Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegur forseti. Ég biðst afsökunar á því að koma seinna í ræðustólinn en ég ætlaði mér. Ég flyt þetta frv. um breytingu á lögum nr. 86/1985, um viðskiptabanka, í tilefni af samningi sem gerður var 29. júní sl., en í honum var samið um sölu á hlutabréfum ríkissjóðs í Útvegsbanka Íslands hf. til þriggja hlutafélagsbanka, þ.e. Alþýðubankans hf., Iðnaðarbanka Íslands hf. og Verslunarbanka Íslands hf. og um sameiningu á bankarekstri kaupendanna í Útvegsbankanum. Síðar var svo nafni Útvegsbanka Íslands hf. breytt á hluthafafundi í Íslandsbanki hf. Hér er um fyrirkomulag að ræða sem ekki er beinlínis gert ráð fyrir í viðskiptabankalögunum. Þar er gert ráð fyrir sameiningu banka, en ekki beinlínis að bankastarfsemi sé sameinuð án þess að hlutafélög þau sem að bönkunum standa renni saman. Reyndar er að slíkum samruna stefnt í framtíðinni hjá þeim sem að Íslandsbanka standa. En af ýmsum ástæðum þótti heppilegra að framkvæma þessar breytingar, þ.e. samrunann, í áföngum þannig að fyrst verði rekstur bankanna sameinaður en hlutafélög þeirra haldi áfram sem eignarhaldsfélög. Síðar munu svo fara fram hlutabréfaskipti þar sem hluthafar eignarhaldsfélaganna fá hlutabréf í Íslandsbanka í skiptum fyrir sín hlutabréf. Það er til þess að mæta óskum fyrrgreindra banka og kaupenda að hlutabréfum ríkissjóðs í Útvegsbanka Íslands hf. að ég hét því í sumar að flytja frv. um þetta efni. Reyndar hafði ég vonast til að geta með því lagt fram skýrslu um sölu hlutabréfa ríkissjóðs til Alþingis en því miður er ekki lokið þeim reikningsuppgjörum sem ég tel nauðsynlegt að fram komi í slíkri skýrslu og verður hún því að bíða en verður birt þinginu síðar. Mér er tjáð að uppgjörin verði tilbúin á næstu vikum. Um tíma var áformað að leggja í þessu frv. fram tillögur til breytinga á öðrum lögum þar sem nafn Íslandsbanka hf. kæmi í stað nafna Útvegsbanka Íslands og bankakaupenda. Frá því hefur nú verið horfið, a.m.k. í bili. Sum þessara laga eru úrelt og hefur athygli lagahreinsunarnefndar verið vakin á því en önnur fjalla um fjárfestingarlánasjóði og þarfnast breytingar á þeim frekari umfjöllunar og mun ég ræða það mál við forsvarsmenn bankanna þriggja og fleiri aðila á næstunni. Ég hét kaupendum því í vor að ég mundi einnig beita mér fyrir einföldun á þessum lögum eins og sameining bankanna gefur tilefni til. En ég vil jafnframt taka fram að ég hef oft áður lýst þeirri skoðun minni --- það gerði ég reyndar einnig við kaupendur hlutabréfanna í vor --- að taka ætti löggjöf um fjárfestingarlánasjóðina til endurskoðunar í heild. Ég er enn þeirrar skoðunar að næsta skref í endurskipulagningu á stofnunum íslenska fjármagnsmarkaðarins eigi að vera sameining fjárfestingarlánasjóða í færri og sterkari stofnanir sem ekki séu jafnhólfaskiptar eftir atvinnugreinum og nú er. Tel ég að um leið eigi ábyrgð opinberra aðila á slíkum sjóðum, skattfríðindi þeirra og fleiri atriði að koma til endurskoðunar og fjallað um þau atriði öll í almennri löggjöf. Ég þarf ekki að hafa mörg orð um einstakar greinar þessa frv. Efnisgreinarnar eru reyndar aðeins tvær og er í hinni fyrri lagt til að litið verði á sameiningu bankarekstrar sem hliðstæðu samruna viðskiptabanka í heild. Hún fjallar einnig um það að viðskiptamenn sameinaðrar bankastarfsemi skuli fá vitneskju um þau atriði sem máli skipta fyrir þá í tengslum við sameininguna og loks eru þar ákvæði sem mæla fyrir um undanþágu á stimpilgjöldum af þeim margvíslegu skjölum sem þinglýsa þarf í tengslum við sameiningu bankanna. Eru mörg fordæmi fyrir slíkri undanþágu og má þar t.d. nefna 9. gr. laganna um stofnun Útvegsbanka Íslands hf. Síðari lagagreinin sem tillaga er gerð um fjallar um ný bráðabirgðaákvæði við viðskiptabankalögin. Hún tekur mið af því að fyrirkomulag Íslandsbanka hf. er á þann veg að hlutafélög kaupendanna starfa fyrst um sinn áfram sem eignarhaldsfélög sem eiga síðan hlut í Íslandsbanka hf. Í fyrsta lagi er lagt til að fulltrúum eignarhaldsfélaganna verði veitt atkvæðavald í samræmi við hlutafjáreign og þykir það réttlætanlegt í því tilfelli sem hér er um að ræða, enda má segja að stórir hagsmunahópar og fjöldi eigenda standi að baki stjórnun hvers eignarhaldsfélags um sig. Á það er líka bent að hvert félag um sig hefur starfað skv. hlutafélagsbankalögunum að bankastarfsemi. Öllum má þó ljóst vera að þessi skipan verður ekki til frambúðar enda er tillagan gerð í formi bráðabirgðaákvæðis. Hér er einnig lagt til að ríkissjóður hafi sama rétt og eignarhaldsfélag hvað snertir atkvæðisrétt í hlutafélagsbanka, þ.e. að hann geti nýtt sitt hlutafé þótt það fari fram úr fimmtungi af hlutafénu. Reyndar má segja að þetta ákvæði sé ekki sérlega nauðsynlegt eins og sakir standa. En á það kann að reyna síðar, t.d. ef ríkisbönkum yrði breytt í hlutafélagsform eða ef ríkisbanki og hlutafélagsbanki sameinast. Í öðru lagi er lagt til að eignarhaldsfélögunum verði áfram heimilt að hafa nafnið banki í heiti sínu, en með orðinu eignarhaldsfélag viðbættu framan við nafn félagsins. Hæstv. forseti. Þetta frv. er miklu síðar á ferðinni en ég hafði ætlað mér og stefndi að í upphafi. Ástæðurnar fyrir þeirri töf eru margar, m.a. að leita þurfti samkomulags í hópi kaupenda að bankanum, líka þær að lengi hafði verið til þess vonast að gera mætti ítarlega grein fyrir viðskiptunum með hlutabréf ríkisins í Útvegsbankanum. En tíminn er naumur og brýna nauðsyn ber til að afgreiða þetta frv. sem lög frá Alþingi fyrir 1. jan. nk. til að eyða réttaróvissu, en þá tekur Íslandsbanki hf. til starfa. Ég vil þess vegna mælast til að þetta frv. fái skjóta en jafnframt vandaða meðferð hér í deildinni og því verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegur forseti. Ég vil taka undir orð hæstv. viðskrh. um að æskilegt sé að þetta frv. fái skjóta afgreiðslu í deildinni. Það er, eins og hæstv. ráðherra gat um í ræðu sinni, um að ræða staðfestingu á sameiningu þeirra banka sem hæstv. ráðherra nefndi. Hér er raunverulega um formsatriði að ræða og því vil ég lýsa yfir stuðningi við þetta frv. Ég vil einnig árétta það, sem er skoðun hæstv. ráðherra og þeirra sem stóðu að sameiningu umræddra banka, að hér er um að ræða mjög þarft verk sem er það að fækka bönkum í landinu og gera allan þennan rekstur hagkvæmari og ódýrari fyrir þá sem þurfa að nýta sér hann. Það er eitt atriði í þessu frv. sem ég tel að hefði þurft að vera öðruvísi. En ég tek það fram að ég er ekki með athugasemd við það með þeim hætti að ég vilji breyta þessu frv. eins og það liggur fyrir. Það er í sambandi við eignarhaldsfélögin. Ég vil láta það koma fram nú þegar að ég hefði talið æskilegt að eignarhaldsfélögin væru tímabundin, þ.e. fram hefði komið t.d. í sambandi við þetta frv. tímasetning um það hvað eignarhaldsfélögin skyldu starfa lengi. En eins og hæstv. ráðherra kom inn á hér í sinni ræðu þá er um að ræða ákveðin sjónarmið þeirra aðila sem stóðu að stofnun þessa sameiginlega banka sem ráða því að ekki er hægt að koma því við. Það er meira en æskilegt, það er nauðsynlegt, ef þessi banki á að ná þeim árangri sem æskilegt er, að leggja niður eignarhaldsfélögin í því formi sem þau eru og verða, alla vega á næstu árum. Það er æskilegt og einnig er það rökrétt að hluthafar eigi beina aðild að hinum nýja banka, en geri það ekki í gegnum eignarhaldsfélögin. Ég vildi aðeins, virðulegur forseti, láta þetta sjónarmið koma fram jafnframt því sem ég lýsi yfir stuðningi við þetta frv.

