Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og um getur í nál. sjútvn. um mál þetta, áliti, sem gefið var út fyrir 2. umr. þess, er málinu þann veg háttað að, að óbreyttu hefur það eingöngu verkanir eða getur haft til aukningar á útgjöldum sjóðsins, en breytir engu um tekjur hans. Þetta var svo látið fara af þeirri ástæðu, að heildarendurskoðun á lögum um hlutatryggingasjóð stendur yfir. En eins og um getur í nál., taldi n. ástæðu til að líta yfir málið aftur fyrir 3. umr. og hefur nú gert það og orðið sammála um að flytja við það þá brtt., sem hér liggur fyrir á þskj. 448. Ég segi: nefndin varð sammála. Það voru að vísu ekki allir nm, mættir á þeim fundi, þar sem málið var afgreitt, en ég hef ekki ástæðu til að ætla, að um það sé ágreiningur í nefndinni, enda sammála allir þeir, sem á fundi voru, um að flytja brtt. við frv. á þá lund, að útflutningsgjald af síldarafurðum verði hækkað úr 1/2% í 3/4% . Það var frá því greint við 2. umr. málsins, að síldardeild hlutatryggingasjóðs er mjög fjárvana. Hún á minna, en ekki neitt, hún skuldar almennu deildinni nokkuð á þriðju millj. kr., sem hún á ekki eignir fyrir. Það er þess vegna sýnilegt, að síldveiðideild sjóðsins hefur til þessa illa staðizt, og er þess ekki að vænta, að hún standist betur, þótt hún taki á sig meiri ábyrgðir, nema síður sé, og þykir því rétt að flytja hér þá till., sem fyrir liggur. Útflutningur síldarafurða mun hafa verið á síðasta ári eitthvað nálægt 200 millj. kr. að verðmæti. Gjaldið, sem til sjóðsins rennur af því, 1/2 af hundraði, gerir þess vegna 1 millj. kr. og mundi með þessari breytingu hækka um 1/2 millj. kr. En með því að ríkissjóður er samkvæmt lögum skyldur til að leggja sjóðnum til jafnmikið fé og tekjur hans af útflutningsgjaldi nema, mundi þessi breyting, sem hér er gerð till. um, hækka tekjur sjóðsins um 1 millj. kr. Nú er það hins vegar upplýst, að ef um hlutatryggingu hefði verið að ræða á reknetasíldveiðunum s.l. haust, mundu útgjöld sjóðsins af þeim ástæðum hafa numið því sem næst 3.6 millj. kr. Það er þess vegna sýnilegt, að sjóðnum mundi sízt af þessum tekjum veita, sem honum eru ætlaðar með þessari brtt. En að sjálfsögðu standa vonir manna til, að reknetasíldveiðin verði ekki að jafnaði eins arðlítil og hún varð á s.l. hausti, enda var það óvenju aflatregt haust á reknetaveiðunum. Það er sem sagt till. sjútvn., að gjaldið af útflutningi síldar verði hækkað úr 1/2% í 3/4%, og mundi það þýða til handa sjóðnum 1/2 millj. kr. tekjur að auki af því gjaldi og aðra 1/2 millj. kr. sem ríkissjóður legði honum til samkv. lögum, þannig að tekjur hans mundu aukast um 1 millj., miðað við álíka síldarmagn og veiðzt hefur á undanförnum árum.



Herra forseti. Ég vil í fyrsta lagi út af síðustu ræðu taka það fram, að ég hrekk ekki neitt við og er ekkert viðkvæmur fyrir því, þó að ég sé kallaður íhaldsmaður, því að hér er komið út í svoleiðis botnleysu með öll okkar fjármál, að það veitti sannarlega ekki af því, að þeim mönnum, sem eru íhaldsmenn í raun og veru, í þeim skilningi að standa gegn vitleysunni, fjölgaði eitthvað á Alþ. - En varðandi þetta mál sjálft og það, sem hv. frsm. vék að, að honum virtist vera ósamræmi í minni afstöðu, þá er nú það að segja, að ég hef ekki átt neinn hlut að þessu máli, en ef ég man rétt, var við 2. umr. um það hér í hv. deild á það minnzt, að það væri ekki með öllu víst, að hve miklu leyti eða hvort hlutatryggingasjóður gæti að fullu staðið undir þeim gjöldum, sem þarna væri ætlað, og skildist mér þó, að hann ætti töluverðar eignir, sem þýddi það, að möguleiki væri á því að leggja fram eitthvað hærra gjald. En hvað sem því liður, þá eru nú fleiri leiðir til þess að ná tekjum í einn sjóð heldur en að leggja á útflutningsgjöld, sem sannarlega er fráleitara, en nokkuð annað, sem hægt er að koma með hér á Alþ. í skatta- og tollamálum, að fara að leggja á útflutningsgjöld á þær vörur, sem alltaf er verið að vandræðast með að hægt sé að framleiða vegna þess, hvað mikið þarf að gefa með þeim.



