Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjórir hv. þingmenn hafa óskað eftir því að kveðja sér hljóðs um störf þingsins. Þar sem svo háttar til ætlar forseti að prófa að haga umræðunni þannig að málshefjendur og þeir sem umræðunni er beint til geti talað tvisvar hver og verður þá raunar lítið sem ekkert svigrúm fyrir aðra þingmenn.

Herra forseti. Ég er hér með fyrirspurn til hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, þingflokksformanns Samfylkingarinnar. Ég spyr um afstöðu Samfylkingarinnar til mannréttindabrota á tveimur sjómönnum frá Tálknafirði. Mannréttindanefnd Sameinuðu þjóðanna telur að þessir tveir sjómenn eigi að fá skaðabætur frá íslenska ríkinu fyrir mannréttindabrot sem á þeim hafi verið stunduð. Ég ætla líka að spyrja þingflokksformann Samfylkingarinnar hvort áfram eigi að brjóta mannréttindi á íslenskum sjómönnum og enn fremur, í ljósi þess að atvinnuréttur og atvinnufrelsi hefur verið brotið á okkur, mér og mínum líkum úr sjómannastétt, hvað Samfylkingin ætli að gera í þessum málum.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Grétar Mar Jónsson spyr mig út í álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna. Í sjálfu sér liggur fyrir afstaða mannréttindanefndarinnar. Þeirri afstöðu hefur verið svarað og gerð mjög skýr grein fyrir af hálfu stjórnvalda og ég veit ekki annað en að nefndin hafi í raun fallist á sjónarmið stjórnvalda, þ.e. að nefndin telji viðbrögðin þess eðlis að þau fullnægi því sem nefndin gerir kröfu til og lýsi ánægju sinni með að það eigi að skoða áhrif kerfisins eins og hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur marglýst yfir, og fram kemur í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar að setja eigi á fót nefnd til að skoða áhrif kerfisins á sjávarbyggðir. Ég veit að mannréttindanefndinni hefur verið gerð grein fyrir þessu og ég veit einnig að hún hefur lýst ánægju sinni með það og vill fá að fylgjast áfram með þessu. Í svari stjórnvalda til mannréttindanefndar er bótakröfu hafnað og ég hef ekki upplýsingar um það að mannréttindanefndin hafi á nokkurn hátt gert kröfu til þess í sínum viðbrögðum að þær greiðslur ættu sér stað, eða hvaða greiðslur. Þess ber einnig að geta að í eina skiptið þar sem lögmæti forsendna kvótakerfisins hafa verið bornar undir dómstóla, í Vatneyrardómnum svokallaða, lýsti Hæstiréttur því yfir að forsendurnar væru lögmætar. Þegar af þeirri ástæðu er nánast útilokað fyrir stjórnvöld að greiða bætur, enda mundi það þýða að stjórnvöld 

Herra forseti. Það hefur ekkert verið snúið til baka með álitið frá mannréttindanefndinni sem skilaði áliti í desember, mig minnir 12. desember. Hún hefur ekkert breytt því eða dregið til baka. Það á samkvæmt mannréttindanefndarálitinu að borga þessum sjómönnum bætur og það verður að gera það. Mér sýnist að Samfylkingin ætli að láta það yfir sig ganga að hunsa bæturnar sem þessir tveir sjómenn eiga að fá og ekki að borga þær. Það er auðvitað grafalvarlegt mál - ég tala nú ekki um flokk sem þykist vera jafnaðarmannaflokkur - að brjóta mannréttindi með þessu og virða ekki álit mannréttindanefndarinnar. Það er ekkert sem segir að mannréttindanefndin muni ekki halda áfram að fylgjast með gjörningum íslenskra stjórnvalda. Hún mun eflaust gera það og gera athugasemdir við þessi vinnubrögð. Þetta er skammarlegt og flokkur sem kennir sig við jafnaðarmennsku, sem á náttúrlega ekkert skylt við jafnaðarmennsku, ætlar að halda áfram að brjóta mannréttindi. Það er þetta sem kannski þurfti að koma fram, við stöndum frammi fyrir því hér að þeir tveir flokkar sem eru í ríkisstjórn og mynda þessa ríkisstjórn eru ákveðnir í því að halda áfram að brjóta mannréttindi. Það verður aldrei liðið. Menn þurfa ekki að halda að þeir komist upp með að brjóta mannréttindi til langs tíma. Þeir hafa komist upp með það lengi og snúið út úr íslensku réttarkerfi eins og þegar stjórnvöld sneru út úr dómi Hæstaréttar í svokölluðu Valdimarsmáli. Það er auðvitað ekki boðlegt. Þarf mannréttindanefnd til að sýna Samfylkingunni hvað er rétt og hvað rangt? Þarf einhverja mannréttindanefnd til að sýna henni og kenna hvað er rétt 

Virðulegi forseti. Ég held að enginn okkar sé þess umkominn að lýsa því yfir í öllum málum hvað sé rétt og hvað sé rangt, við erum ekki það fullkomin sem erum hér á þingi þó að við gerum okkar besta. Ég vara við því að hv. þingmenn tali á þann hátt að það sé markmið stjórnmálaflokka eða alþingismanna að brjóta mannréttindi. Það er algjörlega fráleitt því að allir þeir þingmenn sem hér eru vilja virða mannréttindi. Þannig er það. Ég nefndi áðan í svari mínu að mannréttindanefndin hefði brugðist við, hún hefur lýst ánægju sinni með svar stjórnvalda og ætlar að fylgjast með þeim hugsanlegu breytingum sem kunna að verða gerðar. Í þeim viðbrögðum er engin krafa gerð um bætur, enda stjórnvöld bundin af þeim dómi sem ég vísaði til áðan. Ef stjórnvöld mundu lýsa því yfir að greiða þyrfti bætur væri í raun og veru verið að segja: Það þarf að greiða öllum bætur. Það þarf að greiða öllum bætur sem ekki hafa fengið aflaheimildir og það þarf þá líka að greiða þeim bætur sem hafa fengið aflaheimildir því að væntanlega þarf að taka þær af þeim. Væntanlega þarf að leggja kerfið niður. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þykir það -  Það er samt afar mikilvægt að þessi umræða fari fram og stjórnvöld eru að bregðast við, og munu bregðast við og skoða þetta í þaula.

Herra forseti. Fyrir nokkrum missirum var vakin athygli okkar nokkurra hv. þingmanna á því að fallið hefði dómur í héraðsdómi sem byggði á landskiptalögum frá 1941. Þar sem málið er nokkuð flókið tel ég eðlilegt, herra forseti, að ég lesi örlitla dæmisögu sem er kjarninn í málinu. Tveir menn, Ari og Orri, eiga til helminga 100 hektara af óskiptu sameignarlandi. Þeir verða ásáttir um að skipta út einum hektara lands til hvors þeirra þannig að hvor fyrir sig á þá 49 hektara í óskiptu og einn hektara af úrskiptu landi, samtals 50 hektara. Ari fékk sinn hektara á skjólsælum stað og ræktaði þetta úrskipta land sitt í aldingarð, úrskipt spilda Orra er hins vegar á berangri og gerir hann engar endurbætur á spildunni. Þegar hér er komið sögu er land þeirra félaga metið til fasteignaskattsmats og hækkar heildarfasteignamat lands Ara mikið vegna landbótanna á úrskiptu landinu. Þá eru sett lög í landinu sem kveða á um að eignarhlutföll í sameignarlandi skuli fara eftir hinu nýja fasteignamati. Á grundvelli þessara nýju laga krefst Ari þess að hlutur hans í landinu sé skráður 70 hektarar og telur að svo sé samkvæmt hinum nýju lögum. Orri er ósáttur við að eignarhlutur hans á óskiptu landinu hafi minnkað úr 50% í 30% fyrir þá sök að nágranni hans, Ari, ræktaði úrskipt land sitt. Orri höfðar mál og krefst þess að sér verði dæmdur 50% eignarréttur á óskiptu landinu á þeirri forsendu að engir löggerningar hafi farið fram sem minnkað geti eignarhlut hans á óskiptu landinu. Dómstóllinn hafnar dómkröfu Orra og kveður Ara eiga skýlausan rétt lögum samkvæmt á að eignarhluti hans verði reiknaður samkvæmt hinum nýju lögum. Herra forseti. Ég tel af þessari ástæðu eðlilegt að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson, formann allsherjarnefndar, hvort hann telji af þessu gefna tilefni ástæðu til þess að lögin frá 1941, þ.e. landskiptalögin, verði endurskoðuð.

Herra forseti. Það mál sem hv. þm. Einar Már Sigurðarson vekur hér athygli á er fyrir dómstólum eins og hann gat um og dómstólarnir hljóta auðvitað að dæma á grundvelli gildandi laga um þau álitamál sem þar kunna að vera uppi. Ég get í sjálfu sér ekki tjáð mig neitt frekar um það á þessum vettvangi. Það mál er rekið fyrir dómstólum og mun væntanlega hljóta þar niðurstöðu innan skamms og það hlýtur að gerast á grundvelli gildandi laga. Hins vegar heyrist mér að þarna kunni að vera á ferðinni áhugaverðar eignarréttarlegar spurningar sem ástæða kann að vera að fara í. Lögin sem hv. þingmaður vísaði til, landskiptalögin frá 1941, eru auðvitað töluvert komin til ára sinna og það kann vel að vera tilefni til að fara yfir þau og kanna hvort ástæða sé til þess að breyta þeim með einhverjum hætti. Það þarf þá að líta á framkvæmd þeirra og hvernig þau hafa verið túlkuð fyrir dómstólum og eins hvort þau samræmist með öllu þeim sjónarmiðum sem nú ríkja varðandi eignarréttarleg atriði. Ég held að það sé alveg tilefni til að allsherjarnefnd velti þessari spurningu fyrir sér og vil með engum hætti útiloka að það gerist, en ítreka að um einstök deilumál get hvorki ég né nefndin sem slík fjallað, þau verða rekin fyrir dómstólum.

Herra forseti. Ég þakka hv. þm. Birgi Ármannssyni fyrir undirtektirnar. Ég tek undir með hv. þingmanni, þetta mál er auðvitað fyrir dómstólum og það er ekki eðlilegt að nefnd hafi afskipti af slíku. En þetta gefna tilefni, eins og hv. þingmaður nefnir, kemur inn á eignarréttinn og þar með inn á eignarréttarákvæði stjórnarskrár og það sem vekur kannski mesta athygli í þessu er að þarna virðast hafa orðið á einhver mistök af hálfu löggjafans ef það reynist svo að þessi lög skapi þá niðurstöðu sem hér um ræðir. Ég fagna því enn og aftur að hv. þingmaður telur það þess virði að allsherjarnefnd komi hugsanlega að því að velta því fyrir sér hvort það sé nauðsynlegt að endurskoða lögin. Ég ítreka það sem hér hefur komið fram að málið er ekki gengið alla leið. Hæstiréttur á eftir að fjalla um það þannig að líklega er eðlilegt að við fylgjumst áfram með málinu og skoðum síðan hvort ástæða sé til að bregðast við. Ég vil taka það fram, vegna þess að ég man ekki hvort ég gerði það í fyrri ræðu minni, að fleiri hv. þingmenn í fleiri þingflokkum hafa svipaðar áhyggjur af málinu eða svipað sjónarhorn á málið og fram hefur komið í máli mínu. Ég ítreka enn og aftur að ég fagna viðbrögðum hv. þm. Birgis Ármannssonar.

Hæstv. forseti. Við Íslendingar erum svo lánsöm að búa við sterkan Íbúðalánasjóð og hafa margir stjórnmálaflokkar staðið dyggan vörð um starfsemi þess sjóðs enda getum við rétt ímyndað okkur hver staðan væri á húsnæðismarkaðnum í dag ef Íbúðalánasjóðs nyti ekki við. Hann er í raun eini aðilinn á húsnæðismarkaðnum í dag, hann er rekinn án arðsemissjónarmiða og býður langlægstu vextina. Við framsóknarmenn viljum áfram standa vörð um starfsemi sjóðsins rétt eins og hingað til og til þess er ég þá kominn hingað upp til að fá úr því skorið hver stefna ríkisstjórnarinnar er í málefnum Íbúðalánasjóðs. Ráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa haldið því fram í umræðum síðustu vikna að breyta eigi Íbúðalánasjóði í heildsölubanka. Það er ekki bara forsætisráðherra sem hefur talað fyrir því, heldur einnig fjármálaráðherra. Nú bregður svo við að hæstv. viðskiptaráðherra segir á fundi á Selfossi, með leyfi hæstv. forseta, „að það standi ekki til að breyta Íbúðalánasjóði í heildsölubanka og hætta með almenn lán og skilja bara eftir félagslega þáttinn“. Í raun og veru er þetta efnislega nákvæmlega það sama og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hefur sagt, það komi ekki til greina að Íbúðalánasjóður hætti almennum lánveitingum. Ég held að það sé eðlilegt að formaður félags- og tryggingamálanefndar Alþingis reyni nú að útskýra hver stefna ríkisstjórnarinnar er í málefnum Íbúðalánasjóðs þar sem Sjálfstæðisflokkurinn talar til hægri en Samfylkingin til vinstri. Það er með öllu óásættanlegt að ríkisstjórnarflokkarnir skuli tala í kross í svo mikilvægu máli sem húsnæðismálin eru og um leið vil ég spyrja hv. þingmann hvort hann telji það koma til greina að það sé hluti af hugsanlegri þjóðarsátt að Íbúðalánasjóður hverfi út af húsnæðismarkaðnum rétt eins og Samtök atvinnulífsins 

Hæstv. forseti. Ég þakka það traust að ætla mér að svara og skýra út ólíkar yfirlýsingar úr fjölmiðlum varðandi stefnu ríkisstjórnarinnar. Ég get aðeins sagt það að málið hefur ekki hlotið sérstaka umfjöllun í félags- og tryggingamálanefnd eins og hv. þingmaður veit, en ég hef ekki heyrt neinar útgáfur frá ríkisstjórninni um Íbúðalánasjóðinn annað en að við ætlum að koma til móts við þær kröfur sem ESA hefur gert og hafa legið fyrir í langan tíma, þ.e. að innan Íbúðalánasjóðs verði skilið á milli félagslegra og svokallaðra samkeppnis- eða almennra lána. Hæstv. ráðherra félagsmála hefur ítrekað að þessir lánaflokkar verði báðir í Íbúðalánasjóði. Þá hugmynd styð ég og tel gríðarlega mikilvægt að við stöndum einmitt vörð um að Íbúðalánasjóður verði áfram rekinn með svipuðum hætti og verið hefur að því gefnu að komið verði til móts við þær ýtrustu kröfur ESA sem lagðar hafa verið fram. Eftir liggur það vandamál að skilgreina félagslegu lánin, hvar mörkin liggja hvað varðar tekjur og eins varðandi svæði. Það er mikilvæg umræða sem verður að eiga sér stað hér í þinginu og væntanlega í hv. félags- og tryggingamálanefnd þegar þar að kemur. Ég tek aðeins undir það sem liggur í orðum fyrirspyrjanda, það er mikilvægt að verja Íbúðalánasjóð, það hefur sýnt sig að hann er nauðsynlegur á markaðnum eins og er og ekki eru áætlaðar neinar stórbreytingar á honum. Þessar hugmyndir Samtaka atvinnulífsins hafa ekki komið til umræðu neins staðar en sjálfur tel ég óráðlegt að fara eftir þeim hugmyndum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni ærleg svör hér. Ef marka má orð hans eru ekki fram undan neinar stórbreytingar á starfsemi Íbúðalánasjóðs. Það er í raun og veru þvert á það sem sjálfstæðismenn í þessu ríkisstjórnarsamstarfi hafa haldið fram og þar af leiðandi er ekki mikið að marka það sem forsætisráðherra hefur sagt í fjölmiðlum að undanförnu eða hæstv. fjármálaráðherra á síðustu vikum. Eins og ég sagði hér áðan er í raun og veru lágmarkið að ráðherrar í ríkisstjórn Íslands tali einum rómi í svo mikilvægu máli sem húsnæðismálin eru. En kannski er ekki hægt að gera kröfu um það því að þessi ríkisstjórn og þessir ráðherrar í ríkisstjórninni hafa í raun og veru tvær stefnur í svo mörgum málum. Það eru tvær stefnur í stóriðjumálum, tvær stefnur í umhverfismálum, tvær stefnur í húsnæðismálum, tvær stefnur í utanríkismálum og áfram má telja. Það er enginn stöðugleiki í þeim ráðherrum sem sitja í þessari ríkisstjórn.  Ég bið líka hæstv. ráðherra að bera þau tíðindi inn á borð ríkisstjórnarinnar að menn fari að taka sér tak og tala einum rómi í svo stóru máli sem húsnæðismálin eru. Ef ríkisstjórnin hefur ekki áttað sig á því hversu grafalvarleg staða er á þeim markaði og hversu nauðsynlegt það er að við búum við styrka ríkisstjórn sem talar einum rómi er hún ekki jarðtengd. Ég ætla þó að fullyrða að sá sem er næstur jarðtengingunni er trúlega hæstv. iðnaðarráðherra. 
            

Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi verður að venjast því að menn hafi ólíkar skoðanir, jafnvel þó að þeir séu komnir í ríkisstjórnarsamstarf, ólíkt því sem oft var áður að menn urðu sama sem einn flokkur og tjáðu sig sem slíkir. Við erum ólíkir flokkar og höfum ólíkar skoðanir á því sem hér er að gerast en eftir sem áður er Íbúðalánasjóður á forræði hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra og það sem ég fór yfir hér áðan er sú stefna sem sá hæstv. ráðherra hefur boðað. Það kann að vera að það valdi misskilningi þegar menn eru að tala um heildsölubanka eða heildsölulán að Íbúðalánasjóður lánaði bönkunum 30 milljarða til að hjálpa þeim að losa um lánastífluna til þess að endurfjármagna húsnæðislán og minni fjármálastofnanir nýttu sér það. Það er eitt form af heildsölulánveitingum til lánastofnana þannig að ég held að það sé mikilvægt að átta sig á því að það hefur í sjálfu sér verið gert nú þegar til að reyna að koma af stað einhverri hreyfingu á íbúðalánamarkaðinn. Ég held að sá sem hér stendur og þeir sem mynda ríkisstjórn Íslands geri sér fulla grein fyrir því hversu alvarlegt ástandið er á húsnæðismarkaðnum og hversu mikilvægt það er að reyna að ná hreyfingu á markaðinn og muni að sjálfsögðu leita allra ráða til þess að svo geti orðið. Mig langar aðeins að leiðrétta það sem ég sagði í fyrri lotunni, ég sagði að það væri byggt á úrskurði frá ESA. Það er í rauninni bara bráðabirgðaálit og mikilvægt að halda því til haga. Menn eru enn þá í viðræðum um með hvaða hætti þeir geti komið til móts við þær hugmyndir sem ESA hefur um fyrirkomulag íslenskra íbúðalánamála. Laust og fast stöndum við saman um það að Íbúðalánasjóður gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki, hefur gert það og mun gera það áfram um fyrirsjáanlega framtíð miðað við ástandið í dag.

Virðulegi forseti. Mér þykir ástæða til að vekja athygli hv. Alþingis á því að miklir vankantar eru komnir upp á framgangi smíði nýrrar ferju milli lands og Eyja. Tvö tilboð bárust, frá Þýskalandi og frá Noregi, á svipuðu verði. Norska tilboðið var útfært mjög vandlega, þýska tilboðið er meira í lausu lofti og miðar við rýmisstærð sem á eftir að vinna að. Í báðum tilboðunum eru lausir endar sem er kannski ekki óeðlilegt miðað við útboðslýsinguna en nú hafa Ríkiskaup meinað Siglingastofnun að ræða við báða tilboðsgjafana, þeir hafa meinað henni að ræða tilboð Norðmannanna sem eru með fullútfært skip með þó breytilegum möguleikum. Það eru engin rök fyrir slíku. Fyrr hafa átt sér stað alvarleg mistök í sambandi við smíði ferju milli lands og Eyja. Þegar núverandi Herjólfur var byggður fyrir 18 árum tók hæstv. þáverandi samgönguráðherra ákvörðun um að stytta skipið um nærri 10 metra til að ákveðin skipasmíðastöð á Íslandi gæti boðið í það. Þetta hefur kostað ómæld vandræði, peninga og tíma. Þess vegna skiptir miklu máli að tryggja að það sé unnið vandlega að þessu verki og til hlítar. Siglingastofnun vill ræða við báða tilboðsgjafa, bæði Norðmenn og Þjóðverja, og nú er mikilvægt að ríkisstjórnin og hæstv. samgönguráðherra grípi inn í og láti þessar viðræður ganga eftir þannig að úr skugga sé gengið um það að valið sé besta mögulegt skip í þessum efnum. Benda má á að norska skipið er fjórum metrum lengra og einum metra breiðara þannig að það skiptir öllu máli að heimila þessar viðræður strax.

Herra forseti. Mig langar stuttlega að blanda mér inn í þá umræðu sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson hóf hér um Íbúðalánasjóð og þau svör sem komu frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni varðandi þetta atriði. Það er alveg ljóst að málefni Íbúðalánasjóðs varða hverja einustu fjölskyldu í landinu. Hér er um að ræða afskaplega mikilvægt velferðarmál, það að koma sér þaki yfir höfuðið er hluti af velferðarkerfi okkar eins og við höfum viljað byggja það upp undanfarin ár og áratugi og það er auðvitað afar brýnt að við höldum áfram á þeirri leið. Nú hefur það komið fram að kröfur hafa verið gerðar í bráðabirgðaáliti frá Eftirlitsstofnun EFTA um að okkur sé skylt að breyta fyrirkomulagi íbúðalána og greina á milli svokallaðra félagslegra lána og almennra lána. Nú vill þannig til að ég hef í tvígang spurt Eftirlitsstofnun EFTA um þetta álit sérstaklega og hvað þarna liggi að baki á fundum EFTA-nefndarinnar sem ég á sæti í. Ég fullyrði hér að í þeim svörum sem þar hafa komið frá forsvarsmönnum ESA er ekkert að finna sem gerir kröfu um að við skiljum á milli með þeim hætti sem hér er látið í umræðunni. Ég kalla eftir því að fram fari einhver umræða um það og að ríkisstjórnin og hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra komi til þings og geri okkur grein fyrir því hvað ráðherrann er raunverulega að hugsa í þessu efni. Það er ekkert sem kemur í veg fyrir það að við skilgreinum öll lán Íbúðalánasjóðs sem félagsleg gagnvart ESA ef það er það sem málið snýst um. Það er ekkert að mínu viti í þessu áliti sem gerir kröfu um að við breytum fyrirkomulagi. Það þarf að búa til skilgreiningar en þær mega ná til allra íbúðalána 

Herra forseti. Ég vil áfram gera að umtalsefni málefni Íbúðalánasjóðs. Mér fannst með ólíkindum að heyra fréttir af því í gær að Samtök atvinnulífsins, sem telja sig vera að beita sér fyrir þjóðarsátt í efnahags- og atvinnumálum hér á landi þessa dagana, skuli setja á oddinn einkavæðingu og afhendingu Íbúðalánasjóðs til bankanna, það væri krafa númer 1. Reyndar þekkjum við þá kröfu frá Sjálfstæðisflokknum. Sjálfstæðisflokkurinn hefur aldrei farið dult með það að hann telji að það eigi að einkavæða Íbúðalánasjóð. 
             Ég held að það væri rétt fyrir Samtök atvinnulífsins að senda fulltrúa þess til Bandaríkjanna þar sem yfirstjórn Bandaríkjanna varð nýverið að þjóðnýta íbúðalánasjóðina þar í landi. Þeir höfðu verið á markaði, þeir höfðu verið einkavæddir og þar hafði græðgin komið í spilið, menn höfðu keypt bréf í þeim á allt of háu verði og nú er erfið staða íbúðalánasjóðanna í Bandaríkjunum ein af ástæðunum fyrir fjármálaóróleikanum, og ekki bara þar heldur um allan heim. Ég krefst þess að íslensk stjórnvöld láti af þessum tvískinnungi varðandi Íbúðalánasjóð og gefi bara alfarið út yfirlýsingu um að starfsemi hans sem íbúðalánasjóðs allra í landinu verði ekki breytt. Það tel ég, herra forseti, og umræðunni sem hér hefur verið að undanförnu um að það eigi að fara að einkavæða hann að hluta eða öllu leyti á bara að henda út af borðinu. Eða viljum við fara í sama fenið og íbúðalánasjóðirnir í Bandaríkjunum fóru? Nei, það verður að taka af skarið, Íbúðalánasjóður 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þau sjónarmið að það eigi ekki að breyta starfsemi Íbúðalánasjóðs frá því sem nú er. Sjóðurinn hefur þann mikla kost að um hann gilda almennar og gegnsæjar reglur sem eru eins fyrir alla án tillits til búsetu. Það eru reglur sem við vitum ekki og getum ekki verið viss um að gildi í viðskiptabönkunum, miklu fremur liggja fyrir nokkrar upplýsingar sem rökstyðja að svo hafi ekki verið, sérstaklega á árunum 2004–2005 þegar viðskiptabankarnir voru sem mest í íbúðalánunum. Það lá t.d. fyrir skjalfest að ákveðin svæði á landinu gátu ekki fengið íbúðalán, fólk sem þar bjó gat ekki fengið lán í bönkunum, fékk bara nei. Kerfið sem við notum er almennt og það er sjálfbært í þeim skilningi að það stendur undir sér og það skilar verulegum hagnaði og er ekki íþyngjandi fyrir ríkissjóð en það er samtrygging að því leyti að þar eru allir fyrir einn og sjóðurinn gerir ekki upp á milli lántakenda eftir efnahag ef þeir standast almennar reglur. Það er mikill kostur. Þetta er ódýrasta kerfið sem hægt er að hafa til að tryggja öllum almenn íbúðalán, ódýrasta kerfi sem hægt er að hugsa upp og kostar ríkissjóð ekkert en ríkisábyrgðin er nauðsynleg til að tryggja lægri vexti. Vilji menn breyta þessu og afnema ríkisábyrgðina spyr ég: Hvers vegna? Fyrir hvern er það? Það er bara til þess að gera stöðu sumra lántakenda verri en hún er. Hvaða félagslegu sjónarmið mæla á móti því að hafa það óbreytt? Er það svo að Evrópusambandslöndin sem sjálf eru með ríkisábyrgð á sínum viðskiptabönkum, eins og í Bretlandi og Danmörku, ætli sér að fara að bregða fæti fyrir íslenskan íbúðalánasjóð? 

Herra forseti. Við þessa umræðu um störf þingsins var breytt út af þeirri venju sem var í raun og veru mörkuð í kjölfar nýju þingskapalaganna sem samþykkt voru hér fyrr á þessu þingi þannig að forseti ákvað í upphafi umræðunnar að taka inn fjögur mál undir þessum lið um störf þingsins. Öðrum þingmönnum gafst ekki mjög mikið ráðrúm til þess að komast inn í umræðuna nema alveg í blálokin og ég vil þess vegna spyrja hæstv. forseta hvort þetta sé eitthvert vinnulag sem hafi verið rætt á vettvangi forsætisnefndar eða við formenn þingflokka eða hvort þetta sé vinnulag sem forseti hyggist taka upp varðandi þennan lið. Ég held að ef meiningin sé að gera það þurfi í raun og veru að endurskoða hugmyndina á bak við þennan lið um störf þingsins alveg frá grunni.

Forseti vill geta þess og undirstrika að hann er ekki sammála hv. þingmanni um að það þurfi að breyta hugmyndinni á bak við þennan dagskrárlið. Það hefur komið fram gagnrýni vegna þess að það hefur gerst oftar en einu sinni að þingmenn sem hafa beðið um orðið og fengið orðið hafa komið og rætt um allt annað mál en það mál sem þingmaður, málshefjandi, hóf að ræða og hafði beint spurningum til formanns þingnefndar eða formanns þingflokks o.s.frv. Forseti vildi gera þessa tilraun núna - hún er ekkert njörvuð niður - til að reyna að skapa meiri festu í þessari umræðu og gefa þeim þingmönnum sem spurningar eru bornar upp til tækifæri til að svara. Það hefur gerst vegna þess hversu margir báðu um orðið að sá þingmaður sem spurningu var beint til komst ekki að til þess að ræða um málið aftur. Hvað um það, við þróum þessi þingsköp áfram og þessi tilraun í dag er til skoðunar áfram. Ábendingar hv. þingmanns verða að sjálfsögðu skoðaðar og við sjáum hvernig okkur tekst að þróa þessa umræðu eins og hún hefur verið hér í dag.

Herra forseti. Ég þakka fyrir þessi svör. Ég vil þá bara vekja athygli á því að eins og þetta hefur verið lagt upp hafa menn getað óskað eftir því við forseta strax að morgni dags að taka til máls undir liðnum um störf þingsins og beina fyrirspurn þess vegna til einhvers ákveðins eða jafnvel ekki, eins og gerðist í þessari umræðu þegar einn hv. þingmaður tók upp og vakti máls á málefni sem ekki var sérstaklega beint til neins annars þingmanns. Það er svo sem allt í lagi með það en ég velti þá fyrir mér hvort menn geti með sama hætti, um leið og þeir verða þess áskynja að eitthvert tiltekið málefni eigi að ræða undir þessum lið, óskað eftir því fyrir fram að komast á mælendaskrá undir þeim sama lið. Bara sem dæmi um þetta hefði ég hugsanlega í morgun getað óskað eftir því þegar ég varð þess áskynja að hv. þm. Birkir Jón Jónsson vildi ræða um Íbúðalánasjóð að fara þá þegar á mælendaskrá eða óska eftir því við forseta að fá að ræða hið sama mál við hinn sama þingmann, þ.e. formann félags- og tryggingamálanefndar.

Tekið er fyrir 2. dagskrármálið, skýrsla umhverfisráðherra um umhverfismál. Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar og ræðutíminn er sem hér segir: Ráðherra hefur allt að 20 mínútur til framsögu og talsmenn annarra þingflokka hafa 15 mínútur í 1. umf. Í 2. umf. hefur hver þingflokkur 10 mínútur. Eftir það er ræðutími samtals 63 mínútur og skiptist milli þingflokkanna eftir þingsætafjölda, þó þannig að enginn þingmaður tali lengur en 5 mínútur. Við lok umræðunnar hefur ráðherra 5 mínútur. Ekki er gert ráð fyrir andsvörum. Heimilt er að færa ræðutíma milli umferða.

Hæstv. forseti. Það er með mikilli ánægju að ég fylgi fyrstu skriflegu skýrslu umhverfisráðherra til Alþingis úr hlaði. Mér þykir tímabært og við hæfi að efna til almennrar umræðu um þennan mikilvæga málaflokk á Alþingi Íslendinga. Eins og gefur að skilja geymir skýrslan ekki tæmandi upptalningu á viðfangsefnum umhverfisráðuneytisins og stofnana þess en hún gefur þingmönnum og almenningi vonandi betri innsýn í það viðamikla og mikilvæga starf sem þar er unnið. Umhverfismál eru ekki lengur jaðarmál í stefnumörkun stjórnvalda og almennri umræðu. Flest verkefni á vegum umhverfisráðuneytisins, bæði þau sem eru talin í þessari skýrslu og önnur, tengjast efnahags- og atvinnulífi, heilsu og lífsgæðum og stefnu Íslands í samskiptum við önnur ríki. Enn fremur hafa umhverfisþættir fengið aukið vægi í atvinnu- og efnahagsmálum og á verksviðum flestra ráðuneyta. Þetta krefst samhæfingar í stefnumótun innan Stjórnarráðsins og uppbyggingar öflugs þekkingargrunns um náttúru og umhverfi sem auðveldar faglega umræðu og ákvarðanatöku. Ekki er lengur litið á náttúruvernd annars vegar og efnahags- og samfélagsþróun hins vegar sem andstæða póla. Í hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar er gert ráð fyrir að þróun samfélagsins og vernd náttúrugæða verði að haldast í hendur. Segja má að ríki heims hafi orðið ásátt um að starfa eftir þeirri hugmyndafræði frá og með Ríó-ráðstefnunni 1992 og byggjast alþjóðasamningar á sviði umhverfismála og auðlindanýtingar á þessari hugsun. Þótt almenn sátt ríki um að vinna á grunni sjálfbærrar þróunar fer því auðvitað fjarri að það hugtak rúmi ekki skiptar skoðanir um hvernig standa skuli að uppbyggingu samfélagsins og vernd umhverfisins. Á síðustu árum hefur oft verið deilt harkalega um ýmsar framkvæmdir í íslensku samfélagi og áhrif þeirra á náttúru og umhverfi. Það mun seint ríkja fullkomin sátt um einstakar framkvæmdir en það er hægt að treysta faglegan grunn fyrir ákvarðanatöku svo að hægt sé að meta heildaráhrif ákvarðana á hina þrjá þætti sjálfbærrar þróunar: umhverfið, efnahaginn og félagslega velferð. Þannig byggist starf loftslagssamnings Sameinuðu þjóðanna á grunni vísindanefndar sem hefur það hlutverk að taka saman hina bestu vísindalegu þekkingu um orsakir og afleiðingar loftslagsbreytinga af mannavöldum og möguleika til að bregðast við á skilvirkan og hagkvæman hátt. Ísland hefur lagt til á alþjóðavettvangi að svipuð vinna fari fram varðandi umhverfi hafsins þar sem þekking á vistkerfinu og áhrifum mengunar og nýtingar er um margt brotakennd og ófullkomin. Hér heima þarf að efla rannsóknir og vöktun á íslenskri náttúru og ljúka grunnkortlagningu hennar til að skapa betri grundvöll fyrir ákvarðanatöku sem getur haft afleiðingar til langrar framtíðar. Rétt er einnig að ítreka mikilvægi rammaáætlunar um nýtingu og vernd náttúrusvæða þar sem reynt er að meta virkjanakosti á faglegan hátt, m.a. út frá verndargildi náttúrunnar. Mat á umhverfisáhrifum er mikilvægt tæki til að draga fram allar nauðsynlegar upplýsingar um áhrif framkvæmda og áætlana, ekki síst þegar um stór áform er að ræða. Hér á landi hefur verið mikil og hröð uppbygging á mörgum sviðum á undanförnum árum, m.a. á sviði orkunýtingar og þungaiðnaðar sem hefur haft mikil áhrif á umhverfi og samfélag. Núverandi efnahagslægð er að hluta til afleiðing af ofþenslu á liðnum árum, auk samdráttar á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og hækkana á olíu og matvöru eins og kunnugt er. Raddir heyrast um að við slíkt ástand þurfi að slaka á kröfum um umhverfisvernd og góða grundun ákvarðana um framkvæmdir. Þvert á móti má færa fyrir því rök að aldrei hafi verið eins nauðsynlegt að meta gaumgæfilega allar líklegar afleiðingar stórra ákvarðana eins og nú. Ísland býr yfir miklum og fjölbreyttum möguleikum til þess að byggja áfram upp blómlegt samfélag án þess að fórna sérstæðum náttúruperlum og víðernum sem vart er lengur að finna í öðrum ríkjum í vestanverðri Evrópu. Íslendingum er í lófa lagið að vinna að uppbyggingu atvinnulífs og velferðarþjónustu samhliða því að efla náttúruvernd, endurheimta gróður og jarðveg, vernda fiskstofna og standa við alþjóðlegar skuldbindingar í loftslagsmálum. Íslendingar munu halda áfram að nýta orkulindir sínar og annan náttúruauð en það þarf að gera af virðingu fyrir náttúrunni og fyrirhyggju en ekki nauðhyggju. Ísland trónir nú í efsta sæti á lista yfir þau ríki þar sem mest velsæld ríkir, samkvæmt mælingu Þróunarstofnunar Sameinuðu þjóðanna. Ef við höfum ekki efni á að meta áhrif framkvæmda og stórra ákvarðana vel og gera umhverfisvernd hátt undir höfði er varla mikil von til þess að aðrir leyfi sér að reyna að vinna af heilum hug að sjálfbærri þróun. Hæstv. forseti. Á einum mannsaldri hefur orðið grundvallarbreyting á afstöðu landsmanna til umhverfis- og náttúruverndar. Samt eru Íslendingar enn eftirbátar grannþjóða sinna á ýmsum sviðum, svo sem endurvinnslu heimilissorps svo að eitt dæmi sé tekið. Spyrja má hvað ráði því að flest sveitarfélög á Íslandi bjóði íbúum sínum og útsvarsgreiðendum upp á að niðurgreiða skussana þegar kemur að endurvinnslu og -nýtingu heimilissorps? Hvers vegna kostar meira að fá sér græna tunnu, eða bláa sums staðar, en það kostar að henda öllu sínu drasli í sömu svörtu ruslatunnuna? Þessu dæmi þarf augljóslega að snúa við og setja það upp í anda mengunarbótareglunnar svo að það borgi sig fyrir almenning að flokka sorpið og stuðla að endurvinnslu. Fimm ár eru síðan fyrsta heildstæða náttúruverndaráætlunin fyrir tímabilið 2004–2008 var samþykkt hér á hinu háa Alþingi. Í henni var m.a. ályktað um stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs og friðlýsingu 14 svæða sem flest voru valin með tilliti til verndargildis fyrir fuglategundir. Eins og þingheimi er kunnugt um hefur friðlýsing svæðanna gengið mun hægar en vonir stóðu til. Af því má draga nokkurn lærdóm, m.a. þann að handahófskennt val svæða til friðlýsingar án tillits til eignarhalds eða afstöðu viðkomandi sveitarfélaga er ekki fallið til árangurs. Friðlýsingarferlið er samvinnuverkefni ríkis, sveitarfélaga og landeigenda, þar sem það á við. Þá staðreynd þarf að hafa að leiðarljósi við gerð náttúruverndaráætlunar, framkvæmd hennar og eftirfylgni. Í haust mun ég flytja nýja tillögu til þingsályktunar um náttúruverndaráætlun fyrir árin 2009–2013 á Alþingi. Í ljósi reynslunnar mun þar gæta nýrra áherslna. Ég hef ákveðið að hefja endurskoðun náttúruverndarlaga og þá er hafin endurskoðun dýraverndarlaga sem hefur staðið síðan í vetur. Það er einboðið að í náttúruverndarlögum þarf að treysta verndarákvæði og almannarétt. Þá má einnig víkja að því stóra verkefni sem liggur fyrir og er í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, að endurskoða stjórnarskrá lýðveldisins Íslands. Þar þarf vissulega að koma inn ákvæðum um umhverfisrétt og auðlindavernd. Forseti. Undirbúningur og stofnun Vatnajökulsþjóðgarðs 7. júní sl. gekk vonum framar og hefur starfsemi stærsta þjóðgarðs í Evrópu farið vel af stað. Þátttaka heimamanna og sveitarfélaga á fjórum rekstrarsvæðum þjóðgarðsins er grundvallarþáttur í skipulagi hans og starfsemi. Stjórnskipulag Vatnajökulsþjóðgarðs er viðamikið og krefst náinnar samvinnu þvert á sveitarfélög og landshluta. Ég er þeirrar skoðunar að stjórn garðsins hafi farist verkefnið afar vel úr hendi og vænti mikils af uppbyggingu þjóðgarðsins um ókomin ár. Vatnajökulsþjóðgarður er í senn náttúruverndar- og byggðaverkefni. Þegar uppbyggingu gestastofa og grunnþjónustu lýkur árið 2012 mun hann færa þjóðarbúinu a.m.k. 3–4 milljarða króna í viðbótargjaldeyristekjur á ári og er þá ekki tekið tillit til allra hinna afleiddu tekna sem getur orðið um að ræða vegna komu ferðamanna vegna þjóðgarðsins. Hæstv. forseti. Ísland er nú orðið aðili að viðskiptakerfi Evrópusambandsins með losunarheimildir þótt það hafi reyndar lítil áhrif eins og stendur þar sem engin íslensk fyrirtæki falla undir tilskipunina. Þetta mun hins vegar breytast í náinni framtíð þar sem fyrirséð er að flug falli undir kerfið árið 2011 og samkvæmt tillögum sem eru til umfjöllunar í Evrópuþinginu mun kerfið verða víkkað út eftir 2012 þannig að m.a. áliðnaður mun falla undir það. Viðskiptakerfið er kvótakerfi, að mörgu leyti sambærilegt við það sem menn þekkja hér á landi í sjávarútvegi þar sem þak er sett á losun, heimildum til losunar er síðan úthlutað til fyrirtækja eða þær boðnar upp og þessar heimildir ganga síðan kaupum og sölum. Með slíkum viðskiptum vonast menn til þess að markaðurinn sjái um að losun dragist saman á eins hagkvæman hátt og hægt er. Við Íslendingar þurfum að undirbúa virka þátttöku í viðskiptakerfinu á næstu árum. Fyrir liggur að fyrirtæki á sviði flugrekstrar og stóriðju þurfa að vera tilbúin að greiða fyrir losun gróðurhúsalofttegunda í framtíðinni, en fara þarf vandlega yfir fyrirkomulag þess. Sérstaklega þarf að skoða hvaða áhrif þátttaka í kerfi Evrópusambandsins hefur á stöðu okkar í alþjóðlegu tilliti í framtíðinni þar sem nú er verið að semja um framhald Kyoto-bókunarinnar sem rennur sitt skeið á enda í árslok 2012. Íslensk stjórnvöld eru nú í viðræðum við Evrópusambandið um hvernig skuldbindingar okkar á alþjóðavettvangi og gagnvart EES-samningnum fari saman og hvernig hagsmunum Íslands sé best borgið í því samhengi. Þar verður haft að leiðarljósi að Ísland er reiðubúið að taka á sig sanngjarnar kröfur í loftslagsmálum, en að tryggt verði að íslensk fyrirtæki njóti sömu hagkvæmni og aðgangs að kolefnismörkuðum og sambærileg fyrirtæki innan Evrópusambandsins. Það verkefni á sviði umhverfismála sem er í brennidepli á alþjóðavettvangi um þessar mundir er tvímælalaust samningaviðræður um hertar aðgerðir til að draga úr loftslagsbreytingum af mannavöldum. Vísindaleg þekking á orsökum og líklegum afleiðingum loftslagsbreytinga hefur styrkst mjög og leitt mönnum fyrir sjónir nauðsyn þess að búa sig vel undir afleiðingar þeirra, en ekki síður að reyna að draga úr hraða og umfangi þeirra með minnkun á losun gróðurhúsalofttegunda. Viðræðurnar snúast einkum um að herða aðgerðir eftir árið 2012 þegar skuldbindingar Kyoto-bókunarinnar renna út og stefnt er að því að ná framtíðarsamkomulagi á fundi í Kaupmannahöfn í desember 2009 eins og hv. þingmönnum er vafalaust kunnugt um. Þá er rætt um að ná samkomulagi um tímabilið 2013–2020. Miklu skiptir að fá Bandaríkin, stærsta losanda í heimi, til að taka á sig sambærilegar skuldbindingar og öll önnur þróuð ríki hafa nú tekið á sig, en einnig þarf að taka á losun frá Kína og öðrum ört vaxandi þróunarríkjum. Öllum ætti að vera ljóst að afleiðingar loftslagsbreytinga munu bitna verst á fátækum þjóðum á þurrkasvæðum, láglendum óshólmum og smáeyjum og krefjast þróunarríki þess að aukið fé sé veitt til að aðstoða þær þjóðir og að þróuð ríki aðstoði við að beina efnahagsuppbyggingu þeirra í grænni farveg með loftslagsvænni tækni. Ísland þarf að taka tillit til þessara sjónarmiða í þróunarsamvinnu við fátæk ríki og íslensk fyrirtæki á sviði endurnýjanlegrar orku og loftslagsvænnar tækni þurfa að fylgjast grannt með tækifærum sem skapast með vaxandi eftirspurn eftir slíkri þekkingu. Almennt þurfa Íslendingar að búa sig af kostgæfni undir það að takast á við nýjar skuldbindingar á eins hagkvæman hátt og hægt er. Í því skyni er verið að vinna að mati á kostnaði við ólíkar leiðir til að draga úr nettólosun gróðurhúsalofttegunda og sú skýrsla verður birt nú á haustdögum. Ísland hefur einnig lagt fram tillögu um að endurheimt votlendis verði viðurkennd leið til að draga úr losun þar sem vísindarannsóknir benda til þess að mikil losun sé frá framræstum mýrum með lífrænum jarðvegi. Þeirri tillögu hefur verið vel tekið í samningaviðræðum, nú síðast í Accra í Gana. Hæstv. forseti. Ríkið kaupir vörur og þjónustu fyrir um 100 milljarða kr. á ári hverju og því ljóst að opinber innkaup geta haft mikil áhrif á þróun markaða. Á vegum umhverfis- og fjármálaráðuneytis hafa verið unnin drög að stefnu um vistvæn innkaup ríkisins. Það gefur augaleið að innleiðing stefnu um vistvæn innkaup ráðuneyta, ríkisstofnana og ríkisaðila mun hafa mikil áhrif til þess að draga úr umhverfisáhrifum innkaupa og hvetja til nýsköpunar og virkrar samkeppni á markaði með vistvænar vörur og þjónustu. Virkir og upplýstir neytendur eru drifkraftur sjálfbærs samfélags. Mikið fræðslu- og kynningarstarf hefur verið unnið í umhverfisráðuneytinu á liðnum missirum. Samstarf við félagasamtök á sviði umhverfismála hefur verið eflt til muna og styrkir til þeirra hækkaðir. Upplýsingariti um loftslagsmál var dreift í skóla í haust og ný skýrsla vísindanefndar um afleiðingar loftslagsbreytinga hér á landi var m.a. kynnt með myndbandi á vefnum sem síðan er boðið skólum til afnota. Þá hefur ráðuneytið tekið þátt í og styrkt fjárhagslega fjölmörg grasrótarverkefni og viðburði. Líklega er umhverfisstarf og -fræðsla hvergi jafnöflugt og í skólunum 119 um allt land sem taka þátt í grænfánaverkefni Landverndar. Þar vex úr grasi ný kynslóð Íslendinga sem notar aldrei einnota umbúðir, hvorki undir mjólk né vatn, hendir lífrænum úrgangi í safnhauginn og lærir í daglegri umgengni í skólanum sínum að bera virðingu fyrir umhverfinu og náunganum. Ég er þeirrar skoðunar að í skólum landsins sé unnið ómetanlegt umhverfisstarf sem muni skila sér í upplýstum og kröfuhörðum borgurum þegar fram líða stundir. Hæstv. forseti. Ég vona að með flutningi þessarar skýrslu og umræðum um hana hér á hinu háa Alþingi skapist góðar og málefnalegar umræður um stöðuna í umhverfismálum, almennt um þá stöðu frá ýmsum hliðum. Það er margt efni í skýrslunni sem ekki vannst tími til að fara yfir í stuttri framsöguræðu, en ég geri mér vonir um að allir þættir hennar verði ræddir hér í dag.

