Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það sem mig langar að vekja athygli á og ræða örstutt snertir vissulega fundarstjórn forseta. Ég velti fyrir mér hvernig stendur á því að sú umræða sem fara átti fram um stöðu heimilanna getur ekki orðið, hvers vegna forsætisráðherra getur ekki orðið við því að ræða þetta stóra og mikilvæga mál á þessum degi eins og fyrir fram var samþykkt og ákveðið á fundi þingflokksformanna. Mig langar að fá að vita það eða þá að forseti grennslist fyrir um hvers vegna þessi umræða getur ekki orðið. Það er mjög mikilvægt að hún eigi sér stað. Ég veit að forsætisráðherra á mjög annríkt vegna mikilvægra mála. En þetta er eitt af þeim stóru málum sem þarf að ræða og þess vegna er mjög mikilvægt að fá að vita hvers vegna ekki er hægt að hafa þessa umræðu. Það getur vel verið að það séu eðlilegar skýringar á því en það er mjög gott að þær komi fram því að eins og ég sagði var á fundi formanna í byrjun vikunnar ákveðið að þessi umræða mundi fara fram og ég sakna þess að svo skuli ekki vera.

Hæstv. forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta sem þingflokksformaður Framsóknarflokksins, hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson vakti athygli á. Við söknum þess einnig, þingmenn Sjálfstæðisflokksins, að þessi umræða um hag heimilanna skuli ekki fara fram í dag. Ég tek eindregið undir þau orð hv. þm. Gunnars Braga Sveinssonar að það er auðvitað forgangsmál á þessu þingi að ræða um hagsmuni heimilanna við þær aðstæður sem nú eru uppi í þjóðfélaginu. Það er mikilvægt að fram komi einhverjar skýringar á því af hverju sú ákvörðun var tekin að slá af þær utandagskrárumræður sem fyrirhugað var að hafa í þessari viku. Ég bendi á að þrátt fyrir að ráðherrar gegni mikilvægum skyldum á öðrum vettvangi hafa þeir einnig mikilvægar skyldur gagnvart þinginu.

Frú forseti. Ég vil taka undir þær athugasemdir sem fram hafa komið af hálfu hv. þingmanna sem hafa gert athugasemd við að ekki hafa fengist nægilega skýrar útskýringar á því hvers vegna boðuð umræða um jafnmikilvægt mál og fjármál, um stöðu heimilanna, getur ekki farið fram. Það er rétt að taka það fram að við höfum skilning á því ef hæstv. forsætisráðherra er önnum kafin við verkefni sem þola enga bið. En það er mjög mikilvægt, fyrst talað er um að það þurfi að vera gott samstarf á milli ríkisstjórnarinnar og Alþingis, að þegar svona kemur upp eins og í dag þar sem löngu boðuð umræða um jafnmikilvægt mál eins og það sem hér átti að ræða getur ekki farið fram, séu gefnar skýringar sem komið sé til skila til þingflokkanna, sérstaklega til þeirra sem báðu um umræðuna. Menn hafi það þá á hreinu hvers vegna hæstv. forsætisráðherra hefur ekki tíma til að koma í þingið til að sinna umræðunni. Ég ítreka að við gerum okkur grein fyrir því að það kunna að vera lögmætar, eðlilegar og gildar ástæður fyrir því en við þurfum að fá að vita þær og í tæka tíð.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að á fundum formanna þingflokka með forseta var rætt fyrir nokkru að tilteknar umræður færu fram á tilteknum dögum. Fremst í forgangi var umræðan sem var í fyrradag, um stöðu efnahagsmála. Hæstv. forsætisráðherra var þann dag í þinginu og svaraði fjórum óundirbúnum fyrirspurnum. Síðan var ágæt umræða í tæpa tvo klukkutíma um stöðu efnahagsmála. Í dag getur hæstv. forsætisráðherra ekki komið hingað einfaldlega af því að nú stendur yfir stíf fundalota með þeim sem kallast yfirleitt aðilar vinnumarkaðarins um stöðugleikasáttmálann. Þeim umræðum er að ljúka. Þeim hefur miðað vel og stóðu langt fram á gærkvöldið og standa í allan dag. Þess vegna gat forsætisráðherra ekki verið við þessa umræðu í dag og eins og allir vita færast oft á milli daga umræður utan dagskrár um einstök málefni þótt þau séu gríðarlega brýn. Enginn efast um það, allra síst forsætisráðherra sem er viðstödd hverja umræðu sem beðið er um þegar tími er til. Sú umræða fer því fram um leið og forsætisráðherra getur verið viðstödd.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem kom fram hjá þingflokksformönnum sem talað hafa að það skiptir afskaplega miklu máli að gefnar séu greinargóðar upplýsingar um breytingar eins og hér er um að ræða. Hv. þingmaður og þingflokksformaður Samfylkingarinnar, Björgvin G. Sigurðsson, segir okkur að forsætisráðherra sé mjög upptekin við að vinna með aðilum vinnumarkaðarins að því að ná sáttum um þær breytingar sem eru fram undan og nauðsynlegar eru. Ég tel að það sé afskaplega mikilvægt. Ég bið fyrir kveðjur og vonast til þess að menn nái góðri lendingu, það er afskaplega mikilvægt. Hins vegar verðum við að ræða um málefni heimilanna og ég treysti því að það gerist sem allra fyrst.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að þakka þá skýringu sem fram kom frá hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni á því hvers vegna hæstv. forsætisráðherra gat ekki verið við umræðuna. Ég tel að það sé mikilvægt þegar svona kemur upp eins og í dag að slíkum skilaboðum með viðeigandi skýringum sé komið til þingflokkanna þannig að menn geti gert sér grein fyrir hvað veldur töf. En ég vil líka ítreka það og benda á að þessi umræða, sem ég tel vera mjög mikilvæga, um fjárhagsstöðu heimilanna í landinu og viðbrögð við þeim vanda sem nú er uppi og hefur verið að magnast með hverri viku sem líður, mun að öllum líkindum frestast fram yfir helgi og fram í næstu viku þannig að það er ekki víst hvenær hún getur farið fram. Það er nokkuð síðan beðið var um þessa umræðu. Ef ég man rétt kom umræðubeiðnin fram í þar síðustu viku þannig að umræðan hefur að mínu mati dregist úr hófi fram, sérstaklega í ljósi mikilvægis þess efnis sem hér á að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil eins og aðrir taka undir þessa umræðu og þakka hv. þm. Björgvini G. Sigurðssyni fyrir þessar skýringar. Ég fagna því að hæstv. ríkisstjórn sé önnum kafin við að reyna að ná samkomulagi við aðila vinnumarkaðarins um stöðugleikasáttmála sem mun án efa koma heimilunum og fyrirtækjunum að gagni. Það er það sem þessi utandagskrárumræða átti að fjalla um. En ég vil spyrja í þessu samhengi hvort það liggi fyrir hvenær áætlað sé að kynna það fyrir hv. Alþingi, ekki síst fyrir stjórnarandstöðunni, vegna þess að í anda góðs samráðs og samvinnu sem mikið er rætt um, ekki síst á tyllidögum, er talað um að vinna þetta allt í sameiningu. Ég fagna því að verið sé að vinna með aðilum vinnumarkaðarins en ég sakna þess óneitanlega að ekki skuli haft samráð á Alþingi og þá ekki síst við stjórnarandstöðuna.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. iðnaðarráðherra um stöðu þeirra heimila sem búa á svokölluðum kvöldum svæðum og þurfa að kynda íbúðarhúsnæði sitt með rafmagni. Það er ánægjulegt að spyrja hæstv. iðnaðarráðherra hér um leið og ég óska henni alls velfarnaðar í sínum störfum því að ég held að hæstv. ráðherra komi í fyrsta sinn upp í pontu Alþingis á eftir sem ráðherra. Það er mikið búið að ræða um að jafna stöðu heimilanna í landinu. Það er ljóst að fólk sem býr á köldum svæðum, þ.e. hefur ekki aðgang að þeirri auðlind sem heita vatnið okkar er, borgar mun hærri reikninga vegna húshitunarkostnaðar en aðrir landsmenn sem hafa aðgengi að þeirri auðlind. Við höfum á undanförnum árum á vettvangi Alþingis reynt að leita lausna til að mælta vanda þessara heimila með því að setja fjármuni til þess að lækka rafmagnsreikninga þeirra heimila sem ekki búa að heitavatnsauðlindinni. Hins vegar ber svo við á milli áranna 2008 og 2009 að framlög til þessara heimila hafa dregist verulega saman að raungildi þannig að búast má við því að þau heimili sem ekki hafa aðgengi að heitu vatni til húshitunar þurfi að borga hærri reikninga til að kynda upp íbúðarhúsnæði sitt en ella. Í ljósi hástemmdra yfirlýsinga m.a. núverandi hæstv. landbúnaðarráðherra, Jóns Bjarnasonar, um lækkun á orkuverði, hljótum við að spyrja á þessu sumarþingi hvort hæstv. ríkisstjórn með hæstv. iðnaðarráðherra í broddi fylkingar hyggst jafna þennan aðstöðumun, þ.e. leiðrétta þann mun sem felst í því að búa á köldu svæði og heitu með því að auka framlög til þeirra heimila sem þurfa að kynda húsnæði sitt annaðhvort með olíu eða rafmagni. Við erum að tala um að jafna búsetuskilyrðin í landinu. Ég sé að hæstv. landbúnaðarráðherra gengur hjá og ég efast ekki um að hann muni taka þátt í þessari umræðu svo dyggur talsmaður sem hann hefur verið, sérstaklega á síðustu vikum, fyrir því að lækka rafmagnskostnað á landsbyggðinni. Ég treysti á að hæstv. ráðherra muni koma og reifa sjónarmið sín í þessari umræðu um hvað ríkisstjórnin ætlar sér að gera í þessum efnum. Mér er sönn ánægja að beina þessari fyrirspurn til hæstv. ráðherra sem ég óska enn og aftur velgengni og ég veit að hún mun reyna sitt besta til að jafna þau ólíku búsetuskilyrði sem fyrir hendi eru í landinu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða fyrirspurn og sömuleiðis góða kveðju en þetta er þó ekki í fyrsta sinn sem ég stíg í pontu sem ráðherra vegna þess að ég tók þátt í umræðum um stefnu forsætisráðherra og ég vona að hv. þingmaður hafi ekki misst af þeirri ræðu.

Ég fór í myndatöku.

