Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. 2. minni hl. (Stefán Stefánsson): Herra forseti! Það eru aðeins örfá orð í sambandi við það nál., sem ég hefi lagt fram sem 2. minni hl. fjhn. Í n. kom ég fram með uppástungu um það, að lántökuheimild hæstv. fjmrh. á þskj. 344 yrði send bönkunum til umsagnar. Ég taldi sjálfsagt að fá yfirlýsingar lánsstofnananna um það, hvort rétt sé að sinna þessari beiðni stj. um lántökuheimild eða ekki. Ég taldi einnig, að með því mætti fá nokkrar upplýsingar um, hve miklu duldar greiðslur nema og hve mikið erlent fé er innifrosið í bönkum landsins. - Meiri hl. fjhn. taldi þessa ekki þörf; fjmrh. mundi vera búinn að kynna sér svo afstöðu bankanna, að ekki þýddi meir. Þetta get ég ekki viðurkennt, meðan ekkert liggur fyrir um það nema óljós ummæli. Ég mundi geta gengið inn á að samþ. þetta frv., ef felldur væri niður siðari hluti 1. gr. um lántöku á árunum 1939–1940, allt að 7 millj. kr. Meiri hl. taldi þetta ófæra leið og vildi láta málið ganga fram óbreytt. Og sömu afstöðu mundu stjórnarflokkarnir hafa tekið. - En ég tel nægilegt, að ríkisstjórnin fái þá heimild, sem þörf er fyrir á þessu ári. Því að þing kemur eftir þetta þing, og má þá leita lánsheimilda fyrir 1939-1940, ef þess gerist þörf. En margt getur breytzt á þeim árum, og gjaldeyrisástand þjóðarinnar er allt í óvissu. Bændafl. teldi það enga fjarstæðu að krefjast þess, að rannsókn færi fram á öllu fjármálaástandi ríkisins, áður en nýtt stórlán er tekið. Það er óverjandi ástand, að þegar skuldir landsins eru á sama tíma áætlaðar um 90 millj. af gjaldeyrisnefnd, en virðast vera nær 105 millj. kr. samkv. upplýsingum skipulagsnefndar atvinnumála, þá skuli engin gögn liggja fyrir til að komast að hinu rétta, engin leið fyrir fjhn. og alþingismenn að komast í botn og finna þann grundvöll, sem þeim er óhætt að treysta. Það hefir komið fram í umr. um lán til hitaveitu Reykjavíkur, að ekki er ómögulegt, að eitthvað fáist þar af gjaldeyri, sem bætt geti greiðsluhag þjóðar og ríkis næstu tvö árin. Og eins og ég hefi tekið fram, get ég því aðeins gengið með frv., að felld verði niður lántökuheimild fyrir ríkisstjórnina tvö næstu ár, en látnar nægja 5 millj. á þessu ári, unz vitað er síðar meir, hvers þörfin krefur.



Út af orðum hv. frsm. 2. minni hl. fjhn. vildi ég segja, að ekki var tími til að senda málið bönkunum til umsagnar, eins og hann leggur til, og var frá því horfið. Enda hefði það verið óþarfi, því að ríkisstj. hefir oft haft umræður við alla þá bankastjóra, sem vegna daglegra starfa við gjaldeyrismálin eru þeim kunnugastir. Rannsókn, áður en þetta lán er tekið, er líka óþörf, því að bæði gegnum bankana og hagstofuna hefir rannsókn farið fram, svo að ekki verður lengra komizt í þeim efnum að sinni. Enda hygg ég, að þær upplýsingar, sem þegar hafa verið gefnar um málið, sýni fullkomlega þörfina. Hv. frsm. 2. minni hl. segist vera á þeirri skoðun, að. nóg sé að veita heimild fyrir 5 millj. lántöku fyrir árið 1938. Fljótt á litið gæti mönnum sýnzt þetta svo. Það væri miklu einfaldara fyrir ríkisstjórnina eða sérstaklega fyrir mig að fara fram á 5 millj. heimild; það er minna í munni andstæðinga en 12 millj. En eins og þeir vita, sem þessum málum eru kunnugir, er ekki varlegt að gera ráð fyrir því á næstu árum, að hægt sé að greiða niður skuldir, án þess að lánsfé flytjist inn í staðinn. Og þá er miklu hollara fyrir alla aðilja, að það sé heimilað strax. Það er betra, þegar farið er að tala við erlenda lánveitendur um þessi mál í heild, að geta sýnt þeim, hvað muni verða reynt að gera 1939–1940, ef brýn nauðsyn rekur til, heldur en ef það er látið hanga í óvissu. Þó að það væri einfaldara fyrir ríkisstjórnina að láta þarna hverjum degi nægja sína þjáningu, hefir þörf landsins verið látin sitja í fyrirrúmi fyrir því, sem var pólitískt léttara. Hv. frsm. 2. minni hl. minntist á, að ef hitaveitan fengi framgang, mundi mega hugsa sér mikinn gjaldeyri þaðan. Nú er ekki ætlazt til að taka nema rúmar 4 millj. að láni til þess fyrst um sinn, og verkinu verður ekki lokið fyrr en eftir nokkur ár. Talið er, að 55% af láninu fari fyrir efni og kostnað erlendis. En af þeim 45%, sem ganga til að auka atvinnu innanlands, má ætla, að nokkur hluti, eða 20%, verði innanlandslán, með því að ríkisábyrgðin verði miðuð við 80%. Þá eru eftir 25% af fjórum millj., eða ein millj. kr., sem frjáls gjaldeyrir. Það er engin afgerandi upphæð í þessu sambandi, þótt hægt væri kannske að hafa gjaldeyrislánið eitthvað lengra, ef af hitaveitu- og Akureyrarlántökunni yrði. Hér liggur fyrir brtt. á þskj. 523 frá hv. 5. þm. Reykv. ásamt öðrum hv. þm. og segir svo: „Leitazt skal við að taka lán þessi annarsstaðar en þar, sem skuldir landsins eru mestar nú“. - Ég ætla ekki að fara út í það við umræður hér, hvar lánið muni verða tekið. Jafnvel þó að allir væru kannske sammála um það, að efni till. væri rétt, þá hljóta hv. þdm. að vera sammála um hitt, að það er gersamlega ótækt að hafa slík takmörkunarákvæði í frv. um heimild fyrir lántöku. Ég vildi mælast til þess við hv. flm. till., að þeir tækju hana aftur og létu sér nægja að láta þetta koma fram við umræðurnar. - Ég þarf væntanlega ekki að rökstyðja það, hvers vegna þessi fyrirmæli væru gersamlega óhæf í lántökuheimildinni.



Út af því nál., sem útbýtt er frá 1. minni hl. fjhn. og hv. þm. G: K. hefir rætt hér dálítið, og gerði grein sérstaklega fyrir afstöðu Sjálfstfl. til þessa máls, þá er það alveg auðséð, að Sjálfstfl. leggur sérstaklega upp úr því að skella allri skuldinni á ríkisstj. fyrir þau gjaldeyrisvandræði, sem séu, og fyrir þær ógöngur, sem að ýmsu leyti er nú komið í með skuldamál okkar Íslendinga út á við. Ég álít, að hér sé rangt að farið, og það sé alls ekki fyrst og fremst ríkisstj., sem eigi sökina, að svo miklu leyti sem sakir eru fyrir hendi um það, hvernig komið er skuldum okkar utanlands og þeirri hættu, sem af þeim stafar, og gjaldeyrisvandræðum, sem nú eru. Það má fyrst og fremst rekja slík vandræði til valdhafanna yfir bönkum landsins, og þá fyrst og fremst Landsbankans. Við höfum svo oft haldið þeirri skoðun fram og rökstutt hana, að óþarft er að lengja umr. um málið nú. En það, sem má saka hæstv. ríkisstjórn um, er, að hún beiti ekki nógu mikið sínu valdi og rísi ekki nægilega á móti yfirráðum bankavaldsins. Hinsvegar verður þess mjög vart í hvert einasta skipti, sem þm. Sjálfstfl. gera grein fyrir sínu atkv., að þeir bera alltaf blak af bankastjórninni og koma þeirri sök, sem réttilega er þeirra eigin, yfir á ríkisstj. Ég vil þess vegna að það komi greinilega fram í sambandi við þessar umr., hver okkar skoðun er, því að þetta skiptir vitanlega mjög miklu máli um alla fjármálapólitík landsins og afstöðu þeirra aðilja, sem völdin hafa, ríkisstjórnin annarsvegar og stjórn bankamálanna hinsvegar. Það kemur greinilega fram, að sjálfstæðismenn reyna sem allra mest að komast hjá því að ræða nokkuð ábyrgð Landsbankans gagnvart gjaldeyrismálum og skuldamálum og hættu þá, sem af okkar erlendu skuldum stafar. Viðvíkjandi svo þessu frv. og þessari nýju, stóru lántöku, þá vil ég endurtaka það, að við álitum þetta lán nauðsynlegt og viljum gjarnan taka dýpra í árinni, að við álitum það í raun og veru óhjákvæm í legt. Og út af því, að heppilegra sé að taka 12 millj. kr. lán en ekki 5 millj., þá álít ég nauðsynlegt, að ríkisstj. hafi leyfi til að taka 12 millj. kr. lán strax í ár, og meira að segja líklega heppilegra, að hv. ríkisstj. væri frekar en hitt gefið undir fótinn frá Alþingi, að hún hefði meira frjálsræði með nokkuð af þessum gjaldeyri, ef unnt hefði verið að setja eitthvað af honum, sem ekki þyrfti að nota á þessu eða næsta ári í fyrirtæki, sem öruggt er, að gæfu atvinnu og sköpuðu erlendan gjaldeyri eða spöruðu hann. Jafnframt álítum við tilfærslu skulda erlendis mjög heppilega, og það er mál, sem við hvað eftir annað höfum vakið eftirtekt á, þótt það fengist lítið athugað. Ég vil rétt skjóta því inn i, að \orðmenn hafa tekið lán í Sviss til að borga með eitthvað af sínum gömlu skuldum, þar sem þeir fá lán fyrir 3% til að borga upp lán, sem 5% hvíldu á. Þetta er nokkuð, sem við þurfum alvarlega að athuga. Sama gildir um það, hvað snertir þá hugsanlegu möguleika, sem líka hefir verið bent á, sérstaklega af okkur, ef að einhverju leyti þyrfti að grípa til að birgja landið upp af vörum, bæði vegna styrjaldarhættu, og líka ef til vill ef hafísinn færi að gera óskunda hér. Þess vegna vil ég segja það strax viðvíkjandi afstöðu okkar kommúnistanna, að það kemur ekki til mála að vera á móti frv. En í raun og veru eru það tvö skilyrði, sem frá okkar sjónarmiði þyrfti að fullnægja til þess, að við gætum verið með lántöku sem þessari. Annað skilyrðið er viðvíkjandi bankavaldinu. Hitt snertir aðstöðuna út á við. Hvað snertir fyrra atriðið, þá höfum við svo oft haldið fram, að það sé í raun og veru bankavaldið, sem hefir ráðið á undanförnum árum, hvernig lánum hefir verið ráðstafað og hvernig féð hefir verið notað, og fyrir óstjórn, sem á bankamálum hefir verið og lánastarfsemi yfirleitt. hafi tugir millj. tapazt á þessum árum og skuldir þjóðarinnar orðið eins miklar og þær eru. Við álítum þess vegna, að þar sem reynslan sé svona slæm á því, hvernig lánin eru notuð, þegar Landsbankavaldið hefir ráðið, þá sé það ófært, að slíku haldi áfram. Og nú höfum við heyrt það í framsöguræðu hæstv. fjmrh., og sjáum líka á grg., að gert er ráð fyrir því, að ríkisstj. ein ráði, hvernig þessu láni verður ráðstafað. Það er gert ráð fyrir því, að hún láni til bankanna, og hún ennfremur ráðstafi, hvort þetta fé sé lagt á sjóð. Hún gengur víst út frá því yfirleitt. Þannig að við teljum, að í grg. hæstv. ráðh. komi fram vilji til þess hjá ríkisstj. að ráðstafa þessu láni, án þess að Landsbankavaldið ráði þar um, a. m. k. hafi þar nein afgerandi ráð. Að vísu verð ég nú að segja, að eftir reynslunni verður maður varlega að treysta því. að ríkisstj. láti ekki Landsbankavaldið hafa fullmikil áhrif á sig. Hinsvegar myndum við samt, eftir því sem fram hefir komið viðvíkjandi þessu máli, láta þó þennan vilja hæstv. ráðh., sem okkur virtist koma frum í grg. og framsöguræðunni, nægja til þess að álíta, að þessum skilyrðum sé sæmilega fullnægt. Og í von um það, að hæstv. ríkisstj., ef þar kemur til einhverra átaka, verði sjálfstæðari gagnvart Landsbankavaldinu heldur en hún því miður oft hefir verið áður. Við munum þess vegna ekki bera fram neina brtt„ sem snertir þetta mál, heldur álítum það þolanlegt eins og viðhorfið er. Þá er viðvíkjandi því, sem snýr að erlenda bankavaldinu, og þó fyrst og fremst Englendingum. Við höfum hvað eftir annað vakið eftirtekt á, hve ósjálfstætt Ísland í ranninni er orðið gagvart erlendum fjármálum, sérstaklega auðvaldsins á Englandi. Við álítum, að þetta sé hættulegt, ekki aðeins okkar fjárhagslega sjálfstæði, heldur beinlínis okkar almenna þjóðernislega og stjórnmálalega sjálfstæði. Eins og nú öllum þm. er kunnugt, hafa ensku bankarnir komið fram með skilyrði og skilmála, sem við höfum orðið að ganga inn á fyrir 4 árum. Við álítum, að með þessari nýju lántöku eigi a. m. k. að gera tilraun til þess að reyna að bæta úr þeirri einangrun, sem við erum í, og reyna að komast úr þessu vandræðaástandi, sem við erum nú í gagnvart enskum bönkum. Það er nauðsynlegt, að kæmi fram í sambandi við þessa lántöku sá vilji þingsins eða vilji stjórnarinnar, að þetta væri reynt, þannig að það fengist viðurkenning á þeirri hættu, sem felst í því, hvað sterk áhrif ensku bankanna eru orðin, og væri sýnd viðleitni til þess að varast þessa hættu eða draga úr henni. Þess vegna höfum við flutt brtt. um að bæta við eftir 2. málsgr. 1. gr., að leitast verði við að taka lánið annarsstaðar en þar, sem skuldirnar eru mestar. Formið á þessari brtt. var haft eins milt og hægt var. Og svo framarlega sem þessi brtt. verður samþ., munum við greiða atkv. með láninu. Nú segir hæstv. fjmrh. í sínu stutta andsvari áðan, að jafnvel þótt menn væru með efni þessara brtt., þá væri í raun og veru ekki fært að samþ. hana og set ja þannig ákvæði í lögin. Ég hafði einmitt búizt við þess háttar andmælum og var einmitt við því búinn, að það myndi koma fram ósk um það, að brtt. væri ekki samþ. Vil ég í því sambandi segja, og beina því sérstaklega til fjmrh., ef hann er nálægur, að ef fram kæmi frá fjmrh. í ræðu yfirlýsing um það, að þetta lán yrði tekið annarsstaðar en þar, sem skuldirnar eru mestar, þá myndum við skoða það jafngilt. Myndum við þá taka okkar brtt. til baka og greiða atkv. með lántökunni. Ég get ósköp vel skilið, að formlega séð er óþægilegt að hafa þessháttar ákvæði beinlínis í lögunum sjálfum. Hinsvegar liggja engar yfirlýsingar fyrir um þetta hvorki í fyrstu ræðunni eða svarræðu hæstv. ráðh. Við munum, eins og ég sagði áðan, sitja hjá við atkvgr. frv., ef okkar brtt. verður felld.



