Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég skal ekki hafa þessa umræðu langa hvorki nú eða við 3. umr. þessa máls. Við höfum verið núna í nokkrum tímaskorti að fjalla um mikið réttindamál, réttindamál sem við erum öll sammála um hér inni að eigi að þoka til betri áttar og þurfum þess vegna að finna til þess bestu leiðirnar og réttlátustu um leið. Þar koma vitanlega upp ýmis álitamál og ekki nema von að nokkurn tíma þurfi til að átta sig á því hvort verið sé að fara bestu leiðina í hvívetna, sérstaklega þegar um er að ræða kerfisbreytingu. Hvort sem það er nú rétt að það sé til einföldunar að sumu leyti, þá er það alla vega svo mikil breyting að það er margt sem þarf að átta sig á, mörg atriði sem koma til greina. Ég minni bara á að stafliðirnir í 2. gr. frv. ná allt niður í p til skýringa varðandi undantekningarákvæði ýmiss konar. Við vorum einmitt að ræða það í nefndinni í morgun, okkur var bent á það einnig þar að sumt af því væri reyndar óbreytt miðað við það kerfi sem er í dag, annað hins vegar ekki. Ég tók það fram við 1. umr. að ég vildi gera allt til þess að þessi frv. næðu fram að ganga þó að ég sæi það vitanlega að gildistaka þeirra eigi ekki að vera fyrr en 1. jan. 1988, þannig að þess vegna út af fyrir sig er ekki knýjandi að afgreiða þetta með hraða. Ég sagði líka þá og endurtek það nú að þrátt fyrir góðan vilja hæstv. ráðh. í þessu efni, þá ber þetta nokkur einkenni þess að kosningar eru í nánd og menn vilja hnykkja á þessu máli, en saga hæstv. ráðh. í þessu efni er með þeim hætti að ég er ekki að draga úr því að hæstv. ráðh. hafi viljað, þó fyrr hefði verið, koma þessu máli í einhvern áfangastað frekar en gerst hefur á kjörtímabili þessarar ríkisstjórnar. Og þó ýmislegt sé í þessum frv., sérstaklega þó frv. um almannatryggingar, hitt frv. hef ég nú ekki einu sinni kynnt mér út frá ýmsum réttindalegum sjónarmiðum, það hefur ekki gefist tími til þess, þó ýmislegt sé þar kannske öðruvísi en ég hefði endilega viljað, þá er hér um slíkt réttlætismál að ræða að okkur ber að fara í það vel og rækilega og eyða í það nokkrum tíma í öllum þessum hraða og erli síðustu þingdaga og koma því í höfn á þann veg sem okkur þykir best. Hitt er svo alveg ljóst að þrátt fyrir ágæta vinnu þeirrar nefndar sem um þetta fjallaði, og ég dreg ekkert úr að um hafi verið að ræða vönduð og góð vinnubrögð, m.a. með tilliti til þeirra útreikninga sem fylgja með þessu og sýna bæði umfang þessa, breytingarnar og margt fleira, þá hefur umfjöllun okkar í nefndinni um þetta mál orðið til þess að við höfum rekið okkur á hnökra. Þrátt fyrir stuttan tíma höfum við rekið okkur á hnökra á þessu, sem ég fullyrði engan veginn að öllum sé búið að ná af þessu frv. Ég veit það t.d. og hef fyrir mér orð formanns þeirrar nefndar sem að þessu vann ásamt orðum virðulegs forseta deildarinnar að það hafi aldrei verið ætlunin, síður en svo, að mánaðargreiðslur til nokkurs foreldris gætu lækkað. Við nánari athugun í nefndinni kom engu að síður í ljós að slíkt gat gerst vegna vinnustundaviðmiðunar sem var í frv. Þar af leiðandi er þessi brtt. komin fram frá heilbr.