Virðulegi forseti. Enn og aftur þakka ég fyrir þessa fyrirspurn vegna þess að hér er um mikilvægt mál að ræða sem við ræddum töluvert á síðasta þingi. Það eru 9% heimila sem fá niðurgreiðslu á hitun á húsnæði eins og fram hefur komið á þessu þingi. Í fyrra fóru um 938 millj. í beinar niðurgreiðslur en árlega er verið að niðurgreiða um það bil 350 millj. kílóvattstundir. Fjárlagaliðurinn er þó hærri en þessar 938 millj. en upphæðin hefur verið á bilinu 930–950 millj. og er ætlað að mæta útgjöldum vegna niðurgreiðslna, stofnstyrkja til hitaveitna, hitaleitarátaks, orkusparnaðaraðgerða, eftirlitskostnaðar Orkustofnunar og tveggja tímabundinna verkefna. Eins og fram hefur komið ræddum við þessi mál töluvert á síðasta þingi. Ástæðan var sú að gerðar voru breytingar á skiptingu innan þessara fjárlagaliða þannig að settir hafa verið meiri fjármunir til orkusparandi aðgerða. Það skiptir gríðarlega miklu máli vegna þess að þeim er ætlað að draga úr kostnaði vegna húshitunar úti um landið á köldum svæðum. Það verður líka að horfa til þess að niðurgreiðslur eru ekki eina leiðin til að draga úr húshitunarkostnaði þeirra sem búa á kvöldum svæðum og hefur þess vegna á undanförnum árum mikil áhersla verið lögð á að stuðla að uppbyggingu hitaveitna víðs vegar um landið. Í tengslum við mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar í fyrra vegna þorskaflasamdráttar úthlutaði Orkusjóður samtals 172 millj. til jarðhitaleitar á 29 stöðum þar sem ekki nýtur hitaveitu. Ef mótframlag styrkumsækjenda er tekið með stefnir í að um 300 millj. kr. hafi verið varið í jarðhitaleit á síðustu tveimur árum. Þá hefur ríkissjóður jafnframt styrkt uppbyggingu nýrra hitaveitna og stækkunar starfandi hitaveitna með það fyrir augum að draga úr húshitunarkostnaði á köldum svæðum. Eins og ég sagði áðan voru á síðasta þingi samþykktar breytingar á lögum um niðurgreiðslu sem gerði mögulegt að verja auknum fjármunum í orkusparnaðaraðgerðir. Breytingunum er ætlað að draga úr húshitunarkostnaði íbúa á köldum svæðum, draga úr kostnaði ríkissjóðs til lengri tíma litið við að niðurgreiða húshitunarkostnað og að hvetja til atvinnuskapandi verkefna. Á grundvelli þessara breytinga verða auglýstir styrkir til að ráðast í endurbætur á húsnæði og orkuöflun sem leiða til lægri húshitunarkostnaðar, svo sem varmadælur sem hafa reynst mjög vel t.d. á Akureyri þar sem hv. þingmaður þekkir vel til. Og orkusetrið sem þar starfar hefur unnið mjög ötullega að þessum málum. Í samstarfsyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar er kveðið á um að gerð verði áætlun um orkusparnað jafnt fyrir atvinnufyrirtæki og heimili vegna þess að ljóst er að núverandi niðurgreiðslukerfi skortir hvata til orkusparnaðar en þeir sérstöku styrkir sem nú hafa verið ákveðnir geta skilað fjárhagslegum ávinningi bæði fyrir húseigendur og ríkissjóð til lengri tíma. Samstarfsyfirlýsing þessarar ríkisstjórnar gerir ráð fyrir því að áfram verði unnið á þessum nótum en í henni er kveðið á um að gerð verði áætlun um orkusparnað fyrir atvinnufyrirtæki og heimili en undirbúningur slíkrar áætlunar er þegar hafinn. Kemur það þá til viðbótar þeirri stefnumörkun sem gerð var með breytingunum á lögunum á síðasta þingi. Á það leggjum við mikla áherslu og við væntum mjög mikils af orkusparnaðaraðgerðum og þeirri vinnu sem fram fer í tengslum við þær t.d. á Orkusetrinu á Akureyri. Hv. þingmaður nefndi að niðurgreiðslur til húshitunarkostnaðar hefðu dregist saman að raungildi en það er ekki svo einfalt. Staðreyndin er sú að vissulega hefur heildarkrónutalan af fjárlagaliðnum staðið í stað frá árinu 2005, að mig minnir. En á móti kemur að jarðhitaleitarátak og fleiri aðgerðir hafa skilað sér þannig að þeim heimilum og íbúum hefur fækkað sem fengið hafa niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði. Þetta er því ekki alveg eins einfalt og hv. þingmaður segir.

Frú forseti. Ég vil fagna þessari fyrirspurn frá hv. 2. þm. Norðaust. Birki Jóni Jónssyni. Þetta er brýnt hagsmunamál fyrir byggðir landsins. Eins og kom fram hér áðan eru um 9% heimila háð þessum orkugjöfum sem eru dýrir og kostnaðarsamir. Hér er náttúrlega spurt um grundvallarsjónarmið í pólitík, jafnrétti til búsetu. Við hljótum að hafa það í huga. Eins og ég gat um í ræðu fyrr á þessu þingi þá snýst þetta um það hvort við viljum hafa eina og sömu þjóðina í þessu landi eða tvær ólíkar þjóðir. Við hljótum að geta sammælst um að velja þann kostinn sem er heiðarlegastur, þ.e. að hér búi ein og sama þjóðin. Ég held því að allir þingmenn hljóti að geta tekið undir það að við þurfum að standa okkur í þessum efnum. Ég fagna því þessari fyrirspurn frá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni og legg áherslu á að þingmenn séu ekki að deila um þetta efni. Þetta er sjálfsagt mannréttindamál.

Virðulegi forseti. Það er ljóst að margt hefur sem betur fer áunnist í því að lækka húshitunarkostnað í landinu, m.a. vegna þess að varið hefur verið til þess auknum fjármunum. En því miður er það þannig að á allra síðustu missirum hefur þetta að einhverju leyti gengið til baka og það er miður vegna þess að það kemur illa við pyngju margra heimila í landinu. Ég vil þó sérstaklega beina athygli minni að því að einn hluti landsins hefur þó kannski orðið harðast úti og það eru hin strjálbýlustu héruð. Við breytingar á skipulagi í orkumálum fyrir nokkrum árum var ákveðið að gera breytingar sem leiddu til þess að orkukostnaður á svæðum þar sem búa 200 eða færri, strjálbýlustu svæðunum, hefur verið að hækka. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki séu uppi áform um að reyna að leiðrétta þetta. Það er alveg ljóst mál að skipulagsbreytingarnar á sínum tíma leiddu til þess að húshitunar- og raforkukostnaður jókst óeðlilega mikið á þessum svæðum.

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin og þeim hv. þingmönnum sem tóku þátt í þessari umræðu. Þetta er málefni sem við eigum, óháð stjórnmálaflokkum, að geta sammælst um, þ.e. að jafna búsetuskilyrðin í landinu. Það er því eðlilegt að við vekjum athygli á því að þeir fjármunir sem við höfum ætlað að setja í að jafna búsetuna skuli vera að dragast saman eins og hæstv. ráðherra benti hér á. Við erum reyndar að ná árangri í jarðhitaleit og ég dreg ekkert undan í þeim efnum. Ég hef hins vegar heyrt frá fólki, sérstaklega í hinum dreifðu byggðum, sem kvartar yfir því að rafmagnsreikningur heimilanna hafi farið mjög hækkandi að undanförnu. Það er áhyggjuefni vegna þess að á þessum sömu heimilum eru tekjurnar að dragast saman. Ef við viljum halda byggð í landinu öllu, og eins og svo margir þingmenn hafa sagt hér, ef við viljum jafna búsetuskilyrðin í landinu, hlýtur það að vera akkur okkar allra, sama hvar í flokki við stöndum, að standa vörð um það að þessir reikningar heimilanna verði ekki það svimandi háir að við stefnum búsetu á heilu landsvæðunum í hættu. Ég hvet hæstv. ráðherra til dáða í þeim efnum að beita sér fyrir því að jafna þennan aðstöðumun frekar. Ég sakna þess að hæstv. landbúnaðarráðherra, Jón Bjarnason, skyldi ekki hafa mátt vera að því að ræða um þetta brýna mál hér í eina mínútu. Ég trúi því ekki að hann hafi skipt um skoðun á einungis nokkrum vikum eftir að vera kominn í ríkisstjórn. Hann hét kjósendum sínum því, í aðdraganda síðustu kosninga, að lækka rafmagnsreikninga landsmanna og þá sérstaklega í dreifbýli.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur orðið. Ég deili þeirri skoðun með þeim sem hér hafa talað að við viljum auðvitað að ein þjóð búi í þessu landi og að hér sé jafnræði. Við vitum að á þessum köldustu svæðum - við höfum verið að eyða miklum fjármunum og miklum tíma og sérfræðikunnáttu í að fínkemba landið í leit að jarðhita sem nota megi í hitaveitur til að hita sem flest heimili í landinu. Það hefur gengið misvel og sérstaklega það jarðhitaleitarátak sem farið var í þegar þorskaflabresturinn varð. Það hefur gengið misvel þannig að menn eru um það bil að verða búnir að fínkemba þetta en eru enn að leita á síðustu stöðunum. Það er því næsta verk, eins og ég kom inn á í ræðu minni áðan, að draga úr húshitunarkostnaði með því að grípa til orkusparandi aðgerða. Sem dæmi má nefna varmadælurnar sem hafa verið notaðar með gríðarlega góðum árangri. Þær nota eingöngu um þriðjung af því rafmagni sem ella væri notað til þess að hita hús á þessum köldu svæðum. Þannig að það er svo sannarlega leið sem við eigum að fara og vonandi eigum við eftir að ná góðum árangri í því að leiða slíkt hitakerfi inn á sem flest heimili. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson talar um að rafmagnsreikningurinn hafi hækkað. Það er ekki vegna þess að niðurgreiðslurnar sem slíkar hafi lækkað því að þær eru enn að meðaltali um 2,70 kr. á kílóvattsstund heldur hefur gjaldskráin hækkað hjá orkusölufyrirtækjunum. Það er eitthvað sem við höfum verið að skoða. Eitt af því síðasta sem ég gerði sem formaður iðnaðarnefndar var að kalla þessi orkusölufyrirtæki til okkar til þess að fara yfir þau mál. Við verðum stöðugt að fylgjast með þessu. Ég er eins og aðrir þingmenn á þeirri skoðun að við eigum að reyna að jafna búsetuskilyrðin 

Frú forseti. Við búum við þá staðreynd, sem er nöpur, að einn stærsti launagreiðandi landsins á Íslandi í dag er Atvinnuleysistryggingasjóður. 16–17 þús. Íslendingar hafa ekki atvinnu. Atvinnuleysið er um 9% og atvinnuleysi er eitt mesta böl sem sérhver maður getur lent í. Það er því mikilvægt að snúa ofan af þessari þróun sem er svo óheillavænleg. Gefum okkur að Atvinnuleysistryggingasjóður þurfi á ári hverju að greiða um 20 milljarða til þess að greiða 17.000 einstaklingum atvinnuleysisbætur. Ef þessir sömu einstaklingar hefðu atvinnu væru þeir trúlega að borga svipaða upphæð í formi skatta til ríkisins. Þannig að umsnúningurinn í rekstri hins opinbera, að horfa upp á 17.000 Íslendinga ganga atvinnulausa, hljóðar jafnvel upp á 40 milljarða kr. Það skýtur stoðum undir þann málflutning sem margir hafa haft uppi á Alþingi Íslendinga, þ.e. um róttækar aðgerðir til þess að koma atvinnulífinu af stað að nýju, fjölga störfum í samfélaginu þannig að ekki þurfi eins margir Íslendingar að leita á náðir Atvinnuleysistryggingasjóðs. Ég spyr hæstv. félagsmálaráðherra að því hver staða Atvinnuleysistryggingasjóðs sé í dag. Hvenær má gera ráð fyrir því að hann verði mergsoginn, þ.e. að engir fjármunir verði lengur til? Hvenær má gera ráð fyrir að við þurfum að fara að veita af fjárlögum inn í þennan sjóð? Ég held að það sé mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því hvað er fram undan á næstu mánuðum. Það er gríðarlegur kostnaður við að horfa upp á þetta atvinnuleysi. Margfeldisáhrifin eru gríðarleg og við þurfum að ráðast í mjög róttækar breytingar og aðgerðir til þess að snúa þessari óheillaþróun við. Þar dugir aðgerðarleysið eitt og sér ekki til. Um leið og ég spyr hæstv. ráðherra um stöðu þessa sjóðs, og hvað hann sjái fyrir sér að við þurfum að setja inn í hann á þessu ári, væri gott að heyra hvað hæstv. ráðherra er að gera í þeim efnum að örva vinnumarkaðinn. Að öllu óbreyttu blasir hörmungarástand við, við þurfum að ráðast í einhverjar alvöruaðgerðir. Þetta kostar þjóðfélagið gríðarlega háa fjármuni, eitthvað sem við höfum ekki þurft að horfast í augu við í mörg herrans ár.

