Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði hugsað mér að geyma það örlítið að flytja framsögu um þetta mál og forseti gaf mér vissulega kost á því, en hér eru mál á dagskrá, sem hæstv. ráðh. eiga að mæla fyrir náttúrlega miklu merkari en það mál sem hér er um að ræða. En til þess að reyna að bjarga heiðri hv. d. þannig að hún hafi eitthvað við að vera í dag er rétt að ég fari út í það að mæla fyrir þessu máli og í trausti þess að hæstv. ráðh. séu að vinna þjóðþrifaverk, eins og þeirra er von og vísa, sem réttilega var bent á. Ég hef leyft mér á þskj. 484 að flytja ásamt hv. þm. Stefáni Jónssyni frv. til l. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Efni frv. er í raun og veru það, að Húsnæðismálastofnun ríkisins skuli starfrækja útibú frá stofnuninni í öllum kjördæmum landsins utan Reykjaneskjördæmis, en við höfum ekki séð ástæðu til þess vegna nálægðar þess við höfuðstofnunina að leggja til útibú þar. Það er hugmynd okkar að útibú þessi veiti alla sömu þjónustu og stofnunin sjálf veitir hvað snertir upplýsingar, teikningar og hvers konar fyrirgreiðslu. Það er einnig ætlun okkar, að þau taki við umsóknum hvert af sínu svæði, yfirfari þær og afgreiði í samræmi við yfirstjórn stofnunarinnar, annist þá þætti, sem lúta að byggingu verkamannabústaða og leigu íbúða sveitarfélaga á starfssvæði sínu, svo og aðra þá þætti félagslegra framkvæmda er til greina koma, enda hljóti þeir samþykki yfirstjórnar stofnunarinnar. Útibúin skulu hafa nána samvinnu við skipulagsskrifstofur landshlutanna eða þjónustumiðstöðvar er þeim verður komið á. Afgreiðsla og útborgun lána skal fara fram í samvinnu við útibú Landsbankans á hverju svæði eða útibú annars ríkisbanka, en Landsbankinn er tekinn hér sérstaklega út úr vegna þess að veðdeild Landsbankans sér um þessi útlán öll í dag, og bankaútibúin skulu ganga frá öllum skilmálum og veðtryggingum. Húsnæðismálastofnun ríkisins sér útibúunum fyrir nægilegu fé til afgreiðslu umsókna hverju sinni með tilliti til heildarútlána stofnunarinnar. Í grg. frv. er það rakið, að þetta frv. sé flutt í fjórða sinn. Í þriðja skiptið sem það var flutt var því vísað til hæstv. þáv. ríkisstj. með mjög jákvæðri umsögn, sem ekki var síst að þakka jákvæðum vilja hæstv. forseta þessarar d., sem taldi um að ræða hið markverðasta mál, sem hann vildi láta skoða gaumgæfilega í tengslum við þá endurskoðun á húsnæðismálastjórnarlögunum sem þá var í undirbúningi. Nú veit ég að fram hefur farið mjög náin athugun á öllu kerfi Húsnæðismálastofnunar ríkisins eða Byggingarsjóðs ríkisins og ég veit að frv.-drög eða nál. þar að lútandi hafa verið á borði félmrh. um nokkurt skeið, þar sem ýmsir hagsmunaaðilar, verkalýðssamtök o. fl. áttu fulltrúa í þeirri nefnd. Mér er kunnugt að nokkru um niðurstöður þær sem þar liggja fyrir. Ég held að mér sé óhætt að fullyrða, að þar sé ekki komið inn á það tiltekna atriði, sem hér er á minnst, í sambandi við þessi útibú. Nú má auðvitað starfrækja útibú þessi með ýmsum hætti eða framkvæma þetta með ýmsum hætti. Við bendum á það í grg. að ný byggingarlög auðveldi þessa skipan um margt og þá kannske jafnvel aðra skipan en hér er lögð fyrir, með einu útibúi í hverju kjördæmi. Með hinum nýju byggingarlögum var komið miklu fastari skipan á starf byggingarfulltrúa. Byggingarfulltrúarnir annast vissulega mikilsverða þjónustu á hinum ýmsu stöðum, þó hvergi nærri þá sem við flm. vildum að þeir hefðu. Ég fagna því líka, að síðan þetta frv. var flutt hefur samvinna milli Húsnæðismálastofnunar ríkisins og hinna ýmsu byggingarfulltrúa orðið miklu meiri. Ég benti einmitt þá í framsögu fyrir sams konar frv. á það, að fræðsla byggingarfulltrúa þyrfti að stórbatna, og það hefur hún svo sannarlega gert. Húsnæðismálastofnunin hefur gengist fyrir námskeiðum og gert verulegt átak í þeim efnum að efla bæði samskiptin og almenna fræðslu fyrir þá byggingarfulltrúa - sem ég tel alvörubyggingarfulltrúa - sem starfa sem slíkir í fullu starfi, og með nýjum byggingarlögum mun þessum alvörubyggingarfulltrúum, sem ég kalla svo, sem eru í fullu starfi, fjölga og þeir munu taka að sér enn viðameiri verkefni þegar hin nýju byggingarlög verða komin að fullu til framkvæmda. Það er að vísu alveg rétt, að þegar kemur að spurningunni um útibú í hverjum landshluta hafa æðioft komið upp þær spurningar frá íbúum í kjördæmunum, á hvern hátt auðveldara væri að sækja þjónustu til þessara útibúa en