Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Ég hyggst greiða atkvæði með þessum afbrigðum. Ég vil þó vekja athygli á því að hér er verið að koma inn í 3. umr. tveimur breytingartillögum í máli sem snýr að gjaldeyrishöftunum, gjaldeyrismálum, það er rýmkun heimilda, aukið eftirlit o.s.frv. Ég verð að segja að ég hefði kosið, virðulegi forseti, að það hefði verið búið að ráðgast aðeins betur með þetta mál þannig að nefndarmenn okkar í þessari nefnd hefðu þekkt þessar tillögur og búið hefði verið að bera þær undir þá. Ég hef svolitlar áhyggjur af því að í jafnmikilvægu máli og þessu, sem er tæknilega um margt flókið mál, þá séum við að taka hér inn til 3. umr. um málið tvær breytingartillögur sem hafa ekki hlotið neina sérstaka umfjöllun. Í það minnsta eru sjálfstæðismenn í þessari nefnd að sjá þetta fyrst núna. Mér finnst þetta vont og ég vonast til þess að hægt verði að ræða saman hér þannig að tryggt sé að það sé sameiginlegur skilningur nákvæmlega á því hvað hér er á ferðinni, að menn séu búnir að fara yfir það þannig að málið klárist ekki út úr 3. umr. nema við séum öll sátt við það hvað nákvæmlega er verið að gera.

Virðulegi forseti. Bara til skýringar vil ég geta þess sem starfandi formaður efnahags- og viðskiptanefndar að um leið og nefndinni barst tilkynning þess efnis nú í morgun að betur færi á því að skýra orðalag einstakra greina hefur verið ákveðið að taka þetta mál út af dagskránni núna og halda fund í nefndinni við fyrsta tækifæri til að nefndarmenn gætu þá fengið skýringar á því hvaðan breytingin kemur og af hverju hún stafar. Því var tekin ákvörðun um það núna strax og okkur var það ljóst í nefndinni að þessi háttur yrði á og brugðust nefndarmenn því strax við. Í anda þeirrar sáttar og nýrra vinnubragða sem nú tíðkast á Alþingi fundar nefndin og fer ítarlega ofan í tillögurnar

Forseti vill geta þess, eins og fram kom hér í umræðu um atkvæðagreiðsluna að 3. dagskrármálinu verður frestað.

Frú forseti. Það vekur athygli mína, þegar ég lít á þessa löngu og ágætu dagskrá með 48 dagskrárliðum, að þar er reiknað með að við göngum nú til umræðu, 3. umr., um sjö mál hér fyrst á dagskránni eftir að 3. málinu hefur verið frestað eða verið tekið út, en eitt þriðjuumræðumál, lög um opinber innkaup, meðferð kærumála, EES-reglur, mál 288, hefur verið sett í skammarkrókinn, það er nr. 39 á dagskránni. Ég velti því fyrir mér, frú forseti, hverju það sæti. Það skyldi þó ekki vera að lítil tillaga frá þeirri sem hér stendur, sem er til þess ætluð að auðvelda Landspítalanum innkaup með systurstofnunum sínum í Noregi og á Norðurlöndunum í þeim tilgangi að lækka lyfjakostnað, sem er stærsti einstaki útgjaldaliðurinn í heilbrigðisþjónustunni okkar, eigi hér hlut að máli? Ef svo er, frú forseti, eða hv. þingmenn, væri forvitnilegt fyrir aðra þingmenn að fá að vita hver það er sem vill ekki að við göngum til 3. umr. um þetta mál hér og nú.

Hæstv. forseti. Fyrstu málin á dagskrá eru eftir mínum skilningi mál sem samkomulag var um. Það mál sem hv. þm. Álfheiður Ingadóttir nefnir hér var afgreitt að mér skilst - ég á ekki sæti í nefndinni en mér skilst að það hafi verið afgreitt í sátt úr nefndinni. Síðan kemur tillaga frá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur eins og laumufarþegi með og það gerir að verkum að málið þarf að fá meiri athugun áður en komist verður að niðurstöðu um það. Þess vegna er ekki óeðlilegt að það sé tekið út úr þeim hópi mála sem á að afgreiða hér umræðulítið og í góðri sátt og menn taki sér aðeins tíma til að velta fyrir sér hvaða afleiðingar þessi tillaga hv. þingmanns hefur, hvort hér er um að ræða, eins og marga grunar, nýtt efnisatriði í málið sem þarf þá að fara sérstaklega yfir. Ég hygg að hér sé um að ræða atriði sem var hafnað í þinginu fyrir einu eða tveimur árum.

Frú forseti. Það er sem sagt Sjálfstæðisflokkurinn sem er ekki tilbúinn til að leyfa þingmönnum að ræða þetta og greiða atkvæði um það hvort opna á betur á þá heimild sem ekki hefur verið nýtt vegna þess að hún hefur verið óframkvæmanleg frá 2011 þegar Alþingi samþykkti að veita hana. Hún hefur aldrei verið notuð vegna þess að breyting sem hér kom fram frá fulltrúum í Sjálfstæðisflokknum við síðustu umræðu málsins var samþykkt. Þessi tillaga mín er um það að ganga skrefið til baka, færa málið í þann búning sem það kom í inn í þingið frá ráðuneyti upphaflega í þeim tilgangi sem það var flutt, að Landspítalinn geti farið í hagkvæmari innkaup með systurstofnunum sínum í nágrannalöndum. Þetta er enginn laumufarþegi. Þetta mál var rætt í nefndinni og ekki náðist sátt um það í nefndinni að flytja þessa breytingartillögu. Þess vegna flyt ég hana sjálf, þetta er alþekkt mál og ætti ekki að koma neinum á óvart og heldur ekki það að Sjálfstæðisflokkurinn vilji ekki vera með í þessari vegferð.

Virðulegi forseti. Sjálfstæðisflokkurinn vill ekki bara ræða lækkun lyfjaverðs heldur hefur hann gengið í það. Og ég man ekki eftir því að hafa fengið mikinn stuðning frá hv. þingmönnum Vinstri grænna við þá vegferð sem farið var í hér 2007 og 2008. Það var vegferð sem skilaði gríðarlegum árangri, milljarðasparnaði á hverju ári í lækkuðu lyfjaverði. Hér er um að ræða, virðulegi forseti, að hv. þingmaður er með tillögu sem allir hafa verið tilbúnir til að ræða og meira að segja á milli þinga. En hv. þingmaður kýs ekki að fara þá leið heldur að koma með tillögu sem Samkeppniseftirlitið hefur lagst mjög harkalega gegn og ýmsir aðrir aðilar í þjóðfélaginu og vill fara hér og keyra þetta órétti í gegn. Virðulegi forseti. Ég veit ekki hvort við eigum eitthvað að ræða þessi vinnubrögð en þau eru kannski ein ástæðan fyrir því að ríkisstjórnin er ekki í neitt sérstaklega góðum málum.

