sinni fyrstu mynd. Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að elta ólar við allar þær kúvendingar sem hafa orðið í þessu máli af hálfu ríkisstjórnarinnar frá því það kom fyrst fram. Þau dæmi sem hér hafa verið nefnd eru nægileg til þess að draga fram hversu illa ígrundað þetta mál er í upphafi og það er það í raun og veru enn. Hæstv. ríkisstjórn hefur í raun ekki hugmynd um hvað þessar tillögur munu þýða. Hún veit það eitt að ef þær verða að lögum mun Norðurljósum verða skipt upp. Kannski það sé tilgangurinn sem helgi meðalið, enn og aftur. Áhrifin á viðkvæman fjölmiðlamarkaðinn til lengdar hafa ekki verið skoðuð. Í hv. efh.- og viðskn. komu fram ýmsar áhyggjur varðandi þennan þátt málsins. Vísa ég þar til álits meiri hluta efh.- og viðskn. sem fylgir með minnihlutaáliti hv. allshn. í fylgiskjali. Þar kemur m.a. fram, með leyfi forseta: ,,Atvinna fjölmargra starfsmanna í greininni er því sett í uppnám að ástæðulausu, þar sem hægt er að vinna gegn óæskilegum áhrifum samþjöppunar með öðrum og mildari hætti en lagt er til í frumvarpinu. Enn fremur upplýstu Norðurljós að lífeyrissjóðir ættu veðlaus lán hjá fyrirtækinu að upphæð 1 milljarði kr. sem við gjaldþrot gætu alfarið tapast. Samtök banka og sparisjóða töldu að lögfesting frumvarpsins mundi leiða til þess að fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði gætu að öllum líkindum ekki skráð sig hjá Kauphöllinni. Samtökin lýstu jafnframt þeirri skoðun að slík lög mundu leiða til þess að bankar og fjármálastofnanir gætu ekki lagt til tímabundna aukningu á eigin fé fjölmiðla sem augljóslega takmarkar verulega möguleika fjölmiðlafyrirtækja til að endurskipuleggja rekstur sinn á tímum erfiðleika. Í ljósi þess að rekstrarerfiðleikar hafa verið tíðir hjá fjölmiðlafyrirtækjum á síðustu árum má ætla að þetta feli í sér verulega skerðingu á starfsgrundvelli þeirra.`` Virðulegur forseti. Hér eru áhyggjur sem hafa vissulega komið fram, bæði fyrir hv. allshn. og ekki síður fyrir hv. efh.- og viðskn. Þetta hefur ríkisstjórnin ekkert viljað gera með, virðulegur forseti. Ég lýsi ábyrgð af áhrifum þessarar löggjafar enn og aftur á hendur ríkisstjórninni. Í fylgiskjali með nefndaráliti minni hluta hv. allshn. er líka að finna álit hv. menntmn. og þar koma líka fram áhyggjur. Ég legg á það áherslu að við sáum ástæðu til að láta fylgja með í þessu fylgiskjali álit bæði meiri og minni hluta því að ella hefðu þau ekki komist í þingskjöl. Meiri hluti allshn. hafði ekki af því miklar áhyggjur en í umsögn minni hluta menntmn. koma fram verulegar áhyggjur af því að verði þetta frv. að lögum geti það haft mjög miklar afleiðingar á fjölmiðlamarkaðinn og þá ekki síst á menningarlega fjölbreytni á fjölmiðlamarkaðnum. Auðvitað bitnar það fyrst á innlendri dagskrárgerð og menningartengdu efni ef þrengir verulega að rekstrargrundvelli fjölmiðla. Þetta er rökstutt mjög vel í áliti minni hluta menntmn. Alþingis sem fylgir með sem fylgiskjal með framhaldsnefndaráliti minni hluta allshn. Það er líka rétt að rifja það upp hér, virðulegur forseti, að hv. efh.- og viðskn. og menntmn. fengu ekki tíma til þess fyrir 2. umr. að ljúka umsögnum sínum um málið, svo mikið lá á að koma málinu frá allshn. Af hverju lá svona mikið á? Af hverju fengu umsagnaraðilar svo knappan tíma til að skila umsögnum? Af hverju mátti ekki skoða fram á haust þær alvarlegu athugasemdir sem fram komu um málið? Þessari spurningu hefur ekki enn verið svarað. Kannski getur hæstv. utanrrh. sem hér situr og hlýðir á mál mitt svarað því hvað olli því að ekki mátti bíða með lagasetningu þessa fram á haust og skoða hana þá betur þannig að öllum vafa í málinu væri eytt. Flýtirinn er óskiljanlegur, virðulegur forseti, einkum í ljósi þess mikla vandræðagangs sem hefur einkennt málið og greinilegs ósættis innan a.m.k. Framsfl. Hvers vegna mátti ekki klára að hnýta þá hnúta sem út af stóðu í rólegheitunum og leggja málið fram að nýju að hausti? Það skyldi þó aldrei tengjast því að hæstv. forsrh. verður þá ekki lengur í forsæti ríkisstjórnarinnar, heldur formaður Framsfl.? Getur það verið, virðulegur forseti, að honum sé ekki treyst til að fylgja málinu eftir þegar þar að kemur? Það lítur einna helst út fyrir að þar sé komin skýringin og að hæstv. forsrh. unni sér ekki hvíldar fyrr en búið verður að koma böndum yfir Norðurljósin. Virðulegur forseti. Það er í sjálfu sér áhyggjuefni ef þannig er í pottinn búið en ég verð að segja að ég sé ekki neina aðra líklega skýringu á þeim flýti sem þetta mál hefur þurft að hafa hér í þinginu. Ég hef áhyggjur af því, virðulegur forseti, ef þessu er þannig farið. Ég hef þó meiri áhyggjur af því, virðulegur forseti, að ekki skuli vera meira lýðræðislegt aðhald innan ríkisstjórnarinnar, innan Sjálfstfl. eða af hálfu samstarfsflokksins en raun ber vitni. Að undanskildum, a.m.k. hefur það verið þannig hingað til, skeleggum málflutningi eins hv. þm. framsóknarmanna hefur ekkert heyrst frá Framsfl. nema veikburða uml og kvartanir --- síðan er vilji forsrh. uppfylltur. Þannig lítur þetta út, virðulegur forseti. Ætla ég ekki að hafa um það fleiri orð. Ég ætla að víkja hér aðeins að þeim breytingum sem nú eru komnar fram hjá meiri hlutanum. Önnur þeirra sem gengur út á að leyfa áður útgefnum útvarpsleyfum að renna út er augljós í ljósi framkominnar gagnrýni á frv. Heimildin til að afturkalla áður útgefin leyfi fól svo augljóslega í sér afturvirkni og brot gegn eignarréttarákvæði stjórnarskrár að meira að segja ríkisstjórnin sá það að lokum þótt það hafi tekið nokkurn tíma. Ég geri ráð fyrir að ríkisstjórnin fallist nú á það sem stjórnarandstaðan benti á strax í upphafi, að fyrirkomulagið eins og það var stæðist ekki stjórnarskrá. Breytingin sem snýr að því að breyta 25% í 35% er lítt rökstudd og kalla ég hér eftir frekari rökum fyrir þeirri breytingu. Telur ríkisstjórnin nú að 25% hafi falið í sér of miklar takmarkanir? Telur ríkisstjórnin nú að hún hafi verið hættuleg stjórnarskránni eða hver er ástæðan fyrir því að þessar breytingar eru gerðar? Því er svarað til, virðulegur forseti, að í greinargerð með þessari brtt. sé verið að koma til móts við þá gagnrýni sem felist í því að hugsanlega kunni þessar reglur að leiða til of mikilla þrenginga og skorts á aðgangi að fjármagni fyrir fjölmiðlana. Virðulegur forseti. Ég vil þá vekja athygli hæstv. ríkisstjórnar á því að gagnrýnin hefur gegnumgangandi gengið út á það að málið verði kallað til baka og skoðað betur. Ef það er vilji fyrir því af hálfu ríkisstjórnarinnar að koma til móts við þá gagnrýni sem hefur komið fram á málið ætti hún að gera það eitt og vanda sig betur við undirbúning lagasetningarinnar. Ég vil líka inna eftir því, virðulegur forseti, hvort ekki hafi komið til umræðu á milli stjórnarflokkanna að fella niður bann við krossmiðluninni. Það var a.m.k. fullyrt af fjölmörgum fjölmiðlum að það væri eitt þeirra ákvæða sem Framsfl. vildi fella niður. Svo virðist sem þetta hafi verið einhver misskilningur. Í staðinn birtist hér ný regla um 35% í stað 25%. Ég spyr: Hvað er verið að fara með þessari breytingu? Hver eru rökin fyrir henni? Virðulegur forseti. Það sem ríkisstjórnin féll á í þessu máli var í raun heimatilbúið tímahrak, tímahrak sem snýst um þá einföldu staðreynd að fram undan eru stólaskipti í forsrn. og þau hafa í för með sér hræringar í ríkisstjórninni. Ef traustið hefði verið nægt og eindrægni hefði ríkt í stjórnarliðinu hefði ekki komið til þess að nauðsynlegt hefði talist að afgreiða málið áður en skipt verður um forsrh. Það hefði einfaldlega nægt að ákveða að lögin skyldu unnin áfram þar til ljóst væri hverjar afleiðingar þeirra yrðu og þar til skýrara yrði hvort þau stæðust stjórnarskrá og EES-reglur. Að sjálfsögðu hefði verið eðlilegt eftir alla þá gagnrýni sem kom fram á frv. í umsögnum að setjast aftur yfir málið og leggja það fram í nýjum og vandaðri búningi, að taka með inn í þann pakka ýmislegt er lýtur að Ríkisútvarpinu eins og fjölmiðlanefndin lagði til, að sjá til þess að gagnsæi á eignarhaldi væri tryggt, að leita leiða til þess að koma á raunverulegu ritstjórnarlegu sjálfstæði og að vernda starfsumhverfi blaðamanna þannig að þeim verði gert kleift að vinna sjálfstætt og án íhlutunar eigenda sinna. Þetta eru brýnustu verkefnin í íslensku fjölmiðlaumhverfi, virðulegur forseti. Það hefði líka verið rétt að hyggja að því hvort samkeppnislögin mætti ekki skoða til að ná betur fram því markmiði að koma í veg fyrir samþjöppun á fjölmiðlamarkaðnum. Það hefði líka verið gott ef ríkisstjórnin hefði verið tilbúin að skoða tilmæli Evrópuráðsins um útvarp í almannaþágu og tryggja Ríkisútvarpinu sjálfstæði frá ríkisstjórninni í takt við þær hugmyndir sem lagðar hafa verið til hjá Evrópuráðinu. Þar á bæ er formaður útvarpsráðs sjálfstæðismaður. Útvarpsstjóri er sjálfstæðismaður. Formaður útvarpsréttarnefndar er framkvæmdastjóri Sjálfstfl. Hefur Sjálfstfl. eða hefur Framsfl. engar áhyggjur af því að hugsanlega kunni að eiga sér stað einhver óeðlileg afskipti stjórnenda á þessum ágæta miðli? Þarf ekki að tryggja fjölbreytni á þeim miðli, virðulegur forseti? Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. Í stuttu máli vil ég segja að þetta frv. ætti að senda aftur til föðurhúsanna. Því verður ekki bjargað þrátt fyrir ítrekaðar tilraunir til að klastra í sprungur þess. Ég lýsi yfir ábyrgð á hendur ríkisstjórnarflokkunum báðum, Framsfl. og Sjálfstfl., fyrir að bjóða þingi og þjóð upp á þetta frv. og gildir þá einu hvort sjónum er beint að efni þess eða málsmeðferðinni sjálfri.

Herra forseti. Sú umræða sem hefur átt sér stað um þetta mál hefur verið löng og ítarleg og margt hefur komið fram í henni. Eitt er þó ljóst að henni lokinni, það er almenn samstaða um það hér á hv. Alþingi og ég hygg í þjóðfélaginu að nauðsynlegt sé að setja löggjöf sem hamlar gegn samþjöppun á fjölmiðlamarkaði og tryggir fjölbreytni í fjölmiðlun. Út af fyrir sig er mikilvægt að fram skuli hafa komið að slíkt er nauðsynlegt. Þá vildi ég víkja að þeim spurningum sem einkum hafa komið upp í sambandi við þetta mál og þau gagnrýnisatriði sem þar hafa komið fram. Fyrsta atriðið lýtur að afturvirkni, þ.e. hvort hér sé verið að setja afturvirka löggjöf sem taki með einhverjum hætti þau réttindi af aðilum sem þeir búa við í dag. Svarið er nei. Það er ekkert í frv. eins og það liggur nú fyrir sem tekur slíkan rétt af aðilum, tekur leyfi af þeim, og það er ljóst að aðlögunartími til þess að aðlagast þessu breytta umhverfi er tvö ár. Í umræðunni hefur líka verið rætt mikið um takmörkun á eignarhaldi. Í mínum huga hefur það ekki verið neinum vafa undirorpið að það er talið eðlilegt og nauðsynlegt að takmarka eignarhald í fjölmiðlum þannig að enginn einn aðili ráði yfir þeim og það sé betra og nauðsynlegt að eignaraðild að slíkum fjölmiðlum dreifist sem mest. Eins og frv. er nú úr garði gert er gert ráð fyrir því að enginn einn aðili megi eiga meira en 35%. Þó er gerð sú undantekning að markaðsráðandi aðili að áliti Samkeppnisstofnunar megi aðeins eiga 5%. Þá kemur að sjálfsögðu upp spurning sem hv. þm. þurfa að spyrja sjálfa sig og svara: Er eðlilegt og nauðsynlegt að markaðsráðandi aðilar hafi minni möguleika á eignarhaldi og ráðstöfun fjölmiðla en aðrir? Ég svara þeirri spurningu játandi. Ég tel fulla ástæðu til þess að markaðsráðandi aðilar hafi minni möguleika á því að vera ráðandi afl í fjölmiðlum en önnur fyrirtæki. Sú spurning hefur líka komið upp í þessari umræðu hvort eðlilegt sé að dagblað og ljósvakamiðill séu rekin í einu og sama fyrirtækinu. Mér finnst eðlilegt að slíkir miðlar séu reknir hvor í sínu fyrirtækinu, það hljóti að tryggja meiri fjölbreytni og meiri umfjöllun á fjölmiðlamarkaði eins og það hefur verið svo lengi sem ég man þar til nú. Í þessu sambandi er líka spurning hver sé markaðsráðandi. Það liggur fyrir að Samkeppnisstofnun skal úrskurða um það. Það er ekkert hægt að fullyrða um það nákvæmlega hverjir eru markaðsráðandi nema að fyrir liggi úrskurðir um einstaka fyrirtæki á Íslandi. Enginn getur sagt til um það hvaða fyrirtæki verða markaðsráðandi á Íslandi að tveimur árum liðnum þannig að að því leytinu til er mjög erfitt að fullyrða um það hvaða fyrirtæki koma til með að eiga í hlut þegar þar að kemur. Þá kemur upp í þessari umræðu, og hefur verið mjög ríkt í henni, spurningin um stjórnarskrána. Hún er mjög eðlileg vegna þess að öll höfum við alþingismenn unnið heit að því að virða stjórnarskrána. Ég er alveg viss um að hver og einn einasti alþingismaður vill gera það. Nokkur álitamál hafa verið í umræðunni, í fyrsta lagi hvort um afturvirkni sé að ræða sem er viðkvæmt gagnvart stjórnarskrá. Svarið er nei. Samrýmist það stjórnarskrá að takmarka eignarhald í fjölmiðlum? Ég heyri ekki betur en að flestir svari þeirri spurningu játandi. Samrýmist það stjórnarskrá að takmarka sérstaklega eignarhald markaðsráðandi fyrirtækja? Því hefur verið haldið fram að það geti ekki samrýmst stjórnarskránni að banna það algjörlega. Það er ekki verið að gera það en það er verið að takmarka það. Og uppi er umræða um það af eðlilegum ástæðum hvað sú takmörkun geti verið mikil. Getur hún miðast við 5%? Getur hún miðast við 7%? Getur hún miðast við 10%? Getur hún kannski miðast við eitthvað annað? Það liggur alveg ljóst fyrir að enginn er tilbúinn til að svara nákvæmlega þeirri spurningu hvert það hlutfall getur verið. Það er álit okkar sem stöndum að þessu frv. ríkisstjórnarinnar að það geti verið 5%. Og þó að við höfum unnið það heit á Alþingi að virða stjórnarskrá okkar höfum við aldrei unnið það heit að það geti aldrei reynt á túlkun hennar.

... gerir í málinu.


             Ég vil minna hv. þingmenn á að hér var einu sinni mikil umræða um svokallað öryrkjamál. Hæstaréttardómur féll um það að tekjutengingar í sambandi við útreikning maka á örorkulífeyri hefðu gengið of langt. Það má rekja til þess tíma að Alþýðuflokkurinn sálugi var í ríkisstjórn  Hvað gerðist svo? Fengum við svar frá Hæstarétti um það hver þessi takmörkun ætti að vera, og mætti vera nákvæmlega?

Við hefðum ...

Nei, að sjálfsögðu ekki. 

Forseti tekur undir það.

Það virðist vera í hvert skipti sem ég stíg í ræðustól, frú forseti, sem hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar vilji ekki virða mér þann lýðræðislega rétt að tala á Alþingi.

Þú fékkst hann í morgun.

Ég get beðið, frú forseti.

Forseti vill biðja hv. þingmenn að sýna hæstv. utanrrh. þá kurteisi að leyfa honum að ljúka hér máli sínu án mikilla frammíkalla.

Ég þakka virðulegum forseta fyrir það. Það sem gerðist var það að stjórnarandstaðan á Alþingi hélt því fram að stjórnarskráin bannaði okkur að tekjutengja örorkulífeyri við lífeyri maka. Ekkert annað en það. Það væri algerlega bannað samkvæmt stjórnarskránni. Ég man eftir að ég viðhafði þau orð þá að ef það væri bannað samkvæmt stjórnarskránni að nota tekjutengingar hefði ég ekkert lengur í stjórnmálum að gera. Ef ekki má eiga sér stað tekjujöfnun í þessu samfélagi, ef stjórnarskráin okkar bannar það, hvað ætla alþingismenn þá almennt að gera í stjórnmálum? Hvað gerðist svo? Menn komu sér saman um nýja skilgreiningu sem var hærri. Löggjafinn setti ný lög sem fóru líka til Hæstaréttar og voru dæmd þannig að þau stæðust ákvæði stjórnarskrárinnar. Þarna var um samspil löggjafarvalds og dómsvalds að ræða sem endaði í ákveðinni niðurstöðu, því erfiða samspili sem varðar túlkun stjórnarskrárinnar. Ég ítreka að ég tel mig að sjálfsögðu hafa fulla heimild til þess sem alþingismaður að hafa skoðun á því sem ég vil gera en ég geri mér grein fyrir því að einhver álitamál kunna að koma upp í túlkun þess sem Alþingi kann að ákveða. Þannig hefur það alltaf verið og þannig mun það alltaf verða. Ef það væri ekki þannig gætum við ansi lítið af lögum sett oft og tíðum vegna þess að þá væri alltaf sagt: Þú hefur þessa skoðun en þú getur ekki haft hana, góði minn, því það er svo augljóst að það brýtur stjórnarskrána. Ég mótmæli því að við höfum þær skyldur að það geti aldrei komið til túlkunar á stjórnarskránni. Hún er ekki nákvæmt plagg sem segir nákvæmlega til um það hvernig hlutirnir eiga að vera og mega vera. Hún er eins og annað í lífinu, hefur mikilvægar leiðbeiningar en hún er ekki nákvæmt skjal sem segir okkur nákvæmlega til um það hvað við megum og hvað ekki. Síðan er því haldið fram að það standist e.t.v. ekki ákvæði stjórnarskrárinnar að dagblað og ljósvakamiðill þurfi að vera hvort í sinni eigu. Mér finnst ekkert benda til þess að svo sé. Mér finnst fullkomlega eðlilegt að það sé hvort í eigu síns fyrirtækisins.  Ég vildi svo aðeins koma að því að hér hefur verið rætt um að þetta beinist að einu fyrirtæki. Svo er alls ekki. Ég var afskaplega glaður þegar ég heyrði í morgun stjórnarformann tiltekins fyrirtækis segja blákalt að það fyrirtæki mundi standast þessi lög og starfa áfram. Látið hefur verið í veðri vaka að til stæði að segja þar öllu fólki upp og umræðan gengið út á að hræða þetta fólk. Það er að mínu mati ósæmilegt. Ég virði stjórnarformann þessa tiltekna fyrirtækis vegna þess að hann hefur komið fram í þessari umræðu af mikilli hógværð og með málefnalegum hætti. Mér finnst það mjög virðingarvert af þessum ágæta stjórnarformanni. Síðan hefur viðkomandi fyrirtæki sagt að það ætli sér að leita réttar síns. Auðvitað á það rétt á því. Það hefur góðan tíma til þess. Það liggur fyrir að þessi lög taka ekki gildi fyrr en eftir tvö ár. Fyrirtækið hefur sagt t.d. að það mundi leita til Eftirlitsstofnunar Evrópska efnahagssvæðisins, ESA, og hugsanlega til EFTA-dómstólsins í framhaldi af því. Mér finnst eðlilegt að um slíkt mál sé fjallað eins hratt og mögulegt er, eins og öll önnur mál. Ég mun fyrir mitt leyti óska eftir því við þá eftirlitsstofnun að hún sinni því máli hratt og vel þó að henni beri engin sérstök skylda til að taka tillit til þess. Mér finnst nauðsynlegt að það sé gert. Síðan hafa aðilar möguleika á því að leita til innlendra dómstóla þó að mér sé ekki alveg ljóst hvernig þeir hyggjast gera það. Það er réttur sérhvers manns og sérhvers fyrirtækis og ef viðkomandi aðilar finna flöt á því að flytja slíkt mál er ég alveg viss um að íslenskir dómstólar taka það fyrir hratt og örugglega. Ég vil svo að lokum, hæstv. forseti, benda á að auðvitað er þessu máli samkvæmt þessu frv. ekki endanlega lokið. Það kom fram í samþykkt ríkisstjórnarinnar að fjölmiðlanefndin ynni áfram og þar var m.a. tekið fram að hugað verði að stöðu Ríkisútvarpsins sem almenningsútvarps með það að markmiði að tryggja því trausta stöðu til frambúðar á markaði fyrir hljóðvarp og sjónvarp. Stundum hefur verið kallað eftir því á hv. Alþingi að ríkisstjórnin segði eitthvað um það hvað hún vildi með Ríkisútvarpið og hvort ríkisstjórnin vildi almennt að sú ágæta stofnun starfaði. Því hefur stundum verið haldið fram að það væri markmið ríkisstjórnarinnar að eyðileggja þá stofnun. Nú ætti væntanlega ekki að vera neinn vafi um það. Í þessari samþykkt sem hæstv. menntmrh. lagði fram kemur líka fram að lög verði sett um prentrétt, ákvæði sem skyldi fyrirtæki í dagblaðaútgáfu til að setja sér innri reglur er miði að því að tryggja sjálfstæði blaðamanna og ritstjóra gagnvart eigendum og enn fremur reglur um stöðu blaðamanna gagnvart ritstjórn og að sambærileg ákvæði verði sett í útvarpslög. Líka kemur fram að kannaðir verði möguleikar á að gera tilteknar kröfur til dagskrár útvarps. Málinu er ekki lokið. Síðan vil ég vekja athygli á því að nú starfar sérstök nefnd samkvæmt skipunarbréfi hæstv. iðn.- og viðskrh. um hringamyndun í íslensku viðskiptalífi. Í skipunarbréfi kemur m.a. fram að það sé engum vafa undirorpið að þær breytingar sem hafa orðið á íslensku viðskiptalífi á undanförnum árum hafi leitt til betri lífskjara þjóðarinnar. Jafnframt kemur fram að aukin hagræðing og hraðar breytingar á eignarhaldi fyrirtækja hafa leitt til meiri samþjöppunar og minni samkeppni í einstökum atvinnugreinum. Þá hafa ýmis viðskipti á verðbréfamarkaði vakið upp spurningar um hvort stjórnunarhættir hlutafélaga séu með þeim hætti sem best gerist. Í þessari nefnd á m.a. að taka fyrir hvernig bregðast skuli við aukinni samþjöppun og með hvaða hætti skuli þróa reglur þannig að viðskiptalífið sé skilvirkt og njóti trausts. Nefndin skal hafa hliðsjón af reynslu síðustu ára í alþjóðlegum samanburði og ljúka störfum fyrir 1. september. Það er enginn vafi á því að þetta starf lýtur jafnframt að því sem við erum að tala um, þeirri hringamyndun og samþjöppun sem hefur orðið í íslensku viðskiptalífi. Það hlýtur að vera skoðun okkar allra að það sé æskilegt að sem minnst sé um markaðsráðandi fyrirtæki í íslensku viðskiptalífi. Hins vegar verður vart hjá því komist. Við hljótum að stuðla að því að sem mest samkeppni verði á mörkuðum og þá jafnframt á fjölmiðlamarkaði. Hæstv. forseti. Ég vildi koma þessum sjónarmiðum að í þessari umræðu um leið og ég tel mikilvægt að umræða um þessi mál haldi áfram. Það er nauðsynlegt að hún sé rekin með málefnalegum og sanngjörnum hætti og ég tel að á það hafi verulega skort í hita leiksins undanfarna daga. Ég vænti þess að breyting geti orðið á því í framtíðinni.

Forseti. Það var ánægjulegt að sjá hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, formann Framsfl., hér í ræðustóli að verja fjórðu útgáfuna af frv. þeirra félaga, hans og hæstv. forsrh., og gaman að heyra að hann er nú algjörlega sannfærður, eins og hann reyndar var í öll hin fyrri skiptin, þau sem af fréttist, um ágæti þessa frv. Við hæstv. utanrrh. eigum fátt sameiginlegt en eitt af því er að við sitjum hér báðir sem þingmenn Reykvíkinga í fyrsta sinn. Erindi mitt þessa mínútu sem ég hef til umráða í ræðustóli er að spyrja hann hvernig hann taki þeirri ósk meiri hlutans í Reykjavíkurborg fyrir hönd allra Reykvíkinga, undir leiðsögn Alfreðs Þorsteinssonar borgarfulltrúa, og í liðinu er Anna Kristinsdóttir borgarfulltrúi, að þetta frv. fái ekki framgang hér á þinginu og að hugað verði að atvinnumálum fjölmiðlamanna í Reykjavík í þessu sambandi.

Frú forseti. Ég tel enga ástæðu til að hafa sérstakar áhyggjur af atvinnumálum í þessu sambandi. Ég tel mikilvægt að borgarstjórn sinni vel þeim málum sem eru á borði hennar og að við sem erum hér á Alþingi og í ríkisstjórn sinnum vel okkar málum. Það er eðlilegt að skoðanir séu skiptar um það hvaða reglur eigi að gilda. Það kemur ekkert fram í þessari ályktun borgarstjórnar um hvað þau eigi nákvæmlega við. Það er eðlilegt að skoðanir á þessum málum séu skiptar. Ég virði það. Ég tel nauðsynlegt að ljúka þessu máli hér á Alþingi og ég og minn flokkur munum að sjálfsögðu standa að því.

Það sem hér kemur í ljós er auðvitað enn ein birtingarmynd hins djúpstæða klofnings sem ríkir í Framsfl. um málið. Það vill til að þetta bréf hefur verið sent. Hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson getur ekki neitað því. Hann á að hafa séð það því það kom í þingflokkana. Í bréfinu stendur m.a., með leyfi forseta: ,,Alls óvíst virðist hins vegar hvort markmið um fjölbreytni í umfjöllun og öfluga dagskrárgerð náist. Það er lágmarkskrafa,`` segir borgarstjórn Reykjavíkur, ,,að nægilegur tími gefist til að fullkanna hin víðtæku áhrif sem samþykkt frumvarpsins gæti haft í för með sér.`` Hæstv. utanrrh. vitnaði í stjórnarformann nokkurn hér í bæ, í því fyrirtæki sem þessi lög beinast auðvitað gegn. Stjórnarformaðurinn sagði nákvæmlega þetta: Fyrirtækið heldur áfram þessi tvö ár í þeirri sannfæringu og þeirri fullu vissu að hægt sé að stöðva þessi lög, annaðhvort í innlendum dómstólum, héraðsdómi eða Hæstarétti, eða með Evrópurétti. Þess vegna ætla þeir að reyna að halda áfram en ekki vegna þess að frv. beinist ekki gegn neinum.

Frú forseti. Ég held að það hljóti að vera aðalatriðið að stjórnarformaðurinn lýsti því yfir að ekki stæði til að segja starfsfólki fyrirtækisins upp. Mér skildist að það væri aðalmálið sem borgarstjórn Reykjavíkur hefði áhyggjur af. Í öllum flokkum, hv. þingmaður --- og það kemur mér á óvart ef það hefur aldrei gerst í Samf. --- eru misjöfn sjónarmið og mál eru rædd. Þannig er það líka í Framsfl.

Menn ræða málin í Samf. ...

Mér þykir vænt um að heyra það. Menn komast að niðurstöðu. Það er það sem við höfum gert í þessu máli í hæstv. ríkisstjórn. Við höfum komist að niðurstöðu. Það er náttúrlega alveg ljóst að það eru alltaf uppi mismunandi skoðanir í öllum flokkum. Ég er óskaplega hissa á Samf. að gera þetta að sérstöku umræðuefni á Alþingi. Ég hélt að í engum flokki á Íslandi væru meira mismunandi skoðanir en í Samf. Það hefur verið upplifun mín. Þess vegna er ég hissa á þeim að gera þetta að vandamáli.

Frú forseti. Hæstv. utanrrh. hefur ítrekað komist svo að orði í fjölmiðlum undanfarna 1--2 sólarhringa að með þeim breytingum sem hann og hæstv. forsrh. hafi orðið sammála um að gera nú enn á frv. sé hann ,,öruggari með sig gagnvart stjórnarskránni``. Ég held að ég fari alveg orðrétt með þetta, a.m.k. efnislega alveg örugglega. Hæstv. utanrrh. er nú með þessum fyrirhuguðu breytingum öruggari með sig gagnvart stjórnarskránni, honum er rórra. Þetta er afar athyglisverð yfirlýsing og ber með sér að hæstv. utanrrh. og formaður Framsfl. hafi verið óöruggur með sig gagnvart stjórnarskránni miðað við frv. í upphaflegri mynd. Ég vil biðja hæstv. utanrrh. að skýra betur út þessi ummæli sín. Hvað var hann óöruggur um og hverju sætir að hann féllst engu að síður á framlagningu frv. sem stjórnarfrumvarps þótt hann hafi verið, miðað við þessar yfirlýsingar, óöruggur um að það stæðist stjórnarskrána?

Frú forseti. Ég ber svo mikla virðingu fyrir stjórnarskránni að ég er aldrei alveg öruggur með hana.  Ég hef hins vegar sagt að ég vilji aldrei útiloka það að það reyni á ákvæði stjórnarskrárinnar í sambandi við túlkun. Ég tel mig hafa fullan rétt á því að hafa þá skoðun á Alþingi sem ég hef, með mikilli virðingu fyrir stjórnarskránni, enda þótt ég sé ekki 100% viss um hvernig það á að vera sem aldrei hefur reynt á. Ég veit ekki um nokkurn lögfræðing sem hefur sagt að það sé alveg öruggt að allt standist. 
            

Frú forseti. Ég ætla ekki að lasta það að menn séu efahyggjumenn og menn setji spurningarmerki við alla hluti en það verður að gera grundvallargreinarmun á því við lagasetningu og þegar menn bera ábyrgð á málum hvort þeir eru í góðri trú eða hvort uppi er vafi af því tagi sem auðvitað var þegar lögin um öryrkjamálin voru sett á sínum tíma. Það sem gerði málstað stjórnvalda þá m.a. sérstaklega vondan var að þau voru rækilega vöruð við því að málið kynni að brjóta í bága við stjórnarskrána. Sú reyndist líka niðurstaða Hæstaréttar. Ef á daginn kemur að mönnum hafa orðið á mistök eiga þeir sér það þó til málsbóta ef þeir hafa verið í góðri trú. Það sem er sérstaklega athyglisvert við þessa yfirlýsingu utanrrh. er að hann játar á sig vafann um að stjórnarfrumvarpið í upphaflegri mynd hafi verið í samræmi við ákvæði stjórnarskrárinnar. Hann viðurkennir það og segir hins vegar að með brtt. sé honum nú að verða rórra. Ég tel að hæstv. utanrrh. skuldi okkur skýringar á þessum sérkennilegu ummælum.

Frú forseti. Ég hef ávallt verið í góðri trú þegar ég hef staðið að lagasetningu á Alþingi. Ég er það enn. Þar á hefur ekki orðið nein breyting. Ég vænti þess að hv. þm. Steingrímur Sigfússon hafi verið það líka. Ég trúi engu öðru upp á hann. Mér finnst engin ástæða til að væna mig um það að ég sé ekki í góðri trú. Eins og hann sagði er eðlilegt að yfir það sé farið og það rætt, menn taki tillit til röksemda sem fram koma, fari yfir þær og athugi hvort nauðsynlegt sé að gera einhverjar lagfæringar í því ljósi. Þannig er þessu máli farið og þannig hefur það verið unnið. Það er ekkert meira um það að segja.

Frú forseti. Hæstv. ráðherra bað um málefnalega umræðu. Í sömu ræðu gerist hann svo ómerkilegur að hann snýr út úr frétt Fréttablaðsins þar sem vitnað er í Skarphéðin Berg Steinarsson. Er það málefnalegt? Mér finnst það mjög ómerkilegt og lýsa málefnafátækt hæstv. ráðherra þegar hann segir það til vitnis um að lögin séu ekki sértæk, og hér er haft orðrétt eftir umræddum stjórnarformanni: ,,Lögin eru alveg jafnsértæk og þau voru áður. Þeim er ætlað að brjóta upp Norðurljós.`` Þetta er það sem maðurinn sagði. Það er alls ekkert til í því að þessi grein sé til vitnis um að lögunum sé ekki beint gegn Norðurljósum.

Frú forseti. Ég hef bara ekki lesið Fréttablaðið í dag, ekki séð það, ég hef ekki haft tíma til þess.

Þú vitnar samt í það.

Nei, ég vitnaði í viðtal sem ég held að ég hafi örugglega heyrt í sjónvarpinu í gærkvöldi við þennan ágæta mann. Það er það sem ég hef fyrir mér í því en ég hef ekki lesið Fréttablaðið í dag og hef alveg misst af því. Ég var ekki að vitna í það. Ég heyrði hins vegar þetta viðtal og það var það sem ég var að segja frá. Ég vona að þessi ágæti stjórnarformaður standi við það.

Frú forseti. Mér þykir hæstv. utanrrh. hafa misskilið umræddan stjórnarformann hrapallega. Hann hefur þá skipt rækilega um skoðun síðan í gærkvöldi ef það er rétt að hann hafi ekki lesið Fréttablaðið í morgun. Það er yfirlýst markmið þessa frv. að auka fjölbreytileika á fjölmiðlamarkaði. Nú bendir hver umsögnin á fætur annarri til þess að það muni hafa þveröfug áhrif. Síðan hefur hæstv. ráðherra komið fram við hverja nýja breytingu og alltaf verður frv. betra og betra. Mig langar að spyrja hann: Telur hann ekki koma til greina að bíða aðeins lengur, sérstaklega í ljósi þess að mikil óánægja er innan Framsfl. með frv., og skýra út fyrir þjóðinni hvað liggur svona óskaplega á? Er það eins og m.a. hefur komið fram í vefritinu Maddömunni að það sé stóllinn, að hæstv. utanrrh. sé í bóndabeygju vegna þess að hann langi svo óskaplega í forsætisráðherrastólinn?

Frú forseti. Ég ætla ekki að svara dylgjum hv. þingmanns. Það er engin ástæða til að bíða með þetta mál. Það hefur hlotið mikla umfjöllun á Alþingi.

Það verður alltaf betra og betra.

Já, sem betur fer verður það alltaf betra og betra og ég 

Virðulegur forseti. Ekki hefur hæstv. utanrrh. tekist að útskýra af hverju svona gríðarlega mikið liggi á að leggja þetta frv. fram. Nú er reglum þessa frv. þannig háttað að fjölmiðlafyrirtæki þurfa að hafa af því miklar áhyggjur að eigendur þeirra njóti ekki of mikillar velgengni í viðskiptalífinu. Ef velta þeirra fer yfir tvo milljarða verður 5% reglan virk og þar af leiðandi þurfa menn að losa sig við 30% eignarhlut í fjölmiðlafyrirtækinu. Þetta er ekki hægt að skilja öðruvísi en svo, virðulegur forseti, að þarna sé velgengni eigendanna ein stærsta ógnin við fjölmiðlafyrirtækin, eins og ég skil þessa reglu. Ég hlýt að spyrja hæstv. utanrrh., af því að hann er líka endurskoðandi, hvort hann telji ekki mikið óöryggi fylgja þessari reglu og mikið óöryggi fyrir rekstrarumhverfi fjölmiðlafyrirtækjanna, að þurfa sífellt að hafa áhyggjur af því að þeim fyrirtækjum sem eiga í hlut gangi ekki of vel.

Virðulegur forseti. Ég tel enga sérstaka ástæðu til að hafa áhyggjur af þessu. Það liggur ekki neitt fyrir um það að einhver þeirra fyrirtækja sem eru nú í fjölmiðlarekstri séu markaðsráðandi þótt ákveðnar grunsemdir séu um það. Enn síður liggur fyrir að eitthvert þeirra fyrirtækja sé markaðsráðandi 1. júní 2006. Það getur ýmislegt breyst á þeim tíma. Það er engin ástæða til að fullyrða hvaða fyrirtæki verði markaðsráðandi á þeim tíma. Ég ítreka þá skoðun mína að ég tel almennt óæskilegt að markaðsráðandi fyrirtæki séu í fjölmiðlarekstri. Það er mikil hætta á því að slík fyrirtæki misnoti aðstöðu sína. Ég er ekki að segja að þau geri það en það er veruleg hætta á því að slík fyrirtæki noti þá viðkomandi fjölmiðla fyrirtækjum sínum til framdráttar.

Virðulegur forseti. Ég geri mér fulla grein fyrir því að hæstv. utanrrh. hafi miklar áhyggjur af markaðsráðandi fyrirtækjum. Hann rökstuddi það hér eða fór fyrst fram með það að fjölmiðlafyrirtækjunum ætti að banna með öllu, þau væru það hættuleg, að eiga hlut í fjölmiðlafyrirtæki, ljósvakafyrirtæki. Nú er komin 5% regla sem hefur ekki verið vel rökstudd en það sem ég er fyrst og síðast að beina sjónum mínum að er þetta óöryggi, virðulegi forseti. Hefur hæstv. utanrrh. virkilega engar áhyggjur af þessu óöryggi og þessum breytileika sem eignarhaldið mun sífellt hafa í för með sér? Ekki er bara óskýrt hvað markaðsráðandi staða þýðir og hvaða fyrirtæki eru skilgreind sem markaðsráðandi, eins og margoft hefur komið fram, heldur er líka um að ræða að það er sífelld hreyfing á eignarhaldinu. Menn þurfa að vera að losa sig við eignarhlut og geta síðan náð í hann aftur ef fyrirtækinu fer að ganga nógu illa. Það er þetta sem ég vil fyrst og síðast spyrja hæstv. utanrrh. um. Ég held að við náum ekki samkomulagi um það á hvern hátt eigi að takmarka aðgang markaðsráðandi fyrirtækja á ljósvakafyrirtækjum. Það erum við einfaldlega ósammála um.

Virðulegi forseti. Ég held að aðalatriðið fyrir fyrirtæki sem er þá skilgreint sem markaðsráðandi sé að það hafi svigrúm til að selja hlutabréf sín, hafi hæfilegan tíma til þess. Ef ég man rétt eru það 120 dagar. Það er að sjálfsögðu mjög mikilvægt fyrir viðkomandi fyrirtæki að það geti haldið áfram að eiga einhvern hlut í fjölmiðlum. Ég ítreka og vil spyrja hv. þingmann: Hefur 

Hv. þm. veit að ég get ekki svarað þessu.