Herra forseti. Það liggur nokkurn veginn í augum uppi, að samkvæmt þessari brtt. hv. sjútvn. er haldið áfram á sömu brautinni og hér er alltaf verið á, sem sé að leggja á nýja skatta og hækka útgjöldin á atvinnuvegunum eða þjóðinni til þess að gera þetta eða hitt. Ég hef nokkrum sinnum hér á Alþingi lýst þeirri skoðun minni, að af öllum sköttum og tollum, sem lagðir eru á þjóðina, sé ekkert gjald þó jafnfráleitt og að leggja á útflutningsgjald, leggja á þær afurðir, sem verið er að flytja úr landi og þarf að gefa með í stórum stíl úr ríkissjóði eða nú útflutningssjóði, til þess að það sé mögulegt að halda atvinnunni uppi. Nú á hér að bæta samkvæmt þessari till. einni millj. ofan á gjöld sjávarútvegsins, og má segja, að það væri kannske ekki þýðingarmikið, ef framlögin frá útflutningssjóði væru hækkuð að sama skapi til þessara sömu aðila. Ef ég man rétt, var það á síðasta sumri eitt af útgjöldum útflutningssjóðs að borga á hverja síldartunnu, saltaða síldartunnu, hátt upp í 100 kr., og maður sér þess vegna, hvernig ástandið er á því sviði, eins og yfirleitt í allri framleiðslunni. Þetta mál liggur ákaflega ljóst fyrir, og ég skal ekki fara um það mörgum orðum, en ég vildi segja þessi orð aðeins til þess að gefa í skyn eða segja frá því, hvernig á því stendur, að ég mun greiða atkvæði á móti þessum brtt. og að sjálfsögðu á móti frv., ef þær verða samþykktar, því að það er með öllu útilokað, að það sé hægt að fá mig til að samþykkja útflutningsgjald á sjávarafurðir.



Herra forseti. Í tilefni af þessari tölu, sem hv. þm. A-Húnv. hélt hér, þykir mér aðeins vert að benda á fáein atriði. Ég fagna því út af fyrir sig, að við skulum eiga góða og gegna íhaldsmenn hérna hjá okkur, sem vilja gjarnan hamla gegn því, að ákveðin séu mjög mikil útgjöld. Hins vegar hef ég ekki alveg séð samræmið í því. Mér heyrðist á hv. síðasta ræðumanni, að hann hefði ekki verið frá því að samþykkja frv., ef ekki hefði komið til þessi breyting, þ.e.a.s. hann hefði verið til með að ákveða auknar útborganir úr hlutatryggingasjóði, en hinu sé hann alveg á móti, að sjá honum fyrir einhverjum tekjum til þess að standa undir þeim útgjöldum. Það verður að vera eitthvert samræmi í hlutunum, og það gefst ekki vel að greiða miklu meira út, en inn er tekið, til langframa. En varðandi það, að hér sé um að ræða einhverja fásinnu í að hækka útflutningsgjöld eða leggja á útflutningsgjöld til ákveðinna þarfa, eins og hér er gert, þá er þetta mál nokkuð óskylt ýmsum öðrum, því að hér er beinlínis um að ræða tryggingarmál fyrir sjávarútveginn sjálfan. Það má kannske taka til samanburðar, að það þýði lítið að vera að efna til almannatrygginga, því að menn verði auðvitað að borga það allt saman sjálfir, sem þeir fá þaðan. Almannatryggingarnar hafa sínar tekjur ýmist beint í iðgjöldum af hinu tryggða fólki eða þá opinberir aðilar, svo sem bæjarfélög og ríkissjóður, leggja þetta til, og menn verða auðvitað að standa undir þessu öllu saman sjálfir. Samt sem áður þykir það ómaksins vert að tryggja menn fyrir elli og örorku, og ég er ekki enn þá farinn að sjá framan í þann mann, sem vill halda því fram, að slík starfsemi sé alger vitleysa og byggist ekki á neinu öðru, en einhvers konar gamalli hringavitleysu. Hér er í rauninni um sams konar atriði að ræða. Útgerðin leggur á sjálfa sig ákveðin gjöld til þess að tryggja sig fyrir ákveðnum skakkaföllum, sem hún getur orðið fyrir, og ég skal taka það fram, að hér er ekki um neinn hlut að ræða, sem ríkisvaldið ætlar að troða upp á útgerðina nauðuga. Þetta var einmitt till. útgerðarmannanna sjálfra, þegar ræddur var rekstrargrundvöllur útvegsins nálægt síðustu áramótum. Þá sáu útvegsmenn að sjálfsögðu fram á, að þeir yrðu fyrir verulegu tjóni með því að verða að borga tryggingu sínum hlutráðnu sjómönnum fyrir veiðitímabilið, sem þá var rétt nýliðið, reknetasíldveiðina að hausti og fram eftir vetri, og höfðu mjög mikinn áhuga fyrir því, að hlutatryggingasjóður tæki einmitt til þeirra veiða, og vænti ég þess, að hvorki hv. þm. A-Húnv. né aðrir geti láð útgerðarmönnum það, þó að þeir vildu tryggja sig fyrir þessu, og sem iðgjaldagreiðslu í þessa tryggingu munu þeir ekki hafa neitt á móti því, að þannig verði farið að, sem hér er lagt til. Mér er sömuleiðis kunnugt um það, að stjórn hlutatryggingasjóðs hefur rætt þessi mál og telur þetta vera eðlilega og sanngjarna leið til tekjuöflunar í þessu skyni. Og þrátt fyrir það að þm. A-Húnv. bendi okkur á það, bæði sjútvn. og öðrum, sem þessa þingdeild skipa, að vert sé að fara með allri varfærni í að leggja á frekari útflutningsgjöld, og get ég