Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf: ,,Á fundi sérnefndar um fjárreiður ríkisins fimmtudaginn 5. desember sl. var Sturla Böðvarsson kjörinn formaður nefndarinnar og Jón Kristjánsson varaformaður. Þetta tilkynnist hér með. Virðingarfyllst, Guðjón Rúnarsson, ritari nefndarinnar.``

Herra forseti. Í starfsáætlun þingsins var gert ráð fyrir starfsháttabreytingum á Alþingi. Umræður um stórmál eins og fjárlög fengu ákveðna dagsetningu; 5. desember sl., 2. umr. Skipulögð var sérstök starfsvika nefnda þingsins. Skipulags- og hugmyndafræði á bak við áætlun fyrir störf þingsins er til fyrirmyndar. Ég vil þakka þá stjórnsemi. Virðulegur forseti þingsins gerði skilmerkilega grein fyrir því við þingsetningu að ætlunin væri að koma í veg fyrir óeðlilegar vökur og of langa þingfundi á síðustu dögum fyrir jól. Ég tel að allir aðilar hafi staðið að vinnunni við fjárlagagerðina af fullum heilindum nema ríkisstjórn Íslands. Ef hún væri í vinnu hjá einkafyrirtæki væri búið að segja henni upp fyrir ráðleysi og dáðleysi. Ríkisstjórnin hefur haldið fjárln. í aðgerðaleysi tvær síðustu helgar þannig að ágætur formaður nefndarinnar, sem ekki er verið að sakast við hér, hefur orðið að aflýsa fyrirhuguðum fundum og vísa nefndarmönnum heim til músastigagerðar. Herra forseti. Ég mótmæli þessum starfsháttum ríkisstjórnar hæstv. forsrh. Davíðs Oddssonar. Ég mótmæli því að aðgerðir sem fyrirhugað er að grípa skuli til skuli berast fjárlaganefndarmönnum gegnum fjölmiðla í véfréttastíl. Það er talað um aðhaldsaðgerðir sem nema 3--4 milljörðum kr. Það er tiplað á málum eins og einkavæðingu fríhafnar í Leifsstöð, frestun stækkunar stöðvarinnar, sölu á Sementsverksmiðjunni og sölu á Áburðarverksmiðjunni. Það er talað um niðurskurð í vegaframkvæmdum, niðurskurð viðhalds á eignum ríkisins, samdrátt í fjárfestingum og nýbyggingum. Öll þessi atriði eru deilumál og þurfa gaumgæfilega meðferð og umsögn fjölmargra aðila. Herra forseti. Skipulag hefur verið gott á störfum fjárln. en ég mótmæli enn og aftur sleifarlagi hæstv. ríkisstjórnar íhalds og Framsóknar sem nú situr.

Herra forseti. Ég vil byrja á því að þakka samstarfsmönnum mínum í fjárln. fyrir starfið þar. Það hefur gengið ágætlega og verið góð samvinna í nefndinni um framgang mála og ég verð að segja að vinnuvikan svokallaða nýttist vel í fjárln. En það er rétt að það hafa komið tilmæli frá ríkisstjórninni um að fá að skoða nánar áform um opinberar fjárfestingar á næsta ári með tilliti til horfa um aukna þjóðarframleiðslu og hættu á þenslu af þeim sökum. Sú skoðun hefur staðið yfir síðustu viku. Hún hefur tekið alllangan tíma, enda er þar ekkert auðvelt mál við að fást. Fjárfestingar ríkissjóðs hafa verið töluvert skornar niður á undanförnum árum þannig að svigrúmið er ekkert of mikið í þeim efnum. Þetta hefur því tekið allnokkurn tíma og sett tímaplan okkar aðeins úr skorðum. Hins vegar vil ég mælast til þess og veit að fjárlaganefndarmenn, bæði meiri hluti og minni hluti, telja ekki eftir sér að vinna vel þessa viku þannig að 2. umr. fjárlaga geti farið fram áður en vikunni lýkur. Ég mælist til þess að svo verði og hef ekki ástæðu til að ætla annað en svo verði. Ég hef átt viðræður í morgun við ráðherra ríkisstjórnarinnar og farið yfir stöðuna þannig að ég á von á því að við getum hafist handa.

Herra forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni sem hv. þm. Gísli Einarsson hefur haft hér í frammi og einnig þakka honum fyrir að vekja athygli á málinu í þingsal, enda ærin ástæða til. Það er algjörlega óviðunandi fyrir þingið að bíða hér viku eftir viku eftir því að hæstv. ríkisstjórn geti tekið ákvörðun um hvernig í ósköpunum hún ætli að bregðast við hugsanlega breyttum efnahagsforsendum eða öllu heldur hvort hún ætli yfirleitt að bregðast við þeim. Á meðan þingið hefur búið eins vel um hnútana og því mögulega er unnt til þess að þingstörfin geti verið með mannsæmandi hætti síðustu vikur þingsins, getur ríkisstjórnin ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut sem að sjálfsögðu kemur til með að bitna á störfunum hér í þinginu og verða til þess að vinnubrögðin verða með öllu óviðunandi á síðustu dögum, því miður. Þetta tel ég algjörlega óviðunandi og vil bara ítreka þá gagnrýni sem kom fram hér áðan hjá hv. þm. Gísla Einarssyni og tek undir það sem hann sagði að fjárln. hefur verið hálfverklaus síðustu viku vegna þessa, þrátt fyrir að það hefur verið reynt af öllum mætti að bregðast við t.d. með því að undirbúa þá önnur mál sem síðar eiga að vera til umræðu, eins og 6. gr. og fleira. Hv. þm. Jón Kristjánsson, formaður fjárln., hefur reynt hvað hann hefur getað til þess að bregðast við þessu ástandi.

Herra forseti. Fulltrúar minni hlutans í fjárln. hafa undrast og gagnrýnt harðlega þann hægagang sem verið hefur í vinnu fjárln. undanfarna daga en vinnan var, eins og hér hefur komið fram, raunar mjög vel á veg komin og allt útlit fyrir að tíma- og vinnuáætlanir stæðust. Ég verð að segja fyrir mig að ég sætti mig ekki við þá skýringu sem okkur hefur verið gefin að menn þurfi allan þennan tíma til þess að móta viðbrögð vegna hugsanlegrar þenslu, vegna hugsanlegra framkvæmda, vegna hugsanlegs álvers á Grundartanga og má nú undarlegt heita að eftir allt talið um nauðsyn þess að auka atvinnu fyrir landsmenn, kalli hugsanlega aukin atvinna hluta næsta árs á stórfelldan samdrátt í framkvæmdum og fjárfestingum á vegum ríkisins sem reyndar hafa sætt miklu aðhaldi að undanförnu. Ég er ekki þeirrar skoðunar að svo mikið hafi breyst í þessu efni síðan fjárlagafrv. kom fram að það réttlæti þessi vinnubrögð. Ég vil taka fram að gagnrýni mín beinist fyrst og fremst að hæstv. ríkisstjórn sem, eins og kom fram hjá hv. málshefjanda, hefði fyrir löngu fengið reisupassann ef um væri að ræða stjórn venjulegs fyrirtækis á almennum markaði. Ríkisstjórnin hefur ekki unnið sína heimavinnu og raunverulega haldið meiri hluta fjárln. í gíslingu sem hefði átt að halda sínu striki fyrst hæstv. ráðherrar geta ekki komið sér saman um hver eigi að taka á sig niðurskurðinn en spjótin hljóta náttúrlega að beinast að hæstv. samgrh. Herra forseti. Ég vil aðeins ítreka og undirstrika gagnrýni á þessi vinnubrögð ríkisstjórnarinnar sem setja störf þingsins í algerlega óþarfa stöðu og tefja og spilla fyrir afgreiðslu þeirra mála sem afgreiða þarf fyrir þinglok.

Virðulegi forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér fer fram vil ég vekja athygli á því að á síðasta ári fór 2. umr. fram 14. desember þannig að hér er ekki með neinum hætti brotið í blað hvað það varðar að seinagangur sé við afgreiðslu á fjárlagavinnunni í fjárln. Út af fyrir sig er nauðsynlegt að leitast við að fjárlagaumræða og afgreiðsla fjárlaga geti farið fram sem fyrst. Á þessu þingi hafa þau frumvörp, sem varða fjárlagagerðina, komið fram tiltölulega snemma núna þ.e. skattalagafrumvarp og önnur þau frumvörp sem þarf að afgreiða áður en fjárlög hljóta endanlega afgreiðslu. Sú vinna hefur gengið að mínu mati vel hjá hæstv. ríkisstjórn. Mál hafa komið tímanlega fyrir þingið. En auðvitað get ég tekið undir það með hv. þingmönnum að við þurfum að reyna að haga því svo að vinnan geti farið fram og við lokið afgreiðslu fjárlaga fyrr en í stefnir núna. Ég treysti því að hv. fjárlaganefndarmenn leggi sig alla fram um það eins og þeir hafa gert síðustu daga. En það er ekki öll nótt úti enn, hæstv. forseti, og mér sýnist að vinnan í fjárln. geti gengið með bærilegum hætti og við lokið mikilli vinnu og vonandi niðurstöðu áður en vikan er úti.

Herra forseti. Ég þakka fyrir undirtektir við þá gagnrýni sem ég hef haft uppi og í rauninni þakka ég fyrir orð formanns og varaformanns fjárln. að öðru leyti en því að hv. síðasti ræðumaður féll í þá gryfju að fara að ræða um hvernig þetta var á síðasta þingi, hvernig þetta var á þinginu þar áður. Af hverju, herra forseti, var verið að gera tillögu að starfsháttabreytingum á Alþingi? Vegna þess að menn ætluðu að losna út úr því að vera á síðustu dögum þingsins í rugli. Þarf málum endilega að vera þann veg komið að af því að við bjuggum einu sinni í moldarkofum, þá eigum við að gera það áfram? Þarf það endilega að vera þannig að af því að í fyrra var umræðan svona seint þá þurfi hún endilega að vera aftur í haust svona seint? Það getur ekki verið. Ég þakkaði það áðan að hæstv. forseti lagði fram mjög góða verkáætlun, krafðist þess raunar af hæstv. ríkisstjórn að hún legði fram þau mál sem hún legði áherslu á og það hefur ekkert, herra forseti, breyst í þjóðfélaginu sem kallar á það að taka mál til endurskoðunar frekar en þau lágu fyrir í haust. Það hefur ekkert gerst. Þessi bygging álvers var fyrirhuguð og það hefur ekkert breyst um það. Þess vegna mótmæli ég enn og aftur, herra forseti, þeim vinnubrögðum sem eru viðhöfð að menn eru hreinlega verklausir vegna sleifarlags og sofandaháttar ráðherra í ríkisstjórn Davíðs Oddssonar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir brtt. á þskj. 273 við frv. til laga um breytingu á lögum nr. 48/1994, um brunatryggingar, með síðari breytingum. Í meðferð málsins þegar gerð var brtt. í efh.- og viðskn. hafa tvö gjöld sem heita viðlagatryggingariðgjald og álag á viðlagatryggingariðgjald misritast og með þessari brtt. er verið að leiðrétta það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um endurskoðendur. Þetta er 214. mál þingsins og er að finna á þskj. 261. Gildandi lög um endurskoðendur eru frá 1976 og eru að mörgu leyti orðin úrelt. Um langt skeið hefur verið bent á að setja þurfi nýja löggjöf á þessu sviði. Þannig hefur Félag löggiltra endurskoðenda bæði formlega og óformlega óskað eftir því að ráðuneytið hlutist til um breytingar á löggjöf um endurskoðendur. Fleira kemur þó til. Fyrir það fyrsta hefur íslenska ríkið með lögfestingu EES-samningsins skuldbundið sig til að fullnægja skilyrðum 8. félagaréttartilskipunar Evrópusambandsins. Á sínum tíma voru gildandi lög um löggilta endurskoðendur sérstaklega skoðuð með tilliti til þessarar tilskipunar. Var niðurstaðan sú að ekki væri lagabreytingar þörf. Við nánari þörf hafa menn komist að þeirri niðurstöðu að kveða þurfi nánar á um ákveðin atriði eins og opinbera og aðgengilega skrá um endurskoðendur, aðgengi manna frá aðildarríkjum að íslenskum markaði, svo eitthvað sé nefnt. Þó túlka megi gildandi lög þannig að skilyrðum tilskipunarinnar sé fullnægt vantar á að framkvæmdin sé fullnægjandi á öllum sviðum. Eru það einkum ákvæði um eftirlit og úrræði vegna brota endurskoðenda í starfi sem vantar í gildandi lög. Við samningu frv. hafa verið skoðaðar þær breytingar sem gerðar hafa verið á Norðurlöndunum á lögum um endurskoðendur. Öll ríkin á Norðurlöndum hafa á liðnum missirum unnið að endurskoðun laga um endurskoðendur þó ekki sé alls staðar búið að samþykkja lagabreytingar í því efni. Við samningu frv. er leitast við að treysta þá lagalegu umgjörð sem á að vera um endurskoðendur í því skyni að tryggja að í landinu sé á hverjum tíma stétt manna sem er sjálfstæð og óháð og þannig vel fallin til að gefa hlutlaust og áreiðanlegt mat á reikningsskilum og öðrum fjárhagsupplýsingum til afnota í viðskiptum. Almennt má segja að það sem vantar í íslenska löggjöf, samanborið við erlenda löggjöf, séu ákvæði um eftirlit með endurskoðendum og viðbrögð ef í ljós kemur að endurskoðandi hefur vanrækt lögbundið hlutverk sitt. Að sumu leyti er þetta e.t.v. skiljanlegt í ljósi smæðar okkar sem þjóðar samanborið við milljónaþjóðirnar á Norðurlöndunum. En það er þó ekki ásættanlegt að bjóða upp á löggjöf þar sem réttindi og skyldur eru ítarlega skilgreind án þess að jafnhliða sé búið þannig um hnúta að endurskoðendur sinni hlutverki sínu. Fyrsta spurningin sem þarf að spyrja er í reynd sú: Er þörf á opinberu eftirliti? Bent hefur verið á að Félag löggiltra endurskoðenda hefur tiltekið eftirlit með félagsmönnum sínum. Félagið hefur hins vegar takmörkuð úrræði til að bregðast við brotum endurskoðenda í starfi. 

