Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseta hefur borist eftirfarandi tilkynning frá þingflokksformanni Framsóknarflokksins um mannabreytingar í nefndum þingsins, samanber 16. gr. þingskapa: Birkir J. Jónsson hverfur úr félags- og tryggingamálanefnd og tekur sæti Magnúsar Stefánssonar í efnahags- og skattanefnd. Helga Sigrún Harðardóttir tekur sæti Birkis J. Jónssonar í félags- og trygginganefnd og sæti Magnúsar Stefánssonar í samgöngunefnd. Jafnframt tekur Magnús Stefánsson sæti í fjárlaganefnd sem fulltrúi Framsóknarflokksins en hverfur úr efnahags- og skattanefnd og samgöngunefnd. Þessar mannabreytingar skoðast samþykktar án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum.

Um kl. fjögur í dag fer fram utandagskrárumræða um hlutverk og horfur sveitarfélaga í efnahagskreppu. Málshefjandi er hv. þm. Árni Þór Sigurðsson. Hæstv. samgönguráðherra, Kristján L. Möller, verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti vill tilkynna að búast má við nýjum fundi og atkvæðagreiðslu síðar í dag. Jafnframt vill forseti geta þess að hádegishlé verður lengra í dag en endranær, þ.e. frá kl. 1 til kl. 2 vegna þingflokksfunda.

Virðulegi forseti. Það er ekki langt síðan fulltrúar Sambands íslenskra námsmanna erlendis komu á fund menntamálanefndar og óskuðu eftir aðgerðum vegna hruns íslensku krónunnar. Í framhaldinu kynnti hæstv. menntamálaráðherra ákveðnar aðgerðir, þeirra á meðal hækkun vaxtastyrks, nýja gengisviðmiðun og lækkun tekjuskerðingar. En veigamest þeirra aðgerða var þó líklega aukalán vegna ófyrirséðrar röskunar á högum lánþega erlendis. Ástandið núna hlýtur að teljast röskun á högum okkar allra, ekki síst námsmanna erlendis. Lánin sem nemendur höfðu reiknað með hafa lækkað mjög vegna hruns krónunnar og sú lækkun er á framfærslugrunni sem fyrir var sparlegur, svo ekki sé meira sagt. Reyndar hafa verið kröfur uppi af hálfu námsmannahreyfinganna í landinu um að endurskoða framfærslugrunninn mörg undanfarin ár og að gerð verði ný neyslukönnun sem undirstaða grunnsins. En spurning mín til ráðherra varðar þau aukalán sem kynnt voru. Svo virðist sem til að aukalán verði veitt verði námsmaður að geta sýnt fram á sára neyð sem ekki er skilgreind frekar og mig langar að spyrja: Fyrir hverja er þetta aukalán og hvernig er þessi sára neyð skilgreind? Því yfir mig og aðra nefndarmenn og vafalaust hæstv. ráðherra rignir nú bréfum frá námsmönnum sem spyrja: Hvaða gögnum á ég að skila til að geta sýnt fram á hina sáru neyð? Hvernig á að skilgreina þessa röskun? Með leyfi forseta leyfi ég mér að vitna í eitt þessara bréfa þar sem námsmaður erlendis spyr: Hvað er sár neyð? Er aukalán bara fyrir þá sem hafa orðið fyrir gengisfalli og því búnir með námslánin sín mun fyrr en ella? Er það bara fyrir þá sem eiga ekki mat og eigum við þá að senda mynd af hinum tóma ísskáp sem aukagögn? Er það fyrir þá sem eru með framfærslu í erlendri mynt, lán á Íslandi sem auðvitað hefur rokið upp og framfærslan því orðin skuggalega lág? Er það neyð að geta ekki gefið jólagjafir? Er það neyð að geta ekki keypt flugfar heim til Íslands um jólin? Hvað er sár neyð? Hvernig er hægt að skilgreina hana og hver mun skilgreina hana? Munu námsmenn fá í raun einhverja tilhliðrun frá lánasjóðnum út af því ástandi sem nú er?

Herra forseti. Varðandi síðustu spurninguna, já, námsmenn erlendis munu fá tilhliðrun af hálfu lánasjóðsins og þetta mál allt og allar tillögurnar voru unnar í nánu samráði við Samband ísl. námsmanna erlendis og ég veit ekki betur en full sátt og ánægja hafi verið uppi með tillögurnar. Við höfum verið að bregðast við og reyna að átta okkur á hvernig þetta ástand bitnar á fólki og það er alveg ljóst að við erum að fara í þessa vegferð í fyrsta sinn og ekki síst starfsfólk sjóðsins. Það er gríðarlega mikið álag á starfsfólki Lánasjóðs ísl. námsmanna og það mun aukast því að hlutverk LÍN verður mun veigameira að mínu mati á næstu vikum og mánuðum til að sinna þörfum námsmanna. En ég vonast svo sannarlega til að allur þingheimur sé sammála um að við eigum að nýta menntakerfið til að koma til móts við hina miklu erfiðleika sem eru víða í samfélaginu og beina fólki inn í menntakerfið og því mun m.a. álag á LÍN aukast. Varðandi spurningu hv. þingmanns þá ræddum við m.a. hvers konar neyð þetta er og þar verður að meta hvert einstakt tilvik. Það er ekki þannig að allir fái þetta sjálfkrafa en það verður reynt að koma til móts við námsmenn eins og hægt er. Til dæmis fréttum við af námsmönnum sem voru að missa húsnæði, námsmönnum sem ekki fengu framlög sín að heiman send og aðrir hafa lent í miklum greiðsluerfiðleikum vegna hafta í gjaldeyrismálum landsins. Til þessara þátta verður að sjálfsögðu litið og hvert tilvik verður metið. Ég ætla ekki að fara að meta hvort það að eiga ekki fyrir jólagjöfum sé gríðarleg neyð en það er alveg ljóst að það er mikil alvara að taka á þessum málum því það er þó nokkur hópur námsmanna sem hefur orðið fyrir skakkaföllum út af kreppunni.

Virðulegi forseti. Að sjálfsögðu er ástandið erfitt og það er ljóst að við Íslendingar munum ekki geta beðið þessa kreppu af okkur eða vonast til þess einhvern veginn að við getum sparað okkur í gegnum hana eins og t.d. Finnar reyndu í upphafi sinnar kreppu. Það þarf að grípa til aðgerða þegar í stað og ég veit að lánasjóðurinn greip til aðgerða í samvinnu við menntamálaráðuneyti og námsmannahreyfinguna. Það skiptir auðvitað miklu að námsmenn eigi greiðan aðgang að þessum lánum. Við finnum það bara á viðbrögðum námsmanna og sjáum það á netinu, á „Facebook“-síðunni þar sem hundruð námsmanna eru komin saman og hafa gríðarlegar áhyggjur af ástandinu, að hugsanlega þarf að skilgreina þessa neyð betur, í upplýsingum fyrir námsmenn svo þeir sæki um þessi lán. Ég held að það sé alveg gríðarlega mikilvægt nú í kreppunni að efla hið félagslega kerfi og ekki síst lánasjóðinn til þess að auðvelda fólki lífið. Ég held að ekki megi skilgreina þessa neyð of þröngt því það eru okkar hagsmunir að fólk geti lokið námi sínu erlendis við sæmilegar aðstæður og að lánasjóðurinn geti sinnt lögbundnu hlutverki sínu, þ.e. að lána fólki til framfærslu.

Herra forseti. Ég vil í rauninni taka undir það sem hv. þm. Katrín Jakobsdóttir sagði áðan. Ég er alveg sammála henni í öllum meginatriðum. Þetta verður að vera túlkað þannig að námsmenn flosni ekki upp úr námi. Við viljum ekki að námsmenn flosni upp úr námi. Þetta er m.a. það viðmið sem starfsfólk lánasjóðsins mun setja sér og fara yfir hverja umsókn. Hins vegar verður líka að gæta þess að ekki verði sjálfkrafa virkni í kerfinu til aukinna framlaga. Menn verða að sýna fram á á sanngjarnan hátt hver neyðin er. En á hinn bóginn er það mjög hættulegt fyrir samfélagið ef fólk flosnar úr námi, hvort sem það er á erlendri grund eða hér. Þess vegna fagna ég sérstaklega þeirri áherslu sem hv. þingmaður setur fram í máli sínu og við erum sammála um að við eigum að styrkja LÍN. Við eigum að efla þann félagslega þátt því LÍN er ekkert annað en félagslegur sjóður til að stuðla að því að fólk geti sinnt námi sínu með sóma.

Virðulegi forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. viðskiptaráðherra. Tilgangurinn er sá að fylgja eftir fyrirspurn minni um peningamarkaðssjóðina sem ég bar fram fyrir viku síðan. Nú hefur komið í ljós að ríkisbankarnir neita að kaupa skuldabréf úr peningamarkaðssjóðum smærri fjármálafyrirtækja á sama verði og þeir keyptu þau út úr sjóði sínum fyrir skemmstu. Þetta stangast á við yfirlýsingar hæstv. viðskiptaráðherra um að uppkaup í sjóðunum hafi verið viðskiptaleg ákvörðun bankanna og að fyllsta jafnræðis yrði gætt. Glitnir hefur gefið hinum smærri fjármálafyrirtækjum afsvar við því að kaupa bréf úr sjóðnum og hinir tveir ríkisbankarnir vilja ekki kaupa skuldabréfin á grundvelli sama verðmats og þeir keyptu bréf úr eigin sjóðum samkvæmt fréttum í Morgunblaðinu í morgun. Viðskiptaráðherra svaraði fyrirspurn minni á þann veg að viðræður væru hafnar milli viðeigandi ráðuneyta og smærri fjármálafyrirtækja um afdrif peningamarkaðssjóða þeirra. Hann sagði auk þess að öllu máli skipti að gæta jafnræðis. Nú segja aftur á móti hin smærri fjármálafyrirtæki að engar slíkar viðræður séu í gangi við stjórnvöld og spyrja um leið: Af hverju er jafnræðis ekki gætt? Af hverju kaupa stóru ríkisbankarnir ekki bréfin á sama verði og þeir mátu sín eigin bréf? Það er enginn munur á þessum eignum og því spyr ég hvort þetta sé ekki klárt og skýrt brot á samkeppnislögum. Ég spyr hæstv. viðskiptaráðherra: Er ekki þeim mun brýnna að endurskoða það sem hér kemur fram og gæta fyllsta jafnræðis?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspurnina um þetta brýna mál. Það undirstrikar fyrst og fremst það sem ég sagði fyrir viku síðan að hér er um að ræða viðskiptalega ákvörðun ríkisbankanna sjálfra. Ríkið veitti enga fjármuni til peningamarkaðssjóðanna. Samkvæmt upplýsingum sem ég kallaði eftir í síðustu viku um þessa ákvörðun bankanna kom einfaldlega fram að slík viðskipti fóru fram á viðskiptalegum forsendum á grundvelli sjálfstæðs mats óháðs aðila sem í þessu tilfelli var KPMG um verðgildi bréfanna. Það var niðurstaða málsins og sjóðunum var ekki lagt til neitt ríkisfé enda hefði það fyrst vakið upp spurningar um mismunun á milli sjóða ef ríkið hefði talið sig þurfa að gera það. Fulltrúar annarra peningamarkaðssjóða hafa fundað - nú veit ég ekki hvort það er frá öllum fyrirtækjunum sem eru að minnsta kosti fimm eða sex, en vonandi - með fulltrúum ráðuneytanna og þar hafa verið kynntar óskir þessara aðila um að eiga sambærileg viðskipti með bréf þeirra í sjóðum viðskiptabankanna. Öllum slíkum hugmyndum er vísað þaðan til bankanna sjálfra sem verða að taka þær út frá viðskiptalegum forsendum. Fjármálaeftirlitið beindi á sínum tíma tilmælum til ríkisbankanna þriggja um upplausn sjóðanna og að samræmis skyldi gætt einfaldlega af því að boðvald þeirra nær til þessara þriggja banka en ekki annarra fjármálafyrirtækja - við getum sagt sem betur fer - sem enn þá eru sjálfstætt starfandi. Skiptir náttúrlega mjög miklu máli að hagsmuna þeirra sé gætt til hins ýtrasta enda hafa menn nú, eins og fram hefur komið, verið að vinna í því í nokkrar vikur og leitað leiða til að styrkja stöðu sparisjóðanna og þess kerfis alls þannig að það hrynji ekki eins og hitt fjármálakerfið okkar. Mér hafa ekki verið gefnar upplýsingar um 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. viðskiptaráðherra svörin. Ég er samt ekki að fullu sáttur við þær skýringar sem hann gaf. Hæstv. viðskiptaráðherra sagði að ríkið veitti enga peninga til þessara kaupa. Nú kemur fram hérna í sama Morgunblaði á sömu blaðsíðu sú frétt sem ég vitnaði í áðan, að ríkið hafi einfaldlega lagt bönkunum til eigið fé að andvirði 385 milljarða kr. og að andvirðið sem nýju ríkisbankarnir - þeir eru í eigu ríkisins - hafi verið 200 milljarðar. Það eru ekki litlar fjárhæðir og ég hafna því algjörlega að ríkið komi þar ekki að máli. Ég vil líka benda á að aðstoðarmaður hæstv. viðskiptaráðherra sendi tölvubréf 