verið sammála honum um það að vissu marki, þá hefur hann ekki enn sannfært míg um, að hér sé um að ræða fráleita leið, og mun ég að sjálfsögðu telja eftir sem áður, að hér sé einmitt farin eðlileg leið til þess að tryggja útveginn fyrir aflabresti. Eða hver mundi vilja halda því fram, að hin leiðin væri heppilegri, að halda þessum veiðum utan hlutatryggingasjóðs áfram, eiga það á hættu, að útgerð dragist saman? Það má kannske segja, að þá yrði minna um greiðslur á útflutningsgjöldum, en þá yrði líka minna um útflutning, og ég held að öllu samanlögðu, að þá hljóti allir þm. að geta glöggvað sig á því og þurft ekki til þess mjög langan tíma, að hér er einmitt um að ræða leið, sem er eðlilegt að farin sé, þegar eins stendur á og hér er um að ræða.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls var meðferðin að vissu leyti samsvarandi því, að hv. stjórnarsinnar hér stæðu á móti því, að leiðréttar væru prentvillur í lagafrumvarpi. Eins og ég sagði þá m.a., var um það rætt innan fjhn., við hvaða ríkisstofnanir og við hvaða ríkisrekstur væri átt, og það er sameiginlegt álit nm. og líka - skv. upplýsingum hv. formanns n. - ríkisstjórnarinnar, að það sé aðeins átt við þær ríkisstofnanir, sem í fjárlögum greinir, Og við leggjum þá til, að það sé m.a. sett inn í frvgr., að það sé það, sem menn meina, því að eins og hún er núna samþykkt, þá er hún miklu víðtækari. Þetta fellir nú allt stjórnarliðið hér, og ég segi: það samsvarar því, að menn fáist ekki lengur hér á Alþ. til þess að leiðrétta prentvillur, sem eru í frumvörpunum. Allar aðrar till. okkar nm. Sjálfstfl. í fjhn. voru felldar, og tel ég því frv., eins og það er núna, bæði gagnslaust og þýðingarlaust eða þýðingarlítið. Það hafði að vísu hvarflað að mér að leggja til við þessa umr., að frv. væri vísað til ríkisstj., og hefði að vissu leyti verið eðlilegast, að þau hefðu þá bæði farið þangað, þetta frv. og frv. hv. þm. A-Húnv. um skylt efni. En það getur að sjálfsögðu, ef einhver vilji er þar fyrir hendi, orðið jafnmikill árangur af nánari athugun þess máls þar, þó að þessu máli yrði ekki vísað til stjórnarinnar, og með hliðsjón af þeirri afgreiðslu, sem málið hlaut hér við 2. umr., þá mun ég greiða atkv, á móti frv. nú.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls voru af fulltrúum Sjálfstfl. í fjhn. fluttar við það brtt., sem mjög hefðu horft til bóta, ef samþ. hefðu verið. En svo sem hv. 5. þm. Reykv. tók hér fram áðan, þá fékkst stjórnarliðið ekki til að sinna þeim till. í neinu eða gera nokkrar lagfæringar á frv. Það var þó svo við 1. umr. þessa máls, að þá vakti ég athygli á ýmsum atriðum í sambandi við málið, er íhugunar þyrftu í n., og tók hæstv. fjmrh. því þá vel, að athugað væri um einhverjar breytingar á því, sem æskilegar kynnu að reynast. En úr þessu hefur ekki orðið og ekki annað sýnna, en ætlunin sé að knýja frv. hér fram. Það liggur hins vegar í augum uppi, að eins og frv. er nú úr garði gert, þá er þetta mál einskis virði og sýnilega aðeins ætlað til þess að flagga með það, án þess að í því felust nokkur raunverulegur áhugi til að breyta til hins betra í þessum efnum, og verður sú afstaða að teljast mjög vítaverð. Ég hafði viljað leyfa mér að geta vænzt þess og lét það í ljós við 1. umr. að, að baki þessu máli væri einhver áhugi í þá átt að spara í ríkisrekstrinum og koma á skynsamlegu eftirliti. En það er sýnilegt, eftir að málið hefur fengið meðferð í fjhn. og ekki verið sinnt ábendingum um breytingar, sem tvímælalaust hafa horft í þá átt að gera þetta eftirlit að einhverju öðru, en nafninu tómu, að málið er eingöngu flutt sem sýndarmál og til þess ætlað að geta flaggað með því eftir á sem einhverjum ráðstöfunum í sparnaðarátt, þó að í því felist ekkert, sem í þá átt horfi. Það hefur verið sýnt fram á það hér í umræðunum, sem er ómótmælanlegt, að með þessu frv. er dregið úr því eftirliti, sem nú er með þessum rekstri, því að eins og sakir standa nú, þá hefur fjmrn. það í hendi sinni með samþykki ríkisstj., sem ætla verður að ekki standi á, að ráða því, hvort fjölgað er starfsmönnum við ríkisstofnanir eða ekki, því að það er óheimilt að ráða nokkra nýja starfsmenn nema með samþykki ráðuneytisins. Með þessu frv., eins og það er úr garði gert, er hins vegar slíkur hemill algerlega af tekinn og það lagt í vald hvers einstaks ráðherra, hvort hann fjölgar starfsliði við þær stofnanir, sem undir hann heyra, eða ekki. Þetta felst ótvírætt í frv. Skipun n. þeirrar, sem þar er um rætt, er þannig háttað og valdsviði hennar, að hún er nánast einskis virði. Í fyrsta lagi er nú gert ráð fyrir, að meiri hluti