Það er rétt.

Í þessu sambandi verður jafnframt að hafa það í huga að ekki er skylduaðild að Félagi löggiltra endurskoðenda og eru ekki ráðgerðar neinar breytingar að því leyti. Það eitt út af fyrir sig gerir það að verkum að hæpið væri að fela félaginu opinbert eftirlitsvald og mögulegar viðurlagaheimildir. Einnig verður að hafa það í huga að eftirlit lýtur fyrst og fremst að almannahagsmunum og má þannig segja að það sé í því fólgin ákveðin neytendavernd. Trúverðugleiki eftirlitsmanna þarf að vera tryggður, þ.e. trúverðugleiki jafnt í reynd sem og í ásýnd. Hætt væri við því að þeir sem hugsanlega telja að endurskoðandi hafi ekki staðið sig í stykkinu telji að eftirlit af hálfu Félags löggiltra endurskoðenda gæti ekki verið hlutlaust í þessu sambandi. Því er í frumvarpinu lagt til að eftirlit með endurskoðendum sé á forræði hins opinbera, þ.e. fjmrn. En felst þá einhver breyting í þessu frv. frá gildandi rétti? Í dag er opinbert eftirlit með endurskoðendum eins og kunnugt er af afar skornum skammti en að formi til heyrir það undir ráðuneytið. Lögin veita hins vegar ákaflega takmarkaðar heimildir til að framfylgja eftirlitshlutverki sínu. Í frv. er gert ráð fyrir að ráðuneytið hafi þetta eftirlitshlutverk og er í frv. leitast við að skilgreina heimild eftirlitsmanna til að framfylgja eftirlitshlutverki sínu. Tekið skal fram að þetta breytir að sjálfsögðu ekki því að Félag löggiltra endurskoðenda getur haldið áfram því faglega eftirliti sem félagið hefur haft á sinni könnu með sínum félagsmönnum. Reyndar má segja að ekki sé óeðlilegt að skipta eftirliti með endurskoðendum upp í tvær katigoríur, þ.e. annars vegar eftirliti hins opinbera sem ekki hvað síst felst í því að bregðast við umkvörtunum þeirra sem telja sig eiga hagsmuna að gæta og síðan gæðaeftirliti endurskoðenda sjálfra sem víða er á forræði félaga endurskoðenda og er a.m.k. einhver vísir að slíku eftirliti til staðar hjá Félagi löggiltra endurskoðenda hér á landi eftir því sem mér er best kunnugt um. Nokkuð ítarleg ákvæði eru í frv. um hvernig skuli bregðast við komi upp mál þar sem því er haldið fram að endurskoðandi hafi ekki sinnt skyldum sínum. Þannig er gert ráð fyrir að fjmrh. skipi endurskoðendaráð sem verður stjórnsýslunefnd, ekki dómstóll. Gert er ráð fyrir að endurskoðendaráð verði skipað þremur mönnum. Tveir nefndarmenn verða skipaðir samkvæmt tilnefningu, annars vegar frá Félagi löggiltra endurskoðenda og hins vegar frá viðskiptadeild Háskóla Íslands og skulu báðir vera löggiltir endurskoðendur. Þriðja nefndarmanninn skipar ráðherra án tilnefningar og skal hann fullnægja almennum hæfiskröfum dómara. Þessi þriðji nefndarmaður skal vera formaður endurskoðendaráðs. Síðan er gert ráð fyrir að jafnhliða skuli skipaðir þrír varamenn sem lúta sömu reglum um tilnefningar og aðalmenn. Hlutverk endurskoðendaráðs er að að fjalla um meint brot endurskoðenda á lögum og reglum. Þeir sem telja sig hafa borið skarðan hlut frá borði í viðskiptum við endurskoðanda, hvort sem um er að ræða með beinum eða afleiddum hætti, geta snúið sér með kvörtun til endurskoðendaráðs. Um málsmeðferð fyrir endurskoðendaráði fer eftir stjórnsýslulögum. Kvartanir skulu bornar fram skriflega og skal kvörtun fylgja nauðsynleg gögn til rökstuðnings kvörtuninni. Þegar kvörtun hefur verið tekin til efnislegrar meðferðar geta lok máls orðið með ýmsum hætti. Ef endurskoðendaráð kemst að því að um stórfellt brot sé að ræða skal það með rökstuddu áliti vísa málinu til opinberrar rannsóknar og er afskiptum endurskoðendaráðs þar með lokið af málinu. Eftir það sætir málið meðferð opinberra mála og fer eftir atvikum til dómstóla sem þá geta dæmt endurskoðendur til refsingar samkvæmt lögum og eftir atvikum réttindasviptingar. Ef brot er stórfellt en þó ekki svo að ástæða sé til þess að senda það til opinberrar rannsóknar getur endurskoðendaráð lagt það til við ráðherra að hann hlutist til um sviptingu löggildingar. Hvort sem sú tillaga er gerð eða ekki er gert ráð fyrir að endurskoðendaráð geti úrskurðað sektir og er í frv. gert ráð fyrir að sekt geti mest orðið 1 millj. kr. Þess má geta að í tillögum að lagabreytingum sem Félag löggiltra endurskoðenda kom á framfæri við ráðuneytið fyrir um það bil fjórum árum var einmitt gert ráð fyrir því að slík sektarheimild yrði sett í lög sem einhvers konar agaviðurlög. Ef brot er smávægilegt getur það leitt til áminningar af hálfu endurskoðendaráðs. Ég hefði átt að taka það fram, virðulegi forseti, að þetta frv. er samið af fulltrúum úr ráðuneytinu en að auki fulltrúum Félags löggiltra endurskoðenda sem að sjálfsögðu lögðu verulega mikið til þessa máls á grundvelli þeirrar þekkingar sem þeir hafa sem löggiltir endurskoðendur. Annar þeirra er formaður félagsins. Í frv. er gert ráð fyrir að heimilt verði að úrskurða um málskostnað og þannig gera þeim sem sendir inn tilhæfulausa kvörtun að greiða endurskoðanda málskostnað og með sama hætti að gera endurskoðanda að greiða kvartanda málskostnað ef kvörtun átti við rök að styðjast. Ég tel að með þessu sé verið að tryggja betur en gert er í gildandi lögum að í landinu sé til stétt manna sem hefur þekkingu til að gefa hlutlaust og áreiðanlegt álit á reikningsskilum og öðrum fjárhagsupplýsingum. Hvers konar mál það verða sem koma til með að fara fyrir endurskoðendaráð er erfitt að spá um, en þess má geta að í frv. er auk brota á lögum gert ráð fyrir að endurskoðendaráð geti úrskurðað um hvort endurskoðandi hafi verið of frekur til þóknunar. Þetta kann að leiða til þess að menn muni í ríkara mæli en nú er gert fara að gera samninga við umbjóðendur sína þar sem m.a. er skilgreind þóknun fyrir starfann. Ef horft er til framkvæmdar hjá hinum ríkjunum á Norðurlöndum eru mál þau sem reka á fjörur sambærilegrar stjórnsýslunefndar af ýmsu tagi og má gera ráð fyrir að sami háttur verði hér. Gert er ráð fyrir að úrskurðir endurskoðendaráðs verði birtir árlega. Þá vil ég og nefna nýmæli í frv. en það er að lagt er til að þeir einir geti í atvinnuskyni kallað sig endurskoðendur sem löggiltir hafa verið til þess og vinna að endurskoðun. Þeir sem ekki vinna að endurskoðun leggi til ráðuneytisins löggildingarskírteini sitt. Þeir mega nota endurskoðendaheiti sem viðurkenningu á menntun svo sem á bréfsefni eða á nafnspjald en mega ekki nota það þannig að það gefi til kynna að þeir séu í praktíserandi endurskoðendur þegar þeir eru það ekki. Í þessu sambandi verður að hafa í huga að það hefur aukist á síðari árum að endurskoðendur hafi tekið að sér fjármálastjórn og fyrirtækjastjórn og hætti að praktísera endurskoðun. Oft heyrir maður vísað í fjölmiðlum til þessara manna og eru þeir oftar en ekki kynntir sem löggiltir endurskoðendur hjá viðkomandi fyrirtækjum. Þetta er náttúrlega villandi og til þess fallið að vekja upp misskilning og gefa þá trú að um sé að ræða hlutlausan mann, endurskoðanda, sem ekki er um að ræða í slíkum tilvikum, enda er þá um að ræða starfsmenn fyrirtækisins, annaðhvort forstjóra, fjármálastjóra eða einhvern af yfirmönnum þess. Í frv. er ekki tekið á þeim aðilum sem annast bókhald fyrir fyrirtæki en hafa ekki próf sem endurskoðendur og geta þess vegna ekki kallað sig löggilta endurskoðendur. Það skal tekið fram að að mínu áliti ber nauðsyn til þess að setja lög um slíka aðila og um hæfiskröfur sem gera þarf til þeirra því að það er vissulega nauðsynlegt að almenningur geti treyst því að þeir menn sem bjóða fram þjónustu sína séu til þess hæfir en allt of mörg mál hafa komið upp þess efnis að fólk hefur sent mál sín í hendur ýmsum aðilum sem ganga undir mismunandi nöfnum og lent í vandræðum t.d. gagnvart skattyfirvöldum. Með þessu er ég engan veginn að halda því fram að mikið sé af slíku fólki í umferð, ef svo má að orði komast, heldur þvert á móti að benda á að fjölmargir slíkir einstaklingar hafa mjög góða bókhaldsþekkingu og þurfa auðvitað að verja sig fyrir hinum sem bjóða upp á þjónustu sína án þess að hafa næga þekkingu á viðfangsefninu. Virðulegi forseti. Mig langar í örfáum orðum við 1. umr. málsins til þess að gera nánari grein fyrir frv. sem hér liggur fyrir. Í I. kaflanum er fjallað um tilgang þessara laga. Í II. kaflanum, 2. gr., er fjallað um almenn hæfisskilyrði löggiltra endurskoðenda. Í III. kaflanum er fjallað um skilgreiningar en þar er um að ræða nýmæli, einkum í 7. gr. Í 9. gr., þar sem fjallað er um vanhæfisástæður, eru sérstök hæfisskilyrði. Þá er í 9. gr., in fine, fjallað um það að endurskoðandi eða endurskoðendafyrirtæki megi ekki í þrjú ár samfellt eiga stærri hluta en 20% af veltu sinni undir einum viðskiptavini sem hann eða fyrirtækið endurskoðar fyrir. Hér er um að ræða sambærilegt ákvæði og er víða annars staðar, t.d. í Danmörku en þetta er nýtt ákvæði hér. Í 10. gr. er m.a. í næstsíðustu málsgreininni að finna nýmæli um að leggja skuli inn réttindi við tiltekin skilyrði. Í 11. gr. er fjallað um starfsábyrgðartryggingu, en það er nýmæli. Reyndar er starfsábyrgðartrygging í gildi fyrir ýmsar stéttir eins og ég veit að hv. alþingismenn þekkja. Í V. kaflanum er fjallað um endurskoðendaráð og samtök endurskoðenda. Um þetta fjallaði ég fyrr en sérstaklega bendi ég á úrskurðaraðilann sem er úrskurðaraðili á stjórnsýslustigi. Um hann er fjallað í 13. og 14. gr. og í þessum kafla áfram. Félag löggiltra endurskoðenda er nefnt til sögunnar í 16. gr. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjalla um aðrar greinar í frv. en í athugasemdunum er síðan gerð ítarleg grein fyrir frv. eins og sjá má. Í upphafi er sagt frá því að gildandi lög séu að ýmsu leyti úrelt. Það hefur verið horft til Norðurlandanna og 8. félagsréttartilskipunar ESB við samningu þessa frv. Það er lagt til að eftirlit sé virkara. Það er verið að skilgreina merkingu hugtaksins ,,endurskoðandi`` á nýjan leik. Þá eru ýmis nýmæli eins og koma fram á bls. 8 og 9 í frv., talin upp í mörgum töluliðum. Í athugasemdum við einstakar greinar frv. er síðan fjallað ítarlegar um það sem ég hef gert að umtalsefni. Í 3. gr. er til að mynda er fjallað um próf endurskoðenda. Í 4. gr. um útgáfu löggildingarskírteinis. Í 5. gr. um hvernig ráðherra skuli auglýsa í Lögbirtingablaði hverjir hafi endurskoðendaréttindi og ef þau falla niður. Í 6. gr. um endurskoðendafélög. Í 7. gr. er skilgreining á störfum endurskoðenda, í 8. gr. um áritun en sú grein er reyndar efnislega samhljóða grein sem nú er í lögum. Um önnur atriði hef ég fjallað nokkuð. Þó vil ég benda á að í 10. gr. er fjallað um ósamrýmanleg störf hjá löggiltum endurskoðendum sem þurfa að gæta sjálfstæðis og hlutleysis. Ábyrgðartryggingin er eins áður sagði nefnd í 11. gr., eftirlit ráðuneytisins í þeirri 12. og í 13. og 14., eins og ég hef áður komið inn á, er fjallað um endurskoðendaráðið. Um önnur atriði vitna ég til frv. og vil, virðulegi forseti, beina því til hv. nefndar að hún kalli til þá fulltrúa sem stóðu að samningu þessa frv. og gætu þeir gefið upplýsingar. Vænti ég þess jafnframt að nefndin kynni sér álit annarra aðila, ekki síst aðila í atvinnurekstri sem kynnu að hafa viljað koma sínum sjónarmiðum á framfæri. Um leið og ég óska eftir því og geri að tillögu minni að málinu verði vísað til 2. umr., þá legg ég til að hv. efh.- og viðskn. fái málið til meðferðar.

