Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Pétur Ottesen Ég á hér 2 brtt. við þetta frv. Sú breyt. er umorðun á 1. gr. frv. og um að bæta nýrri gr. í frv. Við 2. umr. gerði ég grein fyrir því, að ég væri óánægður með ákvæði í 3. gr. frv., þar sem gert er ráð fyrir, að ekki megi leyfa efnistöku eða gera jarðrask innan lóðartakmarka kauptúna eða sjávarþorpa, nema með samþ. vitamálastjóra. Ég veit, að víða hagar svo til, að alveg er hættulaust að taka efni með ströndum fram, svo sem möl, grjót og sand, þó í kauptúns- eða sjávarþorpslóð sé. Það ætti víða að geta verið öruggt, til þess að ekki væri lengra gengið í þessu efnisnámi en hættulaust má telja, vegna hugsanlegra ýmiskonar bygginga í framtíðinni, að kveða svo á um þetta, að landeiganda sé gert að skyldu að leita álits og samþykkis viðkomandi sveitar- eða bæjarstjórnar og framkvæma ekkert jarðrask án slíks samþykkis. Það ætti að vera nógu tryggilega gengið frá þessum hlutum með því að fela þessum stjórnarvöldum að úrskurða, hvað óhætt sé í þessu efni. Vitanlega eru sveitarstjórnir skipaðar þeim mönnum, sem hafa það fyrst og fremst að markmiði að sjá um heill og velferð þeirra sveita eða kauptúna, sem þær eiga að ráða yfir, svo sem verksvið þeirra nær til. Ég gerði ráð fyrir því í minni brtt., að ef ágreiningur yrði út af úrskurði sveitarstj. um þetta, sem fyrir gæti komið, þá gæti landeigandi, sem þætti rétti sínum hallað, skotið máli sínu til atvinnumálaráðuneytisins, sem gæfi svo úrskurð í málinu eftir till. vitamálastjóra, og yrði það fullnaðarúrskurður. Þessu gæti fylgt talsvert mikil fyrirhöfn, að leita til vitamálastjóra í Reykjavík um þennan úrskurð. En í flestum tilfellum tel ég, að þetta mundi vera óþarft. Mjög er undan því kvartað úti um byggðir landsins, að nýjar og nýjar kvaðir sé alltaf verið að leggja hreppstjórum og sveitarstjórnum á herðar án nokkurs sérstaks endurgjalds. Sum þessi vinna, sem alltaf er verið að auka við sveitarstjórnirnar, mun koma að nokkru liði. En um mikinn hluta hennar má segja, að hún sé ekki annað en skriffinnska og óþörf tízka, sem gengur yfir eins og faraldur. Hér er nú á ferðinni eitt slíkt skilgetið fóstur skriffinnskutízkunnar. Hér er beint enn inn á þá braut, að ekkert megi ganga fyrir sig, áður en leitað er til yztu endimarka, til þess að fá úrskurð, sem ekki hefir snefil af meiri tryggingu í sér fólginn en flestir úrskurðir mundu hafa heima fyrir. Með þessum ákvæðum, sem ég vil setja í frv., er stefnt að því, að gerð sé athugun af vitamálastjóra um það, hvernig umhorfs er í kauptúnum. Og þar, sem svo hagar til, að það gæti stafað hætta af því, að landeigendur hefðu óbundnar hendur með að raska landi sínu með ýmiskonar efnisnámi, ætti vitamálastjóri að tilkynna viðkomandi sveitarstjórn álit sitt um það. Eftir það sé henni svo óheimilt að leyfa efnisnám, þar sem vitamálastjóri hefir talið það hættulegt framkvæmdum í framtíðinni. Þessar till. mínar koma ekki til af því, að ég álíti sveitarstjórnir ekki færar um að hafa það eftirlit í þessu efni, sem öruggt má telja, heldur álít ég þetta vera fyrsta lið í nauðsynlegri athugun um það, hvernig til hagar í kauptúnum landsins, svo sem um bryggju- og hafnarstæði í framtíðinni. Því að þótt þessi efnistekja komi ekki í bága við ákvarðanir yfirstandandi tíma, getur hún, eins og tekið hefir verið fram, komið í bága við byggingu mannvirkja í framtíð. Ég hefi gert ráð fyrir því, að þótt vitamálastjóra sýnist ekki ástæða til að banna með öllu efnisnám innan takmarka einhvers kauptúns, geti hann þó bannað það á vissum svæðum á landi þess, vegna áðurnefndra bygginga. Vænti ég, að hv. d. fallist á, að réttara sé að haga þessu eins og ég hefi gert till. um, því að með því er meiri trygging fengin fyrir því, að jarðrask komi ekki í bága við framtíðarframkvæmdir heldur en í 3. gr. frv. eins og það er nú. Ennfremur vænti ég þess, að hv. d. fallist á, að rétt sé að létta óþarfa ómaki af sveitarstjórnum í þessum efnum.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Það liggur við, að maður komist við þegar hv.þm. Borgf. er að lýsa þeirri fyrirhöfn, áhyggjum og erfiði, sem héraðastjórnir og hreppsnefndir eiga að verða fyrir út af ákvæðum þessa frv. Hv. þm. hefir lagt sitt skíra höfuð í bleyti og samið langa brtt., til þess, að því er virðist, meðal annars að létta þessa byrði svolítið fyrir sveitarfélögin og forða þeim frá óþarfri skriffinnsku. En þrátt fyrir þessa virðingarverðu viðleitni hv.þm. hefir þetta ekki tekizt öðruvísi en þannig, að samkv. brtt. hans hvílir alveg jafnmikil byrði á herðum sveitarstjórna vegna ráðstafana frv. Í frv. er þess getið í 3. gr., að til þess að jarðrask sé leyft á vissum svæðum, þurfi fyrst og fremst leyfi landeiganda og samþykki vitamálastjóra, að fengnum till. bæjarstj. eða hreppsnefndar. En hv.þm. Borgf., sem einkum hefir það fyrir augum að létta undir með heppsnefndum og bæjarstjórnum, gerir till. um, að þetta sama jarðrask geti landeigandi leyft, ef viðkomandi bæjarstj. eða hreppsn. veitir leyfið. Í hvorumtveggja tilfellum fellur nákvæmlega sama hlutverk á hendur bæjar- eða sveitarstjórnum, sem sé það, að láta uppi álit sitt með eða móti jarðraski á ákveðnum stöðum. Viðkomandi sveitar- eða bæjarstj. þarf að taka það upp á dagskrá á fundi að ræða þessi mál, hvort sem brtt hv.þm. Borgf. verður samþ. eða frv. eins og það er, óbreytt. Það er því af misskilningi hjá hv.þm., að hann heldur því fram, að með brtt. hans sé nokkru erfiði létt af bæjar- eða sveitarstj. í þessu efni. Það má með sanni segja, að margt er lagt á herðar sveitarstjórnum, sem er óþarft. Og margt verra en þetta, að láta í ljós álit eða gefa samþykki um efnisnám á einhverjum landsvæðum, einkum þegar þess er gætt, sem mér virðist frv. gefa tilefni til að álíta, en sem mér virðist hv.þm. loka augunum fyrir, að samþykktir um jarðrask á einhverjum stöðum geti samkv. frv. gilt á hverjum stað fyrir 5 ár í senn, sem ég mun hafa bent á við 2. umr. Það er því alveg að ástæðulausu, að hv.þm. er að tala um það, að í hvert skipti, er einhver þarf að taka efni, svo sem möl og grjót, innan kauptúns einhversstaðar úti á landi, þurfi hann að sækja um það til vitamálastjóra. Get ég því ekki eftir bezta vilja séð, að hv.þm. Borgf. bæti nokkuð úr með brtt. sinni, hvorki fyrir einstaklingum né heldur sveitafélögum. Hið eina, sem mundi vinnast með brtt.hv.þm. Borgf., ef hún yrði samþ., mundi verða það, að það þyrfti þá ekki að leita samþ. vitamálastjóra um leið og leyfið væri veitt. En hann vill í stað þess fá úrskurð atvmrh., að fengnum úrskurði vitamálastjóra, þegar kominn er upp ágreiningur á milli landeiganda og sveitarstjórnar. Þetta er ekki stór vinningur, og sennilega gæti oft orðið að leita till. vitamálastjóra, jafnvel þó að brtt. væri samþ. Nú ber þess að gæta, að frv. er flutt að undirlagi vitamálaskrifstofunnar. Vitamálastjóri hefir komið því til leiðar til þess, að hann gæti framvegis fylgzt betur með því, hvar landeigendur vilja leyfa jarðrask í kaupstöðum og kauptúnum. Engin ástæða er til þess að útiloka vitamálaskrifstofuna frá þessu, því hún á hagsmuna að gæta fyrir landsins hönd. Ég ætla, eftir því sem ég hefi tekið fram, að hv. dm. sjái, að þessi breyt. sé mjög lítið til bóta. Ætla ég þó ekki að gera það að sérstöku ágreiningsatriði, hvort hún verður samþ. eða ekki. Hv. þm. Borgf. vill, að vitamálastjóri geri skrá yfir þau svæði, þar sem hætta getur stafað af jarðraski. Vitamálastjóri á svo að tilkynna sveitar- eða bæjarstj., og svo á að haga sér eftir því, sem hann ákveður. Til þess að framkvæma þetta þyrfti vitamálastjóri eða umboðsmenn hans að ferðast um allt landið, því að svo að segja til allra kaupstaða og kauptúna taka ákvæði þessa frv. Mundi þetta kosta mikið fé. Ég hefi átt tal við vitamálastjóra um þessi 2 atriði: umskrift á 3. gr. frv. og með þeirri breyt., að fyrst sé gengið framhjá vitamálaskrifstofunni, og um hitt, að vitamálastjóri eigi að gera skrá yfir öll þau landsvæði, sem hér gætu komið til greina. Vitamálastjóri sagði, að hann gæti á engan hátt fallizt á, að orðabreyt. á 3. gr. væri til bóta, heldur væri með henni öllu snúið öfugt samkv. till.hv.þm. Borgf. Og hann áleit, að þessi skrá, sem hv.þm. Borgf. talar um, mundi kosta miklar ferðir og mikið fé. - Af öllum þessum ástæðum, sem ég nú hefi talið, sá allshn: sér ekki fært að leggja með brtt.hv.þm. Borgf., og leggur n. til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Pétur Ottesen Hv. frsm. sagðist hafa komizt við af því, sem ég sagði um þá erfiðleika, sem þetta frv. leggur sveitar- og bæjarfélögum á herðar. Þykir mér þetta nú að vísu ótrúlegt, og gæti ég fremur trúað, að eitthvað hafi eimt eftir af þeirri viðkvæmni hjá hv.þm., sem að honum setti við næsta mál á dagskrá hér á undan, frv. til hjúkrunarkvennalaga, sem hv.frsm. stóð í nánu, að ég ekki segi óeðlilegu sambandi við. En svo að ég sleppi öllu gamni, þá verð ég að láta í ljós undrun mína yfir þeirri niðurstöðu hv.þm., að fyrirhöfnin verði hin sama samkv. till. mínum og eftir ákvæðum frv., og skal ég nú draga fram muninn í þessu efni samkv. mínum till. og ákvæðum frv., til skilningsauka fyrir hv.þm. Samkv. frv. verður hver sá landeigandi, sem gera vill jarðrask í landi sínu, að sækja um leyfi til slíks til vitamálastjóra, sem aftur leitar umsagnar hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstj. út af beiðninni. Eftir að vitamálastjóri seint og síðar meir hefir fengið umsagnir hinna hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstj., getur þannig loks komið til mála, að viðkomandi jarðeigandi fái leyfi vitamálastjóra til að taka efni eða gera jarðrask í landi sínu, en þyki jarðeiganda hallað á sig í úrskurði vitamálastjóra, getur hann skotið málinu til fullnaðarúrskurðar ráðh. Samkv. mínum till. þarf landeigandi hinsvegar ekki að sækja alla þessa krókaleið hingað til Reykjavíkur, til þess hér að fá leyfi vitamálastjóra til efnistökunnar, heldur nægir honum að snúa sér til hreppsn. í einum eigin hreppi til þess að fá leyfið, sem mundi útkljá þetta á einum degi, í stað þess sem það mundi taka marga mánuði eftir ákvæðum frv. - Ég sé, að hv.frsm. brosir, en við, sem þekkjum afgreiðsluhraða stjórnarráðsins, þegar leita þarf til þess í einu eða öðru, göngum þess ekki duldir, að bíða verður eftir þessum úrskurði vitamálaskrifstofunnar fleiri fremur en færri mánuðina, og ég þykist enda vita, að hv.frsm. sjálfur ali engar slíkar tálvonir í brjósti um þetta efni. Slíkur dráttur gæti hinsvegar haft í för með sér, að sú framkvæmd, sem efnistaka er nauðsynleg fyrir, verði að falla niður á þeim tíma, sem hún er áætluð, og getur slíkt haft mjög mikil óþægindi í för með sér, t. d. ef um húsbyggingu er að ræða. Þessi er munurinn á mínum till. og ákvæðum frv., sem hv.þm. Vestm. er hér að tala fyrir og verja. Ég get ekki fallizt á, að hv.frsm. hafi rétt fyrir sér með þann gífurlega kostnað, sem hann sagði, að mundi leiða af framkvæmd síðari brtt. minnar, ef samþ. yrði, þar sem svo segir, að vitamálastjóri skuli gera skrá um þau landssvæði innan kaupstaða og kauptúna, þar sem sérstök hætta getur stafað af efnisnámi. Mér dettur ekki í hug, að vitamálastjóri geri út leiðangra gagngert í þessu skyni, heldur að hann láti athuga þetta jafnframt því, sem unnið er að öðrum framkvæmdum, vitabyggingum, hafnarbyggingum, bryggjugerðum o. s. frv. Er vitanlegt, að vitamálastjóri sjálfur og aðstoðarmenn hans eru á stöðugu ferðalagi hvert sumar vegna slíkra framkvæmda víðsvegar um landið. Það er því eins og hver önnur fjarstæða, þegar því er haldið fram, að auka þurfi liðsaflann á vitamálaskrifstofunni vegna þessa ákvæðis, þar sem þannig verður hægt að vinna að þessu smátt og smátt, enda felur þessi till. mín jafnframt í sér, að við efnistökuleyfið sé ekki aðeins tekið tillit til þeirra skemmda, sem af slíku jarðraski gætu leitt, heldur líka haft viðhorf til væntanlegra framkvæmda á hverjum stað. Skildist mér á hv.frsm., að honum ægði allur sá kostnaður, sem af þessu mundi leiða, en ég vænti þess, að ég hafi með þessum orðum tekið þann ótta frá honum. Hinsvegar er á það að líta, að vitamálastjóri hefir enga aðstöðu til að leyfa eða banna efnistöku úti á landi án þess að hafa athugað staðhætti í hverju tilfelli, og er því hreint og beint humbug að vera að leggja þetta undir vitamálastjóra, ef honum ekki er ætlað að fella úrskurð sinn að rannsökuðu máli, og er ólíkt meiri trygging að fela bæjar- og sveitarstj. þetta, sem þekkja alla staðhætti út og inn, eins og mínar till. ganga út á. Vitamálastjóri er vitanlega alls ekki dómbær í þessum efnum án þess að hafa kynnt sér alla málavöxtu. Það má því vera öllum ljóst, að mínar till. veita meira öryggi í þessum efnum, jafnframt sem þær minnka mönnum fyrirhöfnina af framkvæmd l. að miklum mun frá því, sem yrði samkv. ákvæðum frv. óbreyttum. Þá vil ég benda á eitt atriði enn, mjög þýðingarmikið, sem mínar till. eru miðaðar við, en frv. gengur framhjá. Samkv. frv. er þannig gert ráð fyrir, að efnistökuleyfi gildi um 5 ár, en eins og liggur í augum uppi, geta orðið ýmsar þær breyt. af sjávargangi og öðrum ástæðum á fjörusvæðinu, sem efnisnám hefir verið leyft í, sem geri það að verkum, að ekki sé óhætt að veita efnistökuleyfi í fjörunni næsta ár á eftir. Að veita slíkt efnistökuleyfi fimm ár í senn skilyrðislaust með öllu, getur beinlínis stefnt því fjörusvæði í voða, sem um er að ræða. Við þessu hefi ég séð í brtt. mínum, því að samkv. þeim getur bæjarstj. eða hreppsnefnd, ef ástæður breytast, hvenær sem er fellt leyfið úr gildi eða takmarkað svæði það, sem áður var leyfð í efnistaka. Er þessi varnagli nauðsynlegur, því að aðstæður geta fljótt breytzt af sjávargangi eða í árósum af hvorutveggja í senn sjó og vatni. Með því að binda efnistökuleyfið við 5 ár er engin undantekning gerð í þessu efni. Ég held því, að menn geti ekki verið í vafa um það, að brtt. mínar taka ákvæðum frv. fram í verulegum atriðum. Er betur fyrir þessu máli séð með mínum till. frá öryggislegu sjónarmiði, og þó stýrt hjá þeirri óþarfa fyrirhöfn, sem samkv. frv. er lögð eins og þegnskylda á þá menn, sem hlut eiga að máli.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þrátt fyrir ræðu hv.þm. Borgf. fæ ég ekki betur séð en að sú rétta leið í þessu máli sé einmitt farin í stjfrv. Vegna hins öra vaxtar kaupstaðanna í landinu hlýtur að koma að því fyrr en síðar, að banna þurfi að taka byggingarefni í fjörunum, og ég held, að það sé ekki rétt að láta hreppsn. einar hafa úrskurðarvaldið í þessum efnum, því að það er hætt við, að þeim kunni að þykja viðurhlutamikið að taka þessi hlunnindi af íbúunum, og álít ég því réttara að fela færasta manninum, sem völ er á í þessum efnum, að gefa undanþágur frá ákvæðum 1., eins og gert er samkv. frv. - Skal ég svo ekki orðlengja frekar um þetta, enda er hv.þm. Borgf. fullkomlega ásáttur aðalhugsun frv., en vill aðeins hafa aðra aðferð til að koma henni fram.

Sveinn Ólafsson Ég álít þetta frv. í senn lítilvægt og þarflítið. Það mun yfirleitt fremur sjaldgæft, að grjót- eða malarnám valdi landbroti, þótt það að vísu geti komið fyrir. Þar sem svo hagar til, mun og yfirleitt vera til samþykktarákvæði til að varna slíkri hættu. Engu að síður álít ég þó rétt að gjalda varhuga við þessu og setja fyrirmæli til að tryggja, að varlega sé farið, þar sem hætta getur verið í þessum efnum. Að því er frv. þetta snertir, þá þykja mér fyrirmæli þess of flókin og torveld í framkvæmd til þess að því verði vel tekið og ákvæðum þess fylgt af fúsum vilja. Skal ég að vísu ekki orðlengja frekar um það atriði, en lýsa áliti mínu á till.hv.þm. Borgf. Ég tel, að brtt.hv.þm. á þskj. 124 séu réttmætar og gangi í rétta átt. Þær gera þetta viðhlítanlegra en það verður eftir ákvæðum frv. Mér virðist ófært að leggja þá kvöð á menn þá alla, sem þurfa á efnisnámi að halda, þar sem ekki er bersýnileg hætta á landbroti, að þurfa að sækja um leyfi til slíks svo langa og torsótta leið og frv. ákveður, en nægilega tryggt, að hlutaðeigandi sveitarstjórnarvöld veiti leyfi eða geri samþykktir í þessu efni, og verði þetta undir þau borið, eins og ráðgert er í brtt.hv.þm. Borgf. Er og enginn vafi á því, að staðkunnugir menn geta sagt um það með meiri vissu en ókunnugur sérfræðingur, hvort gerlegt sé að veita efnistökuleyfi eða ekki, og mun ég af þeim ástæðum fylgja fyrri brtt.hv.þm. Borgf. - Að því er síðari brtt.hv.þm. snertir, sem mælir svo fyrir, að vitamálastjóri skuli láta gera skrá um þau landsvæði, þar sem sérstök hætta getur stafað af efnisnámi við sjó, þá finnst mér hún óþörf, enda mundi hún fyrirsjáanlega hafa mikinn kostnað í för með sér, sem ekki er nauðsynlegur, því að ég álít, að staðkunnugir menn geti í öllum tilfellum skorið úr þessum málum, engu síður en sérfræðingar, sem jafnvel aldrei hafa á staðinn komið. Ég mun því ekki fylgja síðari brtt.hv.þm. Borgf. Annars vil ég að lokum segja það, að ég teldi engan skaða skeðan, þótt frv. yrði ekki samþ. eða sofnaði.

Frsm. (Jóhann Jósefsson) Ég vil leiðrétta það hjá hv. 1. þm. S.-M., að frv. gangi framhjá till. staðkunnugra manna, því að frv. gerir þvert á móti ráð fyrir, að álit þeirra sé fyrir hendi, þegar efnistökuleyfi er veitt. Og gangurinn í þessu yrði engan veginn sá, sem hv.þm. Borgf. vildi vera láta, að vitamálastjóri skrifaði eftir umsögn hlutaðeigandi bæjar- eða sveitarstj., heldur mundi hún látin fylgja umsókn landeigandans til vitamálastjóra. Er þetta svo einfalt mál, að ekki á að þurfa að ræða. Ég gat þess áður, að ég hefði bein orð vitamálastjóra fyrir því, að kostnaðurinn við það að gera þessar skrár, sem till.hv.þm. Borgf. ákveða, að gera skuli, mundi verða mjög mikill, enda liggur þetta í hlutarins eðli, þar sem hér er um það að ræða að gera slíkar skrár yfir alla kaupstaði og kauptún landsins, að þetta getur ekki orðið kostnaðarlítið. Annars get ég ekki stillt mig um að láta í ljós gleði mína yfir því, að áhyggjur hv.þm. Borgf. út af erfiði sveitarstj. virtust nú allar roknar út í veður og vind, eftir að hann hafði hlustað á rök mín í þessu máli.

Pétur Ottesen Ég get ekki verið að endurtaka frekar þær röksemdir, sem ég hefi haldið fram í þessu máli. Út af skránum vil ég aðeins benda hv.þm. Vestm. á það, og hefi ég reyndar bent honum á það áður, að því fer fjarri, að leyfisveitingarnar verði ríkissjóði að kostnaðarlausu samkv. frv. sjálfu, og verður engu að síður að gera eitthvað í líkingu við þessar skrár mínar a. m. k., þótt till. mín í þessu efni nái ekki fram að ganga. - Þá er það mesti misskilningur hjá hv.þm. Vestm., að áhyggjur mínar út af erfiði sveitarstj. séu roknar út í veður og vind, því að erfiðleikarnir hvíla á sveitarstj. eftir sem áður, ef frv. verður samþ.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. er komið frá hv.Nd. og gekk þar í gegn breytingalítið. Ég hygg vera nauðsynlegt, að sett verði lög um þessar stofnanir. Ég vil vona, að í þessari hv. d. verði ekki ágreiningur um þetta mál, heldur fái það vinsamlegar viðtökur. Í hv.Nd. var það fyrir hv.allshn., og legg ég til, að því verði vísað til sömu hv.n. þessarar deildar, að lokinni þessari umræðu.

Frsm. (Jón Jónsson) Mesta áhyggjuefni allra framleiðenda fyrst og fremst er kreppan, sem lýsir sér í lágu verði afurðanna og jafnframt því, að ekki er hægt að selja þær. Eins og nú standa sakir kemur kreppan harðast niður hjá okkur á landbúnaðinum. Eiga þeir, sem hann stunda, því mjög erfitt um alla afkomu, þeim landshlutum, þar sem bændur hafa ekkert nema sauðfjárafurðir, eru tekjur þeirra fyrir seldar afurðir ekki nema 500-1000 kr. Enda þótt þeir nú afli sér nokkurra tekna fyrir utan þetta með framleiðslu mjólkur, ræktun garðávaxta o. fl., þá sjá allir, að tekjur þessar eru allt of litlar fyrir bændur til þess að afla sér og sínum allra lífsnauðsynja, greiða af skuldum og alla opinbera skatta. Á þessu verður því að ráða bót, ef bændur eiga ekki að flosna upp frá búum sínum í hundraðatali. Að sjálfsögðu væri æskilegast, ef það væri hægt með auknum markaði og hærra verði á einhverri framleiðsluvöru bænda. Takist það ekki, eins og helzt er útlit fyrir, er ekki annað sjáanlegt en að ríkið verði að hlaupa undir bagga til hjálpar þessum aðþrengda atvinnuvegi. Frv. þetta er lítið og lætur lítið yfir sér. Þó er það mjög merkilegt, því að það tryggir aukinn markað fyrir eina af framleiðsluvörum bænda. Eftir því sem bezt verður séð, selja smjörbúin nú aðeins um 60 smálestir af smjöri. Með frv., ef að 1. verður, er stóraukinn markaður fyrir smjörið, þar sem allt smjörlíki verður að blanda smjöri, og mætti þá vel vera, að þau héruð, sem nú stunda sauðfjárrækt einvörðungu, gætu komið upp hjá sér smjörbúum, og á þann hátt breytt nokkru af framleiðslu sinni í mjólkur- og smjörframleiðslu. Þetta ætti alls ekki að vera útilokað, þar sem smjörbúin eru töluvert ódýrari en mjólkurbúin. Auk þess gætu sum héruðin lagt til húsin undir þau, sér að kostnaðarlitlu, þar sem væru hús samvinnufélaganna. Frv. getur því orðið til að auka að mun framleiðslu smjörs. Hin hlið frv., sem snýr að neytendunum, er þá eftir. Er þá fyrst, að með því er þeim fyrst og fremst tryggð betri og hollari fæða. Auk þess eru ákvæði um meiri vöruvöndun og bætt húsnæði o. fl. Landbn. sendi frv. til fulltrúa iðnráðsins. Komu þeir líka á fund n. Það, sem þeir höfðu helzt við frv. að athuga, var það, að þeir töldu tæplega þörf að hafa sérstakan eftirlitsmann með smjörlíkisgerðunum. Þessi andstaða fulltrúanna mun þó að nokkru byggð á misskilningi. Eftir því sem hæstv.atvmrh. skýrði landbn. frá, þá hefir frá upphafi verið svo til ætlazt, að eftirlitið með smjörlíkisgerðunum yrði falið forstöðumanni efnarannsóknarstofu ríkisins. En það, sem fulltrúar iðnráðsins virtust helzt óttast, var einmitt það, að svo fremi sem skipaður yrði sérstakur eftirlitsmaður, og oft yrði skipt um hann, þá gæti svo farið, að hann kynntist rekstri smjörlíkisgerðanna svo, að hann setti á eftir upp verksmiðju sjálfur. Til þess að útiloka þennan ótta og tryggja það, að eftirlit þetta yrði falið forstöðumanni efnarannsóknarstofu ríkisins, hefir n. borið fram brtt. á þskj. 150. Hin brtt. hennar á sama þskj. er aðeins til leiðréttingar á prentvillu. Vil ég svo f. h. landbn. leggja til, að frv. verði samþ. með umgetnum brtt.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég get látið í ljós ánægju mína til hv. landhn. fyrir meðferð hennar á frv. þessu. Ég vil og geta þess, að svo virðist, sem þegar hafi vaknað nokkur áhugi úti á landi í sambandi við framkomu frv. þessa. Það hafa þegar komið fyrirspurnir til ráðuneytisins, þar sem spurzt er fyrir um það, hvort ný smjörbú, sem stofnuð kynnu að verða, myndu geta orðið aðnjótandi styrks þess, sem heimilaður er í núgildandi fjárl. til mjólkur- og smjörbúa. Hvað snertir brtt.n., þá er ég þeim samþykkur, því að það var frá upphafi hugsun mín að hafa þetta eftirlitsmannsstarf ekki sem bitling, er skipt væri um við hver stjórnarskipti, heldur fastbinda það við forstöðumann efnarannsóknarstofu ríkisins. Hvað snertir kostnað þann fyrir smjörlíkisgerðirnar, er af eftirlitinu leiðir, þá mun hann tæplega nema meiru en 1/10 eyris pr. kg. Legg ég svo til, að brtt.hv. landbn. verði samþ.

Jón Baldvinsson Ég vil leyfa mér að beina því til hv.frsm. landbn., hvort n. vildi ekki íhuga breyt. við 6. gr. frv., í þá átt að ákveða hámark þess hundraðshl., sem skylt er að hafa af íslenzku smjöri í öllu smjörlíki. Mér hefði fundizt eðlilegra að ákveða hámark, sem stj. mætti fara allt að. Mig minnir, að nú sé talið, að smjörlíki sé almennt blandað með 5% af íslenzku smjöri, og mætti setja það t. d. sem hámark í 6. gr. Þetta vildi ég biðja hv.n. að athuga, því eins og frv. er nú, er stjórninni ásamt Búnaðarfél. Íslands í sjálfsvald sett, hve hár þessi hundraðshluti er.

