Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til athugunar að undanförnu till. til þál. um áætlanagerð í flugmálum, sem er 83. mál þessa þings. Till. hljóðar þannig: „ Alþ. ályktar að fela samgrh., að láta gera fjögurra ára framkvæmda- og fjármögnunarráætlun um flugmál.“ N, hefur athugað þessa till. og hafa henni borist umsagnir frá samgrn. og flugráði sem báðar eru jákvæðar gagnvart þeirri hugmynd að láta semja fjögurra ára framkvæmda- og fjármögnunaráætlanir um flugmál. Það kemur fram í umsögn samgrn. að það hafi, skömmu eftir að þessi þáltill. var flutt, skipað 5 manna nefnd til þess að gera úttekt á íslenskum flugvalla- og flugöryggismálum, og að í nýjum reglum flugráðs er gert ráð fyrir því að það geri heildaráætlun um framkvæmdir flugmála til fjögurra ára í senn. Með hliðsjón af þessum upplýsingum, sem n, bárust, leggur hún einróma til að þar sem tilgangi till. er náð, þá verði henni vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það er nú alllangt liðið frá því að hv. frsm. þessarar þáltill. talaði fyrir henni. Hann kom mjög viða við í sinni framsöguræðu og vil ég mjög gjarnan ræða lítillega um það sem hann ræddi þar um. En till, er þess efnis að Alþ. ályktar að skora á ríkisstj. að hún beiti sér fyrir því að skipuleg leit verði gerð að kolmanna og spærlingi á þessu ári, veiðiskip verði tekið á leigu í þessu skyni og hefji það jafnframt tilraunaveiðar, og enn fremur að hert verði á leit að tilraunaveiðum á loðnu síðari hluta sumars og næsta haust. Ég held að það sé enginn vafi á að það hefur ekkert staðið á því að leita að spærlingi og kolmunna. Hins vegar er rétt að geta þess, að á árinu 1974 voru veidd 14100 tonn af spærlingi, en á árinu 1975 aðeins 4345 tonn. En það er örugglega ekki vegna þess að það hafi skort leit að spærlingi, heldur var mjölverð það lágt að skip og verksmiðjur sáu sér alls ekki fært að veiða þennan fisk nema með töluverðri fyrirgreiðslu. Það eru því fyrst og fremst markaðsmálin og söluverð á þessum afurðum sem gera það að verkum að þessar veiðar hafa dregist verulega saman. Veiði á kolmunna hefur svo að segja engin verið, var 118 tonn árið 1974 og 170 tonn á árinu 1375. Það, sem um er að ræða einnig í sambandi við kolmunna eru auðvitað langvarandi rannsóknir á því hvernig er hægt að framleiða og auka verðmæti á þessum fiski. Og þá vil ég geta þess að á s.l. ári stóðu Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins og Meitillinn hf. í Þorlákshöfn, saman að tilraunum með vinnslu á kolmunna og spærlingi til manneldis, haustið 1975. Kolmunninn var veiddur af rannsóknaskipinu Bjarna Sæmundssyni úti fyrir Austfjörðum í tveim leiðöngrum og fluttur ísaður í kassa til Þorlákshafnar, en spærlinginn veiddi báturinn Þorlákur í Þorlákshöfn skammt suður af Þorlákshöfn. Þessar tilraunir tókust vel, og ég held að það sé óhætt að segja að það eru meiri möguleikar á að vinna kolmunna til manneldis heldur en spærling. Það var reynt að styrkja þessar tilraunir. Fiskimálasjóður veitti Meitlinum hf. styrk að upphæð 1 millj. kr. til tilrauna til mjölvinnslu og manneldis á spærlingi og kolmunna. Enn fremur má geta þess að Fiskimálasjóður veitti 400 þús. kr. vegna tilrauna til frostþurrkunar. Nú hefur fyrirtækið Meitillinn hf. í Þorlákshöfn ákveðið að kaupa flökunarvél. Fyrirtækið sneri sér til sjútvrn. um að það reyndi að greiða fyrir því að það gæti keypt þessa flökunarvél, og ráðuneytið sendi þegar í stað meðmæli til þeirra fjárfestingarlánasjóða sem hér áttu hlut að máli. Það má því af þessu sjá, að það hefur ekki staðið á stjórnvöldum að greiða fyrir þessum tilraunum. Hins vegar vitum við af langri reynslu að allar nýjar vinnsluaðferðir og vinnsla á nýjum tegundum fiska taks langan tíma. Það þarf að skapa markað fyrir þessar afurðir, og það er ekki gert á einum eða tveimur árum. Þá sögu þekkjum við flestir frá því að unnið var að undirbúningi á sölu frystra fiskafurða, að það tók langan tíma, mörg ár, að byggja þá markaði upp og fullkomna þá. Það var ekki farið í stórum stíl út í framleiðslu fyrr en búið var jafnhliða að byggja upp markað. Það er ekki nóg að fiska og vinna afurðirnar, það verður einnig að selja þær, og þetta verður að haldast í hendur. Ég tel sjálfsagt og eðlilegt að leit að spærlingi sé viðhöfð, en til þess þó aðeins að það sé öruggt að það teljist borga sig og standa undir rekstri báta að fara á þessar veiðar. Þá auðvitað á ekki að standa á Hafrannsóknastofnuninni að sjá um að leita að þessum fiski. Og sama er að segja um kolmunnann. Nú er margt sem bendir til þess að það séu heldur betri söluhorfur en voru á s.l. ári. Það eru batamerki víða sem maður getur treyst á, þó að þau haldist kannske ekki í hendur við dýrtíðaraukninguna sem er í þessu blessaða landi. En það er erfitt að ná sama hraða í batamerkjum á viðskiptasviðinu hjá öðrum þjóðum og í hraða verðbólgunnar hér heima, þó að við sjáum sennilega ekki nokkra von um að ná frú Peron í Argentínu í þeim efnum. Þetta verður að haldast í hendur. Þegar við tölum um að leigja skip, leita að þessum fiski og hinum, þá verðum við auðvitað að ákveða í hvaða röð við tökum þessa fiskleit. Ég fyrir mitt leyti tel alveg tvímælalaust að það, sem nú liggur langmest á að gera, er að setja kraft í það að leita að nýjum karfamiðum, því að það er hryggilegt til þess að vita að frá árinu 1974 hefur karfaveiðin minnkað mjög verulega eða úr 37 600 tonnum í 30 300 tonn. Hafrannsóknastofnunin leggur áherslu á leit að karfa, og ég er þeirri ákvörðun mjög sammála. Það er sú fiskleit sem ég vil leggja höfuðáherslu á. Hitt verður svo að ráðast, hvenær hægt er að hefja leit að þeim tveimur fisktegundum sem þessi þáltill. gerir fyrst og fremst ráð fyrir. Í þessari till. er enn fremur lögð áhersla á leit og tilraunaveiðar á loðnu síðari hluta sumars og næsta haust. Það voru gerðar rannsóknir á loðnu fyrir Norðurlandi og leit að henni á s.l. sumri af Árna Friðrikssyni, skipi Hafrannsóknastofnunarinnar, og sömuleiðis voru skip sem hófu þar tilraunaveiðar. Þessar tilraunir gáfu því miður ákaflega lélega raun og það er fyrst og fremst því að kenna að hafís lá fyrir Norðurlandi á þessum tíma. Og mjög lágt verð á loðnuafurðum gerði það að verkum að þessi skip fóru illa út úr þessum veiðum. Jafnhliða voru töluverðir erfiðleikar á því fyrir skipin að losna við þennan afla, og þó alveg sérstaklega kom það í ljós að þeir, sem aflann áttu að kaupa, síldarverksmiðjur ríkisins, voru mjög andvígir því verðlagi, sem var á loðnunni. En þrátt fyrir það að þetta gaf ekki betri reynslu í fyrra, þá er sjálfsagt að halda þessum tilraunum áfram og taka þær upp í vaxandi mæli, enda hefur rn. fyrir löngu gert ráðstafanir til þess og rætt ítarlega við þá fiskifræðinga Hafrannsóknastofnunarinnar sem fyrst og fremst fara með þessi mál. Fyrir röskum mánuði héldum við í sjútvrn. fund með fiskifræðingum um verkefni Hafrannsóknastofnunarinnar á þessu ári og þ. á m. varðandi leit að loðnu fyrir Norðurlandi. Í framhaldi af þeim viðræðum var gefin út reglugerð um loðnuveiðar 20. febr. þar sem bannað er að veiða smáloðnu minni en 12 cm að lengd sé hún verulegur hluti af loðnuafla fiskiskips. Þessi reglugerð var gefin út samkv. till. fiskifræðinga. Og það er mikil áhugi á því að þessar rannsóknir haldi áfram og það er áhugi á því hjá útgerðaraðilum að gera tilraunir með þessar loðnuveiðar. Hinu er ég á, að það er of dýrt og ekki fjármagn fyrir hendi að leigja veiðiskip að öllu leyti til þessara veiða. En það er sitt hvað hvort útgerðarmenn sjálfir hafa áhuga á þessum veiðum og það opinbera komi eitthvað til móts við þá, tryggi þeim ákveðið lágmark í sambandi við þessar veiðar og þá auðvitað með þeim hætti að þeir fái vissar bætur í gegnum Aflatryggingarsjóð, því að þetta geta ekki talist tilrannaveiðar þó að loðnuveiðar hafi litlar verið á þessu tiltekna svæði við Ísland. Hv. frsm. þessarar till. minntist á ýmislegt fleira, en fram kemur í sjálfri tillgr. og m.a. rækjuveiðar á úthafinu, fór þar töluvert inn á rækjuveiðarnar og gat þess jafnframt að með rækjuveiði hafi ekki verið gerðar nema fábrotnar tilraunir hjá okkur íslendingum. Og það er rétt, þær hafa verið gerðar þó nokkuð margar, en mjög fábrotnar, á bátum frá 50–103–140 tonna og þá einstaka sinnum með smástyrk úr Fiskimálasjóði, en í flest skiptin á kostnað þeirra sem áhuga höfðu á því að kanna þessa veiði og rækjuverksmiðjur eiga. Fyrir nokkrum mánuðum kom bréf frá danska utanrrn. til utanrrn. sem sendi það bréf til sjútvrn., þar sem danir fara þess á leit