Herra forseti. Á þskj. 131 hef ég ásamt þeim hv. þingmönnum Svanfríði Jónasdóttur og Rannveigu Guðmundsdóttur lagt fram frv. til eflingar menningu, vísindum og kvikmyndum. Frv. er hins vegar breyting á lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Í núgildandi lögum er ákvæði þess efnis að fyrirtæki mega draga ýmis framlög frá tekjum, m.a. framlög til menningarmála og vísindalegrar rannsóknastarfsemi. Í undirbúningi þessa máls var spurst fyrir um hjá skattyfirvöldum í hve miklum mæli slíkur frádráttur hefði átt sér stað, en það liggur ekki fyrir af hálfu skattyfirvalda í hve miklum mæli þessar heimildir hafa verið nýttar. Full ástæða er til að efla allt í okkar löggjöf sem getur leitt til þess að vísindi og menning séu styrkt. Þannig vil ég, með leyfi hæstv. forseta, vitna í ályktun Bandalag ísl. listamanna um menningarmál. Þar segir svo: ,,Aðalfundur Bandalags íslenskra listamanna átelur það stefnuleysi sem ríkir í menningarmálum þjóðarinnar og birtist með skýrustum hætti í ráðleysi stjórnvalda gagnvart því flóði erlends afþreyingarefnis sem í síauknum mæli fyllir skilningarvit fólksins í landinu. Þetta stefnuleysi er þeim mun alvarlegra sem öllum ætti að vera ljóst að menning okkar á undir högg að sækja og getur glatast ef við sitjum aðgerðarlaus hjá. Bandalagið telur að nú þegar verði að snúa vörn í sókn og skorar á ráðamenn og annað ábyrgðarfólk í samfélaginu að fylkja liði og marka framsækna menningarstefnu sem eflt geti trú fólks á framtíð þjóðmenningarinnar og búsetu fólks í landinu.`` Hér er kveðið fast að orði og þetta frv. okkar jafnaðarmanna byggir á þessari hugsun þó að það snúist um afmarkaðan þátt þessa efnis. Í frv. er gerð tillaga um að fyrirtæki megi draga tvöfalda þá fjárhæð frá tekjum sem þau verja til menningar- og vísindastarfsemi. Þetta hvetur fyrirtæki til að auka framlög sín, enda lækka skattskyldar tekjur þeirra með þessari útfærslu. Ef til að mynda fyrirtæki gæfi 100 þús. kr. til menningar- og vísindastarfsemi, þá mætti það, ef þetta frv. verður að lögum, draga 200 þús. kr. frá útgjöldum en ekki einungis 100 þús. kr. eins og er samkvæmt núgildandi lögum. Þessi útfærsla sem lagt er upp með í frv. hvetur fyrirtæki og aðra lögaðila til aukinna framlaga á sviði menningar- og vísindastarfsemi. Jafnframt er í frv. kveðið á um að heimild til frádráttar verði tvöfölduð. Hún takmarkast í núgildandi lögum við 0,5% af veltu fyrirtækja þannig að fyrirtæki sem hefur 100 millj. kr. veltu má samkvæmt núgildandi lögum verja allt að 500 þús. kr. til á styrktar á þessum sviðum en ef frv. okkar jafnaðarmanna verður að lögum þá gæti þetta sama fyrirtækið varið einni millj. kr. til styrktar þessum málefnum og dregið 2 millj. kr. frá skattskyldum tekjum eða allt að 2% af veltu. Við stuðlum því að auknum framlögum fyrirtækja og annarra lögaðila til menningarstarfsemi, vísinda og kvikmynda hér á landi á tvo vegu, annars vegar með því að menn megi tvöfalda þá fjárhæð sem þeir draga frá skattskyldum tekjum og hins vegar að rýmkuð er heimild þeirra til að verja fjármagni á þennan hátt. Augljóst er að þetta mun auka framlög til menningar og vísinda og jafnframt lækka skattskyldar tekjur fyrirtækja hér á landi og það er tilgangurinn með frv. Það er vitaskuld hægt að halda því fram að þessi útfærsla til styrktar menningu og vísindum sé nokkurs konar óbeinn ríkisstyrkur. Ástæðan fyrir því að þessi leið er valin er sú að skatttekjur ríkisins mundu að öðru jöfnu ekki renna til slíkrar starfsemi eins og framlögum til hennar er háttað af hálfu fjárveitingavaldsins. Við flutningsmenn teljum því brýnt að reyna að finna þessum málum betri farveg. Í reglugerð settri samkvæmt núgildandi lögum er kveðið á um að undir menningarstarfsemi falli hvers konar menningarstarfsemi fyrir almenning, svo sem fræðiritaútgáfa, fræðslumyndagerð, bóka-, skjala-, lista- og minjasöfn, bókmennta- og listastarfsemi, verndun fornra mannvirkja og sérstaða náttúrufyrirbrigða og fleira. Allt eru þetta góðir og markverðir hlutir í okkar menningu sem verðir eru stuðnings af hálfu annarra aðila samfélagsins. Fjmrh. mun setja reglugerð um nánari framkvæmd laganna, en vitaskuld þegar svona frv. er lögfest, þá er mikilvægt að reglur séu skýrar. Undir vísindalega rannsóknastarfsemi sem er hluti af þessari ívilnandi umgjörð, falla bæði hugvísindi og raunvísindi og það er einmitt eins og flutningsmenn vilja gjarnan sjá það, þ.e. að skilgreina vísindalega rannsóknastarfsemi vítt þegar það kemur að þessum málaflokki. Stuðningur hins opinbera við menningarmál er ekki mjög mikill hérlendis og það vantar að ríkisstjórn og almenningur geri sér betur grein fyrir hve atvinnuskapandi ýmiss konar menningarstarfsemi er auk þess hve áhrifamikil hún er við að bæta líf allra landsmanna. Aukin áhersla á vísindastörf í tengslum við fyrirtæki er lífsnauðsynleg, en einmitt á því sviði höfum við dregist verulega aftur úr öðrum þjóðum. Samþykkt frv. mun leiða til þess að fyrirtæki veita fjármunum meira til vísindarannsókna og þá væntanlega í markaðan farveg sem félli vel að uppbyggingu og raunhæfum vandamálum atvinnulífsins. Þetta hefur vantað hérlendis. Flutningsmenn gera sérstaka tillögu um að um framlög til kvikmyndagerðar gildi sömu ákvæði og til annarrar menningarmálastarfsemi. Almenn kvikmyndagerð mun því einnig falla undir þessi lög. Í kvikmyndaiðnaði felast mikilvæg sóknarfæri og það er réttur kvikmyndagerðarmanna að nýta þessa frádráttarmöguleika en það hefur ekki verið hægt samkvæmt núgildandi lögum. Þess má geta að fjármögnun kvikmynda hér á landi er oft þannig háttað að nái innlend fjármögnun tiltekinni upphæð, þá kemur oft mun hærra mótframlag frá erlendum aðilum. Þannig geta fjárhæðir margfaldast. Þetta er afar mikilvægt en oft hefur ónóg tekjuöflun innan lands staðið í vegi fyrir því að hægt væri að nálgast það fé í sem í boði hefur verið erlendis frá. Samþykkt frv. mundi bæta úr því þar sem það mun leiða til þess að fyrirtæki mundu auka framlög til þessarar greinar eins og annarra menningarþátta. Kvikmyndagerð hérlendis er orðin umfangsmikill og arðbær atvinnuvegur. Íslenskir kvikmyndagerðarmenn hafa oft sýnt að starf þeirra jafnast á við það besta sem gert er í heiminum. Þess vegna er skynsamlegt að stuðla að eflingu þessarar atvinnu og listgreinar eins og samþykkt þessa frv. mun leiða til. Opinberir aðilar og einkaaðilar leggja of lítið til kvikmyndagerðar hérlendis. Við höfum misst af þátttöku í alþjóðlegu samstarfi og við höfum einnig misst af fjármunum erlendis frá í samstarfsverkefni. Nýlegar umsóknir til Kvikmyndasjóðs tala e.t.v. skýrustu máli í þeim efnum. Þangað bárust umsóknir um langtum hærri fjárhæð en mögulegt var að verða við. Kvikmyndagerð fyrir sjónvarp hefur ekki náð fótfestu hér á landi. Þrátt fyrir að sjö kvikmyndir hafi verið frumsýndar á árinu 1992, voru þær ekki nema ein til tvær á þessu ári og það er ekki mikið í farvatninu. Það má einnig benda á að miklir möguleikar eru á að blómlegur atvinnuvegur rísi í kringum töku erlendra mynda hérlendis, en við Íslendingar höfum nokkra reynslu af þeim þætti. Við sjáum einnig í vaxandi mæli að sjónvarpsumhverfi okkar er að verða fólgið fyrst og fremst í endurvarpi erlendra stöðva og það má vissulega hafa áhyggjur af þeirri þróun. Allar aðgerðir til styrktar íslenskri menningu eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. eru því að mati flutningsmanna til bóta. Þá má einnig benda á að ýmsir kvikmyndagerðarmenn hafa af því þungar áhyggjur að íslenskar kvikmyndir í framtíðinni verði gerðar á ensku, þýsku eða sænsku. Kvikmyndagerð hérlendis má ekki lognast út af. Til þess er allt of mikið spunnið í hana. Það er hins vegar dálítið marktækt fyrir Íslendinga að fyrir nokkrum árum fjárfestum við með opinberri aðstoð, verulegar fjárhæðir í loðdýraeldi. Það var að mörgu leyti sorgarsaga og margir urðu gjaldþrota en nokkrir þraukuðu og nú er verð að hækka og afkoma að batna og viss sóknarfæri í þessari atvinnugrein að myndast. Alveg um leið og þetta gerðist er hafist handa við að lána aftur í þennan málaflokk, loðdýraeldi, af hálfu opinberra aðila eins og dæmi eru um úr nýlegum fréttum. Friðrik Þór Friðriksson fékk tilnefningu til óskarsverðlauna. Varð það tilefni til að auka opinberan stuðning til kvikmyndagerðar? Nei, þvert á móti. Samdrátturinn hélt áfram. Stundum finnst manni eins og Íslendingum sé ekki sjálfrátt. Framlög ríkisvaldsins til listrænnar starfsemi hefur verið innan við 1% af fjárlögum hverju sinni. Reykjavíkurborg hefur varið um 2% af sínum útgjöldum til þessa málaflokks. Það er talið að varið sé um 130--150 millj. kr. til kvikmyndagerðar af opinberri hálfu og það er víst að hið opinbera fær þessa fjárhæð og vel hana til baka í sköttum, landkynningu og í erlendum fjárfestingum. Það er einfaldlega hagkvæmt að fjárfesta í menningu og vísindum. Þeir sem skilja ekki önnur rök en hin peningalegu ættu því að geta stutt þetta frv. kinnroðalaust, en óbeinn hagnaður af eflingu þessara þátta er ómetanlegur í samfélagi okkar. Flutningsmenn vekja sérstaklega athygli á því að samþykkt frv. mun efla bókmenntir og ýmiss konar annað liststarf, svo sem leiklist, tónlist, málaralist og starfsemi safna, en allir þessir málaflokkar munu falla undir hin ívilnandi ákvæði frv. og framlög munu aukast til þessara málaflokka alveg eins og til annarra sviða menningar og vísinda. Þannig mun þetta frv. leiða til aukinna framlaga til menningarmála, kvikmyndagerðar og vísindalegra rannsókna og auðvelda aðilum sem starfa að þessum málum að afla fjár, einfaldlega vegna þess að það mun verða mun auðveldara fyrir þá að nálgast fé hjá fyrirtækjum þessa lands einmitt vegna þess að það er hagkvæmt fyrir fyrirtæki. Á aðalfundi Bandalags ísl. listamanna 16. nóvember var stefna bandalagsins í menningarmálum afgreidd og lokaorðin í þeirri greinargerð voru eftirfarandi, með leyfi hæstv. forseta: ,,Lifandi tungumál breytist og endurnýjast með nýjum kynslóðum og breyttum lífsháttum. Það sem sagt er í dag verður sagt öðruvísi á morgun. Í þessum galdri hafa skáldin það sérstaka hlutverk að velja hugsunum orð sem allir skilja en eru ný um leið. Um listsköpun almennt gildir það sama og um tungumálið og skiptir þá ekki máli hvort hún ber fyrir sig orð eður ei. Það sem gert er í dag verður gert öðruvísi á morgun. Það er í ljósi þessarar hugsunar sem aðalfundur Bandalags ísl. listamanna hvetur til stuðnings við hverja þá nýsköpun sem eflt getur skapandi hugsun og áræði meðal þjóðarinnar.`` Svipuð ákvæði og þetta frv. gerir ráð fyrir þekkjast víða erlendis og þá einnig í tengslum við rannsókna- og þróunarstarfsemi. Stuðningur fyrirtækja við menningu og vísindi hefur aukist hérlendis alveg eins og í nágrannalöndunum. Tekjutap ríkissjóðs vegna þessa frv. er að mati flutningsmanna óverulegt, en það má geta þess að aukin framlög og aukin umsvif í þessum málaflokkum, þ.e. menningarmálum, kvikmyndum og vísindum, munu leiða til aukinna tekna í ríkissjóð m.a. í formi virðisaukaskatts eða tekjuskatts einstaklinga. Þannig er líklegt að frv. hafi ekki í för með sér tekjutap fyrir ríkissjóð heldur geti það leitt til aukningar á tekjum ríkisins auk þess að auðga menningarlíf og vísindastarf. Íslendingar verða alltaf að berjast fyrir tilveru sinni. Það á við vísindi, menningu og listir eins og á öðrum sviðum. Það er ekkert sjálfgefið að okkur takist að lifa sjálfstæðu menningarlífi á næstu öld. Um leið og geta okkar til sjálfstæðra afreka á heimsmælikvarða á sviði menningar og vísinda hverfur, þá hættum við að vera sjálfstæð þjóð. Herra forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og til hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Frv. sem hér er flutt er fyrst og fremst um að leggja nýjar áherslur hvað varðar framlög til menningarmála, til kvikmyndagerðar sérstaklega og til vísindalegra rannsóknastarfa. Menn greinir ekki á um að sjálfstæði Íslendinga er undir því komið að við getum efnahagslega verið sjálfbjarga og við getum endurnýjað okkar menningu á hverjum tíma eins og við sjálf teljum rétt og eftir þeim leiðum sem tiltækar eru á hverjum tíma einnig til að við getum nýtt okkur þá tækni sem fyrir hendi er. Í lögunum um tekjuskatt og eignarskatt hafa verið ákvæði þess efnis að ef um gjafir eða framlög er að ræða sem falla til tiltekinna málaflokka, þá geti fyrirtæki dregið slík framlög frá tekjum sínum. Það sem við viljum gera með þessu frv. er að lyfta sérstaklega tilteknum þáttum og það er eins og ég sagði áðan til þess að leggja nýjar áherslur. Ég þarf ekki miklu að bæta við það sem hv. 1. flm. sagði áðan um kvikmyndagerð. Menn eru almennt sammála í orði um að kvikmyndagerð sé vaxtarsproti, ekki bara í íslenskri menningu heldur líka í íslensku efnahagslífi. Það gerðist hins vegar í fyrra við fjárlagagerðina eða öllu heldur í tengslum við hana í frv. um ráðstafanir í ríkisfjármálum að markaður tekjustofn Kvikmyndasjóðs var tekinn varanlega út. Það voru ákveðin skilaboð til þeirra sem vinna að kvikmyndaiðnaði í landinu að þessi markaði tekjustofn sem var þó það eina sem menn höfðu upp á að hlaupa varðandi stöðu sína og stuðning ríkisins, skyldi vera tekinn út. Þeir þingmenn sem nú standa að þingflokki jafnaðarmanna fluttu líka við fjárlagagerðina í fyrra tillögur um aukið framlag til kvikmyndagerðar. Það náði heldur ekki fram að ganga. Með þessu frv. er verið að gefa þingheimi tækifæri og tilefni til að endurskoða hug sinn til þessara mála eða hugsa þau að nýju út frá þeim forsendum að um sé að ræða bæði mikilvægt atvinnumál og menningarmál. Og ég trúi ekki öðru en hv. þingmenn grípi þetta tækifæri fegins hendi og styðji það frv. sem hér liggur fyrir. Það er ástæða til þess að vekja athygli á því að vísindalegum rannsóknastörfum er lyft hér sérstaklega. Menn eru sammála um að það þurfi að auka framleiðni í íslensku atvinnulífi, en vita jafnframt að það verður ekki gert nema þar haldist í hendur vísindarannsóknir og verkþekking í atvinnulífinu til þess að efla og lyfta þeim atvinnuvegum sem hér eiga sinn heimamarkað og eiga mesta möguleika á að þróast. Það hefur verið minnst á það oft og það hefur verið talið vandamál hversu litlum fjármunum hefur verið varið til vísindalegra rannsóknastarfa. Hér gefst þingmönnum einnig kostur á að láta álit sitt í ljós, hætta að tala og greiða atkvæði með því að þessi þáttur verði efldur sérstaklega. Það kemur fram í frv. að ekki var hægt að fá upplýsingar um það hjá skattyfirvöldum hversu mikið það hefði kostað að hafa þessi ákvæði sem þegar eru í tekju- og eignarskattslögunum um að fyrirtæki megi draga frá gjafir eða framlög til tiltekinna málefna. Það er ekki hægt að fá upplýsingar um hversu mikið þetta er, hvorki þegar talað er um menningarmál né framlög til stjórnmálaflokka sem einhver hluti alþingismanna var einhvern tíma sammála um að setja þarna inn. Þess vegna getum við flutningsmenn ekki heldur sagt þingheimi hversu mikið það mundi kosta ef menn yrðu sammála um að lyfta þessum ákvæðum sérstaklega. Það er hins vegar óhætt að fullyrða að hvort sem menn efla kvikmyndagerð í landinu sérstaklega með ívilnandi aðgerðum eða vísindalegri rannsóknastarfsemi, þá erum við að leggja inn fyrir framtíðina. Og við getum gert okkur vonir um að einmitt ef við styrkjum þessa þætti, þá fáum við tekjur langt umfram gjöld vegna þess að einmitt þarna erum við að fjalla um hluti sem eru líklegastir til að skila okkur hagnaði bæði í beinhörðum peningum og einnig í menningarlegu tilliti. Þess vegna, herra forseti, geri ég mér vonir um að það frv. sem hér liggur fyrir fái ítarlega umfjöllun og niðurstaða manna verði sú að hér sé um að ræða þætti sem ekki sé bara rétt heldur sjálfsagt að styðja og þannig getum við verið samtaka í því að sækja fram fyrir hönd bæði íslenskrar menningar og íslensks atvinnulífs.