jafnvel til Reykjavíkur. Það hefur því miður ærið oft komið sú spurning. Ég segi þetta vegna þess að þegar frv. var flutt komu upp einmitt í hv. þd. miklar efasemdir um gagnsemi þessara útibúa, vegna þess að sums staðar væri samgöngum þannig háttað innan kjördæmanna - og kemur það inn á till, sem var mjög til umr. í gærkvöld og langar umr. urðu um, varanlega vegagerð m. a. og samgöngumál almennt þá um leið. Þá kom það mjög til umr. hvort samgöngur innan kjördæma væru þá slíkar og svo vel fyrir þeim séð og greið samskipti meðal íbúanna að kannske væri, þegar á allt væri litið, auðveldara að sækja beint til Reykjavíkur. Þetta hefur raunar verið viðkvæðið í sambandi við hvaðeina af hinni opinberu þjónustu sem hefur átt að flytja út á landsbyggðina, og þarf ekki að rekja um það frekari dæmi. Við flm. erum vitanlega alveg á gagnstæðri skoðun. Úr þessum samskiptaörðugleikum, sem vissulega eru fyrir hendi, þarf hreinlega að bæta. Það verður auðvitað ekki gert með öðrum hætti en að auðvelda samgöngur innan kjördæmanna og miða ekki samgöngukerfi okkar allt við það hvernig er að komast til og frá Reykjavík, eins og raunin hefur orðið á um samgöngumál okkar í heild allt of lengi. Ég varð var við það, þegar þetta frv. kom á dagskrá, að frá landshlutasamtökum sveitarfélaga, sem eru hinir virku aðilar sveitarfélaganna úti um landið, komu ákveðnar samþykktir og áskoranir um að þetta frv. yrði samþykkt og því komið á með einhverjum hætti. Raunar var kveikjan að þessu frv. upphaflega komin frá mikilli ráðstefnu sem Húsnæðismálastofnun ríkisins ásamt Sambandi sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi gekkst fyrir austur á Hallormsstað, þar sem í raun og veru varð sú niðurstaða helst að skora á Húsnæðismálastofnun ríkisins að stofna slík útibú úti um landið eða þá, eins og þar kom einnig til álita, að fela bankaútibúunum ásamt byggingarfulltrúum afgreiðslu á þessum málum. Ég bendi á það, að síðan hafa sveitarfélögin mjög haft það á dagskrá að koma upp svokölluðum þjónustumiðstöðvum þar sem t. d. húsnæðismálaþátturinn yrði einn af forgangsþáttum. Ég lofaði því í grg. að vitna sérstaklega til ítarlegra hugmynda, þeirra sem Logi Kristjánsson bæjarstjóri á Neskaupstað hefur sett fram um þetta efni, en ástæðan til þess að ég hikaði svolítið við að hafa framsögu fyrir málinu nú, var sú, að ég hef ekki undir höndum þær ágætu hugmyndir, sem hafa verið reifaðar hjá Sambandi ísl. sveitarfélaga, og ætla ekki að fara að lýsa þeim hér, svo að ég fari ekki með rangt mál, því að mörgum þykir sem nógu oft sé farið með rangt mál hér á Alþ. þó að ekki sé farið beinlínis að gera það að leik á þann hátt. Í núgildandi lögum er kveðið þannig á, að allt veðlánakerfið skuli starfrækt undir stjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbankans. Þess vegna er verið að leggja það til varðandi afgreiðslu lána, að útibú Landsbankans eða útibú annars ríkisbanka sjái um þennan þátt mála undir yfirstjórn veðdeildar Landsbankans í Reykjavík, sem hlýtur áfram að verða yfirstjórnaraðili hvað snertir afgreiðsluna, eins og við leggjum reyndar til að yfirstjórn Byggingarsjóðs ríkisins eða Húsnæðismálastofnunar ríkisins hafi áfram með alla yfirstjórn þessara mála að gera. Ég þarf ekkert að tíunda það fyrir mönnum, a. m. k. ekki þeim sem eitthvað þekkja til erfiðleika húsbyggjenda á landsbyggðinni, að það getur verið dýrt, erfitt og seinlegt að sækja þjónustu til þessarar annars ágætu stofnunar í Reykjavík. Hér er um geysilega mikið vottorða-fargan að ræða t. d., og ég dreg ekkert úr því, að þar þykir mér seilst langt um of í mörgum tilfellum, en þetta stafar líka af því að þeir, sem starfa að þessu í stofnuninni í Reykjavík, eru náttúrlega ókunnir með öllu því ástandi sem er í hinum einstöku þáttum, eða a. m. k. mjög ókunnugir öllum staðháttum, og vita ekki eins glögg deili á vanda manna og þeir menn gera sem mundu standa fyrir útibúum af þessu tagi, eins og t. d. byggingarfulltrúarnir gera út á landi. Hins vegar kemur auðvitað alltaf að því að við stönsum við það, hvað yfirstjórn stofnunarinnar í Reykjavík eigi að hafa mikið vald og hvað útibúin eigi að hafa mikið vald. Það er fjarri okkur flm. að ætla þessum útibúum að vera hreinar afgreiðslustofnanir frá höfuðstöðvunum og taka aðeins við því sem þeim er þaðan rétt. Við teljum hins vegar óhjákvæmilegt að um vissa samræmingu sé að ræða hjá yfirstjórninni um þá einstöku málaflokka, sem