Viðskiptaráðherra (Jón Sigurðsson) Virðulegi forseti. Ég þakka hv. 14. þm. Reykv. fyrir undirtektirnar við frv. og vil ítreka það sem ég vona að hafi komið fram í framsöguræðu minni að ég er sömu skoðunar og hv. þm. um að eignarhaldsfélögin sem aðilar að bankafélaginu eigi að vera tímabundin fyrirbæri þótt ekki hafi reynst unnt að setja dagsetningu í tillgr. En eins og ég vék að í minni upphaflegu ræðu þá er þetta í eðli sínu bráðabirgðafyrirkomulag og er enda hér gerð tilla um í bráðabirgðaákvæði við viðskiptabankalögin og mönnum vel kunnugt um að að því sé stefnt að skipt verði á hlutabréfum í eignarhaldsfélögunum fyrir hlutabréf í Íslandsbanka hf. þegar fram líða stundir.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Í því frv. um launaskatt sem hér er mælt fyrir er lagt til að innheimtan í launaskattinum verði samræmd öðrum þáttum í staðgreiðslunni, en ósamræmi hefur verið á þessum þáttum síðan staðgreiðslan var tekin upp. Slíkt samræmi er í senn eðlilegra fyrir þá sem skattinn greiða og einnig fyrir ríkissjóð þar eð bein efnisleg tengsl eru milli staðgreiðslunnar og launaskattsins. Þetta frv. hefur fengið hraða og góða meðferð í hv. Nd. og vænti ég þess að svo verði einnig hér í þessari hv. deild og legg til að að lokinni 1. umr. verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.