Forseta þykir hagkvæmt að 12. og 13. dagskrármál verði rædd sameiginlega. Framsaga verður um hvort mál fyrir sig en síðan sameiginleg umræða. Forseti vísar í því sambandi til 3. mgr. 63. gr. þingskapa. Eru athugasemdir við að svo verði gert? Svo er ekki.

Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Meðflm. minn að þessum breytingum er hv. þm. Guðjón Guðmundsson. Í 1. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,Við 7. gr. laganna bætast tvær nýjar málsgreinar, svo\-hljóðandi: Telji útgerð skips að ekki náist að veiða upp í úthlutað aflamark skips af einhverri tegund skal útgerðin tilkynna Fiskistofu um hve mikið af aflamarki tegundarinnar hún hyggst ekki nýta á fiskveiðiárinu. Aflamarki hverrar tegundar sem þannig er skilað til Fiskistofu skal úthlutað á fiskveiðiárinu, gegn umsýslugjaldi er renni í ríkissjóð, til skipa í eigu útgerða sem óska eftir viðbótarveiðiheimildum í viðkomandi tegundum. Aflamarki tegunda, sem ekki nýtast á fiskveiðiárinu og ekki er heimilt að flytja milli ára skv. 12. gr., skal í byrjun næsta fiskveiðiárs úthlutað gegn umsýslugjaldi til skipa í eigu útgerða sem óska eftir viðbótarveiðiheimildum í viðkomandi tegundum. Umsýslugjald skal miðast við 5% af meðalverði viðkomandi tegundar á fiskmörkuðum innan lands á síðastliðnu fiskveiðiári.`` Í athugasemdum við 1. gr. segir svo, með leyfi forseta: ,,Hér er um að ræða ný ákvæði um að útgerð geti skilað Fiskistofu veiðiheimildum sem ekki verða nýttar á fiskveiðiárinu og verði þeim þá úthlutað til annarra skipa gegn umsýslugjaldi. Jafnframt er gert ráð fyrir að veiðiheimildum, sem ekki nýttust á fiskveiðiárinu, verði úthlutað á næsta fiskveiðiári. Þessi úthlutun miðast við aflahlutdeild viðkomandi tegundar sérhvers skips. Ef einhverjar útgerðir óska ekki eftir úthlutun þessara veiðiheimilda skal úthluta þeim til skipa í eigu útgerða sem óska eftir viðbótarveiðiheimildum. Fyrir veiðiheimildir sem úthlutað er með þessum hætti greiða útgerðir sérstakt umsýslugjald er renni í ríkissjóð. Þetta eru ný ákvæði og nauðsynleg til að tryggja að auðlindin verði nýtt á sem hagkvæmastan hátt.`` Í 2. gr. frv., sem er breyting á 11. gr. laganna, segir svo, með leyfi forseta: ,,2. mgr. orðast svo: Við eigendaskipti að fiskiskipi fylgir aflahlutdeild þess.`` Svo segir í skýringum, með leyfi forseta: ,,Í a-lið er tekinn af allur vafi um að aflahlutdeild fylgir skipi við sölu þess innan lands. Þetta ákvæði á augljóslega ekki við þegar skip er selt úr landi eða það úrelt. Komi annað skip í stað þess sem úrelt var eða selt úr landi skal aflahlutdeild flytjast til þess. Þannig er ekki gert ráð fyrir því að rýra veðhæfni skips þar sem útgerðin, sem átti skipið eða keypti það, heldur ávallt aflahlutdeild skipsins. Þar sem frumvarpið veldur því að hvorki má leigja kvóta innan ársins né færa varanlega hluta af aflamarki milli skipa er sjálfgefið að 6. mgr. 11. gr. núgildandi laga falli brott, eins og kveðið er á um í b-lið.`` Í 3. gr. frv. segir svo, með leyfi forseta: ,,12. gr. laganna orðast svo: Heimilt er að skipta á aflamarki milli skipa, enda sé um jöfn skipti á tegundum að ræða að mati Fiskistofu. Þó er óheimilt að skipta aflamarki þeirra tegunda sem skipið fær til sín samkvæmt ákvæði 5. mgr. 7. gr. í lögum þessum. Tilkynna skal Fiskistofu fyrir fram um skipti á aflamarki tegunda milli skipa og eru skiptin ekki heimil fyrr en Fiskistofa hefur staðfest móttöku tilkynningar um þau frá þeim sem hlut eiga að máli. Annar flutningur á aflamarki milli skipa er óheimill.`` Um 3. gr. segir svo: ,,Hér er kveðið á um að ávallt sé öllum frjálst að skipta á jöfnum heimildum af þeim tegundum sem aflamarki sæta. Fiskistofa skal leggja mat á það hvort hér sé um jöfn skipti að ræða, ella væri þarna opin leið til þess að greiða fyrir mismun verðmætis, en frumvarpinu er einmitt ætlað að koma í veg fyrir það óeðlilega verslunarkerfi sem viðgengist hefur undanfarin ár samfara því ósætti sem ,,kvótabraskið`` hefur valdið. Þá er jafnframt tekið fyrir það í 1. mgr. greinarinnar að skip, sem fær til sín aflaheimildir í tegund gegn greiðslu umsýslugjalds vegna vöntunar í þeirri tegund, noti þá tegund í skiptimynt í jöfnum skiptum enda markmið frumvarpsins að fái menn til sín aflaheimildir eða sé úthlutað þeim nýti þeir þær sjálfir. Það samrýmist einnig vel þeim meginmarkmiðum kvótakerfisins að jafna veiðiheimildum til þeirra sem þurfa þeirra með vegna verkefnisskorts og skömmtunar aðgangs að afla innan kvótakerfisins.`` Loks er tekið fram að önnur skipti en jöfn séu óheimil. Fiskistofa staðfestir að flutningur sé heimill í jöfnum skiptum. Mér fannst rétt, virðulegi forseti, að gera grein fyrir hverri einstakri grein vegna þess að misvísandi fréttaflutningur hefur heyrst meðal manna hvað við flm. erum að fara. Þess vegna taldi ég rétt að gera ítarlega grein fyrir hverri grein fyrir sig. En í greinargerðinni segir svo, m.a.: ,,Það frumvarp til laga sem hér er lagt fram hefur þann tilgang að afnema að mestu leyti heimildir til framsals veiðiheimilda samkvæmt lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að veiðiheimildum, sem ekki veiðast á fiskveiðiárinu, verði skilað til Fiskistofu og þeim síðan úthlutað til annarra skipa gegn umsýslugjaldi. Jafnframt er gert ráð fyrir að veiðiheimildum, sem eru ónýttar í lok fiskveiðiársins, verði úthlutað á næsta fiskveiðiári gegn umsýslugjaldi. Markmið frumvarpsins er að einfalda og auka skilvirkni gildandi kerfis um stjórn fiskveiða og renna þannig stoðum undir almennari þjóðarsátt þar um. Framsal veiðiheimilda á grundvelli heimilda í lögum um stjórn fiskveiða hefur verið gagnrýnt látlaust á undanförnum árum. Gagnrýnin hefur verið færð fram af mörgum samtökum, félögum og einstaklingum úr öllum þjóðfélagshópum. Vafasamt er að þjóðarsátt sé um gildandi kerfi um stjórn fiskveiða, hvað þá heldur almenn sátt um framsal veiðiheimilda. Yfirlýstur tilgangur með setningu laga um stjórn fiskveiða var af tvennum toga. Í fyrsta lagi átti kerfið að tryggja að heildarafli tegunda í kvóta skyldi vera innan þeirra marka sem stjórnvöld ákvæðu hverju sinni. Í öðru lagi var reiknað með að kerfið leiddi til aukinnar hagkvæmni í sjávarútvegi þar sem það mundi með sjálfvirkum hætti leiða til að afkastageta fiskiskipaflotans aðlagaðist afrakstursgetu fiskstofnanna við landið. Það sem átti að koma í kring þessari aðlögun var fyrst og fremst frjálst framsal veiðiheimilda og þröngar takmarkanir á aukinni veiðigetu fiskiskipaflotans, sbr. ákvæði um úreldingu fiskiskipa í samræmi við stækkun annarra fiskiskipa. Afar erfitt er að mæla hreinan ávinning í sjávarútvegi, ef einhver er, af framsali veiðiheimilda þar sem taka verður tillit til ýmiss konar kostnaðar sem framsalið leiðir af sér. Í þessu sambandi ber að nefna beinan viðskiptakostnað samhliða samningum og umsjón með tilfærslum veiðiheimilda milli aðila, en fjöldi tilfærslna á hverju fiskveiðiári er mjög mikill.`` --- Sem fram mun koma á eftir þar sem meðflm. minn Guðjón Guðmundsson fékk svar frá hæstv. sjútvrh. um þessar fjölmörgu tilfærslur. --- ,,Þessi miklu umsvif með framsali veiðiheimilda hafa kallað á síaukið opinbert eftirlit til að sjá um að farið sé að lögum. Þá ber að nefna að framsal veiðiheimilda hefur í för með sér óbeinan kostnað sem stafar af miklu óöryggi í rekstri fyrirtækja og framfærslu heimila í þéttbýli á landsbyggðinni sem byggir afkomu sína fyrst og fremst á sjávarútvegi. Einnig ber að tilgreina tvö allsherjarverkföll sjómanna á fiskiskipum á undanförnum árum. Verkföllin má að stærstum hluta rekja til óánægju sjómanna með versnandi hlutskipti sitt þar sem þeir hafa nauðugir viljugir verið látnir taka þátt í kostnaði við kaup á veiðiheimildum. Þessi nauðung virðist enn eiga sér víða stað þrátt fyrir setningu nýrra ákvæða í ýmsum lögum til að spyrna við þessum gjörningum.`` Virðulegi forseti, í lok þessarar greinargerðar segir svo: ,,Eins og áður segir er vafasamt að framsal veiðiheimilda hafi skilað sjávarútveginum þeim ávinningi sem upphaflega var reiknað með. Hins vegar bendir ýmislegt til þess að framsalið leiði til aukins kostnaðar fyrir greinina og þjóðarbúið í heild. Ef heldur áfram sem horfir með óbreytt kerfi um stjórn fiskveiða má búast við vaxandi ósætti meðal þjóðarinnar í afstöðu hennar til kvótakerfisins. Við slíkar aðstæður verður ekki unað til langframa og er því nauðsynlegt að lögum um stjórn fiskveiða verði breytt þannig að sem flestir geti sætt sig við þau. Það er meginmarkmið frumvarpsins.`` Á undanförnum árum hefur borið á ósætti meðal sjómanna vegna framsals á kvóta og mikil blaðaskrif hafa verið um framsal. Menn hafa velt málum fyrir sér í krónum talið hver viðskipti séu á milli aðila í sjávarútvegi. Því er haldið fram fullum fetum að þarna séu nærri 5 milljarðar sem menn eru að versla með í sambandi við framsal á kvóta. Ekki er langt síðan aðilar gáfu út töflu um hversu mikil kvótasala hefur farið fram og gefið hefur verið út hverjir högnuðust mest og hverjir keyptu mest. Ég tel ekki ástæðu til, virðulegur forseti, að fara yfir það en hér má þó sjá að sá sem hefur hagnast mest á kvótasölu eða leigu hefur haft á fjórða hundrað millj. kr. á síðasta fiskveiðiári. Víða má líka sjá greinar í fjölmiðlum um kvótamálið eins og það er nú. Í blöðum má lesa að um þriðjungur botnfiskkvótans sé fluttur milli óskyldra aðila á árinu og alls 78% úthlutaðra aflaheimilda séu flutt á milli skipa. Menn hafa orð á því að kvótakerfið, eins og það er nú, sé tómt rugl. Annað sem vekur líka athygli er að í öllum þeim tilfellum þegar kvóti er seldur milli skipa eða óskyldra útgerða eru sjómenn nærri utantekningarlaust látnir taka þátt í kvótakaupunum. Ef þeir hafa uppi andmæli þá er þeim nánast hótað brottrekstri eða að skipinu sé lagt og kvótinn seldur. Menn spyrja sig að því hvað gerist þegar kvótinn er seldur. Getur verið að þannig sé haldið á málum að aðeins útgerðarmaðurinn hafi vegna dugnaðar áhafnar eignast svo mikinn kvóta þegar til sölunnar kemur? Þegar nánar er grennslast fyrir um það hversu mörg dæmi séu um að sjómenn hafi fengið greidda aflahlutdeild úr þeim kvóta sem seldur hefur verið, þá er aðeins til eitt dæmi um það. Það segir allt um það hvers konar ástand er orðið í þessari grein miðað við, eins og ég sagði áðan, að 78% úthlutaðra aflaheimilda eru flutt milli skipa. Annað atriði í sambandi við framsalið er að í lögum um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins er skýrt kveðið á um að ,,þegar afli fiskiskipa er seldur óunninn hér á landi er skiptaverðmæti aflans til hlutaskipta og aflaverðlauna 75% af því heildarverðmæti sem útgerðin fær fyrir hann.`` Þannig að þegar áhöfn er látin taka þátt í að kaupa kvóta er raunverulega verið að brjóta lögin, sem ég vitnaði til, um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun. Það sem er verst í þessu máli er það að ef áhöfnin er ekki tilbúin til að taka þátt í þessum kvótakaupum þá er henni tilkynnt að skipið verði bundið og öllum sagt upp. Það væri hægt að taka fjölmörg dæmi úr hinu daglega lífi í sambandi við þær sölur sem fara fram. Ég ætla aðeins að segja frá einu dæmi um útgerð á Norðurlandi sem gerir út tvö skip. Þar var áhöfnum bátanna tilkynnt að útgerðin hefði selt rækjuverksmiðju, allan kvótann af bátunum og því verði áhafnir að taka þátt í að kaupa kvóta af verksmiðjunni með útgerðum bátanna. Öðruvísi sé útilokað að halda bátunum við veiðar og þegar afurðaverð á rækju lækkar örlítið er áhöfninni sagt að nú verði að lækka rækjuverð til bátanna því útilokað sé að gera út á þessu verði þegar kaupa þurfi kvóta á 75--85 kr. kílóið. Þegar áhöfn annars bátsins tók treglega í hugmyndir um lækkun var henni sagt upp á framangreindum forsendum. Þessir aðilar höfðu ekki einu sinni fyrir því að flytja kvótann, sem verksmiðjan átti að hafa keypt af viðkomandi skipum, yfir á önnur skip og flytja til baka eftir því sem leigt var, að sögn, til skipanna heldur létu sögusögnina eina nægja. Eins og ég sagði áðan, virðulegur forseti, hef ég rakið gang mála í sambandi við þetta frv. Fjölmörg dæmi eru um það hvernig menn tala um þetta kvótakerfi. Eins og fram kemur í greinargerð með frv. er ætlan okkar flm. fyrst og fremst að reyna að ná því fram sem við teljum að geti orðið til að veruleg sátt náist í þjóðfélaginu og meðal þjóðarinnar því mjög mikillar óánægju gætir, ekki hvað síst meðal sjómanna og almennings, með það kvótakerfi sem er við lýði og er óviðunandi að gangi svo fram. En við vonum að þetta mál nái fram að ganga. Ég lýk máli mínu með því, virðulegur forseti, að óska eftir að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. sjútvn. að umræðu lokinni.

