Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti: Jeg legg það til, að frv. þessu verði vísað til landbúnaðarnefndar.

Frsm. (Halldór Steinsson) Frá því að ritsímalögin voru samþykt, árið 1912, hafa talsverðar breytingar verið gerðar á þeim, sjerstaklega árið 1917, og stafa að sjálfsögðu af því, að menn hafa altaf sjeð betur og betur, hversu ómissandi síminn er hinum ýmsu hjeruðum, eftir því sem notkun hans hefir aukist. Flestar breytingarnar hafa gengið í þá átt að fjölga símalínum, og svo er um þá breytingu, er frv. þetta hefir inni að halda. Er ætlast til, að þær símalínur, sem þar eru nefndar, verði lagðar í framtíðinni, svo fljótt sem efni ríkissjóðs leyfa. Frv. þetta hefir verið til athugunar í samgöngumálanefndum Ed. og Nd. og verið þar samþykt í einu hljóði. Aftur á móti hafa komið fram hjer í deildinni 2 brtt. við frv., en þær hafa ekki verið athugaðar í nefndinni, og veit jeg því ekki, hversu hún tekur í þær Samgöngumálanefndin hefir haft þá reglu, að taka enga símalínu upp í frv., áður en hún hefir leitað upplýsinga og álits landssímastjórans. Jeg hefi átt tal við hann um brtt.þm. Ísaf. (M. T.); sagði hann, að engar byggingar væru enn við Höfn við Horn, svo vafasamt væri hvort símalína þangað gæti borið sig, en var þó ekki mótfallinn, að hún væri tekin upp í frv. Um brtt. 1. þm. Rang. (E. P.) hefi jeg ekki átt kost á að tala við landssímastjóra.

Frsm. (Magnús Kristjánsson) Þessi breyting síldarmatslaganna, sem hjer liggur fyrir, á að vera einn þáttur í þeirri viðleitni, sem hafin er um vöruvöndun í landinu. Það má ganga að því vísu, að fyrirkomulag það, sem ætlast er til að haft sje, verði til þess að auka álit og verðgildi vörunnar á útlendum markaði. Það þarf ekki að efast um það, að þessi deild muni gera sitt ítrasta til þess að styðja þessa viðleitni með því að samþykkja þetta frv. og gera það svo úr garði, að það geti komið að tilætluðum notum. Sú vörutegund, sem hjer ræðir um, þarf sjerstaka umhirðu og vandvirkni á alla grein; þegar ekki þarf nema nokkrar tunnur af heilum farmi til þess að spilla verðinu á honum öllum, þá er það auðsætt, að nauðsynlegt er að vanda vöruna sem best. Jeg get nú komist hjá því að vera langorður um þetta frv. og brtt. nefndarinnar, með því að í nál. er vikið að hvorutveggja. Brtt. nefndarinnar, sem máli skifta, eru 1., 6. og 7. brtt. Aðrar brtt. eru ekki svo mikilvægar, að ástæða sje til að fjölyrða um þær. Um 1. brtt. skal jeg láta þess getið, að hún gerir talsverðan mun frá því, sem var eftir frv., og má vera, að hún veki ágreining milli deildanna, en samt er jeg og nefndin í engum vafa um það, að þessi breyting er nauðsynleg, en fyrirkomulag það, er frv. gerir ráð fyrir, lítt framkvæmanlegt. Það er vafalaust óframkvæmanlegt að hafa ákveðna þyngd í hverri tunnu, vegna kostnaðar og fyrirhafnar, og telja má jafnvel, að vinnukraftur til þess yrði ófáanlegur á stundum. Þetta veldur því, að 1. brtt. nefndarinnar er nauðsynleg. Reglan um þetta hefir verið, að það væri samningsatriði á milli kaupanda og seljanda; vanalega hefir verið gætt að þunganum í nokkrum tunnum, þetta frá 2 til 10% af öllum söluhlutanum, og svo tekinn meðalþunginn af því. Þetta hefir reynst nokkurn veginn ábyggilegt, en með þessu hefir sparast mjög mikill kostnaður. 6. brtt. nefndarinnar, við 5. gr., er ekkert álitamál að er til bóta; það sjá allir um leið og þeir líta á hana. Í frv. var ætlast til, að síld sú, sem metin er, væri undir nákvæmu eftirliti frá því hún veiddist og þar til hún er flutt út. Þetta telur nefndin mjög erfitt, og heldur ekki nauðsynlegt, því hún telur að með endurmatinu fáist fullkomin trygging fyrir, að síldin sje góð vara. Þetta eru aðalbrtt. nefndarinnar, er hún mælir mest með; hitt eru orðabreytingar. Jeg vænti þess, að frv. með brtt. nefndarinnar verði samþ.

