Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv. þetta til athugunar, yfirfarið það og borið það saman. N. gat ekki orðið sammála um afgr. málsins, og eru því gefin út tvö nál. Nál. meiri hl. n. er á þskj. 150, og mælir meiri hl. með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. n. hefur gefið út sérálit á þskj. 156. Ég sé ekki ástæðu til þess að rekja efni þessa frv. sérstaklega. Það var bæði gert í framsöguræðu hæstv. ráðh., og svo er það kunnugt úr umræðum hér í hv. d. í sambandi við annað frv., sem hér hafði verið á ferðinni áður. Meiri hl. n. leggur því til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Við höfum ekki orðið sammála í fjhn. um afgreiðslu þessa máls, meiri hl. vill mæla með samþykkt frv., eins og það liggur fyrir, en við í minni hl., ég og hv. 4. og 5. þm. Austf., viljum gera á frv. eina breyt. og flytjum um það till. í nál. okkar á þskj. 156. Við erum sammála meiri hl. um það, að rétt sé að setja í lög 1. gr. frv., en hún er um það að gera viðtækari þann tekjufrádrátt, sem sjómenn hafa notið við álagningu skatta. En ágreiningurinn er um 2. gr. frv., og við leggjum til, að hún verði felld niður úr frv. Í þeirri gr. er till. um það, að virðingu fasteigna til eignarskatts skuli þannig hagað, að gildandi fasteignamat skuli hækkað um 800%, þ.e.a.s. í kaupstöðum og kauptúnum, og í sveitum að því er varðar mat á jörðum um 350%. Nú er fasteignamat sexfaldað í kaupstöðum og kauptúnum, þegar eignarskattur er ákveðinn, og við teljum ósanngjarnt að leggja slíkar viðbótarálögur á almenning sem gert er ráð fyrir í þessari gr., þegar á það er litið, að fólk verður nú að taka á sig þungar klyfjar í sambandi við þá gengisbreytingu, sem nýlega hefur verið gerð. Við teljum heldur ekki þörf á því að hækka skatta til ríkissjóðs eins og hér er gert ráð fyrir, þar sem tekjur ríkissjóðs munu mjög aukast í sambandi við gengisbreytinguna. Enn viljum við benda á það, að núverandi fasteignamat er mjög ótraustur grundvöllur til að byggja á skattlagningu. Við teljum einnig, eins og kom fram í 1. umr. um þetta frv., ranglátt að margfalda fasteignamatið með sömu tölu í öllum kaupstöðum og kauptúnum landsins, því að það er alkunnugt, að gangverð á húsum er langtum lægra víða um land í hlutfalli við fasteignamat heldur en hér í Rvík og í nágrannakaupstöðum hennar. Það er því ranglátt að okkar dómi að nota sömu margföldunartölu á fasteignamatið á þessum svæðum. Um það ákvæði gr. að hækka fasteignamat á jörðum um 350%, áður en eignarskattur er á lagður, er það að segja, að það er langt frá því, að jarðir víða um land séu seljanlegar fyrir þetta verð, fasteignamat með 350% álagi, og því er það einnig rangt að hækka þær svo mikið í mati. Við bendum einnig á, að ef fært þætti og sanngjarnt að hækka skatta á fasteignum, þá teljum við, að sveitarfélögin eigi að njóta þess. Hér liggur fyrir þingi og þessari d. eldra stjfrv. um efnahagsaðgerðir, og það er nú enn hjá fjhn. og hefur ekki verið afgreitt, en eftir að það kom fram, barst nefndinni bréf frá Samb. ísl. sveitarfélaga um efni þess frv., dags. 8. nóv. Í því bréfi er m.a. rætt um þá till. ríkisstj. að margfalda fasteignamat við álagningu eignarskatts með tölunni 12, - að vísu hefur nú stjórnin lækkað sig dálítið, - en það breytir ekki því, að það er álit Samb. ísl. sveitarfélaga, sem fram kemur í þessu bréfi, sem ég minntist á, að sú stefna, sem þar er mörkuð, sé mjög varhugaverð og ósanngjörn gagnvart sveitarfélögunum, og undir þetta viljum við taka, sem skipum minni hl. fjhn. Verði till. okkar samþykkt, að fella niður 2. gr., þá munum við í 3. umr. um frv. taka til athugunar að flytja brtt. við aðrar gr., t.d. þá 5., til samræmis við það, ef 2. gr. verður felld niður. En ef svo skyldi fara, að hv. þd. vildi ekki fallast á þá till. okkar að fella 2. gr. burtu úr frv., þá munum við flytja brtt. við frv. í 3. umr. Við munum leggja til, að álagið á fasteignamatið verði lækkað í fámennari kaupstöðum og kauptúnum og í sveitum og við munum einnig leggja til, að skattfrjáls eign verði hækkuð frá því, sem lagt er til í 3. gr. frv. Einnig munum við leggja til, að inn í frv. verði sett ákvæði um það, að fyrirmæli 2, gr. um margföldun fasteignamatsins skuli falla úr gildi, þegar nýtt fasteignamat tekur gildi. Fasteignamat er nú búið að vera lengi í smíðum hér og þess er að vænta, að því verði lokið innan skamms. Við töluðum um þetta á fundi í fjhn., að sjálfsagt væri að setja þarna inn ákvæði um það, að þessi fyrirmæli um margföldun matsins ættu að falla niður jafnskjótt sem nýja fasteignamatið tæki gildi. Meiri hl. fjhn. tók sér nokkurn tíma til að athuga þetta mál og ég hygg, að form. nefndarinnar og frsm. meiri hl. hafi rætt um þetta við hæstv. fjmrh., en niðurstaðan af því var sú, að hæstv. ríkisstj. er ekki reiðubúin til þess að lögfesta nú, að ákvæði um margföldun matsins skuli falla niður, þegar nýja matið kemur í gildi, og um leið og það er vilji hæstv. ríkisstj., að þetta skuli óbreytt standa í frv., þá er það um leið vilji meiri hl. fjhn., hv. stjórnarstuðningsmanna þar. En nú er eftir að sjá, hvað þd. gerir við þetta. Við teljum ákaflega óeðlilegt, að í lögum verði ákvæði um níföldun fasteignamatsins, þegar nýja fasteignamatið er komið í gildi, og eins og ég sagði, verður það ein af okkar brtt., að það verði tekið fram í lögunum, að þessi ákvæði um álagið á fasteignamatið skuli falla niður um leið og nýja matið kemur í gildi. Mér sýnist þetta vera svo sjálfsagt mál, að um þetta hefði ekki átt að geta orðið neinn ágreiningur, en hæstv. stjórn virðist líta öðruvísi á þetta. Hún vill hafa þetta í lögum áfram, hvað sem fasteignamati líður, maður fær ekki annað séð. Ég held, að það sé ekki ástæða fyrir mig að hafa um þetta nál. okkar fleiri orð. Eins og ég hef lýst, þá mælum við með því, að frv. verði samþykkt með þeirri breytingu, að 2. gr. falli burt.



Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að fara í orðræður við hv. þm. út af því atriði, hvort ástæða sé til þess að samþykkja þessa margföldun fasteignamatsins eða ekki. Viðhorfin til þess máls byggjast á því sama eins og er ákaflega áberandi hjá ýmsum hv. þm., að það sé alltaf ástæðulaust að sjá ríkissjóði fyrir tekjum til eins eða neins, það sé sjálfsagt að láta hann greiða allt, sem mönnum dettur í hug að láta hann greiða, en það þurfi enga peninga til þess. Um það sé ég enga ástæðu til þess að orðlengja, en það voru aðeins tvö atriði í hans ræðu, sem ég vildi lítillega minnast á. Annað var það, að ósanngjarnt væri að margfalda fasteignamatið eins og gert er og taka ekki tillit til þeirrar mismunandi aðstöðu, sem er á ýmsum stöðum á landinu. Ég sagði í framsöguræðu minni um þetta mál, að það væri efnislega rétt, að í þessu kynni að verða eitthvert misræmi, en benti hins vegar á, að því fer víðs fjarri, að það sé ekki tekið tillit til þess í dag, vegna þess að grundvöllurinn er mjög mismunandi eftir því, hvar fasteignirnar eru á landinu. Hins vegar held ég, að það ætti að vera öllum hv. þm. ljóst, að það er útilokað að fara nákvæmlega nú að gera endurskoðun á þessu, enda er það ekki framkvæmanlegt. Það er einmitt þetta, sem fasteignamatið er nú að kanna, og áður en þeirri könnun lýkur, er ekki hægt að endurskoða grundvöllinn, enda hefur ekki verið vakin sérstök athygli á þessu, t.d. í sambandi við till. Samb. ísl. sveitarfélaga, sem óskar eftir því að fá sams konar ákvæði lögfest varðandi útsvörin. Ég held því, að ástæða til andmæla gegn frv. af þessum ástæðum sé ekki haldgóð. Varðandi seinna atriðið finnst mér nú nánast sagt, að hv. þm. geri sig næstum hlægilegan að vera að halda því fram, að nokkrum detti í hug að margfalda nýja fasteignamatið með 9, þó að það standi ekki í þessu frv., og að nauðsynlegt sé að setja ákvæði í frv. til að girða fyrir það, það finnst mér nánast fjarstætt. Það hefur engum manni komið til hugar að gera það, enda segir svo í lögunum um fasteignamatið sjálft, að þegar það taki gildi, skuli endurskoða öll þau gjöld, sem miðuð eru við fasteignamat, þannig að það lagaákvæði er þegar í gildi. Það er alveg rétt, að það var haft samband við mig frá hv. n., og ég taldi fyrir mitt leyti og tel enn, að það sé gersamlega ástæðulaust að setja slíkan fyrirvara inn í þetta frv., því að þetta liggi svo í augum uppi, að engum manni muni hugkvæmast að nífalda nýja fasteignamatið.