n. sé skipaður af ríkisstj. sjálfri, en n. þessi á að hafa eftirlit með aðgerðum einstakra ráðherra, þannig að ríkisstj. hefur þannig tryggt sér meiri hluta í n., sem á að hafa eftirlit með hennar störfum á þessu sviði. Þetta eitt út af fyrir sig sýnir, hvílíkt skrípamál þetta er. En í annan stað, af því að þetta þykir nú ekki nægilega laust í reipunum, til þess að ráðherrarnir séu nægilega óbundnir, þá er svo ákveðið, að hver ráðherra um sig geti haft að engu álit þessarar n. og það eina, sem hann þurfi að gera, sé að senda fjvn, Alþingis eftir á rökstudda grg. um nauðsyn þess að fjölga starfsmönnum við viðkomandi stofnun. Við vitum það auðvitað öll, að þetta ákvæði er gersamlega út í loftið og hefur enga þýðingu og getur ekkert aðhald veitt, þegar um slíkt er að ræða að eiga að sækja menn til saka eftir á, um þessi efni. Það þekkjum við öll af reynslunni. Ég vildi nú leyfa mér, enda þótt ekki hafi fengizt fram þær breytingar, sem æskilegastar væru á þessu frv., að gera tilraun til þess að fá fram á því tvær lagfæringar, og eru þær till. mínar fyrst og fremst fluttar til þess að kanna það, hvort fyrir hendi sé gersamlegt áhugaleysi hjá hv. stuðningsmönnum stjórnarinnar til þess að búa þetta mál skynsamlega úr garði, því að það er gott, að það liggi ljóst fyrir mönnum, þannig að ekki verði á móti mælt, hvort þarna er um að ræða einhvern snefil af áhuga til þess að draga úr kostnaði í ríkisrekstrinum eða hér er um algert gervimál að ræða. Ég vildi því leyfa mér í fyrsta lagi að flytja brtt. við 3. gr. frv. um það, að í stað þess, að einn maður sé tilnefndur af fjvn. Alþingis, þá komi tveir menn tilnefndir af fjvn. Alþingis. Með þessu móti er Alþ. veitt meirihlutaaðstaða í þessari eftirlitsnefnd. Eðlilegast hefði að sjálfsögðu verið, að allir mennirnir væru kjörnir af Alþingi. Því hefur ekki fengizt hér framgengt. En það væri þó til nokkurra bóta, að mennirnir væru tveir, þ.e.a.s. að Alþ. hefði meiri hluta í þeirri n., sem þetta eftirlit á að hafa, því að hér er tvímælalaust um mál að ræða, sem eðli sínu samkvæmt, þ.e.a.s. aukning fjárveitinga til embætta, heyrir undir Alþingi, að taka endanlegar ákvarðanir um í sambandi við fjárveitingar. Sé þess vegna nokkur löngun til þess, að þessi n. verði annað en nafnið eitt, þá sé ég ekki annað, en hver og einn gæti fallizt á þá tilhögun, að tveir mannanna væru kjörnir af fjvn. Alþ. í stað eins. En það er ætlunin, að ráðuneytisstjórinn sitji þar áfram eftir minni till., en niður falli þetta ákvæði, sem er nánast næsta kyndugt, að einn maðurinn skuli tilnefndur af ríkisstj. í heild í nefndina, þannig að eftir minni till. yrði n. þannig skipuð, að það yrði ráðuneytisstjórinn í fjmrn., sem væri sjálfkjörinn, og svo tveir menn tilnefndir af fjvn. til eins árs í senn. Þá er annað atriði, þ.e. 4. gr., þar sem segir um valdsvið nefndarinnar. Þar er svo að orði komizt, að ráðh. sé eigi bundinn við álit þessarar nefndar. Þar sem þess má tvímælalaust vænta eftir skipan n., að í rauninni hvor tilhögunin sem heldur verður þar á höfð, þá sé það tryggt, að málunum verði veitt fullkomlega vinsamleg athugun af þessari eftirlitsnefnd og reynt í alvöru að gera sér grein fyrir, hverja nauðsyn þarna er um að ræða, þá lít ég svo á, að ef þessi n. á að hafa nokkra þýðingu, þá eigi ráðh. að vera bundinn við hennar álit, ef álitið sé einróma. Og hin brtt. mín er því á þá leið, að telji ráðh. eigi fært að fara að tillögunum, er hann eigi við þær bundinn, nema n. sé sammála um álit sitt, en skal þá senda fjvn. Alþingis rökstudda grg., þ.e.a.s. í því tilfelli, ef það er aðeins meiri hl. n., sem mælir gegn ráðstöfun ráðherrans. En sé það n. einróma, sem leggur annað til, þá virðist það í alla staði óeðlilegt, miðað við þá hugsun, sem liggur á bak við þessa lagasetningu, ef um einhverja hugsun er þar að ræða, að segja, að þá sé ráðherra engu að siður algerlega óbundinn af tillögum nefndarinnar, því að það hefur a.m.k. ekki þótt á neinn hátt óeðlileg skipan, eins og verið hefur til þessa, að ef fjmrh. hefur verið andvígur fjölguninni, þá væri hún ekki gild. Og ef n., sem er sammála um þetta og er sett skv. lögum frá Alþingi og með aðild Alþingis að nefndinni, er á einu máli, þá getur það á engan hátt talizt óeðlilegt, að ráðh. sé við það bundinn. Hann getur að sjálfsögðu, þegar Alþ. kemur saman, leitað um það ákvörðunar Alþingis, eins og háttur er í sambandi við afgreiðslu fjárlaga, hvort fé yrði veitt til þessarar starfsemi eða ekki, en þangað til virðist algerlega ástæðulaust að veita ráðh. svo frjálsar hendur, að hann geti haft till. þessarar n. að engu, því að þá hefur þetta gersamlega enga þýðingu. Þetta eru þær tvær brtt., sem ég vildi leyfa mér að flytja hér við þessa umr. Þær eru skriflegar og of seint fram komnar, og þarf ég því að biðja hæstv. forseta að leita afbrigða fyrir þeim.