Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. (Páll Pétursson): Herra forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 327 frá meiri hl. fjh.- og viðskn. Nefndin hefur athugað málið á fundum sínum. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt með breytingum sem fluttar eru á sérstöku þskj. Við gerð frv., sem er á þskj. 168, var sem kunnugt er reiknað með að tekjubreytingin á milli áranna 1985 og 1986 yrði um það bil 31%. Á sama hátt var reiknað með að hækkun tekna milli áranna 1986 og 1987 yrði 15%. Síðan frv. kom til nefndarinnar hefur Þjóðhagsstofnun endurskoðað þessar áætlanir og hinn 12. des. lét stofnunin frá sér fara eftirfarandi frétt um endurskoðun þjóðhagsspár 1986 og horfur 1987: "Áætlanir um helstu þjóðhagsstærðir á árinu 1986 og spár fyrir árið 1987 eru nú í endurskoðun, m.a. í ljósi fyrri upplýsinga um framvinduna á þessu ári og nýgerðra kjarasamninga. Hér á eftir eru raktar helstu niðurstöður eins og þær eru nú metnar", segir þar. Varðandi framvinduna 1986 segir: "Útflutningur, einkum á fiski, hefur verið afar mikill á þessu ári. Hér leggst allt á sömu sveif, landburður af afla, hátt afurðaverð og hagkvæm ráðstöfun aflans. Auk þess hefur gengið mjög á birgðir, sérstaklega nú síðustu mánuði. Þótt almennur innflutningur hafi einnig farið vaxandi að undanförnu virðist líklegt að halli á viðskiptum við útlönd verði mun minni en spáð var og gæti jafnvel horfið með öllu. Það yrði í fyrsta sinn síðan 1978 sem það gerðist. Hagvöxtur á mælikvarða landsframleiðslu verður því meiri en áður var búist við eða um 6% í stað 5%. Jafnframt virðast horfur á að viðskiptakjör batni meira en áætlað var, ekki síst vegna mikillar hækkunar fiskverðs að undanförnu. Þjóðartekjur gætu því aukist um meira en 8% á árinu. Þetta er meiri hagvöxtur en í nokkru öðru vestrænu iðnríki á þessu ári. Launabreytingar á árinu hafa orðið meiri en reiknað var með fyrr í haust. Þannig er nú búist við um 35% meðalhækkun atvinnutekna á mann milli 1985 og 1986 í stað 31 % áður. Á sama tíma er áætlað að kauptaxtar hækki um 25%. Munurinn skýrist fyrst og fremst af óvenjumiklu launaskriði. Verðbólga verður minni en um langt árabil. Þannig hækkar framfærsluvísitalan um 21 % að meðaltali milli áranna 1985 og 1986. Á hinn bóginn er hækkunin mun minni frá upphafi til loka þessa árs eða rétt um 12%. Þetta er rúmlega 3% meira en Þjóðhagsstofnun spáði í febrúarlok s.l., en það má fyrst og fremst rekja til meiri hækkunar innflutningsverðs en þá var reiknað með. Kaupmáttur launa eykst samkvæmt þessu verulega á árinu. Á mælikvarða kauptaxta gæti kaupmáttur aukist allt að 11% frá upphafi til loka árs og kaupmáttur atvinnutekna enn meira. Meðalhækkun milli áranna 1985 og 1986 er rúmlega 3% í kauptöxtum en yfir 11% á mælikvarða atvinnutekna á mann. Samkvæmt þessu hefur kaupmáttur tekna heimilanna aukist um 20% á síðustu tveimur árum." Hvað varðar horfurnar 1987 segir Þjóðhagsstofnun, með leyfi forseta: "Kjarasamningarnir, sem gerðir voru nú í desemberbyrjun, breyta nokkuð horfum hér innanlands á næsta ári. Þótt ekki liggi fyrir endanlegt mat á áhrifum samninganna er rétt að benda á nokkur atriði sem varða efnahagshorfur fram undan. Ef aðrir kjarasamningar verða á svipuðum nótum má ætla að kauptaxtar geti að meðaltali hækkað um 16% milli áranna 1986 og 1987 og, að viðbættum áhrifum launaskriðs, fastlaunasamninga o.fl., virðist mega reikna með a.m.k. 20% meðalhækkun atvinnutekna á mann á sama tímabili. Verðbólga á mælikvarða framfærsluvísitölu gæti á þessum forsendum hækkað um 7-8% frá upphafi til loka næsta árs, en meðalhækkun milli áranna 1986 og 1987 yrði meiri, eða rúmlega 11%. Kaupmáttur tekna heimilanna yrði því meiri á næsta ári en gert var ráð fyrir í þjóðhagsáætlun ríkisstjórnarinnar s.l. haust. Þannig má ætla að kaupmáttur kauptaxta geti aukist um 4% að meðaltali milli áranna 1986 og 1987 en kaupmáttur atvinnutekna um 7-8% og hefði þá aukist um 30% frá árinu 1984. Þjóðarútgjöld gætu samkvæmt þessu aukist um 4% á næsta ári, í stað 2% á forsendum þjóðhagsáætlunar. Þetta kæmi einkum fram í auknum neysluútgjöldum heimilanna, en einnig að nokkru í fjárfestingarútgjöldum. Viðskiptajöfnuður við útlönd yrði þess vegna óhagstæðari á næsta ári en spáð er fyrir þetta ár. Aftur á móti virðist að svo stöddu ekki ástæða til að ætla að viðskiptahallinn verði meiri en gert er ráð fyrir í þjóðhagsáætlun þar sem útkoman á þessu ári verður fyrirsjáanlega mun hagstæðari en þar var búist við. Ekki má þó mikið út af bregða til þess að þetta snúist til verri vegar. Hagvöxtur á næsta ári gæti samkvæmt þessu orðið um 4%, í stað rúmlega 2% í þjóðhagsáætlun. Jafnframt virðist mega gera ráð fyrir nokkrum viðskiptakjarabata þannig að þjóðartekjur gætu aukist heldur meira eða um 5%. Þótt hér hafi verið dregin upp björt mynd af ástandi og horfum í efnahagsmálum hér á landi er rétt að vekja athygli á því að töluverð óvissa ríkir um framvindu næstu mánuði. Fyrst og fremst má nefna mikla og vaxandi þenslu hér innanlands að undanförnu. Þetta kemur fram í mikilli fólkseklu, launaskriði og vaxandi innflutningseftirspurn. Þessar aðstæður gætu teflt verðlagshorfum á næsta ári í tvísýnu. Jafnframt er hætt við að meiri launahækkanir en nýgerðir kjarasamningar gera ráð fyrir leiði til aukinnar verðbólgu og vaxandi viðskiptahalla. Það er brýnt að nýta hin einstaklega hagstæðu skilyrði í þjóðarbúskapnum um þessar mundir til þess að varðveita og styrkja enn frekar þann árangur sem náðst hefur á flestum sviðum efnahagsmála á þessu ári. Betra jafnvægi í opinberum fjármálum og peningamálum er forsenda þess að þetta takist." Þetta var, herra forseti, fréttatilkynning Þjóðhagsstofnunar. Samkvæmt ofangreindum áætlunum Þjóðhagsstofnunar er gert ráð fyrir að tekjur einstaklinga hækki um 34-35% milli áranna 1985 og 1986 eða um 3-4% meira en miðað var við við gerð frv. Þá er talið að nýgerðir kjarasamningar leiði til þess að launahækkanir á milli áranna 1986 og 1987 verði ekki undir 18-19% sem er einnig um 3-4% meira en áður var áætlað. Hækkun skattstofnsins um 3% umfram það sem frv. gerir ráð fyrir mun samkvæmt því álagningarkerfi sem það felur í sér leiða til þess að tekjur ríkissjóðs verði 565 millj. kr. meiri en ráð var fyrir gert. Sé stefnt að sömu greiðslubyrði og frv. gerði ráð fyrir ætti tekjuskattur í ljósi hinna breyttu forsendna að hækka um 107 millj. kr. frá því sem áður var reiknað með. Til þess að ná þessu markmiði er af framangreindum ástæðum nauðsynlegt að gera tillögur um nokkrar breytingar á frv. Þar sem áætluð hækkun skattstofnsins milli álagningarára og hækkun mllli greiðsluára er nær hin sama, þ.e. um 3%, má ná því sem næst sömu áhrifum og gert var ráð fyrir í frv. með því að beita á það skattvísitölunni 103. Með þeirri aðferð er áætlað að skattar mundu hækka um 106 millj. kr. frá áætlun frv. og yrði skattbyrðin því óbreytt að teknu tilliti til tekjubreytinga frá því sem áætlað var. Að auki leggur meiri hl. nefndarinnar til að heimild til tillags í varasjóð verði framlengd um eitt ár til viðbótar. Í ákvæði til bráðabirgða í lögum nr. 8 frá 1984, sem fjalla um frádrátt tillaga í fjárfestingarsjóði, er kveðið á um að ákvæði laga um tekjuskatt og eignarskatt varðandi tillög í varasjóð skuli við álagningu á árinu 1984 og 1985 halda gildi sínu. Heimild þessari var ætlað að skapa lögaðilum eins konar aðlögunartíma að hinni breyttu skipan. Samkvæmt þessu gátu framteljendur valið á árunum 1984 og 1985 hvort þeir nýttu sér að leggja 25% af hreinum skattskyldum tekjum í varasjóð eða leggja 40% af sömu fjárhæð í fjárfestingarsjóð. Heimild þessi var síðan framlengd um eitt ár með lögum nr. 18 frá 1985. Þarfir fyrirtækja eru nokkuð mismunandi í þessu efni. Mörg hafa t.d. ekki þörf fyrir að ráðast í nýfjárfestingu heldur þurfa mun frekar að nýta núverandi fjárfestingu betur og treysta frekar rekstrarfjárstöðu sína. Við slíkar aðstæður verkar varasjóðsheimildin mun betur en fjárfestingarsjóðsheimildin. Af þessum sökum er því lagt til að framlengja heimild þessa um eitt ár til viðbótar. Að þessu nál. standa auk mín Friðrik Sophusson, Halldór Blöndal, Guðmundur Bjarnason og Ólafur G. Einarsson. Á þskj. 328 fylgja þær brtt. sem við leggjum til og er það uppreikningur frá frv. til þess að ná sömu markmiðum og í frv. fólust. Minni hlutarnir hafa skilað sérálitum og koma til með að gera grein fyrir þeim. Læt ég þá máli mínu lokið.

Frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn. (Kjartan Jóhannsson): Herra forseti. Það er vitaskuld ljóst og hefur áður komið fram hér í umræðum að það er skoðun okkar Alþýðuflokksmanna að það sé löngu orðið tímabært að endurskoða tekjukerfi ríkisins frá grunni, þar á meðal og reyndar ekki síst að einfalda tekjuskatta hins opinbera í heild sinni og grisja frádráttarfrumskóginn, bæði að því er varðar framtöl einstaklinga og þá ekki síður að því er varðar framtöl fyrirtækja, og jafnframt að stefna að því að tekjuskattur ríkisins af venjulegum launatekjum verði afnuminn. Ég hef áður gert grein fyrir hugmyndum okkar Alþýðuflokksmanna og reyndar tiltölulega nýverið í þessum efnum í grófum dráttum og mun ekki gera það hér eða nú. Hér liggur hins vegar fyrir frv. til I. um breytingu á lögum um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum og frekari brtt. við það frá meiri hl. nefndarinnar. Hér liggja líka fyrir eða hafa verið kynntir í nefnd þykkir og miklir útreikningar með litlum og sætum prósentutölum sem hv. fulltrúar ríkisstjórnarinnar hafa rýnt í af mikilli gaumgæfni upp á brot úr kommu. Mín skoðun er hins vegar sú að þegar skoðað er tekjuskattskerfi ríkisins og þau áform sem fram undan eru í því sé nauðsynlegt að hafa í huga aðra skatta sem eru lagðir á tekjur þannig að heildarmyndin fáist og í því sambandi koma til skoðunar skattar bæði til ríkisins og til sveitarfélaga. Þannig verður að líta ekki einungis á tekjuskattinn einan sér þegar frv. eins og þetta eða brtt. eins og þær sem hér eru til umræðu eru skoðaðar heldur verður að líta jafnframt á sjúkratryggingagjald og útsvar og reyndar einnig á sóknargjald sem er tekjutengt. Eins og hv. deild er kunnugt leggjast útsvar, sjúkratryggingagjald og sóknargjald á svonefndar brúttótekjur, en tekjuskattur hins vegar á svonefndar nettótekjur. Ég held að það sé einfaldast og réttast, þegar verið er að skoða álagningu af þessu tagi, að nota sama mælikvarða í báðum tilvikum. Það sem skiptir máli fyrir launþega í landinu eru í rauninni útgreidd laun. Útgreidd laun eru hvorugt af því sem hér er tilgreint, það eru hvorki brúttótekjur né nettótekjur. Í langflestum tilvikum fást nettótekjur með því að framteljendur hagnýta sér svonefndan 10% frádrátt. Þess vegna mun ég líka nota þá viðmiðun hér og nota í því nál. sem ég hef skilað. En á hinn bóginn eru lífeyrissjóðsiðgjöld, sem nema yfirleitt um 4% af tekjum, ekki útgreidd laun. Þegar tekið er tillit til þessa kemur sú einkennilega staðreynd fram að álagningarstofn fyrir útsvar og sjúkratryggingagjald er hærri en útgreidd laun, rúmlega 4% hærri, reyndar 4,2%. Þegar þetta er tekið með í myndina að því er varðar tekjuskattsstofn kemur líka í ljós að tekjuskattsstofninn er ekki 90% af útgreiddum launum heldur 93,75%. Ef menn ætla að skoða heildarskattmyndina verða menn að taka tillit til þessa og sjálfsagt að nota einn og sama mælikvarðann í báðum tilvikum. Sá mælikvarði sem liggur beinast við er auðvitað útgreidd laun, það er það sem menn hafa í höndunum. Ég hef skoðað heildarskattmyndina miðað við fyrirliggjandi tillögur meiri hl. nefndarinnar og önnur áform eins og þau blasa við og reynt að gera mér grein fyrir því hvernig þessi skattamynd liti þá út og þá miðað við útgreidd laun. Í því dæmi hef ég reiknað með 10,5% útsvarsálagningu. Á seinasta ári var útsvarsálagning yfirleitt á bilinu 10-10,8%, ef ég man rétt, og vel má vera að meðalálagningin nái ekki 10,5% á því ári sem fram undan er, en varla trúi ég að þar víki frá nema mjög lítið. Hér hef ég enn fremur gert ráð fyrir að afsláttur vegna fjölskyldu yrði 4009 kr. í sambandi við útvarsálagningu og lægsta greidda útsvar yrði 1166 kr. Nú mun að vísu vera komin fram og reyndar samþykkt brtt. þar sem hér skeikar um 25 kr., held ég, í hvorugu tilviki fyrir sig, en það breytir varla heildarniðurstöðum í þessu dæmi. Ég hef enn fremur gert ráð fyrir að sjúkratryggingagjald yrði 2% og legðist á tekjur eins og gert er ráð fyrir í frv, ríkisstjórnarinnar um það efni. Ég hef jafnframt gert ráð fyrir því að sóknargjaldið yrði 0,35% sem er sú prósenta sem a.m.k. gjaldendur í Hafnarfirði þurftu að þola á s.l. ári. Ef þetta er skoðað þá fæst svofelld niðurstaða: 1. Að þær tekjur sem ekki er greitt útsvar af, og er þá miðað við útgreiddar tekjur eins og ég hef skilgreint þær, eru 47 300 kr. á ári. 2. Það bil þar sem persónuafsláttur nýtist til þess að greiða útsvar að fullu, þannig að það er ríkið sem greiðir útsvarið til sveitarfélaganna í rauninni og gjaldandinn eða framteljandinn þarf ekki að standa undir því, þetta bil er þá frá 47 300 kr. og upp í 224 260 kr. samkvæmt þeim forsendum sem hér hefur verið getið. 3. Skattleysismörk tekjuskatts eru hins vegar við tekjurnar 345 900 kr. og hér er þá enn og aftur notaður sami mælikvarðinn, þ.e. útgreidd laun. Það er ekki lengra en þetta sem umræðan venjulega nær hér um það hver séu áhrifin af þeim breytingum sem verið er að gera á skattstigunum, persónuafslætti og fleiru af því tagi. Síðan leggja menn út í margvíslega útreikninga þar sem tekin eru meðaltöl fyrir ýmsa hópa þjóðfélagsins og reiknaðar út breytingar á skattbyrði upp á brot úr prósentu miðandi þá gjarnan við eitthvað sem þeir gefa sér sem viðmiðunarkerfi. Það er hins vegar athyglisvert að skoða jaðarprósentur þessara tekjutengdu skatta í heild sinni, skoða þær með hliðsjón af mánaðartekjum. Þá kemur í ljós að þegar tekjurnar eru allt að 18 700 kr. á mánuði er ekki um neinn tekjuskatt að ræða, engan tekjuskatt sem gjaldandi eða framteljandi þarf að standa undir, það útsvar sem álagt er allt upp að þessum tekjum er greitt með persónuafslætti. Síðan kemur bil frá 18 700 kr. til 28 800 kr. þar sem persónuafslátturinn nýtist til að greiða hluta af útsvarinu, breytilegan og síminnkandi eftir því sem tekjurnar eru meiri þannig að jaðarprósentan er þá á bilinu 0-11,3% en þessi 11,3% fást náttúrlega út þegar tekið er tillit til þess að útsvarið sé 10,5%, að sóknargjaldið sé 0,35%, en álagningarstofninn sé 4,2% yfir 100%. Það gerir sem sagt samtals 11,3%. Þar næsta bilið er þá frá 28 800 kr. til 36 600 kr. og er nú heldur þröngt eins og menn sjá, einungis 8000 kr. bil. Þar er jaðarskattprósentan 28,2%. Og enn kemur annað bil upp á 6000 kr. því sem næst, þ.e. frá 36 600 kr. til 42 200 kr., þar sem jaðarskatturinn er 30,3%. Síðan gerast menn stórstígari því að næsta bil er frá 42 200 kr. upp í 73 300 kr. og þar er jaðarskattprósentan komin upp í 40,2% af þessum tekjutengdu sköttum í heild sinni. Ef tekjurnar á mánuði fara yfir 73 300 kr. er jaðarskattprósentan komin í um 50% eða 49,5% af útgreiddum launum. Í því nál. sem ég hef skilað hef ég dregið upp eilítið skematíska mynd af því sem hér um ræðir. Það sem er einkennandi fyrir þessa mynd er vitaskuld hversu bratt skattstiginn rís frá því menn borga engan skatt og upp í það að jaðarskatturinn er orðinn 40,2%. Þetta þýðir það að ef mánaðartekjur fara yfir 42 200 kr. á mánuði borga menn 40 kr. rúmar af hverjum 100 sem þeir vinna sér inn umfram þessi mörk í tekjutengda skatta á mánuði hverjum og það svo lengi sem tekjur þeirra eru innan við 73 300 kr. á mánuði, en þegar tekjur eru komnar umfram 73 300 kr. á mánuði borga menn nær helming af hverri krónu sem þeir vinna sér inn aftur til ríkisins í þessa tekjutengdu skatta. Í sambandi við umfjöllun um þetta mál leitaði ég upplýsinga hjá fjmrn. um hver hefðu verið meðallaun opinberra starfsmanna í októbermánuði s.l. Samkvæmt upplýsingum þaðan voru meðallaun hjá opinberum starfsmönnum, útgreidd laun fyrir októbermánuð, með yfirvinnu- og álagsgreiðslum, til þeirra sem eru í BSRB 52 000 kr. og til þeirra sem eru í BHM um 74 000 kr. á mánuði. Ég held að það sé einsýnt að fullfrískt, vinnandi fólk á Íslandi lendir nær allt í hæstu tveimur skattþrepunum. Upplýsingar fjmrn. um þetta efni staðfesta þá skoðun. Það er skoðun mín að hér sé of langt gengið í skattlagningu á jaðartekjum og þess vegna legg ég til að þær verði lækkaðar nokkuð. Ég held reyndar að þetta sé hærra hlutfall en alþm. hafi yfirleitt gert sér grein fyrir. Þess vegna flyt ég sérstaka brtt. um lækkun á skatthlutfallinu í þessum tveimur þrepum, sem eru aðalþrepin og þar sem obbinn af fullfrísku vinnandi launafólki er, till. um að þessar jaðarprósentur lækki um 4%. Ég legg til að þar sem stendur 28,5% í till. meiri hl. nefndarinnar standi þá 24,5% og þar sem stendur 38,5% í till. meiri hl. nefndarinnar, og reyndar í frv. ríkisstjórnarinnar líka að því er hvort tveggja þetta varðar, standi 34,5%. Samkvæmt upplýsingum fjmrn. mundu tekjur ríkisins af tekjuskatti einstaklinga þá lækka um 420 millj. kr. Það er hins vegar ljóst og hefur margoft komið fram hér í umræðunni að tekjuskattar fyrirtækja eru ótrúlega lágir á Íslandi og reyndar óheyrilega lágir. Það er upplýst að einungis 2800 fyrirtæki af 10 600 sem telja fram greiddu tekjuskatta á líðandi ári. Og tekjuskattsálagningin í heild sinni er einungis áætluð um 1,3 milljarðar kr. Nýlega er lokið í Bandaríkjunum, svo dæmi sé tekið, mikil grisjun og einföldun á skattareglum og frádráttarreglum að því er varðar skattlagningu fyrirtækja. Ég tel að það sé meira en mál til komið að við Íslendingar tökum til hendinni í þessu efni ekkert síður en Bandaríkjamenn og grisjum þennan frumskóg og einföldum hann, drögum sem sagt úr heimildum til frádráttar vegna reiknaðra framlaga en ekki raunverulegra útgjalda, vegna reiknaðra framlaga í varasjóði og vegna framlaga í fjárfestingarsjóði og heimildir til fyrningarfrádrátta af ýmsu tagi verði jafnframt lækkaðar. Það er upplýst að einungis framlög í varasjóði og fjárfestingarsjóði samkvæmt framtölum fyrirtækja hafi á yfirstandandi ári numið um 900 millj. kr. eða tæpum milljarði kr. Það er upplýst af hálfu fjmrn. Með því að takmarka þetta eða hugsanlega helminga það væri þarna komin veruleg bót og möguleiki til aukinna tekna ríkissjóðs af tekjum fyrirtækjanna, hækkun á tekjuskattsstofni þeirra. Sama gildir vitaskuld um fyrningarfrádrátt og ýmsa aðra frádráttarliði sem í gildi eru varðandi skattlagningu fyrirtækjanna. Svo illa vill hins vegar til að fjmrn. og reyndar allt hið opinbera kerfi er ákaflega fátækt af upplýsingum um þetta efni, þ.e. hversu þungt hinir ýmsu frádráttarliðir vega, sem fyrirtækjunum er heimilt að nýta sér. Þess vegna hef ég ekki farið lengra í því að útfæra tillögur um þetta efni en raun ber vitni, en ætla að ekki eigi að vera ofraun að hækka álagðan tekjuskatt á fyrirtækin um 650 millj. kr. Færi þetta eftir mundi tekjuskattur á einstaklinga lækka um 420 millj., en tekjuskattur á fyrirtækin hækka um 650 millj. Þarna yrði því afgangur upp á 230 millj. kr. sem ætti ekki að veita af til að bæta stöðu ríkissjóðs, en eins og kunnugt er á ríkissjóður orðið fáa vini og vil ég með þessu sýna honum eilítinn vináttuvott. Þær brtt. sem ég hef hér lýst koma fram á þskj. 332. Þær eru einfaldar. Þær miða að því að létta skattbyrðina á venjulegu vinnandi fólki, á venjulegum launþegum sem búa við það að allar þeirra tekjur eru taldar fram til skatts. Ég held að þær mundu líka verða til þess að draga úr skattsvikum vegna þess að það er augljóst mál að sú óheyrilega háa jaðarprósenta sem lögð er á venjulegar tekjur stuðlar að því að menn laðist til undandráttar undan skatti. Þó ekki væri nema af þeirri ástæðu væri æskilegt að miða við lægri jaðarprósentur en lagt er til í frv. ríkisstjórnarinnar og jafnframt þeim tillögum sem meiri hl. nefndarinnar mælir með. En aðalástæðan er þó sú að 40-50% jaðarskattur á tekjur venjulegs vinnandi fólks, kvenna sem vinna t.d. í bónus í frystihúsunum, kennara, hjúkrunarkvenna og þar fram eftir götunum, sem sagt obbans af opinberum starfsmönnum, því að það voru meðaltöl ein sem ég nefndi áðan, er allt of hár. Hér er allt of lagt gengið, það er of mikið á þetta fólk lagt. Ég skal ekki fjölyrða frekar um þetta mál, herra forseti. Ég vænti þess að nál. tali sínu máli, tali skýru máli bæði í tölum og myndum og segi mönnum meira um hvers konar skattkerfi menn eru að samþykkja en þeir doðrantar sem út eru reiknaðir á Reiknistofnun með mörgum aukastöfum upp á brot úr prósenti eða prómill af ýmsu tagi.

