Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Svava Jakobsdóttir) Hæstv. forseti. Þetta mál hefur hlotið afgreiðslu í Ed. Samkv. þessu frv. er ökumönnum bifhjóla og farþegum skylt að nota hlífðarhjálma við akstur. Allshn. þessarar d. hefur fjallað um frv. og mælir einróma með samþykkt þess.



Herra forseti. Samgn. hefur fjallað um frv. þetta til l. um stjórn og starfrækslu póst- og símamála. Þetta er viðamikið mál og margþætt. Frv. er samið af n. sem samgrh. skipaði á útmánuðum 1973 til að gera allsherjarathugun á skipulagi og rekstri Pósts og síma. Í grg. segir að elstu ákvæði um póstmál á Íslandi felist í tilskipun frá 13. maí 1776. Þar er ákveðið að póstþjónusta skuli kostuð af opinberu fé og falla undir stjórn embættismanna, stiftamtmanns, amtmanna og sýslumanna. En um 1785 var þessi þjónusta komin í það horf sem hún hélst í síðan um 100 ára skeið, þ. e. a. s. þá var um að ræða tiltekinn fjölda ferða landpósta milli aðsetursstaða helstu embættismanna landsins. Síminn er lagður hingað til lands og frá Seyðisfirði til Reykjavíkur árið 1906. Síðar voru þessar stofnanir, póstur og sími, sameinaðar. Það var samkv. l. nr. 40 frá 1929, að ákveðið var að sameina þær með rólegum hætti. En það þótti ekki ganga nógu fljótt, og lög voru sett nr. 8 frá 1935 um yfirstjórn Pósts og síma. Þar var yfirstjórnin sameinuð hjá einum embættismanni, póst- og símamálastjóra. En l. nr. 8 frá 1935 fjalla um skipulag Pósts og síma í víðri merkingu, en síðan hafa ýmsar heimildir samkv. þeim lögum verið notaðar og ráðh. kveðið á um nánari atriði í reglugerðum. Þessi gömlu lög frá 1935 eru enn í gildi og á þeim byggjast fyrirætlanir um þessi efni. En þessi stofnun heyrir nú samkv. 1. nr. 73 frá 1969, um Stjórnarráð Íslands, undir samgrn., en frá 1935–1970 heyrði stofnunin beint undir ráðh. samgöngumála. - Þetta eru aðeins örfáir þættir úr sögu þessara mála. Frv. þetta til nýrra laga um þessi efni var lagt fram fyrir alllöngu. Sá háttur var á hafður, að samgn. beggja d., Ed. og Nd., athuguðu málið á þrem fundum, en seinna tók samgn. Ed. málið alfarið í sínar hendur og það satt að segja hvarf sjónum samgn. Nd. um alllangt skeið, þar til nú fyrir örfáum dögum að n. fékk það í hendur til athugunar í þeim búningi sem því hafði verið skorinn í Ed. Ég bendi aðeins á þetta til þess að minna hv. þm. á, hvað það er oft hyggilegt og hagkvæmt að samkynja n. beggja d. fjalli um sama málið og ekki aðeins á fáum fundum, heldur mun meira en gert er að jafnaði. En á þessum þrem sameiginlegu fundum, sem haldnir voru, var frv. athugað. Í fyrsta lagi var rætt við höfunda þess og þeir spurðir ýmissa spurninga. Í annan stað komu formenn Starfsmannafélags Pósts og síma á fund n., þeir Ágúst Geirsson, formaður Félags ísl. símamanna, Björn Björnsson, formaður Póstmannafélags Íslands, og Gylfi Már Jónsson, formaður Félags háskólamenntaðra póst- og símamanna. Þeir greindu frá viðhorfum sínum til þessara mála, sem