Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Frv. það, sem hér er til 2. umr., er stjórnarfrv, og fjallar um aukinn stuðning ríkisins til þeirra, sem stofna nýbýli, og til þeirra bænda á eldri lögbýlum, þar sem ræktað land er enn í minna lagi, eða eiga eftir að byggja viðunandi íbúðarhús á jörðum og hafa örðugan fjárhag. Landbn. d. varð ekki á eitt sátt um afgreiðslu málsins, svo sem nál. bera með sér. Hv. fulltrúi Framsfl., Ágúst Þorvaldsson, klauf sig frá, og mun hann gera grein fyrir áliti sínu hér á eftir. Er þar þó ekki að ræða um ágreining um gildi málsins, heldur vill hann ganga nokkru lengra eða gera nokkurt yfirboð. Meiri hl. n. flytur nokkrar brtt. á þskj. 350. Við 1. gr. er orðalagsbreyt., sem betur þótti fara. Önnur brtt. er, að inn komi ný gr., sem kveður á um hækkun á óafturkræfu framlagi til íbúðarhúsa á nýbýlum úr 40 í 50 þús. kr., og má raunar segja, að þá breyt. hafi af vangá vantað í frv. upphaflega. En í framhaldi af þeirri breyt. er svo 3. brtt. um skýrari ákvæði í 63. gr. stofnlánadeildarlaganna um skilyrði fyrir þessu framlagi til þeirra, er rétt eiga á því til íbúðarhúsbygginga á eldri jörðum, sem enn hafa ófullnægjandi íbúðarhús. Þessi styrkur hefur verið veittur nú síðustu ár, en hefur raunar vantað nægilega skýr ákvæði fyrir nýbýlastjórn að vinna eftir við veitingu hans. Orðin: „örðugan fjárhag“ eða það hugtak er bersýnilega mjög teygjanlegt, en það er vitanlega ætlazt til, að hér sé um stuðning að ræða til hinna efnaminni til þess að draga úr aðstöðumun. Það hefur nokkuð borið á góma, í hvers konar formi aukinn stuðningur við ræktunina í landinu væri hagfelldastur og sanngjarnastur. Litlu býlin, þau sem hafa lítil tún, eru eitt af stóru vandamálum landbúnaðarins. Ég tel því hagfellt og skynsamlegt, svo sem gert er í þessu frv., að beina auknum ræktunarstuðningi til smærri býlanna og þess vegna er lagt til að beina honum skv. þessu frv, að 5 hekturunum milli 10 og 15, en sú ræktunaraukning breytir mjög til batnaðar búskaparaðstöðu þessara býla. Meiri hl. n. leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem fluttar eru á þskj. 350.



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. mínu á þskj. 190 um þetta mál, þá mæli ég með því, að frv. nái fram að ganga með nokkrum breyt., sem ég hef borið fram till. um og prentaðar eru aftan við nál. á þskj. 190. Þessar breyt. eru í því fólgnar, að ég vil láta hækka styrkinn til byggingar íbúðarhúsa á nýbýlum og til endurbyggingar á íbúðarhúsum á jörðum, sem hafa ónothæf íbúðarhús. Ég vil láta hækka þennan styrk úr 40 þús. kr., sem hann er núna í 1., í 60 þús. kr. Þetta er þriðjungshækkun, og ég geri till. um, að varið verði til þessara framkvæmda úr ríkissjóði 3 millj. kr. á ári í stað þeirra 2 millj. kr., sem l. ákveða. Hv. meiri hl, landbn. gerir till. um að hækka þetta í 50 þús. kr. á hvert hús, og þykir mér það of skammt gengið í hækkunarátt. Í till. meiri hlutans er ekki gert ráð fyrir auknu framlagi úr ríkissjóði til samræmis við hækkunartill., og fæ ég ekki skilíð það á annan hátt en þann, að meiri hl. búist við samdrætti í stofnun nýbýla á næstu árum, því að 2 millj. kr. gera ekki með 50 þús. kr. styrk nema að fullnægja 40 styrkveitingum. Vera má, að þetta kunni illu heilli að reynast svo, að nýbýlastofnendum fækki frá því, sem verið hefur að undanförnu, en ég hef ekki viljað gera ráð fyrir því í mínum brtt., heldur miðað við svipaða nýbýlastofnun árlega og verið hefur að undanförnu. Till. mín um þetta er gerð með tilliti til þess í fyrsta lagi að örva menn til að hefja landnám og reisa nýjar bújarðir á áður ónumdu landi, og í öðru lagi miðast hún við það, að ríkið leggi af mörkum til þessa svo þýðingarmikla starfs svo ríflegan stuðning, að einhverju dálitlu muni fyrir þá, sem ætla að gera það að lífsstarfi sinu að rækta og nema og byggja landið, hvort sem þeir gera það heldur á þann hátt að stofna nýbýli eða reisa úr rústum þær jarðir, sem orðið hafa aftur úr eða hafa af einhverjum orsökum farið í eyði. Slíkt þjóðnytjastarf er þess vert, að því sé stuðningur veittur. Þess vegna hef ég einnig gert um það brtt. á þskj. 190, að jarðræktarframlagið á nýbýlum og jörðum, sem hafa innan við 15 hektara tún, verði 65% af kostnaðarverði við ræktunina framvegis í stað 50%, eins og verið hefur og gert er ráð fyrir í frv. að verði áfram í lögum. Í 3. brtt. minnt er ríkissjóður skyldaður til þess að leggja fram það fé, sem til þarf næstu 8 ár, svo að hægt sé að framkvæma þetta. Ég held, að um það séu ekki skiptar skoðanir, að búskapur íslenzkra bænda verði að byggjast á ræktuðu landi, en sá áhættusami rányrkjubúskapur, sem hér hefur verið stundaður frá landnámstíð, verði að hverfa. Og þá held ég líka, að menn greini yfirleitt ekki á um það, að 15 hektarar séu algert lágmark, eins og stendur, þess ræktaða lands, sem mögulegt sé að lifa af. Þeir, sem ætla sér að lifa af landbúnaði og ekki geta komizt upp fyrir 15 hektara með túnið sitt, hljóta að verða aftur úr og hverfa brátt úr leik sviði búskaparins. Mér finnst, að það verði að stækka búin og það sem fyrst. Það er talið, að meðallandsbúið, eins og það er núna, framfleytist á 15 hekturum af ræktuðu landi eða af vel ræktuðu túni. Ég held, að það þurfi að hraða stækkuninni, svo að litlu jarðirnar fari ekki í eyði; og ég álít, að hið opinbera verði að vera rausnarlegt í stuðningi sínum við að efla einstaklingsbúskap okkar Íslendinga. Ég tel, að okkur muni ekki henta annað form á rekstri landbúnaðar en einstaklingsrekstur, sem styðst jöfnum höndum við samvinnufélög bænda og vinsamlegt ríkisvald. Mér finnst, að eins og nú er sé ríkisvaldið of smátækt í stuðningi við landbúnaðinn. Í því sambandi vil ég benda á, að af áætluðum heildartekjum fjárlagafrv. má telja, að 55 millj. fari beint til jarðræktar og bygginga í sveitum. Það eru jarðræktarframlög áætluð um 14 millj. og til framræslu 12 millj. og framlög samkv. stofnlánadeildarl. 29 millj. kr. Þetta virðist mér vera um 21/2 % af heildarupphæð fjárl. Það er smá upphæð af hálfu hins opinbera til þess að hjálpa til við hið þýðingarmikla starf að rækta og byggja landið og skila því í hendur næstu kynslóðar betra en það er nú. Mér finnst þetta vera of smá upphæð í þessum tilgangi. Brtt. þær, sem ég hef fram borið, eru aðeins tilraun í þá átt að örva stuðning við þá, sem vilja hefja landnám í sveitum, og við aðra, sem eiga í vök að verjast og má ekki á milli sjá, hvort þeir hrekjast af hólmi eða sigra í búskaparbaráttunni. Ég er þess að vísu minnugur, að allar umbótatill. okkar framsóknarmanna voru fyrir fáum árum, eða í fyrra, felldar hér á hv. Alþ., þegar stofnlánadeildarlögin voru til meðferðar. Nú hefur hins vegar ein þeirra till., sem við þá bárum fram hér í hv. Nd., um það að færa markið úr 10 hekturum upp í 15, sem njóti sérstaks styrks, verið tekin upp, og er það aðalefni þessa frv. Auðvitað fagna ég þeirri breytingu og skilningi á þessu máli, sem í því birtist. En ég tel, að einnig þurfi til að koma skilningur á því, að rétta þurfi lengra fram örvandi hönd. Mínar till. gefa hv. alþm. tækfæri til að rétta nútímalandnámsmönnum í íslenzkum sveitum örvandi hendur, og því mæli ég með því, að þær verði samþ., um leið og ég mæli með því, að frv. verði að öðru leyti samþ. og nái fram að ganga.