Frsm. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. (Svavar Gestsson): Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti 2. minni hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breytingar á lögum um tekju- og eignarskatt og jafnframt fyrir brtt. sem ég flyt á þskj. 342 og fjalla einkum og sér í lagi um frádráttarliði fyrirtækja. Þetta frv. hefur verið til meðferðar í nefndinni nú um skeið. Forsendur þess hafa stöðugt verið að breytast og það hefur verið sullað fram og aftur með milljónirnar, milljónatugina og milljónahundruðin. Það er ekki fyrr búið að hækka tekjuspána milli áranna 1986 og 1987 upp í 18,5% úr 15 en ný spá berst um góðærið sem sýnir tekjuhækkun á milli áranna upp á 20%. Mér þætti satt að segja ekkert óviðeigandi, virðulegi forseti, að hæstv. fjmrh. væri í salnum þegar verið er að tala um svona mál. Mér skilst að hann flytji þetta mál og sé ábyrgur fyrir ríkissjóði þannig að ég legg til við forsetann að umræðunni verði frestað ef fjmrh. getur ekki verið hér í salnum. Það má taka þetta fyrir aftur á miðvikudaginn.

Fjmrh. er í hliðarsal.

Hann hefur hér stól enn þá hvað sem verður eftir kosningarnar. Hann getur vel setið hér inni þegar verið er að ræða þessi mál nema hann hafi farið á Kúbukvöld. Það er auðvitað algert lágmark að ráðherrar, sem eru að reyna að troða málum hér í gegn um hánótt, séu mættir hér þegar verið er að tala við þá. Hann hefur sennilega verið sofnaður í hliðarherberginu. Það tekst ekki að ræsa hann enn. Hér er verið að ræða um einn af stærstu tekjustofnum ríkisins, tekju- og eignarskatt, og mér finnst sanngjörn krafa að hæstv. fjmrh. sé viðstaddur umræður í þingsalnum vegna þess að hér er m.a. um það að ræða að fluttar hafa verið brtt. sem er óhjákvæmilegt að gera grein fyrir og gera m.a. fjmrh. grein fyrir. Hér er um að ræða brtt. sem sumar hverjar gætu þýtt stórkostlega fjármuni fyrir ríkissjóð, nýjar tekjur upp á hundruð milljóna kr. Þegar hallinn á ríkissjóði er með þeim hætti sem við blasir er ekki óeðlilegt að ætlast til þess af fjmrh. að hann leggi við hlustir. Hann er a.m.k. sá maður sem hefur þær skyldur frekar en flestir aðrir að hugsa um velferð ríkissjóðs þó að það sé kannske ekki beint í samræmi við hugsjónir Sjálfstfl., en samkvæmt þeim hugsjónum á ríkissjóður að vera lítill og klénn og hafa litlar millifærslur. Samkvæmt hugsjónum Sjálfstfl. ætti helst enginn ríkissjóður að vera og allt hjá einkaaðilum. Það er nú komið svo að formaður Sjálfstfl. er orðinn fjmrh. og aðalgæslumaður ríkissjóðs nr. eitt, tvö og þrjú, ríkisforstjóri nr. eitt í þessu landi.

Vill hann ekki hafa ríkissjóð hf.?

