Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mig hefði mjög langað til þess, að hæstv. sjútvmrh. hefði verið hér viðstaddur, því að ég þarf að beina til hans ýmsum spurningum í sambandi við þetta mál, en kannske vill hæstv. utanrrh. svara þeim fyrir hans hönd eða flytja þær til hans, þannig að hann geti svarað þeim síðar. Þetta frv. gerir ráð fyrir því, að ríkið láti byggja togara af sérstakri gerð sem eins konar tilraunaskip. Vil ég biðja hæstv. forseta velvirðingar á því, þótt ég tali nokkuð vítt um málið, því að ég talaði ekkert við 1. umr. þess. - Það eru nú liðin 20 ár síðan ég hélt því fram í nokkrum blaðagreinum, sem ég skrifaði í Dag, að ekki gæti hjá því farið, ef skipin héldu áfram að safnast saman á hrygningarstöðvar nytjafisksins, að þá hlyti veiðin að ganga til þurrðar smám saman, og ég hélt því einnig fram, að ef ekki yrðu gerðar ráðstafanir til þess að friða ákveðin hrygningarsvæði og helztu uppeldissvæðin, hlyti það að stuðla að eyðingu fiskistofnsins. Út af þessu átti þá mig lifandi að drepa, og þótti slíkt gersamlega vanhugsað, þar sem viðkoma hvers fisks næmi mörgum hundruðum þúsunda. Nú hefur mér heyrzt hin síðari ár, að allt annað hljóð sé komið í þá menn, sem mest réðust á mig fyrir þessa skoðun, og nú skilst mér, að stefnt sé meir og meir að því að nytja þann fisk, sem aflast, sem allra bezt, og að það byggist m.a. á minnkandi veiði, og mér skilst, að smíði þessa togara eigi að vera ein tilraun í þessa átt. Hins vegar er það nú svo, að í fyrra var verið að tala um stækkun landhelginnar og því máli þá vísað til hv. utanrmn., en nú hefur ekki verið haft svo mikið við allan þann tíma síðan þ. kom saman í haust að kalla þá n. saman til að kjósa form., og því siður hefur hún athugað þetta mál, enda þótt mér sé kunnugt um, að hæstv. ríkisstj. hafi rannsakað það og undirbúið að nokkru. Ég verð því að segja það, að mig grunar, að um þetta mál, sem hér liggur fyrir, fari á sömu leið. Ég er að sjálfsögðu ekki á móti þessu máli, því að ég tel, að við þurfum að stefna að því að nytja aflann sem allra bezt, en láta ekki mikinn hluta hans verða verðlausan eins og nú er gert. Hins vegar mælir þetta frv. svo fyrir, að þetta skuli framkvæmt með því, að ríkið kaupi togarann og taki til þess lán, og mitt viðhorf til málsins mótast í fyrsta lagi af þeirri spurningu, hvort ríkið hafi nóg fé til þess arna eða nokkra möguleika til lántöku. Nú er það svo, að á ríkinu hvíla ógreiddar kvaðir, sem nema mörgum tugum milljóna. Það er t.d. ljóst, að þegar ríkisstj. lét búnaðarráð kaupa upp kjötbirgðir í landinu vorið 1946, þá átti ríkisstj. þar með kjötið, því að hún kostar búnaðarráð. Kjötið seldist fyrst núna í haust, en kostnaðurinn, sem á þetta féll, hefur enn ekki verið greiddur af ríkissjóði, og þó var þarna ekki um neina stórupphæð að ræða. Í fögum um nýbýli o.fl. er svo ákveðið, að 1. júlí 1947 eigi ríkissjóður að greiða Búnaðarbankanum 5 millj. kr. í byggingarsjóð. Það er ekki enn farið að greiða þetta fé, en bankinn hins vegar hættur að lána mönnum, af því að hann hefur ekkert handbært fé til byggingarlána. Það er mælt svo fyrir í ræktunarsjóðsl., að árlega skuli leggja sjóðnum hálfa milljón króna í 10 ár, en auk þess 10 millj. í stofnfé. Það er ekki enn búið að greiða þetta og búið að loka sjóðnum, eða hætt að lána úr honum, af því að ekkert fé er til. - Það var samþ. hér á Alþ. að byggja svo kallaðan Austurveg og ákveðið að taka til þess 20 millj. kr. lán, sem greiðast átti á 7 árum. Nú eru liðin 2 ár síðan þetta var ákveðið og ekkert meir á þetta minnzt. - Þá var ákveðið á Alþ. að byggja hótel, er ríkið legði 5 millj. til. Höfðu 2 hlutafélög verið stofnuð til að reisa hér hótel, sem átti að verða miklu stærra en Hótel Borg, en þá lá ríkinu svo á að hlaupa í þennan rekstur, að ákveðið var, að það legði fram 5 millj. kr. í þessu skyni og byggði hótelið í samfélagi við bæinn og Eimskip. Það er ekki enn farið að framkvæma þau l. Ég held ég geti talið þannig upp yfir 100 millj. kr. til ýmissa framkvæmda, sem ríkið á annaðhvort ógreiddar eða hafa verið greiddar með því að taka bráðabirgðalán hjá bönkunum til að bjarga málunum. Nú geri ég ráð fyrir því, að