Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Í sambandi við það frv., sem hér er til meðferðar, langar mig til að hafa örstuttan formála að því máli sem ég hyggst flytja. Strax og fyrstu stórvirkjanir hér á landi höfðu komið til framkvæmda, Sogsvirkjunin og Laxárvirkjun, kom fram mikill áhugi hjá mönnum um að rétt væri að vinna að því að dreifa þessum aflgjafa, raforkunni, um allt landið þannig að gefa sem allra flestum landsmönnum kost á að njóta þess hagræðis, sem felst í því að hafa nægilega orku og það að sjálfsögðu með sanngjörnu verði. Í þessu sambandi má minnast þess, að 1942 báru nokkrir sjálfstæðismenn fram frv. um stofnun raforkusjóðs og var það samþ. Var með þeirri löggjöf lagður grundvöllur að föstum fjárframlögum til raforkumála. Og í framhaldi af þeirri löggjöf voru svo raforkulögin sett árið 1946. Eru þau miðuð við samræmdar aðgerðir ríkis og sveitarfélaga til þess að leiða sem allra fyrst raforku um allt land. Í framhaldi af þessari lagasetningu er svo stofnað til Rafmagnsveitna ríkisins, sem höfðu það fyrst og fremst að hlutverki að sjá um útvegun og dreifingu rafmagns í dreifbýli landsins. Ég vil minna á í þessu sambandi að það var öllum ljóst þó ekki hafi verið nægilegt tillit tekið til þess, að þarna var um erfiðasta verkefnið að ræða í sambandi við það hlutverk sem Rafmagnsveitum ríkisins var ætlað, sem sé að dreifa rafmagni til afskekktustu héraða landsins, hafa með sölu og annað þess háttar að gera á þeim mörkuðum sem voru hvað lélegastir og ólíklegastir til þess að geta staðið undir miklum fjárfestingarkostnaði. Var það svo, að af hálfu löggjafans voru gerðar þær ráðstafanir að mjög var stillt í hóf ýmsum kostnaði gagnvart neytendum, og bendi ég á að heimtaugagjöld og annað, sem neytendur greiddu, voru ekki nema að litlu leyti miðuð við þær miklu upphæðir sem kostaði að koma þessum veitum á. Mér þykir hlýða í sambandi við þetta mál að leggja ríka áherslu á að eftir því sem maður kynnir sér þessi mál betur og fer ofan í þau, þá leynist ekki að það er eindræg samstaða hjá löggjafarvaldinu og öllum ráðamönnum þjóðarinnar og öðrum þeim aðilum, sem hafa ákvörðunarvald í þessum málum, að standa svo að þessu mikla verkefni að það megi koma fólkinu, sem bjó og býr í hinum ystu byggðum þessa lands, að sem mestum og skjótustum notum. Um þetta var enginn ágreiningur. Hér var um gífurlega viðamikið hlutverk og verkefni að ræða sem hlaut eðli málsins samkv. að kosta mjög mikið fé miðað við hvaða tímabil sem maður vill taka mið af. Hins vegar verður maður var við það, þegar maður fer að kynna sér sögu þessa máls, að það virðist ekki hafa verið nægur skilningur á því hjá löggjafanum og ráðamönnum, sem fjölluðu um þessi mál, að sjá til að nauðsynlegt fjármagn væri tryggt til þess að standa undir þessum kostnaðarsömu framkvæmdum. Leið ekki á löngu þangað til þetta gagnmerka fyrirtæki, Rafmagnsveitur ríkisins, sem í almennu máli hefur nú fengið skammstöfunina RARIK, komst í fjárhagsleg vandræði. Og þegar maður fer að kynna sér þessi mál eru þessi fjárhagsvandræði að mörgu leyti skiljanleg. Að fyrirtækinu var þannig staðið, eins og ég hef lýst fyrr í máli mínu, að því var ætlað ákaflega erfitt og kostnaðarsamt hlutskipti, en á hinn bóginn hafði því ekki verið séð á tryggan og öruggan háu fyrir nægilegu fjármagni til þess að eðlilega væri hægt að standa straum af þeim útgjöldum sem þessar framkvæmdir höfðu í för með sér, fyrir utan það, að öllum mátti vera ljóst að markaðurinn, sem þarna var um að ræða, var þess eðlis að engan veginn var hægt að búast við að hann gæti nokkurn tíma staðið undir því að skila því fjármagni aftur til baka sem umræddar framkvæmdir mundu kosta. Það er við þessar aðstæður, þegar fjárhagur Rafmagnsveitna ríkisins er orðinn svo erfiður að fyrirtækið er nánast komið í greiðsluþrot, að farið er að fjalla um þessi málefni á vegum Alþingis og ráðamanna þjóðarinnar og farið að sinna því að reyna að finna þarna einhverja úrlausn. Okkur er öllum kunnugt um að úrlausnin fannst. Hins vegar deila menn mjög um það, hvort þar hafi verið valin rétt leið. Sú úrlausn, sem var notuð, var að tekin var upp sú venja að leggja svokallað verðjöfnunargjald á alla selda raforku í landinu og nota það fé, sem þannig fékkst, til að jafna með halla Rafmagnsveitna ríkisins. Að mínu mati var þarna farin mjög óheppileg leið. Við álagningu verðjöfnunargjalds er hægt að benda á tvo höfuðókosti: Í fyrsta lagi verður verðjöfnunargjaldið til þess beinlínis að hækka verð á útseldri raforku til þess aðila, sem kaupir hana með óhagstæðasta verði, og í öðru lagi verkar verðjöfnunargjaldið til þess beinlínis að draga úr þeirri hagkvæmni sem náðst hefur hjá þeim raforkuveitum sem tekist hefur með hagsýni og forsjá að byggja upp á þann veg að þeim var kleift að selja neytendum sínum raforku á mjög hóflegu verði. Ég efast ekki um að þessar raddir munu áreiðanlega hafa komið fram þegar fyrst var hafið máls á því að leysa úr fjárhagsvandræðum Rafmagnsveitna ríkisins á þann hátt sem ég hef verið að lýsa. En um það þýðir ekki að tala nú. Þessi aðferð, að leggja á verðjöfnunargjaldið, varð ofan á og henni hefur verið framfylgt síðan, að ég held báðum aðilum til tjóns, bæði því fyrirtæki, sem átti að bjarga, og eins neytendum. Úr því að ég er að tala um þau fjárhagsvandræði sem steðjuðu að Rafmagnsveitunum, þá má geta þess að auk þessa erfiða hlutskiptis, sem þeim var í upphafi skapað með því að þurfa að standa fyrir þessum framkvæmdum á óhagstæðum markaði, var einnig brugðið svo við lánsfjárþörf þeirra að Rafmagnsveitur ríkisins, eftir því sem ég hef fengið upplýst, hafa ávallt verið fjármagnaðar á þann allra dýrasta hátt sem þekkist um fjármagn í sambandi við framkvæmdir í þessu landi. Að sjálfsögðu er ekki heldur úr vegi, þegar við erum að ræða þessi mál almennt, að minnast á áhrif söluskattsins, fellur og hefur fallið á lokastig raforkusölunnar allrar í landinu að undanskilinni raforku sem seld er til hitunar. Ég minnist á söluskattinn vegna þess að ég held að það sé kominn tími til fyrir þing og stjórnvöld að taka til alvarlegrar athugunar allt það frumskógarþykkni sem er orðið í kringum þennan svokallaða söluskatt. Þessi skattstofn er orðinn, að mér skilst, einn af aðalskattstofnum ríkissjóðs, en verkar í mörgum tilfellum mjög til óhagræðis fyrir þá sem eiga að gjalda þennan skatt svo og fyrir ríkið sjálft sem tekur við honum. Í mörgum tilfellum er ég ekki í nokkrum vafa um að söluskattsálagningin sem slík er hreinn bölvaldur í sambandi við verðbólguna. Í þessu sambandi vil ég benda á t.a.m. samskipti ríkissjóðs og sveitarfélaga í sambandi við söluskattinn og öll þau mannár og öll þau störf sem unnin eru á vegum hins opinbera til þess að greiða fyrir gangi þeirra mála sem í mörgum tilfellum gefa hreint núll þegar upp er staðið. Þessar staðreyndir held ég að ættu að vera mönnum hvatning til þess að taka þessi mál öll til mjög gagngerrar endurskoðunar. Ég er ekki í nokkrum vafa um að ef þessi mál væru skoðuð betur ofan í kjölinn og unnið að því af dugnaði, þá væri hægt að koma við mjög mikilli hagræðingu í þjóðfélagi okkar ríkissjóði og skattgreiðendum - ég tala ekki um sveitarfélögum til gagns. Ég