Heilbrigðis- og tryggingamálaráðherra (Guðmundur Bjarnason): Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um eftirlaun til aldraðra, nr. 2/1985, sem flutt er á þskj. 261, sbr. nál. frá heilbr.- og trn. Nd. á þskj. 296. Frv. það sem hér liggur frammi er flutt í samræmi við fyrirheit ríkisstjórnarinnar þess efnis að framlengja beri lög nr. 2/1985, um eftirlaun til aldraðra, næstu tvö árin þannig að þau gildi í meginatriðum óbreytt að öðru leyti en því er snertir iðgjaldshlutfall sem lífeyrissjóðirnir greiða til þessa lífeyriskerfis. Af því tilefni er rétt að rifja aðeins upp gang mála á undanförnum árum. Fyrstu lög um eftirlaun aldraðra, sem reyndar hétu lög um eftirlaun fyrir aldraða félaga í stéttarfélögum, voru sett árið 1970, sbr. lög nr. 18/1970 og var það gert í framhaldi af kjarasamningum árið 1969 og stofnun hinna svonefndu almennu lífeyrissjóða verkalýðsfélaga í ársbyrjun 1970. Tilgangurinn með lögunum var sá að veita eldri félögum verkalýðsfélaganna réttindi umfram það sem iðgjaldagreiðslutími gat veitt tilefni til, þar sem lítið var eftir af starfsævi þeirra eða henni jafnvel lokið. Skv. fyrirheiti ríkisstjórnarinnar við samninga árið 1969 skyldu útgjöld vegna þessara viðbótarréttinda næstu 15 árin borin af Atvinnuleysistryggingasjóði að 3 / 4 hlutum og ríkissjóði að 1 / 4 hluta en síðan var ætlunin að hlutaðeigandi lífeyrissjóður tæki við, enda væri þá farið að draga verulega úr útgjöldum vegna þessara ráðstafana. Höfuðástæðan fyrir því að sett voru lög um þetta efni í stað bráðabirgðaákvæðis í reglugerðir lífeyrissjóðanna var fjárhagsgrundvöllurinn og því var gert ráð fyrir því að lögin féllu úr gildi í árslok 1984. Lögunum var breytt með lögum nr. 97/1979, sem hétu þá Lög um eftirlaun til aldraðra. Var enn gert ráð fyrir því að eftirlaunagreiðslur skv. lögunum féllu niður í árslok 1984. Þegar þar að kom þótti ekki koma til greina að eftirlaunagreiðslur þessar féllu niður án frekari ráðstafana af hálfu stjórnvalda og voru því ákvæði laganna um eftirlaunagreiðslur framlengd til 1. jan. nk. eða í 5 ár. Á ný er ljóst að þær lífeyrisgreiðslur sem hér um ræðir mega ekki falla niður frá og með 1. jan. nk. þar sem þær skipta miklu um fjárhag og afkomu þess fólks sem þeirra nýtur. Það var af þessum sökum sem ríkisstjórnin, í tengslum við lausn kjarasamninga í lok aprílmánaðar sl., gaf fyrirheit um að hún mundi beita sér fyrir framlengingu laganna. Fól heilbr.- og trmrn. umsjónarnefnd eftirlauna, sem starfar skv. lögum, að kanna málið. Í greinargerð nefndarinnar frá 9. júní sl. kemur fram að hún telur einkum þrjá kosti koma til greina um framlengingu laganna: 1. Að framlengja enn um sinn núgildandi lög í meginatriðum óbreytt að öðru leyti en því er snertir það iðgjaldshlutfall sem lífeyrissjóðir greiða til þessa lífeyriskerfis. 2. Að framlengja greiðslur með yfirtöku hins opinbera á þeim. 3. Að framlengja greiðslur skv. lögunum en breyta kostnaðarskiptingu milli lífeyrissjóða annars vegar og hins opinbera hins vegar. Umsjónarnefndin taldi síðasta kostinn álitlegastan og lagði síðan fram formlega tillögu þar að lútandi. Það er hins vegar skoðun ríkisstjórnarinnar og er það reyndar í samræmi við fyrirheit hennar að framlengja beri lögin næstu tvö ár með þeim hætti sem gert er ráð fyrir í þeim kosti sem fyrstur er nefndur hér að framan. Á þeim tíma verði þau tekin til endurskoðunar í tengslum við heildarendurskoðun málefna lífeyrissjóðanna með hliðsjón af þeim tillögum umsjónarnefndar sem áður er getið. Þetta felur í sér að lífeyrissjóðirnir greiða verðtryggðu réttindin eftir reglugerðum sínum og í samræmi við iðgjaldsgreiðslutíma en hið opinbera það sem á vantar full réttindi samkvæmt gildandi lögum. Með þessari tveggja ára framlengingu og breytingu á því iðgjaldshlutfalli sem lífeyrissjóðunum er gert skylt að greiða til þessa eftirlaunakerfis og gert er ráð fyrir í þessu frv. gefst bæði ráðrúm til þess að kanna lögin í tengslum við mótun framtíðarstefnu í málefnum lífeyrissjóða og jafnframt fá núverandi greiðsluaðilar tóm til aðlögunar að breyttri kostnaðarskiptingu. Þykir heppilegra að framlög sjóða verkalýðsfélaganna til greiðslu verðtryggingar skv. I. kafla laganna og framlög annarra sjóða til greiðslu eftirlauna skv. II. kafla verði lækkuð í áföngum á næstu tveimur árum en að þau verði felld niður þegar í stað eins og tillögur umsjónarnefndarinnar gera ráð fyrir. Samkvæmt ofanrituðu eru efnisatriði frv. eftirfarandi: 1. Gert er ráð fyrir tveggja ára framlengingu laganna og á þeim tíma verði lögin tekin til endurskoðunar í tengslum við heildarendurskoðun lífeyrissjóðsmála. 2. Framlög lífeyrissjóða til uppbótargreiðslna, þ.e. verðtryggingin, en þær eru bornar af hlutaðeigandi lífeyrissjóðum sem hundraðshluti af iðgjaldstekjum, sbr. 24. gr. laganna, verði 2% á árinu 1990 og 1% á árinu 1991 í stað 3% eins og verið hefur frá 1986. Árin 1980--1984 var hlutfallið 5% en lækkaði síðan í 4% árið 1985 og 3% árið 1986 og hefur verið svo síðan. Hlutfallið hefur því farið lækkandi, enda fækkar þeim sem njóta réttar samkvæmt lögunum í samræmi við lífslögmálið. Verði sama prósentutala, 3%, látin gilda áfram hefði það í för með sér að lífeyrissjóðirnir stæðu að öllu leyti undir greiðslu verðtryggingarinnar en á árinu 1988 var hlutfallið 78% og á árinu 1989 um 90%. Lækkun iðgjaldshlutfalls sem hér er gert ráð fyrir hefur í för með sér að iðgjaldsframlag hlutaðeigandi lífeyrissjóða dygði að líkindum fyrir greiðslu um það bil 65% af kostnaði af verðtryggingu skv. I. kafla laganna á árinu 1990 og um 35% af kostnaði á árinu 1991. Í þessu tilfelli er rétt að benda á að í upphafi var gert ráð fyrir því að hið sameiginlega framlag lífeyrissjóðanna dygði fyrir greiðslu 50--60% af útgjöldum vegna verðtryggingarinnar og hefur svo verið lengst af þar til 1987 eins og áður hefur komið fram. Það liggur því ljóst fyrir að hlutfall iðgjaldstekna sem nú gildir, 3%, sem lífeyrissjóðirnir leggja fram til greiðslu verðtryggingar eftirlaunanna er orðið miklum mun hærra hlutfall en upphaflega var stefnt að. Ástæðurnar fyrir því að hið sameiginlega framlag lífeyrissjóðanna hefur farið vaxandi sem hlutfall af kostnaði við greiðslu verðtryggingar eftirlaunanna eru nokkrar, en þó vegur þungt að hlutfallið ræðst að nokkru af þeim mun sem er á launum á hverjum tíma og á því fimm ára meðaltali sem grunnlífeyrir er miðaður við samkvæmt lögunum. Dragi úr þessum mun lækkar hlutdeild verðtryggingarinnar í eftirlaununum en hlutdeild sjálfs grunnlífeyrisins eykst. Auk þess mætti nefna að iðgjaldsstofn lífeyrissjóða hefur verið víkkaður í áföngum undanfarin þrjú ár þannig að hann miðast ekki lengur við dagvinnulaun heldur við heildarlaun. Sú breyting kemur að fullu til framkvæmda á næsta ári og hefur hún valdið og mun valda auknum iðgjaldstekjum umfram launabreytingar. 3. Iðgjaldstekjur hafa aukist umfram launabreytingar vegna fjölgunar greiðenda og allt þetta hefur í för með sér að framlög lífeyrissjóðanna eru orðin miklu hærra hlutfall en að var stefnt í upphafi eins og áður hefur komið fram. Ef litið er til kostnaðarins liggur ljóst fyrir að kostnaður ríkissjóðs vegna eftirlauna skv. II. kafla laganna, vegna verðtryggingarinnar, mun aukast úr 18 millj. í 28 millj. á næsta ári, en kostnaður Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga og Atvinnuleysistryggingasjóðs hvors um sig mun aukast úr 14 millj. í 21 millj. Rétt er að benda á að verði lögin ekki framlengd yrði óhjákvæmilegt að hið opinbera tæki á sig allan kostnað af þeim eftirlaunum sem nú eru greidd skv. II. kafla laganna, sé ætlunin að bæta hlutaðeigandi aðilum lífeyri vegna verðtryggingarinnar. Verði sama prósentutalan látin gilda áfram, þ.e. 3%, liggur hins vegar ljóst fyrir að lífeyrissjóðirnir mundu greiða allan þennan kostnað á þessu ári. Hæstv. forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fara um frv. þetta öllu fleiri orðum en vísa til mjög ítarlegra athugasemda við frv. þar sem gerð er grein fyrir aðdraganda og efni laga um eftirlaun til aldraðra, ýmsum þáttum sem snerta eftirlaunin, bæði almenn eftirlaun og til aldraðra félaga í stéttarfélögum og til aldraðra bænda. Enn fremur vísa ég sérstaklega til þess sem fram kemur í lok athugasemdanna þar sem gerð er grein fyrir breytingum þeim sem fólgnar eru í frv. Ég legg svo til að frv. verði að lokinni 1. umr. vísað til hv. heilbr.- og trn. og 2. umr. með beiðni um að afgreiðslu þess yrði flýtt þannig að frv. geti orðið að lögum frá og með 1. jan. nk., en nauðsyn þess er brýn eins og áður segir. Og frv. þetta hefur nú þegar verið afgreitt í hv. Nd. óbreytt, samhljóða.

