Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um vörugjald. Meginatriði þessa máls er það að sex mismunandi gjöld verða skv. frv. felld niður, fjögur mismunandi vörugjöld sem nú eru 7, 17, 24 og 30%. Jafnframt falla niður tollafgreiðslugjald, sem nú er 1%, og tryggingariðnaðarsjóðsgjald sem er 1/2%. Lagt verður á skv. frv. eitt samræmt vörugjald, 14%, sem leggst á nokkuð skýrt afmarkaða vöruflokka sem nú bera margvísleg vörugjöld á bilinu 17-30%. Þessar vörur eru sælgæti og kex, öl, gosdrykkir og safar ýmiss konar, raftæki, hljómtæki, sjónvörp, myndbönd og blöndunartæki og kranar, raflagnaefni, hreinlætistæki sem og steypustyrktarjárn. Innlendum gjaldendum fækkar til mikilla muna og eftirlit verður einfaldara. Ætla má að innlendir gjaldendur verði í kringum 20. Þeir voru áður á þriðja hundrað. Með þeim hætti þýðir einföldun vörugjaldsins, samræming þess ofan á grunn lækkaðra tolla einfaldara og auðveldara kerfi og möguleika til betri innheimtu. Í grg. með frv. er stiklað á stóru um þróun tolla og vörugjalds og inngöngu okkar í EFTA árið 1970. Lögð er áhersla á að þessi breyting tekin saman, tollalækkunin og vörugjaldið, muni fyrst og fremst hafa þau áhrif að lækka vöruverð og breyta verðhlutföllum í verðmyndun hér á landi til samræmis við það sem gerist með flestum viðskipta- og grannþjóðum. Sérstök ástæða er til að vekja athygli á því að að gjaldasviðinu slepptu er þetta frv. að stofninum til byggt upp á svipaðan hátt og gildandi lög um sérstakt tímabundið vörugjald og á þetta einkum við um ýmis atriði sem lúta að framkvæmd, svo sem álagningu, innheimtu og eftirliti. Reglum um ákvörðun gjaldstofnsins er hins vegar breytt nokkuð. Í gildandi lögum um vörugjald og lögum um sérstakt tímabundið vörugjald er gjaldstofn innfluttrar vöru tollverð hennar að viðbættum tollum. Gjaldstofn vöru, sem framleidd er innan lands, er hins vegar verksmiðjuverð án álagningar fyrir sölu- og dreifingarkostnað. Af reglum gildandi laga leiðir að heildsöluálagningu er haldið fyrir utan gjaldstofninn. Þessi aðferð við ákvörðun gjaldstofns hefur leitt til nokkurra erfiðleika við útreikning og eftirlit með vörugjaldi á innlendri framleiðslu. Hafa ber í huga í þessu sambandi að innlendir framleiðendur annast í langflestum tilvikum jafnframt heildsöludreifingu sinnar framleiðslu. Augljóslega er vandkvæðum bundið að segja nákvæmlega til um hver raunverulegur sölu- og dreifingarkostnaður er í þessum tilvikum. Að auki er þessi aðferð við ákvörðun gjaldstofnsins óþarflega flókin og skerðir möguleika á virku eftirliti og réttum skilum. Af þessum sökum er í þessu frv. lagt til að gjaldstofn vörugjalds verði heildsöluverð vöru hvort sem um er að ræða innflutta vöru eða vöru framleidda innan lands. Samkvæmt þessu er í frv. kveðið á um að af innfluttri vöru sé gjaldstofn til vörugjalds tollverð vörunnar, tollur, sé um hann að ræða, auk 25% áætlaðrar heildsöluálagningar. Á sama hátt er kveðið á um að gjaldstofn innlendrar framleiðslu sé heildsöluverð. Gjaldstofninn er því sambærilegur í báðum tilvikum. Þessar breytingar munu leiða til einföldunar í framkvæmd, auk þess sem þeim er ætlað að auðvelda eftirlit með réttum skilum á vörugjaldi. Í þessu felst að því er varðar innlenda aðila að felldar verða niður svokallaðar reiknireglur sem ríkjandi voru að því er bæði varðar undanþágur, götóttan söluskatt og vörugjöld. Vörugjöld voru m.