get ekki, af því að ég er að ræða um söluskatt, annað en skotið því inn til þess að sýna fáránleik slíkrar skattheimtu sem söluskatturinn á mörgum sviðum er, að núna, vegna þess að t.a.m. á höfuðborgarsvæðinu hafa orðið einhver mestu snjóalög sem þekkst hafa síðan menn byrjuðu veðurathuganir - mér er sagt jafnvel á þessari öld, - þá eru allt í einu orðnar stórkostlegur tekjustofn fyrir ríkissjóð söluskattstekjur af snjóruðningstækjum sem eru notuð til þess að hreinsa götur og gangvegi borgarinnar. Þetta verður hvað ljósast af því að það gerist í höfuðborginni, en þetta ástand erum við búin að búa við úti á landsbyggðinni um ótal mörg ár, að óveður og það, sem truflar eðlilega umferð, skuli vera tekjustofn fyrir sameiginlegan sjóð þjóðarinnar, - tekjustofn sem við svo einhvern veginn eftir öðrum krókaleiðum náum aftur úr ríkissjóði. Á þessu vil ég vekja athygli. Samkvæmt þessu frv., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu, á nú enn að hækka þetta verðjöfnunargjald. Eins og ég hef fyrr tekið fram í máli mínu er það bjargföst skoðun mín, að verðjöfnunargjaldið sem slíkt komi verst niður á þeim sem, eins og ég nefndi áðan, búa við dýrustu orkutaxtana. Um leið eyðir það beinlínis þeirri hagkvæmni sem áunnist hefur hjá þeim sem tekist hefur að reka rafmagnsveitur eða orkuveitur á hagkvæman hátt og þannig útvegar viðskiptamönnum sínum, neytendum, raforku með hagkvæmu verði. Að mínu mati er hrein óráðsía að halda svona áfram. Við skulum líta á þessi mál af fullu raunsæi og viðurkenna þá staðreynd, að fjárhagsvandræði Rafmagnsveitna ríkisins verða ekki til frambúðar leyst á þennan veg. Ég held að okkur beri að taka þessi mál þeim tökum að mikill þáttur þeirra framkvæmda og þeirrar starfsemi, sem rekin er á vegum Rafmagnsveitna ríkisins, sé samfélagslegar framkvæmdir sem þjóðfélagið í heild eigi að standa undir. Það er vilji okkar allra að jafna aðstöðuna hjá þeim sem búa úti í dreifbýlinu og eiga við erfiðari skilyrði að búa en t.a.m. þeir sem hafa búsetu á þéttbýlissvæðinu. Ég hef ekki lausnina, hvernig við leysum þetta mál, en í sambandi við þessi orkumál almennt vil ég láta koma fram í framhjáhlaupi, - ég hef nú eiginlega gert það áður, - að ég hef kannske haft nokkra sérstöðu í þeim málum miðað við marga aðra samflokksmenn mína. Ég held að þessi orkumál verði í heild aldrei leyst fyrr en annað tveggja gerist: Annaðhvort verður Landsvirkjun með samruna við Laxárvirkjun færð út, þannig að stofnað verði eitt landsfyrirtæki sem sér um þessi mál, eða þá að stofnað verður á landsvísu fyrirtæki sem hafi algjörlega sambærilega aðstöðu við Landsvirkjun. Ég hef það mikla reynslu í sambandi við orkumál, að ég veit að þó að við viljum stofna landshlutafyrirtæki, sem á margan hátt gætu kannske talist heppileg sem einingar, fá slík fyrirtæki aldrei þá fjárhagslegu fyrirgreiðslu sem t.a.m. Landsvirkjun hefur fengið. Ég hef reynslu af því sem stjórnarmaður í Laxárvirkjunarstjórn. Ég hef reynslu af því sem nefndarmaður í nefnd sem hefur unnið að orkumannvirki sem beinlínis var ákveðið af ríkisstj. og var ákveðið í stjórnarsamningi að skyldi komið á. Þessi mál verða ekki leyst nema með mjög víðtæku fyrirtæki sem spennir yfir stórt svið. Herra forseti. Ég skal svo ekki lengja mál mitt frekar að þessu sinni. Ég get ómögulega fylgt ákvæðum þessa frv. um að hækka núverandi verðjöfnunargjald. Ég er í hjarta mínu algjörlega á móti því og tel að það nái ekki tilætluðum árangri, árangur af því verði neikvæður. Hins vegar vil ég gefa þá yfirlýsingu, að ég skal heils hugar stuðla að því og vera þátttakandi í því, að þessi mál öll verði tekin til uppstokkunar til þess að greiða úr þeim miklu vandræðum og vanda, sem ég veit að Rafmagnsveitur ríkisins eiga við að etja, og reyna að ná þeim árangri, sem við erum allir sammála um að í höfuðatriðum eigi að vera þannig að raforkan hjá þjóðinni, a.m.k. í heildsölu, sé á sama verði á helstu afhendingarstöðum. Til þess að svo megi verða þarf mikla skipulagsbreytingu. En ef góður vilji og samstaða fæst til þess að vinna á þann veg að þessum málum er ég ekki í nokkrum vafa um að hægt er að leysa þetta mikla vandamál á þann veg að allir geti vel við unað.



Herra forseti. Í þeim umr., sem fram hafa farið bæði í Nd. og hér í Ed. um till. hæstv. iðnrh. um hækkun verðjöfnunargjaldsins um 6%, eða úr 13% í 19%, hefur margt athyglisvert komið fram. En þó er margt á huldu um forsögu þessa máls og er það ástæðan fyrir því, að fjárhagsvandi RARIK er slíkur sem raun ber vitni og að þörf skuli verða á skattheimtu í því formi sem hér um ræðir. Ég vil leggja áherslu á að skattheimta í því formi, sem hér er á dagskrá, orkar á margan hátt tvímælis af ýmsum ástæðum, sem nú skal greina: Í fyrsta lagi er ljóst að tilfærsla fjármagns milli rekstraraðila í raforkukerfinu verkar neikvætt á alla viðleitni til aukinnar hagkvæmni í rekstri heildarkerfisins og þá mest hjá þeim aðilum sem eru þiggjendur í þessu tilfelli. Í öðru lagi er þetta gjald lagt á til verðjöfnunar, en gjaldið er hlutfallslegt, þ.e. prósentugjald af verði á hverjum gjaldskrárlið, og leggst þyngst á þá taxta þar sem grunnverð er hæst fyrir. Að auki leggst þetta gjald þyngst á notendur Rafmagnsveitna ríkisins sem kaupa orku eftir heimilis- og iðnaðartöxtum, því þar er grunnverð hæst fyrir. Á þessi atriði ber að leggja þunga áherslu við allar umr. um þessi mál. Gjaldið er aðeins til að verðafstöður raskist ekki miklu meira en orðið er, en ekki til að verð verði jafnara en nú er. Árið 1965, þegar verðjöfnunargjaldið var fyrst lagt á, var það í formi fasts gjalds, þ.e. 35 millj. kr. á heildsölu raforku, og var gjaldinu jafnað niður í hlutfalli við heildsölumagn orku og afls og skyldi það renna óskipt til RARIK. Árið 1969 var gjaldið síðan tvöfaldað í 70 millj. kr. og skyldi það á lagt og því varið eins og áður var ætlast til. Hinn 5. okt. 1973 skipaði iðnrn. nefnd til að kanna fjárhagsörðugleika RARIK og gera tillögur til úrbóta. Á grundvelli tillagna nefndarinnar var hlutfallsgjaldið tekið upp 1974. Samkv. þeim lögum skal verðjöfnunargjaldið lagt á síðasta stig viðskipta og vera 13% af sölu til notenda, en notandi telst sá sem endurselur ekki raforkuna. Skyldi verðjöfnunargjaldinu varið til að bæta fjárhag RARIK samkv. nánari ákvörðun stjórnar Orkusjóðs og ráðh. orkumála. Í grg. nefndarinnar segir m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Orkuverðið varðar lífskjör í dreifðum byggðum og þar með afstöðu til aðstöðu jöfnunar og jafnvægis í byggð landsins. Af þessu stafar tregða á að láta kostnaðarverðið endurspegla að fullu framleiðslu- og dreifingarkostnað orkunnar. Að því leyti sem löggjafinn sættir sig ekki við að verð endurspegli kostnað hlýtur hann að leggja til framlag svo sem gert er í mynd verðjöfnunargjaldsins. Það var fyrst ákveðið árið 1965 sem 35 millj. kr. á ári og síðan tvöfaldað árið 1969 í 70 millj. kr. á ári, en í báðum tilvikum ákveðið sem föst fjárhæð, óhagganleg fyrir verðlagsbreytingum eða af öðrum tilefnum. Þetta fyrirkomulag mun annars vegar hafa borið með sér neitun löggjafans á að viðurkenna óhjákvæmilegt framhald verðbólgu, en hins vegar kunna að hafa falist í því vonir um að Rafmagnsveiturnar efldust með auknu rekstrarframlagi til að standa meira á eigin fótum. Hvorugt hefur verið staðfest af reynslunni, svo sem nánar mun vikið að í sambandi við athugun úrræða, þannig að verulegt skarð hefur myndast í raunverulegar verðjöfnunartekjur. Skipulagsbygging RARIK gerir í sjálfu sér tregt um að ná samræmi tekna og kostnaðar. Orkuveitusvæðin búa yfir mjög mismunandi framleiðslu- og dreifingarskilyrðum orkunnar, væntanlega meira en verðjöfnunargjaldið fær sléttað yfir. Tilefni til svæðismunar í gjaldskrá og heildsölu hefur reynst stöðugur ásteytingarsteinn. Á hinn bóginn er tæpast þolað að notendur á hagstæðari svæðum greiði mun meira en svarar kostnaði þar eða sambærilegt við orkukostnað innan annarra orkukerfa á sömu svæðum. Þessi mótsögn getur leitt til þess, að örðugt sé að ná einu verði á landsmælikvarða er nægi fyrir fullum kostnaði.