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður, 2. þm. Eyf., lýsti því hér í ræðu sinni, að eins og þetta frv. liggur fyrir nú, væri það alveg þýðingarlaust, og mun erfitt að mæla gegn þeim rökum, sem hann flutti um það. En frv. er samt sem áður ekki tilgangslaust, það sjáum við allir, því að það hefur þann tilgang að láta þrjá af stuðningsmönnum hæstv. ríkisstj. hafa nokkra launabót, sem mundi að líkindum verða eitthvað svipað því, sem nú er borgað til yfirskoðunarmanna ríkisreikninga. En varðandi gagnið vil ég bæta því við, að það vita allir menn, að enginn maður hefur meira um það að fjalla, sem hér er talað um, eins og er, heldur en ráðuneytisstjórinn í fjmrn., þ.e.a.s. að undanteknum fjmrh. sjálfum. Hér er því verið að fela þeim manni verkefni, sem hann raunverulega hefur og er hans embætti, er hans embættisverk. En það mun vera tilgangurinn að bæta þessum embættismanni, sem er prýðilegur embættismaður, bæta honum eitthvað upp í launum með því að setja á hann þetta starf, og þar að auki tveimur öðrum stuðningsmönnum hv. ríkisstj., einum úr fjvn. og einum, sem ríkisstj. skipar. Þetta er mjög í samræmi við það, sem hefur gerzt á árinu 1956, því svo að maður nefni aðeins eitt atriði úr þeim reikningum, þá hafa óviss útgjöld skv. 19. gr. farið fram úr ákvæðum fjárlaga um eitthvað rúmar 6 millj. kr., og meginhlutinn af þessari upphæð er styrkir og nefndagjöld og alls konar fríðindi, sem stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hafa verið látnir njóta á því herrans ári 1956, svo að þetta er alveg áframhald á sömu götunni. Ég skal játa, að það er nokkur framför í brtt. hv. 2. þm. Eyf. um það, að tveir mennirnir væru tilnefndir af fjvn., en auðvitað ættu þeir að vera það allir, annaðhvort af fjvn. eða eins og lagt hefur verið til og stjórnarliðarnir hafa fellt, að þeir væru kosnir hlutfallskosningu hér á hv. Alþingi. En það er gott, að það komi reynsla á það, hvort hv. stjórnarliðar hér vilja gera þá litlu breytingu, að tveir af þessum mönnum skuli vera tilnefndir af hv. fjvn. Að öðru leyti skal ég svo ekki fjölyrða um málið. Ég geri ráð fyrir því, eins og hv. 5. þm. Reykv. tók fram, að það hafi ekki mikla þýðingu, þó að það væri gerð tilraun með það, sem eðlilegast er, eftir það, sem hér á undan hefur gengið, að leggja til að vísa þessu máli til hæstv. ríkisstj., því að það var skv. áliti fjhn. tilgangurinn með þeirri till. varðandi mitt frv., að það ætti að taka málið til frekari athugunar fyrir næsta þing, og var þess vegna eðlilegast, að báðum málunum væri vísað til hæstv. ríkisstjórnar. Hins vegar vil ég nú sjá, hvernig fer með brtt. hv. 2. þm. Eyf.



Herra forseti. Þeir hv. þm. sjálfstæðismanna virðast hafa töluverða löngun til að koma í veg fyrir, að þetta frv. um ráðstafanir til að draga úr kostnaði við rekstur ríkisins fái afgreiðslu á þann veg, að það verði samþykkt. Hv. 2. þm. Eyf. flytur nú skriflegar brtt, tvær. Önnur er um það, að fjvn. Alþingis skuli tilnefna tvo af eftirlitsmönnunum, í stað þess að henni er ætlað í frv. að tilnefna einn og aftur ríkisstj. í heild annan. Till. um sama efni, um það, að fjvn. skyldi tilnefna tvo eftirlitsmennina, bar einn hv. flokksbróðir hans, hv. 2. þm. Árn., fram í Ed., og sú till. var þar felld, og ég sé enga ástæðu til heldur fyrir þessa d. að fara að samþykkja þá breytingu á frv. A.m.k. mundi það ekki greiða fyrir framgangi þess að vera að setja hér inn breytingar, sem vitað er að hin d. er á móti, enda sé ég ekki, að það séu horfur á, að n. yrði neitt starfhæfari eða betur skipuð með því að gera þessa breytingu. Önnur till. hans er um það að taka af ríkisstj, eða ráðherrum vald, sem þeir nú hafa og hafa haft, en hins vegar er það ekki lagt til í frv., og ég tel, að það sé rétt að samþykkja einnig 4. gr. óbreytta, eins og hún er í frv. Það má vitanlega alltaf athuga um breytingar síðar, þegar nokkur reynsla er fengin, og mér þykir ekki ólíklegt, að áframhaldandi athuganir á þessum málum, hvaða ráð mætti finna til þess að draga úr kostnaði við rekstur ríkisins, geti leitt í ljós, að það verði ástæða til, áður en langt um líður, að gera á þessu einhverjar breytingar. Mér þykir satt að segja dálítið einkennilegt, að hv. sjálfstæðismenn skuli nú snúast gegn þessu frv., þessari tilraun, sem hér er verið að gera, þar sem þeir hafa þó oft um það rætt og ritað að undanförnu, að eyðslan væri of