Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Mig langar til að skjóta hér að tveim fsp. til hæstv. ráðh., áður en hann svarar því, sem hann á ósvarað. Og þá er í fyrsta lagi það, hvort nokkrar rannsóknir hafi átt sér stað í sambandi við endurbyggingu vegarins frá Akureyri til Dalvíkur. En mér er kunnugt um það, að þegar fulltrúar Efnahagsstofnunarinnar á vegum svokallaðrar Norðurlandsáætlunar voru á ferðinni fyrir norðan, töldu þeir, að eitt mikilsverðasta verkefnið og sennilega það fyrsta, sem í þyrfti að ráðast, væri einmitt endurbygging vegarins frá Akureyri til Dalvíkur. Þá langaði mig í öðru lagi til að spyrja hann að því, hvað gert hafi verið í sambandi við samþykkt till. þeirrar, sem samþykkt var hér á síðasta Alþ., borin fram af Hirti Þórarinssyni á Tjörn, og er þannig, með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að fela Vegagerð ríkisins að láta svo fljótt sem unnt er fara fram ýtarlegar rannsóknir og tilraunir í því skyni að leiða í ljós, hvers konar tækni og tæki henta bezt til þungaflutninga hér á landi, þegar fannalög og óstöðug vetrartíð gera venjuleg samgöngutæki óvirk.“



Herra forseti. Umr. um skýrslu yfir framkvæmdir s. l. árs var frestað s. l. föstudag, vegna þess að tveir hv. alþm. óskuðu eftir því, og töldu, að það færi betur á því, að umr. færi fram á tveimur dögum. Það gæfist þá betri tími til þess að átta sig á ýmsum atriðum, og ég fengi þá einnig betri tíma til þess að átta mig á því, hvernig ég gæti bezt leyst úr spurningum hv. þm. Það var vitanlega sjálfsagt að verða við þessari ósk þm. um það að fresta umr., en ég tók það fram, að það væri alveg óvíst, að svör mín yrðu nokkuð betri eða gleggri fyrir það, þótt þessi frestur yrði gefinn. Ég hef eigi að síður, til þess að svörin gætu verið eins og bezt mætti verða, talað við vegamálastjóra og spurt hann um sumt af því, sem hér er um að ræða. Ég held, að það hafi verið hv. 1. þm. Vestf., sem helzt fann að því, að það væri engin sundurliðun og sæist ekki, hvað mikið fjármagn hefði farið í hvern veg í sambandi við vegaviðhaldið á s. l. ári. Ég spurði vegamálastjóra að þessu. Það er rétt. Þetta er ekki í skýrslunni, en svarið, sem ég fékk, var það, að hann gæti ekki enn þá svarað þessu, því að það væri ekki búið að gera upp s. l. ár. Hins vegar sagði hann, að það væri prentuð skýrsla, eða væri til skýrsla um það, hvað mikið viðhaldsfé hefði farið í hverja sýslu á árinu 1966. Sú skýrsla var send ríkisendurskoðuninni í því skyni, að hún yrði prentuð með ríkisreikningnum. Sú skýrsla er til, og skýrsla yfir þetta kemur vitanlega einnig 1967. Nú er ekki víst, að þessi skýrsla verði prentuð með ríkisreikningnum, ég efast um það, en hún er til, og það er vitanlega hægt að fá hana, þótt ég hafi hana nú ekki í höndum. Hún var ekki til fjölrituð á vegamálaskrifstofunni, en þetta er vitanlega ekkert leyndarmál, og þeir þm., sem þess óska, geta fengið upplýsingar um það, hversu mikið vegafé fer til viðhalds í hverri sýslu, en það er að mestu leyti á valdi verkstjóranna, hversu mikið af þessu fjármagni fer í hvern veg. Og það er vitanlega mjög breytilegt frá ári til árs, eftir því í hvaða ástandi vegirnir eru. Ég vænti þess, að hv. 1. þm. Vestf. láti sér nægja þetta. Þessi skýrsla er til á vegamálaskrifstofunni, hún er til í ríkisendurskoðuninni, og það er velkomið, ef með þarf, að vera milligöngumaður í því að útvega hana. Og þá eins fyrir árið 1967, þegar hún er tilbúin, sem hún er ekki núna. Í sambandi við reglur um snjómokstur kemur það fram í skýrslunni, að þær hafa verið rýmkaðar nokkuð á s. l. ári. Þær hafa verið rýmkaðar að því leyti, að það er heimilt að annast mokstur á fleiri vegum heldur en áður var. En reglurnar eru ekki það ýtarlegar, að af rn. hálfu sé sagt, hvenær eigi að moka og hvenær ekki. Á árinu 1967 var varið 20 millj. kr. í snjómokstur, og það er vitanlega alltaf takmarkað fjármagn, sem til er að láta í snjómokstur. Veturnir eru misjafnlega snjóþungir og það fellur misjafnlega mikill snjór á einstaka landshluta. Þetta verður þess vegna að vera framkvæmdaratriði í höndum vegamálastjóra að langmestu leyti, og hann verður að haga framkvæmdinni eftir því, sem skynsamlegast er. Það getur verið, að það falli meiri snjór á Vestfjörðum 1968 heldur en nokkurn tíma áður, og þá verður að láta meira fé í snjómokstur þar heldur en fyrr. Það getur orðið meiri snjór á Austurlandi heldur en nokkru sinni áður, þá verður vitanlega að láta meira fé í snjómokstur þar. Og þannig getur þetta breytzt frá ári til árs með hina ýmsu landshluta. Á aðalvegunum, þeim sem við getum kallað aðalvegi, þar er ríkinu heimilt að kosta mokstur að öllu leyti, en hliðarvegirnir eru ekki kostaðir nema að nokkru leyti af ríkinu og að nokkru leyti af sveitarfélögunum. Og nú verður það að vera eftir mati vegamálastjóra, sem á að sjá um framkvæmdirnar og sem hafi fengið sér heildarlínur um reglur fyrir snjómokstrinum, hvernig framkvæmdin er. Upplýsingar um þetta nánar getur hann bezt gefið, þar sem hann hefur reynsluna og á að sjá um framkvæmdina á því. En það, sem rn. hefur gert, er að heimila að annast mokstur á talsvert lengri vegalengd heldur en áður var. Hv. 1. þm. Vestf. talaði um það, að það hefði vantað allt að 3 millj. kr., held ég hann hafi sagt, til þess að staðið væri við Vestfjarðaáætlunina í vegagerð, 2.3 millj. var það.  Hv. 1. þm. Vestf. undraðist það, að það hefðu ekki verið tekin eins mikil lán til framkvæmda á s. l. ári eins og heimilt var að gera skv. vegáætluninni. Hv. þm. veit, að það voru samþykktar ýmsar brtt. til lántökuheimildar í vegáætluninni, án þess að það væri nokkurt loforð fyrir því af stjórnarinnar hálfu að nota þessar heimildir. Og það þarf hv. þm. ekkert að undrast, þó að heimildirnar væru ekki allar notaðar. Framkvæmdir á s. l. ári í vegamálum, bæði fyrir það fé, sem var veitt beint, og lántökur á því ári til vegamála, voru miklar og meiri heldur en áður. Og þótt það væri heimild til þess að taka lán til ýmissa framkvæmda, þá lá það aldrei fyrir að nota allar þær heimildir. Það var vitanlega matsatriði, hvað væri hægt að ganga langt í lántökum, enda þótt hv. þm. og fleiri gætu fært rök að því, að það væri æskilegt að koma þeim málum fram, sem heimilt var að taka lán til. Hv. þm. fann að því, að ekki var yfirlit í skýrslunni um vaxtagreiðslur og afborganir til ýmissa véla. Það er rétt, þetta er ekki prentað í skýrslunni, en það hefði gjarnan mátt gera. En þetta liggur vitanlega alveg ljóst fyrir, og verstar vaxtagreiðslur eru til Reykjanesbrautar, vegna þess að það er stærsta lánið, sem á henni hvílir, eins og kemur fram í skýrslunni. Á árinu 1968 er gert ráð fyrir, að vextir af Reykjanesbraut nemi 18.9 millj. kr., og reyndar meira, ef nýi vegurinn í Breiðholti er reiknaður með. Þá eru þetta um 19.7 millj. kr. vaxtagreiðslur á næsta ári, og það er langstærsti pósturinn af þeim vöxtum, sem verður að greiða vegna lántöku í vegi. Hv. þm. gaf það í skyn, að þessi vaxtabyrði væri til þess að draga úr framkvæmdafé til vegagerðar. En vaxtagreiðslurnar til Reykjanesbrautar hafa aldrei verið teknar af framkvæmdafénu. Það dregur ekkert úr framkvæmdafénu. Það hefur verið varið 10 millj. kr. til hraðbrauta, og svo eru tekjur af Reykjanesbrautinni, og svo hafa lánin til Reykjanesbrautarinnar verið raunverulega lengd með því að taka ný lán til þess að borga afborganir af eldri lánum, og þannig lækka lánin á Reykjanesbraut ekki eins ört og ætla mætti. Þetta vildi ég, að kæmi hér fram, vegna þess að hv. 1 þm. Vestf. talaði um, að þessar vaxtagreiðslur væru til þess að draga úr framkvæmdafé, framkvæmdum til annarra vega. Ef við tökum vaxtagreiðslur til þjóðbrauta, þá eru þær áætlaðar á árinu 1968, til Siglufjarðarvegar 4 millj. 383 þús., til Ólafsfjarðarvegar 1 millj. 100 þús., til Ólafsvíkur 550 þús., til Suðurfjarðavegar 543 þús., og svo er það Vestfjarðavegur, sunnan Þingmannaheiðar 210 þús. og Breiðadalsheiði 893 þús. Ef við tökum afborganirnar, þá eru afborganir á Reykjanesbraut áætlaðar á árinu 1968 34 millj. og þjóðbrautum, þ. e. Siglufjarðarvegur 4 millj. 869 þús., Ólafsfjarðarvegur 833 þús., Ólafsvík 493 þús., Suðurfjarðavegur 611 þús. Sams konar yfirlit er hér líka yfir landsbrautirnar, sem er miklu minna, á landsbrautum eru vextir samtals á næsta ári 1.1 millj. og afborganir 89 þús. Ég vona, að hv. þm. láti sér þessar upplýsingar nægja í sambandi við vaxta- og afborganagreiðslur. Ég held, að það hafi verið hv. 1. þm. Vestf., sem dvaldi nokkuð við Reykjanesbrautina og hallann af henni, en ég hef ekkert að segja um það, umfram það, sem kemur hér fram í skýrslunni, sem gerir ýtarlega grein fyrir því og skýrir það að öllu leyti. Hv. 5. þm. Austf. talaði um, að það væri ekki sá árangur af vegáætluninni, sem hann hefði vænzt, þ. e. a. s. um framkvæmdir. Og hann minntist á það, að það væri lántökuheimild til Austurlandsvegar, það voru þrjár millj. kr., sem ekki var notuð, og nú spurði hann að því, sem í sjálfu sér var ekkert óeðlilegt, hvort þess mætti vænta, að þessi lánsheimild yrði notuð á þessu ári. Ég get ekkert sagt um það enn þá, vegna þess að framkvæmdaáætlun ríkisstj. er enn ekki fullgerð. Ef á að nota þessa lántökuheimild verður þessi upphæð að komast inn í framkvæmdaáætlunina, en janúar er ekki enn liðinn, svo það er ekki að búast við því, að framkvæmdaáætlunin fyrir árið liggi fyrir. Þessi sami hv. þm. talaði um vaxtaþungann, að hann skerti framkvæmdaféð, en ég held, að hv. þm. geri of mikið úr þessu og geri minna úr því eftirleiðis, þegar þeir átta sig á því, að aðalupphæðin, sem er á Reykjanesbraut, er ekki með í þessu. Þá spyr hv. þm. að því, hvernig sé hugsað að standa að næstu vegáætlun og undirbúningi vegna hennar. Það má nú segja, að það væri eðlilegt, að það svar lægi á lausu, þar sem það ber að semja nýja vegáætlun á næsta vetri og leggja hana fram helzt í byrjun næsta þings. En ef ég á að segja hreinskilnislega, er ekki farið að undirbúa þessa áætlun enn. Það liggur ekki fyrir, og ég get þess vegna ekki sagt um það, hvernig með það verður farið. Hitt er annað mál, að ég get látið þá skoðun mína í ljós nú strax, að ég óska eftir sem beztu samkomulagi um það, þegar að því kemur. Hv. 1. þm. Vesturl. talaði einnig um lántökur, og minnti á það, að það hefði verið lántökuheimild til Heydalsvegar og Klofnings- og Skarðsstrandarvegar, lánsheimild, sem ekki var notuð, og þm. var ekki ánægður með það, en ekkert er annað að segja um þetta en það, sem ég hef áður sagt, að það hafði aldrei verið gefið fyrirheit um að nota þessa heimild, þótt hún væri tekin inn í áætlunina, og um það, hvort hún verði notuð á þessu ári, hef ég ekki annað svar en það, að ég get ekkert um það sagt, vegna þess að framkvæmdaáætlunin er ekki til, og ég efast ekki um, að það er rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að þessir vegir eru nauðsynlegir, og mikil samgöngubót að því, ef það væri hægt að vinna mikið í þeim og gera þá góða. En ég get ekkert um það sagt, hvort mögulegt verður að taka inn í framkvæmdaáætlunina svo og svo mikið af lánsfé til þessara eða annarra vega. Það liggur ekki fyrir enn, og verður vitanlega að fara eftir því, hverjir möguleikar á því verða, þegar farið verður að semja framkvæmdaáætlunina og ganga frá henni.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að geta þess fyrst, að ég átti þess ekki kost að vera staddur á fundi, þegar vegaskýrslan var tekin fyrir hér í Sþ. s. l. föstudag. En þannig stóð á því, að um það leyti, sem umr. átti að hefjast um vegáætlunina, var ég ásamt nokkrum þm. öðrum kvaddur á nefndarfund, og sá nefndarfundur stóð allan. tímann, sem fundur stóð um þann dag. Þar var tekið til meðferðar mál, sem formaður n. og sjálfsagt fleiri töldu að lægi mjög mikið á að afgreiða úr n., Nd.-mál, og vildi afgreiða á þeim fundi eftir að undirbúningsvinna hafði faríð fram, sem og var gert. Og við töldum okkur þess vegna ekki fært, nm., annað en að mæta og vera til staðar. Reyndin hefur hins vegar orðið sú, að það er enn ekki búið að skila nál. frá þeirri n., þannig að þetta hefur ef til vill ekki verið svo aðkallandi sem talið var, en ég nefni þetta, bæði til þess að skýra það, að ég var ekki viðstaddur á þessum fundi, og eins vegna þess, að ég vil leyfa mér að beina því til hæstv. forseta, að hann eigi hlut að því við nefndarformenn og sjái um, að deildarforsetar eigi hlut að því við nefndarformenn, að n.