“ Ég vil benda á að það er einmitt á grundvelli síðustu tveggja málsgr. sem verðjöfnunargjaldinu er mótmælt af bæjar- og rafveitustjórnum víðs vegar um landið. Það er illþolanlegt að skattlögð séu hlunnindi hagkvæmra byggðaeininga og raskað í verulegum mæli þeim grundvelli sem á er byggt, þannig að fjármagn sé frá þeim tekið til að bæta stöðu þeirra byggða sem óhagkvæmari eru hvað kostnað við raforkudreifingu snertir. Að öllu leyti væri viðhorfið annað til skattlagningar á orku ef skattstofninn væri til ágóða fyrir rekstur alls heildarkerfisins í formi eiginfjármyndunar raforkukerfisins til fjárfestingar sem leiddi til stiglækkandi afnotagjalda. Hér er því um að ræða mótmæli sem taka ber tillit til í hvívetna. En hinu er ekki að leyna, að þolendur þjónustu ríkisfyrirtækisins RARIK mótmæla með fullum rétti þeirri óheyrilegu mismunun sem á sér stað. Þetta viðhorf raforkunotenda RARIK ber að skoða m.a. í ljósi þeirrar staðreyndar, að þetta fólk býr við sömu laun og sömu beinu og óbeinu skattbyrði og hinir, sem búa við lága orkuverðið. Það ber að skoða þetta mál einnig í ljósi þeirrar staðreyndar, að ýmis annar neyslukostnaður þessa fólks er mun hærri en heildarinnar, sem býr við hagstæðari orkukostnað. Það verður að vera í huga hvers manns, sem um þetta vandamál fjallar, að upphitunarkostnaður íbúðarhúsnæðis þessa fólks er allt að 300% hærri en á Reykjavíkursvæðinu. Á veitusvæðum RARIK búa rúmlega 50 þús. manns, þar af tæplega helmingur í sveitum. ÖII veruleg mismunun í kjörum verður ekki þoluð af þessu fólki. Hér er í reynd um að ræða aðeins hluta þess vandamáls sem hindrar fullan jöfnuð milli allra þjóðfélagsþegna, ekki aðeins í orði, heldur einnig á borði, ekki aðeins í orkumálum heldur einnig í menntamálum, heilbrigðismálum, samgöngumálum og æskulýðs- og tómstundamálum. Ég hef hér á undan reynt að gera grein fyrir forsögu þessa máls og jafnframt dregið upp mynd af því vandamáli sem aðstöðumunur, sem hér um ræðir, skapar. Mín skoðun er sú, að tekjustofn sá, sem hér um ræðir, hafi sýnt það og muni sýna, að hann leysir ekki fjárhagsvanda RARIK, þótt hann sé á vissan hátt verðtryggður þar sem hann er hlutfallsskattur á gjaldskrárliðum í smásölu. Alþ. verður að finna aðrar leiðir til að leysa þennan hnút, sem fyrir löngu var bundinn af fjárveitingavaldinu. Við nýsköpun atvinnuveganna var m.a. nauðsynlegt að ríkið sæi um að koma upp flutningslínum til ýmissa þéttbýlisstaða, svo sem á Reykjanesi, Norðurlandi og Suðurlandi, og sæi um rekstur þeirra. Var þetta gert til að tryggja sömu aðstöðu í hvívetna í þéttbýli á þessum landssvæðum fyrir fiskiðnað og almenna notkun. Orkan var fengin frá vatnsorkuverum í Soginu og Laxá I og síðan Laxá II Í framhaldi kom sveitarafvæðingin og enn seinna orkuver og yfirtaka ýmissa þéttbýlisrafveitna. Rafmagnsveitum ríkisins var falið að sjá um framkvæmdir eftir svokallaðri 10 ára áætlun, sem hófst 1955, en aðalátakið þá voru virkjanir á Vestfjörðum og á Austurlandi og tilheyrandi aðflutningskerfi til allflestra þéttbýlisstaða þessara landshluta og að koma á fót hagkvæmari dísilrekstri í þeim þéttbýliskjörnum sem utan samtengisvæðanna voru. Frá 1945 til 1965 voru Rafmagnsveitur ríkisins fyrst og fremst framkvæmdafyrirtæki ríkisins í greindum framkvæmdum, en frá 1965 hefur rekstur kjarnkerfanna verið höfuðviðfangsefnið, þó jafnframt hafi þeim verið falin bygging og rekstur byggðalínu og nú að lokum rekstur og framhaldsframkvæmdir við Kröfluvirkjun. Af þessu má sjá, að RARIK hafa verið falin geysivíðtæk og viðamikil verkefni á rúmum 30 ára starfsferli, oftast við knappan fjárhag og óðaverðbólgu. Til að fá innsýn í málefni RARIK og skynja ástæðu fyrir fjárhagsvanda fyrirtækisins liggja fyrir tvær skýrslur frá nefndum, sem falið var það verkefni að kanna fjárhagsvandann. Önnur skýrslan er frá 1969, en hin er frá 1974. Skýrslurnar eru miklar að vöxtum, sérstaklega sú fyrri, og bera þær með sér að rækilega hefur verið á málum tekið. Sameiginlegt mat beggja nefndanna er að lánakjör RARIK eru hin óhagstæðustu sem fyrirfinnast, sbr. bls. 79 í 1969-skýrslunni, en þar segir: „Vextir fastra lána RARIK eru þannig 7–10% hærri, eða um tvöfalt hærri en almennt gerist á óverðtryggðum lánamarkaði.“ Í grg. með lagafrv. 1974 segir 1974-nefndin í lið 1.4, fjármögnunarkjör, með leyfi forseta: „Eftir því sem kostur er verði að forðast að fjármagna framkvæmdir RARIK með vísitölutryggðum spariskírteinalánum, heldur reynt að láta þær hafa sem mestan forgang um löng og hagstæð lán.“ Þá segja báðar skýrslurnar, að orsakirr.ar séu þar að auki að fjárhagsvandræði og hin háa gjaldskrá RARIK stafi af óhagkvæmum orkuöflunarkostnaði og dýrum flutningi, en felist ekki í rekstri dreifiveitna, hvorki í sveitum né þéttbýli. Þá er einnig af báðum nefndunum lögð áhersla á að RARIK hafi orðið að fjármagna félagslegar framkvæmdir samkv. ákvörðun framkvæmdavaldsins og Alþingis og að heildsölugjaldskrá RARIK hafi verið allt of lág. Dæmi um það fyrrnefnda er að RARIK var falið að sjá síldariðnaði á Austurlandi fyrir raforku frá dísilvélum á árunum 1960–1968, en t.d. á Norðurlandi sáu verksmiðjurnar sjálfar um þetta, þar sem rafveitur sveitarfélaga gátu ekki sinnt síldarverksmiðjunum þar. 1968 sat svo RARIK uppi með ónýtanlegar og dýrar fjárfestingar, sem engin not virtust fyrir, þótt annað kæmi í ljós síðar. Dæmi um síðara atriðið er að raforkuverð í dreifiveitu Rafveitu Reyðarfjarðar er með því lægsta á landinu, en í næstu sveitarfélögum, sem eru þó mun fjölmennari, er raforkuverð í smásölu RARIK það hæsta í landinu, en Rafveita Reyðarfjarðar kaupir eftir heildsölugjaldskrá RARIK. Mér virðist auðsætt á grundvelli þess sem hér hefur verið rakið, að Alþ. hefur fyllilega hlaupist á brott frá vandamálum þeim sem það fól framkvæmdavaldinu að leysa. Hér liggja ýmsar ástæður að baki að sjálfsögðu, en óneitanlega freistast maður til að álykta að það litla vægi, sem hækkun gjaldskrár RARIK hefur á kaupgreiðsluvísitöluna, hafi hér haft þau áhrif að ríkisstj. hafi fremur kosið hækkun á gjaldskrá RARIK en leysa vandann t.d. eftir landsvirkjunaraðferðum með eðlilegum lánakjörum og eiginfjármyndun til framkvæmda. Ríkisvaldið hefur þannig valið að svíkjast aftan að rafmagnsnotendum sem njóta eiga þjónustu ríkisfyrirtækisins RARIK, ef meginniðurstöður 1969- og 1974-skýrslnanna eru réttar. Við skulum í þessu sambandi minnast þess, að allir þjóðfélagsþegnar hafa staðið að baki ríkisábyrgðum við allar meiri háttar orkuöflunarframkvæmdir síðan Sogsvirkjunarlögin voru samþ. 1936, og öll þjóðin átti sinn skerf í Marshall-fjármagninu sem notað var til virkjunarframkvæmda við Sog og Laxá II. Ég er þeirrar skoðunar, að fyrrv. ríkisstjórnir hefðu fremur átt að ákvarða verulega hátt eiginfjárframlag ríkissjóðs til rekstrar þessa ríkisfyrirtækis en velja að skattleggja notendur annarra dreifiveitna á þann hátt sem hér um ræðir. Ríkisvaldið hefði einnig átt að tryggja þessu viðkvæma þjónustufyrirtæki hagstæð lán. Í erindi, sem dr. Jóhannes Nordal, formaður stjórnar Landsvirkjunar, hélt á fundi Sambands ísl. rafveitna 23. mars 1976, segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Auk lánskjaranna hefur eigin fjármögnunin einna mest að segja um afkomu raforkufyrirtækja. T.d. sýna reikningar að miðað við núgildandi lánskjör þarf kerfi með 5% eigin fjármögnun um 50% hærra orkuverð á 24 ára tímabili heldur en kerfi þar sem eigin fjármögnun er 30%.