Herra forseti. Hæstv. forseti hefur skilmerkilega gert grein fyrir erindi mínu hingað í ræðustólinn, ég mæli fyrir 108. máli, sem varðar eitt tiltekið ákvæði laganna um stjórn fiskveiða, þ.e. svonefndar úreldingarkröfur. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Bryndís Hlöðversdóttir, Kristinn H. Gunnarsson og Sigurður Hlöðvesson, sem sat á þingi sem 1. varaþm. Alþb. og óháðra í Norðurl. v. Frv. er svohljóðandi, með leyfi forseta: Við lögin bætist ákvæði til bráðabirgða, svohljóðandi: ,,Þrátt fyrir kröfur 2. mgr. 5. gr. um úreldingu sambærilegs skips er heimilt að veita allt að 10% stærra skipi en úrelt er veiðileyfi ef nýja skipið er byggt samkvæmt nútímakröfum um fullkomnustu aðstöðu fyrir áhöfn. Ef endurnýjað er í slíku skipi sem ætlað er til veiða á uppsjávarfiskum og búið tækni til kælingar og hágæðameðferðar hráefnis má stærð hins nýja skips vera allt að 25% meiri en þess sem úrelt er. Ráðherra er heimilt að rýmka framangreind mörk í allt að 25% í fyrra tilvikinu og allt að 40% í því síðara ef hið nýja skip er smíðað í innlendri skipasmíðastöð. Samhliða þeirri breytingu sem 1. mgr. mælir fyrir um skal ráðherra láta fara fram heildarendurskoðun á þeim reglum sem gilda um úreldingu fiskiskipa og skulu niðurstöður hennar lagðar fyrir Alþingi haustið 1997. Jafnframt falla ákvæði 1. mgr. úr gildi í árslok 1997. 2. gr. Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Herra forseti. Það sem hér er á ferðinni er að lagt er til að dregið verði með ákvæði til bráðabirgða úr hinni stífu úreldingarkröfu sem í gildi er. Jafnframt verði tilhögun þessara mála tekin til heildarendurskoðunar og nýrri skipan komið á fyrir árslok 1997 og falli þá niður núgildandi ákvæði laganna um þetta efni og bráðabirgðaákvæði það sem hefur verið mælt fyrir. Með öðrum orðum er fyrst og fremst verið að leggja til að heildarendurskoðun fari fram á þessu fyrirkomulagi en jafnframt tilteknar aðgerðir til bráðabirgða sökum þess ófremdarástands sem að mati tillögumanna ríkir í þessum efnum. Ég held, herra forseti, að ekki þurfi að fjölyrða um það með hvaða hætti fiskveiðum við Ísland er stýrt um þessar mundir. Þar gildir fyrirkomulag aflakvóta og ekki er að sjá að í vændum séu miklar breytingar, a.m.k. ekki í grundvallaratriðum. Það er þar af leiðandi meginaðferðin við að takmarka ásókn í fiskstofna auk að vísu fjölmargra annarra ráðstafana og friðunaraðgerða sem beitt er og nægir þar að nefna reglur um veiðarfæri, svæðisbundnar friðanir og fleira í þeim dúr. Það kemur því nokkuð spánskt fyrir sjónir að eftir sem áður hafi menn, allan tíma kvótakerfisins og talsvert fram yfir til hliðar við aflakvótakerfið og þær takmarkanir sem á því byggja, keypt samhliða takmarkandi kerfi hvað varðar stærð fiskiskipaflotans. Og nú á seinni árum þannig að úrelda þarf eða hverfa þarf úr flotanum ein rúmlest fyrir hverja rúmlest sem í hann bætist í nýju skipi ef hið nýja skip á að hafa veiðileyfi innan efnahagslögsögu Íslands. Þetta hefur smátt og smátt leitt til þess að viðbótarkostnaður eða þröskuldur hefur myndast gagnvart endurnýjun fiskiskipa sem liggur fólginn í þessum rúmlestum sem nú ganga kaupum og sölum fyrir háar upphæðir. Lætur nærri að gangverð á rúmlest til úreldingar eða á móti endurnýjun í fiskiskipi sé 80 þús. kr. um þessar mundir. Nokkru minna ef smábátar eiga í hlut. Það sem er þó að mínu mati, herra forseti, langalvarlegast er að því verður ekki á móti mælt að þessi tilhögun er mikill hemill á endurnýjun í íslenska fiskiskipaflotanum. Í raun er það svo að mönnum er sérstaklega refsað fyrir að taka nýjungar inn í flotann hvort sem þær snúa að meðferð hráefnis, aukinni vinnslugetu og jafnvel það sem fáránlegast er af öllu, að bættum aðbúnaði áhafnar. Lagt er því til að sem almenn regla verði heimilt í bráðabirgðaákvæðinu að rýmka a.m.k. þessar reglur um 10% þegar nýtt skip með fullkomnum nútímalegum aðbúnaði fyrir áhöfn kemur í stað annars og eldra sem ekki er jafn vel búið að þessu leyti. Ég hygg að flestir þekki það sem einhverja nasasjón hafa af sjávarútvegsmálum hversu gífurlegar breytingar hafa orðið í fiskiskipum á 10--20 árum, svo ekki sé nú farið lengra aftur, hvað varðar kröfur um aðbúnað áhafna. Það lætur nærri, að mati fagmanna, ef endurnýjað er t.d. 30 ára gamalt fiskveiðiskip, sem þótti fullkomið og vel búið á sínum tíma, í öðru nýju í dag hafi það rými sem fer til íbúðar fyrir áhöfn aukist um 100%. Það er mat tæknifróðra manna sem ég hef borið þetta undir. Það kemur því úr hörðustu átt að jafnvel gagnvart þessum þætti skuli mönnum sérstaklega refsað og menn þurfi að kaupa viðbótarrúmlestir út úr flotanum til þess eins að geta búið með nútímalegum hætti að áhöfn þegar skip er endurnýjað. Það er okkar skoðun að þetta ástand sé hvað alvarlegast eins og það bitnar á endurnýjun nótaskipaflotans eða þess hluta flotans sem sérstaklega sérhæfir sig í veiðum á uppsjávarfiskum. Þar hafa orðið mjög miklar breytingar hvað varðar kröfur um meðferð hráefnis og ljóst er að skip sem á að vera sæmilega vel búið hvað varðar nýjustu tækni til kælimeðferðar á hráefni hefur a.m.k. 20% minni burðargetu en eldra skip sem ekki býr yfir slíkri tækni. Þar er því í gangi yfirstuðull sem nemur þessu ef menn vilja endurnýja og gera þannig að unnt sé að svara kalli tímans um bætta hráefnismeðferð. Það þarf ekki að fara mörgum orðum um það, herra forseti, hversu fráleitt frá þjóðhagslegu sjónarmiði það er að refsa mönnum sérstaklega ef þeir vilja bæta meðferð hráefnis og auka verðmæti framleiðslunnar. Þannig verkar þetta ákvæði í reynd. Ég fullyrði, herra forseti, að sá þröskuldur sem þarna hefur verið á ferðinni hefur bakað íslenskum sjávarútvegi og íslensku þjóðarbúi ómælt tjón á undanförnum missirum og mér er nær að halda að það mælist í milljörðum kr. frekar en hundruðum milljóna ef allt væri til talið. Ein afleiðing þessa ákvæðis eins og það t.d. birtist okkur gagnvart nótaskipaflotanum er sú tilhneiging að fara frekar út í lagfæringar og endurbætur á eldri skipum en endurnýja í nýjum. Sú er líka niðurstaðan að nánast öll endurnýjun í íslenska nótaskipaflotanum er í formi annaðhvort kaupa á 15--20 ára gömlum skipum erlendis frá eða í endurbyggingu, lengingu, hækkun, breikkun, dýpkun og teygingu og togun á alla enda og kanta á 30--40 ára gömlum skipum, sem upphaflega voru kannski byggð sem fjórðungur af þeirri burðargetu sem þeim er ætluð í dag. Það eru meira að segja til eintök í íslenska flotanum þar sem búið er að byggja algjörlega utan um gamla bátinn og hægt er að ganga hringinn í kringum hann inni í nýja skipinu. Þetta kemur til af því, herra forseti, að í lögunum er sérstakt ákvæði sem felur í sér að heimilt er að stækka skip ef skrokkurinn er eldri en frá 1986, án þess að kaupa sérstaklega inn fyrir stækkuninni úreldingu á móti. Þetta ákvæði verkar hvetjandi í þá átt að lagfæra frekar gömlu skipin en kaupa önnur ný. Það hefur síðan leitt til þess að endurnýjun í íslenska nótaskipaflotanum, sem fyrir 30 árum var einn sá fullkomnasti í heimi og Íslendingar stærðu sig þá af því að byggja fullkomnustu nótaveiðibáta og síldveiðibáta heimsins, fer nú fram í því formi að annaðhvort erum við að sjóða utan á, ofan á, aftan á og framan á 30 ára gamla báta eða kaupa þá sem nágrannar okkar í Skotlandi, Noregi, á Írlandi og í fleiri löndum eru að leggja, í staðinn fyrir ný skip sem þeir eru að taka í notkun. Það er heldur dapurlegt, herra forseti, að sjá hvernig komið er fyrir þeirri þjóð sem býr yfir hvað álitlegustum veiðimöguleikum á uppsjávarfiskum allra þjóða í heiminum ef e.t.v. Suður-Ameríkumenn eru undanskildir. En svona er þetta samt. Þetta hefur að sjálfsögðu þau áhrif að miklu hægar gengur en ella að höndla þá miklu möguleika til aukinnar verðmætasköpunar sem að margra dómi felast í stóraukinni nýtingu hinna miklu fiskstofna uppsjávarfiska til manneldis. Forsenda þess að okkur miði áfram í aukinni manneldisnýtingu síldar og loðnu og jafnvel fleiri tegunda uppsjávarfiska, sem eru í lögsögunni eða í nágrenni við hana, er að sjálfsögðu sú að við höfum yfir að ráða flota sem geti flutt manneldishæft hráefni að landi. En svo er ekki nema í mjög takmörkuðum mæli enn sem komið er. Herra forseti. Ég held að ekki sé fjarri lagi að ætla að verðmætasköpunarmöguleikar með því að auka hlutdeild þess hluta fiskstofnanna, uppsjávarfiskanna, sem fara til manneldis gætu verið 5--10 milljarðar kr. á jafnmörgum árum ef