Frsm. (Jón Jónsson) Hvað það snertir að setja beint inn í lögin ákvæði um hámark þess hundraðshluta, sem blanda skuli smjörlíkið með íslenzku smjöri, þá sá landbn. ekki ástæðu til þess. Hún gerði ráð fyrir, að stj. hagaði sér eftir ástæðum í þessu efni. Fari t. d. eftir því með hámark hundraðshlutans, hversu smjörframleiðslan væri mikil í landinu, og yfirleitt treystir n. því, að stj. gæti alls hófs um þessa hluti. Þá má og geta þess, að slíkt hámark sem þetta er ekki í hinum norsku lögum, sem frv. er að nokkru sniðið eftir. Líka gæti komið til mála að setja ákvæði um það, að allt erlent smjörlíki, er hingað flyttist, skyldi blandað ákveðnu magni af smjöri, en n. frestaði ákvörðun um það. Annars býst ég ekki við, að hv. 2. landsk. þurfi að óttast það svo mjög, þó að slíkt hámark sé ekki fastákveðið í lögunum. Smjörframleiðslan verður tæplega svo mikil í náinni framtíð. Mun landbn. því ekki bera fram brtt. í þessa átt.

Jón Baldvinsson Því skal ekki neitað, að það er til góðs fyrir neytendur að fá smjörlíkið blandað íslenzku smjöri. Að því er ég alls ekki að finna. En önnur hlið þessa máls er sú, að verði það blandað með miklu af smjöri, hlýtur það að verða dýrara. Það er vitanlegt, að kaupstaðafólk yfirleitt neytir allmikils af smjörlíki, og fæst af því hefir úr miklu að spila. Gæti því beinlínis farið svo, að smjörlíkið yrði of dýrt og neyzla þess minnkaði, enda þótt það batnaði að næringargildi við blöndun smjörsins. Annars vil ég vekja athygli á því, að framleidd er sérstök tegund smjörlíkis til iðnaðar, og mun sennilega ekki vera ætlazt til, að það smjörlíki verði blandað neinu smjöri.

Það stendur aðeins heimild

. Já, það er rétt. En ég er ekkert hrifinn af þessum takmarkalausu heimildum, og vildi því biðja hv. landbn. að athuga til 3. umr., hvort rétt sé, að allar stjórnir fái takmarkalausa heimild til þess að láta blanda smjörlíkið eins og þeim sýnist.

Jónas Jónsson Út af ræðu hv. 2. landsk. vildi ég segja örfá orð. Ég held, að hv.þm. hafi fulla ástæðu til þess að vera þakklátur fyrir hönd þeirra kjósenda, sem helzt standa að honum, að slíkt frv. sem þetta skuli hafa komið fram. Það er sem sé engum blöðum um það að fletta, að neyzla smjörlíkis er mest meðal þeirra, sem við sjóinn búa, og má vel vera, að þar sé ein ástæðan fyrir hinni miður góðu heilsu ýmsra bæjar- og þorpsbúa. Ég fyrir mitt leyti tel frv. þetta til mikilla umbóta. Það miðar fyrst og fremst að því að gera þessa fæðutegund hollari, og í öðru lagi að því, að smjörlíkisneyzla verði líka tekin upp í sveitunum, sem er full þörf. Þá held ég, að það sé með öllu ástæðulaust fyrir hv. 2. landsk. að óttast það, að verð smjörlíkisins hækki vegna blöndunar smjörsins í það. Blöndunina má að sjálfsögðu auka eftir því, sem framleiðsla smjörsins eykst í landinu. Tel ég því óþarft að ákveða hámark hundraðshlutans. Þá hefir og frv. þann kost, að það skapar aukinn markað í landinu fyrir smjörframleiðslu bænda. Verður því ekki annað sagt en að það sé til bóta.

Jón Þorláksson Í umr. hefir ekki verið minnzt á aðrar vörutegundir, sem frv. fjallar um, en smjörlíki. Þó er það svo, að með því virðist haft fyrir augum að greiða fyrir tilbúningi á þremur öðrum vörutegundum, er nefnast: ostlíki, rjómalíki og mjólkurlíki. Ég vil því spyrja hæstv. ráðh., hvort ástæða sé til að greiða fyrir tilbúningi þessara vörutegunda í landinu, og jafnframt hvort vitanlegt sé, að til sé innlendur iðnaður á þessu sviði. Ef svo er ekki, þá get ég ekki komið auga á ástæðuna fyrir því að taka upp í löggjöfina ákvæði til þess að hlynna að þessari framleiðslu. Ég held, að hér á landi sé engin þörf fyrir mjólkurlíki, það er að segja vökva, sem líkist mjólk, en hefir inni að halda aðra feiti en mjólkurfeiti, og ég býst við, að hið sama megi segja um rjómalíki og jafnvel ostalíki. Ég vil beina þeirri fyrirspurn til hæstv.atvmrh. og hv. landbn., hver tilgangur sé með þessum ákvæðum.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Þessari fyrirspurn hv. 1. landsk. er fljótsvarað. Aðalástæðan til þess, að þessi ákvæði um mjólkurlíki o. fl. voru sett í frv., var sú, að samskonar ákvæði eru í lögum þeim, er nú gilda. Ég taldi eigi sérstaka ástæðu til þess að fella þessi lagaákvæði úr gildi og lét þau haldast óbreytt. Hér er ekki um það að ræða, að styrkja þessa framleiðslu. En hinsvegar tel ég ástæðulaust, ef ekki á að banna þessa framleiðslu með lögum, að amast við því, að hún sé háð eftirliti eins og smjörlíkið sjálft. Ég skal játa, að ég er ekki fróður um þá hluti, en færi hinsvegar svo, að t. d. einhver smjörlíkisverksmiðjan færi að framleiða mjólkurlíki, þá sýnist það ekki skaða, þó sú framleiðsla væri undir eftirliti.

Halldór Steinsson Það er rétt hjá hv. 2. landsk. að það eru tvær hliðar á þessu frv. Önnur þeirra sú, að frv. á að flytja með sér hollustubætur fyrir þá, sem neyta þessarar vöru. Það er náttúrlega þarft mál út af fyrir sig, en hinu má ekki gleyma, að kostnaðurinn við þessar endurbætur á vörunni hlýtur að koma niður á neytendunum. Eins og menn vita, þá er nú framleitt miklu meira smjör í landinu heldur en markaður er fyrir, en þó menn viti það, að smjör er hollara en smjörlíki, og mikið er framleitt af því, þá kaupa menn smjörlíkið heldur, vegna þess að það er ódýrara. Hinsvegar er það alveg víst, ef frv. verður að lögum, að smjörlíkið hlýtur að hækka í verði. Þess vegna mun aukast innflutningur á erlendu smjörlíki svo framarlega sem engar skorður verða settar við innflutningi þess, og þá kemur þetta frv. ekki að þeim notum, sem ætlað er, því allur fjöldinn mun, vegna efnaskorts, horfa á verðmuninn og kaupa heldur þá vöruna, sem ódýrari er, þó hún sé ekki eins holl. Ég veit ekki, hvort þessi hlið málsins hefir verið hv.n. nægilega ljós, og vildi því. ef svo væri ekki, benda á þetta henni til athugunar.

Frsm. (Jón Jónsson) Ég geri ekki ráð fyrir, að smjörlíkið hækki í verði, þó þetta frv. verði að lögum, a. m. k. ekki svo nokkru nemi. Eftir þeim skýrslum, sem fyrir liggja í þessu máli, er framleitt og innflutt um 11 kg. af smjörlíki á mann í landinu. Þó verðhækkun yrði nú 10 au. pr. kg., þá sést, að það er ekki sá aukaskattur fyrir fjölskylduna, að hægt sé að ætla, að mikið verði úr honum gert. Eins og smjörverð er nú, um 3 kr. kg., þá ætti verðhækkun á smjörlíkinu ekki að verða nema 10 au. pr. kg., þó það yrði blandað 5% af smjöri.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég get bætt því við umsögn hv.frsm. í síðustu ræðu hans, að ég hefi átt tal við framleiðendur smjörlíkis hér í bænum, og þeir hafa eindregið látið það álit sitt í ljós, að verð á smjörlíki mundi ekki hækka neitt. Því þó það kunni að hækka eitthvað vegna smjörsins, þá mun verða ódýrara að blanda það kartöflusterkjunni heldur en sesamolíu til þess að auðkenna það frá smjöri. Ef maður gerir ráð fyrir, að smjörið í smjörlíkinu verði t. d. 5% fyrst í stað, þá er það svo lítill hundraðshluti, þegar um leið sparast jafnmikið af annari feiti, sem annars hefði þurft að nota. Þess vegna held ég, að ekkert sé að óttast í þessu efni, þó frv. verði samþ.

Jón Þorláksson Ég fékk ekki annað svar hjá hæstv.atvmrh. við þeirri spurningu minni, hvers vegna þessar þrjár vörutegundir aðrar en smjörlíkið hefðu verið settar í frv., heldur en það, að þetta væri uppsuða úr eldri lögum, og hefði verið látið fljóta svona með, en ég er ekki viss um, nema hér sé máske lagt út á skakka braut, að fara nú að setja lög um eftirlit með mjólkurlíki, og þurfa svo ef til vill að eiga von á því, að kröfur komi fram um að fá að blanda sölumjólk með öðrum efnum. Ég hygg, að ákvæðin um eftirlit með mjólkur-, rjóma- og ostlíki geri það mögulegt að hafa þessa vöru á boðstólum, þar sem í ákvæðunum felst viðurkenning fyrir því, að það sé heimilt. Væru þessi ákvæði aftur á móti ekki samþ., mundi tilbúningur þessara vara verða talin óheimil stæling eða fölsun á óblönduðum vörum. Ég held því, að hér sé verið að veita heimild til þess að búa til þessar vörur, en ég get sagt það, að fyrir mér er það fullkomið vafaatriði, hvort rétt sé að leyfa tilbúning á rjóma-, mjólkur- og ostalíki hér á þessu landbúnaðarlandi, og vildi ég leggja til, að stj. athugaði þetta til 3. umr.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Hv. 1. landsk. hélt því fram, að tilbúningur ostlíkis og rjóma- og mjólkurlíkis mundi óheimill, ef þessi ákvæði frv. væru felld burt. Er þá óheimill tilbúningur hverrar þeirrar vöru, sem ekki eru sérstök lagafyrirmæli um? Hér á landi er allmikið notuð vara sú, sem nefnd er silkilíki. Mundi vera óheimilt að búa þessa vöru til, af því að ekki eru í ísl. lögum nein ákvæði um eftirlit með þeirri vörugerð? Það hefir ekki verið bannað í lögum að flytja inn ostlíki eða rjóma- og mjólkurlíki. Og enn síður liggur fyrir nokkurt lagabann við innlendri framleiðslu þessara vörutegunda. Hitt getur auðvitað komið til mála, að banna hvorttveggja, bæði innflutning og innlenda framleiðslu á þessum vörum og væri ég því ekki mótfallinn. En á meðan hvorugt þetta er bannað að lögum, þá fæ ég ekki séð, að það sé nein goðgá að setja ákvæði um eftirlit með þessum vörum eða framleiðslu þeirra. Þvert á móti eru þá nauðsynleg ákvæði eins og í frv. felast til þess að tryggja það, að almenningur geti þekkt þessar eftirlíkingar frá óblönduðum vörum.

Bjarni Snæbjörnsson Það er aðeins örlítil aths. Mér skilst, að við samning þessa frv. hafi aðallega tvennt vakað fyrir höfundinum. Annað það, að gera smjörlíkið heilnæmari vöru fyrir neytendurna, hitt að hjálpa landbúnaðinum með sölu á smjörinu. Ég er sammála um, að það er gróði að fá þetta ákvæði, ef ekki leiðir af því það, að smjörlíkið verði dýrara. En ég vil víkja að hinu atriðinu. Það hefir verið talað hér um eftirlíkingar, og það er gefinn hlutur, að þær koma fram á sjónarsviðið. Ef ákveðið verður, að smjörlíki hafi 5% af smjöri, en jafnframt er gefið lagaleyfi fyrir því, að framleiða megi mjólkurlíki og fleiri eftirlíkingar, þá getur vel hugsazt sá möguleiki, að hætt verði að nota mjólk í smjörlíkið, eins og hingað til hefir verið gert, en í þess stað verði notað mjólkurlíki í smjörlíkið. Gæti þá vel farið svo, að smjörlíkið hafi þá eftir allt saman ekki meira bætiefni inni að halda heldur en það hefir nú með þeim mjólkurskammti, sem nú er notaður. Nú er verið að semja lög um þetta efni, sem eiga að vera til frambúðar. Þegar lögin frá 1923 voru samin, var ekkert talað um bætiefni. Þetta er svo ný fræðigrein, að hún hefir eiginlega ekki verið uppi nema 5 síðastl. ár. Það er því afsakanlegt, þó að á henni hafi ekki verið byggt 1923, en nú hljóta allir að skilja, svo framarlega sem það er tilgangurinn að auka neyzlu bætiefna, að nú á að kippa því burt úr lögunum, sem getur orsakað það, að bætiefnið verði minna en áður. Það verður að útiloka möguleikann fyrir því, að hægt sé að framleiða og selja allskonar líki. Ef farið verður að nota ýmsar stælingar á mjólk, rjóma og ostum, samhliða því, að smjörlíkið verði bætt, þá getur farið svo, að við sitjum í sama fari þrátt fyrir þessi lög. Ég vil því árétta það, sem hv. 1. landsk. beindi til hv.n. til athugunar, hvort það mundi ekki vera ávinningur í því að fella þessi ákvæði um eftirlíkingar mjólkur- rjóma og osta úr frv., úr því á annað borð er verið að sjóða það upp með tilliti til þeirrar þekkingar, sem fengin er um bætiefnin síðan lögin frá 1923 voru samin.

Frsm. (Jón Jónsson) Ég skal geta þess, að n. er að sjálfsögðu fús á að taka málið til frekari athugunar, bæði þau ákvæði, sem í frv. felast um aðrar eftirlíkingar en smjörlíki, og eins hitt, hvort ekki geti komið til mála að banna alveg innflutning á þessum vörum. Þetta er n. sem sagt að sjálfsögðu fús að athuga.

Frsm. (Pétur Ottesen) Það er í nál. því, sem landbn. hefir gefið út um þetta mál, gerð grein fyrir höfuðtilgangi þeirra breyt. á kjötmati, sem felast í þessu frv. Ég skal nú því til viðbótar drepa lauslega á helztu breyt., sem farið er fram á. Það er þá fyrst, að skýrt er kveðið á um, að fé, sem slátra á og selja kjötið fryst á erlendan markað, skuli án undantekningar slátra í löggiltum sláturhúsum og að frysting kjötsins fari fram í löggiltum frystihúsum. Þetta er ekki nærri því svo skýrt ákveðið í l., sem nú gilda um þetta efni. T. d. hefir það verið svo um frystihúsin, að menn gátu ekki fengið þau löggilt. Lengra var ekki gengið af löggjafans hálfu í því að tryggja allan frágang þessara húsa og þar með örugga og vandlega geymslu þess kjöts, sem þar var fryst og geymt. Viðvíkjandi sláturhúsum, þar sem slátra á fé fyrir erlendan saltkjötsmarkað, gilda skv. frv. svipuð ákvæði og áður. Þó er svo ákveðið, að ráðherra geti sett nokkrar nánari reglur um allan útbúnað þeirra húsa heldur en til er tekið í þessu frv. Þá kemur enn nýtt atriði, í byrjun 4. gr., að læknisskoðun skuli fara fram á öllum sláturfénaði áður en slátrun fer fram, ef kjötið er ætlað til útflutnings fryst, kælt eða saltað, og er tiltekið, að ekki megi líða meira en 12 klst. frá þeirri skoðun og til slátrunar. Hingað til hefir verið látið nægja að skoða og merkja kjötið, svo að þetta er alveg nýtt í löggjöfinni. Það er gerð sú grein fyrir þessu í aths. við frv., að hliðstæð ákvæði þessu séu í þeim löndum, þar sem við verzlum með kjöt. Er því öryggis vegna talið rétt, að taka þetta ákv. í okkar löggjöf, svo að hægt sé að sýna, að allar þær heilbrigðisráðstafanir séu viðhafðar hér, sem krafizt er í viðskiptalöndum okkar. En þessarar skoðunar á lifandi fé þarf ekki við, þegar selja á kjötið innanlands. Í 5. gr. er gefin heimild til að víkja frá ákvæðinu um læknisskoðun á kjötinu þar, sem svo er ástatt, að ekki er hægt að ná til læknis. Þetta á þó eingöngu við þegar um saltkjöt er að ræða. Ég sé, að í gildandi 1. um þetta efni er gert ráð fyrir, að sett sé sérstakt merki á saltkjötstunnur, þegar slík skoðun hefir ekki farið fram á kjöti. Þetta hefir ekki verið tekið upp í þetta frv., en ég býst við, að það verði tekið upp í reglugerð. Því er nú svo til hagað, að ýmis ákvæði, sem nú eru í 1. um kjötmat, eru látin falla niður, en hinsvegar gert ráð fyrir að taka þau upp í reglugerð um þetta efni. Það er með hliðsjón af því, að búast má við, að einhverra breyt. þurfi á ýmsum atriðum, og þykir því miklu hagkvæmara að láta slík ákvæði felast í reglugerð, því að það er vitanlega hægara um vik að fá henni breytt. N. gat því mjög vel fallizt á þetta hagkvæmnisatriði. Þá er hér gert ráð fyrir því, að allt kjöt, sem flutt er á erlendan markað, skuli metið og flokkað eftir tegundum og gæðum af kjötmatsmönnum, sem starfa undir umsjón yfirkjötmatsmannsins og aðstoðarmanna hans, að flokkunin sé nákvæm o. s. frv. Gert er ráð fyrir, að ekki sé hægt að veita neinar undanþágur frá þessu ákvæði, en það má gera skv. gildandi 1., og það jafnvel um fryst kjöt, sem flutt er á erlendan markað. Þetta er vitanlega í samræmi við það, sem ég sagði áðan, að gert er ráð fyrir strangara eftirliti með sláturhúsum og frystihúsum en áður hefir verið, og á að vera til að tryggja gæði vörunnar og auka álit hennar hjá þeim erlendu mönnum, sem kaupa hana. Í 7. gr. eru ákvæði um það, að í staðinn fyrir að nú eru 6 kjötmatsmenn, allir jafnréttháir og hver hefir sitt svæði til yfirferðar og eftirlits, þá verði skipaður einn yfirkjötmatsmaður með allsherjarvaldi í þeim efnum. En hinsvegar séu honum fengnir þrír menn til aðstoðar. Það er raunar ekki alveg rétt, að hinir 6 kjötmatsmenn hafi verið allir jafnréttháir. Því að eftir að farið var að flytja út fryst kjöt, var skipaður sérstakur maður til yfirumsjónar með öllu frystu kjöti, sem hefir þannig miklu stærra svæði til yfirferðar og eftirlits en hinir kjötmatsmennirnir. Enda er gerður nokkur munur á launum hans og hinna; þau eru ákveðin 200 kr. hærri. Þetta er vitanlega gert með það fyrir augum, að meira samræmi fáist í matið en annars, auk þess sem gerðar eru meiri kröfur til þekkingar þess manns en hinna. Ég hefi áður tekið fram um mína skoðun á þessu atriði í sambandi við annað frv., sem hér var á ferð, frv. um ullarmat, að ég er ekki jafnviss um það og meðnm. mínir, að þetta fyrirkomulagsatriði feli í sér meiri tryggingu en áður. Ég læt nægja að vísa til þeirra ummæla minna og fer ekki frekar út í það. Það er gert ráð fyrir, að þessi yfirkjötmatsmaður hafi 1200 kr. laun, en aðstoðarmenn hans 300 kr. hver. Ennfremur að ferðakostnaður þessara manna verði borgaður samkv. sanngjörnum reikningi, sem ráðuneytið úrskurðar, auk 4 kr. í fæðispeninga meðan þeir eru frá heimilum sínum. Fæðispeningarnir eru hækkaðir um 1 kr. frá gildandi 1. Mér virðist af þeim lista, sem ég hefi fengið yfir ferðakostnað kjötmatsmannanna fyrir 1932, að reynzt hafi erfitt að halda kostnaðinum svo niðri, sem gert er ráð fyrir í þessum lögum. Enda er það í sjálfu sér eðlilegt. Kostnaðurinn hefir farið hjá þeim hæsta í 1292 kr., hjá þeim næsta 1011 kr., þeim næsta 805 kr. og miklu minna hjá hinum kjötmatsmönnunum, ekki nema kringum 200 kr. hjá hvorum þeirra. Þá vildi ég taka það fram út af ákvæðunum í 8. gr., að í gildandi 1. er ákveðið, að kjötmatsmenn ferðist um umdæmi sín á ákveðnum tíma á hverju ári, þ. e. á haustin, en þessu er algerlega sleppt hér. Er meiningin að taka þetta upp í reglugerð, því að þessum ferðum verður vitanlega hagað allt öðruvísi eftir að þetta frv. öðlast gildi. Þá er enn eitt atriði í 9. gr.: „Í kaupstað eða kauptúni, þar sem eru 1000 íbúar eða fleiri, skal allt kjöt af skepnum, sem slátrað er þar eða sem flutt er þangað nýtt og ætlað er til sölu þar, skoðað og merkt af lækni þeim, sem kjötskoðun annast þar á staðnum“. Sömuleiðis er ákveðið, að kjöt, sem flutt er úr öðru sláturhúsi, þar sem slík læknisskoðun fer fram, þurfi ekki að skoða á ný. Um þessa hluti hafa engin ákvæði verið fyrr í löggjöfinni, þó að hinsvegar sé framkvæmd slíkrar skoðunar ekki nýmæli með öllu; a. m. k. hafa sum sláturhús, t. d. Sláturfélag Suðurlands, fyrir löngu tekið upp slíka skoðun. En nú er þessu slegið föstu með 1., sem og sjálfsagt er. Það er vitanlega engin ástæða að gera ekki sömu kröfu um meðferð kjöts, sem selt er innanlands, eins og á útfluttu kjöti. Í kauptúnum, þar sem búa færri en 1000 manns, er lagt í vald ráðuneytisins að fyrirskipa um þetta efni. Þá er enn nýtt atriði í 11. gr., að ráðherra geti sett reglur um útbúnað kjötbúða og um það, hvaða vörur megi selja þar o. s. frv. Ennfremur getur ráðh. sett reglur, eftir því sem þurfa þykir, um atvinnurekstur við tilbúning matvæla úr sláturfjárafurðum, svo sem pylsugerð, niðursuðu sláturfjárafurða og annað því um líkt. Eins og öllum er kunnugt, þá er risinn upp töluverður slíkur iðnaður innanlands, sérstaklega í Rvík, og þess vegna er ekki nema rétt, að slíkur iðnaður sé háður eftirliti, sem tryggi hreinlæti í meðferð þessara vara. Er það algerlega í samræmi við ákvæði, sem sett hafa verið um svipuð atriði og víða eru sett. Ég vík þá að brtt., sem n. hefir gert, sjö að tölu, en ósköp smávægilegar, aðallega orðabreyt. Þannig er um 1. brtt.-2. brtt. er efnisbreyt. Í gildandi l. er fyrir skoðun og merkingu kjöts sett hámark, 5 aurar á skrokk. Þetta var fellt niður í frv. og gert ráð fyrir að taka upp í reglugerð. En n. þótti réttara að binda þetta með 1., svo að ákvæði reglugerðarinnar hefði stoð í lögum. 3. brtt. er einungis orðabreyting. Sama er að segja um 4. brtt., lagfæring, þar sem var vísað skakkt til greinar. B-liður þeirrar brtt. er orðabreyting. C-liðurinn er efnisbreyt. Þar sem frv. tiltekur, að ráðuneytið ákveði dagkaup, þá höfum við gert þá breyt., að það verði gert fyrir eitt ár í senn. Meiningin er sú, að með þessu mætti e. t. v. halda í kostnaðinn við framkvæmdina. Um þessa breyt. getur náttúrlega verið álitamál, og við teljum hana í sjálfu sér lítilfjörlega. D-liður 7. gr. er um það, að í stað þess að frv. tiltekur fæðispeninga 4 kr. á dag, þá bætum við aftan við orðinu „húsnæði“, svo að það kæmi skýrt fram, að í þessum 4 krónum fælist bæði fæði og gisting. Með því er fyrirbyggt, að viðkomandi reikni sér fæðið á 4 kr., en skrifi gistingu á ferðakostnaðarreikning. Við 9. gr. eru nokkrar orðabreyt. Sömuleiðis eru brtt. við 12. gr., lagfæringar á frv., þar sem skakkt var vitnað til. Ég hefi þá ekki fleiri orð um þetta. N. álítur nýmælin, sem í frv. felast, miklu betri en núgildandi l. um kjötmat og sjálfsögð öryggisákvæði gagnvart sölu á erlendum og innlendum markaði, og leggur því eindregið til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hún hefir borið fram.