Frú forseti. Nú erum við komin í 3. umr. þessa frv. sem við höfum meira eða minna verið pínd til að fjalla um á þessum vettvangi. Við sem hér höfum tekið hvað virkastan þátt í umræðunni höfum haldið því fram að henni sé ritstýrt af formönnum ríkisstjórnarflokkanna og það sé sett á hana lok, henni sé ekki heimilað að þroskast á eðlilegan, lýðræðislegan hátt. Það er tímanna tákn og tákn um það sem ég hef sagt hér að nú skuli hundruð manna standa úti á Austurvelli og veifa rauðum spjöldum hingað, í átt til þeirrar ríkisstjórnar sem lagt hefur fram þetta frv., sem pínt hefur þessa umræðu áfram af óbilgirni, óðagoti og offorsi. Þetta fólk stendur hér úti og það er beygt undir valdboð að ofan, að því er sagt er frá lögregluyfirvöldum. Þeim er bannað að nota hljóðkerfi á mótmælafundi þeim sem boðað hefur verið til og stendur yfir hér fyrir utan gluggann þessa stundina. Alþingishúsið var girt af eldsnemma í morgun til að íbúar landsins, fólk sem vill láta ríkisstjórnina heyra í sér, kæmist ekki of nálægt Alþingishúsinu. Síðan var hljóðkerfinu þeirra kippt úr sambandi eða þeim bannað að þau fengju að nýta tæknina til þess að koma máli sínu til skila til þess hóps sem stendur á Austurvelli. Þessi vinnubrögð eru til marks um það sem hér hefur verið gagnrýnt í umræðu um nákvæmlega þetta mál, skort á lýðræðislegum vinnubrögðum. Það er skortur á viljanum til að hlusta á málefnalega umræðu, málefnaleg rök. Ríkisstjórnin er ekki tilbúin til að hlusta á stjórnarandstæðinga hér í þessum sal og hún er heldur ekki tilbúin til að hlusta á fólkið í landinu sem reynir nú að ná eyrum hennar úti á Austurvelli. Það er ekki skrýtið þó að manni renni í skap við þessa umræðu alla sem hefur verið með þeim hætti að sannarlega er ekki sómi að fyrir ríkisstjórnina. Nú höfum við, gagnrýnendur þessa frv., fengið að heyra það í umræðunni hvað eftir annað að við höfum verið ómálefnaleg í ræðum okkar, það hafi skort á málefnaleg rök í umfjöllun okkar um þetta efni. Ég vil, frú forseti, mótmæla því harðlega. Ég vil vísa slíkri gagnrýni á bug og held því fram með fullum rétti og fullri sannfæringu að þær ræður sem fluttar hafa verið af hv. þingmönnum stjórnarandstöðunnar í þessu máli við 1. og 2. umr. hafi allar meira eða minna byggst á málefnalegum rökum, á málefnum sem tengjast beinlínis inn á það frv. sem hér er um rætt. Ég vil lýsa því yfir að það var auðvitað til skammar við 2. umr. að stjórnarliðar hér í þingsal skyldu ekki koma til umræðunnar fyrr en á elleftu stundu, þegar hún var búin að standa í þrjá eða fjóra daga, og þá gagnrýna okkur fyrir að hafa haft uppi málþóf. Að þeir væru tilbúnir til að svara gagnrýni okkar og svara málefnalegum rökum okkar í umræðunni meðan við höfðum yfir einhverjum ræðutíma að ráða var af og frá. Ég held að ég muni það alveg rétt að einungis einn þingmaður Framsfl. hafi tekið til máls í þeirri umræðu, 2. umr., en ég vona svo sannarlega að mælendaskráin nú, þó að ég hafi ekki athugað það, sé fjölbreytt og að við getum fengið að takast hér á um þessi sjónarmið við stjórnarliðana, við hv. þingmenn Framsfl. og Sjálfstfl., svo að við þurfum ekki að standa á eintali við okkur sjálf, stjórnarandstæðingarnir. Ég treysti því að hér fari fram skoðanaskipti um málefnin í dag meðan þessi umræða, 3. umr., stendur yfir. Frú forseti. Ég hef sagt það hér áður og ætla að leyfa mér að endurtaka það í örstuttu máli að í mínum huga skipta fjölmiðlar verulegu máli í lýðræðislegu tilliti og þeir skipta verulegu máli í menningarlegu tilliti. Þess vegna skiptir það máli að við fjöllum um fjölmiðlana í lýðræðislegri umræðu, bæði meðal stjórnmálamanna, meðal fræðimanna, úti á akri fjölmiðlanna sjálfa og meðal almennings. Fjölmiðlar eru áhrifamikið afl í samfélagsumræðunni og þeim er hægt að beita sem valdatæki. Þess vegna skiptir vald yfir fjölmiðlum máli. Þess vegna skiptir eignarhald yfir fjölmiðlunum líka máli. Þess vegna höfum við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs ævinlega verið tilbúin til að ræða um umhverfi fjölmiðla, starfsumhverfi fjölmiðla og lagaumhverfi þeirra, jafnvel með það í huga að sett yrðu lög eða reglur um starfsemi þeirra. Til marks um það hefur verið dregin hér fram í þessari umræðu till. til þál. um könnun á starfsumgjörð fjölmiðla sem hv. þm. Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, Álfheiður Ingadóttir, var 1. flm. að og flutti ásamt með öðrum þingmönnum úr öllum flokkum, nema að vísu Samf. Sú tillaga var lögð hér fram í nóvember, fékk ekki brautargengi, en til hennar hefur verið vitnað í þessari umræðu. Ég lýsi enn og einu sinni yfir að sú tillaga gekk út á það að lýðræðisleg umræða yrði sköpuð, henni yrði skapaður jarðvegur til að eiga sér stað, og hefði verið betur ef ríkisstjórnarmeirihlutinn hefði viljað líta til þeirrar umræðu þegar hann síðan fór af stað óundirbúið og að því er virtist í offorsi. Allar þær hugmyndir sem tillagan okkar gerir ráð fyrir, þessi þáltill. sem ég hér dreg inn í umræðuna, hafa meira eða minna verið sniðgengnar og alls ekki til þeirra horft af ríkisstjórninni þegar hún hefur farið fram með málið á sínum nótum. Hér hefur verið farið fram með valdboði í stað samtals. Eins og ég segi er fólkið á Austurvelli til marks um það að brot gegn valdstjórninni sé ríkisstjórnarmeirihlutanum verulegur þyrnir í augum. Ríkisstjórnin hefur komið þannig fram í hverju málinu á fætur öðru að almenningi er nóg boðið og hefur nú ákveðið að safnast hér saman og mótmæla framgöngu ríkisstjórnarinnar í þessu tilliti, ekki bara í því máli sem við hér fjöllum um heldur í fleiri málum sem nefnd hafa verið í fréttatilkynningu frá hópnum sem stendur að mótmælunum. Við stjórnarandstæðingar sem höfum andmælt frv. höfum fyrst og síðast sagt við ríkisstjórnina: Hvers vegna hefur ekki verið veitt svigrúm fyrir umræðuna? Hvers vegna má ekki gefa málinu lengri tíma? Við því hafa engin svör komið. Hæstv. utanrrh. stóð hér í pontu á undan mér og lagði verulega áherslu á að málinu yrði lokið á Alþingi hratt og örugglega. Hann segist ekki hafa neinar áhyggjur af því þótt skoðanir um málið séu skiptar, jafnvel ekki hjá meiri hlutanum í borgarstjórn, Reykjavíkurlistanum, sem hefur nú ályktað um þetta mál og biður ríkisstjórnina að fara sér hægt og skoða t.d. atvinnuöryggi fólks á Reykjavíkursvæðinu. Hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., segist ekki hafa neinar áhyggjur af atvinnuástandinu í Reykjavík, um málið séu einfaldlega skiptar skoðanir og umfram allt þurfi að ljúka því á Alþingi. Virðulegi forseti. Ljúka því hvernig? Á forsendum ríkisstjórnarinnar. Eingöngu á forsendum ríkisstjórnarinnar. Hæstv. utanrrh. vill halda umræðunni áfram en bara á forsendum ríkisstjórnarinnar, ekkert annað má koma þar að til að trufla ekki, og alls ekki má gefa tíma eða aukið svigrúm fyrir frekari skoðun. Þetta er auðvitað ekki til sóma, frú forseti. Þótt umræðan hafi verið löng og ítarleg og margt hafi komið fram í henni er samt sem áður hrópleg sú staðreynd að rökum okkar og spurningum til ríkisstjórnarinnar hefur ekki verið svarað. Menn fara í herbúðir sínar eftir hverja umræðu hér og gera breytingar á frv. til þess, eftir því sem manni virðist, að þeir geti sagt að þeir taki tillit til umræðunnar. Þeir þykjast vera að betrumbæta frv. milli umræðna sem segir okkur hversu hrikaleg hrákasmíð það hefur verið þegar það kom fyrst fram í þeim búningi sem hæstv. forsrh. lagði það fram í þegar greinargerð fjölmiðlanefndarinnar var til umfjöllunar í ríkisstjórninni. Síðan er búið að gera í þrígang verulegar breytingar á hugmyndinni. Engar af þessum breytingarhugmyndum hafa fengið nægilegt svigrúm til umfjöllunar, hvorki í nefndum þingsins né inni í þessum sal eða meðal fræðimanna, almennings eða fjölmiðlamanna sjálfra. Eftir allar þessar brtt. standa enn óbreyttar og óhaggaðar þær ávirðingar sem umsagnaraðilar þessa frv. hafa komið fram með í nefndavinnunni, spurningar sem lúta að því hvort markmið frv. náist í raun og veru, spurningar um hvort meðalhófsreglunni sé fylgt og hvort farið sé að Evrópurétti og þá ekki hvað síst mannréttindasáttmála Evrópu. Varðandi meðalhófsregluna er rétt að hér sé enn einu sinni tíundað að hún er lögð til grundvallar íslenskum dómum. Ég hygg að hér hafi áður verið nefnt í umræðunni að við höfum a.m.k. tvo mjög fræga dóma, nýlega kvótadóma, sem ganga út frá meðalhófsreglunni þar sem henni eru gerð góð skil. Dómaframkvæmdin íslenska er að verða sú að meðalhófsreglan er við lýði og hennar verður auðvitað að gæta í þeim dómum sem eflaust eiga eftir að falla á grundvelli þess máls sem við hér fjöllum um, sem ríkisstjórnin er að reyna að koma í gegnum þingið. Sú sem hér stendur á sæti í menntmn. þingsins og er að auki áheyrnarfulltrúi í allshn. Ég vil gera að sérstöku umfjöllunarefni þá umsögn sem minni hluti menntmn. skilaði til allshn. eftir nokkra skoðun í þeirri nefnd og birt er núna á þskj. 1724 með framhaldsnefndaráliti minni hluta allshn. Það segir auðvitað sína sögu að meiri hluti allshn. var ófáanlegur til að líta svo á í gærkvöldi á fundi nefndarinnar að málið hefði verið tekið aftur inn til umfjöllunar í nefndinni. Þó að málið væri formlega á dagskrá hennar, tíundað sem 2. liður í útgefinni dagskrá, og þó svo að verið væri að kynna brtt. meiri hluta nefndarinnar með greinargerð fyrir nefndarmönnum þverskölluðust hv. þm. stjórnarliðsins við að viðurkenna að málið væri formlega á dagskrá nefndarinnar, þ.e. hefði verið tekið inn í hana til frekari umfjöllunar. Hvers vegna var þessi tregða í hv. stjórnarliðum í allshn.? Það er ósköp einfalt, frú forseti. Auðvitað vegna þess að þeir vildu ekki láta greiða hér afbrigði um einhver þingskjöl og brtt. sem væru komin inn í þingsal. Eftir að umfjöllun nefndar lýkur þarf ákveðinn tími að líða áður en taka má mál á dagskrá til þess að þingmenn fái ráðrúm til að kynna sér þau þingskjöl sem nefndirnar skila. Þeir voru að reyna að forðast að einhver dráttur gæti orðið á málinu svoleiðis að það var formlega ekki tekið inn í nefndina aftur heldur kynntu hv. þm. eingöngu plagg sem hafði að geyma brtt. sem auðvitað hver og einn þingmaður getur lagt fram hvenær sem er í umræðunum og þarf svo sem ekki nein sérstök afbrigði til að koma slíkum gögnum í dreifingu. Hefði málið verið tekið formlega inn til nefndarinnar tel ég að ekki hefði verið hægt að taka nefndarálitið og brtt. á dagskrá fyrr en að afloknum ákveðnum fresti. Þetta er enn eitt dæmið um flýtimeðferðina sem er til staðar í málinu hjá hv. þingmönnum stjórnarliðsins. Þessu er lýst í nokkrum orðum í því framhaldsnefndar\-áliti sem ég hef hér farið yfir og við í minni hlutanum lýsum vanþóknun á þessum viljaskorti meiri hlutans til að skoða í alvöru efnisþætti málsins. Við áteljum stjórnarliðana í allshn. fyrir það að hafa ekki tekið formlega á dagskrá þær umsagnir sem meiri hluti efh.- og viðskn. og minni hluti menntmn. komu með til nefndarinnar þar sem lýst er efasemdum um að frv. nái markmiðum sínum. Það er ekki annað að sjá en að með brtt. meiri hlutans, þessum brtt. sem koma nú í fjórðu útfærslu málsins, sé staðfest hversu illa ígrundað og óvandað málið er eins og við í minni hlutanum, hv. þm. stjórnarandstöðunnar, höfum bent á allan tímann. Þar sem ég átti sæti í menntmn. þegar fjallað var um málið þar er rétt að ég reifi í örfáum orðum þau sjónarmið sem þar komu fram. Minni hlutinn leit svo á að allshn. hefði sent málið til skoðunar í menntmn. á þeirri forsendu að útvarpslögin sem hér er breytt, nr. 53/2000, heyrðu undir málasvið nefndarinnar og þess vegna hefði verið ætlast til þess að nefndin skoðaði sérstaklega þau mál sem heyrðu til þeim lögum. Það er mat okkar í minni hluta menntmn. að þörf hafi verið á því að beina sjónum sérstaklega og vandlega að menningarlegu og lýðræðislegu hlutverki fjölmiðla og skoða frá því sjónarhorni hvort yfirlýst markmið frv. um að tryggja æskilega fjölbreytni í íslenskum fjölmiðlum og hlúa að því lykilhlutverki sem fjölmiðlum er ætlað næðist. Við teljum að skoðun á þessum atriðum hefði átt heima í menntmn. og eðlilegt að hún færi ofan í saumana á þessum málum til að tryggja að hér væri á ferðinni mál sem gæti nálgast það að ná markmiðum sínum. Að aflokinni umfjöllun í rúma tvo tíma hjá menntmn. var málið tekið út úr nefndinni og minni hlutanum heimilað að gefa sérumsögn því ekki fannst meiri hluta menntmn. neitt athugavert við málið og sendi inn afar jákvæða umsögn sem gengur bara út á það að málinu er fagnað, framkomnum brtt. er fagnað sem þá lágu fyrir frá allshn., og taldi meiri hlutinn að eftir samþykkt þeirra yrði ekki frekari breytinga þörf. Nú hefur aldeilis annað komið á daginn því nú liggja fyrir nýjar breytingar frá allshn. eins og kunnugt er. Það var mat minni hluta menntmn. að brtt. allshn. breyttu í engu því mati minni hlutans að ekkert benti til þess að markmið frv. um æskilega fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi mundi nást yrði þetta frv. að lögum. Minni hlutinn tekur einnig undir þá fullyrðingu sem fram kemur í athugasemdum við frv. að það sé mikilvægt að fjölmiðlar standi undir þeirri kröfu að almenningur hafi aðgang að fjölbreyttum, sjálfstæðum og öflugum fjölmiðlum. Við vekjum athygli á því að forsenda þessarar kröfu er sú að á Íslandi séu til slíkir fjölbreyttir, sjálfstæðir og öflugir fjölmiðlar. Við getum þess líka í umsögn okkar að í fjölda umsagnanna sem við fengum hafi verið bent á hættuna af því að aðgerðirnar sem frv. kynnir gætu orðið til þess að veikja þá fjölmiðla sem nú starfa, mögulega leggja suma þeirra að velli. Sömuleiðis gerum við athugasemdir við það að þessi fyrirhugaði lagarammi skerði rekstrargrundvöll fjölmiðlanna svo til frambúðar að hætt sé við því að mjög dragi úr framlagi þeirra til íslenskrar menningar, m.a. með innlendri dagskrárgerð, í ljósvakamiðlum. Við teljum einnig og getum um það í umsögn okkar að slík þróun veiki stöðu íslenskrar tungu á fjölmiðlavettvangi en við athugun málsins er í mikilvægum umsögnum bent á það að íslenskir fjölmiðlar séu nú í samkeppni við erlenda að því marki að aldrei hafi þekkst annað eins í þjóðarsögunni. Frú forseti. Minni hluti menntmn. heldur því fram að flest bendi til þess að ekki skorti einungis á að frv. nái yfirlýstum markmiðum sínum ef að lögum verður heldur sé einnig sennilegt að ákvæði frv. vinni beinlínis gegn þessu markmiði, beinlínis gegn því að markmið þess náist og að með samþykkt þessa frv. muni beinlínis stuðlað að aukinni fábreytni í efnisframboði, dagskrárgerð og lýðræðislegri umfjöllun. Verði niðurstaðan sú bitnar frv. ekki einungis á fjölmiðlunum, starfsfólki þeirra og aðstandendum starfsfólksins heldur bitnar það beinlínis á margvíslegu menningarstarfi sem tengist fjölmiðlum á Íslandi og verður hreinlega til þess að þrengja að vaxtarmöguleikum íslenskrar menningar og takmarka á alla lund. Þetta eru röksemdir minni hluta menntmn. varðandi það að það séu veruleg áhöld um að frv. nái markmiðum sínum. Enn hefur ekki heyrst neitt sem heitið getur í hv. þingmönnum stjórnarliða sem hrekur þessi sjónarmið og þær staðreyndir sem við höfum velt upp í áliti minni hlutans í menntamálanefndinni. Við teljum í minni hluta menntmn. að til þess að ná þessum markmiðum sem við höfum í sjálfu sér ekki lýst neinni andstöðu við þurfi að fara aðrar leiðir, leiðir þar sem meðalhófsreglu er gætt, þar sem það er tryggt að fjölmiðlar veikist ekki og þar sem það er tryggt að lýðræðissamfélaginu og íslenskri menningu verði unnið gagn með lagasetningunni en ekki verulegt ógagn eins og bendir til að hér geti verið upp á teningnum verði þetta frv. að lögum. Leiðir þær sem nefndar eru í áliti minni hluta allshn., sem er mikið að vöxtum, eru að skapi minni hluta menntmn. og við teljum að þær þurfi að skoða sérstaklega. Við bendum sérstaklega á eitt atriði sem kemur helst til greina, einmitt það að efla þjóðarútvarpið okkar, Ríkisútvarpið. Það erum við búin að segja í þessari umræðu. Þegar verið er að ræða um fjölmiðlamarkaðinn í stóru samhengi þurfum við auðvitað að skoða gaumgæfilega hlutverk Ríkisútvarpsins og tryggja að því verði mótað glöggt forustuhlutverk og það verði viðurkennt sem einn af máttarstólpum íslenskrar menningar. Það verður að segjast eins og er að sú staðreynd að málefni Ríkisútvarpsins hefur ekkert borið á góma í umræðunni, þ.e. af hálfu stjórnarliðanna, þó að við höfum verið að reyna að nefna það til sögunnar, stjórnarandstæðingar, segir sína sögu, sérstaklega þegar yfirlýsingar formanna stjórnarflokkanna eru skoðaðar. Þegar fjölmiðlaskýrslan var nýútkomin og frv. forsrh. hafði litið dagsins ljós sáu þeir ástæðu til að vega að Ríkisútvarpinu, vil ég segja, á þeim nótum sem ósæmilegt er í mínum huga, með því að halda því fram að afnotagjöldin af Ríkisútvarpinu væru úrelt og það þyrfti að finna því eitthvert nýtt fyrirkomulag. Það að slengja fram fullyrðingum af þessu tagi í viðkvæma umræðu þegar hún er á frumstigi er beinlínis ábyrgðarhluti og það hefur gert okkur nánast ókleift að fjalla af nokkru viti um málefni Ríkisútvarpsins tengt þessu frv., jafnvel þó að í greinargerð fjölmiðlanefndarinnar sé um það getið að hægt sé að ná markmiðum ríkisstjórnarinnar á miklu mildari hátt en frv. gerir ráð fyrir, jafnvel eingöngu með því að efla stöðu Ríkisútvarpsins. Þegar við höfum spurt hvers vegna sú leið hafi ekki verið farin, hvers vegna ekki hafi verið skoðaður sá möguleiki, er fátt um svör. Minni hluti menntmn. tekur undir allar ábendingar minni hluta allshn. sem koma fram í yfirgripsmiklu áliti þeirrar nefndar, t.d. varðandi það að enn hafi ekki verið skorið úr um alvarleg álitamál um það hvort frv. standist ýmis mannréttindaákvæði stjórnarskrárinnar okkar verði það að lögum og þessar spurningar hvort það skerði tjáningarfrelsi Íslendinga. Það er einnig óljóst um stöðu þess gagnvart Evrópurétti og minni hluti menntmn. átelur það. Hann átelur líka málsmeðferðina sem viðhöfð hefur verið við umfjöllunina og afgreiðslu þessa máls á öllum stigum og hefur mótmælt vinnubrögðum meiri hluta menntmn. sem ákvað að ljúka umfjöllun um málið eftir þann rúmlega tveggja tíma fund með sex gestum sem lýst er í umsögn minni hluta nefndarinnar. Að lokum segir í umsögn minni hlutans orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það er mat minni hlutans að eðlilegt sé að þroska umræðuna um stöðu fjölmiðla á Íslandi á opinn og lýðræðislegan hátt, án núverandi tímapressu og pólitísks þrýstings frá forustumönnum ríkisstjórnarinnar. Í tengslum við slíka umræðu þyrfti líka að athuga rækilega tiltæk fræðileg gögn um fjölmiðlun á Íslandi og gera sérstakar rannsóknir, en verulegur skortur er á fjölmiðlarannsóknum hér á landi. Af framansögðu má ljóst vera að minni hluti menntamálanefndar telur málið vanreifað og ótækt til afgreiðslu. Minni hlutinn tekur því undir þá tillögu minni hluta allsherjarnefndar að frumvarpinu verði vísað frá.`` Eins og kunnugt er hefur sú tillaga verið felld í atkvæðagreiðslu á hinu háa Alþingi, því miður, samkvæmt valdboði frá formönnum stjórnarflokkanna, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., auðvitað við talsvert mikla óánægju og sérstaklega áberandi óánægju þingmanna Framsfl. Í kjölfar þeirra brtt. sem nú liggja fyrir á þskj. 1723 hafa komið upp ýmsar spurningar. Ég vil gera eina spurningu hér sérstaklega að umfjöllunarefni, frú forseti, en hún varðar spurningar og vangaveltur sem koma fram í máli Hróbjarts Jónatanssonar hæstaréttarlögmanns í fréttaviðtali á Stöð 2 þann 18. maí sl. Vangaveltur Hróbjarts og fyrirvarar lúta að brtt. sem gerð er grein fyrir í 1. tölul. brtt. meiri hluta allshn. þar sem talað er um hlutfallstölurnar 35% og 25%, þ.e. að nú verði fyrirtæki sem er í markaðsráðandi stöðu gert kleift að eiga allt að 35% í ljósvakamiðli sé ársvelta viðkomandi fyrirtækis undir tveimur milljörðum kr. Síðan er afleiðing af þessari brtt. sú að ef ársveltan fer yfir tvo milljarða mun fyrirtækið ekki geta átt nema 5% í ljósvakamiðli. Þetta hefur vakið spurningar hjá téðum hæstaréttarlögmanni og hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir kom lauslega að þessu máli í andsvari við hæstv. utanrrh. áðan. Þessi brtt. mun gera það að verkum að fyrirtæki sem má segja að sé blómlegt og vaxi og dafni gæti átt það á hættu að þurfa að losa sig við útvarps- eða sjónvarpsstöð sem það hefur átt hlut í, eða á, af því að rekstur þess hefur gengið of vel, það hefur stækkað umfram þessi mörk sem gert er ráð fyrir í brtt. Segir Hróbjartur að þetta ákvæði brtt. geti þess vegna dregið úr áhuga margra fyrirtækja á að fjárfesta í fjölmiðlum, auk þess sem það geti haft lögfræðilegar flækjur í för með sér. Hann segir orðrétt í fréttinni, með leyfi forseta: ,,Nú er gert ráð fyrir því að fari veltan upp fyrir tvo milljarða þá missi fyrirtækið hæfið til þess að eiga í ljósvakamiðlinum og verður annaðhvort að laga sig að skilyrðunum eða selja. Og það er ekki líklegt að fyrirtækið lagi sig að skilyrðunum með því að minnka veltuna. Það gefur augaleið. Þannig að þá er eftir að selja og útvarpsréttarnefnd getur skikkað viðkomandi aðila að selja sinn hlut á einum mánuði. Takist það ekki þá er gert ráð fyrir því að viðskiptaráðherra fái til sín söluumboð og feli verðbréfafyrirtæki að selja hlutinn. En það sem ég set spurningarmerki við er það að ekki er gert ráð fyrir því við hvaða verði hluturinn er seldur. Og þá er það spurningin, verður viðkomandi eigandi að sætta sig við þá verðlagningu sem viðskiptaráðherra og verðbréfafyrirtækið ákveður?`` Ég er ekki hissa þó að hæstaréttarlögmaðurinn segi að þetta ákvæði frv. komi sér ankannalega fyrir sjónir. Hann segir það beinlínis afbrigðilegt að þarna sé manni gert að láta frá sér eign án þess að geta raunverulega haft um það að segja, og það er auðvitað mjög óvenjulegt. Hverju svarar hv. formaður allshn. þessum spurningum hæstaréttarlögmannsins? Er það eðlilegur framgangsmáti að eignaupptaka fari fram með þeim hætti að viðskrh. geti selt eignir fyrirtækja og einstaklinga úti í bæ við því verði sem viðskrh. sjálfum þykir henta án þess að eigandinn hafi nokkuð um það að segja? Mér finnst hér uppi afar stórt álitamál sem ég trúi ekki öðru en að einhver svör komi við þó að sannfæring mín sé kannski ekki mjög mikil þegar ég horfi yfir salinn og sé að sem fyrr situr enginn ráðherra á ráðherrabekkjunum. Nú spyr ég hæstv. forseta: Ætla hæstv. ráðherrar að láta sig vanta í húsið við þessa 3. umr. eins og þeir gerðu megnið af tímanum sem við ræddum málið við 2. umr.?

Forseti getur að vísu ekki svarað því en það eru nokkrir ráðherrar hér í húsinu ef hv. ræðumaður óskar eftir að kallað verði í þá.

Ég held að það væri rétt að hæstv. forseti segði hæstv. forsrh., hæstv. menntmrh., hæstv. viðskrh. og hæstv. samgrh. að þingmenn geri ráð fyrir því að þeir séu hérna við umræðuna. Þau voru hér ekki við 2. umr. og það er fjöldinn allur af spurningum sem þarf að beina til þessa fólks, m.a. sú sem ég hér hef orðað varðandi þátt viðskrh. í þessu máli, þannig að ég held að þessir fjórir ráðherrar ættu að fá að vita að hér sé óskað eftir viðveru þeirra. Ég nenni samt ekki að bíða eftir því að þeir drusli sér hingað inn.

Því verður komið áleiðis til ráðherranna.

Takk, og afsakið orðbragðið. Ég ætla ekki að hafa mál mitt mjög langt núna, frú forseti, en ég get þó ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um það sem mér verður alltaf hugleikið þegar ég fer að hugleiða þetta, þ.e. hverjir eru þeir sem hafa skapað jarðveginn fyrir fjölmiðlana í dag? Hverjir eru þeir sem hafa skapað þann jarðveg sem stjórnarliðar og stjórnarflokkarnir telja nú lífsnauðsyn að plægja upp? Það eru auðvitað fyrst og síðast sjálfstæðismenn. Hverjir hafa setið í menntmrn. nær óslitið frá 1983? Það er auðvitað Sjálfstfl. Hver ber þá ábyrgð á því umhverfi sem fjölmiðlum hefur verið búið eftir að frelsið á ljósvakamarkaðnum hélt innreið sína? Það eru, virðulegi forseti, sjálfstæðismenn fyrst og síðast. Það er nokkuð írónískt að útvarpsstjóri, Markús Örn Antonsson, skuli skrifa grein í Morgunblaðið á mánudaginn, þann 17. maí, þar sem hann átelur og fellir nánast áfellisdóm yfir þessum stjórnvöldum sem hingað til hafa verið afar fálát varðandi ástandið og þróunina á fjölmiðlamarkaði. Þar átelur útvarpsstjóri stjórnvöld fyrir ástandið. Hann segir að ljósvakamiðlar ,,í einkaeigu á Íslandi [hafi] verið óháðari opinberum reglum og eftirlitslausari en nokkurs staðar í þeim löndum, sem Íslendingar bera sig helst saman við``. Þetta, með eftiráleyfi forseta, var bein tilvitnun í grein Markúsar Arnar Antonssonar, sem sagt að ljósvakamiðlar ,,í einkaeigu á Íslandi [hafi] verið óháðari opinberum reglum og eftirlitslausari en nokkurs staðar í þeim löndum, sem Íslendingar bera sig helst saman við``. Hann segir líka í þessari sömu grein, með leyfi forseta: ,,Þrátt fyrir ábendingar um að þessi gífurlega samþjöppun leiddi til afskræmingar á samkeppni í ljósvakamiðlun og sívaxandi fákeppni, ef ekki eindregið ráðandi markaðsstöðu, var ekkert um þetta skeytt af hálfu opinberra yfirvalda.`` Útvarpsstjóri átelur stjórnvöld fyrir það að hafa setið sofandi, horft á samþjöppun á fjölmiðlamarkaði og ekkert aðhafst hingað til. Ég get tekið undir þetta en það breytir því ekki að núna er vaðið af stað með stórvirkum vinnuvélum, riggað upp frv. sem er allsendis óásættanlegt, tekur til aðeins lítils hluta þessa stóra fjölmiðlamarkaðar okkar sem þó er ekki stór á alþjóðlegan mælikvarða en stór miðað við þann sem við bjuggum við hér bara fyrir rúmum 20 árum. Mér finnst eðlilegt að taka undir orð Markúsar Arnar Antonssonar útvarpsstjóra þar sem hann átelur stjórnvöld fyrir skeytingarleysi og fyrir það að hafa ekki verið opin fyrir því sem var að gerast. Ef við hefðum verið að fjalla um þessi mál hér í samfélaginu síðustu 2--4 árin værum við kannski komin á þann stað að vera tilbúin til að fara að setja löggjöf um fjölmiðla. Eins og málum er háttað núna erum við ekki tilbúin vegna þess að umræðan er ekki þroskuð. Eitt af því sem við höfum ekkert fjallað um í umræðunni sem heitið getur er hlutir eins og ný tækni og nýir miðlar. Eða hverju svara stjórnvöld gagnrýni Markúsar Arnar Antonssonar á það að í júnímánuði í fyrra hafi Norðurljós fengið úthlutun fyrir afnotarétti á 64 stafrænum sjónvarpsrásum á Faxaflóasvæðinu án þess að stjórnvöld hefðu nokkra mótaða stefnu um uppbyggingu og innleiðingu stafræns dreifikerfis sjónvarps sem marka mun mikilsverð kaflaskil í þróun fjölmiðlunar á landinu? Hver er stefna íslenskra stjórnvalda í uppbyggingu stafræns dreifikerfis sjónvarps á landinu? Ég get alveg fullyrt að hún er ekki til staðar. Hún er engin. Ekki hafa stjórnarliðar hleypt umræðunni um uppbyggingu stafræna dreifikerfisins inn að þessu sinni. Þetta frv. hér fjallar ekki baun um það. Það fjallar heldur ekki um þá staðreynd sem íslenskir fjölmiðlar standa frammi fyrir, og það í æ ríkara mæli, að samkeppni þeirra kemur kannski fyrst og síðast erlendis frá. Það er þáttur í þessari umræðu sem við eigum enn eftir að taka, hluti af því að þroska umræðuna hlýtur að vera sú samkeppni sem erlendir aðilar veita íslenskum ljósvakamiðlum og íslenskum miðlum almennt. Við höfum ekkert fjallað um vefmiðlana. Þeir heyra ekki undir þetta frv., koma alls ekki við sögu. Ekki heldur um fjölmiðlarannsóknir. Það er kannski alvarlegast af öllu því það skiptir okkur verulegu máli að fjölmiðlarannsóknir fari fram hér á landi. Ég vil enn grípa niður í grein Markúsar Arnar Antonssonar frá því á mánudaginn var í Morgunblaðinu þar sem hann tekur undir þetta sjónarmið mitt og segir, með leyfi forseta: ,,Innan Háskóla Íslands t.d. mætti efla rannsóknir á starfsemi íslenskra fjölmiðla og gera reglulega úttekt á eignarhaldi, svo og umfjöllun og túlkun þeirra á tilteknum fréttum og álitamálum í almennri umræðu og varða t.d. óhlutdrægni í aðdraganda almennra kosninga. Með slíku starfi yrði einnig hægt að afhjúpa óeðlileg hagsmunatengsl eða misbeitingu eigenda á fjölmiðlum sínum varðandi fréttaumfjöllun, dagskráratriði eða auglýsingar. Slíkar rannsóknir og opinber birting á niðurstöðunum myndi móta almenningsálit og fæli í sér mjög sterkt aðhald fyrir fjölmiðlana og eigendurna.`` Undir þessi orð útvarpsstjóra tek ég heils hugar. Auðvitað ættum við að vera að fjalla hér um fjölmiðlarannsóknir í tengslum við þá umræðu sem hér er komið af stað. Eins og ég orðaði það í einhverri atkvæðaskýringu um daginn erum við sett um borð í rússíbana. Það eru allir hér eins og þeir séu með rakettu í rassinum við að fjalla um bara ákveðinn hluta af þessu. Ég sé nú að þingmenn eru farnir að koma í salinn með rauða spjaldið sem afhent var þingmönnum á Austurvelli á þeim fundi sem ég gerði að umræðuefni í upphafi máls míns. Það er sannarlega ekki vanþörf á því að veita stjórnarliðum rauða spjaldið í þessari umræðu.

Forseti vill spyrja hv. ræðumann hvort hún treysti sér til að ljúka máli sínu á næstu einni til tveim mínútum eða hvort hún vilji fresta því.

Já, frú forseti, ég ætla að ljúka máli mínu á 1--2 mínútum. Ég er rétt komin að niðurlagi. Ég ítreka það sem ég hér hef sagt. Umræðan er ekki þroskuð. Það eru gífurlega veigamiklir þættir þessa máls sem alls ekki hafa komið inn í umræðuna og hljóta að skipta verulegu máli þegar á heildina er litið. Við höfum ekki fjallað um opinberan stuðning almennt við fjölmiðla. Við höfum ekki tekið Ríkisútvarpið fyrir og skoðað í þessu sambandi. Við höfum ekki heldur fjallað á neinn yfirgripsmikinn hátt um aðferðir, reglur eða möguleika á að tryggja sjálfstæði ritstjórna og blaðamanna. Þó að stjórnarandstæðingar hafi hafið máls á slíkum hugmyndum hafa þær ekki fengið nein svör eða neinir mótleikir verið settir fram af hálfu stjórnarliða í þessum sal. Sannleikurinn er auðvitað sá að þetta frv. er hápólitískt mál og hefur kannski þegar öllu er á botninn hvolft sáralítið með lagasetningu að gera. Kannski er það bara mergurinn málsins. Hér er verið að ryðjast fram á völlinn með hápólitískt mál sem er ýtt í gegn með sama offorsi, sömu óbilgirni og sama óðagoti og við þekkjum hér í öðrum málum sem hafa verið nefnd. Auðvitað verður í þessu sambandi að fjalla um sjálfstæði fjölmiðlanna. Það verður að tryggja sjálfstæði Ríkisútvarpsins, tryggja sjálfstæði útvarpsréttarnefndar, sjálfstæði Hæstaréttar og eftirlitsstofnana samfélagsins. Allt eru þetta mál sem ég gerði sérstaka grein fyrir við 2. umr. þannig að ég fer ekki nánar út í það hér. Frú forseti. Hér er mál á ferðinni sem allur þorri almennings vill taka þátt í að ræða. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa sannarlega ekki legið á liði sínu. Við viljum ræða þessi mál en við viljum bara ekki gera það sitjandi í rússíbana hæstv. forsrh. eða með rakettu hæstv. utanrrh. í rassinum.

Hæstv. forseti. Við erum sennilega að hefja lokaumræðu þess máls sem hér hefur borið svo mikið á undanfarna daga og vikur, a.m.k. tvær, þrjár síðustu vikur. Ef að líkum lætur mun hæstv. ríkisstjórn ætla að klára málið með því lagi sem nú er lagt upp með. Þegar ég orða þetta svona, hæstv. forseti, er ég auðvitað að vitna til þess að málið er búið að vera í ýmiss konar umfjöllun og ýmislegt hefur verið sagt um það, m.a. það sem rétt er að rekja í upphafi máls að þegar ríkisstjórnin kom fyrst með málið inn í þingið, sem var jú eftir að það hafði verið kynnt þjóðinni í fjölmiðlum, þá lít ég a.m.k. svo á að það hafi verið önnur útgáfa málsins vegna þess að það hafði komið fram áður að hæstv. forsrh. hafði lagt fram tillögur í ríkisstjórninni og að menn höfðu síðan rætt tillögur hans og niðurstaðan af því var svo fyrsta frv. sem birtist í Morgunblaðinu og var síðan lagt fram á hv. Alþingi. Þar af leiðandi lít ég svo á, hæstv. forseti, svo það sé alveg skýrt þegar ég fer að tala um málið á eftir, að sú útgáfa sem hingað barst í upphafi hafi verið önnur útgáfa málsins, þ.e. fyrsta útgáfan hafi verið þær tillögur sem hæstv. forsrh. kom með inn í ríkisstjórnina og frv. eins og að leit út í upphafi hafi í raun og veru verið önnur útgáfa málsins og tillögurnar sem komu hingað inn fyrst í frumvarpsformi hafi verið annar áfangi málsins eins og það birtist hér. Menn lýstu því yfir þegar málið kom hér inn fyrst í annarri útgáfu að þá hefðu menn verið búnir að lenda öllum ágreiningi í ríkisstjórninni og vinna málið ákaflega vel og að um það væri geysilega mikil sátt í ríkisstjórninni að koma með það inn í þeim búningi sem það var og menn teldu málið algerlega tækt hér og þyrfti ekki að hafa miklar áhyggjur af því að það stæðist ekki öll viðmið í stjórnarskrá eða um afturvirkni eða að það kæmi með neinum hætti þannig fram að það væri ótækt eða óþingtækt. Síðan hefur komið fram þriðja útgáfa málsins, þ.e. þegar búið var að ræða málið í langan tíma eins og það kom fram fyrst og menn voru búnir að fara yfir efni þess kom fram eftir 1. umr. brtt. frá meiri hluta allshn. sem síðan var rædd lengi við 2. umr. málsins og nú erum við í 3. umr. og þá er komin fram fjórða útgáfa, eða viðbætur við þriðju útgáfu með þeim breytingum sem kynntar voru í morgun af formanni nefndarinnar, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, sem tjáði okkur að búið væri að breyta hlutfallstölunni 25 í 35% sem fyrirtæki sem ekki væri markaðsráðandi mætti eiga í sjónvarps- og útvarpsrekstri eða fjölmiðlum. Í öðru lagi væri búið að gera aðlögun þannig að útvarpsleyfin héldu gildi sínu og í þriðja lagi væri svo búið að heimila að framlengja þau útvarpsleyfi sem féllu úr gildi fyrir 1. júní 2006 til þess dags. Það eru þær breytingar sem verið er að ræða í málinu núna. Málið er hér því í fjórðu útgáfu og því var að sjálfsögðu lýst yfir eftir að menn komu fram með fyrri brtt. að nú væri málið í þeim búningi að menn væru orðnir afar ánægðir með það, mjög sáttir, teldu málið afskaplega vel tækt til þess að fara gegnum Alþingi og þyrfti engrar lagfæringar við. Síðan settust forustumenn ríkisstjórnarinnar, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., yfir málið og boðuðu svo breytingar sem voru kynntar hér í morgun og lýstu því jafnframt yfir að nú væri slík gleði í ríkisstjórninni, kossaflens og faðmlög, að aldrei hefði verið önnur eins sátt um nokkurt mál sem þeim hefði tekist að vinna saman og þeir væru nú nánari, þeir bræður, en nokkurn tímann fyrr og sætu uppi með hina miklu sátt. Líta verður svo á að sá bardagi sem þeir hafa verið í hafi þjappað þeim það mikið saman að hæstv. forsrh. hefur lýst yfir mikilli gleði með samstarfið og telur að nú sé ríkisstjórnin orðin einvalalið sem standi algjörlega saman og hafi þjappast saman í þessum átökum og nú í fjórðu atrennu sé sáttin slík að ekki verði bætt um betur. Svo taka menn upp á því í borgarstjórn Reykjavíkur að hafa áhyggjur af málinu, koma algerlega í bakið á hæstv. utanrrh. og hann bara móðgast yfir því að borgarstjórnin skuli hafa einhverjar áhyggjur af því að e.t.v. sé verið að stofna í hættu atvinnu fólks í borginni og rekstri fyrirtækja sem hér eru. Hann orðaði það eitthvað eitthvað á þá leið í morgun eftir minni mínu, hæstv. forseti, að borgarstjórnin ynni sitt verk og þingmenn á hv. Alþingi ynnu sitt verk og um það þyrfti ekkert meira að segja. Slíkur er friðurinn á því ástríka heimili, ríkisstjórnarheimilinu, og slíkur er friðurinn innan Framsfl. svo dæmi sé tekið. Stjórnarliðar kvörtuðu dálítið undan því, hæstv. forseti, að ræðurnar sem við fluttum við 2. umr. málsins sem tóku jú kannski frá klukkutíma og upp í rúma tvo tíma, væru ekki málefnalegar, menn væru ekki að fara yfir efni málsins og þetta væru ekki málefnalegar ræður heldur málþjóf. Ég verð að segja, hæstv. forseti, að það eru ekki mjög margir sem hafa fylgst betur með umræðunni en sá sem hér stendur, a.m.k. í þingsalnum, auðvitað geta menn fylgst með umræðunni annars staðar en þar, en ég heyrði ekki þær ómálefnalegu ræður sem hér voru fluttar. Mér fannst flestar ef ekki allar ræðurnar vera mjög málefnalegar. Menn röktu sig í gegnum ýmis efnisatriði frv. og veltu upp ýmsum spurningum sem ekki er leitað svara við í frv. Sá sem hér stendur tók t.d. fyrir í ræðu sinni sérstakan kafla varðandi nýja tækni og nýjan dreifingarmöguleika á fjölmiðalefni, hvar við værum með slíkt í umræðunni í sambandi við málið o.s.frv. Auðvitað komu upp fjöldamörg atriði í umræðunni, sem ég tel vera mjög efnislega, en það virtist fara eitthvað í taugarnar á hv. stjórnarliðum hvernig við fórum í gegnum málið. Reynt hefur verið að tala eitthvað sérstaklega um þá þingmenn sem ekki hafa verið samstiga hinum fjórum skrefum ríkisstjórnarinnar í málinu. Í fyrsta lagi upprunaskrefi Davíðs Oddssonar þegar hann lagði málið upp í ríkisstjórninni og fréttaflutningi af því og svör sem við þurftum að gefa um það án þess að vita nákvæmlega hvað væri á ferðinni nema það sem fréttamenn fengu. Í öðru lagi þegar frv. var lagt fram, í þriðja lagi þegar brtt. komu og loks í fjórða lagi þegar við ræðum hinar miklu sáttatillögur sem hafa þjappað þeim félögum saman, forustumönnum ríkisstjórnarinnar, í slík faðmlög að við eigum sennilega eftir að upplifa það sem eftir er vordaga að þeir sitji hér hönd í hönd í sætum sínum, vegna þess að málið hafi þjappað þeim saman í slíkt bræðralag að annað eins fyrirfinnst sennilega ekki, nema við förum að fletta upp í Íslendingasögunum og kann þá að vera að við finnum slíkt bræðralag. Ég gat þess sérstaklega, hæstv. forseti, í fyrri ræðu minni um málið við 1. umr. að ég ásamt þingmönnum Vinstri grænna hefði verið meðflutningsmaður að tillögu um að skoða starfsemi fjölmiðla í landinu, en flutningsmenn á þeirri tillögu voru ef ég man rétt einnig hv. þm. úr Framsfl. og Sjálfstfl., þar sem lagt var til að skipuð yrði pólitísk nefnd til að fara í gegnum málið til þess að reyna að skapa sátt um málsmeðferðina. Okkur var það algerlega ljóst sem töluðum fyrir tillögunni 2. desember að við vorum að fjalla um viðkvæmt mál í þjóðfélaginu, um mál sem snertir lýðræðið í landinu og snertir skoðanamyndun í landinu, að það hlyti að verða mjög viðkvæmt í umræðu og væri eðlilegt að um það um það væri reynt að mynda einhverja pólitíska samstöðu. Sá sem hér stendur lýsti því yfir í fyrri ræðu sinni 2. desember að við teldum mjög eftirsóknarvert að velta því upp og skoða til hvaða aðgerða þyrfti að grípa til að treysta sjálfstæði og fjölbreytileika fjölmiðlareksturs hér á landi. Ég sagði einnig m.a., hæstv. forseti, ef ég vitna í ræðu mína frá 3. maí sl., með leyfi forseta: ,,En það er alls ekki sjálfgefið af efni tillögunnar`` --- þá er ég að vitna í tillöguna frá 2. desember --- ,,að hún sé beinlínis forskrift að lagasetningu. Hún er miklu frekar forskrift að því að skoða gaumgæfilega hvernig starfsemi fjölmiðla fer fram hér á landi og hvernig eignarhaldi á þeim er fyrir komið.`` Síðan sagði ég, með leyfi hæstv. forseta: ,,Ég held að sú till. til þál. sem við ræðum nú um að skoða eignarhald og starfsemi fjölmiðla, hvernig því er varið í framtíðinni, sé af hinu góða og það sé ágætt fyrir okkur að fara í gegnum það. Ég tek það hins vegar fram, virðulegi forseti, að það er ekki sjálfkrafa ávísun á það að við setjum fram stíf eða ströng lög um þetta efni en vel kann þó að vera að það verði niðurstaðan.`` Þetta var efnislega það sem ég sagði um þessa umræðu og vék að við 1. umr. um málið. Ég sagði einnig að við vildum að vel yrði vandað til verksins og að það frv. sem þá var verið að ræða við 1. umr. væri ekki ásættanlegt og þyrfti nánari skoðunar við. Við töldum að það væri ekki skynsamlegt að leggja upp með frv. í þeim búningi sem það kom hér inn til 1. umr. og að skoða yrði alveg sérstaklega þegar verið væri að tala um aðila sem mættu eiga aðild að fyrirtækjum og við töldum að skoða þyrfti m.a. fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu, en töldum að það væri mjög óeðlilegt að fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu mætti ekki eiga í fjölmiðlum. Síðar í þeirri ræðu sagði ég eitthvað á þá leið, ætli það sé ekki best að ég vitni orðrétt í það, með leyfi forseta: ,,Varðandi útfærslu á þessum atriðum væri spurning hvort trappa mætti þetta niður`` --- og þá er ég að ræða um eignarhald fyrirtækja á markaði með ráðandi stöðu í fjölmiðlum --- ,,og á lengri tíma. Ég teldi miklu ásættanlegra að stór og öflug fyrirtæki mættu eiga allt að 30% í útvarpsfyrirtæki og að hámarkseignaraðild hvers fyrirtækis væri 15% eða 10%.`` Þetta var það sem ég sagði efnislega og var þá að víkja að því að í fyrstu útgáfu frv. var algjörlega bannað að markaðsráðandi fyrirtæki mætti eiga í slíku fyrirtæki. Afstaða mín í málinu hefur því legið algjörlega skýr fyrir frá upphafi, að ég teldi að það kæmi til greina eftir vandlega skoðun að setja jafnvel einhvers konar lög um slíka starfsemi en það þyrfti hins vegar að skoða það vandlega og huga þyrfti sérstaklega að því m.a. að við erum að tala um atvinnufyrirtæki og ef sett eru sérstök lög um fjölmiðlafyrirtæki geta þau auðvitað haft áhrif á aðra atvinnustarfsemi í landinu og taka þarf sérstaklega tillit til þess. Hvers vegna á það að vera mjög takmarkandi fyrir aðila í öðrum rekstri að eiga í fjölmiðlafyrirtæki? Ég spyr enn þá og hef ekki fengið nein svör við því. Ég held að enginn hv. þm. hafi fengið nokkur skynsamleg svör við því, hvers vegna 5%. Hvaðan í ósköpunum datt sá vísdómur hér inn í skjöl? Hvaða rök hafa verið færð fyrir því? Eina sem ég hef séð var í einhverri blaðagrein, að mig minnir, þar sem vitnað er til þess að Íslandsbanki ætti 4,9% í Skjá 1 eða því fyrirtæki sem rekur Skjá 1 og það væri rétt að setja takmarkið við það að Íslandsbanki þyrfti ekki að breyta aðild sinni. Það var a.m.k. sagt í einhverjum fjölmiðli. Ég held að það hafi ekki verið sagt í þingsalnum, ekki af þeim sem við höfum verið að reyna að spyrja, þ.e. stjórnarliðunum. Þeir hafa nefnilega ekki fært nein rök fyrir þessum 5%. Ég get spurt á móti: Hvers vegna ekki 12% eins og notuð eru í íslenskum sjávarútvegi þegar verið er að takmarka eignaraðild stórfyrirtækja að aflaheimildum í sjávarútvegi? Og þykir eðlilegt að þar séu sett ákveðin mörk, þ.e. hversu mikið eitt fyrirtæki má eiga af heildaraflaheimildum á íslensku hafsvæði. Mér finnst því, virðulegi forseti, að ég hafi ekki fengið nein svör við þeim tillögum eða þeim hugmyndum sem ég reifaði --- þetta voru nú frekar hugmyndir en að ég væri með beinar tillögur --- við upphaf umræðu málsins 3. maí sl. þar sem ég spurði hvers vegna markaðsráðandi fyrirtæki mættu ekki eiga saman 30% í fjölmiðlafyrirtæki. Hvers vegna má ekki eitt af þeim fyrirtækjum eiga allt að 15% o.s.frv.? Og hvers vegna er ekki reynt að búa til þá aðlögun í lagaferlið að trappa niður að því markmiði sem menn eru að setja? Hvers vegna setja menn bara tvö ár og þá skuli menn komnir niður í 5%? Þegar við ræddum í kosningabaráttunni um breytingar í sjávarútvegi sagði hæstv. forsrh. að landið væri sett á annan endann ef menn voguðu sér að leggja til að fyrna aflaheimildir í sjávarútvegi um örfá prósent á ári og tækju til þess 5 eða allt að 15 ár. Það átti að setja allt gjörsamlega á hvolf. Menn héldu bara ekki vatni yfir þessum óábyrgu tillögum stjórnarandstöðunnar, að það mætti breyta einhverju á löngum tíma í atvinnurekstri í sjávarútvegi. Svo koma menn hér og tala um eina atvinnugrein sem snýr að einu fyrirtæki og koma með tillögu um það í upphafi að slíkt fyrirtæki megi ekki eiga eina krónu í fjölmiðlafyrirtæki. Það var síðan hækkað upp í 5% og það er svona kanínuhattadráttur, eins og þegar menn taka einhverja tölu upp úr hatti. Eða 2 milljarðarnir. Hvar voru sérstaklega færð rök fyrir því að miða við 2 milljarða en ekki einhverja aðra tölu? Ég held að málinu hafi eingöngu verið hent inn til að svara þeirri gagnrýni sem við vorum með í upphafi umræðunnar við 1. umr., m.a. um það hvort ekki væri eðlilegt að fara öðruvísi í málin en lagt var upp með. Staðan eins og hún er núna í frv., annars vegar um 5% og hins vegar 2 milljarðana, svarar ekki þeim aðfinnslum sem sá sem hér stendur var m.a. með við málið í upphafi umræðunnar. Ég undra mig satt að segja á því hvers vegna menn eru enn með þessa fljótaskrift --- hæstv. dómsmrh., velkominn í salinn --- ég skil það bara ekki. Það hefur enginn komið með skynsamlega röksemdafærslu fyrir því hvað sé að fara á hliðina í landinu út af fjölmiðlarekstri á næstu fimm, sex mánuðum. Og hvers vegna ekki megi gefa þá aðlögun að vinna málið áfram skynsamlega og reyna að ná um það sátt og koma með það aftur í víðtækari og betri búningi á haustdögum. Hvað gerist á næstu fimm, sex mánuðum eins og málið er núna sem ekki næðist fram með lagasetningu þó að hún yrði sett í haust og menn gæfu sér góðan tíma til þess að vinna málið? Ég kem ekki auga á neitt. Það er hrein rökleysa hjá stjórnarliðum að halda því fram að málið sé svo í pottinn búið að menn haldi ekki vatni yfir því.

Hverju?

Yfir þessu máli, hæstv. dómsmrh. En þannig virðist það vera. Menn sjást ekki fyrir og nú erum við að ræða fjórðu útgáfu málsins. Og enn er málið í þeim búningi að menn telja, eins og hjá Norðurljósum, að það sé ekki ásættanlegt og að á það muni verða látið reyna fyrir dómstólum og á öðrum þeim stöðum þar sem menn telja að þeir geti varið rétt sinn. Ég verð því að segja alveg eins og er, hæstv. forseti, að ég átta mig ekki alveg á því hvers vegna menn eru í þeim förum sem þeir eru í með málið. Ef við veltum aðeins fyrir okkur takmörkunum varðandi markaðsráðandi fyrirtæki, hvað sé svona hættulegt við það að markaðsráðandi fyrirtæki geti átt í fjölmiðli og setjum það í eitthvert samhengi. Til dæmis Sementsverksmiðjan. Ætli hún sé ekki markaðsráðandi í sementi? Hvers vegna má hún ekki eiga í fjölmiðli? Hvað er svona hættulegt við það, hæstv. forseti? Eða Áburðarverksmiðjan? Þeir sem dreifa áburði fyrir bændur. Hvað er svona hættulegt við það? Það eru engin rök í þessu máli. Menn setja bara fram einhverjar línur og af því að það var hæstv. forsrh. Davíð Oddsson sem ákvað að fara af stað með málið virðist enginn hafa bein í nefinu til að segja honum að málið sé slæmt eins og það er uppsett. Það er heila málið. Stjórnarliðar virðast ekki geta sagt forsrh. sínum satt um það að málið sé slæmt og það eigi að geyma það og vinna betur. Og það sem meira er, sennilega væri hægt að ná pólitískri samstöðu um málið ef það væri unnið skynsamlegra og gefinn til þess góður tími. Það virðist ekki vera að það sé neitt eftirsóknarvert, enda hafa hv. þingmenn stjórnarliða sagt í þinginu að það þurfi ekkert á þingmönnum stjórnarandstöðunnar að halda til þess að koma málinu í gegn, menn þurfi ekkert að hlusta á þau rök. Þannig er það, hæstv. forseti. Þegar menn eru búnir að sitja lengi við völd gleyma þeir að það er lýðræði í landinu, eða á að vera það, og gefa sér ekki tíma til þess að leyfa lýðræðinu að virka. Jafnvel þó að sátt sé í boði velja menn slaginn. Ég tel, hæstv. forseti, og hef tekið það fram í öllum þeim ræðum sem ég hef flutt um málið að það hefði sennilega verið hægt að ná sátt um málið og málsmeðferðina ef menn hefðu lagt sig fram um að vilja sáttina, en þá þurfti málið náttúrlega að koma inn í öðrum búningi en þeim að það væri tilskipun forsrh. hvernig málið ætti að vera og því mætti ekki breyta í samráði við neinn nema hann og hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson. Það væru þeir sem breyttu í málinu og aðrir stimpluðu það og kæmu með það út. Enda er það svo að jafnvel þingmenn í ríkisstjórnarflokkunum gátu ekki alveg tekið afstöðu til málsins við síðustu breytingu, m.a. hv. þm. Jónína Bjartmarz þar sem hún vissi ekki hvað í tillögunum stóð, enda var það tvíeykið, hæstv. forustumenn ríkisstjórnarinnar, sem sömdu tillögurnar eins og allar aðrar tillögur í málinu. Þannig hefur það verið. Fjölmörgum spurningum í þessu máli hefur ekki verið svarað og ekki hefur verið rætt um nýja möguleika við að dreifa sjónvarpsefni. Hvar koma þeir inn í málið ef menn hætta að nota þessi útvarps- og sjónvarpsleyfi og fara að dreifa með öðrum hætti, með stafrænni dreifingu, gervitunglum eða nota vefmiðla? Fjöldamargt í þessu máli er órætt, hæstv. forseti, og þyrfti miklu betri og markvissari umræðu til þess að fara með málið í gegn í góðum búningi. Síðan er sagt: Ef þið eruð ekki sammála okkur í ríkisstjórninni þá eruð þið í Baugsliðinu. Ég veit ekki til þess að sá sem hér stendur hafi skráð sig í neitt einasta lið, hvorki Baugslið né annað. Það eru ár og dagar síðan ég var í knattspyrnuliði, svo var ég einhvern tímann í stúku í gamla daga. Ég kannast ekki við að ég hafi skráð mig í neitt Baugslið. Ég hef hins vegar þá skoðun að það sé óeðlilegt að fara þannig í málið að setja eitt fyrirtæki nánast upp að vegg í því og að ekki sé gefin nein aðlögun fyrir það fyrirtæki, í þessu tilviki Norðurljós, til að trappa sig niður í eignaraðild ef um það væri samkomulag. En ég hafna því algjörlega að fara þurfi með eignaraðild í markaðsráðandi fyrirtækjum niður í 5%. Ég átta mig alls ekki á því að hægt sé að draga þá línu hér í þjóðfélaginu að öll markaðsráðandi fyrirtæki megi alls ekki eiga í fjölmiðlum. Hvers vegna mega fyrirtæki sem eru í sjónvarps- og útvarpsrekstri ekki eiga í dagblöðum? Það hafa ekki heldur verið færð nein sannfærandi rök fyrir því að mínu viti. Það er fjöldamargt í málinu, hæstv. forseti, sem er bara ekki í þeim búningi að stjórnarandstaðan geti sætt sig við það. Þess vegna lítum við auðvitað svo á að verið sé að framkvæma hálfgerða flýtimeðferð á málinu, enda mun það ætlunin að klára það fyrir helgi og koma því í gegnum þingið. Þá hlýtur að verða ofboðsleg gleði á stjórnarheimilinu, eiginlega gleði sem fer fram úr þeim faðmlögum, kossum og ánægju sem lýst var við síðustu útgáfu málsins. Það hlýtur að verða mikil gleði og mikil samþjöppun á stjórnarheimilinu þegar málið nær loksins í gegn. Það er verst að þjóðin fylgir ekki með, hæstv. forseti. Þjóðinni er eiginlega alveg ofboðið í þessu máli og skilur ekki frekar en sá sem hér stendur hvað liggi svona á. Hvað er að fara á hliðina í þjóðfélaginu á næstu vikum og mánuðum út af fjölmiðlarekstri? Ég hef ekki komið auga á það, hæstv. forseti. Síðan er náttúrlega ýmislegt skondið að gerast í málinu. Ég var að líta yfir framhaldsnefndarálit minni hluta allshn. sem birtir m.a. umsögn meiri hluta hv. menntmn. sem fjallaði um málið og var að fjalla um það áður en sú breyting kom fram sem verið er að ræða núna. Meiri hluti hv. menntmn. segir í niðurlagi umsagnar sinnar, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn fagnar fram komnum breytingartillögum meiri hluta allsherjarnefndar við málið og telur að með samþykkt þeirra verði frekari breytinga ekki þörf.`` Meiri hlutinn knúði það fram að breytingartillögurnar voru samþykktar eftir 2. umr. og þá stöndum við uppi með það að meiri hluti menntamálanefndar hefur hafnað því að frekari breytingar verði gerðar á frumvarpinu. Hvað á þá að halda um þær breytingartillögur, hæstv. forseti, sem kynntar voru nú í morgun? Á að skilja undirskriftir hv. þm. Gunnars Birgissonar, formanns menntamálanefndar, hv. þm. Birkis J. Jónssonar, hv. þm. Guðrúnar Ingu Ingólfsdóttur, hv. þm. Kjartans Ólafssonar og hv. þm. Þórarins E. Sveinssonar, svo að meiri hlutinn sé að hafna þeim breytingartillögum sem hér voru kynntar í morgun? Síðasta setningin í meirihlutaáliti menntamálanefndar hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Meiri hlutinn leggur því til að frumvarpið verði samþykkt með fram komnum breytingartillögum meiri hluta allsherjarnefndar.`` Það er skjalfest hér.

Það er hægt að trúa öllu upp á þetta fólk.

Hér tók meiri hluti menntamálanefndar það skýrlega fram eins og ég las að engra frekari breytinga væri þörf á málinu. Hér telja því fimm þingmenn stjórnarflokkanna þær breytingar sem núna var verið að koma með, faðmlagabreytingarnar sem eiga að leysa þetta mál, algerlega óþarfar, þær eigi ekkert erindi hér inn og að klára megi málið í þeim búningi sem það var. Þannig er það nú, hæstv. forseti. Ég hugsa að Davíð hafi ekkert vitað af þessu að þetta var skrifað svona, textinn. Í umsögn minni hluta efnahags- og viðskiptanefndar, en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson myndaði ásamt stjórnarandstöðuþingmönnunum meiri hluta í þessari nefnd, segir, með leyfi hæstv. forseta: ,,Minni hlutinn gerir ekki aðrar athugasemdir við frumvarpið og telur að þær breytingar sem allsherjarnefnd hefur lagt til að gerðar verði á frumvarpinu eftir að beðið var um þessa umsögn séu til að bæta frumvarpið hvað varðar áhrif þess á markaðinn og mælir með samþykkt þeirra.`` Fjórir hv. þingmenn skrifuðu undir þessa tillögu, hv. þingmenn Pétur H. Blöndal, Birgir Ármannsson, Dagný Jónsdóttir og Gunnar Birgisson. Þessir þingmenn eru sem sagt allir búnir að taka þá afstöðu sem hæstv. forsætisráðherra óskaði eftir, að keyra á málið eins og það var þá. Velkominn í salinn, hæstv. ráðherra.  ,,Meiri hlutinn fagnar fram komnum breytingartillögum`` --- þá er ekki verið að tala um þessar síðustu --- ,,meiri hluta allsherjarnefndar við málið og telur að með samþykkt þeirra verði frekari breytinga ekki þörf.`` Þetta var sagt, hæstv. forsætisráðherra, og skrifað.  Ég held ég þurfi ekki að hafa lengra mál, hæstv. forseti, um þetta. Ég ætla ekki að endurtaka stóran hluta af ræðum mínum sem ég hef flutt um þetta mál. Ég held að ég hafi farið mjög skýrum orðum um að ég tel að hægt hefði verið að ná sátt um þetta mál í upphafi. Ég er enn þeirrar skoðunar að ef málið hefði fengist í þann farveg að það hefði verið rætt milli stjórnar og stjórnarandstöðu hvaða áherslur menn teldu að þyrftu að vera í þessu máli þá hefði mátt ná um það sátt með því að vinna það á lengri tíma. Ég ætla að enda ræðu mína á því að spyrja hæstv. forsætisráðherra: Hvað fer á hliðina í þessu máli á næstu fimm, sex mánuðum ef því yrði frestað og tekið fyrir á haustdögum?