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Út af síðustu orðum hæstv. ráðherra vil ég taka fram í sambandi við að þetta hafi verið samþykkt og afgreitt í Nd. samhljóða. Það er alveg rétt, en ég er ekki viss um að allir sem fjölluðu um þetta mál í hv. Nd. hafi gert sér raunverulega grein fyrir því hvað þeir voru að samþykkja að svona lítt athuguðu máli. Því miður kemur þetta frv. seint fram á þessu þingi með tilliti til þess að hér er um að ræða mál sem þarf að taka afstöðu til miðað við 1. jan. nk., þ.e. með hvaða hætti ætti að tryggja þeim sem fá þær viðbótartryggingabætur sem frv. gerir ráð fyrir. Ég vil, virðulegi forseti, vekja athygli á því að það er ekki rétt sem hæstv. ráðherra sagði þegar hann hélt því fram að það hefði verið ákveðið sl. vor, þannig var hægt að skilja ræðu hans, af samningsaðilum á vinnumarkaðinum að það ætti að framlengja lögin óbreytt. Það er alls ekki rétt. --- Ég sé að hæstv. menntmrh. telur vænlegast að flýja salinn meðan ég flyt mína ræðu. Það vill svo til að hæstv. menntmrh. er í flokki með forseta Alþýðusambands Íslands, Ásmundi Stefánssyni, þannig að ég geri ráð fyrir að hæstv. menntmrh. viti vel hvað ég ætla að segja hér á eftir. Það snýr nefnilega, virðulegi forseti, að þeim flokki og þeim mönnum sem eru í forustu verkalýðshreyfingarinnar og hafa fjallað um þetta mál og á ég þar alveg sérstaklega við forseta ASÍ. Eins og virðulegi forseti veit, þá var hér á sl. vori gert samkomulag milli ríkisstjórnarinnar annars vegar og aðila vinnumarkaðarins hins vegar um nokkur atriði sem ríkisstjórnin lofaði að fullnægja til viðbótar því sem samið var um beint í samningum og þar á meðal var þetta atriði. Nú kann að líta þannig út, svona við fyrstu sýn, að hér sé ekki um stórmál að ræða sem er þetta frv. En ef nánar er að gætt, er hér um miklu, miklu stærra mál að ræða en þingheimur gerir sér grein fyrir. Ég vil í fyrsta lagi vekja athygli á því áður en ég vík að efni frv. að með þessu frv. og með þeirri greinargerð og á grundvelli þeirrar ræðu sem hæstv. ráðherra flutti hér áðan er raunverulega verið að fresta því um tvö ár að taka lífeyriskerfið í heild til endurskoðunar. Það er ekki lítil ákvörðun út af fyrir sig að taka þessa afstöðu á sama tíma og verið er að halda kerfinu áfram óbreyttu. Þar á ég sérstaklega við að taka ekki afstöðu til þess hvernig á að samræma lífeyriskerfið, þ.e. ef við skoðum lífeyriskerfi opinberra starfsmanna annars vegar og svo það lífeyriskerfi sem aðrir verða að búa við hins vegar, þar á meðal það fólk sem þetta snertir. Maður hafði gert ráð fyrir því að núv. hæstv. ríkisstjórn mundi leggja fram frv. til laga um starfsemi lífeyrisssjóða sem hefur legið í skúffunum hjá fjármálaráðherrum undangenginna ríkisstjórna og liggur þar enn. Þ.e. frv. til laga um starfsemi lífeyrissjóða þar sem tekið er á þessu vandasama máli sem lífeyriskerfið er í heild og einnig það atriði sem þetta frv. snýr að. En það er sem sagt í fyrsta lagi verið að fresta því að þetta komi til umræðu á hinu háa Alþingi. Hér er um stórmál að ræða, miklu stærra en þingmenn yfirleitt vilja viðurkenna, enda sýnist mér flestir þeirra vera fælnir þegar talað er um lífeyrismál vegna þess að menn vilja ekki fá hér inn á borðið umræðu um það misrétti sem tíðkast í lífeyriskerfi þjóðarinnar. Í öðru lagi er verið að skattleggja ákveðna sjóði í sambandi við þær greiðslur sem þetta frv. gerir ráð fyrir að renni í gegnum umsjónarnefnd eftirlauna. Ég vek athygli á því og ítreka að aldrei var um það samið í samningum verkalýðshreyfingarinnar við vinnuveitendur í vor né því lofað af hálfu ríkisstjórnarinnar að framlengja ætti þessi lög óbreytt enda kemur það hér skýrt og skorinort fram í greinargerð með þessu frv. en þar segir, með leyfi forseta: ,,Af þessum sökum gaf ríkisstjórnin í tengslum við lausn kjarasamninga í lok aprílmánaðar sl. fyrirheit um að hún mundi beita sér fyrir framlengingu laga um eftirlaun til aldraðra.`` Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: ,,Ekki var tiltekið nákvæmlega með hvaða hætti lífeyrisgreiðslum þessum skyldi fram haldið. Heilbr.- og trmrn. fól umsjónarnefnd eftirlauna að kanna þetta mál.`` Síðan kemur fram að umsjónarnefnd hafi fjallað um þetta og leggur fram sínar hugmyndir og í þeim hugmyndum kemur m.a. fram sem segir svo í greinargerð, með leyfi forseta: ,,Þykir heppilegra að framlög sjóða verkalýðsfélaga til greiðslu verðtryggingar skv. I. kafla laganna og framlög annarra sjóða til greiðslu eftirlauna skv. II. kafla verði lækkuð í áföngum á tveimur árum heldur en að þau verði felld niður þegar í stað eins og tillögur umsjónarnefndar gera ráð fyrir.`` Þetta er sem sagt skoðun ráðuneytisins, þ.e. þeirra sem semja greinargerðina og leggja fram þetta frv., að það sé heppilegra að halda þessu áfram með skattlagningu ákveðinna lífeyrissjóða, en umsjónarnefnd sem er framkvæmdaaðili þessara mála, umsjónarnefnd sem stofnuð var á sínum tíma í samningum verkalýðshreyfingarinnar, því þetta byrjar á sínum tíma sem samkomulagsatriði innan verkalýðshreyfingarinnar, leggur til að þessari skattlagningu linni og að það verði gert sem allir aðilar gera ráð fyrir, eins og kemur skýrt fram í frv., að ríkissjóður taki þessar greiðslur að sér. Þ.e. að lífeyrissjóðir á samningssviði aðila vinnumarkaðarins sem flestir eru með öfugan höfuðstól fengju að halda því fé sem þetta frv. gerir ráð fyrir að skattleggja í sjóðunum til þess að styrkja stöðu þessara sjóða og þar með tryggingalegar forsendur þessara lífeyrissjóða. En það er öðru nær. Þessi hæstv. ríkisstjórn ætlar með þessu fyrirkomulagi að skerða enn frekar höfuðstóla þessara lífeyrissjóða sem berjast í bökkum, allflestir. Nú geri ég mér grein fyrir því, virðulegi forseti, að það er eins og að tala inn í tóma tunnu að ræða um þessi mál hér vegna þess að hv. þm. og hæstv. ríkisstjórn --- ekki bara þessi heldur fleiri --- telja svo sjálfsagðan hlut að ganga á þennan samningsrétt verkalýðshreyfingarinnar, ganga þannig á höfuðstól verkalýðshreyfingarinnar þótt hann sé orðinn öfugur, þ.e. hann fullnægir ekki sem skyldi tryggingalegum skuldbindingum miðað við 30 ára tímabil, þeim þykir sjálfsagt að halda áfram þessari skattlagningu á sama tíma sem við erum að samþykkja að greiða á annan milljarð með lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna. Þá skal skattleggja þetta fólk sjálft úti í atvinnulífinu til þess að færa peninga í því tryggingakerfi sem er það veikburða að það getur ekki staðið undir sér sjálft sem slíkt. Þá skal skattleggja innan kerfisins sem er með neikvæðar forsendur á sama tíma sem við samþykkjum hér á hinu háa Alþingi í gegnum fjárlög á annan milljarð til að verðtryggja lífeyrisréttindi opinberra starfsmanna. Nú geri ég mér grein fyrir því að opinberum starfsmönnum hefur fjölgað gífurlega í íslensku þjóðfélagi og það þykir kannski ekki vænlegt til árangurs í stjórnmálum að vekja athygli á þessu. En það skiptir ekki máli. Það er nóg um það hér á hinu háa Alþingi og þeir eru nógu margir hv. þm. sem þegja þunnu hljóði vegna þess að þeir eru annaðhvort sjálfir opinberir starfsmenn eða vilja ekki koma nálægt málunum og berjast fyrir þeim sem verr eru staddir í þessum málum en þeir sjálfir, þá hentar þessi aðferð.

Það er nú ekki alltaf.