Herra forseti. Áður en ég sný mér að því að ræða nokkuð almennt um þetta mál, vil ég lýsa brtt., sem ég flyt ásamt tveim þm. öðrum, þeim Birni Pálssyni og Sigurvin Einarssyni. Eins og kunnugt er, þá eru í 13. gr. laganna um tekju- og eignarskatt taldir upp þeir tekjuliðir, sem eiga að vera undanþegnir tekjuskatti til framtals. Við leggjum til, að við þessa gr. bætist nýr liður, „bætur almannatrygginga“, sem þýðir það, að þær bætur, sem almannatryggingar greiða, hvort heldur það eru örorkubætur, ellilífeyrir eða fjölskyldubætur, verði undanþegnar tekjuskatti. Ég hygg, að það liggi nokkuð í augum uppi, hverjir það eru, sem verða harðast úti fyrir þeirri kjaraskerðingu, sem nú er verið að reyna að koma fram, en það er einmitt þetta fólk, sem fær bætur almannatrygginga, gamla fólkið, öryrkjarnir og stóru fjölskyldurnar. Með því að undanþiggja þessar bætur tekjuskatti, mundi nokkuð vinnast í þá átt að bæta þessu fólki kjaraskerðinguna, þó vitanlega sé það hvergi nærri fullnægjandi. Till. um þetta hafa áður verið fluttar hér á Alþingi. Ég flutti till., sem gekk í svipaða átt, í Nd. á seinasta þingi og Alfreð Gíslason í Ed. Í sambandi við mína till. hér í Nd. urðu talsverðar umr. í fyrra. Þá var því lýst yfir af hæstv. fjmrh., að ríkisstj. mundi taka þetta mál til sérstakrar athugunar og sjá, hvað væri hægt að ganga til móts við bótaþega almannatrygginga í þeim efnum, en ég sé það ekki, a.m.k. enn sem komið er, að nein efnd hafi orðið á þessu loforði fjmrh., sem mér skildist á þeim tíma, að hefði verið knúið fram af Alþfl., vegna þess að hann væri nokkuð opinn fyrir þeim hugmyndum að gera þessar bætur a.m.k. að einhverju leyti undanþegnar skatti. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um þessa till., en ég held, að efni hennar og réttmæti hennar liggi svo í augum uppi, eins og aðstæður eru nú, að um hana ætti ekki að þurfa að ræða nánar. Og ég treysti því, að þó að till. okkar stjórnarandstæðinga fái nú yfirleitt ekki góðar undirtektir hjá stjórnarflokkunum, finni stjórnarflokkarnir það, að hér sé um slíkt réttlætismál að ræða, að sjálfsagt sé að samþykkja þetta. En brtt. er þannig hljóðandi: „Á undan 1. gr. komi ný gr., svo hljóðandi: Á eftir E-lið 13. gr. laganna komi nýr liður, svo hljóðandi: Bætur almannatrygginga.“ Afhendi ég svo hæstv. forseta hana. Mér finnst hins vegar, að hér sé um það stórmál að ræða, að ekki sé rétt að láta það fara svo gegnum þingið, að ekki sé gerð tilraun til þess að ræða nokkuð nánar um það við hæstv. ríkisstj. Ég vil þá fyrst minna á það, að með aðalefni þessa frv., sem er hækkun fasteignagjaldanna, er í raun og veru verið að jarða eitt af hinum fögru loforðum, sem Sjálfstfl. gaf við seinustu kosningar og hefur gefið við undanfarnar kosningar. En eitt aðalloforð Sjálfstfl. hefur verið það, að hann vildi vinna að því, að sem allra flestir þegnar þjóðfélagsins ættu einhverja eign. „Einn fyrir alla“ er eitt af þeim kjörorðum, sem Sjálfstfl. hefur flaggað einna mest með. Og „íbúð fyrir alla“ o.s.frv. Með því frv., sem hér liggur fyrir um hækkun fasteignaskattsins, er beinlínis verið að vinna á móti þessum tilgangi. Með hækkun fasteignagjaldanna er verið að koma í veg fyrir það, að efnalitlir menn geti eignazt eignir og gera þeim, sem hafa náð í einhverjar eignir, eins og t.d. íbúð, erfiðara fyrir með að halda þeim. Með þessu frv. er sem sagt hvað þetta atriði snertir stefnt að því að brjóta niður þetta fagra fyrirheit, sem Sjálfstfl. hefur verið að gefa hinum efnaminni kjósendum þjóðfélagsins á undanförnum árum. Það er líka rétt að benda á það, að hér er horfið til skattlagningar, sem er að verða meira og minna úrelt. Sú var tíðin, að fasteignaskattar voru svo að segja hinn eini tekjustofn hins opinbera. Þetta hefur verið að breytast á undanförnum árum og fasteignaskattarnir orðið minni og minni hlutur í heildarálögunum. Þetta hefur ekki þróazt þannig eingöngu hér á landi, heldur yfirleitt alls staðar í heiminum og alveg sérstaklega þó í nágrannalöndum okkar. Og þetta er ekki óeðlilegt. Á þeim tíma, þegar fasteignagjöldin voru aðaltekjustofnar hins opinbera, skiptust þjóðirnar yfirleitt í tiltölulega fáa, ríka einstaklinga og fjölda öreiga, og á þeim tíma voru fasteignagjöldin ekki óeðlilegur tekjustofn, vegna þess að það voru þeir ríku eða efnuðu í þjóðfélaginu, sem fyrst og fremst urðu að greiða þennan skatt. Með tilkomu verkalýðsfélaganna og samvinnufélaganna og aukinna áhrifa umbótasinnaðra flokka á löggjafarþingum þjóðanna hefur sú breyting orðið, að millistéttir og verkafólk hefur haft aðstöðu til þess að komast yfir nokkra eign, eignast sína eigin íbúð. Þeir eru alltaf fleiri og fleiri, sem ná því takmarki og eftir að svo er komið, verða fasteignagjöld að sjálfsögðu allt annars eðlis en áður. Áður voru þetta gjöld, sem fyrst og fremst náðu til ríkra manna. Nú er þetta orðinn skattur, sem nær til alls almennings og bitnar tiltölulega þyngst á þeim, sem eru að komast yfir nokkra eign af veikum mætti, eins og t.d. að eignast íbúð. Af þessum ástæðum hefur viðhorf manna til fasteignaskatta og eignarskatta mjög breytzt frá því, sem áður var vegna þess að nú er þetta ekki orðið lengur skattur á ríkum mönnum, heldur skattur á öllum almenningi. Og af þeim ástæðum hefur þróunin stefnt í þá átt, að hlutur fasteignaskattanna hefur orðið minni og minni í heildartekjum hins opinbera. Ég álít því, að hér sé stefnt í alveg öfuga átt og sú breyting, sem eigi að koma í þessum efnum einmitt til þess að tryggja þetta fagra fyrirheit