“ Að sjálfsögðu eru lánakjör allsráðandi um hagkvæmni eigin fjármögnunar, en þótt lánakjör hafi eitthvað batnað eru aðstæður RARIK hrikalegar t.d. er eigin fjármögnun samkv. núgildandi fjárlögum 90 millj. kr., áætlaðar lántökur 1723 millj. kr., en framkvæmdamagn í algjöru lágmarki. Eigin fjármögnun er nú hærri en oftast áður í hlutfalli við lánsfjárþörf. Framkvæmdamagn samkv. fyrstu tillögum RARIK í júní 1978 var upp á 4123 millj. kr., endurskoðuð tillaga í nóv. 3202 millj. kr., en samkv. fjárlögum 2013 millj. kr. Af þessu sést að framkvæmdamagn er aðeins um 50% af framkvæmdaþörf. Samkv. fyrstu tillögunum hefði eigið fé verið 2.18%. Yfirvöld orkumála og ríkisvaldið hafa einnig svikist mjög um að halda vöku sinni hvað snertir eðlilega þróun orkuvinnslunnar úti á landsbyggðinni, sbr. 1969- og 1974- skýrslurnar. Lagarfoss og Mjólká II átti að virkja 10 árum fyrr en gert var. Það er staðreynd sem blasir við í dag og blasti við öllum sem nenntu að hugsa fordómalaust um þessi mál af raunsæi upp úr 1960. Yfirvöld voru á móti, en heimamenn, sem voru þolendur dísilorkunnar, sáu hvert stefndi með fjárhag þjónustugjafans RARIK og börðust harðri baráttu við að sannfæra svokallaða sérfræðinga. En allt kom fyrir ekki, sérfræðin réð öllu. Það væri öðruvísi nú með fjárhag RARIK ef ekki hefði verið settur upp fjöldi dísilvéla til að mæta raforkuþörf á Austurlandi og Vestfjörðum á þessum árum. T.d. jókst olíukostnaður RARIK um 265% milli ára 1973 og 1974, meðan tekjur af orkusölu jukust aðeins um 78%, og nam 21% af heildarrekstrargjöldum 1974. Þá er ekki hægt að skilja við þetta án þess að minnast á Laxá III eða Gljúfurversvirkjun. Það mál er sérstakur kapítuli í orkumálasögunni og meðhöndlun vinstri stjórnarinnar 1971–1973 á málinu með slíkum endemum að furðu sætir. Nú þegar við stöndum á þrepi efnahagslegrar endurreisnar er það m.a. hreinlega skylda okkar að endurskoða það mál með það fyrir augum að auka aflgetu vélanna í Laxá III. Mín skoðun er sú, að lánafyrirgreiðsla bankakerfisins og ríkisvaldsins til orkufyrirtækja sé þannig í dag að aðilum sé hreinlega mismunað. Lán til Hitaveitu Akureyrar eru t.d. fengin fyrirhafnarlaust beint, án meðhöndlunar Alþingis, svo er einnig með nokkra aðra stærri aðila - lán fyrir Siglufjörð, Blönduós, Suðureyri o.fl. minni hitaveitur frá Lánasjóði sveitarfélaga eftir meðhöndlun og samþykki Alþingis á lánsfjáráætlun. Á þessu þarf að verða breyting. Öll lánafyrirgreiðsla ætti að koma frá sama aðila. Mín skoðun er sú, að leggja eigi almennan orkuskatt á orkuframleiðslufyrirtækin, sem renna eigi í Orkusjóð til að jafna fjármögnunarkjör orkufyrirtækjanna. Skattinn á að leggja á allar tegundir orkuvinnslu, þ.e. fallvatnsorku, jarðvarma og efnaorku, sem framleidd yrði til almennrar notkunar. Öll lánafyrirgreiðsla til uppbyggingar og rekstrar orkukerfa kæmi frá Orkusjóði á sömu kjörum. Fyrir næstu fjárlagaafgreiðslu er nauðsynlegt að fyrir liggi tillögur um „konverteringu“ allra lána RARIK í minnst 15 ára lán með lægsta fáanlegum kostnaði. Gjaldskrá RÁRIK verði síðan ákveðin með hliðsjón af eðlilegum rekstrarkostnaði miðað við meðalverð á aðkeyptri og framleiddri vatnsorku, ásamt meðalkostnaði við dreifingu, og hún gildi hvarvetna á rekstrarsvæðum RARIK. Þá ætti gjaldskráin að vera bundin byggingarvísitölu til að hindra þann hringlanda sem hingað til hefur viðgengist með gjaldskrána. Binding í byggingarvísitölu er m.a. viðhöfð við nokkrar hitaveitugjaldskrár. - Ég tel engan vafa á að sú gjaldskráruppbygging, sem nú er viðhöfð hjá rafveitufyrirtækjum, miði fremur að orkusóun en sparnaði. Er því nauðsynlegt að gjaldskrármálin í heild verði tekin til endurskoðunar með það fyrir augum að knýja fram viðleitni til orkusparnaðar og beinlínis verðlauna sparnað t.d. við almenna notkun og notkun til iðnaðar. Í 7. gr. laganna frá 1974 er gert ráð fyrir að síðasta stigs notendur, sem undanþegnir séu verðjöfnunargjaldinu, séu álverksmiðjan og áburðarverksmiðjan. Þar sem ekki er um annað getið í núverandi frv. má ætla að Grundartangaverksmiðjan verði gjaldskyld. Ég þykist vera það upplýstur af sérfræðingum, að í ál- og áburðarverksmiðjum sé raforkan grundvallarhráefnið í vinnsluferlinum. Það breytir því ekki, að mér er með öllu óskiljanlegt hvernig hægt er að rökstyðja gjaldið á notendur RARIK, sem á að verðjafna hjá, setja gjaldið á kísiliðju, sementsverksmiðju, landbúnaðar- og iðnaðarfyrirtæki og nú Grundartangaverksmiðjuna, en undanskilja ál- og áburðarverksmiðjuna. Það er algjörlega óverjandi og að mínu mati að mismuna eins og raun ber vitni í skattlagningu á hinar mismunandi framleiðslugreinar þjóðfélagsins. Nægjanlegt finnst mér að grunnverð raforkunnar er lægst til þeirra tveggja aðila sem undanþegnir eru. Í blaði norrænu samtakanna Vi í Norden, nr. 4 1978, er viðtal við bankastjóra Norræna fjárfestingarbankans, Bengt Nilstrøm. Á bls. 17 segir Nilstrøm, með leyfi hæstv. forseta: „Framleiðslan í Grundartangaverksmiðju grundvallast á ódýrri íslenskri vatnsorku, sem kostar 1/3 af orku frá kjarnorkuverum, og hráefni frá Noregi.“ Ég held því hiklaust fram, að greiðslugeta á verðjöfnunargjaldi sé fyrir hendi hjá þeirri stóriðju sem nú er til á Íslandi, enda undravert ef stóriðjan á Íslandi er ein um það á Norðurlöndum að greiða ekki orkuskatt, þegar grunnverð til hennar er hæst til Grundartangaverksmiðjunnar og aðeins 1/3 af verði orkuvera þar. Herra forseti. Ég hef hér á undan reynt að benda á ýmislegt sem mér finnst vera grundvallarástæðan fyrir fjárhagsvanda RARIK. Hef ég sett fram hugmyndir og ábendingar til umr. Þær má vissulega ekki skoða sem fullmótaðar tillögur, en hugsanlega flyt ég brtt. við frekari umr. málsins. En ég mun greiða atkv. gegn hækkun verðjöfnunargjaldsins, því ég hef ekki trú á að það leysi nokkurn vanda til frambúðar auk þess sem það er óréttlátt. Hins vegar vil ég lýsa því yfir, að ég styð hverja þá viðleitni sem miðað getur að því að landsgæðum sé jafnar skipt og að kjör þjóðfélagsþegna séu sem jöfnust hvarvetna á landinu, án þess að skaða þá viðleitni að ábyrgð og hagsýni sé grundvallaratriði í rekstri opinberra fyrirtækja.