Björn Kristjánsson Ég ætla ekki að fara að andmæla þessu frv. Ég býst við, að það sé algerlega rétt stefna að smáherða á kröfunum um bætta meðferð á kjöti eins og öðrum ísl. afurðum, sem út eru fluttar, til þess að koma þeim í sem mest álit og hæst. verð. Ég vildi aðeins leyfa mér að gera smáaths. við 4. gr. Í byrjun þeirrar gr. er svo fyrir lagt, að læknisskoðun fari fram á öllu sláturfé áður en því er slátrað, ef kjötið er ætlað til útflutnings fryst, kælt eða saltað, og mega ekki líða meira en 12 klst. frá þeirri skoðun til slátrunar. Hv. frsm. gat þess, að þetta ákvæði væri tekið upp eftir hliðstæðum ákvæðum í nágrannalöndum vorum, og væru þar talin nauðsynleg. Ég skal ekki segja um það, hvaða ákvæði gilda annarsstaðar eða hvernig þau eru framkvæmd. En ég held því fram, að þessi læknisskoðun á lifandi sauðfé sé algerlega gagnslaus, enda algerlega óframkvæmanleg. Sauðfé okkar er ákaflega harðgert og sér ekki á því neinn lasleika fyrr en það er alveg aðfram komið. Þetta vita allir, sem kunnugir eru fjárhirðingu. Mér er vel kunnugt að svo er þetta um ágætustu fjármenn víðsvegar. Líklega er það ekki nema á 3-4 stöðum, sem lærðir dýralæknar geta annazt þessa skoðun á lifandi fé, en á öllum öðrum stöðum í landinu verða héraðslæknarnir að gera það, eftir að hafa kynnt sér þessa kjötskoðun hjá dýralækni. Um lækna okkar er það að segja, að mjög margir þeirra eða flestir hafa aldrei komið nálægt fjárhirðingu; þótt sumir séu upprunnir úr sveit, hafa þeir byrjað nám ungir og naumast komið að skepnuhirðingu eftir það. Legg ég því lítið upp úr, þótt þeir líti yfir hina stóru fjárhópa, sem daglega er slátrað, kannske 1½ þús. alls á dag. Veitti þá ekki af 2-3 læknum, og þó óvíst um árangurinn. Nú er það svo víða, t. d. hjá mér, að héraðslæknirinn, sem annast kjötskoðunina, verður vitanlega oft að vera í læknisferðum heilan dag eða meira meðan slátrun fer fram. Er þá augljóst, að hann getur ekki annazt þessa skoðun, en að stöðva slátrun kemur ekki til mála. Að lögbjóða þessa skoðun og fylgja því bókstaflega er alveg sama sem að fyrirbyggja slátrun til útflutnings á mörgum stöðum í landinu. En ef ekki á að fylgja ákvæðinu, er það gersamlega tilgangslaust. Ég skal til frekari áréttingar benda á Eyjafjörð. Þar eru tvö sláturhús nálægt hvort öðru, annað á Akureyri hjá K. E. A. og hitt á Svalbarðseyri. Nú er dýralæknir á Akureyri, sem annast kjötskoðun á báðum stöðum. Sennilega er ekki slátrað færra en 1½ þús. á Akureyri á dag, en eitthvað færra á Svalbarðseyri. Ætla ég, að það sé öllum ljóst, að einn maður muni ekki geta komizt yfir þetta verk með því að skoða hvern einasta skrokk í sláturhúsunum báðum, eins og sjálfsagt er, að hann geri. Þá segir í 2. málsgr. 4. gr.: „Ennfremur skal læknisskoðun á öllu kjöti og innýflum fara fram þegar eftir slátrun og áður en kjötið er fryst, kælt eða saltað“. Við kjötskoðunina er ekkert að athuga, hún er vitanlega sjálfsögð. En öðru máli gegnir um þessa innýflaskoðun; hana tel ég ekki geta komið til mála. Til þess að framkvæma hana þyrfti læknirinn alltaf að vera í sláturhúsinu, en því er ekki hægt að koma við, eins og ég hefi þegar tekið fram. Get ég þá aftur bent á dæmið frá Akureyri, þar sem dýralæknirinn þarf að vera ýmist í sláturhúsinu þar, eða í sláturhúsinu á Svalbarðseyri, og getur því á hvorugum staðnum verið nema nokkrar klst. í senn. Þegar það nú er sjáanlegt, að ekki er hægt að framfylgja ákvæðum sem þessum bókstaflega, þá sé ég ekki, að rétt sé að setja þau í lög, og svo tel ég, að eigi að vera um öll ákvæði, sem ekki er hægt að hlíta. Það á ekki að setja þau í lögin. Þá er ákvæði í síðustu málsgr. 4. gr., sem ég get heldur ekki fellt mig við eins og það stendur þar. Í upphafi málsgr. segir svo: „Ekki má slátra í löggiltu sláturhúsi sjúku sláturfé“. Hér þyrfti að fella niður orðið „löggiltu“, því að svo má skilja þetta, að í öðrum sláturhúsum en löggiltum megi slátra sjúku fé. En ég tel ekki, að slátra megi í nokkru sláturhúsi sjúku sláturfé. Ég tók nú ekki eftir þessum agnúum á 4. gr. fyrr en rétt núna. Má því vel vera, að eitthvað fleira sé í frv., sem ég vildi gera aths. við, en það verður að bíða til 3. umr. úr þessu. Að endingu vil ég beina því til hv. landbn., að hún taki til athugunar þessar aths. mínar við 4. gr. og beri fram brtt. til lagfæringar henni. Sjái n. sér ekki fært að verða við þeim tilmælum, býst ég við að flytja brtt. við þessa gr. fyrir 3. umr.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Ég er yfirleitt ánægður með þær brtt., sem hv. landbn. leggur til, að gerðar séu á frv. þessu. Þær eru flestar orðbreyt. og leiðréttingar á prentvillum, sem ég tel betur fara. Það er aðeins ein breyt., sem ég í raun og veru tel lítils virði, er ég þó tel, að orkað geti tvímælis. Það er 4. brtt. við 7. gr. c-lið, þar sem bætt er við orðunum „fyrir eitt ár í senn“. Í frv. segir, að ráðuneytið ákveði daglaun aðstoðarmanna, þegar þeir starfi í yfirmatserindum, að fengnum till. yfirkjötmatsmanns. Ráðuneytið getur samkv. þessu ákveðið laun þeirra eins og því þóknast. Ég hygg því, að það geti aðeins orðið til þess að valda töluverðum símakostnaði, ef ákvæði þetta verður samþ. Annars tel ég þetta ekki skipta svo miklu máli, að það taki því að samþ. sérstaka brtt. um það. Hv. þm.N.-Þ. mælti gegn nokkrum atriðum 4. gr. frv. Viðvíkjandi fyrsta atriðinu, læknisskoðuninni, skal ég taka það fram, að ég var sjálfur með mínu leikmannsviti á þessum málum í dálitlum vafa fyrst. Vildi halda, að góðir fjármenn í sveit sæju eins vel sjúkleika á kind og læknar. En við að bera mig saman við sérfræðinga á þessum sviðum taldi ég rétt að setja þetta, ákvæði. Verði horfið að því ráði að breyta þessu ákvæði, get ég ekki fallið frá því, að ráðh. verði a. m. k. heimilað að skipa fyrir um þetta með reglugerðarákvæði. Vegna fyrirspurna, sem sífellt berast ráðuneytinu um þessi mál, verð ég að telja þetta nauðsynlegt. Það má vel vera, að það geti orðið erfitt að fylgja slíku ákvæði bókstaflega hér. En erlendis mun því vera fylgt stranglega. Ég býst því við, að það verði ekki hægt að koma hinum erlendu kaupmönnum í skilning um það, að hér sé yfirleitt hraustara fé en hjá þeim, og því telji þeir sjálfsagt, að fylgt sé sömu reglum um slátrun hins íslenzka fjár og þeirra eigin. Þá vil ég benda á, að orðið „læknir“ í lögum þessum tekur ekki aðeins yfir dýralækna og almenna lækna, heldur og einnig yfir læknaefni, sem lokið hafa fyrri hluta læknaprófs og fullgildir teljast því til slíks eftirlits sem þessa. Viðvíkjandi því ákvæði 2. málsgr. 4. gr., að læknisskoðun eigi að fara fram á öllu kjöti og innýflum, þá er vitanlega aðeins átt við þau innýfli, sem nota á, en ekki þau, sem kastað er. Við það að bera mig saman við dýralækni og ýmsa aðra, sem með þessi mál sýsla, m. a. forstjóra kjötsölusamlagsins, þá hefi ég komizt að þeirri niðurstöðu, að halda beri þessu ákvæði um kjöt og innýflaskoðunina, eða þá eins og ég tók fram, að gefa stj. heimild til þess að skipa fyrir um það með reglugerðarákvæði. Hvað snertir aths. hv.þm. um síðustu málsgr. 4. gr., þá get ég að mestu verið henni samþykkur. Að það er tekið fram, að ekki megi slátra sjúku fé í löggiltum sláturhúsum, er með tilliti til hins erlenda markaðs á frystu og kældu kjöti. Hvort mönnum sýnist svo að rýmka um þetta ákvæði og láta það ná til allra sláturhúsa, læt ég með öllu óátalið.

Frsm. (Pétur Ottesen) Út af því, sem þeir hv.þm.N.-Þ. og hæstv.atvmrh. sögðu um ákvæði 4. gr. frv., vil ég taka það fram, að landbn. var fyllilega ljóst, að nokkrir örðugleikar gætu orðið um framkvæmd sumra þeirra, og þá sérstaklega hvað læknisskoðunina snertir. Hvort því atriði yrði fylgt bókstaflega eða ekki, færi eftir því, hverjar kringumstæður væru fyrir hendi. Jafnframt leit hún svo á, að enda þótt það væri ekki fyllra en þetta, myndi þó felast í því töluvert öryggi. Þá mætti að sjálfsögðu athuga það, hvort réttara væri að láta þetta ákvæði koma fram sem reglugerðarákvæði eða beint í lögunum sjálfum. Út af aths. hæstv.atvmrh. við þá brtt. landbn., að ákveða kaup aðstoðarmanna, þegar þeir ynnu í yfirmatserindum, „fyrir eitt ár í senn“, vil ég geta þess, að þetta átti að vera bending frá n. um það, að gætt yrði alls sparnaðar í þessu efni. En eftir að hafa heyrt skýringu hæstv. ráðh. get ég tekið þessa brtt. aftur, og geri það hér með.

Björn Kristjánsson Ég verð að sjálfsögðu að beygja mig fyrir því, ef það er algert skilyrði fyrir sölu á kjöti erlendis, að þetta ákvæði um læknisskoðunina sé sett í löggjöfina, enda þótt neyðarúrræði sé, þar sem það er vitanlegt, að slík skoðun á lifandi fé og innýflum er með öllu gagnslaus. Sé nú svo, að óhjákvæmilegt reynist að lögbjóða slíka skoðun, þá teldi ég heppilegra að setja það sem reglugerðarákvæði, eins og hæstv.atvmrh. stakk upp á, heldur en sem beint lagaákvæði.

Ólafur Thors Ég hefi stuttan tíma til að svara þeim andmælum, sem komið hafa fram úr ýmsum áttum. En áður en ég fer að andmæla verstu rakaleysunum, ætla ég að drepa lítilsháttar á það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði, er hann hélt því fram, að Siglfirðingar væru allir á móti samningunum. Ég var nú einmitt að fá símskeyti frá Siglufirði, og hljóðar það svo: „Á fundi Sjálfstæðismannafélags Siglufjarðar í dag voru svo hljóðandi tillögur samþykktar með 57 samhljóða atkv.: Fundurinn lýsir trausti sínu á mönnum þeim, er að norsku samningunum stóðu fyrir hönd Íslands og skorar á Alþingi að samþykkja samninginn. Fundurinn skorar á þing og stjórn að gera nú þegar ráðstafanir, er hefti undirróður kommúnista gegn núverandi þjóðskipulagi. Félagsstjórnin“. Sýnir það, að Siglfirðingar eru ekki allir með þessum hv.þm. Hann var að tala um, að ríkið gæti varið til styrktar bændum því fé, sem það ver til ríkislögreglunnar. En það sjá allir, að ekki er hægt að verja sama fénu til að styrkja bændur og til að halda uppi ríkislögum gegn ofstopamönnum, m. a. hv.þm. sjálfum. Ræður sócíalista hafa staðfest það, að flokkur þeirra tekur afstöðu sína af pólitískum ástæðum. Er það svo sem ekkert nýtt, því að þessi Alþýðuflokkur hefir alltaf metið meira flokkshagsmuni en þjóðarheill. Ræða hv.þm. Seyðf. var reyndar snjöll, en að öðru leyti ekki annað en léleg útgáfa af ræðu hv. 2. þm. Reykv. Ég hefi engin tök á að hrekja öll atriðin í þessum ræðum. Hv. þm. Seyðf. sagði, að hagsmunir Norðmanna hér á landi væru svo miklir, að engum óvitlausum manni dytti í hug, að þeir myndu fara að kasta þeim á glæ vegna kjöttolls af nokkrum tunnum. Sagði hann, að Norðmenn hefðu margfalda hagsmuni af viðskiptunum við Ísland. En þetta er nú ekki allur sannleikurinn. Í fyrsta lagi eru tölur þær, sem hann nefndi, ekki alveg réttar. Það sannfærðumst við um við samanburð á þeim skýrslum og norskum hagskýrslum. En þó að þær væru réttar, þá er útkoman sú, að viðskipti okkar við Norðmenn eru ekki nema rúmur 1% af verzlunarveltu þeirra. En sala okkar til Norðmanna er 9% af okkar útflutningi. Það kallar hann, að Norðmenn hafi margfaldan hag af viðskiptunum miðað við íbúatölu og efnahag. Ég kalla þetta reginvitleysu. Og menn verða að muna, að þó að sú upphæð, sem við seljum Norðmönnum kjöt fyrir, sé minni en 1924, þá er sú aðstöðubreyt. orðin á ísl. þjóðfélagi, að okkur dregur meir minni upphæð nú en meiri þá, m. a. af því, að sjávarútvegurinn er ekki fær um að taka á sig verulegar byrðar fyrir landbúnaðinn. Og það er fyrst og fremst að þakka þessum hv.þm. sócíalista, sem andmæla þessum samningi. Allur samanburður á samningunum frá 1924 og 1932 er af hendi þessara beggja hv.þm. reginvitleysa. Þeir halda því fram, að samkv. samningnum frá 1924 hafi Norðmenn ekki haft leyfi til að reka hér síldarverksmiðju. Þetta sagði hv. 2. þm. Reykv. seinast fyrir fáum mínútum; og ennfremur halda þeir því fram, að samkv. samningnum 1924 hafi Norðmenn heldur ekki haft neitt leyfi til að selja síld í land til söltunar. Ég skal þeim til leiðbeiningar og öðrum, sem á hlýða, til sönnunar, lesa upp kafla úr bréfi Sveins sendiherra Björnssonar til viðkomandi norsks ráðh., - þann kafla, sem staðfestir þennan samning. Hann hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Ísl. stj. staðhæfir ákveðið og heldur því fast fram, að ísl. fiskveiðalögin frá 1922 hafi til þessa verið skýrð og framkvæmd með miklum velvilja gagnvart Norðmönnum. Ég hefi heimild til að lýsa því yfir, að 1. verði einnig framvegis skýrð og framkvæmd með miklum velvilja gagnvart Norðmönnum, ef viðunanlegt samkomulag fæst (ákveðið verður að lækka kjöttollinn). Til þess, ef verða mætti, að greiða slíku samkomulagi götu, eru eins og ég hefi haft þá sæmd að tjá statsráðinu, Íslendingar reiðubúnir til, út af umkvörtunum þeim og óskum, sem fram hafa komið af Norðmanna hálfu, ennfremur að vera samkomulagsfúsir um eftirfarandi atriði“. Svo koma þessi atriði, sem Ísl. ættu ennfremur að vera samningsfúsir um. Hvað þýðir þetta „ennfremur“? Það þýðir til viðbótar þeim hagsmunum, sem Norðmenn höfðu 1924, þegar samningurinn var gerður. Og 1924 var svo ástatt í þeim efnum, að Krossanesverksmiðjan mátti kaupa ekki 60% af því, sem hún þurfti, heldur 100% af erlendum skipum, og erlend skip máttu selja samkv. almennum skýringum ráðuneytisins 500-700 tunnur til söltunar, eftir því hvort um reknetaskip eða snurpinótaskip var að ræða. Af þessu sjá menn, að það er ekki nema eintómur misskilningur, - að ég ekki kalli það ósannindi, - þegar sagt er, að Norðmenn hafi engra fríðinda notið hér á landi. Það er skýrt og ótvírætt eftir samningunum frá 1924, að þeir haldi áfram að njóta fríðinda þeirra, sem þeir nutu áður en samningurinn var gerður. Og þau koma ótvírætt í ljós í þeim heimildum Norðmönnum til handa, sem ég hefi nú greint. Þá er það náttúrlega ákaflega mikil meinloka, þegar haldið er fram, að eftir þessum nýja samningi verði einhver önnur og stórum bætt aðstaða fyrir Norðmenn til að selja síld í land til söltunar. Ég gerði nokkra grein fyrir þessu í ræðu minni í gær, og sannaði, að hæstu líkur um hækkun samkv. þessari heimild, er frá 10 þús. og upp í 25 þús. tunnur. Og það er náttúrlega ekki annað en bláber vitleysa og ósæmileg tilraun til að blekkja menn, þegar hv.þm. Seyðf. og hv. 2. þm. Reykv. halda fram, að þessi réttindi geti allur norski flotinn öðlazt með því einu að gera málamyndasamning við Krossanesverksmiðjuna. En svo að ég víki að því, sem hv.þm. sagði, þá dugar ekki að ganga fyrst og fremst út frá, að samningar séu sviknir. Menn verða að ganga út frá, að samningurinn verði haldinn. Ennfremur vil ég sýna fram á, að það eru engar líkur til, að um nein svik verði að ræða í þessu efni. Það er af þeirri ástæðu, að Krossanesverksmiðjan, sem er einkafyrirtæki, er algerlega óháð almennum hagsmunum þeirra norsku veiðimanna, sem hér stunda veiðar. Nú er það svo, að þau norsku veiðiskip, sem hingað leita, öðlast ekki þessi fríðindi, sem hér er um að ræða, nema þau geti lagt fram sölusamning um bræðslusíld til Krossanesverksmiðju, sem gildi yfir allan síldveiðatímann. Líkur fyrir því, að þessi verksmiðja fari að gera leik að því að svíkja þennan samning, eru engar, af þeirri ástæðu, að það er gagnstætt hennar hagsmunum. Verksmiðjan hefir líka sjálf á undanförnum árum kveðið upp reynslunnar dóm um það, hversu mörg veiðiskip þarf að skipta við til þess að fullnægja þörfinni. Hún hefir skipt við frá 15-25 skip og aldrei fleiri. Þetta er þá reynslunnar dómur. En færi nú verksmiðjan að gera samning við t. d. 100 skip, þá er hún orðin ber að því að vera meðsek í tilraun til að svíkja þessi samningsákvæði í því skyni að rýra íslenzka hagsmuni til framdráttar norskum hagsmunum. Hið eina svar Íslendinga verður þá að taka öll leyfi af verksmiðjunni. Auk þess liggur í hlutarins eðli, að því fleiri norsk skip, sem selja í land, því óvinsælli verður samningurinn og því meiri líkur eru til, að samningnum verði sagt upp. En þá verður enginn aðili jafnhart úti sem Krossanesverksmiðjan. Hvaða líkur eru til, að sá aðilinn, sem mest á í húfi, gerist til þess í óeigingjörnum tilgangi að leggja alla sína hagsmuni á borðið? Til þess eru engar líkur. Þessar fullyrðingar þingmanna sócíalista eru þess vegna ekkert annað en bláber vitleysa og svo fjarri því að eiga nokkra stoð í ákvæðum samningsins. Þær eiga ekki einu sinni stoð í samningnum, þótt Krossanesi væri í sjálfsvald sett að setja samningsrof í staðinn fyrir samning. Allir útreikningar hv.þm. Seyðf. um það, hver aukin hlunnindi Norðmenn eignist með samningnum eins og hann liggur fyrir, er helber vitleysa. Aðalatriðið er, að skýringin um söluheimild á 700 tunnum samkv. fiskiveiðalöggjöfinni stendur óhögguð. Eftir þeirri heimild og að óbreyttri og óbreytanlegri fiskveiðalöggjöfinni og ógerðum samningnum, þá höfðu norsk skip leyfi til að selja hér í land 140 þús. tunnur. En eins og ég sagði í ræðu minni í gær, þá eru svo fáir kaupendur fyrir þessa síld í landi, að af þessu ákvæði stafaði lítil sem engin hætta, og a. m. k. leiddi sú hætta ekki af þessum samningum. Og allt, sem hv.þm. sagði um leppa, og allt, sem hann vitnaði til Björns Líndals, það var fyrir hendi í ríkum mæli, hvort sem þessi samningur verður samþ. eða ekki. Ég hefi í ræðu minni í gær sýnt alveg greinilega fram á, að samningurinn frá 1924 er verri en þessi, bæði vegna þess, að kjöttollurinn var 43 kr. á tunnu, en nú ekki nema 22 kr. 80 aur., og eins vegna þess, að þau fríðindi, sem við áttum að láta samkv. honum, voru meiri en þau, sem við látum samkv. þessum samningi. En þá verð ég að beina þeirri fyrirspurn til hv.þm. sócíalista: Hvernig stendur á því, að þeir, þessir vísu feður, sem nú þykjast umfram allt vilja vera á verði fyrir hagsmuni útgerðarmanna og krefjast slíks af öðrum, að þeir hafa aldrei hreyft með einu einasta orði að segja upp þessum samningi, fyrst þeir álitu þessi hlunnindi Norðmanna svo hættuleg vegna samkeppni við Íslendinga? Hvað var þá orðið af þeirra föðurlegu umhyggju? Sváfu þessar heillavættir þessi ár? Ég vænti svars. Annars verða það fleiri en ég, sem sjá, að hér eru meira en meðalóheilindi á ferðinni. Það er alkunnugt, að hv.þm. sócíalista settu upp sorgarandlit, þegar fregnin flaug, að Norðmenn hefðu sagt upp samningnum. Hvar er samræmið í þessu? Svari þeir, ef þeir geta. Hér hefir verið spurt um það, hvort hægt sé að bæta bændum upp tjónið, sem þeir verða fyrir, ef þessi samningur nær ekki lögfestu. Það má náttúrlega spyrja svo í fullri alvöru. En þó held ég, að það sé ekki svo mikil ástæða til þess nú að spyrja svo, vegna þess að þessi samningur fer ekki fram á neitt annað né meira endurgjald Norðmönnum til handa en svo, að við Íslendingar getum okkur að skaðlausu látið það. Hitt getur náttúrlega alltaf komið fyrir, að Norðmenn eða aðrar þjóðir heimti af okkur slíkt endurgjald fyrir þegin fríðindi, sem við þyrftum á að halda, að við sjáum okkur ekki fært að láta það í té. Þá er það, sem svona spurningar rísa upp með fullum alvöruþunga. En eins og málið liggur nú fyrir, tel ég ekki þörf að grípa t. d. til nýrra skattaálagninga, og muni sízt verða bændum til framdráttar, ef þeir eiga að fara á mis við þau fríðindi, sem samningurinn veitir þeim. Ég held, að hefndartollur á veiðiskap geti verið mjög beggja handa járn og haft margvísleg miður heppileg áhrif, og sé því ísl. þjóðinni enginn hagur að ræða slíkt opinberlega að svo komnu máli. Þess ber að gæta, að þótt Norðmenn ásamt öðrum þjóðum yrðu útilokaðir frá að selja afla í land, þá er ekki lokið samkeppni við ísl. veiðimenn. Norðmenn mundu grípa til söltunar utan landhelgi á stórum skipum, eins og á undanförnum árum. En það er það, sem jafnaðarmenn hafa verið síæpandi og kveinandi út af, að Norðmenn og aðrar þjóðir gerðu. Og það sýnir alvöruleysið, - að ég ekki segi strákskapinn, - og ungæðisháttinn hjá hv.þm. Seyðf., þegar hann er að tala um að leysa þörf bænda með því að leggja á verndartoll svo háan, að hann bægi erlendum skipum frá sölu á íslenzkum markaði. Með því fengju bændurnir náttúrlega ekki neitt, því auðvitað er ekki hægt að hafa verndartollinn svo háan, að hann afstýri allri samkeppni við ísl. fiskimenn, en sé þó jafnframt tekjulind fyrir ríkissjóðinn. Öll framkoma jafnaðarmannanna í þessu máli ber vott um það, að þeir hafi, eins og ég sagði í gær, ekki tekið afstöðu til þessa samnings út frá efnislegu sjónarmiði, og ég held það sé rétt, að ég segi dálítið nánar frá framkomu þeirra í málinu. Ég vil þá byrja með að segja frá því, að um það bil sem samningar hófust hér í Rvík, bar hv. 2. þm. Reykv. fram ósk um að fá að taka þátt í þeim. Þessu var nú neitað, aðallega af því, að við samninganefndarmennirnir töldum okkur ekkert lið að þekkingu og vitsmunum þessa hv.þm. Út af þessu mun hann hafa fyrzt. Og þó verð ég að segja, að þegar við komum heim og samningarnir voru ræddir í utanríkismálanefnd, þá var ekki annað að sjá en að eymslin eftir hryggbrotið hefðu minnkað. Hann virtist taka samningnum vel og þ. á m. því ákvæðinu, sem hefir orðið honum að fótakefli þ. e. a. s. þagnarheitinu. Ég sé á eftir, að hann hefir einungis verið að bíða eftir færi. Þegar hann var búinn að tala við sér ófróðari samherja sína, eins og hv.þm. Seyðf., þá langar hann til að ná höggstað á okkur, og vílar ekki fyrir sér að svíkja það heit, sem þjóðirnar gáfu hvor annari um að birta ekki samninginn nema með gagnkvæmu leyfi beggja aðilja. Sú afsökun, sem hv.þm. bar fram í gær, er beinlínis hlægileg, að hann hafi ekki verið bundinn, sökum þess að hann væri stjórnmálaandstæðingur okkar. Það má segja, að ísl. stj. hafi nokkra afsökun, þar sem hún hefir ekki beinlínis svikið heitið, en það er engin afsökun fyrir ísl. málstað, að þingmaður, sem á sæti í utanríkismálanefnd, sviki slíkt þagnarheit, og fyrir það verða allir að bera kinnroða gagnvart erlendri þjóð. Ef Íslendingar gera sig bera að því að rjúfa heit sín og eiða gagnvart erlendum þjóðum, þá líður fljótt að því, að við verðum ekki virtir viðtals. Hv. 2. þm. Reykv. er áreiðanlega ljóst, að þetta var vitavert framferði. En hann var búinn að ákveða að berjast á móti samningnum, og hann vílaði ekki fyrir sér að leita að, þessu vopni í því skyni, eins og hann sjálfur sagði, að verða á undan okkur, sem virtum þagnarheitið, til þess að vera búinn að skapa andstöðu gegn samningnum, þegar við gætum tekið til máls. Síðan hefir hann látið blað sitt fara með allskonar vitleysu um þetta mál. Alþbl. hefir teflt fram sínum lítilsigldu mönnum og einskis svifizt til að varpa fölskum blæ yfir samningana. Þegar svo á þing kemur, þá ber hv. 2. þm. Reykv. það á norsku stj., að hún hafi mútað mér til að ganga á mála hjá Norðmönnum. Þetta var fyrir fáum dögum. En í gær var hann með margvíslegar dylgjur um það, að einstök ákvæði samningsins hefðu miðazt við persónulega eða pólitíska hagsmuni mína. Ég álít, að þessi bardagaaðferð sé alveg samboðin málstaðnum; og hún ber vott um það, að hv. sócíalistar skilji sjálfir, að þeir verja rangan málstað. Ég skal nú játa, að þegar hv. 2. þm. Reykv. og Alþbl. ákváðu að vera á móti samningnum, höfðu þeir misskilið hann í höfuðatriðum. Þeir héldu, að Norðmönnum heimilaðist að salta hér í landi. Ég sýndi hv. 2. þm. Reykv. fram á, að svo væri ekki. Þá nefndi hann sem höfuðgalla samningsins, að Norðmenn mættu umhlaða afla skipa á milli á höfnum inni. Einnig það sýndi ég honum, að væri misskilningur. Þá vildi hann byggja andstöðuna á því, að ef enginn samningur gilti, en að óbreyttri fiskveiðalöggjöfinni, mættu Norðmenn enga síld selja í land. Ég skýrði nú fyrir honum ákvæði fiskveiðalöggjafarinnar og sannaði honum, að þetta væri misskilningur; en hann taldi það rangt hjá mér, af því að einhver Finnur Jónsson héldi fram því gagnstæða. En þetta hefir hv.þm. þó skilizt. Nú skyldi maður halda, að þegar hann sá þetta allt, hefði hann breytt aðstöðu sinni og orðið glaður við. En því fór fjarri. Hann varð vandræðalegri og raunalegri á svipinn eftir því sem honum varð ljósara og ljósara, að samningurinn væri hagstæðari og hagstæðari ísl. hagsmunum. Hvað sannar þetta? Að þessi hv.þm. og flokkurinn hafa tekið afstöðu um andstöðu til samningsins eingöngu út frá pólitísku sjónarmiði, en ekki út frá því, að samningurinn væri Íslendingum óhagstæður. Af hverju varð hv.þm. óánægður, en ekki ánægður, þegar ég benti á, að allt væri betra en hann hafði álitið? Af hverju! Af því að honum þótti erfiðara að verja rangan málstað eftir en áður. Það má vel vera, að andstaða sócíalista gegn samningnum eigi fyrstu upptök sín í því, að hv. 2. þm. Reykv. var neitað um að fá að vera með í n., en þessi andstaða fengið framrás m. a. vegna þess, að þessi flokkur er algerlega sneyddur nauðsynlegum skilningi á þörfum bænda og samúð með þeirri stétt. Þessi andstaða á sér sínar dýpstu rætur í því, að sócíalistar ætluðu að seilast til pólitísks vinnings. Það kom gleggst í ljós í dag, þegar hv. 2. þm. Reykv. var að skipta heiðrinum og skömminni af samningnum milli mín og Jóns Árnasonar. Þá átti Jón heiðurinn fyrir að fá kjöttollinn lækkaðan, en ég skömmina fyrir að hafa keypt tolllækkunina of dýru verði. Af hverju talar þm. svona? Af því að sócíalistar hafa enga von að vinna fylgi bænda í þessu máli, en frekar sjálfstæðismanna. Þetta leyndi sér ekki í gær, þegar hv.þm. var að reka upp neyðaróp hér í þingi fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins í þessu máli. Hann þóttist vera að spyrja að því, hverjir og hvar væru forvígismenn sjálfstæðismálanna, þegar Norðmenn, sem ætluðu að gleypa Grænland og St. Josephsland, ætluðu nú að gera það sama við Ísland! Ég segi bara: Heyr á endemi! Þegar þessi maður og þessi flokkur, sem frá öndverðu hafa alltaf allt viljað opna á víða gátt, þegar þeir ætla nú að látast vera útverðir ísl. þjóðrækni og verndarar ísl. réttinda á Alþingi! Var það ekki þessi flokkur, sem greip fram í viðræður Dana og Íslendinga 1918 og krafðist þess, að Danir hefðu sama rétt á Íslandi sem Íslendingar? Er það ekki þessi flokkur, sem aldrei hefir mátt heyra, að erlendum manni væri neitað um bón. Útlendingar hafa aldrei beðið svo um leyfi til að stofna atvinnurekstur, að þessir menn hafi ekki rétt fram báðar hendur og viljað veita ótakmörkuð leyfi. Eru þetta ekki mennirnir, sem síðast í fyrra kröfðust þess, að erlendum manni skyldi heimilt að reisa bræðslustöð á Seyðisfirði og erlendum skipum skyldi heimilt að selja þar afla sinn? Ég veit ekki betur en að þessir lýðskrumarar hafi sí og æ verið reiðubúnir til að þjóna erlendum hagsmunum. Og ég verð að segja, að þegar þessir menn fara svo að aðvara sjálfstæðismenn í landinu og kvarta um andvaraleysi þingmanna flokksins í velferðarmálum og sjálfstæðismálum þjóðarinnar, þá verðskulda þeir einungis eitt og sama svarið frá öllum annesjum og til afdala á þessu landi: Vei yður, þér hræsnarar! Nei, hæstv. forseti, það þýðir ekkert að reyna að siða hv. 2. þm. Reykv. Helzt væri að stinga honum ofan í olíutunnu! Það þýðir nú ekkert fyrir hv. 2. þm. Reykv. að ætla að blekkja sjálfstæðismenn almennt með slíkri fásinnu. Þeir vita, að þessi maður hefir til þessa verið alveg óhræddur við það að skapa erlendum milljóna-olíuauðhring herraréttindi yfir íslenzkum útgerðarmönnum. Og þeim dettur ekki í hug, að slíkur maður skjálfi af ótta, þótt viðurkennd séu Norðmönnum til handa fríðindi eins og flestar menningarþjóðir bjóða hver annari, og það endurgjaldslaust. Og útgerðarmönnum vildi ég segja það, að ef þeir geta ekki áttað sig á öðru í þessu máli, þá ættu þeir að skimast um í hópnum, sem þeir eru komnir í, - hverjir nú bjóðast til að lyfta fána útgerðarmanna. Það er ekkert óglæsileg forusta, sem þeir hafa fengið í sócíalistabroddunum, mönnunum, sem í mörg ár hafa verið höfuðfjandmenn þessarar stéttar. Og mín spá er nú sú, að þeir verði ekki allir ellidauðir, útgerðarmennirnir, sem nú kunna að slást í hóp með sócíalistum, áður en þeim skilst, að með því að leita skjóls hjá slíkum mönnum hafi þeir falið úlfinum að gæta lambanna. Mín afstaða til sjávarútvegsins er einnig nokkuð kunn orðin, og þarf ég ekki um það að ræða. Enda er það svo, að þótt ég sé síður en svo óvinveittur bændastéttinni, sem mér þó hefir verið borið á brýn mjög ranglega, þar sem ég hefi aldrei í orði eða verki lagzt gegn hagsmunamálum bænda, þá er hitt satt, að ég hefi haft allt aðra og betri aðstöðu til að skilja hagsmunamál útvegsmanna, af því að ég er úr þeim jarðvegi sprottinn. Ég vænti þess, að útgerðarmenn væni mig ekki um það, að ég gerist nú níðhöggur þeirrar stéttar. Ég vil svo að lokum segja þetta: Áður en ég tók ákvarðanir mínar þessu máli, hafði ég reynt að kynna mér það frá öllum hliðum, og ég held, að ég hafi haft góða aðstöðu til þess. Ég hefi svo gert það eitt, sem ég vissi sannast og réttast, og þess vegna hafa árásir andstæðinganna engin áhrif á mig. Ég hefi sterka sannfæringu fyrir því, að minn málstaður sé réttur og alþjóð fyrir beztu. Frá þeirri sannfæringu vík ég ekki hársbreidd, hvað sem hver segir.