Ég sagði áðan í sambandi við þetta mál, að ég teldi hvorki rétt né ástæðu til að gefa neinar yfirlýsingar um, hvar stjórnin myndi leita fyrir sér um gjaldeyrislánið, sem fyrirhugað er. En við höfum náttúrlega heyrt þá skoðun, sem hv. 5. þm. Reykv. hefir á því, en að líkindum breytir það engu, þó að hann taki sína brtt. aftur. En ég álít mjög slæmt, ef slíkt ákvæði sem felst í brtt. yrði sett í lögin. Ég veit ekki, hvort hv. þm. treystir sér til að taka brtt. sína aftur eftir þessi ummæli. Ég álít, ef hann ekki vill taka hana aftur, sé skynsamlegast að fella hana.



Ég vil segja út af því, sem hæstv. fjmrh. sagði, að náttúrlega eftir þessar yfirlýsingar get ég ekki tekið brtt. aftur, en geng hinsvegar út frá því, að hún verði felld. Og munum við að sjálfsögðu sitja hjá við atkvgr.

*Einar Olgeirsson: Ég hélt, að einhver mundi hafa framsögu í þessu máli hér í hv d., því að það er ekki neitt smáræði á ferðinni, þegar verið er að festa í lög, að á næstu fjórum árum skuli ákveðinn atvinnurekstur hér á landi vera svo að segja undanþeginn tekjuskatti. Þó að þetta frv. hafi orðið fyrir nokkrum breyt. í hv. Ed. frá því, sem það var, þegar það kom fyrst fram, þá þýðir það nú í raun og veru samt sem áður skattfrelsi fyrir íslenzk togarafélög. Í 1. gr. frv. er rætt um, að þeim sé leyfilegt að draga frá skatti þau töp, sem þau hafa orðið fyrir síðan 1931. Þar sem vitað er, að félögin hafa orðið fyrir miklum töpum á þessu tímabili, þá er augljóst, að þetta þýðir í rauninni skattfrelsi. Ennfremur er félögunum samkv. þessari sömu gr. leyft, ef svo skyldi fara, að gróðinn hjá þessum félögum yrði svo mikill á þessu tímabili, að tapið yrði að fullu greitt, sem er ólíklegt, að leggja fé í varasjóð næstum því eins og þeim þóknast, og draga 90% af þeirri fjárhæð frá skattfrjálsum tekjum. Ég fæ ekki séð, að þetta frv. hafi í raun og veru aðra „praktíska“ þýðingu heldur en þá, að hindra, að ríkið geti fengið tekju- og eignaskatt frá þessum félögum, svo framarlega sem vel gengi hjá þeim. Það var upplýst í hv. Ed. í sambandi við umr. um þetta mál, að sem stendur mundi það aðeins vera eitt togarafélag hér í Reykjavík, sem borgaði tekjuskatt, er næmi rúmlega 80 kr., svo að sú „praktíska“ þýðing, sem þetta frv. mundi hafa, eins og nú er ástatt hér í Reykjavík í þessum efnum, væri í rauninni eingöngu sú, að gefa þessu togarafélagi þennan skatt eftir. Ef aðstæðurnar breyttust hinsvegar, ef Sjálfstfl. tækist t. d. að lækka krónuna eða ef styrjöld skyldi skella á og skapa skyndilega verðhækkun á afurðunum, eða ef eitthvað óvænt skapaði skyndilegan gróða hjá togarafélögunum, þá þýðir þetta frv., ef að lögum verður, að þessi togarafélög eru undanþegin skattgreiðslu af gróðanum. Það virðist vera nokkuð undarlegt eins og útlitið er, ekki sízt þar sem við vitum, hvernig það hefir verið, þegar togarafélögin hafa grætt. Það hefir sem sé verið mjög mikið um það, að þau hafa tekið allmikið fé út úr rekstrinum og lagt það í allskonar fyrirtæki, sem voru alveg óskyld togararekstrinum, eins og t. d. í landbúnaðarrekstur, gróðavænleg verzlunarfyrirtæki og jafnvel skrauthýsi, en hinsvegar er það vitað, að lítið af gróða fyrirtækjanna hefir verið notað til þess að efla og endurbæta togaraflotann, sem á síðustu 10 árum mun hafa fækkað úr 47 skipum niður í 37 skip. Ef það skyldi koma gróðatímabil fyrir íslenzku togarafélögin, þá væri það þjóðinni vafalaust fyrir beztu, að þau fengju að borga réttmætan tekjuskatt af gróðanum. Það væri sízt betra, að þau gætu notað þann gróða eins og þau hafa gert undanfarið, þegar þau hafa grætt. Að vísu eru sett ýmiskonar skilyrði í sambandi við 3. gr. frv., en þar á meðal eru engin skilyrði um það, að ekki sé hægt að koma svona gróða fyrir á ýmsan hátt, t. d. með hækkuðum launum til forstjóranna, með því að fjölga forstjórunum eða með því að setja hann í önnur fyrirtæki. Þar sem ég tel frv. beinlínis skaðlegt fyrir fólkið í landinu af þeim ástæðum, sem ég gat um áðan, en tel það hinsvegar ekki geta haft neitt gagn í för með sér fyrir útgerðina eins og sakir standa, þar eð hún borgar nú sama sem engan skatt, þá er ég algerlega mótfallinn þessu frv. og mun greiða atkv. á móti því, en bera fram brtt. við það við 2. umr., ef það kemst svo langt, sem því miður er útlit fyrir.



Það er í rauninni ekki annað en önnur hliðin á sama teningnum, sem hér er um að ræða. Ég býst við, að þetta sé með undarlegustu frv., sem lögð hafa verið fyrir þingið. Eins og kunnugt er, munu þó nokkur af útgerðarfyrirtækjunum í Hafnarfirði hafa greitt útsvar til bæjarins á undanförnum árum, og ég býst við, að í Hafnarfirði séu ef til vill þau togarafélög, sem að mörgu leyti hafa borið sig einna bezt undanfarin ár. Nú er meiningin að undanþiggja líka þau, sem sæmilega hafa borið sig, ekki aðeins sköttum, heldur og líka útsvari í Hafnarfirði. Það þýðir, að bezt stæðu togarafélögunum, sem þarna eiga hlut að máli, á að hlífa við skattaálagningu. Nú er farið að leita fyrir sér um að taka þennan skatt annarsstaðar og ná þannig þeim tekjum, sem bæjarstjórn Hafnarfjarðar missir. Og þessir vísu feður í Hafnarfirði komast að þeirri niðurstöðu, að það sé betra að leggja sérstakan skatt á alla þá, sem fara milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, með því að hækka um 50% gjaldið, sem menn greiða fyrir þessar ferðir, 25 aura í hvert skipti á hvern mann í strætisvagni; því að ekki er verið að leggja á þá, sem ferðast í sínum „lúxusbílum“, einkabilum. Ég verð að segja, að þetta frv. minnir mig á ýmislegt, sem gerðist í Evrópu á miðöldum, þegar ýmsir smáfurstar, hver í sínu smáfurstadæmi, höfðu sett girðingu þvert yfir vegi og hlið, til þess að taka toll af hverjum vegfaranda,og menn urðu einnig að borga toll af öllum vörum, alls fleiri hundruð skipti, yfir Frakkland og Þýzkaland. Ég sé ekki annað, ef á að framkvæma þetta, heldur en hver einasti bær á landinu og hver hreppur hafi ástæðu til að undanþiggja aðilja útsvari, og leggja svo skatt á alla mannflutninga. Og þegar þeir eru aðeins undanþegnir, sem í lúxusbílum eru, þá er ekki langt þangað til verður farið að skattleggja gangandi menn, ég fala nú ekki um þá, sem eru ríðandi. þetta er afareinkennileg leið, sem hér er farið inn á. Ég skal ekki segja hneykslanleg, því að með því er lítið sagt, það er svo margt hneykslanlegt, sem gert er á hinu háa Alþingi nú. En það er svo hlægilegt, til að gera þingið að almennu athlægi, að samþ. slíka leið, sem stungið er upp á í frv., að undanþiggja þá, sem standa að ýmsu leyti þó tiltölulega betur, og taka svo í staðinn tekjur með sérstökum nefskatti af þeim, sem ferðast milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. En mikið af þessum mönnum eru þeir, sem t. d. sækja atvinnu til hins staðarins, og líka margt skólafólk. Þetta er því beinlínis nefskattur á alþýðu manna. Ég álít þess vegna þetta frv. vera það versta hneykslisfrv., sem fyrir þetta þing hefir komið. Vildi ég mælast til þess, þegar málið fer í n., að hún reyni einhvernveginn að bjarga þinginu frá þeirri skömm, að samþ. annað eins frv. og þetta. Við kommúnistar höfum tekið í Ed. og munum hér taka afstöðu móti því. Og við viljum alvarlega mælast til þess við hv. þm., að þeir athugi málið mjög vel áður en þeir láta hafa sig út í að samþ. annað eins og þetta.

*Bergur Jónsson: Ég skal ekki fara langt út í þetta mál að þessu sinni. Það er talsverð ástæða til að hlífa útgerðinni sjálfri við útsvari eins og nú stendur. Og ef Hafnarfjarðarbær ætlar að fara inn á þá braut, þá er vitanlega óhjákvæmilegt, þar sem fjárhagur bæjarins er ekki góður, að fá einhverja sérstaka greiðslustofnun í staðinn. Ég vil ekki taka undir það með hv. 5. þm. Reykv., að þetta sé neitt hlægilegt, að leggja hér nú aukaútsvar á fargjöld. 3iér finnst miklu frekar hægt að segja, að hér sé að mörgu leyti um rangláta leið að ræða. Það eru vitanlega ýmsir þeirra, sem fara á milli þessara bæja, sem munu vel geta borgað nokkuð hærra gjald en nú er, en fjöldinn af því fólki, sem fer á milli, er sumpart skólafólk, sem engar tekjur hefir, og fólk, sem stundar atvinnu í Reykjavík og nú samkvæmt lögum mun verða látið greiða útsvar áfram, en mundi á þennan hátt fá aukaútsvar í gegnum þessa álagningu, sem sett yrði á fargjöldin. Ég vil segja það, að ef ég samþ. þetta frv., sem ég hefi ekki ennþá gert fullkomlega upp við mig, þá vil ég a. m. k. geta gengið út frá því, að bæjarstjórnin veiti einhver hlunnindi þeim mönnum, sem vegna atvinnu sinnar eða náms eða annara orsaka verða að greiða þetta gjald daglega, kannske meiri hl. ársins eða allan ársins hring. Það er vitanlega rétt, sem hv. 5. þm. Reykv. tók fram, að það nær engri átt að velta útsvarsþunganum af fyrirtækjum, sem hafa borið sig vel, eins og sum af útgerðarfyrirtækjunum í Hafnarfirði, og á nokkurn hluta af bæjarbúum, og þá kannske á suma af þeim fátækustu, sem þarna eiga hlut að máli. Ég vil skjóta þessum aths. til fjhn., sem ég býst við, að fái málið til athugunar.