Herra forseti. Það fer ekki á milli mála, að þetta frv., sem hér er um að ræða, er merkilegt Ég gott spor í áttina til þess að auka ræktun og stækka búin í landinu. Þegar rætt var um það 1957 að auka styrk til ræktunar á túnstærð upp að 10 hekturum, lýstu framsóknarmenn því sem stóru og miklu átaki. Og þeim er það þakkarvert, að markið skyldi vera sett svona hátt, að hugsa sér það, að allar jarðir á Íslandi skyldu hafa a.m.k. 10 hektara tún. Og það má merkilegt heita, að hv. framsóknarmenn, eins og þeir tala nú, skyldu ekki þá strax 1957, fyrir aðeins 5 árum, setja markíð 15 hektara. En ég ætla ekki að vanþakka það og vanmeta, einfaldlega vegna þess, að það er eðlilegt, að þetta sé tekið í áföngum, og þessu fylgir alltaf talsverður kostnaður. Hv. frsm. minni hl. gat ekki átt samleið með meiri hl. í þessu efni, en það hefði verið eðlilegra, að svo hefði verið. En eigi að siður er eigi ástæða til að sakast um það. Hann hefur viljað nota tækifærið til þess að auglýsa það frammi fyrir alþjóð, að hann vildi stefna hærra, hann vildi gera hærri kröfur á ríkissjóðinn, hann vildi vinna betur fyrir bændurna en stjórnarliðarnir o.s.frv., og allar þessar hugleiðingar og auglýsingar hv. þm. miðast við það, að fortíðin sé gleymd. En er það nú alveg víst, að fortíðin sé gleymd? Ég held, að það sé ákaflega hæpið fyrir hv. þm. að treysta því fullkomlega. Og ég verð að segja það, að þetta tal hv. framsóknarmanna nú og kröfugerð á ríkissjóð í hverju einasta máli, alveg uppi í skýjunum, hlýtur að leiða til þess, að menn taka ekki mark á þessum ræðum. Það er ekki langt síðan, það eru aðeins örfáir dagar síðan hér var verið að ræða um iðnlánasjóð, eflingu iðnlánasjóðs, og það var lagt til að innheimta 0.4% miðað við aðstöðugjaldið og það gengi í iðnlánasjóðinn, og það var gert ráð fyrir, að þetta væru 7 millj. kr. á ári. Og iðnaðurinn skilur það, að það þarf að efla lánastofnun fyrir þennan atvinnuveg, og tekur því þess vegna af skynsemi að leggja þetta fram. En hv. framsóknarmenn vilja iðnaðinum svo vel, að þeir vilja ekki innheimta þetta gjald hjá iðnaðinum, heldur vilja þeir innheimta 15 millj. kr. á ári til iðnaðarins úr ríkissjóði. Ég hef talað við menn, sem hafa hlustað á þingfréttir í útvarpinu og kynnt sér afstöðu hv. framsóknarmanna í þessu máli sem mörgum öðrum, og ég verð nú að segja, að þetta mælist ekki vel fyrir. Og það mælist ekki heldur vel fyrir hjá bændum, sem muna fortíðina, þegar hv. framsóknarmenn nota hvert tækifæri til þess að lýsa óánægju sinni og óbeit á því, að það skuli vera hafin raunhæf aðgerð til þess að efla stofnlán til landbúnaðarins, búa til trausta lánastofnun til frambúðar fyrir landbúnaðinn, til þess að landbúnaðurinn geti fengið veigameiri og betri lán en áður hefur tíðkazt. En hv. framsóknarmenn hafa flutt frv. á þessu þingi og áður um það, að ríkissjóður leggi árlega fram 30 millj. kr. til stofnlánadeildarinnar. En mundi það nú vera nóg, jafnvel þótt það væri gert, til þess að byggja þessa deild upp og gera hana varanlega? Þeir hafa líka lagt til, að ríkissjóður legði fram 50 millj. til veðdeildarinnar og 50 millj. til bústofnlánasjóðs. Ég segi, að ef það væru nógir peningar til, þá væri ágætt að fá þessar milljónir í lánasjóði fyrir landbúnaðinn og aðra atvinnuvegi. Og ætli það yrði þá ekki að leggja meira úr ríkissjóði í fiskveiðasjóð en gert hefur verið, aðeins 2 millj. kr. á ári, en útgerðarmenn hafa talið það heillavænlegast fyrir sig að leggja mest af mörkum sjálfir til þess að byggja upp sínar lánastofnanir og sætt sig við það að fá aðeins 2 millj. úr ríkissjóði. Og mig undrar það, að ekki skuli hafa komið fram krafa frá hv. framsóknarmönnum um það að leggja nokkra tugi millj. árlega úr ríkissjóði til fiskveiðasjóðs. En það á kannske eftir að koma seinna. En þegar um þessi mál er rætt og hlustað er á ræður hv. framsóknarmanna, rifjast ýmislegt upp úr fortíðinni óhjákvæmilega. Það t.d. rifjast upp fyrir mér, að 1958 var grundvöllurinn raunar rifinn undan lánastofnun landbúnaðarins með yfirfærslugjaldinu. Þegar búnaðarsjóðirnir skulduðu mest erlendis og það er allt í einu sett á 55% yfirfærslugjald, þá er það raunverulega ekkert annað en gengisfelling, og grunnurinn er alveg rifinn undan þessum sjóðum. Við skyldum nú ætla það, að framsóknarmenn hefðu viljað styrkja undirstöðuna, á meðan þeir voru í ríkisstj. Þeir sömdu frv. til fjárl. fyrir árið 1959. Og hvað gerðu þeir við samningu þess frv.? Þeir lögðu til, að ríkissjóður héldi áfram að greiða 4 millj. til búnaðarsjóðanna, eins og hann hafði gert mörg undanfarin ár áður. Af hverju var það ekki hækkað í samræmi við það, sem búnaðarsjóðirnir höfðu tapað vegna gengisfellingarinnar? Það getur ekki verið vegna þess, að þessir hv. menn hafi ekki viljað gera eitthvað fyrir landbúnaðinn.? Það dettur mér ekki í hug. Ætli það hafi ekki verið vegna þess, að það hefur ekki verið alveg ótæmandi brunnur, ríkissjóðurinn, þá frekar en nú? Ég býst við því. Og það er einmitt þetta, sem rifjast upp, þegar framsóknarmenn nú í hvert skipti, sem mái er flutt, koma með yfirboð. Og ég geri ráð fyrir, að þótt þetta frv. hefði verið öðruvísi og gengið lengra, þá hefði samt komið yfirboð frá hv. þm., sem talaði hér áðan. Hann segir, að sér virðist ríkisvaldið gera of lítið fyrir landbúnaðinn. Það getur vel verið, og ég get samþykkt það, að það væri æskilegt, að það væri hægt að gera meira. En ég verð að segja, að það er nokkuð gert fyrir landbúnaðinn, og það er dálitið hæpið fyrir hv. þm. að tala um, að það séu aðeins 2.5% af fjárl., sem gengju til landbúnaðarins. Það er dálítið hæpið, því að þegar um það er að ræða, verðum við að minnast þess, að við höfum aðeins ein fjárlög á árinu 1963. En þegar hann er að miða við fjárgreiðslur áður til landbúnaðarins, voru tvenn fjárlög, annars vegar útflutningssjóður og hins vegar fjárlög ríkisins. Og ef við viljum vera sanngjarnir, verðum við að viðurkenna það, að landbúnaðurinn fær auðvitað sinn hluta af fjölskyldubótunum og hækkun almannatrygginganna. En þegar miðað er við prósentuna, sem fer til verklegra framkvæmda og landbúnaðar, þá verður að minnast þess, að greiðslur almannatrygginganna hafa hækkað mjög mikið og framlög til þeirra á fjárl., og við verðum líka að minnast þess, að útflutningssjóðurinn er ekki lengur til. Það er eitt, sem er ekki rétt í nál. hv. minni hl. Hann talar um, að það eigi að lengja lánstímann aftur á lánunum. Ég veit ekki annað en lánstíminn á lánum úr stofnlánadeildinni sé nú eins langur og hann hefur verið nokkurn tíma, og ég kemst ekki hjá að leiðrétta þetta og sé, að hv. þm. hefur ekki kynnt sér það. Þá segir hv. minni hl., að meiri hl. landbn. geri till. um að hækka styrk þennan, þ.e. byggingarstyrkinn, upp í 50 þús. kr., án þess þó að gera ráð fyrir auknu framlagi úr ríkissjóði til að mæta hækkuninni. Þetta er líka algerlega rangt, og er það leiðinlegt, að hv. þm., sem er í landbn., skuli ekki hafa lesið frv., því að það stendur skýrt fram tekið í aths. við frv., neðst á bls. 2, að samkv. ákvæðum 63. gr. er svo fyrir mælt, að framlög skuli veita til íbúðarhúsabygginga á lögbýlisjörðum á sama hátt og nýbýlastofnendum eru veitt. Þessi styrkur hefur verið greiddur af því fé, sem 64. gr. gerir ráð fyrir, og er því framlag samkv. 64. gr. ákveðið 7.6 millj. kr., eða það er ákveðið ekki 6.75 millj. eins og áður, heldur 7.6 millj. Og það er þessi hækkun, sem á að mæta hækkuninni á þessum lið. Og ég vil geta þess, að styrkurinn, þegar hann er hækkaður upp í 50 þús. kr., þá hefur hann hækkað um 100% frá því 1957, og þá var styrkurinn aðeins miðaður við byggingar á nýbýlum, en nú verður hann miðaður við íbúðarhúsabyggingar ekki aðeins á nýbýlum, heldur á öllum þeim býlum allra þeirra bænda, sem hafa meðaltekjur eða minni, eða m.ö.o. flestra þeirra, sem eiga eftir að byggja upp. Ég tel, að 15 hektara takmarkið sé ekki nægjanlegt. Það er ekki nægjanlega stórt tún, 15 hektarar. En það er ákaflega mikil framför frá því, sem áður hefur verið, og ég er alveg sannfærður um, eins og ég sagði hér í framsöguræðu við 1. umr., að þetta er aðeins áfangi. Eftir nokkur ár verður markið sett í 20 ha, og það er vitanlega heilbrigt að taka þetta stig af stigi. Ég tel ekki ástæðu til þess, að ég hefji hér umr. um frv. frá 1957, þegar verið var að lögfesta 10 ha. Þá var formaður Framsfl. forsrh. og landbrh., og þá talaði hann um, að það væru ýmsir þm. með óskalista, vildu ganga nokkru lengra en þáv. hæstv. ríkisstj. taldi sér fært. Og hæstv. forsrh. sagði, að það væri ekki nóg að gera kröfur á ríkissjóðinn, vegna þess að það væri takmarkað fé, sem hann hefði yfir að ráða, og taldi, að hann hefði full rök að mæla, þegar ekki væri hægt að hans dómi að ganga lengra en þá var gert. Ég er sannfærður um, að hv. frsm. minni hl. veit, að þessu er þannig varið enn í dag, að það er vitanlega alltaf takmarkað fé, sem hægt er að fá hverju sinni til hinna ýmsu framkvæmda, og við getum allir átt frómar óskir. Og ég trúi því, að hv. 2. þm. Sunnl. meini það, að það væri æskilegt að ganga lengra og gera meira. Og ég trúi því líka, að hann hafi gert sér grein fyrir því, að þetta spor, sem nú er stigið, sé mikilvægt, og þegar með sanngirni er á málið litið, þá hafi verið eðlilegt og þá ekki síður í samræmi við það, sem áður hefur skeð, að miða við þær tölur, sem greindar eru í frv. Og einmitt vegna þess, að innst inni er skoðunin þessi hjá hv. þm., er síður ástæða til þess að vera að orðlengja þetta frekar eða að hafa önnur og harðari orð út af því, sem fram hefur komið áður. En hér er bók, sem eru Alþingistíðindi, harla fróðleg, og ég var að lesa í henni áðan, og ég býst við, að ég eigi eftir að gera það betur, þegar tími leyfir. Ég þakka svo fyrir góðar undirtektir við þetta frv. og legg til, að það nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég held, að það hafi verið meira af vana hjá hæstv. ráðh., að hann fór upp í ræðustólinn, heldur en af því að honum hafi fundizt hann eiga beint þangað mikið erindi, því að sannleikurinn er sá, að hann er svo oft búinn að vera hér í þessum ræðustól og segja þetta sama, sem hann var að segja núna, að ég eiginlega kann þetta allt saman, því að hann er svo oft búinn að tala hér í svipuðum dúr. Hann segir t.d., að hann telji það hina mestu svívirðu af mér og okkur framsóknarmönnum hér á Alþ. að hafa verið á móti stofnlánadeildarskattinum. En sannleikurinn er sá, að stofnanir bændanna, tvær höfuðstofnanir þeirra, Stéttarsamband bænda og Búnaðarfélag Ístands, hafa báðar mótmælt þessum skatti, og seinast mun samflokksmaður hans í gær hafa mælt fyrir slíkri till. á bímaðarþingi, svo að það eru fleiri en framsóknarmenn, sem hafa ýmislegt við þessa skattlagningu að athuga. Það var þetta sama hjá hæstv. ráðh. og vant er: yfirboð, yfirboð. Ef við hér í stjórnarandstöðunni leggjum eitthvað annað til en það, sem í frv. stjórnarinnar stendur, þá heitir það yfirboð, það skal ævinlega heita yfirboð. En hvað hefði unnizt yfirleitt í löggjafarstarfi fyrir almenning á Íslandi, ef þeir, sem í stjórnarandstöðu eru oft og tíðum, hefðu ekki reynt að komast lengra en stjórnin á hverjum tíma sá sér fært að fara. Þetta veit sjálfur hæstv. ráðh. ósköp vel, að þannig vinnst þetta löggjafarstarf til gagns fyrir almenning í landinu, að það verður að sækja á. Það verður sífellt að sækja í hendur ríkisvaldsins það, sem almenningur þaðan fær, og oft með harðri hendi að toga það og ekki sízt hjá núv. ríkisstj. Ég ætla ekki að orðlengja um þessa ræðu, hún er gömul, hefur oft verið flutt, og það er kannske eðlilegt. en mér hefði fundizt ráðh. geta alveg sparað sér að halda þessa ræðu núna, því að í minni ræðu, sem ég flutti um þetta mál hér áðan, var hvergi vikið að honum á nokkurn hátt. Það var aðeins gerð grein fyrir þeim till., sem ég var hér að mæla fyrir, og þeirri stefnu, sem ég vildi láta hafa og minn flokkur í þessu efni. Hann segir, að ég fari rangt með það, að lánstími hafi verið styttur í Búnaðarbankanum. Ég skil ekkert í, að hæstv. ráðh. skuli halda þessu fram. Ég hef margoft tekið lán í Búnaðarbankanum, bæði fyrr og síðar. Lánin voru þar yfirleitt í ræktunarsjóði til 20 ára, þangað til nú fyrir þremur árum, þá voru þau færð niður í 15 ár, og seinast í haust voru þau þetta. Það getur skeð, að það hafi verið lengdur lánstíminn núna eftir áramótin. Ég skal ekki segja um það, það má vel vera. En lán, sem tekin voru hér í Búnaðarbankanum í haust, voru til 15 ára, segja mér menn, sem tóku lánin, en ég tók þar ekkert lán sjálfur í haust. Hann kennir okkur framsóknarmönnum sí og æ um það, að ræktunarsjóður og byggingarsjóður hafi ekki getað sinnt hlutverki sínu, eins og þeir yfirleitt orða það. En það er á hvers manns vitorði, að gengisfellingin mikla, sem þessi hæstv. ríkisstj. stóð fyrir, auðvitað át upp eignir þessara sjóða, vegna þess að þeir voru með mikið af erlendu lánsfé í takinu. Það er leiðinlegt að þurfa að vera sífellt að endurtaka þetta. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að gera aðrar aths. við þessa ræðu. Eins og ég sagði áðan, er þetta allt saman gamalt og margþvælt og ástæðulaust í sambandi við þetta mál að fara að hafa hér almennar umr. um þessi atriði.