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að aðstoðarmaður minn var í samskiptum við ríkisbankana var einfaldlega sú að tilmæli Fjármálaeftirlitsins lutu að þeim en ekki hinum bönkunum, yfir þeim ráðum við ekki. Eina aðkoma okkar að peningamarkaðssjóðum hinna smærri fjármálafyrirtækja var að beina því til bankanna að ræða við þá á viðskiptalegum forsendum um hvort forsendur væru til sambærilegra hluta. Það skiptir miklu máli, af því að Samkeppniseftirlitið var nefnt áðan, að Samkeppniseftirlitið sendi í gær frá sér mjög myndarlega greinargerð og álit á starfsháttum hinna nýju banka og hvernig þeir ættu að gæta samkeppnissjónarmiða til hins ýtrasta. Þeir lögðu það m.a. til að settur yrði sérstakur ábyrgðarmaður samkeppnismála inn í hvern banka fyrir sig og komu með margar mjög öflugar hugmyndir um hvernig gæta megi ýtrustu almannahagsmuna, samkeppnissjónarmiða og jafnræðis innan bankana sjálfra. Allar ákvarðanir eru teknar á viðskiptalegum forsendum en ekki út af pólitískri íhlutun 

Herra forseti. Ég beini fyrirspurn minni til hæstv. dómsmálaráðherra um fyrirhugað varalögreglulið: Hvaða kostnað við munum bera af fyrirætluðu 240 manna aukalögregluliði, varaliði? Hvaða áætlanir eru um þjálfun á aukalögregluliðinu og öðru slíku? Hvað mun aukalögreglulið kosta ríkið?

Herra forseti. Ég átta mig ekki almennilega á spurningunni, hún er mjög óljóst orðuð en ég gef mér að hv. þingmaður sé hér að spyrja um fjölgun héraðslögreglumanna og breytingu á reglugerð um héraðslögreglumenn sem hefur verið í gildi í 60 ár eða svo. Það sem gert hefur verið í því efni er að ákveðið var að taka mið af nýskipan lögreglumála. Umdæmum lögreglunnar var fækkað úr 26 í 15. Áður voru heimildir fyrir hvert lögregluumdæmi að hafa allt að átta héraðslögreglumenn starfandi fyrir sig, samtals 208 lögreglumenn. Með þeirri breytingu sem ákveðin er núna er því breytt þannig að í Reykjavík megi menn hafa til taks allt að 80 héraðslögreglumenn, 40 á Suðurnesjum og síðan 16 í nokkrum umdæmum eins og gerð var grein fyrir í reglugerðinni frá 17. október. Eftir að sú reglugerð var gefin út hefur komið í ljós að t.d. á Austfjörðum, á Eskifirði og Hornafirði er hámarkstalan átta, sem áfram gilti varðandi það svæði, of lág. Þess vegna höfum við í huga að breyta reglugerðinni aftur og hafa 16 manna svæðin fleiri en við gerðum ráð fyrir í reglugerðinni 17. október. Þá fjölgaði þeim mönnum sem verða til taks kannski upp í 280. Kostnaður við fjölgunina í fyrri reglugerðinni mundi verða 45 millj. kr. á ári ef allar heimildirnar yrðu nýttar sem ég tel ekki líklegt. Um er að ræða heimildir en ekki ákvörðun um að fjölga héraðslögreglumönnum, verið að útfæra gömlu reglurnar um þá með breytingu á reglugerð.

Hæstv. þingforseti. Ég spyr um þetta vegna þess að ljóst er að nú útskrifast úr Lögregluskóla Íslands 32 eða 33 lögreglumenn um næstu áramót og eftir því sem ég best veit er hvergi gert ráð fyrir því að ráða þá um áramót til neins embættis. Það eru ekki til fjárveitingar fyrir fjölgun lögreglumanna við neitt embætti. Ég tala þar sérstaklega um Suðurnesjaembættið þar sem vantar bersýnilega 20 lögreglumenn. Þá finnst mér skondið að búin skuli vera til einhver varasveit héraðslögreglumanna. Ég hefði haldið að við ættum að snúa okkur að því að fá menntaða lögreglumenn. Mér sýnist ekki veita af núna á þessum tímum að alvörulögreglumenn verði ráðnir til starfa 

Herra forseti. Hér er mjög óvarlega talað um héraðslögreglumenn. Ég held að þeir hafi reynst ákaflega vel í áranna rás og óþarft að tala til þeirra með þeim hætti sem hv. þingmaður gerði. Varðandi það að ráða þá til starfa sem koma úr Lögregluskólanum er unnið að því í ráðuneytinu að búa þannig um hnútana að það verði hægt, vonandi. Alþingi á eftir að fjalla um fjárlög ársins 2009 og taka afstöðu til þeirra mála. Varðandi Suðurnesin sem hv. þingmaður nefndi sérstaklega hef ég lagt fram ákveðnar skýrar tillögur um hvernig eigi að taka á fjárhagsvandanum þar og sem betur fer er vaxandi fylgi við þær tillögur eins og fram hefur komið, m.a. með ákvörðunum Tollvarðafélags Íslands um að mæla með því að Ísland verði allt eitt tollumdæmi. Ég skora á alþingismenn að afgreiða það mál hér fyrir áramótin þannig að hægt verði að vinna í samræmi við það.

Herra forseti. Ég beini máli mínu til hæstv. iðnaðarráðherra, starfandi utanríkisráðherra eða a.m.k. fyrrverandi starfandi utanríkisráðherra. Hæstv. ráðherra hefur haft gaman af því að taka það fram af og til á undanförnum dögum, bæði í þinginu og í viðtölum við fjölmiðla, að hann sé starfandi utanríkisráðherra. Ég vil eiga orðastað við hann vegna afstöðu hans til tiltekins máls, þ.e. fyrirhugaðs herflugs Breta hér á Íslandi í jólamánuðinum. Ég segi ósköp einfaldlega, herra forseti: Það er ekki hægt að bjóða þjóðinni upp á þetta. Það misbýður Íslendingum af ástæðum sem allir skilja ef Bretar eiga að koma hér og leika sér með sín hertól á aðventunni á okkar kostnað. Hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, virðist ætla að skilja þannig við málið að Bretar eigi að ráða því sjálfir hvort þeir komi hingað. Það er fráleitt. Það er fráleitt að skilja þannig við málið, það er fráleitt að eyða í það peningum. Samkvæmt fréttum stendur nú til að skera þróunaraðstoð Íslands niður við trog. Það er ömurlegt. Það eru dapurleg skilaboð til umheimsins. Það er yfirlýsing um annað tveggja, að við Íslendingar lítum svo á að við séum orðið þróunarríki og það sé þá árangurinn af starfi manna hér undanfarin ár að þeir hafi komið Íslandi í slíka stöðu, eða yfirlýsing um að við séum svo sjálfselsk að við viljum ekki leggja okkar af mörkum til fátækustu þjóða heimsins. Hvorugt er heppileg yfirlýsing af Íslands hálfu um þessar mundir, á hvorugu þurfum við að halda. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur haft uppi hörð orð og lýst sig algerlega andvígan því að Bretar kæmu hér, talaði um ofbeldi í okkar garð af þeirra hálfu og fleira í þeim dúr. Nú skora ég á hæstv. iðnaðarráðherra að standa við stóru orðin og beita sér fyrir því að hingaðkoma Bretanna verði afþökkuð.

Herra forseti. Ég er algjörlega sammála þeim viðhorfum sem komið hafa fram hjá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni, það hefur legið alveg ljóst fyrir af minni hálfu. Bretar hafa komið fram við okkur af miklum óþokka og það er fullkomlega óásættanlegt að þjóð eins og Íslendingar sæti þeirri meðferð sem við höfum sætt af hálfu Breta. Ég rifja það upp að við erum gamlar vinaþjóðir. Íslendingar lögðu land sitt undir breskt herlið. Auðvitað hét það herseta og hernám í seinni heimsstyrjöldinni þegar Bretar komu hingað eða við gerðum það án þess að það væri nokkur teljandi mótstaða af hálfu íslenskra stjórnvalda eða íslensks almennings. Af hverju gerðum við það? Vegna þess að við vorum að veita þeim lið í baráttunni þegar stund þeirra stóru neyðar rann upp. Á sama tímabili lögðu íslenskir sjómenn sig í hættu bæði með því að fylgja skipalestum sem studdu Breta og sömuleiðis með því að flytja fisk til þeirra. Við Íslendingar töpuðum við þær aðgerðir hlutfallslega jafnmörgum mannslífum og Bandaríkjamenn í liðveislu þeirra við Breta. Þegar maður skoðar það er það skammarlegt hvernig Bretar hafa komið fram við okkur. Það er í því ljósi sem ég lét uppi þá skoðun að mér finnst fráleitt að við sem þjóð sem sætum þessum afarkostum af hálfu Breta ætlum síðan að þiggja af þeim einhvers konar vernd. Það er bara í andstöðu við mína eigin vitund sem einstaklings og borgara og líka í andstöðu við það sem mér finnst að Íslendingar eigi að gera gagnvart Bretum. Ég kyssi ekki á vönd kvalara minna.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir og afstaða hans virðist vera skýr og ljós og má segja að í fyrradag, þegar hv. þm. Árni Þór Sigurðsson tók málið upp, hafi birst þverpólitísk samstaða um að afþakka eigi flug Breta. En hér talaði hæstv. iðnaðarráðherra eins og hann væri Jón Jónsson úti í bæ og hann hefði þessa persónulegu skoðun  Ég skora á hæstv. iðnaðarráðherra að koma og útlista fyrir okkur hvernig hann ætlar að beita sér fyrir því að afstaða hans, og að því er virðist þingsins í heild sinni, nái fram að ganga. 

Herra forseti. Hv. þingmaður getur komið hingað og rifið allan þann kjaft sem hann vill. Það er einfaldlega þannig að mín afstaða kom fram. Afstaða þáverandi starfandi utanríkisráðherra er sú hin sama og afstaða byggðaráðherra, iðnaðarráðherra, orkuráðherra, ferðamálaráðherra og einstaklingsins Össurar Skarphéðinssonar,  Ég hef gert það sem mér ber að gera í því. Það er að láta mína afstöðu koma fram. Ég stend andspænis stjórnarskránni í því efni. Ég þarf að fara eftir sannfæringu minni og hún er svona. Ég tel hins vegar að það muni ekki þurfa liðveislu. Þó að ég þakki liðveislutilboð hv. þingmanns tel ég að ég þurfi ekki á henni að halda til þess að koma þessu máli til hafnar. En það er mín afstaða ef það er þannig að við eigum í svona harkalegri deilu við Breta eins og staðan hefur verið þá finnst mér það bara fráleitt. Ef við á annan borð náum sátt við Breta 

Virðulegur forseti. Ég hlýt að spyrja mig hér eftir að hafa hlustað á síðustu orðaskipti: Hvað er að ske í Samfylkingunni? Hér er verið að ræða um mjög vandasamt mál af mikilli léttúð. Við erum aðilar að NATO og við báðum um samning við NATO um ákveðna vernd og við fengum þann samning. Þó vill svo óheppilega til að Bretarnir eru næstir í röðinni að koma hingað til að gæta loftrýmis okkar. Það er mjög óheppilegt og allir sammála um það. Við þessar aðstæður hefur starfandi hæstv. utanríkisráðherra, Össur Skarphéðinsson, komið með miklar yfirlýsingar. Hann hefur sagt að það misbjóði þjóðarstolti Íslendinga að Bretarnir komi hingað. Hvað gerði hæstv. ráðherra í stóli utanríkisráðherra? Ekki neitt. Þetta var innihaldslaus yfirlýsing. Sumir mundu kjósa að kalla það gaspur. Ekki sjást nein verk eftir hæstv. ráðherra um að hann hafi undirbúið það að Bretarnir kæmu ekki í takt við yfirlýsingar hans. Hvað segir svo starfandi utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir í gær í fjölmiðlum? Ekki stendur til að afþakka komu breskra flugsveita. Hér bætir svo hæstv. iðnaðarráðherra, Össur Skarphéðinsson, um betur og segir: Ég kyssi ekki á vönd kvalara minna. Hvað er að ske í Samfylkingunni? Talar þetta fólk ekkert saman, virðulegur forseti? Er hæstv. iðnaðarráðherra að segja hér að hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, kyssi á vönd kvalara sinna? Svona geta menn ekki talað við þessar aðstæður í samfélaginu. Tveir 

