Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Allshn. fékk til meðferðar till. til þál. um málefni hreyfihamlaðra og skilar nál. á þskj. 443, svo hljóðandi: „ N. hefur athugað till. á fundum sínum, aflað umsagna frá Húsameistara ríkisins og Ferlinefnd fatlaðra, og leggur n. til að till. verði samþ. með eftirfarandi breytingu: Tillgr. orðist svo: Alþingi ályktar að skora á ríkisstj. að láta gera úttekt á nauðsynlegum endurbótum á opinberu húsnæði til að auðvelda hreyfihömluðum aðgang og verði gerð kostnaðaráætlun um þau verkefni sem brýnust þykja. Skal í þessum efnum haft samráð við Ferlinefnd fatlaðra. Úttektin skal lögð fyrir Alþingi.“ Við breyttum niðurlagi till. lítillega í því skyni að taka af öll tvímæli um að þetta mál kæmi til kasta Alþingis. Undir þetta skrifuðu nm. Páll Pétursson, Jóhanna Sigurðardóttir, Salome Þorkelsdóttir, Steinþór Gestsson, Halldór Blöndal og Guðmundur G. Þórarinsson. Ég vil taka það fram, að í umsögn, sem barst um þetta mál frá Ferlinefnd fatlaðra, taldi hún ástæðu til að í skrár Fasteignamats ríkisins væri sett táknmál sem veitti upplýsingar um aðgang fatlaðra að húsnæði. Nú liggur fyrir, sé ég, brtt. við þessa till., viðbótartill. við okkar brtt., frá hv. þm. Stefáni Jónssyni og Helga Seljan, en ég sé ekki að það sé ástæða til að samþykkja hana á þessu stigi þar sem þessi athugun hefur ekki enn verið gerð.



Herra forseti. Aðeins örstutt. Ég þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu á þessu máli um leið og ég vek athygli á mikilvægi þess og tek enn fremur undir það, sem hefur komið fram frá Ferlinefnd fatlaðra í sambandi við fasteignamerkingu, að mjög nauðsynlegt er að því verði komið á framfæri við hlutaðeigandi yfirvöld að setja reglugerð um þetta ákvæði. Hins vegar skiptir miklu máli í þessu sem öðru að hafist sé handa. Ég vil nefna hér litið dæmi sem sýnir e. t. v. greinilega hvað við erum sofandi í svona augljósum réttindamálum. Það var þannig, að við fjárlagagerð 1979 beitti fjvn. sér fyrir því, að veitt yrði fé til að setja upp lyftu í Þjóðminjasafnið. - Eins og flestir eða a. m. k. margir hafa hugmynd um var sú framsýni á þeirri tíð þegar Þjóðminjasafnið var byggt, að byggt var sérstakt lyftuhús, en í þetta lyftuhús hefur aldrei verið sett lyfta. - Í því skyni var sett í fjárlög 1979 sérstök fjárveiting að framkvæma þetta í Þjóðminjasafninu. En þegar farið var að athuga málið s. l. haust kom í ljós að stjórn safnsins hafði tekið þessa fjárveitingu til annars og lyftan var aldrei sett í Þjóðminjasafnshúsið. Við fjárlagagerð fyrir árið 1980 tók fjvn. þetta mál upp að nýju og nú var enn veitt sérstök fjárveiting í því skyni að láta setja upp lyftu í Þjóðminjasafnið þar sem lyftuhúsið er til, en hefur staðið ónotað frá því að húsið var byggt, eins og áður segir, og nú reynir á að staðið verði við að framkvæma það. Ég segi þetta hér aðeins til að gefa lítið dæmi um að þrátt fyrir augljósar staðreyndir í svona velferðarmálum virðist vera æðimikið sinnuleysi um að koma slíkum réttindamálum fyrir fatlað fólk í framkvæmd, jafnvel þó að peningarnir séu til. Þess vegna legg ég áherslu á það, um leið og ég endurtek þakkir mínar til allshn., að reynt verði að fylgja þessu máli eftir þannig að það fari að sjást árangur af þessum ákvörðunum og viljayfirlýsingum Alþingis.