að íslendingar sendi ekki skip til rækjuveiða við Grænland vegna þess að vísindamenn telji að rækjustofninn þar þoli ekki þá miklu sókn sem er í rækjuna, og er talið að til þess að skerða ekki stofninn megi veiðarnar ekki fara yfir 17 þús. lestir. Ég sá fyrir nokkru í Fiskaren, að þar er skýrt frá því að 65 skip muni stunda rækjuveiðar við Grænland og veiða um 70 þús. lestir af rækju á ári eða meira en fjórum sinnum meira en stofninn þolir. Við sjáum á þessu hve gegndarlaus rányrkja á sér stað í rækjustofninn, og veiða erlendar þjóðir 3/4 af þessu magni. Norðmenn veiða einir 22 þús. tonn, spánverjar 20 þús. tonn, Sovétríkin 13 þús. tonn og danir 5 þús. tonn, en grænlendingar áætla að veiðar þeirra á þessu ári verði aðeins 10 þús. lestir. Við getum þrátt fyrir þetta farið í veiðar á rækju innan okkar 200 mílna og það finnst mér sjálfsagt að við íslendingar gerum. En hins vegar hljótum við að bera nokkurn kvíðboga fyrir þeirri gegndarlausu rányrkju sem þarna á sér stað. Það eru ein af okkar stærstu og sterkustu rökum að fiskveiðiþjóðir, sem eiga líf og afkomu sína undir fiskveiðum, eigi að færa landhelgi sína út. Ef grænlendingar færðu sina landhelgi út og reyndu að friða bæði miðin fyrir rækjuveiðum og annarri veiði, þá er um leið verið að tryggja okkar eigin afkomu þegar hafsvæðið á milli Íslands og Grænlands hefur verið friðað. Þá koma þessar þjóðir, sem nú stunda þarna rányrkju, ekki til með að moka þannig upp og eyðileggja fiskimiðin. Þetta er eitt af því sem ýtir undir það og hvetur þjóðir eins og okkur, sem eigum allt okkar undir fiskveiðum, að hvetja aðra til svipaðra aðgerða. Þær munu mjög treysta okkar fiskstofna og fiskigöngur, eins og göngu þorsks af Grænlandsmiðum til Íslands. Ég ætla ekki að ræða þessa till. eða þær skoðanir sem komu fram hjá hv. flm. Ég hygg að ýmsir aðrir vilji svara þó nokkru af því sem kom fram hjá flm. till. í hans framsögu. En ég vildi aðeins láta koma fram hvað gert hefði verið í þessum málum, hvaða ástæður liggja til grundvallar því að spærlingsveiðin dróst svona saman. Ég tel að þær tilraunir, sem áttu sér stað á s.l. hausti varðandi framleiðslu á kolmunna til manneldis, haldi áfram. Ég fyrir mitt leyti tel sjálfsagt og skylt að standa við bakið á því fyrirtæki sem er að gera þessar tilraunir, þar sem er Meitillinn hf. í Þorlákshöfn, Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins geri allt sem hægt er til þess að aðstoða við þessar tilraunir, og unnið verði þegar að því að byggja upp markað fyrir kolmunna til manneldis og leita markaða. En eins og ég sagði í upphafi máls míns, þá tekur þetta allt langan tíma. En á meðan verið er að byggja upp þessa hlið þurfum við ekki að leggja mjög mikla áherslu á leitina að þessum fiski, nema við ætlum að vinna hann til bræðslu, og eins og ég sagði áðan eru mun meiri möguleikar á því nú en voru á s.l. ári. En þá voru þeir nánast engir, þeir möguleikar, vegna þess lága verðs sem var á mjöli á s.l. ári. Það þriðja, sem flm. minntist á og ég gerði einnig, var í sambandi við úthafsrækjuna. Þar hefur ekkert myndarlegt átak verið gert. Tek ég alveg undir hans orð að þar verðum við að gera myndarlegt átak. En við verðum líka að hafa í huga hvað er að gerast norðan við okkur í þessum efnum, eins og ég gerði að umræðuefni.



Herra forseti. Þegar mál þetta var hér siðást til umr. var ég ekki á fundi og fylgdist því ekki með þeim umr. sem þar fóru fram. En ég hef veitt því athygli að hv. flm. till., Tómas Árnason, vék að því í ræðu sinni fyrir till. að hann vildi gjarnan beina spurningum til mín varðandi fiskfriðunarmál og upplýsingar sem sjútvrn. hefðu borist um þau mál frá Hafrannsóknastofnuninni á árinu 1972. Í ræðu sinni komst hv. þm. þannig að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Ég sé að hv. 2. þm. Austurl. er ekki hér í salnum, en hann var sjútvrh. á þessum tíma og ég hefði áhuga á því að heyra hann skýra frá því hvaða afdrif þetta mál fékk á sínum tíma, hvort t.d. málið var tekið upp í ríkisstj. þá og hvort það var rætt, hvort þetta var tekið inn í viðræður við útlendinga á árunum 1973 og 1974 um heimildir þeim til handa til fiskveiða í íslenskri fiskveiðilögsögu.“ Það hafa orðið hér nokkrar umr. um þessar upplýsingar sem Hafrannsóknastofnunin gaf um ástand fiskstofna á árinu 1972. Þær hafa orðið hér áður og þá í þeim tón að helst hefur verið látið að því liggja eð ég sem sjútvrh. hafi í rauninni lagst á þessar upplýsingar og ekkert gert með þær. Þegar fullyrðingar um þetta efni komu hér fram áður gerði ég strax opinberlega aths. við þær og benti á að þær væru með öllu rangar. En ég sé á því, sem hv. þm. Tómas Árnason víkur að í sinni ræðu, að það hefur a.m.k. farið fram hjá honum hvaða upplýsingar ég hafði gefið áður um þetta mál. Mér þykir því full ástæða til þess að rekja hér málið nokkru nánar og þá til upplýsingar bæði fyrir hann og aðra. Það, sem hér er um að ræða, er að á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins fór fram allsherjarúttekt á stöðu þorskstofna í Norður-Atlantshafi á árinu 1971 aðallega. Ráðið hafði komið sér saman um að láta fara fram mjög ítarlega skoðun á stöðu allra þorskstofna á þessu hafsvæði, bæði á Norðaustur-Atlantshafi og Norðvestur-Atlantshafi, og þær fiskveiðinefndir, sem starfa á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins á báðum þessum svæðum, stóðu að þessum athugunum. Tíu heimsþekktir fiskifræðingar báru höfuðábyrgð á þessum rannsóknum og sömdu síðan mjög ítarlega skýrslu um málið sem síðan var afgr. á fundi Alþjóðahafrannsóknaráðsins. Þessi skýrsla var auðvitað ekki aðeins send okkur íslendingum og ekki aðeins send íslenska sjútvrn., heldur öllum þeim sem áhuga hafa yfirleitt á þessum málum hér á þessum svæðum. Henni var ekki stungið undir stól hér eins og sumir hv. þm. virðast halda, heldur var þetta eitt af stærstu umræðuefnum í íslenskum hlöðum og íslenskum tímaritum, sem eitthvað fjalla um þessi mál, á þessum tíma og tekið upp af íslenskum stjórnvöldum, eins og ég skal rekja hér nokkru nánar. En sú niðurstaða, sem kom fram í þessari allsherjarúttekt fiskifræðinganna um stöðu þorskstofna í Norður-Atlantshafi, var í meginatriðum á þá lund að þeir bentu á að allir þorskstofnar í Norður-Atlantshafi væru fullnýttir og nota mætti orðið ofveiddir um þá alla nema íslenska þorskstofninn. Þar var notað orðið að hann væri að fullu nýttur. Það var margt mjög athyglisvert sem kom fram í þessari skýrslu, einkum og sérstaklega það atriði, sem fiskifræðingarnir drógu fram í sambandi við sína athugun, sú stórkostlega breyting sem átt hefði sér stað í fiskveiðum fiskveiðiþjóða, sem veiðar stunda á þessu hafsvæði einmitt á áratugnum frá 1960–1970 einkum að því leyti til hvað stór hluti fiskiskipaflotans, sem veiðarnar stundar, væri orðinn með þeim hætti að hann gæti valið sér auðveldlega veiðisvæði eftir því sem hentaði hverju sinni og upplýsingar lægju fyrir um. Það væri orðið mjög auðvelt að hreyfa þessi stóru skip frá fiskimiðum til fiskimiða og þau hefðu aðstöðu til þess að vera á fiskimiðunum langan tíma í einu. Sem sagt, flotinn var ekki jafnstaðbundinn og hann hafði verið áður, og þá kom veiðin skiljanlega út með allt öðrum 'hætti á meðan mátti segja að tiltekinn fiskifloti frá aðeins nokkrum tilteknum þjóðum stundaði ákveðin fiskimið, en ekki önnur. En nú var sem sagt þessi mikilvæga breyting orðin á, að megnið af fiskiskipaflotanum, hinum afkastamikla, var orðinn hreyfanlegur á þennan hátt, að hann gat valið sér veiðisvæði hvar sem var og hvolfdi sér svo að segja yfir þar sem best veiddist hverju sinni eða útlitið var best. Þar með var auðvitað ofveiðihættan orðin miklu meiri en áður. Svo bar við að þegar þessi skýrsla var fullunnin á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins, þá leið þó nokkur tími frá því að skýrslan var tilbúin og undirrituð af þeim, sem höfðu unnið hana, þar til fundur var haldinn í Alþjóðahafrannsóknaráðinu til þess að ganga þar endanlega frá samþykkt ráðsins á skýrslunni. Einn íslenskur fiskifræðingur var í hópi þessara 10 heimsþekktu fiskifræðinga sem unnu þessa skýrslu. Af þessum ástæðum var það að Hafrannsóknastofnunin íslenska sendi sjútvrn. strax nokkrar upplýsingar um þær niðurstöður sem komu fram í þessu áliti, sendi þær til rn. merktar sem trúnaðarmál, þar sem ekki þótti viðeigandi að birta þetta formlega á meðan sú stofnun, sem átti að taka skýrsluna til endanlegrar afgreiðslu, hafði ekki haldið fund um málið. En um þetta leyti stóðum við Íslendingar einmitt