mikil hjá ríkinu og finna þyrfti ráð til þess að draga úr kostnaði. Hv. þm. A-Húnv. var að tala um, að það mundi vera tilgangur með þessu frv. fyrst og fremst að bæta við laun ráðuneytisstjóra í fjmrn. og veita einhverjum öðrum stjórnarstuðningsmönnum tekjur með því að skipa þá í þetta eftirlitsstarf. Hann vildi nú sjálfur samkvæmt frv., sem hann bar hér fram, auka lítið eitt við hýru yfirskoðunarmannanna. Það var ekki samþykkt. En ég vil út af þessari aths. hans benda á, að í frv., eins og það nú er, eru engin ákvæði um laun handa þessum eftirlitsmönnum. Hins vegar gerðu hv. sjálfstæðismenn tilraun til þess við 2. umr. málsins að fá það beint sett inn í frv., að Alþ. skyldi ákveða nefndarmönnum laun og þau ættu að greiðast úr ríkissjóði sem annar kostnaður af störfum nefndarinnar. Og þeir tóku ekki þessa till. sína aftur, þó að búið væri að fella till. þeirra um breytingu á skipun n., svo að það eru þeir, sem hafa lagt til og greitt atkv. með, að ráðuneytisstjórinn meðal annarra fái ákveðna borgun fyrir að taka þátt í þessu eftirlitsstarfi. Ég tel eins og áður enga ástæðu til að gera á frv. breytingar og vil leggja til, að það verði samþ. óbreytt eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Mig undraði mjög á ræðu hv. þm. V-Húnv. hér, því að svo gersamlega var hún laus við, að gerð væri nokkur tilraun til að rökstyðja það, að rétt væri að hafa frv. í því formi, sem það er hér. Hins vegar lagði hann mikla áherzlu á að reyna að sýna fram á, að það sýndi fjandskap okkar sjálfstæðismanna við sparnað í ríkisrekstri, að við skyldum leyfa okkur að bera fram brtt. við þetta frv. Raunverulega er þessi fáránlega fullyrðing ekki svaraverð, svo gersamlega er hún út í bláinn, því að allar okkar till. hafa að því miðað að gera þetta frv. að einhverju öðru, en einberu pappírsplaggi, eins og það er nú. Afstaða hv. þm. V-Húnv., sem er jafnframt formaður fjhn., virðist ótvírætt benda til þess, að það sé ætlunin að anza engum lagfæringum á frv., hversu nauðsynlegar sem þær eru, og ætlunin sé að knýja frv. í gegnum þingið nákvæmlega í því formi, sem það er nú og var lagt fyrir þingið. Og það var í rauninni ekki önnur röksemd fundin í ræðu hv. þm. gegn okkar till. en sú, að ef þær yrðu samþykktar, væri hætt við, að frv. yrði ekki samþykkt, m.a. vegna þess, að Ed. hefði ekki viljað fallast á að gera breytingu á skipan þessarar n., sem hér um ræðir. Þessi fullyrðing hv. þm. V-Húnv. er gersamlega haldlaus, því að hann veit það mætavel, að ef samkomulag gæti um það náðst að breyta þessu ákvæði frv. og koma því í örlítið skynsamlegra horf og slíkt samkomulag tækist hér í Nd., þá eru engar líkur til þess, að ekki væri hægt að fá því samkomulagi einnig á komið í Ed. En þá stóðu sakir aðeins þannig í þessu máli, að þar var að mæta þvermóðsku hæstv-. fjmrh. og stuðningsmanna hans við nokkra lagfæringu á málinu, og það er fram borin hér aftur þessi till. í von um, að það kunni eitthvað að hafa skipazt í betri átt í því efni og ráðh. hafi fengið eitthvað betri skilning á því, að það er ekki sæmandi að þykjast vera að gera ráðstafanir eins og hér er um að ræða, sem vitanlega allir eru efnislega sammála og öll þjóðin telur æskilegt að gerðar verði, en að gera þær í því formi, að það augljóslega skin í gegnum málið allt, að þetta sé gert til þess eins að blekkja og reyna að fá þjóðina til að trúa því, að hér sé verið að gera einhverja stóra hluti, þegar staðreynd málsins er hins vegar sú, að hér er um algeran hégóma að ræða, sem engin áhrif getur haft, ef á að hafa þann losarabrag á þessu, eins og gert er ráð fyrir í frv. Það er vitanlega ekki verið að taka á neinn óeðlilegan hátt vald af neinum ráðh., þó að þetta sé samþykkt, sem hér um ræðir, þegar vegna þess, að það hefur um margra ára skeið verið sérstakt ákvæði í fjárlögum um það, að einum ráðherra er falið það vald að synja öðrum ráðherrum um að fá að fjölga starfsmönnum við þau embætti, sem undir þá heyra. Það er því ekki um að ræða að taka neitt vald af öðrum ráðh. í þessu sambandi. Það er aðeins um það að ræða, að valdið sé lagt í hendur öðrum aðila, en hefur haft það. En nú er lagt til, að allur hemill sé af þessu tekinn. Það er nú sparnaðarúrræðið, sem í þessu frv. felst. Þrátt fyrir orð hv. þm. V-Húnv. vil ég ekki trúa því, að það sé staðfastlega ákvörðun stuðningsliðs ríkisstj. og hæstv. fjmrh. að vilja ekki anza neinum lagfæringum á þessu frv., því að þær till., sem hér eru fram bornar, eru vissulega lágmark þess, sem verður að teljast nauðsynlegt að lagfæra, til þess að eitthvert skynsamlegt útlit sé á þessu frv. eða væntanlegri löggjöf.