Herra forseti. Lengur má það ógjarnan dragast úr hömlu að þakka hv. flm. fyrir flutning þessarar þáltill. og þá umhyggju sem hann hefur gjarnan sýnt hér í þingsölunum málefnum fatlaðra. Till. þessi er til mikillar fremdar og það er ekki með annað í huga sem ég flyt við hana brtt., heldur vegna þess að ég hef einmitt fengið hliðstæða reynslu við könnun á þessu máli og hv. flm., komist að þeirri niðurstöðu að hvert tilefnið á fætur öðru, hver átyllan annarri raunverulega verri, er til þess fundin að draga úr hömlu að hefjast handa um framkvæmdir í þessum málum. Nú lá fyrir umsögn í n. um þáltill., sem hv. þm. Alexander Stefánsson gerði hér grein fyrir, á þá lund, að það mundi taka tvö ár að gera heildarúttekt, jafnvel lengri tíma, en það þarf ekki að bíða eftir því með að hefjast handa. Í vissum tilfellum væri hægt að gera það strax. Það hefði verið hægt að gera það nú í vor. Ýmis af þessum verkefnum liggja fyrir og það er alveg ljóst mál hvernig að þeim á að standa. En hitt er rétt, að það verður að sjá fyrir fjármagni. Því er það að ég flyt á þskj. 454 brtt. á þá lund að Alþ. feli ríkisstj. að leggja fram á næsta þingi frv. til l. um fastan tekjustofn í því skyni að tryggja nægilegt fjármagn til framkvæmda, þannig að á næsta ári verði hægt að hefjast handa um breytingar á húsnæði og þáltill. sú, sem hv. alþm. Alexander Stefánsson er flm. að, komi til framkvæmda. Ég er þeirrar skoðunar, að við eigum að láta hæstv. ríkisstj. um að merkja tekjustofninn til þess arna. Sjálfur hef ég verið með ýmsar hugmyndir þar að lútandi og ég veit að samtök öryrkja hafa látið sér koma ýmislegt til hugar. Meðal hugmynda, sem ég hef fengið í þessu sambandi, er að ætla til þess ákveðinn hundraðshluta sem tekinn yrði af sölu fasteigna, bætt við stimpilgjald eða þinglýsingargjald og látið koma í einn sjóð til þeirra hluta. Aftur á móti liggur ekki fyrir nein könnun á því, í fyrsta lagi hve hár sá hundraðshluti þyrfti að verða til þess að fá fé til framkvæmdanna, þar sem úttektin, sem ráðgerð er í þessari þáltill., hefur ekki farið fram, né heldur hvað við þurfum mikið í heild til þess arna. En ég ítreka að mér finnst gersamlega ástæðulaust að láta það bíða í tvö ár eða lengur, á meðan verið er að gera heildarúttektina, að hefjast handa um framkvæmdir við einstakar byggingar. Ég vil því að þetta mál verði sett yfir á hendur ríkisstj. á skuldbindandi hátt af Alþ. nú þegar.



Herra forseti. Í þeirri brtt., sem fram er komin á þskj. 454 frá hv. þm. Stefáni Jónssyni og Helga Seljan, felst að tryggja fastan tekjustofn til þess að hægt verði þegar á næsta ári að hefjast handa um breytingar á byggingum sem nauðsynlegt er að breyta til að auðvelda fötluðum aðgang. Fram hefur oftsinnis komið sú skoðun, að eðlilegast sé að framkvæmdir í þágu öryrkja eigi að fjármagna beint af fjárlögum, það sé eðlilegasta leiðin, og ég get tekið undir hana og ég hygg að þeir tveir þm., sem standa að þessari brtt., geri það einnig. En það er samt sem áður margsannað og reyndar talar það skýrustu máli, að hversu nauðsynlegar sem ýmsar framkvæmdir eru í þágu öryrkja hafa þeir átt erfitt uppdráttar á fjárlögum og mjög lítið verið veitt til þeirra mála og í engu samræmi við þá miklu þörf sem er á fjármagni til uppbyggingar málefna öryrkja til að um nokkrar afgerandi framfarir sé að ræða. Till. á þskj. 454 felur í sér að á næsta ári verði lagt fram frv. til l. um fastan tekjustofn til að tryggja þær framkvæmdir sem þáltill. felur í sér. Ég verð að segja að ég lái ekki þessum tveimur stjórnarsinnum það að treysta ekki ríkisstj. til að tryggja fjármagn til þessara þarfa með eðlilegum hætti á fjárlögum og finni sig þess vegna knúna til að leita annarra leiða til þess að trygging fáist fyrir framkvæmdum. Ég tek undir skoðun þessara hv. þm. og er sama sinnis og tek undir það, sem í þessari till. felst, að framlög beint á fjárlögum eru lítil trygging fyrir að eitthvað raunhæft verði gert í þessum málum og lítil von sé um stefnubreytingu af hálfu stjórnvalda í þessum málum nema sú leið verði farin sem þessi brtt. gerir ráð fyrir. Ég mun því styðja það, að þessi till. nái fram að ganga.