vitanlega snerta þessa menn og samtök þeirra á ýmsan veg, og lögðu síðan fram skriflegar aths. og óskir í þessu máli. Ég hygg að einhverjar óskir þeirra hafi verið teknar til greina af hv. Ed. Hv. Ed. gerði nokkrar breytingar á þessu frv., eins og kemur fram af skjölum málsins og málflutningi manna. Samgn. Nd. hefur nú athugað þetta mál nokkuð, en það kom fljótlega fram að nm. voru ekki ánægðir með þann skamma tíma sem þeir höfðu til að athuga frv. nánar. Það varð svo niðurstaðan eftir nokkrar umr. og vangaveltur, að n. féllst á að mæla með því að frv. yrði samþykkt óbreytt eins og það kom frá Ed. En það er að sönnu ekki sigurstranglegt að benda á það, að 3 af hv. nm., sem undirrita nál., rita undir það með fyrirvara. Einn þeirra, hv. þm. Karvel Pálmason, er ekki staddur í bænum nú, hann mun vera á Vestfjörðum. Og það er alveg rétt, að hann óskaði eindregið eftir því að umr. um þetta mál yrði frestað þangað til eftir helgi, til mánudags. Það er rétt, og ég kom þeirri ósk hans á framfæri við æðstu yfirvöld þessara mála, en hins vegar hefur málið verið sett á dagskrá í dag. Ég gat á hinn bóginn ekki skorast undan því að skýra málið sem frsm. n. En þetta er rétt og þetta skal koma fram, að hv. þm. Karvel Pálmason, sem undirritar nál. með fyrirvara, óskaði eftir að þessi umr. færi ekki fram fyrr en á mánudag, eftir helgi. Ég hef svo ekki fleiri orð um þetta. Ég geri ráð fyrir, að ýmsir nm., kannske flestir, hefðu viljað hreyfa einhverjum breytingum við það eða láta álít sitt í ljós um einstök atriði þess, og væntanlega greina þeir hv. alþm., sem hér eru staddir og undirritað hafa nál. með fyrirvara, frá því, í hverju sá fyrirvari er fólginn. En ég þarf ekki að hafa fleiri orð um frv. þetta fyrir hönd n. Ég hef skýrt frá því, sem rétt er, að meiri hl. hennar leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.



Vegna þess, sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði um afstöðu hv. þm. Karvels Pálmasonar, vil ég skýra frá því, að mér voru að berast skilaboð frá hv. þm. um að hann mundi koma sjónarmiðum sínum á framfæri við 3. umr. málsins.



Herra forseti. Eins og fram kom í máli hv. frsm., 4. þm. Vesturl., hafa þrír af nm. samgn. Nd. skrifað undir með fyrirvara, og ég tel hlýða að ég geri í örstuttu máli grein fyrir í hverju minn fyrirvari er fólginn. Það er rétt að okkur þótti slæmt, nm. í samgn. Nd., hve skammur tími var til stefnu til að taka afstöðu til þessa máls endanlega, enda þótt við hefðum áður, á fyrra stigi málsins, verið á sameiginlegum fundum með samgn. Ed. og þá með höfundum frv. og nokkrum starfsmönnum Pósts og síma. En það er nú svo, að þegar til kastanna kemur og á að skrifa undir, þá kemur ýmislegt upp úr kafinu sem maður gjarnan vildi taka til betri athugunar. Ég fyrir mitt leyti tel til hins verra, en þetta er að sjálfsögðu aukaatriði, að breyta nafni stofnunarinnar Pósts og síma í Póst- og símamálastofnun. Ég hef frá upphafi talið að þetta