Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm (Sigurður Sigurðsson) Eins og kunnugt er, mæla vegalögin frá 1907 svo fyrir, að viðhald og gæsla Ölfusárbrúarinnar sje kostað af sýslusjóði Árnessýslu, en eftirlitið með viðhaldi flutningabrauta hefir stjórnarráðið á hendi samkvæmt ll.gr. vegalaganna. Er svo fyrir mælt í þeirri grein, að eftirlitinu skuli hagað þannig, að verkfræðingur eða annar hæfur maður skoði vegina - og þá að sjálfsögðu brýrnar um leið, - að minsta kosti annaðhvert ár. Það er því í raun og veru vegamálastjórinn, sem á að hafa eftirlitið á hendi. Fyrir nokkru fjekk sýslumaðurinn í Árnessýslu símskeyti frá vegamálastjóra, þar sem hann skýrir frá því, að Ölfusárbrúin sje orðin allmjög ryðguð, missigin, viðir mjög fúnir og slitgólf eytt; telur hann viðgerð óhjákvæmilega og áætlar kostnaðinn við hana alt að 10 þús. kr. Þennan mikla kostnað kennir vegamálastjóri því, að orðið hafi dráttur og vanræksla á viðhaldi brúarinnar. Þennan drátt, sem orðið hefir á nauðsynlegu viðhaldi brúarinnar, verður fyrst og fremst að kenna því, að sýslunefndin hefir ekki verið - svo að mjer sje kunnugt - aðvöruð í þessu efni. Og mjer er næst að halda, að engin tilkynning um þörf á viðgerð hafi komið til sýslunefndar síðan brúin var afhent sýslunni. Hjer er því, að áliti okkar flutningsmanna, ekki svo mjög um að kenna vanrækslu sýslunefndar Árnessýslu, heldur afskiftaleysi þeirra, sem bar að líta eftir viðhaldi brúarinnar og tilkynna sýslunefnd, ef aðgerðar þyrfti með. Og af þeirri ástæðu, meðal annars, höfum við flutt þetta frv. á þgskj. 35. Hins vegar er á það að líta, að fjárhagur sýslunnar er afarþröngur og að hún hefir í mörg horn að líta. Skal jeg víkja nánar að því með fáeinum dæmum. Útgjöld sýslunnar síðustu 5 ár, - árin 1913 - 1917, - voru áætluð þetta: Árið 1913 15.580 kr. Árið 1914 16.186 kr. Árið 1915 17.658 kr. Árið 1916 21.000 kr. Árið 1917 22.465 kr. Til viðhalds flutningabrautum þessi 5 ár voru samtals veittar 16.500 kr. eða 3.300 kr. til jafnaðar á ári hverju. Á sama tíma hefir verið varið til sýsluvega í sýslunni 13.520 kr. eða 2.704 kr. til jafnaðar á ári. Til vegagerða - auk hreppsvega - hefir þá samtals verið varið á tímabilinu 30.020 kr., eða til jafnaðar ár hvert rúmum 6.000 kr. Sýsluvegagjaldið hefir um mörg ár verið 3 kr., eins og lögin heimila að jafnað sje niður á hvern verkfæran mann. Þetta hefir hvergi nærri hrokkið til. Þess vegna hefir orðið að jafna niður á hreppana stórri fúlgu, sem sífelt eykst með ári hverju. Þessi niðurjafnaða upphæð hefir numið 11-12.000 kr. síðustu árin. Á síðasta sýslunefndarfundi var áætlað þetta ár til viðhalds flutningabrautum 6.500 kr., og til sýsluvega var gert ráð fyrir um 3.100 kr., eða samtals til flutningabrauta og sýsluvega 9.600 kr. öll útgjöld sýslunnar fyrir árið 1918 hafa verið áætluð 27.000 kr. og þar af jafnað niður 15.000 kr. auk hins lögákveðna sýsluvegagjalds, 3 kr. á hvern verkfæran mann í sýslunni. Þar sem sýslunefndin á við svo mikla fjárhagslega örðugleika að stríða, og útgjöld sýslunnar aukast stöðugt, þá er ekkert undarlegt við það, þótt sýslunefnd fari fram á þennan styrk til Ölfusárbrúarinnar. Vanrækslan á því að aðvara sýslunefnd um viðgerð á brúnni verður að telja nefndinni til afsökunar. Jeg leyfi mjer svo að leggja til, að frv. sje vísað til fjárveitinganefndar, í fullu trausti til þess, að hún muni öll og óskift komast að þeirri niðurstöðu, að frv. sje rjettmætt og eigi að ná fram að ganga og verða að lögum.