- og trn. um fulla fæðingardagpeninga til þeirra sem unnið hafa 1032-2064 vinnustundir, þ.e. þarna er það fólk sem vinnur hálfan daginn, þær konur sem vinna hálfan daginn - ég tala nú um konur í þessu tilfelli, þær taka þetta orlof auðvitað að yfirgnæfandi meiri hluta- það er a.m. k. engin hætta á því að þær missi neins miðað við það sem þær hafa nú varðandi mánaðargreiðslur. Hins vegar fer maður strax að hugsa um það, og þyrfti nú kannske að athuga það milli 2. og 3. umr., að þegar við segjum svo aftur: "hálfra fæðingardagpeninga njóta þeir sem unnið hafa 516-1031 dagvinnustund á síðustu 12 mánuðum fyrir töku fæðingarorlofs," þá rekur maður sig aftur á það að miðað við það hvernig frv. var sett upp með viðmiðuninni 1700 og með þeirri viðmiðun að hlutfallslegir fæðingardagpeningar yrðu greiddir eftir vinnuframlagi upp að því, og ef maður deilir 1700 vinnustundum í 1031 til að finna það hlutfall út, einni stund minna en þarna er reiknað með, að samkvæmt frv. hefði sú kona getað verið með 60% en nú erum við að setja þetta niður í hálfa fæðingardagpeninga. Þetta er ósköp einfaldur líkindareikningur miðað við það sem frv. gerir ráð fyrir. Formaður heilbr.- og trn. getur staðfest að það getur gerst í einstaka tilfellum að þessi breyting um hálfa fæðingardagpeninga nú, það getur breytt aftur því miðað við það sem frv. gerir ráð fyrir, um þá viðmiðun sem þar var, 1700 vinnustundir, og svo aftur ákveðið hlutfall af því sem færði ákveðin réttindi. Um þetta þarf sem sagt að fjalla betur. Ég set spurningarmerki a.m.k. við þetta vegna þess að minn prósentureikningur í þessu efni sýnir mér að þarna erum við gagnvart einstaka aðila kannske að fara aftur á bak. Það má auðvitað ekki gerast og það ætlum við okkur ekki að gera. Ég skal hins vegar taka það fram varðandi þá miklu kerfisbreytingu sem um er að ræða að það er rétt að það eru ákveðin rök fyrir lögfestingu þessa frv. nú. Uppstokkun þessa kerfis þýðir það að sú stofnun sem þarf að fjalla um þetta þarf að taka allt til endurskoðunar að nýju, setja ákveðnar reglur um það o.s.frv. Auðvitað setur maður spurningarmerki við nauðsyn þessarar tvískiptingar í heild sinni, hvort hún er til einföldunar í raun og veru eða hvort við hefðum átt að halda okkur við gamla kerfið og bæta það á einhvern hátt í þá veru sem við erum reyndar að gera að hluta til með þeirri brtt. sem hér er fram komin. Um það var talað í heilbr.- og trn., og ég átta mig nú ekki alveg á því hvernig það hefur svo aftur dottið upp fyrir hjá okkur, en það var talað um að það þætti kannske heldur óbragð af því, a.m.k. man ég eftir því að hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir talaði um það hér, að það væri heldur óbragð af því að tala um fæðingarstyrk og heppilegra að finna annað orð. Ég hélt að við í nefndinni hefðum kannske verið sammála um að það ætti að vera ákveðin fæðingargreiðsla eða eitthvað því um líkt í þess stað. En það mun nú bara vera hraðinn á afgreiðslu þessa máls sem veldur því að við höfum ekki breytt þessu svo að það út af fyrir sig þarf ekki að vera frekari ásteytingarsteinn í umræðu um þetta. Hins vegar sýnir nál. einnig að það eru fjöldamörg atriði hér sem enn þá þarf að huga að. T.d. þetta varðandi reglugerðarákvæði, sem er kannske hæpið að vera að tala um vegna þess að reglugerð getur auðvitað aldrei tekið fram lögum, en hefur nú samt gert það í þessu tilfelli, við höfum verið upplýst um það, og til góðs í því tilfelli þannig að við vorum ekki að gera athugasemd við það, varðandi bændakonur, námsmenn og dagmæður, eins og þarna er talað um. Við reiknum með því að greiðslur til þessara aðila haldist óbreyttar "þó að það snerti ekki sjálft lagafrv.", eins og segir í nál. en auðvitað snertir það lagafrv. því að það hefði þurft að tryggja í lögum, því það er ekkert vit í því að ætla að treysta á að slíkt verði lagfært með reglugerð á eftir ef það á sér ekki stoð í lögum, í sambandi við bændakonur, námsmenn og dagmæður, að þetta fólk haldi hlutfallslega sömu réttindum og það hefur haft. Þetta þarf því líka að athuga en því er vísað yfir á framtíðina. Við reiknum með því að á þessum frv. verði gerðar þær lagfæringar sem leiðrétti þetta. Eins er það, segir hér, að þó það snerti