nafn á þessari stofnun, Póstur og sími, væri þjált og liðugt í meðförum. Við höfum nógu margt af maraþonnöfnum meðal okkar mörgu stofnana og Póstur og sími finnst mér sóma sér vel. En ég tek það fram, að þetta tel ég þó aukaatriði. Það, sem ég hefði viljað fá tóm til að athuga betur og hugsanlega koma á framfæri sem brtt. er að það væri eðlilegt að Alþ. ætti hlutdeild í stjórn stofnunarinnar. Ég tel auk þess að breytingin, sem kom frá Ed. í þá átt að komið yrði á fullkominni jöfnun símgjalda, hefði mátt vera ákveðnari. Þar segir að stefnt skuli að því að sömu gjöld gildi innan hvers svæðisnúmers. Þar stendur og að ráðh. sé heimilt að ákveða að sama gjald skuli krafið fyrir símtal við helstu stjórnsýslustofnanir ríkisins í Reykjavík hvaðan sem er af landinu, að því skal stefnt að tekjur samkv. gjaldskrá nægi til að rekstrarjöfnuður náist o. s. frv. Það voru þessi tvö atriði, sem þarna eru orðuð, sem ég tel vissulega til bóta, að þetta er þó tekið til athugunar og að þessu skuli stefnt. Ég hefði viljað orða þetta sterkar og koma fram með brtt. samkv. því. En að athuguðu máli, vegna þess að ég veit, að það er mikið kapp á það lagt að ná þessu mikla frv. fram núna, þá geri ég það ekki, vænti þess, að þessi atriði stefni í rétta átt. Og með það í huga, að að sjálfsögðu má bera fram brtt. við þessi lög síðar meir, þótt samþykkt verði nú, þá ætla ég ekki, til þess að hindra ekki framgang málsins, að fara lengra en gera þessar aths. við afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. n. fyrir afgreiðslu á þessu máli, enda þótt undir nál. sé skrifað með fyrirvara sem hv. 9. landsk. hefur nú gert grein fyrir. Ég vil segja frá því, að ég skýrði frá því í hv. Ed. og reyndar samdi með þeim Ed.-mönnum breytingu á þessari gr. sem ég taldi afskaplega mikils virði sem stefnumörkun, en hins vegar yrðum við að gæta þess, hvað við værum að gera og ég hefði ekki handbærar upplýsingar og mundi ekki heldur geta fengið, hve mikla breytingu á tekjuöflun stofnunarinnar þetta gæti haft í för með sér, og þess vegna teldi ég mest um vert að lögin mörkuðu þessa stefnu, en reglugerðin tæki svo aftur mið af því að reyna að hraða framkvæmdinni eins og mögulegt er. Ég tel að það sé afar mikill ávinningur að hafa fengið þetta inn í lög og þrengri stakk megi lög ekki skera í svo miklu fjárhagsmáli, því að þá vita hv. þm. ekki í raun og veru að hverju stefnt er. Út af fyrirvara hv. 5. þm. Vestf., þá var ég búinn að reikna með því í gær að frv. kæmi ekki á dagskrá í dag og talaði við hann um að það mundi ekki tefja afgreiðslu þess á mánudag. Hins vegar náði ég í hann núna til að segja honum frá þessu. Ég hafði því miður ekki þá séð prentaða þskj. og sá því ekki fyrirvara hans. Hann tjáði mér að það væri allt í lagi þótt þessari umr. yrði lokið og 3. umr. yrði eftir, og jafnvel mundi hann ekki gera uppsteyt, þótt málinu yrði lokið. En eðlilegast er að ljúka þessari umr. og þá lýkur málinu á mánudag.



