Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Mér hefur borist svo hljóðandi bréf: Reykjavík, 24. okt. 1978. Sverrir Hermannsson, 5. þm. Austurl., hefur í dag ritað mér á þessa leið: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og mun því ekki geta sótt þingfundi á næstunni, leyfi ég mér með skírskotun til 138. gr. laga um kosningar til Alþingis að óska þess, að vegna forfalla 1. varamanns taki 2. varamaður Sjálfstfl. í Austfjarðakjördæmi, Egill Jónsson ráðunautur, sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Þetta er yður, herra forseti, hér með tilkynnt með ósk um að þér látið fram fara í sameinuðu þingi rannsókn á kjörbréfi varamanns. Ingvar Gíslason, forseti Nd.“ Nú stendur að vísu þannig á, að sjálft kjörbréf varaþm. hefur ekki borist. Hins vegar hafa borist símskeyti: Í fyrsta lagi símskeyti frá Seyðisfirði á þessa leið: „Vegna óviðráðanlegra orsaka get ég undirritaður ekki tekið sæti Sverris Hermannssonar á Alþingi í fjarveru hans. Pétur Blöndal.“ Og í öðru lagi hefur borist símskeyti á þessa leið: „Seyðisfirði, 25. okt. 1978. Alþingi, Reykjavík. Hef póstlagt kjörbréf fyrir Egil Jónsson, 2. varaþm. Sjálfstfl. Erlendur Björnsson.“ Símskeyti þetta er frá formanni yfirkjörstjórnar í Austurlandskjördæmi, og skrifstofustjóri Alþingis hefur tjáð mér að fordæmi séu fyrir því, að slíkt símskeyti hafi verið tekið gilt. Ég óska þess, að kjörbréfanefnd taki þessi gögn til athugunar, og gef 7 mínútna fundahlé meðan hún athugar þau.



Herra forseti. Svo sem lýst hefur verið hefur borist bréf frá Sverri Hermannssyni, 5. þm. Austurl., um að hann geti ekki sótt þingfundi af tilteknum ástæðum. Hér hefur enn fremur verið lagt fram staðfest símskeyti frá l. varaþm. Sjálfstfl. í Austfjarðakjördæmi, Pétri Blöndal, um að hann geti ekki vegna óviðráðanlegra orsaka tekið sæti þm. á Alþingi að þessu sinni. Í þriðja lagi liggur hér fyrir skeyti frá Erlendi Björnssyni, formanni yfirkjörstjórnar Austurlandskjördæmis, þar sem hann tilkynnir að hann hafi póstlagt kjörbréf fyrir Egil Jónsson, sem er 2. varaþm. Sjálfstfl. í Austurlandskjördæmi. Kjörbréfanefnd hefur farið yfir þessi gögn og leggur til að kosningin verði tekin gild og þau gögn sem ég hef þegar gert grein fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt hv. 5. þm. Suðurl. að flytja till. til þál. um iðngarða. Á nýloknu iðnkynningarári, þar sem menn voru mjög hvattir til þess að kaupa íslenskar vörur og efla þannig íslenskan iðnað, sem vissulega hefur haft áhrif, var einnig mjög rætt um hvað verða mætti að öðru leyti til þess að styrkja iðnaðinn. En allir eru sammála um að hann hlýtur að taka við meginhluta þess fólks sem bætist á vinnumarkað ef vel á að fara. Eitt þeirra atriða, sem þá var rætt um, var það mál sem till. þessi fjallar um, þ.e. bygging iðnaðarhúsnæðis. Það er kunnara en frá þurfi að segja, hversu bygging húsnæðis er stór hluti af stofnkostnaði fyrirtækja. Það að sveitarfélög ásamt einstaklingum og félögum með stuðningi ríkis byggi iðngarða mundi óefað mjög létta iðnfyrirtækjum byrjunarspor. Hér er hreyft máli sem kallar á aðgerðir um land allt og getur, ef vel tekst til, orðið undirstaða stórvaxandi atvinnutækifæra um breiðar byggðir landsins. Til þess að hægt sé að standa undir þeirri félagslegu og menningarlegu velferð, sem allir eru sammála um að efla beri og viðhalda, þarf að renna fleiri stoðum undir atvinnulífið þannig að ávallt sé völ á fjölbreyttum atvinnutækifærum í þjóðfélaginu í samræmi við menntun og hæfni hvers og eins. Það má segja, að stutt sé síðan við Íslendingar hófumst handa um uppbyggingu atvinnuveganna með nútímasniði og meginkrafturinn hefur farið í að byggja upp hina hefðbundnu atvinnuvegi, landbúnað og fiskveiðar. Í þeim atvinnuvegum liggja enn fyrir mikil verkefni til úrlausnar og síður en svo allt fullgert, enda stundum verið sótt fram meira af kappi en forsjá. Meðan þessi öra þróun í landbúnaði og sjávarútvegi hefur verið í gangi hefur vaxið upp framleiðsluiðnaður og að sjálfsögðu þjónustuiðnaður og byggingariðnaður sem að verulegu leyti hefur verið tengdur áðurnefndum frumgreinum. Sá iðnaður hefur verið meira gjaldeyrissparandi iðnaður fyrir heimamarkað heldur en útflutningsiðnaður. En sem betur fer hefur iðnaður hin síðari ár sótt á erlendan markað í vaxandi mæli, þannig að í dag er talið að í iðnaði starfi 28–29 þús. manns eða rúmlega 30% starfandi manna í landinu. Í grófum dráttum mun skipting mannaflans vera á þann veg, að 11700 manns starfi í framleiðsluiðnaði, 4900 í þjónustuiðnaði og 12000 í byggingariðnaði. Á þessum tölum sést hversu snar þáttur iðnaður er þegar orðinn í þjóðarbúskap Íslendinga. Íslenskur iðnaður á undir högg að sækja, þar sem annars vegar er smæð hins íslenska markaðar og hins vegar öflugur iðnaður ýmissa nágrannaríkja sem stendur á gömlum merg og auk þess kröftuglega studdur leynt og ljóst af ríkisvaldi viðkomandi landa. Þegar við stöndum andspænis því, að landbúnaður og sjávarútvegur getur ekki tekið á móti meiri mannafla svo að nokkru nemi hljóta augun að beinast til