Nei, guði sé lof, hv. þm., og ég er feginn því að hv. þm. Karvel Pálmason, 3. þm. Vestf., skuli vera hér staddur vegna þess að hann þekkir til þessara mála. Þess vegna segi ég að þótt þetta hafi verið afgreitt samhljóða í Nd., þá er það fyrst og fremst vegna þess að allir hv. þm. í þeirri deild gera sér ekki grein fyrir því hvað þeir voru að afgreiða, enda þori ég að fullyrða að þeir hafi ekki tekið til máls í umræðum þótt þeir hafi afgreitt þetta í gegnum nefndarálit. Ég vil þess vegna segja, virðulegi forseti, að hér er á ferðinni mál sem er þess eðlis að það er ekki hægt að afgreiða það þegjandi og hljóðalaust. Ég geri þær kröfur til þessarar ríkisstjórnar sem annarra ríkisstjórna að þegar þær vita það að í staðfestum loforðalista --- ég man ekki hvaða dag bréf hæstv. forsrh. var til aðila vinnumarkaðarins þar sem talin voru upp þessi atriði. Kannski er hæstv. heilbr.- og trmrh. með þetta bréf hér og gæti lánað mér það.  (Heilbr.- og trmrh.: Því miður þá er ég ekki með það.)  En hæstv. ráðherra man eftir bréfinu.  (Heilbr.- og trmrh.: Já.)  Það kemur skýrt fram einmitt í því bréfi að það er ekki gert ráð fyrir því eins og hér var sagt í ræðu að álögum á iðgjaldatekjur skuli framlengt, heldur er, eins og kemur fram í grg., gert ráð fyrir því að það skuli skoðað með hvaða hætti þessar viðbótarlífeyrisgreiðslur skuli byggðar. Og þá var gert ráð fyrir því af hálfu verkalýðshreyfingarinnar --- ég get fengið það staðfest bréflega hjá forseta ASÍ ef þörf krefur --- þá var gert ráð fyrir því að þetta yrði ekki með þeim hætti sem þetta frv. gengur út á. Ég mótmæli því að það sé verið að skattleggja lífeyrissjóði á samningssviði vinnumarkaðarins með þessum hætti. Nú vill svo til að sá sem mótmælir þessu hér og nú tók þátt í því árið 1976 í samningum verkalýðshreyfingarinnar innbyrðis og við vinnuveitendur að vera með þessar greiðslur, þ.e. við tókum það á okkur sem vorum í ábyrgð og í forustu fyrir verkalýðshreyfingunni þá og í forustu fyrir lífeyrissjóðunum að hefja þessar greiðslur í gegnum umsjónarnefnd. Þetta var árið 1976 og það var gert m.a. vegna þess að þá voru lífeyrissjóðirnir flestir ekki nema 6--7 ára gamlir á sama tíma sem nokkrir sjóðir voru þetta 15--20 ára gamlir og voru með þá aldursdreifingu að það var talið rétt á því stigi á meðan sjóðirnir væru að byggja sig upp að þessi tilfærsla fjármuna ætti sér stað. Og þetta var gert þannig að það var gert samkomulag á milli þessara aðila og lagt fyrir aðalfundi og félagsfundi viðkomandi félaga í verkalýðshreyfingunni og fundi hjá vinnuveitendum þannig að það var á hreinu. Hins vegar lá ljóst fyrir að það var aldrei gert ráð fyrir því að þetta fyrirkomulag ætti að vera til frambúðar. Aldrei. Það veit hæstv. ráðherra og það veit hv. þm. Karvel Pálmason. Það var gert ráð fyrir því að þegar þessi sjóðir væru orðnir 15--20 ára þá mundu þeir sjálfir taka að sér þessar greiðslur. Og einmitt með tilliti til þess sem hæstv. ráðherra sagði, það er annars vegar að þá væri sjóðsuppbygging orðin sterkari og einnig með tilliti til þess að þá fækkaði þeim sem greiða þurfti aldursins vegna, þá mundi þetta geta runnið saman með þessum hætti, þannig að það lá alveg ljóst fyrir. Hins vegar kom þetta síðar inn í lög og þá var gert ráð fyrir því að þessu lyki í árslok 1989 eins og fram hefur komið og m.a. kom fram í ræðu ráðherra. Það kann svo að vera að mönnum þyki það ekki mikið mál að framlengja lögum þar sem gert er ráð fyrir 2% skattlagningu eða álagi á iðgjaldatekjur sjóðanna. Það getur verið að það þyki ekki mikið, en ef menn skoða þetta út frá þeim stærðum sem um er að ræða, þá er hér um að ræða tilfærslur upp á 200--300 millj. kr. og það er allverulegt fé, sérstaklega ef maður hefur það í huga að það eru til fleiri leiðir í þessum efnum og einnig með tilliti til þess að það er nauðsynlegt að sjóðirnir fái að halda því fé sem kemur inn í þá til þess að styrkja sinn eigin grundvöll. Það er ekki hægt að styrkja stöðu hinna almennu lífeyrissjóða verkalýðsfélaganna lengur með þeim hætti að skattleggja þetta innbyrðis. Þeir sjóðir sem hafa lakari stöðu verða að ná því að laga þá stöðu, m.a. með því að semja um hærri iðgjöld. Það kemur að því hvort eð er fyrr en síðar. Ég nefni sem dæmi að mismunurinn á því hvaða iðgjöld þyrftu að vera í sjóðum á hinum almenna vinnumarkaði annars vegar miðað við það hvernig staða opinberra starfsmanna er hins vegar, þá yrðu iðgjöldin að vera 25% í stað þess að þau eru 10% í dag til þess að fullnægja sambærilegum tryggingaskilyrðum, miðað við sambærilegt tryggingarmagn ef ég má orða það þannig eins og á sér stað á opinbera kerfinu. Auðvitað gera menn sér grein fyrir því að það er óframkvæmanlegt. En þetta ranglæti gengur ekki. Til þess að upplýsa hv. þm. um það hvað hér er um að ræða vil ég lesa upp hvernig greiðslur koma út í þessu kerfi. Það er gert ráð fyrir því að árið 1989 séu iðgjaldagreiðslur inn í lífeyrissjóðakerfið, þ.e. þeirra sjóða sem hér um ræðir, um 6 milljarðar. Nú má gera ráð fyrir því að árið 1990 hækki þetta um 20--25% þannig að við erum að tala þarna um 6--7 milljarða, þ.e. við erum að ræða þarna um 210 millj. hið minnsta. --- Nei, þetta er ekki alveg rétt hjá mér, það var árið 1988 sem iðgjaldatekjur sjóðanna sem um er að ræða voru 5,8 milljarðar. Það þýðir að á þessu ári má gera ráð fyrir að iðgjaldatekjur miðað við upplýsingar úr sjóðunum sjálfum --- ég er hér með töflu yfir iðgjaldagreiðslur inn í sjóðina eins og þeir snúa að umsjónarnefnd eftirlauna --- þá má gera ráð fyrir því að iðgjöldin á þessu ári verði rúmlega 6 milljarðar og á árinu 1990 er ekki óvarlegt að áætla að iðgjaldagreiðslurnar geti verið 8--9 milljarðar. Nú er ég að tala um raunhæfar tölur. Það vill svo til að ég sit í stjórn eins lífeyrissjóðs þar sem fylgst er nákvæmlega með þessu. Þannig að ef við gerum ráð fyrir því að iðgjaldagreiðslurnar séu 8--9 milljarðar þá erum við að tala þarna um eins og ég sagði um 200 millj. kr. hið minnsta. Þeir sjóðir sem borga helst inn í þetta kerfi eru þeir sjóðir sem eru með það sem er kallað hagkvæm aldursdreifing, þ.e. þar sem mikið er um ungt fólk í viðkomandi starfsgrein. Það á við í þjónustugreinum og það á einnig við í sjómannastéttinni þannig að ef við skoðum hvaða skattlagning er hér á ferðinni, þá sést það t.d. að Lífeyrissjóður sjómanna borgaði árið 1988, þá var 3% af iðgjöldum, 25 millj. inn í kerfið. Hann fær sáralítið til baka. Lífeyrissjóður verslunarmanna borgaði árið 1988 37,7 millj. Lífeyrissjóður samvinnustarfsmanna borgaði tæplega 10 millj. o.s.frv. Á sama tíma fá þessir sjóðir ekki til baka þannig að nettógreiðslur þeirra eru gífurlegar inn í þetta kerfi, skattlagningin, á sama tíma og greiðslur inn í sjóð eins og t.d. Lífeyrissjóð Dagsbrúnar til þess að styrkja tryggingagreiðslur þar eru um 28 millj. Um þetta er auðvitað allt gott að segja og við viljum auðvitað halda áfram að tryggja þennan tryggingargrundvöll. En það er ekki hægt að gera það á þeim forsendum sem þetta frv. gerir ráð fyrir. Það eru örfáir sjóðir sem eru látnir axla þessa byrði og það gengur ekki. Ég vil segja það fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, að hér hefur verið talað um það eins og hæstv. ráðherra sagði að á næstu tveimur árum verði tóm til aðlögunar. Þetta eru nákvæmlega sömu orð og viðhöfð voru á sínum tíma þegar þau lög voru til meðferðar á hinu háa Alþingi sem nú eru að renna út. Þá var sagt nákvæmlega eins, að það ætti að nota þennan tíma til aðlögunar, en það er nú gert með þessum hætti, þ.e. að halda þessu áfram. Ég geri ráð fyrir því að það séu ekki margir sem hafa samúð með því fólki sem er í þessum lífeyrissjóðum. Ég hef ekki orðið var við það hér á þessu háa Alþingi að menn hefðu yfirleitt samúð með fólki sem er úti á hinum almenna vinnumarkaði, ekki hér í sölum Alþingis. Þann tíma sem ég hef setið á þingi hef ég sjaldnast orðið var við það að menn hefðu mikinn áhuga eða samúð með þessu fólki. En það er alltaf vilji til þess annaðhvort að binda fjármuni þessa fólks, eins og gert er t.d. í sambandi við húsnæðislánakerfið, 55% af árlegu ráðstöfunarfé og svo einnig með þessari skattlagningu. Þetta, virðulegi forseti, gengur ekki til lengdar. Í þessu felst mikið þjóðfélagslegt ranglæti sem menn vilja annaðhvort ekki taka eftir eða vilja ekki taka á. Ég vil frekar gera ráð fyrir því að menn vilji ekki taka á því því ég geri mér grein fyrir því að það er erfitt og ekki til vinsælda fallið að þurfa að taka þetta til endurskoðunar. En ég held að hv. þm. komist þó ekki hjá því. Jafnframt vil ég vekja athygli virðulegs forseta á því að í Sþ. liggur fyrir þáltill. frá nokkrum framsóknarmönnum þar sem þeir gera ráð fyrir því að það sé hægt að leysa upp alla lífeyrissjóði landsmanna og flytja greiðslur, þ.e. iðgjaldagreiðslur á sérreikning þannig að viðkomandi ætti bara sinn sérreikning í banka í stað þess að vera aðili að lífeyrissjóði. Það gefur náttúrlega auga leið að það þýðir ekki að koma með svona hugmyndir á sama tíma sem menn eru að skattleggja þá stofna, þ.e. höfuðstóla sem þeir ráðast á fyrir það að þeir séu ekki nógu burðugir og standist ekki samkeppnina á svokölluðum frjálsum markaði. Framsóknarmennirnir segja að það sé betra að vera með þetta á sérreikningum. Og þegar vikið er að því hvernig eigi þá að tryggja það að menn fái lágmarkslífeyrisréttindi, þá er sagt: Það getum við haft áfram í almenna tryggingakerfinu. Svo geta verkalýðsfélögin séð um að tryggja það að viðkomandi fólk sé með sína sérreikninga í viðkomandi bankastofnunum. Ég vildi nú sjá það í framkvæmd því að ég hef áratuga reynslu í verkalýðshreyfingunni og þekki það vel hversu erfitt er að passa upp á réttindastöðu og rétt einstakra. Og þar á ég ekki við það að verkalýðsfélögin bregðist, heldur eru það aðrir sem bregðast og sjá til þess að verkalýðsfélögin geta oft ekki framkvæmt það nauðsynlega eftirlit sem þetta mundi krefjast ef það yrði útfært. En þetta bíður náttúrlega þeirrar umræðu um þetta mál sem verður þegar það kemur til umræðu á hinu háa Alþingi. Og þó að blaðinu mínu, Morgunblaðinu, hafi nú orðið fótaskortur á því að rannsaka ...