Virðulegi forseti. Það er rétt sem hv. fyrirspyrjandi segir að atvinnuleysi er mikið böl og mjög brýnt að snúa sem fyrst við því ástandi sem við búum við á vinnumarkaðnum. Á vegum Vinnumálastofnunar og annarra aðila í stjórnkerfinu eru alls kyns verkefni í gangi. Það má nefna nýsköpunarverkefni sem heyra undir iðnaðarráðuneytið. Það eru alls kyns verkefni í gangi sem í allt hafa skapað um 600 störf. Það eru fjölmargar aðgerðir í gangi að öðru leyti og af þeim 16.700 sem nú eru á atvinnuleysisskrá eru um 4.700 á hlutabótum eða eru að sinna verkefnum með öðrum hætti. Það má því segja að 4.700 af 16.700 séu virkir á vinnumarkaði með einum eða öðrum hætti. Það er mjög mikilvægt. En þá tölu þarf auðvitað að hækka og það hratt. Að því er varðar stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs sérstaklega þá áætlar ráðuneytið að eigið fé sjóðsins hafi í árslok 2008 verið 15,6 milljarðar. Fjárlög þessa árs gera ráð fyrir að tekjur Atvinnuleysistryggingasjóðs af atvinnuleysistryggingagjaldi verði 5,1 milljarður. Því er áætlað að eigið fé Atvinnuleysistryggingasjóðs og markaðar tekjur þessa árs verði tæpur 21 milljarður kr. Þegar tekið er mið af greiðslu bóta það sem af er þessu ári og spám um það sem fram undan er gerir ráðuneytið ráð fyrir því að þetta fé verði uppurið um mánaðamótin október/nóvember nk. og síðustu tvo mánuði ársins komi til greiðslna úr ríkissjóði til að standa skil á atvinnuleysisbótum. Það er hins vegar mjög mikilvægt að undirstrika að ríkissjóður ber fulla ábyrgð á því að atvinnuleysisbætur séu greiddar í landinu. Þó svo að það fé sem til þess er markað með þessum hætti verði uppurið mun ríkissjóður að sjálfsögðu standa undir því að greiða atvinnuleysisbætur. Við þær aðstæður sem við búum við skiptir öllu máli að telja kjark í fyrirtæki til þess að ráða fólk. Okkur hættir til þess að mála myndina of dökkum litum eins og staðan er núna. Við lækkandi vaxtastig, þegar vaxtalækkunarferli er að hefjast, er eðlilegt að fyrirtæki horfi til þess hvort mögulegt sé að auka við sig í umsvifum og sérstaklega ef þau sjá fram á að geta selt afurðir eða þjónustu. Það er mjög mikilvægt að við höldum þeim skilaboðum skýrt fram að fyrirtækin horfi til allra þátta núna, búi sig undir að bæta við sig fólki sem fyrst þannig að ekki komi til þess að of margir verði atvinnulausir of lengi. Það er auðvitað hættulegast ef langtímaatvinnuleysi verður landlægt. Við vitum af reynslu Finna og Færeyinga að þá gerist annað tveggja að við búum við langvarandi atvinnuleysi, þ.e. við getum misst heila kynslóð út af vinnumarkaðnum sem kannski kemur aldrei aftur inn á vinnumarkaðinn, eða missum þessa kynslóð varanlega úr landi. Hvorugt er góður kostur. Við verðum að beita öllu afli okkar og virkum vinnumarkaðsaðgerðum, koma fólkinu hratt aftur á vinnumarkaðinn og sérstaklega þeim sem lengst hafa verið atvinnulausir á hverjum tíma. Við verðum að tala kjark í fyrirtækin og undirstrika mikilvægi þess að þau nýti allt það afl sem þau hafa, nýti þau tækifæri sem þau mögulega hafa á þessum tímum til þess að horfa fram á við og leggja grunn að nýrri sókn, nýrri verðmætasköpun og ráða til sín fólk. Margháttuð úrræði eru í boði. Margháttuð aðstoð er í boði af hálfu Vinnumálastofnunar sem á að greiða fyrir þessu. Það er mikilvægt að fyrirtækin stígi fyrsta skrefið. Við munum gera allt sem mögulegt er til að greiða fyrir því að þau geti ráðið til sín fólk og lagt grunninn að nýrri sókn.

Hæstv. forseti. Hv. 2. þm. Norðaust., Birkir Jón Jónsson, er spurull maður í dag og er það vel. Margs þarf að spyrja á þessum tímum. Ég tek undir að það er ekki of sterkt til orða tekið að segja hvílík vá það er að búa við svo hátt atvinnuleysisstig sem Íslendingar búa við nú um stundir, það er ekki hægt að fara með nein ýkjuorð í þeim efnum. Þetta er einfaldlega áfall sem samfélagið hefur orðið fyrir og við þurfum að bregðast við því með öllu mögulegu móti. Ég vil í því efni spyrja hvort gerð hafi verið úttekt á því hvort Atvinnuleysistryggingasjóður sé í einhverjum mæli og ég tala nú ekki um í miklum mæli misnotaður af fólki, jafnt útlendingum sem Íslendingum. Ég hef talað við fjölda verktaka á síðustu dögum og vikum sem segja að það sé nánast sérstök listgrein á Íslandi að misnota sjóðinn, að þiggja af honum fé og vinna jafnframt úti á akrinum. Ef svo er er það mjög slæmt.

Frú forseti. Hér er talað um mjög alvarlega hluti, atvinnuleysið í landinu og stöðu Atvinnuleysistryggingasjóðs. Mér fannst það sláandi og eftirtektarvert og tilefni til sérstakrar umhugsunar að sá tæplega 21 milljarður króna sem safnast hefur upp á liðnum árum í Atvinnuleysistryggingasjóð eða ætlað er að hafi safnast í hann í ár verði uppurinn um mánaðamótin október/nóvember á þessu ári. Hvað svo? Þá þarf væntanlega að taka peningana úr ríkissjóði. Mér fannst það sérstakt og kannski ágætt að undir lok ræðu sinnar viðurkenndi hæstv. trygginga- og félagsmálaráðherra hvað sá vandi sem uppi er mundi þýða ef við héldum áfram að óbreyttu, þ.e. að fólk færi úr landi í stórum stíl og fyrirtæki og heimili legðu upp laupana. Því spyr ég: Er ríkisstjórnin ekki farin að huga alvarlega að því að vinna að einhverri góðri og gildri peningastefnu, efnahagsstefnu sem virkilega gæti talið kjark í heimilin, fjölskyldurnar og fyrirtækin í landinu?

Frú forseti. Það kom mér nokkuð á óvart að heyra ummæli hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra þegar hann sagði, með leyfi forseta, efnislega að það væri of mikil svartsýni í atvinnulífinu og menn þyrftu að hafa hugrekki til að ráða fleira fólk. Ég vil nota tækifærið og benda hæstv. ráðherra á að ástæðan fyrir því að það er atvinnuleysi á Íslandi og ástæðan fyrir því að fyrirtækin ráða ekki fólk er fyrst og fremst sú að dregist hefur úr hömlu að koma saman bankakerfinu sem gæti síðan lánað þessum fyrirtækjum peninga þannig að hægt sé að fara í nýsköpun, að hægt sé að fara í mannaráðningar. Það hefur dregist úr hófi fram að leggja fyrir þingið greinargott og marktækt yfirlit um það til hvaða aðgerða ríkisstjórnin hyggist grípa í ríkisfjármálum. Það hefur valdið því m.a. að gengið hefur hægar að lækka stýrivexti Seðlabankans sem aftur gerir það að verkum að það eru drápsklyfjar á íslensku efnahagslífi í formi allt of hárra vaxta. Þessir þættir, hæstv. trygginga- og félagsmálaráðherra, valda því að fyrirtækin geta ekki ráðið fólk, ekki skortur á hugrekki. Því það eina sem kannski er eftir í þessu er hugrekki þeirra sem eru þó að berjast.

Virðulegi forseti. Það var mjög merkileg ræða sem hæstv. félags- og tryggingamálaráðherra hélt áðan. Hann virðist vera úr öllum tengslum við það sem er að gerast í landinu. Staðan er þannig núna meðal fyrirtækjanna að vanskil hafa sextánfaldast frá því fyrir rúmu ári. Vanskil sem eru lengri en þriggja mánaða eru 160 milljarðar, tæplega 100 fyrirtæki fara á hausinn í hverjum mánuði. Við höfum ekki virkt bankakerfi til að gefa atvinnulífinu það blóð sem það svo nauðsynlega þarf. Það að halda að þetta sé einhver gunguskapur í fyrirtækjarekendum, að þeir þurfi bara meira hugrekki til að ráða til sín fólk til að vinna bug á atvinnuleysinu, ber vott um algert skilningsleysi á því sem er að gerast á Íslandi og algera vankunnáttu. Þið þurfið að gera eitthvað.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þess að fyrirsjáanlegt er að í nóvember og desember þurfum við að verja rúmum 4 milljörðum af fjárlögum til framlaga í Atvinnuleysistryggingasjóð: Stendur ekki örugglega til hjá hæstv. ríkisstjórn að fá til þess heimild frá Alþingi Íslendinga sem fer með fjárveitingavaldið, a.m.k. enn þá, og liggur ekki fyrir að hæstv. ríkisstjórn muni í ljósi þess að forsendur fjárlaga eru brostnar leggja fram fjáraukalagafrumvarp á yfirstandandi þingi þannig að Alþingi geti lagt blessun sína yfir slíkar gjörðir eða lítur hæstv. ráðherra þannig á að framkvæmdarvaldið geti eitt búið til ný fjárlög í ljósi þess að allar forsendur eru breyttar? Það blasir líka við að á næsta ári þarf ríkissjóður trúlega að greiða 20 milljarða kr. til Atvinnuleysistryggingasjóðs, nokkuð sem ríkissjóður hefur ekki þurft að gera á mörgum undangengnum árum. Það stefnir því í það að öllu óbreyttu að rekstur og staða ríkissjóðs, eins og menn hafa mörgum sinnum bent á, verður gríðarlega erfið verði ekki ráðist í einhverjar róttækar aðgerðir til að snúa þessari óheillaþróun við. Ég er sammála hæstv. ráðherra að við eigum á vettvangi þingsins að telja kjark í fyrirtækin en til þess þurfum við að koma fram með einhverjar aðgerðir til að vekja væntingar hjá atvinnulífinu í landinu um að fram undan séu bjartari tímar og þá þurfum við að leggja fram einhverja tillögu um það hvernig við ætlum að bæta stöðu atvinnulífsins og fjölga störfum í samfélaginu að nýju. Því miður sýnist mér afskaplega fátt benda til þess að ríkisstjórnin ætli að koma með eitthvað markvert á sumarþinginu, sumarþingi sem ætti að vera að vinna dag og nótt í því að móta tillögur og hugmyndir um það hvernig við getum snúið þessari grafalvarlegu stöðu við. Við framsóknarmenn heitum á hæstv. ráðherra að koma í lið með okkur í þeim efnum að ráðast í róttækar tillögur til að fara að gera eitthvað af viti.