í því að gera ýmsar ráðstafanir í okkar fiskveiðimálum og þá sérstaklega varðandi útfærsluna í 50 mílur. Við tókum þessa skýrslu strax og notfærðum okkur hana mjög til rökstuðnings fyrir okkar máli í viðræðum okkar til breta. Lögðum þar drögin á borðið sem við höfðum í okkar höndum og þeim hlaut að vera kunnugt um. Þó að þau væru ekki endanlega samþ., svo að þau voru notuð af okkar hálfu eins og hægt var. En það var ekki aðeins að þetta væri gert, heldur var skýrslunni, á meðan þetta lá fyrir sem trúnaðarmál, sem ekki var ýkjalengi, dreift til landhelgisnefndar sem starfaði með fulltrúum allra flokka, þannig að þeir fengu allir skýrsluna og efni hennar. Og að sjálfsögðu var málið rætt í ríkisstj., eins og það var rætt af hálfu þeirra samningamanna sem höfðu með landhelgisviðræðurnar að gera af hennar hálfu um þetta leyti. En þetta er ekki nema aðeins lítill hluti af því sem gerðist í sambandi við þessa merkilegu skýrslu og umr. um hana og upplýsingar varðandi hana hér hjá okkur. Ég tel því að það sé rétt að rekja hér, jafnhliða því sem ég hef þegar sagt, hvað var að gerast í okkar fiskveiðimálum einmitt um þetta leyti. En það var að við höfðum tekið ákvörðun, eins og menn kannast við, um að stækka okkar fiskveiðilandhelgi úr 12 sjómílum í 50 mílur og átti að taka gildi 1. sept. á árinu 1972. Það hafði að lokum tekist fullkomin samstaða allra stjórnmálaflokka í landinu um það hvernig skyldi staðið að framkvæmd þeirrar útfærslu með allsherjarsamþykkt hér á Alþ., sem allir þm. 60 talsins tóku þátt í, en þar var grundvöllurinn lagður að því hvernig skyldi vinna að útfærslunni og við hverja skyldi sérstaklega semja um einhverjar fiskveiðiheimildir, m.a. vegna þess hvernig þessi mál voru í pottinn búin frá fyrri tímum. Við vorum því um þetta leyti, þegar þessar upplýsingar komu hér fram og lágu fyrir, einmitt í óða önn að gera ráðstafanir af okkar hálfu á mörgum sviðum til þess að draga úr þeirri ofveiði sem við töldum þá vera á íslensku fiskstofnunum og þá ekki síst þorskstofninum, og bentum á það æ ofan í æ hvað mikil hætta væri einmitt á því að þrátt fyrir vissar upplýsingar, sem lágu fyrir frá Hafrannsóknastofnuninni um að staða íslenska þorskstofnsins væri ekki slæm. Það kemur hér fram í skýrslum, sem ég skal greina frá síðar, að álit þeirra var ekki á neinn hátt eins skýrt og alþjóðafiskifræðinganna í þessari skýrslu, sem m.a. kom fram í því að þegar við unnum að því að setja hér reglur um takmörkun á veiðiheimildum í okkar landhelgi gagnvart okkar eigin mönnum, þá beinlínis lagði Fiskifélagið til að við drægjum ekki úr okkar sókn vegna þeirra upplýsinga, sem þá lágu fyrir. En það voru till. þeirra á árinu 1972, þar sem Fiskifélagið benti sérstaklega á að það teldi að hér væri ekki um beina ofveiði enn þá að ræða hjá okkur, sbr. þessa skýrslu, heldur að stofninn væri fullnýttur og að telja mætti alveg víst að nú drægi bað mikið úr sókn útlendinganna í okkar fiskstofna að við þyrftum ekki sjálfir að draga verulega úr okkar sókn. Við gáfum síðan út reglugerð um stækkun okkar fiskveiðilandhelgi úr 12 mílum í 50 mílur og tókum þá upp í fyrsta skipti í okkar fiskveiðisögu ákvæði um að loka fullkomlega vissum svæðum við landið til friðunarráðstöfunar, fyrir öllum veiðum. Þannig lokuðum við tilteknu svæði á aðalhrygningarstöðvum þorsksins skv. áliti Hafrannsóknarstofnunar og þekktra fiskimanna sem gerðu till. um afmörkun svæðisins. Slík lokun ákveðinna svæða af okkar hrygningarsvæðum hafði aldrei þekkst áður, enda höfðu fiskifræðingar okkar hvað eftir annað. Þegar málið hafði verið tekið upp á Alþ., beinlínis sagt að þeir legðu ekki kaup á slíkt. Í reglugerð okkar í sambandi við útfærsluna í 50 mílur var einnig ákveðið að loka allstóru veiðisvæði fyrir Norðausturlandi þann tíma ársins sem reynslan hafði sýnt að þar var mest um smáfisk að ræða. Slík allsherjarlokun hafði heldur aldrei þekkst áður hjá okkur. Síðan fylgdi hver reglugerðin á fætur annarri um. þetta leyti þar sem nýjum og nýjum svæðum fyrir Norður- og Norðvesturlandi var lokað um lengri eða skemmri tíma fyrir togveiðum, jafnhliða því sem reglur voru settar um stórkostlega skerta aðstöðu þeirra skipa til veiða við landið sem veiddu með botnvörpu. Reglugerðir voru einnig gefnar þá út um að banna algjörlega þorskveiðar í herpinót sem voru þá hafnar hér í allríkum mæli. Minni háttar undantekning var gerð á litlu svæði fyrir Norðausturlandi um takmarkaðan tíma, en um allt aðalveiðisvæðið gilti fullkomið veiðibann með þessu veiðarfæri. Einnig var sett reglugerð sem miðaði við að banna veiðar með þorskanetum sem höfðu minni möskva en þar var tiltekið. Þar var um verulega breytingu að ræða frá því sem áður var. Einnig var sett reglugerð sem miðaði að því að takmarka fjölda neta sem skip höfðu heimild til að hafa í sjó hverju sinni. Þessu var síðan fylgt eftir með því að ráða allmarga menn til sérstaks eftirlits viða um landið til þess að líta eftir því að þessar reglur væru haldnar. Það fór auðvitað ekkert á milli mála og þóttust vist allir vita að þessar reglur yrðu ekki allar haldnar og það yrði ekki hlaupið að því að sveigja menn frá þeim háttum sem þeir höfðu bundið sig við um langan tíma, bæði með netafjölda í sjó og annað þess háttar, að þar yrðu ekki einhver afföll á, og er þar vitanlega ekki um að sakast við neinn. En þessar ráðstafanir voru sem sagt allar gerðar um þetta leyti. Auk þess var starfandi sérstök n. allra þingflokka til að endurskoða þær reglur, sem í gildi höfðu verið, og til að gera till. um nýjar reglur um hvernig ætti að standa að því að nýta hina nýju stækkuðu fiskveiðilandhelgi okkar. Þannig var skipuð 5 manna n. þm. 11. okt. 1971 - strax 11. okt. 1971 - og í þeirri n. voru Gils Guðmundsson, sem var skipaður form., Guðlaugur Gíslason, Ingvar Gíslason, Karvel Pálmason og Jón Árm. Héðinsson. Þessi n. starfaði síðari hluta ársins 1971 og síðan á árinu 1972 og allt fram á árið 1973. Sú breyt. varð síðar á skipan n. að Steingrímur Hermannsson tók þar við störfum Ingvars Gíslasonar og vann lengst af í þessari nefnd. Sem sagt, á árinu 1972 og nokkuð fram á árið 1973 var unnið ítarlegt starf að því hvernig við ættum að standa að því að hemja sókn í okkar fiskistofna og hvernig við ættu að stjórna veiðunum, og á þessum tíma gerir Hafrannsóknastofnunin, fiskifræðingar okkar, till. til þessarar n.. Og það vildi svo til, að Hafrannsóknarstofnunin sendi tvívegis á árinu 1972 till. um fiskveiðarnar. Fyrri till., sem Hafrannsóknarstofnunin lagði fram, voru dags. 2. nóv. 1972. Fiskifélagið gerði að sjálfsögðu sínar ítarlegu till. líka og fjöldamörg samtök útvegsmanna, og það lágu fyrir þessari n. allítarlegt álit um þessi mál frá öllum landshlutum. Það kemur greinilegar fram í þeim gögnum, sem send voru þessari n., m.a. frá Hafrannsóknastofnuninni, að þar vitnar hún til þeirrar alþjóðlegu skýrslu sem hér hefur verið m.a. minnst á. Það var því sannarlega fjallað um allar þær upplýsingar um þetta leyti sem þarna komu fram, bæði af hálfu opinberra aðila, allra þeirra n. sem settar höfðu verið með fulltrúum allra flokka, bæði í sambandi við lagasetningu á Alþ. og eins til samninga við útlendinga og í sambandi við landhelgismálið, - allt lá þetta fyrir þessum aðilum og ekki aðeins þetta, heldur fóru síðan fram, m.a. í tímariti Fiskifélagsins, tímaritinu Ægi, allmiklar umræður um þessi mál. Ég fer ekki að rekja þær að öðru leyti en því að vekja athygli á að þar urðu nokkur athyglisverð skrif á milli eins af okkar þekktustu fiskifræðingum, Jakobs Jakobssonar, og fiskimálastjóra, Más Elíssonar, vegna þess að Jakob Jakobsson kemur þá - þá er komið fram á árið 1973 - fyrstur manna fram með það að hann sé ekki algjörlega sáttur við þá reikningsaðferð sem fiskifræðingarnir 10, þessir heimsþekktu sem stóðu að verkinu á vegum Alþjóðahafrannsóknaráðsins, hefðu beitt varðandi íslenska þorskstofninn sérstaklega. En í þessari skýrslu, þar sem einn þekktur fiskifræðingur okkar hafði tekið þátt í, kom fram að íslenski þorskstofninn var talinn miklu öruggari og jafnari stofn en aðrir þorskstofnar í Norður-Atlantshafi, það hefði sýnt sig af langri reynslu að sveiflur í honum væru miklu minni en í öðrum þorskstofnum og af þeim ástæðum væri ekki þörf á að reikna með jafnafgerandi aðgerðum til þess að ná þeim stofni upp og þeir teldu að þyrfti við aðra þorskstofna. Jakob vakti þá athygli á því að hann væri ekki ásáttur um þetta, það hefði mátt segja um íslenska þorskstofninn ekki síður en hina að hann væri ofveiddur, en