Frú forseti. Hv. þm. sagði að orð skuli standa. 2. desember 2003 flutti hv. þm. ræðu hér sem ég ætla að vitna í, með leyfi forseta: ,,... það er skoðun mín og ég hugsa að það sé skoðun margra í þingflokki mínum að aðilar í atvinnugreinum hvort sem það eru sterkustu aðilarnir í sjávarútvegi, sterkustu aðilarnir í verslun eða þeir sem núna hafa eignast íslenska bankakerfið --- að slíkir aðilar geti bundist jafnvel samtökum um að eiga fjölmiðla.`` Svo hélt hv. þm. áfram, með leyfi forseta: ,,Mér finnst það liggja þó nokkuð öðruvísi við hvernig eignarhaldi og ráðandi áhrifum manna á slíkum fjölmiðlum er ráðið til lykta vegna þess að það er auðvitað hægt að misnota vald sitt ef menn eru stórir eignaraðilar ...`` Getur hv. þm. hjálpað mér að rifja upp hver það var sem flutti þessa ræðu 2. desember 2003?

Hæstv. forseti. Já, ég held ég geti alveg bætt um betur í því, hæstv. forsætisráðherra, vegna þess að ég gerði grein fyrir því í ræðu minni 3. maí að ég teldi að eignaraðildin, eins og hún væri núna takmörkuð í því frumvarpi sem við höfum verið að ræða, væri of stíf og að ég teldi eðlilegt að velta fyrir sér allt öðrum tölum heldur en þeim 5% sem núna eru komnar inn í frumvarpið. Ég nefndi meðal annars 30% eignaraðild og að ef til vill ætti eitt fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu að eiga 15% af því. Þetta voru þær hugmyndir sem ég nefndi hér þegar við vorum efnislega að ræða þetta mál.

Frú forseti. Nú hefur verið upplýst hver það var sem talaði svona hart og örugglega um að setja yrði ströng lög um það að slíkir aðilar, eins og stórir aðilar í verslun sem hér er sagt sérstaklega og í bankaviðskiptum, geti ekki átt fjölmiðlana. Svo var bætt við. Í framhaldi af þessum setningum stóð, með leyfi forseta: ,,Mér finnst það liggja þó nokkuð öðruvísi við hvernig eignarhaldi og ráðandi áhrifum manna á slíkum fjölmiðlum er ráðið til lykta vegna þess að það er auðvitað hægt að misnota vald sitt ef menn eru stórir eignaraðilar og fá ráðið slíkum upplýsingaveitum sem dagblöðin og ljósvakafjölmiðlarnir eru á degi hverjum. Vissulega er freistandi í baráttunni fyrir hagsmunaaðila að nota sér slíka stöðu.`` Hvernig í ósköpunum stendur á því að þegar loksins er brugðist við til þess að leysa þennan vanda og þessar áhyggjur hv. þm. þá skuli hann leggjast þver gegn málinu? Hvaða skýringu getur hann gefið sínum umbjóðendum á því að hafa snúist svona rosalega í málinu? Hvers vegna í ósköpunum getur hann veist að okkur sem erum að reyna að bregðast við þeim kröfum sem hv. þm. gerir og reyna að koma í veg fyrir að misnotkun af þessu tagi geti átt sér stað? Hvers vegna hefur þá hv. þm. ekki komið með neinar tillögur um það hvernig eigi að gera þetta? Nú er það svo að hv. þm. talar um að hérna geti fundist sátt. Nú er búið að breyta frumvarpinu til móts við gagnrýnendur í átta atriðum í þessum lotum. Allar þessar breytingar eru til bóta. Það er viðurkennt. Ekkert af því hefur hreyft við hv. þingmanni að koma nú og standa með okkur. Hvernig stendur á því? Hverra hagsmuna er hv. þm. að gæta, þeirra sem hann var að vara við eða einhverra annarra?

Hæstv. forseti. Hæstv. forsætisráðherra. Ég ætla að byrja á að taka það fram að ég er ekki í neinu Baugsliði 

Þeir mega nú ...

En hér er verið að tala um, hæstv. ráðherra, tvö ár án tröppu, bara beint í 5% þrepið sem núna er inni í frumvarpinu. Ég held að ég hafi alveg skilmerkilega gert grein fyrir því, hæstv. forsætisráðherra, hvaða leið ég sé í því að ná sáttum í þessu máli ef menn hefðu viljað fara þá leið.

Frú forseti. Þessi umræða um hið svokallaða fjölmiðlafrumvarp er orðin býsna löng og ítarleg. Þrátt fyrir það hefur hún nú ekki á öllum stundum verið mjög málefnaleg af hálfu stjórnarandstöðuflokkanna sem hafa sett meira púður í það í þessari umræðu að ræða form málsins en skautað þeim mun meira fram hjá efni þess þrátt fyrir að það örli á því í sumum ræðum að efni frumvarpsins sé rætt. Málefni forseta lýðveldisins og meintur málskotsréttur hans til þjóðarinnar hefur einnig komið til umræðu, nú síðast hjá hv. þm. Bryndísi Hlöðversdóttur sem ræddi um þann meinta málskotsrétt. Ég ætlað í sjálfu sér ekki að ræða um forsetann og stöðu hans í málinu í þessari ræðu og um meintan málskotsrétt. En ég held að ástæða sé til að víkja aðeins að því úr því að hv. þm. gerði það í sinni ræðu. Hún varpaði fram þeirri kenningu sem hefur reyndar verið sett á flot að forseti Íslands eigi sérstakan málskotsrétt sem hann geti notað til þess að vísa málinu til þjóðarinnar og væri það þá rökstutt með því að á ferð væri svo ofboðslegt mál að ekki væri hægt að treysta þjóðþinginu fyrir því heldur yrði þjóðin sjálf að koma að málinu. Nú er það reyndar þannig ef maður les stjórnarskrána að ekkert er mælt um málskotsrétt forsetans heldur um synjunarvald. Við skulum kannski láta það liggja á milli hluta en mér finnst rétt að vekja athygli hv. þm. á þessu. Þessi kenning sem ég vék að er einkennileg eins og best sést á því að í sögu lýðveldisins hafa deilumál eins og þau sem hér voru nefnd aldrei þótt réttlæta slíkt inngrip í þingræðisregluna. Það verður vissulega að skoða synjunarvald forsetans í samhengi við þau mál þar sem forseti hefur hafnað því að málavextir geti réttlætt það að hann gangi gegn þingræðinu. Þegar litið er til þeirra mála sem ekki þóttu réttlæta synjun forseta og þau svo borin saman við hugsanleg lög um starfsumhverfi fjölmiðla þá sést vel hve hugmyndin um synjun nú er fjarstæðukennd. Ég leyfi mér að nefna það að varnarsamningurinn við Bandaríkin var ekki slíkt deilumál að hann réttlætti synjun forsetans. Aðildin að EFTA var ekki mál sem réttlætti synjun forseta. Álverssamningarnir við Alusuisse voru ekki mál sem réttlætti synjun forseta. Kvótakerfið í sjávarútvegi var ekki slíkt deilumál að það réttlætti synjun forseta. Aðildin að hinu Evrópska efnahagssvæði var ekki mál sem réttlætti synjun forseta. Gagnagrunnur á heilbrigðissviði var ekki mál sem réttlætti synjun forseta. Heimildin til byggingar Kárahnjúkavirkjunar var ekki slíkt deilumál í samfélaginu að það réttlætti synjun forseta og lög vegna dóms Hæstaréttar í svokölluðu öryrkjamáli voru ekki slík deilumál að það réttlætti synjun forseta. Ég leyfi mér að segja það, frú forseti, að það sama á við um fjölmiðlafrumvarpið ef það verður að lögum. Þeir sem vilja ekki una þeirri ákvörðun löggjafans verða þá annaðhvort að leita til dómstóla eða þess þings sem næst verður kjörið. Sameiningartákn þjóðarinnar svokallað getur ekki hlaupið þar undir bagga. Andstæðingar frumvarpsins geta ekki ætlast til þess að Ólafur Ragnar Grímsson sláist með þeim í baráttuna. Þessi barátta verður eins og aðrar að fara fram án hans liðveislu. Mér þótti rétt að þessi sjónarmið kæmu fram hér úr því að hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir vék að þeim í upphafi ræðu sinnar. Ég ætla nú að víkja að efni frumvarpsins og meðferð þess á hinu háa Alþingi. Fyrir liggur að allir þeir sem að málinu hafa komið, hvort sem það eru fulltrúar þeirra stjórnmálaflokka sem sitja á þingi, eigendur fjölmiðlafyrirtækja eða starfsmenn þeirra, eru sammála um að það beri að setja reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Þetta liggur fyrir og er mikilvægt í umræðunni. Það eru allir sammála því meginprinsippi að við núverandi kerfi verði ekki búið. Í þeirri umræðu sem skapast hefur um þetta frv. hafa stjórnarandstaðan og þingmenn þeirra flokka gagnrýnt fyrst og fremst þá málsmeðferð sem hér hefur verið viðhöfð. Málshraðinn hefur verið gagnrýndur. Því hefur verið haldið fram að verið sé að keyra málið í gegnum þingið með óhæfilegum hraða. Þrátt fyrir það liggur fyrir að við erum búin að ræða þetta mál í einar 3--4 vikur, held ég. Fjölmiðlanefnd sem var skipuð í desember á síðasta ári tók málið til umfjöllunar og það hefur raunar verið rætt miklu lengur en í þessa tilteknu mánuði. Það hefur líka verið gagnrýnt að frv. sé sértækt, þetta séu ekki almenn lög heldur sértæk sem beinist gegn einu fyrirtæki. Ég hef mótmælt því að frv. sé sértækt, gerði það við 2. umr. um þetta mál. Ég hef spurt, og ekki fengið nein svör við því, að ef við gefum okkur að frv. sé sértækt og beinist gegn einu fyrirtæki hvað valdi því þá að stjórnarandstöðuflokkarnir hafa tekið pólitíska U-beygju varðandi slíka löggjöf? Þá er ég að gefa mér að löggjöfin sé sértæk. Ég hef vísað til þess að í febrúar var til umræðu svokallað SPRON-mál. Sú löggjöf var sértæk, hún var eins sértæk og hún gat orðið. Hún beindist gegn einu fyrirtæki, raunar gegn einum löggerningi.  Ég spyr í ljósi þess að allir þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna að einum undanskildum, Helga Hjörvar, greiddu atkvæði með þeirri löggjöf.

Ekki ég.

Hv. þm. Össur Skarphéðinsson var reyndar fjarverandi en hann gerði ekki athugasemdir við málsmeðferðina á því máli. Hann kallaði ekki eftir lögfræðilegum umsögnum frá Evrópuráðinu eða vestan úr háskóla eða frá Evrópuréttarstofnun Háskólans í Reykjavík við þá málsmeðferð.

Ég var hagsmunaaðili.

Hv. þm. gerðu enga athugasemd við það að sú löggjöf væri keyrð í gegnum Alþingi á tveimur sólarhringum. Maður hlýtur að spyrja sig í ljósi þess: Hefur orðið algjör stefnubreyting þessara stjórnmálaflokka varðandi sértæka löggjöf eða skiptir máli að hvaða fyrirtæki sú löggjöf beinist? Ég óska eftir því að fá upplýsingar um það frá hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni hvort það skipti máli að hvaða fyrirtæki slík löggjöf beinist, 

Það skiptir máli fyrir forsrh.

Ég held því fram að þetta frv. beinist ekki að einu fyrirtæki heldur að það sé almennt. Við höfum líka bent á að allar þær reglur í öðrum löndum sem vikið er að í fjölmiðlaskýrslunni séu þess eðlis að það er alveg sama hvort einhver þeirra hefði verið tekin upp, menn hefðu alltaf getað haldið því fram að slík löggjöf væri sértæk. Það er alveg sama hvort við tækjum upp norsku regluna, dönsku, þýsku, frönsku eða hvaða reglu sem er. Þessar reglur hefðu allar bitnað einna helst á fyrirtæki sem heitir Norðurljós. Hvers vegna skyldi það vera? Það er vegna þess að markaðshlutdeild þessa fyrirtækis er svo mikil. Það er alveg sama hvort menn miða við áhorf, veltu eða aðrar tölur. Markaðshlutdeild þessa fyrirtækis er svo mikil að það er alveg sama hvaða reglu við hefðum tekið upp, alveg sama hvaða land við hefðum miðað okkur við, menn hefðu alltaf haldið því fram að löggjöfin væri sértæk. Það er sérkennilegt í ljósi þess að allir þeir aðilar sem að málinu hafa komið hafa lýst því yfir að setja þurfi reglur um eignarhald á fjölmiðlum. Það að einhver löggjöf beinist gegn einhverju fyrirtæki eða fyrirtækjum þýðir ekki endilega það að löggjöfin sé sértæk. Löggjöf um hátekjuskatt hittir t.d. hátekjumenn fyrir en það þýðir ekki að slík löggjöf sé sértæk. Hún er almenn, hún er ekkert persónuleg gagnvart þeim sem hátekjuskatturinn beinist að en hún hittir þá fyrir sem falla undir þær skilgreiningar sem löggjöfin kveður á um. Ef við víkjum þá að efni frv.  Fyrirliggjandi breytingar sem nú hafa verið lagðar fram fyrir 3. umr. og þær sem lagðar voru fram fyrir 2. umr. málsins sýna að sú gagnrýni er engan veginn á rökum reist. Því hefur reyndar meira að segja verið haldið fram, þar á meðal í fjölmiðlum, að þessar breytingar séu sáralitlar. Ég tel hins vegar að slíkur málflutningur sé í besta falli fráleitur. Mjög verulegar breytingar hafa verið gerðar á frv. eins og það var lagt fram hér í upphafi, miðað við það hvernig það liggur fyrir núna. 

Það hefur þá ekki verið gott í byrjun.

Ef við skoðum þá bara meginreglu frv. eins og hún er núna gengur hún út á það að fyrirtæki mega eiga allt að 35% í ljósvakamiðlum. Á þeirri reglu er gerð sú undantekning að þeim fyrirtækjum sem eru í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta og velta yfir tveimur milljörðum króna á ári er einungis veitt heimild til að eiga 5% í slíkum miðlum. Þá er meginreglan sú að þau útvarpsleyfi sem veitt hafa verið munu halda gildi sínu og renna út miðað við þær forsendur sem leyfin voru veitt á. Það sem meira er, frv. er ívilnandi að því leyti að útvarpsleyfi, t.d. útvarpsstöðvarinnar Bylgjunnar sem að óbreyttu hefði runnið út nú um áramót rennur ekki út fyrr en 1. júní 2006. Frv. eins og það liggur fyrir núna felur beinlínis í sér ívilnun gagnvart þeirri útvarpsstöð og Norðurljósum. Svo leyfa menn sér að halda því fram að þessar breytingar séu sáralitlar. Það er algjörlega fráleitt að halda því fram að þær séu sáralitlar. Þetta er grundvallarbreyting á þeim reglum sem kynntar voru í upphafi, þær eru verulegar og þær eru mjög ívilnandi. Hvernig stendur á því að framkomnar brtt. hafa verið lagðar fram og hver er ástæða þess að gerðar hafa verið breytingar á frv.? Það liggur fyrir að ríkisstjórnin og allshn. hafa fengið fjölmargar ábendingar frá fræðimönnum, frá þingmönnum, þar á meðal þingmönnum stjórnarandstöðuflokkanna, um að rétt væri að gera tilteknar breytingar á frv. eins og það var í upphafi. Gagnrýnin á efni frv. eins og það var í upphafi skiptist í rauninni í tvennt, a.m.k. vildu fræðimenn sem komu fyrir allshn., þar á meðal Björg Thorarensen, Ragnhildur Helgadóttir og Sigurður Líndal, meina það. Annars vegar voru gagnrýndar efnisgreinar frv. og hins vegar bráðabirgðaákvæðið. Það var nú þannig og það geta hv. þm. sem sitja í hv. allshn. staðfest að megingagnrýnin laut að bráðabirgðaákvæðinu eins og það var og því atriði sérstaklega að þau leyfi sem að óbreyttu hefðu runnið út á síðari árum, 2007, 2008 og 2009, jafnvel 2010 eins og dæmi eru um, yrðu afturkölluð 1. júní 2006. Því var haldið fram að þetta ákvæði og þessi regla bryti m.a. gegn atvinnufrelsisákvæðum og eignarréttarákvæðum stjórnarskrárinnar. Meiri hluti allshn. hefur orðið við athugasemdum eins og þessum í öllum meginatriðum. Við höfum lagt fram brtt. sem mæla fyrir um það að þau leyfi sem þegar hafa verið veitt renni út og verði ekki afturkölluð. Eins og ég sagði áðan höfum við meira að segja gengið svo langt að framlengja um eitt og hálft ár þau leyfi sem að óbreyttu hefðu runnið út nú um áramót. Í ljósi þessa skilur maður ekki hvers vegna þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna og aðrir þeir sem að málinu hafa komið fagna ekki þessum viðamiklu breytingum, af hverju þeir taka ekki undir þessar breytingar sem þeir sjálfir kölluðu eftir hér í þingsalnum við 1. umr., eins og ég mun koma að síðar í ræðu minni. Sjónarmið starfsmanna fjölmiðlafyrirtækjanna, þar á meðal Norðurljósa, hafa einnig náð eyrum okkar þingmanna stjórnarflokkanna. Ég leyfi mér að nefna þá breytingu að leyfa útgefnum útvarpsleyfum að renna út. Eins og ég sagði áðan gerði upphafleg regla ráð fyrir því að öll leyfi mundu renna út þann 1. júní 2006 ef eigendur fyrirtækjanna hefðu ekki lagað sig að þeim skilyrðum sem fram koma í frv. Með þeirri breytingu sem við erum að leggja til nú liggur fyrir að t.d. útvarpsleyfi Stöðvar 2 rennur ekki út fyrr en í ágúst árið 2007 í stað 1. júní 2006. Útvarpsleyfi Stöðvar 3 mun ekki renna út fyrr en í október 2010 og útvarpsleyfi Sýnar í júlí 2007. Ég hef áður vikið að þeirri breytingu sem snýr að Bylgjunni. Þetta eru grundvallarbreytingar, frú forseti, og þær eru til þess fallnar að gera þann ótta starfsmanna Norðurljósa sem fram hefur komið um starfsöryggi sitt og lífsviðurværi til framtíðar að engu, að mínu mati. Það er gömul saga og ný, eins og ég vék að í ræðu minni við 2. umr., að stjórnendur fyrirtækja beita starfsmönnum sínum fyrir sig í þeirri viðleitni sinni að ná fram eigin markmiðum. Þetta er gömul regla og gömul taktík sem menn hafa notað á vinnumarkaði um áratuga skeið. Við sáum að þegar þetta frv. var lagt fram lágu þeir ekki á liði sínu. Það komu yfirlýsingar frá stjórnendum Norðurljósa um að fyrirtækið mundi fara á hausinn, það yrði bútað í sundur og Norðurljós mundu fara á hausinn. Því var haldið fram að þau lán sem fyrirtækið hefði tekið yrðu gjaldfelld. Því var einnig haldið fram að öllum starfsmönnum Norðurljósa yrði sagt upp. Það sem meira er, fréttastofa Ríkisútvarpsins tók þessar yfirlýsingar hráar og trúði þeim eins og nýju neti og flutti fréttir um það að 700 starfsmönnum Norðurljósa yrði sagt upp. Eftir því sem ég best veit hefur þessi frétt reyndar ekki verið borin til baka af fréttastofu útvarpsins eða gerðar á henni nokkrar leiðréttingar. Ef maður skoðar nú hvað er hæft í þessum yfirlýsingum stjórnenda Norðurljósa og veltum fyrir okkur hversu réttmætar þær eru leyfi ég mér að efast um að Norðurljós muni fara á kúpuna eins og haldið hefur verið fram, eða haldið var fram í upphafi þessarar umræðu. Forsvarsmenn þess fyrirtækis héldu því fram á fundum sínum fyrir hv. allshn. að blaðaútgáfan gæti staðið undir sér og undir þau orð tók Jón Ásgeir Jóhannesson í viðtali sínu við Viðskiptablaðið nú nýverið. Því var einnig haldið fram að sjónvarpsreksturinn gæti staðið einn og sér en það kynni að koma til einhvers samdráttar í útvarpsrekstrinum. Í ljósi þessara yfirlýsinga hlýtur maður að spyrja sig: Hvernig er hægt að halda því fram að Norðurljós fari beina leið á kúpuna ef þetta frv. verður að lögum, ég tala nú ekki um miðað við þær breytingar sem gerðar hafa verið? Því var einnig haldið fram að lán Norðurljósa yrðu gjaldfelld, einn, tveir og þrír. Ég hef ekki séð neinar yfirlýsingar frá Landsbankanum sem er helsti lánardrottinn Norðurljósa um að til slíkra aðgerða verði gripið. Það er raunar þannig að þegar fyrirtæki komast í kröggur og geta ekki staðið undir lánaskuldbindingum sínum er það ekki þannig að lánardrottnarnir keyri fyrirtækin í kaf, gjaldfelli lán og keyri þau í gjaldþrot. Menn leita leiða til að halda rekstrinum áfram til að tryggja hagsmuni sína. Það er engin undantekningarregla frá því sem gildir um Norðurljós. Þar fyrir utan hefur ekkert komið fram í umræðunni sem styður fullyrðingar um að þessi lán yrðu gjaldfelld. Það væri ágætt ef einhverjir hv. þm. gætu upplýst mig um hvort svo væri. Eins og ég sagði er það líka rangt að öllum starfsmönnum Norðurljósa verði sagt upp þrátt fyrir að fréttastofa Ríkisútvarpsins hafi haldið því fram. Ég leyfi mér að benda á að félmrn. hefur ekki verið tilkynnt um það enn þá að gripið verði til hópuppsagna eins og gefið var í skyn við upphaf þessa máls. Ekki hafa komið neinar tilkynningar til félmrn. um það eins og er þó lögbundið samkvæmt lögum um hópuppsagnir. Það kom líka fram á fundum allshn. að engum starfsmanni Norðurljósa hefði verið sagt upp síðan frv. kom fram. Það var spurt sérstaklega út í það á fundum nefndarinnar. Síðast í gær kom fram hjá stjórnendum Norðurljósa að engum starfsmanni hefði verið sagt upp eða yrði sagt, heldur mundi fyrirtækið gefa í í rekstri sínum og auka hann. Maður veltir fyrir sér hvers vegna í ósköpunum allar þessar yfirlýsingar hafi verið gefnar í upphafi. Og hvar var formaður Blaðamannafélagsins þegar þessar yfirlýsingar stjórnenda Norðurljósa voru gefnar? Hann er með grein í Morgunblaðinu í dag, Róbert Marshall, formaður Blaðamannafélagsins, sem áður hefur látið að sér kveða í þessari umræðu, og segir, með leyfi forseta: ,,Allra nýjustu breytingarnar á fjölmiðlafrumvarpi ríkisstjórnarinnar duga ekki til að draga úr þeirri óvissu sem blasir við starfsmönnum Norðurljósa um afkomu þeirra og lífsviðurværi í framtíðinni.`` Hvar var fréttamaður Stöðvar 2 þegar stjórnendur Norðurljósa gáfu yfirlýsingar sem ganga þvert á þessar yfirlýsingar formanns Blaðamannafélagsins og starfsmanns Norðurljósa sem fram koma í Morgunblaðinu í dag? Hvar var hann þegar þessar yfirlýsingar voru gefnar? Hvernig í ósköpunum á maður að taka menn eins og formann Blaðamannafélagsins alvarlega þegar hann heldur svona löguðu fram, þvert ofan í það sem hans eigin yfirmenn hafa lýst yfir? Nei, það er rétt sem komið hefur fram, að framganga hans í málinu á fyrri stigum hefur ekki gert það að verkum að hann sé sérstaklega trúverðugur. En þessar yfirlýsingar bæta ekki stöðuna hvað hann varðar. Á fundi allshn. komu starfsmenn og starfsmannafélög Norðurljósa og hinn vörpulegi íþróttafréttamaður og Húsvíkingur, Arnar Björnsson, íþróttafréttamaður á Sýn og Stöð 2, sagði að starfsmenn Norðurljósa hefðu verið neyddir til að taka afstöðu til þessa frv. Ég held að þessi orð Arnars Björnssonar séu hárrétt og í þeim felist mikill sannleikur. Með yfirlýsingum stjórnenda fyrirtækisins voru starfsmenn að sjálfsögðu neyddir til að taka afstöðu til frv. Þeir voru neyddir til þess að taka afstöðu gegn frv. vegna þess að miðað við þær yfirlýsingar áttu allir starfsmenn Norðurljósa, þar á meðal starfsmenn fyrirtækisins BT-tölvur, sem selur tölvubúnað og sjónvörp, það á hættu að missa starf sitt. Því var líka haldið fram að fyrirtækið færi á hausinn. Það er alveg rétt sem Arnar Björnsson segir, að starfsmennirnir voru neyddir til þess að taka afstöðu í málinu og afstöðu gegn frv. En það var ekki á neinum málefnalegum forsendum eins og ég hef rakið í ræðu minni.

Heldur hverju?

Maður hlýtur einnig að vissu leyti að kenna í brjósti um þá starfsmenn og blaðamenn sem starfa á miðlum sem þetta fyrirtæki rekur. Hvernig geta starfsmenn þessara fjölmiðla fjallað af hlutleysi um málið sem hér er til umræðu í ljósi yfirlýsinga stjórnenda félagsins? Hvernig er það hægt? Þeim er algjörlega stillt upp við vegg með yfirlýsingum yfirmanna sinna. Ég tel, frú forseti, að með þeim breytingum sem hafa verið gerðar á frv. hafi verið komið til móts við sjónarmið þessa fólks, þar á meðal sjónarmið starfsmanna Norðurljósa sem hafa lýst yfir áhyggjum af framtíð sinni og framtíð starfa sinna. Þær breytingar sem við höfum gert á þessu frv. fela í sér að þau útvarpsleyfi og sú starfsemi sem þeirra störf byggja á breytast ekki heldur munu halda gildi sínu eins og ákveðið var þegar þessi leyfi voru veitt. Ég vék áðan að dularfullri og óvæntri stefnubreytingu stjórnarandstöðuflokkanna til þess sem kallað hefur verið sértæk löggjöf, með vísan til SPRON-málsins. Spurningum mínum um þessa stefnubreytingu hefur í sjálfu sér ekki verið svarað, hvorki í þessari umræðu eða hinum fyrri. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson kom reyndar upp í andsvar og lýsti því yfir að hann teldi að SPRON-lögin og SPRON-málið hefði ekki falið í sér sértæka löggjöf. Ég tel reyndar að þegar menn skoða það mál og rifja upp umræðuna sem átti sér stað í tengslum við það mál sé morgunljóst að sé til einhver löggjöf sem hefur verið sértæk þá hafi svo verið í SPRON-málinu. Hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, varaformaður Samf., kom einnig upp í andsvar við mig í 2. umr. og skýldi sér á bak við það að hún hefði ekki verið á þingi þegar það mál kom hér til umræðu, varaformaður næststærsta stjórnmálaflokksins á Alþingi, sem hefur nú ekki legið á liði sínu við það að stýra stefnu flokksins varðandi einstök þingmál eða mál sem lúta að pólitískri umræðu. Auðvitað saknar maður þess að fá ekki svör við því frá formönnum stjórnarandstöðuflokkanna hvað olli þessari stefnubreytingu, hvort hún snýr að sértækri löggjöf almennt eða hvort það skipti máli að hvaða fyrirtækjum hún beinist. Ég hef leitt að því rök sem ekki hafa verið hrakin að það skipti máli, varðandi afstöðu Samf. til sértækrar lagasetningar, að hvaða fyrirtæki slík lagasetning beinist. Það gefur augaleið. Samf. er alveg sama um það þótt að hér séu sett lög um SPRON. En þeim er ekki sama þegar slík löggjöf snýr að öðrum fyrirtækjum. Það er líka athyglisvert og í raun sorglegt að sjá þá kúvendingu sem átt hefur sér stað varðandi afstöðu einstakra þingmanna Samf. til efnisatriða þessa máls og þeirra fyrirtækja sem oft eru nefnd í þessari umræðu. Sú kúvending er algjörlega augljós. Ég get nefnt hv. þm. Össur Skarphéðinsson, formann Samf. sem dæmi um það. Frægt er bréf hans til stjórnenda Baugs þar sem hann hellti úr skálum reiði sinnar yfir það fyrirtæki og þá sem því stjórna. Einnig eru fræg ummæli hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar héðan af Alþingi, frá 22. janúar 2002, þar sem hv. þm. sagði, með leyfi forseta: ,,Ég held reyndar, herra forseti, að það ættu að vera hæg heimatökin. Er ekki rétt munað hjá mér að helsti trúnaðarmaður ríkisstjórnarinnar, Hreinn Loftsson, formaður einkavæðingarnefndar, sé enn þá stjórnarformaður Baugs? Ef fortölur duga ekki til, herra forseti, þá er það skoðun okkar í Samfylkingunni að Samkeppnisstofnun eigi að fá í hendur þau tæki sem hún þarf til þess að skipa fyrir um breytingar, þar á meðal að skipta upp slíkum einokunarrisum ef hún telur þess þörf til þess að vernda hagsmuni neytenda.`` Hv. þm. Össur Skarphéðinsson sparaði ekki stóru orðin í það skiptið. En núna, þegar það hentar hagsmunum hans, þá er ekkert að því að mesta samþjöppun sem um getur í heiminum eigi sér stað á fjölmiðlamarkaði. Það skiptir engu máli að það fyrirtæki sem hann lét þessi orð falla um gegni lykilhlutverki í þeirri samþjöppun. Það er líka athyglisvert að sjá hvaða efnislega breyting hefur orðið á afstöðu þingmanna Samf. til þess máls sem hér er til umfjöllunar. Ég leyfi mér að rifja upp að fyrir nokkrum árum lögðu tveir þingmenn, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir og Lilja Guðmundsdóttir, þá þingmenn Þjóðvaka, fram þáltill. um mótun opinberrar stefnu í fjölmiðlun. Lilja Guðmundsdóttir sat þá sem varamaður og er horfin af þingi, en Ásta Ragnheiður situr enn á þingi fyrir Samf. Hvað ætli þær hafi nú sagt í greinargerð með tillögu sinni, með leyfi forseta: ,,Því er oft haldið fram að vald fjölmiðla hafi aukist í þjóðfélaginu, ekki síst vegna þess að þeir eru mikilvægasti gluggi samfélagsins, bæði okkar eigin samfélags og annarra fjarlægari. Víst er að notendum fjölmiðla og tölvutækni fjölgar stöðugt, hvort heldur er til afþreyingar, fræðslu eða tjáskipta. Fjölmiðlaþróunin býður upp á gífurlega möguleika, en hún á sér einnig neikvæðar hliðar. Virk fjölmiðlastefna getur því skipt sköpum ef við viljum hafa áhrif á þróunina á fjölmiðlamarkaðnum. Eignasamruni og samþætting fjölmiðlafyrirtækja og stýring fjölmiðla í hvaða formi sem er getur haft hættuleg áhrif á tjáningarfrelsi og upplýsingaflæði í samfélaginu. Því hlýtur að vera verkefni hins opinbera að tryggja að fjölmiðlar bjóði upp á fjölbreytt efni. Huga þarf að eignarhaldi fjölmiðlafyrirtækja og koma í veg fyrir að einn eða fáir sterkir aðilar nái slíkum yfirburðum á markaðnum að tjáningarfrelsi og upplýsingaflæði sé ógnað. Jafnframt ber að rannsaka fjárhagslega tengingu fjölmiðlafyrirtækja við önnur fyrirtæki sem augljóslega gæti haft áhrif á tjáningarfrelsið.`` Hvar eru þessir þingmenn nú? Þeir hlaupast undan fyrri orðum sínum. Það er ekkert að marka það sem þessir hv. þingmenn sögðu hér í eina tíð. Nú eru þeirra eigin orð dauður bókstafur og ómerk. Ég leyfi mér að vísa til þess sem fram kom á Alþingi fyrr á þessu ári þegar ég og hv. þingmenn Pétur H. Blöndal og Birgir Ármannsson fjölluðum hér um frumvarp sem miðar að því að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið og einkavæða það. Hver voru þá helstu mótrök stjórnarandstöðuflokkanna, sérstaklega hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, gegn því frv.? Jú, þau voru að það mætti ekki einkavæða Ríkisútvarpið, eins og við höfum lagt til í þingmáli okkar, vegna þess að hætt væri við því að annar fjölmiðlarisi, Norðurljós, mundi gleypa Ríkisútvarpið og standa einn að rekstri ljósvakamiðla hér á landi. Nú liggja fyrir tillögur um að tryggja dreifða eignaraðild að fjölmiðlum og þá heyrist ekki múkk í þessum höfðingjum. Hvernig er hægt að trúa því sem þessir stjórnmálamenn segja? Hvernig er hægt að taka það fólk alvarlega sem hagar málum sínum með þessum hætti? Ég get að það ekki a.m.k. ekki. Ég sagði fyrr í ræðu minni að meiri hluti allshn. hefði tekið tillit til þeirra ábendinga og athugasemda sem fram hafa komið af hálfu fræðimanna og ekki síður þingmanna í umræðu um málið. Í 1. umr. um þetta mál sagði hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, formaður Frjálsl., með leyfi forseta: ,,Ég held að fjöldamargt þurfi að skoða í málinu. Það er ekki hægt að tala um það með þeim hætti sem hér er upp sett, um það verður ekki sátt. Þar með er ég ekki að segja, hæstv. forseti, að ekki megi ná einhverri lendingu um eignarhald á fjölmiðlum og einhverri takmörkun í kringum það.`` Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði jafnframt: ,,Er skynsamlegt að leggja upp með frv. eins og það er í pottinn búið, að aðilar sem með einhverjum hætti eru með markaðsráðandi stöðu í einhverri starfsemi megi ekki eiga krónu í útvarpsfjölmiðlun ...?`` Hv. formaður Frjálslynda flokksins bætti síðan við, með leyfi forseta: ,,Það hlýtur líka að verða að spyrja þeirrar spurningar hvort uppsetningin á 1. gr., einkanlega a-liðnum, teljist eðlileg eins og hún er sett fram. Að fyrirtæki, þó þau eigi markaðsráðandi stöðu í einhverri starfsemi hér á landi, megi ekki eiga nokkurn hlut í fjölmiðlum. Einnig er áleitin spurning hvort tvö ár séu eðlilegur aðlögunartími í því sambandi þegar ætlast er til þess að fyrirtæki sem nú eiga í frjálsri fjölmiðlun hér á landi fari algjörlega út úr þeirri starfsemi. Ég tel að slík umgjörð í lagasetningu sé ekki ásættanleg og ekki eðlileg framsetning á málinu. Ef niðurstaða manna við yfirferð og skoðun á málinu verður sú að nauðsynlegt sé að breyta eignarhaldinu verulega frá því sem nú er tel ég að í fyrsta lagi þurfi lengri aðlögunartíma og í öðru lagi sé órökrétt að banna fyrirtækjum, þó stór séu og markaðsráðandi, að eiga aðild í útvarps- og sjónvarpsrekstri. Mér finnst að skoða þurfi vandlega hvaða reglur menn ætla að setja í því sambandi og ítreka að eins og frv. er fram sett tel ég það óásættanlegt og of harkalega að verki staðið og hef að mínu mati ekki fengið sannfærandi rök fyrir því að markaðsráðandi fyrirtæki megi ekki með neinum hætti eiga í útvarpsrekstri.`` Þetta sagði Guðjón A. Kristjánsson, frú forseti. Maður skyldi nú ætla að Frjálslyndi flokkurinn og formaður hans mundi taka undir þær breytingar sem gerðar hafa verið á frumvarpinu ef hægt er að taka eitthvað mark á umræðum og ummælum hv. þm. við 1. umr. Hann nefnir tvö atriði. Hann nefnir það að hann telji óeðlilegt að markaðsráðandi fyrirtæki megi ekki eiga neitt í ljósvakafjölmiðlum og að það sé óaðgengilegt að veitt útvarpsleyfi verði afturkölluð með svo stuttum fyrirvara. Nú hafa verið gerðar grundvallarbreytingar á þessum tveimur ákvæðum sem hv. þm. nefndi sérstaklega að hann teldi að væru frumvarpinu eins og það var lagt fram í upphafi til vansa. Maður hlýtur að spyrja: Er ekki hægt að taka mark á því sem hv. þm. sagði við 1. umræðu og eru þær breytingar sem nú hafa verið kynntar ekki í fullkomnu samræmi við þessar athugasemdir sem hv. þm. gerði við 1. umr. Hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon er annar þingmaður, og formaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs, sem hefur látið sér kveða í þessari umræðu, þar á meðal í 1. umr. um málið. Sá hv. þm. hefur gefið sig sérstaklega út fyrir að vera málefnalegur stjórnmálamaður þó svo að það hafi kannski aðeins verið varpað skugga á þá ímynd nú á síðustu dögum og deila megi um það hversu málefnaleg hans framganga í þessu máli hafi verið á stundum. En sá hv. þm. hefur gefið sig út fyrir að vera málefnalegur og að treysta megi hans orðum eins og nýju neti. Við 1. umr. um þetta mál sagði hv. þm., með leyfi forseta: ,,Hvernig viljum við hafa reglurnar til lengri tíma litið? Við þurfum að svara spurningunni um hvort það felist hættur í ástandinu eins og það er eða gæti orðið. Þá er mitt svar já. Ég held því hiklaust fram að það felist hættur í að leyfa ótakmarkaða samþjöppun og hafa engar reglur sem komi í veg fyrir að stóraðilar á öðrum sviðum viðskipta geti þess vegna lagt alla einkareknu fjölmiðlana í landinu undir sig. Áfram hélt hv. þm., með leyfi forseta: ,,Það er mikill barnaskapur að sjá ekki að aðstæðurnar sem hér hafa verið að skapast bjóða upp á tortryggni. Þær bjóða tortryggni heim.`` Síðar í ræðu sinni kemur hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon að kjarna gagnrýni sinnar á frumvarpið eins og það var þegar það var lagt hér fram 28. apríl síðastliðinn. Hann sagði, með leyfi forseta: ,,Ég tel að það gangi mjög langt að segja að fyrirtæki í markaðsráðandi stöðu á einhverju sviði viðskipta megi ekki eiga eina einustu krónu í fjölmiðlafyrirtæki, í ljósvakamiðli. Það er stór spurning hvort menn eiga að fara þá leið að segja bara núll prósent.`` Áfram heldur hv. þm., með leyfi forseta: ,,Þarna er spurning um hvort setja mætti þak sem miðaðist við tiltölulega lága prósentu, hvort það væri ekki sanngjarnara og raunhæfara.`` Á þessi sjónarmið höfum við í meiri hluta allsherjarnefndar fallist. Við höfum fallist á gagnrýni hv. þm. sem fram kom í 1. umr. um málið. En það var annað atriði, frú forseti, sem hv. þm. gagnrýndi. Hann sagði við lok sinnar ræðu, með leyfi forseta: ,,Að síðustu vil ég segja, herra forseti, um gildistöku\-ákvæði frumvarpsins að þau tel ég alls ekki ganga eins og þau eru úr garði gerð. Mér finnst lágmark að þegar útgefin útvarpsleyfi haldi gildi sínu og lagaskilin séu með þeim hætti að menn hafi hið minnsta tveggja til þriggja ára aðlögunartíma óháð þeim leyfum sem þeir hafa í höndunum en til viðbótar gildi öll þegar útgefin útvarpsleyfi þar til þau renna úr gildi og þarf að endurnýja þau, þá á grundvelli hinna nýju reglna.`` Út á hvað gengur sú breytingartillaga sem lögð hefur verið fram nú fyrir 3. umr. þessa frumvarps? Hún gengur út á nákvæmlega það sem hv. þm. Steingrímur Jóhann Sigfússon sagði í 1. umr. um málið, nákvæmlega það sem hann hélt fram. Og svo er því haldið fram í sölum Alþingis að það sé ekki tekið tillit til þeirra athugasemda sem fram koma meðal annars frá stjórnarandstöðunni varðandi efnisatriði þessa máls. Maður hlýtur að spyrja sig í ljósi þessara ummæla sem ég hef hér rakið orðrétt með tilvitnun í hv. þm. hvort hann telji ekki rétt í ljósi þess sem hann hefur þegar sagt og í ljósi þess hversu mikið hann gerir úr því að hann sé málefnalegur stjórnmálamaður og að trúa megi hans orðum eins og nýju neti, hvort ekki megi gera ráð fyrir því að hv. þm. styðji þessar breytingartillögur sem fram hafa komið af hálfu meiri hluta allsherjarnefndar og eru í algeru samræmi við það sem hann hefur sagt í þessari umræðu. Ég tel að sé hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon samkvæmur sjálfum sér ætti hann og þingflokkur hans að styðja frumvarpið eins og það liggur fyrir nú því að eins og sjá má og ég hef rakið þá höfum við þingmennirnir í meiri hluta allsherjarnefndar tekið fullt tillit til þeirra athugasemda sem hann færði fram við 1. umr. Það verður athyglisvert að fá skýringar hv. þm. á því ef svo verður ekki.

Þær skaltu fá.

Fleiri liðsmenn úr Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hafa látið sig þetta mál varða þrátt fyrir að þeir séu kannski ekki allir þingmenn á hinu háa Alþingi. Katrín Jakobsdóttir sem hvorki er meira né minna en varaformaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs og Sverrir Jakobsson sagnfræðingur sem er reyndar bróðir Katrínar og gegnir meðal annars trúnaðarstörfum fyrir R-listann í Reykjavík hafa nýlega fjallað opinberlega um fjölmiðlafrumvarpið og ástand á fjölmiðlamarkaði. Varaformaður Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs segist í grein sinni á vefsíðunni Múrnum hafa gaman af því sem hún kallar bræði Samfylkingarinnar og bætir svo við í sinni grein, með leyfi forseta: ,,Væri tónninn ekki annar ef Berlusconi væri til umræðu en ekki Baugur? Vissulega er gaman að því að Baugur skuli velgja ráðamönnum undir uggum en færi gamanið ekki að kárna ef fjölmiðlarisi í sömu aðstöðu styddi ríkjandi stjórnvöld? Hvað yrði þá um gagnrýna umræðu í þjóðfélaginu? Því er nauðsynlegt fyrir skynsamt fólk að missa ekki sjónar á málefnagrundvelli þessa frumvarps. Það er sjálfsagt og eðlilegt að ræða eignarhald fjölmiðla, réttindi og skyldur þeirra og fleira þvíumlíkt. Sú umræða má ekki hverfa ofan í skotgrafir þar sem fólk er annaðhvort með Davíð eða á móti, með Norðurljósum eða á móti. Fjölmiðlar hafa mikilvægri skyldu að gegna sem fjórða valdið --- aðrar en fyrirtæki, segjum í tískugeiranum eða á matvælamarkaði --- fjölmiðlar hafa upplýsandi og gagnrýnið hlutverk gagnvart stjórnvöldum og almenningi.`` Það er ekki oft sem ég er sammála varaformanni Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs en ég get ekki betur séð en að í þessu greinarkorni sem ég vitnaði í að hluta sé hún að taka undir þau sjónarmið sem við í stjórnarliðinu höfum haldið hér fram um málflutning stjórnarandstöðunnar. Grein Sverris Jakobssonar sagnfræðings gæti ekki síður orðið ýmsum þingmönnum til upplýsingar, ekki síst flokksfélögum hans sem af óútskýrðum ástæðum virðast ætla að hlaupa frá margítrekaðri afstöðu sinni til samþjöppunar og náinna eignatengsla og fyrri ummæla um það frumvarp sem hér er til umræðu eins og ég hef rakið. Sverrir Jakobsson skrifaði nefnilega grein um fjölmiðlalög og mannréttindayfirlýsingu Evrópu í þetta sama vefrit, Múrinn, þann 28. apríl 2004. Ég ætla að lesa það upp sem Sverrir segir þar vegna þess að hér í salnum eru tveir flokksfélagar hans, hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og Steingrímur J. Sigfússon, með leyfi forseta: ,,Í umræðu um nýtt fjölmiðlafrumvarp ríkisstjórnarinnar hefur heyrst það sjónarmið að sérstök löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum sé óþörf enda dugi samkeppnislög til þess að koma í veg fyrir fákeppni. Þetta viðhorf er nokkuð á skjön við þá umræðu sem nú er efst á baugi í hinum vestræna heimi. Hér á eftir verður stuðst við samantekt Þorbjörns Broddasonar um ,,[r]eglur um eignarhald á fjölmiðlum í nokkrum löndum`` en upplýsingar sem þar er að finna eru einkum fengnar úr ritinu World Press Trends 2003. Þá er fyrst að benda á að í 10. grein mannréttindayfirlýsingar Evrópu er ákvæði sem leggur ríkjum á herðar skyldu til að vernda og efla ,,margradda fjölmiðlun``. Þetta merkir að ríkisvaldið er gert ábyrgt fyrir því að fjölbreyttar skoðanir heyrist og upplýsingar nái til almennings. Jafnframt virðist ríkja einhugur um að samkeppnislög dugi ekki ein og sér þar sem þau taki ekki á kröfunni um menningarlega fjölbreytni. Til að bregðast við 10. grein mannréttindayfirlýsingarinnar settu Norðmenn lög um eignarhald á fjölmiðlum þar sem kemur fram að einstaklingur eða lögaðili megi helst ekki ná yfirráðum yfir þriðjungsstöðu á markaði tiltekins fjölmiðils (dagblaða, útvarps eða sjónvarps) án opinberra afskipta með uppkaupum eða sameiningu miðla. Í Danmörku eru lög um að aðili sem rekur ljósvakamiðil megi ekki stunda nokkurn annan rekstur. Reglur í Svíþjóð gera það að verkum að ólíklegt er að blaðaútgefandi geti fengið leyfi til að reka sjónvarpsstöð. Í Finnlandi hafa stjórnvöld verið treg til að veita blaðaútgefendum leyfi til að reka ljósvakamiðla. Í þessum löndum eru hins vegar engar sérstakar reglur um eignarhald á blöðum. Á hinn bóginn hafa reglur til að takmarka fákeppni verið rýmkaðar í Bretlandi, markaðshlutdeildarþröskuldur hefur verið afnuminn og bann við að sami aðili geti rekið tvær sjónvarpsstöðvar í London var afnumið. Rupert Murdoch hlýtur að una glaður við sitt. Í Frakklandi má sami aðili reka tvennt af fjóru, jarðnetssjónvarp, kapalsjónvarp, útvarp og dagblöð. Sami aðili má ekki hafa yfir 30% hlutdeild á dagblaðamarkaði. Í Bandaríkjunum gildir sú meginregla að sjónvarpseigandi megi ekki eiga fleiri en eina sjónvarpsstöð á sama svæði og enginn má ráða yfir meira en 35% af sjónvarpsmarkaðnum á landsvísu. Þá má enginn eiga blað og sjónvarp á sama svæði og útlendingum er bannað að eiga nema fjórðungshlut í ljósvakamiðli. Á Ítalíu eru umfangsmiklar reglur um blaðaútgáfu en fákeppni ríkir á sjónvarpsmarkaði þar sem sjónvarpsstöðvar í eigu Silvio Berlusconis ráða yfir 60% af auglýsingamarkaði. Hann er jafnframt forsætisráðherra og nýtur þingmeirihluta, en þingið skipar stjórn ítalska ríkisútvarpsins. Þannig má ætla að forsætisráðherra ráði yfir 90% af því sjónvarpi sem Ítalir horfa á. Þess má geta að dagblaðalestur er lítill á Ítalíu en 82% landsmanna fá fréttir eingöngu úr sjónvarpi.`` Að lokum segir Sverrir: ,,Af framansögðu má ráða að löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum á Íslandi væri í samræmi við það sem tíðkast í flestum ríkjum hins vestræna heims.`` Í samræmi við það, frú forseti, sem tíðkast í flestum ríkjum hins vestræna heims. ,,Þar má hins vegar benda á nokkrar undantekningar, einkum Bretland og Ítalíu. Athyglisvert er að í þessum löndum eru áhrif ,,fjölmiðlakónga`` á borð við Rupert Murdoch og Silvio Berlusconi einna mest og geta þeir beitt þeim óspart til að hafa áhrif á almenningsálitið og torvelda lagasetningu.`` Ég ætla að lesa þessa lokasetningu aftur upp fyrir hv. þm. Steingrím J. Sigfússon  ,,Athyglisvert er að í þessum löndum eru áhrif ,,fjölmiðlakónga`` á borð við Rupert Murdoch og Silvio Berlusconi einna mest og geta þeir beitt þeim óspart til að hafa áhrif á almenningsálitið og torvelda lagasetningu.`` Ég held að þetta hafi verið holl lesning fyrir hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur og hv. þm. Steingrím J. Sigfússon 

Það má segja það.