veitt er til hverju sinni, og að yfirstjórnin sjái til þess að nægilegt fjármagn sé fyrir hendi hjá hinum einstöku útibúum. En við erum líka ákveðnir í því, að þessum útibúum sé fyllilega treyst til þess að ganga frá og afgreiða þær umsóknir sem til þeirra berast, og þá gildir einu hvort þar er um að ræða hinn einstaka húsbyggjanda eða t. d. sveitarfélögin, sem þurfa að vinna að sínum félagslega þætti, eða stjórnir verkamannabústaða eða byggingarsamvinnufélaga, svo að einhver dæmi séu tekin, - þau geti alfarið átt viðskipti við þessi útibú og þurfi ekki til annarra að leita nema þá í sérstökum vandatilfellum. Ég er líka viss um að ef við færum að forma þetta frekar en hér er gert mundi ég að sjálfsögðu leggja til að sveitarfélögin, sem eru afgerandi aðili í þessum málum, fengju hlutdeild í yfirstjórn þessara útibúa. Það þykir okkur vitanlega sjálfsagt, og þar sem landshlutasamtökin eru nú orðin svo heildstæðar einingar'sem þær eru í dag er auðvitað eðlilegast að fela þeim að sjá um hluta af yfirstjórn þessara stofnana í samráði við stjórnir byggingarfélaga verkamanna og annarra, sem þau reyndar tengjast einnig. Við munum ekki reikna með neinu bákni í kringum þetta. Við höfum einmitt reiknað með því, að í einstaka tilfellum mætti jafnvel útfæra starf ákveðins byggingarfulltrúa að hluta til með einhverju viðbótarstarfsliði, og við drögum ekkert úr því að fólki, sem yfirfer alla þá pappíra í Reykjavík sem því eru sendir, mætti þá gjarnan fækka í leiðinni. Og ég er ekki í nokkrum vafa um að heildaraukning starfsfólks af þessum ástæðum, sem hér er verið að leggja til, yrði ekki mikil ef rétt væri að staðið, ég tala nú ekki um ef sveitarfélögin tækju myndarlega á þessu máli, sem ég efast ekki um að þau mundu gera ef þau fengju til þess tækifæri. Við leggjum sem sagt áherslu á að þarna er um ýmis vandaatriði að ræða. Þetta mál þarf vissulega góða skoðun. Ég harma það þess vegna að sú nefnd, sem hefur haft húsnæðismálin í heild til athugunar, skuli lítið sem ekki, - ég vil ekki segja ekkert, en lítið sem ekki hafa sinnt þessum þætti, heldur verið að fara næstum alfarið ofan í hina ýmsu þætti byggingarmála og hvernig þeim mætti skipa með öðrum hætti. Auðvitað er það eðlilegast, eins og við bendum á, að ef þessum þjónustumiðstöðvum verður komið á, hvernig sem þeim verður komið á, - það eru ýmsar hugmyndir til um skipulag þeirra, - þá verði þessar afgreiðslur í tengslum við þær eða þá þær skipulags- og verkfræðiskrifstofur sem er vonandi að landshlutasamtökunum auðnist að koma á fyrr en síðar. Ég ætla ekki að hafa öllu lengri framsögu fyrir máli þessu. Ég þarf ekki að rekja það, hverjar kröfur koma frá landsbyggðinni, eðlilegar og réttlátar, um að aukin þjónusta verði færð til þeirra og miðstýringu frá höfuðborginni linni eins mikið og unnt er. Ég veit að ekki síst brenna húsnæðismálin þarna á fólki. Fyrst og fremst eru þau auðvitað þess eðlis að þau snerta hvern einasta mann meira og minna, og ekki síður er þetta hagsmunamál sveitarfélaganna. Ég harma því líka að sú athugun eða sú umsögn, sem fór frá Ed. á sínum tíma, mjög jákvæð, sem hæstv. forseti Ed. mælti mjög myndarlega fyrir og lagði áherslu á við ríkisstj. sína á þeim tíma, skuli ekki hafa fengið aðra afgreiðslu en þá sem ég var að lýsa áðan. En ég veit að hæstv. forseti d. er enn þá í þeirri ágætu nefnd, sem fær þetta mál til meðferðar, og ég efast ekki um að hann taki þar á því ásamt öðrum nm. af þeirri sanngirni sem honum er lagin. Ég held að hér mætti hafa um langt mál fyrir hönd okkar flm., en ég veit líka að nú munu ráðh. komnir hér til húsa og þar af leiðir að störf d. geta haldið áfram í eðlilegum farvegi. En ég ítreka að þetta er okkur mikið alvörumál varðandi þennan þátt þjónustunnar við landsbyggðina og við trúum ekki öðru en á því verði tekið þannig að einhver breyting verði á, að menn þurfi ekki að sækja alla hluti til Reykjavíkur varðandi húsnæðismál eins og þeir gera raunar í dag. Þó ég dragi ekkert úr því aukna verkefni, sem byggingarfulltrúarnir hafa fengið, eru þeir samt algerlega háðir þessari stofnun hér og því skrifstofu-„apparati“ sem er í Reykjavík í kringum hana. Sama er að segja um sveitarfélögin, byggingarsamvinnufélögin, byggingarfélög verkamanna, þau eru allt of háð þessu í dag og heimaaðilar ráða sáralítið ferðinni, því miður. Ég vil svo leggja til að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og hv. félmn.



