Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Fjárln. hefur eingöngu fjallað um útgjaldahlið frv. Tekjuhlið þess bíður til 3. umr. og allt bendir til þess að tekjuhliðin sé vanáætluð um 1,5--2 milljarða. Við teljum að áætlunin byggi á röngum grunni varðandi breytingartillögur meiri hlutans upp á 710,9 millj. og munum styðja margar þeirra tillagna og við flytjum nokkrar breytingartillögur við gjaldahlið frv. sem rúmast fyllilega innan fjárlagarammans.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða brtt. sem er flutt í beinu framhaldi af þeim miklu umræðum sem urðu um stöðu raungreina í grunnskólum. Tillagan gengur út á það að Rannsóknastofnun uppeldismála fái fjármunina en að undirbúið verði raungreinaátak í samvinnu Háskóla Íslands, Háskólans á Akueyri, Kennaraháskóla Íslands og grunnskólanna en allt verði þetta undir forustu menntmrh. Ég tel að hér sé um rökrétta niðurstöðu að ræða af þeim umræðum sem urðu um þessi mál fyrir nokkrum dögum. Þá voru haldnar mjög dramatískar ræður um ástand raungreina af ýmsum stjórnarliðum, m.a. tveimur hv. þm. Framsfl. Ég mun taka grannt eftir því hvernig þeir greiða atkvæði nú í atkvæðagreiðslu um þessa tillögu sem ég vona að þingheimur eins og þeir og allir aðrir samþykki.

Virðulegi forseti. Það eru hér tvær litlar tillögur um það að taka myndarlega á í sambandi við endurbætur á tveimur mikilvægum framhaldsskólum í Reykjavík, annars vegar Menntaskólanum í Reykjavík og hins vegar Fjölbrautaskólanum Ármúla sem hefur lengi beðið eftir því að þar yrði tekið myndarlega til hendinni. Menntaskólinn í Reykjavík liggur satt að segja undir stórkostlegum skemmdum vegna þess að þar hefur verið vanrækt allt eðlilegt viðhald á húsnæði og því eru þessar tillögur fluttar.

Herra forseti. Í fjárlagafrv. eru fjárveitingar til framhaldsskóla skertar um 200 millj. kr. þvert á yfirlýsta stefnu ríkisstjórnarinnar um aukna áherslu á menntamál og sérstaka áherslu á eflingu verkmennta. Meiri hlutinn leggur til að þessi skerðing verði bætt að litlum hluta. Þá er í frv. gert ráð fyrir heimild til innheimtu svokallaðs fallskatts. Minni hlutinn getur engan veginn sætt sig við þennan niðurskurð til framhaldsskólanna og flytur því þessa tillögu um 250 millj. kr. hækkun til liðarins Framhaldsskólar, óskipt og að sú hækkun verði notuð til þess að skila framhaldsskólunum aftur þeim niðurskurði sem birtist í fjárlagafrv. og til þess að hætta við heimskuleg áform um fallskatt á nemendur sem af einhverjum ástæðum standa höllum fæti í kerfinu og þurfa að endurtaka próf. Við leggjum til að þessum fjármunum verði deilt út til skólanna eftir þeim reglum og gildistölum sem verið hafa til viðmiðunar og markmiðið er að þar með verði sama fé að raunvirði á hvern nemanda í framhaldsskólum og þeir búa við nú á þessu ári. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Fallskatturinn er satt að segja, með leyfi forseta, alveg ótrúlegt svínarí. Það er skattur sem á að leggja á námserfiðleika nemenda, það er skattur sem á að leggja á fátæka framhaldsskólanemendur. Við höfum barist fyrir því hér í stjórnarandstöðunni að þessi skattur verði felldur niður og það er augljóst að það þarf lagabreytingu til þess að leggja hann á. Það liggur ekkert fyrir um það hvernig málið á að útfæra en samkvæmt því fjárlagafrv. sem hér liggur fyrir er bersýnilegt að hver skóli mun græða sérstaklega á því að fella eins marga nemendur og hann getur af því að sértekjurnar af fallskattinum eru færðar á hvern skóla fyrir sig. Þessi skattur er með endemum. Þess vegna er hér lagt til að rekstur framhaldsskólanna verði að þessu leytinu til greiddur úr sameiginlegum sjóðum landsmanna. Ég skora á stjórnarliða að hafna þessu hneyksli.