Frsm. (Sveinbjörn Högnason) Þegar þetta mál var hér til 3. umr. fyrir viku síðan, óskaði ég þess, að málið væri tekið út af dagskrá, til þess að allshn. gæti unnizt tími til að athuga, hvort ekki væri rétt að gera einhverjar breyt. á frv., samkv. ósk hv.þm. Borgf. Ég get nú upplýst, að n. hefir að mestu leyti gengið frá brtt., bæði við þau atriði, sem hv.þm. Borgf. benti á, og nokkur fleiri, og er aðeins eftir að prenta þær og útbýta þeim hér í d. Býst ég við, að það verði hægt á morgun. Ég vil því óska eftir við hæstv. forseta, að hann taki málið út af dagskrá.

Haraldur Guðmundsson Ég vil að þessu sinni hefja mál mitt með því að þakka hæstv.forsrh. mjög innilega fyrir þann velvilja í garð atvinnulausra verkamanna og sjómanna á Austfjörðum, og þá sérstaklega á Seyðisfirði, sem fram kom í ræðu hans í gær, og þann áhuga, sem hann virtist hafa á að bæta úr atvinnuskortinum þar eystra. Ég vona fastlega, að þegar till. í þá átt koma til afgreiðslu hér í d., sem væntanlega verður innan skamms, þá minnist hann orða sinna og veiti þeim drengilegan stuðning, svo tryggt verði, að þær megi ná fram að ganga. Áður en ég vík að því máli, sem hér liggur fyrir, þarf ég í sambandi við ummæli, sem féllu í ræðum hér í gær, og ummæli í blaðinu „Tíminn“, að taka fram, hver er afstaða okkar jafnaðarmanna til fiskveiðilöggjafarinnar. Við höfum jafnan haldið því fram, að fiskveiðilöggjöfina þyrfti að endurskoða, og bent á, að í sambandi við þá endurskoðun væri heppilegt að veita undanþágur frá henni, sem bundnar væru við ákveðinn tíma, ákveðna staði og ákveðið magn af fiski eða síld, með það fyrir augum að bæta úr neyðarástandi vegna atvinnuleysis á þeim stöðum, sem skortir bæði skip og önnur tæki til síldveiða og verksmiðjur til síldarvinnslu, eins og t. d. á Seyðisfirði. En með því að takmarka undanþágur þessar svo mjög, gæti stj. jafnan haft í hendi sér að leyfa ekki landsetningu á meira magni fiskjar en svo, að ekki spillti á neinn hátt atvinnurekstri Íslendinga sjálfra. Eins og kunnugt er, hafa allar þær till., sem ég hefi borið fram í þá átt að veita undanþágur frá fiskveiðalöggjöfinni, verið í heimildarformi og bundnar þessum skilyrðum um takmarkanir, og allar fluttar með það fyrir augum að bæta úr stórkostlegu atvinnuleysi. Í samningi þeim, sem hér liggur fyrir, er á engan hátt um að ræða atvinnubætur fyrir Íslendinga, heldur þvert á móti stórfelld atvinnuspjöll. Áður en ég sný mér að sjálfum samningnum vil ég beina tveimur fyrirspurnum til hæstv. stj.: Eftir samningnum lítur út fyrir, að Íslendingar hafi haft rétt til þess að flytja 13000 tunnur af saltkjöti til Noregs af framleiðslu síðasta árs. Nú hefir mér verið hermt, að ekki hafi verið fluttar til Noregs nema um 7000 tunnur, og talsvert mikið af því sé enn óselt og lítt seljanlegt. Ég vil óska eftir, að hæstv. stj. upplýsi, hvort þetta er rétt. Mér hefir í öðru lagi verið sagt, að þrátt fyrir þennan litla saltkjötsútflutning sé nú orðinn skortur á saltkjöti í landinu sjálfu. Útgerðarmaður einn, sem leitað hefir eftir kaupum á saltkjöti, telur talsverða erfiðleika á að fá það hér á landi. Ég vil einnig biðja hæstv. stj. að upplýsa, hvort þetta er rétt. Allir munu vera sammála um, að það mál, sem hér liggur fyrir, sé afarviðkvæmt og þýðingarmikið fyrir okkur Íslendinga. Það er viðkvæmt og vandmeðfarið vegna þess, að hér er um utanríkismál að ræða. Þau fríðindi, sem veitt eru Norðmönnum, ef þessi samningur verður samþ., hljóta einnig að falla öðrum útlendum þjóðum í skaut, sem hjá okkur njóta beztu kjara. Fari t. d. Englendingar og Svíar, sem hvorirtveggja eru „beztu kjara“ þjóðir gagnvart okkur, fram á að fá sömu hlunnindi, en fái þau ekki, má búast við, að þeir játi vitaráðstafanir koma á móti. Í öðru lagi er hér að ræða um þýðingarmikið mál vegna þess, að það snertir mjög tilfinnanlega tvo af aðalatvinnuvegum okkar Íslendinga, landbúnaðinn og síldarútgerðina. Undir afgreiðslu þess er mjög komin afkoma þeirra, sem að þessum tveim þáttum atvinnulífsins starfa. Þegar svona mikið er í húfi, skyldi maður ætla; að sem bezt væri til alls málatilbúnings vandað af hendi hæstv.ríkisstj. En þar virðast, því miður, hafa orðið á hin hrapallegustu mistök, sem gert hafa hinum íslenzku samningamönnum erfiðara fyrir. Eins og áður hefir verið tekið fram, sögðu Norðmenn upp kjöttollssamningnum 11. febr. í fyrra. En af Íslendinga hálfu var samkomulaginu frá 1924 ekki sagt upp fyrr en frá 8. júlí. Um leið var fastmælum bundið að hefja samninga af nýju, og mun Norðmönnum þá samtímis hafa verið lofað, að þeir skyldu fá að halda óskertum hlunnindum sínum hér við land allt sumarið. Það varð þó ekki fyrr en 26. júlí, sem samningstilraunirnar byrjuðu hér heima, og seinni hluti þeirra fór fram í Osló frá 30. ágúst til 16. sept. Meti nú hv.þm. sjálfir, hverjir höfðu betri aðstöðu við samningana, Íslendingar eða Norðmenn. Norðmenn voru búnir að njóta óskertra þeirra hlunninda, sem þeir áður höfðu haft hér yfir allan síldveiðitímann um sumarið. Þau var ekki hægt að taka af þeim, hvernig sem samningarnir hefðu farið. En Íslendingar áttu allan saltkjötsútflutning sinn í hættu, ef upp úr samningunum slitnaði, og höfðu aðeins tæpan mánuð til stefnu, þangað til kjötinu þurfti að ráðstafa. Það er eins og samningstíminn hafi verið hnitmiðaður við þann tíma, sem Norðmönnum kom bezt og okkur Íslendingum verst. Þess vegna stóðu okkar samningsmenn verr að vígi en Norðmennirnir. Þetta er nokkur afsökun þeim mönnum, sem að samningunum unnu fyrir íslenzku stj., þó þeim tækist ekki betur en raun ber vitni um. En þar á hæstv.forsrh. til sakar að svara. Til samanburðar við þessa meðferð málsins ætla ég að drepa á, hvernig farið var að undir sömu kringumstæðum árið 1924. Strax þegar sýnt var, að miklir örðugleikar myndu verða á kjötsölu til Noregs vegna hátolls, gerðist einn af samflokksmönnum hæstv.forsrh., hv.þm. Str., til þess að flytja þrjú frv. um sérstakar mótráðstafanir. Var eitt þeirra um að leggja gjald á norsk skip, sem siglingar stunda hér við land; annað um að leggja hátoll á norskar vörur; og hið þriðja um að leggja gjald á norskar verksmiðjur hér. Það er enginn vafi á því, að einmitt af því að svo greinilega kom í ljós, að við vorum við því búnir að gera mótráðstafanir, teygðu Norðmenn sig lengra til samkomulags heldur en ella hefði orðið. Nú voru engar slíkar ráðstafanir gerðar. Þvert á móti lofar hæstv.forsrh. Norðmönnum sömu fríðindum og áður allt sumarið, án þess að hafa nokkra tryggingu fyrir því, að þeir ekki útilokuðu ísl. saltkjötið strax á næsta hausti. Mér virðist hafa borið mjög á því hjá þeim, sem mælt hafa þessum samningi bót, að þeir líta allt of einhliða á það, hvað mikla þýðingu það hefir fyrir okkur að geta selt saltkjöt til Noregs. Ég viðurkenni fyllilega, að saltkjötsmarkaðurinn hefir allmikla þýðingu fyrir bændur, og ég tel sjálfsagt, að þeim verði á einhvern hátt bættur skaðinn, ef samningurinn er ekki samþ. En mér þykir undarlegt, að ekki skuli hafa verið bent á hitt jafnframt, hvað Norðmenn eiga mikilla hagsmuna að gæta hér og hve mikið þeir eiga einnig í húfi, ef samningar nást ekki. Sannleikurinn er sá, að við höfum varla eins góða aðstöðu til samninga við nokkra þjóð eins og Norðmenn. Þeir eiga svo miklu meira í hættu heldur en við, og skal ég nú færa að því nokkur rök. Árið 1929 seldum við Norðmönnum vörur fyrir 5320 þús. kr. Sama ár keyptum við af þeim fyrir 8900 þús. Árið 1930 seldum við þeim fyrir 4930 þús. kr., en keyptum af þeim fyrir 7750 þús. Síðan hefir sala okkar til Noregs minnkað. Það eru ekki Íslendingar einir, sem erfitt eiga með að selja framleiðsluvörur sínar eins og nú standa sakir. Norðmenn eiga einnig erfitt með að selja sínar vörur og útvega sínu fólki atvinnu. Sé það okkur keppikefli að selja Norðmönnum kjöt fyrir nokkur hundr. þús. kr., þá er þeim það ekki síður hagsmunamál að geta selt okkur vörur fyrir fleiri milljónir. Þessu megum við ekki gleyma, að verzlunarjöfnuður okkar við Norðmenn er þannig, að við kaupum af þeim tvöfalt á við það, sem þeir kaupa af okkur. En þar með er ekki allt talið. Þessu til viðbótar greiðum við Norðmönnum stórfé í flutningsgjöldum. Ég hefi heyrt, að samningsmenn áætli þær tekjur 1½-2 millj. kr. En þessi áætlun hlýtur að vera allt of lág. Norðmenn hafa hér mestallan flutning á kolum, salti, fiski og mörgum fleiri vörutegundum. Og þarna eru ekki taldar með tekjurnar af tveimur áætlunarskipum, sem þeir hafa í ferðum hingað árið um kring, „Novu“ og „Lyru“. Það mun því áreiðanlega vera óhætt að tvöfalda þessa upphæð. Mér þykir líklegt, að flutningsgjöld þau, er við Íslendingar greiðum Norðmönnum, séu ekki undir 4-5 millj. á ári. Halda menn, að Norðmönnum sé einskis virði að fá atvinnu handa öllum þeim fjölda, sem starfar að siglingunum hingað og héðan og vinnur að því að búa til veiðarfæri, tunnur, mótorvélar, áburð og ýmsar fleiri vörur, sem við kaupum? Það er atvinnuleysi í Noregi ekki síður en hér. Sjávarútvegurinn gengur ekki betur þar en hér. Ég hefi enn eigi talið hlunnindi síldveiðiflotans norska hér við land. Norðmenn sjálfir telja þau geysilega mikils virði. Telja, að afkoma síldveiðiskipanna, ca. 200 til uppjafnaðar, velti mjög á því, að þau hlunnindi séu ekki skert. Það er því fullvíst, að Norðmenn eiga jafnvel margfalt meira undir því, að samningar takist en við Íslendingar. Af vörum, sem við seljum þeim, má telja, að þeir kaupi aðeins kjötið til neyzlu; hitt, svo sem síldarlýsi og mjöl, selja þeir öðrum, sem við ættum eins að geta selt beint héðan. Hæstv. forsrh. sagði í ræðu sinni í gær, að innflutning lágtollaðs kjöts til Noregs, sem heimilaður væri samkv. samningnum, ætti ekki að bera saman við innflutning þangað á undanförnum árum, heldur við það, að enginn innflutningur hefði orðið án samningsins. Þetta er alveg laukrétt hjá hæstv. ráðh. En á sama hátt eiga þá vitanlega fríðindi þau, sem Norðmenn fá hér nú, ekki að miðast við fríðindin, sem þeir fengu samkvæmt samkomulaginu frá 1924, heldur við það, að þeir nytu hér engra sérstakra fríðinda: Að siglingar þeirra hér væru skattlagðar svo, að þær stæðust ekki samkeppnina við Eimskipafélagið. Að norskar vörur væru hér útilokaðar með hátolli tilsvarandi þeim, sem Norðmenn hótuðu að leggja á ísl. saltkjötið. Að síldarverksmiðjur þeirra hér væru skattlagðar til hins ýtrasta. Að aðstaða norska síldveiðiflotans hér við land væri að engu leyti gerð betri heldur en aðstaða enskra, þýzkra og sænskra veiðiskipa. Að fiskur og síld, sem norsk veiðiskip setja hér á land, væri tollað á sama hátt og ísl. saltkjötið í Noregi. Ég vona, að hæstv. ráðh. verði að játa, að við það sama verður að miða frá báðum hliðum, að frá Norðmanna hálfu ber ekki að miða við ástandið frá 1924, heldur við það, að við gerum sömu ráðstafanir gagnvart þeim, sem þeir hafa gert eða hóta að gera gegn okkur. Aðalvarnir eða afsakanir þeirra, sem samningnum mæla bót, eru byggðar á því, að hann sé tiltölulega lítið verri heldur en samkomulagið frá 1924. Þetta er nú að vísu rangt, eins og ég mun síðar sýna fram á. En það sýnir, að samningsmennirnir hafa lagt samkomulagið frá 1924 til grundvallar við samningsgerðina, vitandi þó, að búið var að segja því upp og að Norðmenn höfðu þar átt upptök að. Aðstaða okkar til samninga við Norðmenn var þó allt önnur og miklu betri nú heldur en 1924, vegna þess hvað viðskiptajöfnuður landanna hefir breytzt síðan Norðmönnum í hag. Því til sönnunar skal ég nefna nokkrar tölur: Árið 1923 seldum við Norðmönnum vörur fyrir 6040 þús. kr., en keyptum af þeim sama ár fyrir 5860 þús. Árið 1924 seldum við þeim fyrir 9360 þús. kr., en keyptum að þeim fyrir 9781 þús. kr. Árið 1924 seldum við kjöt til Noregs fyrir tæpar 4 millj. kr., en síðastl. ár seldum við þangað kjöt fyrir eitthvað um 600 þús. kr. Árið 1923 keyptum við fyrir 180 þús. kr. minna af Norðmönnum heldur en við seldum þeim fyrir. Nú er þetta alveg snúið við, þar sem við nú kaupum af Norðmönnum nærri tvöfalt meira heldur en við seljum þeim, eins og ég áður hefi sýnt fram á. Nú kaupum við t. d. af þeim áburð fyrir nokkur hundruð þúsunda kr. á ári hverju, e. t. v. allt að því eins mikið og saltkjötið selst fyrir þar. Af þessu er augljóst, að aðstaða okkar til samninganna var stórkostlega miklu betri nú en 1924. Við hefðum því átt að fá sömu tollívilnanir og áður hjá Norðmönnum, en ekki að þurfa að láta eins mikil fríðindi á móti, ef sæmilega hefði verið haldið á okkar málstað. En handbragðið hefir nú orðið eitthvað annað, samningurinn miklu verri heldur en samkomulagið frá 1924. Annað, sem aðstandendur samningsins bera fram sér til afsökunar, er það, að fríðindi þau, sem Norðmenn fengu hér með samkomulaginu frá 1924, hafi ekki verið misnotuð, svo að til tjóns hafi orðið Íslendingum. Af þessu draga þeir þá ályktun, að ekki sé ástæða til að óttast, að það verði Íslendingum hættulegt nú, þó þessi fríðindi séu veitt áfram og stórum aukin. Þessi vörn er einnig haldlaus með öllu. Einmitt tilslakanir þær, sem vegna samkomulagsins 1924 voru gerðar á framkvæmd fiskveiðilaganna gagnvart Norðmönnum, voru m. a. því nær búnar að leggja síldarútgerð landsmanna í rústir. Menn muna eflaust eftir ýmsum ófögrum lýsingum á því ófremdarástandi, sem síldarverzlunin og síldarútgerðin komst í á tímabilinu frá 1924-1927. Ég ætla ekki að lýsa því mikið frá eigin brjósti, en leiða heldur til vitnis þann mann, sem a. m. k. hv.þm. G.-K. mun leggja nokkuð upp úr. Árið 1926 var svo komið í síldarmálunum, að íhaldsmönnum, sjálfum aðdáendum frjálsrar samkeppni, þótti ekki lengur fært að hafa síldarverzlunina frjálsa. Um þetta vandræðaástand kenndu þeir aðstöðu Norðmanna hér eftir 1924 og „leppum“ þeirra. Fluttu þeir því og fengu samþ. á Alþingi frv., sem veitti félagi ísl. síldarkaupmanna og útgerðarmanna rétt til þess að taka í sínar hendur alla sölu á ísl. síld, saltaðri og kryddaðri, sem út væri flutt, til þess, sögðu flm. frv., að hægt væri að útiloka Norðmenn. Meðal flm., og ekki sá, sem minnst lét á sér bera, var auk Björns Lindals sjálfur núv. samningsmaður, þm. G.-K. Ætla ég nú, með leyfi hæstv. forseta, að lesa kafla úr framsöguræðu, sem Björn heit. Lindal flutti um málið á Alþingi, sjálfsagt af hálfu flm. allra, þ. á. m. hv.þm. G.-K. Hann segir m. a.: „Í sambandi við þetta mál má aldrei gleyma frændum okkar Norðmönnum. Þeir hafa kennt okkur allar síldveiðar, sem nokkuð hefir kveðið að, og hafa allra manna mesta reynslu við þessa veiði. Þeir eru nægjusamari heldur en við og sparsamir og mjög lagnir fiskimenn. Þangað til núgildandi fiskiveiðalöggjöf gekk í gildi voru þeir vanir því að fá að stunda þessa atvinnu hér eins og innlendir menn, að öðru leyti en því, að þeir máttu ekki fiska í landhelgi. Á þessu varð mikil breyt. með fiskiveiðalögunum frá 1922, og eiga Norðmenn vitanlega síðan miklu verri aðstöðu til þess að stunda þessa veiði hér við land, þótt þessum lögum hafi aldrei verið stranglega framfylgt gagnvart þeim. En þeim hefir þó einkanlega verið linlega framfylgt síðan hinn svonefndi kjöttollssamningur var gerður við Norðmenn. Þetta hefir létt þeim mjög samkeppnina við okkur og þeir eru enn þann dag í dag okkar langskæðustu keppinautar. Það er oft tiltölulega létt að fara í kringum lögin, og ekki síður fiskiveiðalög heldur en önnur lög. Ég fullyrði ekki, að Norðmenn geri þetta, því ég hefi engar sannanir í höndunum fyrir því. En ég vil leyfa mér að benda á eina aðferð til þessa, sem tiltölulega er létt að nota. Þegar Norðmenn koma hingað til þess að fiska utan landhelgi, geta þeir flutt með sér meira af tunnum og salti en þeir geta haft í skipunum meðan þeir eru að fiska, því rúm þarf að vera á þilfari, til þess að unnt sé að verka síldina og koma henni fyrir í lestinni. Það getur því komið sér mjög vel að geta selt 500 til 600 tunnur ísl. manni í landi, selt þessum sama manni seinna síld í þessar sömu tunnur, og keypt svo af honum þessa sömu síld í sömu tunnum, þegar þeir leggja af stað heimleiðis. Þetta getur allt verið löglegt, en hér getur líka verið um leppmennsku að ræða af versta tæi, án þess að létt sé að sanna það. Þannig geta Norðmenn komið þessi fyrir og siglt svo með fullfermi beina leið til Svíþjóðar og selt síldina þar sér að skaðlausu ódýrara en við getum“. Þetta getur allt saman verið löglegt, segir Björn Lindal, en líka getur verið um verstu leppmennsku að ræða, án þess hægt sé að færa sönnur á það. Það vita allir, að á þennan hátt fengu Norðmenn og Svíar menn hér til þess að leppa mikinn hluta af þeirri síld, sem héðan var flutt, og sumpart veidd af ísl. skipum, en að allmiklu leyti af norskum skipum. Nú eru einmitt með þeim samningi, sem hér liggur fyrir, opnaðar dyr til þess að reka leppmennsku á þennan hátt, ennþá breiðari og greiðfærari dyr heldur en nokkru sinni áður. Aðstaða Norðmanna eftir samkomulaginu frá 1924 og það, hversu mjög þeir notuðu sér hana, leppmennskan o. fl. í því sambandi, var einmitt meginástæðan til þess, að lögin voru sett 1926, um sölu á síld til þess að afnema þessa séraðstöðu Norðmanna. Og þegar þau komu ekki til framkvæmda þá voru af sömu ástæðum á þinginu 1928 sett lögin um síldareinkasöluna, sem stóðu til 1931. En með einkasölunni voru tekin af Norðmönnum þau fríðindi, sem þeir höfðu samkv. samningunum frá 1924, rétturinn til að selja síld í land til söltunar. Þó að hæstv.forsrh. gæfi annað í skyn í ræðu sinni og teldi, að einkasalan hefði getað veitt þeim slíkt leyfi, þá er það vitanlegt, að stj. einkasölunnar hefði hvorki veitt þeim veiði- né söltunarleyfi. Enda viðurkenndu Norðmenn það með því að sækja ekki um slíkt. Þetta sýnir því, að þó að fríðindi Norðmanna samkv. samkomulaginu frá 1924 væru miklum mun minni en samningur þessi gerir ráð fyrir, þá voru þau síldarútgerð landsmanna til svo mikils tjóns, að gripið var til þess að gera ákvæðin um rétt Norðmanna til að selja síld í land til söltunar að engu og girða fyrir ágengni þeirra með l. um síldareinkasölu. Með afnámi síldareinkasölunnar var aftur opnað upp á gátt fyrir síldveiði Norðmanna hér við land; en nú verður sú dyragátt breikkuð um allan helming, ef þessi samningur verður samþ. Ég hefi sýnt fram á, að það hefði mátt ætla, að betri samningsniðurstaða fengist nú en 1924. Með því að líta á verzlunarjöfnuðinn á milli þjóðanna, fæ ég ekki betur séð en að við hefðum átt að geta vænt okkur hagfelldari samnings en 1924, þar sem hagnaður Norðmanna af viðskiptum við okkur Íslendinga er margfaldur á við hagnað Íslendinga af viðskiptum við þá. Og hlutfallið hefir síðan 1924 stöðugt breytzt Norðmönnum í hag. Samningsboð okkar hefðu átt að vera hliðstæð boðum Norðmanna. Norðmenn bjóða, að viss hluti af því kjöti, sem flutt er til Noregs frá Íslandi, skuli heyra undir það, sem þeir kalla lágtoll. Ég get nú ekki fallizt á, að sá tollur sé neitt sérstaklega lágur, þó að hv.þm. G.-K. þyki svo vera. Tollurinn er þó rösklega 30% af verði kjötsins, og þessi lágtollur er veittur aðeins af mjög litlu vörumagni, sem þó á að fara minnkandi ár frá ári. Með hliðsjón af þessum samningsboðum Norðmanna finnst mér eðlilegt, að ísl. samningamennirnir hefðu sagt sem svo: Undanfarið ár hafið þið haft rétt til að selja hér í land fisk og síld samkv. samkomulaginu frá 1924. Nú sýnist okkur sanngjarnt, að þetta sé takmarkað og fari minnkandi ár frá ári tilsvarandi við takmarkanirnar og niðurfærsluna á kjötinnflutningi til Noregs. Af þessu sé svo greiddur „lágtollur“, tilsvarandi við „lágtollinn“ á ísl. kjötinu í Noregi. En sá tollur er sem næst norskar kr. 22.05 pr. tunnu á ákveðnu magni af saltkjöti. Samskonar lágtollur af einhverju tilsvarandi og minnkandi magni af hrásíld til söltunar og bræðslu, sem Norðmenn leggja hér á land, var sambærilegt grundvallarboð. Hefði sá lágtollur þá orðið um 30% af hrásíldarverðinu. Það hefðu orðið, miðað við verðlagið í fyrra, hér um bil 90 aur. af hverju síldarmáli til bræðslu, eða um 2 kr. af hverri hrásíldartunnu til söltunar. Þetta hefðu verið álíka sanngjörn tilboð frá beggja hálfu, ekki sízt þegar litið er til annara þeirra fríðinda, sem Norðmenn njóta hér við land. En í stað þess að svara tilboðum Norðmanna þannig á viðeigandi hátt, þá er það nú viðurkennt af samningamönnunum, að þeir hafa litið á málið fyrst og fremst út frá samkomulaginu frá 1924 og talið sig halda vel á málstað Íslendinga, svo framarlega, sem þeir stórspilltu ekki hlut þeirra frá því, sem gert var með því samkomulagi. Þá skal ég víkja að þriðju afsökuninni, sem hv.þm. G.-K. færði fram fyrir samningsgerðinni. Hún er sú, að jafnvel þó ekki sé miðað við samkomulagið frá 1924, þá sé eigi hægt að banna Norðmönnum að selja í land 500-700 tunnur til söltunar af hverju skipi. Þennan rétt taldi hann Norðmenn hafa samkv. fiskveiðalögunum. Um þetta sagði hv.þm. G.-K. í ræðu sinni í gær: „Ég tel ólíklegt, að Íslendingum haldist það uppi að þrengja svo skilninginn á fiskveiðalöggjöfinni, að hægt sé að banna Norðmönnum að selja í land 500-700 tn. af skipi“. Þessu til sönnunar vísaði hann til bréfs frá fyrrv.atvmrh., Klemens Jónssyni, til norska aðalræðismannsins í Rvík. Ég hefi spurzt fyrir í stjórnarráðinu um þetta bréf frá Kl. J. til norska ræðismannsins og fengið af því svo hljóðandi afrit: Stjórnarráð Íslands. 20. maí 1922. „Í erindi, dags. 16. þ. m., hafið þér, herra aðalkonsúll, spurzt fyrir um það, hvort erlendum fiskiveiðaförum sé samkv. l. um rétt til fiskiveiða í landhelgi, sem samþ. voru á síðasta Alþingi, heimilt að selja afla sinn hér í landi, hvort heldur hann sé síld eða önnur tegund fiskjar. Út af þessu skal yður hér með til vitundar gefið til leiðbeiningar, að erlendum fiskiveiðaförum mun ekki verða meinað að leita hafnar hér í landi til þess að selja ísl. ríkisborgurum afla sinn, ef ekki eru svo mikil brögð að slíkum söltun, að sölurnar sýni, að farið hafi stöð í íslenzkri höfn eða hafist þar við“. Hér er ekkert annað nefnt í bréfi ráðherrans til aðalkonsúlsins. En líklega hefir konsúllinn vitað um símskeyti frá bæjarfógetanum á Siglufirði til atvmrn. í Rvík, dags. 7. ágúst 1922, og svarið við því, sem ég skal lesa hér upp, með leyfi hæstv. forseta. Símskeytið frá bæjarfógetanum á Siglufirði er svohljóðandi: „Nú saltar erlent skip síld fyrir utan landhelgi, en selur nokkuð af veiðinni í land ósaltaða, hvað mikið má álíta það megi selja í mesta lagi stop má erlent skip, sem ætlar að salta í sig 800 tn. og selja erlendum skipum utan landhelgi meira en 800 tunnur, selja hingað í land allt að 1500 tunnur. Ég spyr um álit ráðuneytisins, af því að um þetta fer svo eftir álitum, en engar fastar reglur fyrir, hvað erlent skip megi selja mikið“. Bæjarfógetinn. Þessu símskeyti svaraði ráðuneytið 9. ágúst á þessa leið: „Hæfilegt virðist, að erlenda skipið, er um ræðir símskeyti yðar 7. ágúst, megi selja 500 til 700 tunnur síldar til íslenzkra ríkisborgara“. Hv. þm. G.-K. lýsti þessu svo í ræðu sinni í gær eins og þetta væri ekki skilyrðisbundið, heldur væri hér um almenna, skilyrðislausa heimild að ræða. Í bréfinu til aðalræðismannsins er ekkert ákveðið magn tilgreint, sem heimilt sé að selja í land; þar eru aðeins viðhöfð almenn orðatiltæki. Og í skeytinu til bæjarfógetans er heimildin bundin við það, að skipið hafi selt a. m. k. yfir 1600 tunnur beint til útlanda, áður en þetta leyfi fæst til sölu í land. Þessu gleymdi hv.þm. G.-K. í frásögn sinni í gær, og verð ég að segja, að slíkur málflutningur er ekki góður. Auk þess verður á það að líta, að símskeyti ráðh. til bæjarfógetans á Siglufirði getur á engan hátt bundið hendur stjórnar eða Alþingis í þessu efni gagnvart Norðmönnum, og hygg ég, að engum hafi dottið það í hug, nema ef vera skyldi þessum hv.þm. - og þó varla einu sinni honum. Ég hygg, að ég hafi nú sýnt fram á það, að skilningur hv.þm. á fiskveiðalöggjöfinni er mjög fjarri sanni, ekki sízt þegar tekið er tillit til þess, að svo að segja öll þau ákvæði fiskveiðalaganna frá 1922, sem ekki eru samsafn eldri laga, eru sniðin eftir samskonar ákvæðum í Finnmerkurlögum Norðmanna, svo að það ætti að vera erfitt fyrir Norðmenn að kvarta undan þeim. Þá skal ég víkja að samanburði á samkomulaginu frá 1924 og þessum samningi og sýna fram á, að hann er miklum mun verri, svo miklu verri, að það er mjög ótrúlegt, að samningsmenn okkar hafi gert sér fulla grein fyrir, hvað þeir voru að gera. Ég þarf ekki að nefna nema fátt eitt, því að það hefir verið gert af öðrum, svo sem hv. 2. þm. Reykv., og jafnvel hv.þm. G.-K. líka. Ég skal þá fyrst víkja að 1. gr. samningsins, enda þótt ég játi, að hún skipti ekki mjög miklu máli, en samt er hún greinilegt spor í áttina. Samkv. þessari gr. er báðum norsku síldarverksmiðjunum leyft að starfa hér áfram. Hefir þó önnur þeirra, verksmiðjan á Raufarhöfn, verið reist og rekin um fjölda ára í fullu laga- og heimildarleysi. En nú á hún að löggildast eins og síldarmálin í Krossanesi. Hitt atriðið er miklu stórvægilegra, að þessum verksmiðjum á nú að leyfa að hækka um 50% þann hluta síldar, sem þær kaupa af norskum skipum, eða úr 40 upp í 60%. Það er viðurkennt í grg., að þetta dregur úr sölumöguleikum ísl. skipa, sem nemur ca. 20 þús. málum síldar. Hv. þm. G.-K. sagði, að það væri aðeins 60 þús. kr. virði, og þótti ekki mikils um það vert. Ég skal að vísu viðurkenna, að þetta er ekki nema lítill keppur af öllu því slátri, sem samningamennirnir hafa borið á borð fyrir Norðmenn. Því hitt er enn verra, að í stað þess, að áður urðu verksmiðjurnar að gera samninga við ákveðinn fjölda skipa, sem ríkisstj. veitir þeim leyfi til að semja við, mega þær nú, samkv. samningunum, semja við „eins mörg erlend fiskiskip eins og þær kynnu að óska, um kaup á nýrri síld til bræðslu“. Þetta getur nú ekki rýmra verið eða liðlegra gagnvart Norðmönnum. En þó er ekki allt hér með talið, því að það, sem yfir tekur, er, að samkv. 6. gr. veitir það eitt, að hafa gert samning um sölu á bræðslusíld, skipunum jafnframt rétt til að selja síld til söltunar í landi, upp í 1200 tunnur herpinótaskip og 700 tn. reknetaskip. Hvað leiðir af þessu? Með því að gera samninga - eða málamyndasamninga - við verksmiðjurnar um að selja þeim síld til bræðslu getur ótakmarkaður fjöldi skipa, eða allur skipafloti Norðmanna, sem veiðir hér við land og ekki fylgir móðurskipum, fengið fullan rétt til þess að selja í land, auk bræðslusíldar, 1200 tn. í salt, ef þau hafa snurpunót, en 700 tn.; ef þau hafa reknet. Norsku verksmiðjueigendurnir þurfa ekki annað en að semja um kaup á 100 eða jafnvel ekki nema 50 tn. af hverju skipi til þess að veita löndum sínum rétt til að selja 1200 tn. af síld í land til söltunar, ef þeim sýnist. Og ég tel engan vafa á, að norsku skipin noti sér þetta. Enginn Íslendingur né íslensk stjórnarvöld hafa neitt við því að segja. Hv. þm. G.-K. þóttist vilja sýna fram á það í ræðu sinni í gær, að þetta mundi ekki nema meiru en ca. 25 þús. tunna viðbót af öllum norska flotanum í hæsta lagi. Réttur Norðmanna til að selja bræðslusíld er aukinn um þriðjung, og næstum tvöfaldað magn saltsíldar, sem þeir mega selja hér. Ég fullyrði ekki, hvað þeir muni gera, heldur hver réttur þeirra er samkv. samningnum. Þetta skal ég sýna með tölum. Sé gert ráð fyrir, að Norðmenn hafi um 200 veiðiskip hér við land og að 70 þeirra hafi reknet og selji hér 700 tunnur hvert, og 130 skip 1200 tunnur hvert, þá er það samtals 205 þús. tunnur. Eða ef 150 skip hefðu herpinót og seldu í land 1200 tn. hvert, samtals 180 þús. tn., og 50 skip legðu upp 700 tn. hvert, samtals 35 þús. tn., væru það samtals 215 þús. tn. Til samanburðar við þetta má minna á það, að mesta síldarsöltun hér á landi á einni vertíð hefir verið 250 þús. tn. Þar við bætist, að ég hygg, að nokkur ástæða sé til að ætla, að Norðmenn fjölgi mjög síldarskipum sínum hér við land, ef samningurinn verður samþ., af því þeir líta svo á, að afkomuhorfur þeirra batni þó stórlega. Þeir geta þá haft vel verkaða síld úr landi, til viðbótar miður verkaðri síld um borð í skipum. Jafnhliða fjölgun norsku veiðiskipanna og aukinni síldarsölu þeirra í landi verður ísl. skipum smám saman ofaukið. Gangurinn verður þessi : 1. Við það, að Norðmenn leggja meira af afla sínum á land, minnka sölumöguleikar fyrir ísl. veiðiskipin, þeim fækkar, sem síldveiðar stunda, og atvinnuleysi eykst hjá ísl. sjómönnum. 2. Skipum Norðmanna hér við land fjölgar vegna bættrar aðstöðu og aukinna möguleika til að selja aflann í land. Af fjölgun skipanna leiðir það, að meira verður saltað um borð en ella, en af því leiðir aftur, að þegar frá líður minnkar söltun í landi og þar með vinna verkafólks, sem síldarverkun stundar. Og hvernig á að hafa eftirlit með skipum, sem hafa samninga um sölu á síld til bræðslu, að þeir samningar séu eigi aðeins gerðir til málamynda, til þess eins að fá aðstöðuna til að selja 1200 tn. síldar í land til söltunar? Og hvernig á að fyrirbyggja, að skip, sem hefir fengið að selja í land síld til söltunar, allt að 1200 tunnum, skreppi út fyrir landhelgislínuna og selji í móðurskip aftur?