ö.o. áður ekki lögð á nema 80% stofn. Með þessari samræmingu er sú reikniregla lögð niður í nafni einföldunar. Þetta þýðir að því er þessar vörur varðar að vörugjald 14% samsvarar í eldra kerfi 17% vörugjaldi. Þetta á eins og áður sagði einkum og sér í lagi við um sykraðar vörur, sem sumir kenna við óhollustu, gosdrykki, sælgæti og annað þess háttar, og má með einhverjum hætti leggja út sem part af manneldisstefnu að þessar vörur fá þarna aðra meðferð. Þær þeirra sem voru í 17% vörugjaldi áður eru það í reynd áfram. Ég hygg með vísan til þeirra umræðna sem þegar hafa farið fram um málið í heild, þátt þessarar breytingar í tollbreytingunni og, ýmsar afleiðingar þessa á verðlag, verðhlutföll og verðmyndun, að ekki sé miklu við að bæta á þessu stigi málsins. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til 2. umr. og umfjöllunar hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Um þetta frv. gildir hið sama og um mörg önnur þingmál, að það þarf grandskoðunar við sem enginn tími er síðan gefinn til. Ég verð að segja að mér finnst það ómaklegt af hæstv. ráðherra að kalla það kvartanir þótt hv. þm. vilji fá tíma til vandaðra vinnubragða. Frv. sem hér um ræðir er fylgihnöttur tollafrv. og enn einn fylgihnötturinn og sínu verstur og hættulegastur er svo söluskattsfrv. sem væntanlegt er frá Ed. einhvern tíma á þessu ári. Um vörugjaldsfrv. sem hér er til umræðu er hið sama að segja og um tollafrv. að það færi best á því að endursenda hæstv. ríkisstjórn þetta frv. með jóla- og nýársóskum og fela henni að skoða þessi þingmál aftur með tilliti til ýmissa athugasemda sem komið hafa fram hjá alþm. og ýmsum aðilum í þjóðfélaginu því að eins og hv. 5. þm. Vesturl. sagði í umræðum um tollafrv. er engin goðgá að fresta þessari lagasetningu t.d. til 1. febrúar svo nægur tími gefist til að skoða þessi mál og færa til betri vegar það sem þörf er á. En sjálfsagt ansa meirihlutamenn ekki slíku. Þeirra vilji stendur til að keyra þetta í gegn á þessu ári hvort sem við náum því fyrir jól eða ekki. Ég mun að sjálfsögðu leita eftir stuðningi meðnefndarmanna minna í fjh.- og viðskn. við þær brtt. sem þingkonur Kvennalistans í Ed. lögðu fram við afgreiðslu málsins þar. Þær brtt. fela í sér að fella sykur og sætindi undir vörugjaldsálagningu og er það að sjálfsögðu í samræmi við þá margnefndu manneldisstefnu sem ég fór um nokkrum orðum í umræðum um tollafrv. Því miður hefur nánast enginn tími gefist til að fá upplýsingar og fréttir hjá hv. þm. Guðrúnu Agnarsdóttur af starfi fjh.- og viðskn. Ed. og umfjöllun um þetta mál í Ed. og þeirri nefnd sem hafði málið með höndum. Vel má vera að í þeirri umfjöllun hafi margt komið fram sem ástæða væri til að ræða hér. En það verður þá að bíða seinni tíma þegar hv. nefndarmenn hafa farið yfir öll þessi mál lið fyrir lið. Ég verð þó að segja að ef stjórnarliðar ætla að láta kné fylgja kviði og rusla þessu í gegn á þessu ári ásamt tollafrv. og söluskattsfrv. get ég ekki staðið að slíkri afgreiðslu. Hér er um svo stór mál að ræða að það er algert lágmark að fá einhvern tíma til að skoða þau. Ég sé ástæðu til þess í þessu sambandi að taka undir orð hv. 4. þm. Norðurl. e. sem hann lét falla í umræðum um tollafrv. þegar hann rifjaði upp veru sína í samgn. Nd. á síðasta kjörtímabili. Þar var ekki verið að gefa eftir með vinnubrögðin hvað sem tímanum leið. Um það get ég borið. Hv. 6. þm. Norðurl. e. lét ekki neinn þrýsting ráðherra á sig fá og fór yfir hvert einasta frv. lið fyrir lið. og má hann vel eiga þann heiður. Að svo mæltu segi ég ekki meira um þetta frv. í þessari umræðu.



