Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og fram kemur í nál. meirihl. sjútvn, á þskj. 387, hefur nefndin ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Einn nefndarmanna, hv. 5. þm. Austf., hefur skilað séráliti og flutt brtt, á sérstöku þskj. Aðrir nefndarmenn eru í meginatriðum sammála um afgreiðslu frv. Þó hafa tveir undirritað nál. með fyrirvara, hv. 4. þm. Reykn. og hv. 3. þm. Norðurl. e., og þeir hafa einnig áskilið sér rétt til að flytja eða fylgja brtt. Á s.1. ári kom til þess, að gera þurfti nokkrar ráðstafanir til að hjálpa útflutningsframleiðslunni og þá einkum hraðfrystihúsunum til að mæta 15% kauphækkun, sem varð í des. 1963 og hækkuðu fiskverði, sem varð í jan. 1964. Í fyrsta lagi voru þá lagðar fram 43 millj. kr. til framleiðniaukningar og annarra endurbóta í framleiðslu freðfisks. Í öðru lagi var þá greitt til aflatryggingasjóðs vegna togara 51 millj. kr. framlag og úthlutun þess miðuð við útgerð á árinu 1963, í þriðja lagi voru veittar til fiskleitar vegna togara 4 millj. kr. Í fjórða lagi var greidd 6% viðbót við ferskfiskverðið, eins og yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins úrskurðaði það 21. jan. 1964. Í fimmta lagi voru lækkuð útflutningsgjöld úr 6% í 4.2% af fob.–verði á útfluttum saltfiski, skreið og freðfiski og fleiri útflutningsvörum. Þetta er talið, að jafngilti 19 millj. kr. bættri aðstöðu fyrir hraðfrystihúsin, en 11 millj. kr. fyrir framleiðendur saltfisks og skreiðar. í sjötta lagi var svo ákveðin hækkun á framlagi ríkissjóðs til fiskveiðasjóðs í helming á móti því, sem sjóðurinn fær af útflutningsgjaldi. Tekna vegna þessa ráðstafana var á s.l. ári aflað með hækkun á söluskatti úr 3% í 51/2%, en heildarupphæðin, sem afla þurfti ríkissjóði til þess að standa undir þessum ráðstöfunum, var áætluð á s.l.. ári 128 millj. kr. alls. Við afgreiðslu fjárl. fyrir yfirstandandi ár var ríkisstyrkur vegna framleiðniaukningar, 43 millj. kr., felldur niður og sömuleiðis uppbæturnar á ferskfiskverðið, sem námu skv. áætlun s.1. ár 52.5 millj. kr., en önnur atriði í lögum nr. 1 frá 1964, er snerta aðstoð við sjávarútveginn, hafa haldizt, þó þannig, að fiskleit í þágu togara mun nú vera innifalin í liðnum: Til fiskleitar, síldarrannsókna og veiðitilrauna, sem hækkaði við afgreiðslu fjárl. þessa árs um 8.5 millj. kr. Framlagið til fiskveiðasjóðs nemur vegna laganna í fyrra á þessu ári 31.6 millj. kr., en til aflatryggingasjóðs til styrktar togurum hefur lækkað úr 51 millj. kr. í 40 millj. kr., vegna þess að færri togarar eru nú gerðir út en var á s.1. ári. Lækkun útflutningsgjalda á saltfiski, skreið, freðfiski o.fl. kemur framleiðendum að sjálfsögu til góða áframhaldandi eins og s.l. ár. Þessu til viðbótar má geta þess, að vextir voru lækkaðir í byrjun þessa árs, og fyrir dyrum stendur að lækka tolla á vélum í þágu útflutningsframleiðslunnar. Og loks er þess að geta, að farmgjaldalækkun hefur átt sér stað, sem kemur framleiðendum einnig til góða. Jafnframt hafa mörg frystihús bætt vinnuaðstöðu og gert ýmsar endurbætur, sem stuðla að hagkvæmari rekstri. Þetta, sem ég nú hef nefnt, er þó ekki talið nægilegt til að vega á móti brottfalli framlags til framleiðniaukningar og niðurfellingu á fiskuppbótum úr fjárlögum, sem ég gat um áðan, ekki sízt þegar þar við bætast þegar orðnar og væntanlegar kauphækkanir og fiskverðshækkun sú, sem talin var óhjákvæmileg í byrjun þessa árs. Nokkur hækkun á útflutningsverði sjávarafurða kemur að vísu einnig þar á móti, en skemmst af að segja var niðurstaða yfirnefndar verðlagsráðs sjávarútvegsins í janúarmánuði s.1. sú, að aðstoð ríkissjóðs þyrfti að koma til, til þess að hægt væri að hækka fiskverðið um 51/2% og greiða 25 aura uppbót á hvert kg af fiski veiddum á línu. Þetta hvort tveggja er talið að kosti ríkissjóð 55 millj. kr. á þessu ári, og byggist niðurstaða yfirnefndar á því, að ríkissjóður leggi fram það fé, sem með þessu frv. er lagt til. En ákvarðanirnar um þau fjárútlát er að finna í 1, og 2. gr. frv. Skv. 3. gr. þess er eingöngu um að ræða hliðstætt ákvæði og var í ákvæðum til bráðabirgða í lögum nr. 1 frá 1964, varðandi úthlutun til togara úr aflatryggingasjóði, þ.e. að úthlutunin vegna aflabrests 1964 miðist við úthaldstíma togaranna það ár. Þessi till. er skv. eindreginni ósk samtaka togaraeigenda. Þegar yfirnefnd verðlagsráðs sjávarútvegsins kvað upp úrskurð sinn um fiskverðið, m.a. á grundvelli þessa, sem ég nú hef rakið, var ekki um þá ákvörðun fullt samkomulag og voru fulltrúar fiskkaupenda í nefndinni ósamþykkir úrskurðinum, en fulltrúar fiskseljenda, þ.e. sjómanna og útvegsmanna, stóðu að úrskurðinum. Hefur þannig náðst víðtækari samstaða í þessu efni, en raun varð á s.1. ár og sýnir þetta m.a., að breyting sú, sem Alþ. gerði fyrr í vetur á lögunum um verðlagsráð sjávarútvegsins, hefur verið til bóta, þó að æskilegt væri, að allir aðilar gætu náð fullri samstöðu í þessu efni. En hvað um það, fiskkaupendur hafa ekki talið, að nógu langt væri gengið til móts við óskir þeirra með þeim stuðningi, sem veita á sjávarútveginum skv. þessu frv. og einkum mun vera talin þörf á, að aðstaða skreiðarframleiðenda verði bætt. Mun það mál verða tekið til velviljaðrar athugunar, að því er mér hefur verið tjáð, en naumast er hægt að tengja það afgreiðslu þessa frv., enda margt óljóst enn þá um markaðshorfur fyrir skreið. Sjútvn. kynnti sér nokkur atriði varðandi framkvæmd laganna frá í fyrra, einkum að því er varðar úthlutun til togara úr aflatryggingasjóði og skiptingu framleiðniaukningarfjár til frystihúsanna. Heimildin til að miða úthlutunina til togaranna við úthaldstímann var notuð. Varðandi síðara atriðið kom í ljós, að skiptingin hefur miðazt við framleiðsluverðmæti frystra sjávarafurða 1963, annars vegar og hins vegar við það, að húsin hefðu gert ráðstafanir til eða framkvæmt endurbætur, sem stuðluðu að hagkvæmari rekstri. Framleiðsluverðmætið mun þó hafa ráðið mestu um úthlutunina og þá verið meðtalið framleiðsluverðmæti frystra síldarafurða. Má segja, að s.1. ár hafi þetta verið eðlilegt, þar sem veittar voru 521/2 millj. kr. til að hækka verð á bolfiski sérstaklega. Nú er hins vegar um eina upphæð að ræða skv. 2. gr. frv., sem beinlínis er tengd því verði á bolfiski, sem yfirnefnd verðlagsráðsins úrskurðaði að þessu sinni og þess vegna er það mín skoðun og að ég hygg fleiri nefndarmanna, að þeim 33 millj. kr., sem um getur í 2. gr. frv., eigi nú eingöngu að skipta með hliðsjón af framleiðslu frystihúsanna á bolfiskflökum. Frv. hefur ekki inni að halda beinar till. um tekjuöflun til að standa undir þeim útgjöldum, sem því fylgja, ef að lögum verður. En í grg. er frá því skýrt, að ætlunin sé að skera niður önnur útgjöld ríkissjóðs til þess að mæta á þann hátt þeirri útgjaldaaukningu, sem verður skv. frv. og er þeim niðurskurði jafnframt ætlað að standa undir fleiri útgjöldum ríkissjóðs, sem til hafa fallið, eftir að afgreiðslu fjárl. lauk. Að sjálfsögðu er þessi leið umdeilanleg. En þar sem svo er að sjá, að nokkuð víðtæk samstaða sé meðal hv. þdm. um efnisatriði frv., skal ég ekki hefja hér rökræður um þetta efni. Þó verð ég að segja, að ef menn telja niðurskurðarleiðina með öllu ófæra, þá þurfa þeir hinir sömu að benda á aðrar leiðir til fjáröflunar, því að naumast er til verri blekking en sú að samþykkja útgjöld úr ríkissjóði, án þess um leið að tryggja það, að hægt sé að standa við slíkar skuldbindingar. Ég legg svo til, fyrir hönd meiri hl. sjútvn., herra forseti, að frv. verði samþ. óbreytt og að því verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið hér, var fjhn. ekki sammála um afgreiðslu málsins. Meirihl. n. vill samþykkja frv. óbreytt, en ég tel rétt að gera á því nokkrar breytingar og flyt fjórar brtt. við frv. á þskj. 394. Vil ég nú í stuttu máli gera grein fyrir þessum brtt. mínum. 1. brtt. mín er við 2. gr. frv., en í henni er lagt til, að 33 millj. kr. verði varið á árinu 1965 til framleiðniaukningar frystihúsa og annarra endurbóta á framleiðslu frystra fiskafurða. Þessu legg ég til að verði breytt þannig, að þessari upphæð verði varið til framleiðniaukningar í fiskiðnaði og til annarra endurbóta í framleiðslu fiskafurða. Eins og menn veita athygli, legg ég til, að þessari upphæð verði varið til allra greina fiskframleiðslunnar jafnt, en ekki aðeins til hraðfrystiiðnaðarins, eins og gert er ráð fyrir í frv. Mér þykir engin ástæða til þess, að verið sé að greiða sérstaka styrki til hraðfrystihúsanna einna vegna þeirra framleiðslu, en skilja eftir þá framleiðendur, sem framleiða saltfisk, skreið og aðrar fiskafurðir úr því hráefni, sem þessir aðilar verða að kaupa á nákvæmlega sama verði og þeir, sem framleiða hraðfrysta fiskinn. Það hafa komið fram umkvartanir frá þessum aðilum, sem sérstaklega verka fisk í salt og skreið, og ég fyrir mitt leyti er ekki í neinum vafa um það, að ef á að fara að gera hér upp á milli, þá er aðstaða þeirra, sem verka fisk í skreið, núna veikust og mun veikari en hinna, sem verka fisk í hraðfrystingu. Till. mín beinist því að því, að þessum styrk verði varið til allra þessara fiskverkunaraðferða jafnt, en ekki ein tekin út úr eins og lagt er til í frv. 2. brtt. mín, sem einnig er við 2. gr., er þannig, með leyfi hæstv. forseta, að við greinina bætist: „f reglunum skal ákveðið, að þær fiskframleiðslustöðvar, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu, njóti hlutfallslega hærri styrks en hinar, sem betri aðstöðu hafa.