Virðulegi forseti. Það er rétt að það er mikilvægt að grípa til aðgerða til að greiða fyrir því að fyrirtæki geti ráðið fólk og menn mega ekki að skilja orð mín þannig að ég sé að átelja fyrirtæki fyrir að ráða ekki til sín fólk. Staðreyndin er einfaldlega sú að sá ótti og óvissa sem eðli málsins samkvæmt hefur fylgt þessu hruni hefur auðvitað valdið því að fyrirtæki halda að sér höndum. Það á hins vegar ekki að vera með svartnættisraus gagnvart fyrirtækjunum heldur að reyna að vinna með atvinnulífinu í því að leggja grunn að efnahagslegum stöðugleika og framförum og það er ríkisstjórnin að gera núna.  Það sem skiptir höfuðmáli er að fara vel með takmarkað fé, að fara af ráðdeild með opinbert fé. Það er auðvitað svo að það er ekki í endalausa sjóði að ganga og við þurfum að taka fé að láni til að standa skil á þeim skuldbindingum sem við nauðsynlega þurfum að standa skil á gagnvart atvinnulausu fólki eftir að sjóðurinn tæmist. Varðandi bótasvikin sem hér voru nefnd tel ég auðvitað mikilvægt að við ræðum það í fullri hreinskilni að mjög mikilvægt er að við tryggjum að þeir sem eru á atvinnuleysisbótum og njóti þeirra séu ekki jafnframt í vinnu. Við þurfum að tryggja samfélagslega samstöðu um að veita mikið fé í þetta verkefni og þá er mjög mikilvægt að það sé tryggt að þeir sem raunverulega þurfa á að halda fái fyrirgreiðslu úr Atvinnuleysistryggingasjóði en ekki aðrir og að því munum við vinna.

Frú forseti. Ég beini fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra. Á síðasta þingi breyttum við á Alþingi lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda þar sem við heimiluðum almenningi í landinu, þ.e. þeim sem hafa verið að leggja fyrir í viðbótarlífeyri, að taka út sérstakan lífeyrissparnað. Var gert ráð fyrir að það yrði um 1 milljón á 12 mánaða tímabili. Fyrirspurn mín er einfaldlega þessi: Hversu margir hafa nýtt sér útgreiðslu á séreignarlífeyrissparnaði sínum samkvæmt sérstakri heimild frá því fyrr á árinu? Hvað má áætla að tekjur ríkissjóðs aukist með hliðsjón af því? Í efnahags- og skattanefnd var á sínum tíma rætt um að þessir fjármunir ættu að fara til húsnæðiseigenda í landinu í formi aukinna vaxtabóta. Ég velti því fyrir mér hvort það standist, þ.e. það sem ríkið er að fá út úr þessu, í ljósi þess að fólk þarf að greiða tekjuskatt af þessari útgreiðslu, hvort þær greiðslur sem til viðbótar eiga að koma skuldugum heimilum í formi greiðslu vaxtabóta standist. Ég vonast til þess að þeir fjármunir sem fólk hefur getað náð í, í formi þessa séreignarlífeyrissparnaðar, hafi verið til góðs og hjálpað mörgum heimilum. Það var tilgangurinn með þeirri lagabreytingu sem við settum fram að hjálpa skuldugum heimilum. En eins og ég segi enn og aftur er það fyrir forvitnissakir sem ég spyr hæstv. ráðherra að því hver reyndin hefur verið af þessari löggjöf sem við settum fyrir einungis örfáum mánuðum.

Frú forseti. Það er tiltölulega einfalt að svara þessum spurningum hv. þingmanns enda eru þær einfaldar og skýrar. Staðan var sú að þann 25. maí sl. höfðu 27.529 einstaklingar sótt um útgreiðslu séreignarlífeyrissparnaðar samkvæmt þeim heimildum sem stofnað var til fyrr á árinu og þessar útgreiðslur munu nema samtals ríflega 17 milljörðum kr. Þetta er byggt á gögnum sem ganga til ríkisskattstjóra frá lífeyrissjóðunum eða vörsluaðilunum og eiga að vera nokkuð nákvæmar upplýsingar enda kerfið komið í jafnvægi ef svo má segja. Það bar á því í byrjun að lífeyrissjóðirnir önnuðu því ekki alveg að taka á móti umsóknum, vinna úr þeim og senda áfram til ríkisskattstjóra en eftir því sem ég best veit þá er þetta staðan nokkuð nákvæmlega eins og hún var fyrir tveimur dögum. Hvað má ætla að tekjur ríkissjóðs aukist með hliðsjón af þessu? Það er tiltölulega einfaldur útreikningur. Það má þá ætla að tekjuauki ríkissjóðs verði um 4,1 milljarður kr. vegna þessarar útgreiðslu á séreignarlífeyrissparnaði eða 24,1% af heildarfjárhæð þess séreignarsparnaðar sem ætla má að þegar hafi verið stofnað til að verði greiddur út. Þessar tekjur falla að vísu ekki allar til á þessu ári en útgreiðslurnar hófust í apríl og þær eru vaxandi í maí og munu fara vaxandi í júní þannig að einhver lítill hluti þessara tekna mun lenda inn á árinu 2010 en langstærstur hluti upphæðarinnar mun falla til sem tekjuauki á þessu ári. Því fylgir að sjálfsögðu að sveitarfélögin fá umtalsverðan tekjuauka í formi útsvars og með sama einfalda útreikningum má ætla að u.þ.b. 2 milljarðar kr., eða um þriðjungur, renni til sveitarfélaganna af heildarskatttekjum upp á rúma 6 milljarða sem þarna koma til ríkis og sveitarfélaga. Tekin var um það ákvörðun að ráðstafa stærstum hluta áætlaðs tekjuauka, sem þá var talið að gæti kannski orðið um 3 milljarðar kr. á árinu, í hækkun vaxtabóta. Áætlað var að sú hækkun mundi verða eitthvað yfir 2 milljarðar. Það er þó háð þeirri óvissu að það liggur ekki fyrir fyrr en álagning hefur farið fram í sumar og flest bendir til að útgjaldaaukinn vegna hækkunar vaxtabóta verði frekar meiri en minni og þá væntanlega fyrst og fremst vegna þess að tekju- og eignarskerðingarákvæðin munu síður draga vaxtabæturnar niður en áætla mætti við eðlilegar aðstæður. Það er því líklegt að eitthvað hærri fjárhæð gangi til útgreiðslu vaxtabóta síðsumars og er það auðvitað vel vegna þess að það var einn megintilgangur þessarar aðgerðar að afla tekna til stórhækkunar vaxtabóta. Ég held að aðgerðin í það heila tekið hafi heppnast vel og að ekki hafi orðið mikil vandkvæði við framkvæmdina enda var þetta yfirvegað og varlega í þetta farið og með það að leiðarljósi að lífeyrissjóðirnir eða vörsluaðilar sjóðanna réðu við útgreiðslurnar án vandkvæða. Að því er ég best veit hefur það gerst með e.t.v. einhverjum frávikum, kannski aðallega í einu tilviki eða svo. Þetta er staða málsins og liggur það þá vonandi skýrt fyrir.

Frú forseti. Það mál sem hér er rætt lét ég töluvert til mín taka í umræðum á síðasta þingi, þ.e. útgreiðsla séreignarsparnaðar. Ég verð að lýsa þeirri skoðun minni að mér sýnist að nokkuð vel hafi tekist til með þessa framkvæmd. Það eru töluvert færri sem nýta sér þessa heimild en gert var ráð fyrir. Ef ég man rétt var í greinargerð sem fylgdi frumvarpinu gert ráð fyrir að þetta gæti numið allt að 50 milljörðum. Núna upplýsir hæstv. fjármálaráðherra að hér sé um 17 milljarða að ræða og ríflega 27 þúsund einstaklingar sem hafa nýtt sér þetta. Þá er alveg ljóst að lífeyrissjóðirnir höfðu mikinn fyrirvara á þessu máli vegna þess að þeir óttuðust að það væri mikið áhlaup, ef svo má að orði komast, á sjóðina. Mér finnst hins vegar, í ljósi þeirra talna sem hæstv. ráðherra er að upplýsa, að full ástæða sé til að endurskoða útgreiðslu í framtíðinni og hugsanlega að rýmka frekar á næstu dögum, vikum og jafnvel mánuðum. Það er alveg ljóst að það eru þó nokkrir einstaklingar sem þurfa á þessum peningum að halda. Ég talaði 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir þessar upplýsingar. Þær eru mjög athyglisverðar. Ég er með tvær spurningar til hæstv. ráðherra. Í fyrsta lagi talar hann um að kostnaður við vaxtabætur sé rúmlega 2 milljarðar en tekjuauki ríkissjóðs af þessu fyrirkomulagi sé rúmir 4 milljarðar. Ég man að það vakti athygli mína á síðasta þingi að við kostnaðarmatið með ýmsum stjórnarfrumvörpum á þeim tíma kom fram að til þess að fjármagna hitt og þetta væri litið til aukinna tekna ríkissjóðs af þessu séreignarsparnaðarmáli. Mér þótti það kannski skjóta skökku við þegar verið væri að hvetja til nýrra útgjalda út frá einhverjum aukatekjum vegna þess að mér þykir þetta frekar vera tilefni til að stoppa í gatið. Spurningin er kannski sú, og ég kem bara annarri spurningunni að sýnist mér á þessari mínútu: Er búið að ráðstafa restinni eða fer þetta, sem ég hvet eindregið til að verði gert, til að bæta stöðu ríkissjóðs að öðru leyti?

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Mér fannst það þó kyndugt að lesa svörin, eða alla vega eitthvað af þeim, í fjölmiðlum í gær, ég held á mbl.is. Það er svo sem í takt við margt annað hér að við lesum í fjölmiðlum um það sem við jafnvel óskum eftir að fá upplýsingar um á vettvangi þingsins. En þessi svör frá hæstv. ráðherra voru mjög skýr og það er einmitt fyrirkomulag þessara funda sem eru á miðvikudögum að kalla eftir upplýsingum sem þessum, hvort áætlanir hafi staðið. Það er náttúrlega fagnaðarefni að sveitarfélögin í landinu skuli m.a. fá tekjur út af þessari breytingu sem við lögðumst öll á eitt um þvert á flokka að koma í gegn á síðasta þingi. En það er vissulega líka grátlegt að fólk þurfi, í ljósi þess ástands sem blasir við okkur, að leita til þessara sjóða sem það hefur lagt í og ætlað að eiga á efri árum, að ástandið í samfélaginu skuli vera með þeim hætti að fólk þurfi, 27.529 einstaklingar, að leita í þessa sjóði sem segir okkur það að ástandið í samfélaginu er mjög erfitt og við viðurkennum það öll. Það er kannski í ljósi þess og í ljósi breyttra forsendna sem mig langar í seinni ræðu minni að spyrja hæstv. fjármálaráðherra - og ég hef reyndar lagt fram fyrirspurn sem verður væntanlega svarað eftir viku - hvort það standi ekki alveg örugglega til af hálfu hæstv. ráðherra og ríkisstjórnar að leggja fram fjáraukalagafrumvarp á þessu þingi sem við þingmenn getum farið yfir á vettvangi fjárlaganefndar og efnahags- og skattanefndar því að það eru fjárheimildirnar sem koma frá Alþingi sem framkvæmdarvaldið útdeilir síðan. Það er alveg ljóst að gera varð verulegar breytingar á fjárlagafrumvarpi yfirstandandi árs og ég spyr ráðherrann að því hvort ekki standi örugglega til að Alþingi Íslendinga taki ákvörðun um það hvernig að slíkum málum verður staðið.