Það er hugsanlegt að hann gæti gert tilraunir til þess einn góðan veðurdag, miðað við það ofstæki sem tröllríður íhaldinu núna, að selja ríkissjóð. Ég efast um að nokkur maður byði í hann, a.m.k. eins og hann er rekinn núna. Það er örugglega lágt verð á þeim hlutabréfum. Það er ég sannfærður um. Á þskj. 344 birtist nál. mitt um þetta frv. og ég ætla að fara yfir það. 2. minni hl. fjh.- og viðskn. flytur nokkrar brtt. við skattafrv. á þskj. 342. Efni brtt. er sem hér segir: Að draga verulega úr frádráttarheimildum fyrirtækja með því að fella niður í áföngum heimildir þeirra til þess að draga frá skatti 5% af matsverði vörubirgða, en samkvæmt gildandi skattalögum er fyrirtækjum heimilt að draga frá matsverði vörubirgða í árslok 5% áður en tekjur eru fundnar. Hér er auðvitað um að ræða gífurlegar upphæðir. Það liggur þó ekki fyrir, ekki í fjmrn., ekki hjá Þjóðhagsstofnun, ekki hjá ríkisskattstjóra, hvaða upphæðir þetta eru. Það er svo sérkennilegt að þó að hægt sé að rekja alveg nákvæmlega hvað menn borga í kirkjugarðsgjöld eftir kjördæmum er útilokað að finna út hvað fyrirtækin draga frá af svona stórum og þýðingarmiklum liðum eins og þessum. Ég geri hér ráð fyrir því í brtt. 2b á þskj. 342 að þessi heimild fyrirtækjanna verði felld niður í áföngum á fimm árum. Brtt. er orðuð á þessa leið: "Tap á útistandandi viðskiptaskuldum á því tekjuári sem skuld er sannanlega töpuð". Ég geri sem sagt ráð fyrir því að það megi draga frá þær skuldir sem sannanlega tapast. Auðvitað er það eðlilegt. En síðan segir hér: "Útistandandi viðskiptaskuldir er heimilt að færa niður um allt að 4% á árinu 1987, um allt að 3% á árinu 1988, um allt að 2% á árinu 1989 og um allt að 1% á árinu 1990, en þá falli heimildir skv. þessari málsgr. niður. Hér er sem sagt ekki verið að ganga fram með neinni ósanngirni gagnvart fyrirtækjunum. Hér er gert ráð fyrir því að þessi heimild verði afnumin í áföngum á fjórum eða fimm árum. En ég er sannfærður um að þegar þessi heimild yrði að fullu fallin niður er hér um að ræða skatttekjuauka fyrir ríkissjóð upp á verulega fjármuni. Ég get ekki frekar en nokkur annar maður giskað á það nákvæmlega hvað það er mikið, en þarna er um að ræða upphæðir sem vafalaust eru ekki minni en 100 millj. kr. og sennilega ekki meiri en 250-300 millj. Enginn getur í raun og veru slegið því föstu hvaða upphæð er hér á ferðinni, en hún er verulega stór. Þá geri ég ráð fyrir því, og hið sama á auðvitað við um niðurfellingu þeirrar heimildar, að færa niður matsverð vörubirgða, en þar segi ég í þessari tillögu: "Matsverð vörubirgða í lok reikningsárs er heimilt að færa niður um allt að 8% 1987, 6% 1988, 4% 1989 og 2% 1990, en þaðan í frá fellur þessi heimild niður. Þá upphæð sem fæst skv. fyrri málslið má draga frá skattskyldum tekjum." Ég hygg að samanlagt geri þessir liðir, miðað við veltu fyrirtækja á árinu 1986, ekki minna en 400-500 millj. kr. Ég óskaði eftir því við hæstv. fjmrh. fyrir nokkrum dögum þegar þetta mál var hér til meðferðar að aflað yrði upplýsinga um þessa frádráttarliði fyrirtækjanna og í hv. fjh.- og viðskn. óskaði ég eftir því að hún færi þess formlega á leit við fjmrn. og ríkisskattstjóra að upplýsinga yrði aflað um þessa frádráttarliði. Það er í raun og veru ekki nema sanngjörn ósk að mínu mati að bera slíkt fram og ég held að það hljóti að vera keppikefli fyrir fjmrn. að fá þær upplýsingar sem hér er óskað eftir og það er hægt að gera það. Það verður að vísu að handvinna þær upplýsingar allar vegna þess að þær eru ekki á tölvutæku formi eins og frádráttarliðir einstaklinganna eru, en með því að taka eitthvert ákveðið úrtak, segjum 100-200 fyrirtæki, má vafalaust komast nálægt því hversu háar upphæðir hér eru á ferðinni. Ég vil við þessa umræðu ítreka þær óskir mínar, sem ég hef borið fram til fjmrh., að þessar upplýsingar verði af hendi reiddar þó ekki væri nema vegna þess að menn síðar, þegar þeir fara að fjalla um skattalög, hafi glöggar upplýsingar í þessum efnum í höndum. Í þriðja lagi geri ég ráð fyrir að heimildin til að draga frá skatti framlög í fjárfestingarsjóð verði felld niður. Það er engin ástæða til þess að hvetja sérstaklega til aukinnar fjárfestingar hér á landi. Það er engin efnahagsleg nauðsyn sem kallar á það. Ég held að þessi frádráttarliður sé þess vegna efnahagslega óþarfur, óeðlilegur og því flyt ég till. um að hann verði felldur niður. Tillögur mínar gera líka ráð fyrir því að þeir kaflar í skattalögunum sem fjalla um fjárfestingarsjóðina falli alveg niður. Mér er tjáð að þessi niðurfelling á framlögum í fjárfestingarsjóði geti þýtt í tekjuauka fyrir ríkissjóð 300-400 millj. kr. á ári. Þá geri ég ráð fyrir að tekin verði um það ákvörðun að lengja fyrningartíma lausafjármuna og fasteigna, sem fyrirtæki eru með í rekstri sínum, upp í það sem var áður en núverandi ríkisstjórn breytti skattalögunum og stytti fyrningartíma og hækkaði þannig afskriftafrádrátt fyrirtækjanna. Það er eins með þetta og annað í frádráttarliðum fyrirtækjanna. Það er útilokað að fá neinar upplýsingar um hvað þessir fyrningarþættir þýða í smáatriðum, en það mætti fá um það grófar upplýsingar með því að taka úrtak úr fyrirtækjum í landinu, 100-200 fyrirtæki, og athuga hversu miklum fjármunum fyrningin nemur, en ég er sannfærður um að það er stórfé. Allir þessir liðir, sem ég hef hér nefnt, eru tillögur um að hlutur fyrirtækjanna í rekstri ríkissjóðs hækki frá því sem nú er. Nú kunna menn að halda því fram að þessar tillögur séu sérstaklega fjandsamlegar fyrirtækjunum og rétt einu sinni komi það nú á daginn, segi þeir, að Alþb. hafi engan skilning á því að fyrirtækin þurfi að dafna, fyrirtækin þurfi að geta greitt laun, fyrirtækin þurfi að geta endurnýjað sig. En þannig háttar til í því mikla landi Bandaríkjunum að fyrirtækin borga milli 7 og 8% af rekstrarkostnaði ríkisins þar, en hér á landi er talan niðri undir 2%. Hér eru ekki uppi af hálfu Albþ. hugmyndir um að hækka hlutfall fyrirtækjanna í rekstri ríkissjóðs einu sinni upp í það sem er í Bandaríkjunum hvað þá heldur meir. Hér er eingöngu verið að fara fram á að skattakerfið verði einfaldað og að fyrirtækin greiði sanngjarnan hlut í samneyslunni sem þau gera ekki núna. Í fjórða lagi geri ég hér tillögu um að tekið verði á persónulegri eyðslu forráðamanna fyrirtækja sem þeir færa á fyrirtækin í stórum stíl. Fyrirtæki sem rekur vídeóleigu eða eitthvað því um líkt færir á frádrátt rekstrarkostnað af stórum Range Roverjeppum. Það er talað um að ýmis fyrirtæki færi á rekstrarkostnað sinn rekstur einkaflugvélar. Það er talað um að á kostnað fyrirtækja og lítilla skrifstofa færist utanferðir eigenda og forráðamanna fyrirtækjanna í stórum stíl. Þetta eru atriði sem þarf og er mjög brýnt að taka á hér á landi. Ég hygg að þetta sé ein ástæðan til þess að það er þessi óskaplegi strekkingur í að stofna fyrirtæki um svo að segja ekki neitt eða sjálfan sig. Nú eru komnar fram tillögur um það hér í þinginu að menn geti stofnað hlutafélag þó að þeir séu bara tveir. Þetta hefur verið notað sem lögleg skattsvikaleið og skattsvindlsleið hérlendis. Þess vegna er það sem ég geri ráð fyrir að breyta 52. gr. skattalaganna. Í gildandi lögum er í 52. gr. kveðið á um hvað það er sem ekki má draga frá í rekstri fyrirtækjanna. Það sem ég legg til að bætist við þá grein er þetta, með leyfi forseta: "4. Persónulega eyðslu forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna er óheimilt að telja til rekstrarkostnaðar. Skal ríkisskattstjóri gefa út árlega reglur um takmörk skv. þessum tölulið. 5. Risnu má ekki telja til rekstrarkostnaðar nema hún sé sannanlega í þágu fyrirtækisins. Ríkisskattstjóri setur reglur um risnukostnað fyrirtækja eftir stærð þeirra og veltu með hliðsjón af markaðsstöðu fyrirtækjanna. Við ákvörðun sína skal ríkisskattstjóri sérstaklega gæta þess að persónuleg eyðsla forráðamanna fyrirtækis eða starfsmanna þess færist aldrei á kostnað fyrirtækisins." Ég er sannfærður um að ef það tækist að skilja betur á milli persónulegrar eyðslu forráðamanna fyrirtækja og fjárhags fyrirtækjanna sjálfra væri unnt að skapa meiri samstöðu um skattakerfið hér en nú er. Fólk horfir upp á að menn sem reka alls konar smá og stór fyrirtæki borga hverfandi tekjuskatt, sama og engan tekjuskatt eða ekkert útsvar, en lifa bersýnilega í vellystingum praktuglega vegna þess að þeir færa eyðsluna og lúxusinn á fyrirtækin sjálf. Það segir sína sögu að í landinu eru skráð 22-23 þús. fyrirtæki sem telja fram með sjálfstæðum hætti. Eigendur fyrirtækjanna telja fram á sig og sína og það er erfitt að koma við nokkru eftirliti. Þess vegna er óhjákvæmilegt að mínu mati að breyta skattalögunum þannig að þarna verði reistar skorður við og að ríkisskattstjóri hafi mjög rúmar heimildir í þessum efnum. Ég er sannfærður um að þessar tillögur, sem ég er hér með varðandi fyrirtækin, þýða tekjuauka fyrir ríkissjóð ríflega á móti þeim tillögum sem ég geri um tekjuskattslækkun einstaklinga. Í þessum tillögum mínum geri ég ráð fyrir að persónuafsláttur hækki í 64 þús. kr. á einstakling úr þeim 58 þús. kr. sem eru í tillögum ríkisstjórnarinnar. Kostnaðurinn við þetta fyrir ríkið nemur um 500 millj. kr. auk 214 millj. í afslátt sem fer upp í útvarsgreiðslur og aðrar skyldar greiðslur. Þegar ég geri þetta dæmi upp á þskj. 344, þar sem ég fer mjög nákvæmlega yfir þetta skattadæmi, tek ég með í reikninginn að ég styð tillögur Kvennalistans um breytingar á barnabótum og barnabótaauka, en þær tillögur kosta samkvæmt þeim útreikningum sem ég hef í höndum 476 millj. kr. Útkoman verður sú að ef þessir peningar eru sóttir til fyrirtækjanna með þeim hætti sem ég geri tillögu um er hægt að lækka tekjuskatta einstaklinga um þriðjung frá því sem er í dag. Ég held að meðan við erum með skattakerfi sem er jafnlélegt og raun ber vitni um, jafngalopið og rústað á mörgum sviðum eigi beinlínis að gera ráðstafanir til að lækka verulega tekjuskatta einstaklinga og stíga þar stór skref. Ég er jöfnunarsinni að því er lífskjör og skatta varðar. Ég vildi gjarnan hafa hérna skattakerfi sem væri þannig að það væri hægt að leggja á tiltölulega prógressíva skatta, taka af hátekjumönnum og nota það í samneysluna. En þannig er ekki okkar skattakerfi. Það býður ekki upp á slíkt. Niðurstaðan hefur svo orðið sú að í stað þess að við séum með hæstu álagningarprósentunum að eltast við hina raunverulegu hátekjumenn í þjóðfélaginu erum við með hæstu álagningarprósentunum að eltast við miðlungslaunaþræla. Hvar byrjaði hæsta skattþrepið á síðasta ári? Í 544 þús. kr. Þar fór hæsta