ekki sjálft lagafrv. - það er nú líka spurningarmerki um það - að tryggja að lífeyrisréttindi foreldra skerðist ekki í fæðingarorlofi. Það má segja að það geti komið inn í önnur lög, á það var okkur bent í dag, eins og t.d. lögin um Húsnæðisstofnun. Vissulega er það rétt. Það getur komið þar inn. En við þurfum þá að hafa einhverja tryggingu fyrir því að það verði. Ég ætla ekki að fjalla nánar um það því ég veit að hv. 6. landsk. þm., sem er mjög kunnugur þessum málum, mun á eftir einmitt fjalla um þá umfjöllun í nefndinni sem var varðandi þetta atriði og hefur reyndar áður verið fjallað um við lagasetningu af þessu tagi. Ég vona sem sagt að við getum náð besta árangri í þessu og við skoðum þetta mál þá kannske eitthvað nánar milli 2. og 3. umræðu varðandi það atriði sem ég minnti sérstaklega á hér áðan. Hér hefur verið lögð á borð þm. brtt. við frv. frá hv. þm. Kolbrúnu Jónsdóttur varðandi það ef móðir fæðir andvana barn, hvernig fæðingardagpeningar skulu þar greiddir í þrjá mánuði í stað þeirra tveggja mánaða sem gert er ráð fyrir í frv. Ég mundi gjarnan vilja að sú tillaga yrði skoðuð milli umræðna og tekin þannig aftur. Flm. er ekki hér inni nú, en það væri ábyggilega ástæða til þess frekar en að láta hana ganga til atkvæða nú þegar. Það væri rétt að skoða það þá. Við höfum að vísu rætt þetta í nefndinni, þennan möguleika að breyta þessu, spurninguna um það. Það sem ég vildi svo í lokin segja um þetta mál í heild sinni er það sem umræðan hefur kannske snúist allra mest um hér á landi, þ.e. um rétt hinna heimavinnandi kvenna. Þar erum við auðvitað ekki bara að tala um réttindi þeirra í þessu efni heldur erum við að tala um almenn réttindi þeirra sem hafa mjög verið til umræðu, m.a. á Alþingi nú í vetur varðandi starfsreynslu, mat á starfsreynslu þeirra á heimili til starfa annars staðar. Þar hafa verið tekin nokkur skref, a.m.k. í sumu, en annars staðar er þessa ekki gætt sem skyldi og við þekkjum það. Ég legg ekki dóm á það á hvern hátt með mál þeirra eigi að fara t.d. varðandi fæðingarorlof, þó að ég meti starf þeirra vissulega mikils, vegna þess að meginmálið hefur alltaf snert það að foreldri fengi bætur fyrir tekjumissi, sem það verður fyrir úti á vinnumarkaðinum. Það hefur alltaf verið sú viðmiðun sem menn hafa verið með. En hitt er svo annað mál varðandi konur sem af einhverjum ástæðum eru heimavinnandi, ja við skulum segja vegna ómegðar, vegna veikinda barna eða einhvers slíks, að okkur er skylt að taka fullt tillit til þeirra, ekki bara varðandi starfsreynsluna, ekki bara varðandi fæðingarorlofið heldur kannske fyrst og síðast varðandi lífeyrismálin, eins og Alþingi hefur reyndar gert samþykkt um en lítið orðið úr enn þá, enda kannske ekkert auðvelt um að véla hvernig eigi að koma því fyrir. Við fengum í nefndinni greinargóða og ágæta skýrslu, sem ég þakka fyrir, um það hvernig málefnum heimavinnandi kvenna á Norðurlöndunum væri fyrir komið í þessu efni. Það var alveg ljóst að á Norðurlöndunum er réttur þeirra í sambandi við þessi mál mjög lítill. Það kom mér reyndar alveg á óvart hvað sá réttur var lítill því að oft hefur verið vitnað til þess að við værum eftirbátar annarra einmitt hvað þetta snertir. Ég ætla ekki að fara að lengja þetta mál, en vitanlega mætti gera það að miklu umræðuefni hér, alveg sérstaklega við hv. frsm. nefndarinnar, hv. 5. þm. Vesturl., af því að ég veit að honum er málið hjartfólgið, af því að félmrh. hæstv. gerði þetta að kosningamáli í síðustu kosningum, að heimavinnandi húsmæður skyldu fá fullan rétt. Ég man eftir því að frambjóðendur þess flokks máttu vart vatni halda á öllum kosningafundum eystra af vandlætingu yfir því og