Mér þykir vænt um að heyra það, sem hv. þm. Barð. sagði viðvíkjandi þessu máli. Það gefur mér nokkrar vonir um, að hugsanlegt væri að fá einhverju breytt hér í d. Ég vil í þessu sambandi minnast á, hvaða tekna Hafnarfjarðarkaupstaður gæti reynt að afla sér, svo framarlega að Alþingi álíti, að rétt sé að neita honum að einhverju leyti um það, sem er stungið upp á; það eru eftirfrandi spursmál: Fyrst er kvikmyndareksturinn. Ég held, að núverandi kvikmyndahús í Hafnarfirði sé einstaklingseign, og gæti það aflað kaupstaðnum álitlegra tekna, ef bærinn tæki að sér reksturinn. Þá eru það kolaverzlanirnar. Ég þori ekki að fullyrða að þær séu ekki reknar af bænum, en ef svo er ekki, er það mál, sem rétt væri fyrir bæinn að athuga. En svo er sérstaklega eitt, sem ég vildi leyfa mér að vekja athygli þm á, og það er með útsvörin í Hafnarfirði. Eftir því sem ég veit bezt, og eftir því sem upplýstist í Ed., þá er útsvarsstiginn í Hafnarfirði þannig nú, að hann er hærri en í Reykjavík, á meðan um er að ræða tekjur neðan við 2 þús. kr. á skattstiga. En þegar kemur yfir 2 þús. kr., mun hann vera lægri en í Reykjavik. Það þýðir með öðrum orðum, að útsvarsálagning í Hafnarfirði kemur þyngra niður á lágtekjumönnum, en léttara niður á hátekjumönnum. Ég held, að m. a. hafi það verið upplýst í Ed. af hv. þm. Hafnf., að hann myndi, ef hann væri læknir hér í Reykjavík, með sömu tekjum, verða að greiða allmiklu hærra útsvar en í Hafnarfirði. Nú verð ég að segja, að þegar bæjarstjórn Hafnarfjarðar fer fram á það við Alþingi, að leyfður verði sérstakur nefskattur á mannflutninga milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur, þá finnst mér hitt beri að athuga, að láta leggja a. m. k. álíka hátt útsvar í Hafnarfirði og í Reykjavík á þá, sem hafa skattskyldar tekjur yfir 2 þús. kr. Ég álít þess vegna eftir þeim upplýsingum, sem fram eru komnar í þessu máli, að það sé mjög margt, sem hægt væri að athuga, áður en sú leið yrði farin, að samþ. þetta frv. Ég vil eindregið óska, og hefi líka von um, að það verði gert, eftir ræðu hv. þm. Barð., að athugaðar verði mjög gaumgæfilega aðrar leiðir til að afla Hafnarfirði tekna heldur en sú, sem stungið er upp á í þessu frv.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Herra forseti! Það er nú hvorttveggja. að frv. þessu fylgir nokkuð ýtarleg grg., sem ég geri ráð fyrir, að þm., sem áhuga hafa fyrir að kynna sér þetta mál - og það vænti ég að séu allir þm. -, hafi lesið, og svo hitt, að nokkuð þarf að hraða þessu máli, til þess að það geti orðið að lögum á þessu þingi. Mun ég þess vegna ekki tala mjög langt mál við þessa umr. Þetta frv. er. eins og í grg. er getið, mjög áþekkt gildandi lögum um sama efni. Er þeim steypt saman í einn lagabálk, endurskoðuðum og breyttum í samræmi við þá reynslu, sem síðan er fengin við framkvæmd þeirra og útbreiðslu veikinnar. Ég skal ennfremur geta þess hér, sem einnig er minnzt á í grg., að þótt frv. sé borið fram af landbn. Nd., þá standa landbn. beggja deilda að undirbúningi frv., og mun landbn. Ed. taka við því í höfuðatriðum eins og það liggur hér fyrir og verður, þegar það kemur til hennar, ef Nd. breytir því ekki. Ég skal geta þeirra aðalbreyt., sem n. leggja til, að gerðar verði á gildandi l. Þá er þess fyrst að geta, að samkv. gildandi l. er 3 manna n. skipuð af landbrh. eftir till. landbn., sem fer með þessi mál, og framkvæmdastjóri undir yfirstjórn landbrh. Ástæðan til að hafa 5 manna n., eins og nú er lagt til, í stað 3 manna, er m. a. sú, að í jafnviðkvæmu máli hefir það komið skýrt fram, að nauðsynlegt er, að fleiri aðiljar fái hér íhlutunarrétt. Bæði eru bændur, sem búa utan mæðiveikissvæðisins og er sérstaklega annt um, að varnir séu í lagi, þá eru og einnig þeir, sem búa á hinum sýktu svæðum og hafa sérstakra hagsmuna að gæta um bætur fyrir tjón af völdum veikinnar. Eins og nú standa sakir, eru það aðallega fulltrúar frá þeim héruðum, sem einkum hyggja á varnir, sem skipa þessa n. og munu sennilega gera áfram. En það þykir einnig hentugt, að til komi 2 menn innan þeirra svæða, er sýkt eru. Með varnirnar er sjálfsagt, að gerðar verði þær breyt. með frv., sem nauðsynlegar eru vegna þess, að þær varnarlínur, sem ákveðnar eru í gildandi lögum, eru þegar orðnar gagnslitlar eða gagnslausar, af þeim ástæðum, að veikin reyndist komin meira og minna út fyrir aðalvarnarlínuna. Þess vegna verður að setja nýja og trausta varnarlínu. Aðalvarnarlínurnar skulu þessar: Meðfram Þjórsá frá sjó og upp í Hofsjökul, meðfram Héraðsvötnum og Jökulsá eystri frá sjó og upp í Hofsjökul. M. ö. o. sé reynt að gera öruggar varnarlínur til þess að verjast frekari útbreiðslu austur á bóginn. Þá er nauðsynlegt að treysta nokkuð varnirnar á Vestfjörðum, þar eð veikin er komin vestur fyrir Gilsfjarðar- og Bitrufjarðargirðinguna. Það hefir verið nokkur ágreiningur í n. um það, hvernig haga skuli aðalvarnarlínunni á Vestfjörðum. Í frv. því, sem lagt var fyrir landbn., endurskoðað af mæðiveikisn. og framkvæmdarstjóra varnanna, þá var gert ráð fyrir því, að aðalvarnarlínur á Vestfjörðum skyldu settar tvær. Önnur úr Kollafirði í Barðastrandarsýslu yfir í Ísafjörð og hin úr Kaldalóni í Þaralátursfjörð. En þá er allmikið svæði, sem mun lítið sýkt eða jafnvel ósýkt - það er ekki hægt að fullyrða um það - frá þessum línum og alla leið að línunni frá Gilsfirði til Bitrufjarðar. N. fannst ekki rétt að hafa allt þetta svæði varnarlaust. Í frv. mæðiveikin. var að vísu gert ráð fyrir að styrkja aukagirðingu úr Þorskafirði í Steingrímsfjörð. Meiri hl. n. lítur hinsvegar svo á, eftir upplýsingum þeim, sem n. hefir fengið, að mjög miklar líkur megi telja til þess að svæðið, sem er fyrir vestan þá línu, þegar frá er tekið svæðið frá Reykjarfirði til Ófeigsfjarðar, sem þegar er afgirt, sé fjársýkislaust, og þykir þess vegna rétt að hafa aðalvarnarlínu þar. Hinsvegar vill hún veita lyfi til þess, að styrktar séu línur vestar á kjálkanum, til þess að tryggja með öllu, ef veikin kynni að finnast á svæðinu utan aðalvarnarlínunnar, þá kæmist hún þó ekki inn á þau heilbrigðu svæði, sem ákveðið er að verja. Þá leggur og n. til að styrkja varnarlínur, sem ekki teljast með aðalvarnarlínum, til að verja stærri og minni svæði, sem að mestu eru ósýkt enn, og verði girðingarnar styrktar með allt að. 35 aurum á metra, og er það mestur hluti af því efni, sem í þær girðingar fer. Það, sem viðkomandi héruð myndu þurfa að leggja fram, er aðallega að koma efninu á staðinn og setja upp girðinguna. Ég hygg, að fullyrða megi, samkv. fenginni reynslu, að kostnaðurinn yrði miklu minni - og ekki mjög tilfinnanlegur fyrir bændur, sem hlut eiga að máli - heldur en ef kosta ætti girðingarnar algerlega úr ríkissjóði með þeim launagreiðslum, sem þá vitanlega giltu. Taldi n. því þennan styrk fullkomlega forsvaranlegan og viðráðanlegt á allan hátt fyrir hlutaðeigandi sveitir að bæta við því, sem á vantar. En hinsvegar mun það margborga sig fyrir ríkissjóð að leggja fram þennan styrk heldur en taka þessi héruð upp á sína arma, ef veikin skyldi fara inn á þessi svæði, með öllum þeim afleiðingum, sem það mundi hafa í för með sér. Auk þess er heimild í lögunum til ýmsra annara lina, ef reynslan sýnir, að það sé nauðsyn að dómi þeirra manna, sem með þessi mál fara. Og yfirleitt verður að segja, að aðalatriðið í þessu fn-. sé að leggja áherzluna á að verja þann hluta landsins, sem enn er ósýktur, fyrir þessum vágesti. Ég skal geta þess til leiðbeiningar þm., sem ekki hafa haft tíma til að kynna sér þetta mál, að aftan við frv. er yfirlit um útbreiðslu veikinnar eins og hún var álitin um áramótin 1937 og eins og hún var álitin um þessi áramót. Með því að athuga þessi yfirlit, geta hv. þm. gert sér nokkra grein fyrir, hver er stefna n. um varnirnar, og hvernig útbreiðsla veikinnar er, eftir því sem bezt verður vitað. Inn í aðalkafla frv., sem er um varnir, hefir n. bætt nýju atriði. Það er heimild fyrir sveitarstjórnir og stjórnir upprekstrarfélaga til að breyta fjallgöngum og réttum og smölun, frá því sem ákveðið er í fjallskilareglugerðinni. Það varð að grípa til þess talsvert síðastl. ár, og verður vitanlega að gera í ár líka. Það er hægara að hafa ákvæði, sem gilda í eitt skipti fyrir öll. Þá vil ég snúa mér ofurlítið að þeim kafla frv., sem fjallar um stuðning til bænda vegna tjóns af völdum mæðiveikinnar. Í aðalatriðum er hann mjög svipaður og í gildandi lögum um þetta efni. Þó hefir n. bætt garðræktarframkvæmdum í styrkhæfar jarðabætur samkv. gildandi lögum. En samkv. þeim er ákvæðið um vaxtastyrkinn þannig, að eingöngu er miðað við fasteignalán bænda. N. var þegar ljóst í fyrra, að þetta myndi geta valdið nokkru misræmi gagnvart bændum, vegna þess að vitanlega er mikill munur á. hvernig skuldum bænda er fyrirkomið. Ýmsir hafa komið skuldum sínum fyrir sem veðlánum. En aðrir, sem eru með engu minni skuldir hafa svo að segja öll lán sem lausaskuldir. Samkv. l. er ekki heimilt að styrkja þá menn með vaxtatillagi eins og hina, og það hefir komið enn skýrar fram við framkvæmd málsins, að fjöldi bænda er miklu verr staddir, en hafa ekki getað komið sér upp veðiánum m. a. vegna þess, að þeir eiga engar fasteignir. Sérstaklega eru það leiguliðar, sem hafa orðið að gera ýmsar framkvæmdir á jörðunum og fá lán með sjálfskuldarábyrgð eða víxlum. Ýmsir af þessum bændum hafa orðið útundan með vaxtastyrk einmitt vegna þessa ákvæðis. Og þeir bændur, sem hafa tekið lán í kreppulánasjóði og á þann hátt „konverterað“ lánum sínum, eru betur komnir en hinir, sem ekki hafa tekið slík lán, vegna þess að kreppulánin eru talin veðlán, þó að þau séu ekki tryggð með veði í fasteign. Af þessum ástæðum kemur fram í framkvæmd l. geysimikið misrétti milli þeirra, sem hafa veðlán, og hinna, sem ekki hafa þau, og n. álítur ekki annað fært en að láta vaxtastyrkinn ná til allra lána, sem viðkomandi bændur skulda og vottorð liggja fyrir um frá skattnefndum, að talin hafi verið fram og sönnuð í árslok 1937, því að það er öllum vitanlegt, að lausalán eru sízt léttari eða hægari í meðferð heldur en veðlán. Þá hefir n. bætt garðræktarframkvæmdum í styrkhæfar jarðabætur samkvæmt l., með því að það hefir sýnt sig, að það er ennþá nauðsynlegt að auka garðræktarframkvæmdir í landinu, frá því sem er, og ennfremur af því að ýms héruð, sem mæðiveikin hefir geisað i, eru einhver beztu jarðaræktarhéruð landsins og nauðsynlegt að koma framleiðslu bænda meira inn á það svið en verið hefir hingað til. Ég skal geta þess, að í 4. lið 19. gr. er það tekið fram, að styrkja megi bændur til þess að koma upp rjómabúum. Nú er ekki veitt neitt ákveðið fé til þess á fjárlögum, en það er svo til ætlazt, að þau héruð, sem þennan styrk fengju, ættu að fá hann af því fé, sem veitt var á fjárlögum til mjólkurbúa, og þó að þar standi, að þessu fé skuli varið til mjólkurbúa, þá verður n. að leggja þann skilning í það eftir samtali við ríkisstjórnina, að þessar framkvæmdir falli einnig undir þann lið. Ég sé ekki ástæðu til að fara langt út í aðrar gr. í II. kafla. Að vísu geri ég ráð fyrir, að ofurlitið hafi verið breytt til um fyrirkomulag og úthlutun þess styrktarfjár, sem verja á til stuðnings bændum, og er það þá gert í samræmi við þá reynslu, sem fengizt hefir í þessu efni. Ég tel óþarft að fara frekar út í það hér, nema sérstakt tilefni gefist til. Ég skal geta þess, að í frv. því, sem mæðiveikinefnd samdi og sendi til landbn. beggja d., var sérstakur kafli um niðurskurð og heimild til þess að hefjast handa í því máli á næsta hausti. N. ræddi þetta atriði töluvert og athuguðu það, eftir því sem þær mögulega gátu, og eins og stendur í grg., er meiri hl. n. þeirrar skoðunar, að eftir þeim upplýsingum og gögnum, sem enn eru fengin, sé ekki unnt, svo framarlega sem ekki koma gerbyltandi nýjungar á næstunni í þessu máli, að losna við mæðiveikina úr landinu öðruvísi en ef það tækist, að hefta hana á útlínum og vinna síðan að því að skera niður fé af sjúkum svæðum og flytja þangað nýjan fjárstofn. Hinsvegar leit meiri hl. þannig á, að ekki væri ennþá kominn tími til þess að hefja þessar framkvæmdir, vegna þess að það vanti ýmsar forsendur fyrir því, að forsvaranlegt væri að ráðast í jafndýrar og stórfelldar framkvæmdir. M. a. má geta þess, að þó að von sé um, að unnt verði að hefta veikina á þeim útlínum, sem nú eru, þá er engin vissa fyrir því, og vissa fæst a. m. k. ekki fyrr en kemur lengra fram á sumarið eða jafnvel ekki fyrr en komið er fram á haust, og á meðan ekki er fengin vissa fyrir því, að veikin sé ekki komin út fyrir aðalvarnarlínurnar, og þar af leiðandi líkur fyrir því, að hún streymi þá hindrunarlaust um meginhluta landsins, þá líta n. svo á, að ekki sé vit í að leggja í niðurskurð á þessu svæði, með því að þá væri misheppnaður aðaltilgangurinn, að útrýma veikinni úr landinu án niðurskurðar. Og svo er annað, sem líka má minnast á, sem sé það, að nokkur reynsla er fengin fyrir því, að sauðfjárstofninn er mismunandi móttækilegur fyrir veikina, og líkur eru til þess, að það fé, sem eftir er á sýktu svæðunum, sé ómóttækilegra fyrir veikina en það, sem drepizt hefir. Ef gripið væri til niðurskurðar, þá er þessum stofni útrýmt líka, og við ættum á hættu, að veikin legði allan fjárstofn landsins undir sig. Meiri hl. n. álítur, að nauðsynlegt sé að afla frekari reynslu í þessu efni, áður en ráðist yrði í slíkar framkvæmdir. Ennfremur má geta þess, að enn er ekki fullvíst, hvort veikin berst eingöngu frá kind til kindar eða hvort hagar og hús geta einnig smitað, og hvort veikin getur borizt með öðrum dýrum, t. d. músum. Eg skal geta þess í því sambandi, að nú hefir tekizt á rannsóknarstofu að smita mýs af mæðiveiki, og er það atriði, sem þarf að rannsaka. Sé það rétt, þá er að miklu leyti kollvarpað trúnni á öryggi girðinganna, því að það þarf þétta girðingu til þess að halda músum. - Þá skal ég einnig geta þess, að mér hefir verið sagt, að það hafi borið mjög á lungnaveiki í fé, sem á síðasta ári voru gerðar tilraunir á í Heggstaðanesi, en þar var framkvæmdur algerður niðurskurður og flutt ósýkt fé í staðinn. Ennþá hefir ekki verið fullrannsakað, hvort hér er um að ræða hina venjulegu landlægu lungnaveiki eða mæðiveiki. Um þetta atriði hafa n. ekki getað orðið sammála. Einn nm., hv-. 1. þm. N.-M, sem að vísu á ekki sæti í þessari d., en hefir starfað að málinu, var á því, að rétt væri að samþ. heimildina um fjárskipti og niðurskurð í aðalatriðum óbreytta, eins og hún kom til n., og hefjast sem fyrst handa um framkvæmdir, en n. gátu ekki fallizt á þetta atriði af þeim ástæðum, sem ég nú hefi greint. - Hv. þm. Borgf. hafði og nokkra sérstöðu í þessu máli. Hann vill láta hefjast handa á næsta hausti um niðurskurð, en ekki á jafnalmennum grundvelli og hv. 1. þm. N.-M., heldur vill hann ákveða lítið afmarkað svæði og gera þar tilraunir með niðurskurð og fjárskipti. Ég skal ekki fara langt út í það mál, fyrr en hv. þm. hefir talað fyrir brtt. sínum um þetta. Nokkrar aðrar brtt. hafa komið fram við frv., en ég sé ekki ástæðu til að fara út í þær, fyrr en þær liggja fyrir og flm. hafa gert grein fyrir þeim. Ég held, að ég hafi ekki mál mitt lengra að þessu sinni, og ég vænti þess, að hv. þdm. geti fallizt á að afgreiða málið í öllum. aðalatriðum eins og það liggur fyrir og landbn. Alþ. hafa sameinazt um það, og það yrði gert sem fyrst, svo að málið geti gengið fram á skömmum tíma, en þurfi ekki að tefja tíma þingsins.

*Pétur Ottesen: Ég þarf ekki að segja mikið um frv. það, sem hér liggur fyrir, og nægir mér að vísa til þess, sem hv. frsm. landbn. hefir sagt um þau atriði, sem þetta frv. inniheldur. N. voru sammála um að leggja til, að treystar yrðu varnir svo sem bezt mætti verða, til þess að reyna að hefta útbreiðslu veikinnar, og að haldið yrði áfram stuðningi til bænda á mæðiveikisvæðinu, sem nú búa við mjög skarðan hlut út af þessum áföllum, sem þeir hafa orðið fyrir af völdum veikinnar. Að því leyti sem vikið er frá ákvæðum í gildandi l. um þetta efni, þá er það með hliðsjón af upplýsingum, sem fengizt hafa síðan um gang þessara mála, og hækkunin á styrk er vitanlega miðuð við það, að veikin hefir mjög færzt í aukana, síðan l. voru sett um þetta á síðasta þingi. Ég vil skjóta því til hæstv. forseta, hvort hann geti ekki fallizt á, að ég fari nú við 1. umr. nokkrum orðum um þær brtt., sem ég hefi borið fram, þó að með því sé dálítið brugðið út af algengri venju. Ég fer fram á þetta af því, að brtt. eru ekki við ákvæði frv., heldur aðeins viðauki við það, og eiga að vera sérstakur kafli í frv.

Ég hygg, að það gæti orðið til þess að stytta heldur umr. og flýta fyrir afgreiðslu málsins, að viðhafa þennan hátt, sem hv. þm. óskar eftir, og fellst því á það.

