Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Aðdragandinn að samningu þess frv., sem hér liggur fyrir, er í aðalatriðum sá hinn sami og ég gerði grein fyrir áðan, þegar ég ræddi um frv. um styttingu vinnuvikunnar. Frv. um orlof er samið af n. manna, skipaðri fulltrúum vinnumarkaðarins að jöfnu og að auki ráðuneytisstjóranum í félmrn., formanni n. Aðalefni frv. og breyt. frá gildandi löggjöf um orlof eru þær, að orlofstíminn lengist í 4 vikur, þ.e. úr 21 degi virkum í 24 virka, og orlofsfé hækkar úr 7% af vinnulaunum í 81/3%. Önnur breyt. frá gildandi lögum er sú samkv. frv., að í því eru engin ákvæði um orlofsmerki, orlofsbækur og vottorðsgjafir í sambandi við töku orlofs. Þetta allt er talið heppilegra að ákveða með reglugerð, enda eru nú til skoðunar hugsanleg úrræði til að gera framkvæmd orlofslaganna einfaldari og helzt á þann hátt, að minni skriffinnska fylgi. Þá verður lögð áherzla á það, að reglugerðin tryggi ekki síður en gildandi löggjöf, að orlofsþegi fái orlofsfé sitt í hendur, alltaf þegar hann fer í orlof. N. hefur ekki ennþá samið frumdrög að reglugerð, en stefnir að sjálfsögðu að því, að reglugerðin verði sett þegar eftir gildistöku laganna. Þriðja breyt. frá gildandi orlofslöggjöf er sú, að orlofstóminn á ári hverju er lengdur og heimild er til skiptingar á orlofi. Í fjórða lagi er nýmæli í frv. varðandi töku orlofs, þegar orlof er veitt öllu starfsfólki fyrirtækis samtímis, en það færist nú mjög í vöxt og oftast nær með samþykki beggja aðila. Að lokum er í frv. nýmæli um flutning orlofsfjár milli orlofsára, þannig að ef orlofsþegi hefur ekki tekið út orlofsfé sitt innan árs frá lokum orlofsársins á undan, þá rennur það sem aukaiðgjald til lífeyrissjóðs hans. Frv. er flutt eins og samkomulag varð um það í n. að öðru leyti en því, sem snertir 4. gr. og upphæð orlofsfjár, sbr. 7. gr. Í stað 18 daga í 4. gr. leggja fulltrúar Alþýðusambands Íslands til, að komi 21 dagur, og beini ég því til þeirrar n., sem fær málið til meðferðar, að gr. breytist þannig. Ennfremur leggja fulltrúar Alþýðusambands Íslands til, að orlofstíminn verði frá 2. maí til 15. sept. Um það atriði er till. atvinnurekenda, að orlofstíminn verði frá 2. maí, í stað 1. júní, og til 30. sept., og legg ég til, að á það verði fallizt. Varðandi orlofsfjárhæðir leggja fulltrúar atvinnurekenda til, að það verði 8%, en fulltrúar Alþýðusambands Íslands, að orlofsfjárhæðin verði 81/3%. Ég legg til við n., sem um málið kemur til með að fjalla, að orlofsfé verði 81/3%. Í aths. með frv. er gerður vandlegur samanburður á ákvæðum frv. og gildandi orlofslaga, og held ég, að allar breyt. þess séu þar fullskýrðar. Ég sé ekki ástæðu til að bæta þar neinu við. Með samþykkt þessa frv. mundi Ísland standa nokkurn veginn jafnfætis nágrannalöndum okkar um orlofsréttindi verkafólks, en á seinni árum höfum við dregizt nokkuð aftur úr á því sviði. Þó er orlofsfé sums staðar mun hærra en hér er lagt til. Þannig er það t.d. hjá Dönum, 9% orlofsfé. Herra forseti. Ég hef ekki fleiri orð um þetta, en legg til, að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Ég legg nú í það einu sinni enn að lýsa yfir ánægju minni yfir framkomu þessa frv. að öllu meginefni, sem á sjálfsagt rætur að rekja til 2. tölul. í málefnasamningi hæstv. núv. ríkisstj., þar sem segir, að orlof verði lengt í 4 vikur og framkvæmd orlofslaganna auðvelduð. Mér þykir rétt í þessu sambandi að geta þess, að um það bil mánuði eftir að ég tók við starfi félmrh. árið 1965, eða nánar tiltekið 27. okt. 1965, skipaði ég n. til þess að undirbúa sams konar frv. Áður en ég lét af störfum sem félmrh. um áramótin 1969–1970, þegar breyting var gerð á skiptingu ráðherrastarfa, þá hafði þessari ágætu n. því miður ekki unnizt tími til að ljúka störfum, og meginástæðan var ekki sú, að menn væru ekki sammála þar eða greindi á, heldur hitt, að þeir gátu afgreitt með tiltölulega stuttum fyrirvara - og buðust til þess - svipað frv. sem hér er á ferðinni, þ.e.a.s. sjálfan rammann utan um lögin. Það var ekki út af fyrir sig vandamálið, hver prósentan skyldi vera og orlofsdagarnir, heldur hitt, sjálf framkvæmdin, og samkv. bráðabirgðaáliti, sem þeir skiluðu á starfsferli sínum, þremenningar, sem að þessu unnu, þá kom í ljós, að í einni af allra stærstu verstöðvum landsins, sem nánast er byggð eingöngu verkafólki, hafði samkv. rannsókn þeirra á 5 árum verið borgaðar 75 kr. í orlofsfé. Allir hljóta að sjá, hvílík herfileg framkvæmd er á lögunum, þegar slíkt á sér stað, enda er því miður sannleikurinn sá, að í allt of ríkum mæli hefur verið brugðið frá meginefni gildandi laga og mönnum borgað orlofsfé í beinum peningum, jafnvel vikulega með sínum launum. Þannig hafa launin týnzt í eðlilegum eyðslueyri fjölskyldnanna og síðan verið gripið í tómt, þegar til sumarleyfis áttí að taka, ef menn töldu sig þá hafa efni á því. Ennfremur var því ákvæði gildandi laga ekki fylgt fram, að menn tækju sér orlof, og nú samkv. framsögu hæstv. ráðh. er þetta ennþá sami vandinn. Vandinn er tvenns konar, þ.e. að orlofsfé vill verða í framkvæmd venjulegur eyðslueyrir, en er ekki það orlofsfé, sem hugsað var til þess að grípa til þann tíma, sem viðkomandi átti að vera í hvíld og taka sér sitt sumarleyfi. M.ö.o. er enn óleystur sá meginvandi, sem verður að felast í reglugerðinni, sjálf framkvæmd laganna. Voru þó í þeirri n., sem ég skipaði til þessa starfs, valinkunnir menn, sem vildu gera allt sitt bezta til lausnar málinu, en þeir höfðu ekki komizt að niðurstöðu, eins og ég áðan sagði, þegar ég skildi við þann ráðherrastól. Í þeirri n. áttu sæti Eðvarð Sigurðsson, tilnefndur af Alþýðusambandi Íslands, Jón H. Bergs, tilnefndur af Vinnuveitendasambandi Íslands, og Jón Sigurðsson, formaður Sjómannasambands Íslands, sem jafnframt var kjörinn formaður n. Þeir viðuðu að sér miklu af gögnum um þessi mál frá öðrum löndum, sem í þessum efnum eins og oft áður er erfitt að heimfæra beint upp á Ísland eða gera íslenzk nema að hluta til, og höfðu í undirbúningi nákvæmari lagasetningu, sem vel mætti eins koma fyrir í reglugerð, eins og núv. hæstv. félmrh. hyggst gera, en enn er óleystur aðalvandi málsins, þ.e.a.s. sjálf framkvæmd orlofslaganna. En í málefnasamningi ríkisstj. er því lofað, að hann skuli auðveldaður. Til þess að lengja nú ekki um of þetta mál, því að það tvinnaðist töluvert inn í það mál, sem hér var til umr. á undan, þá mundi ég vilja benda á í fyrsta lagi eða gera fsp. um, hvernig á því stendur, að í 4. gr. frv. er byggingarvinna talin með landbúnaði og samgöngum, þar sem má veita allt að heimingi orlofsins utan orlofstímabilsins. Ég hygg, að þetta hljóti að vera einhver vansmíð, af því að á eftir frv. hefur sjálfsagt verið rekið úr prentun, og þar eru fleiri atriði, sem óþarft er að tefja þingfundartíma á. Væntanlega gefst færi á að leiðrétta það í n., þegar þar að kemur. Eins og ég sagði áðan, skilaði umrædd n., sem skipuð var af rn. 27. okt. 1965, ekki endanlegu áliti, en í bráðabirgðaáliti hennar kom fram, sem reyndar flestir vissu, sem afskipti hafa af verkalýðsmálum, að sjálf framkvæmd laganna hefur verið í algerum molum. Jafnþörf og ágæt og þessi löggjöf var á sínum tíma og mikil kaflaskipti urðu þá í sögu verkalýðshreyfingarinnar, þegar þau voru sett, þá er eins nauðsynlegt, að þetta sé skoðað nú. Eins og hæstv. ráðh. minntist á, hafa ýmsir nýir hlutir komið til sögunnar síðan, sem gætu e.t.v. auðveldað framkvæmdina og gert hana raunhæfari en hún því miður hefur reynzt, eins og t.d. gírósamband bankanna og annað slíkt, sem hugsanlegt væri að nota í þessu sambandi. En ég hygg, að það sé alveg óhjákvæmilegt, að áður en málið verður afgr. úr hv. heilbr.- og félmn., sem það fer til, verði n. gerð grein fyrir því, með hvaða hætti hv. rn. hyggst tryggja betur sjálfa framkvæmdina. Ég get vart trúað því, að um stórágreining geti verið að ræða um frv. sjálft, en það er eins og ég segi, aðeins rammi utan um raunveruleikann. Raunveruleikinn og það, sem að verkafólkinu snýr og atvinnurekendum, er sjálf framkvæmdin. Það hefur því miður verið liðið af allt of mörgum verkalýðsfélögum, að þessir hlutir væru brotnir, og það eru of margir atvinnurekendur, sem hafa brotið ákvæði gildandi laga um að greiða ekki orlofsfé nema í merkjum, heldur hefur það verið greitt með launum og orðið í raunveruleikanum því miður að eyðslueyri í stað þess að tryggja mönnum ákveðna hvíld á ákveðnum árstíma, þeim árstíma, sem við höfum hingað til talið, að væri okkur hentugastur til þeirra hluta. Ásamt því að lýsa yfir stuðningi mínum við frv. enn á ný vildi ég láta þessi orð falla nú við 1. umr. málsins.



Herra forseti. Ég skal ekki verða til þess að draga umr. á langinn. Ég á ekki von á því, að það verði eins miklar umr. um þetta frv. og það, sem var síðast rætt hér í hv, þd., og vil í því sambandi vekja athygli á því, að hér er um að ræða frv. um málefni, sem hefur verið skipað með lögum í senn þrjá áratugi hér á landi. Í þessu frv. felast ýmsar breyt. frá gildandi lögum um orlof, og það er rakið í grg., hverjar þær eru. Auk þess hefur hæstv. félmrh. skýrt þær ítarlega. Ég held, að það sé óhætt að segja, að hvað sjálft frv. snertir sé aðalbreytingin sú, að orlof skuli lengjast úr 21 í 24 daga og um leið hækka sú prósentutala af launum, sem orlof er miðað við. Það kemur fram í grg. með frv., að hliðsjón hefur verið höfð af gildandi reglum um orlof í okkar nágrannalöndum, nánar tiltekið Norðurlöndunum, sem ekki er óeðlilegt að gert sé, eftir því sem við á. Í niðurlagi grg. segir, að það hafi verið fullt samkomulag um frv., sem samið er annars vegar af fulltrúum frá vinnuveitendum og hins vegar af fulltrúum frá launþegasamtökum, - það væri fullt samkomulag um frv. að öðru leyti en um örfá atriði, sem þar greinir frá, og hæstv. félmrh. hefur látið í ljós vilja sinn um það, hvernig n. afgreiddi þau ágreiningsmál. Þau eru út af fyrir sig ekki stórvægileg, og ég held, að það sé ekki hægt að segja um neitt af þessum ágreiningsatriðum, sem talin eru upp þarna í niðurlagi grg., að þau séu stórvægileg. Mér sýnist, að það séu allar horfur á því, að ekki verði erfitt að ná samkomulagi um afgreiðslu á frv. í þeirri n., sem það fær til meðferðar. Ég á sæti í þeirri n. Það eru að vísu ýmsar upplýsingar, sem ég mun óska eftir að fá við yfirlestur frv., og mér gefst þá tækifæri til þess í n. og sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um frv. við þessa umr.