-fundir um áríðandi mál séu ekki boðaðir á þeim tíma, þegar þm. þurfa að vera staddir á fundum í Sþ. eða á deildarfundum, enda virðist það óþarft. Jafnframt vildi ég þá nota tækifærið til að beina því til hæstv. forseta, að mér sýnist, að afgreiðsla mála í Sþ. gangi mjög hægt að þessu sinni, eins og hún hefur raunar stundum gert áður í seinni tíð. Það er ekki nema lítill hluti af málum, að ég ætla, af þeim sem lögð hafa verið fyrir Sþ., sem búið er að afgreiða til n. enn, þó að töluvert sé nú liðið á þing. Ég veit, að undir þetta mundu margir hv. þm. vilja taka, sem flutt hafa mál. Þetta er í sjálfu sér ástand, sem ekki er viðunandi. Svo sýnist það a. m. k. óþarfi að hafa ekki fund á virkum dögum í Sþ. eða d., á meðan fjöldi mála liggur þar óafgreiddur. Um þetta atriði í sambandi við vinnubrögð þingsins skal ég nú ekki hafa fleiri orð, en þetta, sem ég nefndi áðan, var ástæðan til þess, að ég heyrði ekki ræðu hæstv. samgmrh. á síðasta fundi, þegar hann gerði grein fyrir skýrslunni, og ekki heldur þær umræður aðrar, sem þá fóru fram. Má því vera, að ég endurtaki eitthvað af því, sem þá hefur verið sagt og væri þess vegna óþarfi að vera að tala um, og þóttist ég reyndar heyra það af svörum hæstv. ráðh. áðan, að eitthvað af því hefði verið nefnt, sem ég hafði hugsað mér að minnast á. Eigi að síður mun ég nú gera það, lauslega a. m. k. Ég vil í því sambandi byrja á að vekja athygli á því eða minna á það, að ég tók ekki eftir, að hæstv. ráðh. svaraði fsp., sem fram komu áðan á fundinum, frá hv. 4. þm. Norðurl. e. Það var spurning hans um það, hvort nokkuð hefði verið gert í sambandi við veginn á milli Akureyrar og Dalvíkur, og vitnaði hann í því sambandi til fundar, sem umboðsmenn Efnahagsstofnunarinnar héldu fyrir tveim árum með sveitastjórnum á Norðurlandi. Ég mundi þá einnig vilja bæta við sams konar eða hliðstæðri fsp. varðandi Þingeyjarsýslubraut, því að á þessum fundum fulltrúa Efnahagsstofnunarinnar með sveitarstjórnum á Norðurlandi var einnig allmikið rætt af þeirra hálfu um nauðsyn þess að byggja upp Þingeyjarsýslubraut. Hin fsp., sem hv. þm. gerði, var varðandi ályktun Alþ. um þungaflutning í snjó, sem samþykkt var eftir till. hv. fyrrverandi þm., Hjartar Þórarinssonar, og sem við töldum margir þm. á þeim tíma, að væri aðkallandi mál, að athuganir og rannsóknir færu fram á þessu sviði, varðandi þungaflutninga í snjó, og það var vakin athygli á því þá, ef ég man rétt, af flutningsmanni till., að ætla mætti, að erlendis, í þeim löndum þar sem snjóalög eru mikil, þ. e. a. s. í norðlægari löndum, og einnig hjá þeim aðilum, sem eru athafnasamir í suðurheimskautslandinu, mundi vera ýmislegt nýtt á tæknisviðinu. Ég ætla svo næst að minnast á það, sem mér skilst, að hafi borizt í tal hér áður um sundurliðun vegaviðhaldsins. Í þeirri skýrslu, sem hæstv. ráðh. hefur lagt fram, er vegaviðhald ársins 1967, eða kostnaður við vegaviðhald ársins 1967, tilgreint í einu lagi, og það er sami hátturinn eins og hefur verið, að ég ætla, í vegaskýrslum undanfarin ár, að tilgreina þennan kostnað í einu lagi. Ég þykist heyra, að það hafi verið spurt að því, hvort ekki væri hægt að tilgreina kostnaðinn sundurliðaðan, þ. e. a. s. kostnað við einstaka vegi. Og hæstv. ráðh. sagði í því sambandi, að það væri ekki hægt, eins og sakir stæðu, en að í fórum Vegamálaskrifstofunnar mundu vera sundurliðunartölur um árið 1966, ef ég hef tekið rétt eftir, og að þær mundu verða prentaðar síðar. Þær tölur væru um einstakar sýslur en ekki um einstaka vegi. Nú vil ég fyrir mitt leyti leggja töluverða áherzlu á það, að úr þessu verði, að skýrsla um viðhaldið væri birt sundurliðuð, og vildi spyrjast fyrir um það, hvort ekki sé hægt að gera það, þó það sé ekki gert nú í sambandi við þessar umr., þá síðar á þingi, að birta skýrslu um vegaviðhaldið sundurliðaða eftir vegum. Hæstv. ráðh. var eitthvað að tala um það hér áðan, að þingið gæti ekki við áætlunargerð sundurliðað kostnaðinn, og það er auðvitað alveg rétt, og mér sýnist, að það sé alveg rétt, það geti þingið ekki gert, eða að minnsta kosti eigi erfitt með að gera það, en þó vegaviðhaldinu sé ekki skipt í sjálfri vegáætluninni, þá á það auðvitað ekki að koma í veg fyrir, að hægt sé að gera um það sundurliðaða skýrslu eftir árið, þ. e. um kostnaðinn. Og þó ég kæmist svo að orði áðan, að það mundi örðugt að tilgreina fyrirfram í vegáætlun þær upphæðir, sem ættu að fara í einstaka vegi til viðhalds, þá kann nú að vera, að það sé þó unnt að tilgreina einhverjar tölur í vegáætlun, þannig að auk þeirra upphæða, sem veittar væru í einstaka vegi til viðhalds, þá væri ein allsherjarupphæð, sem væri heimilt að nota almennt í vegina. En ég er ekki að ræða um það í sjálfu sér, heldur hitt, að sundurliðun á kostnaðinum liggi fyrir eftir á, þegar viðhaldið hefur farið fram. Það er það, sem ég tel æskilegt. Ég vildi þá jafnframt minnast lítils háttar á snjómoksturinn, sem mér skilst að á árinu sem leið hafi farið upp í 20 millj. kr. Það er ekki fjarri þeirri upphæð. Í viðhaldið er síhækkandi upphæð og komin nokkuð á annað hundrað millj. Það er eiginlega upplýst, að til sé einhvers konar reglugerð um snjómokstur. Þó er það ekki staðfest og útgefin reglugerð, a. m. k. ekki útgefin, en talið er, að þessum reglum um snjómokstur hafi verið breytt nýlega. Reglurnar munu fjalla um það, hvaða vegum megi halda opnum sem kallað er, og hve oft, á kostnað Vegasjóðsins, t. d. einn dag í viku eða einn dag í mánuði, eitthvað þess háttar, en að öðru leyti mun það vera svo, að þegar nauðsyn er talin á því að opna veg, t. d. vegna vöruflutninga, greiðir Vegasjóður a. m. k. oft helming kostnaðarins, en hinn hlutann verður að greiða af öðrum aðilum, einhverjum aðilum í héraði, sveitarsjóði eða sýslusjóði eða aðilum, sem þurfa á þungaflutningunum að halda. Um þetta allt munu vera einhverjar reglur einhvers staðar skráðar, og ég vil minnast á það hér, að ég fæ ekki séð, hvers vegna ekki hentar að birta þessar reglur. Mönnum er ekki alveg sama, hvernig þessar reglur eru, og það skiptir nokkuð miklu, að þær séu réttlátar. Ég vildi gjarnan heyra álit hæstv. ráðh. um það, hvort hann telur nokkuð því til fyrirstöðu, að þessar reglur séu gerðar kunnar. Það má vera, að eitthvað sé því til fyrirstöðu, en það verður þá væntanlega upplyst, ef um það er að ræða. Eins og hér var eitthvað vikið að áðan, þá voru í vegáætluninni, hinni endurskoðuðu vegáætlun fyrir árin 1967 og 1968, nokkrar heimildir um lántöku til vega. Þar er átt við föst lán eins og þau, sem tekin hafa verið til vega undanfarið, en ekki við þau bráðabirgðalán, sem hafa oft verið tekin og endurgreidd af fjárveitingu á næsta ári. Í vegaskýrslunni, sem hér liggur fyrir, er bæði gerð grein fyrir því, hvað mikið hafi verið notað á árinu, og einnig í sambandi við einstaka vegi skýrt frá því, hve mikið af föstum lánum hvíli á hverjum vegi í árslok. Það eru ekki nema tiltölulega fáir vegir, sem föst lán hafa verið tekin til eins og kunnugt er. Nú vil ég minna á það í þessu sambandi, sem sérstaklega snertir kjördæmi, að í vegáætluninni fyrir árið 1967 voru tvær heimildir, sem ég get ekki séð, að hafi verið notaðar, til þess að taka fast lán. Ég get ekki séð það. Það getur verið, að það hafi verið gert, en ég get ekki séð það í þeirri skýrslu, sem liggur fyrir. - Þetta voru ekki stórar upphæðir, það var heimild til þess að taka eina millj. að láni vegna Ólafsfjarðarvegar hjá Dalvík, og heimild til þess að taka 1 millj. kr. lán í aðra þjóðbraut, til Þingeyjarsýslubrautar í Aðaldal. Ég vil geta þess um Dalvíkurveginn, sem fram kom í umr. í fyrra, að sú framkvæmdaþörf er þannig til komin, að þegar búið er að leggja að mestu svokallaðan Múlaveg milli Ólafsfjarðar og aðalþjóðbrautarinnar við Eyjafjörð, eykst mjög umferð um aðalgötuna í Dalvík, og það er ekki sú gatnagerð þar, að hún megi við því að taka þeirri umferð, og er því óþægilegt, að hún komi þar. Þess vegna hefur verið gert ráð fyrir sérstöku vegamannvirki hið næsta Dalvík, sem mun kosta um 2 millj. kr., því var einnig heimilað að taka 1 millj. kr. að láni árið 1968. Á árinu 1968, þ. e. a. s. á yfirstandandi ári, var einnig heimilað að taka hálfa millj. kr. að láni í viðbót til Þingeyjarsýslubrautar í Aðaldal og hálfa millj. til byggingar sömu brautar milli Jökulsár og Þórshafnar í N-Þingeyjarsýslu. Nú kemur það fram í því, sem hæstv. ráðh. sagði hér áðan, að þetta, sem á vantar heimildarupphæðina í vegáætluninni, eru heimildir, sem ekki hafa verið notaðar á árinu. Og hæstv. ráðh. sagði, að þessar heimildir, a. m. k. einhverjar af þessum heimildum, væru ekki í framkvæmdaáætlun ríkisstj. Þær voru bara settar í vegáætlunina, en þær voru ekki settar í framkvæmdaáætlunina. Nú er svo ákveðið í vegalögum, ef ég man rétt, að vegáætlun sé tvenns konar, það sé áætlun um framkvæmdir, sem unnar væru fyrir fé úr. Vegasjóði, og það sé áætlun um framkvæmdir, sem unnar séu fyrir lánsfé. Ég hef litið svo á, að það eigi að fara eftir þessari áætlun, hvort sem þar er um fyrsta eða annan kafla að ræða, en þó að sjálfsögðu með þeim fyrirvara, að hæstv. ríkisstj. geti fengið þau lán, sem þar er um að ræða. Hún verður að geta fengið lán. En ég vildi spyrja hæstv. ráðh., hvort hann teldi ekki, að vegáætlunin, sem gerð er af Alþ. samkv. lögum, hvort það sé ekki litið svo á, að hún sé nokkuð rétthá, hvort hann líti ekki svo á, að ef ríkið gerir einhverja sérstaka framkvæmdaáætlun eða sú ríkisstj., sem situr að völdum, beri henni nú eiginlega að taka þá vegáætlun, sem Alþ. hefur samþykkt, inn í framkvæmdaáætlun ríkisins eða hvort svo sé litið á, að þetta sé öfugt, að vegáætlunin, sem samþ. er af Alþ., eigi að víkja fyrir vilja þeirra, sem setja saman á einhverjum tíma framkvæmdaáætlun ríkisins? Þetta finnst mér nú fróðlegt að fá upplýst, hvernig hæstv. ráðh. lítur á það mál, því að það er auðvitað mál, sem okkur öll varðar og þm. er nauðsynlegt að vita, hvaða skilning hæstv. ríkisstj. hefur á þessu atriði til þess, að þeir geti gert sér grein fyrir, hvort þeir sætta sig við þann skilning eða vilja koma í veg fyrir, að sá skilningur verði áfram. Það er talið í vegaskýrslunni, að skuldir Vegasjóðs, þ. e. a. s. föst lán, sem hvíla á Vegasjóði, hafi verið í árslok 1967 sem næst 330 millj. kr. Ég hygg, að það sé rétt athugað samkv. skýrslunum. En þess er jafnframt getið, að sú upphæð sé miðuð við gamla gengið á erlendum gjaldeyri, þannig að ef ýmsar þessar upphæðir, sem eru í erlendum gjaldeyri, væru umreiknaðar eftir gengisbreytinguna, mundi hér vera um nokkuð hærri upphæð að ræða, og mætti ætla, að hún yrði þá e. t. v. nálægt 400 millj. En þetta er ekki nánar tilgreint í skýrslunni nema í sambandi við lánið til Reykjanesbrautar, þar sem sagt er, að vegna gengisbreytingarinnar hækki skuldin á Reykjanesbraut úr 231.6 millj. upp í 264.2 millj. og að það lán sé í dollurum. Þessar skuldir, sem nú hvíla á Vegasjóðnum, eru allar vegna nokkurra vegaframkvæmda, sem taldar höfðu verið aðkallandi og nauðsynlegar, en á vegafjárveitingunum eða nýbyggingarfjárveitingunum hvílir svo önnur tegund af lánum, bráðabirgðalánin, sem eru eitthvað 12–13 millj. kr. í árslokin, sem menn hafa venjulega útvegað í héraði og eiga að greiðast á næstu fjárveitingum. Nú upplýsti hæstv. ráðh. það, að sú aðferð hefði verið viðhöfð, sem ég vil ekki átelja á neinn hátt, að standa straum af afborgunum og vöxtum af þessum föstu lánum í einstaka vegi með því að taka ný lán. En eins og sakir standa og áður en breyting er á því gerð, verður sjálfsagt þannig litið á, að öll þessi föstu lán, 400 millj. kr. eða svo, hvíli á Vegasjóðnum. Ég er því út af fyrir sig engan veginn mótfallinn nema síður sé, að tekin séu föst lán til vegagerðar hér á landi, en ég tel það ekki færa leið til frambúðar að ætla Vegasjóðnum að greiða vexti og afborganir af þessum föstu lánum. Það fé, sem til nýbygginga er ætlað á vegum, þ. e. a. s. á þjóðvegum ár hvert um þessar mundir, er ekki nema í kringum 60 millj., svona frá 50–70 millj., eða hefur verið undanfarin ár, og af þessu fé er auðvitað ekki hægt að taka fé til þess að greiða vexti og afborganir af hækkandi föstum lánum. Það verður að standa straum af þeim á annan hátt, og ég hef rætt það nokkuð í sambandi við annað mál, sem ég á þátt í að flytja hér í Sþ. En ég vil einnig benda á annað í sambandi við þessar lántökur. Það er sjálfsagt ekki ágreiningur um það, að þau verk, sem unnin hafa verið fyrir lánsfé, t. d. Reykjanesbrautin, sem kostar um 300 millj., Siglufjarðarvegurinn o. fl., að það séu hinar þörfustu framkvæmdir, og fyrir öllum þessum framkvæmdum hefur verið mikill áhugi, bæði í hlutaðeigandi landshlutum og eins hér á hinu háa Alþ. En þó lít ég svo á, að í framtíðinni verði að fara öðru vísi að í þessum málum. Það er ekki aðferð til frambúðar að taka út úr eins og eina framkvæmd einhvers staðar á landinu, sem einhverjir menn hafa áhuga fyrir og ríkisstj., sem þá situr, kannske sýnist, að eigi að ganga fyrir öðru, og taka til hennar föst lán eða verja til hennar stórfé á annan hátt. Uppbygging þjóðvegakerfisins verður að gerast þannig, að menn hafi fyrir fram yfirlit um það heildarverkefni, sem þarf að vinna, sem þjóðin á fyrir höndum á komandi árum. Og ég mundi álíta það heppilegt áður en áfram er haldið á þeirri braut að verja mjög háum fjárhæðum, kannske eins háum eins og öllu því, sem varið er til allra nýbygginga á landinu úr Vegasjóði á einu ári í eina framkvæmd eða svo einhvers staðar á landinu, hvar sem það er, þá eigi að fá þetta yfirlit. Það eigi að gera þessa heildaráætlun um byggingarþörfina, og með tilliti til hennar og í samræmi við þá heildaráætlun, sem gerð yrði, eigi að vinna að fjáröflun til þessara mála ár hvert. Þetta vil ég segja, af því að verið er að ræða þetta mál, ekki beint í tilefni af þeirri skýrslu, sem hæstv. ráðh. hefur lagt fyrir þingið - hún gefur ekki út af fyrir sig beint tilefni til þess, - en af því að þetta mál er hér til umr., vegagerðin á árinu 1967 og einstakir þættir vegagerðarinnar á undanförnum árum, sem koma inn í þessa mynd. Ég held, að það sé nú ekki fleira, sem ég tel ástæðu til þess að minnast á að svo stöddu, en geri það e.t.v. síðar í umr., ef þær halda áfram og tilefni verður til.