Sjálfstfl., sem ég er alveg sammála, eigi að vera sú, að það eigi mjög að hækka þann eignarhluta, sem sé undanþeginn eignarskatti og fasteignagjöldum. Ég mundi ekki álíta það óeðlilegt, þó að t.d. hæfileg íbúð eða verðmæti, sem svaraði til hæfilegrar íbúðar, væri undanþegið eignar- og fasteignasköttum. Svo mikilsvert tel ég það, að sem allra flestir komist á það stig að vera nokkrir eignamenn, að við stefnum að því að skapa þjóðfélag bjargálnamanna, en ekki örfárra auðkónga og margra öreiga, eins og áður var. Þess vegna tel ég, að það sé stefnt í ranga átt með þessu frv. En þó finnst mér annað enn verra við þetta frv. eða þessa hækkun fasteignagjaldanna og það kemur í ljós, þegar við athugum þær aðstæður, sem nú eru í þjóðfélaginu, þegar lagt er til, að þessi nýi skattur verði tekinn upp, sem þetta frv. raunverulega fjallar um. Ef við athugum eða reynum að gera okkur grein fyrir því, hver aðstaða ríkissjóðs muni verða á næsta ári, þá er það ljóst, að hann hefur enga þörf fyrir þá skattahækkun, sem hér er um að ræða, ekki minnstu þörf. Ríkissjóður mun fá stórlega auknar tekjur af gengisfellingunni á margan hátt, og það eykur tekjur hans alveg gífurlega. Auk þess má telja sjálfsagt eða nokkurn veginn víst, að þjóðartekjurnar hljóti að verða miklum mun meiri á næsta ári heldur en á þessu ári. Verðlag á útflutningavörum er yfirleitt hærra nú heldur en um síðustu áramót og það mun eiga sinn þátt í því, að þjóðartekjurnar ættu að verða meiri á næsta ári heldur en á þessu ári. Vetrarvertíðin síðasta var á margan hátt ein sú erfiðasta, sem hér hefur komið, og við höfum fulla ástæðu til þess að ætla það, að hún verði ekki lakari í ár, heldur skárri. Síldveiðarnar hafa líka verið með erfiðara móti, og þess vegna höfum við enga rökstudda ástæðu til þess að ætla það, að síldarafli verði minni, heldur frekar að hann verði meiri. Og ef það verður nokkur árangur af gengisfellingunni jákvæður, ætti hann þá fyrst og fremst að verða sá, að meira fjör kæmist í útgerðina og þar af leiðandi yrðu útflutningstekjurnar meiri heldur en ella. Það má líka ætla, að af gengisfellingunni leiði, ef jafnframt fylgir á eftir hagstæð tollabreyting fyrir iðnaðinn, að iðnaðarframleiðslan verði heldur meiri á næsta ári heldur en hún er í ár, svo að mér finnst, að öll rök hnígi í þá átt, að þjóðartekjurnar hljóti að verða talsvert meiri á næsta ári heldur en þær voru í ár. Og það mun að sjálfsögðu skapa auknar tekjur fyrir ríkissjóð. Eftir því sem útflutningstekjurnar verða meiri, má reikna með því, að innflutningurinn verði líka meiri og þar af leiðandi tekjurnar, sem ríkið hefur af honum. Þegar þetta allt er athugað, er augljóst, að tekjur ríkisins að óbreyttum skattstofnum, og þá tek ég með þá breytingu, sem er fyrirhuguð á tollunum, verða mjög miklar á næsta ári og talsvert miklu meiri heldur en þau útgjöld, sem eru fyrirhuguð. Þess vegna hefur ríkissjóður ekki minnstu þörf fyrir þann skatt, sem hér er um að ræða. Hann er lagður á gersamlega að óþörfu. Og undir hvaða kringumstæðum er verið að leggja á þennan nýja óþarfa skatt? Undir þeim kringumstæðum, að ríkisstj. er að fara fram á það við þegna þjóðfélagsins, að nú færi þeir nokkra fórn, nú leggi þeir nokkrar byrðar á sig og tala mjög fagurlega um það, hve þetta sé nauðsynlegt. Ég skal ekki við þetta tækifæri fara að ræða nánar um þessi tilmæli ríkisstj. En það mundi ég telja alveg lágmarkskröfu af ríkisstj., þegar hún fer fram á þetta, að hún sé ekki að leggja byrðar á landsmenn algerlega að óþörfu. En það er einmitt það, sem ríkisstj. er hér að gera, eins og ég hef nú sýnt fram á. Það er alveg augljóst, að það er fyrirætlun ríkisstj. eins og svo oft áður að stefna að því að hafa verulegan tekjuafgang hjá ríkissjóði á næsta ári. Ríkisstj. ætlar að haga skattaálögum þannig, að það verði verulegur tekjuafgangur hjá ríkissjóði á næsta ári, á sama tíma sem hún heimtar stórfelldar fórnir af skattþegnunum og þó alveg sérstaklega af þeim, sem lakast þola þungar byrðar. Ég álít, að hér sé eins rangt að farið hjá ríkisstj. og hugsazt getur. Ef ríkisstj. væri það alvara að reyna að fá menn til þess að færa einhverjar fórnir, ætti hún sjálf að ganga á undan og draga úr skattaálögum svo sem hún mest megnar. Þvert á móti gerir hún hið gagnstæða, þyngir byrðarnar á landsmönnum gersamlega að óþörfu. Ég held, að það sé ekki of sterkt að orði kveðið, þó að ég segi, að það sé ákaflega erfitt fyrir menn að taka vel tilmælum ríkisstj. um það, að þeir eigi að færa fórnir, þegar ríkisstj. sjálf gengur á undan með það að gera byrðar manna miklu þyngri en þær þurfa að vera. Þess vegna lít ég á þetta frv. og önnur skattafrv. ríkisstj. eins og hreint hnefahögg í andlit almennings, þegar hún svo jafnframt er að fara fram á það, að menn séu að færa fórnir. Og ég er sannfærður um það, að ef ríkisstj. gerir alvöru úr því að leggja þannig á nýja óþarfa skatta eins og gert er með þessu frv., fær hún ekki það svar frá almenningi við óskum sínum um að menn taki á sig einhverja kjaraskerðingu, sem hún óskar eftir. Þvert á móti hlýtur svarið að verða á annan veg. Ég vildi þess vegna skora á ríkisstj. að íhuga ráð sitt betur áður en hún lætur þetta mál ganga fram á Alþingi. Ég vil skora á hana að falla frá þeirri stefnu, sem hún auðsjáanlega hefur nú að leiðarljósi, þ.e. að hafa verulegan tekjuafgang hjá ríkissjóði á næsta ári á sama tíma og þrengt er að öllum almenningi. Það er röng og hættuleg stefna og hún á eftir að hefna sín, ef ríkisstj. víkur ekki frá henni.