Herra forseti. Í málefnasamningi ríkisstj. er því lýst yfir, að stjórnin vilji að því stuðla að bæta kjör og afkomu verkafólks, bænda, sjómanna og annarra þeirra, sem við hliðstæð kjör búa. Síðan segir í málefnasamningnum, að í því skyni, að hægt verði að tryggja láglaunafólki árlegar og eðlilegar kjarabætur, muni ríkisstj. beita sér fyrir eftirtöldum ráðstöfunum í kjaramálum: 1. Vinnuvikan verði með lögum stytt í 40 stundir án breytinga á vikukaupi. 2. Orlof verði lengt í 4 vikur og framkvæmd orlofslaga auðvelduð. 3. Kaupgjaldsvísitalan verði leiðrétt um þau 1.3 vísitölustig, sem felld voru niður með verðstöðvunarlögunum, og komi sú leiðrétting þegar til framkvæmda. 4. Þau 2 vísitölustig, sem ákveðið var í verðstöðvunarlögunum, að ekki skyldu reiknuð í kaupgjaldsvísitölu fram til 1. sept., verði strax tekin inn í kaupgjaldsvísitöluna. Og að lokum var því lýst yfir, að auk þeirra kjarabóta, sem að framan greinir, telji ríkisstj., að með nánu samstarfi launafólks og ríkisstj. eigi að vera mögulegt að auka í áföngum kaupmátt launa verkafólks, bænda og annars láglaunafólks um 20% á næstu tveimur árum, og muni hún beita sér fyrir því, að þessu marki verði náð. Nú kunna menn að spyrja: Hvað er nú með efndir þessara fyrirheita? Jú, það er fljótsagt, að kaupgjaldsvísitalan hefur verið leiðrétt og hinum niður felldu vísitölustigum þannig skilað aftur. Sama er að segja um vísitölustigin tvö, sem frestað hafði verið að reikna með í kaupgjaldsvísitölu. Og nú hefur verið lagt fyrir hv. Alþ. frv. til laga um 40 stunda vinnuviku og einnig frv. til laga um orlof, þ.e. lengingu þess úr 3 vikum í 4 víkur. Í þessum frv. báðum felast umtalsverðar réttinda- og kjarabætur. Þegar frv. þessi hafa öðlazt lagagildi, hefur fyrirheitum þeim, sem ég áðan greindi frá, öllum verið fullnægt. Ég vil vænta þess, að ekki gæti mikillar tregðu hér á hv. Alþ. um viðurkenningu þeirra réttarbóta, sem í frv. þessum felast verkafólki til handa. Andspyrna við þau væri raunar í algeru ósamræmi við afstöðu þeirra hv. þm., sem studdu fyrrv. ríkisstj., en hún stytti vinnutíma starfsmanna ríkisins úr 44 stundum á viku í 40 stundir eða gerði nákvæmlega hið sama, sem verið er að gera með frv. því, sem hér er til umr. varðandi fólkið við framleiðslustörfin, erfiðu störfin í þjóðfélaginu, fólkið í verkalýðshreyfingunni. Með fordæmi það í huga, sem fráfarandi stjórn gaf, væri um algert misrétti að ræða, ef ekki kæmi sams konar leiðrétting, sem nú er fram borin í frv. um 40 stunda vinnuviku. Ég vænti þess því, að hv. þm., hvar í flokki sem þeir standa, verði sjálfum sér samkvæmir varðandi þetta mál. Ekkert var raunar auðveldara fyrir mig en að snara strax fram frv. um styttingu vinnuvikunnar í samræmi við ákvæði stjórnarsáttmálans. En það taldi ég þó að athuguðu máli óhyggilegt að gera. Þetta er allstórt mál og varðar mjög báða aðila vinnumarkaðarins. Þess vegna taldi ég affarasælast að gefa bæði Alþýðusambandi Íslands og samtökum atvinnurekenda kost á að fjalla um málið strax á undirbúningsstigi þess. Ég kvaddi því strax í haust fulltrúa þessara samtaka á minn fund og innti þá eftir, hvort þeir vildu eiga samstarf um undirbúning lagasetningar um styttingu vinnuvikunnar úr 44 stundum í 40 stundir. Og er þar skemmst af að segja, að þótt atvinnurekendur lýstu sig strax andvíga lagasetningu um málið, þá vildu þeir þó heldur eiga hlut að því, hvernig lagasetningu yrði háttað, ef fastákveðið væri á annað borð, að lög yrðu sett um þetta. Niðurstaðan varð því sú, að samstarfsnefnd var sett til að semja frv. til laga um styttingu vinnuvikunnar. Alþýðusamband Íslands tilnefndi þrjá menn í n., Vinnuveitendasamband Íslands tvo og Vinnumálasamband samvinnufélaganna einn, þannig að verkið skyldi unnið af jafnmörgum mönnum frá verkalýðssamtökum og samtökum atvinnurekenda. Ráðuneytisstjórinn í félmrn., Hjálmar Vilhjálmsson, var svo oddamaður í n. og formaður hennar. Síðan hefur starfið verið í höndum þessarar n., sem að mínu áliti hefur nú skilað ágætu verki. Fram hafa komið m.a. í blöðum ásakanir í garð ríkisstj. um að hafa legið á málinu og tregðazt við að efna gefin loforð um styttingu vinnuvikunnar. En þessar ásakanir eru tilefnislausar með öllu og eru áreiðanlega á algerum misskilningi byggðar. N. lauk störfum nú s.l. laugardag. Sérstakar ráðstafanir voru gerðar til að fá frv. prentað á sunnudag, og því var svo útbýtt, að ég hygg, hér í þinginu á mánudag. Annars væri réttast, að fulltrúar Alþýðusambands Íslands segðu til um það, hvort það sakar félmrn. um að hafa dregið málið á langinn eða ekki, því að ásakana um slíkt er sennilega ekki að vænta frá atvinnurekendum eðli málsins samkvæmt, þar sem þeir hefðu látið sér í léttu rúmi liggja, þó að það kynni að dragast eitthvað á langinn. Með tilliti til hinna viðamiklu og viðkvæmu kjarasamninga, sem nú standa yfir, held ég, að það hafi verið vel ráðið að leita fulls samráðs við samtök atvinnurekenda um samningu þess frv., sem hér liggur nú fyrir. Í skipunarbréfi n., sem frv. samdi, sagái, að nú ætti að semja frv. til laga um vinnutíma, sérstaklega með það fyrir augum, að vinnuvikan verði með lögum stytt í 40 stundir án skerðingar á vikukaupi. Þessu meginmarkmiði lagasetningarinnar er fullnægt með ákvæðum 2. og 8. gr. frv. 40 dagvinnutímar í viku eru hámarksákvæði, og það er líka beint fram tekið, að heimilt sé að semja um skemmri vinnuviku. Af ákvæðum frv. leiðir, að sú upphæð, sem nú er greidd fyrir 44 klukkustundir, skal, þegar það hefur hlotið lagastaðfestingu, greiðast óskert fyrir 40 unnar stundir. Þetta er óneitanlega veruleg kauphækkun, en á móti koma vafalaust í hlut atvinnurekenda aukin vinnuafköst, enda hefur sú orðið reynslan í öllum þeim löndum, þar sem reynsla af styttingu vinnutíma hefur verið könnuð nákvæmlega. Um auknar vinnutekjur verkafólks er þó ekki að ræða, ef aðeins er unninn lögákveðinn dagvinnutími. Þannig kemur því aðeins til aukins vinnulaunakostnaðar hjá atvinnurekendum, að þeir látí vinna aukavinnu, og það er ávallt undir mati og ákvörðun þeirra sjálfra komið, en ekki verkafólksins. Í aths. með frv. er gerð nákvæmlega grein fyrir efni þess, og vísast til þess, sem þar segir. Lögin skulu taka gildi 1. jan. 1972. Á fskj. með frv. gera fulltrúar atvinnurekenda grein fyrir sjónarmiðum sínum og helztu ágreiningsefnum. Þar kemur fram, að þeir telja vinnutímastyttinguna of mikla, og gera þar samanburð á Íslandi og nágrannalöndum okkar, og það er rétt, að verði frv. að lögum, verður nettóvinnutími nokkru styttri en í nágrannalöndum okkar. En ég vil ekki viðurkenna það sem neitt algilt lögmál, að Ísland skuli í einu og öllu og alltaf vera eftirbátur annarra þjóða, og það er rétt, að við lögfestingu frv. yrðum við Íslendingar í fremstu röð þjóða varðandi vinnutíma. Fulltrúi Vinnumálasambands samvinnufélaganna játar þó hreinskilnislega, að búið sé að segja á með ákvörðun um 40 stunda vinnuviku opinherra starfsmanna og því verði ekki hjá því komizt að segja b. Um þetta segir hann orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Hins ber þó að gæta, að í des. 1970 gerðu stjórnvöld samninga við starfsmenn ríkisins, þar sem ákveðin er stytting vinnuvikunnar úr 44 klst. í 40 klst. á viku „brúttó“, þ.e. að meðtöldum greiddum kaffitímum og aukahelgidögum. Samkv. þessu er t.d. vinnutími verkamanna, iðnaðarmanna og verzlunarfólks í opinberri þjónustu 35.13–35.27 unnar klst. á viku. Er ljóst, að fordæmi sem þetta hefði gefið tilefni til þess að taka vinnutímamálin til sérstakrar meðferðar í yfirstandandi samningagerðum milli aðilanna á hinum almenna vinnumarkaði.“ Ég vek athygli á, að þetta eru orð atvinnurekendafulltrúa, og það er ekki sízt þetta fordæmi fyrrv. stjórnar, sem veldur því, að ekki fékkst heldur samkomulag um annað meginágreiningsmál aðilanna á vinnumarkaðinum, sem sé það, hvort vinnutímastyttingin ætti að eiga sér stað í einum áfanga frá næstu áramótum að telja eða í tveimur eða fleiri áföngum. Fulltrúum verkamanna fannst það undansláttur frá jafnréttiskröfu, ef málið væri ekki leyst í einum áfanga. En það sýnir þó bezt, að til verks hefur verið gengið með fullum samkomulagsvilja og sáttahug, að fallizt var á svo hljóðandi bráðabirgðaákvæði aftan við frv.: „Þrátt fyrir ákvæði 2. gr. laga þessara er aðilum vinnumarkaðarins [þ.e.a.s. hinum einstöku verkalýðsfélögum í þessu tilfelli heimilt að semja um að fresta til 1. jan. 1973 allt að helmingi þeirrar styttingar vinnuvikunnar, sem af gildistöku laganna leiðir.“ Þetta er bráðabirgðaákvæðið. Í þeim tilfellum, að slíkir samningar væru gerðir, mundi sem sé þessi aðgerð eiga sér stað í tveimur áföngum, og mundi þá kauphækkun, sem því næmi, koma á móti. Þarna er bersýnilega haldið opnum dyrum, þar sem gagnkvæmur vilji kynni að vera fyrir hendi um að leysa málið í tveimur áföngum. Herra forseti. Með því, sem ég nú hef sagt, hef ég leitazt við að skýra þetta mál, svo að það liggi í meginatriðum fullljóst fyrir öllum hv. alþm. Ég þakka svo öllum þeim, sem unnið hafa að samningu frv. og þannig stuðlað að farsællegri lausn málsins. Ég legg svo til, að málinu verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn. deildarinnar.



Herra forseti. Með frv. því, sem hér er til umr. um 40 stunda vinnuviku, fylgja tvö sérálit, annars vegar sérálit þeirra Björgvins Sigurðssonar og Hauks Björnssonar, fulltrúa Vinnuveitendasambands Íslands, og hins vegar Júlíusar Valdimarssonar, fulltrúa Vinnumálasambands samvinnufélaganna. Fram kemur nokkurn veginn samdóma álit þessara fulltrúa hinnar ráðherraskipuðu n., sem sjá átti um samningu frv. til laga um vinnutíma, sérstaklega eins og fram kemur í skipunarbréfi n., með það fyrir augum, að vinnuvika verði með lögum stytt í 40 stundir án skerðingar á vikukaupi. Þessi tvö sérálit eru í samræmi við niðurstöður kjararannsóknarnefndar, sem er hlutlaus n., skipuð fulltrúum vinnumarkaðarins. Í skýrslu kjararannsóknarnefndar frá 18. ágúst 1971 um raunhæfan samanhurð vinnutíma í Svíþjóð, Noregi og Danmörku kom m.a. eftirfarandi í ljós: Vinnutími er lengstur á Íslandi, 44 klst., en stytztur í Danmörku, 41 klst. og 45 mín. Greiddir helgidagar eru svipaðir hjá öllum löndunum, eða frá 1.16 klst. á viku í Noregi til 1.36 klst. í Svíþjóð. Hins vegar eru Íslendingar einir um að hafa greitt hlé, þ.e.a.s. kaffitímann, sem er 3.40 klst. á viku hjá Dagsbrún. Af þessu leiðir, að þótt lengstur vinnudagur sé á Íslandi, verða unnar vinnustundir á viku fæstar eða 38.50 klst., en í Svíþjóð 40.54 klst., í Danmörku 40.30 klst. og í Noregi 41.14 klst. Orlof eru 3.5 vika eða 21 virkur dagur á Íslandi og í Danmörku, en 4 vikur eða 24 virkir dagar í Svíþjóð og Noregi. Með tilkomu efnahagsbandalaganna og inngöngu Íslands í EFTA hefur þörfin á meiri samræmingu á vinnutímatilhögun og annarri aðstöðu íslenzkra atvinnuvega orðið æ brýnni, til þess að hægt sé að vega samkeppnishæfni okkar gagnvart öðrum löndum. Aðrar þjóðir hafa skilgreint hugtakið 40 stunda vinnuviku sem raunverulega virkan vinnutíma, þ.e.a.s. þann tíma, sem starfsmaður er við framleiðslustörf. Matar- og kaffihlé lengja aðeins viðverutíma hjá starfsmönnum þessara þjóða. Þótt hér hafi viðgengizt, að kaffihlé teljist til vinnutíma, þá verður það að teljast mjög varhugavert að lögfesta vinnutíma að kaffitíma meðtöldum niður í 40 klst. dagvinnu á viku. Slíkt mun óneitanlega hafa alvarleg áhrif á samkeppnisaðstöðu íslenzkra atvinnuvega í framtíðinni. Með samþykkt þessa frv. óbreytts mun virkur dagvinnutími á viku fara niður í tæpar 35 klst. eða milli 5 og 6 klst. skemmri dagvinnu á viku en á hinum Norðurlöndunum. Af því, sem hér að framan hefur verið sagt, er ljóst, að með frv. þessu óbreyttu er verið að lögfesta stytztu vinnuviku, sem vitað er um í allri Vestur-Evrópu. Ég vil því aðeins spyrja, hvort hæstv. ríkisstj. hafi við gerð málefnasamnings sins gert sér grein fyrir þeim mismun virkrar dagvinnuviku hér og í nágrannalöndum okkar. Auk þess er rétt að geta þess, að fækkun vinnustunda í dagvinnu leiðir óhjákvæmilega til aukningar á eftir- og næturvinnu, og sé reiknað með óbreyttri álagsprósentu fyrir eftir- og næturvinnu, skal þess getið, að hún er mun hærri hér á landi en á öðrum Norðurlöndum. Ég hef við I. umr. þessa máls viljað vekja athygli á þessum sjónarmiðum, því að vissulega er það svo með þetta mál eins og mörg önnur, að á því eru tvær hliðar. Vinnutímastyttingin mun koma mjög mismunandi niður í hinum ýmsu starfsgreinum, því að í sumum hverjum mun þetta leiða til tekjuaukningar hjá launþegum, vegna þess að verkefnum verður að ljúka án tillits til þess, á hvaða tíma sólarhringsins er, eins og t.d. í fiskiðnaði. Í öðrum atvinnugreinum, t.d. í iðju, verður engin aukning á heildartekjum launþega. Frv. það, sem hér er til umr., er vottur um breytingu á starfsaðferðum stjórnvalda, hvað viðvíkur deilum samningsaðila vinnumarkaðarins. Hingað til hefur löggjöf varðandi lausn vinnudeilna verið í samræmi við niðurstöður samkomulags deiluaðila og frv. því verið flutt í samkomulagi við þá, nema um hafi verið að ræða sérstakar bráðabirgðaráðstafanir. Með frv. þessu er brotið blað í afskiptum ríkisstj. af kjarasamningum, og kom reyndar skýrt fram í málefnasamningi hæstv. ríkisstj., að ætlunin er að blanda sér beint í þau mál, sem hingað til hafa verið samningsatriði aðila vinnumarkaðarins. Það er skoðun mín, að sú staðreynd, að enn hafa ekki náðst samningar milli aðila á vinnumarkaðinum þrátt fyrir tveggja mánaða samningaumleitanir, sé bein afleiðing af þessum nýtilkomnu afskiptum hæstv. ríkisstj. af þessum viðkvæmu málum. Á þessum málum hefur verið tekið með fádæma klaufalegum hætti, og því hefur nú svo farið sem farið hefur, að verkföll hafa verið boðuð eftir fáa daga. Ég lýsi því afdráttarlaust yfir sem minni skoðun, að lengd vinnutíma á að ákveða með frjálsum samningum milli aðila vinnumarkaðarins, en ekki með einhliða valdboðum stjórnvalda, eins og gert er í einræðisríkjum. Það er því nauðsynlegt, að þetta mál fáí nákvæma skoðun og yfirvegun í n., áður en til 2. umr. kemur.