samúð út af því að þetta skyldi ekki vera komið í framkvæmd og samúð með heimavinnandi konum. Þannig að ég átti reyndar von á því að Framsfl. mundi kannske manna sig upp í það að endurflytja þetta hjartans mál hæstv. félmrh. En kannske gerir hann það í Nd. Ég varð fyrir svolitlum vonbrigðum með hv. 5. þm. Vesturl., að hann skyldi ekki taka þetta hjartans mál hæstv. félmrh. upp með meiri krafti en hann gerði í nefndinni, þó hann impraði nú á því öðru hvoru, til þess að hann njóti alls sannmælis í þessu efni. En þar erum við hins vegar komin að öðrum atriðum sem þarf að skoða í heild sinni. Það er nú kannske ekki til mikils að vera að skora á hæstv. heilbr.- og trmrh. nú þegar þessi ríkisstjórn fer bráðum að geispa golunni.  Ég hef alltaf sagt það, og skal láta það vera mín lokaorð, að þetta mál hljóti að vera áfangamál. Hér er gert ráð fyrir þremur áföngum. Það hefur ekkert gerst núna á þessu tímabili, síðasta kjörtímabili, en núna á næsta kjörtímabili eiga sem sagt að koma þarna þrír ákveðnir áfangar sem ég fagna og við stöndum svo 1990 með sex mánaða fæðingarorlof. Það eru engin lok á þessu máli og ég held að engum detti það í hug. Menn verða að halda áfram þessa braut til heilla fyrir samfélagið í heild sinni, til heilla fyrir börn og fyrir foreldri, þannig að það ber í lokin að fagna því að hæstv. ríkisstjórn hefur þó mannað sig upp í það að taka um það ákvörðun að taka þó þessa áfanga þegar hún hefur lokið sínu lífi.



Virðulegi forseti. Ég fagna því að nú skuli stigið það skref að fæðingarorlof verði allt að sex mánuðir, jafnvel þótt þessi gjörð sé ávísun á næsta kjörtímabil. Við skulum ætla að það sé nokkurs virði, enda þótt það verði ekki framkvæmt af núverandi ríkisstjórn. Í máli þessu starfaði nefnd, sem lagði vissulega mikla vinnu í undirbúning málsins og velti fyrir sér nokkrum valkostum hvað varðar greiðslur til kvenna. Valið var það að fara sömu leið og Atvinnuleysistryggingasjóður fer í greiðslum atvinnuleysisbóta. Við nánari athugun kom í ljós að sú viðmiðun var hvergi nærri nógu góð og í yfirliti sem við fengum frá Tryggingastofnun kom í ljós að ef sú regla yrði notuð mundi greiðsla til námsmanna lækka um 6972 kr. á mánuði, lækkun til þeirra sem vinna 516 klst. á ári yrði 1245 kr. á mánuði og lækkun til hálfsdagskvenna, eins og við köllum það, sem hefðu vinnuframlag 1032 stundir, hefði orðið 653 kr. mánuði. Hækkun var til staðar að öðru leyti. Ekki var það meiningin að standa þannig að málum. Hugsunin var sú, að allir nytu nokkurs góðs af. En ef þessi regla hefði verið samþykkt, þá hefðu t.d. konur, sem vinna í frystihúsi hálfan daginn, lækkað, og það er obbinn af vinnukrafti frystihúsanna í dag. Þegar þetta var ljóst var brugðist skjótt við og valin önnur leið, sem gerð hefur verið grein fyrir, þ.e. gamla leiðin, sem sumir hafa kallað hólfaleiðina, og tilgreind er á brtt. frá nefndinni. Sú leið er líka gölluð eins og reyndar kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni. En vissulega hefði þurft meiri tíma til að átta sig á því hvaða leið hefði verið best í þessu, hvernig þeirri hugsun væri best þjónað sem upp er lagt með af ráðherra og af nefndinni sem frv. samdi. Það er alveg ljóst að við Íslendingar förum aðrar leiðir í þessum málum en aðrar þjóðir. Annars staðar er undantekningalítið miðað við vinnuframlag. Hér er það ekki nema að nokkru leyti og fæðingarstyrkur er sennilega hvergi í heiminum eins hár og hérna. Ég er ekki að lasta það, en þetta er nú svona. Það má velta því fyrir sér hvort þessar leiðir séu æskilegar. 