Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá þingflokksformanni Sjálfstæðisflokksins um mannabreytingar í nefndum þingsins, sbr. 16. gr. þingskapa: Ólöf Nordal tekur sæti aðalmanns í utanríkismálanefnd í stað Ragnheiðar E. Árnadóttur sem verður varamaður í nefndinni í stað Illuga Gunnarssonar, þ.e. nú varamanns hans, Sigurðar Kára Kristjánssonar. Sigurður Kári Kristjánsson, þ.e. varamaður Illuga Gunnarssonar, tekur sæti í allsherjarnefnd í stað Ólafar Nordal. Þorgerður K. Gunnarsdóttir tekur sæti í fjárlaganefnd í stað Ólafar Nordal. Ragnheiður Ríkharðsdóttir tekur sæti í heilbrigðisnefnd í stað Þorgerðar K. Gunnarsdóttur og verður aðalmaður í Íslandsdeild Norðurlandaráðs í stað Illuga Gunnarssonar. Unnur Brá Konráðsdóttir tekur sæti í menntamálanefnd í stað Þorgerðar K. Gunnarsdóttur. Jón Gunnarsson verður 1. varamaður flokksins í Íslandsdeild Norðurlandaráðs og Sigurður Kári Kristjánsson verður 2. varamaður þar. Enn fremur tilkynnist að Birgir Ármannsson tekur við embætti ritara þingflokksins. Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar um mannabreytingar í nefndum þingsins, sbr. 16. gr. þingskapa: Jónína Rós Guðmundsdóttir fer úr iðnaðarnefnd og tekur sæti í menntamálanefnd í stað Marðar Árnasonar. Magnús Orri Schram fer úr heilbrigðisnefnd og tekur sæti í iðnaðarnefnd í stað Jónínu Rósar Guðmundsdóttur. Kristján L. Möller fer úr sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og tekur sæti í heilbrigðisnefnd í stað Magnúsar Orra Schrams. Róbert Marshall fer úr umhverfisnefnd og tekur sæti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd í stað Kristjáns L. Möllers. Mörður Árnason fer úr menntamálanefnd og tekur sæti í umhverfisnefnd í stað Róberts Marshalls.

Klukkan 14.30 í dag fer fram umræða utan dagskrár um frjálsar veiðar á rækju. Málshefjandi er hv. þm. Kristján L. Möller. Sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég hefði áhuga á því að ræða við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson, formann þingflokks Vinstri grænna, út af fjárlögunum. Þau hafa verið kynnt og hefur reynst nokkuð erfitt að finna stuðningsmenn við þau. Það er svolítið merkilegt sökum þeirra hrókeringa sem urðu í ríkisstjórn fyrir nokkrum vikum. Ekki urðu aðeins mannabreytingar í ríkisstjórninni heldur fóru menn í miklum gassagangi að sameina ráðuneytin og sitja nú uppi með eitt risaráðuneyti sem heitir velferðarráðuneyti þar sem menn settu tvö stærstu ráðuneytin undir eitt. Nú getur hver og einn dæmt hvort það sé skynsamlegt, í því öngstræti sem ríkisstjórnin er í út af fjárlögum, út af þeim málaflokkum, heilbrigðismálum og félags- og tryggingamálum, að menn séu að reyna að sameina ráðuneytið á sama tíma. Það er annað mál og ég ætla ekki sérstaklega að ræða það núna. Þegar mönnum var skipt út og inn í ríkisstjórnina útskýrði hv. þm. Álfheiður Ingadóttir það á þann veg að ástæðan væri sú að verið væri að tryggja að meiri hluti þingmanna styddi fjárlagafrumvarpið. Þess vegna færi hv. þm. Ögmundur Jónasson, nú hæstv. dómsmála-, mannréttinda- og ýmislegt fleira-ráðherra, inn í ríkisstjórnina. Hæstv. dóms- og mannréttindaráðherra, samgöngu- og sveitarstjórnamálaráðherra, Ögmundur Jónasson, gekkst hins vegar ekki við því að hann styddi fjárlagafrumvarpið í gær. Ég vil þá spyrja um stöðu þess máls. Úr því að hæstv. ráðherra treystir sér ekki til að styðja fjárlagafrumvarpið, sem er nú, held ég, einsdæmi, hver er þá staða þess máls? Og hver er staðan innan Vinstri grænna og í ríkisstjórnarsamstarfinu í tengslum við þetta stóra fjárlagafrumvarp?

Frú forseti. Fjárlagafrumvarpið er, eins og önnur stjórnarfrumvörp, lagt fram af ráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar með samþykki hennar og beggja stjórnarþingflokka. Þetta fyrirkomulag þekkir hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson mætavel sem fyrrverandi ráðherra og í sjálfu sér þarf ekki að hafa um það fleiri orð. Það er kunnara en frá þurfi að segja að fjárlagafrumvarp tekur iðulega breytingum í meðförum Alþingis og varla er til dæmi um það í þingsögunni að fjárlagafrumvarp hafi farið óbreytt í gegnum þingið frá því sem það var þegar það var lagt fram. Nú er þetta mál að sjálfsögðu á borði fjárlaganefndar og að lokinni vinnu nefndarinnar og samráði hennar við þá fjölmörgu aðila sem hún mun hafa samráð við, eins og eðlilegt er, kemur það að sjálfsögðu til afgreiðslu í þingsal. En ég ítreka það að fjárlagafrumvarpið er lagt fram af fjármálaráðherra fyrir hönd ríkisstjórnarinnar með samþykki hennar, með samþykki beggja stjórnarþingflokka.

Frú forseti. Fyrir nokkru hitti ég hóp sænskra þingmanna og ræddi við þá um framtíð norræna velferðarkerfisins nú þegar svokallaðir hægri flokkar í Svíþjóð hefja sitt annað kjörtímabil. Sænsku þingmennirnir, þetta voru þingmenn vinstri flokkanna, sögðust ekki hafa áhyggjur. Allir Svíar væru fyrir löngu orðnir sósíaldemókratar í hjarta sínu og því væri enginn munur á hægri og vinstri stjórn. Frú forseti. Eftir samtalið hef ég velt því fyrir mér hvort hið sama sé uppi á teningnum hér á landi eftir nær samfellda stjórnartíð Sjálfstæðisflokksins á undanförnum áratugum. Það hefur t.d. valdið mér vonbrigðum að norrænu velferðarstjórninni hafi ekki tekist að ná samstöðu um að slá skjaldborg um heimilin. Skjaldborg sem felur í sér almenna leiðréttingu á mikilli eignatilfærslu frá skuldurum til fjármagnseigenda. Það hefur jafnframt vakið athygli mína að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki komið fram með skýra stefnu varðandi skuldavanda heimilanna. 
             Frú forseti. Ég velti því fyrir mér hvort ástæðan sé sú að Sjálfstæðisflokkurinn sé sáttur við núverandi aðgerðir ríkisstjórnarinnar í skuldamálum heimilanna. 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir ágætisspurningu. Það er algerlega ljóst að við höfum lagt fram sem þingsályktunartillögu, fyrst í júní fyrra og síðan í október, tillögur sem lúta beint að heimilunum, um hvernig leysa megi skuldavandamál heimilanna. Í meginatriðum má segja að vandamálið skiptist í tvennt, þ.e. að fólk ræður ekki við greiðslubyrði og hins vegar að höfuðstóll hefur hækkað svo mikið að skuldir eru orðnar algerlega óviðráðanlegar. Á síðasta ári lögðum við til leiðir þar sem bent var á að lækka mætti greiðslubyrði um allt að 50% í þrjú ár og lengja lánstímann til að mæta því fólki sem ræður ekki við greiðslubyrðina. Við höfum jafnframt lagt til höfuðstólslækkanir sem felast í einhvers konar greiðsluaðlögunarúrræðum en ríkisstjórnin setti allt of þröng skilyrði, bjó til einhvers konar svipugöng þannig að sú leið er raunverulega ófær eins og við sjáum núna. Við höfum fundað stíft síðustu vikuna til að finna lausn á þeim vandamálum sem ríkisstjórn hv. þingmanns hefur ekki getað leyst og á næstunni munum við kynna þá vinnu okkar. En aðalatriðið í þessu öllu er að til að leysa til frambúðar greiðsluvandamál heimilanna og skuldavandamál þarf að koma af stað atvinnu. Þar liggur hundurinn grafinn, þar er munurinn á vinstri og hægri mönnum á Íslandi. Hægri menn vilja koma atvinnulífinu af stað til að auka kaupmátt til að fólk geti staðið undir greiðslubyrðinni.

Frú forseti. Það er af ýmsu að taka sem ræða má undir þessum lið og væntanlega veitir ekki af. Það sem ég ætla að nefna núna er það fjárlagafrumvarp sem liggur fyrir og er að sjálfsögðu á ábyrgð stjórnarmeirihlutans og ekki síst ríkisstjórnarinnar - sama hvort menn vilja viðurkenna það eða ekki þá er það frumvarp þannig fram sett. Í frumvarpinu eru liðir sem eru hreint og beint galnir. Þá er ég fyrst og fremst að tala um þann niðurskurð sem boðaður er víða á landsbyggðinni varðandi heilbrigðisstofnanirnar. Verið er að fara með í gegnum þingið grundvallarbreytingu á því kerfi sem við höfum byggt upp í gegnum tíðina og lifað við, það er verið að fara með það í gegnum fjárlagafrumvarpið. Ekki er verið að leggja fram heildstæða stefnumótun eða tillögu um hvernig þetta kerfi okkar, heilbrigðiskerfið, á að líta út í framtíðinni. Sú umræða hefur ekki farið fram heldur er lagt til að skorin verði niður ímynduð þjónusta, í rauninni. Það er eins og þeir sem semja frumvarpið, og margir hv. þingmenn, átti sig ekki á því að víðast hvar á landsbyggðinni er búið að skera inn að beini, það er búið að skera af allt það sem heitir einhvers konar sérfræðileg umönnun eða eitthvað slíkt. Þetta snýst orðið um að halda lífi í fólki. Þetta snýst um lyflækningar, umönnun og þess háttar heilbrigðisþjónustu. Það er búið að skera allt hitt burt. Hvernig dettur mönnum þá í hug að koma fram með annað eins frumvarp? Þetta er alveg með ólíkindum. Frú forseti. Við hljótum að krefjast þess, við hljótum alla vega að gera þá kröfu til okkar sjálfra, að þingmenn taki frumvarpið í sínar hendur og gerbreyti því. Ein og það liggur fyrir er það aðför að landsbyggðinni, dreifðri byggð um landið, og það þrátt fyrir að áratugum saman hafi menn barist fyrir því að fá að hafa sömu grunnþjónustu og lifa við sömu skilyrði og á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni skýr og greinargóð svör. Þetta er með því skýrasta og greinarbesta sem komið hefur frá hv. þingmanni þegar hann hefur verið spurður á virðulegu Alþingi. Ég er afskaplega ánægður með það og vil í fullri einlægni hrósa hv. þingmanni fyrir svarið. Hv. þingmaður sagði, ég hvet menn til að taka eftir því hvað hann sagði: Fjárlagafrumvarpið er lagt fram af fjármálaráðherra, nýtur stuðnings ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans enda er búið að kynna það fyrir þessum aðilum. - Nýtur stuðnings ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans enda er búið að kynna þetta fyrir þeim. Ég hef heyrt af fundum úti um land þar sem stjórnarþingmenn eru að leita eftir stuðningsmönnum fjárlagafrumvarpsins. Það kannast enginn við það - ef undan er skilinn hv. þm. Björn Valur Gíslason sem er sérstakur aðdáandi fjárlagafrumvarpsins, en það er annað mál. Hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson var ekki spurður einu sinni í gær, ekki tvisvar heldur þrisvar hvort hann styddi ekki örugglega frumvarpið. Og hverju svaraði hæstv. ráðherra? Öllu stjórnkerfinu var breytt til að koma honum í ráðuneyti, hvorki meira né minna, í miklum gassagangi hérna á nokkrum dögum, hverju svaraði hann? Nákvæmlega engu. Hér kemur fram hv. þm. Árni Þór Sigurðsson og segir frá því, ég þakka hv. þingmanni fyrir því þetta einfaldar allt í umræðunni, að ríkisstjórnin stendur á bak við frumvarpið og styður það. Það var kynnt í ríkisstjórninni. Nákvæmlega það sama á við um stjórnarmeirihlutann. Hv. þm. Björn Valur Gíslason er ekki einn í þessu máli.

Virðulegi forseti. Vegna umræðna um fjárlagafrumvarpið og stuðning við það finnst mér mikilvægt að rifja upp að með skýrslu fjármálaráðherra um jöfnuð í ríkisfjármálum fyrir árin 2009–2013, sem rædd var í júní í fyrra, voru lagðar stóru línurnar í niðurskurði og tekjuöflun fyrir ríkissjóð. Áætlunin gerir ráð fyrir að á árinu 2011 verði meiri áhersla lögð á niðurskurð en á tekjuöflun og með hruninu gerðist það, eins og við þekkjum öll, að tekjurnar minnkuðu en vaxtakostnaður og framlög til atvinnuleysisbóta ruku upp. Hallinn á ríkisfjárlögum er okkur dýr og það er nauðsynlegt að ná honum niður. Þrátt fyrir mikinn niðurskurð á árinu 2011 er gert ráð fyrir að vaxtakostnaður verði 15% af gjöldum, sem er stór hluti. Stefnumótun til framtíðar í stóru málaflokkunum svo sem í mennta- og heilbrigðismálum verður ekki flúin til að ná endum saman. Ramminn í fjárlagafrumvarpinu er skýr og hann verðum við að virða. Það verður hins vegar ákveðið í meðferð þingsins á fjárlagafrumvarpinu hvernig við hreyfum okkur innan hans.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Mósesdóttur fyrir hetjulegar tilraunir að reyna að skella skuldinni á Sjálfstæðisflokkinn vegna aðgerðaleysis ríkisstjórnarinnar. Það virðist hafa farið fram hjá hv. þingmanni að Sjálfstæðisflokkurinn er ekki í ríkisstjórn og hefur ekki verið um nokkurt skeið. Þetta virðist hafa farið fram hjá hv. þingmanni. Það er ríkisstjórnin sem ber ábyrgð á því að koma fram með tillögur sem eiga að leysa skuldavanda heimilanna. Við höfum lagt fram tillögur og talað fyrir þeim í eitt og hálft ár en ríkisstjórnin og ráðherrarnir sem hér sitja hafa ekki hlustað á þessar tillögur og aldrei tekið þátt í umræðum þegar þær hafa komið til tals í þinginu. Það er rétt að það þarf að bregðast við skuldavanda heimilanna. Það þarf líka að skapa atvinnu og það þarf að koma atvinnulífinu af stað en hæstv. ríkisstjórn virðist vera fyrirmunað að skilja það. Ég veit að það eru rök fyrir því að skera af skuldum heimilanna en skuldugt heimili þar sem er fólk sem hefur ekki atvinnu græðir ekki á því að skuldir lækki lítillega. Við hv. þm. Árna Þór Sigurðsson vil ég segja - úr því að hann sagði að það væru varla dæmi fyrir því að fjárlagafrumvörp tækju ekki breytingum í meðförum þingsins þá er það alveg rétt hjá hv. þingmanni. Ég vil segja við hann að það eru varla dæmi um það í þingsögunni að ráðherra í ríkisstjórn treysti sér ekki til að lýsa yfir stuðningi við fjárlagafrumvarp sem ríkisstjórn hans leggur fram. Hæstv. ráðherra Ögmundur Jónasson var spurður í þrígang að því í ræðustólnum í gær hvort hann styddi fyrirliggjandi fjárlagafrumvarp. Hæstv. ráðherra treysti sér ekki til þess að segja já. Þögnin ein segir sína sögu um ástandið á stjórnarheimilinu og um stuðninginn sem fjárlagafrumvarpið nýtur innan ríkisstjórnarflokkanna.

Frú forseti. Það gleður mig að hv. þm. Lilja Mósesdóttir skuli kalla eftir tillögum frá Sjálfstæðisflokknum um vanda heimilanna. Það kemur ekkert frá ríkisstjórn hennar. Þar er algjört aðgerðaleysi. Ég vil benda á að Sjálfstæðisflokkurinn hefur komið með tillögur, t.d. um að lækka greiðslubyrði, auka atvinnu sem er meginatriðið og lækka skatta á millitekjufólk. Þetta hefur ríkisstjórnin ekki gert. Hún hefur hækkað skatta og staðið á móti öllum tillögum um atvinnu, öllum. Það er allt í limbói hjá hæstv. ríkisstjórn ef ég leyfi mér að segja svo. Við fengum nýverið upplýsingar um að fjöldi þeirra sem hafa verið á atvinnuleysisskrá sl. sex mánuði er 7.270. Það eru 7 þúsund manns búnir að vera lengur en sex mánuði á atvinnuleysisskrá. Þetta er afrek núverandi ríkisstjórnar. Það er vitað að þetta fólk er í stórhættu vegna niðurbrots á sjálfsmynd, hræddir um að verða öryrkjar. Og það eru 4.534 búnir að vera tólf mánuði á atvinnuleysisskrá. Nú spyr ég hv. þingmann, ef hann kemst aftur að: Hvað ætlar hann að gera til að auka atvinnu handa þessu fólki? Ætlar hann að fara í virkjanir, ætlar hann að fara að prjóna eða hvað vill hann gera?

Virðulegi forseti. Ég ætla að koma inn á það sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vakti athygli á áðan, þ.e. aðförina að heilbrigðisstofnunum á landsbyggðinni. Við erum búin að fara á nokkra fundi sem haldnir hafa verið víða um land þar sem fólk er nánast í losti. Það er verið að skera niður um tugi prósenta og vega að innviðum samfélaganna. Bæði móttökurnar og mætingin sem er á fundina segir okkur allt um það hversu fólki er misboðið og brugðið. Mig langar hins vegar að benda á að í þessari umræðu hefur ekkert samráð verið haft við forstöðumenn stofnana, forstöðumenn sveitarfélaga eða forstöðumenn stofnana eins og Landspítalans og Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri sem eiga að taka við verkefnunum. Þannig er þessi gegnsæja og opna stjórnsýslan sem ríkisstjórnin boðar. Til þess að kóróna allt saman langar mig að segja frá því að við vorum á fundi í hv. fjárlaganefnd í morgun. Síðustu orðin sem bæjarstjóri Norðurþings sagði við okkur voru: Svona setja menn ekki fram - þið verðið að koma fram við fólkið á landsbyggðinni eins og það sé venjulegt fólk en ekki afgangsstærð. Það sló mig mikið að heyra hann sagði þetta og lýsa ástandinu í samfélagi sínu þar sem fólk er nánast grátandi um allan bæ. Við ræddum breytingar á Stjórnarráðinu fyrir nokkrum vikum síðan og þá var verið að sameina ráðuneytin. Mig langar til að taka eitt dæmi úr fjárlagafrumvarpinu sem sýnir það að í nýju innanríkisráðuneyti, sem var sameinað úr dóms- og kirkjumála- og samgöngu- og sveitarstjórnarráðuneyti, er hagræðingarkrafan á aðalskrifstofu þessara ráðuneyta annars vegar rúm 3% og hins vegar rúm 4% - þó að sameina eigi ráðuneytin. Og hæstv. mannréttindaráðherra, eins og ég kalla hann núna þessa dagana, er með tvo aðstoðarmenn. Það liggur fyrir skýr vilji ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans 

Frú forseti. Mig langar aðeins að bæta við umræðuna sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson hóf áðan og hv. þm. Ásbjörn Óttarsson kom inn í. Við höfum orðið vitni að því að allt í kringum landið hafa verið haldnir fjölmennir fundir þar sem fjöldi fólks hefur komið saman, fyllt íþróttahús, skóla og annað. Þessir fundir eru samsvarandi því að tugir þúsunda manns kæmu saman á fundi í Reykjavík. Niðurskurðartillögurnar sem boðaðar eru í fjárlagafrumvarpinu og eru til vinnslu í fjárlaganefnd eru of brattar hvað heilbrigðisstofnanir á landsbyggðinni snertir. Við skulum ekki gleyma því sem hv. þingmaður og flokkssystir hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar talaði um í gær að verið er að keyra jákvæða stefnu og jákvæða þróun, en farið er of bratt. Þessu er ég algjörlega ósammála. Við þurfum að taka þessi mál til gagngerrar endurskoðunar. Hér bera allir flokkar ábyrgð. Þessi stefna hefur verið keyrð allt frá því Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur voru við völd. Við þurfum að snúa ofan af þessari stefnu. Verkefni fjárlaganefndar er skýrt. Það þarf að velta við hverjum steini. Það er ekkert athugavert þó að fjárlaganefnd geri það. Það er ekki nóg að gera breytingartillögur handa landsbyggðinni til eins árs. Það þarf að gjörbylta þessari stefnu. Ég hef kallað eftir því að allir þingmenn sama hvort þeir búa í Reykjavík og fara aldrei upp fyrir Hvalfjörð nema um verslunarmannahelgar, eða hvort þeir búa úti á landi, snúi bökum saman fyrir landsbyggðina. Velti við hverjum steini og leiðrétti þessar tillögur. 
            

Frú forseti. Hér er meðal annars rætt um skuldavanda heimilanna. Mér er spurn: Er núverandi ríkisstjórn virkilega alvara þegar hún ræðir skuldavanda heimilanna? Hvað gerir hún samhliða? Hún hækkar gjöld á bifreiðar sem fara beint inn í lánin. Hún hækkar gjöld á áfengi og tóbaki sem fara beint inn í lánin. Hún hækkar skatta sem dregur úr fjármunum fólks til þess að borga niður lánin og taka þátt í neyslu samfélagsins. Hérna megin tölum við um skuldavanda heimilanna, að við ætlum að lækka höfuðstólinn og gera hitt og þetta. Hinum megin er ríkisstjórnin að hækka allt sem hægt er að hækka. Það fer beinustu leið inn á höfuðstól lánanna. Mér er spurn: Er Alþingi alvara í umræðunni sem fer hér fram? Er okkur alvara að tala svona í kross, vekja væntingar fólks í landinu, hægra megin að sjálfsögðu, og draga úr öllu vinstra megin. 
             Erum við að tala sama tungumál og fólkið í landinu? Ég held ekki. Ef okkur er alvara að taka þátt í að koma að skuldavanda heimilanna með einhverjum hætti hækkum þá ekki aðra skatta sem hækka höfuðstólinn. Lækkum ekki persónuafslátt fólks og tökum út verðtrygginguna. Finnum heildarlausn þannig að fólkið í landinu finni fyrir því að á þessum stað talar fólk í alvöru um að lækka skuldavanda heimilanna en ekki í einhverjum sýndarlausnum og hirða svo hlutina hérna megin. Þetta er óþolandi fyrir fólkið í landinu  
            


             Frú forseti. Í fyrsta lagi, bara vegna umræðunnar sem orðið hefur um fjárlagafrumvarpið, ítreka ég það sem ég hef sagt: Það vita allir að fjárlagafrumvarp er afgreitt í ríkisstjórn og lagt fram á vegum ríkisstjórnar og þarf að njóta til þess stuðnings í þingflokkum stjórnarinnar. Um leið sagði ég það, eins og hv. þingmaður heyrði, og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur tekið undir það með mér, að það hefur áreiðanlega aldrei gerst að fjárlagafrumvarp hafi farið óbreytt í gegnum þingið. Til þess er vinna fjárlaganefndar, það er Alþingi sem hefur fjárveitingavaldið. Að sjálfsögðu verður farið yfir fjárlagafrumvarpið í samráði við hagsmunaaðila og allar þær athugasemdir sem hafa komið fram. Þær eru mjög skiljanlegar. Við Íslendingar stöndum í mjög erfiðum sporum við það að taka á okkar efnahagsmálum og ríkisfjármálum. Það er komið til vegna efnahagshrunsins sem hér varð haustið 2008 og þetta eru afleiðingar af því. Við eigum öll að taka saman höndum um að reyna að leysa þau vandamál. Ég harma það að menn eru farnir að gíra sig upp í einhvern hávaða og læti um að það sem hinir leggja til sé ómögulegt og svo sé ekki hlustað á hitt frá hinum. Við þurfum öll að hlusta hvert á annað og þess vegna fagna ég því að Sjálfstæðisflokkurinn mætti á samráðsfund með ríkisstjórninni í morgun sem hann hefur ekki gert undanfarið. Ég tel mikilvægt að allir leggi sitt af mörkum og allir hlusti hver á annan. Vissulega getur okkur greint á pólitískt um hvaða leiðir á að fara og þá tökumst við á um þær. Það er ekkert óeðlilegt við það, það er hluti af lýðræðinu. En við eigum að umgangast þessi mál af varfærni og skilningi hvert gagnvart öðru. Það er það sem þjóðin þarf á að halda og það er það sem þjóðin vill heyra úr þessum sal.