Herra forseti. Jafnan skal það vera svo þegar hreyft er þörfum málum vegna fatlaðra eða öryrkja og ýmissa annarra þeirra sem miður mega sín í samfélaginu, að hv. 10. landsk. þm., Jóhanna Sigurðardóttir, þurfi að nota tækifærið til árása á hæstv. ríkisstj. Það kemur ekki fyrir að mál af þessu tagi séu nefnd hér á hv. Alþ. svo mikið sem í aukasetningum öðruvísi en hún þurfi með dylgjum og pólitískum svívirðingum að ráðast gegn ríkisstj. í tengslum við þessi mál. Hélt ég þó að hún hefði þær skyldur í þessum efnum að það væri henni skyldara að leita samstarfs og samhugar um framfarasókn í þessum efnum en efna til sundrungar. Eins og hv. þm. er kunnugt er á þessu ári gert ráð fyrir að allmiklu meiri fjármunum sé varið til þessara efna en áður hefur verið. Í þeim efnum hafa margir góðir menn lagt góðum málum lið og náð árangri. Samt sem áður er haldið áfram að hamra á því aftur og aftur í ræðu eftir ræðu, einkum af hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur, að einkum og sér í lagi sú ríkisstj., sem nú situr, megi helst ekki heyra neitt aumt nefnt áður en hún reyni a. m. k. að strá salti í sárið. Ég vísa þessum ásökunum algerlega á bug. Ég er búinn að heyra þær hér margoft og ég hef ekki talið ástæðu til þess að vera að fara upp í ræðustólinn út af þessum málum, ég hef ekki viljað gera það vegna þess, hvernig þessi mál eru vaxin, en mér ofbýður að í hvert einasta skipti, hversu lítið sem málið er og tilefnið, skuli þessi hv. þm. halda á málum með þeim hætti sem hann gerir nú. Ég fullyrði að það er þegar á heildina er litið ekki þeim málefnum til góðs sem við berum bæði væntanlega fyrir brjósti þegar allt kemur til alls.



