Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Frv. á þskj. 343 er til staðfestingar á brbl. frá 2. ágúst 1945. Frv. hefur farið í gegnum Ed. og hefur hlotið þar nokkrar breytingar. Helztu efnisákvæðin eru þessi: „Ríkisstjórninni er heimilt að verja fé úr ríkissjóði til þess að halda niðri dýrtíðarvísitölu á tímabilinu frá 15. sept. 1945 til jafnlengdar næsta ár, svo sem með niðurgreiðslum á tilteknum neyzluvörum eða á annan hátt.“ Þetta er raunar ekkert nýmæli. Hefur þótt nauðsyn að beita þessu til þess að hafa hemil á dýrtíðinni. Um þetta er líka ekki ágreiningur né skiptar skoðanir. Næstu tvö atriði brbl. eru nýmæli. 2. málsgr. 1. gr. hljóðar svo: „Ef vara er seld tvenns konar verði og niðurgreiðsla hefur farið fram á hæfilegu neyzlumagni vörunnar, að dómi ríkisstjórnar, skal vísitalan eingöngu miðuð við lægra verðið.“ Ekki var neitt frekar sagt í brbl. ríkisstj. En við umr. í Ed. var bætt við því ákvæði, þar sem ríkisstj. er skylt að sjá um, að hæfilegt neyzlumagn vörunnar, að viðbættum 25%, sé á boðstólum með lægra verðinu, og það er sett sem skilyrði fyrir vísitöluútreikningi. Ég er þeirrar skoðunar, að ákvæði þetta muni orka tvímælis. Sú vara, sem hér kemur einkum til greina, er smjörið. Ekki er hægt að segja, að erfiðleikum sé bundið að selja innlendu framleiðsluna. En ef svo færi, að mjólkurframleiðslan yxi eitthvað verulega og salan minnkaði, þá gæti svo farið, að salan á innlenda smjörinu torveldaðist. Meiri hl. Ed. hefur ekki séð hættu á þessu og reynslan bendir ekki til þess, að áttast þurfi sölutregðu á innlenda smjörinu. Þá er í 2. gr. frv. nýmæli, þar sem sagt er: „Verðlag á kjöti af sauðfé, sem slátrað er til sölu á tímabilinu frá 1. ágúst til 20. september 1946, og á kartöflum, sem teknar eru upp og seldar á sama tíma, skal eigi hafa áhrif á vísitöluna, enda sé á boðstólum nægilegt magn af þessum vörum með því verði, sem reiknað er með í vísitölunni.“ Í brbl. stjórnarinnar var ekki tekið neitt fram um „hið nægilega magn,“ en Ed. hefur aukið málsgr. m. a. um þetta. Ég býst ekki við, að það hafi neina praktíska þýðingu, hvor aðferðin er höfð. Stjórnin mun hlutast til um, að nægilegt magn af kjöti sé til. Ég sé ekki, hvaða skynsemd er í því að hindra, að sumarslátrun fari fram. Ég legg höfuðáherzlu á, að reynt verði, að ketbirgðir verði geymdar. Það var gert í sumar eð var og kostaði að vísu dálítið. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða þetta frekar, en vil leggja til, að málinu verði vísað til fjhn.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur að innihalda þau úrræði, sem ríkisstj. hefur í einu mesta vandamáli, sem til meðferðar hefur verið í langan tíma. Er því ástæða, ekki sízt eins og nú er ástatt, að fara þar um nokkrum orðum áður en frv. fer í nefnd. Þegar núverandi ríkisstj. kom, setti hún sér það markmið að stöðva dýrtíðina. Ýmsir sáu þó missmíð á þessu þegar í byrjun. Það varð ágreiningur um þessi mál. Þeir, sem ekki vildu taka þátt í myndun ríkisstj., vildu strax gera ráðstafanir til að stöðva dýrtíðina, en hinir, sem sæti tóku í ríkisstj., létu sér nægja orðin tóm. Ríkisstj. notaði sér tilboð frá landb. þannig, að hún lét verða stöðvun á verði landbúnaðarafurða, en hækkunin hélt áfram sums staðar annars staðar, og hélt ríkisstj. því fram, að það væri til samræmingar og mundi ekki hafa áhrif til hækkunar á dýrtíðina. Þetta var auðvitað tóm vitleysa, og reyndist hið gagnstæða, þegar þessi gamli leikur hófst á ný. Þegar gera átti skil þessum málum, kom í ljós, að kauphækkunaraldan, sem ríkisstj. kom á stað; hafði í för með sér hækkun á vísitölunni. Stóð nú ríkisstj. síðastliðið haust frammi fyrir þessu, og var það hennar að finna úrræði. Auðheyrt var þá, að skelkur var í herbúðum ríkisstj., og komu fram játningar frá stjórnarflokkunum, þess efnis, að aðalatvinnuvegur landsins þyldi ekki meiri dýrtíð. Fjmrh. gefur svo sjálfur þá yfirlýsingu í lok Alþ. 1945, að sú stefna, sem farin væri, leiddi til glötunar og snúa yrði við. En það fór eins og við var að búast. Það varð minna úr framkvæmdum. Stjórnin kiknaði alveg og hélt áfram sama ráðaleysisfálminu og bætti við nýjum kákráðstöfunum, sem vakið hafa mikla gremju. Þessar ráðstafanir voru, að ríkisstj. lækkar einhliða verð landbúnaðarafurða, þvert ofan í vilja bænda, og skipaði búnaðarráð með gerræðisfullum aðferðum og fól því að ákveða verð landbúnaðarafurða. Og svo, til þess að dýrtíðin sæist ekki á vísitölu, var það tekið til bragðs að selja vöruna með tvöföldu verði og var þannig landsmönnum skipt í 2 hópa, þá sem þoldu dýrtíðina, en hins vegar þeir, sem ekki voru taldir þola hana eins vel, áttu að fá uppbætur. Þrátt fyrir þetta hækkaði vísitalan og hélt ríkisstj. sér uppi frá mánuði til mánaðar með því að borga niður innlendar afurðir. M. ö. o., ríkisstj. hafði ekki vilja eða skorti skilning á, að breyta þurfti til. Þegar þetta frv. var lagt fyrir þingið og farið var fram á að halda áfram þessum niðurgreiðslum, bentu framsóknarmenn á, að ekki væri hægt að halda þessu áfram og að í þessu fælist engin lausn. Þeir gerðu það að tillögu, að sett yrði nefnd frá flokkunum, sem tæki málið til meðferðar og gerði till. um niðurfærslu dýrtíðarinnar og hvernig hægt væri að framkvæma allsherjar eignaframtal í landinu, svo sem í öðrum löndum, og rannsaka vangoldin gjöld til ríkisins. Það virtist koma hik á ráðherra, er þessi till. var flutt, og var eins og hann langaði til að vera henni meðmæltur. En ekki var Adam lengi í Paradís. Stuðningsmenn stjórnarinnar í Ed. ákváðu að drepa till. og felldu hana, fannst ástæðulaust að breyta til. Sunginn var áfram sami söngurinn, allt var í lagi, dýrtíðin hæfileg og engin ástæða til að snúa við. Svona