Sigurjón Friðjónsson Jeg hefi leyft mjer að bera fram brtt. við frv. þetta. Í 5. gr. frv. er svo ákveðið, að í samþykt skuli ávalt meðal annars vera ákvæði um hreppsvegagjöld „er eigi skulu vera bundin við hámark vegalaganna“. Eftir orðunum má skilja þetta sem hann gegn því að hámarkinu sje fylgt, og verð jeg að álíta það bæði óþarft og óviðeigandi og að nóg sje að heimila að eins, að frá því sje vikið þegar nauðsyn krefur. Síðar í sömu gr. er heimilað að áskilja framlög tillaga frá „einstökum mönnum eftir jarðadýrleika og lausafjáreign. Eigi þetta að skiljast svo, að meiri hluta heimilist að leggja ákveðin gjöld á tiltekna menn, verð jeg að álíta, að hjer sje gengið ákaflega nærri persónufrelsi. En sje það ekki meiningin, eru orðin „einstökum mönnum“ óþörf og mega falla niður.

Guðmundur Ólafsson Jeg vil að eins gera stutta athugasemd til athugunar fyrir nefndina og háttv. deild. Það er ætlast til, að gjaldið verði lagt á jarðar- og lausafjárhundruð? Þetta þykir mjer varla nægja. Jarðir þær, er næst veginum liggja, hafa mest not af honum, og svo mismunandi eftir afstöðu þeirra til hans. Mjer finst, að aðstaða jarðanna til notkunar vegarins ætti að vera tekin eitthvað til greina, er gjaldið er ákveðið. Þetta atriði er þess vert, að það væri athugað nánar. og væri þá rjettast að taka málið út af dagskrá, svo að nefndinni gefist kostur á því.

Forseti: Eftir atvikum tel jeg rjettast að taka málið út af dagskrá, svo að samgöngunefndin geti athugað brtt. á þgskj. 516 og bendingu hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.).

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi leitast við að fá mjer upplýsingar um, hve mikið af hráefni fari í 1 pd. af vindlum, og eftir því, er jeg hefi komist næst, mun það vera 2/3 úr pundi. Jeg leitaði að þessu í umræðunum um frv. 1907, en þar voru engar slíkar upplýsingar. Mjer finst það ekki skifta miklu, og tel það fremur rjettara að samþykkja brtt.hv. 4. landsk.þm. (G. G.) um tóbakið. Að öðru leyti verð jeg því miður að játa, að upplýsingar þær, sem jeg fjekk, eru ekki óbrigðular, en minna en af hráefni fara ekki í pundið af tóbaki.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) hefir nú upplýst, hversu mikið af hráefni fari í 1. pund af vindlum, hann hyggur, að það sjeu 2/3 úr pundi, og er þá bersýnilegt, að tollur sá, er nefndin hefir sett og frv. greinir, er síst of hár, enda hefir nefndin athugað frv. síðan og komist að sömu niðurstöðu. Lög um gjald af vindlum og bitter eru frá 1907 og 1909, og var tollurinn þá, og hefir altaf síðan verið, eins og hálft aðflutningsgjaldið, og svo er enn í frv., og er síst ástæða til að fara breyta frá því. Það er því fullkomlega rjettmætt, sem jeg sagði um daginn um þessa brtt., að með henni væri verið að ganga inn á nýja braut, og tillagan væri að óþörfu borin fram. Jeg vænti þess, að hv. deild fari ekki inn á þær slóðir, en samþykki frv. óbreytt.