“ Ég vil, að á það sé lögð áherzla, að í þeim reglum, sem sjútvmrh. á að setja um skiptingu þessarar fjárhæðar eða þessa styrks, sé það alveg skýlaus meining Alþ., að ráðstafanir verði gerðar til þess, að styrkurinn renni fyrst og fremst til þeirra, sem þurfa mest á styrknum að halda eða hafa lakasta rekstraraðstöðu. Ég tel rangt með slíka fjárhæð sem þessa, sem er að sjálfsögðu ekki nema tiltölulega lítill hluti af heildarframleiðslukostnaðinum, að haga framkvæmdinni eins og nú hefur verið gert, að fjárhæðin renni svo að segja öll til þeirra aðila, sem enginn vafi getur leikið á að hafa rekið með hagnaði, en þannig hefur þetta verið. Stærstu frystihúsin, sem hafa mest hráefni til þess að vinna úr og m.a. hafa haft þá sérstöðu að geta unnið úr miklu af síld, þar sem rekstrarafkoman er almennt talin betri, fá meginhlutann af þessari styrkupphæð. Ég tel þetta rangt og legg því til, að það verði skýrt tekið fram, að í reglunum, sem fara á eftir í þessum efnum, verði ákveðið, að þessi upphæð skuli fyrst og fremst renna til þeirra, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu. 3. brtt. mín er við 3. gr. frv., en hún fjallar um bætur til togaranna. Þar legg ég til, að tekið verði tillit til þess við úthlutun á styrk til togaranna, hvort þeir hafi verið gerðir út fyrir innlendan markað eða fyrir erlendan markað. Ég álít, að styrkurinn, miðað við úthaldstíma, eigi að verða helmingi meiri fyrir þann tíma, sem skipin hafa verið gerð út fyrir innlendan markað, heldur en fyrir þann tíma, sem þau hafa verið gerð út fyrir erlendan markað. 4. brtt. mín, sem einnig er við 3. gr., er um, að tekið verði upp sérstakt ákvæði til bráðabirgða, þess efnis, að ríkisstj. skipi 5 manna nefnd, strax eftir að lög þessi hafa verið samþykkt, til þess að gera till. til Alþingis um nauðsynlegar ráðstafanir til þess að koma togaraútgerð landsmanna á rekstrarhæfan grundvöll. Ég álít, að það sé ekki við það unandi að greiða marga tugi millj. kr. í beina rekstrarstyrki og það eftir þeim reglum, sem nú er gert til togaraútgerðarinnar í landinu, án þess að Alþingi láti rannsaka rekstrarvandamál togaranna sérstaklega og geri tilraunir til þess að skapa togaraútgerðinni í landinu betri rekstraraðstöðu en nú er. Þetta eru sem sagt megintill., sem ég legg til að samþykktar verði við þetta frv. Ég ræddi nokkuð um efni frv. og efnahagsmálin almennt við 1. umr. málsins og sé því ekki ástæðu til þess að fara út í neinar framhaldsumr, um það, en hef gert grein fyrir þeim brtt., sem ég flyt við frv. og legg áherzlu á að nái samþykki.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. sjútvn. á þskj. 387 með fyrirvara og sama hefur hv. 4. þm. Reykn. gert. Ég er því samþykkur, að ákveðinn verði sá stuðningur eða gerðar þær ráðstafanir í meginatriðum vegna sjávarútvegsirs, sem gert er ráð fyrir í frv., en fyrirvari minn er að öðrum þræði andmæli gegn þeirri tilkynningu, sem fram kemur frá hæstv. ríkisstj. í grg. frv. um 20% niðurskurð á framlögum til verklegra framkvæmda, en um það mál hefur verið allmikið rætt við 1. umr. þessa máls, en einnig veit fyrirvarinn að því, að ég vildi áskilja mér rétt, eins og fram kemur í nál., til þess að fylgja brtt. eða flytja brtt. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er nokkuð athyglisvert á ýmsan hátt. Það er m.a. talandi vitni þess, að uppbótakerfi er nú í gildi í sambandi við útflutningsframleiðsluna og ekki hefur tekizt að komast af án þess, þ.e.a.s. uppbótakerfis, eins og gert var ráð fyrir á sínum tíma. Í þessu frv. kemur það fram, að gert er ráð fyrir að framkvæma nú ýmsar hinar sömu aðferðir eins og framkvæmdar voru í þessum efnum fyrir nokkrum árum. Það er t.d. gert ráð fyrir að greiða togurum dagpeninga. Það er gert ráð fyrir almennum verðbótum og enn fremur nokkrum sérbótum samkv. 1. gr. frv. Um þetta ætla ég samt ekki að ræða nánar. En ég vil leyfa mér að minna á það, að á þeim tíma, þegar í gildi voru heildarlög um uppbætur í sjávarútvegi, var það eitt atriði í þeim lögum, að greiða skyldi úr sjóði þeim, sem starfaði að þessum málum, þ.e.a.s. útflutningssjóði, sérstakar uppbætur á smáfisk, á tilteknar fisktegundir og fisk veiddan á ýmsum tímum árs. Menn höfðu á þeim tíma lært það af reynslu, að þetta var nauðsynlegt. Það var nauðsynlegt vegna þeirra staða og vegna þeirra vinnslustöðva, sem voru þannig settar, að hráefni þeirra var sérstaklega dýrt í vinnslu. Og það hefur sýnt sig á þeim tíma, sem liðinn er, síðan þessi löggjöf var felld úr gildi, að það var ekki rétt að breyta hér til, að hlutaðeigandi staðir gátu ekki komizt af án þessara vinnsluuppbóta Nú þykir mér einsýnt, þegar það liggur fyrir að beita gömlu aðferðunum og að ekki verði komizt af án uppbótakerfisins, að þessi aðferð verði nú tekin upp á ný, a. m, k. að einhverju leyti. Við höfum rætt um þetta nokkrir þm., og ég vil leyfa mér ásamt hv. 3. þm. Vestf. (SE), hv. 2. þm. Austf. (HÁ) og hv. 1. þm. Austf. (EystJ) að flytja hér skriflega brtt. við frv. þess efnis. Ég skal geta þess, að við höfðum sent þessa till. í prentun fyrir nokkru, en henni hefur ekki verið útbýtt enn þá og þess vegna leyfi ég mér að flytja hana skriflega. En till. er þess efnis, að aftan við 2. gr. frv., sem fjallar um 33 millj. kr. framlag til framleiðniaukningar frystihúsa o.s.frv., komi ný mgr., svo hljóðandi: „Enn fremur leggur ríkissjóður fram árið 1965 10 millj. króna, er verja skal til þess að greiða vinnuslustöðvum, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu, vinnsluuppbætur á smáfisk, á tilteknar fisktegundir og fisk veiddan á vissum tímum árs eftir reglum, sem ráðuneytið setur að fengnum tillögum Fiskifélags íslands og Landssambands íslenzkra útvegsmanna.“ Það er að vísu svo, að þessi upphæð, sem gert er ráð fyrir að lögð verði fram, er ekki há. Hér er aðeins um 10 millj. að ræða. Ég ætla, að séruppbæturnar hafi síðasta árið, sem l. um útflutningssjóð voru framkvæmd, numið rúmlega 20 millj. kr. og þá var fiskverð miklu lægra en það er nú. En eigi að síður ætla ég, að það mundi muna nokkuð um þessa upphæð, ef hún væri aðallega greidd þeim vinnslustöðvum, sem hafa erfiða rekstraraðstöðu, eins og tekið er fram í brtt. Ég skal svo ekki hafa um þetta fleiri orð, en leyfi mér að afhenda hæstv. forseta hina skriflegu brtt. með ósk um, að hann leiti afbrigða fyrir henni.



Herra forseti. Það voru aðeins örfá orð í sambandi við þessa skriflegu brtt., sem hér hefur verið flutt. Mér sýnist, að á þessari till. sé nokkur galli, þar sem gert er ráð fyrir því, að þær sérstöku fiskuppbætur, sem reiknað er með að greiða samkvæmt þessari till., eigi að renna til fiskvinnslustöðva. En þess verður að gæta, að það er þegar búið að ákveða fiskverðið nú og það er búið að ákveða einmitt verðið á smáfiskinum, ég vil segja óheyrilega lágt gagnvart þeim mönnum, sem selja fiskvinnslustöðvunum þennan smáfisk. Ég fyrir mitt leyti væri samþykkur þessari till., ef hér væri um það að ræða að verja 10 millj. kr. til verðhækkunar á smáfiski handa þeim, sem framleiða hann, því að þeir þurfa virkilega á því að halda. Framkvæmdin hefur verið sú, að verð á smáfiski hefur alltaf verið að lækka í hlutfalli við stóran fisk og sem sagt vegna þess, að smáfiskuppbæturnar voru á sínum tíma felldar niður, hefur þetta verið látið ganga út yfir þá aðila, sem veiða smáfiskinn einkum og sérstaklega. Ég vil þess vegna beina því til þeirra, sem flytja þessa till., hvort það sé ekki ástæða fyrir þá til þess a.m.k. að draga hana aftur til 3. umr. og kanna þetta nokkru nánar. Ég mun ekki geta greitt þessari till. atkv. í því formi, sem hún er, því að ég sé enga ástæðu til þess, eins og nú er komið, að fara að greiða vinnslustöðvunum þessar smáfiskuppþætur, þegar búið er að ákveða fiskverðið til þeirra eins og gert hefur verið.



Herra forseti. .Ég vil nú, auk þess sem hv. 5. þm. Austf. (LJós) fann fram kominni skriflegri brtt. til foráttu, bæta því við, að það er á henni einn megingalli og hann er sá, að það fylgir henni engin tillaga eða ábending um það, hvaðan eigi að taka þessar 10 millj. Það er út af fyrir sig alveg nægileg ástæða til þess, að ég fyrir mitt leyti er algerlega á móti till. Hitt er svo annað mál, að á sínum tíma, þegar smáfiskuppbæturnar svokölluðu voru greiddar, voru á því margar hliðar og ég held, að ókostirnir við smáfiskuppbæturnar hafi verið það margir, að það sé ekki vert að fara inn á þá braut á ný, svo að ég segi ekki meira um það mál. Ég vil aðeins með þessum orðum lýsa yfir andstöðu minni gegn fram kominni tillögu.