Virðulegi forseti. Varðandi búfjárhaldslögin, heildarlög, þá hafði hv. þingmaður fyrirvara, sem var almenns eðlis, á málinu þegar það kom í þingið. Fyrirvarinn laut að því að ekki hafi gefist nægilegur tími til að gaumgæfa þau tvö mál nógu vel sem þessu tengjast, annars vegar lög um búfjárhald og hins vegar lög um dýravelferð. Málið var komið mjög vel á veg í desember þegar atvinnuveganefnd sá að ekki yrði hægt að klára það fyrir jól og ákvað þess vegna að geyma það fram yfir áramót til að gefa sér nægilegan tíma til að fara yfir það. Þannig háttaði hins vegar til í vinnu atvinnuveganefndar í janúar og febrúar að önnur mál voru tekin fram yfir í vinnu nefndarinnar og var það ekki fyrr en í kringum áætluð þinglok, 15. mars, að sest var yfir málið að nýju. Þá kom í ljós að það voru nokkrir ágallar á málinu, sérstaklega er snertu stjórnvaldsþvinganir og refsiákvæði, en einnig nokkur önnur álitamál. Þótt ég sé samþykkur báðum þessum málum, inntaki þeirra og þeim réttarbótum sem verða í málum er varða dýravelferð ásamt hinni nauðsynlegu viðbót, nýjum lögum um búfjárhald, það er í einum lagapakka í dag - gerði ég þann fyrirvara við málið að það gæti verið að eitthvað hefði farið fram hjá okkur vegna þess að við gáfum okkur einfaldlega ekki nægilegan tíma fyrir málið. Komið hefur á daginn að við höfum verið að leiðrétta tæknilegar útfærslur fyrst og fremst á milli 1. og 2. umr. og á milli 2. og 3. umr., bæði í dýravelferðarlögunum og í búfjárhaldslögunum. Nú, við 3. umr., eru þrjár tillögur sem sá sem hér stendur, sem er framsögumaður búfjárhaldslaganna, vill kynna til sögunnar. Þær breyta ekki á nokkurn hátt innihaldi eða markmiði laganna eða því hvernig unnið verður eftir lögunum, en þær skýra aftur á móti ákveðna hluti og bæta lögin. Það sýnir kannski að meiri hlutinn hefði átt að gefa málinu nægilegan tíma í febrúar í stað þess að eyða þeim tíma til að mynda í heildarlög um stjórn fiskveiða sem öllum mátti vera ljóst að mundi ekki nást að klára á þessu þingi. Í það fóru einar tvær, þrjár vikur. Ég ætla í fyrsta lagi að kynna við þessa umræðu breytingartillögu við inngangsmálslið orðskýringaákvæðis 3. gr. frumvarpsins, hann er sem sagt ekki nægilega skýr. Nú er kominn staðlaður texti í lagatexta og ekki er getið um að orðskýringarnar eigi við í tilviki stjórnvaldsfyrirmæla sem sett kunna að verða á grundvelli frumvarpsins. Því er tekin inn setning sem er stöðluð setning í lögum og tekur á því að orðskýringarnar séu ekki bara um lögin heldur einnig reglugerðir sem og aðrar stjórnvaldsaðgerðir er lúta að lögunum. Þá sömu breytingu höfum við nú þegar gert á frumvarpi til laga um velferð dýra. Síðan er í ákvæði 9. gr. ákvæði um lögveð. Það er ekki nægilega skýrt og því leggur framsögumaður til að lögveðsheimildin verði færð til nútímans og afmarkað nánar til hvaða kostnaðar henni er ætlað að ná. Það er hreinlega skýrt í lögunum til hvaða lögveða skuli ná, þurfi þess að taka. Síðan var talsvert rætt við 2. umr. að koma inn saknæmisskilyrðum í refsiákvæðum og var einnig gefinn tími til umræðu um það í nefndinni vegna þess að það var stærsta breytingin á frumvarpinu nú á endasprettinum. Það hefur verið þannig að mál sem farið hafa fyrir dómstóla vegna búfjárhalds eða dýravelferðar hafa tapast oft og tíðum þrátt fyrir að öllum sé ljóst að þar hafi menn hugsanlega brotið lög eða í það minnsta ekki gert eins og menn ætla að gert sé. Engu að síður hefur bæði verið sýknað í málum fyrir dómstólum og málum vísað frá vegna formgalla. Ég benti á það fyrr í vetur að við þyrftum að skoða það. Ástæður þessa eru annars vegar stjórnvaldsþvingunaraðgerðir sem við verðum að setja í hendurnar á Matvælastofnun og öðrum opinberum stofnunum og hins vegar það hversu óskýr refsiákvæðin eru. Það er ekki nóg að vitna til þess að þau gildi bara almennt. Það á reyndar við um fjölmörg önnur lög sem við tökum á með stjórnvaldsaðgerðum, þvingunaraðgerðum og refsiákvæðum, nauðsynlegt er að inni í lagabálkinum séu skýrt skilgreind refsiákvæði þannig að skýrleiki ákærunnar sé mjög mikill, þ.e. að vitnað sé til lagatextans varðandi hvaða brot hefur átt sér stað og það standi í lagatexta um viðkomandi mál að þar sé um brot að ræða og svo hvernig fara eigi með það brot. Skýrleika er krafist í auknum mæli, við höfum fordæmi um það úr Hæstarétti. Umræðan um þetta mál, m.a. hjá mörgum dýraverndunarsamtökum, Dýralæknafélagi Íslands, Matvælastofnun og jafnvel ráðuneytinu, var á þann veg að það vantaði þekkingu á dýrahaldi inn í dómstólana og þar af leiðandi væri ekki hægt að dæma brot samkvæmt laganna hljóðan þótt brotin virtust vera nokkuð augljós. En það er auðvitað ekki þannig. Það skortir skýrleika og þar sem við viljum að það sé þannig í dómskerfi okkar að enginn sé dæmdur til sektar nema sekt sé sönnuð þá hafa mörg slík mál tapast á formgöllum. Menn hafa ekki náð að fara rétt með málið eða þá að skýrleika skorti. Þess vegna settum við ákvæði með mjög stuttum fyrirvara inn í frumvarpið áður en við kláruðum málið þar sem saknæmisskilyrðin og sérrefsiákvæðin voru meðtalin. Sú skoðun var uppi að í refsiákvæði frumvarpsins yrði að koma sérstaklega fram að aðeins væri ætlunin að refsa fyrir brot sem framin væru af ásetningi og er rétt að minna á að við erum að tala um búfjárhald, það er ekki í dýravelferðarlögum. Hér mundi ekki duga almennt gáleysi eða eitthvað slíkt, það væri of langt gengið að fara að refsa út af slíku í búfjárhaldslögunum. Rætt hefur verið um það í nefndinni að láta það ráðast af óskráðum meginreglum refsiréttar, en eftir því sem nefndin og framsögumaður hafa kynnt sér, í samstarfi við mjög góðan nefndarritara atvinnuveganefndar, sem ég vil þakka fyrir frábæra vinnu í þessum efnum, þá er skynsamlegra að fara aðra leið. Það leysir ekki vandann eins og reiknað hafði verið með. Því er lagt til að við refsiákvæði 14. gr. frumvarpsins verði bætt nýrri málsgrein. Ég tel að frumvarpið verði við það betra, skýrara og vonandi laust við einhverja ágalla sem við hefðum annars þurft að lagfæra í næstu lotu. Sá almenni fyrirvari sem ég gerði stendur engu að síður þar sem mikilvægt er þegar við leggjum fram ný lög á nýju sviði og umbyltum þeim með ýmsum hætti vegna þess að við erum búin að gera margar breytingartillögur á þeim, ég tala ekki um á endasprettinum, að hægt sé að senda slík mál aftur út til umsagnar. Við þurfum nefnilega að fá álit sérfræðinga sem vinna á þessu sviði og þá ekki bara sérfræðinga innan ríkisstofnana eða Bændasamtakanna heldur líka ríkissaksóknara, lögregluna og aðra þá sem koma að slíkum málum. Það hjálpaði mjög mikið að fá álit frá fulltrúa sýslumannsins í Borgarnesi sem benti á þetta og síðar kom mjög góð umsögn frá ríkissaksóknara sem benti á sömu galla í frumvarpinu upphaflega sem nefndin hafði ekki komið auga á fyrr en á lokametrunum. Ég tel að með þessum breytingum sé þetta frumvarp, eins og frumvarp um dýravelferð, betra en áður og líklegra til að verða að góðum lögum sem við þurfum hugsanlega ekki að breyta strax á næsta þingi eins og verið hefur allt of algengt. Með þeim orðum lýk ég máli mínu.