hæstv. ríkisstj. hafi haft fullkominn vilja á að hlýða landsl., t.d. l. um landnám og nýbyggðir, og hafi viljað greiða þessar 5 millj., er greiða átti 1. júlí 1947, og sömuleiðis að borga þessa 1/2 millj. í Ræktunarsjóð, en ímynda mér, að hún hafi ekki haft kringumstæður til þess, þannig að féð sé fast í öðru eða að hún hafi ekki getað fengið lán. - Það er því mín fyrsta spurning í sambandi við þetta mál, hvort rétt sé að bæta ofan á þá fúlgu, sem fyrir er, með því að ætla ríkisstj. að taka lán til að byggja þennan togara, áður en farið er að fullnægja þeim skuldbindingum, sem löngu áður er búið að leggja á hana og hún hefur ekki séð sér fært að framkvæma. Ég er sjálfur ekki víss um, að slíkt væri rétt, og ég er a. m. k. þannig gerður sem prívatmaður, að ég vil láta eldri skuldbindingar, sem ég hef tekið að mér, ganga fyrir, áður en ég tek að mér nýjar, og finnst mér, að sú regla ætti að gilda yfirleitt. Þá kem ég að hinni spurningunni: Hver á að reka þennan togara? Muni ég rétt, þá hefur sá flokkur, sem hv. flm. frv. stendur að, ávallt verið mjög mótfallinn ríkisrekstri í öllum hans myndum og jafnvel, að ríkið hefði með höndum sölu á tóbaki og víni, þótt flm. hafi að vísu ekki verið á þeirri skoðun. Nú á ríkið að láta byggja þennan togara samkvæmt frv., en hins vegar er þar ekkert sagt um það, hverjir eigi að hafa rekstur hans með höndum, en maður gæti búizt við því, að það lægi næst, að ríkið ætti að reka hann. Nú veit ég að vísu, að það hefur orðið nokkur stefnubreyting í þessum efnum hjá flokki hv. flm., sérstaklega hvað snertir bæjarútgerð. Kemur þetta t.d. fram í því, þegar slegið er upp veizlu til að fagna bæjarrekstri Ingólfs Arnarsonar. Svona mikil sinnaskipti hafa átt sér stað í þessum efnum, því að ekki eru ýkja mörg ár síðan þessi flokkur talaði um bæjarútgerð Hafnarfjarðar sem eitthvert dæmalaust glapræði, og minnist maður hinna gulu seðla í því sambandi. Og nú er þetta frv. kannske hugsað svo, að eitthvert bæjarfélagið eigi að fá þennan togara til þess að reka hann eða eitthvert hlutafélagið, því að hér er ekki um stóra upphæð að ræða frá sjónarmiði útgerðarmanna, og hefur verið talað um, að togarinn muni kosta um 4 millj. kr. Og ef það liggur svo mikið á að láta smiða svona togara í tilraunaskyni, sem ég tel, að stefni í rétta átt, væri ákaflega auðvelt fyrir hin stærri útgerðarfélög að mynda hlutafélag til þess að kaupa hann og reka. Og nú vil ég leyfa mér að spyrja: Hvernig stendur á því, að þeir menn, sem fremstir standa í útgerð hér á landi og alltaf eru að mynda ný og ný hlutafélög, taka ekki þetta þarfa mál á sínar herðar og reka þennan togara sem nokkurs konar tilraunaskip fyrir sig? Ég tel, að það vanti algerlega í frv. ákvæði um það, hvernig eigi að reka togarann. Það er ekkert gagn að því fyrir ríkið að láta byggja og eiga skip, sem svo situr í þurrkví. Það verður einnig að hugsa fyrir því, hvernig á að afla þeirrar reynslu, sem af togaranum fæst, og það verður að mínum dómi að koma skýrt fram í frv. Það, sem mig því langar til að heyra frá hæstv. fjmrh. eða hæstv. utanrrh., ef hann vill svara fyrir hans hönd, er í fyrsta lagi þetta: Er fjárhag ríkisins svo komið, að öruggt sé, að ríkissjóður geti fengið lán í þessu skyni, og ef ríkið er fært um þetta, hvers vegna hefur það ekki lagt fram fé til annarra framkvæmda, sem ríkissjóður er búinn að lofa að greiða? Í öðru lagi: Hvers vegna er ekki hugsað um það í frv., hvernig og hverjir eigi að reka togarann? Tel ég það alveg sjálfsagt skilyrði, að ákvörðun sé tekin um þetta strax. Ég vil því belna því til viðkomandi ráðh., að hann upplýsi, hvernig hann hugsi sér þetta, því að ég geri ráð fyrir því, að hann hafi aðstöðu til að líta lengra fram í tímann en þm., eins og flm. og ég, og hafi þess vegna nú þegar, ef hann er frv. meðmæltur, gert sér grein fyrir því, hvernig eigi að hafa rekstur þessa togara. þá langar mig til að spyrja, hvernig stendur á því, að útgerðarmenn, sem alltaf eru að mynda hlutafélög, geta ekki myndað hlutafélag til að koma þessu máli í framkvæmd, ef þeir hafa trú á því. Er það bara af því, að þeir vilja ekki ríða á vaðið, heldur vilja bíða eftir, hver árangurinn af þessu verður, án þess að þeir beri af því neina áhættu? Að lokum vil ég svo minnast á það, að fyrir nokkrum dögum las ég það, að hinir nýju togarar, sem nú eru að koma til landsins og ríkisstj. samdi um smíði á í Bretlandi, væru beztu togarar í heimi og mundu á næstu áratugum skara fram úr öllum öðrum togurum. Ef þetta er rétt, höfum við þá ekki beztu togara heimsins, og þarf þá nokkru þar við að bæta? Og af því að ég hef ekki séð þessu mótmælt, þætti mér gaman að heyra álit hæstv. ráðh. og flm. á þessu.