Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Magnús Guðmundsson) Það hefir farið svo á Sauðárkróki, sem víðar annarsstaðar, að verslunarlóðin er orðin þar of lítil, og er nú svo komið, að orðið hefir að reisa hús utan hennar, enda er ekki að furða, þótt farið sje að þrengjast á verslunarlóðinni, því að Sauðárkrókur var löggiltur verslunarstaður með opnu brjefi 27. maí 1857 og verslunarlóðin tiltekin þá. Það er eftir ósk hreppsnefndarinnar í Sauðárkrókshreppi, að jeg ber fram frv. þetta, og vona jeg, að hv. deild lofi því að ganga áfram án þess að vísa því til nefndar, eigi síður en öðrum samkynja frv. Sje jeg svo eigi ástæðu til að fjölyrða um málið, en vísa til greinargerðarinnar fyrir frv.

Frsm. (Matthías Ólafsson.): Jeg gat þess við 1. umr. þessa máls, að hv. sjávarútvegsnefnd mundi koma fram með breytingar við þetta frv., samkvæmt bendingum yfirmatsmannsins á Siglufirði. Hann er sá maður, sem er vanastur þessu starfi og má því vænta, að hann þekki best til um það. Enda hefir nefndin tekið flestar tillögur hans til greina. Og skal jeg nú minnast á, í hverju þær liggja. Þegar þetta frv. var samið, var álitið, að ekki þyrfti að lögbjóða skoðun á nýrri síld, þar eð hún yrði metin eftir á. Yfirmatsmaðurinn á Siglufirði benti hins vegar á, að full ástæða væri til að meta alla nýja síld, enda þótt endurmatið væri ekki nema sjálfsagt. Og eins og má sjá, hefir nefndin tekið þetta til greina. Þegar borið er saman frv. og breytingar þessar sjá menn, að þær eru fremur smávægilegar. En hann hefir hins vegar talið þær vera til bóta. Þrátt fyrir það, þó nefndin hafi tekið flestar athugasemdir yfirmatsmannsins til greina, þá hefir hún komið fram með tillögur um fleiri breytingar. Eftir frv., eins og það er úr garði gert er ekki gert ráð fyrir, að hægt sje að selja síld til útlanda, fyr en búið sje að fylla á tunnurnar. En hins vegar getur oft komið sjer vel fyrir útgerðarmenn að geta selt nýja síld, án þess hún hafi verið umsöltuð. Venjan er sú, að tunnurnar eru fyltar aftur, og þá skoðað í þær. En það gæti verið ástæða til að leyfa að selja áður en þær eru fyltar í seinna sinnið. Jeg vænti þess að nefndin taki þetta atriði til athugunar fyrir 3. umr. Jeg sje ekki ástæðu til að fara fleiri orðum um þetta. Nefndin ætlar sjer með þessu að fyrirbyggja, að ekki komi fyrir annað eins óhapp og í fyrra og því ætlar hún matsmönnum að hafa eftirlit með síldinni frá því fyrsta til hins síðasta. Jeg sje, að einn hv. nefndarmaður þm. Borgf. (P. O.). hefir áskilið sjer óbundið atkvæði með tilliti til orðabreytingarinnar við 6. gr., sem þá kemur til að hljóða svo: „Nú telur yfirmatsmaður, að síld hafi eigi verið hirt eins vel og skyldi, og skal hann þá, áður en hann skrifar undir vottorð með síldinni, opna og athuga svo margar tunnur, sem honum þykir hæfilegt, og getur jafnvel stöðvað útflutning, ef mikil brögð eru að vanhirðunni.“ Þetta hefir einn hv. nefndarmaður ekki getað fallist á, sökum síðara ákvæðis greinarinnar um greiðslu á kostnaðinum, ef um vanhirðu er að ræða. En jafnframt því sem nefndin vildi tryggja, að eftirlit með síldinni yrði örugt, vildi hún koma í veg fyrir, að skoðunin yrði þeim dýr, sem alt væri í röð og reglu hjá. Ef hins vegar síldin reyndist skemd, og skoðunin því ekki ástæðulaus. Þá ber auðvitað síldareiganda að greiða kostnaðinn. Í 14. gr. frv. stendur: „Lög þessi öðlast þegar gildi“. En þar sem nú er liðið svo langt á þing, að lögin kæmu ekki að haldi í ár hvort sem er, leggur nefndin til, að þau komi ekki til framkvæmda fyr en næsta ár. Jeg held að menn hljóti að sannfærast um að talsverð bót sje að þessu frumvarpi, frá því sem nú er, og hv. deild leyfi því málinu fram að ganga. Nefndin mun taka til athugunar þær breytingar, sem hún hefir fengið og íhuga, hvort til mála komi að gefa undanþágu frá 1. gr. frv.