ekki aðeins fullnýttur, ef hefði verið notuð sams konar reikningsaðferð varðandi hann og hina stofnana. Og Jakob lagði áherslu á það í skrifum sínum í Ægi að það væri kominn tími til þess að við hættum að nota þetta orð, sem fiskímálastjóri notaði sí og æ, að íslenski atofninn væri ekki ofveiddur, heldur aðeins fullnýttur. - það væri kominn tími til þess að nota orðið ofveiddur um hann líka. Um þetta urðu sem sagt í tímaritinu Ægi allmikil skrif á milli þessara tveggja þekktu manna, hvað væri hið rétta í þessum efnum. Ég bendi aðeins á þetta til rökstuðnings því að það var víðs fjarri því, sem hér er verið að reyna að gefa í skyn, að upplýsingar hafi verið gefnar af Hafrannsóknastofnuninni til sjútvn. á þessum tíma um hættuástand okkar fiskstofna sem rn hafi síðan lagst á. Allt slíkt er auðvitað hreinn tilbúningur og þvættingur, enda væru menn í rauninni að ákæra verulega Hafrannsóknastofnunina sjálfa, fiskifræðingana, því að ekki hefur þeim komið til hugar að halda þannig á málum að þeir ættu að hvísla einhverju að rn. um það hvað kom út úr alþjóðlegri skýrslu sem birt var varðandi þessi mál og þeir höfðu sjálfir tekið þátt í, enda lágu þeir ekkert á því þegar ráðið var búið að taka skýrsluna fyrir. Þá var aðeins eftir þessi stutti tími frá því að skýrslan lá í höndum fiskifræðinganna þar til hún var borin undir Alþjóðahafrannsóknaráðsfund til endanlegrar afgreiðslu sem þeir óskuðu eftir að farið væri með efni skýrslunnar sem trúnaðarmál. Ég gæti auðvitað rakið hér í miklu lengra máli og óteljandi röksemdum svo að segja hvernig þessi mál bar að og hvernig að þeim var unnið á árinu 1972 og árinu 1973. Það sýnir aðeins að þeir, sem reyna að halda einhverju öðru fram eða á þá lund að hér hafi eitthvað verið falið fyrir þjóðinni af upplýsingum sem gefnar hafi verið um stöðu íslenskra fiskstofna um þetta leyti, þeir eru annaðhvort mjög illa að sér um þessi efni og hafa lítið fylgst með því sem var að gerast um þetta leyti eða þá að þeim þykir þægilegra að halda öðru fram en því sem er rétt. Þessi mál lágu sannarlega fyrir Alþ. til afgreiðslu og Alþ. afgreiddi lög á þessu tímabili um það sem það taldi að rétt væri að gera til þess að hefta sókn í íslensku fiskstofnana. Það er auðvitað enginn vandi að koma á eftir og halda því fram að við hefðum þurft að gera betur en við gerðum. Reynslan hefur sýnt það að við hefðum vissulega þurft að færa landhelgina út í 50 mílur og hefja þá baráttu, sem þar var hafin, helst nokkrum árum áður en við gerðum bað. En um það tókst ekki samstaða. Það er líka hægt að segja að við hefðum ekki átt að semja við útlendinga um neinar heimildir til fiskveiða innan 50 mílnanna eftir 1. sept. 1972. Auðvitað hefði það gefið betri raun. En það samkomulag, sem ég vitnaði til og var gert hér á Alþ. á mjög einstæðan hátt, þar sem allir alþm , hvernig einn einasti, stóðu að samkomulaginu sem var gert á Alþ. 15. febr. 1972. Það var mjðað við það og það tókst ekki samkomulag á öðrum grundvelli en að sú stefna yrði mörkuð að jafnhliða útfærslunni skuldbyndum við okkur til þess að halda. áfram samningaviðræðum, sérstaklega við Bretland og V-Þýskaland, um ákveðinn umþóttunartíma fyrir þessar þjóðir. Ég þarf ekki að fara út í að rekja það. Menn vita mætavel hvaða ástæður lágu til þess fyrst og fremst að menn töldu að þetta mál okkar, 54 mílna landhelgin, yrði varla sótt af okkar hálfu án þess að gefa þessum aðilum með þá samninga, sem þeir töldu sig hafa fullgilda í höndunum, - það yrði varla sótt án þess að við gæfum þeim nokkurn tíma til umþóttunar. Og þessi stefna var mörkuð. Það var því engin deila um það allan þann tíma sem baráttan við breta stóð, frá 1. sept 1972 og þar til samningur var gerður við þá 13. nóv. 1973, allir flokkar höfðu viðurkennt að þeir mundu fallast á þá leið í landhelgisbaráttunni að samið yrði um umþóttunartíma. Ágreiningurinn var allur um hvað þessi umþóttunartími ætti að vera langur og hvað veiðiheimildir breta og vestur-þjóðverja ættu að vera miklar. Það vita svo allir hv. þm. hvernig fór í þessum efnum, þar sem gerður var síðan samningur við breta 13. nóv. 1973, til tveggja ára og um tiltekna veiðiaðstöðu hér við land. Ég var einn í þeim hópi sem lét það koma mjög skýrt fram á Alþ. að ég teldi að þá hefði verið samið til of langs tíma og um of mikil veiðiréttindi. En þar sem mér var ljóst að það var engin leið að koma öðru fram og það lá fyrir skýr meiri hl. hér á Alþ., fyrir þessari samningagerð, þá féllst ég á það fyrir mitt leyti að standa að þeim samningi eins og Þingtíðindin bera gleggst vitni um. Sá fyrirvari, sem ég hafði þá á og minn flokkur í þessum efnum, kemur skýrt fram í Þingtíðindum, hvað það var sem við töldum að væri áfátt við þann samning og hefði þurft að vera á annan veg og hvers vegna við féllumst á samningsgerðina. Vegna þeirrar alvarlegu stöðu, sem upp er komin í þessum málum hjá okkur, er mjög mikilvægt að menn átti sig á því hvað hefur raunverulega verið að gerast í þessum málum okkar fyrir utan almennar aðgerðir sem við höfum gripið til og liggja fyrir í reglugerðum og tilskipunum, lokun svæða og heftingu á veiði og svo aftur á hina hliðina í sambandi við stækkun okkar fiskiskipaflota og aukna sókn, eins og menn tala um, en ég nota nú ekki í sambandi við okkar þorskveiðar það orð og vek athygli á því að það liggja ekki fyrir fræðilega hjá okkur neinar mælingar um sóknarþunga af okkar hálfu í þorskveiðar. Engar slíkar mælingar liggja fyrir. En það er fróðlegt í þessum efnum að sjá hvað hefur verið að gerast varðandi þessi mál og líta þá bara á beinar tölur úr opinberum skýrslum. Ég skal nefna hér nokkrar tölur sem segja býsna mikið um þetta. Fyrsta árið, eða árið næsta áður en við færðum okkar landhelgi út í 50 mílur, þ.e.a.s. árið 1971, sem var síðasta heila árið sem útlendingar gátu stundað hér veiðar eftir gamla laginu án þess að okkar nýju reglur væru farnar að taka gildi sem miðuðu að því að draga úr sókn útlendinga á því ári árinu 1971, veiddu útlendingar hér á Íslandsmiðum af svonefndum þorskafla, - það er ekki aðeins þorskurinn einn, heldur einnig ufsi og karfi og ýsa. - þá veiddu þeir hér 384 þús. tonn það ár. Árið 1972 seig afli þeirra niður í 309 þús. tonn, þá gætti sem sagt útfærslunnar nokkurn tíma. Árið 1973 seig afli þeirra enn niður í 279 þús. tonn. Árið 1974 seig afli þeirra enn niður í 230 þús. tonn. Og eftir því sem upp hefur verið gefið um afla aðalveiðiþjóðanna, en formlegar skýrslur liggja ekki fyrir um árið 1975, ekki nákvæmar, hefur afli útlendinga á Íslandsmiðum verið 185 þús. tonn árið 1975. Eins og menn sjá hefur afli útlendinga minnkað á þessu tímabili um helming, rétt að segja um helming. En það er líka fróðlegt að sjá hvernig afla íslendinga hefur verið háttað á þessu sama tímabili. Árið 1971, árið áður en við færðum út, var heildarafli okkar af þessum fisktegundum 417 þús. tonn, en árið 1975 var þessi afli ekki 417 að vísu, hann var 419. Hann hefur haldist svo að segja óbreyttur eins og tölurnar sýna á þessu tímabili, með minni háttar sveiflum, en nálega óbreyttur, heildarafli okkar. En heildarafli útlendinganna á þessum miðum hefur fallið um helming. Þegar athugaður er sérstaklega samdrátturinn í veiðum breta og þjóðverja, sem hér skipta mestu máli, þá er þetta mjög svipað hjá þeim. Árið 1971 veiddu þeir 335 þús. tonn, en nú árið 1975 165 þús tonn. Það er því auðvitað ekkert um það að villast að á þessu tímabili höfum við náð umtalsverðum árangri þó að hann hefði mátt vera meiri. Við höfum verið að draga úr sóknarþunga útiendinganna. En það, sem kannske skiptir þó allra mestu máli, er að við náðum algjörlega tökum á því að bægja frá okkur þeirri hættu sem var talin af öllum þeim, sem best þekktu til, mesta hættan varðandi þessi mál sem við stóðum frammi fyrir þegar við vorum að fara í útfærsluna út í 50 mílur. Við stóðum þá einmitt frammi fyrir því, að hinn stóri, hreyfanlegi floti, stóru skipin, sem gátu legið í 2–3 mánuði á miðunum, jafnvel lengur í einu, með allar sínar stórkostlegu upplýsingar til veiða, var einmitt byrjaður, byrjaði samkvæmt skýrslum Fiskifélagsins, þá kemur skýrt fram hjá þeim, hann byrjaði að hreyfa sig hingað til Íslandsmiða seinni hluta ársins 1969, er hér allverulega árið 1970, - það ýtti þá fyrst og fremst við okkur, að nú gætum við ekki beðið lengur, - og á árinu 1971. Þetta var t.d. í fyrsta skipti á þessum árum sem við höfðum séð á okkar miðum stór verksmiðjuskip rússa og margra annarra þjóða, og skýrslur breta sýndu það líka að