Herra forseti. Ég get tekið undir það með nokkrum þm. Sjálfstfl., sem hér hafa talað, að ég tel, að ef frv. þetta á að ganga óbreytt í gegnum d. í þeirri mynd, sem það er nú, eftir að brtt. okkar hv. 5. þm. Reykv. hafa verið felldar, þá tel ég ekki líkur á því, að það komi að neinu gagni, og mun greiða atkv. gegn frv., nema því aðeins að brtt. þær, sem hv. 2. þm. Eyf. hefur flutt, verði samþ., en þær tel ég til bóta, svo langt sem þær ná. Ég tel ekki líkur á því, að störf þessarar n. komi að meira gagni, en störf hinna ótalmörgu sparnaðarnefnda, sem skipaðar hafa verið á undanförnum árum og hafa að vísu flestar verið á allgóðum launum. En enginn sýnilegur árangur, svo að mér sé kunnugt um, hefur orðið af störfum þessara nefnda, og felst ekki í þessu nein ásökun til þeirra manna, sem nefndirnar hafa skipað, því að það munu yfirleitt vera hinir mætustu menn. En ástæðan til þess, að ég kvaddi mér hljóðs, var ummæli í ræðu hv. þm. V-Húnv. út af till. okkar hv. 5. þm. Reykv. um laun nefndarmanna. Við gengum út frá því sem gefnu, að ætlazt væri til það mikils starfs af þeirri nefnd, sem hér er um að ræða, að hún yrði launuð. Málið var ekki rætt á öðrum grundvelli í hv. fjhn. En við álítum, að um það væri aðeins deilt, hvort ráðuneytið ætti að ákveða þessi laun eða Alþingi, og töldum þá eðlilegra, að slíkt gerðist fyrir opnum tjöldum og laun nefndarinnar væru ákveðin af Alþingi. En nú mátti í rauninni skilja ummæli hv. þm. V-Húnv. þannig, að það hefði verið hugsun hæstv. ríkisstj. frá upphafi, að nefndin yrði ólaunuð og þetta væri nokkuð, sem komið væri inn frá okkur. Ég vil nú leyfa mér að spyrja þennan hv. þm. og aðra hv. stuðningsmenn stjórnarinnar, sem að þessu frv. standa, hvort þetta er raunverulega ætlunin. Með tilliti til þess, hvaða afgreiðslu málið hefur fengið, með tilliti til þess, að litlar líkur eru á, að störf þessarar nefndar komi að verulegu gagni, þá væri það kannske ekki óeðlilegt, að nefndin sé ólaunuð. Um það mun ég ekki gera neinn ágreining. En væri þá ekki eðlilegt, eins og venja mun, þegar ætlazt er til, að opinberar nefndir séu ólaunaðar, að það sé skýrt tekið fram í lögunum? Ég teldi þá eðlilegt, að um þetta yrði flutt brtt., áður en málið verður afgreitt, til þess að taka af öll tvímæli í þessu efni. En það mun ekki standa á mér að styðja þetta, eins og líklegt er að málið verði nú afgreitt.



Herra forseti. Ég skal ekki fjölyrða miklu meira um þetta fram yfir það, sem orðið er. En varðandi launagreiðslur til nefndarinnar, sem nokkuð hefur borið á góma, þá viljum við sjálfstæðismenn um það efni hafa þann hátt, að það sé sagt í frv., sem við teldum að eðlilegt væri, og samkvæmt till. okkar, ef þær hefðu verið samþykktar, hefði hér verið um að ræða nefnd, sem átti að gegna bæði mikilsverðum og miklum störfum, og því vildum við taka það fram í frv., að þessi nefnd skyldi vera launuð. Hitt er svo annað atriði, að þegar þetta frv. er ekkert orðið nema sýndarmennskan, þá er náttúrlega alveg ástæðulaust að launa hana. En þá er líka betra að taka það alveg fram, og þess vegna vil ég leyfa mér að flytja hérna skriflega brtt., að við 7. gr. frv. bætist, að trúnaðarmenn samkv. 3. gr. skuli ekki taka laun fyrir störf sín samkv. lögum þessum. Mér þykir vænt um að hafa heyrt það á máli hv. þm. V-Húnv., að hann hefur, eftir því sem næst varð komizt, ekki gert ráð fyrir því, að þessir nefndarmenn yrðu launaðir, og það m.a. vegna þess, að um það er þá ekkert ákveðið í lögunum, og væri þá mjög óeðlilegt, að þeir færu að taka laun úr ríkissjóði, án þess að nokkuð væri ákveðið um það. En þar sem þetta er aðalstuðningsmaður málsins, þá tel ég rétt um þetta atriði, að það sé skýrt kveðið á um það, og leyfi mér að afhenda hæstv. forseta þessa skriflegu brtt. með ósk um, að hún verði borin undir atkvæði.



Út af því, sem fram hefur komið nú síðast í umr., vil ég taka fram, að ég hef ekkert látið uppi um það, að ég teldi það eðlilegt, að þessir eftirlitsmenn væru ólaunaðir, og það er alger rangtúlkun á mínum ummælum að halda því fram, að það hafi falizt í þeim. Ég var aðeins að svara hv. þm. A-Húnv., sem talaði um það, að tilgangur frv. væri sennilega sá einn að veita einum ákveðnum embættismanni ríkisins launaviðbót, og í tilefni af þessum ummælum hv. þm. A-Húnv. benti ég á, að það hefði einmitt verið till. frá flokksbræðrum hans tveim hér í d. að veita honum slíka uppbót. Hins vegar er ekkert um þetta fram tekið í frv., hvernig eigi að fara með launagreiðslur þeirra, eins og ég benti á áður, og ég tel, að það sé engin stæða til þess að taka fram neitt um það í frv., þó að það liggi í augum uppi, að það verði að greiða fyrir þau störf, sem þarna eru unnin, eins og önnur, eftir því hvað þau reynast umsvifamikil. Ég býst við, að allir geri ráð fyrir því.