82% giftra kvenna afla tekna, eru á vinnumarkaðinum. Það eru aðeins 18% kvenna sem ekki vinna fyrir tekjum utan heimilisins. Það má svo sem segja að þjóðfélagið hér sé lítið, afar smátt og við viljum hafa alla hluti sem jafnasta. Við vitum ekki hversu stór hluti af þessum 18% eru eldri konur sem komnar eru úr barneign, en við vitum að nokkur hluti af þeim konum eru þær sem ekki komast út á vinnumarkaðinn vegna ómegðar, eiga fötluð börn eða búa við óviðráðanlegar orsakir eða ástæður sem hamla því að þær geti komist út á vinnumarkaðinn. Því hljóta menn að spyrja: Er ekki rétt að þær njóti nokkurs líka? En ég vek athygli á því að þetta er ekki tíðkað annars staðar. Ég tel það líka stóran galla á frv. að ekkert er gert til að leiðrétta það misræmi sem í dag er á milli réttinda ASÍ-fólks og opinberra starfsmanna, heldur þvert á móti er það misræmi fest í sessi. Annaðhvort bæri að hækka fæðingardagpeninga verulega þannig að heildarréttindi ASÍ-fólks yrðu hliðstæð réttindum opinberra starfsmanna eða taka ákvörðun um að bæta launatap þannig að fjárhæðir frv. yrðu lágmark. Ég bendi líka á að á fjárhæðir frv. er ekki reiknað orlof og ekki heldur lífeyrisgjald. Því gefa tölurnar kannske ekki alveg rétta mynd af innihaldinu. Það má líka færa rök að því að í 7. gr. frv. um fæðingarorlof er ráðningartíma á óeðlilegan hátt blandað inn varðandi bótaskyldu atvinnurekanda, þannig að það er ýmislegt sem þarf að athuga í þessum efnum. Það kemur reyndar fram í nál. að skoða þurfi frekar nokkra þætti í frv., eða verðandi lögum, á þeim tíma sem líður fram að næsta þingi og vænti ég þess að svo verði gert. Hvað varðar lífeyrissjóðinn, þá eru nýsamþykkt lög til sem gera ráð fyrir því að fólk þurfi að hafa greitt í lífeyrissjóð s.l. tvö ár til að fá húsnæðislán. Sú móðir, sem tekur sex mánaða fæðingarorlof, greiðir ekki í lífeyrissjóð þann tíma þannig að það er hugsanlegt að sú móðir, sem jafnframt væri að koma þaki yfir höfuð sér, mundi gjalda þess að hún væri að eiga barn. Ég tel þetta óljóst, það mætti gera það skýrara, en ég vænti þess að svo verði ekki á þessu tekið eða a.m.k. verði komið í veg fyrir að slíkt verði til þess að þessi kona missi réttindi til lána hjá Húsnæðisstofnun. Það er líka eðlilegt að þrátt fyrir að upphæðir séu nokkuð ríflegar miðað við það sem áður var að lífeyrisgreiðslur falli ekki út. Þetta hefur áður verið deilumál í þinginu og ráðherra svarað því til að upphæðirnar séu svo og svo háar, en það dugir ekki til að mæta þessum vanda eða a.m.k. þarf það að koma þannig út að það verði ekki til að koma fólki í koll síðar. Hér liggur fyrir brtt. frá Kolbrúnu Jónsdóttur. Hún hefur óskað eftir því að þessi till. komi ekki til afgreiðslu fyrr en við 3. umr. og þá mun hún tala fyrir till., en hún átti óhægt með að koma nú í kvöld til þess. Ég ætla að fara að ljúka máli mínu því ég hef gert ráð fyrir að menn yrðu stuttorðir hér, en ég endurtek það að við Alþýðuflokksmenn fögnum þessum áfanga og teljum vissulega réttarbót hér á ferðinni, mannréttindabætur, ef svo mætti kalla það. En ég árétta að það er margt eftir óskoðað í þessu og mér svíður það að konan í frystihúsinu, verkakonan, hefur hlutfallslega jafnlök kjör og áður í hlutfalli við það sem gerist hjá opinberum aðilum. Það þarf að taka á þessu síðar. En áfangar eru vissulega af því góða og ég þakka heilbrmrh. það frumkvæði sem hún hefur sýnt með því að færa þetta hér inn í þing þó vissulega sé ástæða til að taka undir það sem hv. síðasti ræðumaður sagði að öðrum eða næstu ríkisstjórn er ætlað að framfylgja og efna það sem við hér samþykkjum.