Herra forseti. Það var nú fyrir mér líkt og síðasta hv. ræðumanni, að ég gat af sérstökum ástæðum ekki heyrt alveg alla ræðu hæstv. samgmrh., þegar hann talaði fyrir vegaskýrslunni, svo að það má vel vera, að hann hafi komið inn á það, sem ég ætla að spyrja um, en ég verð nú samt að minnast aðeins á nokkur atriði. Þessi atriði, sem ég ætlaði að minnast sérstaklega á, eru í sambandi við Suðurland, og eru nokkrar fsp. til hæstv. samgmrh. Í vegaskýrslunni kemur það fram, að Þrengslavegur hefur haft 3.2 millj. kr. fjárveitingu og af þessari fjárveitingu hefur 2.4 millj. verið ráðstafað til almennrar fjáröflunar til vegaframkvæmda samkv. framkvæmdaáætlun ríkisstj., en 0.8 millj. til greiðslu vaxta og afborgana af lánum til Suðurlandsvegar frá 1966. Nú langaði mig að spyrja um það, hvenær vænta megi, að Þrengslavegur fái þetta fé aftur endurgreitt. Ég veit, að vegurinn þarf mjög á því að halda. Það vantar ennþá nokkuð á, að uppbyggingu hans sé lokið, og nú hin síðustu misserin hefur þessi vegur verið mjög mikið notaður, sérstaklega að vetrinum til, síðan hætt var að moka snjó af Hellisheiði. Það má segja, að Þrengslavegur sé farinn allan veturinn, og þá fer það nú svo, að vegna þess sérstaklega, að hann er ekki að öllu leyti fullgerður, verður hann stundum allslæmur yfirferðar. Honum veitti því sannarlega ekki af því að fá talsverðar umbætur, og ég geri ráð fyrir, að þetta fé mundi ekki einu sinni duga til þess, og þess vegna vildi ég leyfa mér að spyrja hæstv. ráðh. um það, hvenær vænta megi þess, að hann fái þetta fé og haldið verði áfram framkvæmdum við hann. Þá langar mig enn fremur til þess að vita, hvað skuldin er mikil, sem hvílir á Suðurlandsvegi. Ég sé, að þarna er varið af þessu fé, sem Þrengslavegurinn átti að fá, 0.8 millj. til greiðslu á afborgunum og vöxtum frá 1966. Þá eru á vegáætlun verulegar lántökuheimildir til vega á Suðurlandi. Það er þá fyrst að geta um Suðurlandsveginn sjálfan, að þar er lántökuheimild á árinu 1967 upp á 17½ millj. kr. Ég sé, að það hefur ekki verið notað eða það sést ekki í áætluninni, að þessi upphæð hafi verið notuð, heimildin hafi verið notuð. Að vísu er sagt hér í áætluninni, að það hafi verið gerð frumáætlun um kaflann Lækjarbotnar-Svínahraun, og um Blesugróf-Rauðhóla og það hafi verið gerðar undirbúningsathuganir og áætlunargerðir og jarðvegskönnun frá Blesugróf um Hellisheiði að Selfossi og grunnmælingar á þessari leið og gerð loftmyndakorta sé nú að hefjast. Sjálfsagt hefur þetta allt kostað nokkurt fé, og mig langar til þess að fá upplýsingar um það hjá hæstv. ráðh., hvað þessar undirbúningsframkvæmdir, sem þarna hafa verið gerðar, hafi kostað mikið fé. Ég veit, að hæstv. ráðh. hefur ekki síður áhuga heldur en ég á því, að bæta samgöngur austur um Suðurlandsundirlendið. Ég hef oft heyrt hann tala um það fyrr og síðar, hversu það væri nauðsynlegt, og heyrt hann tala um það, að þetta verk yrði að gera með lántöku. Ég er honum alveg sammála um það, að þetta verk verður ekki framkvæmt öðru vísi heldur en með lántöku. Umferðin hefur aukizt alveg gífurlega á þessum vegi, og við vitum það, sem ferðumst um þennan veg, sérstaklega á sumrin, hvað hann er þá vondur, þegar ofaníburðurinn rýkur úr honum og eftir verður aðeins grjótið og undirstaðan. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að hefja sem allra fyrst framkvæmdir í því að gera hér varanlegan veg frá Reykjavík austur að Selfossi, og ég vil segja, að sá vegur, þær varanlegu framkvæmdir, þurfi að ná austur að Hvolsvelli alla leið, það sé alveg lágmark að koma varanlegum vegi þangað. Þessar 17½ millj. kr., sem var lántökuheimild fyrir, hafði ekki verið notuð, og nú vildi ég spyrja hæstv. ráðh., hvað er nú fyrirhugað að gera á þessu ári. Er nú fyrirhugað að ráðast í einhverjar verulegar framkvæmdir á þessu ári og nota þær lántökuheimildir, sem fyrir hendi eru til þess? Ég álít, að hér þurfi sem fyrst að bregðast vel og hraustlega við í þessum efnum og taka þarna til starfa, og ég veit það, að hæstv. samgmrh. hefur áhuga fyrir því. Þá voru smávegis lántökuheimildir til nokkurra annarra vega á Suðurlandi það var Gullfossvegur, Eldhraunsvegur og Mýrdalsvegur, það var ½ millj. kr. í hvern þessara vega, veitt lántökuheimild á s. l. ári, og í Þykkvabæjarveg 200 þús. kr. lántökuheimild. Þetta hefur ekki, sýnist mér, verið notað, og ég hefði hug á því að fá að vita, hvað sé nú hugsað að gera á þessu ári, hvort hugmyndin sé sú að nota þessar lántökuheimildir og leggja þarna í framkvæmdir. Ég veit, að Sunnlendingar hafa yfirleitt mikinn áhuga, eins og yfirleitt allir landsmenn, á því að fá bættar samgöngur. Mér dettur ekki í hug að ætlast til þess, að það sé hægt að gera allt í einu, hvorki hjá okkur Sunnlendingum né öðrum, en mér finnst vera til lítils að vera að samþykkja hér á hinu háa Alþ. heimildir til handa ríkisstj. um lántökur til nauðsynlegra framkvæmda, þegar lítið sem ekkert af þessum heimildum er notað, og það vekur óneitanlega þá spurningu í hugum manna, hvort ríkisstj. hafi ekki lánstraust, hvort hún hafi ekki getað fengið þessi lán, því að ég er ekki í neinum vafa um það eins og ég hef sagt áður, að það vantar ekki áhuga fyrir framkvæmdum hjá henni. Nú finnst mér, að þurfi eiginlega í raun og veru að leggja kannske enn ríkari áherzlu á það að nota þessar lántökuheimildir líka með tilliti til atvinnuspursmálsins. Nú hefur, eins og kunnugt er, þrengzt um á atvinnusviðinu og þá væri nú e. t. v. rétt að nota tækifærið og reyna að lífga atvinnulífið upp með því að leggja í ýmsar framkvæmdir, sem nauðsynlegar eru, eins og t. d. í samgöngumálum, nýjar vegagerðir og endurbætur á vegakerfinu. Ég held, að ég sjái ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri, vonast til þess, að hæstv. ráðh. veiti þær upplýsingar, sem ég bað um.



Herra forseti Þáltill. sú, sem hér liggur fyrir, er tvíþætt, annars vegar ályktun um nákvæma rannsókn á því, hvort ekki sé hagkvæmt að staðla veiðiskip landsmanna í ákveðnar stærðir og gerðir með það fyrir augum, að þau verði ódýrari í smíðum fyrir innlendar skipasmíðastöðvar, hins vegar ákveðin ósk um, að einskis verði látið ófreistað til að auðvelda þegar reistum innlendum skipasmíðastöðvum samkeppni um smíði veiðiskipa okkar við erlendar skipasmíðastöðvar, svo að ekki komi til verkefnaskorts hjá þeim, en hann er nú einmitt fyrir hendi. M.a. verði athugað, hvort ekki sé hagfellt fyrir þjóðarbúið að hækka enn stofnlán til veiðiskipa, sem smíðuð eru innanlands, og auka þannig enn mun á lánum á skip smiðuð hér á landi og erlendis. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að á síðustu árum hafa risið upp hér á landi stálskipasmíðastöðvar, sem vel hafa verið gerðar úr garði og reynzt samkeppnisfærar um smíðagæði við erlendar skipasmíðastöðvar, sem útvegsmenn okkar hafa aðallega skipt við undanfarin ár. Hið opinbera, ríkisvald og bankar, hafa stuðlað að uppbyggingu þessara skipasmíðastöðva, enda ekki vansalaust jafnmikilli fiskveiðiþjóð og Íslendingar eru að smíða ekki sjálfir veiðiskip sín að meginhluta. Þar sem skipasmíðastöðvar okkar eru enn lítt tækni- og iðnþjálfaðar, svo nýjar sem þær eru, og nú hefur bætzt við, að útvegsmenn láta sér hægt um öflun nýrra skipa vegna erfiðleika í útgerðinni, hafa þær ekki reynzt samkeppnisfærar í harðnandi baráttu um fækkandi pantanir í smíði skipa við erlendar skipasmiðastöðvar og horfa því fram á algert verkefnaleysi, ef ekki er brugðið við til úrbóta og það tafarlaust. Trúlega gæti hið opinbera hjálpað innlendum skipasmíðastöðvum til að lækka skipasmíðakostnað sinn verulega, ef það hafði hönd í bagga með stærð og gerð við smíði skipa, þannig að stöðlun mætti koma við. Virðist það og óeðlilegt, svo mikla fyrirgreiðslu, sem hið opinbera veitir þeim, er ný skip fá smíðuð, að þeir geti valið sér hver og einn aðhaldslaust skipagerð að eigin geðþótta, svo að varla nokkur tvö skip séu smíðuð eins. Hlýtur slíkt að hækka smíðakostnað verulega. Varðandi síðara atriðið, að auka lánsbilið milli skipa smíðaðra innanlands og utan innlendu smíðinni í hag, skal bent á, að það virðist fráleit stefna að eyða fyrst stórfé til að koma skipasmíðaiðnaði á fót í landinu, en gera síðan ekkert til að auðvelda honum fyrstu og erfiðustu sporin. Verður og að minna á, að það getur aldrei orðið nema tímaspursmál hjá fiskveiðiþjóð sem okkur, að endurnýja þurfi mörg skip í veiðiflotanum og þá skynsamlegt að greiða úr tímabundnum verkefnaskorti með aukinni fyrirgreiðslu við skipasmíðastöðvar og skipakaupendur, svo að eftirspurnin jafnist meira og atvinna, sem skipasmíðin skapar. Þarf ekki að benda á hve slíkt er nauðsynlegt atvinnulífi á þeim stöðum, þar sem skipasmíðin er. Fyrstu árin eftir stríð voru smíðuð hér þó nokkur veiðiskip úr tré, allstór eftir því, sem þá gerðist, og reyndust þau sum hver hin ágætustu skip. þannig höfðu árin 1946–1947 um 425–450 manns í landinu atvinnu af skipasmíði og skipaviðgerðum, en næstu ár fækkaði verulega í þessum iðnaði, þar sem skipasmíði hérlendis dróst saman, unz öll smíði stærri skipa mátti heita úr sögunni árin 1950–1960. Enda komst tala þeirra, er skipasmíði og skipaviðgerðir stunduðu þessi árin, niður fyrir 300 manns. Með tilkomu viðreisnarstjórnarinnar tók skipaiðnaðurinn á ný að hugsa meir til nýsmíði skipa og þá eingöngu stálskipa, sem var ný iðngrein í landinu, og jafnframt tók bygging dráttarbrauta nýjan fjörkipp með viðgerðarþjónustu fyrir augum, en sívaxandi veiðiskipafloti landsmanna kallaði á hana í auknum mæli. Ríkisvaldið mun hafa miðað leyfi sín og fyrirgreiðslu við dráttarbrautir fyrst og fremst við það, að í hverjum landsfjórðungi kæmist upp viðhlítandi viðgerðarstöð fyrir veiðiskip af algengustu stærðum, en mun ekki hafa haft bein afskipti af byggingu skipasmiðastöðva. Þó vil ég álíta, að skipasmíðastöðin á Akureyri, sem ég þekki bezt til og er hið myndarlegasta fyrirtæki, hafi notið a.m.k. verulegrar hvatningar til uppbyggingar sinnar af hálfu hins opinbera og verið hugsuð sem einn þáttur í aukningu byggðajafnvægis. Á árunum 1962–1966 hefur þannig verið fjárfest í skipasmíðastöðvum, húsum þeirra og vélum um 76 millj. kr., en í dráttarbrautum á 5 stöðum 110 millj. kr. Til að fullgera 3 dráttarbrautanna þarf enn um 60 millj. kr. og til að fullbúa skipasmíðastöðina á Akureyri og Ytri-Njarðvíkum um 50 millj. kr. Það gefur að sjálfsögðu auga leið, að þegar fjárfest hefur verið svo mikið í nefndum mannvirkjum, er ekki hagkvæmt að láta þau ófullgerð og ónotuð, en að gagni fyrir þjóðarbúið kemst þessi fjárfesting ekki, ef skipasmíðastöðvarnar fá svo ekkert verkefni, vegna þess að snögglega tekur fyrir alla eftirspurn skipa eða skip innlendu skipasmíðastöðvanna reynast ekki samkeppnisfær að verði við skip smíðuð erlendis. Hér verður hið opinbera þá að koma til sögunnar með ráðstafanir, sem auðvelda hinum nýja skipasmíðaiðnaði okkar samkeppnina, svo sem að fyrirskipa stöðlun skipanna, glæða smíði þeirra innanlands með hagkvæmari lánum o.s.frv. Síðan till. sú, sem hér um ræðir, var flutt, hafa þeir atburðir gerzt, sem ugglaust auðvelda innlendu skipasmíðastöðvunum eitthvað samkeppni við hinar erlendu, og á ég þá við gengisbreytinguna. En þó tel ég sjálfsagt, að ríkisvaldið gæti hér vel að og greiði fyrir hagsemi skipasmíða okkar með hvers konar tiltækum ráðstöfunum, svo að sem flest veiðiskipa okkar og a.m.k. smærri kaupskip verði einmitt smíðuð hérlendis. Er augljóst, að skilningur ríkisvaldsins á þessu er fyrir hendi, því að rétt fyrir jólin ákvað ríkisstj. að semja við Slippstöðina á Akureyri um smíði tveggja strandferðaskipa, og vil ég nota tækifærið og þakka þá ákvörðun fyrir hönd Akureyrar og Akureyrarbúa. Betri jólagjöf, ef svo má að orði komast, varð þeim varla færð. En þá eru eftir aðrar skipasmíðastöðvar, sem skortir verkefni. Eftir er að hugsa fyrir því, að þeim sé gert kleift að annast eðlilega endurnýjun veiðiskipaflota okkar. Það er vel, að þessi mál virðast nú almennt mjög hugleidd. Þannig liggur fyrir Ed. þmfrv. um aukna fyrirgreiðslu Fiskveiðasjóðs við innlenda skipasmíði, og nýverið hefur komið fram og verið birt opinberlega áskorun Málm- og skipasmíðasambands Íslands þess efnis, að Alþ. semji áætlun um smíði 50 skipa innanlands á næstu 4 árum, og er tilgangurinn að sjálfsögðu tvíþættur, að sjá fyrir eðlilegri endurnýjun og aukningu veiðiskipaflotans og veita skipasmiðaiðnaðinum næg verkefni, að nýta sem bezt þau veiðiskip, sem við þegar eigum og falla ekki í þá freistni að kasta þeim of fljótt frá sér sem úreltum og ónothæfum. Mér er að sjálfsögðu ljóst, að þáltill. sú, sem ég fylgi hér úr hlaði, er engin úrlausnartill., heldur aðeins vísun til hugsanlegrar leiðar eða ábending um úrræði. Mér er ljóst, að ríkisstj. hefur mikið hugleitt þessi mál og látið gera ýmislegar athuganir varðandi þau, en samþykkt þessarar till. mundi undirstrika hug Alþ. til þessara mála og vonandi hraða því, að þau yrðu tekin afgerandi úrlausnartökum, t.d. með hliðsjón af till. eða áskorun Málm- og skipasmíðasambandsins og þeirri athugun, sem ríkisstj. hefur þegar látið gera. Slíkt teldi ég mikilsvert. Ég vil svo leyfa mér að loknum þessum umr. að óska þess, að þeim yrði frestað og málinu vísað til allshn.