Herra forseti. Það er ætlan mín að segja nokkur orð um þann hluta þessa frv., sem fjallar um eignarskatt, þ.e.a.s. hækkun á eignarskatti. Það má eins orða það svo, að hér sé um að ræða hækkun skatts á fasteignum. En í 2, gr. frv. er gert ráð fyrir því, að virðing á fasteign til eignarskatts sé miðuð við gildandi fasteignamat nífaldað, en þó í sveitum við minni margföldun, þ.e.a.s. 4.5. Það er gert ráð fyrir því, að upp úr þessu fáist tekjuauki fyrir ríkissjóð, sem nemi 30 millj. kr. Nú hefur nokkuð verið að því vikið í þessum umr., hvort þörf muni vera á því um þessar mundir að hækka skatta til ríkisins, og hjá síðasta ræðumanni kom það fram, að þess væri alls ekki þörf, þar sem ríkissjóður ætti nú von mikils tekjuauka vegna gengisbreytingarinnar. Og auðsætt er það, að svo muni vera. Nú þykist ég samt dálítið vant við látinn að gera mér grein fyrir því, hvort ríkissjóður muni hafa þörf fyrir tekjuauka sem þessu nemur, vegna þess að fjárlög fyrir árið 1968 hafa enn ekki verið afgreidd, og við þm. höfum almennt engar upplýsingar um það, hvaða stefnu ríkisstj. hugsar sér að fylgja við afgreiðslu fjárl. við 3. umr. Brtt., sem boðaðar hafa verið, eru ekki komnar fram og ekki kunnugt um efni þeirra. Nú vil ég segja það fyrir mitt leyti, að ég vildi gjarnan eiga þess kost, áður heldur en ég tek afstöðu til þess, hvort þörf sé á nýjum sköttum í ríkissjóðinn, eiga þess kost að sjá, hverjar till. hæstv. ríkisstj. og meiri hl. hv. fjvn. fyrir hennar hönd verða við 3. umr., um afgreiðslu útgjaldahliðar fjárl. og þá alveg sérstaklega um framlög verklegra framkvæmda víðs vegar um land. Það er náttúrlega hugsanlegt, að till. þær, sem fram verða lagðar af hálfu ríkisstj. um þessi efni, þ.e.a.s. um hækkun framlaga til verklegra framkvæmda víðs vegar um land, verði svo ríflegar, að óhjákvæmilegt verði fyrir þm. að taka það til athugunar, hvort einhverju þyrfti að bæta við skattana. Hins vegar, ef ekki verður um slíkt að ræða, er það náttúrlega auðsætt, sem 4. þm. Reykv., sem hér talaði áðan, sagði, að ekki yrði þörf nýrra skatta fyrir ríkissjóðinn. En þetta liggur ekki alveg ljóst fyrir fyrr en í 3, umr. og þess vegna vil ég mælast til þess, að lokaafgreiðslu þessa frv. verði frestað þangað til eitthvað liggur fyrir um það, hvernig sú afgreiðsla fjárl. muni verða og þar með tekjuþörfin. Það er mitt viðhorf, að ef um það er að ræða, að till. ríkisstj. um fjárframlög, sérstaklega til verklegra framkvæmda víðs vegar um landið, yrðu ríflegar, að þá mundi ég frekar vera til viðtals um það, að eitthvað þyrfti að athuga um það efni, sem hér liggur fyrir, annars ekki. Um hækkun eignarskattsins eða fasteignaskattsins, sem hér liggur fyrir, vil ég að öðru leyti segja það, að komið hafa að máli við mig ýmsir sveitarstjórnarmenn úr mínu kjördæmi og rætt um þetta efni. Hjá þeim hefur komið fram svipað álit eins og kom hér fram frá hv. frsm. meiri hl. n., en einnig var í ræðu hans að einhverju leyti rakin afstaða Samb. ísl. sveitarfélaga. En frá þessum mönnum kom fram hið sama viðhorf, að þeir teldu, að það væri óheppilegt að hækka þennan skatt, vegna þess að hér væri um að ræða skattstofn, sem sveitarfélögin þyrftu mjög á að halda, en ættu því erfiðara með að nota, sem ríkið gengi lengra inn á skattheimtu á sama sviði. Það er alkunna, að sums staðar erlendis nota sveitarfélög mjög verulega þennan skattstofn, þ.e.a.s. til álagningar fyrir sig. Mér finnst þetta eðlilegt viðhorf hjá sveitarfélögunum, að ef á annað borð á að skattleggja verulega þær fasteignir, sem og hefur verið gert, sé eðlilegra, að sveitarfélögin geri það og að ríkið taki þá sínar tekjur á annan hátt. Það er líka svo, að ef sveitarfélögin