Herra forseti. Undir forustu menntmrh. Sjálfstfl. og fulltrúa þeirra í stjórn LÍN hefur með ýmsum ráðstöfunum verið staðið þannig að málum að staða Lánasjóðs ísl. námsmanna hefur veikst frá ári til árs. Eiginfjárstaðan hefur versnað og veik staða sjóðsins hefur síðan verið notuð gegn námsmönnum. Við svo búið má ekki standa. Lánasjóður ísl. námsmanna er tæki til þess að jafna aðstöðu manna til náms á Íslandi, tryggja jafnrétti. Þess vegna segi ég já.

Virðulegi forseti. Samkvæmt þeim upplýsingum sem fram hafa komið við 2. umr. fjárlaga er gert ráð fyrir því að þessar 100 millj. kr. verði notaðar til þess að koma til móts við kröfur námsmanna um breytingar á Lánasjóði ísl. námsmanna. Gert er ráð fyrir því að breyta reglum um endurgreiðslur og það gert er ráð fyrir því að sögn að taka upp samtímagreiðslur. Það er alveg augljóst mál að þessi upphæð dugir ekki til þess að tryggja samtímagreiðslur á árinu 1997 og hafa engar upplýsingar komið um það með hvaða hætti að því máli verður staðið. Ég kvaddi mér hljóðs í atkvæðaskýringu, hæstv. forseti, til að undirstrika þetta og leggja á það áherslu að það verður að tryggja það með viðbótarfjármunum að samtímagreiðslur verði teknar upp. En að sjálfsögðu hljóta menn að styðja það skref sem hér er stigið.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða brtt. þingflokks jafnaðarmanna um að hækka framlag til Kvikmyndasjóðs um 70 millj. kr. Við teljum brýnt að auka framlög í þennan málaflokk og tillaga meiri hluta fjárln. um 25 millj. kr. hækkun gengur ekki nógu langt að okkar mati. Jafnaðarmenn hafa jafnframt lagt fram breytingartillögur við þetta fjárlagafrv. til tekjuöflunar fyrir öllum okkar útgjaldatillögum. Aukin framlög til kvikmynda eru mjög arðbær fyrir ríkissjóð og samfélagið allt.

Herra forseti. Samtök launafólks hafa farið fram á að utanrrn. taki meiri þátt í kostnaði við þátttöku fulltrúa vinnumarkaðarins í EFTA/EES-samstarfi en verið hefur en þeir hafa sjálfir kostað þetta að miklu leyti hingað til. Hér er lagt til að 2,5 millj. kr. verði settar í þetta verkefni en á móti verður liðurinn Vinnumál, ýmislegt í félmrn. skertur um sömu fjárhæð. Þarna er ekki verið að taka ábyrgð á þeim lögbundna kostnaði sem ríkið leggur á samtök launafólks, heldur verið að skerða önnur framlög á móti. Ég greiði því ekki atkvæði.

Herra forseti. Í ljósi skammarlega lágra framlaga Íslendinga til þróunarsamvinnu þá er hér á ferðinni afar hógvær tillaga um að hækka þau framlög um litlar 10 millj. kr. Þessi brtt. tengist till. til þál. sem er til umfjöllunar á þingi um að gera sérstakt átak í að hækka framlög okkar Íslendinga til þessara verkefna með því að taka upp sjálfstæðan tekjustofn eða markaðan tekjustofn til að standa straum af kostnaði við slíkt átak og þessar 10 millj. eru rökstuddar þannig eða hugsaðar þannig að um undirbúningsfjárveitingu sé að ræða til þess að gera Þróunarsamvinnustofnun og öðrum slíkum aðilum kleift að undirbúa stærri verkefni í framtíðinni.

Virðulegi forseti. Hér kemur til atkvæða tillaga jafnaðarmanna um nýjan lið. Við leggjum til nýjan lið í fjárlögunum, Þróunarmál og alþjóðleg hjálparstarfsemi, 70 millj. kr. Við Íslendingar höfum verið nánasarleg í okkar þróunaraðstoð, framlög okkar langt undir því hlutfalli sem vestræn ríki og þar með hinar efnameiri þjóðir leggja af mörkum. Framlög okkar eru þjóðinni til vansæmdar. Við getum betur og eigum að gera betur. Þess vegna legg ég þessa tillögu fram og ég segi já.