Ekki …

Frú forseti. Ég hef orðið þess heiðurs aðnjótandi að fá að sitja fjóra fundi með fimm ráðherrum á um einni viku. Ég hef þar af leiðandi hitt um 20 ráðherra á einni viku. Það er í sjálfu sér, held ég, engum hollt að hitta 20 ráðherra á einni viku. Til að upplýsa þingið aðeins um stöðu mála í því er skuldavandi heimilanna brýnasta efnahagsváin sem við stöndum frammi fyrir í dag. Á þessum fundum hafa komið fram ýmis sjónarmið og þau eru ekki öll eins. Ég vil að það komi skýrt fram að á flestum þeim heimilum sem eru í skuldavanda eru fyrirvinnur, það er ekki atvinnumál sem vefjast fyrir því að þau heimili geti greitt skuldir sínar. Það eru of háar skuldir sem valda því að það er ekki hægt að greiða þær niður. 
             Það hafa komið fram þrjú frumvörp, eitt frá félags- og tryggingamálaráðherra og tvö frá dómsmálaráðherra, sem eru á leið inn í þingið sem hjálpa töluvert. En tvö grundvallaratriði standa út af og gegn þeim stendur meiri hluti þessara fimm ráðherra, þ.e. þeir standa gegn því að farið verið út í almenna leiðréttingu á þeim forsendubresti sem hefur átt sér stað og annaðhvort ljá ekki máls eða eru andsnúin því að farið verði af stað í alvöruvinnu við að afnema verðtryggingu almennt og það umhverfi sem verðtryggingin hefur búið til á Íslandi. Þangað til að tekið verður á þessum tveimur atriðum er öll þessi vinna, sérstaklega hvað varðar stóra skuldastabbann, ákaflega lítils virði og mun ekki skila því sem til þarf. Það hefur verið reynt í eitt og hálft ár að leysa þetta mál með sértækum leiðum. Þær eru fullreyndar, það verður að hugsa hlutina og framkvæma þá öðruvísi. Ég vona svo sannarlega að í dag eða á morgun  
            

Virðulegi forseti. Ég kvaddi mér hljóðs undir þessum lið, um störf þingsins, vegna þess að ég var orðin töluvert hugsi yfir því hvernig umræður eru að þróast hér inni. Hér erum við ýmist að kýta þvert á flokka, á forsendum flokkanna sem þingmennirnir eru í, eða þá að menn eru farnir að stilla upp höfuðborg gegn landsbyggð, eins og það séu andstæður. Við eigum að vera að tala um lausnir fyrir þjóðarbúið allt. Það eru ekki síður vandamál í Reykjavík en úti á landi. Það eru vandamál um allt land sem við þurfum að takast á við. Þau eru bæði á sviði skuldavanda en þau eru líka á sviði atvinnumála. Þess vegna höfum við verið að leggja í mikla vinnu, þessi ríkisstjórn, til að reyna að koma hreyfingu á atvinnulífið í landinu. Það gerum við í opinbera geiranum en þó ekki síður í því að reyna að koma einkageiranum á einhverja hreyfingu. Og ég vildi koma þeirri staðreynd að í þessari umræðu - vegna þess að ákveðnir þingmenn telja að það sé hagur í því fyrir þjóðarbúið að þeir standi hér og segi sýknt og heilagt að það sé ekkert að gerast í atvinnumálunum, og halda að það skili okkur eitthvað áfram - að í dag var tilkynnt formlega um samkomulag, og ég skrifaði undir það, sem er liður í því að koma af stað stærsta fjárfestingarverkefni sem komið hefur inn í landið frá hruni, eða upp á samtals 86 milljarða kr. Þetta er stækkun í Straumsvík, á framleiðslunni þar, og í tengslum við það verkefni munum við fara af stað með Búðarháls. Virðulegi forseti. Ég vil koma þessu hér að vegna þess að ég tel að ef við ætlum að snúa bökum saman fyrir þjóðina verðum við að tala hvert við annað, um hvert annað, verk hvert annars og tillögur og hugmyndir hvert annars, af sanngirni en ekki standa hér alltaf í ræðustól og fara með staðlausa stafi eða ásaka hvert annað um verkleysi eða litla getu 

Hæstv. forseti. Í fréttatilkynningu frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu í júlí stóð m.a., með leyfi forseta: „Gert er ráð fyrir að úthafsrækjuveiðar verði gefnar frjálsar á fiskveiðiárinu 2010/2011, þar sem ekki hefur á neinu fiskveiðiári frá fiskveiðiárinu 2000/2001 verið aflað upp í útgefið aflamark.“ Er það svo, virðulegi forseti? Aflinn á síðasta fiskveiðiári var rúm 7 þús. tonn, eða um 80–85% af aflaheimildunum, þ.e. umfram heildaraflamark, en ekki alveg það sem til var í geymslu frá fyrri árum. Ef maður skoðar þessi ár sem sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra vitnar þarna í er veiðin af aflaheimildum sem svarar 77,2% árin 2000/2001, fer að vísu niður í 6,2% árin 2005/2006, sem var mjög sérstakt ár, en upp í 80–85% á síðasta ári. Þess vegna er sú ákvörðun sem tekin hefur verið að mínu mati vægast sagt undarleg, að gefa veiðar frjálsar á þessu fiskveiðiári út frá þessum forsendum. Nú á sem sagt að hefja, miðað við þetta, nokkurs konar ólympískar rækjuveiðar, kappveiðar líkt og gert er í strandveiðunum þar sem fyrstir koma fyrstir fá, hrúga inn aflanum, rækjunni, sem hefur það í för með sér að afurðaverð mun lækka vegna mikils framboðs, að maður tali nú ekki um að starfsöryggi þeirra sem vinna við rækju minnkar eða jafnvel hverfur. Þetta er málið í hnotskurn og þess vegna hef ég óskað eftir þessari umræðu utan dagskrár til að gera þetta að umræðuefni og fá hér fram sjónarmið hvað þetta varðar, enda hefur það komið fram að viðbrögð margra eru mjög gagnrýnin á þetta, alveg sama hvort við erum að tala um útgerðarfyrirtæki, bæjarfélög, vinnslufyrirtæki eða annað. Að sjálfsögðu finnast svo aðrir sem fagna þessu. Útgerðarfyrirtæki og veiðifyrirtæki eru líka sölufyrirtæki, þau selja rækjuna úr landi og eru þess vegna markaðsfyrirtæki. Þetta er mikilvæg starfsemi, rækjuvinnslan, á nokkrum stöðum á landinu. Þrátt fyrir ýmsar skoðanir okkar á fiskveiðistjórnarkerfinu í heild sinni held ég að aflamarkaðskerfið sé eitt hið jákvæðasta og besta við það, þar sem úthlutað er afla fyrir kvótaárið og útgerðin fer þá í að skipuleggja veiðar allt árið, með tilliti til markaðsmála og til vinnuskipulags. Markaðurinn verður að geta treyst á jafnt framboð allt árið og það gefur okkur Íslendingum líka meira í aðra hönd. Það er vel þekkt, alveg sama hvort það er sala á rækju eða einhverju öðru, að mikið framboð á vöru verður til þess að lækka verð. Þess vegna finnst mér, virðulegi forseti, þessi ákvörðun misráðin. Fyrir utan það að eins og kemur fram í gögnum frá sjávarútvegs- og landbúnaðarráðuneytinu þarf lagabreytingu fyrir þessari ákvörðun og hún er ekki enn komin inn til þings. Hún hefur ekki verið tekin. Þess vegna finnst mér mjög á gráu svæði að gera þetta nú. Það er líka mjög undarlegt að gera þetta núna þegar meira er farið að veiðast, í stað þess að hafa reynt það árin 2005/2006 ef menn hefðu viljað prófa þetta atriði. Þess vegna tek ég þetta hér til umræðu, annars vegar út frá lagalegu hliðinni, að það eigi eftir að koma með lagafrumvarp inn, hins vegar út frá markaðsforsendum og vinnuskipulagi þar sem ég tel að við séum að fara inn á vitlausa braut hvað þetta varðar vegna þess hvernig þessar ólympísku veiðar verða. Það mun leiða af sér svona frjálsar veiðar, að menn munu fara í kappveiðar. Þess vegna er það sem ég vil spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra þriggja spurninga: Hvað á að veiða mikið? Hvert verður aflamarkið? Hvað má veiða? Hvað verður gert þegar búið er að veiða þau tonn sem hæstv. ráðherra gefur út? Við skulum segja bara 7 þús. tonn eins og hefur verið. Á þá að lyfta upp flaggi og segja: Nú er búið að veiða allt sem má veiða á þessu fiskveiðiári, nú verðum við að stöðva veiðarnar yfir í næstu viku? Virðulegi forseti. Ég óska eftir skýrum svörum frá hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra varðandi þessar þrjár spurningar sem ég hef sett fram auk þess sem ég bíð eftir því að heyra viðbrögð við þeim atriðum sem ég hef gert að umtalsefni.

Frú forseti. Hv. þm. Kristján Möller hóf hér umræðu um málefni úthafsrækjuveiða og þá ákvörðun að ekki var gefið út heildaraflamark fyrir úthafsrækju í sumar eins og gert var fyrir aðrar tegundir sem hafa verið bundnar í aflamarki. Til að útskýra grunn þessarar ákvörðunar verður að skoða þetta mál í sögulegu samhengi. Aflaheimildir í úthafsrækju hafa ekki verið nýttar að fullu síðan á fiskveiðiárinu 1999/2000. Á árinu 2000/2001 var nýtingin á útgefnu aflamarki 77% en fór síðan niður í 6% á fiskveiðiárinu 2005/2006, mjakast síðan á nokkrum árum upp í 39% fiskveiðiárið 2008/2009 en á fiskveiðiárinu 2009/2010 er nýtingin skyndilega komin upp í 81% sé tekið mið af flutningi milli ára en um 100% sé miðað við útgefnar aflaheimildir innan ársins. Útgerðaraðilar hafa komið fram með skýringar á því hvers vegna staðan er þannig að aflaheimildir hafi ekki verið nýttar betur á þessu árabili. Skýringarnar fela það í sér að ekki hafi svarað kostnaði að stunda veiðar á úthafsrækju á þessu tímabili og skal í sjálfu sér ekki lagt mat á það hér. Úthafsrækjukvótinn hefur undanfarin ár verið 7 þús. tonn auk þess sem leyfilegt hefur verið að flytja á milli ára hluta þess aflamarks sem ekki hefur verið veiddur. Jafnframt var á þessu tímabili heimilt að nýta ónotaðar aflaheimildir til að auka tilfærslumöguleika í öðrum tegundum ásamt því ákvæði laganna að veiðigjald hafi verið sett á tímabundnar undanþágur fyrir aflaheimildir í úthafsrækju. Bæði þessi ákvæði hafa nú verið felld úr gildi. Sé litið á þær útgerðir sem á síðasta ári skiluðu mestum afla á land kemur í ljós að það eru sjaldnast þær sem hafa fengið aflaheimildunum úthlutað. Tvö skip hafa borið mest af rækju að landi á þessu ári en útgerðir þeirra réðu yfir sáralitlum hluta af rækjukvótanum í upphafi fiskveiðiársins. Annað þeirra landaði alls rúmum þúsund tonnum af úthafsrækju á síðasta fiskveiðiári. Báturinn fékk aðeins úthlutað um 100 tonnum svo útgerðin hefur fengið um 900 tonn af rækjukvóta leigðan frá öðrum. Til eru fyrirtæki í rækju sem leigt hafa til sín um 900 tonn af rækjukvóta á árinu en hafa aðeins fengið úthlutaðan rúman þriðjung ofan á það. Fyrirtækin stunda þó þrátt fyrir allt nær engar rækjuveiðar. Það má nefna að annar aflahæsti rækjuveiðitogari landsins landar til vinnslu í Kampa á Ísafirði. Útgerðin Birnir ehf. á meiri hlutann í rækjuvinnslunni Kampa á móti Byggðastofnun og nokkrum fleiri. Birnir ehf. gerir út tvo rækjutogara. Annar fékk engan rækjukvóta á þessu ári og hinn aðeins um 25 tonn. En togararnir hafa landað 1.306 tonnum af rækju á síðasta fiskveiðiári. Viðbótarkvótinn hefur að mestu verið fenginn frá fyrirtæki í næsta nágrenni gegn framsali eða leigu. Mörg fleiri rækjuskip leigja til sín næstum allan þann afla sem þau veiða. Það má t.d. nefna skip sem er í eigu Samherja og á því skipi eru 887 tonn af úthafsrækju. Á síðasta fiskveiðiári veiddi þetta skip enga rækju. Ýmis fleiri slík dæmi má nefna eins og Vísi, Ísfélagið, Öskju, Gunnvöru, Skinney–Þinganes. Lauslega áætlað hafa þessi fyrirtæki yfir að ráða tæpum 40% af aflaheimildum sem þau veiða ekki. Spyrja má sig hvort þau taki ekki leigugjald fyrir aflaheimildirnar. Jú, auðvitað og þeim mun meira sem veiðarnar ganga betur. Ég spyr mig: Er þetta þá ekki óþarfaskattur á viðkvæma veiði eins og rækjuveiðarnar eru? Þá má nefna að Brim ræður einnig yfir um 800 tonnum af úthafsrækjukvóta. Fyrirtækið veiðir sjálft sinn kvóta og hefur sameinað hann á eitt skip öfugt við það sem sumar aðrar stórútgerðir hafa gert. Ég get nefnt það hér að Byggðastofnun er með átta fyrirtæki tengd rækjuútgerð og vinnslu í viðskiptum. Þar af eru fjögur fyrirtæki þar sem einu tryggingarnar á bak við lánin eru veð í úthafsrækjukvóta. Það er alveg hárrétt. Samkvæmt Fiskistofu hafa þrjú þessara fyrirtækja ekkert aflamark í rækju þar sem engin fiskiskip eru í eigu fyrirtækjanna og hefur rækjukvóti þeirra verið vistaður á skipum annarra lögaðila sem velta má fyrir sér hvort teljist ásættanlegt. Frú forseti. Ég hafna því alfarið að sú ákvörðun að gefa ekki út heildaraflamark í úthafsrækju sé ólögleg. Fyrir henni eru veigamikil rök eins og hér hefur verið rakið. Ég tel að þessi aðgerð eigi fyrst og fremst að vera hvatning til þess að rækjan sé veidd og unnin en ekki notuð til að veðsetja hana og veiða ekki eins og hefur verið undanfarin ár. Það var vissulega fagnaðarefni að rækjuveiði skyldi vera aukin á þessu ári enda hafði verið ljóst í nokkurn tíma að hún 

Virðulegi forseti. Röksemdir hæstv. ráðherra standast náttúrlega enga skoðun þar sem hann fylgir eftir þeirri fádæma ákvörðun sinni að gefa veiðar á úthafsrækju frjálsar. Það liggur fyrir að 2. september kom fram lögfræðiálit frá Karli Axelssyni hæstaréttarlögmanni, Lex lögmönnum, þar sem mjög sterk rök eru færð fyrir því að ráðherra sé að brjóta lög. Það var fullyrt af hálfu fulltrúa ráðuneytisins á fundi sjávarútvegsnefndar að þann 7. september mundi liggja fyrir skoðun ráðuneytisins á því áliti. Það kom fram á fundi aftur í sömu nefnd þann 20. september að ráðuneytið hefði ekki óskað eftir skriflegu lögfræðiáliti til að rökstyðja sinn málstað. Ég veit ekki til þess að það sé komið fram enn þá. Eftir stendur því að mjög sterk rök hníga að því að ráðherra sé að brjóta lög með ákvörðunum sínum. Staða rækjustofnsins er mjög veik. Menn hafa ýjað að því í þessari umræðu að full ástæða væri til að veiða það sem geymt væri frá síðustu árum og þess vegna væri hægt að veiða miklu meira á þessu fiskveiðiári en þessi 7 þús. tonn. Nýleg yfirlýsing Hafrannsóknastofnunar frá síðustu viku gefur okkur til kynna að svo er ekki, ráðgjöf þeirra stendur, 7 þús. tonn. Það þarf ekki nema tvo togara til að fara í þær ólympísku veiðar sem ráðherrann boðar nú til að taka um helminginn af þessum afla í svona tíu sjóferðum, 3.500 tonn. Þá sjá menn hvert stefnir. Þetta hefur mjög mikil áhrif á markaðsaðstæður. Þetta er þannig að við höfum verið þekkt fyrir sjálfbæra nýtingu á okkar sjávarauðlind. Núna eru keppinautar okkar á rækjumörkuðum erlendis farnir að veifa umhverfismerkjum sem þeir hafa á sínum veiðum og benda kaupendum á að Íslendingar stundi hér ósjálfbærar veiðar. Og það er alveg magnað að sá flokkur sem kennir sig við sjálfbærni í nýtingu auðlindanna skuli standa fyrir þessu. Markaðsaðstæður eru erfiðar og þetta mun eyðileggja fyrir okkur það mikla markaðsstarf sem hefur verið unnið á síðustu árum. Þetta smitar síðan yfir á aðra stofna, virðulegi forseti. Þetta smitar yfir á aðrar veiðar 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir frumkvæði að þessari fyrirspurn til ráðherra. Í stað þess að spyrja hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra út úr og fá svör sem oftast skila litlu þar sem hæstv. ráðherra hefur verið þekktur fyrir hvers kyns útúrsnúninga og sniðugheit ætla ég að leggja fram nokkrar viðbótarspurningar og svara þeim sjálfur. Er stefna ráðherra í samræmi við sjálfbærar veiðar? Nei, hún er það ekki. Frjálsar veiðar, óheftar veiðar leiða til rányrkju. Er stefna ráðherra í samræmi við stefnu Hafrannsóknastofnunar? Nei, hún er það ekki. Hafró lagði til ákveðinn kvóta í samræmi við þá stefnu að nýta stofna með þeim hætti að þeir vaxi og dafni og skili eðlilegum afrakstri í veiðum. Er úthafsrækjan stofn sem er verulega vannýttur, stofn sem má veiða niður - og það má þá taka þá umræðu um skötusel og makríl sem hér hefur farið fram? Nei, svo er ekki. Langan tíma hefur tekið að byggja upp veiðanlegan stofn, veiðanlegan stofn í þeim skilningi líka að veiðar og vinnsla séu arðbær. Er líklegt að frjálsar veiðar muni skila meiri arðsemi? Nei, við þekkjum söguna. Sóknarkerfi eru alltaf dýrari, það er erfiðara að koma vörunni á markað og við fáum jafnframt lægra verð auk þess sem samkeppnisaðilarnir fá tæki í hendurnar til að keppa við okkur veifandi þessum vottorðum sínum um sjálfbærar veiðar sem við höfum ekki. Er líklegt að aðferðafræði ráðherrans skili meiri stöðugleika í störfum í byggðarlögunum? Nei, það er öruggt að þessi aðferðafræði skilar óstöðugleika og óvissu. Er stefna ráðherrans lögleg? Nei, hún er það ekki. Fyrir liggja lögfræðiálit sem segja það. Að lokum er ein spurning til hæstv. ráðherra. Hún er ein og hún er skýr: Hvenær ætlar ráðherra og ráðuneyti að draga þessa stefnu til baka og gefa út aflamark samkvæmt lögunum?

Frú forseti. Ég lýsi mig algerlega ósammála síðasta ræðumanni og flestum sem hér hafa talað. Úthafsrækjustofninn er vannýttur nytjastofn og hefur verið það um margra ára skeið. Sjávarútvegsráðherra ber því ekki skylda til að takmarka veiðar á úthafsrækju. Eiginlega væri mun réttara að segja að ráðherrann væri skyldugur til að gefa veiðarnar frjálsar þegar nytjastofnar eru vannýttir eins og kemur fram í 3. og 8. gr. gildandi fiskveiðistjórnarlaga. Í 3. gr. segir að ráðherra skuli ákveða þann heildarafla sem veiða má úr nytjastofnum sem nauðsynlegt er talið að takmarka veiðar á. Í 8. gr. segir að veiðar á þeim tegundum sem ekki sæta aflatakmörkun séu frjálsar öllum þeim skipum sem leyfi hafa til veiða í atvinnuskyni. Það er þess vegna löngu tímabært að gefa þessar veiðar frjálsar og hefði í raun mátt gerast fyrr og væri full ástæða til að gera það í fleiri tegundum, t.d. gagnvart ufsanum í krókaaflamarkskerfinu en á síðasta ári var einungis veiddur helmingur þess magns sem gefið var út til krókabáta í ufsa. Kostirnir við frjálsar veiðar á vannýttum tegundum eru ótvíræðir. Atvinna eykst, fleiri komast til veiða, gjaldeyristekjur aukast, það verður eðlilegri verðmyndun á hráefni með frjálsari samkeppni og þjóðarbúið græðir. Enginn tapar, fyrirkomulag veiðanna færist nær markmiðum fiskveiðistjórnarlaganna. Á þeim erfiðu tímum sem nú fara í hönd með þyngstu fjárlög allra tíma í þinginu ættum við að fagna hverri glufu sem myndast til eðlilegrar tekjumyndunar og atvinnusköpunar í landinu fremur en að karpa um misvísandi lögskýringar. Það er enginn bættari, frú forseti, með því að bátar liggi bundnir við bryggju eða fullveðja fólk sitji með hendur í skauti atvinnu- og aðgerðalaust meðan verðmætin liggja í sjónum fram undan landsteinum ónotuð.

Virðulegi forseti. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna, Samfylkingar og Vinstri hreyfingar – græns framboðs er talsvert mikið fjallað um fiskveiðimál. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Markmið sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar er að fiskveiðar umhverfis landið séu hagkvæmar og skapi verðmæti og störf en séu jafnframt sjálfbærar og vistvænar og í samræmi við alþjóðlegar skuldbindingar um verndun vistkerfa, lífríkis og hafsbotns. Veiðiheimildir skulu ákvarðast af nýtingarstefnu sem byggist á aflareglu hverju sinni.“ Síðar segir í samstarfsyfirlýsingunni um markmið ríkisstjórnarinnar að við endurskoðun laga um stjórn fiskveiða skuli hafa það fyrst og fremst að markmiði að stuðla að vernd fiskstofna, hagkvæmri nýtingu, treysta atvinnu o.s.frv. Að lokum segir í samstarfsyfirlýsingunni, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin telur brýnt að treysta í sessi siðræn viðhorf í umgengni við hafið og auðlindir sjávar í ljósi þess að maðurinn er hluti af náttúrunni og verður að umgangast hana af ábyrgð.“ Virðulegi forseti. Það er fátt við frjálsar eða réttara sagt takmarkalausar veiðar sem tekur undir og styður þessi markmið ríkisstjórnarinnar. Ég vil gera greinarmun á frjálsum veiðum annars vegar og veiðum án takmarkana hins vegar eins og er reyndin varðandi það sem kallað er frjálsar rækjuveiðar. Frjálsar rækjuveiðar sem svo eru kallaðar eru því andstæðar sjávarútvegsstefnu ríkisstjórnarinnar og þær eru andstæðar hagsmunum flestra í þessari grein, svo sem samtökum fiskvinnslustöðva, að ég held allra samtaka sjómanna fyrir utan samtök útgerðarmanna sem hafa lagst gegn þessu. Veiðar af þessu tagi verða aldrei til frambúðar, það vitum við. Takmarkalausar veiðar eru ekki af hinu góða að mínu viti. Það á að stýra veiðum, þær eiga að hafa ákveðið lokatakmark, upphaf og endi, ef 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Kristjáni Möller fyrir að taka þetta málefni til umræðu utan dagskrár. Stærsta spurningin er einmitt ein af þeim þremur spurningum sem hv. þm. Kristján Möller spurði hæstv. ráðherra um. Hvað mun hæstv. ráðherra gera þegar 7 þús. tonna kvótanum sem Hafrannsóknastofnun leggur til verður náð? Að sjálfsögðu svaraði hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra af gömlum vana ekki þeirri spurningu. Það er grundvallaratriðið í þessu máli. Hvað mun gerast eftir að 7 þús. tonna aflamarkinu er náð? Það er frægt viðtal eins fréttamanns við hæstv. ráðherra þar sem verið var að reyna að draga þetta upp úr honum. Hann hefur ekki svarað því enn. Það stendur upp á hann og þess vegna vil ég ítreka þessa spurningu hv. þm. Kristjáns Möllers til hæstv. ráðherra: Hvað mun hann gera þegar búið verður að veiða 7 þús. tonn? Hitt er svo annað mál að það er alveg með ólíkindum að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra skuli ganga fram með þessum hætti. Nú er atvinnugreinin rækjuiðnaður á Íslandi búin að eiga í mjög miklum erfiðleikum, það varð mikil aukning í eldi, það varð hækkun á eldsneytisverði og lækkun á heimsmarkaðsverði sem gerði það að verkum að mörg þessara fyrirtækja lentu í mjög miklum erfiðleikum og því miður fóru mörg þeirra á hausinn. Núna er smáljós í myrkrinu, nú hefur rækjueldið gefið eftir og menn sjá fram á að þeir geti hugsanlega komið undir sig fótunum aftur. Hver eru þá viðbrögð hæstv. ráðherra? Auðvitað verður að eyðileggja þetta. Það verður að skemma fyrir þessum fyrirtækjum, að þau eigi að sjálfsögðu ekki neina von í framtíðinni, og setja þetta fram með þessum hætti. Við skulum líka átta okkur á því að einfryst rækja er mjög mikils virði markaðslega séð því að það eru ekki margir sem geta boðið upp á einfrysta rækju til sölu á erlendum mörkuðum. Nei, það skal líka eyðilagt. Þeir aðilar sem vinna í rækjuvinnslunni verða að gera samninga marga mánuði og jafnvel ár fram í tímann um að skaffa ákveðið hráefni sem nú er búið að setja í uppnám og þeir geta ekki staðið við ef fram heldur sem horfir. 