Herra forseti. Af langri veru hér í sölum Alþingis er ég farinn að þekkja innvolsið í Framsóknarflokknum. Það kemur mér þess vegna ekkert á óvart þó að hv. þingmenn Framsóknarflokksins komi hingað og tali um gaspur og léttúð þegar um það er að ræða að fara að sannfæringu sinni. Þetta er mín sannfæring. Hún hefur komið áður fram og það er ljóst að ég sem starfandi utanríkisráðherra gerði það sem mér bar til þess að þessarar sannfæringar gætti í starfi mínu, þ.e. þessum viðhorfum mínum var komið til Breta. Að minnsta kosti bað ég um það. Ég sagði jafnframt að ef aðstæður breyttust og sú staða kæmi upp að sátt næðist í þeirri deilu sem við eigum í við Breta og ef þeir mundu láta af þeim skelfilega verknaði sem þeir sýndu okkur, að setja okkur á lista með Al Kaída og hermdarverkasamtökum í heiminum og frysta í krafti þeirra laga íslenskar eignir, þá mundi sú afstaða breytast. Að öðru leyti er það ljóst að þetta er mín skoðun og ég segi eins og Marteinn Lúter: Hér stend ég og get ekki annað. Mér er alveg sama hvað Framsóknarflokknum finnst um það. Það er bara þannig að þessi karl sem hér stendur fer eftir sannfæringu sinni, öfugt við það sem þingmenn Framsóknarflokksins gera. Hv. þm. Siv Friðleifsdóttir skal svo koma hingað og lýsa því yfir, ef það er stefna Framsóknarflokksins, að hún vilji á þessari stundu, og telji það rétt og verjanlegt, fá Breta til loftrýmisgæslunnar. Ég vil líka bæta því við sem iðnaðarráðherra og fyrrverandi starfandi utanríkisráðherra - og sama er mér hvaða titlum hv. þingmaður togar mig með - að ég tel einfaldlega að sem fullgildir aðilar að Atlantshafsbandalaginu, sem skipuleggur þessa gæslu, eigum við það skilið að þeir taki tillit til Íslendinga í þessari deilu þegar þeir eru að skipa hingað sveitum.

Virðulegur forseti. Það er nú ekki nýtt af nálinni að hæstv. iðnaðarráðherra kjósi að henda óhróðri í Framsóknarflokkinn, maður er löngu hættur að taka það nærri sér.  Ég spyr hæstv. iðnaðarráðherra sem var starfandi utanríkisráðherra, það er nú ekkert lítið - hann sagði að það misbyði þjóðarstolti okkar að fá Bretana hingað. Hæstv. ráðherra upplýsir hér að hann hafi komið þeim skilaboðum til Bretanna. Ég ætla rétt að vona að það sé rétt. Ég kýs að trúa því. En þá spyr ég: Af hverju kom ekki hæstv. iðnaðarráðherra þessum skilaboðum til hæstv. utanríkisráðherra, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, 

Herra forseti. Til þess að allt sé skýrt vil ég að það komi hér fram að ég óskaði eftir því á meðan ég gegndi þessu starfi að þessum skilaboðum yrði komið til Breta í gegnum ráðuneytið. Ég gerði það ekki sjálfur þó að ég hafi átt eina þrjá eða fjóra mjög hreinskilnislega fundi með sendiherra Breta sem vörðuðu deilu okkar og þeirra. Innan Samfylkingar gengur enginn gruflandi um afstöðu mína í þessu máli. Hún er sú, eins og ég hef sagt, að ég tel mjög óæskilegt og að það mundi særa mjög marga - ég veit það af þeim bréfum og undirtektum sem ég hef fengið við þessu - ef Bretar verða kallaðir hingað til þess að verja okkur á þessari viðkvæmu stundu í samskiptum okkar og þeirra. Ég hef hins vegar líka sagt að ef deilan leysist gegni öðru máli. Hugsanlega leysist hún. Við skulum vona það. En hver er afstaða Framsóknarflokksins í þessu máli? Guðni Ágústsson hefur lýst sömu afstöðu og ég og hér kemur hv. þm. Siv Friðleifsdóttir, keppinautur hans um formennsku í 