Ha?

Ég sagði: Þó að blaðinu mínu, Morgunblaðinu, ég held nú alltaf upp á Morgunblaðið eins og hv. þm. veit, hafi orðið fótaskortur á því að kynna þetta frumhlaup, þáltill. þessara framsóknarmanna um það að leysa upp lífeyrissjóðina þá held ég að það verði nú ekki mjög oft endurtekið á síðum þess blaðs þegar þeir eru búnir að átta sig á því að hér eru á ferðinni óraunhæfar hugmyndir. Þær mundu ekki einu sinni ganga upp í háborg kapítalismans í Bandaríkjunum, hvað þá 

Nei, er það?

Var það Víkverji? Nei, Staksteinar. Það var rétt, hæstv. ráðherra. Það var í Staksteinum, með myndum. En ég var að tala um háborg kapítalismans. Meira að segja Wall Street dettur ekki svona í hug. En hér væri þó um það að ræða að auðveldara væri að skattleggja einstaklingana náttúrlega með sína sérreikninga í bönkunum þegar það væri komið út á það svið. Og svo er þetta með grunntryggingarnar eins og alltaf þegar fjallað er um almannatryggingakerfið hér á hinu háa Alþingi. Það er undir hælinn lagt hvernig sú staða er á hverjum tíma. Það fer dálítið eftir því hvað hv. þm. telja sig aflögufæra handa gamla fólkinu til þess að greiða tryggingabætur í gegnum tryggingakerfið. Það þekkjum við. Þannig að verkalýðshreyfingin taldi rétt á sínum tíma að semja um lífeyrissjóðina til þess að tryggja tryggingastöðu launafólks enn betur. En því miður er alltaf verið að ráðast á uppbyggingu lífeyrissjóðanna. Það er ekki verið að leggja drög að því á hinu háa Alþingi að byggja upp lífeyrissjóðakerfi verkalýðshreyfingarinnar eða hins almenna vinnumarkaðar. Það er hins vegar alltaf verið að veikja stöðu sjóðanna. Og það er alltaf verið að fresta því að þeir sem eiga þessa sjóði, þ.e. sjóðina úti á hinum almenna vinnumarkaði, fái réttarstöðu til þess að tryggja það að þeir geti staðið við sínar skuldbindingar. Þessi tilfærsla veikir stöðu þeirra sjóða sem eru þó betur staddir en ýmsir aðrir, um 2% miðað við iðgjaldagreiðslur. Ég er út af fyrir sig ekki að ásaka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir það að hann skuli leggja þetta frv. fram. En ég tel mér rétt og skylt að vekja athygli á þessum atriðum. Einnig vil ég vekja athygli á því að á 17. þingi Landssambands ísl. verslunarmanna --- en í því eru eitthvað um 14 eða 15 þúsund manns. Það er ekki bara fólk sem vinnur í verslunum og hjá heildsölum. Það er fólk sem vinnur í þjónustugeiranum, hjá flugfélögunum, tryggingafélögunum og víðar og víðar, sem sagt vítt og breitt um þjóðfélagið, og þar á meðal eru einnig samvinnustarfsmenn að sjálfsögðu --- þar var fjallað um þessi mál. Og ég vil, með leyfi forseta, lesa upp ályktun þessa þings þannig að hæstv. ráðherra geri sér ljóst hver er skoðun þeirra sem hér eiga hlut að máli, alla vega þeirra sem eru skattlagðir og hafa staðið með þessu kerfi hingað til en telja að nú sé aðlögunartímanum lokið, þ.e. nú séu hinir almennu lífeyrissjóðir orðnir það gamlir að þeir verði að gera aðrar ráðstafanir til aðlögunar heldur en að halda þessu, ég vil segja innhverfa kerfi áfram þar sem verið er að skattleggja sjóðina með þeim hætti sem hér um ræðir. En ég les upp samþykkt 17. þings LÍV um þetta mál. Hún er svohljóðandi: ,,17. þing Landssambands ísl. verslunarmanna haldið í Reykjavík 13.--15. okt. 1989, telur að tímabært sé að endurskoðun fari fram á tryggingalegum forsendum Lífeyrissjóðs verslunarmanna og samvinnulífeyrissjóðsins með það í huga að tryggingagreiðslur verði hækkaðar. Þingið vekur athygli á að í lok þessa árs falla úr gildi lög um greiðslu til umsjónarnefndar eftirlauna. Greiðslur þessar voru millifærslur milli lífeyrissjóða til styrktar þeim sjóðum sem verr voru staddir og höfðu starfað í stuttan tíma. Nú eru flestir þessara sjóða 20 ára og eldri og hafa fengið nægan tíma til eigin aðlögunar lífeyrisþegum viðkomandi sjóða til hagsbóta. Með tilliti til þessa hlýtur því nú að teljast eðlilegt, þar sem Lífeyrissjóður verslunarmanna hættir þessum greiðslum til umsjónarnefndar eftirlauna um næstu áramót, að hækkun eigi sér stað á lífeyrisgreiðslum sjóðsins til eigin félaga sem þessu nemur.`` Þetta var samþykkt samhljóða. Þetta frv. til laga gerir þessum tveim sjóðum sérstaklega erfiðara um vik að styrkja enn frekar tryggingalegar greiðslur sinna sjóða. Ég vek athygli hæstv. ráðherra á þessu án þess að ég ætli að gera hann einan persónulega ábyrgan fyrir því. Við höfðum því gert ráð fyrir því og undirbúið það að hækka tryggingargreiðslur alla vega í Lífeyrissjóði verslunarmanna sem nemur þessum mismuni. Nú tel ég að með þessu frv. sé verið að torvelda það ef ekki að koma í veg fyrir það, svo að ekki sé meira sagt. Ég vil, virðulegi forseti, að lokum segja þetta: Ég harma það að hæstv. ríkisstjórn skyldi ekki geta farið aðrar leiðir í þessum efnum heldur en þetta frv. gerir ráð fyrir. Ég tel það ekki vera í anda þess samkomulags sem verkalýðshreyfingin gerði við hæstv. ríkisstjórn sl. vor um framkvæmd þessa máls.