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir skýrsluna og prúða og yfirvegaða ræðu en leyfi mér þó að halda því fram að einu tíðindin séu þau að skýrslan hafi verið gerð. Það er rétt hjá hæstv. ráðherra að á vettvangi umhverfisráðuneytisins er unnið að mörgum brýnum málum. Það er líka rétt að vægi umhverfismála er sífellt að aukast. Það leiðir til þess að stjórnsýsla umhverfismála verður sífellt umfangsmeiri og vegur þyngra. Ég lít svo á að yfirvöld umhverfismála og þjóðin hafi misst af gríðarlega mikilvægu tækifæri á síðasta ári þegar lögum um Stjórnarráð Íslands var breytt. Þá hefðum við átt að nota tækifærið og gera róttækar breytingar á stjórnsýslu umhverfismála en Samfylkingin hafði hvorki uppburði í sér né hugmyndir til að breyta nokkru. Kannski stendur Samfylkingunni á sama um að nýting náttúruauðlinda lands og sjávar sé að stærstum hluta ákveðin í atvinnuvegaráðuneytunum. Iðnaðarráðuneytið ákveður hverjar af orkulindum þjóðarinnar eru nýttar og þar með hvaða náttúruperlum er fórnað á altari stóriðjustefnunnar. Kannski er flestum í Samfylkingunni sama um að rammaáætlun sé á ábyrgð iðnaðarráðherra en ekki umhverfisráðherra. Kannski er flestum sama um að iðnaðarráðherra gefi út leyfi fyrir rannsóknarborholum á viðkvæmum háhitasvæðum sem öll eru náttúruvættir, náttúruperlur á heimsmælikvarða. Okkur vinstri grænum er ekki sama og í sömu stöðu hefðum við beitt okkur fyrir breytingum á verkaskiptingu innan Stjórnarráðsins. Við hefðum tryggt að rannsóknir á náttúruauðlindum lands og sjávar, verndun þeirra og áætlanir um nýtingu, væru á ábyrgð nýs umhverfis- og auðlindaráðuneytis sem stæði jafnfætis fjármálaráðuneytinu í valdapíramída kerfisins. Umhverfisráðuneyti á að vera yfir öðrum ráðuneytum þegar umhverfisþættir allrar opinberrar starfsemi eru annars vegar líkt og félagsmálaráðuneytið á að sjá um að kynjajafnréttis sé gætt alls staðar í stjórnsýslunni, þvert á ráðuneytin. Umhverfisráðherra á að vera verkstjórinn í endurfæðingu samfélagsins til sjálfbærrar þróunar og hann á að leiða samstarfsráðherra sína inn á sjálfbærar brautir á öllum sviðum. Hann á að vera sterkasti ráðherrann í ríkisstjórninni því hann þarf að standa vörð um lífríki jarðarinnar og viðhald allra auðlindanna. Umhverfisráðherra á að tryggja að vatnið sé hreint, að moldin sé hrein til þess að hreinar afurðir vaxi upp af henni og að loftið sé hreint og ómengað. Hann á að varðveita gersemar náttúrunnar svo komandi kynslóðir allra þjóða geti notið þeirra. Umhverfisráðuneyti á að vera hjartað í Stjórnarráðinu og umhverfisráðherra á að vera ljósmóðir hins sjálfbæra samfélags. Kjósendur héldu að loks settist sannur umhverfisverndarsinni í stól umhverfisráðherra en þá vildi ekki betur til en svo að hún var látin setjast í botnlangann en ekki hjartað, í líffæri sem hægt er að skera af. Þannig er litið á umhverfisráðuneytið í þessari ríkisstjórn og það er mjög miður. Mér finnst þetta skína í gegn þegar skýrsla hæstv. umhverfisráðherra er lesin. Hæstv. forseti. Það stefnir í að eftir tvö ár, þegar umhverfisráðuneytið verður 20 ára, verði umfang þess og vægi nánast það sama og þegar það var stofnað. Það var stofnað af vanefnum og er enn rekið af vanefnum. Málaflokkar þess og stofnanir hafa langt í frá getað risið til nægilegs sóma enda hefur engum utanríkisráðherra tekist að tryggja þessum málaflokkum þá fjármuni í fjárlögum sem nauðsynlegt er til að þeir geti staðið undir sínum lögbundnu verkefnum. Sú skýrsla sem hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir flutti vekur því miður ekki sérstakar vonir um að mikilla breytinga sé að vænta á næstunni. Einna helst virðist sem ráðherrann átti sig ekki á mikilvægi verkefnisins sem hún hefur undir höndum eða hún finni til þess hvað hún stendur höllum fæti innan ríkisstjórnarinnar. Hæstv. forseti. Það þarf að koma á framsýnni, nútímalegri stefnu á vettvangi umhverfismála. Hún þarf að endurspegla gerbreytta stöðu og sýn á umhverfismál 21. aldarinnar og gætum að því að 21. öldin er núna. Skýrslan hefst á dapurlegri upprifjun á því sem stendur í stjórnarsáttmálanum. Sú tugga er orðin svo þvæld að hún er búin að tapa öllu bragði. Þjóðin er búin að missa trú á því sem þar stendur og ástæðan er einföld: Stöðugt er unnið gegn því. Hver trúir því sem stendur þar um að ekki skuli fara með framkvæmdir inn á áður óröskuð svæði? Hæstv. iðnaðarráðherra hóf ferilinn á því að neita að draga til baka leyfi til að bora rannsóknarborholu í Gjástykki, leyfi sem fyrirrennari hans hafði gefið út í leyni tveimur dögum fyrir kosningar. Ótrúverðugleikinn vex með hverri viku. Fyrir nokkrum dögum kom í ljós að hæstv. iðnaðarráðherra og hæstv. umhverfisráðherra eru sammála um að hægt verði að bora allar rannsóknarborholur vegna væntanlegrar orkuöflunar fyrir álver á Bakka á sama tíma og hið umdeilda heildstæða umhverfismat fer fram. Þetta er sýndarmennska sem við verðum því miður vitni að og það liggur við að þjóðinni finnist hún vera höfð að fífli. Hæstv. ráðherra var ekki búin að sleppa pennanum sem hún notaði til þess að skrifa undir hinn umdeilda úrskurð um sameiginlegt mat tengdra framkvæmda þegar hún var farin að tala úrskurðinn niður, gefa út yfirlýsingar um að hann mundi ekki fresta framkvæmdum við álverið að neinu marki. Hvernig er þetta hægt, hæstv. forseti? Við hæstv. umhverfisráðherra Þórunn Sveinbjarnardóttir tókum nokkra snerruna við þá umhverfisráðherra sem okkur fundust vera ómögulegir og gengnir orkufrekjunni á vald. Mér sýnist þessi hæstv. umhverfisráðherra vera genginn í þau sömu björg. Ég hef á tilfinningunni að það standi ekki til að standa við þennan stjórnarsáttmála. Það er jafnaugljóst í mínum huga og það að Samfylkingin ætlaði sér aldrei að standa við loforð um stóriðju meðan unnin væri áætlun um vernd og nýtingu náttúrusvæða, en áætlun samfylkingarfólks hét það til skamms tíma. Þeim var nefnilega ekkert sérstaklega um þessa rammaáætlun gefið. Þeir vildu einhvers konar nýja, öðruvísi áætlun, eitthvað eftir sínu höfði. Til skamms tíma, alveg fram á síðasta vor, vorum það við vinstri græn sem héldum því fram að rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma ætti að hafa forgang. Við höfðum náttúruverndaráætlun og hún átti að ákveða náttúruverndarþáttinn, taka frá og skilgreina verndarsvæði og síðan áttu þeir virkjunarkostir sem féllu utan verndaðra svæða að vera efstir á blaði í nýtingaráætluninni. Rammaáætlun um nýtingu vatnsafls og jarðvarma sem ákveðið var að gera árið 1997, góðir hálsar, og var þá sett á aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar er sem sagt enn í smíðum. Talað er um að ljúka eigi rammaáætlun fyrir árslok 2009 en hæstv. umhverfisráðherra veit vel að það er ógerningur. Þessari áætlun verður ekki hægt að ljúka fyrr en í fyrsta lagi undir vor 2010 því að vísindamenn okkar þurfa allan veturinn til að vinna úr þeim rannsóknum sem gera þarf sumarið 2009. Við skulum horfast í augu við það sem vísindamennirnir segja okkur á fundum. Þessi rammaáætlun verður ekki tilbúin árið 2009. Við værum heppin ef við gætum klárað hana á Alþingi Íslendinga vorið 2010 en eins og málum er háttað verður það að öllum líkindum ekki fyrr en á þinginu 2010–2011. Hæstv. forseti. Allt þetta á að segja upphátt. Nefnd var náttúruverndaráætlun. Ég spyr: Hvað er að frétta af þessum 14 svæðum á náttúruverndaráætluninni sem rennur út á þessu ári? Við eigum ekki von á því að hæstv. umhverfisráðherra mæli fyrir friðlýsingu 11 eða 12 svæða í haust. Ætli við getum ekki talist heppin ef þau verða tvö? Er þetta til marks um að umhverfisvernd og náttúruvernd hafi verið sett í forgang? Nei, sannarlega ekki í þessari ríkisstjórn. Á þessum síðustu og verstu tímum er erfitt að standa í lappirnar gagnvart stórkarlalegri framkvæmdagleði verktaka og byggingarfyrirtækja. Við erum enn að kljást við gríðarlega ásókn orkufyrirtækja í uppbyggingu virkjana, jafnt í vatnsafli sem jarðvarma. Menn sjást ekki fyrir og allt er heimilað, engar bremsur halda, ágeng nýting jarðvarma á Hellisheiði er samþykkt og virkjanir reistar. Fólk er varla búið að snúa sér við og rétt búið að læra að segja brennisteinsvetni þegar við fáum fréttir af því að brennisteinsvetnið sé búið að drepa mosa í kílómetravís uppi á Hellisheiði. Hraungambrinn er dauður á  Hvað er brennisteinsvetni? Það er litlaus, eitruð gastegund sem Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin hefur sagt að þurfi að takmarka í andrúmsloftinu til að vernda almenning fyrir skaðlegum langtíma áhrifum þess.  Hæstv. forseti. Ég sé að það gengur ört á tíma minn og ég get ekki annað en hlaupið yfir stóran kafla í ræðu minni til að komast að loftslagsmálunum. Hvernig gengur okkur þar? Við erum eina þjóðin af Annex I ríkjunum í Kyoto sem fékk leyfi til að auka losunina um tíu prósent. Þar að auki fengum við sérstakt undanþáguákvæði, íslenska ákvæðið svokallaða. Við vitum að skuldbindingar loftslagssamningsins eru að draga úr losun. Hvernig gengur okkur? Hörmulega. Við höfðum aukið losun gróðurhúsalofttegunda um 25% frá viðmiðunarárinu 1990 þegar síðustu tölur voru gefnar út, ég held það hafi verið 2006.  Hámarksnýting á því afli sem kemur upp í jarðvarmaholum er 14%, allt hitt fer til spillis. Þetta er ekki nokkur hemja. Þetta er ekki hugmyndafræði sjálfbærrar þróunar heldur ofnýting, rányrkja, ágeng nýting eins og segir réttilega í skýrslum um umhverfismat, þegar jarðvarmavirkjanirnar eru settar í gegnum umhverfismat. Þessu verður að linna. Við sjáum nú framkvæmdir sem eru með þeim hætti að hæstv. umhverfisráðherra segir að það verði að leita sátta í framkvæmdagleðinni. Ég er hjartanlega sammála en þá verður hæstv. umhverfisráðherra að sýna að hún geti sætt einhver sjónarmið. Henni hefur ekki einu sinni tekist að sætta samstarfsflokk sinn í ríkisstjórn á að það þurfi að gera landsskipulag. Hvernig ætlar hún þá að sætta okkur við Múlavirkjun sem fór langt fram úr skipulagsheimildum eða Fjarðarárvirkjun fyrir ofan Seyðisfjörð þar sem allt er flakandi sár, virkjun sem fór líka út fyrir öll mörk í upphaflegu skipulagsferli? Hvernig ætlar hún að sætta okkur við nýjar grjótnámur í óröskuðu svæði fyrir ofan Seljalandsfoss eða það að vegur verði byggður upp niður eftir Markarfljótsaurunum fyrir hafnargerð úti á miðju Atlantshafi? Hvað með það sem er að gerast uppi í Teigsskógi eða á Gjábakkavegi? Það er mál að linni, 

Virðulegi forseti. Ég vil líkt og aðrir hv. alþingismenn þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa skýrslu. Hún veitir að mínu mati mjög greinargott yfirlit yfir umhverfismál og störf umhverfisráðuneytisins og dregur fram með mjög skýrum hætti hversu mjög mikilvægi þessa málaflokks hefur aukist á undanförnum missirum og árum. Það er vissulega ánægjulegt fyrir alla þá sem láta sig íslenska náttúru og umhverfismál varða að sjá að sú aukning og meðvitund sem hefur verið að vaxa í samfélaginu er að leiða til þess að okkur gengur betur að umgangast náttúruna, af meiri skilningi og meiri virðingu en kannski var hér á árum áður. Margt af því má reyndar rekja til þess að efnahagslegar aðstæður okkar Íslendinga hafa verið að eflast og batna mjög og þá gerist það hjá okkur eins og svo mörgum öðrum að augu manna opnast betur fyrir því að það ber að vernda náttúruna, það eru önnur gildi en bara að hafa í sig og á eða byggja yfir sig hús sem skipta máli. Það skiptir máli að hafa aðgang að óspilltri og hreinni náttúru, það skiptir máli að það sé auðvelt fyrir okkur að fara út úr húsunum okkar og eiga ekki nema skotstund upp á ómengað og ósnert hálendið, það skiptir máli fyrir gæði íslensks samfélags. Það skiptir líka miklu máli að vera örugg á því að hafa hreint vatn, örugg og hrein matvæli. Við getum verið sammála um að allir þessir þættir skipta máli. Vandinn í umhverfismálum er sá að allt frá tímum iðnbyltingarinnar þegar framleiðsluhættir kapítalismans voru að þróast voru tveir þættir sem voru sennilega ekki hafðir með, einfaldlega vegna þess að annaðhvort yfirsást mönnum þeir eða menn töldu þá skipta ekki máli. Annars vegar var það það að menn litu ekki nægilega til þess að auðlindir kynnu að þverra og til þeirrar staðreyndar var ekki tekið nægilegt tillit í framleiðsluaðferðum. Hitt sem skiptir líka miklu máli var að skilningur manna á áhrifum mengunar var ekki til staðar með sama hætti og nú er. Með öðrum orðum, hvernig við framleiðum vöru og hvernig við framleiðum þjónustu á rætur sínar að rekja til iðnbyltingarinnar þegar þessir þættir voru ekki jafnljósir og þeir eru nú. Það sem er stóra verkefnið í umhverfismálum og öllu skiptir er það að framleiðsluhættir nútímans verða að taka þessa þætti inn að fullu leyti, það er hið stóra verkefni. Það er nefnilega ekki nóg að við reynum að framleiða minna, að við reynum að menga aðeins minna, að við reynum að draga úr með þeim hætti, það er ekki það sem verkefnið snýst um. Verkefnið snýst um að framleiða með öðrum hætti, að framleiða með vistvænum hætti af því að það er jú þannig í veröldinni að það er ekki nema lítill hluti mannkyns sem býr við þá blessunarlegu stöðu sem við Íslendingar búum við, að hafa jafnmikið á milli handanna og við höfum og vera það efnahagslega sterkir að hafa efni á því að horfa á þau gildi sem skipta svo miklu máli sem ég lýsti í upphafi ræðu minnar. Meiri hluti mannskyns býr við allt aðrar aðstæður. Meiri hluti mannkyns býr við að þurfa að berjast við það að hafa í sig og á á hverjum degi og þá er því miður ekki verið að horfa svo mjög til umhverfismálanna. Þess vegna skiptir það máli að við gerum allt sem við getum til þess að hjálpa markaðnum - og þegar ég segi við þá á ég við stjórnvöld - að við gerum allt sem hægt er til þess að hjálpa markaðnum til þess að breyta þessum framleiðsluaðferðum. Ég hef lengi verið þeirrar skoðunar að við þyrftum að skoða betur þjóðhagsreikninga okkar, þ.e. hvernig við mælum framfarir í samfélaginu. Við gerum það vanalega með því að líta t.d. á þjóðarframleiðsluna og þegar hún er að aukast teljum við að öllu jöfnu að það hafi gengið ágætlega. Vandinn er sá að aukning þjóðarframleiðslu getur stundum átt sér alveg furðulegan uppruna, t.d. þegar hið hræðilega mengunarslys, Exxon Valdez slysið, varð í Kanada. Hreinsunarstarfið sem varð í kjölfar þess var svo gríðarlegt að það mældist sem aukning á þjóðarframleiðslu og auðvitað er það fullkomlega öfugsnúið, að unnt sé að mæla mengunarslys sem efnahagslega framför og bætta vellíðan þjóðarinnar. Það eru slíkir hlutir sem við þurfum að velta fyrir okkur og um leið og við gerum það erum við að hjálpa markaðnum og hvetja hann í rétta átt. Mig langar að nefna hér í þessum ræðustól að í störfum forseta Íslands á meðal auðmanna hefur hann lagt mikla áherslu á umhverfismálin. Ég tel að forseti Íslands sýni þar mikinn skilning því að það er einmitt á markaðnum og hjá fyrirtækjunum sem lausnanna á þeim vanda sem við erum að fást við er að leita. Ég vil vekja athygli, herra forseti, þingheims á því að nú er fram undan í Reykjavík ráðstefna sem forseti vor er verndari fyrir þar sem koma munu saman bílaframleiðendur, orkuframleiðendur, sem eru að leita leiða til þess að breyta því hvernig við búum til bíla, hvernig við framleiðum bíla - af því að hugmyndin er ekki sú að búa til færri bíla. Hugmyndin er sú að búa helst til fleiri bíla sem menga ekki, það er niðurstaðan. Í þessu felst auðvitað ákveðinn hugmyndafræðilegur mismunur á milli t.d. þeirra sem eru á minni stjórnmálaskoðun, sem telja að markaðurinn búi yfir þessum lausnum, og þeirra sem vilja reyna að ná árangri í umhverfismálum bara með því að beita boðum og bönnum. Á því er töluverður mismunur og ég fagna því mjög hversu næman skilning forseti Íslands hefur einmitt sýnt á þessum málum. Í skýrslu hæstv. ráðherra kemur fram einnig hvað þetta varðar, sem ég fagna mjög, aukin áhersla á umhverfismerkingar. Þegar kemur að því að virkja almenning til þess að taka þátt í því að bæta umhverfið eru umhverfismerkingar algjört lykilatriði, að almenningur geti gert sér grein fyrir því þegar við förum út í búð til að kaupa vöru eða kaupa þjónustu að það sé með óyggjandi og öruggum hætti hægt að vera viss um það að sú vara og þjónusta sem við kaupum sé umhverfisvæn. Sama gildir reyndar líka um þá stefnu sem lýst var í skýrslu hæstv. ráðherra um vistvæn innkaup opinberra stofnana. Ég tel að þetta skipti gríðarlega miklu máli fyrir okkur Íslendinga að við höldum þétt á þarna, hér er um að ræða eina 100 milljarða sem er stór hluti af þjóðarframleiðslunni, og ef okkur tekst að sameina þau sjónarmið annars vegar að gæta fyllsta aðhalds og sparnaðar fyrir hönd skattgreiðendanna en um leið að stuðla að bættri náttúru og bættri náttúruvernd erum við á réttri leið. Ég hvet hæstv. ráðherra mjög í þessum málum og tel að hæstv. ráðherra sé á réttri leið hvað þetta varðar. Ég vil líka mótmæla því sem kom fram í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að umhverfisráðherra sinnti störfum sínum ekki nægilega vel, að það væri ekki næg áhersla hvorki hjá hæstv. ráðherranum né ríkisstjórninni á þennan málaflokk. Ég tel að þessi skýrsla sýni hið gagnstæða og ef litið er nokkur ár aftur í tímann og menn bera saman umræðuna um umhverfismál þá og þá umræðu sem nú er og þann skilning sem hefur verið að vaxa á þessum málaflokki hlýt ég að mótmæla því að það hafi ekkert miðað áfram. Ég held að það sé ósanngjarnt að líta svo á og ég tel að þegar menn líta á þau verkefni sem hér er lýst og hvernig þeim hefur miðað fram sé augljóst að málaflokknum hefur verið vel sinnt. Það sem skiptir auðvitað máli er hvað við gerum hér heima en ekki síður það sem við erum að gera erlendis. Einmitt þar tel ég að margt hafi verið ágætlega gert og bendi sérstaklega á þá stefnu sem við Íslendingar höfum framfylgt hvað varðar málefni hafsins, sem auðvitað skipta okkur Íslendinga alveg gríðarlega miklu máli. Að sjálfsögðu vegur þyngst það sem fram undan er þegar kemur að ráðstefnunni í Kaupmannahöfn og stefnu okkar Íslendinga í loftslagsmálum. Ég er þeirrar skoðunar að það eigi að stefna að því, þegar kemur að því samkomulagi, að nýta sem best, eins og ég sagði í upphafi ræðu minnar, þá möguleika sem eru fólgnir í markaðnum til þess að leysa með tæknilegum hætti þau vandamál sem við stöndum frammi fyrir, því þau verða ekki leyst með boðum og bönnum. Þau verða einungis leyst þannig að markaðurinn finni leiðir til þess að framleiða vöru og þjónustu þannig að ekki hljótist mengun af. Þess vegna skiptir máli að stefna okkar Íslendinga sé byggð á því að þær þjóðir og þau fyrirtæki sem hafa tækifæri til þess að nýta hreina orku, bestu fáanlegu tækni og geta framleitt vöru og veitt þjónustu þannig að ekki hljótist mengun af eða leiði til þess að það dragi úr mengun á alþjóðavísu, til slíkrar starfsemi á að hvetja, ekki draga úr. Ég hjó eftir því í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur að þingmaðurinn nefndi að markmiðið væri að draga úr sóun orku. Markmiðið er að draga úr mengun, það er það sem skiptir mestu máli, það er það sem er grundvallaratriðið í því sem við erum að fást við, þ.e. að draga úr mengun. Mengun sem verður til þess að við erum með orkugjafa sem er mengandi eins og olía, og við nýtum hann mjög illa og mengum þar af leiðandi er mjög alvarlegt mál, ekki bara fyrir okkur Íslendinga heldur heimsbyggðina alla. Í Kaupmannahöfn erum við að leita leiða til að draga úr mengun. Við Íslendingar erum bara svo lánsöm þjóð að við búum yfir orkulindum sem eru, þegar borið er saman við aðrar orkulindir, mjög hreinar og að sjálfsögðu eigum við að halda þeirri staðreynd á lofti í Kaupmannahöfn.  Við eigum að hafa áhyggjur af því að þegar við ræðum þessi mál verðum við að horfa á þau í hnattrænu samhengi og áhyggjur okkar eiga að snúa að því hvernig við Íslendingar getum lagt gott til málanna á alþjóðavettvangi til þess að við náum lausn á þessu mikilvæga vandamáli. Ég er þeirrar skoðunar að sú leið og sú nálgun sem íslensk stjórnvöld fóru í þessum málum, leið sem hefur verið kölluð íslenska ákvæðið, hafi verið mjög skynsöm og mjög ábyrg leið. Það er rangt og það er útúrsnúningur og það er verið að snúa hlutunum á haus þegar talað er um það sem eitthvert mengunarákvæði. Ákvæðið gengur nefnilega nákvæmlega út á að þeir sem geta framleitt með þeim hætti að það dragi úr menguninni á heimsmælikvarða, það eigi að ýta undir slíka framleiðslu, það eigi að ýta undir framleiðslu þar sem er verið að framleiða með bestu fáanlegu tækni, þar sem besti fáanlegi mengunarvarnabúnaður er notaður. Það eru slík ákvæði sem skipta öllu máli þegar kemur að því hvort við náum árangri þegar upp er staðið í Kaupmannahöfn. Virðulegi forseti. Að lokum hvað varðar orkuuppbyggingu og iðnað hér á landi. Ég vil gera eina athugasemd við annars ágæta skýrslu hæstv. ráðherra en í niðurlagi skýrslunnar segir svo, með leyfi virðulegs forseta: „Raddir heyrast um að við slíkt ástand“ - þ.e. efnahagsástandið hér - „þurfi að slaka á kröfum um umhverfisvernd og góða grundun ákvarðana um framkvæmdir.“ Ég vil taka það fram fyrir hönd míns flokks að um ekkert slíkt er að ræða. Það hefur hvergi komið fram í málatilbúnaði Sjálfstæðisflokksins að með nokkrum hætti eigi að draga úr kröfum um umhverfisvernd eða um gæði þeirrar ákvörðunartöku sem þarf að liggja til grundvallar þegar ráðist er í framkvæmdir. Stefna Sjálfstæðisflokksins í þessum málum er sú að það verði að vera sátt á milli nýtingarsjónarmiðanna, milli þjóðarinnar og milli landsins, af því að þetta verður ekki í sundur skilið, nýtingin og síðan verndunin. Þetta er grundvallaratriði og það er ekki með nokkrum hætti hægt að komast að þeirri niðurstöðu að í því sé fólginn einhver afsláttur á náttúruvernd þannig að ég reikna með að þessari setningu í skýrslunni sé beint að einhverjum ummælum sem hafa farið fram hjá mér og eiga í það minnsta ekki við Sjálfstæðisflokkinn.  Þetta er lykilatriði í málflutningi okkar sjálfstæðismanna að það er ekki bara þegar á móti blæs í efnahagslífinu sem þessi regla gildir, hún gildir líka þegar vel gengur. Við eigum að miða að þessu, við eigum að nálgast hlutina svona vegna þess að það samfélag sem við viljum byggja upp á Íslandi á að einkennast af því að við getum veitt alla þá þjónustu sem skiptir svo miklu máli, í heilbrigðismálunum, þjónustu til aldraðra, í menntamálunum og öllum þessum þáttum. Þetta þýðir að við þurfum að nýta náttúruauðlindir okkar með skynsömum, ábyrgum og vísindalegum hætti. Það er grundvöllurinn að stefnu ríkisstjórnarinnar, það er grundvöllur fyrir stefnu þess flokks sem ég tala fyrir og ég er reyndar sannfærður um að um það er góð sátt hér í þingsalnum. Öfgasjónarmið sem byggja á því að það eigi ekkert að snerta, það eigi ekkert að gera, eða öfgasjónarmið sem segja að það eigi að gera allt og ekkert að gæta sín, þau eru jafngild og jafnslæm.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir þingmenn þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir skýrsluna. Hún er afar gott yfirlit yfir það sem menn eru að sýsla uppi í umhverfisráðuneyti og margt gott fer þar fram. Það sem mér finnst einna jákvæðast er að það er öruggt mál að umhverfisráðherra ætlar sér að halda á margan hátt áfram með það góða starf sem fyrrverandi umhverfisráðherrar Framsóknarflokksins hófu og því ber sérstaklega að fagna. Að öðru leyti tel ég skýrsluna frekar rýra. Ég hefði óskað eftir því að þar yrði svarað þeim mörgu stóru spurningum sem brenna á íslensku þjóðinni í augnablikinu. Umhverfismálin eru að verða sífellt stærri þáttur í hinni pólitísku umræðu. Um það verður ekki deilt. Töluverð vakning hefur orðið í umhverfismálum og sífellt stærri og mikilvægari spurningar skjóta upp kollinum um hvernig við ætlum að sjá heiminn fyrir okkur í framtíðinni. Þetta hefur átt sér stað um allan heim. Mörg alvarlegustu og flóknustu umhverfisvandamál mannkynsins eru alþjóðlegs eðlis og verða ekki leyst nema með víðtæku og markvissu alþjóðlegu samstarfi. Sem betur fer tel ég að umræðan hafi verið málefnaleg og sanngjörn. Aðeins þannig tel ég að hægt sé að leysa úr þeim vandamálum sem blasa við. Við Íslendingar höfum staðið okkur sérstaklega vel ef við tökum dæmið á heimsvísu. Við höfum dregið úr notkun á ósoneyðandi efnum og losun þrávirkra lífrænna efna sem berast langar leiðir og geta meðal annars valdið usla í lífríki hafsins ekki síst á norðurslóðum sem ég tel afar mikilvægt. Við Íslendingar losum til að mynda mun minna af óendurnýjanlegum orkugjöfum en aðrar þjóðir ESB og meðan við nýtum um 70% af okkar orku með endurnýjanlegum orkugjöfum stefna ríki Evrópusambandsins að því að ná því upp í 20% árið 2020. Hér hefur verið mikið rætt um hið svokallaða Kyoto-samkomulag og maður veltir fyrir sér hver stefna stjórnvalda sé í þeim efnum. Þráspurt hefur verið á Alþingi um hvað eigi að gera, hvað umhverfisráðherra ætli að fara með sér í næstu samningaviðræður en því miður gefur þessi skýrsla engin svör um það efni. Kyoto-samkomulagið fól í sér að allar þjóðir heims komu saman og ræddu hvernig væri hægt að koma í veg fyrir sífellt meiri mengun í heiminum og áhrif hennar á andrúmsloftið. Til þess að einfalda hlutina féllust iðnríkin og þróuðu löndin á að minnka umhverfismengandi efni en þau lönd sem ekki höfðu mengað eins mikið fengu undanþágu frá því. Ísland sótti um slíka undanþágu. Við framsóknarmenn börðumst fyrir því að tekið yrði tillit til þess að nánast öll okkar orka sé endurnýjanleg enda kyndum við húsin okkar meira og minna með endurnýjanlegum orkugjöfum á meðan aðrar þjóðir hita húsin sín meira og minna með kolum og olíu. Á þetta var fallist sem betur fer og ég tel að hið íslenska undanþáguákvæði sé afar mikilvægt eins og hefur margsinnis sannað sig. Rökin fyrir því eru mikil því það er átta sinnum umhverfisvænna fyrir lofthjúpinn að við Íslendingar nýtum endurnýjanlega orku í iðnaði heldur en það sé gert annars staðar með kolum og olíu. Þá er kannski ekki síst vert að minnast á hina miklu fjárhagslegu hagsmuni sem eru í húfi fyrir atvinnuuppbyggingu í landinu og losunarheimildir þessar verða gríðarlega mikilvægar þegar fram í sækir. En hver er stefna stjórnvalda? Umhverfisráðherra sagði ekkert um það. Hv. þm. Illugi Gunnarsson sagðist vonast til þess að barist yrði fyrir sömu undanþágunni. En við sem erum í stjórnarandstöðunni krefjumst þess að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir komi sér saman. Ég held að það sé ekki eftir neinu að bíða í þessum efnum. Því miður hefur umræðan um umhverfismál á Íslandi verið með allt öðrum hætti heldur en hún hefur þróast á heimsvísu. Hún hefur á margan hátt einkennst af upphrópunum, rakalausum fullyrðingum og stundum, því miður, bara hávaða og hræðsluáróðri. Því hefur verið fleygt fram í umræðunni að það sé verið að sökkva Íslandi, að álver eigi að koma í alla firði. Ekkert er fjarri sanni. Það mætti kannski segja að stundum hafi umræðan verið pínu fasísk og á köflum jaðrað við trúarofstæki. Þetta eru stór orð, hæstv. forseti. En því miður hefur þetta verið svona. Vinstri grænir áttuðu sig fyrstir á því að umhverfisbylgjan væri á fullri ferð út um allan heim. Þetta er kannski undarlegt vegna þess að það má segja að vinstri menn, kommúnistar, hafa nú þótt frekar umhverfissóðar heldur en hitt. En þetta svínvirkaði. Fyrstir koma, fyrstir fá. Vinstri grænir komust á flug á síðasta kjörtímabili á meðan Samfylkingin  Í raun má segja að þegar Samfylkingin snerist á umhverfissíðuna þá hafi þeir eyðilagt fyrir Vinstri grænum og í rauninni komið í veg fyrir að þeir hafi komist í ríkisstjórn. Þess vegna skilur maður vonbrigðin og biturðina sem því miður var einkennandi fyrir málflutning hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur því hið Fagra Ísland var því miður ekkert annað en popúlismi og til þess fallið að ná í nokkur atkvæði fyrir síðustu kosningar. Samfylkingin er nefnilega enginn sérstakur umhverfisverndarflokkur. Hann er bara hópur fólks héðan og þaðan sem þráði það svo heitt að komast í ríkisstjórn að hann var reiðubúinn að gera hvað sem er til að komast þangað. Ég vil að við verndum landið okkar á sem mestan og bestan hátt. Ég vil og óska þess að umræðan verði öfgalaus á þann veg að við getum haldið uppi umhverfissjónarmiðum á meðan við nýtum auðlindir okkar til atvinnuuppbyggingar. Ég vil að við náum því markmiði að hér verði áfram byggð um allt land. Við eigum að nýta auðlindir okkar af skynsemi, fiskinn okkar, jarðvarmann og fallvötnin okkar. Ég vil alls ekki virkja hvar sem er og ég vil að það verði skoðað í hvert sinn hvort þetta geti ekki farið saman. Mig langar til þess að nefna tvær stærstu birtingarmyndir hins svokallaða popúlisma í umhverfismálum. Hin fyrri er að hið svokallaða sameiginlega mat eigi að vera svo gott fyrir umhverfið. Það er bara ekkert sem segir til um það. Í rauninni komst Skipulagsstofnun að því í úrskurði sem hún felldi um framkvæmdir við álverið á Bakka að svo sé ekki. Það nefnilega veit enginn í raun hvernig hið sameiginlega mat virkar í framkvæmd. Það er á engan hátt hægt að fullyrða að betra sé að setja framkvæmdir í sameiginlegt mat heldur en að það fari fram ítarleg sjálfstæð möt sem hægt er svo að lesa saman ef vilji er fyrir því. Á þessu áttaði Vinstri hreyfingin – grænt framboð sig vegna þess að þeir fögnuðu í sjálfu sér ekki úrskurði ráðherra af því að þeir teldu hann góðan fyrir umhverfið. Þeir fögnuðu honum fyrst og fremst að þetta mundi stöðva eða hægja á álversframkvæmdum við Bakka á Húsavík. Í öðru lagi hefur því verið fleygt fram hér í umræðunni, og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir kom örstutt inn á það áðan, að landsskipulag sé nokkuð sem hljóti að vera svo svakalega umhverfisvænt. Sú er ekki raunin. Landsskipulagið er bara skipulag eins og svæðisskipulag, aðalskipulag og deiliskipulag og í því felst og kom fram í frumvarpi umhverfisráðherra að stjórnvöld áttu að geta trompað sveitarfélög þannig að sveitarfélög þyrftu að breyta sínu aðal- og deiliskipulagi í samræmi við ákvarðanir stjórnvalda. Þetta er að mínu mati taumlaus forræðishyggja og ég hafna því algjörlega að landsskipulag sé sett fram með þessum hætti. Við framsóknarmenn ályktuðum um landsskipulag á okkar síðasta flokksþingi og þar segir, með leyfi forseta, að við viljum að mörkuð verði: „Heildstæð sýn í skipulagsmálum, landskipulagsstefna, verði lögð til grundvallar við skipulagsgerð sveitarfélaga. Þar er um að ræða stefnumótun um landnotkun sem varðar þjóðarhagsmuni um grunngerð á landsvísu, sjálfbæra þróun, byggðaáætlun, samgönguáætlun, náttúruverndaráætlun, áætlun um nýtingu auðlinda, heilbrigðisáætlun og fleiri sem eiga að miða að sama marki.“ En við tökum það skýrt fram að sveitarstjórnir landsins ráði hvernig skipulagsmálum er háttað á þeirra umráðasvæði. Segjum sem svo að óður álverssinni væri umhverfisráðherra þá gæti hið svokallaða landsskipulag virkað þveröfugt en sem tæki til umhverfismála. Þó ég telji Samfylkinguna hafa stolið umhverfisstefnu Vinstri grænna þá breyttist þetta einfaldlega þegar Samfylkingin komst í ríkisstjórn og nú hefur hún meira og minna tekið upp umhverfismál okkar framsóknarmanna. Og það er vel. Sú stefna er afar skynsöm. Við viljum ganga hóflega um landið okkar og viljum nýta það á sjálfbæran hátt. Í skýrslunni er sagt  Umhverfisráðherra átti að skipa sérstakan og sambærilegan starfshóp til að móta sérstaka verndaráætlun fyrir auðlindir í jörðu og vatnsafl. Áætlunin átti að sýna á hvaða svæðum yrði heimilt að gefa út leyfi til rannsókna og nýtingar á auðlindum í jörðu og vatnsafli og síðan átti að gera ráð fyrir því að báðir starfshóparnir mundu skila tillögum sínum til forsætisráðherra og að hann mundi skipa sérstakan starfshóp sem muni hafa það hlutverk að samræma tillögur beggja hópanna í eitt lagafrumvarp um verndar- og nýtingaráætlun sem lagt hefði svo verið fram á haustþingi árið 2010. Það eina sem er öðruvísi við þá áætlun sem Samfylkingin og stjórnarflokkarnir ætla að leggja fram er að henni verði flýtt um hálft ár. Hér kom hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir og sagði einfaldlega að það gæti ekki staðist, þær tillögur sem við framsóknarmenn lögðum til væru miklu raunhæfari heldur en það að það ætti að leggja þetta fram hálfu ári fyrr en á haustþingi 2010. Virðulegi forseti. Ég sé að tími minn er að renna út. Ég óska þess að umræða um umhverfismál verði mun málefnalegri og hófstilltari en 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þessa ágætu skýrslu og það frumkvæði að hafa umræðu hér um þennan mikilvæga málaflokk og vonandi verður þetta árviss viðburður í þingsölum. Áður en ég kem að skýrslunni vil ég segja út af orðum sem féllu áðan að menn eiga kannski að fara gætilega í því að tala þannig um stjórnmálin og stjórnmálaflokkana að það sé til þess fallið að grafa undan tiltrú almennings á þeim og virðingu fyrir þeim störfum. Mér finnst ekkert að því, þó að það sé ekki mitt hlutverk að taka upp hanskann fyrir Samfylkinguna, að í Samfylkingunni sé fólk héðan og þaðan eða að það fólk vilji komast til valda. Ég get sagt það um aðra flokka að allir erum við héðan og þaðan og allir vilja komast til áhrifa og koma sínum málum fram. Vinstri grænir sýndu það eftir síðustu alþingiskosningar, þegar þeir skynjuðu að tækifærið til ríkisstjórnarmyndunar var að renna þeim úr greipum létu þeir þau boð út ganga að þeir væru tilbúnir til að semja meira en áður hafði verið talið um niðurstöðu í umhverfismálum. Mér finnst það bara eðlilegur hlutur og ekki þeim til lasts eða neinum öðrum að vilja komast til áhrifa. Til þess eru stjórnmálaflokkarnir og til þess erum við sem erum í stjórnmálum að reyna að komast til áhrifa, að koma okkar málum fram, en við verðum auðvitað að gera okkur grein fyrir að ekkert okkar hefur undir höndum hinn eina rétta sannleika. Stjórnmál eru miðlun hugmynda og miðlun skoðana og menn þurfa að ná niðurstöðu og samkomulagi um hlutina. Ég vildi bara draga þetta fram svo hér stæði ekki eftir það sjónarmið sem hér féll. Vafalaust hefði mátt hugsa það betur, ég geri ekki neina sérstaka athugasemd við það sjónarmið en læt bara mín sjónarmið koma fram í þessum efnum því að mér finnst að við megum vara okkur á að gera lítið úr því sem við sjálf erum að gera því að það veikir tiltrú almennings á störfum okkar og stjórnmálunum og það er ekki gott. Það vegur miklu frekar að lýðræðinu sjálfu ef menn ganga langt í þessum efnum og ég er svo sem ekki að segja að það hafi verið í þessu tilviki. Virðulegi forseti. Í þessari skýrslu er af mörgu að taka og hægt að taka mörg mál fyrir og ræða þau ítarlega en það verður að afmarka sig við fáein atriði. Það sem mér finnst kannski standa upp úr og vera aðalatriði í því sem ráðherra vill koma á framfæri er það að ná eigi að sátt um verndun verðmætra náttúrusvæða og vinna eigi að því að skapa sátt um slíka hluti. Ég get alveg tekið undir það. Það er hlutverk stjórnmálamanna að ná samkomulagi um hlutina og ná sátt um þá og helst sem víðtækastri sátt. En í þessari áherslu, sem hefur verið mjög sterk í flokki ráðherrans, bæði fyrir kosningar og eftir, finnst mér felast skilaboð um að fyrri ákvörðunum hafi verið áfátt, að þær hafi verið teknar í mikilli ósátt eða teknar ákvarðanir sem hefði ekki átt að taka ef menn vildu gæta þess að sýna sátt. Ég held ekki. Það hefur vissulega ekki verið sátt um margar ákvarðanir í umhverfismálum, sérstaklega ekki margar ákvarðanir í virkjunarmálum. Það var engin sátt um þá ákvörðun að fara í Kárahnjúkavirkjun en yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar studdi það. Mig minnir að í öllum könnunum hafi tveir þriðju stutt þá framkvæmd og einn þriðji verið á móti. Það er alveg rétt að það er hægt að segja að það sé ekki sátt en það er yfirgnæfandi meiri hluti. Og ég get ekki fallist á að rangt hafi verið að ráðast í Kárahnjúkavirkjun með þessa niðurstöðu fyrir framan mig. Ég veit ekki um neina meiri háttar virkjunarframkvæmd á seinni árum sem hægt er að segja um að hafi mætt yfirgnæfandi andstöðu landsmanna. Um margar þeirra sem ætlunin er að ráðast í er vitað að er ágreiningur og hægt er að segja að það sé ekki sátt um þær. Það er ekki sátt um að ráðast í að virkja í neðri hluta Þjórsár en ég held að yfirgnæfandi meiri hluti landsmanna styðji það. Það er ekki víst að sátt sé um að fara í jarðhitasvæðin eða háhitasvæðin til að fá orku fyrir Helguvík eða einhverjar aðrar framkvæmdir. Örugglega er ekki sátt um það en ég hugsa að það sé yfirgnæfandi meiri hluti fyrir því. Ég þekki að vísu ekki allar kannanir og man ekki eftir öllum sem til kunna að vera um einstakar hugmyndir um virkjanaframkvæmdir en það væri fróðlegt að fá það fram hvernig það liggur. Ég held að almennt megi segja að það sem gert hefur verið á síðustu árum og áratugum hafi verið gert með góðum stuðningi landsmanna. Ég get ekki tekið undir það, ef það er meining manna með þessu tali, að menn hafi verið að gera rangt á hverjum tíma því að ég held að menn hafi ekki verið að gera rangt á þeim tíma. Ég held t.d. að bændur hafi ekki verið að gera rangt á sínum tíma þegar þeir grófu skurði og ræstu fram votlendi. Það var nauðsynlegt á þeim tíma til að bæta lífskjör landsmanna. Á sama hátt tel ég nauðsynlegt og rétta aðgerð að stíga skrefið til baka af því að við getum það og eigum færi á því. Allir hlutir eru þannig að það er ekki ákvarðað í eitt skipti fyrir öll hvað er rétt í þeim efnum. Þetta er í fyrsta lagi matsatriði, þetta er byggt á viðhorfum fólks og viðhorfin breytast mikið á löngum tíma. Viðhorf þjóðarinnar hafa breyst mikið til umhverfismála á síðustu 20 árum, m.a. fyrir tilverknað þeirra sem hafa gengið mjög fram í þeim efnum og beitt sér fyrir því að ryðja braut nýjum hugmyndum um verndun svæða og annað slíkt. Það hefur bara verið góðs viti og menn hafa náð góðum árangri og breytt viðhorfum landsmanna jafnt og þétt í gegnum tíðina. Ég hugsa að við fengjum ekki sömu afstöðu til liðinna framkvæmda og var þá ef við mældum það í dag. Við þurfum að hafa í huga að þetta er breytilegur heimur og við getum ekki lagt á það mat eða sett það fram að eitthvað sé ákveðið og rétt í eitt skipti fyrir öll. Við skulum taka sem dæmi þá hugmynd Landsvirkjunar um virkjun sem ég held að kölluð sé Bjallavirkjun. Ég veit svo sem ekki mikið um hana og hef ekki komið mér upp neinni skoðun á því máli, hvort það sé rétt eða rangt. Ég hef þó séð í gömlum gögnum að þarna var vatn í u.þ.b. 600 ár, Stóravatn. Talið er nokkuð víst að sú dæld sem á að stífla til að búa til lón eða vatn hafi áður verið stöðuvatn, Stórisjór, sem hafi horfið í Veiðivatnaeldum um 1480. Er það endilega svo rangt að gera aftur það sem einu sinni var? Ég vil að minnsta kosti á þessu stigi ekki segja nei, við eigum ekki að skoða þessa hluti. Mér finnst að alveg eins megi segja: Við skulum skoða það. Þetta kann að vera skynsamlegt og látum meta þetta. Látum gera umhverfismat á þessari framkvæmd þannig að við sjáum hvernig framkvæmdin er hugsuð og hvaða áhrif hún hefur og þá getur hver og einn lagt mat á það og myndað sér skoðun á því hvað honum finnst um þessa hugmynd. Ég skal ekki segja hvað mönnum kann að finnast um það þegar það liggur fyrir en mér finnst að menn eigi ekki að segja nei strax. Virðulegi forseti. Ég tek undir margt í því sem kemur fram bæði í stjórnarsáttmálanum og í skýrslunni, eins og um verndun svæða við Þjórsárver og Langasjó. Það er afrakstur umhverfisverndarsinna gegnum árin sem hefur breytt viðhorfi mínu til þess. Kannski hafa fleiri breytt viðhorfi sínu til þessara mála gegnum árin og kannski er meiri hluti þjóðarinnar sömu skoðunar. Ég vil segja um lýðræði og fræðslu sem er einn af fjórum þáttum sem dregnir eru fram í þessari skýrslu að ég tel mjög mikilvægt að hafa umgjörðina um þessi mál þannig að þess sé gætt að fólk geti komið að málum, geti fengið góðar upplýsingar um hugmyndir sem á döfinni eru og komið sínum sjónarmiðum að, það er mjög mikilvægt, en mér finnst ákvarðanaferlið vera orðið afskaplega seinvirkt. Ég tel að fara þurfi í gegnum þennan þátt málsins með það í huga að stytta allan þennan tíma, ekki til að útiloka eða takmarka möguleika almennings til að koma sínum sjónarmiðum að heldur til að flýta því að niðurstaða fáist fyrr. Það er algjörlega óásættanlegt eins og Vestfirðingar hafa þurft að búa við að fáeinir menn sem sætta sig ekki við niðurstöður ráðherra geti tafið vegaframkvæmdir árum saman og þúsundir manna líði fyrir það. Það er bara algjörlega óásættanlegt. Fólki hefur verið gefinn kostur á að koma á framfæri athugasemdum, búið er að taka tillit til þeirra og komin er niðurstaða en menn hætta ekki. Og meira að segja samtök á landsvísu taka sér fyrir hendur að koma í veg fyrir áframhaldandi áform um vegagerð þarna. Hvað á þetta að þýða? Mér finnst allt of langt gengið í þessum efnum þegar menn fara alla þessa leið til að koma í veg fyrir að lögmæt áform nái fram að ganga. Það er nefnilega mikilvægur hluti af lýðræðinu að menn sætti sig við niðurstöðu eða uni því að hún hafi verið tekin  Við verðum að muna eftir því að lýðræði er það þegar fólk býr saman og reynir að una hvert öðru þeirri niðurstöðu sem leikreglur hafa leitt til. Það verður ekkert lýðræði eða sátt um það að fáeinir einstaklingar taki sér það vald og rjúfi sig út úr og komi í veg fyrir að meirihlutavilji nái fram að ganga. Menn verða að gæta að því. Það leiðir bara til þess að menn breyta lögum, breyta ferli mála til að tryggja það að lögmæt niðurstaða nái fram að ganga og það er eðlilegt. Virðulegi forseti. Af því að svo lítill tími er eftir langar mig að geta þess að ég legg mikla áherslu á að Alþingi og stjórnmálaflokkar efli umhverfismálin og sérstaklega umhverfisráðuneytið. Það er mjög mikilvægt í nútímaþjóðfélagi að gefa því ráðuneyti meiri tök á því sem lýtur að umhverfi. Ég tala mjög fyrir því að til umhverfisráðuneytisins verði flutt verkefni sem í dag eru hjá atvinnuvegaráðuneytum, bæði landbúnaðar- og sjávarútvegsráðuneytum. Hluti af þeim hefur þegar verið fluttur til umhverfisráðuneytisins í sambandi við stjórnkerfisbreytingarnar á síðasta ári og það er gott en meira þarf að gera sem lýtur að rannsóknum og nýtingu auðlinda, sérstaklega hafsins. Það er algjörlega nauðsynlegt og knýjandi þörf á að losa hafsvæðið og málefni þess undan krumlum LÍÚ og þeirrar klíku sem ræður ríkjum í Hafrannsóknastofnun og hefur mikil áhrif á sjávarútvegsráðuneytið. Það er algjörlega nauðsynlegt. Við sjáum hvernig nýting hafsins er og að þar er að mörgu að hyggja sem ekki er hugað að í dag vegna þess að hagsmunasamtökin hafa of sterka stöðu. Notkun botnvörpu hefur mikil áhrif á lífríki hafsins, bæði botninn sjálfan og lífríkið þar fyrir ofan, og það að nýta þessi veiðarfæri í nánast óheftum mæli er ekki rétt. Menn eiga að fara að huga að því að stýra nýtingu veiðarfæra til að tryggja að lífríkið í hafinu spillist ekki því að við viljum væntanlega hafa sjálfbæra þróun þar eins og fyrir ofan yfirborð hafsins. Við komumst ekkert áfram í þessum efnum meðan þessi mál eru vistuð undir handarjaðri hagsmunaaðila. Fleira væri ástæða til að nefna varðandi verndun og nýtingu hafsins en ég læt staðar numið enda tíma mínum lokið. Ég ítreka ánægju mína með að þessi mál skuli vera tekin hér til umræðu á svona breiðum grundvelli, á grundvelli skýrslu ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. ráðherra fyrir að leggja þessa skýrslu fram. Það er vel til fundið hjá ráðherranum að gera það og gagnleg samantekt á þeirri uppbyggingu sem verið hefur í málaflokknum um langt árabil. Ég vil sérstaklega fá að nota tækifærið og þakka ráðherranum fyrir niðurlag skýrslunnar og þá ekki síst þá ágætu tilvitnuðu setningu sem hv. þm. Illugi Gunnarsson vék hér að áðan og las úr ræðustólnum og sneri að verkefnum dagsins. Í náttúruverndarmálum geta unnist á þessu kjörtímabili gríðarlega stórir áfangar. Þegar í stjórnarsáttmálanum er skörulega gengið til verks og stór mikilvæg landsvæði tekin fyrir alla Íslendinga, náttúruperlur sem við unnum öll. Því er lýst yfir að þau séu frátekin, þau séu til verndunar og að ríkisstjórnin vinni að gerð áætlunar um vernd og nýtingu náttúru Íslands. Sú áætlun mun kannski ekki líta dagsins ljós fyrr en árið 2010 en þó á þessu kjörtímabili og fá afgreiðslu hér á Alþingi og tryggja að viðamikil og víðáttumikil landsvæði og mikilvægar náttúruperlur verði friðaðar til frambúðar. Mjög mikilvægur áfangi og gríðarlegur sigur næst í náttúruverndar- og umhverfisbaráttunni á þessu kjörtímabili með því. Ég vil líka halda til haga Vatnajökulsþjóðgarðinum sem er stofnaður á þessu kjörtímabili og er gríðarlegur áfangi í umhverfismálum á Íslandi. Ég vil þakka hv. þingmönnum sem rætt hafa um skýrsluna fyrir þeirra mál en þó leyfa mér að gera athugasemdir við það með hvaða hætti forustumenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs tala um umhverfismálin í þinginu dag eftir dag. Rétt tveir dagar eru síðan formaður flokksins, Steingrímur J. Sigfússon, stóð hér og sagði að Vatnajökulsþjóðgarður væri ekki barn í brók. Hér kemur nú talsmaður flokksins í umhverfismálum, Kolbrún Halldórsdóttir, og segir okkur að umhverfisráðuneytið og umhverfismálin séu einhvers konar botnlangi sem skipti engu máli. Þetta sé svo ómerkilegt ráðuneyti af því að alls konar verkefni séu í öðrum ráðuneytum. Það er ekki málaflokknum til framdráttar og ekki umhverfisvernd í landinu til framdráttar að tala með þessum hætti um umhverfismálin, um stofnanir sem sinna umhverfismálunum og um stóra áfanga í náttúruvernd eins og Vatnajökulsþjóðgarður er. Við eigum að leggja metnað okkar í að tala þennan málaflokk upp en ekki niður og beini ég því til þingmanna að hafa það í huga bæði í dag og aðra daga. Ég vil einnig vísa algjörlega á bug þeim aðdróttunum sem fram komu í máli hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur í garð hæstv. umhverfisráðherra. Menn geta deilt á stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar í umhverfismálum, að meira hefði getað náðst fram eða að of langt sé gengið eða haft ýmsar skoðanir á því. En ég held að það sé fullkomlega ósanngjarnt af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að segja að hæstv. umhverfisráðherra hafi ekki staðið vaktina. Ég held þvert á móti að hæstv. umhverfisráðherra hafi staðið vaktina vel og dyggilega og þannig að eftir hafi verið tekið um land allt og stundum hrikt í. Það getur á köflum kostað býsna mikinn kjark að standa umhverfisvaktina, ekki síst á erfiðum tímum í efnahagsmálum eins og nú eru. Það held ég að hæstv. umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, hafi sannarlega gert og fullkomlega ómaklegt sé af hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur að vega að henni og hennar starfi með þessum hætti. Það mikilvægasta sem við eigum fram undan eru svo auðvitað loftslagsmálin. Það er stærsta verkefni heimsins alls. Þær hrikalegu afleiðingar af loftslagsmengun sem eru fullkomlega fyrirsjáanlegar og eru af manna völdum og við í heiminum verðum í sameiningu að takast á við. Það er mikilvægt að framganga Íslands í þeim viðræðum sé til sóma. Sú umræða hefur á löngum köflum verið afar undarleg svo að ekki sé meira sagt. Það er best fyrir heiminn að menga meira á Íslandi, segja sumir. Þeir virðast halda að Ísland sé eina landið í heiminum þar sem hægt sé að virkja endurnýjanlegar orkulindir. En hv. þingheimi til upplýsingar er það alls ekki svo. Þeir virðast halda að valkostirnir standi um það að reisa kolaorkuver í Kína eða vatnsaflsvirkjun á Íslandi en, hv. þingmenn, það er alls ekki svo. Yfir helmingurinn af álverunum í heiminum er knúinn af vatnsaflsvirkjunum af því að þannig vill til að vatn rennur víðar í heiminum en á Íslandi og menn virkja vatn víðar í heiminum en á Íslandi. Ef einhver lætur sér detta í hug að ábyrgt alþjóðafyrirtæki eins og Alcoa, vandað í starfsaðferðum eins og við þekkjum af framgöngu þess hér, sé að velta því fyrir sér að byggja kolaorkuver í Kína eða álver á Húsavík þá held að það sé nokkuð mikill misskilningur. Slík fyrirtæki leita að leiðum til þess að byggja ábyrgar verksmiðjur og virkjanir hér eða annars staðar. Það kallar ekki á að við eigum að fórna umtalsverðum náttúrugæðum fyrir heiminn. Við þurfum ekki að fórna náttúruperlum okkar í þessu. En hitt eigum við sem er þekkingin til að hjálpa öðrum við að virkja endurnýjanlegar orkulindir í ríkari mæli og auðvitað má nýta þá þekkingu til að minnka hin hnattrænu áhrif. Hættan í þessari nálgun, þeirri nálgun að við eigum að berjast fyrir ókeypis mengunarheimildum fyrir alþjóðleg stórfyrirtæki, er sú að hún gengur þvert gegn meginmarkmiðum baráttunnar gegn loftslagsmengun. Baráttan gegn loftslagsmengun gengur nefnilega út á það að alþjóðasamfélagið komi sér saman um að setja framleiðslunni í heiminum mörk, og að framleiðslan í heiminum þurfi að borga fyrir mengun. Ekki að hún fái ókeypis leyfi frá íslensku ríkisstjórninni til að menga loftslagið í heiminum meira. Og hvers vegna er þetta gert? Þetta er gert til þess að þrýsta á hinar ýmsu framleiðslugreinar, m.a. álbræðslurnar í heiminum, um að nýta umhverfisvænni leiðir í starfsemi sinni. Meðan það kostar ekkert að menga og meðan menn geta fengið slíkar heimildir eins og þeim sýnist mun enginn iðnaður draga úr sinni mengun. En mengunin, til að mynda í áliðnaðinum, er ekki fasti. Mengun í áliðnaði fer verulega eftir því hvaða aðferðir eru notaðar og hægt er að fara ódýrar leiðir og hægt að fara dýrar leiðir. Hugmyndin í loftslagsmálum er sú að þjóðir heims komi sér saman um að láta það kosta að menga og hvetja þannig framleiðslugreinarnar til þess að draga úr mengun. Í áliðnaðinum vita menn m.a. að hægt er að bræða ál með rafskautum sem ekki valda þeirri loftslagsmengun sem núverandi tækni gerir. Loftslagsbaráttan snýst um að þrýsta þannig á iðnaðinn og skapa honum hin almennu viðskiptalegu skilyrði að það borgi sig fyrir hann að innleiða umhverfisvænni tækni. Það gerum við ekki með því að kalla eftir séríslenskum ákvæðum um það að menn eigi endilega fá að menga meira á Íslandi af því það sé betra fyrir heiminn - það er bara vitleysa, góðir hálsar. Það er ekkert betra fyrir heiminn að gefa mönnum heimildir til þess að menga meira á Íslandi. Og það er beinlínis hættulegt ef við hefðum ætlað í þessum viðræðum að fara að leggja áherslu á okkar sérstöðu. Þingheimur góður. Í heiminum eru 200 þjóðir. Hver og ein einasta hefur sérstöðu þó að við höldum stundum að við séum ein um það í heiminum að hafa sérstöðu. Ef þessar 200 þjóðir ætla allar að leggja áherslu á sérstöðu sína í þeim samningum sem fram undan eru er hætt við því að ansi mörg ár líði áður en samkomulag næst um það mikilvæga verkefni sem fram undan er, að takast á við vaxandi loftslagsmengun í heiminum. Ég sé, virðulegur forseti, að tími minn er á þrotum. Ég þakka hæstv. ráðherra aftur fyrir greinargóða skýrslu og þingheimi fyrir ágætar umræður.