stóru skipin þeirra, sem við vildum einmitt losna við fyrst og fremst, voru einmitt að byrja veiðar hér á þessum slóðum á þessu tímabili. Fyrir alla þessa stórvaxandi sókn tókum við með öllu, gátum strikað hana út. En þetta breytir ekki því að við stöndum frammi fyrir alvarlegum vandamálum í dag af því að við hefðum þurft að geta gert betur. En það er allt of ódýr skýring hjá þeim sem halda að í almennu pólitísku þrasi geti þeir afgreitt þetta með því að segja - ja, öll ólukkan núna stafar eiginlega af því að Lúðvík Jósepsson var ekki nógu harður og hann sveikst um að hlíta þeim aðvörunum sem fram komu frá fiskifræðingunum árið 1972. Allt slíkt er auðvitað hreint slúður. Allar upplýsingar þeirra lágu opinberlega fyrir, var um fjallað, lög voru sett á Alþ. reglugerðir voru gefnar út. En við höfðum ekki sakarafl til þess að víkja útlendingunum fullkomlega af okkar miðum, urðum að láta þar í minni pokann, eins og menn vita. Menn getur greint á um það hvort við hefðum getað gert betur en við gerðum í þeim átökum, alveg eins og menn getur greint á um það nú í dag hvort við gætum gert meira en gert er í dag til þess að koma í veg fyrir veiðar útlendinga. Ég hygg að það, sem ég hef sagt um þessi mál, þó að margt sé í rauninni ósagt og væri freistandi að fara hér inn á, - ég hygg þetta sé fullkomið svar fyrir hv. þm. Tómas Árnason við því sem hann vék hér sérstaklega að um það hvernig þessum málum hafi í rauninni verið háttað á þessum tíma, hvað hafi komið fram af þessum málum, hvað hafi verið gert, og þá er auðvelt að rekja sig áfram í því hverjir það eru sem hefðu kannske viljað gera eitthvað meira. En till. hv. þm. fjallar í rauninni um annað en það sem ég hef gert hér aðallega að umtalsefni, en þar var ég fyrst og fremst að svara því sem að mér var beint. Till. hans fjallar um að gerðar séu sérstakar ráðstafanir til þess að leita eftir nýjum fiskimiðum og þá sérstaklega nýjum veiðimöguleikum og að efnt verði til tilraunaveiða. Ég skal ekki verða langorður um þetta, en vil aðeins segja það, að á þeim tíma öllum sem ég hef gert hér að umtalsefni hefur verið unnið að þessu. T.d. í minni stjórnartíð var unnið að þessu eins og að mögulegt var talið að gera á þeim tíma. Sjálfur hafði hv. þm. m.a. minnst nokkuð á það, að hér voru gerðar tilraunir til veiða á kolmunna og spærlingi og aðilar studdir til þess á sínum tíma. Það er rétt, sem hér kom fram hjá hæstv. sjútvrh., að meginástæðan til þess að t.d. spærlingsveiðar eru ekki miklum mun meiri en raun hefur á orðið, t.d. á s.l. ári, er sú, að það er enginn rekstrarlegur grundvöllur fyrir slíkum veiðum á meðan svo að segja ekkert er borgað fyrir það hárefni sem fer til mjölvinnslu. Það getur auðvitað enginn aðili, miðað við okkar tilkostnað og kröfur okkar útgerðar og sjómanna, stundað slíkar veiðar með því að fá greiðslu svipað því sem ákveðið hefur verið við okkar hráefnisverðsákvörðun. Þar liggur aðalvandinn. Ég álít fyrir mitt leyti að ef það þætti tiltækilegt að hækka verðið allverulega á spærlingi til vinnslunnar, þá efast ég ekkert um að allmargir bátar mundu hefja þær veiðar. Og það þyrfti að hafa eins og áður nokkurn hemil á því hvernig að þeim veiðum er staðið, því að það er mikil hætta á því að þorskur fljóti þar með, en spærlingsveiðarnar eru stundaðar með trolli sem er alveg ólöglegt gagnvart þorskveiðum. En varðandi kolmunnann, þá hafa líka bátar verið styrktir nokkuð til útgerðar. Þar höfum við rekið okkur á það að veiðar á kolmunna hafa hjá öllum mistekist á þeim tíma sem við höfum sérstaklega haft áhuga á að reyna þær veiðar, en það er sem sagt eftir loðnutímabilið. Ef við hefðum viljað senda okkar skip á fiskimiðin fyrir vestan Írland, á aðalhrygningarstöðvar kolmunnans, eins og norðmenn hafa gert nokkuð og nokkrar aðrar þjóðir, strax í marsmánuði og verið þar í mars og apríl, þá er enginn vafi á því að við hefðum getað veitt talsvert af kolmunna eins og þeir, ef útgerðarmenn okkar hefðu verið fúsir til þess. En menn hafa alls ekki viljað skipta á því úthaldi, miðað við sina aðstöðu, og loðnuveiði. Fyrir því er enginn grundvöllur. En kolmunnaveiðar eftir að kemur fram í maí og júní og júlímánuð, sem reyndar hafa verið hér hjá okkur, þær hafa ekki heppnast. Það eru ýmis útgerðarfyrirtæki hér sem tekið hafa á sig mikla skelli, mikil útgjöld í sambandi við þessar veiðar og þær hafa ekki heppnast. Og ég hef ekki neina trú á því að gerðar verði verulegar tilraunir til þessara veiða áfram, nema þá að opinberir aðilar vilji styðja við slíkar tilraunaveiðar með allverulegum fjármunum. Þá má auðvitað fá betur úr því skorið hvort þessar veiðar geta gefið betri raun en orðið hefur, og þá væri kannske einnig hægt að fullreyna það hvort hægt er að vinna eitthvað af þeim afla sem okkar afkastamestu skin gætu þó náð í til manneldis. Ég er hins vegar á því að við getum gert ýmislegt í sambandi við tilraunaveiðar sem gæti dreift okkar flota, eins og vakir fyrir hv. þm. með till. Og alveg sérstaklega legg ég áherslu á það, að við gætum hafist handa í sambandi við rækjuveiðar á djúpmiðum. Það liggur t.d. fyrir, Hafrannsóknastofnunin hefur staðfest það sem okkar sjómenn voru búnir að halda lengi fram, hún hefur staðfest með sínum rannsóknum að það eru býsna auðug rækjumið úti fyrir Austurlandi, einnig úti fyrir Norðurlandi, þar sem er um úthafsrækju að ræða sem er eftirsótt vara. En ég hef heldur enga trú á því að skorið verði úr þessu á fullnægjandi hátt, hvort þetta getur orðið arðvænleg útgerð, nema til þess fáist verulegur fjárhagsstuðningur hins opinbera í byrjun. Einstakar útgerðir hafa ekki bolmagn til þess að tryggja sínum áhöfnum það kaup og standa undir þeim rekstrarkostnaði sem þessu fylgir. En það hefði verið þýðingarmikið að ekki minna en 2–3 skip úr hvorum landsfjórðungi um sig, fyrir norðan og austan, hefðu getað stundað þessar veiðar í tvo, þrjá mánuði samfleytt til þess að fá rækilega úr því skorið hvernig gæfist slík útgerð. Þar með hefði kannske tekist að leggja grundvöll að því að þessar veiðar væru hafnar fyrir alvöru án stuðnings. Málið snýst því einfaldlega um það hvað hið opinbera treystir sér til að gera í þeim efnum að styrkja menn til byrjunar útgerðar, af því að það er ekkert gamanmál fjárhagslega séð að hefja slíkar veiðar. Ég veit að það er ekki aðstaða til þess að halda þessum umræðum miklu lengur áfram nú - eða ég get ekki tekið hér allan tímann. Ég hefði þó sannarlega haft áhuga á því að ræða í sambandi við þetta mál að nokkru leyti þá frásögn sem skýrt er frá í blöðum í dag, að sérstök stjórnunarnefnd fiskveiða við landið er að komast að þeirri niðurstöðu og farinn að leggja til að það eigi að stöðva allar veiðar íslendinga, sem gefa einhverja raun, í 2–4 mánuði á þessu ári til þess að ná því marki að draga niður aflamagn okkar af þorski um þriðjung frá s.l. ári, um 90 þús. tonn af 270 þús. tonnum sem veiðin var. Það er enginu smáræðis vandi sem við stöndum frammi fyrir ef það á að verða ofan á að við bregðumst þannig við að við segjum einfaldlega, t.d. við allan okkar togaraflota og öll þau skip sem eitthvert magn bera að landi, að þar skuli menn taka sé fjögurra mánaða frí á komandi sumri. Það þýðir auðvitað í heilum landshlutum, þar sem vinnan er að langmestu leyti fiskvinna, frá 80–90% af allri almennri vinnu, hún er vinna við að tilreiða þorsk til útflutnings, - það er stærri verkfallsboðun en maður hefur heyrt nefnda hér í okkar landi fyrr. Það er því vissulega ástæða til þess að þessi mál séu rædd, hvernig á að taka á þeim, og reynt að ná sem allra viðtækustu samstarfi um það. Einmitt út frá þessu sjónarmiði þykir mér einsýnt, að það verður ekki undan því vikist að hið opinbera leggi á sig nokkrar fjárhagslegar byrðar til þess að reyna að dreifa flotanum, m.a. í sambandi við nýjar veiðar. En það þýðir ekki að segja mönnum einfaldlega að þeir skuli gera þetta sjálfir, því að það kostar meira en svo að íslensk útgerð geti yfirleitt gert það. Ég álít því að sú n., sem kemur til með að fjalla um þessa till., þurfi að athuga að breyta till. þannig að það sé ákveðið að verja skuli ákveðnum fjármunum í því skyni að gera tilraunaveiðar kleifar. Til þess verður hreinlega að leggja fram fé, nokkra tugi millj. kr. Um það þýðir ekkert að fást. Ef þetta á að verða þarf að gera það. Almenn þál. og áskorun gildir ekki nema það sé hreinlega tekið fram að til þess sé ætlast að ríkisstj. fái heimild til þess að taka lán eða útvega sér fjármuni á annan hátt til þess að standa undir þessum aðgerðum.