Herra forseti. Ég skal nú ekki tefja mjög tímann í sambandi við þessa þátill., en vildi hins vegar gera grein fyrir því, sem ég hélt reyndar, að hv. flm. væri kunnugt um, að það, sem lagt er til í þátill., að gert sé eða ætlazt er til, að ríkisstj. láti gera, er þegar búið að vera í gangi frá hví á miðju s.l. ári, þ.e.a.s. athugun á stöðlun fiskiskipa. Það mun hafa verið fyrri hluta ársins, að Landssamband skipasmíðastöðva átti viðræður við iðnmrn. um það, að hafizt yrði handa um að athuga möguleikana á stöðlun fiskiskipa fyrst og fremst í þeim tilgangi, að skipasmíðarnar gætu með þeim hætti orðið ódýrari en ella. Var iðnmrn. send um þetta grg. í marzmánuði og áætlanir landssambandsins um það, hvað þeir teldu, að gæti áunnizt í þessu sambandi. Var þar e.t.v. um að ræða um 10% lækkaðan byggingarkostnað með slíkri stöðlun fiskiskipanna. Málið var þá rætt í iðnþróunarráði og einnig við Seðlabankann um hugsanlega aðstoð, sem kynni að þurfa að veita fjárhagslega í sambandi við aðgerðir sem þessar, þ.e.a.s., ef um það væri að ræða, að Fiskveiðasjóður þyrfti að lána töluvert mikið meira eða út á fleiri skip innanlands en áður hefur verið eða verið hefur á undanförnum árum. Svo í framhaldi af því áttu fulltrúar skipasmíðastöðvanna eða Landssambands skipasmíðastöðvanna viðræður við mig aftur í lok júnímánaðar, 27. júní. Í framhaldi af þeim viðræðum ræddum við hæstv. sjútvmrh. þetta mál sérstaklega við stjórn Fiskveiðasjóðs og þar af leiðandi fulltrúa eða bankastjóra bæði Landsbankans, Útvegsbankans og Seðlabankans. Í framhaldi af því var sett á laggirnar með bréfi 19. júlí s.l. n. til þess að vinna að þessari stöðlun, og ég vil leyfa mér að gera grein fyrir þessari nefndarskipun. Held ég, að það væri þá greinarbezt að lesa upp það bréf, sem þar að lýtur, sem skrifað var af minni hálfu til Landssambands skipasmíðastöðvanna og er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Í framhaldi af viðræðum fulltrúa skipasmiðastöðva við iðnmrh. hinn 27. júní s.l. um vandamál skipasmíðastöðvanna vegna breyttra aðstæðna og um ráðstafanir til úrbóta, hafa þessi mál verið rædd innan ríkisstj. Iðnmrh. og sjútvmrh. hafa átt viðræður við stjórn Fiskveiðasjóðs um hugsanlegar leiðir til þess að styrkja aðstöðu skipasmíðastöðvanna Rn. beinir því hér með til yðar að tilnefna tvo fulltrúa til þess að vinna að tillögugerð um hentugasta gerð íslenzks fiskiskips við núverandi aðstæður í samráði við tæknideild Fiskveiðasjóðs og Fiskifélags Íslands ásamt fulltrúum, sem sjútvmrh. mun tilnefna. Að fenginni niðurstöðu þessa atriðis mundi tekið til frekari athugunar með hvaða ráðum mætti skapa skipasmíðastöðvunum verkefni á þessum grundvelli á næstunni samhliða öðrum ráðstöfunum, sem stefna mundu að sama marki. Tilnefningu fulltrúa yðar ber að tilkynna iðnmrn., sem hefur forgöngu um að kalla n. saman til starfa“ Upp úr þessu var svo þessi n. sett á laggirnar með tveimur aðilum frá landssambandinu, skipasmíðastöðvum, og tveimur aðilum tilnefndum af sjútvmrh. og þremur sérfræðingum Fiskveiðasjóðs og Fiskifélagsins. Ég lagði svo áherzlu á, að n. reyndi að hraða sem mest störfum sínum, en þegar nm. fóru betur að athuga málið, var það þeirra skoðun, að það þyrfti meiri og nánari athugun en þeir hefðu gert sér grein fyrir í öndverðu. Niðurstaðan varð svo sú, að þessi n. skilaði bráðabirgðaskýrslu um störf þessarar skipanefndar, sem er dags. 16. okt. 1967. Þessi bráðabirgðaskýrsla gefur nokkurt yfirlit um það, sem n. hafði unnið að og hvað hún mundi ætla sér á næstunni að gera, og vildi ég þess vegna gera hv. þingi grein fyrir þessari bráðabirgðaskýrslu með því að lesa hana upp, með leyfi hæstv. forseta. Hún er ekki löng, en í henni segir: „Með bréfi dags. 12. júli 1967 fór iðnmrh. þess á leit við Landssamband skipasmíðastöðva, að það tilnefndi tvo fulltrúa í n. til þess að vinna að tillögugerð um hentugasta gerð íslenzks fiskiskips við núverandi aðstæður í samráði við tæknideild Fiskveiðasjóðs og Fiskifélags Íslands ásamt fulltrúum, sem sjútvmrh. mun tilnefna. Landssamband skipasmíðastöðva tilnefndi þá Jón Sveinsson framkvæmdastj., Garðahreppi og Jósef H. Þorgeirsson lögfr., Akranesi. Með bréfi dags. 21. júlí 1967 fól sjútvmrh. þeim Tómasi Þorvaldssyni framkvæmdastj., Grindavík og Þorsteini Jóhannessyni skipstj., Garðahreppi að taka sæti í n. Með bréfi dags. 14. júlí 1967 fól stjórn Fiskveiðasjóðs Íslands þeim Erlingi Þorkelssyni vélfræðingi, Reykjavík, Herði Frímannssyni verkfr., Reykjavík og Jóni B. Hafsteinssyni verkfr., Reykjavík að taka sæti í n. Fyrir forgöngu iðnmrn. kom n. saman til 1. fundar hinn 19. júlí 1967 og kaus Jósef H. Þorgeirsson formann og Jón Sveinsson ritara N. hefur samtals haldið 7 fundi og aflað sér gagna um skipasmíði hér á landi á seinustu árum og breytingar, sem orðið hafa á samsetningu skipastólsins eftir stærðarflokkum á árunum 1961 til 1966, og er þá fiskiskipunum skipt í eftirfarandi stærðarflokka, er varða athuganir n.: Bátar undir 12 rúml., skip 12–49 rúml., skip 50–99 rúml., skip 100–149 rúml., skip 150–299 rúml., skip 300–499 rúml. og skip 500–749 rúml. Einnig hefur n. kannað innflutning skipa frá 1960 og skrá um skip í smíðum 1. jan. 1967. N. samdi fyrirspurnir, sem voru sendar öllum meðlimum Landssambands ísl. útvegsmanna, samtals 350–360 aðilum. Voru útvegsmenn beðnir að svara eftirfarandi spurningum: Í fyrsta lagi, hvaða gerð og stærð af fiskiskipi teljið þér hagkvæma fyrir yðar útgerð? Nefnið rök fyrir ástæðunni, gerð t.d. hliðartogskip, skuttogskip, 2 dekk, stærð í rúmlestum og/eða lengd og breidd. Í öðru lagi, til hvaða veiða er skipið ætlað, snurpunótaveiða, togveiða, línuveiða, netaveiða, dragnótaveiða? Ef um fleiri en eina veiðiaðferð er að ræða, þá merkið við það, sem við á. Í þriðja lagi, hvaða ganghraða skipsins teljið þér nauðsynlegan? Í fjórða lagi, hafið þér í hyggju að smíða fiskiskip á næstu 2–3 árum? Og í fimmta lagi aðrar upplýsingar, sem þér teljið máli skipta, svo sem um búnað, tæki, rafkerfi o.s.frv. Alls bárust n. 63 svör frá útvegsmönnum, og hefur verið unnið að flokkun þeirra og gerð heildaryfirlits. Athuganir n. hafa einkum beinzt að samtals 5 stærðum fiskiskipa, enda telur n. að engin ein stærð eða gerð fiskiskips sé fullnægjandi við allar aðstæður. Stærðir þær, sem n. hefur kannað, eru sem hér segir: Í fyrsta lagi fiskiskip 35–45 rúml., sem gætu stundað veiðar með línu, netum, botnvörpu, dragnót og humartrolli á heimamiðum. Í öðru lagi fiskiskip 80–120 rúml., sem gætu stundað veiðar með línu, netum og botnvörpu, bæði á heimamiðum og fjarlægari miðum, t.d. við Grænland, og einnig stundað síldveiðar með góðum árangri, ef fjarlægð miða er ekki óhæfilega mikil. Í fjórða lagi fiskiskip 350–400 rúml., sem gætu stundað síldveiðar jafnvel á fjarlægum miðum með viðunandi árangri ásamt bolfiskveiðum með línu, netum og botnvörpu bæði á heimamiðum og fjarlægari miðum. Í fimmta lagi fiskiskip 500–700 rúml., sem fyrst og fremst væru hugsuð til að stunda síldveiðar og bolfiskveiðar á fjarlægari miðum og hefðu aðstöðu til að verka afla um borð, en gætu jafnframt stundað veiðar á heimamiðum. N. telur það ekki í verkahring sínum að athuga fiskiskip, sem eingöngu eru ætluð til veiða með botnvörpu, enda vinnur sérstök n. að því verkefni. Á vegum n. hafa verið samin drög að smíðalýsingum fyrir 4 stærðarflokka fiskiskipa, sem hafa verið rædd á fundum n. Í fyrrgreindu bréfi iðnmrh., dags. 12. júlí 1967 segir orðrétt: „Að fenginni niðurstöðu þessa atriðis, það er tillaga um hentugasta gerð ísl. fiskiskips við núverandi aðstæður, mundi tekið til frekari athugunar með hvaða ráðum mætti skapa skipasmíðastöðvunum verkefni á þessum grundvelli á næstunni, samhliða öðrum ráðstöfunum, sem stefna mundu að sama marki.“ Með tilvísun til þessa hafa fulltrúar Landssambands skipasmíðastöðva í n. lagt áherzlu á að störfum hennar væri hraðað eftir því sem kostur er, enda brýnt, að verkefni innlendra skipasmíðastöðva verði aukin sem allra fyrst. Nm. er jafnframt ljóst, að fjöldamörg sérstök vandamál í þessu sambandi eru ekki nægjanlega könnuð enn sem komið er og fyrirsjáanlegt, að athugun þeirra takur langan tíma og mun kosta einhver útgjöld. Á þetta einkum við um fjölda þilfara í stærri fiskiskipum, fyrirkomulag í vélarúmi, afkastagetu og gerð rafkerfis, fyrirkomulag í fiskiIestum, varðveizlu aflans um borð og flutning til lands, hagkvæma stærð fiskilesta, úthaldstíma og stærð geyma fyrir brennsluolíu og vatn. Einnig þarf að kanna sérstaklega, hverjir eru taldir vera helztu gallar að áliti skipstjórnarmanna og vélstjóra á núverandi búnaði fiskiskipa. Þegar framangreind atriði liggja ljósar fyrir, er tímabært að láta gera nákvæma smíðalýsingu og teikningar samfara annarri undirbúningsvinnu að hentugu skipi til að smíða í flokkum. Nm. eru því allir sammála um, að verkefni það, sem þeim var falið að leysa, sé svo viðamikið og tímafrekt, að fyrirsjáanlega sé ekki hægt að leysa það á þeim tíma, sem fulltrúar Landssambands ísl. skipasmíðastöðva í n. telja nauðsynlegan til að forða stöðvunum frá rekstrarstöðvun sökum verkefnaskorts, og telja þeir því nauðsynlegt, að sérstakar ráðstafanir séu gerðar til að útvega stöðvunum verkefni til bráðabirgða unz endanlegar till. n. liggja fyrir. N. er sammála um að halda áfram störfum og beita sér fyrir rækilegnum athugunum á þeim atriðum, sem um getur hér að framan, enda takist að útvega fé til að kosta þessar athuganir og þeim verði hraðað eftir mætti.“ Síðan skrifa þessir 7 aðilar, sem áður hafa verið nefndir, undir þetta nál., sem dags. er 16. okt. s.l. í Reykjavík. Það, sem þessi þátill. fjallar um, er að álykta að fela ríkisstj. að láta fara fram nákvæma rannsókn á því, hvort ekki sé hagkvæmt að láta staðla veiðiskip landsmanna í ákveðnar stærðir og gerðir, eins og þar stendur, svo að þau verði ódýrari í smíðum fyrir innlendar skipasmíðastöðvar. Að þessu hefur sem sé verið unnið, og ég þykist mega búast við því, að það sé ekki langt undan, að þessi n., sem skipuð er ágætum og sérfróðum mönnum, skili endanlega sínu nál. Að öðru leyti hefur, eins og kunnugt er, ríkisstj. átt hlut að máli um að skapa verkefni fyrir skipasmíðastöðvarnar, eins og síðari hluti till. víkur að. M.a. hafa verið athugaðir möguleikarnir á því að gera bilið stærra í sambandi við lánveitingar til þeirra, sem láta smíða skip hér innanlands, og hinna, sem láta smíða skip fyrir sig erlendis. Mig minnir, að það hafi verið 4. jan. s.l., að ríkisstj. ályktaði um það, að hún mundi hlutast til um að útvega allt að 10% til viðbótar þessum venjulegu 75% lánum Fiskveiðasjóðs að minsta kosti í bili og til þess þannig að skapa verkefni, sem trauðla væru annars fyrir hendi Þeir aðilar, sem vildu láta smíða skip innanlands, gætu með þessum hætti fengið allt að 85% af stofnkostnaði skipsins. Á hitt er svo að líta, að það hefur verið rýrnandi og takmörkuð eftirspurn eftir smíði fiskiskipa og ekki aðeins hér innanlands heldur einnig fiskiskipa, sem smíðuð væru erlendis. Samkv. upplýsingum, sem ég hef nýlega fengið, eru fiskiskip, sem nú eru í smíðum erlendis og um var samið á fyrri hluta ársins 1967, að fenginni viðurkenningu Fiskveiðasjóðs Íslands, aðeins 5 talsins, og enn segir þar, að auk þeirra fiskiskipa, sem nú eru í smíðum, var árið 1967 fengin viðurkenning Fiskveiðasjóðs Íslands á 2 öðrum fiskveiðiskipum, er komu til landsins sama ár. Þetta er auðvitað gífurlega mikil breyting frá því, sem var á undanförnum árum, þegar uppgangur útvegsins var meiri. Þá voru kannski keypt erlendis frá 20–30 eða milli 30–40 skip. En það er eðlilegt eins og nú standa sakir, að eftirspurnin hafi minnkað eftir skipakaupum ekkert síður erlendis en innanlands, og það hefur verið stuðlað að því að reyna að gera mönnum auðveldara að láta smíða fyrir sig skip hér innanlands, m.a. til þess að skapa með þeim hætti frekari verkefni fyrir íslenzku skipasmíðastöðvarnar. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta að sinni. Þessi mál hafa verið nokkuð rædd, en ég vildi aðeins á þessum vettvangi koma því á framfæri, þannig að hv. þm. væri það ljóst, að þessu máli hefur að undanförnu verið unnið og sérstök n., eins og ég hef áður gert grein fyrir, skipuð sérfræðingum og kunnáttumönnum á þessu sviði hefur verið vinnandi að því að athuga möguleikana á stöðlun fiskiskipa. Og það er enginn vafi á því, að það er réttilega á það litið hjá flm. þessa máls, að með því móti ætti bæði í senn það að nást, að hér sköpuðust kannske frekar verkefni en ella, og einnig hitt, að fiskiskipin yrðu ódýrari í smíðum með þessum hætti en ella mundi vera.