stóðu málin er þm. fóru í páskaleyfi. En á meðan gerðust ýmsir óþægilegir hlutir. Það kom í ljós, að smáútvegurinn var orðinn svo aðþrengdur, að menn treystust ekki til að fara á vertíð nema hærra fiskverð fengist. Hvað gerði nú ríkisstjórnin? Fór hún að vinna að því að lækka dýrtíðina? Nei, hún fór áfram sömu leiðina, bætti við nýjum kákráðstöfunum og hækkaði fiskverðið um 5 aura, úr 45 aurum í 50 aura, og sagðist bera ábyrgð á 5 aurunum. Lofaði ríkisstj. að kaupa 5000 tonn af saltfiski við hærra verði en hægt er að selja saltfisk á, skv. upplýsingum atvmrh. Þessu hefur aðalblað ríkisstj. lýst þannig, að ríkisstj. hafi með þessu gert bráðabirgðaráðstafanir til að lækka dýrtíðina. Hér var vitanlega ekki um nema tvennt að ræða. Annaðhvort að snúa nú við og gera ráðstafanir til að lækka dýrtíðina, en það gerði ríkisstj. ekki, eða þá þessi leið, sem hún fór og er óhæf. Hæstv. ríkisstj. finnur þetta nú sennilega, og stafar hik hennar líklega af því. - Hvernig stendur á því, að hún hefur ekki enn lagt fyrir þetta þing till. um uppfyllingu loforðanna um að ábyrgjast 5 aurana? Hún hefur ekki leitað samþykkis fyrir því hjá þm. Finnur ríkisstj., hve óþægilegt það muni vera? Finnur hún það, að þá verður erfitt að segja, að dýrtíðin sé mátuleg, um leið og hún gerir slíkar ráðstafanir? Nú skyldi maður halda, að komið væri nóg og lengra væri ekki hægt að fara. Talsvert stór hluti af fiskiflotanum er ekki gerður út, vegna þess að ekki er hægt að fá sjómenn á flotann vegna dýrtíðarinnar. Við munum eftir því, að ráðh. Sjálfstfl. hafa varið þátttöku sína í ríkisstj. með kommúnistum með því, að þeir væru svo sterkir, að það yrði að stjórna með þeim, og í öðru lagi, að kommúnistar mundu þá sýna aukna ábyrgðartilfinningu og mundu þeir taka þátt í að lagfæra, er nauðsyn bæri til. Nú liggur augljóst fyrir, í hversu stórkostlegan hnút öll atvinnumál þjóðarinnar er að reka vegna dýrtíðarinnar, og þá skeður það, að mennirnir, sem áttu að verða bjargvættir og var treyst með því að búa þá undir að gera gagn, þá skeður það, að þeir skera upp herör, ekki til lækkunar á dýrtíðinni, heldur til að hækka hana, auka verðbólguna með nýjum kauphækkunarkröfum og reisa nýja öldu dýrtíðar í landinu. Það gerist það sama og áður, og ekki er sjáanlegt annað en að aðrir, sem taka þátt í ríkisstj., ætli að vera samsekir um að reisa nýja verðbólgu í landinu, hvað sem því nú veldur, sennilega er það margt, e. t. v. metnaður þeirra manna, sem hafa bundið nöfn sín í þessu fáránlega samstarfi, um að halda því áfram. Því að ekki má með nokkru móti spilla stjórnarsamvinnunni, því að þá verður maddömu Framsókn skemmt. Hér koma fram óheilindi og sundurgraftar starfsemi. Það er ekki einu sinni reynt að halda því fram, að þetta sé nauðsynlegt, því er ekki lengur borið við. Nei, samstarfið verður að halda áfram, því að annars er þeim skemmt, sem hafa gagnrýnt það. Það er augljóst mál, að það, sem nú er að gerast, leiðir af sér nýja verðbólguöldu, það hlýtur mönnum að vera ljóst. En aðeins eitt vakir fyrir ríkisstj., og það er að reyna að hanga, það er eina samkomulagið innan ríkisstjórnarinnar. Lítum nú á, hvernig ástatt er í landinu. Stjórnin hefur sagt, að ekki væri nauðsynlegt að lækka dýrtíðina, en á sama tíma hvetur hún menn til að ráðast í framkvæmdir og veitir til þess stórlán. Hugsunarhátturinn er að leggja fé í framkvæmdir meðan allt er á hápunktinum. Jæja. Svo, þegar menn eru búnir að framkvæma, þá eiga menn að standa skil á skuldunum. Aldrei hefur verið heil brú í þessu. Framsóknarmenn hafa viljað skapa fastan grundvöll, það átti að byrja á því að lækka dýrtíðina, en ekki, eins og ríkisstj., að hækka allt. - Það eru nú alveg síðustu forvöð að hefjast handa, ef hindra á fleiri óhöpp. Þetta frv. er aðeins innsigli á kák ríkisstjórnarinnar. Í stað þess að afgr. þetta frv., ætti að hefjast handa um undirbúning niðurfærslu dýrtíðarinnar. Ætti nú þegar að setja hæfustu menn til að undirbúa allsherjareignaframtal til að byggja á fjárhagsgrundvöll. Eitt er og enn, og það er fjárlagaafgreiðslan. Fjárl. eru afgr. með 30 millj. kr. greiðsluhalla og nú rignir yfir nýjum útgjöldum úr ríkissjóði, ríkisábyrgð, sem mun nema um 100 millj. kr. Þetta sýnir glögglega öngþveitið, og eitt er gleggst, sem sýnir ráðaleysi ríkisstj., og það er að hún hefur gefizt upp við fjáröflun til nýsköpunar. Almenningur vill ekki leggja fá í nýsköpun, vegna framkomu ríkisstj. Í rottuholurnar hefur ekki verið farið enn. Stjórnin þorir ekki að bjóða út almenna lántöku, því að hún heldur, að almenningur vilji ekki taka þátt í því. Alls staðar er sama upplausnin og sama úrræðaleysið, því að innan ríkisstj. ríkir öngþveiti og ósamkomulag um allt, nema það, að hún verði að sitja áfram. Það er eina samkomulagið. Þess vegna flýtur allt áfram í sama sukkinu, hvar sem litið er. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta. Ég sé ekki annað en að það eina, sem hægt sé að gera og vit væri í, sé að breyta nú um stefnu, reyna að gera hreint upp og fá grundvöll undir heiðarlega fjármálastefnu, sem menn fengju traust á, og þetta verður að gerast nú þegar. .... Eina ástæðan fyrir þessu er sú, að kosningar eru framundan. Það má þykja skiljanlegt, að stjórnarliðum finnist hart að snúa við og viðurkenna, hvernig komið er, en slíkur hugsunarháttur er ekki leyfilegur. Ég vil benda þeim mönnum, sem þannig hugsa, á þær geigvænlegu afleiðingar, sem það getur haft í för með sér, ef þessi leikur verður leikinn fram yfir næstu kosningar, en lengur er ekki unnt að sitja í súpunni. - Ég vil beina því til þeirra, sem nú orðið sjá, hvert komið er og hvert stefnir, að þeim ber skylda til að stinga nú við fótum og láta staðar numið.