Frú forseti. Atvinnuveganefnd tók málið inn milli 2. og 3. umr. til að fara betur yfir ákveðin sjónarmið sem svínabændur höfðu lagt ríka áherslu á að fá að koma nánar á framfæri við nefndina. Við því var orðið og var haldinn einn áheyrnarfundur með svínabændum. Þeir voru áhyggjufullir yfir þeim breytingum á frumvarpinu að setja ekki í lög sérstaka heimild til að gelda mætti ódeyfða grísi yngri en vikugamla og að fallið hafði út ákvæði varðandi halaklippingar grísa. Aðallega var þeim þó umhugað um geldingarmálið. Atvinnuveganefnd hefur gert þá breytingu á upphaflega frumvarpinu að taka þaðan út undanþágu vegna geldingar grísa yngri en vikugamalla án deyfingar. Meiri hluti atvinnuveganefndar leggst með öðrum orðum gegn því að slík undanþága sé sett í lög enda er hún ekki í lögum nú þegar. Nefndin ræddi á fundi sínum hvernig mögulegt væri að koma til móts við áhyggjur og athugasemdir svínabænda, m.a. hvort ekki mætti létta þeim breytinguna með því að koma málum þannig fyrir með lögum að bændum yrði sjálfum heimilað að deyfa grísi fyrir geldingu og framkvæma þá geldinguna svo fremi sem þeir hafi hlotið nauðsynlega þjálfun. Vandkvæðin á því eru þau að til að þetta mætti verða þyrfti að breyta lyfjalögum því að samkvæmt lyfjalögum eru það einungis dýralæknar sem mega meðhöndla deyfilyf. Meiri hluti atvinnuveganefndar sér því ekkert til fyrirstöðu að slíkar hugmyndir verði kannaðar nánar, þ.e. að farið verði út í slíka breytingu á lyfjalögum og að mögulegar breytingar verði lagðar til við síðari tilefni í þá átt ef vilji reynist til þess. Nefndin gerir hins vegar ekki breytingartillögu þar um í tillögum sínum en þetta er engu að síður umræða sem ekkert stendur í vegi fyrir að verði tekin síðar og okkur finnst alveg athugandi. Aðalatriðið í okkar huga er að ekki sé verið að gelda ódeyfðar skepnur, hvort sem þær eru vikugamlar, eldri eða yngri. Síðan var rætt um gildruveiði á mink. Nefndin lagði til að þrátt fyrir bannákvæði um drekkingar dýra yrði heimilt að viðhafa gildruveiði á mink þegar hún væri liður í skipulögðum aðgerðum til að halda minkastofninum í skefjum og hefði hlotið samþykki heilbrigðisnefndar sveitarstjórnar á viðkomandi svæði. Við höfðum auk þess lagt til að samþykki heilbrigðisnefndar lægi til grundvallar og það væri grundvallað á almennum leiðbeiningum sem Umhverfisstofnun gæfi út. Skömmu eftir að nefndin afgreiddi málið þannig frá sér komu ábendingar frá Umhverfisstofnun þar sem stofnunin lét í ljós þá skoðun að ákvæði um stjórn aðgerða til að halda niðri minkastofninum ætti í reynd heima í lögum um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum en ekki í lögum um velferð dýra. Stofnunin benti á að hægt væri að ná markmiðum um yfirsýn yfir gildruveiðar með því að kveða á um tilkynningarskyldu um veiðarnar til sveitarfélaga. Nefndin kannaði það og leiddi sú könnun í ljós að í því fælist ákveðin einföldun að kveða á um að tilkynna bæri gildruveiði minka beint til Umhverfisstofnunar í stað sveitarfélaga því að Umhverfisstofnun fer með yfirumsjón með þessum veiðum samkvæmt ákvæðum laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum. Þess vegna leggur meiri hluti nefndarinnar til þá breytingu á 21. gr. frumvarpsins að óheimilt verði að aflífa dýr með því að drekkja þeim nema um sé að ræða gildruveiði minka sem hluta af skipulögðum aðgerðum til að halda minkastofninum í skefjum sem heimil er samkvæmt ákvæðum laga um vernd, friðun og veiðar á villtum fuglum og villtum spendýrum og slík veiði sé aðeins heimil að hún hafi verið tilkynnt Umhverfisstofnun áður en gildrur verði lagðar. Með skipulegum aðgerðum til að halda minkastofninum í skefjum vísar meiri hlutinn til þess að tilgangur gildrulagningar þurfi að vera annar en frístundaveiði. Fyrir utan það leggur meiri hlutinn til fimm tæknilegar breytingar sem grein er gerð fyrir með nefndarálitinu. Það hefur síðan gerst í millitíðinni eftir að fyrsta nefndarálitið var lagt fram að komið hefur fram breytingartillaga frá hv. þm. Jóni Gunnarssyni og hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni þar sem lagt er til að aftur sé tekið inn í frumvarpið það sem meiri hluti atvinnuveganefndar og nefndin í heild sinni í fyrsta nefndaráliti með fyrstu breytingartillögum lagði til að færi út. Þingmennirnir munu væntanlega gera betur grein fyrir því sjálfir en þeir vilja að sett verði aftur inn í frumvarpið að geldingar grísa yngri en vikugamalla verði leyfðar án deyfingar og vilja að það sé heimilt án deyfingar af bændum sjálfum en ekki dýralæknum. Ég vil bara segja að það er í andstöðu við tillögu meiri hluta nefndarinnar og í andstöðu við það álit sem nefndin stóð samhuga að í upphafi og ég leggst alfarið gegn þeirri breytingartillögu og mun gera nánari grein fyrir því, komi hún til frekari umræðu. Verði breytingar meiri hluta nefndarinnar samþykktar tel ég að málið sé til mikilla bóta og framfara í dýravelferð almennt. Ég tel að það sé mjög mikilvægt að við höfum heildstæða, góða og vandaða löggjöf um dýravelferð. Dýravelferðarmál eru mælikvarði á siðferði samfélags og með henni mótum við þá umgjörð sem máli skiptir um aðbúnað dýra sem eru undir manna höndum og líka umgengni okkar við þau dýr sem við þurfum með einum eða öðrum hætti að hafa afskipti af eða áhrif á með okkar eigin athöfnum. Ég tel að þessi rammi sé orðinn fyllilega ásættanlegur, náist fram þær breytingar sem meiri hluti atvinnuveganefndar gerir á frumvarpinu.