Herra forseti. Á þskj. 575 flyt ég ásamt hv. þm. Benedikt Gröndal brtt. við frv. Tel ég rétt að lesa þessa brtt., með leyfi hæstv. forseta. Hún er um að 1. gr. frv. orðist þannig: „Sameinað Alþ. kýs á fjögurra ára fresti 7 menn í stjórn Póst- og símamálastofnunarinnar og aðra sjö til vara. Enn fremur skipar starfsmannaráð tvo menn í stjórnina úr hópi starfsmanna og aðra tvo til vara. Ráðh. skipar formann og varaformann stjórnarinnar úr hópi aðalmanna. Stjórn stofnunarinnar skal hafa eftirlit með fjárhag, rekstri og starfsemi stofnunarinnar og gæta þess, að hún starfi í samræmi við lög og reglugerðir á hverjum tíma. Skal endurskoðunardeild starfa við stofnunina undir eftirliti hinnar þinskjörnu stjórnar.“ Hér er fyrst og fremst um það að ræða, að lagt er til að það verði ákveðið í löggjöfinni að Alþ. kjósi þessari stóru og þýðingarmiklu stofnun stjórn. Ég vil vekja athygli á því, að talið er að stofnunin Póstur og sími sé stærsta fyrirtæki sem rekið er á Íslandi, og það er það eflaust. Ég tel alveg fráleitt að halda því fyrirkomulagi lengur, að slíkt fyrirtæki sé rekið á þann hátt sem gert er, að það sé ekki kosin sérstök rekstrarstjórn yfir slíkt fyrirtæki af hálfu Alþingis. Og ég vil um leið segja það, að ég tel að það eigi í ýmsum fleiri tilfellum að breyta þessu gamla fyrirkomulagi, þetta eigi að verða hin almenna regla, að Alþ. hafi aðstöðu til þess að kjósa rekstrarstjórn yfir öll meiri háttar fyrirtæki, sem hafa verulegan rekstur með höndum í umboði ríkisins. Á þann hátt er verið að tryggja hið lýðræðislega eftirlit og hið pólitíska eftirlit með slíkum rekstri. Það er alveg fráleitt að mínum dómi að koma þessu fyrir á þann hátt sem enn er hjá okkur frá gömlum tíma, þar sem embættismenn aðeins undir yfirstjórn ráðh. hafa slík þýðingarmikil mál með höndum. Við höfum því flutt þessa till. Því miður lítur nú þannig út að það sé ekki beint líklegt að hún fáist samþykkt hér. A. m. k. fékkst ekki nokkuð hliðstæð till., að vísu dálítið á annan veg, samþykkt í hv. Ed. En ég tel alveg nauðsynlegt að vekja athygli á þessu máli, því að að því hlýtur að koma að meiri hl. alþm. viðurkenni að það eigi að gera breytingu í þessum efnum. Það fyrirkomulag, sem þarna er ríkjandi, er alveg fráleitt. Ég vil vænta þess, að hv. þdm. geti fallist á þetta sjónarmið og samþykki þessa till. Það gæti orðið nokkur stefnumörkun varðandi þessi mál. Að öðru leyti ræði ég svo ekki um þetta frv. Það hefur fengið tiltölulega litla athugun í n. hér í Nd., það er augljóst, en væntanlega allgóða athugun í Ed. En sem sagt, ég sé ekki ástæðu til að fara að hefja neinar umr. hér um málið almennt, heldur eingöngu þessa till. sem ég hef hér nú talað fyrir.



Herra forseti. Þetta frv. er búið að vera lengi hér í d. án þess að vera rætt. Nál. liggja fyrir frá meiri hl. á þskj. 238, dags. 16. des., og minni hl., dags. 20. des. s. l. En ástæðan fyrir því, að málið hefur ekki verið rætt, er sú, að búist var við að 1. flm. frv. kæmist það til heilsu að hann gæti mætt hér í hv. d. og tekið þátt í umr. um málið. Því miður hefur það ekki orðið og þess vegna hefur málið dregist. Á þskj. 238 er svo hljóðandi nál., með leyfi hæstv. forseta: „ N. hefur rætt frv., en varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Iðnrh. skipaði n. snemma á yfirstandandi ári „ - þ. e. á árinu 1976 -“ til þess að semja frv. til 1. um breytingu á orkulögum. Ármann Snævarr hæstaréttardómari, sem er formaður n., kom til viðræðu á fund iðnn. Taldi hann að ekki væri mögulegt að fullyrða hvenær nýtt frv. um breytingu á orkulögum yrði sent iðnrh. Sagði hæstaréttardómarinn, að hér væri um vandasamt og umfangsmikið verk að ræða. Auk Ármanns eru í n. Benedikt Sigurjónsson hæstaréttardómari og dr. Gunnar Sigurðsson verkfræðingur. Þar sem stjórnskipuð n. vinnur að samningu frv. um sama efni og um er rætt á þskj. 51 telja undirritaðir vera rétt og þinglega afgreiðslu á málinu að vísa því til ríkisstj., og er það till. okkar.