Herra forseti. Hér er hreyft ágætu máli sem ég er sammála frsm. um að þurfi að skoða vel og vandlega. En ég vil líka taka undir það, að þetta er aðeins einn þátturinn af mörgum fleiri sem heyra undir sömu meðferð. Það hefur verið lengi stefna og draumur þeirra, sem hafa verið að vinna að sveitarstjórnarmálum almennt í landinu á undanförnum árum, að þetta mál ásamt fleiri fengi framgang. Þeir, sem eru nú í forustu fyrir samtökum sveitarfélaga í landinu, hafa verið undanfarið að undirbúa það, að sett yrði samræmd löggjöf sem sameinaði vissa þjónustuþætti úti um landsbyggðina. Það eru, eins og hv. frsm. kom inn á, í athugun ýmis ný lög, endurbætt lög, eins og nýju byggingarlögin t. d., lögin um fasteignamat ríkisins o. s. frv. Þetta eru allt saman þættir sem koma mjög við landsbyggðina og það skipulag sem þar er í sambandi við þessi mál. Við höfum látið okkur dreyma um það, að hægt yrði að koma nýrri skipan á þessi mál og setja upp stofnanir í hverjum landshluta sem sameinuðu t. d. verkfræðiþjónustu, skipulagsmálin almennt, húsnæðismálin og Fasteignamat ríkisins, svo að eitthvað sé nefnt. Þetta er eitt af því sem hefur verið talað mjög sterklega um undanfarið að væri eðlilegt að sé hlutverk landshlutasamtaka sveitarfélaga, að þau hefðu forustu um að móta þessa þjónustu undir sama þaki. Það dregur enginn í efa nauðsyn þess, að þessi þjónusta komi úti um land. Ég get vel tekið undir það, sem kom fram hjá hv. frsm., t. d. um húsnæðismálin almennt. Það er erfitt oft og tíðum að þurfa að leita með alla hluti til einnar skrifstofu í Reykjavík. En það er ekki þessi þáttur sem er erfiðastur, því að satt að segja hefur skipulag Húsnæðismálastofnunarinnar mjög farið batnandi á undanförnum árum, þannig að lántökumálin út af fyrir sig eru ekki eins mikið vandamál núna og áður var. Það, sem er stærra vandamál, er tæknilegi undirbúningurinn og allt sem því fylgir, sem margir, sem standa að þessum málum úti um landið, eiga í miklum erfiðleikum með, því að sá þáttur í starfsemi Húsnæðismálastofnunar ríkisins hefur farið minnkandi. Hún ætlaði sér það hlutverk og hafði það hlutverk í raun og veru að gera átak í því að hægt væri að framleiða og byggja ódýr hús og þar væri greiður aðgangur allra byggjenda á því sviði. Við fórum myndarlega af stað með þetta, en þessum þjónustuþætti hefur hnignað að mínu mati. Hins vegar hefur verið tekinn upp nýr þáttur í starfsemi Húsnæðismálastofnunarinnar, sem hv. frsm. kom inn á, að hún hefur gert meira að því að taka þátt í fundarhöldum og ráðstefnum á vegum sveitarstjórná víðs vegar um landið. Þessi þáttur starfseminnar hefur farið vaxandi og skilað góðum árangri, verið upplýsandi og orðið til þess að bæði verktakar, byggingarmenn, sveitarstjórnarmenn og aðrir hafa fengið betri yfirsýn yfir hlutverk stofnunarinnár og hvers sé hægt að vænta af starfi hennar, og er það vel. Yfirleitt er sú stefnan hjá sveitarfélögum nú að efla hlutverk byggingarfulltrúanna, og í nýju byggingarlöggjöfinni, þegar hún verður endanlega sett, er hlutverk byggingarfulltrúa mjög aukið. Hafa stærri sveitarfélögin á síðari árum ráðið til sín tæknimenntaða menn, tæknifræðinga, til þess að starfa á þessu sviði mála í hverju sveitarfélagi um sig. Þessi þróun eykur m. a. raunverulega þörfina á því að setja upp samræmda þjónustustofnun í hverjum landshluta þar sem, eins og ég tók fram áður, væri hægt að sameina í eitt þessa höfuðþætti sem eru ákaflega mikilvægir fyrir uppbyggingu landsbyggðarinnar í heild. Ég held þess vegna að það sé mjög nauðsynlegt að þegar till. þessi kemur til n. verði skoðað vandlega hvort ekki sé möguleiki á því að taka inn í þetta frv. eða a. m. k. í framhaldi af því það sem ég nefndi að sveitarfélögin eru að vinna að: að samræma þessa þjónustustarfsemi miðað við það að færa hana út á land í auknum mæli. Og þó hv. frsm. hafi ekki verið með þá grg. eða þær hugmyndir bæjarstjórans á Neskaupstað, sem hann vitnar til, er þetta mál sem hefur verið til umr. í stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga um langt skeið. Einmitt í sambandi við byggingarlöggjöfina höfum við verið að undirbúa að koma af stað hugmyndum um að setja löggjöf um þessi efni. Ég er samþykkur efni þessa frv., en ég bendi á að það fjallar aðeins um einn þáttinn af mörgum sem þarf að taka til ítarlegrar skoðunar til þess að auka og efla þá alhliða þjónustu sem við þurfum að fá úti um landið.