Frú forseti. Mér telst til að ég hafi fengið fimm nýjar spurningar þannig að ég verð að nota tímann vel. Það er rétt, þessi upphæð er 17 milljarðar enn sem komið er en hún mun ekki lækka heldur frekar hækka því að væntanlega eiga einhverjir enn eftir að bera sig eftir þessum úrræðum en þá mun meiri hluti tekna eftir því sem líður á árið færast yfir á næsta ár. Við munum fylgjast vel með þessari framkvæmd og höfum gert og þá svara ég hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur að ekkert hefur verið útilokað í þeim efnum að rýmka þessar reglur. Þá er sú hugmynd sérstaklega til skoðunar, ef það verður viðráðanlegt af hálfu lífeyrissjóðanna, að opna fyrir færslu einhverra hærri upphæða úr séreignarsparnaðinum yfir í fasteignaveðlán til að greiða þau niður. Mig rekur ekki minni til þess að í stjórnarfrumvörpum hafi verið vísað í tekjur af þessu nema í þessu eina tilviki, ég man ekki eftir því.

Það kom oft fram í umræðunum.

Já, það kom kannski fram í umræðum að þarna kynnu að verða einhverjir fjármunir til ráðstöfunar en ég minnist þess ekki að hafa samþykkt að vísað yrði í þessar áætluðu tekjur nema í þessu eina tilviki, að þær ættu í aðalatriðum að standa straum af hækkun vaxtabóta. Er búið að ráðstafa því sem þarna kann að verða umfram? Svarið er nei. Ég tek undir með hv. þingmanni: Það liggur langbeinast við að það gangi til að minnka annars aukinn halla á fjárlögum þessa árs og þarf auðvitað miklu meira til. Eins og komið hefur fram í umræðum undanfarna daga stefnir að óbreyttu í kannski um 20 milljarða viðbótarhalla á ríkissjóði ef ekkert verður að gert. En það verður reyndar eitthvað að gert. Þá kem ég að spurningu hv. fyrirspyrjanda. Að sjálfsögðu munu þessi mál koma fyrir Alþingi. Hvort það verður í formi hefðbundins fjáraukalagafrumvarps eða í formi frumvarps um ráðstafanir í ríkisfjármálum á tekju- og gjaldahlið, og formlegt fjáraukalagafrumvarp látið bíða haustsins, er kannski ekki alveg endanlegt, það er útfærsluatriði og verður skoðað. Að lokum vil ég fullvissa hv. þingmann um að upplýsingar í fjölmiðlum í gær um þá hluti sem við ræðum hér eru ekki frá mér komnar. Ég legg það ekki í vana minn að svara fyrirspurnum á Alþingi fyrst í fjölmiðlum.

Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnar Geirs H. Haarde frá 23. maí 2007 voru boðaðar tilteknar breytingar á skipan verkefna á milli ráðuneyta. Ríkisstjórnin samþykkti síðan, að tilhlutan Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur menntamálaráðherra, að skipa starfshóp til að koma með tillögur um framtíð og skipan skólahalds á Hólum í Hjaltadal. Starfshópurinn var skipaður með erindisbréfi og þar kom m.a. fram að honum var ætlað að koma fram með tillögur sem stuðlað gætu að frekari uppbyggingu og eflingu Hólaskóla til framtíðar, m.a. með hliðsjón af þeirri endurskipulagningu háskólastigsins sem farið hefur fram á undanförnum árum og frumvarpi um ríkisháskóla sem þá lá fyrir í drögum en er nú orðið að lögum. Í erindisbréfinu segir líka að starfshópurinn skuli miða tillögur sínar við að tryggilega verði haldið utan um málefni Hólastaðar og að Hólar haldi reisn sinni og stöðu sem miðstöð mennta, menningar og kirkjulegra málefna. Einnig var gert ráð fyrir að hópurinn hefði samráð við aðila í héraði. Við vitum að Hólaskóli gegnir gríðarlega mikilvægu hlutverki sem skólastofnun en einnig sem stofnun í héraðinu. Hólaskóli er vísindaleg fræðslu- og rannsóknarstofnun á háskólastigi og starfar samkvæmt lögum. Hann er miðstöð kennslu og rannsókna í hrossarækt og reiðmennsku, fiskeldi og fiskalíffræði og ferðamálum. Ég vil líka geta þess að skólinn hefur fengið viðurkenningu fræðasviða í samræmi við lög um Háskóla Íslands. Við Hólaskóla starfa nú um 60 manns, eða síðast þegar ég vissi, í 47 stöðugildum. Á árinu 2007–2008 voru þar skráðir 167 nemendur og á bak við þá eru 90 nemendaígildi. Á Hólum er rannsóknarstarf vaxandi á öllum sviðum og það er styrkt með öflugu samstarfi við aðrar háskólastofnanir. Skólinn hefur hins vegar búið við fjárhagslegar þrengingar eins og allir vita. Í framhaldi af starfi nefndarinnar, sem ég vísaði til, var gert ráð fyrir því, bæði í fjáraukalögum fyrir árið 2008 og eins í fjárlögum eins og þau voru afgreidd 2009, að leggja verulega fjármuni inn í skólann. Hins vegar hefur komið í ljós að fjárhagsvandi skólans er enn meiri en menn ætluðu á þessum tíma og þess vegna varð niðurstaðan sú að skólanum var settur tilsjónarmaður til þess að fara yfir málin og reyna að átta sig betur á umfangi þess vanda sem við var að glíma - fara sem sagt yfir það hvernig hægt væri að ná utan um þann rekstrarvanda sem skólinn hefur búið við. Nú hefur nokkuð liðið frá því að þær ákvarðanir sem teknar voru rétt fyrir síðustu áramót voru teknar. Fyrir liggur skýrsla þeirrar nefndar sem ég vísaði til og þess vegna hef ég nú leyft mér að spyrja hæstv. menntamálaráðherra, á þingskjali, um framtíðarskipan Hólaskóla með eftirfarandi spurningum. Hverjar voru meginniðurstöður nefndar ráðherra um framtíðarskipan Háskólans á Hólum? Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að hrinda þeim áformum í framkvæmd?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni þessa fyrirspurn um framtíðarskipan mála á Hólum. Meginniðurstaða þeirrar nefndar sem þingmaðurinn vísar hér til, um framtíðarskipun Hólaskóla, var í raun sú að fjárhagsstaðan yrði leiðrétt og fjárhagsgrundvöllurinn tryggður, að fjárveitingin fyrir fjárlagaárið 2009 tæki mið af mati ráðuneytisins á fjárþörf skólans miðað við þá starfsemi sem þar fer fram. Enn fremur að skoðaðir yrðu möguleikar á að breyta skólanum eða stofnuninni í sjálfseignarstofnun með þátttöku sveitarfélagsins, að háskólastarfsemi yrði aðgreind frá staðarhaldi á Hólum og almenn málefni Hóla í Hjaltadal mundu heyra undir forsætisráðuneytið. Þessi skýrsla var lögð fram og segja má að enn hafi kannski ekki verið tekin formleg afstaða til allra tillagna sem þar koma fram. Að mínu viti hefur verið mikilvægast að koma rekstrinum á Hólaskóla í jafnvægi og í því augnamiði hafa verið settar aukafjárveitingar inn í reksturinn. Þann 1. janúar 2009 var settur sérstakur tilsjónarmaður með rekstri Hólaskóla sem var ætlað að setja fram tillögur til að draga úr útgjöldum skólans og til að tryggja að rekstraráætlun skólans yrði í samræmi við markmið fjárlaga 2009 og í samræmi við endurskoðaða rekstraráætlun. Samþykkt var 170 millj. kr. aukafjárveiting til skólans en eðlilega var ekki unnt að verða við tillögum nefndarinnar um 115 millj. kr. hækkun á fjárlögum 2009. Enn fremur hefur verið rætt við aðila á svæðinu, þar á meðal sveitarstjórn, um sameiginlega lendingu í málum er varða Hólaskóla og enn eru ákveðin óvissuatriði tengd staðnum, svo sem eignum og jarðnæði sem ekki koma einungis til kasta sveitarfélagsins heldur líka þjóðkirkjunnar sem þar kemur að málum. En rekstrarvandanum þarf að taka á og því var í minni tíð settur á sérstakur samstarfshópur fjármálaráðuneytis, menntamálaráðuneytis og landbúnaðarráðuneytis, því að Hólaskóli, eins og reyndar Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri, lýtur öðrum lögmálum um fjárveitingar en aðrir háskólar. Hann þiggur ekki fé samkvæmt hinu hefðbundna reiknilíkani sem háskólarnir fá fé samkvæmt heldur fær hann fasta fjárveitingu frá menntamálaráðuneyti og frá landbúnaðarráðuneyti. Okkur þótti mikilvægt að þessi ráðuneyti kæmu saman að þessu máli til þess að ræða framtíð þessara tveggja landbúnaðarskóla. Niðurstöður þess hóps hafa ekki enn verið kynntar formlega en þær liggja nýverið fyrir. En það er mjög mikilvægt, eins og ég nefndi hér áðan, að þar komi að fulltrúar ráðuneytanna, sveitarstjórnar og þjóðkirkju sem fari yfir og skýri verkaskiptingu á Hólum. Það er mjög mikilvægt að skuldastöðunni verði komið á hreint sem fyrst og síðan verði mörkuð ákveðin stefna í kjarnastarfi skólans. Það er alveg ljóst að þarna er unnið mjög gott starf og á mjög ólíkum sviðum sem þarf að styrkja. Við þurfum sérstaklega að skoða fyrirkomulag fasteigna á staðnum og hvaða fyrirkomulag eigi að hafa þar. Það má t.d. líta á Hvanneyri sem fyrirmynd í þeim efnum. Síðast en ekki síst þarf að skoða þessi mál með tilliti til þeirrar gríðarlegu þýðingar sem Hólaskóli hefur fyrir sitt byggðarlag, en ekki síst hvaða innlegg hann hefur haft í háskólastarfsemi á landinu. Þetta tengist þeim tillögum sem nú hafa verið lagðar fram, bæði frá innlendum og erlendum sérfræðingum, um framtíð háskólastarfsemi í landinu. Þar er verið að leggja til sameiningar háskóla og tillögur nefndarinnar á sínum tíma þarf að skoða í samhengi við þær nýju tillögur sem nú eru komnar fram, annars vegar frá finnsku sérfræðinganefndinni og OECD-sérfræðingunum og hins vegar frá innlendu sérfræðinganefndinni sem nýverið skilaði af sér. Í stuttu máli sagt liggja fyrir ákveðnar tillögur um hvernig koma megi rekstrinum í lag á Hólum og að því loknu þarf að skoða aðskilnað skólahalds og annarrar umsýslu á Hólastað. Í þriðja lagi þarf að líta á það hvaða hlutverki Hólaskóli mun gegna í hinu íslenska háskólasamfélagi út frá þeirri endurskipulagningu sem þar er fyrir dyrum.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir þessa umræðu. Ég held að það verði seint undirstrikað nógu sterklega að við erum hér að tala um gríðarlega mikilvæga stofnun fyrir héraðið og líka fyrir háskólastigið í landinu með þeirri sérstöðu sem Hólaskóli hefur. Mig langar þó að færa inn í umræðuna - ég held að ráðherra hafi sett þetta í ágætan farveg, við sjáum vonandi fram á viðeigandi lausn. En það er gríðarlega mikilvægt að nokkuð hratt verði unnið og þeirri óvissu eytt sem ríkt hefur um Hólaskóla í langan tíma. Við verðum að horfast í augu við að gríðarleg mistök voru gerð þegar landbúnaðarráðherra færði skólann yfir til menntamálaráðuneytisins án þess að gera skuldir skólans upp. Það voru mikil vonbrigði þegar ég kom að Hólastarfshópnum að átta mig á því að þessar 170 millj. kr. voru ekki einungis þær heldur voru 120 millj. kr. inni í fjármálaráðuneytinu, gömul skuld vegna launa, sem ekki hafði komið upp á borðið í þeirri umfjöllun - og segir okkur náttúrlega heilmikið um það að við þurfum að vanda okkur betur í slíkri umfjöllun. 