Ég verð að segja það, að ég skil ekki, hvað það er í þessu frv., sem gefur hv. 2. þm. S.-M. tilefni til að halda þá ræðu, sem hann flutti nú, nema ef vera skyldi sú ástæða, að hann notar hvert tækifæri til að breiða sig út yfir dýrtíðarbölið, sem hann nefnir svo. Þetta frv. gengur mjög í sömu átt og l., sem hafa gilt undanfarið. Það er annað frv., sem nú liggur fyrir Alþ., sem frekar gæfi tilefni til að ræða þau atriði, sem hv. þm. gat um. En þó vil ég benda á, að það lægi nær fyrir þennan hv. þm. að minnast þess, að á meðan hans flokkur fór með fjármálastjórn, óx dýrtíðin miklum mun hraðar en í tíð núverandi stjórnar. Mér virðist harla furðulegt að heyra slíkan söng af vörum þessa hv. þm. - Þá væri fróðlegt, ef hann vildi benda á einhver lönd, þar sem dýrtíðin hefur ekki vaxið undanfarið, eða hvort hann veit til, að kaupgjald hafi nokkurs staðar lækkað. Þegar hv. þm. hefur svarað þessu, skal ég ræða við hann um þessi mál. Þm. sagði, að kaupgjald hefði yfirleitt hækkað í tíð núverandi ríkisstj., en honum er fullkunnugt um, að sú hækkun, sem varð, var einungis til samræmis og var um það samið áður. - Þá heldur hann því fram, að verð á landbúnaðarvörum hafi lækkað, en þó veit hann, að sú kauphækkun, sem hann vítir svo mjög, skapaðist að nokkru af því, að landbúnaðarvörur hækkuðu í verði á síðastliðnu hausti. Hann lét þess getið, að ég hefði fyrir ári síðan sagt, að breyting yrði að verða á með niðurgreiðslur vegna dýrtíðarinnar. Ég er enn þá sömu skoðunar. En það er ekki rétt hjá þessum hv. þm., að ekkert hafi verið gert til þess að lækka niðurgreiðslurnar. Þetta er ekki rétt, eins og hv. þm. veit. Upphæð sú, sem ríkissjóður ver til niðurgreiðslu, er miklum mun lægri en áður hefur verið, þótt ég geti fallizt á, að meira hefði þurft að gera, en ef haldið verður áfram eins og nú er byrjað, þá verður þess ekki mjög langt að bíða, að niðurgreiðslurnar hverfi. Annars virðist mér þýðingarlaust að ræða við hv. 2. þm. S.-M. um það, hvað væri ákjósanlegast. Það er augljóst, að það er þýðingarlaust að tala um niðurfærslu dýrtíðarinnar á meðan flestar stéttir óska ekki eftir lækkun á dýrtíðinni. Þá drap hv. þm. á þá ábyrgð, sem ríkið tekur á sig með því að ábyrgjast greiðslu til útvegsins fyrir útfluttar afurðir. Það er rétt, að ríkið tekur á sig mikla ábyrgð með þessu, en það er ekki svo auðvelt að neita um slíka ábyrgð, einkum þegar þess er gætt, að hliðstæð ábyrgð hefur áður verið veitt vegna útfluttra landbúnaðarafurða. Ég sé ekki ástæðu til að taka hér upp umr. um afgreiðslu fjárlaganna. Ég ætla ekki að mæla afgreiðslu þeirra bót, en um það verður ekki breytt héðan af, og hv. 2. þm. S.-M. átti sinn þátt í afgreiðslu þeirra. Ég meira að segja efast um, að aðrir hv. þm. hafi greitt atkv. með fleiri hækkunartill. en hann, og fer því ekki vel á, að hann tali um fjárglæfra í þessu sambandi. Þessi hv. þm. fór um 6 ára skeið með fjárreiður ríkissjóðs, og þótt afgreiðsla síðustu fjárl. væri ekki ákjósanleg, þá mun þó hagur ríkissjóðs vera betri nú en þegar hann skilaði af sér. Í hinni löngu ræðu hv. 2. þm. S.-M. kom ekki fram nein gagnrýni á efni þessa frv. Ég hef áður lýst yfir því, að ég tel þessa niðurgreiðsluleið neyðarúrræði, illa nauðsyn. Ég hef jafnframt drepið á, að ég hef leitazt við að snúa af þessarf braut, og ef árlega vinnst eins á eins og á þessu ári, verður þess ekki langt að bíða, að þetta fyrirbrigði hverfi að fullu, og í leiðinni að því marki er ég fús til að hafa samvinnu við hv. 2. þm. S.-M.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. vék að því í ræðu sinni hér, að það mundi liggja eins nærri eða jafnvel nær, skildist mér, að gefa skýringu á því, af hverju dýrtíðin óx meira á þeim tíma, sem ég átti sæti í ríkisstj., heldur en nú síðustu árin, og það mundi hafa meiri þýðingu fyrir Alþ. að vita það en að eyða tíma þingsins til þess að vita, hvernig nú væri ástatt og hvernig hæstv. núverandi fjmrh. héldi á þessum málum. Þetta virðist mér ákaflega einkennilegur hugsunarháttur hjá hæstv. fjmrh. Því að þó að það skipti miklu, hvernig þetta stóð fyrir sex eða sjö árum, þegar ég átti sæti í ríkisstj., þá virðist hitt þó skipta meira máli, hvernig þetta stendur nú og hvers má vænta af þeim ráðstöfunum, sem ríkisstj. er að gera. Þetta bendir mér á, að hæstv. fjmrh, vilji ekki ræða, heldur draga athygli frá því, sem nú er að gerast, og virði ég honum það til vorkunnar. - Annars voru margar ástæður til þess, að dýrtíðin óx á árunum 1940–1942 eða út árið 1941, sem hann nú þekkir margar mjög vel. En ég get sagt hæstv. ráðh. það - ég veit ekki, hvort það verður í 10. eða 20. skipti - að meginástæðan til þess, að ekki var strax á árinu 1940 gerð alvarleg tilraun til þess að sporna við þeirri hættu, sem aukning dýrtíðar hefur í för með sér, var sú, að þeir tveir ráðh., sem áttu sæti í ríkisstj. þá úr Sjálfstfl., neituðu algerlega ekki aðeins að vera með róttækri löggjöf til þess að nota stríðsgróðann til þess að hamla á móti dýrtíðarhækkuninni, heldur með því að neita að samþ. framkvæmd þeirra dýrtíðarlaga, sem loks fékkst fram vorið 1940 og átti að vera til þess að sporna á móti hækkun dýrtíðarinnar. Og í hvert skipti sem upp á því var stungið í ríkisstj. að hefjast handa fyrir alvöru í