afla sér teknanna á þessu sviði, þá er það auðveldara fyrir þau en ríkið, því að þeim er fremur innan handar að gera sér grein fyrir gjaldstofninum, þ.e.a.s. hinu raunverulega verðmæti fasteignanna, sem lagt er á. Það getur hvert sveitarfélag gert á sínu svæði. Þetta vildi ég nú láta koma fram, sem ég nú hef sagt, og svo eitt atriði í viðbót, sem fram hefur komið nú á fundinum. Hv. frsm. minni hl. gerði það að umtalsefni, sem menn sjálfsagt hafa gert sér grein fyrir, að í frv. eru ekki ákvæði um það, að því er varðar þennan eignarskatt, að hann skuli gilda um takmarkaðan tíma. Það sýnist þó liggja í augum uppi, að hann ætti ekki að gilda eða þessi ákvæði ættu ekki að haldast lengur heldur en þangað til nýtt fasteignamat gengur í gildi. Mér hefur raunar dottið í hug, að hér sé um einhvers konar mistök að ræða, sem mundu verða leiðrétt, a.m.k. ef eftir því væri gengið, og að gildi þessara ákvæða yrði takmarkað áður en lögin yrðu afgreidd. En nú kemur það fram hjá hv. frsm. minni hl., að í n. hafi þetta borizt í tal, að þarna vantaði ákvæði í frv. um takmörkun á gildistíma ákvæðanna og að í tilefni af því hafi meiri hl. n. tekið sér frest til athugunar málsins og muni hafa rætt við ríkisstj. um það mál. Hafi þá það svar komið, að ekki væri samþykki fyrir því, að svona ákvæði um takmarkað gildi ákvæðisins yrði sett inn í frv. Þetta þykir mér satt að segja í mesta máta athyglisverð upplýsing, og sér í lagi vegna þess, að núna alveg nýlega var ég staddur á fundi í Stúdentafélagi Háskólans, sem haldinn var fyrir nokkrum dögum, en þar höfðu verið tilnefndir framsögumenn héðan úr þessari háttv. samkomu, hv. 1. þm. Austf. og hæstv. viðskmrh., til þess að hafa framsögu um markaðsbandalögin í Evrópu. Hæstv. viðskmrh. ræddi þar allýtarlega um þessi markaðsbandalög og hugsanlega möguleika á því, að Ísland tæki þátt í þessum markaðsbandalögum eða öðru þeirra, Fríverzlunarbandalaginu eða jafnvel Efnahagsbandalagi Evrópu. Hæstv. viðskmrh. lýsti þar bæði kostum og göllum á slíku fyrirtæki, að ganga í markaðsbandalag, og gerði það skilmerkilega. Ég minnist þess, að eitt af því, sem hann taldi, að mundi verða til baga, ef gengið væri í markaðsbandalag, væri, að tolltekjur ríkisins mundu minnka mjög við inngöngu í bandalagið, af því að þessi félagsskapur byggðist að verulegu leyti á lækkun tolla innbyrðis. Þá ræddi ráðh. jafnframt um það, hvað til ráða væri, ef úr þessu yrði og tollarnir minnkuðu mjög verulega, og ég minnist þess, að hann ræddi þá alveg sérstaklega um fasteignaskattinn. Sagði hann, að það væri einn möguleikinn til þess að bæta upp tollalækkunina í sambandi við markaðsbandalag að hækka til mikilla muna fasteignaskatta og lýsti því viðfangsefni nokkuð. Nú vil ég leyfa mér að spyrja, ef hér er einhver, sem hægt er að spyrja. Ég verð að spyrja samt: Er það kannske einhver fyrirhyggja af þessu tagi, sem felst í þessu frv.? Og er það þess vegna, sem stjórnin synjar um það að setja inn í frv. ákvæði um takmörkun gildistíma ákvæðanna, að hún vilji hafa vaðið fyrir neðan sig og strax útvega þennan möguleika til þess að hækka fasteignaskattana mjög verulega, því að það er ekki neitt smáræði, sem hér er um að ræða? Heyrzt hefur, að í nýja fasteignamatinu, á því stigi, sem það er nú, sé, svo að ég nefni einhverja tölu, kannske um tíföldun að ræða frá því fasteignamati, sem nú gildir. Ég hef þá í huga tölur, sem ég hef heyrt nefndar í sambandi við jarðir, sem nýlega hafa verið metnar af héraðsnefndum samkv. reglum, sem um það eru settar. Ef það ætti svo að nífaldast eða þó ekki væri nema margfaldað með 4.5, er þarna um mjög mikla skattahækkun að ræða. Mér dettur nú þetta í hug og ég vil freista þess að afla upplýsinga um það, hvort þarna sé um fyrirhyggju af þessu tagi að ræða. En ef það er ekki, finnst mér, að hæstv. ríkisstj. ætti að fallast á það, sem minni hl. fjhn. hefur farið fram á, að takmarka gildistíma ákvæðanna um margföldun fasteignamatsins.