Virðulegi forseti. Það mál sem við ræðum núna, frumvarp til laga um velferð dýra, á sér alllanga sögu eins og okkur er ljóst. Að mínu mati hefur verið í meginatriðum staðið vel að undirbúningi málsins. Eins og við sjáum er í stórum dráttum býsna mikil samstaða um málið þó að við vitum öll að hér er um að ræða margbrotið mál, flókið mál, ýmis álitaefni sem upp hafa komið m.a. í störfum nefndarinnar sem okkur voru örugglega ekki öllum ljós áður en við hófum hina efnislegu meðferð. Auðvitað koma upp mjög mörg álitamál. Ég hygg að það sé enginn ágreiningur um að við viljum standa þannig að málum sem snúa að dýravelferðinni að við reynum með öllum tiltækum ráðum að tryggja að vel sé farið með dýr, hvort sem það eru húsdýr eða villt dýr. Um það er í sjálfu sér enginn ágreiningur. Það er ekki það sem menn hefur greint á um. Það er frekar spurningin um með hvaða hætti við nálgumst málið, um aðferðafræðina sem við beitum og þar fram eftir götunum. Þess vegna sáum við þegar við fórum að lesa frumvarpið sem liggur hér til grundvallar að ýmis álitamál höfðu þar komið upp. Sum hver tókst mönnum að leysa með þeim hætti að þeir urðu algerlega sammála. Í öðrum tilvikum reyndu menn að ná saman, gefa eftir af sjónarmiðum sínum til að ná öðrum fram á sama sviði og niðurstaðan varð það frumvarp sem hér liggur fyrir. Frumvarpið hafði farið í gegnum býsna mikið samráðsferli. Gerð er ítarleg grein fyrir því í athugasemdum við frumvarpið og aðilar að þeirri vinnu voru fulltrúar ráðuneyta, Matvælastofnunar, Umhverfisstofnunar, dýralækna, dýraverndarráðs og umhverfisráðuneytisins. Við getum því örugglega ráðið það af þessu að þess var freistað að ná eins víðtækri samstöðu um málin og hægt var. Sú vinna sem fram fór í nefndinni var að mínu mati líka mjög góð og fagleg. Við fengum á fund okkar ótalmarga gesti. Það er hins vegar rétt sem hv. þm. Sigurður Ingi Jóhannsson sagði að við vorum upptekin við önnur verkefni nefndarinnar á þeim tíma sem hefði getað nýtt til frekari vinnu og það setti einhvern svip á vinnu okkar. En ég tel þó að við höfum öll sem sátum í nefndinni verið að reyna eftir bestu getu, þekkingu og viti á þessu máli að komast að niðurstöðu sem við gætum varið fyrir sjálfum okkur og teldum skynsamlega að öllu leyti. Þegar málið var afgreitt til 2. umr. stóð nefndin að því nefndaráliti og þeim breytingartillögum sem þá voru lagðar fram en að vísu með fyrirvörum okkar þriggja hv. þingmanna, Sigurðar Inga Jóhannssonar, Jóns Gunnarssonar og mín. Fyrirvarar okkar hv. þm. Jóns Gunnarssonar lutu einmitt að tveimur málum sem við töldum ekki vera búið að skoða alveg til hlítar. Það er annars vegar það sem laut að geldingum grísa og halaklippingum á grísum. Hins vegar var það mál sem snýr að gildruveiðum á mink. Við gerðum grein fyrir því á sínum tíma í bókun sem fylgdi með nefndarálitinu þannig að það sjónarmið hefur verið þekkt frá upphafi. Ég ætla að koma fyrst að því sem lýtur að minknum. Við hv. þingmaður höfum flutt breytingartillögu við frumvarpið eins og það lítur út eftir 2. umr. Í breytingartillögunni segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Óheimilt er að aflífa dýr með því að drekkja þeim nema um sé að ræða gildruveiði minka í því skyni að halda minkastofninum í skefjum. Tilkynna skal hvernig veiðunum er háttað til viðkomandi sveitarstjórnar.“ Við segjum einfaldlega að meginreglan sé sú að óheimilt sé að aflífa dýr með því að drekkja þeim. Þó er á því ein mikilvæg undantekning sem lýtur að minknum, sem er hreint meindýr í íslenskri náttúru og hefur bakað íslenskri náttúru mikið tjón eins og við vitum, fuglalífi, fiskum, öðrum dýrum og við þekkjum þetta allt saman. Minkurinn er aðskotadýr í íslenskri náttúru og hefur verið mikill meinvaldur. Veiðin hefur þróast með gildrum og þar hafa menn sýnt fram á m.a. með vísindalegum rannsóknum að árangurinn af veiðunum hefur verið talsverður og hefur tekist að halda minknum í skefjum, a.m.k. á tilteknum svæðum þar sem þetta hefur verið gert, og jafnvel nánast að útrýma honum alveg á einhverjum svæðum. Við vitum hins vegar að hann ferðast býsna vítt um og þess vegna verður að halda þessum veiðum áfram. Rætt hefur verið um skipulagðar veiðar í þessu sambandi og það er kannski lykilatriði. Í því sambandi vil ég segja að minkaveiðar hafa verið stundaðar með skipulögðum hætti á stórum svæðum en einnig fyrir tilstilli einstakra landeigenda, t.d. veiðiréttareigenda og annarra sem haft hafa af því beina hagsmuni að halda minknum í skefjum. Við flutningsmenn teljum að það sé mjög mikilvægt að sá möguleiki verði áfram til staðar til að halda niðri því meindýri sem minkurinn sannarlega er. Þess vegna erum við ekki þeirrar skoðunar að nauðsynlegt sé að vísa eingöngu til þess að gildruveiði sé heimil þegar um er að ræða skipulagðar, samræmdar veiðar, heldur geti verið um að ræða veiði sem stunduð er af einstökum landeigendum og veiðiréttarhöfum, veiðifélögum eða þess háttar í því sambandi. Við teljum hins vegar ekki óeðlilegt að um sé að ræða einhvers konar tilkynningarskyldu og í því sambandi höfum við lagt til að tilkynningarskyldan fari þá fram gagnvart viðkomandi sveitarfélagi þannig að þessar upplýsingar liggi fyrir á hverjum tíma. Í öðru lagi laut fyrirvari okkar að geldingu grísa og klippingu á skotti eða hölum - maður hefur heyrt bæði hugtökin notuð - og geldingu grísa yngri en vikugamalla. Við fengum ábendingar frá Svínaræktarfélagi Íslands, starfandi svínabændum sem hittu nefndina. Að mínu mati fluttu þeir býsna sannfærandi rök fyrir máli sínu. Í fyrsta lagi drógu þeir í efa að það fyrirkomulag sem frumvarpið lýsir, eins og það leit út eftir 2. umr., leiddi í rauninni til aukinnar dýravelferðar. Það var rökstutt með því að það fyrirkomulag sem þar væri verið að taka upp, þ.e. að eingöngu dýralæknar gætu staðið að aðgerðum á grísunum með deyfingu, gæti leitt til þess, sérstaklega á minni búunum, að þær aðgerðir færu fram þegar dýrin væru orðin eldri. Þá væri aðgerðin umsvifameiri og meira inngrip væri í dýrið en þegar um væri að ræða aðgerð sem ætti sér stað á grísum yngri en vikugömlum. Það væri ómögulegt praktískt séð að þetta gæti verið gert, a.m.k. á minni búunum, áður en grísirnir yrðu vikugamlir, þess vegna þýddi það fyrirkomulag meira inngrip í dýrið sjálft af því að það yrði þá orðið eldra þegar aðgerðin yrði gerð, en það fyrirkomulag sem við leggjum til. Í öðru lagi bentu þeir á að annar praktískur annmarki væri á málinu. Það væri einfaldlega skortur á dýralæknum og fulltrúi stórs svínabús sem kom á fund okkar sagðist t.d. hafa leitað í tvö ár án árangurs eftir dýralækni til að sinna verkunum á búi sínu. Það væri í sjálfu sér ekkert sem benti til þess að hægt væri að leysa það á mjög skömmum tíma, a.m.k. ekki á þeim skamma tíma sem ætlaður væri fram að því að lögin tækju gildi, sem væri um næstu áramót. Loks bentu svínabændur á að í því landi, Danmörku, sem við höfum nú yfirleitt sótt okkar fyrirmyndir til í sambandi við svínaræktina, væri ekki um að ræða jafnstrangar kröfur og gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Þegar allt það væri saman tekið væri ekki óeðlilegt að við ætluðum mun lengri aðlögunartíma að þessu. Menn hafa rætt um að það mundi eiga sér stað til að mynda árið 2018, ef ég man rétt, það stendur í einhverjum evrópskum tilskipunum. Án þess að við fastsetjum einhverja sérstaka dagsetningu í þeim efnum er alveg nauðsynlegt að vekja athygli á því í þessu sambandi. Ég tel ekki að með þeim tillögum sem við hv. þm. Jón Gunnarsson flytjum hvað varðar geldingu grísa yngri en vikugamalla eða það sem við höfum rætt varðandi klippingu á skotti og geldingu grísa yngri en vikugamalla séum við með einhverjum hætti að ganga þvert gegn hugmyndum manna um velferð dýra, alls ekki, alveg eins og ég hef vakið athygli á. Ég vek athygli á að í báðum tilvikum tölum við um að beitt sé verkjastillandi lyfjagjöf eins og upphaflega er gert ráð fyrir í frumvarpinu. Það fyrirkomulag sem við leggjum til, við hv. þingmaður, er eingöngu það fyrirkomulag sem er að finna í því frumvarpi sem hæstv. atvinnuvegaráðherra flutti. Sú breyting sem við leggjum til er sú tillaga sem er að finna í 15. gr. frumvarpsins, en með þeim breytingartillögum sem gerðar voru við 2. gr. frumvarpsins er það tæknilega þannig að við gerum breytingar á 16. gr. eins og frumvarpið liggur fyrir nú eftir 2. umr. Ég ítreka að við sjáum að við undirbúning frumvarpsins var mjög víða leitað fanga. Reynt var að ná niðurstöðu um tiltekin mál. Við sjáum það hins vegar á umsögnum að sú niðurstaða var alls ekki óumdeild. Mjög margir töluðu fyrir því að ganga þá leið sem niðurstaða varð um eftir 2. umr. málsins en eftir að hafa hlýtt á sjónarmið svínaræktenda, sem ég tel að hafi flutt efnisleg rök fyrir sínu máli, er það niðurstaða okkar að skynsamlegra væri að halda sig við það sem frumvarpið lagði til í upphafi þó að við útilokum alls ekki að þegar fundin verður praktísk lausn á viðfangsefninu verði gengið lengra í átt til þess sem rætt er um í frumvarpinu eins og það liggur fyrir eftir 2. umr. En á þessu stigi teljum við að ekki sé skynsamlegt, m.a. með hliðsjón af dýraverndunarsjónarmiðum, að ganga svo langt sem hér hefur verið lagt til. Við teljum þess vegna skynsamlegast að halda sig við þá fyrirætlan sem fram kom í frumvarpinu þegar það var á sínum tíma lagt fram og mælt fyrir af hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra.