þessum málum, þá stóð í því efni á fyrrverandi starfsbræðrum mínum í ríkisstjórninni. Og ástæðan til þess, að ég fór úr ríkisstj. árið 1942, var sú, að ég vildi ekki bera ábyrgð á því, að ekkert væri gert í þessum málum. Og að stjórnin sagði af sér haustið 1941, var af því, að ég og samstarfsmaður minn í ríkisstj., hv. þm. Str., við vildum ekki bera ábyrgð á því, að ekkert væri gert af viti eða neinni fyrirhyggju til þess að koma í veg fyrir vöxt dýrtíðarinnar. Síðan var gerð tilraun til þess af Sjálfstfl. að stöðva þessa öfugþróun árið 1942, og allir vita, að Sjálfstfl. sveikst undan merkjum, þegar verst stóð á, og þurrkaði burt þau bönd, sem bundu flokkana saman, og lagði á þá braut, sem hann hefur runnið á síðan - ekki gengið, því að hann hefur, verið á flótta -, og þá óx dýrtíðin á einu ári undir stjórn núverandi hæstv. forsrh. um meira en helming. Og síðan hefur þessi þróun haldið í sömu átt, með meiri og minni hraða, þó að fyrir hafi legið skýlausar yfirlýsingar um, að Sjálfstæðisflokksmenn hafi ætlað að stöðva dýrtíðina. Þá spurði hæstv. fjmrh., hvort ég þekkti nokkurt land, þar sem hægt væri að fá fram lækkanir á kaupi meðan atvinnuvegirnir geta borið kaupgjaldið, eða hafa ekki stöðvazt, skildist mér. Ég er nú ekki svo kunnugur í öðrum löndum. En í fyrsta lagi vil ég benda hæstv. ráðh. á það, sem hann ætti að vera farinn að heyra, vegna þess að það hefur verið endurtekið svo oft, að það er enginn að stinga upp á kauplækkun eingöngu í sambandi við dýrtíðina, heldur að fram fari í landinu allsherjar lækkun allra þeirra liða, sem gera verðmyndun. Þess vegna er þessi spurning hæstv. ráðh. algerlega út í hött. En fyrst hæstv. ráðh. spurði þannig, vil ég nota þessa spurningu til þess að spyrja hann aftur: Ber að skilja það svo, að hann sé með þessu að halda því fram, að íslenzkir atvinnuvegir þoli það kaupgjald og þá dýrtíð, sem nú er? Ég held, að hæstv. fjmrh. verði annaðhvort að játa, að þessi spurning hans hafi verið að öllu leyti markleysa, eða hann verði að svara þessari spurningu jákvætt og halda því fram, að undanfarið hafi svo verið ástatt, að íslenzka framleiðslustarfsemin hafi þolað og þoli þann framleiðslukostnað, sem hefur verið hér á landi, og verðbólgu þá, sem við nú búum við. Og þetta væri hreinleg játning af hendi hæstv. fjmrh., sem er líka landbrh., - og ég veit ekki hvað meira. - Ég hélt, að þessi hæstv. ráðh. vissi það og játaði það a. m. k. í hjarta sínu, að þessu er einmitt öfugt farið og dýrtíðin er búin að vera allt of mikil fyrir íslenzka atvinnuvegi í mörg missiri. Samt er stefnt til þess að auka hana. Og það þarf ekki langt að fara til þess að fá játningu um það efni. Hvers vegna hafa verið borgaðar úr ríkissjóði stórar fjárfúlgur til þess að halda niðri verðlagi og kaupgjaldi? Er það ekki af því, að verðlagið sé of hátt fyrir atvinnuvegina? Hvað mundu bændur segja um þetta, sem þannig er ástatt fyrir, að þeir fá, vegna aðgerða hæstv. ráðh., ekki það verð, sem þeim er ætlað eftir mati sex manna n.? Hvernig stendur á því? Það er af því, að hæstv. ráðh. segir: Verðlagið má ekki vera eins og sex manna n. gerði ráð fyrir, vegna þess að það hefur áhrif á kaupgjaldið til hækkunar og það er of hátt. Er þetta ekki enn ein játning í þessu efni?  Hæstv. fjmrh. minntist ekkert á þau nýjustu afrek, sem verið er að vinna til þess að stöðva dýrtíðina, þ. e. a. s. þær kröfur, sem nú eru frammi varðandi nýjar kaupgjaldshækkanir.  Ég minntist hér með nokkrum orðum á afgreiðslu fjárl., svo sem til þess að benda á það atriði einnig í sambandi við þessar deilur, sem staðið hafa um stefnu í fjárhagsmálunum. Hæstv. fjmrh. notaði nú tækifærið til þess að hreyta að mér nokkrum orðum í því sambandi og sagðist ekki vita, hvort nokkur þm. hefði greitt atkv. með fleiri hækkunartill. við fjárl. en ég. Í raun og veru er þetta aukaatriði, hvað gerist um einstakar till. í sambandi við fjárl. Því að við vitum það allir, sem hér erum inni, að það, sem gerir fjárl. svona óviðráðanleg og svona gífurlega há, er það, hvernig ástatt er í landinu um verðbólguna. En ég sá nú ekki betur en að það félli í hlut stjórnarandstöðunnar við þessa fjárlagaafgreiðslu - og þá ekki síður fyrri fjárlagaafgreiðsluna, sem þessi hæstv. ráðh. hefur verið við riðinn, - að bjarga hæstv. ráðh. frá ábyrgðarleysi sumra þeirra, sem þykjast styðja þá stjórn, sem hann starfar í. Og ég vil minna þennan hæstv. ráðh. á það, að áður en fjárlagaafgreiðslan fór fram, bauð ég honum fyrir hönd stjórnarandstöðunnar samvinnu við fjárlagaafgreiðslu við 3. umr., til þess að koma í veg fyrir, að sá ógurlegi flaumur af brtt., sem fyrir lá, yrði samþ. Þetta samkomulag átti að standa með fjvn. um þessi mál og taka einhverjar till., eftir samkomulagi við n., til samþykktar, sem nauðsynlegastar væru frá almanna sjónarmiði, og samþ. þær til viðbótar. En hæstv. fjmrh. sagðist ekki geta ráðizt í þetta samkomulag, af því að hann gæti ekki ráðið við sitt lið. Þess vegna vil ég ekki, að hæstv. fjmrh. sé að núa mér því um nasir, að ég hafi greitt atkv. með kannske óhæfilega miklu af brtt., að hans dómi. Hæstv. fjmrh. hafði ekki vald á því að gera samkomulag um þetta, af því að einstakir menn í liði ríkisstj. kröfðust þess að fá sérstök hlunnindi fyrir sín kjördæmi í sambandi við afgreiðslu fjárl., vegna kjósendanna, þ. á m. hv. þm. A.