Ég held, virðulegi forseti, að með vísan til þess sem þessir frammámenn í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði sögðu og með vísan til þess sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði við 1. umr. um þetta fjölmiðlafrumvarp hljóti Vinstri hreyfingin -- grænt framboð og þingmenn þess stjórnmálaflokks að styðja þær breytingar sem fram hafa komið á frumvarpinu. Það verður mjög athyglisvert að heyra þær útskýringar sem fram koma hjá hv. þingmanni ef svo er ekki. Virðulegi forseti. Ég ætla svo sem ekki að hafa þessa ræðu miklu lengri en ég tel að í henni hafi ég fært veigamikil rök fyrir því að þær breytingar sem gerðar hafa verið í meðförum allsherjarnefndar á þessu frumvarpi eru mjög verulegar og þær koma til móts við þau sjónarmið og þær athugasemdir sem fram hafa komið frá fræðimönnum, frá þingmönnum hvort sem þeir eru úr stjórnarflokkunum eða stjórnarandstöðuflokkunum, frá þeim sem reka fjölmiðla á ljósvakamarkaði, úr þjóðfélaginu og frá starfsmönnum þessara fyrirtækja. Ég leyfi mér að hafna því alfarið að þessar breytingar séu sáralitlar og ekki raunverulegar. Þær eru þvert á móti verulegar og þær fela í sér mikla breytingu á því frumvarpi sem lagt var fram þann 28. apríl síðastliðinn. Ég tel að með frumvarpinu eins og það liggur fyrir nú sé fjölbreytni í fjölmiðlun og eignarhaldi tryggt. Ég tel að með því frumvarpi sem hér liggur fyrir sé verið að taka undir þau sjónarmið sem ég reifaði í ræðu minni í 2. umr. og sem fram koma í grein Sigurðar Líndals um stjórnarskrá og mannréttindi þar sem Sigurður víkur að því að það sé mjög mikilvægt í umræðunni um mannréttindi, af því að hún hefur verið mjög mikil á hinu háa Alþingi í tengslum við fjölmiðlafrumvarpið, að það verði að líta á mannréttindin almennt en ekki sértækt. Með mannréttindaákvæðum og mannréttindayfirlýsingum verður að tryggja réttindi og mannréttindi almennings, tryggja lýðræðið í þjóðfélaginu. Menn mega ekki skáka í skjóli mannréttindanna fyrst og fremst í þágu sérhagsmuna einstakra aðila. Ég leyfi mér í lok þessarar ræðu að gera orð míns gamla kennara, Sigurðar Líndals, að mínum lokaorðum. Ég leyfi mér að gera þessi orð að mínum sem fram koma í hans ágætu grein um stjórnarskrá og mannréttindi. Þau eiga svo ljómandi vel við í þeirri umræðu sem hér á sér stað um þetta fjölmiðlafrumvarp og ýmsir, sérstaklega þingmenn stjórnarandstöðuflokkanna, ættu að velta þeim fyrir sér vegna þess að í þessari umræðu hefur óneitanlega borið nokkuð á þeim sjónarmiðum sem Sigurður víkur að í þessari grein sinni. Ég ætla nú að lesa þau upp og gera að mínum lokaorðum, með leyfi forseta: ,,Afleiðing þessa misvægis hagsmuna verður þá sú að þeir sem láta sig mannréttindi almennt varða missa heildarsýn og ganga sérhagsmunahópum á hönd, vitandi og óafvitandi, en tækifærissinnaðir stjórnmálamenn elta hópana á víxl í von um stundarfylgi. Þannig þoka almannahagsmunir smám saman fyrir sérhagsmunum og ríkisvald sem á að gæta almannaheilla missir mátt til að verjast þessum ágangi og miðla málum milli hinna ólíku hagsmuna, ekki síst að rétta hlut þeirra sem minnst eiga undir sér. Almenn mannréttindi verða sérréttindi þeirra sem hafa völd og áhrif; mannréttindin snúast upp í andhverfu sína.`` Það er akkúrat þetta sem við erum að tryggja sem stöndum að þeim breytingartillögum sem gerðar hafa verið á þessu frumvarpi og sjónarmið þeirra sem leggja þetta frumvarp fram, það er að segja ríkisstjórnarinnar og stjórnarflokkanna, eru að tryggja hagsmuni almennings, tryggja lýðræðislega umræðu, tryggja aðgang allra að ljósvakamiðlunum og rekstri fjölmiðla og tryggja það að sjónarmið allra fái að heyrast í þjóðfélagsumræðu.

Frú forseti. Í ræðu sinni nefndi hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson að stjórnarandstöðuflokkarnir hefðu tekið pólitíska U-beygju í málinu. Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson --- hann hefur farið í marga hringi í þessu máli og í raun farið mjög illa með trúverðugleika sinn sem stjórnmálamaður á sínu fyrsta ári á hinu háa Alþingi --- eftirfarandi spurninga: Í fyrsta lagi studdi hv. þm. frv. í upprunalegri mynd. Engu að síður segir hann í ræðu sinni nú að frv. hafi tekið grundvallarbreytingum, verulegum breytingum hefur hann orðað líka. Þá spyr ég: Studdi hann ekki frv. í upphaflegri mynd eða styður hann það bara núna eða öfugt? Í öðru lagi vil ég tala um lýðræðið innan stjórnarflokkanna og mun kannski gera það í seinna andsvari mínu, en það lýtur að því hvernig málið hefur verið unnið innan stjórnarflokkanna. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson staðfesti hér í ræðu að honum þætti það mjög aðfinnsluvert hvernig málið hefði verið unnið, ekki eru til neinar samþykktir í sögu Framsfl. um hvernig taka eigi á þessum málum. 

Frú forseti. Hv. þm. Gunnar Örlygsson spurði tveggja spurninga og velti því fyrir sér hvort ég hefði stutt frv. í upprunalegri mynd. Það lá fyrir þegar frv. var afgreitt úr þingflokki mínum að ekki lágu fyrir efnislegar athugasemdir varðandi frv. Ég hygg því að það hafi legið fyrir strax í upphafi málsins hver hugur þingflokks Sjálfstfl. var til málsins. Það þýðir hins vegar ekki að ég eða aðrir þingmenn höfum ekki haft athugasemdir við efnisatriði frv. Það þýðir ekki að frv. eins og það var í upphafi hafi verið nákvæmlega eins og ég hefði viljað hafa það ef ég hefði samið það og hefði sjálfur ráðið hvernig það átti að vera. Ég tel að sú meðferð sem málið fékk í mínum höndum og annarra þingmanna sýni að við höfum haft vilja til að ganga lengra til þess að leyfa meira frelsi og gera minni takmarkanir í þessum atvinnurekstri. 

Frú forseti. Í ræðu sinni á dögunum sagði hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson að honum þætti það aðfinnsluvert og í raun mjög hættulegt gagnvart lýðræðislegri umfjöllun í landinu að foringjar stjórnarflokkanna tækju upp á sitt eindæmi ákvörðun um með hvaða hætti setja ætti lög sem hér eru til umræðu. Ekki eru til neinar samþykktir um þessi mál, hvorki hjá Sjálfstfl. né Framsfl. Ég vil í því ljósi upplýsa hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson að í mínum flokki, Frjálsl., dytti okkar ágæta formanni aldrei í hug að koma fram með slíka hluti og skipa svo eftirleiðis öðrum hv. þm. fyrir hvaða leið þeir eigi að fara í málinu. Þetta segir okkur hvernig komið er fyrir lýðræðinu í landinu. Það staðfestir sá fjöldi sem mætti á Austurvöll í hádeginu. Það er traðkað á lýðræðinu af stjórnarflokkunum. Það er traðkað á lýðræðinu innan Alþingis. Og það er traðkað á lýðræðinu í landinu sem við búum í, Íslandi. 

Ég vil biðja hv. þingmenn að virða tímann þegar hann er svo skammur.

Frú forseti. Spurt var um lýðræði innan stjórnarflokkanna. Ég vil fyrst segja um það að ég get ekki svarað neinu um hvaða vinnubrögð eru viðhöfð innan Framsfl. og mér er nokk sama hvaða viðbrögð eru viðhöfð innan Frjálsl. Ég get bara lýst því að vinnulagið sem á sér stað innan Sjálfstfl. og þingflokks Sjálfstfl. er mjög lýðræðislegt. Það er fráleitt að halda því fram að mönnum sé skipað út og suður til þess að gera einhverjar breytingar. Ég veit ekki betur en við höfum setið á mörgum fundum, óbreyttir þingmenn Sjálfstfl., hlustað á sjónarmið allra þeirra aðila sem komu fyrir nefndina og lagt fram brtt. við frv. Ætlar hv. þm. að halda því fram að við hv. þingmenn í allshn. höfum ekkert haft um það að segja hvers efnis þær brtt. eru sem við höfum 

Frú forseti. Hv. þm. hóf mál sitt á því að kvarta undan ómálefnalegum ræðum stjórnarandstæðinga í fyrri hluta umræðunnar. Ég mótmæli því eins og ég hef reyndar gert í ræðu minni fyrr í dag. Ræður okkar hafa verið málefnalegar. En ég þakka hv. þm. fyrir að vera nú það framarlega á mælendaskrá að við getum skipst á skoðunum við hann og ég sé að fleiri stjórnarliðar eru framarlega á mælendaskránni núna og er það vel. Ég vil spyrja hv. þm. sem spyr hér með nokkurri vandlætingu hvernig hægt sé að taka mark á hinum og þessum þingmönnum? Það er lafhægt að snúa spurningunni við og spyrja: Hvernig er hægt að taka mark á þeim þingmanni sem nú talar með þeim hætti sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson gerir, þegar þingmaðurinn hefur haldið því fram jafnt í ræðu sem riti að viðskiptalífið eigi að fá frelsi til að þroskast og dafna án afskipta hins opinbera? Hv. þm. hefur jafnvel haldið því fram að afnema beri samkeppnislög því að markaðurinn muni sjálfkrafa leita jafnvægis. Nú spyr ég hv. þm.: Hvað hefur breyst? Hvernig rökstyður hv. þm. slík sinnaskipti?

Virðulegi forseti. Ég ætla að byrja á að mótmæla því að ég hafi talað í einhverjum vandlætingartón til ákveðinna þingmanna. Ég held því samt statt og stöðugt fram að ýmsar ræður ýmissa hv. þm. hafi verið einkar ómálefnalegar. Ég skal hins vegar játa það að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur verið málefnaleg í umræðunum sem hér hafa farið fram. Hún spurði hvort átt hafi sér stað pólitísk U-beygja af minni hálfu hugmyndafræðilega. Það er alls ekki. Þó svo að ég sé frjálshyggjumaður og frjálslyndur í skoðunum þýðir það ekki að ég sé anarkisti. Því er haldið fram, m.a. í fjölmiðlum, að ég sé bara anarkisti sem vilji engar reglur. Það er ekki satt. Við sem erum frjálslyndir í pólitík viljum að reglur séu sem fæstar og takmarkanir á atvinnulífinu séu sem minnstar. En það er samt sem áður svo 

Frú forseti. Gott og vel. Hv. þm. segist ekki hafa tekið hugmyndafræðilega U-beygju, en þá vil ég spyrja: Hvernig rökstyður hv. þm. það að í reglunum sem gilda um sjávarútvegsfyrirtækin er gert ráð fyrir að fyrirtæki megi eiga allt að 12% hlutdeild í aflamarki? Ég kann ekki alveg að fara með þessi kvótahugtök en ég var að hlusta á hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson áðan og þar er prósentuviðmiðunin 12% en sambærileg viðmiðun í því frv. sem við fjöllum um er 5%. Ég sé ekki betur en hér þurfi að rökstyðja mál. Sömuleiðis þurfa hv. þm. að rökstyðja mál sitt þegar það er alveg ljóst að fyrirtæki sem vex og dafnar og á í fjölmiðlum má ekki fara yfir þessa 35% eignaraðild nema með refsingu. Og hver er refsingin? Hún er sú að viðskrh. verða fengnir ákveðnir hlutir í fyrirtækinu til að selja og fyrirtækin fá ekki neitt um það að segja t.d. á hvaða verði viðkomandi hlutir verða seldir. 

Virðulegi forseti. Hér var varpað fram yfirgripsmiklum spurningum sem ég ætla að reyna að svara á þeim 50 sekúndum sem ég hef. Vikið var að hlutfalli heildarafla í sjávarútvegi og því að enginn einn aðili mætti eiga meira en 12% af heildarafla. Hver eru rökin fyrir því? Þau eru að tryggja dreift eignarhald eða aðgang að nytjastofnum sjávar, tryggja að enginn einn aðili eigi allan kvótann, eigi allan þorskkvótann. Höfum við frjálshyggjumenn sett okkur eitthvað upp á móti því ákvæði? 

En af hverju nægja 5% í fjölmiðlum?

Það eru 35%.

Hæstv. forseti. Mér heyrðist ekki betur en hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson héldi því fram að ríkisstjórnin ætlaði að lengja í hengingarólinni og leyfa útvarpsleyfum að renna út af sérstakri umhyggju fyrir starfsmönnum Norðurljósa. Ég leyfi mér að andmæla þeirri skýringu. Ég held að það hafi þegar komið fram að ástæðan er fyrst og fremst sú að hæstv. utanrrh., formanni Framsfl., þótti nauðsynlegt að vera öruggari en ekki öruggur um málið gagnvart stjórnarskránni. Síðan er það náttúrlega ekki boðlegt fyrir ríkisstjórn að vera uppvís að því að þegar ráðherrar lesa blöðin og vakna upp við það að þar er eitthvað sem skapraunar þeim þá svipti þeir leyfisskyld fyrirtæki leyfum. Hvernig er það metið í atvinnulífinu? Hvernig er það metið í alþjóðlegu 

Ég bið hv. þingmenn að virða tímann, þetta er knappur ræðutími, og halda sig við eina mínútu.

Virðulegi forseti. Ég þarf að byrja á því sem sagt var síðast. Það er náttúrlega algjörlega fráleitur málatilbúnaður hjá hv. þm. að halda því fram að verið sé að setja lög til þess að koma í veg fyrir að stjórnvöld í landinu þurfi að vakna upp við það á morgnana að verið sé að flytja einhverjar fréttir í blöðum sem eru þeim ekki að skapi. Frumvarpið gengur ekki út á ritskoðun. Alls ekki. Frumvarpið kemur ekki í veg fyrir að hver og einn sem vill koma sjónarmiðum sínum á framfæri geti stofnað blað og presenterað skoðanir sínar þar. Það mun ekkert breytast hvað það varðar. Ég hafna því líka að verið sé að lengja í svokallaðri hengingaról þessa tiltekna fyrirtækis og það sé gert af umhyggju fyrir starfsmönnum Norðurljósa. Hv. þm. Einar Karl Haraldsson var ekki staddur á fundum allshn. þegar starfsmenn Norðurljósa komu þangað á fundi. 

Hæstv. forseti. Það er ekki undarlegt að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson skuli vera viðkvæmur fyrir þessu atriði. Ég tel að það sé mikilsvert að útvarpsleyfin fái að renna út, vegna þess að annað hefði verið fáheyrt og óheyrilegt í þjóðfélagi sem byggir á lögum og reglu. Það hefði verið þannig til afspurnar að menn hefðu talið að núverandi stjórnvöld væru ekki í jafnvægi til þess að stjórna landinu, vegna þess að það er mikilvægt að atvinnulífið hafi ákveðinn stöðugleika til að búa við. Og það að fara fram með þeim hætti að svipta menn útvarpsleyfi til þess að þurfa ekki að láta skaprauna sér af fjölmiðlum sem eru þeim andstæðir með einhverjum hætti er náttúrlega mjög sérkennilegt. Ég tel líka að með frv. sé brotið blað að því leyti að þar er í fyrsta skipti einhverjum aðila á Íslandi bannað að gefa út dagblað. Það er algjörlega nýtt í 149 ára sögu prentfrelsis í landinu.

Frú forseti. Þetta var athyglisverð yfirlýsing sem kom frá hv. þm. Einari Karli Haraldssyni og ég vona að hann hafi talað fyrir hönd Samf. þegar hann sagði að það væri mikilsvert að útvarpsleyfi sem veitt hafa verið fengju að renna út. Það verður því gaman að sjá þegar málið kemur til atkvæðagreiðslu í þinginu hvort Samf. styðji þá breytingu. Ef hún gerir það ekki hljótum við að líta svo á að sá stjórnmálaflokkur sé mótfallinn því að leyfin fái að renna út eins og við í meiri hluta allshn. leggjum til.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vitnaði í ræðu mína áðan og endaði á þessari setningu: ,,... og hef að mínu mati ekki fengið sannfærandi rök fyrir því að markaðsráðandi fyrirtæki megi ekki með neinum hætti eiga í útvarpsrekstri.`` Sem er niðurlag málsgreinar í ræðu sem ég flutti. Ef hann hefði lesið aðeins lengra hefði hann komið að þessum orðum: ,,Ég tel að tíminn verði í fyrsta lagi að vera lengri og í öðru lagi tel ég óeðlilegt að mönnum sé algjörlega ýtt út úr atvinnurekstrinum. Varðandi útfærslu á þessum atriðum væri spurning hvort trappa mætti þetta niður og á lengri tíma. Ég teldi miklu ásættanlegra að stór og öflug fyrirtæki mættu eiga allt að 30% í útvarpsfyrirtæki og að hámarkseignaraðild hvers fyrirtækis væri 15% eða 10%.`` Ég vona að þetta svari hugleiðingum þingmannsins og undra mig reyndar á því að svo vel gefinn maður skuli vera með svona langan kveikjuþráð.

Frú forseti. Ég vil byrja á að fagna þeirri framþróun sem orðið hefur í umræðunni í dag að stjórnarliðar, aðstandendur málsins, hafa þó látið svo lítið sem koma hér og tjá sig. Fyrst skal frægan telja hæstv. utanrrh. sem ræddi málin fyrir hádegi stuttlega og nú hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Það er að sjálfsögðu betra en var við 2. umr. þegar stjórnarliðar földu sig meira og minna í málinu. Framsfl. var bókstaflega gufaður upp og þingmenn Sjálfstfl., þeir fáu sem voru á mælendaskrá og stjórnarþingmenn yfirleitt, hröpuðu niður mælendalistann og létu færa sig aftar og aftar. 

Sannarlega ekki.

Það er þó hægt að eiga orðastað við menn. Ég tel að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hafi haft uppi þó nokkra tilburði til málsvarnar af hálfu stjórnarliða en sú málsvörn var ákaflega brothætt í höndum hv. þm. Segja má að megininntak ræðu hans hafi verið það í fyrsta lagi að gera mikið úr breytingunum sem búið sé að gera eða til standi að gera á frv.

Að sjálfsögðu.

Hv. þm. lagði í raun og veru allt sitt undir í þeim efnum að breytingarnar væru svo miklar, þær væru að gera málið svo miklu betur úr garði að það væri að verða í lagi. Jahá. En hvað er hv. þm. þá að segja í leiðinni? Hann er að segja að stjórnarfrv. sem fór í gegnum báða þingflokkana án fyrirvara hafi verið handónýtt. Hann tekur algerlega undir málflutning okkar frá 1. umr. Hv. þm. er því að skjóta sjálfan sig talsvert í fótinn í leiðinni. Í öðru lagi sagði hv. þm. og lagði mikið upp úr því að reyna að sanna það að þingmenn stjórnarandstöðunnar yfirleitt væru að taka einhverjar U-beygjur í málinu. Þeir hefðu orðið allt aðrar skoðanir í þessum efnum en þeir hefðu haft á undangengnum mánuðum eða missirum, sem auðvitað er ekki rétt og ég mun koma betur að síðar. En það er sérkennilegt að hér talar sá maður, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem hefur orðið að almennu athlægi í þjóðfélaginu ásamt með félögum sínum, nýjum þingmönnum Sjálfstfl., frjálshyggjudrengjunum sem komu hér undir gunnfánum frjálshyggju, skattalækkana, frelsis og nýfrjálshyggju í atvinnulífinu, ríðandi inn á þing fyrir réttu ári síðan. Það eru þeir menn sem þurfa auðvitað að útskýra fyrir kjósendum sínum hvernig í ósköpunum standi á því að þeir styðji það að slíkt frv. komi fram eins og hv. þm. hefur núna útlistað að var algerlega ótækt í byrjun og hefur því miður allt of lítið skánað. Það væri líka fróðlegt að ræða við hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, út frá þeim frelsistrúarbrögðum sem hann hafði í veganesti inn á þing, um afstöðu hans til lítils frv. sem er einnig á borðum þingmanna, um breytingu á búvörulögum. Ég bíð spenntur eftir því að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og þeir fleiri í frjálshyggjufélaginu mæti þar á fundi og útlisti fyrir félagsmönnum nauðsyn þess að taka búvörulögin út undan samkeppnislögunum, að leyfa mjólkuriðnaðnum að þróast í fullkominni verðstýringu og einokun óháð samkeppnislögum. Öðruvísi mér áður brá. Þetta er stjórnarfrv. Ég heyrði ekki að neinir fyrirvarar væru af hálfu þingmanna Sjálfstfl. við flutning þess. Nú skal það tekið fram til að eyða misskilningi að ég leggst ekki gegn því frv. nema síður sé. Ég tel mjög margt mæla með því að leyfa t.d. áfram verðlagningu á heildsölu í mjólkurvörum þannig að menn lendi ekki í sömu ógöngunum þar eins og menn hafa gert á kjötmarkaði. Það kemur líka á daginn að kannski er það einhver mesti stuðningurinn við sjálfstæða aðila sem eftir eru í smásöluverslun í landinu í vörn þeirra gegn risunum að fá að halda þeirri verðlagningu, þannig að stóru aðilarnir geti ekki í krafti stærðar sinnar pínt út afslætti sem hinir ekki fá. Það segja mér margir sjálfstæðir kaupmenn, þeir fáu sem eftir eru í dag, að þeir gætu svo gott sem pakkað niður ef sá stóri vöruflokkur færi sömu leið og flest annað, að þeir yrðu píndir til innkaupa á lakari kjörum en stóru markaðsráðandi risarnir. En það er önnur saga. Það væri fróðlegt að heyra hv. þm. útskýra fyrir kjósendum sínum, umbjóðendum sínum, að þetta sé ekki nein U-beygja, þetta sé ekki stefnubreyting. Nei, vandinn er auðvitað sá að það er hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og félagar hans hér og auðvitað Sjálfstfl. allur eins og hann leggur sig sem eru í þeim mikla vanda að útskýra málið í samhengi við grundvallarstefnumið flokksins. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem ég vona að sé viðstaddur og tilbúinn til að taka gagnrýni á sitt mál sem hann flutti áðan, vitnaði mjög í ræður manna og greinar. Hann vitnaði í ræðu hv. þm. Guðjóns A. Kristjánssonar, vitnaði í ræðu mína, vitnaði í skrif á vefritinu Múrnum og las þar upp alveg prýðilega samansetta texta, en því miður ekki í heild sinni frekar en hann gerði mönnum rétt til að vitna þá í orð þeirra í samhengi, eins og hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sýndi fram á áðan með því að lesa örlitla viðbót af þeirri ræðu sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson vitnaði í. Hv. þm. féll nefnilega í þá gryfju að tína út úr máli manna, bæði ræðum og greinum, eingöngu það sem hentaði honum í því að reyna að sanna sitt mál. Sleppti öllu samhengi hlutanna. Kemst svo að þeirri kostulegu niðurstöðu eftir þær hlutdrægu ívitnanir að menn hljóti að vera sammála honum og skyldugir til þess að styðja frv. Þetta er sama áráttan og Morgunblaðið er haldið af sem skrifar í leiðara eftir leiðara: ,,Það eru víst allir sammála Morgunblaðinu hvað sem þeir segja.`` Allir. Össur, Steingrímur J. Allir. Þeir hljóta að vera sammála Morgunblaðinu af því Morgunblaðið hefur ákveðið að þannig sé það. Sigurður Kári Kristjánsson kemur hér, liggur yfir ræðum manna og finnur það sem hentar honum, tínir það út, vitnar í það og segir svo: ,,Þarna sjáiði. Mennirnir hljóta að vera okkur sammála.`` Nei, þetta er auðvitað ekki rismikill málflutningur og þarf auðvitað ekki að eyða tíma í að slá svona lagað niður. Sú röksemdafærsla, sem hæstv. forsrh. hefur auðvitað gefið tóninn fyrir, gengur út á það að ef menn hafa leitast við að ræða málið á málefnalegum nótum og komist að þeirri niðurstöðu að það geti vissulega verið rök fyrir því að fara yfir það og skoða hvort setja beri einhverjar takmarkandi reglur til að hindra samþjöppun í eignarhaldi, þá séu þeir sammála frv. Alltsvo, þá skrifi menn upp á þetta eins og það er. Auðvitað er þetta fullkomlega ómálefnalegt. Menn fá falleinkunn fyrir röksemdafærslu af þessu tagi. Þetta er eins konar Heimdallarhundalógík sem maður var að vona að menn væru vaxnir upp úr þegar þeir væru komnir inn á þing, jafnvel þó tiltölulega ungir séu að árum. Eða er það virkilega þannig að maður megi ekki hafa þá skoðun í friði að það geti verið ástæða til að fara yfir þetta og setja einhverjar reglur, þar með sé maður skyldugur til að skrifa upp á þetta allt, þetta frv., þessa hrákasmíð og þessi vinnubrögð? Nei, ég frábið mér það. Það er að sjálfsögðu ekki þannig. Þeir sem hafa reynt í gegnum allan þennan storm að ræða málið á málefnalegum nótum, hafa einmitt hafnað því að láta hrekja sig ofan í einhverjar skotgrafir öðru hvoru megin, neitað því að vera með einhverjum í liði, segja bara: Ég hef mína skoðun í þessu máli, mín sjónarmið og ég held þeim fram. Ég vil rökræða þau. Ég vil skoða þessa hluti. Það er það sem þessir menn þola ekki. Þetta er í raun og veru aðferðafræði Bush Bandaríkjaforseta sem er sennilega ekki vel til þess fallin að standa í flóknum rökræðum. Þess vegna hentar að segja: Ef þú ert ekki með mér ertu á móti mér. Enginn millivegur. Það skal bara vera svart og hvítt í heiminum. Annaðhvort styður maður þessi ósköp og skrifar upp á þessi vinnubrögð eða maður er á mála hjá Baugi. Maður er handbendi þess fyrirtækis, gengur erinda auðhringsins. Þetta hafa þessir menn verið að segja. Þetta er auðvitað neðan við allar hellur. Ég er hvorki handbendi Baugs né á mála hjá þeim og þaðan af síður ræður Davíð Oddsson eða fótgönguliðar hans afstöðu minni til mála. Það skal vera alveg á hreinu. Ég frábið mér það að rökræða við menn á þessum nótum. Auðvitað væri ástæða til að fara rækilega, frú forseti, yfir forsögu þessa máls. Það þarf í raun og veru að gera það mjög fljótt, áður en ryk fellur á þessa atburði, og greina allt þetta undarlega ferli, allt frá því að menntmrh. setti nefnd á laggirnar með ákveðnu erindisbréfi og henni var ætlað að fara yfir þetta svið. Því miður var að vísu nefndin ekki þannig saman sett að það væri nógu gæfulegt í byrjun. Það starf var þó að mörgu leyti ágætlega heppnað og skýrslan nokkuð góð. Svo var henni haldið leyndri í einhverjar vikur og starfshópurinn hafði fyrir fram það hlutverk að ef niðurstaðan yrði sú að þörf væri lagasetningar skyldi hann semja frv. Það var aldrei við hann talað meir um það, heldur skaut upp kollinum frv. ættað úr forsrn., samið þar af hæstv. forsrh., og flutt síðan af honum undir því yfirskini að um bandorm væri að ræða. Þar er augljóslega um yfirskin að ræða vegna þess að einni örlítilli setningu er skotið inn í samkeppnislögin. Að öðru leyti er þetta hreint menntamálaráðherramál sem varðar eingöngu breytingu á útvarpslögum. Það er tekið fram, sem auðvitað þurfti ekki að gera, að Samkeppnisstofnun skuli veita útvarpsréttarnefnd aðstoð við að finna út úr því hvað sé markaðsráðandi fyrirtæki. Hver annar átti annars að gera það? Prestafélagið? Ætli menn hefðu ekki hvort sem er leitað til Samkeppnisstofnunar? Og ætli opinber nefnd eins og útvarpsréttarnefnd hefði ekki sjálfkrafa fengið þjónustu frá opinberri stjórnsýslustofnun eins og Samkeppnisstofnun? Jú, auðvitað. Það þurfti ekkert að standa um það í lögum. Þetta er það sem Þórbergur hefði kallað ,,selvfölgeligheder``. Það er augljóslega eingöngu sett þarna til þess að hæstv. forsrh. geti flutt málið, það sé ekki á forræði menntmrh. Síðan þekkja menn allan þennan kostulega aðdraganda. Frumvarpi hæstv. forsrh., þ.e. fyrsta eintakinu --- ég ætla rétt að vona að það hafi ekki farið í tætarann því það hlýtur að teljast með merkari skjölum á Þjóðskjalasafninu eftir svo sem 50 ár --- sem hæstv. forsrh. kynnti í ríkisstjórn var síðan breytt talsvert áður en þau ósköp komu til þingflokkanna, var þar samþykkt og varð þá útgáfa númer tvö. Núna segja þeir hins vegar að hún hafi verið alveg ómöguleg vegna þess að aðalatriðið er orðið þær miklu breytingar sem á því eru orðnar eða eru að verða. Síðan þekkjum við þetta, virðulegur forseti, sálarangist Framsfl. og innantökur allar sem því miður enduðu, eins og venjulega, á því að Framsókn fékk töflu og lét sig hafa þetta allt saman og ætlar að standa að því að gera þetta að lögum eins og við stöndum núna frammi fyrir. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson fór líka hér í sérkennilega málsvörn þegar hann ræddi um fyrirtækið Norðurljós. Hann hafði um það hin hörðustu orð, sagði að þar hefðu menn beitt fyrir sig starfsmönnum með ósæmilegum hætti, vitnaði í formann Starfsmannafélags Norðurljósa, íþróttamanninn Arnar Björnsson, og hefur eftir honum upplýsingar úr þingnefnd sem er ekki til siðs, þ.e. að orðtaka menn um það sem þeir segja á lokuðum fundum með þingnefndum. En gott og vel, þar á Arnar Björnsson að hafa sagt að starfsmenn Norðurljósa hafi í raun og veru verið neyddir til að taka afstöðu til frv. Þetta eru mjög alvarlegar ásakanir. Nú á þessi ágæti maður auðvitað kost á því að gera grein fyrir þessu opinberlega. Ég hef ekki orðið þess var að starfsfólki Norðurljósa væri mikil nauðung að koma fram og tjá hug sinn, senda okkur póst eða tala á fundum eða annars staðar. Ekki hef ég orðið þess var, m.a. í samskiptum við þennan nefnda mann, að ekki fylgi hugur máli af hans hálfu. Mér finnst mjög alvarlegt að láta að því liggja að menn séu á einhvern hátt þvingaðir af vinnuveitendum sínum til slíkra hluta. Hitt skilja allir sanngjarnir menn að það fólk sem þarna hefur unnið undanfarna mánuði og missiri, búið við atvinnuöryggi og jafnvel staðið frammi fyrir því að vinnuveitandi þeirra væri að komast í þrot, er eðli málsins samkvæmt viðkvæmt fyrir því þegar starfsöryggi þess er aftur ógnað. Ég veit ekki hvað hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur til vitnis um að ekki verði af þeim alvarlegu áhrifum sem menn hafa talið að þetta gæti haft á rekstur téðs fyrirtækis, svo sem að lánasamningar verði gjaldfelldir eða annað í þeim dúr. Menn verða líka að hafa í huga að viðbrögð fyrirtækisins og viðbrögð starfsmanna voru eðlilega við málinu eins og það leit út í byrjun. Hvernig var það? Jú, það var auðvitað svo fáheyrt að fyrstu útvarpsleyfin áttu að falla úr gildi og hefðu ekki getað endurnýjast strax um næstu áramót, eftir rúmlega hálft ár. Þar með hefði fyrirtækið auðvitað frá fyrsta degi með hina yfirvofandi lagasetningu eða strax á næstu mánuðum orðið fyrir verulegum búsifjum og ekki getað starfað áfram í óbreyttri mynd sinni. Þetta var það sem ég m.a. vísaði til í ræðu minni við 1. umr. og sagði strax: Hvernig í ósköpunum dettur nokkrum heilvita manni í hug að hafa gildistökuákvæði málsins eins og þau litu út í byrjun? Þeim hefur ríkisstjórnin síðan í tvígang reynt að breyta. Við 2. umr. var valin sú sérkennilega leið að láta lögin taka gildi 1. júní 2006, sem slík, en þá var enn óútkljáð hvað yrði um þau útvarpsleyfi sem féllu úr gildi á tímanum þangað til. Átti útvarpsréttarnefnd þá að gefa út bráðabirgðaframlengingu, eða hvað? Um það var ekkert sagt. Nú er valinn sá kostur í brtt. að láta lögin taka strax gildi en heimila að framlengja útvarpsleyfi eða að menn eigi að fá framlengt útvarpsleyfi, þau sem úr gildi falla á tveggja ára tímabilinu fram til 1. júní 2006. Að sumu leyti má deila um það hvor gildistökuákvæðin eru betri fyrir fyrirtækið sem í hlut á og fyrst og fremst verður þarna fyrir áhrifum. Lögin eru þá gild frá byrjun og liggja fyrir með þessum skilmálum frá fyrsta degi. Þá er alveg á hreinu að þetta verður framhaldið en mönnum er a.m.k. tryggður þessi tveggja ára aðlögunartími. Síðan er hitt að ekki er heimild til að taka innan tveggja ára af útvarpsleyfi sem hafa lengri gildistíma. Vandinn er samt sá að þó að þetta sé lagatæknilega til mikilla bóta kann vel að vera að í reynd efnislega og praktískt skipti þetta engu máli. Fyrirtækið sem hér á í hlut verður ekki til staðar í núverandi mynd sinni til að njóta þessara leyfa af því að önnur ákvæði laganna koma í veg fyrir það, þ.e. 5% þakið á eignaraðild markaðsráðandi fyrirtækis og hinn algeri aðskilnaður milli ljósvaka- og dagblaðaútgáfu. Það þýðir sjálfkrafa að fyrirtækinu þarf að skipta upp og núverandi eigendur þess verða að hverfa að mestu leyti úr eigendahópnum. Þegar betur er að gáð eru þetta kannski dálítið klókindalega útfærðar eða upphugsaðar brtt., þessar síðustu, sálrænu brtt. sem ég hef leyft mér að kalla svo af því að ég held að þær þjóni aðallega þeim tilgangi að vera liður í sálrænni meðferð Framsfl. til að búa hann undir það að láta sig hafa þetta 

Rétt.

Þetta lítur út sem ívilnandi breytingar en hafa kannski ekkert praktískt gildi þegar upp er staðið miðað við stöðuna eins og hún er. Það sérkennilega er að fyrirvaralaust skýtur upp kollinum tillaga um breytingu á einu af örfáum ákvæðum frv. sem í sjálfu sér var enginn ágreiningur um, þ.e. að það gæti verið ástæða til að hafa u.þ.b. 25% þak á hámarkseign eins einstaks aðila. Er þar væntanlega átt við hvort sem er einstakling eða lögaðila. Það var takmarkandi ákvæði sem menn í sjálfu sér, held ég, settu ekkert sérstaklega hornin í og er miklu nær því að vera í samræmi við þær takmarkanir sem við höfum séð víða annars staðar og í nálægum löndum. Það er augljóst að þar er bara eitthvað valið til að breyta til þess að breyta, til að hægt sé að láta líta svo út sem þarna sé einhver viðbótarívilnun á ferðinni, málamyndabreyting sem bara þjónar þessum heimatilbúna tilgangi að vera liður í meðferð Framsfl., kannski einstöku sjálfstæðisþingmanna, ég veit ekki hvort þeim líður sömuleiðis betur. Til að það misskiljist ekki, frú forseti, það er væntanlega skýrt af orðum mínum og mátti vera fyrir, vil ég taka fram að að sjálfsögðu eru gildistökuákvæðin sem gera ráð fyrir því að þegar útgefin útvarpsleyfi haldi sér til enda miklu betri en hin ósköpin sem til stóðu. En það er eiginlega erfitt að fá sig til að fagna slíku sérstaklega þegar um svo gjörsamlega sjálfsagða hluti er að ræða. Hitt var svo fráleitt og vitfirrt að maður skildi ekkert í því. Svo er það líka að ég er ekki viss um að mönnum gangi hér einsömul góðmennskan til eða lagaástin eða ástin á stjórnarskránni. Ætli ríkisstjórnin hafi ekki bara ósköp einfaldlega staðið frammi fyrir því að í málaferlum sem fram undan væru væri svo augljóst að málsástæður ríkisstjórnarinnar eða löggjafans væru algjörlega hrundar að óbreyttu frv. sem að lögum hefði orðið. Ég held að hvaða lögfræðingur sem er hefði bara beinlínis hlakkað til að sækja málið fyrir hönd þeirra fyrirtækja sem átti að rífa útvarpsleyfin af innan nokkurra mánaða, þótt það væri eftir tvö ár, starfsleyfi sem þegar höfðu verið gefin út á sviði atvinnurekstrar með gildistíma kannski til 2007, 2008, 2009. Það bara segir sig sjálft að til viðbótar öllu hinu styrkti þessi málsástæða mjög skaðabótakröfur og vinningslíkur manna fyrir dómi. Að síðustu, út frá þeim atriðum sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson ræddi hér um og ég hafði einmitt hugsað mér að koma inn á, er þessi spurning um sértæka löggjöf versus ekki sértæka. Nú er það rangt hjá hv. þingmanni að allir í stjórnarandstöðunni hafi gert það að einhverju stóru máli í málflutningi sínum. Það gerði ég a.m.k. ekki, þvert á móti. Það var kannski eitt af því sem menn hefðu getað greint ef þeir hefðu lagt eyrun við, að við í stjórnarandstöðunni nálguðumst málið með ólíkum hætti. Ég sagði: Auðvitað er ekki hægt að útiloka það ef menn ætla að setja almenna löggjöf af þessu tagi sem gildir um ókomin ár á einhverju sviði að sú löggjöf hafi fyrst og fremst áhrif á einn aðila. Þær aðstæður geta verið til staðar í einu landi. Ég nefndi frægt dæmi, stöðu fyrirtækisins Microsoft í tölvuheiminum. Menn hafa ekki talið að fyrirtækið Microsoft væri ósnertanlegt, hvort heldur væri með lögum eða málaferlum af þeirri einu ástæðu að það væri eitt og að áhrifin af þeim aðgerðum beindust að einu fyrirtæki. Veruleikinn er sá að eitt fyrirtæki hefur heimsyfirráð á ákveðnum sviðum. Ef menn ætla að gera eitthvað til að tryggja að þetta fyrirtæki misnoti ekki stöðu sína og ýti öðrum í burtu á aðliggjandi sviðum viðskipta, t.d. í sölu á tengdum búnaði, verða menn að fara í það að setja reglur eða taka á málunum þannig að það beinist að fyrirtækinu Microsoft. Og það er gert, bæði austan hafs og vestan. Þeir hafa verið dæmdir í himinháar sektir í Evrópu. Í Bandaríkjunum hafa menn verið í umfangsmiklum málaferlum til að setja þessum risa skorður, sérstaklega til að koma í veg fyrir að hann noti markaðsráðandi og tröllastöðu sína á sviði hugbúnaðarins til að pína menn til að kaupa svo viðbótarþjónustu af sér einnig. Þar hafa menn sagt: Nei, fyrirtækið hefur rétt á sínum lausnum en það má ekki gera þær þannig úr garði eða hafa reglurnar þannig í kringum þær að menn séu til viðbótar neyddir til að taka alls konar aukaafurðir frá þeim og versla við þá. Þá eru þeir í raun og veru farnir að misnota markaðsráðandi stöðu sína eða hafa óeðlilegan arð af tengdum viðskiptum út á hana. Þetta er sem sagt í mínum huga ekki aðalvandamálið og endalaus ræðuhöld um SPRON-málið sem auðvitað er ekki sambærilegt eru alveg út í loftið. Að ráðast á stjórnarandstæðinga fyrir að hafa staðið að því máli er sérkennilegt í ljósi þess að þar var um stjórnarfrumvarp að ræða. Það studdu allir þingmenn stjórnarinnar nema sennilega þessi eini sem hér hefur talað mest um það, þ.e. Sigurður Kári Kristjánsson. Við erum þá a.m.k. ekki sekari í því máli en ríkisstjórnin sem flutti frv. og allir hinir þingmennirnir úr stjórnarliðinu sem studdu það, enda var það mál á flestallan hátt ósambærilegt. Þar var Alþingi að bregðast við til þess að lög sem það hafði sett yrðu ekki misnotuð eða farið á svig við þau, að menn næðu ekki að hafa óeðlilegan arð af forræði sínu yfir stofnfé, í raun og veru sjálfseignarfé, sem alls ekki var ætlunin með löggjöfinni. Menn voru að skjóta sterkari stoðum undir þingviljann og tryggja að lögin héldu gagnvart þeim markmiðum sem þeim var ætlað að ná. Þar við bætist að þar var ekki verið að grípa inn í þegar orðinn hlut, heldur var verið að stöðva með lagaaðgerðunum fyrirhugaðan gerning.  Nei, ég tel að vandinn sé ekki þessi og ég hef aldrei skrifað upp á þær formúleringar hér að það sé til einhver hrein skipting í lagasetningu af þessu tagi sem heitir sértæk versus almenn lög. Hvenær eru lög sértæk og hvenær almenn í þessum skilningi? Er nóg að lögin hafi áhrif á tvo aðila? Eru þau þá orðin almenn? Er það bara ef þau hafa áhrif á einn aðila sem þau eru sértæk? Ég held að þetta sé ekki góð nálgun. Það sem máli skiptir hér er hvernig lögin eru úr garði gerð. Hver eru þau áhrif sem þau hafa á viðkomandi, hvort sem hann er einn, tveir eða fleiri? Eru þau þannig sett að þau uppfylli skilyrði góðrar stjórnsýslu og góðrar lagasetningar? Eru þau ekki meira íþyngjandi en óumflýjanlegt er vegna þeirra almannahagsmuna sem menn ætla að tryggja og ná fram? Eru þau réttlætanleg íblöndun í réttindi manna á sviði atvinnurekstrarins? Uppfylla þau svokallað meðalhóf? Fá menn sanngjarna aðlögun að breytingunum? Það er það sem menn eiga að horfa hér á en ekki spurninguna endilega um það hvort þau séu í einhverjum tilbúnum skilningi almenn eða sértæk. Auðvitað má segja að öll lög sem hafa eitthvert tiltekið almennt gildi og eiga að standa um langa framtíð hafi almennt gildi hvað það varðar að þau stýra þá þróuninni og eru til staðar gagnvart nýjum aðilum sem kynnu að koma til sögunnar á síðari tímum. Þau mundu þá, eftir 10 eða 20 ár, ef aftur gerðust einhverjir atburðir á íslenskum fjölmiðlamarkaði sem leiddu til þess að það horfði í mikinn samruna fjölmiðla, hafa áhrif á þá stöðu, bremsa hana af. Mundu menn þá ekki viðurkenna að lögin hefðu almennt gildi? Jú, ég geri ráð fyrir því. Mér finnst aðalatriðið vera að efnisreglur lagasetningarinnar sem slíkrar séu réttlætanlegar, séu nauðsynlegar eða skynsamlegar, vel rökstuddar og ígrundaðar og uppfylli allar þær kröfur sem menn verða og eiga að gera til lagasetningar. Það er meginástæðan fyrir því að við sem höfum ekki verið í grunninn andvíg hugmyndum um að grípa til einhverra aðgerða, að lögfesta hér takmarkandi reglur, getum ekki staðið að þessu máli. Það kemur aldrei til greina. Ég sagði strax við 1. umr. að frv. eins og það var úr garði gert væri ótækt. Það er ósköp einfaldlega vegna þess að tilgangurinn helgar ekki meðalið hjá okkur. Það er ekki þannig að bara af því að menn telji að það geti verið ástæða til þess að hafa áhyggjur af samþjöppun í fjölmiðlun --- eins og á svo mörgum öðrum sviðum viðskipta --- geti menn bara gert hvað sem er, þá megi menn leyfa sér hvað sem er, ýta til hliðar og láta lönd og leið öll viðurkennd vinnubrögð og allar sanngirnisreglur um það hvaða skilyrði slíkar aðgerðir verði þá að uppfylla. Satt best að segja undrar mig mest að sá þáttur málsins skuli ekki hafa fengið meiri umræðu. Ég hef áður nefnt hliðstæðuna við breytingar í sjávarútvegi. Margir vilja gera breytingar á kvótakerfinu. Margir vilja bara kasta því, sjá það feigt. Um þetta hafa menn mikið rætt. En eitt held ég að flestir séu sammála um, að þótt menn vilji losna við kerfið eða gjörbreyta því geti menn ekki leyft sér að gera það bara hvernig sem er. Menn geta ekki bara tilkynnt mönnum á morgun að það sé algerlega búið að skipta um kerfi og grundvöllurinn sé brostinn undan atvinnustarfsemi sem þeir hafa byggt á gildandi landslögum í 20 ár, frá 1983 að lög voru sett fyrst um aflamark. Menn viðurkenna að þannig er ekki hægt að koma fram við aðila sem hafa starfað í samræmi við lög, tekið þannig ákvarðanir um fjárfestingar og uppbyggingu og rekstur fyrirtækja sinna. Það verður að gera kröfur til þess að stjórnvaldsaðgerðir og lagasetning sé með eðlilegum og sanngjörnum hætti hvað þetta varðar og taki tillit til þeirra aðstæðna sem menn búa við í rekstri sínum. Það er algerlega viðurkennt að menn njóti þess að hófsemi sé sýnd í breytingum af þessu tagi. Menn hafa rifist um hvort það væri verjandi eða ekki verjandi, t.d. í tilviki sjávarútvegsins, að láta slíkar breytingar rúlla í gegn á 10 eða 20 árum, hvort fyrna mætti fimm eða tíu prósent af kvótanum árlega til þess að skipta kerfinu út á 10 eða 20 árum. Margir hafa sagt, m.a. núverandi stjórnarflokkar, að þetta væri tilræði við sjávarútveginn, dyggilega studdir auðvitað af sægreifunum fyrir síðustu kosningar sem réðust á stjórnarandstöðuna og hugmyndir hennar um að breyta fiskveiðikerfinu, sérstaklega með þeim rökum að það mundi kippa fótunum undan fyrirtækjunum af því að breytingarnar yrðu allt of hastarlegar, þær væru ósanngjarnar, gengju of langt og menn hefðu ekki eðlilegan tíma að þeim. Það stendur ekki í þessum herramönnum að ætla nú að koma með miklu harkalegri aðgerðir inn í eina grein atvinnulífsins sem eiga að ganga í gegn á tveimur árum og átti í upphafi að vera jafnvel örfáir mánuðir. Þetta eru sinnaskipti. Þetta er viðsnúningur. Þetta er U-beygja sem mér finnst að menn séu að sleppa ansi billega frá að svara hér fyrir. Það er þetta atriði, frú forseti, sem ég held að sé langtæpast í þessu máli. Ég held að það sé afar líklegt að mikil skaðabótaskylda stofnist ef illa fer og lögin verða samþykkt, jafnvel með þeim breytingum sem nú standa til. Það er mjög harkalegt gagnvart fyrirtæki sem einmitt hefur nýlega orðið til á grunni gildandi laga, er með viðskiptaáætlanir sínar byggðar á þeim, er m.a. með plön um að fá að fara inn í Kauphöllina og skrá sig þar, er með samninga við lánardrottna sína bundna við útvarpsleyfi og þá markaðshlutdeild og þá viðskiptavild sem það hefur. Öllu þessu er auðvitað teflt í uppnám með þessu. Það gefur augaleið. Ekki bara eftir tvö ár, heldur strax daginn sem þetta verður að lögum að svo miklu leyti sem það er ekki nú þegar farið að hafa áhrif. Fyrirtækið er að vísu ekki á markaði, en það væri gaman að sjá hvaða dýfu hlutabréfin væru búin að taka undanfarna daga ef það hefði verið það. Halda menn ekki að þetta hefði haft áhrif ef fyrirtækið hefði verið skráð í Kauphöllinni? Jú, ætli það ekki. Það er kannski að einhverju leyti í því skjóli sem menn telja sig geta farið svona að fyrirtækinu. Það er alveg augljóst mál að ekki þarf neina markaðsspekinga til að sjá að það er hætt við að það hefði verið ansi órólegt í kringum bréfin í fyrirtæki sem hefði átt svona lagað yfir höfði sér ef það hefði verið skráð á markaði nú þegar. Það var reyndar ætlunin, eins og kunnugt er, að fara með fyrirtækið þangað. Frú forseti. Ég ætlaði síðan aðeins að gera að umtalsefni eina merkustu yfirlýsingu allrar þessarar umræðu sem ég tel vera. Hana bar reyndar aðeins á góma hér fyrr í dag í orðaskiptum mínum og hæstv. utanrrh. Halldórs Ásgrímssonar. Það er hin dæmalausa yfirlýsing Halldórs Ásgrímssonar sem ég leyfi mér að fullyrða að hljóti að rata á spjöld sögunnar og þykja ein af þeim merkilegri sem stjórnmálamaður hefur gefið af fúsum og frjálsum vilja, að best er vitað, í viðtali við sjónvarpið 17. þessa mánaðar, þegar þeir formenn stjórnarflokkanna gerðu þjóðinni grein fyrir samkomulagi sínu --- því ekki höfðu þeir talað við aðra --- um breytingar á 4. útgáfu frv. Þá er það haft í inngangi fréttarinnar að formaður Framsfl. segist ,,mun öruggari með málið núna gagnvart stjórnarskrá og er sáttur við niðurstöðuna``. Fréttamaður spyr síðan í viðtali, Jóhanna Vigdís Hjaltadóttir, með leyfi forseta: ,,En ert þú sannfærðari um ágæti þessa frumvarps eftir þessar breytingar?`` Hæstv. utanrrh. svarar.: ,,Ég er miklu öruggari en ég var áður að því er varðar stjórnarskrána og það er alveg ljóst að ég vil ekki taka mikla áhættu í sambandi við hana.`` Þetta eru alveg stórkostleg ummæli, algerlega stórkostleg, óborganleg ummæli. Hæstv. utanrrh. var sem sagt áður verulega óöruggur um að frv. stæðist stjórnarskrá. Það er ekki hægt að skilja þessi ummæli öðruvísi úr því að þessar breytingar sem hann og forsrh. komust að niðurstöðu með gera hann miklu öruggari en hann var áður um það að málið standist stjórnarskrána. Verður þá ekki eitt stykki hæstvirtur ráðherra og formaður stjórnmálaflokks að útskýra fyrir Alþingi hvernig í ósköpunum hafi staðið á því að hann, Halldór Ásgrímsson, hæstv. utanrrh., formaður Framsfl., fór með málið inn í sinn þingflokk og fékk þar blessað að það yrði lagt fram sem stjórnarfrumvarp? Hann var verulega óöruggur um að það stæðist stjórnarskrána. Sé hægt að skjóta sig í fótinn, frú forseti, og þá báða í einu liggur mér við að segja er það gert svona. Hann lýsir því yfir berum orðum að hann hafi látið sig hafa það að standa að framlagningu stjórnarfrumvarps sem hann var verulega óöruggur um að stæðist stjórnarskrána. Hvers vegna í ósköpunum? Hvaða nauðir rak til? Var þjóðarvoði fyrir dyrum? Var landið að sporðreisast? Nei, en það á að vísu að koma 15. september. Þar skyldi þó ekki hundurinn liggja grafinn, að allt sé falt í Framsókn, menn láti sig hafa hvað sem er, vegna 15. september. Þeir eru oft dýrir, þessir septemberdagar. Það má nú segja, frú forseti.

Forseti spyr hvort mikið sé eftir af ræðu hv. þingmanns.

Hvað stendur nú til? Þingflokksfundur?

Já. Það verður gert hlé núna í klukkutíma.

Ég á ekki mjög mikið eftir en samt nokkuð, kannski korter, tuttugu mínútur, þannig ég mundi þá frekar gera hlé á máli mínu ef forseti fellst á að við höfum það þannig. 
            

Það er vel þegið. Það verður þá gert hlé núna á þingstörfum í klukkutíma. Fundur hefst aftur klukkan fimm.