Herra forseti. Ég vil byrja á því, eins og aðrir þingmenn, að þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir skýrslu um umhverfismál. Það er að sjálfsögðu jákvætt að umhverfismálin fái sérstakan sess í störfum Alþingis með skýrslu ráðherra af þessu tagi og umræðum um hana. Ég vil þó segja að svo mikilvæga umræðu sem við eigum hér um umhverfismál má þó ekki hefta eða takmarka í skjóli tiltekinna formreglna um umræður eins og hér hefur verið gert. Ég vil líka láta það sjónarmið í ljósi að ég tel mikilvægt að skýrslur af þessum toga, sem ráðherrar leggja hér fram, fái umfjöllun í fagnefndum þingsins. Ég vil þess vegna koma því viðhorfi á framfæri að það er eðlilegt að skýrsla af þessum toga fari til umfjöllunar í umhverfisnefnd. Augljóslega verður ekki úr því á þessu þingi vegna þess að við erum hér á næstsíðasta degi þingsins. Ég tel því mikilvægt að það verði haft til hliðsjónar í framhaldinu. Ég tel að umhverfismálin í víðum skilningi séu eitt mikilvægasta viðfangsefni alþjóðasamfélagsins nú um stundir og þar með um leið stjórnvalda í hverju ríki fyrir sig. Og um þetta held ég að sé kannski ekki ýkja mikill ágreiningur. Þegar ég segi að það sé um leið mikilvægasta verkefni stjórnvalda vil ég láta það sjónarmið koma fram að markaðurinn einn og sér mun ekki leysa þau viðfangsefni sem hér er við að glíma eins og mér fannst koma fram í máli hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Markaðurinn mun ekki leysa þessi mál á sínum forsendum. Það þarf að setja framleiðslunni og framleiðsluaðferðunum mörk. Umræða um umhverfismál er mikilvæg í sérhverju lýðræðissamfélagi. En til þess að lýðræðið geti verið virkt þarf að tryggja rétt almennings og félagasamtaka til upplýsinga og virkrar þátttöku í umræðum og ákvörðunarferli. Enn skortir á að við fullgildum Árósasamninginn, sem er mikilvægt tæki í þessu efni, og orðalag í skýrslu hæstv. umhverfisráðherra hvað þetta snertir er allt of veikt. Ég spyr: Hvers vegna nýtti ráðherrann ekki tækifærið og setti efnisatriði Árósasamningsins inn í frumvarp til nýrra skipulagslaga sem getur verið einn þátturinn í þessu efni? Í skipulagsmálum, og þau eru einn angi umhverfismálanna, eru samráð, umræða og skoðanaskipti gríðarlega mikilvæg. Skipulagsáætlanir sveitarfélaga lúta ákveðnu verklagi hvað þetta snertir og það er að mörgu leyti til fyrirmyndar þó að enn megi gera betur í því sambandi. Landsskipulagsstefna getur verið gott tæki til að taka á heildstæðum skipulagsmálefnum en slík stefna þarf sömuleiðis að lúta lögmálum samráðs, upplýsinga og umræðu og lýðræðislegs ferlis. Það er augljóst að stjórnarflokkarnir hafa ekki getað komið sér saman um slíka stefnumótun en ég tel að hægt væri, og sé enn hægt, að ná breiðri samstöðu um einhvers konar landsskipulagsstefnu þar sem saman fer mikilvægi samráðs á milli aðila, ríkisins, hagsmunaaðila og sveitarfélaganna hvers fyrir sig. Loftslagsbreytingarnar eru sannarlega stærsta ógnin sem heimsbyggðin stendur frammi fyrir. Allir verða að leggja sitt af mörkum til lausnar þeim vanda. Það er skammarlegt að stærsta iðnríki heims og það ríki sem mest losar af gróðurhúsalofttegundum, Bandaríkin, skuli ekki vilja axla ábyrgð og það er forkastanleg afstaða. Það skiptir miklu, og það er rétt hjá hæstv. ráðherra, að stóru ríkin, Bandaríkin, og önnur þróuð ríki leggi sitt af mörkum en einnig vaxandi neyslusamfélög eins og Kína og Indland. En þótt vandinn sé alþjóðlegur eru tækin til að takast á við hann ekki síst heima fyrir hjá hverjum og einum. Við þurfum að bera það sem okkur ber og muna að oft veltir lítil þúfa þungu hlassi. Við eigum að vera í fararbroddi og láta gott af okkur leiða, benda á það sem vel hefur tekist í samfélagi okkar og hvergi hvika í því að taka á okkur ríkar skuldbindingar án undanbragða. Kjarninn í alþjóðaskuldbindingunum er að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og það verður ekki gert með síaukinni neyslu. Ég vil líka spyrja hæstv. umhverfisráðherra hvert veganesti ráðherrans verður í Kaupmannahöfn á næsta ári. Því það er ekkert, og það er að mínu mati miður, í skýrslu ráðherrans um markmið Íslendinga í þessu stóra og mikilvægasta hagsmunamáli og verkefni stjórnvalda og alþjóðasamfélagsins. Ég ætla að nefna hér annað mál sem er mengun af völdum samgangna. Það er eitt helsta umhverfisvandamál í þéttbýli hér eins og víða annars staðar og losun gróðurhúsalofttegunda frá bílaumferð og siglingum ásamt flugsamgöngum er verulegt áhyggjuefni og alvarlegt hvað okkur miðar lítt í því að draga úr þeim vanda. Almenningssamgöngur eru nánast algjörlega vanræktar af hálfu ríkisvaldsins hér á landi. Þrátt fyrir alþjóðlegar skuldbindingar, m.a. frá Ríó, og fögur fyrirheit í samgönguáætlunum og stjórnarsáttmála er skilnings- og áhugaleysi stjórnvalda allt of mikið. Ég er forvitinn að vita hvað líður störfum nefndar samgönguráðherra frá því í maí í fyrra um almenningssamgöngur en nefndin kynnti drög að tillögum sínum í febrúarbyrjun á þessu ári. Nú veit ég ekki hvort hæstv. umhverfisráðherra getur svarað því en við þessu þurfum við að fá svör. Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur lagt fram tillögur hér á Alþingi um að efla almenningssamgöngur en tillagan fæst því miður ekki afgreidd eða rædd í nefnd og því síður afgreidd út úr þingi. Hér liggur líka fyrir tillaga frá fulltrúum allra flokka um að kanna aðra kosti í almenningssamgöngum, svo sem eins og lestarsamgöngur, en þrátt fyrir jákvæðar umsagnir þá hreyfist málið heldur ekki í nefnd. Því miður virðist allt of lítill vilji til að gefa þessum þáttum aukið vægi hvað sem líður fögrum yfirlýsingum í hátíðarræðum. Gjaldtaka er leið, og það er nefnt í skýrslu umhverfisráðherra, til að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda frá vegasamgöngum og örva notkun umhverfishæfra ökutækja og eldsneytis. Í þessu efni þarf að gera miklu meira en þegar hefur verið gert og mér leikur líka forvitni á að vita hvað ríkisstjórnin hyggst fyrir með þær tillögur sem þegar liggja fyrir í nefndarformi hvað þetta áhrærir. Herra forseti. Þjóð sem byggir afkomu sína jafnmikið á auðlindum sjávar og við Íslendingar, og erum eyþjóð, vitum hversu viðkvæm hafsvæðin og lífríki hafsins eru fyrir hvers konar mengun. Við erum líka matvælaframleiðendur til lands og sjávar og þurfum að tryggja matvælaöryggi og innlenda framleiðslu. Auknir skipaflutningar, sem m.a. fylgja loftslagsbreytingum, munu hafa áhrif við Íslandsstrendur. Norðurskautssiglingar munu stóraukast. Aukin olíuumsvif verða á norðurslóðum og það leiðir einnig til aukinnar skipaumferðar. Á sama tíma er af fullri alvöru verið að undirbúa olíuhreinsunarstöð á Vestfjörðum. Stakir ráðherrar segjast í yfirlýsingum sínum andvígir þeim áformum en hvað aðhafast þeir og hvað hyggjast þeir gera í því sambandi? Við þurfum að vera vel á verði hvað varðar mengun sjávar og ég vil minna sérstaklega á þingsályktunartillögu sem ég hef flutt ásamt öðrum um að samdar verði reglur um siglingaleiðir við norðan- og vestanvert Íslands, m.a. í tengslum við Norðuríshafssiglingar, og afla staðfestingar Alþjóðasiglingamálastofnunar á þeim. Þetta mál hefur því miður heldur ekki fengist rætt eða afgreitt þó að í sjálfu sér ætti ekki að vera ágreiningur um það. Því hefur nú þegar verið haldið fram í þessari umræðu að umhverfismálin séu jaðarmálaflokkur hjá núverandi ríkisstjórn þvert á það sem stendur í skýrslu umhverfisráðherra. Um þetta eru vafalaust mismunandi skoðanir og við tökumst á um það eins og gengur. En ég tel að þessar fullyrðingar eigi við rök að styðjast og það sést á því að umhverfisráðherra, hvað sem líður vilja ráðherrans sjálfs, er í sífelldri vörn gagnvart samherjum sínum í ríkisstjórnarliðinu. Þegar horft er á yfirlýsingar annarra ráðherra, m.a. iðnaðarráðherra og forsætisráðherra, verður því miður ekki séð að umhverfisráðherra fari ein og óskipt með umhverfismál í ríkisstjórninni. Flokkur umhverfisráðherrans mótaði stefnu fyrir síðustu kosningar og kallaði Fagra Ísland og bauð landsmönnum til fylgis við sig um þá stefnu. Sú stefna beið hins vegar, að okkar mati í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, skipbrot strax í stjórnarsáttmálanum og er enn pikkföst á strandstað hálfu öðru ári síðar. Herra forseti. Við eigum öll þessa jörð saman. Verkefni okkar er að tryggja sjálfbæra þróun sem gerir okkur kleift að mæta þörfum okkar án þess að draga úr möguleikum komandi kynslóða á að mæta þörfum sínum og að tryggja náttúrunni og lífríkinu rétt til að þróast á eigin forsendum. Umhverfislegir, efnahagslegir og samfélagslegir þættir þurfa að fléttast saman í allri þróun en því miður hefur hin pólitíska umræða tilhneigingu til að einskorðast við þröngt skilgreinda efnahagslega hagsmuni einkum þegar á móti blæs og það er varasöm þróun. Efnahagsleg velferð verður aldrei tryggð með því að ganga á höfuðstól umhverfis og samfélags. Því miður hafa íslensk stjórnvöld um langt árabil látið hagsmuni umhverfis og náttúru sitja á hakanum í glórulausri trú á stóriðju með tilheyrandi mengun og náttúruspjöllum og það er viðurkennt í skýrslu umhverfisráðherra. Á hinn bóginn er fátt bitastætt í skýrslunni um að nú verði blaðinu snúið við og umræðan hér í dag eykur ekki bjartsýni á að nýir tímar séu í vændum í þessu efni. Ég vil þó undir lokin, herra forseti, aftur þakka ráðherranum fyrir að flytja þessa skýrslu því það er nýbreytni og það er jákvætt. En ég kalla eftir því að skýrslur af þessum toga fái ríkari tíma til umræðu í þinginu og fari til umfjöllunar í viðkomandi 

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir hv. þingmenn þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa skýrslu, að hún skuli vera lögð hér fram og fá þá umfjöllun sem raun ber vitni í dag. Ég get jafnframt tekið undir það með hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni að umhverfisnefnd getur tekið þessa skýrslu til umræðu þó það verði á nýju þingi í haust. Umhverfisnefnd getur þá farið yfir skýrsluna efnislega og ég tel að það væri mjög jákvætt. Við erum að fara yfir þessa skýrslu og reyna að átta okkur á þeim efnisþáttum sem við erum sammála um og það sem við erum ekki sammála um. Við reynum að ná sáttum og fara yfir þessi mál sem eru náttúruverndin og umhverfismálin. Ég tek undir ræðu kollega míns, hv. þm. Illuga Gunnarssonar, sem lýsti stefnu Sjálfstæðisflokksins mjög vel og fór vandlega yfir efnahagslega og umhverfislega þætti sem svo nauðsynlegt er að við höfum í huga. Fyrir það vil ég þakka. Mig langar jafnframt, herra forseti, að lesa hér upp eina setningu í þessari skýrslu sem mér finnst vera góð og við þurfum að hafa í huga. Þess vegna les ég hana sérstaklega upp, hún er á bls. 10. Þar segir: „Hér er um að ræða síkvikt samspil jökla, eldvirkni, jökulhlaupa, eldgosa og jarðhita.“ Það er verið að lýsa náttúru Íslands. Mér finnst að þetta sé atriði sem við verðum að hafa í huga, náttúra okkar er síkvik, hún breytist sí og æ. Við þurfum að lifa með þessari náttúru, lifa af landinu og taka tillit til þeirra breytinga sem eru hverju sinni. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði í ræðu sinni áðan að það væri verið að fórna náttúruperlum á altari stóriðju. Mér finnst á einstaka stað í þessari ágætu skýrslu verið að ýja að þessu. Þessu er ég alls ekki sammála. Ég held að virkjanir hafi í mörgum tilfellum stórbætt náttúru okkar. Mig langar að fara nokkrum orðum yfir virkjanir. Ég hef búið í nábýli við Þjórsár-/Tungnaársvæðið, unnið á því í marga áratugi og þekki hvernig það svæði hefur breyst. Tökum sem dæmi að ein mesta náttúruperlan á landinu, alla vega á Suðurlandi, er gjáin í Þjórsárdal. Að ganga frá Stöng og upp í gjána er einstök upplifun. Ég hef gert það með útlendingum og það er einstakt. Þetta er einstök náttúruperla, ekki síst síðari ár. Hvað hefur breyst? Þegar Búrfellsvirkjun og Sultartangavirkjun komu hætti Þjórsá að flæða yfir þetta fallega svæði með jökulleir og ísa og eyðileggja svæðið nánast. Nú er gjáin perla, ein mesta perla í Þjórsárdalnum. Það hefur gerst fyrir tilstilli virkjananna og beislunar þessara jökulvatna. Við eigum þess vegna ekki alltaf að segja að verið sé að fórna náttúruperlum á altari stóriðju. Ég get nefnt mýmörg dæmi á Þjórsár-/Tungnaársvæðinu sem eru gersemar vegna þess að búið er að beisla þessi jökullón sem þvældust um og eyddu gróðri, fluttu jökulleir og sanda yfir gróin lönd. Við eigum að horfa á og nálgast þetta frá því sjónarmiði líka, þarna eru tveir vinklar í sem við þurfum að hafa í huga. 
             Við skulum nýta vatnsaflið. Það er talað um Þjórsárverin í skýrslunni. Auðvitað ætlum við okkur að vernda þau, það hefur hvergi komið fram að ekki skuli nýta Þjórsárverin. Hins vegar er mögulegt að vegna hitnunar breytist landslag í Þjórsárverum. Vötnin geta líka breytt Þjórsárverum, við skulum vera undir það búin líkt og með Langasjó. Skaftá rann í gegnum Langasjó. Svo að ég vitni aftur í þessa ágætu setningu þá er náttúran síkvik og við verðum að fylgjast með því og vera tilbúin að átta okkur á þeim hlutum. Ég sé að tími minn styttist. Ég hef komið að þeirri hugmynd að umhverfisnefnd fari nú og skoði Hekluskógaverkefnið sem mundi upplýsa umhverfisnefnd mikið um það sem ég hef hér verið að segja. Í skýrslunni er talað um innlenda framleiðslu og ég vil nefna það hér að menn eiga að huga að því að nýta innlendar vörur. Hér fyrir þinginu hefur legið frumvarp um að við gerumst aðilar að innri matvælamarkaði Evrópusambandsins. Þá skulum við hafa það í huga í öllum flokkum að það er mikilvægt að við framleiðum holl og góð matvæli og nýtum þau hér innan lands. Það sparar okkur mikinn útblástur og ég held að það sé okkur mjög nauðsynlegt. Ég kom aðeins inn á það sem gerst hefur á Þjórsár-/Tungnaársvæðinu en ég get ekki farið héðan án þess að nefna stórvirki sem unnin voru hér á tímum áður. Í skýrslunni er talað um umhverfismál í sögulegu samhengi. Vita menn á hinu háa Alþingi hvað gert var þegar Markarfljótið sjálft var afgirt en það rann fyrir Landeyjarnar allar austur undir Vestur-Eyjafjöll, allt í gegnum Þverá, Hólmsá og út í Þjórsá þannig að bæirnir í Þykkvabænum eru allir uppi á hæstu hólum? Hvað skyldu nútímaumhverfissinnar segja ef fara ætti í slíkar framkvæmdir eins og gert var en þar ávannst þá eitthvert besta landbúnaðarland á Íslandi? Þetta vil ég draga fram þegar menn ræða um það hér að ekki megi búa til lón við Bjallavirkjun. Mér finnst að við þurfum að koma því sem verið er að gera svolítið í sögulegt samhengi. Stærstu birkiskógar Íslands munu sjást nú á næstu árum á Skeiðarársandi og það er fyrir tilstilli þess að lagður var vegur yfir Skeiðarársand og árnar stokkaðar. Fyrir sunnan þjóðveginn er að koma upp breiða af birkiskógum þar sem birkifræin frá Skaftafelli hafa fengið að sá sér og spíra - þar er að koma mikill skógur sem við munum sjá. Þetta er allt fyrir það að lagður var vegur. Svo tala menn um að ekki megi leggja veg yfir Kjöl, það muni spilla einhverju. Auðvitað mun það stórbæta samgöngur á milli Suður- og Norðurlands. Það munu koma skógar í kjölfarið þar sem voru skógar fyrir á Kili, það er alveg augljóst mál. Við eigum að horfa á þessar jákvæðu hliðar á framkvæmdunum.  Vatnajökulsþjóðgarði eru gerð góð skil og ég vænti þess og vona að Alþingi sjái sér fært að standa við þær fjárskuldbindingar sem við ætlum okkur til þess að það verkefni megi verða eins og við viljum sjá. Ég sé að tími minn líður óðum. Mig langar aðeins inn í loftslagsumræðuna sem hér hefur verið nokkur og minna á ráðstefnu sem ég sat ásamt hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur á Gotlandi í síðustu viku. Ráðstefnan var um orku- og loftslagsmál þar sem menn fóru yfir þá gríðarlegu mengun sem orðin er í Eystrasaltinu vegna bæði köfnunarefnis- og ekki síst fosfórsmengunar þar sem nánast er búið að drepa líf á stórum svæðum í Eystrasaltinu. Við heyrum um áhyggjur nágranna okkar varðandi mengun. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir spurði rússneska fulltrúann hvað Rússland framleiddi mikið af orku sinni úr kjarnorku. Jú, það stóð ekki á svarinu. Rússar framleiða 16% af heildarorku úr kjarnorku en það fannst honum ekki nóg. Fulltrúinn sagði jafnframt án þess að vera spurður: Við munum nú innan örfárra ára tvöfalda það og rúmlega það þannig að 35–40% af orkunotkun Rússa komi úr kjarnorku. Hann bætti við: Við erum að huga að því að fara í vatnsafl og gufuafl. Það var innleggið frá Rússum í umræðuna um að spara CO 2 og um endurnýjanlega orkugjafa en við höfum sérstöðu varðandi þá hér á Íslandi. Í lokin, herra forseti, vil ég taka undir lokaorð þessarar skýrslu sem segir að við Íslendingar höfum 

Virðulegi forseti. Ég þakka umhverfisráðherra fyrir þessa skýrslu um umhverfismál, sem mér þykir gefa ágæta heildarmynd af málaflokknum. Menn greinir á um hvað vanti en mér finnst margt af ágætu efni og spennandi hlutum í skýrslunni sem ekki hefur mikið verið minnst á í þessari umræðu og verður sjálfsagt ekki. Í skýrslunni kemur m.a. fram að umhverfisráðuneytið sé orðið 18 ára. Umfangið á verkefnum þess ráðuneytis er orðið svo gríðarlegt að það hefði verið gaman að segja það þeim sem héldu á sínum tíma, og héldu því jafnvel fram, að umhverfisráðuneytið væri haganlega gert, lítið verkefni fyrir mann sem vantaði ráðherrastól. Nú er stóra spurningin: Hvar hefjast þessi mál og hvar enda þau? Það gerir vanda umhverfisráðherrans oft heilmikinn því að mörg spennandi mál sem snerta umhverfismál heyra beinlínis undir önnur ráðuneyti eða tengjast málum sem heyra þar undir og því kannski erfitt um vik að beita sér. Í kafla í þessari skýrslu, um verkefni á sviði umhverfismála, er rætt um náttúruvernd og það er jú hið eilífa umræðuefni þessara daga og missira um umhverfismál. Þar er greint frá því að ríkisstjórnin hafi ráðist í gerð rammaáætlunar og það er jú tæki til að skapa sátt á milli verndar og nýtingar til orkuvinnslu í framtíð. Það eru reyndar til fleiri nýtingarform en orkuvinnsla sem takast á við þessa vernd, eins og t.d. ferðamennska, og nauðsynlegt að farið verði í svipað átak gagnvart þeirri nýtingu landsins - að mótuð verði landnýtingarstefna fyrir ferðamennsku og að þau svæði sem ferðaþjónustan getur nýtt sér til framtíðar verði skilgreind. Slík stefna er á margan hátt forsenda fjárfestinga, markaðssetningar og uppbyggingar á innviðum í ferðaþjónustu. Af þeim fréttum sem ég hef haft af vinnu þessarar rammaáætlunar má marka að hún sé bara rétt að fara af stað og kannski hefur tímanum ekki verið nógu vel varið í þeim ranni. Kallað er eftir hugmyndum frá orkufyrirtækjum þessa daga á haustmánuðum 2008 og er ætlunin að skila af sér rammaáætlun eftir eitt ár. Það verður að teljast kraftaverk, held ég, ef niðurstaða vinnu sem verður unnin með þeim hraði verður svo óumdeild að hún geti orðið grundvöllur að þeirri sátt sem menn tala um. Það skal nefnilega vanda það sem lengi skal standa og ég held að ég leyfi mér að skora á ráðherra að fresta lokum þessa verkefnis um eitt ár eða þar um bil. Ráðherra ræðir um að fá þeirra svæða sem eru á náttúruverndaráætlun hafi hlotið verndun og segir að fara þurfi yfir verklagið. Ég tel því rétt að spyrja, þrátt fyrir jákvæð orð hér áðan hjá ráðherranum, hvort hún stefni að því að taka skipulagsvaldið frekar af sveitarfélögum í þessu sambandi. Komum þá að Vatnajökulsþjóðgarði sem er frábært verkefni. Lögin um hann voru jú samþykkt á vorþingi 2007. Þórunn tók þar við kefli eftir glæsilegt boðhlaup Sivjar, Sigríðar Önnu og Jónínu og átti fínan endasprett en fataðist aðeins í lokin þegar hún staðsetti forstöðumann þjóðgarðsins í Reykjavík en ekki úti á landi. Það stemmir ekki alveg við kosningaloforð um störf án staðsetningar en hins vegar dvel ég ekki lengur við það heldur fagna hugmyndinni um vini Vatnajökuls, hollvinasamtök þjóðgarðsins, þar sem fyrirtæki og einstaklingar koma þjóðgarðinum til stuðnings. Ég vona að staðið verði við það loforð að hollvinasamtökin fái að sjá það fé sem þau koma með fara inn í reksturinn án þess að skerða framlag ríkisins í þessu efni. Eitt af því sem rætt er um er akstur utan vega. Það er verkefni sem Siv Friðleifsdóttir setti af stað á sínum tíma og þykir sumum undarlegt hve mikið það verkefni hefur dregist. Á meðan er farið um ýmsa slóða á landinu og nýir búnir til og það veldur þeim áhyggjum sem vilja geta ekið um landið og farið um það á óræðum slóðum án þess að níðast á því. Varðandi mengun hafsins er töluvert rætt um siglingar í skýrslunni og þar er rætt um vákort sem er afar mikilvirkt tæki og kostar ekki mikla fjármuni, það hefur sannað sig t.d. við strandið á Wilson Muuga. Talað er um kortlagningar og ekki veitir af að kortleggja Breiðafjörð og Vestfirði þar sem siglingaleiðirnar frá Rússlandi til Ameríku liggja, en þá er rétt að spyrja: Hvað líður uppsetningu radarkerfis sem mundi gera vaktstöð siglinga kleift að fylgjast með siglingum skipa og grípa inn í um leið og skip eru meðvitað eða ómeðvitað komin út af siglingaleið með slíka farma. Um þetta liggja fyrir hugmyndir Landhelgisgæslu. Þá er kannski hægt að spyrja áfram um mál sem eru á kantinum og tengjast umhverfisnefnd: Er nóg að eiga eitt varðskip sem hefur einhvern almennilegan togkraft? Þyrftu þau ekki að vera tvö eða þrjú eða jafnvel fleiri? Hér hefur verið minnst á búsvæði á hafsbotni og þeirri könnun hefur kannski ekki miðað hratt en velta má fyrir sér: Verður fé til þess á komandi fjárlögum? Loftslagsmál eru hins vegar þau mál sem eru langflóknust og mikilvægust í þessu og enginn getur skorast undan því að taka þátt í þeirri baráttu. Þar hlýtur helsta alþjóðlega áherslumálið að vera að koma í veg fyrir þennan kolefnisleka sem felst í undanþágu þróunarríkja. Þannig hafa hlutirnir færst til þeirra í staðinn fyrir að menn kannski taki til eins og gera þyrfti. Víða má koma að í þessum efnum og t.d. má velta fyrir sér: Er ekki rétt að fara í frekari viðræður við stóriðjuna um hvaða möguleika hún á í að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda og þá sérstaklega að ýta undir frekari þróun og nýja tækni, eins og t.d. í álbræðslu með keramikskautum þar sem í stað koltvísýrings yrði framleitt súrefni? Það mætti hugsa sér að þeim aðilum sem tækju þátt í slíku mætti umbuna í formi hlutdeildar í verðmæti losunarkvóta en menn geta náttúrlega rætt það. Stóra spurningin í því hlýtur að vera, eins og hér hefur verið margnefnt, hver samningsmarkmið Íslendinga séu á Kaupmannahafnarfundinum og hvort ætlunin sé að glutra niður íslenska ákvæðinu sem er margra milljarða virði og umhverfinu til mikils gagns. Við getum líka litið okkur nær. Oft þegar talað er um umhverfismál er horft langt fram í tímann, það þarf að gera svo mikið og allt í einu og það þarf að koma fram eftir nokkur ár. Það er þess vegna hægt að takast á við vandamál samtímans og miklu hraðar. Við getum ímyndað okkur t.d. útblástur bifreiða. Eitt af þeim tækjum sem hægt er að nota til að stýra því hvers konar bifreiðar eru keyrðar, hvers konar eldsneyti er eytt er olíugjaldið, sem sett voru lög um hér í þessum sal fyrir fjórum árum. Þar eru beinlínis forsendur fyrir því að menn geti beitt olíugjaldinu til að hafa dísilolíu ódýrari en bensín og þá væri minna eldsneyti eytt. Menn geta svo rifist um það hvað mengar meira en ég held að menn séu samt sammála um að þó að hvort tveggja mengi þá mengi dísilolían minna. Þar sem ný reglugerð er væntanleg um bifreiðar og sérstaklega tvíorkubifreiðar, og talað er um vetnisbíla og alls konar bíla, má velta því sér að ein tegundin sem varð afgangs, að því er ég best veit, í tollaívilnunum var sú gerð tvíorkubíla sem gengur fyrir blöndu af metanóli eða etanóli og bensíni, þar er bensín ekki nema 15%. Fyrirsjáanlegt er að etanól eða metanól, sem reyndar er farið að framleiða í tilraunaskyni hér á landi, geti orðið samkeppnishæft, sérstaklega ef menn fara að nota það og þá getum við framleitt það sjálf. Það er því mjög margt athyglisvert í þessum efnum. Að lokum: Það brýnasta sem ég rak augun í í þessari skýrslu eru ferskvatnsmál, innleiðing vatnatilskipunar - ég held að við Íslendingar, með allt þetta vatn, áttum okkur ekki alltaf á því hvað það er mikilvægt og kannski ekki heldur á því hversu viðkvæmur vatnsbúskapurinn getur verið, það þarf svo lítið til.  Að lokum vil ég óska umhverfisráðherra til hamingju með að hafa landgræðsluna nú á sinni könnu, því að frá því var greint fyrir nokkrum dögum 

Hæstv. forseti. Það er rétt að byrja á að þakka að þessi umræða skuli koma hér upp með þeim hætti að umhverfisráðherra komi með skýrslu hér inn í þingið og ræði stöðu umhverfismálanna vítt og breitt. Umræðan hefur auðvitað borið það með sér að hún hefur farið vítt og breitt en ég held að hún hafi ekki farið djúpt. Hvað á ég við með því? Ég hef ekki séð hana fara mikið niður í sjóinn. Það vill nú svo til að sá sem hér stendur hefur löngum haft mikinn áhuga á hafinu, fjörunni, fjörðunum og því umhverfi sem þar er. Mér hefur oft og tíðum fundist að umræðan um umhverfismál hafi allt of mikið einkennst af því að menn horfi sérstaklega á mannvirkjagerð og þá oftast nær þannig að mannvirkjagerð sé af hinu slæma. Hún sé óvinur náttúrunnar og beri að skoða vel hvernig þar er að verki staðið. Ég tek undir að það þarf að fara varlega að því er varðar náttúruna en eins má benda á að það skiptir máli hvernig við nýtum náttúru okkar og hvað við aðhöfumst í því sambandi. Sumar framkvæmdir kunna einfaldlega að vera mjög nauðsynlegar. Það er alveg ljóst að við Íslendingar getum ekki búið í þessu landi án þess að nýta orku okkar eins skynsamlega og við getum, m.a. til þess að byggja upp stóriðju þar sem við teljum að það sé eðlilegt og til bóta. Ég vil taka fram til þess að koma í veg fyrir allan misskilning að ég er alls ekki að tala um álver í hverjum firði eða hverri vík. En ég gæti vel hugsað mér að tala um álver í hverjum landsfjórðungi vegna þess að við höfum jú þörf fyrir það vítt og breitt á landinu að reyna að tryggja undirstöðu atvinnuþátta í landsfjórðungunum. Þess vegna er það mjög eðlilegt að íbúar á Húsavík og þar í nágrenni geri kröfu til þess að fá að nýta orku sína og fái að nýta hana í heimahéraði sínu til undirbyggingar samfélagsins. Að mínu viti er því alls ekki hægt að leggjast gegn því að við nýtum náttúruna með skynsamlegum hætti. Hitt vil ég líka segja að umhverfisumræðan hefur verið afar nauðsynleg og hún knýr fram betri orkunýtingu. Hún knýr fram þann vilja sem fyrirtækin verða að undirgangast, að draga jafnt og þétt úr mengun lofts og lagar, finna lausnir sem menga minna. Það er verkefni samtímans að geta nýtt orkuna en finna samt lausnir sem draga úr menguninni og að menga væntanlega þá eins lítið og mögulegt er í framtíðinni . Við Íslendingar búum í fjöllóttu landi og þurfum að leggja hér vegi. Það er umdeilt. Það er m.a. deilt um hvort menn eigi að leggja veg í gegnum Teigsskóg á Vestfjörðum eða ofan til við hann. Ég fagna því að landsmenn fái nú að sjá þennan skóg þegar vegurinn verður lagður þar. Ég held að það sé öllum til bóta. Það er ekki spurning um að það verður Vestfirðingum til bóta að fá þar varanlegan veg alveg eins og það verður Vestfirðingum til bóta - og væntanlega landsmönnum öllum - að fá samtengingu á Vestfjörðum með varanlegum samgöngum og betri möguleikum til mannlífs og atvinnu. Ég hef verið mikill aðdáandi og áhugamaður um að gera jarðgöng á Íslandi og tel að það þurfi enn að gera þrenn til fern jarðgöng á Vestfjörðum. Hið sama þarf að gera á Austfjörðum til að tengja saman byggðir. Þá erum við væntanlega farin að horfa á megnið af samgöngukerfi landsins á láglendi. Ég hef oft velt eftirfarandi fyrir mér: Hvað kostar nú að hafa þessa fjallvegi? Hvað haldið þið að það kosti að moka þessa heiði?  
             Hvað heldur þú að það kosti íbúa suðursvæðisins að keyra 650–700 kílómetra til að komast á fund á Ísafirði í staðinn fyrir að keyra kannski 120 þegar búið er að laga veginn? Á láglendisvegi sem tekur kannski 50 mínútur á milli Bíldudals og Ísafjarðar? Menn geta ekki leyft sér að tala eins og framkvæmdir séu alltaf neikvæðar. Þær eru það ekki. Ætli jarðgöng eins og undir Hvalfjörð og Breiðadals- og Botnsheiði hafi ekki bjargað lífi svona 20–30 Íslendinga síðan þau voru gerð því að dauðaslysin voru tíð? Það er því að mörgu að hyggja orkulega, umhverfislega, tímalega og lífsgæðalega séð þegar við horfum á verklegar framkvæmdir. Það er alls ekki hægt að setja alltaf verklegar framkvæmdir fram með neikvæðum formerkjum. Það er bara ekki hægt og það er ekki efnisleg rökræða sem hægt er að sætta sig við. Ég byrjaði á því að segja að mér fyndist ekki djúpt farið í umræðuna og átti þá við að það væri ekki farið mjög djúpt í hafsvæði landsins, strendur og firði. Landsfjórðungurinn sem ég kem frá, Vestfirðir, hefur 49 firði. Hann er með einn þriðja af strandlengju Íslands um 2000 kílómetra. Ég hef stundum spurt: Hvers virði er einn fjörður í náttúru Íslands til að viðhalda lífríki náttúrunnar, til að viðhalda þeirri auðlind sem við höfum byggt á um aldir sem hefur löngum verið ein af meginstoðum þess að hér sé útflutningur og atvinnulíf og gert mönnum kleift að lifa í landinu? Auðvitað eru fleiri stoðir komnar undir efnahag landsins í dag og ekkert nema gott um það að segja svo framarlega sem við förum ekki fram úr sjálfum okkur í þeim efnum. Ég er ekki hlynntur álveri í hverjum firði. En ég er hlynntur því að stundaðar séu rannsóknir í þessum fjörðum og menn viti hvað einn fjörður í lífríki Íslands hefur að segja, hvað gefur hann af sér? Hvers vegna alast þorskseiði upp í öllum fjörðum Ísafjarðardjúps? Hafa menn leitast við að svara því? Hafa menn leitast við að svara því hvað minkurinn í sjávarríkinu, skötuselurinn, étur mikið? Ný tegund á Íslandsmiðum sem er komin allt í kringum land. Hefur einhvers staðar verið leitað svara við því? Nei. Það er geysilega mikið sem vantar inn í þessa rökræðu og umræðu þegar við tölum um náttúru Íslands því að við þurfum að tala um hana uppi á fjöllum, niðri í dölum og niður í höfin. Við höfum ekki með neinu móti kortlagt þann breytileika sem nú hefur orðið á íslenskum fiskimiðum með aðkomu nýrra tegunda eins og ósaflúru, hlýsjávarbarra, makríl og fleiri fisktegunda, þ.e. hvaða áhrif hann hefur. Við njótum þess hins vegar í sumum tilvikum en ég bendi á að nýjar dýrategundir taka líka til sín fæðu. Ég bendi einnig á kjölvatnið sem kemur með skipunum til landsins sem ekki hafa verið settar neinar sérstakar reglur um hvar dæla má út. Með kjölvatninu getur borist lífkeðja sem er kannski ekki æskileg í umhverfi okkar. Norðmenn hafa t.d. miklar áhyggjur af kóngakrabbanum sem kemur úr Norðuríshafinu þar sem Rússar slepptu kóngakrabba fyrir norðan Síberíu og breiðist nú út suður með Noregi o.s.frv. Allt eru þetta umhverfisþættir. Hafstraumarnir okkar eru ekki minnsti umhverfisþátturinn. Þeir eiga í raun og veru mestan þátt í því og hlýnandi sjór - hvað veturnir hafa verið hlýir á láglendi undanfarin ár. En það er ekki endilega samasemmerki á milli þess og úrkomu á hæstu fjöllum. Þess vegna sýni ég þessa mynd hér frá því í 

Frú forseti. Ég þakka fyrir skýrsluna og að mörgu leyti áhugaverða umræðu. Hún hefur líka farið vítt og breitt og umræðan sýnir hve málaflokkurinn er í raun og veru stór. Skýrslan er mikið til sögulegt ágrip. Farið er yfir sögu umhverfismála og sögu umhverfisráðuneytisins frá því það var stofnað. Það var dálítið áhugavert og sýnir í raun og veru hvers lags málaflokkur það er sem við ræðum um. Mig rekur nú minni til þess að það hafi ekki verið sérstaklega víðtækur skilningur í samfélaginu þegar hæstv. þáverandi forsætisráðherra lagði fram frumvarp 1990 um að stofna þetta ráðuneyti, umhverfisráðuneytið. Margir töldu það vera einhver klækjastjórnmál. Það ætti að reyna að koma inn ráðuneyti í ríkisstjórnina til þess að Borgaraflokkurinn gæti komið þar að ríkisstjórnarsamstarfi og eitthvað svoleiðis. Það var nú allur skilningurinn. En það hefur auðvitað sýnt sig síðar að það var mikið framfaraskref og  
             Hvernig er þessi málaflokkur? Honum vindur fram. Við verðum bara að horfast í augu við það og þykir jafnvel eðlilegt að þeir sem voru einhverju sinni með virkjunum, með miklum stóriðjuframkvæmdum, eru á móti þeim núna. Þegar umræður um Kárahnjúka hefðu átt að standa sem hæst fyrir kosningar 2003 þegar framkvæmdirnar voru að byrja var það ekkert kosningamál. Síðan verður það kosningamál þegar framkvæmdirnar eru svo til búnar. Þessi málaflokkur er því dálítið skrýtinn. Þegar hugmyndir koma upp um virkjun í neðanverðri Þjórsá taka flestir undir það til að byrja með en svo verða allir á móti. Málaflokkurinn er þannig svolítið margbreytilegur. Það er erfitt fyrir marga að vera samkvæmir sjálfum sér einfaldlega vegna þess að menn hafa ekki allar upplýsingar uppi á borðum. Menn hafa einfaldlega ekki nálgast málið þannig að þær liggi allar fyrir. Það verður að horfast í augu við það. Það er annað sem gerir umhverfisverndarsinnum - og ég tel mig til umhverfisverndarsinna - svolítið erfitt fyrir og kannski sem betur fer vegna þess að það eru jú lög og reglur í landinu. Það eru hins vegar ákvarðanir sem búið er að taka áður sem við verðum að standa við einfaldlega vegna þess að framkvæmdaraðilar og verktakar hafa ákveðinn rétt. Hér er ég búinn að nefna tvær ástæður þess að umhverfisverndarsinnar verða að horfast í augu við að þetta er dálítið stórt olíuskip sem verið er að stýra - svo að ég leyfi mér að nota líkingu sem ekki er viðeigandi - en vonandi ekki inn í Arnarfjörð. Þetta gerist. Við verðum einfaldlega að vera þolinmóð. Annað sem torveldar kannski að framfarirnar geti verið jafn hraðar og við viljum er einfaldlega að almenningsálitið er ekki endilega andsnúið virkjunum. Í umræðunni um Kárahnjúka skiptist þjóðin örugglega í tvo jafnstóra hópa. Þetta leiðir því allt til þess að við verðum að sætta okkur við að framfaraskrefin verða ekki jafnstór. Ég ætla að nota niðurlag þessarar stuttu ræðu til að sýna fram á það að við erum heldur betur á réttri leið. Vegna hvers samdi Samfylkingin og kom sér saman um fagra Ísland? Það er vegna þess að Samfylkingin skiptist nákvæmlega í tvo hópa, þeirra sem eru með því að virkja mikið og þeirra sem vilja vernda. Sú sátt sem náðist í Samfylkingunni, þeim stóra og mikla flokki þar sem rúmast margar skoðanir, er auðvitað vísir að því að það er hægt að ná sátt í samfélaginu. Grundvallaratriðin í stefnunni um fagra Ísland eru í stjórnarsáttmála núverandi ríkisstjórnar. Það er stór sigur fyrir umhverfisvernd og það er vísir að því að hægt er að ná sátt um þann málaflokk í framtíðinni og um alla ókomna framtíð. Þar er auðvitað vinnan við rammaáætlun algert grundvallaratriði. Það eru lokaorðin. Við erum á réttri leið og það er ekki síst núverandi hæstv. umhverfisráðherra, Þórunni Sveinbjarnardóttur, að þakka. 
            