-Húnv. og ýmsir fleiri, sem kröfðust þessa, sjálfsagt fyrir það, hve dyggir þénarar ríkisstj. þeir væru. Og þeir fengu samþ. brtt., sem hv. fjvn. taldi ekki í samræmi við annað í sínum brtt. Þetta mun vera ástæðan til þess, að ekki var hægt að hafa þetta samkomulag við atkvgr. um fjárl. Og það var ekki nægilegt víðsýni til staðar á hæstv. Alþ. til þess, að þm. stjórnarandstöðunnar fengju hliðstæð fríðindi fyrir sín kjördæmi, og þess vegna var ekki hægt að hafa um ,þetta allsherjarsamkomulag. - Þetta segi ég að gefnu tilefni frá hæstv. fjmrh. Og ég man svo langt, að á árunum þegar meiri hl. Alþ. var svo skipaður, að hann hafði aðeins eitt atkv. fram yfir minni hlutann, þá varð að gera mikil samtök um afgreiðslu fjárl. Þá komst það í það horf, að reynt var að gera öllum jafnt undir höfði, stjórnarsinnum og stjórnarandstæðingum, sem gagnrýndu fjármálastjórnina. Þeir vissu, að fjárl. þoldu ekki þessar greiðslur, en fluttu þessar till. samt. Og til þess að bjarga fjárl., þá urðum við stundum að greiða atkv. á móti framkvæmdum í okkar eigin kjördæmum. Þá var kreppa í landinu, en nú er það ekki, þótt margt hafi verið gert til þess að búa til kreppu. Þá hagaði stjórnarandstaðan sér eins og ég gat um áðan. Hæstv. ráðh. sagði, að ég ætti að hugsa um, hvernig hefði verið ástatt um fjárhagsmálin fyrir 6–7 árum, og ráðh. var talsvert drýldinn yfir því, að viðskilnaðurinn hjá sér yrði talsvert betri, þegar hann yfirgæfi þetta sæti, heldur en hjá mér. Ég vil aðeins segja hæstv. ráðh. það, að ef svo á að verða, þá ætti hann að fara sem fyrst. Þetta er vinsamleg aðvörun. En viðvíkjandi þessum samanburði, sem hæstv. ráðh. gerir svo mikið af, - hann virðist hafa svo gaman af að tala um söguna -, þá skal ég gera honum það til geðs að minnast á þetta. En fyrst vil ég segja það, að ég sé ekki, að það komi mikið þessu máli við, hvernig ástandið var hér fyrir 6–7 árum. En það er undarleg tilhneiging að vilja endilega fá það rætt, sem var gert fyrir löngu. En ekki skal ég víkjast undan því. Þegar ég tók við fjármálastjórninni 1934, var þannig ástatt, að Íslendingar voru í þann veginn að missa markaði þá, sem þeir höfðu haft fyrir aðalframleiðsluvöru sína, saltfiskinn, og hallinn á ríkisreikningunum var um 1½ millj. kr., þegar ég tók við. Skiljanlega skapaði þetta gífurlega erfiðleika. En þrátt fyrir þessa erfiðleika, sem mörgum fannst vera óyfirstíganlegir og voru vissulega þungbærir, tókst að snúa þessum 1½ millj. kr. halla upp í verulegan tekjuafgang. Ég hygg, að síðasta árið hafi verið 1½ millj. kr. tekjuafgangur. Það þótti mikið í þeirri tíð, auk þess sem verulega jukust verklegar framkvæmdir. En til þess að koma þessu í framkvæmd, varð að leggja á nýja skatta, enda vantaði engan veginn, að hæstv. núv. fjmrh. og margir aðrir deildu mjög á það og kölluðu það skattabrjálæði. En þetta var ill nauðsyn. Efnahagur ríkissjóðs batnaði því verulega á þessu tímabili, og skuldir þær, sem á honum hvíldu, lækkuðu, þrátt fyrir auknar framkvæmdir. Ég ber því engan kinnroða fyrir þetta, heldur þvert á móti. En þegar ég lét af þessari stöðu, tók við fjmrh. úr hópi sjálfstæðismanna, og hefur sá flokkur stjórnað þessum málum um 6 ára skeið. Á þessum árum hafa þjóðartekjurnar margfaldazt. Hundruð millj. kr. hafa streymt inn í landið frá uppsprettum, sem áður voru algerlega óþekktar. Samt er nú þannig ástatt, að ríkissjóður á ákaflega lítið handbært fé. Og á þessu litla handbæra fé hvíla kröfur úr öllum áttum. Þannig eru ástæður ríkissjóðs áreiðanlega ekki betri nú en í upphafi þessa tímabils. Þetta er glæsilegur árangur, eða hitt þó heldur, eftir 6 mestu uppgripaár, sem íslenzka þjóðin hefur lifað. Þetta er ekki lítið til að státa af. - Nú, einhver mundi nú halda, að þetta stafaði af því, að Sjálfstæðisfl. hefði tekið rögg á sig og lækkað stórkostlega skattana á þjóðinni, þá skatta, sem voru neyðarúrræði kreppuáranna. En er þessu þannig farið? Nei. Allir tollar, sem giltu fyrir styrjöldina, og allir skattar hafa verið framlengdir og nýjum sköttum bætt ofan á. Og ef þetta dæmi væri gert hreinlega upp, mundi það koma á daginn, að yfirleitt hafa skattarnir og tollarnir verið hlutfallslega hærri á þessu tímabili en á kreppuárunum fyrir styrjöldina. Ég mun því hvorki blikna né blána vegna samanburðar við þessi afrek hæstv. núv. fjmrh. og flokksbræðra hans í sambandi við þessi mál. Ef þessum málum hefði yfirleitt verið stjórnað, ég segi bara stjórnað, því að þetta hefur verið látið ganga stjórnlaust áfram í einhverjum endemis amlóðahætti, þá væri ástandið ekki það, sem það er í dag. Ríkissjóður ætti nú að vera fjársterkasti aðili landsins og eiga tugi milljóna kr. Ef svo væri, þá þyrfti ekki þessi leiða setning: Ríkisstjórninni er heimilað að taka lán allt að ...., að standa aftan við hvert frv., sem nú er samþ. og krefst fjárframlaga. Þetta er nú hinn glæsilegi árangur af fjármálastjórn þessara manna. Ég minntist með örfáum orðum á nýsköpunina, og skal ég ekki fara langt út í það. Hver er eiginlega þessi nýsköpun? Hún er þessir 30 togarar, sem ríkisstj. hefur keypt, og nokkrir mótorbátar, sem ríkisstj. hefur samið um byggingu á. Og ástandið er nú þannig