Virðulegi forseti. Mér finnst ástæða til að minna á í sambandi við þetta mál að við erum að ræða frumvarp um dýravelferð, ekki um búfjárhald. Þegar við erum að fjalla um dýravelferð þá finnst mér að löggjöfin eigi að taka mið af því markmiði fyrst og fremst en ekki atvinnuhagsmunum bænda til dæmis. Hv. þingmaður talaði um áhyggjur bænda og beinlínis hagsmuni þeirra af því að þurfa ekki að standa í að deyfa grísi við geldingar og það er sjónarmið sem stangast í raun og veru á við meginmarkmið þessarar löggjafar sem snýst um dýravelferð. Í íslenskum lögum hefur ekki verið heimild til undanþágu frá því að kvelja ódeyfð dýr. Af hverju ættum við að fara að setja slíka undanþágu inn í nýja „metnaðarfulla“ dýravelferðarlöggjöf? Mér finnst þetta vera ákveðin prinsippspurning. Dýralæknar hafa líka bent á að verkjastilling við geldingar sé gagnslaus, það dugi ekkert annað en deyfing. Þeir hafa líka bent á að lyfjageldingar eru vel framkvæmanleg aðgerð, mjög einföld og ódýr eins og bólusetning, eitthvað sem er löngu komið úr dýrinu áður en því er slátrað. Síðan er líka sú leið að gelda alls ekki og slátra dýrinu fyrr til að losna við þetta margumtalaða galtarbragð. Evrópusambandið ákvað að banna geldingar ódeyfðra grísa frá 1. janúar 2012 og banna geldingar grísa með öllu frá og með árinu 2018. Mér finnst við þurfa svolítið að horfa líka í áttina til nágrannalanda okkar þar sem við eigum væntanlega, ef vel tekst til, okkar markaði. Ég hugsa að neytendur velti því líka fyrir sér hvernig farið er með dýr sem fólk á að leggja sér til munns.

Virðulegi forseti. Mér kemur á óvart ef hv. þingmaður heldur að tvenns konar sjónarmið séu uppi í þinginu, annars vegar þeir sem vilja dýravelferð og hins vegar þeir sem ekki vilja dýravelferð. Ég eyddi einmitt nokkrum orðum í það að reyna að útskýra að ég teldi að málið snerist ekki um það. Þetta væri fyrst og fremst spurning um hvernig við reyndum að ná þeim markmiðum um dýravelferð sem ég héldi að við flest og örugglega öll værum í sjálfu sér sammála um. Auðvitað er það ekki þannig að við setjum eina löggjöf sem er ónæm fyrir einhverjum tilteknum sjónarmiðum og svo öfugt. Við setjum ekki lög um búfjárhald öðruvísi en að við séum líka með augun á því að þau lög tryggi dýravelferð og það er líka þannig með dýravelferð að við vitum að það mun með einhverjum hætti hafa snertiflöt við búfjárhaldið eins og það er tíðkað í landinu. Það breytir ekki því að við hljótum að hafa í þessu sambandi, eins og alltaf þegar við fjöllum um löggjöf sem snertir dýrahald, það meginsjónarmið að reyna að tryggja það að vel sé farið með dýr. Við fordæmum auðvitað öll dýraníð af hvaða tagi sem það er stundað. Það sem ég benti einfaldlega á í þessu sambandi var að ég teldi að sýnt hafi verið fram á með býsna sannfærandi rökum að með því að innleiða þá reglu sem gert er ráð fyrir eftir 2. umr. frumvarpsins sé ekkert endilega verið að ganga lengra í því að koma til móts við dýravelferðarsjónarmið. Ég færði fyrir því rök sem komu meðal annars fram á fundum með svínabændum. Ég hafna því algjörlega að hér sé um að ræða einhver gagnstæð sjónarmið sem uppi séu varðandi hugmyndir manna um dýravelferð. Hér er bara um að ræða gagnstæð sjónarmið um hvernig við getum náð þeim markmiðum með skynsamlegum aðferðum sem munu duga.

Virðulegi forseti. Hvernig fær það staðist dýravelferð að gelda grís án deyfingar? Hvar mætir það dýravelferðarsjónarmiði? Er grísinn betur settur í lífi sínu og líðan ef hann er geltur en ógeltur? Að sjálfsögðu ekki. Það getur aldrei staðist dýravelferðarsjónarmið að gelda skepnu yfirleitt en við getum hins vegar fallist á að það kunni að vera nauðsynlegt. Við erum auðvitað að fallast á markaðs- og atvinnusjónarmið þegar við samþykkjum það að yfirleitt megi gelda dýr. En að fallast á að það sé gert án deyfingar, hvernig samræmist það dýravelferð? Mér þætti vænt um ef hv. þingmaður vildi svara því, ekki síst vegna meginmarkmiðs greinarinnar í frumvarpinu þar sem það er sagt í fyrsta skipti í löggjöf að dýr séu skyni gæddar verur. Hefur hv. þingmaður einhvern tímann heyrt hljóðin í stungnum grís?

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður ætti þá líka að spyrja þeirrar spurningar hvort hún telji til dæmis að það frumvarp sem við fjöllum nú um hafi á sínum tíma verið lagt fram vitandi vits um það að það gengi gegn hugmyndum manna um dýravelferð. Ætlar hv. þingmaður það að hæstv. ráðherra hafi ekki kynnt sér þau sjónarmið? Ætlar hv. þingmaður að halda því fram að sú niðurstaða sem fékkst við undirbúning þess frumvarps hafi á einhvern hátt verið í því fólginn að slá af sjónarmiðum gagnvart dýravelferð í landinu? Ég flutti fyrir því efnisleg rök áðan að hægt væri að sýna fram á það að sú leið sem við hv. þm. Jón Gunnarsson erum að boða með þessari breytingartillögu um að við geldingu grísa skuli ávallt beita verkjastillandi lyfjagjöf, og við klippingu á skotti og geldingu grísa yngri en vikugamalla skuli jafnframt beita verkjastillandi lyfjagjöf. Og að sú staðreynd að ef farin yrði sú leið sem frumvarpið boðar núna eftir 2. umr. væri mikil hætta á því, að minnsta kosti á minni búunum, að þær aðgerðir færu fram á eldri grísum og væri þess vegna meira inngrip í dýrin en ella væri með þeim hætti sem við erum að boða. Það eru þessi sjónarmið sem vegast hér á. Hv. þingmaður á ekki að vera að reyna að gera mér upp þá skoðun að ég sé að tala fyrir einhverju dýraplageríi þegar ég er ekki að gera það. Ég er einfaldlega að tala fyrir því að búið sé að sýna fram á það með rökum að ekki séu praktískar forsendur til þess að ganga í þá átt sem frumvarpið gerir ráð fyrir eftir 2. umr. Og þess vegna sé skynsamlegra að hverfa til baka til þess fyrirkomulags sem frumvarpið sjálft gerir ráð fyrir sem var flutt að mjög yfirveguðu ráði, eftir að fram fór mikið samráð, eftir að menn höfðu kynnt sér þau sjónarmið sem komu fram síðan hjá nefndinni í gagnstæða átt og komust síðan að þeirri niðurstöðu að skynsamlegast væri, meðal annars út frá sjónarmiði dýravelferðar og örugglega fyrst og fremst út frá sjónarmiði dýravelferðar, að fara þá leið sem frumvarpið boðar og við hv. þingmaður erum að leggja til.

Forseti. Ég mæli fyrir breytingartillögu, lítilli og stuttri, við þetta ágæta frumvarp sem ég tel því miður við þurfa á að halda, við ættum ekki að þurfa það því að markmið laganna og útfærsla er góð, en í ljósi sögunnar vil ég leggja tillöguna fram. Breytingin er við 29. gr. lagafrumvarpsins sem fjallar um aðbúnað dýra, en þar segir: „Ráðherra setur í reglugerð nánari kröfur er lúta að aðbúnaði einstakra dýrategunda.“ Þar vil ég setja viðbót þannig að við bætist nýr málsliður, svohljóðandi, með leyfi forseta: „Í reglugerðinni skal gætt samræmis við ákvæði 1.–3. mgr.“ - þ.e. 29. gr. - „og 1. og 6. gr.“ 1. gr. er markmiðsgrein lagafrumvarpsins þar sem kemur einmitt fram að markmið laganna sé að stuðla að velferð dýra. Þetta eru nefnilega lög um velferð dýra. Þetta eru ekki lög um nýtingu dýra eða lög um hvernig hagræða megi í landbúnaði eða kannski því sem frekar mætti kalla iðnaðarframleiðslu á dýrum til manneldis heldur um vernd eða velferð dýra. 6. gr. fjallar almennt um meðferð dýra. Öllum sé skylt að fara vel með dýr og umráðamaður beri ábyrgð á að annast sé um þau í samræmi við lögin og að ill meðferð dýra sé óheimil. Ég tel rétt að leggja þessa breytingartillögu fram til þess að árétta þau sjónarmið að reglugerð hjá ráðherra getur ekki farið í bága við þessar greinar og markmið laganna.