Herra forseti. Mér þykir rétt á þessu stigi málsins að gera stuttlega grein fyrir afstöðu minni til þessa máls, en bið afsökunar á því að sumt kann að verða endurtekningar á því sem hér hefur þegar komið fram. En þar sem ég mun ekki verða langorður vona ég að menn hafi þolinmæði með því. Til þess að fyrirbyggja allan misskilning tek ég fram, að ég tala hér fyrst og fremst sem einstaklingur, en ekki sem málsvari míns flokks sérstaklega. Ég er sama sinnis og hæstv. iðnrh., að dreifingu rafmagns um strjálbýll landsins verði að hluta að leysa á samfélagslegum grunni, þ.e. að ríkisvaldið verði alfarið að kosta að hluta dreifingarkostnaðinn, og skynsamlegt sé að finna og ákveða hið fyrsta eitthvert ákveðið hlutfall ríkisins í þessu máli og síðan verði hluti skulda RARIK færður eftir því hlutfalli frá RARIK yfir á ríkið, fyrr komist RARIK ekki út úr hallarekstri sínum. Að þessu leyti er ég alveg sammála því, sem kom fram í frumræðu hæstv. iðnrh., og sömuleiðis sammála því, sem hefur komið fram í ýmsum bréfum sem okkur þm. hafa verið send í sambandi við þetta mál. Ég er líka samþykkur þeirri skoðun, að rétt sé, a.m.k. að vissu marki, að jafna rafmagnsverð meðal íbúa landsins, en tel þó að ekki sé óeðlilegt að slíkt gerist í áföngum, t.d. að hagkvæmari rafveitur og íbúar þeirra rafveitusvæða fái um tiltekið skeið að njóta hagkvæmninnar, þótt lokamark yrði sama rafmagnsverð alls staðar á landinu. Í því tilliti tel ég ekki óeðlilegt að íbúar Reykjavíkur, Akureyrar og Akraness verði að greiða hærra verð til jöfnunar rafmagnsverði en aðrir staðir sem hafa orðið að gjalda hárra taxta lengur en við á þessum tilnefndu þéttbýlissvæðum. - Þó langar mig að skjóta hér inn í, af því að aðeins var drepið á Laxárvirkjun III og hlut ríkisins í henni, að ég veit ekki annað, og ég bið þá um að ég sé leiðréttur ef ég fer með rangt mál, en ég veit ekki annað en að ríkið hafi aldrei lagt nokkra krónu til Laxárvirkjunar, þó að það sé orðið núna stór eigandi að henni. Hins vegar ábyrgðist það lán fyrir Laxárvirkjun, en kostnaður af því láni hefur alfarið hvílt á íbúum þeirra staða sem notið hafa rafmagns frá Laxárvirkjun. Þetta langaði mig til að kæmi fram, af því að mér fannst það ekki koma fram í ræðum sem hér fóru fram á undan. Hins vegar hef ég ekki tilfinningu fyrir því, að rétt sé að leggja verðjöfnunargjald á hlutfallslega, því þannig leggst það þyngra á þá sem rafmagnið er dýrara hjá, þ.e. þær rafveitur sem verða að selja rafmagn dýrast, þær eða íbúar, sem njóta þess, greiða hlutfallslega hæst jöfnunargjald eða segjum frekar ójöfnunargjald. Þetta finnst mér ekki réttlátt og ég væri fremur meðmæltur því, að jöfnunargjald væri öðruvísi lagt á, t.d. lagt á hverja selda kwst., og það væri ekkert óeðlilegt, að þéttbýlisbúar, sem hafa notið lægra rafmagnsverðs en strjálbýlisbúar fram að þessu, yrðu að greiða þetta gjald, en strjálbýlisbúarnir ekki. Langskynsamlegasta gjaldheimtuformið í Jöfnunarsjóð hygg ég að væri það sem lýst var áðan af hv. þm. Karli Steinari Guðnasyni, að tekinn væri upp orkuskattur þar sem lagt væri á allar þessar orkueiningar eitthvert lágt tiltekið gjald á jarðhitann, rafmagnið, olíuna, allt sem við notum sem orku, og síðan væri þessi sjóður notaður til þess að jafna út og fjármagna þetta sem nú er svo eftirsóknarvert og sjálfsagt í nútímaþjóðfélagi, orkuna. Á fjárlögum fyrir 1979 er jöfnunargjaldið áætlað 1200 millj. kr. Samband ísl. rafveitna fullyrðir að það muni verða að óbreyttu jöfnunargjaldi, þessum 13%, nær eða kannske rúmlega 1500 millj. kr. og verði þessi 19% lögð á muni jöfnunargjaldið fara upp í 2 200 millj. kr., þetta jöfnunargjald, sem er verið að leggja á, sé nær því að vera 1 milljarður en 700 millj. Það setur dálítið fótinn fyrir mig persónulega, að þarna sé verið að taka meira en verið er að segja okkur að eigi að taka. Það finnst mér heldur mæla gegn þessu. Það er eins og það sé verið að lauma inn hærra gjaldi en þó hefði kannske þurft að vera. Niðurstaðan af þessum hugleiðingum mínum er sú enn fremur, að mér finnst ég ekki hafa öðlast tilfinningu fyrir því, að RARIK hafi aðlagað gjaldskrár sínar nægilega vel gjaldskrám þéttbýlisstaðanna sem sífellt er verið að miða við í öllum samanburði, og loks finnst mér að þessi skattur sé verðbólguhvetjandi, en það er eitt af því sem við viljum gjarnan forðast nú. Að öllu þessu athuguðu, sem ég hef nú talið fram, verð ég að játa að á þessu stigi málsins er ég fremur neikvæður gegn þessu gjaldi, en geymi mér þó að taka lokaákvörðun uns mér finnst fyllri og betri gögn hafa verið lögð fram og málið hefur verið rannsakað ítarlega í viðkomandi nefnd.



Herra forseti. Ég tel rétt að koma inn í þessa umr. með örfáar ábendingar vegna atriða sem fram hafa komið í máli hv. þm. Mér sýnist það vera grundvallarathugasemd, sem hér er fram borin gegn gjaldinu, að það verki ekki til raunverulegrar verðjöfnunar á raforku, eins og nafnið bendir til. Ég fjallaði við umr. málsins í Nd. nokkuð um þetta og ég skal endurtaka hér ábendingar sem þar komu fram í máli mínu og fleiri manna er tóku þar þátt í umr. Ég held að það ætti að vera hv. þm. ljóst, að mjög auðvelt er að beita gjaldheimtu sem þessari til verðjöfnunar þegar um er að ræða að innan vébanda fyrirtækjanna, sem njóta gjaldsins og það rennur til eftir þeim hlutföllum sem frv. gerir ráð fyrir, er mikill minni hluti orkukaupenda. Gjaldið er lagt sem prósenta á selda raforku hjá flestum fyrirtækjum, með undantekningum þó sem hér hafa m.a. komið fram, og þannig safna menn tiltekinni upphæð sem að miklum meiri hluta rennur til þeirra fyrirtækja sem hæsta gjaldskrá hafa. Ég tel að ekki þurfi að eyða mörgum orðum að því, svo augljóst sem það er, að slík blóðgjöf geri viðkomandi fyrirtæki léttara fyrir og hún á að gera því kleift að halda niðri verði á seldri raforku og getur auk þess mismunað þar eftir töxtum, eins og lagt er til í sambandi við þetta frv. Það komu fram ábendingar hjá hv. þm. Braga Sigurjónssyni um það, að þessi álagning skilaði hærri útkomu en látið er að liggja og fram kemur í tölum í fjárlagafrv. Fór hann þar eftir - að ég hygg - ábendingum frá Sambandi ísl. rafveitna, sem hefur sent oftar en einu sinni gögn til þm. í tengslum við meðferð málsins hér á Alþ. Ég tel nauðsynlegt að það komi fram, að þarna er ekki verið að beita neinum bellibrögðum. En það er kannske ofureðlilegt að mönnum sjáist yfir að þær 1200 millj., sem renna til Rafmagnsveitna ríkisins, eru ekki heildargjaldið. 20% gjaldsins renna til Orkubús Vestfjarða og það eru um 300 millj. eða svo. Heildarinnheimtan er því um 1500 millj. að óbreyttu gjaldi eins og það var á síðasta ári, 13% gjaldi. Er talið að það skili 1500 millj. og 6% viðbótin um 700 millj. til viðbótar miðað við árið í heild. En nú er liðið á árið, einn mánuður og rösklega það liðinn af árinu, þannig að sú upphæð hefur þegar rýrnað nokkuð. Skipting þessa viðbótargjalds deilist í sömu hlutföllum og áður var, 80% til Rafmagnsveitnanna og 20% til Orkubús Vestfjarða, þannig að miðað við að það hefði gilt frá áramótum var hlutur Rafmagnsveitnanna áætlaður 540 millj., en Orkubús Vestfjarða 160 millj., að mig minnir. Það er e.t.v. ástæða til að benda á og taka undir það sjónarmið sem hér hefur komið fram, að vissulega væri beinni leið til verðjöfnunar og árangursríkari að láta vera að leggja þetta verðjöfnunargjald á viðskiptavini þeirra rafveitna þar sem gjaldskrár eru hæstar fyrir, eins og hjá Rafmagnsveitunum. Og það var vissulega í mínum huga við undirbúning málsins að þetta kæmi til álita. En ég er hræddur um að viðtökur hv. alþm., sem hafa lýst sig andvíga þessu eða eru á báðum áttum um hvort þeir eigi að styðja þetta, hefðu ekki verið miklu jákvæðari ef við hefðum farið þá leið að fella niður þetta verðjöfnunargjald á þá sem hæst raforkuverð greiða fyrir. Ég hefði persónulega kosið þá leið og talið hana mjög eðlilega. En það komu fram ábendingar við undirbúning málsins um að hún mundi mæta mikilli andstöðu og ekki vera vænleg til þess að málið næði fram að ganga, og því var haldið sama hætti og áður, að leggja þetta prósentugjald jafnt á alla. Þannig gerist það sem allir, sem reikning kunna, sjá í hendi sér, að viðskiptavinir Rafmagnsveitna ríkisins greiða í krónum talið hærri upphæð fyrir hvetja kwst. en viðskiptavinir Rafmagnsveitu Reykjavíkur, svo dæmi séu tekin. En með tilfærslu innan fyrirtækisins er unnt að beita gjaldinu til verðjöfnunar og unnt að fresta gjaldskrárhækkunum sem rekstrarstaða fyrirtækisins ella kallaði á. Það er því engan veginn á rökum reist að telja að hér sé ei um gjald að ræða sem auðvelt sé að beita og hljóti að koma viðskiptavinum þeirra rafveitna til góða þar sem gjaldskrár eru hæstar fyrir. Við athugun á hugsanlegri hækkunarþörf rafveitna í landinu, sem fram hafa farið undanfarið í tengslum við hækkanabeiðnir, hefur komið í ljós, að miðað við að frá ríkinu kæmi framlag til Rafmagnsveitnanna til að létta skuldabyrði þeirra sem næmi 600 millj. kr., eins og ráð hefur verið fyrir gert í tengslum við lánsfjáráætlun, og miðað við að verðjöfnunargjaldið verði 19%, þá ætti að vera unnt að standa gegn hækkun á hinum almennu töxtum hjá Rafmagnsveitunum. Það ætti ekki að þurfa að koma til hækkunar þeirra, en hins vegar þyrfti hækkun á heildsöluverði raforku að koma inn í þeirra reikninga, þannig að verðið stæði ekki að fullu í stað. Þetta tel ég að sýni glögglega að þær aðgerðir, sem ríkisstj. beitir sér fyrir og hefur í undirbúningi í sambandi við þetta mál, eru liður í því að jafna þann mismun sem er á raforkuverðinu. Og svo að dæmi sé tekið frekar um þetta, þá lá það fyrir, að miðað við að orðið yrði að nokkru við beiðni Landsvirkjunar um hækkun á heildsöluverði, um eitthvað 25%, sem var eitt af því sem var til athugunar, og miðað við að verð hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur hækkaði, að mig minnir, um 15%, þá hefði ekki þurft að koma til sérstakrar hækkunar á gjöldum hjá Rafmagnsveitum ríkisins umfram heildsöluverðshækkun hliðstæða því sem félli í hlut Landsvirkjunar. Að öðru leyti vil ég segja um málið, að hér er auðvitað spurningin fyrst og fremst um það, hvernig réttlætið eigi fram að ganga, ef menn á annað borð vilja styðja það sjónarmið að eðlilegt sé að reynt sé að jafna verð á nauðþurft sem rafmagn milli landsmanna. Þetta er ein leið, og ég hef enga ástæðu til að halda því fram að hún sé sú eina eða endilega sú réttasta. Það er hér farin nokkuð troðin slóð. Ég er fylgjandi því og því meðmæltur, að við athugun á þessum málum framvegis verði leitað annarra leiða til þess að bæta stöðu Rafmagnsveitnanna. Þar er ýmislegt í gangi sem koma mun að gagni ef það kemst í höfn, eins og ég gat um í framsöguræðu minni, eins og skipulagsbreyting í raforkuiðnaðinum sem tryggði sama heildsöluverð til allra landshluta. Það væri spor í rétta átt. En ég er því einnig mjög fylgjandi, eins og fram hefur komið, að ríkið sem eigandi Rafmagnsveitnanna leggi til þeirra árlegt eigandaframlag til þess að koma á móti þeim félagslegu eða óarðbæru framkvæmdum sem þeim er ert að standa í samkv. ákvörðun Alþingis. Ég treysti því að hv. alþm. og þm. í þessari d. sjái sér fært að stuðla að framgangi þessa frv. nú og hafi það í huga, að iðnrn. er reiðubúið til þess að taka við ábendingum um aðrar leiðir, sem þeir telja farsælli til að ná fram verðjöfnun í landinu, og hafa þær til hliðsjónar við frekari athugun þessara mála.