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að hæstv. utanrrh. flytji hæstv. sjútvmrh. þessar fyrirspurnir til þess að hann geti svarað þeim fyrir 3. umr. Annars skal ég einnig koma þessu áleiðis til hans sem frsm. þessa máls og flm. Ég skal hins vegar svara nú nokkrum atriðum, sem ég veit um þetta mál. Í fyrsta lagi tel ég ekki þessa ræðu hv. 1. þm. N-M. (PZ) sem andúð gegn sjálfu málinu, þótt niðurlag hennar benti til, að ræðumaður væri ekki hlynntur útgerðarmönnum yfirleitt. Mér finnst ekki nema eðlilegt, að fram komi spurningar um það, hvort ríkið hafi fjárhagslega getu til þess að ráðast í þessar framkvæmdir og aðrar, þegar svo mörg verkefni eru óleyst, eins og hv. þm. benti á. En ég vil benda honum á í þessu sambandi, að það kunna að vera ýmis verkefni, sem meira ríður á að leysa en önnur og meiri rétt hafa til að ganga fyrir um fjárhagslega lausn en hin, þótt eldri séu, og er ég því í þessum efnum á allt annarri skoðun en hv. þm. T.d. getur verkefni eins og það, sem hér er um að ræða, orðið beinlínis til þess að skapa fé til þess að ljúka öðrum verkefnum, eins og Austurvegi o.fl., og er því sjálfsagt að láta slík verkefni ganga fyrir. Það hlýtur að sjálfsögðu að vera á mati ríkisstj. og Alþ. á hverjum tíma, hvaða verkefni eru mest aðkallandi og til hvers því fé sé varið, sem ríkissjóður hefur yfir að ráða á hverjum tíma, og hygg ég það ekki óviturlegt að láta þau verkefni, sem mest eru aðkallandi á hverjum tíma, sitja fyrir öðrum. þótt þau hafi áður verið ákveðin. Tel ég þetta mál mjög aðkallandi og að það eigi því að ganga fyrir öðrum um afgreiðslu og framkvæmd. Það kemur ekki aðeins til greina í sambandi við þetta mál varðandi útveginn, að reynslan hefur sýnt okkur, eins og hv. 1. þm. N-M. reyndist svo forspár um, að fiskurinn getur gengið til þurrðar og að við verðum að leggja áherzlu á að hagnýta aflann eins og hægt er, heldur hefur aðstaðan breytzt mjög síðan þetta mál var hér til umr. fyrir 20 árum. Menn hafa komizt að raun um, að hægt er að hagnýta meira af aflanum en nokkur gerði sér í hugarlund fyrir 20 árum, og það er hægt að hafa miklu meira verðmæti upp úr honum en þá var hægt. Auk þess hafa menn komizt að raun um, að það sé ekki hagkvæmt fyrir fiskimiðin, að niður sé kastað miklu af fiskúrgangi, þar sem mörg veiðiskip eru á sömu slóðum, og svo margt fleira hefur reynsla síðustu 20 ára kennt okkur. Þá spurði hv. þm. um, hver ætti. að reka þennan togara. Það er sjálfsagður hlutur, að svo lengi sem skipið er í eigu ríkisins, á ríkið það og enginn annar, enda eru skipinu ætluð svo margvísleg verkefni, sem ekki væri unnt að inna af hendi, ef skipið væri rekið af einstaklingum. T.d. er því ætlað að hafa með höndum hafrannsóknir, og hélt ég, að skylda væri ekki lögð á herðar öðrum en ríkinu að halda uppi slíkum vísindastörfum. Hitt veit ég, að hv. þm. er ljóst, að það eru lögð þung útgjöld á útvegsmenn til þess að standa undir alls konar opinberum kostnaði í sambandi við sjávarútvegsmál. T.d. eru lögð ákveðin gjöld á allar útfluttar sjávarafurðir. Það getur vel verið, að fiskimálasjóður reyndi að reka slíka útgerð. Það hefur verið farið inn á slíka braut áður, að fiskimálan. hefði á hendi leit að fiski. Þetta er bara þróun á þessum málum, sem á að kosta af því opinbera. Ef þessi togari reyndist eins og vonir standa til sem fiskiskip, þá er ekkert í veginum fyrir því, að ríkinu verði fengin heimild til að framselja hann einhverjum til rekstrar. En það er ríkissjóður, sem á að kosta tilraunirnar á því, hvort slíkt skip sem þetta er betra en önnur til fiskveiða eða annars. það er miklu eðlilegra og sjálfsagðara en útvegurinn geri það, sem stendur undir