Herra forseti. Ég skil mjög vel sjónarmið hv. þm. Margrétar Tryggvadóttur og skil alveg hvað hún er að fara. En ég velti fyrir mér hvers vegna hún leggur til þessar tilteknu greinar og hvort hún óttast ekki eða hafi hugleitt að það kunni að valda þeirri túlkun á lögunum að ráðherra sé þá ekki bundinn af öðrum greinum löggjafarinnar, fyrst það er sérstaklega tekið fram að hann skuli bundinn af þessum tveimur við samningu reglugerðar.

Forseti. Lögin eiga auðvitað alltaf við um allt dýrahald, en við vitum að ráðherrar hafa kannski haft töluvert frjálsræði í reglugerðum sínum og töluvert mikið hefur verið um undanþágur. Ég tel að þessar þrjár greinar, þ.e. greinin um aðbúnaðinn sé mjög sterk og farið er vel yfir öll þau sjónarmið um velferð dýra sem þurfa að koma fram. Markmið lagafrumvarpsins er að stuðla að velferð dýra, þ.e. að þau séu laus við vanlíðan, hungur og þorsta, ótta og þjáningu, sársauka, meiðsli og sjúkdóma. Og svo er 6. gr. almennt um meðferð dýra. Mér finnst þessar þrjár greinar ná yfir það, það sé algjört lágmark að reglugerð geti ekki hunsað það.

Virðulegi forseti. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni um að þegar sett er löggjöf um dýravelferð þá er það velferð dýra sem er undirliggjandi. 1. gr. frumvarpsins, sem er markmiðsgreinin, á að vera sú grein sem allar aðrar greinar eru túlkaðar út frá. Þess vegna hef ég svolitlar áhyggjur af því að ef við tökum upp það fordæmi þegar kveðið er á um það í lögum að sett skuli reglugerð með vísan til samræmis við sérstakar greinar, að það kunni að opna á eitthvert sjúsk í túlkun laga. Af því að það er auðvitað og á að vera ófrávíkjanleg krafa að reglugerðir eigi sér alltaf stoð í lögum og séu fullkomin hlýðni og virðing við lagabókstafinn. Það er það eina sem truflar mig í rauninni við þessar breytingartillögur þingmannsins, sem ég veit þó að eru settar fram af góðum hug og að gefnum tilefnum því að stundum finnst manni reglugerðarákvæðin ekki alveg í anda laga, svo ekki sé fastar að orði kveðið. Það er þetta sem ég hef áhyggjur af.

Forseti. Það eru náttúrlega gildandi lög um velferð dýra á Íslandi og þau eru ágæt, að minnsta kosti þegar þau voru sett. Þar eru þessi markmið alveg skýr. Engu að síður hafa ráðherrar í gegnum tíðina sett reglugerðir sem í raun og veru eru andstæðar þeim markmiðum og þeim ströngu eða mannúðlegu sjónarmiðum sem koma fram í núgildandi lögum. Ég tel því að full þörf sé á þessu.

Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessa umræðu. Fyrst og fremst vil ég þakka hv. atvinnuveganefnd fyrir mikla og vandaða vinnu við þetta mál og reyndar þau tvö sem við höfum verið að ræða hér, frumvarp til laga um búfjárhald og nú frumvarp til laga um velferð dýra. Ég fagna því líka að að uppistöðu til er góð sátt um þessa viðamiklu kerfisbreytingu og almennt held ég að því sé ekki á móti mælt að í því er fólgin mikil framför enda gríðarmikið starf að baki í undirbúningi málsins og ágætur samhljómur um að fara þá leið sem hér er farin. Í fyrsta lagi á að samræma og sameina á einum stað forsvarið í þessum málaflokki. Í öðru lagi heyri ég engan mæla því í mót að innleiða þau nýju hugtök sem hér er byggt á, þ.e. að hugtakið „dýravelferð“ leysi af hólmi eldra og þrengra hugtak um dýravernd. Það breytir að sjálfsögðu ekki því að það er í fullu gildi, það góða hugtak, dýravernd, en hér er nálgunin víðtækari, að allt sem snýr að búfjárhaldi skuli byggja á nálguninni um velferð dýranna eins og fram kemur í 1. gr. í ljósi þess, eins og hér hefur komið fram, að dýr séu skyni gæddar verur og sömuleiðis að það beri að búa þannig að þeim að þau geti sýnt eftir því sem mögulegt er sitt eðlilega atferli á líftímanum. Hér kemur heildstæð löggjöf og meðferð þessara mála er sameinuð á einum stað undir einu stjórnvaldi. Ég held að það hljóti allt að teljast vera til bóta. Ég vil aðeins segja varðandi breytingartillögu frá hv. þm. Margréti Tryggvadóttur sem hér bar á góma áðan, að ég deili sjónarmiðum með hv. þm. Ólínu Þorvarðardóttur, það þarf að huga að því áður en reglusetning um tiltekna hluti er beinlínis tengd við tiltekin ákvæði laga eða frumvarpa en ekki önnur. Mér finnst það algerlega liggja í hlutarins eðli að ráðherrann er umfram allt annað bundinn af anda laganna og skýrum ákvæðum þeirra. En hver er nú andi þessa frumvarps ef af lögum verður? Jú, hann er dýravelferð. Það leiðir því algerlega af sjálfu að meginákvæði frumvarpsins þar um, eins og 1. gr. og eftir atvikum 1.–3. mgr. 29. gr. og 6. gr. laganna, kemur þar við sögu. Þar af leiðandi held ég í fyrsta lagi að breytingartillaga af þessu tagi sé óþörf og í öðru lagi held ég að hún geti verið varhugaverð. Ég bendi til dæmis á að væri ekki tilvísun hvað þessa reglusetningu varðar í 15. gr., sem er mjög fortakslaus, hún bannar það sem getur ofboðið dýrum, þá kynnu menn að velta fyrir sér: Eiga þau ákvæði að hafa minna vægi við þetta en þau sem beinlínis er vitnað til? Ég held að það sé betra að nálgast það á þessum almennu nótum. Að sjálfsögðu verður reglugerð og reglusetning af þessu tagi að vera í samræmi við almennan anda laganna, um markmiðsgrein þeirra og inntak. Öðruvísi fær hún ekki staðist, öðruvísi hefur hún ekki fullnægjandi lagastoð. Ég teldi því hyggilegra að beita þessari lögskýringu og túlkun og ef enginn mælir henni í móti þá skulum við segja að það standi þá í þingtíðindum að þannig sé þetta hugsað. Þrátt fyrir tiltölulega breiða sátt og samstöðu um málið hafa auðvitað nokkur atriði orðið tilefni til skoðanaskipta eins og gjarnan vill verða og sitt sýnst hverjum. Það varð strax ljóst í undirbúningi málsins og ekki var full samstaða um öll efnisatriði sem komu frá þeirri nefnd sem undirbjó málið. Eftir yfirferð í ráðuneytinu var það í hið fyrsta sinn lagt fram með nokkrum breytingum frá því sem varð niðurstaða starfshópsins og sættu sum efnisatriðanna gagnrýni við þinglega meðferð. Málið var þar af leiðandi lagt endurflutt nú í haust með tilraunum til málamiðlana í nokkrum tilvikum. Flestar hafa þær fallið í góðan jarðveg og standa hér eftir umfjöllun þingnefndarinnar, en í öðrum tilvikum er þar gerð breyting á. Það má nefna sem dæmi að nokkur skoðanaskipti voru uppi um hugtakið „gróið land“ og hvort fullnægjandi væri að taka fram í lagatextanum að land þar sem grasbítar skyldu hafa útivist væri gróið. Niðurstaðan varð sú að leggja til hér hugtakið „beitarhæft land“. Þá hafa verið nefnd atriði sem enn hafa verið til umfjöllunar, þ.e. minkagildrurnar og gelding ungra grísa. Varðandi það hvernig búið er um það núna eftir umfjöllun nefndarinnar og að aflokinni 2. umr. varðandi minkagildrurnar er hér enn á ferð breyting í breytingartillögu meiri hlutans hvað það varðar og tel ég að það sé mjög ásættanleg niðurstaða ef hún verður til samkomulags um málið. Ég er algjörlega sammála því að undanþágu frá hinu fortakslausa banni um að óheimilt sé að aflífa dýr með því að drekkja þeim, beri að skilgreina þröngt og verður að færa sterk fagleg rök fyrir því að svo sé gert. Þá verður umbúnaðurinn um það líka að vera vandaður. Ég sætti mig prýðilega við það og tel það góða lausn að það sé bundið við skipulagðar og viðurkenndar aðgerðir og að Umhverfisstofnun sé upplýst um slíkt. Svipað gildir um það að meiri hluti nefndarinnar hefur komist að þeirri niðurstöðu að leggja til að ákvæði um að heimila geldingu ungra grísa, þótt með verkjastillandi lyfjum væri, verði fellt brott. Þá er það niðurstaða sem ég tel að við eigum að standa að. Það verður þá að koma í ljós ef einhverjir annmarkar verða á framkvæmd þess sem kalla á mögulegar breytingar. Til þess hafa menn tíma til áramóta eftir atvikum, eins og hv. þm. Ólína Þorvarðardóttir nefndi, með breytingu á lögum og öðru slíku sem heimila þá bændum sjálfum eftir atvikum að framkvæma deyfinguna. Til dæmis væri hægt að hugsa sér að til slíks væri hægt að veita undanþágur ef dýralæknar koma því ekki við o.s.frv., eins og nefnt var áðan, þ.e. ef það gæti skapað vandamál, og að hægt væri að framkvæma aðgerðina strax á fyrstu dögum grísanna af praktískum ástæðum á litlum svínabúum langt í burtu frá dýralæknaþjónustu. Ráðuneytið getur þá farið yfir það og notað tímann fram til haustsins til að skoða það betur. Ég endurtek að lokum þakkir mínar til hv. nefndar fyrir mikla og vandaða vinnu og fagna því mjög að þessi mál séu að komast hér til afgreiðslu. Bara að lokum fyrir þá sem það þurfa að tryggja, þá er auðvitað alveg ljóst að Matvælastofnun þarf að fá umtalsverða fjármuni og góðar aðstæður til þess að standa myndarlega að framkvæmd laganna. Þetta er allviðamikið verkefni sem bætist við stofnun sem fyrir er mjög lestuð af þungum verkefnum sem aukist hafa undanfarin ár, svo sem eins og innleiðing matvælalöggjafarinnar og allt eftirlit með henni og endalausar innleiðingar á ýmsum nýjum tilskipunum þar að lútandi. Ég hlýt því sem ráðherra yfir stofnuninni að mæla þau varnaðarorð hér að það er algerlega óumflýjanlegt að horfast í augu við það að Matvælastofnun verður að tryggja fjárhagslega burði til að standa vel að innleiðingu og framkvæmd laganna.