iðnaðarins. Nú þurfum við að samhæfa krafta okkar til að létta iðnaðinum erfið spor til vaxtar og eflingar. Tillaga þessi snertir eina mikilvæga forsendu iðnþróunar, sem hægt er að segja að sé samnefnari fyrir allan iðnað, þ.e. að leita leiða til að auka framboð á hentugu iðnaðarhúsnæði með byggingu iðngarða. Hér er alls ekki um óþekkta leið að ræða, heldur hefur hún verið farin með góðum árangri víða erlendis, þar sem hið opinbera hefur reist iðngarða sem hafa haft víðtæk áhrif á iðnþróun í þessum löndum. Hér á landi hafa verið umr. um slíkar byggingar, svo sem áður kom fram, og hafa þær komist í framkvæmd hjá sumum sveitarfélögum með góðum árangri. Það, sem fyrst og fremst liggur að baki þessari tillögu er að fyrirtækin hafi möguleika á að nýta betur takmarkað eigið fjármagn í hlutfallslega auknum mæli til fjármögnunar nauðsynlegum véla- og tækjabúnaði og til rekstrar. Þá má nefna að með samstarfi um undirbúning og teikningar og með sameiginlegu skipulagi framkvæmda og fjármögnunar má eflaust auka hagkvæmni hvað byggingarkostnað snertir, þótt jafnframt sé tekið tillit til margbreytilegra þarfa iðnaðarins fyrir húsnæði. Þá má nefna hagræðingu sem getur falist í samstarfi við ýmsa sameiginlega þjónustu vegna rekstrar, t.d. sameiginleg mötuneyti og félagslega aðstöðu starfsfólks, einnig notkun sérhæfðra véla og bókhaldsþjónustu. Þótt gert sé ráð fyrir að hér sé m.a. um leiguhúsnæði að ræða, þá á ekkert að vera því til fyrirstöðu, að fyrirtækin gætu í upphafi keypt húsnæði sem byggt væri með þessum hætti eða síðar meir gegn ákveðnum skilmálum, þegar þau hefðu fjárhagslegt bolmagn til. Ekki er farið út í það af tillögumönnum að benda á ákveðnar fjármögnunarleiðir, svo sem hvernig hinir ýmsu sjóðir, er þegar veita lán út á iðnaðarbyggingar, mundu fjármagna byggingu iðngarða eða hver þátttaka sveitarfélaga og ríkisins að öðru leyti yrði. En að sjálfsögðu er það grundvallaratriði í væntanlegri löggjöf um iðngarða, ef samþykkt verður, að fjáröflun sé á hreinu og beinlínis að ríkisvaldið stuðli að því að svo sé. Í þessu sambandi má benda á þátt ríkisvaldsins í endurnýjun og dreifingu togaraflotans, hvernig sú aðgerð varð til þess að efla og styrkja atvinnulífið víða um land. Gæti ekki aðstoð ríkisvaldsins við skipulega uppbyggingu iðnaðarhúsnæðis ekki aðeins í stærri byggðarlögum, heldur og á smærri stöðum, kauptúnum og í sveitum, verkað hliðstætt sem aflgjafi kröftugrar iðnþróunar sem yrði til hagsældar byggðum landsins og þjóðinni í heild. Herra forseti. Að öðru leyti vísa ég til meðfylgjandi grg. En að lokum til marks um mikilvægi þessarar till. til þál. um iðngarða vil ég benda á að það eru bóndi og útvegsmaður sem flytja hana. Ég legg til að till. verði vísað til atvmn.



Herra forseti. Ég vil lýsa stuðningi við þessa þáltill. um iðngarða sem hér er til umr. Það er mikill áhugi á þessu máli víðs vegar um land. Sveitarstjórnarmenn og iðnaðarmenn hafa um árabil rætt þetta mál, á hvern hátt væri mögulegt að koma upp aðstöðu til eflingar ýmiss konar iðnaði. Á ráðstefnu Sambands ísl. sveitarfélaga um iðnaðarmál í sept. 1977, í framhaldi af degi iðnaðarins, gerði stjórn sambandsins eftirfarandi samþykkt sem send var stjórnvöldum, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga telur að bygging iðngarða sé mikilsverður þáttur við alhliða iðnþróun í landinu. Hún telur nauðsynlegt að kannað verði til hlítar, hver teljist eðlileg hlutdeild sveitarfélaga á þessu sviði, ef til kemur, og hvernig málum verði skipað best fjárhagslega, tæknilega og stjórnsýslulega, m.a. hvort nauðsynlegt sé að setja sérstaka löggjöf um þetta efni. Hún samþykkir að kanna undirtektir ríkisvaldsins í þessu máli í samráði við samtök iðnaðarins og væntir þess, að á komist góð samvinna hlutaðeigandi aðila um athugun þessa þýðingarmikla máls.“ Hefur málið verið í athugun í iðnrn. síðan. Á ráðstefnunni kom fram að iðngarðar, sem byggðir væru upp af bæjar- og sveitarfélögum, hefðu ekki möguleika á að fá lán úr Iðnlánasjóði nema breytt yrði reglum sjóðsins, og var lagt til að hann fengi sérstakt lán úr Framkvæmdasjóði sem endurlánað yrði til sveitarfélaga til byggingar iðngarða. Bygging iðngarða af hálfu bæjar- og sveitarfélaga væri mjög jákvæð, ekki síst ef fyrirtækjum gæfist kostur á að ganga inn í slíkar byggingar á leigukaupasamningi. Þá væri þeim ekki íþyngt of mikið með stofnkostnaði. Þetta yrði til að efla og auka fjölbreytni í atvinnuuppbyggingu, ekki síst við að koma upp nýjum iðnaðar- og þjónustufyrirtækjum víðs vegar um landið, þar sem víða ríkir nú vandræðaástand á þessu sviði, t.d. í sjávarþorpum. Einstaklingar og smærri fyrirtæki hafa ekki fjármagn til bygginga, en gætu komið sér fyrir rekstrarlega. Jafnframt auðveldar þetta fyrirkomulag skipulag og gerir kleift að hafa mörg fyrirtæki undir sama þaki. Mörg sveitarfélög eru tilbúin að ráðast í slíka fjárfestingu ef lánagrundvöllur er fyrir hendi. Er víða verið að vinna að skipulagi í þessu skyni. Ég tek undir rökstuðning hv. frsm., 1. þm. Suðurl., og mæli eindregið með samþykkt tillögunnar.



