Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Kjörbréfanefnd hafa borist tvö erindi, annars vegar kjörbréf 2. varamanns Framsfl. í Norðurl. v., Sverris Sveinssonar, sem tæki sæti í forföllum 1. þm. Norðurl. v., Páls Péturssonar, og hins vegar kjörbréf 3. varamanns Alþb. á Vesturl., Ríkharðs Brynjólfssonar, sem tæki sæti 4. þm. Vesturl., Skúla Alexanderssonar, í hans forföllum. Kjörbréfanefnd hefur athugað bæði þessi kjörbréf og leggur til að þau verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. utanrmn. hefur rætt um tillögu þessa og mælir nefndin einróma með að hún verði samþykkt með breytingum sem tillaga er gerð um á sérstöku þskj. Kristín Einarsdóttir sem situr fundi nefndarinnar er sammála nál. Brtt. eru svohljóðandi, með leyfi forseta: "1. Tillögugreinin orðist svo: Alþingi ályktar að mótmæla stækkun endurvinnslustöðvar fyrir úrgang frá kjarnorkuverum í Dounreay í Skotlandi og felur ríkisstjórninni að vinna áfram gegn þessum áformum. 2. Fyrirsögn tillögunnar verði: Till. til þál. um mótmæli gegn stækkun endurvinnslustöðvar í Dounreay fyrir úrgang frá kjarnorkuverum." Eins og brtt. ber með sér taldi nefndin eðlilegt að Alþingi ályktaði að mótmæla sjálft stækkun endurvinnslustöðvarinnar, en fela hins vegar ríkisstjórninni að halda áfram mótmælum sem oft hafa verið sett fram af hálfu hæstv. ríkisstjórnar, en fyrrv. ríkisstjórn mótmælti einnig þessum áformum, m.a. á siglingamálaráðstefnu í tengslum við Parísarsamninginn um varnir gegn mengun sjávar í febrúar 1987, þar sem mótmæli voru borin fram af hálfu fyrrv. samgrh. Að sjálfsögðu hefur hæstv. utanrrh. haldið uppi mótmælum gegn þessum áformum og svo mun vera um aðra stjórnmálamenn og embættismenn sem á erlendri grund hafa getað komið þessum mótmælum við og auðvitað fagnar nefndin því að ríkisstjórnin haldi áfram þessum mótmælum, enda er það nú svo eins og allir vita að kannski eru meginmal nefndarinnar einmitt þau að fjalla um höfin hérna í kringum okkur og þá fyrst og fremst verndun þeirra, ræktun og hagnýtingu. Af því tilefni er rétt að rifja það aðeins upp, sem hefur raunar komið fram í fjölmiðlum, að dagana 25. og 26. jan. sl., eða fyrir hálfum mánuði, var haldinn hér í Reykjavík fundur Íslendinga, Norðmanna og Dana vegna Grænlendinga um hafsbotnsréttindi á norðurslóðum. Utanrrn. Íslands bauð til fundarins en málið hefur rækilega verið rætt í utanrmn. Alþingis og nú síðast í morgun. Á þessum fundi skiptust menn á skoðunum og upplýsingum og voru sammála um að halda áfram nánu samstarfi til að tryggja réttindi þjóðanna utan 200 mílna efnahagslögsögunnar, en öll ríkin hafa þar hagsmuna að gæta sem nánar verða kannaðir á næstunni. En síðan verður væntanlega boðað til nýs fundar. Þau réttindi sem ríkin geta tryggt sér utan 200 mílna efnahagslögsögunnar eru svokölluð hafsbotnsréttindi, þ.e. eignar- og yfirráðaréttur yfir hafsbotninum sjálfum og öllum lífverum sem á honum eru, þ.e. krabbadýrum, skeldýrum o.s.frv. Lengra ná þessi réttindi ekki enn þá. En það er skýrt tekið fram í 76. gr. Hafréttarsáttmálans að ríki geti með ýmsum hætti helgað sér réttinn að hafsbotnssvæðum þar sem landgrunn nær lengra út en 200 mílur og er hér stuðst við þá reglu að fara megi út að svokölluðum brekkufæti sem er brattasti hallinn áður en kemur niður í hafdýpin og síðan 60 mílur þar út fyrir. Á grundvelli þessara reglna geta ríkin helgað sér svo til allt svæðið frá 200 mílum Færeyja og Íslands og svo aftur Noregs, 200 mílum Jan Mayen og 200 mílum Grænlands. Það er að vísu svo að ekki er ljóst með þrjá bletti á þessu svæði hvort ríkin geti helgað sér þá, en hugsanlegt er að beita þar annarri reglu í 76. gr. sem fjallar um þykkt setlaga, en enn er ekki kunnugt um hve þykk setlög kunna að vera á þessum svæðum. Allir sérfræðingarnir á þessum fundi og aðrir þeir sem leitað hefur verið til eru sammála um það að meginefni til að þetta svæði, sem er um 100 km breitt þar sem það er mjóst og upp í 300 km, sé svo til allt saman eign þessara ríkja. Á fundinum var af Íslendinga hálfu varpað fram þeirri hugmynd að ríkin gerðu sameiginlegt tilkall til alls hafsbotnssvæðisins, sem skv. þessari nefndu grein, 76. gr. Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna, fellur til einhvers þeirra, en síðan yrði samið um hlutdeild hvers ríkis fyrir sig og samningar Íslendinga og Norðmanna frá árinu 1980, annars vegar um fiskveiðar, sameiginlegan eignarrétt að fiski og auðlindum hafsins á þessu svæði, og frá 1981 um Jan Mayen svæðið, þ.e. botninn, þar sem Íslendingar eiga viðurkenndan samningsrétt að verulegum hluta svæðisins. Þess er þá að geta að við létum í ljós þá skoðun að réttmætt væri að þar sem neðansjávarhryggur, sem nefnist Mons-hryggur, liggur frá Jan Mayen og til Noregs, þá væri hægt að taka það svæði eftir sérreglum um hryggi þar sem hafsbotnsréttur getur náð til 350 mílna, þar eigi Íslendingar hlutdeild í og þess vegna væri það ekki einungis það svæði sem við getum beint tekið okkur norður af Færeyjum, heldur einnig hlutdeild í því svæði sem Mons-hryggurinn tryggir sem ætti að koma til athugunar þegar skipting færi fram eftir einhverjum hundraðstölum. En ljóst er þó að Noregur hefur þarna mestra hagsmuna að gæta. Í lok þessa fundar hittust fulltrúar Dana og Íslendinga til að ræða um Hatton-Rockall málið og hver gætu verið næstu skref í því sambandi. Norðmönnunum var greint frá þeim sjónarmiðum Íslendinga að eðlilegast væri að hafa náið samstarf þjóðanna allt frá Noregsströndum og Skotlandi vestur til Kanada um verndum, ræktun og nýtingu hafsvæðanna og ekki væri öllu lengur stætt á öðru en að hraða framvindu mála. Enn fremur var rætt um árangur sameiginlegs rannsóknaleiðangurs Íslendinga, Dana og Færeyinga á Rockall-hásléttu sl. haust, en nú er unnið að úrvinnslu tölvugagna og er þess vænst að mikilvægra upplýsinga hafi verið aflað. Eins og fram hefur komið leggur nefndin einróma til að þáltill. sem hér er á dagskrá verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil lýsa ánægju með þá samstöðu sem tekist hefur um þá till. til þál. sem hér er komin til síðari umr. frá utanrmn. Sem fyrsti flm. þessa máls vil ég þakka sérstaklega fyrir afstöðu nefndarinnar, sem ég á raunar sæti í, og þær breytingar sem aðeins eru til bóta sem gerðar hafa verið á till. í meðförum nefndarinnar. Ég vil þakka hv. formanni nefndarinnar, Eyjólfi Konráð Jónssyni, sem hér hefur nælt fyrir nál., fyrir hans hlut að þessu máli eins og öðrum nefndarmönnum og hygg að ég mæli þar fyrir munn okkar flm. þessa máls, en það voru ásamt mér hv. þm. Kristín Einarsdóttir, Árni Gunnarsson, Júlíus Sólnes, Páll Pétursson og Guðrún Helgadóttir. Flutningur þessarar till. er liður í því að tryggja verndun íslenskra hafsvæða gegn skaðlegri mengun. Hér er verið að taka á þeim þætti sem athygli manna og þjóða hefur beinst að öðru fremur nú upp á síðkastið, en það er hættan af völdum geislavirkrar mengunar í sjó og í lofti. En áformin um stórfellda stækkunar endurvinnslustöðvarinnar í Dounreay geta leitt til ófyrirséðra afleiðinga fyrir íslenskt umhverfi eins og fram kemur í fskj. með till., m.a. í áliti Geislavarna ríkisins, Hafrannsóknastofnunar og Siglingamálastofnunar, en þessar stofnanir ásamt Magnúsi Magnússyni prófessor skiluðu til stjórnvalda sérstakri grg. um kjarnorkuverið og endurvinnslustöðina í Dounreay í desember 1986. Ég vil leyfa mér hér að rifja upp örfá atriði sem koma fram í niðurstöðum þessara aðila, en þar segir, með leyfi forseta: "Vegna ríkjandi hafstrauma munu geislavirk efni sem losuð verða í sjó frá stöðinni berast á hafsvæðið umhverfis Ísland, m.a. fiskislóðina milli Jan Mayen og Íslands." Og síðar í niðurstöðum: "Mat á geislunaráhrifum eðlilegrar og áfallalausrar vinnslu á lífríki hafsins hér við land bendir til þess að áhrifin verði óveruleg. Engu að síður verður að telja þessi áhrif óæskileg og Íslendingum í hag að tekið yrði fyrir þessa losun í hafið. Bygging endurvinnslustöðvar í Dounreay mun auka mengunarhættu fyrir Norður-Atlantshaf, ekki hvað síst að völdum slysa sem orðið geta bæði við flutning á geislavirkum efnum með skipum á erfiðum siglingaleiðum og vegna óhappa sem ekki er hægt að útiloka að gætu orðið í endurvinnslustöðinni. Staðsetning stöðvarinnar í Dounreay orkar mjög tvímælis. Mengun og mengunarhætta frá væntanlegri stöð í Dounreay snertir frekar hagsmuni ríkja sem hafa ekki beinan hag af vinnslunni en hagsmuni þeirra ríkja sem að byggingu stöðvarinnar munu standa." Þetta voru kaflar úr niðurstöðum þeirra þriggja stofnana sem skiluðu áliti til stjórnvalda í desember 1986. Ég rakti við fyrri umræður þessa máls það sem fram hefur komið um þessi efni, bæði mótmæli og áhyggjur frá íslenskum stjórnmálamönnum og íslenskum stjórnvöldum, frá vestnorræna þingmannaráðinu og fleiri aðilum svo og umræður á vettvangi Norðurlandaráðs um þessi efni. Einnig það sem kom fram á fundi vegna Parísarsamningsins gegn losun geislavirkra efna og mengandi efna frá landstöðvum þar sem Íslendingar áttu hlut að samþykkt og voru raunar frumkvæðisaðilar um samþykkt sem gerð var á fundi sl. sumar. Þar fékkst hins vegar ekki stuðningur við tillögu frá Írum um mótmæli vegna annarrar kjarnorkuendurvinnslustöðvar í Sellafield, áður Windscale, en sú stöð hefur valdið verulegri og hættulegri mengun í Írska hafinu og hefur reyndar orðið enn rómaðri, illræmdari, eftir að ég mælti fyrir þessari tillögu þar sem upplýst var í lok síðasta árs um stórfellt kjarnorkuslys sem þar hefði orðið fyrir 30 árum síðan. Ég nefni það hér vegna þess að þær uppljóstranir, sem gerðar voru á grundvelli breskra laga um opnun upplýsinga og opinberra gagna, leiða það í ljós hvaða leynd hvílir víða yfir kjarnorkuiðnaðinum. Og það er umhugsunarefni að í 30 ár skuli í nágrannaríki okkar Bretlandi, þar sem þessi kjarnorkuendurvinnsla í Dounreay fer fram og ætlunin er að auka það mjög verulega samkvæmt áætlunum, skuli einmitt hafa verið hylmað yfir þetta mikla kjarnorkuslys, líklega annað mesta í sögunni, sem þar varð 1957. Ég vil líka leyfa mér, herra forseti, að benda á mjög fróðlegt viðtal, sem birtist nú alveg nýverið í Morgunblaðinu 5. febr. sl., við Jóhannes Vigfússon eðlisfræðing, en hann starfar á skrifstofu kjarnorkueftirlitsstofnunar svissneska ríkisins "Hauptabteilung fur die Sicherheit der Kernanlagen" eins og hún heitir á þýsku. Í viðtalinu dregur þessi starfsmaður og eðlisfræðingur fram hvernig reynt er að fylgjast með hágeislavirkum úrgangi frá kjarnorkuverum, en lýsir jafnframt áhyggjum sínum yfir framtíðinni hvað þetta snertir. Ég tel að þetta viðtal við Jóhannes Vigfússon sýni ásamt fjölmörgu öðru sem hefur verið að koma fram að undanförnu í hvaða stöðu kjarnorkuiðnaðurinn er um þessar mundir, hvernig mönnum er að verða það smám saman æ ljósara hvaða stórfelldur vandi tengist hinni svokölluðu friðsamlegu nýtingu kjarnorkunnar svo ekki sé minnst á hættuna af kjarnorkuvopnunum sem öllum er væntanlega ljós. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að grípa hér niður í viðtalið við Jóhannes Vigfússon þar sem hann segir: "Ég tel endurvinnslu brennsluefnanna vafasama. Endurnýtingin er enn á tilraunastigi og virðist ekki borga sig. Frakkar eiga kjarnaofn sem getur brennt plútóníum en það er mjög dýrt að reka hann. Svisslendingar eru nýtnir og halda endurvinnslunni kannski þess vegna áfram. Nýr geislavirkur úrgangur myndast við endurvinnsluna og það þarf líka að losna við hann." "Eitt af viðfangsefnum mínum hér", segir Jóhannes í viðtalinu, "er að rannsaka dreifingu efna með vatnsburði í graníti. Nagra [en það er fyrirtæki í Sviss] hefur lagt til að úrganginum verði endanlega komið fyrir í stálhólkum í stórri granítblokk og þétt verði að þeim með leir svo að vatn komist ekki að þeim. Það þarf að hugsa fyrir þróun jarðar þúsundir ára fram í tímann til að geta komið í veg fyrir að geislavirkt efni komist út í lífríkið. Vatn seytlar í gegnum smáar sem stórar sprungur í granítinu og vinnur á öllu með tímanum. Það mun vinna á leirnum, stálinu og loks á granítinu. Þá mun úrgangurinn blandast saman við önnur jarðefni, fara út í jarðveginn og berast upp á yfirborðið með jarðvatni. Eitt mitt aðalstarf er að reikna út hversu mikil geislavirkni verður þá á ferðinni og hvernig hún mun dreifast í jarðlögunum. Það verður eftir óralangan tíma og í rauninni vitum við ekki hvernig lífið á jörðinni verður þegar þar að kemur." Að síðustu leyfi ég mér að vitna hér í ummæli hans þar sem hann segir: "Afstaða mín til kjarnorku hefur ávallt verið blandin. Ég óttast kjarnorkuslys ekki svo mjög, þrátt fyrir Tsjernóbil. Það er vitað hvaða hætta stafar af kjarnorkuverum og það er leysanlegur vandi að verjast henni, eins og t.d. er gert með því að byggja hjúpa yfir verin svo geislavirk efni berist ekki út í umhverfið þótt slys eigi sér stað. En ég hef alltaf álitið að það væri ekki fundin nein endanleg lausn á úrgangsvandanum. Og ég er enn á þeirri skoðun. Það á eftir að sannfæra mig um að staður finnist þar sem hægt er að geyma hágeislavirkan úrgang í eina til tvær milljónir ára án þess að hann komist út í umhverfið." Þetta er viðtal við vísindamann sem er að fylgjast með hættunni af geislavirkum úrgangi á vegum svissneska ríkisins. Ég tel það fróðlegt fyrir okkur að íhuga orð hans. Einnig þegar við erum að ræða hér um mengunarhættuna frá Dounreay. Og þó að þarna sé um að ræða hágeislavirkan úrgang en fyrst og fremst lággeislavirkan sem berast mun frá Dounreay og losa á í hafið, þá er þetta stórfellt áhyggjuefni fyrir okkur Íslendinga. Þess vegna er fyllsta ástæða til þess fyrir Alþingi að álykta um þetta mál og ýta á eftir því að stjórnvöld haldi áfram mótmælum sínum á alþjóðavettvangi gegn þessum fyrirætlunum. Ég vil sérstaklega minna á að það eru fleiri en Bretar sem þarna eiga hlut að máli. Það eru fimm ríki í Efnahagsbandalagi Evrópu sem standa að áætlunum um stækkun endurvinnslustöðvarinnar í Dounreay. Auk Breta: Frakkland, Vestur-Þýskaland, Ítalía og Belgía. Það er því nauðsynlegt að taka á þessum málum gagnvart ríkisstjórnum þessara landa svo og gagnvart réttum aðilum innan Efnahagsbandalagsins. Það hefur komið fram hér á Alþingi að einstakir þm. hafa vaxandi áhyggjur af geislavirkni. Þetta hefur birst okkur í fsp. og þáltill. bæði á þessu þingi og á fyrri þingum. Og það er afar þýðingarmikið að menn sameinist hér á Alþingi um þessi mál gegn aðsteðjandi vá í umhverfi okkar og það varðandi öll íslensk hafsvæði og nágrenni landsins, og taki upp samvinnu við þær þjóðir sem hlut eiga að máli og eiga sömu hagsmuna að gæta og við til þess að verjast þessum vágesti. Ég fagna aftur þeirri samstöðu sem tekist hefur í utanrmn. um þessa till. og treysti því að hún sé einnig hér til staðar á Alþingi, efa það raunar alls ekki. Ég minni á það að náttúruverndarþing, hið sjötta í röðinni, ályktaði sérstaklega um þetta mál og með þeim viðbrögðum sem hér liggja fyrir er einnig verið að taka undir með þeim aðilum sem ætlað er að fylgjast sérstaklega með verndun íslensks umhverfis þar sem er Náttúruverndarráð, svo og þeim stofnunum eins og Geislavörnum ríkisins og mörgum fleiri sem hafa vakið athygli á þeirri hættu sem okkur er búin af geislavirkum úrgangi sem hér um ræðir.