skattþrepið að telja í skattlagningu þessa árs. Þetta eru laun sem fjöldinn allur af launamönnum í landinu er með. Það er fráleitt að vera með skattakerfi sem hundeltir þetta fólk og að mínu mati er auk þess þannig að jaðarprósenturnar hafa verið allt of háar. Það voru mjög athyglisverðar tölur sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson gerði grein fyrir í þessum efnum áðan. Þó að það sé ekki til siðs hjá þessari ríkisstjórn að taka mark á stjórnarandstöðunni frekar en hundum væri kannske ekki úr vegi að hæstv. fjmrh. læsi þau nál. sem gefin hafa verið út, t.d. nál. hv. 3. þm. Reykn., þar sem sýnt er með mjög glöggum hætti fram á að hæsti jaðarskatturinn er á þeim launum sem meðaltal opinberra starfsmanna, og þykja þeir nú ekki hátt launaðir, er með. Það er m.a. af þessari ástæðu, virðulegi forseti, sem ég fyrir mitt leyti get ekki samþykkt till. á þskj. 324 frá hv. 7. landsk. þm. og hv. 3. landsk. þm. þar sem gert er ráð fyrir því að færa hæstu skattprósentuna úr 38,5% upp í 45,3% og að lækka þrepið úr 800 þús. kr., minnir mig, niður í 734 400 kr. Ég tel að þetta geti ekki verið skynsamleg skattapólitík. Ég held að hún ýti miklu frekar undir að skattakerfið versni en að það lagist frá því sem það hefur verið. Ég skal fúslega viðurkenna að ég hef mjög lengi verið þeirrar skoðunar og hef mjög lengi haldið í þá hugsun að maður vildi hafa hér í landinu tekjuskattakerfi sem væri nothæft til jöfnunar. Það vildi ég helst hafa. En mér sýnist að staðan sé núna þannig að það kalli á að skattakerfið verði sett upp með þeim hætti að frádráttarliðum verði stórkostlega fækkað og mun ég koma að því síðar hér, virðulegi forseti, skattfrelsismörk einstaklinga hækkuð mjög verulega og að álagningarprósenturnar verði einfaldar og ekki eins háar og þær hafa verið. Það er aumt að standa frammi fyrir því núna á fjórða þingi þessarar ríkisstjórnar að hún treysti sér ekki þrátt fyrir mjög víðtæka samstöðu með aðilum vinnumarkaðarins og flokkunum hér á Alþingi, til að gera róttækar kerfisbreytingar í skattamálum sem hafa þann tilgang fyrst og fremst að verja samneysluna í landinu og forsendur þess að ríkissjóð sé hægt að nota til að jafna lífskjör landsmanna. Í nál. á þskj. 344 geri ég grein fyrir hvaða áhrif þessar tillögur hafa á einstaka hópa skattgreiðenda. Ég tek fyrst dæmi af barnlausum hjónum. Þau eru samtals 20 500 í landinu. Skv. frv. ríkisstjórnarinnar greiða barnlaus hjón á næsta ári 1,5 milljarða kr. í skatta, en skv. brtt. mínum greiða þau 1,3 milljarða tæpa, lækkunin er um 178 millj. kr. Hjón með eitt barn greiða nú samtals 783 millj. kr., en skv. brtt. mínum greiða þau 610 millj. kr. og lækka því um um það bil fimmtung. Hjón með tvö börn greiða nú alls 539 millj. kr. skv. tillögum ríkisstjórnarinnar, en skv. tillögum undirritaðs hins vegar 268 millj. kr. Það þýðir að skattgreiðsla þessa fólks, sem er með börn á framfæri, lækkar mjög verulega vegna hækkunar á barnabótum og barnabótaauka sem ég tek inn í þessar reikningslegu forsendur í nál. Hjón með þrjú börn o.fl. greiða nú samtals 67 millj. kr. í skatta, en fá greitt skv. tillögunum í fjölskyldubætur, þ.e. barnabætur og persónuafslátt, 178,6 millj. kr. þannig að það er veruleg breyting þeim í vil. Mest er þó breytingin að því er varðar einstæða foreldra. Niðurstaðan í sambandi við framteljendur alls kemur fram á síðu 2 í nál., en þar segir m.a.: Framteljendur á Íslandi eru nú 175 þús. talsins. Skattar þeirra lækka eftir þessum tillögum sem hér segir: Um meira en 5% hjá 10 100 skattgreiðendum, um 2-5% hjá 23 500 skattgreiðendum, um 1-2% hjá 48 700 skattgreiðendum. Þetta eru áhrifin af þeim tillögum í persónuafslætti og barnabótum sem ég hef gert grein fyrir. Ég hef þegar gert grein fyrir því að ég ætlast ekki til þess að ríkissjóður verði skorinn niður með þessum tillögum. Ég ætlast til þess að tekjur ríkissjóðs minnki ekki með því að fyrirtækin greiði sinn hlut. Þrátt fyrir tillögur sem þyngja nokkuð byrði fyrirtækjanna frá því sem nú er er nauðsynlegt að vekja sérstaka athygli á því að ég flyt tillögu um að framleiðslufyrirtækin fái heimild til að draga frá hagnaði allt að 5% vegna rannsóknar- og þróunarstarfseini og markaðsleitar. Ég geri ráð fyrir að ríkisskattstjóri setji reglur í þessu efni að höfðu samráði við Rannsóknaráð ríkisins. Ég held að það eigi frekar að nota frádráttarheimildir skattalaga til að ýta undir rannsókna- og þróunarstarfsemi og markaðsleit á vegum fyrirtækjanna en að ýta undir fjárfestingu út af fyrir sig. Fjárfesting sem slík getur ekki verið efnahagslegt keppikefli fyrir þjóðina. Ég held að hér sé um að ræða tillögu sem ríkisstjórnin allra náðarsamlegast mætti gjarnan líta á á sama tíma og hún ver nú skv. fjárlagafrv. 1987 óbreyttri upphæð til Rannsóknasjóðs. Það er sama tala og í fjárlögum ársins 1986. Ég er viss um að svona ákvæði í skattalögum mundi ýta verulega undir vilja fyrirtækjanna og forráðamanna þeirra til að leita nýrra leiða í uppbyggingu fyrirtækjanna, tæknibúnaði fyrirtækjanna, þróunarverkefnum, vöruþróun alls konar t.d. Ég held því að hér sé um að ræða tillögu sem er allrar athygli verð. Ég viðurkenni að markatilfellin geta verið flókin, enda geri ég ráð fyrir því í tillögunni að það verði reglugerðarákvæði hvernig þau markatilvik verði ákveðin. Ég vil í sambandi við frádráttarliði fyrirtækjanna víkja aftur að risnu fyrirtækja. Í öllum öðrum löndum Vestur-Evrópu eru reglur um risnu fyrir tækja, heimildir til að draga frá risnukostnað. Í Finnlandi er t.d. heimild fyrirtækja til að draga frá risnukostnað að hámarki 2 prómill. Það má hugsa sér svipaða reglu hér, en þó getur verið nauðsynlegt að hafa takmörkin önnur þegar um stórfyrirtæki er að ræða. Þess vegna geri ég ráð fyrir almennum og sveigjanlegum reglum í þessu efni en að risnugjöld fyrirtækjanna verði tekin sérstaklega til athugunar í þessu sambandi. Frá því að núv. ríkisstjórn kom til valda hafa átt sér stað nokkrar breytingar á skattalögum. Ég ætla að nefna átta dæmi. Ríkisstjórnin felldi niður skatt á ferðamannagjaldeyri sem var 75 millj. kr. 1983 en væri 213 millj. á þessu ári eða samtals 852 millj. kr. í tíð þessarar ríkisstjórnar, þ.e. hátt í milljarður kr. sem ríkisstjórnin hefur hent út af þessum skatti sem kemur svo niður á Framkvæmdasjóði fatlaðra og öðrum félagslegum framkvæmdum. Í öðru lagi hefur ríkisstjórnin lækkað skatta af skrifstofu- og verslunarhúsnæði úr 1,4% í 1,1%. Í þriðja lagi lækkaði hún í fyrstu eignarskatt úr 1,2% í 0,95 en lagði síðan á eignarskattsauka. Í fjórða lagi hefur ríkisstjórnin, fyrir utan alla frádráttarliðina sem hún hefur látin fyrirtækin fá, lækkað tekjuskatt fyrirtækja úr 65% í 51%, en tekjuskattur fyrirtækja var áður miðaður við hæsta jaðarskatt einstaklinga. Í fimmta lagi hefur ríkisstjórnin heimilað frádrátt frá tekjum vegna fjárfestingar eða til að kaupa hlutabréf. Í sjötta lagi hefur hún dregið úr skattskyldu innlánsstofnana sem lækkaði skattgreiðslur banka til ríkissjóðs um 500 millj. kr. á verðlagi ársins 1986 fyrir árin 1984-1986. Þetta eru meginatriðin í skattbreytingum ríkisstjórnarinnar fyrir utan söluskattshækkun úr 23,5% upp í 25% á þessum tíma. Hluti af þessu átti að fara í húsnæðismál en rennur nú allt í ríkissjóð. Hér er um að ræða skattaívilnanir upp á fleiri milljarða kr. sem örugglega dygðu til að rétta við hallann á ríkissjóði ef menn vildu. Af þeim ábendingum sem ég hef sett fram í dag má ljóst vera að það er langt frá því að vera neitt ofurmannlegt afrek fyrir ríkisstjórn, hver sem hún er, að reka ríkissjóð Íslands með jöfnuði þrátt fyrir þau samfélagslegu útgjöld sem ríkissjóður verður að bera. Þau útgjöld munu auðvitað vaxa eitthvað á komandi árum, a.m.k. í takt við breytingar á þjóðartekjum og þjóðarframleiðslu. Það verður að sjá fyrir tekjum til að standa undir þeim útgjöldum. Það er alvarlegt, að ekki sé meira sagt, í því góðæri sem nú er um að ræða, aldrei annað eins góðæri, heimsmet í góðæri á þessu ári, að þrátt fyrir það skuli ríkissjóður vera svona illa rekinn og illa staddur eins og raun ber vitni um. Þetta er ekki nýtt þegar íhaldið og þess nótar eru annars vegar. Það má helst aldrei hleypa þeim í ríkissjóð. Þeir setja hann yfirleitt alltaf á hausinn ef þeir mögulega geta hvernig sem árar og hvernig sem viðrar. Matthías Á. Mathiesen, fyrrv. hæstv. fjmrh., var með ríkissjóð á hausnum öll árin sem hann hafði með það mál að gera og hæstv. núv. fjmrh., formaður Sjálfstfl., fylgir þessari stefnu flokksins að hafa ríkissjóð á hausnum og hæstv. fyrrv. fjmrh. Albert Guðmundsson hafði ríkissjóð á hausnum, enda er það í samræmi við kenningar Sjálfstfl. að hafa ríkissjóð á hausnum. Það er óeðlilegt fyrir Sjálfstfl. að reka ríkissjóð vel. Íhaldsmönnum eins og þeim sem stjórna Sjálfstfl. og sumum frjálshyggjumönnum þar er ekki treystandi fyrir almannafé. Þeir fara illa með það. Það er lögmálsbundið og það eitt er í samræmi við þeirra hugmyndafræði. Þess vegna láta þeir sér í léttu rúmi liggja þó þeir velti milljörðum kr. yfir á næstu ár. Hallinn á ríkissjóði núna á stjórnarárum þeirra hæstv. ráðherra Þorsteins Pálssonar og Alberts Guðmundssonar er litlir 6 milljarðar kr., 6 þús. millj. kr. Þessu er rúllað áfram yfir á næstu ár. Þjóðin þarf á næstu árum að borga af þessu vexti og vaxtavexti. Það er ekki fjarri lagi að ætla að vextirnir af þessu, einungis vextirnir af þessu á næsta ári séu langleiðina framkvæmdaframlög ríkissjóðs á árinu 1987. Það er svipuð upphæð sem borgast í vexti af óreiðuskuldum Alberts Guðmundssonar og Þorsteins Pálssonar og greitt er í framkvæmdaframlög eins og þau leggja sig á árinu 1987. Virðulegi forseti. Við meðferð þessa máls í þinginu undanfarna daga og í fjh.- og viðskn. hefur komið fram að reiknivélar Þjóðhagsstofnunar hafi ekki við að reikna góðærið. Það kemur einn góðan veðurdag sendimaður frá fjmrn. á fund fjh.- og viðskn. og sendimaðurinn segir að góðærið hafi verið vitlaust reiknað, það hafi reynst meira, það sé 18,5% á milli áranna 1986 og 1987 og 35% milli áranna 1985 og 1986. Og þegar þeir stjórnarliðar í nefndinni eru loksins búnir að skilja að þeir eiga auðvitað að gegna embættismanninum sem kemur frá fjmrn., enda með dagskipun væntanlega frá fjmrh., hlýða þeir náttúrlega allir, hv. þm. Páll Pétursson og félagar, gegna embættisliðinu eins og þeir eru vanir. Framsókn hefur gegnt embættisliðinu núna í 15 ár, alltaf verið í stjórn í hálfan annan áratug og ekkert gert annað en að gegna embættismönnum. Hún er vön því. Og það er ekki erfitt fyrir fjmrh. að stjórna framsóknarmönnunum.