Herra forseti. Þessi þáltill. er flutt af 11 alþm. úr öllum þingflokkum, og í þeim hópi eru einnig allir þm. Austurl. Það er skylt að geta þess, að sumir af þessum hv. alþm., sem eru flm. þáltill., hafa áður hér á hv. Alþ. hreyft þessu máli, sem þátill. fjallar um, sem sé að athuga möguleika á því að Ijúka akvegi umhverfis landið með því að brúa stórárnar á Skeiðarársandi. Ég rek ekki sögu þessa máls hér á Alþ, en ég tel mér skylt að geta þess greinilega, að sumir af þeim flm., sem hlut eiga að máli nú, hafa áður hreyft þessu máli, svo að þetta er ekki í fyrsta sinn, sem það kemur hér til skoðunar. En ég hygg, að það hafi aldrei áður jafnmargir sameinazt um að hreyfa málinu og nú, og aldrei áður hafa þm. úr öllum stjórnmálaflokkum sameinazt um að koma málinu inn á hv. Alþ. En þetta á vitanlega rætur sínar í því, að hér er um óvenjulega stórfellt þjóðmál að ræða, sem á ekki að þurfa að vera flokkamál og heldur ekki sérmál neins sérstaks landshluta, fullyrði ég, því ég tel, að þetta málefni snerti svo alla landsmenn að það sé ekki hægt að kalla það annað en mál allrar þjóðarinnar í fyllstu merkingu þeirra orða, því að vafalaust er enga eina framkvæmd hægt að gera á Íslandi sem mundi breyta jafnmikið lífi allrar þjóðarinnar í landinu og það að gera akfært umhverfis landið. Efni þáltill. er, að Alþ. álykti að skora á samgmrh. að láta gera áætlun um vega- og brúargerðir á Skeiðarársandi, sem tengi hringleið um landið, og á hvern hátt megi afla fjár til að framkvæma verkið. Áætlun þessari skal hraðað eftir föngum, svo að hafa megi hana til afnota við gerð næstu vegáætlunar. Nú vil ég taka það skýrt fram, að þessi þáltill. er ekki flutt til þess að gefa í skyn, að hæstv. samgmrh. skorti áhuga á þessu máli og þess vegna þurfi að skora á hann, né heldur af því, að með henni sé verið að gefa í skyn, að nokkuð hafi verið vanrækt af því, sem með skynsamlegu móti hefði verið hægt að gera fram að þessu. Þetta tek ég alveg skýrt og greinilega fram. Ástæðan til þess, að við hreyfum þessu máli hér á hv. Alþ. í þessu formi nú, er hreinlega sú, að við teljum, að hér sé um slíkt stórmál að ræða, að skynsamlegt sé og nauðsynlegt, að Alþ. láti í ljósi þann vilja sinn, að áætlun um þessar framkvæmdir verði hraðað og það svo, að hún gæti orðið til afnota við gerð næstu vegáætlunar, en næstu vegáætlun á að gera næsta vetur, að stefnan yrði sú, að slík áætlun yrði gerð í tæka tíð fyrir næsta haust og gæti orðið til afnota við það að semja vegáætlun fyrir næstu 4 ár. Hér er um það mikið málefni að ræða, að okkur finnst eðlilegt að Alþ. láti í ljós þennan vilja sinn til stuðnings samgmrh. og öðrum þeim, sem eftir réttri allsherjarreglu mundu vinna að undirbúningi málsins. Einkum mundum við vilja leggja áherzlu á að tímabært væri að hraða vinnunni á þann hátt, sem þátill. gerir ráð fyrir. Þetta mætti segja, að væri önnur aðalástæðan fyrir því, að við förum á flot eða ein af aðalástæðunum fyrir því, að við förum á flot með málið núna og þá í þessum búningi. En ég tek það greinilega fram, að við viljum halda málinu í eðlilegum farvegi, sem sé þeim, að samgmrh. hafi forystuna og vegamálastjórnin, en Alþ. styðji þessa aðila á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í ályktuninni. Þá mætti næst nefna þá ástæðu, að við teljum heppilegt, að Alþ. láti nú þegar í Ijósi þá skoðun, að það muni þurfa að afla sérstaklega fjár til þess að framkvæma þetta verk og þess muni ekki að vænta, að hægt verði að taka fjármagn af hinu almenna vegafé í þessu skyni, og a.m.k. alls ekki nema þá að gengið yrði í að stórauka það fé frá því, sem nú er. Þess vegna höfum við stungið upp á því, að Alþ. styddi samgmrh. og vegamálastjórnina ekki aðeins í því að flýta áætlunum um þetta málefni, heldur léti einnig í ljós þá skoðun, að það mundi þurfa að gera sérstakar áætlanir um fjáröflun til þessa verks. Okkur er kunnugt um, að það hafa farið fram allmiklar athuganir á þessu máli, aðstöðunni á Skeiðarársandi, á undanförnum árum á vegum vegamálastjórnarinnar, og vil ég láta í ljósi ánægju með, að því verkefni hefur verið sinnt á undanförnum árum. Það hefur verið lögð meiri og meiri vinna í það nú upp á síðkastið að kynna sér alla staðhætti, og þetta hefur verið gert með það fyrir augum að þúa sig undir að taka ákvarðanir í þessu efni, þegar tímabært væri. En það má kallast tímabært nú, þegar búið er að ljúka smíði brúarinnar á Jökulsá á Breiðamerkursandi, en henni lauk s.l. sumar. Þess vegna er tímabært að búa sig undir að hefja lokasóknina í þessu máli. Og þá er það átak eftir til þess að gera akfært umhverfis landið að leggja akveg um Skeiðarársand og brúa vötnin, sem falla um sandinn, en það er talið, að með þeirri tækni, sem menn búa nú yfir, muni þetta vera mögulegt, þrátt fyrir hin miklu hlaup, sem þar verða en þá kemur spurningin: Hvernig á að haga þessum framkvæmdum og hvað kosta þær og hvernig á að afla fjár til þeirra? Það er þetta, sem við stingum upp á að nú verði gengið í að brjóta til mergjar á þann hátt, sem gert er ráð fyrir í þátill. Það er álit okkar flm. og vafalaust margra fleiri, að hér megi kosta miklu til, því að þetta yrði alger bylting í ferðamálum á Íslandi, og eins og ég sagði í upphafi, er það okkar skoðun, að engin ein framkvæmd geti valdið annarri eins þjóðlífsbreytingu á Íslandi og opnun hringleiðarinnar umhverfis landið. Allt viðhorf til ferðalaga mundi gerbreytast og aðstæður batna svo, að það mætti kalla byltingu. Ísland mun verða nálega eins og annað land, ef þessu yrði komið í framkvæmd, bæði að því er snertir möguleika til þess að verða ferðamannaland fyrir annarra þjóða menn, og þetta mundi opna landið til fulls landsmönnum sjálfum að kalla mætti Þetta snertir hvert mannsbarn í landinu, því að hver er sá sem ekki mundi hugsa sér að hafa not af þessari framkvæmd, ef hún kæmist á? Ferðalög innanlands mundu vaxa stórkostlega, en aukning þeirra er áreiðanlega einn hinn þýðingarmesti þáttur í þjóðarbúskapnum. Það þykir kannske einkennilegt að taka þannig til orða, en það er ekkert um það að efast að eins og nú er háttað orðið, eru ferðalög mjög sterkur þáttur í lífi hvers manns, sem býr við sæmileg kjör, og þannig á það að verða framvegis og í vaxandi mæli. Þá er það ekki þýðingarlítið fyrir þjóðarbúskapinn, að menn hafi aðstöðu til þess að ferðast um sitt eigið land, og er ekki með því verið að amast við því þótt menn skreppi einnig til annarra landa. Það er áreiðanlegt, að í framtíðinni verða ferðalög og ferðaþjónusta sívaxandi liður í þjóðarbúskapnum. Þess vegna má kosta hér gífurlega miklu til. Það fé kemur beinlínis aftur. Hér við bætist, að þessi framkvæmd mundi gera landið enn skemmtilegra heimili fyrir þjóðina og treysta bönd lands og þjóðar. Þetta eru í örfáum orðum meginástæðurnar fyrir því, hversu margir þm. úr öllum flokkum hafa sameinazt um að flytja þetta mál inn á hv. Alþ. Það má svo raunar líka bæta því við, að ein ástæðan er sú, að við álítum, að það þurfi að verða sem mestar umr. um þetta mál og sem víðast og þess vegna sé nauðsynlegt, að það sé ekki eingöngu fjallað um það inni á skrifstofum sérfræðinga, þó að þar verði tæknilegur undirbúningur að fara fram. Við teljum þetta mál þannig vaxið, að það þurfi að ræða það sem mest og sem víðast, menn þurfi að velta fyrir sér öllum hliðum þess, hversu þýðingarmikið þetta mál er fyrir þjóðina í heild og hve miklu megi hér til kosta miðað við allar aðstæður. Ég held, að mér sé óhætt að segja það fyrir munn okkar allra, að þetta hafi verið eitt af því, sem hvatti okkur til þess að koma með þetta mál nú inn á Alþ. í þessum búningi. Sumir segja kannske, að við hefðum getað snúið okkur til hæstv. samgmrh. og rætt málið við hann og kynnt okkur, hvað hann væri að láta gera, og lýst yfir við hann stuðningi við allan undirbúning í málinu og málið sjálft. En það töldum við ekki fullnægjandi né eðlilegt heldur hitt að koma með málið fram á sjálfu Alþ. til þess að það gæti orðið rætt hér og fengi þinglega meðferð, og um leið væri unnt að vekja athygli allrar þjóðarinnar á málinu með nokkuð sérstökum hætti Það ýtti einnig mjög á okkur að koma með málið í þessum búningi, og ég vil endurtaka það í lokin, að í þessu á að felast stuðningur við hæstv. samgmrh. og hans menn í vegamálastjórninni til kröftugra og skynsamlegra framkvæmda í málinu, en engin sneið um það, að þarf muni að ýta á eftir þeim. Við viljum ekki, að nokkur snefill af misskilningi komist þarna að um þetta. Ég leyfi mér að leggja til, að málinu verði vísað til n. að aflokinni þessari umr., en mér sýnist að það ætti að vera fjvn.