Frú forseti. Ég þakka eins og aðrir þessa ágætu skýrslu. Aðrir þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa farið yfir efni hennar skipulega og það kemur í minn hlut að fjalla hér einkum um tvö atriði. Ég vil byrja á því að minna á að það er ekki nema eitt og hálft ár síðan fagra Ísland, sem hér var til umræðu rétt á undan, fleytti Samfylkingunni inn í ríkisstjórn af því að þrátt fyrir stuðninginn við Kárahnjúka og stóriðjustefnuna tóku margir náttúruverndarsinnar flokkinn í sátt og trúðu því einlæglega að snúið yrði við blaði. Ég vil vitna til greinar eftir Kristínu Helgu Gunnarsdóttur í tímariti samfylkingarmanna, Herðubreið, þar sem hún segir í grein sinni, sem hún kallar reyndar Magra Ísland en ekki Fagra Ísland, að vonir hafi staðið til að nú viki stóriðjuflokkur Framsóknar og fortíðar og við tæki flokkur með metnaðarfulla umhverfis- og náttúruverndarsýn. Það var ekki aðeins fagra Ísland sem stuðningurinn við Samfylkinguna snerist um heldur einnig að menn töldu að innan raða Samfylkingarinnar væru trúverðugir andstæðingar stóriðju- og eyðileggingarstefnunnar sem mundu standa í lappirnar þegar á þyrfti að halda. Fremstur í þeim flokki var hæstv. núverandi umhverfisráðherra, Þórunn Sveinbjarnardóttir, sem greiddi atkvæði gegn Kárahnjúkavirkjun hér á sínum tíma. Í ljósi þessarar upprifjunar mætti ætla að í þeirri skýrslu sem hér liggur fyrir mætti rekja sigurgöngu þessarar stefnmörkunar um fagra Ísland um viðsnúning frá stóriðjustefnu fyrri stjórnvalda. En því er þó ekki fyrir að fara einfaldlega vegna þess að græni liturinn Samfylkingarinnar reyndist ekki þvottekta. Ég vil taka undir það sem segir í þessari skýrslu um Vatnajökulsþjóðgarð að hér er á ferð stærsta náttúruverndarverkefni þjóðarinnar frá upphafi. En stofnun þjóðgarðsins sem slík var aðeins fyrsta skrefið og það var mun minna skref en vonir stóðu til í undirbúningsferlinu. Hv. þingmaður Steingrímur J. Sigfússon sætti ámæli hér í vikunni fyrir að minna á að á meðan Jökulsá á Fjöllum, Kreppa og Kverká væru ekki innan þjóðgarðsins væri Vatnajökulsþjóðgarður ekki barn í brók, eins og hv. þingmaður kallaði það. En þingmaðurinn benti líka á að nú fara fram rannsóknir kostaðar af Landsvirkjun. Á hverju? Á hóflegri nýtingu vatns úr Jökulsá á Fjöllum og spurning væri hvort menn væru virkilega að undirbúa að virkja, taka Kverká og Kreppu og setja í uppistöðulón í Fagradal eða Arnardal. Iðnaðarráðherra sór þetta allt saman af sér hér í þingsalnum. En í ljósi þeirrar umræðu sem varð ansi snörp hér í vikunni er athyglisvert að lesa skýrslu ráðherrans því að þar segir á blaðsíðu 10, með leyfi forseta, um stækkun Vatnajökulsþjóðgarðs: „Verið er að ræða við eignar- og nýtingarrétthafa lands um svæði eins og fjalllendi við Hoffellsjökul, Langasjó og landsvæði milli Langasjávar og Laka, hluta Ódáðahrauns, Trölladyngju, Öskju og Lónsöræfa, svo að nokkuð sé nefnt.“ Svo að allt sé nefnt nema hvað? Jökulsá á Fjöllum? Jökulsá á Fjöllum er ekki nefnd. Hverju sætir þetta? Hverju sætir þetta verklag? Hæstv. umhverfisráðherra skuldar þingi og þjóð skýringu á því sem hér stendur sem annaðhvort hlýtur að vera stefnubreyting eða þá að stjórn þjóðgarðsins vinnur ekki samkvæmt því sem ákveðið hafði verið. En þá þarf líka að svara því af hverju ráðherra lætur það óátalið. Frú forseti. Íslendingar njóta þess heiðurs að vera gæslumenn tveggja staða á heimsminjaskrá UNESCO. Þingvellir voru teknir á skrána 2004 og Surtsey 7. júlí síðastliðinn. Það hefur áður verið minnst á hvernig Vegagerðin ógnar nú lífríki Þingvallavatns að mati færustu vatnalíffræðinga heims og að þar fara framkvæmdir fram þrátt fyrir að málshöfðun sé yfirvofandi. Þegar Surtsey var tekin á heimsminjaskrá sagði hæstv. ráðherra í grein í Morgunblaðinu að þetta væri mikill heiður en því fylgdi aukin ábyrgð og skuldbinding um áframhaldandi verndun Surtseyjar. En hvernig hefur ráðherrann svo farið með þessa miklu ábyrgð? Öllum að óvörum var í lok ágúst lagður sæstrengur á 2,5 km kafla í gegnum friðlandið við Surtsey. Umhverfisstofnun veitti leyfið fyrir framkvæmdinni þvert gegn umsögnum allra lögboðinna aðila. Ég átel þau vinnubrögð og ég tel að umhverfisráðherra skuldi þingi og þjóð einnig skýringu á þessu verklagi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir skýrsluna sem sýnir í raun hversu yfirgripsmikill og veigamikill þáttur umhverfismálaflokkurinn er. Umhverfismál í mínum huga snúast fyrst og fremst um það að um leið og við fáum notið auðlinda jarðarinnar skilum við henni hreinni til kynslóðanna sem á eftir koma. Því er hugtakið um sjálfbæra þróun bæði skynsamlegt og æskilegt leiðarljós í umhverfismálum. Ljóst er að skilgreina þarf samt betur hvað átt er við með sjálfbærri þróun þegar við erum að nýta það hugtak og þá fyrst og fremst hvernig vinna má með hugtakið þvert á ráðuneytin. Við þurfum nefnilega að flétta saman þeim þremur þáttum sem sjálfbær þróun snýst um, þ.e. samfélagsþróun og uppbygging, atvinnu- og efnahagsmál og svo umhverfis- og náttúruvernd. Við þurfum að gera þetta í alþjóðlegu samhengi. Eins og glöggt kemur fram í skýrslu hæstv. umhverfisráðherra þá eru umhverfismál alþjóðamál. Í auknum mæli erum við að vinna í að framkvæma EES-gerðir, alþjóðlegar skuldbindingar og í raun má líka segja að við sýnum frumkvæði á nokkrum sviðum og þá sérstaklega í sambandi við umhverfi hafsins. Ég ætla að fjalla um loftslagsmál í alþjóðasamhengi og svo kaflana sem mér finnst vanta í skýrsluna. Ég ætla ekki að fara mikið út í skýrslu vísindanefndar Sameinuðu þjóðanna um loftslagsbreytingar en þar koma saman 2.500 færustu vísindamenn á þessu sviði og benda okkur á þá gífurlegu ógn sem stafar af loftslagsbreytingum og við eigum að taka þessa ógn alvarlega. Í niðurstöðu þeirrar skýrslu sem nýlega hefur verið birt frá þessari vísindanefnd kemur fram í lokin að aðgerðir næstu tveggja til þriggja áratuga muni skipta sköpum til að draga úr nettólosun og að það muni skipta sköpum um árangur jarðarinnar í framtíðinni að við fylgjum eftir breytingum. Mikilvægustu aðgerðirnar til að stemma stigu við aukningu gróðurhúsalofttegunda í andrúmsloftinu eru að minnka notkun jarðefnaeldsneytis. Þetta vitum við öll. Við eigum að draga úr koltvísýringslosun. Við þurfum að gera það með því að auka vægi endurnýjanlegra orkugjafa en á því sviði hefur Ísland algjöra sérstöðu meðal þjóða heims. Einnig er mikilvægt að fylgjast með rannsóknum á förgun kolefnis. Mér finnst þetta afar spennandi vísindarannsóknir, sem meðal annars Íslendingar taka þátt í. Ég vil einnig hvetja til orkusparnaðar í iðnaði, landbúnaði, samgöngum og víðar. Sem Evrópuráðsþingmanni er mér ljóst að gífurleg gerjun á sér stað hjá öllum Evrópuþjóðunum og það er mikill þrýstingur að draga úr þessari losun koltvísýrings. Mikil umræða um þá orkugjafa einkennir í raun samkundur Evrópuþingsins þessa dagana. En það er tvennt sem kemur mér á óvart, í fyrsta lagi þessi gífurlega umræða um kjarnorkuver, að heyrst hefur að Bretar ætli að reisa fyrir 2030 tíu ný kjarnorkuver. Frakkar leggja höfuðáherslu á kjarnorkuver. Þetta er endurnýjanlega orkugjafalausnin sem er rædd töluvert mikið í Evrópuráðsþinginu og ég held að við eigum að gera okkur grein fyrir þessu. Síðan er hitt að umræða um endurnýjanlega orkugjafa er þannig að hún er rædd án þess að það sé heildarkerfishugsun í því. Við erum að ræða, Evrópuþjóðirnar, alla vega á þessum vettvangi, svona í sílóum, eins og kannski má segja. Alþjóðlega verkefnið sem blasir við þjóðum heims er uppstokkun á orkukerfum heimsins, frá þeim kerfum, frá iðnbyltingunni, sem hvíla á notkun jarðefniseldsneyta yfir í hrein og endurnýjanleg orkukerfi. Þar kemur það sem mér finnst vanta í skýrsluna, þ.e. kaflann um sérstöðu Íslands í orkumálum. Það má kannski segja: Bíddu, af hverju á umhverfisráðherra að skrifa þann part í skýrslunni? Vitið þið það, það vantar þennan samhæfingarkafla um það hvernig við ætlum að vinna þvert á ráðuneytin. Mér finnst ekki að landsskipulagið sé umhverfismál eingöngu. Það er efnahags- og atvinnumál. Það er líka samfélags- og félagsmál. Við verðum að líta á það hvar sérstaðan okkar er og ég sakna þess að við ræðum það ekki meira. 80% orkugjafa okkar eru endurnýjanleg. Engin þjóð ýtir endurnýjanlega orkugjafa í hærra hlutfalli. Einungis 5%  Ég kláraði reyndar ekki allt sem ég ætlaði að segja. Það er svo margt sem ég á eftir að segja, t.d. um nýju þjóðirnar, Brasilíu, 

Forseti vill hvetja þingmenn til að halda markaðan ræðutíma.

Virðulegi forseti. Maður kemur hérna upp innspíreraður eftir síðustu ræðu og ég tek undir með hv. þingmanni að auðvitað hefði maður viljað hafa lengri tíma til að ræða um þetta mikilvæga mál. Ég hefði líka viljað hlusta lengur á hv. þingmann vegna þess að mér fannst hún koma inn á mjög margt afar áhugavert og mikilvægt sem við höfum kannski ekki verið að fjalla um hér og það er þessi heildarhugsun í alþjóðlegu samhengi. Virðulegi forseti. Við Íslendingar erum gríðarlega lánsöm þjóð vegna þess að við eigum mikið af auðlindum sem geta gefið okkur endurnýjanlega orku, alveg gríðarlega mikið. Til dæmis finnst mér alltaf svolítið merkileg sú tala að innan Evrópusambandsins hefur verið mótuð sú stefna að fyrir árið 2020, ef ég man rétt, ætla menn að verða komnir upp í 20% af allri orkunýtingu, að 20% af því eigi að verða endurnýjanlegir orkugjafar. Í dag á Íslandi er þessi tala 80%. Þið sjáið því að við stöndum gríðarlega vel að vígi og eins og komið var inn á hér áðan er umræðan um kjarnorku að verða æ háværari um allan heim og það virðist manni vera framtíðarmúsíkin hjá mörgum okkar nágrannaríkjum. Þetta höfum við ekki þurft að ræða hingað til og munum ekki þurfa að gera það í fyrirsjáanlegri framtíð þannig að við erum gríðarlega lánsöm þjóð. Virðulegi forseti. Þess vegna hafa mér þótt afar slæmar, og okkur í Samfylkingunni og þessari ríkisstjórn, þær deilur sem hafa risið um nýtingu þessara auðlinda. Hvers vegna hafa þessar deilur ávallt risið? Það er vegna þess að við höfum verið með þær í ákvarðanatöku í tilviljanakenndu formi, þ.e. alla heildarsýn hefur skort. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði að við þyrftum framsýna umhverfisstefnu. Ég er alveg hjartanlega sammála því og það er sú framsýna umhverfisstefna sem birtist hér á heilli síðu í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar, er að birtast í skýrslu hæstv. umhverfisráðherra sem hér er verið að ræða og er að birtast í allri ákvarðanatöku innan umhverfisráðuneytisins og stefnumörkun. Aldrei fyrr hefur nefnilega verið jafnsterk áhersla á umhverfismál í stjórnarsáttmála, aldrei fyrr, eins og nú er, og það má taka það fram að þetta er lengsti kaflinn af öllum köflunum í þessum stjórnarsáttmála. Hann fjallar einmitt um umhverfismálin. Það hefur aldrei fyrr verið tekið jafnafgerandi á umhverfismálum og nú er gert og jafnskynsamlega. Ekki þarf að tíunda að í stjórnarsáttmálanum eru strax tekin frá, til hliðar, mjög mikilvæg svæði og vernduð. Það á ekki að fara inn á óröskuð svæði og ekki verða gefin út nein ný rannsóknar- og nýtingarleyfi fyrr en heildarmyndin liggur fyrir í rammamáætlunum um vernd og nýtingu orkuauðlinda. Síðan er lykilatriði, virðulegi forseti, að þetta verður síðan lagt fyrir þingið og það verður hér rætt. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, framsögumaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, hélt að hún kæmi hér með einhver ný sannindi um að þetta yrði aldrei tilbúið fyrr en á vordögum 2010. Hún talaði af miklu yfirlæti um að menn þyrftu að segja það upphátt. Auðvitað vitum við það. Það er vegna þess að vinnu nefndarinnar verður lokið í lok árs 2009. Síðan á þingið eftir að fjalla um þessa rammaáætlun þannig að þetta ferli hefur alltaf legið fyrir. Þetta er í fyrsta skipti í sögu þessa þings þar sem raunveruleg bindandi ákvörðun um forgangsröðun á náttúruauðlindum okkar mun fara fram, í fyrsta skipti í sögu þessa þings. Ef þetta er ekki framsækin umhverfisstefna þá veit ég ekki hvað, virðulegi forseti, og þetta er nýmæli. Ég verð líka, virðulegi forseti, aðeins að koma inn á það sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir sagði líka um skiptingu ráðuneyta hjá okkur í ríkisstjórninni og verkefna þar sem hún talaði eins og iðnaðarráðherrann væri einhver sérstakur talsmaður stóriðju annars vegar og umhverfisráðherrann sérstakur talsmaður umhverfisins hins vegar. Ég hef ekki séð þetta svona svart/hvítt. Hún sagði að á borði iðnaðarráðherra væri verið að kasta náttúruperlum á altari stóriðjustefnunnar. Ég spyr: Var hæstv. iðnaðarráðherra að gera það þegar hann hafnaði í takt við stjórnarsáttmála öllum umsóknum um rannsóknarleyfi inn á óröskuð svæði þegar hann tók við í fyrrasumar? Nei, virðulegi forseti. Það er nefnilega samhljómur í þessari ríkisstjórn. Það er samhljómur um að hér eigi að reka umhverfisstefnu sem ber virðingu fyrir náttúrunni og er ekki háð duttlungum stjórnmálamanna eða stjórnenda í sveitarfélögum hverju sinni og ber virðingu fyrir samfélaginu og fólkinu sem þar býr 

Frú forseti. Ég vil eins og aðrir hér fagna þessari umræðu og fagna mörgu í þessari skýrslu. Ég er ánægður með að Alþingi gefi umhverfismálunum gaum og tel það mjög mikilvægt. En ég hefði viljað sjá meira innihald í skýrslu hæstv. umhverfisráðherra. Þarna er tæpt á mörgum málum en mér þykir lítið um lausnir og lítið um að bent sé á hvert eigi raunverulega að fara. Ég hef stuttan tíma til að fjalla um mikið mál þannig að ég ætla að hlaupa inn á nokkur atriði. Það er talað um Vatnajökulsþjóðgarð sem er vissulega stórt framtak en ég bendi á að í raun sé Vatnajökulsþjóðgarður enn ekki nema nafnið tómt og svo hins vegar hitt sem ég held að dragi mjög úr því að hann verði okkur að gagni og það tæki til umhverfisverndar sem hann gæti orðið, þ.e. að hann hefur verið gerður að skúffufyrirtæki við Austurvöll sem er mjög miður. Þannig nær hann ekki því vægi og flugi sem hann þarf að ná. Ég skora á hæstv. umhverfisráðherra - ég hef gert það fyrr úr þessu ræðupúlti - að breyta þeirri ákvörðun sem hún og aðstoðarmaður hennar hafa komið mjög að og bera algjörlega pólitíska ábyrgð á, að höfuðstöðvar þjóðgarðsins skuli vera í Reykjavík. Það verður til þess að aldrei næst sú samstaða og sá slagkraftur bak við þjóðgarðsstarfið úti á landi sem þarf til og sem er langt í frá að sé orðinn. Annað sem mig langar til að víkja að er sorpmálin. Ég sé að í þessari ágætu skýrslu er einmitt vikið að því að það þurfi að minnka sorpmagnið. Ég kalla eftir svolítið virkum og raunverulegum aðgerðum í þá veru. Það er hægt raunverulega að takmarka hvað auglýsingaöflin í samfélaginu geta mokað inn af pappír og öðru auglýsingaefni inn um póstlúgur hjá landsmönnum. Þetta er einn stærsti þátturinn í þyngd sorpsins og þarna skiptir máli hvar við setjum forganginn. Ef við setjum neytendur og umhverfið í forganginn setjum við auðvitað þá regluna að aðeins megi nota póstlúgur sem slíka sorphirðu þar sem fólk setur miða á póstlúguna og segir: „Já, ég vil frípóst.“ Það skiptir miklu máli hvaða leið er farin. Þetta er róttækasta leiðin og þetta er leið sem ég skora á núverandi umhverfisráðherra að fara og hef raunar nokkra trú á því að hún geti verið mér sammála í þessu eða vonir til þess að svo sé. Það líður óðum á tímann og mér fer eins og tveimur síðustu ræðumönnum að hafa miklu minni tíma en ég vildi hafa í svo stóru máli. Nú í upphafi þessa stutta haustþings féllu þau orð hjá hæstv. forsætisráðherra að lausnin út úr efnahagsvandanum væri sú að framleiða, framleiða, framleiða. Nú spyr ég hæstv. umhverfisráðherra - og ég veit að hún mun líka svara mér þessu um pappírinn og Vatnajökulsþjóðgarð hér á eftir þegar hún kemur upp - en ég spyr hana líka og bið hana að svara mér hvort hún hafi verið sammála þessari áherslu út úr efnahagsvandanum. Sjálfur hef ég miklar efasemdir þegar hlutirnir eru settir fram með þessum hætti. Ég held nefnilega að umhverfisverndarhugsjónin okkar, umhverfisverndin í verki komi til þegar við fylgjum því sem kona ein í bókabúðinni hjá mér fyrir austan kallaði fyrir nokkrum missirum þegar hún var að versla hjá mér „framsóknardyggðir“, þ.e. að vera trú yfir litlu og reyna að gera sér gott úr því sem maður hefur. 

Frú forseti. Ég ætla að nýta tíma minn í þessari umræðu í tvennt um leið og ég þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir þessa skýrslu og að leggja hana fram hér og fyrir umræðuna sem hefur verið hér í dag. Ég held að skýrslan sýni það umfram annað hve umhverfismálin vega orðið þungt í þjóðfélaginu og hve þau eru samofin öllu okkar lífi. Það sem mig langar til að gera að umtalsefni í fyrsta lagi er verndun hafsins. Ekki þarf að orðlengja það hve lífríki hafsins er mikilvægt okkur Íslendingum. Sjávarútvegur er og hefur verið grundvöllur íslensks efnahagslífs. Þótt við höfum í seinni tíð rennt fjölbreyttari stoðum undir atvinnulíf í landinu er sjávarútvegurinn enn þá og mun vonandi alltaf verða burðarás í efnahag þjóðarinnar. Ekki síst þess vegna höfum við Íslendingar gert okkur grein fyrir mikilvægi þess að vel sé gengið um hafið. Ég býst við að einmitt á þessu sviði sé umræða okkar um umhverfismál mjög langt á veg komin. Við höfum nýtt afl okkar á alþjóðavettvangi í áratugi til að stuðla að því að þjóðir gangi vel um hafið og bent á afleiðingar mengunar á lífríki þess. Nú blasa við nýjar ógnanir í hafinu kringum Ísland. Með aukinni olíuvinnslu Rússa á norðurslóðum og flutningi olíu milli Rússlands og Bandaríkjanna skapast ógnanir á norðaustursiglingaleiðinni sem við verðum að mæta. Í skýrslu hæstv. umhverfisráðherra kemur fram að stjórnvöld hafi þegar gripið til ýmissa aðgerða vegna þessa, m.a. með því að efla siglingar opinberra aðila meðfram strandlengju Íslands. Ég hvet stjórnvöld af þessu tilefni til að halda vöku sinni gagnvart siglingu olíuskipa og efnaflutningaskipa á sjónum í kringum landið og í því sambandi er ástæða til þess að taka undir áform um að reyna að fá fram alþjóðlegar reglur sem miði að því að þessar siglingaleiðir færist fjær ströndum landsins. Þarna tel ég að samstarf milli umhverfisráðuneytis og dómsmálaráðuneytis á sviði öryggismála skipti verulega miklu máli. Hitt atriðið sem mig langar að gera að umtalsefni eru samgöngur bæði á Íslandi og til og frá landinu. Það liggur fyrir að við Íslendingar stólum mikið á olíu til þess að knýja fiskiskipaflotann og bílana okkar og ekki síst flugvélar til að komast frá landinu. Flug og skipasiglingar eru lífæð okkar Íslendinga í samskiptum við heiminn. Það er bráðnauðsynlegt að við leitum allra mögulegra leiða til að draga úr útblæstri í samgöngum. Í því efni þurfum við að treysta hvað mest á tækniframfarir sem hafa sem betur fer orðið töluverðar en það þarf miklu meira til. Við þurfum að velta fyrir okkur hvað við getum gert sjálf til að draga úr þessum útblæstri. Það er hvað erfiðast að breyta hegðun okkar sjálfra og fá okkur t.d. til að draga úr bílanotkun en um leið og við vinnum í því er hægt að horfa í fleiri áttir. Hjá fiskiskipaflota okkar, sem verður væntanlega áfram knúinn af olíu, er hægt að hugsa sér fleiri leiðir, t.d. í notkun ljósavéla í landi og slíkt sem ég veit að hefur lengi verið til umræðu í stjórnkerfinu. Eins er hægt að halda áfram við það verkefni, sem var hafið fyrir löngu síðan og hefur stöðugt verið í gangi, að nýta rafmagn betur, t.d. á sviði iðnaðar og ekki síst á sviði fiskbræðslu og slíkra hluta. Skoðun mín er eindregið sú að við eigum að reyna að nota rafmagnið og koma því alls staðar við í stað olíu þar sem þess er nokkur kostur. Í því efni þarf ekki síst að horfa til aukinnar flutningsgetu í raforkukerfinu. Ég vil hvetja hæstv. umhverfisráðherra til að beita sér fyrir þessu. Að lokum vil ég nefna flugið til og frá Íslandi. Enginn velkist í vafa um hve mikilvægt það er og hve áhrif eldsneytishækkana geta skipt miklu fyrir afkomu þess og einnig kostnað fyrir landsmenn. Nú erum við að innleiða svokallaða viðskiptakerfistilskipun ESB um losunarheimildir. Það liggur fyrir að flugið mun fara þar undir árið 2011. Þar eru hagsmunir eyþjóðarinnar gríðarlega miklir. Ég veit að Ísland hefur haldið þessum hagsmunum fram í viðræðum sínum á alþjóðavettvangi en þarna þurfum við að halda vöku okkar sérstaklega og ég vil beina því til ríkisstjórnarinnar og hæstv. umhverfisráðherra að gefa þessu máli sérstakan gaum.

Hæstv. forseti. Senn er komið að lokum þessarar umræðu og þess vegna mun ég ekki verja tíma mínum til atyrða eða athugasemda gagnvart fyrri ræðumönnum en vil hins vegar leitast við að draga fram þá ályktun sem ég dreg af þeim ræðuhöldum sem hér hafa farið fram. Í fyrsta lagi er skýrslu ráðherrans vel tekið, í öðru lagi eru bundnar væntingar við störf hæstv. ráðherrans og í þriðja lagi er vakning og viðurkenning gagnvart náttúruvernd og þjóðin og þingið er í auknum mæli meðvitað um að við höfum ekki leyfi til að spilla náttúrugersemum eða virða hættuna vegna útblásturs gróðurhúsalofttegunda að vettugi. Þvert á móti er sú skoðun og sá andi ríkjandi í þessari umræðu að núverandi kynslóð á sér aðeins stuttan stans á jörðinni, hótel okkar er jörðin og aðeins eitt augnablik í eilífðinni. Það er okkar að gæta þeirra gersema sem við höfum fengið í arf frá forfeðrum okkar og við eigum að skila þeirri arfleifð áfram til afkomenda okkar. Um þetta snýst hlutverk okkar þegar kemur að náttúruvernd og umgengni um umhverfið. Við eigum að fagna því að eiga umhverfisráðherra sem er áhugamaður um þetta viðfangsefni og hefur skilning á því hvoru tveggja að mínu mati að vernda umhverfið án þess þó að spilla fyrir eða stöðva með öllu framfarir í atvinnu- og framkvæmdamálum. Hæstv. ráðherra hefur reynt að feta farveg sátta og skilnings og leyfa báðum aðilum að njóta vafans. Þannig tók hæstv. ráðherra ákvörðun um sameiginlegt heildarumhverfismat fyrir norðan sem ekki kemur í veg fyrir framkvæmdir orkunýtingar á svæðinu, og eftir atvikum uppbyggingu álvers ef í það er farið, en tryggir sem eftirlitsmaður og yfirmaður umhverfismála að farið sé að lögum og miklar framkvæmdir og rask á svæðinu gangi ekki gegn náttúru og vernd hennar. Um þetta hljóta allir náttúruverndarsinnar að vera sammála og samþykkja. Þannig á að mínu mati að starfa. Það vill enginn og á enginn að ráðast gegn umhverfinu með jarðýtum, tækjum og tólum vegna skammtímaákafa og áhuga á framkvæmdum og spellvirkjum sem aldrei verða aftur tekin. Ísland er lítið land en við eigum hins vegar skyldum að gegna gagnvart umheiminum og verðum að leggja fram okkar skerf til að þjóðir veraldar geti sameinast um árangur í þeirri varnarbaráttu sem nú er háð gegn loftslagsbreytingum og skaðlegum áhrifum gróðurhúsalofttegunda. Það er kannski barátta upp á líf eða dauða alls mannkyns og framtíðarinnar, barátta sem við eigum að heyja í þágu afkomenda okkar. Hæstv. forseti. Umræður um umhverfismál eru mikilvægar, það er þýðingarmikið að við ræðum saman, skiptumst á skoðunum og reynum að komast að skynsamlegri og farsælli niðurstöðu. Öfgar eru ekki til neins, samræming og sátt í umhverfismálum er niðurstaða sem snýr að efnahagsmálum, atvinnumálum, siðferði og skynsamlegri stefnumótun sem hér er verið að leggja drög að og sem hér er verið að takast á um. Ég skora á þingheim og þjóðina raunar alla að slíðra sverðin, hætta ásökunum í hvers annars garð og fara offari, og nálgast viðfangsefnið af skynsemi, þekkingu og skilningi.

Frú forseti. Umhverfisstefna Samfylkingarinnar, Fagra Ísland, er vafalaust ein mestu kosningasvik íslensks stjórnmálaflokks síðustu áratugi. Eitt stærsta mál síðustu alþingiskosninga voru umhverfismálin, hvort tækist að stöðva hina hömlulausu virkjana- og stóriðjustefnu ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Um þetta var tekist á, um þetta var kosið og Framsóknarflokkurinn, sem hafði birst sem ímynd stóriðjustefnunnar og hömlulauss álæðis og náttúruspjalla, galt afhroð. Skilaboð þjóðarinnar voru skýr. Vinstri hreyfingin – grænt framboð, sem hafði stigið á afdráttarlausa stefnu í umhverfismálum, nær tvöfaldaði fylgi sitt í kosningunum. Skoðanakannanir nokkru áður gáfu vísbendingar um að VG gæti allt að þrefaldað fylgið. Þegar Samfylkingin sá að tvískinnungurinn í málflutningi forustumanna flokksins í umhverfismálum fældi stóran hóp kjósenda frá var soðin upp í skyndi ný umhverfisstefna, Fagra Ísland. Þar var lofað fimm ára stóriðjuhléi. Út á þau dýru loforð voru þingmenn Samfylkingarinnar kosnir. Nú blasir hins vegar við helgrimm aðför ríkisstjórnar Samfylkingar og Sjálfstæðisflokks að íslenskum náttúruperlum með stórvirkjunum og loforðum um nýjar álbræðslur. Þær álbræðslur eiga að fá forgang að allri virkjanlegri orku næstu árin. Nú þegar eru yfir 80% af raforkuframleiðslu landsmanna bundin í álverum. Skagfirðingar hafa barist hetjulega fyrir verndun jökuláa sinna, sama gera líka Sunnlendingar fyrir Þjórsá. Með samstilltu átaki í Skagafirði tókst að stöðva áform um stórfelldar virkjanir í jöklulánum í Skagafirði, Villinganessvirkjun stendur tilbúin á teikniborðinu. Eitt af loforðum Samfylkingarinnar var verndun, friðun jökulánna í Skagafirði og Skjálfandafljóts. Nú hins vegar þegar fyrir liggur ákvörðun eða áform um álver á Bakka er alveg ljóst og kom fram þegar svokölluð staðarvalsnefnd var skipuð af Alcoa, Landsvirkjun og sveitarfélögum á Norðurlandi um val á stað fyrir álver, að það var skýrt kveðið á um það að sveitarfélögin yrðu að vera reiðubúin að verja virkjunarkostum sínum til álversins óháð hvar það væri. Það var alveg ljóst þá og er jafnljóst nú að tæplega 400 þúsund tonna álver mun krefjast orkunnar úr fallvötnum Skagafjarðar, úr Skjálfandafljóti og einnig hefur núna verið seilst í Jökulsá á Fjöllum. Þegar tókst að stöðva virkjanaframkvæmdirnar í Skagafirði er farin önnur leið og núna er hafin línulögn yfir þveran Skagafjörð sem á að geta flutt raforkuna frá jökulánum í Skagafirði austur að Bakka. Þetta er hin grimma staðreynd, því miður. Ég verð að segja að sá ótrúverðugi málflutningur, sá tvískinnungur sem birtist af hálfu stjórnarflokkanna í virkjana- og stóriðjumálum, þar sem einu er lofað hér og öðru lofað þar, gengur ekki upp. Ég styð það að fram fari heildstætt mat á bæði orkuþörf og umhverfi væntanlegs og hugsanlegs álvers á Bakka á Tjörnesi. Þá kemur skýrt fram hvort þörf sé á að taka Skjálfandafljót og 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir skýrslu hennar. Ég vil taka fram að mér finnst virkni umhverfisverndarsinna afskaplega mikilvæg. Þó að ég sé alls ekki alltaf sammála þeim er mjög gott að heyra þessi sjónarmið í umræðunni og taka tillit til þeirra, og það er staðreynd að umræðan hefur breyst mjög mikið undanfarin ár. Frú forseti. Öll virkni manna veldur mengun. Ég er viss um það að ef komin hefði verið Umhverfisstofnun og umhverfismat hefði landnám Íslands ekki verið leyft. Kindur á Íslandi hefðu verið bannaðar. Landbúnaður, bændabýli hefðu ekki komist í gegnum umhverfismat, ekki Reykjavík og ekki heldur Elliðavatn. Bláa lónið, Kárahnjúkavirkjun og Perlan eru allt saman umdeild virkni mannanna. En mér finnst mjög mikilvægt, frú forseti, að við skiptum mengun niður í staðbundna og hnattræna mengun og áttum okkur á því að framleiðsla hverrar einustu vöru veldur mengun. Nýr jeppi kostar gífurlega mengun í framleiðslu, bæði staðbundna, þar sem hann er framleiddur, og líka hnattræna með koldíoxíðlosun. Það verður að horfa undir yfirborðið. Það er ekki nóg að horfa bara á framleiðsluna, álframleiðslu á Íslandi, og segja: Þetta er slæmt. Um leið og við kaupum gos í áldós, sem sparar heilmikið af flutningskostnaði miðað við gler, erum við að biðja um álframleiðslu einhvers staðar hér á landi eða annars staðar. Um leið og einhver tónlistarmaður heldur tónleika á Laugardalsvelli á sviði sem byggt er upp með áli er hann að biðja um framleiðslu á áli þó að hann sé að mótmæla því með tónleikunum. Við þurfum því að horfa undir yfirborðið og átta okkur á því hvert samhengi þáttanna er. Það er t.d. talað um að gott sé að hafa metanframleiðslu á sorphaugum. Hefur einhver metið það hvað sú aðgerð að byggja 100 millj. kr. leiðslu til Reykjavíkur myndi kosta mikla mengun ein sér? Það að framleiða þessar pípur. Hafa menn áttað sig á því hvað það að sundurgreina sorp kostar mikla mengun? Að vera með margfalt kerfi í sorphirðu? Það getur vel verið að það borgi sig hreinlega ekki mengunarlega séð að vera að sundurgreina sorp. Þetta þurfa menn að fara að kanna og fara í gegnum. Það er mjög mikilvægt að sætta umhverfissjónarmið og efnahagsleg sjónarmið. Við lifum ekki hér á landi án þess að nýta auðlindir þjóðarinnar, það er útilokað. Við verðum að nýta sjávarútveginn. Við verðum að nýta orkuna. Við getum ekki lifað í landinu án þess. Og til þess að nýta þessar auðlindir þurfum við að nýta mestu auðlindina sem er mannauðurinn. Og það þarf að flýta ferlum. Á það hefur verið bent hér í umræðunni að í sumum tilvikum væri umhverfismat farið að stöðva framkvæmdir. Það má ekki. Ég hef þó mestar áhyggjur af Kyoto-samkomulaginu og hvernig við stöndum að því að gæta hagsmuna okkar þar. Við erum með íslenska ákvæðið sem bannar okkur að losa umfram ákveðið magn. Það þýðir að bannað er að framleiða ál á Íslandi með hreinni orku og það neyðir mannkynið til að framleiða ál í Kína og á Indlandi með raforku sem framleidd er með brennslu á jarðefnum, heilu fjöllunum af kolum, olíu eða gasi sem mengar hnattrænt. Þetta er nefnilega einn hnöttur og Kína og Ísland eru á sama hnetti, hæstv. umhverfisráðherra. Það er því mjög mikilvægt að við breytum ákvæði okkar í viðræðunum sem verða núna í haust í þá veru að við föllum frá íslenska ákvæðinu, ekki neitt sérstakt, en krefjumst þess að það sé sama hvar framleitt er, það sama eigi að gilda, og það sé framleitt þar sem hagkvæmast er að gera það umhverfislega séð, þ.e. á Íslandi. Ég geri ráð fyrir því að umhverfisverndarsamtök, þegar þau sjá undir yfirborðið og átta sig á samhengi þáttanna - því þetta er heil rökfræði - muni krefjast þess að Íslendingar virki hvern einasta foss. Ég vona að hæstv. umhverfisráðherra standi þá með mér í því að verja Gullfoss og Dettifoss. Það má líka vel vera að efnahagslega sé nóg komið af álverum og þá eigum við að nýta orkuna í eitthvað annað. En við þurfum engu að síður að nýta þessa auðlind, orkuna.

Frú forseti. Ég vil líkt og aðrir hv. þingmenn sem hér hafa komið upp og talað þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir greinargóða skýrslu um þessi mál. Ég tel að fleiri ráðherrar ættu að gera slíkt hið sama. Það gæti verið gagnlegt að samgönguráðherra flytti t.d. skýrslu sína um samgöngumál hér á þinginu svo að við gætum haft efnislega og kröftuga umræðu um sýn okkar og stefnu í þeim málum. Ég held að blað sé brotið með því sem umhverfisráðherra gerir hér. Ég get ekki látið hjá líða hér í umræðunni, vegna ræðu hv. þm. Jóns Bjarnasonar, án þess að ég ætli að elta ólar við málflutning vinstri grænna, að geta þess að mér fannst ræða hans einkennast af því að hann sé fastur í skoðanakönnunum sem gerðar voru í maí 2007.  En ég held að það sé líka býsna merkilegt, talandi um það sem margir hv. þingmenn hafa komið inn á hér varðandi umhverfismálin, að vindar eru að breytast í samfélaginu. Umræðan er að breytast. Skilningur manna á umhverfismálum er að aukast. Skilningur manna á gildi náttúrunnar er að aukast. Mér þóttu býsna merkileg tíðindi birtast í skoðanakönnun Capacent Gallup á afstöðu manna til úrskurðar umhverfisráðherra um mat á umhverfisáhrifum á Bakka. Um 42% þjóðarinnar eru sammála því að setja þetta í heildstætt umhverfismat. Ég er ekki viss um að sama niðurstaða hefði fengist hefði þessi skoðanakönnun verið gerð fyrir örfáum árum. Allt er þetta til marks um breyttar áherslur og breytt viðhorf landsmanna til náttúruverndar, til umhverfismála, til álvera og til stóriðju. En mig langaði á þeim tæplega tveimur mínútum sem ég á hér eftir af ræðu minni að gera að umtalsefni almenningssamgöngur og samgöngumál. Þau voru rædd aðeins áðan af hálfu hv. þm. Ólafar Nordal. Mig langar að ræða sérstaklega strætó og almenningssamgöngur. Ég tel að það sé umhverfismál að við aukum þátt almenningssamgangna í samgöngum almennt. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er sérstaklega talað um að efla eigi almenningssamgöngur. Það er mín bjargfasta trú og skoðun að ríkið eigi með einhverjum afgerandi eða beinum hætti að koma að rekstri strætó eða rekstri almenningssamgangna hér á höfuðborgarsvæðinu. Í gegnum tíðina hafa sveitarstjórnarmenn á þessu svæði leitað til ríkisins og óskað eftir því að ýmis gjöld, tollar og skattar væru felldir niður. Á því hefur fjármálaráðuneytið alltaf séð vankanta og vísað til fordæmis. Ég segi: Gott og vel, skoðum það þá með beinum hætti að ríkið leggi hreinlega eina upphæð árlega, ríkisstyrk, til almenningssamgangna á höfuðborgarsvæðinu. Það er síðan sveitarfélaganna að ákveða hvernig sá styrkur er notaður, hvort hann er notaður til þess að niðurgreiða fargjöld eða auka tíðni o.s.frv. Ég tel einnig, og hef flutt um það tillögu hér á þingi, að við eigum að efla forgangsakreinar strætisvagna í umferðinni og ég tel líka að við eigum að skoða það að afnema skattskyldu strætókorta. Það hljómar mjög einkennilega en er nú því miður þannig að þeir starfsmenn ríkisins sem kjósa t.d. að nota bíla í sinni vinnu - að þau hlunnindi eru skattfrjáls. En notir þú strætó og fáir strætókort, veskú þá þarftu að borga skatt af þeim. Almenningssamgöngur eru umhverfismál í eðli sínu og við þurfum að 

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins víkja að loftslagsmálunum í síðari ræðu minni. Þau eru orðin býsna afgerandi og einnig niðurstöður vísindamanna í þeim efnum. Er engin ástæða til annars en að taka fullt tillit til þess álits sem þau setja fram og vinna samkvæmt því. Menn mega hins vegar aldrei gleyma því að vísindi eru ekki líkindareikningur. Við megum ekki gleyma vísindamanninum sem á sínum tíma hélt því fram að jörðin snerist í kringum sólina og gekk þannig gegn ríkjandi viðhorfum og var knúinn til þess að afneita skoðunum sínum en reyndist svo hafa rétt fyrir sér. Við þurfum alltaf að vera vakandi fyrir efanum í þessum efnum, fylgjast með og hafa fyrir því að staðreyna hlutina áfram þó að við förum þá braut að fylgja þeim meginniðurstöðum sem liggja fyrir í þessum efnum þar til annað kemur í ljós. Þær loftslagsbreytingar sem þarf að vinna gegn hafa ýmis áhrif, m.a. hér á landi. Þær hafa þau áhrif að jöklarnir munu bráðna og minnka. Það mun hafa þau áhrif að vatnsföllin minnka. Orkan í vatnsföllunum mun minnka. Og það hefur áhrif á mat okkar á því hvenær og hvort hagkvæmt er að virkja á tilteknum stað eða ekki. Það þýðir líka að við þurfum að vera vakandi fyrir því að nýta þessa orku meðan hún er. Fyrst þróunin eins langt og við sjáum fram í tímann er sú að við getum vænst þess að jöklar landsins hverfi er ekkert óskynsamlegt að nýta orku vatnsfallanna á meðan hún er fyrir hendi Við skulum ekki missa sjónar á því í þessu máli. Í öðru lagi vil ég víkja að málefnum hafsins á nýjan leik. Mörgu er ábótavant í veiðarfærastýringu og álagsstýringu á einstaka fiskstofna í hafinu. Eitt af því sem hefur valdið mönnum áhyggjum, og er að koma æ sterkara upp á yfirborðið, er hvernig veiðum er stýrt á einstaka stofna eins og þorskstofna þar sem mjög mikið er veitt af stórum fiski úr stofninum. Telja menn í vaxandi mæli líkur leiða til þess að það breyti erfðasamsetningu stofnsins og breyti stofninum sjálfum. Þetta er kallað erfðarek og var nýlega frétt um það í dagblöðum að Íslendingur hefði verið í framhaldsnámi og kynnt ritgerð sína um það efni. Þetta er að mínu viti málefni umhverfisins. Í öðru lagi er það nýting fiskstofna. Það þarf ekki bara að koma í veg fyrir ofnýtingu þeirra. Það þarf líka að koma í veg fyrir vannýtingu þeirra. Ýmsir stofnar eins og hvalir eru vannýttir og þeir hafa áhrif á aðra stofna í hafinu og lífríkið þar. Er ástæða til að hafa áhyggjur af því, fylgjast með því og grípa inn í til þess að koma í veg fyrir óæskileg áhrif af vannýtingu einstakra stofna. Loftslagsútblástur hér á landi er mikill frá fiskiskipaflotanum. Við eigum því að líta til aðgerða sem draga úr honum. Eitt af því er að draga úr togveiðum sem eru mjög útblástursríkar. Með því að færa veiðarnar frá togveiðum og frystiskipum yfir í veiðar með öðrum veiðarfærum, eins og t.d. línu, drögum við mjög úr loftslagsútblæstri. Við eigum að nota stjórntæki okkar til að stuðla að þessari breytingu. Loks vil ég, virðulegi forseti, gera eina athugasemd við skýrsluna sem ég tel að öðru leyti hið ágætasta skjal. Á bls. 9 segir að löggjöf Evrópusambandsins sé ekki bara stefnumarkandi heldur lagalega bindandi fyrir Íslendinga. Ég er ósammála því. Á meðan ég hef ekki tekið þá trú að rétt sé að ganga í Evrópusambandið, 

Virðulegi forseti. Eins og aðrir hv. þingmenn vil ég byrja á því að þakka hæstv. umhverfisráðherra fyrir greinargóða skýrslu um málaflokkinn. Umhverfismál eru að verða æ fyrirferðarmeiri í stjórnmálaumræðu samtímans og er því nauðsynlegt að skýrsla sem þessi sé flutt á hinu háa Alþingi eins og hér er nú gert. Það gefur hv. þingmönnum yfirsýn yfir þau mál sem unnið er að í ráðuneytinu og tel ég það afar jákvætt. Það mætti staldra við og fjalla um marga áhugaverða þætti skýrslunnar en flest málin sem fjallað er um eru mjög stór og mikilvæg, ekki eingöngu fyrir okkur Íslendinga heldur ekki síður út frá hnattrænum sjónarmiðum. Vernd hafsins, að vernda hafið umhverfis Ísland gegn mengun, er mjög mikilvægt mál, mál sem skiptir eyríki eins og Ísland miklu máli, við höfum lífsviðurværið af því sem úr sjónum kemur. Einnig bendir margt til þess að umferð skipa sem flytja olíu fari vaxandi á næstu árum og er því afar brýnt að umræða um mengunarhættu á hafi, m.a. vegna olíuflutninga, sé sífellt í umræðunni og ekki síður viðbrögð við slíkri vá. Í skýrslunni er greinargóður kafli um Vatnajökulsþjóðgarð og áætlanir um uppbyggingu hans og þjónustu honum tengda. Í skýrslunni segir að stofnun þjóðgarðsins sé eitt stærsta atvinnusköpunar- og byggðaþróunarverkefni sem stjórnvöld hafi tekist á hendur í þessum hluta landsins. Hægt er að gera ráð fyrir að þjóðgarðurinn skjóti styrkari stoðum undir ferðaþjónustu á þeim svæðum sem að honum liggja. Gera má ráð fyrir að þeim ferðamönnum sem sækja þjóðgarðinn heim fjölgi eftir því sem umsvif þjóðgarðsins verði meiri, innviðir styrktir og gestastofum fjölgað. Vatnajökulsþjóðgarður mun gefa ferðaþjónustuaðilum í sveitarfélögum nærri þjóðgarðinum aukna möguleika í þjónustu við ferðamenn. Sóknarfærin sem verða til á næstu árum vegna þjóðgarðsins verða af ýmsum toga. Með víðsýni og frjórri hugsun heimamanna verður til í tengslum við þjóðgarðinn fjöldi nýrra atvinnutækifæra sem þarf að nýta sem best. Í kaflanum um sorphirðu og endurvinnslu úrgangs er fjallað um áherslur hæstv. umhverfisráðherra frá árinu 2007 þar sem lögð er áhersla á að neytendum sé auðveldað að stjórna neyslu sinni í samræmi við sjónarmið sjálfbærrar þróunar og þar með að halda myndun úrgangs í lágmarki. Einnig segir að draga þurfi úr sorpi frá heimilum og fyrirtækjum, bæta flokkun og auka endurnýtingu. Jafnframt er talað um að ráðuneytið vilji leita leiða að þessu markmiði í samvinnu við sveitarfélög og hagsmunaaðila. Ég tek undir að í þessum málum þurfum við að taka til hendinni. Maður heyrir gjarnan að of tímafrekt sé að standa í flokkun, best sé að henda öllu í eina ruslafötu og þurfa ekki að hafa frekari áhyggjur af málinu. Einmitt vegna skoðana af þessu tagi spyr maður sig hvernig best sé að breyta hugsanagangi fólks um sjálfbæra þróun. Í mörgum sveitarfélögum hafa leik- og grunnskólar markað sér ákveðna stefnu í umhverfismálum. Ég þekki dæmi þess í mínu sveitarfélagi að leikskóli hefur unnið með skjólstæðingum sínum að umhverfismálum í á annan áratug. Verkefnið hófst með vettvangskönnunum um sveitarfélagið þar sem umhverfið var tekið til skoðunar. Því verkefni lauk með því að leikskólinn gaf út bók sem hefur verið notuð sem ítarefni í grenndarfræðslu við Háskólann á Akureyri. Þessi sami leikskóli ásamt einum grunnskóla hefur hlotið grænfána Landverndar. Eins og hv. þingmenn vita þarf að uppfylla ákveðin skilyrði til að hljóta slíka virðingu. Ég sé, hæstv. forseti, að ég er að lenda í tímaþröng eins og margir aðrir hv. þingmenn sem áður hafa talað og verð að reyna að stytta ræðu mína. Ég vil því hvetja hæstv. umhverfisráðherra til þess að taka höndum saman með sveitarfélögunum og marka stefnu sveitarfélaga og ríkisins 