Frú forseti. Ég hafði hugsað mér að ræða í viðbót nokkur atriði þessa máls hér við 3. umr. sem hófst fyrr í dag, á öndverðum þessum degi, og á sjálfsagt eftir að standa enn um hríð ef að líkum lætur. Það hefði verið gaman að hafa viðstadda einhverja hæstv. ráðherra og hv. formann allshn. Sérstaklega áhugavert væri auðvitað að til svara væru hér af hálfu Framsfl. einhverjir ráðamenn í þeim flokki. Framsfl. er heilmikill örlagavaldur í þessu máli með stuðningi sínum við framlagningu frv. í byrjun og væntanlega stuðningi sínum, a.m.k. að uppistöðu til, við lögfestingu eða lögtöku þess hér á Alþingi einhvern tímann á næstu sólarhringum ef að líkum lætur. Þannig axlar auðvitað Framsfl. alla ábyrgð á þessu máli. Ég ræddi lítillega áður en ég gerði hlé á máli mínu fyrir þingflokksfundarhlé framgöngu formanns Framsfl., Halldórs Ásgrímssonar, sem á á prenti alveg dæmalaust makalausa yfirlýsingu um efa sinn um það að málið hafi staðist stjórnarskrá eins og það var upphaflega fram borið af honum sjálfum, þingflokki hans, ríkisstjórninni og meiri hluta hennar á Alþingi. Það er með miklum ólíkindum að menn skuli gefa sjálfum sér og framgöngu sinni einkunn af því tagi sem hæstv. utanrrh. hefur þar gert. Ég trúi því að mörgum stuðningsmönnum Framsfl. sem verið hafa hingað til --- og kann nú að fara nokkuð fækkandi, spái ég --- þyki þetta athyglisverð yfirlýsing. Nú er vitað að það er mikil ólga í Framsfl. út af þessu máli. Það er andstaða við það að flokkurinn láti hafa sig í það og taki þátt í vinnubrögðum af þessu tagi. Fjölmörg framsóknarfélög hafa ályktað gegn málinu og krafist þess að það verði látið bíða. Nú síðast hafa framsóknarmenn í Reykjavík undir forustu leiðtoga síns, Alfreðs nokkurs, ályktað um það. Þá er sennilega ekki gott, og má kalla salt í sárin hjá þessu fólki, að formaður Framsfl. lýsi því opinberlega yfir að hann hafi haft miklar efasemdir um að málið stæðist stjórnarskrána eins og það var upphaflega fram borið en telji að vísu að það fari skánandi og segir að sér líði talsvert betur orðið vegna þeirra breytinga sem gerðar hafa verið á málinu eða eru fyrirhugaðar til að það dragi úr líkunum á að það brjóti í bága við stjórnarskrána. Hvað segir formaður allshn. um þessa yfirlýsingu formanns Framsfl.? Hafa þeir rætt þetta mál? Kom formaður Framsfl. til formanns allshn. og ræddi við hann um áhyggjur sínar af því að frv. í upphaflegri mynd sinni hefði sennilega brotið í bága við stjórnarskrána og útskýrt í hverju það fólst o.s.frv.? Ég verð að segja að ansi léttúðugt er umhverfið í þessu ef menn láta svona yfirlýsingu eins og vind um eyru þjóta. Auðvitað er staðan sem Framsfl. er í í þessu máli öllu saman og öllu þessu samhengi með miklum endemum. Framsfl. er hér beygður í duftið aftur og aftur og þingmenn hans greinilega barðir til hlýðni, allir þeir sem láta sig hafa það. Þessir ofurkostir virðast allir sprottnir af því að formaður Framsfl. vill flest, ef ekki allt, til vinna að halda þessu ríkisstjórnarhripi saman fram yfir 15. september þannig að hann fái að setjast í stól forsrh. Dýr er sá stóll að verða metnaði Framsfl. Það er sem sagt allt gefið eftir, allt látið falt. Sjálfstæðismenn hafa auðvitað fundið inn á þetta, verið þefvísir á færin sem þetta skapar og menn hafa þóst greina það í framgöngu framsóknarmanna á mörgum öðrum sviðum að þeir séu ákaflega mjúkir í hnjáliðunum, svo það hugtak sé nú notað, þegar kemur að því að standa á sínu gagnvart Sjálfstfl. Hvernig stendur t.d. á því að hæstv. heilbrrh. Jón Kristjánsson er í jafnhörmulega veikri stöðu og raun ber vitni að verja heilbrigðiskerfið? Getur hugsast að það sé m.a. vegna þess að sami óttinn læsi sig um hjörtu framsóknarmanna um leið og Sjálfstfl. ber í borðið, að stjórnarsamstarfið geti verið í hættu ef þeir ybba sig, ef þeir heimta peninga í Landspítalann? Þá leka menn niður. Þá gefa menn eftir og standa þar fyrir blóðugum niðurskurði, uppsögnum og þrengingum sem landsfrægar hafa orðið. Framsfl. hefur á undanförnum árum látið hafa sig í hluti, eða kannski hefur honum ekki verið það svo óljúft, sem einhvern tíma hefði þótt saga til næsta bæjar að Framsfl. á Íslandi stæði fyrir. Hér hefur verið í gangi mikil markaðs- og einkavæðing samfélagsins á fjölmörgum sviðum. Hún hefur gengið svo langt að jafnvel sjálfum höfundunum, Davíð Oddssyni og félögum, hæstv. forsrh., er farið að blöskra. Þeir eru farnir að tala um það opinberlega að menn séu að misnota frelsið sem þeir hafi fengið. Á köflum virðist það vera þannig að Framsfl. hafi jafnvel minni efasemdir um nýfrjálshyggjusamfélagið sem hér hefur verið skapað í viðskiptalífinu en Sjálfstfl. Ég hygg t.d. að Davíð Oddsson, hæstv. forsrh., hafi miklu oftar viðrað áhyggjur sínar af framferði manna í fjármálageiranum og hvernig stóru markaðsráðandi risarnir í viðskiptalífinu hegða sér en hæstv. viðskrh. Það má að sumu leyti kannski lesa það út úr athöfnum hæstv. viðskrh. sem hefur nánast í öllum tilvikum látið þessa hluti ganga afskiptalaust að Framsfl., hin nýja valdakynslóð, nýja forustan þar, hæstv. viðskrh., utanrrh., félmrh., sem talin eru mynda forustuþríeyki að sögn þeirra sem eru vel að sér í framsóknarfræðunum hafi bara í raun og veru engar áhyggjur af þessu. Þetta er sami hópurinn og leynt og ljóst vinnur að því að koma Íslandi inn í Evrópusambandið, eins og kunnugt er, og þegar við tökumst t.d. á hér um eitt af stórmálum þessa vetrar, þ.e. markaðsvæðingu íslenska raforkugeirans þar sem á að feta í fótspor nýfrjálshyggjunnar í öðrum löndum og hefja markaðs- og væntanlega síðar einkavæðingu á ýmiss konar veitustarfsemi sem býr þó við náttúrulega einokun, hefur bara hreinlega komið á daginn að Framsfl. er hægra megin, ekki bara við Sjálfstfl., heldur meira að segja hægra megin við repúblikana í Bandaríkjunum, í Kaliforníu, í því máli. Valgerður Sverrisdóttir, hæstv. iðnrh., er mesta frjálshyggjumanneskjan í landinu þegar kemur að því að markaðs- og einkavæða t.d. raforkukerfið. Þetta er staðreynd. Gagnrýni sem hefur verið reidd fram, t.d. vitnisburði þingmanna frá Kaliforníu sem hér voru á ferð þar sem þeir vöruðu mjög við því að Íslendingar lentu í sömu ógöngum í gegnum einka- eða markaðsvæðingu á raforkustarfsemi sinni, lætur hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir eins og vind um eyru þjóta. Kannski er einfaldlega Framsókn orðin að hinni löngu húsmennsku á höfuðbóli íhaldsins og hefur einfaldlega samsamað sig hugmyndafræðinni algerlega. Hún er svoleiðis runnin þeim í merg og blóð að efasemdir leita síður á þá, framsóknarmennina, en íhaldið sjálft sem hefur þrátt fyrir allt stundum efasemdir, eins og kunnugt er. Þetta fjölmiðlamál hefur tekið mikið af tíma og orku Alþingis síðustu dagana og vikurnar og má segja að það hafi skekið þjóðfélagið af eðlilegum ástæðum, verið tilefni til meiri umræðu um framgöngu stjórnvalda og það hvernig menn fara með völd sín en lengi áður hefur verið uppi. Síðast í dag á fjölmennum mótmælafundi á Austurvelli komu saman þúsund manns eða meir, einfaldlega til þess að gefa stjórnvöldum rauða spjaldið, gefa ríkisstjórninni og meiri hluta hennar hér rauða spjaldið, vegna framferðis síns og vinnubragða ekki síður en efnis málsins, innihaldsins. Það er held ég það sem stendur alveg sérstaklega eftir, frú forseti, að vinnubrögðin í þessu máli öllu saman eru með þvílíkum endemum að jafnvel þótt menn hefðu viljað freista þess að reyna að taka einhvern þátt í efnislegri afgreiðslu málsins og hafa áhrif á það til góðs, sem menn gjarnan vilja reyna, hefur það bara ekki verið nokkur lífsins leið. Fyrir það fyrsta hefur ekki verið boðið upp á það. Það hefur ekki verið leitað eftir því. Það hefur eiginlega ekki verið hægt að koma nálægt þessu máli eins og stjórnarflokkarnir hafa hegðað sér í því. Fyrst og fremst tveir menn, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh., sömu höfðingjarnir, hæstvirtu ráðherrarnir, og einhliða ákváðu að Ísland styddi Íraksstríðið sem hér var einnig til umræðu í dag, hafa ákveðið hvernig með þetta mál skuli fara. Málið var allt í einu rifið út úr allshn. áður en fagnefndir þingsins sem höfðu fengið það formlega til umsagnar höfðu haft tök á því að skila áliti sínu. Það var ekki leitað eftir samstöðu, spurt hvort menn hefðu einhverjar hugmyndir um breytingar eða hvort möguleiki væri á að ná einhverri samstöðu um málið. Nei, aldeilis ekki. Utan úr bæ komu tilbúnar brtt. og nefndarálit og á þeim grunni var málið rifið út og dreift á borð þingmanna nokkrum mínútum síðar, t.d. 6--7 blaðsíðna nefndaráliti meiri hlutans. Upp á þessi vinnubrögð horfði þingheimur. Þetta er þannig aðferðafræði, það er þannig í pottinn búið að það er alls ekki boðið upp á það að vinna að þessu máli eða koma sjónarmiðum sínum á framfæri með venjubundnum hætti, hvað þá að einhver aðstaða sé til að hafa áhrif á framvindu málsins. Þetta er mjög dapurlegt eins og margsinnis hefur verið endurtekið hér vegna þess að í upphafi voru engin sérstök tilefni til að ætla að þetta mál væri öðruvísi vaxið en önnur, að ekki mætti skoða það að vinna að því með því hugarfari að ná einhverri lágmarkssamstöðu um aðgerðir á þessu sviði. Eins og margoft hefur verið vitnað til fluttu fulltrúar fjögurra þingflokka af fimm í desembermánuði tillögu um tilteknar aðgerðir í þessum efnum þar sem m.a. spurningum um lagasetningu eða reglusetningu var velt upp og á útmánuðum flutti fimmti þingflokkurinn, Samf., tillögur um annars konar nálgun í þessum efnum. Það liggur fyrir að allir þingflokkar hér hafa talið þetta mál sem slíkt mikilvægt og verðskulda skoðun og aðgerðir. Þess þá dapurlegra er auðvitað að stjórnvöld í landinu, ríkisstjórn, meiri hluti hér á Alþingi og Alþingi í heild, skuli vera fangar vinnubragða af því tagi sem formenn stjórnarflokkanna þvinga upp á menn. Sá er veruleikinn í málinu. Málið er í heljargreipum formanna stjórnarflokkanna sem keyra með offorsi áfram og bjóða ekki upp á umræðu, skoðanaskipti eða viðleitni til að ná saman um eitt eða neitt, ganga út frá því eða hafna fyrir fram. Þeir loka dyrunum á það að eitthvað slíkt geti gerst. Það er auðvitað algerlega verið að loka dyrunum á að einhver samstaða myndist í landinu innan þings og utan um eitt eða neitt í þessum efnum með þessum vinnubrögðum. Það er verið að segja sundur friðinn. Þetta verða auðvitað þeir að skilja úti í þjóðfélaginu sem sumir hverjir undrast t.d. að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs með okkar áherslur í þessu máli skulum ekki reyna að hafa einhver efnisleg afskipti af því hvernig þetta mál er hér meðhöndlað, jafnvel taka þátt í að reyna að breyta því og afgreiða það. Svarið er þetta: Þótt við værum öll af vilja gerð er það bara ósköp einfaldlega ekki í boði. Vinnubrögð formanna stjórnarflokkanna hafa gersamlega tekið þetta mál í gíslingu. Það er engin leið að komast að því á neinum þeim málefnalegu forsendum sem geri það kleift og fært að reyna að vinna að því eða lagfæra það. Það væri auðvitað æskilegt, hið eðlilega. Þegar því er síðan algerlega neitað að gefa málinu tíma, að gefa svigrúm til þess að skoða það vandlega og rækilega ofan í kjölinn, setja það í samhengi, taka á öðrum þáttum þess sem út af standa, er auðvitað ekki um neitt að tala um í þeim efnum. Það á að þvinga þennan afmarkaða gerning í gegn sem auðvitað nær á engan hátt utan um þetta fjölmiðlasvið í heild sinni. Það er algert gatasigti gagnvart því að ná markmiðunum í heild sinni fram í fjölmiðlum landsins, um fjölbreytta, óháða og öfluga fjölmiðlun þar sem allt er undir, opinbera fjölmiðlunin, eða Ríkisútvarpið, almenningsútvarpið, ljósvakinn, dagblöðin, tímaritin, netmiðlarnir, nýja tæknin og allt sem hér auðvitað þyrfti að vera undir og til skoðunar ef menn í alvöru og af einhverjum raunverulegum áhuga vildu takast á við þetta viðfangsefni í heild sinni og á breiðum grundvelli. Svona er því miður í pottinn búið. Það segir heilmikla sögu um stjórnarfarið á Íslandi, frú forseti, um stöðu þingræðisins á Íslandi og um það hvernig menn eru farnir að umgangast hér vald sitt, sérstaklega þeir sem hafa lengi setið að miklum völdum, fyrst hérna handan Vonarstrætisins, í Ráðhúsinu sem þeir byggðu reyndar, og síðan hér inni á Alþingi í meira en 13 ár. Menn hafa stundum nefnt til sögunnar og til samanburðar vinnubrögðin á þessu sviði í Noregi þar sem menn hafa verið með í undirbúningi í nokkur ár, fjögur ár held ég að ég hafi heyrt, breytingar á þeim reglum sem þar eru fyrir og í gildi og eru nokkurra ára gamlar. Það er ekki bara í því sem grundvallarmunurinn á vinnubrögðum og viðhorfum liggur, að þar taka menn sér rækilegan tíma í ítarlegt samráð innan þings og utan um málið, kalla til alla helstu hagsmunaaðila og áhugaaðila, heldur líka í því að í norska þinginu tekur þingið sjálft við málunum og meira og minna stýrir þeim, eins og reyndar er alsiða á mörgum öðrum sviðum í Noregi. Þingið mótar stefnuna til langs tíma með stefnumótandi afgreiðslum og samþykktum en ekki ríkisstjórnin með því að keyra sína hluti í gegn. Yfirleitt er á norska þinginu gengið frá stefnumótun af því tagi sem stundum leiðir svo til aðgerða á sviði laga og stundum ekki, með því sem Norðmenn kalla Stortingsmelding, þ.e. Stórþingssamþykkt, á sviði orkumála, á sviði fjölmiðlamála o.s.frv. Það er stefnumótandi afgreiðsla eða samþykkt þingsins með ítarlegum rökstuðningi sem er oftast gefin síðan út í þykkri bók og gildir til nokkurra ára í senn. Nú segja menn auðvitað að ólíku sé saman að jafna af því að í Noregi sitji minnihlutastjórnir og þær þurfi að ná sínum hlutum í gegnum þingið, semja þær í gegn. Það er heilmikið til í því. Það þarf ekki að vera sá himinn og haf á milli vinnubragðanna, hvort sem minnihlutastjórnir sitja í einu landi og hefð er fyrir slíku eða því sem hér er, yfirleitt meirihlutastjórnir. Menn þurfa ekki að láta algerlega lönd og leið allt sem heitir samráð við Alþingi og eðlilega hlutdeild þess í ákvarðanatöku og stefnumótun af þessu tagi. Auðvitað er verið að gera það með því að keyra umdeilda hluti af þessu tagi í logandi andstöðu við allt og alla í gegn á örfáum dögum. Auðvitað er hverjum manni ljóst að Alþingi sem slíkt hefur engan frið, enga stöðu, til þess að taka málin í sínar hendur og vinna þau eins og mönnum væri skapi næst, með eðlilegum hætti. Hv. þm. Pétur H. Blöndal kemur hér endalaust upp og kvartar undan því ef nefndir eru ráðherrar á nafn í þessum sal og segir að það sé óvirðing við þingið, styður þó sjálfur þá ríkisstjórn sem meira en nokkur önnur sem ég þekki hefur valtað yfir þingið trekk í trekk og gerir enn. Það eru auðvitað mikil öfugmæli. Ef einhver ætti að hætta að styðja þessa ríkisstjórn og það í hvelli, helst í gær, væri það hv. þm. Pétur H. Blöndal ef hann tekur mark á eigin endalausu ummælum um að það eigi að virða sjálfstæði þingsins og ríkisstjórn komi ekki við hvernig mál séu afgreidd eftir að þau eru komin til þings. Hvar fæddust síðustu brtt. við frv.? Voru það ekki Davíð Oddsson og Halldór Ásgrímsson sem kokkuðu þær? Að vísu upplýsti forsrh. að þær hefðu verið samdar í þinghúsinu, þær hafa kannski verið skrifaðar á servíettu í ráðherraherberginu. Hver veit? Að minnsta kosti fæddust þær ekki í allshn. Svo mikið er víst. Ég hef heilmikið velt því fyrir mér, frú forseti, auðvitað ekki bara af þessu tilefni, heldur mörgum öðrum, í raun og veru hvernig komið sé fyrir lýðræðinu og þingræðinu að mörgu leyti á Íslandi. Hvernig er komið fyrir þingræðinu á Íslandi? Ráðstefna var haldin um það uppi í háskóla í vetur í tengslum við 100 ára afmælið fræga og aldrei þessu vant fengu fleiri en útvaldir vinir að vera þar með. Við, fulltrúar þingflokka, vorum þar í pallborði, að vísu aftast á dagskránni sem var svo sem allt í lagi, búin að hlusta á alls konar spekinga segja okkur hvað Alþingi væri og væri ekki í 2--3 tíma þegar við loksins fengum að tjá okkur um það mál. Undir var á ráðstefnunni staða þingræðisins hér og ég held að ég sé ekki að leggja neinum þar orð í munn eða gera þeim upp skoðanir þótt ég dragi það saman þannig að það var nánast algerlega samdóma álit allra að þingræði á Íslandi væri mjög veikt. Það hefur þróast hraðbyri í óhagstæða átt. Ég held að það liggi í nokkrum þáttum samverkandi á löngum valdatíma mjög valdboðssinnaðra stjórnmálaforingja. Sú er kannski stærsta einstaka ástæðan. Í öðru lagi felst það í því að hér hafa setið að völdum um nokkurt árabil sterkar meirihlutastjórnir með það sterkan þingmeirihluta að þær hafa í raun og veru ekki þurft að hlusta á eitt eða neitt. Þó að einn og einn stuðningsmaður ríkisstjórna hafi verið með múður á umliðnum árum, og sé jafnvel enn, hefur oftast bara verið haldin sýnikennsla í því af hálfu forustumanna stjórnarflokkanna hvernig farið er með óþæga þingmenn. Hæstv. forsrh. Davíð Oddsson, þá nýorðinn formaður Sjálfstfl., hélt sýnikennslu í því á sínu fyrsta kjörtímabili hvernig snúið var upp á handlegginn á, og jafnvel handleggirnir snúnir af, þingmönnum í Sjálfstfl. sem voru með einhverja óþekkt. Við munum hvernig það fór. Við munum hvaða örlög biðu þeirra hv. þm. sem voru með uppsteyt á köflum á árunum 1991--1995.  Þannig gerist það auðvitað að þetta frv. fer í gegnum þingflokka stjórnarliðsins eins hroðalega úr garði gert og það var í byrjun og þeir nú sjálfir útmála með því að leggja áherslu á mikilvægi þess að því hafi verið breytt aftur og aftur, án nokkurs fyrirvara. Ég veit ekki til þess að nokkur þingmaður stjórnarliðsins hafi opinberað fyrirvara á stuðningi sínum við málið. Það ber mönnum að gera ef þeir eru stuðningsmenn ríkisstjórnar og taka þátt í að afgreiða stjórnarfrumvarp í gegnum þingflokka. Ef þeir ekki lýsa fyrirvara við þá afgreiðslu í þingflokknum eru þeir að segja að þeir séu tilbúnir til að styðja frv. þess vegna óbreytt. Að sjálfsögðu er ekki útilokað að það taki breytingum en menn eiga enga kröfu á að málið taki breytingum nema þeir lýsi fyrirvara við stuðning sinn á því óbreyttu strax og það er lagt fram sem stjórnarfrumvarp. Þannig er það. Þetta geri ég ráð fyrir að menn hafi á hreinu. Ekki er það sökum kunnáttuleysis sem menn láta þetta rúlla í gegn andmælalaust. Okkur hefur a.m.k. ekki verið tjáð það eða við verið upplýst um að neinn þingmaður sem var viðstaddur afgreiðsluna hafi gert fyrirvara á, en hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson eins og við vitum var hins vegar strax frá byrjun ekki stuðningsmaður frv. Það hefur legið fyrir. Það er tilefni til þess, virðulegur forseti, að velta þessum hlutum fyrir sér, líka vegna þess að sem oftar við aðstæður kannski að einhverju leyti sambærilegar hefur komið upp umræðan um það hvort hér sé að myndast slík gjá milli þess sem í vændum er af hálfu meiri hluta á Alþingi, fremur knapps meiri hluta að vísu, og þjóðarinnar, að það stefni í hreint óefni og jafnvel beri forseta Íslands að taka það mál til íhugunar. Sú umræða hefur sem sagt komið upp að mögulega muni forsetinn nota og þá í fyrsta sinn heimild stjórnarskrárinnar til að skjóta málinu í dóm þjóðarinnar.

Er það hin pólitíska grjótagjá?

Það er heilmikil grjótagjá, já, pólitísk. Sú hin eina og sanna hefur verið mjög heit undanfarna nokkra áratugi en er nú að vísu eitthvað að kólna þannig að menn eru jafnvel farnir að baða sig í henni. Hvað verður samt með þessa gjá skal ég nú ekki segja. Ég vil bara segja að þau stjórnvöld sem líta þeim augum til valdsins að þau geti hvað sem tautar og raular trekk í trekk beitt því í augljósri andstöðu við yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar sem þau þó sækja umboð til hljóta að vera á miklum villigötum. Menn geta svo sem sagt að þær aðstæður geti komið upp að þeir telji sig verða að taka óvinsælar og erfiðar ákvarðanir sem þjóðin sé andvíg og þeir ætli þá að bera á því pólitíska ábyrgð og axla hana í formi kosninga þegar þar að kemur. Ég ætla ekkert að segja að slíkar aðstæður geti ekki komið upp. Það getur aldrei talist æskilegt. Það getur það ekki. Almennt séð er það gegn lýðræðishugsuninni að gera eitthvað, yfir höfuð hvað sem það er, í andstöðu við vilja meiri hlutans. Það er bara þannig. Ef það gerist hins vegar aftur og aftur að sömu stjórnvöld verða ber að því að meðhöndla vald sitt eða umboð hljóta menn að fara að hafa efasemdir um það hvernig menn nálgast málin. Þessi ríkisstjórn er sannanlega ber að því. Það liggur algerlega fyrir að yfirgnæfandi meiri hluti íslensku þjóðarinnar var andvígur því að Íslendingar styddu stríðið í Írak. Hún var það, og er það. Það hlýtur að vera marktækt þegar vandaðar skoðanakannanir sýna endurtekið að milli 80 og 90% þjóðarinnar eru þeirrar skoðunar. Það er svo yfirgnæfandi meiri hluti að það er langt út fyrir öll skekkjumörk. Þetta vita auðvitað formenn stjórnarflokkanna. Hvorki sú vitneskja hefur dugað þeim né allar þær hörmungar sem í kjölfarið hafa siglt í því máli til þess að votti fyrir því að þeir telji að þeir eigi að endurskoða afstöðu sína. Þeir halda til streitu þeirri stefnu mánuðum og árum saman í andstöðu við vilja þjóðarinnar. Það liggur alveg ljóst fyrir. Og þeir eru að gera það aftur hér. Ég held að það sé nokkuð ljóst. Það þarf ekkert að fara lengi um á meðal almennings í landinu í dag til að skynja það að þjóðinni ofbuðu algerlega þessi vinnubrögð. Það á sér afar fáa formælendur hvernig formenn stjórnarflokkanna hafa haldið á þessu máli öllu saman í heild sinni og frá byrjun. Þó að ég nefni þá oft til sögunnar, hæstv. ráðherrana Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, er ekki þar með sagt að engir aðrir beri neina ábyrgð. Ég vona að mönnum sé það öllum ljóst að hver einn og einasti þingmaður sem styður þá með atkvæði sínu í þessu máli ber fulla og óskoraða ábyrgð á þessu öllu saman. Það skiptir engu máli í hvorum stjórnarflokknum hann er. Það fríar Framsókn ekki undan einu einasta milligrammi af ábyrgð í þessu máli þó að menn útmáli það fyrir þjóðinni að þeir eigi í erfiðleikum, hafi efasemdir. Þeir eru nákvæmlega jafnábyrgir fyrir gerningnum að lokum ef þeir greiða honum atkvæði sitt. Má ég þá frábiðja mér það að menn komi hér með þau nauðungarrök að þeir séu í liðinu, af því að þeir séu stuðningsmenn ríkisstjórnarinnar verði þeir að láta sig hafa það. Það er ekki þannig. Það er þvert á móti algerlega öfugt. Menn eru skyldugir til að fylgja sannfæringu sinni. Og hvað er fólgið í stuðningi við ríkisstjórn, að vera stuðningsmaður ríkisstjórnar? Að skrifa upp á hvert einasta mál sem hún flytur? Nei. Aldeilis ekki. Þá hafa menn eitthvað misskilið þetta. Þá verða nýju þingmennirnir að fara aftur á námskeið fyrir nýja þingmenn. Það er ekki það sem fólgið er í stuðningi við ríkisstjórn, að skrifa upp á hvaðeina sem hún gerir. Það eina sem menn lofa þegar þeir taka þátt í því að mynda ríkisstjórn og lýsa sig stuðningsmenn hennar er að verja hana vantrausti. Komi fram vantrauststillaga á Alþingi ber þeim sem eru í stjórnarliðinu samkvæmt reglunum að greiða atkvæði gegn henni eða segja sig frá stuðningi við ríkisstjórnina ella. Svo einfalt er það mál. Þeir hafa hins vegar fullt sjálfstæði til að leggjast gegn hvaða málum sem svo ber undir, einstökum málum sem ríkisstjórnin flytur. Það eina sem þeim ber þá að gera er að láta vita af því að þetta eða hitt málið eða efnisþáttinn geti þeir ekki stutt. Ég man eftir því þegar forseti neðri deildar, sem þá var Ingvar Gíslason, fyrrverandi menntamálaráðherra, flutti ásamt mér frv. um rannsókn á embættisfærslu þáverandi menntamálaráðherra í tilteknu máli. Mönnum þótti nokkrum tíðindum sæta að stjórnarþingmaðurinn og forseti neðri deildar í umboði meiri hlutans flytti frv. um rannsókn á embættisfærslu ráðherra í ríkisstjórn sem hann studdi. Hann var sakaður um það m.a. að vera að bregðast stuðningi við ríkisstjórnina. Hinn reyndi og vellesni ágæti fyrrverandi hv. þm. Ingvar Gíslason. Það stóð nú ekki í honum að svara fyrir það. Hann gerði það nákvæmlega eins og ég gerði hér áðan. Hann sagði ósköp einfaldlega: Það er ekki þannig að ég hafi lofað að styðja hvaðeina sem þessi ríkisstjórn eða einstakir ráðherrar hennar gera eða allar þeirra embættisfærslur eða -afglöp. Það er nú aldeilis ekki, sagði hv. fyrrverandi þingmaður Ingvar Gíslason. Hann sagði: Ég hef engu lofað nema því að verja þessa ríkisstjórn vantrausti. Það er ekkert annað fólgið í stuðningsheiti mínu við hana. Auðvitað er það svona. Stjórnarskráin gengur frá því að þetta er svona. Það er eins og þingmenn gleymi því almennt að þeir eru varðir af þessu ákvæði. Auðvitað vitum við að hinn veruleikinn er sá að menn óttast um áhrif sín og stöðu í flokkunum, alveg sérstaklega undir stjórn húsbænda eins og þeir hafa nú á stjórnarheimilinu, ef þeir standa á rétti sínum og sjálfstæði í málum af þessu tagi. Þá er það þægindaafstaða sem menn eru að taka, og ekkert annað. Það er bara þannig. Ég ber ekki snefil af virðingu fyrir innantökum einhverra manna í grundvallarmáli af þessu tagi. Ef þeir láta hafa sig í að styðja gerninginn bera þeir á honum 100% ábyrgð, alveg nákvæmlega eins og höfundarnir sjálfir, hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. Þannig er það.

Virðulegi forseti. Hér var farið vítt og breitt um veg og kannski ekkert mikið rætt um efni máls. Er það mjög skiljanlegt. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hefur farið mikinn í umræðunni og kallað menn ýmsum nöfnum, m.a. gungu og ýmislegt fleira eins og menn þekkja. Gott ef hann talaði ekki svolítið um kjark í þessari ræðu. Það er kannski æskilegt að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon fari aðeins yfir það og skoði hjá sjálfum sér því að fáir menn hafa hlaupið jafnhratt frá þeim skoðunum og hugmyndum sem hann hafði fyrir nokkrum mánuðum. Ég er hér, virðulegi forseti, með till. til þál. frá þessum hv. þingmanni.

Ætlarðu að lesa hana?

Þar er tekið sérstaklega fram að eigi að skoða, með leyfi forseta: ,,... hvort þörf sé á að sporna með lagaákvæðum eða öðrum hætti gegn óæskilegri samþjöppun á fjölmiðlamarkaði, svo sem að óheimilt sé að dagblöð eða aðrir áhrifamiklir prent- og ljósvakamiðlar séu í eigu sömu aðila``. Í þessari umræðu sagði 1. flm. þessarar þáltill., með leyfi forseta: ,,Ýmsir hafa lýst sérstökum áhyggjum af þessari þróun því að fákeppni er trúlega hvergi verri en einmitt í fjölmiðlun.`` Ég tek líka beint upp úr útvarpinu þar sem útvarpsmaður sem fjallaði um þetta segir: ,,Flokksformaður Vinstri grænna, Steingrímur J. Sigfússon, taldi varhugavert að umsvifamiklir viðskiptaaðilar í fákeppnisumhverfi yrðu fjölmiðlakóngar.`` Svo er vitnað beint í hv. þingmann sem segir: ,,Þá er stutt í hið rússneska ástand, íslenska ,,ólígarka``, nýríka viðskiptajöfra sem eru jafnframt með fjölmiðla eða fjölmiðlakeðjur á sínum höndum til að reka áróður fyrir umsvifum og störfum sínum.`` Hvenær skyldi þetta hafa verið? Þetta var 19. nóvember sl. Síðan hefur samþjöppun orðið massíf. Hvar eru hugmyndir hv. þingmanns?

Frú forseti. Þetta er alltaf sama ræðan hjá þingmönnum Sjálfstfl. Þetta er alltaf sama nauðvörnin hjá þeim. Ef menn hafa lýst sig reiðubúna til að skoða þetta mál, ef menn bara ekki í grundvallaratriðum segja sig frá því að það geti verið ástæða til að hafa einhverjar takmarkandi reglur eiga menn bara að vera skuldbundnir til þess að styðja þetta frv. ríkisstjórnarinnar og skrifa upp á öll þau vinnubrögð. Þetta er óskaplega ódýr og einföld röksemdafærsla og til marks um það í hvers konar rosalegri nauðvörn þessir ágætu hv. þm. Sjálfstfl. eru, sérstaklega hinir ungu þingmenn. Þeir koma hérna aftur og aftur og sarga á þessu sama atriði sem liggur svo ljóst fyrir að þarf ekki að rökræða um það. Ég er mjög stoltur af því og ánægður með það að menn vitni sem mest í ræður mínar og fjalli um þær tillögur sem við fluttum. Þær eru góðar. Ég hef nákvæmlega sömu grundvallarviðhorf til þessa máls í dag og ég hafði fyrir nokkrum mánuðum og fyrir tveim, þrem, fjórum, fimm árum. Þær eru í fullkomnu samræmi við grundvallarlífsskoðanir mínar og það sem ég hef talað fyrir og barist fyrir gagnvart viðskiptalífinu á Íslandi almennt. Ég ber ekki minnsta kinnroða fyrir því að svara fyrir það hvernig við höfum staðið að verki í þessum efnum. Það dapurlega er auðvitað að þessi fautavinnubrögð forustumanna stjórnarflokkanna hafa gersamlega gert það ómögulegt að aðilum sem í byrjun hefði kannski mátt ætla að hefðu getað náð saman, jafnvel þinginu öllu, er enginn kostur á því. Það er ekki boðið upp á það, það er ekki fært. Þetta mál er í gíslingu formanna stjórnarflokkanna. Það er algerlega orðið ómögulegt að vinna það með neinum eðlilegum hætti eins og á því hefur verið haldið. Það þýðir ekkert fyrir hv. þingmenn Sjálfstfl. eða stjórnarliðsins að sarga hér með þessum hætti og reyna að segja mönnum einhverjar draugasögur í björtu. Þeir þekkja manna best hvernig formenn þeirra flokka hafa þjösnast áfram í þessu máli og hvers vegna það er í þeim ógöngum sem raun ber vitni.

Virðulegi forseti. Það er augljóst hver er í nauðvörn í þessu máli. Ræður hv. þingmanns liggja skjalfestar fyrir, 

Frú forseti. Þetta er alveg dapurlegur málflutningur, eins ómálefnalegur og hugsast getur. Þetta er sama aðferðafræðin og Bush notar: Ef þú ert ekki með mér ertu á móti mér. Bush hefur einmitt notað þá sömu aðferðafræði, ef menn eru á móti hryðjuverkum eiga þeir auðvitað að styðja stefnu Bandaríkjastjórnar. Þá á það bara að vera þannig að þar með séu menn skuldbundnir til þess að styðja þá aðferðafræði Bandaríkjastjórnar að fara um með báli og brandi og láta sprengjum rigna yfir vanþróaðar þjóðir. Það er enginn millivegur hjá Bush. Þessi röksemdafærsla stjórnarliðsins er af sama toga, menn skulu ekki mega hafa sjálfstæða skoðun í þessu máli, vera tilbúnir til að skoða einhverjar reglur og takmarkanir. Nei, ef þeir eru það skulu þeir skrifa upp á tillögur ríkisstjórnarinnar og vinnubrögð. Algerlega.  
            

Virðulegi forseti. Í upphafi máls síns notaði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nokkurn tíma til að fjalla um þau orð forvera síns á ræðustóli sem sneru að málflutningi Morgunblaðsins. Ef ég man rétt sagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon eitthvað sem svo að það væri eins og þingmanninum sem hann var þá að tala um þætti sem allir ættu að vera sammála Morgunblaðinu af því að nógu mikið væri hamrað á hlutunum. Ég verð að viðurkenna að mér fannst þetta nokkuð áhugavert og kem þess vegna upp. Fyrr á árum, um það leyti sem ég var að byrja í stjórnmálum, var Morgunblaðið bæði ráðandi málgagn á blaðamarkaði og mjög flokkspólitískt. Síðan gerðist það að þeir höfðingjar Matthías Johannessen og Styrmir Gunnarsson bara börðust fyrir sjálfstæði ritstjórnar sinnar. Morgunblaðið fékk allt aðra ásýnd og e.t.v. þannig ásýnd að mjög mörgum fannst að það væri margt rétt sem stæði í Morgunblaðinu. Þingmaðurinn notaði mikinn tíma til að fjalla um ræðu hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar --- mér fannst það skemmtilegt --- og ég velti fyrir mér hvort hann velti því fyrir sér hvort þessi viðhorf þingmannsins eigi rætur í trúverðugleikanum sem Morgunblaðið hefur öðlast á liðnum árum eða hinu, hinu breytta Morgunblaði, hinu flokkspólitíska málgagni sem hefur birst okkur u.þ.b. frá því að þetta mál fór af stað. Það hefur orðið grundvallarmunur á málflutningi Morgunblaðsins sem á þessum tíma sem ég var að vísa til reyndi að hafa breiðan umræðugrundvöll og fjalla um ólík sjónarhorn í málum. Svo hefur það gerst að undanförnu að það er bara ein lína og hún er flokkspólitísk. Hvernig má það vera miðað við það sem ég hef lagt hér upp með?

Frú forseti. Það er auðvitað ákaflega áhugavert að ræða Morgunblaðið í þessu samhengi. Það hefur eðlilega, eins og reyndar framganga fleiri fjölmiðla, dregist af og til inn í umræðurnar þar sem við erum að fjalla um fjölmiðlafrumvarp. Þegar maður lítur til baka og horfir jafnframt til nútímans held ég að kannski hafi verið gert of mikið úr þessari breytingu sem var fólgin í því, kannski fyrst og fremst, að ritstjórar Morgunblaðsins hættu að sitja þingflokksfundi hjá Sjálfstfl.  Það á víst að vera þannig að allir eigi að styðja frv. ríkisstjórnarinnar, segir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Af hverju? Jú, af því að menn hafa ekki útilokað að það kæmi til greina að setja lög um fjölmiðla. Þar með skulu menn vera sammála þessu. Ha? Svona er þetta. Mogginn skrifaði svona vegna þess að þingflokkar fluttu hér tillögur og voru tilbúnir til að skoða málin. Þar með hlytu þeir að vera sammála því að setja þessi lög sisona og vinna að lagasetningunni með þessum hætti. Auðvitað eru þetta ótrúlegar alhæfingar í röksemdafærslu sem ná ekki nokkru máli ef við ætlum að tala af virðingu um viðhorf hvers annars og eiga uppbyggilegar rökræður.

Virðulegi forseti. Þótt ég taki kannski ekki svo djúpt í árinni að halda því fram að Morgunblaðið hafi drepið af sér önnur flokksmálgögn hefur það virkilega haft gífurlega sterka stöðu alveg þangað til núna að Fréttablaðið er farið að ógna stöðu þess. Ég er hins vegar ein af þeim sem hafa verið fremur hrifin af því hvernig Morgunblaðið breyttist og hef tekið hattinn ofan fyrir þeim ritstjórum sem gerðu þessar miklu breytingar. Ég hef jafnmiklar áhyggjur af því hversu gífurleg breyting hefur núna orðið í gamla farið. Áður las ég mörg Reykjavíkurbréf sem settu fram aðrar skoðanir en Sjálfstfl. og allnokkra leiðara þar sem Morgunblaðið fór beinlínis í blóra við Sjálfstfl. Nú gerist það ekki. Ekki í þessu máli. Leiðarar, Reykjavíkurbréf, skrif, birtingar á bréfum, allt sem kemur Sjálfstfl. vel í þessari stöðu kemur núna fram í Morgunblaðinu. Það hryggir mig.

Frú forseti. Í raun og veru er fínt að hafa Morgunblaðið. Það má gjarnan skrifa á þeim nótum sem það gerir og velja fréttir eins og það gerir og hafa sína leiðara og sín Reykjavíkurbréf. Það er alveg meinalaust af minni hálfu. Það sem hins vegar vantar eru 2--3 önnur blöð með hliðstæða stöðu sem tryggja þá að önnur sjónarmið komi fram. Ég er t.d. alveg sérstakur andstæðingur þess hvernig Morgunblaðið fjallar oft og tíðum um utanríkismál, tel að Morgunblaðið hafi mjög bjagaða heimsmynd og sé mjög sértækt þegar það velur fréttir og leggur áherslur í umfjöllun sinni um þá hluti. Það sem vantar er annar jafnöflugur prentmiðill sem er gagnrýninn á utanríkisstefnu Íslendinga og stuðning okkar við Bandaríkin o.s.frv. svo dæmi sé tekið.

En það gerist núna.

Svo fremi að menn komi hreint til dyranna og gangist við því hverjir þeir eru er það fínt. Það þarf auðvitað að vera mótvægi og fjölbreytni og um það erum við auðvitað að tala, ekki satt, í þessu ágæta fjölmiðlafrumvarpi.

Forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir efnismikla og ágæta ræðu þar sem hann bæði færði rök að andstöðu sinni við það frv. sem hér er um að ræða og skýrði líka vel afstöðu sína og síns flokks í þessu máli. Þótt stjórnarandstaðan hafi staðið hér fullkomlega sameinuð í þessum punkti hefur hver hluti hennar sínar forsendur til að gera það. Það er ekkert óeðlilegt við það, þvert á móti. Það kann t.d. að stafa af mismunandi skilningi okkar á hlutverki stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka og mismunandi sýn okkar á samfélagið hvað ber þar í milli sem er, eins og ég segi, ekki merkilegt miðað við samstöðu okkar gegn þessu frv. Ég lagði við eyrun þegar hv. ræðumaður talaði um hin sértæku lög og þá stöðu okkar hér á Íslandi í litlu samfélagi að mörg þau lög sem við gjarnan vildum telja almenn verða sértæk vegna þess að aðstæður okkar eru sérstakar, alveg eins og aðstæður okkar á fjölmiðlamarkaði ágætlega sýna. Ég vil samt segja það að ég tel að lög sem hætt er við að teljist sértæk verði að uppfylla a.m.k. þrjú skilyrði til þess að þau séu í raun og veru tæk á þingi. Í fyrsta lagi verða þau að vera neyðarúrræði í stöðu sem strax þarf að leysa úr. Í öðru lagi eiga skilyrði þeirra eða ramminn í kringum þau að miðast við langan tíma og miðast við þá æskilegu framtíðarsýn sem menn hafa samkvæmt markmiðum frv. Í þriðja lagi á að gæta meðalhófsreglu og ekki ganga lengra í lagasetningu en þarf. Þarna greini ég t.d. mjög skýrt á milli frv. um SPRON sem mikill meiri hluti var hér fyrir í þinginu og síðan þessa frv. sem mikill minni hluti er með í samfélaginu.

Frú forseti. Það er alveg augljóst mál að lagasetning á Íslandi er í því sérstaka umhverfi sem okkar fámenna samfélag og litla viðskiptalíf ber í sér. Þetta t.d. ræddum við mikið og skoðuðum í raun og veru í heilt ár 1991--1992 þegar samkeppnislög voru í smíðum. Hversu raunhæft er að nota sömu viðmið á Íslandi hvað varðar t.d. markaðshlutdeild fyrirtækja vegna smæðar markaðarins og fámennis eins og gert er víða erlendis? Niðurstaðan varð auðvitað sú að við yrðum að einhverju leyti að hafa hér sérstakar viðmiðanir. Við gætum ekki yfirfært reglur úr milljónaþjóðfélögum á okkur. Þetta á auðvitað mjög vel við líka í þessum fjölmiðlaheimi. Ég er ekki alveg sammála greiningu hv. þingmanns á þessu með sértæk versus almenn lög. Ég held reyndar að sjálf skilgreiningin sé ekki nógu góð. Það er sjálfsagt ekki hægt að tala um fátæk lög í þeim skilningi, ekki að þau séu peningalítil, heldur að þau taki til fárra. Kannski væri það samt betri viðmiðun. Taka lögin til eins aðila, til fáeinna aðila eða eru þau almenn í þeim skilningi að þau varði þúsundir manna, lögaðila eða einstaklinga, í þjóðfélaginu? Ég held að ekki sé hægt að nota þá röksemdafærslu að aldrei megi setja lög sem hafa eðlis síns vegna áhrif fyrst og fremst á einn eða fáeina aðila nema eitthvert neyðarástand sé fyrir dyrum. Ég held að slík lög geti þjónað réttmætum fyrirbyggjandi tilgangi. Ef þau uppfylla hin markmiðin tvö sem hv. þm. talaði réttilega um og ég er sammála, þ.e. að slík löggjöf verði þá að horfa til mikilvægra framtíðarmarkmiða sem löggjöfin á að uppfylla eða ná fram og að sjálfsögðu verður að gera þær kröfur til allrar slíkrar lagasetningar að hún standist góða stjórnsýslu og lagasetningarvenjur, þ.e. að hún sé ekki meira íþyngjandi en óumflýjanlegt er, gætt sé meðalhófs, menn fái sanngjarna aðlögun o.s.frv. Um það snýst þetta mál nú orðið að mjög miklu leyti.