Herra forseti. Hv. þm. kvartar undan því, að ég skyldi hafa tekið hérna til máls áðan, af því að eitthvað af því, sem ég þá sagði, hafi verið sagt áður. Það er nú kannske ekkert óeðlilegt, þegar rætt er um landbúnaðarmál, að það hafi eitthvað af því verið sagt áður. Skyldi ekki hv. 2. þm. Sunnl. hafa talað eitthvað svipað áður og hann gerði hér í dag? En ég skil eitt, og það er það, að þessi hv. þm. vill ekki láta minna á fortíðina, en það var það, sem ég leyfði mér að gera áðan, því að það er dálítið óþægilegt, þegar fortíðin stangast alveg á við það, sem menn vilja í dag lifa eftir og kenna. Og það er þetta, sem hv. þm. verður að sætta sig við, að þegar hann kemur eins og riddari með útrétta hönd og segir: Hér eru peningarnir, bara ef þið viljið standa með mér, - þá er eðlilegt að fólk spyrji: Hvernig var þetta, meðan þú og þínir flokksbræður höfðu lyklana að ríkissjóði? Hv. þm. sagði, að lán úr stofnlánadeildinni hefðu verið til 15 ára á s.l. hausti. Það var í októbermánuði á s.l. hausti, sem bankaráð Búnaðarbankans samþykkti, að lánin skyldu verða til 20 ára, þ.e.a.s. út á vel gerðar framkvæmdir. Það má vel vera, að eitthvað af lánum hafi verið til 15 ára, en þá hefur það ekkí fengið það vottorð frá byggingarfulltrúanum, sem þurfti til þess að fá 20 ára lán, og það er þess vegna, sem er óeðlilegt, að hv. þm. segir hér í nál: „Enn fremur að lengja aftur lánstímann“ - þann lánstíma, sem hefur verið lengdur. Það er afsakanlegt, þótt hv. þm. hafi kannske ekki verið búinn að kynna sér þetta 13. des., þegar nál. er skrifað. Það mætti kannske afsaka það - og er þó tæplega, því að eðlilegt hefði verið að hringja í Búnaðarbankann og spyrja um það, hvernig þessu væri varið, áður en þessi staðhæfing var fest á blað. En það er ekki afsakanlegt, að hv. þm. veit ekki betur núna og fullyrðir enn, að þessu hafi ekki verið breytt. Það má segja, að það sé kannske ekki ástæða til að vera að rifja allt of mikið upp af liðnum tíma. En þó er það nú svo, að þegar hv. þm. gefur það í skyn hér áðan, segir það beinlínis, að gengislækkunin mikla hafi grafið undan búnaðarsjóðunum, segir það í þeim tón og með þeim skilningi, að það séu núv. stjórnarflokkar, sem hafi raunverulega valdið þessum skemmdum, þá náttúrlega væri eðlilegt að eyða nokkrum orðum til þess að minna hv. þm. á það, hvers vegna nauðsyn bar til að breyta skráningu íslenzku krónunnar. Og þá rifjast upp ýmislegt af því, sem sagt var og gert ekki aðeins vorið 1958, þegar yfirfærslugjaldið var sett, 55%, heldur einnig það, sem gerðist allt til 4. des. það ár, og ég hygg nú, að hv. þm. sé svo minnisgóður, að það sé nú nægjanlegt aðeins að drepa á þessi atriði, til þess að hann geri sér ljóst, hvað það var, sem olli gengisskráningunni 1960. Hv. þm. talar um, að stofnanir bændanna mótmæli 1% gjaldinu á búvörurnar, mótmæli því að byggja þannig upp varanlegan lánasjóð fyrir landbúnaðinn. Búnaðarþing hefur nú ekki gert þetta einráma. Hv. þm. segir, að hv. flokksmaður minn hafi mælt gegn þessu í gær á búnaðarþingi. Ég veit það ekki. Ég gizka á, hvaða mann hann talar um, en það mætti nú svo vera, að hann væri hvorki flokksmaður minn né ílokksmaður hv. þm., sem v ar að tala, því að mér er ekki kunnugt um það, í hvaða flokki þessi hv. búnaðarþingsmaður er. Hitt veit ég, að hann hefur skrifað í Frjálsa þjáð og hann hefur lagt aðgerðir Framsfl. í innheimtu af búvörum bænda að líku. Hann kennir Búnaðarfélaginu og framsóknarmönnum um búvörugjaldið í bændahöllina, hann kennir mér og Sjálfstfl. um búvörugjaldið vegna stofnlánadeildarinnar, og satt að segja get ég og við sjálfstæðismenn unað vel við okkar hlut, þegar sá samanburður er gerður, að ég held. En jafnvel þó að það komi fyrir, að Stéttarsamband bænda að meiri hl. til og búnaðarþing að meiri hl. til vaði vill vegar, þá er það náttúrlega ekki til þess að fagna yfir. Það er eitt, sem er alveg víst, og það er það, að reynslan og framtíðin mun sanna það, að hér var rétt að farið, og það er þess vegna, sem gerir ekkert til, þótt hnútum sé kastað út af þessu í bili. Þessi stofnun mun byggjast upp, hún mun verða landbúnaðinum til mikils gagns bæði í nútíð og framtíð.