Virðulegi forseti. Það líður að lokum þessarar umræðu og vil ég ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðherra fyrir þá skýrslu sem lögð hefur verið fram. Jafnframt vil ég færa fram mínar persónulegu þakkir til þeirra sem tekið hafa þátt í umræðunni, ég tel að hún hafi verið mjög góð. Það er að vísu ekki mitt um það að dæma, en sú er alla vega mín skoðun. Ég tel að þau meginsjónarmið sem skipta máli hafi komið fram og það er áhugavert að nefndir hafa verið ýmsir möguleikar, ýmis úrræði, ýmis verkefni, í þessum málaflokki sem ég er sannfærður um að hæstv. ráðherra hefur bæði haft ánægju, gagn og gaman af því að hlýða á þingmenn ræða. Ég er þeirrar skoðunar að einna mikilvægast í þessu sé það verkefni stjórnvalda að hjálpa markaðnum að leysa þau vandamál sem hér hafa verið rædd. Sú löggjöf sem var samþykkt hér á þinginu sem sneri að raftækjum og rafeindatækjaúrgangi er að mínu mati gott dæmi um það hvað hægt er að gera með skynsamlegum aðgerðum til þess að hjálpa markaðnum að hreyfa sig í rétta átt. Með framleiðendaábyrgðinni sem var sett á þennan tækjaflokk og á þessa framleiðslu er verið að segja við framleiðendur á þessum vörum: Í framleiðslukostnaðinum, þegar þið hannið tækin, þegar þið hannið þjónustu ykkar, eigið þið að taka tillit til þess að það kostar að farga þessum tækjum. Eftir því sem tækin eru betur hönnuð, eftir því sem mengunin er minni því minni kostnaður er af framleiðslunni og þar af leiðandi hafa þeir framleiðendur sem leysa þetta vandamál betra tækifæri á markaði en aðrir og þeirra framleiðsla verður ofan á. Þetta gildir um þessa framleiðslu og þetta gildir um alla aðra framleiðslu. Þetta er gott dæmi um það hvernig hægt er að ná árangri í samvinnu milli markaðarins og stjórnvalda. Síðan er það lykilmálið sem er spurningin um orkuna og um leið líka spurningin um hvernig við nýtum náttúruauðlindirnar og um leið alþjóðlegt samstarf á sviði loftslagsmála. Sú orka sem við Íslendingar framleiðum er þess eðlis að þeir sem vilja nýta hana verða að koma til Íslands og fjárfesta hér með verksmiðjur sínar og þjónustu. Þetta er ólíkt því sem t.d. gildir um olíuríki eins og Noreg sem setur orku sína í tunnur og flytur til annarra landa. Ástæða þess að ég nefni þetta á sama tíma og ég nefni loftslagsmálin er sú að þegar norska orkan er flutt í formi olíu til annarra landa og nýtt þar mælist það sem mengunarkvóti hjá landinu sem tekur á móti orkunni og þeirri framleiðslu sem þar fer fram. Því er öðruvísi farið hjá okkur, orkan sem við framleiðum og búum til er nýtt hér og telst því til okkar framleiðslukvóta. Þetta er eitt af því sem ég tel að væri rétt að hafa í huga þegar verið er að ræða um hvernig best sé að nýta orku og hvaða reglur eigi að gilda um mengun og mengunarkvóta í umræðum á alþjóðavettvangi. Ég tel einnig rétt að nefna að það eru auðvitað allir að reyna að sækja hagsmuni landa sinna. Það skiptir því máli að við Íslendingar sækjum okkar hagsmuni en að við gerum það með ábyrgum hætti. Ég nefni það hér að ESB leggur t.d. á það áherslu að ákveða hvaða ár er lagt til grundvallar þegar verið er að reikna út aukningu á CO 2 einfaldlega vegna þess að það ár sem þeir hafa lagt til grundvallar hentar ESB vegna þess að þá fengu þeir inn til sín öll þessi ríki Austur-Evrópu sem voru mjög aftarlega á merinni hvað varðar mengun og mengunarvarnir. Þar með eykst svigrúm þessara þjóða til þess að bæta stöðu sína. Við Íslendingar vorum bara komnir svo miklu lengra þegar að þessu ári var komið og því eru möguleikar okkar takmarkaðri en þeirra þjóða sem þar er um að ræða. Ég vil að lokum nota tækifærið til að óska okkur öllum, Íslendingum, til hamingju með Vatnajökulsþjóðgarð. Ég tel að hann sé frábært dæmi um það hvernig, þvert á stjórnmálaflokka og þvert á stjórnmálaskoðanir, hægt er að ná miklum árangri í umhverfismálum í landi okkar. Vatnajökulsþjóðgarður og hugmyndin um hann varð ekki til á einni örskotsstundu, margir ráðherrar komu að því máli. Siv Friðleifsdóttir, sem þá var umhverfisráðherra, Jónína Bjartmarz og Sigríður Anna Þórðardóttir - allir þessir einstaklingar lögðu í störfum sínum sem umhverfisráðherrar mjög mikil og þung lóð á vogarskálarnar til þess að þessi 

Frú forseti. Ástæða er til að þakka hv. þingmönnum fyrir afar málefnalega og góða umræðu um þá skýrslu sem hér liggur fyrir, skýrslu um umhverfismál. Mér telst svo til að einir 20 þingmenn hafi tekið þátt í umræðunni auk mín hér í dag. Eins og gefur að skilja koma hv. þingmenn úr ýmsum áttum með ýmsar skoðanir í farteskinu en mér þykir þessi umræða bera því vitni hversu mikið grundvallaratriði umhverfismálin eru orðin í Stjórnarráðinu, í stjórnmálunum og í stjórn landsins og, eins og hv. þingmenn vita manna best, þvert á alla málaflokka. Ég get tekið undir ýmislegt af því sem hér hefur verið sagt um að styrkja þurfi og stækka umhverfisráðuneytið, þangað megi færa fleiri málaflokka. Það væri bæði fýsilegt og skynsamlegt að gera það. Ég lít svo á að það skref sem stigið var um síðustu áramót, breytingarnar á Stjórnarráðinu sem þá urðu, hafi verið fyrsta skref af mörgum í átt til þess að skipa Stjórnarráðinu með þeim hætti að það sé í takt við þau verkefni sem verið er að vinna í samfélaginu og í takt við þær kröfur sem samfélagið gerir til stjórnvalda og stjórnmálamanna. Mig langar að reyna að svara nokkrum spurningum og ábendingum sem fram komu í þessari umræðu. Það verður aldrei þannig að ég hafi tíma til þess að bregðast við öllu eða svara öllu en eitthvað hlýtur samt að takast að segja hér á sex mínútum og þremur sekúndum, frú forseti. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir fór víða í ræðu sinni og hélt því m.a. fram að sú sem hér stendur hafi vart verið búin að úrskurða um heildarmat framkvæmda vegna álvers við Bakka fyrr en hún fór að bakka í því máli, ef svo má að orði komast. Ég vísa því algjörlega á bug. Á daginn hefur komið að það sem ég hef alltaf sagt um þetta mál er að ef einhver töf verði séum við að tala um vikur og mánuði. Fyrir liggur að samráðsferli framkvæmdaraðila og Skipulagsstofnunar hófst um leið og úrskurður féll og fyrir liggur hvernig fara eigi í gegnum heildarmatið, þetta er ekki flóknara en svo. Fyrirmæli úrskurðarins voru skýr og eftir honum er unnið. Það var einnig rætt hér að ekki lægi fyrir markmið stjórnvalda, markmið ríkisstjórnarinnar, í loftslagssamningunum sem nú standa yfir. Það er ekki heldur rétt. Samningsmarkmið ríkisstjórnar Íslands voru afgreidd á fundi í lok nóvember, byrjun desember, fyrir aðildarríkjaþingið sem haldið var á Balí. Unnið er samkvæmt þeim samningsmarkmiðum og eftir því sem fram vindur í umræðunum og samningaviðræðunum mun fleira verða á því borði og það er fleira sem þarf að taka afstöðu til. Ég nefndi það m.a. verið er að vinna í þeirri tillögu Íslendinga að endurheimt votlendis gæti líka reiknast sem binding, og hefur verið tekið vel í hana í samningaviðræðunum. Við vonum svo sannarlega að endurheimt votlendis fái þá viðurkenningu sem við teljum að hún þurfi að fá í þessum samningum. Hlutverk markaðarins hefur verið gert að umtalsefni, hv. þm. Illugi Gunnarsson hefur gert það. Markaðurinn getur verið mjög gott tæki til að ná markmiðum um umhverfisvernd og í umhverfismálum, m.a. þess vegna eru svokölluð sveigjanleikaákvæði í loftslagssamningnum nýtt og m.a. þess vegna er verið að setja upp kolefnismarkað svokallaðan. Markaður Evrópusambandsins með losunarheimildir, sem við verðum hluti af í gegnum EES-samninginn, er tæki til þess að nýta kosti markaðarins til að ná markmiðum í umhverfismálum, í þessu tilviki að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þann markað eigum við að nýta og þann markað munum við þurfa að nýta vegna þess að við erum aðilar að Evrópska efnahagssvæðinu og munum með þátttöku í þeim markaði - það er mín skoðun - fara enn dýpra inn í samstarf við Evrópusambandið en nú er, a.m.k. í umhverfismálum. Aðalatriðið í loftslagssamningunum - og það er það sem allir stefna að núna - er að ná heildarsamkomulagi með þátttöku allra ríkja heims og þar eru nokkur ríki lykilríki. Það verður ekkert samkomulag nema allir setjist við borðið og semji, skipti byrðunum og skipti þeim í samræmi við losun og sanngirni og efnahagsstöðu. Það er aðalmarkmiðið. Ef ekki næst samningur er tómt mál að tala um einhverja aðra kosti fyrir Íslendinga eða einhverjar aðrar kröfur. Aðalmarkmiðið er að ná saman um heildarmarkmið um bindandi samning sem allir taka þátt í. Það er líka mjög mikilvægt í því sambandi að allir geri sér grein fyrir því að innan einhverra ára í tiltölulega náinni framtíð munu losunarheimildir fara á markað og ekki nema að litlu leyti verða í boði ókeypis. Auðvitað gerist þetta ekki í einu vetfangi en smám saman, eigi kolefnismarkaðurinn að virka, mun það verða þannig. Við þurfum, Íslendingar, fyrirtæki og stjórnvöld, að laga okkur að þeirri staðreynd. Ég vil nota þetta tækifæri og fagna sérstaklega orðum hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar sem sagðist telja að hægt væri að ná saman um skynsamlega landsskipulagsstefnu. Þetta er sá hinn sami maður og skilaði séráliti í niðurstöðu nefndarinnar sem vann stóru frumvörpin sem hafa verið til umfjöllunar í umhverfisnefnd, var þá sem fulltrúi íslenskra sveitarfélaga. Ég tel miklu máli skipta að maður sem sat í undirbúningsnefndinni og hefur unnið að þessari lagagerð í öll þessi ár skuli tala með þessum hætti hér í dag. Það treystir mig í þeirri skoðun minni að hægt sé að ná niðurstöðu í því stóra máli. Ég get líka tekið undir með hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, formanni samgöngunefndar, að almenningssamgöngur eru umhverfismál og þær þarf að starfrækja með þeim hætti að ríkið sé ekki að leggja álögur á sveitarfélög sem halda úti almenningssamgöngum. Með einhverjum hætti þarf að leysa það mál og koma því þannig fyrir að hægt sé að létta undir með sveitarfélögunum þegar almenningssamgöngur eru annars vegar. Rétt í lokin vil ég, vegna þess að ekki hefur gefist tækifæri eða tími til að fjalla um það sérstaklega í ræðu minni eða í umræðunni í dag, fagna því sérstaklega að nýju stofnanirnar, Landgræðslan, Vatnamælingar og Skógræktin, séu komnar til 

Virðulegi forseti. Ég kem fyrst og fremst upp í 3. umr. til þess að gera grein fyrir breytingartillögu sem ég legg fram sem formaður utanríkismálanefndar. Þegar nefndin afgreiddi frumvarpið aftur út til þingsins í vor var gert ráð fyrir því að þingið mundi ná að afgreiða frumvarpið sem lög fyrir sumarið. Í bráðabirgðaákvæði var reiknað með að stjórn Þróunarsamvinnustofnunar héldi umboði sínu fram á haust og við myndum kjósa í Þróunarsamvinnunefnd á þessu septemberþingi. Þar sem frumvarpið varð ekki að lögum í vor en allt stefnir í að það verði afgreitt á þessu haustþingi þarf að breyta bráðabirgðaákvæðinu. Um það snýst breytingartillaga sem liggur frammi á þskj. 1337. Ákvæðið gerði áður ráð fyrir því að stjórnin héldi umboði sínu þar til þingið hefði kosið í Þróunarsamvinnunefndina og með sama hætti gerum við nú ráð fyrir því að málið verði afgreitt þegar nýtt þing kemur saman í október. Tillagan hljóðar því upp á að stjórn Þróunarsamvinnustofnunar, sem enn starfar, haldi umboði sínu óbreyttu til 1. nóvember. Eins og sjá má er þetta fyrst og fremst tæknilegs eðlis og mögulega komið til af bjartsýni utanríkismálanefndar um að málið mundi ná að klárast í vor. Ég vil líka láta þess getið að e.t.v. hefði verið heppilegast að vísa bráðabirgðaákvæðinu áfram til 3. umr. og fella það síðan niður en málið var afgreitt óbreytt á milli 2. og 3. umr. Þá ber að horfa til þess að við 2. umr. málsins gerði ég strax grein fyrir því að þessi breytingartillaga kæmi fram og ég tel einsýnt að við þurfum að afgreiða hana.

Frú forseti. Ég mæli hér fyrir framhaldsnefndaráliti samgöngunefndar vegna frumvarps til laga um breytingu á lögum um fjarskipti, nr. 81/2003, með síðari breytingum. Að lokinni 2. umr. óskaði hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson eftir því að nefndin yrði kölluð aftur til fundar og farið yrði yfir ákveðna þætti sem ég mun gera grein fyrir hér á eftir. Af því til tilefni fengum við Karl Alvarsson, Ólaf Pál Vignisson og Maríu Rún Bjarnadóttur frá samgönguráðuneytinu á okkar fund vegna NMT- og GSM-kerfa landsins. Leyfi til reksturs NMT-kerfisins mun falla niður nk. áramót, m.a. vegna úrelts tæknibúnaðar. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson óskaði eftir að farið væri yfir þetta á fundum nefndarinnar og nefndin fullvissuð um að kerfið yrði ekki lagt niður nema annað tæki við sem væri a.m.k. jafnöruggt. Með tilliti til þeirra upplýsinga sem við í samgöngunefnd fengum á fundinum teljum við ekki forsendur til þess að leggja til breytingar á frumvarpinu í þá veru að framlengja leyfi til reksturs á NMT-kerfinu. Aftur á móti bókum við að við teljum nauðsynlegt að fylgjast mjög náið með framkvæmd og uppbyggingu GSM-kerfisins og leggjum áherslu á að komi fram vankantar við niðurlagningu kerfisins verði brugðist við, sérstaklega varðandi öryggisþáttinn. Um þetta var alger samstaða í nefndinni. Með þessu framhaldsnefndaráliti leggjum við til, öll sem eitt, að frumvarpið verði samþykkt.

Frú forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti viðskiptanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Viðlagatryggingu Íslands. „Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Áslaugu Árnadóttur og Þóru M. Hjaltested frá viðskiptaráðuneytinu, Ragnhildi Helgadóttur frá Háskólanum í Reykjavík, Ásgeir Ásgeirsson og Torfa Áskelsson frá Viðlagatryggingu Íslands, Thelmu Þórðardóttur og Víði Reynisson frá almannavarnadeild ríkislögreglustjóra, Helgu Jónsdóttur frá Samtökum fjármálafyrirtækja og Ólaf Örn Haraldsson frá þjónustumiðstöð almannavarna á Selfossi. Frumvarp þetta er lagt fram í samræmi við 28. gr. stjórnarskrár Íslands í þeim tilgangi að staðfesta bráðabirgðalög frá 7. júní 2008 sem breyttu lögum um Viðlagatryggingu Íslands, nr. 55/1992, en breytingin fól í sér lækkun eigin áhættu tjónþola. Aðdragandi að setningu bráðabirgðalaganna eru jarðskjálftarnir sem áttu sér stað á Suðurlandi 29. maí sl. Lög um Viðlagatryggingu Íslands gerðu ráð fyrir að eigin áhætta vátryggðs vegna tjóna á lausafé væru 40.000 kr. og að hámark sjálfsábyrgðar breyttist í takt við byggingarvísitölu. Sökum verulegrar hækkunar á byggingarvísitölu á síðustu árum var eigin áhætta orðin 90.800 kr. miðað við vísitöluna 1. júní 2008 en sjálfsábyrgð í hefðbundinni innbústryggingu vátryggingafélaganna var 10.000–20.000 kr. Árið 2000 nam þessi eigin áhætta 51.600 kr. Af þeirri ástæðu og til þess að tryggja tjónþolum sanngjarnar bætur þótti brýn nauðsyn til setningar bráðabirgðalaga. Samkvæmt bráðabirgðalögunum er reglum um eigin áhættu vátryggðs breytt til lækkunar og gert ráð fyrir því að eigin áhætta vátryggðs verði áfram 5% af hverju tjóni en hins vegar að lágmarksfjárhæð sé 20.000 kr. fyrir brunatryggt lausafé. Hvað varðar húseignir skal eigin áhætta vera að lágmarki 85.000 kr. og vegna mannvirkja sem eru vátryggð skv. 2. mgr. 5. gr. laganna skal eigin áhætta vera að lágmarki 850.000 kr. Þá er tekið fram í frumvarpinu að ráðherra sé heimilt með reglugerð að ákvarða hækkun á lágmarksfjárhæðunum og því verði afnumin sú tenging sem var við byggingarvísitölu. Við meðferð málsins kom í ljós að 28. ágúst sl. höfðu 3.875 tjónstilkynningar borist og skiptust þær þannig: 2.080 voru vegna íbúðarhúsnæðis, 2.220 vegna tjóns á innbúi, 175 vegna atvinnuhúsnæðis, 160 vegna tjóns á lausafé og 180 vegna sumarhúsa. Alls höfðu 976 eignir verið skoðaðar og 830 milljónir kr. verið greiddar til að bæta innbústjón en 822 milljónir kr. til að bæta 314 fasteignatjón. Uppgjöri vegna 202 fasteignatjóna er rétt ólokið. Þá liggur fyrir að viðskiptaráðuneytið hefur skipað starfshóp sem vinnur að heildarendurskoðun laganna um Viðlagatryggingu Íslands. Nefndin ræddi á fundum sínum efnisatriði bráðabirgðalaganna og gerir ekki athugasemdir við þá lækkun sem orðið hefur á eigin áhættu tjónþola samkvæmt lögunum um Viðlagatryggingu Íslands. Enn fremur ræddi nefndin á fundum sínum um skilyrði setningar bráðabirgðalaga eins og þau koma fram í 28. gr. stjórnarskrárinnar og hvort umrædd bráðabirgðalög hafi uppfyllt þau skilyrði. Í greininni segir að bráðabirgðalög verði aðeins sett ef Alþingi er ekki að störfum og brýna nauðsyn beri til lagasetningarinnar en auk þess mega bráðabirgðalög ekki brjóta í bága við stjórnarskrá. Nefndin telur að breytinguna á 2. mgr. 10. gr. laga um Viðlagatryggingu Íslands, sbr. 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins, sem felur í sér að ráðherra verði heimilt að ákvarða með reglugerð hækkun á lágmarksfjárhæð eigin áhættu, hafi verið óþarfi að setja í bráðabirgðalög, sérstaklega þar sem endurskoðun laganna stendur fyrir dyrum. Því leggur nefndin til að ákvæði 2. mgr. 1. gr. frumvarpsins falli brott og 2. mgr. 10. gr. laga um Viðlagatryggingu Íslands gildi aftur, þ.e. að lágmarksfjárhæðir eigin ábyrgðar umreiknist til samræmis við gildandi vísitölu byggingarkostnaðar á hverjum tíma. Þá fjallaði nefndin um afturvirkni bráðabirgðalaganna, en þau taka til tjóna sem orðið hafa frá 25. maí á þessu ári en voru sett 7. júní sl. Gerir nefndin ekki athugasemdir við þetta atriði, m.a. þar sem gætt hafi verið málefnalegra sjónarmiða. Þá ræddi nefndin einnig um tjónstilvik sem falla ekki undir lög um Viðlagatryggingu Íslands og möguleika til þess að víkka út hlutverk hennar. Sömuleiðis ræddi nefndin hvort bæta þyrfti eftirlit með greiðslum úr sjóðum Viðlagatryggingar. Nefndin telur að slík atriði eigi að koma til skoðunar þegar lögin verða endurskoðuð í heild sinni eins og stendur til að gera. Nefndin leggur til að frumvarpið verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: 2. mgr. 1. gr. falli brott. Birkir J. Jónsson, Árni Páll Árnason, Birgir Ármannsson og Guðfinna S. Bjarnadóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu.“ Undir álitið skrifa hv. þingmenn Ágúst Ólafur Ágústsson, Björk Guðjónsdóttir, Jón Gunnarsson, Höskuldur Þórhallsson og Jón Bjarnason. Við þetta má bæta að varðandi setningu bráðabirgðalaganna í heild sinni, sem er auðvitað atriði sem við skoðuðum mjög vel í nefndinni, er ljóst að heimild til setningar bráðabirgðalaga er fyrir hendi. Sú heimild var áfram fyrir hendi þó að menn gerðu ákveðnar breytingar árið 1991 en síðan þá hefur dregið talsvert úr notkun bráðabirgðalaga. Ef við rýnum í gögn frá því þegar löggjafinn breytti þessum lögum árið 1991 má sjá að talað er um að sérstök neyðartilvik geti réttlætt setningu bráðabirgðalaga. Ef einhverjir stærstu og mestu jarðskjálftar í sögu Íslands teljast ekki neyðartilvik veit ég ekki hvað ætti að teljast neyðartilvik. Við fengum sérstakan sérfræðing, lögspeking, á fund nefndarinnar, Ragnhildi Helgadóttur frá Háskólanum í Reykjavík. Hennar skilningur var að þessi bráðabirgðalög stæðust þau skilyrði sem má finna í stjórnarskrá. Skilyrði fyrir setningu bráðabirgðalaga eru þrjú eins og áður er getið: Alþingi er ekki að störfum. Það var uppfyllt. Lögin mega ekki brjóta í bága við stjórnarskrána. Það var uppfyllt. Síðan verður að vera brýn nauðsyn fyrir setningu bráðabirgðalaganna. Ég ítreka að í þessum hamförum varð eitt mesta eignatjón í sögu Íslands og því hljóta viðbrögð af hálfu bráðabirgðalöggjafans að teljast brýn nauðsyn. Það má líka draga sérstaklega fram að í bókinni Stjórnskipunarréttur segir Gunnar G. Schram berum orðum að bráðabirgðalöggjafinn hafi allfrjálsar hendur þegar kemur að þessu mati. Dómstólar hafa sömuleiðis sagt að mat stjórnmálamanna varðandi setningu bráðabirgðalaga hafi verið skýrt rúmt. Ég held því að hér hafi bráðabirgðalöggjöfin verið innan eðlilegra marka. Mig langar líka að koma inn á afturvirkni laga en ljóst er að hún er ekki bönnuð. Það fengum við staðfest hjá þeim lögfræðingum sem komu fyrir nefndina en löggjafanum ber þó að fara varlega. Hv. þingmenn þurfa að hafa í huga að um er að ræða ívilnandi lagasetningu og þar af leiðandi getur svigrúm löggjafans verið meira en ella þegar kemur að afturvirkni laga. Það getur verið réttlætanlegt í ljósi þess að við erum að bæta réttindi í lögum. Ekki er hægt að nota það sem ástæðu að slíkt megi aldrei þegar lög eru gerð afturvirk og réttur einstaklinga betri. Þessi lög eru í eðli sínu afturvirk vegna þess að þau áttu að taka til jarðskjálfta sem voru yfirstaðnir. Ég held því að það sé fullkomlega eðlilegt að þessi bráðabirgðalög hafi verið afturvirk með þeim hætti sem þau voru og þessi leið er að mínu mati mun sanngjarnari og gegnsærri en aðrar. Að lokum vil ég draga fram nokkur efnisatriði varðandi stöðu mála. Í meðferð nefndarinnar fengum við upplýsingar um að þetta tjón hefði verið allt að, eða rúmlega, 5 milljarðar kr. Það er gríðarlegt eignatjón, eitt mesta eignatjón í Íslandssögunni eins og þingmenn vita. Við vissum að eigin áhætta hafði hækkað um 80% frá því árið 2000, úr rúmlega 50 þús. kr. upp í rúmlega 90 þús. kr. Við vissum einnig að eigin áhætta hjá einkareknum vátryggingafélögum var um 10–20 þús. kr. eða fjórum til níu sinnum lægri en eigin áhættan var orðin vegna þess að hún var, og er, tengd við byggingarvísitölu sem hefur hækkað gríðarlega undanfarin ár. Ég tel því að fullkomlega réttmætar ástæður hafi verið til að bregðast við með þessum hætti og ég vil sérstaklega fagna því að fulltrúar allra flokka hér á þingi standa án fyrirvara að baki þessu nefndaráliti. Ég held að þingmenn geti verið ánægðir með það þó að hægt sé að ræða í þaula um hvort nauðsynlegt hafi verið að setja bráðabirgðalög eða ekki. Ég held hins vegar að það skipti miklu máli gagnvart því fólki sem varð fyrir miklu tjóni að hér komi út samhljómur um efnisatriði þessara laga. Ég ítreka að á álitinu sjálfu eru þingmenn allra flokka án fyrirvara.

Frú forseti. Ég vil taka undir síðustu orð hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar, framsögumanns og formanns viðskiptanefndar, um að markmiðið með þessari lagasetningu er að eyða óvissu og ná til sem flestra aðila hvað varðar eðlilegar og sanngjarnar bætur vegna hinna miklu landskjálfta sem urðu á Suðurlandi 29. maí sl. Ég ítreka að ég stend að þessu nefndaráliti eins og komið hefur fram, enda hafa verið felld brott úr upphaflega frumvarpinu ónauðsynleg ákvæði um reglugerðarheimild til ráðherra sem var umdeild og ekki talin nauðsynleg og hefur verið felld brott. Þetta snýst fyrst og fremst um það viðfangsefni sem ætlunin var, þ.e. um bætur vegna landskjálftana á Suðurlandi. Eins ítreka ég líka að orð hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar um nauðsyn til að setja bráðabirgðalögin læt ég liggja milli hluta. Ég tel að í sjálfu sér hefði verið hægt að kalla saman Alþingi og afgreiða lögin. Enda tekur nefndarálitið ekki sem slíkt á því, það tekur fyrst og fremst á því efnislega að brugðist sé við með þeim hætti sem þar er tilgreint og að hluta til var lagt til í bráðabirgðalögunum og ég ítreka líka stuðning okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við þann tilgang málsins.

Frú forseti. Þó að ekki hafi verið beint beinni spurningu til mín get ég alveg tekið undir það að nefndin var sammála um að taka þessa reglugerðarheimild ráðherra út. Við töldum einfaldlega óþarft að staðfesta það í bráðabirgðalögunum, sérstaklega í ljósi þess að viðskiptaráðuneytið er nú að fara að endurskoða lögin í heild sinni. Þetta eru bara atriði sem ættu að koma til skoðunar þar að okkar mati og að sama skapi hvort útvíkka þurfi gildissvið viðlagatryggingar eða hvort bæta þurfi eftirlitið og annað slíkt. Það tækifæri er einfaldlega til staðar að endurskoðunin mun eiga sér stað. Varðandi skilyrði um setningu bráðabirgðalaga þá tel ég mig hafa rakið það hér að ég tel að þau skilyrði hafi að öllu leyti verið uppfyllt. Að sama skapi hef ég vísað í það hvernig við eigum að nálgast umfjöllun um það hvort skilyrðin hafi verið uppfyllt eða ekki, þar get ég bæði vísað í dóma og fræðimenn sem hafa túlkað að bráðabirgðalöggjafinn hafi þessar rúmu heimildir, allfrjálsar hendur eins og sagt er. Það mundi kannski kveða við annan tón ef menn ættu að beita þrengjandi lögskýringu hvað þetta varðar en menn hafa ekki gert það hvorki fræðimenn né dómstólar. Auðvitað tek ég undir áhyggjur þingmanna sem höfðu áhyggjur af því við 1. umr. þessa máls hvort setja ætti bráðabirgðalög yfirleitt. Ég tel einfaldlega að sú heimild eigi að vera fyrir hendi. Menn eiga að nota hana sparlega, ríkisstjórnin hefur gert það undanfarin ár. Þetta er tæki til að bregðast við í neyðartilvikum og ef, eins og ég sagði áðan, einn mesti jarðskjálfti og mesta eignatjón í Íslandssögunni uppfyllir ekki þau skilyrði þá veit ég ekki hvað gerir það, frú forseti.

Frú forseti. Ég ætla ekki að fjalla meira um lögmæti bráðabirgðalagasetningarinnar. Aðalatriðið nú er að bætur, uppbygging og endurbætur á því tjóni sem varð í Suðurlandsskjálftanum verði tryggt og að byggingar og annað tjón sem fólk hefur orðið fyrir verði bætt og komist sem allra fyrst í samt lag. Og sömuleiðis að fólk sem hefur orðið fyrir bæði eignalegum og andlegum áföllum af völdum Suðurlandsskjálftans í vor fái að því leyti sem samfélagið getur stuðning um bætur og endurreisn og það sé til staðar. Meginmarkmið þessarar lagasetningar er að óvissu um það sem gat verið óvissa um verði eytt. Ég óska þess svo eindregið að við þurfum ekki að upplifa margar slíkar stundir og marga slíka atburði en þegar þeir verða að þá stöndum við saman sem einn maður um að bæta tjón bæði andleg og veraldleg eftir því sem tök eru á. Með bestu óskum til þeirra Sunnlendinga sem lentu í þessum áföllum og ég vona að endurreisnarstarfið gangi vel.

Virðulegi forseti. Mér fannst örla á því hér í ræðum áðan að bætur til þeirra sem orðið hafa fyrir tjóni í jarðskjálftunum á Suðurlandi fengjust fremur greiddar ef menn féllust á að rétt væri að setja bráðabirgðalög. Þeir sem þessi orð létu falla hér áðan verða að tala skýrar svo að ljóst sé hvort ég skildi rétt eða ekki. Til þess að bregðast við þessu þá vil ég segja: Eitt er tjón sem menn verða fyrir og fá bætur vegna þess, það er ákveðið í lögum. Það hefur verið í lögum mjög lengi og ákvarðaðar bætur fyrir það sem hingað til hafa verið taldar sanngjarnar. Annað er hvort ráðherrar sem fara með bráðabirgðalagavald eigi að nýta sér það til þess að breyta hlutunum, bregðast við og rökstyðja með þessum hætti. Ég held að menn verði að aðskilja þessi mál og mér finnst slæmt ef menn ætla sér að reyna að draga fram þessi tvö sjónarmið og blanda þeim saman því að það er ekki sanngjörn umræða. Þeir, þar á meðal ég, sem tala fyrir því að ríkisstjórnin eigi ekki að nýta bráðabirgðalagavaldið nema samkvæmt þeim skilningi sem Alþingi setti á sínum tíma eru auðvitað ekki að tala gegn þeim sem verða fyrir tjóni. Það er ómálefnaleg framsetning á málinu að tefla þessu fram sem mótrökum fyrir því sjónarmiði að löggjafarvaldið eigi að vera hjá Alþingi. Ég vænti þess að menn fari ekki lengra inn á þær brautir í þessu máli. Ég vil vísa til þess að á síðasta ári voru sett bráðabirgðalög. Þá brást þingflokkur Frjálslynda flokksins við því með því að álykta einróma á þann veg að það sé Alþingi sem eigi að setja lögin en ekki ráðherra. Við fluttum harða gagnrýni hér þingsölum einmitt um þann þátt málsins að ráðherrann hefði tekið sér lagavaldið. Ekki hefur verið gerð nein önnur samþykkt í þingflokknum um það mál. Ég held mig við þá afstöðu sem þingflokkurinn markaði sér á þeim tíma til þessa þáttar málsins hvort ráðherrar eigi að beita bráðabirgðalagavaldi eða ekki. Í málinu er það grundvallaratriði hvort brýna nauðsyn hafi borið til að setja bráðabirgðalög. Það er það sem málið hvílir á. Bar brýna nauðsyn til? Ef við skoðum rökstuðninginn í sjálfum bráðabirgðalögunum er hann sá að brýna nauðsyn hafi borið til vegna þess að hækkun á byggingarvísitölu hafi leitt til þess að eigin áhætta á tjónum á innbúi þætti óeðlilega há. Það er rökstuðningurinn. Gott og vel. Hvað athugaði nefndin í þessu máli? Það kemur ekki skýrt fram en ef menn skoða verðlagsþróunina frá þeim tíma sem lögin voru sett - menn geta þess vegna valið sér annað tímamark eins og frá jarðskjálftunum árið 2000, það skiptir ekki máli, það leiðir til sömu niðurstöðu. Ef menn skoða verðlagsþróunina frá 1992 frá því að lögin voru sett hefur byggingarvísitalan hækkað um 114% og það hefur leitt til þess að sjálfsábyrgðin - þegar á hana reynir vegna þess að almenna sjálfsábyrgðin er 5% af tjóni. Þegar tjónið er lágt reynir á lágmarksfjárhæðina og lágmarksfjárhæðin var sett í lögunum 40 þús. Þessi 114% hækkun á byggingarvísitölu leiðir til þess að það eru 85 þús. kr. Á sama tíma hefur hækkun á launavísitölu verið 162% sem þýðir að tekjur manna hafa hækkað mun meira en hækkun á byggingarvísitölu. Þessar tölur segja að menn eru betur í stakk búnir og hafa meiri tekjur til að bera sjálfsábyrgð sína en áður var. Kjörin hafa ekki versnað heldur batnað. Þess vegna eru þessi rök í aðfarakafla bráðabirgðalaganna að mínu viti ósönn. Það er verið að bera fram ósanna fullyrðingu. Í öðru lagi ef staðan væri sú að tjónið sé svo mikið og verðlag hafi hækkað svo að menn eigi erfiðara með að bera það en áætlað var þegar lögin voru sett hefðu menn breytt lögunum þannig að þau næðu yfir öll meiri háttar tjón. Til þess að gera það hefði þurft að breyta sjálfsábyrgðinni úr 5% í eitthvað lægra. Það er ekki gert. Í bráðabirgðalögunum er niðurstaðan sú að þeir sem verða fyrir miklu tjóni bera það áfram óbreytt. Lögin eru á engan hátt ívilnandi fyrir þá sem verða fyrir miklu tjóni hvort sem það er á fasteign eða innbúi. Það eru algjörlega óbreyttar reglur varðandi tjón á fasteignum og það eru óbreyttar reglur varðandi tjón á innbúi ef tjón á innbúi er yfir 1.700 þús. Með öðrum orðum: Þeir sem urðu fyrir miklu tjóni njóta einskis af þessum lögum. Þeir sem njóta ávinnings af þessum lögum eru þeir sem urðu fyrir tjóni á innbúi sem var tiltölulega lítið. Það liggur ekkert fyrir frá Viðlagatryggingu Íslands hvað lögin leiða af sér í fjárhæðum til tjónþola. Það mun ekkert liggja fyrir fyrr en einhvern tímann eftir nokkra mánuði. En það má áætla miðað við fyrirliggjandi upplýsingar að það séu fáar milljónir sem sjálfsábyrgðin lækki fyrir vikið. Hafi menn betri upplýsingar eru þær vel þegnar. Þá spyr ég, burt séð frá afstöðu til þess hvort breyta eigi fjárhæðum til sjálfsábyrgðar - og af því ég sé að viðskiptaráðherra er hér í salnum þá vil ég gjarnan að hann leggi við hlustir: Bar brýna nauðsyn til að setja bráðabirgðalög sem létta aðeins kostnaðinn hjá þeim sem urðu fyrir litlu tjóni? Er það einhver nýr skilningur á orðasambandinu „ber brýna nauðsyn til“? Ef mjög margir hefðu orðið fyrir mun meira tjóni en gert var ráð fyrir og sett hefðu verið lög til að draga úr því höggi sem menn hefðu orðið fyrir, þá hefði ég skilið það en svo er ekki. Með lagasetningunni er bara verið að ívilna þeim sem verða fyrir litlu tjóni. Ég verð að segja að ég fellst ekki á að það sé rökstuðningur sem sé nægilegur til að segja að brýna nauðsyn hafi borið til. Alls ekki, ég get ekki fallist á það. Ég get heldur ekki fallist á að það sé neyðartilvik eins og framsögumaður nefndarinnar nefndi og var að reyna að rökstyðja málið með þeim rökum. Nei, þetta var ekki neyðartilvik vegna þess að lögin voru fyrir hendi. Þau voru í gildi, þau hafa virkað vel og virkuðu vel. Ekki var um neyðartilvik að ræða þannig að ég er ósammála framsögumanni nefndarinnar um það. Lágmarkið í sjálfu sér er allt annað mál. Það er allt önnur umræða hvort það eigi að vera eins og það er eða hvort það eigi að vera lægra eða eitthvað slíkt. Ef menn leggja mikla ástæðu á að hafa lægri sjálfsábyrgð finnst mér engin ástæða til þess að fara í deilur um það mál. Það er bara eitthvað sem menn koma með inn í þingið. En það er þá eitthvað sem gengið er frá í lögunum vegna þess að þegar menn gera breytingar sem þýða aukin útgjöld fyrir Viðlagatryggingu skoða menn væntanlega tekjuhliðina líka og gera nægilegar breytingar á henni til þess að lagasetningin haldi gildi sínu og tilgangi. Það er ekki nóg að gera breytingar sem auka útgjöld ef ekki verður séð til þess að tryggingin hafi nægar tekjur til þess að standa undir þeim útgjöldum. Trygging er þannig í eðli sínu. Ég er ekki viss um að hafa eigi sjálfsábyrgðina mjög lága í svona tilvikum. Það má vel vera að 20 eða 30 þús. kr. séu í lagi. En því lægri sem menn hafa sjálfsábyrgðina því meira kalla menn á tilkynningar um tjón sem eru mjög lág og kannski svo lág að það svarar varla kostnaði við allt umstangið, skriffinnskuna, matið og pappírana. Það er þess vegna sem lágmarkið er sett, til þess að setja einhver hæfileg mörk svo að hlutirnir séu í skynsamlegum farvegi. Ég get ekki fallist á rök framsögumanns nefndarinnar í þessu máli og vísa honum og kannski ráðherranum líka á álit Samfylkingarinnar á bráðabirgðalögunum frá 2003 sem liggur fyrir í þingtíðindum. Álitið er frá minni hluta landbúnaðarnefndar þar sem Vinstri grænir og Samfylkingin sameinuðust í því mati sínu að ekki hafi verið rétt að setja bráðabirgðalögin og það stæðist ekki stjórnarskrána að hafa beitt bráðabirgðalagavaldinu á þeim tíma. Ég get lesið upp úr ræðum framsögumanns minni hlutans, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar, eða hv. þm. Helga Hjörvars og fleiri sem tóku til máls af hálfu Samfylkingarinnar og töluðu fyrir því sjónarmiði að það sé Alþingi sem setji lögin en ráðherrarnir eigi ekki að beita þeim í afmörkuðum tilvikum við aðstæður þar sem þingið getur sjálft brugðist við. Ég verð að segja að viðsnúningur Samfylkingarinnar í þessu máli er alveg ótrúlegur. Flokkurinn er búinn að vera í eitt og hálft ár í ríkisstjórn og hann er tvisvar sinnum búinn að setja bráðabirgðalög um afmarkað málefni. Ég dreg ekkert úr þýðingu málefnanna í hvoru tilvikinu fyrir sig en þau eru afmörkuð. Það er fyllilega á færi Alþingis að bregðast við og gera þær ráðstafanir sem þurfa þykir, það þarf ekki ráðherra til að taka af okkur ómakið í þeim efnum. Má ég minna á að hér fór fram í gær að frumkvæði varaformanns Vinstri grænna umræða um að Alþingi væri hér ekki í verðugu hlutverki. Ríkisstjórnin réði hér öllu, aðeins málefni og frumvörp ríkisstjórnarinnar fengju hér afgreiðslu en ekki þingmannafrumvörp. Hvað eru menn að gera með því að skrifa upp á þessa gjörð viðskiptaráðherrans og ríkisstjórnarinnar? Menn afhenda ríkisstjórninni þann skilning á bráðabirgðalagavaldinu að hún geti beitt því í lítils háttar tilvikum sem varða tiltölulega fáa tiltölulega lítið. Þá eru menn búnir að gefa ráðherrunum algjörlega lausan tauminn um það að beita bráðabirgðalögum nánast hvenær sem þeim sýnist. Svo koma menn hér upp og kvarta yfir því að þingið sé ekki burðugt gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég sé ekki betur en að fulltrúi vinstri grænna skrifi upp á þetta nefndarálit en varaformaðurinn kvartaði yfir að ríkisstjórnin hefði allt of mikið um lagasetningu að segja. Menn reisa ekki þátt Alþingis með því að skrifa upp á svona starfshætti í ríkisstjórninni. Menn reisa stöðu Alþingis með því að þingmenn segi ráðherrunum hverjir það eru sem eiga að setja lögin og vandi um fyrir þeim þegar það á við. Það reynir nefnilega á þingmenn þegar þeir eru í stjórn. Þá þurfa þeir að tala við ráðherra sína og segja við þá það sama og þeir sögðu þegar þeir voru í stjórnarandstöðu: Svona gerum við ekki. Það verða menn líka að gera þegar þeir eru komnir í stjórn. Þá reynir á þingmenn, hvort það er bein í bakinu á þeim eða brjósk, hvort menn eru bara hér sem skósveinar og vinnumenn en ekki sjálfstæðir þingmenn eins og þeir eru kosnir til að vera. Mér finnst vanta mikið upp á þegar ég les nefndarálitið að það sé skrifað af alþingismönnum sem hafa fullan metnað fyrir Alþingi. Þetta er svona bætiflákanefndarálit fyrir frumhlaup með beitingu bráðabirgðalagavaldsins. Þannig finnst mér það líta út, virðulegi forseti. Hér var vísað í Ragnhildi Helgadóttur og hún hefur væntanlega komið fyrir nefndina þó að ég eigi ekki von á því að fyrir liggi skriflegt álit hennar. Það hefði verið fengur að því ef nefndin hefði beðið um skriflegt álit sem hægt væri að vísa til og styðjast við í framtíðinni. Þessi sami lögfræðingur var fenginn til að koma árið 2003 þegar landbúnaðarnefnd hafði til meðferðar bráðabirgðalög þáverandi landbúnaðarráðherra. Lögspekingurinn komst að þeirri niðurstöðu þá eins og nú að ekki hefði verið farið yfir þau mörk sem bráðabirgðalöggjöfin hafði en sagði þó að nær hefði verið gengið löggjafarvaldinu en áður. Þá voru þingmenn Samfylkingarinnar á einum máli um þessi ágæti lögfræðingur hefði ekki rétt fyrir sér, heldur hefði að þeirra mati ráðherrann sem þá sat gengið lengra en heimildir stjórnarskrárinnar veittu honum. Nú kemur þingmaður Samfylkingarinnar, vísar í þennan sama lögspeking sem segir það sama og er núna sammála honum. Hvers vegna? Jú. Ég vil leyfa mér að segja að það er bara vegna þess að það er þeirra eigin ráðherra sem á í hlut. Afstaða þeirra virðist mér sveiflast eftir því hver á í hlut, hvort þau eru í stjórn eða stjórnarandstöðu. Hvernig getur þingið orðið burðugt sem löggjafarvald ef þingmenn þess hafa mismunandi skoðun á sama máli eftir því hvort þeir eru í stjórn eða stjórnarandstöðu? Það er fyrsta skrefið sem þingmenn þurfa að stíga, að gera það upp við sig hvort þeir vilji vera samkvæmir sjálfum sér og þora að horfa framan í eigin forustumenn og segja hvað þeim býr í brjósti. Það er létt verk að þora það þegar menn tala við fólk úr öðrum flokkum og öðrum sóknum en það reynir fyrst á menn þegar þeir þurfa að horfast í augu við sína eigin forustumenn. Við breytum aldrei hlutunum ef menn hafa ekki þá staðfestu sem þarf við svona aðstæður. Það má auðvitað margt fleira segja um þetta mál en ég ætla svo sem ekki að fara lengra. Ég flutti ræðu um málið við 1. umr. og gerði grein fyrir sjónarmiðum mínum þá og það er óþarfi að endurtaka þau hér. Ég veit að ráðherra hefur lesið ræðuna þannig að ég þarf ekkert að lesa hana yfir honum aftur. Honum er alveg ljós hugur minn í málinu.  En ég tel þó að sé til bóta sú breyting sem ég nefndi hér, að fella brott ráðherraheimildina til þess að hafa breytilega sjálfsábyrgð. Hún á auðvitað ekki heima í lögunum, hvorki í bráðabirgðalögum eða öðrum lögum. Ég mun styðja þá breytingu. Ég mun ekki greiða atkvæði gegn lækkun sjálfsábyrgðarinnar sem almenna breytingu, ég mun líklega sitja hjá við það, en ég mun greiða atkvæði gegn því að bráðabirgðalögunum skyldi hafa verið beitt. Það var afstaða mín á síðasta ári. Málsatvik eru það lík í þessum málum að ekki er hægt annað en að komast að sömu niðurstöðu. Ég hef komist að þeirri niðurstöðu áður að það hafi verið rétt að setja bráðabirgðalög og hef staðið að því. Það var eftir 11. september 2001 fyrir nákvæmlega sjö árum. Þá var millilandaflugið í algjöru uppnámi og flugvélar fengu ekki að fara á loft af því engin tryggingafélög þorðu að ábyrgjast tryggingar og veita þær. Þá var gripið til þess ráðs að gefa út bráðabirgðalög þar sem ríkið ábyrgðist allan flugflota landsmanna. Það má kannski segja núna þegar málið er um garð gengið að ef reynt hefði á þessi lög hefði ríkið sennilega orðið gjaldþrota. En það var ekkert annað að gera. Það varð að bregðast skjótt við og það var gert. Ég studdi það á þeim tíma þegar málsatvik voru þannig að ekki var um annað að ræða, virðulegi forseti.

Frú forseti. Ég vil gera athugasemdir við ræðu hv. þingmanns og spyrja spurninga. Hv. þingmaður óskar þess að við gerum greinarmun á efnisatriðum laganna og svo setningu bráðabirgðalaganna en ég heyrði ekki annað en að stór hluti í fyrri hluta ræðu hv. þingmanns lyti einmitt að efnisatriðum laganna. Mér sýndist hann finna allt því til foráttu að við gerðum þessa efnislegu breytingu að lækka eigin áhættuna. Hv. þingmaður hefur vísað í að ef litið sé til hækkunar á launavísitölu ætti eigin áhættan að vera 105 þús. kr. en ekki 90 þús. kr. eins og var áður en við breyttum lögunum. Hv. þingmaður gerði mikinn mat úr því hverjir nytu góðs af lögunum og hverjir ekki. Mér finnst leika vafi á hver afstaða hv. þingmanns er til efnisatriða laganna því að mér fannst hann ekki beint vera að styðja þau burt séð frá setningu laganna. Það væri þess vegna ágætt að fá það skýrar hér í þingsal hvort hann styðji þessa lækkun eða ekki. Hv. þingmaður segir líka að lögin hafi virkað vel og þetta hafi ekki verið neyðartilvik. Ég tel að Suðurlandsskjálftarnir séu neyðartilvik. Ég tel að lögin hafi ekki virkað vel eins og þau voru í ljósi þess að eigin áhætta hefur hækkað um 80% frá árinu 2000. Hv. þingmaður gerir mikið úr því að honum finnist að Alþingi eigi að setja lög. Segja þingmenn Samfylkingarinnar eitthvað annað, hv. þingmaður? Við vitum að það er heimild í stjórnarskrá til að setja bráðabirgðalög í undantekningartilvikum og þetta er eitt af þeim tilvikum. Svo gerir hv. þingmaður mikið úr einhverjum viðsnúningi Samfylkingarinnar. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður styddi setningu bráðabirgðalaga þegar lögum um lax- og silungsveiði var breytt, og með fullri virðingu fyrir þeim ágætu lögum tel ég að viðbrögð við Suðurlandsskjálftunum séu aðeins mikilvægari en breytingar á lax- og silungsveiði. Þá var hv. þingmaður í stjórn en er núna í stjórnarandstöðu. Hann ætti að vara sig á að kasta grjóti úr glerhúsi. Ég frábið mér þann hroka hv. þingmanns að Alþingi setji niður við það að 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson getur alveg reitt sig á að ég hef sömu afstöðu núna og áður. Það er kannski meira en sagt verður um þá félaga hans sem tóku til máls árið 2003. Á þeim tíma voru sett bráðabirgðalög sem höfðu áður verið til umfjöllunar í landbúnaðarnefnd í frumvarpsformi. Nefndin var ekki tilbúin til að greiða fyrir því að frumvarpið yrði að lögum, ekki óbreytt. Þegar málið kom til landbúnaðarnefndar sem bráðabirgðalagafrumvarp brást landbúnaðarnefnd við á sama hátt og hún hafði gert vorið áður og gerði átta breytingar á frumvarpinu. Það segir einfaldlega það að bráðabirgðalögin höfðu ekki meirihlutastuðning á Alþingi og það var rangt að setja þau og væri kannski skynsamlegt hjá ráðherrum að temja sér það að kanna hvort meiri hluti sé fyrir því sem þeir ætla sér að gera. Samfylkingin var á þeim tíma algerlega andvíg því að þau bráðabirgðalög væru sett og greiddi atkvæði gegn þeim. Þannig liggur það fyrir, virðulegi forseti. Afstaða mín liggur fyrir alveg skýr, ég var búinn að rekja það hér, ég fór yfir það hver rökstuðningurinn er í þessu frumvarpi eða bráðabirgðalögum fyrir því að rétt sé að beita þeim. Rökstuðningurinn er sá að sjálfsábyrgðin hafi hækkað svo mikið. Ég gerði grein fyrir því að þetta eru ekki rétt rök. Hækkunin á launum hefur verið meiri en hækkunin á byggingarvísitölu þannig að þetta er ekki íþyngjandi ástand frá því sem var. Það er fremur á hinn veginn, að menn eru betur í stakk búnir, menn hafa meiri tekjur til að bera sína sjálfsábyrgð núna en árið 2000 eða fyrr. Þess vegna getur það ástand ekki verið rökstuðningur fyrir því að setja bráðabirgðalög með tilvísun um að brýna nauðsyn beri til og það sé neyðarástand. Hjá hverjum er neyðarástand, virðulegi forseti?