Hvernig á að koma í veg fyrir, að lög og reglur séu brotnar?

Það á vitanlega að gera með því að leggja einhver viti við. En í samningnum eru engin viðurlög við því, ef Norðmenn seilast til að fara á snið við ákvæði samningsins. Og þá er komið aftur að því, sem Björn Lindal lýsti svo ömurlega á Alþingi 1926, leppmennskunni og fylgifiskum hennar. Hv. þm. G.-K. spurði í gær, hverjir keyptu síldina af erlendu skipunum. Það gera vitanlega lepparnir. Gangurinn verður þessi: Skip kemur upp með 2000 tómar tunnur, selur einhverjum málamyndakaupanda 1000 tunnur og síðan síld í þær, en saltar hitt um borð í skipinu. Seinna kaupir útgerðin aftur af þessum sama manni þessar 1000 tn., þegar skipið fer heimleiðis. Ég efast ekki um, að hv.þm. G.-K. þekkir svo vel til síldarverzlunar, að hann skilur þetta mætavel. En svo er eitt enn athugavert í sambandi við þessa 6. gr. samningsins; en það er, að ef Íslendingar torvelda söluheimild Norðmanna með sérstökum lagaákvæðum eða fyrirmælum yfirvalda, þá getur norska stj. hvenær sem er sagt upp kjöttollsívilnununum með aðeins þriggja mán. fyrirvara. Þannig ætla Norðmenn að sjá við þeim leka, að þeir verði ekki aftur útilokaðir eins og 1928, t. d. með nýjum einkasölulögum. En fari svo, að ófögnuðurinn í síldarverzluninni komist á svipað stig og árið 1927, svo að jafnvel íhaldsmenn sjái ekki annað ráð en það, sem þá var gripið til, þá skilst mér, að slík lög myndu nú hafa í för með sér lokun kjötmarkaðsins í Noregi. Í sambandi við þetta vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hv.þm. G.-K., hvað átt sé við með orðinu „torveldun“ í 6. gr. Er það torveldun, ef neitað er um erlendan gjaldeyri fyrir síld, sem einhver segist vilja kaupa af norsku skipi? Það væri gott að fá það skýrt nánar. Afleiðingarnar af þessari samningsgerð eru nú þegar farnar að koma í ljós. Ísl. sjómenn og síldarútvegsmenn sjá voðann. Mótmæli gegn samningnum drífa að hvaðanæfa. Fullyrt er, að kryddsíld sé nú boðin til sölu í Svíþjóð fyrir kr. 13-13,50 tunnan, í stað þess, að í fyrra var verðið samkv. fyrirframsamningum kr. 16-6,50, miðað við innihald. Í gær átti ég tal við útgerðarmann á Norðurlandi, sem gerði út 4 skip á síld í fyrra og keypti síld af 10 skipum öðrum, sem hann gerði samninga við. Hann kvaðst ekki mundu gera samninga við nokkurt skip fyrir næsta sumar og óvíst, hvort hann mundi þora að gera út sjálfur, og þessi sama saga heyrist úr fleiri stöðum. Margir munu kannast við það, að undanfarin sumur hafa íslenzk síldveiðiskip legið við bryggjur á Siglufirði og í Krossanesi í tugatali dögum saman, allt upp í viku eða lengur, og beðið eftir afgreiðslu, þegar uppgripaveiði var úti fyrir. Síldin rotnar þá í kösum í skipunum, og allan þennan tíma, sem beðið er eftir afgreiðslu, gætu skipin aflað svo að skipti mörgum þúsundum mála. Það er vitað, að fjöldi reknetabáta er hættur við síldveiðar vegna erfiðleika á sölu. Ekki er útgerðarmönnum þessara skipa og báta gert léttara fyrir með samningnum. Þvert á móti. Með ráðnum huga á að svipta þá sölumöguleikum, sjómennina atvinnu- og sjálfsbjargarmöguleikum. Það vantar mikið til, að ég hafi talið upp alla þá galla, sem eru á samningnum. Ég hefi t. d. ekki nefnt það, að með honum er í raun réttri landhelgisgæzlan að engu gerð gagnvart Norðmönnum. En á það hafa aðrir bent, t. d. hv. 2. þm. Reykv. En af því, sem ég nú hefi sagt, tel ég sýnt, að það sé með öllu ógerlegt að samþ. þetta frv. um staðfestingu samningsins. Þinginu er skylt að fella það umsvifalaust. En þá er að athuga, hvað í húfi er fyrir okkur Íslendinga. Það saltkjötsmagn, sem leyfilegt yrði að flytja til Noregs af þessa árs framleiðslu samkv. samningnum, eru 11500 tunnur. E. t. v. yrði mikill hluti þess kjöts útilokaður frá markaði í Noregi, ef samningurinn yrði felldur. Hæstv. atvmrh. áætlaði verð þess samtals ca. 500 þús. kr. í ræðu sinni í gær. Er hægt að bæta bændum þetta upp á annan hátt og forða þeim frá því skakkafalli, sem af samningsslitum kynni að leiða? Ég tel, að það eigi að vera aðalstarf þingsins í sambandi við frv. það, sem nú er til umr., að finna ráð við því. Umr. og nefndarstörfin ættu að beinast að því fremur en samþykkt samningsins, því að hann er okkur sæmilegast að fella nú þegar. Bent hefir verið á ýmsar leiðir í þessu efni. Má í því sambandi minna á frv. hv.þm. Str. frá 1924, um að láta Norðmenn borga a. m. k. allverulegan hluta þess fjár, með því að hækka tolla á norskar vörur og skattleggja siglingar þeirra að og frá landinu. Ennfremur að skattleggja atvinnurekstur þeirra hér, svo sem síldarbræðslustöðvarnar. Yrði þó, ef tekjuvon ætti að vera af þessum ráðstöfunum, að sigla bil beggja, hafa tollana ekki svo háa, að þeir útilokuðu Norðmenn með öllu; en hinsvegar svo verulega, að landsmönnum væri í þeim mikil vernd. Þá má og benda á frv. hv.þm. Ak., um að tolla fisk og síld, sem Norðmenn selja hér í land. Loks vil ég geta þess, að ég tel ekki, að útilokað sé, að sjávarútveginum íslenzka yrði gert í bili að leggja eitthvað af mörkum í þessu skyni. Hæstv. atvmrh. virtist að vísu í gær í ræðu sinni vilja gera gys að þeirri hugmynd, að sjávarútvegurinn væri þessa megnugur, og taldi efnahag og afkomu útgerðarmanna flestra benda í allt aðra átt. Ég tel óþarft af hæstv. ráðh. að gera gys að þessari hugmynd eða hlakka yfir örðugleikum sjávarútvegsins. Upphæð, sem litlu nemur fyrir sjávarútveginn, getur haft stórmikla þýðingu fyrir landbúnaðinn, vegna þess, að velta sjávarútvegsins er svo margföld á við veltu landbúnaðarins. Ég verð að játa, að ég er ekki við því búinn að gera nú grein fyrir ákveðnum tillögum um þetta efni. Tel það sjálfsagt verkefni fyrir þá n., sem fær málið til meðferðar. Mætti það teljast hörmulegt úrræðaleysi, ef n. leggur sig fram og vill vinna að þessu, ef henni ekki tækist að benda á færar leiðir til þess að bæta bændum hallann í eitt ár. Mér dettur ekki í hug, að til slíkra ráðstafana þyrfti að grípa nú fyrir meira en eitt ár, og tel jafnvel óvíst, að til þeirra mundi þurfa að grípa. Norðmenn hafa hér svo mikilla hagsmuna að gæta, að mér þykir afarólíklegt, að þeir óski að taka upp tollstríð við okkur Íslendinga, þótt ég telji varlegra að vera við því búinn, að kjötsala til Noregs yrði heft eða gerð stórum erfiðari um eitt ár. Samkv. samningnum eigum við að hafa rétt til að flytja inn 11½ þús. tunnur til Noregs af þessa árs kjötframleiðslu, með þessum svokölluðu lágtollakjörum, 22 norskar kr. á tunnu. En ég hefi það fyrir satt, að útflutningur af fyrra árs framleiðslu hafi ekki orðið yfir ca. 7000 tunnur, og mun verðið hafa verið um 60 kr. fyrir innihaldið í tunnunni. Mér telst því svo til, að ekki þyrfti nema um ½ millj. kr. til að bæta bændum skaðann, og tel, eins og áður segir, það meira úrræðaleysi en þinginu er sæmandi, ef ekki finnast leiðir til að leggja fram eitthvað nálægt þeirri upphæð. Álit heldur ekki ástæðu til að telja saltkjötið verðlaust með öllu, þótt það komist ekki undir þennan svokallaða lágtoll í Noregi. Hv. þm. G.-K. vildi afsaka samningsmennina með því, að bændastjórn hefði farið með völdin í Noregi þegar samningarnir fóru fram. Hún hefði verið mótfallin öllum kjötinnflutningi, vegna sinna stuðningsmanna. Nú er þeim steini rutt úr vegi. Ný stjórn hefir tekið við völdum í Noregi undir forustu Mowinckels, og styðst hún einmitt við þær stéttir, sem mestan hagnað hafa af viðskiptum við okkur Íslendinga, siglingum og veiðiskap hér við land. Þessi nýja stjórn hlýtur því að taka ennþá meira tillit til hagsmuna þessara stétta og leggja kapp á, að ekki verði lokað fyrir sölu norskra vara, svo sem veiðarfæra, tunna, mótorvéla, áburðar o. fl. o. fl., hingað til lands. Áburður hefir verið keyptur frá Noregi undanfarin ár fyrir hátt á þriðja hundrað þús. kr. árlega. Vafalaust gætum við fengið þessar vörur annarsstaðar frá, t. d. frá Englandi og Þýzkalandi, og tunnur og mótorvélar ættum við að geta smíðað sjálfir. Nei, Norðmenn hafa sízt minni hagsmuna að gæta en við í sambandi við þessa samninga. Þvert á móti meiri, miklu meiri. Að lokum vil ég svo færa til ummæli tveggja merkra manna um samninginn. Hinn fyrri er forsrh. Norðmanna, Mowinckel. Lætur hann svo um mælt, og eru orðin tilfærð samkv. þýðingu Morgunbl. 12. þ. m.: „Því verður eigi neitað, að af samkomulaginu leiðir talsverða fórn, einnig af hálfu Norðmanna“. - Þetta þýðir á venjulegu íslenzku máli, að aðalfórnin sé af Íslendinga hálfu, - að það séu fyrst og fremst Íslendingar, sem samkv. samningnum leggi fórnina fram. Þetta er og að minni hyggju alveg laukrétt. Hinn maðurinn er Jón Árnason framkvæmdarstjóri S. Í. S., sá hinn sami, er ásamt Ólafi Thors starfaði af Íslendinga hálfu að samningagerðinni. Hann segir í „Tímanum“ 11. þ. m., að það sé hagsmunamál Íslendinga sjálfra að takmarka kjötinnflutning til Noregs, og „þess vegna áttu Íslendingar upptökin að því að bjóða Norðmönnum að takmarka sjálfir innflutninginn og láta hann fara minnkandi niður að tilteknu lágmarki. Þessi uppástunga fékk góðan róm í Noregi og var ein af meginástæðunum fyrir því, að samningar tókust“. Þessi yfirlýsing sýnir ágætlega, með hverjum hug íslenzku samningamennirnir hafa unnið að samningsgerðinni. Mér er að vísu óskiljanlegt, að við hefðum þurft að kaupa það dýrt af Norðmönnum, bændastjórninni, að fá að takmarka kjötinnflutninginn til Noregs. Ég hélt, að okkur væri þetta í sjálfsvald sett. En samningamennirnir hafa sýnilega verið annarar skoðunar. Þeir hafa ekki horft í það að kaupa leyfi til að draga úr og takmarka innflutning og sölu á íslenzku saltkjöti til Noregs, með því að auka stórkostlega, næstum því ótakmarkað, það síldarmagn, er Norðmenn fái rétt til að selja hér í land. - Þarna virðist mér starfi samningamannanna rétt lýst, og það einmitt af þeim þeirra, sem sennilega hefir meira kveðið að. - Lýsingin er vel við hæfi.