Ætla ég þá að leyfa mér að fara nokkrum orðum um þessar till. Eins og hv. frsm. landbn. gat um, varð nokkur ágreiningur í n., að því er snertir þessi fjárskipti, og er þá sérstaklega að minnast þess. sem hann gat um, að einn nm., hv. 1. þm. N. M., vildi ganga inn á till., sem fyrir lágu frá framkvæmdarnefnd um, að á næsta hausti yrði hafizt handa um niðurskurð og fjárskipti á öllu hinu sýkta svæði frá Blöndu, þ. e. í Húnavatnssýslum báðum, Mýrasýslu, Borgarfjarðarsýslu og í hluta af Dalasýslu. Að því er þetta atriði snertir, stóð hv. 1. þm. N.-M. einn í n., því að þó að ég vildi ganga ef til vill nokkru lengra heldur en hinir hv. meðnm. mínir, þá vildi ég ekki undir neinum kringumstæðum fallast á, að út í svo stórfelld fjárskipti yrði farið á næsta hausti, og það m. a. af því, að af þeim fundahöldum, sem fram fóru snemma á þessu ári, var það alveg ljóst, að meiri hl. fjáreigenda á mæðiveikisvæðinu var því gersamlega andstæður, að út í svo stórfelld fjárskipti yrði farið nú þegar á næsta hausti, þó að meiri hl. þessara manna léti í ljós þá skoðun, að þeir sæju ekki aðra leið til lausnar þessu máli, að óbreyttu viðhorfi, heldur en að leggja út í fjárskipti. Það kom aðeins fram á einu svæði, í nokkrum hreppum sunnan Skorradalsvatns að Hvalfirði, eftir þeirri atkvgr. að dæma, sem þar fór fram, að nokkurnveginn eindreginn vilji virtist vera hjá bændum fyrir því að láta fara fram fjárskipti á þessu tiltekna svæði. Að því leyti var atkvgr. alveg sérstæð. Ég hefi þess vegna í mínum brtt. - en þar er tekinn upp kafli sá um fjárskipti, sem mæðiveikinefnd samdi og sendi landbn. Alþ. - tekið það upp, að frekar skuli þó ekki að gert að fjárskiptum á þessu ári heldur en að láta þau fara fram á þessu tiltekna svæði, þar sem almennur vilji er fyrir hendi í þessu efni. Þar er þannig ástatt, að nú virðist veikin vera orðin allútbreidd á svæðinu, þó að hinsvegar séu ekki enn mikil brögð að því, að féð hafi drepizt úr veikinni. En það má búazt við, eftir öllum gangi veikinnar á öðrum svæðum að dæma, að hún brjótist út núna á þessu ári og geri þar mikinn usla. Ég vil benda á, að í rann og veru er ekki mikið, sem ber á milli mín og frsm. og þeirra manna í n., sem hafa svipaða afstöðu og hann, því að þeir vilja gefa ríkisstj. heimild til þess að framkvæma nokkur fjárskipti einmitt á þessu ári og miða þar við þau fjárskipti, sem fram fóru í Heggstaðanesi á síðasta ári. En ég vil láta gera tilraun til fjárskipta nú á næsta hausti. Ég vil láta lögleiða þessar reglur, sem fjárskiptin eiga að byggjast á, en láta það ekki allt svífa í lausu lofti, eins og gert var á síðasta ári, og eins og mun verða gert, ef till. þær verða samþ., sem hv. frsm. og þeir, sem eins líta á þetta mál í n., hafa komið með, því að þeir ætla að leggja það í vald ríkisstj. og framkvæmdanefndarinnar, með hvaða hætti þessi fjárskipti eigi að fara fram, og hvernig eigi að búa að bændum í sambandi við þessi fjárskipti. Og ef það verður niðurstaðan. að þetta mál verði leyst með þeim hætti, að fjárskipti verði gerð á öllum svæðum, þá er réttast, að grundvöllurinn að þessum fjárskiptum verði nú þegar lagður, heldur en að það verði farið að taka upp nýja aðferð og reglu í þessu efni, eftir að búið er að framkvæma svo og svo mikið á allt öðrum grundvelli. Því um grundvöllinn fyrir fjárskiptunum, sem ég hefi tekið upp er enginn ágreiningur í nefndinni. Í þessum kafla frv., sem ég vil setja inn, er mjög vel um það búið, að það sé ekki að neinu flanað í þessu efni. Ríkisstj. er, samkv. mínum till., veitt heimild til þessara framkvæmda, en sú heimild er bundin mjög mörgum og mikilsverðum varúðarráðstöfunum. Í fyrsta lagi má engin fjárskipti framkvæma, nema læknar rannsóknarstofu háskólans telji vonlitið, að meðul gegn veikinni finnist bráðlega. Í öðru lagi, að þeir ásamt framkvæmdanefndinni telji öruggt, að veikin stöðvist við aðalvarnarlínurnar. Og í þriðja lagi, að framkvæmdanefnd líti svo á, að fjárskipti séu líklegasta leiðin til þess að vinna bug á veikinni. - Þá er gert ráð fyrir, að ráðh. gefi út reglugerð um fjárskipti, sem þó því aðeins mega fara fram, að samþykki fjáreigenda á svæðinu hafi fengizt fyrir því, þannig að eigi færri en fjáreigenda gjaldi því jákvæði, að fram skuli fara slík fjárskipti. Þetta hafði fallið niður úr handriti mínu, þegar ég afhenti þetta til prentunar, en ég hefi flutt brtt. um að taka þetta upp aftur. Þær till., sem ég geri um framkvæmdirnar í ár, eru miðaðar við þetta tiltekna svæði, sem ég gat um áðan, en ef einhverra hluta vegna er ekki hægt að framkvæma þetta á þessu svæði, þá hefir ríkisstj. heimild til þess að láta fara fram fjárskipti á öðru svæði, þar sem ekki er fleira fé heldur en þarna er um að ræða og ekki lakari aðstaða til þess að einangra féð heldur en þarna er. Svo eru í þessum kafla varúðarreglur um, að þegar á að fara að hreinsa svæðin, þá sé mjög vel um það búið, að svæðin verði gerð fjárlaus; það eru settar ákveðnar, strangar reglur en smalamennsku og annað, sem nauðsynlegt er til öryggis því, að ekkert sjúkt fé sé á þeim svæðum, sem fjárskiptin eiga að fara fram á. Ennfremur er í þessum brtt. mínum ákvæði um, að þegar til fjárskiptanna komi, þá verði bændur á ósýktu svæðunum skyldaðir til að láta af hendi líflömb til þess að flytja inn á þessi svæði, og mundi svo verða um þetta búið, að menn þurfi ekki að borga hærra verð en eðlilegt er fyrir þessi líflömb, með því að miða við gangverð á sauðfjárafurðum á því hausti, sem fjárskipti eru framkvæmd og kaup á þessum lömbum fara fram. Auk þess eru ýmsar aðrar reglur um, hvernig þessum kaupum skuli hagað. Þá er ákvæði um þann styrk, sem bændur eiga að fá til þessara fjárskipta, og ég vænti, að allir geti verið sammála um, að nauðsynlegt sé, að bændur njóti nokkurs fjárstyrks í þessu augnamiði, og er gert ráð fyrir, að til kaupa á líflömbum verði greiddar 8 kr. á hvert lamb, miðað við helming ærtölunnar, en 5 kr. á lamb, það, sem fram yfir er. Auk smærri ráðstafana, er ennfremur ákvæði um, að á næsta ári, eftir að fjárskiptin fara fram, fá; menn stuðning. sem nemur 6.50 kr. á hverja á, og á þannig að gera mönnum kleift að komast yfir það tekjulausa tímabil í fjárræktinni, sem verður hjá þeim, næst eftir að þeir hafa keypt líflömb. Ég skal ekki fara frekar út í að lýsa ákvæðum þeim, sem í þessum kafla felast, því að þetta liggur hér allt fyrir. Ég skal geta þess, að kostnaðurinn, sem mundi leiða af fjárskiptum á þessu svæði, sem ég hefi miðað brtt. mínar við, á næsta hausti, mundi verða nokkur. Ég geri ráð fyrir, að það yrðu um 8000 ær á þessu svæði, og að á fyrsta hausti yrðu keypt lömb sem svaraði hálfri ærtölunni, 4000 lömb, og með 8 kr. verði á hverju lambi verður það 32000 kr. Ég geri ekki ráð fyrir, að um veruleg kaup yrði að ræða á næsta hausti; ég hefi gert ráð fyrir eins og 1000 lömbum til viðbótar, og þar sem styrkurinn á þau er 5 kr. á hvert, yrðu það 5000 kr. Svo yrði styrkurinn, sem kæmi á alla ærtöluna, 6.50 kr. á hverja á, eða alls 52000 kr. Svo munu þær viðbótargirðingar, sem þarf að gera, kosta 32000 kr. Allur kostnaðurinn við fjárskipti á þessu svæði yrði þá 120000 kr. Þetta er að vísu há upphæð, því er ekki að neita, en ég vil benda á það, að í sambandi við þessi fyrirhuguðu fjárskipti þarna hefi ég gert mér dálitla grein fyrir því, hvað miklu muni þurfa að verja til stuðnings bændum á þessu svæði næstu 3 ár, ef engin fjárskipti fara fram. Er þá fjármissirinn eða fjárfækkunin á þessum svæðum miðuð við þá reynslu, sem við höfum af fjármissi á svæðum, eftir að þau virðast vera alsýkt, eins og þessi svæði áreiðanlega eru nú. Annarsvegar er miðað við þetta og hinsvegar við þá tilhögun, sem höfð var hjá mæðiveikinefndinni á skiptum bótafjár til fjársýkisvæðanna, sem nú hefir verið lögð til grundvallar hjá n. Þá myndi á fyrsta ári vaxtatillagið á þessu svæði nema 10 þús. kr., vegaféð 12 þús. kr., eða alls 34 þús. kr. Með tilliti til áframhaldandi fjárfellis af völdum veikinnar, og miðað við reynsluna í ofanverðum Borgarfirði, þá myndi þetta á öðru ári verða komið upp í 46 þús. kr., og á þriðja ári býst ég við, að það yrði nokkru hærri upphæð. En ef miðað væri við 46 þús. það ár, þá myndi þetta næstu 3 árin nema 126 þús. kr., eða nokkru hærri upphæð heldur en kostnaðurinn við fjárskiptin í eitt skipti hefir í för með sér. Og þessi samanburður gefur dálitla bendingu um það, að kostnaðurinn við fjárskiptin, ef grundvöllur er fyrir því og möguleikar á því, að með slíkum hætti megi stöðva veikina, sé ekkert ægilegur í samanburði við kostnað þann, sem er óhjákvæmilegur til að styðja bændur á mæðiveikisvæðunum, eftir þeirri reynslu, sem við höfum fengið, og öllu því útliti, sem blasir augljóslega við okkur. Ég verð að segja, að þrátt fyrir þennan stuðning, sem á að veita bændum á þessum svæðum, þá hefi ég mjög litla trú á því, þar sem ekki eru kringumstæður fyrir hendi fyrir bændur til þess að breyta sínum búskap og afla svipaðra tekna með þessum styrk, að halda bændum við búin eða á jörðunum á þessum svæðum, eftir að héruðin eru orðin sauðlaus. Ég hefi mjög litla trú á því, að með þessum styrk eða svipuðum styrk í framtíðinni sé nokkur von til þess að geta haldið bændum á jörðunum. Ég vildi aðeins láta þetta koma fram hér í sambandi við þá till., sem ég flyt um þetta efni, og skal ég svo ekki fjölyrða frekar um það. Ég vil aðeins endurtaka, að milli mín og hv. frsm. landbn. og annara í landbn., að undanteknum hv. 1. þm. N.-M., sem leggur til, að þegar á þessu ári verði stofnað til stórfelldra fjárskipta, er lítill skoðanamunur og ekki nema sá, að ég álít réttara. að þegar á þessu þingi séu settar ákveðnar reglur um hin væntanlegu fjárskipti. Ég legg það undir dóm hv. d., hvað henni sýnist um þetta, og ég álít óþarft að eyða miklum tíma í umr. um þetta mál, því að það liggur svo augljóst fyrir, að þess ætti ekki að þurfa við. Skal ég svo ekki við þessa umr. eða við 2. umr. fara fleiri orðum um þetta, nema sérstakt tilefni gefist til þess.