Herra forseti. Um þessa litlu till. um fiskileit og tilraunaveiðar hafa nú orðið allvíðfeðmar umr. og menn komið viða við og ætla ég að vísu ekki að blanda mér mjög mikið inn í þær umr. En heyrðist mér rétt, - og því miður er nú hv. 2. þm. Austurl. ekki við, - en heyrðist mér rétt að hann væri í gríðarlega langri ræðu áðan að fullvissa menn um að hann væri sérstakur fiskverndari og fiskleitarmaður? Hafi svo verið, þá hef ég heyrt rétt. Hann rifjaði það upp, sem áður hefur komið fram, að í ársbyrjun 1972 þingaði Norður Atlantshafsfiskveiðiráðið um ástand fiskstofna í Norður-Atlantshafi. Þótti tími til kominn að bera saman bækurnar um hið alvarlega ástand, sér í lagi hið alvarlega ástand þorskstofna Norður-Atlantshafsins. Niðurstaða þessarar ráðstefnu varð sú, að þorskstofnar í Norðaustur-Atlantshafi hefðu þegar árið 1962 verði fullnýttir og þegar þar var komið sögu, árið 1972, löngu ofnýttir, þar með talinn hinn íslenski þorskstofn, enda þótt íslenskir fiskifræðingar siðar meir eða í framhaldi af þessari ráðstefnu hefðu nokkuð aðra skoðun í þessum efnum. Og niðurstaða ráðstefnunnar, sem var haldin í Danmörku, var sú að æskilegasta sóknin væri helmingi minni en sú sem var árið 1972, og ég legg áherslu á að hinn íslenski þorskstofn var ekki undanskilinn í þessu efni. Hv. 2. þm. Austurl. rifjaði það upp að við hefðum sem mest að vinna við ýmsar friðunarráðstafanir þegar árið 1972, útfærslu landhelginnar í 50 sjómílur. Það er alveg hárrétt, það höfðum við. En við höfðum einnig sem mest að vinna í öðrum efnum, m.a. að því að afla okkur nýrra stórvirkra fiskveiðitækja, nýju togaranna, 60–70 talsins eða hvað þeir eru orðnir nú. Og við unnum ýmis önnur verk sem ekki verða beinlínis talin fiskverndarverk, eins og að semja við breta um 130 þús. tonn af fiski árið 1973. Ég er ekki að gagnrýna hann fyrir það, ég samþ. þetta sjálfur enda þótt mitt atkv. væri ekki leigugreiðsla fyrir ráðherrastól eins og hans, eins og hann hefur sjálfur lýst átakanlega margsinnis. En þessi skýrsla, sem gefin var á miðju sumri árið 1972, var að sínu leyti alls ekki bjartari yfirlitum en sú skýrsla sem á síðasta ári var gefin út og nefnd hefur verið svarta skýrslan. Og spurningin er: Hvers vegna urðu svo lítil viðbrögð við þessu þá, árið 1972, sem raun ber vitni, þessu áliti Norður-Atlantshafsfiskveiðiráðsins? Það var ritað bréf upp úr miðju ári til sjútvrn., þar sem þessi skýrsla var lögð fram og alls ekki sem leyndarmál. Engin sérstök viðbrögð voru við þessari svörtu skýrslu. sem þá barst, umfram það sem við höfðum þegar markað okkur í fiskveiðimálum okkar, útfærsla landhelginnar og friðun og verndun bæði svæða og fiskstofna. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið mistök að taka þá skýrslu ekki alvarlegar en gert var. Ég er ekki þar með að segja að ég sé einn í þeim hópi sem tekur hina seinni svörtu skýrslu eins alvarlega og virðist vera að gangi hreint taugaveiklun nær, m.a., eins og minnst hefur verið á, tillaga gerð í þá átt að leggja hinum nýja fiskiskipaflota okkar. Það nær auðvitað engu tali og er óþarft. Þó að við verðum að taka fyllsta tillit til þess sem nú liggur fyrir og mjög rík áhersla hefur verið lögð á, þá er er óþarft gjörsamlega að missa stjórn á sér. En svo er helst að sjá sem ýmsir, sem maður hefði þó vænst, að héldu höfði sínu, séu hreint ekki með réttu ráði þegar þessi mál ber á góma nú. Ég stóð ekki aðallega upp hér til að orðfæra þessi atriði sérstaklega, heldur til að minna á það, að ég hef nokkrum sinnum flutt till. hér á hinu háa Alþ. um bæði fiskileit og fiskrækt og fengið daufar undirtektir, að ekki sé meira sagt. Ég minnist þess ekki að einn einasti maður hafi yfirleitt tekið til máls um þær, t.d. till. sem ég flutti árið 1973 - till. til þál. um leit að nýjum karfamiðum í úthafinu, mál sem hafði verið rannsakað fyrir mig gaumgæfilega af sérfræðingum. Það var ekkert skeytt um þessa till. Þetta var í ráðherratíð hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar. Það er talið að hér suður og vestur af landinu sé gríðarlega stór karfastofn í úthafinu. Það hafa aðeins verið farnir fjórir leiðangrar á allt of litlu skipi búnu of litlu vélarafli til þess að rannsaka þennan karfastofn. Það er þó vitað að hann er gífurlega stór, en hefur ekki enn þá verið fundið, hvenær hann þéttist þannig að hann verði veiðanlegur. En það hlýtur þó að ske, eða a.m.k. ætla menn að svo sé um fengitímann. Engar rannsóknir hafa farið fram sem leitt hafa okkur í sanninn um hvort hér sé um veiðanlegan fiskstofn að tefla. Er þó einsýnt að ef þetta tekst, sem sérfræðingar binda vonir sinar við, þá mundum við í stað þess að leggja skipum okkar í tvo eða fjóra mánuði geta e.t.v. sent þessi stórvirku tæki á ný mið í stofn sem er alveg ónýttur enn. En viðbrögðin urðu sem sé engin við þessari till. minni né heldur fiskræktartill., sem ég hef áður flutt. Ég get svo að lokum aðeins lýst því yfir að ég styð till. hv. þm. Tómasar Árnasonar um fiskileit og tilraunaveiðar. Hann fjallar hér um kolmunna og spærling, og rétt er það að þar virðast vera til stofnar sem mætti sækja fastar í eða öllu heldur - eins og með kolmunnann - nýr stofn sem við næstum því alls ekki höfum sótt í, en er með þeim stærstu og öflugustu í Norður-Atlantshafi. En ég vil leggja áherslu á við þá n. sem fær þetta til meðferðar, að hún taki til athugunar þá till. sem ég flutti á sínum tíma um leið að nýjum karfamiðum. Það er eins og ég segi, þær upplýsingar, sem lágu henni til grundvallar, voru unnar af sérfræðingi, þannig að þar er ekki um neinar lausafréttir að tefla, heldur rækilega rannsakað mál. Sá maður, sem mest hefur um þetta fjallað á vegum Hafrannsóknastofnunarinnar, dr. Jakob Magnússon, hefur geysilega mikinn og einlægan áhuga á því að þessu máli verði hrundið í framkvæmd. Til þess þarf öflugt togskip, en við eigum nóg af slíkum skipum nú. Það var rannsóknaskipið Bjarni Sæmundsson sem reyndist, eins og ég sagði, bæði of lítill og vélarvana til þess að hann hefði nægilegt afl til að rannsaka þetta á því dýpi sem þessi fiskstofn er yfirleitt finnanlegur. Ég hvet til þess að menn taki mikið mark á álíti sérfræðinga okkar og meira en áður. Það fer ekkert milli mála um þær upplýsingar, sem lágu fyrir á miðju ári 1972, að allt of lítið tillit var tekið til þeirra. Hins vegar sýnist mér nú sem menn gjörsamlega gangi um skör fram í viðbrögðum sínum og æðibunugangi að kalla má við þeim að vísu áhyggjumiklu upplýsingum sem nú hafa verið fram fluttar vegna ástands þorskstofnsins íslenska. Við þurfum að leggja aukna áherslu á hvers konar fiskileit og rannsóknir og ræktun. Þetta kostar allt mikið fé, en því er áreiðanlega vel varið og verður vel varið. Við þurfum auðvitað skipakost Hafrannsóknastofnunarinnar. Og umfram allt verðum við að hlíta og fara eftir þeim ráðum sem vísindamenn okkar gefa okkur. T.d. þyrftum við að ganga af þeirri trú að fiskigöngur fari eftir lagabókstaf, en með þeim hætti hefur verið hér í þing gengið frá málum að kalla. Við þurfum að hafa rúma rammalöggjöf. Ég hef margsinnis tekið fram skoðun mína um nýtingu fiskveiðilögsögunnar. Við þurfum að stjórna nýtingunni hratt frá degi til dags að kalla að ráðum hinna færustu manna. Þetta er eitt dæmi um það. Þótt ég sé mikill þingræðissinni og krefjist aukins valds til handa stjórnmálamönnum, þá er þetta eitt dæmi um nýtingu fiskveiðilögsögunnar þar sem stjórnmálamenn eiga hvergi nærri að koma, heldur sérfræðingar á því sviði. Ég hef átt sæti í fiskveiðilaganefnd sem hefur að undanförnu fjallað um þessi mál. Mér er stórlega til efs að niðurstaða af rannsóknum hennar og umr. verði á þá lund sem ég hefði helst kosið. En eins og jafnan vill verða, þá er það málamiðlun sem þarf að nást, menn fá gjarnan ekki allt sem þeir ella hefðu kosið. Þó mun væntanlega það vinnast á að hægt sé að grípa til skyndiaðgerða til verndunar ákveðnum svæðum þar sem hætta er á ofveiði eða veiði á smáfiski. Og innan tíðar væntanlega sér þetta frv. dagsins ljós. Við eigum eftir að vísu ótalmargt órannsakað til þess að þeir geti nokkra dóma kveðið upp, sérfræðingar okkar í þessum efnum, en allt að einu verðum við að fara í meginatriðum eftir till. þeirra. Það getur aldrei orðið okkur nema til góðs.