Herra forseti. Hér leggur minni hluti fjárln. til að liðurinn Atvinnumál kvenna verði áfram sérliður í félmrn. auk þess að hann verði efldur verulega. Ríkisstjórnin ætlar að færa þennan lið undir Atvinnuleysistryggingasjóð. Því er mótmælt. Þannig er ekki tryggt að féð verði notað til þess að efla atvinnumál kvenna en það verkefni á ekkert skylt við atvinnuleysistryggingar eins og margoft var bent á í umræðum í gær. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér er lögð til óveruleg hækkun í reynd á málefnum fatlaðra í Reykjavík. Það var að vísu eftir því tekið að í meðförum meiri hluta fjárln. var lítillega hækkað framlag til málefna fatlaðra í Reykjavík og er það visslega fagnaðarefni. Þessi tillaga gengur ögn lengra og hún er lögð fram með ákveðin markmið í huga. Á þessu ári var framlag til verkefna í Reykjavík veitt úr Framkvæmdasjóði fatlaðra til tveggja sambýla í Reykjavík og til skammtímavistunar í Reykjavík að auki. Það var alveg ljóst að það verður ekki hafist handa við þessi verkefni nema komi til rekstrarfé og með því viðbótarframlagi sem hér er lagt til og því viðbótarframlagi sem lagt er til í næsta málslið, um skammtímavistun, er tryggt að þessi verkefni verða að veruleika og leysa a.m.k. vanda nokkurra fatlaðra í Reykjavík sem bíða eftir mjög brýnum úrræðum. Ég vona að þetta hljóti náð fyrir augum hv. Alþingis.

Herra forseti. Minni hlutinn varar við ráðstöfun ríkisstjórnar varðandi Framkvæmdasjóð fatlaðra. Þegar sjóðurinn tók við ákveðnum hluta af rekstrarkostnaði í þessum málaflokki var það raunverulega samkvæmt samkomulagi í síðustu ríkisstjórn og það var sett í fjárlögin þá að við það væri miðað að ef þessi sjóður ætti að einhverju leyti að fjármagna rekstur, yrði tryggt að hann fengi óskertar tekjur af erfðafjárskatti sem nú eru 420 millj. kr. Nú eru einungis 165 millj. kr. settar í sjóðinn þannig að um 255 millj. kr. renna í ríkissjóð. Minni hlutinn fellst á 107 millj. kr. ráðstöfun vegna liðveislu og gerir því tillögu um að liðurinn verði 313 millj. kr. Þingmaðurinn segir já.

Virðulegur forseti. Það er augljóst mál að sú reynsla sem fékkst af því að skerða Framkvæmdasjóð fatlaðra er slæm. Það hefur komið niður á þjónustu við fatlaða á undanförnum árum og mun koma niður á þjónustu við fatlaða í vaxandi mæli á næstu árum ef haldið verður áfram á þessari braut. Formaður Þroskahjálpar skrifaði nýlega grein í blað þar sem hann sagði: ,,Skerðing sjóðsins nú er hins vegar meiri en nokkru sinni fyrr og það þrátt fyrir að tekið sé tillit til þess að rekstri hafi verið létt af sjóðnum.`` Með öðrum orðum er hér greinilega um að ræða ljótari umgengni við Framkvæmdasjóð fatlaðra en nokkru sinni fyrr og það er augljóst að það mun koma niður á þjónustu við fatlaða í framtíðinni. Þess vegna styðjum við þá tillögu sem hér er flutt af minni hlutanum í fjárln. um að hækka fjármuni til framkvæmdasjóðsins þannig að hann geti gegnt sínum lögbundnu skyldustörfum á næstu árum með myndarlegum hætti sem hann mun ekki geta með þeim niðurskurði sem hér er gerð tillaga um.