Virðulegi forseti. Við erum hér í lokaumræðu um lokafjárlög fyrir árið 2011 og ég ætlaði í ræðu minni að hnykkja á einstaka atriðum. Í fyrsta lagi vil ég segja að við meðferð frumvarpsins í hv. fjárlaganefnd var mikil samstaða og sátt innan nefndarinnar allrar. Það var gerð breyting á því hvernig þetta mál var unnið og sú vinna byrjaði í rauninni fyrir lokafjárlög ársins 2010. Vinnan hefur þróast, ef ég má nota það orð, í þá veru að farið er yfir þau atriði þar sem meira en 10% af fjárheimildum eru flutt á milli ára og eins er leitað skýringa á þeim fjárheimildum sem eru felldar niður í lokafjárlögum. Það sem ég vildi segja er að þó svo að nefndin hafi unnið þetta svona og stoppað við þessi atriði er auðvitað ekki þar með sagt að eitthvað annað sé ekki jafnmikilvægt eða jafnvel mikilvægara. Ég tel hins vegar mjög mikilvægt að þeirri vinnu sem hafin er í nefndinni verði fram haldið á næsta kjörtímabili. Þetta er líka töluverð áminning um það sem snýr að svokölluðum mörkuðum tekjum sem ég hef oft vakið athygli á hér. Í fjárlögunum eru um 100 milljarðar kr. í mörkuðum tekjum og má í raun og veru segja að þetta skerði fjárstjórnarvald Alþingis eins og stundum hefur verið sagt. Með þessu frumvarpi, verði það að lögum sem allt bendir nú til, er verið að samþykkja 900 milljón kr. fjárútlát umfram það sem var gert í fjárlögum og fjáraukalögum fyrir árið 2011. Núna er þingið að heimila að þessum 900 milljónum kr. sé ráðstafað. Það sjá auðvitað allir sem vilja að það er óviðunandi staða að taka ákvörðun í mars 2013 um þær fjárveitingar sem átti að nýta árið 2011. Þessar staðreyndar eru ítrekun um hversu mikilvægt það er að taka markaðar tekjur í meiri mæli út úr fjárlögunum og helst alveg. Vinna í þá átt hefur farið fram í hv. fjárlaganefnd í góðu samstarfi við fjármálaráðuneytið og hæstv. ráðherra, hver sem hann hefur verið á öllu þessu kjörtímabili. Það er mikilvægt að koma hinum svokölluðu mörkuðum tekjum út úr fjárlögum að eins miklu leyti og unnt er. Þær skerða í raun og veru fjárstjórnarvald Alþingis. Síðast en ekki síst er auðvitað mjög sérkennilegt að vera að samþykkja núna lokafjárlög fyrir árið 2011 í mars 2013. Það er kannski rétt að vekja athygli á því að sennilega hefur þetta nú ekki verið fyrr á ferðinni í mörg, mörg ár, jafnvel áratugi. Það er mikilvægt að gera sér grein fyrir því að þegar búið er að samþykkja lokafjárlög fyrir 2011 liggur fyrir upphafsstaða viðkomandi stofnana inn á árið 2012. Það segir sig sjálft hversu mikilvægt það er. Ef við værum að reka fyrirtæki mundi þetta auðvitað ekki ganga upp. Síðan vil ég vekja athygli á tveimur hlutum í það minnsta sem renna stoðum undir það, sem hefur margoft komið fram í umsögnum og í skýrslum Ríkisendurskoðunar, að lokafjárlög voru í raun farin að virka sem eins konar fjáraukalög eða aukafjáraukalög, það gefur augaleið. Ég ætla að vekja fyrst athygli á einu atriði sem snýr að því að haldin var heimssýning árið 2011 í Shanghai í Kína. Þegar lagt er af stað upp í þá vegferð er gert ráð fyrir því í kostnaðaráætlun, sem var unnin árið 2008, að þátttökukostnaðurinn nemi um 620 milljónum kr. Síðan er það endurskoðað í kjölfar hrunsins 2008 og gert ráð fyrir því að þátttaka í heimssýningunni muni kosta um 280 milljónir kr. Fjárveitingarnar sem Alþingi samþykkir að ráðstafa í þennan viðburð eru um 263 milljónir kr. Síðan er hér í lokafjárlögum fyrir árið 2011 verið að fella niður 47 milljón kr. halla á þessu verkefni. Það segir sig auðvitað sjálft, eða það er að minnsta kosti mín persónulega skoðun, að það hefði verið nær, skynsamlegra og eðlilegra að sótt hefði verið um þessa heimild í fjáraukalögum fyrir árið 2011 frekar en að gera það í gegnum lokafjárlög. Í fyrsta lagi er mun ítarlegri umræða um fjáraukalög en lokafjárlög, um þau hefur umræðan verið lítil eða nánast engin. Þetta er bara þingskjalið með ríkisreikningi sem fer hér nánast umræðulaust í gegnum þingið. Það var ekki fyrr en í fyrra og hittiðfyrra sem smáumræða byrjaði og ég held að örfáir þingmenn hafi tekið þátt í umræðunni um lokafjárlög nú. Hér er sem sagt liður sem er 47 milljónir kr. fjárveiting sem er halli á viðkomandi verkefni og er felldur niður. Þá er rétt að setja það í samhengi við að fjárveiting Alþingis til verkefnisins, til þessarar sýningar í Kína, var upp á 262 milljónir kr. Hér er verið að fella niður um 47 milljónir kr., sem er auðvitað hátt hlutfall miðað við heildarkostnaðinn sem var samþykktur af Alþingi. Það segir sig sjálft að það hefði verið miklu nær að þetta kæmi inn í fjáraukalögin þannig að hér yrði eðlileg umræða í kringum þetta og menn hefðu kynnt sér málið betur. Þess vegna vil ég hvetja alla hv. þingmenn til að lesa nefndarálitið frá hv. fjárlaganefnd mjög vandlega. Þá kemur að eftirlitsþætti þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Það er tekin ákvörðun á Alþingi með fjárveitingum um að fara í þennan viðburð. Síðan þarf nefndin og þingið að fylgjast með framkvæmdarvaldinu um það hvernig til tekst. Þess vegna vil ég vekja sérstaka athygli á því að hér tel ég að hv. fjárlaganefnd sé að sinna sínu eftirlitshlutverki með því að gera athugasemdir og málinu er ekki lokið af hálfu nefndarinnar. Þess vegna er mikilvægt að sú nefnd sem tekur við í vor fylgi þessu verki eftir, því að niðurstaða fjárlaganefndar er alveg einróma, það standa allir hv. nefndarmenn að henni. Nefndin óskar eftir því að þegar uppgjörinu er lokið verði því skilað inn til nefndarinnar. Þá er hægt að fara yfir það hvað það var sem hugsanlega brást og hvers vegna þetta er gert svona. Þess vegna er mikilvægt að þetta verk verði klárað. Þetta er klárt dæmi um það hvernig farið er að ganga um lokafjárlög. Það