Hæstv. forseti. Ég tala fyrir nefndaráliti félags- og tryggingamálanefndar og legg fram breytingartillögur á lögum um atvinnuleysistryggingar og Ábyrgðasjóð launa vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund fulltrúa félagsmálaráðuneytisins og auk þess fulltrúa frá Vinnumálastofnun, Alþýðusambandinu, Samtökum atvinnulífsins, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja, Bandalagi háskólamanna og Kennarasambandinu og Bændasamtökunum. Þá bárust nefndinni umsagnir frá Tryggingastofnun, frá Árna Leóssyni, starfsmanni VR, frá Alþýðusambandinu, Háskólanum í Reykjavík, Háskóla Íslands, Sjúkratryggingum Íslands, Sambandi íslenskra sveitarfélaga, Bandalagi háskólamenntaðra og Kennarasambandi Íslands saman, og frá Viðskiptaráði, Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja og Árna Þorvaldi Jónssyni arkitekt. Frumvarpið er lagt fram í ljósi breyttra aðstæðna á vinnumarkaði og eru í því lagðar til breytingar sem miða að því að greiða hærri atvinnuleysisbætur til launþega sem þarf að kröfu vinnuveitanda að lækka starfshlutfall sitt. Þá er frumvarpinu einnig ætlað að tryggja þeim launþegum sem hafa þurft að lækka starfshlutfall sitt vegna breyttra aðstæðna á vinnumarkaði bætur úr Ábyrgðasjóði launa miðað við fullt starfshlutfall ef til gjaldþrots vinnuveitanda kemur. Við meðferð málsins ræddi nefndin einna helst gildistíma laganna, lögmætar væntingar og sjónarmið varðandi afturvirkni, úrræði þeirra sem missa vinnu sína til að stunda nám, og þar með stöðu starfsnema, stöðu sjálfstætt starfandi einstaklinga, lágmarksstarfshlutfall samkvæmt frumvarpinu og sérstök sjónarmið um uppsagnarfrest vegna skerts starfshlutfalls. Öll þessi mál voru rædd vegna ábendinga sem fram komu í 1. umr. um frumvarpið. Farið var í gegnum öll þau atriði af nefndinni. Nefndin ræddi hvort rétt væri að lengja gildistökuna frá því tímamarki sem frumvarpið mælir fyrir um. Telur nefndin rétt að hafa gildistíma afmarkaðan því að það bjóði upp á endurskoðun ákvæðisins. Þar sem nú ríkir óvissa á vinnumarkaði er eðlilegt að nýta tímann fram til 1. maí næstkomandi til að meta reynsluna af framkvæmd frumvarpsins og taka afstöðu eftir nokkra mánuði þegar hlutirnir hafa skýrst nokkuð. Nefndin áréttar þó þann skilning sinn að þó svo að ákvæðið gildi tímabundið sé vilji hennar að áframhaldandi úrræðum verði beitt kalli ástandið á vinnumarkaði á það. Eftir umræðu er ekki gerð tillaga um að lengja gildistökuna en menn eru meðvitaðir um að hugsanlega gæti þurft að koma til þess og staðan verður endurmetin í mars/apríl á næsta ári. Mörg fyrirtæki hafa þegar gripið til þeirra ráðstafana að endursemja við starfsfólk sitt um lægra starfshlutfall með samsvarandi launaskerðingu. Í einhverjum tilvikum virðist slík skerðing gerð á grundvelli væntinga um að frumvarpið verði að lögum og að bætur komi á móti skertum launum. Nefndin telur því nauðsynlegt að ákvæði 1. gr. gildi afturvirkt frá 1. nóvember síðastliðnum um þá sem uppfylltu skilyrði laganna á þeim tímapunkti. Ekki verður séð að þetta sé vandkvæðum bundið eða brjóti gegn grundvallarreglu um bann við afturvirkni laga. Um er að ræða ákvæði sem er ívilnandi, því er ætlað að bæta rétt fólks og það nær jafnt og almennt yfir alla þá sem lenda í skerðingunni eftir ákveðið tímamark. Þarna er sem sagt breytingartillaga um að flýta gildistökunni til 1. nóvember. Mikið var rætt um sjálfstætt starfandi aðila í samfélaginu, með hvaða hætti væri hægt að koma til móts við þarfir þeirra. Það liggur fyrir að verulegur samdráttur á eftir að verða í rekstri hjá mörgum sjálfstætt starfandi einstaklingum og koma til atvinnuleysis margra þeirra í kjölfar þrenginga á fjármálamarkaði. Meðal skilyrða laganna fyrir tryggingu sjálfstætt starfandi einstaklinga innan atvinnuleysistryggingakerfisins er að tilkynnt hafi verið til launagreiðendaskrár ríkisskattstjóra að hlutaðeigandi hafi stöðvað rekstur og að öll starfsemi hafi verið stöðvuð. Ljóst er að aðstæður á vinnumarkaði eru breyttar en atvinnuleysi hefur þegar aukist töluvert frá byrjun október sl. og er gert ráð fyrir frekari aukningu á næstu vikum og mánuðum. Við slíkar aðstæður er þýðingarmikið að ýta undir hvers konar tækifæri sem leitt geta til þess að fólk geti orðið sér úti um verkefni og sé þannig virkt á vinnumarkaði. Svo það megi verða þykir mikilvægt að auka enn frekar á sveigjanleika atvinnuleysistryggingakerfisins en gert er ráð fyrir í frumvarpi þessu þannig að það nái einnig til sjálfstætt starfandi einstaklinga. Tilgangur breytingartillögu nefndarinnar er að veita sjálfstætt starfandi einstaklingum svigrúm til að taka að sér tilfallandi verkefni samhliða atvinnuleysisbótum. Þegar sjálfstætt starfandi einstaklingur vill eiga þess kost að taka að sér tilfallandi verkefni í stað þess að stöðva reksturinn alveg með hefðbundnum hætti er það gert að skilyrði að hann tilkynni skattyfirvöldum um verulegan samdrátt í rekstrinum sem leiðir til tímabundins atvinnuleysis hans. Þá getur hann sótt um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar en á þeim tíma sem hann fær þær greiddar er gert að skilyrði að hann geri grein fyrir staðgreiðslu af reiknuðu endurgjaldi mánaðarlega og skili virðisaukaskattsskýrslum samkvæmt skráningu hans í grunnskrá virðisaukaskatts enda hafi hann ekki hug á að stöðva reksturinn með öllu. Með verulegum samdrætti í rekstri er átt við að fram komi veruleg lækkun á reiknuðu endurgjaldi frá því sem var á fyrra tekjuári sem og að reksturinn hafi nánast stöðvast fyrir utan einstaka tilfallandi verkefni. Þannig fá skattyfirvöld og Vinnumálastofnun séð að um raunverulegt atvinnuleysi sé að ræða hjá viðkomandi og geta fylgst með þróuninni í atvinnurekstri hans. Gert er ráð fyrir að um tímabundna ráðstöfun sé að ræða á sama hátt og gildir um þær ráðstafanir sem lagðar eru til að því er varðar réttindi launafólks enda verið að mæta mjög sérstökum aðstæðum á vinnumarkaði. Að sama skapi telur nefndin mikilvægt að meta stöðuna þegar gildistími ákvæðis rennur út. Hvað varðar námsmenn telur nefndin nauðsynlegt að greina á milli þeirra sem stunda lánshæft nám samkvæmt Lánasjóði íslenskra námsmanna og þeirra sem stunda annars konar nám, svo sem framhaldsskólanám og einstök námskeið. Lagabreyting sem leiðir til þess að sá sem missir vinnuna geti stundað lánshæft nám á atvinnuleysisbótum mundi skapa ójafnræði með aðilum og mismuna þeim eftir stöðu þeirra. Nefndin telur því ekki hægt að gera slíka breytingu. Hvað varðar þá sem missa vinnuna en hafa hug á að stunda framhaldsskólanám eða einstök námskeið sem ekki eru lánshæf samkvæmt útlánareglum LÍN, telur nefndin eðlilegt að félags- og tryggingamálaráðuneytið ásamt Vinnumálastofnun og öðrum aðilum leiti leiða til að auðvelda þeim að stunda nám m.a. með það að sjónarmiði að bæta hag þeirra, bæta líkur þeirra á að finna starf og auka við þau störf sem þeir geta innt af hendi. Í nefndinni var rætt hvort breyta ætti lágmarksstarfshlutfalli en í frumvarpinu er miðað við að launamaður geti fengið bætur enda haldi hann að lágmarki 50% starfshlutfalli. Nefndin leggur þó ekki til breytingar hvað þetta varðar enda sé eðlilegt að atvinnurekendur geri sitt ýtrasta til að lækka ekki starfshlutfall meira en nauðsynlegt er og, ef tök eru á, ekki meira en nemur helmingi vegna þeirrar tekjuskerðingar sem lægra starfshlutfall hefði í för með sér, þó svo að bætur fengjust á móti skerðingunni. Þar sem allar breytingar á vinnusambandi varðandi kjör og vinnutíma eru háðar uppsagnarfresti komu fram þau sjónarmið að nauðsynlegt væri að kveða á um það með lögum að fallið skyldi frá slíkum uppsagnarfresti vegna ákvæðis um skert starfshlutfall. Nefndin telur þó ekki nauðsyn á slíku enda sé lækkað starfshlutfall gert með nýjum samningi við starfsmenn og því ekki í gildi almenn ákvæði um uppsagnarfrest og laun á slíkum fresti. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um í sérstöku þingskjali. Árni Johnsen var fjarverandi við afgreiðslu málsins. Kristinn H. Gunnarsson ritar undir álit þetta með fyrirvara. En undir álitið skrifa Guðbjartur Hannesson, Ármann Kr. Ólafsson, Ásta R. Jóhannesdóttir, Birkir J. Jónsson, Kristinn H. Gunnarsson, með fyrirvara eins og áður sagði, Pétur H. Blöndal, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Ögmundur Jónasson. Þetta er sem sagt eitt af þeim málum sem eru að koma inn í þingið til þess að leita úrbóta til að bæta hag fólks sem lendir í atvinnuleysi. Ég vil þakka öllum þeim aðilum sem lögðu því lið að koma þessu hratt í gegnum 1. umr. Ég þakka öllum nefndarmönnum góða samstöðu um málið og mikinn vilja til þess að koma því áfram. Ég vona að þingið nái að afgreiða þetta í dag með afbrigðum þannig að við fáum 3. umr. síðar í dag og getum lokið málinu svo að úrræðin taki sem fyrst gildi.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa mörg orð um þetta fumvarp einfaldlega vegna þess að ég get skrifað upp á það sem fram kom í ræðu hv. formanns félagsmálanefndar, Guðbjarts Hannessonar, enda á ég aðild að nefndarálitinu eins og hann gat um í lokaorðum sínum. Það er rétt sem fram kom hjá honum að þær ábendingar sem fram komu í þingsal við 1. umr. málsins hafa verið teknar til umfjöllunar. Ég fagna því sérstaklega að gerð skuli sú breyting á lögunum að koma til móts við sjálfstætt starfandi atvinnurekendur, sem margir hverjir koma til með að standa frammi fyrir erfiðleikum á komandi tímum, og einnig að horft sé til launafólks sem misst hefur vinnu sína en verið með einhvers konar atvinnurekstur á hendi, lítils háttar, og á ekki kost á því samkvæmt núgildandi lögum að fá atvinnuleysisbætur nema fyrirtækinu, þótt lítið sé, sé lokað. Þetta slær á sjálfsbjargarviðleitni fólks og skapar því iðulega erfiðleika. Ég þekki nokkur dæmi þess að launamenn missa vinnu sína, hafa aflað sér tekna með einhvers konar atvinnurekstri í hjáverkum. Mér finnst óeðlilegt að gera stóran greinarmun á slíkri vinnu og launavinnu, ekki síst þegar við horfum fram á tíma sem eru því miður óumdeilanlega fram undan. Ég fagna þessari breytingu og lít svo á að þetta hljóti einnig að taka til bænda sem eru samkvæmt skilgreiningu laga sjálfstætt starfandi atvinnurekendur. Það var einmitt ábending sem fram kom við 1. umr. málsins, gott ef það var ekki hv. þm. Jón Bjarnason sem benti á þetta ásamt eflaust fleiri þingmönnum. Frumvarpið í heild sinni er hugsað til að skapa meiri sveigjanleika í kerfinu og stuðla að því að fyrirtæki sem verða að draga saman seglin leiti eftir því að draga úr vinnuhlutfalli starfsfólks að einhverju leyti í stað þess að segja fólki upp störfum. Ef vilji er til slíks innan fyrirtækisins og meðal launafólksins þá er ekkert nema gott um slíkt að segja, meira að segja mjög jákvætt ef samstaða er um slíkt og lögin eru til þess sniðin að koma til móts við þetta. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta en skrifa að öðru leyti upp á framsögu hv. formanns félagsmálanefndar.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þá tilhliðrunarsemi að doka við svo að ég kæmist til þingfundar en ég var staddur á öðrum fundi skammt frá. Erindið er að gera grein fyrir þeim fyrirvara sem ég setti við samþykki mitt á nefndarálitinu og rekja í hverju sá fyrirvari er fólginn. Áður en ég vík að því vil ég í fyrsta lagi geta þess að það var samhjóða niðurstaða nefndarinnar að rétt væri að stefna að því að hraða afgreiðslu málsins og sú varð raunin. Málið hefur ekki verið nema fáa daga í meðförum þingnefndarinnar frá því að mælt var fyrir því á þingfundi í síðustu viku. Því er ekki að neita að þegar mjög hratt er unnið að máli sem er ekki einfalt þurfa menn mjög að vanda sig til að það verði þannig úr garði gert að menn séu nokkuð vissir um að það sé til bóta og það nái þeim tilgangi sem stefnt er að. Hraður framgangur máls er ávísun á að menn geti gert mistök. Nú ætla ég ekki að halda því fram að svo hafi verið að þessu sinni og ég trúi því að tekist hafi að fara þannig yfir málið á þessum fáu dögum að vel sé um hnúta búið og ekki komi fram síðar nein vandamál sem menn sáu ekki fyrir en hefðu átt að sjá fyrir í þinglegri meðferð málsins. Ég vil láta þetta koma fram vegna þess að fyrir stuttu var sett fram mjög hörð gagnrýni á þingfundi á þingið sjálft af þingmönnum úr stjórnarliðinu sem átöldu framgang þingmála, álösuðu ótilgreindum aðilum fyrir að standa þannig að málum að þingið væri veikt og væri eins og verkfæri í höndum ríkisstjórnar á hverjum tíma. Þau orð voru meira að segja látin falla að þingmenn væru eins og afgreiðsludömur við búðarkassa að taka við vörunum frá ríkisstjórninni, setja þær undir strikamerkið og afgreiða þær samstundis til viðskiptavinarins aftur. Sú gagnrýni sem þar var sett fram af nokkrum hv. þingmönnum gæti vissulega átt við þau vinnubrögð sem heilbrigðis- og trygginganefnd viðhafði í þessu máli. Ég hefði kosið, ef þess væri nokkur kostur, að þeir þingmenn sem lengst gengu í þessu kæmu upp í umræðunni og gæfu þingheimi álit sitt á þessum vinnubrögðum og segðu okkur frá því hvort þeir teldu að í þessu tilviki ættu ummæli þeirra um þjónustulund þingsins við ríkisstjórnina ekki við. Þar gengu fremst fram hv. þingmenn Guðfinna Bjarnadóttir og Ragnheiður Ríkharðsdóttir. Ekki væri úr vegi, ef þeir þingmenn eru staddir hér í þinghúsinu og eiga þess kost að taka þátt í þingfundi, að þeir kæmu hér og gerðu þingheimi grein fyrir afstöðu sinni. Mér þætti verra að heyra það síðar, kannski frá þessum þingmönnum, að starfshættir félags- og tryggingamálanefndar í þessu máli væru með þeim hætti að ástæða væri til að veita nefndinni ofanígjöf af svipuðum toga og þingmennirnir veittu þinginu fyrir nokkrum dögum. Ég hef að vísu ekki séð annan þingmanninn í þingsölum síðan þessi ræða hans var flutt hér og sá ágæti þingmaður hefur ekki flutt eitt einasta þingmál í þingsalnum. Hann hefur ekki notað þennan vettvang til að koma á framfæri þeim málum sem hann telur að eigi brýnt erindi við þing og þjóð eða notað þau tækifæri sem gefast til að beita sér í málefnalegri umræðu. Ég vildi láta þetta koma fram, virðulegi forseti, þó að ég sé ekki að öllu leyti ósammála gagnrýni um veika stöðu þingsins - ég hef flutt þingmál til að bæta úr því, á þessu þingi er ég með þingmál sem ég hef mælt fyrir og eru ætluð til að bæta stöðu þingsins - fannst mér samt að gagnrýni hv. þingmanna gengi allt of langt og væri ómarkviss, ósanngjörn og hitti raunverulega engan fyrir annan en þingið sjálft. Mér finnst að menn verði að beina gagnrýni sinni í málefnalegan farveg og kannski síðast en ekki síst að nota aðstöðu sína og krafta til að bæta úr þeim ágöllum sem fyrir eru. Ég get tekið undir að ég tel ágalla vera í fyrirkomulaginu en ég hef ekki fengið stuðning við þær tillögur sem ég hef flutt frá þessum ágætu þingmönnum, tillögur sem eru ætlaðar til að bæta úr þeim annmörkum sem þingmennirnir bentu á að væru á stöðu þingsins gagnvart framkvæmdarvaldinu. En alla vega, ég tel mikilvægt að það liggi fyrir að þingheimur sé sáttur við þessa hröðu málsmeðferð stjórnarfrumvarpsins í heilbrigðis- og tryggingamálanefnd. Ég kalla eftir því, og sérstaklega frá þingmönnum stjórnarliðsins, að þeir gefi sig fram við þessa umræðu og komi athugasemdum sínum á framfæri ef þeir hafa þær við málsmeðferð félags- og tryggingamálanefndar í þessu máli. Hún er óvenjuleg, málið fær mjög hraða meðferð, umsagnaraðilar fá mjög skamman tíma til að íhuga málið og gefa sína umsögn og þessi hraða meðferð ýtir undir möguleikana á að mönnum yfirsjáist eitthvað í meðferðinni. Menn eiga ekki að beita svona hraðmeðferð í málum nema ástæður séu brýnar og varð samkomulag um það í nefndinni að svo væri að þessu sinni. Ég mundi því gjarnan vilja fá það fram hvort hin almenna gagnrýni á þingið og störfin á þinginu, sem kom fram í síðustu viku, eigi við um þetta mál. Komi hún ekki fram við þessa umræðu er ekki hægt að líta öðruvísi en svo á að engar athugasemdir séu við þetta mál eða málsmeðferðina. En mér þykir miður að þeir sem lögðu sig fram um að koma gagnrýni sinni mjög hvasst á framfæri skuli ekki sjást í þingsölum. Mér finnst það mjög miður en vonast eftir góðu samstarfi um tillögur til úrbóta á stöðu þingsins sem liggja fyrir í þinginu og jafnvel við að flytja frekari tillögur. Þetta vildi ég að kæmi fram, virðulegi forseti, þannig að allur vafi væri tekinn af í þeim efnum að málsmeðferðin í þessu máli sæti ekki gagnrýni, hvorki nú né síðar. Ég vil í öðru lagi benda á að hugtök í þessu máli eru fleiri en eitt og ekki vel skilgreind. Þess vegna gæti verið tilefni til misskilnings um gildissvið frumvarpsins. Frumvarpið heitir: Frumvarp til laga um breytingu á lögum … vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði. Fram kemur í 3. mgr. 1. gr. frumvarpsins að ákvæði greinarinnar eigi við að hinn tryggði hafi misst starf sitt að hluta vegna samdráttar í starfsemi vinnuveitanda sem hann starfar hjá vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði. Þegar menn lesa lagatextann þurfa þeir að meta það hvort breytingin á starfshlutfalli launþegans hafi orðið til vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði eða aðstæðna sem falla utan við það. Það er ekki skilgreint, hvorki í lagatextanum, greinargerð né öðru sem maður sér, hvað raunverulega felst í þessu. Við vitum auðvitað að málið er tengt fjármálamarkaðnum og falli viðskiptabankanna en samþykkt hafa verið lög um það mál sem heita: Lög um sérstakar og mjög óvenjulegar aðstæður á fjármálamarkaði. Þar er talað um fjármálamarkað en ekki vinnumarkað og ekki er einungis talað um sérstakar aðstæður heldur sérstakar og mjög óvenjulegar aðstæður þannig að það er annað hugtak. Tilefni er til að ræða um gildissvið málsins þegar hugtökin sem það grundvallast á eru í fyrsta lagi lítt eða ekkert skilgreind og þeim er lýst með mismunandi orðalagi í mismunandi lögum. Í nefndarálitinu stendur að frumvarpið sé lagt fram í ljósi breyttra aðstæðna á vinnumarkaði og það er þriðja hugtakið. Það þarf því að liggja skýrt fyrir um hvað þetta gildir og ég veit ekki betur, og ég hygg að það hafi komið fram í máli formanns nefndarinnar, en skilningur nefndarinnar á þessu sé á þann veg að þetta eigi við í öllum tilvikum sem launþegi verður fyrir því eða þarf að samþykkja lækkun á starfshlutfalli, eigi við um öll þessi tilvik þann tíma sem lögin gilda þannig að ekki þurfi að gá að því hvort hann starfi á fjármálamarkaði eða annars staðar og ekki þurfi að gá að því hvort tilefni til lækkunar á starfshlutfallinu sé vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði, vegna sérstakra og óvenjulegra aðstæðna eða vegna fjármálamarkaðarins eða vegna breyttra aðstæðna á vinnumarkaðnum. Það þarf ekkert að gá að því og ég tel að skilningurinn sé sá að þetta eigi alltaf við þegar það gerist að starfshlutfallið lækkar. Ég vildi að þetta kæmi fram, virðulegi forseti, og tel að þetta sé sameiginlegur skilningur allra nefndarmanna og að skilja beri frumvarpið með þessum hætti. Að lokum er það fyrirvarinn sjálfur. Hann er við þann kafla í nefndarálitinu sem fjallar um stöðu þeirra sem missa atvinnu og huga að námi. Ég er ekki að öllu leyti sammála því sem stendur í nefndarálitinu og skrifa því undir það með fyrirvara. Fyrirvarinn lýtur ekki að efnisatriðum frumvarpsins þannig að ég mun styðja þau og breytingartillögur sem nefndin flytur. En ég hefði gjarnan viljað að, í frumvarpinu eða þá síðar, lögunum um atvinnuleysistryggingar yrði breytt á þann veg að sá sem missir atvinnu sína að fullu eða að hluta til geti farið í nám og haldið atvinnuleysisbótum. Þessu sjónarmiði var hreyft við 1. umr. málsins af hv. þm. Atla Gíslasyni og var rætt í nefndinni þó að niðurstaðan yrði ekki sú að flytja um það breytingartillögu sem næði því fram að einhverju leyti. Ég hef áður heyrt þetta sjónarmið sett fram á öðrum stað af fólki sem hefur velt þessu fyrir sér og þekkir vel til í þessum efnum, það er ekkert nýtt af minni hálfu að setja þetta fram. Ég aðhyllist þau sjónarmið að við eigum að breyta atvinnuleysistryggingalöggjöfinni á þann veg að atvinnulaus maður geti stundað nám í eitt til tvö ár og haldið atvinnuleysisbótum á meðan. Ég held að það þurfi að afmarka um hvaða nám gæti verið að ræða. Ég er ekki alveg tilbúinn að stíga það skref strax að opna þennan möguleika fyrir t.d. allt háskólanám. Ég er fyrst og fremst að hugsa um fólk sem ætlar sér að sækja nám sem er á sviði iðnmenntunar, starfsmenntunar eða á einhverju því stigi að námstími sé eitt til tvö ár og menn geti þjálfað sig og menntað sig til starfa í nýju starfi á þeim tíma og hafi þannig aukið hæfni sína á vinnumarkaði. Ég held að taka þurfi háskólamenntunina svolítið sértökum. Þó er hægt að sjá fyrir sér aðstæður sem geta réttlætt það að mínu mati að atvinnulaus maður sem ætlar sér að stunda háskólanám eða frekara háskólanám gæti átt rétt á atvinnuleysisbótum. Almennt held ég að við ættum þó að halda háskólanámi utan við þessa breytingu sem ég er að tala um að skoða, hún ætti fyrst og fremst að miða að öðru námi á öðru stigi en háskólastigi. Ég hef ekki á þessu stigi máls hugsað mér að flytja breytingartillögur en ég er að skoða þessi mál og mun hugsanlega flytja frumvarp um þetta í vetur. Ég veit að eitthvað er verið að skoða þessi mál á vettvangi ríkisstjórnarinnar hjá hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og kannski koma fljótlega tillögur þaðan um þetta efni og það væri af hinu góða að mínu viti. En ég tel algerlega nauðsynlegt að opna þennan möguleika af þeirri einföldu ástæðu að þeir sem eru á vinnumarkaði - hafa verið þar um stund, eru búnir að koma sér upp fjölskyldu, kaupa sér húsnæði og eru komnir með skuldbindingar - hafa skert verulega möguleika sína á að fara í umtalsvert nám og fjármagna það með námslánum. Námslán eru ekki bara lán heldur líka skuld sem þarf að greiða. Mér finnst allt of algengt í opinberri umræðu um þessar mundir að menn líti svo á að menn þurfi ekki að borga skuldir sínar en skuldir eru almennt teknar með því hugarfari að þær séu endurgreiddar og sá sem veitir lánið ætlast til þess að sá sem tekur borgi lánið. Við verðum auðvitað að hafa þá meginreglu að lán sé skuld sem á að endurgreiða. Þeir sem eru komnir með skuldbindingar af þessu tagi eru miklu síður í stakk búnir til að auka þær umtalsvert með námslánum. Það er aðeins í örfáum tilvikum, hygg ég að megi segja, sem hið nýja nám gefi svo háar tekjur að það geti staðið undir skuldsetningunni og endurgreitt hana á þægilegum tíma fyrir lántakandanum án þess að skerða lífsgæði hans að öðru leyti. En almennt held ég að menn séu afar illa í stakk búnir til að takast á við nám af þessum toga og hafa engar eða litlar tekjur í svo langan tíma. Ég held því að opna verði þennan möguleika. Það kann líka að vera skynsamlegt að hafa samhliða atvinnuleysisbótunum möguleika á námslánum sem yrði þá minni hluti af kostnaðinum. Ég tel nauðsynlegt að opna þennan möguleika og nota tækifærið sem verður næstu árin til að gefa fólki kost á að bæta hæfni sína á vinnumarkaði.