vel væri að verki staðið. Það væri fróðlegt, herra forseti, fyrir menn að fara yfir eitt reikningsdæmi um það frammi fyrir hverju útgerðarmaður stendur sem er að velta því fyrir sér hvort hann eigi að endurnýja 30 ára gamalt meðalstórt loðnuskip í öðru nýju, sem við mundum geta orðið sammála um að samsvaraði jafn vel kröfum tímans í dag, eins og 30 ára gamla skipið gerði þegar það kom. Væri að flestu leyti tæknilega og rekstrarlega eins vel búið og kostur væri. Það má auðveldlega setja upp slík dæmi og það er ljóst að viðbótarkostnaðurinn, þröskuldurinn sem þarf að yfirstíga við slíka endurnýjun getur hæglega verið af stærðargráðunni 150--200 millj. kr., þ.e. þegar búið er að borga hið nýja skip í hólf og gólf, svo ekki sé talað um ef þarf að leggja því til auknar veiðiheimildir og búið að kljúfa alla þá fjárfestingu. Þá eru eftir 150--200 millj. kr. til að kaupa út tonn úr flotanum. Auðvitað á að mörgu leyti það sama við um aðra hluta íslenska fiskiskipaflotans en nótaveiðiskipin. Þar má nefna til að mynda vertíðarbátaflotann sem er orðinn mjög gamall, sem er orðinn hættulega gamall, og hefur ekki endurnýjast með þeim hraða sem æskilegt væri á undanförnum árum. Í reynd gildir þetta að nokkru leyti almennt um flotann samanber það sem áður sagði, t.d. um stórauknar kröfur varðandi aðbúnað áhafnar. Á undanförnum mánuðum hafa verið nokkrar umræður, herra forseti, í þjóðfélaginu um aðbúnað sjómanna t.d. á úthafsveiðiflotanum. Skyldi það nú ekki vera svo að í takt við þá umræðu væri frekar ástæða til að huga að aðgerðum sem verkuðu hvetjandi en ekki letjandi á útgerðarmenn að reyna að búa þar vel að mönnum í löngum útiverum á fjarlægum miðum. Vissulega er það víða gert en því er ekki að leyna að hluti flotans sem stundar þessar veiðar er gamall og byggður miðað við aðrar kröfur um aðbúnað en gerðar eru í dag og hefur ekki upp á sömu möguleika að bjóða varðandi tómstundaiðkun og líkamsrækt og aðra slíka hluti sem nú þykja sjálfsagðir í nýjum skipum, sem betur fer því mörg af nýjustu og glæsilegustu skipum flotans, t.d. flestir nýju frystitogaranna, hafa það upp á að bjóða. En vilji útgerðarmenn ráðast í fjárfestingar sem sérstaklega beinast að því að auka möguleika þessara skipa eða endurnýja þau í öðrum, sem betur eru búin, þá standa þeir frammi fyrir þessum þröskuldi að yfirstíga, þar sem eru úreldingarreglurnar. Herra forseti. Ég held að löngu tímabært sé að menn geri upp við sig með hvaða fyrirkomulagi á að stjórna fiskveiðum við Ísland í grundvallaratriðum á næstu árum og menn dragi ekki með sér inn í framtíðina reglugerðarverk af því tagi sem þessar úreldingarreglur í raun og veru eru. Það er löngu tímabært að taka það fyrirkomulag allt til heildarendurskoðunar. Í tillögunni eða frv. er í sjálfu sér ekki mælt fyrir um það að hverju slík endurskoðun skuli sérstaklega miða. Þó kemur fram og það er okkar skoðun flm. að stefna beri að því að reyna að komast út úr því fyrirkomulagi í áföngum eða með einhverjum þeim hætti sem er ásættanlegur og gefur hæfilega aðlögun að breytingum. Ég vil fara nokkrum orðum, herra forseti, um þann þátt frv. að heimilt sé að hafa úreldingarreglur rýmri eða úreldingarkröfurnar vægari ef um er að ræða endurnýjun í íslenskri skipasmíðastöð í staðinn fyrir erlendri. Hugsunin á bak við þetta ákvæði er ósköp einföld. Hún er sú að enn keppir íslenskur skipasmíðaiðnaður við ríkisstyrktan og niðurgreiddan skipaiðnað í nágrannalöndunum þrátt fyrir loforð um að draga úr og afnema þá styrki af hálfu bæði Evrópusambandsríkjanna og landa, eins og Noregs. Eftir sem áður er um umtalsverða ríkisstyrki í formi vaxtaniðurgreiðslna eða annarra slíkra þátta að ræða. Afleiðingar þessa langvarandi ástands sem verið hefur eru skelfilegar og þær blasa við. Það er þyngra en tárum taki að horfast í augu við það hvernig íslenskur skipasmíðaiðnaður var í raun látinn hrynja til grunna vegna þessarar ósanngjörnu og vonlausu samkeppnisstöðu sem honum var ætlað að starfa í. Bent er á atriði sem út af fyrir sig hefur oft áður verið nefnt þar sem það er algjörlega útlátalaust, kostar ekki eina einustu krónu fyrir íslensk stjórnvöld að beita tilteknum aðgerðum sem koma til móts við skipasmíðaiðnaðinn og vega upp á móti þessum ósanngjörnu samkeppnisskilyrðum sem honum hefur verið ætlað að búa við. Það er auðvitað ljóst að fæstar íslensku skipasmíðastöðvarnar og sennilega engin eru í stakk búnar til að byggja stór og nútímaleg skip í dag frá grunni á samkeppnishæfu verði. Það er þó margra mat, sem um þetta fjalla að væri slíkur stuðningur í einhverju formi fyrir hendi sem hér er mælt fyrir um, sem gæfi útgerðarmönnum verulega hvatningu til að reyna að beina verkefnum til innlendra stöðva, þá gætu verkin komist inn í landið a.m.k. að því leyti til að skrokkar sem að einhverju eða öllu leyti væru byggðir erlendis yrðu settir hér saman og settur niður í þá búnaður og hönnun og verkstjórn væri í höndum Íslendinga. Það gæti aftur orðið upphafið að því að koma fótunum undir eiginlegar innlendar skipasmíðar á nýjan leik. Auðvitað hlýtur það vera keppikefli og markmið okkar Íslendinga, fiskveiði-, útgerðar- og siglingaþjóðar, að eiga okkar eigin skipasmíðaiðnað, ekki bara stöðvar sem geta sinnt minni háttar viðhaldsverkefnum og skvett á skipin málningu endrum og sinnum, þó það sé gott svo langt sem það nær. Það er lítill metnaður í því fólginn, herra forseti, að horfa upp á ástandið eins og það er orðið. Er þá ekki verið að gera lítið úr hetjulegri baráttu margra innan skipasmíðaiðnaðarins undanfarin ár við að halda sínum fyrirtækjum á floti eða endurreisa þau. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta mál fleiri orð. Ég tel yfirgnæfandi rök mæla með því að taka fyrirkomulag þessara mála til endurskoðunar. Um það hefur víða verið ályktað á undanförnum mánuðum og missirum. Mér er nær að halda að öll helstu heildarsamtök útgerðarinnar hafi ályktað á einn eða annan hátt í þá veru. Og ég þykist mega fullyrða að það sé mjög vaxandi stuðningur við það og skilningur á því að þessar reglur eins og þær eru við lýði í dag eru okkur ekki hagstæðar. Þær eru beinlínis óhagkvæmar og skaðlegar fyrir þjóðarbúið og fyrir greinina. Þær eru að mínu mati einnig ákveðin forsjárhyggja sem á ekki að sjást. Ég hef oft spurt að því áður og fengið fá svör, hvaða sérstöku vísindi liggi á bak við þessar úreldingarreglur eins og þær eru framkvæmdar, hvaðan mönnum komi sú speki að stjórnvöld séu betur til þess fallin að ákveða með hvernig skipum og hve stórum útgerðarmenn sækja þann afla sem þeim er heimilt samkvæmt útgefnum veiðiheimildum. Einn sérstakur viðbótarþáttur í þetta samhengi, sem kallar þótt ekkert annað kæmi til á heildarendurskoðun þessara mála, er að sjálfsögðu úthafsveiðarnar, þeir möguleikar sem menn hafa tekið að nýta sér utan landhelginnar sem kalla að sjálfsögðu á skip og sóknargetu. Í tengslum við þetta mál er að mínu mati einnig nauðsynlegt að taka skráningarreglur íslenska flotans til heildarendurskoðunar þannig að mönnum verði auðveldað að skrá skip, færa þau milli landa og milli verkefna, vera með þau í rekstri hluta ársins utan landhelgi og hluta ársins innan þannig að það komist nægjanlegur sveigjanleiki í meðferð þessara mála og við getum nýtt okkur með sem allra hagkvæmustum hætti þá möguleika sem eru til þess að beita flotanum bæði utan og innan landhelginnar. Núverandi regluverk, núverandi ofstjórn liggur mér við að segja, sem felst annars vegar í úreltum skráningarreglum og hins vegar í þessum úreldingarreglum, er auðvitað stórkostlega hamlandi í þessum efnum. Það er alveg staðreynd. Varla þarf að efa að stuðningur sjómanna hlýtur a.m.k. að vera fyrir hendi hvað varðar þann þátt málsins að útgerðinni sé ekki beinlínis refsað fyrir að búa betur að áhöfn sinni eins og gert er í dag. Ég held, herra forseti, að öll rök hnígi að því að endurskoða meðferð þessara mála og það tafarlaust. Nógu mikill tími hefur farið í að velta þessum hlutum fyrir sér. Ég bind vonir við að þetta mál fái nú alvöru skoðun á yfirstandandi þingi og afgreiðslu hér með farsælum hætti, auðvitað helst strax í gær, ef þess væri kostur, næstbest væri fyrir áramót en í þriðja og síðasta lagi alveg örugglega fyrir vorið. Þannig að með nýju fiskveiðiári sem hefst 1. september næstkomandi verði ný skipan þessara mála í höfn. Ég legg svo til, herra forseti, að málinu verði vísað til hv. sjútvn. að lokinni þessari umræðu.