Pjetur Ottesen Jeg gat ekki orðið hv. meðnefndarmönnum mínum samferða um ákvæði 6. gr. frumvarpsins. Það er gert ráð fyrir í 5. gr., að matsmenn skuli hafa eftirlit með meðferð allri á síldinni frá því hún fyrst er söltuð og þar til hún er flutt út. Með þessu álít jeg að fengin sje full trygging fyrir því, að síldin verði góð og ábyggileg vara. Jeg geri ráð fyrir, að þeir einir sjeu valdir til þessa starfs, sem skilja ábyrgð þá sem því fylgir, og að þeir þar af leiðandi gegni skyldu sinni í þessu efni eins vel og þeim frekast er unt. Ef svo bæri við, að þessir menn yrðu ofurliði bornir af þeim sem síldina eiga, svo að þeir gætu ekki fengið því framgengt, að vel væri um alt gengið, gætt að pækli á tunnunum o. fl., þá gera þeir að sjálfsögðu yfirmatsmanni viðvart og getur hann þá neitað að gefa vottorð, ef fyrirskipunum undirmatsmanns hefir ekki verið fylgt. En að láta ríkissjóð borga kostnað á skoðun á síldinni sem getur orðið talsverður. Það tel jeg varhugavert og ekki viðeigandi. En af því að jeg held, að með ákvæðum 5. gr. sje fengin trygging fyrir því, að matsmenn hafi eftirlit með síldinni frá því hún er metin og þar til hún er flutt út, þá var jeg á móti þessari breytingu á 6. gr. Jeg get ekki sjeð að þörf sje að ganga lengra í því efni.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Það er vitaskuld, að yfirmatsmaður skoðar minst af síldinni sjálfur. En nú getur hann bæði hafa verið óheppinn í valinu á matsmönnum, og líka getur það komið fyrir, að matsmaður veikist og verður þá að skipa annan ef til vill óvanan, í staðinn. Ef til vill er þá hætt veiðum, en matsmann má þó ekki vanta fyrir það. Matsmaðurinn hefir þá ekki hugmynd um síldina frá því hann veiktist og þangað til síldin er flutt út. En jeg skal benda á eitt, sem nauðsynlegt er. Það er að láta tunnurnar ekki liggja lengi á sömu hlið eftir að pakkað er. Tunnurnar geta lekið og þó svo sje ekki, getur pækillinn síast út í trjeð og síldin þránað. En ef þær liggja ekki lengi á sömu hlið, færist pækillinn yfir síldina jafnt og þjett. Ef heitt er í veðri, þarf oftar að snúa tunnunum. Með þessu má koma í veg fyrir, að síldin skemmist. Þetta og fleira þarf yfirmatsmaður að sjá um að gert sje. En að hann láti gera þetta að þarflausu, til þess að fá borgun fyrir, þarf engum að koma til hugar. Þetta getur því aldrei dregið landssjóð neitt. En hitt er sanngjarnt, að ef maður er borinn sökum. en reynist saklaus. Þá beri hann ekki kostnaðinn. Stafi skemdirnar aftur á móti af vanhirðu. Þá er ekki nema rjett að eigandinn borgi. Hitt gæti verið, að orða mætti gr. nokkru öðruvísi en gert er t. d. þannig að ef hann hefði grun um skyldi hann o. s. frv.

Pjetur Jónsson Það var einmitt brtt. nefndarinnar við 6. gr., sem jeg vildi minnast á. Nefndin vill, að upphaf þeirrar gr. orðist svo: „Nú telur yfirmatsmaður, að síld hafi eigi verið hirt eins vel og skyldi -“. En þetta nær ekki hugsuninni í frv. Betra væri að orða hana þannig: „Nú efast yfirmatsmaður um“ o. s. frv. Það er einmitt þessi efi, sem hann þarf að taka af, til þess að geta gefið fullkomið matsvottorð; hitt þarf ekki að vera fyrir því, að hann beinlínis telji hirðinguna fortakslaust í ólagi. Það þykir mjer því of stirðlega til orða tekið. Vildi jeg að eins benda háttv. nefnd á þetta.

Pjetur Ottesen Viðvíkjandi því, sem háttv.frsm. (M. Ó.) tók fram um það, ef matsmaður veiktist, þá geri jeg ráð fyrir, að annar sje jafnskjótt skipaður í hans stað, hvort heldur er á síldsöltunartíma eða eftir þann tíma, meðan þess er þörf. Jeg efast ekki um, að eftirlit það, sem ákveðið er í 5. gr. frv., verði framkvæmt. Þessar ástæður eru því einskis virði. Það er líka áreiðanlegt, að þetta gæti gengið fljótt, þar sem yfirmatsmaður hefir símasamband við alla síldveiðistaðina.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg vildi að eins gera þá athugasemd við orð háttv.þm. Borgf. (P. O.), að þegar lokið er söltun, er einnig lokið atvinnu matsmanna. Þeir hafa ekkert fast kaup úr því. Það gæti því vel komið fyrir ef matsmaður veiktist eftir söltunartíma, að matsmannslaust yrði. En það liggur í hlutarins eðli, að ekki er hægt að skipa nýjan mann, nema greiða honum kaup. Þess vegna held jeg, að rjett sje að halda ákvæði þessu.

Frsm. (Einar Arnórsson) Þingsályktun þessi er fram komin af því, að allsherjarnefnd var á sama máli og flm. frv., á þgskj. 75, um að nauðsynlegt sje að setja löggjöf um það, hve nær utanríkismenn megi reka atvinnu hjer á landi, hvernig þeir megi reka hana og með hvaða hætti megi vísa þeim úr landi. Sama er og að segja um utanríkisfjelög. Þar að auki er ýmislegt fleira í sambandi við þessi atriði, sem nauðsynlegt er að setja lög um og ekki er unt að gera grein fyrir í fljótu bragði. Nefndin hefir ekki ætlað sjer þá dul, að gera tilraun til að undirbúa lög um jafnvandasamt og víðtækt málefni, að þessu sinni. Hún hefir ekki sjeð sjer annað fært en skora á stjórnina að undirbúa og leggja fyrir næsta Alþingi frv. til laga um málið. Hjer hefir verið borið fram eitt frv., sem snertir mjög þetta mál. Það er frv. um takmarkanir á rjetti til fasteignaráða á Íslandi. Nefndin hefir ekki athugað þetta frv. til hlítar enn þá, en hún telur æskilegt, að það gangi fram á þessu þingi. Hún býst við, að það verði svo vel undirbúið, að þetta verði kleift. Frv. er sniðið eftir samskonar frv. frá 1901 Frv. tekur að vísu að eins yfir lítinn hluta af þessu máli. En það sakar í sjálfu sjer ekki þó að þetta einstaka atriði sje tekið út úr. Nefndin ætlast til, að áskorun hennar lendi ekki við orðin tóm hjá stjórninni. Hún treystir því, að frv. verði undirbúið í frumvarpsformi fyrir næsta þing hvort sem það verður aukaþing eða reglulegt þing.