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu ekkert sérlega fýsilegt að ræða hér við tóma ráðherrastóla, þótt skilningur stólanna sé kannske ekki neitt minni en skilningur ráðh. yfirleitt í viðræðum við okkur þm., sem ætlazt er til, að afgreiðum hér lög með forgangshraða dag eftir dag, án þess að hæstv. ráðh. láti svo lítið að vera hér að ræða við okkur. En ég ætlaði ekki að tefja þessar umr. neitt sérlega lengi. Ég hef aðeins saknað þess í þessum fróðlegu umr., að ekki hefur verið minnzt á það, hvernig 1. gr. þessa frv. er til komin, um skattfríðindi handa farmönnum. Hún stafar sem sé ekki af því, að hæstv. ríkisstj. hafði upptendrazt af einhverri snöggri réttlætiskennd, heldur er þessi gr. afleiðing af tveimur verkföllum, sem hafa verið háð hér á þessu ári, verkföllum yfirmanna á farskipum. Fyrra verkfallið, sem var hér fyrri hluta árs, var bannað með sérstakri löggjöf um tiltekinn tíma. Síðan var verkfallið hafið aftur í haust og þá var hins vegar samið. Yfirmennirnir fóru sem kunnugt er fram á allverulega kauphækkun, en samningarnir voru í því fólgnir, að hæstv. ríkisstj. tók að sér að greiða kauphækkunina fyrir skipafélögin, og þessi 1. gr. hér er þannig til komin. Og þegar við fjöllum um þessa gr. og afgreiðum hana, eigum við að sjálfsögðu að gera okkur ljóst, hvað við erum að gera. Í þessari gr. eru fólgnar allverulegar raunverulegar kauphækkanir. Þau skattfríðindi, sem farmenn fá þarna, eru 36 þús. kr. á ári. Sú upphæð á að vera skattfrjáls. En hjá yfirmönnum á farskipum, sem hafa sumir sæmilega háar tekjur, mundi þetta þýða allverulega hækkun á raunverulegu kaupi. Af 36 þús. kr. hjá slíkum mönnum mundu, ef tekjurnar væru ekki skattfrjálsar, fara um 60% í opinbera skatta, svo að það eru um 21600 kr., sem er raunveruleg kauphækkun. Ef farmennirnir hefðu átt að fá samsvarandi kjarabót með venjulegri kauphækkun, sem yrði seld undir þá sök, að teknir væru af henni skattar, hefðu þeir orðið að semja um kauphækkun, sem nam 54 þús. kr. Ef um er að ræða menn, sem komast upp í 400 þús. kr. árstekjur, sem dæmi munu vera um meðal þessa fólks, væri slík hækkun hvorki meira né minna en 14%. Ég er sammála þessari gr., en ég tel alveg einsætt, að við verðum að vita, hvað við erum að gera, og það er auðvitað ekki nokkur hemja á því, sem hæstv. fjmrh. sagði, þegar hann mælti hér fyrir þessu frv. í upphafi, að í þessu fælist ekki fordæmi fyrir aðra. Það gefur auga leið, að í þessu er fordæmi fyrir aðra. Það er ekki nokkur vafi á því, að verkalýðsfélög almennt taka eftir því, að verið er að semja um þessa kjarabót til farmanna, og þegar þeir fá sínum réttlætiskröfum fullnægt, er erfiðara að standa gegn því, að önnur félög komi með réttlætiskröfur sínar einnig. Að því er varðar sjálfa regluna um skattfríðindi sjómanna og að hún sé sérstaks eðlis, er vafalaust mikið til í því. En það er líka til fólk í landi, sem hefur ósköp svipaða aðstöðu. Ég vil minna á fólk, sem vinnur að fiskvinnu í landi. Það er kallað til starfa á öllum tímum sólarhrings, eftir því sem við á, og mér fyndist ákaflega eðlilegt, að þetta fólk fengi hliðstæð skattfríðindi og sjómenn fá. Fyrir því eru full rök. En sem sagt, það er aðeins þetta atriði, sem ég vildi að kæmi fram hér í þessum umr., að það sé algerlega ljóst, hvað við erum að samþykkja. Við erum að samþykkja kauphækkun til farmanna, kauphækkun, sem ég tel alveg sjálfsagða.