Guðbrandur Ísberg Hæstv. forseti! Ég álít rétt að taka það fram nú þegar, að ég tala ekki hér í kvöld f. h. Sjálfstæðisflokksins, þó flokkurinn hafi eftir beiðni minni góðfúslega eftirlátið mér nokkuð af þeim ræðutíma, er hann hefir yfir að ráða. Eins og hv.þm. G.-K. gat um í útvarpsumr. í gærkvöldi, er ég því mótfallinn, að samningurinn við Norðmenn, sá er nú liggur fyrir, verði samþ. Það, að ég er mjög óánægður með samninginn, samfara því, að ég er þm. þess kjördæmis, sem fríðindaákvæði samningsins til handa Norðmönnum snerta mest, gaf mér tilefni til að æskja þess, að mér gæfist kostur á að koma fáeinum orðum að í þessar útvarpsumr. frá sjónarmiði útgerðarmanna og sjómanna, og þá sérstaklega þeirra, er síldarútgerð stunda. Í útvarpsumr. í gærkvöldi var efni samnings þess, er hér um ræðir, rakið allnákvæmlega. Fyrst af hv.þm. G.-K. og síðan af hv. 2. þm. Reykv., sem um leið benti á ýmsa galla samningsins. Ég mun því ekki eyða mínum takmarkaða ræðutíma í að rekja allt efni samningsins, heldur aðeins benda á þau atriði í sambandi við hann, er ég tel mestu máli skipta. Kemur þá einkum til álita: Í fyrsta lagi aðstaða vor Íslendinga til þess að ganga til samninga við Norðmenn. Í öðru lagi: hvaða fríðindi samningurinn veitir og í þriðja lagi: hverju við verðum að fórna fyrir þessi fríðindi. Þennan samanburð er óhjákvæmilegt að gera. Og komi það þá í ljós, að fríðindin séu mjög miklu minni en fórnin, þá fullyrði ég, að engin skynsamleg rök mæli með því, að samningurinn verði samþ. Þegar samningnum eða samkomulaginu frá 1924 var sagt upp af hendi Norðmanna á öndverðu síðasta þingi, og Norðmenn jafnframt ákváðu að hækka svo toll á íslenzku kjöti, að ógerlegt var með öllu að selja kjöt til Noregs, þá hefði vitanlega legið næst að fara eins að gagnvart Norðmönnum, og byrja t. d. með því að leggja hlutfallslega jafnhátt innflutningsgjald á nýsíld og gera Norðmönnum á þann hátt raunverulega ókleift að selja síld hér í land, hvort heldur var til bræðslu eða söltunar. Ég harma það, að vér Íslendingar skyldum eigi bera gæfu til að stíga þetta skref, og jafnvel lengra í sömu átt. Það hefði átt að nægja til að skapa fullan skilning bæði Norðmanna og Íslendinga á því, að þá var fengið hreint borð á milli þjóðanna, samningar engir, útilokunartollar hjá báðum, en réttmætt að leita samninga á ný, eins og hagsmunaviðhorf þjóðanna þá var, en hinsvegar ekki rétt að einblína eingöngu á samkomulagið vil Norðmenn frá 1924, sem fallið var úr gildi fyrir uppsögn, og sem var orðið okkur Íslendingum óhagstætt, að óbreyttri tollalöggjöf, þótt það í fyrstu kunni að hafa verið mjög vel viðunanlegt. Innflutningstollur Norðmanna á ísl. saltkjöti er verndartollur og ekkert annað. Hvað lá þá nær en það að athuga, hvaða verndartollum við gætum beitt gagnvart þeim. Hv. 2. þm. Reykv. benti réttilega á það í gærkvöldi, hve óvenjulega óhagstæðan verzlunarjöfnuð vil höfum gagnvart Norðmönnum. Hann benti á, að við hefðum flutt inn frá Noregi 1930, - en verzlunarskýrslurnar ná til þess árs og eigi lengra - vörur fyrir 7,7 millj. kr., en flutt þangað vörur fyrir 4,9 millj. Við þetta er þó það að athuga, að vörur þær, er við flytjum inn frá Noregi, kaupum við allar til eigin nota, og það er svo að segja eingöngu norsk framleiðsla. En þær vörur, sem við flytjum til Noregs, eru fyrst og fremst síldarmjöl og síldarlýsi, er Norðmenn hafa sjálfir framleitt hér og flytja heim til sín; auk þess nokkuð af lýsi, sem þeir selja út úr landinu aftur, væntanlega með ágóða. Annað er ekki hægt að telja, að þeir kaupi af okkur nema kjötið. Það er sú aleina vara, er Norðmenn kaupa af okkur til eigin nota. Nam sá útflutningur 1930 rúmum 2 millj. kr., en í ár mun hann hafa verið kominn niður í ca. 700 þús. kr. Því verður ekki neitað með rökum, að 7,7 millj. kr. innflutningur norskra vara gefur margvísleg tilefni til tollálagningar af okkar hálfu, ef við vildum svo við hafa. Má t. d. nefna jarðepli, sem við kaupum mikið af frá Norðmönnum. Væri sannarlega sæmra að kaupa þau frá Dönum, tollfrjáls þaðan, á meðan þörf er fyrir þá vöru og ísl. kjöt er að mestu eða öllu undanþegið tolli í Danmörku. Auk hagnaðar af vörusölu hingað til lands fá Norðmenn, að kunnugra manna sögn, farmgjöld frá okkur árlega, er nema ca. á millj. kr. Og ég hefi fulla ástæðu til að ætla, að Norðmenn vilji ekki missa þau viðskipti, því þegar ísl. útgerðarmenn fyrir nokkru keyptu fiskflutningaskipið „Heklu“ ætluðu sum norsk blöð alveg að rifna af óhemjuskap yfir slíku tiltæki. Loks má nefna þann verksmiðjurekstur, sem Norðmenn hingað til hafa haft hér á landi, og mun að ósekju mega líta svo á, að þar hafi Norðmenn einnig nokkurra hagsmuna að gæta, sem þeim stendur ekki á sama um. Þegar ég tek tillit til þessara atriða allra, er ég nú hefi minnzt á, þá finnst mér alveg furðulegt - og óskiljanlegt, að við skyldum ekki geta fengið þau mjög svo takmörkuðu fríðindi, er í norska samningnum felast, fyrir mjög miklu minni fórn en þá, sem af okkur er krafizt. Það var rakið hér í gærkvöldi allýtarlega, hver þau fríðindi væru, sem Norðmenn bjóða okkur, og þarf ég því eigi að fullyrða um það atriði. Hitt vil ég leyfa mér að benda á, að Norðmenn skuldbinda sig eigi til þess að kaupa eina einustu tunnu af kjöti frá okkur. Hinsvegar undanþiggja þeir með samningunum tiltekna, mjög takmarkaða, tunnutölu hámarkstolli. Á hinn bóginn er það vitað, að Norðmenn framleiða nú þegar nóg kjöt handa sjálfum sér, og þess vegna benda allar líkur í þá átt, að eigi verði einu sinni unnt að selja í Noregi þá tunnutölu, sem leyft er að flytja inn með lágmarkstolli. Í haust munu hafa verið fluttar til Noregs 6-7 þús. tunnur af saltkjöti. Og sölu þessa kjöts mun ekki lokið ennþá. En jafnvel þó norski saltkjötsmarkaðurinn hefði þolað meira í haust, er síur en svo líklegt, hvað þá heldur vist, að hann þoli 6-7 þús. tunnur næsta haust. Nú er það vitað, að fé var óvenju rýrt í haust sem leið og auk þess slátrað miklu færra fé en venjulega, vegna fjárfjölgunar í mörgum mestu sauðfjárhéruðum landsins. Góður heyafli og lágt verð á kjötinu freistaði manna til að fjölga fénu í von um, að eitthvað kynni úr að rætast. Hið sama skeði haustið áður. En þetta getur ekki gengið svo til lengdar. Næsta haust má búast við, að á markaðinn komi miklu meira af saltkjöti en unnt verður að selja - að óbreyttum freðkjötsmarkaðinum. En bætist það nú við, sem menn óttast mjög, að freðkjötsmarkaðurinn færist saman, allt að því um helming, þá er svo lítið unnið fyrir ísl. bændur með norsku samningunum, miðað við þörf þeirra, að ég tel ekki rétt að fórna síldarútveginum fyrir þau fríðindi. Það þarf þá hvort sem er að leita einhverra óvenjulegra úrræða til þess að gera kjötið að markaðsvöru, t. d. með því að reisa niðursuðuverksm. til þess að sjóða kjötið niður, eins og frændur vorir Danir nú gera, og flytja auk þess fé út lifandi, ef þess væri kostur. Nú vil ég með nokkrum orðum taka til athugunar fórnarákvæði samningsins - hvaða fríðindi við eigum að veita Norðmönnum samkv. samningnum. Og í því sambandi vil ég taka fram, að í hreinu tollsamningamáli, sem hér liggur fyrir, tek ég að sjálfsögðu ekkert tillit til hinna uppsögðu samninga frá 1924. Ég geng fram hjá því, sem minna er um vert, en tek þau þrjú atriði til athugunar, sem ég tel verulegu máli skipta. Samkv. 2. gr. er norsku verksmiðjunum heimilað að kaupa 60% af bræðslusíldarþörf sinni. Má gera ráð fyrir, að hér sé a. m. k. um 80 þús. mál síldar að ræða, og þrengist bræðslusíldarmarkaður innlendra manna að sama skapi. Í 6. gr. er Norðmönnum heimiluð sala síldar í land til söltunar, sem þeir, er til þekkja, vita, að vel getur numið 150-200 þús. tunnum, eða nálega eins miklu og við nú flytjum út af saltsíld. Þetta er að mörgu leyti óheppilegt og háskalegt. Í fyrsta lagi rýrir þetta nýsíldarsölumarkað innlendra manna, útgerðarmanna og sjómanna. Í annan stað má ganga út frá, eftir reynslu fyrri ára, að Norðmenn semji við innlenda menn, að salta síld fyrir þá á eigin nafni. Slíkt er eigi unnt að fyrirbyggja, en þetta veldur því aftur, að þýðingarlaust er fyrir ísl. útgerðarmenn að hafa samtök um söltunina, í því skyni að koma í veg fyrir offramleiðslu. Í þriðja lagi má telja víst, að Norðmenn leggi áherzlu á að fá síld sérverkaða í landi til útflutnings á þann markað, Þýzkalands og Póllandsmarkaðinn, sem Íslendingum er sárast um, að af þeim sé tekinn eða eyðilagður með undirboði. Norðmenn geta eigi verkað þessa teg. síldar á hafi úti, svo nokkru nemi. Til þess þarf of mikla vinnu, og auk þess þarf mikla nákvæmni við ápökkun og vigt, sem næstum ómögulegt er að eiga við úti á rúmsjó, og loks þolir þessi teg. síldar illa geymslu. Sú verkunaraðferð, sem hér um ræðir, er aðeins 5-6 ára gömul hér á landi, eftir því sem kunnugir menn hafa tjáð mér. En hún hefir farið mjög í vöxt, og nú er svo komið, að Íslendingar geta gert sér góðar vonir um vaxandi sölu og vaxandi verð, því enn er skozk síld, sem seld er á sama markaði, seld því nær helmingi hærra verði. Rúmar 70 þús. tunnur voru seldar til Þýzkalands og Póllands síðastl. sumar. Hér er því um mjög mikið hagsmunamál að ræða fyrir íslenzka síldarútveginn, ekki sízt þegar þess er gætt, að sala síldar til Svíþjóðar, sem fram að þessu hefir verið aðalkaupandi okkar af saltsíld, hefir minnkað ár frá ári. Og búast má við, að Danir, vegna örðugleika þeirra, er þeir nú eiga við að búa, kaupi minna af síld á sumri komanda en verið hefir. Af öllu þessu er ljóst, að íslenzkum útgerðarmönnum og sjómönnum er það mikið hagsmunamál, að síldveiðunum hér á landi verði eigi búin bein banaráð., á þann hátt, sem samningurinn við Norðmenn heimilar, ef samþ. verður. Hve mikla hagsmuni eða líklega réttara hagsmunaspjöll hér er um að ræða, má marka nokkuð af því, að einn af þekktustu útgerðarmönnum þessa lands hefir sagt við mig, að hann vildi fyrir sitt leyti heldur en samþ. samninginn við Norðmenn, ganga inn á aukinn bráðabirgðaútflutningstoll á síld og gjald af bræðslusíld, er til samans mundi nema 200-300 þús. kr., miðað við meðalveiði, og er þó síldarútvegurinn sú atvinnugrein, er tiltölulega þyngstar tollálögur hefir að bera. Vil ég í þessu sambandi leyfa mér að benda hæstv.atvmrh. á, að orð þau, er hann lét falla hér í gærkvöldi um það, að bændur mundu fyrst vilja fá að sjá það fé, er útgerðarmenn teldu sig reiðubúna að láta af mörkum vegna nauðsynjar kjötframleiðenda, voru í fyllsta máta óviðeigandi og honum ósamboðin. Þá er enn eftir ein grein samningsins, sem sannarlega er vert að minnast á, og það er 12. gr., sem snýr að landhelgisgæzlunni. Hv. 2. þm. Reykv. drap á það í gærkvöldi, hversu allar tilslakanir á þessu sviði væru hættulegar. Ég er honum sammála um það. Því hefir aftur á móti verið haldið fram af öðrum, að hér væri eigi um annað eða meira að tala en lögfestingu á því, sem áður hafi verið viðtekin venja. Ég er ekki alveg viss um, að þetta sé hárrétt. En þó svo væri, þá er ég nú samt þeirrar skoðunar, að nokkur munur sé jafnan á venju og beinu lagaákvæði. Óskráðar venjur, jafnvel þó haldnar séu sem lög, verður ekki bent á, á sama hátt og skráð lög. Ég vil leyfa mér að benda á nærliggjandi dæmi til skýringar. Það er föst venja hér á landi, a. m. k. í sveitum, að bjóða og veita gestum, sem að garði bera, einhverskonar beina, ef þeir vilja þiggja. Þetta þykir alveg sjálfsagt. En það þætti áreiðanlega ekki sjálfsagt að fara að lögfesta þennan rétt, gestum til handa. Þá væri eigi lengur um gestrisni að ræða, heldur uppfyllingu skyldukvaðar. En það, sem sker úr um þetta efni, er þó það, að tilvera greinarinnar sjálfrar sýnir, að Norðmenn hafa ekki talið þetta atriði þýðingarlaust. Ákvæðið er áreiðanlega ekki komið þarna inn fyrir atbeina íslenzku nefndarmannanna. Ég hefi þvert á móti ástæðu til að ætla, að það sé komið inn, þrátt fyrir mótróður þeirra. Öll undanlátssemi á þessu sviði getur orðið stórhættuleg, jafnvel þó hún í sjálfu sér verði að teljast fremur smávægileg. Hér er samningurinn teygður af Norðmönnum inn á svið þjóðarréttarins. En á því sviði á engin eftirgjöf að líðast. Það vona ég, að allir Íslendingar séu a. m. k. sammála um. Ég hefi nú bent á, að þau fríðindi, sem Norðmenn bjóða okkur með tollívilnun, eru engin lausn á vandræðum bændastéttarinnar íslenzku, er af kjötframleiðslunni stafa. Það skal fúslega játað, að þessi fríðindi eru nokkurs virði, en ég get ekki séð, að þau séu þess virði, sem krafizt er fyrir þau, og þess vegna mun ég greiða atkv. gegn samningnum. Sé þeim hafnað, er að vísu um leið lokið hinum óverulega og þverrandi markaði fyrir íslenzkt saltkjöt í Noregi. En þá getum við byrjað með því að loka á sama hátt fyrir allan flutning erlendrar veiði hér á landi. Næsta skrefið gæti svo eftir atvikum orðið það, að bægja Norðmönnum frá allri flutningastarfsemi hér við land. Og loks mætti orða að leggja toll á allar norskar vörur, um leið og heimild væri gefin að undanþiggja sömu vörur tolli frá þeim þjóðum, sem veittu okkur tollívilnanir í staðinn. Mundi þess þá tæplega langt að bíða, að Norðmenn byðu betri boð. Hæstv. forsrh. tók það fram í útvarpsumr. í gærkvöldi, að við hefðum þegar notið góðs af tollívilnun Norðmanna. Þetta mun vera rétt. En ég vil þá jafnframt leyfa mér að benda honum á, að Norðmenn hafa líka notið góðs af því, að njóta hér fullra réttinda samkv. samningum frá 1924 síðastliðið sumar þrátt fyrir það, þó hann væri fallinn úr gildi. Fæ ég ekki betur séð en að þetta geti mætt hvað öðru, svo að við stöndum ekki í neinni óbættri skuld við Norðmenn. Og loks þetta: Ég vil ekki að óreyndu trúa því, að þegar sé ákveðið, að samninginn skuli samþ. Ég vil þvert á móti vona, að hann verði ekki samþ. Og sú er trú mín, að þeir muni verða æ fleiri og fleiri, er sjá og viðurkenna, að með þessum samningi sé bæði frá hagsmunalegu og þjóðarréttarlegu sjónarmiði séð svo langt gengið, að slíkt megi ekki við una. Og það er annað, sem þjóðin mun fljótlega sjá og skilja, hafi hana skort skilning á því áður, og það er, að okkur ber nauðsyn og skylda til að standa vel á verði gagnvart frændum vorum, Norðmönnum.

Frsm. (Jón Jónsson) Landbn. flytur þetta frv. samkv. ósk hæstv.atvmrh., og hefir hann algerlega undirbúið það, samið grg. o. s. frv. Upphaflega er frv. komið frá mþn. í landbúnaðarmálum, sem starfaði fyrir nokkrum árum. Fyrst var það borið fram árið 1929, og síðan á hverju þingi. Ég ætla þá að minnast á þrjú aðalatriði frv., sem öll eru mjög þýðingarmikil fyrir bændastétt landsins. Það er þá fyrst, að með frv. er ábúendum tryggð lífstíðarábúð á jörðunum, nema sérstaklega standi á. Í öðru lagi eru ábúendum með frv. tryggð viðunanleg hús á jarðir sínar, og í þriðja lagi fá þeir samkv. frv. endurgreiddan kostnað við jarðabætur, sem þeir gera á ábýlisjörðum sínum. -Frv. tók miklum breyt. í hv.Nd. í fyrra, og yfirleitt til bóta. Og nú er það algerlega endurskoðað af hæstv.atvmrh. og nokkuð breytt frá hans hendi. Landbn. þessarar d. telur allar þær breyt. til bóta. Annars er hæstv.atvmrh. staddur hér í d., og vænti ég þess, að hann geri ýtarlegar grein fyrir frv.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Út af því, sem hv.frsm. sagði um sveitaskólana, að þeir einir af skólunum yrðu undanþegnir því samkv. þessari breyt. að þurfa að hafa í sinni þjónustu hjúkrunarkonur, sem hefðu tekið próf frá hjúkrunarkvennaskóla Íslands, þá vil ég geta þess, að þetta á líka við kauptúnaskólana. Það eru því eingöngu kaupstaðaskólarnir, sem þessi skylda hvílir á samkv. þessari brtt. minni, og styðst við það, að þeir skólar væru yfirleitt svo stórir, að þeir ættu frekar samstöðu með sjúkrahúsum eða öðrum meiri háttar hjúkrunarstofnunum, sem nú er gert ráð fyrir að leggja þessa skyldu á herðar. Það felst ekki í þessari brtt., að þessum skólum sé ekki eftir sem áður veitt heimild til að ráða til sín hjúkrunarkonur, sem hafi fullkomna menntun. Það er óþarft að deila um nafnið á þessum konum, en samkv. þessari brtt. minni öðlast þær ekki rétt til að bera heitið hjúkrunarkonur. Þær geta náttúrlega fengið það samkv. 4. gr. frv. eins og aðrar, en það ákvæði nær eingöngu til þeirra kvenna, sem hafa starfað eða starfa við hjúkrun, þegar lög þessi öðlast gildi. Þær konur, sem byrja á hjúkrunarstörfum eftir þann tíma og ekki hafa tekið próf frá hjúkrunarkvennaskóla Íslands, öðlast vitanlega ekki rétt samkv. þessu til að kalla sig hjúkrunarkonur. Þær verða að kalla sig „hjúkrunarstúlkur“ eða eitthvað því um líkt, til þess að komast framhjá þessu ákvæði l. Ég býst við, að í málvenjunni verði þær kallaðar hjúkrunarkonur, þrátt fyrir ákvæði laganna, þar sem þær vinna að sömu störfum og inna í fjölmörgum tilfellum líkt starf af hendi. Ég get fyrir mitt leyti unnað þeim að hafa áfram hjúkrunarkvennaheitið, en það er ekkert aðalatriði í þessu máli.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Þetta frv. fékk greiða göngu gegnum hv.Nd. Það er flutt af okkur þm. Skagf. eftir beiðni Búnaðarsambands Skagafjarðar. Nú á síðari árum hefir heysala farið vaxandi, svo að það er nú orðið algengt, að betri heyjasveitir selji burt allmikið af heyi sum sumur til annara héraða. Það hefir komið í ljós, að oft hefir orðið hinn mesti ágreiningur milli seljanda og kaupanda um gæði og umbúnað heysins. Seljandi heldur því þá oftast fram, að heyið hafi farið gott og vel um búið, en kaupandi, að það hafi komið vont og laust úr böndum. Nú er það svo, að þetta getur verið áríðandi verzlun og hagkvæm fyrir báða. Þess vegna er nauðsynlegt að fá ákvæði, sem tryggja bæði kaupanda og seljanda rétt úrslit slíkra deilna. Með frv. þessu er nú ekki lengra gengið en það, að lögfesta heimild fyrir sýslunefndir til þess að setja samþykktir um þetta efni. Er þess þá að vænta, að þær sýslunefndir, sem finna nauðsyn þessa fyrir íbúa síns héraðs, hefjist handa. Það munu vera til þær sýslur á landinu, þar sem þetta skiptir ekki máli, og láta þær þá málið afskiptalaust, en hinar, sem þörf hafa fyrir ákvæði í þessu efni, mega sjálfum sér um kenna, ef íbúar þeirra verða fyrir skaða, ef þær setja ekki þessi ákvæði. Í hv.Nd. var frv. í landbn., og legg ég til, að því verði vísað til sömu n. þessarar hv. d.

Frsm. (Bergur Jónsson) Ræðutími minn er svo stuttur, að ég get ekki sagt nema lítið eitt af því, sem ég ætlaði. Ég vil benda á, að eftir þeim rökum, sem fram eru komin, og þegar tekin er aðstaðan nú og 1924, þá er ekki hægt að segja með réttu, að þessi samningur sé óhagstæðari en samningurinn frá 1924. Það verður að athugast, að kjötframleiðslan hefir aukizt að miklum mun í Noregi, og að nú ríkir alstaðar í heiminum sem afleiðing kreppunnar tollaverndar- og innilokunarstefna. Allar þjóðir vilja nú búa að sínu og ekki kaupa afurðir, sem þær sjálfar geta framleitt, nema sem allra minnst. Ennfremur, að bændastj. er nú við völd í Noregi. Þetta allt sýnir, að aðstaðan var eins erfið fyrir samningamenn okkar eins og verið gat. Og eins og sýnt hefir verið fram á með skýrum rökum, þá eru afbrigðin ekki það mikil, ef þau eru nokkur í veruleikanum, að hægt sé að segja, að breytt hafi verið til hins verra. Ég ætla aðallega að snúa mér að einni aðalspurningu í þessu máli, sem virðist verða að svara, hvort ekki sé of mikill ábyrgðarhluti fyrir Alþingi að fella þennan samning, eins og nú standa sakir. Ég hika ekki við að svara þeirri spurningu játandi. Ég hefi fengið þær upplýsingar hjá þeim mönnum, sem kunnugastir eru á þessu sviði, að kjötsöluréttur vor til Noregs samkv. samningnum sé 1½ til 2 millj. kr. virði þessi fyrstu tvö ár. Það eru meiri peningar en ísl. bændastétt má án vera. Þetta gildir svo að segja alstaðar á landinu, en ég vil taka það fram, að fyrir mitt kjördæmi hefi ég sérstaka ástæðu til þess að krefjast þess, að þessum kjörum sé ekki kastað burt með því að leggja út í tvísýnt tolla- og viðskiptastríð við Norðmenn, eins og hlýtur að verða afleiðingin, ef samningurinn verður felldur. Það stendur svo á í þessu héraði, eins og víðar á landinu, að það er ómögulegt fyrir bændur að selja kjöt á erlendan markað nema saltað. Þar eru ekki frystihús og verður ekki komið upp, vegna aðstöðunnar. Ef þess vegna væri kippt burt þessum möguleika eða hann settur í hættu, þá væri þar einhverjum allra bezta, og í sumum tilfellum eina tekjustofni bænda kippt burt. Það þýðir ekkert fyrir hv. 2. þm. Reykv. að benda þessum héruðum til kaupstaðanna. Markaðurinn er svo takmarkaður. Þá sagði sami hv.þm., að ríkisstj. ætti að greiða bændum kjötið. Ég get sagt það fyrst og fremst, að ég veit það, að ísl. bændur hafa meiri sómatilfinningu en það, að þeir vildu þiggja úr ríkissjóði slíkt ölmusufé. Og þeir mundu ekki þakka okkur það, þingmönnunum, ef við gerðumst svo ábyrgðarlausir, að í stað þess að ganga inn á samninginn, sem eftir öllum aðstæðum er eðlilegur, þá færum við að auka byrðar ríkissj. með þeim greiðslum, sem þeir gætu fengið frá erlendum þjóðum sem verð fyrir sína framleiðslu. Og þó að hv. 2. þm. Reykv. segi, - vafalaust í agitations-tilgangi, - að þetta mundi ekki nema meiru fé en fer í ríkislögregluna, þá veit hann vel, að það nemur miklu meiru.  Ef eitthvað þykir sérlega varhugavert við þennan samning, þá ættu menn að athuga, að við höfum rétt til að segja honum upp með hæfilegum fyrirvara. En við getum notað tímann á meðan til þess að hagræða landbúnaðinum svo, að við þurfum ekki að vera upp á þennan markað komnir. Ég vil taka undir með hv.þm. G.-K., að mér finnst það koma úr hörðustu átt, að jafnaðarmenn skuli nú berjast á móti þessum samningi með þeim aðalrökum, að verið sé að hleypa erlendum mönnum inn með atvinnurekstur, mennirnir, sem aftur og aftur hafa á þingi borið fram till. um það að hleypa erlendum skipum að landinu og erlendum atvinnurekendum. Á síðasta þingi bar hv.þm. Seyðf. fram einar þrjár slíkar till. fyrir sitt kjördæmi og Austurland. Sama má segja um formann flokksins. Hann hefir aftur og aftur sýnt, að hann telur sjálfsagt, þegar ísl. verkalýð vantar atvinnu og ísl. vinnuveitendur eru ekki þess um komnir að veita hana, að leita til erlendra manna um aukna atvinnu. Í þessu er ekkert samræmi hjá þessum hv.þm. eða þeirra flokksmönnum. Það kemur algerlega í bága við allt, sem þeir hafa áður sagt, ef þeir ætla áfram að berjast á móti kjöttollssamningnum á þessum grundvelli. Það geta þeir ekki gert, nema ganga yfir sínar gömlu skoðanir sem lík.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson): Minn ræðutími er útrunninn. En mér láðist að svara einni fyrirspurn frá hv. 2. þm. Reykv., en hún er sú, hvort stj. mundi leyfa, að málið færi í n. Það er sjálfsagt að verða við þessari ósk, sem fleiri hv.þm. hafa slíka nefnt við mig, til að sýna fulla sanngirni. Sting ég upp á, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til sjútvn.

Jóhann Jósefsson Þessi brtt. frá hv.þm. Borgf. finnst mér að mestu leyti vera nokkuð þarflítil. Yfir höfuð verður ekki séð, eins og frv. nú lítur út, að það sé nein brýn nauðsyn að gera þær undanþágur með sérstakri breyt. á gr., sem hv.þm. fer fram á. Eins og hv.frsm. sagði, athuguðum við þetta í n. Við töluðum við landlækni um ákvæði 2. gr. um það, að ráðh. gæti veitt undanþágur frá ákvæðum þeirrar gr., þegar sérstakar ástæður eru fyrir hendi, og taldist okkur þetta vera nægilegt til þess að t. d. líknarfélög, sem héldu uppi hjúkrunarstarfsemi, og sjúkrasamlög, ef svo bæri undir og það álitist rétt að dómi heilbrigðisstj. að undanskilja þau frá því að hafa lærðar hjúkrunarkonur, þá væri auðgert að fá þessu framgengt. Hv. þm. Borgf. er ekki ánægður með þessa heimild, heldur vill hann beinlínis undanskilja þessa hjúkrunarstarfsemi í lögunum. Ég heyrði, að hv.frsm.n. hefir tilhneigingu til þess að stríða ekki um þetta, og þá er kannske ekki ástæða fyrir okkur hina nm. að vera að karpa um það við hv.flm. þessarar till., en ég fyrir mitt leyti álít hana ekki til bóta, heldur þvert á móti. Mér finnst óþarflega ýtt undir það, að lærðar hjúkrunarkonur þurfi ekki að hafa við þá starfsemi, sem þar um ræðir, þ. e. a. s. hjúkrunarkvennastörf hjá sveitarfélögum eða öðrum líknarfélögum. Þessi störf geta verið það umfangsmikil og geta verið þannig vaxin, að það sé engu síður þörf á lærðum hjúkrunarkonum við þau en á öðrum stöðum, t. d. við barnahæli eða því um líkt, sem hv.þm. vill láta vera undir þeirri skyldu að hafa lærðar hjúkrunarkonur. Það er þó ekki aðallega þetta, sem ég hefi við till. að athuga, heldur það einkennilega atferli hv. tillögumanns að vilja gera upp á milli skóla í sveitum og skóla í kaupstöðum að þessu leyti. Hv. þm. hagar orðalagi till. sinnar þannig, að ef kaupstaðaskólar hefðu skólahjúkrunarkonu, þá verður hún að vera fullgild hjúkrunarkona, eins og 1. gera ráð fyrir, en ef skólarnir standa annarsstaðar en í kaupstöðum, vill hv.þm. hafa þá undanþegna þessari skyldu. Mér virðist, að hér sé stefnt í öfuga átt, vegna þess að ef tilgangurinn með því að hafa fullgildar hjúkrunarkonur er sá, að hafa hæfar hjúkrunarkonur - vel lærðar í sínu verki -, sem ég þykist vita að sé tilgangurinn með 1. þessum, þá vita menn það, að þeirra er engu síður þörf í fámennum sveitarfélögum en í fjölmennum kaupstöðum, þar sem margir læknar eru, sem fljótlega er hægt að ná til. Því verður heldur ekki haldið fram í þessu sambandi, að sveitaskólarnir séu svo lítilfjörlegir eða fámennir, að af þeirri ástæðu sé hægt að hafa þar ólærðar hjúkrunarkonur. Það er vitanlegt, að hinir stóru skólar í sveitunum, eins og t. d. Laugarvatnsskólinn, Reykholtsskólinn, Eiðaskólinn o. fl. skólar, eru stofnanir með fjölmörgum nemendum og þar er sjálfsagt þörf á að hafa þá læknisaðbúð og hjúkrunaraðbúð, sem unnt er og fullforsvaranlegt er að hafa. Við skulum hugsa okkur mismuninn á því, við skulum segja t. d. að í Rvík væri ráðin sérstök hjúkrunarkona við einhvern skólann. Ef hana brestur þekking eða kæmu tilfelli fyrir, sem hún réði ekki við, - hversu hægt er ekki að ná samtímis til læknis? Kæmi þetta fyrir uppi í sveit, gætu farið fleiri klukkutímar í að ná í hann. Þá er hættulegra að hafa hjúkrunarkonu þar, sem ekki er vel starfi sínu vaxin. Það gerir að þessu leyti engan mun, sem hv.flm.brtt. á þskj. 152 sagði, að þessum skólum í sveitunum væri heimilt að ráða til sín lærðar hjúkrunarkonur. Það veit maður fyrirfram. Þó að engin lagaákvæði væru sett í þessu efni, þá væri líka heimilt að ráða hjúkrunarkonur að spítölum, sjúkraskýlum, elliheimilum og öðrum þess háttar stofnunum, sem skv. þessu frv. á að skylda til þess að hafa lærðar hjúkrunarkonur. Hvað sem öðru líður, finnst mér að allir hljóti að sjá, að það er ekki til bóta að breyta þessu frv. þannig, að undanskilja alla skóla frá því að hafa fullgildar hjúkrunarkonur, nema kaupstaðaskólana. Ég vona, að flm.till. taki það vel upp fyrir mér, að ég leyfi mér að leggja til, að gerð sé breyt. á orðalaginu, þannig að í stað orðsins „kaupstaðaskólum“ komi bara orðið: skólum, þ. e. a. s., að ákvæðið nái í þessu sambandi til allra skóla, bæði í kaupstöðum, kauptúnum og sveitum. Ég vil leyfa mér að leggja fram skriflega brtt. við brtt.hv.þm. Borgf. á þskj. 152, þess efnis, að í stað orðsins „kaupstaðaskólum“ komi: skólum. Ég þykist vita, að það muni vera réttara fyrir hv. d., ef hún vill greiða þessu máli atkv., að gera þessa breyt. þegar á þessu stigi málsins, til þess að þurfa ekki að fá málið endursent frá hv.Ed., ef svona einkennilegt ákvæði kæmist inn í frv. eins og hv.þm. vill leggja til.