Guðjón Guðlaugsson Jeg fæ ekki skilið, hversu upplýsingum hæstv. fjármálaráðh. (S. E) er farið, þar sem hann telur, að eigi þurfi nema 2/3 úr hrátóbakspundi til að gera vindlapund. Jeg veit ekki, hvaða efni er sett í vindlana, er fái unnið upp þungamismuninn. Jeg hefi verið samtíða stúlku, er vann að tóbaksgerð, og segir hún mjer, að við vindlagerð gengi mikið af leggjum úr tóbakinu, og fá allir skilið, að það hljóti svo að vera, einkum þegar um góða vindla er að ræða. Það er því eðlilegt, að tóbakið rýrni, en eigi hið mótsetta, sem vera ætti, ef þessar upplýsingar væru rjettar. Það mun láta sönnu nær, að rúmlega þurfi pund af hrátóbaki í vindlapundið. Þegar rætt var um gjald á konfektgerðinni um daginn, var því haldið fram að sá, er hefir slíka verksmiðju hjer, hr. Magnús Blöndahl, hefði sagt, að hann væri ekki á móti þessum tolli. en hann hefir tekið það fram við mig, að þetta væru helber ósannindi. Hitt mun vera, eins og gengur um fleiri sögur hjer á þingi, að þetta hafi gengið mann frá manni og verið aukið og lagfært eftir hentugleikum og geðþótta flytjendanna, og síðast hjer í deildinni af hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) Nei, þetta er þvert á móti, hann segir, að ef tollurinn verði jafnhár og frv. ráðgerir, þá búist hann við, að hann muni hætta, en hann geti sætt sig við 50 aura toll á kílóið. Síðastliðin ár hefir hann framleitt 30–40000 kíló af brjóstsykri á ári., og ef 50 aura gjald væri lagt á hvert kíló, þá yrðu tekjur ríkissjóðs af þessu 15–20000 kr. á ári. Þetta er nokkur upphæð, og með því að setja tollinn hæfilegan hefir þingið vissu fyrir tekjum af þessu, en ef tollurinn er settur eins og frv. gerir ráð fyrir, þá yrði hann of hár, verksmiðjan mundi hætta og tekjurnar yrðu engar. Hagnaðinn af því fæ jeg ekki skilið. Viðvíkjandi stimpilgjaldinu vil jeg ekki þrátta frekar, fyrst jafnfróður maður og hv.frsm. (G. Ó.) hefir fullvissað um rjettan skilning á því; jeg tel líklegt að dómstólarnir mundu frekar dæma eftir ummælum jafnviðurkends heiðursmanns en eftir orðalagi frv., til þess mun hann að minsta kosti ætlast. Eins og nú er, kostar verslunarleyfi 50 kr., en atvinnuleyfi 100 kr. Jeg hjelt þó, að atvinnuleyfið væri meinlausara og ætti að vera ódýrara. Þegar verið er að ræða um þessa tolla, og menn vilja leggja háan toll á þessar 2 tegundir. þá vil jeg benda á, að alveg er gengið fram hjá 3. tegundinni, sem þó er skyld þessum; það eru gosdrykkir, og þó er aðalefni þeirra vatnið, ótollað. Ef ástæðan væri sú með frv. að fá tekjur, þá hefði nefndin ekki átt að ganga fram hjá þeim, í því er ekkert samræmi, en jeg hefi ekki borið fram brtt. um þetta, af því jeg er mótfallinn þessari stefnu; jeg vil fremur láta hlynna að öllu því, er eflir atvinnu og iðnað í landinn. „Holt er heima hvað“ er fornt og rjett orðtak. Ef þessi hái skattur nefndarinnar verður samþyktur, má enn fremur benda á það, að víst mun vera, að niður falli tekjuskattur sá, er hún hefir greitt. Eru það og tekjur, sem fleygt er frá sjer fyrir ekkert nema dutlunga nefndarinnar.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg get ekki sagt, að jeg hafi náð í verulegan fag mann, sem gaf þær upplýsingar, að ekki myndi þurfa meira en 2/3 úr pundi af tóbaksblöðum í pund af vindlum, er kæmi til af því, að í þá væru notuð ýms önnur efni, t. d. sósur.  (G. B.: Ekki vindla)  . Jæja, jeg legg ekki svo mikið upp úr þessu, þar sem engar horfur eru á, að hjer rísi upp innlend vindlagerð. Er ekki hundrað í hættunni, þó brtt. verði samþykt um lækkun á innlendum vindlatolli, því altaf má hækka hann, ef hann þykir of lágr. Hitt skiftir meira máli, hver endalok brtt. um brjóstsykurstollinn fær. - Hygg jeg, að svo mikið græðist á framleiðslu brjóstsykur, að óhætt sje að hafa tollinn svo sem frv. tiltekur. Hygg jeg, að málið myndi fá best endalok með því, að a.-liður brtt. verði samþ., en b.-liður feldur.