Herra forseti. Það er misskilningur hjá hv. frsm. sjútvn., að það sé ekki tekið fram í hinni skriflegu brtt., hvaðan þessar 10 millj. eigi að koma, sem gert er ráð fyrir að verja til séruppbóta. Það er skýrum orðum sagt í till., að þær eigi að koma úr ríkissjóði.  Ég skal svo ekki hafa um þetta miklu fleiri orð. En ég held út af því, sem hv. 5. þm. Austf. sagði, að við vitum það báðir jafnvel, að rekstraraðstaða vinnslustöðva er mjög ólík víðs vegar um landið eftir því, hvernig aðstaða þeirra er og m.a. vegna þess, hvernig það hráefni er, sem þær fá til vinnslu. Að öðru leyti má heita, að þessi till. sé á sama hátt orðuð, a.m.k. að því er máli skiptir og hann orðaði sínar till. á sínum tíma um þetta efni, þegar hann var ráðh. sjávarútvegsmála.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft frv. til læknaskipunarlaga til meðferðar á nokkrum fundum sínum. N. bárust nokkur erindi í sambandi við þetta mál frá Alþýðusambandi Norðurlands, hreppsnefnd Raufarhafnarhrepps og ýmsum félagasamtökum þar á staðnum, enn fremur frá hreppsnefnd Suðureyrarhrepps og frá hreppsnefnd Árneshrepps og sömuleiðis frá stjórn Læknafélags Norðvesturlands. Eins og fram kom við 1. umr. málsins hér í hv. d., komu fram nokkrar aths. við þetta frv., sérstaklega í sambandi við það að leggja niður nokkur læknishéruð og tók n. það til mjög ýtarlegrar athugunar og varð sammála um að leggja til, að 3 af þessum læknishéruðum, Suðureyrarlæknishérað, Bakkagerðislæknishérað og Raufarhafnarlæknishérað, yrðu tekin inn í 1. gr. aftur og felld niður úr ákvæðum til bráðabirgða. Áður en n. afgreiddi málið, hafði dómsmrh. lagt fram brtt. við frv. þess efnis, að Suðureyrarlæknishérað yrði tekið aftur inn í og mælir n. með samþykkt þeirrar tillögu. Í sambandi við þessi 3 læknishéruð þykir mér rétt að geta þess, að í Suðureyrarlæknishéraði hefur orðið nokkur fjölgun íbúa, frá því að þar var stofnað læknishérað, en þessi tvö læknishéruð, Suðureyrarhérað og Raufarhafnarhérað, voru gerð að sérstökum læknishéruðum með lögum frá 1955 og var Suðureyrarlæknishérað auglýst til umsóknar 15. ágúst 1957 til veitingar frá 1. jan. 1958 og var læknir settur í héraðið frá þeim tíma, og sat sá læknir til 4. okt. 1963. Síðan hafa tveir læknakandidatar gegnt héraðinu stuttan tíma, og nú frá 15. júní 1964 hefur héraðslæknirinn í Flateyrarlæknishéraði gegnt þessu héraði. Að vísu kom það fram við 1. umr. málsins, að þegar þetta læknishérað var gert að sjálfstæðu héraði, brugðu íbúar héraðsins mjög fljótt við og reistu mjög myndarlegan læknisbústað og sjúkraskýli og allt bendir því til þess, að með þeim breytingum, sem nú eru gerðar á frv. til læknaskipunarlaga, eru meiri möguleikar á því, að þetta hérað fái lækni aftur, heldur en verið hafa að undanförnu. Líkt má segja um Raufarhafnarhérað. Þar voru íbúar á árinu 1960 472 og 1964 479. Læknir var fyrst skipaður í því héraði 1. jan. 1958, en þá voru íbúar 457, og var hann til 1. júlí 1961. Bakkagerðishérað hefur mikla sérstöðu. Það er einangrað hérað og þar er mjög svipuð íbúatala og var, meðan Borgarfjarðarhreppur var einn í læknishéraðinu. 1955 var þar 351 íbúi og 1964 331. Nefndin ræddi þessi mál við heilbrmrh. og sömuleiðis hefur n. eða fulltrúi frá n. rætt við landlækni og aðra þá, sem stóðu að samningu frv. til læknaskipunarlaga og er fullt samkomulag um þessar breytingar allar. Eins og sjá má af brtt., eru tekin inn í ákvæði til bráðabirgða tvö læknishéruð, og eru það Djúpavíkurhérað og Flateyjarlæknishérað. Djúpavíkurhérað var 1943 með 535 íbúa, en 1964 eru íbúar þar 267. Frá 1. apríl 1943 hefur enginn læknir verið skipaður í það hérað, en það hét þá Reykjarfjarðarhérað,og fram til ársins 1950 voru af og til, einkum að sumarlagi, settir læknar og læknakandidatar eða læknastúdentar til að gegna héraðinu, en að öðru leyti var því gegnt af Hólmavíkurlækni. N. lítur svo á, að með því að taka inn í ákvæði til bráðabirgða þetta hérað ásamt Flateyjarlæknishéraði, en þar eru ekki eftir nema 119 íbúar, verða þessi héruð auglýst þrisvar sinnum með hinum nýju launakjörum, sem um ræðir í sambandi við 20 önnur læknishéruð. Það er skoðun flestra nm., að það séu fremur litlar eða engar líkur til þess, að fastur læknir fáist í svo fámenn héruð sem þessi. Hins vegar þykir sjálfsagt að verða við óskum íbúa Djúpavíkurlæknishéraðs að leggja það ekki niður, fyrr en reynt sé til hlítar, hvort læknir fáist til þess að gegna þessu héraði. Brtt. n. fela í sér þetta helzt, að þessi þrjú héruð eru aftur tekin inn í 1. gr., héruðin, sem ég nefndi áðan: Suðureyrarhérað, Raufarhafnarhérað og Bakkagerðishérað og svo aftur þessi tvö inn í ákvæði til bráðabirgða og svo nokkrar leiðréttingar í samræmi við þetta. M.a. höfum við tekið inn þá breytingu, að Flateyjarlæknishérað sameinist Reykhólalæknishéraði, en íbúar Flateyjarhrepps hafi aftur rétt til þess að sækja til Stykkishólmslæknis, eftir því sem þeir óska hverju sinni. Í sambandi við 1. mgr. 6. gr. var í frv. upprunalega gert ráð fyrir 17 læknishéruðum, sem nytu þessara hlunninda, en nú hefur þeim með brtt. n. verið fjölgað um 3 eða í 20 héruð, en eftir sem áður er óbreytt um 5 ótiltekin læknishéruð, sem kæmu til með að njóta þessara hlunninda, ef nauðsyn er talin bera til. Þá hefur n. einnig flutt till. um það við 7. gr., að í stað þess, að heimilt er að ráða lækna til viðbótar, eins og segir í gr., komi: 8. með tilliti til þess, að þessum hlunnindalæknishéruðum er fjölgað um 3. Að öðru leyti skýra brtt. n. sig sjálfar og þarf ég ekki að hafa um það fleiri orð. Við 1. umr. þessa frv. hér í hv. þd. beindust umr. þm. að verulegu leyti um fækkun læknishéraða, en minna um þær miklu umbætur, sem frv. felur í sér. Þrátt fyrir að fjölgun hefur orðið í læknastétt landsins, hefur skortur á héraðslæknum orðið tilfinnanlegri með hverju árinu sem líður og hefur það fyrst og fremst gengið út yfir þau læknishéruð, sem fámennust eru og búa við lakastar samgöngur. Á s.l. hausti hafði enginn umsækjandi fengizt í 16 læknishéruð, og voru 7 þeirra læknislaus, en gegnt af nágrannalæknum, en 9 er gegnt af læknakandidötum til bráðabirgða. Fólk, sem býr í þessum héruðum, finnur átakanlega til þess öryggisleysis, sem því er samfara að hafa ekki lækni. Með þessu frv. er farið inn á nýjar brautir með því að hækka verulega laun héraðslækna í fámennustu héruðunum á þann hátt, að í 20 tilteknum læknishéruðum og ef nauðsyn krefur í 5 öðrum ótilteknum héruðum skal greiða héraðslækni staðaruppbót á laun, er nemi hálfum launum í hlutaðeigandi læknishéraði. Þá er ákvæði um námsleyfi fyrir héraðslækna, sem gegnt hafa héraðslæknisembætti í einhverju áður greindra 20 læknishéraða í 5 ár samfleytt, eins árs frí með fullum launum til framhaldsnáms erlendis eða hérlendis án skuldbindingar um áframhaldandi héraðslæknisþjónustu og greiðslu fargjaldskostnaðar fyrir sig og fjölskyldu sína til þess lands, er hann hyggst stunda nám í, hvort sem það er í Evrópu eða Norður–Ameríku og sömuleiðis með greiðslu á fargjaldakostnaði til baka, ef hann skuldbindur sig til þess að gegna héraðslæknisþjónustu áfram. Með þessum miklu launahækkunum og fríðindum er þess að vænta, að læknar fáist frekar til þessara héraða, sem erfiðast hefur reynzt að fá lækna til. Hins vegar er því ekki að leyna, að margvíslegar aðrar ástæður liggja til grundvallar því hversu erfitt er að fá lækna til að sækja um héraðslæknisstörf í dreifbýlinu. Þá eru í frv. nokkur önnur nýmæli frá gildandi l., sem fela í sér aukin hlunnindi til héraðslækna almennt, eins og stofnun bifreiðalánasjóðs héraðslækna og enn fremur að veita læknanemum, sem staðizt hafa fyrsta hluta embættisprófs, ríkislán gegn skuldbindingu um þjónustu í héraði að námi loknu. Hæstv. heilbrmrh. og ríkisstj, í heild hafa með þessu frv. sýnt áhuga og góðan vilja til að bæta úr alvarlegu ástandi í læknamálum dreifbýlisins, sem allir hljóta að fagna. Hins vegar má segja, að fleira þurfi að koma til, og vil ég sérstaklega minna á, að efla þarf læknisvitjanasjóð og vænti ég þess, að hæstv. heilbrmrh. láti hraða endurskoðun þeirra laga. Eins og ég hef nú skýrt frá þessum brtt., hefur það orðið að samkomulagi í n. að leggja þær hér fram og voru allir nm. mættir og skrifuðu undir nál. og hygg ég, að flestir megi mjög vel við una þessa afgreiðslu málsins, þegar við hugsum til þeirra umr., sem áttu sér stað við 1. umr. í þessari hv. deild.