Forsætisráðherra (J.M.): Jeg er ánægður með niðurstöðu hv. nefndar. Hún fer í sömu átt og jeg taldi heppilega við fyrri umr. málsins.

Bjarni Jónsson Mjer var það vel ljóst, er jeg bar fram frv. mitt á dögunum, að jeg hafði hvorki haft nægilegan tíma nje kunnáttu til þess að gera það svo vel úr garði, að jeg kysi, að það gengi þá fram. Jeg lýsti þá yfir því, að jeg hefði sett það fram sem stefnuskrá. Hins vegar setti jeg það í sjálfsvald grautarpotts deildarinnar, allsherjarnefndar, hvort kleift væri að gera mat úr því á þessu þingi. Og jeg ætla að jeg gæti þess, að jeg væri ánægður ef fram kæmi yfirlýsing um að þesskonar löggjöf ætti að setja, með líkum skilyrðum sem fólust í frv. mínu. Jeg get þess vegna látið mjer vel líka niðurstöðu nefndarinnar, sjerstaklega þar sem forsætisráðherra hefir lýst yfir að hann kunni henni vel. Jeg get vel skilið, að nefndin hafi verið varbúin að semja það eða þau frv., sem gætu ráðið málinu til lykta. Þó hygg jeg, að hún hefði getað tekið út úr frv. ákvæði um búsetu fastakaupmanna, sem oft hefir verið hjer á ferðinni. Hins vegar var óþarft af nefndinni að tala um það, hversu frv. mitt hefði verið ljelega úr garði gert, án þess að vitna í heimild sína fyrir þeirri skoðun, sem var eigin ræða mín, er jeg flutti fyrir frv. á dögunum. Annars hygg jeg, að segja megi um greinargerð nefndarinnar, að hún sje bæði undirbúningslaus og hugsunarlítil.

Frsm. (Einar Arnórsson) Háttv. þm. Dala. (B. J.) spurði að því, hvers vegna nefndin hefði ekki tekið út úr frv. ákvæði um búsetu fastakaupmanna. Það má spyrja hann að hinu sama. Hvers vegna gerði hann það ekki? Hann átti jafnan aðgang að gögnum, sem þar að lúta, sem nefndin. Þá sagði þm., að nefndin hefði átt að, vitna í heimild sína fyrir því, að frv. hans hefði verið ljelega úr garði ger, og sú heimild hefði verið ræðan, sem hann flutti fyrir frv. á dögunum. En nefndin þurfti ekki að seilast til ræðunnar Hún hafði frv. fyrir sjer, og það var besta heimildin.

Bjarni Jónsson Háttv. frsm. (E. A.) vildi líkja mjer við leirskáldin. Nefndin er þó það verri en leirskáldin, að hún getur ekki botnað. Það gat þó Hannes stutti altaf.

Frsm. (Einar Arnórsson) Jeg get látið það liggja millum hluta, hvort það er þm. Dala. (B. J.) eða allsherjarnefnd, sem lítið hefir hugsað málið. Við skulum segja, að þm. og nefndin sjeu að því leyti jöfn. En sá er munurinn á honum og nefndinni, að hann lætur alt flakka, eins og leirskáldin, en nefndin hefir vit á að þegja.

Frsm. (Einar Árnason) Frv. þetta fer fram á að hækka skatt á óþarfahundum upp í 100 kr. á ári. Fjárhagsnefndin gat ekki orðið ásátt um að hækka skattinn svo mikið. Hefir hún því komið með brtt. um að hækka hann að eins upp í 50 kr. Það er þó ekki svo að skilja, að hún vilji ekki hafa háan skatt á þessum óþarfadýrum, því að hún telur þau hvorki nauðsynleg nje til þrifa. En hún taldi rjett að taka dálítið tillit til þeirra breytinga, sem orðið hafa á verðgildi peninga síðan lögin um hundaskatt voru sett. Má nokkur rök færa fyrir því, að 50 kr. nú sje ekki miklu tilfinnanlegra gjald en 10 kr. árið 1890. Jeg sje svo ekki ástæðu til að fara frekari orðum um þetta einfalda frv., fyr en þá ef mótmæli koma fram.

Einar Arnórsson Þetta mál er ekki þannig vaxið, að það skifti bæjarsjóði miklu, hvort gjaldið er 50 eða 100 kr. En það er ýmislegt annað í því athugavert. Háttv. fjárhagsnefnd er mjög undarleg, og heilastarfsemi hennar lítt skiljanleg. Hún er með því að margfalda toll á ýmsum nauðsynjavörum. Hún er með vörutolli, stimpilgjaldi, sem er almennur viðskiftatollur, og hún er með tolli á þrifnaðarvöru, svo sem hárvatni. Þá er hún líka með tolli á suðuvínanda, sem hún veit þó að alment er notaður til eldsneytis. Þetta alt vill hún tolla hátt. Eitt dæmi má taka enn. Hún vill tolla þá, sem ferðast á bifreið, því auðvitað lendir sá skattur ekki á bifreiðaeigendum. Þetta alt gerir hún án þess að depla auga. En þegar um óþarfa hunda er að ræða, þá má ekki fara fram úr 50 kr., af því að það á að svara til 10 kr. 1890. Það getur vel verið, að sá samanburður sje rjettur. En þess ber að gæta, að hjer er um „luxus“-skatt að ræða, sem miðar að því að útrýma óþarfaskepnum, sem eru til óþrifa og leiðinda og ef til vill sýkja okkar góða hundakyn. Mig furðar stórlega á því, að hv.frsm. (E. Árna.), sem líka er flm. frv., skyldi víkja frá algerlega rjettu máli fyrir lokleysur nefndarinnar. Tollurinn var síst of hár; hann hefði þvert á móti átt að vera miklu hærri en frv. tekur til. Það eru ekki aðallega íslenskir hundar, sem hjer eru til óþarfa, heldur kaupstaðarhundarnir. Og þeir eru til lítilla þrifa. Þeir ata út götur, gelta að fólki og glepsa í menn. Og þar sem allri reglu og hirðingu er ábótavant, þá kemur það oft fyrir, að þeir gelta og spangóla fram á nætur og halda vöku bæði fyrir veikum mönnum og heilbrigðum. En þessi kvikindi má ekki tolla of hátt, og á þeim hygst háttv. fjárhagsnefnd að „brilliera“ í sanngirni. Hún hefir þó ekki gert það fyr á þessu þingi. Jeg vil því eindregið leggja það til, að brtt. nefndarinnar verði feld, en frv. samþ. óbreytt. Og mjer þykir gaman að sjá framan í háttv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.), þegar hann fer að greiða atkv. á móti sínum eigin till.