Frú forseti. Mér finnst hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson staðfesta það sem mig grunaði, að hann hefur efnislegar athugasemdir við þetta atriði og heldur áfram að gera athugasemdir við þessa lækkun á eigin áhættu og bendir á að fólk ætti frekar að vera í stakk búið að mæta hækkun undanfarinna ára vegna hærri tekna. Fyrir mér er þetta mjög einfalt mál, ég sé tölurnar fyrir framan mig um að hér hafi átt sér stað mikil hækkun á byggingarvísitölu sem vill svo til að hækkar sömuleiðis eigin áhættu. Við sjáum sömuleiðis að eigin áhætta í þágildandi umhverfi var orðin fjórum til níu sinnum hærri en þekktist hjá vátryggingafélögunum sjálfum. Ég tel því að löggjafinn hefði átt að bregðast við þarna. Það vildi svo til að Alþingi var ekki að störfum þegar menn lögðu mat á þetta á sínum tíma, reyndar urðu skjálftarnir á síðasta degi þings ef mig man rétt. Þess vegna tel ég fullkomlega réttlætanlegt af bráðabirgðalöggjafanum að bregðast við með þessum hætti. Það getur vel verið að hv. þingmann og allan þingheim greini á um hvað er brýn nauðsyn og hvað ekki og við getum rætt það í þaula fram á nótt. Ég tel einfaldlega að brýna nauðsyn hafi borið til, hér urðu óvæntar náttúruhamfarir sem þurfti að bregðast við. Fólk lenti í ákveðinni óvissu og eignatjóni sem bráðabirgðalöggjafinn tók ákvörðun um að bregðast við og við í viðskiptanefnd tökum sömuleiðis undir þau sjónarmið. Mér finnst þetta mjög einfalt. En ég ítreka ábendingu mína um viðsnúning hv. þingmanns að enda þótt hann hafi staðið að breytingum á bráðabirgðalögunum um lax- og silungsveiði var hann í stjórn þá og staðfesti bráðabirgðalögin með þeim hætti. Nú er hann kominn í stjórnarandstöðu og þá kveður við allt annan tón. Samfylkingin hefur stutt bráðabirgðalög í stjórnarandstöðu en líka verið á móti þeim. Samfylkingin leggur heildstætt mat á hvort þörf hafi verið fyrir hendi eða ekki. Skoðanir okkar fara ekkert eftir því hvort við erum í stjórn eða stjórnarandstöðu eins og dæmin sanna og ég held að hv. þingmaður ætti að passa sig á að ásaka aðra þingmenn um viðsnúning 

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður veit það af því að ég hef sagt honum það tvisvar sinnum frekar en einu sinni að árið 2003 gerði ég grein fyrir afstöðu minni til bráðabirgðalaga og lagðist gegn þeim. Ég gerði það opinberlega í blaðagrein og opinberlega í þingræðu. Því er ekki hægt að bera mér það á brýn að ég hafi skipt um skoðun í þessu máli eftir því hvort ég var stjórnarliði eða ekki. Afstaðan lá fyrir, ég gagnrýndi mína eigin forustu opinberlega oftar en einu sinni fyrir það að hafa sett bráðabirgðalög. Það sem ég gagnrýni er að hér eru gefnar forsendur í bráðabirgðalögunum fyrir því að beita bráðabirgðalagavaldinu og breyta gildandi lögum, breyta tryggingaskilmálum eftir á. Það er hlutur sem ég tel að menn eigi ekki að gera. Ég bendi á Alþingi sjálft árið 1995 sem hafnaði stjórnarfrumvarpi um að breyta tryggingaskilmálum eftir á einróma. 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á ákveðnum hlutum sem koma fram í nefndaráliti frá viðskiptanefnd, þar segir m.a.: „Enn fremur ræddi nefndin á fundum sínum um skilyrði setningar bráðabirgðalaga eins og þau koma fram í 28. gr. stjórnarskrárinnar og hvort umrædd bráðabirgðalög hafi uppfyllt þau skilyrði. Í greininni segir að bráðabirgðalög verði aðeins sett ef Alþingi er ekki að störfum og brýna nauðsyn ber til lagasetningarinnar en auk þess mega bráðabirgðalög ekki brjóta í bága við stjórnarskrá.“ Þarna kemur fram ákveðin þungamiðja, að nefndin fjallar um þetta með faglegum hætti, með hvaða hætti og hvernig þessi bráðabirgðalög eru sett og kemst að þeirri niðurstöðu að setning bráðabirgðalaganna hafi í sjálfu sér ekki farið í bága við 28. gr. stjórnarskrárinnar. Með undirritun sinni eða því sem þarna kemur fram eru nefndarmenn í sjálfu sér ekki að lýsa yfir stuðningi við annað en það að gera grein fyrir því - það er hvergi verið að lýsa yfir fögnuði yfir setningu bráðabirgðalaganna en hins vegar verið að segja að þarna hafi verið farið að með stjórnskipulegum hætti. Eins og ég gerði grein fyrir við 1. umr. þessa máls þá tel ég að við setningu þessara bráðabirgðalaga hafi verið farið á ystu nöf en ekki yfir brúnina nema hvað varðaði það atriði sem ég gerði sérstaka athugasemd við, að ráðherra væri heimilað að gera breytingar með reglugerð varðandi breytingar á lágmarki fjárhæða. Það var einróma mat nefndarinnar að það hefði verið óeðlilegt að hafa slíkt ákvæði eða setja slíkt ákvæði í bráðabirgðalög þannig að nefndin leggur til einróma að þetta verði tekið í burtu. Með tilliti til þess hefur því verið komið til móts við þá gagnrýni og þau sjónarmið sem ég rakti hér í ræðu minni við 1. umr. málsins og ég er ánægður með það því að ég taldi að það ákvæði í bráðabirgðalögunum ætti ekki heima þar og þar væri farið yfir þau mörk sem væru eðlileg. Mér finnst mjög mikilvægt að halda því til haga og það skiptir máli varðandi setningu bráðabirgðalaga. Ég lít þannig á að með þessari niðurstöðu sé það skoðun nefndarinnar að það megi ekki setja ákvæði eins og þetta í bráðabirgðalög, það sé hins almenna löggjafa að fjalla um atriði sem séu valkvæð með þeim hætti svo sem þar er kveðið á um. Þá koma líka til hlutir eins og hvort um er að ræða ívilnandi eða íþyngjandi atriði sem skipta verulegu máli, ekki síst þegar um afturvirkni laga er að ræða. Við setningu þeirra bráðabirgðalaga með breytingu á viðlagatryggingu var um ívilnandi aðgerð að ræða til handa þeim sem höfðu orðið fyrir tjóni. Það liggur fyrir að við setningu afturvirkra laga sem eru ívilnandi eru rýmri heimildir þar sem heimildir eru ekki þegar um íþyngjandi ákvæði væri að ræða. Með tilliti til þess þá get ég í sjálfu sér ekki annað séð en að lögin falli alveg að þeim ákvæðum stjórnskipunarlaga sem við höfum miðað við og það sem farið hefur verið af hálfu framkvæmdarvaldsins við setningu bráðabirgðalaga til þessa. Við formhliðina er því í sjálfu sér ekki hægt að gera athugasemdir, það er að mínu viti farið á ystu brún varðandi þetta en ekki yfir brúnina. Nefndin er í raun ekki að gera neitt annað í nefndaráliti sínu en að taka undir þau sjónarmið að það sé verið innan ramma þeirra stjórnskipunarlagaákvæða sem um þetta gildi. Það er í sjálfu sér ágætt mál og að það liggi fyrir. Það liggur líka fyrir og kom fram í ræðu hv. þm. Ágústs Ólafs Ágústssonar í framsögu hans fyrir nefndarálitinu að það ber að fara varlega með beitingu ákvæða bráðabirgðalaga og þá er spurningin við hvaða tækifæri og við hvaða tilefni það sé afsakanlegt að setja bráðabirgðalög. Þá komum við að því þegar um er að ræða náttúruhamfarir og/eða atriði eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson nefndi hér áðan varðandi það sem gerðist 11. september fyrir sjö árum síðan, 2001, þ.e. þegar upp koma aðstæður sem gera eðlilegt að taka á þeim sérstöku aðstæðum sem upp koma í viðkomandi þjóðfélagi. Jarðskjálftarnir á Suðurlandi voru náttúruhamfarir sem í sjálfu sér gátu kallað á einhver viðbrögð. Spurningin var þessi: Voru þetta rétt viðbrögð eða voru þetta röng viðbrögð? Ég hef um árabil bent á það hversu arfavitlaust það væri í þessu þjóðfélagi að hafa verðtryggð lán, að miða við verðtryggingu og hversu það skekkti alla viðmiðun og allan grundvöll í samfélaginu. Fólkið í landinu er að verða vart við það núna með hvaða hætti verðtryggingin er að éta upp eignir þeirra. Það var nákvæmlega það sem hér er um að ræða, vegna þess að lágmarksfjárhæðin var verðtryggð með byggingarvísitölu þá var lágmarksfjárhæðin komin út yfir öll eðlileg mörk. Það hlýtur að vera viðmiðun hæstv. viðskiptaráðherra að þarna hafi þessi verðtrygging verið komin út yfir öll eðlileg mörk og þar af leiðandi hafi brýna nauðsyn borið til að setja þau bráðabirgðalög sem um er að ræða. Ef svo hefði ekki verið hefði enga nauðsyn borið til að gera það. Það er þetta sem er kannski grundvallaratriðið og sem má benda á í víðtækara samhengi, að verðtrygging, hvort sem miðað er við þessa vísitölu eða einhverja aðra, er einfaldlega óréttlát, hún skekkir allan viðmiðunargrundvöll. Hún étur upp eignir fólks, hún eyðileggur sparnað fólks, og þar af leiðandi ber brýna nauðsyn til, ekki bara í þessu máli heldur líka varðandi lánakjör almennings í landinu að gera ráðstafanir til þess að koma verðtryggingunni út og þessum verðtryggingar- og verðbólguhugsunarhætti sem hún felur í sér. Ég gat fallist á þau efnislegu sjónarmið sem lágu á bak við og fallist á að verðtryggingarákvæðin sem þarna komu fram hefðu skekkt þann viðmiðunargrundvöll sem um væri að ræða og réttlæti í sjálfu sér að við yrði brugðist með þeim hætti sem hæstv. viðskiptaráðherra gerði. Það liggur fyrir að fjöldi tjónþola var gríðarlega mikill þar sem um var að ræða minni háttar tjón þar sem 5% ákvæðið kemur sennilega ekki til greina, sem helst óbreytt, og það gildir töluvert annað þegar um er að ræða verulegt tjón, t.d. á íbúðarhúsnæði eða atvinnuhúsnæði, þá koma þessi bráðabirgðalög ekki til skoðunar. En þetta var réttlætanlegt og eðlilegt miðað við það sem um var að ræða í þessu tilviki að mínu mati eins og ég sagði við 1. umr. málsins. Undir þau sjónarmið tók hv. þm. Grétar Mar Jónsson á sínum tíma við 1. umr., að þau væru algjörlega málefnaleg og það hefði verið eðlilegt miðað við þær aðstæður sem þarna er um að ræða að gera þessar breytingar. Það var bent á það við fyrri umræðu að það væri um annað að ræða við ákveðnar aðrar aðstæður þar sem ekki var í raun verið að bera saman sambærilega hluti þar sem altjón urðu nánast vegna þeirra náttúruhamfara sem þar var um að ræða en ekki mörg minni háttar tjón eins og hér ræðir um. Það liggur hins vegar fyrir og er kannski viðmiðun og spurning í þessu máli hvað ríkisvaldið á að skipta sér mikið af þessum málum og það er kannski hin gilda spurning. Á að hvetja fólk til þess að tryggja og hafa allt sitt tryggt þannig að viðlagatrygging komi þá ekki til greina eða með takmarkaðri hætti - eða eigum við að miða við það að þjóðfélagið bregðist við þegar náttúruhamfarir eða aðra slíka vá ber að höndum? Þeirri spurningu hefur ítrekað verið svarað í íslensku samfélagi þar sem þjóðfélagið hefur talið eðlilegt og nauðsynlegt að bregðast við með þeim hætti að taka myndarlega á og hjálpa þeim sem hafa orðið fyrir tjóni vegna slíkra atburða. Ég tel að það sé hluti af þeim mannúðarsjónarmiðum sem hafa einkennt þjóðfélag okkar og gera það kannski eftirsóknarverðara og betra en flest önnur samfélög í veröldinni og ég vil ekki kasta slíkri hugsun og slíkum hugmyndum fyrir róða. Í nefndarálitinu er vikið að afturvirkni bráðabirgðalaganna og þess sérstaklega getið að ekki séu gerðar athugasemdir við þau atriði þar sem gætt sé málefnalegra sjónarmiða. Ég tel að fleiri atriði komi til og þá ekki síst að þarna er um að ræða að það er miðað við jafnræði þeirra sem urðu fyrir þessu tjóni, það er eitt atriði sem skiptir líka máli, og jafnframt því að þar er um ívilnandi aðgerð að ræða en ekki íþyngjandi. Það er það, þó að um afturvirkni sé að ræða þá sé það heimilt miðað við aðstæður eins og hér er um að ræða. Þau sjónarmið komu fram hjá Ragnhildi Helgadóttur, prófessor í Háskólanum í Reykjavík, að í sjálfu sér væri ekki farið á svig við 28. gr. stjórnarskrár lýðveldisins við setningu bráðabirgðalaganna. Ég er sammála því lögfræðilega mati hennar.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá ágætu umræðu sem farið hefur fram um þetta mál og nefndarmönnum fyrir afskaplega góða og sannfærandi vinnu í málinu, þeir höfðu hraðar hendur og stóðu sig ákaflega vel. Ég gat því miður ekki verið við 1. umr. og flutt málið, eins og ég hefði svo sannarlega kosið að gera, þar sem ég var staddur í Gautaborg sem samstarfsráðherra Norðurlandanna, sem er verkefni sem ég tók að mér að tillögu forsætisráðherra í ríkisstjórn og gat ekki vikist undan því og því flutti staðgengill málið. Ég fylgdist vel með umræðunum og hef lesið ræðurnar sem voru athyglisverðar og margar góðar og kem ég inn á helstu álitaefni sem einnig hafa verið nefnd hér áðan af hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Hér hefur verið rakið að það vildi svo til að það var á síðasta degi Alþingis sem skjálftarnir riðu yfir og það var ljóst að hér var um að ræða gríðarlegt tjón á innbúi þúsunda heimila, sérstaklega af því að skjálftarnir núna riðu yfir miklu þéttbýlla svæði en skjálftarnir gerðu 17. júní árið 2000 þegar svipað sterkur skjálfti, þó heldur sterkari, reið yfir mun dreifbýlla svæði og tjón því ekki næstum því eins mikið og varð í skjálftunum núna. Ég sat íbúafundi í fjórum sveitarfélögum dagana eftir jarðskjálftana, fyrst á Selfossi og Eyrarbakka á sunndeginum tveimur dögum eftir skjálftana, og það komu strax fram ábendingar um að eigið tjón, áhætta vegna tjóns á lausafjármunum sem bæta skyldi úr viðlagatryggingu væri óeðlilega há. Mér fannst besti samanburðurinn sem kom í ljós vera að eigin áhætta innbústrygginga hjá vátryggingafélögunum er yfirleitt á bilinu 10–20 þús. kr., og eins og hv. formaður viðskiptanefndar nefndi hérna áðan er það miklu, miklu hærra. Fyrir utan það að vísitölubindingin við byggingarvísitölu vegna innbús er að sjálfsögðu óeðlileg skoðað í þessu ljósi og á ekki við og hefur sjálfsagt ekki verið hugsuð til þrautar á sínum tíma þegar lögin voru sett út frá þessu og því ekki hægt að bera það saman að innbústryggingarnar hafi hækkað í samræmi við byggingarvísitölu þó svo að lágmarksfjárhæð vegna tjóna á fasteignum hafi hækkað í takt við byggingarvísitölu, það er ekkert óeðlilegt við það. Annar samanburður sem er eðlilegur þar er sá að sjálfsábyrgð tjóna á fasteignum samanborið við sambærilegar sjálfsábyrgðir erlendis í svipuðum tilvikum er miklu, miklu lægri hjá okkur en nokkurs staðar annars staðar þannig að sú upphæð þótti einfaldlega ekkert óeðlilega há t.d. hvað varðar innbúið. Innbústryggingarlágmarkið þótti einfaldlega allt of hátt og hærra en eðlilegur samanburður leiddi í ljós og það kemur líka augljóslega langmest niður á þeim sem hafa minnst fé milli handanna og mega við mjög litlum skakkaföllum. Þó að okkur mörgum þyki þetta kannski ekki verulegar upphæðir sem þarna er um að ræða skipta þær mjög marga miklu máli, yngra fólk og eldra fólk. Þarna er um að ræða tjón á sjónvörpum og ýmsum slíkum hlutum sem ramba á barmi þess að fara upp fyrir eða niður fyrir 80 þús. kr. markið og fólk hefur kannski ekki fyrir að kynna inn ef um 80 þús. kr. er að ræða og það áttar sig ekkert nákvæmlega á því hvers virði hluturinn er í mati. En svo ég svari spurningu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar, um hvort brýna nauðsyn hafi borið til, þá tel ég svo vera afdráttarlaust. Það voru allar forsendur fyrir hendi til að bregðast strax við sanngjörnum og málefnalegum ábendingum um að eigin áhætta vegna tjóns á lausafjármunum væri óeðlilega há með þessum hætti. Þarna þurfti að bregðast strax við, tafarlaust, og gera þetta annaðhvort strax eða ekki og því var gripið til þess að setja bráðabirgðalög um málið sem núna hafa komið til baka frá viðskiptanefnd, alveg hreint prýðileg og ég felli mig mjög vel við þau og tek undir þá breytingu sem á því er gerð hvað varðar reglugerðarheimildina, sérstaklega þar sem endurskoðun laganna hefur nú þegar hafist. Við skipuðum nefnd til að endurskoða lög um Viðlagatryggingu Íslands í kjölfarið á bráðabirgðalagasetningunni eftir að við settum lögin og þar er mjög eðlilegt að sú vinna leiði það fram hvernig sé best að ákvarða, annaðhvort með árlegri ákvörðun frekar en einhverri vísitölubindingu hugsanlega, hvernig sú upphæð uppreiknast frá einum tíma til annars. Það er því hin ágætasta niðurstaða og gerir lagasetninguna betri fyrir vikið. Markmiðið var það eitt að tjónþolum yrði bætt með sanngjörnum hætti og þess vegna var þessi leið lögð fram. Eins og fram hefur komið áður er um að ræða tjón hjá mjög mörgum. 28. ágúst höfðu borist á fjórða þúsund tjónatilkynninga, tæplega 3.800, 2.000 vegna íbúðarhúsa, 2.200 vegna tjóns á innbúi og svo mætti áfram telja. Það hafa verið skoðaðar 976 eignir og 830 millj. kr. verið greiddar nú þegar vegna innbústjóna en 822 millj. kr. vegna 314 fasteignatjóna. Þetta eru því verulegar upphæðir enda eins og nefnt var hérna áðan er þetta líklega mesta eignatjón sem hefur orðið á Íslandi í einu vetfangi. Við höfum skipað nefnd nú þegar til að fara yfir hlutverk og semja frumvarp til nýrra laga um viðlagatryggingu og nefndinni er ætlað að hraða því starfi þannig að unnt verði að leggja það frumvarp fram núna fyrir áramótin. Forsætisráðherra hefur skipað nefnd, að tillögu okkar í ríkisstjórn, sem hefur það hlutverk að meta hvernig skuli fara með ótryggð tjón einstaklinga og fyrirtækja og hvernig haga skuli fjárhagslegum stuðningi við sveitarfélög vegna endurreisnarstarfsins o.fl. Það kom líka strax í ljós að það eru margir sem lenda á einhverjum jaðri þess sem viðlagatryggingin tryggir og margt af því sem eftir á þykir ósanngjarnt að láta fólk sitja uppi með óbætt og aðstoð við fólk sem lendir í alls konar skörunum og á gráu svæði þarna og þá er það umræddrar nefndar að fara yfir það hvernig á þeim málum verði tekið, hvernig er farið með ótryggð tjón einstaklinga og fyrirtækja, fólk sem lendir í sérstökum tilfellum sem er erfitt að bregðast við en eðlilegt að bregðast við hins vegar af hálfu ríkisvaldsins. Hið opinbera á að koma þeim sem lenda í náttúruhamförum og alvarlegum atburðum til hjálpar, að sjálfsögðu, um það er breið samstaða hér og ekki um það deilt. Við höfum hins vegar deilt um það hér hvort aðstæðurnar sem sköpuðust við náttúruhamfarirnar á Suðurlandi 29. maí sl. og afleiðingarnar sem urðu af því uppfylli skilyrði 28. gr. stjórnarskrárinnar um brýna nauðsyn. Það er matsatriði. Mat mitt og ríkisstjórnarinnar var það að aðstæðurnar uppfylltu afdráttarlaust skilyrði um brýna nauðsyn og því var gripið til þess ráðs að setja bráðabirgðalögin. Aðrir geta haft aðra skoðun en þá - og svo er það Alþingi sem hefur síðasta orðið í málinu - hvort Alþingi sé sammála því mati ríkisstjórnarinnar að um brýna nauðsyn hafi verið að ræða. Þetta getur aldrei verið með öðrum hætti. Þessi heimild er til staðar, það verður alltaf matsatriði og alltaf í hverju einasta tilfelli verður það umdeilanlegt hvort rétt hafi verið að grípa til heimildar um bráðabirgðalagasetningu eða ekki. Það var gert, eins og hér var nefnt áðan, út af lax- og silungsveiði fyrir fimm árum og það hefur verið gert af og til í gegnum tíðina, með ábyrgðum við flugfélög eftir 11. september, eins og þingmaðurinn nefndi áðan, og vegna annarra hluta. Þetta verður alltaf matsatriði, við getum alltaf deilt um hvort það hefði átt að gera þetta og af hverju þetta var gert og hvort það hefði átt að gera þetta einhvern veginn öðruvísi, en ég er algjörlega sannfærður um að við gripum til þess ráðs sem rétt var í vor með því að setja þessi bráðabirgðalög strax og bregðast við áður en viðlagatrygging greiddi út nánast eina einustu krónu úr sjóðum sínum. Þeir voru búnir að meta og greiða út örfá tjón af því að tryggingamennirnir brugðust mjög hratt við og unnu þetta mjög vel og voru þá þegar byrjaðir að greiða út tjón vegna innbústrygginga því að það þótti mikilvægt að gera það strax. Þess vegna þurfti að setja lögin áður en lengra væri haldið. Ég held því að þarna höfum við farið fullkomlega rétt að með aðgerðum okkar fyrr á árinu. Eins og ég sagði áðan þá er svo fjarri því að gjörningur eins og bráðabirgðalagasetning sé hafin yfir gagnrýni, slík lagasetning verður alltaf seld undir gagnrýni í hvert einasta sinn sem henni er beitt og það er ekkert óeðlilegt við það svo lengi sem sú umræða er málefnaleg og upplýst út frá öllum hliðum. Svo er að sjálfsögðu hægt að hafa umræðu um það hvort menn eru efnislega sammála eða ósammála inntaki lagasetningarinnar eða gjörningnum sjálfum eins og við höfum aðeins verið að blanda saman, finnst mér, í umræðunni hérna núna en hvað varðaði lagasetninguna frá 2003 þá var Samfylkingin einfaldlega á því á þeim tíma að það réttlætti ekki efnislega setningu bráðabirgðalaga. Það var ekki prinsippafstaða gegn því að það ætti aldrei að setja bráðabirgðalög - því fór víðs fjarri - en í því tilfelli voru forsendur ekki efnislega til staðar. Það er matsatriði hverju sinni, bæði fólks og flokka, þegar tekin er afstaða til þess hvort réttlætanlegt sé að setja bráðabirgðalög, hvort það uppfylli stjórnarskrárákvæði um brýna nauðsyn hverju sinni. Það er ekki deilt um það hvort þetta ákvæði sé til staðar af okkar hálfu eða hvort það eigi að vera til staðar. Við teljum afdráttarlaust að þetta ákvæði eigi og þurfi að vera til staðar þegar grípa þarf til þess með afgerandi hætti af því að það er alveg skýrt að bráðabirgðalögin skuli koma inn í Alþingi örfáum dögum eftir að Alþingi kemur saman næst til umfjöllunar með málið þannig að Alþingi hefur um þetta að segja um leið og það kemur saman aftur. Nefndin gerir því í sjálfu sér ekki athugasemdir við meðferð málsins að öðru leyti en leggur til þá breytingu eins og ég nefndi áðan um reglugerðarheimild til viðskiptaráðherra hverju sinni um að ákveða þessa lágmarks eigin áhættu. Ég held að það sé breyting til bóta og að málið verði betra á eftir, sérstaklega þar sem, eins og ég sagði áðan, að nefnd er að störfum sem á að fjalla um málið heildstætt. Það er nauðsynlegt að fara yfir lög um viðlagatryggingu og það er alveg ljóst hafandi fylgst ágætlega með þessum ferli síðustu þrjá, fjóra mánuðina að það eru fjöldamörg atriði sem teljast til álitaefna og þarf að skýra og skerpa og betrumbæta upp á framhaldið. Við vitum aldrei hvenær reynir á lögin næst. Það reyndi svo sannarlega á þau með mjög ófyrirsjáanlegum og harkalegum hætti eins og við munum frá þessum eftirminnilega degi í vor, þegar margir héldu fyrst að tjón væri enn þá alvarlegra og fólk hefði stórslasast eða jafnvel látist, enn þá alvarlegri atburðir gerst og ýmislegt leit úr fyrir það svona fyrstu klukkutímana á eftir meðan brýr og mannvirki voru lokuð og fjarskipti um farsíma lágu meira og minna niðri, en svo reyndist sem betur fer ekki vera. Eingöngu var um eignatjón að ræða en það var gríðarlega umfangsmikið. Það var líka ævintýri líkast að fylgjast með því vikurnar eftir jarðskjálftana hvað almannavarnir og sveitarfélögin á þessu svæði öllu héldu einstaklega vel utan um þessa hluti og hvað ferlarnir allir, jafnflóknir og þeir eru við svona aðstæður, en oft skapast mikil óþreyja og ákafi í samfélaginu, hvað allir ferlar gengu frábærlega vel og sveitarfélögin héldu einstaklega vel utan um þetta. Sama má segja í öllum þeim viðkvæmu málum eftir á þegar það blasir við að töluverður fjöldi fólks er í óíbúðarhæfum húsum. Nokkuð margir lentu þarna á ákveðnum jaðri þess að teljast með altjón eða hús sem væri hægt að gera við o.s.frv. Viðlagatrygging og fólkið sem fyrir henni fór reyndist vera afskaplega sveigjanlegt og mat hefur í langflestum tilfellum gengið afskaplega vel og það hefur gengið vel að koma þessum erfiðu og viðkvæmu málum fyrir, það hefur gengið vel að útvega fólkinu sem varð húsnæðislaust í skjálftunum húsnæði, það hafa sveitarfélögin séð um algjörlega. Svo hefur verið starfrækt sérstök miðstöð allan þennan tíma sem fyrrverandi þingmaður Ólafur Örn Haraldsson veitir forustu og hefur gert með myndarbrag og afskaplega jákvæðum hætti frá því að hann var ráðinn. Þarna skiptir náttúrlega mestu máli að við stjórnvölinn sé fært og lipurt fólk sem valdi vel aðstæðum og tilefninu og það hefur svo sannarlega verið á öllum stigum þessa máls. Að öðru leyti fagna ég því að þetta mál kemur svona frá viðskiptanefnd. Breytingin sem lögð er til er til bóta að mínu mati. Þetta var það sem við lögðum til á sínum tíma til að ljúka málinu með einhverjum skýrum og afdráttarlausum hætti af því að við vorum að afnema vísitölutengingu við byggingarvísitölu, sem mér fannst algjörlega fráleit og það var niðurstaða okkar. Nú leggur nefndin til að þetta bíði endurskoðunar viðlagatrygginganefndarinnar og það er hið besta mál og eingöngu jákvætt. Ég ítrekaði það áðan að það bar brýna nauðsyn til þess að breyta lögum um viðlagatryggingu með bráðabirgðalögum og ég held að það hafi fengið mjög farsæla úrlausn, þetta mál allt saman í heild sinni. Það var þannig að eigin áhætta vegna tjóns á lausafjármunum var óeðlilega há, hana þurfti að lækka og átti að lækka, viðmiðið var til staðar alveg skýrt og afdráttarlaust, það lágmarkseigináhættuviðmið vátryggingafélaganna, annars vegar vegna tjóna á lausafjármunum og þau voru þetta 10–20 þúsund þannig að viðmiðið var skýrt og til staðar og þess vegna var auðvelt að velja töluna. Hún var ekki úr lausu lofti gripin heldur eingöngu út af því að samanburðurinn leiddi í ljós að eigin áhætta innbústrygginga hjá vátryggingafélögunum er á þessu bili 10–20 þúsund og því miklu lægri. Svona rétt í lokin til að hafa sagt frá því, að sjálfsögðu ber ráðherra og ríkisstjórn að ganga úr skugga um það eins og hægt er að gera við slíkar aðstæður að meirihlutastuðningur sé við málið á Alþingi, það tek ég alveg afdráttarlaust undir. Áður en þetta mál var leitt til lykta og klárað af ríkisstjórn hringdi ég í formenn eða þingflokksformenn, eftir atvikum hvort ég náði í, allra flokkanna sem eiga þingmenn á Alþingi. Ég náði í fulltrúa frá þeim öllum nánast á augnabliki, á korteri náði ég að tala við þá alla. Ég man að ég talaði við hv. þingmenn Ögmund Jónasson, Siv Friðleifsdóttur, Guðjón Arnar Kristjánsson og að sjálfsögðu Arnbjörgu Sveinsdóttur og Lúðvík Bergvinsson eða hvort ég talaði við varaformann þingflokks Samfylkingar, hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur, og gerði þeim grein fyrir fyrirætlunum mínum og ríkisstjórnarinnar. Þingflokksformenn stjórnarflokkanna eftir athugun í sínum röðum gátu fullyrt að stuðningur væri við málið í röðum stjórnarflokkanna. Stjórnarandstöðuflokkarnir lýstu svo sem ekki afdráttarlausum skoðunum í málinu en enginn þeirra lagðist gegn því. Ég tek það hins vegar fram til að gæta fullkominnar sanngirni að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði ekki eða fullyrti ekkert um að hann og hans menn mundu styðja málið, hann bara þakkaði mér fyrir að upplýsa hann um málið áður en það yrði afgreitt og til lykta leitt. Sama gerðu formenn eða þingflokksformenn hinna stjórnarandstöðuflokkanna, menn töldu það jákvætt að þeir væru upplýstir um það með þessum hætti, svo kæmi náttúrlega í ljós við vinnslu málsins hvernig úr því mundi spilast. Enginn þeirra tilkynnti mér það þá að þeir mundu leggjast gegn málinu enda kannski ekkert hægt að ætlast til þess að fólk hefði skýra og endanlega afstöðu til málsins á því augnabliki sem þarna var uppi af því að allir voru jafnkappsamir um að gera allt sem hægt væri til að létta fólkinu sem hefði lent í skjálftunum róðurinn, eins og unnt væri með sanngjörnum hætti þó að þeir tækju ekki afstöðu þar til umræddrar bráðabirgðalagasetningar. Ég gerði því mitt ýtrasta til að leita eftir því við forustumenn allra flokkanna á Alþingi, ekki bara stjórnarflokkanna heldur allra flokkanna fimm, hvort það væri stuðningur við málið á Alþingi. Ef upp hefðu komið efasemdir um, t.d. í þingflokki annars stjórnarflokksins, að það væri stuðningur við málið liti það allt öðruvísi út og okkur hefði ekki verið stætt á því að gera tillögu til forseta Íslands um að setja þessi bráðabirgðalög. Svo var ekki, það var afdráttarlaus stuðningur í stjórnarflokkunum og fínn stuðningur í flestum stjórnarandstöðuflokkunum þegar reyndi á málið og leið hjá. Þetta fór því allt eftir eins eðlilegu ferli, held ég, og hugsast gat á svo skömmum tíma. Þarna vorum við að vinna dagana tvo, þrjá og fjóra eftir jarðskjálftana. Við kláruðum þetta mál held ég á fimmta eða fjórða degi frá jarðskjálftum og það var til þess að undirstrika þá brýnu nauðsyn sem bar til að gera þetta.

Virðulegi forseti. Bráðabirgðalögin eru sett níu dögum eftir jarðskjálftana, níu dögum. Ég spyr: Var málið ekki svo brýnt að það hefði þurft að setja lög fyrr? Ef málið þoldi þó þessa bið, níu daga, hvers vegna gat það þá ekki þolað t.d. tveggja daga bið sem mundi leiða af því að kalla þing saman og leggja málið fyrir þingið? Hvers vegna gat ráðherrann ekki á sjöunda degi farið fram á það við forsætisráðherra að hann kallaði þingið saman? Þá hefði það væntanlega verið búið að afgreiða málið tveimur dögum síðar eða sama dag og bráðabirgðalögin voru sett. Þetta eru spurningar sem þarf auðvitað að bera fram og ráðherra þarf að gera grein fyrir svörum við. Það er freistandi fyrir mann sem fær völd í hendurnar að nota þau. Þess vegna er þessi togstreita milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds, og ég er ekkert að beina málinu sérstaklega til viðskiptaráðherra í þessu máli, en þetta er almenn togstreita og almenn tilhneiging og fyrir því höfum við sögulega reynslu hér á Alþingi, almenn tilhneiging hjá ráðherrum að nýta, nota heimildina og teygja fyrir sjálfum sér rökin lengra og lengra til að réttlæta notkunina. Það er tilhneigingin, og það er okkar hlutverk hér á þingi á meðan þessi heimild er í stjórnarskránni, að halda henni sem þrengstri og sem næst því sem stjórnmálaflokkarnir náðu samkomulagi um árið 1991 og ég las hér upp úr framsöguræðu Margrétar Frímannsdóttur sem þá flutti málið í neðri deild Alþingis fyrir hönd allra stjórnmálaflokka og skýrði það. Ég veit að ráðherrann er búinn að lesa þá forskrift og ég er ekki viss um að honum gangi vel að samræma þá skilgreiningu Margrétar 

Virðulegi forseti. Ég las með athygli tilvitnunina í ræðu Margrétar Frímannsdóttur sem hv. þingmaður fór með hér, ég get tekið fullkomlega undir það og sú setning bráðabirgðalaganna sem við ræðum hér í dag brýtur ekki með neinum hætti í bága við það sem fram kemur í ræðu Margrétar. Að sjálfsögðu er það hlutverk Alþingis að veita framkvæmdarvaldinu fasta viðspyrnu og allt það eins og við þekkjum hér, við erum allir sem að þessari umræðu stöndum miklir stuðningsmenn þess. Það dylst engum. Það var einfaldlega niðurstaða mín og forsætisráðherra fyrst þegar við ræddum málið og síðan ríkisstjórnar að lengri tíma tæki að afgreiða málið með því að kalla Alþingi allt saman aftur svo stutt var liðið frá því að fundum var frestað og mjög margir farnir til annarra starfa bæði innan lands og utan. Þetta væri skjótvirkasta, besta og réttlátasta leiðin á þeirri stundu. Lögin voru gefin út af forseta á föstudegi, níu dögum eftir skjálftana en það tók okkur þá viku að undirbúa lagasetninguna og klára málið. Við þurftum að tala við marga sem að málum komu áður en við lukum efnisatriðum. Ég hafði t.d. samband við forstöðumenn allra tryggingafélaganna á Íslandi símleiðis og innti þá álits á viðmiðum og fleiri hlutum þannig að við unnum þetta eins hratt og hugsast gat. Ef þingið hefði verið kallað saman hefði það sjálfsagt tekið eitthvað lengri tíma. Það varð einfaldlega niðurstaðan á því augnabliki að hafa þetta með þessum hætti og fyrst við gerðum það þá stendur það. Ég held að það hafi verið fullkomlega rétt ákvörðun hjá okkur. Það hefði tekið lengri tíma að kalla þingmenn alla til starfa aftur, stutt var frá því að þingi hafði verið frestað fram á haust og við höfðum einnig í huga að skammur tími mundi líða þar til þingið gæti fjallað um bráðabirgðalögin eins og við gerum nú um miðjan september.

Virðulegi forseti. Mér finnst þessi svör rökstyðja það enn frekar að kalla hefði átt þing saman. Í upphafi máls liggur fyrir að það tekur nokkra daga að undirbúa málið. Þá gátu menn tekið þá ákvörðun að kveðja þing saman viku síðar eða svo. Það var nógur tími til þess að kalla þingið saman ef menn hefðu viljað það. Í öðru lagi hefði verið fyllilega eðlilegt að kalla þing saman til þess að gera því grein fyrir afleiðingum skjálftans. Hér voru náttúruhamfarir á ferðinni og ekkert óeðlilegt við að Alþingi sé gert grein fyrir málum. Mér finnst nánast að þetta hefði átt að vera á hinn veginn, að menn þurfi að rökstyðja af hverju þeim fannst ekki rétt að kalla þingið saman þó ekki væri nema til að gera því grein fyrir stöðu mála án þess að lagabreytingar væru þá í undirbúningi. Það ásamt hinu gefur mér tilefni til þess að vera enn sannfærðari um að menn hefðu átt að kalla þing saman. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Þegar sú ákvörðun var tekin að breyta lögunum, hvert var mat ráðherrans á áhrifum breytingarinnar? Hvað mundi hún kosta sjóðinn, Viðlagatryggingu? Hver var ávinningur tjónþolanna af lögunum? Menn hljóta að hafa lagt eitthvert mat á málið, tjónið og annað slíkt, sem þyrfti þá að bregðast við. Hvert var mat ráðherrans á þeim tíma á því hve tjónið væri mikið og hver áhrif laganna væru þá til þess að draga úr áhrifum tjónsins hjá einstökum tjónþolum?

Já, frú forseti, þetta var fín spurning. Við lögðum að sjálfsögðu mat á það eins og hægt var við þær aðstæður. Ég leitaði eftir því mati frá langreyndum forstjóra Viðlagatryggingar Íslands. Matið var á þann veg að þessi aðgerð mundi kosta sjóðinn eitthvað í kringum 100 milljónir. Það var gróft mat þeirra. Það var erfitt að meta það á því augnabliki hve tjónið væri mikið. Þeir voru rétt að byrja að meta það. Það var hins vegar hægt að slá á það út frá tjóninu árið 2000, margfalda það með íbúafjöldanum á umræddu svæði enda er það miklu þéttbýlla. Á þessu litla landsvæði, þar sem skjálftarnir riðu yfir, búa 10–11 þús. manns en miklu færri þar sem skjálftarnir riðu yfir árið 2000. Það var mat okkar að þessi lagabreyting mundi kosta plús/mínus 100 milljónir fyrir Viðlagatryggingasjóð sjálfan. Hitt að lokum. Umræðan hefur farið um víðan völl. Mér fannst hv. þingmaður sneiða hjá því að útskýra hvort afstaða hans væri efnisleg á móti frumvarpinu, eins og svo sannarlega mátti ráða af ræðu hans hér áðan um þörfina eða ekki þörfina á því að lækka eigin áhættu, eða hvort hann er á móti því almennt að gripið sé til bráðabirgðalagasetningar sem þessarar. Það er alveg skýrt að hann er á móti því og hann ætlar að greiða atkvæði gegn því en sitja hjá við efnisbreytinguna um lækkunina sem hann gerði þó miklar athugasemdir við. Við verðum að greina þarna á milli. Við getum alltaf deilt um það hvort brýna ástæðu bar til að setja lögin. Það er matsatriði. Það er matsatriði ríkisstjórnar upphaflega og svo er það matsatriði Alþingis. Ekki eru til neinir algildir mælikvarðar á það. Við getum rætt það hvort tilefni hverju sinni kalli á bráðabirgðalög. Það var mat okkar fyrir fimm árum að lax- og silungsveiðin gerði það ekki. Það er afdráttarlaust mat okkar núna, stjórnarflokkanna beggja, að jarðskjálftarnir hafi 

Virðulegi forseti. Ráðherra beindi til mín fyrirspurn undir lok andsvaranna vitandi að ég gæti ekki svarað fyrirspurninni í andsvörum, ég yrði þá að gera það í ræðu. Ég vil gera stuttlega tilraun til að svara honum svo að það standi ekki eftir að ég hafi ekki svarað og menn haldi kannski að ég hafi ekki viljað svara. Ég tel mig hafa gert skýra grein fyrir afstöðu minni í málinu, það á ekki að fara á milli mála. En ég get alveg undirstrikað það ef eitthvað er óskýrt í þeim efnum. Ég hef efasemdir um að lækka sjálfsábyrgðina jafnmikið og gert er ráð fyrir í lögunum. Hún var 85 þús. en er orðin 90 þús. núna frá því í sumar, og það er býsna mikil breyting að fara niður í 20 þús. Ég held að þetta sé of neðarlega. Það muni gera það að verkum að mjög smá tjón verða núna gefin upp, gefin skýrsla og farið fram á bætur og annað slíkt, og umfangið aukist mjög mikið af litlu tilefni. Hvar línan liggur í þeim efnum, milli þess að skapa ekki of mikið umfang og hins að hafa sjálfsábyrgðina það háa að það sé ósanngjarnt, skal ég ekki segja, en mér finnst þessi tala of lág. Mér finnst hins vegar finnst málið sem slíkt, að breyta sjálfsábyrgðinni, mál sem kemur inn með eðlilegum hætti, ekki vera af þeirri stærðargráðu að ég fari að leggjast í einhvern víking gegn tiltekinni tölu. Ef fyrir liggur einhver ákveðinn vilji í því tel ég einfaldlega ekki svara því að gera harðan ágreining um það. Ég lýsi einungis þeim almennu sjónarmiðum mínum að mér finnst þetta full lágt til þess að vera skynsamlegt að fara svona niður. En breyti menn lágmarki og auki þannig útgjöld tryggingarinnar verða menn samhliða að líta á tekjuhliðina og kanna hvort tekjustofnarnir standi undir þessum nýju útgjöldum og ef þeir gera það ekki verður að taka á því og hækka iðgjaldið. Iðgjaldið borgar tjónið. Þarna er ráðherrann að leggja til breytingu sem eykur útgjöldin að hans mati um 100 millj. kr. án þess að leggja til neinn tekjustofn á móti því. Hann leggur raunverulega til að gengið sé á eigið fé sjóðsins. Það rýrir stöðu sjóðsins til að mæta tjóni í framtíðinni. Ég er ekki að segja að það rýri hana það mikið að hætta sé á að sjóðurinn sé neitt vanbúinn til að mæta tjóni. En þó er hann verr í stakk búinn til að mæta tjóni í framtíðinni ef gengið er á eigið fé. Mér finnst það almennt ekki skynsamlegt. Mér finnst vanta inn í málið hjá ráðherranum að gera ráð fyrir tekjum á móti útgjöldum. Það vil ég líka segja almennt um málið. Varðandi matið á tjóninu, um 100 millj. kr. Þær upplýsingar sem ég gat fengið hjá Vátryggingu voru einfaldlega þær að mjög litlar upplýsingar væri að hafa. Málinu sé langt frá því að vera lokið og mjög erfitt sé að fá upplýsingar um hve mörg tjónin eru, hve mikið það sé og hver hlutur tjónþola er í málinu. Ekki liggja fyrir nákvæmar upplýsingar um það og mér er sagt að þær muni ekki liggja fyrir fyrr en undir áramót. Það er enn ein ástæðan fyrir því að bráðabirgðalög voru kannski ekki það sem þurfti til þess að ákveða hlutina þegar hlutirnir ganga svona seint fyrir sig. Menn gátu alveg þolað einhvern tíma til þess að láta Alþingi um að vinna sitt verk. Ég fékk þær upplýsingar að sjálfsábyrgðin í því tjóni sem búið væri að gera upp væri 72 millj. samtals. Ég er því ekki viss um, þó ég vilji ekki rengja mat ráðherrans hvað varðar þessar 100 millj., að það sé nákvæm tala. Ég held að áhrif laganna - það kemur í ljós þegar uppgjörinu er lokið - séu miklu minni. Ég held að þetta séu ekki nema nokkrar milljónir króna, kannski tveir, þrír tugir milljóna. Það er það sem mér finnst vera áhyggjuefni í þessu. Af hverju fara menn þá leið að beita bráðabirgðalagavaldi stjórnarskrárinnar til að bregðast við máli sem er ekki stærra að umfangi en þetta? Jafnvel þó að það séu 100 millj., eftir því sem ráðherrann telur sig best vita, í tjóni sem er kannski talið að verði 5 milljarðar í heildina, er það ekki tilefni til þess að setja bráðabirgðalög af því að brýna nauðsyn beri til. Það get ég ekki séð. Ég get ekki séð að menn geti beitt þeirri röksemd á málið. Það er mín aðalathugasemd við þessi bráðabirgðalög og málsmeðferð að hún sýnir okkur inn í þann heim að ráðherrunum þykir svo þægilegt að geta afgreitt málið sjálfir með bráðabirgðalögum að þeir nota það tæki. Þeir eru komnir út fyrir þann ramma sem Alþingi setti þeim á sínum tíma. Og þá segi ég, virðulegi forseti: Þetta getur aldrei þróast öðruvísi en áfram í þessa sömu átt. Það verða bara fleiri og fleiri ráðherrar sem leysa minni og minni mál með bráðabirgðalögum. Það er skelfileg framtíðarsýn ef mönnum finnst þetta tæki vera of freistandi og standast það ekki þegar eitthvað gerist að láta til sín taka, sýna vald sitt og sýna afstöðu sína í tilteknu máli. Mér finnst það ekki sú framtíðarsýn sem á að vera. Mér finnst það ekki vera sú þróun sem Alþingi markaði á sínum tíma heldur þvert á móti gegn henni, og ég vil tala gegn því. Ég vil halda ráðherrunum innan við þann ramma sem Alþingi setti árið 1991. Vandinn er sá að ef þingmenn skrifa upp á þetta eru þeir að breyta því samkomulagi sem gert var árið 1991, og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson vitnaði mjög vel til í þingræðu árið 2003. Þá eru þeir með samþykkt sinni að breyta þessu skref fyrir skref og víkka gáttirnar fyrir athafnasemi einstakra ráðherra til að leysa úr einstökum málum á sínu málasviði með því að kasta fram bráðabirgðalögum. Mér finnst sú þróun skelfileg og vil standa gegn henni. Og það á enginn ráðherra að geta búist við því, ef hann ætlar sér að beita bráðabirgðalagavaldi, að hann komist upp með það, komi því þegjandi og hljóðalaust í gegnum þingið. Hann á að þurfa að svitna undan því að þurfa að rökstyðja það að hafa notað þetta. Þannig á það að vera, virðulegi forseti, meðan við búum við þetta ákvæði í stjórnarskránni sem ég vil reyndar taka út úr henni. Ég er á þeirri skoðun að nauðsynlegt sé að taka þetta út. Það sé engin þörf á að Alþingi feli öðrum löggjafarvaldið, Alþingi er alltaf starfhæft. Ef upp koma þær aðstæður í veröldinni að Alþingi verður ekki starfhæft þá held ég að engin ráðuneyti verði starfhæf heldur.