Karvel Pálmason Virðulegur forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Ég tel hins vegar að ræða hv. þm. Guðmundar H. Garðarssonar sé að miklu leyti mjög athyglisverð, enda er það svo að hv. þm. hefur í gegnum árin fylgst með þessum málum af hálfu verkalýðshreyfingarinnar og veit í sjálfu sér um hvað hann er að tala. Það er auðvitað alveg rétt að verkalýðshreyfingin sem slík er þeirrar skoðunar, hefur verið og er þeirrar skoðunar að það eigi að vera jöfn lífeyrisréttindi til handa öllum. Og eftir því frv. sem legið hefur í skúffum ráðherra alllengi hefur verið beðið og er beðið enn. Mig minnir að hæstv. fjmrh. hafi upplýst það í umræðum í Sþ. ekki alls fyrir löngu að hann mundi leggja fram það frv. nú á þingi í vetur. Ég man ekki betur en að það sé rétt eftir haft.

Já, hann sagði það.

Þess vegna er í mínum huga spurning um það hvort æskilegt sé í þessari stöðu að menn séu hér að binda tvö ár. Ég hygg að menn ættu að skoða það hvort það veldur ekki erfiðleikum að menn séu hér fyrir fram að binda tvö ár fram í tímann í ljósi þess að verkalýðshreyfingin, og þá er ég kannski fyrst og fremst að tala um Alþýðusambandshlutann, hefur lengi óskað eftir því að sömu lífeyrisréttindi giltu fyrir alla. Ég held að það væri gott fyrir hv. nefnd sem fær þetta mál til meðferðar að íhuga það --- ég er ekki að hafa á móti því ef aðstæður eru þannig að það kunni að þurfa að framlengja þetta í tvö ár. En ég held að menn eigi ekki að taka það undir í einu. Menn vilja fyrst og fremst fá ein lífeyrisréttindi fyrir alla. Ég tek mjög undir með hv. þm. Guðmundi H. Garðarssyni, þó það sé kannski ekki vinsælt, að auðvitað er það nánast með ólíkindum að hinn almenni skattþegn skuli borga á annan milljarð á ári í lífeyrissjóð tiltekinna stétta á sama tíma og fjöldi hinna almennu launþega sem býr við mjög slæm kjör og skilyrði nýtur þessa ekki. Þetta er auðvitað óréttlæti sem er vart líðandi í okkar þjóðfélagi. Nú þori ég ekki að fullyrða, ég er ekki með gögnin með mér, hvort hér er verið að fara eftir samkomulaginu sem gert var, ja, aðfaranótt hátíðisdags verkalýðshreyfingarinnar, 1. maí.  Út af því sem hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson sagði að hv. þm. hefðu ekki samúð með hinum almenna launlega  leiðrétti það hér með.) Já, það er gott, en hins vegar eru þeir allt of fáir.

Væri ekki rétt að telja þá upp?

Ja, það væri kannski gott, hæstv. sjútvrh., að hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson mundi telja þá upp hér á eftir. Það er ekki löng upptalning að mínu viti. En hitt er svo rétt að ég hugsa að allt of margir hv. þm. geri sér ekki grein fyrir hversu mikið mál þetta er fyrir tiltekna einstaklinga sem þessa njóta. Þetta er eins og annað í jólaflóðinu, þetta flýtur hér inn og út nánast athugunarlítið eða athugunarlaust og menn átta sig ekki alltaf á hlutunum. Ég ítreka að ég held að menn ættu að skoða það hvort menn eru ekki að taka of stóran bita með tveimur árum ef þeir á annað borð meina það, eins og hæstv. fjmrh. talaði í Sþ. fyrir nokkrum dögum síðan og sagði að hann ætli sér að leggja fram þetta frv. núna eftir áramót. Og ég trúi ekki öðru. A.m.k. er það stefna Alþfl. það ég best veit að komið verði á samræmdum lífeyrisréttindum fyrir alla landsmenn. 

Guðmundur H. Garðarsson Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Karvel Pálmasyni fyrir það sem hann sagði. Þetta er allt satt og rétt. En varðandi það hvort ætti að framlengja um eitt eða tvö ár, þá vil ég segja fyrir mitt leyti að ég átti aðild að því á sínum tíma ásamt öðrum úr verkalýðsforustunni að fara þessa leið. Og ég tók það skýrt fram hér áðan í minni ræðu að ég hef ekkert breytt um skoðun í þeim efnum. Það verður að halda áfram að styrkja það fólk sem hér um ræðir sem er í þeim sjóðum sem geta ekki axlað þetta sjálfir með þeim hætti efnislega sem frv. gerir ráð fyrir. En ég hefði talið, eins og ég sagði í minni ræðu, og tel að það hefði ekki átt að framlengja þessu lagalega séð í tvö ár, alls ekki. Þar fyrir utan hefði það verið algjör lágmarkskrafa af hálfu okkar sem stöndum í þessu að eitthvað hefði verið við okkur rætt um þessi mál áður en þetta frv. var lagt fram. Það var auðvitað ekki gert. Það var ekki talað við Lífeyrissjóð sjómanna. Það var ekki talað við Lífeyrissjóð verslunarmanna, það var ekki talað við Lífeyrissjóð samvinnustarfsmanna og ég get talið upp 2--3 sjóði í viðbót sem öxluðu 50--60% af allri greiðslubyrðinni. Nei, það var ekki gert. Og þrátt fyrir að menn vita það hér að þetta mál hefur yfirleitt alltaf fengið jákvæða umfjöllun hjá forustumönnum þessara sjóða vegna þess að þeir hafa viljað standa með sínum félögum. --- Hæstv. sjútvrh. er nú að færa sig til í salnum. Hann spurði áðan hvort þingmaðurinn vildi telja þá upp, átti ég að skilja það þannig að hann ætti við þá sem hefðu verið vinveittir verkalýðshreyfingunni eða óvinveittir eða tómlátir gagnvart henni? 