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli. Mér er kunnugt um, að hún hefur fjallað af samvizkusemi um málið og ýtarlega. Hún hefur gert ýmsar leiðréttingar á frv. til bóta og flutt brtt. einnig, sem eru til bóta. Þær hef ég allar kynnt mér og get fallizt á þær og sumar reyndar einnig fluttar í samráði við mig. Um brtt., sem ég flyt á þskj. 342 um Suðureyrarhérað, er það ljóst, eins og fram kemur í grg. n., að hún hefði tekið þá brtt. upp líka. Það atvikaðist nú þannig, að ég flutti þessa brtt. fljótlega, því að mér fannst, að eftir atvikum væri það eðlilegra, sem fram kom hér í umr. og reyndar annars staðar frá, að láta þetta hérað halda áfram enn um sinn og sjá, hvort ekki tekst svo til, að þar verði læknir skipaður. Fyrrv. héraðslæknir, sem nú er staddur í Svíþjóð, skrifaði mér ýtarlegt bréf um þetta mál, hógvært og greindarlegt og það var bæði það og ýmsar fleiri ástæður, sem ollu því, að ég flutti þessa brtt., en um hana er víst enginn ágreiningur. Ég lét í ljós við 1. umr. málsins, að ég væri ekki alls kostar ánægður með, hvernig þessu frv. var tekið. .Ég ætla nú ekki að víkja að því og allra sízt að erfa það. Það eru víst álög á okkur þm. öllum að misskilja stundum hverjir aðra að ástæðu litlu. Mér þykir hins vegar mjög vænt um, að það sér nú hilla undir það, að þetta mál geti fengið góða afgreiðslu með sameiginlegri afstöðu þm. á þessu þingi og það þykir mér mjög vænt um, en þó miklu vænna um hitt, ef það mætti leiða til úrbóta á því mikla vandamáli, sem því er ætlað að einhverju leyti og að sem mestu leyti að leysa.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að leggja fram brtt. á þskj. 380 við 13. gr. þessa frv. Í 13. gr. er gert ráð fyrir að, að uppfylltum sérstöðum skilyrðum megi veita á ári hverju læknastúdentum ríkislán til náms gegn skuldbindingu um læknisþjónustu í héraði að loknu námi. Í minni brtt. felst, að heimilt skuli að veita á ári hverju læknastúdentum námslaun, er nægi þeim til lífsframfæris, meðan þeir stunda nám í læknadeild, gegn skuldbindingu um læknisþjónustu í héraði að loknu námi. Nánari ákvæði um þetta skulu sett í reglugerð, svo sé og heimilt, ef þörf þykir, að hafa ákvæði til þess að tryggja á sama hátt sjúkrasamlagslækna. Ég held, að það hafi komið mjög greinilega í ljós í sambandi við allt það vandamál, sem læknaþjónustan í dreifbýlinu er, að það, sem fyrst og fremst þurfi að gera í þessum efnum auk þeirra umbóta, sem verið er að gera með þessu frv., betri launa fyrir læknana og ýmis fríðindi, sem þeir fá, þegar þeir eru í dreifbýlinu, þurfi að tryggja, að meira af læknastúdentum geti útskrifazt, sem vilji taka að sér slíka þjónustu. Núna mun það vera svo, að maður, sem leggur fyrir sig að verða læknir og byrjar hér að nema og ef hann verður að taka allt að láni, vegna þess að hans efnahagur sé þannig, að hann eigi ekki svo ríka foreldra að, að þeir geti kostað hann allan tímann og ef hann getur fengið slík lán, sem er mjög erfitt, vegna þess að við vitum um, að það er mjög margt af mjög efnilegum læknanemum, sem verður að hætta læknanámi af fjárhagslegum ástæðum, þó að þeir vildu helzt rækja það nám, - en ef hann getur fengið lán til þess að ljúka við þetta, verða hans skuldir almennt að loknu námi frá 600 þús. kr. upp í 1 millj., ef hann t.d. fer eitthvað út á eftir til þess að reyna að fullnuma sig, þannig að bara t.d. vextir af slíkum fjárupphæðum eru strax orðnir stórfé, þegar farið er að reikna út laun á eftir og á að taka tillit til slíks. Ég held þess vegna, að það sé um að gera fyrir þjóðfélagið, að svo miklu leyti sem það ætlar að hafa þessa lækna sem fastráðna starfsmenn sína og ekki bara hafa þá í „bisness“ svo að segja, þá sé alveg nauðsynlegt, að þjóðfélagið taki upp þann hátt að launa slíka menn frá upphafi, láta þá fá námslaun, á meðan þeir eru í háskólanum. Það mundi vissulega þýða um leið, að þjóðfélagið gerði ýmsar sterkari kröfur til þeirra. En ég held, að það sé ekkert að því. Og þegar ég segi þarna, meðan þeir stunda nám í læknadeildinni, á ég við, að þeir fái full námslaun allan veturinn, - allan tímann, sem þeir stunda námið, fái þeir full námslaun, sem þeir geti lifað af, þeir verði starfsmenn ríkisins strax frá upphafi og séu það áfram. Og ég er alveg viss um, að þetta mundi hjálpa stórlega til þess að fá efnilega og unga menn til þess ekki aðeins að byrja á læknanáminu, heldur halda áfram við það og sinna því. Ég minntist á við 1. umr. þessa máls, að næst á eftir því að leysa vandamál fólksins í dreifbýlinu og skapa því lífsmöguleika með því að tryggja því lækna stöndum við frammi fyrir því vandamáli nú, að í þéttbýlinu eru að verða vandkvæði á því að fá sjúkrasamlagslækna. Það eykst í sífellu sá háttur, að læknarnir temji sér einhverjar sérlækningar, hætti sem sjúkrasamlagslæknar, stundi síðan sín læknisstörf á grundvelli ávísana frá sjúkrasamlagslæknunum. Ég er ekki að hafa á móti því, að menn verði sérfræðingar, og vissulega þarf þess með, en það er alveg ófært, að ástandið sé að verða þannig, að menn geti varla fengið sjúkrasamlagslækna, það sé yfirleitt ekki að verða neitt úrval um slíkt, þannig að fjölgun sjúkrasamlagslækna í þéttbýlinu er að verða nauðsyn, ekki önnur eins lífsnauðsyn og læknavistin í dreifbýlinu, sem er spursmál um lífsöryggi fyrir það fólk, sem þar er, slíkt ægilegt vandamál er þetta náttúrlega ekki í þéttbýlinu. En þess vegna hef ég bætt þarna aftan við þessa till. því, að ráðh. væri heimilt að setja líka inn í reglugerðina ákvæði um að tryggja á sama hátt sjúkrasamlagslækna. Það væru sem sé ekki aðeins samningar við menn um að verða læknar í dreifbýlinu, heldur mætti líka og með einhverjum öðrum hætti semja við þá um, að þeir tækju að sér og ættu að verða sjúkrasamlagslæknar. Nú hafa sumir sagt: Er ekki verið að hneppa menn í ævilangan þrældóm með því að semja við þá um það, að þeir skuli taka að sér að vera embættismenn ríkisins, jafnvel helzt til æviloka eða þangað til þeir fái eftirlaun? Ég verð nú að segja, það er kannske ósköp gamaldags, að það hefði nú einhvern tíman ekki þótt vera slæm boð að bjóða upp á, þegar einn stúdent byrjar nám í háskóla, að hann geti tryggt sér að vera opinber embættismaður ævina út. Það var a.m.k. hér áður fyrr í okkar þjóðfélagi og þurfum við ekki að leita langt aftur til þess, að þegar menn fóru í háskóla til þess að nema, voru menn í fyrsta lagi algerlega óvissir um það að fá nokkuð að gera á eftir og urðu máske oft og tíðum að hætta í miðju háskólanámi, vegna þess að þeir höfðu hvorki möguleika á því efnahagslega að halda áfram né nokkurt útlit fyrir að fá nokkurt starf á eftir, þannig að ef væri sagt við stúdenta nú, að þeir gætu fengið laun, á meðan þeir væru að nema og laun alla sína ævi sem fastir starfsmenn ríkisins og það góð laun, mundu það ekki hafa þótt slæm boð hér fyrrum. En hins vegar með tilliti til breyttra tíma og til þess að sýnast ekki allt of gamaldags í slíku álít ég, að það væri vel hægt, ef hæstv. ráðh. þætti þetta of harðvítugt, að bjóða mönnum upp á slík kostakjör sem áður hefðu þótt, væri vel hægt í reglugerð að gera ráð fyrir því, að ef nú slíkum læknanemum, eftir að þeir eru orðnir læknar og seinna meir snýst hugur og vilja fara í aðra hluti, sem vel getur komið fyrir, geti þeir fengið þessu þannig breytt, að þau námslaun, sem þeir hafa fengið greidd, skoðist að svo eða svo miklu leyti sem námslán, sem þeir þá borga og máske að litlu leyti sem styrkur. Það er samsvarandi háttur hafður á, þó að í miklu minni stíl sé, í sambandi við þau námslaun, sem nú eru greidd. En höfuð munurinn á þeim námslaunum, sem ég þarna tala um og þeim námslaunum, sem nú eru til, er að þetta er hugsað sem full námslaun, námslaun, sem nægja mönnum til lífsframfæris. Hins vegar fer því fjarri með þá styrki, sem núna eru veittir. Ég vildi þess vegna mjög mælast til þess, að þessi tilraun væri gerð. Það er líka fróðlegt að vita, hvernig hún gengi, hvað snertir fyrst og fremst þessa grein og það er fróðlegt að vita, hvað það gengi e.t.v. að prófa fleiri greinar síðar, þar sem okkur líka vantar menn. Ég held þess vegna, að hér, þar sem allir eru sammála um, að þörfin sé svo mikil, væri tilvalið að byrja með því að koma á fullum námslaunum með svona sérstökum skilyrðum. Ég mun gjarnan, ef nm. í hv. heilbr.- og félmn. álíta það æskilegra, taka þessa till. aftur til 3. umr., ef mönnum fyndist nauðsynlegt að geta athugað hana betur og vildu síður greiða atkv. um hana nú. Ég álít að öllu leyti, að það væri mjög heppilegt, að við tækjum upp á þessari nýjung einmitt í sambandi við þetta þýðingarmikla mál, sem hér er um að ræða.