með þessi tæki, að ríkisstj. er í vandræðum með þau, enda ekki að furða, eins og búið er í haginn. Það er varla hægt að fá nokkurn mann, sem á fé, til að kaupa þessi tæki, en aðrir vilja fá þau, ef ríkissjóður vill ábyrgjast nærri allt andvirði þeirra. Þetta er heldur glæsilegur vottur um trú manna á nýsköpunina og framtíðina, eins og hún er undirbúin af hæstv. núverandi ríkisstjórn. Og ríkisstj. hefur haldið svo meistaralega á þessu máli, að þegar hún kaupir til landsins þessa 30 togara, - gerir hún það fyrir miklu hærra verð en nokkur vitglóra var í, eftir því sem sumir segja. Og ekki datt hæstv. ríkisstj. í hug að bera þetta mál undir þá aðila, sem á undanförnum árum hafa fengið að safna tugum milljóna kr. í varasjóði, er ætlaðir voru til að kaupa þau tæki, sem nauðsynlegt er að kaupa snemma, en hlutu að verða dýr. Ríkisstj. átti að segja við þessa aðila: Við höfum nú fengið tilboð um 30 togara, og nú segið þið, hvað þið viljið fá marga. Segið þið nú til, hvort þið viljið nota þetta fé, sem hefur verið skattfrjálst af hálfu þjóðfélagsins, til þess að kaupa þessi skip og taka þannig þátt í nýsköpuninni. En þetta gerði ríkisstj. ekki. Hún keypti skipin án þess að ráðfæra sig við nokkurn mann. Og hún undirbýr framtíðina þannig, að enginn vill nærri þessum skipum koma, sem eitthvert fjármagn á. Nú, þegar hún svo situr með þetta allt, þá reynir hún að velta þessu yfir á þjóðina með því að setja upp stórfellda lánsstofnun og gera sérstakar ráðstafanir fyrir þá staði, sem ekkert fjármagn eiga. Eins og komið er, verður að leysa einhvern veginn úr þessum málum. Það verður að koma einhverju lagi á þetta. Einhver aðili verður að reka þessa togara. Þetta sýnir aðeins, hvernig á þessum málum er haldið. Nú eiga þeir aðilar, sem safnað hafa fé í skjóli skattfrelsisins, að koma og leggja í þessi dýru skip. Nú eiga þeir að koma, Alliance og Kveldúlfur. Kveldúlfur á ekki að koma og segja: Ég ætla að fá einn togara, heldur: Ég ætla að kaupa 3–4–5 togara. En það gerir hann ekki, heldur virðist planið vera það að velta yfir á Reykjavíkurbæ 12–13 skipum, en þeir, sem safnað hafa peningum, þeir halda að sér höndum, Þetta er nú eina nýsköpunin, sem menn vita um. Það hvílir þung ábyrgð á ríkisstj. í þessum efnum, því að hún hefur algerlega vanrækt að festa í þessum kaupum þá aðila, sem átti að festa, láta þá segja já eða nei og láta þá taka á sig ábyrgðina af því, ef ekkert var gert, og láta þá ekki sleppa út úr þeirri sjálfheldu, sem þeir væru þá komnir í. En í staðinn fyrir þetta situr ríkisstj. með allt gumsið og er í vandræðum með það. Ég játa það, að nauðsynlegt var að tryggja þjóðinni nýja togara og skip. En það átti að gera það með fyrirhyggju og binda þá í málið, sem átti að binda, og gera svo skynsamlegar ráðstafanir með afganginn, sem ekki var hægt að ætlast til, að yrði keyptur, og leggja þá fram eitthvert fé til stuðnings bæjarfélögum og öðrum aðilum. Og eins og ég hef sagt áður, hafa menn unnið og framkvæmt ýmsar almennar framfarir þrátt fyrir aðgerðir ríkisstj., en ekki vegna þeirra. Því að sannleikurinn er sá, að með framferði sínu hefur ríkisstj. stöðugt gert mönnum erfiðara og erfiðara fyrir um allar framfarir. Og þetta stafar fyrst og fremst af því, að traustan framfaragrundvöll vantar. Það er ekki hægt að byggja upp framkvæmdir, sem eiga að vera til frambúðar, öðruvísi en það sé samhliða tryggur grundvöllur til að byggja á. Aðrar þjóðir hafa lagt mikið á sig til að tryggja þennan grundvöll, og það er áreiðanlegt, að Íslendingar eru eina þjóðin, sem hefur fundið upp það snjallræði, að aukin dýrtíð væri vísust til að tryggja þetta. Ég held þetta sé vegna þess, að erlendis er það viðurkennt, að traustur fjárhagsgrundvöllur er undirstaða allra sannra framfara. Og þótt það þyki gott að fara á verðbólgufyllirí um stund, þá hefnir það sín illa. Og það mun hvergi þekkjast annars staðar en hér, að forustumenn þjóðarinnar gangi fram fyrir skjöldu og prédiki það, að dýrtíðin sé blessun. Hitt er svo annað mál, að í þessum löndum hafa kjarabætur verið látnar haldast í hendur við aukna tækni og því að öðru leyti komið þannig fyrir, að þær verði ekki til þess að koma á slíku öngþveiti og hér. Ég hef sagt þetta í sambandi við þetta mál vegna þess, að, þetta frv. markar stefnuleysi stjórnarinnar í þessu máli. Er því eðlilegt, að umr. um þetta mál eigi sér stað, þegar þetta frv. er afgreitt.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Hv. 2. þm. S.