Herra forseti. Ég vil lýsa stuðningi mínum við það frv. sem hér liggur fyrir, þar sem það stuðlar að vissu marki að verðjöfnun á raforku til heimilisnota, þó að á því séu augljósir gallar, eins og margoft hefur verið rætt um. Ég vil vekja athygli á því, að eins og nú er háttað í fjármálum er brýn nauðsyn að RARIK og Orkubú Vestfjarða fái þessar tekjur nú og það verði ekki skilist við þetta mál þannig á Alþ. að það fái ekki afgreiðslu. Ég vil leggja áherslu á brýna nauðsyn þess, að ráðstafanir verði gerðar til að jafna þann óviðunandi mismun á raforkuverði í landinu sem er nú að skapa vissa hættu á byggðaröskun til tjóns fyrir alla, ef ekki hillir undir úrbætur. Þær ráðstafanir, sem þetta frv. felur í sér, jafna þennan aðstöðumun að litlu leyti, en eru þó viðleitni í rétta átt og hamla gegn frekari hækkunum, og þetta er það form sem áður hefur tíðkast. Hins vegar get ég fallist á þau rök, að e.t.v. sé réttara að leysa fjárhagsvanda RARIK á annan hátt. Það þarf að skoða með framtíðarlausn í huga og er hlutverk Alþingis. Ég minni á eitt mikilsvert atriði í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarflokkanna sem fram kemur í aths. með þessu lagafrv., að mörkuð verði ný stefna í orkumálum með það að markmiði að tryggja öllum landsmönnum næga og örugga raforku á sambærilegu verði. Við dreifbýlisfólk bindum miklar vonir við þetta atriði. Framsfl. hefur barist fyrir þessu máli, og vil ég vísa um það til þáltill. þm. flokksins frá síðasta þingi um skipulag orkumála sem undirstrikar stefnu flokksins. En þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar, að stefnt skuli að jöfnun orkukostnaðar um land allt. Í því skyni skal lögð áhersla á að tengja saman raforkukerfi einstakra landshluta og tryggja þannig sem hagkvæmastar framkvæmdir og rekstur með samkeyrslu allra orkuvera og dreifikerfa. Í þessum tilgangi skal stefnt að eftirgreindu skipulagi orkumála: 1. Unnið verði að því að koma á fót einu fyrirtæki, sem annist alla meginraforkuvinnslu og flutning raforku á milli landshluta. Ríkisstj. taki í þessu skyni upp samninga við Landsvirkjun, Laxárvirkjun, Andakílsárvirkjun, Rafveitu Vestmannaeyja, Rafveitu Siglufjarðar og aðrar rafveitur, sem eiga og reka orkuver, um sameiningu slíks rekstrar í einni landsveitu. Aðilar að þessu fyrirtæki og stjórn þess verði ríkissjóður og landshlutaveitur. Eignarhluti ríkissjóðs skal aldrei vera minni en 50%. Fyrirtækið undirbýr virkjanir og lætur virkja. 2. Unnið verði að því að koma á fót landshlutaveitum, sem annist alla dreifingu og sölu á raforku í viðkomandi landshluta. Landshlutaveitur þessar geti einnig annast rekstur hitaveitna. Þær sjái um framkvæmdir sem nauðsynlegar eru vegna viðkomandi rekstrar. Aðilar að slíkum landshlutaveitum og stjórnum þeirra verði sveitarfélögin og landsveitan. 3. Orkustofnun verði ríkisstj. til ráðuneytis um orkumál og annist upplýsingasöfnun hvers konar um orkulindir þjóðarinnar, geri áætlanir um nýtingu þeirra og annist frumrannsóknir fyrir virkjanir. Orkustofnun veiti landsveitunni og landshlutaveitum nauðsynlega þjónustu.“ Ég vænti þess að núv. hæstv. ríkisstj. dragi ekki lengi að leggja fram stjfrv. um þetta mál sem verði í samræmi við stefnu okkar framsóknarmanna. Raunar hefur hæstv. orkumrh. lýst því yfir hér á Alþ. að slíkt frv. sé á lokastigi. Ég get ekki stillt mig um að vekja athygli á málflutningi hv. þm. Ragnhildar Helgadóttur um þetta mál í hv. d. í gær, þar sem hún andmælti þessu frv. harðlega. Sagði hv. þm. m.a. að það væri mikið óréttlæti að byggðarlag, er býr við góða aðstöðu, væri látið greiða til annars byggðarlags, er býr við lakari aðstöðu. Mín skoðun er sú, að þessi túlkun sé bæði röng og hættuleg. Við Íslendingar erum fámenn þjóð í stóru og um margt erfiðu landi. Velferð okkar byggist á því, að byggð sé sem víðast í landinu framleiðsla, bæði til innanlandsþarfa og útflutnings, fari fram sem víðast, þar sem hagkvæmt er, og að samstarf og samvinna milli þéttbýlis og strjálbýlis séu víðtæk og traust, allir íbúar landsins njóti sömu réttinda sem nútímaþjóðfélag á að gefa þegnum sínum á öllum sviðum. Til þess að svo megi verða byggjum við upp lýðræðisskipulag okkar og m.a. sitjum hér á Alþ. til að setja lög er tryggi þetta jafnræði, þessi sjálfsögðu mannréttindi þegnanna. Um þetta ættu allir að vera sammála. Ég vil benda hv. alþm. Ragnhildi Helgadóttur og öðrum skoðanabræðrum hennar á þá staðreynd, að enn er langt í land að við íbúar þessa lands búum við sambærilega aðstöðu hvar sem við búum í landi okkar. Ég minni á hinn mikla mun á raforkuverði, upphitunarkostnaði, símkostnaði, flutningskostnaði á nauðsynjum, þar sem getur munað allt að 12–20 kr. á einu sykurkg úti um land eða hér í Reykjavík. Ég minni á öryggisleysi í samgöngum, lélegt vegakerfi. Ég þarf t.d. að endurnýja bifreið á tveggja eða þriggja ára fresti þegar þm. hér í Reykjavík þurfa ekki að endurnýja hana nema á 8–10 ára fresti. Hv. þm. minntist einnig á byggingarkostnaðinn. En ég vil minna á að byggingarkostnaður úti um land er miklum mun hærri en á Reykjavíkursvæðinu, m.a. vegna þeirrar aðstöðu sem ég minntist á áðan. Þar við bætist að endursala slíkra íbúða er mun lægri úti um land en á Reykjavíkursvæðinu vegna hins óhagstæða aðstöðumunar til búsetu sem ég hef áður minnst á. Hvað segðu hv. þm. Reykjavíkursvæðisins ef byggðarlögin úti um landið, sem framleiða meiri hluta af útflutningsvörum þjóðarinnar, sem getur numið frá 2 til 3 millj. kr. á hvern íbúa, gerðu þá kröfu að ráðstafa stórum hluta gjaldeyristekna, sem þeir afla, að eigin geðþótta til sérþarfa byggðarlaganna og láta önnur byggðarlög, er ekki afla gjaldeyris, greiða sérstaklega fyrir að fá að nota gjaldeyrinn? Í umr. sem þessum hefur þetta sjónarmið oft heyrst. En ég endurtek að við eigum ekki að tala svona. Við erum öll á sama báti í litlu þjóðfélagi. Við eigum að styðja hvert annað, hvort sem við búum í þéttbýli eða strjálbýli, og stefna markvisst að því, að þjóðin hafi góð og sem jöfnust lífskjör hvar sem hún býr í landinu. Þá mun okkur vel farnast.