Herra forseti. Ég vil eingöngu lýsa eindregnum stuðningi mínum við þá till., sem hér hefur verið lýst, og tel hana mikilvægt spor í þá átt að renna stoðum undir íslenskan iðnað sem ætlað er að taka við verulegum hluta þess mannafla sem kemur á atvinnumarkað hér á landi á næstu árum. Ég vænti þess, að þingið sjái sér fært að hraða afgreiðslu þessa máls og að sem flestir verði til að styðja þessa till.



Herra forseti. Ég tel rétt að segja hér nokkur orð í sambandi við þessa þáltill. og greina frá þeirri afstöðu minni, að ég tel að hún sé góðra gjalda verð og það mál sem hún reifar. Ég vil einnig greina frá því, að á vegum iðnrn. er nú unnið að athugun þessa máls og að samstarfsnefnd um iðnþróun, sem rn. hefur nýlega skipað, hefur fengið þetta mál til meðferðar ásamt ýmsum fleiri þáttum er iðnþróun varða. Ég vænti þess, að þessi n. muni áður en mjög langt líður taka á þessu máli og skila till. til iðnrn. um það, á hvern hátt best verði ráðist í þetta mikilsverða hagsmunamál fyrir iðnaðinn, sem ekki varðar minnst möguleika á uppbyggingu iðnaðar úti um hinar dreifðu byggðir landsins. Svo vill til, að í samstarfsnefnd um iðnþróun hafa valist menn sem eru starfandi eða mega teljast fulltrúar eða tengiliðir við þær stofnanir sem þáltill. gerir ráð fyrir. Ég vildi að þetta kæmi fram við þessa umr. og að þetta mál á fullan stuðning í iðnrn. Ég tel að það sé frekar til að ýta undir málið, að það er komið til umr. á Alþingi með flutningi þessarar tillögu.



Herra forseti. Ég vildi aðeins mega færa hæstv. ráðh. svo og þeim þm., sem hér hafa tekið til máls, þakkir fyrir undirtektir þeirra við málið og vona að það fái greiðan framgang.



Herra forseti. Á iðnkynningarári var oft rætt um þetta mál, byggingu iðngarða eða iðnaðarhúsnæðis sem ríkið og sveitarfélögin, einstök iðnaðarfyrirtæki og sjóðir iðnaðarins stæðu sameiginlega að. Það er ljóst, að hér er um mjög mikilsvert mál að ræða, og samtök iðnaðarins og Samband ísl. sveitarfálaga hafa rætt málið og gert um það ályktanir. Meðan á iðnkynningarári stóð gerði ég þetta mál oftar en einu sinni að umræðuefni. Málið var til rækilegrar athugunar í iðnrn. til að kanna sem rækilegast ýmsar hliðar þess. Þeim athugunum og tillögugerð var ekki lokið við stjórnarskiptin, en eins og hæstv. iðnrh. hefur tekið fram, er þessum athugunum haldið áfram, einkum af hinni nýskipuðu iðnþróunarnefnd. Ég tel að hér sé um mjög markvert mál að ræða og æskilegt að Alþ. lýsi vilja sínum og stuðningi við málið, og ég mæli því eindregið með samþykkt þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Á þskj. 12 hef ég ásamt 4 öðrum þm. Alþb. leyft mér að flytja svo hljóðandi till.: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir sérstökum stuðningi opinberra aðila við stofnun þjónustu- og úrvinnsluiðnaðar í sveitum. Byggðadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins skal falið að rannsaka möguleika smáiðnaðar í sveitahreppum, safna hugmyndum um hugsanlegar framleiðslugreinar, kanna viðhorf og áhuga heimamanna víðsvegar um land og gera áætlun um framkvæmdir. Við undirbúning þessa máls ber einnig að taka mið af þeirri allsherjarathugun og tillögugerð varðandi atvinnumöguleika aldraðra, sem samþykkt hefur verið á Alþingi. Jafnframt skal lánadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins falið að veita heimaaðilum aðstoð við stofnun fyrirtækja, sem komið er á fót samkv. þessari áætlun, og skipuleggja fjármagnsöflun til framkvæmda. Sérstaklega ber að kanna möguleika á stofnun framleiðslusamvinnufélaga í sveitum og skal því rekstrarformi veittur sérstakur stuðningur. Stuðla ber að því, að veitt verði óafturkræf framlög úr Byggðasjóði eða ríkissjóði til stuðnings smáiðnaði í sveitum allt að 15% stofnkostnaðar. Þegar ár er liðið frá samþykkt þessarar till. skal ríkisstj. gefa Alþ. skýrslu um framkvæmd hennar.