Herra forseti. Brtt. þær, sem hv. heilbr.- og félmn. flytur, á þskj. 362, eru til mikilla bóta og þar er gengið að verulegu leyti til móts við þær óskir, sem komu fram hjá okkur hv. 5. þm. Vestf. í upphafi þessara umr. Er ég þakklátur hv. n. fyrir það, hve vel hún hefur tekið undir þessar óskir okkar. Í brtt. mínum eru tvær um Suðureyrar læknishérað, þ.e.a.s. 3. og 6. till. á því þskj., en þar sem hæstv. dómsmrh. hefur flutt um sama efni sams konar till. og hv. n. fallizt á þær, tek ég þær till. að sjálfsögðu aftur, þar sem það er þá orðið fullt samkomulag um það læknishérað. Þær breytingar hafa nú orðið í þessu máli, hvað snertir þau fimm læknishéruð, sem ætlazt var til að lögð yrðu niður, að nú á þó ekki að leggja niður nema tvö þeirra og þau ekki fyrr, en auglýsingar hafa engan árangur borið. Þetta eru miklar breytingar til bóta, þó að ég sé ekki að fullu ánægður með þær samt. Ég óskaði eftir því, að hv. n. féllist á að leggja ekkert af þessum 5 héruðum niður og væri ekki verið að draga þau í dilka, þar sem mjög svipað mætti segja um þau flest. En hún hefur samt dregið þau að því leyti í dilka, að tvö skulu lögð niður, ef auglýsingar bera ekki árangur. Ég flyt því till. um það á þessu þskj., 347, að Flateyjarhérað og Djúpavíkurhérað skuli áfram vera sjálfstæð læknishéruð, eins og ég óskaði eftir við 1. umr. þessa máls. Ég sé ekki, að það sé nokkur ávinningur af því að leggja þau niður, þótt með þessum fyrirvara sé, því að auðvitað geta ástæður svo breytzt síðar, að læknar kunni að fást í þessi héruð, þó að ekki séu horfur á því, eins og sakir standa. Og þó að læknar fáist nú ekki, þótt bætt hafi verið svo mjög launakjör læknanna, geta þær aðstæður skapazt og kannske óðar en varir, að þangað fáist læknar. En verði frv. samþ. með þessum breytingum, sem n. gerir ráð fyrir, kemur ekki til, að þangað komi læknar síðar, því að þá eru héruðin ekki lengur til, það hefur ekki borið neinn árangur, að þau hafi verið auglýst þrisvar sinnum. Ég geri mér því enn vonir um, að hv. d. geti fallizt á að skilja ekki þessi tvö læknishéruð þannig frá, heldur láti þau njóta hins sama og hin þrjú, sem nú er búið að ákveða, að skuli vera sjálfstæð héruð áfram. Ef svo fer, að hv. n. fellst á þessar till, mínar, mun ég við 3. umr. flytja till. um staðaruppbót til þeirra, en ég hef látið það bíða til að sjá úrslítin um þetta nú. Síðan þetta mál var til 1. umr., hefur Alþ. borizt bréf frá hreppsnefndinni í Árneshreppi, en sá hreppur er hið umtalaða Djúpavíkurlæknishérað. Þetta bréf er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Hæstv. Alþingi. Á fundi hreppsnefndar Árneshrepps 21. marz 1965 var rætt frv. það til læknaskipunarlaga, sem nú liggur fyrir Alþ. Hreppsnefndin leyfir sér hér með að mótmæla því, að Djúpavíkurlæknishérað verði lagt niður. Till. þessi kom fram á fundinum og var samþ. einróma. Með tilliti til þess, að ekki er enn komið á vegasamband við byggðarlagið og getur dregizt enn í nokkur ár, eftir því sem oss hafa borizt fréttir af um fjárframlag til vegarins og einnig vegna þess, að við sjáum ekki, að læknisþjónustan batni við sameiningu héraðsins við Hólmavikurhérað, leyfum vér oss í því sambandi að geta þess, að Hólmavíkurlæknir hefur á undanförnum árum komið hér í héraðið nokkrar ferðir á ári til heilsueftirlits og kostað þær ferðir sjálfur að öðru leyti en því, að sjúkrasamlagið hefur greitt honum eitthvert lítils háttar kaup fyrir tímann, sem fer í ferðina. Ef héraðið verður lagt niður, kemur læknirinn aðeins þegar kallað er, eins og venja er í læknishéruðum og verða þá viðkomandi sjúklingar að greiða allan kostnað við ferðirnar, sem oft eru mjög kostnaðarsamar. Einnig lítum við þannig á, að eftir að laun og kjör lækna hafa verið bætt, svo sem frv. gerir ráð fyrir, sé ekki vonlaust um, að ungum mönnum, langt komnum í læknisnámi, þyki gott að koma í tiltölulega létt hérað um tíma og fá sér góðar tekjur, geta jafnframt notað tímann til lestrar og hvíldar. Að lokum þetta: Þegar síldin fer aftur að veiðast á vestursvæðinu, verður það ofvaxið Hólmavíkurlækni að gegna hingað norður, ef starfræktar verða tvær síldarverksmiðjur með þeirri fólksfjölgun, er því fylgir. Við leggjum þess vegna til, að héraðið verði fyrst um sinn látið standa áfram, en landlækni falið að sjá um að auglýsa það til umsóknar með þeim kjörum, sem frv. gerir ráð fyrir. Virðingarfyllst, Kjörvogi, 23. marz 1965, f. h. hreppsnefndar Árneshrepps, Guðjón Magnússon.“ Samkv. þessu bréfi hefur hreppsnefndin tekið þetta til rækilegrar íhugunar og sér engan kost við það að leggja héraðið niður, en vill, að Hólmavíkurlækni verði falið að gegna læknisstörfum, meðan það er læknislaust. Hún bendir líka á þennan möguleika, sem ég hef oft talað um í þessu sambandi, að aðstæðurnar geta breytzt. T.d. ef svo vel tækist til, að aftur yrðu starfhæfar síldarverksmiðjurnar á Ingólfsfirði og Djúpavík, mundi það vera algerlega útilokað fyrir Hólmavíkurlækni að sinna þessu héraði. Þá er ég þakklátur fyrir það, að tekin hefur verið til greina sú bending frá mér um Flateyjarhérað, að það skuli tilheyra Reykhólahéraði, en ekki Stykkishólmshéraði, en þó jafnframt heimilað íbúunum að vitja læknis til Stykkishólms. Þetta er til verulegra bóta. 5. till. á þskj. 347, sem ég flyt, er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Nú verður læknishérað læknislaust um sinn, og hafa þá íbúar þess rétt til að vitja annars hvors þeirra tveggja héraðslækna, sem næstir eru og auðveldast er að ná til, eftir nánari fyrirmælum landlæknis.“ Þarna ætlast ég til, að sú regla sé tekin upp um hvaða læknishérað sem er, að íbúarnir geti sótt til næsta læknis, hver sem hann er, ef læknislaust er í héraði sjúklingsins. Þetta sýnist mér vera skynsamleg regla og eigi að gilda alls staðar, því að það getur víðar orðið læknislaust um sinn en í þeim héruðum, sem hér hafa verið gerð að umtalsefni. En sérstakka áherzlu legg ég þó á seinni hluta þessarar till., en þar segir svo: „Þegar svo stendur á,“ - þ.e. þegar hérað er læknislaust, - „greiðir ríkissjóður kostnað af læknisvitjun og sjúkraflutningi, að því leyti sem hann er ekki greiddur úr læknisvitjunarsjóði.“ Í vetur bar þetta mál á góma. Ég hreyfði því í sambandi við annað mál, að það væri sanngjarnt, að þar sem ríkissjóði spöruðust læknislaun, væru þau notuð til þess að greiða læknisvitjanakostnað hjá þeim, sem búa í læknislausum héruðum. Og ég man það, að hæstv. dómsmrh. tók þessu mjög vel. Hann taldi, að þetta gæti fyllilega komið til greina. Nú flyt ég þessa till. hér, að þetta verði gert, þegar læknislaust er hérað, fái sjúklingarnir þessa aðstoð, að ríkið greiði þennan kostnað, sem oft hefur orðið ótrúlega mikill og eiginlega alveg ofvaxið ýmsum sjúklingum að greiða hann, bæði að ná til læknis og eins að fá flutning til læknis í öðru héraði. Ég minnist í þessu sambandi atburðar, sem gerðist fyrir fáeinum dögum, þegar kona veiktist skyndilega vestur á Auðkúlu í Arnarfirði. Enginn vegur var fær til að ná til læknis. Það var reynt að fljúga þangað til þess að ná sjúklingnum og koma honum fljótt til læknis, og það reyndist ómögulegt. Það var bæði reynt með flugvél og þyrlu, og hvort tveggja varð árangurslaust. Þá var loks gripið til þess ráðs að ná í varðskip og sækja sjúklinginn og flytja hann til næsta læknis og þaðan á flugvöll, til þess að geta síðan flutt sjúklinginn til Reykjavíkur. Hvað halda menn, að þetta hafi kostað þessa fátæku sveitakonu, ef hún hefur orðið að borga það, eins og það raunverulega hefur kostað? Ég vil mælast til þess, að hv. heilbr.- og félmn. taki þessa till. til athugunar og í trausti þess, að hún geri það fyrir 3. umr., ætla ég að taka till. aftur til 3. umr. í þeirri von, að hv. n. athugi, hvort hún geti fallizt á hana.