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir að stofna til þessarar umræðu. Hjá flestum þingmönnum sem hafa talað hefur komið fram mikil gagnrýni á þá ákvörðun ráðherra að fara þessa leið. Það sem maður saknar varðandi þessa ákvörðun er í raun rökstuðningur fyrir því að fara þessa leið. Hæstv. ráðherra hefur reyndar sýnt að hann er óhræddur við að fara óhefðbundnar leiðir varðandi sjávarútvegskerfið, mörgum okkar til mikillar armæðu og flestum þeirra sem starfa í þessari grein, en hann hlýtur að þurfa að koma með rökstuðning fyrir því að fara þessa leið. Líkur benda til þess að þetta sé ekki gert með hagkvæmni greinarinnar í huga, ekki gert til að hámarka arðinn út úr greininni. Hvað er þá á bak við það að fara þessa leið? Eftir því hljótum við að kalla. Við hljótum að þurfa að stýra því varðandi þessa tegund í auðlindinni okkar, rækjuna, hvernig við nýtum hana og veiðum eins og með allar aðrar tegundir í hafinu. Það gengur ekki að fara í ólympískar veiðar, eins og hv. þm. Kristján L. Möller nefndi áðan, með þessa tegund frekar en aðrar. Við höfum sýnt fram á það í gegnum tíðina að við stundum sjálfbærar veiðar. Við erum að reyna að hafa hér hagkvæma útgerð, hagkvæmt fiskveiðistjórnarkerfi, þannig að þjóðin og að sjálfsögðu þeir sem eru í þessari grein hafi eitthvað upp úr því að starfa í henni. Það er ekki hægt að ætlast til neins annars. Hæstv. ráðherra verður líka að segja okkur það hreint út ef hér er verið að boða einhverja grundvallarbreytingu á því hvernig núverandi ríkisstjórn ætlar að nálgast fiskveiðistjórnarkerfið. Ég trúi ekki að svo sé, en það er mjög mikilvægt að rökstuðningurinn fyrir þessum veiðum, óheftu veiðum að mér sýnist, komi skýrt fram svo við velkjumst ekki í vafa um hver stefna ráðherra er í raun og veru.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur verið en ég þarf samt sem áður að ítreka aðalspurningar mínar til hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra í lok þessarar tveggja mínútna ræðu minnar. Hæstv. ráðherra talar um að heimilt sé að gera þetta samkvæmt lögum. Það finnst mér passa illa við það sem stendur í fréttatilkynningu ráðuneytisins þegar kvótar voru gefnir upp þar sem segir m.a., með leyfi forseta: „Um allverulega kerfisbreytingu yrði að ræða sem krefðist breytinga á löggjöf.“ Virðulegi forseti. Fyrst ráðuneyti segir það hlýtur þetta að vera ólöglegt og þá á að koma með frumvarp, sem ég gagnrýni, sem á að vera afturvirkt. Það gengur ekki upp að mínu mati og þess vegna vil ég biðja hæstv. sjávarútvegsráðherra að upplýsa okkur um hvort það sé ekki rétt sem stendur í fréttatilkynningunni. Hitt atriðið sem mér þótti athyglisvert hjá hv. þm. Birni Vali Gíslasyni, sem mikið vit hefur á sjávarútvegsmálum, þegar hann talar um mun á takmarkalausum veiðum og frjálsum veiðum. Það er stórt atriði í þessu sambandi. Hér hefur verið talað um frjálsar úthafsrækjuveiðar. Eru þær takmarkalausar? Ef þær eiga að vera takmarkalausar er ég á móti þeim vegna þess að þá vinnum við gegn sjálfbærni. Þá getum við ekki selt rækjuna út og þá þjónar það ekki markaðshagsmunum okkar. Því ítreka ég það sem fram kom í spurningum mínum áðan og bið hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að taka nú vel eftir þeim og svara þeim á eftir: Hvað á að veiða mikið af rækju? Eru það 7 þús. tonn, sem Hafró gefur út, eða má fara umfram það? Ég er á móti því. Hvað verður gert þegar búið er að veiða þann rækjutonnafjölda sem ráðherra og Hafró hyggjast gefa út? Segjum nú sem svo að búið verði að veiða það magn 

Frú forseti. Hv. þingmenn skauta flestir fram hjá raunveruleikanum. Er t.d. eðlilegt að hafa 2.600 tonna rækjuveiðiheimild hjá útgerðum sem veiða ekki neitt? Er það eðlileg skipan mála að við þessar aðstæður og yfirleitt að rækjuaflaheimildirnar séu bara nýttar til veðsetningar en ekki til veiða? Það er ekki eðlilegt. Þessi ráðstöfun er til eins árs. 

Þetta er rangt.

Nú er hægt að veiða þessa rækju, mikil lifandis ósköp, vinna hana  Það verður fylgst grannt með þessum málum, hvernig þau þróast. En ég ítreka að hluti af þeirri siðrænu umgengni um náttúruauðlindina, um fiskinn, er að þeir sem hafa aflaheimildirnar nýti þær til veiða.

Virðulegi forseti. Ég verð að beina því til virðulegs forseta að hann beiti sér fyrir því að hæstv. ráðherra svari þeim spurningum sem fyrir hann eru lagðar. Búið er að taka utandagskrárumræðu um þetta mikilvæga mál, hv. þingmenn hafa fært mikinn og sterkan rökstuðning fyrir máli sínu. Ráðherra hefur fengið einfaldar spurningar sem óskað er svara við. Hann fer algjörlega fram hjá málinu í allri þessari umræðu, í hálftímaumræðu fer hann algjörlega fram hjá málinu. Það er algjörlega óþolandi að ráðherrar í hæstv. ríkisstjórn skuli komast upp með svona vinnubrögð. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra á sennilega metið í slíkri framkomu gagnvart þinginu og það er algjörlega óviðeigandi að hæstv. ráðherra skuli leyfa sér þetta. Við getum ekki búið við það, hv. þingmenn eða Alþingi Íslendinga, að ráðherrar komi upp og tali algjörlega út í móa, svari ekki nokkru og taki ekki nokkurt tillit til þeirra spurninga sem þingmenn leggja fyrir þá. Slík vinnubrögð mega ekki líðast, virðulegi forseti. Ég skora á virðulegan forseta að beita sér fyrir því að hæstv. ráðherra breyti vinnubrögðum sínum í þessum málum.

Frú forseti. Við erum búin að setja í gang rannsóknarnefnd Alþingis og þingmannanefndina sem fjallaði um skýrslu hennar. Nefndin skilaði skýrslu og grunntónninn í henni var að styrkja þarf Alþingi gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hér gerist það aftur og aftur að hæstv. ráðherrar svara ekki einföldum spurningum eins og t.d. þessari: Styður hæstv. ráðherra fjárlagafrumvarpið?

Það segir sig sjálft.

Það segir sig ekkert sjálft.  Hér kom einn hv. þingmaður í umræðuna og svaraði fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra af því að hann átti vona á því að svör frá hæstv. ráðherra væru út í móa.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hv. þm. Jón Gunnarsson benti á, það er náttúrlega algjörlega óþolandi og ólíðandi að hæstv. sjávarútvegsráðherra skuli hvað eftir annað ekki svara einföldum spurningum sem beint er til hans. Hv. þm. Kristján Möller, sem var málshefjandi utandagskrárumræðunnar, bað um eitt svar. Ég ítrekaði spurningu hv. þingmanns af því að hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra svaraði henni ekki í fyrri ræðu sinni. Hv. þm. Kristján Möller spurði aftur í seinni ræðu sinni en samt sem áður gat hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra ekki svarað þeirri spurningu. Ég tek líka undir það sem hv. þm. Pétur Blöndal benti á, það er algjörlega úr takti við það sem við ræddum varðandi skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis um að Alþingi veiti framkvæmdarvaldinu eitthvert aðhald, að einföldum spurningum skuli ekki vera svarað. Það staðfestist líka í þessari umræðu, af því að hv. þm. Kristján Möller upplýsti að sér þætti þetta vera misráðið, að hæstv. sjávarútvegs- 

Forseti vill að gefnu tilefni og orðum þingmanna ítreka að eftirlitshlutverkið er Alþingis en ráðherrar verða að bera ábyrgð á eigin svörum.

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir breytingum á lögum nr. 101/2010, um greiðsluaðlögun einstaklinga. Eins og menn muna voru lög um greiðsluaðlögun einstaklinga samþykkt á Alþingi 24. júní sl. og tóku þau gildi 1. ágúst. Þann dag tók einnig embætti umboðsmanns skuldara til starfa, nýtt embætti sem hefur það hlutverk að gæta sérstaklega hagsmuna skuldara og berjast fyrir hag þeirra gagnvart lánastofnunum og opinberum aðilum eftir því sem við á. Mikið álag hefur verið á embætti umboðsmanns skuldara frá stofnun þess og hafa stofnuninni borist á fimmta hundrað umsóknir um greiðsluaðlögun. Þörfin fyrir greiðsluaðlögun einstaklinga er því eins og sést mjög mikil og ljóst er að hið nýja embætti nær ekki að stækka nægilega hratt til að anna eftirspurn eftir þjónustu stofnunarinnar þótt ötullega sé unnið að eflingu embættisins og allt gert til að bæta aðbúnað og aðstöðu embættisins. Það er því ljóst að á fyrstu starfsmánuðum embættisins munu umsóknir um greiðsluaðlögun ekki verða afgreiddar eins hratt og við hefðum viljað og því er mjög mikilvægt að við getum tryggt betur en í lögunum frá því í sumar að koma skuldurum í skjól með mál sín. Áður þurfti að bíða eftir samþykki á greiðsluaðlögun en í frumvarpinu er tillaga um að breyta lagagreininni þannig að strax við móttöku á umsókn geti viðkomandi umsækjandi fengið skjól í samræmi við 11. gr. laganna. Því var breytt í umfjöllun á sínum tíma yfir í það sem lögin sögðu til um, þ.e. upphaflega var reiknað með því að menn kæmust strax í skjól en margir höfðu efasemdir um að það væri réttlætanlegt gagnvart þeim sem áttu skuldirnar. En hér stíga menn það skref sem sagt að fullu, hér er strax veitt skjól en það er aðeins gert til bráðabirgða af öryggisástæðum vegna þess að menn vildu tryggja að ekki væri verið að hafa lögboðinn rétt af þeim sem kröfurnar eiga. Þetta er mjög mikilvægt mál vegna þess að við þekkjum ástandið sem er í augnablikinu varðandi skuldir heimilanna og þó að mikið hafi verið gert og mörg úrræði komið fram og sum hver hafi skilað verulegum árangri nú þegar er ljóst að það þarf meira til. Við þurfum líka að vinna úr því að þau lög og þau úrræði sem við samþykktum um umboðsmann skuldara, lög um greiðsluaðlögun og lög um tvær eignir, skili sér hratt og vel. Þrátt fyrir alla umræðu um almennar leiðréttingar sem eru uppi á borðinu og eru til skoðunar í sameiginlegum aðgerðahópi ráðherra og stjórnarandstöðu þar sem fundað hefur verið nánast daglega undanfarna daga - m.a. er fundað í dag með lánastofnunum - megum við búast við að mjög stór hópur þurfi á greiðsluaðlögun að halda og þess vegna er mikilvægt að úrræðin virki. Fleiri hafa komið með ábendingar varðandi breytingar en það á eftir að vinna betur úr þeim þannig að búast má við því að frekari breytingar verði gerðar á þessum lögum. Við töldum þó mikilvægt að taka þetta eina atriði út úr og reyna að koma því hratt í gegnum þingið. Ég þakka hv. þingmönnum allra flokka sem greiddu fyrir afbrigðum og hafa unnið að þessu máli þannig að það fengi skjótan framgang í þinginu vegna þess að það er mjög mikilvægt að ekki sé gengið að því fólki sem leitar eftir aðstoð með mál sín. Í 11. gr. sem vitnað er í í þessum lagatexta segir: Samkvæmt 11. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga, sem áður er vitnað í, er kröfuhöfum óheimilt eftir að umsókn um greiðsluaðlögun hefur verið samþykkt af umboðsmanni skuldara að krefjast eða taka við greiðslum á kröfum sínum. Menn mega sem sagt ekki ganga að skuldaranum, þeir mega ekki gjaldfella skuldir samkvæmt samningsbundnum heimildum, þeir mega ekki gera fjárnám, kyrrsetningu eða löggeymslu á eigum skuldarans eða fá þær seldar nauðungarsölu. Þeir mega ekki fá bú skuldarans tekið til gjaldþrotaskipta og þeir mega ekki neita að afhenda gegn staðgreiðslu eða viðeigandi tryggingum þær vörur eða þjónustu sem skuldari þarf á að halda vegna framfærslu sinnar eða heimilismanna vegna fyrri vanefnda, og þeir mega ekki krefjast greiðslu hjá ábyrgðarmanni skuldara. Þetta er því veigamikið skjól sem fólk kemst í og þó að það taki einhvern tíma að fá endanlega greiðsluaðlögun er það nauðsynlegt til þess að ekki sé gengið of hart að fólki og setja það út á götu á meðan beðið er. Ég vona að málið fái skjótan framgang. Ég veit að félags- og tryggingamálanefnd þingsins, sem nánast vann þessi frumvörp með fyrrverandi félags- og tryggingamálaráðherra sl. vor, breytti þeim mikið og betrumbætti. Ég treysti þeirri nefnd til þess að vinna vel og hratt úr þessu máli og koma því sem fyrst til afgreiðslu þannig að úrræðið virki eins og til er ætlast.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrir að vera kominn með þetta mál inn í þingið. Það er mjög mikilvægt að tryggja það að um leið og fólk skilar inn umsókn um greiðsluaðlögun verði frestun á öllum aðfararbeiðnum og fjárnámi eða uppboði hjá viðkomandi einstaklingum. Hins vegar vil ég spyrja ráðherrann hvort komið hafi til umræðu við sýslumenn sem fara með uppboðsbeiðnir að þegar uppboðsbeiðnir koma inn, og raunar eftir fyrstu auglýsingu, að sýslumenn kæmu þeim upplýsingum á framfæri við umboðsmann skuldara þannig að hann gæti haft samband við viðkomandi skuldara. Embætti umboðsmanns skuldara er nýtt og enn þá mjög undirmannað og margar umsóknir berast því. Ég vil spyrja hvort skoðað hafi verið að leita eftir samstarfi, eins og gert er í Svíþjóð, við sveitarfélögin sem sinna félagsþjónustunni. Þar eru starfsmenn sem eru vanir að fara í gegnum fjárhag skjólstæðinga sinna, vinna fjárhagsáætlanir með þeim og aðstoða eftir bestu getu. Eins og fyrirkomulagið er í Svíþjóð eru það raunar sveitarfélögin sem fara með greiðsluaðlögunarferlið og vinna umsóknirnar og koma þeim síðan á framfæri við þann sem framkvæmir hina lögbundnu greiðsluaðlögun. Síðan vil ég líka spyrja ráðherrann um hvað sé í vændum varðandi ábyrgðarmenn. Svo virðist vera, samkvæmt þeim dómum sem hafa verið að falla í dómskerfinu, að greiðsluaðlögun gildi ekki gagnvart ábyrgðarmönnum. Það gæti þýtt að málafjöldinn hjá umboðsmanni skuldara gæti aukist enn meira því það er mjög algengt að fólk hafi skrifað undir fyrir börnin sín.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina og að vekja athygli á þeim málum sem hún spurði um. Það er rétt og það hefur komið fram í umræðu m.a. við dómsmálaráðherra og formann sýslumannafélagsins, að fylgja þarf því eftir að vakin sé athygli á úrræðunum sem í boði eru þegar fólk fær tilkynningu um uppboð. Ástæða er að halda því til haga og vekja athygli á því að sýslumenn, áður en umboðsmaður hringdi núna í þá sem áttu von á uppboðum, hafa líka haft samband við þá sem hafa lent með eignir sínar á uppboði og hringt á mörgum svæðum. Varðandi mönnunina hjá umboðsmanni skuldara þá er verið að ráða þar inn fólk af fullum krafti og einnig leitað til aðila utan embættisins, lögmanna, til að sinna þessari þjónustu. Hugmyndin um samstarf við félagsþjónustuna hefur líka komið fram þar. Auðvitað hefur samstarfið verið mjög gott en rætt hefur verið að leita aðstoðar embættanna með formlegum hætti. Rætt hefur verið við umboðsmann skuldara um að setja upp útibú á Suðurnesjum, þ.e. í Keflavík, hjá sýslumanni eða félagsþjónustunni svo fleiri mál verði afgreidd og fólk fái leiðbeiningar og hjálp varðandi þessa þjónustu. Hv. þingmaður vekur athygli á mjög mikilvægu máli sem er hluti af því sem verður að leysa á næstu dögum en það eru ábyrgðarmenn og lánsveð. Það er eitt af því sem getur eyðilagt úrræðið eða skemmt það alla vega, þótt það verði alltaf skárra en að lenda í gjaldþroti. Það er algjörlega óviðunandi ef menn fá niðurfellingu lána í greiðsluaðlögun að veð falli ekki niður með sama hætti og ekki sé gengið að ábyrgðarmönnum eða gengið á veðlánin. Þetta er ekki auðvelt mál því fallnir eru dómar sem munu fara fyrir Hæstarétt og eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar er mjög sterkt. Leitað verður eftir samkomulagi um að reyna að tryggja að ekki verði gengið að þessum veðum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir svörin. Ég fór fyrir stuttu síðan í heimsókn til sýslumannsins í Keflavík þar sem hefur verið gífurlegt álag út af nauðungarsölum og aðfararbeiðnum. Það var tilfinning mín eftir þá heimsókn að kannski væri nær að umboðsmaður skuldara hefði aðsetur í Reykjanesbæ og útibú væri á höfuðborgarsvæðinu því málafjöldinn er svo mikill hjá þeim og ástandið mjög alvarlegt. Þegar ég stóð þarna í móttökunni var augljóst að engin gögn eða upplýsingar lágu frammi fyrir allt það fólk sem kemur þangað í fjárhagsvandræðum. Þangað kemur líka fólk sem er að sækja um frystingu hjá Íbúðalánasjóði og þarf að þinglýsa gögnum svo þarna gefst í rauninni mjög gott tækifæri til að koma á framfæri upplýsingum um þessa leið. Í framhaldi af heimsókninni kíkti ég á heimasíðuna hjá umboðsmanni skuldara og sú síða staðfesti það sem ég hafði sjálf upplifað í gegnum manneskju sem hafði verið að aðstoða við að fylla út umsókn til umboðsmanns skuldara, að upplýsingarnar á vefsíðunni eru mjög lélegar. Ég átti erfitt með að finna tengla inn á lögin og undir liðnum spurt og svarað var mjög óskýrt hvað greiðsluaðlögunin felur í sér í raun og veru. Ég hef líka fengið upplýsingar um að þegar umboðsmaður skuldara hefur sóst eftir fólki, virðist vera horft mjög mikið til þess að viðkomandi sé lögfræðimenntaður. Að mínu mati er ekki endilega nauðsynlegt að starfsmennirnir séu allir lögfræðimenntaðir. Starfsmenn félagsþjónustunnar og þjónustufulltrúar bankanna eru allt fólk sem hefur starfað við að taka saman upplýsingar, umsóknir og töluleg gögn. Það ætti að geta sinnt þessum störfum mjög vel svo hægt sé að koma umsóknum og viðkomandi einstaklingum í ferli hjá umboðsmanni skuldara.

Hæstv. forseti. Það er rétt sem hér kemur fram að í Keflavík er verkefnið gríðarlega stórt og mikið og raunar á Suðurnesjum varðandi skuldavanda og vandamál almennt sem snúa að heimilunum. Þau mál hafa verið rædd við Þórólf Halldórsson sýslumann og hann var kallaður til sérstaklega til að fara yfir þetta með okkur. Hann er jafnframt formaður Sýslumannafélags Íslands ef ég veit rétt og hefur þar af leiðandi inngrip í þetta í heildina. Það ber að taka undir það sem hv. þingmaður Eygló Harðardóttir vekur athygli á að það skiptir mjög miklu máli að við nýtum okkur sem flestar stofnanir til að kynna úrræðin sem til eru þannig að a.m.k. verði látið reyna á hvort þau duga eða hvernig þau duga. Það gildir ekki bara um sýslumenn, það gildir líka um sveitarfélögin. Misbrestur hefur líka verið á því að bankarnir hafi nægjanlega þekkingu á úrræðunum sem sett voru á í sumar. Við gjöldum líka þess að mörg úrræðanna voru áður hjá ráðgjafarstofu eða öðrum aðilum fyrir breytinguna í júní. Menn vitna oft í hvernig gekk með afgreiðslu mála áður en embætti umboðsmanns skuldara var stofnað. Það þvælist svolítið fyrir okkur að fólk hefur ekki trú á því að menn ætli að leysa hlutina og þess vegna leitar það sér ekki aðstoðar, sem er auðvitað alvarlegt mál. Á þessu verður að taka mjög föstum tökum, óháð öllum öðrum aðgerðum. Mikilvægt er að halda því til haga vegna þess að það verður alltaf stór hópur sem þarf að fara í gegnum þessi úrræði. Með þeim eru felldar niður skuldir og nemur það verulegum upphæðum. Frekar um Suðurnesin, þá er velferðarvaktin, sem stofnuð var í félags- og tryggingamálaráðuneytinu, einmitt á Suðurnesjum í dag að fara þar yfir málin og skoða hvernig haldið er utan um mál og þau afgreidd o.s.frv. Eitt í lokin. Allar ábendingar sem koma hér fram eins og varðandi heimasíðuna, upplýsingastreymi til fólks og móttöku þess þegar það leitar aðstoðar, eru mjög mikilvægar. Ég þakka þær ábendingar og reyni að koma þeim til skila til viðkomandi embættis þannig að við getum betrumbætt hlutina. Verið er 