Virðulegi forseti. Rétt til að bregðast við síðari ræðu þingmannsins þá greinir okkur algjörlega á um það hvort tilefni hafi staðið til að setja bráðabirgðalög eða ekki. Ég er sannfærður um að tilefnið var nægilegt og til staðar og að brýna nauðsyn hafi borið til. Þingmaðurinn spurði beint um tekjustofna sjóðsins og útgjöld. Sú tala sem ég nefndi áðan, 100 milljónir, var gróft mat tryggingamanna hjá Viðlagatryggingunni á því hvað þetta gæti kostað sjóðinn. Þá lágu þær upplýsingar sem nú liggja fyrir ekki fyrir. Ég er samt á því að þessi tala sé nokkuð nærri lagi en það á eftir að reyna á það. En miðað við umfang og stöðu og getu sjóðsins til að bregðast við tjóni hefur þessi breyting ákaflega lítil áhrif á stöðu hans. Það var líka mat framkvæmdastjóra og forustumanna stjórnar sjóðsins, sem fundaði strax um þetta og tók afstöðu til málsins, að ekki þyrfti nýja eða aðra tekjustofna til að mæta þessum auknu útgjöldum sjóðsins sem við mátum vera, eins og ég sagði áðan, upp undir 100 millj. Burðir sjóðsins og geta er mjög mikil sem betur fer. Það er mjög öflugur og glæsilegur sjóður sem við höfum þarna byggt upp til að bregðast við tjóni af völdum náttúruhamfara og þetta hafði afskaplega lítil áhrif á stöðu, stærð, umfang og getu sjóðsins til að bregðast við þessu tjóni eða öðrum. Að mínu mati var ekki farið út fyrir rammann frá 1991 með neinum hætti. Hann er skýr og afdráttarlaus. En það verður alltaf matsatriði hvort tilefni sé til að setja bráðabirgðalög og hvort við förum út fyrir rammann í hvert skipti. Þingmaðurinn taldi það ekki gert með lax- og silungsveiðinni árið 2003. Við töldum það þá. En við teljum tilefnið fullkomlega til staðar nú.

Virðulegi forseti. Varðandi mat á eiginfjárstöðu sjóðsins af þessari breytingu þá er ekki nóg að líta til kostnaðar sjóðsins af breytingunni í þessu einstaka tilviki í sumar. Það verður þá að reyna að meta hvaða áhrif þetta hefur á útgjöld sjóðsins til lengri tíma í komandi tjónum. Ef það er mat ráðherrans að ekki þurfi að bregðast við þessum útgjöldum til lengri tíma litið með neinum nýjum tekjustofnum þá segir það mat mér að hann telur áhrifin vera mjög lítil í fjárhæðum talið. Og mjög lítil áhrif af breytingu segir manni að spurningunni um brýna nauðsyn sé auðvitað bara svarað með því. Henni er bara svarað með því mati. Varðandi hitt að ráðherrann er ósammála mér um hvort brýna nauðsyn hafi borið til þá getur hann ekkert annað. Hann setti bráðabirgðalögin með þessari skírskotun í að brýna nauðsyn bæri til. Ráðherrann fer aldrei að viðurkenna hér í ræðustóli að hans mat hafi ekki verið rétt. Hann mun standa við það fram í rauðan dauðann þannig að ég er ekkert hissa á því að mér takist ekki að telja honum hughvarf í þessu máli. En ég er nokkuð viss um að ég er búinn að telja honum hughvarf svo að hann mun varla beita bráðabirgðalagavaldi meira á þessu kjörtímabili.

Herra forseti. Ég mæli fyrir áliti meiri hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um nálgunarbann. Í nefndarálitinu er getið um að fjölmargir gestir komu á fundi nefndarinnar og umsagnir bárust frá mörgum aðilum. Eins og þarna kemur fram var frumvarp þetta var flutt samhliða frumvarpi til laga um meðferð sakamála, sem varð að lögum nr. 88/2008. Lögin öðlast gildi 1. janúar 2009. Réttarreglur um nálgunarbann er nú að finna í lögum um meðferð opinberra mála, nr. 19/1991, en við undirbúning sakamálafrumvarpsins var ákveðið að ekki væri rétt að skipa þar ákvæðum um nálgunarbann í kaflanum um þvingunarúrræði sem lög um meðferð sakamála gera ráð fyrir þar sem bannið hefði ekki það einkenni sameiginlegt sem þeim úrræðum að tengjast rannsókn eða meðferð sakamáls í tilefni af tilteknu broti. Því væri rétt að koma reglum um úrræðið fyrir í sérstökum lögum. Í frumvarpinu eru gerðar ákveðnar efnisbreytingar frá gildandi reglum að því leyti að lýst er nánar hvaða aðdragandi getur verið að því að lögregla geri kröfu til dómara um nálgunarbann og hvaða úrræði sá hefur sem ekki fær því framgengt að lögreglan krefjist nálgunarbanns, þ.e. að inn er sett heimild til að kæra höfnun á nálgunarbanni. Nefndin ræddi málið ítarlega á fundum sínum síðasta vor og eins á þessu septemberþingi. Helstu atriði sem bar á góma í umræðum nefndarinnar voru hvaða aðili ætti að hafa heimild til að úrskurða menn í nálgunarbann og hvort skilyrði fyrir beitingu nálgunarbanns væru fullnægjandi samkvæmt núgildandi lögum og frumvarpinu eins og það liggur fyrir. Nefndin fjallaði um málið á fundum sínum á vorþingi en ákvörðunina um að afgreiða það ekki samhliða sakamálafrumvarpinu má rekja til þess að nefndin taldi nauðsynlegt að fara nánar yfir álitamál sem upp komu við meðferð málsins síðastliðið vor. Nefndarmenn ræddu hvort rétt væri að heimila lögreglu eða handhafa ákæruvalds að úrskurða menn í nálgunarbann frekar en dómara eins og nú er. Ýmsir umsagnaraðilar í málinu beittu sér töluvert fyrir því að slík heimild yrði færð yfir til lögreglu, en úrskurður hennar yrði síðan borinn undir dómstóla. Þau rök voru einkum færð fram fyrir breytingunni að hún gæti orðið til þess að stytta málsmeðferð og tryggja virkari framkvæmd úrræðisins. Þess ber að geta að efasemdir komu fram frá öðrum gestum um að sú breyting mundi skila tilætluðum árangri og jafnvel kom fram það sjónarmið að slík breyting gæti haft þær afleiðingar að málsmeðferð mundi þyngjast eða lengjast. Að vandlega athuguðu máli telur meiri hlutinn ekki rétt að fara þá leið að svo búnu og álítur að fyrst þurfi að fara fram ítarleg skoðun á kostum þess og göllum að ráðast í flutning á forræði í nálgunarbannsmálum frá dómstólum til lögreglu. Meiri hlutinn bendir í því sambandi á að slík skoðun þurfi meðal annars að fela í sér samanburð við nágrannalönd Íslands, einkum Noreg og Svíþjóð, og yfirlit yfir framkvæmd nálgunarbannsúrræðisins hér á landi til þessa, bæði framkvæmd lögreglu og dómaframkvæmd. Meiri hlutinn bendir jafnframt á að huga þurfi að því hvernig andmælaréttur og aðrar málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga komi til með að spila inn í slíka yfirfærslu úrskurðarheimildarinnar. Nefndin ræddi einnig hvort ástæða væri til að breyta þeim efnisskilyrðum sem nú eru fyrir beitingu nálgunarbanns og frumvarpið gerir einnig ráð fyrir. Í þessu sambandi kynnti nefndin sér meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 423/2008 frá 7. ágúst síðastliðnum þar sem ekki var fallist á að skilyrði væru fyrir hendi til að manni yrði gert að sæta nálgunarbanni samkvæmt 110. gr. núgildandi laga um meðferð opinberra mála. Meiri hlutinn leggur áherslu á að nálgunarbannsúrræðið verði virkara en verið hefur til þessa og leggur í því skyni fram breytingartillögur þess efnis að teknir verði upp í frumvarpið ákveðnir mælikvarðar um þau atriði sem dómara beri að líta til við mat á því hvort skilyrði sé uppfyllt til nálgunarbanns. Meiri hlutinn leggur þannig til að nægilegt verði að ástæða sé til staðar til að óttast afbrot eða að friði verði raskað, en ekki rökstudd ástæða eins og frumvarpið gerir ráð fyrir. Þá leggur meiri hlutinn til að sá frestur sem lögreglu er ætlaður til að taka afstöðu til beiðni um nálgunarbann verði styttur úr tveimur vikum, eins og frumvarpið gerir ráð fyrir, í þrjá daga. Í núgildandi lögum eru hins vegar engir tímafrestir og því er þessi breyting til töluverðra bóta að mati meiri hlutans. Loks gerir meiri hlutinn það að tillögu sinni að við 3. gr. frumvarpsins bætist ný málsgrein þess efnis að við mat á því hvort skilyrðum til að nálgunarbanni sé fullnægt skuli meðal annars litið til fyrra framferðis þess, sem krafist er að sæti því og jafnframt skuli fara fram hagsmunamat þannig að horft verði til hagsmuna þess sem njóta eigi verndar af nálgunarbanni með tilliti til þeirra takmarkana sem bannið gæti lagt á athafnafrelsi þess sem krafist er að sæti því. Loks leggur meiri hlutinn til breytingu á gildistökuákvæði frumvarpsins þess efnis að lögin taki gildi 1. janúar 2009, á sama tíma og ný lög um meðferð sakamála. Í tengslum við meðferð málsins ræddi nefndin einnig nokkuð hina svokölluðu austurrísku leið sem felst í því að heimilt er að vísa manni af heimili sínu að uppfylltum tilteknum skilyrðum og ræddi hvort til álita kæmi að taka svipað fyrirkomulag upp hér á landi. Í því sambandi tekur meiri hlutinn fram að hér er um að ræða annað úrræði en nálgunarbann og umræða um það mál er mun skemmra á veg komin að mati meiri hlutans en nálgunarbannsumræðan. Meiri hlutinn beinir því hins vegar til dómsmálaráðuneytis að reynslan af því fyrirkomulagi í nágrannalöndunum verði könnuð og metið hvernig þetta úrræði falli að íslensku réttarfari. Meiri hlutinn óskar eftir því að afrakstur þeirrar vinnu verði kynntur henni þegar niðurstaða liggur fyrir. Meiri hlutinn leggur til að frumvarp dómsmálaráðherra verði samþykkt með þeim breytingum sem hér hefur verið gerð er grein fyrir. Undir álit þetta skrifa sá sem hér stendur, Ágúst Ólafur Ágústsson, Jón Gunnarsson, Ellert B. Schram, Ólöf Nordal, Karl V. Matthíasson og Jón Magnússon. Samúel Örn Erlingsson skrifaði einnig undir álitið en gerði af sinni hálfu fyrirvara við það. Herra forseti. Mér finnst rétt umræðunnar vegna að árétta nokkur atriði áður en ég lýk máli mínu. Í fyrsta lagi er nauðsynlegt að fram komi að málið hefur fengið ítarlega umræðu í allsherjarnefnd og frumvarpið hefur tekið umtalsverðum breytingum í meðförum nefndarinnar. Frumvarpið sem hæstv. dómsmálaráðherra flutti síðasta vetur var, eins og kemur fram í nefndarálitinu og ég hef áður gert grein fyrir, fyrst og fremst flutt af lagatæknilegum ástæðum, þ.e. til þess að færa lagaákvæði um þetta efni úr lögum um meðferð opinberra mála, nú sakamálalögunum, yfir í sérlög. Það var því ekki farið af stað með þetta mál á þeim forsendum að um heildarendurskoðun reglna á þessu sviði væri að ræða. Það var hins vegar ákvörðun allsherjarnefndar að leggjast nánar yfir málið og af þeim sökum var horfið frá því að afgreiða það samhliða sakamálalöggjöfinni síðastliðið vor þannig að betri tími ynnist til þess að fara yfir einstök atriði, bæði efnisreglur og málsmeðferðarreglur. Það var ekki síst gert vegna þess að fram kom fjöldi athugasemda frá umsagnaraðilum um núverandi fyrirkomulag þessara mála og þær urðu til þess að nefndarmenn voru einhuga um að staldra við og ræða nánar hvernig þessum málum væri best fyrir komið. Það má segja að við afgreiðslu frumvarpsins nú af hálfu allsherjarnefndar sé náð ákveðnum áfanga á þessari leið. Hins vegar er ekki um að ræða endanlega niðurstöðu. Með því á ég við að innan nefndarinnar var víðtæk samstaða um að gera tilteknar breytingar sem horfa í framfaraátt og tillögur nefndarinnar fela slíkar breytingar í sér. En jafnframt kemur fram í nefndarálitinu að innan nefndarinnar er áhugi á að skoða aðra þætti nánar, afla frekari upplýsinga varðandi framkvæmd úrræðisins hér á landi og nágrannalöndunum þannig að unnt verði í framhaldinu að taka afstöðu til hugsanlegra kerfisbreytinga á þessu sviði á traustari grundvelli en unnt er að þessu sinni. Líka er nauðsynlegt að árétta að við í allsherjarnefnd töldum mikilvægt að ljúka meðferð þessa frumvarps sem slíks nú á haustdögum enda falla núgildandi ákvæði um nálgunarbann niður um næstu áramót með gildistöku nýrra sakamálalaga. Við vildum ekki eiga á hættu að orðið gætu neinar þær tafir sem hefðu hugsanlega geta skapast af því að bíða með málið fram yfir setningu nýs þings síðar í haust þar sem hefði þurft að hefja alla þinglega málsmeðferð upp á nýtt og leggjum þess vegna áherslu á að málið verði klárað nú á þessu stutta septemberþingi með þeim breytingum sem við leggjum til en tilteknir þættir síðan skoðaðir í framhaldinu með það að markmiði, eins og ég sagði áðan, að afla upplýsinga og gagna sem geta síðar orðið grundvöllur ákvarðana af okkar hálfu. Það ætti líka, herra forseti, að hafa í huga að í raun er enginn ágreiningur um það innan allsherjarnefndar að úrræði á borð við nálgunarbann sé mikilvægt og það er auðvitað nauðsynlegt að úrræðið sé skilvirkt og unnt að beita því þegar við á. Við tökum mark á athugasemdum sem nefndinni hafa borist um að núverandi fyrirkomulag geti verið gallað að ýmsu leyti. Við gerum ákveðnar tillögur til úrbóta og óskum eftir nánari upplýsingum um aðra þætti málsins sem voru ekki, að okkar mati, nægjanlega skýrir í þessari umferð. En við viljum að sjálfsögðu að fyrirkomulag þessara mála sé með þeim hætti að nálgunarbannsúrræðið virki til að venda þá hagsmuni, þá einstaklinga sem því er ætlað að vernda og um leið þarf auðvitað að hafa í huga eins og við alla lagasetning á þessu sviði að huga að eðlilegum réttaröryggissjónarmiðum. Frumvarpið eins og það liggur fyrir með þeim breytingum sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til felur í raun í sér talsverðar breytingar sem allar miða í þá átt að auka skilvirkni og bæta réttarstöðu þess sem óskar eftir nálgunarbanni. Með frumvarpinu er gert ráð fyrir að sá sem óskar eftir nálgunarbanni hafi skýran rétt til að kæra ákvörðun lögreglu um að fara ekki fram á nálgunarbann. Þetta er veruleg breyting því fram til þessa hefur slíkur réttur ekki verið fyrir hendi. Í annan stað gerir breytingartillaga allsherjarnefndar ráð fyrir því að lögregla hafi aðeins þrjá daga til að taka afstöðu til þess hvort hún fer fram á nálgunarbann en samkvæmt frumvarpinu var, eins og áður kom fram, þessi frestur tvær vikur og í núgildandi lögum eru engir tímafrestir í þessu sambandi. Í þriðja lagi er rétt að leggja áherslu á hér í lokin að breytingartillögur allsherjarnefndar gera ráð fyrir verulegum breytingum á orðalagi ákvæðisins um skilyrði þess að nálgunarbanni verði beitt. Það er gert mildara þannig að orðalagið rökstudd ástæða breytist í ástæða og þessari breytingu er auðvitað ætlað að stuðla að því að ekki verði jafnstífar kröfur gerðar í matinu á því hvort tilefni sé til að beita úrræðinu og áður hafa verið. Af sama toga er sú breyting líka að líta skuli til fyrra framferðis þess sem nálgunarbann beinist að og til hagsmunamats eins og gert er ráð fyrir í breytingartillögunni við 3. gr. Allt eru þetta atriði sem við teljum að horfi til úrbóta og séu til þess fallin að styrkja stöðu þess sem þarf á nálgunarbanni að halda vegna hættu á ofbeldi, ógnunum, ofsóknum eða annarri röskun á friði. Að þessu sögðu, herra forseti, mæli ég með því að Alþingi nú við 2. umr. samþykki frumvarpið með þeim breytingum sem meiri hluti allsherjarnefndar leggur til.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti minni hlutans sem lesa má á þskj. 1346 og er 294. mál þingsins, en frumvarpið sem hér er til umræðu var flutt samhliða frumvarpi til laga um meðferð sakamála, nr. 88/2008, eins og hér hefur komið fram og öðlast gildi 1. janúar 2009. Ákvæðið um nálgunarbann var tekið út úr þeim lögum með það að markmiði að gera ákvæðið að sérlögum. Minni hluti allsherjarnefndar telur mikilvægt að tryggja réttarstöðu þeirra sem sæta ofsóknum í samfélaginu. Lagaákvæði um nálgunarbann hafa því miður ekki uppfyllt þau skilyrði og þær væntingar sem gerðar voru til þeirra, þau hafa reynst veik, þ.e. þau hafa ekki uppfyllt það að vernda fórnarlömb ofbeldis. Því er óhjákvæmilegt að breyta þeim í grundvallaratriðum svo hægt sé að beita þeim á markvissan og skilvirkan hátt. Breytingartillögum meiri hlutans er ætlað að tryggja það að ákveðnu marki og leggst minni hlutinn ekki gegn þeim en krefst þess að tækifærið sé nýtt til þess að bæta stöðu þolenda heimilisofbeldis. Dómur Hæstaréttar, sem vísað var til áðan í ræðu hv. formanns allsherjarnefndar, frá 7. ágúst sl. þar sem úrskurður Héraðsdóms Reykjavíkur um að maður grunaður um margháttað ofbeldi gegn þáverandi sambýliskonu sinni sæti ekki nálgunarbanni, þótt fullt tilefni hafi verið til, hefur vakið mjög hörð viðbrögð í samfélaginu og sýnir þá annmarka sem þetta úrræði hefur með núverandi löggjöf. Það er mikilvægt að muna af hverju við beitum þessu úrræði og af hverju farið er fram á nálgunarbann í slíkum málum. Telur minni hluti allsherjarnefndar að frelsi einstaklinga skuli metið í slíkum tilvikum ofar skyldu ríkja til að vernda þegna sína, þ.e. frelsi til að búa ekki við ofbeldi, og að sú skerðing sem farið er fram á að ofbeldismaður sæti sé í raun og veru léttvæg í samanburði við það sem sá sem verður fyrir ofbeldinu þarf að búa við. Ofbeldismaður á auðvitað lögvarinn rétt og ber að standa vörð um þau réttindi en þolandi ofbeldis á ekki síður rétt. Friðhelgi einkalífs er stjórnarskrárvarinn grundvallarréttur hvers einstaklings og hlutverk ríkisvaldsins er að tryggja öryggi fólks á opinberum vettvangi og á heimilum. Það er mat minni hlutans að nálgunarbann sé lagaúrræði sem nýtist í ákveðnum tegundum mála, en ekki endilega sem úrræði fyrir fórnarlömb heimilisofbeldis. Því sé nauðsynlegt að samhliða lagfæringum á lagaákvæðum um nálgunarbann verði hugað að réttarstöðu fórnarlamba heimilisofbeldis. Slíkt verður best gert með því að leiða í lög ákvæði um brottvísun af heimili og heimsóknarbann, sem þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs hafa lagt til síðan á 131. löggjafarþingi, nú síðast á 133. löggjafarþingi. Þar er um að ræða hina svonefndu austurrísku leið. Málið var flutt í fyrsta sinn á haustdögum 2003 og var óskað umsagna hjá fjölda aðila. Rómuðu félagasamtök og flestar stofnanir frumvarpið og töldu það skref í átt að auknu öryggi kvenna á eigin heimilum. Það eru fimm ár síðan, hæstv. forseti. Með ákvæðum um brottvísun af heimili og heimsóknarbanni og þeim úrræðum sem þar eru lögð til og úrræðum í frumvarpi til laga um nálgunarbann eru ákveðin líkindi, sem gera það að verkum að vel fer á því að vista þau í einum og sömu lögunum. Því leggur minni hlutinn til talsverðar breytingar á frumvarpinu, m.a. á heiti þeirra, þ.e. að þau nefnist lög um nálgunarbann, brottvísun af heimili og heimsóknarbann. Það er mat minni hlutans að með góðum vilja hefði verið hægt að nýta tíma nefndarinnar í sumar til að gera nauðsynlegar athuganir á þróun löggjafar um nálgunarbann í nágrannalöndum okkar ásamt því að kanna reynsluna af austurrísku leiðinni í þeim löndum þar sem hún hefur verið innleidd. Í ljós hefur komið að ánægja er með lögin í þessum löndum og hafa þau reynst þolendum ofbeldis réttarbót. Hefðu slíkar athuganir getað flýtt fyrir því að lagaákvæði um nálgunarbann yrðu markviss og skilvirk ásamt því að gera nauðsynlegar breytingar á því óviðunandi lagaumhverfi sem fórnarlömb heimilisofbeldis hafa þurft að búa við allt of lengi. Einnig hefði slík athugun að öllum líkindum tekið af allan vafa um gildi þeirra breytinga sem óskað var eftir að gera. Einnig telur minni hluti nefndarinnar með ólíkindum, í ljósi þess að frumvarp um austurrísku leiðina svokölluðu hefur verið flutt síðustu fimm ár, að nefndarmenn skuli ekki hafa nein gögn, engin gögn, enga vitneskju, ekkert til um það, hvernig málin standa í Austurríki, Noregi, Danmörku og Svíþjóð, sérstaklega þar sem ákveðið var fyrir þinghlé 2007 að kannað yrði af þinginu, allsherjarnefnd, hvort ástæða væri til að fara þessa leið hér á landi. Það er eitt ár síðan og menn hafa að mínu mati haft nægan tíma í það verkefni. Því spyr ég: Vantar kannski bara viljann? Í nefndaráliti meiri hlutans koma fram efasemdir um að tímabært sé að færa heimildina til beitingar nálgunarbanni frá dómstólum til lögreglu og er því lýst sem áliti meiri hlutans að áður en af slíkri breytingu verði þurfi að fara fram skoðun á mögulegum áhrifum þess. Það er hins vegar óljóst hvert meiri hlutinn beinir því áliti sínu. Það kom fram í ræðu hv. formanns allsherjarnefndar áðan að hann beinir því til dómsmálaráðuneytisins, ef ég hef heyrt rétt. Minni hluti nefndarinnar telur reynslu nágrannalandanna sýna að úrræðið sé betur komið í höndum lögreglu og við hefðum viljað að kapp hefði verið lagt á að sýna fram á það svo að hægt hefði verið að innleiða nauðsynlegar breytingar í lagaumhverfi okkar í þessari atrennu. Einnig kom fram í máli flestra þeirra sem komu á fund nefndarinnar að með því að færa heimild til beitingar nálgunarbanni til lögreglu væri úrræðið gert virkara og voru flestir sammála um að það væri leið sem ákjósanlegt væri að fara. Mig langar að ræða aðeins meira um tímaannmarkana og þá staðreynd að beina á því aftur til ráðuneytisins. Þann 10. október 2007, þ.e. fyrir ári síðan, spurði hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hæstv. dómsmálaráðherra að því hvernig skoðun á aðgerðum til verndar þeim sem verða fyrir ofbeldi á heimili sínu, sem vísað var frá allsherjarnefnd til ríkisstjórnar, gengi. Þá kom fram í svari hæstv. dómsmálaráðherra að ráðuneytið hefði haft þetta mál til skoðunar yfir sumarmánuðina og að flutt yrði sérstakt frumvarp um nálgunarbann, sem er hér til umræðu, og að ekki yrði gert ráð fyrir efnislegum breytingum á gildandi rétti í frumvarpinu um nálgunarbann. Ég geri þess vegna ráð fyrir að á þeim tíma sem þetta var í skoðun hjá dómsmálaráðuneytinu hafi bæði flutningur á beitingu nálgunarbanns til lögreglu og svokölluð austurrísk leið verið til umræðu og því finnst mér mjög óeðlilegt að ráðuneytið hafi ekki nein gögn og að nefndarmenn skuli ekki þekkja þessi mál nægilega vel til að taka ákvörðun og að það þurfi að skoða það meir. Málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga komu einnig til umræðu í nefndinni í tengslum við yfirfærslu heimildar til beitingar nálgunarbanni yfir til lögreglu og það er mat minni hlutans að sakborningi sé tryggður andmælaréttur þar sem fram kemur í breytingartillögunum að í kjölfar úrskurðar um nálgunarbann yrði hann ávallt borinn undir dómara og þar með er andmælaréttar gætt, enda eru fordæmi fyrir því að andmælaréttar sé gætt á sambærilegan hátt í íslenskum lögum. Ríkisstjórn Íslands hefur skuldbundið sig ásamt ríkisstjórnum hinna Norðurlandanna til að vinna markvisst gegn kynbundnu ofbeldi en það verður að horfast í augu við þann napra veruleika að konur og börn eru beitt ofbeldi í samfélagi okkar og ofbeldið á sér oft stað inni á heimilum fórnarlambanna. Í Noregi, Svíþjóð og Danmörku hafa verið leidd í lög ákvæði sem taka mið af austurrísku aðferðinni og hefur framkvæmd þeirra gefið góða raun. Minni hlutinn leggur einnig áherslu á að breytingar þær sem hér eru lagðar til eru í samræmi við tilmæli alþjóðlegra eftirlitsstofnana á sviði mannréttinda og breytingartillögurnar til þess fallnar að auka réttarvernd kvenna og barna. Vekur minni hlutinn sérstaka athygli á tilmælum þings Evrópuráðsins sem leggur til lagaheimild til brottflutnings ofbeldismanns af heimili, þ.e. upptöku austurrísku leiðarinnar, en með því er komið í veg fyrir þær afkáralegu aðstæður sem skapast við heimilisofbeldi þar sem fórnarlambið neyðist til að yfirgefa heimilið en ekki ofbeldismaðurinn. Austurríska aðferðin felur í sér úrræði til verndar þeim sem verða fyrir ofbeldi á heimilum með því að lögregla hefur við tilteknar kringumstæður heimild til að fjarlægja ofbeldismenn af heimili sínu og banna þeim heimsóknir þangað og í nánasta umhverfi í tiltekinn tíma. Með því að fara þessa leið yrði stigið mjög mikilvægt skref í baráttu gegn heimilisofbeldi. Þannig þyrftu þeir sem eru beittir ofbeldi á heimilum ekki lengur að flýja heimili sitt heldur yrði þeim sem brýtur af sér gert að yfirgefa það samkvæmt ákvörðun lögreglu. Minni hlutinn telur að ákvæði af þessu tagi brjóti ekki gegn ákvæðum mannréttindasamninga sem Ísland á aðild að og ætlað er að vernda friðhelgi heimilis og einkalífs til verndar réttindum annarra. Sama á við um 71. gr. stjórnarskrár en það færi gegn tilgangi þessara samninga að túlka friðhelgi einkalífsins þannig að í skjóli hennar sé heimilt að brjóta gegn frelsi og mannhelgi kvenna og barna. Nær væri að túlka friðhelgi einkalífs svo að fólk njóti öryggis og friðar á eigin heimilum. Með breytingartillögum minni hlutans er komið til móts við ítrekuð tilmæli nefnda Sameinuðu þjóðanna, sem m.a. fylgja eftir samningnum um afnám allrar mismununar gagnvart konum, um að íslensk stjórnvöld tryggi úrræði sem gagnist fórnarlömbum heimilisofbeldis og komi á virkum lagafyrirmælum um nálgunarbann. Alþjóðlegar eftirlitsstofnanir á sviði mannréttinda hafa lýst áhyggjum sínum af hárri tíðni heimilisofbeldis hér á landi og þeim hindrunum sem fórnarlömb heimilisofbeldis standa frammi fyrir þegar þau þurfa að leita réttar síns. Þessar hindranir eru sérstaklega augljósar þegar um konur af erlendum uppruna er að ræða og konur sem tilheyra hópum sem eiga undir högg að sækja. Bent hefur verið á að tryggja beri aðgang fórnarlamba að aðstoð. Þessi sjónarmið hafa einnig komið fram í umsögnum um frumvarpið og er þar talað um brýna nauðsyn þess að tilnefna og skipa réttargæslumann til handa þolendum heimilisofbeldis. UNIFEM stendur þessa dagana fyrir átaki til að hvetja landsmenn til að skrifa undir áskorun til stjórnvalda um allan heim til að binda endi á ofbeldi gegn konum. Hæstv. utanríkisráðherra, samgönguráðherra og heilbrigðisráðherra hafa undirritað þessa áskorun í viðurvist fjölmiðla - og er gaman að því - og segja þannig nei við ofbeldi gegn konum. Ég fagna því eindregið og hvet ríkisstjórnina til þess að fylgja þessu eftir í verki. Aukin réttindi kvenna skipta máli eins og við vitum. Ofbeldi gegn konum er málefni sem þolir enga bið. Við skulum gera okkur grein fyrir því að a.m.k. ein af hverjum þremur konum er barin, þvinguð til kynlífs eða misnotuð á annan hátt einhvern tíma á lífsleiðinni, þ.e. að hún er beitt ofbeldi vegna kyns síns, og það þarf auðvitað að grípa til aðgerða, við sjáum það öll, held ég. Mannréttindaskrifstofa Íslands, lögmenn og starfsfólk neyðarmóttöku vegna nauðgana á Landspítala hafa sent allsherjarnefnd umsagnir vegna frumvarpsins þar sem hvatt er til þess að Ísland fari að dæmi Austurríkis og nú margra annarra Evrópuríkja. Umsagnir þessara aðila eru fylgiskjöl með nefndaráliti þessu. Hvati breytinganna í Austurríki var stöðug fjölgun kvennaathvarfa þar í landi og vakti það fólk til vitundar um nauðsyn þess að bregðast við á annan hátt en gert hafði verið. Hér á landi ríkir mjög svipað ástand núna og fyrir lagasetninguna þar. Þeim fjölgar stöðugt sem leita í Kvennaathvarfið og umfang starfsemi Stígamóta og neyðarmóttöku vegna nauðgana gefa ekki til kynna að þetta sé vandamál sem minnkar heldur þvert á móti. Minni hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með breytingum sem minni hlutinn leggur til og liggja frammi á því þingskjali sem ég hef hér stiklað á. Ég hvet þingheim til þess að samþykkja þessar breytingartillögur minni hlutans.

Herra forseti. Ég held að það geti nú allir sem staddir eru í þessum sal, allir þingmenn og vonandi flestir landsmenn tekið undir það að ofbeldi, hvort sem það er kynbundið eða af öðrum toga, er slæmt og við erum öll á móti því. Ég held því að það sé enginn skoðanamunur hvað það varðar í tilviki meiri eða minni hluta allsherjarnefndar sem fjallar um þetta mál. Ég skynja það svo að hv. þm. Alma Lísa Jóhannsdóttir sé þeirrar skoðunar að í tengslum við nálgunarbannsmálin sé ástæða til þess að breyta núverandi fyrirkomulagi þannig að ákvörðunin um nálgunarbann verði færð frá dómstólum til lögreglu. Ég fæ ekki betur séð en að við sem stöndum að meirihlutaálitinu séum reiðubúin til þess að skoða þann möguleika. Hins vegar má ekki líta fram hjá því að það kom fram í störfum nefndarinnar að ef við mundum gera þessa kerfisbreytingu að óbreyttum lögum, færa ákvörðunarvaldið frá dómstólum eins og nú er og yfir til lögreglunnar, gæti það kostað þyngri og lengri málsmeðferð en núverandi kerfi mælir fyrir um. Ég er ekki að segja að það megi ekki breyta lögunum einhvern veginn og gera einhverjar tilfæringar í kerfinu sem gerðu það að verkum að slík breyting mundi hugsanlega leiða til hraðari málsmeðferðar. Við fengum ábendingar frá héraðsdómurum og frá hæstaréttardómurum sem voru þess eðlis að nefndarmenn voru beðnir um að hugsa það betur og rannsaka nánar hvort sú breyting að færa ákvörðunartökuna frá dómstólum til lögreglunnar hefði þau tilætluðu áhrif sem hv. þingmaður telur 

Virðulegi forseti. Við erum auðvitað öll á móti ofbeldi. Það vefengir það enginn. En það sem ég sagði var að mér finnst að við eigum að sýna það í verki og koma austurrísku leiðinni inn í löggjöfina vegna þess að hún er tæki til þess að stoppa það ofbeldi sem á sér stað inni á heimilum fólks. Það er það sem ég sagði. Ég hef engar efasemdir um að hv. þm. Sigurður Kári sé á móti ofbeldi. Hins vegar finnst mér að nefndin hafi haft mikinn tíma til að skoða málið. Það er búið að vera í skoðun síðan 2007 síðast. Því var vísað til dómsmálaráðuneytisins með það í huga að athuga m.a. hvort það kæmi til greina að skoða austurrísku leiðina. Mér finnst bara vera kominn tími til að fara að gera eitthvað í málinu en ekki aðeins að tala um að það þurfi að skoða það. Varðandi þyngri og lengri málsmeðferð þá erum við ekki að leggja neitt slíkt til. Það kom fram í máli annarra sem komu á fund nefndarinnar að þeir hefðu ekki trú á því að sú mundi verða raunin. Við erum að tala um að fólk fái andmælarétt fyrir dómi. Þar af leiðandi kemur biðin ekki til sem ég geri ráð fyrir að hv. þm. Sigurður Kári sé hér að vísa í.

Herra forseti. Það sem ég vil undirstrika í seinna andsvari mínu er að ég held að allir þeir sem hafa tekið þátt í umræðum um málið séu þeirrar skoðunar að það beri að berjast gegn ofbeldi hvort sem það er kynbundið ofbeldi eða annars konar. Ég vil líka undirstrika að við sem sitjum í allsherjarnefnd fengum viðvaranir frá héraðsdómara og hæstaréttardómara sem eiga sæti í réttarfarsnefnd. Ég held að ég geti fullyrt að þeir sem þar sitja þekkja manna best til þeirra réttarfarsreglna sem gilda á Íslandi í íslenskum rétti. Þegar þeir segja við okkur að hugsanlegt sé að breyting sú sem hér hefur verið talað fyrir, að færa ákvörðunarvaldið frá dómstólum til lögreglu, kunni að leiða til þess að málsmeðferðarhraði slíkra mála muni minnka, þ.e. að kerfið verði þunglamalegra, hljótum við að taka slík viðvörunarorð alvarlega. Þau koma frá mönnum sem eiga að þekkja hvað best til íslenskra réttarfarsreglna. Ef þeir reynast sannspáir er betur heima setið en af stað farið ef slíkar tillögur leiða til þess að málsmeðferðartíminn lengist og kerfið verður þunglamalegra gagnvart þeim sem þurfa að sæta slíku ofbeldi. Við erum öll sammála um að það beri að reyna að vernda fórnarlömb ofbeldis hvort sem það er heimilisofbeldi eða annars konar ofbeldi en við verðum að gera það að vel athuguðu máli. Það er það sem við í meiri hluta allsherjarnefndar leggjum til. Ég tel að með þeim tillögum og tilmælum sem fram koma í nefndarálitinu séum við að sýna í verki að við erum á móti ofbeldi. Ég tel að ef farið verður yfir þau mál sem hæstv. dómsmálaráðherra hefur farið með í gegnum þingið á síðustu 

Ég vil bara taka það fram að við munum auðvitað styðja þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur lagt til í þessu máli. Við erum sátt við að þarna skuli þó tekið eitt skref í rétta átt. Varðandi ummæli réttarfarsnefndar þá sat ég þessa fundi líka. Mér fannst þeir að einhverju leyti snúast um það hvort lögreglan yrði hugsanlega rög við að beita slíkri heimild. Fram kom í máli lögreglunnar að hún væri ekki sammála því og taldi það vera fljótvirkara að hún fengi heimildina vegna þess að hún væri á vettvangi og vissi hvað væri að gerast. Hún væri því ef til vill meira í tengslum við það sem á sér stað eða við þær aðstæður þar sem úrræðunum er beitt. Fleiri hæstaréttarlögmenn sem tjáðu sig um þessi mál og voru ekki alveg sammála þessu þannig að ég held að þetta sé svolítið tvíbent. Ég er að minnsta kosti þeirrar skoðunar að breytingin muni ekki seinka málsmeðferð.

Virðulegi forseti. Ég skrifaði undir álit meiri hluta allsherjarnefndar um þetta mál með fyrirvara og fyrirvarinn er þessi: Ég tel tillögur allsherjarnefndar um breytingar á frumvarpinu um nálgunarbann vera til bóta en þær ættu að ganga lengra. Ég er þeirrar skoðunar að réttara væri að færa ákvörðun um nálgunarbann til lögreglu en síðan væri dómstóla að fjalla um þær. Ég trúi að þannig komist nálgunarbann á fyrr og með skilvirkari hætti en nú er. Í máli lögreglustjóra, ríkissaksóknara og fulltrúa dómstólaráðs fyrir nefndinni kom skýrt fram að einbeittir brotamenn á þessu sviði geta haft lögin að engu með því að fara í felur og hafa þannig tafið ferlið í einstökum tilfellum um daga, vikur eða jafnvel mánuði. Með því að færa ákvörðunarvald til lögreglu yrði öll framkvæmd einfaldari, minni hagsmunum yrði fórnað fyrir meiri, fórnarlamb yrði verndað fyrst en réttur meints brotamanns jafnframt tryggður með málsmeðferð fyrir dómstólum í framhaldi jafnvel þótt það taki lengri tíma. Í nefndarálitinu kemur fram að fram skuli fara ítarleg skoðun á því með nágrannaþjóðum hvernig slíkur háttur hefur reynst. Ég fellst á að bíða megi eftir slíku í trausti þess að drifið verði í nefndri skoðun.

Herra forseti. Ég held að allir hér, sama í hvaða flokki þeir standa, séu sammála um það að þetta úrræði, nálgunarbann, þarf að vera skilvirkt og ná tilgangi sínum, sem er fyrst og fremst að vernda þolendur í svona málum, hvort sem það er heimilisofbeldi eða annað ónæði sem viðkomandi verður hugsanlega fyrir. Því er auðvitað ekki að neita að þetta úrræði hefur, eða framkvæmd þess, eða jafnvel lögin verið talsvert gagnrýnd. Auðvitað vilja allir auka vernd þolenda og það er auðvitað grunnskylda okkar sem yfirvalds að tryggja öryggi einstaklinganna, tryggja þeim friðhelgi einkalífs og þegar viðkomandi einstaklingur verður annaðhvort fyrir beinu ofbeldi heima hjá sér eða látlausu ónæði eða áreiti þarf lagaramminn að vera með þeim hætti að réttur hans til friðar og öryggis sé tryggður. Við í allsherjarnefnd ræddum nokkrar leiðir til að bæta þessi lög en það verður auðvitað að viðurkennast að það voru ýmsar skoðanir á því hver væri eiginlega vandinn. Sumir sögðu að vandinn væri lögin sjálf, aðrir bentu á að lögreglan væri of treg til að beita þessu úrræði og enn aðrir bentu á dómstólana, sögðu að þeir væru of strangir í túlkun sinni. Það er því ekkert ljóst í mínum huga hver vandinn er og það undirstrikar nauðsyn þess að við þurfum að skoða þetta mjög vel og skoða sérstaklega þá reynslu sem við höfum af þessu úrræði hér á landi en það hefur einfaldlega ekki verið gert. Við kölluðum ítrekað af vettvangi allsherjarnefndar eftir tölulegum staðreyndum um þessa þætti og þeir fengust ekki vegna þess að slík skoðun hefur ekki farið fram. Sömuleiðis höfum við ekki greinargott yfirlit um hvernig nágrannaþjóðir okkar á Norðurlöndunum hafa gert þetta. Það er vísað í frekar stuttu máli til þess hvernig þetta er gert á hinum Norðurlöndunum en ef menn ætla að taka einhver skref í löggjöf þarf þetta allt að vera fyrir hendi. Ég skal alveg viðurkenna það og hef svo sem gert það annars staðar að ég hef talið það skynsamlegt að færa ákvörðunarvald í þessum efnum frá dómstólum til lögreglu. Það voru flestir umsagnaraðilar sem kölluðu eftir þeirri breytingu og mér fannst þung rök hníga til þess að það væri skynsamlegt, að það mundi stytta málsmeðferðina sem hefur verið undirtónn margra sem hafa verið að gagnrýna þetta mál. Ég skal líka viðurkenna það og vera ærlegur með það að ég hikaði í þeirri afstöðu minni þegar þungavigtarlögfræðingar og réttarfarsnefnd komu með ný sjónarmið sem ég hafði ekki heyrt áður og ég efa að nokkur þingmaður hafi heyrt þau áður um að þetta mundi hugsanlega hafa þær afleiðingar að málshraðinn mundi lengjast. Þarna voru menn með efasemdir sem lutu t.d. að því að viðkomandi gerandi eða meintur gerandi fengi andmælarétt samkvæmt stjórnsýslulögunum. Þetta var nýr punktur í umræðunni og ég hef a.m.k. ekki heyrt nokkurn þingmann benda á þennan punkt en þetta gerðu þeir sem sitja í réttarfarsnefnd sem, eins og allir þingmenn vita, er ekki bara einhver nefnd úti í bæ heldur nefnd sem hefur haldið utan um þetta lagasvið lengi. Mér finnst það vera ábyrgðarhluti ef við ætlum að hlaupa í breytingar á sama tíma og við fáum svona upplýsingar. Það getur vel verið að þetta eigi ekki við rök að styðjast, málflutningur þungavigtarlögfræðinga sem eru í þessari nefnd, en við fáum það ekki á hreint fyrr en við förum í slíka skoðun sem við erum að kalla eftir í nefndaráliti meiri hlutans. Mér fyndist það slæmt ef við mundum vera sammála um að taka þessa breytingu - sem ég var með nokkuð sterka skoðun fyrir að væri skynsamleg, að færa valdið frá dómsmálaráðuneyti til lögreglu, ef þetta væri skref til baka. Ég sé í breytingartillögu frá vinstri grænum að þeir gera ráð fyrir að valdið fari til lögreglu ef ég les breytingartillögurnar rétt, en þá spyr ég: Hvað ef þetta hefur þær afleiðingar að málshraðinn lengist og þyngist? Hér sé ég í breytingartillögum frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur ekkert minnst á andmælaréttinn, hvernig á að uppfylla hann. Hér hefur nefnt og sumir gestir nefndu það að andmælarétturinn gæti hugsanlega verið fólginn í dómstólaleiðinni, þ.e. að menn geti borið þennan ágreining undir dómstóla eftir á. Ég tel það vera frekar langsótta skýringu ef andmælaréttur stjórnsýslulaga gildir. Það er grundvallarregla í stjórnsýslulögunum og ég óttast það, ef ég á að taka mark á réttarfarsnefnd, að breytingartillaga vinstri grænna sé jafnvel skref til baka vegna þess að þau taka t.d. ekki afstöðu til þess beinlínis að aftengja stjórnsýslulögin eins og við ræddum talsvert í allsherjarnefndinni, en það hefði verið ein leið, en vinstri grænir gerðu t.d. ekki ráð fyrir því. Þetta er því mín afstaða hvað þetta varðar að við eigum að vanda okkur og fara aðeins varlega fyrst þessar efasemdir koma fram. Auðvitað útilokar þetta ekkert hugsanlegar breytingar í framtíðinni í þá átt að færa valdið frá dómstólum til lögreglu en flestir ef ekki allir gestir okkar í allsherjarnefndinni áttu eitt sameiginlegt, þeir kölluðu eftir frekari gögnum um málið, frekari gögnum um framkvæmdina, kölluðu eftir úttekt á þessu úrræði, og það erum við að gera núna í allsherjarnefndinni. Austurrísku leiðina hefur borið á góma í þessari umræðu og sömuleiðis hef ég verið þar mjög skilningsríkur á það úrræði og hef álitið það vera úrræði sem við ættum að skoða mjög alvarlega, en það verður auðvitað að viðurkennast, og ég veit að hv. þm. vinstri grænir vita það, að við þurfum að undirbúa það skref betur. Ég og hv. þingmenn í Vinstri grænum erum oft samferða í þessum málaflokki og ég vona að við getum verið það áfram. Við vitum það að austurríska leiðin hefur ekki fengið neina sérstaka umfjöllun í allsherjarnefnd. Þingmál um austurrísku leiðina hefur t.d. ekki verið lagt fram á þessu þingi þar sem eru nýir þingmenn í allsherjarnefnd. Það liggur fyrir breytingartillaga um austurrísku leiðina, ég veit það, en þetta mál hefur ekki farið sem slíkt t.d. almennt í umfjöllun á vettvangi nýrrar allsherjarnefndar með öllum þeim gestum og umsagnaraðilum sem við köllum alltaf eftir. Allir þingmenn í þessum sal vita hvernig málsmeðferð svona mála fer fram og það skiptir máli að fá öll sjónarmið fram. Ég tek eftir því að í fylgiskjölum nefndarálits frá minni hluta allsherjarnefndar er bara vísað í tvo umsagnaraðila sem draga fram kosti þess að taka beri upp austurrísku leiðina en auðvitað veit maður það og hv. þingmenn vita það að það eru fjölmargir aðrir hagsmunaaðilar sem hafa skoðanir á þessu og sú vinna er einfaldlega eftir. Þetta hefur verið þingmannamál í mörg ár og ég vil þakka hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur fyrir að halda þessu máli á lofti, ég er ekkert að gera lítið úr því enda hef ég skilning á þessu úrræði og hef talið það koma mjög alvarlega til greina ef við ætlum að reyna að ná tökum á þessum vanda, en það skiptir miklu máli að við vöndum lögin. Þegar kemur loksins að því að breyta lögunum stöndum við frammi fyrir því að lagasetningin þarf að vera vönduð, ákveðið ferli þarf að eiga sér stað með umsagnatímafresti og samtölum við hagsmunaaðila og gesti og þá sem láta sig þessi mál varða. Þetta er bara einfaldlega eftir. Við höfum ekkert fengið yfirlit yfir hvernig nákvæmlega þetta er gert á hinum Norðurlöndunum, austurríska leiðin. Framsögumaður minni hluta minntist einmitt á það sjálf að við hefðum fá gögn í allsherjarnefnd um þetta og við höfum það, við höfum ekkert sérstaklega mikið af gögnum um austurrísku leiðina. Við höfum þingmannamál hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur en okkur vantar meira þegar loksins kemur að því að taka skrefið. Þess vegna setjum við í meiri hluta allsherjarnefndar í okkar nefndarálit að þessi úttekt og rannsókn fari fram svo við getum farið að taka afstöðu til þess, svo við getum ekki staðið hérna eftir nokkur ár og sagt, heyrðu, okkur vantar enn þá gögn. Ég tel því að nálgun okkar sem erum í meiri hluta allsherjarnefndar sé mjög jákvæð, hún er jákvæð fyrir baráttufólk þess að taka beri upp austurrísku leiðina, að við séum að kalla eftir þessum gögnum. Ef reynslan er svona góð eins og þeir draga upp á Norðurlöndunum, ef þetta vekur engan vafa um réttindi gerandans, ef svo má segja, þá hljóta þeir að vinna þá röksemd þegar kemur að því. Núna er ekki tímabært að taka þetta skref af því að okkur vantar gögnin. Það er alveg hægt að gagnrýna allsherjarnefnd og okkur sem sitjum í meiri hlutanum, af hverju fór hún ekki að finna gögnin o.s.frv., en það hefur einfaldlega ekki verið gert eins og allir hér vita og það má líka alveg færa rök fyrir því eins og stendur í nefndaráliti meiri hluta allsherjarnefndar varðandi úrræðið nálgunarbann og austurrísku leiðina, þetta þarf ekki endilega að vera nátengt, ef svo má segja, þ.e. okkar umfjöllun um nálgunarbannið getur alveg verið af öðrum toga en umfjöllun um hina austurrísku leið þó að auðvitað eigi þetta það sameiginlegt að reyna að vernda þolendur heimilisofbeldis. Ég bind miklar vonir við það að dómsmálaráðuneytið fari í skoðun á þessu tvennu, annars vegar á nálgunarbanninu og að við fáum reynsluna og þá tölfræði og þá norrænu löggjöf sem við viljum helst líta til, og sömuleiðis með austurrísku leiðina, að við komumst aðeins áfram með þann mjög spennandi kost sem austurríska leiðin er. Núna erum við bara ekki í stakk búin til að taka þessi skref og held að hv. þingmenn Vinstri grænna skilji þetta sjónarmið eða ég vona að þeir skilji þetta sjónarmið þó að þeir tefli fram þeirri breytingartillögu að við tökum skrefið núna strax. Þær breytingartillögur sem meiri hlutinn leggur hér fram á nálgunarbannið bæta allar lögin að mínu mati talsvert. Við erum í fyrsta skipti að setja tímafresti í lögin, tímafresti gagnvart þeim tíma sem lögreglan hefur til að taka ákvörðun um hvort sækja beri um nálgunarbann eða ekki. Það er enginn tímafrestur núna, þegar frumvarpið kom til okkar voru settar tvær vikur, við erum að stytta það í þrjá sólarhringa. Þetta skiptir máli vegna þess að einn af gagnrýnispunktunum á þetta úrræði var að það liði of langur tími, of langur tími hjá lögreglu. Þessu tengt var sömuleiðis sett inn í frumvarpið þegar það kom til okkar nýmæli varðandi tilkynningarskyldu til þeirra sem hafa gert kröfu um nálgunarbann þannig að einstaklingur, þolandinn eða réttargæslumaður eftir atvikum, fái tilkynningu um ef lögreglan hafnar því að fara til dómstóla með þessa kröfu þá viti réttargæslumaðurinn og þolandinn það mætavel og geti síðan kært þá ákvörðun. Það er því líka nýmæli að hér er opnað fyrir kæruleið, stjórnsýslukæru, ef lögreglan hafnar eða ef lögreglunni þykir ekki efni til að bera kröfuna fram. Hér er því verið að bæta lögin talsvert. Við erum einnig að taka út orðið „rökstudd“ úr 1. gr. og að mínu mati skiptir það máli, það setur annan blæ, í staðinn fyrir að það þurfi að vera rökstudd ástæða að viðkomandi ætli að fremja afbrot eða raska á annan hátt friði þess manns sem á í hlut þarf einungis að vera „ástæða“. Það getur vel verið að fólki finnist þetta vera léttvæg athugasemd en ég held að þetta geti samt haft ákveðin áhrif á framkvæmdina sem ég vona að verði til batnaðar. Síðan erum við í meiri hlutanum - og ég heyri að minni hlutinn tekur undir þær breytingartillögur, ef ég skildi minni hlutann rétt - að setja inn sérstaklega í lögin að „nú skal líta til framferðis þess, sem krafist er að sæti nálgunarbanni, á fyrri stigum.“ Á mannamáli er það þannig að nú ber að líta á með beinum hætti og það er komið í lög að sé um að ræða t.d. heimilisofbeldi, þolandinn er kominn út af heimilinu, þá beri að líta til þess ofbeldis sem átti sér stað áður en t.d. sambúð lauk. Þetta er grundvallaratriði í mínum huga. Við sjáum að í greinargerð með frumvarpinu þegar lögin voru sett var komið inn á þetta en það er miklu meiri þungi í þessu þegar við erum búin að setja þetta í lögin þannig að dómstólar verða að fara eftir þessu, þ.e. að líta til framferðis viðkomandi þegar kemur að mati á hvort það eigi að setja nálgunarbann eða ekki. Að lokum erum við að setja inn hagsmunamatið og þetta skiptir máli. Forsvarsmenn, réttarfarsnefnd tóku sérstaklega undir það þegar þeir voru spurðir, að þetta hefði efnislega þýðingu því að þetta var ekki eitt af skilyrðum um setningu nálgunarbanns, þetta hagsmunamat. Auðvitað finnst manni kannski sjálfsagt að dómstólar fari hvort sem er í þetta hagsmunamat en svo er ekki skilningur þess lögfræðings sem talaði fyrir réttarfarsnefnd. Því held ég að þetta sé einnig gríðarlega mikilvægt því að auðvitað eru öll svona úrræði og allar ákvarðanir bundnar hagsmunamati. Fyrir mér er nálgunarbann yfirleitt mjög væg skerðing á frelsi viðkomandi í ljósi þeirra hagsmuna sem við erum að verja. Við erum að reyna að verja friðhelgi einkalífs, tryggja öryggi borgaranna, það er frumskylda okkar sem stjórnvalds. Þegar tvenn réttindi rekast á þurfum við að fara í gegnum þetta hagsmunamat og það er beinlínis komið núna í lögin að það beri að gera. Í ljósi þess hversu vægt nálgunarbannsúrræðið er eða hversu væg skerðing það er yfirleitt, nálgunarbannið, t.d. það að viðkomandi megi ekki koma nær en 50 metra frá Kvennaathvarfinu er nú ekkert sérstaklega mikil skerðing fyrir viðkomandi í ljósi þess öryggis sem viðkomandi þolandi þarf á að halda. Þetta eru jákvæð skref að mínu mati en ekki, eins og ég segi, einhver lokaskref. Við erum ekkert að loka umræðunni, hvorki um nálgunarbann né austurrísku leiðina og ég ítreka það enn og aftur. Að lokum við ég nefna það að við höfum náð talsverðum árangri í þessum málaflokki eins og allir þingmenn sem nú eru að hlusta vita. Við erum búin að setja í fyrsta skipti í lögin sérstaka refsiþyngingarástæðu í heimilisofbeldismálum. Það var ekkert í hegningarlögunum. Við settum í sakamálalögin núna í vor sérstakt ákvæði um að þolendur í heimilisofbeldi eigi rétt á réttargæslumanni. Það var ekkert áður. Svo erum við búin að breyta talsvert kynferðisbrotakafla hegningarlaga, eins og þingmenn vita, á síðasta kjörtímabili var skilgreiningu á nauðgun breytt. Við settum lágmarksrefsingu, ef ég fer inn í málaflokkinn í heild sinni, við settum lágmarksrefsingu fyrir kynferðisafbrot gegn börnum. Við erum örugglega eina landið í heiminum sem hefur alvarleg kynferðisafbrot gegn börnum ófyrnanleg. Þetta eru allt atriði sem við höfum náð saman í gegn á síðasta kjörtímabili og ég vona að við náum að halda áfram að vera samtaka um næstu skref því að þetta er málaflokkur sem lokast aldrei. Það eru enn þá talsvert mörg álitaefni og við komumst nær því marki sem allir stefna að, að tryggja öryggi eins vel og kostur er í því ofbeldisumhverfi sem margar konur og börn búa við, með því að fá þessar úttektir gerðar og ég bind miklar vonir við að það gerist hratt og vel af hálfu ráðuneytisins svo að við fáum þetta mál aftur inn á okkar borð og getum þá farið að huga að næstu skrefum.