Herra forseti. Ég hlýt að fagna því, að þetta frv. er fram komið, ekki sízt með hliðsjón af því, að það voru einróma kröfur fólks úr öllum pólitískum flokkum, að ég hygg, að setja þetta inn í aðalkröfur verkalýðsfélaganna í þeirri deilu, sem verkalýðsfélögin standa nú í við vinnuveitendur um laun sín og kjör. Og ég á þá ósk eina í sambandi við framgang þessa máls, að hér verái, eins og sagt er á slæmu máli, um að ræða „effektíva“ aukna hvíld fyrir verkafólk almennt í landinu, en komi ekki fram í því, sem of oft vill brydda á hjá því miður of stórum hópi manna, sjálfsagt vegna lágra tekna, að það sé beinlínis gert að kröfu, þegar um nægjanlegt vinnuframboð er að ræða, að hlutaðeigandi fái svo og svo mikla eftirvinnu. Það er sem sagt von mín og ósk, að sá aukni frítími, sem frv. þetta boðar fyrir það fólk, sem lögin ná til, verði raunverulegur og fólkið fái raunverulega meiri hvíld frá oft erfiðum störfum, sem það innir af hendi. Það er út af fyrir sig ekki út í bláinn að vitna til þess, að við starfsfólk ríkisins og velflestra bæjarfélaga hefur verið samið eða samkomulag við það gert í einu eða öðru formi um styttingu vinnutímans ofan í 40 stundir. Það mun vera hægt að leiða að því rök, að velflest af því fólki vinnur a.m.k. ekki svo líkamlega erfiða vinnu, að það sé sambærilegt við velflest það fólk, sem hér um ræðir, þó að ég harmi það á sama tíma, að of stór hópur verður eftir sem áður, þrátt fyrir samþykkt þessara laga, utan við þá tryggingu um hvíld, sem í lögum þessum felst, og á ég þá fyrst og fremst við sjómannastéttina, sem tvímælalaust vinnur áhættusömustu og líkamlega erfiðustu störf þjóðfélags okkar um leið og þau eru hin mikilvægustu hvað afkomuna eða þjóðarbúskapinn snertir. En ég stend hér upp í fyrsta lagi til þess að láta ánægju mína í ljós með frv. og efni þess, en hlýt að harma það á sama hátt, hve margir verða þar út undan, sem lögin ná ekki til, svo sem í 1. gr. frv. greinir. En þá kem ég að höfuðástæðunni til þess, að ég stend upp, en það eru tvær spurningar, sem mig langaái til að beina til hæstv. félmrh. Það er í fyrsta lagi: Með hvaða hætti er hugsað að ganga til móts við þær starfsstéttir, sem ekki koma undir lögin? Eiga þær að fá þær kjarabætur, sem tvímælalaust felast í þessum lögum fyrir þá, sem þeirra njóta, bættar með einhverjum öðrum hætti? Þetta er nauðsynlegt, að þetta fólk viti, og eðlilegt, að um sé spurt á þessum tíma. Eins og hv. síðasti ræðumaður benti á, og reyndar hæstv. ráðh. einnig, hafa þessi ákvæði ekki verið lögbundin fyrr, heldur verið samningsatriði verkalýðsfélaganna og eru, eins og ég áðan sagði, eitt af kröfuatriðum þeirra í núv. deilum. Af því leiðir aðra spurningu. Hún er þessi: Úr því að fyrirhugað er að leysa tvo liði í kröfugerð verkalýðsfélaganna nú með lagasetningu, þ.e.a.s. tvö fyrstu dagskrármálin hér í hv. þd. í dag, annars vegar það mál, sem hér er til umr., og hins vegar orlofslögin, er þá ætlunin að leysa deiluna í heild með lagasetningu? Nú er útlit þannig, eftir því sem haft er eftir forustumönnum beggja samningsaðila, að nánast ekkert miðar frá degi til dags í samkomulagsátt, og það eina, sem virðist eygjast í um niðurstöður, eru þau tvö frv., sem hér liggja frammi og ég áðan nefndi. Eftir er ein af þremur meginkröfum verkalýðssamtakanna, nefnilega kaupgjaldsliðurinn. Hugsar hæstv. núv. ríkisstj. sér að leysa hann einnig með lagasetningu, ef til hinna boðuðu vinnustöðvana kemur, því miður? Ég segi: því miður fyrir alla aðila í landinu, en ég hygg, að sá finnist ekki, sem telji, að ágóði geti orðið af vinnustöðvun, þá í hæsta lagi ímyndaður pólitískur ávinningur fyrir einhverja aðila, sem ég þekki ekki í dag. En fyrir þá aðila, sem í deilunni standa, og þjóðfélagið í heild, verður það ávallt neyðarúrræði og hefur ekki verið til þess gripið, nema fulla nauðsyn beri til. En það et ljóst af öllu því, sem eftir forustumönnum þessara samtaka er haft og maður heyrir af því fólki, sem væntanlega mun þátt taka í vinnudeilunni, að þessi tvö frv. nægja ekki til að leysa yfirvofandi vinnudeilu. Og þess vegna er önnur spurning mín þessi, sem ég ítreka hér með: Hugsar hæstv. núv. ríkisstj. sér að leysa aðra þætti deilunnar en þá, sem um er fjallað í þessum tveimur frv., með lagasetningu? Það er óþarfi að eyða dýrmætum tíma forustumanna verkalýðssamtakanna og vinnuveitenda í samningaumleitanir, sem nú hafa staðið, eins og áður hefur verið bent á, yfir rúmlega tveggja mánaða skeið, ef þetta er hugsun ríkisstj., og ég held, að það sé eðlilegt, að það komi fram, þegar verið er að leysa hluta af þeim kröfum, sem verkalýðshreyfingin hefur lagt fram. Eitt atriði að lokum, sem ekki er fsp., heldur aðeins til áminningar fyrir okkur öll. Þegar frv. að meginefni, það, sem hér hefur verið lagt fram, og það, sem fyrr er á dagskránni, eru orðin að lögum, þá hvílir önnur þung skylda á verkalýðssamtökum okkar, ekki sízt og kannske fyrst og fremst með hliðsjón af því, að mikið hefur verið vitnað til Norðurlandanna. Ég skal ekki rengja þær tölur, sem fulltrúar atvinnurekenda hafa hér lagt fram í fskj. sínum og sérálitum. Með hliðsjón af því, að þær séu réttar, þá munum við verða í fremstu röð með stuttan vinnutíma að þessum frv. samþykktum. En þá hvílir sú þunga skylda á okkur, að jafnframt séu gerðar ráðstafanir til þess, að verkafólki okkar sé gert kleift með einhverjum þeim hætti, sem fyrirmyndir eru til á Norðurlöndum um, að verja auknum frítíma sínum á hagkvæman og heilsusamlegan hátt. Það er bein afleiðing af þessu frv. og reyndar auknu orlofi einnig, að þetta sé gert mögulegt því fólki, sem nú á þess vart kost, því miður, vegna efnalegrar fátæktar að njóta þess sumarleyfis, sem lög annars bjóða því. Ég hlýt að minna á þetta atriði hér, því að það er ekki nægjanlegt eitt að sýna þessu fólki lög, sem hafa verið samþ., og afrek, sem hafa verið unnin því til handa, ef þessi afrek koma ekki fram í raunveruleikanum, þannig að því sé gert kleift að njóta aukins frítíma með eðlilegum og heilsusamlegum hætti. Þetta vildi ég, að fram kæmi nú við 1. umr. málsins. Að öðru leyti á ég sætí í þeirri n., sem um málið fjallar, og hef þess vegna aðstöðu til þess siðar að koma fram smærri atriðum, sem e.t.v. væri þörf á, en ég hlýt að ítreka það einnig, að ég harma mjög, að ekki skuli liggja ljóst fyrir, hve margir eru utan þeirra fríðinda, sem í frv. þessum felast, og spyr þá jafnframt, eins og ég áðan gerði, með hvaða hætti eigi að ganga til móts við þá.



Herra forseti. Mig langar til þess að leggja hér nokkur orð í belg um þetta frv., sem hér er til umr., þó að svo vilji nú til, að ég eigi sæti í þeirri n., sem fær það til meðferðar, og eins og hv. síðasti ræðumaður sagði, þá gefast væntanlega tækifæri til þess að athuga einstök atriði á siðari stigum málsins. Hið fyrsta, sem ég vildi víkja að í sambandi við þetta mál, er það, sem kom að sumu leyti fram hjá hv. 3. þm. Reykn. og hefur annars verið á lofti haldið varðandi málið, að með þeirri málsmeðferð, sem hér er í frammi höfð, þ.e.a.s. að leysa þetta atriði, sem hér ræðir um, vinnutímamálið, með löggjöf, þá séu bæði þeir flokkar, sem að því standa, og verkalýðshreyfingin í heild sinni að víkja frá þeirri stefnu, sem hún hefur haft um frjálsa samninga um kaup og kjör. Hér er auðvitað alls ekki um slíkt að ræða, og engin stefnubreyting hefur átt sér stað um þetta, a.m.k. ekki frá verkalýðshreyfingarinnar hálfu. Við teljum frjálsa samninga um launakjör vera grundvallarréttindi í þjóðfélagi okkar, og það hefur ekki að neinu leyti breytzt. Við erum andstæðir gerðardómum, tilskipunum og löggjöf um kaupgjaldið, og ég vona, að við verðum það áfram. Þetta er, held ég, líka alveg samdóma álit verkalýðshreyfingarinnar og þeirra flokka, sem henni eru tengdastir, og ekki nein ný stefna, því að t.d. Alþfl. hefur a.m.k. tvisvar sinnum komið ríkisstj. frá því, að gerðardómar yrðu settir í vinnudeilum, og stefna annarra flokka, sem tengdir eru verkalýðshreyfingunni, er augljós í þessum efnum. En það má svo kannske bæta því við, að það virðist koma eiginlega úr hörðustu átt, þegar þessum áróðri er sérstaklega haldið uppi af sjálfstæðismönnum, sem hafa haft ákaflega mikil og margs konar afskipti og neikvæð afskipti af kjaramálum á undanförnum árum. Settir hafa verið lögþvingaðir gerðardómar í mörgum málum. Þeir hafa viljað banna öll verkföll og með ýmsum hætti gengið á lögbundinn rétt verkalýðssamtakanna til frjálsra samninga. Það er svo aftur önnur saga, að á s.l. ári stóð hæstv. fyrrv. fjmrh., 2. þm. Norðurl. e., sérstaklega fyrir því og fetaði þar í fótspor fyrirrennara síns, hv. þm., Gunnars Thoroddsens, sem var fjmrh. 1963, um að lyfta embættismönnum alveg sérstaklega upp fyrir alla aðra í sambandi við kjaramálin og nú með þeim hætti m.a. á s.l. ári að stytta vinnutíma þeirra um 4 klst. á viku umfram aðra og jafnframt að hækka launin um 16–72% umfram það, sem almenningur hafði fengið í næstu kjarasamningum á undan. En ég held, að til þess að menn skilji afstöðu verkalýðshreyfingarinnar í þessu, þá verði menn að gera sér grein fyrir því, að hún gerir skarpan greinarmun á þessu tvennu, annars vegar kaupgjaldinu sjálfu, kaupgjaldskjörunum, og hins vegar þeim málefnum, sem lúta að menningarlegu hliðinni, félagslegu hliðinni, og kannske ekki sízt þeirri, sem lýtur að vernd vinnandi manna, öryggi þeirra, heilsu og almennri velferð. Hér eru auðvitað mjög greinileg skil á milli, sem ættu ekki að þurfa að valda neinum ruglingi í þessu efni. En það hefur alltaf verið skoðun verkalýðshreyfingarinnar, að löggjafarvaldinu væri ekki aðeins heimilt, heldur væri því skylt að sinna slíkum málum, og frá sjónarmiði hennar hefur það vissulega verið mælikvarði á löggjafarvald á hverjum tíma, hvort og hvernig þessum málum hefur verið sinnt. Og það eru auðvitað úr sögu íslenzks löggjafarvalds fjölmörg dæmi um slík jákvæð afskipti, og mætti þar t.d. nefna löggjöf eins og vökulögin, löggjöf um öryggi á vinnustöðum, orlofslöggjöfina, löggjöf um vernd barna og ungmenna, hvíldartíma verkamanna, réttindi tíma- og vikukaupsmanna og reyndar fjölmörg önnur. Hér skortir ennþá almenna vinnuverndarlöggjöf, en það hefur verið lengi á dagskrá hjá verkalýðshreyfingunni, að slík löggjöf yrði sett, og hefur þetta m.a. komið fram í því, að fyrrv. forseti Alþýðusambandsins, núv. hæstv. félmrh., hefur þing eftir þing flutt frv. til heildarlöggjafar um þessi efni, en hingað til án árangurs. En nú er það ljóst, að núv. hæstv. ríkisstj. hefur ákveðið að setja slíka löggjöf, og er það víssulega vel, og það má segja, að það frv., sem er á ferðinni, sé í rauninni byrjun á því starfi að setja heildarlöggjöf um vinnuvernd. En hér er vissulega aðeins og auðsæilega aðeins um eitt atriði vinnuverndarlöggjafar að ræða, en engu að síður atriði, sem er bæði mikilsvert, tímabært og nauðsynlegt. Nú spyrja menn kannske, hvers vegna sé nauðsynlegt núna að setja slíka löggjöf. Ég svara því þannig, að það væri nauðsynlegt í fyrsta lagi vegna þess, að vinnutími á Íslandi er of langur og sígur nú frekar í þá áttina að lengjast heldur en hitt. Upp undir 30% af almennri vinnu verkamanna eru iðulega unnin í eftir- og næturvinnu, og það eru tölur, sem hvergi eru finnanlegar annars staðar í nokkru menningarlandi og örugglega ekki a.m.k. í Vestur-Evrópu. Afleiðingin af þeirri miklu yfirvinnu, sem hér er unnin, er alveg vafalaust ofþjökun margra erfiðismanna, þannig að heilsu þeirra sé hætta búin, auk þess, sem þetta vinnufyrirkomulag útilokar menn frá eðlilegu félagslífi og eðlilegri þátttöku í hvers konar menningarlífi. Og sannleikurinn er sá, að engar hömlur, sem verkalýðsfélögin hafa reynt að setja um þessi efni, hafa komið að verulegu haldi. Þótt hærra kaup hafi verið fyrir eftir- og næturvinnu, þá er ekki horft í það. Kaupgjald hefur almennt verið hér svo lágt, að vinnuveitendur hafa séð sér hag í því að kaupa eftir- og næturvinnu dýrara verði og ekki virzt vera í neinum vandræðum með það þó að þeir að hinu leytinu kvarti enn um það, að möguleikar þeirra til kauphækkunar séu litlir. Það er líka enginn vafi á því, að afleiðingin