Bjarni Ásgeirsson Herra forseti! Ég ætla mér ekki að fara að halda því fram, að þeir samningar, sem hér liggja fyrir, séu gallalausir. Ef við Íslendingar hefðum ráðið því einir, hvernig þeir voru, þá mundu þeir líta öðruvísi út, en þá væru þeir ekki „samningar“. Ég ætla ekki heldur að fara á neinn hátt að bera blak af frændum vorum Norðmönnum gagnvart þeim ummælum, sem í garð þeirra hafa fallið á Alþingi og utan þings fyrir ásælni þeirra gagnvart okkur. Þetta er þeirra utanríkispólitík og kemur jafnt fram gagnvart okkur Íslendingum eins og öðrum, þó að þeir persónulega séu vinveittari okkur en nokkurri annari þjóð. Þrátt fyrir þetta leyfi ég mér að halda því fram, að eins og sakir standa sé óverjandi að hafna þessum samningum nú eins og þeir liggja fyrir. Ég hefi haft tækifæri til að fylgjast ofurlítið með þessum samningum gegnum starfsemi mína í utanríkismálanefnd, og ég leyfi mér að fullyrða, að samningamennirnir af okkar hálfu hafa komizt eins langt og mögulegt var. Það hefir verið talað um það, að aðstaða okkar til samninga við Norðmenn hafi verið betri nú en 1924. Þetta er rétt að vissu leyti, að því leyti, að verzlunarjöfnuður okkar gagnvart Norðmönnum er okkur ennþá hagstæðari nú en hann var þá, en það eru fleiri atriði, sem koma til greina og miklu máli skipta. Fyrir 1924 þurftu Norðmenn kjötsins við, en nú eru þeir á góðum vegi með að fullnægja sjálfum sér hvað kjötframleiðsluna snertir og keppa eftir því. Það er alveg hárrétt, sem hv.þm. G.-K. hefir haldið fram, að eitt hið örðugasta í þessu efni var að þurfa að semja við fulltrúa norskrar bændastjórnar, því að ekkert land á Norðurlöndum hefir jafnötullega gengið fram í því að tryggja innlendum bændum allan þann markað, sem til er í landinu. Það er nú svo komið, að norskir bændur sitja að öllum þeim markaði, sem til er í Noregi. Síðan kjöttollssamningurinn frá 1924 var gerður hafa norskir bændur lagt það mikið kapp á að fallnægja öllum kjötmarkaði þar í landi, að þeir eru komnir það langt á þessari braut, að ekki vantar nema herzlumuninn, svo mikla pressu hafa þeir lagt á þetta. Það er enginn vafi, að okkar samningamenn hafa átt við mikla erfiðleika að etja, því að aðstaðan er að því leyti verri nú en 1924, að þá þurftu Norðmenn kjötsins við, en nú ekki. Hitt er annað mál, að fáist leyfi til að flytja ísl. kjötið inn í landið, þá mun það verða keypt jöfnum höndum og oftlega tekið fram fyrir það norska. Ég skal segja það, að undir venjulegum kringumstæðum hefði það ekki verið fjarri mínu skapi að taka harðari tökum á þessu máli og reyna kraftana við Norðmenn, og hefði ég viljað vinna það til, að nokkur stríðskostnaður hefði orðið; en ég er jafnákveðinn í að samþ. þessa samninga nú eins og þeir liggja fyrir. Við skulum athuga ástandið, hvernig það er nú fyrir ísl. bændum. Eins og sumir hv.þm. hafa talað í þessu máli hér á Alþ. má ætla, að þeim sé það ekki vel ljóst. Fyrst og fremst ganga nú yfir þetta land eins og fleiri þær raunir, að ég þori að fullyrða, að ísl. bændur hafi aldrei átt jafnerfitt að halda sér föstum á torfunni; aldrei átt jafnerfitt með að verjast því að flosna upp vegna verðfalls á afurðum þeirra. Ef svo ofan á þessa baráttu bætist verzlunarstríð við Norðmenn og Englendinga, sem hefði það í för með sér, að aðalútflutningsvara bændanna yrði útilokuð þar að nokkru eða öllu leyti, þá ætti öllum sjáandi mönnum að vera ljóst, hvert alvörumál er hér á ferðinni. Við vitum ekki hvernig fer um samninga Íslands við England, nú eftir Ottawasamþykktina. Við verðum að vona það bezta, enda þótt við vitum, að samningar hafa t. d. í bili strandað milli Dana og Englendinga. Ef við getum búizt við, að kyrrsettur verði meiri hl. þess kjöts, sem við höfum áður selt til Englands og að lokað verði fyrir markaðsmöguleika í Noregi, þá veit ég ekki, hvar hv.þm. ætla sér að koma fyrir kjöti því, er við framleiðum. Sumir hv.þm. hafa verið að tala um, að það þyrfti að bæta bændum upp það tjón, er þeir yrðu fyrir, ef sviptir yrðu kjötmarkaði í Noregi, sem verða myndi, ef samningarnir næðu ekki samþykki þingsins. En mér er ekki kunnugt um, að ástæður séu svo hjá íslenzkum atvinnurekendum, að þeir geti bætt á sig byrðum. Ég vildi a. m. k. fá tryggingu fyrir því, að þetta væri mögulegt, áður en ég gæti fallizt á, að samningum þessum yrði hafnað. Má vera, að það komi á daginn, að mögulegt sé og hagur fyrir íslenzku útgerðina að veita bændum þau fríðindi, sem tekin myndu af þeim með því að fella samninginn, en áður en það er sýnt, mótmæli ég því f. h. þeirra landsmanna, sem ég er hér fulltrúi fyrir, að honum sé vísað á bug. Hv. þm. Ak. minntist á það, að vegna góðs heyskapar og lágs kjötverðs hafi íslenzkir bændur sett á meira af fénaði en undanfarið. Verður það til þess, að meira berst á kjötmarkaðinn næsta haust en verið hefir upp á síðkastið, því að bændur munu leggja allt kapp á að koma út vörum sínum. Verður því að halda öllum leiðum opnum fyrir bændum í þessu efni. Þegar litið er til kjötliðsins í samningunum, verður að segja, að hann hafi tekizt vonum framar. Kjöttollurinn hefir verið lækkaður niður í þriðjung þess, sem var, og ég sé ekki annað en að íslenzkir bændur megi þar vel við una. Sumir hafa verið að fetta fingur út í það, að með samningunum er norski kjötmarkaðurinn takmarkaður ár frá ári um nokkurt skeið. En einmitt þetta atriði varð til þess, að svo hagkvæmir samningar náðust um kjöttollinn, sem raun varð á. Þó hefir enn meira verið ráðizt á þann lið samningsins, er að síldveiðunum lýtur. En ég hefi nú ekki sannfærzt um, að þar sé svo mjög þokað frá því, sem verið hefir, að hægt sé að segja, að síldarútvegurinn sé verr kominn en áður. Það er ekki nema grýla, að mikið sé í húfi, þótt norskum síldveiðiskipum, sem hér hafa veiðileyfi, sé heimilað að selja til söltunar ofurlítið hækkaða tunnutölu frá því, sem áður var. Þá hefir verið talað um það, að norskir síldveiðimenn og verksmiðjur myndu gera pro forma samninga, til þess að geta farið í kringum 1. Finnst mér það ekki eiga við hér í Alþingi, enda þótt menn séu Norðmönnum gramir, að gera ráð fyrir slíku. Ef Norðmönnum er hagur að þessum samningum, þá munu þeir ekki gera slíkt. Myndu þeir sjá, að þeir eyðilegðu með því aðstöðu sína til að halda samningunum óbreyttum til langframa, ef hafin væru af þeirra hálfu almenn og opinber samtök til að fara í kringum þá með svikum, því að þetta eru engir eilífðarsamningar, og er hægt að segja þeim upp með 6 mán. fyrirvara. Ef þessi hræðsla nokkurra hv.þm. reynist grundvölluð, þá er ekki annað en segja samningunum upp. Ef það sýndi sig, að kjötsalan til Noregs væri lítils virði, þá er líka hægurinn hjá að segja þeim upp. En meðan allt er í óvissu um ísl. kjötsölu, t. d. í Englandi, væri það fjörráð við íslenzkan landbúnað að ganga ekki að þessum kostum. Það má vera, að á einhvern hátt sé gengið á hagsmuni síldarútvegsins með samningum þessum. En hagsmunir bænda eru þar tryggðir og bættir frá því, sem áður var. Og ef svo reyndist, að hér lenti saman hagsmunum bænda og hagsmunum síldarútvegsmanna, þá er ég ekki í nokkrum vafa um það, hverjum ber að víkja. Landbúnaðurinn stendur undir lífi helmings þjóðarinnar og hefir löngum fleytt henni drýgst. Svipað verður ekki sagt um síldarútveginn enn sem komið er, og dettur mér þó ekki í hug að gera lítið úr þeim auðæfum, sem síldarmiðin eru okkur Íslendingum, og veit ég þó að við eigum eftir að nota þau betur seinna. En fram að þessu hefir landbúnaðurinn þolað samanburð við síldarútveginn að því er til þess kemur, að halda uppi lífi og menningu þjóðarinnar. Mun ég því greiða atkv. með samningum þessum, á meðan bændum er ekki tryggður kjötmarkaður á annan hátt.

Héðinn Valdimarsson Hv. þm. G.-K. vissi, að ég ætlaði ekki að taka aftur til máls, heldur ætlaði hv.þm. Seyðf. að tala. Þess vegna vék hann sér að mér. Það er algerlega og vísvitandi ósatt hjá þm., að ég hafi sótzt eftir að setjast í norsku samninganefndina, og ég skora á þm. að sýna það á nokkurn hátt. Engin ósk hefir komið fram um það, hvorki hjá mér eða öðrum, en hitt er aftur víst, að enginn jafnaðarmaður hefði farið eins að ráði sínu, ef hann hefði verið í nefndinni, eins og þm. G.-K. Það er sannanlegt með vitnum, að fyrst þegar samningurinn var ræddur í utanríkismálan., þar sem ég var viðstaddur, þá var ég eini maðurinn, sem kom með gagnrýni á samninginn. Út af birtingu samningsins vil ég lýsa yfir því, að ég ber enga ábyrgð á heitum Ólafs Thors. Ég svík ekki heit hans með því að birta samninginn vegna þess að heit hans geta aldrei bundið mig. Það, sem hann er hræddur við nú, er það, að svik hans sjálfs komist upp um síðir. Þá vill hann taka það, sem hann hyggur sóma af samningnum, af Jóni Árnasyni. Ég held, að Jón Árnason hafi ekki gert þetta verk vel. En hitt er víst, að Ólafur Thors á engan þátt í því, sem er minnst vont í þessum samningi, kjöthlið samningsins. Það er von, að slík mál verði honum ofviða, sem ekki þekkir síld frá sauð. Það er slíkt um hann og nafna hans einn, sem var kallaður Óli norski og þótti rogginn með sig. Hann sagði: „Mig getur allt, bæði til sjós og lands“. En sá er munur á honum og Óla norska, sem var laginn á marga hluti, að þessi nýi Óli norski heldur, að hann geti allt, en kann ekki til neins.

Atvmrh. (Þorsteinn Briem) Leigujarðir eru nú 2800 á öllu landinu og þar af rúmar 2000 í eign einstaklinga. Hitt eru þjóðjarðir, kirkjujarðir, kristfjár- og gjafasjóðsjarðir o. s. frv. Af þessum tölum má það verða ljóst, að það skiptir eigi litlu máli, hvaða aðstöðu löggjöfin tryggir þeim mönnum, er ekki eiga sjálfir ábýli sín. Mér hefir því þótt rétt, að lagt yrði fyrir þetta þing frv. það til ábúðarlaga, er svo mjög hefir legazt hér á þingi á undanförnum árum. Ég hefi þó ekki séð mér fært að biðja hv. landbn. að flytja það með öllu óbreytt. Frv. hefir þegar tekið allmiklum breyt. síðan það kom fyrst fram, og tel ég veigamestar þær breyt., sem gerðar voru á frv. í Nd. á síðasta þingi, enda var þá allgóð samvinna um afgreiðslu frv. Vegna anna þess manns, sem er sérfræðingur í þessari grein, hefir þess ekki verið kostur að semja frv. algerlega um og færa það í þann búning, sem slíkri löggjöf hæfir um framsetningu, málvöndun og niðurskipun, og sem mjög ber af um ábúðarlög þau, er nú gilda, þó að þau séu gölluð að efni til og sem vita má orðin úrelt. Hefir því orðið að taka þann kost að flytja nú aftur frv. hv.Nd., sem var á þskj. 787 f. á., með nokkrum breyt. og viðaukum, er ég skal nú gera grein fyrir í aðaldráttum. Fyrsta höfuðbreyt. á þessu frv. frá frv. Nd. er sú, að því er nú slegið föstu, að öll ákvæði ábúðarlaganna skuli vera algerlega bindandi fyrir báða aðila, leiguliða og landsdrottin, og að landsdrottinn geti ekki gert neinn þann samning í byggingarbréfi, er leysi hann undan ákvæðum ábúðarl., nema þar sem það er sérstaklega fram tekið um nokkur minniháttar atriði, að semja megi um. En í frv. Nd. voru villandi ákvæði um þetta efni, er ýmsir góðir lögfræðingar, og þ. á m. kennari háskólans í ábúðarlöggjöfinni, hafa viljað skýra á þann veg, að samkv. þeim gætu landsdrottnar samið sig undan þeim skyldum, er ábúðarlöggjöfin legði þeim á herðar, með því að gera samning um þetta á annan veg í byggingarbréfinu. Ef svo væri, væru ábúðarl. aðeins pappírsgagn. Í þessu frv. ætla ég, að það sé tvímælalaust, að landsdrottinn geti ekki samið sig undan neinum skyldum, og hvorugur aðilja, nema það sé sérstaklega fram tekið um hvert atriði. Aðrar höfuðbreyt. hníga einkum í þá átt að gera ákvæði frv. sanngjarnari með tilliti til erfiðleika þessara tíma, og því auðveldari í framkvæmd. Vænti ég, að með því móti muni vænlegar horfa um framgang málsins nú á þessu þingi. Skal ég þá víkja að því ákvæði í frv. Nd., sem mestum ágreiningi hefir valdið, en það eru ákvæðin um húsabótaskyldu. Í þessu frv. hefir verið reynt að fara meðalveginn þannig, að skyldur landsdrottins verði ekki gerðar þyngri en svo, að flestir geti risið undir þeim. Nú verður líka að taka tillit til nýrrar tegundar landsdrottna, sem getur orðið allfjölmenn á næstu árum, en það eru uppflosnaðir bændur. Hér í frv. er gert ráð fyrir lágmarksskyldu landsdrottins um hýsing jarða, miðað við ákveðið mark, og þess er gætt, að leiguliða sé ekki gert of dýrt að búa á jörðunum. En það fer aftur eftir því, hvort jarðirnar hafa verið ofhýstar eða ekki. Hér hefir verið hnigið að því ráði að miða byggingarskyldu landsdrottins við jarðaverðið, og hefir þá verið farið sem næst því, sem nú mun vera almennt á þjóðjörðum. Það hefir verið viðurkennt, að betra sé að búa á þjóðjörðum en á eignum einstaklinga, og eftir skýrslum, sem ég hefi aflað mér, er auðséð, að þar er mikill munur á. Í þessu frv. er húsabótaskylda landsdrottins miðuð við það, að landsdrottinn leggi jörð sinni til nothæf hús, er nemi 2/3 af verði landsins, hvorttveggja að fasteignamati. Ég tek það fram, að bæði húsa- og jarðarverðið er miðað við fasteignamat, en það getur munað miklu frá því, ef miðað væri við kostnaðarverð húsanna. Það mun almennt viðurkennt, að fasteignamat húsa í sveitum er ekki sambærilegt við kostnaðarverðið. Ég hefi athugað fasteignamat á nokkrum nýjum húsum í sveit, og er það víða aðeins 1/3 hluti kostnaðarverðs, t. d. ef hús kostaði 12 þús. kr., væri það ekki metið nema 4 þús. í fasteignamati. Ég læt þess getið, að þegar ég miða við húsakost á þjóðjörðum, þá miða ég við allan húsakost, sem er þar nú, bæði þau hús, sem ríkissjóður hefir látið byggja eða fylgja jörðinni, og eins þau, er ábúandi hefir reist og á sjálfur, því að á þessu er ekki gerður greinarmunur í fasteignamatinu eða þeim skýrslum, sem ég hefi undir höndum. En þjóðjarðir munu yfirleitt vera sæmilega hýstar móts við aðrar leigujarðir, og væri það mikil framför frá núv. ástandi, ef húsakostur leigujarða væri hvergi verri. Það þótti og rétt að gera vægari kröfur um húsabótaskyldu til þeirra landsdrottna, sem leigja jarðir með mjög lágum leiguskilmála. Önnur aðalbreyt. í þessu frv. er í sambandi við kaupskyldu leiguliða. Í frv. Nd. átti leiguliði að greiða allt jarðarverðið innan árs, en hér er lagt til, að hann fái lengri gjaldfrest. Ég skal svo ekki fara út í smærri breyt., sem gerðar hafa verið á frv., svo sem afnám bannsins, sem áður var við því, að leiguliði mætti taka húsfólk. Þetta er algerlega óþarft ákvæði, en hefir stundum verið notað sem átylla til þess að byggja leiguliðum út. Í þessu frv. er ennfremur reynt að gera hægara fyrir með skiptingu jarða, svo og að gert er auðveldara fyrir með að mæla út smábletti til ræktunar fyrir verkamenn í kaupstöðum og kauptúnum. Líka er nánar ákveðið um greiðslu, innheimtu og varðveizlu leiguliðabótar en áður hefir verið. Ég vil afsaka, að fyrir vangá hefir fallið niður aths. við 45.-55. gr. í aths. við frv. þetta, og mun það verða leiðrétt í skjalapartinum. Að endingu vil ég geta þess, að ekki þótti fært að láta ákvæði um húsabótaskyldu landsdrottins koma til framkvæmda nú þegar. Þar koma sérstaklega til greina erfiðleikar um lántökur og gjaldeyrisskortur landsins til innkaupa á byggingarefni í stórum stíl á þessum erfiðu tímum. Hinsvegar vona ég, að ákvæðin um húsabótaskyldu landsdrottins hafi nú þegar allmikil áhrif til bóta, þótt þessi frestur sé gefinn, því að landsdrottnar munu annaðhvort gefa leiguliða kost á kaupum með vægari kjörum eða bæta úr aðknýjandi húsaþörf, þar sem þeir vita, að innan fárra ára eru þeir skyldir til þess að lögum. Ég mun ekki fara fleiri orðum um frv., en óska, að því verði vísað til 2. umr.

Jóhann Jósefsson Ég þakka hv.þm. Borgf. fyrir það, að hann viðurkennir, að það hafi verið rétt hjá mér að koma fram með brtt., en hinsvegar finnst mér hans tilslökun í þessu efni ganga skemmra en rétt væri. Héraðsskólarnir eru náttúrlega sjálfsagðir. Það er ómögulegt annað en að þeir, jafnstórir og þeir eru, verði að koma undir ákvæði laganna; en það eru aðrir skólar, sem hv.þm. vill undanskilja, eins og t. d. bændaskólana, húsmæðraskólana. o. fl., sem mér finnst vera alveg óþarft að undanskilja. Ég geri ekki ráð fyrir, að við litla barnaskóla í sveit verði ráðnar sérstakar hjúkrunarkonur; mér þykir það næsta ólíklegt. Það þarf ekki að stafa hætta af því, að ákvæðið nái til skóla yfirleitt. Það var nokkuð mikið ofsagt hjá hv.þm., að ég teldi undanþáguheimild 2. gr. vera höfuðkost frv. Svo var það ekki, en ég tel það kost á frv. og nauðsynlegt ákvæði, en ekki höfuðkost. Ég tel það ákvæði geta verið fullnægjandi hverju sveitarfélagi, líknarfélagi og því um líkum félagsskap, sem vill sækja um annað en lærða hjúkrunarkonu til að starfa fyrir sig. Það, sem þar um ræðir, getur ekki valdið mikilli skriffinnsku. Hvað stéttafélagsskap hjúkrunarkvenna viðvíkur, þá þýðir ekki að loka augunum fyrir þeirri staðreynd, að stéttir þjóðfélagsins hafa með sér félagsskap og hafa siðferðislegan rétt til þess að standa saman um sína hagsmuni, og ef svo er, hvers vegna skyldu hjúkrunarkonur ekki eiga að hafa þann sama rétt? Þær velja sér sannarlega þá lífsbraut, sem hvorki er svo hæg og ekki heldur svo geðfelld í ýmsum tilfellum, að þegar þær hafa varið fleiri árum til náms til þess að mennta sig í hjúkrun, þá á ekki að leggja neinn stein í götu þeirra að því er það snertir að gera kost þeirra og hag í þjóðfélaginu sæmilegan. Mér liggur við að segja, að brýning hv.þm. til þeirra manna hér í hv. d., sem sérstaklega bera hag sveitarfélaganna fyrir brjósti, sé næsta brosleg, því að það verður nú sjálfsagt almennt litið svo á, að þegar tekið er tillit til allra hluta, muni það ekki vera óhyggilegri ráðstöfun að hafa lærða í stað ólærðrar hjúkrunarkonu á þessum stöðum.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Það fara að harðna deilur um þetta mál og jafnframt því skýrist það betur, hver tilgangur andstæðinganna er. Háttv. þm. Seyðf. hefir nú í kvöld rifjað upp slíka hluti og þá, er hv. 2. þm. Reykv. sagði hér í gær. Hann taldi, að mikil mistök hefðu átt sér stað um undirbúning þessara samninga. Það kann að vera, að mistök hafi átt sér stað, en hafi svo verið, þá er þeirra fyrst og fremst að leita hjá andmælendum þessa frv. Hvers vegna risu þeir ekki upp á síðasta þingi til andmæla gegn því, að leitað væri samninga við Norðmenn, ef þeir hafa haft sama sjónarmið þá og nú? Nei, þeir hreyfðu engum mótmælum gegn því að samið væri við Norðmenn, hvorki þá né síðar meðan á samningi stóð. Þvert á móti. Á síðasta þingi greiddu þeir atkv. með till. til þál., sem ákvað það, að leita skyldi samninga við Norðmenn. Þeir heimtuðu þá ekki neitt um takmörkun á rétti Norðmanna hér við land. Nei, þeir heimtuðu, að samið yrði. Og að engin von var um, að betri samningar væru fáanlegir, sést m. a. af því, að Norðmenn segja upp gildandi samningi, þrátt fyrir öll þau miklu fríðindi, sem hv. andmælendur telja þá hafa hér. Norðmenn sýnast þó meta lítils þennan rétt, og að því athuguðu er það ljóst, að ekki var betri samnings að vænta. Eftir að samningaumleitanir hófust, varð enginn sá dráttur á meðferð málsins, sem stjórnin hér fékk við ráðið. Hv. þm. Seyðf. segir, að aðstöðumunur hafi verið mikill, er samningar fóru fram, vegna þess að Norðmenn hafi þá verið búnir að njóta sinna hagsmuna hér við síldveiðarnar, en rétt komið að þeim tíma, er ísl. bændur þurftu að njóta gagnkvæmra hlunninda í Noregi fyrir saltkjötsframleiðslu sína, þar sem komið var fram að sláturtíð. Í þessu felst nú það tvennt, að Norðmenn hafi haft hér áður hagsmuni og einnig, að bændur hafi haft gott af kjötmarkaði sínum í Noregi, eins og líka er rétt. En þegar hv. andmælendur tala um þetta nú, þá er öllu snúið við. Þá segir hv. 2. þm. Reykv., að þessi samningur sé gagnslaus fyrir bændur, því atvinnurekstur þeirra sé orðinn svo óarðvænlegur, að þeir geti ekki lifað af honum hvort sem er. Og ennfremur er talað eins og Norðmenn hafi hér engin réttindi haft eftir fiskveiðalöggjöfinni og samningunum 1924. Svona er farið niður í jörðina á einum stað og komið upp á öðrum. Þessum samningum var flýtt svo sem í okkar valdi stóð. Og það er óhætt að segja, að þeir gengi fljótt, ef borið er saman við það, að samningsumleitanir höfðu staðið tvö ár, áður en niðurstaða fékkst 1924. Og ég vil benda á, að engin kúgun átti sér stað í sambandi við samningsgerðirnar, hvorki þá eða nú. Það er rétt, sem hv.þm. G.-K. sagði, að það, sem réð úrslitum, var velvild og löngun til þess, að þessar tvær þjóðir færu ekki í hár hvor annarar, eins og svæsnir fjandmenn. Hv. 2. þm. Reykv. minntist á veizluhöld úti í Noregi. Ég get nú minnzt þess með ánægju, og jafnvel einnig hv. 2. þm. Reykv., er sat í þessari sömu veizlu. En annars er þetta alveg óviðeigandi tal, sem ég vísa algerlega á bug og þarf ekki fleiri ummæli um það. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að við Jón Árnason framkvæmdarstjóri hefðum sýnt það, að Íslendingum mætti bjóða allt. Ég vil nú segja, að ef hafa mætti slík orð, þá var búið að gera það áður en við komum þangað. Samningnum hafði verið sagt upp löngu áður en við Jón Árnason vorum úti í Noregi. Og hv. andmælendur höfðu þá látið bjóða sér það, án þess að tala nokkuð um þá miklu hagsmuni, sem Norðmenn ættu hér að gæta. Þeir höfðu nú sagt upp samningnum frá 1924. Og þegar við Jón Árnason komum til Noregs, tókst okkur að koma samningaumleitunum af stað, eins og síðasta þing heimtaði, að væri gert. Það hjálpar ekki mikið í þessu sambandi að tala um hagstæðan verzlunarjöfnuð. Ég get bent á það sem dæmi frá síðustu tímum, að Þjóðverjar hafa sagt upp verzlunarsamningum við ýmsar smærri þjóðir, þrátt fyrir það, þó þær þjóðir hafi keypt meira af vefnaðarvöru frá Þjóðverjum en Þjóðverjar af þeim. Mörg fleiri dæmi eru fyrir því, að hagstæður verzlunarjöfnuður er ekki einhlítur. Það má einnig henda á, að í þessu tilfelli er það svo, að við kaupum miklu lægri hundraðshluta af framleiðslu Norðmanna en þeir gera af okkar. Þetta gerir okkur Íslendingum erfiðara fyrir í þessu efni. Annars gæti ég vel unnt hv. andmælendum þessa samnings að standa sjálfir í slíkri samningagerð, svo þeir fái að kynnast þeim erfiðleikum, sem við er að etja. Það þyrfti að koma þeim í slíkar samninganefndir. Ég sé ekki önnur ráð til þess að fá fram samvizkusamlegar umr. frá þeirra hálfu. Það sýnir ljósast, að verzlunarjöfnuðurinn dugar ekki, því Norðmenn segja upp samningunum okkur til meins. En hvað sögðu hv. andmælendur þá? Þeir sögðu ekki neitt. Þeir geyma alla sína umsögn um málið, þar til umr. um það er lokið milli Norðmanna og Íslendinga. Þá hefja þeir umr. og heimta innilokunarstefnu harðari en hér hefir áður heyrzt eða þekkzt. Áður hafði fremur heyrzt að jafnaðarmenn vildu opna fyrir útlendingum, og á síðasta þingi kom hv.þm. Seyðf. með frv. í þá átt. Og allt þeirra tal hefir áður hnigið að slíku. Þetta dæmi, sem hann tók af Frökkum, sem ekki fengu að „stationera“ hér á öldinni sem leið, er allt annars eðlis og á ekkert skylt við þetta mál. Þarf því ekki að tala um það. En það er alveg víst, að við hv.þm. G.-K. stöndum eins fast og aðrir með því að vernda réttindi landsmanna. En að loka þeim litla rétti til landsetu, sem Englendingar og aðrar vinveittar þjóðir hafa nú, það stöndum við okkur ekki við, enda slíkt aldrei orðað fyrr en nú, að herða þarf landslýðinn gegn þessu máli. Hv. þm. Seyðf. sagði, að rétt væri að miða þessa samninga við það, að enginn innflutningur á kjöti til Noregs ætti sér stað. Þetta er rétt, og get ég verið honum þakklátur fyrir það. Skal ég einnig ganga inn á hina aðra röksemd hans, að nokkru leyti.