Herra forseti. Það er dálítið broslegt stundum að vera hér í þingsölum, einkum þegar farið er að tala um öryrkja og fatlað fólk. Það er nokkurs konar sparimál fyrir ákveðna þm. að breiða hér úr góðvild sinni þegar málefni öryrkja ber á góma. - Og einkum verkar dálítið broslega á okkur, sem höfum unnið í þessum málum um árabil, að heyra málflutning af þessu tagi. Ég er satt að segja furðu lostin og hef verið það áður hér í þinginu að hlusta á hv. 10. landsk. þm. tala um þessi mál. Það kann kannske að vera þekkingarskortur hv. þm., sem hefur ekki verið hér á þingi nema í eitt ár eða svo, rúmt þó, að vita ekki hver þróun hefur orðið í þessum málum, einkum frá árinu 1971, þegar Magnús Kjartansson, fyrrv. hæstv. heilbr.- og trmrh., tók við málum. Þetta er saga sem ég held að sé bæði dálítið vandræðalegt að segja hér í þinginu á þann máta sem þm. leyfir sér að gera og einkum held ég að þetta sé broslegt í röðum öryrkja. Það vill svo til, að við höfum séð með eigin augum, sem að þessum málum störfuðum, það merkilega gerast, að frá því að þetta fólk var eins og hverjir aðrir hreppsómagar, varð að leita til félagsmálastofnana í sínum byggðarlögum til að hafa fyrir brýnustu lífsnauðsynjum, sáum við það gerast, einkum fyrir tilstilli þm. Alþb. og ekki síst fyrir tilstilli þáv. hæstv. trmrh., Magnúsar Kjartanssonar, að þetta fólk varð skyndilega a. m. k. það sem við getum leyft okkur að kalla bjargálna, og þarf ekki að rekja það hér. Menn geta lesið löggjöf landsins og þróun hennar, ef þeir kæra sig um, eftir að tryggingalöggjöfinni var breytt árið 1971, lög nr. 67 frá 1971, ef hv. þm. vilja gera svo vel af fletta þeim upp. Öryrkjar eru nefnilega ekkert sparifólk hér í Alþ. og það er andstyggilegt, svo að ég leyfi mér að taka mér stór orð í munn, að hlusta á þetta. Öryrkjar eru á engan hátt frábrugðnir öðru fólki, ef hv. þm. vita það ekki, að öðru leyti en því, að þeir hafa orðið fyrir einhverjum þeim uppákomum sem gera það að verkum að þeir eru fatlaðir eða sjúkir. En að öðru leyti eru þeir fólk nákvæmlega eins og við, þurfa að lifa sams konar lífi, og það er engin góðmennska að standa hér og sjá um að þeir geti það. Það er beinlínis skylda hvers einasta þm., og ég leyfi mér að fullyrða, þó að mér sýnist sitthvað um ýmsa hv. þm. hér, að ég ætla engum svo illt, ekki einum einasta þeirra, að þeir vilji ekki raunverulega vinna að því. Það vill svo til, að fatlaðir þurfa alls konar aðstöðu sem við hin þurfum ekki, og það ætti ekki að vera efni í eina einustu ræðu að sjá svo um að hún verði til. Og í öllum bænum ætla ég að biðja ykkur um að hlífa mér við því í framtíðinni, sem hef unnið meðal þessa fólks í 7 ár og þekki mætavel bæði hugsanagang þess og kjör þess, - í drottins bænum hlífið þið mér við að setja hér upp einhvern jólasvip í hvert skipti sem þessi mál ber á góma. Ég vil leyfa mér að segja líka, að þetta er vanvirða við hv. þm. Alexander Stefánsson sem mér hefur sýnst bera hér fram skynsamleg mál. Ég er ekkert að halda því fram að hann sé betri maður en aðrir hv. þm., kannske ofurlítið skynsamari, eins og þessi málaflokkur ber vitni um af hans hálfu, og ég sé enga ástæðu til þess að menn fari úr sambandi í hvert einasta skipti sem rætt er um þessi mál. Hér liggja fyrir tvær till. og það er hægt að afgreiða þær með tiltölulega lítilli fyrirhöfn. Ég held að það sé hárrétt athugað hjá hv. þm. Stefáni Jónssyni og hv. þm. Helga Seljan, sem - við skulum ekki gleyma því - hefur hér um árabil, án allrar tilfinningasemi, hefur mér sýnst, barist fyrir kjörum þessa fólks og leiðrétt þau á margan máta með aðstoð annarra hv. þm. sem enginn, eins og ég hef margsagt, hefur hið minnsta á móti. Það kann að hafa strandað stundum á fjárveitingu eins og svo margt annað, en viljann held ég að hafi aldrei skort. Þessir tveir hv. þm. hafa lagt hér fram till. sem ég er tilbúin til að styðja. Ég held að það sé kannske rétt að nauðsynlegt sé að bera fram frv. hér í haust um að tryggja tekjustofn til að fjármagna breytingar á opinberu húsnæði. Ég held að það sé gríðarlega mikið mál. Hér hafa verið byggð hús frá elstu manna minnum sem ekki eru á þann veg að unnt sé fyrir öryrkja að komast inn í þau. Ég held að það sé alveg ljóst að slíkar breytingar kosta mikið fé, og ég held að það sé sjálfsagt að tryggja þennan tekjustofn. Ég tel að það megi athuga, hvort ekki sé sjálfsagt eða öllu heldur eðlilegra að sameina þessa sjóði. Ég held að sjóðir okkar séu að verða ærið margir og það mætti skoða það í rólegheitum í sumar, hvort ekki er ráðlegt að slá þessum sjóðum að einhverju leyti saman. En ég held að það sé bara framkvæmdaatriði sem þarf að leysa og er ástæðulaust að halda einhverjar hjartnæmar ræður um það. Brtt. frá hv. allshn. getur svo sem verið góð og gild og ég get svo sem ekki haft neitt á móti henni. Ég hygg að við getum öll sameinast um að afgreiða hana eins og hún kemur frá n. án allra fyrirvara, og þetta mál held ég að sé hægt að afgreiða. Ég vil taka undir það, sem hv. þm. Stefán Jónsson sagði hér áðan, núv. formaður tryggingaráðs. Ég hygg ekki að hann hafi neitt á móti því að vinna að þessum málum. Það er afskaplega virðingarvert þegar skynsamlegar tillögur um þessi mál koma hér fram, en fyrir hönd öryrkja í landinu frábið ég þingheimi að þurfa að hlusta á þá keppni í hjartagæsku sem hér fer fram í hvert skipti sem þessi mál ber á góma.