Frsm. (Guðmundur Ólafsson) Hv. 4. landsk.þm. (G. G.) kom ekki fram með neinar verulegar upplýsingar, og því óþarft að svara honum mörgum orðum. Hann kvaðst hafa talað við brjóstsykurframleiðanda, og hefði hann látið illa yfir þessari tollhækkun. Því er að svara á þá leið, að í nefndinni komu fram áreiðanlegar upplýsingar um það, að einmitt sá sami framleiðandi hefði lýst því yfir, að hann væri, eftir atvikum, ekki óánægður með tollinn. Hvað vindlatollinum viðvíkur, finst mjer óþarfi að breyta honum frá því sem segir í frv., þar sem upplýst er að enginn rekur vindlagerð hjer á landi, og því engar nauðsynjar reka til tolllækkunar. Hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) benti á, að ekki myndi þurfa meira en 2/3 af tóbaki í 1 pund af vindlum, en hv. 4. landsk.þm. (G. G.) bjóst aftur á móti við, að talsvert af vindlum og brjóstsykri myndi fara í súginn hjá framleiðendum. Mjer finst besta lausnin á málinu vera sú, að láta gamla tollinn standa og samþ. frv. óbreytt. Hv. 4. landsk.þm. (G. G.) sagði í gær í öðru máli, að vaxandi heimska væri að gera vart við sig í þinginu, sjerstaklega í Nd., en jeg er hræddur um, ef svo er, að Ed. sje líka nokkru þynnri en áður var, t. d. þegar lagður var tollur á þessar vörutegundir í upphafi.

Halldór Steinsson Hvað snertir vindlatollinn vil jeg taka það fram, að hjer er ekki um neinn nýjan toll að ræða. Þessi tollur var lagður á 1917, og var þá jafnómögulegt, að innlend vindlagerð gæti þrifist, sem nú. Spurningin er, hvort menn vilji að ríkissjóður hafi nokkurn verulegan ágóða af tóbakstollunum, því augljóst er, að lækki tollur á innlendum vindlum, þá skerðir það að mun tóbakstolliun í heild sinni. Annars stóð jeg upp til þess að andmæla orðum hv. 4. landsk.þm. (G. G.) um það, að álits brjótsykursgerðarmannsins hafi ekki verið leitað áður en tollurinn kom til umræðu í nefndinni. Brjóstsykursgerðarmaðurinn bað einn þm. úr Nd. að finna sig til að tala um þetta mál, og hefir sá þm. sagt, og það síðast nú á þessu augnabliki, að brjóstsykursgerðarmaðurinn hefði lýst því yfir, að hann gæti sætt sig við þann toll, er frv. tiltekur, þegar tillit væri tekið til hækkunar aðflutningsgjalds á innfluttum brjóstsykri.