Virðulegi forseti. Frv. til laga um breytingu á útvarpslögum er hér til 3. umr. Eins og öllum er kunnugt hefur margt og mikið verið sagt um frv. fram til þessa. Fyrst af öllu ætla ég aðeins að beina sjónum mínum að tilefni frv. Margir hafa haft á orði að tilefnið sé sumpart persónulegt. Fram hefur komið að ástæður frv. hafi með samskipti stjórnvalda við tiltekin fyrirtæki að gera. Ég ætla í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um það. Þó er ljóst að samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hefur orðið, um það er ekki deilt. Á síðustu 12--18 mánuðum hefur orðið meiri samþjöppun á þeim markaði en oftast áður en samþjöppun er ekki í sjálfu sér saknæm. Hún er óheppileg en ekki háskaleg. Hún verður ekki háskaleg fyrr en hún hindrar virka samkeppni og kemur í veg fyrir nýliðun greinarinnar. Það er sama og með markaðsráðandi stöðu sem er hugtak sem ég mun koma að síðar. Markaðsráðandi staða er ekki ólögleg eða háskaleg fyrr en henni er misbeitt. Það sama á við hér. Samþjöppun verður ekki háskaleg fyrr en hún hindrar virka samkeppni og kemur í veg fyrir nýliðun greinar. Ég vil minna á hagfræðikenningar þess efnis að öll samkeppni leiði til fákeppni því að krafan um hagkvæmni leiði sífellt til þess að fáir, stórir keppa. Oft er litið á fákeppni sem þróaða samkeppni. Þess vegna hafa menn alltaf skoðað, a.m.k. í stærri hagkerfum, þröskuldinn fyrir nýliðunina. Möguleika nýrra aðila til að ryðja sér braut inn á markað. Þegar við skoðum fjölmiðlamarkaðinn hér á landi og stöðu hans kemur í ljós að hin háskalegu einkenni samþjöppunar sjást hvergi. Sú skýrsla sem sögð er liggja til grundvallar frv. fjallar um það og hún segir að sjaldan hafi fjölbreytni verið meiri í íslenskri fjölmiðlun en nú um stundir, bendir sérstaklega á að þeir fjölmiðlar sem starfa í dag séu fjölbreyttari, veiti meiri og fjölbreyttari þjónustu en oftast áður. Í þeirri skýrslu segir líka að fjárhagslega standi þessi fyrirtæki traustari fótum en oftast áður. Af því má ljóst vera að hvað það varðar sjást ekki háskaleg einkenni samþjöppunar. Ef við skoðum markaðinn frekar kemur í ljós að samkeppni á fjölmiðlamarkaði er mjög virk. Má ég benda t.d. á eitt atriði varðandi samkeppni blaða. Í áraraðir hefur samkeppni blaða á smáauglýsingamarkaði verið í mjög föstum skorðum. Ég vil ekki segja að það hafi verið samráð en það var a.m.k. þegjandi samkomulag milli blaðanna að síðdegisblaðið hefði smáauglýsingar, Morgunblaðið hefði fasteignaauglýsingar. Þetta var óbreytt í áraraðir. Með tilkomu Fréttablaðsins er þetta fyrirkomulag, sem þjónaði alls ekki neytendum, svo fjarri, brotið upp og í dag eru alls konar smáauglýsingar í Morgunblaðinu og fasteignaauglýsingar eru í öllum blöðum. Þetta er afleiðing virkrar samkeppni sem hefur brotist fram á síðustu missirum. Skoðum nýliðun í greininni. Á síðustu 2--3 árum hefur orðið umbylting á blaðamarkaði. Það er farið að skyggja á turninn í íslenskri prentsögu, blaðasögu, Morgunblaðið. Upp úr engu hefur orðið til blað sem hefur meiri útbreiðslu og er að verða viðmiðunin í lestri fólks hér á landi. Það er ekki hægt að segja að þröskuldarnir séu háir fyrir nýja aðila á markaði sem svona er. Tökum annað dæmi. Sjónvarpsstöð í einkaeigu nær að ryðja sér braut í samkeppni við einn risa sem er í einkaeigu og síðan Ríkisútvarpið. Það nær að ryðja sér braut og fer að ná markaðshlutdeild eða áhorfi á höfuðborgarsvæðinu upp í 15--20% og jafnvel enn meira í eftirsóttum markhópum. Það er ekki hægt að segja að þröskuldurinn sé hár þarna. Það má því segja að staðan á fjölmiðlamarkaði sé áþekk stöðunni á mörgum öðrum mörkuðum hér á landi þegar horft er til samþjöppunar og áhættunnar af henni. Skoðum flugsamgöngur. Lengst af síðustu 60 ár hefur eitt flugfélag verið allsráðandi í flugsamgöngum okkar til annarra landa. Af og til hafa ný félög komið fram og nú síðast lággjaldaflugfélag, og ég óska því að sjálfsögðu velfarnaðar en minni á að þarna er einvörðungu um tvo aðila að ræða. Hvað með skipasamgöngur? Það eru tvö félög sem dómínera þann markað. Olíudreifing, þrjú félög, nýverið fjögur. Tryggingastarfsemi 3--4. Fjármálastarfsemi. Við sjáum að alls staðar í okkar litla hagkerfi verða til 2--3 stórir aðilar, síðan einhverjir minni. Byggingarvöruverslanir, tvær keðjur. Dagvöru- og smávöruverslanir, 2--4 keðjur. Fjölmiðlamarkaðurinn er ekki að neinu leyti frábrugðinn. Það er því ljóst að tilefni frv. er ekki óvenjumikil samþjöppun í samanburði við aðrar atvinnugreinar og heldur ekki vegna þess að í ljós séu komin háskaleg einkenni fákeppni. Tilefnið er því ekki viðskiptalegt. Öðrum fyrirtækjum er ekki ógnað og tilefnið er heldur ekki brýnt. Tilefnið er miklu frekar að tiltekinn þáttur í starfi fjölmiðla, þ.e. flutningur frétta, hefur veruleg áhrif á starf stjórnmálamanna. Margoft hefur komið í ljós eftir að frv. leit dagsins ljós að stjórnarherrar una illa hvernig fjölmiðlar skipta sér af störfum þeirra. Tilefnið er því ekki að starfsskilyrði fjölmiðlafyrirtækja séu þröng vegna fákeppni heldur að ráðherrar og stjórnarmeirihlutinn una ekki þeim starfsskilyrðum sem fjölmiðlar setja þeim. Yfirlýst markmið frv. er að stuðla að fjölbreytni í dagskrá fjölmiðla og það er mjög mikilvægt að standa vörð um það markmið og ég held að um mikilvægi þess deili enginn. Ég vil þó vegna ítrekaðra tilvitnana í blöð í útlöndum hvað þetta varðar minna á að þar eru þessar reglur miklu oftar settar til að tryggja menningarlega fjölbreytni frekar en pólitíska fjölbreytni. Ástæðan er einföld. Í fjölmörgum þjóðríkjum í kringum okkur búa fjölmennar þjóðir, ólík menningarsamfélög, og verið er að tryggja að fjölmiðlar endurspegli sem flesta þætti í þeirri menningu sem þrífst meðal þeirra sem búa innan þess ríkis. Þar er ekki þessi mikla áhersla á hinn pólitíska þátt og hinar pólitísku forsendur sem liggja að baki hér á landi. Hvað varðar grunnhugsunina á bak við frv. þá liggur hún í því að eignarvald fjölmiðla geri að engu ritstjórnarvald og þankagangur þeirra sem setja frv. fram er að það þurfi að veikja eignarvaldið og með einhverjum dularfullum hætti eigi það að auka fjölbreytni í dagskrá. Andstaða mín við frv. á sér ýmsar rætur en fyrst og fremst byggir hún á því að ég er sannfærður um að frv. leiðir ekki til fjölbreytni heldur þvert á móti. Frv. takmarkar möguleika til fjármögnunar, útilokar líklegustu fjárfestana, minnkar kaupendahópinn. Það kemur að öllum líkindum í veg fyrir að ljósvakafyrirtæki geti skráð sig í Kauphöllinni sem er heppilegastur og æskilegastur farvegur fyrir fjármögnun fyrirtækja. Pípur fjármagns til fjárfestinga í atvinnugreininni eru þrengdar verulega sem er afar óheppilegt þar sem tækni- og afþreyingargreinar kalla á háar fjárfestingar. Auk þess hindrar frv. eðlilega framþróun atvinnugreinarinnar, viðheldur sögulegri aðgreiningu prent- og ljósvakamiðla þó svo að ný tækni hafi sameinað þá miðla fyrir hálfum öðrum áratug. Frv. veikir stoðir einkarekinna fjölmiðla og dregur úr mætti þeirra til að halda úti fjölbreyttri dagskrá. Þá mismunar frv. fyrirtækjum í sömu starfsgrein þegar strangari skilyrði eru sett um fjárfestingar í ljósvakamiðlum en í prentmiðlum. Ég sé engin vitsmunaleg rök fyrir þeirri mismunun. Þá hlýtur að vakna sú spurning hvort eignarvald yfir prentmiðlum og stafrænum miðlum sé eitthvað síður hættulegt en eignarvald yfir ljósvakamiðlum. Þetta er grundvöllur andstöðu minnar við þetta frv. og ég mun gera betur grein fyrir því. En ég vil á þessum stað í ræðu minni benda á að frá upphafi umræðunnar hefur Samf. bent á aðrar leiðir til að tryggja fjölbreytni fjölmiðla. Við getum farið yfir það í stuttu máli: Það er að styrkja og efla RÚV, tryggja gagnsæi í eignarhaldi og tryggja sjálfstæði ritstjórna en að því mun ég koma betur síðar. Nú ætla ég að ræða aðeins frv. sjálft og fara í einstök efnisatriði þess. Í b-lið 1. gr. frv. kemur fram að útvarpsleyfi eru háð skilyrðum um tegund og gerð eigenda en engin skilyrði eru sett um eigendur prentmiðla eða stafrænna miðla. Öll rök fyrir því að tryggja fjölbreytni fjölmiðla með því að segja til um hverjir megi eiga hversu mikið í ljósvakamiðlum falla um sjálf sig þegar stjórnvöld reyna ekki með neinum hætti að stjórna því hverjir megi eiga prentmiðla eða þá stafræna miðla. Ef tilefni er til að ráðskast með ljósvakamiðlana, af hverju er þá ekki átt við aðra miðla? Þau rök duga ekki í svo veigamiklu máli, þau praktísku svör að slíkt sé flókið í lagasetningu, að af því að útvarpslög séu til sé auðveldara að takmarka eignarhald á ljósvakamiðlum. Slík rök duga engan veginn í svona veigamiklu máli. Síðan kemur fram í öðru lagi að óheimilt sé að veita útvarpsleyfi nema fyrirtæki hafi fjölmiðlarekstur að meginmarkmiði. Um þetta hef ég engar athugasemdir. Í þriðja lagi segir að óheimilt sé að veita útvarpsleyfi til fyrirtækis ef meira en 5% félags er í eigu aðila með markaðsráðandi stöðu og eru stærri en sem nemur 2 milljörðum kr. í ársveltu. Eitt atriði til umhugsunar er: Af hverju er verið að taka út markaðsráðandi? Af hverju eru markaðsráðandi fyrirtæki gerð svona mikilvæg? Af hverju eru ekki sett takmörk á hagsmunasamtök? Mega þau eiga ljósvakamiðla? Má LÍÚ eiga ljósvakamiðil? Ég spyr. Af hverju er fókusinn á markaðsráðandi aðila? Og hvaða lógík er á bak við það að ef markaðsráðandi aðili á fjölmiðil dragi það úr fjölbreytni í dagskrá? Ég get ekki með neinum hætti séð rökræn tengsl þarna í milli. Síðan spyr maður sig aftur: Af hverju eru þessi tveggja milljarða mörk sett? Af hverju mega stór fyrirtæki ekki vera kjölfestufjárfestar í ljósvakamiðlum? Hvernig stendur á því? Ég hef ekki fengið svör við því. Ég veit ekki af hverju hægt er að draga þá ályktun að ef stórt fyrirtæki er kjölfestufjárfestir í fjölmiðli þá leiði það til þess að dagskráin verði fábreytt. Þetta sé ég ekki. Þá kemur að því að skoða betur þessa 5% takmörkun, að séu aðilar markaðsráðandi þá megi þeir ekki eiga virkan eignarhlut. Þeir mega eiga eitthvert smáræði, láta aðra um ábyrgðina af ávöxtun þeirra fjármuna en mega ekki taka virkan þátt í því sjálfir. Það er það sem þetta ákvæði þýðir, 5% ákvæðið þýðir einfaldlega að öðrum er látin eftir ábyrgðin á þessu fé. Heppilegt hefði verið að skoða í undirbúningi þessa frv. hvaða afleiðingar þetta ákvæði hefði fyrir fjárfestingar í atvinnugreininni. Hve mikið takmarkar þetta í raun fjárfestingar? Hversu mikið þrengir þetta pípur fjárstreymis inn í þessa atvinnugrein? Ein leiðin til þess að skoða það er sú sem ég leyfi mér að styðjast við hér, með leyfi forseta. Frjáls verslun gefur út bók sem heitir ,,300 stærstu fyrirtæki landsins``. Þar er á bls. 76 listi yfir þau fyrirtæki sem högnuðust mest á síðasta ári. Það er eðlilegt að skoða þau fyrirtæki, með leyfi forseta. Þetta eru fyrirtæki sem högnuðust, hafa peninga og fjármuni og gætu hugsanlega fjárfest í öðrum starfsgreinum, dreift áhættunni sem er eðlilegt og æskilegt fyrir framþróun atvinnulífs. Hér eru 90 fyrirtæki. 1. Efst á lista er Baugur. Það ástæðulaust að nefna hann, hann er örugglega markaðsráðandi. 2. Landsvirkjun, markaðsráðandi reikna ég með. 3. Eimskipafélag Íslands, markaðsráðandi. 4. Íslandsbanki, jú talið er að stóru bankarnir hér á landi séu allir í markaðsráðandi stöðu. 5. Pharmaco, sem núna heitir Actavis ef ég man rétt. Vafalaust á einhverju sviði með markaðsráðandi stöðu. 6. Kaupþing, sem heitir KB banki í dag. Jú, markaðsráðandi. 7. Flugleiðir, markaðsráðandi staða. 8. Alcan á Íslandi. Það má svona velta því fyrir sér með þessi álfyrirtæki sem verða senn þrjú en það má búast við því að niðurstaðan verði sú að það teljist markaðsráðandi. 9. Orkuveita Reykjavíkur. Ekki veit ég um mikla samkeppni á þeim markaði sem það fyrirtæki starfar á. 10. Búnaðarbankinn, hefur sameinast frá því í fyrra Kaupþingi. 11. Síðan kemur fjárfestingarfélag sem heitir Ker. Jú, það kæmi til greina, en hins vegar mætti ætla að bakhjarlar þess félags væru aðilar að markaðsráðandi fyrirtækjum og því væri það a.m.k. skoðunar virði. 12. Landssími Íslands. Markaðsráðandi. 13. Landsbanki Íslands. Markaðsráðandi. 14. Samherji. Loksins í 14. sæti fann ég eitt fyrirtæki sem hefur ekki markaðsráðandi stöðu. Það er í sjávarútvegi þar sem reyndar er með lögum sett kvótaþak þannig að þau fyrirtæki eiga ekki kost á slíkri stöðu. Þarna fann ég eitt. 15. Fyrirtæki númer tvö sem má örugglega eiga fjölmiðil, það er Grandi, sjávarútvegsfyrirtæki. 16. Bakkavör Group. Það kemur til greina. Hins vegar gæti einhver sagt sem svo að þeir séu of áhrifaríkir í KB banka. Þeir eru einir helstu eigendur þar og fara fyrir og einhverjir mundu gera athugasemdir þar. 17. Olíuverslun Íslands. Markaðsráðandi. 18. Skeljungur. Markaðsráðandi. Síðan koma nokkur sjávarútvegsfyrirtæki: Útgerðarfélag Akureyrar, Síldarvinnslan, Þormóður rammi, Eskja, Haraldur Böðvarsson. Þar er ég kominn í 24. sæti og svona get ég talið áfram og við þessa upptalningu kemur í ljós að af þeim 90 fyrirtækjum sem högnuðust hvað mest á síðasta ári er ljóst að um 60 þeirra hafa annaðhvort markaðsráðandi stöðu eða þá að mikið álitamál er hvort svo sé. Nær öll þessi fyrirtæki velta meira en tveimur milljörðum þannig að sá fyrirvari sem settur er breytir engu varðandi möguleika þessara fyrirtækja á virkri fjárfestingu. En þegar við skoðum þessi fyrirtæki, þessi 30 eða svo sem mega eiga. Hvað kemur þá í ljós? Þetta eru nær allt sjávarútvegsfyrirtæki. Þá spyr ég: Er það markmið þessara laga, að kvótakóngar og fyrirmenn í sjávarútvegsfyrirtækjum séu þeir einu sem megi fjárfesta og eiga virkan hlut í íslenskum ljósvakafyrirtækjum? Á þessum stað í ræðu minni vil ég undirstrika það að ljósvakamiðlar eru engin smáfyrirtæki. Varðandi þá samsteypu sem oft er nefnd í þessari umræðu, Norðurljós, þá er ekkert áhlaupaverk að gerast þar leiðandi fjárfestir. Fyrirtækið skuldar um 5 milljarða kr. Það þýðir vaxtagreiðslur á ári upp á nærri 300 millj. kr. þannig að afgangurinn af rekstri þarf að vera a.m.k. 300 millj. kr. svo að fjárfestirinn sé ekki beinlínis að tapa peningum. Við erum að tala um verulega fjármuni. Líklegustu fjárfestarnir í svo stóru fyrirtæki hljóta að vera stærstu fyrirtækin í atvinnulífi okkar. Helsta niðurstaðan af þessari einföldu athugun er sem sagt sú að svo virðist sem nær einvörðungu sjávarútvegsfyrirtæki megi vera leiðandi í rekstri á ljósvakamiðlum, eiga allt að 35%. Hvort þetta voru hin duldu markmið þessa frv. veit ég ekki, en svona birtist þetta. Þá er að skoða ákvæðið um að óheimilt sé að einn aðili eða samsteypa eigi yfir 25% í útvarpsrekstrarfélagi. Þarna er á ferðinni hugmynd sem óhætt er að segja að hafi verið mjög vinsæl á níunda áratugnum og fram á tíunda áratug síðustu aldar, þ.e. að fyrirtæki ættu að vera í sem dreifðastri eignaraðild, að eigendur ættu að vera margir og enginn ætti að hafa þar afgerandi forustu. Sá hugsunarháttur var mjög ríkjandi og hefur oft verið haldið á lofti hér á landi, einkum og sér í lagi í Morgunblaðinu. Eitt mál sem kennt er við Enron í Bandaríkjunum varð svo eiginlega endahnúturinn á þeim draumi. Ef við skoðum nýjustu tilmæli Verslunarráðs varðandi stjórnarhætti í fyrirtækjum og það sem heitir á ensku ,,Corporate Governance`` eða eitthvað álíka þá er þar lögð höfuðáhersla á að koma í veg fyrir að hinir ráðnu stjórnendur fyrirtækjanna fari sínu fram óháð vilja eigenda. Enron-dæmið var dæmið sem þar er gengið út frá. Þar náðu stjórnendur yfirtökum, ef svo má segja, en eigendur misstu tökin á fyrirtækinu. Það var engin skýr forusta í þeirra hópi og stjórnendur náðu yfirráðum. Þessi hugmyndafræði um að ekki megi vera leiðandi fjárfestar, ég a.m.k. set spurningarmerki við hana. Aðalatriðið í þessu samhengi er hversu stór hluti íslenskra fyrirtækja fær ekki að komast í þá stöðu að vera virk og leiðandi í ljósvakamiðli, gefa allt sitt í að byggja upp slíkt fyrirtæki. Þá er komið að ákvæði sem í raun tryggir að ljósvakafyrirtæki komist ekki í Kauphöllina, nái ekki því að vera skráð á hlutabréfamarkað. Þar segir: ,,Skylt er þeim aðilum sem útvarpsleyfi hafa að tilkynna útvarpsréttarnefnd um allar breytingar sem verða á eignarhaldi eða öðrum skilyrðum sem kveðið er á um í a- og b-lið.`` Hvað þýðir þetta í raun og veru? Ef svona ákvæði gilti um fyrirtæki í Kauphöllinni þýddi það að stöðugt þyrfti að fylgjast með, í fyrsta lagi markaðsráðandi stöðu viðkomandi fyrirtækis og í öðru lagi veltu. En þetta eru breytilegar stærðir og þyrfti heila stofnun, margfalda Samkeppnisstofnun, í að fylgjast stöðugt með því í hvert skipti sem einhver hreyfing yrði á bréfum í slíku fyrirtæki og hvort aðilar séu þar að gera eitthvað sem ekki má. Markaðsráðandi staða getur breyst á einum degi. Keppinautur getur farið á hausinn. Fyrirtæki er með 25% eign í einhverju félagi og verður að selja einn, tveir og þrír, nauðungarsölu, á verði sem einhverjir opinberir aðilar ákveða hvað verður. Það eina sem gerðist var að viðkomandi stóð sig vel í samkeppni á öðrum vettvangi og keppinautur hans ákvað að verja tíma sínum og fjármunum í annað. Hvað gerist ef vel gengur og veltan fer allt í einu upp fyrir þessa tvo milljarða? Fyrirtæki sem búa við slík skilyrði eiga mjög erfitt með að vera skráð í Kauphöll. Þar gilda sérreglur og að mínum dómi er þetta ljósvakafyrirtæki útilokað frá hlutabréfaþingi, frá Kauphöll. Kauphöll er farsælasta og heppilegasta leið fyrir fyrirtæki til að fjármagna fjárfestingar sínar. Auk þess gerist það við skráningu að fyrirtækið þarf að uppfylla fjölmörg skilyrði sem eru mjög heppileg hvað varðar skil á ársreikningum, upplýsingar um eignarhald o.s.frv. Það er sem sagt verið að segja að í þessari grein sem ég leyfi mér stundum að kalla grein hugvits, tækni og framtíðar sé verið að segja nei. Nei, þið fáið ekki þennan verkfærakassa sem Kauphöllin er. Þetta er ekki til þess fallið að styrkja þessa atvinnugrein. Þá vil ég gera aftur að umtalsefni það atriði að útgefendur blaða megi ekki eiga í útvarpsrekstrarfélögum. Það hefur margoft komið fram að þetta ákvæði hindrar tækniþróun og kemur í veg fyrir mögulegar hagræðingar. Í ljósi nýrrar tækni er það líka arfavitlaust vegna þess að skilin á milli prentmiðla og ljósvakamiðla eru söguleg. Stafræna tæknin sem við höfum búið við í 15 ár hefur eytt þessum mun. Ég vil bara benda hér á nokkur dæmi. Bónus getur á morgun opnað sjónvarpsfréttastofu og sent út fréttir á breiðbandi Landssímans. Það brýtur ekki þessi lög vegna þess að slík starfsemi er ekki háð útvarpsrásum, breiðbandsútsendingar eru ekki leyfisskyldar. Ég get opnað fréttastofu sjálfur, sett upp hljóð- og myndskrár á vefsíðu og allir þeir sem hafa háhraðatengingar geta keyrt útsendingar mínar upp á skjáinn sinn og fylgst með þessu. Ef eitthvað er gerir þetta starfandi fyrirtækjum í fjölmiðlun erfiðara fyrir að takast á við þetta. Hitt væri heppilegra. Auk þess, bara einfalt dæmi: Prentmiðillinn Morgunblaðið gæti fengið sér hugbúnað sem les blaðið og sent það út á netinu sem hljóðskrár, sem útvarp. Þetta er mögulegt í dag. Það sem ég er að benda á er að þetta er mjög undarlegt ákvæði í dag. Það er sögulegt og víðast hvar erlendis þar sem takmarkanir af þessu tagi eru eru þær oftast líka jafnframt bundnar svæðum en útiloka ekki alveg möguleika fyrirtækja á að þróa sig beggja vegna. Við þessa athugun mína sem, eins og ég sagði áðan, hefði frekar átt að vera unnin af fagmönnum og unnin áður en þetta frv. var smíðað varð niðurstaðan tær. Sá hópur kaupenda sem er líklegur til að fjárfesta í ljósvakamiðlum er skorinn niður. Eftirspurnin minnkar. Fjárfesting í ljósvakafyrirtækjum verður annars flokks. Verðmætin rýrna. Þetta er eins og húseign sem er í miðbænum og eigandinn flytur hana þangað sem einungis þriðjungseftirspurn er, og hvað gerist? Hún lækkar í verði. Í dag fjárfesta menn til að selja síðar með hagnaði. Þetta er hinn nýi tími í íslensku atvinnulífi. Menn fjárfesta ekki í atvinnufyrirtækjum til þess að reka þau í þrjár kynslóðir. Þetta er hinn nýi tími. Menn fjárfesta til að selja síðar með hagnaði. Með þessum lögum situr fjárfestirinn hins vegar inni, hann á erfitt með að finna kaupanda. Þessi eru starfsskilyrði atvinnufyrirtækja í þessari starfsgrein hugvits, tækni og framtíðar sem hinn nýi Sjálfstfl. með ungliðana í allshn. berst nú fyrir með kjafti og klóm. Þetta eru þau starfsskilyrði sem hinn nýi Sjálfstfl. er að berjast fyrir, þ.e. að gera mönnum ekki kleift að komast út. Þetta eru þau skilaboð sem Sjálfstfl. vill senda hinu alþjóðlega viðskiptasamfélagi um það við hvernig skilyrði íslenskum fyrirtækjum er gert að starfa. Hafi Sjálfstfl. einhvern tíma verið flokkur atvinnulífsins er hann það ekki lengur, það er víst. Þá vil ég segja að þær breytingar sem orðið hafa á frv. frá í upphafi eru bita munur en ekki fjár. Góður maður sagði við mig: Forsrh. steig fram og heimtaði dauðadóm. Nú hefur honum verið breytt í ævilangt fangelsi. Stjórnarliðar eru afar kátir yfir þessum breytingum en hafa gleymt því að sakborningurinn er saklaus, alltént hefur hann ekkert brotið af sér en forsendan er sú að hann sé líklegur til þess vegna stærðar sinnar. Kjarni þessa máls er sá að ljósvakafyrirtæki eru gerð að annars flokks fjárfestingu. Virðulegi forseti. Samf. telur að þetta frv. veiki ljósvakafyrirtæki, stuðli ekki að fjölbreytni í dagskrá og vinni alls ekki gegn því að eignarvald ráðskist um of með ritstjórnarvald. Samf. hefur sett fram hugmyndir sínar um hvernig megi glíma við þann vanda sem af fákeppni á fjármálamarkaði kann að stafa. Í fyrsta lagi hefur Samf. margítrekað nauðsyn þess að efla Ríkisútvarpið og þá einkum og sér í lagi innlenda dagskrárgerð sem nú sveltur sem aldrei fyrr eftir áratuga setu sjálfstæðismanna í menntmrn. Samf. hefur lagt til frv. um gagnsæi. Hvað þýðir það? Það þýðir að við viljum að markaðurinn sé upplýstur. Við viljum virkja kraft samkeppninnar. Við viljum upplýsa lesendur, áhorfendur, birgja og auglýsendur um það hverjir eigi þau fyrirtæki og þá fjölmiðla sem þeir skipta við. Augljós kostur. Að sjálfsögðu er í þessu frv. ekki kveðið á um neitt sem kalla má gagnsæi. Þá hefur Samf. lagt áherslu á að efla sjálfstæði ritstjórna. Hæstv. dómsmrh. sagði héðan úr þessum stól að það væri fárán\-legt að löggjafinn væri að skipta sér af starfsemi fyrirtækja með því að setja lög og reglur um hvernig vinnubrögðum ætti að vera háttað. Ég veit ekki betur en að hæstv. ráðherra hafi staðið að því að samþykkja lög um fjármálafyrirtæki. Þar eru mjög ítarlegar skilgreiningar á því hvernig skipulagi eigi að vera háttað, kallað eftir innri reglum. Allt til þess að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Í skipulagsreglum um fjölmiðla væri t.d. hægt að draga upp þá mynd að stjórnarmaður í Norðurljósum gæti ekki á sama tíma verið framkvæmdastjóri í dótturfélagi sem fer með rekstur tveggja blaða og verið síðan ritstjóri annars þeirra. Það er einfalt að kveða á um skipulag sem kemur í veg fyrir þetta. Að sjálfsögðu hlýtur að vera óþolandi fyrir ritstjóra á einu blaði að yfirmaður hans sé ritstjóri á öðru blaði í sömu eigu. Ég held einnig að innri reglur varðandi ráðningar starfsmanna, hvaða kröfur eru gerðar, hvaða réttindi þeir hafa, eigi að sjálfsögðu að gilda. Tilefni þessa er það fíaskó sem við höfum heyrt af varðandi mannaráðningar hjá Ríkisútvarpinu. Þar virðast reglur vera vægast sagt mjög óljósar þegar verið er að ráða fréttamenn. Þarna tel ég að megi koma með leiðbeinandi vísbendingar. Ég held að það sé líka mjög mikilvægt að kveðið sé á um meðferð gagna. Þannig vill til að margir líta svo á að tölvupóstur sem er á netfangi fyrirtækis sé í eign þess. Mér er ekki kunnugt um að úr því hafi verið skorið hér á landi en erlendis hafa fallið dómar þessa efnis. Hvað varðar blaðamenn tel ég þetta vera mjög óeðlilegt. Það brýtur gegn því trausti sem þeir hafa gagnvart heimildarmönnum sínum. Að sjálfsögðu er létt að setja fram tilmæli hvað þetta varðar. Það er ekki að ástæðulausu því að í máli sem kom upp á Stöð 2 þegar einn eigandi reyndi að hafa afskipti af störfum fréttastofu var í framhaldinu farið í tölvupóst blaðamanna. Raunar var einn starfsmaður síðan látinn fara í framhaldi af því máli öllu. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir starfsmenn fjölmiðla að hafa leiðbeiningar, leiðbeiningar sem Alþingi getur gefið leiðsögn um. Ég held að það sé mjög mikilvægt fyrir starfsmenn til þess að fóta sig í því ástandi sem kann að skapast þegar svona mál koma upp. Þá held ég að eitt af því sem gæti eflt sjálfstæði ritstjórna og væri ástæða fyrir Alþingi að skoða væri hreinlega aukin vernd og réttindi blaða- og fréttamanna, t.d. lengri uppsagnarfrestur en gerist og gengur. Væri verið að segja mönnum upp af óeðlilegum ástæðum blæddu menn a.m.k. fyrir það einhvers staðar, eða menn hugsuðu sig þá kannski frekar tvisvar um. Allar þessar hugmyndir Samf. falla innan tillagna þeirra sem fram komu í þeirri ágætu skýrslu sem unnin var og þetta frv. er sagt byggja á. Þær rúmast vel innan þeirrar skýrslu. Allar þessar aðgerðir mega teljast mildari en finna má í frv. forsrh. Ég minni á tilmæli Evrópuráðsins um að séu hin sterkari meðul tekin fram yfir þau mildari skuli það vera rökstutt. Í málflutningi stjórnarliða hef ég aldrei heyrt rökstuðning fyrir því hvers vegna þessi skref eru ekki tekin fyrst. Þessar tillögur, tillögur Samf., eru líklegri til að ná settu marki, sem er fjölbreytni í dagskrá fjölmiðla, og um þær hefði auðveldlega verið hægt að ná góðri sátt. Í þessari einu ræðu minni um málið hef ég haldið mig við efnisatriði þessa undarlega frv. Ég hef fært rök fyrir því að ákvæði frv. muni ekki leiða að settu marki um fjölbreytni fjölmiðla, heldur munu þau veikja íslenska ljósvakamiðla, draga mátt úr atvinnugrein hugvits, tækni og framtíðar og skaða alþjóðlegt orðspor íslensks atvinnulífs. Þá hef ég gert grein fyrir úrræðum Samf. Þau eru í senn sanngjörn, áhrifarík og til þess fallin að efla íslenska fjölmiðla. Hæstv. forseti. Það er miður fyrir íslenskt atvinnulíf að Samf. sitji ekki í landstjórninni svo að ólög eins og þessi þyrftu ekki að ganga yfir þjóð okkar.

Virðulegur forseti. Við erum komin í 3. umr. um þetta frumvarp sem hér var hent inn í þingið lítt undirbúið og illa samið, vil ég leyfa mér að segja, eins og ég held að enginn þurfi að velkjast í vafa um þegar þess er gætt að gerðar hafa verið á því breytingar í þrígang og í hvert eitt sinn hafa menn barið sér á brjóst og talað um að nú væru þeir með besta frumvarp allra frumvarpa og að á því þyrfti ekki að gera neinar breytingar og það gæti bara staðið eins og það stóð á þeim tíma. Mönnum hefur síðan orðið ljóst að þetta frumvarp hefur ekki staðist neina kröfur sem gera verður til þingmála um að þau standist stjórnarskrá og alþjóðlegar skuldbindingar og séu bara lagatæknilega í lagi eins og þar stendur. En látum það nú vera. Ég ætla ekki að tala hér í ræðustóli í kvöld um lagatæknileg atriði eða einhver formsatriði sem lúta að texta frumvarps. Umræðan á Alþingi um þetta mál hefur verið löng og mikil. En það leiðir eiginlega af sjálfu sér að þegar mál fær ekki þann undirbúning og umfjöllun sem það þarf áður en það kemur til þingsins þá er ekki von á öðru en að margt þurfi að segja í þingsalnum sjálfum og hefðu menn getað sparað sér allmarga ræðuna ef þeir hefðu átt kost á því að koma að þessu máli á undirbúningsstigi. Umræðan hefur verið hörð í þingsalnum eins og alþjóð hefur orðið vitni að en hún hefur mestan part verið málefnaleg. Það hefur verið tekist á í þingsalnum. Það hefur verið tekist á um skoðanir og viðhorf og það er ekkert að því. Það er heldur ekkert að því þó að menn takist jafnvel hart á í þingsalnum og beiti sér fyrir þann málstað sem þeir trúa á. Það verðum við auðvitað að þola sem hér erum. En það er samt alltaf einn og einn, virðulegur forseti, sem fer yfir strikið, kann sér ekki hóf og er sér og sínum til minnkunar. Það er auðvitað ekki vandamál þingmanna almennt. Það er bara vandamál viðkomandi og í þessu tilviki er ég auðvitað að vísa til hæstv. dómsmálaráðherra sem ekki kunni sér hóf í umræðunni á laugardaginn. Það verður auðvitað að vera hans, eins og ég segi, vandamál og það er ekkert hægt fyrir okkur að vera að erfa það við sjálfstæðismenn utan þings. Hann er auðvitað hér á ábyrgð þingmanna Sjálfstæðisflokksins í dómsmálaráðherrastöðunni. En við getum ekkert verið að erfa það við sjálfstæðismenn utan þings vegna þess að þessi ráðherra er auðvitað löngu orðinn viðskila við þá eins og aðra landsmenn. Þessi ráðherra varð viðskila við þá fyrir alllöngu síðan. Það þarf ekkert annað en að líta á útreið sjálfstæðismanna í síðustu borgarstjórnarkosningum til þess að sjá það, en fylgi Sjálfstæðisflokksins hefur aldrei verið minna í Reykjavík síðan þeir fóru líklega að bjóða þar fram í eigin nafni eins og í síðustu kosningum þar sem þessi ráðherra fór fyrir fylkingunni. Við þurfum ekkert annað en horfa á síðustu þingkosningar til þess að átta okkur á því hversu viðskila hann og reyndar fleiri ráðherrar Sjálfstæðisflokksins og forustumenn eru orðnir við sinn flokk. Við þurfum heldur ekkert annað en að líta á mælingar á vinsældum ráðherra til þess að átta okkur á þessari sömu stöðu. Ráðherrann er einfaldlega rúinn trausti vegna stjórnarathafna sinna og framgöngu og engum þarf að blandast hugur um af hverju það er sem hlustaði á þennan ágæta ráðherra í þingsalnum á laugardaginn. En það er ekki bara hann sem er rúinn trausti því að stjórnin er það líka og það endurspeglast í viðhorfi fólks til fjölmiðlamálsins. Ég er þeirrar skoðunar, og ég held að ég hafi sagt það hér áður í ræðustól, að fólkið sem er að mótmæla í fjölmiðlamálinu, fólkið sem er andsnúið þessu frumvarpi, þessi 70% þjóðarinnar sem hafa mælst í þá veru, það fólk er í sjálfu sér ekki endilega að taka afstöðu til inntaks frv. nema að takmörkuðu leyti heldur er það að taka afstöðu til þess hvernig að málum hefur verið staðið í þinginu. Fólk treystir einfaldlega ekki stjórnvöldum. Það treystir því ekki að málefnaleg sjónarmið ráði för hjá stjórnvöldum. Stjórnvöld berja sér á brjóst og segjast bera mikla umhyggju fyrir lýðræðinu og fjölbreytninni, þau séu að bera þetta mál fram vegna þess að þau vilji svo ákaft tryggja fjölbreytni og lýðræði í samfélaginu, þess vegna séu þau að berjast hatrammri baráttu fyrir því að koma þessu máli í gegnum þingið þó svo að lögin eigi ekki að taka gildi fyrir en eftir tvö ár. Þetta eru sem sagt riddarar frelsisins, lýðræðisins og fjölbreytninnar. En af hverju í ósköpunum ætti fólk að trúa þessu þegar það eina sem þessir menn virðast hafa áhuga á og þola eru einsleitar skoðanir og þegar þessir aðilar hafa smækkað lýðræðið niður í foringjaræði. Það eru tveir foringjar sem ráða. Það birtist okkur æ ofan í æ þetta foringjaræði. Svo eru þeir að telja fólki trú um að það sé lýðræðið sem þeir beri svona mikið fyrir brjósti. Þetta mál sem við erum að ræða í dag snýst um lýðræði og tjáningarfrelsi. Þess vegna tölum við og þess vegna höldum við ræður og þess vegna er það sem við segjum hér málefnalegt þó svo stjórnarliðarnir virðist telja að það eitt sé málefnalegt innlegg í þetta mál sem snúist um það hver prósentan eigi að vera í eignarhaldi í fjölmiðlum og hvernig það eigi að skiptast milli markaðsráðandi aðila og ekki markaðsráðandi aðila, milli veltu, hvort hún er yfir eða undir tveimur milljörðum. Það eitt, ef við horfum á þá hluti, eru málefnaleg sjónarmið en ekki þegar við tölum um lýðræði og tjáningarfrelsi og að verið sé að vega að tilteknum aðilum í því sambandi og ekki þegar við tölum um stjórnarskrána. Ekkert af því er málefnalegt, nei, nei. Þetta snýst um lýðræði og tjáningarfrelsi og þó að frumvarpið sé sértækt að því leytinu til að það beinist að einum aðila þá er ekki rétt, eins og hér hefur verið gert af hálfu stjórnarliða, að smækka þetta mál líka. Það er allt smækkað. Lýðræðið er smækkað niður í foringjaræði og tjáningarfrelsið smækkað niður í Baugsmál og sagt að þetta mál snúist bara um Baug. Þeir sem eru þeirrar skoðunar að þetta mál sé ekki gott, þeir eru einfaldlega Baugsliðar, ganga erinda þeirra og það er hamrað á því æ ofan í æ hér í ræðustól. Ég sagði að þetta mál snerist um lýðræði og tjáningarfrelsi. Við þurfum ekki annað en vitna í Morgunblaðið þann 27. apríl þegar Morgunblaðið var að fjalla um þetta og var að spyrja af hverju menn vilja setja reglur og löggjöf um fjölmiðla. Morgunblaðið segir, með leyfi forseta: ,,Ástæðan er fyrst og fremst ein og hin sama: að tryggja lýðræðið, að tryggja að tjáningarfrelsið fái að njóta sín. Að tryggja að frjáls skoðanaskipti fái að blómstra.`` Það er þetta sem við erum að tala um hérna. Við erum að tala um tjáningarfrelsið og lýðræðið og hin frjálsu skoðanaskipti og samt á, þegar svona mikið er í húfi, að þvinga það í gegnum þingið á örfáum dögum. Þetta snýst um lýðræðið. Þetta snýst í rauninni um það og ástæðan fyrir því að fólk mótmælir, ekki bara í þinginu heldur líka fyrir utan þingið, er að það er orðinn alger skortur á lýðræðisvitund hjá stjórnarliðinu eða að minnsta kosti er lýðræðisvitundin mjög frumstæð því að lýðræðið snýst ekki bara um ákvörðun, hverjir megi ákveða eitthvað heldur snýst lýðræðið um ferli, um það að fólk eigi aðkomu að ákvörðunum, að það hafi tækifæri til að koma skoðunum sínum á framfæri, hafi tækifæri til að ræða málin við stjórnmálamennina, fái að sannfæra stjórnmálamennina um að þeir séu að fara villir vegar, sannfæra stjórnmálamennina um ágæti sinna skoðana innan og utan flokka, að þessi samræða geti átt sér stað á milli stjórnmálamanna og almennings, ekki bara samræða ráðherra sín á milli og þingmanna sín á milli. Lýðræðið er einfaldlega þessi aðkoma fólks að ákvörðuninni, að það geti einhvers staðar átt aðgang að umræðunni, aðgang að stjórnmálamönnunum og það geti einhvers staðar komið skoðunum sínum á framfæri. Halldór Ásgrímsson sagði í umræðum um Írak í morgun: ,,Berum við forsætisráðherra ekki ábyrgð?`` Þeir tveir tóku nefnilega ákvörðunina um að við ættum að vera á lista hinna viljugu þegar ráðist var inn í Írak og hann sagði: ,,Berum við forsætisráðherra ekki ábyrgð?`` Svo sagði hann hér í ræðustóli í dag líka um fjölmiðlamálið þegar hann var að ræða það frumvarp að ákvörðun í málinu byggir á því að við höfum skoðun hér á Alþingi. Auðvitað verðum við að hafa skoðun á þessu máli og auðvitað þurfum við á einhverjum tímapunkti að taka ákvörðun í málinu. En við berum líka ábyrgð gagnvart umræðunni. Við berum ábyrgð. Hæstv. utanríkisráðherra --- og nú tala ég til þessara ráðherra, bæði dómsmálaráðherra og utanríkisráðherra og ég á eftir að tala til forsætisráðherra á eftir líka, þó þeir sitji ekki í stólunum, þó þeir vermi ekki stólana og séu ekki að eyða dýrmætum tíma sínum í að hlusta á sjónarmið. Þeir eru ekkert því vanir að vera að hlusta á annað fólk og því skyldu þeir sitja hér? Þeir geta bara lesið þingtíðindin. Það kemur þá í góðar þarfir að þetta er tekið upp og prentað. En það er bara eftir öðru. Það er ekkert verið að hlusta. Þeir eru löngu hættir að heyra og löngu hættir að hlusta. Ég ætla samt að tala til þeirra því ég held að við verðum að gera það. Ábyrgð þeirra er gagnvart umræðunni. Hún er gagnvart flokksmönnum. Hún er gagnvart fólkinu í landinu. Hún er gagnvart Alþingi og hún er gagnvart hagsmunaaðilum. Þeir eiga að tala við þetta fólk og þeir bera ábyrgð á því að sniðganga ekki þetta fólk og þeir bera ábyrgð á því að loka sig ekki af inni í Stjórnarráðinu einir og sjálfir með einhverja pappíra og senda á milli sín einhver frumvörp sem þeim hugnast sjálfum svo vel þó engum öðrum hugnist þau. Þeir bera auðvitað ábyrgð á því að hunsa allt og alla eins og þeir gera núna í þessum málum nema sinn eigin vilja því það skiptir svo miklu máli að sýna og sanna hvað vilji þeirra er sterkur og óbilgjarn. En fólkið er búið að fá nóg af þessum sterka og óbilgjarna vilja. Hann birtist okkur æ ofan í æ, þessi sterki og óbilgjarni vilji. Hann birtist okkur í Íraksmálinu þar sem þessir menn tóku sína ákvörðun tveir einir og höfðu ekkert við neinn annan að tala, ekki einu sinni utanríkismálanefnd 

Á hv. þm. mikið eftir af ræðu sinni?

Já, talsvert, hæstv. forseti.

Þá óska ég eftir því að hv. þm. geri hlé á máli sínu meðan við tökum kvöldmatarhlé.

Virðulegur forseti. Ég var þar komin í ræðu minni áðan að ég var að fjalla aðeins um hinn sterka vilja stjórnarherranna, þeirra sem fara með tögl og hagldir í íslensku stjórnmálalífi, þ.e. forsrh. og utanrrh. Ég færði rök fyrir því, virðulegur forseti, að þessi vilji hefði m.a. birst í Íraksmálinu, þ.e. þegar Íslendingar studdu siðferðilega innrásina í Írak, í öryrkjamálinu, þegar ríkisstjórnin varð ber að því að brjóta íslenska stjórnarskrá á þessum hópi í samfélaginu og í útlendingafrumvarpinu þar sem gengið er á réttarstöðu og dregið úr almennri réttarvernd útlendinga. Hann birtist okkur í skipan hæstaréttardómara þar sem dómsmrh. fór á svig við dómstólalög, stjórnsýslulög og jafnréttislög vegna þess að hann vildi að geðþóttavilji hans næði fram að ganga. Þetta hefur birst okkur í samskiptum forsrh. við umboðsmann Alþingis. Þetta hefur birst okkur í frv. sem liggur fyrir þinginu um meðferð opinberra mála þar sem m.a. er fjallað um mál sem lúta að mikilvægum mannréttindum eins og hlerun og aðgangi verjanda að gögnum. Öll þessi mál hafa verið ákveðin eða undirbúin einhliða í ráðuneytunum, án samráðs við þá sem best til þekkja. Hvarvetna er kvartað yfir skorti á samráði í samfélaginu og það birtist okkur m.a. á útifundinum á Austurvelli í dag þar sem fólkið lét til sín heyra og dreifði m.a. blaði þar sem yfirskriftin var Virkara lýðræði. Ég ætla með leyfi forseta að lesa þetta, þetta er örstutt. ,,,,Frá þeirri ákvörðun var aldrei hvikað,`` sagði forsætisráðherra fyrir rúmu ári síðan um sameiginlega ákvörðun sína og utanríkisráðherra í umdeildu máli. Í stjórnmálum er óhvikul staðfesta leiðtoganna frækorn ofbeldis og lýðræðinu fjandsamleg. Ef þeir kunna ekki að hlusta hnignar lýðræðinu. Leiðtogar landsins líta á lýðræðið sem einfalt meirihlutavald. Þá víkur samviskan fyrir flokksaga, og sjálfstæð hugsun fyrir duttlungum einstaklinga. Stjórnkerfið breytist í formreglur sniðnar að fyrirætlunum valdhafa. Þegar þannig er ástatt er vilji almennings að engu hafður, mikilvægum staðreyndum er leynt, lagt er til atlögu við einstaklinga og fyrirtæki í stað þess að setja almennar leikreglur. Í gömlu ættjarðarkvæði er talað um ,,þúsund radda brag``. Í virku lýðræði þurfa þúsundir radda að heyrast og leiðtogarnir verða að hlusta. Við krefjumst þess að stjórnvöld vakni af dásvefni valdhrokans og fari að hlusta á raddir þegna sinna. Við krefjumst þess að raunverulegar umræður fari fram áður en ákvarðanir eru teknar. Við krefjumst gagnsæis og höfnum leynimakki. Við krefjumst þess að lýðræðið virki!`` Á þessum sama fundi hélt Ólafur Hannibalsson ágæta ræðu sem var lýsandi um viðhorf fólks til stjórnvalda. Tæpast verður Ólafur Hannibalsson sakaður um það að vera leiguþý Baugsmanna en þá er hann kannski bara í staðinn nytsamur sakleysingi. Helst er nefnilega að skilja á ráðamönnum að þeir séu það sem ekki eru með forsrh. og hans mönnum í liði. Þeir eru ýmist Baugsmenn, Baugsliðar eða nytsamir sakleysingjar. Ólafur Hannibalsson byrjaði ræðuna á að segja: Gjör rétt, þol ei órétt, og sagði síðan, með leyfi forseta: ,,Áðurgreind orð gerði Ólafur Thors, formaður Sjálfstæðisflokksins, að kjörorði sínu. Þau heyrast sjaldan núna í seinni tíð. Ég hygg að við sem hér erum saman komin getum öll gert þau orð að okkar, hvar í flokki sem við annars stöndum. Vissulega er mikilsvert að leitast við af fremsta megni að gjöra rétt. Hitt er ekki minna um vert að rísa gegn óréttinum í hverri mynd sem hann birtist, ekki aðeins þegar við verðum fyrir barðinu á honum sjálf, heldur ekki síður þegar hann virðist bitna á öðrum. Ef við ekki rísum upp gegn óréttinum mun hann að síðustu lykja um okkur löngum armi sínum og herða að. Því erum við hér saman komin til að snúast gegn þeim órétti sem nú er verið að fremja í húsinu hér andspænis okkur.`` Svo segir: ,,Það er athyglisverð frétt í Morgunblaðinu í morgun, framkvæmdastjóri danska Rauða krossins fordæmir stjórnvöld þar í landi fyrir það sem hann kallar meðvirkni þagnarinnar.`` Svo segir Ólafur Hannibalsson: ,,Við sem hér erum saman komin viljum ekki vera þátttakendur í meðvirkni þagnarinnar, heldur rísa upp gegn óréttinum og láta til okkar heyra.`` Það var það sem þetta fólk var að gera á Austurvelli í dag. Við getum rætt þetta mál tæknilega eins og ég sagði áðan. Við getum rætt um prósentur og við getum rifjað upp hver sagði hvað og hvenær. Það hefur í raun enga þýðingu fyrir málið. Það eina sem hefur þýðingu fyrir málið á þessu stigi er lýðræðið og tjáningarfrelsið. Við neitum einfaldlega að láta ríkisstjórnarflokkana eina um að undirbúa og stjórna vinnu sem lýtur að lögum um fjölmiðla sem hafa í för með sér takmarkanir á tjáningarfrelsinu. Þegar kemur að lýðræðinu og tjáningarfrelsinu höfum við öll skoðanir á því. Við höfum öll vit á því og við höfum öll mikið til málanna að leggja, hvar í flokki sem við stöndum og hvort sem við erum utan þings eða innan. Það er með öllu ólíðandi að stjórnarflokkarnir undirbúi og stjórni einir vinnu sem lýtur að lögum um fjölmiðla. Það á ekki að gerast og það má ekki gerast. Það sem gerir þetta mál enn verra en ella væri er að það ber öll merki ritskoðunar. Það hefur komið fram hátt og í hljóði, bæði innan þings og utan, hjá ráðherrum og stjórnarþingmönnum að skrif og fréttaflutningur ákveðinna fjölmiðla skapraunar þeim. Það er svo margt sem skapraunar þessum ágætu ráðamönnum. Það þarf auðvitað að reyna að ná tökum á því. Það þarf að stoppa það. Það þarf að stoppa fjölmiðla. Það þarf að láta Hæstarétt vinna eins og honum ber. Það þarf að stoppa umboðsmann Alþingis og það þarf að stoppa forsetann, að sjálfsögðu. Viðtöl sem hafa verið við ráðamenn bera þess mikinn vott hvernig þeir hugsa. Ég þarf ekki annað en að vitna í það sem hæstv. forsrh. sagði í viðtali við Stöð 2 26. apríl. Þá sagði hæstv. forsrh. um fréttamennskuna, með leyfi forseta: ,,Hefurðu ekki séð stríðsfyrirsagnirnar? Hefurðu ekki séð árásirnar og hefurðu ekki séð gauraganginn?`` Fréttamaðurinn sagði: ,,Nei.`` Þá sagði hæstv. forsrh.: ,,Þá þarftu nú að fá þér gleraugu eða betri gleraugu.`` Hann er spurður í sjónvarpinu þennan sama dag: ,,Hafnarðu þá þeirri gagnrýni að þessu frumvarpi sé beint gegn Norðurljósum?`` Þá segir forsrh.: ,,Ég tel að þetta sýni hins vegar mjög vel að það er ekkert frelsi blaðamanna á þessum fjölmiðlum. Þar er algjörlega og eingöngu gengið erinda eigendanna.``

Forseti vill minna á að það þarf leyfi forseta til að vitna í prentað mál.