Herra forseti. Ég nota tækifærið til að taka þátt í þessari umræðu. Þannig er mál með vexti að fyrir skömmu átti ég tal við orkuráðherra Bretlands, Cecil Parkinson, og lýsti þá áhyggjum íslenskra stjórnvalda vegna stækkunar endurvinnslustöðvarinnar í Dounreay og reyndar einnig vegna uppbyggingar kjarnorkuraforkuvera í Bretlandi. Núna um þetta leyti er verið að opna nýja stöð nálægt Edinborg og lítið lát virðist vera á því að Bretar muni framleiða raforku í kjarnorkuverum þótt segja megi að Frakkar séu kannski enn þá harðari í horn að taka, ef svo má að orði komast, því að andstaða í Frakklandi virðist vera mun minni en í Bretlandi gegn kjarnorkuverunum. Það er kannski athyglisvert vegna þess fréttaflutnings sem kemur hingað til Íslands að átta sig á því að norður í Skotlandi virðist vera mun minni andstaða gegn kjarnorkuverunum en í Englandi og gagnrýnin virðist vera meiri eftir því sem sunnar dregur í landinu. Í viðtölum mínum við forráðamenn skosku raforkufyrirtækjanna bæði norður-skoska og suðurskoska fyrirtækisins kom í ljós að þau munu beita athygli sinni í auknum mæli á næstunni að því að framleiða raforku úr gasi, einkum súru gasi, sem er erfitt að nota til húshitunar, og kemur úr Norðursjónum. Má þess vegna búast við því að tilraunastarf þeirra muni beinast frekar að slíku á næstunni til þess að sinna þeirri orkuþörf sem fyrir er á Bretlandseyjum. Í dag kaupir stærsta fyrirtækið sem framleiðir orku í Bretlandi, CEGB, verulega orku frá Frakklandi, allt að 2000 mw. Í viðræðum mínum við Cecil Parkinson lét ég koma fram að Íslendingar hefðu haft forgöngu um, það var Matthías Bjarnason ráðherra, að flytja tillögu á fundinum í Cardiff sem haldinn var á grundvelli alþjóðasamþykktarinnar um siglingamál sem gerð var í París á sínum tíma. Einnig lét ég koma fram að enn fremur hefðu Íslendingar, þ.e. Ragnhildur Helgadóttir ráðherra, átt aðild að samþykkt Norðurlandaráðherra sem um þetta mál fjölluðu á sínum tíma. Ég vil, herra forseti, láta það koma hér fram og ég fagna því að menn hafi náð saman um þessa tillögu, en vildi jafnframt fá tækifæri til þess að skýra frá að ég fyrir hönd íslenskra stjórnvalda lét koma fram áhyggjur okkar vegna stækkunarinnar í Dounreay og reyndar þeirrar stefnu sem birtist með raforkuframleiðslu Breta í kjarnorkuverum.