Frú forseti. Hér hefur verið farið ágætlega yfir sögu þeirra mála sem hvað mest hafa verið rædd varðandi Hólaskóla. Einnig hefur verið farið yfir það hér með ágætum hætti hvernig staðan er núna. Ég hef áhyggjur af því varðandi þennan mikilvæga skóla - ekki bara mikilvægan á Norðurlandi heldur mikilvægan á landsvísu líka - hve lengi eigi að ríkja einhvers konar óvissa um hvað menn ætla að gera. Mig langar að spyrja ráðherra hvort hún sjái fyrir sér hvenær niðurstöður gætu legið fyrir varðandi þessa umræðu og þær viðræður sem eru að fara af stað. Sér hæstv. ráðherra það fyrir sér að skólinn fari í óbreyttu rekstrarformi inn í næsta fjárlagaár? Þetta eru spurningar sem hefði þurft að svara fyrir löngu og það er mjög mikilvægt að þeim verði svarað sem fyrst. Það gengur ekki að svona mikilvæg stofnun sé í óvissu með framtíð sína svo að mánuðum og jafnvel árum 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir þessar spurningar og svör hæstv. ráðherra. Ég vil leggja áherslu á að báðir landbúnaðarháskólarnir, Landbúnaðarháskólinn á Hvanneyri og Hólaskóli, gegna mjög mikilvægu hlutverki, ekki bara í menntun heldur líka í byggðarlegu og samfélagslegu tilliti. Þetta er stór vinnustaður í Skagafirði og það nám sem þar er boðið upp á, ferðaþjónusta, fiskeldi og hrossarækt, er mjög mikilvægt bæði fyrir samfélagið og fyrir landið í heild sinni. Það er mikilvægt þegar ráðist verður í þessar framkvæmdir að það sé gert í fullri sátt, ekki bara við skólann heldur líka samfélagið í Skagafirði. Ég legg höfuðáherslu á að það verði gert. Ég hygg að skýrsla sem nýverið kom út um háskóla fari fyrir menntamálanefnd og hljóti þar umfjöllun. Í þeirri skýrslu hygg ég að sé margt gott en líka eitthvað sem öðruvísi mætti vera. Þetta þarf að skoða í fullri sátt við samfélagið, við nemendurna og við alla þá sem eiga þar aðild.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda þessa umræðu sem gefur tilefni til þess að horfa vítt til veggja varðandi háskólanám á Íslandi. Það er alveg ljóst að sá skóli sem hér um ræðir hefur átt við töluverða fjárhagserfiðleika að etja og sömuleiðis landbúnaðarháskólinn sem hér var nefndur. Umræða um fjármögnun á háskólastiginu hefur verið mjög mikil og varð sérstaklega erfið í tengslum við fjárlagagerð fyrir árið 2009. Ég kem fyrst og fremst hingað upp til að hvetja hæstv. ráðherra til þess að gæta að því að í þeirri vinnu sem fram undan er, og í erfiðleikunum við að fjármagna þessar stofnanir, verði ekki farið út í það að háskólastarfseminni verði allri miðstýrt frá Vatnsmýrinni í Reykjavík. Ég vil hvetja til þess að þær háskólastofnanir sem starfandi eru út um land í ýmsum byggðakjörnum hafi möguleika á því að kynna sér annað rekstrarform, t.d. sjálfseignarstofnanir, þannig að aðkoma og áhrif heimamanna að þessum rekstri og þessari starfsemi verði betur tryggð en hingað til hefur verið.

Frú forseti. Þetta er þörf umræða sem hér hefur verið vakin upp um málefni Hólaskóla, umræða sem vert er að skoða í ríku samhengi við áform um endurskoðun háskólastigsins, sem ég tek undir með hæstv. ráðherra að er brýnt að endurskoða - og málefni sem þarf líka að skoða með hliðsjón af Landbúnaðarháskólanum á Hvanneyri. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem hafa talað um að málefni Hólaskóla hafi staðið fulllengi í óvissu. Það er brýnt, bæði vegna samfélagslegra og félagslegra áhrifa stofnana eins og Hólaskóla og Hvanneyrar, að málefni þeirra séu ekki látin velkjast um of í kerfinu. Þetta er ekki aðeins brýnt fyrir háskólastigið. Þetta er líka spurning um sjálfsmynd þeirra héraða sem standa 

Virðulegi forseti. Út af því sem sagt var hér áðan vil ég vekja athygli á því að þegar tekin var um það ákvörðun að færa rekstur skólans undan landbúnaðarráðuneytinu í menntamálaráðuneytið var ákveðið að gera gangskör að því að leysa úr þeim mikla vanda sem skólinn hefur átt við að etja mjög lengi. Það var meðvituð ákvörðun um að gera það í tengslum við þennan flutning á milli ráðuneytanna. Þess vegna var þessi nefnd, sem ég vísaði til, sett á laggirnar og hv. þm. Guðbjartur Hannesson sat m.a. í henni. Þeirri nefnd var m.a. ætlað það hlutverk að taka á rekstrarerfiðleikum skólans og finna á þeim frambúðarlausn, bæði að leysa þann uppsafnaða vanda sem til staðar var og einnig að reyna að finna lausnir til framtíðar. Það er rétt sem hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson sagði hér áðan: Það er mjög vont fyrir skólann að vera í svona mikilli óvissu. Ég vil hvetja hæstv. menntamálaráðherra til þess að hraða þeirri vinnu sem nú stendur yfir. Það liggja fyrir margvísleg gögn. Það er búið að rýna mjög mikið í rekstrarstöðu skólans og þau gögn liggja öll fyrir. Það þarf fyrst og fremst núna að fara að taka pólitískar ákvarðanir. Sú nefnd sem ég vísaði til lagði til ákveðnar tillögur. Að hluta til, heyrist mér, eru menn að vinna eftir þeim en þó ekki að öllu leyti. Ég held að það skipti mjög miklu máli að reynt sé að komast að einhverri niðurstöðu svo að skólinn sé ekki í óvissu, t.d. varðandi spurningu um rekstrarformið, líka varðandi spurninguna um fjármögnunina, og það að aðgreina á milli reksturs skólans og Hólastaðar er auðvitað bara mál sem hægt er að vinda sér í algjörlega óháð rekstrarþætti skólans. En ég vil fyrst og fremst hvetja hæstv. ráðherra til að taka á þessum málum þannig að afstaðan geti legið fyrir sem fyrst því að skólinn líður auðvitað fyrir þá óvissu sem yfir honum grúfir.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir það með hv. þingmönnum sem hér hafa talað að þetta hefur tekið mjög langan tíma, alveg frá því að landbúnaðarháskólarnir voru færðir undir menntamálaráðuneytið 1. janúar 2008. Síðan er liðið tæplega eitt og hálft ár og enn eru skólarnir í raun og veru í gömlu fjármögnunarkerfi og ekki sambærilegir við aðra háskóla. En ég tel að það sé færi nú þegar þessi heildarendurskipulagning stendur fyrir dyrum. Ég held að það sé ekki annað hægt en að þetta verði hluti af henni, þ.e. að báðir landbúnaðarskólarnir taki þátt í henni. Í raun og veru hefur menntamálaráðuneytið allt frá því það tók við málefnum Hólaskóla verið að vinna að því að koma rekstrinum þar í jafnvægi en það hefur því miður ekki enn tekist sem skyldi. Við vonum þó að það horfi til betri vegar og ég held að það sé mjög mikilvægt að við gerum það í ákveðnu samtali við fjármálaráðuneytið og landbúnaðarráðuneytið sem einnig er fjármögnunaraðili að þessum landbúnaðarskólum. Að lokum vil ég geta þess að mikil uppbygging hefur átt sér stað og miklar breytingar hafa orðið í báðum landbúnaðarskólunum á mjög skömmum tíma, allt frá því að skólarnir voru færðir upp á háskólastig og það breytist verulega starfsemin þar, þróast í nýjar áttir. Þannig að það má segja að á sama tíma og mikil uppbygging og mikill kraftur hefur verið hefur líka blásið út eitthvað sem ekki var fyrirséð. En ég tek undir það með hv. þingmönnum að það er mjög mikilvægt að rekstrarmálum verði komið á hreint og málefni Hólaskóla verði síðan skoðuð í samhengi. Ég vil nýta tækifærið hér að lokum til að nefna það að ég heimsótti skólann og ræddi við starfsfólk þar núna í aprílmánuði. Ég tel að mikil áhugi sé á því að taka þátt í þessari heildarendurskipulagningu. Innan dyra á Hólum er mjög margt fólk sem hefur verið frumkvöðlar í samstarfi á háskólastiginu sem er nákvæmlega það sem við þurfum að horfa til núna í þessari skipulagningu þannig að þar munum við fá mjög mikilvæga krafta í þá vinnu sem er fram undan. Ég efast því ekki um það að þar á Hólaskóli eftir að spila stórt hlutverk.