Herra forseti. Ég vil þakka þeim hv. þm. sem hér hafa lagt fram þetta frv. til laga um breyting á lögum um stjórn fiskveiða, hvað áhrærir stækkun fiskiskipastólsins. Það er athyglisvert að sjá í grg., sem ég reyndar vissi fyrir, hve fiskiskipaflotinn er orðinn aldraður. Það er alvarlegt og mikið íhugunarefni og áhyggjuefni sjómannasamtakanna þegar það liggur ljóst fyrir að meðalaldur loðnuskipaflotans er nú 26 ár og elsta skipið í þeim hópi er 38 ára gamalt. Það er svipaður aldur og elsta varðskipið okkar og er löngu talin ástæða til að fara að endurnýja það. Þegar horft er á aðbúnaðinn um borð í skipunum og litið á aldur flotans með tilliti til öryggis sjómanna, þá verð ég að viðurkenna, virðulegi forseti, að ég spyr mig hvers vegna við erum að stíga þessi skref, sem hér er gerð tillaga um, í þessum fetum. Og maður veltir vöngum yfir því, ja --- er þetta bara ekki mál útgerðarinnar? Er ekki eðlilegt að hún hafi bara fullt vald yfir því hvað hún vill byggja stór skip? Hvers vegna ættum við yfir höfuð að hafa áhyggjur af því ef útgerðin getur rekið stærri skip og öflugri og betur búin en þau eru í dag? Það er bara hennar mál. Í annan stað er líka komið inn á íslenskan skipasmíðaiðnað. Ég get alveg heils hugar tekið undir það með flutningsmönnum. Það er auðvitað mikið áhyggjuefni hve íslenskur skipasmíðaiðnaður er illa staddur og maður spyr líka sjálfan sig: Ber ekki útgerðin skyldur gagnvart íslensku atvinnulífi? Við afhendum þeim auðlindina og þeir hljóta að bera einhverja ábyrgð gagnvart íslensku atvinnulífi. Að þeir séu ekki bara að koma í höfn ef þeir þurfa að láta gera við skipin og þá eigi járniðnaðarmenn að vera tilbúnir til þess að gera við. Það hlýtur líka að vera skylda þeirra að leita leiða um að nýsmíði skipa fari hér fram. Og ég endurtek að mér finnst umhugsunarefni hvort við eigum yfir höfuð að vera með nokkra hömlur á því hversu stór skip þeir vilja smíða með tilliti til öryggis, áhafnar og aðbúnaðar.