Hæstv. forseti. Við ræðum hér nefndarálit meiri hluta og minni hluta allsherjarnefndar um frumvarp til laga um nálgunarbann. Farið hefur verið vel yfir það hér í umræðunni hver meginálitamálin hafi verið í störfum nefndarinnar. Ég hef tekið þátt í störfum allsherjarnefndar allt síðasta kjörtímabil og flutt talsvert af málum sem tengjast málasviði nefndarinnar, m.a. þessa margumræddu austurrísku leið og ég kem til með að reyna að hamra það járn áfram eins og mögulegt er. Ég vil segja áður en ég held lengra, hæstv. forseti, að það gerðist hér á vordögum í fátinu sem stóð þegar við vorum að reyna að ljúka þingstörfum fyrir sumarhlé að breytingartillögu um málið var dreift áður en hún varð fullburða. Það var fyrir hálfgerð mistök að hún fór út í flaustri, ef svo má segja. Hún var ekki alls kostar rétt. Ég las hana síðan yfir í veikindum mínum í gær og fyrradag en sé að ég hef heldur ekki lesið hana nægilega vel því að hún er enn röng. Annar töluliðurinn í tillögunni er að því leytinu til rangur að við í minni hlutanum ætlum ekki að leggja það til í þessari atrennu að lögregla fái heimild til þess að beita nálgunarbanni. Við ætlum að styðja tillögur meiri hlutans hvað þetta atriði málsins varðar. Við teljum hins vegar að það hefði mátt skoða þessi mál betur í nefndinni og fyrir alla muni fyrr. Mér finnst það óásættanlegt í þessu alvarlega máli að það skuli ekki vera fyrr en þegar nánast er verið að afgreiða málið út úr nefndinni að réttarfarsnefnd kveður upp úr með að það verði svo tafsamt að láta lögregluna hafa úrræðið. Að það komi til með að veita þeim sem á að beita nálgunarbanninu á andmælarétt og þar af leiðandi sé bakkað með alla hugmyndafræðina sem okkur fannst vera komin algjörlega á lokapunktinn þegar við fórum í sumarfrí. Af hverju var málið ekki klárað betur og ef einhver vafamál voru í vor af hverju var þá ekki unnið í nefndinni í sumar? Mál af þessu tagi sem búið er að velkjast hérna og fara fyrir nefndina aftur og aftur, fara fyrir ríkisstjórn, fara í sérstaka skoðun í ráðuneytinu - af hverju leyfir nefndin sér að afgreiða það enn eina ferðina með því að segja: Nei, við verðum að skoða þetta betur? Það er ekki ásættanlegt. Og þess vegna rennur mér í skap að við erum búin að taka mjög ítarlega umræðu um þetta mál. Samfylkingin hefur stutt okkur Vinstri græn í þessu máli með ráðum og dáð allt síðasta kjörtímabil og þó að nú sé komið nýtt þing og nýtt fólk í allsherjarnefnd þá er hér sami dómsmálaráðherrann. Og ég spurði þennan sama hæstv. dómsmálaráðherra, Björn Bjarnason, að því í haust hvað ríkisstjórnin hefði gert þetta sumar sem hún hafði þetta mál til skoðunar, til sérstakrar umfjöllunar. Það kom upp úr kafinu hjá hæstv. ráðherra að ekkert hafði verið gert. Sá hæstv. dómsmálaráðherra hafði með öðrum orðum engan áhuga á að innleiða hér austurrísku leiðina. Það verður ekki gert nema með vinnu í allsherjarnefnd. Ef hv. stjórnarþingmenn Samfylkingarinnar eru tilbúnir að leggja okkur lið í þessum málum verða þeir að beita sér í því, og þeir eiga að beita sér í því í nefndarstarfinu. Og ég lýsi vonbrigðum með að það skyldi ekki hafa verið gert allan síðasta vetur þegar vitað var að málið yrði til umfjöllunar og var til umfjöllunar í nefndinni. Þá gætum við verið komin lengra en raun ber vitni núna. Það má sjá það á umsögnum í þessu máli frá neyðarmóttöku vegna nauðgana að við erum hér með mjög alvarleg álitamál. Mér finnst vitnisburður starfsfólks og lögfræðinga á neyðarmóttöku Landspítala – háskólasjúkrahúss vega svo þungt að mér finnst nánast að nefndin hefði, lesandi þessar blaðsíður sem hún fékk frá neyðarmóttökunni, átt að kalla þá lögfræðinga sem þar hafa vélað um málin til þess að ræða þá við þessa réttarfarsnefnd sem er á öðru máli en lögfræðingarnir á neyðarmóttökunni. Það átti að leggja sig fram um að ná þeim niðurstöðum sem neyðarmóttaka vegna nauðgana leggur til. Hæstv. forseti. Við höfum lagt fram breytingartillögu. Hún er gölluð. Ég geri ráð fyrir því, áður en við förum í atkvæðagreiðslu, að prenta hana upp aftur og ég kem til með að beita mér fyrir því. Mér finnst skipta verulegu máli að ríkisstjórnin sem nú starfar starfi samkvæmt aðgerðaráætlun gegn kynbundnu ofbeldi sem samþykkt var 2006. Meðal þess sem þar er sagt, og er tímasett í aðgerðaráætluninni, er að beita skuli ákveðnum aðferðum við að vinna gegn heimilisofbeldi. Austurríska aðferðin er allra virkasta leiðin sem vestræn lönd á seinni tímum hafa fundið upp til þess að reyna að vinna á skilvirkan hátt gegn heimilisofbeldi. Það er mikill ábyrgðarhluti hjá allsherjarnefnd að hún skuli ekki horfast í augu við það að þarna er tæki sem Norðurlöndin hafa verið að innleiða. Evrópuráðið hefur hvatt aðildarþjóðir til þess að innleiða það, við höfum haft tækifæri til þess að innleiða það í mörg ár, en erum að láta þetta tækifæri renna okkur úr greipum núna. Ég lýsi vonbrigðum með það en stend þó við það að við erum hér með breytingartillögu sem gerir þingheimi kleift að samþykkja í þessari lotu þau ákvæði á þann hátt sem við höfum sett þau fram.

Herra forseti. Ég skil hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur svo að Vinstri grænir styðji í rauninni frumvarpið með þeim breytingum sem allsherjarnefnd leggur til en vilji ganga lengra. Þar liggi ágreiningurinn. Ágreiningurinn liggur sem sagt í spurningunni um austurrísku leiðina en ekki í öðrum atriðum að svo stöddu alla vega. Það er mjög gott að það liggur fyrir. Það er gott að hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir hefur veitt athygli ákveðnu misræmi í orðalagi þeirrar breytingartillögu sem hér var dreift. En kannski endurspeglar það að við stöndum öll frammi fyrir þeirri hættu í sambandi við svona lagasetningu að við þurfum að gæta þess að innra samræmi sé í því sem við erum að samþykkja og gera. Við þurfum að passa okkur að stíga ekki skref sem geta verið í ósamræmi við einhverjar aðrar reglur eins og hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson benti á hér í sambandi við hugsanlegar afleiðingar þess að samþykkt yrði að færa ákvörðunarvaldið í nálgunarbannsmálum til lögreglu án þess að gera aðrar breytingar sem hugsanlega þurfa að koma til skoðunar í því samhengi. En það er alla vega frá. Við erum þá í öllum meginatriðum sammála um það sem við erum að gera varðandi nálgunarbannið að svo stöddu. Við erum sammála um það líka að skoða að fara í frekari skoðun á því hvort úrskurðarheimildin eigi að vera hjá lögreglu eða dómstólum. En enn standa eftir þessar spurningar varðandi austurrísku leiðina. Hver sem afstaða okkar er til þess hvað gerðist í allsherjarnefnd á síðasta kjörtímabili þá held ég að það sé mjög mikilvægt að af hálfu þeirrar nefndar sem nú situr er komin fram brýning til dómsmálaráðuneytisins að láta fara fram skoðun á þessum málum. Ég tel að slík áminning af hálfu núverandi allsherjarnefndar sé mjög mikilvæg. Miðað við það sem 

Hæstv. forseti. Það er rétt skilið hjá hv. þingmanni, við höfum ákveðið í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði að greiða atkvæði með breytingartillögum meiri hlutans í þessu máli og ágreiningurinn stendur um austurrísku leiðina. Við hefðum hins vegar viljað að nefndin hefði unnið málið betur í sumar þannig að við hefðum getað tekið endanlega afstöðu til þess hvort ekki sé rétt að lögreglan hafi heimild til þess að setja nálgunarbannið og að andmælaréttur fari þá fram fyrir dómi. Við áteljum það sleifarlag sem varð á málinu í vinnu nefndarinnar líka. Mér finnst síðan skipta máli, hæstv. forseti, að meiri hluti nefndarinnar, og við styðjum það líka, vill að þessi skoðun fari fram úr því sem komið er. Það er ekkert óeðlilegt og það var gott að fá þá brýningu frá allsherjarnefnd að dómsmálaráðherra eigi að láta þessa skoðun fara fram. En ég tek fram að það er ekki í fyrsta skipti sem allsherjarnefnd biður þennan dómsmálaráðherra að láta slíka skoðun fara fram. Af hverju vísuðum við málinu vorið 2007 til ríkisstjórnarinnar? Til þess að láta þessa skoðun fara fram. Af hverju hefur allsherjarnefnd aldrei hreyft neinum mótmælum við því að Björn Bjarnason, hæstv. dómsmálaráðherra, lét aldrei skoða málið? Ég reyndi í tvígang á síðasta vetri að ræða þessi mál við hæstv. ráðherra og hef ekki fengið mikinn stuðning hjá öðrum þingmönnum í allsherjarnefnd í þeirri viðleitni minni. Mér finnst fullóljóst á hvern hátt nefndin leggur það til við ráðherrann að skoðunin fari fram. Það er ljóst að nefndin óskar eftir því að skoðun á austurrísku leiðinni eigi að fara fram í ráðuneytinu. Það er hins vegar ekki eins ljóst af nefndarálitinu að skoðunin varðandi nálgunarbannið eigi að fara fram í dómsmálaráðuneytinu því að orðalagið er fullalmennt. En mér þykir gott að vera búin að fá þá yfirlýsingu í ræðum hv. formanns nefndarinnar að hann sé að beina þeirri skoðun sömuleiðis til dómsmálaráðuneytisins. Ég hvet þá líka hv. þingmenn og aðra til þess að ganga eftir því að þessari skoðun í dómsmálaráðuneytinu verði hraðað.

Herra forseti. Við í meiri hluta allsherjarnefndar skiljum við málið að svo stöddu einmitt með þann einlæga ásetning að ýta á eftir því að það verði skoðun á báðum þessum þáttum, bæði varðandi það hvar úrskurðarheimildin í nálgunarbannsmálum eigi að liggja og eins varðandi austurrísku leiðina. Ég vil hins vegar taka það fram, bara umræðunnar vegna, að þarna er um tvö aðskilin mál að ræða. Þau eiga ákveðna samsvörun í ákveðnum málaflokkum en engu að síður er um tvö aðskilin úrræði að ræða. Stundum getur austurríska leiðin átt rétt á sér ein og sér. Stundum getur nálgunarbannsúrræðið átt rétt á sér eitt og sér. Það er ekki alltaf til hjálpar í þessari umræðu að tala um málin eins og að um sama viðfangsefnið sé að ræða. En burt séð frá því held ég að við hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir séum ekkert óskaplega langt hvort frá öðru í þessum málum. Ég held t.d. að þegar við ræðum nálgunarbannið, og það hvar úrskurðarvaldið á að liggja, hafi meðal okkar margra - ég ætla ekki að tala fyrir munn allra nefndarmanna í allsherjarnefnd, en verulegur áhugi var í allsherjarnefnd á að færa úrskurðarheimildina frá dómstólum til lögreglu. Það kom hins vegar líka fram hjá þeim aðilum sem mæltu með því að nálgunarbannsleiðin yrði færð til lögreglu að þeir höfðu ekki og gátu ekki lagt fyrir okkur upplýsingar eða statistik eða annað sem hefði verið nauðsynlegur grundvöllur þess að við gætum tekið ákvörðun í málinu. Við stóðum því frammi fyrir því varðandi nálgunarbannsmálið hvort við ættum að taka afstöðu til málsins á grundvelli fullyrðinga reyndar frá ágætum og virðingarverðum aðilum gegn fullyrðingum einhverra annarra án þess að hafa gögn og upplýsingar í höndunum. Og það vildum við ekki gera. Varðandi austurrísku leiðina þá höfum við ekki tekið hana til umfjöllunar með sama hætti og nálgunarbannsmálið og eins og kemur fram í nefndaráliti þá er það mál skemur á veg komið innan nefndarinnar en hitt. En við erum með engu móti að slá hugmyndina út af borðinu eða hafna henni. 

Hæstv. forseti. Ég vil bara ljúka þessu á því að fagna þeim orðum hv. formanns allsherjarnefndar að hann skuli hafa þennan áhuga á því að austurríska leiðin verði skoðuð rækilega með opnum huga og að hann skuli ekki ætla sér að leggjast gegn því að það verði unnið hratt og vel. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður segir, og við höfum aldrei deilt um það, að við erum að tala um tvö ólík úrræði, nálgunarbannsúrræðin varðandi það annars vegar og austurrísku leiðina hins vegar. Þessi úrræði gagnast í ólíkum málum og það sem mér svíður er að þar sem heimilisofbeldi brennur, þar sem austurríska leiðin getur virkað sem hemill gegn heimilisofbeldi, að þar skuli enn þurfa að bíða eftir niðurstöðum. Og það er það sem ég hef verið að gagnrýna hér að við eigum auðvitað á hverjum tíma að gera allt sem í okkar valdi stendur til að koma í veg fyrir að konur og börn þurfi að flýja heimili sín undan ofbeldi fjölskyldumeðlims. Austurríkismenn sögðu: Það er ekki hægt að gera konur og börn að flóttamönnum í eigin heimalandi í stórum stíl. Við verðum að breyta þessu. Fyrir því höfum við Vinstri græn talað árum saman og nú fagna ég því að það skuli mögulega styttast í að við náum árangri í þessari umræðu og við fáum niðurstöðu sem endar með því að austurríska leiðin verði innleidd hér. Því það á eftir að gagnast þeim konum og þeim börnum sem búa við heimilisofbeldi, fólki sem ekkert hefur til saka unnið og á ekki að þurfa að flýja heimili sitt.

Herra forseti. Ég les hér lýsingu í dómi Hæstaréttar, með leyfi forseta: „Af gögnum þessa máls má sjá að áverkar á brotaþola voru m.a. rifbeinsbrot, sprungin hljóðhimna auk þess sem hún var með fjölda marbletta víðs vegar um líkamann. Þá liggur fyrir í málinu lögregluskýrsla þar sem brotaþoli kærir varnaraðila fyrir líkamsárás tiltekna aðfaranótt í desember 2007 þar sem hann hafði látið hnefahögg dynja á henni. Einnig eru til rannsóknir hjá sóknaraðila ætluð kynferðisbrot varnaraðila gegn brotaþola sem að hennar sögn hafa staðið yfir um langt skeið. Felast brotin að hennar sögn í því að varnaraðili hafi neytt hana til ýmissa kynferðismaka bæði með honum og með ókunnugum mönnum og hefði varnaraðili tekið atburðina upp á myndband. Hafi varnaraðili stýrt því sem gert var og gefið fyrirmæli sem hún hafi ekki þorað annað en að hlýða þar sem neitun hennar hafi leitt til þess að varnaraðili beitti hana ofbeldi.“ Herra forseti. Þetta er lýsing í dómi Hæstaréttar á atburðum í máli lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu gegn X þar sem krafist var nálgunarbanns. Skemmst er frá því að segja að Hæstiréttur komst að þeirri niðurstöðu að ekki lægi fyrir rökstudd ástæða til að ætla að varnaraðili mundi fremja brot gagnvart fyrrverandi sambýliskonu sinni og raska á annan hátt friði hennar. Sem sagt, Hæstiréttur, þ.e. meiri hluti dómara, tveir af þremur, úrskurðaði að ekki væri uppfyllt skilyrðum 110. gr. laga nr. 19/1991 og hafnaði þess vegna kröfunni um nálgunarbann. Nú læt ég öðrum eftir að meta hvort þetta hafi verið rétt og sanngjörn niðurstaða, en dómur er dómur og sagt er að enginn deili við dómarann, ekki satt?  Það var þetta mál og þessi niðurstaða Hæstaréttar sem leiddi til almennrar umræðu um gildi nálgunarbannsins og um lögin sem um þau fjalla. Svona eru lögin, sögðu lögspekingar og lögfræðingur varnaraðila málsins í Kastljóssþætti, ef ég man rétt, og yppti öxlum þegar hann var spurður um dóminn og málavexti. Ég er ekki að gagnrýna þau ummæli eða þá framkomu en ég er að vísa til þess að viðbrögðin voru auðvitað mikil fyrirlitning á þessari niðurstöðu dómsins en líka á því hvernig lögin voru túlkuð og ef það var rétt túlkun, hvers konar lög eru þá fyrir hendi? Við meðferð þessa máls í hv. allsherjarnefnd hefur athyglin að mestu leyti beinst að því atriði hver eigi að hafa úrskurðarvaldið um nálgunarbannið. Þar hefur sem sagt komið fram tillaga um það að í stað úrskurðar dómstóla verði lögreglunni heimilað og veitt heimild til þess að úrskurða um nálgunarbann, enda yrði sá úrskurður lagður fyrir dómstóla strax í kjölfarið. Niðurstaða nefndarinnar er sú að það skuli ekki gert að sinni enda þótt sá sem hér stendur sé þeirrar skoðunar að það séu yfirgnæfandi rök til þess að færa þetta vald frá dómstólunum til lögreglu. En eins og komið hefur fram í þessari umræðu mættu á fundi nefndarinnar margir þungavigtarlögfræðingar og málsmetandi menn og bentu á að hugsanlega gæti afleiðingin orðið sú að það mundi tefja málareksturinn og ég hef fallist á þau rök enda lít ég svo á að þessi lög, sem vonandi verða samþykkt á endanum, séu til bráðabirgða. Eins og hér hefur komið fram í ummælum og umræðu virðast flestir sammála um að stíga þessi skref lengra og djarfar á allra næstu vikum eða missirum og það er vel. Ég tel hins vegar meginmálið í þessari lagasetningu vera að breyta efnisinnihaldi laganna á þann veg að það fari ekkert á milli mála að nálgunarbanni sé beitt þegar fyrir liggur ekki rökstudd ástæða heldur ástæða til að ætla að ofbeldi hafi verið beitt. Ég minni á að þetta mál fjallar allt um það að koma böndum á þá sem fremja eða hóta ofbeldi. Við erum að vernda brotaþola og ég tel að brotaþoli eigi að njóta vafans þegar eitthvað kann að orka tvímælis um það hvort þessar hættur og ógnir liggi fyrir. Ég held einmitt að gagnrýni á dóm Hæstaréttar, sem ég vitnaði til áðan, snúist fyrst og fremst um þann skilning dómara að rifbeinsbrot og sprungin hljóðhimna og endurteknar hótanir og þvingun til kynferðismaka væri ekki nægilegur rökstuðningur til nálgunarbanns. Mér finnst það sem sagt vera aðalverkefnið að gera lögin skýr þess efnis að ef hætta á ógn sé fyrir hendi og ástæða sé til að óttast að ofbeldi eða hótun um ofbeldi verði beitt skuli meta stöðuna brotaþola í hag. Að því leyti eru tillögur frá hv. allsherjarnefnd til bóta að nú er gerð tillaga um það að í staðinn fyrir orðin „rökstudd ástæða“ standi einfaldlega „ástæða“ sem ég skil og túlka til rýmkunar á þeim forsendum sem metnar eru brotaþola til varnar. Ég skrifaði undir álit meiri hluta allsherjarnefndar, ég hef engan fyrirvara á því vegna þess að ég skil vel og styð áhuga á að fá betri útskýringar og rökstuðning fyrir því að hægt sé réttarfarslega og stjórnsýslulega séð að færa úrskurð um nálgunarbann frá dómstólum til lögreglu. Ég held líka að þær tillögur sem koma frá nefndinni varðandi efnisatriði, um það sem ég nefndi áðan að breyta orðunum „rökstudd ástæða“ í „ástæða“ og enn fremur um það að stytta fresti og taka tillit til fyrra framferðis, séu allar í rétta átt og styðji það sjónarmið og það réttlæti að nálgunarbann sé sett. Þetta eru sem sagt nýir mælikvarðar sem settir eru inn í lögin og eru til bóta. Ég hef svo hér í höndum tillögu frá minni hluta nefndarinnar. Það er að vísu búið að upplýsa það við þessa umræðu að fallið sé frá því að gera tillögu á þessu stigi málsins um að úrskurðurinn um nálgunarbannið sé fluttur frá dómstólum til lögreglu og gefnar skýringar á því. Ég reikna með því að það mál verði tekið upp aftur við nánari athugun á þessu máli þegar þar að kemur. Ég held hins vegar, þó að ég efist ekki um að þessar tillögur séu fluttar af góðum vilja, að tillagan við 1. gr., ný málsgrein, gangi í raun og veru skemur en það sem meiri hluti nefndarinnar leggur fram. Þar er áfram talað um að rökstudda ástæðu þurfi til og síðan eru talin upp ýmis atriði sem ég held að þrengi rammann gagnvart úrskurði eða dómi um nálgunarbann þegar á reynir. Þess vegna held ég að sú tillaga sem meiri hluti nefndarinnar leggur fram sé jákvæðari og nái meiri og betri árangri. Herra forseti. Ég skal ekki tefja þessa umræðu miklu lengur. Ég er þeirrar skoðunar að þetta sé afar mikilvægt mál, alvarlegt mál. Ég held að heimilisböl sé því miður afar útbreitt og mjög falið. Þetta eru málefni sem okkur varða og við þurfum að gæta þess að lög hefti ekki dómstóla eða lögreglu eða okkur sjálf til að beita þeim ráðum sem til þarf til þess að draga a.m.k. úr ofbeldi og vernda þá sem ofbeldinu eru beittir.

Virðulegi forseti. Þegar fjallað er um hæstaréttardóma eða dóma eins og hv. þm. Ellert Schram gerði áðan verður að fara nokkuð gætilega og reyna að halda til haga öllum efnisatriðum málsins. Þarna var um það ræða að lagt hafði verið á nálgunarbann en það var krafa um framlengingu sem ekki var talið að uppfyllti þau skilyrði sem lögin kváðu á um, þó þannig að Hæstiréttur klofnaði á þann veg að tveir dómarar töldu að ekki væru forsendur fyrir hendi en einn dómari taldi að svo væri. Það er nú þannig í lögfræðinni að það getur verið ágreiningur um með hvaða hætti og hvernig skuli skýra og hvaða niðurstaða kemur. Ég hygg að þeir dómarar sem þarna fjölluðu um málin hafi gert það út frá bestu samvisku og í samræmi við þau lög sem hafa gilt. En vegna þessarar umfjöllunar hv. þm. Ellerts B. Schrams vil ég spyrja hann að því hvort hann telji ekki að með þeim breytingum sem nefndin leggur til sé brugðist við því sem þarna er um að ræða og hvort nefndin hafi þá ekki fundið hinn gullna meðalveg hvað þetta varðar eða telur hann að ganga hefði þurft lengra til að bregðast við þessu? Ég tel að þessi dómur Hæstaréttar sé tvímælalaust og fullkomlega reistur á málefnalegum sjónarmiðum. Menn getur greint á um það með hvaða hætti eða hvernig hefði átt að bregðast við en ég get ekki séð að gagnrýnin sé fyllilega réttmæt eins og hún var sett hér fram af hv. þingmanni.

Herra forseti. Ég las upp úr þessum dómi það sem í honum stóð til útskýringar á því ástandi sem þarna ríkti til að sýna fram á að atferli eins og þarna er lýst var ekki talið nægilegt til að framlengja nálgunarbannið. Með öðrum orðum, ég var að undirstrika það að breyta þyrfti lögunum og túlkun þeirra á þann ótvíræða hátt að svona málsatvik leiddu auðvitað til þess að nálgunarbann yrði sett á. Ég er ekki með því að gera lítið úr dómurum Hæstaréttar, ég er bara að vitna í þann dóm sem liggur fyrir opinberlega og benda á að við svona aðstæður er það náttúrlega óverjanlegt, a.m.k. í mínum huga, að ekki sé hægt að beita nálgunarbanni. Dómurinn kemst að þeirri niðurstöðu að laganna vegna, vegna ákvæða sem í lögunum eru sé ekki hægt að kveða upp dóm um nálgunarbann og það eru rökin fyrir því - ég vona að hv. þingmaður skilji það - sem ég legg fram um nauðsynina á því að breyta þeim lögum sem við erum að fjalla um núna. Ég er þeirrar skoðunar að það að breyta orðunum „rökstudd ástæða“ í „ástæða“ í orðalagi frumvarpsins og þá laganna, sé í rétta átt, enn fremur þegar tekið er tillit til fyrra framferðis og hagsmunamats og tíminn styttur. Allt er þetta til bóta.

Virðulegi forseti. Það er alltaf spurning, hv. þm. Ellert B. Schram, hvort menn eru í fortíðinni eða nútíðinni. Og dómurinn sem hv. þingmaður vitnaði til var úr fortíðinni. Í lögum segir að nálgunarbann megi setja ef rökstudd ástæða sé til að ætla að hann muni fremja afbrot. Þarna er vísað til framtíðarinnar. Það varð niðurstaða dómsins að þrátt fyrir að þarna hefði orðið um verulega alvarlega hluti að ræða, eins og hv. þm. Ellert B. Schram vísaði til, að þá var spurningin um það hvort rökstudd ástæða væri til þess að ætla að hann mundi fremja afbrot, þ.e. vísað er til framtíðarinnar. Það var þar sem mat dómsins lá og það varð sú niðurstaða sem við erum að fjalla um. Þannig að tilvitnun í það sem gerðist áður átti ekki við það sem þarna var viðfangsefni dómsins. Við erum sammála um að gera beri ýtrustu kröfur og reyna með öllum mætti sem löggjöfin hefur að koma í veg fyrir ofbeldisbrot. Með því m.a. að setja nálgunarbann eins og gert er og þess vegna skiptir gríðarlegu máli að afgreiða það mál sem hér er um að ræða. Í nefndarálitinu eru sem sagt ákveðin fyrirheit um það að skoða málið frekar og var enginn ágreiningur í nefndinni um það atriði. En spurningin er þessi, með tilvísun til þess dóms sem hér hefur verið gerður að umræðuefni, hvort nefndin hafi ekki einmitt brugðist rétt við. Og það var það sem ég var að spyrja hv. þm. Ellert B. Schram að, hvort við hefðum ekki brugðist rétt við í nefndinni með því að gera þær tillögur sem hér eru og undirrita það nefndarálit og þær breytingartillögur sem hér liggja fyrir. Eða er þingmaðurinn eitthvað á móti þessari niðurstöðu?

Já, herra forseti. Hvort þetta séu viljandi útúrsnúningar eða þá að hv. þingmaður hafi ekki hlustað á ræðu mína áðan veit ég ekki.

Ég hlustaði með athygli.

En það mátti og átti að skilja ræðuna á þann veg að ég var með tilvísun til þessa dóms að leggja áherslu á alvarleika þessa máls. Ég var að brýna þingið og löggjafarvaldið, framkvæmdarvaldið og lögreglu og alla sem að þessu komu að vera á varðbergi vegna þess að þessi dómur var ekki kveðinn upp í fortíðinni. Hann var kveðinn upp á þessu ári.  Við skulum ekki fara að rífast um það hér hvernig komist var að þessari niðurstöðu eða hvernig þessi atvik voru, heldur skulum við sameinumst um það - ég endurtek það hér að ég held að þessi bragarbót á lögunum sé til bóta. Vonandi getur þá bæði þingið og almenningur áttað sig betur á því, dómstólarnir, hvað þarf að vera fyrir hendi þegar dómar eru kveðnir upp um það að nálgunarbann megi ríkja og gilda að því er varðar til varnar brotaþola undir slíkum kringumstæðum.

Hæstv. forseti. Mig langar að benda hv. þm. Ellerti B. Schram á fyrsta lið breytingartillögu Kolbrúnar Halldórsdóttur. Þar erum við að vísa í vísun brott af heimili en ekki nálgunarbann, þannig að við 1. gr. bætist ný málsgrein.

Herra forseti. Ég geri mér grein fyrir því að hér er um að ræða breytingu við 1. gr., að við bætist ný málsgrein. Allt í sjálfu sér gott um það að segja en ég hefði talið skynsamlegra, og talið það betri vinnubrögð, að bera þessa tillögu upp á nefndarfundum þannig að menn gætu tekið afstöðu til hennar  Ég er ekki að gera mikið úr því en það er mín skoðun að þessi tillaga, svo góð sem hún er, sé sennilega þrengri en sú lagabreyting sem meiri hluti nefndarinnar gerir tillögu um, svona upptalning þrengir lagarammann. Þegar talað er um ástæður þeirrar túlkunar sem fram hefur komið í ræðum þingmanna í dag er ég þeirrar skoðunar að það rýmki leyfi, tækifæri og möguleika þeirra sem kveða upp nálgunarbann að beita því ákvæði. Það er fyrst og fremst afstaða mín án þess að þetta skipti meginmáli því að bæði mér og flutningsmönnum þessarar tillögu, breytingartillögu frá hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, gengur það eitt til að reyna að styrkja stöðu dómstóla eða lögreglu hvað það varðar að beita nálgunarbanni þegar ofbeldi er beitt.

Hæstv. forseti. Mér finnst ekki rétt af hv. þm. Ellert B. Schram að segja að við séum að þrengja 1. gr. frumvarpsins með því að leggja til viðbót við málsgreinina sem snýr að öðru máli. Við erum að bæta við heimildir til brottvísunar af heimili og hún snýr ekki að því sama. Í 1. gr. er engin breyting hjá okkur við það sem nefndin hefur ákveðið. Breytingartillögurnar sjálfar lágu fyrir Alþingi í maí síðastliðnum og ég kom með afrit af þeim inn á fund fyrir tveimur vikum og allir nefndarmenn fengu afrit. En þetta hefur legið fyrir frá því í maí.

Herra forseti. Ég ætla á þeim tíma sem mér er úthlutaður að gera grein fyrir nefndaráliti menntamálanefndar um frumvarp til laga um breytingu á lögum um Þjóðskjalasafn Íslands. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á fund sinn Svanhildi Bogadóttur borgarskjalavörð, Þórhall Vilhjálmsson, Eirík Þorláksson og Jón Vilberg Guðjónsson frá menntamálaráðuneytinu, Jóhönnu Gunnlaugsdóttur og Kristínu Ólafsdóttur frá Upplýsingu – Félagi bókasafns- og upplýsingafræða, Hrafn Sveinbjarnarson frá Héraðsskjalasafni Kópavogsbæjar, Ólaf Ásgeirsson þjóðskjalavörð og Eirík G. Guðmundsson, sviðsstjóra útgáfu- og upplýsingasviðs Þjóðskjalasafns. Á miðjum síðasta áratug, herra forseti, mörkuðu stjórnvöld framsækna stefnu um málefni upplýsingasamfélagsins og nýtingu upplýsingatækni. Af hálfu stjórnvalda var efnt til víðtæks samráðs um stefnumótun á þessu sviði. Meðal markmiða var að endurskoða löggjöf, reglur og vinnubrögð stjórnsýslunnar með tilliti til upplýsingatækni í því skyni að örva tæknilegar framfarir og gera upplýsingar aðgengilegri almenningi án tillits til efnahags og búsetu. Afrakstur þess var m.a. lög nr. 51/2003 þar sem nýjum kafla var bætt við stjórnsýslulög, nr. 37/1993, þ.e. IX. kafla, um rafræna meðferð stjórnsýslumála. Í almennum athugasemdum við frumvarp það er varð að lögum nr. 51/2003 var m.a. bent á að í kjölfar þeirrar lagasetningar þyrfti mögulega að breyta lögum um Þjóðskjalasafn Íslands, nr. 66/1985. Meðal þeirra atriða sem talið var að huga þyrfti að voru skilgreiningar 3. gr. á skjölum og ákvæði 6. gr. um hvenær bæri að skila skjölum til safnsins. Jafnframt var ljóst að í lögin vantaði skýrari heimild en nú væri fyrir hendi í 2. tölul. 4. gr. til að safnið gæti sett reglur um rafræn gagna- og skjalasöfn opinberra aðila sem bæri að afhenda safninu skjöl sín til varðveislu samkvæmt 5. gr. Í greinargerð með frumvarpinu kemur fram að ýmis tilraunaverkefni, m.a. í samstarfi við ríkisskattstjóra og menntamálaráðuneytið, hafi verið unnin um skil á rafrænum gögnum til langtímavörslu og að þær breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu byggist m.a. á reynslunni af þeim verkefnum. Við varðveislu rafrænna skjala og gagnasafna verður beitt aðferðum og tækni sem mótast hefur í framkvæmd hjá ríkisskjalasafni Danmerkur, Statens Arkiver. Nefndin ræddi einstök ákvæði frumvarpsins ítarlega á fundum sínum. Þau atriði sem helst voru til skoðunar voru tímamörk skilaskyldu á rafrænum gögnum, hvenær veita ætti aðgang að gögnum og gildistaka laganna sem og skilgreining hugtaka. Nefndin varð vör við að ákveðins misskilnings gætti varðandi hugtakanotkun þar sem fram kom í umsögn að ekki væri rétt að nota hugtakið „gögn“. Nefndin áréttar að hugtakið „gögn“ sé notað í íslenskum lögum sem hluti orðsins „gagnasöfn“ og það hafi víðari tilvísun en orðið „skjal“ samkvæmt íslenskri orðabók og nái m.a. til rafrænna gagna. Í 2. gr. frumvarpsins er kveðið á um skyldu Þjóðskjalasafnsins til þess að gefa út reglur, m.a. um rafræna gagna- og skjalasöfnun opinberra aðila. Nefndin telur heppilegra orðalag að „setja reglur“ þar sem hlutverk Þjóðskjalasafns Íslands sé m.a. að taka ákvarðanir og móta stefnu um varðveislu og grisjun skjala. Að mati nefndarinnar er rétt að nota orðalagið skjala- og gagnasöfn í b-lið, þar sem hugtakið gagnasöfn er viðurkennt og það er víða að finna í íslenskum lögum til nánari afmörkunar á rafrænum upplýsingasöfnum, sbr. lög nr. 163/2007, um Hagstofu Íslands og opinbera hagskýrslugerð. Nefndin telur með hliðsjón af þessu að nauðsynlegt sé að skýrt komi fram í lögunum að varðveita eigi gagnasöfn með sama hætti og skjöl. Í 3. gr. frumvarpsins kemur fram að skjöl á rafrænu formi skuli afhent að jafnaði eigi síðar en þegar þau hafa náð fimm ára aldri. Nefndin áréttar að ekki sé verið að skylda stofnanir til að afhenda rafræn skjöl áður en þau hafi náð fimm ára aldri, heldur sé með hliðsjón af örri tækniþróun og úreldingu rafrænna tölvukerfa verið að veita skilaskyldum aðilum möguleika á því að afhenda nýleg rafræn gögn. Í samræmi við umfjöllun nefndarinnar um hugtökin skjöl og gögn telur nefndin rétt að 3. gr. frumvarpsins nái einnig til annarra gagna. Nefndin leggur til breytingu þess efnis. Í 5. gr. frumvarpsins kemur fram að aðgangur að rafrænum skjala- og gagnasöfnun sé fyrst veittur í safninu 20 árum eftir afhendingu þeirra. Nefndin áréttar að það tímamark miðast við afhendingu gagnanna til safnsins. Nefndin hefur orðið vör við gagnrýni á þann tímafrest sem Þjóðskjalasafninu er gefinn til að veita aðgang að skjala- og gagnasöfnum. Hefur m.a. verið rætt um að um tvíverknað væri að ræða þar sem gögnin væru þegar vistuð hjá stofnunum og Þjóðskjalasafnið tæki við gögnum þegar þau hefðu náð fimm ára aldri. Nefndin áréttar að til þess að gæta öryggis gagna sé eðlilegt að eiga af þeim afrit og óeðlilegt sé að taka við gögnum þegar þau eru orðin 20 ára gömul þar sem mikill hluti þeirra væri þá orðinn ólæsilegur og óvinnandi. Mismunur á afhendingartíma rafrænna gagna og þess tímamarks þegar Þjóðskjalasafn veitir aðgang að þeim helgast af því að safnið veitir ekki aðgang að nýlegum skjölum heldur viðkomandi stjórnvald. Í 6. gr. frumvarpsins er lagt til að mikilvægustu skjöl safnsins skuli einnig vera til í rafrænu afriti. Nefndin áréttar að sú venja skjalasafna að nota míkrófilmur til öryggisafritunar sé örugg og dugi í áratugi. Hins vegar sé vandséð hvernig hægt sé að afrita gagnagrunna á míkrófilmur. Í 7. gr. frumvarpsins kemur fram að lögin öðlist þegar gildi. Nefndin áréttar að mikilvægt sé að lögin öðlist strax gildi þar sem áhrifa laganna mun ekki gæta þegar við gildistöku þeirra, því þau feli m.a. í sér heimildir til handa Þjóðskjalasafni til að gefa út reglur um afhendingu skjala- og gagnasafna og móta stefnu um varðveislu og grisjun skjala. Þess megi vænta að sú vinna sem fram undan sé á þessum sviðum verði unnin í góðu samstarfi við héraðsskjalasöfn, skilaskylda aðila, fagfólk og aðra þá sem lögin gilda um. Breytingarnar muni þar af leiðandi koma fram smám saman á næstu missirum eftir gildistöku laganna, fremur en allar í einu. Fram undan sé því vinnuferli á þessu sviði sem ekki er ástæða til að tefja með því að fresta gildistöku laganna. Eins og fram kemur í nefndarálitinu leggur hv. menntamálanefnd til tvær breytingar á frumvarpinu sem fram koma í þessu þingskjali. En undir álitið rita, auk þess sem hér stendur, hv. þingmenn Einar Már Sigurðarson, Katrín Jakobsdóttir, Illugi Gunnarsson, Guðbjartur Hannesson, Ragnheiður Ríkharðsdóttir og Katrín Júlíusdóttir. Hv. þm. Jón Magnússon sat fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og er samþykkur áliti þessu en hv. þingmenn Höskuldur Þórhallsson og Kolbrún Halldórsdóttir voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um að fresta gildistöku umdeilds ákvæðis lyfjalaga sem var samþykkt í vor um bann við afslætti yfir búðarborð í apótekum. Við fulltrúar Vinstri grænna í heilbrigðisnefnd vöruðum eindregið við þessu, sérstaklega gildistökuákvæðinu. Mig langar til að vísa til nefndarálits okkar hv. þm. Þuríðar Backman þar sem fjallað er um þetta. Þar segir, með leyfi forseta: „Íslenskur lyfjamarkaður einkennist af fákeppni sem bitnar harkalega á þeim sem síst skyldi, þ.e. sjúklingum sem hafa lítið val um hvaða lyf þeir kaupa eða hvort þeir yfir höfuð verða að kaupa lyf. Minni hlutinn telur miður að stjórnvöld skuli ekki telja aðra leið færari til að lækka lyfjaverð á þessu stigi en að banna alla afslætti sem sjúklingar fá nú yfir borðið í apótekum. Einkum er þetta bagalegt fyrir örorku- og ellilífeyrisþega og þá hópa sjúklinga sem eru háðir tilteknum lyfjum ævilangt og hafa jafnvel fyrir atbeina hagsmunasamtaka sinna náð fram afsláttum í lyfjabúðum á tilteknum lyfjum. Eins hafa apótekin fram til þessa veitt slíkum sjúklingum einhvers konar magnafslátt.“ Síðan segir áfram, með leyfi forseta: „Minni hlutinn telur víst að mörgum muni bregða við þegar lyfjaverð hækkar 1. október nk. við gildistöku laganna og hefði talið rétt að vísa þessu ákvæði frumvarpsins til frekari vinnslu í nefnd þeirri sem nú hefur lyfjakostnað landsmanna til skoðunar og kennd er við Pétur H. Blöndal alþingismann.“ Auk þeirrar sem hér stendur skrifaði hv. þingmaður Þuríður Backman undir þetta nefndarálit 28. maí sl. Með því frumvarpi sem liggur fyrir á þskj. 1326 hefur heilbrigðisnefnd í raun fallist á það sem minni hlutinn lagði eindregið til þótt það sé ekki sagt berum orðum. Batnandi mönnum er best að lifa. Kannski er þetta undantekningin sem sannar regluna um að tillögur og hugmyndir frá stjórnarandstöðu séu aldrei samþykktar. Úr því að þetta var tilefni deilna síðastliðið vor vil ég lýsa því yfir að við styðjum þetta frumvarp og þá breytingu á gildistöku banns við afslætti á lyfjum sem hér er lögð til. Auðvitað hefði verið eðlilegt að draga þetta ákvæði algjörlega til baka og falla frá því en vel kann að vera að meiri hlutinn komi aftur með tillögu um að fresta gildistökunni. Við sjáum hvað setur en við styðjum þessa frestun.

Hæstv. forseti. Hv. samgöngunefnd tók málið til sín eftir 2. umr. og skilaði frá sér framhaldsnefndaráliti sem lýtur að áhyggjum þeirra út af fyrirhugaðri lokun á NMT-kerfinu svokallaða. Þess vegna vildi ég upplýsa það hér, um leið og ég þakka nefndinni fyrir að hafa tekið þetta upp og lýst áhyggjum sínum, að í dag var haldinn fundur í samgönguráðuneytinu með forstjóra Símans og öðrum þar sem farið var yfir þetta mál. Þar kom fram að Síminn er tilbúinn að halda þessu kerfi opnu í allt að sex mánuði á næsta ári og keyra það með því kerfi sem þeir ætla að taka upp, þ.e. þriðju deildar - þriðju kynslóðar símakerfinu. 

Herra forseti. Ég fagna þessari yfirlýsingu hæstv. samgönguráðherra. Með henni er vissulega komið til móts við þær áhyggjur og sjónarmið sem komu upp á vettvangi samgöngunefndar, sérstaklega varðandi það að NMT-kerfinu yrði lokað um áramótin í mesta skammdeginu, ef svo má segja.