Þeir hafa komist á eftirlaun.

Óska til hamingju með það, en Framsfl. er að komast á eftirlaunaaldur eins og kunnugt er. Þegar þessar upplýsingar koma loksins til okkar í fjh.- og viðskn. og þeir eru búnir að skilja þetta, stjórnarliðar, og við göngum út úr herbergi fjh.- og viðskn. í Þórshamri, göngum inn í þingsalinn, þinghúsið, bíður nýtt bréf: Meira góðæri. Og nú eru það ekki 18,5 heldur 20%. Mér segir svo hugur um að hæstv. fjmrh. hafi beðið reiknimennina að stöðva reiknivélarnar meðan þingið væri að afgreiða þessi skattamál vegna þess að það ruglar að vera alltaf að reikna góðærið upp á nýtt þegar það er svo rosalegt eins og raun ber vitni um núna. Ég er sannfærður um að launaskriðið á þessu mikla veltiári er örugglega ekki ofmetið í þeim tölum sem þegar hafa birst hæstar. Ég er líka sannfærður um að ef þjóðartekjurnar vaxa á næsta ári um 4% eins og nú er verið að spá fylgir því líka launaskrið umfram það sem menn gera yfirleitt ráð fyrir núna. Það er líka vegna þess að kjarasamningarnir eru ekki nema rétt að byrja. Það er búið að festa þar tilteknar viðmiðunartölur. Allir sérsamningar eru eftir. BSRB er eftir. Fjöldi félaga innan Alþýðusambandsins er eftir. Þessi sprengja, sem er varpað í taxtakerfi verkalýðssamtakanna með samningunum, getur því haft í för með sér að það verði meiri þensla í þessum málum en menn sjá fyrir. Þá er alveg ljóst að það að reikna út hagnað fyrirtækjanna á árinu 1986 og 1987 út frá árinu 1985 er afar hæpið. Ég hygg að það megi slá því föstu að hagnaður og svigrúm fyrirtækjanna á þessu og næsta ári sé langt umfram það sem menn gera almennt ráð fyrir og því muni skattar fyrirtækjanna geta skilað hærri tölum en menn hafa verið að fjalla um að undanförnu. Þess vegna eru þær tillögur sem ég hef hér flutt um breytingu á persónusköttum og að á móti komi breyting á fyrirtækjasköttum örugglega ríkissjóði ekki í óhag. Ég hygg að hann muni hafa verulegan ávinning út úr þeim tölum. Ég tel auk þess að ríkissjóður muni hafa meira út úr persónusköttunum á næsta ári en gert er ráð fyrir í mínu nál. og í tillögum meiri hl. Ég hygg að hann muni fá meira út úr persónusköttunum vegna þess að ég hygg að enn þá sé launaskriðið vanmetið þrátt fyrir hinar nýju háu tölur Þjóðhagsstofnunar. Það er rétt, sem bent hefur verið á, að frádráttarliðir fyrirtækjanna eru stórt vandamál í skattlagningarmálum, en það eru líka frádráttarliðir einstaklinganna. Það er athyglisvert að horfa á að frádráttur vegna bílastyrkja er 1000 millj. kr. á þessu ári. Það eru náttúrlega ekki bara greiðslur á kostnaði við akstur. Það vitum við. Bílastyrkir eru gjarnan notaðir innan fyrirtækja til launauppbótar og koma helst þeim til góða sem eru með hæst launin fyrir, alls konar forstjórum, skrifstofustjórum og þess háttar liði. Það er einnig athyglisvert að frádráttur vegna vaxta er 2,5 milljarðar kr. á þessu ári. Ég hygg að þetta svigrúm ríkissjóðs mætti nota miklu betur, t.d. til að greiða húsnæðisframlög sem væru í fastri krónutölu handa þeim sem eru að byggja og kaupa íbúðir vegna þess að vaxtafrádrátturinn eins og hann er kemur þeim langbest sem hafa mesta möguleika til að skulda og þekkja best til í hinu almenna peningakerfi. Niðurstaðan er því sú að ég tel óhjákvæmilegt, þegar við stöndum frammi fyrir því að það er verið að flytja hér frv. um virðisaukaskatt, um tollalög, um tekju- og eignarskatt og það liggur í skúffunni þarna hjá félmrh. frv. um breytingu á lögum um tekjustofna sveitarfélaga, það er talað um að breyta í grundvallaratriðum öllu skattkerfi þjóðarinnar, þá er það nauðsynlegt að ríkisstjórn, sem vill taka verkefni sitt hátíðlega, beiti sér fyrir því að flokkarnir á Alþingi, í stjórn og stjórnarandstöðu, og aðilar vinnumarkaðarins setjist niður með fulltrúa sína og fari yfir skattakerfið í heild og reyni að koma sér saman um heildstæða stefnu í skattamálum sem víðtæk samstaða er um, líkt og gerst hefur í Danmörku þar sem stjórn Schluters hefur stuðlað að allsherjarsamkomulagi flokkanna og aðila vinnumarkaðarins um alla álagningu persónuskatta. Hæstv. fjmrh. hefur ekki viljað stuðla að þessu samkomulagi. Hann veit sem er að ríkisstjórnin er sama sem dauð þannig að það er ekki mikil ástæða til þess fyrir hann að gera kröfu til þess að við tökum út af fyrir sig mikið mark á honum sem fjmrh. Hins vegar er óþarfi fyrir hann að vera svo hógvær að taka ekki undir góðar hugmyndir í þessu efni sem koma frá stjórnarandstöðuflokkum sem einhverjir a.m.k. gætu nú orðið ríkisstjórn áður en langur tími líður hvernig sem þau mál öll skipast. Og þó að ríkisstjórnin sé sama sem dauð, þökk sé stjórnarskránni, er ljóst að við erum í þessari umræðu og undanfarna daga og í nefndum þingsins með frv. um allt skattakerfið eins og það leggur sig og þá á að nota tækifærið til að setja niður hóp á vegum flokkanna og aðila vinnumarkaðarins um allt þetta skattakerfi til að stuðla að sem bestri samstöðu um það þannig að sem bestur friður ríki um þennan hornstein samneyslunnar í landinu. Samkvæmt mínu nál. legg ég til, virðulegi forseti, að frv. verði samþykkt með þeim brtt. sem ég geri á sérstöku þskj., auk þess sem ég lýsi stuðningi við þær brtt. sem fluttar eru um breytingu á barnabótum og barnabótaauka. Fari svo að ríkisstjórnin og stjórnarliðið felli þær tillögur sem ég geri í sambandi við fyrirtækin hefur það áhrif á afstöðu mína til annarra brtt. og ég mun fremur við lokaafgreiðslu málsins, ef svo illa fer að stjórnin hafnar öllum brtt. minni hl., styðja þær brtt. sem meiri hl. flytur en að greiða ekki atkvæði í málinu vegna þess að ég tel að þetta sé til bóta. Þetta er lítið skref en allt of stutt í þessari stöðu.