Herra forseti. Ég fagna því hversu skjótt hv. félags- og tryggingamálanefnd hefur gengið til verka. Og sérstaklega vil ég líka fagna því að nefndin er sammála um að láta þetta verða afturvirkt með þeim hætti að það frumvarp sem hér er rætt verði að lögum frá og með 1. nóvember síðastliðnum. Ég átti þess því miður ekki kost að vera hér við upphaf 2. umr. en á þó kannski ekki von á að það atriði sem mig langar til að spyrja um hafi komið þar til umræðu. Við 1. umr. vakti ég athygli á að það er töluvert misræmi í lögunum, í skilyrðum laganna annars vegar hvað varðar réttinn til atvinnuleysisbóta. Þar segir að menn hafi hann óbreyttan á þessu tímabili hafi hinn tryggði misst starf sitt að hluta vegna samdráttar í starfsemi vinnuveitanda. Það er 1. gr. frumvarpsins. 2. gr. frumvarpsins fjallar um Ábyrgðasjóð launa ef til gjaldþrots kemur en þá segir að útgreiðslan eða krafan í Ábyrgðasjóð launa verði ekki skert í samræmi við skert starfshlutfall á tilteknu tímabili. Frá 1. október 2008 til og með 31. desember 2009 gildi þetta um kröfur launamanna sem minnka starfshlutfall sitt að kröfu vinnuveitanda vegna samdráttar í starfsemi o.s.frv. Þarna er að mínu viti verið að gera kröfu til sönnunarbyrði sem getur verið mjög erfitt fyrir launamann að uppfylla þegar út í gjaldþrotaskiptin er komið. Ég spurði hæstv. ráðherra að þessu við 1. umr. og hún sagðist mundu láta athuga hverju þetta misræmi sætti. Svör við því er ekki að finna í nefndaráliti hv. félags- og tryggingamálanefndar heldur er því miður þessu atriði snúið nákvæmlega á hvolf í 2. mgr. þar sem segir, með leyfi forseta: „Frumvarpið er lagt fram í ljósi breyttra aðstæðna á vinnumarkaði og eru í því lagðar til breytingar sem miða að því að greiða hærri atvinnuleysisbætur“ - hér er vísað til 1. gr. - „til launþega sem þarf að kröfu vinnuveitanda að lækka starfshlutfall sitt.“ Þetta er ekki svo. Í 1. gr. segir þvert á móti að það sé bundið því skilyrði að hinn tryggði hafi misst starf sitt að hluta vegna samdráttar í starfsemi vinnuveitanda. Þar er ekkert minnst á kröfu vinnuveitanda. En áfram til nefndarálitsins. Í framhaldinu segir, með leyfi forseta: „Þá er frumvarpinu einnig ætlað að tryggja þeim launþegum sem hafa þurft að lækka starfshlutfall sitt vegna breyttra aðstæðna á vinnumarkaði bætur úr Ábyrgðasjóði launa miðað við fullt starfshlutfall ef til gjaldþrots vinnuveitanda kemur.“ Mér skilst að málið fari aftur til nefndar á milli 2. og 3. umr. og óska ég hér með eftir því að þetta atriði verði skoðað því að ég tel einsýnt, og benti á það strax við 1. umr., að breyta þurfi síðustu málsgrein 2. gr. þessara laga til samræmis. Og það bætir þetta nú ekki þegar nefndarálitið snýr því alveg á haus, hæstv. forseti, þannig að í stað þess að þarna standi „að kröfu vinnuveitanda“ verði notað sama orðalag og er í 1. gr. að ákvæði þetta gildi um kröfur launamanna sem misst hafa starf sitt að hluta á tímabilinu 1. október 2008 til og með 31. desember 2009 vegna samdráttar í starfsemi o.s.frv. Þar með er launþegi sem fyrst lendir í skertu starfshlutfalli hjá vinnuveitanda sem er að reyna að halda starfseminni gangandi en ræður ekki við það og lendir í gjaldþroti, þar með væri allt í einu sú krafa á launþegann eftir á, þegar kemur til þess að búið á ekki fyrir þessum launum, að sanna að það hafi verið að kröfu vinnuveitanda. Það kann vel að vera að hv. formaður geti skýrt þetta betur. En þetta er erindi mitt í ræðustólinn. Ég fagna því að frumvarpið nái svona skjótt fram að ganga. Það er auðvitað alveg ljóst að ef menn eru sammála um að láta gildistímann vera frá 1. nóvember síðastliðnum þá liggur ekki lífið á að afgreiða málið út úr þinginu og ætti þess vegna vera hægt að skoða þetta atriði betur ef hv. formaður er mér sammála um það. Ég vonast til að þar sem segir í nefndarálitinu að það muni verða skoðað betur og leitað leiða til að auðvelda þeim sem stunda nám sem ekki er lánshæft í þessari aðstöðu og eru að missa vinnuna, að leitað verði leiða til að auðvelda atvinnulausum að stunda nám, ég vona að það verði unnið á vettvangi þingsins en ekki eingöngu í ráðuneytinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka þá umfjöllun sem hér hefur farið fram um lagafrumvarpið sem liggur fyrir og það nefndarálit sem ég gerði grein fyrir áðan. Fram komu ábendingar um einstök atriði m.a. frá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni þar sem hann vekur athygli á túlkun, sem ég gerði raunar ekki grein fyrir í skýringum með nefndarálitinu, og hvað sé átt við með orðalaginu „vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði“. Hvort þetta sé takmarkandi á einhvern hátt og hvort menn ætli að fara að skilgreina þetta á einhvern sérstakan hátt hjá Vinnumálastofnun. Hv. þingmaður túlkaði þetta sjálfur og benti á að þarna væri fyrst og fremst átt við almennt úrræði og verið væri að vísa til almenns ástands í samfélaginu nú. En jafnframt getur Vinnumálastofnun á hverjum tíma í sjálfu sér metið hvort viðkomandi er að sækja um á allt öðrum forsendum en vegna erfiðleika og getur þá hugsanlega gripið inn í. En úrræðið er klárlega almennt, verið er að búa til reglur fyrir aðila sem eru í þeirri stöðu að fyrirtæki býður þeim að minnka starfshlutfall sitt í stað þess að segja þeim upp og út á það gengur frumvarpið. Það sem við gerðum svo var að víkka þetta út til sjálfstæðra atvinnurekenda og bættum þeim inn til að reyna að tryggja að sem allra flestir reyndu að halda í vinnu sína að hluta. Ég vona að þetta sé nógu skýrt. Þó að þarna standi „vegna sérstakra aðstæðna á vinnumarkaði“ þá er þetta auðvitað almennt úrræði sem menn eiga kost á þar sem vinnuveitandi óskar eftir að gera samning við fólk um minnkað starfshlutfall. Það sem verið var að gera, svo ég svari því að hluta til - ef ég átta mig rétt á athugasemdum hv. þm. Álfheiðar Ingadóttur - varðandi misræmið, varðandi stöðu fólks ef til gjaldþrots kemur hjá viðkomandi atvinnurekanda og við hvað eigi að miða í sambandi við réttinn hjá Ábyrgðasjóði launa. Hugmyndin var sú að menn tækju tímabilið áður en breytingar á stöðuhlutfalli urðu. Það var meginhugmyndin að taka alltaf tillit til síðustu þriggja mánaða á undan samningnum um lækkað starfshlutfall. Það getur enginn minnkað starfshlutfall starfsmanns án vilja hans. Þá gilda almennar reglur vinnumarkaðarins, að fólki sé sagt upp og það ráðið að nýju og þar gildi uppsagnarfrestur. Tekið er sérstaklega fram í nefndarálitinu að menn reikna ekki með að grípa þurfi til þess vegna þess að þarna sé um að ræða samkomulag á milli viðkomandi fyrirtækis, sem óskar eftir þessu við launþegann, og viðkomandi launþega. Þá er í sjálfu sér búið að skjalfesta gjörninginn og þá gildir þetta ákvæði, áður en til skerðingar á stöðuhlutfalli kom og áður en viðkomandi launþegi fór á atvinnuleysisbætur, og að það verði lagt til grundvallar varðandi Ábyrgðasjóðinn. Ég vona að þetta sé nógu skýrt en það er rétt hjá hv. þm. Álfheiði Ingadóttur að við ræddum þetta ekkert sérstaklega aftur og það verður að biðjast velvirðingar á því vegna þess að vinnuaðferðin sem notuð var - svo ég komi inn á athugasemdirnar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði almennt um stöðu þingsins - við þetta frumvarp var sú að starfshópur stjórnarþingmanna vann ásamt fulltrúum úr félagsmálaráðuneytinu úr tillögum um það til hvaða úrræða væri hægt að grípa. Auðvitað koma þær hugmyndir héðan og þaðan, m.a. úr þinginu, úr erindum, í blaðagreinum eða tölvupóstum til viðkomandi aðila þar sem menn hafa verið að tína til öll úrræði sem möguleg eru. Þessi úrræði eru að skila sér í frumvörpum inn í þingið þannig að þingmenn hafa að sjálfsögðu mikinn aðgang að þeim. Síðan gerðum við það sem hefur verið siður í félags- og tryggingamálanefnd, þ.e. ég hlustaði á umræðuna hér þar sem komu fram margar tillögur, m.a. frá hv. þm. Atla Gíslasyni, og við fórum skipulega í gegnum atriði sem komu fram í ábendingum og reyndum að afgreiða þær annaðhvort með því að taka þær inn í breytinguna og inn í nefndarálitið eða með því að rökstyðja af hverju ekki var tekið tillit til þeirra. Þetta gildir m.a. um gildistímann. Það komu ábendingar um að flýta honum. Það komu ábendingar um að minnka hlutfallið þar sem talað er um 50% hlutfall sem lágmark, hvort menn geti ekki farið neðar í hlutfalli þar sem atvinnuleysisbætur komi á móti. Þetta var rætt og skoðað með þeim sem sömdu frumvarpið því að fulltrúar atvinnulífsins og félagsmálaráðuneytisins komu að samningu textans. Það var mat manna að ekki væri ástæða til þess. Menn yrðu þá að endurskoða afstöðu sína í mars/apríl þegar frumvarpið kæmi til frekari skoðunar. Þannig eiga mál að mínu mati að vera, að fólk komi skoðunum sínum á framfæri með formlegum hætti og það hefur verið hlutverk mitt sem formanns félags- og tryggingamálanefndar að betrumbæta mál og þá gildir einu hvaðan tillögur koma. Þetta er okkar hlutverk. Aftur á móti varðandi einstök atriði eins og t.d. um menntunina sem kom til tals í umræðunni líka, að ástæða væri til að huga að því með hvaða hætti fólk gæti stundað nám í atvinnuleysi, þá létum við vinna fyrir okkur minnisblað þar sem við skoðuðum stöðu námsmanna í þessu nýja umhverfi. Það var samdóma álit nefndarmanna að mjög hættulegt væri við núverandi aðstæður að fara að krossa á milli þess náms sem í dag er lánshæft hjá Lánasjóði íslenskra námsmanna og annars náms. Við þurfum að passa okkur á því að háskólanám sem nú er lánshæft og er afgreitt með ákveðnum hætti í gegnum lánasjóðinn - að við hleypum ekki þeim sem eru á atvinnuleysisbótum á starfslaun í gegnum Atvinnuleysistryggingasjóð. Þar var niðurstaða nefndarinnar. En það breytir ekki því að í nefndarálitinu kemur skýr skilgreining á því og ósk um að menn einmitt tryggi það að þeir sem eru í iðnnámi eða starfsnámi eða vilja sækja styttri námskeið á vegum símenntunarstöðva eða Fræðslumiðstöðvar atvinnulífsins eða framhaldsskóla geti átt kost á því að stunda slíkt nám á atvinnuleysisbótum. En aðalatriðið var að fara ekki að krossa þarna þannig, vegna þeirra sem hafa t.d. verið í framhaldsnámi og þurft að taka lán, að nú verði hleypt þar inn einhverjum einstaklingum sem sleppa við það. Lánasjóður íslenskra námsmanna hefur það form að endurgreiðslurnar eru tekjutengdar og það eru mjög góð kjör á lánum lánasjóðsins ef frá eru taldir fyrstu mánuðirnir, svo ég hafi það á hreinu, þar sem menn verða að fara á yfirdrátt í bönkunum en burt séð frá því eru lánakjörin hjá lánasjóðnum með þeim bestu. Við töldum ekki ástæðu til að fara að skipta okkur af því með þessu lagafrumvarpi en vekjum athygli á hinu og það er ekki félags- og tryggingamálaráðuneytið sem mun vinna þá vinnu heldur eru það auðvitað, eins og fram kom hér, þingmenn sem eiga að koma með tillögur en menntamálaráðuneytið og Lánasjóður íslenskra námsmanna þurfa að breyta reglunum. Við getum strax nefnt þau atriði sem hafa komið fram í umræðunni og hafa komið fram áður annars staðar að sú aðferð að láta námsmenn fara á yfirdrátt í bönkunum þar til þeir hafa sýnt námsárangur á fyrstu önn og fá þá fyrst lán er auðvitað mjög úr takti við núverandi aðstæður. Það væri miklu eðlilegra að taka upp samtímagreiðslur og reyna að tryggja að fólk fengi betri kjör og væri ekki á yfirdrætti, sem er glannalega hár í augnablikinu, í þessu námi. Við töldum ekki ástæðu til að reyna að ná utan um allt með þessu frumvarpi sem heyrir undir félags- og tryggingamálanefnd heldur vísum til þess að þetta verði skoðað annars staðar og þetta mál verði ekki tafið með því að reyna að víkka það út varðandi þessi atriði. Það má líka segja að eitt af því sem þarf að laga er tekjutengingin - margir sem hafa verið jafnvel á ágætislaunum lenda nú í atvinnuleysi og vilja fara í nám - og að lánasjóðurinn bjóði upp á miklu mildari tekjutengingu þannig að skerðingar á láninu verði ekki jafnmiklar og verið hefur. Það er búið að mæta því að hluta en mætti jafnvel gera þar betur. Ég vona að ég hafi svarað þessum athugasemdum um námið og þeim fyrirvara sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson gerði varðandi það mál. Þetta er eitt af þeim málum sem eru til að milda áhrifin af bankahruninu og fyrirsjáanlegar afleiðingar af því. Ég held að það sé mjög mikilvægt að vekja athygli á þessu, hvetja atvinnurekendur til að beita þessum aðferðum, að halda fólki í vinnusambandi, halda fólki að störfum, fá það í vinnu reglulega í stað þess að loka fyrirtækjunum alveg, bæði til að tryggja þann mannauð sem er þar og undirbúa það líka að auðveldara sé að endurreisa þau ef úr rætist. Ég treysti á að fjölmiðlar lyfti þessu svolítið og komi þessu vel á framfæri og dragi þetta fram sem jákvætt atriði, eins og öll nefndin var sammála um, til að kynna þetta þannig að það komi þá einhver jákvæð skilaboð inn í umræðuna um að verið sé að gera hluti sem gætu mildað fyrir fólk það ástand sem orðið er og fram undan er. Ég veit ekki hvort ég hef svarað hv. þm. Álfheiði Ingadóttur um þetta, við höfðum ekki reiknað með því að þetta færi til nefndar en hver og einn þingmaður á rétt á að óska eftir því að nefndin fjalli sérstaklega um þessi mál. Það kann að vera að orðanotkun sé óskýr þarna að einhverju leyti en fyrir mér var þetta nokkuð skýrt og ég held að það hafi ekki velkst fyrir neinum að við erum að tala um að fólk sem fer á atvinnuleysisbætur að hluta á móti starfi eigi rétt á að Ábyrgðasjóður taki mið af ástandinu áður en skerðingin átti sér stað. Ég held að það sé alveg klár skilningur allra sem að málinu kom. Ef það er ekki nægjanlegt að hafa þau orð hér frá formanni nefndarinnar og vitna þannig í almennar skýringar við lagatextann þá óskar hv. þingmaður væntanlega eftir því að málið fari til nefndar.