Magnús Pjetursson Það skiftir líklega í tvö horn, þegar við hv. 2 þm. Árn. (E. A.) förum að andmæla háttv. fjárhagsnefnd. Jeg tel það alveg rangt, að frv. þetta kom fram, og tel því hv. fjárh.n. á rjettri leið, þar sem hún vill lækka skattinn. En það er hvorki í núgildandi lögum nje í frv. gerð nægileg grein fyrir því, hvað sjeu óþarfahundar. - Að vísu eru nú taldir óþarfahundar hjá öllum, sem ekki búa á einu hundraði úr jörðu eða meira. En vel mætti benda á, að menn geta átt þarfa hunda, sem ekki uppfylla þessi skilyrði. Get jeg t. d. nefnt rottuhundana, sem eru mjög þörf dýr; ekki síst yrði það hjer í Reykjavík. Varna þeir eyðileggingu á ýmsum munum manna og auka þrifnað í bæjunum, með því að eyða rottunum. Ættu þeir að verða enn fleiri hjer, og óskattaðir, nema ef menn komast að þeirri niðurstöðu, að rjett sje að leggja skatt á þá, sem stuðla að auknum þrifnaði. Það sem mjer virðist aðallega vaka fyrir hv.flm. (E. Árna. og J. B.) þessa frv., er, að það eigi að vera nokkurskonar heilbrigðisráðstöfun. Jeg verð nú að segja það, að eigi að gera eitthvað í þá átt, beri miklu fremur að ganga að því að fækka hundunum í sveitunum heldur en í kaupstöðunum; því að það er áreiðanlega gætt meiri þrifnaðar um hunda í kaupstöðum heldur en í sveitum, sem eðlilegt er. Þá tók hv.flm. (E. Árna.) fram, að þetta væri „luxus“-skattur, en ef svo væri, þá finst mjer, að hann ætti að ná víðar. Það er sem sje engin vissa fyrir því, að hundar í kaupstöðum sjeu meiri „luxus“-hundar heldur en hundar á sumum hverjum sveitabæjum. - Hundar geta sem sje verið til mikils gagns, þótt þeir sjeu ekki beinlínis notaðir við fjárgæslu; þeir geta verið ágætir til þess að rata, og það hefir ekki ósjaldan komið fyrir, að þeir hafi bjargað lífi manna, og hver mundi telja það ónauðsynlegt? - Nú hefir háttv. fjárhagsnefnd lækkað 100 kr. skattinn niður í 50 kr. Byggir hún það meðal annars á því, að 50 kr. nú sjeu ekki meira en 10 kr. 1890. En hvernig stendur þá á því, að hún hefir eigi verið sjálfri sjer samkvæm og hækkað 2 kr. skattinn fimmfalt? Annars getur það vel verið rjett hjá hv. fjárhagsnefnd, að peningar hafi fallið fimmfalt síðan 1890, og gleður það mig að heyra, að hv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) skuli hafa komist að þeirri niðurstöðu, því það getur verið, að jeg þurfi að minna hann á það síðar, er við tölum um verðfall peninga undir umr. um annað mál. En ef hv.þm. vilja nú gera eitthvað til þess að fækka þessum síspangólandi hundum, sem halda vöku fyrir hv. 2. þm. Árn. (E. A.) um nætur, þá er það viðkunnanlegast að setja sveitar- og bæjarstjórnum heimildarlög til að leggja á slíka hunda eftir þörfum, og svo framarlega, sem þetta frv. fer til 3. umr., mun jeg gera brtt. í þessa átt. Mundi jeg að vísu hafa eitthvert hámark á því, hvað skatturinn mætti fara hæst, en í eðli sínu eiga sveitar- og bæjarstjórnir að ákveða, hverjir hundar skuli vera skattskyldir og hverjir ekki. Þeim stendur það mál nær, en Alþingi, enda nýtur ríkissjóður ekki skattsins.