Einar Jónsson Jeg er háttv.flm. (S. S) að öllu leyti samþykkur í þessu máli og álít ekki nema sjálfsagt, að landssjóður taki að sjer viðhaldið á Ölfusárbrúnni. Jeg er því líka samþykkur, að rjett sje að vísa málinu til nefndar. Jeg hafði nú hugsað mjer það eðlilegast, að samgöngumálanefnd fengi málið til meðferðar, en jeg skal ekki gera það að neinu kappsmáli, hvort það fer í þá nefnd eða fjárveitinganefnd, því að það skiftir ekki svo miklu máli. En jeg vil minna þá háttv. nefnd, sem málið fær til meðferðar, á það, að búast má við, að bráðlega þurfi að kosta miklu til aðgerðar á öðru samskonar mannvirki, sem er brúin á Þjórsá. Og þegar að því rekur, að sýslunefnd Rangvellinga fer fram á, að landssjóður taki að sjer viðhaldið á Þjórsárbrú, þá vona jeg, að Alþingi álíti sjálfsagt að veita það, og ætti helst að samþykkja þegar í stað, að landið sæi um viðhaldið á báðum þessum brúm. Jeg vona að minsta kosti, að Alþingi verði æfinlega svo sanngjarnt að taka að sjer þetta mál og leiða til farsællegra lykta. Jeg gæti nú búist við, að sumir óttist, að fleiri komi á eftir og biðji um það sama. En það er ástæðulitið að óttast slíkt, þar sem þetta eru langstærstu brýrnar og á fjölförnustu leiðinni. Svo tel jeg líka víst, ef þetta frv. verður samþykt og þær 10.000 kr. veittar, sem farið er fram á, að þá muni Árnesingar verða ánægðir fyrst um sinn, en að sjálfsögðu fara fram á viðhaldsstyrk síðar, í hvert sinn sem þess væri þörf. Virðist mjer því, að einfaldast og sanngjarnast væri, að landið tæki beint að sjer viðhaldið nú þegar, því að hitt er víst, að sýslufjelögunum er það langt um megn með þeim tekju stofnum, sem þau hafa. Jeg vil biðja þá háttv. nefnd, sem með málið fer, að athuga, hvort þetta sje ekki tiltækilegt. Jeg býst við, að það yfirlit yfir útgjöld Árnessýslu, sem háttv.flm. (S. S.) gaf háttv. deild, sje alveg rjett. Samskonar yfirlit gæti jeg gefið yfir útgjöld Rangárvallasýslu, en skal ekki þreyta menn á tölum í þetta sinn.

Benedikt Sveinsson Jeg skal ekki lengja umræðurnar, en jeg vil vísa málinu til samgöngumálanefndar, því að jeg býst við, að hjer geti orðið um breytingu á vegalögunum að ræða, þar sem þau gera ráð fyrir, að hlutaðeigandi sýslusjóðir eigi að kosta viðhald á Ölfusárbrú og Þjórsárbrú. Það stendur samgöngumálanefnd næst að koma fram með till. um breytingar, ef gerðar verða, á lögunum.

Flm. (Sigurður Sigurðsson) Ástæðan til þess, að jeg kveð mjer aftur hljóðs, er sú, að hæstv. atvinnumálaráðherra hafði spurt, á hverjum sú skylda hvíldi að aðvara sýsluna, ef viðgerðar þyrfti. Þessi fyrirspurn hæstv. atvinnumálaráðh. fór fram hjá mjer, og þó að henni sje að nokkru svarað með fyrri ræðu minni, þá skal henni svarað nú ákveðið. Skyldan hvílir á landsstjórninni eða starfsmanni hennar, vegamálastjóranum, samkvæmt 11. gr. vegalaganna. Þar stendur, að stjórnarráðið eigi að hafa eftirlit með því, að flutningabrautum og þeim mannvirkjum, er þeim tilheyra og landssjóður hefir kostað í fyrstu, sje haldið svo við, að ekki gangi úr sjer. Verkfræðingur á að skoða vegina og sjálfsagt brýrnar líka, og sje um þörf á endurbótum að ræða er það hans verk að skýra sýslunefnd frá því. Þessi skoðun verkfræðings á að fara fram að minsta kosti annaðhvert ár. Hins vegar kannast sýslunefnd fullkomlega við það, að hana beri skylda til að kosta viðgerðina, en segir, að vegna dýrtíðar o. fl. hafi viðgerðin dregist á langinn. Auk þess hafi sýslan engan mannvirkjafræðing í sinni þjónustu, en eftirlitsskyldan hvíli á landsstjórn eða vegamálastjóra, en það orðið í undandrætti hjá honum að aðvara sýslunefndina í þessu efni. Hvað snertir athugasemd háttv.þm.N.-Þ. (B. Sv.), þá skal jeg taka fram, að hjer er ekki farið fram á breytingu á vegalögunum, heldur að landssjóður hlaupi undir bagga með sýslunni að þessu sinni um viðgerð á brúnni. Sýslunefndin segist ekki að svo komnu máli fara fram á að ljetta viðhaldinu af sýslunni fyrir fult og alt. Jeg verð því að halda við mína fyrri till., um að frv. sje vísað til fjárveitinganefndar.