Herra forseti. Hér leggur minni hluti fjárln. til að liðurinn Starfsmenntun í atvinnulífinu verði áfram sjálfstæður liður eins og verið hefur í félmrn. en með þeirri tillögu sem meiri hlutinn hefur lagt til eða sem lagt er til í frv., þá ætlar ríkisstjórnin að gera þennan lið að nokkurs konar hliðarbúgrein í Atvinnuleysistryggingasjóði. Minni hluti fjárln. telur nauðsynlegt að þessi liður sé merktur sérstaklega til þessa mikilvæga verkefnis sem er starfsmenntun í atvinnulífinu. Aðeins þannig er tryggt að það fé sem um ræðir verði framvegis notað til eflingar starfsmenntun sem er eitt mikilvægasta verkefni í atvinnulífinu í dag. Ég segi já.

Herra forseti. Hér er verið að skera niður bætur samkvæmt lögum um félagslega aðstoð. Þessar bætur voru skertar mjög tilfinnanlega við síðustu fjárlagagerð og nú á enn að þrengja reglurnar. Þeir sem njóta þessara greiðslna eru þeir sem minnst mega sín í samfélaginu og ég mótmæli því að enn skuli eiga að höggva í sama knérunn. Ég segi nei.

Herra forseti. Hér er lagt til að færðar verði 970 millj. kr. frá sjúkratryggingum og búinn til nýr liður sem er næsti liður á dagskrá, Verkgreiðslur til sjúkrahúsa. Lauslegar og gjörsamlega óútfærðar hugmyndir eru á sveimi um að endurskoða gjaldskrá og semja um greiðslur fyrir rannsóknir og röntgengreiningu á sjúkrahúsum og einkareknum rannsóknastöðvum. Með því er ætlunin að spara heilar 100 millj. kr. á næsta ári en engar nánari skýringar hafa fengist í hv. fjárln. Hér er á ferðinni árviss uppákoma með ýmsum tilbrigðum úr heilbr.- og trmrn., enn eitt ruglið um sparnað og niðurskurð sem engin leið er að átta sig á og engin trygging fyrir að ekki bitni á þjónustunni eða þeim sem hana þurfa. Á þeirri forsendu greiði ég atkvæði gegn þessum lið og hinum næsta.

Herra forseti. Hér kemur til atkvæða fyrsta tillagan af nokkrum sem tengjast málefnum Barnaspítala Hringsins eða nýbyggingar barnaspítala. Í ljósi þeirra umræðna og upplýsinga sem komu fram við 2. umr. í gær og þeirra loforða sem gefin voru að inn í 6. gr. fjárlaga verði tekin heimild til þess að verja andvirði sölu á landi Vífilsstaðaspítala til þessa verkefnis og í trausti þess að gengið verði þannig frá málinu með óyggjandi hætti fyrir 3. umr. og endanlega afgreiðslu fjárlaga að ljóst verði að framkvæmdir geti hafist á næsta ári og Alþingi skilji ekki við málið fyrr en það er í höfn, þá kalla ég þessa tillögu til baka þar sem ekki er rétt að láta þá vera að fella tillögu sem gengur í sömu átt og vonandi verður endanleg niðurstaða Alþingis.

Virðulegi forseti. Þessi tillaga er lögð fram til þess að undirstrika vilja Alþingis til þessa mikilvæga verkefnis sem er bygging barnaspítala. Í nótt féllu yfirlýsingar af hálfu hæstv. heilbrrh. í þá veru að þetta verkefni nyti velvilja hæstv. fjmrh. og ríkisstjórnarinnar í heild og ráðist yrði í framkvæmdir þegar á næsta ári. Þess er einnig að vænta að á þessum fundi og raunar við 3. umr. einnig að sá vilji ríkisstjórnarinnar verði rækilega undirstrikaður. Í ljósi þess og í trausti þess er tillagan dregin til baka til 3. umr.

Herra forseti. Í kjölfar deilu heilsugæslulækna síðasta sumar gerðu heilsugæslulæknar og heilbrrn. samkomulag um uppbyggingu heilsugæslunnar m.a. á Reykjavíkursvæðinu á næstu árum. Þessi tillaga er flutt til að tryggja það að staðið verði að fullu við það samkomulag. Það er afar slæmt ef því samkomulagi er teflt í tvísýnu. Við viljum það ekki og þess vegna flyt ég þá tillögu sem hér liggur fyrir og ég vona að hún njóti yfirgnæfandi meiri hluta þingheims og að sjálfsögðu sérstaklega hæstv. heilbrrh.