Herra forseti. Mig langar að spyrja hv. formann félags- og tryggingamálanefndar hvernig launamaðurinn á að sanna að þetta hafi verið, eins og segir í lagatextanum, að kröfu vinnuveitandans. Um það snýst spurning mín. Ég fagna yfirlýsingu um að þetta eigi að gilda, eins og hv. þingmaður sagði, um þá sem misst hafa starf sitt að hluta vegna samdráttar í starfsemi vinnuveitanda og við útgreiðslu úr Ábyrgðasjóði launa eigi þá að miða við þá þrjá mánuði áður en til skerðingarinnar kom. Um það eru allir sammála. En í textanum segir „að kröfu vinnuveitanda“. Ég sé fyrir mér að við búskipti geti sönnunarbyrðin orðið nokkuð erfið. Mig langar til að fá svar hv. nefndarformanns við því hvernig eigi að sanna það. Ekki er hægt að minnka eða breyta starfshlutfalli án samþykkis eða samkomulags við starfsmann. Aðstæður nú eru hins vegar þannig að þumalskrúfa er á mönnum víða í samfélaginu. Samningar eru lausir og menn hafa ekki samningsstöðu og þiggja þetta til að halda áfram vinnusambandinu, eins og þingmaðurinn nefndi, en erfitt getur verið kannski sex, átta, tíu, tólf mánuðum síðar að sanna að það hafi verið sérstök krafa vinnuveitanda.

Hæstv. forseti. Það kann að vera rétt, sem hv. þingmaður bendir á, að erfitt geti verið að sanna að þetta hafi verið að kröfu vinnuveitanda og ég held að rétt sé að taka þessu sem góðri ábendingu um framkvæmd laganna að þegar sótt er um bætur vegna hlutaatvinnuleysis sé skráð af hverju. Forsenda þess að fá það skráð núna er að það sé að ósk atvinnurekanda, að viðkomandi hafi verið beðinn um að minnka vinnuhlutfall. Umsækjandi þarf að gera grein fyrir hvers vegna hann sækir um hlutaatvinnuleysisbætur á móti fullri vinnu og á að fá frávik hvað varðar að vera á tekjutengdum atvinnuleysisbótum, án þess að það skerði tekjutengdar atvinnuleysisbætur síðar. Þetta kann að vera óljóst en ég vona að skýringin sé klár, hugmyndin er að umsækjandi veki athygli á því þegar hann sækir um bætur og hafi hann gert það með formlegum hætti hefur hann plagg um að svo hafi verið. Þeirri ábendingu þarf að koma til Vinnumálastofnunar að hún skrái þegar fólk sækir um slíkar bætur. Skilgreiningin er afar skýr og klár fyrir okkur en ef eitthvað í textanum gæti orkað tvímælis er ástæða til að endurskoða það síðar. Við höfum tíma núna á milli umræðna til að kíkja á þetta ef ástæða er talin til en fyrir mér er þetta nægjanlega skýrt og ég treysti á að það sé þannig almennt.