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við að bæta ágæta framsöguræðu hv. þm. Helga Seljans fyrra flm. frv., sem síðan var aukin með ágætri ræðu hv. þm. Alexanders Stefánssonar varðandi það mál sem hér liggur fyrir. Það er auðvitað mála sannast, að hér er um að ræða eitt af mörgum þeim málum er varða nauðsynlega og sjálfsagða dreifingu framkvæmdavalds og þjónustu frá Reykjavík út til byggðanna. Við höfum vænst þess, að að lokinni mikilli vinnu, sem liggur að baki skýrslu sem skilað var um dreifingu stofnana frá Reykjavík út um landsbyggðina, yrði eitthvað gert raunhæft í því máli og mætti ætla að auðnist núv. ríkisstj. lífdagar fram yfir langaföstu, að maður tali nú ekki um upprisu, þá væri hér eitt af þeim verkefnum sem eðlilegt væri að taka inn í endurnýjaðan samstarfssamning þeirra stjórnmálaflokka sem standa að ríkisstj., ef til slíks kæmi. Ég tek sérstaklega undir það sem hv. þm. Alexander Stefánsson sagði um nauðsyn þess að koma upp stofnunum, sem annast þjónustu á sviði byggingar- og skipulagsmálanna yfirleitt, og ekki þá síst að færa stjórn skipulagsmálanna út í byggðarlögin, út í kjördæmin, eða fjórðungana vildi ég nú heldur nefna í þessu sambandi. Það hefur verið athyglisvert síðustu áratugina, þó eitthvað kunni að hafa slotað þar hin allra síðustu árin, með hvaða hætti byggðirnar okkar úti um land hafa verið skipulagðar héðan að sunnan, að því er maður gæti haldið með þeim hætti að arkitekt í Reykjavík hafi sest niður og teiknað nýja litla Reykjavík á byggingarflöt úti á landi án tillits til félagslegra aðstæðna, landslags eða annarra aðstæðna sem að byggð lúta. Ég geri ráð fyrir því, að haldið verði áfram að vinna af einurð að framgangi þessara mála af hálfu landshlutasamtakanna, en tel nauðsynlegt að þeir hv. þm., sem eru þeirrar skoðunar að eðlileg dreifing valds út frá Reykjavík með þessum hætti nái fram að ganga, standi að þingmálum af þessu tagi, og hefur raunar stundum hvarflað að mér hvort nokkuð mælti gegn því að dreifbýlisþm. kæmu á með sér sérstöku samstarfi af þessu tagi, sem gæti þá kannske gengið og hlyti þá að vísu þess vegna að ganga þvert á stjórnmálaflokkana, - hvort það væri nokkuð athugavert við það að mynda þess konar samtök málum sem þessum til framgangs. Enda þótt það mál, sem við fjöllum hér um, varði sérstaklega og nær eingöngu Húsnæðismálastofnun ríkisins og dreifingu á starfsemi hennar út um landið, liggur í augum uppi að við hljótum að miða að því að á sama hátt verði yfirstjórn menntamála og fræðslukerfið leyst upp í landshlutaeiningar langt umfram það sem nú er. Hið sama lýtur að heilbrigðismálunum. Ég vil eins og hv. þm. Helgi Seljan vitna til umr. í gær varðandi samgöngumálin, vegamálin, og minna á skýrslu, sem skilað var til samgrn., að því er mig minnir 1965 - skýrslu danskra hagfræðinga sem höfðu sérhæft sig í samgöngumálum og voru fengnir til þess að gera hagkvæmnisúttekt á vegakerfi landsins, sem leggja skyldi síðan til grundvallar við vegagerðaráætlanir í framtíðinni. Þetta voru þrír danskir hagfræðingar, sem fengnir voru til verksins, sérfræðingar sem, ef mig minnir rétt, unnu verkið á tveimur mánuðum og tóku 90 þús. dollara fyrir verkið. Þetta þóttu ágætlega unnar skýrslur og var ekkert út á það að setja að þessir sérhæfðu menn væru fengnir til verksins. En það var niðurstaðan, hin „háteknokratíska“ niðurstaða sem þeir komust að, sem enn þá brennur mér í minni. Þeir komust nefnilega að þeirri niðurstöðu, að það mundi aldrei borga sig að leggja vandaða vegi eða vegi umfram þá sem þá voru fyrir á Austfjörðum eða Norðausturlandi, vegna þess, eins og komist var að orði í skýrslunni, að þar yrði aldrei lifað menningarlífi hvort sem væri. Þegar við fréttamenn spurðum þá hvað þeir ættu nánar tiltekið við með „menningarlíf“, þá svöruðu þeir að þeir ættu við hámenningu, svo sem „teater“ og „musik“, og miklu hagstæðara væri að flytja - þá veiddist enn þá síld fyrir austan og norðaustan - síldina og annan fisk til söltunar og vinnslu í Reykjavík en hafa fólkið þarna fyrir austan í svo menningarsnauðum verstöðvum. Ég er alveg ugglaus um að Íslendingar mega vera þakklátir Reykjavík, þessu samfélagi við Faxaflóa, fyrir að hafa hýst svo lengi ýmsar þær stofnanir sem nú er aftur á móti orðið nauðsynlegt og fjárhagslega og félagslega hagkvæmt að reisa upp og dreifa út um landsbyggðina. Við höfum efnahagslega bolmagn til ýmissa hluta nú sem við fyrrum höfðum ekki bolmagn til, og það eru komin upp ný stjórnunarleg og pólitísk viðhorf sem lúta að því að treysta efnahagslegt, félagslegt og menningarlegt sjálfstæði landshlutanna umfram það sem áður var. Með þessari hugsun er ekki átt við það, að við eigum að þrengja að höfuðstað landsins á nokkurn handa máta, enda heyrist mér tíðum á forsvarsmönnum hans að mikill léttir væri þessu samfélagi að því, að það yrði losað við ýmsar af þeim þjónustu- og stjórnunarstofnunum sem hér eru nú fyrir landið allt eða a. m. k. létt á þessum stofnunum og þar með á Reykjavík. Hér er um að ræða eitt hinna brýnu verkefna, þar sem er dreifing á starfsemi Húsnæðismálastofnunar ríkisins út til landshlutanna. Það eru fleiri brýn verkefni í þessa átt. Ég vænti þess, að frv. þetta til l. um breytingu á lögum um Húsnæðismálastofnun ríkisins hljóti samþykkt á hv. Alþ. og megi verða eitt skrefið í þá átt sem við eigum að sækja í á þessu sviði.