Herra forseti! Mér finnst ég ekki geta setið undir þessum umr. hér, án þess að fá að segja örfá orð, enda þótt ég búist ekki við, að menn séu komnir hingað til þess að láta sannfærast. Eftir þeim plöggum, sem fyrir liggja í frv. á þskj. 483, um varnir gegn útbreiðslu mæðiveikinnar og stuðning til bænda, er beðið hafa tjón af henni, ásamt með brtt. á þskj. 484 frá hv. þm. Borgf., um svipað efni, þá er þar margs að minnast og margt, sem ég get ekki fellt mig við, hvorki að orðalagi eða efni til. Hv. þdm. er nokkuð kunnugt um afstöðu mína til þessa máls. Þetta er svo stórfellt mál, eins og drepið hefir verið á, að það tekur lengri tíma og fleiri orð en sú stutta ræða. sem ég ætla að halda, getur náð yfir, ef gera ætti því rækileg skil. Eins og drepið hefir verið á, þá er frv. í tveimur köflum. Fyrri kaflinn er um það, hvernig framkvæma skuli varnirnar, og þar er niðurstaðan sú, að þær skuli framkvæmdar með líkum hætti og áður, að nefnd skuli skipuð, framkvæmdarstjóri skipaður, varnargirðingar settar og verðir settir. Þetta er aðalinntak fyrri kafla þessa mikla máls. sem landbn. beggja d. standa að, þótt það sé borið fram af landbn. Nd. Nú verður manni að spyrja, þegar þessar höfuðlínur eru dregnar, og þegar þessar höfuðráðstafanir eru settar fram, sem nú á að fara að lögleiða á ný, hvernig hinar fyrri ráðstafanir og aðgerðir hafi heppnazt, sem ætlunin er, eins og orðalag grg. segir, að skuli framkvæmdar með líkum hætti og áður. Og n. svarar því sjálf, hvernig þær hafi gefizt, að því er snertir vörzlu og girðingar. Hún segir, ef ég með leyfi hæstv. forseta má taka það orðrétt upp: „Allar aðalvarnarlínur, sem ákveðnar voru í varnarlögunum frá 1937, eru nú úr gildi fallnar, með því að veikin reyndist vera fyrir utan þær allar“. Og af því að þessar aðallínur eru úr gildi fallnar, þá telur n. sjálfsagt, að koma upp nýjum aðalgirðingum. Afleiðingin verður sú sama á næsta ári, að þær varnarlínur verða úr gildi fallnar, af því að veikin verður komin út fyrir þær. Þessi skollaleikur getur haldið áfram ár eftir ár. Ég hefi áður gefið þinginu vísbendingu um, að svona mætti halda áfram endalaust. Það þarf ekki að hafa sterkari rök fyrir því en þeirra eigið orðalag, þegar þeir eru að reyna að verja hinar nýju línur, sem á að setja. Það skiptir ekki svo mjög miklu máli, hvort kostnaðurinn við þetta er á þriðja hundr. þús. kr., ef vitað væri, að þetta kæmi að gagni. En þegar það er vitað fyrirfram, og það meira að segja eftir umsögn þeirra n., sem hafa haft málið til rannsóknar næstum því allan þingtímann, auk þeirrar undirbúningsnefndar, sem unnið hafði að því langan tíma, þá er það furðuhart, að feta í fótspor fyrri reynslu í þessum efnum, þegar maður hefir svona nákvæmar yfirlýsingar um það frá n., hvernig þetta hefir gefizt undanfarið ár. Þetta vildi ég sagt hafa um þessa stórfelldu stefnu í varnamálunum. Um II. kafla frv. hefi ég ekki mikið að segja, því að eins og ég tók fram í ræðu á síðasta þingi, þá mun ég ekki beita mér á móti þeim ráðstöfunum, sem gerðar eru til að bæta mönnum upp það tjón, sem þeir hafa orðið fyrir. Ég tel það meira að segja skyldu hv. þm., að hygla þeim mönnum, sem þeir beint eða óbeint hafa átt þátt í, að yrðu fyrir stórfelldu tjóni. Það má ekki minna vera en að þingheimur styðji þá bændur, sem orðið hafa fyrir stórfelldu tjóni vegna ráðstafana, sem þingið hefir sjálft átt hlut að. Þá vil ég með örfáum orðum koma inn á III. kaflann í þessum varnamálum, sem kemur fram sem brtt. frá hv. þm. Borgf. Eins og getur um í grg. frv., þá hafði sú mikla prestarnefnd, þriggja manna lögskipuð nefnd, komið fram með þennan III. kafla, um fjárskipti eða niðurskurð. Þeim hefir þótt betur fara á því að tala um fjárskipti, því að orðið niðurskurður hljómar illa í eyrum manna. Fjárskipti er miklu fallegra orð. En bak við fjárskiptin er náttúrlega niðurskurður eða það, að heimila ríkisvaldinu að láta fara fram niðurskurð á einhverju takmörkuðu svæði og láta svo fara fram fjárskipti á eftir og fá nýjan stofn. N. hefir ekki getað orðið samferða í þessu efni. Einn hv. þm., eins og getið er um í grg., hv. 1. þm. N.-M., er með kaflanum frá pestarnefndinni, að ráðast í stórfelldan niðurskurð og fjárskipti á næstu árum. Hann hefir nú ekki getað flekað aðra þm. úr n. með sér, nema hálfan þm. Borgf., en hann hefir flutt brtt. um fjárskipti á takmörkuðu svæði. Hann vill fara varlega og hafa þetta sem einskonar tilraun, og er náttúrlega ekkert við því að segja, þegar menn eru svo hjartanlega sannfærðir um, að það stefni að niðurskurði, eins og landbn. beggja d. virðist vera. Þessu til sönnunar vil ég taka upp lítinn kafla úr grg. frv., með leyfi hæstv. forseta: „Þó að meiri hl. n. líti hiklaust svo á, að ennþá liggi ekkert fyrir í þessum málum, sem bendi til þess, að unnt sé að losna við mæðiveikina og þann voða, sem af henni stafar, á annan hátt en ef það tækist með niðurskurði og fjárskiptum, og þó hún einnig sé sannfærð um, að það væri því betra, því fyrr sem það næðist, þá álítur meiri hl. n. samt ennþá vanta ýmsar forsendur fyrir því, að hún telji forsvaranlegt að hefjast þegar handa um þær framkvæmdir“. Hér er kveðið nokkuð ríkt að orði, og ég vil mótmæla því, að þetta sé rétt, þar sem orðalagið er þannig, að n. hafi ekki séð neitt, sem bendi til þess, að hægt sé að losna við veikina. Mér finnst það nokkuð djarft að halda því hiklaust fram, að það bendi ekkert til þess, að hægt sé að losna við þessa veiki. Ég hefi bent á, að hægt væri að losna við veikina. En n. tekur nú kannske ekki orð dýralæknisins frá Akureyri neitt hátíðlega, en ég vil þó halda því fram, að henni sé skylt að taka þetta sem rannsóknarefni, ekki síður en það, sem ófaglærðir menn í þessum efnum halda fram. Að það eigi svo að fara að byggja stórfelldan niðurskurð á því, sem á undan er gengið í þessu máli, það þykir mér voðalegt. Það má læra margt af grg., og ég vil segja n. til hróss, að hún hefir lagt mikla vinnu í þetta. En það þarf færari menn en mig til að rekja garnirnar úr þessari grg., en það væri þó gaman að gera það. Þegar n. í niðurlagi grg. er að tala um fækkun á fénu, þá skil ég það ekki, því að það, sem er fullyrt í öðru orðinu, er tekið til baka í hinu. Þar er fækkunin miðuð við prósenttölu, og er hún sumsstaðar 49%, 50% eða 60%. En aðalniðurstaðan er sú, að fjárfækkun hefir orðið geysimikil á pestarsvæðunum. En samt segir n., til þess að breiða yfir þessar tölur, að hún vilji ekki bera ábyrgð á því, að öll þessi fækkun sé beinlínis af völdum mæðiveikinnar. Það er líka vitanlegt, að fé hefir drepizt úr öðrum sjúkdómum. En í fjárfækkuninni er það líka talið, sem menn hafa skorið niður af hræðslu við veikina. Svo eigum við í auðmýkt að beygja okkur fyrir því, að svona mikið hafi fénu fækkað af völdum veikinnar. Ég held því fram, að menn að óþörfu hafi verið hræddir til þess að drepa niður fé sitt. Samt á að fara að heimta af mér, að ég gefi ríkisvaldinu heimild til að láta skera niður fé í stórum stíl. Meiri hl. n. var þó svo skynsamur, að hann vildi ekki ganga hiklaust inn á þetta, heldur tók það ráð, að skjóta þessu vandamáli undir dóm eigendanna sjálfra. Það var boðað til fundar á pestarsvæðunum á síðastl. vetri, og þar var beðið um úrskurð bændanna sjálfra, hvort þeir óskuðu eftir niðurskurði eða ekki. Þegar hinir miklu menn í þinginu og hinir íslenzku vísindamenn eru komnir í rökþrot og vandræði, þá ætla þeir að skjóta af sér ábyrgðinni á þessu og spyrja bændurna, hvort þeir vilji láta skera niður fé sitt eða láta það lifa. Annað er ekki hægt að fá út úr þessu. Svo kemur hv. þm. Borgf. með miðlun í þessu máli. Hann vill fá heimild til að gera tilraun í þessum efnum á svæðinu frá Skorradalsvatni að Hvalfirði. Þessi tilraun kostar ekki nema 120 þús. kr.! Hann hefir flutt um þetta 14 gr., eins margar og undirstaðan var að Versalasamningunum. En það er aðallega þrennt, sem á að tryggja mönnum, að ekki sé farið út í neina vitleysu, og ætla ég að tala örlítið um þau grundvallaratriði, sem eiga að vera til tryggingar þessari ráðstöfun. Það má ekki fara út í fjárskipti, nema læknar rannsóknarstofu háskólans, sem hafa haft rannsóknir á veikinni með höndum, telji vonlítið, að meðul gegn veikinni finnist bráðlega. Í öðru lagi, að læknar rannsóknarstofunnar, ásamt framkvæmdarstjóra varnanna, telji öruggt, að veikin sé stöðvuð við aðalvarðlínurnar. Og í þriðja lagi, að framkvæmdanefnd líti svo á, að fjárskipti séu líklegasta leiðin til þess að vinna bug á veikinni. Ég skal segja hv. þm. það, að það eru veigamikil rök, sem eiga að liggja bak við þetta ! Það eru einmitt sömu rökin og nú þegar liggja fyrir aðalvarnargirðingum á pestarsvæðum Íslands. En ég vil segja hv. þdm. það, að ég tel þessar undirstöður svo lítils virði, að það gengi glapræði næst að ganga inn á þetta. Ég vil benda á, að dýralæknar landsins eru lítilsvirtir eins og fyrri daginn, því að þeir eru hvergi hafðir með í ráðum um þetta mál, heldur eru teknir þessir íslenzku vísindamenn, sem vita mjög lítið um þessi mál, sem ekki er heldur von, því að þeir eru ekki dýralæknar. Ég vil nú benda á, að hvaða niðurstöðum þessir íslenzku vísindamenn hafa komizt á undanförnum árum, eða þessum 3 árum, sem liðin eru, síðan þetta mikla mál kom upp. Það lítur dálítið skrítilega og skoplega út, að taka það hátíðlega, sem þeir halda fram, því að fyrst þegar rannsóknarstofan tekur málið til meðferðar, þá kemst hún að þeirri niðurstöðu, að hér sé um lungnapest að ræða, eða þann sjúkdóm, sem ég held enn fram, að veikin sé. Þegar hún friðaði ekki fólkið og fé hélt áfram að drepast, þá var það ekki lungnapest lengur, heldur lungnaormar. Þegar það dugði ekki, þá var að finna nýja leið, og þá var farið suður til Afríku og sagt, að veikin hefði borizt hingað með karakúlfénu. Menn hafa haldið, að þetta væri heilagur sannleikur, þótt allir hafi að vísu ekki gleypt við þessu. Þó get ég sagt það hér, að sjálfur forstöðumaður þessara óskapa, prófessor Níels Dungal, hefir neitað því í viðurvist forsrh. og dýralækna landsins í marzmánuði í fyrra, að hér væri um nýja veiki að ræða. Svona fullyrðingar í dag hafa ekkert að segja, þegar þeim svo er neitað á morgun. Í hitt eð fyrra var það þetta, í fyrra þetta, í ár annað, og svo kemur sjálfsagt enn eitthvað nýtt. Ég heyri hjá hv. frsm. landbn., að hann var að koma með nýjar upplýsingar, því að hann sagði, að rannsóknarstofan væri nú farin að geta smitað mýs. Þetta er nú mjög mikið nýmæli fyrir mig ! Ég hefi alltaf vitað, að það væri hægt að smita mýs af þessari veiki. Hún kemur fram í flestum húsdýrum í sérstöku formi, því að bakteríurnar eru mismunandi afbrigði af sama stofni. Það eru því hænsni, svín, mýs og fleiri dýr, sem fá samsvarandi veiki. Hún er kölluð á vísindamáli „Hæmorrhagisk septicemi“ eða „Pasteurellosis“. En hún er kölluð mismunandi nöfnum hjá hinum ýmsu dýrategundum. Þetta vita hv. þm. ekki, og vitanlega ekki heldur læknar rannsóknarstofunnar, því að þeir eru ekki dýralæknar. Þessi veiki hefir verið rannsökuð í öðrum löndum fyrir mörgum mannsöldrum, en það eru mynduð ný læknavísindi hér á landi, að því er snertir dýralækningar. Hv. þm. Borgf. endaði ræðu sína á því, að ef hægt væri að stöðva veikina, þá væri kostnaðurinn ekki ægilegur við fjárskiptin. Þetta er rétt eftir því dæmi, sem hann tók. En það er alltaf þetta stóra „ef“. Það hefir alltaf verið sama fálmið frá byrjun, og við getum alltaf bætt því við, að ef tækist að stöðva útbreiðslu veikinnar, þá væri ekkert að horfa í þetta. Ég skal játa að ég gæti gengið með þeim út í allan fjárann, ef ég væri viss um, að þau ráð dygðu. En ég mótmæli öllu þessu fálmi, og ég þvæ hendur mínar af því öllu saman, eins og Pílatus forðum, nema af II. kafla, því að þegar maður hefir sagt a, verður maður líka að segja b og reyna að hjálpa mönnum til þess að komast upp úr því feni, sem búið er að setja þá í.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson): Ég ætla að svara nokkru af því, sem kom fram hjá hv. þm. Borgf. og hv. þm. Ak. Um það, sem hv. þm. Borgf. sagði viðvíkjandi fjárpestinni, get ég að vísu viðurkennt það, sem hann sagði, að milli mín og hans væri enginn meiningarmunur. Við erum í aðalatriðunum sammála um það, að að óbreyttu ástandi, muni niðurskurður ekki geta orðið fyrr en síðar, enda hefir meiri hl. landbn. ekki fallizt á niðurskurð að svo stöddu, heldur að heimilað yrði, að niðurskurður gæti hafizt næsta haust með þeim skilyrðum, sem þar eru sett. Ég skal skýra frá því, af hverju meiri hl. n. getur ekki fallizt á niðurskurð strax. Fyrst er að geta þeirrar almennu ástæðu, að n. telur ekki öruggt ennþá, og varla einu sinni næsta haust, um það leyti sem niðurskurður yrði hafinn, hvort búið yrði að hefta veikina á þeim útlínum, sem nú er talið, að hún sé á, en ef það skyldi mistakast, finnst okkur óráð að hefja niðurskurð, meðan óvíst er, hvort veikin getur ekki geisað yfir allt landið. Við erum ekki sammála um það, að þó að gripið yrði til niðurskurðar, væri rétt að byrja hann á því svæði, sem hv. þm. Borgf. nefndi. Fyrst er þess að geta, að þetta svæði er þannig, að veikt fé getur verið á báðum hliðum. En þegar niðurskurður er hafinn, verður að haga honum þannig, að öruggt sé að hafa veikina ekki nema á eina hlið. Margir álíta, að ef á annað borð á að beita niðurskurði, sé réttast að byrja hann á svæðinu í Grímsnesi og Laugardalnum. Ástæðan til þess er sú, að það má teljast jarðarsvæði, og girðingar eru þar komnar upp, og þar er tiltölulega meira fé veikt en á því svæði, sem hv. þm. Borgf. stakk upp á, því að þar er mikið af fé, sem má telja fallið. Þess vegna getur n. ekki fallizt á, að þetta svæði yrði valið. En nú má segja sem svo, að þó að menn væru ekki með því að hefja niðurskurð á næsta ári, væri hættulítið að hafa heimild um þetta í l., til þess að benda á þær leiðir, sem upp yrðu teknar og farið eftir, ef til niðurskurðar yrði gripið. Meiri hl. n. lítur hinsvegar þannig á, og raunar hv. þm. Borgf. líka, og ég held allur þorri þm., að ekki komi til greina að hefja niðurskurð fyrr en á komandi hausti, og þar sem varúðarreglur hafa verið settar og ennfremur eru á ferðinni till. um ýmislegt, sem þyrfti að gera, og þær út af fyrir sig myndi nægja til þess, að ekki yrði ráðizt í niðurskurð, sé fráleitt að samþ. slíka heimild. Þó að brtt. hv. þm. Borgf. yrði samþ., verður samt að teljast útilokað, að niðurskurður fengist, vegna þess að veikin yrði ekki stöðvuð á línunum svo snemma, að unnt yrði að hefja niðurskurð á komandi hausti. Þess vegna verður að telja, að slíkt komi ekki til greina, og réttast að fresta öllum l. um það, hvernig hann skuli framkvæmdur, vegna þess að málið hefir ekki verið athugað sem skyldi, og það veitir ekki af tímanum til næsta þings, til þess að undirbúa málið innan þings og utan. Enda þótt till. hafi komið fram um niðurskurð, er málið ekki svo hugsað af öllum þorra þm., að ekki veiti af að nota tímann til næsta þings til að undirbúa allar slíkar framkvæmdir betur en nú er. Af þessum ástæðum hefir n. ekki séð sér fært að leggja til, að l. um þetta yrðu sett. Auk þess má geta um, að verði horfið að niðurskurði, hlýtur það að hafa í för með sér geysimikil útgjöld úr ríkissjóði, sem myndu nema hundr. þús. kr., og sennilega millj., fram yfir það sem nú er. Þess vegna verður Alþ. að velta því fyrir sér, hvernig unnt yrði að afla þessara tekna, og það verður ekki ákveðið á þessu þingi, en án þess að finna einhverja leið til að standast kostnaðinn, verður ekki ráðizt í slíkt. Það myndi raska allmjög þeim útgjaldaliðum og jafnvel tekjuliðum, sem þetta snerta, og vegna þess vinnst ekki tími til að ganga frá því á þessu þingi, ef afgreiðsla fjárl. á að ráða þingsetu. Þess vegna verður ekki lagt í niðurskurð,fyrr en það verður álitið nokkurnveginn tryggt, að unnt sé að bæta bændum tjónið, og ekki fyrr en slíkt verður talið alveg nauðsynlegt. Næsta Alþ. verður að fjalla um málið meira en þetta Alþ. Ég skal ekki fullyrða um þá hluti við hv. þm. Borgf. hvort heildarkostnaður við niðurskurðinn myndi verða mínni fyrir ríkið heldur en að halda uppi þeim bótum, sem óhjákvæmilega koma í fótspor pestarinnar fyrir þau héruð, sem hún er komin í, og enn meiri, ef hún breiðist út, en um eitt er vist, að verði þær umbætur framkvæmdar, sem nauðsynlegar eru, verða það miklu hærri bætur á hverju ári, og til þess þarf annaðhvort að fá nýjar tekjur eða lántökur. Það er alveg rétt, að meiri hl. n. lítur þannig á, að rétt sé að halda áfram tilraunum, hliðstæðum þeim, sem hafa verið gerðar á Heggstaðanesi, um það, hvort jörð, hús og hey smiti fé, sem að sé fengið, þótt féð seinna lægi saman, en til þess ætti að vera heimild í síðasta kafla frv. Ég skal ekki fara meira út í þetta um niðurskurðinn, en verð að svara hv. þm. Ak. nokkrum orðum, sem talaði með ákaflega miklum fítónsanda um þetta mál, eins og fyrri daginn. Hann réðst harðvítuglega á þær till., að upp væru teknar nýjar varnargirðingar, þar sem reynslan sýndi, að þær varnargirðingar, sem fyrirskipaðar væru í núgildandi l., væru orðnar ónýtar, því að veikin reyndist vera komin út yfir þær, og með þessari reynslu væri fengin sönnun fyrir því, að næstu varnarlínur myndu fara sömu leið, áður en þær væru komnar upp. Ég skal segja honum, að frá sjónarmiði þeirra manna, sem álíta veikina smitandi, og það er allur þorri bænda og allur þorri þeirra, sem eitthvað hafa kynnt sér, hvernig þessi veiki hagar sér, er talið sjálfsagt, að reynt verði að teppa samgöngur milli veikra svæða og ósýktra. Menn telja jafn sjálfsagt að framkvæma varnirnar gegn veikinni eins og þegar um hernað er að ræða, þá telji menn sér skylt að setja upp vígi, og jafnvel þótt það komi fyrir, að eitt vígið falli, þá er ekki venja, að kveða upp þann dóm, að úr því að eitt vigi sé fallið, sé sjálfsagt að yfirgefa annað og þriðja vigið. Sagan hefir sýnt það, mörgum sinnum, að þótt eitt vígi bili, geta þeir, sem í því vörðust, þó að lokum rekið óvinina af höndum sér. Þótt svo illa tækist til, að fyrstu varnargirðingarnar hafi ekki dugað, er skylda, frá sjónarmiði þeirra manna, er vilja hefta útbreiðslu smitandi veiki, að búa til aðra varnarlínu og þá þriðju. Frá sjónarmiði hv. þm. Ak. er alls eigi víst, að veikin hafi alltaf borizt út frá einum stað, heldur myndi hún vera til um allt landið. Frá sjónarmiði hans get ég skilið, að hann vilji engar varnarlínur hafa. Það er rökrétt afleiðing af slíkri skoðun, að engar varnir eigi að viðhafa, og hefðu alls ekki átt að vera neinar frá upphafi. Ég hefi orðið var við það, að aðrir þm. hafa talað um að sýna mér fram á, að hv. þm. Ak. hefði rétt fyrir sér í þessu, að varnirnar væru hér ekki aðeins tilgangslausar, heldur hreint og beint til hins verra, bæði vegna staðhátta og annars. Ég vænti þess, að þeir þm., sem lita þannig á málið, komi fram með það í ræðum eða láti það sjást með atkv. sínum, ef þeir hafa enga trú á, að spornað verði við útbreiðslu veikinnar með girðingum. Það er sízt ástæða til fyrir þá þm., sem eru úr þeim herbúðum eða fulltrúar fyrir þau héruð, þar sem varnargirðingar hafa verið settar upp, að segja, að þeir hafi enga trú á því, að varnir geti komið að liði. Vilja þeir taka á sig þá ábyrgð, sem fylgir því, að fella allar varnir niður, og láta veikina ganga sinn gang? Ég vil spyrja hv. þm. Ak. og aðra þm., sem kynnu að vera sömu skoðunar sem hann, hvort þeir vilji láta skeika að sköpuðu um það, hvort veikin kann að breiðast út yfir nærliggjandi héruð? Landbn. álítur ekki nokkra leið færa til að útrýma veikinni aðra en niðurskurð. En honum fannst n. taka of fullan munninn, vegna þess að hann, sjálfur dýralæknirinn, hefir lýst því yfir, að hægt væri að stöðva veikina á annan hátt. Honum finnst firn mikil, að landbn. skyldi ekki taka meira tillit til orða hans. Hv. þm. Ak. telur unnt að útrýma veikinni á annan hátt, en ég hefi aldrei heyrt nein rök, sem séu svo sannfærandi. að menn vilji almennt telja þær leiðir bjargráð eða gætu tekið þær til greina. Honum hefir því miður ekki ennþá tekizt að sannfæra nema mjög fáa menn um, að svo sé. Ég verð að hryggja hann með því, að þrátt fyrir sérfræðiþekkingu hans á þessu sviði, hefir hann ekki getað sannfært mig né landbn. Þora þeir menn, sem þekkja veikina, að halda því fram, að hann hafi á réttu að standa? Mér þykir mjög leitt, ef þessi hv. þm. situr einn uppi með allan sinn vísdóm, eins og hann vill láta í veðri vaka, að hann skuli ekki hafa haft tækifæri til að sannfæra sauðsvartan og fáfróðan almenning um þetta mikilvæga mál og þá menn, sem hafa til að bera einhverja vísindalega þekkingu og reynslu á þessu sviði. Þá hélt hv. þm. Ak. því fram, að sauðfjárfækkunin væri ekki af völdum mæðiveikinnar. En af hvers völdum er hún þá? vildi ég spyrja. Þessi hv. þm. heldur því ef til vill fram, að bændur hlaupi í að skera fé sitt niður af tómri hræðslu við þessa veiki? En þetta er mjög mikil misskilningur hjá honum. Ef allar fullyrðingar hans byggjast á álíka mikilli þekkingu sem þetta, gef ég ekki mikið fyrir þær. Ég get sagt honum um eitt dæmi, sem mér er einkum kunnugt um og sýnir vel, hvernig veikin hefir hagað sér. Bóndi einn setti á 230 ær í fyrra. Þegar kemur fram á miðjan vetur, byrjar veikin að drepa féð, en hann sker enga kind, fyrr en hún er komin í dauðann, svo að það er ekki honum að kenna, þótt féð hrynji niður, enda varð sumt sjálfdautt. Í vor sem leið, þegar hann rekur á fjall, hefir sumt af því fé verið orðið veikt og drepizt í sumar, því að síðastl. haust vantaði hann af fjalli 60 fjár, sem hann finnur hræið af hingað og þangað. Svo þegar hann er búinn að ná saman sínu fé, athugar hann það og sér þá á mörgu af því, sumt er jafnvel komið í dauðann. Hann slátrar eingöngu því, sem á sér. Svo rekur hann féð saman hálfsmánaðarlega, og þá koma alltaf nýjar og nýjar kindur meira og minna veikar og sumar langt komnar. Þessu heldur hann áfram í allt haust fram yfir jól, og þá eru eftir af þessum stofni 70–80 ær. Þá hættir hann að skera, og nú mun hann ekki eiga eftir nema um 60 ær. Hverju er það að kenna, að þetta fé hefir farið, ef það er ekki af völdum veikinnar? Heldur hv. þm., að menn séu að gera það að gamni sínu að drepa féð, eða að það deyi úr ímyndunarveiki vegna þeirra umr., sem hér hafa farið fram á Alþ. og í blöðum landsins? Þá var hv. þm. að álasa n. fyrir það, að hún hefði gengizt fyrir því, að fram færi atkvgr. meðal bænda á mæðiveikisvæðunum um afstöðu þeirra til þessa máls. Og sagði hann, að n. hefði beðið um dóm bænda í rökþrotum sínum og vandræðum. Hann getur haft um þetta, hvaða orð sem honum þóknast, en ég skal skýra það fyrir honum, af hvaða ástæðum það var, sem n. lagði þetta til, það er vegna þess fyrst og fremst, eins og ég sagði áðan, að meiri hl. n. lítur þannig á, að innan skamms, ef tekst að hefta útbreiðslu veikinnar, þá beri að vinna að niðurskurði og fjárskiptum. Hinsvegar var n. það ljóst, að ekki þýddi fyrir löggjafarvaldið að samþ. með valdboði lög um fjárskipti og niðurskurð, ef meginþorri bænda væri á móti því. Þess vegna var nauðsynlegt að vita um vilja bændanna sjálfra, fá af stað umr. og athugun á þessu máli, til þess að þeir væru búnir að gera sér glögga grein fyrir því, ef til þess kæmi að Alþ. samþ. slíkan niðurskurð, því að þetta væri alveg óframkvæmanlegt, nema með samstilltum vilja bænda og löggjafarvalds. Það er því algerlega út í bláinn sagt, að n. hafi viljað skjóta sér undir dóm bændanna í rökþrotum sínum og vandræðum. Þá talaði hv. þm. mikið um það, að mistök hefðu orðið hjá þeirri vísindastofnun landsins, sem með þetta mál hefir farið. Mér dettur ekki í hug að neita þessu. Ég veit, að frá upphafi hafa orðið mikil mistök um meðferð þessa máls hjá þeim vísindamönnum og vísindastofnunum, sem sérstaklega var falið að hafa rannsóknina með höndum. Og því er ekki að neita, að fyrir þessi mistök er komið sem komið er, að útbreiðsla veikinnar er orðin svo mikil. Ef þeir hefðu fyrr áttað sig á því, hvað hér var um að vera, hefði verið hægt að stemma stigu fyrir útbreiðslu veikinnar, meðan hún var skemmra komin. En hitt verð ég að segja hv. þm., að ég hefi ekki orðið var við, að hann eða samherjar hans bentu á neina þá leið út úr ógöngunum, sem fær væri, og meðan svo er, situr ekki á þeim að deila á aðra fyrir mistök. Það er ákaflega hægt að berja sér á brjóst með faríseisku drambi og segja: Mikið andskoti eru þeir vitlausir! - Það er þetta, sem hv. þm. réttilega nefndi Pílatusarþvott, og það var slíkur þvottur, sem fram fór á höndum hans hér áðan. En ég teldi segja við hann hið fornkveðna: „Þegar þú þværð, þá þvoðu hreint“ - og ég vildi óska, að honum tækist að þvo hreint í þessu máli. Og ég vil ásaka þennan hv. þm., sem hefir haft trú á því, að hann sæti uppi með alla vizku í þessum málum, að hann skuli ekki fyrir löngu hafa farið fram á það við fjárveitingavald landsins, að honum væri fengið í hendur fé til þess að gera úrslitatilraunir í þessum efnum. Og ég vildi gjarnan leggja til þess, að hv. þm. væru fengin í hendur fjármunir, sem nægðu til þess að sýna og sanna það, sem hann heldur fram, að hann þekki eðli og gang veikinnar og kunni tök á að útrýma henni.