Herra forseti. Fjhn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 140, en varð ekki sammála um afgreiðslu þess. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. hefur skilað séráliti og leggur til, að það verði fellt. Að efni til er frv. mjög einfalt. Það er um það eitt, að það ákvæði, sem verið hefur í l. nr. 10 frá 22. marz 1960, þar sem gert er ráð fyrir, að þjónusta pósts og síma sé undanþegin söluskatti, verði numið úr lögum. Í framsöguræðu hæstv. fjmrh. kom það fram, að hann taldi nauðsynlegt fyrir sig að hafa heimild til, að söluskattur yrði lagður á þjónustu pósts og síma, þó að við athugun kæmi í ljós, að e.t.v. þyrfti það á þessu stigi ekki að koma til framkvæmda. Og það kom einnig fram hjá honum, að ef söluskattur á þessa þjónustu yrði til þess að hækka gjaldskrá pósts og síma, mundi heimildin í bili a.m.k. tvímælalaust ekki verða notuð. Eins og ég sagði í upphafi, herra forseti, leggur meiri hl. n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Fjhn. Nd. hefur ekki getað orðið sammála um þetta frv. Meiri hl. leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt, en minni hl. leggur til, að það verði fellt. Með frv. er gert ráð fyrir að heimila ríkisstj. að leggja söluskatt ofan á gjöld pósts og síma. Nú er það hvort tveggja, að minni hl. n. lítur svo á, að með gengisbreytingunni aukist tekjur ríkissjóðs mikið og að á því sé enginn vafi. Á hinu leitinu er það öllum lýðum ljóst, að kostur þegnanna þrengist um þessar mundir, það þarf ekki að rökstyðja þá fullyrðingu hér með mörgum orðum. Kvartanir berast hvaðanæva. Síðast í gærkvöldi komu fréttir af fundum verzlunarmanna og þar voru samþ. mjög ákveðnar ályktanir í þá átt, að ekki gæti verzlunarstéttin þolað þær aðgerðir, sem nú er verið að framkvæma. Þannig er það á einu leitinu, að okkar dómi, alveg augljóst, að frv. er algerlega að tilefnislausu fram komið. En hér við bætist svo það, að enda þótt það væri nú talið nauðsynlegt að hækka gjaldskrár pósts og síma, virðist okkur þetta vera fráleitasta aðferðin til þess að framkvæma slíka hækkun. Póstur og sími eru hreinar ríkisstofnanir, og stjórnarvöldin hafa það algerlega í sínum höndum að hækka gjaldskrár þessara fyrirtækja, þegar þeim þykir ástæða til. Okkur sýnist það alveg fráleitt, þó nú að stjórnarvöldum sýnist það rétt að hækka þessi gjöld, og það er kannske í samræmi við stefnu þeirra um þessar mundir að slaka í engu til á gjaldheimtunni að fara nú að reikna út söluskatt af þessum gjöldum. Manni er það satt að segja ekki ljóst, hvernig bað yrði framkvæmt, t.d. af frímerkjasölu. En það liggur í augum uppi, að það væri töluverð fyrirhöfn og það gerði bókhald þessara fyrirtækja töluvert þyngra í vöfum en það nú er, að taka upp slíkan útreikning, og er þó sjálfsagt sízt á bætandi þar fremur en annars staðar í stjórnkerfinu. Minni hl. fjhn. leggur til, að frv. verði fellt.



Herra forseti. Frumvarp þetta er komið frá hv. Ed. og hlaut þar einróma samþykki. Dagskrárliður nr. 3 á dagskránni í dag er einnig um sama málið, þ.e. um staðfestingu á alþjóðasamþykkt um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna, en nauðsynlegt er að gera í því tilefni breytingar á siglingalögunum. Siglingalögin, sem eru nr. 56 frá 30. nóv. 1914 og giltu til ársins 1963; eru þýðing á dönskum siglingalögum frá 1892 um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna, og voru lögin í samræmi við siglingalög Norðurlandaríkjanna, Danmerkur, Noregs og Svíþjóðar, er sett höfðu verið á árunum 1891–1893. Aðalreglan var sú, að á tilteknum kröfum, sem urðu til vegna útgerðar skipa, báru útgerðarmenn aðeins ábyrgð með skipi og farmgjaldi, en ekki öðrum eignum. Hinn 25. ágúst 1924 var í Brüssel sett alþjóðasamþykkt um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna, og var þar ákveðið, að hinar takmörkuðu sjókröfur skyldu útgerðarmenn ábyrgjast með verði skips að viðbættum 10%, sem kæmi í stað farmgjalds. Ábyrgð skyldi þó ekki fara fram úr 8 sterlingspundum fyrir hverja rúmlest skips, þegar eingöngu væri um eignatjón að ræða, og ekki fram úr 16 sterlingspundum fyrir rúmlest, þegar jafnframt eða eingöngu kæmu til bætur fyrir lífs- eða líkamstjón. Enn ný alþjóðasamþykkt um takmörkun á ábyrgð útgerðarmanna var svo gerð í Brüssel 10. okt. 1957. Þar er í tveimur mikilsverðum atriðum vikið frá reglum alþjóðasamþykktarinnar 1924: 1) að kröfum þeim, sem útgerðarmenn bera takmarkaða ábyrgð á, er fækkað að miklum mun, sbr. umsögn um 3. gr. í frv. hér, og 2) að felld er algerlega niður reglan um, að útgerðarmenn ábyrgist sjókröfur takmarkað við verð skips að viðbættum 10%. Í stað þess er haldið reglunni um ábyrgð með tiltekinni fjárhæð fyrir hverja rúmlest skips, en þó þannig breyttri, að í stað 8 og 16 sterlingspunda komi 1000 frankar fyrir rúmlest, þegar eingöngu er um að ræða eignatjón, en til viðbótar 2100 frankar fyrir rúmlest, þegar jafnframt eða eingöngu er um að ræða bætur fyrir lífs- eða líkamstjón. Herra forseti. Ég tel óþarft - á þessu stigi málsins a.m.k. - að fara frekari orðum um efni þessa frv., enda fylgir því mjög glögg og greinargóð grg. ásamt aths. við einstakar gr. Ég legg til, herra forseti, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til hv. sjútvn.



Herra forseti í fjarveru hæstv. utanrrh. vildi ég einungis staðfesta það, sem ég hef sagt hér áður, að þetta frv. er beinlínis háð því frv., sem ég mælti fyrir hér á undan varðandi siglingalögin, og er jafnframt til staðfestingar þeirri alþjóðasamþykkt, sem ég þar minntist á; verði frumvarpið samþ., veldur það breytingum á ísl. siglingalögunum. Ég legg til, herra forseti, að þessu frv. verði einnig visað til hv. sjútvn. að lokinni þessari umræðu.

ATKVGR. Frv. vísað til 2. umr. með 24 shlj. atkv. og til sjútvn. með 26 shlj. atkv.