63 nöfn.

Það er að vísu ekki nóg að tala fyrir einhverju máli. Menn verða auðvitað að sinna því líka og fylgja því eftir úti á vettvangi og ég ætla þess vegna að svara þessu óbeint. Svo getur hæstv. sjútvrh. svarað mér ef hann vill: Hvað skyldu vera margir hv. alþm. sem taka þátt í störfum verkalýðshreyfingarinnar og sinna henni með þeim hætti að hægt sé að tala um að þeir séu að tala hér yfirleitt máli verkalýðsins? Þá á ég sérstaklega við það fólk sem er úti á hinum almenna vinnumarkaði. Svo geta menn bara skoðað þingtíðindi og flett upp í málum og svarað sér sjálfir. Ég held að það séu því miður allt of fáir sem tala máli verkalýðshreyfingarinnar, hins almenna launamanns á Íslandi hér á hinu háa Alþingi. Ég stend við það og vísa til þeirra sönnunargagna sem liggja hér fyrir skjalföst.

Frsm. sjútvn. (Stefán Guðmundsson) Hæstv. forseti. Ég tala hér fyrir nál. á þskj. 314 um uppboðsmarkað fyrir sjávarafla. En í nál. segir: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið. Umsagnir bárust frá útvegsmannafélögum Austfjarða, Norðurlands, Reykjavíkur, Snæfellsness, Suðurnesja og Vestfjarða, Útvegsbændafélagi Vestmannaeyja, verkalýðsfélögunum á Snæfellsnesi og Alþýðusambandi Suðurlands. Til viðræðna voru fengnir Benedikt Valsson frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Óskar Vigfússon frá Sjómannasambandi Íslands, Ágúst Elíasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva, Kristján Ragnarsson frá LÍÚ, Karl Steinar Guðnason frá Verkamannasambandi Íslands, Logi Þormóðsson frá Fiskmarkaði Suðurnesja og Brynjólfur Bjarnason frá Granda hf.`` Eftir mjög gagnleg skoðanaskipti milli viðmælenda og innan nefndarinnar leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita Stefán Guðmundsson, Danfríður Skarphéðinsdóttir, Jóhann Einvarðsson, Halldór Blöndal, Skúli Alexandersson, Karvel Pálmason og Guðmundur H. Garðarsson.

Frsm. meiri hl. sjútvn. (Stefán Guðmundsson) Virðulegi forseti. Ég tala hér fyrir nál. á þskj. 312. Það er nál. um frv. til laga um viðauka við lög nr. 44 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands, frá meiri hl. sjútvn. En í nál. segir: ,,Nefndin hefur fjallað um frumvarpið. Til viðræðna voru kallaðir Sveinn Finnsson frá Fiskimálasjóði, Þorsteinn Gíslason fiskimálastjóri, Kristján Ragnarsson frá LÍÚ, Már Elísson frá Fiskveiðasjóði og Ágúst Elíasson frá Samtökum fiskvinnslustöðva. Í viðræðum þessum kom fram sú skoðun að nauðsyn bæri til að lán væru einnig veitt af deildinni til markaðsmála og að deildinni væri markaður ákveðinn tekjustofn til styrkveitinga. Hefur meiri hl. nefndarinnar ákveðið að flytja breytingartillögu þar um.`` Þessi brtt. frá meiri hl. sjútvn. liggur fyrir á þskj. 313. Þar segir svo, með leyfi forseta: ,,Við 1. gr. Greinin orðast svo: Við Fiskveiðasjóð Íslands skal starfa sérstök þróunardeild er hefur það hlutverk að veita lán til markaðsmála, rannsókna og þróunarverkefna á öllum sviðum sjávarútvegs. Deildinni er heimilt að veita styrki í sama tilgangi. Í því skyni er stjórn Fiskveiðasjóðs heimilt að leggja deildinni árlega til allt að 1% af eigin fé sjóðsins.`` Meiri hl. nefndarinnar mælir sem sagt með samþykkt frv. með þessum breytingum. Fjarverandi afgreiðslu málsins var hv. alþm. Halldór Blöndal en hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir skilar séráliti. Undir þetta nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Karvel Pálmason, Guðmundur H. Garðarsson, Jóhann Einvarðsson og Skúli Alexandersson.

Frsm. minni hl. sjútvn. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. frá minni hl. sjútvn. á þskj. 316, um frv. til laga um viðauka við lög nr. 44 frá 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Minni hl. tekur undir nauðsyn þess að efla rannsóknir og þróunarstarf í íslenskum sjávarútvegi eins og markmiðið með þessu frv. er. Í athugasemdum með frv. segir m.a. um hlutverk þróunardeildar Fiskveiðasjóðs: ,,Deildin veiti lán eða styrki til rannsókna og þeirra nýjunga sem orðið gætu til að efla markaðsstöðu íslensks sjávarútvegs.`` Minni hl. vill benda á að ekki er síður nauðsynlegt að efla vöruþróun og fræðslu í íslenskum sjávarútvegi jafnframt því að efla markaðsstöðuna. Á 110. löggjafarþingi fluttu þingmenn Kvennalistans fjölmargar brtt. við frv. til laga um stjórn fiskveiða. Tillögurnar gerðu ráð fyrir að 80% af leyfðum heildarafla yrði skipt milli byggðarlaga eða útgerðarstaða með hliðsjón af lönduðum heildarafla síðustu fimm ára. 20% heildaraflans skyldu renna í sameiginlegan sjóð og verða til sölu, leigu eða sérstakrar ráðstöfunar eftir ákveðnum reglum. Gjald byggðarlaga fyrir kvóta skyldi miðast við ákveðið meðalverð á afla upp úr sjó og tekjum af sölu eða leigu veiðiheimilda varið til eftirtalinna verkefna: Í fyrsta lagi til fræðslu sem nýtist sjávarútvegi, fiskvinnsluskóla, símenntunar fiskvinnslufólks, sjómannafræðslu og öryggisfræðslu sjómanna. Í öðru lagi til rannsókna í tengslum við sjávarútveg, grunnrannsókna á lífríki sjávar, rannsókna á ónýttum og vannýttum tegundum, vöruþróunar í sjávarútvegi, markaðsöflunar og markaðshönnunar fyrir sjávarafurðir. Í þriðja lagi til verðlauna til handhafa veiðiheimilda fyrir sérstaka frammistöðu í nýtingu og meðferð aflans eða fyrir lofsverðan aðbúnað starfsfólks. Tillögur Kvennalistans eru því nokkuð víðtækari en ráð er fyrir gert í frv. þessu. Tekjustofn til þessara verkefna er í tillögum Kvennalistans tryggður með veiðileyfasjóði en frv. þetta gerir einungis ráð fyrir heimild en ekki skyldu til handa Fiskveiðasjóði til að veita þróunardeild lán eða styrki. Að mati minni hl. er frv. þó spor í rétta átt og mun minni hl. því styðja það.``