Einar Arnórsson Þótt háttv.þm. Stranda. (M. P.) víki aðallega orðum að mjer, þá eru það þó ekki nema örfá atriði, sem jeg þarf að svara í ræðu hans. Það má vel vera, að sumir hundar í kaupstöðum og annarsstaðar sjeu góðir til fylgdar, en þeir munu þó vera svo hverfandi fáir, að þeirra gæti ekki að nokkrum mun. Mætti eins vel segja, að þar sem það hefði komið fyrir, að brennivínsflaska hefði bjargað lífi manna uppi á heiðum að vetrarlagi, þá væri brennivín nauðsynleg vara. Og ef einhver hundur væri sjerstaklega kunnur að því að vera góður til fylgdar, þá gæti sveitar- eða bæjarstjórn undanskilið hann skattinum. Um heilbrigðis- og þrifnaðarráðstöfunina, sem fólgin á að vera í þessu frv., þarf ekki að deila við hann, því mjer skilst, að hann, sem læknir, ætti og geti ekki verið því mótfallinn að takmarka hundahald, enda fanst mjer háttv.þm. (M. P.) ekki vera heldur mjög fastur á, að hætta gæti ekki stafað af hundum.  (M. P.: Jeg vil halda því fram, að meiri hætta stafaði af hundum í sveitum heldur en í kaupstöðum)  . Það má vel vera, en þar eru þeir nauðsynlegir til þess að verja tún og engjar og gæta fjenaðar. Og mjer er nær að halda, að bændur sjeu svo miklir ráðdeildarmenn, að þeir hafi ekki fleiri hunda en þeir nauðsynlega þurfa. Annað mál er það, að þetta er ekki stórvægilegt, og síst frá tekjuhliðinni, en mjer finst, að úr því að verið er að hreyfa við lögunum, þá beri að gera það af viti.

Gísli Sveinsson Það er nú raunar að bera í bakkafullan lækinn að tala um þetta „merkilega“ mál, enda var ástandið hjer í hv. deild um tíma svo, að ekki heyrðist hundsins - jeg meina manns mál. Þegar jeg fór að athuga þetta frv., þá komst jeg brátt að þeirri niðurstöðu, að hv. fjárhagsnefnd hefir ekki litið á þau lög, sem gilda um þetta efni. Jeg bjóst þó við því, að nefndin mundi gera það, því að það getur altaf komið fyrir, að flm. sjáist yfir slíkt, eða þeir sjeu ekki öllum hliðum máls kunnugir, sjerstaklega ef þeir eru úr kaupstað og þekkja lítið inn í hundahald, slíkt sem hjer um ræðir, eða lögin gera ráð fyrir. En heil nefnd, sem þar að auki er skipuð góðum mönnum úr sveit, ætti að vita, að miklu fleiri hundar eru þarfir heldur en þeir, sem lögin reikna sem slíka. Í lögunum er svo ákveðið, að hundar sjeu því að eins þarfir á bæ, að bóndinn búi á einu hundraði eða meira. Nú er það alkunna, að úti um land er fjöldi hunda mjög svo gagnlegir, þótt ekki sje búið á einu hundraði eða meira. Í öllum smákaupstöðum eða kauptúnum eru sem sje menn, sem hafa einhver jarðarnot og eiga nokkrar skepnur, hross, kindur og kýr, og þurfa engu síður að smala þeim heldur en sveitabóndinn; þurfa þeir því nauðsynlega á hundum að halda. Að láta nú þessa menn borga hvort heldur 100 eða 50 krónur í sveitasjóð af slíkum þarfahundi, það nær ekki nokkurri átt. Það, sem jeg vil því leggja til, er hið sama og háttv.þm. Stranda. (M. P.) mintist á.  (M. P.: Hv. þm. (G. Sv.) hefir þá heyrt síðari hl. ræðu minnar)  . Já, því þá var hundgáin í deildinni ekki eins áköf. Hv. þm. Stranda. (M. P.) vildi láta gefa sveitar- og bæjarstjórnum heimild til þess að leggja skatt á þá hunda, sem óþarfir væru. Þetta felli jeg mig vel við, og vildi jeg því fara þess á leit við nefndina, að hún vildi nú taka málið út af dagskrá, og kæmi sjálf með breytingar í þessa átt. Allir vita, að tekjuauki landssjóðs verður enginn við þennan skatt, og ekki veit jeg heldur til, að nein beiðni hafi komið fram frá sveitarstjórnum um þetta efni. Finst mjer því rjettast að láta þær um þetta atriði að öllu leyti.

Frsm. (Einar Árnason) Þótt undarlegt megi virðast, þá vekur þetta litla frv. ekki svo litlar deilur í hv. deild; það virðist þó ekki vera svo afskaplega stórvægilegt atriði, hvort heldur eru lagðar 10 eða 50 kr. á einn óþarfahund. Eftir því, sem umr. hafa fallið, virðist ekki gott fyrir fjárhagsnefnd að gera hv.þm. til hæfis. Hv. 2. þm. Árn. (E. A.) taldi nefndina hafa brotið af sjer með því að breyta 100 kr. í 50 kr. Þar eð jeg er flm. frv., þá get jeg skýrt frá því, að jeg fjelst á þessa breytingu til samkomulags í nefndinni, og ætla jeg að halda mjer við hana. Þá talaði hv.þm. (E. A.) mikið um það, að fjárhagsnefnd væri ófyrirleitin með að tolla alla skapaða hluti, sem nauðsynlegir væru. Jeg svara þessum atyrðum hans til nefndarinnar ekki nú, vegna þess að þær stóðu í sambandi við alt annað mál, sem er þessu algerlega óviðkomandi og alls ekki á dagskrá. En jeg kann að fá tækifæri til þess síðar. Aftur á móti kvað nokkuð við annan tón hjá hv.þm. Stranda. (M. P), því hann virtist vera mótfallinn allri hækkun á hundaskattinum. Fanst honum ósamræmi mikið í því hjá nefndinni, að hún skyldi ekki hækka að jöfnu tollinn á þörfum hundum og óþörfum. En þetta ósamræmi(!!) stafar af því einu, hversu mikinn mun nefndin gerir á þörfu og óþörfu. Hv. þm. (M. P.) gat þess, að ýmsir hundar í kaupstöðum væru mjög þarfir, og nefndi sjerstaklega rottuhunda; en jeg fæ ekki betur sjeð en að ýms ráð önnur sjeu betri til þess að eyða rottunum en að fylla alt af hundum. Annars fæ jeg ekki skilið, hvernig læknir getur haldið því fram, að rjett sje, að engar hömlur sjeu settar gegn óþörfu hundahaldi, því óhrekjandi er, að þeir eru bæði til óþrifnaðar og heilsuspillis. Þá mintist sami hv.þm. (M. P.) á, að rjettast væri að gefa sveitar- og bæjarstjórnum heimild til þess að leggja skatt á þá hunda, er þær teldu óþarfa. Taldi hann rjettast að hafa þó eitthvert hámark á slíkum tolli. Það gæti komið til mála að athuga þetta atriði, þótt jeg hins vegar beri ekki mikið traust til bæjar- og sveitarstjórna í þessu efni. Jeg þarf ekki miklu að svara hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.). Talaði hann um, að fleiri hundar væru þarfir en þeir, er lögin gerðu ráð fyrir. Nefndi hann sjerstaklega hunda í þorpum, þar sem menn ættu fjenað. Jeg held, að þetta sje á litlum rökum bygt. En ef svo er, þá býst jeg ekki við, að lögin hafi undanfarið verið „praktiseruð“ stranglega í þeim skilningi. Eða hvernig er það í Vestur-Skaftafellssýslu? Jeg sje ekki ástæðu til þess að taka þetta mál nú út af dagskrá, því mjer finst það svo einfalt, að þess gerist ekki þörf. Vil jeg mælast til, að málið verði samþ. með breytingum nefndarinnar.