Virðulegi forseti. Á kosningaári hefur hæstv. fjmrh. ákveðið að lækka skattbyrði um sem næst 300 millj. kr. á næsta ári og af þessu tilefni hefur hann lagt til margvíslegar breytingar á núgildandi álagningarkerfi. Þessar breytingar hefur þó þurft að endurskoða a.m.k. tvívegis meðan á umfjöllun frv. hefur staðið í hv. fjh.- og viðskn., þar sem ég á áheyrnaraðild, vegna þess hve viðmiðunarforsendur þeirra hafa breyst. Góðærið, eins og hér var minnst á áðan, batnar sífellt, þannig að meðaltekjubreyting, sem áætluð var um 15% milli áranna 1986 og 1987, hækkaði fyrst í 18,5% á vinnutíma nefndarinnar en skömmu síðar í 20%. Því þurfti ríkisstjórnin að gera brtt. við eigið frv. til að hugmyndir hennar um skattalækkanir stæðust en yrðu ekki til þess að hækka skattbyrði. Það vekur spurningar um það, og ég vil beina beinni spurningu til hæstv. fjmrh., ég vona að hann heyri til mín, um það hvort hann hefur hugsað sér að lækka skattprósentuna enn frekar ef tekjubreyting verður meiri en ráð var fyrir gert við síðustu áætlun. Þeim 300 millj. kr. sem ríkissjóður hefur þannig afsalað sér í skattheimtu á svo að dreifa eftir settum reglum milli manna. Eins og áður hefur verið kynnt í umræðu um þetta frv. af hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur hefur Kvennalistinn lagt til að þessi dreifing verði önnur þannig að meira fé komi til þeirra sem þyngst framfæri hafa. Hv. þm. Kristín Halldórsdóttir og varaþm. minn, Kristín Ástgeirsdóttir, lögðu fram brtt. við frv. á þskj. 210. Þessa brtt. dreg ég nú til baka en hún hefur verið endurskoðuð og umreiknuð að sömu tekjubreytingaforsendum og brtt. meiri hl. hv. fjh.og viðskn. Er hún því lögð fram endurskoðuð á þskj. 324 af hv. þm. Kristínu Halldórsdóttur og mér. Þær breytingar sem við leggjum til eru eftirfarandi: 1. Við gerum tillögu um að arður af hlutabréfum verði skattlagður til fulls. Þannig væri afnumið það óréttlæti að hluti þjóðarinnar hafi möguleika á að njóta verulega mikilla skattfrjálsra tekna vegna eignar á hlutabréfum. Gróflega áætlað mun þetta samsvara um 15-20 millj. kr. og er í rauninni aðeins eitt af mörgum dæmum um þær undanþágur sem sjálfsagt er að afnema þótt ekki séu gerðar um það frekari tillögur í þetta sinn. 2. Við leggjum til hækkun skattþrepa. Að þau verði í samræmi við tekjubreytingu á milli ára en þó ekki umfram það. Enn fremur að skattprósentan í efsta þrepi skattstigans lækki ekki frá því sem nú er gert ráð fyrir að óbreyttu frv. ríkisstjórnarinnar. 3. Við leggjum til að barnabætur hækki allverulega, um a.m.k. 42%, en ríkisstjórnin hefur hins vegar lagt til um 20% hækkun. Ef tillögur okkar fást samþykktar verða barnabætur með fyrsta barni 15 500 kr. á ári í stað þeirra 12 625 kr. sem brtt. meiri hl. fjh.- og viðskn. leggur til, og með hverju barni umfram eitt verður um að ræða 23 200 kr. í stað 18 910 kr. skv. brtt. meiri hlutans. Barnabætur með börnum einstæðra foreldra verða þá 31 þús. kr. með hverju barni í stað 25 250 kr. skv. brtt. meiri hlutans, og bætur með börnum yngri en 7 ára í lok tekjuársins 15 500 kr. umfram í stað 12 625 kr. skv. brtt. 4. Við gerum brtt. við 6. gr. frv. sem varðar sérstakan barnabótaauka þannig að hann nemi óskertur skv. okkar till. 31 þús. kr. í stað 25 250 kr. skv. till. meiri hlutans. Við gerum líka tillögur um breyttan útsvarsstofn hjóna og einstæðra varðandi brottfall eða skerðingu á barnabótaauka, þannig að stofninn hækki. Það er rétt að taka það fram og undirstrika það rækilega að þessar tillögur Kvennalistans breyta á engan veg heildardæminu þannig að það verður ekki innifalin í þeim breyting á tekjum ríkissjóðs umfram það sem lagt er til með tillögum meiri hl. í fjh.- og viðskn. Þó að við höfum þannig einungis gert tillögur til breytinga innan þess ramma, sem frv. fjmrh. setur, höfum við þá skoðun að gera þurfi grundvallarbreytingar á skattkerfinu í heild og tekjuöflunarleiðum ríkissjóðs, breytingar sem leiða til meiri tekjujöfnunar en nú er. Þar eru meðtaldar endurskoðun og breytingar á tekjuskatti. Jafnframt teljum við afar brýnt að komið verði sem fyrst á staðgreiðslukerfi skatta og höfum enda lagt fram till. til þál. um það efni í tvígang á þessu kjörtímabili. Meðan þessar róttæku breytingar hafa enn ekki verið gerðar teljum við nauðsynlegt að nota slíkar tilfærslur á fjármagni sem hér eru áformaðar til að styðja sem best við þá sem mest þurfa á því að halda, þá sem eru með börn á framfæri og þá sem lægst laun hafa. Enda kemur í ljós að brtt. okkar munu leiða til mests stuðnings við einstæða foreldra og þá sem hafa flest börn á framfæri. Það má segja sem svo að ekki muni mikið um tilfærslur á þeirri skiptimynt sem hafa má frá þeim einstaklingum sem tekjuskatt greiða, eins og áður hefur verið vitnað til í umræðum um þetta mál. Tekjuskattar fyrirtækja á Íslandi eru mjög lágir og þau njóta ýmissa frádráttarliða til skattalækkunar, en þaðan væri hægt að færa talsvert fé til að létta skattbyrði einstaklinganna og því styðjum við Kvennalistaþingkonur ýmsar þær hugmyndir sem koma fram í brtt. frá Svavari Gestssyni. Þó viljum við taka það fram að svo víðtækar breytingar hljóta að vera hluti af miklu róttækari heildarendurskoðun tekjuskattskerfisins heldur en hér er lagt til. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Hvað á þetta nú að þýða með þetta mál, þetta Ríkismat sjávarafurða? Hvaða voðaleg læti eru þetta? Ég vil benda á það að það er ekkert samkomulag um þinghaldið þessa dagana. Ég veit ekki til þess. Það hefur ekki komið fram að ríkisstjórnin leggi neitt ofurkapp á það að ljúka þessu endilega þannig að ég vil beina því til hæstv. forseta, Ingvars Gíslasonar, að hann sýni þingheimi svo sem hann jafnan gerir þá tillitssemi að gefa mönnum kost á því að fara senn að ljúka þessum vinnudegi. Það er langur dagur fram undan á morgun, alveg sérstaklega fyrir framsóknarmenn eins og kunnugt er. Ég veit að hv. þm. Páll Pétursson mundi meta það mikils og hæstv. sjútvrh. ef forsetinn sýndi Framsfl. þá tillitssemi að leyfa mönnum að ganga hvíldir til þeirrar gleði sem bíður þeirra í skauti morgundagsins. Ég kann ekki við þetta offors, herra forseti. Ég skil ekki þessi ógnarlæti út af þessu máli. Ég sé ekki að það breyti öllu hvort þetta mál er tekið fyrir núna eða eftir fáeina sólarhringa. Ég hef enga trú á að þetta mál fari í gegnum þingið núna fyrir jól. Ekki nokkra trú á því og það er mikið skynsamlegra að semja sig í gegnum þinghaldið á morgun í rólegheitum heldur en vera að þræla þessu máli hér í gegn með þeim hætti sem nú á að fara að gera. Þannig að ég bið forseta að hinkra með þetta og spyr þá líka: Hvað með frv. um stjórnlagabreytingar sem hér hafa verið á dagskrá í allan dag og hafa ekki fengist rædd? Eru þau ekki þrjú hér á dagskrá um stjórnlagabreytingar? Er það ekki hv. 4. landsk. þm. sem flytur þau frv.? Fær hann ekki að tala fyrir þeim málum og koma þeim til nefndar þannig að þau geti verið þar til rækilegrar meðferðar í stjórnlaganefndum þingsins, sem starfa eins og kunnugt er vel, halda gjarnan eina 4-5 fundi á ári og skila helst ekki nefndarálitum ef nokkur kostur er að komast hjá því. Ég held að það væri ágætt að stjórnlaganefndin tæki sig nú til og ræddi þessi frv. hv. 4. landsk. þm. núna um hátíðarnar. Það mætti halda fund um það efni t.d. á Höllustöðum til þess að formaður stjórnlaganefndarinnar gæti sinnt þeim hugðarefnum sem honum eru kærust ella í jólahléi þm., þannig að hann gæti brugðið sér í fjárhúsin þegar mikið liggur við hjá rollunum. Herra forseti. Ég vildi mælast til þess í fullri alvöru að fundinum lyki núna þannig að menn séu ekki að þessu hangsi hér fram á rauðanótt yfir máli sem ekkert liggur á.