Frú forseti. Hér koma fram breytingartillögur við lögin sem við samþykktum 24. júní og félagsmálanefnd hafði unnið mjög mikið að. Ljóst er að ýmislegt þarf að laga í lögunum vegna þess að framkvæmdin hefur valdið mér og mörgum öðrum miklum vonbrigðum. Ég átti von á því, eftir að lögin frá því í sumar voru samþykkt, að engin fjölskylda ætti í rauninni að missa heimili sitt á uppboði. Ég hélt það. Það var markmiðið með lagasetningunni. Það hefur ekki gerst. Verið er að bjóða upp heimili í dag. Það segir mér að eitthvað hefur brugðist. En áður en ég byrja að tala um það ætla ég að ræða um frumvarpið sem hér er komið. Það er tiltölulega einfalt og ég styð það mjög eindregið. Ég vil nefna nokkur tæknileg atriði. Hér er t.d. setning sem ég skil ekki alveg, með leyfi frú forseta: „Móttaka umboðsmanns skuldara á umsókn leiðir þó ekki til tímabundinnar frestunar greiðslna ef umsókn umsækjanda um greiðsluaðlögun hefur verið hafnað á síðustu þremur mánuðum.“ Þetta virðist eingöngu ná til þeirra aðila sem hafa sótt um aftur í tímann þar sem frestunin nær líka til umsóknar sem umboðsmaður hefur móttekið fyrir gildistöku laga þessara. Þetta þyrfti að vera skýrara og vera þannig að þegar umboðsmaður hafnar umsókn verði frestun afturkölluð þá þegar. Síðan þyrfti að vera tryggt að eftir að umsókn hefur borist verði stöðvun greiðslna þinglýst rafrænt hjá sýslumanni þannig að ekki líði tveir, þrír dagar. Þetta þarf hv. nefnd að kanna. Ég held að það sé mjög brýnt að tryggja þetta. Það vantar líka inn í þetta að skuldarinn má ekki stofna til nýrra skuldbindinga á tímabilinu. Eins og rætt var hér áðan ætti beiðni hjá sýslumanni um uppboð þegar að valda því að umboðsmaður skuldara fengi tilkynningu um að verið sé að bjóða upp heimili. Hann þarf náttúrlega fyrst að kanna hvort þetta sé í raun og veru heimili því nokkuð mörg uppboð eru vegna byggingaraðila sem hafa setið uppi með íbúðir og eru að selja þær. Sumar íbúðirnar eru í leigu þannig að leigusamningurinn fylgir sölunni og þá þarf ekki að gæta að því, þá er ekki verið að bera fólk út. Umboðsmaður skuldara þyrfti eiginlega að kanna í hvert skipti hvort skuldarinn búi í íbúðinni og sé að missa heimili sitt. Það finnst mér vera mikilvægast að koma í veg fyrir og það ætti eiginlega ekki að gerast, frú forseti, eftir að þessi lög hafa tekið gildi. Það er eitt sem menn gleyma alltaf, við sem vinnum dags daglega í rólegu umhverfi, skuldum lítið eða ráðum við skuldir okkar og höfum þær kortlagðar og fínar, er hvað gerist í sálarlífi fólks sem fær beiðni um uppboð á heimili sínu. Það er mjög alvarlegt áfall fyrir einstakling og alla fjölskylduna þegar slík beiðni kemur vegna þess að yfirleitt er fólk búið að leita allra leiða og er komið algjörlega út í horn og sér enga lausn á sínum vanda. Þá gerist það sálfræðilega fyrirbæri að menn lokast. Menn loka sig af, þeir opna ekki bréf og sumir eru löngu hættir að opna bréf. Þeir svara ekki símanum. Stundum er búið að taka símann af þeim eða kortið og þeir hafa ekki efni á síma vegna blankheitanna. Fólk svarar ekki símanum, það svarar jafnvel ekki dyrabjöllunni. Þeir sem búa til svona reglur þurfa að átta sig á þessu, það þarf að hafa meira fyrir því að ná í fólk sem komið er í svona stöðu. Eiginlega ætti löngu áður en til uppboðs kemur að vera búið að hafa samband við umboðsmann skuldara. Ég veit að margir lífeyrissjóðir hafa farið þá leið að hafa samband við fólk. Það kom fram í viðræðum við bankana um daginn að einn bankinn heimsækir fólk þegar það er komið í vandræði og bendir því á úrræði. Sá banki hefur áttað sig á því og sumir lífeyrissjóðirnir líka, þetta eru nú sjóðfélagar og félagsmenn í stéttarfélögum, að þegar fólk er komið út í horn lokar það á samskipti og mjög erfitt verður að ná í það. Við þurfum að átta okkur á því líka, við hér sem erum væntanlega með allar okkar skuldir á góðu róli, eigum við bara að segja í excel-skjali, frú forseti. Það er mjög mikilvægt að við áttum okkur á því. Það þarf líka að samþykkja þá tillögu í skattamálum að niðurfelling á skuldum sé ekki skattskyld nema um gjafagerning sé að ræða. Venjulegt fólk sem fær felldar niður skuldir - niðurfellingin er ekki tekjur. Lánin hafa hækkað mikið vegna verðbóta og gengishækkunar, sem er reyndar fallin niður, eða vegna vaxta, kostnaðar og annars slíks. Það er ekki verið að gefa þessu fólki neitt. Þetta eru ekki tekjur. Það fær í rauninni niðurfelldan allan kostnaðinn sem kemur skattinum ekki við. Menn geta ekki dregið greidda vexti frá skatti, það er ekki hægt í fjármagnstekjuskattinum. Ég held að menn ættu að samþykkja þetta í hvelli svo það fæli ekki lengur fólk frá því að nota úrræðið að niðurfellingin sé skattskyld. Það sem félagsmálanefnd þarf að gera fyrst og fremst, og við getum skoðað það í tengslum við frumvarpið, er að gera ferlið einfaldara. Ég hef bent á að hægt væri að hafa kröfuskrá sem kæmi í veg fyrir það niðurlægjandi ferli að auglýst sé eftir kröfum á viðkomandi einstaklinga. Það er mjög niðurlægjandi að þetta standi í Lögbirtingablaðinu og sumir lesa það með áfergju til að geta kjaftað um hverjir séu í vanda. Þetta fælir örugglega marga frá. Ég vil einfalda þetta allt saman og gera ferlið manneskjulegra og umfram allt að það ráði við þann mikla fjölda fjölskyldna sem þarf á úrræðinu að halda. Undanfarið hefur verið talað um almenna skuldaniðurfellingu. Það er nú eitt meinið í viðbót, frú forseti, að alltaf er verið að lofa fólki einhverju sem það bíður eftir. Almenn skuldaniðurfelling dugar þessu fólki yfirleitt ekki neitt. Ekki neitt. Það hefur komið í ljós að hún kostar 200 milljarða. Það ætlum við að láta framtíðarskuldara greiða eða framtíðarlífeyrisþega eða bara eftir hendinni. Ég er ekkert viss um að framtíðarskuldarar vilji borga kannski eitt eða tvö prósent hærri vexti sem munar óskaplega mikið um, t.d. hjá Íbúðalánasjóði. Eða að framtíðarlífeyrisþegar vilji að lífeyrissjóðirnir skerði lífeyri til framtíðar því menn ætla að vera góðir við núverandi lífeyrisþega til að fá stuðning þeirra við hugmyndirnar. Það er líka algjörlega opið hvort kröfuhafar bankanna sætti sig við almenna skuldaniðurfellingu á Íslandi þegar ekki er almenn skuldaniðurfelling um allan heim þar sem þeir eru búsettir. Almenn skuldaniðurfelling hér dugar ekki neitt. Svo vil ég bara í leiðinni, frú forseti, geta þess að almenn skuldaniðurfelling mundi örugglega gera allt vitlaust á Íslandi. Af hverju mundi allt verða vitlaust? Vegna þess að maðurinn sem skuldar 150 millj. í 200 millj. kr. einbýlishúsinu sínu, fengi 30 millj. niðurfelldar í 20% niðurfellingu en litli Jón sem býr í blokkinni sinni og skuldar 10 millj., hann fengi 2 millj. Hann yrði ekki sáttur við það. Eflaust mætti setja upp eitthvert hámark en það lagar ekki stöðuna hjá þeim sem skulda stórar upphæðir.

Frú forseti. Enn á ný erum við að laga úrræði fyrir skuldsett heimili. Ástæðan er meðal annars sú að við erum í afneitum; við erum að afneita því að hér býr þjóð sem er skuldsettari en nokkur önnur þjóð sem hefur farið í gegnum fjármálakreppu. Þau úrræði sem við höfum verið að innleiða eru aðeins fyrir þá sem eru allra verst settir. Þetta úrræði sem nú er verið að bæta, ekki í fyrsta skipti síðan ég kom hingað inn á þing heldur í annað eða þriðja skiptið, er aðeins fyrir þá sem eru í verstri stöðu. Þetta úrræði tekur hvert og eitt tilfelli fyrir sig og skoðar skuldir, eignir og neyslu sem er tímafrekt ferli og mun ekki geta tekið við öllum þeim fjölda heimila sem nú eru á mörkum þess að geta náð endum saman. Úrræðið, sem við köllum greiðsluaðlögun, er gott fyrir þá sem almenn skuldaleiðrétting mun ekki duga til að laga stöðuna hjá. En greiðsluaðlögun mun ekki draga úr reiði almennings sem mótmælti hér fyrir utan þinghúsið fyrir viku vegna þess að hún er of tímafrekt úrræði og tekur jafnframt of mikið mið af kröfum fjármagnsfyrirtækjanna og leiðréttir ekki nægjanlega, að mínu mati, þann forsendubrest sem orðið hefur. Þannig að greiðsluaðlögunarúrræðið án almennrar skuldaleiðréttingar 

Frú forseti. Þetta er áhugaverð umræða og kemur málinu svo sem ekkert voðalega mikið við. En það sem veldur því að hér er almennt orðið vandamál er atvinnuleysi. Það er mikið atvinnuleysi og það er orðið varanlegt atvinnuleysi. Fólk sem er atvinnulaust getur ekki borgað af lánunum sínum af því atvinnuleysisbæturnar eru svo lágar. Fyrir þá upphæð sem við erum hér að tala um, 200 milljarða, mætti sennilega hækka atvinnuleysisbætur upp í 90% af fyrri launum í fjögur til fimm ár. Það mundi laga stöðu margra, sérstaklega ef þeir fengju greitt aftur í tímann, fyrir árið 2009 og jafnvel 2008. Fyrir þessa gífurlegu upphæð mætti gera það, fyrir 200 milljarða. Það mætti líka aflétta sköttum. Það mætti alveg bakka með allar skattahækkanir ríkisstjórnarinnar fyrir þessa gífurlegu upphæð. Það mundi nú gleðja marga, frú forseti. Það er reyndar það sem við sjálfstæðismenn höfum lagt til. Kallað var eftir því í dag hverjar hugmyndir Sjálfstæðisflokksins væru af því að ríkisstjórnin hefur engar hugmyndir. Við komum að sjálfsögðu með hugmyndir og höfum gert það og munum gera það áfram. Það sem fjölskyldurnar í landinu vantar er atvinna og lægri skattar. Þær þurfa að losna frá þeim skattahækkunum sem ríkisstjórnin hefur lagt á. Og alveg sérstaklega vantar heimilin úrræði, að menn geri eitthvað. Ég held að menn séu mest að kvarta yfir því að það er ekkert gert. Það vill svo til að Sjálfstæðisflokkurinn, sem hv. þm. Lilja Mósesdóttir hefur verið að skamma, af því það hentar, er ekki í ríkisstjórn. Það er bara þannig. Hann hefur ekki vald á þessum málum en hann mun að sjálfsögðu vinna með því og koma með góðar hugmyndir. Ég sem fulltrúi Sjálfstæðisflokksins í félagsmálanefnd og aðrir fulltrúar stjórnarandstöðunnar höfum unnið mjög mikið og markvisst að því að búa til lausnir fyrir þau heimili sem eru í þessum vanda.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra fyrir frumvarpið. Það er brýnt að ná þessari breytingu á lögunum í gegn til að koma þeim sem eiga nauðungarsölur yfir höfði sér í skjól frá lánardrottnum. Frá því hrunið varð, fyrir réttum tveimur árum, hefur skuldavandinn verið á dagskrá stjórnvalda; skuldavandi heimila og skuldavandi fyrirtækja. Í upphafi var gripið til bráðaaðgerða, þeirra aðgerða sem hægt var að grípa til, eins g t.d. hækkunar vaxtabóta, greiðslujöfnunar, sem lagaði greiðslubyrði að því sem hún var við hrun og ég gæti talið upp fleiri aðgerðir en ætla ekki að fara í það núna. Síðan tókum við það skeið þar sem við fórum í að semja lög eins og lög um sértæka skuldaaðlögun og lög um greiðsluaðlögun til að skapa þau tæki og tól sem þurfti til að laga skuldastöðu heimila að greiðslugetu. Nú erum við komin á þann stað að við eigum orðið ágæta löggjöf en það þarf svo sannarlega að sníða af henni ákveðna agnúa því það hefur valdið vonbrigðum að hún hefur ekki uppfyllt þær væntingar sem við höfðum til hennar. Þetta vissum við í sjálfu sér, frú forseti, í vor þegar við samþykktum meðal annars þessi lög, en þetta er fasi sem við erum í. Við erum í nýjum aðstæðum þar sem við erum að feta okkur áfram til að finna þær leiðir sem eru hvað bestar og sem verja hvað best hagsmuni þeirra sem eiga í alvarlegum skuldavanda. Í félags- og tryggingamálanefnd erum við ekki eingöngu að vinna með þetta frumvarp heldur erum við að vinna að því að gera breytingar á lögum um sértæka skuldaaðlögun og nefndin mun sjálf leggja fram frumvarp til breytinga á nákvæmlega þessum lögum, 101/2010, um greiðsluaðlögun einstaklinga, á allra næstu dögum þar sem eru nokkrar mikilvægar breytingar sem þarf að gera til að lögin verði skilvirkari. Við erum líka að vinna í því í nefndinni að kalla til allar lánastofnanir, bæði Íbúðalánasjóð sem og bankana. Við erum að kalla til sveitarfélögin, lífeyrissjóðina, sýslumenn og fleiri til að tryggja að allir séu að stefna í sömu átt, að upplýsingum sé miðlað og hver og einn viti hvað í hans valdi er að gera til að greiða fyrir þessu. Við verðum öll að stefna að sama markmiði og markmiðið er að losa fólk úr skuldafangelsi og tryggja húsnæðisöryggi. Ég vil vara við því, þegar við erum að ræða þessi mikilvægu verkefni, að það sé alltaf komið með umræðuna um almennar niðurfellingar eins og það sé sama málefnið. Þetta eru tvö gjörólík málefni. Annað lýtur að því að tryggja grundvallarvelferð fólks. Hitt hefur verið rökstutt með einhvers konar réttlætisrökum sem við vitum að mjög mismunandi sjónarmið eru um. Ég vil ítreka að þetta er hvor sín umræðan og hér erum við í verkefnum sem lúta að grundvallarvelferð heimilanna í landinu. Í andsvari áðan kom hv. þm. Eygló Harðardóttir upp og ræddi um að sýslumenn ættu að hafa samband við umboðsmann skuldara þegar þeir vissu að eignir væru að fara á nauðungarsölu. Ég er algjörlega sammála henni. Þetta hefur nefndin verið að ræða og mun taka upp við sýslumannafélagið. Það er fjöldinn allur af svona tiltölulega einföldum atriðum sem hægt er að beita en það þarf að vera þannig að allir hafi sömu upplýsingarnar og að tryggt sé að allir séu á sömu vegferðinni. Ég hef engar áhyggjur af því að sýslumenn séu ekki tilbúnir til að gera þetta en það sem þarf að tryggja, og það erum við að reyna að gera, er að upplýsingar um það sem nauðsynlegt væri að gera komist til skila. Hv. þm. Eygló Harðardóttir tók líka upp málafjölda í Reykjanesbæ. Ég tek heils hugar undir með henni og fagna frumkvæði umboðsmanns skuldara og félags- og tryggingamálaráðherra að fara yfir það, í samvinnu við yfirvöld í Reykjanesbæ, hvernig hægt sé að flýta aðstoð við heimili sem eiga í alvarlegum vanda á Suðurnesjum. Við höfum, nefndin, hvatt til þess að þar verði sem fyrst opnuð skrifstofa umboðsmanns sem getur þá verið inn undir hjá félagsþjónustunni. Við ætlum svo sem ekkert að blanda okkur í það, það hlýtur að vera yfirvalda þar í bæ að meta hvar slíkri starfsemi er best fyrir komið. Við skulum samt ekki gleyma því að þó að það sé alvarleg staða hjá mörgum heimilum í Reykjanesbæ eru jafnframt mörg mál í Reykjavík og í Hafnarfirði. Það er þó nokkur vandi á Akureyri og víðar um landið þannig að ég held að ekki sé ástæða til að flytja aðsetur embættisins. En ég tel mjög mikilvægt að embætti umboðsmanns skuldara sé í góðri samvinnu við félagsmálayfirvöld í sveitarfélögunum þar sem vandinn er mestur. Ráðgjafarstofa um fjármál heimilanna, sem er grunnur að umboðsmanni skuldara, hefur langa sögu í samvinnu við sveitarfélög þannig að það ætti að vera hægt að byggja á þeim rótum. Hér var líka rætt um lögfræðimenntun, að mikil áhersla væri lögð á lögfræðimenntun þeirra sem réðu sig til umboðsmanns skuldara. Ég er að vissu leyti ósammála þessu því að umboðsmaður skuldara þarf lögfræðimenntaða einstaklinga ef þeir eiga að vera í hlutverki umsjónarmanns og eins eru lögin um greiðsluaðlögun kveða á um. Sumt af þessu tengist því að það er mjög mikilvægt að hafa fólk með lögfræðimenntun og gjarnan reynslu af störfum sem varða kröfurétt og slíkt. En inn til umboðsmanns eru jafnframt ráðnar allra handa fagstéttir og starfsfólk með ýmsa reynslu. Má þar nefna sálfræðinga og félagsráðgjafa og fleira þannig að það er alls ekki svo að það embætti sé eingöngu að líta til lögfræðimenntaðra einstaklinga þegar það ræður fólk til starfa. Það er kannski komið að því, frú forseti, að ég ætti að einbeita mér að því að ræða um það frumvarp sem hér er til umræðu. Ég held að félags- og tryggingamálanefnd muni algjörlega vera sammála því að lögleiða þau ákvæði sem eru í frumvarpinu. Hv. þm. Pétur Blöndal ræddi nokkur atriði sem kannski þyrfti að gera breytingartillögu um og ég held að hann hafi fyllilega rétt fyrir sér. En ég vil líka benda á að í 12. gr. laga um greiðsluaðlögun einstaklinga er kveðið á um skyldur skuldara við greiðsluaðlögun og hvað skuldari skal gera á meðan greiðsluaðlögunar er leitað. Þar er talað um að leggja til hliðar af launum og öðrum tekjum sínum og segja upp leigusamningum og öðrum samningum um útgjöld í framtíðinni. Ég held að slíkt eigi ekki við þegar svona undanþága er veitt eins og frumvarpið kveður á um. En ég held að við hljótum að þurfa að athuga hvort ekki þurfi að gera að skilyrði c- og d-lið 12. gr., um að láta ekki af hendi eignir og verðmæti sem gagnast geta lánardrottnum sem greiðsla og að ekki verði stofnað til nýrra skuldbindinga, á meðan á afgreiðslu umboðsmanns stendur. Félags- og tryggingamálanefnd mun leggja kapp á að afgreiða þetta sem fyrst enda skiptir þetta gríðarlega miklu máli. Þetta er mikil réttarbót fyrir þá sem horfa fram á þær skelfilegu aðstæður að heimili þeirra er að lenda undir hamrinum hjá sýslumanni.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hér skuli vera til umræðu eitt af fjölmörgum sértækum úrræðum gegn þeim vanda sem gengur daglega undir nafninu „skuldavandi heimilanna“. Ég vil líka sérstaklega þakka þeim einum, tveimur, þremur, fjórum hv. þingmönnum sem auk forseta og velferðarmálaráðherra telja ástæðu til að sitja undir þessari umræðu. Hinir 59 sitja sennilega á skrifstofum sínum límdir við sjónvarpstækin og fylgjast spenntir með. Þar er til máls að taka varðandi skuldavanda heimilanna að hér á landi varð svokallað hrun. Því má líkja við skipsstrand í mjög miklum stormi. Þær björgunaraðgerðir sem ríkisstjórnin hefur gripið til er að setja fram nokkra björgunarbáta í stað þess að ráðast í einhverjar stórar aðgerðir gagnvart skipinu og fela þessum bátum það verkefni að hirða upp það fólk sem við strandið hraut útbyrðis og berst nú um í brimgarðinum. Þessir björgunarbátar sigla nú um brimgarðinn og bjóðast til að fiska upp fólk eftir að hafa rétt því blað og blýant og beðið það um að fylla út ákveðin umsóknareyðublöð þar sem það velkist um í sjónum. Þetta er sjálfsagt mannúðleg aðgerð en mér finnst hún ekki mjög skynsamleg, hún er ekki mjög heildstæð og hún tekur ekki á því voðalega slysi sem hér varð. Hér þarf fleira að koma til. Það þarf að reyna að koma skipinu af skerinu, það þarf að þétta það og það þarf að hlúa að þeim sem eru um borð í skipinu, bæði áhöfn og farþegum. Með öðrum orðum þá er upphaf og endir allra þessara björgunaraðgerða svokallaðar almennar aðgerðir. Hinar sértæku aðgerðir beinast að þeim sem verst hafa orðið úti, sem hafa lent í sjónum, sem berjast um í brimgarðinum upp á líf og dauða og að sjálfsögðu þarf að bjarga þeim. En þeir eru ekki þeir einu sem lentu í strandinu heldur allir sem voru um borð í skipinu, einnig útgerðarmenn þess, tryggingafélagið sem tryggði það, atvinnulífið. Þetta tjón er heildstætt, það nær yfir heilt land og heila þjóð. Það er ekki hægt að bregðast við þessu með sértækum aðgerðum. Fyrst þurfa að koma til almennar aðgerðir og síðan hinar sértæku. Hinn ágæti þingmaður Sigríður Ingibjörg Ingadóttir sagði hér áðan að fyrir almennum aðgerðum væru svokölluð réttlætisrök sem mörg sjónarmið væru um og býsna umdeilanleg, ef ég hef skilið það rétt. Það er alrangt. Það er bara mjög grunnur skilningur á þeim vanda sem hér er til staðar. Það er ekki réttlætissjónarmið, það hníga öll rök að því að reyna að leysa allan vanda heildstætt, kannski fyrst og fremst þann risavanda sem nú steðjar að þjóðinni okkar. Hafi fólk haft þá hugmynd að þessi vandi sé þess eðlis að hægt sé að leysa hann með litlum sértækum aðgerðum og stoppa í ýmis göt þá veit ég ekki hvað það fólk hefur verið að hugsa þegar mótmælaaðgerðirnar áttu sér stað á Austurvelli við þingsetningu og daginn eftir. Þar var þjóð í vanda að tjá sig. Á mótmælunum var ekki uppi ein krafa. Þar tókust á ýmis sjónarmið, sem sýnir mér a.m.k. að þarna var fólk úr öllum kimum þjóðfélagsins. Sameiginlega var þessi hópur ráðvilltur og heillum horfinn, langeygur og búinn að missa þolinmæðina eftir því að bíða eftir leiðsögn úr ráðuneytunum og héðan úr Alþingishúsinu. Héðan verður þessi leiðsögn að koma. Svo ég víki að hinum sértæku aðgerðum, svo ágætar sem þær eru þegar þær eiga við, þá hefur það vakið almenna athygli hversu fáir hafa nýtt sér þau úrræði sem við erum nú að reyna að bæta og ég fagna því vissulega. Það á sér mjög einfalda skýringu. Það halda allir að sér höndunum þar til línan með heildstæða lausn hefur verið lögð. Það ætlar enginn að gefast upp og fara í eitthvert sérstakt úrræði fyrir sjálfan sig og fjölskyldu sína nema öll von sé úti vegna þess að fólk bíður eftir því að lögð verði lína um almennar aðgerðir af einhverju tagi. Það er kominn tími á þessar almennu aðgerðir. Frá því að ég kom inn á það þing sem nú situr hef ég talað fyrir daufum eyrum ríkisstjórnarinnar um þörfina á þessum almennu aðgerðum. Mér hefur verið svarað því til að það sé lúxus sem við höfum ekki efni á. Félagsmálaráðherra sem þá var - ég veit ekki hvar hann er núna, er hann ekki hæstv. viðskiptaráðherra? - Árni Páll Árnason hefur hvað eftir annað staðið hér brosandi og sagt: Ef einhver getur sagt mér hvernig í dauðanum við eigum að gera þetta er alveg sjálfsagt að ræða þetta. Það vantar ekki að það hafi verið útskýrt fyrir ríkisstjórninni hvernig hægt er að fara fjölmargar leiðir. Það er ekki bara um eina leið að ræða til að koma til móts við hinn almenna skuldavanda, það er um margar leiðir að ræða. Eina af þessum leiðum ákvað hv. þm. Pétur Blöndal að hafa að fíflskaparmálum hér áðan og benda á að hún væri ómöguleg. Ef farið væri í almenna skuldaniðurfellingu væri hætta á því að Jón Jónsson sem skuldaði 10 milljónir fengi 2 milljónir niðurfelldar meðan Jónas Jónasson væntanlega sem skuldaði 100 milljónir fengi 20 milljóna niðurfellingu og það væri ekkert réttlæti í því. Auðvitað er réttlæti í því. Við skulum gá að því að það gæti kannski leitt til þess að hinn ágæti stóreignamaður Jónas gæti borgað þessar 80 milljónir og litli Jón gæti borgað sínar 8 milljónir og eru þá ekki allir lukkulegir með það? Það hefur enginn sagt að það þurfi að fella niður allar skuldir almennings. Því hefur verið haldið fram og ég mun halda áfram að halda því fram þar til mig þrýtur örendið að hér varð almennur forsendubrestur. Tjóninu af því þarf að deila milli lánveitenda og lántaka, svo einfalt er það, það er ekki flóknara en það. Úrræðin eru fjöldamörg. Það er flöt niðurfelling, eitt úrræðið sem nefnt hefur verið er að höfuðstóll allra lána, gengistryggðra lána og verðtryggðra lána, verði fluttur til þess sem hann var 1. janúar 2008. Þessi dagsetning er valin með tilliti til þess að af skattskýrslum fyrir árið 2007 er greinilega hægt að sjá hver höfuðstóllinn var. Síðan verði bara reiknaðir venjulegir vextir af láninu og verðbætur með einhverju þaki, nefnd hafa verið 4%, sem lengi var verðbólguviðmið Seðlabankans sem hefur marga dýfuna tekið og ekki gengið neitt sérlega vel að ná þeim stöðugleika í ríkisfjármálum sem vonast hefur verið eftir. Þetta er ein leið. Það er sagt að hún kosti 220 milljarða. Gott og vel. Hvern kostar hún 220 milljarða? Það eru margir aðilar sem koma að þessu máli. Það eru lántakendur, það eru lífeyrissjóðir, það eru fjármálastofnanir. Þessari upphæð þarf að dreifa niður á þessa aðila og að sjálfsögðu er það svo í þjóðfélagi okkar að til lengri tíma litið koma peningar frá þeim sem eiga peninga, það er ekkert flóknara en það. Það koma engir peningar frá þeim sem enga peninga eiga eða þeim sem eiga fullt af peningum en fela þá. Auðvitað er þetta áfall sem öll þjóðin tekur á sig. Við erum bara að tala um að það er ekki réttlátt ef hér verður hrun að aðeins hluti þjóðarinnar, fólk sem tók lán á forsendum sem gjörbreyttust vegna þess að hér í landi er sú húsnæðisstefna að hver einasti einstaklingur er skyldugur til að eiga sitt húsnæði, að fólk sem var bara að bjarga þaki yfir höfuðið sé dæmt í þá refsingu að borga óréttláta vexti eða verðtryggingu af láni sem hefur orðið fyrir algjörum forsendubresti í hruninu. Það er ekkert réttlæti. Þetta má kalla réttlætisrök, sem hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir vitnaði til. Fyrir mér eru þessi réttlætisrök ekkert minna virði en svonefnd efnahagsleg rök, þjóðhagsleg rök. Réttlæti skiptir mig ekki minna máli en peningar. Ef við komum að fleiri leiðum til að komast fram úr skuldamálum heimilanna hefur til að mynda Þórólfur Matthíasson prófessor og fleiri talað fyrir svonefndri LÍN-leið sem gæti átt við í vissum tilvikum. LÍN-leiðin felst, ef ég skil hana rétt, í stuttu máli sagt í því að afborganir af skuldum séu ekki tengdar við verðmæti eignarinnar heldur við greiðslugetu skuldarans. Það er gert við námslán. Þeir sem fara til náms greiða síðan niður námslánin í hlutfalli við tekjur sínar. Þeir sem lenda í hálaunastörfum greiða námslán sín fljótt niður, þeir sem lenda í láglaunastörfum, umönnunarstörfum eða kennslu eða einhverjum hræðilega mislukkuðum störfum efnahagslega en hamingjusömum greiða lán sín á lengri tíma. Þetta er ein aðferð sem þarf að hafa í huga við að ráða fram úr skuldavanda heimilanna. Ég ítreka það að ég fagna því að það skuli vera reynt að lappa upp á þessi sértæku úrræði sem eru einu úrræðin sem ríkisstjórnin hefur getað kreist úr sér til þessa, ég er bara feginn því, það er hið besta mál. En við skulum ekki láta þar við sitja. Við skulum drífa í því sem þjóðin bíður eftir, sem þjóðin fer fram á, að með illu eða góðu verði reynt að koma til móts við skuldavanda heimilanna með almennum aðgerðum.