af þessum langa vinnutíma, sem víða viðgengst í atvinnulífinu, er atvinnurekendum sjálfum óhagstæður. Hann leiðir af sér verri nýtingu vinnuafls, tækja, véla og fjárfestingar, og að honum er vafalaust fjárhagstjón, þegar öll kurl eru komin til grafar. Það er vissulega rétt, sem kom fram hjá hæstv. félmrh., að allar vinnutímastyttingar, sem vitað er um og hafa verið rannsakaðar, hafa leitt til aukinna afkasta. Það hefur alls staðar verið reynslan, og ég hygg, að reynslan muni vera eins hér. Þetta er að mínu viti fyrsta ástæðan, að það þarf að stytta vinnutímann, og stytting sú, sem hér um ræðir, er vafalaust aðgerð til þess að stytta vinnutímann í heild. Þegar menn eru að bera saman vinnutímann hér og á Norðurlöndunum, þá verða menn að vita, hvað þeir eru að bera saman. Annars vegar eru menn að bera saman dagvinnutíma í löndum, þar sem hann er allsráðandi sem almennur vinnutími, og hins vegar Ísland, þar sem það segir ekki nema hálfa sögu, hvað hinn skráði dagvinnutími er. Hitt er svo annað mál, að það hefur verið reynsla okkar, að þegar dagvinnutíminn hefur verið styttur og kannske ekki sízt nú, síðasta styttingin úr 48 stundum í 44, þá verkar það, a.m.k. þegar til lengdar lætur, sem stytting á almennum vinnutíma, og hann er of langur núna, og þetta er aðgerð til að stytta hann. Það er fyrsta og kannske veigamesta ástæðan fyrir því, að það er nauðsynlegt að lögfesta þá breytingu, sem hér er um að ræða, eða tryggja hana með öðrum hætti. Í öðru lagi vil ég svo segja, - sumir mundu kannske segja í fyrsta lagi, - er það fordæmi, sem gefið var á s.l. ári með samningum þáv. ríkisstj. og BSRB. En þá gerðist það, eins og ég áður sagði, að jafnframt því sem kaupið var hækkað hjá embættismönnum frá 16–72% umfram kaup verkamanna, þá var vinnutíminn styttur í flestum tilfellum eða meiri hluta tilfella úr 44 stundum í 40, þannig að vírkur vinnutími á viku, þ.e.a.s. viku, þar sem ekki falla inn í fríhelgir dagar, verður 37 stundir og 5 mínútur, og 36 stundir og 50 mínútur, þegar um 6 daga vinnuviku er að ræða. Það mátti auðvitað hverjum verða ljóst, eftir að 10 eða 20 þúsund manns í landinu fengu slíka breytingu á sínum vinnutíma, að það mundi ekki standa á því, að einhverjir kynnu að gera samanburð á kjörum þeirra manna, sem vinna kannske fyrir embættismennina, en starfsmenn ríkisins og starfsmenn bæjarfélaganna hafa eftir þessa samninga 40 stunda viku, og hinna, sem vinna við hliðina á þeim með 44 stundir. Þar blasir vitanlega við annars vegar óréttlætið gagnvart erfiðismönnum og hins vegar vanmat á störfum þeirra. Það er þess vegna auðsætt, að stytting vinnuvikunnar til samræmis við það, sem fram fór hjá opinberum starfsmönnum, er ekki aðeins félagslegt og fjárhagslegt nauðsynjamál fyrir erfiðismennina, heldur er ekki siður þar um að ræða jafnréttismál þegnanna. Ég þykist vita að hv. fyrrv. fjmrh. muni benda á það hér á eftir, að það hafa ekki allir starfsmenn hins opinbera fengið vinnutímastyttingu á s.l. ári, og hafa meira að segja sumir þeirra fengið lengingu. Það er vissulega rétt, að það voru nokkrir, sem áður höfðu styttri vinnutíma, og meðalvinnutími var ákveðinn 40 stundir. Engu að síður var hér um almenna aðgerð að ræða og alveg greinilega skorið á það, að nokkur sambærilegur vinnutími væri hjá opinberum starfsmönnum annars vegar og verkafólki hins vegar, jafnvel þótt þetta fólk ynni hlið við hlið. Og ég vil nú spyrja: Hvernig er hugsanlegt að synja verkafólkinu, erfiðisfólkinu, sem vinnur sína vinnu við verstu skilyrði, um styttingu vinnuvikunnar, eftir að þeim, sem búa við hækkanir og betri ytri skilyrði, hefur verið veittur þessi vinnutími? Ég segi það alveg útilokað, hvað sem öllum útreikningum um kostnaðarauka hjá atvinnurekendum og öðrum líður, hvað sem um það er sagt. Og ég held, að í þessu öllu saman, annars vegar, hvað gert var fyrir embættismannastéttina og opinbera starfsmenn, og hins vegar hvaða afstaða er til erfiðismanna í þessu efni, þurfi allir aðilar að læra þá lexíu, að verkafólkið, sem vinnur við verstu skilyrðin, heimtar sinn rétt alveg til jafns við aðra. Það neitar því algerlega að vera utangarðsmenn í þessu þjóðfélagi og vera metið eftir allt öðrum mælistikum en þeir, sem búa bæði við betri kjör og betri vinnuskilyrði. Ég sagði áðan, að þegar menn eru að bera saman vinnutíma hér og annars staðar á Norðurlöndunum, þá verða þeir að vita, hvað þeir eru að bera saman. Það þarf að bera saman fleira en virkan vinnutíma. Það þarf að bera saman vinnutímann í heild, og það þarf að bera saman kaupgjaldið, og ég held, að þegar þetta er allt saman athugað, þá sé það alveg öruggt, að það sé ekki gengið nær atvinnurekstrinum hér þrátt fyrir þessa vinnutímastyttingu en þar er gert, og það er vitanlega sérstaklega vegna þess, að kaupgjaldið er svo miklu hærra t.d. á Norðurlöndunum, að þó að vinnuveitendum væri gert að kaupa jafnlangan eða lengri vinnutíma og þó að gengið væri að öllum kröfum verkalýðssamtakanna nú, þá mundi það ekki nálgast það að verða sambærilegt, kaupgjaldið hér og á Norðurlöndum. Meðalkaup í iðnaði í Svíþjóð er núna 215 ísl. kr. á klst. a.m.k. og fer hækkandi, það hefur verið samið um stórkostlegar hækkanir á því, en iðnverkafólk á Íslandi hefur á milli 80 og 90 kr. á klst., þannig að menn verða að bera fleira saman en bara virkan vinnutíma. Varðandi það, að hér sé einhver stórkostleg hætta á því, að það verði svo snögg umskipti á vinnutímanum, að það leiði til samdráttar í framleiðslu annars vegar og hins vegar til þess að samkeppnisstaða okkar við önnur lönd verði mjög léleg, held ég, að ekki geti verið um slíkt að ræða. Það má kannske segja, því miður, en ég hef ekki trú á því, að þessi dagvinnutímastytting leiði til mjög snöggra, raunverulega umskipta á heildarvinnutímanum. Hins vegar mun hún auðvitað leiða til þess, að atvinnurekendur verða að greiða meira af vinnunni með eftir- og næturvinnu, og það er vitanlega kauphækkun og kjarabót fyrir fólk. En smám saman mun þetta svara þeim rétta tilgangi að stytta raunverulegan vinnutíma. Það er líka auðsætt, að þessi aðgerð hvetur vinnuveitendur til betri vinnunýtingar, til betra skipulags á atvinnurekstrinum, og hann er raunverulega þannig hvati til að gera hann samkeppnisfærari, en ekki til að draga úr samkeppnishæfni hans, því það er auðvitað engin leið til þess að gera atvinnurekstur á Íslandi samkeppnishæfari að láta hann búa við allt önnur og betri skilyrði, hvað kaupgjald snertir, hvað vinnutíma snertir o.s.frv. Samkeppnishæfnin liggur auðvitað fyrst og fremst í því, að atvinnuvegirnir hér á landi geti búið þeim, sem við þá vinna, sambærileg kjör á öllum sviðum við það, sem annars staðar tíðkast. Það er a.m.k. sú samkeppnishæfni, sem ég hygg, að menn almennt taki eftir. Þá er þess að geta í sambandi við það, hvað hart sé gengið hér að atvinnuvegunum, að í þessu frv. er gert ráð fyrir því, að lagaákvæðin séu mjög rúm. Í fyrsta lagi er heimiluð frestun á allt að helmingi vinnutímastyttingarinnar, ef samkomulag getur orðið um það milli atvinnurekendanna og verkalýðsfélaganna. Í öðru lagi er gert ráð fyrir því, að heimild sé til vaktavinnu og þar með opnuð leiðin til að nýta betur fjárfestingu og fjármagn og vinnuafl. Ennfremur eru svo heimilaðar í frv. undantekningar á meginreglum þeirra, ef samningar geta tekizt þar um og öðrum sérstökum atriðum er fullnægt, þannig að það er auðsætt, að löggjafarvaldið ætlar sér ekki með þessu frv. og með þessum lögum að ganga lengra en ýtrustu nauðsyn ber til. Það er svo auðsætt, að þessi vinnutímastytting veldur einhverjum kostnaðarauka, a.m.k. fyrst í stað, og það er líka auðsætt, að sá kostnaðarauki veldur því, að beinar kauphækkanir í þeim samningum, sem nú standa yfir, verða minni en ef engin vinnutímastytting hefði átt sér stað. Þetta gera aðilar sér auðvitað ljóst, og vegna þess að báðum aðilum er þetta ljóst, þá er það auðvitað útilokað, að þessi löggjöf torveldi á nokkurn hátt sættir eða samninga í þeirri deilu, sem nú er yfirstandandi. Hins vegar þykir mér auðsætt og þarf varla rök fyrir því að færa, að þegar tvö deiluatriðin, sem um er að ræða, af fimm meginatriðum, sem þetta launauppgjör okkar núna stendur um, eru frá og auðsætt, hvernig þau verða leyst, og undan því verður ekki vikið, hvorki af hálfu atvinnurekenda né annarra, þá er allt málið, sem eftir er, orðið einfaldara í sniðum og því auðveldara til lausnar. Ég held þess vegna, að það sé á miklum misskilningi byggt, að það sé hægt að saka ríkisstj. um, að með því að flytja með fullum vilja verkalýðssamtakanna þessi frv., frv. um vinnutímastyttingu og um orlofið, sé hún að torvelda þá samninga, sem nú standa yfir. Málin eru einfaldlega þannig, að verkalýðssamtökin skoða þetta sem slíkt réttlætismál, bæði vinnutímastyttinguna til jafns við opinbera starfsmenn og orlofslenginguna til jafns við þá og reyndar fjöldamarga aðra, sem þegar hafa fengið hana, að það hefði sjálfsagt ekki hreytt neinu að því leyti, að þetta hefði verið knúið fram í núverandi vinnudeilu, hvort sem löggjafinn hefði skipt sér af því eða ekki. En ég ætla, að það verði öllum sársaukaminna, að það verði gert með þessum hætti, sem hér er ráðgert að gera. Ég get tekið undir sitthvað af því, sem hv. 1. landsk. sagði um þetta mál, m.a. það, að það er auðvitað vandamál, að frv. nær ekki til allra launþega, þótt reyndar sé þar ekki verulega stór launþegahópur, aðrir en fiskimennirnir, en ég álít það alveg rétt hjá honum, að hyggja verður að málum þeirra í sambandi við vinnutíma sérstaklega, og það verður að gera það alveg í kjölfar þessarar löggjafar. Það er staðreynd, að bátasjómenn vinna allt að því 108 klst. á viku, og ég held, að það sé alveg útilokað að ganga fram hjá svo mikilvægri og fjölmennri stétt, án þess að nokkuð sé fyrir hana gert í sambandi við vinnutíma. Það kunna að vera á því mjög miklir örðugleikar að ákveða vikulegan vinnutíma hjá slíkum mönnum. Ég geri ráð fyrir því, en þá þarf líka að leita annarra leiða til þess að ársvinnutími þeirra verði ekki stórkostlega miklu lengri en annarra, m.a. með því að þeim verði sett sérstök orlofslöggjöf eða eitthvað annað komi í staðinn, þannig að þeir fái hliðstæðar kjarabætur að þessu leyti og aðrir. Þetta tel ég sjálfsagt, og það ætti víssulega að greiða fyrir því, að þetta geti átt sér stað, að aðrir erfiðismenn fái þau réttindi og þær kjarabætur, sem hér ræðir um. Ég ætla ekki að fara að svara hér fyrir hæstv. félmrh. þeim spurningum, sem hv. þm. beindi til hans, en ég vil aðeins segja það, sem ég reyndar sagði í upphafi míns máls, að í mínum huga eru skörp skil á milli annars vegar félagslegra réttindamála og hins vegar ákvarðana um kaupgjaldíð, og ég held, að það eigi engan hljómgrunn í verkalýðshreyfingunni, að þessi vinnudeila eða nokkrar aðrar, sem fjalla um kaupgjaldið, verði leystar með löggjöf. Með því teldi ég vera gengið á þann frjálsa samningsrétt, og gildir þar einu, þó að svo kynni að vilja til í eitt skipti, að það væri hagstætt fyrir verkalýðshreyfinguna. Ég held, að það yrði fordæmi, sem fyrr eða siðar mundi hefna sín. Ég vil svo aðeins að lokum segja það, að ég fagna þessu frv. og einnig frv. um orlof, og ég trúi því, að ég mæli fyrir munn allrar verkalýðshreyfingarinnar á Íslandi, þegar ég fullyrði, áð það tákni tímamót a.m.k. í tvennum skilningi. Í fyrsta lagi, að viðhorf löggjafarvaldsins til baráttumála og réttindamála verkalýðshreyfingarinnar er nú orðið annað og að mínu viti heillavænlegra en áður hefur verið, þar sem nú er tekið á með verkalýðshreyfingunni í baráttu hennar fyrir jafnrétti erfiðismanna við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Í öðru lagi tel ég, að þessi löggjöf sé verulegt spor í langri og oft örðugri baráttu verkafólks fyrir mannsæmandi vinnudegi, sem á komandi árum muni opna þeim leiðir til að geta lífað fyllra menningarlífi en hingað til. Ég vil svo leyfa mér að þakka hæstv. ríkisstj. og hæstv. félmrh. sérstaklega fyrir gott samstarf við verkalýðshreyfinguna um lausn á þessu mikilvæga máli og læt í ljós þá von, að það megi hljóta greiða afgreiðslu hér á hv. Alþingi.