Herra forseti. Mig langaði til þess að standa upp og lýsa stuðningi mínum við þetta þarfa mál, sem hér hefur verið reifað stuttlega, en ég hef leyft mér að leggja fram brtt. um að gera þá rannsókn, sem fara á fram, ofurlítið víðtækari en gert er ráð fyrir í sjálfri tillgr., sem sagt að bæta við athugun á því, hvort mögulegt væri að leysa þetta vandamál með flugferju yfir vatnasvæðið. Með þessu á ég við, að unnt gæti verið að láta annað hvort þyrilvængju eða svifnökkva taka við farartækjum þeim, sem kæmu að vatnasvæðinu að austan eða vestan, og flytja yfir þær torfærur, sem enn eru óbrúaðar. Ég tel rétt, að athugaður sé kostnaðurinn við þessa leið og hef þá sérstaklega í huga, að e.t.v. mætti nota þessa aðferð þangað til varanlegum brúm og vegum hefur verið komið yfir sandinn. Það, sem ég hef í huga í þessu efni er, að þarna þyrfti að vera hægt að lyfta annars vegar stærstu venjulegum fólksbílum og hins vegar nokkru hlassi af flutningavögnum. Þar væri þó sjálfur vagninn skilinn eftir, en aðeins tekinn pallurinn með þeim flutningi, sem þyrfti að koma áfram yfir svæðið. Ég hef gizkað á að þarna þyrfti að vera hægt að flytja segjum 3–4 smál. Þetta mundi strax bæta úr töluvert brýnni þörf. Það mætti hugsa sér, að þeir, sem kæmu þarna akandi í eigin vögnum, ækju inn í eins konar gagnsætt búr, þannig að farþegar nytu útsýnisins yfir jökulinn og sjóinn meðan þeir væru á ferðalaginu. Þetta held ég, að yrði nýlunda í flutningamálum, sem gæti dregið marga menn að þessari leið yfir sumarmánuðina. Á þessu stigi málsins eru það aðeins tilmæli mín, að n. sú, sem kemur til með að fjalla um málið líti jafnframt á brtt. mína, og ég vonast til þess, að athugun á þessari hlið málsins megi einnig fara fram, þegar málið verður tekið til þeirrar athugunar, sem þátill. gerir ráð fyrir.



Herra forseti Það er rétt, sem hv. 1. flm. þessarar till. sagði hér áðan, að þetta væri mikilsvert mál, sem mun áreiðanlega hafa almenningsfylgi í landinu. Og það má segja, að þegar langt er kormið að brúa vatnsföllin sitt hvorum megin við Skeiðará, hafi landsmenn færzt nær því marki að fá hringveg en menn hafði dreymt um fyrir nokkrum árum eða áratugum. Það er því engin spurning um það, að þessi hringvegur kemur. Skeiðará mun verða brúuð. Þetta mun verða gert akfært. Spurningin er hins vegar um það, hvenær þetta verður gert kostnaðarins vegna og af tæknilegum ástæðum. Nú ber verkfræðingum saman um það yfirleitt, að þetta sé vel mögulegt að gera, en þeim ber ekki saman um, hversu kostnaðurinn muni verða mikill, einfaldlega vegna þess, að þeir hafa ekki enn komið sér niður á það, hvernig hagkvæmast muni vera að leysa málið. Það er rétt, sem hér var minnzt á áðan, að á undanförnum árum hefur farið fram talsverð athugun á þessum málum, og sérstaklega síðan 1964 hefur verið fylgzt með jökulhlaupum í ánni og ýmsar athuganir gerðar til undirbúnings þessu máli, og um þetta hef ég iðulega rætt við vegamálastjóra og fleiri verkfræðinga hjá vegagerðinni. Og á sl. hausti, ég held, að það hafi verið í septembermánuði, skrifaði ég vegamálastjóra bréf til frekari áréttingar á þessu, þar sem lagt var fyrir hann að hraða athugunum og undirbúningi á þessu máli, eftir því, sem mögulegt væri, til þess að það gæti legið sem fyrst fyrir, á hvern hátt væri heppilegast að leysa þetta mál, sem vænta mætti, að flestir eða allir þm. mundu vilja sameinast um og landsmenn allir vilja, að kæmist í framkvæmd sem fyrst. Vegamálastjóri tók við þessu bréfi, en ég man, að hann sagði: Það tekur áreiðanlega nokkurn tíma að athuga þetta, og það tekur meiri tíma en eitt ár, man ég, að hann sagði Ég veit ekki, hvort hægt er að ljúka því á tveimur árum, sagði hann, eða hvort það tekur 3 ár. En þetta tekur ekki stuttan tíma, og í tilefni af því, að í þál. er gert ráð fyrir, að athuguninni verði lokið, þegar næsta vegáætlun verður gerð, vil ég aðeins vekja athygli á þessu, að sá maður, vegamálastjóri, sem á að stjórna athugunum á þessu og sem hefur fyrirmæli um að flýta því eins og mögulegt er, telur að þetta sé of skammur tími og hann hefur sagt það í minni áheyrn, eftir að þessi till. var komin fram. En ég get huggað hv. 1. flm. og aðra flm. að þessari till. og alla alþm. með því, að það verður ekkert dregið af með það að hraða athugunum í þessu máli. Það verður að flýta sér mátulega í athugununum. Það verður að gera sér grein fyrir því, á hvern hátt sé heppilegast að leysa málin. Hér eru margar kvíslar, sem verður að brúa, og það er vitað, að áin breytir sér og getur breytt sér. Hvað er til ráða til þess að fyrirbyggja það, að vatnsflaumurinn fari utan við brýrnar og að hlaupinu loknu standi brýrnar á þurru? Þetta er vandinn, og það verður að finna ráð til þess að leysa vandann. Það ráð verður ekki fyrir hendi nema það fari fram ýtarlegar rannsóknir og athuganir þeirra manna, sem bezt verður til þess trúað. Ég tel, að þetta þurfi að koma hér fram, og ég er hræddur um það, að við getum ekki, þegar næsta vegáætlun verður samin, væntanlega næsta haust eða næsta vetur, haft fyrir okkur áætlanir í þessu máli, sem við getum byggt nægilega mikið á, því miður. Það má segja, að til viðbótar því, sem lagt hefur verið fyrir vegamálastjóra að framkvæma, sé í þessari till. áskorun um fengna leið til fjáröflunar. Það er sem sagt algerlega ógert, enda þótt kannske hugurinn hafi eitthvað reikað í þá átt, hvernig það mætti verða. Það er bezt að viðurkenna það, að það er alveg óleyst mál, og ég er ekki í dag tilbúinn til þess að benda á það, með hverjum hætti það megi verða, en það held ég, að við hljótum allir að verða sammála um, að það verður að afla sérstaklega fjár í þessu skyni til viðbótar því, sem fer til venjulegra framkvæmda á vegum vegasjóðs, það er enginn vafi, það þarf að gera. En ég geri ráð fyrir því, að áður en menn telja tímabært að gera beinar till. til fjáröflunar, verði talið eðlilegt, að það liggi fyrir áætlun um kostnað, enda þótt við vitum í dag, að kostnaðurinn hlýtur að verða mikill, áreiðanlega margir tugir millj. Ég geri ráð fyrir því, að mönnum finnist eðlilegt, að það liggi fyrir heildaráætlun um gerð verksins og kostnað áður en farið er að gera till. um fjáröflunina. Í rauninni hef ég ekki meira um þetta að segja á þessu stigi málsins. Þetta er stórmál, sem vissulega væri gaman að kæmist í framkvæmd sem allra fyrst. Það hefur þjóðhagslega þýðingu að tengja landshlutana saman, og vissulega er það hollara fyrir ýmsa, sem fara í ferðalög og láta það eftir sér að kynna sér fyrst sitt eigið land, fegurð þess og tilbreytni, frekar en að eyða mestu af sínum frítíma erlendis, og eyða þannig erlendum gjaldeyri að óþörfu. Í sambandi við þá brtt., sem hér hefur verið flutt, vil ég segja það, að ég tel sjálfsagt, að hún verði samþ. og að athugun fari fram á því, sem í henni felst, enda þótt ég búist ekki við því, að það verði talin nægileg lausn á þessu máli að framkvæma það, sem ætlazt er til með henni, auk þess sem þessi farartæki eru ákaflega dýr í rekstri En það er bezt að fullyrða ekkert um þetta fyrr en athugun hefur farið fram. Það mætti segja, að í 2 ár eða svo eða í 3 ár, á meðan verið er að vinna að því, sem á að koma, mætti leysa eitthvað með þessu, ef það kostar ekki allt of mikið, en athugun ætti að leiða það í ljós.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir undirtektir hans í þessu máli. Ég ætla aðeins að segja örfáar setningar í tilefni af því, sem hefur komið fram. Ég vil leggja áherzlu á, að þessi þátill. okkar fjallar um athugun á því að gera akfært umhverfis landið, þ.e.a.s. vegi og brýr, og þetta er vitanlega miðað við það að tengja saman þjóðvegakerfið, þannig að menn geti farið hindrunarlaust ferða sinna á venjulegan hátt. Þess vegna mundi það ekki geta leyst þetta mál, þótt sett yrði upp loftferja eða einhvers konar ferja á þessari leið. Það mundi ekki geta leyst það, sem fyrir okkur vakir en það er að gera akfært umhverfis landið, þannig að menn geti haldið ferð sinni áfram hringleiðina, hindrunarlaust á venjulegan hátt. Ég vil fagna því, að hæstv. ráðh. tók undir þá meginstefnu, sem er í ályktuninni Hann sagði: „Skeiðará verður brúuð, og hringvegurinn kemur“. Það er þetta, sem er aðalatriðið, Skeiðará og hinar árnar á sandinum verða alveg vafalaust brúaðar, og hringvegurinn kemur, það er meginstefna ályktunarinnar. Ég get ekki lýst neinu yfir fyrir hönd flm. varðandi brtt. þá, sem hefur komið fram frá hv. 4. þm. Reykn., en ég legg aðeins áherzlu á að ef farið yrði inn á þá leið að hafa þarna ferju, yrði þar eingöngu um bráðabirgðalausn að ræða, og þá vegna þess, að menn gæfu það upp á bátinn að leggja þarna eðlilega og venjulega leið. Gæfu það upp á bátinn í bili, t.d. ef menn teldu. að það þyrfti að dragast svo Iengi, að gera yrði bráðabirgðaráðstafinir. eða gæfu það alveg upp á bátinn, sem ég hef enga trú á, að komi nokkru sinni til mála því ég álít, að Skeiðará muni einmitt verða brúuð og þessi vötn öll og hringvegurinn komi. En þetta atriði um ferjuna, sem hv, þm. hefur skotið fram og hann ymprað á sem bráðabirgðalausn, verður að sjálfsögðu athugað af þeirri n., sem fær málið til meðferðar og íhugað hvort það ætti að fylgja með að skoða það einnig. En það er náttúrlega alveg annars eðlis en það sem þáltill. gerir ráð fyrir. En þetta verður vonandi allt athugað hleypidómalaust af nefnd.



Herra forseti Eins og hv. 1. flm. þessarar till. sagði í sinni framsöguræðu, hafa komið fram hugmyndir um akfæra leið á þeim slóðum, þar sem nú er í þessari till. gert ráð fyrir, að reistar verði brýr og vegur, þ.e.a.s. um Skeiðarársandssvæðið, löngu fyrr en þessi til kemur fram í hinum gömlu vegalögum. sem nú eru reyndar afnumin með tilkomu hinna nýjustu vegalaga, sem nú eru í gildi Var sagt, að Suðurlandsvegur skyldi ná frá Reykjavík austur á Höfn í Hornafirði Það sjá auðvitað allir menn, að við setningu þeirra l. hefur sú hugmynd verið býsna ofarlega í hugum manna, að á þessu svæði hlyti fyrr eða síðar að koma akfær leið. Á hinum síðari árum hefur sífellt tognað úr þeirri leið, sem akfær er á þessu svæði, raunar bæði frá austri og vestri, og þegar fyrir um það bil 5 árum var sýnilegt, að, að fáum árum liðnum mundi ekki vera eftir á þessari leið óakfært meira en kaflinn úr Öræfum að Núpsstað við Lómagnúp. En það mun vera um það bil 40 km langur kafli. Leiðin öll frá Reykjavík austur á Hornafjörð er hins vegar tæpir 500 km. Nú er reyndar svo komið, eða sjá má fram á, að þegar á næsta sumri verður ekki stærri kafli ófær af þessari Ieið en einmitt um 40 km, og það er einmitt þessi kafli, sem einan vantar í, svo að hringleiðin um Ísland sé gerð akfær. Það liggur þess vegna í augum uppi, að það er miklu til þess kostandi að opna þessa leið. Máske hef ég verið heldur fljóthuga í þessu máli, þegar ég fyrir 5 árum síðan lagði hér fram ásamt hv. 4, þm. Austf., Lúðvík Jósefssyni, till. um það, að þessi leið yrði gerð akfær þá á allra næstu árum. Hugleiddar voru tvær meginhugmyndir, en þær eru og hafa reyndar alltaf verið með þeim hætti, að vegna jökulhlaupa, sem öðru hvoru koma á þessu svæði, en virðast greinilega fara minnkandi hin síðari árin, kemur til mála að brúa vatnsföllin á þessari leið með tiltölulega ódýrum staurabrúm, sem þá mætti reikna með, að í jökulhlaupum flytu burt eða þær gætu lent uppi á þurru, eins og hæstv. samgmrh. drap hér réttilega á í sinni ræðu. Þá er og hitt, að það er komið svo nálægt með það vegna tækniframfara á hinum síðustu árum, að hugsanlegt sé að brúa þetta varanlega, þannig að brýrnar standi af sér jökulhlaupin og vegirnir þá væntanlega Iíka, nema máske mundu jökulhlaup brjóta í vegina einhver skörð. Þessar tvær hugmyndir koma auðvitað báðar til greina, þegar hugleitt er, hvernig eigi að gera þetta og hve mikið fé muni kosta að gera það. Nú er hins vegar komin svo almenn hreyfing um málið að það er ekki hægt að láta hjá líða með það öllu lengur að gera raunhæfar áætlanir og efna til framkvæmda, sem miða að því að opna þessa leið. Maður sér það t.d. á þeim till.-flutningi, sem hér er fram kominn. Hann er að því leyti óvenjulegur, að hér hafa þm. úr öllum flokkum sameinazt um mál. sem greinilega verður ekki framkvæmt ríkissjóði að kostnaðarlausu. Þá er komið að því, hvernig eigi að afla fjár til þessarar framkvæmdar. Það er eins og hæstv. ráðh. drap á, að ýmsir munu nú hafa leitt hugann að því, hvaða leiðir væru þar færar og ég vil þegar koma hér á framfæri hugmynd, sem í mínum huga er mjög ofarlega í þessu máli. Það er eins og ráðh. réttilega sagði,að hér þarf til milljónir og milljónatugi. Í fjárlögum yfirstandandi árs eru ætlaðar 34 1/2 millj. kr. með vissum hætti til vegamála, enda þótt á fjárlögum sé sú upphæð færð undir dóms- og kirkjumrn., það er kostnaður ríkissjóðs af þeirri breytingu að flytja umferðina af hinum vinstra vegarkanti yfir á hægri kant. Þessi fjárveiting hefur þann kost í för með sér, að hún er ekki eilíf, henni verður væntanlega lokið á þessu yfirstandandi ári Það hefur lengi þótt siður stjórnvalda að afnema aldrei þau útgjöld, sem lögð hafa verið á einu sinni, og ekki þætti mér fráleitt að hugsa mér það. að þessi útgjöld yrðu fastur liður í útgjöldum ríkissjóðs á næstunni, að minnsta kosti meðan ekki er kominn hringvegur um Ísland.