“ Í ræðu í fyrra, en till. þessi er endurflutt, rakti ég ítarlega ástæður til flutnings þessarar till. Ég fór nokkrum orðum um vandamál sveitanna yfirleitt, um vanda ungs fólks þar, um vanda aldraðra þar einnig, og ég ræddi um þessa till. í beinu samhengi við það, að einnig í sveitum ætti að koma til aukin fjölbreytni þannig að þar væri ekki einvörðungu stuðst við hina hefðbundnu búskaparhætti. Ég ræddi þar um ýmis þau mál sem hæst bar hjá sveitafólki þá, -vandamál sem á baki þess brunnu og ég skal ekki fara nánar út í nú. Ég sagði þá að vissulega væri hér ekki um eitt af þeim málum að ræða sem heitast brynnu á bændum, en engu að síður væri till. til komin vegna bréfaskrifta ýmissa þeirra til mín einhvers konar tillögu af þessu lagi. Meginefni þess, sem ég sagði í fyrra, kemur fram í grg. Ég vil aðeins tæpa þar á helstu atriðum, en vísa annars til framsöguræðu í fyrra um tillöguna. Ég held að till. beri þess merki, að flm. gera sér ljóst að hér skal að engu rasað um ráð fram, hér á að fara fram vandleg athugun, könnun og samráð við heimaaðila og fyrst og fremst farið eftir óskum heimamanna, en ekki eingöngu óskum þeirra, heldur einnig góðum rökstuðningi þeirra fyrir þörf og möguleikum þeirra á að standa að málinu eins og hagstæðast og best er. Hér er annars vegar talað um þjónustuiðnað og hins vegar úrvinnsluiðnað. Á það er bent í grg., að úrvinnsluiðnaður í sveit á Íslandi mun aðeins vera á tveim stöðum, að ég hygg, þ.e.a.s. í Víðidal norður og á Barðaströnd. Þar munu vera saumastofur. Ég veit ekki um annan úrvinnsluiðnað í sveitum, nema þann sem snertir grasköggla- og heymjölsframleiðslu og verksmiðjur þar til heyrandi. Hitt kann að vera, að hér sé um fleiri staði að ræða, og væri betur að svo væri. En hér er einnig um mikilvægan þjónustuþátt að ræða, og á það er bent í grg., að hin mikla vélanotkun í sveitum almennt kalli á nærtæka og trygga þjónustu á annatímum. Það er að vísu rétt, hana er víða að finna, þó að hún hafi í engu verið styrkt svo sem skyldi og enn mjög ófullkomin og hvergi nærri slík sem hún þyrfti að vera. Varðandi úrvinnsluna aftur, þá bendum við flm. á að íslenska ullin og gærurnar eru að verða sífellt stærri og verðmeiri þáttur í þjóðarframleiðslu og atvinnuþróun okkar yfirleitt, og það er vel. En eins og kemur fram í þessari grg., þykir mörgu sveitafólki, sem um þessi mál hugsar og um vanda sveitanna og vanda landbúnaðarins almennt, sem sveitafólið sjálft taki mjög lítinn og óvirkan þátt í úrvinnslu þessarar dýrmætu vöru. Og að því beinist þessi till. að finna leiðir að því, að sveitafólkið sjálft gæti þar í auknum mæli komið inn í vinnsluna með einhverjum hætti, jafnvel svo - það er ekki sett að skilyrði vitanlega - að þeir, sem þar byggju, gætu jafnvel haft það að aðalatvinnu, en áfram auðvitað búsetu í sinni sveit. Ég veit ekki annað en þær tvær saumastofur, sem ég minntist á áðan og reknar eru í sveit, hafi í engu gefið verri raun en þær sem reknar eru á þéttbýlisstöðum. Hitt er svo annað mál, að þessar stofur yfirleitt búa við þröngan kost og ýmsa erfiðleika. En það er ekki sérkenni fyrir þessar tvær, það er mjög atmennt að þessar stofur séu reknar sumar með beinu tapi og aðrar berjist mjög í bökkum. Við gerum till. um það, að reynt sé að stuðla að því, að óafturkræf framlög verði veitt allt að 15% stofnkostnaðar, hvort sem um er að ræða framlög úr Byggðasjóði eða ríkissjóði. Hér er í raun miðað við það, að Framkvæmdastofnun ríkisins sé hinn rétti frumkvæðisaðili í málinu og veiti virka aðstoð við allar aðgerðir, enda má segja að samkv. lögum stofnunarinnar eigi hún að gegna þessu hlutverki beinlínis. Það er hins vegar ekki skilyrði frá okkar hálfu, síður en svo, varðandi þessa till., að hér verði skilyrðislaust um óafturkræf framlög að ræða. Það er nú svo einmitt varðandi það, sem snertir okkar landbúnað eða okkar sveitir, að mönnum þykir víst mörgum hverjum nóg af óafturkræfum framlögum til þeirra hluta. En hjálp með einhverjum hætti, þó að ekki væri um óafturkræf framlög að ræða, kæmi vissulega einnig til greina. Við minnumst á framleiðslusamvinnufélögin, sem nú hafa hlotið lagastoð, sem æskilega aðila til að standa fyrir framkvæmdum af því lagi sem þessi till. lýtur að og þættu heppilegastar til atvinnuauka í hinum einstöku sveitum. Ég geri mér fulla grein fyrir og við flm. allir, að eflaust verður ekki um mörg sveitarfélög eða margar sveitir að ræða sem kæmu inn í þessa mynd til að byrja með. En ég þykist þess fullviss þó, að um einhverjar sé að ræða sem vildu nýta sér þá aðstoð, gera um þetta skipulega áætlun, leggja hana fyrir byggðadeild Framkvæmdastofnunar og fá þar úr því skorið, hversu réttmætt og mögulegt væri að ráðast í það sem þar væri lagt til. Ekki erum við með þessum framleiðslusamvinnufélögum, svo að ég komi aftur að þeim, að útiloka einkaaðila í þessu efni, þó að okkur þyki þeir heldur hvimleiðir í atvinnurekstri yfirleitt. En við vitum að í sveitum er um mikla samhjálparkennd að ræða almennt, og þetta ákvæði er einnig sett inn sem frekari