Herra forseti. Það er greinilegt að ræður gerast nú svo stuttorðar og gagnorðar að það er vissara að bregða sér ekki langt frá. Ég reyni kannski að taka mér það til fyrirmyndar og verða stuttorður og gagnorður. Reyndar hef ég verið það í allan dag að því er ég tel og flestir aðrir sem hafa tekið þátt í ánægjulegum umræðum sem staðið hafa nú um nokkra hríð með hléum frá því kl. 10 í gær að morgni dags. Nú er komið til umræðu frv. til laga um vörugjald. Það er hluti af skattapakkanum, jólapakkanum mikla sem sennilega verður lengi í minnum hafður á Íslandi, hvort sem honum verður gefið eitthvert aðventunafn eða hvort hann verður skírður í höfuðið á helsta guðföður, hæstv. fjmrh. Það er verkefni fyrir orðhaga menn að dunda sér við yfir hátíðarnar að finna þessari miklu skattasúpu, þessum mikla skattapakka eitthvert hæfilegt nafn. Ég tel að þar sem þessi skattaumræða rennur saman yfir sólarhringamörk og stendur þar með í bókstaflegri merkingu sólarhringunum saman sé erfitt að setja upphaf og setja endi. Í raun og veru verður aðeins gert hlé á skattaumræðunni þó lokið verði umræðu um þetta frv. því fleiri eru í vændum og það á einnig eftir sína vegferð hér og 2. og 3. umr. bíða betri tíma. Ég get vísað í þær ræður nokkrar sem ég hef flutt um skattapakkann í heild sinni og einstök mál hans. Hér er í sjálfu sér á ferðinni mjög skylt frv. því næstsíðasta sem hér var rætt, frv. um breytingu á tollalögum, og getur flest hið sama átt þar við. Afstaða stjórnarandstöðunnar í Ed. var hin sama til þessa frv., þ.e. að leggja til að því yrði vísað til ríkisstjórnarinnar og henni falið að láta vinna frv. betur. Í því felst að menn taka ekki efnislega afstöðu og eru alls ekki endilega að segja að þeir séu efnislega andvígir frv. En þeim búningi sem það birtist í og þeim vinnubrögðum sem eru þar viðhöfð kyngir stjórnarandstaðan ekki og leggur til að ríkisstjórnin kalli málin til sín að nýju eða fái þau til sín og vinni þau betur og leggi þau fram að nýju eða önnur afkvæmi þeirra í betra tómi. Það er eitt sem ástæða væri til að inna hæstv. fjmrh. eftir og mætti hann gjarnan svara nú eða þá síðar áður en það er um seinan. Það er mikilvægi þess að þessar kerfisbreytingar í tollamálum og vörugjaldsmálum og jafnvel fleiru eigi sér stað um áramót - eða nauðsyn þess. Málunum er stillt þannig upp hér á hinu háa Alþingi að það sé nánast lífsnauðsyn að þessar breytingar allar gangi í gegn og verði að lögum fyrir áramót og taki þegar gildi. En það vita kunnugir að oft og iðulega hefur ákvæðum um söluskatt og jafnvel fleiri anga þessara mála verið breytt innan árs eða á miðjum