hefur verið gagnrýnt að þau eru farin að virka sem eins konar fjáraukalög, sem þau eiga alls ekki að gera, alls ekki. Ég ætla líka að vekja athygli á öðru máli sem er í farvatninu. Þetta nefndarálit er ekki hefðbundið að því leyti að við setjum fram þær spurningar sem við óskuðum eftir svörum við til ráðuneytanna og birtum síðan bæði spurningarnar og svörin, líka þar sem nefndin er bara tiltölulega sátt og gerir ekki frekari athugasemdir við þau svör sem hún hefur fengið frá ráðuneytinu. Við birtum þau svör líka, þ.e. við stöldrum ekki einungis við það sem við viljum skoða frekar heldur kemur það líka fram í nefndarálitinu þegar við teljum að nefndin hafi fengið fullnægjandi skýringar og svör við ákveðnum hlutum. Það er því mjög einfalt fyrir hv. þingmenn að setja sig inn í málin og ég hvet auðvitað alla til þess að gera það og lesa álitið. Það sem er líka í farvatninu og er kannski umhugsunarvert fyrir þingið er mál sem lítur út fyrir að verði sams konar og það sem ég lýsti hér áðan um heimssýninguna, þ.e. að kostnaðurinn fer fram úr heimildum þingsins og hallinn er síðan felldur niður í lokafjárlögum, sem er mjög sérstakt. Það er tekin ákvörðun um að taka þátt í svokallaðri bókakaupstefnu í Frankfurt árið 2011 og gert ráð fyrir ákveðnum fjárveitingum í það. Síðan í lok ársins 2011, þegar sýningin eða kaupstefnan er búin, er 105 milljón kr. halli á verkefninu. Það sem er kannski dálítið merkilegt í svörunum frá ráðuneytinu og ég ætla að vekja athygli á er að í fjárlögum ársins 2013 er gert ráð fyrir 25 milljón kr. fjárveitingu sem á að ganga upp í þann halla sem hér um ræðir. Samt gerir ráðuneytið ráð fyrir því að hallinn á þessari einu bókakaupstefnu í Frankfurt verði í það minnsta 60 milljónir kr. Þannig að hér erum við með tvö mál, annað snýr að heimssýningunni í Kína og hitt að bókakaupstefnunni í Frankfurt, sem fara samtals rúmar 100 milljónir kr. fram úr í framkvæmdinni hjá framkvæmdarvaldinu miðað við það sem þingið gaf samþykki fyrir. Það er mjög mikilvægt að menn fari vandlega yfir þessa hluti. Það er ekki hægt að láta það gerast að framkvæmdarvaldið haldi ekki nægilega vel utan um málin. Við í nefndinni höfum óskað eftir útskýringum á þessu. Mér finnst reyndar útskýringar sem liggja fyrir núna vera heldur fátæklegar vegna þess að í svörum ráðuneytisins kemur fram varðandi þennan 60 milljón kr. halla á kaupstefnunni að tvennt skýri hann að mestu leyti. Ég ætla að vitna orðrétt í svarið, með leyfi forseta: „Helstu ástæður eru þær að breytingar hafa orðið á skattalögum í Þýskalandi sem lækka endurgreiðslur á virðisaukaskatti um 4 millj. kr., auk þess sem 3,3 millj. kr. styrkveiting brást. Þá hefur gengisþróun verði óhagstæð.“ Að þessar 7 milljónir kr. skýri að langstærstum hluta 60 milljón kr. halla sem er á verkefninu finnst mér nú vera frekar þunnt, ég verð að viðurkenna það. Og mig grunar að það verði þannig, ég ætla þó ekki að fullyrða neitt um það, að í lokafjárlögum ársins 2013 komi inn þessar 60 milljónir kr. eða jafnvel meira, til að gera upp þetta verkefni. Ég tel mikilvægt að fjárlaganefnd stígi skrefi lengra til að ekki verði heimilt að gera svona hluti eins og ég hef hér rakið um þessa heimssýningu, það verði ekki heimilt að gera þetta í gegnum lokafjárlög heldur verði að sækja um aukafjárveitingu á fjáraukalögum og málið fái þar með þá umræðu sem nauðsynleg er. Það má ekki vera þannig að framkvæmdarvaldið á hverjum tíma líti svo á að fari það fram úr ákveðnum verkefnum, eins og í þessu tilfelli tveimur sýningum upp á um 110 milljónir kr., sé sjálfgefið að koma með slíka hluti í lokafjárlög og þar af leiðandi sé verkefnið búið. Það er mikilvægt upp á eftirlitshlutverk þingsins að það gerist ekki þannig. Yfirferðin í nefndinni hefur líka gert það að verkum, og ég ítreka, virðulegi forseti, að enginn pólitískur ágreiningur er um það og nefndin vinnur mjög samhent að þessum málum þvert á flokka, að hér er lögð fram breytingartillaga við lokafjárlög 2011. Mér er tjáð að það hafi ekki gerst mjög oft og jafnvel mjög sjaldan, án þess að ég ætla að fullyrða nokkuð um það. Í henni er gert ráð fyrir því að fimm fjárlagaliðir séu felldir niður núna á árinu 2013 sem er í raun og veru niðurstaða ársins 2011. Það er kannski það merkilega við þetta. Þetta fór nefndin í gegnum og er gert í samráði við ráðuneytin. Við höfðum reyndar uppi hugmyndir um að fella niður enn fleiri liði en við féllumst á þau rök sem viðkomandi ráðuneyti setti fram. Nefndin leggur til að fella niður um 222 milljónir kr., sem færast þá ekki inn á árið 2012 og þar af leiðandi ekki áfram inn á árið 2013. Þessu hefur þó vinna nefndarinnar skilað, þarna er verið að fylgjast með og taka til sem er auðvitað mikilvægur þáttur í eftirlitshlutverki þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég vil segja í lok þessarar umræðu að ég vænti þess og vonast til að sú fjárlaganefnd sem tekur við núna í vor muni halda áfram á þeirri vegferð sem hv. fjárlaganefnd hefur verið á og vinni áfram með þeim hætti að við getum bætt hér vinnubrögð, stuðlað að betra eftirliti við framkvæmd fjárlaga, sem er auðvitað skylda þeirra sem sitja í hv. fjárlaganefnd, og geti þá flutt þinginu svona skýrslu eða nefndarálit sem kemur öllum hv. þingmönnum til góða. Það er mjög gott að glöggva sig á þessu nefndaráliti.

Forseta hefur borist eftirfarandi bréf: „25. mars 2013. Við undirritaðir gerum það að tillögu okkar, í samræmi við 1. mgr. 77. gr. þingskapalaga, að fremst á dagskrá næsta þingfundar verði 632. mál, kísilver í landi Bakka,  Undir þetta rita hv. þingmenn Kristján Þór Júlíusson og Tryggvi Þór Herbertsson. Nú verður gert hlé á þessum fundi í rúma klukkustund, til kl. 16.