Magnús Pjetursson Hv. frsm. (E. Árna.) bar það fram, að fjárhagsnefnd hefði ekki breytt hundaskattsl. meira vegna þess, að hún hafi viljað gera svo glöggan mun þarfra og óþarfra hunda. Hefði hv. nefnd gert minstu tilraun í þá átt að gera mun á þörfu og óþörfu, þá hefði jeg getað haft samúð með henni, en svo er ekki, því hún hefir algerlega fylgt því, sem lögin leggja inn í þessi tvö hugtök, en eins og sýnt hefir verið, eru margir þeir hundar þarfir, sem lögin telja óþarfa. Hefði nefndin t. d. farið fram á, að skattur yrði lagður á hunda þannig, að hann væri lægstur af fyrsta hundinum, og hækkaði svo af hverjum hundi, sem umfram væri, þá hefði hún sýnt lit á, að hún vildi vera á rjettri leið, en það hefir hún ekki gert. Jeg er sem sje sannfærður um, að slík breyting mundi miða að því að fækka hundum á sveitabæjum, og þess gerist sjálfsagt þörf, því það er kunnara en frá þurfi að segja, að þeir eru of margir víða. Þá vildi hv.frsm. (E. Árna.) halda því fram, að ekki væri í „praxis“ lagt á hunda í kaupstöðum, sem þarfir væru taldir. Mjer þykir það allskrítið, að hv. nefnd skuli færa það sem ástæðu fyrir, að hún breyti ekki þessum lögum, að í „praxis“ sje þeim ekki fylgt, heldur brotin. Jeg kann allilla við, að á hv. Alþingi skuli einn hv.þm. (E. Árna.) benda mönnum á að fara í kringum lög, sem það hefir samþykt, einungis til þess að þurfa ekki að hafa fyrir að leiðrjetta þau.

Flm. (Þórarinn Jónsson) Frammi í lestrarsal hefir legið skrifleg beiðni um að fá landsskika þann keyptan, sem frv. þetta ræðir um. Umsækjandinn hafði áður sent landráðanda beiðnina og beiðst umsagnar hans. En hann svaraði, að beiðnin væri þann veg vaxin, að hann teldi vafasamt, að hann vildi verða við henni, því að þótt hann notaði ekki landsskikann sjálfur, vilji hann ekki fyrir girða, að hann geti gengið til eftirkomenda sinna, ef þeir þörfnuðust nytja af honum. Og ef teknar yrðu Upp aftur fráfærur, yrði landið notað. Nú hefir umsækjandi tekið það fram, að hann vilji gangast undir að láta landið aftur til þessara nota. Mál þetta er komið hjer inn á þingið eftir beiðni umsækjanda. Jeg legg hvorki með því eða móti. Hjer á þingi hefir áður staðið deila um sölu þjóðjarða. En þar var töluvert öðru máli að gegna. Þar var um að ræða sölu til ábúenda, en hjer miðar salan að því að fjölga býlum. það er alment viðurkent, að þörf sje á að útvega mönnum býli til ábúðar, ef kostur er á. Hins vegar vitum við, hversu miklir erfiðleikar eru orðnir á þessu. Jeg vil geta þess, nefndinni til athugunar, sem fær málið til meðferðar, að umráðandi landsins, presturinn á Auðkúlu, er nú staddur hjer í bænum. Nefndin ætti að ná fundi hans og bera undir hann umsóknina, því að hann hefir tjáð mjer það, að hann hafi alls ekki búist við því, þegar hann gaf umsögnina, að hún færi til þingsins. Jeg býst við, að hann gefi ákveðin svör. Jeg sting upp á, að málinu verði vísað til landbúnaðarnefndar, að lokinni umr., og sje jeg ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið.