Herra forseti. Ég fagna framgangi þessa máls hér á þingi og fagna því að þessi till. er komin í þessu formi fyrir Sþ. Ég vil jafnframt leyfa mér vegna þeirrar umræðu sem hér fer fram um mengunarhættuna frá Dounreay að þakka hæstv. iðnrh. fyrir það sem hann hefur sagt hér, en jafnframt vekja athygli á því gífurlega andvaraleysi sem hér á landi hefur viðgengist gagnvart mengun Norður-Atlantshafsins. Á fundi vestnorræna þingmannaráðsins sem haldinn var fyrir nokkrum mánuðum flutti ég tillögu um að komið yrði á fót stofnun sem skipulegði og samræmdi mengunarrannsóknir og varnir gegn mengun Norður-Atlantshafsins og ætlaðist til þess að ríkisstjórnir allra Norðurlanda kæmu þar við sögu. Þessi tillaga var samþykkt lítið breytt, en eins og farið hefur um tillögur frá vestnorræna þingmannaráðinu, þá hafa þær ekki borist til ríkisstjórna viðkomandi landa eða mér virðist þær vera saltaðar í þeim löndum þar sem þessir fundir hafa farið fram og þeim er á engan hátt fylgt eftir. Í þessari till. var einnig gert ráð fyrir því að þegar í stað yrði boðað til alþjóðlegrar ráðstefnu vísindamanna um ástand Norður-Atlantshafs, mengunarástand Norður-Atlantshafs. Þessa tillögu rökstuddi ég m.a. á þeim forsendum að Íslendingar, Færeyingar og Grænlendingar ættu allt sitt undir því að Norður-Atlantshafið mengaðist ekki m.a. af völdum olíu, skipaumferðar og kjarnorku. Ég hef haft af því vaxandi áhyggjur eftir því sem ég hef fengið meiri upplýsingar, m.a. um ferðir kjarnorkuknúinna skipa um Norður-Atlantshafið, að þar gæti orðið slys sem væri af þeirri stærðargráðu að efnahagsafkomu íslenskrar þjóðar, færeyskrar þjóðar og grænlenskrar þjóðar yrði ógnað í mjög verulegum mæli. Ég hef oft spurt eftir því þegar ég hef verið á fundum með herfróðum mönnum hversu mikil hætta væri á árekstrum, t.d. kafbáta og annarra herskipa sem m.a. sigla um Norður-Atlantshafið og hve mikil hætta gæti verið á því að þessi skip misstu út geislavirkt kælivatn. Ef slíkt gerðist í nágrenni við gotstöðvar eða hrygningarstöðvar, t.d. þorskstofns sem við byggjum að verulegu leyti afkomu okkar á, þá yrði ekki að sökum að spyrja, því að þá er sá stofn ónýtur til næstu 100 ára eða svo. Mér finnst andvaraleysi okkar Íslendinga gagnvart þessum málaflokki vera alveg ótrúlegt. Herfróðir menn hafa tjáð mér að það sé lítil hætta á þessum slysum. Hins vegar átti ég kost á því fyrir mjög stuttu að ræða við fyrrverandi skipherra á breskum kjarnorkukafbáti. Ég spurði hann þessarar spurningar og spurði hann hvort það væri rétt að lítil hætta væri á því að geislavirkt kælivatn færi út, t.d. við árekstur tveggja skipa eða árekstur skips á rif, neðansjávarfjallgarð eða eitthvað slíkt og sagði honum jafnframt að ég hefði ævinlega fengið þau svör að slíkt gæti ekki gerst. Þessi skipherra var nú aldeilis á öðru máli. Hann sagði það fullum fetum að það gæti gerst að kjarnorkuknúið skip missti út geislavirkt kælivatn við árekstur. Og hans orð tek ég auðvitað trúanleg. Það er annað sem ég hef áhyggjur af og þess vegna flutti ég þessa tillögu. Ég hef þær upplýsingar frá Hafrannsóknastofnun að þar, eða á milli stofnana innan Norðurlandanna, sé ekki fyrir hendi nein samvinna. Upplýsingaskipti eiga sér stað, en það er engin formleg samvinna á milli þeirra stofnana sem um mengunarmál Norður-Atlantshafsins fjalla, ekki á neinu sviði. Þær senda á milli sín upplýsingar um mengunarástandið. Og ég vil skjóta því inn í að auðvitað þyrftu allar þjóðir sem eiga land að Norður-Atlantshafi að koma inn í þessa samvinnu. Annað væri ekki vitrænt. Það eru til alþjóðlegir samningar um varnir gegn mengun sjávar sem eru kenndir við Osló og París en samkvæmt upplýsingum Hafrannsóknastofnunar þá vinnur hver þjóð út af fyrir sig að þessum rannsóknum sem hafa undirritað samninginn. Þannig að samstarfið og samvinnuna skortir algjörlega. Ég hygg, herra forseti, að þessi málaflokkur hafi raunverulega farið í glatkistuna hjá okkur hér á hinu háa Alþingi á undanförnum árum. Við höfum sáralítið eða ekkert fjallað um þetta og ef maður fer að hugsa um það þá er það argasti dónaskapur af stórveldunum í austri og vestri að haga sinni herskipaumferð um íslensk hafsvæði þannig að við höfum enga vitneskju um í raun og veru hvað þar fer fram. Það væri t.d. fróðlegt að heyra um það frá hæstv. utanrrh. hvort hann hefði einhverjar tölulegar upplýsingar um það hve mikil þessi umferð er t.d. á dag, viku eða á mánuði, bæði umferð kafbáta sem unnt er að greina og sú umferð annarra herskipa sem knúin eru með kjarnorku. Ég vildi, herra forseti, vekja athygli á þessu vegna þess að ég hygg að hér sé á ferðinni mál sem snertir alla afkomu íslensku þjóðarinnar upp til hópa. Það yrði ekkert bundið um sárin ef eitthvert slys yrði á borð við það sem ég hef hér nefnt.



Herra forseti. Fyrst ég er staðinn upp vil ég byrja með því að fagna þessari till. og samstöðu um hana. Ég tek undir allt sem hefur verið sagt um mikilvægi þessa máls. En hv. síðasti ræðumaður spurði mig að því hvort ég hefði upplýsingar um ferðir kjarnorkuknúinna kafbáta og skipa á Norður-Atlantshafinu. Það hef ég ekki og eftir því sem ég best veit hefur gengið ákaflega erfiðlega að fá slíkar upplýsingar frá stórveldunum. Ég tek undir það sem hv. þm. sagði um þá hættu sem þessu fylgir. Hins vegar hefur mér verið tjáð þegar ég hef spurt um þessi mál að hún væri lítil sem engin. Hefur verið gert ákaflega lítið úr þessari hættu og ég veit að sömu sögu hafa aðrir að segja. En ég hef tilhneigingu til að trúa betur þeim skipherra sem hv. þm. ræddi við.