Herra forseti. Það var nú náttúrlega ekkert undarlegt við það, þó að hv. þm. V-Húnv. lýsti því hér yfir, sem allir máttu áður vita, að það var til þess ætlazt, að þessi nefnd fengi sín laun. Hann hefur tvisvar sinnum haft orð á því, að ég hefði haldið því fram, að tilgangurinn væri aðallega sá að veita ráðuneytisstjóranum í fjmrn. launaviðbót. En ég tók fram, að það yrði auðvitað jafnt með alla mennina, og ég geri ráð fyrir því eftir þeirri reglu, sem gildir um embættismenn, að það þætti ekki viðeigandi, ef ráðuneytisstjórinn er í þriggja manna nefnd og tveir mennirnir fá laun, að hann fengi þá ekki neitt. Það yrði alveg á móti því, sem algengt er nú í svona starfsemi. Annars virðist mér áhugi hv. þm. V-Húnv. fyrir þessu máli benda mjög til þess, að hann ætli sér að verða einn af þessum nefndarmönnum væntanlegu. Hv. 2. þm. Eyf. hefur sýnt fram á það með rökum, hvílíkt sýndarmál og hve þýðingarlaust málið er í raun og veru. En það er auðséð, til hvers það er ætlað. Það er ætlað til þess að blekkja landslýðinn, að nú hafi verið samþykkt frv., það hafi verið samþykkt lög um að draga úr kostnaði við rekstur ríkisins. Samtímis því, sem það er orðið kunnugt allri þjóðinni, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur á tveimur árum hækkað útgjöldin um nokkur hundruð milljóna og ætlar að bæta næstu daga töluvert ríflegri fúlgu þar við, þá á að auglýsa það fyrir landslýðnum: Jú, það hefur verið samþykkt frv., sem ber það heiti að draga úr kostnaði við rekstur ríkisins. En í frv. sjálfu er það augljóst, að það er sýndarmál eitt. Og svo á það að notast sem árásarefni á okkur sjálfstæðismenn, að við höfum verið á móti þessu frv., af því að það er búið að drepa fyrir okkur eða vísa til ríkisstj. frv., sem allur flokkurinn stóð að og ég var flm. að um miklu viðtækari og þýðingarmeiri ráðstafanir, eða frv., sem gat haft verulega þýðingu í þessa átt. Þessi blekkingahugsun er ekki ný. Hún er algeng, og hún minnir mig ákaflega á eitt atriði, sem ég sá nýlega í blaði hæstv. fjmrh. og framsóknarmanna. Þar var því yfir lýst eins og einhverri dýrð. Á tveimur árum hefði ríkisstj. tekizt að fá lán upp á 418 millj., sem sagt bæta því við erlendar skuldir, og því var hnýtt aftan við, að hæstv. fjmrh. hafi lagt á það áherzlu, eftir að hann var búinn að upplýsa þetta, að nú yrði að fara að fara varlega í að taka enn þá meiri lán, en þegar væri búið. Og flest þessi lán eru með þeim skilmálum, að það þurfi ekki að borga af þeim afborganir, fyrr en eftir tvö ár, sem mun vera við það miðað, að þá hljóti þó þessi hæstv. ríkisstj. að vera farin frá.



Herra forseti. Ég get verið hv. þm. A-Húnv. (JPálm) sammála um, að það er ákaflega leitt að þurfa að afla tekna með því að leggja útflutningsgjöld á útflutningsvörurnar. En við stöndum víst bráðlega frammi fyrir því hér á hinu háa Alþ. að verða að leggja miklu hærri skatta - ég vil segja beinlínis á útflutningsvörurnar í sambandi við þær aðgerðir, sem í vændum eru hér á Alþ. með að leggja mjög háa skatta á allar rekstrarvörur sjávarútvegsins. Það gætir nokkurs misskilnings hjá hv. þm. A-Húnv. í þessu máli. Það einkennilega hefur skeð, að síðan þessi lög voru samþ. 1949, hafa þeir útvegsmenn, sem gert hafa út á reknet, orðið að greiða 1/2% útflutningsgjöld af útfluttum síldarafurðum, sem þeir hafa veitt í reknet, án þess þó að njóta þeirra hlunninda að komast undir það að fá greidda hlutatryggingu, eins og gert er bæði í sambandi við þorskveiðar og eins síldveiðar fyrir Norðurlandi. Það er fyrst núna með þessari breytingu á hlutatryggingasjóði bátaútvegsins, sem gert er ráð fyrir, að hún eigi einnig að ná til reknetaveiðanna, og ég fullyrði, að allir útvegsmenn muni fúslega ganga undir það að taka á sig þá byrði, sem brtt. sjútvn. gerir ráð fyrir, að hækka útflutningsgjaldið úr 1/2% í 3/4%. Ég tel, að með þessari breytingu á hlutatryggingasjóðslögunum sé svo miklum hlunnindum náð fyrir útvegsmenn, að þeir geri sig alveg ánægða með að sæta því að verða að borga þetta hærra útflutningsgjald. Eins og ég tók fram í byrjun minnar ræðu, er ég sammála hv. þm. A-Húnv., að bezt færi á því, að ekki þyrfti að leggja útflutningsgjöld á útfluttar sjávarafurðir, enda eru ekki lögð útflutningsgjöld á sumar aðrar tegundir sjávarafurða og ekki á neinar afurðir landbúnaðarins. Það væri eðlilegra, að útflutningsframleiðslan, hvort heldur um landbúnaðarafurðir er að ræða eða sjávarafurðir, væri verðlaunuð með útflutningsverðlaunum, en ekki tekin af henni útflutningsgjöld, eins og við neyðumst til að gera, eins og nú standa sakir.