*Gísli Sveinsson: Herra forseti! Það má með sanni segja, að þegar ég og e. t. v. fleiri úr hópi þm. taka til máls í þessu máli, þá sé það sem sérstaklega miklir leikmenn í sumum þeim atriðum sem hér hafa fram komið. En þó er þess ekki að dyljast, að mikill hluti þessa máls er ekki aðeins snertandi þá þjóðarfulltrúa, sem hér eiga sæti, heldur líka allan almenning um land allt, og ekki aðeins - eins og nokkuð hefir viljað við brenna, að látið hafi verið í ljós - þær nefndir, sem fjallað hafa um þetta mál, og þær rannsóknarstofnanir, sem haft hafa ýmsar athuganir með höndum þar að lútandi, né heldur þau héruð, sem kölluð eru pestarsvæði. Ég vil sem sagt slá því föstu, að það er langt frá því, að svo sé, og ef n. hefir haldið það, eins og nokkuð af því, sem fram hefir komið, ber vott um, að þetta væri einkamál þessara stafnana og pestarsvæðanna, þá er það hinn mesti misskilningur. En af þessari skoðun, sem virðist vera nokkuð rík hjá þessum aðiljum, hefir það leitt, bæði á síðasta Alþ. og eins nú, að málinu er ekki skilað í hendur þingsins fyrr en á síðustu stundu, þessu mesta vandamáli, sem komið hefir upp hér á landi í manna minnum, þ. e. a. s. eins og búið er að gera það að vandamáli. Því að það er líka sannast sagna, að þetta mál hefir í höndum þeirra aðilja, sem um það hafa fjallað, verið gert að slíku höfuðvandamáli, að nú greinir varla á milli, hvað er helber vitleysa, og í hverju geti verið eitthvert vit. Þetta kemur sem sagt á síðustu stundu, svo að engin tök eru á því að athuga það og ræða hér eftir. Menn verða að gleypa þetta meira og minna hrátt og sjá svo, hvernig mönnum verður það að góðu, og helzt er ég á því, að það verði, eftir því sem lengra líður, æ tormeltanlegra. Ég víti þessa aðferð, sérstaklega þar sem svo er, að í þessu máli hefir setið nefnd árlangt, sem átti að undirbúa það, en þegar til kom, hafði ekki miklar breytingar fram að færa, frá því sem lögin hljóðuðu um. Nefnd þessi - vafalaust með miklum kostnaði - hefir að því er virðist setið á málinu, ferðast á málinu og flækzt á því, og síðan ekki komið með neitt jákvætt. Ég skal nú ekki um það dæma, hverju þetta er að kenna. Vafalaust hafa þessir menn verið í mestu vandræðum, eins og aðrir, með þetta mál. En e. t. v. hefði það verið nær fyrir hv. frsm. að segja það fyrir einu ári, að hann legði til, að málið yrði rannsakað frá annari hálfu, en fæstir af þeim, sem trúðu á sjálfan sig í þessu máli og trúðu á pestina, vildu heyra það né sjá. Nú veit ég að vísu, að það stendur til að veita hv. þm. Ak. styrk til þess að fara eitthvað og kynna sér þetta málefni. En hefði það ekki verið ráðlegra fyrir einu ári? Hv. frsm. spyr. hvers vegna hv. þm. Ak. hafi ekki sótt um fjárstyrk í þessu skyni. En var það ekki ríkisstj. og þeirra manna, sem ætluðu sér að fá vit í þetta mál, að gera gangskör að því, að það yrði rannsakað og kannað alhliða. Nei, það þótti sjálfsagt á fyrra ári að ana út í þessar framkvæmdir, og svo er enn. Það hefir sem sagt í meðferð málsins frá upphafi kennt þess, sem sízt skyldi í vandamálum, sem sé óðagotsins, og það kann aldrei farsælli lukku að stýra. Þetta frv., eins og það kemur fyrir sjónir, er áframhald af þeim framkvæmdum og aðgerðum, sem notaðar hafa verið, og skal ég vitanlega ekki í einstökum atriðum um það dæma. En þegar þess er gætt, að stjórnarvöld landsins, sem að sjálfsögðu verða að bera hér nokkra ábyrgð, þær þingnefndir og aðrir aðiljar, sem skipaðir eru af slíkum stjórnarvöldum til þess að fara með þetta mál, sjá sér ekki annað fært en að halda áfram á sömu braut, þá vil ég leyfa mér - sem fulltrúi fyrir hérað, sem er svo heppið að hafa ekki lent í þessum vandræðum -að láta þess getið, að það er ekkert eðlilegra heldur en að slíkar ráðstafanir, sem hér er um að ræða, verði eingöngu kostaðar af almennu fé. Það er sem sé engin ástæða til þess að varpa svo og svo miklum kostnaði yfir á hin héruðin, sem hafa það eitt til sakar unnið, að pestin hefir ekki þangað komið, sérstaklega þegar þess er gætt, að ekkert liggur fyrir um það, hvort aðeins þau héruð eiga að bera þetta, sem eru utan þessarar svokallaðrar höfuðlínu, og þegar svo þar til viðbótar kemur, að nú þjóta þm. upp til handa og fóta, og hver vill fá sína höfuðlínu, til þess að girða sín kjördæmi af. En nú er það svo, að það liggur ekki neitt beint fyrir um það, hvar þessi pest er. Við sjáum að vísu á kortinu nokkur skil, en það er ómögulegt að átta sig á því, hvaða hreppar innan línunnar eru lausir við veikina. Við vitum, að það eru heilir hreppar vestan Þjórsár og eins vestan Héraðsvatna, þar sem veikin er ekki komin. Og hví eiga þá þeir hreppar að vera betur settir heldur en t. d. aðrir hreppar, sem liggja alveg við Þjórsá og Héraðsvötn að austan? Samt var haldið áfram að leggja gjald á hverja kind í hinum svokölluðu heilbrigðu héruðum, enda þótt innan þessarar höfuðlínu séu heil stór héruð, sem alveg eru heilbrigð, ef bara trúin væri ekki svona mikil. En hins er ekki að dyljast, að óáranin er mikil, sérstaklega í mannfólkinu, en engar skýrslur liggja fyrir um það, hvaða sótt er í því. Ég hefi nú með þessum aths. reynt að rökstyðja það, að sjálfsagt sé, að þær framkvæmdir, sem hér er um að ræða, verði kostaðar af hinu opinbera, en að ekki nái nokkurri átt, að þeim kostnaði væri deilt niður á heilbrigðu héruðin með þeim hætti, sem hér er ætlazt til. Og í annan stað vil ég rökstyðja þetta með því, að með þessu, sem ég hefi nú talað um, er vitanlega ekki nema hálfsögð saga gagnvart hinum heilbrigðu svæðum, þar sem með þessum aðferðum er verið að rýja þau að framkvæmdamöguleikum. Til pestarsvæðanna fara sem sé allir styrkir til verklegra framkvæmda, hvort sem það er til jarðræktar, vegabóta, búfjárræktar eða annars, og þangað fara peningarnir, sem veittir eru til þess, að bændur á þessu svæði komist hjá því að greiða vexti af sínum lánum o. s. frv. En nú er mér spurn: Fá engir aðrir bændur þessi fríðindi, sem upp eru talin í 19. gr., heldur en þeir, sem orðið hafa fyrir tjóni af völdum mæðiveikinnar? Það væri gott að fá upplýsingar um það, því að lögin greina ekki svo skýrt þar um. Ég mun svo ekki fara nánar út í þetta á þessu stigi málsins, því að það er ekki sú umr., að slíkt beri að gera. - En ég vildi aðeins að endingu segja það við hv. frsm., að hann skuli ekki imynda sér, að hann geti snúið máli sínu til hv. þm. Ak. á þann hátt að segja, að hann sé glópur, sem standi einn uppi í þessu máli. Það má nærri geta, að það renna tvær grímur á marga hv. þm. út af þessu máli, því að þótt hv. frsm. sé trúaður, þá er ekki að vita, að allir hafi öðlazt slíka sannfæringu sem hann.