Herra forseti. Ástæðan til þess, að ég kveð mér hér hljóðs, er fyrst og fremst sú, að nafn mitt hefur nokkrum sinnum verið nefnt í þessum umr. og, að því er mér skilst, þá sé ég í rauninni upphafsmaður að þessari miklu kjarabót, sem hér sé verið að lögfesta öllum verkalýð til handa, og vissulega ætti ég að taka mér það til inntekta, því það er út af fyrir sig mjög gott mál að stytta vinnutíma fólks, ef hægt er að gera það sem raunverulega kjarabót. En þetta byggist á þeim ummælum, bæði hjá hæstv. félmrh., sem hann að vísu, held ég, hafi lesið upp úr ummælum, sem birt eru sem fskj. með frv., en taldi þó ástæðu til að benda á sem rök í málinu, og einnig hjá hv. 6. þm. Norðurl. e., forseta Alþýðusambands Íslands, þar sem þeir töldu, að samningur sá, sem ég hefði sem fjmrh. gert við opinbera starfsmenn um 40 stunda vinnuviku, hefði markað stefnuna, sem hlyti að vera fylgt í þessu máli. Það er alveg rétt, að það var ákveðin með samningum á s.l. ári 40 stunda vinnuvika almennt hjá opinberum starfsmönnum. En það, sem er villandi í þessari umsögn varðandi vinnutímann, er það, að útreikningar sýndu, að vinnutímalenging annarra flokka opinberra starfsmanna var ámóta og vinnutímastyttingin. Hér var um að ræða samræmingu á vinnutíma. Það hafði lengi tíðkazt, að ýmsir starfshópar hefðu mun styttri vinnutíma en 40 stundir, en þessir hópar fórnuðu þessum stutta vinnutíma sínum í rauninni fyrir starfsfélaga sína á þann hátt að fallast á, að vinnutíminn yrði almennt hjá öllum 40 stundir. Ég held, að það sé kannske nokkuð mikið lof að segja, að með þessu móti hafi verið af hálfu fjmrh. mörkuð sú stefna, sem hljóti að verða farin, því að hér hafi algerlega verið farið inn á nýja braut. Þetta er að þessu leyti, eins og ég segi, skakkt, að hér var um samræmingu að ræða, þannig að þegar starfshópar ríkisins voru teknir sem heild, þá var lenging vinnutímans hjá hinum ýmsu vinnuhópum álíka mikil samtals, miðað við vinnustundir á ári, og styttingin, sem fólst í því að stytta vinnutímann hjá öðrum starfshópum í 40 stundir. Þetta tel ég aðeins rétt að komi hér fram sem upplýsingar í málinu, þótt ég heyrði að vísu á hv. 6. þm. Norðurl. e., að hann gerði sér fulla grein fyrir þessu. Þá var aftur annað, sem ég einnig vil leiðrétta og í rauninni mótmæla, og það er sú kenning, sem hv. núv. forseti Alþýðusambands Íslands hefur með einkennilegum hætti gerzt mjög ákveðinn talsmaður fyrir, og það er að gera þessa samninga ríkisins við opinbera starfsmenn að árásarefni á fyrrv. ríkisstj. Hann gerði það í þessum umr. á þann hátt að segja, að opinberum starfsmönnum hefði öllum verið lyft yfir hinar almennu launastéttir eða a.m.k. verkamenn, og ef ég man rétt, þá sagði hann, að kjör opinberra starfsmanna hefðu verið hækkuð frá 66–72% umfram gildandi kjör verkamanna. Þetta eru mjög villandi upplýsingar. Það, sem gerðist í sambandi við opinbera starfsmenn, var starfsflokkun og starfsmat, sem var gert í fullu samræmi og samkomulagi við forráðamenn opinberra starfsmanna. Og mér er ekki kunnugt um, að þeir, sem þar eru fremstir í flokki, hafi verið neinir sérstakir stuðningsmenn fyrrv. ríkisstj. Það var með fullu samkomulagi við þá, að gerður var verulegur greinarmunur á hinum ýmsu störfum í opinberri stjórnsýslu, sem auðvitað einnig er í þjóðfélaginu í heild, að það er mjög mikill munur gerður á störfum á hinum almenna launamarkaði verkamanna, verzlunarmanna, iðnaðarmanna og margra annarra starfshópa, sjómanna o.fl., sem hverjir um sig hafa mjög mismunandi háar tekjur og það verulega mismunandi. Það, sem gerðist í samningum við opinbera starfsmenn, var ekki annað en það að reyna að finna ákveðið hlutfall milli hinna ýmsu starfa, sem ég tel vera til fyrirmyndar og Alþýðusamband Íslands og launþegasamtökin ættu að taka upp sem fyrirmynd til þess að reyna að forðast hin eilífu illindi milli hinna mismunandi stéttarfélaga um það, hvernig hlutfallið eigi að vera á milli launa einstakra starfshópa. Þetta er mjög mikið nauðsynjamál og mundi eyða miklum ófriði í þjóðfélaginu, ef hægt væri að komast að þessari niðurstöðu, og þessi niðurstaða fékkst að verulegu leyti, þótt allir væru ekki ánægðir í þessum samningum við opinbera starfsmenn, og þess vegna tel ég þessa síðustu samninga við þá hafa í rauninni verið með merkustu, ef ekki merkustu kjarasamninga, sem hér hafa verið gerðir. Það er alveg rétt, að þar var gerður greinarmunur á launum verkamanna og fjölmargra annarra starfshópa, en eins og ég segi, í samræmi við það, sem gerist annars staðar f þjóðfélaginu. Samningar við opinbera starfsmenn í fyrra voru miðaðir við gildandi laun, sem þá voru á vinnumarkaðinum, og það er algerlega rangt með farið, að það hafi verið stefnt að einhverri allsherjarkauphækkun í þjóðfélaginu vegna þessara samninga. Það var miðað við og athugað gaumgæfilega, hvaða kjör væru á hinum almenna launamarkaði í hliðstæðum störfum. Verkamaður hjá ríkinu hefur ekki hærri laun en verkamaður á hinum almenna launamarkaði, iðnaðarmaður hjá ríkinu hefur ekki heldur hærri laun, og ég hygg, að það sé óhætt að fullyrða eftir þeim upplýsingum, sem ég hef fengið, að ýmsir starfshópar, m.a. iðnaðarmenn, hafa mun hærri tekjur á hinum frjálsa markaði en þeir hafa samkv. launasamningi ríkisstarfsmanna. Þetta tel ég alveg nauðsynlegt að komi fram sem andmæli gegn því, að með samningunum við opinbera starfsmenn hafi verið hafin einhver allsherjar launaskriða. Og ég legg á það ríka áherzlu að munurinn á launum í hinum lægstu og hæstu launaflokkum opinberra starfsmanna, sem er fjórfaldur munur, er nákvæmlega sá munur, sem stjórn BSRB lagði til í sínum launakröfum að yrði, en sannarlega ekki munur, sem var fundinn upp af ríkisstj. á þeim tíma. Þetta tel ég einnig að sé nauðsynlegt að komi fram, að þetta var í samræmi við skoðanir starfsmannanna sjálfra, að þessi launamunur ætti að vera. Að öðru leyti sé ég ekki, að ég hafi ástæðu til þess að vera að gerast hér einhver sérstakur baráttumaður eða talsmaður fyrir málstað opinberra starfsmanna, nema reyna að skýra það hvað gerðist. Forráðamenn þeirra hafa ábyggílega möguleika á að svara fyrir sig sjálfir. En mig hefur oft undrað það, hvernig stendur á því, hversu köldu hefur andað úr hópi forustumanna verkalýðssamtakanna til opinberra starfsmanna og þeirra kjarasamninga, sem þarna voru gerðir. Og ég leyfi mér nú að spyrjast fyrir um það hjá hæstv. félmrh. og í rauninni hjá forseta Alþýðusambands Íslands, sem eru miklir ráðamenn í núv. ríkisstj., þó að launamál opinberra starfsmanna heyri í rauninni ekki formlega undir þeirra regiment: Er það ef til vill ætlun ríkisstj., að þessir kjarasamningar, sem nú eru gerðir, hafi engin áhrif á laun opinberra starfsmanna? Segja mætti, að þeir séu þegar búnir að fá kjarabót samkv. vinnutímastyttingunni. Látum það gott heita. En ef almenn kauphækkun verður, sem mér skilst að liggi nú í loftinu að að sé stefnt, er það þá hugmyndin, að opinberir starfsmenn fái ekki kjarabætur, heldur séu þau rök notuð, sem forseti Alþýðusambandsins notaði hér áðan, að þarna sé raunverulega verið að lagfæra kjör annarra til samræmis við opinbera starfsmenn, þegar einmitt í sambandi við samning opinberra starfsmanna var verið að reyna að finna út laun annarra, sem aftur var miðað við, svo sem gera skal samkv. þeim lögum, sem gilda um kjör opinberra starfsmanna? Þetta held ég að væri ákaflega fróðlegt og eftirtektarvert að fá upplýst. Ég skal ekki fara að ræða um það hér sérstaklega, hvort ástæða sé til þess að framkvæma þessar kjarabætur, sem hér er talað um, með beinni löggjafaraðgerð, svo sem hér er gert og byggist á stefnuyfirlýsingu ríkisstj. frá í sumar, eða ekki. Og ég ætla ekki á minnsta hátt að hafa á móti því, að þessar kjarabætur séu veittar að því marki sem launþegar í landinu telja þar vera um kjarabætur að ræða. Allt er það góðra gjalda vert, ef tekst með þessum hætti að stuðla að því að ná saman endum í þeirri alvarlegu kjaradeilu, sem er yfirvofandi. En ég er ákaflega hræddur um, að það sé mikið til í því, sem hér var áðan sagt, að þessar yfirlýsingar allar hafi ekki stuðlað sérstaklega mikið að því að auðvelda þessa kjarasamninga, enda dragast þeir mjög á langinn, og virðist vera nokkuð beðið eftir því, hvaða aðgerðir ríkisstj. hugsi sér í sambandi við kjaramálin, því að vitanlega hefur bæði vinnutímastytting og orlof áhrif á launagreiðslur og launakostnað atvinnuveganna, það gefur auga leið. Að hve miklu leyti þetta verður metið sem kjarabætur, því er auðvitað launþega að svara, en ekki annarra. Ég minni á það, sem fram kom í viðtali við einn gamlan og gróinn verkalýðsleiðtoga fyrir nokkru í Þjóðviljanum, einn af forráðamönnum iðnverkafólks, að hann taldi vera mikið vafamál, hvort hér væri um raunhæfar kjarabætur að ræða. Stytting vinnutíma væri að vísu góðra gjalda verð, en með styttingu vinnutíma út af fyrir sig bætti fólk ekki kjör sín eða yki kaupmátt launa sinna, nema því aðeins að ætlunin væri sú, að fólk ætti að vinna því meiri eftirvinnu, þá gæti þetta orðið kjarabót. En það væri mjög mikill aðstöðumunur hjá hínum ýmsu starfshópum í því sambandi, hverjir gætu átt kost á eftirvinnu og hverjir ekki. Það má vel fallast á það, að vinnutími hér á Íslandi sé of langur, „effektífur“ vinnutími, en reyndin hefur, held ég, alltaf orðið sú, og ég býst við, að hún muni einnig verða það nú, einnig örlaði nú á þeim skilningi hjá 6. þm. Norðurl. e., hæstv. forseta þessarar deildar, - að þetta mundi leiða til þess, að yfirvinna ykist, en ekki, að raunverulegur vinnutími styttist. Hvað verður um þessa kjaradeilu, skal ég auðvitað ekkert um spá. Það vita þeir meira um, sem hér hafa talað. Ég ætla ekki að fara að gerast neinn talsmaður fyrir lögfestingu eða lagaákvörðun eða þvingunum í sambandi við kjaramál. En mér fannst það þó ekki alveg út í loftið, sem hv. 1. landsk. spurði að, þar sem hér er verið að tala um að lögfesta ákveðnar kjarabætur, að það kynni að vakna sú spurning, hvort ríkisstj. kynni að finnast það í rauninni nokkuð fjarstæðara að lögfesta þriðja atriðið í sáttmála ríkisstj. hvað varðar kjaramálin, þ.e.a.s. hvernig eigi að tryggja 20% kaupmáttaraukningu. Ég held, að þetta sé spurning, sem sé ákaflega mikið atriði, ekki hvað sízt í huga launþega, og skiptir auðvitað atvinnuveitendur líka geysilega miklu máli, því að það hefur verið lögð á það áherzla af hæstv. ríkisstj., að þetta merki ekki endilega það, að eigi að hækka kaupið sem þessu nemur, enda held ég, að það sé vafalaust unnt að reikna það út, en það er þó vandreiknað, að kaup þyrfti að hækka miklu meira en þetta í prósentutölu, til þess að það væri hægt að tala um 20% kaupmáttaraukningu. Það er allt annað mál. Hér hljóta að verða að koma til ýmiss konar stjórnarathafnir, hvernig tryggja skuli kaupmáttaraukninguna að þessu marki, sem talað er um í stjórnarsáttmálanum, og það væri vissulega upplýsandi og mundi geta haft mikla þýðingu fyrir úrslit kjaradeilunnar nú, ef t.d. væri vitað, með hvaða hætti ætti að tryggja þessa kaupmáttaraukningu. Það er og eðlilegt, að vinnuveitendur eigi erfitt með að semja um hækkað kaup, nema því aðeins að þeir viti, að þeir eigi að fá einhverjar uppbætur eða kjarabætur á móti til að geta risið undir þessu kaupi. Þetta hygg ég, að eigi sinn þátt í því að torvelda þessa samninga mjög mikið, að það liggur ekkert fyrir um þetta atriði annað en einhverjar óljósar hugleiðingar, en þó engar yfirlýsingar af hálfu stjórnvalda um það, hvað þau hyggist fyrir í þessu sambandi. Ég tek það fram, að ég er hvorki talsmaður fyrir lögfestingar í þessum efnum né öðrum, nema um neyðarúrræði sé að ræða, og á undanförnum tímum hefur ekki verið gripið til lögfestingar í kjaradeilum nema, eins og hv. 3. þm. Reykn. sagði, í undantekningartilfellum og til bráðabirgða, þegar stórkostlega brýnt vandamál hefur skapazt. Það er ekki heppilegt og ekki góð lausn í kjaradeilum, þar sem frjáls verkalýðshreyfing og frjáls samningsréttur er viðurkenndur. En mér sýnist þó engu að síður, að það sé íhugunarefni, hvort ríkisstj. verði ekki a.m.k. að gera það ljóst, hvaða stefnu hún ætli að fylgja til að tryggja þennan 20% aukna kaupmátt, og það sé erfitt fyrir atvinnuvegina að standa andspænis því að framkvæma auk þeirra fríðinda, sem hér eru veitt með orlofi og styttingu vinnutíma, miklar kauphækkanir, án þess að vita, að hve miklu leyti eigi að létta þunga bagga atvinnuveganna í staðinn. Það hefur einnig verið bent á það hér, að það eru vissir hópar, sem eru utan við þetta. Það er einnig annað, sem er enn óskýrt og er mjög óljóst, eins og margt annað í sáttmála hæstv. ríkisstj., og það er það, hverjir eigi að teljast hinir lægst launuðu. Mér skilst nú jafnvel, eftir því sem hér hefir verið sagt, að opinberir starfsmenn eigi ekki að falla undir þá hópa. Þeir eru vissulega margir vel launaðir, en ég held, að stórir hópar þeirra séu illa launaðir. Hvaða hópar manna eiga að fá þessa 20% kjarabót eða kaupmáttaraukningu? Hæstv. forsrh. lýsti yfir því í þessari hv. d. að gefnu tilefni frá mér, að það væri ekki átt við nema þá, sem byggju við lakari kjör í þjóðfélaginu eða hina launalægri. En hvaða starfshópar eru hinir launalægri starfshópar? Eru t.d. bændur ekki í þeim hópi? Það hefur stundum verið talað um, að þeir væru launalægsta stétt í þjóðfélaginu, og ég veit ekki, hvort vinnutímastyttingin á að ná til þeirra. Hún getur auðvitað ekki náð til þeirra „effektíft“ á annan hátt en þann, að þeir fái það bætt upp í verði afurða sinna. Þetta held ég að sé spurning, eins og svo ótalmargar aðrar spurningar, sem enn er ósvarað í sambandi við öll þessi mál. Herra forseti. Það var ekki ætlunin, að fara lengra út í þessa sálma, þótt vissulega gefi málið tilefni til ýmissa hugleiðinga. Ég er ekki á neinn hátt að lýsa andstöðu við þær kjarabætur, sem hér er verið að veita, og það er mjög ánægjulegt, ef það getur orðið til að auðvelda þá kjaradeilu, sem nú vofir yfir og ógnar með algerri stöðvun í þjóðfélaginu á einum hinum versta og alvarlegasta tíma. Þá er það allt góðra gjalda vert. En hingað til er það ljóst, að þessar hugleiðingar allar eða lögfestingar um eitt og annað, sem yfir hafa vofað, hafa ekki orðið til þess að greiða fyrir lausn kjaradeilunnar. Það held ég, að sé alveg ótvírætt, þannig að það færi betur, að menn a.m.k. sæju fyrir endann á því, hvað ætlunin er að gera í þeim efnum af hálfu stjórnvalda.