Herra forseti. Þegar heilbr.- og félmn. fór að athuga frv. til læknaskipunarlaga, kom fljótt í ljós, að það var góður vilji fyrir hendi í n. um að strjúka nokkra þá megingalla af frv., sem orðið höfðu orsök til nokkurra umr. um málið við 1. umr. Það var strax augljóst, að það mundi vera hægt að fá samkomulag um að hverfa frá að leggja niður Suðureyrarlæknishérað, sömuleiðis Bakkagerðislæknishérað og Raufarhafnarlæknishérað. Að vísu hefði ég helzt kosið, að alveg hefði verið horfið frá því að leggja nokkurt læknishérað niður, því að ég sé í raun og veru ekki, að neitt verulegt vinnist með því. Það verður með þeim hætti, sem nú er lagður til, frestað aðgerðum í því efni og tilraunir gerðar til þess að fá lækna í þessi læknishéruð, sem lagt er til, að verði sameinuð nágrannalæknishéruðunum og ef tækist að fá lækna í þau, verður væntanlega horfið frá því að leggja þau niður. Hins vegar er þó dálítið dregið úr, að því er snertir Flateyjarlæknishérað. Það var í frv. gert ráð fyrir því, að íbúar Flateyjarlæknishéraðs skyldu eiga læknissókn til Stykkishólms, sem er þeim óhagkvæmara, en að eiga læknissókn til Reykhóla. Nú er þessu breytt þannig, að íbúar Flateyjarlæknishéraðs skulu eiga læknissókn til Reykhólalæknishéraðs, en jafnframt þó rétt til þess, þegar svo stæði á, að það þætti hagkvæmara, að sækja lækni til Stykkishólms. Ég held nú, úr því að ekki fékkst samkomulag um að hverfa alveg frá að leggja nokkurt læknishérað niður, sé þetta það eina, sem hægt var að gera fyrir íbúa læknishéraðs Flateyjarhrepps. Fari svo, eftir að þetta frv. hefur verið samþ., að auglýsingarnar í þrjú skipti beri þann árangur, að það fáist læknir í Flateyjarhérað, þó að enginn læknir hafi fengizt þangað um mjög langan tíma, er málið leyst og þá verður sem sé horfið frá að sameina þetta læknishérað Reykhólahéraði. En ef svo færi nú enn, þegar embættið væri auglýst með hinum breyttu og bættu kjörum, að enginn læknir fengist þangað, er spurningin, hvort íbúum Flateyjarlæknishéraðs er nokkur hagur í því, að það heiti áfram Flateyjarhérað. Sé ég ekki annað en þá séu þeir engu bættari. Hins vegar má gera sér miklu meiri vonir um það, að auglýsingarnar beri árangur, þegar læknir þar á að njóta þeirra fríðinda, sem nú eru fyrst borin fram, þ.e.a.s. að þriggja ára þjónustutími reiknist sem 5 ár, þeir fái kostaðar ferðir til framhaldsnáms o.s.frv., o.s.frv., sem í frv. felst. Tilraunin verður gerð og héraðið verður ekki sameinað nágrannalæknishéraði, nema því aðeins að enn, þrátt fyrir hin bættu kjör, fáist bangað enginn læknir. Og þá sé ég ekki, að þeirri tilraun afstaðinni, að það sé nein bót að því fyrir íbúa Flateyjarlæknishéraðs að heita sérstakt hérað, þá verður þetta fólk að fá þjónustu frá öðru hverju nágrannahéraðanna. Ég held því, að með þeirri breytingu, sem gerð hefur verið á frv. um þjónustu við íbúana í Flateyjarlæknishéraði, sé í raun og veru ekki mikill fengur að því, þó að það hefði fengizt í gegn með samkomulagi, að það væri sérstakur liður í 1. gr. frv. og héti áfram sérstakt læknishérað. Allt verður gert, sem hægt er, til þess að prófa það og fá úr því skorið, hvort læknir fæst þangað undir hinum nýju kjörum og fáist slíkur læknir, verður héraðið ekki lagt niður. Það er a.m.k. skilningur minn á frv., eins og frá því er nú gengið. Um Djúpavíkurlæknishérað vil ég aðeins segja það, að ég hefði líka kunnað betur við, að það hefði fengið að halda sínu sæti í 1. gr. læknaskipunarlaga, a.m.k. meðan svo stendur, að héraðið er ekki í akvegasambandi við það læknishérað, sem á að veita þjónustuna. En svo bráðan ber það ekki að undir neinum kringumstæðum, að Djúpavíkurhérað verði lagt niður, að þetta vegasamband verði ekki komið á áður, því vil ég a.m.k. treysta. Að öðru leyti er um þetta læknishérað að segja, að það verður reynt til þrautar og vafalaust höfð afskipti af því máli af hendi íbúanna sjálfra að reyna að bjarga sínu læknishéraði með því að hafa úti öll spjót um það að útvega þangað lækni með hinum bættu kjörum, einmitt þegar þeir vita, að ef þetta tekst ekki, vofir það yfir, að þeirra hérað verði lagt niður. Ég held því, að út á nálega eitt komi, hvort við hefðum fengið því framgengt að taka þessi tvö mjög svo fámennu héruð inn í 1. gr. eða sú skipan verði á þeirra málum, sem nú er lagt til, að þraut reyna, hvort læknir fáist til þjónustu í þessi héruð og þá tilraun má gera bæði af hendi heilbrigðisyfirvaldanna, landlæknis og heilbrigðisstjórnarinnar og einnig af hendi íbúanna og ég álít a.m.k., að það leggi fastar að íbúunum að sitja ekki aðgerðalausir með hendur í skauti, heldur gera eitthvað til þess að reyna að útvega lækni með hinum breyttu og bættu kjörum, með því að hafa þetta á þennan veg. Till., sem hér liggja fyrir á öðrum þskj. en á þskj. 362 frá heilbr.- og félmn., ég vil segja örfá orð um þær till. Till. á þskj. 362 eru allar ágreiningslausar frá n. og hafa stuðning allra nefndarmanna. Brtt. á þskj. 347 frá Sigurvin Einarssyni hafa nú nokkrar verið teknar aftur og verða því ekki til atkvgr. við þessa umr. Þær eru sumar samhljóða till. n., eins og t.d. að því er snertir Suðureyrarhérað og nokkur fleiri atriði eru samhljóða því, sem n. sjálf leggur til og þær till. voru að sjálfsögðu teknar aftur. Hinar till. eru um, að Djúpavíkurhérað og Flateyjarhérað verði tekin inn sem sérstakir liðir á 1. gr. og þannig ekki tekin nú ákvörðun um að samelna þau nágrannahéruðum. Um það er þá sem sé ágreiningur enn þá. Ég lýsti því hér, að ég hefði talið það æskilegast að fá þetta fram, en þar sem ég sé ekki, að með þeirri tilhögun, sem samkomulag gat orðið um, sé jafnvel séð fyrir högum þessa fólks, að því er snertir heilbrigðisþjónustu, þá sé ég ekki, að þetta sé mikið ágreiningsatriði, úr því sem komið er. En það er 5. liður brtt. á þskj. 347, sem hv. 3. þm. Vestf. gerði að umtalsefni og fór fram á við n., að hún athugaði betur, hvort hún gæti ekki fallizt á þá till. Ég þarf engan umhugsunarfrest um það fyrir mitt leyti. Ég tel, að það væri til verulegra bóta, að hægt væri að fá samþykkta 5. till. á þskj. 34, og ég mun, hvað sem mínir meðnm. sjá sér fært að gera í því efni, fylgja þeirri till. Ég tel hana til bóta einmitt fyrir hvert það hérað, sem fyrir því yrði, sem þar frá greinir. Ég tel, að það væri til bóta að fá hana samþykkta og vil vænta þess, að meðnm. mínir með þeim góða samkomulagsvilja, sem þeir hafa sýnt í þessum málum til lausnar þeim á hagfelldan hátt, þeir athugi það, hvort þeir geti ekki veitt þessari till. stuðning. Þá liggur hér einnig fyrir till. á þskj. 380 frá Einari Olgeirssyni, hv. 3. þm. Reykv. og hafði hann gert grein fyrir efni hennar við 1. umr. málsins, en hafði ekki lagt hana fram sem till., þegar við fjölluðum um málið í n. Hins vegar var mér það kunnugt í n., að um hana yrði ekki samkomulag. Þessi till. er um, að upp verði tekin námslaun til þess að örva það, að efnalitlir menn geti farið út í læknisnámið og við þannig getum e.t.v. dregið úr læknaskortinum með slíkri aðstoð, sem í námslaunum felst og lýsti ég stuðningi mínum við þá hugmynd við 1. umr. og endurtek það hér, að ég mun greiða þessari till. atkv. og tel, að það væri hyggilegt ráð að verða við þeim óskum um, að upp verði tekin námslaun einmitt við læknanám, eins og þar er gert ráð fyrir. Brtt. á 392 eru einnig frá n. í heild og eru nánast leiðréttingar, sem n. öll stendur að og hef ég þá ekki fleira um þetta mál að segja. En ég tel rétt, að n. komi saman til þess að athuga, hvort hún yrði samferða um stuðning við 5. töluliðinn á þskj. 347.



Herra forseti. Mig langar til að segja nokkur orð í tilefni af brtt. hv. 3. þm. Reykv., Einars Olgeirssonar, um námslaun til handa stúdentum í læknadeild. Ég hef áður látið í ljós við þessa umr., að ég er hv. þm. sammála um, að brýna nauðsyn beri til þess að bæta aðstöðu stúdenta við Háskóla Íslands og íslenzkra stúdenta við erlenda háskóla frá því, sem nú er. Og mig minnir, að ég hafi einnig látið þess getið, að gildandi lög um lánasjóð íslenzkra námsmanna frá 1961 eru í endurskoðun. Þeirri endurskoðun er að verða lokið og ég geri ráð fyrir því, að hægt verði að leggja fyrir hið háa Alþ. frv. að nýjum lögum um stuðning við íslenzka námsmenn heima og erlendis, þegar Alþ. kemur saman í haust. Ég efndi til þessarar endurskoðunar fyrir um það bil ári einmitt vegna þess, að ég taldi vera orðið tímabært að auka enn stuðning við íslenzka námsmenn heima og erlendis frá því, sem nú er. Og eitt af þeim atriðum, sem sérstaklega hefur þar verið um fjallað og tekið til úrlausnar er, með hverjum hætti bæta megi aðstöðu þeirra stúdenta, sem stunda læknisfræðinám við Háskóla Íslands, frá því, sem nú er. Í því sambandi vil ég aðeins undirstrika það, sem ég hef sagt áður við þessa umr., að ég tel það vera aukaatriði í þessu sambandi, hvort styrkurinn eða stuðningurinn við námsmennina er kallaður námslaun eða styrkur eða hann er í formi námslána. Aðalatriðið er, að stuðningurinn í því formi, sem honum er valið, sé nægjanlegur til þess að gera námsmönnum kleift að stunda það nám, hvort sem er heima eða erlendis, sem hugur þeirra stendur til og þjóðfélagið hefur fyllstu þörf fyrir. En í þessu sambandi langar mig til þess, að það komi fram, að ég er ekki alveg viss um, að hv. alþm., hvað þá almenningur, geri sér ljóst, hversu stuðningur við íslenzka stúdenta heima og erlendis hefur verið aukinn stórkostlega mikið á undanförnum árum og þess vegna held ég, að það sé