Herra forseti. Það eru aðeins nokkur orð um sérstakt atriði í þessum lögum. Ég ckal segja það fyrst, að ég er fyllilega sammála þeirri afstöðu, sem hv. 4. landsk. hefur tekið um þetta mál, og þeim till., sem hann hefur flutt fram. Viðvíkjandi því atriði, sem deilt hefur verið um hérna, hvort það sé bráðnauðsynlegt, að það séu einstaklingar einvörðungu, sem eigi lyfjabúðir, vil ég leyfa mér að benda á eitt atriði frá öryggissjónarmiði, sem ætti að vera nokkur rök í því máli. Ég held, að það væri yfirleitt öruggara, að forstjóri einnar lyfjabúðar væri ekki eigandinn með tilliti til öryggis almennings, þannig að það væri víst, að sá maður, sem stjórnar lyfjabúðinni, hafi ekki fyrst og fremst hagsmuni af að koma út í almenning hvaða lyfjum sem vera skuli. Ég held, að það sé ekki þarna um að ræða mál, sem maður eigi fyrst og fremst að athuga frá verzlunarlegu ágóðasjónarmiði, heldur frá því sjónarmiði að tryggja almenning, og sá maður, sem þarna stendur fyrir, hafi fyrst og fremst hagsmuni af að hugsa um heilsufar og heilbrigði almennings í þessum efnum, en ekki um gróða. Ég held, að það sé alveg þveröfugt við það, sem talað er um hérna af sumum, og þá má alveg jafnt koma fram allri lögfræðilegri ábyrgð á hendur slíkum forstjórum, þó að þeir séu ekki eigendur. Þess vegna held ég, að það, að t.d. sjúkrasamlögin, jafnvel ríkið sjálft, samvinnufélögin og aðrir ættu svona búðir, það væri heppilegra en ef einstaklingar ættu þær. En það er annað mál. Það, sem ég vildi minnast á hér, er í sambandi við bæði 51. gr. og fleira. Það er viðvíkjandi sannprófuninni á gæðum lyfja og því spursmáli, hvar ábyrgðin sé á afleiðingunum, sem lyf kunna að hafa. Þetta er að verða stórmál í heiminum. Við vitum, að það er búið til ákaflega mikið af lyfjum nú, jafnhliða því, sem orðið hafa alveg stórkostlegar framfarir í þessum efnum, þannig að við höfum nú til allrar hamingju lyf, sem bjarga mönnum frá dauða bókstaflega. Veiki, sem fyrir 30–40 árum var mjög líklegt að leiddi til bana, er nú læknuð með þeim lyfjum, sem við höfum. En samtímis því, sem þessar gífurlegu framfarir hafa orðið, hefur farið svo eins og víðar um vísindauppgötvanir okkar á þessurr. síðustu áratugum, að við verðum að prófa okkur áfram og vitum ekki, hvert við erum að fara. Það hefur sýnt sig og er nú kunnugast nýlega í sambandi við thalidomid-lyfið, að lyf, sem hafa haft ágæt áhrif í svipinn á sjúklinga og gera þeim margt gott, þau hafa sýnt sig, þegar afleiðingarnar komu fram, öðruvísi seinna meir, að vera hin stórhættulegustu. Og við stöndum þarna frammi fyrir vandamáli, sem er orðið alþjóðlegt vandamál og er auðséð að raunverulega er langt frá því, að hinir einstöku aðilar geti tekið þar ábyrgð á. Nú stendur í 51. gr., næstsíðustu mgr.: „Enn fremur getur ráðh. með reglugerð skyldað fyrirtæki til að sannprófa á eigin kostnað gæði og hreinleik hinna innfluttu lyfja og lyfjaefna.“ Þetta er út af fyrir sig máske gott. En hvernig verður þetta í reyndinni? Hafa þessar lyfjabúðir og lyfsalar, jafnvel þó að ráðh. sé mjög strangur og setji ábyrgðina yfir á lyfjabúðirnar, hafa þær nokkra minnstu möguleika til þess að prófa þetta? Þær hafa kannske sumar einhverja ofur litla möguleika, en ég er hræddur um, að almennt séð hafi þær svo að segja enga möguleika til þess. Það hefur verið rætt um það á þingum Norðurlandaráðs undanfarið og sérstaklega í félags- og heilbrigðismálanefnd þess að reyna að koma á sameigintegri stofnun fyrir Norðurlönd til þess að rannsaka lyf, vegna þess að þær tilraunir, sem þarf að gera í þessum efnum, og allar þær vísindalegu rannsóknir, sem standa í sambandi við þetta, eru svo margbrotnar og flóknar og erfiðar, að meira að segja lönd eins og Norðurlönd, sem reyna þó núna hvert um sig að gera nokkuð í þessum efnum, þau treysta sér vart til þess án þess að vinna þarna saman. Og þetta mái er þegar alllangt komið, og ég álít mjög nauðsynlegt og heppilegt, að Ísland taki þátt í því. Ég átti tal einmitt núna í Osló við einn af dönsku sérfræðingunum í þessum efnum, var að spyrja hann einmitt út frá thalidomidspursmálinu um þessi mál, og hann hafði þau orð við mig, að það væri svona, að menn mæltu með hinum og þessum lyfjum, sem sýndu sig hafa góð áhrif, en svo kemur seinna í ljós, að þau væru svona og svona. Og það gæti verið með svo og svo mikið af lyfjum, sem við værum með nú, sem kannske kæmu ekki fram afleiðingarnar á fyrr en eftir eina kynslóð. Sannleikurinn er sá, að með allt þetta, sem í dag er verið að setja í mat manna af þessum tilbúnu efnum, verið að setja í lyf, það er með þau rétt eins og kjarnorkuna og annað slíkt, við eigum e.t.v. eftir að uppgötva það löngu seinna, að með hinum ágætu áhrifum, sem þetta hefur á vissan máta og notað á vissan hátt, þá kann það að hafa svona og svona ægileg áhrif á hinn bóginn, og það að reyna að komast fyrir um þetta og rannsaka þessa hluti er náttúrlega fyrst og fremst verkefni stórra og góðra vísindastofnana. Og meðan ekki er búið að gera a.m.k. það, sem hægt er til þess að grafast fyrir um þetta, þá er nauðsynlegt að fara gætilega, og ég held, að hér heima hafi yfirvöldin verið mjög íhaldssöm, og ég segi það í lofsverðri merkingu, í því efni, að ég tel. Þau hafa verið mjög gætin yfirleitt. En engu að síður er það svo, að þarna er um mál að ræða, þegar nú er verið að setja löggjöf, sem er eins mikið framfaraspor og þessi löggjöf er, þá er raunverulega nauðsynlegt, að það komi fram i lögunum, hvar er ábyrgðin. Við skulum segja, að það sýni sig, að einhver og einhver lyf hafi svona og svona slæm áhrif fyrir utan þau góðu áhrif, sem þau hafa. Hver ber ábyrgðina? Er það verksmiðjan erlendis, sem framleiðir þetta? Og hvaða ráðstafanir viljum við þá gera til þess, að sérhver fyrirtæki, sem flytja inn slíkar vörur, verði gerð ábyrg, að svo miklu leyti sem hægt er að framkvæma slíkt eftir íslenzkum lögum? Er það innflytjandinn, sem ber ábyrgðina? Er það lyfsalinn, sem selur þetta? Er það landlæknir eða ráðh., sem veitir leyfið til þess, að þetta sé flutt inn? Einhvers staðar í allri keðjunni verður raunverulega ábyrgðin að vera í þessum efnum, og þetta er mjög vandasamt mál. Víð vitum t.d., einmitt út af thalidomid-málinu, að bæði úti í Hollandi og annars staðar í Vestur-Evrópu er þegar í gangi mikil barátta um það að knýja fram málshöfðanir á móti þeim verksmiðjum, sem framleiða þau lyf. Nú er það svo með þessi lyf, að mikið af þessum lyfjum, - og ekki gildir það sízt um öll þessi svokölluðu patentlyf, - þessi sérlyf mörg eru framleidd af ákaflega stórum fyrirtækjum, eins og t.d. þeim frægu þýzku fyrirtækjum, Beyers-fyrirtækjunum, fyrirtækjum, sem eru stundum liður í einhverjum stærstu auðhringum álfunnar, eins og Farbenindustri var t.d. liður í I.G.F. Og þessi fyrirtæki hafa í sinni þjónustu heilan her, þúsundir vísindamanna, sem vinna á þeirra laboratoría að því að framleiða þessa hluti, og það er náttúrlega fjöldi af vísindamönnum, sem er alveg ágætur. En um leið kemur annað til greina þarna, að þessi stóru fésýslufyrirtæki hafa mjög mikilla hagsmuna að gæta að koma út þessum lyfjum, sem venjulega kosta kannske árarannsóknir og tilraunir, þannig að þeirra fésýsluhagsmunir eru mjög miklir í því að auglýsa upp þessi lyf, auglýsa þau mikið, og jafnvel þá kannske ekki alltaf vandað eins og skyldi um rækilega prófun og allt slíkt. A.m.k. er víst og það er alveg greinilegt, að stofnanir hins opinbera, annaðhvort alþjóðlegar eða samþjóðlegar, nokkurra þjóða eða þá einnar þjóðar, og það verður varla, nema um stórar þjóðir sé að ræða, þær þurfa raunverulega að sínu leyti álíka voldugar rannsóknastofnanir til þess að kontrolera að sínu leyti þessi lyf, eins og þeir stóru hringar, sem þetta hafa framleitt. Þess vegna er þarna um mjög þýðingarmikið atriði að ræða og nauðsynlegt, að þarna sé staðið vel á verði. Ég veit, að það er náttúrlega atriði, sem ekki verður neitt útkljáð með þessum lögum. En aðeins á hitt vildi ég benda, að það væri nauðsynlegt, að það væri kveðið nokkuð á um, hvar sú lögfræðilega ábyrgð sé í þessum efnum.