miklum rekstrarbúskap og hefur tekið stærri blóðtökur en t.d. Búnaðarbankinn á sínum tíma, því að hann sá meiri nauðsyn á að byggja höll yfir sig, fyrr en hann lánaði bændum, sem þurftu á fé að halda. þá minntist hv. þm. á, að það væri ekki langt síðan hann hefði heyrt, að útvegsmenn hefðu skotið saman einni milljón til að bjarga félaga sínum. Ég veit ekki, hvaðan hann hefur það, en held, að hér sé eitthvað málum blandað. Mér er kunnugt um einn útgerðarmann, sem einmitt vegna skattpeninganna komst í þá aðstöðu, að ekki var um annað að ræða en að bankarnir gerðu hann upp miskunnarlaust eða að hann fengi hjálp. Útvegsmenn hjálpuðu, og það án þess að fórna nokkru, hvorki einni milljón né öðru. Annars kemur þetta ekkert því máli við, sem hér er til umræðu. Ég skal ekki ræða um það atriði í ræðu hv. 1. þm. N-M., hve miklu fé sé varið í veizlur við móttöku nýju togaranna. Það er algerlega einkamál milli hans og þeirra, sem standa fyrir þeim veizlum. Annars held ég, að þær séu. ekki kostaðar af ríkinu og kemur því þessu ekkert við. Hv. þm. spyr, hvernig standi á því, að útvegsmenn taki ekki þetta togaramál upp á sína arma. Ég vil í því sambandi endurtaka það, sem ég sagði áður, að ég er á þeirri skoðun, að ríkið eigi að standa straum af slíkum rannsóknum sem þessum, alveg eins og gert hefur verið í rannsóknum varðandi jarðræktarmál, og hefur hv. þm. ekki haft neitt á móti því. Ég skal ekki segja um það, hvort slíkar tilraunir geta ríkinu meiri arð. En sú tilraun, sem hér um ræðir, er hliðstæð öðrum tilraunum, sem gerðar haf'a verið einmitt í því augnamiði að rannsaka möguleika á, að ríkið fái meiri arð. Ég veit ekki betur en hv. 1. þm. N-M. sé á launum frá ríkinu til að gera vísindalegar tilraunir á sviði landbúnaðarins. Mér finnst því sem hér hafi orðið stefnubreyting hjá honum, því að ekkert hefur hann við það að athuga, og mér sýnist, að tilraunir sem þessar megi miða við fleira en kýr og hesta og gras. Þá gat hv. þm. þess, að hann hefði heyrt fyrir fáum dögum því haldið fram, að nýsköpunartogararnir væru þeir beztu í heimi. Það er alveg rétt, og ég fullyrði, að svo sé, en ég er ekki svo steingerður, að ég haldi því fram, að hér eigi að nema staðar. Ég vil bara segja, að það er ekki rétt að fela slíkum manni rannsóknastörf í þágu landbúnaðarins, sem hættir öllum frekari aðgerðum, ef nytin úr einni kú verður meiri en nokkru sinni hefur áður þekkzt. Annars trúi ég ekki, að hv. 1. þm. N-M. sé þessarar skoðunar, að hann vilji hætta öllum frekari tilraunum til bóta, þótt hann nái góðum árangri. Í orðum hv. þm. fannst mér leggja kala til þessa máls, en hann fær engan í lið með sér, hann fær engan til að trúa því, að þótt íslenzku togararnir séu þeir beztu í heimi, þá sé nauðsynlegt að hætta öllum frekari tilraunum til bóta. Á sínum tíma vildi ég, að einn af nýsköpunartogurunum yrði úr garði gerður eins og hér er fjallað um, en það þótti þá ekki tímabært, en síðan hefur ýmislegt gerzt, sem réttlætir þetta frv. Þjóðverjar hafa farið inn á sömu braut og hér er gert ráð fyrir í frv. og Englendingar nokkuð. Þótt það sé á nokkuð annan veg, þá er það mjög skylt. En það, sem hér er þyngst á vogarskálinni, eru einkum tvö atriði: meira öryggi og vinnuvernd fyrir mennina. Ég trúi því ekki, að hv. 1. þm. N-M. meti það lítið öryggi sjómannanna, að hann vilji leggja stein í götu, svo að þeir verði ekki þessa öryggis aðnjótandi. - Hin ástæðan er sú, að öll rök renna undir, að það sé hægt að reka slíkt skip sem þetta með meira fjárhagslegu öryggi en önnur. Þar er hægt að koma fyrir fleiri vinnuvélum og hagnýta betur aflann. Það eru þessi sjónarmið ein, sem eiga að ráða. Vitanlega verður þetta að vera vel undirbúið, og það er á valdi ríkisins, hvenær undirbúningur hefst, hvort það verður strax eða síðar. Það er og sjálfsagður hlutur, að þarna verði kvaddir til færustu menn til athugunar og undirbúnings, sem ég geri ráð fyrir, að muni ekki standa skemur en eitt ár. Það væri þá hægt að flytja málið á ný fyrir þingið, ef eitthvað nýtt kæmi upp í sambandi við lántökur og fjárveitingar. Ég tel það illa farið, ef hv. alþm. fara að sjá eftir því fé, sem á að auka öryggi íslenzkra sjómanna.



Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Barð. fyrir upplýsingarnar, sem hann hefur gefið. Ég skil nú, hvað fyrir honum vakir, að þessi togari á að vera ríkisfyrirtæki, en hann á enn eftir að gera það upp við sig, hvort ríkið hafi fé til þess arna. Hv. þm. fór að tala um Búnaðarbankann og landbúnað, málefni, sem koma þessu, sem hér er verið að ræða um, ekkert við. Hann talaði um vísindastarfsemi mína. Hún hefur aldrei verið til, og það hefur aldrei verið ætlazt til þess af mér í starfi mínu hjá Búnaðarfélagi Íslands. Atvikin hafa þó nokkrum sinnum borið upp í hendurnar á mér lausn atriða, sem áður voru ókunn, og hef ég þá ritað um þau t.d. í erlend sérfræðingarit, eins og um arfgengi ýmissa kvilla, og getur hv. þm. lesið um það þar. Ég fæ ekki betur séð en nauðsynlegt sé að leggja ákveðinn grundvöll um rekstur þessa togara. Um það er ekkert í frv. Ég vil því skora á sjútvn. að athuga það gaumgæfilega. Ef ætlazt er til, að ríkið reki skipið, verður það að koma skýrt fram í frv. Ef hins vegar þetta á að vera styrkur til einstaks manns, sem reka á skipið, verður það einnig að koma skýrt fram. Þegar maður ætlar að gera eitthvað, verður maður alltaf að hugsa til enda það, sem gera á, en ekki bara um byrjunina. Það verður þess vegna að ákveðast, hver á að reka slíkan togara, sem á að kosta fjórar millj. króna. Ég hef aldrei verið hræddur við ríkisrekstur, eins og sumir aðrir, og get því vel fallizt á, að ríkið reki þetta skip, en það verður bara að koma skýrt fram, að svo eigi að vera.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég ætlaði ekki að blanda mér inn í þessar umr., en ræða hv. 1. Þm. N-M. gefur mér tilefni til að segja nokkur orð. Ef á að skilja tal hans hér sem andstöðu við frv., þá er sú andstaða eitthvað dulbúin. En mér skilst nú samt, að þetta sé líkara tilraun til gagnrýni á frv. en beinni andstöðu. Eins og komið hefur fram hjá hv. flm. í þessum umr., þá er hér aðeins um tilraun að ræða. Það er alveg ástæðulaust að vera að krefjast þess, að inn í frv. verði sett skýr ákvæði um það, hverjir eigi að reka togarann, því að það er óbeinlínis sagt í frv. Í grg. er ætlazt til þess, að skipið verði notað til fiskirannsókna, en slík starfsemi fer ekki fram nema á vegum ríkisins. Þar er og gert ráð fyrir björgunarstarfsemi, en hún er einnig á vegum ríkisins. Þetta tvennt bendir til þess, að ætlunin í frv. sé sú, að ríkið hafi allan veg og vanda af rekstrinum. Ég tek undir það með hv. flm., að ef skipið á að rannsaka og leita að fiskimiðum, þá er ekkert eðlilegra en að ríkið standi straum af þeim rannsóknum, sem eru til hagsmuna fyrir þjóðarheildina. Þegar ég tók afstöðu til þessa máls, réð miklu um sú skoðun mín, að brýn nauðsyn væri öflunar nýrra fiskimiða. Við þörfnumst nauðsynlega fiskirannsóknaskips, og þetta skip gæti hæglega haft slíkt starf með höndum. Hv. þm. var að tala um, að ríkið hefði svo margt á sinni könnu, að hæpið væri, að það gæti staðið undir þeim fjárútlátum, sem hér er krafizt. Það væri svo margt ógert, sem ríkissjóður yrði að standa straum af. Það má alltaf segja sem svo, en ég hef ekki orðið var við annað en að hv. þm. - og þá hv. 1. þm. N-M. ekki síður en aðrir - hafi gert kröfur um fjárframlög úr ríkissjóði, þótt aðrar kröfur væru fyrir. Ég held, að við Íslendingar verðum alltaf hvað atvinnuveg snertir dæmdir sem fiskveiðaþjóð. Því meiri framkvæmdir og framfarir sem verða í þessum atvinnuvegi okkar, því meiri nýjungar sem við tökum upp, verður það til þess að vekja eftirtekt og aðdáun hjá öðrum þjóðum á þessari litlu þjóð. Mér þykir hryggileg afstaða hv. 1. þm. N-M., ef skilja á mál hans hér áðan sem andstöðu við frv. Það er eins og þegar talað var um smíði hinna 30 nýju togara, að þá andaði köldu til þessa úr sömu átt. Ég sagði þá þessum hv. þm., sem kunningi, að honum væri hollara að vara sig. Nú er komið á daginn, að það, sem þá var gert, var gert á réttum tíma, því að nú hefur skipaverð hækkað gífurlega frá því, sem þá var, svo mikið, að við megum prísa okkur sæla. Ég er þeirrar skoðunar, að ekkert beri að spara til þess að við fáum sem fullkomnasta togara, því að þeir munu verða okkar lífakkeri í framtíðinni. Reynslan mun sýna það. Það væri kaldhæðni, ef maður úr flokki bænda mundi nú setja sig upp á móti lagafrv., sem miðaði að bættum togaraflota, bættu öryggi fyrir sjómenn og meiri vinnuafköstum, þegar bændur sjálfir skilja það mætavel, að þessi atvinnuvegur lyftir undir þeirra eigin atvinnuveg, og eru því hlynntir því, að hagur útvegsins verði sem beztur. Ég vona að lokum, að þetta frv. fari umræðulítið gegnum þessa hv. d. Ég er sannfærður um, að við munum hafa sóma af þessari tilraun. Við lifum á tímum tækni og framfara, og þótt eitthvað sé fullkomið í dag, getur annað orðið fullkomnara á morgun. Það er alltaf eitthvað nýtt að koma fram, og lífið sjálft heimtar, að tekið sé fullt tillit til allra nýjunga. Ég vil loks segja það, að ég hef tekið persónulega afstöðu til þessa máls, en allur þorri umbjóðenda minna er því sammála. Það er af sérstökum ástæðum, að ekki hefur verið hægt að halda fund um málið. Menn geta ekki verið á móti því að skapa eins fullkomið öryggi og unnt er. - Ég vænti þess, að þm. skilji, að þetta er ekki mál til að pexa um, og vona, að málið gangi fram.