Þórarinn Jónsson Jeg álít ekki rjett að lengja mikið umræður um þetta mál. En mjer virðist aðalástæðan, sem háttv.flm. (S. S) færir fyrir frv., vera sú, að landsstjórnin hafi vanrækt þá eftirlitsskyldu, sem á henni hvíldi. En það virðist nú vera svo í sjálfu sjer, að hjeruðin sjálf ættu að vera til eftirlits á undan öðrum, þar sem þau ber skylda til þess að laga það, sem að er. Það stendur líka í vegalögunum, að hjeruðin eigi að geta fengið verkfróða menn til eftirlits, eða hæfustu menn, sem kostur er á. Jeg held þess vegna, að það sje ekki nema til þess að hanga í lagastafnum að segja, að eftirlitið hafi verið vanrækt af hálfu stjórnarinnar. Ef þetta gæti orðið viðurkend ástæða fyrir því, að geta heimtað fje af landsstjórninni, gæti það leitt til þess, að sýslurnar sæju sjer hag í því að draga viðgerðir þangað til þær gætu ekki eða þættust ekki geta risið undir þeim. Annað er líka eftirtektarvert í þessu sambandi, og það er, að sýslunefnd Árnessýslu bíður þingið um heimild til þess að setja toll á umferð um brúna og ná þannig upp þeim kostnaði, er til viðhaldsins þarf. Þetta er aðalkrafa hennar til þingsins, en hitt aukakrafa, að landssjóður leggi fram fje til viðgerðar á brúnni. Og sýnir það, að hún hefir ekki talið fjárbeiðsluleiðina þá sanngjörnustu. En þessu hafa háttv. flutnm. alveg gengið fram hjá. Meðmæli þau, sem háttv. 2. þm. Rang. (E. J.) gaf frv, voru miður heppileg; það kom þá og fljótt í ljós hjá honum, að samskonar málaleitunar mundi verða að vænta úr hans kjördæmi. Ef þetta frv. yrði því samþykt, mundu fleiri koma á eftir og heimta það sama. Jeg held því, að það sje ekki heppilegt að samþykkja frv., og verði farið að breyta til í þessu efni, þá yrði það að verða á þann hátt, að landið tæki að sjer allar viðgerðir á brúm landsins, þar sem hjeruðin eftir núgildandi lögum eiga að hafa viðhaldsskylduna. Jeg verð því að vera algerlega á móti því, að þetta verði tekið til greina.

Einar Arnórsson Mjer leist hv. 1. þm. Húnv. (Þór. J.) líta óhýru auga til þessa frv., er hjer liggur fyrir. Hann fann að því, að við flutnm. málsins fórum ekki þá leið, að biðja löggjafarvaldið að heimila sýslunefnd brúartoll. Ástæðan til þess, að við flutnm. frv. tókum ekki þann upp, var sú, að vjer töldum það ekki gerlegt. Vjer vitum flestir, að þar sem slíkir tollar hafa átt sjer stað, hefir orðið að afnema þá. Þeir þykja „barbariskir“.  (Þór. J.: En sýslunefndin vill þetta)  . Þótt svo væri, tel jeg það með öllu ósamboðið siðuðu þjóðfjelagi að leggja toll á þau mannvirki, er sjálf þjóðin kostar, og skattleggja þannig umferð manna. Jeg hefi jafnvel átt í erjum um þetta á undirbúningsfundum undir þingkosningu, og mun aldrei fást til þess að fylgja slíku fram.