árum. Það væri fróðlegt ef hæstv. ráðherra gæti fært að því einhver gildari rök en "af því bara" að það sé nauðsynlegt að öll þessi mál verði afgreidd fyrir áramót. Er ekki hugsanlegt, hæstv. ráðherra, t.a.m. að einhver af þessum tengdu frv. bíði og öðlist gildi einn eða tvo mánuði inni á hinu nýja ári? Breytir það í sjálfu sér miklu þó eldri ákvæði giltu einn eða tvo mánuði í viðbót? Vissulega vita menn um vandkvæði þess að boða svona breytingar með löngum fyrirvara. Það er æskilegt að sjálfsögðu að þær geti gengið fljótt fyrir sig. En hitt er líka mikilvægt og æskilegt að vinnubrögðin séu ekki stórlega ámælisverð og að Alþingi, löggjafarvaldið, setji ekki niður við það að afgreiða málin með ófullnægjandi hætti. Herra forseti. Ég ætla að hafa þessi orð fá og vísa til fyrri ræðuhalda um skattamálin, einkum og sér í lagi tollamálin, og geyma mér þá efnislega og ítarlega umfjöllun um þetta sérstaka frv., þennan sérstaka lið sem þyrfti eiginlega að tölusetja í skattapakkanum. Það þyrfti að búa til sérstök þingskjalanúmer sem væru þá númerin í skattapakkanum því að það er erfitt að dreifa þessum skattafrv. innan um önnur þskj. Það væri æskilegast að það væri sérstök töluröð fyrir skattamálin. Þá væru það kannski a- og b-flokkar og 1, 2, 3, 4 og 5 o.s.frv. En þetta er frv. til l. um vörugjald. Það kemur að sjálfsögðu til skoðunar í hv. fjh.- og viðskn. Þetta er ekki jafngeysilega erfið og mikil og tormelt lesning og tollafrv. er, en þó er þetta mál sem er ekki auðvelt að nálgast með hraðlestri. Það eru t.d. talnaraðir miklar, á bak við hverjar eru vöruflokkar og vöruheiti sem ekki koma fram í frv. Sá sem lítur á svona plagg í fyrsta sinn er því litlu nær. Ég hef í raun engu við þetta að bæta, herra forseti. Ég kann varla við að gera stífar kröfur um að hæstv. fjmrh. fari einu sinni enn í ræðustólinn. Ég hef gert talsvert af því að brýna hann þangað upp í dag. En þó er það fyrst og fremst þetta sem ég hefði haft gaman af því að fá að heyra um örfá orð: Hver eru helstu rökin fyrir því að slíkar breytingar verði allar að fara saman og taka gildi um áramót? Eru ekki möguleikar á því að fresta t.a.m. gildistöku einhverra af þessum ákvæðum þannig að Alþingi geti þá annanna vegna og aðstæðna lagt þá hluti til hliðar í samkomulagi bæði stjórnar og stjórnarandstöðu og tekið sér það fyrir hendur að skoða þau mál betur við hægari aðstæður á nýbyrjuðu ári? Ekki mundi standa á þeim sem hér talar að leggja það til í sínum flokki að menn kæmu þá saman til starfa að nýju eftir áramót fyrr en ella ef það mætti verða til þess að sæmilegra samkomulag gæti orðið um meðferð málanna.