Matthías Ólafsson Það er ærið einkennileg aðferð að tefja þingið með öðrum eins málum og þessu, þar sem þm. (Þór. J.) hefir enga ákveðna afstöðu til málsins. en flytur það að eins af því, að hann hefir verið beðinn um það. Þetta er önnur tilraunin, sem gerð hefir verið til þess að selja eignir landssjóðs. Jeg veit ekki betur en að hv. flm (Þór. J.) hafi áður verið á móti sölu þjóðjarða, þótt hann gerist nú flutnm. að frv. um sölu á ágætum jarðarparti, þvert á móti vilja umráðandans. Annars sýnir þessi eftirsókn manna í að búa, að búskapur hlýtur að borga sig miklu betur en af er látið. Ef það væri ekki, mundu menn ekki sækjast svo eftir jörðum, sem raun er á. Hv. flm. (Þór. J.) sagði, að umsækjandinn vildi skila landinu aftur, ef þörf krefði, en sennilega þó við því verði, sem honum þóknaðist, en ekki eftir tillögu þingsins.

Flm. (Þórarinn Jónsson) Mjer kom það ekki á óvart, þó að gola þyti á þessum skjái. Hv. þm. (M. Ó.) hefir ekki mátt heyra nefnd kaup á jörðum, án þess að þjóta upp til handa og fóta. Hv. þm. (M. Ó.) byrjaði mál sitt á þeirri staðhæfingu, að jeg hefði enga afstöðu tekið til málsins. En þetta er ekki rjett. En þótt jeg væri hlyntur sölu þjóðjarða, þá hefi jeg verið því mótfallinn, að jarðir væru bútaðar niður í smákot, eða allur okkar búskápur gerður að einyrkjabúskap, eins og stefna hefir verið uppi um. Jeg hygg, að það sje affarasælast fyrir þjóðina, að stórbúin sjeu sem flest í landinu. En þó að jarðarskiki sá, sem hjer um ræðir, væri seldur, mætti reka allstórt bú á heimajörðinni eftir sem áður. - Hjer reynir því á þær skoðanir, hve róttækar þær hafa verið, að fjölga býlum í landinu. Hann (M. Ó.) taldi mig vera háskagrip, að vilja sólunda þannig eignum landssjóðs, og í því sambandi þakkaði hann það sjálfum sjer, að ein af bestu jörðum landssjóðs hefði ekki verið seld. Jeg hygg, að hv.þm. (M. Ó.) fái að líta mynd sinna eigin verka á þessari jörð, áður en langt um líður, því að jeg býst helst við, að hún leggist innan skamms í eyði. Þessu hafði jeg spáð, og þm. (M. Ó.) mun síðar sjá, hvor okkar reynist þar sannspárri. Honum þótti kynlegt, að menn skyldu vilja sækjast eftir að búa á þessum tímum, þar sem allir þættust tapa á landbúnaði. Þetta er í sjálfu sjer engu dularfyllra en að menn kaupa skip til þess að gera út, þótt þeir þykist tapa á útgerðinni. En annars er það svo, að þó að einhver erfiðleikaalda gangi yfir landbúnaðinn, þá verður framtíð hans ekki dæmd eftir því. Þetta finna landbúnaðarmenn. En þar, sem alt er í grænum sjó, er ekki að búast við neinni skynsamlegri ályktun.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg þori ekki að segja, hvort það er óhugsandi að láta af hendi part af þessu prestssetri til frekari ræktunar. En mjer virðist málið vanta allan undirbúning. Í fyrsta lagi hefði kirkjustjórn átt að athuga málið. Það nægir ekki að fá að eins álit prestsins. Það þyrfti einnig að bera það undir viðkomandi prófast og biskup. En þingið getur ekki sint málinu áður en þetta álit er fengið. Mjer virðist, að málið eigi ekki heima hjá landbúnaðarnefnd, því að hún getur ekki skorið úr því, hvort prestssetrið getur verið án jarðarinnar. Hún getur að eins athugað málið frá sjónarmiði landbúnaðarins. Nær lægi að vísa málinu til allsherjarnefndar. En mjer virðist, að þingið geti ekki fjallað frekar um málið fyr en það hefir gengið þá leið, sem jeg hefi minst á.

Flm. (Þórarinn Jónsson) Það má vel vera, að rjettast hefði verið að bera málið fyrst undir kirkjustjórnina, eins og hæstv. forsætisráðherra (J. M.) hjelt fram að gera hefði átt. En mjer er ókunnugt um, hvort það hefir verið gert. Jeg benti á, að málinu væri vísað til landbúnaðarnefndar; mjer fanst það tilhlýðilegast, því að hjer er um landbúnaðarmál að ræða, og það liggur beint við að taka það til athugunar, hvort heppilegt muni eða ekki að búta jarðir í sundur, og því verður þó ekki neitað, að það er fyrst og fremst landbúnaðarmál.

Matthías Ólafsson Hv. þm. (Þór. J.) gat þess, að mjer mundi ekki verða það langvint gleðiefni, að Hafnir á Skagaströnd voru eigi seldar í fyrra. Jeg vona, að sú spá rætist aldrei. Að vísu verður því ekki neitað, að til eru þeir menn, sem gera alt til að níða niður jarðir þær, sem þeir ásælast, í því skyni, að neyða landsstjórnina til að selja þær; en jeg vona, að sem fæstum verði kápan úr því klæðinu. Í sjálfu sjer hefi jeg ekki á móti, að jörðum sje skift í sundur, þar sem svo hagar til, því að nú mun smábúskapur bera sig best og einyrkjar komast best áfram á þessum fólkseklu- og kauphæðartímum, en engu að síður er jeg, sem fyr, mótfallinn þjóðjarðasölu, hvort heldur um er að ræða heilar jarðir eða hluta úr þeim. Það er ástæðulaust að bregða mjer um, að jeg hafi barið lóminn fyrir sjávarútveginn; jeg hefi reynt að verja hann fyrir ranglátum álögum, röngu álasi og annari viðleitni að hnekkja honum. Hann er nú aðalhjálparhella landssjóðs, og frá honum stafa aðaltekjur landsins beint og óbeint, enda tel jeg rjett, að hann greiði sinn drjúga skerf, því hann gefur mikið í aðra hönd, þótt miklu sje til kostað. Honum svipar til stórbónda, sem mikið hefir í veltunni. - Þetta kalla jeg ekki sje að berja lóminn, nje heldur hitt, þótt jeg reyni að sporna við því, að þessi tekjulind sje stífluð með hóflausuin álögum og óskynsamlegum ákvæðum.