Herra forseti. Vegna orða hv. 3. þm. Norðurl. e. vil ég minna þingheim á að fyrir Alþingi liggur frv. um aðgerðir til að draga úr, eftir því sem kostur er, hættunni á því að óhöpp verði vegna umferðar kjarnorkuknúinna farartækja eða vegna flutninga kjarnorkukleyfra efna um íslenska lögsögu. Þetta er 65. mál, frv. sem liggur fyrir Nd. og fór til allshn. deildarinnar 10. nóv. ef ég man rétt. Ég vildi að það kæmi fram að þinginu er í sjálfu sér ekkert að vanbúnaði hvað þetta varðar. Málið liggur þegar fyrir og ef áhugi er á því þá tel ég nauðsynlegt að menn láti ekki við það eitt sitja að mótmæla, svo sjálfsagt sem það er, þessari uppbyggingu í Skotlandi heldur líti sér nær og reyni að gera það sem í okkar valdi stendur til að draga úr þeirri vá sem vissulega stafar af þessum sökum. Sú hætta verður mönnum æ betur ljós með hverju árinu sem líður. Ég held að það sé þess vegna fyllilega tímabært og meira en svo að ég geti tekið undir það með hv. 3.þm. Norðurl. e. að við förum að sinna þessum málum betur en gert hefur verið. Ég lít á samþykkt þeirrar tillögu sem hér er flutt af hv. utanrmn. sem gleðilega vísbendingu um það að við séum að vakna til meiri meðvitundar um það hversu alvarlegir hlutir eru hér á ferðinni og þess vegna vonast ég til að menn skoði af sama velvilja það frv. sem ég hef nú minnt hér á, 65. mál þingsins.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir till. til þál. um rannsókn á ábyrgð á umframkostnaði við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli. Þetta er 200. mál Sþ. á þskj. 231. Till. er á þá leið að Alþingi kjósi rannsóknarnefnd skipaða níu alþm. til þess að gera sérstaka athugun á þessu tiltekna efni, ábyrgð á þeim umframkostnaði við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli sem kunnur er orðinn, sbr. skýrslu Ríkisendurskoðunar sem send var hv. alþm. og rædd hér í Sþ. skömmu fyrir jól. Um þá skýrslu og málið í heild er í raun óþarfi að fjölyrða. Sú umræða hefur þegar farið fram og staðið lengi dags hér á hinu háa Alþingi. Niðurstöður málsins hvað varðar umframkostnað og stjórnun og framkvæmd verksins liggja að mínu mati ljósar fyrir. Þær birtast í vandaðri skýrslu frá Ríkisendurskoðun og hafa ekki verið hraktar. Síðast í morgun áttu formenn þingflokka og forsetar þingsins fund með ríkisendurskoðanda að ósk ræðumanns og þar var ríkisendurskoðandi að því spurður hvort hann teldi nokkuð það hafa komið fram sem breytti í einhverju þeim niðurstöðum sem stofnunin, Ríkisendurskoðun, kemst að í skýrslu sinni. Svarið við því var einfalt. Það var nei. Ríkisendurskoðun telur niðurstöður skýrslunnar að öllu leyti gildar og standa þrátt fyrir þá umfjöllun og ýmis ummæli sem fallið hafa um málið síðan skýrslan kom út. Þá má í sem allra stystu máli draga þær niðurstöður saman á þann hátt að ljóst er að ýmsum atriðum í yfirstjórn við verkstjórn og hönnun þessa mannvirkis var ábótavant. Í öðru lagi er ljóst að farið var stórlega fram úr heimildum og kostnaður við mannvirkið varð mun meiri en fjárveitingaheimildir stóðu til. Í þriðja lagi var fjárveitingavaldinu ekki gerð grein fyrir umframeyðslu fyrr en eftir á. Ég hygg að það nægi í raun og veru að vísa í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Þar eru dregnar saman helstu niðurstöður á bls. 3–10. Það er síðan ítarlega um þær fjallað bæði í skýrslunni og á fskj. Eins og ég sagði í upphafi hefur ekkert af því sem þar kemur fram verið hrakið og ég lít svo á og geng út frá því að það standi sem sannast er og best er vitað. Hér er, herra forseti, á ferðinni alvarlegt mál og mjög stórt mál. Það skeður sem betur fer ekki oft að eyðsla fjármuna umfram heimildir sé af þeirri stærðargráðu sem hér ræðir um. Þó að upplýsingar liggi fyrir og málið sem slíkt þannig upplýst, þá er engan veginn þar með sagt að því sé eða eigi að vera lokið. Þvert á móti er nú það eftir sem e.t.v. er vandasamast en þó engu að síður nauðsynlegt: að fylgja málinu eftir. Þar hlýtur að koma til kasta Alþingis og að okkar mati, þm. Alþb., er þar eðlilegasta leiðin að kjósa sérstaka nefnd þm. til þess að annast rannsókn á því hverjir beri hér ábyrgð og hvernig skuli með málið fara í framhaldi af því. Því flytjum við svohljóðandi till. á þskj. 231, með leyfi forseta: "Alþingi samþykkir að kjósa rannsóknarnefnd skipaða níu alþingismönnum til þess að gera sérstaka athugun á því hverjir skuli sæta sérstaklega ábyrgð á umframkostnaði við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, sbr. skýrslu Ríkisendurskoðunar sem send hefur verið alþingismönnum. Rannsóknarnefndin skal í starfi sínu leitast við að svara eftirfarandi spurningum: 1. Hver var ábyrgð þáv. utanrrh. á því að kostnaður við bygginguna og ákvarðanir um einstaka framkvæmdaþætti fóru langt fram úr áætlun og þeim heimildum sem Alþingi hafði samþykkt? 2. Hver var ábyrgð þáv. fjmrh. á því að fjárveitingar til byggingarinnar og kostnaður fóru langt fram úr áætlunum og heimildum þeim sem Alþingi samþykkti? 3. Hver var ábyrgð a. formanna byggingarnefndar, b. byggingarstjóra, c. einstakra byggingarnefndarmanna, d. hönnuða og e. framkvæmdafyrirtækja á því að ráðist var í framkvæmdir, stækkanir, viðbætur, breytingar og önnur verkefni sem höfðu í för með sér útgjöld sem ekki voru í þeirri verkáætlun sem upphaflega var samþykkt. Nefndin skal enn fremur meta hvort þeir sem ábyrgð báru geti gegnt opinberum trúnaðarstörfum eða með hvaða hætti þeir skuli sæta ábyrgð. Rannsóknarnefndin skal afla sér upplýsinga, bæði munnlegra og skriflegra, hjá þeim sem hlut eiga að máli. Nefndinni skal veitt fé til þess að tryggja henni sérfræðilega aðstoð og nauðsynlega starfsaðstöðu. Rannsóknarnefndin skal gefa Alþingi skýrslu um niðurstöður sínar og störf fyrir lok marsmánaðar 1988." Síðan segir í grg. og hún er ekki löng, með leyfi forseta: "Þingflokkur Alþb. telur upplýsingar, sem komið hafa fram um stórfellda eyðslu umfram áætlanir og heimildir við byggingu flugstöðvar á Keflavíkurflugvelli, alvarlegustu atburði í opinberri fésýslu um langa hríð. Þær niðurstöður, sem komist er að í skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 2. des. 1987, sýna að ýmsum þáttum í yfirstjórn og við verkstjórn og hönnun hefur verið stórlega ábótavant og að upplýsingum um alvarlega umframeyðslu og fjárvöntun var ekki komið á framfæri rétta boðleið við fjárveitingavaldið árum saman. Óhjákvæmilegt er að það verði rannsakað vandlega hverjir bera hér sérstaklega ábyrgð, ekki síst þar sem jafngífurlega mikil og dýr framkvæmd á í hlut og verkið var alveg á ábyrgð æðstu stjórnvalda og að hluta unnið af ýmsum mjög háttsettum embættismönnum. Með hliðsjón af eðli málsins og mikilvægi þess og aðstæðum öllum telja flutningsmenn eðlilegast að Alþingi sjálft stýri slíkri rannsókn með því að kjósa til þess sérstaka nefnd þingmanna. Benda má á í þessu sambandi að samkvæmt nýlegum lögum heyrir Ríkisendurskoðun nú undir Alþingi og skal stofnunin vera þinginu sérstaklega innan handar í ýmsum efnum sem tengjast fésýslu. Það er því rökrétt og eðlileg málsmeðferð að nefnd þingmanna, sem nýtur aðstoðar Ríkisendurskoðunar og leitar sér annarrar sérfræðilegrar aðstoðar eftir þörfum, annist þetta óumflýjanlega verkefni. Flm. telja frekari rökstuðning fyrir tillögunni óþarfan, en vísa í skýrslu Ríkisendurskoðunar um ítarlegri upplýsingar." Síðan eru samandregnar niðurstöður þeirrar skýrslu birtar sem fskj. með till. þessari. Herra forseti. Ég tel að við svo búið megi ekki standa að í ljósi þeirra alvarlegu upplýsinga sem fram hafa komið verði ekkert frekar að gert í málinu. Því miður hefur það viljað brenna við hjá okkur Íslendingum að þegar slík mál eru upplýst, sem e.t.v. er of sjaldan, þ.e. sú hætta að mörg alvarleg mál nái aldrei því stigi er vissulega fyrir hendi, en þegar þó það gerist þá er óviðunandi að menn láti þar við sitja. Það væri í raun og veru mesta hneykslið í þessu máli, stærra hneyksli en sjálf byggingin og framkvæmd hennar er, ef hér yrði látið við sitja. Það má auðvitað ekki gerast að almenningur horfi upp á það aftur og aftur að opinberu fé sé eytt, svo ekki sé nú sagt sóað, með þeim hætti sem þarna hefur átt sér stað, það sé upplýst en síðan sé ekkert meira að gert. Það getur naumast haft holl uppeldisáhrif almennt og góð áhrif á siðgæðisvitund í einu þjóðfélagi ef vandamálum af þessu tagi, tilefnum sem þessum, er ekki fylgt eftir. Ég tel í raun og veru einmitt vegna þess að hér eiga í hlut mjög háttsettir aðilar enn þá meiri nauðsyn en ella á því að þessu máli verði fylgt eftir allt til enda, engir lausir endar látnir þar eftir og því ekki sópað undir teppið eða það látið gleymast á því stigi sem nú er. Auðvitað er hér um pólitískt mál að ræða og það kann að hafa sín áhrif á það hvernig gengur að fá málinu fylgt eftir. En málið er fyrst og fremst pólitískt vegna þeirra aðila sem kusu að gera það svo, sem tóku það upp á sína arma sem sitt sérstakt verkefni og þeir verða að sjálfsögðu að sæta því, þegar þetta mannvirki og sagan á bak við það er ekki jafnglæst og þeir e.t.v. töldu um hríð, að málið fái eðlilega umfjöllun eftir sem áður. Ég held að það þurfi í sjálfu sér ekki miklu fleiri orð hér um. Hér er lögð til ein aðferð af nokkrum sem til greina kæmu við það að fylgja málinu eftir. Það er alveg ljóst að Ríkisendurskoðun - og væntanlega einnig fjmrh. sem bað um þá skýrslu sem hún vann - telja sig hafa lokið sínum hluta málsins. Hæstv. fjmrh. er reyndar ekki hér í dag en það væri ástæða til að spyrja hann um það hvað hann hyggist nú fyrir, hæstv. ráðherrann, hafandi fengið þessa skýrslu. En eftir sem áður þá hlýtur það þegar til kastanna kemur að vera Alþingis að ráða úr um meðferð málsins. Ég vil fyrir mitt leyti taka það fram að ef samstaða gæti orðið um einhverja aðra málsmeðferð en hér er flutt tillaga um, þá er ég til umræðu um það að skoða slíkt. Það eina sem ekki má gerast og verður ekki við unað er að hér verði látið staðar numið. Ég vil einnig vekja á því athygli að hér er á ferðinni visst prófmál þar sem Ríkisendurskoðun er nú í raun og veru í fyrsta sinn eftir að sú stofnun færðist undir Alþingi að framkvæma viðamikla úttekt á meðferð opinbers fjár, á fésýslu af þessu tagi og það kann því að hafa nokkurt fordæmisgildi hvernig með þetta mál verður farið. Ég held að það sé alveg ljóst að höfundar laga um Ríkisendurskoðun ætluðu henni í raun meira hlutverk en það eitt að búa til skýrslur, þó góðar séu, um mál ef þeim verður svo ekki fylgt eftir jafnvel þó fyllsta ástæða sé til eins og auðvitað er í þessu tilefni. Ég hygg að nefnd þm. sem kosin væri hér á hinu háa Alþingi gæti síðan haft forustu um og notið aðstoðar Ríkisendurskoðunar við að upplýsa málið til hlítar og taka ákvarðanir um þá þætti sem eðli málsins samkvæmt stofnun af tagi Ríkisendurskoðunar getur ekki gert, þ.e. hverjir bera hér ábyrgð og hvernig skal með þau mál farið. Það er megintilgangur þessarar till. að leggja þar til ákveðna málsmeðferð. Ég vil svo leggja það til, herra forseti, eðli málsins vegna að að loknum þessum hluta umræðunnar verði till. vísað til hv. utanrmn. Það má auðvitað um það deila hvar till. ætti best heima, en vegna þess að þetta sérstaka mannvirki hefur ákveðna stöðu í íslensku stjórnsýslunni sem ekki þarf að eyða hér orðum á, þá heyrir mannvirkið og rekstur þess undir utanrrn. Og þó að ræðumaður sé þeirri skipan andvígur þá er það samt sú skipan sem á er í dag og ég tel því eðlilegast að till. gangi til hv. utanrmn.