Herra forseti. Hér er hreyft athyglisverðu og merkilegu máli. Ég vil taka það fram, að ég er samþykkur þeim meginsjónarmiðum, sem fram hafa komið í máli frsm. og þeirra hv. þm. annarra, sem hafa talað í þessu máli. Það er rétt, sem fram hefur komið, að það, sem þetta frv. fjallar um, er hluti af stærra máli. Það má segja að það sé á tvennan hátt hluti af stærra máli. Í fyrsta lagi er það hluti af húsnæðismálunum og starfsemi húsnæðismálastjórnar. Þar eru margir aðrir veigamiklir þættir og þar með talið, sem eru veigamestu þættir húsnæðismálanna, hið almenna skipulag þessara mála og er fjáröflunin til húsnæðismála. Ég ætla ekki að fara að ræða það sérstaklega hér, en það hefur líka komið fram í máli annarra ræðumanna að þetta er hluti af því heildarvandamáli sem húsnæðismálin eru. En þetta er einnig hluti af öðru máli, sem er að efla þátttöku fólksins úti á landsbyggðinni í meðferð og stjórn eigin mála. Og á vissan hátt er það ekki þýðingarminna en húsnæðismálin í sjálfu sér, þó að þau verði aldrei ofmetin. Það er út frá þessu sjónarmiði sem ég vil leggja áherslu á að þetta mál er bæði athyglisvert og þýðingarmikið. Hv. frsm. vék að meðferð þessa máls áður í hv. d. Þetta er, eins og hann tók fram, í fjórða sinn sem frv. þetta er flutt. Félmn. þessarar hv. d., eins og hv. fyrri flm. tók fram, lagði til að mál þetta yrði tekið til meðferðar við almenna endurskoðun á húsnæðislöggjöfinni. Hann lýsti vonbrigðum sínum um það, að minna hefði orðið úr því en efni stóðu til. En ég vil í þessu sambandi vekja athygli á því, að þegar hv. félmn. þessarar d. vísaði máli þessu til endurskoðunarnefndarinnar, sem þá var að störfum, endurskoðunarnefndar um húsnæðismálalöggjöfina, var gert ráð fyrir að sú nefndin lyki störfum og lagt mundi verða fram frv. á Alþ. um þetta mál, sem fjallaði um heildarendurskoðun húsnæðislöggjafarinnar. Það var ekki gert. Þessi nefnd hafði ekki lokið störfum. Ég vil þó leyfa mér að vona að þar hafi ekki verið nein sérstök andstaða eða óvilji í garð þess málefnis, sem þetta frv. fjallar um, þó að þessi hafi reyndin orðið. Og ég vil taka það fram, að með þessum orðum er ég ekki að kasta rýrð á eða ásaka einn eða neinn fyrir það, að heildarendurskoðun húsnæðislöggjafarinnar hafi ekki verið lokið eða framkvæmd á síðustu árum. Ég minni á að slík endurskoðun og grundvallarbreytingar á húsnæðislöggjöfinni höfðu verið gerðar fyrr á þeim áratug sem er að líða. Það er skoðun mín að einmitt vegna þess að svo var ástatt hafi dregið úr því verki að fara að framkvæma aðra heildarendurskoðun á þessari löggjöf eftir svo tiltölulega skamman tíma. En tíminn líður og að því kemur að það er eðlilegt og nauðsynlegt að ljúka þessari endurskoðun. Nú hefur hæstv. ríkisstj. og hæstv. félmrh. lýst yfir að lögð verði áhersla á þessa endurskoðun, og gera má ráð fyrir að frv. um þetta efni muni sjá dagsins ljós á Alþingi. Ég vil leyfa mér að vona að áður en því verki er lokið að endurskoða húsnæðislöggjöfina verði þetta mál tekið til ítarlegrar meðferðar. Mér sýnist að það væru ekki óeðlileg vinnubrögð að málinu yrði þá enn á ný vísað til þessarar endurskoðunarnefndar. A. m. k. ætti það ekki að tefja málið mikið, ef má gera ráð fyrir að þeir menn, sem nú fjalla um þessa endurskoðun, ljúki verki sínu innan skamms, eins og mér skilst að verði. Í þessu sambandi kom hv. 4. þm. Norðurl. e. inn á ýmis alvörumál. Hann lét orð falla um að það mætti kannske gera ráð fyrir því eða ekki útiloka þann möguleika, að hæstv. núv. ríkisstj. gæfi upp öndina, en þó mundi geta orðið um upprisu að ræða. Ég vil aðeins benda á að ekki er alveg víst, þó að það séu dæmi til þess að upprisa hafi fylgt dauða, að slíkt kraftaverk gerist alltaf. - En við skulum samt ekki örvænta um framgang þessa máls, vegna þess að þetta er gott mál og þetta er í anda þeirrar stefnu, sem minn flokkur ber sérstaklega fyrir brjósti, þ. e. dreifingu valdsins. Þetta mál horfir því að því leyti einnig í rétta átt.



Herra forseti. Ég á það erindi hingað nú, að mig langaði til að vekja athygli á einu ákvæði húsnæðismálastjórnarlaga sem þörf er á að vekja athygli á og ég held að gæti haft svolitla þýðingu einmitt varðandi það atriði sem til umræðu er. Það hefur verið skrifað allmikið um það að undanförnu hve erfitt væri fyrir aldraða, sem búa í sínum gömlu íbúðum, að greiða hinn mikla olíukostnað sem er við upphitun húsa. Fyrir allmörgum árum var sú breyting gerð á húsnæðismálastjórnarlögunum, að heimilað var að lána til endurbóta og viðhalds á íbúðum fyrir öryrkja og aldraða. En þannig er með þetta ákvæði, að í raun og veru er hvergi á það minnst. Þegar hæstv. heilbr.- og félmrh. var að gefa skýrslu um störf Húsnæðismálastofnunar ríkisins í gær í hv. Sþ. man ég ekki til að hann hefði orð á því að þessi ákvæði væru yfirleitt hagnýtt. Ég held að ef umrædd stofnun hefði útibú úti um landið væri af eðlilegum ástæðum meira upplýsingastreymi til íbúanna, til sveitarstjórnanna, og þá væru a. m. k. líkur til þess að þar sem skórinn kreppir, þar sem verulegir örðugleikar skapast vegna þess t. d. að íbúðir eru illa einangraðar, vegna þess að tvöfalt gler er ekki í gluggum, mundi það upplýsast fljótt að hægt væri að ráða bót á slíku með því að fá lán hjá Húsnæðismálastofnun ríkisins. Það var aðeins þetta sem ég vildi vekja athygli á.