Frú forseti. Það frumvarp sem er til umræðu varðar þau heimili sem verst standa. Almenn leiðrétting leysir ekki vanda þeirra sem eru í hvað alvarlegustum greiðsluerfiðleikum. Því er mikilvægt að hv. þingmenn fæli ekki fólk frá því að leita sér aðstoðar. Það er ekkert réttlátt við það þegar fjármálakerfi ríkis hrynur eða gjaldmiðill þess. Þetta tvennt gerðist á Íslandi fyrir réttum tveimur árum. Bankarnir hrundu, fyrirtæki fóru mörg hver lóðrétt á höfuðið, skuldir ríkissjóðs jukust þannig að mikið af skatttekjum okkar fer nú í vaxtagreiðslur í stað þess að fara í að hækka lífeyrisbætur, bæta þjónustu við fatlaða eða halda henni a.m.k. í horfi og við þurfum að fara í mjög sársaukafullar aðgerðir út af því áfalli sem ríkissjóður varð fyrir. Sömuleiðis hafa íslensk heimili orðið fyrir miklu áfalli. Það á við um mitt heimili eins og örugglega heimili margra annarra þingmanna. Mikið gæti ég hugsað mér að einhver kæmi og tæki að sér hluta skulda minna. En áður en ég er tilbúin til þess verð ég að fá að vita hver á að taka yfir skuldir mínar. Íbúðalánasjóður er með megnið af íbúðalánum, ríkið á þann sjóð. Heimilin í landinu fjármagna ríkissjóð sem og fyrirtækin. Lífeyrissjóðirnir fjármagna Íbúðalánasjóð að miklu leyti og lán lífeyrissjóðanna til einstaklinga sem kaupa sér húsnæði. Lífeyrissjóðina eiga heimilin í landinu. Ég vil því vita og óska bara eftir því að hv. þingmaður fræði mig um það hver hann telur að eigi að taka við skuldum mínum. Síðan verð ég að leggja mat á hvort mér þyki sú yfirfærsla réttlát.

Frú forseti. Þessi fyrirspurn hefði verið gjörsamlega óþörf ef hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir hefði hlustað á ræðu mína. Hver á að taka við skuldabyrðinni? Ég sagði það greinilega í ræðunni. Allir peningar í þessu þjóðfélagi, allir peningar í ríkissjóði, koma frá fólkinu í landinu. Við erum að tala um að jafna út til lengri tíma skammtímatjón sem fólki hér er uppálagt að standa skil á. Hv. þingmaður veit ábyggilega jafn vel og sennilega betur en ég að á æviskeiði einstaklings fara milli 30% og 40% af ráðstöfunartekjum hvers einasta einstaklings í það að hafa þak yfir höfuðið. Þetta hlutfall hefur gjörbreyst með hruninu. Ég tala fyrir því og almennar aðgerðir miða að því að létta af fólki þessu áfalli og teygja það yfir lengri tíma. Það er enginn vafi í mínum huga á því að við verðum öll að borga fyrir allar aðgerðir sem við förum í. Þannig rekum við ríkið okkar, þannig rekum við landið okkar.

Frú forseti. Mig langar að tala áfram um réttlætið sem ég var hædd fyrir að tala um sem „svokallað“, það er langt því frá. Ég held að réttlæti skipti mjög miklu máli í öllum samfélögum. En „að jafna út“? Þá verð ég að fá að skilja þetta betur. Lífeyrissjóðirnir eru eign allra landsmanna, þeir fjármagna Íbúðalánasjóð og þeir fjármagna lífeyrislán sem fólk tekur. Úr þessum sjóðum fá þeir núna greiðslur sem eru orðnir 67 ára og eldri og öryrkjar. Sjóðirnir eru þegar búnir að skerða greiðslur til þessa fólks. Við hér á Alþingi höfum fryst bætur í almannatryggingakerfinu því að almannatryggingakerfið er stór útgjaldaliður í ríkissjóði og þetta var ein af þeim leiðum sem gripið var til, nema á þeim sem eru með allra lægstu bæturnar eða einstaklingum með um 180 þús. kr. á mánuði. Get ég staðið hér sem fullvaxta kona á besta aldri með ágætisaflahæfi og talið að það sé í nafni réttlætis sem ég óski eftir því að þessir hópar beri með mér byrðarnar?

Frú forseti. Ég ber ákaflega hlýjan hug til samþingmanns míns, Sigríðar Ingibjargar Ingadóttur, en sá hugur er samt ekki svo hlýr að hann sé vitund hlýrri en til þjóðar minnar. Ég er ekki eingöngu að tala um heimilisbókhaldið hjá hv. þm. Sigríði Ingibjörgu Ingadóttur heldur er ég að tala um almenna niðurfærslu vegna þess að það er fjöldi fólks sem ekki hefur sama aflahæfi og hv. þingmaður, sem ekki hefur sömu menntun, sem ekki er á sama aldri, sem ekki er á svipaðan máta ástatt um. Ég er að hugsa um hagsmuni heildarinnar. Ég vil líka segja að hafi hv. þm. Sigríður Ingibjörg Ingadóttir tekið orð mín sem svo að ég væri að hæðast að skilningi hennar á réttlæti hefur ekkert slíkt hvarflað að mér og hafi ég sagt eitthvað sem gaf hv. þingmanni tilefni til að halda það biðst ég afsökunar á því, vegna þess að ég veit að þar er um mikla réttlætiskennd að ræða. En ég held að einhver hagfræðileg forskrúfun valdi því að hv. þingmaður segist eiga svolítið erfitt með að skilja hvaðan peningarnir til almennra aðgerða eigi að koma. Peningarnir koma þaðan sem þeir hafa alltaf komið og munu alltaf koma, frá fólkinu í landinu, frá vinnandi höndum.

Frú forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og sérstaklega samlíkinguna. Mér sýnist að hv. þingmaður ætli að láta skipverjana borga sjálfum sér. Það gengur út á það. Hversu mikið réttlæti það er veit ég ekki. Hann talaði um lánveitendur sem eitthvert ljótt fólk, banka. Það vill svo til að allur sparnaður verður til …  Það vantar allar upplýsingar, frú forseti, það er nú vandamálið. Ég tel að þriðjungur heimila á Íslandi leigi húsnæði sitt vegna þess að sá hópur hefur farið vaxandi undanfarið. Enginn hefur keypt nýja íbúð, heilu kynslóðirnar ungu hafa ekki keypt íbúð, markaðurinn er frosinn. Það fólk leigir. Síðan er annar þriðjungur - ég hef ekki upplýsingar - skuldarar og helmingurinn af þeim gerði sér far um að fara ekki í greiðslujöfnun, bað um að fara ekki í greiðslujöfnun, það þurfti að sýna frumkvæði til þess. Það þýðir að þeir voru ekki í vanda. Því er 1/3 þjóðarinnar í vanda og 2/3 eru ekki í vanda og af þeim 2/3 fær 1/3 almenna skuldaniðurfellingu, þeir sem skulda, og leigjendur fá ekki neitt en þeir borga síhækkandi leigu.

Frú forseti. Þegar hv. þm. Pétur H. Blöndal, skemmtilegur sem hann er, setur á tölur og byrjar að fullyrða um hitt og þetta og ræðir hagfræðikenningar sínar og skilning á þjóðfélaginu verð ég bara að viðurkenna að mig brestur bæði skilning og löngun til að skilja þessar skoðanir sem mér finnast svo fáránlegar og afkáranlegar sem mest má verða. Ég óska þeim sem hafa siglt eftir hagfræðikenningum Péturs H. Blöndals í sparisjóðum og annars staðar til hamingju með það.

Frú forseti. Þetta síðasta var eiginlega högg undir beltisstað og hv. þingmaður ætti kannski að biðjast afsökunar á því en það sýnir hvað hann er rökþrota. Það sem ég sagði, og veit ekki betur, er að komið hefur fram hjá Hagsmunasamtökum heimilanna að 27 þúsund heimila eru leigjendur. Þeir fá ekki neitt, en þeir fá að borga í gegnum lífeyrissjóðinn sinn í skerðingu réttinda, í gegnum Íbúðalánasjóð með hækkun skatta og hugsanlega hjá bönkunum ef kröfuhafar þar fara í mál og íslenska ríkið tapar. Þá vil ég taka það fram að ég er ekki að gæta hagsmuna kröfuhafa bankanna, alls ekki, en þeir njóta líka eignarréttar á Íslandi þó að þeir séu útlendingar. Þessi hópur manna borgar bara. Svo er ákveðinn hópur manna sem skuldar ekki neitt. Ég veit ekki hvað hann er stór, það er oft ráðdeildarsamt fólk og mjög nægjusamt og oft eldra fólk. Það fólk er búið að greiða upp lán sín og það á líka að borga í gegnum þessi sömu kerfi. Þá er það spurningin um þá sem eftir verða, það eru kannski 30% eða 40%. Það væri nú gaman, frú forseti, að vita það. Sú ríkisstjórn sem hv. þingmaður styður er búin að hafa mörg ár til að afla þessara upplýsinga og halda þeim í umræðunni. Af þessum hópi lagði helmingurinn á sig að hafna greiðslujöfnun, þ.e. að greiðslurnar færu eftir launum en ekki eftir vísitölu. Hann lagði á sig ferð til þess, sem segir mér að sá hópur er ekki í vanda og sennilega eru fleiri í vanda sem gleymdu því. Ég var einmitt að tala við einn í morgun sem hafði gleymt að biðja um að fá að borga meira. Það er því sennilega - og nú talar maður aftur um „sennilega“, samkvæmt upplýsingum - ekki mjög stór hluti þjóðarinnar sem þyrfti á þessu að halda. Þetta er ekki hagfræði, þetta eru bara upplýsingar.

Frú forseti. Menn geta kallað það hagfræði sína, upplýsingar eða hvaða nafni sem þeir vilja. En ég hef aðrar upplýsingar en þær að skuldavandi heimilanna sé aðeins örlítill og bundinn við fáeina óráðsíumenn.