Hæstv. forseti. Ég hef leyft mér að óska eftir þessari umræðu vegna þeirra reglugerða sem hæstv. landbrh. setti um ráðstöfun á sérstöku fóðurgjaldi vegna afurða alifugla og svína, sem sett var 21. jan. sl. og jafnframt því gerræði sem átti sér stað þegar samþykkt var að sex manna nefnd tæki að sér að verðleggja þessar afurðir ásamt eggjum. Með þessari reglugerð er í raun búið að koma á kvótakerfi í þessum greinum. Á þennan hátt er að mestu búið að skjóta loku fyrir markaðsáhrif á verðlag þessara afurða og hagkvæmnisþróun í umræddum greinum. Núverandi framleiðendur hafa nú skipt á milli sín framleiðslunni og jafnframt komið í veg fyrir að nýir aðilar geti komist inn í þessar búgreinar. Með þessu er réttur neytenda fótum troðinn á svívirðilegan hátt. Jafnframt því er búið að byggja upp kerfi sem kemur í veg fyrir eðlilega endurnýjun í greinunum og eðlilegan sveigjanleika. Hér er um að ræða mál sem snertir grundvallarréttindi íslenskra neytenda og er það með öllu óþolandi og raunar furðulegt að til skuli vera samtök undir lok 20. aldar sem telja sér sæma að stofna til styrjaldar við neytendur með umræddum hætti. Ég efast ekki um að lagaheimildir eru fyrir hendi fyrir þeirri reglugerð sem um er rætt. Í búvörulögunum er kveðið á um að séu samtök framleiðenda sammála um að óska eftir kvótakerfi á þessari framleiðslu skuli það gert. Nú er ljóst að framleiðendur hafa náð saman í einu félagi. Ég fullyrði hins vegar að margir þeirra sem hvað harðast hafa beitt sér gegn verðstýringu eða kvótakerfi hafa verið kúgaðir til samstöðu með hvers konar mismunun og misbeitingu opinberra sjóða. Þessir framleiðendur hafa einfaldlega staðið frammi fyrir því að vera settir á hausinn eða vera góðir, þægir og meðfærilegir. Í síðustu kjarasamningum voru þessi einokunarmál mikið rædd. Þá stóð til að gefa út þessa reglugerð þrátt fyrir andstöðu þeirra eggjabænda sem enn höfðu ekki látið segjast. Hvers vegna var þetta rætt í kjarasamningum? Það var vegna þess að umrædd verðstýring og verndun framleiðenda gegn hagsmunum neytenda mun leiða til óeðlilegs verðs, hærra verðlags en réttlætanlegt er. Nú þegar sex manna nefnd verðleggur þessar afurðir er afar líklegt að tekið verði tillit til hvers konar kostnaðarliða sem tíndir eru til, hagkvæmni í stjórnun og rekstri verði fjarri allri viðmiðun. Neytandinn, launþegar eru varnarlausir í þessum efnum. Þess vegna var það liður í gerð síðustu kjarasamninga að ríkisstjórnin gaf fyrirheit um að ekki verði tekin upp af opinberri hálfu framleiðslu- og verðstýring á innlendri matvöru umfram það sem nú er. Á fundi Alþýðusambandsins eftir samningana með reiðum eggjabónda og jafnreiðum kjúklingabónda kom fram: Eggjabóndinn upplýsti að gjaldeyriskostnaður fóðurs til framleiðenda á hvert eggjakíló væri hærri en gjaldeyriskostnaður við kaup á eggjum í útlöndum. Annar gjaldeyriskostnaður, svo og vinnulaun, koma þá auðvitað til viðbótar. Kjúklingabóndinn upplýsti að kjúklingafjallið sem þá var væri tilkomið vegna viðleitni framleiðenda til að búa sig undir kvótann sem allir bjuggust við. Sem sagt: Áformin um kvóta leiddu til framleiðslu umfram sölumöguleika. Ég spyr: Er eðlilegt að bakarar og kökugerðarmenn séu skyldaðir til að kaupa egg á langtum hærra verði en erlendir keppinautar sem njóta tollfrjáls aðgangs á íslenskum markaði? Eru áform um að bæta þennan kostnað með niðurgreiðslum? Ég spyr staðgengil forsrh., en Þorsteinn Pálsson gegndi þýðingarmiklu hlutverki í síðustu kjarasamningum: Var þessi reglugerðarsetning borin undir ríkisstjórnarfund og hver var afgreiðsla málsins? Ég skora á landbrh. að afturkalla umrædda reglugerð sem er ótvíræð aðför að neytendum í landinu. Kjarasamningar eru á viðkvæmu stigi. Telur landbrh. að brot á fyrirheiti um að taka ekki upp verðstýringu sé framlag til sátta í þeim erfiðu kjarasamningum sem nú standa fyrir dyrum?



Herra forseti. Það er furðulegt nokkuð að heyra hér hv. alþm. fara að gagnrýna að draga þurfi úr landbúnaðarframleiðslu hér á landi í samræmi við markaðsaðstæður eftir alla þá umræðu sem búin er að vera um þörf á því og rísa nú upp og mótmæla slíku. Því miður hefur þörf fyrir þennan samdrátt verið mikil þar sem markaðir hafa hrunið erlendis og útflutningur er því ákaflega óhagstæður. Nú vilja framleiðendur eggja og kjúklinga koma í veg fyrir það að þeir séu að framleiða vöru sem enginn markaður er fyrir og verða því að sitja uppi með bótalaust. Því hafa þeir óskað eftir að nýta sér rétt búvörulaganna, sem veitir þeim heimild til að stjórna sjálfir endurgreiðslu á sérstöku fóðurgjaldi. En það er ekki aðeins réttur framleiðenda í þessum lögum sem þarna skiptir máli heldur eru það líka lagaákvæðin sem segja í 30. gr. búvörulaganna að þessa endurgreiðslu skuli miða við framleiðslumagn eftir þörf hins innlenda markaðar. En það er þó enn þá ríkari ástæða til þess að þarna sé hugsað um magnið sem innlendir neytendur þurfa þegar kemur að því að fara að greiða úr ríkissjóði nokkurn hluta af söluskatti eins og ákveðið var með síðustu breytingu á búvörulögum. Ég get ómögulega skilið að það sé hagur neytenda að greiða úr ríkissjóði fjármagn til þess að framleiða vöru sem þeir ekki nota. Það er ofvaxið mínum skilningi. Ég held að það sé að sjálfsögðu hagsmunamál neytenda að fjármagnið sem þannig er ráðstafað úr ríkissjóði nýtist sem best til þess að greiða niður þá framleiðslu sem þeir þurfa á að halda. En í sambandi við verðlagninguna og verðlag á eggjum og kjúklingum, þá er rétt að benda á að það verð sem nú gildir hefur verið óbreytt síðustu vikur og það sama verð sem var í gildi áður en þessi reglugerð var gefin út og það er verð sem hin frjálsa samkeppni skóp. Þegar verið er að gagnrýna núna þetta verðlag þá er að sjálfsögðu verið að gagnrýna verð hinnar frjálsu samkeppni. En nú telja kaupmenn að þeir geti selt innflutta framleiðslu á eggjum á svipuðu verði og smásöluálagningin er á innlendu framleiðslunni. Það er því óhjákvæmilegt að spyrja hvernig á því standi að þeir þurfi að fá svo miklu meira fyrir að selja innlenda framleiðslu en innflutta. Og af hverju hafa Neytendasamtökin ekki farið fram á það að lækka smásöluálagninguna eins og þau hafa farið fram á að lækka verðið til framleiðenda? Það er að sjálfsögðu margt fleira í þessu, en tíminn leyfir ekki að ég ræði meira um það að þessu sinni. En ég mun þá svara hér fsp. síðar.