Frú forseti. Staða námsmanna í dag er mjög erfið, a.m.k. hjá mörgum þeirra, erfiðleikar við að fá vinnu í ljósi mikils atvinnuleysis og við hljótum að velta fyrir okkur hvernig kröftum þeirra sé best varið núna þegar sumarið er að ganga í garð. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. menntamálaráðherra um Nýsköpunarsjóð námsmanna: Hvernig hyggst hæstv. ráðherra efla nýsköpunarsjóðinn og þar með fjölga tækifærum og störfum fyrir námsmenn? Eftir að ég lagði þessa fyrirspurn fram kom fréttatilkynning frá menntamálaráðuneyti og iðnaðarráðuneyti um að 15 millj. hefðu verið settar í það að styrkja nýsköpunarsjóðinn þannig að í raun og veru er búið að svara þessari spurningu að hluta. En ég velti fyrir mér hvaða áhrif þessi fjárframlög hafi, hvort þetta sé nægjanlegt til að mæta þeirri brýnu þörf sem blasir við hjá námsmönnum, hvort ekki sé rétt að við virkjum það hugvit sem býr í ungu og mjög frjóu fólki og við eflum þennan sjóð enn frekar. Ég get nefnt því til staðfestingar að árið 2003 var 161 verkefni til handa námsmönnum styrkt en einungis 79 árið 2008, það voru því helmingi færri verkefni styrkt árið 2008 en árið 2003. Ég velti fyrir mér í þessu samhengi hversu mikil fjölgun verður við þær 15 milljónir sem iðnaðarráðuneytið og menntamálaráðuneytið hafa ákveðið að verja til nýsköpunarsjóðsins en við gerum okkur grein fyrir því að vandamálið er mjög stórt. Næsta fyrirspurn, sem ég beini til hæstv. ráðherra á eftir, er einmitt um sumarnám í háskólum landsins og þessar tvær spurningar tengjast í raun og veru því mikla vandamáli sem blasir við námsmönnum í dag. Ég spyr því hæstv. ráðherra hvort hún telji að nóg sé að gert að setja 15 millj. kr. í Nýsköpunarsjóð námsmanna, hvort það mæti þeirri gríðarlega miklu þörf sem er í samfélaginu og hvort ekki væri rétt að reyna að ná mjög víðtæku samstarfi, m.a. líka við sveitarfélögin, um að efla nýsköpunarsjóðinn enn frekar þannig að ungt og hæfileikaríkt fólk geti komið hugmyndum sínum í framkvæmd í gegnum þennan mikilvæga nýsköpunarsjóð sem ég tel að við þurfum að efla á tímum sem þessum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrirspurnina. Ég veit að hann, eins og ýmsir aðrir þingmenn, hefur áhyggjur af atvinnumálum námsmanna. Það er rétt að sú ákvörðun var tekið af menntamálaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra að styrkja sjóðinn til viðbótar núna um 15 millj. og koma þar 5 millj. frá menntamálaráðuneyti og 10 frá iðnaðarráðuneyti. Þetta er auðvitað umtalsverð viðbót í ljósi þess að heildarfjármunir sjóðsins hafa verið í kringum 40 millj., 20 frá menntamálaráðuneyti og 20 frá Reykjavíkurborg. Aðrir aðilar að sjóðnum eru Framleiðnisjóður landbúnaðarins og önnur sveitarfélög en framlög þeirra samanlagt eru í kringum 1–2 millj. Ég þori ekki að fara alveg nákvæmlega með töluna. Það sem er kannski athyglisvert við þetta er að sjóðurinn var stofnaður 1992 en grunnframlög til sjóðsins hafa hækkað mjög lítið á undanförnum árum og hlutfall þeirra umsókna sem hafa fengið styrki hefur á sama skapi farið niður á við. Í vor var það svo að rétt ríflega 20% umsókna fengu styrki eða u.þ.b. 23%. Þau verkefni voru hins vegar með ríflega 100 störf á bak við sig, þ.e. það voru fleiri störf í kringum hvert verkefni en fengu. Þarna er auðvitað um umtalsverða hækkun að ræða, úr 40 millj. í 55 millj., þannig að við vonumst til að sjá fram á nokkra fjölgun. Við áttum von á að hugsanlega gætu u.þ.b. 120 manns fengið störf og þarna gætu verið að bætast við 40–50 störf. Það fer auðvitað eftir verkefnum og hvernig þau raðast. Ég vil líka segja að það er frábært tækifæri fyrir námsmenn að sækja um styrki í nýsköpunarsjóð og vinna þannig að verkefnum þar sem þeir nýta frumkvæði sitt og eigin kraft, sínar eigin hugmyndir. Þarna hefur skapast samstarf nemenda milli deilda og þarna hafa skapast þverfagleg verkefni. Þarna hafa nemendur kynnst sjálfstæðum vinnubrögðum, sjálfstæðum rannsóknum oft í fyrsta sinn af eigin raun í gegnum Nýsköpunarsjóð námsmanna. Þessi sjóður hefur kannski verið minna sýnilegur á undanförnum árum en hann var áður fyrr og ég tel að það sé full ástæða til að skoða hvort hægt sé að styrkja hann varanlega. Þessi aukafjárveiting kemur þannig til að þarna er í raun og veru fært af öðrum liðum til að styrkja þennan sjóð núna. Ég held hins vegar að við verðum að líta til þess að þarna erum við að horfa á atvinnusköpun í þeim anda sem við teljum æskilegan, þar sem byggt er á nýsköpun og byggt er á þekkingu. Þarna vinnur fólk verkefni sem oft þróast áfram í að verða eitthvað meira og oft koma líka inn fyrirtæki með mótframlög þannig að það skapast tenging háskólasamfélags og atvinnulífs sem er mjög æskileg ef við ætlum byggja hér áfram á tækniþróun og nýsköpun. Ég tel að það eigi að skoða það þrátt fyrir erfitt efnahagsástand hvort við getum styrkt sjóðinn varanlega með frekari fjármunum því að þarna sjáum við atvinnusköpun sem er í raun og veru ódýr því að laun námsmanna sem vinna við nýsköpunarsjóðinn eru ekki há en geta um leið haft mikinn virðisauka í för með sér. Við sjáum líka fram á að nemendur gera eitthvað annað en þeir gera dagsdaglega í sínu háskólanámi. Þeir sinna einhverju út frá eigin hugmyndum og eigin forsendum, oft í tengslum við atvinnulífið. Ég tel að Nýsköpunarsjóður námsmanna sé ein af þeim mikilvægu brúm sem þarf að styrkja og tryggja á milli háskólasamfélags og atvinnulífs. Ég ætla kannski ekki að hafa frekari orð um það önnur en þau að ég vonast til að við sjáum að þessi fjárveiting nýtist vel og reyndar er ég ekki í nokkrum vafa miðað við það hversu mörgum umsóknum var hafnað núna sem þóttu þó fullframbærilegar hreinlega af því að ekki voru til fjármunir. Ég veit að þessir peningar eiga eftir að nýtast vel en ég tel líka að það eigi að skoða það hvort ekki sé ástæða til að efla sjóðinn til varanlegrar framtíðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni kærlega fyrir þessa fyrirspurn og þann stuðning sem hann sýnir nýsköpunarsjóðnum og ekki síður hæstv. menntamálaráðherra og hæstv. iðnaðarráðherra fyrir það hve skjótt þær brugðust við með þessari aukafjárveitingu. Hún er umtalsverð eins og hæstv. menntamálaráðherra kom inn á í ljósi þess að fjárveitingarnar hafa verið í tiltölulega stöðugu formi síðan 1992. Það er rétt að rifja það upp að þessi sjóður verður til við svipaðar aðstæður og núna eru þegar skyndilegt fjöldaatvinnuleysi kemur upp í samfélaginu, reyndar mun minna en við væntanlega horfum fram á núna. Það er full ástæða til að skoða það með þennan sjóð, af því að það er rétt að hafa í huga að það lætur nærri að 95% af þeim fjármunum sem koma í sjóðinn fari beint út í laun til námsmanna, að yfirbyggingin er afar lítil og hægt er að bregðast mjög hratt við atvinnuástandi eins og hér er með auknum framlögum í sjóðinn.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þm. Skúla Helgasyni fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Það eru nefnilega fjölmörg tækifæri í þeirri stöðu sem blasir við okkur í dag og ég held að ungt fólk sé jafnvel betur í stakk búið til að fá nýjar ferskar hugmyndir í þeirri stöðu. Við þurfum að virkja hugvitið, við þurfum að kalla fram það besta í okkar hæfileikaríkasta fólki og þess vegna er ég alveg viss um að þeir fjármunir sem við leggjum fram í Nýsköpunarsjóð námsmanna skila sér margfaldlega út í samfélagið. Eins og hv. þm. Skúli Helgason nefndi áðan borgar fólk skatta og skyldur af störfum sínum og síðan geta skapast mörg afleidd störf í framhaldinu sem geta veitt ríkissjóði og samfélaginu öllu ómældan hagnað og ágóða. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. ráðherra í ljósi þess að árið í ár og trúlega næstu tvö ár verða mjög erfið í okkar samfélagi: Hefur hæstv. ráðherra hugleitt það að kalla til fleiri sveitarfélög, jafnvel atvinnulífið, að þessum sjóði með a.m.k. tímabundið framlag til að mæta þeim erfiðu tímum sem blasa við okkur, gera nýsköpunarsjóðinn öflugri, gera hann sýnilegri, markaðssetja hann þannig að fólk viti að þessi sjóður er fyrir hendi þannig að það kalli fram ákveðið frumkvæði hjá námsmönnum? Ég er viss um að ef fleiri vissu og væru meðvitaðir um að hann er til staðar mundi umsóknum fjölga, jafnvel góðum umsóknum sem gætu leitt af sér fullt af tækifærum og störfum fyrir íslenskt samfélag sem er nauðsynlegt í dag. Ég spyr hæstv. ráðherra um leið og ég lýsi yfir ánægju með að verið er að styrkja þennan sjóð, hvort ekki sé tilefni til þess í ljósi allrar umræðunnar um þjóðarsátt að kalla fleiri aðila að borðinu um það hvort hægt sé að efla sjóðinn með einhverjum hætti. Þá er ég hugsa jafnvel um háskólana, sveitarfélögin, atvinnulífið, ríkið, hugmyndir um að gera þennan sjóð að öflugri sjóði en hann er í dag sérstaklega á tímum eins og við búum við um þessar mundir.

Virðulegi forseti. Ég get tekið undir með hv. þingmanni, ég held að full ástæða sé til að skoða það að kalla fleiri aðila að borðinu. Ég vil minna á að þegar þessi sjóður var stofnaður á sínum tíma, árið 1992, að frumkvæði stúdenta var í raun og veru farið mjög veglega af stað, þá urðu til nýsköpunarverðlaun forseta Íslands sem ávallt hafa hlotið athygli í fjölmiðlum. Þar hafa birst námsmenn með framúrskarandi verkefni sem seinna að nokkrum árum liðnum hafa birst sem framúrskarandi vísindamenn jafnvel í eigin atvinnustarfsemi eða innan háskólasamfélagsins. Sjóðurinn hefur því vissulega verið mjög dýrmætur vaxtarsproti og það má eiginlega segja að ekki hafi verið lagt nægilega til hans. Fé til hans hefur ekki verið aukið á síðustu árum, kannski af því að þörfin hefur ekki verið fyrir hendi. En sú atvinnuþörf sem hv. þm. Skúli Helgason benti á var vissulega til staðar þegar sjóðurinn var stofnaður á sínum tíma. Ég get tekið undir með hv. þm. Birki Jóni Jónssyni að það er full ástæða til að skoða það að kalla fleiri að borðinu. Sem stendur er það Reykjavíkurborg sem leggur til framlag en auðvitað sækja námsmenn úr fleiri sveitarfélögum í sjóðinn. Þarna gætum við verið að horfa fram á ódýra atvinnusköpun þar sem lögð er áhersla á þekkingarþróun og spennandi atvinnu fyrir námsmenn í háskólum landsins þar sem þeir virkja hugmyndir sínar, kraft sinn og frumkvæði, sem er nákvæmlega það sem við þurfum að reiða okkur á sem þjóð einmitt þegar illa árar. Ég tek því undir með hv. þingmanni að liður í því að efla sjóðinn varanlega væri að kalla fleiri aðila að þessu borði.