Herra forseti Á þskj. 65 flyt ég svo hljóðandi þáltill.: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að láta undirbúa og leggja fyrir Alþ. frv. til l. um breyt. á l. um lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum á þann veg, að sjóðsfélögum verði tryggð eigi minni réttindi en aðilar að lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins njóta nú. Árið 1958 voru sett l. um lífeyrissjóð togarasjómanna, en frv. um það mál hafði þáv. hv. 3. þm. Reykv., Einar Olgeirsson, þá margsinnis flutt á Alþ. áður, án þess að það yrði samþykkt. Lög um lífeyrissjóð togarasjómanna voru í höfuðatriðum sniðin eftir l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, en þó var hámarkslífeyrir í lífeyrissjóði togarasjómanna lægri miðað við sama starfstíma en gert var ráð fyrir í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Þannig var ellilífeyrir togarasjómanna eftir 10 ára starfstíma 10% af meðallaunum síðustu 10 starfsára, en 12 1/2% hjá starfsmönnum ríkisins, og eftir 30 ára starfstíma voru ellilaunin ákveðin 50% hjá sjómönnum, en 60% hjá ríkisstarfsmönnum. Á sama hátt nam hámarks makalífeyrir í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins 40%, en 35% í lífeyrissjóði sjómanna. Orsakirnar fyrir því, að réttindi í lífeyrissjóði togarasjómanna voru höfð sýnu knappari en í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, enda þótt flestar gr. l. væru að öðru leyti næstum samhljóða frá orði til orðs, hafa sjálfsagt verið þær, að ógerlegt hefur þótt að segja fyrir um, hvers sjóðurinn yrði megnugur og hversu langan tíma tæki að byggja hann svo upp, að unnt væri að veita jafnmikil réttindi og í þeim lífeyrissjóðum, sem fyrir voru. Þegar við þáv. hv. 11. landsk. þm., Gunnar Jóhannsson, fluttum árið 1960 frv. um aukin réttindi sjóðsfélaga í lífeyrissjóði togarasjómanna, féllst meiri hl. heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. ekki á að samþykkja frv. og bar það fyrir sig, að enn hefði sjóðurinn ekki starfað nógu lengi til þess, að fullnægjandi reynsla væri fengin um framkvæmd laganna og getu sjóðsins. Nú eru liðin um 7 ár síðan,og á því tímabili hafa engar breytingar verið gerðar á lífeyrissjóði togarasjómanna aðrar en þær, að undirmenn á farskipum hafa fengið aðild að honum og nafni hans og ákvæðum verið breytt til samræmis við það, og lítils háttar breytingar voru gerðar s.l. vor um aðild starfsmanna sjómannafélaga, og nokkur fleiri atriði voru þá samþ. Á sama tíma hafa hins vegar verið gerðar mjög veigamiklar breytingar á lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna. Áður voru réttindi sjóðsfélaga í lífeyrissjóði togarasjómanna sínu lakari en sjóðsfélaga í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, en eftir breytinguna á síðartalda sjóðnum eru réttindin ekki sambærileg, svo mjög er réttur í lífeyrissjóði togarasjómanna og undirmanna á farskipum nú lakari. Sú grundvallarbreyting hefur verið gerð á lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, að þar eru lífeyrisgreiðslurnar, ellilífeyririnn, örorkulífeyririnn, makalífeyririnn og barnalífeyririnn, ekki lengur miðaðar við meðaltekjur sjóðsfélaga síðustu 10 ár, 10 síðustu starfsár hans, heldur eru greiðslurnar nú ákveðinn hundraðshluti af þeim launum, sem á hverjum tíma fylgja því starfi, sem sjóðsfélagi gegndi síðast, þ. e. a s. greiðslurnar eru verðtryggðar og hækka með hækkandi launum. En í lífeyrissjóði togarasjómanna og undirmanna á farskipum eru þessar greiðslur enn miðaðar við ákveðinn hundrashluta af meðaltekjum sjóðsfélaga síðustu 10 starfsár hans og rýrna því samhliða aukinni verðþenslu. Þetta er grund vallarmismunurinn á réttindum sjóðsfélaga í þessum tveim sjóðum. Að ýmsu öðru leyti eru réttindi sjóðsfélaga í lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna meiri. Má þar t.d. nefna, að í þeim sjóði nýtur hver sjóðsfélagi lífeyris við tilskilið aldursmark, ef hann hefur greitt iðgjöld í 5 ár, en í lífeyrissjóði sjómanna njóta sjóðsfélagar ekki réttinda nema þeir hafi greitt a.m.k. í 10 ár. Í lífeyrissjóði togarasjómanna og undirmanna á farskipum er greiðsla makalífeyris, ef sjóðsfélagi andast, bundin við það, að sjóðsfélaginn hafi greitt í a.m.k. 10 ár til sjóðsins, en engin slík takmörkun er í lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna á greiðslu makalífeyris. Í sambandi við örorkulífeyrinn er sá munur á sjóðunum, að í lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna er örorkulífeyririnn greiddur, ef örorkan nemur 10%, en í lífeyris sjóði sjómanna er örorkulífeyrir ekki greiddur nema örorkan nemi a.m.k. 35%. Þá má geta þess, að í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins fá börn eða kjörbörn, sem sjóðsfélagi lætur eftir sig, lifeyri til 18 ára aldurs, en í lífeyrissjóði sjómanna til 16 ára aldurs. Ef sjóðsfélagi í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins hættir störfum af öðrum sökum en elli eða örorku, á hann rétt á að fá iðgjöld sín endurgreidd með vöxtum, en í lífeyrissjóði togarasjómanna og undirmanna á farskipum eru slíkar endurgreiðslur reiknaðar án vaxta fyrir þann tíma, sem iðgjöldin hafa staðið í sjóðnum. Óþarft er að rekja fleiri atriði, en höfuðatriðið er það, að í lífeyrissjóði sjómanna eru allar greiðslur án verðtryggingar, en miðast við meðallaun sjóðsfélaga síðustu 10 starfsár hans og missa því að verulegu leyti gildi sitt, þegar um verðbólgutímabil er að ræða. Fyrir um það bil 7 árum fengust ekki þær breytingar gerðar á lifeyrissjóði togarasjómanna, að greiðslur úr honum væru sambærilegar við greiðslur úr lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, en á þeim tíma, sem síðan er liðinn, hafa verið gerðar breytingar á l. um lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins á þann veg, að mjög hefur aukizt munurinn á þeim kjörum, sem félögum í þessum sjóðum eru búin. Á sama tíma hefur framkvæmdin á l, um lífeyrissjóð togarasjómanna og undirmanna á farskipum sýnt, að eignir hans aukast mjög ört og námu um síðustu áramót um 146 millj. kr. og á árinu 1966 námu vaxtatekjurnar einar 11 sinnum hærri upphæð en bótagreiðslur sjóðsins. Með tilliti til vaxtar sjóðsins virðist fullkomlega eðlilegt, að lög um hann verði endurskoðuð, því að ekki eru sýnileg rök fyrir því, að kjör sjóðsfélaga í þessum sjóði þurfi að vera miklum mun lakari en kjör sjóðsfélaga t.d. í lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins. Fyrst og fremst er ástæða til, að athugað verði, hvort ekki er tímabært að taka upp þá sömu reglu og gildir í lífeyrissjóði ríkisstarfsmanna, að bótagreiðslur úr sjóðnum verði verðtryggðar. Hins vegar er naumast unnt að haga verðtryggingu bóta með nákvæmlaga sama hætti og í Lífeyrissjóði starfsmanna ríkisins, þ.e.a.s., að miðað verði við þau laun, sem á hverjum tíma eru greidd fyrir það starf, er sjóðsfélagi gegndi síðast, þar sem nokkur annar háttur er á um launagreiðslur til sjómannsins og þær eru að því er togarasjómenn varðar að verulegu leyti aflahlutur. En vissulega ætti það ekki að vera óleysanlegt vandamál að færa laun sjómannsins, heildarlaunin, til raunverulegs, sambærilegs verðgildis á þeim tíma, sem bótagreiðslurnar færu fram. Á sama hátt er óhjákvæmilegt að taka tillit til þess, hversu verulegur hluti af launum farmanna er yfirvinna, og er eðlilegt, að af henni sé greitt í lífeyrissjóð og raunveruleg heildarlaun farmanna reiknuð út að fullu og sambærilegu verðgildi á þeim tíma, er bótagreiðslur færu fram, eða bótagreiðslurnar yrðu þá við þau heildarlaun miðuð. Ég vænti þess, að hv. alþm. geti á það fallizt, að tímabært sé að endurskoða þessi l. í því skyni, að togarasjómönnum og undirmönnum á farskipum verði tryggð eigi minni lífeyrisréttindi en starfsmenn ríkisins njóta nú. Ég legg til, herra forseti, að umr. verði frestað og málinu vísað til hv. allshn.

Flm. (Ingvar Gíslason) : Herra forseti Till., sem hér er til umr. er flutt af mér og 3 öðrum þm. Framsfl. Á undanförnum 2 þingum hafa þm. Framsfl. flutt till. til þál. um aukna fjárhagsaðstoð við námsmenn, og voru, þær till. að því leyti ýtarlegri en sú, sem við flytjum að þessu sinni, að í þeim var gert ráð fyrir mikilli eflingu námslánasjóðs, auk þess sem stefnt yrði að því að taka upp bein námslaun Var þá höfð hliðsjón af löggjöf, sem sett hefur verið í Svíþjóð og hefur verið í gildi þar í landi um 3 ára skeið. Það er stefna Framsfl. að vinna að því, að námsaðstoðarkerfið verði aukið að því marki, sem áðurnefndar till. gerðu ráð fyrir, þó að flutningsmenn afi með þessari till. valið þá leið að flytja aðeins hluta af málinu í heild, eins og það var fyrst fram borið Má með réttu segja. að hér sé um 2 að skilin mál að ræða, þótt nátengd séu í eðli sínu Námslánasjóður er fyrst og fremst ætlaður háskólastúdentum, og verði námslaun upp tekin er líklegt, að þau yrðu í fyrstu að minnsta kosti bundin við langskólamenn einvörðungu. Í sambandi við endurskoðun menntakerfisins, sem allir eru sammála um að beri að hraða sem mest, þá má sízt gleymast að taka allt námsstyrkjakerfið til nýrrar athugunar. þ.e. þær reglur, sem gilda um aðstoð hins opinbera við námsmenn. Vil ég nú endurtaka það sem ég hef áður sagt um þetta efni, að opinbera námsaðstoð þarf að efla sem óhjákvæmilegan lið í framtíðaruppbyggingu og nýskipan skóla og menntamála. Á því þarf að fást full viðurkenning bæði almennings og opinberra aðila að námsaðstoð verður að fara vaxandi, enda er hún í senn réttlætismál gagnvart námsmönnum og vandamönnum þeirra og beinlínis arðbær fjárráðstöfun fyrir ríkið Það er m.a. þjóðhagslegur ávinningur að stytta þann námstíma sem stúdentar verja til náms. Þess er auðvitað skylt að geta, að aðstoð við námsmenn eða stúdenta hefur aukizt að heildarkrónutölu undanfarin ár, en þá verður einnig að hafa í huga að stúdentafjöldinn vex frá ári til árs og þó engan veginn meira en við er að búast og námskostnaður fer einnig vaxandi, Ég skal því láta alveg ósagt um það hvort fjárhagsaðstoð á hvern námsmann hafi vaxið í raun svo að nokkru nemi, en slík viðmiðun gefur ekki síður rétta hugmynd um ástand þessara mála en sú, að miða við heildarupphæð námsaðstoðarinnar nú og áður. Það var ekki ætlun mín að ræða um þetta atriði sérstaklega eða þá aðstoð sem langskólanemendum er einkum ætluð eða yrði ætluð. Sú tillaga, sem hér er til umræðu fjallar um það að skipuð verði mþn., sem geri till. um fjárhagslegan stuðning við nemendur á skyldunáms- og framhaldsskólastigum, sem óhjákvæmilega verða að vista sig til langs tíma utan heimila sinna vegna skólagöngu. Hér er um býsna mikið hagsmunamál að ræða sem allt of lítill gaumur hefur verið gefinn. Einkum er hér um að ræða hagsmunamál þeirra sem í sveitum búa og í dreifðum þorpum og kauptúnum okkar víðáttumikla lands, stöðum þar sem heimangöngu í skóla verður ekki við komið og nemendur verða því að vista sig til langs tíma utan heimila sinna. Er augljóst og öllum kunnugt, að það er mikill beinn útgjaldaliður fyrir sveitaheimili og önnur, sem líkt eru sett hvað snertir fjarlægð frá skólum, að þurfa að vista börn og ungmenni utan heimilis vegna skólagöngu. Á barnmörgum heimilum er þessi kostnaður afar tilfinnanlegur og veldur að sjálfsögðu mjög óhægri aðstöðu til þess að láta börn og unglinga njóta eðlilegrar skólagöngu. Hér er enn eitt dæmi um mikinn aðstöðumun í fræðslu- og skólamálum í landinu. En það er eitt hið brýnasta verkefni í fræðslumálum okkar, að jafna námsaðstöðu í landinu frá því sem nú er. Eitt hið áhrifaríkasta atriði í því sambandi er einmitt opinber aðstoð við greiðslu hins beina námskostnaðar, t.d. dvalar- og ferðakostnaðar nemenda. Alkunna er, að nemendur í héraðsskólum og menntaskólum, svo að dæmi sé tekið sem sækja verða skóla langt að, oft í önnur héruð og aðra landsfjórðunga, verða fyrir tilfinnanlegum beinum fjárútlátum af þessum sökum. Það er allt önnur aðstaða að búa heima hjá sér og ekkert svipað því eins dýrt og að kosta sig til náms við þær aðstæður miðað við það að þurfa að vera að heiman og stunda nám marga mánuði ársins á fjarlægum stöðum. Það er erfitt að fullyrða mikið um það hversu hin ójafna námsaðstaða, m.a. að því er snertir námskostnað verður til þess að hindra unglinga á námsbrautinni. Ég get ekki sannað neitt um það með tölfræðilegum skýrslum. Hitt getur hver maður sagt sér sjálfur, að þessi ójafna námsaðstaða hlýtur að leggja stein í götu fjölmargra nemenda og gera þeim erfitt um að stunda nám og kemur beinlínis í veg fyrir oft og einatt, að unglingar geti stundað það nám, sem þá lystir. Þetta á einkum við um unglinga úr sveitum og þorpum og minni kauptúnunum, sem búa við ófullkomnari aðstæður í skólamálum en þéttbýlið býður almennt upp á. Ég held, að það sé alveg sérstakt hagsmunamál fyrir bændastéttina að þessi mál verði tekin til gaumgæfilegrar athugunar. Það gefur nokkra hugmynd um kostnað við námsdvöl utan heimila, að heimavistarkostnaður við Menntaskólann á Akureyri er áætlaður í vetur 3000 kr. á mán. Í þessari upphæð er fólginn fæðis- og þjónustukostnaður, en húsaleiga telst engin. Nú hef ég upplýsingar um það, sem ég tek mark á, að kostnaður við heimavistardvöl á Akureyri sé tiltölulega mjög lítill, en eigi að síður 3000 kr. fyrir nemanda á. mánuði eða nálægt 24 þús. kr. yfir veturinn. Þetta þykir ódýrt. Fyrir þá, sem ekki búa í heimavistinni, er kostnaðurinn miklu meiri. Algengt verð á herbergjum úti í bæ á Akureyri er 1000 kr. á mán., og fæði og þjónusta er áreiðanlega ekki ódýrari en gerist í heimavistinni, þannig að nemandi, sem ekki býr í heimavist, sleppur varla við minna en ca. 32 þús. kr. Þannig er þetta í Menntaskólanum á Akureyri. Ég hygg, að kostnaður við námsdvöl í Reykjavík sé miklu meiri en þetta. Ég minnist þess ekki, að nemendur almennra framhaldsskóla eða sérskóla eigi þar kost á heimavist, og má það þó vera. Dæmi veit ég þess, að unglingar utan af landi, sem stunda nám í Reykjavík í vetur, greiði sér til uppihalds 5000 kr. á mán. Í héraðsskólum er þessi kostnaður eitthvað breytilegur. S.l. vetur var heimavistarkostnaður í þeim skóla sem hafði minnstan kostnað, um 15 þús. kr., en í þeim, sem sýndi mestan kostnað, rúm 18 þús. kr. Meðaltalið liggur einhvers staðar þarna á milli. En þess ber að geta, að heimavistarkostnaður á yfirstandandi skólaári verður mun meiri. Þessi kostnaður fer vaxandi eins og annan verðlag yfirleitt. Ég get sagt frá því vegna þess, að það er frásagnarvert í þessu sambandi, að skólamenn hafa orðið varir við tilfinnanlegan fjárskort hjá námsmönnum í vetur. Nemendur, sem að mestu eða öllu leyti verða að kosta nám sitt sjálfir af eigin vinnu tekjum, standa verr að vígi nú í vetur en oft áður. Þar segir til sín aðallega minnkandi atvinna hjá skólafólki. Nemendur, sem verða að vinna fyrir sér sjálfir, urðu að þola atvinnuleysi eða mjög stopula vinnu s.l. sumar. Þess vegna eru brögð að því í skóla, sem ég hef kynni af, að nemendur hafi sagt sig úr skóla vegna fjárskorts, en hugsað sér að lesa utan skóla, ef þeir flosna þá ekki alveg upp frá námi. Ég skal ekki fullyrða, hversu mikil brögð eru að þessu, en þessa eru dæmi. Í þessum hópi eru auðvitað fyrst og fremst þeir, sem verða vegna skólagöngu sinnar að vista sig til langdvalar utan heimila sinna. Þetta ástand minnir á kreppuárin og ástandið eins og það var fyrir 30-40 árum eða fyrr. Þá var algengt, að menn brutust í því að lesa utan skóla fyrir fátæktar sakir, og margir gerðu það með furðu góðum árangri, en yfirleitt er slíkt ástand hin alvarlegasta hindrun á vegi námsmanna. Það er að mínum dómi mikið hagsmunamál fyrir landsbyggðina, einkum sveitir og minni þorp, en einnig hina fjölmennari staði, að það mál, sem ég hef hér gert að umræðuefni, verði tekið til frekari athugunar og leyst með myndarlegum hætti. Ein áberandi ástæða til búferlaflutninga fólks utan af landsbyggðinni til Reykjavíkur og einnig til Akureyrar að vissu marki er sú, hversu dýrt er að senda börn og ungmenni að heiman til skólanáms, ekki aðeins sérskólaeða langskólanáms, heldur venjulegs gagnfræða- eða skyldunáms. Sérstaklega er það þungur baggi fyrir barnmargar fjölskyldur. Herra forseti. Ég hef í sem fæstum orðum reynt að gera grein fyrir höfuðatriði þessa máls eða þeirrar till., sem hér er fram borin. Ég vænti þess, að málið fái þá athugun hér á hv. Alþ., sem mér finnst því beri, og till. nái fram að ganga. Ég legg til, að málinu verði vísað til 2. umr, og hv. allshn.