Herra forseti. Ég þakka hv. ræðumönnum fyrir góðan stuðning við mál þetta, sem ég átti reyndar fyllilega von á að fengist. Ég er alveg sammála því, að hér er um hluta af stærra máli að ræða. Til þess er einnig vísað í frvgr., en lengra var vitanlega ekki hægt að ganga, þar sem um frv. er að ræða um tiltekna stofnun, en að vísa í skipulags- og verkfræðiskrifstofur annars vegar og þjónustumiðstöðvarnar hins vegar. Ég er fyllilega sammála hv. þm. Alexander Stefánssyni, að hér mætti sannarlega auka við, en bendi á að frv.-forminu þyrfti auðvitað að breyta nokkuð vegna þess að það snertir þessa tilteknu stofnun. Hins vegar finnst mér slíkt sjálfsagt, enda höfum við oft komið inn á það mál áður. Ég hafði það einnig í huga, að e. t. v. væri rétt að flytja þáltill. varðandi þetta atriði og tengja það þá fleiri atriðum sem hann réttilega kom hér inn á. En reynsla okkar af þáltill. er sú, að það er heppilegra og vænlegra til árangurs að flytja mál í frv.formi og reyna þá að ná fram því sem unnt er með þeim breytingum sem nefndum þykja eðlilegastar. Það er alveg rétt, sem kom fram í máli hv. þm. Þorv. Garðars Kristjánssonar, að afgreiðsla félmn. á sínum tíma var miðuð við að þetta mál fengi jákvæða meðferð í þeirri endurskoðun sem þá fór fram. Þeirri endurskoðun er að vísu lokið að þeim hluta til sem sú nefnd, sem þá var að störfum, vann að. Hún skilaði tveimur álitum, menn urðu þar ekki alveg sammála, en hún mun hafa bundið verksvið sitt í raun og veru algerlega við hina ýmsu þætti Byggingarsjóðs ríkisins og meðferð þeirra mála og ekki tekið þetta svið beinlínis fyrir, eins og þó var fyrir mælt á sínum tíma. Hins vegar er það staðreynd, að hin mikla og öra þróun í byggingarmálum hér kallar vitanlega á stöðuga endurskoðun. Það er auðvitað spurning, eins og hv. þm. varpaði fram, hvort ætti að vera um heildarendurskoðun að ræða, en a. m. k. endurskoðun sem tæki til þeirra atriða sem breyttir tímar kölluðu beinlínis á. Ég vil alveg sérstaklega taka undir með síðasta hv. ræðumanni, Oddi Ólafssyni, um upplýsingastreymið, sem ég er ekki í nokkrum vafa um að mundi aukast með útibúum. Það er svo í fjöldamörgum tilfellum, - þar á ég við tryggingalöggjöf okkar alveg sérstaklega og eins snertir það t. d. hópa sem um margt eiga erfiða aðstöðu. - að fólkið hefur hreinlega enga hugmynd um rétt sinn. Ég veit að fólk, sem hefur sótt um einmitt í tengslum við það ákvæði sem hv. þm. Oddur Ólafsson kom inn á, hefur sent inn umsóknir, en þær hafa þó þótt þess eðlis að ekki væri ástæða til að fylgja þeim eftir. Ég þekki dæmi þess. Það kann að vera að þarna hafi verið um ófullkomnar upplýsingar og ófullkomin vottorð að ræða, en engu að síður hefur þetta ákvæði ekki, a. m. k. að því er ég veit til, komið þannig til framkvæmda. Menn hafa almennt litið svo á að það næði eingöngu til öryrkja, en ekki aldraðra og öryrkja, eins og var fyrst ákveðið. Menn hafa sem sagt hreinlega ekki tekið eftir þeirri breytingu sem varð þegar öldruðum var bætt inn í, að mig minnir að frumkvæði hv. þm. Odds Ólafssonar.