Herra forseti. Það er miklum mun vænlegra til árangurs að lögin séu skýr en að við framkvæmd laganna þurfi að leiðrétta eitthvað sem þar mætti betur fara. Ég tek undir með hv. þingmanni að þetta atriði mætti skoða á milli umræðna og þá geri ég ekki kröfu um að hv. félags- og tryggingamálanefnd verði kölluð sérstaklega saman, ég reikna með að þetta megi skoða með öðrum hætti fyrst formaðurinn segir svo.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um lífsýnasöfn. Frumvarpið var samið af nefnd á vegum heilbrigðisráðuneytisins. Núgildandi lög tóku gildi 1. janúar 2001 og hafa almennt reynst vel. Síðastliðin ár hafa þó komið fram ábendingar um að nauðsynlegt sé að greinarmunur sé gerður á sýnum sem safnað er vegna vísindarannsókna eingöngu og sýna sem safnað er vegna þjónustu við sjúklinga. Jafnframt er talin þörf á að skoða ákvæði um afturköllun samþykkis lífsýnisgjafa, varðveislu lífsýna, aðgang að lífsýnum til vísindarannsókna og eftirlit með lífsýnasöfnum. Helstu breytingar sem felast í frumvarpinu eru eftirfarandi: Lagt er til að hugtakið persónugreinanlegt lífsýni verði skilgreint í 3. gr. laganna, en það þykir nauðsynlegt í tengslum við afturköllun ætlaðs samþykkis lífsýnisgjafa svo og varðandi aðgang að sýnum vegna vísindarannsókna. Lífsýni telst persónugreinanlegt ef unnt er að rekja það til lífsýnisgjafa beint eða óbeint svo sem með tilvísun í kennitölu, kóða eða með öðrum hætti. Í núgildandi lögum eru ekki skýr skil milli lífsýna sem safnað er vegna vísindarannsókna og lífsýna sem tekin eru vegna þjónustu við sjúklinginn og hefur það valdið vandkvæðum við framkvæmd laganna. Því er lagt til að gerður sé greinarmunur á lífsýnum sem safnað er í vísindalegum tilgangi og lífsýnum sem tekin eru vegna heilbrigðisþjónustu og hugtökin vísindasýni og þjónustusýni skilgreind og gerður greinarmunur á lífsýnasöfnun þjónustusýna og lífsýnasöfnun vísindasýna. Tilgangur lífsýnasafna þjónustusýna er fyrst og fremst að vista lífsýni vegna mögulegra viðbótarrannsókna í þágu lífsýnisgjafans. Tilgangur lífsýnasafna vísindasýna er hins vegar að varðveita vísindasýni í þágu vísindarannsókna. Lagt er til að kveðið verði á um það í 5. gr. laganna að séu vísindasýni og þjónustusýni í sama lífsýnasafni skuli þau vera skýrt aðgreind og merkt þannig að tryggt sé að varsla, meðferð og nýting þeirra sé í samræmi við ákvæði laganna. Enn fremur er lagt til að tekið verði fram í 2. málslið 4. mgr. 7. gr. laganna að beiðni lífsýnisgjafa um afturköllun ætlaðs samþykkis til vistunar í lífsýnasafni til notkunar skv. 9. gr. laganna geti varðað öll persónugreinanleg lífsýni sem þegar hafi verið tekin eða kunni að verða tekin úr honum. Sé um að ræða sýni sem ekki er unnt að rekja beint eða óbeint til lífsýnisgjafa er ljóst að ekki er hægt að verða við beiðninni vegna þess að ekki er hægt að finna lífsýnisgjafann. Ekki verður heldur séð að slík notkun gæti með nokkru móti skaðað hagsmuni lífsýnisgjafa. Þá eru lagðar til breytingar á 6. og 7. málslið 4. mgr. 7. gr. Í núgildandi ákvæðum er gert ráð fyrir að úrsagnaskrá landlæknis sé aðgengileg stjórnum lífsýnasafna. Ekki verður séð að nauðsynlegt sé að stjórn lífsýnasafns hafi aðgang að skránni. Hins vegar er nauðsynlegt að ábyrgðarmaður lífsýnasafns hafi aðgang að skránni þannig að hann viti hvaða sýni má nota til vísindarannsókna. Hér er því lagt til að ábyrgðarmaður lífsýnasafns hafi skilgreindan aðgang að úrsagnaskrá lífsýnasafna hjá landlækni svo hann geti merkt sýni í sinni vörslu með viðeigandi hætti og þannig tryggt að vilji einstaklings sé virtur. Samkvæmt núgildandi ákvæði 1. mgr. 8. gr. skulu öll lífsýni varðveitt án persónuauðkenna. Þegar um er að ræða þjónustusýni getur það hins vegar farið gegn hagsmunum sjúklings þar sem þjónustusýni eru í eðli sínu eins og hver önnur sjúkragögn og getur verið nauðsynlegt að þau séu varðveitt með nafni og/eða kennitölu sjúklings til að koma í veg fyrir mistök. Því er lagt til að krafa um að lífsýni séu varðveitt án persónuauðkenna taki einungis til vísindasýna. Þá er lagt til að bætt verði við 9. gr. laganna nýrri málsgrein þess efnis að þegar þjónustusýni eru afhent til vísindarannsókna skuli þau að jafnaði afhent án persónuauðkenna. Um afhendingu með persónuauðkennum yrði aðeins að ræða í undantekningartilfellum og þá með leyfi Persónuverndar. Loks er lagt til að eftirlit með lífsýnasöfnum vísindasýna sé hjá vísindasýnanefnd en eftirlit með lífsýnasöfnum þjónustusýna hjá landlækni enda flokkast starfsemi þeirra undir heilbrigðisþjónustu. Drög að frumvarpinu voru send til sautján aðila og sendu sjö inn umsagnir. Í umsögnum komu fram ýmsar gagnlegar ábendingar sem tekið var tillit til við samningu frumvarpstextans. Að mati fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins leiðir frumvarpið ekki til aukinna útgjalda fyrir ríkissjóð verði það að lögum. Hæstv. forseti. Ég hef nú gert grein fyrir meginatriðum frumvarpsins. Ég tel mikilvægt að frumvarp þetta nái fram að ganga á þessu þingi og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að því verði vísað til hv. heilbrigðisnefndar og til 2. umr.

Herra forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingu á lögum um lífsýnasöfn, nr. 110/2000. Það sem hér er lagt til er til mikilla bóta. Að skilgreina persónuauðkennanleg lífsýni, eða persónugreinanleg lífsýni, og veita heimild til að búa til sérstakan flokk, sérstakt safn, sérstakt hugtak lífsýna sem eru persónugreinanleg og tekin vegna heilbrigðisþjónustu. Sýnin verða að vera persónugreinanleg til að þau geti gagnast viðkomandi og þeim verður síðan haldið aðgreindum í söfnum þar sem eru bæði slík þjónustusýni og vísindasýni. Ég tel líka rétt, eins og lagt er til, að landlæknir annist lífsýnasöfn þjónustusýna en eftirlit með vísindasýnum, sem eru skilgreind og eingöngu tekin í vísindalegum tilgangi og þess vegna ekki persónugreinanleg, verði í höndum vísindasiðanefndar. Ég hef ekki haft tóm til að skoða frumvarpið nægilega vel, en það mun væntanlega gefast í hv. heilbrigðisnefnd. Í greinargerð og máli ráðherra er sagt að skýrar sé kveðið á um samþykki lífsýnisgjafa og afturköllun, varðveislu lífsýna, aðgang að lífsýnasafni og notkun lífsýna. Ég átta mig ekki alveg á til hvers er vísað þar, það kann að vera d-liður 3. gr. frumvarpsins en mér þætti ágætt að fá upplýsingar um það. Lykilatriði í öllum þessum málum er að vilji einstaklingsins sé virtur. Ég hef á undanförnum árum gagnrýnt að sýni sem tekin eru, til að mynda við krabbameinsleit, skuli ekki vera rekjanleg þannig að þeir sem taka þátt í leitinni geti haft af því gagn. Mikilvægt er að fólk hafi val um að hafa persónugreinanlegar upplýsingar um sig og ætt sína ef það vill, þannig að hægt sé að nýta söfnun lífsýna í vísindalegum tilgangi, við lækningar og kortlagningu áhættuhópa. Þar held ég að pottur hafi verið brotinn hjá okkur. Þetta kann að virðast erfitt vegna persónuverndarhagsmuna en ef leitað er samþykkis fyrir því að slík sýni séu persónugreinanleg ætti að vera hægt að komast fyrir það horn. Þetta er eitt af því sem ég mun reyna að fá umræður um í hv. heilbrigðisnefnd en ég reikna með að hún fái frumvarpið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Hér er komið til 1. umr. frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 110/2000, um lífsýnasöfn, með síðari breytingum. Megintilgangur frumvarpsins er að gera greinarmun milli lífsýna sem eru tekin annars vegar í vísindaskyni og hins vegar sem hluti af þjónustu við sjúklinginn og hluti af rannsóknum til greiningar sjúkdóma. Frumvarpið byggir á lögum frá árinu 2000 þannig að komin er ákveðin reynsla á framkvæmd þessara þátta við meðhöndlun lífsýna. Ég sé það í greinargerð með frumvarpinu að mjög stór hópur sérfræðinga hefur komið að samningu frumvarpsins sem hefur þekkingu á því hvernig þessu verður best fyrir komið og hvaða vanda verið er að leysa með frumvarpinu. Þetta er eitt af þeim frumvörpum sem eru fyrst og fremst tæknilegs eðlis og taka á ákveðnum praktískum þáttum í framkvæmd en það er erfitt fyrir nefndina að setja sig inn í þau mál nema að kynna sér þau rækilega. Ég mun beita mér fyrir að hv. heilbrigðisnefnd muni skoða málið til hlítar. Hlutverk heilbrigðisnefndar varðandi frumvarpið er fyrst og fremst að fara yfir það og skoða ákveðna þætti, svo sem að persónuverndarsjónarmiða sé gætt, jafnframt að meðhöndlun sýna sé í samræmi við viðurkenndar reglur um slíkt og um leið að réttinda sjúklinga sé gætt. Síðast en ekki síst þarf að skoða málið í samhengi við að það geti stuðlað að auknum vísindarannsóknum hér á landi. Þar fari þá saman þarfir vísindasamfélagsins og sjónarmið sjúklinga varðandi persónuvernd. Frumvarpið er fremur tæknilegt en ég sé það bæði af þeim sérfræðingum sem komið hafa að samningu frumvarpsins og þeim sem gáfu umsögn um það meðan frumvarpið var til athugunar innan heilbrigðisráðuneytisins að það hljóti að vera vel ígrundað. Hv. heilbrigðisnefnd mun taka frumvarpið til skoðunar, fá til sín gesti og ræða það.

Virðulegi forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þingmönnum fyrir innlegg þeirra í umræðuna og ég held að öllum sé ljóst sem hlusta á umræðuna að um er að ræða mjög tæknilegt mál. En markmiðin eru skýr með þeirri vinnu sem fram undan er. Í fyrsta lagi reynum við að ganga þannig fram að lífsýnasöfnin nýtist í þjónustu við sjúklinginn. Í öðru lagi að þau nýtist í þágu heilbrigðisvísinda án þess þó að skerða þau persónuverndarsjónarmið sem ég held almenn sátt sé um innan þingsins og hjá almenningi og við viljum viðhalda. Ég held þess vegna að mikilvægt sé að nefndin fari vel yfir þau atriði sem hér koma fram og eru mjög tæknileg. Ég treysti hv. heilbrigðisnefnd til að gera það vel því að okkur er öllum ljóst að hér er mál sem ekki þarf að vera pólitísk deila um heldur er það þvert á móti eitt af þeim úrlausnarefnum sem við höfum og er afskaplega mikilvægt sem slíkt. Lögð hefur verið mikil vinna í frumvarpið og ég veit að sú vinna sem fer fram í heilbrigðisnefndinni mun aðeins bæta það frumvarp sem hér liggur fyrir. Ég vil að endingu þakka hv. þingmönnum fyrir þeirra innlegg í umræðuna.