Virðulegur forseti. Ég hélt að ég hefði beðið um það í upphafi þegar ég byrjaði að vitna í það. Hafi ég ekki gert það geri ég það hér með. Forsætisráðherra segir: ,,Ég tel að þetta sýni hins vegar mjög vel að það er ekkert frelsi blaðamanna á þessum fjölmiðlum. Þar er algjörlega og eingöngu gengið erinda eigendanna.`` Svo segir forsrh., með leyfi forseta: ,,Skoðið nú bara þessa fjölmiðla hérna í dag.`` Fréttamaðurinn spyr: ,,Geturðu nefnt okkur dæmi?`` Hæstv. forsrh. segir: ,,Öll blöðin í dag, öll. Kíkið á þau.`` Þetta var orðastaður sem hæstv. forsrh. átti við tvo fréttamenn um það hvernig honum fannst vera komið fyrir fjölmiðlunum. Auðvitað finnst honum þurfa að stoppa þetta. Ég held líka að það sem mönnum gangi til sé sannfæring þeirra fyrir því að stöðva þurfi vonda menn, koma þurfi í veg fyrir að skúrkar eigi eða eignist fjölmiðla. Það kom kannski hvað best fram í Morgunblaðinu í leiðara 27. apríl þar sem fjallað var um hugsanlega kaupendur blaðsins The Daily Telegraph. Þar er annars vegar fjallað um breskan klámkóng sem hafði áhuga á að eignast The Daily Telegraph og hins vegar þýskt útgáfufyrirtæki, Axel Springer, sem hafði líka áhuga á að eignast blaðið. Morgunblaðið byrjar á því að segja, með leyfi forseta: ,,Oft er kjarninn í þessari löggjöf sá, að takmarka möguleika fjölmiðlafyrirtækja á að eiga margar tegundir fjölmiðla, þ.e. bæði ljósvakamiðla og dagblöð. Í öðrum tilfellum eru takmarkanir á, hverjir mega eiga fjölmiðla.`` Síðan segir blaðið, með leyfi forseta: ,,Stundum er opinber aðili fenginn til þess að leggja mat á, hvort tiltekinn einstaklingur eða fyrirtæki megi eignast dagblað, sem á sér djúpar rætur í viðkomandi þjóðfélagi.`` Svo segir, með leyfi forseta: ,,Þegar fréttir bárust af því, að þýskt útgáfufyrirtæki, Axel Springer, væri hugsanlegur kaupandi að The Daily Telegraph, gekk klámkóngurinn fyrrverandi á fund framkvæmdastjóra blaðsins, heilsaði með nasistakveðju og dembdi úr sér fúkyrðum og svívirðingum um þýsku þjóðina. Æskilegur eigandi að The Daily Telegraph, þótt hann eigi peninga til að kaupa blaðið?`` Nei, ég held að við getum alveg svarað því að hann sé ekki æskilegur eigandi blaðsins þótt hann eigi peninga til að kaupa það. En hvernig á að koma í veg fyrir það með lagasetningu, hvernig getum við leitt það í lög að vondir menn og skúrkar verði ekki eignamenn eða ráðamenn í íslensku samfélagi? Hvernig eigum við að leiða það í lög, virðulegur forseti? Í réttarríkinu er það ekki hægt. Það er hægt að gera það í lögregluríkinu en í réttarríkinu eru allir jafnir gagnvart lögunum. Í réttarríkinu reynum við hins vegar að koma í veg fyrir að skúrkarnir misnoti þann rétt sem samfélagið tryggir þeim, misnoti vald sitt eða eignir og ógni almannahagsmunum. Við komum lögum yfir þá eftir þeim leiðum sem til þess eru færar og tiltækar hafi þeir gerst brotlegir en við gerum það ekki eftir einhverjum öðrum krókaleiðum. Það gerum við ekki í réttarríkinu. Ég vil í því sambandi minna á það sem Hreinn Loftsson, stjórnarformaður held ég að hann sé í Baugi, sagði eftir bolludagsmálið, með leyfi forseta: ,,Stjórnarfar í landinu ber sífellt meiri keim af geðþóttaákvörðunum þar sem grundvallarreglur réttarríkisins eru brotnar í hverju málinu á fætur öðru.`` Þetta viljum við auðvitað ekki, virðulegur forseti. Í réttarríkinu eru allir jafnir. Í réttarríkinu getum við ekki komið í veg fyrir það að einhverjir sem okkur finnst vera vondir eða einhverjir sem við teljum að séu skúrkar eigi eignir eða hafi einhver ráð í hendi sér. Við getum hins vegar komið lögum yfir þá eftir þeim leiðum sem til þess eru tiltækar hafi þeir gerst brotlegir. Ég hjó eftir því í umræðum í þinginu í dag að þingmaður einn spurði hvort menn vildu innleiða hér ástand eins og á Ítalíu, hvort menn vildu fá Berlusconi á Íslandi. Hann taldi mikilvægt að takmarka eignarhald á fjölmiðlum til að koma í veg fyrir að við fengjum íslenskan Berlusconi. Það er ekkert í þessu frv., virðulegur forseti, sem kemur í veg fyrir að fáum íslenskan Berlusconi. Þótt frv. verði að lögum getur það ekki komið í veg fyrir slíkt. Dómsmrh., menntmrh. og vinir þeirra gætu að sjálfsögðu eignast Stöð 2 ef hún væri föl og þeir hefðu tök á því. Þeir gætu eignast Stöð 2, fræðilega, og haft þannig bein og óbein tök á öllum ljósvakanum í landinu. Svo geta vinir þeirra á Mogganum, fræðilega séð, ekkert getur komið í veg fyrir það ef því væri að skipta, eignast Fréttablaðið og DV og haft tök á öllum prentmiðlum. Ekkert í frv. kemur í veg fyrir það. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir að það gæti skapast ástand eins og hér var vitnað til með Berlusconi. Það er engin vörn í frv. sem hér liggur fyrir hvað það varðar. Eina vörnin til að koma í veg fyrir slíkt er fólgin í sjálfstæðu, öflugu ríkisútvarpi sem er laust úr pólitískum viðjum Sjálfstfl. og í skýrum reglum um sjálfstæði ritstjórna og fréttastjórna á einkareknum og ríkisreknum fjölmiðlum, reglum sem geta verið þeim til varnar ef á þarf að halda. Eigendur að fjölmiðlum, jafnvel þótt þeir séu ekki markaðsráðandi, geta verið skúrkar og geta reynt að hafa áhrif á fréttamenn sína, blaðamenn og ritstjóra, jafnvel þótt þeir séu ekki markaðsráðandi. Þess vegna er eina vörnin fólgin í reglum sem geta varið fréttamenn, fréttastofur, ritstjóra og fréttastjóra. Dregið hefur verið í efa að þetta sé hægt. Það var m.a. dregið í efa í þeim leiðara Morgunblaðsins sem ég las úr. Þar segir, með leyfi forseta: ,,... Rupert Murdoch ... fór einfaldlega í prentsmiðju blaða sinna og breytti fyrirsögnum, ef honum bauð svo við að horfa. Slíkur eigandi stendur aldrei við gefin loforð eða gerða samninga um sjálfstæði ritstjórna ... Murdoch braut alla samninga ...`` Auðvitað getur slíkt gerst. Það er aldrei neitt öryggi í þessum efnum. Við höfum reglur um umboðsmann Alþingis en það kemur ekki í veg fyrir að einhverjir reyni að segja honum fyrir verkum. Hann hefur samt vörn af þeim reglum sem um hann gilda. Hann hefur skjól af hinu almenna viðhorfi samfélagsins, að ráðamenn eigi ekki að segja honum fyrir verkum. Þetta gæti líka átt við um fjölmiðlana. Við gætum þróað slíkar reglur og slíkt siðferðisviðhorf í samfélaginu að fréttamenn, blaðamenn, ritstjórar og fréttastjórar hefðu vörn af slíkum reglum þótt aldrei verði hægt að koma í veg fyrir að einhverjir misnoti þær reglur eða reyni að teygja þær og toga. Það þekkjum við af öðrum sviðum samfélagsins. Virðulegur forseti. Að lokum örfá orð um það sem er að gerast í nágrannaríki okkar, Danmörku. Mér hefur heyrst það af umræðunni hér, sérstaklega hjá hæstv. menntmrh., að hægt sé að sækja sitthvað í smiðju Dana varðandi fjölmiðlana og taka Danmörku sér til fyrirmyndar enda sé þar tiltölulega ströng löggjöf í gildi. Hins vegar sá ég það í dag, í Berlingske Tidende og í Politiken í Danmörku, að þar er verið að fjalla um TV2, eins og hún heitir í Danmörku, þ.e. sjónvarpsstöð sem hefur verið rekin af ríkinu en verið var að sekta um hvorki meira né minna en 600 millj. danskra króna. Stöðin var sektuð um 600 millj. danskra króna fyrir að hafa notað opinbert fé, sem stöðin fær greitt í gegnum afnotagjöld eða öðruvísi beint frá ríkinu, til að standa undir þeim þætti sjónvarpsrekstursins sem ekki telst vera almannaþjónusta, þ.e. almennri afþreyingu. Það er greinilega gert ráð fyrir því í Evrópusambandinu að þeir fjármunir sem koma beint frá skattgreiðendum eða beint frá notendum í krafti löggjafar eigi að standa undir því sem kallast almannaþjónustan hjá þessum miðlum en tekjur sem þeir fá af auglýsingum eigi að standa undir afþreyingunni. Þetta teljast þeir ekki hafa gert frá árinu 1995 heldur notað fjármuni frá ríkinu í afþreyingarþáttinn. Nú er verið að sekta TV2 um 600 millj. danskra króna. Danska ríkisstjórnin, sem mér hefur skilist að sú íslenska taki sér mjög til fyrirmyndar, hefur ákveðið að selja TV2. Það er umdeild ákvörðun og ég ætla í sjálfu sér ekki að fjalla um hana hér en ríkisstjórnin hefur tekið hana og hefur leitað að aðilum til að kaupa stöðina. Nú er verið að fjalla um það í dönsku fjölmiðlunum í dag að aðallega bítist tveir hópar um TV2. Annars vegar sænski fjölmiðlarisinn Bonnier sem hefur, held ég megi segja, um 200 félög og fyrirtæki á sínum vegum og er mjög stórtækur í ljósvakamiðlum alls staðar á Norðurlöndunum. Ég held að hann sé með, af því að menn hafa talað um virðiskeðjuna hér á landi, alla virðiskeðjuna meira og minna undir. Hann er núna að bindast böndum við Berlingske, sem gefur m.a. út danska stórblaðið Berlingske Tidende. Þessir aðilar kváðu ætla að bjóða saman í TV2. Svo er annar norrænn fjölmiðlarisi, Egmont, sem ásamt Politiken og Jyllandsposten, sem er dagblað, er hinn aðilinn sem ætlar að bjóða í TV2, þ.e. þetta er virðiskeðjan öll á þessum markaði. Þarna undir eru sjónvarpið og stór dagblöð og þessir aðilar ætla að bjóða í TV2. Ástæðan er auðvitað sú, sem hér kom fram í ágætri ræðu hjá hv. þm. Samf. Ásgeiri Friðgeirssyni, að komin er ný tækni sem sameinar þessa miðla og er í raun úrelt að vera að gera slíkan greinarmun á prentmiðlum og ljósvakamiðlum, gera svo skýra aðgreiningu þar á milli. Þess vegna er sú staða uppi á Norðurlöndunum, að upp eru komnir talsvert stórir fjölmiðlarisar sem eru með virðiskeðjuna alla meira og minna undir. Ástæðan er auðvitað líka sú að umtalsverða fjármuni þarf til að halda úti fréttastofum og metnaðarfullri dagskrárgerð. Það verður ekki gert nema fyrirtækin sem að því standa séu talsvert öflug. Þótt ég taki þetta dæmi frá Danmörku ætla ég ekki að segja að þetta sé sérstaklega til fyrirmyndar. Ég tek þetta bara sem dæmi um hvað er að gerast á fjölmiðlamarkaðnum, hve mikil gerjun er og hve mikið að gerast á markaðnum sem við þurfum að fylgjast með. Við þurfum að átta okkur miklu betur á þessum markaði en gert hefur verið í aðdraganda þessa máls. Að vísu starfaði einhver fjölmiðlanefnd en hún fór aðallega yfir Evrópuráðssamþykktir um málið. En nefndin mat ekki hvaða þróun er í gangi á fjölmiðlamarkaði almennt og hvernig tækniþróunin t.d. er. Hún mat ekki hvaða áhrif og afleiðingar einstakar aðgerðir gætu hugsanlega haft. Hún hafði bara ekki til þess tíma eða mannskap. Það hefði þurft að gera, vanda málið miklu betur og ná um það samstöðu sem engin er að þessu sinni. Morgunblaðið sagðist í síðasta Reykjavíkurbréfi ekkert skilja í því hvers vegna stjórnarandstaðan eygði ekki tækifæri í þeim sinnaskiptum stjórnarflokkanna sem nú hafi orðið í fjölmiðlamálum, að vilja ólmir setja lög um fjölmiðla. Um þetta fjallaði m.a. Ólafur Hannibalsson í ræðu sinni úti á Austurvelli í dag og spurði: Bíddu, hvaða tækifæri? Að gleypa við þeirri hrákasmíði sem frumvarp forsætisráðherra er? Svo sagði Ólafur, með leyfi forseta: ,,Nei, það eru stjórnarherrarnir sem við sinnaskipti sín hefðu átt að eygja það tækifæri að taka höndum saman við stjórnarandstöðuna og ná víðtækri sátt um starfsemi fjölmiðla sem fyrst og fremst tryggði starfsmönnum sjálfstæði í störfum án utanaðkomandi afskipta.`` --- Má þá einu gilda hvort þau afskipti eru af hálfu þeirra sem eru í stjórnarmeirihluta á hverjum tíma og fara með stjórn ríkisfjölmiðlanna eða af hálfu eigenda þeirra miðla sem eru á einkamarkaði í dag.

Frú forseti. Málið sem við ræðum hefur verið áberandi í umræðunni í þjóðfélaginu og ekki síður á Alþingi að undanförnu. Þetta mál á sér að sjálfsögðu alllangan aðdraganda. Á síðasta ári skipaði þáverandi hæstv. menntmrh. nefnd til að fara ofan í þau mál sem lúta að fjölmiðlum og umhverfi þeirra. Sú nefnd var skipuð einvala liði og skilaði af sér skýrslu nú á vormánuðum. Þegar nefndin var skipuð á sínum tíma voru uppi miklar hrakspár. Margir héldu því fram að þessi nefnd mundi skila pantaðri niðurstöðu sem lítið mark yrði takandi á. Niðurstaðan varð hins vegar sú að þegar skýrslan var komin út var það almennt mat manna að hún væri ákaflega gagnleg, fróðleg og endurspeglaði gott jafnvægi í lýsingu á stöðu fjölmiðlanna í umhverfi okkar. Þannig var það auðvitað og skýrslan lagði góðan grunn að umræðunni sem fram hefur farið á Alþingi að undanförnu. Á sama hátt hefur allshn., sem hefur um allnokkra hríð haft til umfjöllunar frv. sem við ræðum núna, kallað á fund sinn fjölda fólks. Mér sýnist á nefndaráliti eftir 1. umr. að á hennar fund hafi komið um 45 gestir og að 30 álit hafi skilað sér. Síðan hefur enn bæst í þann sarp. Við sjáum á því að grunnurinn til að eiga þá umræðu sem farið hefur fram á undanförnum dögum er sannarlega til staðar og sú umræða hefur verið allmikil og ítarleg. Ég held að það sé alveg ljóst að forsendur hafi verið fyrir þeirri umræðu sem menn hafa kallað eftir og talið nauðsynlegt að færi fram. Menn hafa ekki verið í vandræðum með það að gera upp hug sinn í þessu máli, taka afstöðu og setja fram sjónarmið sín. Það hefur komið fram bæði innan Alþingis og einnig í almennri pólitískri umræðu sem fram hefur farið um þessi mál í þjóðfélaginu. Umræðan snertir á margan hátt mikilvægan kjarna hinnar þjóðfélagslegu umræðu. Menn hafa velt upp spurningum eins og þeirri hvort hér væri ráðist með óeðlilegum hætti á frjálsa samkeppni í landinu, hvort verið væri að trufla aðganginn að markaðnum og hvort við værum með þessu að efna til óþarfra og óeðlilegra inngripa í atvinnulífið og einstök fyrirtæki. Það er gott og gilt að menn spyrji þessara spurninga. Þess vegna langar mig, virðulegi forseti, til að fara yfir þau mál. Kjarni frjálsrar samkeppni í þjóðfélagi okkar er að sjálfsögðu óheftur aðgangur að markaðnum. Þegar við horfum til þessara hluta verðum við fyrst og fremst að velta þeim fyrir okkur í ljósi þess. Það er augljóst að ef ekki er um að ræða óheftan aðgang, þ.e. sem frjálsastan aðgang að markaðnum, verður ekki til frjáls samkeppni. Það er sama hvernig menn velta því máli fyrir sér, það er þetta sem málið snýst um. Erum við í þeirri stöðu að sá sem vill koma inn á þennan markað geti gert það tiltölulega óheftur? Ég hygg að ef við skoðum þetta mál í því ljósi, sem við hljótum að bregða yfir það ástand sem nú er í fjölmiðlaumhverfi okkar, sé augljóst að svo er ekki. Þessi óhefti aðgangur er ekki til staðar. Markaðstruflandi aðstæður gera það að verkum að við hljótum að verða að setja sérstök lög um fjölmiðlana í landinu. Mér sýnist líka að sú umræða sem fram hefur farið að undanförnu hafi meira og minna sýnt fram á það. Æ fleiri og nánast yfirgnæfandi meiri hluti segir að það verði að setja sérstök lög um þetta, að sérstakar aðstæður séu uppi t.d. varðandi fjölmiðlana. Ég tek eftir því að formaður Samf. hefur bæði talað og skrifað með þeim hætti. Umræðan hefur a.m.k. fært þetta fram, að við erum að nálgast það að verða sammála um að setja þurfi um þetta sérstakar reglur, sérstakar leikreglur, vegna þess að hinar almennu samkeppnisreglur í þjóðfélagi okkar dugi ekki til. Auðvitað er þarna mikilsverð niðurstaða í umræðunni. Það blasir líka við þegar við skoðum aðstæðurnar að margt sýnir okkur að þær eru eins og ég er að lýsa. Ef við horfum sérstaklega á ljósvakamiðlana sjáum við að sjónvarpsrásirnar eru takmörkuð auðlind. Þar er takmarkaður aðgangur og við slíkar aðstæður getur það gerst, sem gerist oft og tíðum, að vald safnist til stórra fyrirtækja. Þegar við skoðum sérstaklega aðrar aðstæður á þessum fjölmiðlamarkaði sjáum við líka þá þróun að gífurleg samþjöppun hefur orðið á þessu sviði. Það kemur m.a. fram í þeim gögnum sem ég hef undir höndum og birtust m.a. í minnihlutaáliti allshn. að eitt fyrirtæki er með um 2/3 dagblaða og ljósvaka hinna svokölluðu frjálsu fjölmiðla, þ.e. fyrir utan Ríkisútvarpið. Hlutdeild í ljósvakanum og dagblöðum alls, með Ríkisútvarpinu, er um 47% og hlutdeild í öllu 39%. Við sjáum með öðrum orðum að þarna er um að ræða gífurlega samþjöppun. Nú geta menn sagt sem svo: Þetta er allt í lagi, eins og mér heyrðist t.d. hv. þm. Samf. Ásgeir Friðgeirsson segja áðan, þetta væri veruleikinn í kringum okkur, við sæjum samþjöppun í þjóðfélagi okkar, værum með lítið samfélag og þannig væri þetta bara. Það eru samt dálítið sérstakar aðstæður þegar við horfum til þess að hér er ekki bara um að ræða gríðarlega samþjöppun á þessum markaði að þessu leyti, heldur er eignarhaldið líka sérstakt þar sem sá aðili sem helst borgar auglýsingabrúsann, sem er forsendan fyrir því að frjálsir fjölmiðlar geti þrifist, og eigandi fjölmiðilsins er einn og hinn sami. Með öðrum orðum, sá sem heldur utan um pyngjuna, sá sem borgar auglýsingarnar sem framfleyta útvarpsstöðvunum og hinum fjölmiðlunum, er einn og hinn sami. Þetta er í eðli sínu aðgangstakmarkandi þáttur í fjölmiðlaumhverfi okkar. Þetta er veruleikinn, virðulegi forseti. Ég held þess vegna að þetta dæmi sýni okkur að það er full þörf á að við búum til leikreglur sem tryggi að menn eigi frjálsan aðgang að þessum markaði. Ella verður til þessi samþjöppun. Alls staðar þar sem menn hafa rannsakað þessi mál, t.d. hagfræðingar áratugum saman, er það algjört grundvallaratriði og meginniðurstaðan í öllum rannsóknum þeirra, að einmitt við þessar aðstæður, þegar aðgangur er markaðstakmarkandi að einhverri atvinnugrein, verður óneitanlega til samþjöppun. Við horfum til þessa. Horfum aðeins til baka til þess tíma er menn ræddu um frjálsar útvarpsstöðvar, frelsi í ljósvakafjölmiðlun. Þá fóru fram gríðarlega miklar umræður um þessi mál. Ég ætla að velta því upp og við sem hér erum inni ættum að veltum aðeins fyrir okkur hvernig mönnum hefði gengið að setja á laggirnar frjálsar útvarpsstöðvar í því samkeppnisumhverfi að annars vegar hefði verið ríkisfyrirtæki sem ræki hinn stóra fjölmiðil og síðan einn takmarkandi þáttur varðandi tekjuöflunina, að tekjuöflunin væri með þeim hætti, eins og við sjáum, að menn hafi ekki aðgang að auglýsingatekjum vegna eignarhaldsins að öðru leyti á markaðnum. Við sjáum auðvitað í hendi okkar að við slíkar aðstæður hefðu aldrei orðið til útvarpsstöðvar eins og Bylgjan. Hún hefði einfaldlega aldrei getað þrifist. Hún hefði aldrei átt séns, hún hefði ekki getað haft áskriftartekjur og ekki átt möguleika á auglýsingum. Þetta er í samræmi við það sem fram hefur komið, t.d. í viðtali við framkvæmdastjóra Skjás 1. Hann segir að við þessar aðstæður sé leikurinn svo ójafn að hann hlyti að tapa á einu til einu og hálfu ári. Leikreglurnar eru einfaldlega þannig, virðulegi forseti, að sá sem tekur þátt í samkeppninni tapar vegna þess að aðstæðurnar eru svo slakar. Við höfum líka, virðulegi forseti, sett lög til að bregðast við á fleiri sviðum þar sem svo háttar til að aðgangur að markaðnum er takmarkaður. Í þessu sambandi er augljósast að ræða um sjávarútveginn. Hvers vegna tókum við það til bragðs á sínum tíma að setja sérstök lög um hámarkskvótaeign í sjávarútvegi? Það var vegna þess að við tókum tillit til ástandsins sem þar var, takmarkaður aðgangur að auðlindinni sem leiddi til þess að gríðarleg samþjöppun varð í greininni. Samkeppnisstofnun kom inn í málið á sínum tíma, fyrir þá nefnd sem undirbjó þá löggjöf og ég veit það glöggt því að ég sat sjálfur í þeirri nefnd. Niðurstaða Samkeppnisstofnunar varð sú að samkeppnislög tækju ekki á þessu, að 10% kvótaeign í sjávarútvegi væri ekki markaðstruflandi að mati Samkeppnisstofnunar, 20% kannski tæplega. Þess vegna var augljóst að setja yrði sérlög. Með leyfi virðulegs forseta vil ég vitna aðeins í þá skýrslu sem gerð var um þetta. Þar segir að: ,,Of sterk yfirráð fárra aðila yfir fiskveiðiauðlindinni þýði að viðkomandi fái mikil völd í þjóðfélaginu og staða þeirra sem ráða útgerðarfyrirtækjunum geti orðið of sterk gagnvart stjórnvöldum, lánastofnunum og starfsfólki. Þeir sem væru fyrir í greininni gætu í raun ráðið hverjir kæmu nýir inn og gætu þannig komið í veg fyrir eðlilega samkeppni. Það stafi m.a. af þeirri sérstöðu í þessari atvinnugrein að nauðsynlegt sé að takmarka aðgang að auðlindinni og því sé t.d. ekki hægt að veita nýjum skipum rétt til veiða án þess að annað sambærilegt skip hverfi úr rekstri í þess stað. Eina leiðin fyrir nýja aðila til að koma inn í atvinnugreinina sé því að kaupa út þá sem fyrir eru.`` Þarna er verið að útlista í fáeinum orðum þær aðstæður sem uppi eru þegar aðgangur að markaði er annaðhvort erfiður eða takmarkaður með einhverjum hætti. Menn spyrja hvort þetta séu brot á stjórnarskrá, hvort það að við setjum leikreglur sem hafa í för með sér kröfu um tiltekna dreifingu eignarhalds sé brot á stjórnarskrá. Mig rekur satt að segja ekki minni til þess, virðulegi forseti, að t.d. þegar við ræddum þau mál sem lúta að sjávarútveginum, og ég gerði að umræðuefni, hafi menn velt því fyrir sér. Menn höfðu ekki áhyggjur af því að svo væri. Á það ber að líta að lagasetning um fjölmiðla mundi hafa áhrif á þann veruleika sem við búum við. Vissulega munu þau hafa áhrif á þann veruleika vegna þess að við erum að breyta leikreglunum, við erum að breyta þeim með almennum hætti og þær munu hafa áhrif á þá sem starfa á þeim vettvangi á þessari stundu vegna þess að þarna er stuðlað að aukinni valddreifingu og dreifingu á eignarhaldi. Út á það gengur þetta frv. fyrst og fremst og eingöngu. Samf. hefur í málflutningi sínum reynt að leggja áherslu á aðra þætti. Í till. til þál. um gagnsæi og ritstjórnarlegt sjálfstæði á íslenskum fjölmiðlamarkaði er m.a. sagt, með leyfi forseta, um nefnd sem flokkurinn vill að verði sett á laggirnar til að fara ofan í þessi mál: ,,Nefndin athugi hvernig hægt sé að stuðla að sem mestu sjálfstæði ritstjórnar gagnvart eigendum fjölmiðla ...`` Nú skulum við velta fyrir okkur því hvernig það yrði gert. Það verður ekki gert nema með því að hafa áhrif til inngrips í fjölmiðlaumhverfið í landinu. Er ekki t.d. augljóst mál að nefnd sem gerði tillögur í þessum efnum hlyti að kveða á um það í tillögum sínum með einhverjum hætti hvort eigendur og ritstjórar gætu verið einn og sami maðurinn, hvort maður í stjórn tiltekins fyrirtækis gæti líka verið ritstjóri blaðs? Getur eigandi fyrirtækis sem á í hlut og situr í stjórn líka verið sjónvarpsstjóri og þar fram eftir götunum? Ég reyndi að skoða þessa tillögu í ljósi þeirra upplýsinga sem liggja fyrir í hinni stórfróðlegu skýrslu fjölmiðlanefndarinnar sem við höfum verið að fjalla um, sem er grundvöllur þeirrar löggjafar sem við erum hér að undirbúa að verði sett.  
             Ég er alveg sammála því, virðulegi forseti, og er sannfærður um að tillaga af þessu tagi stæðist prýðilega athugun á stjórnarskrárlegum þáttum. Ég er algjörlega sammála því. Þetta sýnir að sérlög af þessu tagi, sem er ætlað að reyna að tryggja aukna valddreifingu, skýrari skil, meiri eignadreifingu, eru fullkomlega í samræmi við stjórnarskrá landsins og mjög í samræmi við þá löggjöf sem við höfum verið að setja, sem er oft og tíðum einmitt til þess fallin að stuðla að tiltekinni eignadreifingu í þjóðfélaginu. Í þessu sambandi hlýt ég að minnast á það að menn hafa mjög rætt um það hvort ásetningur frv. og frv. sjálft, sem felur í sér kröfu um tiltekna eignadreifingu, sé óeðlilegt inngrip og hafi áhrif á eignarréttinn í þjóðfélaginu. Nú vill svo til að tveir þeirra sem gagnrýnt hafa þetta frv. fluttu á Alþingi, veturinn 1999--2000, frv. til laga um dreifða eignaraðild að viðskiptabönkum og öðrum lánastofnunum, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon og Ögmundur Jónasson. Tillaga þeirra var mjög afdráttarlaus. Þeir vildu setja í lög hvernig eignarhaldi skyldi háttað í viðskiptabönkum landsins. Niðurstaða þeirra varð sú að setja í lög eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: ,,Einstökum aðilum, öðrum en ríkissjóði, og skyldum og/eða fjárhagslega tengdum aðilum er óheimilt að eiga meira en 8% hlutafjár í viðskiptabanka.`` ---  Hér er þetta nákvæmlega saumað niður, mann fyrir mann, jafnvel einstakling fyrir einstakling, nákvæmlega hvernig þessu skuli háttað. Ég fór í gegnum þessa umræðu og skoðaði hana. Það var athyglisvert að menn höfðu ýmsar efasemdir um þessa löggjöf. En ég gat ekki séð að menn hefðu efasemdir um að þetta stæðist stjórnarskrá. Á þeim tíma var mikill áhugi á því í þjóðfélaginu að tryggja dreifða eignaraðild að viðskiptabönkum. Menn vildu setja það í lög til að tryggja að dreifð eignaraðild ætti sér stað, enginn ætti, hvorki t.d. foreldrar, börn, bræður og/eða systur maka, meira en 8% hlutafjár í viðskiptabanka. Það sem ég hef verið að segja hér og vekja athygli á er að við höfum á undanförnum fært okkur í þá átt, með löggjöfinni, með sérlögum og hugmyndum að löggjöf, eins og kemur fram í því sem ég hef verið að tala um, að reyna að tryggja tiltekna valddreifingu og eignadreifingu í þjóðfélagi okkar. Við höfum ekki talið það brot á stjórnarskrá, öðru nær. Við höfum talið það lið í því að búa til einhvers konar valddreifingu í þjóðfélaginu, eins og við vildum sjá það. Ég sakna þess að hér skuli ekki vera neinn frá Vinstri grænum. Mig langaði nefnilega að víkja aðeins að málflutningi þeirra, m.a. í ljósi þeirrar lagasetningar sem ég var að tala um.  
             Það kom mér mikið á óvart þegar ég fór að velta málinu fyrir mér og skoða það í ljósi sögunnar, hinu sögulega ljósi --- nú er ég farinn að tala eins og marxisti --- að Vinstri grænir höfðu uppi mjög ákveðnar skoðanir í þessum efnum. Þeir fluttu með okkur, m.a. með flokkssystkinum mínum, tillögu varðandi fjölmiðlana. Þeir höfðu flutt frv. sem ég hef þegar farið aðeins yfir og fyrsti flutningsmaður þáltill. sem ég nefndi áðan, hv. varaþingmaður Álfheiður Ingadóttir, kom m.a. í ræðustól Alþingis og innti hæstv. forsrh. eftir skoðunum hans á stöðu mála í fjölmiðlun. Hún var út fyrir sig ekkert að skafa utan af því og taldi að m.a. í Ameríku væri leyfilegt að kveða á um þessa dreifingu. Hún benti í því sambandi á að ef svo færi að mikil samþjöppun valds yrði á fjölmiðlasviðinu þá mundi það óneitanlega hafa bein áhrif á viðbrögð og starfshætti eftirlitsstofnana þessa þjóðfélags. Hún spurði sem svo: Hvað verður um ístöðu og hvað verður um staðfestu? Hvað verður um staðfestu Samkeppnisstofnunar þegar hún liggur undir gusugangi frá þessum stóru og öflugu fjölmiðlum? Af því mátti skilja að hv. þm. hefði nokkrar áhyggjur af því hvernig færi í slíkum slag. Það er út af fyrir sig athyglisverð ábending frá hv. þm. sem tilefni gæti verið til að fjalla aðeins um. Það hefur komið mér á óvart hversu mjög mér finnst vinstri grænir nánast hafa gengið í björg í þessari umræðu. Mér virðist sem þeir hafi í meginatriðum siglt upp að hliðinni eða í kjölfar samfylkingarmanna og tiltekinna fjölmiðlarisa, fjölmiðlasamsteypna. Það hefur verið mjög örðugt fyrir utanaðkomandi að átta sig á muninum þó að þeir hafi í öðru orðinu reynt að árétta sérstöðu sína. Nú gengur hv. þm. Ögmundur Jónasson í salinn og fagna ég því alveg sérstaklega. Mér hefur fundist erfitt --- ég hef verið ákafur áhorfandi að þessari umræðu og mér hefur fundist fróðlegt að fylgjast með henni og hef setið hér dagana langa --- að átta mig á því hver hin raunverulega sérstaða Vinstri grænna er. Ég veit að þeir tala með þeim hætti að á köflum mætti ætla að þeir hefðu heldur önnur sjónarmið en bæði Samf. og stóru fjölmiðlarisarnir, svo ég noti bara orðalag sem þeir kannast við, sjálft auðvaldið í fjölmiðlaheiminum. Mér hefur hins vegar gengið mjög illa að átta mig á því hvar mismunurinn liggur. Virðulegi forseti. Kannast hlustendur við heimasíðuna ogmundur.is? 

Hver?

Helgi Guðmundsson, fyrrv. starfsfélagi eða kollegi hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Hann var ritstjóri Þjóðviljans.

Settur mér til höfuðs af flokknum.

Hann skrifaði grein sem heitir ,,Til vinstri við vinstri``, og hefst nú lesturinn, með leyfi virðulegs forseta: ,,Röksemdafærsla stjórnarandstöðunnar gegn fjölmiðlafrumvarpinu er háalvarlegt mál. Hún heldur því fram að væntanleg lög muni skerða atvinnufrelsi manna og tilfærir einnig að lán bankanna til Norðurljósa verði í uppnámi, að hætta sé á að lífeyrissjóðir tapi tveimur milljörðum sem þeir eigi hjá Norðurljósum, ef frumvarp ríkisstjórnarinnar nær fram að ganga. Auk þess bendir hún á að atvinna starfsmanna fyrirtækisins kunni að vera í hættu, sem vissulega er ekkert grín. ,,Vinstri sinnuð`` stjórnarandstaða hefur með öðrum orðum meiri áhyggjur af að bankar og stóreignamenn tapi á lánum og fjárfestingum heldur en vörnum almennings gegn því að einn eða örfáir aðilar ráði ljósvakafjölmiðlun í landinu (annarri en Ríkisútvarpsins). Sé það rétt að tveir milljarðar af peningum lífeyrissjóða séu í hættu hlýtur það að vera vegna þess að einhverjir sjóðir hafi lánað Norðurljósum þessa upphæð, því lífeyrissjóðsiðgjöld eru varin af ábyrgðarsjóði launa við gjaldþrot. Hvergi hefur orðið vart við að stjórnarandstaðan hafi spurt hvort þetta hafi verið skynsamleg ráðstöfun, hvort réttlætanlegt hafi verið að lána Jóni Ólafssyni og félögum slíka upphæð. Stjórnarandstaðan hefur gert öll rök auðmanna gegn frumvarpinu að sínum en gerir lítið eða ekkert með rök þeirra sem segja: Það er nauðsynlegt að setja samþjöppun á eignarhaldi á fjölmiðlum skorður með lögum. Steingrímur J. Sigfússon hefur auk þess undanfarna daga sagt að málsmeðferðin sé forkastanleg og þess vegna verði VG á móti. Með öðrum orðum: aðferðin skiptir meira máli en afleiðingarnar --- geðvonskan í Davíð Oddssyni gerir málið ónýtt samkvæmt þessu.`` Þetta eru mjög fróðlegar athugasemdir. Þó að við Helgi Guðmundsson séum örugglega ekki sammála í stjórnmálum þá verð ég að játa að á margan hátt endurspeglast í grein hans vandræði mín við að átta mig á hver væru skilin á milli manna, annars vegar milli þeirra sem hann kallar auðmenn, þ.e. þeirra sem halda utan um mesta fjölmiðlarisa á Íslandi sem ræður 2/3 af fjölmiðlamarkaðnum á hinum frjálsa markaði, hv. þingmanna Samf. og hv. þingmanna Vinstri grænna. Úr því að svo er að pistlahöfundur á ogmundur.is er í þessum vandræðum þá er mér kannski vorkunn. Enn vil ég leyfa mér, virðulegi forseti, að vitna í þessa ágætu grein, vegna þess að mér finnst hún vera dálítið lýsandi. Greinarhöfundur spyr: ,,Ætlar þú að reka sjálfstæða ritstjórnarstefnu? Að sjálfsögðu hefur eigandi fjölmiðils fullan rétt til að spyrja svona og það er alls ekki hægt að lögþvinga hann til að hafa fólk í vinnu sem heldur úti öðruvísi fjölmiðli en hann vill --- má reyndar mikið vera ef Sigurður G. Guðjónsson notaði ekki einmitt orðalagið að vera ekki í liðinu þegar hann vék fréttamanni Stöðvar 2 úr starfi fyrir nokkrum mánuðum. Röksemdafærsla stjórnarandstöðunnar er alvarleg vegna þess að hún er yfirlýsing um að ef ,,vinstri`` flokkar komast í stjórn muni þeir ekki setja nein lög sem takmarka samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Þegar af þeirri ástæðu er nauðsynlegt að setja lög um það efni í þessari lotu. Sé fallist á röksemdir stjórnarandstöðuflokkanna leiðir það til þess að hinir sterku og ríku eiga sífellt auðveldara með að ráðskast með alla skapaða hluti í samfélaginu. Réttur almennings til varnar gegn valdi þeirra á fjölmiðlasviði virðist í því samhengi vera aukaatriði hjá ,,vinstri`` mönnum en skipta máli hjá þeim sem eru til ,,hægri``.`` Að lokum segir Helgi Guðmundsson, með leyfi forseta: ,,Er nú tímabært að spyrja: Hvað er eiginlega um að vera í pólitíkinni? Hefur ,,vinstrið`` ruglast gersamlega í ríminu?`` Þetta, virðulegi forseti, fannst mér á margan hátt athyglisverð nálgun og athyglisvert ljós sem þessi gamli ritstjóri Þjóðviljans varpar á þetta mál. Mér fannst því ástæða til að fara aðeins yfir þetta frekar. Frú forseti. Ég hef í sjálfu sér talað lengur um þetta mál en ég ætlaði í upphafi. Ég ætlaði aðeins að reifa meginsjónarmið í málinu. Ég vil þó í þessu sambandi vekja athygli á því að við erum komin áleiðis í 3. umr. málsins. Þetta mál hefur fengið mikla umfjöllun í þinginu, t.d. í hv. allshn. eins og ég rakti áðan. Fjölmargir hafa haft tækifæri til að tjá hug sinn til málsins hjá nefndinni í heimsóknum, með skriflegum athugasemdum og auðvitað í hinni kröftugu umræðu í þjóðfélaginu. Þetta hefur líka haft þau áhrif að margt hefur breyst í þessu frv. frá því að það var fyrst lagt fram fyrir allmörgum vikum. Þær breytingar hafa fyrst og fremst miðast að því að koma til móts við það sem við í stjórnarflokkunum höfum talið málefnalegar aðfinnslur, málefnalegar ábendingar sem ættu að verða til þess að styrkja þá löggjöf sem hér á að setja. Hvað sem menn segja í sínum stórorðu yfirlýsingum í þessari umræðu þá er þetta dæmi um að þingið er í sjálfu sér að taka á málum, það bregst við þeirri gagnrýni sem upp kemur. Nú geta menn deilt um efni þess og ég hafði gert mér vonir um að menn reyndu að ná betur saman, eftir því sem málinu hefur undið fram og frekari breytingar verið gerðar. Það hefur verið brugðist við ábendingum varðandi stjórnarskrána og ábendingum manna sem hafa viljað tryggja að markaðsráðandi aðilar gætu átt hlut í fjölmiðlafyrirtækjum. Það var gert með því að gera dálitla opnun án þess að markaðsráðandi aðilar gætu ráðið algerlega fjölmiðlaflórunni í landinu. Það var líka gert með þeim hætti að hækka hlutfallið sem einstakir eigendur gætu átt til þess að tryggja að hin fjárhagslega staða fjölmiðlanna væri sterkari. Ég hafði, virðulegi forseti, vænst þess að þetta yrði til þess að menn kæmust nær hver öðrum í þessari umræðu. Það hefur því miður ekki gerst og eftir sem áður er augljóst að um þetta mál er bullandi ágreiningur í þinginu. Það verður hins vegar að koma í ljós við atkvæðagreiðslu hversu langt sá ágreiningur nær. Ég hafði gert mér sérstakar vonir um að flokkur Vinstri grænna stæði ríkisstjórnarflokkunum við hlið í þessum efnum. Mér fannst mjög margt í þeirra fortíð og margt í þeirra tillöguflutningi benda til þess, m.a. varðandi viðskiptabankana sem ég vakti athygli á sem er út af fyrir sig sambærileg lagasetning á margan hátt, en það varð ekki. Þeir kusu að elta Samf. uppi, hlaupa hana uppi og komast helst upp að hlið hennar. Þetta hefur, eins og Helgi Guðmundsson rakti í sinni athyglisverðu grein, gert það að verkum að við sem utan við þennan flokk stöndum og reyndar Helgi Guðmundsson, sem er í flokknum eftir því sem ég best veit, eigum bágt með að skilja á hvaða vegferð sá flokkur er.

Frú forseti. Hv. þm. fór um víðan völl í tilraun sinni til að sauma saman heildstæða málsvörn fyrir þá sem fylgja frv. forsætisráðherra um lög á fjölmiðla. Hann ræddi töluvert um stjórnarskrána og stjórnarskrárbrot og því vildi ég beina fyrirspurn til þingmannsins varðandi þau mörgu álit frá lögmönnum sem borist hafa og öll styðja að um stjórnarskrárbrot sé að ræða og höftin á prentfrelsinu sem frv. ber með sér vegi að mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar. Hins vegar hefur ekki eitt einasta álit komið til nefnda þingsins sem styður að svo sé ekki. Allt bendir til þess að hér sé um gróf stjórnarskrárbrot að ræða þar sem vegið sé að tjáningarfrelsinu og prentfrelsinu. Því vildi ég fá aðeins ítarlegri og rökstuddari skýringar á því að hann telji að hér sé ekki um stjórnarskrárbrot að ræða. Mér virðist svo augljóst að um stjórnarskrárbrot sé að ræða þegar vegið er að tjáningarfrelsinu og prentfrelsinu og krossmiðlun með banni á krossmiðlun.

Virðulegi forseti. Af yfirlestri mínum á þessum álitum og því sem ég hef heyrt til lögfræðinga í þessum efnum þá er niðurstaða langflestra sú að þeir treysta sér ekki til að fullyrða mjög afgerandi í þessu efnum. Þeir segja: Við treystum okkur ekki til að fullyrða að þetta standist algerlega stjórnarskrá, enda er það auðvitað þannig, eins og hæstv. utanrrh. vakti athygli á, að þannig er með mörg lög og menn greinir einfaldlega á um þetta. Það eru ekki mjög margir lögfræðingar sem kveðið hafa upp úr um það, allra síst eftir að búið er að gera þær breytingar sem gerðar hafa verið, að þessi lög muni brjóta stjórnarskrána. Ég vek athygli á því að sá lögmaður sem menn hafa einna oftast vitnað til, prófessor Sigurður Líndal, vakti t.d. athygli á því að breytt hefði verið með viðunandi hætti því efnislega atriði sem hann hefði gert langmest að umræðuefni. Það styrkir mann enn frekar í þeirri trú, sem ég hafði bjargfasta fyrir, að þetta frv. sé fullkomlega í samræmi við stjórnarskrána og þess vegna er að mínu mati ekkert að vanbúnaði að samþykkja það.

Frú forseti. Eftir stendur, virðulegur þingmaður, að það ákvæði frv. sem hvað skýrast virðist vega að mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar um tjáningarfrelsi o.s.frv. sé bann við krossmiðlun. Í fyrsta sinn á Íslandi er verið að banna ákveðnum aðilum, skilgreindum aðilum, að eiga í prentmiðli, eiga og reka prentmiðil. Að því leyti er verið að reisa tjáningarfrelsinu skorður og að mínu mati vegið að mannréttindaákvæðum stjórnarskrárinnar, enda stutt álitum fjöldamargra lögspekinga. Á móti hefur enginn lögspekingur sem leitað hefur verið til þessara erinda gefið til kynna eða kveðið upp úr um að að hans áliti sé ekki um stjórnarskrárbrot að ræða þegar kemur að banni á krossmiðlun. Nýjustu tíðindin og nýjustu breytingarnar breyta þar engu um í frv. og áfram er lagt til bann á krossmiðlun. Þar er um alvarlega aðför að tjáningarfrelsinu að ræða að mati þessara lögspekinga.

Virðulegi forseti. Menn hlaupa nú úr einu skjólinu í annað. Þegar þetta mál kom fyrst fram var fyrst og fremst numið staðar við það ákvæði frv. sem kvað á um það að útvarpsleyfin skyldu renna út á tilteknum tíma. Nú hefur því ákvæði verið breytt þannig að núna fá útvarpsleyfin að ganga sinn gang ef þannig má að orði komast. Þar með var auðvitað brugðist við því sem var langalvarlegasta ábendingin, eins og ég hef líka sagt. Það hefur komið fram hjá þeim lögmanni sem menn hafa hvað tíðast vitnað til að það er auðvitað grundvallarbreyting á frv. Í þessu sambandi vek ég líka athygli á því að þetta fyrirkomulag sem við erum hér að innleiða er ekkert einsdæmi. Hv. þm. Álfheiður Ingadóttir flutti t.d. á sínum tíma þáltill. um þetta mál og vakti m.a. athygli á því í ræðu hér í þinginu að þannig væri þetta í Bandaríkjunum. Við erum hér auðvitað að feta svipaða slóð og aðrar þjóðir hafa gert í ýmsum efnum.

Frú forseti. Ég vil spyrja hv. þingmann einnar spurningar: Hvaða fyrirtæki eða kjölfestufjárfesta telur hann líklega til að koma að fyrirtækinu Norðurljósum ef þessi lög ná fram að ganga? Það hefur komið fram að líklega eru um 100 fyrirtækjum settar skorður við að eignast meira en 5% í fyrirtækinu Norðurljósum ef þau ná fram að ganga. Þá kom líka fram í ágætri ræðu hv. þm. Samf., Ásgeirs Friðgeirssonar, að fyrirtækið Norðurljós hafi skuldabagga upp á eina fimm milljarða sem leiðir til vaxtabyrði að upphæð 300 millj. íslenskra kr. á ári. Því legg ég þá spurningu fyrir hv. þm. Einar Kristin Guðfinnsson: Hvaða kjölfestuaðilar, hvaða fjárfestar ættu að hafa áhuga á því að koma að fyrirtækinu Norðurljósum ef frv. nær fram að ganga?

Virðulegi forseti. Ég verð bara að játa það að ég er ekki það kunnugur á þessum markaði að ég geti alveg fullyrt nákvæmlega hvaða fyrirtæki munu sýna því áhuga að koma að rekstri þessa fjölmiðlafyrirtækis. Ég vil hins vegar vekja athygli á því að forstjóri fyrirtækisins greindi frá því í fjölmiðlum áður en sameiningin mikla átti sér stað við Fréttablaðið og Dagblaðið að Stöð 2 og Norðurljós ættu sér prýðilega framtíðarmöguleika, þetta væri fyrirtæki með góða framlegð sem gæti haft mikla hagnaðarvon. Ég er ekki í nokkrum vafa um að menn sem eru að leita ávöxtunar og sjá hagnaðarvonina eins og forstjóri fyrirtækisins hefur bent á, sem gleggst má vita, muni koma með fjármagn inn í þetta fyrirtæki. Við sjáum einfaldlega að það er gríðarlegt fjármagn í umferð í landinu. Mjög margir vilja taka þátt í þessum fjárfestingum og það er enginn vafi á því að þetta fyrirtæki mun þess vegna fá fjárfesta til þess að styðja við reksturinn, ef rétt er að hann sé svona arðvænlegur.

Frú forseti. Það kom á daginn að hv. þm. gat ekki svarað þessari einföldu spurningu minni. Ég vil víkja enn frekar að ræðu hv. þm. Ásgeirs Friðgeirssonar sem mér fannst mjög áhugaverð og í raun tímamótaræða í þeirri umræðu sem hefur verið um málið á Alþingi. Hv. þm. sagði m.a. að í tímaritinu Frjálsri verslun hefði komið fram að 90 fyrirtæki hér á landi högnuðust hvað mest í fyrra og á þeim lista, af þessum 90 fyrirtækjum, teljast 60 til markaðsráðandi fyrirtækja. Hin fyrirtækin 30 eru flest hver sjávarútvegsfyrirtæki. Með öðrum orðum, ef frv. hæstv. forsrh. nær fram að ganga eru líklegustu kaupendurnir að fyrirtækinu Norðurljósum sjávarútvegsfyrirtæki. Þau eru þau einu sem virðast hafa burði til að fara inn og þau virðast vera þau einu sem hafa ekki hömlur gegn því að fara þarna inn. Því spyr ég: Telur hv. þm. þetta vænlegan kost fyrir fjölmiðlun í landinu að sjávarútvegsfyrirtæki sem ráða yfir sameiginlegri auðlind þjóðarinnar yfirtaki íslenska fjölmiðla?

Virðulegur forseti.  Ég vek athygli á því að samkvæmt þessu frv. og þeim brtt. sem við höfum þegar á því gert er í fyrsta lagi nú möguleiki fyrir markaðsráðandi fyrirtæki að eiga allt að 5%. Það er líka búið að hækka það hlutfall sem einstakir aðilar mega þarna eiga. Ég held að það lýsi vankunnáttu og vanþekkingu á íslenskum fjármagnsmarkaði ef menn ætla að ekki sé hægt að búa til hóp manna og fyrirtækja til að standa að öflugum fjölmiðlarekstri í landinu öðruvísi en að hann sé í klónum á markaðsráðandi fyrirtækjum, nema það sé orðin sérstök hugsjón tiltekinna þingmanna. 
            

Hæstv. forseti. Hér var vitnað í skrif Helga Guðmundssonar, fyrrverandi ritstjóra Þjóðviljans. Hann er glöggur maður og greindur, ég ber mikla virðingu fyrir skoðunum hans og mér þykir vænt um að hann skuli skrifa inn á heimasíðu mína. Í þessu máli er ég honum hins vegar algerlega ósammála. Því fer víðs fjarri að stjórnarandstaðan, Vinstri hreyfingin -- grænt framboð eins og hann heldur fram, sé að ganga til liðs við auðhringinn Baug. Við erum að ganga til liðs við málstað sem gengur út á það að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun. Við viljum verja fjölmiðla sem eru fjölmennir vinnustaðir og mikilvægir í lýðræðislegri umræðu í landinu. Við teljum það frv. sem hér liggur fyrir og er til umræðu ekki gera það, það hafi meira að segja gagnstæð áhrif. Þingmaðurinn segir og minnir á að Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hafi lagt fram frv. um dreifða eignaraðild í lánastofnunum. Kem ég að því í síðara andsvari.

Virðulegi forseti. Mér er nokkur vandi á höndum því þetta var í meginatriðum ekki andsvar til hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, heldur andsvar til Helga Guðmundssonar sem vakti einfaldlega athygli á því að svo væri komið fyrir vinstri grænum að þeir hefðu gert helstu rök auðmanna að sínum. Ég vakti athygli á þessum skrifum af því að mér þóttu þau athyglisverð. Hv. þm. segist vilja berjast fyrir fjölbreytni í fjölmiðlun. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji virkilega það ekki vera á vissan hátt ógn við fjölbreytni í fjölmiðlun ef eignarhald safnast saman á fárra hendur í þessari mikilvægu og þessari sérstöku atvinnugrein. Hefur hv. þm. engar áhyggjur af því fyrirkomulagi ef eignarhaldið er á mjög fárra höndum? Telur hv. þm. virkilega að það geti verið líklegt til að tryggja fjölbreytnina í fjölmiðlun að eignarhaldið sé á svo fárra manna höndum? Ég er algjörlega ósammála honum. Ég tel að ein forsendan fyrir því að tryggja fjölbreytni í fjölmiðlun í landinu og tryggja hinar fjölbreytilegustu skoðanir sé einmitt að eignarhaldið sé sem dreifðast.

Hæstv. forseti. Ein óskaplega einföld spurning: Ef þetta frv. hefur það í för með sér að fjölmiðlum á Íslandi fækkar og þeir verða veikari, er frv. þá til þess fallið að auka fjölbreytni í fjölmiðlun? Við skulum reyna að koma ofan úr hæðum teoríunnar og skoða veruleikann eins og hann blasir við. Það er þessi veruleiki sem stjórnarandstaðan er að reyna að benda á. Ég vil aðeins ljúka þessu með því sem ég byrjaði á, að nefna dreifða eignaraðild í fjármálastofnunum. Hvers vegna lagðist Sjálfstfl. gegn því og féll frá þeirri hugmynd sem upphaflega lá fyrir, að selja ríkisbankana hér á opnum markaði, en gekkst inn á tillögu Framsfl. um að fá þá í hendur kjölfestufjárfestum sem ég tel að sé eitt mesta spillingarmál síðari tíma?

Virðulegi forseti. Hv. þm. velti upp hinni teoretísku spurningu um hvernig við horfðum á það ef þetta frv. yrði til þess að fjölmiðlum fækkaði 

Hvers ...?

Þau eiga að ráða fjölmiðlunum. Það er ákaflega athyglisvert sjónarmið sem hv. þm. hefur greinilega tekið undir í þessu einnar mínútu andsvari sínu og 

Virðulegur forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar að hann hafði ekki fullan skilning á þeim hugmyndum sem Samf. hefur sett fram varðandi leiðir að því marki sem hér er talað um, fjölbreytni í fjölmiðlun. Það er í fyrsta lagi gagnsæi þar sem við viljum tryggja að lesendur, áhorfendur, birgjar og auglýsendur séu upplýstir um hverjir eru eigendur. Þetta er aðferð til þess að nýta krafta og tæki markaðarins til að ná þessu marki. Í öðru lagi tölum við um sjálfstæði ritstjórna. Þar förum við þær leiðir sem eru farnar í fjármálafyrirtækjum. Þar eru ítarleg lög um innri reglur og skipulag sem miða að því að koma í veg fyrir hagsmunaárekstra. Þetta er þekkt. Þetta er eðlilegt. Ég spyr: Telur hv. þm. ekki að þessar leiðir séu áfangi að því marki sem sett er með frv., sum sé fjölbreyttir og sjálfstæðir fjölmiðlar?

Virðulegi forseti. Það hefur margoft komið fram að þetta frv. getur í sjálfu sér verið áfangi á þeirri leið. Menn hafa líka talað um að það sé sjálfsagt að þessi mál verði unnin áfram, m.a. af þeirri fjölmiðlanefnd sem bjó til fjölmiðlaskýrsluna sem er grundvöllur frv. Ég spurði hins vegar einfaldrar spurningar: Munu ekki hugmyndir Samf. um þetta sjálfstæði ritstjórna gagnvart eigendum sínum, gagnvart eigendum fjölmiðlanna, hafa áhrif, beint inngrip í rekstur tiltekinna fjölmiðla? Ég nefndi auðvitað þann fjölmiðlarisa sem oft hefur komið til tals í þessari umræðu. Ég vakti athygli á því að þar væri skipulag með þeim hætti að það væri augljóst mál að tillaga Samf. varðaði beint inngrip í þann rekstur. Ég tel mjög mikilvægt, virðulegi forseti, fyrir þessa umræðu, að hv. þm. sem er einn flutningsmanna, hann er 2. flutningsmaður að þessari tillögu, svari því skýrt og skorinort hvort þetta væri ekki tilskipun um að það yrði að stokka upp fyrirkomulag í þessu tiltekna fyrirtæki og hvort hann teldi þá að þetta væri sértæk löggjöf sem beindist gegn einu og sama fyrirtækinu. Mér sýnist á þessari skýrslu fjölmiðlanefndar að það sé eina fyrirtækið sem þessi tilskipun mundi þá snerta.

Virðulegur forseti. Hefði hv. þm. hlustað á ræðu mína hér fyrr í dag  Úr því að hv. þm. samþykkir að gagnsæi og sjálfstæði ritstjórna sé áfangi á þessari leið, hví fer hann ekki að tilmælum Evrópuráðsins um að nýta fyrst hin veikari meðul áður en gripið er til þeirra sterkari?

Virðulegi forseti. Hv. þm. talaði um að tilmæli Samf. mundu fela í sér að til endurskoðunar kæmi á tilteknu fyrirkomulagi á þessu fyrirtæki sem ég hef hér nefnt. Ég held, virðulegi forseti, að það verði að orða þetta miklu sterkar. Ef það á að taka tilmæli Samf. bókstaflega fela þau það í sér að það fyrirkomulag sem uppi er núna, að Gunnar Smári Egilsson, svo að ég nefni bara nöfnin, gæti ekki gert hvort tveggja, að sitja í stjórnum þessa fjölmiðlarisa og vera líka ritstjóri. Þá eiga auðvitað þingmenn Samf. að segja það 

Frú forseti. Það frv. sem hér er til umræðu í þriðja sinn hefur enn og aftur tekið breytingum. Enn og aftur hefur hæstv. utanrrh. lýst því yfir að hann sé sáttur við enn eina breytinguna. Ég vil, frú forseti, koma því að í ræðu minni hver verkþáttur Framsfl. hefur verið í málinu. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson upplýsti þjóðina um áhyggjur sínar af því verklagi sem komið hefur verið á innan stjórnarflokkanna. Ég gat ekki betur skilið mál hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar en að Framsfl. hefði aldrei lagt fram samþykktir eða ályktanir, hvorki í miðstjórn né á landsfundum, um ákveðnar reglur er varða fjölbreytni í dagskrá fjölmiðlafyrirtækja né fjölbreytni á eignarhaldi í fjölmiðlum. Hann telur það aðfinnsluvert að málið hafi ekki verið tekið upp á þingflokksfundi Framsfl. heldur hafi formaður flokksins, hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson, upp á sitt einsdæmi lagt loforð sitt við frv. hæstv. forsrh. án þess að til þingflokksfundar hafi verið boðað. Því miður er hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sá eini úr röðum hv. þm. Framsfl. sem hefur opinberlega komið fram og gagnrýnt vinnubrögð formanns síns. Frú forseti. Það er aðfinnsluverð og í raun hættuleg þróun þegar ofríki formanna þingflokka er með slíkum hætti sem staðfestist í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar. Lýðræðisleg umfjöllun innan beggja stjórnarflokkanna er með öðrum orðum fótum troðin. Þessum fullyrðingum mínum er ekki hægt að vísa til föðurhúsanna en eins og alþjóð veit fóru þeir hinir sömu, hæstv. formenn Framsfl. og Sjálfstfl., sínu fram með nákvæmlega sama hætti þegar þeir samþykktu íslenska þjóð á lista hinna staðföstu þjóða sem stóðu að stríðsinnrásinni í Írak á síðasta ári. Frú forseti. Í því frv. sem hér er til umræðu fara stjórnarliðar með offorsi að einni atvinnugrein í landinu. Fyrr í kvöld flutti hv. þm. Samf., Ásgeir Friðgeirsson, að mínu mati tímamótaræðu og kannski þá bestu sem flutt hefur verið um þetta mál frá því að frv. kom á dagskrá þingsins fyrir nokkrum dögum.