Þetta eru að vísu afskaplega elskuleg tilmæli til forseta um málsmeðferð og að vísu er búið að vinna langan vinnudag, en það má heita að þetta sé í fyrsta skipti á þessum vetri sem við erum með virkilega langan fund. Og það þarf ekki að koma þingvönum manni eins og hv. 3. þm. Reykv. neitt á óvart þó að einstöku sinnum sé þess talin þörf að vinna hér eitthvað lengur en venja er á almennum vinnustöðum. Eftir því sem forseti best veit þá er talsvert lagt upp úr því að frv. um Ríkismat sjávarafurða verði rætt og það gangi fram eins og kemur fram af því að við vorum að samþykkja það í kvöld að þetta frv., ef að lögum verður, taki gildi 1. jan. 1987, þ.e. eftir um það bil hálfan mánuð, þannig að það eru ýmis rök fyrir því að ræða þetta frv. nú vegna þess að það á þá líka eftir að fara í gegnum Ed. Forseti sér þannig ekki ástæðu til þess, þó hann vilji allt fyrir þingdeildarmenn gera og ekki síst fyrir hv. 3. þm. Reykv., að fresta umræðunni um þetta og mun taka fyrir og láta ræða Ríkismat sjávarafurða.



Herra forseti. Fyrir nokkrum mínútum ræddi ég við hæstv. forseta og hann skýrði mér frá því að þetta frv. mundi ekki ganga til atkvæða í nótt, heldur væri ætlunin að ljúka 3. umr. og reyna að hafa atkvæðagreiðslu í því á morgun.

Trúlega verður það nú ekki á morgun.

Nei. Því betra. - Að fenginni þessari yfirlýsingu forseta held ég að ég fresti þeirri 70 mínútna ræðu sem ég hef hér og hefði reyndar þurft að koma á framfæri. Þar sem fyrir liggur að ekki verður atkvæðagreiðsla þá held ég að ég geti haft þessi orð mín stutt og örfá. Ég vil aðeins minna á og segja, held ég, í tíunda sinn. Ég varaði hér við 1984 lagafrv. um Ríkismat sjávarafurða og benti á að þetta stæðist mjög illa, það væru andstæðar greinar, það væru efnislegar mótsagnir og endurtekningar á lögunum öllum. Þetta hefur nú verið rækilega staðfest af merkum lagaprófessor og reyndar fleirum og m.a.s. af hæstv. sjútvrh. sjálfum að það beri að viðurkenna að það hefði mátt orða þetta skýrar. Ég hef í málflutningi mínum hér varað mjög við því að í þessu felist efnislega mun meira en að ferskfiskmatið verði sett í hendurnar á hagsmunaaðilum. Ég hef reyndar margt um það að segja, er því algerlega andstæður þó að sjálfsagt megi tína þar ýmislegt til um nánara samstarf. Ég vil líka segja að ég tel ákaflega óeðlilegt að hér sé knúið í gegn frv. sem felur í sér mikið dýpri breytingar en virðist vera á yfirborðinu. Og ég sé ekki betur en að þar stefni í hreint óefni. Það kom fram hjá hæstv. sjútvrh. að vissulega hefðu ferskfiskmatsmenn uppsagnarfrest, að ég hygg allflestir þrjá mánuði, þannig að þess vegna hefði málið mjög auðveldlega getað beðið. Ég hef sýnt fram á að í þessu er ekki sparnaður. Þetta er aðeins tilfærsla. Ríkið leggur á skatt sem það greiðir með ákveðinn kostnað. Sá skattur er lagður á sömu aðila og hér eiga hlut að máli. Þarna er aðeins um millifærslu að ræða. Það koma upp ákaflega mörg álitamál og þó frv. sé eftir aðstæðum nokkuð vel samið, þá býr lagasmiðurinn að því steinbarni, sem samþykkt var hér 1984, að hann þarf að orða hluti þannig að það liggi betur fyrir að reglugerðir hafi ákveðið lagagildi. Ég hefði haldið að gætinn maður eins og hæstv. sjútvrh. sýndi Alþingi þá virðingu að málið fengi þinglega meðferð. Ég mundi treysta mér til ef til þess gæfist tími að koma með skriflegar lögfræðilegar umsagnir frá þekktum og viðurkenndum lögfræðingum, a.m.k. tveimur, sem staðfesta minn skilning í þessum efnum. Ég hlýt að harma að þessi vinnubrögð skuli vera viðhöfð. Hæstv. sjútvrh. hefur þá trú að hann geti lamið þetta frv. í gegnum Alþingi á þeim stutta tíma sem eftir er. Fyrst atkvæðagreiðslu er frestað til morguns, þá mundu ítrekuð ummæli mín og röksemdafærsla aðeins lengja þennan fund og sé ég ekki ástæðu þar til. Ég vil hins vegar aðeins lýsa undrun minni á að annar stjórnarflokkurinn, Sjálfstfl., skuli fylgja þessu frv. athugasemdalaust, án þess að þinglið hans hafi verið gerð grein fyrir frv. á þingflokksfundi. Það er ekki mitt að segja þeim ágæta flokki fyrir verkum. Ég vil aðeins ítreka 

Það er nefnilega það.

Þetta hefur kannske verið eitthvað rætt á þingflokksfundi, en það hefur ekki verið farið ítarlega í gegnum það. Látum svo útrætt um innanhúsmál flokka og mun ég ekki ræða um það. Ég vil bara að endingu ítreka aðvaranir mínar. Hér er verið að fremja hin mestu glópskuverk. Þetta verður ekki til heilla fyrir Ríkismat sjávarafurða. Ég held að ég geti tekið undir það að það mætti endurskoða rækilega, eins og boðað er hér í grg. frv., lögin um Ríkismat sjávarafurða og ég gæti stutt það. En þetta "lapperí", sem hér er gert, gerir það ekki. Ég held að það stefni í gagnstæða átt. Ekki veldur sá er varir. Ég hef hér í einum fjórum ræðum rakið ítarlega þá annmarka sem á þessu frv. eru. Ég gerði það líka þegar þessi lög voru samþykkt en hafði ekki árangur sem erfiði. En nú vildu allir Lilju kveðið hafa. Nú telja allir gildandi lögum mjög áfátt og ábótavant. Ég vil ítreka mótmæli mín við þau vinnubrögð sjútvrh. að ætla að reyna að keyra þetta frv. í gegnum þingið á óeðlilega skömmum tíma. Ég vil líka átelja það að hér koma hinar raunverulegu dýpri efnisbreytingar á lögunum ekki fram. Það er látið líta svo út að þetta nái eingöngu til ferskfiskmatsins. Þetta nær lengra og verður örlagaríkt fyrir fiskmatið. Þetta er, eins og ég hef áður sagt, stórt mál í langstærsta atvinnuvegi þjóðarinnar og þarf vel að vanda en ekki að kasta hér fram á síðustu stundu og reyna að hespa það helst umræðulaust í gegnum þingið. Ég vara við þessu frv. Ég tel að það boði meiri erfiðleika og meiri ógæfu yfir Ríkismati sjávarafurða en ástæða væri til og virðist mér þó að ógæfan á þeim bæ sé næg fyrir og ekki sé á bætandi. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.