gagnlegt, að ég geri hér örstutta grein fyrir því, hversu miklu fé hefur verið varið til námslána og styrkja undanfarin 15 ár og ég lesi yfirlit yfir það fé, sem varið hefur verið í þessu skyni, lengst af einungis skv. fjárveitingum á fjárl., en nú hin síðari ár, hin síðustu 5 ár, einnig af fé, sem bankakerfið hefur lánað lánasjóði íslenzkra námsmanna og hann síðan endurlánað með mjög hagstæðum kjörum til námsmanna. En áður en ég les þessa skýrslu, er rétt að geta aðalatriðanna í því kerfi, sem ríkir nú. Það má segja að áður, en núverandi stefna var tekin upp í lánamálum og styrkmálum íslenzkra námsmanna heima og erlendis, þá var styrkurinn eða lánin til hvers einstaks stúdents sáralitið, aðeins nokkur þúsund krónur á ári til hvers námsmanns. En með gildandi lögum, sem sett voru 1961, má segja, að alger bylting verði í opinberum stuðningi við námsmenn heima og erlendis. Nú er tilhögunin sú og hefur í rauninni verið mjög lengi, að stúdentar við Háskóla Íslands fá námslán, en yfirleitt ekki fyrr en eftir fjögurra missira nám í háskólanum. Námsmenn erlendis eru að því leyti betur settir, að þeir eiga kost á námsláni þegar á fyrsta námsári sínu erlendis, en þegar þeir hafa stundað nám í tvö ár, geta þeir einnig hlotið beinan fjárstyrk til námsins. Auk þess er úthlutað árlega sjö svonefndum „stórum styrkjum“ til stúdenta, hvort sem þeir stunda nám heima eða erlendis, milli 40 og 50 þús. kr. á nemanda og eru það fastir styrkir til þessara sjö nemenda í fimm ár. Þetta eru megindrættir kerfisins, sem nú gildir. Og þá er rétt, að ég greini hv. d. frá því, hverju fé hefur verið varið til þessara mála s. 1. 15 ár eða frá 1950. Fé það, sem þá var til ráðstöfunar til styrkja og námslána, þá að langmestu leyti til beinna styrkja, var 1 millj. og 75 þús. kr. 1951 hækkaði upphæðin upp í 1.275 þús. kr. 1952 var hún sú sama. 1953 er upphæðin 1 millj. 575 þús. kr. 1954 1 millj. 775 þús. kr., 1955 hin sama. Árin 1956, 1957 og 1958 var upphæðin óbreytt, 1 millj. 925 þús. kr. 1959 er hún aukin verulega, í 3 millj. kr. 1960 er hún enn aukin gífurlega, meira en tvöfölduð, í 6 millj. 595 þús. kr., og þá er komin til framkvæmda sú stefnubreyting, að mestur hluti fjárins er notaður til námslána. En 1961 skeður svo stærsta byltingin, því að þá er fé í þessu skyni aukið í 11 millj. 95 þús. kr., og sú aukning verður möguleg vegna þess, að bankakerfið er dregið inn í málið og fellst á að veita á því ári 4.2 millj. kr. að láni til lánasjóðsins, sem lánasjóðurinn endurlánar síðan með hagstæðum kjörum. 1962 er heildarféð til lána og styrkja aukið enn í 12 millj. 253 þús. kr., 1963 í 13 millj. 153 þús. kr., 1964 í 15 millj. 900 þús. kr. og 1965, á þessu ári, er gert ráð fyrir, að varið verði til námslána og styrkja 16 millj. 500 þús. kr., þar af lánar bankakerfið 5.2 millj. til lánasjóðsins, en af þessum 16.5 millj. kr., sem gert er ráð fyrir að nota til lána og styrkja í ár, eru 14.4 millj. námslán, en námslánin eru með þeim hætti, að endurgreiðsla þeirra hefst ekki fyrr en þrem árum eftir að námi er lokið, og þá eru lánin endurgreidd á 15 árum og með 31/2% vöxtum, svo að hér er um mjög hagkvæm lánskjör að ræða. Af þessu yfirliti sést, að á s.l. 15 árum hefur fé það, sem varið er til stuðnings íslenzkum námsmönnum heima og erlendis, hvorki meira né minna en sextánfaldazt. Þetta tel ég nauðsynlegt, að hv. alþm. sé algerlega ljóst og vil ég þó í þessu sambandi segja og undirstrika, að þótt stuðningurinn hafi verið aukinn jafnmikið og raun ber vitni, einkum hin allra síðustu ár, þá er hér ekki nóg að gert og þennan stuðning þarf enn að auka og það meira að segja mjög verulega og að því miðar einmitt sú endurskoðun gildandi laga um þessi efni, sem nú stendur yfir og er senn lokið. Að því er læknastúdentana snertir sérstaklega, þá á læknastúdent nú kost á láni, árlegu láni með þeim kjörum, sem ég gat um áðan, að upphæð 33.800 kr. og hefur þar undanfarin ár verið um nokkrar hækkanir að ræða. 1961, fyrsta árið, sem núverandi kerfi var í fullu gildi, nam lán til læknastúdents 21 600 kr., 1962 var það hækkað upp í 28.800 kr., 1963 í 30.000 kr., og nú er það sem sagt 33.800 kr. Til samanburðar má geta þess, að lán eða lán og styrkir til námsmanna erlendis eru þessir, en þeir eru nokkuð breytilegir eftir löndum: Stúdent í Noregi á kost á 26 þús. kr. árlegu, hreinu láni fyrstu 2 árin, en 16 þús. kr. styrk getur hann fengið og þá 10 þús. kr. lán að fyrstu 2 árunum loknum. Samsvarandi upphæð er í Svíþjóð 30 þús. kr., í Danmörku 26 þús. kr., í Bretlandi 26 þús. kr., en í Bandaríkjunum 35 þús. kr. Sú breyting, sem ég tel einna nauðsynlegasta, fyrir utan almenna hækkun á þessum upphæðum, er sú að jafna aðstöðuna milli stúdenta við háskólann hér og þeirra námsmanna, sem stunda nám við erlenda háskóla, en því er ekki að leyna og er það arfur frá gamalli tíð, að stuðningurinn við stúdenta við háskólann hér hefur verið nokkru minni en stuðningurinn við þá, sem leggja stund á nám við erlenda háskóla og á það ef til vill rót sína að rekja til þess, að talið hefur verið, að þeir, sem stunda nám hér, eigi auðveldara með að afla sér aukatekna, sumpart samfara náminu við háskólann hér eða þá á sumrum, auk þess sem framfærsla hér sé í mörgum tilfellum auðveldari og ódýrari, en á sér stað fyrir þá, sem stunda nám erlendis. En í þessum efnum hefur aðstaða svo mikið breytzt á undanförnum árum, að ég tel fullkomna ástæðu til þess að gera alls engan mun á þeim stuðningi, sem stúdentar við háskólann hér fá, miðað við það, sem stúdentar við erlenda háskóla fá. Í þessu felst það, að ég tel rétt, að stúdentar við háskólann hér eigi kost á námslánum þegar á fyrsta ári og mundi ég segja, að það ætti sérstaklega við stúdenta í læknadeildinni, auk þess sem ég tel mjög æskilegt, enda að því stefnt, að meiri munur sé gerður á stuðningi við stúdenta, en nú á sér stað eftir því, hvaða nám þeir stunda, bæði hér heima og erlendis. Stúdentar í læknadeildinni við háskólann hér eru í fyrsta flokki, þ.e.a.s. hæsta flokki hér, en munurinn er ekki eins mikill og vera ætti með hlíðsjón af námstíma og námskostnaði milli þeirra og þeirra, sem eru í öðrum lánaflokkum við háskólann hér. Það, sem ég tel, að þyrfti fyrst og fremst að gera, er annars vegar að auka heildarstuðninginn við stúdenta við háskólann hér, þannig að hann verði alveg sambærilegur við stuðning, sem á sér stað við stúdenta erlendis og að gera meiri mun, en nú á sér stað á stuðningnum við stúdentana, bæði hér heima og erlendis, eftir námstíma og námskostnaði. Og þetta er einmitt atriði, sem hafa verið til athugunar í endurskoðunarnefndinni. Ég vildi einnig láta þess getið í þessu sambandi, að fram til þessa tíma hafa þeir, sem stunda tækninám erlendis, fengið sams konar stuðning og þeir, sem stunda háskólanám erlendis. Þeir, sem stundað hafa tækninám hér og nú er tekinn til starfa hér Tækniskóli Íslands, hafa hins vegar ekki átt kost á neinum stuðningi. Þessu tel ég nauðsynlegt að breyta, þannig að opinber stuðningur við námsmenn taki ekki eingöngu til stúdenta við háskólann, heldur einnig til annars hliðstæðs náms og tækninámið ber tvímælalaust að telja í þeim flokki. Þá tel ég og rétt, að það komi fram, að til sérstakrar athugunar hefur verið að taka upp sérstaka námsstyrki til kandidata, en segja má, að veruleg eyða hafi verið í opinberum stuðningi við námsmenn og vísindamenn að því leyti, að stuðningurinn við stúdenta og tækninemendur hefur verið verulegur og síðan hafa vísindamenn átt kost á ýmiss konar rannsóknarstyrkjum úr vísindasjóði, en nýútskrifaðir kandidatar eiga nú ekki kost á neinum öðrum styrkjum, en þeim mjög smávægilegu upphæðum, sem Sáttmálasjóður Háskóla Íslands hefur yfir að ráða. M.ö.o.: menn hafa átt völ á styrkjum, meðan þeir hafa stundað reglulegt nám fram að kandidatsprófi, síðan hafa menn getað fengið vísindastyrki, þegar þeir hafa fengið aðstöðu til þess eða sýnt hæfileika til þess að sinna hreinum vísindastörfum, og þá úr vísindasjóðnum, en þarna á milli hefur verið óbrúað bil, Þ.e.a.s. ungur kandidat, sem lokið hefur námi hér eða annars staðar og vill stunda framhaldsnám í 2–3 ár, án þess þó að hægt sé beinlínis að flokka það undir hreint vísindanám eða hrein vísindastörf, sem séu styrkt af vísindasjóði, hann hefur enga styrkmöguleika haft, nema þá, þá útlendu styrki, sem erlend stjórnarvöld hafa veitt hingað til í allríkulegum mæli í skiptum fyrir íslenzka styrki til útlendinga og menntmrn. hefur haft milligöngu um, sumpart að útvega og sumpart að ráðstafa. Á þessu tel ég að þurfi að verða bót og þetta er einnig eitt af þeim atriðum, sem fjallað hefur verið sérstaklega um í endurskoðunarnefndinni. Þessar upplýsingar vildi ég, herra forseti, gjarnan, að kæmu hér fram í sambandi við þetta, til þess að ekkert færi á milli mála um það, að af hálfu stjórnarvalda er fullur skilningur á því, að nauðsynlegt sé og raunar sjálfsagt að auka stuðning við þá ungu menn, sem leggja stund á háskólanám eða langskólanám, hvort heldur er hér heima eða erlendis, að auka þann stuðning frá því sem verið hefur. Og ég vil ljúka þessum orðum mínum með því að endurtaka, að ég vonast eindregið til þess, að hægt verði á næsta hausti að leggja fyrir hið háa Alþingi till. um nýskipan og breyt. í þessum málum, sem fela í sér verulega heildaraukningu á opinberum stuðningi við námsmenn og auk þess ýmiss konar skipulagsbreytingar, sem ég vona, að Alþingi á sínum tíma telji allar horfa til bóta.