Frú forseti. Ég vil halda áfram að inna hæstv. menntamálaráðherra eftir stöðu námsmanna og hvernig sumarið sem í vændum er muni blasa við þeim þúsundum einstaklinga sem stunda nám við háskóla landsins. Því spyr ég hæstv. menntamálaráðherra: Hvað er áætlað að margir einstaklingar muni leggja stund á sumarnám í háskólum landsins sumarið 2009 og hversu margir sóttu um slíkt nám? Það er ljóst að við sem samfélag högnumst á því að ungt fólk haldi áfram að stunda sitt nám og ná sér í aukna þekkingu í sumar frekar en að mæla göturnar og gera lítið sem ekki neitt og þiggja jafnvel atvinnuleysisbætur, þ.e. þeir námsmenn sem hafa rétt á slíku. Kennarar við háskóla landsins hafa sýnt glæsilegt fordæmi. Margir vinna launalaust í sumar við að kenna á sumarönninni og það framlag kennarastéttarinnar er mjög lofsvert og ljóst að það er hluti ákveðinnar þjóðarsáttar frá þeirri starfsstétt vil ég meina. Það er gríðarlega mikilvægt að námsmenn geti ótrauðir haldið áfram að auka við þekkingu sína og þess vegna væri mjög áhugavert að heyra það frá hæstv. ráðherra hversu margir námsmenn ætla að stunda sumarnám við háskóla landsins í sumar og hvort einhverjir námsmenn fengu höfnun vegna slíks. Ég fékk fyrirspurn frá námsmanni um daginn sem sagðist hafa ákveðið að sækja um tvö námskeið. Og vegna þess að hann sótti um tvö námskeið en ekki eitt eða þrjú á hann ekki rétt á atvinnuleysisbótum sem hann hefði átt ef hann hefði sótt um eitt og hann á ekki rétt á námslánum ef hann hefði sótt um þrjú. Ég vil inna hæstv. ráðherra eftir því hvort þetta geti verið rétt. Ef svo er þurfum við náttúrlega að sníða þennan galla af núverandi kerfi því að sjálfsögðu á ekki að refsa viðkomandi einstaklingi fyrir að velja tvö námskeið í staðinn fyrir eitt og hann fái þar af leiðandi ekki atvinnuleysisbætur. Þetta er eitthvað sem við þurfum að skoða og mér þætti vænt um ef hæstv. ráðherra mundi bregðast við þessu í ljósi tölvupósts sem ég fékk á dögunum. En fyrst og síðast var spurningin um þetta stóra mál, sem m.a. kennarar í háskólum landsins hafa gert kleift: Hversu margt ungt fólk mun stunda sumarnám við háskóla landsins? Var einhverjum hafnað sem sótti um slíkt nám? Ef svo er væri það miður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrirspurnina. Samkvæmt nýjustu upplýsingum frá háskólunum stunda 2.092 nemendur sumarnám við háskóla landsins og hafa sótt um það. Þingmaðurinn spyr hvort einhverjum hafi verið hafnað sem sótti um nám. Eftir þeim upplýsingum sem ég hef aflað mér hafa nær allir nemendur sem sóttu um inngöngu í sumarnám fengið aðgang að náminu. Það á þó ekki við um annars vegar Bifröst þar sem 280 nemendur sóttu um skólavist en 250 fengu inngöngu, líklega út frá rými skólans til að taka við nemendum, og hins vegar um Hólaskóla þar sem 15 umsóknir bárust um sumarskóla á hestafræðibraut en 9 stóðust inntökupróf. Að öðru leyti virðast umsækjendur hafa fengið inngöngu í það nám sem þeir sóttu um. Inni í þessum tölum eru ekki nemendur sem eru í rannsóknartengdu framhaldsnámi sem ekki taka námskeið en stunda eigi að síður nám. Nær helmingur þessara nemenda er í Háskóla Íslands eða u.þ.b. þúsund, ríflega 500 eru í Háskólanum í Reykjavík en síðan dreifist þetta milli þeirra skóla sem bjóða upp á sumarnám. Eins og kunnugt er var ákveðið að veita 85 millj. til háskólanna til þess að þeir gætu í raun boðið upp á sumarnám enda hafði komið fram að ýmsir háskólar töldu sig hreinlega ekki hafa bolmagn til að gera það. Um leið var Lánasjóði íslenskra námsmanna veitt framlag upp á 660 millj. til þess að geta staðið undir útlánum og í raun og veru var það stóri útgjaldapósturinn til að geta staðið undir útgjöldum við sumarnám. Hvað varðar reglur lánasjóðsins um sumarnám voru þær kynntar strax í upphafi og miðast við ákveðið lágmark sem er 20 ECTS-einingar eða 10 einingar í gamla kerfinu og eru þær sömu og hafa gilt um sumarnám almennt hjá lánasjóðnum. Þær reglur voru kynntar. Hins vegar er það rétt sem hv. þingmaður nefndi - mig grunar reyndar að sami tölvupóstur hafi borist mér - að nemendur geta lent þarna í millibili, milli Atvinnuleysistryggingasjóðs og lánasjóðsins. Ég tel mjög mikilvægt að þessi tvö kerfi ræði saman, þ.e. þær reglur sem annars vegar Atvinnuleysistryggingasjóður miðar við og hins vegar þær reglur sem lánasjóðurinn miðar við, að þar lendi ekki fólk milli skips og bryggju, ef svo má að orði komast, því að það hefur í raun verið þannig að þeir sem taka undir lágmarkinu hafa getað sótt um atvinnuleysisbætur en þau mörk virðast miðast við eitt námskeið. Hins vegar hafa reglurnar um sumarnám, þ.e. hvað dugi til að fá lán, verið algjörlega skýrar frá upphafi þess að ákveðið var að fara í það að LÍN byði upp á þessi lán, það var algjörlega ljóst að það mundi miðast við 20 ECTS-einingar. Ég tek undir með hv. þingmanni að mér finnst mjög mikilvægt að þessi kerfi tali betur saman og hef ég þegar nefnt það við hæstv. félagsmálaráðherra að þörf sé á einhverri samræmingu í þessum efnum.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir fyrirspurnina og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er mjög áhugavert að heyra hversu margir það eru sem hafa ákveðið að leggja stund á nám í sumar og vonandi geta sem flestir uppfyllt skilyrði um að fá námslán. Ég hefði mikinn áhuga á að heyra það frá hæstv. ráðherra hvort það sé líka verið að skoða það í samstarfi á milli menntamálaráðuneytisins og félagsmálaráðuneytisins að fólk geti hugsanlega fengið greiddar atvinnuleysisbætur á meðan það stundar nám, hvort heldur það er háskólanám eða framhaldsskólanám. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson lagði fram þess háttar lagabreytingu á síðasta þingi sem hlaut því miður ekki brautargengi en mig minnir að ég hafi heyrt að áhugi sé innan ríkisstjórnarinnar að fara í þess konar breytingar að fólk geti fengið atvinnuleysisbætur alla vega tímabundið til að stunda nám.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir að koma með þessa fyrirspurn. Ég velti líka fyrir mér einmitt þessum tengslum milli Atvinnuleysistryggingasjóðs og Lánasjóðs íslenskra námsmanna og finnst að það ætti að vera hægt að gera þetta með sambærilegum hætti og gert er hjá fyrirtækjum sem fá stuðning til að halda fólki í vinnu, að þetta sé kannski ekki síður eitthvað sem við getum lagt okkur fram um að breyta. Mig langar hins vegar til að minnast á framhaldsskólanemana því að þeir gleymast svolítið og þetta bil sem sveitarfélögin standa frammi fyrir varðandi framhaldsskólanema sem ekki hafa vinnu. Vissulega eru sveitarfélögin að reyna, ég veit að mitt sveitarfélag ætlar að reyna að taka fólk í vinnu sem er á þessu aldursbili, 16 ára til tvítugs, sem hefur kannski ekki greiðan aðgang að vinnu. Mér finnst vera einblínt svolítið mikið á hvað eigi að gera fyrir háskólafólk en ekki fyrir framhaldsskólanema, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og hv. þingmönnum Eygló Harðardóttur og Bjarkey Gunnarsdóttur fyrir að taka þátt í þessari umræðu. Mér sýnist einfaldlega að þær fyrirætlanir sem síðasta ríkisstjórn beitti sér m.a. fyrir með fulltingi Framsóknarflokksins og allra flokka á þingi séu að ganga eftir og hér er um góða hluti að ræða miðað við svör hæstv. ráðherra. Það er því ekki allt alslæmt. Okkur framsóknarmönnum er legið á hálsi fyrir að gagnrýna ríkisstjórnina mikið hér í þinginu en það hlutverk stjórnarandstöðunnar að veita ríkjandi stjórnvöldum aðhald og við munum gera það. En ég mun ekki verða feiminn við að hæla ef mér finnast hlutirnir vel gerðir og mér sýnist að hér hafi ágætlega verið staðið að málum og vil bara lýsa yfir mikilli ánægju með það. Ég bendi enn og aftur á að kennarar í þessum háskólum hafa lagt fram mjög mikilvægt framlag til að af þessum áformum geti orðið og það er ánægjulegt að vita að um 2.100 námsmenn muni nýta tímann í sumar í háskólum landsins til að sækja sér aukna þekkingu. Ég las þannig úr orðum hæstv. ráðherra að hún hygðist beita sér í því að koma á einhverri samræmingu milli Atvinnuleysistryggingasjóðs og lánasjóðsins til að sníða af þann galla sem blasir við okkur og við höfum rætt hér. Það er hárrétt sem hv. þm. Bjarkey Gunnarsdóttir nefndi að við höfum einblínt mjög mikið á háskólanemana en það má ekki gleyma því unga fólki sem stundar nám í framhaldsskólum landsins. Ég tel að við þurfum á sumarþinginu að veita því meiri athygli hver staða þess hóps er. Það er greinilega búið að koma að miklu leyti til móts við vanda háskólastúdenta, þ.e. þeirra sem hafa viljað stunda nám í sumar, en ég velti fyrir mér stöðu framhaldsskólanemanna almennt og hvort við þurfum ekki 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góð orð. Ég vil nefna annars vegar af því að hér er spurt um samspil Atvinnuleysistryggingasjóðs og Lánasjóðs íslenskra námsmanna að þar eru viss vandkvæði á sem tengjast því t.d. að grunnatvinnuleysisbætur eru umtalsvert hærri en lágmarksnámslán, sem er í kringum 100 þús. kr., framfærslulán til einstaklings er rétt rúmlega 100 þúsund, á meðan grunnatvinnuleysisbætur eru nær 150 þúsund. Þessi munur hefur líka gert það erfiðara að fá kerfin til að vinna saman og staða lánasjóðsins er, eins og hv. þingmenn þekkja, mjög þröng eftir að gengið var á eigið fé hans um milljarð í síðustu fjárlögum og ekki von á aukningu í þeim fjárlögum sem fram undan eru. Við áttum okkur á því að þar skapast ákveðið misræmi og þeir sem missa vinnuna segja eðlilega: Hver er hagur minn í því að fara í nám ef ég lækka við það í tekjum? Þetta miðast auðvitað við grunnframfærsluna en eins og hv. þingmönnum er kunnugt miðar lánasjóðurinn síðan við fjölskyldustærð og fleiri breytur þannig að þetta getur komið misjafnlega út, kerfin eru byggð upp á ólíkan hátt sem gerir þetta samspil erfitt á köflum. Ég tel hins vegar að það sé verkefni okkar að reyna að leysa úr því þannig að kerfin a.m.k. vinni betur saman og einhver hvati sé fyrir þá sem hafa misst vinnuna að leita sér menntunar. Hvað varðar framhaldsskólanemana vonumst við auðvitað til að þær aðgerðir sem gripið hefur verið til varðandi háskólanemana létti að einhverju leyti pressunni á þeim markaði. En þar sjáum við fram á erfiða tíma og ég nefni sem dæmi að í Reykjavík hefur ekki verið unnt að ráða nema hluta framhaldsskólanema í vinnu, það hefur gengið betur í sveitarfélögunum í kring. Eigi að síður eru sveitarfélögin að reyna að halda uppi ráðningarstiginu á sama stað og það var í fyrra en við sjáum erfiðleika þarna. Við höfum verið að leita hugmynda vegna framhaldsskólanemanna og erum að reyna að tryggja að þeir mæli ekki göturnar heldur hafi einhver verkefni í að sækja, t.d. innan skólanna.