Flm.(Tómas Árnason): Herra forseti. Ég flutti talsvert ítarlega framsöguræðu fyrir þessari þáltill. um fiskileit og tilraunaveiðar og kom nokkuð víða við í mínu máli og raunar ræddi ég málið á breiðari grundvelli en till. sjálf er orðuð. Ég vil láta í ljós ánægju yfir því hversu miklar umr. hafa orðið um till. og með þann áhuga sem komið hefur fram hjá mörgum þm. varðandi þetta mál, og ég er í sjálfu sér ekki undrandi á þessu, vegna þess að hér er um að ræða að mínum dómi mjög stórt mál eða kannske öllu heldur hluta af mjög stóru máli, þar sem eru okkar fiskveiðar og möguleikar okkar til þess að fullnýta alla þá fiskstofna sem hægt er að veiða á íslandsmiðum. Það liggur fyrir að flestir okkar helstu nytjafiskar tilheyra fiskstofnum sem eru ofveiddir. Þess vegna álít ég að á sama tíma sem við höfum lagt meginkapp á að færa fiskveiðilögsögu landsins út til þess að gera akkur kleift að nýta þá fiskstofna sjálfir sem veiddir eru á Íslandsmiðum, þá beri okkur að gera allt sem mögulegt er til þess að veiða þá fiskstofna, sem allir eru sammála um að ekki eru ofveiddir, í talsvert miklum mun meira mæli en gert er og gert hefur verið. Ég kom sérstaklega inn á loðnuna og loðnuveiðarnar. Ég held að það sé samdóma álit fiskifræðinga að miklar líkur séu á því að hægt sé að lengja loðnuúthaldið til talsvert verulegra muna frá því sem nú er með því að veiða loðnu norður og norðvestur af landinu á sumrin, sérstaklega seinni part sumars og fram á haust. En til þess að við getum það þarf miklu meiri tilraunaveiðar en fram hafa farið til þessa. Það er t.d. vitað að hinum kraftmiklu göngum loðnunnar, sem ganga að Austurlandinu og suður fyrir landið og raunar stundum einnig vestur fyrir, en sérstaklega göngunum, sem ganga austur fyrir landið, fylgir ungloðna, sem verður eftir og snýr við aftur til norðlægra slóða. Það hefur ekki verið lagt í það mikið starf enn sem komið er að fylgja þessari loðnu eftir til baka og fylgjast með henni, hvað af henni verður, hvernig hún hagar sínum göngum og að hve miklu leyti mögulegt væri að veiða hana. Þetta er einn af þeim þáttum sem till. fjallar um. Þá fjallar hún einnig um kolmunnann. Það er enginn vafi á því að möguleikar eru á talsvert verulegum kolmunnaveiðum. En til þess að það verði kleift þurfa að fara fram miklu viðtækari og meiri tilraunaveiðar en fram hafa farið til þessa ásamt leit. Ég gat um það í framsöguræðu minni að Gunnar Hermannsson skipstjóri á Eldborgu, sem er einn af duglegustu aflamönnum íslenska fiskiflotans, skrifaði grein um tilraunaveiðar Eldborgar á árinn 1972 og sagði í þeirri grein svo, með leyfi hæstv. forseta: „Til þess að marktækur árangur náist, hvort heldur jákvæður eða neikvæður, þarf þó meira til en 1–2 veiði- og rannsóknaskip í 3 vikur eða mánuð af og til. Það er áreiðanlega engin ástæða til að gefast upp að svo stöddu, enda mættu menn hafa í huga að markaðsmál geta breyst til hins betra með litlum fyrirvara. Ef almenn neysla kolmunna ykist skyndilega yrði sannarlega annað uppi á teningnum með verðlag afurðanna og 600–1000 tonna mánaðarafli yrði þá varla litinn hornauga. Þá er enn fremur ósvarað þeirri spurningu hvort kolmunninn er veiðanlegur í júlí og ágúst eða á þeim tíma sem hann var að eyðileggja veiðarfærin fyrir okkur hér á árunum, eins og drepið var á í upphafi.“ En þarna á Gunnar Hermannsson við það að a.m.k. ein síldarvertíð á Austfjarðamiðum endaði í raun og veru með því að það gekk svo mikill kolmunni á miðin að síldveiðaskipin höfðu ekki frið til veiða vegna ánetjunar kolmunnans. Það er viðurkennt að kolmunnastofninn sé einn allra stærsti fiskstofn í Norður-Atlantshafi. Þess vegna álít ég að það sé mjög þýðingarmikið að við íslendingar leggjum á það áherslu að ganga úr skugga um hvort við getum í talsverðum mæli beitt okkar veiðiflota - nótaveiðiflota - á kolmunnaveiðar. Er talið að það megi veiða a. m. k. 100 þús. lestir af kolmunna á ári án þess að ofveiða stofninn og sumir halda miklu meira. Það liggur fyrir álit fiskifræðinga um að loðnustofninn sé það stór að það megi veiða a.m.k. 150–300 þús. tonn til viðbótar við það, sem nú er veitt, þannig að hér er ekki eftir svo litlu að slægjast ef nánar er að gætt. Ég minntist á það í framsöguræðu minni, að úthafsrækjan svokallaða væri einn af þeim fiskstofnum sem fyllsta ástæða væri til fyrir íslendinga að gefa meiri gaum að en gert hefur verið, og skýrði frá því, að 65 togarar veiddu á árinu 1975 úthafsrækju við Grænland fyrir hvorki meira né minna en 26 milljarða ísl. kr. Þetta er að vísu fjórum sinnum meira magn en fiskifræðingar álíta að þessi stofn við Grænland þoli og þessar veiðar fóru yfirleitt fram í djúpkantinum við Grænlandsgrunninn. Eigi að síður er ljóst að við Grænland eru möguleikar á mjög miklum veiðum úthafsrækju. Ég er ekki í nokkrum vafa um það - og það er byggt á skoðunum bæði fiskifræðinga og sjómanna - að verulegt magn er af úthafsrækju í grunnkantinum við Ísland. Það hefur komið í ljós m.a. vegna þess að menn hafa orðið varir við margar fisktegundir sem lifa á rækjunni, t.d. grálúða, þorskur og margar fleiri fisktegundir mætti nefna í því sambandi. Þarna er einn möguleiki til viðbótar við það sem ég nefni í þáltill. minni. Svo er einnig karfinn, en eins og kunnugt er, þá er talið að það séu fleiri en einn karfastofn, það séu fleiri karfastofnar, og fiskifræðingum ber saman um að það þyrfti að rannsaka veiðimöguleika á karfastofninum í allmiklum mæli umfram það sem gert hefur verið. Spærlingurinn er nú kannske sá fiskurinn af þeim, sem ég nefndi og ræddir hafa verið í þessu sambandi, sem er að sumu leyti kannske minnst álitlegur. Hann er mjög lítill fiskur, eins og menn vita. og það hefur verið nokkrum erfiðleikum bundið að vinna hann til manneldis. Þess vegna, eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., hefur ekki verið fært að veiða hann með heim árangri að veiðarnar stæðu undir sér, miðað við það verð sem fengist hefur fyrir afurðirnar. Eigi að síður kunna að reynast möguleikar í þessum efnum þó að síðar verði. Hæstv. sjútvrh. ræddi ýmsa þætti þessa máls og gerði grein fyrir starfsemi Hafrannsóknastofnunarinnar í þessum efnum. Ég gerði því efni nokkur skil í framsöguræðu minni hvað Hafrannsóknastofnunin hefst að í sambandi við veiðitilraunir og leit að þeim fiskstofnum, sem hér er bent á og svo auðvitað mörgum fleirum. Mér er ljóst að Hafrannsóknastofnunin hefur haft takmarkað fjármagn til ráðstöfunar og þess vegna hefur starfsemi hennar að síálfsögðu verið takmörkuð Ég fer ekki leynt með þá skoðun að ég álit að það ætti að veita meira fjármagn til þessarar starfsemi og það miklum mun meira en gert hefur verið. En bað skal viðurkennt af mér. að það er alltaf erfiður þáttur í þessum og fleiri málum þegar kemur að því að útvega fjármagnið, En ég er þeirrar skoðunar að það muni borga sig fyrir íslendinga fljótlega að leggja meira og það miklum mun meira fé í sjávarútveginn og tilraunir á sviði sjávarútvegs heldur en gert hefur verið. Það er sýnilegt að t.d. loðnuleitin, skipuleg loðnuleit, sem var ekki hafin fyrr en á seinasta áratug, leiddi beinlínis til þess að mögulegt hefur verið að stunda loðnuveiðar á þann hátt sem gert er. Það eru rannsóknaskipin sem finna loðnuna fyrir fiskiskipaflotann, fylgja henni eftir, fylgjast með göngunum og gera fiskiflotanum fært að átta sig á hvert stefnir í þeim efnum, til þess að þeir fái notið hins mjög svo takmarkaða tíma sem á hverju ári er til reiðu í sambandi við loðnuveiðarnar. En það sem ég legg áherslu á í till. minni og málflutningi er það, að til viðbótar við starfsemi Hafrannsóknastofnunarinnar verði fenginn, eins og ég orðaði það, úrvals veiðiskip til þess að stunda tilraunaveiðar og leit, til þess að reyna að tryggja að marktækur árangur náist í þessum efnum. Ég vék nokkrum spurningum að hv. 2. þm. Austurl. í sambandi við þetta mál vegna þess, að það er svo skylt öllu því sem snertir friðun og verndun fiskstofna. Hv. þm. gerði í allítarlegu máli glögga grein fyrir því helsta sem gerðist í þessum efnum á árunum eftir 1971. Ég álít að það sé mjög þarflegt að fá þennan þátt málanna ræddan samhliða umr. um að leggja áherslu á aukningu veiða á stofnum sem ekki eru þegar fullnýttir. Ég vísaði alveg sérstaklega í minni ræðu varðandi þetta atriði til aðvörunar, sem ég kallaði svo, sem Hafrannsóknastofnunin hefði gefið á árinu 1972, og hef hér í fórum mínum bréf sem hefur oftsinnis verið lesið í þessum umr. varðandi það mál. En ég get ekki stillt mig um að lesa hérna nokkrar línur úr þessu bréfi, en þetta bréf er til sjútvrn. frá Hafrannsóknastofnuninni og er dags. 22. mars 1972. Þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Það kom í ljós að allir stærri þorskstofnarnir eru fullnýttir og sumir jafnvel ofveiddir. Aukin sókn í þorskstofnana hefur viðast hvar nær enga langvarandi aflaaukningu í för með sér, heldur þvert á móti minni afla á sóknareiningu. Þegar fyrir áratug voru þorskstofnar Norðaustur-Atlantshafsins fullnýttir, en sumir stofnanna í Norðverstur-Atlantshafi tiltölulega lítt nýttir. Sókn flotans vestur á bóginn fór ört vaxandi á áratugnum, og er nú svo komið að þorskstofnarnir í Norðvestur-Atlantshafi við Nýfundnaland og Labrador voru ekki síður fullnýttir. Það er því ljóst, að þorskafli í Norður-Atlantshafi verður ekki aukinn meira en orðið er. Minnkandi sókn dregur að vísu aðeins úr aflamagni, en hins vegar mun afli á sóknareiningu vaxa, sem stuðlar að hagkvæmari fiskveiðum. Æskilegt er því að draga úr sókninni í þorskinn, í sumum tilvikum jafnvel nauðsynlegt. Reiknaðist okkur til að æskilegasta sóknin sé um helmingur af núverandi sókn. Mætti og ætti að beina umframsókninni meir á fiskstofna sem nú eru lítt nýttir, en slíkt hefði í för með sér heildaraukningu fiskaflans úr Norður-Atlantshafi.