Herra forseti. Ég þarf aðeins að koma hér að smávegis aths. í sambandi við ræðu hv. 3. þm. Vestf. (SE) og í sambandi við 5. lið brtt. hans á þskj. 347. Hann vék að því í ræðu sinni, sem er rétt, hversu erfitt fólk ætti í dreifbýlinu oft og tíðum um að vitja læknis og hversu kostnaðarsamt það væri og minnti á það, að hann hefði við annað tækifæri fyrr á þessu þingi talið rétt, að fé, sem ríkissjóði sparaðist við það, að hérað væri læknislaust, færi til þess að styrkja fólk í þessu sambandi og ég hefði tekið vel í það, þegar hann hreyfði þessu máli. Þetta er allt saman rétt, að hann hreyfði þessu fyrr á þinginu og ég tók vel í það. Mér er bara ekki kunnugt um og hv. þm. er sennilega ekki heldur kunnugt um, að ríkinu sparist neitt fé í þessu sambandi, en skv. lögum um læknishéraða- og prestakallasjóði, nr. 98 frá 1933, segir svo í 1. gr. með leyfi hæstv. forseta, „að sé læknishérað læknislaust, svo að eigi komi til greiðslu á embættislaunum eða hluta þeirra til þjónandi læknis í því héraði, skulu launin eða launahlutinn með dýrtíðaruppbót renna í sérstakan sjóð, er verður eign hlutaðeigandi héraðs.“ í 2. gr. segir: „Sjóðir þeir, sem stofnaðir eru skv. 1. gr., nefnast læknishéraðasjóðir.“ Og í 3. gr. segir: „Fé læknishéraðasjóða skal varið til þess að tryggja eftir föngum, að héruðin séu sem sjaldnast læknislaus, svo sem með því að leggja það til læknisbústaða eða annars þess, sem ætla má, að verði til þess að gera héruðin eftirsóknarverðari fyrir lækna eða horfi til endurbóta á heilbrigðismálum héraðsins.“ Þessar upplýsingar taldi ég rétt í þessu sambandi að fram kæmu. Hitt stendur svo eftir sem vandamál, að gera fólkinu í dreifbýlinu auðveldara um læknisvitjanir og til þess er varið fé á fjárl. og að því á að vinna hinn svokallaði læknisvitjanasjóður, en það er mjög ófullkomin stofnun, svo að ég segi ekki meira, og það er langt síðan fyrrv. landlæknir lagði til, að þau lög yrðu numin úr gildi. Þegar hv. 11. landsk. þm. (MB), frsm. heilbr.- og félmn., ræddi þetta mál við mig í fyrra og var þá einn þm., sem lögðu alveg sérstaka áherzlu á, að lögin um læknisvitjanasjóð væru endurskoðuð, þ.e.a.s. að þau yrðu gerð raunhæf og kæmu fólkinu að einhverju liði, þá ræddi ég þetta við landlækni, sem hafði þá áður reyndar lagt til í sambandi við endurskoðun á þessum sjóði, sem fram höfðu komið þáltill. um, að sjóðurinn yrði lagður niður, en aftur á móti yrði í stað þess unnið að því og það taldi hann sig hafa gert að nokkru leyti í sambandi við tryggingarnar, að þær tækju með einhverjum hætti verulegan þátt í því að létta undir með fólki, sem þarna á í erfiðleikum. Nú er það hins vegar svo, að þetta hefur ekki orðið raunhæft enn þá og komizt í framkvæmd og er eitt af þeim mörgu atriðum í sambandi við heilbrigðismálin, sem þarf að vinna að og bæta úr. Ég skal ekki segja fleira um þetta að sinni. Ég tel ekki, eins og ástæður eru, að það sé hægt að samþ. þessa 5. till. á þskj. 347 frá Sigurvin Einarssyni. En hitt er mér alveg ljóst að að því þarf að vinna að koma betri skipan á þessi mál og greiða úr fjárhagslegum örðugleikum fólks í dreifbýlinu við læknisvitjanir, og að því mun ég beita mér í sambandi og samráði við landlækni og reyna að sjá til þess, að málið hafi hér eftir skjótari framgang, en það hefur haft fram til þessa.



Herra forseti. Ég vil hér með flytja þökk mína og íbúa Bakkagerðislæknishéraðs til hv. heilbr.– og félmn. fyrir að leggja einróma til, að numið verði burt úr læknaskipunarfrv. hæstv. ríkisstj. ákvæði um að leggja Bakkagerðislæknishérað niður. Þessi till. n. ásamt fleiri hliðstæðum brtt. er að mínum dómi sérstaklega athyglisverð, ekki sízt fyrir það, að það er ekki daglegur viðburður, að þingnefnd gangi einróma gegn mikilvægum ákvæðum frv., sem hæstv. ríkisstj. stendur að. Ég vil í þessu sambandi aðeins minnast á, að hv. frsm. heilbr.- og félmn. vék að því, að við 1. umr. málsins hefði meira komið fram af ádeilum á frv. en að viðurkenna kosti þess. Þetta má vel vera rétt og er ekki óeðlilegt. En í þeim orðum, sem ég vék að í sambandi við þetta frv. við 1. umr., gat ég þess einmitt jafnframt, að ég þakkaði þær breyt., sem frv. fæli í sér til umbóta á læknaskipunarlögunum frá 1962, en harmaði um leið, að einmitt 1962 skyldu ekki hafa verið teknar upp í þessi lög ýmsar umbótatill., sem við hv. 3. þm. Norðurl. e. (GíslG) bárum þá fram og hæstv. þáv. heilbr.- og félmrh. eyddi að verulegu leyti. Og ég gat þess jafnframt, að það lægi ekki fyrir, hvaða afleiðingar það hefði haft, hvað seint ráðamenn í þessum efnum hefðu tekið við sér í því að sinna vandkvæðum dreifbýlisins í sambandi við læknaskipunina. Ég skal ekki fara neitt út í þær umr. að öðru leyti. Ég fagna því, að hæstv. heilbrmrh. hefur nú lýst ánægju sinni og samþykki yfir þeim brtt., sem hv, heilbr.- og félmn. ber fram. Ég fagna því vegna þess, að ég harmaði það, þegar málið var hér við 1. umr., að hæstv. ráðh. skyldi lána nafn sitt við það að leggja niður ákveðna tölu læknishéraða í mesta og erfiðasta dreifbýlinu. En ég þakka hæstv. ráðh., að hann skuli nú hafa fallizt á þær breyt., sem eru verulega til bóta, sbr. till. hv. heilbr.- og félmn. Ég skal ekki heldur víkja neitt að þeim orðum, sem hæstv. forsrh. lét falla í þessu máli við 1. umr. Það sýndi aðeins, að hans sjónarmið höfðu lítið breytst frá 1962, þegar hann var þá hæstv. heilbrmrh. og lagðist á móti ýmsum þeim umbótatill., sem voru þá lagðar fram við þáverandi frv. Ég dreg hins vegar ekki dul á, að ég sakna þess, að hv. nefnd hefur ekki séð sér fært að taka upp í brtt. sínar ýmislegt af því, sem ég vakti athygli á við 1. umr. málsins, t.d. að heilbrigðismálastjórninni yrði heimilað að greiða í staðaruppbót allt að 100% á föst laun, ef slíkt mætti teljast líklegt til árangurs til að laða lækna til starfa í erfiðustu og tekjurýrustu læknishéruðunum. Enn fremur, að meðan slík læknishéruð væru læknislaus, væri heimilt, að það opinbera legði þeim til lærða hjúkrunarkonu, héruðunum að kostnaðarlausu. Enn fremur hefði ég talið æskilegt, að ákveðnari heimild hefði komið fram í brtt. til handa heilbrigðismálastj. að láta þá læknanema sitja fyrir námsláni, sem vildu skuldbinda sig til að taka að sér læknisstörf í dreifbýlinu að námi loknu. Þótt ég þannig sakni ýmislegs af því, sem ég hefði kosið, að hv. nefnd hefði tekið upp til umbóta á frv., tel ég, að mikilvægum áfanga sé náð með brtt. nefndarinnar, fyrst og fremst að leggja til að nema burt ákvæði um, að það skuli leggja niður tiltekin læknishéruð og að með þeirri brtt. séu raunverulega mörkuð mikilvæg tímamót í viðhorfi heilbrigðismálastj. um það, að hið opinbera viðurkenni þar með, að vandi dreifbýlisins í sambandi við læknaþjónustu og heilbrigðisgæzlu leysist ekki með því að leggja læknishéruðin niður, heldur beri að vinna markvisst að því, að hlutaðeigandi héruðum séu búnar þær aðstæður að geta laðað að sér lækna til starfa. Að lokum vil ég aðeins geta þess, að ég mun greiða þeim brtt. einstakra hv. þm. atkv., sem mér finnst stefna að betri læknaþjónustu í dreifbýlinu og síðan brtt. hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð út af ræðu hv. 3. þm. Vestf. (SE). Hann las hér upp bréf frá oddvita Árneshrepps um samþykkt hreppsnefndar Árneshrepps og ég vil í sambandi við það leggja áherzlu á niðurlag þessa bréfs. Þar segir: „Vér leggjum þess vegna til, að héraðið verði fyrst um sinn látið standa áfram og landlækni falið að sjá um að auglýsa það til umsóknar með þeim kjörum, sem frv. gerir ráð fyrir.“ Ég vil vekja athygli þessa hv. þm. á því, að í frv., eins og það var lagt hér fyrir, er þetta læknishérað sameinað Hólmavíkurlæknishéraði og þar með lagt niður. Breyt., sem heilbr.- og félmn. gerir, er sú, að hún tekur þetta læknishérað upp í ákvæði til bráðabirgða ásamt Flateyjarlæknishéraði og þar segir, að þessi héruð skuli auglýst laus til umsóknar þrisvar í röð með sömu kjörum og læknar njóta í læknishéruðum þeim, sem um ræðir í 6. gr. frv. eða með 11/2 læknislaunum, auk þeirra fríðinda, sem hér hafa áður verið rædd. Ég fyrir mitt leyti, og ég hygg, að ég megi þar mæla fyrir munn allra nm. í heilbr.- og félmn., að við höfum komið til móts við óskir hreppsnefndar Árneshrepps í þessu efni og ég vil segja fyrir mitt leyti, að ég tel miklu meira virði fyrir dreifbýlið að geta tryggt í þeim héruðum, þar sem eru möguleikar á að fá lækna, að geta tryggt þar lækna til frambúðar, sem setjast þar að a.m.k. í nokkur ár, og það er í raun og veru bezta tryggingin fyrir þessa hreppa, sem verst eru settir hvað samgöngur snertir og eru svo fámennir, að það eru ekki möguleikar á því þrátt fyrir þetta að fá lækni til frambúðar. Úr þessu verður skorið, eftir að þetta frv. er orðið að lögum og þessi tvö læknishéruð verða auglýst laus til umsóknar, hvort það verða möguleikar á að fá lækna í þessi tvö héruð. - Ég endurtek, að við í n. höfum komið fyllilega til móts við óskir þessa fólks með því að taka þessi tvö læknishéruð inn í ákvæði frv. til bráðabirgða.



Herra forseti. Það eru örfá orð. Ég vildi aðeins, áður en umr. lýkur, leyfa mér að þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir að hafa tekið til greina aths. mína við 1. umr. varðandi Raufarhafnarlæknishérað og gert um það till. og hæstv. heilbrmrh. fyrir að hafa fallizt á þá till.