“ Undir þetta rita Ingólfur Jónsson, Ingvar Gíslason og Lárus Jónsson. Ég geri ráð fyrir að það verði gerð aths. við það þegar ég sagði áðan að það væri meiri hl. Þetta er 7 manna þn., en það eru aðeins þrír sem skrifa undir, en tveir hafa gefið út annað álit og verður mælt fyrir því. Það eru Benedikt Gröndal og Magnús Kjartansson. Þannig eru aðeins 5 nm. sem hafa tekið beinan þátt í afgreiðslu málsins. Herra forseti. Ég held að á þessum laugardegi telji ég ekki ástæðu til þess að fara að rifja upp umr., sem hafa farið fram margsinnis um þetta mál, og láti nægja þessa skýringu sem felst í nál. En hún er sú, að það er starfandi n. til að endurskoða orkulögin. Og það liggur fyrir vitnisburður formanns n., Ármanns Snævars hæstaréttardómara, að þetta sé mjög vandasamt mál. Auðvitað hefur n. þetta frv., sem hér um ræðir, til athugunar. En enda þótt það liggi fyrir telur n., og þar eru tveir hæstaréttardómarar, málið mjög vandasamt. Frá þeirra sjónarmiði virðist því svo vera, að þetta frv. fullnægi ekki því sem þarf að gera og þarf fram að koma þegar löggjöf þessi er endurskoðuð. Og ég vænti þess, hvaða skoðun sem hv. alþm. hafa á þessum málum, að þá geti menn verið sammála um að það sé sjálfsagt að gefa þessari n. tækifæri til að skila frv. Það er því rökrétt afgreiðsla málsins að þessu sinni að vísa því til ríkisstj.



Herra forseti. Í fjarveru frsm. minni hl. hv. iðnn., Benedikts Gröndals, vil ég segja hér nokkur orð um málið, einnig þar sem 1. flm. frv., Magnús Kjartansson, er ekki á þingi nú. Ég get tekið undir það með frsm. meiri hl., að það er ekki aðstaða til þess að hefja hér neinar meiri háttar umr. um efni þessa frv., enda hafa slíkar umr. farið fram á Alþ. nokkrum sinnum og verið allítarlegar. Það kemur m. a. fram í grg., sem fylgir þessu frv., að það er ekki nýtt af nálinni. Hér er um stórmál að ræða sem þarf í rauninni að fá afgreiðslu á Alþ. Grg. þessa frv. hefst með þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Frv. þetta var flutt sem stjfrv. á þingunum 1972 og 1973 og á sumarþinginu 1974 og sem þmfrv. á þingunum 1974 og 1975, en hefur ekki hlotið fullnaðarafgreiðslu. Rök fyrir flutningi frv. og lagasetningu um málið hafa að dómi flm. orðið ljósari með hverju ári sem líður.“ Það kemur síðan fram, að þetta frv. hafði verið samið á sínum tíma af sérfróðum mönnum um þessi efni. Hins vegar fjallar frv. um mikið ágreiningsmál, eins og komið hefur fram í umr. á Alþ., þ. e. a. s. um það, hvernig skuli líta á og skipa lagareglum varðandi yfirráð og eignarrétt á svonefndum háhitasvæðum í landinu. Meiri hl. hv. iðnn., eða þeir þrír sem undirrita meirihlutaálitið, leggur til að málinu verði enn vísað frá, ekki tekin afstaða til málsins, því verði vísað til ríkisstj. þar sem það sé í athugun. Eins og kunnugt er hefur það verið í athugun mjög lengi og óheyrilega lengi. En minni hl., þeir Benedikt Gröndal og Magnús Kjartansson, þeir sem þá voru í iðnn. d., leggur til að frv. verði samþykkt. Ég tel ekki þörf á því, eins og sakir standa, að hafa um þetta fleiri orð, en afstaða mín til málsins er sú, að ég tel orðið brýna þörf á því að málið fái þinglega meðferð og afgreiðslu og legg því til að frv. verði samþykkt.