Herra forseti. Ég þarf ekki að eyða mörgum orðum að því að svara ræðu hv. 3. þm. Reykn. Björn Jónsson, hv. forseti d., svaraði honum, og þarf þar engu við að bæta. Hann sagði þó, að þetta væri ólýðræðisleg aðferð, að ákveða vinnutíma með löggjöf, og nefndi einræðisríki í því sambandi. Þetta er á algerum misskilningi byggt hjá hv. þm. Vinnutími í öllum nágrannalöndum okkar er ákveðinn í löggjöf, í vinnuverndarlöggjöf þessara landa. Þannig verður þá að kalla Danmörk einræðisríki, þar er þessum málum skipað á þennan veg, það verður að kalla Svíþjóð einræðisríki, það verður að kalla Noreg einræðisríki, og þannig mætti lengi telja. Við erum á sömu brautum, að því er þetta snertir, og þessar þjóðir, sem ég nefndi, og margar aðrar lýðræðisþjóðir. Hann má vera alveg viss um það, að við erum ekki að fara inn á brautir einræðisins, sem ég hygg, að honum séu ógeðfelldar eins og flokksmönnum hans öllum, og við höldum okkur við troðnar slóðir lýðræðisríkja. Ég vil vona, að hann taki þetta trúanlegt og verði rórra eftir en áður. Þá vék hann að núverandi vinnudeilum og sagði, að á þeim málum hefði nú verið haldið með fádæma klaufalegum hætti. Já, þeir tala nú mest um Ólaf konung, sem aldrei hafa heyrt hann eða séð. Ég veit ekki hve mikla reynslu þessi maður hefur í samningum um launamál, launadeilum yfirleitt, en sannarlega taka frá báðum aðilum vinnumarkaðarins þátt í þessum launasamningum menn með allmikla reynslu í þeim efnum, bæði frá hendi vinnuveitendasamtakanna og hendi verkalýðssamtakanna. Það má því furðulegt heita, ef óreyndir menn í þessum efnum geta sagt þeim til og talað um klaufaskap hinna. En ef menn sitja inni með einhverja vizku, sem geti betur leyst þessar deilur, þá bið ég í guðanna bænum þá menn, sem með þá vizku eru, að liggja ekki á henni, heldur koma henni á framfæri við klaufana. Nóg um það. Ég þakka hv. 1. landsk. þm., Eggert G. Þorsteinssyni, fyrir hans jákvæðu undirtektir við þetta mál, og átti ég þess sannarlega von, svo reyndur maður sem hann er við störf í verkalýðshreyfingunni. En hann talaði um það sem annmarka á þessu frv., að sjómannastéttin félli ekki undir löggjöfina og hún veitti þannig ekki sjómannastéttinni, fiskimönnunum, þær réttarbætur, sem hér er verið að veita vinnandi fólki framleiðslustéttanna. Víst er það rétt, að í 1. gr. frv. er tekið fram, að þessi lög taki til allra launþega í landinu annarra en þeirra, sem taldir eru í 1. gr., og þar eru nefndir fyrstir sjómenn á fiskiskipum. En af hverju eru þeir undanteknir þarna? Er verið að níðast á þeim af einhverjum vondum mönnum, sem að frv. standa? Ég hygg, að hv. þm. beri sér það ekki í munn og sé ekki að vekja athygli á þessu í því skyni, að þarna sé verið að níðast á sjómannastéttinni að ósekju. Hitt gæti líka verið, að þetta væri klaufaskapur, að haga því svona, að sjómenn séu undanteknir og nokkrir fámennir hópar auk þeirra, sem við, sem að frv. stöndum, og einnig þeir, bæði úr röðum vinnuveitendasamtakanna og Alþýðusambandsins, sem að samningu þess unnu, töldum, að ekki væri hægt að koma undir réttarbætur þessa frv. Enginn veit það betur en hv. 1. landsk. þm., að það er ekki hægt að ákveða reglubundinn, lögákveðinn vinnutíma fiskimanna, og þannig hef ég ekki komið auga á það, að hægt sé með löggjöf eins og þessari að tryggja þeirra rétt að þessu leyti. Mér er hins vegar kunnugt, að ein fyrsta löggjöf til vinnuverndar og sá vísir, sem einna helzt er til hér á landi að vinnuverndarlöggjöf á einu svíði, þ.e. vökulögin, er varðandi sjómenn. Það er þá helzt sú leið fær að lög ákveða hvíldartíma þeirra og setja löggjöf, að því er snertir fiskimenn á vélbátaflotanum, eitthvað, í líkingu við vökulög sjómanna á botnvörpungum. Ég held, að það sé jafnvel komið svo um vinnutíma þessara manna, að það þurfi að setja þar vökulög. En sú löggjöf væri allt annars eðlis en þessi, en tæki þó á vandamálinu, að vísu frá allt annarri hlið. Ef það er svo, að hv. 1. landsk. þm. hafi einhverja till. fram að færa varðandi sjómenn á fiskiskipum, sem tryggi það, að þeir geti fengið réttindi varðandi vinnutíma sinn samkv. þessari löggjöf, þá vænti ég þess, að hann leggi slíka till. fram í þeirri n., sem málið fer til og hann kvaðst einmitt eiga sæti í. Með þessu, sem ég nú hef sagt, hef ég leitazt við að svara fyrri spurningu hans, sem hann beindi til mín, en hún var á þann veg, með hvaða hætti væri hægt að koma til móts við þær stéttir, sem ekki njóta réttarbóta laganna, en þannig skrifaði ég spurninguna hjá mér, og eitthvað var hún á þessa leið, og hef þá aðeins gefið vísbendingu um það, að kannske væri hugsanlegt að tryggja fiskimenn á vélbátaflotanum með eins konar vökulögum. Í öðru lagi spurði hann að því, úr því að ákveðið er að leysa tvö atriði deilunnar með lagasetningu, - þar mun hann eiga við vinnutímann og orlofið, - hvort þá væri ætlunin að leysa deiluna í heild með þeim hætti. Ég skal svara því strax, að ríkisstj. hefur engin áform uppi um það að leysa deiluna í heild með lagasetningu. Vinnudeila getur breytzt frá degi til dags, eins og hv. þm. er kunnugt, og það geta skapazt ný viðhorf á morgun í deilu, sem geisar í dag, og horfir þá allt öðruvísi við. Ég held samt, að það komi varla upp sá flötur á þessum deilumálum, að þau verði ekki leyst af hinum réttu aðilum, sem þau eiga að leysa, sem eru samtök vinnuveitendanna og samtök verkalýðsins. Það er hin rétta, eðlilega leið til lausnar deilunni, og ég tel enga ástæðu til þess að fara að bollaleggja um önnur úrræði til að leysa þessa deilu á þessari stundu, því að ég hef litið þannig á, að deilan hafi fram að þessu verið í algerlega eðlilegum farvegum. Það hafa verið settar nefndir og undirnefndir til skoðunar á fjöldamörgum einstökum og viðkvæmum og vandasömum málsatriðum og unnið að því að skoða þessi atriði frá öllum hliðum, og málin hafa þokazt, eftir því sem mér sýnist, áfram frá degi til dags og engin stöðvun orðið á þeim fram að þessu. Ég hef ekki heyrt það frá neinum aðilum, ekki heldur frá sáttasemjara ríkisins eða sáttasemjurum, að neitt hafi farið í strand enn sem komið er. Og meðan svo er, eiga menn alls ekki að vera með neinar bollaleggingar um það, að deiluna eigi að leysa með öðrum hætti en eðlilegum hætti. Þessi tvö atriði gekk hv. þm. út frá að leyst yrðu með löggjöf, þ.e. ákvæðin um vinnutímann, sem er vinnuverndarlöggjafaratriði, sem leyst hefur verið með löggjafarákvæðum í öllum okkar nágrannalöndum, og orlofslöggjöf þarf ekki að hræða einn eða neinn, því að orlofslöggjöf hefur verið í gildi á Íslandi um langan tíma. Ég veit ekki annað en hæstv. fyrrv. ríkisstj. léti þær einræðisaðferðir vera í góðu gildi, að orlof á Íslandi væri ákveðið með löggjöf. Hún hreyfði að vísu treglega við þeirri löggjöf, því að það kostaði réttindaauka fyrir fólkið, og það var látið vera, en hún hefði vafalaust ekki talið sig vera að brjóta neitt af sér gagnvart einum eða neinum, þótt hún hefði breytt orlofslöggjöfinni. Hér er um það eitt að ræða varðandi það atriði, að það er verið að breyta gildandi löggjöf um orlof á Íslandi, og það kemur þess vegna nokkuð spánskt fyrir, að það sé fært undir óvenjuleg vinnubrögð um löggjafaratriði á Íslandi. Seinni spurningu hv. þm. svara ég eindregið neitandi og tel ekkert það hægt að draga inn í umr. um þetta mál, sem bendi til þess, að ríkisstj. sé búin að ákveða að leysa núverandi vinnudeilu með löggjöf. Þá vék hv. 1. landsk. að því, að það þyrfti að gera eitthvað meira en að setja löggjöf eins og þessa til þess að tryggja nýtingu frítímans, sem tengist við styttan vinnutíma. Það er alveg rétt, og í fjárlagafrv. fyrir árið 1972 eru nú 4.5 millj. kr. ætlaðar til orlofsheimila verkafólks, en verkalýðshreyfingin hefur á undanförnum árum gert allmyndarlegt átak í þá átt að byggja upp orlofsheimili víðs vegar um landið, hér sunnanlands, norðanlands og austan, og er að vinna að þessum málum eftir því, sem hún hefur fjárhagslegt bolmagn til, með nokkurri en takmarkaðri aðstoð frá ríkinu. Ég held, að það hafi verið hálf önnur milljón, sem var ætlað til þessa máls á síðustu fjárlögum, en sú upphæð verður nú þrefölduð eða nálægt því, og er það þó allt of litið, ég játa það, því að hún þarf að færast mikið í fang. Vissulega er það rétt, að það þarf að gera verkafólki kleift að nýta frítíma sinn, fyrst og fremst innanlands, en einnig með því að geta farið út: fyrir landsteinana og séð sig um í heiminum, rétt eins og aðrar stéttir leyfa sér að gera. Hv. 2. þm. Norðurl. e. var dálítið upp með sér af því að vera bendlaður við það að stytta vinnutíma opinberra starfsmanna, og lái ég honum það ekki. Ég hefði líka verið ánægður með það hlutverk í hans sporum, en hann vildi samt sem áður reyna að gera þetta að engu, og skil ég það ekki fyllilega. Hann sagði, að það hefði komið ámóta lenging á vinnutíma ýmissa opinberra starfsmanna eins og sú stytting, sem hefði orðið á vinnutíma þeirra, með því að samningsbinda það, að vinnutíminn yrði 40 stundir á viku. Ég held, að þó að hv. þm. fullyrði þetta, þá sé það alrangt. Ég held, að vinnutímastyttingin hjá opinberum starfsmönnum hafi verið hin almenna breyting, og í nokkrum undantekningartilfellum, tiltölulega fáum, eftir því sem ég hef kannað það, hafi verið um lengingu vinnutíma að ræða, og gætti þar að sjálfsögðu nokkurrar óánægju. Þeir sögðu fljótt til sín, sem höfðu orðið fyrir því, að þeir voru komnir áður niður fyrir 40 stundir og fóru nú upp í það mark. En þarna var um verulega heildarstyttingu á vinnutíma að ræða hjá opinberum starfsmönnum og því algerlega ómögulegt að komast fram hjá því að líta á þessa aðgerð hæstv. fyrrv. ríkisstj. sem fordæmi, sem vinnulýður landsins við framleiðslustörfin, erfiðustu störfin í þjóðfélaginu, hlyti að bera fram kröfu um sem jafnréttiskröfu. Um það þarf a.m.k. ekki að deila, að markið var sett af fyrrv. hæstv. ríkisstj. 40 stundir á viku, og það er það, sem verkalýðshreyfingin fer núna fram á, að verði einnig hlutskipti framleiðslustéttanna. Nokkuð hefur dregizt hér inn í umr. samanburður á þeim launahækkunum, sem urðu hjá opinberum starfsmönnum á s.l. ári, og launahækkunum hjá öðrum stéttum. Það var upplýst í tímariti BSRB, að launahækkanirnar hefðu verið frá 16% hjá þeim lægst launuðu og upp í a.m.k. 72% hjá þeim hæst launuðu. Þannig var stiginn. Þá voru langminnstar hækkanir, margfaldlega minnstar hækkanir, hjá þeim lægst launuðu við þessa breytingu launakerfisins hjá opinberum starfsmönnum og margfaldlega mestar hjá þeim hæst launuðu. En svo sagði hv. 2. þm. Norðurl. e., að hann vissi ekki til, að það væri neitt ósamræmi milli launa verkamanna, iðnaðarmanna og verzlunarmanna hjá opinberum aðilum, ríki og bæjum, miðað við almennt kaup verkamanna og iðnaðanmanna og verzlunarfólks í verkalýðshreyfingunni. Þetta er líka rangt. Jafnvel þessir menn, sem fengu langminnsta launahækkun meðal opinberra starfsmanna, hafa þó síðan búið við ósambærileg kjör við það, sem veekamenn og iðnaðarmenn hafa orðið að búa við á hinum almenna vinnumarkaði. Þeir gera nú samanburð á þessu, og grundvöllurinn undir kröfu Verzlunarmannafélags Reykjavíkur núna er einmitt þessi, að það heimtar að fá kjör sín lagfærð og bætt til jafns við verzlunarfólkið í opinberri þjónustu við nákvæmlega sömu störf, og vænti ég þá, að það verði auðvelt að verða við þessari réttlátu kröfu, ef munurinn er enginn. En hann er verulegur. Þá var að síðustu spurt um það, hvort það væri virkilega meiningin hjá verkalýðshreyfingunni og ríkisstj. að reyna að halda þeim kauphækkunum, sem nú yrðu hjá verkalýðshreyfingunni, innan einhverra ákveðinna marka og láta þær ekki flæða yfir allt þjóðfélagið. Ég get svarað því hiklaust játandi, að það er ætlun ríkisstj. að reyna að gera þessar kauphækkanir, sem nú verða hjá verkafólki, að raunverulegum kaup., hækkunum, sem eitthvert gildi hafi lengur en daginn í dag og daginn á morgun, með því að láta þær helzt ekki flæða yfir allt þjóðfélagið, með því að láta þær ekki leiða til launahækkana hjá hinum hærra launuðu í þjóðfélaginu, því að til þess er engin ástæða. Svo vel var búið að gera við þá á fyrra ári af hæstv. fyrrv. ríkisstj., að þar er engu á bætandi. Nei, það voru hinir lægst launuðu meðal opinberra starfsmanna, sem fengu litlar kauphækkanir á síðasta ári, þeir hæst launuðu miklar, og það er það, sem þarf að gera leiðréttingar á, og við þetta er líka miðað af öðrum, eðlilega að mér finnst, og ég hefði vænzt þess einmitt, að það yrði um það allsherjarsamstaða að láta það launauppgjör, sem nú á sér stað á hinum almenna vinnumarkaði, verða raunverulegt og helzt verða upphaf að meira jafnvægi í launamálaþróun og verðlagsþróun í landinu en tekizt hefur hingað til að ná. Mér finnst, að það ætti í raun og veru að vera markmið allra að stefna að því. Það er ekkert réttlæti í því, að ef verkamaðurinn fær einhverja smálagfæringu á sínum lágu launum, þá hoppi allir upp í launum í þjóðfélaginu um sömu prósentutölu. Með því viðhöldum við því launamisrétti, sem því miður á sér stað í þjóðfélaginu. Við eigum sem íslenzk þjóð að stefna að meira jafnrétti í efnahags- og launamálum en nokkur önnur þjóð. Við þá stefnu verður þjóðfélag okkar styrkast og réttlátast. Ég vék áðan að áhyggjum manna út af því, að samningar dragast á langinn. Vissulega hefði verið æskilegt, að samningum milli aðilanna á vinnumarkaðinum hefði miðað hraðar áfram en orðið hefur, en samt sem áður sé ég ekki annað en þeir hafi gengið, eins og ég áðan sagði, mjög eðlilega, séu í höndum réttra aðila og það sé ástæðulaust að vera með neitt vonleysishjal um, að það náist ekki saman endar, þó að verkalýðsfélögin séu nú hvert á fætur öðru að boða verkföll með þeim lögskylda viku fyrirvara. Það hefur raunar alltaf verið svo, alltaf í hvert einasta skipti, það hefur ekkert miðað í samningum, a.m.k. ekki til úrslita, fyrr en verkalýðshreyfingin hefur gripið til sins neyðarúr ræðis, verkfallsvopnsins. Og það hefði verið eitthvað nýtt, ef samningar hefðu smollið saman sjálfkrafa, án þess að verkföll væru boðuð. Það var spurt um það af atvinnurekendum fyrir nokkru, hvort þeir mættu vænta þess, að byrðar þeirra yrðu að einhverju leyti léttar til þess að auðvelda þeim samninga. Fyrir nokkru tilkynnti ríkisstj. þeim það, að lánstími yrði lengdur að því, er varðaði almenn lán til atvinnuveganna, og vextir lækkaðir um 1%. Meðan vaxtabyrðin er gífurleg, þá er þetta til bóta, og einhverjum upphæðum skiptir þetta. En ég hef ekki frétt enn af þeim launahækkunartilboðum, sem út á þetta hafa komið, en það kemur væntanlega. Þetta hafa þeir fengið vitneskju um. En það, sem ég hef verið að ræða núna, er þó nokkuð langt utan við ramma þess frv., sem hér er til umr., en ég hef einungis svarað þessum atriðum að gefnu tilefni. Aðalatriðið er þetta: Geta menn fallizt á lögfestingu 40 stunda vinnuviku fyrir almennt verkafólk, eins og ákveðið var á liðnu ári fyrir opinbera starfsmenn? Finnst þeim samræmi í því að neita verkafólkinu um þann sama rétt, sem þá var veittur opinberum starfsmönnum, eða finnst þeim það vera sjálfsagt? Í raun og veru er þetta það, sem um er að ræða í þessu máli, og tæplega annað eða meira. Almennar umr. um vinnudeilurnar, sem yfir standa, eru langt fyrir utan ramma frv., því að báðir aðilar á vinnumarkaðinum hafa vitað það allt frá því í sumar, að vinnuvikan yrði færð í 40 stundir og að orlofið yrði lengt úr 3 vikum í 4. Það et aðeins búið að eiga samstarf um það, í hvaða lagaformi þessu verði komið á, og það er það þakkarvert, að vinnuveitendasamtökin í landinu hafa lagt vinnu í það með samtökum verkalýðsins að búa til þennan lagaramma og fylla hann út og hafa gert það með beztu prýði. Og það held ég, að sé alveg áreiðanlegt, að einmitt þau vinnubrögð, sem viðhöfð hafa verið varðandi þessa lagasmíð, bæði hvað snertir orlofið og styttingu vinnuvikunnar, hafa fært aðilana heldur saman en hitt og frekar bætt samningsstöðuna en spillt henni, og held ég, að fullyrðingar í þá átt hafi verið alveg út í hött.