Það er ekki að undra, þó að miklar umr. verði um þetta mál eins og öll saga þess er og eins og það nær til margra manna hér á landi. - Ég vil taka það fram út af því, að hv. þm. V.-Sk. sagði, að það væri leitt, hvað seint málið kæmi inn í þingið, að þetta stafar af því, að það hefir verið reynt að undirbúa frv. sem allra bezt, bæði í mþn. og landbn., að það var ekki hægt að ganga frá því fyrr, svo að mér finnst ásakanir hv. þm. ekki hafa við eins mikið að styðjast í raun og veru eins og kann að virðast við fyrstu sýn. En málið var í fyrstu undirbúið af n., sem skipuð var fulltrúum allra aðalflokka þingsins, og auk þess af landbn. þingsins, svo að flokkarnir gátu alltaf vitað, hvað málinu liði. Þetta er sú afsökun, sem landbn. hefir, en það er síður en svo, að ég undrist það, þó að þessar aðfinnslur komi fram. Ég vil taka það fram, að ég er fylgjandi landbn. um frv., og fylgi ég því óbreyttu, en þetta má ekki skilja svo, að ég sé að öllu leyti sömu skoðunar og aðrir í n. Ég hefi dálitla sérstöðu og er ekki að öllu leyti samþykkur ummælum hv. frsm. né ummælum í grg. Ég er svo fjarri hugmyndinni um niðurskurð nú, að ég get ekki fallizt á ummæli hv. frsm. Ég skal ekki fara út í forsögu málsins, en eftir þau 3 ár, sem pestin hefir geysað, erum við í raun og veru engu nær því að vita um eðli hennar og uppruna. - Hv. þm. Ak. heldur því fram, að hér sé um áður þekktan sjúkdóm að ræða, en við vitum bara það, að pestin grípur um sig meir og meir. Við höfum gert tilraunir til að reisa varnarvirki gegn henni, en þær hafa misheppnazt. Nú erum við að reyna frekari varnarvirki, en von mín er því miður veik. Hv. frsm. sagði, að sumir þm. hefðu ekki trú á varnir. Það er satt, mín trú er mjög takmörkuð. Ef það er t. d. rétt, sem tilgátur hafa heyrzt um, að mýs geti flutt veikina, eru girðingar lítils virði. En þrátt fyrir þetta fylgi ég samt varnarplaninu, því að hér er um svo stórkostlegt alvörumál að ræða, að ég álít, að verði að reyna það. Ég álít, að niðurskurður sé svo alvarlegt skref í þessu máli, að hv. flm. séu naumast búnir að gera sér grein fyrir því. Það var eitt sinn rifizt um það á Alþ., hvort ætti að skera niður sauðféð til þess að hefta útbreiðslu fjárkláðans. En það hefir farið svo, að niðurskurðarmenn þeirra tíma hafa orðið til athlægis, en þeir, sem þá héldu fram lækningum, höfðu rétt fyrir sér. Ég er enginn spámaður, en það vil ég segja, að eins og nú horfir, finnst mér ekkert vit að setja löggjöf um niðurskurð, hvorki í stærri eða minni mælikvarða, og von mín er sú, að síðar verði niðurskurðarplan þeirra, sem fylgja því nú, skoðað jafnfráleitt og þá var. Hv. þm. Borgf. gerir ráð fyrir niðurskurði, en lagði mikið upp úr því, að hann stæði á allt öðru stigi en hv. þm. N.-M., þar sem hann vildi reyna niðurskurð á litlu svæði, en hv. þm. N.-M. í stórum stíl. Þeir eru nú samt á sama stigi, þessir hv. þm. Hvorutveggja eru heimildarlög, sem heimila niðurskurð, ef vissum skilyrðum er fullnægt. Hv. þm. Borgf. vill skera í Borgarfirði á ákveðnu svæði, en hinar till. gera ráð fyrir niðurskurði á öðrum svæðum. Engum dettur í hug, að það sé viturlegt að skera í suðurhluta Borgarfjarðar og halda svo ekki áfram að hreinsa til. Sá grundvöllur er svo í lausu lofti, að þm. geta ekki samþ. slíkt sem grundvöll, er fara skuli eftir. Og að ekki megi flytja ósýkt fé inn í sýkt héruð, er svo barnalegt ákvæði sem mest má vera, þegar enginn veit, á hvern hátt veikin smitar. Hitt hefi ég þegar tekið fram, að þrátt fyrir ótrú mína á vörnum, verður enn að gera tilraunir í þá átt, því að við höfum ekki annan öruggari grundvöll að byggja á. Ástandið er þannig í sveitunum, að ekki er um annað að ræða en að rétta bændum einhverja hjálparhönd. Að þessu hefir starfað n. fyrri partinn í vetur, að finna reglur fyrir þeim stuðningi, og út af orðum hv. þm, V.-Sk. um, að ekkert sé vitað enn, hverjir fái þann styrk, verð ég að segja, að það er fulldjúpt tekið í árina hjá honum, því að n. er búin að úthluta styrknum eftir ákveðnum reglum. Þess er ekki að vænta, að fyrir liggi grg. um það nú þegar. Ég ætla ekki að bera fram neinar ádeilur í þessu máli, það bætir ekki úr. En það er vitað, að sú stofnun, sem haft hefir með höndum rannsóknir á fjárpestinni, hefir ekki náð verulegum árangri. Þó hefir það fengizt greinilega skjalfest, að það er ekki svipað því allur fjárstofninn í nokkrum héruðum, sem drepst. Sumir stofnar sýkjast litið, aðrir meira. Það er út af fyrir sig mikils virði að vita þetta, því að áður héldu menn, að veikin strádræpi. Eftir að hafa fengið þessa vitneskju, er ég enn meir á móti hugmyndinni um niðurskurð. Þá mun það rétt vera, að veikin fari hægar yfir nú en í fyrstu. Er því síður ástæða til að grípa til örþrifaráða. Ég skal játa það og viðurkenna með hv. þm. Ak., við of lítið hefir verið gert að því að nota sérkunnáttu dýralæknanna. Ég álít, að það hefði átt að gera strax. En það hefir nú æxlazt svo, að Rannsóknarstofa háskólans hefir haft þessar rannsóknir áfram, án þess að samvinna væri milli hennar og dýralæknanna. Það er mjög óheppilegt, í stað þess að fá þessa aðilja til að starfa saman. En ég verð að segja, að mér finnst það of óákveðið, hvað hv. þm. Ak. vill láta gera. Hann heldur því fram, að hægt sé að losna við veikina. En hvað vill hann láta gera? Ég er því mjög fylgjandi, að hv. þm. Ak. fái tækifæri og möguleika til að gefa sig við athugunum á veikinni. Mér finnst bara, að hann taka þetta um of sem tilfinningamál, án þess að benda á leiðir til úrræða. Það er hans veika hlið í þessu máli. Ég mun láta hér staðar numið. Mér finnst skiljanlegt, að skoðanir manna í þessu máli séu mjög á reiki, og trúað gæti ég, að engir tveir menn hér í hv. d. væru sömu skoðunar, þar sem við í raun og veru erum að fálma okkur áfram í myrkri. Ég hefi, eins og ég hefi tekið fram, ekki getað fundið, að kyndlar hv. þm. Ak. hafi lýst okkur verulega. Hann segir bara, að það sé vitleysa, sem gert sé. En ég vil stuðla að því, að hann geti beitt sér, og vona, að hann geti orðið sá stóri spámaður, að honum takist að kveða niður pestina. Ég er frv. n. samþykkur eins og það liggur fyrir, þó að ég hafi að sumu leyti dálitla sérstöðu.

*Emil Jónsson: Ég get verið mjög stuttorður, bæði vegna þess, að mér er ekki ætlaður langur tími, og vegna þess, að hv. meðnm. mínir hafa lýst afstöðu n. til málsins, en henni er ég í höfuðatriðum samþykkur. Það, sem málið hefir snúizt um hjá n., er ekki, hvort haldið skuli uppi sömu vörnum og áður, né heldur, hvort þeim, sem orðið hafa fyrir tjóni, skuli það bætt, heldur, hvort nú þegar skuli gerðar ráðstafanir til niðurskurðar. Um þetta er fyrst og fremst deilt, en n. hefir fallizt á að láta niður falla niðurskurði, og fagna ég því. Ég fékk hér á sínum tíma ákúrur fyrir, að ég taldi, að málið væri svo illa undirbúið, að ekki væri hægt að fylgja eftir neinum till., sem gerðar voru til að hefta veikina. Mér finnst lítið hafa aukizt á þekkingu manna síðan, nema hvað allir eru sammála um, að girðingarnar hafi tafið útbreiðslu veikinnar. Það er rétt, sem í grg. stendur, að allar varnarlínur eru niður fallnar, og er sorglegt til þess að vita, en hinsvegar verður því ekki neitað, að ef engar varnarlínur hefðu verið, hefði veikin borizt örar. Þess vegna vil ég halda uppi vörnum áfram og reyna allt til þess að hindra, að veikin berist ört um sveitir landsins. Það er ekki gott að segja, hvort það tekst, en það er mikill ávinningur, að veikin fari hægar um. Við erum allir sammála um að reyna að einhverju leyti að bæta tjón bænda úr ríkissjóði. - Eins og ég sagði áðan, var aðalágreiningurinn um það, hvort leggja skyldi út í niðurskurð. Nú hefir náðst sá árangur, að þetta skuli ekki gert. Hv. þm. Borgf. leggur samt til að reyna niðurskurð í Borgarfirði, og hv. þm. N.- M. vill fara svipaða leið. En ég vona, að á meðan við höfum ekki öðlazt betri þekkingu um það, hvernig veikin hagar sér, og ekki eru reyndir þeir möguleikar til lækninga, sem hv. þm. Ak. er að boða hér, verði ekki samþ. brtt. hv. þm. Borgf. Ég er fylgjandi því, að reynt verði á allan hátt að nota allar upplýsingar til að reyna að hefta útbreiðsluna eða lækna veikina, og þar sem fleiri hv. dm. hafa lýst sig því hlynnta, vona ég, að dýralæknunum verði ekki lengur haldið fyrir utan málið, en meðan þessar tilraunir og athuganir standa yfir, verði ekki horfið að frekari aðgerðum en að tefja svo sem hægt er fyrir útbreiðslunni.