Herra forseti. Sennilega verður tæpast hægt að búa örugglega um það, að full ábyrgð hvíli á einhverjum einstökum aðila viðvíkjandi lyfjum, sem þannig kunna að vera úr garði gerð frá framleiðandans hendi, að skaðlegar afleiðingar þeirra séu á engra vitorði í upphafi, en komi e.t.v. löngu, löngu síðar fram. En að svo miklu leyti sem hægt er að vanda til vals á lyfjum og forðast hættuleg lyf, þá sýnist mér, að um það sé eins vandlega búið og í fljótu bragði virðist unnt með ákvæðum 2. og 3. gr. frv. En þar er gert ráð fyrir, að starfa skuli lyfjaskrárnefnd skipuð 6 mönnum, og hún á að gera tillögur um lyfjaskrá, lyfseðlasöfn og lyfjaforskriftir. Einn nefndarmannanna skal vera prófessor í lyfjafræði, annar dósent eða prófessor í lyfjafræði lyfsala, hinn þriðji prófessor í læknisfræði við háskólann, en hina 3 skipar ráðh. skv. tillögu landlæknis, einn úr hópi lyfsala, annan úr hópi starfandi lyfjafræðinga og hinn þriðja úr hópi starfandi lækna. Ráðh. á svo að skipa formann nefndarinnar og varamenn til jafnlangs tíma eftir tillögu landlæknis. Þetta eru ákvæði 2. gr. Þarna virðist hinum hæfustu sérfræðingum, sem þjóðin á völ á, skipað fram til þess að annast val þeirra lyfja, sem selja eigi á Íslandi. Svo er í 3. gr. ákveðið, að ráðh. geti að fengnum tillögum landlæknis, og hann styðst vafalaust við till. þessarar sérfræðinganefndar, bannað sölu lyfja, ef ranglega eða á villandi hátt er greint frá samsetningu þeirra, ef líklegt þykir, að þau hafi ekki þær verkanir, sem framleiðendur telja þau hafa, eða þau kynnu að hafa skaðlegar aukaverkanir. Í fjórða lagi, ef ekki er hægt að ganga úr skugga um nothæfni þeirra, þá má líka banna þau, og í fimmta lagi, ef verð þeirra er óhæfilega hátt. Hægt er því að ganga til verks hreinlega um það að banna lyf, ef ástæða þykir til að óttast, að þau kunni að hafa skaðlegar aukaverkanir. Og þarna er ætlazt til þess í löggjöfinni, að hinir færustu sérfræðingar fjalli um málið á fyrsta stigi og gæti þar alls varnaðar, sem sú sérfræðiþekking, sem til er í landinu á hverjum tíma, nær til. En vissulega er þetta mjög alvarlegt mál, og má vera, að hæstv. heilbrmrh., sem er lögvís maður, gæti bent á það, hvar hin lögfræðilega ábyrgð ætti niður að koma, ef yfirleitt væri hægt að setja þá ábyrgð á innlenda aðila, ef ekki yrði þá hverju sinni, ef þetta sannaðist síðar, að rekja það til framleiðanda lyfsins, hvort sem hægt væri þá að koma fram ábyrgð á hendur honum eða ekki. Það, sem hér hefur aðallega verið um deilt, er svo hins vegar það, hvort lyfsöluleyfi eigi eingöngu að vera bundin við einstaklinga eða ekki. Í frv. er gert ráð fyrir því, að lyfsöluleyfin séu eingöngu bundin við einstaklinga, að því undanskildu, að Reykjavíkur Apótek skuli halda sínu óhlutbundna leyfi og að 2 samvinnufélög, sem hafa fengið lyfsöluleyfi einnig ótímabundið, skuli halda leyfi, en engin önnur samvinnufélög fá það framvegis, og þó aðeins halda þessu leyfi um 25 ára bil. Eins og fram hefur komið áður í umr., hafa engin rök verið færð að því, að hinar félagsreknu lyfjabúðir hafi verið verr reknar eða neinar hættur séu yfirleitt í sambandi við rekstur þeirra, sem ekki getur verið í sambandi við rekstur einstaklingsrekinna lyfjabúða, og virðist því ekki hægt að gera upp á milli þessara tveggja rekstrarforma með reynslurökum. Ég játa, að það er sjálfsagt ekki heppilegt um form lyfjaverzlunar, að hver mangari eða kaupmaður sem væri ætti rétt á því að fá lyfsöluleyfi og verzla með lyf. Ég held, að þá væri búið að sleppa tökum af nauðsynlegu eftirliti og öryggishliðinni væri miklu verr borgið með því móti. Þess vegna vil ég, að þessi verzlun með lyf sé ekki hömlulaus, hvað sem hugmyndum manna um verzlunarfrelsi liður. Ég tel þarna nauðsynlegt að hafa á vissar hömlur og hleypa þessum leyfum til þess að verzla með lyf ekki í hendur annarra aðila en þeirra, sem líklegir séu til að geta innt þetta með miklu öryggi af hendi fyrir þann fjölda, sem þarf á þjónustunni að halda. Og þá koma í fyrstu röð einstaklingar, sem hafa sjálfir sérfræðiþekkingu, það játa ég, enda er í mínum brtt. ætlazt til þess, að leyfin séu fyrst og fremst veitt einstaklingum með tilskilda sérfræðiþekkingu, í annan stað sveitarfélögum og sjúkrasamlögum, sem ég tel aðila, sem séu fyllilega líklegir til þess að gæta fyllstu ábyrgðar í sambandi við þetta, taka heilbrigðistillitið og öryggistillitið fullalvarlega, alveg eins og ábyrgur einstaklingur með sérfræðiþekkingu, og hafa fyllsta vilja og ef til vill bezta aðstöðu til að inna þessa þjónustu af hendi. Samvinnufélögin, sem hafa stofnað lyfjabúðir, hafa staðizt sína prófraun. Þær lyfjabúðir hafa að allra sérfræðinga dómi verið sambærilegar við hinar. Það þykir mér því ekki koma til mála að svipta þær réttinum, enda er það ekki lagt til, né heldur að takmarka þennan rétt til þess að halda áfram þessum rekstri, nema eitthvað bæri út af, og þá má, á hvaða tíma sem er, svipta þessi félagssamtök rekstrarréttinum, eins og hvern einstakling, sem sekur verður um misferli. Og þar á líka hið sama yfir báða að ganga. Ég hef talið, að ef hv. d. ekki fellst á till. mína um það, að sveitarfélög, sjúkrasamlög og samvinnufélög og þar að auki háskólinn fái leyfi, þá hefði í raun og veru átt að koma fram þrautavaratill. um það, að þau samvinnufélög, sem nú hafa lyfjabúðir, fái ótímabundið leyfi, því að það hafa þau fengið. Og ég efast um, að ef ekki er lögfræðilegur grundvöllur fyrir því að svipta Reykjavíkur Apótek hinu ótímabundna leyfi, sem það hefur hlotið, þá sé fremur lagalegur grundvöllur fyrir því að svipta samvinnufélögin, sem hafa einnig fengið ótímabundin leyfi, þessu leyfi eftir 25 ár. Þá eru þau búin að leggja í gífurlega kostnaðarsöm fyrirtæki og eru með þessar lyfjabúðir á hendinni og með arðvænlegan rekstur þar í gangi vafalaust, og vafalaust mætti segja, að þar væri gengið of nærri eignarréttinum skv. stjórnarskránni, ef þeir aðilar væru sviptir réttinum allt í einu. Menn segja að vísu: Hvers vegna ekki að veita hvaða kaupmanni sem er eða a.m.k. hlutafélagi leyfi til þess að verzla með lyf? Ég tel hlutafélög, sem hægt er að stofna með 5 einstaklingum, alls ekki eins líkleg til þess að reka slíka starfsemi í almannaþágu og fjöldafélög, sem taka slíka þjónustu að sér vegna meðlimanna í félagsskapnum. En samvinnufélögin eru oft og tíðum þannig samsett, að meginþorri fólksins í byggðarlaginu er í þeim, og tel ég því meginmun á þessu. Þó tel ég það alls ekki útilokað, að með öllum þeim varúðar- og öryggisráðstöfunum, sem í þessari löggjöf eru sett, væri hvaða félagsskap sem væri, sem þetta vildi takast á hendur og ráðh, samþ. til hlutverksins, falið þetta, en að gera það að almennri verzlunarvöru í hvaða búð sem er, það tel ég að mundi draga úr öryggi í sambandi við lyfjaverzlun. Þau rök, að erfiðara sé að koma fram lagalegri ábyrgð á hendur félagi en einstaklingi, held ég að séu mjög veik, því að í fjöldamörgum tilfellum öðrum verður þjóðfélagið að geta komið fram lagalegri ábyrgð á félagssamtök, alveg með sama hætti og með einstaklinga, og veit ég ekki til, að það hafi nokkurn tíma þótt neinum vandkvæðum bundið. Ég skal að síðustu taka það fram, að ég veit, að miklir verzlunarhagsmunir eru bundnir við réttindi til lyfjasölu. Og það er einmitt vegna þessara miklu verzlunarhagsmuna, sem mjög harðir hagsmunaárekstrar hafa gert vart við sig í sambandi við þau lagafrv. um lyfjasölu, sem svo oft hafa verið fyrir Alþingi. Þessum hagsmunum eru settar margvíslegar skorður í þessu lagafrv., en þó held ég, að verzlunarhagsmununum sé gert eins hátt undir höfði með eins rúmum ákvæðum og á nokkurn hátt sé forsvaranlegt. Og heldur hefði ég talið ástæðu til þess að þrengja olnbogarými verzlunarhagsmunanna meira en gert er í þessu frv., heldur en að rýmka það. Það er nú einu sinni staðreynd, hvort sem okkur þykir það sætt í munni eða ekki, að það er eitt af því gróðavænlegasta í okkar þjóðfélagi, a.m.k. hér í Reykjavík og stærstu kaupstöðunum, að verzla með lyf, þ.e.a.s. að hafa viðskipti við hina sjúku. Og það er hvergi nærri æskilegt þjóðfélagsástand, og væri því fyllsta ástæða til að athuga, hvort ekki væri hægt að koma lyfjaverzlun þannig fyrir í þjóðfélaginu, að hún væri sem allra minnst gróðavegur gagnvart þeim sjúku. En það yrði naumast gert nema því aðeins að færa þessa verzlun meira yfir á hendur aðila eins og t.d. sjúkrasamlaganna, sem varla hefðu af því hagsmuni að okra að óþörfu á þeim sjúku, þ.e.a.s. meðlimum samlaganna sjálfra, - sjúkrasamlaganna eða sveitarfélaganna. Og þess vegna tel ég, að þær till., sem i þá átt ganga, - og að nokkru leyti gildir þetta einnig um samvinnufélögin, .- hafi mikið til síns máls og því fylgi kostir, engu síður en að binda lyfjasöluna við ábyrga einstaklinga með sérþekkingu, sem vissulega er það, sem að allra dómi kemur þó fyrst og fremst til greina. - Ég skal svo láta lokið ræðu minni.



Herra forseti. Það er út af formsatriði. Á dagskránni í dag eru tvö frv. um sölu ríkisjarða, þ.e. undir 3. lið og 8. lið. Enn fremur er útbýtt nál. um tvö hliðstæð frv., þ.e. um sölu tveggja eyðijarða í Árskógshreppi og eyðijarðarinnar Lækjabæjar í Fremri-Torfustaðahreppi. Enn fremur er mér kunnugt um, að til þingsins hefur verið send beiðni frá dómsmrn., að upp verði tekin heimild til þess að selja tvær prestssetursjarðir í því skyni að afla fjár til prestssetursbygginga á öðrum stöðum en hin eldri prestssetur voru. Nú vildi ég hreyfa því, hvort það væri ekki einfaldara að sameina öll þessi frv. í eitt frv., og skjóta því til n. Það er í raun og veru eðlilegt, að slík heimild til jarðasölu sé afgreidd í einu lagi í staðinn fyrir að vera með ein 5-6 frv., sem þurfa að ganga á milli og tefja fyrir. En ef þessi hugmynd ætti að takast upp, þá þyrfti nefnd að íhuga málið að nýju og þá breyta frv, og taka allar jarðirnar upp í hið sama.

Forseti (BGr): Ég tel rétt, að n. taki þetta mál til nýrrar athugunar í sambandi við ósk ráðh., og ef ekki eru andmæli gegn því, er rétt að fresta umr. og bíða eftir því. 