… Þetta sagði ég aldrei. Þetta …

Þetta skildi ég út úr orðum hv. þingmanns. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að sem betur fer eru hugsanlega um 25% heimila í landinu ekki í miklum vanda. Ég fagna því, mér finnst það alveg dásamlegt. Þætti okkur það góður árangur í skipsstrandi ef fjórði hver sem var um borð hefði sloppið lifandi og þurr frá strandinu, þætti okkur það góður árangur? Hér varð hrun. Þetta hrun mun með einum eða öðrum hætti bitna á öllum íbúum þessa lands, einstaklingum, fyrirtækjum, skuldugum, skuldlausum, lífeyrissjóðum, bönkum, sjúkrahúsum úti á landi. Það bitnar á okkur öllum. Það er þetta sem er kallað hrun. Það er út af þessu sem við lifum núna sérstaka tíma og við þurfum að taka á honum stóra okkar.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka umræðu um þetta litla frumvarp, sem er þó gríðarlega mikilvægt og varðar greiðsluaðlögun einstaklinga. Það er eðlilegt og sjálfsagt að það kalli á umræðu almennt um skuldavanda heimilanna og við fáum væntanlega tækifæri til að ræða það betur á morgun þegar utandagskrárumræða verður um það mál. Ég veit að þetta mál fer í öruggar hendur félags- og tryggingamálanefndar sem hefur þverpólitískt unnið að málum er tengjast skuldavanda heimilanna. Ég fagna því og veit að nefndin mun einnig taka til skoðunar áfram ýmis önnur ákvæði sem þarf að laga í lögunum til þess að bæta þau sem úrræði fyrir skuldara. Það hefur ýmislegt komið hér fram og ég ætla svo sem ekki að fara í gegnum það allt saman en tek þó undir það sem komið hefur fram hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal. Hann ítrekaði að þegar menn fóru af stað með þessi úrræði … raunar byrjuðu þau strax árið 2008 eftir hrunið, þá fóru menn út í ákveðin úrræði. Við búum við þá sérkennilegu stöðu á Íslandi að staða skuldara hefur í gegnum árin verið afar veik. Við höfum ekki innleitt ýmis af þeim lögum sem innleidd hafa verið annars staðar í Evrópu eftir hrun þar. Ég tek sem dæmi að greiðsluaðlögunarfrumvarp, svokölluð frjáls greiðsluaðlögun, sem er þannig að það þarf ekki að fara í gegnum dómstóla og á að vera mun léttara ferli. Því var komið á á Norðurlöndunum upp úr 1990 eftir að hrunið varð þar. Strax árið 2008 var talað um að beita slíkum úrræðum hér og koma með þau strax inn eftir hrunið. Þá þótti ekki fært að fara þá leið öðruvísi en það yrði dómstólaleið. Þess vegna var farið í skuldaaðlögun og það ákvað þingið á þeim tíma. Síðan hafa menn fylgt því eftir og bættu þá úrræðin, eins og hér hefur komið fram, með því að gera þetta að frjálsari greiðsluaðlögun í júnímánuði sl. Ýmsum lögum hefur verið breytt til að bæta skuldastöðuna og ég tel mikilvægt að fara heildstætt yfir það, skoða hvernig þetta er í öðrum löndum og reyna að tryggja til lengri tíma rétt skuldara þannig að jafnræði sé á milli þeirra sem taka lán og þeirra sem veita lán. Þar hafa komið fram í umræðunni ýmsir þættir eins og t.d. það að kalla eftir ábyrgðarmönnum, það er búið að afnema það á Íslandi. Það er búið að setja mjög stífar reglur um þriðja manns ábyrgð, sem er mikið réttlætismál, en vandamálið er að þegar menn ætla að gera þetta afturvirkt beita menn fyrir sig eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar, það er að þvælast fyrir okkur í augnablikinu. Jafngott og það ákvæði er hefur komið á óvart hversu óbilgjörn eftirfylgni einstakra fjármálastofnana er varðandi þann þátt. Dæmi um það er einmitt þegar menn lentu í þessum skuldavanda og þurftu jafnvel að leysa lausaskuldir og söfnuðu þeim í einn pakka. Lánafyrirtækin voru tilbúin til að veita skuldabréf og dreifa þessum lausaskuldum til langs tíma en þá kröfðust þau ábyrgðarmanns. Nú er það jafnvel svo í úrræðunum sem við erum að nota, þar sem við erum að fella niður þessar skuldir á viðkomandi aðilum, að allt í einu er farið að ganga að ábyrgðarmönnunum sem er náttúrlega alveg hroðalegt að skuli gerast. Það þarf að stoppa það með einhverjum hætti og öllum þeim ráðum sem við höfum tiltæk. En allan þennan tíma, allt frá 2008, hefur það verið leiðarljós okkar að við getum ekki farið lengra en það að við verðum ekki meira og minna í dómstólum næstu 20, 30 eða 40 ár. Við verðum að reyna að stíga þannig til jarðar að úrræðin haldi gagnvart dómstólum þannig að óvissan öll sé ekki leyst fyrir dómstólum. Markmiðið hefur verið alveg skýrt; að reyna að hjálpa fólki að búa á heimili sínu, reyna að hjálpa því að halda heimili sínu, ekki bara hjálpa því að komast í gegnum gjaldþrot, jafnvel þó það gæti farið hraðar í gegnum það, vegna þess að það er auðvitað erfitt úrræði líka. Og fólk gat ekki búið á heimili sínu eftir gjaldþrot fyrr en það var sett sem sérstakt úrræði. Það er svolítið dapurt að hlusta á menn tala um að ekkert hafi verið gert því að það er nú þrátt fyrir allt búið að setja upp fjölda úrræða og mörg af þeim hafa komið að gagni, meðal annars það að fólk getur haldið búsetu á heimili sínu eftir gjaldþrot í sex mánuði til eitt ár. Menn segja það kaldranalegt að vera að nefna það sem einhvern kost en það skiptir þó máli fyrir börn að þurfa ekki að vera að flytja á miðju skólaári o.s.frv. Þetta úrræði hefur aftur á móti í framkvæmd reynst hafa ákveðna galla og þá er að sníða þá af. Menn voru meðal annars að krefjast allt of hárrar leigu og voru að krefjast fyrirframgreiðslu sem var t.d. ekki hjá Íbúðalánasjóði sem krafðist markaðsleigu eða frekar lágrar leigu og engrar fyrirframgreiðslu. Við erum sem sagt búin að vera að vinna fullt af þessum málum. Svo að ég vitni aðeins í myndlíkinguna, sem hv. þm. Þráinn Bertelsson kom með, að við ættum að koma skipinu af strandstað eftir hrunið eða áfallið sem við urðum fyrir, að við ættum að þétta skipið og laga, þá ætla ég ekki að leyfa mér að skilja hv. þingmann á þann veg að við eigum að láta þá sem liggja í sjónum eða hanga á borðstokknum farast. Það er ekki þannig, ég skil það ekki þannig. Það er einmitt það sem við höfum verið að gera og erum enn að gera, því miður. Við getum ekki leyft okkur þann munað að hirða ekki upp þá sem erfiðast eiga og þurfa á björgun að halda þó við þurfum að sjálfsögðu að huga að því hvernig við nestum skipið út í næstu sjóferð. Þar er fullt af atriðum sem við eigum eftir óunnin. Við eigum eftir að leita leiða til að jafna þessum byrðum, koma fólki aftur í gang, atvinnulífinu og einstaklingunum. Við eigum líka eftir að finna út hvernig við ætlum að búa um hlutina til framtíðar. Ætlum við að láta það vera í þessu eignakapphlaupi eða ætlum við að vera með góð leiguúrræði? Leigan hefur því miður að miklu leyti, eða leiguúrræðin, verið einkavædd sem þýðir að ekki er búsetuöryggi í leigu víða í landinu. Fólk verður að geta búið til langs tíma í leigu og valið þann kost. Við megum ekki gera lítið úr því að það er mikið af fólki sem mun ekki geta keypt sér húsnæði. Ef við setjum fullt af reglum um það hvað þarf til til að kaupa sér hús verðum við líka að búast við því að menn þurfi þá að leggja fram meira eigið fé og það á fólk ekki við þær aðstæður sem eru núna, að minnsta kosti ekki ungt fólk. Þannig að við skulum ekki tala niður þau úrræði sem eru en við þurfum að halda áfram að gera hlutina eins vel og við getum. Þess vegna er búið að setja niður aðgerðahóp fimm ráðherra þar sem stjórnarandstaðan er kölluð að borðinu. Þess vegna var haldinn fundur með fjórum af nefndum Alþingis í gær til að fara yfir málin. Þess vegna er fundur klukkan sex í dag með öllum þeim sem eiga, eða eru milliliðir í sumum tilfellum, þær skuldir sem verið er að fjalla um í sambandi við almenna niðurfærslu - það eru bankarnir, lífeyrissjóðirnir, Íbúðalánasjóður o.s.frv. Þess vegna er fundur með Hagsmunasamtökum heimilanna, fulltrúum stjórnarandstöðunnar, sem ætla að setjast að borðinu og segja: Hvað getum við gert? Hvernig getum við fundið úrræði? Allt er þetta gert undir þessum aðgerðahópi sem hefur ekki valið að vera með einhverjar yfirlýsingar heldur vill vinna vinnuna og láta þá málin og verkin tala jafnóðum. Ég hef skipt þessu verkefni í nokkra flokka. Í fyrsta lagi erum við að tala um bráðaaðgerðir og neyð, og við höfum verið að því síðastliðin tvö ár. Við getum svo sagt að við séum ekki komin nógu langt og margt af því sem við höfum verið að gera hefur ekki virkað eins og við ætluðumst til. Við þurfum að laga þau úrræði, gera þau betri. En fyrst og fremst erum við þar að reyna að koma fólki í skjól til að það verði ekki borið út ef það er möguleiki að bjarga því. Í öðru lagi hafa verið sértæk úrræði og það er engin smáviðbót að vera komin með aðila sem hefur lagalegan rétt til að taka utan um skuldara og verja hann í baráttunni við kerfið. Það úrræði er ekki farið að virka að fullu enda er það nýtt, það er frá því 1. ágúst. Þar er verið að bæta aðstöðuna og þar hafa verið, eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur réttilega bent á, ýmsir agnúar í sambandi við það að afla upplýsinga. Það er fullt af lögum, eins og persónuverndarlögum og upplýsingalögum, sem snúast um það hvað má veita af upplýsingum, sem hafa verið að tefja fyrir okkur. Það hefur t.d. tekið tíma að fá leyfi til að kalla inn öll gögn jafnvel þótt skuldari óski eftir því til að hlutirnir gangi hratt og vel fyrir sig. Þetta er allt verið að reyna að laga og eins og ég sagði áður að koma fólki í hús o.s.frv. Við vissum að það voru á milli 1.000 og 1.500 aðilar sem áttu tvær eignir. Ákveðið var að taka það úrræði og gera það almennt þannig að menn gætu losað sig við aðra eignina, skilað því inn á bankann, ekki væri þá um að ræða greiðsluaðlögunarúrræði eða úrræði til að fella niður skuldir nema full veðsetning fylgdi eigninni. Menn yrðu síðan að fara í greiðsluaðlögun ef of mikið fylgdi eigninni sem eftir væri. Þetta úrræði hefur ekki skilað sér af fullum krafti en er nýtt og margir vitna þá til stöðunnar sem var áður. Við getum haldið áfram. Við þurfum í þriðja lagi að fjalla um fátæktina. Ég hef allt frá upphafi haft miklar áhyggjur af þeim hópi sem stendur í skilum, stendur sig á allan hátt eins og til er ætlast, en er bara með allt of lélega afkomu og hefur hreinlega ekki í sig og á í augnablikinu. Þannig getum við ekki boðið fólki að lifa til langs tíma. Við verðum að tryggja að afkoma þessa fólks verði viðunandi og að við komum því áfram. Þarna kemur aftur að því sem ég var að nefna áður varðandi húsnæðismálin og leiguna, kostina í því hvernig fólk getur búið og hvernig við getum tryggt að almannatryggingakerfið haldi utan um fólk, sveitarfélögin og bæturnar og annað sem hér hefur komið til umræðu sem er líka hluti af fjárlögunum, með hvaða hætti við búum að fólki þannig að það geti lifað mannsæmandi lífi og með fullri reisn í samfélaginu. Þessi aðgerðahópur fékk það verkefni, og kynnti það á þá leið, að ekkert mál er hópnum óviðkomandi. Við kölluðum fram öll mál frá stjórnarandstöðunni líka til að fara yfir og skoða, þar með almennar niðurfærslur. Þess vegna er fundurinn með bönkunum og þeim aðilum í dag. Það er spurningin um hvort og hvernig og þá mismunandi hugmyndir um útfærslur. Hv. þm. Þráinn Bertelsson vakti athygli á því að það eru ýmsar leiðir í því að koma til móts við þá sem hafa orðið fyrir þessu hruni. Það er hugsanlegt að miða þær aðgerðir að einhverju leyti við að tekið sé tillit til þess hverjir fóru verst út úr þessu, með því að taka tillit til hvenær hlutirnir gerðust. Það er auðvitað þannig, og við skulum bara horfast í augu við það, að það varð eignamyndun á höfuðborgarsvæðinu allt upp í 50–60% á mjög skömmum tíma - þeir sem voru með eignir sem voru kannski keyptar fyrir árið 2000. Síðan hrynur eignin aftur og því miður hafði þessi hækkun verið notuð til að skuldsetja húsið með því að kaupa eitthvað annað. Við þurfum að huga að öllum þessum málum og fara skipulega yfir það. Það hefur svo sem verið gert áður en nú er ástæða til að fara upp á nýtt yfir þetta. Það er það sem verið er að gera á þessu augnabliki. Ég get nefnt í viðbót atvinnumálin og það að hafa vinnu og hvernig við hreinsum skuldir af fyrirtækjum. Það hefur verið talað um það eins og það væri einhver dauðasynd að hjálpa þeim. Það er bara lífsspursmál líka að þau haldi áfram að starfa. Þar er líka fullt af einyrkjum sem eru í miklum vandræðum, og heimili tengd því, og því þarf að bjarga. Við þurfum að fá atvinnulífið til að ganga enn hraðar. Við megum ekki gleyma því að það er í fullum gangi, það er heilmikið um að vera, heilmikið að gera, sem betur fer. Ég nefndi áður fjárlagafrumvarpið og svo þurfum við þessa framtíðarsýn eins og ég sagði hvað varðar húsnæðismálin o.s.frv. Við höfum verið að vinna, við höfum verið á strandstað að reyna að undirbúa skipið á sama tíma og við erum að bjarga fólki upp jafnóðum og það hrynur út fyrir. Það hefur verið forgangurinn að koma fólki í land og það skiptir mjög miklu máli. Ég er alveg sannfærður um að hv. þm. Þráinn Bertelsson - ég sé að hann kinkar kolli - er sammála mér um að við viljum bjarga hverjum einstaklingi og kippa honum í land. Þá verður það að bíða aðeins, á meðan skipið er þó öruggt á strandstað og er ekki að sökkva, að við leitum úrræða til að koma því fólki öllu saman heilu í höfn. Þetta er vinnan sem við erum að ganga í gegnum og það togast á hagsmunir í þessu kerfi. Það er líka alveg rétt hjá hv. þm. Pétri H. Blöndal að við megum ekki gleyma því að þeir sem lánuðu okkur peninga í góðri trú eru líka einstaklingar, góðgerðarfélög, fjárfestar sem varðveita sjóði fyrir sveitarfélög erlendis o.s.frv. Þeir hafa þegar tekið á sig 6 til 8 þúsund milljarða af Íslendingum. Við getum sagt að það sé gott á þá eða eitthvað slíkt, en það er bara ekki boðleg umræða. Við verðum að vita hverjum við erum að vinna með og gegn þannig að þetta er ekkert auðvelt viðfangsefni. Verkefni okkar er eitt og hið sama og ég hef aldrei haft tilfinningu fyrir því að menn hafi ekki sama viljann til að reyna að leysa málin. Það er aðalatriðið að við getum átt orðastað hvert við annað og reynt að leita að lausnum. Það verður ekki nein ein lausn. Það verður heldur ekki sátt um eina lausn vegna þess að það er pólitískur ágreiningur um hvern á að verja í þessu uppgjöri. Við skulum ekkert vera að deila um það. Þannig er það bara. Ég held að allir hafi það markmið að koma heimilunum í skjól. Ég vil gjarnan að horft sé á þetta út frá börnunum, það er það sem skiptir máli. Við getum ekki bætt þann skaða ef við förum illa með þau í þessari umræðu. Hluti af því að vernda börnin er líka að tala varlega um þessa hluti, þ.e. að hræða þau ekki, hræða ekki þá sem eiga undir högg að sækja og gera ekki meira úr þeim vanda sem er, á sama tíma og við erum að vinna örugglega að því að reyna að koma fólki áfram. Verkefnið er skýrt og þetta er bara lítill hluti af því sem þarf að leysa. Það eru fleiri hlutir að koma inn núna varðandi nauðungarsölur og það er verið að skoða lyklafrumvarpið. Það er verið að skoða fleiri hluti sem skipta máli. Við skulum vona að það skili sér hægt og bítandi hér inn. Það er verið að gera þetta upp varðandi gjaldeyrismálin, þ.e. þessi ólöglegu lán sem þarf að hreinsa út úr kerfinu. Það tekur líka sinn tíma að finna út hvernig á að gera það, líka til að tryggja jafnræði þar á milli, það er hægt að fara í dómsmál þar og sumir mundu hugsanlega verða að taka þetta á sig, þ.e. að lánin yrðu dæmd lögleg. Nú er verið að reyna að gera það allt með samræmdum hætti. Vonandi tekst okkur það. Þetta er það sem verið er að vinna að. Við skulum tala það upp og reyna að stilla saman strengi til að finna lausnir og fagna því sem kemur fram en ekki að auka bölmóðinn jafnslæmt og ástandið þó er.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um árlegar heimsóknir til eldri borgara í forvarnaskyni en þetta mál var líka flutt á 138. löggjafarþingi, þ.e. á síðasta löggjafarþingi, og er nú endurflutt. Fulltrúar úr öllum þingflokkum flytja þetta mál. Það er sú er hér stendur og hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, Þór Saari, Þráinn Bertelsson, Guðlaugur Þór Þórðarson og Þuríður Backman. Þannig að segja má að þverpólitísk samstaða sé um þetta mál. Í tillögugreininni er komið inn á efnisinnihald þessarar þingsályktunartillögu. Ég ætla að fá að lesa hana upp, með leyfi virðulegs forseta: „Alþingi ályktar að fela heilbrigðisráðherra og félags- og tryggingamálaráðherra í samvinnu við Samband íslenskra sveitarfélaga að koma á reglulegum árlegum heimsóknum í forvarnaskyni sem bjóðist öllum sem eru 75 ára og eldri til að hægt verði að veita þeim þjónustu strax og þurfa þykir svo að þeir geti búið sem lengst heima.“ Málið gengur sem sagt út á það að komið verði á reglubundnum árlegum heimsóknum til eldri borgara 75 ára og eldri til að reyna að koma því þannig fyrir að þeir geti búið sem lengst heima og þurfi síður á stofnanavist að halda en það er að sjálfsögðu markmið allra að eldri borgarar geti búið sem lengst heima við góð skilyrði og er það stefna bæði ríkisstjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunnar. Á seinni árum hefur þjónusta við eldri borgara aukist verulega. Það þarf að auka hana enn frekar. Megináherslan hefur verið lögð á að bæta lífsgæðin til að gefa eldri borgurum færi á að búa sem lengst heima. Nokkrir aðilar koma að þessu í samfélagi okkar, t.d. félagsþjónusta sveitarfélaga sem aðstoðar við þrif og matarinnkaup. Svo er það heimaþjónusta frá heilsugæslustöðvum eða heimahjúkrun sem er á hendi ríkisins. Þessir tveir aðilar eru kannski höfuðleikendur í því máli að tryggja að eldri borgarar geti búið sem lengst heima, fyrir utan að sjálfsögðu eldri borgarana sjálfa. Ég vil líka nefna að á árinu 2010 er meginþema velferðarnefndar Norðurlandaráðs lífsgæði eldri borgara á Norðurlöndum. Í nefndinni eiga sæti þingmenn frá öllum Norðurlöndunum, en fyrir Íslands hönd sitja í henni sú er hér stendur og hv. þingmaður Sigríður Ingibjörg Ingadóttir, en við erum ásamt fleirum flutningsmenn þessa máls. Þessi nefnd hefur unnið mjög gott starf í ár að tillögugerð um hvernig hægt væri að bæta lífsgæði eldri borgara og hefur m.a. heimsótt ýmsar stofnanir á Norðurlöndum sem eru að gera framsýna hluti. Ég vil nefna að í sumar var farið bæði til Þrándheims og Bergen til að skoða hvað Norðmenn væru að gera í málefnum eldri borgara, hvað er nýjasta nýtt hjá þeim. Við höfum einnig heimsótt Danmörku þar sem við skoðuðum hjúkrunarheimili sem var rekið á mjög framsýnan hátt og fengum líka upplýsingar um þjónustuna almennt. Þar fengum við einmitt kynningu á þeirri aðferð sem Danir beita að bjóða upp á heimsóknir til eldri borgara 75 ára og eldri tvisvar á ári til að fyrirbyggja að þeir þurfi á stofnanavist að halda of snemma. Sveitarfélögin sjá um þessar heimsóknir. Menn mega afþakka þær, en ég held að flestir þiggi þær, en þá fara aðilar á vegum sveitarfélagsins heim til aldraðra og fara yfir málin með þeim í heimahúsum, skoða aðstæður og meta hvort þurfi að grípa inn í á fljótvirkan hátt, áður en vandamál dúkka upp. Það er gert bæði með því að bjóða upp á æfingar, endurhæfingu, æfingaprógrömm, aðstoð við að fara í verslanir og finna út hvað þurfi að bæta til að hinn aldraði geti verið sem lengst heima og þurfi ekki að fara of snemma inn á stofnun. Þetta hefur tekist mjög vel í Danmörku og er innihaldið í þeirri tillögu sem hér er flutt. Danir telja að mikið fjármagn hafi sparast við þetta af því að þau úrræði sem boðið er upp á ef eldri borgarar geta ekki lengur verið heima eru dýr, þannig að þetta er líka fjárhagsmál fyrir utan það að það bætir mjög lífsgæði eldri borgara að geta verið heima því langflestir vilja vera heima eins lengi og hægt er. Ég vil nefna hér hvernig heimaþjónusta okkar og heimahjúkrun er. Það er mjög merkilegt að bera saman tölur frá Íslandi og frá öðrum Norðurlöndum. Í greinargerðinni kemur fram að samkvæmt samanburðartölum OECD þar sem skoðað er hve hátt hlutfall þeirra sem eru 65 ára og eldri eru vistaðir í hjúkrunarrýmum utan sjúkrahúsa árið 2007, kemur í ljós að á Íslandi vistast 6% eldri borgara, þ.e. 65 ára og eldri, í hjúkrunarrýmum. Í Noregi vistast 5,5% eldri borgara í hjúkrunarrýmum, 4,6% í Finnlandi og 4,5% í Danmörku. Í Svíþjóð er hlutfallið hærra, eða 6,8% 2006, en það kom reyndar ekki fram í skýrslunni hvert hlutfallið var 2007. Af þessu sést að Ísland er í næstefsta sæti varðandi hlutfall eldri borgara sem vistast í hjúkrunarrýmum. Svíþjóð er aðeins fyrir ofan, en hin löndin eru talsvert fyrir neðan. Ég vek athygli á því að Danmörk er neðst með 4,5% eldri borgara í hjúkrunarrýmum. Það er væntanlega vegna þess að þeir þjónusta þá meira heima. Það tekst betur til hjá þeim. Það er ekki þannig að þjónustan sé almennt slök í Danmörku, hún er almennt mjög góð og hún er veitt á réttu stigi, þ.e. sem mest heima og þá minna inni á hjúkrunarrýmum eða á stofnunum. Samkvæmt skýrslu OECD frá 2008 um heilbrigðismál á Íslandi þá erum við Íslendingar með hlutfallslega mörg hjúkrunarrými eða langtímarými fyrir 65 ára og eldri, en jafnframt kemur fram að framboð rýma á ákveðnum landsvæðum er ekki í samræmi við þörf. Þannig er líklega offramboð á rýmum á ákveðnum svæðum en skortur á öðrum. Við sem höfum skoðað þessi mál í gegnum árin vitum að á Íslandi eru dæmi um rými sem eru tóm, en samt er borgað fyrir þau. Það var einmitt verið að taka þá umræðu í heilbrigðisþjónustunni, að jafna þetta út, að borga ekki fyrir tóm rými þar sem peningarnir hafa verið notaðir í eitthvað annað, heldur að borga fyrir rétta hluti og að borga líka rétt verð. Sums staðar hefur ekki verið borgað sama verð fyrir hjúkrunarrýmin. Það er reynt að meta hjúkrunarþyngd, en það þarf sem sagt að endurskoða þetta allt og ég veit að hæstv. heilbrigðisráðherra er að því þessa dagana. Í OECD-skýrslunni segir að þessi staðreynd komi á óvart í ljósi þess hve íslenska þjóðin er ung, en það megi hugsanlega rekja hátt hlutfall hjúkrunarrýma á Íslandi til þess að framboð á heimaþjónustu sé ekki nægjanlegt og það vanti líka millilausnir svo sem íbúðir fyrir aldraða í nálægð hjúkrunarheimila. Þannig að OECD hefur séð að við erum með of marga inni á hjúkrunarheimilum og að skýringin sé líklega sú að það er of lítil þjónusta heima. Sú er hér stendur spurði hæstv. fyrrverandi félagsmálaráðherra Árna Pál Árnason út í tölulegar staðreyndir í þessu samhengi. Þá kom í ljós að meðallegutími á Íslandi á hjúkrunarheimili eða í hjúkrunarrými er 3,3 ár, það er meðalveltan, ef maður má nota svo kalt orð í þessu samhengi. Meðallegutími er 3,3 ár í hverju hjúkrunarrými á Íslandi. Þetta er tala sem við ættum að hafa í huga og hún er tiltölulega há miðað við meðaltölur á Norðurlöndunum. Á Norðurlöndunum er meðallegutími í hjúkrunarrými 2 ár. Þetta er talsvert mikill munur, virðulegi forseti. Það er talsverður munur á 2 árum og 3,3 árum. Þetta er eiginlega ótrúlega mikill munur. Af hverju eru aldraðir svona lengi í hjúkrunarrýmunum, svona miklu lengur en á öðrum Norðurlöndum? Svarið hlýtur að vera að þeir séu lagðir inn of snemma. Það er of lítil þjónusta heima, þeir fara of snemma í rýmin og liggja þar af leiðandi of lengi þar. Á þessu þarf að taka með því að stórauka heimaþjónustu og draga þá á sama tíma úr hjúkrunarrýmafjöldanum. En við höfum eiginlega verið að fara í, ég segi kannski ekki þveröfuga átt, en við höfum ekki aukið heimaþjónustuna nógu mikið heldur lagt of mikla áherslu á dýrustu úrræðin, þ.e. hjúkrunarrýmin. Og enn á að byggja fleiri hjúkrunarrými. Það á að vera raunaukning á Íslandi. Reyndar erum við líka mjög mikið að fara úr fjölbýli í einbýli, sem er gott, það er mjög æskilegt, en við erum líka að fara í raunaukningu. Það svona vekur upp ýmsar spurningar þegar maður sér fjölda rýma og þann langa meðallegutíma sem er hér. Þetta er kerfisgalli sem við þurfum að taka á. Ég vil líka koma því á framfæri við þessa umræðu af því að það er ekki langur tími sem maður hefur við fyrri umræðu þingsályktunartillögu að það er mjög brýnt að taka á málefnum varðandi þjónustu aldraðra sem fyrst, það er vegna þeirra líffræðilegu staðreynda sem við sjáum fram undan að hlutfall aldraðra er að aukast mjög mikið. Það er gleðilegt, það þýðir lengri líftíma. Ef maður skoðar dánartíðnina hefur hún lækkað í þróunarríkjum um 2% á ári síðan 1950. Þetta þýðir að elsti aldurshópurinn stækkar hlutfallslega mest. Frá 1950 hefur hópur þeirra sem eru eldri en 80 ára fjórfaldast. Konur lifa lengur en karlar. Ef þessi þróun heldur áfram eins og hún hefur gert línulega frá 1950 - það er eiginlega ótrúlegt, það er eins og fólk geti alltaf lifað lengur og lengur - næstu 10 árin eða svo, þá er hægt að búast við því að upp undir helmingur þeirra stúlkna sem fæðast í dag verði 100 ára. Maður trúir þessu varla. Ef þetta heldur svona áfram líkt og allt lítur út fyrir eru helmingslíkur á því að stúlkubörn sem fæðast í dag verði 100 ára. Þetta er ótrúlega há tala. Auðvitað hafa orðið mjög miklar framfarir, bætt lífskjör, betri lífsstíll, betri heilbrigðisþjónusta, minna drukkið af alkóhóli, minna reykt, betri skurðaðgerðir, betri lyf, bætt meðhöndlun á sykursýki, betri meðhöndlun á hjartasjúkdómum og krabbameinssjúkdómum o.s.frv., þannig að margar breytur valda því að hópur eldri borgara stækkar og rannsóknir sýna að þeir lifa líka góðu lífi, betra lífi. Það er ekki þannig að þessi ár séu erfið og leiðinleg og að allir séu veikir eða eitthvað slíkt. Það hefur líka verið sýnt fram á með allri tækninni og öllum framförunum að þau ár sem hinir eldri fá til viðbótar þeim sem menn lifðu hér áður fyrr eru frekar góð þannig að allir geta hlakkað til efri áranna miðað við þessa almennu þróun. Svo er líka annað sem ég held að við þurfum að taka til okkar og það er að sum ríki hafa náð því að vera með hátt hlutfall eldri borgara í góðri almennri virkni, ADL heitir þetta, athafnir daglegs lífs. Það er svolítið merkilegt. Af hverju ná sum ríki að halda eldri borgurum í mikilli virkni en ekki önnur? Svíþjóð skarar þar fram úr. Maður veltir því fyrir sér hvað gera Svíar betur en aðrir þannig að gamla fólkið í Svíþjóð er miklu virkara og verður seinna lasið og dettur seinna út úr almennri virkni en aðrir Norðurlandabúar. Þetta eru allt mjög áhugaverðar spurningar, virðulegur forseti. Tími minn er á þrotum. Ég legg mikla áherslu á að þetta mál verði skoðað heildstætt í heilbrigðisnefnd af því að ég held að eftir miklu sé að slægjast, að grípa eins fljótt og hægt er inn í þjónustu fyrir eldri borgara til að halda þeim, af því að þeir vilja það líka, eins lengi heima og hægt er með góðri þjónustu, en ekki að setja þá of snemma á hjúkrunarheimili. Það er engum í hag, hvorki almennum skattborgurum, af því að þetta er dýr þjónusta, né eldri borgurum. Menn eiga að vera sem lengst heima í virkni en sem styst inni á stofnunum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni Siv Friðleifsdóttur kærlega fyrir að koma fram með þessa þingsályktunartillögu og þeim sem flytja hana. Það er afar notalegt á þessum tíma að ræða fyrirbyggjandi aðgerðir og horfa til framtíðar og leita lausna á því hvernig við getum búið betur að eldri borgurum. Með tillögunni er vakin athygli á að það skiptir gríðarlega miklu máli hvernig við mótum heildstæða þjónustu í héraði og hvernig við búum að fólki. Það er einmitt eitt af því sem breytist núna við skipan ráðuneyta. Við losnum við togstreituna sem hefur verið á milli félags- og tryggingamála og heilbrigðismála í þessum málaflokki. Þá getum við líka, ef við tökum skrefið lengra og færum þjónustuna almennt í málefnum aldraða yfir til sveitarfélaganna, svipað og með málefni fatlaðra, þá ættum við að geta skipulagt þjónustuna betur og hún yrði í tengslum við heilsugæsluna. Það væri góð heilsugæsla, góð hjúkrun, heimahjúkrun, heimaþjónusta og heildarþjónusta fyrir eldri borgara. Einnig má hugsa sér að taka á málinu með svipuðum hætti og verið er að gera í málefnum fatlaðra og koma upp notendastýrðri þjónustu að einhverju leyti fyrir eldri borgara þar sem viðkomandi getur sjálfur stýrt því hvaða þjónustu hann fær á hverjum tíma inn á heimili sitt. Ég stend því ekki upp í andsvari til að kasta fram mörgum fyrirspurnum eða gera athugasemdir heldur fyrst og fremst til að þakka fyrir að málið sé flutt. Ég hlakka til að taka þátt í því að vinna að frekari úrvinnslu þess svo auka megi lífsgæði eldri borgara og búa þeim betra ævikvöld.