-M. hefur búið til ævintýri um það, að ég hafi staðið streittur við að lofsyngja dýrtíðina í landinu. Þetta er vitanlega rangt. Það er að vísu rétt, að ég sagði í útvarpsræðu, að þrátt fyrir marga galla dýrtíðarinnar mætti ekki gleyma því, að hún hefði einn kost, hún hefði verið notuð til að skipta stríðsgróðanum milli landsmanna. Þetta veit hv. þm., að er rétt. Bændur hefðu ekki borgað skuldir sínar á jafnskömmum tíma, ef kjötkílóið hefði verið í sama verði og það var fyrir stríð. Og hv. þm. veit einnig, að verkamenn hefðu ekki bætt hag sinn eins fljótt og raun ber vitni, ef kaupgjaldið hefði ekki verið hækkað. Hitt er svo jafnljóst mál, að hin mikla verðbólga leiðir af sér margvísleg vandkvæði, og það getur komið að því, fyrr en varir, að þjóðin verði að horfast í augu við þau vandkvæði. Það er misskilningur hjá hv. þm., að ég hafi minnzt á aukningu dýrtíðarinnar meðan hann var ráðh. og stjórnaði viðskiptamálunum í því skyni að hallmæla honum fyrir það. Ég gerði það til þess að benda á, að þrátt fyrir skoðun hans á þessu máli og aðstöðu þá, sem hann þá hafði, tókst honum ekki að ráða við dýrtíðina. En hvers vegna tókst honum ekki að halda dýrtíðinni niðri? Hvers vegna gat hann ekki þrátt fyrir ákvæði gerðardómslaganna haldið dýrtíðinni í skefjum árið 1941? Það var vegna þess, að almenningur skildi ekki, hver hætta stafaði af því að sleppa dýrtíðinni lausri. Og fjölmennustu stéttirnar skilja það ekki enn þá, til hvers dýrtíðin getur leitt. Viðhorfið í dag er að þessu leyti algerlega það sama og árið 1941. Málsvarar landbúnaðarins heimta hækkað verð á landbúnaðarafurðum. Það er ekki hægt að standa á móti því, en um leið og sú hækkun fer fram, kemur krafa um hækkað kaup. Þannig hefur gangur málanna verið um 5 ára skeið. Ég held því, að það sé fremur erfið aðstaða fyrir hv. þm. að ráðast eins hatrammlega að ríkisstj. eins og hann gerir, þótt lítilleg hækkun dýrtíðarinnar hafi átt sér stað síðan hún tók við völdum, ef maður athugar, hvernig honum tókst að leysa þessi mál meðan hann var í stjórn. Hv. þm. breiddi sig yfir það, að ég hefði sagt, að erfitt yrði að lækka kaupið meðan atvinnuvegirnir þyldu að borga það. Hv. þm. dró það í efa. En reynslan hefur sýnt, að aðalatvinnuvegur þjóðarinnar hefur fram á þetta ár staðið undir því kaupgjaldi, sem greitt hefur verið. Að vísu fór það svo, að síldveiðarnar í sumar sýndu stórkostlegan halla. En það stafaði ekki af kaupgjaldi, heldur af aflabresti, og þá áhættu hefur atvinnulífið alla tíð haft og mun hafa. Hv. þm. var að hæla sér af því, að hann hefði ekki sagt eitt í dag og annað á morgun. Ég er mér ekki meðvitandi um það, að ég eða flokksbræður mínir hafi varðandi þetta sagt eitt í dag og annað á morgun. En ég man ekki betur en hv. þm. hafi í haust verið með harðvítugar árásir á ríkisstj. fyrir það, að hún hefði ekki hækkað verðlag landbúnaðarafurða nógu mikið. Það má því að þessu leyti heimfæra það upp á hann, að hann hafi sagt eitt í dag og annað á morgun. Það er ekki hægt jafnhliða að færa dýrtíðina niður, en hækka um leið verð á framleiðslu í landinu. En eins og ég sagði áðan, er mér ljóst, að það getur komið að því fyrr en varir, að óhjákvæmilegt verði að byrja að færa dýrtíðina niður í landinu. En ég sé ekki ástæðu til að vera að þrátta við hv. þm. um afgreiðslu á fjárl. Hann sagði rétt um það, að samvinna var innan ríkisstj. um afgreiðslu þeirra, en hann sagði ekki allt um það, og hirði ég ekki um að greina frá því. En hv. þm. væntanlega minnist þess, að að nokkru leyti var horfið að þeim óskum, sem fram komu hjá honum. En hvort samkomulag næst um slík mál eða ekki, þá verða þm. vitanlega hver og einn að bera sína ábyrgð á því, að fjárl, séu ekki hækkuð fram úr allri skynsemd. Og þótt mér sé að vísu ljós þörfin fyrir verklegar framkvæmdir, þá er hitt víst, að það er ekki nema takmarkað, sem hægt er að gera á hverju ári. Og þm. verða að gera sér grein fyrir því, til hvaða framkvæmda er hægt að veita í hvert sinn. Og það afsakar ekkert að sprengja fjárl. upp úr öllu hófi, þótt ekki náist samkomulag. Hv. þm. fór að tala um skattana og minntist á það, að ég hefði talað um, að mér ógnaði, hvað skattarnir hefðu verið þungir á árunum 1930–40, en síðan stjórnin, sem ég á sæti í, tók við völdum, hafi engin tilraun verið gerð til þess að létta þessum sköttum af mönnum. Það er rétt, að skattarnir hafa ekki verið lækkaðir, ekki beinir skattar, - nokkrar tollalækkanir hafa orðið. En þrátt fyrir það, þó að skattstiginn hafi ekki verið lækkaður, er hitt víst, að skattarnir koma ekki vitund tilfinnanlegar við menn nú en á þeim árum, sem hv. 2. þm. S.-M. fór með fjármál landsins, og má segja, að það stafi af því, að krónan hafi orðið verðminni en hún var þá. Hitt er aftur á móti engum vafa undirorpið, að á allan hátt væri mun æskilegra, að takast mætti að lækka skattana. Hins vegar veit hv. þm., að þegar núverandi stjórn tók við völdum, var fjárhagsviðhorfið orðið slíkt, að óhugsandi var að lækka skattana. Hver á sökina, skal ég ekki ræða hér, en ég hygg, að ef hv. þm. stingur hendinni í eigin barm, muni hann komast að þeirri niðurstöðu, að hans flokkur eigi ekki minnstan þátt í, að svo fór sem fór. Ég held það sé rangt, sem hv. þm. hélt fram, að enginn vildi kaupa eða nýta hin nýju tæki. Ég held þvert á móti, að sé gott útlít um það, að nægilegt fjármagn fáist til þess að togararnir verði gerðir út, ef ekki koma fyrir ófyrirsjáanleg atvik. - Þá gerði og hv. þm. mikið úr því, að stjórnin hefði ekki gert neitt til þess að nýbyggingarsjóðirnir yrðu notaðir til nýbygginga. Ég veit ekki, hvaðan hv. þm, hefur þessa vizku, en hitt veit ég, að stjórnin er með till., sem miða að því, að allir nýbyggingarsjóðirnir fari nú þegar inn í nýsköpunina. Ég held svo, að sé ekki ástæða fyrir mig að víkja að fleiru í ræðu hv, þm. Þessi umr, er að mestu leyti utan dagskrár, eins og ég gat um í fyrri ræðu minni, en ég vildi hins vegar ekki skorast undan því að ræða við þm, um þessi mál, sem óneitanlega varða þjóðina mjög miklu.