Ég skil ekki, þegar ég bendi á, að þegar hvíla 100 millj. kr. á ríkissjóði vegna útvegsins og spyr, hvort rétt sé að setja á 4 millj. kr. til, þá rísa upp tveir hv. þm. og segja, að ég sé að fjandskapast við sjávarútveginn. Ég benti þó á, að þetta væri til bóta. Enn fremur, er ég vil fá að vita, hver eigi að annast reksturinn, þá segir annar ríkið, en hinn fer hjá sér. Ég bið þá að athuga, hvað þeir segja. Þetta er ekki annað en hystería.



Ég skil ekki hv. 1. þm. N-M. í þessu máli. Það er engu líkara en að hann hafi ekki lesið þingskjalið.

Það hef ég ekki heldur gert.

Það má fyrirgefa honum, þegar hann viðurkennir, að hann hafi ekki lesið þskj. En þegar hann man ekki, hvað sagt er við hlið hans, þá er það orðið lakara. Ég sagði, að ég skoðaði ummæli hans ekki sem kala til málsins. Nú segir hann það. Ég sagði, að það bæri svip af ofurlitlum kala, en svo snýr hann þessu við. Þá segir hann, að ég fari hjá mér viðvíkjandi því, hver eigi að reka skipið, en ég hef sagt, að eigandinn ætti að gera það. En eins og sjá má á þskj. 174, leggur Félag íslenzkra botnvörpuskipaeigenda til, og leggur sérstaka áherzlu á það, að skipið verði byggt með það fyrir augum, að það verði notað sem leitarskip fyrir fiskiflotann og jafnframt sem hafrannsóknaskip á djúpmiðum. Síðan benti ég á fordæmi, að fiskimálasjóður hefði staðið að slíkum rannsóknum. Ég hef aldrei talað um styrk til útgerðarinnar, en hins vegar sagði ég, að eðlilegast væri, að ríkið héldi uppi tilraununum. Viðvíkjandi því, hvort uppfylla ætti ný loforð fyrr en eldri, sagði ég, að það gæti verið sjálfsagt að gera það - og þá það fyrr, sem gæfi meiri arð. Þá vil ég loks benda hv. þm. á það, að ráðh. óskaði þeirrar breyt. á 1. gr. frv., að ríkissjóði væri þetta heimilt, en það ekki ákveðið. Þetta var varfærni, sem n. samþykkti að taka tillit til. Bara einn nm. vildi láta samþykkja frv. óbreytt, en n. féllst annars á þá breyt., að það yrði á valdi ráðh., hve langt yrði gengið, í trausti þess, að á næsta ári yrði tæknilegum undirbúningi lokið. Ef til vill leiðir sá tæknilegi undirbúningur í ljós, að þetta sé ekki fært, en ég geri ráð fyrir, að ráðh. velji beztu sérfræðinga til þessarar rannsóknar, innlenda og erlenda, og þá sést, hvort rétt er að fara inn á þetta. Þá vil ég loks benda á það í sambandi við nýsköpunartogarana, að n., sem fyrst fór, átti að óska tilboða í beztu tegund, sem Bretar þekktu þá. N. fékk þessi tilboð, en það var ekki nóg, því að Íslendingar vissu betur. Það þurfti þá átök til þess að fá Breta til þess að skilja þetta, en nú skilja þeir það og hafa sagt, að þeir færu inn á sömu braut, þegar þeir hefðu ráð á að byggja líka. Það er vert að taka hverri góðri hugmynd, hvaðan sem hún kemur.