Herra forseti. Þetta mál sem hér hefur verið tekið til umræðu er að mínum dómi allt hið hörmulegasta. Ég tel að það sé mikil afturför frá sjónarmiði hins almenna neytanda að framleiðendur í þessum greinum sem hér eru til umræðu skuli í raun óska eftir framleiðslustjórnun og kvótakerfi í framleiðslu kjúklinga og eggja. Ég tel raunar að það þjóni ekki hagsmunum þessara framleiðenda sjálfra þegar fram í sækir, enda er frjáls verðmyndun beggja hagur, framleiðenda og neytenda, þegar til lengri tíma er litið. Það veldur miklum vonbrigðum að framleiðendur í þessum búgreinum, sem til þessa hafa fallið undir almenn verðlagsákvæði, skuli hafa séð sig til þess knúna, m.a. vegna mikillar skattheimtu, að leita sams konar verndar og hinar hefðbundnu landbúnaðargreinar njóta í krafti búvörulaganna á grundvelli sérstöðu sinnar. Ég verð jafnframt að segja að ég tel algjörlega óeðlilega að því staðið að nota tækifærið við skattkerfisbreytingarnar um áramótin, þegar ákveðið var að lækka kjarnfóðurskattinn í því skyni að draga úr áhrifum söluskatts á verð þessara afurða, nota þá tækifærið og hneppa þessa framleiðslu í það kerfi sem ríkir í hefðbundnum landbúnaði. Er það ekki einmitt tilgangur slíkrar ráðstöfunar að halda uppi verðinu á þessum vörum þvert á það sem ætlunin var með því að lækka kjarnfóðurskattinn? Síðan má auðvitað spyrja hvaða vit sé í því að innheimta sérstakt kjarnfóðurgjald, en endurgreiða það til tiltekinna framleiðenda að 75/80 hlutum. Hefur það nokkurn tilgang annan en þann að halda nýjum aðilum frá framleiðslu á þessu sviði? Herra forseti. Það efast enginn um að búvörulögin veiti framleiðendum lagalega heimild til að óska eftir framleiðslustjórnun með þeim hætti sem nú er orðið. Hitt hljóta menn að vona að þær aðstæður skapist sem fyrst að framleiðendur geti náð samkomulagi um að hverfa frá þessu fyrirkomulagi. Það er ekki í þeirra þágu að eiga í stríði við neytendur og samtök þeirra, enda er það hagur allra góðra framleiðenda að gera viðskiptavinum sínum til geðs. En menn hljóta að skoða það í nokkurri alvöru hér á Alþingi hvort tilgangurinn með þeirri lagagrein sem hér er stuðst við í þessu máli hafi verið að fá fram þá stöðu sem nú er upp komin.



Herra forseti. Í fjarveru forsrh. bar hv. málshefjandi fram ákveðna spurningu þess efnis hvort reglugerð sú er hæstv. landbrh. hefur gefið út hafi verið borin undir ríkisstjórnina. Af því tilefni vil ég aðeins segja það að hún var kynnt ríkisstjórninni. Innan ríkisstjórnarinnar eru skiptar skoðanir, deildar meiningar, um þetta mál eins og komið hefur fram í umræðum um málið. Það er ekki venja í ríkisstjórn að bera undir atkvæði málefni á borð við þetta, enda leikur enginn vafi á því að hæstv. landbrh. fer með þetta mál samkvæmt íslenskum lögum. Ég vil enn fremur að það komi hér fram að forsrh. hefur ekki úrskurðarvald um það í þessu máli eins og ætla mátti af ummælum hæstv. viðskrh. Samkvæmt lögum um Stjórnarráð Íslands hefur hæstv. forsrh. úrskurðarvald um það undir hvert ráðuneyti málefni heyri, en ekki, eins og deilur voru hér um, um það hvort málið heyrði undir hæstv. viðskrh. eða hæstv. landbrh. því annar hæstv. ráðherra fer með verðlagsmál en hinn með landbúnaðarmál. Um þetta eru ekki deildar meiningar. Ríkislögmaður hefur skilað inn minnisblaði til hæstv. forsrh. og tekið þar skýrt fram að hæstv. landbrh. fari alfarið með þennan málaflokk. Efnislega ætla ég ekki, herra forseti, að ræða mikið um þetta mál. Ég vil þó aðeins geta þess að það er mín von að í framtíðinni verði hægt að leita markaðslægari leiða til þess að leysa úr þeim vanda sem landbúnaðurinn á við að etja. Ég hef skilning á því að lögin sem nú eru í gildi og sá samningur sem gerður var við bændur er eðlilegur miðað við núverandi aðstæður. En það getur ekki verið keppikefli að halda í hann til allrar framtíðar. Ég vísa að öðru leyti til orða hv. 17. þm. Reykv. og tek undir hans sjónarmið.



Herra forseti. Auðvitað er það svo að stjórnunarkerfi og framleiðslustýringu fylgir óhjákvæmilega nokkur kostnaðarauki sem kemur niður á neytandanum. Við erum enn að reyna að ná jafnvægi í framleiðslunni eftir undangengið þenslutímabil og það er því e.t.v. mögulegt að nauðsyn sé á einhvers konar tímabundinni lágmarksstýringu ef við ætlum á annað borð að framleiða þessar vörur hér innan lands. Nú er mikið rætt um hagstætt verð á innfluttum eggjum og kjúklingum. Áður en það skref verður hugsanlega stigið að opna allar flóðgáttir þykir mér vert að benda á tvennt sem við skulum hafa í huga. Í fyrsta lagi það að bændur hafa fjárfest í fuglabúum hér á landi og þykir mér einsýnt að ef innflutningur verður leyfður leggjast búin af með öllu. Spyrja má hvað það kosti okkur og eigendur búanna ef þau verða gjaldþrota og eignirnar verðlausar, en ríkisbankarnir hafa veitt lán til uppbyggingar þeirra. Í öðru lagi vil ég benda á þátt sem ég tel enn mikilvægari, en svo háttar til hér á Íslandi, einu vestrænna ríkja, að ekkert heilbrigðiseftirlit er með innfluttum matvælum. Hæstv. heilbrrh. hefur reyndar boðað breytingu þar á en hún verður ekki komin í framkvæmd fyrr en í fyrsta lagi að ári. Við vitum t.d. ekki frá hvaða löndum eða af hvaða svæðum grænmeti og ávextir berast og þó þau komi að stærstum hluta til frá sölumiðstöðvum í Hollandi eða Ameríku, þá vitum við ekki um upprunalandið. Í mörgum löndum er nú skylda að merkja allar vörur með upprunalandi. Á sl. ári dróst sala kjúklinga saman hér á landi einmitt vegna salmonellusýkingar, en þó salmonella sé því miður orðin landlæg hér á landi er hún mun útbreiddari og algengari í öllum nærliggjandi löndum. Sú staðreynd ætti að nægja okkur sem rök fyrir því að leyfa alls ekki innflutning þessa viðkvæma varnings og það án mjög öruggs heilbrigðiseftirlits. Ég vil líka aðeins benda á að eflaust finnst mörgum við smám saman vera að festa okkur í kvótakerfi á öllum sviðum. En staðreyndin er sú að víða annars staðar eru í gildi mun strangari reglur um kvóta en hér á landi. Í Kanada fá eggja- og kjúklingabændur úthlutað kvóta til tveggja mánaða í senn og verða að standa hann algjörlega til þess að eiga von um úthlutun aftur. Þetta fyrirkomulag tryggir jafna framleiðslu allan ársins hring, en í Kanada er verð á matvælum jafnframt mjög lágt. Herra forseti. Ég vil aðeins benda á að fyrst sú leið var valin að koma ákveðinni stýringu í gegnum kjarnfóðurskattinn hlýtur verðlagning af opinberri nefnd að vera eðlilegt framhald, verðlagning sem tekur tillit til allra framleiðsluþátta. Ef við viljum framleiðsluna hér á landi verðum við neytendur líka að greiða laun framleiðenda, en eins og okkur er sjálfsagt öllum ljóst hefur verð eggja lengi verið of lágt. Ég tel að ég hafi í þessu örstutta innleggi mínu komið að einhverjum þeim rökum sem nægja til þess að við höldum þessari framleiðslu innan lands.