Virðulegur forseti. Ég tek undir með hæstv. heilbrigðisráðherra. Það eru sóknarfæri varðandi heimaþjónustu fyrir eldri borgara. Við höfum búið við það kerfi að þetta er á hendi tveggja aðila í dag; heimahjúkrunin er hjá heilsugæslunni sem er hjá ríkinu en félagsleg heimaþjónusta eins og matarinnkaup, þrif og léttari þjónusta er hjá sveitarfélaginu. Þessir tveir aðilar hafa svona meira og minna ýtt þessu frá sér yfir á hinn og kannski hafa aðallega sveitarfélögin ýtt því frá sér yfir á ríkið, þunginn hefur verið meiri í þá áttina, held ég. Þetta er auðvitað gríðarlegur galli. Best væri ef þetta væri á hendi sama aðilans og þá væri annaðhvort allt hjá ríkinu eða allt hjá sveitarfélaginu. Ég ætla ekki að útiloka að þetta fari allt til ríkisins en tilhneigingin hefur verið að færa frekar verkefni til sveitarfélaga en frá þeim og þá færi heimahjúkrunin með einhverjum hætti frá ríki til sveitarfélags. Ég vil líka benda á það sem kom fram í svari hæstv. fyrrverandi félagsmálaráðherra Árna Páls Árnasonar til mín þegar spurt var hvað heimsóknir í heimahjúkrun kosta miðað við rými á hjúkrunarheimili. Svarið var: Eitt rými á hjúkrunarheimili kostar það sama og 25–26 heimsóknir í heimahjúkrun til sama einstaklings 

Hæstv. forseti. Mig langar að fagna þessu máli sérstaklega. Það lætur ekki mikið yfir sér en er risastórt í þeim skilningi að það bætir lífsgæði mjög margra sem eiga það svo sannarlega skilið. Það spillir auðvitað ekki fyrir að af þessu hlýst gríðarlegur samfélagslegur sparnaður. Félagsleg einangrun er einn ömurlegasti fylgifiskur nútímasamfélags og henni fylgir oft þunglyndi. Talað er um að allt að 10% aldraðra geti þjáðst af þunglyndi og það er auðvelt að slá á það með litlum meðulum. Oft er gengið út frá því að þeir sem eiga rétt á ákveðinni þjónustu beri sig eftir henni. Aldraðir eru í mörgum tilfellum ekki færir um það og því brýnt að hið opinbera nálgist þá með þeim hætti sem hér er lagt til. Auðvitað mætti hugsa sér svipaða þjónustu fyrir miklu fleiri hópa samfélagsins. Mér finnst stundum að við gleymum framtíðinni. Við erum auðvitað upptekin af nútíðinni og nokkrir af fortíðinni en hafi maður ekki skýra sýn á framtíðina getur verið erfitt að taka ákvörðun af viti og tilviljun ein getur auðveldlega ráðið því hvort ákvörðunin leiðir til góðs eða ills. Í nýframlögðu fjárlagafrumvarpi er lögð til grundvallar breyting á fyrirkomulagi heilbrigðisþjónustu í landinu. Hún er byggð á forvörnum og heimaþjónustu, sálgæslu og sterkri heilsugæslu með öflugum sjúkrahúsum sem hryggjarstykki. Þetta er eflaust góð leið og getur stuðlað að skilvirkni og hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu til lengri tíma litið og getur jafnvel treyst búsetuskilyrði mjög víða um land. Tillögurnar birtast hins vegar með öllum sínum niðurskurði fyrirvaralaust. Það er því eðlilegt að um þær ríki ekki full sátt í upphafi. Það hefði verið betra að fara ögn hægar. Þessi litla þingsályktunartillaga sem nú er á dagskrá gæti auðveldlega verið eitt lítið skref í þá átt sem stefna ber að í heilbrigðisþjónustu. Þetta er lítið og yfirlætislaust mál sem er líklegt til að veita fjölda manns gleði, fresta ótímabærum innlögnum á sjúkrastofnanir og spara mikið skattfé. Fyrir nýgræðing sem fylgst hefur með Alþingi utan frá og hefur stundum samsamað sig, fullmikið kannski, með mótmælum fyrir utan húsið, er sérstaklega ánægjulegt að sjá þetta dæmi um hæfileika manna til að vinna saman. Hávaðalaust er málið flutt af þingmönnum úr öllum flokkum og verður eflaust samþykkt einróma, hvort heldur sem þeir koma frá höfuðborginni eða landsbyggðinni. Tillagan er lítil birtingarmynd þess sem fólkið í landinu kallar eftir með mjög kröftugum hætti; samvinnu allra þingmanna úr öllum flokkum til að byggja upp manneskjulegt samfélag.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja ræðu mína á því að þakka hv. flutningsmanni Siv Friðleifsdóttur fyrir að flytja þessa þingsályktunartillögu og það frumkvæði sem þingmaðurinn sýnir í málaflokknum með því að halda þessu máli til streitu og flytja það aftur á þessu þingi. Það er alveg ljóst, eins og kom fram í ræðu þingmannsins, að í mörgu gerum við ekki eins vel eins og við gætum og ekki á eins hagkvæman hátt og við gætum og sannarlega ekki alltaf eins vel fyrir notendurna og við getum, jafnvel með minni fjármunum. Það er afar mikilvægt að reyna að nota öll úrræði sem við getum til þess. Það er þó ýmislegt sem maður hugsar um í sambandi við þetta, hvort hér sé um fullmótaða hugmynd að ræða eða hvort þetta er fyrst og fremst hugmynd sem þarf að skoða betur, ég er eiginlega á því. Ég hef nokkrar áhyggjur af því að ýta þjónustu til fólks sem þarf kannski ekki á henni að halda. Ég hugsa þá sérstaklega til þess að kannski eru leiðir til að finna með markvissari hætti þá einstaklinga sem þurfa á svona heimsóknum að halda. Ég held að gott væri að skoða þetta sem reynsluverkefni, ef til vill fyrsta árið sem það væri keyrt, og meta síðan út frá því hvar hóparnir eru sem virkilega þurfa á því að halda. Það má ekki gleyma því að svona mál hafa auðvitað verið skoðuð í heilsugæslunni. Heilsugæslulæknar segja mér að hópurinn yfir sjötugt skili sér þokkalega vel inn á heilsugæslustöðvarnar, eins og staðan er núna, en samt ekki alveg allur. Hluti hópsins kemur ekki til heilsugæslunnar, en hún er væntanlega sá staður þar sem fólk mundi oftast leita til eftir úrræðum sem snúa að heilsu þeirra og velferð, sérstaklega þessi aldurshópur. Vandamál sem upp koma hjá þessum aldurshópi, svo sem við það að geta bjargað sér, sjá um aðföng og þess háttar, tengjast því mjög oft að heilsan er farin að gefa sig. Til þessa þarf að horfa. Ég legg því mikið upp úr því að við skoðum hagkvæmniþættina í frumkeyrslu á þessu því ég held að hugmyndin sé góð, ég er eiginlega sannfærður um að hugmyndin sé góð. Til lengdar þarf þó kannski ekki að heimsækja alla tvisvar á ári en við sjáum til. Hv. flutningsmaður kom inn á að Íslendingar séu lengur á hjúkrunarheimilum heldur en aðrar þjóðir. Það er hárrétt. Því fylgir gríðarlegur kostnaður. Í þessu sambandi má nefna að í fjárlagafrumvarpinu er gert ráð fyrir að kostnaðurinn við eitt hjúkrunarrými á ári sé í kringum 7 millj., ef ég man rétt. Þeir sem eru fljótir að reikna geta auðveldlega séð að sú upphæð mundi væntanlega duga fyrir einum og hálfum til tveimur starfsmönnum í heimaþjónustu, eftir því hver menntun þeirra eða fagleg reynsla væri. Einn starfsmaður í heimaþjónustu getur hæglega sinnt tíu einstaklingum úti í bæ en hlutfallið á hjúkrunarheimili er u.þ.b. einn starfsmaður á móti hverjum heimilismanni. Ég velti því líka fyrir mér hvort aldurstakmarkið 75 ár sé of lágt. Mér finnst það a.m.k. vera lágt ef hugmyndin er sú að heimsækja alla. Ef gera á það væri sennilega hæfilegt að miða við jafnvel 80 ár. Ef til vill væri gott að byrja á lægri aldurshópnum í fyrsta hring til að fá tilfinningu fyrir landslaginu. Þegar við berum okkur saman við þau lönd og samfélög sem hafa farið þessa leið þá held ég að við verðum að muna að þau eru upp til hópa stærri en við og þess vegna er hættan á félagslegri einangrun kannski meiri þar en hér. Það er hins vegar hárrétt sem kom fram hjá síðasta ræðumanni að þetta er engu að síður vandamál og við sjáum það mjög víða í samfélaginu. Geti svona verklag hjálpað til við að rjúfa þá félagslegu einangrun sem þó er á Íslandi væri það vel. Það er enginn vafi á því. Ég tek heils hugar undir með hv. flutningsmanni að gera á þetta í samvinnu við sveitarfélögin. Það er að mínu mati og hefur verið til margra ára afar brýnt að við flytjum þjónustu við þennan aldurshóp á eina hendi eða a.m.k. stjórnina á þjónustunni á eina hendi, svipað eins og er nú er verið að gera tilraun með í Reykjavík. Sveitarfélögin geta komið inn í öldrunarþjónustuna í miklu meira mæli en þau gera núna en það þarf náttúrlega að vera í góðu samkomulagi við ríkið. Sums staðar úti á landi er áherslan á þjónustuna sem er á hendi ríkisins svo mikil að nánast hefur verið tekið fyrir suma þjónustuþætti sem sveitarfélögin ættu annars að sjá um. Það er því mjög mikilvægt að þetta sé unnið í góðri samvinnu. Eitt vil ég nefna í sambandi við það af hverju Íslendingar eru lengur á hjúkrunarheimilum en aðrir og hvers vegna einstaklingar sem búa á hjúkrunarheimilum úti á landi dvelja þar lengur en þeir sem búa á höfuðborgarsvæðinu. Þar kemur dreifbýlið á Íslandi inn í. Ástæðan liggur að stórum hluta í því að menn hafa hreinlega metið það svo að frekar en að veita heimaþjónustu, til að mynda upp til sveita þar sem fjarlægðirnar eru allt að 50 kílómetrar hvora leið, sé hreinlega hagkvæmara að viðkomandi flytji á stofnun. Ríkið hefur svo sem hjálpað til með það. Við þurfum að komast út úr þessum hugsunarhætti. Ef um svona flutning væri að ræða væri það flutningur í þjónustuíbúð þar sem viðkomandi héldi sjálfstæði sínu og frumkvæði til að sjá um sig sjálfur. Það er nefnilega hárrétt sem hv. flutningsmaður kom inn á, það er ekkert skelfilegt við það að verða fullorðinn eða eldast en það er hins vegar ekki góð tilhugsun að verða fullorðinn og eldast og ráðin séu tekin af viðkomandi og hann vistaður á stofnun, jafnvel í áratugi eins og við höfum dæmi um. Það er ekki hvorki góð né skynsamleg hugsun. Enn og aftur vil ég þakka hv. flutningsmanni kærlega fyrir að flytja þessa þingsályktunartillögu sem og meðflutningsmönnum hennar og vona að hún fái afgreiðslu í þingnefnd og komi til atkvæða síðar í vetur.