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Ragnhildur Helgadóttir): Frú forseti. Ég vil þakka hv. nefnd fyrir afgreiðsluna á þessu máli og einkanlega þó ábendinguna um viðmiðunina. Ég er alveg fylgjandi þessari breytingu sem nefndin leggur til að gerð verði og ég vil skýra frá því hvernig stendur á því að viðmiðunin 1700 stundir er inni í frv. Eins og nefndin veit og hv. þm. sem lesið hafa grg. hafa áttað sig á, þá hafði nefndin sett fram þrjá valkosti þegar hún vann sitt verk og ég fékk málið í hendur, og við þá viðmiðunarupphæð sem núna er í lögum eru útreikningarnir sem fylgja frv. miðaðir. Hins vegar var það í vinnu ráðuneytisins sjálfs og minni að þegar þessar þrjár spurningar lágu fyrir sýndist mér í fljótu bragði vera rökrétt að hafa 1700 stunda viðmiðunina vegna þess að viðmiðunin 1032 stundir var miðuð í upphafi við þágildandi lagaákvæði um atvinnuleysisbæturnar, upphæðir sem voru í samræmi við atvinnuþátttöku viðkomandi tóku mið af þeim lögum um atvinnuleysistryggingar. Síðan var þeim lögum breytt 1981 og viðmiðunin færð upp í 1700 stundir. Þá var það auðvitað algjörlega ljóst að það var fjöldi manna sem missti réttindin þegar sú breyting var gerð, en ég veit ekki hvort hv. sömu þm. sögðu nokkurn hlut við því. Þarna var um verulegan hóp að ræða sem missti vissan rétt við lagabreytinguna, en á móti kom hitt að breytingin á réttinum tók algjörlega mið af hlutfallslegri þátttöku viðkomandi sem hún gerði ekki áður. Þá kom upp þessi staða, eins og hv. þm. benti á hér áðan, að sá sem tók 60% þátt í atvinnunni fékk 50% fullra bóta, þannig að þrepin voru stærri, í staðinn fyrir að hægt væri að breyta í 60%, 70% o.s.frv. og í smærri skrefum. Að því er varðar þá athugasemd hv. þm. Helga Seljans sem þetta varðaði, þá er það misskilningur að það missi nokkur nokkurn rétt frá því sem nú er að því er þetta varðar.

Frá frv. og yfir í þessa breytingu.

Já, frv., hv. þm. vildi ekki samþykkja frumvarpsgreinina. Frv. er ekki orðið að rétti, mikil ósköp. Það verður ekki bæði sleppt og haldið. En eins og breytingin er þá missir enginn eina krónu í réttindum. Það er algjörlega ljóst. En eins og fyrir liggur þá stóð það ekki til að skerða réttindi manna og því er það af hinu góða að þessi brtt. nefndarinnar verði samþykkt. Að því er varðar þá athugasemd hv. þm. Helga Seljans sem varðar orðið sjálft, fæðingarstyrk. Ég get að vísu skilið að menn velti því fyrir sér hvort það sé einhvers konar ölmusubragð af því. Þess er þó að geta að orðið styrkur hefur verið notað um margar bætur almannatrygginga allt frá upphafi þeirra laga og þar á meðal er fæðingarstyrkur. Það orð hefur verið í tryggingalögum alveg frá upphafi án þess að heyrst hafi stuna eða hósti um að það væri óviðeigandi. Það væri hálfskringilegt að fara að komast að þeirri niðurstöðu núna að þetta sé óviðeigandi. Þetta er að vísu að sjálfsögðu aðeins smekksatriði og það má vel vera að eitthvert annað orð væri betra. Fá mannanna verk eru víst fullkomin. En hitt er annað mál að ég held nú að það mundi kannske valda nokkrum ruglingi að fara að breyta slíkum nöfnum núna af því að það er alveg ljóst hvers eðlis þetta er. Fæðingarstyrkur er fjárhæð sem greidd er öllum fæðandi konum. Ef ég kem aftur að þessu atriði með 60% vinnuþátttöku eða 65%. Það á að vera algjörlega ljóst að fæðingarstyrkurinn að viðbættum hinum hlutfallslegu dagpeningum, eftir þeim reglum sem gilda nú í dag, samsvarar 2/3 fæðingardagpeninganna fullra, þannig að ég held að þetta mál sem þm. Helgi Seljan hafði áhyggjur af sé algjörlega í höfn nú þegar í frv. einmitt vegna fæðingarstyrksins. Ég vil nefna það atriði sem bent var á að nú væri í reglugerð um bændakonur og námsmenn. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það væri til bóta að festa nákvæmlega það fyrirkomulag í lög. Þarna er um takmörkuð réttindi að ræða sem ég get ekkert sagt um á þessu stigi hvort eiga einhvern tímann eftir að breytast. Þetta byggist á samkomulagi við þá sem að þessum hópum standa og er sett í reglugerð samkvæmt því samkomulagi. Það er ekkert sem hefur breytt þessu samkomulagi þannig að það er alveg ljóst að það gildir áfram. Í reglugerð, sem byggð verður á þessum lögum, þá verður þetta auðvitað látið halda sér. Það samkomulag er jafngilt núna eins og fyrir setningu þessara laga. Þetta fannst mér ástæða til að taka fram. Að því er varðar lífeyrisréttindatap á fæðingarorlofstímanum, þá finnst mér nú ekki fullnægjandi að segja eins og hv. þm., og vitnaði hér í einn fyrirrennara minna, hv. núv. þm. Svavar Gestsson. Hann sagði jú á sínum tíma að þessa þyrfti ekki að gæta vegna þess að orlofsgreiðslurnar væru það háar að það í sjálfu sér dekkaði þennan rétt. En það er auðvitað hagsmunamál að þessi tími reiknist inn í önnur réttindi sem byggð eru á greiðslum í lífeyrissjóði og það er atriði sem verður að leysa í reglum og lögum hvers lífeyrissjóðs. Það getum við ekki leyst í svona frv. En ég er hins vegar fylgjandi því að það sé gert.  Að því er varðar ábendingu um að samræma þyrfti réttindi samkvæmt þessu frv. þeim réttindum sem opinberir starfsmenn hafa, þá er í greinargerð frv. einmitt fjallað um það framtíðarmarkmið að gera þetta, á grundvelli sérstaks sjóðs, fæðingarorlofssjóðs. Ég veit það að hv. þm. sem vakti athygli á þessu, Karl Steinar Guðnason, hefur takmarkaða trú á því að það gangi, en ég bið hann að hugleiða það að opinberir starfsmenn fá smátt og smátt samkvæmt þessu frv. helmingi lengri orlofstíma en þeir hafa nú. Og þá bið ég hv. þm. líka að hugleiða hvort það liggi ekki nokkuð í augum uppi að það hljóti að verða hagsmunamál fyrir þann hóp að ganga inn í þetta kerfi þegar þar að kemur. Ég er þeirrar skoðunar að svo sé og hef rætt þetta töluvert við konur sem einnig telja að svo sé. Ég veit að það hefði e.t.v. verið hægt að draga þær lengur á þessu, þ.e. þær konur sem eru opinberir starfsmenn, eins og einhver sagði við mig. En ég held að það sé hreinlegra að ganga frá málinu eins og hér er gert. Hv. þm. veit það auðvitað að við getum ekki að óbreyttum baksjóðum þessa fyrirkomulags gengið inn í það umsvifalaust og án samráðs við aðila vinnumarkaðarins að segja að allir skuli hljóta fæðingardagpeninga jafnháa óbreyttum launum en það hlýtur að hafa verið það sem þm. átti við þegar hann sagði að að öðrum kosti yrði að samræma þetta réttindum opinberra starfsmanna, nema hann hafi átt við styttri tíma en í frv. Þess vegna tel ég að hér sé algjörlega ljóst að bæði þær konur sem ekki komast út á vinnumarkaðinn, eins og hv. þm. sagði, eða vilja ekki fara út á vinnumarkaðinn, þær fá stórlega aukinn rétt með þessu frv. þegar það verður að lögum og einnig verkakonur og aðrar konur á hinum almenna vinnumarkaði. Þær fá líka stóraukinn rétt. Bæði eru greiðslurnar sjálfar nokkru hærri en nú er og auk þess réttindatíminn lengri þannig að að því leyti til tel ég að þetta sé mjög mikið til bóta og snúi hlutum aftur í þá áttina að verða hærri greiðslur, eins og þær voru reyndar áður en þessi lög voru sett. Þegar núgildandi lög voru sett var stórlega dregið úr rétti fjölmargra kvenna sem áttu rétt eftir fyrri lögunum og byggðist á atvinnuleysisbótagreiðslum og reglum þar um. Þær greiðslur byggðust jú annars vegar á 90 virkum dögum og svo barnafjölda. Þannig var réttur fjölmargra kvenna að krónutölu til miklu betri áður en núgildandi lög voru sett. En við erum víst sammála um það, nefndarmenn og ég, að við ætlum með þessu frv. að bæta rétt manna en ekki að taka rétt frá neinum. Ég þakka nefndinni fyrir ábendingarnar og afgreiðsluna á málinu.