Magnús Torfason Þegar mál þetta var til umræðu síðast hjer í deildinni, gat jeg þess, að ekkert nýtt kæmi fram í þessum lögum, því hlutfallið milli tóbakstolls og vindlatolls er það sama og í lögunum frá 1917, en þá var togast um að breyta ekki hlutfallinu milli tóbakstolls og vindlatolls, því áður hafði verið verndartollur á vindlum, en hann var afnuminn 1917. Mjer hefir skilist, að stefnan sje hin sama nú, sem sje að leggja meiri áherslu á að auka tolltekjur landsins en að láta vindlatollinn vera verndartoll til eflingar innlendum iðnaði. Og mig furðar ekki á slíkum hugsunarhætti, þegar verið er af alefli að leggja útrýmingargjöld á tilraunir manna til að afla sjer nauðsynja. Jeg vildi geta þess, svo menn vissu, um hvað þeir eru að greiða atkvæði í máli þessu. Jeg get tekið undir það með háttv. 4. landsk.þm. (G. G.), að mjer er ekki um að elta innlend iðnaðarfyrirtæki út í æsar, sjerstaklega meðan útgerð þeirra er ekki komin í sæmilegt horf. Fyndist mjer eðlilegra að styrkja þau, svo að þau geti staðið útlendum fyrirtækjum á sporði.

Fjármálaráðherra (S. E.) Þó að brtt. 4. landsk.þm. (G. G.) verði samþykt skapast samt engin vernd fyrir innlendar vörur. Kostnaðurinn er svo mikill við framleiðsluna, að það hefir sýnt sig, að hún borgar sig ekki. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) var að tala um útrýmingartoll. Á því er ekkert mark takandi. Slík orð eru töluð til að dekra fyrir kjósendum, og verður að fyrirgefa, þegar kosningar eru svo nærri.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Eins og nál. ber með sjer, er nefndin einróma samþykk því, að þetta frv. nái fram að ganga. Nefndin játar það, að hafnarfyrirtæki sjeu eitt af því fyrsta, sem þingi og stjórn beri að hlynna að sem best. Að öðru leyti nægir að vísa til álits sömu nefndar á þingi 1917, en þá var þetta sama mál fyrir henni, og hefir hún ekki síðan breytt skoðun sinni um nauðsyn þessa fyrirtækis. Sjálfur get jeg af persónulegum kunnugleika borið um það, að sjómönnum er hin mesta nauðsyn að fá þessa höfn, með því að mótorbátaflotinn getur ekki legið á pollinum að vetrarlagi, sökum þess, að hann leggur á hverjum vetri. Jeg skal í umboði nefndarinnar geta þess, að nefndin ætlast til þess, að verkið verði framkvæmt eftir áætlun, sem stjórnin samþykkir, og er þann veg stjórninni ætlað að hafa hönd í bagga með verkinu. Í annan stað vil jeg taka fram, að þó að ætlast væri til þess 1917, að ekki yrði ráðist í hafnargerðina fyr en dýrtíðinni ljetti af, þá er eigi hægt að binda sig nú við þessa kröfu, með því að alls óvíst er, hvað lengi dýrtíðin varir, og verður það því að vera á valdi bæjarstjórnar Ísafjarðar að meta það, hve nær fært þyki að byrja á verkinu. Þarf jeg ekki að svo stöddu að fara fleiri orðum um frv., en skal geta þess, að samskonar frv. önnur liggja fyrir nefndinni og munu bráðlega verða afgreidd.