Hæstv. forseti. Ég hef verið að leita í þessu plaggi, frv. til l. um vörugjald, og reynt að finna hvað þessi tekjuliður á að gefa mikið í ríkissjóð í heild sinni en ég finn það ekki í þessum upplýsingum þannig að ég spyr ráðherra hvað þetta á að gefa ríkissjóði miklar tekjur og eins og áður hefur komið fram sem ósk til hæstv. fjmrh. að sundurliða það í 14%-tekjur og svo aftur 17,5%-tekjur, hvað þessi viðbótarkeðjuverkandi áhrif, sem þýða 3,5% hækkun frá 14% sem getið er um í frv., gera mikið í viðbótartekjur. Annars vil ég vara við því sem kemur fram í frv. og það er samsetningin á gjaldstofni vörugjaldsins, en þar segir, með leyfi forseta, í 5. gr.: "Gjaldstofn vörugjalds af innfluttum vörum er tollverð þeirra eins og það er ákveðið skv. 8.–10. gr. tollalaga að viðbættum tollum eins og þeir eru ákveðnir skv. þeim lögum, auk 25% áætlaðrar heildsöluálagningar." Hver áætlar heildsöluálagningu 25%? Hvernig er komist að því að 25% sé áætluð rétt heildsöluálagning, hvers vegna er aukaálagningu bætt við og hvað þýðir þetta í krónutölu miðað við þær tekjuáætlanir sem hljóta að vera fyrir hendi þó þær komi ekki hér fram, eða ég finn þær ekki, þessi 3,5% viðbótarskattur á þessi 14% sem talað er um að verði vörugjaldsupphæðin? Þetta eru spurningar sem ég vildi gjarnan fá svar við. Ég ætla ekki að fara á þessu stigi í tollskrárnúmerin. Til þess þarf meiri tíma eins og hér hefur komið fram. Kannski er hægt að stytta vinnutíma Alþingis í þessu sambandi eitthvað með því að hafa samband við þá félaga okkar sem hafa þegar unnið í þessu máli í fyrri deild. Eins og fram kemur á plagginu er það lagt fram í Ed. og þar hafa stjórnarandstöðuþm. fylgst með málum í nefnd. Kannski þær upplýsingar, sem við getum aflað okkur sjálf á þann hátt, komi að einhverju gagni til að hraða afgreiðslu. En ég ítreka ósk mína um að fá upplýsingar um tekjuhliðina á þessu frv., sundurliðaða í 14% vörugjaldið og svo aftur í sérlið þau 3,5% sem koma ofan á til viðbótar, vegna þess að 25% aukagjald er lagt sem heildsöluálagning inn í stofninn sem á að leggja á, og svo samtöluna með.



Herra forseti. Til mín hefur verið beint tveimur spurningum. Sú fyrri var: Hvaða nauður rekur til að gildistíminn verði um áramót vegna þessarar kerfisbreytingar? Svarið er tvíþætt. Í fyrsta lagi: Hér er verið að endurskoða um það bil 4/5 hluta af tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Tekjuhlið fjárlagafrv. byggir á þessum skattstofnum, lagaheimildum um tekjuöflun vegna þessa nýja tekjuöflunarkerfis. Fjárlagafrv. verður því ekki afgreitt fyrir næsta ár nema þessi tekjuöflunarfrv. hafi fengið lagagildi. Það er meginástæðan og nægir ein út af fyrir sig. Hin ástæðan er sú að það er eðli þessarar kerfisbreytingar að hún getur leitt til margvíslegra óeðlilegra viðbragða, spákaupmennsku gætum við sagt, ef aðdragandi hennar er allt of langur. Þó ekki komi annað til eru þessar ástæður tvær nægar. Hv. 5. þm. Reykv. spurði síðan um tekjuöflunaráhrif frv. Svar við því er að finna á bls. 7 í grg. með frv. þar sem segir að gjaldstofn vörugjaldsins sé 11,4 milljarðar en áætlaðar tekjur á verðlagi fjárlagafrv. 1600 millj. Hin spurningin er hversu stór þáttur þessarar tekjuöflunar sé fólginn í þessum þremur prósentustigum á þann innlenda hluta vörugjaldsins. Ég verð að játa að þá tölu hef ég ekki tiltæka, en læt mér nægja á þessu stigi máls að segja að yfirgnæfandi stærsti hluti skattstofnsins stafar af innflutningi. Hlutur innlendrar framleiðslu, sem þetta varðar, er til mikilla muna minni og þessi 3% munur þýðir að sá hluti þessara tekna upp á 1600 millj. er óverulegur. En töluna hef ég nákvæmlega ekki og læt mér því nægja að svara þessu á þennan veg því að ég vil ekki vera með tilgátu í því efni.