hvati að því, að menn taki höndum saman í heilbrigðri og virkri samvinnu, svo sem bændur og aðrir sveitamenn á Íslandi eru hvað kunnastir að. Ég ætla ekki að fara að vitna nánar í þau bréf sem grg. segir frá. Hins vegar get ég ekki stillt mig um að segja frá því, að oddviti eins sveitarfélags á Fljótsdalshéraði, sem skrifaði mér um þetta mál, lagði gífurlega áherslu á það, að bændur fengju þjónustuna, sérstaklega vélaþjónustuna og reyndar ýmsa aðra þjónustu, meir til sín og nær sér heldur en nú væri. Nú á þessi oddviti ekki mjög langt í kaupstað, ef svo má segja, það er ekki mjög langt í Egilsstaði þaðan sem hann býr, en engu að síður segir hann að þúsundþjalasmiður, sem þar er búsettur í sveitinni, hafi bjargað mönnum þar ótrúlega mikið og forðað bændum þar frá því að fara langan veg til þess að sækja þjónustu sem þessi maður. hefur veitt fyrir lítið gjald og vitanlega við ófullkomnar aðstæður og enn síður nokkra lánastarfsemi samfélagsins. Það er vikið að öldruðu fólki sérstaklega sem vart hefur vinnuþrek til að stunda svo erfiða vinnu sem búskapur er, en skortir verkefni við hæfi. Hér er auðvitað ekki um sérvandamál sveitanna að ræða. Það er hið algilda vandamál aldraðs fólks að finna vinnu við sitt hæfi og þar eigum við sannarlega mikið verkefni óleyst. Og af því að hæstv. félmrh. heyrir mál mitt, þá vil ég segja það, að ég treysti honum til góðra aðgerða í því máli og einmitt til þess, sem vitnað er til í grg. okkar um samþykkt Alþ. frá 1975, sem við þm. Alþb. fengum þá samþykkta, að framkvæmd hennar verði sem fyrst eitthvað í áttina við það sem hún segir til um, en þar segir: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa í samráði við launþegasamtök landsins frv. til l. um atvinnumál aldraðra og verði að því stefnt, að allir 67 ára og eldri, sem til þess hafa þrek og vilja, geti átt kost á atvinnu við sitt hæfi.“ Þetta var útúrdúr að vísu, en snertir þetta mál einnig, eins ag vikið er að í till. sjálfri. Það má segja að hér sé um verkefni Byggðasjóðs að ræða. Það má segja að það sé óþarft að flytja till. um þetta, því að Byggðasjóður eigi nú þegar samkv. lögum að grípa hér inn í. Hér er hins vegar verið að óska eftir skipulegum aðgerðum - ekki tilviljanakenndum, heldur skipulegum aðgerðum sem byggðadeild Framkvæmdastofnunar beiti sér fyrir, þannig að þar verði ekki um að ræða tilviljanakenndar lánveitingar hingað og þangað, í meira og minna vafasöm fyrirtæki e.t.v., heldur verði að þessu unnið eins skipulega og mögulegt er. Byggðasjóður hefur hér komið inn í, sumpart til góðs. Hann hefur vissulega styrkt aðila í þessu efni, t.d. vélaverkstæði og eins þær tvær saumastofur sem reknar eru. Þar hefur Byggðasjóður komið til með eðlilega fyrirgreiðslu. En hér þarf vissulega að gera skipulegt aukaátak. Við leggjum áherslu á það, við flm., að vil ætlum okkur engan sérstakan hraða á þessu. Niðurlag till. um, að ríkisstj. skuli gefa Alþ. skýrslu um framkvæmd hennar, er ekki til komið vegna þess að við reiknum með því, þótt við treystum náttúrlega hæstv. ríkisstj, ákaflega vel í þessum efnum, að hún eða Framkvæmdastofnunin verði búin að framkvæma eitthvað af þessu að ári liðnu, heldur vegna þess að ég held að sé rétt að Alþ. sé gefin skýrsla um hvernig með svona till. sé farið. Það tefur tíma þingsins ekki mjög mikið, vegna þess að að öðrum kosti rignir fsp. yfir um framkvæmd hinna ýmsu þál. sem gerðar eru. Og ég tel heppilegra að ríkisstj. hefði að því frumkvæði, en léti ekki sífellt toga út úr sér svör varðandi þál. sem samþykktar eru, því miður oft þau svör, að í málinu hafi hreinlega ekkert verið gert. Upplýsingaskylda af þessu tagi, hvernig með till. hafi verið farið, mundi kannske reka á eftir því, að eitthvað væri gert með þessar till., og því er þessi klausa komin inn í þessa till. okkar. Hér er vissulega um byggðamál að ræða. Það má deila um hversu mikilvægt það er, hversu mikill möguleiki sé á að koma því í framkvæmd. Við gerum okkur fullkomlega ljósa erfiðleikana á því. Við gerum okkur einnig ljóst, að þetta mál markar engin þáttaskil varðandi vandamál íslenskra sveita eða íslensks landbúnaðar. Það er langt frá því. En hér er hliðarþáttur sem gæti valdið styrkingu á búsetu í sveitum almennt. Þar kæmi til aukin fjölbreytni og gæti e.t.v. leyst viss vandamál sem þar er nú við að glíma. Ég vil svo, herra forseti, leyfa mér að óska eftir því, að till. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. atvmn.