Herra forseti. Við yfirlestur á þessu frv. kom í ljós, að misprentazt hafði númer og tilvitnun í l. í 12. gr. Þess vegna flytur n. brtt., sem er ekki nema leiðrétting. Skrifstofustjóra þótti réttara, að það kæmi sem brtt. en sem leiðrétting, og þess vegna hefur brtt. verið flutt.



Herra forseti. Ég ræddi nokkuð þetta mál við fyrri umr., og var þá viðurkennt af hv. frsm., að við hefðum fengið til landsins með innflutningi búfjár hundapest, hænsnapest, nautapest, svínapest fyrir utan hinar alræmdu sauðfjárveikitegundir, mæðiveiki og garnaveiki, sem ekki þarf að lýsa, hversu feiknarlegan kostnað og tjón hafa haft í för með sér, þar sem þær hafa svo að segja lagt að velli hálfan búpening landsmanna. Ég vil því leyfa mér að bera fram till. til rökst. dagskrár, svo hljóðandi: „Með því að vitað er, að með innflutningi búfjár hefur borizt til landsins margvísleg búfjárveiki, er valdið hefur bændum og ríkissjóði þegar tugmilljóna króna skaða og engan veginn er enn séð fyrir, hve mikill muni verða um það er lýkur, lítur deildin svo á, að stöðva beri nú þegar og framvegis allan innflutning dýra, hverju nafni sem nefnast, og í trausti þess, að ríkisstjórnin geri allar nauðsynlegar ráðstafanir til þess, að svo verði gert, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Hv. þdm. er kunnugt um þetta mál, hvernig það stendur meðal þjóðarinnar. Ég sé því ekki ástæðu til að ræða málið frekar, nema tilefni gefist. Ég vil svo afhenda hæstv. forseta þessa rökst. dagskrá og óska þess, að hún verði borin upp.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt till. til rökst. dagskrár frá hv. þm. Barð., og hafa hv. dm. þegar heyrt hana. Þessi till. til rökst. dagskrár liggur fyrir til umr.



Herra forseti. Við höfum áður rætt þetta mál, og mér skildist, að síðast, þegar við ræddumst við hér, hefði hv. þm. Barð. verið búinn að sætta sig við það, að þetta frv. yrði samþ., og skilið það, að hér er verið að herða á þeim ákvæðum, sem nú gilda, og að engum sé leyfður innflutningur dýra nema stjórnarráðinu. Ég skil ekki, hvernig hv. þm. með rökst. dagskrá ætlar að ná því, sem hann vill, að banna allan innflutning, því að þá yrði að nema l. úr gildi. Það kemur að vísu fram, ef hún yrði samþ., vilji Alþingis, og mætti segja, að stjórnin væri að einhverju leyti bundin við hann, siðferðislega a.m.k., en eins og hv. þm. veit, þá hefur rökst. dagskrá ekkert gildi, komi hún í bága við lög. Ég er hv. þm. sammála, að innflutningur á dýrum eigi ekki að eiga sér stað nema til sæðisflutninga frá eyjum og vera að öllu leyti í höndum ríkisstj., hennar sé vandinn eingöngu, og þess vegna er það, að ég tel, að frv., eins og það er nú, skapi öryggi hvað skepnur snertir, sem til landsins eru fluttar, öryggi, sem er öruggt, ef ekki er út af brugðið, og miklu meira öryggi en er um annan þann flutning, sem hugsanlegt er, að veiki geti borizt með, því að veiki getur borizt með mönnum og ýmiss konar dóti. Ég tel sjálfsagt, þó að búið sé að setja vísi að því að skerpa öryggið með þessu frv. og eigi að setja varnir gegn því, að veiki geti borizt með mönnum og flutningi, með því frv. um dýralækna, sem nú liggur fyrir, þá sé fjarri því, að því öryggi sé náð, sem ná þarf, þó að mikið sé til bóta, þar sem nú er á báðum stöðunum galopið, en með þessu frv. er reynt að byrgja þó fyrir á öðrum staðnum.