“ Þarna er einmitt alveg sérstaklega bent á það að beina ætti umframsókninni meira að fiskstofnum sem nú eru lítt nýttir. Það var einmitt þetta atriði í bréfinu sem vakti athygli mína þegar ég var að hugsa um þetta mál, þannig að það er býsna langt síðan það hefur komið fram frá fiskifræðingum að ástæða væri til þess að beina umframsókninni í vaxandi mæli að þeim fiskstofnum sem ekki eru þegar fullnýttir. Mér finnst - og það finnst kannske öllum - að það hafi miðað seint í þessum efnum og við hefðum mátt beina meira fjármagni og átt að beina meira fjármagni til þess að gera mögulega meiri sókn í fiskstofna sem nú eru litt nýttir eða ekki nærri því fullnýttir. eins og þeir sem ég hef gert að umræðuefni. Hv. 2. þm. Austurl. kom inn á landhelgismálið og ræddi nokkuð um það. Ég ætla nú ekki að efna til umr. um landhelgismálið, en það var eitt atriði, sem hann kom inn á, sem ég get ekki stillt mig um aðeins að minnast á. Það var út af því hvers vegna Alþb. greiddi atkvæði með bresku samningunum 1973. Hv. þm. sagði að það hefði verið vegna þess að meiri hl. var fyrir hendi, þá hefðu þingmenn Alþb. greitt atkvæði með samningunum. Þennan röksemdaflutning skil ég ekki vei, vegna þess ef nægilegt atkvæðamagn var fyrir hendi, þá var alls ekki nauðsynlegt að greiða atkvæði með samningunum. Ég er ansi hræddur um að það hafi verið aðrar ástæður en þessar sem lágu til grundvallar því að hv. þm, og alþb.-menn greiddu á sínum tíma atkvæði með bresku samningunum 1973. Eins og ég hef þegar getið um, álít ég að þetta mál sé hluti af öðru og stærra máli og það snerti ástand fiskstofnanna, sóknarþunga íslenska fiskiflotans, og það er mál út af fyrir sig. Það hefur stundum verið rætt talsvert um þau málefni. Það hefur verið rætt um að það hafi verið byggðir eða keyptir of margir skuttogarar og fiskiflotinn hafi verið stækkaður of mikið. Það kann vel að vera að fiskiflotinn hafi verið stækkaður of mikið á of stuttum tíma. En ég er alveg eindregið þeirrar skoðunar að efling fiskiskipaflotans hafi verið okkur afar verðmæt í sambandi við útfærslu fiskveiðilögsögunnar, vegna þess að eitt aðalatriðið í sambandi við það mál er einmitt deilan um það og spurningin um það hvort við íslendingar séum færir um að veiða hér á Íslandsmiðum svo mikið sem íslenskir fiskstofnar þola. Þess vegna álít ég að þessi uppbygging fiskiskipaflotans hafi verið nauðsynleg, en ég skal játa það, að hún kann að hafa verið of mikil á of stuttum tíma. Það er annað mál. Einnig snertir þetta mál auðvitað fjármál, eins og ég hef vikið að áður. Ég gat um það í framsöguræðu minni að íslendingar verja um 0.35% af þjóðartekjum, að því er mig minnir, í rannsóknastörf, en ýmsar aðrar þjóðir, t.d. nágrannaþjóðirnar sem við keppum við um lífskjör og markaði, verja allt að 11/2–2% eða 4–5 sinnum hærri fjárhæðum hlutfallslega til þessarar starfsemi heldur en við getum. Ég álít að einn þátturinn í því að beina meira fjármagni til tilrauna sé að beina fjármagni í vaxandi mæli til sjávarútvegsins í þessu skyni, tilrauna á sviði sjávarútvegs, bæði veiða og vinnslu. Tilgangurinn með flutningi þessarar þáltill. er af minni hálfu annars vegar að fá umræður um þessi mál, vegna þess að þau eru í raun og veru í brennipunkti á þessum tímum varðandi landhelgismálið og allt sem því fylgir. Langsamlega sterkasta röksemdin, sem við höfum beitt og eigum að beita, er vitanlega sú að fiskstofnar okkar séu stórlega ofveiddir, þ.e.a.s. þeir stofnar sem útlendingar sækja í. Það er okkar sterkasta röksemd í þessu máli og kannske sú sem er langsamlega sterkust með tilliti til þeirrar nauðsynjar af okkar hálfu að færa fiskveiðilögsöguna út í 200 sjómílur áður en Hafréttarráðstefnunni lýkur. Ég tók fram í framsöguræðu minni og beindi því til þeirrar n., sem fær þetta mál til meðferðar, að hún athugaði það á breiðari grundvelli en orðalag till. ber með sér, þ.e.a.s. að hún geri athugun á möguleikum sem kunna að reynast í sambandi við veiðar á úthafsrækju, einnig á karfastofnum, og fleira kæmi ef til vill til greina. Að lokum vil ég minnast aðeins örfáum orðum á það sem hefur komið fram í umr. og snertir upplýsingar sem eru að berast þjóðinni þessa dagana um, til hvaða ráða skuli grípa til þess að vernda okkar fiskstofna, sérstaklega þorskstofninn. Það hefur komið fram að ýmsir eru með hugleiðingar um að banna togaraflotanum hreinlega þorskveiðar tiltekin tímabil, hafa verið nefndir 2–3 mánuðir á sumrum. Þetta er náttúrlega geysilega alvarlegt mál sem þarfnast rækilegrar skoðunar, vegna þess að það snertir svo mjög atvinnuástand heilla landshluta, eins og t.d. Austurlands. Ég get rétt hugsað mér hvernig ástandið yrði í atvinnumálum á sumri komanda á Austfjörðum og að ég hygg víðar, t.d. á Vestfjörðum, ef skuttogaraflotinn yrði bundinn við bryggju og fengi ekki að halda áfram þorskveiðum. Ég held að hér sé um að ræða svo stórkostlega alvarlegt mál að það þurfi rækilegra umr. við og fyllsta ástæða til þess að það mál verði rætt sérstaklega og ítarlega hér á Alþ. áður en til þess kemur að teknar verði svo örlagaríkar ákvarðanir sem veiðibann á vissum tímum og um lengri tíma. Vil ég leggja á það áherslu og treysti því raunar að stjórnvöld hefjist ekki handa um neinar ákvarðanir af þessu tagi nema þau mál verði ítarlega rædd hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 311 till. til þál. sem orðast þannig: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að láta kanna sem fyrst hvort hagkvæmt sé að gera brú yfir Eyjafjarðará er tengi byggðina í Hrafnagils- og Öngulsstaðahreppi.“ Þessi till. er fram komin nú vegna þess að fyrir dyrum standa ákvarðanir um marga hluti í Eyjafirði sem tengjast þessu máli. Í fyrsta lagi liggur fyrir núna að það má telja nokkurn veginn víst að veglína yfir Eyjafjörð, sem tengir Akureyri við Þingeyjarsýslur, verði valin norðan við flugvöllinn sem þar er, og þá lengist enn þá meir en er núna leiðin sem þarf að fara á milli Öngulsstaðahrepps og Hrafnagilshrepps til þess að hafa þar samskipti. Það kom til mála að þessi leið yrði valin miklu sunnar í firðinum og þá hefði auðvitað verið minni ástæða til þess að gera brú á þeim stað sem þessi þáltill. fjallar um. Í annan stað liggur fyrir að taka ákvörðun um hvar skuli fara yfir Eyjafjarðará með hitaveitu til Akureyrar, en það má heita fullljóst að þar verður lögð hitaveita, og þá verður að velja leið frá Laugalandi, þar sem heita vatnið er, yfir Eyjafjarðará. Ef þessi leið væri fyrir hendi, brú þarna yfir ána og vegur sem tengdi þessi byggðarlög, þá væri einn af þeim kostum, sem taka þyrfti til athugunar, að leggja hitaveituleiðslurnar yfir ána á þessum stað og mundi þá í leiðinni vera hægt að leggja hitaveitu fyrir Hrafnagilshrepp og fyrir Kristneshæli. Einnig þarf nú um þessar mundir að taka ákvörðun um hvernig nýta megi skólahúsnæði að Laugalandi, en þar er húsmæðraskóli sem ekki hefur verið starfandi undanfarin ár. Á hinn bóginn er mikið vandamál að það þarf að byggja helst sem fyrst skóla fyrir barnafræðslustigið í Eyjafirði. Kunnáttumenn telja að það mætti nota þetta húsnæði með mjög litlum breytingum fyrir barnafræðsluna í Eyjafirði ef þarna væru komnar betri samgöngur í héraðinu. Ég vil geta þess að það liggja fyrir lauslegar áætlanir um hvað mundi kosta að gera brú yfir Eyjafjarðará þarna og tengja hana með vegi. Það kostar millj 90 og 95 millj. kr. En skólahúsnæði fyrir börn í héraðinu mundi að sjálfsögðu kosta miklu meira fé en þetta, þannig að það liggur í augum uppi að það þarf að lita á alla þessa þætti málsins. Því er þessi till. að mínu mati mjög tímabær og nauðsynleg til þess að það verði horft á alla þessa þætti, sem ég hef hér rakið, í ákvörðun um hvort þetta skuli gert.