Rétt.

Hv. þm. nálgaðist viðfangsefnið af yfirvegun og skynsemi fagmannsins. Hann varpaði fram nýjum upplýsingum er varða hinar miklu hættur ef frv. nær fram að ganga. Þingmaðurinn vitnaði í útlistun tímaritsins Frjálsrar verslunar á 90 íslenskum fyrirtækjum en listinn upplýsir um þau fyrirtæki sem högnuðust mest á síðasta ári hér á landi. 60 fyrirtæki af þeim 90 sem útlistuð voru eru á einn eða annan hátt markaðsráðandi eða tengjast markaðsráðandi fyrirtækjum. Í samkeppnislögum er minnst á sameiginlega markaðsráðandi stöðu en undir slíka greiningu falla fyrirtæki sem örfá ráða yfir markaðnum á landsvísu, með öðrum orðum fyrirtæki eins og viðskiptabankarnir, tryggingafyrirtækin, olíufyrirtækin o.s.frv. Hin fyrirtækin 30 sem ekki teljast til markaðsráðandi fyrirtækja eru flest hver sjávarútvegsfyrirtæki. Fyrirtæki eins og Grandi, Samherji, Haraldur Böðvarsson, Síldarvinnslan og fjölmörg fleiri fyrirtæki sem ráða yfir sameiginlegri auðlind þjóðarinnar eru þau líklegustu og kannski þau einu sem hugsanlega hafa fjárhagslegan styrk til að fjárfesta í fyrirtækinu Norðurljósum ef frv. nær fram að ganga. Frú forseti. Sjávarútvegsstefna stjórnarflokkanna hefur lengi vel hvorki hugnast stjórnarandstöðunni né meiri hluta þjóðarinnar. Ég efast stórlega um að meiri hluti þjóðarinnar vilji að íslenskir sjávarútvegsrisar verði hér markaðsráðandi í íslenskum fjölmiðlum en þeir virðast vera þeir einu, einu fyrirtækin, frú forseti, sem hér eftir munu hafa fjárhagslega burði til að fjárfesta í fyrirtækinu Norðurljósum ef þessi lög ná fram að ganga. Í fyrri ræðum mínum um sama mál, frú forseti, og jafnframt í störfum mínum sem áheyrnarfulltrúi í efh.- og viðskn. Alþingis hef ég ítrekað talað um mikilvægi Kauphallarinnar í þessu máli. Það liggur í augum uppi að fyrirtæki sem kemst á skrá í Kauphöll Íslands þarf að fylgja mjög ströngum upplýsingaskilyrðum til almennings. Gagnsæi er algert. Reikningar eru lagðir fram ársfjórðungslega. Eignarhald er kristaltært og öllum almenningi kunnugt. Jafnframt tryggir skráning í Kauphöll Íslands fyrirtækjum dreifða eignaraðild. Öll helstu markmið fjölmiðlanefndar hæstv. menntmrh. endurspegla þau áhrif sem skráning fjölmiðlafyrirtækis í Kauphöll Íslands mundi ná fram. Í þessu ljósi vil ég minnast á yfirlýst markmið forsvarsmanna fyrirtækisins Norðurljósa um skráningu félagsins í Kauphöll Íslands seint á næsta ári. Á fundi efh.- og viðskn. Alþingis staðfesti forstjóri Kauphallar Íslands, Þórður Friðjónsson, með leyfi forseta, að undirbúningsfundur væri að baki milli Norðurljósa og Kauphallarinnar um væntanlega skráningu fyrirtækisins á markað. Frv. hæstv. ráðherra Davíðs Oddssonar og fylgisveina hans tryggir að sá draumur verði ekki að veruleika. Frv. tryggir að góð markmið í skýrslu hæstv. menntmrh. muni ekki ná fram að ganga. Frú forseti. Það er skylda hinna þjóðkjörnu fulltrúa sem hér starfa að undirbúa þingmál sín af yfirvegun og skynsemi. Þetta frv. er illa farið og illa unnið. Í frv. er hvorki tekið tillit til smæðar hins íslenska markaðar né atvinnuöryggis hundruða Íslendinga. Frv. tekur ekki tillit til nauðsynlegrar þróunar í fjölmiðlagreininni þar sem atvinnuumhverfinu eru settar slíkar skorður að takmarkaður áhugi áreiðanlegra fjárfesta verður ekki lengur fyrir hendi. Það leiðir til dapurrar samkeppnisstöðu íslenskra fjölmiðla við að framleiða innlent dagskrárefni sem jafnan hugar að mikilvægi menningar og arfleifð lands okkar. Frumvarpið er ekki sett fram af yfirvegun eða skynsemi, frú forseti. Hæstv. ráðherra Davíð Oddsson hefur því miður látið heiftina ráða í þessu máli. Frú forseti. Ég vil taka fram að ég efast ekki um mikilvægi þess að umræðan fái áfram að ganga. Hér á fundum hafa hv. þm. stjórnarandstöðunnar ítrekað reifað mikilvægi þess að þetta mál verði rætt frekar og sumarið tekið í það. Hér hafa komið ný sjónarmið sem varpa nýju ljósi á málið í heild sinni. Því meira sem málið er reifað þrátt fyrir brtt. stjórnarliða kemur ærlega og betur í ljós hversu mikill vandi stjórnarliða er orðinn í þessu máli. Það sýndi sig áðan þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson átti í stökustu vandræðum í andsvörum við stjórnarandstöðuþingmenn. Frú forseti. Ég vil leyfa mér að vitna í framhaldsnefndarálit frá minni hluta allshn., með leyfi forseta: ,,Minni hlutinn lýsir yfir vanþóknun á fullkomnum viljaskorti meiri hlutans til að skoða efnisþætti málsins til hlítar og bendir á að fyrir liggja rökstudd álit fjölmargra sérfræðinga þess efnis að veruleg áhöld séu um að málið standist stjórnarskrána en enginn hefur enn treyst sér til að fullyrða hið öndverða. Í umsögnum meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar og minni hluta menntamálanefndar koma fram efasemdir um að frumvarpið nái markmiðum sínum. Vandræðagangurinn við málið er fordæmalaus. Með breytingartillögum meiri hlutans að þessu sinni er fjórða útfærsla málsins í meðförum ríkisstjórnarinnar að líta dagsins ljós. Það endurspeglar hve málið var illa ígrundað og óvandað í upphafi eins og minni hlutinn hefur margsinnis bent á. Ríkisstjórnin er í verulegum erfiðleikum með málið og nú á að gera enn eina tilraunina til að bjarga því sem bjargað verður. Þrátt fyrir látlausar tilraunir til að betrumbæta þessa hrákasmíð mun það ekki bera árangur því enn er frumvarpið þannig úr garði gert að veruleg hætta er á að það gangi gegn yfirlýstum markmiðum sínum og dragi úr fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði í stað þess að auka hana. Þá hafa ummæli einstakra ráðherra og stjórnarliða þess efnis að umfjöllun og fréttaflutningur tiltekinna fjölmiðla sé þeim til sérstakrar skapraunar skotið stoðum undir þá ályktun að frumvarpið feli í sér atlögu að tilteknum fjölmiðlum. Lögin verði því í raun sértæk og feli í sér aðför að tjáningarfrelsinu. Frumvarpið var meingallað og illa ígrundað í upphafi. Hvorki málsmeðferðin né breytingartillögur meiri hlutans nægja til að gera frumvarpið þannig úr garði að það geti orðið grundvöllur góðrar lagasetningar sem tryggi lýðræði, fjölbreytni og sjálfstæði í fjölmiðlun.`` Frú forseti. Ég vil halda áfram að lesa upp úr framhaldsnefndaráliti minni hluta allshn. Þar er m.a. að finna umsögn frá meiri hluta efh.- og viðskn., en meiri hluti efh.- og viðskn. í þessu tilviki er stjórnarandstaðan á þingi. Í því ljósi má kannski kasta því fram að það hefur verið einstaklega ánægjulegt að fá að starfa í efh.- og viðskn. að þessu leytinu til því þar hefur lýðræðið fengið að ráða. Mörg slæm mál stjórnarliða hafa fengið þá meðferð innan nefndarinnar að ekki hefur hlotist skaði af. Umsögn meiri hluta efh.- og viðskn. er á þessa leið, með leyfi forseta: ,,Niðurstaða af umfjöllun efnahags- og viðskiptanefndar er að mati meiri hluta nefndarinnar sú að frumvarp til breytinga á útvarpslögum og samkeppnislögum muni þrengja mjög að rekstrarskilyrðum starfandi fyrirtækja á fjölmiðlamarkaði. Það er því líklegt til að ganga gegn yfirlýstum markmiðum þess um að tryggja fjölbreytni á fjölmiðlamarkaði. Málið er augljóslega vanbúið og ekki tækt til afgreiðslu á þeim skamma tíma sem þinginu er ætlaður til að fjalla um frumvarpið. Þá er það alvarlegt umhugsunarefni að á fundum nefndarinnar voru lögð fram gögn sem benda til að hugsanlega stríði frumvarpið gegn ýmsum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Samtök banka og sparisjóða töldu að lögfesting frumvarpsins mundi leiða til þess að fyrirtæki á fjölmiðlamarkaði gætu að öllum líkindum ekki skráð sig hjá Kauphöllinni. Samtökin lýstu jafnframt þeirri skoðun að slík lög mundu leiða til þess að bankar og fjármálastofnanir gætu ekki lagt til tímabundna aukningu á eigin fé fjölmiðla sem augljóslega takmarkar verulega möguleika fjölmiðlafyrirtækja til að endurskipuleggja rekstur sinn á tímum erfiðleika.`` Frú forseti. Í umsögn minni hluta efh.- og viðskn. um sama mál til allshn. segir, með leyfi forseta: ,,Í máli forstjóra Kauphallarinnar fyrir nefndinni kom fram að efnisatriði frumvarpsins kæmu ekki í veg fyrir að fjölmiðlafyrirtæki yrði skráð á markað hjá Kauphöllinni, en hann benti á að hömlur á eignarhaldi kynnu að gera slík fyrirtæki síður fýsileg sem fjárfestingarkost.`` Hér erum við komin að kjarna málsins og þeirri hættu sem frv. hæstv. forsrh. býður upp á. Ég spurði hv. þm. Einar K. Guðfinnsson í andsvörum áðan hvaða fyrirtæki hann teldi líkleg til þess að fjárfesta í fyrirtækinu Norðurljósum ef þessi lög næðu fram að ganga. Það er vitað að fyrirtækið skuldar fimm milljarða íslenskra króna og vaxtabyrðin ein og sér er 300 millj. kr. Það liggur því í augum uppi að mjög burðug fyrirtæki þurfa að koma að rekstri slíks fyrirtækis sem kjölfestufjárfestar ef eitthvað á að ná fram að ganga. Þá hefur komið í ljós að stærstu fyrirtækjum landsins eru skorður settar við að koma að fyrirtækinu sem kjölfestufjárfestar. Látum aðeins hugann reika og hugsum fram í tímann --- ef þetta frv. nær óbreytt fram að ganga, hvað blasir við fyrirtækinu Norðurljósum í þeim efnum þar sem 700 manns starfa, frú forseti? Það sem blasir við því er að selja þarf hluti í fyrirtækinu til annarra fyrirtækja á Íslandi. Enn hefur enginn stjórnarliði svarað þeirri spurningu minni hvaða fyrirtæki komi til greina. Ástæðan fyrir því að þeir geta ekki svarað spurningunni er að mjög líklega verður ekki eitt einasta fyrirtæki tilbúið að ganga í þennan rekstur vegna þeirra skorða sem settar eru inn í atvinnugreinina í frv. hæstv. forsrh. Það býður óneitanlega upp á þá hættu að fyrirtækið fari í gjaldþrot. Ef fyrirtækið fer í gjaldþrot er um leið komin fábreytni á fjölmiðlamarkaði. Þá er komin fram staða sem ekkert okkar vill horfa upp á, þ.e. að 700 einstaklingar í Reykjavík missi atvinnu sína og fari á atvinnuleysisbætur. Frú forseti. Enn og aftur ítreka ég andstöðu mína við frv. hæstv. forsrh. og óska þess að hv. þingmenn stjórnarliðsins sjái að sér á síðustu metrunum í meðförum þessa máls.

Hæstv. forseti. Fá mál hafa komið fram á Alþingi sem eins mikill styr stendur um og þetta frv. ríkisstjórnarinnar um breytingu á útvarpslögum og samkeppnislögum. Í fáum málum hefur verið eins mikill einhugur í röðum stjórnarandstöðunnar og í þessu máli og ég held að það sé rétt sem fram kom hjá hv. þm. Framsfl., Kristni H. Gunnarssyni, í fréttum í kvöld að ef þingmenn greiddu atkvæði samkvæmt sannfæringu sinni væri mjög ólíklegt að meiri hluti væri á Alþingi fyrir frv. Það sem sameinar stjórnarandstöðuna í þessu máli er að hún er samdóma um það að afleiðingar þessa frv. verða mjög ólíklega þær sem frumvarpshöfundar gefa sér, að auka fjölbreytni hér í fjölmiðlaflórunni. Stjórnarandstaðan er líka samstiga í því efni að þetta mál þurfi miklu meiri umræðu við en hér er boðið upp á. Ég verð að segja að á þeim fáu dögum sem gefist hafa til að ræða málin hafa komið upp margir nýir fletir sem hafa varpað ljósi á þetta mál. Ég vel, nánast af handahófi, eitt dæmi sem ég varð svolítið hugsi yfir. Í skýrslunni, skýrslu fjölmiðlanefndar, er verið að ræða þær reglur sem eru við lýði í hinum ýmsu löndum, þar á meðal í Danmörku. Það er ekki langur kafli, 10--12 línur, og þar segir, með leyfi forseta: ,,Engar takmarkanir gilda um eignarhald á dagblöðum, aðrar en þær sem leiðir af almennum samkeppnisreglum. Þannig taka samkeppnisreglur til samráðs fyrirtækja í fjölmiðlum, misnotkunar á markaðsráðandi stöðu og samruna fyrirtækja með sama eða svipuðum hætti og annarra fyrirtækja. Fyrirtæki (félög) sem eru í rekstri óskyldum fjölmiðlarekstri mega ekki eiga ráðandi hlut í félagi sem hefur leyfi til að reka útvarp (sjónvarp og hljóðvarp). Þeir sem hafa leyfi til að reka sjónvarp eða hljóðvarp verða að hafa þann rekstur sem sitt eina markmið. Engar takmarkanir eru annars á láréttum eignatengslum eða eignarhaldi útlendinga.`` Þetta er umfjöllun um fjölmiðlalöggjöf í Danmörku. Nú spyr ég: Hvaða skilyrði eru sett fyrir því í Danmörku að reka fjölmiðla á landsvísu? Ég veit það ekki en ég held að ákveðin og jafnvel nokkuð ströng skilyrði séu sett fyrir því. Þetta vantar inn í þessa mynd til að fá ljósa stöðu fjölmiðla í Danmörku, samspil þeirra krafna sem reistar eru af hendi löggjafans og svo eignarhaldsins, til þess að við áttum okkur á því hver löggjöfin er í reynd. Þarna er varpað ljósi á aðeins einn flöt, eignarhaldið. Ég nefni þetta nánast af handahófi til að taka dæmi um hve bagalegt það er að fá ekki ráðrúm til að ræða þetta mál af meiri dýpt. Ég tók sem dæmi við fyrri umræðu um þetta mál að í sumar leið boðuðum við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs til umræðu um skólagjöld í háskólum. Við vorum með almenna afstöðu til þess máls en við vildum heyra sjónarmið úr öllum þeim stofnunum sem hlut eiga að máli, háskólum í landinu, til þess að við fengjum gleggri mynd af málefninu. Það hefur verið rifjað hér upp við þessa umræðu að Norðmenn hafi tekið sér ein fjögur ár í umræðu áður en sett voru lög um fjölmiðla. Við hins vegar fengum frv. á bolludaginn og áttum að samþykkja það nánast á fáeinum klukkutímum.

Hrikalegir þessir bolludagar.

Á fáeinum klukkutímum. Fáeinum sólarhringum. Það hefur teygst á umræðunni og þessir sólarhringar hafa orðið heldur fleiri en ætlað var. Ég segi fyrir mitt leyti að mér finnst mynd mín mun skýrari en hún var áður. Ég verð að segja að umræðan hefur orðið til þess að andstaða mín við frv. er meiri, hún er ákveðnari en hún var í upphafi og var hún þó talsvert eindregin þá. Við höfum vakið athygli á því að skilningur ríkisstjórnarinnar, sérstaklega formanna stjórnarflokkanna, á því hvernig lýðræði eigi að starfa er afskaplega undarlegur. Það virðist snúast um það að þeir sem stýra þingliði í stjórnarmeirihluta komist að niðurstöðu og síðan nánast stimpli meiri hlutinn samkomulag þeirra. Lýðræði snýst ekki bara um það að kjósa menn á þing og smíða lög heldur snýst lýðræðið um það hvernig staðið er að smíðinni, hvers konar umræða fer fram í samfélaginu. Er hún opin? Er hún lokuð? Hafa allir aðgang að henni? Er hún grunn? Er hún djúp? Þetta er gagnrýni sem við höfum verið að setja fram um vinnulagið. Það skiptir nefnilega máli. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson spurði hvort aðferðin við að setja lögin skipti meira máli en niðurstaðan. Við teljum að þarna sé samhengi á milli. Niðurstaðan ræðst af þeim aðferðum sem beitt er, af umræðunni sem fram fer um málið. Ég hef áður sagt og ætla ekki að tíunda það hér að afstaða mín til þessa máls, eða andstaða öllu heldur, ræðst ekki af því að ég telji það brjóta í bága við stjórnarskrá. Ég tel svo ekki vera. Það eru aðrar ástæður sem ráða því að ég er á móti frv. Það eru aðrar ástæður en stjórnarskráin. Ég ætla ekki að fara nánar út í þá sálma en ég hef lagst talsvert yfir það efni, yfir þær greinar stjórnarskrárinnar sem um er að ræða, 72., 73. og 75., og niðurstaða mín er mjög afdráttarlaus í því efni. Ástæðan fyrir því að ég tel frv. varasamt er fyrst og fremst sú að það nær ekki markmiði sínu, það stuðlar ekki að því að það markmið sem sett er fram nái fram að ganga. Í athugasemdum við lagafrumvarpið segir, með leyfi forseta: ,,Meginmarkmið frumvarps þessa er að sporna við því að eignarhald á fjölmiðlafyrirtækjum og samþjöppun á fjölmiðlamarkaði hamli gegn æskilegri fjölbreytni í fjölmiðlun á Íslandi. Frumvarpið er reist á almennt viðurkenndum viðhorfum um mikilvægi fjölmiðla fyrir skoðana- og tjáningarfrelsi í nútímalýðræðisþjóðfélagi.`` Síðan heldur áfram og ég ætla ekki að ræða það nánar. Það sem mig langar til að staldra núna aðeins við er sú grundvallarspurning hvernig markaður og markaðsráðandi aðilar geti haft áhrif á fjölmiðla, þess vegna á ritstjórnarstefnu og fréttamennsku fjölmiðlanna, á hvern hátt þeir geti beitt áhrifum sínum. Ég hef áður sagt að ég telji eignarhald þar vissulega skipta máli og á endanum er það úrslitaatriði hver á fjölmiðilinn. Það er deginum ljósara. Ég hef sagt að ég hef ákveðnar efasemdir um að hægt sé að setja reglur um sjálfstæði ritstjórna. Ég hef ákveðnar efasemdir um það. Á endanum er það eignarhaldið sem þarna ræður. Hins vegar skiptir innri styrkur fjölmiðilsins miklu máli í því efni og ræður miklu meiru en þær reglur sem settar eru. Fjölmiðill sem býr yfir innra sjálfstrausti er líklegri til að fylgja sjálfstæðri stefnu en smár óöruggur fjölmiðill, ég tala nú ekki um ef hann rambar stöðugt á barmi gjaldþrots og starfsmennirnir eru uggandi um framtíð sína. Ég held að slíkum fjölmiðli sé miklu hættara hvað þetta snertir en hinum sterka fjölmiðli. Ég endurtek: Eignarhaldið skiptir máli. Það er hægt að tína til fjölmörg dæmi um þetta. Talað hefur verið um stórblöðin í Bandaríkjunum í eigu gyðinga sem ráða miklu um ritstjórnarstefnu New York Times og stóru blaðanna. Menn hafa iðulega vakið athygli á þessu í sambandi við fréttaflutning af málefnum Ísraels, svo dæmi sé tekið. Við vitum hvernig Murdoch beitir áhrifum sínum. Menn þekkja hvernig Fox-fjölmiðillinn hagar sér. Eignarhaldið skiptir máli. Nú spyr ég: Gæti verið að markaðsráðandi aðilar gætu beitt áhrifum sínum í fjölmiðlum á áhrifaríkari hátt en með eignarhaldi? Ég tel svo vera. Og hvernig? Með auglýsingum. Gefum okkur að Baugur dragi sig algerlega út úr eignarhaldi á fjölmiðlum á Íslandi en ákveði að beita áhrifum sínum í krafti auglýsinga. Einn ágætur blaðamaður af víðlesnu blaði hér, vikublaði, rifjaði það upp fyrir mér að á sínum tíma, þegar hann var starfandi á þessu blaði, hefðu menn aldrei haft nokkrar áhyggjur af eiganda blaðsins, hann hafi spurt um það eitt hvernig blaðið seldist og þeim vegnaði. Af auglýsendum höfðu menn hins vegar stöðugar áhyggjur. Hugleiðum núna það sem ég vil kalla niðurlægingu Ríkisútvarpsins. Í hverju er hún fólgin? Hún er fólgin í því að Ríkisútvarpið lýtur auglýsendavaldinu, er farið að taka upp kostun sem er farið að hafa áhrif á dagskrárgerð í Ríkisútvarpinu. Við sjáum það á sumrin þegar byggingarvöruverslanirnar byrja. Ég þori ekki að nefna þær af því að ég man ekki hvaða fyrirtæki það voru en ég man að fyrirtækin voru með kostað dagskrárefni sem auglýsti vörur þeirra. Ég held að frjálsum fjölmiðlum og frjálsri óháðri ritstjórnarstefnu stafi mest hættan af þessu þegar upp er staðið. Vantar þetta ekki svolítið inn í þessa umræðu alla? Mér finnst það. Auðvitað hafa margir vakið athygli á þessu og þessir fletir hafa komið upp en mér finnst hafa skort á að þessu sé nægilegur gaumur gefinn. Ég ítreka að við ættum að hyggja að því hvort þessi auðfyrirtæki sem í hlut eiga gætu ekki beitt áhrifum sínum á áhrifaríkari og markvissari hátt með þessum hætti en í gegnum eignarhald. Ég held það. Ég held að við ættum að hyggja að þessu. Eins og ég vék að áðan er í athugasemdum með lagafrumvarpinu sagt að markmiðið sé að stuðla að fjölbreytni og við erum að reyna að skapa hér sjálfstæða, kröftuga fjölmiðla. Ég tek undir það sem hér var sagt áðan og rímar mjög við sjónarmið okkar og afstöðu í þessu máli að það ástand sem hefur skapast hér í íslensku efnahags- og fjármálakerfi veldur því að það er á færi aðeins örfárra aðila að reka hér stóra fjölmiðla. Hvers vegna hefur það gerst? Það hefur gerst vegna þeirrar stefnu sem hér hefur verið fylgt í landinu í hálfan annan áratug með kvótakerfi sem þjappað hefur saman auð og völdum og fært á örfáar hendur. Hið sama er að gerast í fjármálalífinu. Ég held að einhver versta spilling sem við höfum orðið vitni að, á síðari tímum liggur mér við að segja, sé helmingaskipti stjórnarflokkanna á ríkisbönkunum. Reyndar finnst mér í hjarta mínu það alltaf vera pínulítið ósanngjarnt gagnvart Sjálfstfl. vegna þess að ég held að það sé runnið undan rifjum Framsóknar sem gerði kröfu um að horfið yrði frá því að setja bankana á markað og selja þá eins og hluti í hverju öðru hlutafélagi, eins og ýmsir vildu. Við munum þegar fulltrúi, eða hvort það var formaður, í einkavæðingarnefnd ríkisstjórnarinnar gekk frá borði og sagðist vera búinn að fá sig fullsaddan af vinnubrögðunum þar, Steingrímur Ari Arason. Ég man ekki betur en að það væri í tengslum við þetta mál. Margir góðir og gegnir hægri menn í Sjálfstfl. og frjálshyggjumenn urðu æfir þegar Sjálfstfl. lét undan þeirri kröfu Framsóknar að búa til það sem menn kölluðu kjölfestufjárfesti.

Helmingurinn ...

45,6% í báðum ríkisbönkunum skyldu fengin í hendur kjölfestufjárfestum. Það var samið upp á 11,3 milljarða og hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir mætti uppábúin í Þjóðmenningarhúsinu á gamlárskvöld og afhenti bankana, eða bankann, ég held að þeir hafi ekki verið afhentir báðir í einu. Nákvæmlega eins samningar voru samt gerðir um þá báða. Þegar verðið var síðan lækkað í öðrum gilti hið sama um hinn. Áður en upp var staðið hafði verðið verið lækkað um tæpa tvo milljarða króna, var komið niður í milli níu og tíu milljarða en nú er hvor banki metinn á 25 milljarða. Þegar hv. þm. Einar K. Guðfinnsson rifjaði upp að við í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði hefðum sett fram frv. sem átti að tryggja dreifða eignaraðild að bönkunum kom mér í hug að undir það var í fyrstu tekið af hálfu hæstv. forsrh. og ýmissa úr stjórnarmeirihlutanum. Síðan gufaði sá stuðningur allur upp. Stefna okkar hefur verið sú, og það er fullkomin samfella í henni, að tryggja dreifða eignaraðild á grunnþjónustustofnunum samfélagsins, Ríkisútvarpinu, við vildum hafa ríkisbanka, einn eða tvo sem kjölfestu, við vildum hafa Landssíma með dreifðri eignaraðild. Hvernig gerist hún dreifðust? Hvað eru Íslendingar margir núna?  Þegar ákvörðun hafði hins vegar verið tekin um að taka þessa eign þjóðarinnar og færa hana út á markað sögðum við: Nú setjum við stranga eignarhaldslöggjöf sem tryggir dreifða eignaraðild. Hið sama vildum við gera á sviði fjölmiðlanna, hið sama og segir á bls. 80 og 81 í skýrslu fjölmiðlanefndar, tryggja fjölbreytni á markaði með öflugu Ríkisútvarpi. Bara nákvæmlega eins og segir í þessari skýrslu. Eins og segir í skýrslunni þarf að öllum líkindum ekki að setja ný lög eða reglur ef þessi forsenda er fyrir hendi. Við höfum hins vegar verið minnt á það að undanförnu að hér sé ekkert öruggt. Fyrir liggur frv. frá nokkrum þingmönnum Sjálfstfl. um að einkavæða Ríkisútvarpið. Þingmaður Framsóknar hefur ýjað að því að til greina komi að skerða tekjumöguleika Ríkisútvarpsins þannig að það þurfi að draga saman seglin. Hér er því allt á huldu. Þessa umræðu viljum við einfaldlega taka. Síðan segjum við: Ef niðurstaðan er sú að breyta þessu fyrirkomulagi kann það að leiða til þess að löggjöf þurfi að setja um eignarhald á fjölmiðlum til þess að tryggja dreifða eignaraðild. Sú er hugsun okkar. Þess vegna vildum við láta ráðast í þessa könnun, þessa kortlagningu á landinu þannig að við hefðum grunn til að byggja umræðuna á. Og að þessu leyti hefur verið fullkomin samfella í málflutningi okkar, allar götur frá því að þessi beiðni kom fram. Það væri gaman ef hv. þm. Einar K. Guðfinnsson kæmi hingað og gerði örlítið betur grein fyrir hugmyndum sínum um dreifða eignaraðild á fjármálasviðinu. Hann hóf máls á því sérstaklega og því væri fróðlegt að hann gerði það. Þetta er í hnotskurn afstaða okkar í þessu máli. Við auglýsum þess vegna eftir því að menn gefi sér betri tíma til að fara yfir það og skoði það frá öllum hliðum. Staðreyndin er sú, og ég held að það eigi við um alla, ég held að það eigi við um alla í stjórn og stjórnarandstöðu, að við vildum öll hafa sem dreifðasta eignaraðild. Ég held að sú sé staðreyndin. Engu að síður er upp á teningnum í íslensku efnahags- og fjármálakerfi að peningarnir eru komnir á örfáar hendur. Þá er spurningin: Hvernig eigum við að vinda ofan af þeirri þróun? Gerum við það með því að hefja förina á fjölmiðlasviðinu? Ég óttast að ef við gerum þetta séum við að tefla fjölmiðlafyrirtækjum í tvísýnu. Ég gef minna fyrir Baug af því að ég held að hann klári sig og er nú enginn sérstakur lítilmagni, á allt of stóran hluta af íslensku efnahagskerfi og ástæðulaust að gráta örlög hans, en ég geri það hins vegar varðandi fjölmiðlana sem slíka. Mér finnst mikill ábyrgðarhluti að renna í gegn lagasetningu sem veikir rekstrargrundvöll þeirra. Um það finnst mér þetta mál snúast. Mér finnst það ekki snúast um stjórnarskrá, mér finnst það snúast um praktík og veruleika, hvaða áhrif þetta er líklegt til að hafa. Ég taldi eðlilegt við fyrri umræðu að leggja ríka áherslu á afstöðu mína varðandi stjórnarskrárþáttinn. Ég ætla ekki að sitja uppi með þá afstöðu að ekki megi setja auðhringum hér lög og reisa skorður við starfsemi þeirra. Auðvitað er það alveg rétt sem komið hefur fram við umræðuna að stjórnarskráin er afskaplega lítið afgerandi í þessu efni. Þetta er spurning um hvernig menn túlka tiltekin hugtök, t.d. um almannaheill. Þegar menn segja að stjórnarskráin eigi að njóta vafans spyr ég á móti: Hver sáir vafanum? Ég ætla mér að hafa alveg eins mikla skoðun á því að túlka hugtök á borð við almannaþörf eins og lögfræðingur úti í bæ. Ég vil túlka hana í þágu lýðræðisins og láta áhersluna liggja innan þingsins en ekki hjá dómstólunum. Þegar menn síðan vitna stöðugt í dómaniðurstöður finnst mér menn eiginlega vera að ganga á rétt og áhrif þingsins, löggjafans, sem á að hafa mun rýmri heimildir til að túlka þessi hugtök. Um það snýst lýðræðið, að færa ekki það vald til dómstólanna. Þeirrar tilhneigingar gætir hér á landi, í Evrópu og víðar og ég tel hana vera afskaplega varasama. Ég tel að löggjafinn þrengi að sér með þessum hætti. Þegar menn segja að stjórnarskráin eigi að njóta vafans segi ég: Hver sáir honum? Við eigum öll að setjast yfir spurninguna: Hvað finnst okkur? Hver er skoðun okkar? Til þess þurfum við tíma. Þetta er eitt af því sem menn vilja skoða rækilega. Ég ber mikla virðingu fyrir sjónarmiðum þeirra sem vilja fara betur í þau mál. Ég segi fyrir mitt leyti að ég er búinn að liggja svolítið yfir þessu undanfarna daga, safna að mér dómum og túlkunum og hef komist sjálfur að niðurstöðu. Þetta er nokkuð sem þingið er að óska eftir, að fá rýmri tíma og svigrúm til að skoða þau mál. Meginniðurstaða mín í þessu máli er sú að ég tel að frv. tefli í tvísýnu rekstrargrundvelli þeirra fjölmiðla sem loksins eru að koma undir sig fótunum hér í landinu, tveggja dagblaða, sjónvarpsstöðvar og nokkurra útvarpsstöðva. Ég tel að við höfum ekki rétt á því að grípa inn í þeirra líf, liggur mér við að segja, með þeim hætti sem við erum að gera á talsvert vanhugsaðan hátt. Því miður.

Hæstv. forseti. Við erum komin góðan spöl inn í 3. umr. um fjórða tilbrigðið við þessa miklu sinfóníu stjórnarflokkanna, þessa miklu fjölmiðlasinfóníu stjórnarflokkanna, fjölmiðlafrumvarpið umdeilda, sem skekið hefur þjóðfélagið undanfarnar vikur. Sér vart fyrir endann á henni og í raun og veru veit enginn hverjar afleiðingarnar verða. Ég tel þó nokkuð ljóst, hæstv. forseti, að frv. verði samþykkt hér innan örfárra daga í þeirri mynd sem það liggur nú fyrir þinginu. Ég verð að segja að mér þykir það miður. Ég hef svo sem komið hér upp áður og flutt ræður gegn þessu frv. og skoðun mín á því hefur ekkert breyst þótt það sé enn og aftur komið hér fyrir þingið, en í nokkuð breyttri mynd. Ég tel að það sé vanreifað og þurfi miklu meiri umræðu. Það tekur ekki á mörgum þáttum sem svo sannarlega hefði þurft að taka á, t.d. varðandi fjölmiðlun. Það er bara talað í þessu frv. um prentmiðla og ljósvakamiðla en t.d. ekkert minnst á aðra fjölmiðla og aðferðir við dreifingu á fjölmiðlaefni. Við höfum þessar spurningar sem margir hafa farið hér yfir varðandi það hvort frv. standist stjórnarskrá. Það eru miklar efasemdir um að það leiði til þess að fjölbreytni í íslenskri fjölmiðlun, sem reyndar hefur aldrei verið jafngríðarlega mikil og nú, muni aukast. Sennilega mun frv. leiða til þess að fjölbreytni í íslenskri fjölmiðlun minnki. Ótal aðra þætti mætti draga inn, virðulegi forseti, gegn frv. en ég tel að það væri að bera í bakkafullan lækinn að ætla að tíunda það eitthvað frekar. Ég tel að flest sem segja þarf hvað það varðar hafi þegar verið sagt og ég sé í sjálfu sér ekki voðalega mikla ástæðu til að tíunda það neitt frekar. Eitt af því sem ég hef tekið eftir í dag við 3. umr. er að óvenjumargir stjórnarliðar hafa kvatt sér hljóðs. Það er nýlunda í þessari löngu og miklu maraþonumræðu sem verið hefur hér í þinginu. Stjórnarliðar hafa fram að þessu flestir kosið að þegja og viðvera þeirra við umræðurnar í þingsal hefur verið frekar slöpp svo ekki meira sé sagt og ráðherrar hafa verið afskaplega sjaldséðir fram til þessa. Það er að sjálfsögðu mjög miður. Ég hef tekið eftir því í dag að a.m.k. tveir hv. þm. Sjálfstfl. hafa, í einhvers konar nauðvörn að ég tel fyrir þessu frv., reynt að útmála stjórnarandstöðuflokkana sem óábyrga í málinu og sagt þá leika tveimur skjöldum. Svo dæmi sé tekið atyrðir hv. þm. Einar K. Guðfinnsson málflutning þeirra í grein á vefritinu Bæjarins besta, sem birtist í gær eða fyrradag. Þar segir hann orðrétt, með leyfi forseta: ,,Það er því til marks um ótrúlega hræsni og yfirdrepsskap þegar menn tala annars vegar um lagasetningu um fjölmiðla en reisa sig og reigja sig yfir því að fjölmiðlafrumvarpið sem Alþingi ræðir nú valdi röskun á starfsumhverfi fjölmiðlanna.`` Hér er hv. þm. Einar Kristinn Guðfinnsson að býsnast yfir því að hann telji að við í stjórnarandstöðunni séum núna alfarið á móti því að einhvers konar lagarammi sé settur um eignaraðild að íslenskum fjölmiðlum. Þetta er bara alls ekki rétt. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson reyndi líka að leika þennan leik í ræðu sem hann hélt hér síðdegis. Þetta er bara alls ekki rétt, hæstv. forseti. Stjórnarandstöðuflokkarnir vöktu máls á þessu löngu fyrir jól. Strax í fyrrahaust kom till. til þál., sameiginleg tillaga Vinstri grænna, Sjálfstfl., Framsfl. og Frjálsl., þ.e. fjögurra þingflokka af fimm, þar sem lagt var til að Alþingi mundi þá álykta að skipuð yrði nefnd með fulltrúum allra þingflokka. Þessi nefnd átti einmitt að kanna starfsskilyrði fjölmiðla, hræringar á markaðnum, fjölmiðlamarkaðnum, hvert stefndi og hvort það væri einmitt þörf fyrir lagasetningu eða einhverjar aðgerðir til þess að treysta stöðu sjálfstæðs og fjölbreytts fjölmiðlareksturs hér á landi. Það er alls ekki rétt, hæstv. forseti, að við höfum ekki viljað fara í þessa vinnu. Við höfum viljað fara í þessa vinnu. Við lýstum því yfir löngu fyrir áramót að við værum reiðubúin að fara í þessa vinnu með stjórnarflokkunum. Því miður var sú leið ekki farin. Það var ákveðið að fara í þessa vinnu án samráðs við stjórnarandstöðuna, án samráðs við þá aðila sem málið varðar mest, þ.e. fólkið sem vinnur t.d. á þessum fjölmiðlum í dag, svo sem samtök blaðamanna og eigendur þessara fjölmiðla. Svona má lengi telja. Við vildum fara í þessa vinnu en það var ekki haft neitt samráð. Í staðinn voru fjórir menn úti í bæ, flokksgæðingar, settir í þá vinnu að búa til fjölmiðlaskýrslu fyrir menntmrh. sem síðan var haldið leyndri fyrir þinginu vikum saman á meðan verið var að sjóða saman þetta frv. sem nú verður sennilega samþykkt, frv. sem mjög sennilega er samið í Stjórnarráðinu og ber öll einkenni þess að hæstv. forsrh. hafi verið potturinn og pannan í því. Ég tel að þessi vinnubrögð hafi fyrst og fremst valdið því að málið hefur farið í þann farveg sem það hefur farið í og þingið þannig lent í þeim ófærum sem það hefur verið í í marga daga, fleiri vikur. Ég hef margoft sagt það hér í ræðustól, og get endurtekið það enn, að ég tel að menn hefðu átt að fara sér hægar í þessu máli. Að sjálfsögðu hefði átt að skoða það. Það skortir heildstæða löggjöf um fjölmiðlarekstur á Íslandi. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar. Það skortir líka löggjöf um eignarhald á fjölmiðlum. Þetta er svo stórt mál, varðar svo marga, varðar hagsmuni allrar þjóðarinnar, og þess vegna tel ég að það verði að hafa um það víðtækt samráð. Þetta er í raun og veru ekkert flokkspólitískt mál. Þetta varðar okkur öll. Það tel ég að sé kjarni málsins. Því miður hafa stjórnarflokkarnir valið þá leið að keyra þetta eftir eigin höfði og reyna síðan að troða því í gegnum þingið með miklu offorsi og að ég tel oft og tíðum mikilli óbilgirni í vinnubrögðum. Þetta hefur að sjálfsögðu hleypt öllu í bál og brand. Þetta hefur gert það að verkum að stór hluti þjóðarinnar hefur risið upp á afturfæturna, ef svo má segja, og andmælt vinnubrögðunum. Ég vildi bara að þetta kæmi fram því að ég reikna með að þetta sé síðasta ræðan mín í þessu máli, hæstv. forseti. Í raun og veru vona ég að svo sé því að ég tel, eins og ég kannski ýjaði að í upphafi máls míns, að búið sé að segja það mesta sem segja þarf í sambandi við þessar umræður. Það er þegar búið að segja það í sölum hins háa Alþingis og kominn tími til að fara að binda endi á þetta mál svo að hið háa Alþingi geti farið að snúa sér að öðrum málum. Ég tel nokkuð ljóst að þetta frv. verði á endanum samþykkt þótt það sé reyndar mjög umdeilt í báðum stjórnarflokkunum, bæði Sjálfstfl. og Framsfl. Skyldi engan undra. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í að tala um hvernig málum varðandi þetta frv. er háttað í þingflokki Sjálfstfl. Í málsmeðferðinni virðist hafa tekist, a.m.k. á yfirborðinu, að halda honum saman, að berja menn saman ef svo má segja. Þingmenn Sjálfstfl., jafnvel þeir sem maður hefði kannski síst vænst að mundu láta hafa sig út í þetta verk, þ.e. yngstu þingmenn Sjálfstfl., hafa verið fremstir í stormsveit þeirra sem hafa unnið að því að koma frv. í gegn. Þeir hafa að sjálfsögðu uppskorið mikla gagnrýni fyrir það, ekki bara á hinu háa Alþingi, heldur líka úti í þjóðfélaginu. En þeir um það. Ég ætla ekki að fara að skipta mér svo mjög af því hvernig þeir hafa kosið að haga málum sínum hvað þetta varðar. Hitt vekur þó meiri athygli mína, það að Framsfl. virðist gersamlega klofinn í herðar niður í þessu máli. Þar ríkir fullkomin upplausn, upplausn sem hefur komið fram með miklu skýrari hætti en sundrungin í Sjálfstfl. Þingmenn og ráðherrar Framsfl. í ríkisstjórn Íslands hafa varla látið sjá sig við umræðurnar. Þeir hafa í mjög litlum mæli tekið þátt í þeim. Það hefur verið eftirtektarvert að t.d. ráðherra á borð við hæstv. utanrrh. Halldór Ásgrímsson sem, ef guð og Sjálfstfl. lofa, tekur við embætti forsrh. í haust, sá ekki ástæðu til að tjá sig um málið í ræðustól hins háa Alþingis fyrr en í dag, í 3. umr. um þetta mál. Þá fyrst kemur hann fram og tjáir sig um málið úr ræðustól. Þetta er alveg með ólíkindum. Annar ráðherra, hæstv. viðskrh., Valgerður Sverrisdóttir, hefur ekki sagt bofs um þetta mál, ekki eitt einasta orð, sjálfur hæstv. viðskrh. þessa lands, í þessu mikilvæga máli sem svo sannarlega varðar mjög mikla viðskiptahagsmuni, marga milljarða, skuldir í bankakerfinu, lífeyrissjóðum o.s.frv. Þetta er líka mál sem varðar atvinnuöryggi hundruða fólks. Þetta finnst mér hafa verið alveg með eindæmum. Aðrir þingmenn Framsfl. hafa, eins og ég sagði áðan, varla talað í þessu máli. Jafnvel þótt þeir sitji í mikilvægum nefndum eins og t.d. allshn. eða efh.- og viðskn. hafa þeir ekki séð ástæðu til að koma upp í ræðustól og skýra sjónarmið sitt. Hv. þm. Dagný Jónsdóttir er gott dæmi um það. Hún hefur ekkert talað í þessu máli, eða mjög lítið. Hún hefur, jú, reyndar sé ég hér, flutt eina ræðu og fimm eða sex andsvör. Það er allt og sumt. Þetta finnst mér hafa verið mjög eftirtektarvert. Varaformaður Framsfl., hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson, ekki eitt einasta orð hefur heyrst frá honum í allri þessari umræðu. Hv. þm. Birkir Jónsson, ekki eitt einasta orð. Hæstv. umhvrh. Siv Friðleifsdóttir, það hefur ekkert heyrst frá henni, ekki nokkur skapaður hlutur. Mér finnst þetta bera vitni um ákveðinn heigulshátt, ég verð að fá að segja það, að þingmenn og ráðherrar stjórnarflokks sem er að koma mjög umdeildu frv. í gegnum þingið skuli ekki hafa burði í sér til að koma upp í ræðustól og tjá sig, að þingmenn og ráðherrar í flokki sem þó hefur ekki fleiri fulltrúa á þingi skuli ekki tjá sig um þetta mál finnst mér alveg með ólíkindum. Það mega þó bæði ráðherrar, margir, og líka þingmenn Sjálfstfl. eiga að þeir hafa þó komið hér upp þótt ég hafi reyndar saknað þess að hæstv. fjmrh. Geir Haarde tæki þátt í umræðunum. Það finnst mér mjög skrýtið. Ég var að tala um, og er að tala um, Framsfl. sérstaklega og sundrunguna innan hans. Við vitum það nú að einn þingmaður Framsfl. ætlar að greiða atkvæði gegn þessu frv., annar þingmaður virðist ætla að sitja hjá. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur lýst yfir mjög eindreginni andstöðu og nánast talað þvert gegn ríkisstjórninni í öllu þessu máli. Hann lýsti því yfir nú í morgun að hann teldi jafnvel að þetta mál hefði átt að verða til þess að stjórninni yrði slitið. Þetta eru mjög skýr orð, varnaðarorð. Ef einhver vilji er hjá stjórnarliðinu til að hlusta held ég að þeir ættu að hlusta á þessi orð því að ég held að þau endurspegli að verulegu leyti mikla og megna óánægju úti í þjóðfélaginu með allt þetta mál. Við sáum það í gær að meiri hluti borgarstjórnar Reykjavíkur ályktaði gegn frv. R-listinn í borgarstjórn Reykjavíkur hefur blandað sér inn í umræðurnar. Hann er á móti frv. Alfreð Þorsteinsson, oddviti framsóknarmanna á Reykjavíkurlistanum, er á móti því. Í gærkvöldi var ályktað, eins og ég sagði áðan, í borgarstjórn Reykjavíkur gegn þessu frv. að tillögu Frjálsl. Ég tel rétt, fyrst ég er kominn í ræðustól, að vitna aðeins í þessa ályktun. Hún er nokkuð merkileg að ég tel, og ég tel að hún eigi fullt erindi inn í þingtíðindi. Ég vil því leyfa mér að lesa hana hér, með leyfi forseta: ,,Á fundi borgarstjórnar 18. þ.m. voru samþykktar svohljóðandi ályktunartillögur: Borgarstjórn Reykjavíkur lýsir þungum áhyggjum sínum vegna þess frumvarps um fjölmiðla, sem liggur fyrir Alþingi. Fram hafa komið rökstuddar ábendingar um að samþykkt frumvarpsins í óbreyttri mynd geti leitt til atvinnumissis hundruða borgarbúa og skertrar afkomu enn fleiri. Borgarstjórn skorar því á Alþingi og sérstaklega þingmenn Reykvíkinga að koma í veg fyrir samþykkt frumvarpsins. Vegna umræðu um starfsumhverfi fjölmiðla vill borgarráð vekja athygli þingmanna á nauðsyn þess að fjölmiðlar búi við stöðugleika og öruggt lagaumhverfi ekki síður en önnur atvinnustarfsemi. Fjölmiðlarekstur og útgáfa er mikilvæg atvinnugrein í Reykjavík. Nægir þar að nefna að tvö til þrjú þúsund einstaklingar starfa við fjölmiðla og þar með eiga jafnmargar fjölskyldur lífsafkomu sína að hluta eða heild undir blómlegum rekstri þeirra. Gera verður þá kröfu að aðgerðir ríkisstjórnarinnar stofni ekki rekstri fjölmiðlafyrirtækja og atvinnuöryggi starfsfólks í hættu nema brýna nauðsyn beri til og ljóst sé að mildari úrræði nái ekki sömu markmiðum. Borgarráð varar eindregið við því að málið verði keyrt fram með hraði og hvetur til vandaðrar og ítarlegrar umræðu áður en lög verði samþykkt frá Alþingi. Borgarráð bendir á að þrátt fyrir þær breytingar sem boðaðar hafa verið í meðförum Alþingis er ljóst að rekstur öflugra fjölmiðla og atvinnuöryggi hundruða er í uppnámi verði frumvarpið að lögum. Alls óvíst virðist hins vegar hvort markmið frumvarpsins um fjölbreytni í umfjöllun og öfluga dagskrárgerð náist. Það er lágmarkskrafa að nægilegur tími gefist til að fullkanna hin víðtæku áhrif sem samþykkt frumvarpsins gæti haft í för með sér.`` Þetta er sú ályktun sem var samþykkt í gær í borgarstjórn Reykjavíkur að tillögu fulltrúa Frjálsl., Ólafs F. Magnússonar. Ég er sammála hverju einasta orði. Þetta er í raun og veru kjarninn í þeirri skoðun sem ég hef á frv. og málatilbúnaði öllum. Það er ekkert skrýtið þó að borgarstjórn Reykjavíkur lýsi yfir þungum áhyggjum út af þessu. Fjölmiðlun er mjög mikilvæg atvinnugrein í Reykjavík, á Stór-Reykjavíkursvæðinu, gríðarlega mikilvægur atvinnuvegur. Þetta hygg ég að stjórnarliðar ættu að taka til athugunar. Að lokum er kannski ekki úr vegi að snýta framsóknarmönnum aðeins á því sem þeir segja sjálfir í samþykktum sínum og grundvallarstefnuskrá. Hvað sögðu þeir á flokksþingi árið 2001? Jú, þetta sögðu þeir, með leyfi forseta: ,,Framsóknarflokkurinn er frjálslyndur félagshyggjuflokkur sem vinnur að stöðugum umbótum á samfélaginu og lausn sameiginlegra viðfangsefna þjóðfélagsins á grunni samvinnu og jafnaðar. Hann stendur vörð um stjórnarfarslegt, efnahagslegt og menningarlegt sjálfstæði Íslendinga, byggt á lýðræði, þingræði og réttaröryggi. Framsóknarstefnan setur manninn og velferð hans í öndvegi.`` Síðar sögðu þeir á flokksþingi árið 2003, með leyfi forseta: ,,Ríkisvaldið hefur þá skyldu að vinna í þágu þjóðarinnar. Það má ekki taka sér nokkurt það vald sem stríðir gegn grundvallarmannréttindum, persónufrelsi, trúfrelsi, atvinnufrelsi, jafnræði eða jafnrétti.`` Hæstv. forseti. Mér sýnist Framsfl. vera gjörsamlega á skjön við sjálfan sig í þessu máli. Ef hann vill nokkurn tímann láta taka sig alvarlega í framtíðinni hygg ég að þingmenn Framsfl. ættu hreinlega að greiða atkvæði, allir sem einn, gegn þessu frv. þegar það kemur til lokaafgreiðslu þingsins. Það er ekkert miklu flóknara en það. En þeir um það. Vilji stjórnarflokkarnir að þetta frv. verði að lögum geta þeir a.m.k. ekki klagað yfir því að þeir hafi ekki verið varaðir við trekk í trekk af stjórnarandstöðunni. Það er ekki vegna þess að við viljum stjórnarflokkunum illt, ef svo má segja, heldur höfum við verið að reyna að ráðleggja þeim af heilindum. Þetta frv. er vont og það á ekki að verða að lögum. Svo einfalt er það.