Herra forseti. Ég flyt hér frv. til l. um námsgagnastofnun, en frv. með þessu nafni hefur fimm sinnum legið fyrir Alþ. á undanförnum þingum, en ekki orðið útrætt. Frv. það, sem nú hefur verið lagt fram, er hliðstætt fyrri frv. að efni til, en þó hafa nokkrar breytingar verið gerðar á efni þess frá því að það var seinast lagt fram. Reyndar er það svo, að frv. hefur verið að taka nokkrum breytingum ár frá ári og ég held til batnaðar hverju sinni. Frv. í upprunalegri mynd var samið af nefnd sem þáv. menntmrh. skipaði hinn 27. júlí 1972 og hafði það verkefni að endurskoða lög um Ríkisútgáfu námsbóka, Fræðslumyndasafn ríkisins o. fl. Frv. gerir ráð fyrir að sameinuð séu í eina stofnun þessi þrjú fyrirtæki: Ríkisútgáfan, Skólavörubúðin og Fræðslumyndasafnið, en þetta eru þær ríkisstofnanir sem starfa að útgáfu, miðlun og framleiðslu námsefnis og kennslugagna. Þær ættu þá að lúta einni stjórn, daglegri stjórn námsgagnastjóra, en að öðru leyti starfa undir námsgagnastjórn svonefndri. Nú er það svo, að 10 menn sitja í námsbókanefnd og í stjórn Fræðslumyndasafns, en um yrði að ræða eina 7 manna stjórn sem hefði með höndum yfirstjórn á starfsemi og fjárreiðum Námsgagnastofnunar. Í frv. þessu eru ákvæði um náið samstarf stofnunarinnar og þeirra aðila, sem vinna að endurskoðun námsefnis og nýjungum í kennslustarfi á vegum menntmrn., á vegum Kennaraháskóla Íslands og við aðrar þær stofnanir sem veita kennaramenntun. Námsgagnastofnuninni er að sjálfsögðu ætlað að framleiða náms- og kennslugögn miðað við íslenskar þarfir og íslenskar aðstæður, önnur en prentað mál. Í þessu frv. er lögfest, að auk eiginlegra námsbóka skuli gefnar út handbækur og kennsluleiðbeiningar handa kennurum svo og svonefndar ítarbækur, en það eru viðbótarbækur fyrir nemendur, auk hvers konar nýsigagna. Í þessu frv. er einnig ákvæði um að Námsgagnastofnun skuli stuðla að varðveislu skólaminja. Í frv. eru ákvæði um fjármögnun deilda Námsgagnastofnunar einfölduð og samræmd miðað við það sem nú er. Er miðað við að allt ríkisfé til stofn- og rekstrarkostnaðar verði í formi venjulegra fjárveitinga í fjárl. Aðrar tekjur þessarar stofnunar verði eðlilegar sölu- og leigutekjur af efni og tækjum. Mér er ekki ljóst, hvernig á því stendur að Alþ. hefur verið tregt til að samþykkja frv. þetta og það hefur svo oft verið lagt fyrir þingið án þess að hljóta afgreiðslu. Ég hef ekki heyrt því andmælt að frv. væri ótvírætt til bóta og til sparnaðar og til að stuðla að stóraukinni hagkvæmni á þessu sviði. Ég héli satt best að segja að alþm. væru almennt heldur hlynntir því þegar tilraun væri gerð til að auka hagkvæmni í ríkiskerfinu og stuðla að sparnaði. En auk þess á það að fylgja með í kaupunum, ef þetta frv. verður að lögum, að um verði að ræða markvissari og betri þjónustu við skólanemendur eftir að sú sameining og endurskipulagning hefur átt sér stað sem frv. gerir ráð fyrir. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða um efni þessa frv. sem svo oft hefur komið fram áður hér á Alþ., en vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. menntmn.



Herra forseti. Ég flyt frv. til l. um breyt. á l. nr. 47 16. apríl 1971, um náttúruvernd. Frv. það, sem hér er um að ræða, er samið að tilhlutan Náttúruverndarráðs og er efnislega í samræmi við till. þess, en orðalagi frv. hefur lítillega verið breytt. Í grg., sem fylgdi frv. þegar það kom frá Náttúruverndarráði, er á það bent, að Náttúruverndarráð hafi með höndum afskipti af byggingu sumarbústaða, en nauðsynlegt sé að breyta lögum um náttúruvernd í samræmi við aðrar þær breytingar sem orðið hafa á lögum og þá einkum skipulagslögum nr. 19/1964. Í náttúruverndarlögum eru afskipti Náttúruverndarráðs af sumarbústaðabyggð fyrst og fremst miðuð við sveitarfélög sem ekki eru skipulagsskyld. Hér virðist því það hefðbundna sjónarmið ríkjandi, að skipulagsstarf sé einskorðað við þéttbýli, og svo hefur líka verið í raun. Skipulagslögin frá 1964 gera þó ráð fyrir að sveitarfélög í strjálbýli geti orðið skipulagsskyld. Allmargar sveitarstjórnir í strjálbýli hafa óskað eftir skipulagsskyldu, og á hana hefur verið fallist. Sú skoðun er líka viðurkennd, að síst minni þörf sé á skipulagningu í strjálbýli en þéttbýli, þótt með öðrum hætti sé að vissu marki. Löggjafinn hefur viðurkennt þetta í reynd með setningu laga nr. 31/1978, en þar var skrefið stigið til fulls og ákveðið að frá og með seinustu áramótum skyldu öll sveitarfélög landsins skipulagsskyld. Það er í ljósi þessarar breytingar, sem tók gildi um seinustu áramót, sem talið er óhjákvæmilegt að breyta núverandi ákvæðum náttúruverndarlaga um þetta efni, þar sem þau séu í raun orðin óvirk og óljóst hver réttarstaða Náttúruverndarráðs sé gagnvart sumarbústaðabyggð. Í frv. er gert að aðalreglu að í skipulagi verði sýnt hvar sumarbústaði megi reisa, en þar sem skipulag sé ekki fyrir hendi verði ákvörðunarvaldið um staðfestingu hjá yfirvöldum náttúruverndarmála, eins og nánar er lýst í greininni. Það er vitað að náttúruverndarnefndir eru misjafnlega áhugasamar og því er hér stungið upp á því, að Náttúruverndarráð geti tilnefnt trúnaðarmann til þess að fara með umboð sitt í þessum málum. Með því ynnist það, ef umdæmi trúnaðarmanns væri nokkuð víðáttumikið, að samræmi væri í afgreiðslum mála. Þetta er ekki neitt stórmál, herra forseti, en mikilvægt mál engu að síður vegna þess að veiðihúsum, fjallaskálum og ýmsum vistarverum út í guðs grænni náttúrunni fer ört fjölgandi og óhjákvæmilegt að fylgst sé með því af einum aðila, hvernig staðið sé að málum, hvort verið sé að eyðileggja umhverfi og landslag með slíkum ráðstöfunum. Núgildandi lög tryggja þetta ekki vegna þeirrar breytingar sem orðið hefur á skipulagslögum. Því er óhjákvæmilegt að gera þessa breytingu og fela þetta vald í hendur Náttúruverndarráði með ótvíræðum hætti. Herra forseti. Ég vil leyfa mér að leggja til að að lokinni þessari umr. verði þessu máli vísað til hv. menntmn.