Herra forseti. Ég vil lýsa andstöðu minni við þetta frv. Mér hefur aldrei geðjast að þessu gjaldi og tel að nú,. þegar er mikil verðbólga og skattþján með eindæmum, sé ekki á bætandi og þess vegna óskynsamlegt að fara þessa leið. Engu að síður geri ég ráð fyrir að þetta frv. kunni að verða samþ. Þess vegna hreyfi ég hér máli, sem ég bið hv. n., sem málið fær til umfjöllunar, að athuga, en það er erindi Siglufjarðarkaupstaðar. Ég leyfi mér að lesa upp bréf frá rafveitustjóra Rafveitu Siglufjarðar til iðnrh. Það er svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Í bæjarstjórn Siglufjarðar var gerð eftirfarandi samþykkt hinn 11. jan. s.l.: Bæjarstjórn Siglufjarðar samþykkir að krefjast þess, að sanngjarn og réttmætur hluti verðjöfnunargjalds verði greiddur Rafveitu Siglufjarðar. Kröfur sínar byggir bæjarstjórn á því, að Rafveita Siglufjarðar hefur nýlokið við viðbótarvirkjun Neðri-Skeiðsfoss og því þungar greiðslubyrðar vegna afborgana og vaxta, gengistryggðra lána og vísitölubundins láns fyrstu árin. Verði ekki fallist á þessa kröfu bæjarstjórnar sér bæjarstjórn Siglufjarðar engar frambærilegar forsendur til að krefja Rafveitu Siglufjarðar um verðjöfnunargjald með tilliti til fjárhagsstöðu Rafveitunnar. Samþykkt var að fela rafveitustjóra og rafveitunefnd að vinna að framgangi þessarar samþykktar við stjórnvöld. Um leið og ég kem þessari samþykkt bæjarstjórnar á framfæri við yður leyfi ég mér að benda á að nú er tækifærið að breyta lögunum um verðjöfnunargjald, sem liggja óafgreidd fyrir Ed. Alþingis. Hugmynd okkar er að opna heimild fyrir Orkusjóð til að veita öðrum en RARIK og Orkubúi Vestfjarða styrk af verðjöfnunargjaldi. Til þess að svo mætti verða þarf síðari málsgr. 1. gr. laganna t.d. að orðast svo: Verðjöfnunargjaldinu skal varið til að bæta fjárhag Rafmagnsveitna ríkisins, Orkubús Vestfjarða og annarra rafveitna, sem við sambærilegan fjárhags- og orkuöflunarvanda eiga að etja, samkv. ákvörðun ráðh. orkumála hverju sinni. Sá hluti verðjöfnunargjaldsins, sem sameiginlega kemur í hlut RARIK og Orkubúsins, skiptist milli þeirra þannig að RARIK fái 80%, en Orkubúið 20%. Til rökstuðnings þessu máli bendum við á allar fyrri samþykktir bæjarstjórnar og grg. rafveitunefndar og rafveitustjóra, sem yður hafa verið sendar. Virðingarfyllst. Rafveita Siglufjarðar. Sverrir Sveinsson.“ Eins og orðalag það, sem hér er stungið upp á að verði á greininni, ber með sér, yrði varla um aðra að ræða en Siglufjarðarkaupstað, auk RARIK og Orkubús Vestfjarða, sem slíkan styrk fengju, því að það er talað um sambærilegan fjárhags- og orkuöflunarvanda, en svo háttar til á Siglufirði að Rafveita Siglufjarðar á bæði virkjanir og flutningslínur og selur m.a. rafmagn inn á kerfi Rafmagnsveitna ríkisins. Það er því fullkomið sanngirnismál, að Rafveita Siglufjarðar sitji við sama borð og Orkubú Vestfjarða. Þarna er ekki farið fram á neinar stórar fjárhæðir, þetta er og aðeins heimild til handa orkumálaráðh., og mundu væntanlega örfáar prósentur gjaldsins renna til Siglufjarðar áður en skipting færi fram á milli RARIK og Orkubús Vestfjarða. Ég held að hér sé um fullkomið sanngirnismál að ræða sem ekki verði fram hjá gengið nema óréttur eigi að ríkja, því að þarna er um alveg sérstakar aðstæður að ræða, enda lagt til að orðalagið verði eins og ég áður gat, að það sé um sambærilegan vanda að ræða við þann sem t.d. Orkubú Vestfjarða á við að etja. Ég vona að hv. n. taki þetta mál til vinsamlegrar athugunar, en mun annars flytja um það sérstaka brtt. við 2. umr. ef til þess þarf að koma, sem ég vona að ekki verði því að n. muni sýna sanngirni í þessu efni.



Herra forseti. Vegna þess erindis, sem hv. þm. Eyjólfur Konráð Jónsson var að kynna og mér hefur borist frá Rafveitu Siglufjarðar, tel ég rétt að hv. þm. hér í d. hafi í huga, að þótt það liggi fyrir að Rafveita Siglufjarðar á við nokkra erfiðleika að etja vegna fjárhagsbyrðar af lánum vegna virkjunar sem ráðist var í þar fyrir nokkru, þá tel ég ekki vera fullgild rök fyrir því að taka þessa rafveitu inn í þann hóp sem gert er ráð fyrir að njóti góðs af verðjöfnunargjaldi. Ástæðan fyrir því, að ég tel mig ekki geta mælt með þessu, er sú, að Rafveita Siglufjarðar hefur ekki talið nauðsynlegt að bregðast við þeim fjárhagsvanda, sem hún hefur tjáð að hún eigi við að glíma, með því að hækka hjá sér raforkuverð. Samkv. því verði, sem gilti 1. okt. s.l. og prentað var í yfirliti um gjaldskrár rafveitna, liggur fyrir að verð til heimilisnotkunar hjá Rafveitu Siglufjarðar er 19.80 kr. á kwst., eða 2 aurum lægra en hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Þetta á við heimilistaxtann og svipað er þetta um iðnaðartaxtann. Þó að ég hafi fulla samúð með Rafveitu Siglufjarðar og skilji þá erfiðleika sem hún á við að etja, eins og margar aðrar rafveitur í landinu, - ég hugsa að Rafmagnsveita Reykjavíkur geti fært fram ýmislegt sem er henni til íþyngingar og erfiðleika og hafi raunar gert það í sambandi við umsóknir um gjaldskrárhækkanir, - þá tel ég að þetta fyrirtæki hafi ekki þá sérstöðu sem geri eðlilegt að við óskum hennar sé orðið að þessu leyti. Hitt er svo annað mál, að ég tel mjög eðlilegt að á vanda þessa fyrirtækis sé litið með tilliti til lengri tíma m.a., og ég hef látið það koma fram við þá sem til mín hafa leitað varðandi þessa erfiðleika, að iðnrn. sé reiðubúið til að taka upp viðræður við Rafveitu Siglufjarðar um erfiðleika hennar með það í huga að athuga, hvaða leiðir eru helstar út úr þeim. Þetta taldi ég nauðsynlegt að kæmi fram vegna þessa erindis.



Herra.forseti. Það kom mér helst og fyrst í hug undir ræðu hv. þm. Jóns G. Sólness áðan, er hann andmælti þessu frv., að ekki eru öll ráð þjóðráð, og á það ekki síst við þegar orkumálin eru til umr., og verðum við þó að notast við þau í bili. Hv. þm., sem sjálfur hefur með nokkru stolti og við allgóðar undirtektir viturra manna kallað sig kommúnista í orkumálum, hefur þráfaldlega lýst yfir stuðningi við hugmyndir okkar Alþb.-manna og síðan framsóknarmanna um varanlega lausn á því máli er lýtur að sæmilegri jöfnun á raforkuverði um landið. Ég þori ekki að fullyrða, en þó mætti segja mér að hugmyndir hv. þm. í þessa átt hafi jafnvel verið mótaðar áður en Alþb. gaf út orkubókina sína og þar af leiðandi löngu áður en framsóknarmenn lögðu fram þáltill. sína í þessum efnum. Ég get tekið undir rökstuðning hv. þm. Alexanders Stefánssonar, sem lýtur að útfærslu á hugmyndinni um það sem hér hefur komið fram hjá andmælendum þessa frv. sumum hverjum, hvernig einstök byggðarlög eigi að búa að sínu og láta skrattann hirða þann síðasta - einmitt hugmynd hv. þm. um að gera endanlega upp dæmið, hvernig hin litlu sjávarpláss úti á landi mundu nú standa ef spurningin stóra um gjaldeyriseignina, um útflutningsverðmætin, kæmi til endanlegs útreiknings. Ef við tækjum fyrir sjávarpláss eins og Ólafsvík eða þá litlu Raufarhöfn og gerðum það upp, hvort þessi pláss fengju meiri verðmæti frá ríkinu en þau verðmæti sem fólkið á þessum litlum stöðum lætur landsbyggðinni í heild í té, þá kynni þetta dæmi að verða í þessu tilfelli íbúum þessara litlu sjávarplássa mjög í vil, eða - ef við viljum taka það frá sjónarhóli þeirra sem aðhyllast nú þessa hugmynd að hver skuli búa að sínu - þá mjög í óhag. Þegar hv. þm. í þessari d. hafa vitnað til þess í andmælum sínum gegn frv. þessu, að með því sé stefnt að því að svipta þau byggðarlög, sem hagsýni hafa sýnt í orkumálum á liðnum árum, þeim hag sem þau hafa af þessari skynsamlegu hagsýslu sinni, þeim hag sem íbúar þessara staða hafa af framsýni og ráðdeild á liðnum árum í orkumálum, þá vill gjarnan gleymast að taka tillit til þess, að ríkið, eins og hv. þm. Karl Steinar Guðnason vakti athygli á, er helmingseignaraðill að Landsvirkjun. Hvað sem fjármögnun Laxárvirkjunar viðvíkur, - um það atriði vil ég ekki deila við