Ég sé ekki ástæðu til að halda uppi löngu málþófi, en vil aðeins mótmæla því, að ég hafi sætt mig við afgreiðslu málsins, eins og frv. er. Ég tel, að með því sé ekki þeim árangri náð, sem þarf að keppa að, sem er algert innflutningsbann. Það þarf ekki heldur að lýsa því, hvernig þessi mál eru hjá þjóðinni, þar sem kostnaður vegna fjárpestanna bakar ríkissjóði árlega milljónaútgjöld og þær eru þar að auki búnar að leggja að velli hálfan bústofn landsmanna og ekkert útlit fyrir, að á því verði endir fyrst um sinn. Form. þeirrar n., sem um þessi mál sér, hefur verið hjá fjvn. og telur, að jafnvel niðurskurðurinn sé fálm, þar sé verið að leggja í milljónaútgjöld, án þess að vitað sé nokkuð um árangurinn, það sé enn verið að þreifa sig áfram út í kolsvarta myrkur. Þetta ætti að vera nægilegt til að sýna mönnum fram á, hversu ráðlegt það er að halda enn slíku ástandi við með áframhaldandi innflutningi. En ef dagskráin er samþykkt, þá er hún fyrirskipun til ríkisstj., að hún geri þær ráðstafanir, sem þarf, til að allur innflutningur dýra stöðvist, þar á meðal nauðsynlegar lagabreyt., til þess að því verði náð. Ég vil fá úrskurð um það í d., hvað margir eru því fylgjandi að halda við því ástandi, sem nú er, sem er viðurkennt af hv. þm., að er við haldið, ef út af er brugðið. Slíka áhættu vil ég ekki hlaupa í þessu máli. Ég óska því, að dagskrá mín verði borin upp, og óska nafnakalls um hana. Ég þarf svo ekki frekar að ræða um þetta mál.



Þar sem þetta frv. hvetur engan veginn til aukins innflutnings, heldur þvert á móti setur frekari hömlur við innflutningi búfjár en verið hefur, þá sé ég ekki ástæðu til að vísa þessu frv. frá út af fyrir sig, þó að ég sé efni till. að öðru leyti samþykkur, og segi því nei.



Herra forseti. Sjútvn. flytur þetta frv. samkvæmt beiðni sjútvmrh. Það er um að ræða breyt. á orðalagi gildandi laga. Efnislegu breyt. eru aðallega í 5. gr., eins og sjá má í grg., og eru þær ef til vill aðaltilefni þess, að frv. er flutt. Breyt. fela í sér skarpari línur milli skráningar fiskiskipa og kaupskipa, en um þetta hefur verið ágreiningur. Ýmsar fleiri breyt. er um að ræða, sem ég sé ekki ástæðu til að fara inn á, og niðurröðun er nokkuð breytt. Ég tel ekki ástæðu til þess að ræða frv. frekar nú, en vil benda hæstv. sjútvmrh. á, að það verði ekki tekið á dagskrá, fyrr en sjútvn. hefur athugað það vandlega. Það hefur aðeins verið athugað af tveimur nm., en það þarf ekki að líða langur tími, áður en n. getur tekið það fyrir. Það er nú ætlunin að slá því föstu, að öll skipaskráning heyri undir skipaskoðunarstjóra, eins og verið hefur í framkvæmd í Reykjavík, og það er eðlilegt, því að þetta er nátengt hans starfi. Þetta er meginbreyt., þótt um ýmsar minni sé að ræða, sem tala má fyrir við 2. umr. Ég vænti þess, að hæstv. forseti taki málið á dagskrá í samráði við n.

Forseti (BSt): Út af tilmælum hv. 1. landsk. þm. vil ég geta þess, að ég mun ekki taka málið á dagskrá, nema ég fái um það bendingu frá form. n. eða einhverjum nm.



Herra forseti. Þetta frv. hefur legið fyrir landbn., og hún hefur athugað það. Hefur hún látið frá sér fara brtt. á þskj. 184, sem hún varð sammála um, en þar hefur orðið ritvilla, og er ekki vel hægt að breyta því nú, og verður sennilega að bera fram brtt. eða fá þskj. prentað upp. Vil ég fyrir n. hönd taka þessa till. aftur til 3. umr. Ég skal geta þess, að það eru fleiri brtt. í uppsiglingu, svo sem um það, hvernig skuli fara, þegar verða makaskipti á jörðum, sem ég býst við, að n. verði sammála um. Þá er einnig brtt. út af því, hvernig skuli fara um jarðir, sem ganga til útarfa, þ.e.a.s. þriðja erfðaflokk eða fjarskyldara. Þar um hefur ekki náðst samkomulag, og mun það verða látið bíða til 3. umr. Vona ég, að þessar till. verði fljótlega tilbúnar, svo að hæstv. forseti mætti taka málið aftur á dagskrá fljótlega til 3. umr.



Herra forseti. Hv. frsm. hefur lýst yfir, að von sé á ýmsum brtt. Þætti mér eðlilegt, að það yrði geymt að ljúka þessari umr., þangað til þær kæmu. Ég vil enn fremur vita, hvort hv. frsm. vildi ekki taka til athugunar, hvort hægt væri að fá inn í l. ákvæði um það, að ef hlutafélag á jörð, sem vel getur komið fyrir, þá gengju hluthafar fyrir um kauparétt. Virðist það ekki óeðlilegt, og vil ég biðja hv. frsm. að athuga, hvort hægt væri að fá ákvæði um það inn í lögin.



Það er rétt og sjálfsagt, að n. athugi þetta, áður en málið fer úr d., en þar sem ég hef ekki athugað þetta vel, get ég ekki lofað því liðsinni að svo stöddu, en skal sjá um, að n. athugi það fyrir 3. umr.