Að þeir sæti sömu kjörum af okkar hálfu og við sætum af þeirra hálfu

. Já, en við verðum að athuga það og játa, að þetta myndi koma okkur sjálfum í koll. Ef við t. d. færum að leggja toll á norsk fragtskip, þá mundum við verða að borga þann skatt sjálfir, því þá mundi ekki verða hægt að leigja eins ódýr skip frá Noregi og tíðkazt hefir. Það er enginn efi á því, að slíkt viðskiptastríð mundi leiða til verulegs tjóns fyrir báðar þjóðirnar og á ýmsan hátt. Samningurinn er miðaður við það, að báðir hafi gagn af honum, ef samþ. verður, sem ég efast eigi um, að verður gert. Hv. þm. Seyðf. sagði, að síldareinkasalan hefði breytt allri aðstöðu Norðmanna hér á landi. En hversvegna bera þessir „verðir“ íslenzkra réttinda ekki fram frv. um útilokun, þegar einkasalan er lögð niður, slíkt og hv.þm. Ak. gerir nú? Hví vanrækja þeir þetta á annað ár og minnast ekki á það í umr. á síðasta þingi? Þá kom áhugi þeirra fram í því einu, að réttur væri við samningurinn frá 1924. Þeir sögðu ekki eitt orð um þessa hættu þá. Eru þó hv. jafnaðarmenn ekki vanir því að þegja, ef þeir halda, að þeir geti verið öðrum ósammála um einhvern hlut. En nú hrópa þeir um að verið sé að eyðileggja alla síldarútgerð. Allt er gert sem svartast. En bændum er bent á það, að þeir eigi að fá bætur fyrir þann markað, er þeir tapa. En sterkustu rökin gegn þessu eru þau, að viðreisn bænda grundvallast á því, að þeir hafi markað til að framleiða fyrir. En öllu þessu get ég þó svarað með því, að ég tek dóm Sambands ísl. samvinnufélaga fram yfir alla aðra dóma um þetta efni. Ég veit, að framkvæmdarstjóri þess á þessu sviði er allra manna dómbærastur um þetta. Frá hálfu jafnaðarmanna á þessi umhyggja þeirra að vera smyrsl á kjósendur, - sem þó aldrei verða kjósendur þeirra. Þá hafa þessir hv.þm. fundið ráðið, og það er að sjóða bara kjötið niður! Þá þarf víst engan markað! Ég veit bara ekki, hvað þeir hugsa sér að geyma þetta niðursoðna kjöt lengi. En eflaust má taka á allri þolinmæði um afsetningu þess, því óvíst er, að það seldist allt á þessari öld. Þá tala þeir um að flytja út lifandi fé. Það er nú kunnugt, að einhver stærsta hörmung, er kom fyrir landbúnaðinn á síðustu öld, var það, er útflutningur lifandi sauðfjár var bannaður 1896. Það var eitthvert stærsta áfall, sem þjóðin hefir orðið fyrir. En nú á að vera bjargráð að taka þetta upp aftur. Vel má vera að svo gæti orðið. En má ekki bara biðja um það, að við fáum að halda norska markaðinum, þar til búið er að undirbúa og koma til framkvæmdar þessum hugleiðingum. Þá er enn talað um það ráð, að leggja útilokunartoll á síldveiðarnar, sem renni í ríkissjóð og sé varið til að bæta bændum upp markaðstapið. Það er vitnað í frv., sem fram komu 1924, en um þau frv. er það að segja, að þau voru stríðsfrv. og ekkert annað. Yfirleitt er talað hér nú, af andmælendum frv. þess, er fyrir liggur, eins og bændur séu í engri hættu og sama og engin átök þurfi til að rétta þeirra hag. En ég get lofað hv. andmælendum því, að þeir skulu fá nóg tækifæri til að sýna hjálparhug sinn til handa landbúnaðinum, enda þótt hann fái að halda saltkjötsmarkaði sínum. Möguleikarnir til að hjálpa bændunum eru hreint ekki tæmdir með því. Þá minntist hv. 2. þm. Reykv. á varalögregluna og vildi kenna landsstj. um, að hún væri til. Ég fyrir mitt leyti harma það mjög, að hún skuli þurfa að vera til. En það er sannarlega ekki stj. að kenna, að svo er, heldur þeim, sem valdið hafa óeirðum og með þeim gert hana óhjákvæmilega. Tími sá, er ég hefi til umráða, er nú brátt ú enda. En ég ætla þó, vegna þess að þeir, sem halda fram útilokunarstefnunni og telja síldarútgerðina í hættu vegna samningsins, voru í gær að hampa því hér sem höfuðröksemd, að Siglfirðingar hefðu samþ. með öllum atkv. gegn 2, mótmæli gegn samningnum, að lesa upp skeyti, sem mér hefir borizt og dagsett er í dag. Það hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Framsóknarfélag Siglufjarðar hefir á fjölmennum fundi í dag tekið norsku samningana til umr. og samþ. að lokum svo hljóðandi tillögu: Fundurinn telur norsku samningana vel viðunandi eftir ástæðum og betri en föng stóðu til og tjáir þeim mönnum, er að þeim unnu, beztu þakkir. Stjórn Framsóknarfélagsins“. Þetta var samþ. með öllum atkv. Og í dag var einnig fundur í félagi sjálfstæðismanna á Siglufirði og samskonar till.samþ. þar. Þarna hefir þá traustasta vígið, sem útilokunarmennirnir vitnuðu til í gær, fallizt á samningana. Og þegar Siglfirðingar geta fallizt á þá og allir ísl. bændur gera það slíka, þá er fyrir fáa að berjast og auðséð, að mótstaðan er ekkert annað en pólitísk spekulation. Það er margt smátt í þessu, sem talað hefir verið um og reynt að gera númer úr af andmælendum. T. d. það, að ef skip rekur fyrir straumi eða vindi inn fyrir landhelgislínuna og getur sannað, að svo hafi verið, fái það þá að sleppa. En þetta hefir nú alltaf verið gert og á ekkert skylt við gestrisni, heldur er það einungis sjálfsagt réttlæti. Að þetta er tekið upp í samninginn, stafar einungis af því, að rétt þótti að setja fram skilmerkilega þau atriði öll, er til greina kæmu. Í stað þess er sleppt úr samningi þessum öllum óákveðnum velvilja, sem var talað um í samkomulaginu frá 1924. Þess hefir verið getið, að ný stj. sé mynduð í Noregi, með Movinckel sem stjórnarforseta og sagt, að sú stj. styðjist við stéttir verzlunarmanna, útgerðar- og siglingamanna o. s. frv., en sé ekki bændastjórn. Hefir með þessu verið gefið í skyn, að vænlegra mundi nú að ná hagkvæmari samningum. Í sambandi við þetta vil ég gefa þá skýringu, að bændaflokkarnir í Noregi eru í raun og veru tveir. Sá, sem kallar sig bændaflokk, og vinstriflokkurinn, sem líka er skipaður bændum. Við þann flokk styðst stj. Movinckels. Og þótt ekki sé hægt að skýra það nánar, þá er það þó svo, að vinstrimenn standa að baki þessum samningi, og er hann gerður með samþ. og stuðningi þeirra. Að síðustu vil ég segja þetta: Þeir fulltrúar ísl. sjávarútvegs, sem vilja björgun bændastéttarinnar, hefðu átt að velja viðfelldnara augnablik til að hefja sína útilokunarbaráttu heldur en einmitt það augnablik, þegar kreppan þjakar öllum. Fyrst þeir hafa ekki hafið þessa baráttu fyrr, þá ættu þeir nú að lofa bændum að komast yfir mestu örðugleikana, áður en þeir hefja sína útilokunarbaráttu. Ef þeir veita slíkan frest, þá verður slíka sú barátta minni, sem nú hefir orðið með undarlegum hætti og sem enga framtíð á fyrir sér.

Haraldur Guðmundsson [óyfirl.]: Ég vil byrja mál mitt með því að minna hæstv.forsrh. á það, að gert er ráð fyrir því, að einhverntíma nú á næstunni fari fram á ný samningatilraunir við Englendinga. Og ef það er rétt, sem víst mun vera, þá vil ég spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort samþ. þessa samnings, með öllum þeim fríðindum Norðmönnum til handa, sem í honum felast, muni gera aðstöðu okkar til samninga við Englendinga betri? Ég fullyrði, að samþ. samningsins gerir hana verri. Ég spurði, hvort einungis hefðu verið fluttar 6000-7000 tunnur af saltkjöti til Noregs í haust. Ég fékk ekkert svar og geng því út frá því, að þögn sé sama og samþykki. Það sýnir, að þessi réttur, sem okkur er gefinn í samningnum hefir ekki komið nema að hálfum notum þetta haustið. Ég fékk heldur ekki neitt svar við þeirri spurningu minni, hvort rétt væri, að nú væri saltkjötsekla hér innanlands. Ég verð því að ganga út frá því, að það sé rétt, sem ég hefi heyrt, að erfitt væri nú að fá saltkjöt hér innanlands. Það er dálítið undarleg bardagaaðferð, sem beitt hefir verið af formælendum samningsins, að gera okkur andstæðingum hans upp orð og setningar og slást svo við þessar sjálftilbúnu vindmyllur, en svara ekki beinum spurningum, sem koma kjarna málsins við. En það er einmitt kjarninn, sem hv. formælendur samningsins forðast. En í stað þess grípa þeir hvert hálmstrá sér til bjargar, sem þeir ná í. Nú hafa þeir náð í eitt slíkt strá, sem er samþ. 57 sjálfstæðismanna og nokkurra - ótiltekið hve margra - framsóknarmanna á Siglufirði. Þetta er strá, sem þeim er verðugt að hanga á, með öðru áslíka haldgóðu. Verði þeim að góðu! Eins og ég gat um áður, þá eru þeir að berjast við ummæli, sem enginn hefir látið falla. Svo er t. d. um það, þegar þeir eru að kveða niður útilokunartolla. Hér hefir eingöngu verið talað um tolla af innfluttum fiski og síld, sem til hags gæti orðið fyrir ríkissjóð. Verður vitanlega að fara bil beggja um slíkan toll. Er það engin útilokunarstefna. Þá sagði hæstv.forsrh., að ef eitthvað hefði skort á góðan undirbúning þessa máls, þá væri okkar sócíalistum þar um að kenna. Ég held nú, að hæstv.forsrh. sé eitthvað farinn að ruglast í ríminu. Ég hélt, að það hefði verið hann, sem var forsrh. og þá hans að sjá um undirbúning vegna samninganna, en ekki okkar. Ég er hræddur um, að hann hefði beðið mig með sinni kurteisi og prúðmennsku að hypja mig, ef ég hefði farið að spjalla við Norðmenn um þessa hluti. Hinu mótmælti hann ekki, að tíminn, þegar farið var fram á nýja samninga, var miðaður við það, sem Norðmönnum kæmi bezt. Þeir höfðu notið síldveiðanna, en við áttum eftir að kaupa leyfi til að koma okkar kjöti til þeirra. Ég hefi aldrei gert lítið úr því að selja kjötið. Það munar um minni upphæð. En menn mega muna það, þegar menn eru með heilögum fjálgleik að gaspra um kreppuna, að það er líka kreppa í Noregi. Ef okkur er alvara að útvega okkar vörum markað og útvega vinnu, þá er Norðmönnum það engu minna kappsmál. Að viðskipti Norðmanna við okkur séu ekki meiri en sem svarar 1% af viðskiptum þeirra við aðrar þjóðir, er tóm vitleysa, sem sést bezt á því, að umsetning Norðmanna á þessu ári var talsvert yfir 1200 millj. í norskum kr. Það þýðir ekkert að taka upp í sig fullyrðingar út í loftið, eins og úði og grúði af í síðari hl. ræðu þessa ágæta þm. Hæstv. ráðh. sagði, að það myndi koma niður á okkur sjálfum, ef við legðum skatt á siglingar Norðmanna, af því að skip þeirra væru svo ódýr. En ég hygg, að hægt sé að fá fyllilega eins ódýr skip annarsstaðar. Norðmenn hafa að vísu haft mestar siglingar hér, en ég býst við, að það sé af því, að þeir hafa elzt sambönd, að þeir hafa tryggt sér flutninga hér, þar sem þeir geta þó boðið sömu kjör og aðrir. Eitt þykir mér undarlegt bæði hjá hæstv. ráðh. og hv.þm. G.-K. Þeim finnst mjög til um það ósæmilega háttalag okkar jafnaðarmanna að skrifa pólitískar greinar og halda pólitískar ræður um þetta mál. Ég veit ekki, hvað er pólitík, ef ekki það, sem fer fram í sölum þingsins, þegar um viðkvæmt og stórt utanríkismál er að ræða, sem varðar mjög mikinn þorra landsmanna: Ef þeir eru hræddir um það, að kjósendurnir skjótist yfir til okkar jafnaðarmanna, kann að vera, að ég hafi ekkert á móti því. En að bera sig eins hörmulega og manneskjurnar gerðu, það finnst mér ekki karlmannlegt, hvað sem að öðru leyti má segja um þetta. Ég ætla það væri hv.þm. G.-K., sem valdi mér og flokksmönnum mínum það viðurnefni, að við værum „afleggjarar Dana“. Nú held ég, að í umr. félli þau orð, að mér virtist honum vera gefið viðurnefni og kallaður Óli norski. Megum við báðir vel við una að fá svo sköruleg viðurnefni. Um síldarmagn Norðmanna ætla ég ekki margt að segja. Ég vænti þess, að hv.þm. og hlustendur aðrir hafi fest sér í minni tölur mínar. Það er óhrekjandi, að eftir samningnum hefir snurpinótaskip rétt til að tryggja sér bræðslusölu á 1200 tunnum. Ekkert er því til fyrirstöðu, að allur norski flotinn geti gert þetta, eins og hv.þm. viðurkenndi. Hann kallaði það samningsrof, en sagði þó, að við því væri ekkert að gera. Og það hefir alveg gleymzt að leggja viðurlög við. Ég verð svo að ljúka máli mínu og vinnst lítt tími til að svara því, sem sagt hefir verið. Ég vil leiðrétta, að ég hafði ekki rétt eftir hæstv.atvmrh., að hann áliti verð kjötsins 1/2 millj. Ég hefi nú reiknað þetta síðan, og munu 700 þús. kr. láta nærri. En ég vil bæta því við, að engum þarf að detta í hug, að kjötið verði verðlaust með öllu, þótt samningar verði hafnir. Að lokum tel ég heppilegasta afgreiðslu þessa máls að fella samninginn eða fresta afgreiðslu og setja heimildarlög um víðtækar heimildir til ráðstafana gagnvart verzlun og siglingum. Í byrjun júlímánaðar næsta ár mun það sýna sig, að Norðmenn vilja kaupa nokkru verði réttindi sín hér við land. Ég býst ekki við, að ég fái að segja meira. Ég þakka hlustendunum fyrir áheyrnina og vænti þess, að þegar menn skapa sér skoðun um þetta mál, þá festi þeir fremur í minni sér rökin heldur en gífuryrðin og hávaðann.

Ólafur Thors Ég hefi eina mínútu til umráða, og vil nota hana til þess að láta í ljós þær óskir og þær vonir, að sjálfstæðismenn láti ekki blekkjast af þeim fagurgala, sem sócíalistar hafa haft í frammi í þessu máli. Ég vænti þess, að þeir geti aðhyllzt það, sem kom fram í ræðu minni og hæstv.forsrh., og að þeir hafi glöggan skilning á því, að ef nokkurntíma hefir verið þörf á því, að sjávarútvegsmenn hliðruðu til fyrir bændum, þá er sú þörf fyrir hendi nú. Og ég vænti þess, að þau rök, sem við formælendur samningsins höfum fært fram, vegi þyngra en glamuryrði sócíalista í málinu. Ég hefi gert mitt til að hrekja þau glamuryrði. Sama hefir hæstv.forsrh. gert og aðrir formælendur samningsins. Ég óska þess af heilum hug, að þeir, sem hafa hlýtt á mál okkar, fari eftir því ráði, sem hv.þm. Seyðf. gaf í lok ræðu sinnar, að menn meti meir rökin en staðhæfingar og glamuryrði í þessu máli. Ef menn gera það, þá kvíði ég engu um framgang þessa máls. Þá er ég viss um, að samningurinn nær samþykki Alþingis og hlýtur hylli kjósendanna í landinu.

Jón Baldvinsson Mér skildist það svo, að höfuðrökin frá hendi hv.flm. fyrir þessu frv. væru þau, að þessi skattur væri algengur hér í nágrannalöndunum. En það er nú svo, að þar, sem þessi skattur hefir verið, er hann alstaðar mjög óvinsæll og hefir verið afnuminn víðasthvar. Það er ekki fjarri sanni, að rétt sé að skattleggja óhófseyðslu, og vitað er, að mikið af því, sem keypt er á kaffihúsum, má telja til óhófseyðslu. En aðalaths., sem ég vil gera við þetta frv., er sú, að mér er ekki um, að stj. fái svona tekjuauka, sem hún hefir óskorað vald yfir. Ég hefði viljað, að ákveðið væri í l. sjálfum, til hvers skattinum ætti að verja. Ég veit það ekki enn, hvort ég eða minn flokkur verður með þessu frv., eða yfirleitt slíkum tekjuaukafrv., nema þá að fénu ætti að verja til þess að bæta úr því erfiða atvinnuástandi, sem nú ríkir í landinu. Svo er ég frekar vantrúaður á, að þetta frv. gefi ríkissjóði miklar tekjur.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Mér finnst vera hálfgerð mótsögn í því hjá hv.þm. Vestm., þar sem hann er að tala um það, að með brtt. minni sé eiginlega óþarflega ýtt undir það, að próflausar hjúkrunarkonur fáist við hjúkrun, en hinsvegar telur hann það sem höfuðkost þessa frv., og eiginlega það eina, sem geti forsvarað skylduákvæði frv., séu þessar tiltölulega hlaupvíðu dyr, að geta gengið algerlega fram hjá þessu ákvæði. Ég held, að hv.þm. Vestm. hefði verið réttara að athuga þetta svolítið, áður en hann fór að fella þá dóma, sem hann gerði um mína brtt. Nú veit ég, að hann muni halda því fram gagnvart mér, að það sé meiri trygging í því, að héruðin fái að komast undan ákvæðum þessara laga, að bera þetta undir heilbrigðisstjórnina. En ég vil benda hv.þm. á það, að það er ekki eins og þessar hjúkrunarkonur, sem starfa að líknarstörfum á vegum oft fátækra eða efnalítilla félaga úti um land, starfi upp á eigin hendur, án þess að vera háðar læknis- eða heilbrigðiseftirliti, því að þær starfa undir handleiðslu viðkomandi héraðslæknis, sem vitanlega er fullfær til þess að dæma um það, engu síður en landlæknirinn - með allri virðingu fyrir honum, hver sem það er -, hvort þær séu þeim vanda vaxnar, sem þær taka á sínar herðar. Það er þess vegna ekkert í þessu, sem skilur á milli mín og hv.þm. Vestm., annað en það, að ég vil, þegar um er að ræða hina fyrirferðarminni starfsemi, sem þó er jafnmikilsverð fyrir þjóðfélagið, þá sé komizt hjá þeirri skriffinnsku, ómaki og fyrirhöfn, sem felst í því að verða, af hvaða landshorni sem er, að fara til Rvíkur og sækja um leyfi, sem ekki hafa neina yfirburði yfir þau leyfi, sem hægt er að fá í hverju einasta héraði landsins. Eftir því sem hann talaði í sinni ræðu um þessi undanþáguleyfi, er ekkert, sem ber á milli hjá okkur, annað en það, að ég vil losa héruðin við þessa gersamlega þýðingarlausu fyrirhöfn. Það getur oft komið fyrir, að þessum oft fátæka og fámenna félagsskap, sem ber uppi hjúkrunar- og líknarstarfsemi úti um land, yrði fært að halda slíkri starfsemi uppi, ef hann hefði leyfi til þess að hafa hjúkrunarkonur, sem vitanlega hefðu þekkingu í sinni grein, þó að þær hefðu ekki tekið próf, og hægt væri að fá með þeim kjörum, sem félagsskapnum væri fært að borga. Hinsvegar gæti orðið dráttur á slíkri starfsemi, þegar ætti undir högg að sækja með það, að hægt væri að fá aðrar hjúkrunarkonur en þær, sem tekið hafa próf frá hjúkrunarkvennaskóla Íslands. Þegar þær konur eru búnar að fá það lögleitt; að þær einar megi fást við alla slíka starfsemi úti um land, má búast við því, að hjá þeim komi fram þau einkenni stéttafélagsskaparins, sem alstaðar bryddir á, að þær vilji vera einráðar um, hvað þær taki fyrir starfa sinn. Úti um land, þar sem úr litlu er að spila, en þörfin er mikil fyrir þessa hjálp, veltur á miklu, að þetta sé ekki gert svo kostnaðarsamt, að þar verði mönnum um megn að ráðast í þetta. Ég verð að brýna það fyrir þeim mönnum, sem hér vilja líta á hagsmuni og aðstöðu stéttanna, að þeir taki þetta atriði fullkomlega til athugunar, þegar um er að ræða slík sérréttindi, sem hér er verið að veita með þessum l. Ég ætla þá aðeins að bæta því við, út af því, sem hv.þm. Vestm. sagði um till. mína um skólana, að það væri ekki fullkomið samræmi í því að kveða svo á, að leggja þessa skyldu á herðar kaupstaðaskólanna, en undanskilja alla aðra skóla landsins, að ég viðurkenni það, að það er nokkuð til í þessum aths. hv.þm. Það sem fyrir mér vakti, og eiginlega mér og landlækni, þegar við vorum að bræða ráð okkar saman um þetta, var það, að það er vitanlegt, að kaupstaðaskólarnir eru mjög fjölmennir. Hinsvegar er það svo um sveitaskólana, þegar héraðsskólarnir eru undanteknir, að þeir eru mjög fámennir og þess vegna eðlilegt, að undanþáguákvæðið nái til þeirra. Ég skal fullkomlega viðurkenna hvað héraðsskólana snertir, að þetta er ekki fullkomið samræmi, og skal þess vegna að þessu leyti taka í höndina á hv.þm. Vestm. og bera fram brtt. við mína eigin brtt., að á eftir orðinu „kaupstaðaskólum“ komi : og alþýðuskólum.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Ég játa, að það hefir láðst allshn. að athuga þessa brtt.hv.þm. Borgf., svo ég get tæplega skýrt frá afstöðu n. í heild til hennar. Þó mun ég ekki gera kröfu til, að málið verði tekið út af dagskrá vegna n., því ég held mér sé óhætt að segja, að hún hafi ekki mikið við brtt. að athuga. Enda er hún í samræmi við það, sem ég sagði hér f. h. n. við 2. umr., að hún teldi sjálfsagt, að veittar væru undanþágur eftir því sem þörf krefði. Það áleit n. að vísu nægilegt. Í sambandi við ræðu hv.þm. Borgf. vil ég taka fram, að ég álít, að í framtíðinni verði heppilegt, að konur, sem starfa að ýmsum líknar- og hjúkrunarstörfum úti um sveitir á vegum ýmsra félaga, beri annað nafn heldur en lærðar hjúkrunarkonur. Það er nú svo, að hver flokkur manna, sem einhverja sérmenntun hefir, vill um leið öðlast sérréttindi og fá eitthvert ákveðið heiti, sem segir til um þeirra sérmenntun. Ég býst ekki við, að á móti því verði spyrnt, að eins færi á þessu sviði og öðrum. Því er rétt að þær konur, sem starfa á vegum líknarfélaga úti um land og oft hafa ýms fleiri störf á hendi heldur en beinlínis hjúkrun, fái sérstakt heiti fyrir sig og komi alls ekki undir ákvæði þau, sem hér er um að ræða. Það er eitt atriði í brtt.hv.þm. Borgf., sem mér finnst ástæðulaust, og það er það, að hann vill algerlega undanskilja alla sveitaskóla, sem hjúkrunarkonur kunna að hafa, frá því að bera undir sama ákvæði og aðrir skólar. Ég býst við, að ekki komi til þess, að aðrir sveitaskólar hafi hjúkrunarkonu heldur en þeir, sem eru mjög stórir, og þá finnst mér sjálfsagt, að þeir séu undir sömu lögum og aðrir skólar, sem hjúkrunarkonu þurfa að hafa. Þrátt fyrir þetta býst ég ekki við að hafa neitt á móti því, að brtt.hv.þm. Borgf. nái fram að ganga. Sé ég svo ekki ástæðu til þess að taka fleira fram um þetta mál; geri ég ráð fyrir, að það þurfi ekki að valda miklum umr.

Pétur Ottesen [óyfirl.]: Ég hefi leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv. Mér finnst það nokkuð langt gengið, svona í byrjun, að gera það að skyldu öllum þeim stofnunum og félögum, sem hjúkrunar- og líknarstarfsemi hafa með höndum, að taka ekki aðrar hjúkrunarkonur í sína þjónustu en þær, sem tekið hafa próf við hjúkrunarkvennaskólann hér í Rvík, sem eins og kunnugt er er í sambandi við landsspítalann. Það er mjög stutt síðan sá skóli tók til starfa, því lög um hann voru sett á síðasta þingi. Þess vegna getur vitanlega ekki verið um nema sárafáar hjúkrunarkonur að ræða, sem hafa lokið þar prófi enn sem komið er, ef þær eru nokkrar. Auðvitað fjölgar þeim smátt og smátt. En mér finnst þó nokkuð hart að gengið, ef gera á þeim félagsskap, sem víða er kominn upp úti um landið og vinnur meira eða minna að hjúkrunarstarfsemi, svo þröngt fyrir dyrum, að banna honum að ráða til sín hjúkrunarkonur, sem ekki hafa þetta sérstaka próf. Að vísu er í frv. ákvæði um, að heilbrigðisstj. geti veitt undanþágu frá þessu, enda gat ekki komið til nokkurra mála að gera þetta próf strax að undantekningarlausu skilyrði fyrir að mega ráða til sín hjúkrunarkonu, því það hefði verið sama sem að útiloka alla hjúkrunarstarfsemi víðast hvar á landinu. Eftir frv. geta menn leitað til heilbrigðisstj., þegar ekki er hægt að fá hjúkrunarkonu með hinu tilskylda prófi, og hefir hún þó ekki í sumum tilfellum vald til þess að veita undanþágu, heldur þarf samþykki þeirra manna, sem kennslu hafa á hendi við hjúkrunarkvennaskólann, að koma til. Nú er það alkunnugt, að víðsvegar úti um landið starfa hjúkrunarkonur, bæði á vegum sjúkraskýla, sjúkrahúsa, sjúkrasamlaga og margskonar annars félagsskapar, sem heitir sér fyrir hjúkrunar- og líknarstarfsemi. Þannig hafa kvenfélögin víða átt lofsverðan þátt í slíkri starfsemi, sem vitanlega er ekki síður þörf og nauðsyn í strjálbýlinu heldur en þéttbýlinu. Það er því til fjöldi hjúkrunarkvenna, sem hafa aflað sér nægilegrar reynslu og lærdóms til þess að gegna starfi sínu sómasamlega, bæði með starfi sinn á sjúkrahúsum og af samstarfi sínu við héraðslæknana. Með tilliti til þess hefði ég haft tilhneigingu til þess að gera víðtækari breyt. á frv. heldur en ég fer fram á með brtt. minni. T. d. held ég, að gjarnan hefði mátt breyta því ákvæði, að þær hjúkrunarkonur einar megi framvegis kalla sig því nafni, sem hafa tekið próf á hjúkrunarskóla. Mér finnst vel geti komið til mála, að þær konur, sem lært hafa hjúkrunarstörf, megi áfram kalla sig hjúkrunarkonur, þó þær hafi ekki þetta sérstaka próf, eða jafnvel ekki beinlínis verið á hjúkrunarskóla. Og það eru fleiri atriði, sem ég hefði talið rétt að breyta. En ég flyt þó aðeins brtt. við 2. gr., sem gengur út á það, að undir ákvæðið um, að sjúkrastofnanir megi ekki ráða til sín aðrar hjúkrunarkonur en þær, sem hafa próf, falli ekki sjúkrasamlög né önnur almenn hjúkrunarstarfsemi á vegum líknarfélaga og sveitarfélaga. Það má gera ráð fyrir, að það verði nokkur kostnaðarauki fyrir slíkan félagsskap að ráða til sín hjúkrunarkonur með fullkomnu prófi, fram yfir það að hafa aðrar hjúkrunarkonur, sem undir mörgum kringumstæðum hafa ekki þurft að leggja eins mikinn kostnað í sölurnar fyrir sína hjúkrunarmenntun. Og mér finnst fyllilega réttmætti að binda ekki þessa þörfu starfsemi, sem oftast er haldið uppi af efnalitlum félögum, við það, að hafa hjúkrunarkonur með fullum réttindum. Ég skal taka það fram, að það er eftir fullkomnu samkomulagi við flm. frv., að ég flyt þessa brtt. Er því ekki um neinn ágreining við hann að ræða. Og ég geri ráð fyrir, að við þá hv.n., sem mál þetta hefir til meðferðar, verði heldur enginn ágreiningur, því mér finnst varnagli sá, sem hv.frsm. var að slá við 2. umr., einmitt ganga í sömu átt og brtt. mín. Að lokum vil ég taka fram, að þó ég tæki ekki þá leið, að undanskilja einnig t. d. sjúkraskýli frá þeirri skyldu að hafa fullgildar hjúkrunarkonur, þá tel ég það leiða af sjálfu sér, að heilbrigðisstj. verði að veita þeim sjúkraskýlum undanþágu, sem ekki hafa nema sárafáa sjúklinga á ári, ef þau óska eftir því og geta séð vel fyrir starfsemi sinni á annan hátt.

Flm. (Jónas Jónsson) Þessi skattur, sem hér um ræðir, hefir ekki áður verið lögleiddur hér, en í nágrannalöndum okkar er hann algengur, og er þetta frv. sniðið eftir l. nábúalanda okkar um þetta efni. Aðalefni frv. er það, að skattleggja skuli veitingar á veitingahúsum. Það má segja, að alveg sérstakar ástæður réttlæti þennan skatt, því að margt af því fólki, sem almennt sækir gildaskála, borgar minna til almenningsþarfa tiltölulega en þeir, sem mestan toll borga af nauðsynjavörum. Ég býst við, að þetta frv. þyki svo sjálfsagt, að um það verði ekki miklar umr. Ég leyfi mér að óska, að því verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og fjhn.