Virðulegur forseti. Ég vil leyfa mér að mæla fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um sjúkratryggingar, nr. 112 frá þessu ári sem er að finna á þskj. 67. Frumvarpið er tvær greinar. Í fyrri grein þess eru lagðar til breytingar á 20. gr. laganna um sjúkratryggingar á þá lund að sjúkratryggingar taki til tannlækninga allra öryrkja og þeirra sem eru 25 ára og samið hefur verið um samkvæmt IV. kafla laganna. Gert er ráð fyrir í síðari grein frumvarpsins að lögin taki gildi 1. janúar 2009. Í ákvæði til bráðabirgða er mælt fyrir um að 1. janúar 2010 hækki aldursmörkin sem sett hafa verið 25 ár upp í 28 ár og síðan hækki þau um þrjú ár um hver áramót þar til þau hafa náð 40 árum. Þá ná sjúkratryggingarnar yfir þá sem eru 40 ára og yngri auk aldraðra og öryrkja. Með frumvarpinu fylgir stutt greinargerð svohljóðandi, með leyfi forseta: „Með frumvarpinu eru lagðar til verulegar breytingar á greiðsluþátttöku ríkissjóðs í tannlæknakostnaði landsmanna. Frumvarpið var lagt fram á síðasta þingi en er nú lagt fram breytt vegna tilkomu nýrra laga um sjúkratryggingar, nr. 112/2008. Með frumvarpi þessu eru eins og fyrr segir lagðar til verulegar breytingar á greiðsluþátttöku ríkissjóðs í tannlæknakostnaði landsmanna. Gert er ráð fyrir að tannréttingar verði felldar inn í tannlæknaþjónustuna og greiddar með sama hætti og sjúkratryggingin og látin ná til fleiri en nú er. Aldursmörkin verði hækkuð strax úr 18 árum í 25 ár við næstu áramót og síðan árlega um þrjú ár þar til allir 40 ára og yngri, auk aldraðra og öryrkja, falla undir sjúkratrygginguna 1. janúar 2014. Ekki er lagt til að stíga skrefið til fulls að svo stöddu en af hálfu flutningsmanns er markmiðið að kostnaður sjúklings við tannlækningar án tillits til aldurs verði meðhöndlaður eins og annar lækniskostnaður og falli að lokum inn í sjúkratrygginguna. Gert er ráð fyrir að greiðsluþátttaka sjúklings verði föst fjárhæð, sambærileg við kostnað við aðra læknisþjónustu utan sjúkrahúsa og ákveðin í gjaldskrá sem ráðherra setur en horfið frá því fyrirkomulagi sem verið hefur að endurgreiðsla ríkisins miðist við gjaldskrá sem ráðherra setur án tillits til þess gjalds sem tannlæknar innheimta fyrir þjónustu sína. Á þessum tímapunkti hefur Sjúkratryggingastofnun ekki samið við tannlækna á grundvelli heimilda skv. 5. gr. sjúkratryggingalaga, sbr. og 20. gr., og því má gera ráð fyrir að greiðsluþátttaka ríkisins verði enn um sinn ákvörðuð í gjaldskrá heilbrigðisráðherra. Flutningsmaður leggur til að á meðan svo háttar verði greiðsluþátttaka sjúklings föst fjárhæð og taki mið af raunverulegu gjaldi sem tannlæknar innheimta fyrir þjónustu sína. Rétt þykir að minna á frétt í Ríkisútvarpinu frá 14. mars 2007 með fyrirsögninni „Tannverndarstefna stjórnvalda í molum“. Þar er haft eftir Sigurjóni Benediktssyni, formanni Tannlæknafélags Íslands, að stjórnvöld hafi brugðist í tannverndarmálum barna. Segir hann að tannheilsa barna fari eftir því hvort foreldrar þeirra hafi efni á því að senda þau til tannlæknis. Sem dæmi kosti tannskoðun þriggja ára barns hjá barnatannlækni um 11.000 kr. en aðeins um 3.000 kr. fáist endurgreiddar og því greiði foreldrar um 8.000 kr. úr eigin vasa. Þann kostnað sé svo ekki hægt að telja með við umsókn um afsláttarkort vegna lækniskostnaðar. Annars staðar á Norðurlöndum greiði stjórnvöld yfirleitt allan kostnað af tannvernd barna. Sigurjón segir að nýlegar rannsóknir heilbrigðisráðuneytisins bendi til þess að stefna íslenskra stjórnvalda hafi reynst illa. Nýlegar tölur benda til þess að fimmtungur barna og unglinga á aldrinum 4–18 ára fari ekki til tannlæknis. Ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um kostnað við tannlækningar en lauslegt mat gerir ráð fyrir að heildarkostnaður, að tannréttingum meðtöldum, geti verið allt að 7–8 milljarðar kr. á ári. Hlutur ríkisins er um 1.300 millj. kr. eða tæplega 20% af heildarkostnaði. Ætla má, verði frumvarpið að lögum, að kostnaður nemi í fyrstunni um 1 milljarði kr. árlega en að fullu komið til framkvæmda nái frumvarpið til ríflega helmings kostnaðar þeirra sem í dag eru ekki sjúkratryggðir og að kostnaður verði þá 3–4 milljarðar kr.“ Þar með er lokið greinargerð sem fylgir með frumvarpinu. Vissulega má velta því fyrir sér í ljósi þess hversu mjög efnahagsaðstæður hafa breyst frá því að frumvarpið var lagt fram í fyrsta sinn í fyrra hvort rétt sé að leggja fram frumvarp sem bætir útgjöldum við ríkissjóð og það töluverðum eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Ég fellst alveg á það sjónarmið að það beri a.m.k. að skoða það mjög vandlega. En að athuguðu máli fannst mér ekki rétt að breyta frumvarpinu eða seinka því að greiðsluþátttaka ríkissjóðs taki gildi vegna þess að ég tel að rökin fyrir því að málið taki gildi strax og ríkissjóður yfirtaki stærri hluta af þessum kostnaði en verið hefur vera líka fullgild. Við vitum að niðurstaðan er sú að mati tannlækna að sú stefna sem rekin hefur verið hefur reynst illa. Hún hefur leitt til mjög slæmrar tannheilsu, borið saman við önnur Norðurlönd sem hafa hagkerfi sem ég legg til að verði gengið í átt til. Í öðru lagi liggja fyrir vísbendingar um að nú þegar hafi efnahagskreppan haft þau áhrif almennt á samskipti fólks við heilbrigðiskerfið að býsna margir virðast draga það eða hætta jafnvel við að leita til heilbrigðiskerfisins ef það hefur í för með sér umtalsverð útgjöld fyrir einstaklinginn. Það held ég að sé mikið áhyggjuefni ef þær vísbendingar reynast réttar því að það mun að lokum leiða til verra heilsufars þjóðarinnar og aukins kostnaðar ríkissjóðs. Að lokum kemur alltaf fram vanrækslan á eftirliti og viðhaldi á líkamanum eins og hverjum öðrum hlut. Ég er því ekki viss um að rökin standi endilega með því að seinka breytingunni. Ég held jafnvel að rökin geti verið í þá veru að skynsamlegt sé nú, vegna þess sem hugsanlega kann að gerast og vísbendingar eru um, að ríkissjóður auki þátttöku sína í þessum kostnaði til að koma í veg fyrir að enn verr fari. Það gæti auk þess verið hluti af sáttmála sem gera þarf milli þjóðarinnar og þingsins um lífskjör á næstu árum að ríkið yfirtaki ákveðna kostnaðarhluti í ríkari mæli en verið hefur. Á móti kemur það sem virðist vera óumflýjanlegt að lífskjör munu skerðast, kaupmáttur mun skerðast og fólk tekur á sig þyngri byrðar en það hefur borið hingað til. Ég legg til, virðulegi forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. heilbrigðisnefndar.

Herra forseti. Ég fagna því að fá tækifæri til þess að ræða um kostnað við tannlækningar. Það er alveg hárrétt sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sagði áðan að þegar þrengir að í fjárhag heimilanna, og það hefur sýnt sig, þá sleppa menn því því miður að fara til læknis og leysa út lyf. Það er engin ástæða til þess að ætla að það verði öðruvísi núna í þeirri dýpstu efnahagskreppu sem menn hafa séð framan í hingað til. Það liggja fyrir tölulegar niðurstöður og rannsóknir á því að fólk sem hefur lægri tekjur leitar síður til læknis og auðvitað sérstaklega til tannlækna. Það versta er að þetta bitnar á börnunum og stefnir tannheilbrigði þjóðarinnar til lengri tíma í voða. Ég vil leyfa mér við þetta tækifæri að minna á fjölmörg frumvörp og tillögur þingmanna Vinstri grænna í gegnum árin um auknar fjárveitingar í þessu skyni, að ríkissjóður leggi fram aukið fé til þess að byggja upp tannheilsu þjóðarinnar og geri fólki sem er með lágar tekjur mögulegt að láta bæði gera við tennur í börnum sínum, verja þær fyrir fram og ekki síður í tannréttingum. En stefna okkar er og hefur verið sú að allur kostnaður við tannviðgerðir barna og ungmenna yngri en 20 ára og einnig kostnaður við tannlækningar aldraðra og öryrkja, verði borinn uppi með greiðslum úr sameiginlegum sjóðum. Það hefur verið og er stefna okkar. Hér er gerð athyglisverð tillaga um að hækka aldursmarkið úr 18 árum í 25 ár og flytja það síðan upp um þrjú ár í senn þar til það er komið upp í 40 ár. Ég tel eðlilegt að það verði skoðað. Það má þó vera eins og hv. flutningsmaður nefndi áðan að þetta sé ekki rétti tíminn til þess að horfa til svo langs tíma. Við ættum kannski að einbeita okkur að yngri hluta þjóðarinnar og öldruðum og öryrkjum. Því það er auðvitað hlægilegt, bara beinlínis hlægilegt að tala um einhverja endurgreiðslu eða meðgreiðslu frá ríkinu í tannlækningum og tannréttingum barna. Þau dæmi sem hér voru nefnd sýna auðvitað hversu fráleitt það er, hversu fráleit gjaldskrá ráðherra er miðað við það sem menn þurfa að borga. Greiðsluþátttakan verður að hækka, hún verður að aukast. Það er ekki hægt að skilja við þetta mál öðruvísi en að rifja upp þær umræður sem fóru fram þegar umdeilt sjúkratryggingafrumvarp ríkisstjórnarinnar varð að lögum. Það var mikið til umræðu síðastliðið vor og aftur nú í haust, þegar það var samþykkt á haustþinginu. Ein af meginforsendunum fyrir því að það þyrfti að stilla öllu upp í kaupendur og seljendur í heilbrigðisþjónustu var nefnt að ekki hefðu náðst samningar, m.a. um tannlækningar. Tannlækningar eru í íslenska heilbrigðiskerfinu einkarekin heilbrigðisþjónusta. Eins og staðan er í heilbrigðisþjónustu okkar núna þá eru tannlækningar bara einkavæddar. Þeir sem hafa til þess réttindi opna stofur og selja þjónustu sína og þeir sem þurfa á þjónustunni að halda og hafa efni á því að njóta hennar fara þangað og kaupa þjónustuna dýrum dómum. Það er ekkert óalgengt að fólk sé að borga allt frá 10 þús. kr. og upp í 120 þús. Ég hef séð reikning fyrir tannréttingar og tanntöku hjá 17 ára dreng upp á 180 þús. kr. Þetta er náttúrlega með ólíkindum en þetta er það sem Sjálfstæðisflokkurinn vill innleiða almennt í heilbrigðisþjónustu á Íslandi, þ.e. einkareksturinn. Við höfum þetta dæmi þar sem eru tannlækningar og það er svo sannarlega víti til að varast. Það er athyglisvert núna eftir að sjúkratryggingalögin hafa verið í gildi í rúman mánuð eða kannski tvo mánuði og aðdragandinn var nú eitthvað lengri, þessu var hent hér inn um síðustu áramót og allt kapp lagt á að vinna málið hratt að það var skipuð stjórn og ráðinn forstjóri áður en lögin voru tilbúin.  Þetta vil ég nefna hér og það er mikilvægt að við höfum söguna í huga. Við skulum ekki gleyma því að skólatannlækningarnar voru lagðar niður af samkeppnisástæðum. Skólarnir máttu ekki sinna tanneftirliti, tannvernd og tannlækningum vegna þess að það truflaði hinn frjálsa markað tannlæknanna í heilbrigðisþjónustu. Þetta voru mikil mistök og ég held að það þurfi að endurskoða þetta kerfi frá grunni. Það er klárt að fólk sparar við sig núna í kreppunni en það má ekki bitna frekar en orðið er á tannheilsu barna sem koma frá heimilum þar sem er lítið fé og kannski atvinnuleysi. En ég fagna því að hv. heilbrigðisnefnd fær nú tækifæri til þess að ræða tannlækningar. Hér liggja líka fyrir frumvörp og tillögur frá Vinstri grænum um það eins og ég nefndi. Það er sannarlega kominn tími til þess að ræða stefnu stjórnvalda í þessum efnum. Því ég tel eins og hv. þingmaður nefndi áðan að þetta sé hlutur sem eigi ekki að spara í kreppu. Það er langt í frá.