Herra forseti. Þessi till., sem hér liggur fyrir á þskj. 219, er um það að athugaðir verði möguleikar á því, að komið verði á fót lýsisherzlu á Hjalteyri við Eyjafjörð og hvort möguleikar væru á því að komast að samningum á hagstæðum grundvelli við eigendur mannvirkja þar norður frá, þeirra mannvirkja, sem koma til með að hafa notagildi fyrir væntanlega verksmiðju. Ég mun ekki í þessari stuttu ræðu minni fara inn á rekstur slíks fyrirtækis eða það, hversu okkur er mikil nauðsyn að koma slíku fyrirtæki á fót. Hvað þetta snertir, bendi ég á skýrslu Jóns Gunnarssonar verkfræðings um þetta efni til stjórnar Síldarverksmiðja ríkisins frá 10. júní 1966, en í þeirri skýrslu eru tekin af öll tvímæli um það hversu þýðingarmikið fyrirtækið er og arðbært. Þessi skýrsla er vafalaust hv. þm. kunn svo að ég mun ekki rekja efni hennar frekar. Ég mun hins vegar dvelja við þá hlið málsins, sem snýr að staðsetningu verksmiðjunnar, og benda á, hversu Hjalteyri við Eyjafjörð er vel fallin til þess að koma slíku fyrirtæki þar upp. Bygging verksmiðju sem þessarar yrði vafalaust allkostnaðarsöm, og í þeim fjárhagsþrengingum, sem okkur virðast fyrirbúnar, yrði sú nauðsyn brýnust að komast sem allra ódýrast frá slíku. Nú vill svo til, að einmitt á Hjalteyri eru fyrir mannvirki, sem falla munu vel á þann grunn, sem fyrirtæki af þessu tagi byggist á. Þar er vel uppbyggð síldarverksmiðja, sem að því að mér er tjáð hefur yfir meira plássi að ráða í lýsisgeymum en nokkur önnur verksmiðja hér á landi, eða 7 þús. tonna geymarými. Það eitt út af fyrir sig er fjárfesting upp á miklar fjárhæðir, en það kemur fleira til. Húsakostur er þarna geysimikill annar, sem kæmi að miklu gagni í sambandi við gerð herzluverksmiðju. Önnur mannvirki, svo sem kyndistöð, rafstöð og vatnsveita, eru þarna mjög góð og mundi allt slíkt þjóna vel í þessu augnamiði. Síðast en ekki sízt má svo nefna bólverkin, sem þarna eru, nýlega endurbyggðar bryggjur innan á eyrinni, en þar er aðdýpi mikið og hallinn á marbakkanum 45 gráður, þ.e. dýpið eykst um 1 m við hvern m, sem hann lengist fram. Þarna hafa athafnað sig 7 þús. tonna skip og jafnvel stærri í einstaka tilfellum. Í verstu veðrum, sem þarna koma er örugg höfn við eyrina. Hjalteyri er í góðu vegasambandi við Akureyri, og ef maður má nefna svokallaða Norðurlandsáætlun þá skaðar ekki að geta þess, að eitt af fyrstu verkum, sem þarna koma til greina, er endurbygging vegarins frá Akureyri til Dalvíkur, og tengjast þá með enn betri samgöngum þéttbýliskjarnarnir út með Eyjafirði að vestan, Hjalteyri, Hauganes, Litli-Árskógssandur og Dalvík. Og mundi ekki einmitt þessi verksmiðja falla vel í þann ramma, sem hugsaður er í sambandi við uppbyggingu á Norðurlandi, því að tilkoma slíkrar verksmiðju mundi leiða af sér ýmiss konar iðnað sem hleypa mundi fjöri í atvinnulífið. Vel mætti hugsa sér, að með aukinni flutningatækni á síld yrði tilkoma þessarar verksmiðju til þess, að meiri áherzla yrði lögð á að flytja síldina til bræðslu á hafnir norðanlands. Hleypti hún þannig lífi í þá staði fyrir norðan, sem barizt hafa í bökkum hin síðari ár, og þá ekki hvað sízt Hjalteyri, þar sem allt atvinnulíf hefur lagzt í dróma, en eins og kemur fram í sambandi við atvinnuleysisskráningu, sem þar hefur nýverið verið gerð, eru flestar fyrirvinnur að heiman við að leita sér atvinnu annars staðar. Ekki sakar að geta þess, að það mun hafa verið gerð áætlun áður um byggingu lýsisherzluverksmiðju á Hjalteyri. Hún var framkvæmd á þeim árum, þegar síldarleysið var hvað mest fyrir Norðurlandi, og málið datt niður af þeim sökum. Að þessu slepptu langar mig svo í örfáum orðum að víkja að skýrslu Jóns Gunnarssonar verkfræðings, er hann skilar stjórn Síldarverksmiðja ríkisins, eins og ég áður sagði, 10. júní 1966, en það ætla ég að gera þrátt fyrir það, að sennilega er þessi skýrsla í höndum flestra þm., því að henni var útbýtt í hinu háa Alþ. skömmu eftir að henni var skilað. En áður en ég geri grein fyrir niðurstöðum Jóns, vil ég aðeins víkja að því, að árið 1964 seljum við Norðmönnum 27 þús. og 800 tonn af síldarlýsi. Það ár var síldarlýsisframleiðsla Íslendinga 80 þús. tonn. Þetta magn herða síðan Norðmenn og flytja út aftur, og eitt af því fáa, sem þeir halda leyndu í sínum verzlunarskýrslum er það hvert þeir selja sína hertu fiskolíu. Hvað smjörlíkisframleiðsluna áhrærir, bendir Jón á, að vélar séu til í landinu til að framleiða mun meira magn af smjörlíki en við þurfum að nota. Til þess að hægt sé að fullnýta afkastagetu þessara verksmiðja, þurfi þær að geta flutt út, en til þess þurfi þær að fá ódýrara hráefni, en þetta ódýra hráefni sé einmitt hert síldarlýsi. Enn fremur mundi slík verksmiðja, sem hér um ræðir, geta flutt inn í tankskipum aðrar olíur, sem til framleiðslunnar þarf, svo sem jurtaolíur, og hreinsað og hert þær og afgreitt til verksmiðjanna eftir þörfum, en allt þetta mundi ekki einasta lækka verð á smjörlíki til innanlandsnotkunar, heldur og einnig gera útflutning á smjörlíki framkvæmanlegan. Þá kem ég að niðurstöðum Jóns, en þar stendur orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Ég tel tímabært, að byggð verði lýsisherzluverksmiðja á Íslandi. Afurðirnar eru seljanlegar, rekstur verksmiðjunnar hagkvæmur og mjög hagkvæmur eftir 5 starfsár, þegar vélar eru orðnar afskrifaðar. Það er þó ekki eingöngu vegna fjárhagslegrar afkomu verksmiðjunnar, að ég mæli með því, að hún verði byggð, heldur einnig vegna þess, að Íslendingar þurfa breiðari markaðsgrundvöll fyrir sína síldarlýsisframleiðslu en þeir hafa nú. Þeir eru orðnir nokkuð stór aðili á markaðnum, en aðeins einn kaupandi, Unilever, kaupir beint eða óbeint um 80% af framleiðslunni. Verðið sem fæst fyrir síldarlýsið er langt fyrir neðan heimsmarkaðsverð á feiti og olíum, sem notaðar eru ásamt síldarlýsi við framleiðslu á smjörlíki og „shortening“. Sú staðreynd, að verð á fiskolíunni er langt fyrir neðan heimsmarkaðsverð t.d. á soyabaunaolíum, stafar af því, að á soyabaunaolíunni er heimsmarkaðsverð en ekki á síldarlýsi.“ Og síðar segir Jón: „Þegar Unilever kaupir soyabaunaolíu þá verður hann að greiða heimsmarkaðsverð fyrir hana en verðinu á íslenzka síldarlýsinu ræður hann, þar sem hann kaupir um 80% af framleiðslunni og ekki er sem stendur um aðra kaupendur að ræða. Vilji framleiðendur ekki selja fyrir það verð sem Unilever ákveður, þá þarf hann ekki nema að bíða með að kaupa þar til framleiðendur eru orðnir þreyttir og samþykkja hans verð. Þeir geta ekki annað. Þeir hafa ekki annan markað. Meðan þetta ástand helzt, er ekki hægt að búast við að Íslendingar og aðrir framleiðendur síldarlýsis fái sannvirði fyrir það samanborið við aðrar olíur, sem eru á heimsmarkaðsverði. Unilever breytir ekki ótilneyddur þessu ástandi. Það er til hagsmuna fyrir hann að halda því við. Herzluverksmiðja, sem hér um ræðir, mundi vera vísir að því að skapa breiðan markaðsgrundvöll fyrir síldarlýsið svo hægt væri að fá fyrir það sannvirði“ Og í öðru lagi segir Jón: „Með lýsisherzluverksmiðju fá Íslendingar reynslu í hreinsun og herzlu síldarlýsis. Með fullkominni efnarannsóknarstofu í sambandi við lýsisherzluverksmiðju geta þeir unnið með nýjum og ætíð fullkomnari vinnsluaðferðum á lýsi til að gera úr því fullkomnari og verðmeiri vöru.“ Og í þriðja lagi segir hann: „Lýsisherzluverksmiðja gerir útflutning á smjörlíki og „shortening“ framkvæmanlegan og gæti gefið góða raun, einnig skapast grundvöllur fyrir iðnað úr ýmsum úrgangsefnum.“ Þessi skýrsla Jóns er svo greinileg og niðurstöður hennar svo afdráttarlausar, að ástæðulaust er að véfengja hana. Hún bendir okkur ótvírætt í þá átt, hversu okkur er nauðsynlegt að koma slíkri verksmiðju á fót, fyrst og fremst til þess að brjótast úr þeim viðjum, sem við erum í, hvað verzlun með síldarlýsi áhrærir. Mundi þetta þannig gjörþreyta viðhorfi allra þeirra, sem við síldveiðar og síldarverkun fást hér á landi. Þessi till. mín hnígur að því, að það verði athugað hvort hægt sé að komast að samkomulagi við eigendur mannvirkja á Hjalteyri um nýtingu þeirra í þessu skyni. Fengist það yrði hún okkur auðveldari í uppbyggingu hún kæmist fljótar í gagnið en ef ætti að fara að reisa hana frá grunni annars staðar, hún mundi hleypa nýju lífi í atvinnulíf norðanlands og steingrá báknin á eyrinni fengju nýjan svip í augum þess fólks, sem nú eigrar í kringum þau vonsvikið. Minningin um horfið líf og umsvif gefur því ekki brauð. Það er á okkar valdi, hv. samþingsmenn, að gæða þetta nýju lífi. Vera mín hér á hinu háa Alþ. endist sennilega ekki til þess að fylgja þessu máli eftir, en ég leyfi mér að vona, að hv. þm. úr Norðurl. e. veiti því brautargengi og það fái náð fyrir augum þingheims. Ég fer svo fram á það við hæstv. forseta, að málinu verði vísað til allshn.