Frsm. heilbr.- og trn. (Davíð Aðalsteinsson): Hæstv. forseti. Vegna þess sem fram kom í máli hv. 2. þm. Austurl. um orðið "fæðingarstyrkur", þá er það rétt að þetta heiti bar á góma í heilbr.- og trn. og sýndist kannske fleirum en færri eðlilegt að breyta því. Það skal viðurkennt að ekki varð framhald á þeirri umfjöllun í nefndinni, um það mál. Ef t.d. ætti að breyta þessu orði og tala um "fæðingargreiðslur", eins og jafnvel hefur verið talað um, þá hygg ég að menn lendi í nokkrum vanda að nota það orð mjög víða í greininni. Þar er talað um greiðslu fæðingarstyrks, framlengja skal greiðslu fæðingarstyrks o.s.frv. Að mörgu leyti er þægilegra að hafa um þetta heiti í líkingu við "fæðingarstyrkur". Ég sé hins vegar ekkert á móti að athuga þetta mál. Það tekur ekki langan tíma á milli umræðna ef mönnum skyldi detta í hug eitthvert snjallt orð sem skilaði sömu merkingu. Að öðru leyti sé ég ekki ástæðu til þess að fjalla um frv., en endurtek það sem ég sagði í minni framsögu að það er heildarsamstaða um málið og mikil áhersla lögð á það af hálfu nefndarinnar að málið nái fram að ganga.

Frsm, heilbr.- og trn. (Davíð Aðalsteinsson): Hæstv. forseti. Heilbr.- og trn. hefur haft þetta frv. til laga um fæðingarorlof til meðferðar. Þessi frumvörp fylgjast að, þ.e. þetta frv. sem hér er um að ræða, frv. til laga um fæðingarorlof, og hið fyrra sem nú þegar hefur verið fjallað um. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara yfir frv. Í 1. gr. þess er skilgreint hugtakið "fæðingarorlof". Hefðbundin skilgreining á lagahugtakinu "orlof" er: leyfi frá launuðum störfum, sbr. 1. gr. laga um orlof, nr. 87 frá 1971, en þar segir: "Allir þeir, sem starfa í þjónustu annarra gegn launum, hvort sem þau eru greidd í peningum eða öðrum verðmætum, eigi rétt á orlofi ásamt orlofsfé eða launum." - Eins og stendur hér um 1. gr. þessa frv. Meginmál frv. er að sjálfsögðu 2. gr. frv., þar sem segir: "Foreldri, sem gegna launuðum störfum og eiga lögheimili á Íslandi, eiga rétt á fjögurra mánaða fæðingarorlofi samkvæmt lögum þessum. Frá 1. jan. 1989 skal fæðingarorlof vera fimm mánuðir og frá 1. jan. 1990 sex mánuðir." Að öðru leyti fjallar frv. nokkuð um samskipti, ef ég má svo að orði komast, samskipti launþega og atvinnurekenda. Í 8. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: "Ákvæði laga þessara skerða ekki þann heildarrétt sem verkalýðsfélög kunna að hafa samið um umfram það sem í lögum þessum greinir." Heilbr.- og trn. er einhuga í afstöðu sinni til þessa máls og kallaði til viðræðna Ingibjörgu Rafnar, formann nefndarinnar sein samdi frv., sömuleiðis Ingimar Sigurðsson frá heilbrrn. og Birnu Björnsdóttur, lögfræðing Tryggingastofnunar ríkisins. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. fjh.- og viðskn. (Jón Kristjánsson): Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir áliti fjh.- og viðskn. um frv. til tollalaga. Þetta frv. hefur verið til ítarlegrar umræðu í Nd. og var samþykkt þar með nokkrum breytingum. Fjh.- og viðskn. hefur nýtt þann skamma tíma sem hún hefur til umfjöllunar um frv. til þess að kynna sér efni þess eftir föngum, og hefur kallað til viðræðu Helga Hjálmsson, forstjóra Tollvörugeymslunnar, Árna Árnason hjá Verslunarráði Íslands og Bjarna Jónsson frá Félagi ísl. iðnrekenda. Sigurgeir Jónsson og Lárus Ögmundsson frá fjmrn. unnu með nefndinni og voru henni til ráðuneytis. Það hefur orðið að samkomulagi að 2. umr. um frv. fari nú fram, en einstakir nefndarmenn áskilja sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma milli 2. og 3. umr., en samkomulag hefur einnig orðið um það að 3. umr. um málið fari fram á mánudaginn kemur. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir var fjarverandi lokaafgreiðslu málsins. Þess má geta að auk almenns fyrirvara sem er í nál. um afstöðu allra nefndarmanna skrifar Ragnar Arnalds undir frv. með fyrirvara. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt við þessa umræðu með þeim fyrirvörum sem ég hef nú gert grein fyrir.