Herra forseti! Eg skal fyllilega kannast við, að ég hefi hafið ádeilur hér, en ég vil biðja hv. þm. að minnast þess, um hvað deilan snýst. Ég vil, að við vitum, við hvað við erum að glíma, hvaða sjúkdómur er hér á ferð. Ég stend alveg á öndverðum meiði við þá vísindamenn í landinu, sem um málið hafa fjallað. Meina ég þá aðallega rannsóknarstofu háskólans. Þeir halda því fram, að hér sé um nýjan sjúkdóm að ræða, en svo neita þeir í öðru orðinu því, sem þeir játa í hinu. Á því er svo allt byggt. Á svo veikum grundvelli er allt byggt, enda eru allar þeirra rannsóknir eins og spilaborg, sem hrynur, ef við hana er komið. En það þarf ekki íslenzka vísindamenn, sem ekkert vita, til þess að rannsaka það, að þessi veiki er „Jagziekti“. Það staðhæfi ég. Ég er sannfærður um, að þessi lungnapest er sami sjúkdómurinn og þekktur er um allan heim og nefnist á fagmáli „Hæmorrhagisk septicæmi“, og ég þori að taka á mig ábyrgðina á því, að kasta burt allri spilaborginni, öllum girðingunum, því að þær eru gagnslausar og munu verða það til eilífðar. Þessi veiki hefir verið landlæg norðanlands a. m. k. þau 28 ár, sem ég hefi starfað sem dýralæknir. Er mér þetta mál nokkuð kunnugt, og þurfti ég ekki að vera nema hálfan mánuð norður í Húnavatnssýslu í fyrra til þess að sjá, hvers kyns var. Það er ákaflega mismunandi, hvað fé er móttæklegt fyrir þessa veiki. Sumir stofnar eru lítt móttækilegir. Veikin kemur fyrir bæði í kindum og svínum, og er svo skyld í þeim að svín geta smitað kindur og kindur svín. Eru það einkanlega svínastofnar, sem hafa verið rannsakaðir. Nú hoppa menn hér upp og segja, að komin sé tilkynning frá rannsóknarstofu háskólans um, að mýs hafi smitazt líka. Þetta er þekkt fyrir tugum ára, og er bakterían í sauðfé og músum einnig af sama stofni. En hvað þýðir að koma með svona vísindi fyrir ykkur? Þið trúið mér ekki. Þó heyrði ég mér til ánægju, að þeir tveir hv. þm., sem hér höfðu orðið síðast, töluðu um þetta með viti og sanngirni. Ég veit ekki, hvort þetta er mér að þakka, en ég verð að halda, að þeir hafi séð einhvern glampa af þeim kyndlum, sem ég talaði um, að ég ætlaði að bregða upp. Hv. frsm. landbn., hv. þm. Mýr., var að tala um, að n. þætti rétt að halda áfram þeim tilraunum, sem fram hafa farið í Heggstaðanesi, til að fá úr því skorið, hvort land, hús eða hey smiti. Það er ákaflega gott að fá að vita þetta. Í Heggstaðanesi er allt smitað fyrirfram. Bakterían er sérstaklega bundin við ryk í jörð, myglu í heyjum og annað þess háttar. Það eru skiptar skoðanir um það í heiminum, hvort veikin sé smitandi, nema sýkillinn komist inn í líkama skepnunnar og magnist þar. Þetta er mjög veigamikið atriði í þessu máli og bendir til þess, að girðingarnar hafa litla þýðingu. Og ef mýs eru nú farnar að smitast af kindum er hætt við, að girðingarnar þurfi að vera nokkuð þéttar. Hv. frsm. spurði, hvers vegna ég hefði ekki komið með neinar upplýsingar um, hvernig eigi að stöðva veikina. Að þessu hefir hann aldrei spurt mig fyrr, og hefi ég þó setið hér á tveimur þingum. Hv. frsm. landbn. hefir aldrei sýnt mér þá virðingu, að kalla mig á fund, þótt ekki hefði verið nema rétt fyrir kurteisissakir. Þetta er svarið við því. hvers vegna ég hefi aldrei látið ljós mitt skina fyrir honum eða þessari hv. landbn. Hv. frsm. kom inn á fækkunina og þótti ég hafa farið þar allgeyst. En ég var bara að píska n. með sinni eigin svipu og las upp úr hennar eigin grg., enda þótt ég hafi vitað fyrirfram, að sú fækkun, sem slegið er fram í blöðunum, er meira og minna ýkt. Mæðiveikin sjálf drepur örfáar kindur, og nú er komið á daginn, að fjöldinn af fénu er farið að læknast, og er það ekkert annað en sönnun á mínum málstað. Hv. þm. kannaðist við, að það hefði orðið mörg mistök hjá þessum svokölluðu vísindamönnum hér á landi. Það er gott, að hann kannast við þetta. En það er sama, hvaða vitleysu þeir gera, það á samt að byggja alla þessa spilaborg á þeim. Ég hefði ekki þurft að koma með nema eina af þessum vitleysum til þess að verða dauðadæmdur. Hv. þm. sagði, að það væri hægt fyrir mig að deila á n., en ráða henni svo ekkert um það, hvernig hún skyldi haga framkvæmdum. Hún hefir ekki spurt mig ráða í einu né öðru. Ég verð þó að segja hæstv. forsrh. til hróss, að hann hefir boðið mér að fara utan og halda mínu máli fram þar, sem rétta aðilja væri að finna til þess að skera úr. Hefi ég hugsað mér að leggja málið fyrir erlenda háskóla, og vona ég, að hv. þm. líti öðrum augum á það á næsta þingi. Ég hefi aldrei farið fram á að fá fé til minna rannsókna á þessu sviði, enda á það að vera þannig. Ef menn bera traust til sinna embættismanna, er það ríkisvaldsins að spyrja, hvort þeir vilji gera þetta og þetta. En að ég eigi að koma skriðandi og segja: Viljið þið leyfa mér að gera þetta eða hitt - það á ekki við mig. Ég er ekkert skriðdýr og held minni sannfæringu í þessu máli eins og öðrum. Hv. 2. þm. Skagf. talaði mjög hógværlega um þetta mál, eins og ég átti von á af honum. Ég veit, að hann er lítt trúaður á þessar ráðstafanir, sem gerðar eru, þótt hann af öðrum ástæðum sé neyddur til að láta eitthvað af hendi rakna. Ég get skilið það sjónarmið. Menn eru hræddir við fólkið. Þeir vita ekki betur en þetta og byggja á röngum forsendum þeirra manna, sem gefa sig út fyrir spekinga hér á landi. Hv. þm. sagðist vera á móti niðurskurði, og virði ég það við hann. liðurskurðurinn er voðalegri en girðingarnar, en ber að sama brunni. Það hafa verið sett upp feiknin öll af girðingum, en alstaðar hefir veikin komið upp fyrir utan þær. Þess vegna segir n., að verði nú að setja upp nýjar girðingar og þær fara vitanlega eins. Á sama hátt myndi fara með niðurskurðinn. Veikin myndi koma upp fyrir utan þau svæði, þar sem skorið væri niður, og þannig mætti halda áfram þar til síðasta kindin væri farin. Það er rétt, sem hv. 2. þm. Skagf. tók fram í samanburðinum á niðurskurðarbaráttunni hér á árunum, þegar fjárkláðinn geisaði. Þá skiptust menn í tvo flokka, sumir vildu niðurskurð, en aðrir voru fylgjandi lækningum, og var Jón Sigurðsson þar einna fremstur í flokki. Og hvernig lyktaði þeirri baráttu? Nú fer enginn maður að skera niður fé í stórum stíl vegna kláða. Sama má segja um þessa veiki, sem hér um ræðir, hvað útlönd snertir. Þar dettur engum í hug að grípa til niðurskurðar hennar vegna. Menn nota bólusetningu. Og það mundi ég gera, ef mér væri falið að gera nokkuð í þessu máli. Ég mundi kenna mönnum að varast sýkina. Ég geri ráð fyrir, ef ég fer utan á næstunni, muni ég koma heim með nokkur tilraunaefni, sem notuð eru í Danmörku og Þýzkalandi, og freista þess að fá að sprauta í nokkrar kindur. Ég hefi ekki verið örlátur á mín vopn handa mótstöðumönnum mínum. Ég veit, að þeir hafa gengið svo langt að reyna að sverta okkur dýralæknana bæði með lognu og sönnu, þannig að við höfum hvorki verið álitnir alandi eða ferjandi á þessu landi. Baráttuaðferð okkar dýralæknanna gegn lungnapestinni er í stuttu máli þessi: Í fyrsta lagi að láta menn vita, hvað er á ferðinni. Í öðru lagi, hvað beri að varast, og hvernig skepnurnar geti fengið veikina. Það er vitað um allan heim og byggt á rannsóknum frægra vísindamanna, að það er sérstök baktería, sem veikinni veldur, og að hún er einkanlega bundin við ryk og myglu í heyjum. Þess vegna hafa menn sótthreinsað húsin á einfaldan hátt, t. d. þvegið garðana með 3% sterku sódavatni og hellt því í gólfin til þess að binda rykið. Myglað hey er gott að bleyta, rétt eins og þegar um heyveika hesta er að ræða. Auk þessa er ýmislegt annað, sem veikir mótstöðuaflið hjá kindunum, eins og t. d. illt tíðarfar, hrakningar og annað slíkt. Þá eru fjárstofnarnir mjög misjafnlega móttækilegir fyrir veikina. Það er „disposition“ fyrir hana hjá sumum stofnum, en hinsvegar ekki hjá öðrum. Ef ekki er hægt að fyrirbyggja veikina með þessu móti, sem nú hefir verið talið, geta menn fengið bóluefni og sprautað í kindurnar. Það gera menn venjulega erlendis fyrst, til þess að fyrirbyggja veikina, og eins þegar veikin er farin að drepa, þá er bóluefni notað, sterkara en hitt, til þess að lækna veikina. Mesta kúnstin er að kveða niður þann draug, sem búið er að vekja upp hér á landi, og losa fólk við þá hræðslu, sem gerir aðalóskundann í þessu máli.

* Frsm. (Bjarni Ásgeirsson: Það eru aðallega tveir hv. þm., sem ég þarf að svara. Hv. þm. V.- Sk. flutti alllangt mál um till. n., og gengu ummæli um trú og trúleysi eins og rauður þráður í gegnum alla hans ræðu. Ég held, að kirkjuráðsmaðurinn sé kominn svo ofarlega í hv. þm., að hann geti ekki talað um niðurskurð og fjársýki án þess að vefja það innan í umr. um trú og trúleysi. „Sýn mér trú þína í verki“. Það hefir enga þýðingu að vera með máttlaus illyrði í garð n. og segja allt hennar starf vitleysu eina, ef hv. þm. getur ekki komið fram með neina till. um, hvað eigi að gera. Hv. þm. var að vonzkast yfir vörnunum og bótunum, sem veittar væru. Ég vildi, að það hefði komið skýrt fram hjá hv. þm., hvað það er, sem hann vill hreyta, af því, sem n. leggur til. Hv. þm. talaði mikið um, að þessu máli væri ekki skilað í hendur þingsins fyrr en síðustu daga þess og sagði, að n. hefði sýnt hið mesta óðagot í störfum sínum. Mér finnst þetta ekki fara vel saman, þegar n. liggur yfir málinu og athugar það allan þingtímann. Ég skal segja hv. þm., að einmitt vegna þess, að aðrar n. höfðu þetta mál einnig til athugunar, kom það síðar í hendur landbn. en ella. N. hefir kappkostað að vanda sem bezt undirbúning málsins og hefir safnað öllum þeim gögnum, sem hægt hefir verið að fá um það, og þetta er einmitt orsökin til þess, að hún hefir ekki getað komið fyrr fram með það en þetta. Það er því langt frá því, að hér sé um óðagot að ræða; þetta er eðlileg töf í meðferð málsins. ávítunum hv. þm., hvað þetta snertir, ætla ég því algerlega að vísa til baka. Og ég álít, að hann hefði miklu frekar getað vítt n. fyrir það, ef hún hefði ekki leitað sér allra þeirra gagna og upplýsinga, sem var að fá, áður en hún bar málið hér fram. Þá minntist hv. þm. á þau orð, sem fóru á milli mín og hv. þm. Ak., þar sem hann sagði, að ég hefði ásakað sig um, að þeir, sem hefðu sterka trú á sinni vizku í þessu máli, skyldu ekki hafa hafizt handa og heimtað stuðning af ríkisvaldinu til þess að koma áformum sínum í verk. Vitanlega er það fremur hans og þeirra manna, sem á það trúa, að berjast fyrir því, að þessum kyndlum verði brugðið á loft, sem hv. þm. talaði svo fagurlega um. Ég segi eins og áður, að mér finnst rétt að fá úr því skorið með raunhæfum tilraunum, hver hafi rétt fyrir sér, hv. þm. Ak. eða aðrir, sem ekki eru honum sammála, enda þótt ég hafi ekki sannfærzt af hans málaflutningi, að hann hafi á réttu að standa. Í ræðu hv. þm. V.-Sk. kom fram hin lægsta kjördæmaeigingirni, þegar hann var að telja eftir þann styrk, sem veittur hefir verið til þeirra héraða, sem liggja flakandi í sárum eftir mæðiveikina, og þau litlu gjöld, sem lögð eru á sauðfjáreigendur í þeim sveitum, sem verið er að verja. Það stendur einhversstaðar fögur setning um, að menn eigi að bera hver annars byrðar. Og hverjir eiga frekar að hlaupa hér undir baggann en þeir bændur, sem hafa verið svo lánsamir að sleppa við þetta tjón? Hverjir eiga frekar að leggja á sig einhverja skatta en þeir, sem vörnunum er haldið uppi fyrir? Ef menn hafa trú á því, að vit sé í vörnunum, virðist mér afareinfalt mál, að þeir, sem eiga að leggja eitthvað á sig varnanna vegna, séu bændurnir, sem búa fyrir utan pestarsvæðið. Þá var hv. þm. að æðrast út af því, hvað litlar upplýsingar kæmu frá n. Mér skildist hann ætlast til, að við teldum upp hvern einasta bæ á landinu, þar sem veikin hefir komið. Veit ég ekki, hvað á því væri að græða. Ég gat hér um aðalpestarsvæðin, og hélt ég, að það væri nóg til þess, að menn gætu gert sér grein fyrir útbreiðslu veikinnar. Hv. þm. var að vonzkast út af því, hvernig bótafjárins væri aflað, og sagði, að n. væri á síðustu stundu með sínar till. Ég held, að hv. þm. sé ekki á síðustu stundu með þessar aths., heldur á eftir síðustu stundu, því að þetta átti að ræða um leið og fjárlögin. Hv. þm. talaði um, að allt fé, sem veitt væri til framkvæmda úr ríkissjóði, færi til þessara pestarsvæða, en önnur héruð landsins stæðu uppi févana og framkvæmdalaus á öllum sviðum. Ég hefi verið að líta yfir fjvn. plöggin, og mig minnir, að eitthvert vegafé sé veitt til V.-Sk. Ég hygg, að ef hv. þm. færi í gegnum till. fjvn., myndi hann sjá, að það er ekki öllu minna fé varið til vegagerða og annara framkvæmda í hinum ósýktu sýslum landsins en undanfarið, svo að þetta er alveg út í bláinn hjá hv. þm. Ég veit og ekki betur en að um úthlutun jarðabótastyrks gildi sömu reglur og áður, svo að það mál kemur ekki þessu við. Hv. 2. þm. Skagf. gat þess í ræðu sinni, að hann væri ekki fyllilega samþykkur því, sem stæði í nál. meiri hl. n.; hann teldi ekki sýnt, að niðurskurður og fjárskipti væru eina hugsanlega leiðin til þess að losna við pestina, eins og sakir standa. Eg veit þó ekki, hvaða ráð menn hugsa sér önnur. Hitt er annað, að margir eru sammála um, að enn sé ekki fenginn grundvöllur til að framkvæma þau fjárskipti á tryggilegan hátt, en þann grundvöll er verið að skapa, m. a. með þeirri tilraun, sem nú er verið að framkvæma í Heggstaðanesi. Hv. þm. Ak. flutti hér langt mál og lært, eins og hans er vandi í þessum málum. Hann fullyrti, að með lækningum gæti hann algerlega ráðið niðurlögum veikinnar. - Mér finnst það alveg óafsakanlegt, ef hv. þm. er sannfærður um, að hann sitji inni með alla þekking og skilning, sem til sé á málinu, að hann skuli ekki enn hafa hrundið af stað neinum raunhæfum framkvæmdum. Það er ekki nóg að standa upp hér á Alþingi með hrókaræður, þar sem eitt orðið er á latínu, annað á íslenzku og þriðja á grísku, og láta ekkert verða úr því nema orðin tóm. Hann getur ekki vonazt til þess, að þeir menn, sem hafa enga reynslu um og takmarkaða trú á þessum einkavísdómi hans, geti beitt sér fyrir því í hans stað. að veitt verði mikið fé til slíkra tilrauna. Hann vildi af sinni hálfu halda því fram, að öll ráð, sem reynd hafa verið, séu gagnslaus; girðingarnar væru þýðingarlausar, því að mæðiveikin sé afbrigði af algengri lungnaveiki. Þessu verður ekki trúað án sannana, og skal ég ekki deila við hann um það. En bændur, sem þekkt hafa flestar fjárpestir, sem hér hafa komið fram, segjast aldrei hafa séð neitt fyrirbrigði, sem líkist þessu, hvorki að einkennum né því, hve margt drepst.

Það hafa glöggir menn fullyrt við mig, að þeir hafi séð þetta áður

. Ég veit, að þeir munu ekki vera margir. Menn hafa þá reynslu, að hvar sem ósjúkt fé kemur saman við sjúkt, smitast það og veikin brýzt út. - Þó að ýmsir þm. hafi þá skoðun, að hv. þm. Ak. hafi hér eitthvað til brunns að bera, getur hann ekki búizt við því, að það verði gert fyrir hans orð að fella niður allar varnir gegn útbreiðslu veikinnar. Enda veit ég ekki, hvort hann telur sig færan að bera ábyrgð á því. Það er engin leið að skella ábyrgðinni á óþurrkana og kenna þeim um í útbreiðslu veikinnar. Óþurrkar hafa verið hér á landi fyrr, og engin slík fjárpest komið. Það mundi gleðja marga, ef hv. þm. talaði minna og gerði meira. Hann talaði um, hvort hann mundi fá að gera tilraunir á fé, þegar hann kæmi aftur frá Þýzkalandi með fangið fullt af læknisdómum. Ég get tekið undir ummæli hæstv. núv. atvmrh. frá síðasta þingi. Ég hygg, að bændur á fjárpestarsvæðunum álíti fjárstofn sinn svo vafasama eign, að þeir mundu vafalaust leyfa honum að gera á honum tilraunir sínar.