Herra forseti. Í 1. gr. þessa frv., sem hér liggur fyrir, er lagt til, að stjórn Utanverðunesslegats verði heimilað að selja ábúanda hálfa jörðina Utanverðunes í Rípurhreppi. Í næstu mgr. á eftir segir: „Jörðin skal seld því verði, er dómkvaddir menn meta, nema hærri tilboð liggi fyrir.“ Ég fæ ekki séð, að þetta hvort tveggja geti staðizt hlið við hlið. Það er lagt til í upphafi greinarinnar, að heimilað sé að selja ábúanda, en þá engum öðrum. Hver ætti þá að bjóða hærra verð en dómkvaddir menn ákveða, ef enginn annar kaupandi kemur til greina en ábúandinn? Mér sýnist því vera sá formgalli á þessu frv., að það sé ekki hægt fyrir d. að afgreiða það eins og það liggur fyrir, og ég vil taka undir ummæli hæstv. ráðh., að það væri ástæða til, að n. tæki þetta frv. og þá önnur sama eðlis til athugunar. Ég vildi styðja þá tili., að umr. væri frestað og málið tekið út af dagskrá.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig ágæt uppástunga, að hv. landbn. taki þetta mál til betri athugunar. Það var ekki svo vel athugað hjá henni, nema minni hl., áður en þetta kom hingað í d. til okkar, þannig að ég held, að það væri full þörf á því, að það væru höfð öll þau afbrigði frá þingsköpum, sem annars hafa tíðkazt hér, að stöðvuð væri 3. umr. og máli vísað aftur til n., vegna þess að það væri full þörf á því, að n. ynni sitt verk dálítið betur. Ég er samþykkur þeim hluta af till. hæstv. dómsmrh., að þessu máli sé vísað aftur til n. En ég er ekki samþykkur hinu, að það sé farið að skella saman þeim öðrum málum, sem hér liggja fyrir um sölu þjóðjarða eða annarra jarða, sem eru ekki í einstaklingseign. Ég álit, að það sé ekki rétt og það sé rétt að fara með hvert af þessum málum alveg út af fyrir sig, vegna þess að hér er um að ýmsu leyti mjög ólíkt að ræða. Það er þá í fyrsta lagi í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, að taka kristfjárjörð úr eign - ja, Jesú Krists, skulum við segja, og afhenda einstökum mönnum og rifta gjafabréfi frá 1838 samkv. því. Það var nú svo, að það hafa verið gerð mörg góð gjafabréf í sambandi við jarðir hér á Íslandi, og það hafa legið fyrir áður lagafyrirmæli hér á Alþingi um að rifta slíkum gjafabréfum. Ég man sérstaklega eftir því gjafabréfi, sem Helgi, er var bóndi í Þykkvabæ, hafði gert 1913, þar sem hann gaf jörð sína hreppnum og mælti svo fyrir, að hans afkomendur skyldu fá að búa á jörðinni. En það mátti ekki veðsetja hana. Það var mjög skynsamlegt ákvæði, sem betur hefði verið að hefði gilt um allar jarðir á Íslandi, að það mætti ekki veðsetja þær, því að ástandið, sem nú er að skapast með þeim kapítalísku framleiðsluháttum á Íslandi, er að fara að verða nokkurn veginn ómögulegt fyrir börn bændanna, sem á jörðunum búa, að taka við þeim, a.m.k. ef það eru fleiri en eitt barn, þannig að einstaklingsjarðeignarrétturinn á Íslandi er nú að verða fjötur um fót fyrir íslenzka bændur til þess að geta unnið á sínum jörðum og framleitt sínar landbúnaðarafurðir. Það var gerð að vísu ofur lítil tilraun til þess að bæta úr þessum vandkvæðum með ættaróðalslögunum, en heppnast auðsjáanlega ekki, og þess vegna er verið að gera þær breytingar á þeim, sem gerðar hafa verið, af því að sjálfur þessi einstaklingseignarréttur, eftir að brask er komið til í þjóðfélaginu, veðbönd, háir vextir og annað slíkt, samrýmist ekki þörfum landbúnaðarins á Íslandi. Það er annað mál. Hér er um að ræða, hvort eigi að halda í heiðri því, sem vitrir forfeður og góðgjarnir hafa áður ákveðið. Ég mótmælti því hér, þegar gjafabréfi Helga í Þykkvabæ frá 1913 var breytt með lögum frá Alþingi, til þess að hægt væri að veðsetja jörðina, sem getur náttúrlega alltaf þýtt, að afkomendur þess bónda missi jörðina seinna meir. Og nú er verið að gera ráðstafanir til þess að taka eina af kristfjárjörðunum. Það var, eins og kannske margir þm. muna, gerð tilraun til þess að gera þetta svo að segja í heildsölu hér um árið. Það lá fyrir stórt lagafrv., þar sem ákveðið var að gefa heimild til þess að taka allar þær jarðir, sem verið höfðu kristfjárjarðir, og fleiri slíkar opinberar jarðir á einn eða annan máta, jarðir, sem ekki voru einstaklingseign, - taka þær úr eigu þeirra, sem hefðu átt þær, og þá fylgdi með listi yfir allar þessar jarðir. Það lagafrv. fór ekki í gegn. En meginið af öllum þessum jörðum var úr kaþólskum sið, og það hafði þegar haldizt í fimm aldir og lengur að virða vilja þessara gefenda. Þetta hafði allt saman verið gefið til þess, að vextirnir af þessum jörðum eða jarðrentan af þeim eða afgjaldið eða annað slíkt rynni í einhvern góðan tilgang, til þess að hjálpa ekkjum, munaðarlausum eða öðrum, sem fátækir voru, og í fimm aldir höfðu menn virt þessi gömlu fyrirmæli úr kaþólskum sið. Og nú meira að segja vill svo einkennilega til, að líka í lúterskum sið er einn prestur og prófastur, sem 1838 gefur sína jörð í þeim tilgangi að styrkja munaðarlaus börn í Skagafjarðarsýslu og mælir svo fyrir, að þannig skuli vera. Ég vil spyrja þá menn, sem hér varðveita sérstaklega eignarréttinn og vilja alveg sérstaklega mæla með því, að hann sé virtur, og eru ósparir á að vitna í stjórnarskrána, þegar mönnum þykir gengið á rétt einstakra auðmanna eða slíkra: Hvaða ástæða er til þess að ganga á rétt - í þessu tilfelli skulum við segja þeirrar góðu persónu Jesú Krists og annarra þeirra, sem eiga að njóta þessarar gjafar, sem svona er gefin? Hvaða ástæða er til þess? Hvaða ástæða er til þess að svipta þessa jörð eða afgjaldið af henni því að vera eign munaðarlausra barna í framtíðinni? Ég sé ekki, hvaða ástæða er til þess. Og ég sé ekki, hvað þessi græðgi öll á að gera. Mér finnst nóg um hana í þjóðfélaginu, þó að þetta sé látið standa. Það er ekki svo margt, sem við höfum af gömlum og góðum venjum í þessum efnum á Íslandi, og það er verið að brjóta nógu mikið niður, líka af þeim áþreifanlegu, efnislegu verðmætum, sem við höfum geymt frá fornum tímum, og það eru fáar þjóðir duglegri við það að eyðileggja slíkt en við Íslendingar núna, þrátt fyrir allt tal um handritin. Mér finnst, að við megum halda svona hluti í heiðri. Ég sé, að stjórn þessa legats er í sínum rökstuðningi fyrir þessu frv. að reyna að færa nokkur rök fyrir því, að það sé eðlilegt að gera þetta, og þó stangast þessi rök. Annars vegar er sagt að tilganginum með gjafabréfinu sé fullnægt með því að láta vexti af peningunum koma í staðinn fyrir jarðarafgjaldið. Kæmu þá vextir af sparifjáreign í stað jarðarafgjalds áður. Mér finnst þurfa meira en litla bíræfni til af nokkrum manni eftir hálfrar aldar reynslu af verðbólgu á Íslandi að segja, að vextir af sparifé komi í stað jarðarafgjalds. Ég veit ekki betur en þeir menn, sem mest trúðu á, hvað peningaeign og sparifjáreign og vextir af henni væri stöðugur auður, og menn, sem beittu sér mest fyrir söfnunarsjóðum og öðru slíku, eins og Eiríkur Briem sællar minningar, ef þeir væru risnir upp úr gröf sinni nú, mundu þeir ekki endurtaka slíkt með þeirri reynslu, sem við blasir. Hvers virði hefur sparifé verið og vextirnir af því í samanburði við raunveruleg efnisleg verðmæti? Það er ekki til neins að koma með svona hluti. Það er blekking að leggja þetta að jöfnu, enda er eins og þeir ranki nú við sér, þessir menn í stjórn legatsins, þeir segja í næstu setningu á eftir: Hins vegar verður því tæplega neitað, að forsendur fyrir ákvæðum gjafabréfsins eru að miklu leyti fallnar úr gildi fyrir núgildandi tryggingalöggjöf. - Þetta er alls ekki rétt. Núgildandi tryggingalöggjöf hefur alls ekki afnumið það, það eru enn þá til fátækir menn á Íslandi, það eru enn þá til munaðarlaus börn á Íslandi. Það eru ekki slíkir styrkir, sem veittir eru, þótt margt gott hafi verið gert á undanförnum áratugum í tryggingalöggjöfinni, að það sé ekki nóg pláss enn þá til þess að hjálpa munaðarlausum börnum og öðrum þeim, sem bágt eiga á Íslandi, þannig að það er ekki búið, því miður, liggur mér við að segja, með okkar tryggingalöggjöf að útrýma því, að þörf sé fyrir slíkt. Og meðan a.m.k. fátækt er til og meðan til eru þeir, sem eiga um sárt að binda af ástæðum, sem reynt er einmitt að bæta úr í sambandi við þetta gjafabréf, þá á að láta; þessa hluti haldast. Við eigum ekki að vera svona gráðugri í að rifa endilega niður allt, sem er gamalt og sérkennilegt á Íslandi. Efnahagslega séð, menn vilja nú gjarnan ræða öll mál út frá því sjónarmiði, þá vil ég aðeins segja það, að þarna er um að ræða allstóra jörð, og ég þekki hana ekki nákvæmlega, í Hegranesi í Skagafirði. Það eru 125 ár síðan þetta gjafabréf var gert, og átti að standa, að því er gefandinn hugsaði sér, til eilífðarnóns eða a.m.k. á meðan þörf væri fyrir þá hluti, sem þarna er um að ræða, og nokkur væri til, sem vildi taka við þeim vöxtum. Þessi jörð er verðmæti, - verðmæti, sem hægt er að deila um kannske, hve mikils virði sé í dag, en getur orðið stórkostlegt verðmæti í framtíðinni. Við skulum bara lita 125 ár fram tímann, - það er fyrir 125 árum, sem þetta var gefið, - þegar Íslendingar verða orðnir milljónaþjóð, þegar Skagafjörðurinn er kannske álíka þéttbýli og Gullbringu- og Kjósarsýsla núna. Hvers virði, haldið þið, að Hegranesið væri þá eða stór jörð í því? Hvaða leyfi höfum við í dag til þess að ráðstafa þessu, sem búið er að standa óhaggað í 125 ár? Ef menn væru að gera hér einhverja þjóðfélagsbyltingu, þar sem væri verið að bylta öllum eignarrétti og öllu slíku, þá væri kannske ekki að slíku spurt. En á meðan við ætlum að standa á grundvelli þessarar stjórnarskrár, eigum við ekki að gera svona hluti. Við eigum að hafa eitthvert „prinsip“ í þessum málum. Ef menn vilja afnema allan eignarrétt á jörð, þá er það annað mál. En á meðan við förum eftir þeirri stjórnarskrá, sem nú er, eigum við ekki að gera þetta. Því má þetta ekki fá að standa svona? Því mega munaðarlaus börn í Skagafjarðarsýslu ekki hafa þann möguleika, ef Hegranesið ætti eftir að verða álíka dýrt og Seltjarnarnesið í framtíðinni, að afgjaldið af því gæti runnið til þeirra, svo lengi sem slíkt væri til, slíkt fyrirbrigði og slík börn þyrftu á því að halda? Ég er algerlega mótfallinn því og algerlega sammála minni hl. landbn., sem lagði til, að þetta frv. væri fellt, - ég er algerlega mótfallinn því, að verið sé að hreyfa við þessum hlutum, og ég álít, að við eigum að geta komið okkur saman um að gera það ekki. Það var rætt um, að það mundi eitthvað ofur lítið bjarga þessu, - það var eins og til þess að bæta eitthvað samvizku þeirra, sem að þessu standa, - að það var samþykkt við 2. umr. að gera þetta að ættaróðali, helming af þessari jörð. Það er nú eitthvað nýtt, ef farið er að gera helming af jörðum að ættaróðali á Íslandi, og er nú ekki beint í samræmi við þær hugmyndir, sem yfirleitt hafa verið, á meðan einhver tilfinning var gagnvart jörðunum, svo að það er furðulegt að reyna að bæta úr hinum stóru göllum þessa frv. með því móti. Og það sýnir sig líka, að sjálf ættaróðalslöggjöfin, því miður, þá hefur hún ekki staðizt okkar kapítalísku framleiðsluhætti. Það átti að reyna að hindra það, að þessar jarðir færu úr ættunum. En öll bankalöggjöf og fjármálalöggjöf nútímans stríðir svo á móti þeirri hugmynd, þeirri út af fyrir sig góðu hugmynd, sem þar býr á bak við, að hún eyðileggur það. Ættaróðölin eru að verða undirorpin veðböndum og öllu slíku. Ég sagði það, þegar við vorum að ræða þessi mál út af gjafabréfi Helga í Þykkvabæ, að það væri nær fyrir okkur að afnema veðböndin á jörðunum yfirleitt og á þann hátt, að ekki þurfi að veðsetja jarðir til þess að öðlast lán til rekstrar þar, en það þykir of fjarri þeim hugsunarhætti, sem nú er að ryðja sér til rúms, til þess að slíkt komi til mála. Ég vil þess vegna eindregið mælast til þess, að þessi nefnd, sem tekur þetta mál til athugunar aftur, að bæði hv. n. og hv. dm. athugi sinn gang betur og sameinist um að fella þetta frv., ef það skyldi koma aftur frá nefndinni.