Herra forseti. Ég vil aðeins gera örstutta athugasemd. Einn af aðalforustumönnum Sjálfstfl. hefur sagt um verðbólguna m. a., að hún hafi fram að þessu aðeins verið til góðs, en það úir og grúir af slíkum ummælum, hvar sem niður er borið upp á síðkastið. Og ég sagði áreiðanlega ekki of mikið, þegar ég lýsti því, hvernig viðhorfið hefur breytzt að þessu leyti og hvað mönnum hefur verið sagt undanfarið. Ráðh. hefur sagt, að verðbólgan hafi verið notuð til þess að dreifa stríðsgróðanum. Ég álít þetta blekkingu. Verðbólga getur aldrei dreift neinum gróða, og það mun sýna sig, að það er ekki almenningur, sem hefur grætt á verðbólgunni, heldur braskararnir, það eru aðrir en almenningur, sem hafa makað krókinn. Að vísu má finna bændur, sem hefur gengið fljótar að borga skuldir sínar vegna verðhækkunar í landinu, en þetta hefur síður en svo orðið til hagnaðar fyrir landbúnaðinn í heild, og er það engum efa bundið, að hann á enn þá eftir að stórtapa á verðbólgunni. - Sama verður uppi á teningnum þegar litið er á verkamannastéttina sem heild, og svo mætti lengi telja. Og víst er um það, að verðbólgan skapar nýja öreigastétt, þeirra útskúfuðu, þeirra, sem verða að búa við þetta nýja verðlag, en taka laun og aðrar greiðslur eftir hinum eldri mælikvarða, menn, sem verða að sitja við húsnæðiskjörin nýju, en eru launaðir eins og aðrir.. Það er verið að skapa nýja stétt útskúfaðra, þeir lifa í öðru þjóðfélagi en áður, og þetta er einhver andstyggilegasta afleiðing þess, hvernig á þessum málum hefur verið haldið, og þó er ekki búið að bíta úr nálinni með það enn þá. Ég er ráðh. ósammála um það, að almenningur hafi ekki skilning á þessum málum. Má vera, að svo hafi verið að einhverju leyti framan af, en ég held, að skilningur manna hafi aukizt. Ég fullyrði og tel reynsluna raunar hafa sýnt það, að framleiðslan hefur ekki þolað það kaupgjald, sem hefur verið síðustu missiri. Hef ég fært rök fyrir því, en reynslan sýnir það bezt, þegar menn fara um landið og sjá, hvernig ástatt er og hvaða kjör framleiðendur eiga við að búa. Það er ekki að marka togaraútgerðina, því að hún hefur sérstöðu í þessum efnum. Það er ekkert ósamræmi í því að vara við verðbólgunni og krefjast lækkunar á henni, en beita sér á móti því, að lækkað sé hjá einni stétt þegar aðrar stéttir fá hækkun. Ég mælti á móti því síðastliðið haust og í því er ekkert ósamræmi frá minni hendi. Ráðh. talaði um skattana, og ég get undirstrikað að lokum, að einhver háskalegasta afleiðingin af því, hvernig komið er, er sú, að erfitt verður að lækka skattana, og má búast við, að það verði óviðráðanleg þraut á næstu missirum að sjá fjárhag ríkisins borgið, nema þá með sérstökum róttækum ráðstöfunum, sem ég hef minnzt á áður í þessari umr, og vafalaust verður að grípa til, ef það á að verða hægt að koma tauti við nokkuð. Ráðh. sagði, að ríkisstj. gerði ráðstafanir til þess, að nýbyggingarsjóðirnir komi sem áhættufé inn í nýsköpunina. Þetta eru óljós orð, en ég vænti þess, að ríkisstj. sé þá að gera ráðstafanir til þess, að nýbyggingarsjóðirnir komi sem áhættufé inn í nýsköpunina, og þá er ástæða til að fagna því, ef svo er.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Herra forseti. Þetta mál er flutt samkv. einróma samþykki bæjarstj. Hafnarfjarðar. Þegar l. nr. 11 frá 1. febr. 1936 voru samþ., var ríkisstj. heimilað að taka meginhlutann af eftirtöldum jörðum eignarnámi: Ás í Garðahreppi, Hvaleyri í Hafnarfirði, Garðakirkju í Garðahreppi, Krýsuvík og Stóra-Nýjabæ í Grindavíkurhreppi. Jafnframt eignarnáminu var ákveðið, að löndin skyldu lögð undir lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar, að undanskildum tveim síðasttöldu jörðunum. Þótti það ekki heppilegt, þar sem jarðir þær, er hér um ræðir, voru ekki í vegasambandi. Síðan þetta eignarnám hefur farið fram hafa lönd Áss, Garðakirkju og Hvaleyrar verið innlimuð í lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar. Eignarnám Krýsuvíkur fór fram um svipað leyti og á síðastliðnu sumri komst jörðin í vegasamband. Þar hafa framkvæmdir verið hafnar, þar hefur verið komið upp 40 km. langri girðingu, og byrjað er að bora eftir gufu og heitu vatni og aðrar nauðsynlegar ráðstafanir gerðar. Hafnar eru ýmiss konar ræktunarframkvæmdir, jarðyrkjuverkfæri hafa verið pöntuð o. s. frv. - Ég get getið þess hér, að boranir þessar hafa gefið miklu betri og meiri árangur en nokkrar aðrar boranir, sem framkvæmdar hafa verið hér á landi. Það hefur komið í ljós, að hægt er að fá 160° heita gufu, og er það miklu meiri hiti en vitað hefur verið um áður. Þess vegna eru miklar líkur fyrir stórfelldri virkjun í sambandi við jarðgufu þessa. Hafnarfjörður hefur ákveðið að halda afram og undirbúa enn frekari framkvæmdir. Þess vegna er í alla staði eðlilegt, að landið verði innlimað í lögsagnarumdæmi Hafnarfjarðar, en það er hins vegar óeðlilegt að þurfa að sækja til annars hrepps um leyfi í sambandi við fyrirhugaðar framkvæmdir. - Krýsuvík er nú í eyði, svo að ekki er um neina tekjuskerðingu fyrir Grindavíkurhrepp að ræða og því auðvelt að réttlæta þá innlimun, sem hér er farið fram á. Sé ég svo ekki ástæðu til að fjölyrða um mál þetta frekar, en vænti þess, að hv. deild og Alþ. afgreiði mál þetta fljótt, því að bæjarstjórn Hafnarfjarðar telur það höfuðskilyrði, að landið verði innlimað í lögsagnarumdæmið, svo að framkvæmdir og tilraunir geti haldið áfram. Loks legg ég til, að frv. verði vísað til allshn. að þessari umr. lokinni.

Fjmrh. (Pétur Magnússon) : Ég vil biðja hæstv. forseta að taka mál þetta út af dagskrá, þar sem ég get ekki svarað fyrirspurninni að svo stöddu, en vona að hægt verði að svara henni bráðlega.