Virðulegi forseti. Hér er um að ræða tillögu um kaup á viðbótarhúsnæði fyrir heilsugæsluna í Hafnarfirði. Í fyrirliggjandi frv. til fjárlaga er heimildargrein þessa efnis, raunar einnig í gildandi fjárlögum. Sú heimild hefur ekki verið nýtt þrátt fyrir talsverðan eftirgang í þeim efnum. Því er brýn nauðsyn að hið háa Alþingi lýsi yfir skýlausum vilja sínu til þessarar framkvæmdar en láti ekki standa inni ónotaða heimild um langan tíma. Þess vegna vil ég eindregið fá svar við því, og horfi sérstaklega á hæstv. heilbrrh. í þeim efnum, hvort þessi heimild sé orðin tóm eða raunveruleiki sem fara á eftir. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Hér kemur til atkvæða tillaga þingflokks jafnaðarmanna um nýjan lið, Vímuefnavarnir undir heilbrigðismál. Við höfum hugsað okkur að þessi fjárhæð, 20 millj., fari til fræðslu og forvarna heima í héraði og þannig viljum við efla það forvarnastarf sem á að eiga sér stað á heilsugæslustöðvum, að reglubundin fræðsla fari fram á heilsugæslustöðvum sem taki mið af þörfum ólíkra hópa í þjóðfélaginu, t.d. ungmenna sem horfið hafa úr skyldunámi, t.d. foreldra og forráðamanna barna, ungmenna sem lenda í vanda, barnshafandi kvenna, fjölskyldna ofneytenda og fleiri. Við viljum að unnt verði að sinna þessu forvarnastarfi á heilsugæslustöðvunum og í næsta nágrenni við þá sem lenda í erfiðleikum vímuefnaofneyslunnar. Ég segi já.

Hæstv. forseti. Fram undan eru kjarasamningar og í þeim verður að taka á því óþolandi launamisrétti kynjanna sem við vitum að er þjóðarskömm. Hér er lagt til að búinn verði til sérstakur launapottur sem síðan verði notaður til þess að bæta sérstaklega laun kvenna. Hér er kærkomið tækifæri fyrir Sjálfstfl. til þess að fylgja eftir samþykktum síðasta landsfundar og því efast ég ekki um að þessi tillaga fái drjúgan stuðning.

Herra forseti. Málefni sjúkrahúsa verða til umræðu og afgreiðslu við 3. umr., svo og 6. greinar liðir almennt. Þar á meðal verður tekið á því máli sem næsta brtt. fjallar um með þeim hætti sem lýst hefur verið í 2. umr. Það er því ósk mín að flm. kalli tillögu sína aftur.

Virðulegi forseti. Ég skildi orð hæstv. fjmrh. á þann veg að sú viljayfirlýsing sem er að finna í þessari tillögu, þessum nýja lið í 6. greinar heimildum, verði upp tekin við 3. umr. í ljósi yfirlýsinga hæstv. heilbrrh. frá í gærkvöldi, með öðrum orðum að andvirði sölunnar á landi í eigu Vífilsstaða verði notað til byggingar barnaspítala. Í trausti þess er tillagan dregin til baka til 3. umr.

Virðulegi forseti. Það er satt að segja dálítið umhugsunarefni að fyrir nokkrum árum var það þannig að 2. umr. var aðalumræða um fjárlagafrv. Nú er það bersýnilega svo að sú umræða sem hér er að ljúka er í raun og veru markleysa vegna þess að langstærstu þættirnir í fjárlagafrv. eiga eftir að fá afgreiðslu. Öll tekjuhliðin á eftir að fá afgreiðslu, sjúkrahúsin, sem eru veigamikil deilumál, eiga eftir að fá afgreiðslu, Lánasjóður ísl. námsmanna, sem hefur verið mikið og heitt pólitískt deilumál, á eftir að fá afgreiðslu. Það er því greinilegt að verið er að þróa meðferð fjárlaganna hér í þinginu inn í það að 3. umr. sé hin raunverulega ákvarðandi umræða um málið. Á þessu vil ég vekja athygli, hæstv. forseti, m.a. til að undirstrika að eins og frv. lítur út núna er það í raun og veru markleysa.