Herra forseti. Ég sé ekki, að það sé til þess nein ástæða að vísa þessu frv. til hv. landbn. á ný. Hún var búin að ræða það á mörgum fundum og athuga það mjög rækilega, og fór ekkert á milli mála, hver væri vilji nm. í þessu efni. 4 nm., fulltrúar þriggja flokka, voru alveg sammála um að afgreiða frv. á þann máta, sem það nú liggur fyrir, og á milli þeirra var enginn ágreiningur. Hv. minni hl. landbn., hv. 6. þm. Sunnl., kom í þessu efni alveg hreinlega fram, eins og jafnan er títt um þann hv. þm., og setti sig strax á móti málinu, og gat hvorki mér né öðrum komið það neitt á óvart, vegna þess að það er vitað, að allur hans flokkur hefur verið og er á móti því að selja einstaklingum lönd eða jarðir. Ef það er selt sveitarfélögum, þá geta þeir gjarnan verið með því, en það er vitað, að sá flokkur vill ekki láta selja einstaklingum land, og þess vegna var afstaða þessa hv. þm., sem var í minni hl., alveg eðlileg. Ég ætla nú ekkert að fara að þræta um það, hvort hér sé verið að fara fram á það að rýra eign þess legats, sem á þessa jörð. Stjórn þeirrar stofnunar hefur óskað eftir því, að þetta frv. væri flutt, og óskað eftir því að geta komið þessu máli í eðlilegt horf á þann máta, sem hér er farið fram á. Og það er alger misskilningur, að það sé að rýra eign, eins og nú standa sakir, að bjarga jörðum frá því að fara í eyði með því að selja þær mönnum, sem eru líklegir til þess að byggja upp á þeim. En þessi jörð er þannig komin, að það vantar á hana alveg íbúðarhús, sem sé þannig, að menn geti unað við að vera í því að vetrinum til. Þess vegna vil ég eindregið óska eftir því fyrir hönd meiri hl. landbn., sem í eru fulltrúar þriggja þingflokkanna, að þetta frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir, því að með öllu er ástæðulaust að vera að fresta því eða draga afgreiðslu þess.



Herra forseti. Ætlun mín var nú ekki sú, að málinu yrði vísað aftur formlega til hv. n., og sá stuðningur, sem hefur komið fram við mína till., eða stuðningsmenn hennar, þeir sem hér hafa talað, leggja allt annað inn í till. en fyrir mér vakti, og úr því að hv. frsm. n. óskar eftir því, að málið nái fram að ganga og því verði ekki blandað við í önnur mál, þá get ég fallið frá mínum tilmælum og geri það hér með. Ég skal svo ekkert blanda mér í umr. um efnishlið málsins. En ljóst er, að um það er mikill ágreiningur, og þá sennilega rétt, úr því að svo er, þá sé það mál afgreitt eitt út af fyrir sig og ekki blandað saman við önnur atriði.



Herra forseti. Það er út af þessum umr., sem hér hafa orðið, að ég vildi koma mínu sjónarmiði að og láta í ljós mína skoðun um þetta mál. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar, að bændurnir eigi að eiga ábúðarjarðir sínar sjálfir. og sú skoðun mín er algerlega óbreytt. Það var um margar aldir, að flestallir bændur í landinu voru leiguliðar. Þá átti kirkjan jarðirnar, og ég hygg, að íslenzkir bændur hafi aldrei lifað við meiri ánauð en þá, þegar þeir voru leiguliðar, og þegar bændurnir fóru að ná eignarhaldi á jörðunum, þá fyrst fór hagur þeirra að batna og blómgast, og hagur þjóðarinnar allrar rétti við á sama tíma, fyrst og fremst vegna þess, að jarðeignirnar komust í hendur ábúendanna sjálfra. Ég vildi segja það í sambandi við sölu á þeirri jörð, sem hér er verið að ræða, Utanverðunesi í Skagafjarðarsýslu, að þegar sú jörð var gefin til þess að vera til framfæris munaðarlausum börnum, þá hafði það vitanlega mikinn tilgang og góðan. En hvað hafa nú munaðarlausu börnin upp úr því að eiga að lifa að einhverju leyti á þessari jörð, þegar hún er komin í eyði og enginn geldur eftir hana? Það er fjöldamargt, sem forfeður okkar gerðu, sem við verðum af eðlilegum ástæðum að rífa niður, koma í veg fyrir og breyta, alveg á sama hátt og ég er viss um það, að margt af því, sem við erum að gera nú í dag og teljum gott og þýðingarmikið, það verður rifið niður af komandi kynslóðum, vegna þess að þá er það orðið úrelt og til trafala í daglegu lífi. Ég ætla t.d. að minnast á það, að einn ágætur maður í Árnessýslu gaf fyrir nokkuð mörgum áratugum nokkrar jarðir. Hann var auðmaður, og hann gaf nokkrar jarðir í góðum tilgangi. Afgjaldið af sumum þeirra átti að verða til menntunar fátækum börnum, afgjaldið aftur af öðrum þeirra átti að verða til framfæris hjúum bænda, sem voru orðin ófær til vinnu og þurftu á framfæri af opinberri hálfu að halda. Það kom í veg fyrir það, að útslitin gömul hjú færu á sveitina. Þetta vitanlega stendur enn í dag. Það mátti aldrei veðsetja jarðirnar og aldrei selja þær, ekkert gera annað við þær en leigja þær ábúendum og taka afgjaldið eftir þær og nota það til þeirra hluta, sem mælt er fyrir um. Í dag er svo komið um þessar jarðir, að þær eru allar í eyði og það er ekkert afgjald af þeim. Það hafa ýmsir gagn af þeim, sem í nágrenninu búa, þeir beita þessar jarðir, þær eru ógirtar, og landið liggur opið fyrir öllum. Enginn hefur afgjald af þeim, og engir hafa gagn af þessum eignum aðrir en þeir, sem sízt skyldi. Þetta þykir mér hinn mesti misskilningur af svo gáfuðum manni sem hv. 3. þm. Reykv. er, að hann skuli ekki geta fallizt á það, að við verðum að breyta þessu, sem var gott og gilt fyrir mörgum öldum. Það þýðir ekki að ætla sér að hanga í því, sem var gott og gilt fyrir mörgum öldum. Ég fyrir mitt leyti vildi lýsa þessari skoðun minni. Ég hef alla tíð verið þeirrar skoðunar, að bændurnir eigi að eiga ábýlisjarðir sínar sjálfir, og ég styð þá skoðun mína þeim rökum, sem ég nefndi áðan, að þá fyrst fór hagur bændanna á Íslandi að blómgast, þegar þeir gátu orðið sjálfseignarbændur, þegar þeir hættu að vera leiguliðar.