Herra forseti. Það er vissulega ánægjulegt þegar menn hafa áhuga á iðnþróun og byggðaþróun hér á Alþ., og ég verð að segja, að ég hlakka til að fá tækifæri til þess í atvmn. Sþ. að fá að fjalla um þessi mál svo og önnur. En það, sem rekur mig í ræðustólinn að sinni til að taka til máls um þessa tillögu, er það sem kom fram hjá hv. 3. þm. Austurl. varðandi rekstrarformið. Ég get ómögulega skilið hvers vegna flm. þessarar till. þurfa að setja það fram, að ákveðnu rekstrarformi skuli veittur sérstakur stuðningur umfram önnur rekstrarform. Eins og hv. 3. þm. Austurl. sagði, taldi hann ástæðuna vera þá, að einkarekstur væri heldur hvimleiður að hans áliti. Ég vil minna á það, að Alþb. gefur út dagblað hér í borginni, og ég veit ekki betur en rekstraraðilar þess blaðs og reyndar annarra stofnana á vegum þessa flokks séu hlutafélög, og að sögn þeirra manna, sem starfa í þessum flokki, virðist sá rekstur ganga talsvert vel, en um það voru opinberar umr. fyrir nokkrum missirum. Annað er það í sambandi við þessi mál og kannske almennara sem ég vildi gjarnan fá að koma hér á framfæri, en það er í sambandi við byggðamál almennt. Það virðist stundum vera trú manna, að það sé nægilegt, þegar rætt er um byggðamál og ekki síst iðnþróun og ný atvinnutækifæri úti á landsbyggðinni, að veita til þess arna talsvert fjármagn. Skoðun mín er sú, að þar þurfi talsvert fleira til að koma. Og það, sem er e.t.v. mikilvægast, er sú þekking sem verður að liggja að baki því að reka fyrirtæki, hvort sem það eru hlutafélög eða framleiðslusamvinnufélög. Það er að mínu áliti talsvert til í því sem ýmsir hafa haldið fram, að fyrirtæki úti á landsbyggðinni skorti ekki eingöngu fjármagn, heldur e.t.v. rekstrarlega þekkingu. Þess vegna dettur mér í hug, hvort ekki sé ástæða til að þeir aðilar, sem mundu hugsanlega verða fengnir til að koma á laggirnar fyrirtækjum eins og hér er lýst eða öðrum slíkum, hafi samstarf við þá aðila aðra sem láta sig varða menntun þeirra sem stýra fyrirtækjum og reka þau. Og vegna þess að hér er verið að ræða um málefni sem áreiðanlega koma til með að snerta Austurland, auk annarra landshluta að sjálfsögðu, vil ég minna á að á Austurlandi er mikill skilningur í þessum efnum. Þar er starfandi a.m.k. eitt áhugamannafélag sem lætur sig slíkt varða, og þar á ég við Stjórnunarfélag Austurlands, sem á undanförnum árum hefur unnið talsvert starf til þess að mennta eigin félagsmenn í þessum fræðum. Og ég vil taka það skýrt fram, að þeir, sem hafa sýnt þessu félagi hvað mestan áhuga, eru ekki eingöngu þeir sem starfa að hlutafélagarekstri, heldur einnig hinir, sem standa að rekstri með talsverðum dugnaði, svo að til fyrirmyndar er á sumum sviðum, og það eru þeir aðilar sem reka fyrirtækin á Neskaupstað og hv. flm. er vel kunnugt um. Það eru þessi atriði sem ég vildi koma til skila í þessu máli þegar við þessar umr., þótt ég fái auðvitað tækifæri til þess að fara höndum um þessi mál í n. og muni þá að sjálfsögðu koma fram með mínar aths., en styðja það í þessari till. sem ég tel að til heilla horfi.



Herra forseti. Ég skal ekki verða ýkja-langorður um þessa till., en að svo miklu leyti sem till. vekur til umhugsunar um atvinnumál sveitanna, þá tel ég að hún sé mjög gagnleg. Að sjálfsögðu ætla ég ekki að taka endanlega afstöðu til þeirra atriða sem um er rætt í till. eða í grg. eða í ræðu hv. flm. Ég held þó að í öllum höfuðatriðum hafi hv. flm. hitt á það rétta. Sannleikurinn er sá, að það er of lítið gert að því að ræða vandamál landsbyggðarinnar eða dreifbýlisins og sveitanna í heild. Við ræðum gjarnan um vandamál landbúnaðarins út af fyrir sig, bændastéttarinnar út af fyrir sig, en ég held að okkur vanti að ræða þetta í meiri heild. Sannleikurinn er sá, að sveitirnar líða ekki síst fyrir það, að atvinnulífið í sveitunum er fábreytt. Við þekkjum það hvar sem er, að þar sem atvinnulíf er fábreytt vill gjarnan fara svo, að heildarafkoman verði lakari og óvissa sé um framtíð slíkra byggða, jafnvel heilla landa sem byggja sig þannig upp atvinnulega. Og að þessu leyti til held ég að þessi till. gefi mjög gott tilefni til að ræða þessi mál í heild. Mér virðist - og hef athugað þetta nokkuð að sjálfsögðu eins og fleiri hv. þm. - að ekki sé nóg að hafa mjög einhliða aðgerðir í sambandi við byggðamálin. Á undanförnum 6–7 árum hafa orðið gífurlegar framfarir í landinu, úti um alla landsbyggðina, og landsbyggðarstefnan hefur fengið að njóta sín. En við verðum jafnframt að viðurkenna það, að þær aðgerðir, sem gerðar hafa verið á grundvelli landsbyggðarstefnunnar, hafa miklu fremur náð til sjávarbyggðanna heldur en til sveitanna. Uppbyggingin til sjávarins um allt land er mjög áberandi og hefur að sjálfsögðu orðið til þess, að þar hafa