hv. þm. Braga Sigurjónsson, - þá er hitt staðreynd, að ríkið stóð fyllilega að lánsútvegun og ábyrgðum á lánum til Sogsvirkjunar og síðar til Landsvirkjunar og er helmingseignaraðili að þessum fyrirtækjum sem sjá nú hinum fjölmennustu byggðum landsins fyrir raforku á miklu lægra verði, hér um bil helmingi lægra verði, en það fólk verður að sæta sem býr á viðskiptasvæði Rafmagnsveitna ríkisins. Það er ekki íbúum RARIK-svæðisins að kenna, þeir áttu enga aðild að þeim samningi fremur en hv. þm. Karl Steinar Guðnason átti aðild prívat og persónulega að þeirri samningsgjörð sem batt okkur til sölu á raforku til álversins í Straumsvík allar götur til ársins 1997 á föstu verði sem samsvarar, að því er mér virðist, 1/14 hluta af söluverði rafmagns á RARIK-svæðinu. Þetta verð er fastbundið, þannig að því miður getum við ekki lagt verðjöfnunargjald á raforkuna til álversins í Straumsvík, fastbundið til 1997, og við gætum ekki einu sinni með lagasetningu kveðið öðruvísi á, þar sem ákvæði samkv. samningi við Alusuisse eru þannig, að við eigum að hlíta úrskurði erlends gerðardóms til þess að fá þar nokkru um þokað. Því miður er ég hræddur um að hið sama muni verða upp á teningnum um aðstöðu okkar gagnvart járnblendiverksmiðjunni í Hvalfirði. Ég man ekki betur en í samningi við norsku verksmiðjurnar Elkem sé það bundið óhagganlega, og þá ekki síst með tilliti til viðbótarsamningsins, á hvaða verði við hljótum að selja þessu fyrirtæki orku og að við eigum þess ekki kost að leggja verðjöfnunargjald ofan á það verð. Hafa nú þeir hv. þm., sem greiddu atkv. af mestri einurð með þeirri samningsgerð, rétt eina ástæðuna til að fagna. Það er vafalaust rétt, sem Bragi Sigurjónsson sagði, að viðskiptamenn Laxárvirkjunar hafa staðið straum af afborgana- og vaxtagreiðslum af öllum lánum Laxárvirkjunar, en ekki alveg með sama hætti. Ýmsir af viðskiptavinum Laxárvirkjunar hafa gert þetta öðrum fremur, þar sem rafmagnið er selt á hærra verði utan Akureyrar en í Akureyrarbæ, eða raunverulega í heimabyggð aðaleignaraðila. Þetta út af fyrir sig breytir ekki því, að ríkið á sinn hlut í Laxárvirkjun, einhvers staðar á milli 30 og 40%. Ég er alveg viss um að ef upp yrði nú gerður með hinu nýja skyni á verðbreytingu á peningum, sem nú virðist vera að þróast með mönnum í sambandi við ítarlegar umr. um verðbólgumálin, ef hugað yrði að þeim hag sem viðskiptamenn Landsvirkjunar og Laxárvirkjunar hafa haft af því fé, sem ríkið lagði í þessi fyrirtæki á sínum tíma, að þeim hag sem viðskiptamenn þessara fyrirtækja á markaðssvæðum þeirra hafa haft af þessu „kapítali“ ríkisins um áratugi, þá mundi koma í ljós að íbúar RARIK-svæðisins, sem vissulega áttu sinn hlut í þessu „kapítali“, kynnu að eiga talsverða peninga þarna inni. Ég ítreka það sjónarmið mitt, sem raunar hefur komið fram hjá hæstv. ráðh. sjálfum, að hér neytum við ekki hinna bestu ráða. Við getum ekki kallað þessa lausn þjóðráð, þó að við eigum nú ekki annarra ráða völ. Við eigum þess ekki kost að leysa vanda Rafmagnsveitnanna á þann hátt á þessu ári sem við teljum æskilegan til frambúðar, enda hef ég ekki heyrt hv. þm., sem gagnrýnt hafa frv., þó að þeir viti fullvel hvernig á því stendur núna, því að þeir hnútar voru riðnir fyrir löngu sem við þurfum nú á að herða, - ég hef ekki heyrt þessa hv. þm. benda á önnur ráð raunverulega við þeim bráða vanda sem hér er við að glíma. Ég tel að þær hugmyndir, sem hv. þm. Karl Steinar Guðnason setti fram í ræðu sinni áðan um orkuskatt, um aðrar aðferðir til þess að ná fram jöfnuði af því tagi sem við nú viljum, séu íhugunarverðar. Ég hygg að hann hafi lagt talsverða vinnu og notið góðra ráða í sambandi við gagnasöfnun í ræðu þeirri sem hann flutti áðan, þótt honum yfirsæist þetta, og ég ítreka það, - ég tók ekki alveg eftir því, hvort hv. þm. var viðstaddur áðan, er ég drap á bindinguna á raforkuverðinu til álversins, - að þetta lága verð, þetta hlægilega lága verð er bundið með lögum geirnegldum með ákvæði um erlendan gerðardóm fram til ársins 1997. Mér er það kunnugt að hv. þm. átti enga aðild persónulega að gerð þess samnings, en flokkur hans stóð að gerð þess samnings alveg heill og óskiptur, sem skiptir út af fyrir sig ekki máli þegar við erum að ræða þetta mál núna. Þar verður því miður engu um þokað. Ég er hræddur um að á sama hátt og honum hefur skotist í þessu atriði, þó hugsun hans væri fróm, og gjarnan hefði ég viljað stuðla að slíku, hafi honum skotist þegar hann ímyndar sér að hægt sé nú að knýja fram svokallaða Gljúfurversvirkjun við Laxá. Um þetta atriði höfum við deilt talsvert hér á þingi á liðnum árum og orðið, ef svo má segja, þegjandi samkomulag á milli okkar hv. þm. Braga Sigurjónssonar um að gera það ekki lengur vegna þess að á meðan menn renna hýru auga til Laxárdals í þessu skyni, að drekkja honum til þess að ná raforku á þessu svæði, þá fæst engin lausn á raforkumálum Norðurlands, heldur illindi ein saman, og fyrr mun Karl Steinar Guðnason hnekkja hinum járnbenta samningi um raforkuverð til Alusuisse en slíkt hafist fyrir norðan, enda hefur verið gengið frá sátt í því máli endanlega á milli ríkisvalds, Laxárvirkjunar og eignaraðila og landseta á þessu svæði fyrir norðan og þaðan munum við ekki fá meiri orku. Hugmyndir hv, þm. Karls Steinars Guðnasonar um aðrar leiðir og e.t.v. virkari til frambúðar til þess að ná inn framkvæmdafé og fé til þess að lækka raforkuverð eru sannarlega íhugunarverðar, en endanlega lausn á þeim vandamálum, sem lúta að raforku kringum þetta strjálbýla land, fáum við ekki fyrr en höfum komið fram þeim hugmyndum sem lúta að sameiginlegu fyrirtæki til raforkuöflunar og raforkudreifingar í kringum landið. Herra forseti. Ég tel ekki ástæðu af minni hálfu til þess að ræða þetta mál frekar, en lýsi yfir stuðningi við frv.



Herra forseti. Aðeins örstutt aths. Þegar mál þetta var hér til 2. umr. á dögunum, þá tók ég til máls og lýsti nokkrum efasemdum mínum í sambandi við framkvæmd þessara laga. Síðan hef ég orðið mér úti um lögin sjálf, um ríkisábyrgð á launum við gjaldþrot. Í 2. gr. þessara laga stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Ábyrgðin tekur til þeirra vinnulauna, sem forgangsréttur fylgir skv. lögum nr. 3 12. apríl 1978, um skipti á dánarbúum og félagsbúum o.fl.“ Mér finnst þetta ákvæði laganna vera svo alhæft, að þarna sé fyllilega ástæða til þess að fara að með gát. Að fara svo að auka þetta frekar án þess að gera á því nauðsynlegar úrbætur er að mínum dómi mjög vafasamt. Ég tel ekki rétt að það sé lögð sú kvöð á ríkissjóð að hann eigi að borga undir öllum kringumstæðum launakröfur sem lagalega geta haft forgangsrétt í þrotabúi, hvernig svo sem til þeirra er stofnað. Það getur vel verið að fyrirtæki fari á hausinn fyrir óstjórn og vitleysu ráðamanna þeirra, þeir geta verið búnir að gera einhverja bindandi launasamninga sem er lögum samkv. heimilt. En að binda ríkissjóði slíka bagga er mér áhyggjuefni. Þó að ég sé mjög hlynntur hinum frjálsa kapítalisma og starfsemi í anda hans hef ég engan áhuga á því að skapa kapítalistunum mjög greiðan aðgang að ríkissjóði. Ég vil láta menn bera ábyrgð á gerðum sínum. Ég vil beina því til aðila, sem hafa sérstakan áhuga á þessum lagaákvæðum, að ég tel t.d. ekki óeðlilegt að þarna væru þó sett einhver takmörk á, t.a.m. að þeir, sem eiga að njóta þeirra réttinda sem lögin kveða á um, væru t.d. innan ASÍ eða eitthvað slíkt.



Ég átti von á því að það væri hægt að ljúka þessari umr. og afgreiða málið í d. Ég kannast við þær aths., sem hv. 2. þm. Norðurl. e. kom inn á, en átti von á því, að ef hann teldi ástæðu til kæmi fram brtt. við frv. Það hefur ekki orðið. Ég vil spyrja hv. þm., hvort hann óski eftir því að n. athugi þetta áður en deildin afgreiði málið. Ef engin ósk kemur fram um það, og fleiri hafa ekki kvatt sér hljóðs, þá er umr. lokið og verður gengið til atkv.