Herra forseti. Til mín hefur verið beint tveimur spurningum. Sú fyrri var: Hvaða nauður rekur til að gildistíminn verði um áramót vegna þessarar kerfisbreytingar? Svarið er tvíþætt. Í fyrsta lagi: Hér er verið að endurskoða um það bil 4/5 hluta af tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs. Tekjuhlið fjárlagafrv. byggir á þessum skattstofnum, lagaheimildum um tekjuöflun vegna þessa nýja tekjuöflunarkerfis. Fjárlagafrv. verður því ekki afgreitt fyrir næsta ár nema þessi tekjuöflunarfrv. hafi fengið lagagildi. Það er meginástæðan og nægir ein út af fyrir sig. Hin ástæðan er sú að það er eðli þessarar kerfisbreytingar að hún getur leitt til margvíslegra óeðlilegra viðbragða, spákaupmennsku gætum við sagt, ef aðdragandi hennar er allt of langur. Þó ekki komi annað til eru þessar ástæður tvær nægar. Hv. 5. þm. Reykv. spurði síðan um tekjuöflunaráhrif frv. Svar við því er að finna á bls. 7 í grg. með frv. þar sem segir að gjaldstofn vörugjaldsins sé 11,4 milljarðar en áætlaðar tekjur á verðlagi fjárlagafrv. 1600 millj. Hin spurningin er hversu stór þáttur þessarar tekjuöflunar sé fólginn í þessum þremur prósentustigum á þann innlenda hluta vörugjaldsins. Ég verð að játa að þá tölu hef ég ekki tiltæka, en læt mér nægja á þessu stigi máls að segja að yfirgnæfandi stærsti hluti skattstofnsins stafar af innflutningi. Hlutur innlendrar framleiðslu, sem þetta varðar, er til mikilla muna minni og þessi 3% munur þýðir að sá hluti þessara tekna upp á 1600 millj. er óverulegur. En töluna hef ég nákvæmlega ekki og læt mér því nægja að svara þessu á þennan veg því að ég vil ekki vera með tilgátu í því efni.



Herra forseti. Það var ekki að furða að það þyrfti að spyrja hæstv. ráðherra þrisvar um tekjurnar af 25% heildsöluálagningunni af vörugjaldi þar sem fram kom að hann vissi það ekki og má það sæta furðu að hann viti ekki slíka hluti. Reyndar hafði ég varpað til hans annarri spurningu. Hún var sú hvernig ætti að reikna þetta út í tolli, hvort ætti að reikna af 14% eða hvort ætti hreinlega að reikna 17,5% í tolli. Það kom ekkert svar við því. Ef það ætti að reikna 17,5% í tolli væri eðlilegra að segja hreint út að vörugjald væri 17,5%. Við þessu fékkst ekkert svar. En það sem rak mig aðallega upp var svar hæstv. ráðherra við því hvers vegna ekki mætti fresta þessu um einn mánuð, en það var að þetta hefði áhrif á fjárlög ársins. Það hefur þau áhrif væntanlega að tekjur ríkisins aukast. Ég sé því ekki að það ætti að vera á móti skapi hæstv. fjmrh. að gera það því að það er ljóst að ef núgildandi tollalög gilda í einn mánuð í viðbót þýðir það auknar tekjur í ríkissjóð. Það er ekki nema kostur fyrir ríkissjóð að fresta þessu um einn mánuð.