Virðulegur forseti. Ég þakka mjög fyrir þær jákvæðu umræður sem hafa orðið um þetta mál. Hér talaði hv. þm. Logi Már Einarsson, ég held að það hafi verið jómfrúrræðan hans, og mæltist vel. Það er alveg rétt sem kom fram í máli hv. þm. Loga Más Einarssonar, það er þverpólitísk samstaða á bak við þetta mál og það er flutt hér í allri hógværð, það er alveg rétt, en skiptir mjög miklu máli þótt það sé ekki stórt í texta séð. Hv. þingmaður minntist á félagslega einangrun. Það er einmitt mjög mikilvægt að brjóta hana þar sem hún er fyrir hendi. Þetta er mál sem velferðarnefnd Norðurlandaráðs hefur verið að skoða, þ.e. hvað önnur lönd eru að gera í því. Það er mjög merkilegt sem sérstaklega Noregur er að gera í þessu sambandi. Ég ætlaði að deila því hér með þingheimi og öðrum sem eru að hlusta að Norðmenn hafa víða búið til kerfi þar sem frjáls félagasamtök koma að til þess að auka lífsgleði eldri borgara. Sums staðar hafa verið ráðnir einstaklingar sem vinna í tengslum við bæði dvalarheimili og hjúkrunarheimili og aðra hópa eldri borgara. Þetta er mjög ódýrt úrræði af því að það byggir líka á frjálsum félagasamtökum, en það er einhver samt sem er á kaupi frá sveitarfélaginu sem heldur utan um þetta. Af því að ég veit að hv. þm. Logi Már Einarsson er menntaður arkitekt frá Noregi ætla ég að segja starfsheitin á norsku, það eru tvö nöfn sem ég hef heyrt yfir þann sem er ráðinn, þ.e. „livsgledekoordinator“ sem er þá lífsgleðifulltrúi, eitthvað slíkt, og „trivselsagent“, einhver sem hjálpar upp á að menn þrífi sig og líði vel. Þá eru ráðnir einstaklingar sem vinna með frjálsum félagasamtökum að því að auka lífsgæði eldri borgara. Þetta getur verið háskólasamfélagið, háskólafélög og önnur slík grasrótarsamtök sem vilja hjálpa eldri borgurum til að njóta lífsins þótt þeir séu margir orðnir gamlir og lasburða. Sumir þessara eldri borgara eru líka „dement“, komnir með alzheimer eða geðræna sjúkdóma sem herja á þá og einangrast oft mjög mikið vegna þess að það getur verið flókið að umgangast þá sem eru með þessa sjúkdóma á talsvert háu stigi. Þá er reynt að koma því þannig fyrir að kynslóðirnar mætist. Það er boðið upp á ferðir eldri borgara í leikskóla og leikskólarnir koma í heimsóknir inn á dvalarheimilin og hjúkrunarheimilin. Stúdentafélög sjá um veislur á heimilum eldri borgara, á dvalarheimilum og hjúkrunarheimilum. Allir fara í fín föt og það er bara svakafjör. Það er líka farið í alls konar útivist og þetta er alveg skipulagt þannig að það er mikið fjör og mikil lífsgleði í kringum þetta. Þetta er gert til að rjúfa félagslega einangrun. Ég held að þetta sé nokkuð sem við gætum líka gert á Íslandi í stærri stíl en við gerum í dag. Ég vil líka aðeins koma inn á það sem hv. þm. Ólafur Gunnarsson sagði áðan. Það er rétt með farið að hvert hjúkrunarrými er hlutfallslega dýrt í þjónustunni. Samkvæmt upplýsingum í ár kostar hvert hjúkrunarrými 7,8 millj. kr. í rekstri. Ég minntist hér á að fyrir sama pening væri hægt að fara þrisvar til fjórum sinnum heim til eldri borgarans og þjónusta hann þar í staðinn fyrir að hafa sömu manneskjuna í hjúkrunarrými og ég vil líka nefna að það kom fram í því svari sem ég fékk á sínum tíma að fáir staðir eru með félagslega heimaþjónustu eða heimahjúkrun á kvöldin, næturnar og um helgar. Þetta er nokkuð sem ég held að þurfi að bæta. Það væri kannski hægt að gera það í tengslum við þessar kerfisbreytingar sem nú er verið að gera á heilbrigðisþjónustunni úti á landi og hv. þm. Logi Már Einarsson minntist á áðan, að fara út úr þjónustunni eins og hún er í dag og auka heimahjúkrun og félagslega heimaþjónustu. Þá væri væntanlega viðbót við þjónustuna á kvöldin, næturnar og um helgar þannig að fólk gæti verið lengur heima og þyrfti ekki að fara inn á stofnun of snemma. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson sagði að það ætti ekki að ýta þjónustu að fólki sem þyrfti kannski ekki á henni að halda. Það er alveg rétt. Í því máli sem hér er flutt er verið að tala um að þetta séu árlegar heimsóknir, ekki tvisvar á ári. Í Danmörku er boðið upp á þetta tvisvar á ári en hér er verið að tala um einu sinni á ári. Það getur vel verið að það sé sniðugt að fara í tilraunaverkefni, prófa þetta í eitt ár eða tvö eða þrjú og jafnvel að fara til 80 ára og eldri til að hafa verkefnið sem tilraunaverkefni og byrja á þessum elsta hóp. Hv. þm. Ólafur Þór Gunnarsson þekkir vel til þessara mála, hann er öldrunarlæknir, og það kom fram hjá honum að frekar stórt hlutfall eldri borgaranna okkar kemur á heilsugæslustöðvarnar þannig að þá er hægt að halda utan um það hvaða þjónustu eldri borgarar þurfa. Í Danmörku er hins vegar farið inn á heimilin og það er svolítið atriði. Að mínu mati er ekki nóg að eldri borgarar komi á heilsugæslustöðina og beri sig þar upp með vandamálin, heldur að það sé farið inn á heimilin hjá þeim sem vilja það. Menn mega neita og þá er heimsóknin bara afþökkuð en það er mikilvægt að fagaðilar fari inn á heimilin til að sjá þá sem eru á þessum aldri og heimilisaðstæður þeirra, hvernig húsnæðið lítur út, hvort um miklar sé tröppur að ræða o.s.frv., aðstæðurnar sem fólkið býr við til að geta boðið upp á endurhæfingu, líkamsþjálfun eða annað svo hægt sé að halda fólki virku heima lengur. Fyrir mig er það atriði að það sé farið heim til fólks. Það er búið að prófa þetta að einhverju leyti hér og þar á Íslandi. Ef ég man rétt var þetta prófað í Garðabæ. Það var farið heim til fólks og reynt að fyrirbyggja heimaslys hjá eldri borgurum með litlum tilfæringum. Þetta eru oft mjög einföld úrræði sem geta komið í veg fyrir beinbrot. Ég held m.a.s. að félagsmálanefndin sjálf, sveitarstjórnarmennirnir voru í henni og fleiri, hafi skipt með sér götunum og farið heim til fólks í þessu skyni. Fyrir mig er það atriði að fólk sé heimsótt þannig að aðstæður heima séu teknar út í leiðinni. Ég vil að lokum þakka fyrir góðar undirtektir og vona að þetta mál fái jákvæða umfjöllun í heilbrigðisnefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um rýmri fánatíma og er ein flutningsmaður. Þetta mál er ekki stærsta málið í umræðunni í samfélaginu í dag, alls ekki. Það gengur mjög mikið á í samfélaginu en þar sem þingmenn hafa tækifæri til að koma málum inn meðan við bíðum eftir stóru málunum frá ríkisstjórninni og kannski fleirum líka, ef tekst að koma einhverjum sameiginlegum tillögum á framfæri varðandi skuldavanda heimilanna, flytjum við þau mál sem eru tiltæk. Þetta komst á dagskrá þannig að það er flutt þó að segja megi að málið sé mjög sérhæft. Það gengur út á, virðulegi forseti, og ég ætla að vitna í tillögugreinina, hún hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: „Alþingi ályktar að fela forsætisráðherra að setja reglugerð um notkun þjóðfánans í því skyni að rýmka fánatíma.“ Þetta mál gengur út á að rýmka fánatímann. Í dag er fánatíminn mjög skýr, þ.e. hvað við megum hafa fánann lengi við hún, en ég vil rýmka þann tíma og mun fjalla um það aðeins betur síðar í framsögu minni. Lögin um þjóðfána Íslendinga og ríkisskjaldarmerkið eru að stofni til frá árinu 1944 og hafa tekið mjög litlum breytingum frá upphafi þannig að það mega vera rök fyrir því að þau séu fullgamaldags. Tillöguna færi ég fram og vil helst að samþykkt verði í þinginu áskorun eða ályktun til forsætisráðherra um að setja reglugerð um nánari útfærslu á fánalögunum. Sú reglugerð sem átti að setja hefur reyndar aldrei verið sett þannig að svokallaður forsetaúrskurður er enn í gildi en samkvæmt lögunum á að setja reglugerð um fánadaga og hve lengi dags megi halda fánanum við hún o.s.frv. Það hefur ekki verið gert þannig að nú legg ég til að forsætisráðherra setji reglugerð og hún hljómi þá ekki eins og í dag. Í dag hljómar fánatíminn svona og í forsetaúrskurði um fánadaga og fánatíma, nr. 5/1991, segir í 3. gr. og ég ætla að lesa þá grein, með leyfi virðulegs forseta: „Fána skal eigi draga á stöng fyrr en klukkan sjö að morgni og skal hann að jafnaði eigi vera lengur uppi en til sólarlags og aldrei lengur en til miðnættis.“ Ég vil breyta þessari reglu og koma því þannig fyrir að svigrúmið verði aukið þannig að fánann megi hafa uppi allan sólarhringinn yfir bjartasta tímann á sumrin frá 15. maí til 15. ágúst. Þetta mál gengur út á það. Á hluta þessa tímabils er sólsetur eftir miðnætti og sólarupprás skömmu síðar. Það má svo vel vera að í framtíðinni vilji menn afnema fánatímann með öllu þannig að fáninn megi vera uppi allan sólarhringinn allt árið, en sú er hér stendur telur hins vegar eðlilegt að tekið verði eitt skref í einu og reynslan síðan látin skera úr um hvort frekari skref verði tekin. Það er því rétt að byrja á því að heimila að fáninn sé uppi allan sólarhringinn á sumrin. Ég tel og veit að Íslendingar eru mjög stoltir af fána sínum og vilja gjarnan flagga honum. Þó maður hafi ekki töluverðar upplýsingar um fánanotkun almennings þá færi vel á því að við notuðum fánann meira og flögguðum honum oftar. Ég tel að þessi breyting mundi fela í sér aukna notkun á þjóðfánanum. Ég held að sú aukning kæmi sérstaklega fram á sumrin við bæði íbúðarhús, heimili fólks, og ekki síst við sumarbústaði um landið. Það eru margir sem hafa áhyggjur af því að gleyma að taka fánann niður á kvöldin og brjóta þannig fánareglurnar eins og þær eru í dag. Ég tel að með breyttu fyrirkomulagi, með því að heimila að fáninn sé við hún allan sólarhringinn á sumrin frá 15. maí til 15. ágúst, muni fáninn blakta víðar en hann gerir nú á dögum. Ég vil líka bæta því við í lokin, virðulegi forseti, að farið hefur fram umræða í samfélaginu á seinni árum um aukið frjálsræði á notkun fánans með tilliti til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu. Ég vil einnig halda því til haga að Bændasamtök Íslands hafa verið því fylgjandi að unnt yrði að merkja íslenskar landbúnaðarvörur með þjóðfánanum. Það voru gerðar breytingar 1998 í þá veru en vegna vankanta hefur ekki tekist að koma þeim breytingum í framkvæmd. Bændasamtökin hafa ályktað um þessi mál og það varð til þess að forsætisráðherra lagði fram frumvarp á síðasta þingi sem miðar að því að það yrði gert mögulegt að auka svigrúmið til notkunar þjóðfánans til markaðssetningar á íslenskri framleiðslu. Það átti að sníða af núverandi vankanta. Það frumvarp náði því miður ekki fram að ganga. Mælt var fyrir því á síðasta þingi en tiltölulega seint og ég vona að hæstv. forsætisráðherra drífi sig með það mál inn aftur. Það væri þá hægt að afgreiða það þannig að við getum farið að merkja íslenskar landbúnaðarafurðir með þjóðfánanum. Það gera Danir, Norðmenn og ég held fleiri þjóðir. Fánatíminn yrði þá líka rýmdur eins og lagt er til í þessari þingsályktunartillögu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um setningu reglna um hámarksmagn transfitusýra í matvælum. Þetta er tillaga sem var líka flutt á 135., 136. og 138. löggjafarþingi. Ég á frekar von á því að hún verði flutt á þessu þingi þangað til hún verður samþykkt af því að ég held að mjög líklegt sé að Ísland vilji taka það skref eins og Danir hafa gert að takmarka magn transfitusýra í matvælum. Þetta mál er flutt af þingmönnum úr öllum flokkum nema Hreyfingunni. Ég vil taka sérstaklega fram að þingmenn Hreyfingarinnar eru hlynntir því og tilgreini þá kannski sérstaklega hv. þm. Margrét Tryggvadóttir en hún er mjög mikill stuðningsmaður þessa máls svo ég komi því á framfæri. Það er eiginlega skaði að hv. þm. Margrét Tryggvadóttir skyldi ekki vera meðflutningsmaður líka en væntanlega, ef málið verður ekki samþykkt á þessu þingi, gæti hv. þingmaður verið flutningsmaður næst þegar það verður flutt. Sú er hér stendur er fyrsti flutningsmaður en aðrir flutningsmenn eru hv. þm. Ásta R. Jóhannesdóttir, Ragnheiður Ríkharðsdóttir, Álfheiður Ingadóttir, Þuríður Backman, Sigurður Ingi Jóhannsson, Vigdís Hauksdóttir, Sigmundur Davíð Gunnlaugsson og Guðmundur Steingrímsson. Ég vil gjarnan í upphafi fá að lesa tillögugreinina, með leyfi hæstv. forseta. Hún hljóðar svo: „Alþingi ályktar að fela sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra að hefja undirbúning að setningu reglna um að hámarksmagn transfitusýra í matvælum verði tvö grömm í hverjum hundrað grömmum af fitumagni vörunnar.“ Þetta er nokkuð nákvæmt mál, virðulegi forseti, hámarkið verði 2 grömm af transfitusýrum í hverjum 100 grömmum af fitumagni vörunnar. Það er alveg ljóst að á síðustu árum hefur verið mikil umræða um transfitusýrur í matvælum, sérstaklega á Norðurlöndunum. Það er vegna þess að neyslan á transfitusýrum eykur líkur á hjarta- og æðasjúkdómum mun meira en neysla á mettaðri fitu sem er þó vel þekktur áhættuvaldur fyrir slíka sjúkdóma. Transfitusýrur valda hækkun á svokölluðu slæmu kólesteróli eða LDL-kólesteróli og lækkun á góðu kólesteróli eða HDL-kólesteróli. Að auki eykur neysla hertrar fitu eða transfitusýra hættu á offitu og sykursýki 2 og líkur á hjarta- og æðasjúkdómum eru taldar aukast um 25% ef neytt er 5 gramma af hertri fitu á dag. Auðvelt er að fá það magn í einni máltíð eingöngu þannig að þetta er að mínu mati frekar mikill áhrifavaldur. Transfitusýrur myndast þegar olía er hert en hörð fita er notuð til að matvæli fái ákveðna eiginleika sem taldir eru eftirsóknarverðir, svo sem aukið geymsluþol. Transfitusýrur eru settar út í matvæli til að þau fái aukið geymsluþol og eins og allir í nútímasamfélagi skilja er frekar eftirsóknarvert að geta keypt matvæli sem hafa langan geymsluþolstíma. Því miður eru óæskileg efni sett í vöruna, eins og transfitusýrur. Þær vörur sem helst er að finna transfitusýrur í eru matvörur, svo sem bökunarsmjörlíki eða djúpsteikingarfeiti, sem innihalda herta fitu og eru notaðar við framleiðslu. Þær vörur sem mögulega innihalda transfitusýrur eru t.d. smjörlíki, steikingarfeiti, kökur og kex auk franskra kartaflna. Þá inniheldur djúpsteiktur skyndibitamatur, örbylgjupopp, snakk og sælgæti í mörgum tilvikum umtalsvert magn transfitusýra. Svo má líka finna transfitusýrur frá náttúrunnar hendi í t.d. rjóma og smjöri. Dæmi eru um í iðnaðarframleiddri matvöru að hert fita geti verið allt að 60% af heildarfitumagni í matvöru, sem sagt meira en helmingur af fitumagninu. Danskur læknir sem heitir Steen Stender, yfirlæknir á Gentofte Hospital í Danmörku, hefur rannsakað magn transfitusýra í ákveðnum fæðuflokkum sem hann valdi sjálfur. Um er að ræða skyndibita, kex, kökur og örbylgjupopp. Á þeim lista sem þessi danski yfirlæknir hefur tekið saman, hann er mikill frumkvöðull að því að Danir ákváðu að takmarka magn transfitusýra í mat í Danmörku, bar hann saman lönd í sambandi við þessa völdu fæðuflokka. Svo gerði hann lista 24 þjóða þar sem fram kom meðaltalsmagn transfitusýra í þessum fæðuflokkum og Ísland var með. Ísland lendir þar í 8. sæti á listanum, sem sagt í áttunda versta sætinu. Það vekur mikla athygli þegar maður sér þennan lista, en listinn er í greinargerðinni, að við röðum okkur í þessum efnum á bekk með Austur-Evrópuþjóðum og Bandaríkjamönnum sem tróna á toppnum. Aðrar Norðurlandaþjóðir eru í botnsætunum og Danmörk er neðst. Danmörk er með 0,4 grömm transfitusýra í 100 grömmum af þessum völdu fæðuflokkum og í neðsta sætinu, síðan kemur Sviss sem er með 5 grömm í næstneðsta sæti, svo koma hinar þrjár Norðurlandaþjóðirnar fyrir utan okkur sem erum allt of ofarlega: Finnland er með 10 grömm, Svíþjóð 14 grömm og Noregur með 16 grömm. Ísland er með 35 grömm og er í áttunda sæti. Svo koma lönd fyrir ofan Ísland: Perú 36, Kanada 36 grömm, Bandaríkin 36 grömm, Búlgaría 38 grömm, Pólland 39 grömm, Tékkland 41 gramm og Ungverjaland 42 grömm. Við erum með Austur-Evrópuþjóðum og Bandaríkjamönnum á toppnum í magni transfitusýra en aðrar Norðurlandaþjóðir á botninum. Við eigum að koma okkur á botninn, virðulegi forseti, og vera með hinum Norðurlandaþjóðunum í lágu magni transfitusýra í matvælum. Það á að vera okkar markmið. Steen Stender fullyrðir að transfitusýrur séu ágætar í skóáburð og koppafeiti en eigi ekkert erindi í matvæli sem ætluð eru til manneldis. Ég vil líka draga fram að samkvæmt ráðleggingum Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar er æskilegt að neysla transfitusýra fari ekki yfir 2 grömm á dag. Rannsóknir á neysluháttum Íslendinga gefa til kynna að neysla á transfitusýrum sé hér nokkuð hærri en þau mörk og hærri en sambærilegar neyslutölur hjá mörgum öðrum Evrópuþjóðum og þá sérstaklega hjá Norðurlandaþjóðunum. Neysla á transfitusýrum hefur þó minnkað um tæplega þriðjung á sl. tveimur áratugum. Það er jákvætt. Þar vegur þyngst minni smjörlíkisneysla og líka að samsetningunni í smjörlíkinu var breytt. Við Íslendingar skipum okkur nú hins vegar á bekk með þeim sem neyta einnar mestrar hertrar fitu eða um 3,5 grömm á dag sem er tæplega tvöföld sú neysla sem mælt er með. Við erum því að innbyrða of mikið magn transfitusýra. Á Íslandi er ekki skylda að merkja matvörur með næringargildismerkingu. Engar reglur eru í gildi um leyfilegt magn hertrar fitu í matvælum og ekki til reglur um merkingar á matvöru varðandi magn þessarar fitu. Neytendum sem vilja forðast transfitusýruna er ekki gefinn kostur á því eða geta það bara ekki því að yfirleitt stendur ekkert á umbúðunum. Danir settu árið 2003 reglur sem kveða á um að feitmeti sem reglurnar ná til megi ekki innihalda meira en 2 grömm af transfitusýru af hverjum 100 grömmum af fitu. Dönsk stjórnvöld hafa sýnt mikla ábyrgð og losað neytandann úr þeim aðstæðum að innbyrða of mikið magn transfitusýra. Það losar líka neytandann úr því hlutverki að þurfa að lesa og reikna út af hverri matvöru fyrir sig hvernig hann blandar matvörunni saman þegar heim er komið o.s.frv. Dönsk stjórnvöld tóku þetta á sig og settu mörk með lýðheilsu að sjónarmiði. Danir lentu í vandræðum með þetta fyrst. Evrópusambandið samþykkti reglurnar í upphafi, þessar dönsku, en síðan komu kærur frá tveimur matvælaframleiðendum sem töldu að þær hindruðu frjálst flæði matvöru innan sambandsins. Evrópusambandið gerði athugasemd og óskaði eftir því að Danir felldu reglurnar niður vegna þess að þeir töldu að þær kynnu að hindra frjálst flæði matvöru innan ESB. Danir gáfu sig ekki, þeir neituðu og voru tilbúnir að fara með málið fyrir Evrópudómstólinn og sambandið féll frá málaferlum á hendur Dönum því að það þótti sýnt og sannað að Danir væru með þessu að sporna við hugsanlegu heilsutjóni þegna sinna af völdum óæskilegs mataræðis sem felst í neyslu transfitusýra og sú niðurstaða byggðist á viðurkenndum vísindarannsóknum. Evrópusambandið hrökklaðist frá því að reyna að hnekkja þessu banni Dana. Bannið stendur og þar með er Evrópusambandið eiginlega búið að taka afstöðu til þess og viðurkenna að eðlilegt sé að lágmarka transfitusýru í matvælum, ekki bara í Danmörku heldur annars staðar í Evrópu líka. Ég held að Evrópa öll muni taka þetta upp með tíð og tíma. Reynsla Dana sýnir að þeir sem flytja inn vörur til Danmerkur, jafnvel frá löndum sem hafa engar reglur og löndum sem hafa engar reglur um þessi mál, að framleiðendurnir hafa breytt framleiðsluháttum sínum til að koma til móts við dönsku reglurnar. Það er mjög jákvætt. Það var ekki þannig að Danir þyrftu að skipta vörum út í stórum stíl heldur tóku framleiðendurnir það á sig margir hverjir að breyta framleiðsluháttum þannig að Dönum líkaði og varan stæðist hinar dönsku reglur. Ég held að ef við gerðum það sama og Danir gætum við líka sagt það sama. Þeir sem seldu okkur vöruna mundu breyta framleiðsluháttum sínum þannig að við gætum keypt af þeim. Ég tel að við eigum ekki að fara þá leið að setja ábyrgðina á neytandann. Ég vil gjarnan að við merkjum vöruna en ég tel að við eigum líka að setja hámarksgildi eins og Danir. Við eigum ekki bara að merkja og segja svo: Neytandi góður, þú getur lesið merkinguna og reyndu svo að halda þig í lágu magni transfitusýra. Ég held að við eigum ekki að gera það heldur fara dönsku leiðina. Ég vil koma því á framfæri í lokin að best væri ef neytendur veldu olíu og mjúka fitu í stað hinnar hertu. Ég vil líka nefna að rannsóknir benda til að lýsisneysla vinni gegn neikvæðum afleiðingum af neyslu transfitusýra. Mér finnst þetta mjög merkilegt af því að við Íslendingar erum dugleg að taka lýsi. Sú er hér stendur fékk tækifæri til að spyrja Steen Stender, yfirlækni á Gentofte, út í þetta af því að Íslendingar borða mikið magn transfitusýra hlutfallslega en eru ekki út úr kortinu varðandi hjarta- og æðasjúkdóma miðað við aðrar Norðurlandaþjóðir. Það má vera að þessi sæmilega umfangsmikla og almenna lýsisinntaka Íslendinga vinni verulega gegn óæskilegum afleiðingum af transfitusýrum. Það er vonandi að sú gamla og góða hefð að taka lýsi á morgnana breytist ekki. Það er ástæða til að skora á almenning að taka lýsi. Síðan vil ég nefna að Bandaríkjamenn sem eru með mjög hátt gildi af transfitusýrum eru að huga að þessum málum. New York-borg hefur frá júlí 2007 bannað notkun transfitusýra á veitingastöðum. Þetta er allt á sömu bókina lært, virðulegur forseti. Lýðheilsumálin eru í sókn. Við höfum tekið nokkur önnur lýðheilsumál í gegn upp á síðkastið. Ég vil minnast á að við höfum bannað reykingar á veitinga- og skemmtistöðum. Við höfum líka hindrað að börn og ungmenni leggist á ljósabekki sem eru krabbameinsvaldandi. Ég held að við ættum að drífa okkur í að samþykkja þetta mál þannig að við lágmörkum magn transfitusýra sem Íslendingar innbyrða oft í talsverðum mæli, sérstaklega í skyndibita.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir öðru af tveimur frumvörpum sem ég hef lagt fram á Alþingi ásamt fleiri hv. þingmönnum þar sem mælt er fyrir um breytingu á réttarfarslögunum, þ.e. lögum um meðferð einkamála. Þetta mál er í eðli sínu ekki pólitískt heldur lýtur það fyrst og fremst að tæknilegu úrlausnarefni í réttarfarslöggjöfinni sem hefur það að markmiði að tryggja að dómsmál sem hafa mikla þjóðfélagslega þýðingu fyrir allan almenning, stjórnvöld og fjármálakerfið fái hraða meðferð í gegnum dómskerfið vegna mikilvægis þeirra. Meðflutningsmenn mínir á þessu máli eru allir hv. þingmenn í þingflokki Sjálfstæðisflokksins. Með frumvarpinu er lagt til að við 1. mgr. 123. gr. laga um meðferð einkamála, nr. 91/ 1991, bætist nýr málsliður sem mælir fyrir um það að dómsmál þar sem deilt er um lögmæti þess að binda fjárskuldbindingu við verðlag eða við gengi gjaldmiðla og um skilmála slíkra skuldbindinga, svo sem um vexti, skuli sæta flýtimeðferð samkvæmt ákvæðum XIX. kafla laganna, en sá kafli fjallar um flýtimeðferð einkamála fyrir dómstólum. Núgildandi ákvæði 123. gr. laga um meðferð einkamála mælir fyrir um að hyggist aðili höfða mál vegna ákvörðunar eða athafnar stjórnvalds eða verkfalls, verkbanns eða annarra aðgerða sem tengjast vinnudeilu og það færi ella eftir almennum reglum laganna geti aðili málsins óskað eftir því að málið sæti flýtimeðferð ef brýn þörf er á skjótri úrlausn, enda hafi dómsniðurstaðan almenna þýðingu eða varði stórfellda hagsmuni hans. Í kjölfar dóma Hæstaréttar Íslands, í málum Óskars Sindra Atlasonar gegn SP-Fjármögnun hf. og Sigurðar Pálmasonar gegn Lýsingu hf., þar sem gengistrygging lána var annars vegar dæmd ólögmæt og hins vegar þar sem rétturinn í öðrum dómsmálum ákvarðaði vaxtaútreikning við endurreikning þeirra hefur risið upp ágreiningur um fordæmisgildi dómanna og áhrif þeirra á ýmis álitamál tengd niðurstöðum Hæstaréttar. Nægir þar að nefna ágreining um hvort dómarnir hafi þýðingu varðandi gengistryggð húsnæðislán, gengistryggð lán til fyrirtækja og fleiri álitamál. Þá hefur hæstv. efnahags- og viðskiptaráðherra boðað aðgerðir ríkisstjórnarinnar og lagt fram frumvarp sem ætlað er að bregðast við niðurstöðum Hæstaréttar. Að mati fræðimanna á sviði lögfræði er ekki ólíklegt að samþykkt þess frumvarps kunni að leiða til réttarágreinings fyrir dómstólum. Eins og alþjóð veit höfðu þessir dómar sem vörðuðu lögmæti gengistryggðu lánanna og skilmála þeirra lána gríðarlega þjóðfélagslega þýðingu. Það sem ég er að leggja til ásamt öðrum hv. meðflutningsmönnum er að slík mál hljóti flýtimeðferð í dómskerfinu, skilyrðislausa flýtimeðferð. Í því sambandi vil ég nefna að þann 21. september sl. birtist áhugaverð frétt í Fréttablaðinu sem ekki hefur farið mikið fyrir. Samkvæmt henni kemur fram að ríkið geti hugsanlega orðið skaðabótaskylt setji það lög um gengistryggð lán þar sem lögleg lán í erlendri mynt verða færð í krónur. Þetta kom fram í erindi sem dósent í lögum hélt við Háskóla Íslands. Í fréttinni segir að hann vilji að stjórnvöld reyni að ná samkomulagi við lánafyrirtækin. Mig langar til að fara aðeins yfir þessa frétt í tengslum við það frumvarp sem ég mæli hér fyrir. Þar segir, með leyfi forseta: „Stjórnvöld gætu bakað sér skaðabótaábyrgð verði boðað frumvarp, sem ætlað er að jafna stöðu þeirra sem tekið hafa gengistryggð lán, að lögum, segir dósent við lagadeild Háskóla Íslands. Hann varar við slíkri lagasetningu og hvetur til þess að stjórnvöld reyni að ná samkomulagi við lánafyrirtækin um lausn málsins.“ Síðan er vísað til þess sem dósentinn segir, með leyfi forseta: „„Það er fyrir hendi virkur réttarágreiningur um hvort ýmis af þeim lánum sem veitt voru í aðdraganda hrunsins voru í íslenskum krónum eða erlendum gjaldeyri, og það er hlutverk dómstóla, ekki stjórnvalda, að leysa úr þeim ágreiningi,“ sagði Benedikt Bogason, dósent við lagadeild Háskóla Íslands, á opnum fundi um dóm Hæstaréttar í málaferlum vegna gengistryggðra lána. Hæstiréttur hefur komist að því að óheimilt hafi verið að gengistryggja lán í íslenskum krónum. Benedikt benti á að ekki væri þar með sagt að ólögmætt væri að veita lán sem sannarlega séu alfarið í erlendri mynt.“ Þá segir í fréttinni, með leyfi forseta: „„Eignarréttur er friðhelgur samkvæmt stjórnarskrá, og setji stjórnvöld lög þar sem eignir eru rýrðar getur það bakað ríkinu skaðabótaábyrgð,“ sagði Benedikt. Stjórnvöld hafa tilkynnt að ætlunin sé að setja lög þar sem staða einstaklinga með gengistryggð lán sé jöfnuð, burt séð frá ákvæðum hvers lánasamnings. Þar sem ágreiningur er um samninga njóta báðir aðilar þess réttar að skjóta ágreiningnum til dómstóla, sagði Benedikt. „Ef niðurstaðan er sú að einhver af þessum fjölmörgu lánasamningum […] er með réttu talinn umsamin lán í erlendum myntum, þá vaknar sú spurning hvort það að gera slík lán ólögmæt brjóti í bága við stjórnarskrána,“ sagði Benedikt. Með því að færa lögmætt erlent lán í íslenskar krónur frá þeim tíma sem það var tekið er verið að lækka höfuðstólinn verulega. Það getur varla talist annað en veruleg eignaskerðing, segir Benedikt. Slíkt geti bakað stjórnvöldum skaðabótaskyldu.“ Síðan er haft eftir dósentinum, með leyfi forseta: „Þannig yrði niðurfærslan ekki í boði erlendra kröfuhafa heldur í boði ríkisins. Ríkissjóður þyrfti þá að axla byrðarnar af þessu og bæta það tjón sem af þessu hlytist.“ Í fréttinni er síðan haft eftir Benedikt Bogasyni að hann telji leiðina út úr þessum vanda vera þá að stjórnvöld næðu bindandi samkomulagi við lánafyrirtæki um hvernig að fara eigi með þessi lán en mikilvægt sé að gera það frekar en að setja lög til að koma í veg fyrir málaferli og skaðabótakröfu síðar. Virðulegi forseti. Eins og áður segir, og kemur fram í þessari frétt, og hefur komið fram í erindi lögfræðingsins Benedikts Bogasonar, er allt eins viðbúið að látið verði reyna á þau álitaefni sem hér hafa verið nefnd og eftir atvikum önnur álitamál sem tengjast gengis- eða verðtryggingu lána fyrir dómstólum. Slík niðurstaða dómstóla og dómsmála mun augljóslega hafa almenna þýðingu og varða stórfellda hagsmuni fyrir einstaklinga, fyrirtæki og fjármálastofnanir. Að mínu mati er mikilvægt að álitaefni sem risið hafa í kjölfar dóma Hæstaréttar um gengistryggð lán hljóti skjóta úrlausn í dómskerfinu leiði sá ágreiningur sem uppi er til þess að látið verði á hann reyna fyrir dómstólum. Til að tryggja hraða málsmeðferð þeirra álitamála sem hér hafa verið nefnd og varða með einum eða öðrum hætti réttaráhrif dóma Hæstaréttar, um ólögmæti gengistryggðra lána og álitaefni þeim tengd, er lagt til í frumvarpinu að slík mál sem dómstólar fá til meðferðar fái skilyrðislausa flýtimeðferð innan dómskerfisins samkvæmt lögum um meðferð einkamála. Gera má ráð fyrir því að sá ágreiningur sem upp kann að koma, og tengist gengis- eða verðtryggingu lána og skilmálum slíkra skuldbindinga, verði til lykta leiddur fyrir 1. janúar 2012. Því er lagt til að sú sértæka málsmeðferðarregla, sem lagt er til með frumvarpinu að verði lögfest, falli úr gildi eigi síðar en 1. janúar 2012. Hér er því í raun lagt til að inn í lögin um meðferð einkamála verði felld tímabundin regla sem mælir fyrir um skilyrðislausa flýtimeðferð mála þar sem deilt er um lögmæti þess að binda fjárskuldbindingu við verðlag eða við gengi erlendra gjaldmiðla og um skilmála slíkra skuldbindinga, svo sem um vexti. Við vitum, virðulegi forseti, að uppi er ágreiningur um hvert fordæmisgildi gengisdóma Hæstaréttar er, t.d. varðandi gengistryggð húsnæðislán og sömuleiðis varðandi gengistryggð lán sem lögaðilar eða fyrirtæki hafa tekið. Náist ekki samningar segir það sig sjálft, í ljósi þeirrar gríðarlegu hagsmuna sem í húfi eru, að það er mikilvægt að gangi slíkur ágreiningur til dómstóla fáist niðurstaða þeirra mála bæði hratt og vel. Ekki ætti að vera ástæða til að gera neinn pólitískan ágreining um mikilvægi þess heldur er þetta, eins og ég sagði í upphafi, fyrst og fremst tæknilegt úrlausnarefni sem hefur það að markmiði að hraða slíkum málum í gegnum dómskerfið. Frumvarpið sem ég mæli fyrir var reyndar lagt fram á síðasta löggjafarþingi, 138. löggjafarþingi, en því miður fékkst það ekki afgreitt þá og er því endurflutt. Ég lagði á það verulega mikla áherslu áður en Alþingi fór í sumarleyfi síðasta sumar að þetta mál yrði afgreitt sem lög frá Alþingi til að tryggja að þau mál sem þá voru inni í dómskerfinu og vörðuðu lögmæti gengistryggðra lána hlytu skilyrðislausa flýtimeðferð. Um þá kröfu mína spunnust nokkuð miklar umræður á þinginu sem bæði hæstv. forsætisráðherra og þáverandi hæstv. dóms- og mannréttindaráðherra, Ragna Árnadóttir, tóku þátt í. Niðurstaða þeirra varðandi þetta álitaefni varð sú að hæstv. ráðherrar boðuðu að sett yrði á fót nefnd sem átti að fá það verkefni að fara yfir málið og leggja fram og útbúa tillögur til að tryggja flýtimeðferð þeirra mála sem ég hef fjallað um í gegnum dómskerfið. En því miður hefur ekkert til þessarar nefndar spurst né heldur hefur hún, hafi hún á annað borð verið skipuð, skilað af sér einhverjum niðurstöðum. Þess vegna er þetta frumvarp flutt. Frá því að það kom fyrst fram hafa engar efnislegar athugasemdir verið gerðar við frumvarpið heldur voru það einhver önnur sjónarmið sem lágu því að baki að þeir sem stjórna málum á Alþingi, sem eru auðvitað ríkisstjórnarflokkarnir, vildu ekki að málið yrði tekið á dagskrá og það klárað fyrir sumarleyfi. En núna stöndum við sem sagt enn í sömu sporunum og við stóðum í fyrir sumarleyfi hvað þessi mál snertir. Ég vil geta þess sérstaklega að ekki verður annað sagt en að Hæstiréttur Íslands hafi sjálfur tekið undir þau sjónarmið sem liggja að baki frumvarpinu. Hæstiréttur ákvað að veita þeim málum sem ég hef nefnt, og getið er um í greinargerð með frumvarpinu, þ.e. málum Óskars Sindra Atlasonar gegn SP-fjármögnun og Sigurðar Pálmasonar gegn Lýsingu hf., flýtimeðferð fyrir Hæstarétti. Og þetta eru, fyrir þá sem ekki þekkja, þessi stóru og miklu dómsmál þar sem gengistrygging lána var dæmd ólögmæt, þeim var veitt flýtimeðferð fyrir Hæstarétti. Vandinn er hins vegar sá að það má efast mjög um að Hæstiréttur hafi haft skýra lagaheimild til að veita þessum málum flýtimeðferð þó svo að rétturinn hafi gert það. Það gengur auðvitað ekki að þegar mál eins og þessi, sem hafa gríðarlega mikla þjóðhagslega þýðingu, koma á borð Hæstaréttar Íslands að uppi sé einhver vafi um hvort rétturinn hafi að lögum heimild til að veita þeim flýtimeðferð og taka þau fram fyrir önnur mál á málaskrá Hæstaréttar. Ég hygg að ég sé ekki einn um þau sjónarmið sem ég hef farið yfir vegna þess að fjöldi lögmanna hefur opinberlega lýst þeirri skoðun sinni að því megi halda fram að þar hafi Hæstiréttur - hvað eigum við að segja - dansað á línunni. Í ljósi þess hljóta menn að líta til þess að Hæstiréttur hefur veitt þessum málum flýtimeðferð en það er mikilvægt að taka undir þau sjónarmið sem í því felast og tryggja að rétturinn hafi skýra og ótvíræða lagaheimild til að veita þessum málum flýtimeðferð komi þau til hans kasta. Virðulegi forseti. Eins og fram kom í upphafi máls míns er þetta mál þess eðlis að þingmenn ættu ekki að fara í pólitískar skotgrafir þegar þeir taka afstöðu til þess hvort samþykkja beri frumvarpið eða veita því framgang á þinginu. Nú er mikið talað um samstöðu og samráð og menn hittast á fundum hingað og þangað um bæinn til að bera saman bækur sínar um ýmis mikilvæg þjóðfélagsmál, og þetta er eitt af þeim málum. Það blasir við að þjóðin hefur gríðarlega mikla hagsmuni af því að mál sem snúa að gengistryggingu lána og skilmálum þeirra að öðru leyti fáist afgreidd hratt og örugglega í dómskerfinu. Ég bind því vonir við að þeir sem tala sem mest um samstöðu og samráð taki nú undir það frumvarp sem ég mæli fyrir og ég geri mér vonir um að þetta flýtimeðferðarmál fái sérstaka flýtimeðferð í gegnum þingið vegna þess að hagsmunirnir eru augljósir, sama hvar í flokki menn standa. Það er engum til góðs að svona mikilvæg ágreiningsefni dagi uppi í dómskerfinu og hljóti þar ekki skjóta úrlausn. Það er heldur engum til góðs að uppi sé einhver vafi um að Hæstiréttur Íslands hafi að lögum heimildir til að veita málum sem mikla þýðingu hafa fyrir alla alþýðu manna og fyrir ríkisvaldið til að veita slíkum málum forgang umfram önnur innan dómskerfisins. Virðulegi forseti. Ég vonast til að þingmenn geti sammælst um að þetta mál fái skjóta og örugga afgreiðslu innan þingsins og sé ekki að neitt ætti að vera því til fyrirstöðu. Ég legg til að málið gangi til 2. umr. og allsherjarnefndar.