orðið miklar framfarir. En þessar miklu framfarir eða þessi mikla uppbygging til sjávarins nær ekki nema að litlu leyti til sveitanna. Þess vegna held ég að það sé hin mesta nauðsyn, þegar við ræðum um landsbyggðarmálin, um byggðastefnuna, að þetta sé athugað meira í heild en við höfum gert til þessa. Og ég held að það brýnasta fyrir sveitirnar sé að við getum aukið þar fjölbreytni atvinnulífsins líkt og í öðrum byggðum. Ég held að menn hafi veitt því athygli, hver í sínu kjördæmi og hvar sem er í landinu, að þar sem atvinnulífið er fjölbreytt í sveitunum er síður en svo að nokkur fólksflótti sé þaðan. Slíkar byggðir eru yfirleitt sterkar og það er ekki hætta á því, að það bresti á neinn flótti frá slíkum byggðum. Ég gæti talið upp t.d. í mínu kjördæmi fjöldann allan af slíkum sveitabyggðum sem standa mjög traustum fótum, eingöngu vegna þess hvað atvinnulífið er fjölbreytt. En ég gæti líka talið upp þar á móti aðrar byggðir sem standa mjög höllum fæti vegna þess að þar er atvinnulífið fábreytt, byggist nær eingöngu á landbúnaði. Það hefur sýnt sig í nútímaþjóðfélagi, að það er ekki nægilega mikill styrkur að landbúnaðinum einum fyrir byggðirnar til þess að þær geti vaxið og séu öruggar um að dragast ekki saman að fólksfjölda og á annan hátt. Að þessu leyti til vil ég taka undir þessa þáltill. og tel eðlilegt að hún verði athuguð í n., eins og till. er gerð um. Ef þessi till. verður til þess að vekja upp skynsamlegar umr. um vandamál sveitanna, þá tel ég að hún hafi gert sitt gagn og vil gjarnan stuðla að því að hún nái fram að ganga.



Herra forseti. Það má líklega með sanni segja, að á undanförnum árum hafi fáar iðngreinar verið í jafnörum vexti og hinn svokallaði ullariðnaður. Það er því eðlilegt, þegar verið er að fjalla um vaxandi iðnað í sveitum landsins, að menn renni hýru auga til þeirrar iðngreinar. Ég tel því að ekki verði undan því vikist í sambandi við þær umr., sem hér fara fram, að vekja athygli hv. þm. á þeim vanda sem nú steðjar að þessari iðngrein. Vaxandi framboð á erlendum eftirlíkingum á íslenskum ullarfatnaði stefnir framtíð íslenska ullariðnaðarins í beinan voða. Þessi hætta hefur verið á vitorði framámanna í þessum iðnaði um nokkurt skeið, þótt ekki hafi menn verið sammála um hversu mikil hætta væri þarna á ferðinni eða hversu við skyldi bregðast. En þó voru á síðasta ári og s.l. vor send erindi til fyrrv. ríkisstj. með ósk um aðgerðir til að tryggja viðgang þessarar iðngreinar. Viðbrögð þáv. ríkisstj. voru þau að setja nokkrar hömlur á útflutning á svokölluðu loðbandi, en ýmsir töldu að útflutningur á þessu loðbandi væri einmitt undirstaða í svokallaðri prjónavoð, sem aftur er notuð til þess að sauma úr og gerði útlendum aðilum kleift að framleiða eftirlíkingar á hinum eftirsótta íslenska fatnaði. Þetta var að sjálfsögðu jákvæð aðgerð. En ýmsir draga í efa að nóg hafi verið að gert, því að þarna var ekki um neitt útflutningsbann að ræða, heldur aðeins hömlur á útflutningi, þannig að enn á sér stað verulegur útflutningur á loðbandi til erlendra samkeppnisaðila. Auk þess leikur sá grunur á, að loðband sé flutt út undir vöruheitinu lopi, sem er nokkuð villandi því að lopi og loðband er tvennt ólíkt, en það vöruheiti sé notað til þess að dylja raunverulegan útflutning loðbands. Jafnhliða því að setja fram ósk um útflutningshömlur þá var líka sett fram sú ósk, að sett yrði reglugerð um það, hversu miklu mætti blanda af erlendri ull í hina íslensku til þess að kalla mættu vöruna, sem framleidd væri úr ullinni, íslenska. Þessi reglugerð hefur því miður ekki verið sett og því hafa bandframleiðendur á Íslandi óbundnar hendur um hversu miklu magni af erlendri ull þeir mega blanda í hina íslensku og kalla bandframleiðslu sína áfram íslenska ull. Reyndar hefur annar af stærstu bandframleiðendunum horfið frá því og kallar framleiðslu sína bara hreina ull, ekki lengur íslenska. En við, sem lítum þessi mál alvarlegum augum, teljum að nauðsynlegt sé að fá sett í reglugerð ákvæði um hámarksíblöndun erlendrar ullar í þá íslensku. Það má auðvitað segja, að hægt sé að virða bandframleiðendum það til vorkunnar að vilja nota erlenda ull til íblöndunar, því að hún er mun ódýrari en sú íslenska. En margir álíta að með þessu sé gæðum framleiðslunnar stefnt í voða. Undirstaða þess, að hægt er að framleiða mjög seljanlega fatnaðarvöru úr íslenskri ull, er fyrst og fremst sérkenni íslensku ullarinnar, léttleiki og hlýja. Það er undirstaðan undir vaxandi ullariðnaði okkar. Það má raunar segja að málefni ullariðnaðarins heyri undir þrjú rn. og það sé kannske ástæðan fyrir því, að lítið hefur verið aðhafst. Þau heyra undir iðnrn., viðskrn. og óbeint undir forsrn., en Framkvæmdastofnunin, sem heyrir undir forsrn., er