Herra forseti. Það er út af fyrir sig mjög ánægjulegt, þegar þeim áfanga er náð, að unnt er að stytta vinnuvikuna í 40 klst. og lengja orlof í 4 vikur. Ég er hins vegar þeirrar skoðunar, að það hafi verið algjörlega óþarfi og fullkomin sýndarmennska hjá hæstv. núv. ríkisstj. að setja þetta í málefnasamning sinn. Það hefur komið fram, að hefði verkalýðshreyfingin sjálf sett þessar kjarabætur á oddinn, þá hefði út af fyrir sig ekki verið mikil fyrirstaða á þeim, miðað við, að heildarkjarabætur séu miðaðar við greiðslugetu atvinnuveganna. Það er þess vegna skrautblóm í hnappagat núv. hæstv. ríkisstj., sem um er að ræða, og verið getur, að henni sé ekki vanþörf á slíku skrautblómi, en ég hygg þó, að það verði fljótt að visna. Það er ljóst af því, sem hér hefur verið sagt, að ríkisvaldið tekur með þessu lagafrv. ákvörðunarvald úr höndum stéttarfélaga. Stéttarfélögin hafa ekki frelsi til þess að ákveða, í hvaða röð kjarabætur eigi að koma, hvort kauphækkanir í krónutölu eigi að ganga fyrir vinnutímastyttingu, svo að ég nefni dæmi. Það hefur verið stefna stéttarfélaga og, ég hygg, beggja aðila vinnumarkaðarins, að frjálsir kjarasamningar fjölluðu sem mest um kjör almennt, og þótt undantekningar finnist og til bráðabirgða hafi verið gerðar ráðstafanir er áhrif hafa á laun, af hálfu löggjafarvaldsins, þá er ég sammála þeim hv. þm., sem hér hafa talað og lagt áherslu á, að slíkt beri eingöngu að gera í undantekningartilfellum og ef brýna nauðsyn ber til. En hv. forseti d. og forseti Alþýðusambands Íslands vildi gera greinarmun á því, að það væri unnt að kveða á með löggjöf um það, sem hann kallaði félagsmál launþega, og taldi vinnutíma þar með, en hins vegar væri ekki unnt og rétt að kveða á með löggjöf um kjaramál launþega, sem hann taldi vera kaup í krónutölu. Ég hygg, að í þjóðfélagi okkar nú séu þarna svo óljós mörk, að hv. forseti Alþýðusambands Íslands og forseti d. okkar fari inn á mjög hættulega braut, þegar hann segir annað vera í góðu lagi gagnvart launþegum, en hitt jaðra við kúgunarráðstafanir gagnvart þeim. Það er staðreynd, að langur vinnutími er almennt hjá öllum stéttum hér á landi, og þetta frv. út af fyrir sig styttir ekki vinnutímann. Þær kjarabætur, sem launþegar gera sér vonir um við styttingu vinnuvikunnar, eru ekki sízt í því fólgnar, að þeir álíta, að vinnudagurinn verði jafnlangur eftir sem áður og kauphækkanir komi þannig fram í krónutölu með meira yfirvinnukaupi, eftir- og næturvinnu. En hver er þá höfuðástæðan fyrir löngum vinnudegi hér á landi? Ég hygg, að það sé rétt að hafa það í fleirtölu, að það séu margar ástæður, sem liggi þar til grundvallar. Það má annars vegar nefna það, að dagvinnukaup hinna lægst launuðu hefur ekki verið meira en svo, að erfitt hefur verið eða illmögulegt fyrir þá að lifa af því kaupi, og þess vegna hefur verið þrýstingur af þeirra hálfu að leita uppi aukavinnu í formi yfirvinnu. önnur ástæða er einnig fyrir löngum vinnudegi hér á landi, og það er hið sérstaka eðli íslenzkra atvinnuvega. Það eru vertíðaskipti. Það er hin mikla lotuvinna, sem hér tíðkast umfram annars staðar í heiminum og skapast af séreðli atvinnuvega okkar. Þess vegna hygg ég, að með þessu frv. út af fyrir sig sé ekki stefnt að minni vinnuþrælkun, ef haldið er fram, að um vinnuþrælkun sé almennt að ræða í þessu þjóðfélagi í formi of langs vinnudags, meðan kaup hinna lægst launuðu í dagvinnu er ekki gert að höfuðkjarabótarmáli, og meðan ekki er unnt að aðlaga vinnutímann hinum sérstöku aðstæðum íslenzks atvinnulífs, þá verður vinnutíminn ekki styttur verulega. Þess vegna held ég að það hafi gengið eins og rauður þráður í máli forsvarsmanna stéttarfélaga, að meginatriðið í kjarabótum launþegum til handa ætti að vera kauphækkun til hinna lægst launuðu. Ef þeir hefðu samið kjarabótakröfurnar, þá hefðu þeir sett það efst á listann. Nú þykir þetta e.t.v. djarft mælt af mér í garð t.d. okkar ágætu þingbræðra, hv. forseta Alþýðusambands Íslands, fyrrv. og núv. Ég held þó, að þeir hafi tekið þessa kröfugerð um vinnutímastyttingu fram yfir kaupgjaldshækkun í dagvinnu sem málefnaatriði í ríkisstjórnarsamningnum algerlega af pólitískri hentisemi og án þess að sú kröfugerð hafi hlotið þá meðferð, sem eðlilegt hefði mátt telja, að hún hlyti í röðum launþegasamtakanna sjálfra, verkalýðsfélaganna, eins og kröfugerð þeirra almennt hlýtur. Það er athyglisvert, að kaflinn í málefnasamningi ríkisstj. Ólafs Jóhannessonar um kjaramál gengur mjög á einn veg, þ.e. að öll kjaramál skuli helzt ákveðin af ríkisvaldinu sem allra mest. Með ákvæðum um styttingu vinnuviku í lögteknu formi, orlof og ákveðin önnur atriði er suðvitað verið að skerða valfrelsi launþeganna sjálfra, hvaða kjarabætur þeir leggi mesta áherzlu á og hvernig þeir raði þessum kjarabótum í kröfugerð. Þegar sagt er í þessum kafla, að að því skuli stefnt, að Stéttarsamband bænda og ríkisvaldið skuli semja sín á milli um verðlagningu búvara, þá er verið að taka þetta úr höndum nefndar bænda og neytenda. ríkisvaldið er þarna enn komið sem annar aðili. Og þótt niðurfall verkfallsréttar opinberra starfsmanna miði ekki að breytingu á þessu efni, er ríkisvaldið eftir sem áður annar aðilinn. Þá er og talað um að fella niður í frjálsum samningum ríkis og bandalags opinberra starfsmanna þá viðmiðun, sem opinberir starfsmenn eiga að hafa við almenn launakjör í landinu. Öll þessi þrjú atriði miða að því að draga ákvörðunarvaldið um kaup og kjör í landinu í hendur ríkisvaldsins, og ég hygg, að þetta sé í andstöðu við þá stefnu, sem bæði fyrrv. og núv. hv. forsetar Alþýðusambands Íslands hafa markað á undanförnum árum, og ég held, að þetta sé í andstöðu við hagsmuni þjóðarinnar og í andstöðu m.a. við stefnu Sjálfstfl. Það var sagt hér, að núverandi vinnudeila væri algerlega í eðlilegum farvegum, ég held, að það hafi verið hæstv. félmrh., sem orðaði það svo. Nú eru liðnir hér um bil tveir mánuðir, síðan samningar runnu út. Það er fróðlegt að rifja upp síðustu vinnudeilu. Síðast þegar almennir kjarasamningar runnu út, það var, held ég, 1. maí 1970, þá var boðað til verkfalla, ég held innan hálfs mánaðar, eða eitthvað um það bil, eftir að kjarasamningar runnu út, og verkföll hófust þrem vikum eftir að kjarasamningar runnu út. Hver skyldi ástæðan hafa verið? Hún skyldi þó ekki hafa verið sú, að þessir hv. þm., forseti Alþýðusambands Íslands, núv. og fyrrv., voru að stofna til stjórnmálasamtaka, og það olli mjög miklu í aðgerðum þeirra, að þeir þurftu á pólitískum verkföllum að halda, og það vildi svo til, að framsóknarmenn og Alþb.- menn voru sammála um, að pólitísk verkföll væru nauðsynleg, vegna þess að það áttu að fara fram sveitarstjórnarkosningar í lok maímánaðar, og þessir stjórnarandstöðuflokkar þáv. ætluðu sér mikinn hlut í þeim kosningum og m.a. að ná meirihlutavaldi í borgarstjórn Reykjavíkur. Þar var um pólitískar aðgerðir að ræða. Þá var það ekki eðlilegur gangur vinnudeilunnar, að það liði hálfur mánuður, eftir að samningar runnu út, án þess að samningar tækjust. Nei, það var allt of langur tími. Nú eru liðnir tveir mánuðir, og að er ósköp eðlilegt. Hvar er nú samræmið í þessu? Ég skal aðeins taka það fram til þess að koma í veg fyrir misskilning, að ég er ekki að gagnrýna það út af fyrir sig, að aðilar vinnudeilu taki sér góðan tíma til þess að kanna öll mál til botns, eins og hæstv. félmrh. sagði, að tíminn hefði verið notaður til, en þá á það að vera viðtekin regla og viðtekin venja. Hæstv. félmrh. sagði, að það ætti ekki að vera svo, að ef verkamaður og hinn lægst launaði fengju einhverja hækkun, þá hlypu allir aðrir upp í tekjum. Ég er honum alveg sammála í því. En sannleikurinn er sá, að á undanförnum árum, þegar fyrrv. ríkisstj. reyndi að hafa hönd í bagga með lausn vinnudeilna einmitt á þessum grundvelli, þá voru það gjarnan einmitt ýmsir félagar í hinum hærri launaflokkum innan vébanda Alþýðusambands Íslands, sem létu hina lægst launuðu, verkamennina, standa í verkföllunum til að byrja með og hirtu svo sitt á þurru og tóku meira að segja eitthvað til viðbótar. Þessi vinnubrögð tíðkuðust þá innan vébanda launþegasamtakanna sjálfra og í andstöðu við stjórnarstefnu fyrrv. stjórnar, og ég er þeirrar skoðunar, að hæstv. félmrh. hefði gjarnan mátt standa betur með hæstv. fyrrv. stjórn í þeim efnum en hann þá gerði. Ég vonast til, að honum takist að halda þessari stefnu, sem núv. stjórn sýnist einnig marka, og ég veit, að hann mun þá fá fylgi stjórnarandstöðunnar til þess, sem fyrrv. stjórn hafði of litla. Ég skal nú láta máli mínu lokið, taldi rétt, að þetta kæmi fram. En ég vil aðeins að lokum fagna þeim ummælum hæstv. félmrh., að hann taldi algjörlega óþarft að gera því skóna, að yfirstandandi kjaradeila yrði leyst með löggjöf. Ég vonast til þess, að hann reynist sannspár í þeim efnum, að til slíks neyðarúrræðis þurfi ekki að grípa.