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að Alþingi heimili ríkisstj. að ábyrgjast allt að 5 millj. kr., innlent eða erlend lán fyrir Slippstöðina h/f á Akureyri til endurbóta á skipasmíðastöð sinni og til þess að koma upp skipasmíðastöð fyrir stálskip á Akureyri, gegn tryggingum, sem ríkisstj. tekur gildar. Á Akureyri hafa verið margir dugandi skipasmiðir og eru enn í dag. Tvö stór fyrirtæki, Skipasmiðastöð Kaupfélags Eyfirðinga og Slippstöðin h/f, annast þar nú skipasmíðar og viðgerðir. Auk þessara aðila fást allmargir við smíðar smærri fiskiskipa. Slippstöðin h/f tók til starfa árið 1952 og leigði þá dráttarbraut bæjarins og kom sér þar upp góðri aðstöðu. Fyrirtækið fékk nýlega samning við bæinn um 15 ára leigu á dráttarbrautinni og hefur nú í hyggju að færa verulega út kvíarnar. Er í ráði að endurbæta húsakostinn og afla betri og nýrri tækja. Forráðamenn fyrirtækisins telja, að þörf sé fyrir skipasmíðastöð norðanlands, sem geti annazt smíði stálskipa, og á Akureyri sé einmitt hentugur staður fyrir slíka starfsemi, þar sem þar eru búsettir margir hæfir járniðnaðarmenn. Flestir munu vera sammála um, að efla þurfi skipaiðnaðinn í landinu, auk viðgerðanna þurfi nýsmíðin að aukast og sjálfsagt sé að smíða hér stálskip, svo sem aðrar fiskveiðiþjóðir gera í stórum stíl. En allar framkvæmdir á þessu sviði eru fjárfrekar og því einstaklingum og félögum í flestum tilfellum ofviða án þess að fá einhverja fyrirgreiðslu ríkisvaldsins. Alþingi og ríkisstj. hafa sýnt þessum málum skilning, og má síðast minnast þess, að í þinglokin í fyrra var hér á Alþingi samþ. ríkisábyrgðarheimild fyrir þrjár skipasmíðastöðvar við Faxaflóa. Eg vænti þess því, að mál þetta fái góða afgreiðslu hér á hv. Alþingi. Ég fer svo fram á það, herra forseti, að málinu verði vísað til 2. umr. að lokinni þessari umr. og til hv. iðnn.



Herra forseti. Það þarf víst ekki að deila um nauðsyn þessa máls, sem hér er borið fram. Akureyri byggir afkomu sína og þegna sinna að mjög verulegu leyti á iðnaði, enda hefur margs konar iðnaður náð þar miklum þroska, svo að hann stendur í öllu tilliti jafnfætis því bezta, sem gerist hér á landi, og er á mörgum sviðum fyllilega samkeppnisfær við erlendan iðnað. Fjölbreytni iðnaðarframleiðslunnar á Akureyri er þegar ótrúlega mikil, og get ég nefnt sem dæmi, að þar er mikill ullariðnaður, margs konar fatagerð, þar eru unnin vinnuföt, prjónavörur, ýmiss konar yfirhafnir og skjólflíkur, þar er skógerð og annar skinnaiðnaður, sælgætisgerð og gosdrykkjaframleiðsla og margt, margt fleira, sem telja mætti upp. En þrátt fyrir hinn fjölbreytilega iðnað munu þó langflestir telja, að full nauðsyn sé á því að auka enn fjölbreytni iðnaðarins í bænum, jafnframt því sem leitazt er við að efla þær iðngreinar, sem fyrir eru. Hafa miklar umr. átt sér stað heima fyrir um þessi mál í blöðum bæjarins og á mannfundum og í ýmsum félögum, og hafa menn þfs m.a. reynt að gera sér grein fyrir, hvaða nýjar iðngreinar kæmu helzt til álita. Eitt af því, sem mönnum hefur helzt hugkvæmzt í þessu tilliti, eru auknar skipasmíðar og þá jafnframt það að hefja stálskipasmíði, sem ekki hefur verið reynd í bænum til þessa, en mun að allra dómi eiga mikla framtíð fyrir sér, hér á landi sem víða í öðrum löndum. Skipasmiði er þegar orðin mjög gamall iðnaður á Akureyri, eins og hv. frsm. tók fram, og hann stendur þar á gömlum merg, og má alveg óhikað fullyrða, að óvíða séu smíðuð betri skip eða bátar en í skipasmiðjum á Akureyri. En því er ekki að leyna, að stórfelldar skipasmíðar í bænum hafa þó átt fremur örðugt uppdráttar um langa hríð, svo sem alkunna er um skipasmíði annars staðar á landinu. Hefur því engan veginn orðið sú aukning skipasmíða á Akureyri, sem vonir hefðu mátt standa til, miðað við hæfni og kunnáttu þeirra, sem að þeim vinna. Út í það skal ég þó ekki fara öllu frekar, enda býst ég ekki við, að ég geti bent á nein algild úrræði, sem mættu verða til þess að leysa vanda innlendra skipasmíða, eins og hann er um þessar mundir, enda fullkomin ástæða til þess, að það mál sé rannsakað sérstaklega í heild og algerlega hleypidómalaust. Ég vil þó aðeins geta þess, að yfirleitt mun skipasmíðastöðvarnar ekki skorta verkefni, miðað við þann mannafla, sem þær hafa yfir að ráða, en að langmestu leyti munu skipasmiðir bundnir við viðgerðir og viðhald skipa, og eins og nú horfir málum, mun sáralítill tími gefast til nýsmíði. M.a. af þessum ástæðum hafa skipasmíðar verið sóttar út úr landinu. En það út af fyrir sig er þó ekki skýring á mannfæðinni í skipasmíðastéttinni hér á landi né þeirri staðreynd, að margir skipasmiðir hverfa frá þeirri grein smíða og vilja heldur stunda aðrar greinar trésmíði, svo sem húsasmíði. Virðist svo sem skipasmíði sé ekki eftirsóknarverð atvinna fyrir iðnaðarmenn, hver svo sem ástæðan er, né heldur virðist arðvænlegt að byggja hér upp verulegan skipasmiðaiðnað innanlands við þær aðstæður, sem nú eru fyrir hendi, enda tel ég fyllilega tímabært, að það mál sé vel athugað í heild og reynt að finna leiðir til úrbóta. Um stálskipasmíði er það að segja; að hún mun áreiðanlega fara vaxandi á næstu árum, enda eftirspurn eftir stálbátum þegar mjög mikil og almenn trú á gæði þeirra og endingu. Það er því full ástæða til þess, að hið opinbera veiti allan sanngjarnan stuðning við þá aðila, sem hug hafa á að koma upp slíkum iðnaði, enda hafi þeir hæfni til þess að reka hann á viðunandi hátt. Er óhætt að fullyrða, að það fyrirtæki, sem um ræðir í þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ágaalega fært um að annast stálskipasmíði, ef því auðnast að koma sér upp nauðsynlegri aðstöðu og fá nægan mannafla til þess að hefja smíðaframkvæmdir. Og því ber að þakka og viðurkenna framtak Slippstöðvarinnar á Akureyri í þessu máli og þann hátt, sem það mun væntanlega eiga í auknum og fjölbreytilegri iðnaði í bænum, því að með því er verið að koma til móts við þann almenna áhuga, sem ríkir í Akureyrarbæ á iðnaðarmálum yfirleitt og sérstaklega auknum skipasmíðum. Þess má geta, að helztu eigendur Slippstöðvarinnar h/f á Akureyri eru Akureyrarbær og Kaupfélag Eyfirðinga og nokkrir einstaklingar, og hygg ég, að forráðamenn þessa félagsskapar hafi þegar leitað fyrir sér eða haft í hyggju að leita fyrir sér hjá haatv. ríkisstj. um stuðning við fyrirhugaðar framkvæmdir, og vildi ég leyfa mér að spyrja um það, ef hér er nokkur ráðh. viðstaddur. Svo mun nú ekki vera. Ég hefði viljað spyrja að því, hvort ekki hefði verið þegar leitað til hæstv. ríkisstj., og þá hefði mér þótt eðlilegt, að hún sjálf hefði flutt þetta frv. um heimild sér til handa til þess að ábyrgjast fyrirhugað lán. Ef sá háttur hefði verið á hafður um flutning málsins, mundi ég telja, miðað við reynslu, að það hefði tryggt betur framgang þess, án þess að ég ætli að væna hæstv. ríkisstj. um, að hún hafi ekki áhuga á málinu. Hins vegar hefði áhugi hennar og velvild gagnvart málinu komið betur í ljós, ef hún sjálf hefði flutt málið, eða a.m.k. horfir það þannig við mínum sjónum. En auðvitað er þetta aukaatriði og aðalatriðið, að málið nái fram að ganga og að hæstv. ríkisstj. sýni þessu máli einlægan stuðning.



Herra forseti. Heilbr. og félmn. hefur á undanförnum árum flutt frv. um skattfrelsi vinninga í happdrættum, sem nokkur líknarfélög stofna til. Okkur hefur að þessu sinni borizt erindi frá Öryrkjabandalagi Íslands, þar sem farið er fram á, að n. flytji á þessu þingi sams konar frv. og að undanförnu, eða öllu heldur er aðaltill. í erindinu sú, að nefndin flytji á þessu þingi frv. til 1., sem heimili fjmrh. að veita öryrkjafélögunum slíkt skattfrelsi í framtíðinni, og til vara er farið fram á, eins og ég sagði, að málið verði flutt í sama formi og verið hefur. N. þótti rétt að hafa þann hátt á, sem gert hefur verið að undanförnu, því að það mun vera samdóma álit manna, að mikil þörf sé á því að setja ýtarlegri reglur en nú gilda um starfsemi þeirra mörgu happdrætta, sem starfa í landinu. N. hefur þess vegna haft þetta frv. í sama formi og áður, og félög, sem njóta svipaðra hlunninda - eða happdrætti þeirra - eru öll talin upp með nöfnum. Ég vil geta þess, að eftir að frv, var útbýtt, bárust n. tilmæli frá Geðverndarfélagi Íslands, sem mun vera nýstofnað eða nýlega endurvakið, um að því yrði bætt þarna við í 1. gr., og ég leyfi mér fyrir hönd heilbr.- og félmn. að flytja skrifl. brtt. við 1. gr. frv. á þá leið, að við greinina bætist: „Geðverndarfélag Íslands.“ Ég vænti þess, að þetta frv. fái greiða afgreiðslu í hv. d., eins og sams konar frumvörp að undanförnu.



Herra forseti. Snemma á þessu þingi bárum við þrír þm. í hv. d. fram frv. til l. um lántöku vegna Siglufjarðarvegar ytri, Strákavegar. Frv. þessu var útbýtt 18. okt., og það er á þskj. 31. Skömmu síðar var það tekið til 1. umr. og vísað til hv. samgmn. Við flm. erum þegar orðnir langeygðir eftir áliti frá hv. n. og vildum mjög mælast til þess, að hún léti ekki lengur dragast að skila áliti. Ég vil jafnframt leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, að hann ýti á eftir n., ef þörf gerist, að álitið komi hið fyrsta og málið geti fengið þinglega afgreiðslu.