eigandi að einni stærstu bandframleiðsluverksmiðjunni. Mér er kunnugt um að á borð ykkar alþm. hefur borist erindi frá Heimilisiðnaðarfélagi Íslands, þar sem vakin er athygli á þeim vanda og þeirri hættu sem það telur felast í því að blanda íslenska ull erlendri í jafnríkum mæli og gert hefur verið. Ég held að nauðsynlegt sé, þegar verið er að bollaleggja um vaxandi iðnað í sveitum og binda sérstakar vonir við úrvinnslu úr ullarvörum í því sambandi, að þm. og þá hæstv. ríkisstj. geri sér grein fyrir þeim vanda sem þarna er við að etja. Það má segja, að hættan stafi fyrst og fremst frá tveimur eða þremur löndum. Upphaflega mun framleiðsla á eftirlíkingum hafa hafist í Danmörku, og sá, sem þar kom á fót verksmiðju til framleiðslu og eftirlíkinga á íslenskum fatnaði, hefur gengið mjög langt í því að blekkja viðskiptavini sína og telja þeim trú um að þarna sé um íslenska vöru að ræða. Hann mun hafa í hyggju að færa út kvíarnar, og heyrst hefur að hann hafi í undirbúningi að stórauka framleiðslu sína á Puerto Rico. Sömuleiðis er vitað að um verulega framleiðslu í eftirlíkingum á íslenskum ullarfatnaði var að ræða í Kóreu, en þangað fluttu Íslendingar töluvert magn af íslensku loðbandi fyrir einu eða tveimur árum. Sá útflutningur hefur að vísu haldið áfram, en hömlurnar, sem settar voru af viðskrn. s.l. vor, drógu úr þeim útflutningi. En í staðinn hefur band verið flutt til Japans, og leikur grunur á að í gegnum Japan sé það selt áfram til Kóreu og þannig sé haldið áfram að framleiða íslenskar eftirlíkingar í því láglaunalandi. Ég sagði áðan, að menn greindi á um hversu alvarlegt þetta ástand væri. Þeir, sem fást við útflutning úr þessari framleiðslu okkar Íslendinga, eru stundum kallaðir af þeim, sem við þá skipta, hinir þrír stóru, en það eru Álafoss, Samband ísl. samvinnufélaga og svo Hilda hf. Ég veit að tveir af þessum aðilum telja þarna mjög mikla og vaxandi hættu á ferðum, en þriðji aðilinn hefur heldur dregið úr því áliti manna, að ástæða sé til að gera mikið úr þessari hættu. Það er kannske skýringin á því, að ekki hefur nægilega verið aðhafst af hálfu íslenskra yfirvalda varðandi þennan vanda. Útflutningsmiðstöð iðnaðarins hefur boðað til fundar framleiðenda í ullariðnaðinum nú eftir liðlega viku, og ég er viss um að þar ber þessi mál á góma. Ég vil því hvetja viðkomandi rn, til þess að senda fulltrúa á þennan fund og fylgjast þar gjörla með umræðum og áliti þeirra, sem um þessi mál fjalla þar, og hefja að því loknu undirbúning af hálfu íslenskra stjórnvalda sem megi duga til verndar þessari iðngrein sem vafalaust gæti orðið gott búsílag fyrir þá till. sem hér er til umr. um uppbyggingu iðnaðar í sveitum landsins.



Herra forseti. Hér er hreyft athyglisverðu máli þar sem um er að ræða eflingu þjónustu- og úrvinnsluiðnaðar í sveitum. Er það út af fyrir sig virðingarvert og rétt kannske að bæta við, að á fleiri stöðum en þeim tveim, sem hv. flm. nefndi, er úrvinnsluiðnaður í sveitum, eins og t.d. í kjördæmi hans, í Nesjahreppi, og um áratugi hefur slíkur iðnaður verið í Leirhöfn á Sléttu. En það, sem olli því að ég kvaddi mér hljóðs, er, að ég held að það sé svolítið erfitt að gerast sérstakur talsmaður bændastéttarinnar í landinu undir þeirri forskrift, að flm. þyki einstaklingsrekstur hvimleiður. Í Hávamálum segir: „Bú er betra, þótt lítið sé, halur er heima hver, þótt tvær geitur eigi og taugreftan sal.“ Íslenskir bændur hafa frá öndverðu verið miklir einstaklingshyggjumenn og kunna ekki að meta það, að þeim séu settar skorður í þeim efnum. Í tillgr., sem hér liggur fyrir, er eitt atriði sem ég tel mjög hæpið, mjög vafasamt, en þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Sérstaklega ber að kanna möguleika á stofnun framleiðslusamvinnufélaga í sveitum, og skal því rekstrarformi veittur sérstakur stuðningur.“ Síðar í þessari tillgr. er talað um óafturkræft framlag ríkissjóðs allt að 15% stafnkostnaðar. Ég tel afskaplega hæpið að hið háa Alþ. geti með þeim hætti gert upp á milli rekstrarforma. Ég held að Alþ. geti ekki tekið þá ákvörðun að gefa sumum peninga og öðrum ekki, sem standa í hliðstæðum rekstri. Ég held að hugsunarháttur af þessu tagi sé hins vegar lýsandi fyrir Alþb. og þá stefnu sem það er farið að reka, síðan hv. 3. landsk. þm., Ólafur Ragnar Grímsson, varð þar áhrifamaður. Ég held að hinir eldri Alþb.-menn eigi að halda sig við þær skoðanir sem þeir hafa haft í þessum efnum. Ég vil, þar sem ég fékk að tala hér fyrir sérstök elskulegheit hæstv. forseta, ekki hafa þessa ræðu lengri þó að ástæða væri til, en aðeins minna á það, að framleiðslusamvinnufélögin hafa skattfríðindi umfram annan rekstur og eru alls ekki eins opin félög og ýmsir í framleiðslusamvinnufélögunum vilja vera láta.