Sigurður Sigurðsson Jeg tek undir með hæstv. forsætisráðherra (J. M.), að eins og mál þetta er í garðinn búið, þá eigi það ekkert erindi inn á þing, og því síður ætti að hafa svo mikið við það, að því sje skipað í nefnd. Satt að segja stingur það mig ávalt illa, þegar farið er fram á að selja opinberar jarðeignir, hvað þá þegar á að fara að lima þær í sundur, sem lifandi líkama, og selja þær í smápörtum. Slíkt er hin argvitugasta aðferð í þjóðjarðasölumálinu. það gæti ef til vill komið til mála að skifta í sundur einstaka prestssetri, en hitt alls eigi, að selja parta úr því, og það ef til vill bestu sneiðarnar. Það eru aðrar leiðir miklu farsælli í þessu máli en að lima jarðirnar sundur og selja limina hvern fyrir sig. Ekki mælir það með því, að frv. þetta fái framgang, að það er flutt fram þvert ofan í mótmæli jarðarumráðandans. Ekki hefir heldur verið leitað álits kirkjustjórnarinnar um málið. Og jeg þori að fullyrða, að hefði það verið borið undir biskup, mundi hann hafa lagt eindregið á móti því. Sýnist mjer það einsætt, að deildin ætti að fella frv. þetta frá 2. umr.

Flm. (Þórarinn Jónsson) Jeg þarf ekki að svara hv.þm. V.-Ísf. (M. Ó.) mörgu, því að fátt var svaravert í ræðu hans. Þó skal jeg minnast á eitt atriði. Það var á honum að heyra, að hann væri því hlyntur, að búskapur sveitabænda væri mestmegnis einyrkjabúskapur. Mundi hv.þm. (M. Ó.) vilja heimfæra þessa hugmynd upp á sjávarútveginn og telja það heppilegast og: arðvænlegast, að sjómennirnir væru að bauka hver út af fyrir sig einir á bát. En eins og jeg geri ráð fyrir, að hv.þm. (M. Ó.) teldi það litla þrifnaðarvon fyrir sjávarútveginn, ef hann væri rekinn á þann veg, eins mundu framfarir í landbúnaði verða smástigar, ef stórbú væru eigi til að beitast fyrir þeim. Hv. 1. þm. Árn. (S. S.) var svo sem ekki því að afla sjer upplýsinga um málið, því að hann vildi þegar fella það; það er nú honum líkt að hirða ekki um að sækja fræðslu til annara, heldur fara eftir sínu höfði. Jeg vil aftur á móti, að málið sje sett í nefnd, svo að það verði upplýst og skoðað sem best. Það er jafnvel eigi vonlaust um, að málið skýrðist þá dálítið fyrir hv.þm. (S. S.). Hv. þm. (S. S.) talaði um, að það væri líkt á komið að skifta í sundur jörð og lima sundur lifandi líkama. Rjett er nú það. En einhvern tíma var sú tíðin, að hann leit öðruvísi á þetta mál; það var þegar hann var að berjast fyrir grasbýlahugmynd sinni; þá fanst honum ekki eins mikið um þessa sundurlimun, þegar hann gerði hana að höfuðlífsbaráttu sinni, en árangurslaust, eins og fleira. Hann segist að vísu ekki vilja láta selja jarðarpartana, en sundurlimunin er þó hin sama. Það er hugsunarvilla hjá hv.þm. (S. S.) að halda öðru fram. Hv. þm. (S. S.) kvaðst vera algerlega á móti frv. þessu, og undrar það mig síst. Jeg er ekki heldur sjerlega hlyntur sundurbútun jarða. En af því að jeg hefi orðið þess áskynja, að það er almenn ósk, að býlum sje fjölgað í landinu, þá gefur þetta frv. beina ástæðu til þess, að þetta mál sje tekið til skoðunar, og held jeg því enn fast við það, að það sje fengið nefnd til athugunar. Það vill svo vel til, að ábúandi Auðkúlu er staddur hjer, og vona jeg, að nefndin nái tali af honum, leiti upplýsinga hjá honum og fái að heyra skoðun hans á málinu.

Sigurður Sigurðsson Hv. flm. (Þór. J.) sagði, að jeg hefði gert það að lífsstarfi mínu að berjast fyrir grasbýlastofnun. Ef hann hefir lesið það, sem jeg hefi skrifað um það mál, hlýtur hann, eftir þessu, að hafa lesið það eins og sagt er að viss persóna lesi biblíuna. Jeg hefi alls eigi verið að berjast fyrir að koma upp grasbýlum, eins og þau tíðkast erlendis, því jeg held, að þau eigi ekki hjer við. En jeg hefi haldið því fram, að eins og hjer háttar, gæti það komið til mála að skifta sumum jörðum sundur, einkum þeim, sem illa eru setnar. En jeg hefi aldrei haldið því fram, að það ætti að selja þessa jarðarparta Pjetri eða Páli. Fjarri fer því. Hjer gæti það komið til mála, ef um semst milli jarðarumráðanda og þess, sem æskir að fá jarðarskikann keyptan, að hann fengi hann leigðan, og það ef til vill á erfðafestu, en ekki keyptan. Þetta frv. á því alls eigi að fara lengra. Ef sú stefna yrði tekin, að leigja hlut úr Auðkúlulandi, þá yrði að fara aðra leið í þessu máli og bera fram nýtt frv. um það.