Herra forseti. Það, sem veldur því að ég kveð mér hljóðs, er sú keppni í hjartagæsku sem hefur átt sér stað undanfarið, síðustu mínútur. Það liggur náttúrlega fyrir, að afgreiðsla meiri hl. Alþingis á fjárlögum var með þeim hætti að ekki var til neins fagnaðarauka fyrir það fólk sem hér um ræðir, hreyfihamlað fólk.

Þetta er ekki satt.

Þetta er rétt. - Og það er einnig rétt, þó síðasti hv. ræðumaður tali um að hreyfihamlaðir menn séu bjargálna nú, þvert ofan í það sem þeir hafi verið fyrir svo sem tíu árum, og það vil ég segja þessum hv. þm., að svo er nú komið vegna mikilla kostnaðarhækkana í þjóðfélaginu, þar sem á hinn bóginn hafa legið eftir samsvarandi tekjuhækkanir hjá hreyfihömluðum og áður, að það fer bráðum að verða mjög mikill lúxus fyrir þetta fólk, nema eitthvað sérstakt komi til, ef það getur rekið bifreið, sem þótti þó sjálfsagt fyrir nokkrum árum. Þessar staðreyndir, sem ég segi um þetta mál, - og svo geta menn rifist og deilt um það hér á Alþ. eins og þeim nokkurn veginn sýnist, - liggja hreinar fyrir. Þær eru af minni hálfu úr samtali við einn af forustumönnum hreyfihamlaðra sem ég á þessari stundu sé ekki ástæðu til að nafngreina.

Það getur valdið misskilningi.

Það getur valdið misskilningi, hv. þm. En hitt man ég vel, að ég heyrði þá miklu svardaga sem þessi hv. þm. gaf þegar hann var í framboði fyrir norðan og ég fylgdist líka með hvernig greitt var atkv. hér um fjárlög. Þótt menn geti kannske, þegar það kostar ekki neitt, þóst vera frjálslyndir og fínir og góðir hefur raunin orðið önnur, einkum nú upp á síðkastið, því að það hefur vantað getuna til að standa við stóru orðin. Ég verð að biðjast afsökunar á því að hafa blandað mér inn í þetta ógurlega kapphlaup undir þessum dagskrárlið til að sýna sérstaka umhyggju fyrir þessu fólki, en ég hef orðið var við slíkt á sama tíma og fyrir liggur að þær gífurlegu kostnaðarhækkanir, sem orðið hafa í þjóðfélaginu á undanförnum mánuðum, réttlæta ekki það sem hv. síðasti ræðumaður sagði, hv. 8. landsk. þm., að þetta fólk væri eitthvað sérstaklega vel bjargálna. Þvert á móti liggur fyrir að rekstrarkostnaður bifreiða hefur hækkað svo sem raun ber vitni og ég skal ekki gera frekar að umræðuefni.