Herra forseti. Eftir ræðu hæstv. félmrh. fannst mér nauðsynlegt, að ég segði hér örfá orð til viðbótar þeim, sem ég sagði áðan í mínu fyrra spjalli. Ég verð þá fyrst að byrja á því, að það er dálítið erfitt að koma hæstv. núv. ríkisstj. til liðs, því að það virtist svo sem þar bólaði á hinum gamla forseta Alþýðusambandsins. Mér fannst óma af því, að við værum komnir á Alþýðusambandsþing einu sinni enn, þar sem barizt var með fárra atkvæða mun, hverjir skyldu hafa forustu, en þá heyrðist oft hvessa í honum með svipuðum hætti og hér áðan. Hann hafði eftir mér orð, eins og t.d. það, að hann spurði: Erum við að niðast á sjómönnum, bátamönnum? Aðrir höfðu þá ekki harmað það, að bátasjómenn verða utan þessa frv. Ég vona, að þótt hann leiti með logandi ljósi í stuðningsræðum mínum nú dag eftir dag við hæstv. ríkisstj., þá finni hann ekki eitt einasta orð í þessa átt, og ef liðveizlu minni verður tekið með þessum hætti, þá hlýt ég að endurskoða afstöðu mína. Ég var hins vegar í mínu fyrra spjalli að harma það, að jafnveigamikil starfsgrein og bátasjómenn eru skyldu verða utan laganna. En af því að hann skoraði á mig, að mér fannst, - það er kannske misskilningur, þá leiðréttir hann það hér á eftir, ef þörf er á, - eða aðra menn, sem hér voru viðstaddir, að koma með einhverjar till. um að koma til móts við sjómennina í þessum efnum, og hann minntist þar á, að nánast einu möguleikarnir, sem sér kæmu í hug, væru vökulög lík því, sem gerist á togaraflotanum og um er ákveðin löggjöf. Ég vil síður en svo ýta því frá mér, að einhverjir möguleikar kunni þar að felast, en tel þó, að þar sé um mjög ólíkar vinnuaðstæður að ræða hjá vélbátaflotanum annars vegar og togurunum hins vegar. Það má segja, að það sé hægara að koma við beinum reglum í hverri veiðiferð hjá togurum en mögulegt er að koma almennt við á bátaflotanum. Eitt atriði vil ég þó minna hér á, sem útgerðarmenn og sjómenn hafa sjálfir fundið upp í sambandi við breytt veiðisvæði okkar vélbátaflota og þá sérlega á Norðursjávarmiðunum og við Hjaltland, en þar hafa þeir sjálfir tekið upp til þess að forða skipverjum sínum frá allt of löngum dvölum að heiman að skrá fleiri menn á skipið en skylda er, þannig að einn eða tveir væru þar til afleysinga og þá jafnmargir í orlofi á milli. Þetta er leið, sem hlutaðeigandi aðilar hafa sjálfir fitjað upp á, og mér finnst það þess vert, að hér sé minnzt á og athugað verði í sambandi við þessi lög hvor tveggja og þá ekki sízt þau lög, sem hæstv. forseti þessarar deildar, 6. þm. Norðurl. e., minntist á í sambandi við almenna vinnuverndarlöggjöf. Það er ljóst, að þessi starfsgrein verður ekki til langframa höfð utangarðs í þessum efnum, og mér finnst rétt, að hlutaðeigandi aðilar íhugi umbætur í þessum efnum og þá reynslu, sem fengin er á m.a. þessu atriði. Við eigum orðið svo stóra báta í vélbátaflota okkar, að það er viðbúið, að þeir fari að meira eða minna leyti að vera langdvölum frá heimabyggð sinni, og það má búast við því, að þótt um ákveðinn tíma ársins sé ekki síld að fá í Norðursjó eða við Hjaltland, þá geti þessir bátar farið t.d. á Grænlandsmið eða annað, þar sem þyrfti þá að taka tillit til eðlilegs hvíldartíma og orlofs þessara aðila. Þetta tvinnast mjög saman, og þrátt fyrir góða tekjuvon er það staðreynd, að það hefur gengið töluvert erfiðlega að manna t.d. Norðursjávarbátana okkar, vegna þess hve mönnum óaði við því að vera kannske frá því að vori til og fram undir jól í fjarveru að heiman. En að ég væni hæstv. félmrh. um það, að hann vilji með einum eða öðrum hætti níðast á þessari starfsgrein, það hef ég aldrei sagt, og ég vona, að hann gefi mér aldrei tilefni til, að ég þurfi að segja það. Þá saklausu spurningu mína, hvort hugsanlegt væri að leysa önnur atriði kjaradeilunnar með lagasetningu, tók hann einnig nokkuð óstinnt upp og svaraði, að því að mér fannst, nokkuð afdráttarlaust. Ég hygg, að í vinnudeilum geti ráðh. yfirleitt ekki útilokað neina leið til lausnar þeim, svo sem sagan hefur sannað undanfarna áratugi, og menn í minni stöðu hafa undir svipuðum kringumstæðum orðið að renna niður fyrri kenningum sínum með ískalda reynsluna fyrir augum og staðreyndir fram undan, og allt eins gæti það komið fyrir hæstv. núv. ríkisstj., eins og það hefur hent aðra áður. Það er ekki til neitt algert nei eða algert já í þessum hlutum. Þá verður að meta með hliðsjón af aðstæðum hverju sinni, og þá er það skylda ráðh. að meta þjóðarhag umfram hag einstakra starfsgreina. Ég vil þess vegna algjörlega vísa því frá, að hér hafi verið um nokkrar hlustarverkjarhugleiðingar að ræða, heldur fullkomna alvöru um að heyra mat hæstv. ráðh. á því, hvernig þessir hlutir stæðu nú. Það vita allir, sem vilja kynna sér efni þeirra tveggja frv., sem hér eru á dagskrá, að þetta var ein af meginkröfum verkalýðssamtakanna. Eðlilegt framhald af því hlaut því að vera að spyrja, hvort til mála kæmi að leysa aðra þætti þessara krafna verkalýðssamtakanna einnig með sama hætti. Í því felst síður en svo neitt vonleysishjal og allra sízt það, að verið sé að væna þá aðila, sem í samningaviðræðunum standa, um, að þeir vinni ekki sitt verk hver eftir beztu getu. Eigi að síður er það staðreynd, sem ég endurtek hér aftur og er grundvöllur að spurningu minni, að allir ábyrgir forustumenn, báðum megin við samningaborðið, hafa látið fjölmiðla hafa það eftir sér dag eftir dag, að ekkert miði í samkomulagsátt. Stundum er sagt, að þeir óski ekki eftir því að ræða málið opinberlega, meðan það sé á samningastigi, en hér hefur báðum borið saman um, að ekkert hafi miðað í samkomulagsátt. Hér er um svo alvarlegt mál að ræða, að í sambandi við mál eins og þetta verður vart komizt hjá því að spyrja, hvort þetta sé ekki í samhengi og hvort ekki sé þá eðlilegt að huga að einhverjum öðrum lausnum. Ég efast ekki um, að hæstv. ráðh. segi satt og rétt frá, að viðræður hafi gengið með eðlilegum hætti, n. hafi verið settar og undirnefndir til að fjalla um einstök atriði samninganna. En eftir sem áður stendur það, að báðir aðilar telja að ekkert hafi miðað í samkomulagsátt, þrátt fyrir tveggja mánaða umr. Áður hefur það verið venja, að aðilar hafa komið sér saman um að ræða málið ekki við fjölmiðla, meðan á samningaumleitunum stendur. Hér er reginmunur á. Lokaorð ráðh. í svarræðu hans áðan voru þau, að meginatriði þessa máls séu þau, hvort menn geti fallizt á 40 stunda vinnuviku þeim til handa, sem ekki hafa hana nú. Um það liggja fyrir jákvæð svör frá minni hendi og, ég held, flestra þeirra, sem hér hafa talað, þannig að stjórnin þarf ekki að óttast um framgang þessa máls. En ég vona, að ráðh. misvirði það ekki, þó að spurt sé um leið um önnur efni, náskyld þessu máli, og það er ekki af neinum illvilja mælt, nema síður sé. Hann hefur fyrir fram stuðning minn, og ég vildi gjarnan í samræmi við upphafsorð mín vona það, að ríkisstj. beri gæfu til þess að fá með sér meðmælendur um sem allra flest nauðsynjamál, en ekki í þeim anda, að hér þurfi að vera þras eða óþarfar umr. um hluti, sem allir eru sammála um.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessa umr., en ég tek nánast til máls til þess að koma því á framfæri, hvort ég hafi skilið hæstv. félmrh. rétt, því að hafi svo verið, þá gaf hann hér mjög eftirtektarverða yfirlýsingu áðan, þegar rætt var um kjör opinberra starfsmanna. Í ræðu sinni tók hann mjög undir það, sem hæstv. forseti d. hafði sagt í sinni ræðu, að opinberir starfsmenn hefðu í öllum launaflokkum farið umfram vinnumarkaðinn, hinn almenna vinnumarkað, ekki aðeins í hálaunaflokkunum, heldur einnig í láglaunaflokkunum, og ég skildi hæstv. ráðh. svo, að með þessum kjarasamningum, sem nú væri verið að gera, væri stefnt að því að bæta kjörin til jafns við það, sem opinberir starfsmenn hafa fengið umfram aðrar stéttir, og hann vitnaði þar alveg sérstaklega til verzlunarmanna, sem byggðu kröfugerð sína á því, hvað þeir væru orðnir á eftir opinberum starfsmönnum. Ég tel ákaflega þýðingarmikið að heyra þessa yfirlýsingu, því að það er mjög merkilegt að gera á þessu samanburð. Það hafa vissulega orðið mistök í samningum opinberra starfsmanna, ef það hefur farið svo, að þeir hafi fengið kjör verulega umfram það, sem var á hinum almenna vinnumarkaði. Og það er einnig mjög merkilegt, að það sé kannað, og fróðlegt að fá að vita það, að stefnan sé nú, að aðrir séu þá færðir aðeins til samræmis við opinbera starfsmenn, og geri ég þá ráð fyrir, að jafnframt felist í því svar við þeirri fsp. minni, hvort opinherir starfsmenn eigi ekki að fá neinar kjarabætur. Vinnutímann hafa þeir þegar fengið að dómi hæstv. ráðh., sem rétt er, og þeir eiga ekki að fá aðrar kjarabætur. Nú kann það að vísu að vera svo, að það sé hugmyndin, að einhver hópur þeirra eigi að falla undir hið svokallaða láglaunafólk, en hæstv. ráðh. svaraði ekki heldur fsp. minni um, hvað væri átt við í stjórnarsamningnum, hvað væri láglaunafólk. Og þá merkir það að sjálfsögðu það, að það er ætlunin að raska því starfsmati, sem samkomulag varð um á s.l. ári við launþegasamtökin, en ég lit á BSRB sem alveg jafnfullgild launþegasamtök og Alþýðusamband Íslands, og þar varð að samkomulagi sú flokkun, sem þar var gerð milli starfa. Nú kann það vel að vera, að það sé að verða á þessu einhver breyting. Ég skal ekkert fullyrða, hvað er hjá opinberum starfsmönnum. Kannske hafa forráðamenn þeirra eitthvað skipt um skoðun á þessu efni frá því, að þeir gerðu kröfu um, að það yrði fjórfaldur launamismunur, á sama hátt eins og mér skilst, að Alþýðusamband Íslands hafi skipt um skoðun, vegna þess að hingað til hafa launin á hinum frjálsa vinnumarkaði falið í sér geysilegan mismun á hinum ýmsu starfsgreinum. Og mér er ekki grunlaust um, að Alþýðusambandið sjálft, þ.e.a.s. forráðamenn verkamanna þar, hafi átt mjög erfitt um vík og í rauninni alls ekki getað komið fram því starfsmati eða hlutfallsákvörðun launa milli hinna ýmsu starfsgreina, sem reynt var að gera í samningnum við opinbera starfsmenn og ég tel að sé ákaflega nauðsynlegt að verði gert og menn reyni að komast að niðurstöðu um. Það vekur nokkra eftirtekt í þessu efni líka að rifja upp, hvað gerst hefur á undanförnum árum, þegar víkið er að því, að fyrrv. ríkisstj. hafi átt hlut að því að koma hér á einhverju hálaunakerfi fyrir vissa starfshópa, að fyrrv. ríkisstj. lenti hvað eftir annað í átökum við hálaunafólk í þjóðfélaginu, bæði meðal opinberra starfsmanna og í öðrum greinum. Það var þar barátta við lækna, sem á sínum tíma brutu launakerfið, við verkfræðinga, við flugmenn, yfirmenn á farskipum og fleiri starfshópa, og ég man ekki betur og held, að mig rangminni það alls ekki, að ríkisstj. hafi verið mjög vítt fyrir að reyna að spyrna gegn kröfum þessara starfshópa og það einmitt úr hópi þeirra manna, sem nú fara með völd hér á Alþ. og í landinu. Það er mjög fróðlegt að vita, hvort það sé skoðun núv. ráðamanna, eftir að þeir eru komnir í valdastóla, að það eigi að draga úr launamismun milli þessara manna, sem þá var talið sjálfsagt að fengju sín laun eins og þeir kröfðust, og þeirra, sem lægra eru launaðir. Ég tek undir það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði. Ég tel, að það beri brýna nauðsyn til að leggja áherzlu á að bæta kjör þeirra lægst launuðu, án þess að það endilega þurfi að leiða af sér skriðu yfir allt þjóðfélagið, eins og jafnan hefur orðið. Það er þess vegna síður en svo í andstöðu við skoðanir okkar sjálfstæðismanna, að þetta verði reynt að gera. Ef það tekst að gera í þessum kjarasamningum, þá er það allt gott og blessað. En það er þá andstætt því, sem áður hefur gerzt. Þegar hæstv. fyrrv. ríkisstj., sérstaklega undir forustu forsrh. Bjarna Benediktssonar, reyndi að koma því fram að bæta sérstaklega kjör láglaunafólks, þá tókst það ekki nema að mjög takmörkuðu leyti, vegna þess að hin hærra launuðu samtök innan Alþýðusambandsins létu verkamennina, eins og hv. þm. sagði, oftast ríða á vaðið og komu svo á eftir með hærri launakröfur, og þá var gjarnan tekið undir það, jafnvel af verkalýðssamtökunum sjálfum í heild, að það yrði orðið við þeim kröfum. Ég tel því, að þetta sé mjög mikið gleðiefni, ef á að reyna að lagfæra eitthvað í þessa átt, en legg hins vegar á það ríka áherzlu, að launamunurinn, sem ákveðinn var í kjörum opinberra starfsmanna, var nákvæmlega í samræmi við það hlutfall, sem starfsmannasamtökin sjálf lögðu til í sínum upphaflegu kröfum að launamunurinn yrði, þ.e.a.s. fjórfaldur. Hæstv. ráðh. sagði í tilefni af fsp. minni, að auðvitað væri ætlun ríkisstj. að stuðla að verndun kaupmáttar. Ég hef ekki efazt um það á nokkurn hátt, að það hlyti að vera ætlun hennar, en ég taldi, að það hefði mikla þýðingu fyrir lausn kjaradeilunnar og hefði auðvitað mikla almenna þýðingu fyrir þjóðfélagið í heild, þróun atvinnulífs og fyrir launþega, að vita, hvernig ætti að gera þetta. Mér er óskiljanlegt, að það hafi verið sett á blað í stjórnarsamningnum, að það ætti að tryggja 20% kaupmáttaraukningu þeirra, sem lakar eru settir í þjóðfélaginu, á tveimur árum, án þess að forráðamennirnir, sem sömdu þetta makalausa plagg, hafi haft einhverja hugmynd, a.m.k. í stórum dráttum, hvernig ætti að fara að því. Það er ekki minnst um vert að gera sér grein fyrir því, það er höfuðatriði og kjarni málsins, sem hefur auðvitað áhrif á efnahagsþróunina, hvort hún stefnir í jákvæða átt eða ekki.



Herra forseti. Hv. 6. þm. Norðurl. e. lét þess getið, að það væri ekki einhlítt að bera saman vinnutímastyttinguna á Norðurlöndum. Þar til þyrfti að koma m.a. samanburður launa, og gat hann um hinn mikla launamismun milli Íslendinga og Svía. Það er rétt. En hv. þm. láðist að geta verðlags í Svíþjóð samanborið við Ísland. Ég er nýkominn úr ferðalagi með atvinnurekendum og forsvarsmönnum launþegasamtakanna í járniðnaði til Svíþjóðar, og það vakti ekki furðu okkar sérstaklega atvinnurekendanna, heldur einnig forsvarsmanna launþegasamtakanna, hve dýrt er að lifa þar. Það segir einnig sína sögu, hve margir Íslendingar hafa skilað sér heim aftur eftir flóttann svokallaða frá þessu landi, sem hv. þm. minntist á, frá Svíþjóð. Ég vil þakka hæstv. félmrh. fyrir mildi hans í minn garð að dæma ekki svo hart óreyndan mann í kjaramálum. Rétt er það, að ég hef ekki mikla reynslu í kjarasamningum, því að yfirleitt hafa samtök vinnumarkaðarins hér í Reykjavík verið stefnumarkandi í þeim málum. En það gætti svolítils misskilnings hjá hæstv. félmrh. Ég var ekki með ummælum mínum að leggja dóm á samningsaðila vinnumarkaðarins, heldur leggja dóm á afskipti ríkisstj., sem leitt hafa til þess, að allar samningaumleitanir til þessa hafa ekki borið árangur. Að lokum, þar sem hæstv. félmrh. gat þess, að hv. 6. þm. Norðurl. e. hefði svarað fyrirspurn minni, þá held ég, að hann hafi þar með misskilið mig, vegna þess að fyrirspurn mín var til hæstv. ríkisstj., og hún var á þessa leið: Ég vildi aðeins spyrja, hvort hæstv. ríkisstj. hafi gert sér grein fyrir mismun virkrar dagvinnuviku hér og í nágrannalöndum okkar.