Herra forseti. Þessi umræða snýst í raun um það hvort við Íslendingar eigum að framleiða þessa vöru sjálfir eða ekki og þar með okkar búvörur eða að taka að flytja inn þessar afurðir með öllum þeim sjúkdómum og öðru slíku sem þeim fylgir og þar með að leggja þessa atvinnugrein í rúst. Svo einfalt er þetta mál hvernig svo sem menn kunna að velta því upp. Ég vil aðeins upplýsa það að verð á eggjum til neytenda er núna um 180 kr. í Finnlandi og 140 kr. í Danmörku, þar sem kílóið af korni er komið niður í 3–4 kr. Þumalputtareglan hefur verið sú í gegnum tíðina að heildsöluverð á eggjum sé tíu til ellefufalt fóðurverð. Í Bandaríkjunum kostar fóðrið um 34 kr. kg og verð til framleiðenda er þar á bilinu 30–40 kr. og þetta hlutfall mun vera nær alls staðar þar sem er borið niður. Þá er rétt að upplýsa bæði hv. þm. og almenning um það atriði að meðferð á eggjum er þannig háttað að framleiðendur eða bændurnir sjálfir skila eggjunum frá sér í neytendaumbúðum. Þeir verðmerkja vöruna og þeir skila henni í verslunarinnréttingar sem þeir sjálfir eiga. Það verður engin rýrnun þar sem eggjabakkarnir eru ekki opnaðir á sölustað. Verslunin verður þannig fyrir engri rýrnun og því ófært að hún geti með nokkrum sanni lagt á vöruna nema að hámarki 10%. Við söluskattsbreytinguna var ætlun nokkurra kaupmanna að hækka álagninguna um 20% sem þýddi að þeir ætluðu sér með hana upp í 40% og setja útsöluverðið þar með á 238–240 kr. eða reikna sig úr 144 kr. upp í 240 kr., nota sem sagt ringulreiðina við verðbreytingarnar til óraunhæfra hækkana á sama hátt og t.d. bakarar gerðu en náðist ekki fram. Framleiðendur komu í veg fyrir þetta með því að fara eftir því verði sem ríkisstjórnin auglýsti opinberlega. Núgildandi verð er einfaldlega fundið á þann máta að heildsöluverðið, sem er 144 kr., margfaldað með 22% álagningu að viðbættum 25% söluskatti gerir 220 kr. Allt hærra verð þýðir hærri álagningarprósentu kaupmanna sem fellur í hlut annarra en mín að verja.



Hæstv. forseti. Við höfum orðið áheyrendur að því að einn af æðstu trúnaðarmönnum ríkisstjórnarinnar, forseti efri deildar Alþingis, hefur kvatt sér hljóðs hér og talað um aðgerðir sex manna nefndar sem gerræði, kerfi í stjórnun sem farið er eftir, furðuverk 20. aldarinnar. Hann talar um einokunarmál. Hann talar um að farið sé gegn hagsmunum neytenda og launþega. Hann talar um - og ég legg áherslu á það - að hér sé brotið gegn samþykkt ríkisstjórnarinnar um verðstýringu og kjarasamninga. Hann talar um aðför að neytendum á sama tíma sem annar hv. stjórnarþm., 17. þm. Reykv., talar um hið hörmulegasta mál og að hér sé farið að ósk framleiðenda gegn þeirra eigin hagsmunum. Á sama tíma stendur upp einn hæstv. ráðherranna og segir að reglugerðin hafi verið borin undir ríkisstjórnina en það séu ráðherrar sem fari með valdið þrátt fyrir fyrri samþykktir ríkisstjórnarinnar. Þetta er furðulegt og ég vildi bara spyrja hv. fyrirspyrjanda, sem einn af trúnaðarmönnum og ráðamönnum í stjórnarflokki: Hversu alvarlegur er bresturinn í stjórnarsamstarfinu? Ætlar Alþfl., ætlar Sjálfstfl., samkvæmt ummælum þessara manna sem tekið hafa til máls, að kyngja enn einu stefnumáli sínu fyrir framsókn? Ég veit ekki betur en framsóknarmenn hafi komið í gegn hverju einasta máli sem þeir hafa lagt áherslu á í þessu stjórnarsamstarfi á kostnað stefnumála hinna flokkanna. Hversu langt ætla þessir flokkar að ganga? Hversu alvarlegur er þessi brestur í stjórnarsamstarfinu? Þetta er farið að vekja athygli, og meira en athygli, það er farið að vekja furðu fólks í landinu hversu illa gengur að stjórna landinu í þessu samstarfi sem nú er við lýði.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að lýsa þeirri skoðun minni að ég er algjörlega andvígur framleiðslustýringu á kjúklingakjöti og eggjum. Ég held að Íslendingar verði að fara að gæta sín á því að festast ekki í þessum kvótakerfum og stýringum. Ég held að það sé verið að hneppa þjóðfélagið í viðjar með þessu, alveg tvímælalaust. Það er vel skiljanlegt að menn þurfi að grípa til slíkra aðgerða í hefðbundnum landbúnaði þar sem vandinn er mikill og markaðurinn dregst saman. Í öðrum greinum megum við ekki fara inn á þessa braut. Ég vil bara nefna dæmi: Hvað með húsgagnaframleiðendur þegar þeir áttu í sínum vanda? Af hverju fengu þeir ekki bara kvóta á ákveðna framleiðslu? Hvað með verkfræðistofurnar? Af hverju fá þær ekki bara kvóta á sitt? Það er þá kannski lítil spurning um að halda í verkefni, það er lítil spurning um gæðin eða verðið ef menn koma slíkum kvótum á. Hvað með innflutningsfyrirtækin? Eiga þau líka að fá kvóta? Hvað með fjármagnsleigurnar sem menn eru mikið að tala um núna? Ætti að skipta verkefnunum upp á milli þeirra í kvótum? Ég held að við séum á villigötum með þessa framleiðslustýringu þarna. Það er mikill munur á því hvort gripið er inn í stór vandamál eins og í hefðbundnum landbúnaði eða stýringu auðlindar eins og í sjávarútvegi og þá helst tímabundið eða hvort menn grípa til slíkra aðgerða sem þarna er gert. Og þá kemur spurningin: Hvar ætla menn að enda? Það er auðvelt að horfa til fleiri atvinnuvega og slíkur samanburður hlýtur að sýna okkur að kerfi sem þetta gengur ekki upp.



Herra forseti. Stefna ríkisstjórnarinnar í þessu máli er alveg skýr eins og í fleiri málum og samstaðan er mikil, bæði milli stjórnarflokkanna og innan þeirra. Hér hafa komið upp talsmenn stjórnarliðsins hver á fætur öðrum og gefið okkur smáinnsýn inn í þennan heim, stefnu ríkisstjórnarinnar í landbúnaðarmálunum. Ég verð að segja alveg eins og er að málflutningur þeirra ágætu þm. úr stjórnarliðinu sem hér töluðu og lögðust gegn þessum ráðstöfunum er ekki mjög háreistur vegna þess að þeir menn hafa allar aðstæður til þess að koma skoðun sinni á framfæri með öðrum hætti en þeim að koma hér upp í ræðustólinn og pípa eitthvað. Séu menn ósáttir við þessa ráðstöfun, af hverju lögðust menn þá ekki gegn henni í ríkisstjórn eða í þingflokkum stjórnarliðsins? Og af hverju flytja menn þá ekki brtt. við búvörulögin þar sem þessi heimild til framleiðslustýringar með þessum hætti er afnumin? Þar væru hægust heimatökin. Ég hvet þá hv. þm. stjórnarliðsins sem vilja fylgja sannfæringu sinni eftir að gera það og með þeim hætti að mark sé á takandi. Það má segja margt um þessa framkvæmd. Stjórnun af þessu tagi er að sjálfsögðu ekki fagnaðarefni og hún er vandmeðfarin. Ég tel að það orki tvímælis hvort unnt sé að nota sömu rök til framleiðslustýringar af þessu tagi í eggja- og kjúklingaframleiðslu og notuð eru þegar rætt er um hefðbundnar búgreinar þó að þetta sé nú á grundvelli búvörulaganna í raun tengt undir sama hatt. Ég tel að sjálfsögðu að svona framkvæmd komi ekki til greina nema henni fylgdi mjög strangt verðlagseftirlit og opinber verðákvörðun og væntanlega verður það. Það má hins vegar segja um það ástand sem fyrir var að það var ekki sérlega gáfulegt heldur og mælir ekki með sér, þar sem menn höfðu ýmist gífurlegt offramboð á þessum vörum og svo tímabundinn skort inn á milli. Þarf ekki að fara langt aftur til að finna dæmi um það að skortur var t.d. á eggjum á tilteknum árstímum. Auk þess má auðvitað benda á þá sóun, offjárfestingu og vitleysu sem viðgekkst í þessu kerfi einnig. Blessun markaðsstýringarinnar er því ekki einhlít. Og þetta snilldaryrði sem hæstv. iðnrh. innleiddi hér um að leita "markaðslægari" leiða - ég held að ég hafi tekið rétt eftir, hæstv. iðnrh. - þetta er alveg nýtt snilldaryrði. Svolítið markaðslægari leiðir svo að þeir sjálfstæðismenn geti orðið ánægðari. Ég vil bara að lokum, herra forseti, taka það fram að ég er algerlega andvígur þeim hugmyndum sem hreyft hefur verið undanfarið um innflutning á þessum vörum. Ég tel að það komi ekki til greina og að við hljótum að geta fundið þessari framleiðslu einhvern farsælan farveg hér innan lands. Það hlýtur að vera til eitthvert millistig á milli þess að hafa þetta allt saman stjórnlaust og hins að binda þetta endanlega í kvóta. Að því eigum við að leita, einhverjum farvegi sem tryggir eðlilegt framboð á þessari vöru á skikkanlegu verði þannig að ekki þurfi að koma til innflutnings.



Herra forseti. Þessi umræða hefur verið dálítið undarleg. Ég held að það sé samt ljóst að eitt eru menn þó sammála um: Samkvæmt lögum gat hæstv. landbrh. í raun og veru ekkert annað gert en að gefa út reglugerð. Það liggur á borðinu. Þegar verið var að fjalla um frv. að þessum lögum var þetta sett inn auðvitað að yfirlögðu ráði vegna þess að reynslan hefur sýnt okkur að þetta frjálsræði með framleiðslu í þessum búgreinum gengur aldrei upp. Annaðhvort stórvantar vöruna eða þá að það er allt of mikil framleiðsla. Það er því ekki verið að hugsa um neytendurna þegar t.d. fást ekki nema eldgömul egg í búðunum. Þá er ekki verið að hugsa um neytendurna. Ég var alveg sérstaklega undrandi á ræðu vinar míns, hv. þm. Guðmundar G. Þórarinssonar, því að ég ætlaðist til meira af honum en ýmsum öðrum sem hafa talað í þessu máli. En hv. þm. Danfríður Skarphéðinsdóttir skilur þetta mál til hlítar. Hafa menn ekki athugað það eða skilja menn það ekki, skilja hv. þm. það ekki hvernig komið er í Evrópu í sambandi við mengun á matvöru? Það var upplýst í útvarpinu í Bretlandi af fyrrv. orkumálaráðherra Bretlands að það hefðu orðið tugir kjarnorkuslysa á undanförnum 30 árum. Og svo vilja menn gera ráðstafanir til þess að fara að flytja inn matvæli frá þessum löndum, vitandi að það er ekkert heilbrigðiseftirlit að þessu leyti í landinu. Þannig standa menn að málum.



Hæstv. forseti. Nú höfum við orðið vitni að kjúklingaommelettu ríkisstjórnarinnar hér í þinginu sem er framhald af skattarúllettunni sem var hér fyrir áramót. Hér eru menn að rífast um þetta sem ríkisstjórnin hefur lagt fram og ákveðið að fara eftir búvörulögum. Það er enginn ágreiningur í ríkisstjórninni um þetta að sjálfsögðu því um það var samið í stjórnarmyndun að þessi kjúklingaommeletta héldi áfram. Það er ekki svo að verðlagning skipti hér máli að því er virðist eða hvernig þessum málum er skipað. Menn hafa tekið hér fagurlega til máls og lýst sig andstæða þessu þrátt fyrir að þeir væru í ríkisstjórn. En þeir eru auðvitað ekkert á móti þessu. Hv. 77. þm. Reykv. sagði að þetta væri auðvitað út af því að það væri svo mikil skattheimta á þessu. En í skattarúllettunni hér fyrir áramót minntist hann ekki á þetta. Hér kom hæstv. iðnrh. og sagði að þeir hefðu ekkert með þetta að gera í ríkisstjórninni því að það væri á valdi landbrh. Það er auðvitað alveg rétt. Þeir hafa ekkert með þetta að gera því að Framsfl. ræður þessu. Og hv. 3. þm. Reykn. ræddi um þessa framleiðslu og kom inn á sjúkdóma. Hann kom inn á það að ekki mætti flytja inn þessa framleiðslu út af sjúkdómum, en hann gleymdi að minnast á það að í kjördæmi hv. þm. er flutt inn mikið af kjöti og matvælum - til varnarliðsins. Þá er ekki verið að tala um sjúkdóma. Hv. 10. þm. Reykv. kom hér inn á það, sem er alveg rétt, að verið sé að festa kvótakerfið. Það er alveg rétt. Núverandi ríkisstjórn er að búa til nýtt kvótakerfi í þessu eins og öllum öðrum málum. Og það á að koma því þannig fyrir að almenningur haldi að sumir séu með og aðrir á móti, en auðvitað er það þannig að allir ríkisstjórnarmeðlimirnir standa að þessari kjúklingaommelettu og ég er ekki hissa á því þó að almenningur, neytandinn, sé undrandi á þessu. Það sem neytendur vilja er að fá þessar vörur á sanngjörnu verði og lágu verði og þeim er alveg sama um þessa kjúklingaommelettu ríkisstjórnarinnar.



Herra forseti. Þessi umræða sem hér fer fram er ekkert óvenjuleg miðað við það sem gerst hefur á undanförnum árum á hv. Alþingi varðandi landbúnaðarmál. Ég tel hins vegar ástæðu til að hvetja hv. Alþingi til að halda ró sinni í þessu máli sem öðrum. Hér hefur ekki annað gerst en það að framleiðendur eggja og kjúklingakjöts hafa nýtt sér heimildir í lögum til þess að bindast samtökum um sína framleiðslu og hæstv. landbrh. hefur gefið út reglugerð í samræmi við gildandi lög. Þetta er það sem gerst hefur. Ef menn eru óánægðir með þetta þá ættu þeir raunar, eins og hér hefur þegar komið fram, að gera tilraunir til að fá þessum lögum breytt, ella er eðlilegt að lögum sé framfylgt og þau framkvæmd á þann máta sem þau eru í gildi. Og það er það eina sem gerst hefur. Ég ætla ekki að fara út í þessa umræðu neitt efnislega. Ég beini því aðeins til hv. alþm. að umræða af þessu tagi er til þess að æfa menn í mælskuíþrótt hér á hinu háa Alþingi, en það er efnislegra og réttara ef menn ekki una því sem lög kveða á um að þá sé gerð tilraun til að breyta þeim lögum og ná samkomulagi um að það sé gert.



Hæstv. forseti. Þessar umræður hafa orðið skrautlegar eins og búast mátti við. Kjarninn í mínum málflutningi var sá að ég er andvígur því að settur sé kvóti á þessar framleiðslugreinar. Ég tel að þessi aðgerð verði til þess að hækka verð á þessum afurðum, binda þær í viðjar sem komi til með að verða mjög óhagstæðar þegar frá líður og er reyndar orðið nú. Ég bendi líka á það að hæstv. síðasta ríkisstjórn gaf verkalýðshreyfingunni fyrirheit um að þetta yrði ekki gjört. Þess vegna hefði ég haldið að þetta hefði átt að bera upp í ríkisstjórn til samþykktar eða synjunar. Svo mun ekki hafa verið gert. Ég efast hins vegar ekki um að búvörulögin, sem við alþýðuflokksmenn reyndar greiddum atkvæði gegn, kveða á um að þetta sé heimilt. Málið snýst aldeilis ekki um það hvort flytja eigi inn egg eða ekki. Málið snýst um það hvort binda eigi þessar framleiðslugreinar í kvóta, taka upp verðstýringu sem mun innan tíðar verða til þess að þessar afurðir verða dýrari en nokkru sinni fyrr. Ég tel það mjög miður að svona skuli vera farið að. Þetta eru brigður við verkalýðshreyfinguna og þetta er árás á neytendur í landinu eins og Neytendasamtökin hafa reyndar látið í ljós. Ég vænti þess að menn skoði hug sinn og afturkalli þessa reglugerð svo frekara slysi verði forðað.



Herra forseti. Ég tel að það sé ekki rétt sem hv. frummælandi sagði að þessi reglugerð væri brigður við verkalýðshreyfinguna. Sú ályktun sem fyrrv. ríkisstjórn gerði árið 1986 náði til gildistíma þeirra kjarasamninga sem þá var verið að gera, en þeir féllu úr gildi nú um síðustu áramót. Því var það ákvæði ekki lengur í gildi. Hins vegar lá út af fyrir sig ekkert fyrir um það árið 1986 hvort framleiðendur væru einhuga um það að óska eftir þessum hætti, að fá útgefna slíka reglugerð. Það kom í ljós nú fyrir áramótin að svo var. Og eins og hér kom fram bar að sjálfsögðu landbrh. að fara eftir ákvæðum laganna um það að endurgreiðsla á þessum gjöldum skyldi vera í samræmi við það sem innanlandsmarkaðurinn krefst. Ég tel að þetta sé alls ekki einhver refsing eða dula, eins og ég held að hafi verið sagt, á verkalýðshreyfinguna því samkvæmt mínum skilningi mun þetta draga úr kostnaði, lækka verðið. Eins og ég sagði er það verð sem nú er í gildi verð hinnar frjálsu samkeppni og það á a.m.k. eftir að koma í ljós hver breyting verður þar á þegar sex manna nefnd hefur fjallað um málið og síðan aftur fimm manna nefndin sem ákveður heildsöluverðið. En það hefur a.m.k. verið svo að álagning þeirrar vöru sem þannig er verðlögð er lægri. En vegna ummæla sem hér hafa fallið um að það væri eðlilegt að setja allt í viðjar vil ég að lokum, með leyfi forseta, lesa hér upp örstutta klausu úr bréfi sem mér barst nýlega frá bakarameisturum: "Erlend fyrirtæki, þar á meðal kökuframleiðendur, líta á Ísland sem "dumping" markað. Landfræði- og verslunarlega er landið einangrað og markaðurinn smár þannig að hægt sé að reka sjálfstæða markaðsstefnu hér á landi óháða aðalmörkuðum fyrirtækisins. Ísland er svo sem aukabiti þar sem réttlætanlegt er að lækka verðið verulega til að sækja sér smáhagnaðarviðbót. Auðvelt er að velja einstakar tegundir t.d. sem umframframleiðsla er á í það skiptið og selja hér á landi. Fyrirtækin koma inn og fara út af markaðnum eftir þörfum og þurfa ekki að halda uppi neinni þjónustu við kúnnann." Þetta eru þær aðstæður sem ríkja á hinum erlenda markaði, heimsmarkaði með búvöruframleiðslu. Vegna gífurlegra niðurgreiðslna er hann órafjarri framleiðslukostnaði í hverju landi.