Herra forseti. Ég get að mörgu leyti tekið undir með ræðumanni og hef oft og mörgum sinnum hér á undanförnum árum spurt þessarar sömu spurningar. Eigum við yfir höfuð að vera að blanda okkur í það, eftir að komið er margþætt kerfi fiskveiðistjórnunar sem byggir á aflakvótum og ýmsum friðunaraðgerðum, á hvernig skipum útgerðarmennirnir telja sér hagkvæmast að nýta miðin? Hvaða vinnslumöguleika þeir sjá í stöðunni, hvaða möguleika til aukinnar verðmætasköpunar þeir kunna að sjá t.d. í stærri skipum með meiri vinnslugetu hvað varðar bætta meðferð á hráefni o.s.frv.? Það má líka spyrja sig að því, ef okkur hefði dottið í hug að hætta að stækka flotann árið 1945 eða 1936, hvar við værum stödd í dag. Ég held að menn verði líka að muna eftir því að það er stórkostlega hættulegt að festa sig í einhverri slíkri fortíðarviðmiðun gagnvart framþróun og nýsköpun í hvaða atvinnugrein sem er. Og ég spyr: Hversu lengi ætla menn að dragnast með þá heilögu stærð á flotanum inn í framtíðina sem tilviljanakennt lenti inni í þessu úreldingarreglugerðarverki á 8. og aðallega 9. áratugnum? Algjörlega tilviljanakennt því það lágu engin vísindi á bak við það að þá var farið að taka upp tilteknar kröfur um úreldingu á móti sem í fyrstu voru ekki alveg upp á 100% en urðu það seinna. Ég tek undir það sem hv. þm. nefndi um aðbúnað og öryggi. Ég hef satt best að segja forðast að nefna það orð mjög mikið í umræðu um þessi mál því ég vil ekki liggja undir ámæli fyrir að vera að nota mér það en auðvitað blasir við að þetta ástand í dag er stórkostlega varasamt frá öryggissjónarmiði séð. Sem betur fer hafa ekki orðið slys, en ætli menn muni ekki eftir atvikum t.d. frá undanförnum loðnuvertíðum þar sem ekki hefur mátt miklu muna. Þarna er um að ræða skip sem sigla drekkhlaðin milli landshluta með farm og stóra áhöfn í hörðustu veðrum um hávetur þegar vertíðin stendur. Sama á að sjálfsögu við um bátaflotann sem upp til hópa er orðinn mjög gamall. Spurningin er því sú, eins og hv. þm. nefnir, hvort ekki eigi að taka þetta allt í einu skrefi. Ja, það kemur auðvitað vel til greina. Sú hugsun sem liggur til grundvallar frv. er að gefa þessum breytingum einhvern aðlögunartíma, að trappa sig út úr málinu. 

Virðulegi forseti. Ég endurtek þakkir til hv. þm. fyrir að leggja þetta mál hér fram. Það sem vekur mann auðvitað til umhugsunar er þegar nýleg dæmi eru um að loðnuskipum hefur verið breytt eða þau verið stækkuð en meginbúnaður þess skips sem breytt var er kannski gamall skrokkur inni í nýjum. Þetta er orðið með slíkum ólíkindum að það er ekki viðunandi og ég tel að þetta hafi verið mjög tímabært og þarft frv. sem hv. þm. leggja hér fram. Ég mun að sjálfsögðu leggja mig allan fram um að vinna með þeim heimavinnuna í þessu máli. Það sem auðvitað er umhugsunarefni eins og ég sagði hérna áðan er hvort við ættum ekki að stíga skrefið til fulls. Ég get hins vegar alveg tekið undir að það er kannski skynsamlegt að þrepa sig niður vegna þessara reglna sem hafa gilt um allt of langan tíma og gert mönnum mjög erfitt fyrir varðandi breytingar og lagfæringar á skipum. En eins og ég kom hér inn á áðan þá er þetta auðvitað stórmál fyrir íslenska sjómannastétt og við eigum auðvitað og okkur ber skylda til þess að búa svo að henni að öryggi og aðbúnaður sé í fyllsta máta eins og hann getur orðið bestur á hverjum tíma.

Herra forseti. Ég heyri að skoðanir okkar fara nú mjög saman um þetta mál og þarf ekki að fjölyrða frekar um það. Ég hafði ekki tóm til að svara því sem hv. þm. nefndi og snýr að spurningunni um íslenska skipasmíðaiðnaðinn og samskipti sjávarútvegsins við hann, hvort íslenskur sjávarútvegur og aðrir viðskiptaaðilar skipasmíðaiðnaðarins beri ekki líka skyldur gagnvart þeim og íslensku atvinnulífi. Að sjálfsögðu er það svo. Það er auðvitað stórfellt hagsmunamál íslenskrar útgerðar að hér sé öflugur skipasmíðaiðnaður og til þess ætlast menn nú helst þegar eitthvað á bjátar eins og hv. þm. nefndi. Þá vilja menn gjarnan geta gengið að þjónustunni vísri þegar ekki er tími til á miðri vertíð eða hvenær sem er að sigla til útlanda til að fá lagfæringar eða gert við skemmdir o.s.frv. Ég er reyndar alveg sannfærður um að almennt eru forsvarsmenn í íslenskum sjávarútvegi og stjórnendur fyrirtækja mjög velviljaðir því að verkefni séu unnin innan lands. Margir þeirra hafa sagt í mín eyru að þeir séu alveg tilbúnir að reyna að réttlæta það gagnvart stjórnendum sínum og hluthöfum að innlendum verkum og tilboðum sé tekið þó að kostnaðurinn sé einhverjum prósentum hærri en ekki mikið meira. Þar liggur auðvitað einhver ákveðinn þröskuldur sem felst bæði í verði og stundum einnig í verktíma sem menn treysta sér til að réttlæta og ekki meir. Þess vegna er þetta að mínu mati spurning um að allir leggist þarna á eitt og þá þarf atbeina stjórnvalda og fleiri aðila eins og til að mynda viðkomandi sveitarfélaga og jafnvel stéttarfélaga. Mér hefur oft fundist sárgrætilegt að menn skuli ekki hafa náð betur saman um hagsmuni sína í þessu máli. Ef ríkið hefði að einhverju leyti gefið eftir þær skatttekjur sem það hvort sem er missir af ef verkefnin fara úr landi, ef sveitarfélögin á viðkomandi stað hefðu hugsað eins, og að einhverju leyti gefið eftir þær skatttekjur sem þau missa ef verkið fer úr landi, ef útgerðin hefði talið það nokkurra prósentna virði að vinna verkið innan lands og hafa síðan aðgang að aðilanum sem byggði skipið bara hinum megin við götuna, 

Herra forseti. Ég ætla hér aðallega að ræða 12. dagskrármálið, frv. til laga um breytingu á lögum nr. 38/1990, um stjórn fiskveiða, sem við hv. þm. Guðmundur Hallvarðsson flytjum. Markmið þessa frv. er að banna að mestu leyti framsal veiðiheimilda nema þegar um er að ræða skipti á jöfnum heimildum á þeim tegundum sem sæta aflamarki. Frv. er með öðrum orðum ætlað að koma í veg fyrir það takmarkalausa verslunarkerfi sem viðgengist hefur undanfarin ár og í daglegu tali er kallað kvótabrask. Það hefur verið mikil og vaxandi óánægja með þetta verslunarkerfi á undanförnum árum og þá ekki síst á meðal sjómanna. Sú mikla óánægja hefur m.a. leitt til tveggja allsherjarverkfalla sjómanna sem töldu kjör sín skerðast vegna þess að þeir urðu nauðugir viljugir að taka þátt í að greiða kostnað vegna kvótaleigu þegar þessi kostnaður var dreginn frá aflaverðmæti áður en til skipta kom milli sjómanna og útvegsmanna. Nokkur slík mál hafa farið til dómsstóla en í síðustu samningum varð samkomulag um að koma á fót nefnd sem úrskurðaði í deilumálum sem rísa kunna út af ágreiningi af þessum toga. Það virðist þó því miður svo að þessi nefnd verði ekki langlíf, því dæmin sýna að aðilar sætta sig ekki við niðurstöður hennar. Það er enginn vafi á að óánægja með ríkjandi fyrirkomulag á framsali veiðiheimilda mun halda áfram að vaxa ef ekki verður tekið á málum og kerfinu breytt. Það er staðreynd að framsalið hefur þróast með allt öðrum hætti en gert var ráð fyrir þegar lögin um stjórn fiskveiða voru sett. Þingmenn sem tóku þátt í að samþykkja þessi lög hafa sagt mér að það hefðu þeir aldrei gert ef þeir hefðu séð þessa þróun fyrir. Það sést reyndar glögglega þegar lesnar eru ræður þingmanna frá þessum tíma að þeir sáu alls ekki fyrir að framsalið mundi þróast með þeim hætti sem orðið hefur. Framsalið var fyrst og fremst hugsað til hagræðingar, svo sem til skipta á veiðiheimildum t.d. þorski fyrir ýsu, karfa fyrir rækju o.s.frv., færslu heimilda milli skipa í eigu sömu útgerðar, eða þá óvæntra atvika eins og bilana eða skipskaða. En þær fjölmörgu aðferðir til að versla með óveiddan fiskinn í sjónum sem hafa þróast í kerfinu voru einfaldlega ekki inni í myndinni. Þegar kvótaverslunin er gagnrýnd af þeim sem telja hana hafa farið úr böndunum er svar aðdáenda kerfisins jafnan það sama: Frjálsa framsalið er undirstaða kerfisins, án þess er kvótakerfið einskis virði. Og út af fyrir sig er kannski erfitt að andmæla þeim hagfræðilegum rökum sem m.a. var byggt á við lagasetningu um frjálst framsal innan rammans um stjórn fiskveiða. Meiningin er svo sem ágæt en það sem hins vegar hefur brugðist þegar lögin voru sett er að undirbúningur hefur ekki verið sem skyldi og lögin urðu einfaldlega of götótt þannig að kvótaeigendum tókst að finna ýmsar leiðir til að gera veiðiheimildirnar að verslunarvöru. Flutningur aflaheimilda er ótrúlega mikill. Í svari hæstv. sjútvrh. við fyrirspurn minni á Alþingi í haust, þessari myndarlegu bók sem sumir hafa nú haft á orði að væri óþarflega íturvaxin, kemur fram að hvorki meira né minna en 335.792 tonn voru flutt milli aðila á síðasta fiskveiðiári. Og þó að verulegur hluti þess séu skipti og færslur á heimildum milli skipa í eigu sömu útgerðar, þá er samt ljóst að gríðarlegar upphæðir hafa verið greiddar fyrir leigu og sölu kvóta á síðasta fiskveiðiári og það svo milljörðum skiptir. Ef skoðað er hvernig þessar færslur skiptast milli fisktegunda kemur í ljós að um er að ræða 52.168 tonn af þorski, 22.991 tonn af ýsu, 27.698 tonn af ufsa, 19.504 tonn af karfa, 11.679 tonn af grálúðu, 7.908 tonn af skarkola, 89.942 tonn af síld, 59.243 tonn af loðnu, 380 tonn af humri, 40.994 tonn af úthafsrækju, 520 tonn af innfjarðarrækju og 2.765 tonn af skel. Umreiknað í þorskígildi eru þetta 204.386 tonn en var rúmlega 162.000 tonn næsta fiskveiðiár á undan samkvæmt upplýsingum sjútvrn. og hafði því aukist um rúmlega 25% milli ára. Og þar munar mestu að færslur þorskveiðiheimilda jukust mjög eða um 43% milli ára. Það má áætla að leiguverðmæti þess kvóta sem fluttur var milli aðila á síðasta fiskveiðiári hafi verið a.m.k. 10 milljarðar króna miðað við það leiguverð sem var á kvóta á fiskveiðiárinu. En það skal tekið skýrt fram að stærsti hluti þessara færslna eru skipti á fisktegundum og færslur milli skipa í eigu sömu útgerða. Menn greinir á um hversu hátt hlutfall framsalsins skýrist þannig en varlega má áætla að um 20--30% framsalsins séu bein viðskipti þ.e. leiga og sala á kvóta, þannig að beinar greiðslur vegna þessara viðskipta hafa verið a.m.k. 2--3 milljarðar kr. sem trúlega er of lágt áætlað því að hluti þessara viðskipta er varanleg sala sem er að sjálfsögðu á margfalt hærra verði en leigan. Það eru tvímælalaust eigendur og sjómenn bátaflotans sem þetta hefur bitnað harðast á. Þessir bátar hafa yfirleitt ekki haft að öðrum verkefnum að hverfa á undanförnum árum þegar þorskveiðiheimildir þeirra hafa stórminnkað og þetta á reyndar einnig við um hluta ísfisktogaranna. Það er fyrst og fremst þessi floti --- vertíðarbátarnir og ísfisktogararnir --- sem hefur neyðst til að leigja og kaupa kvóta í stórum stíl og þá einkum af eigendum stærri skipanna sem hafa fundið sér ný verkefni, aðallega utan lögsögunnar, við veiðar á rækju, úthafskarfa, þorski og síld. Því hefur verið haldið fram að ef bannað verður að leigja kvóta muni minni bátum fækka mjög, því kvótaleigan haldi þeim gangandi í dag. Ég er algjörlega ósammála þessu og bendi á að þeim bátum hefur stórfækkað á undanförnum árum og gömlu góðu vertíðarbátarnir eru nánast að hverfa úr flotanum. Það er auðvitað vegna þess að menn halda það ekki út ár eftir ár að gera út að stærstum hluta á kvóta sem þeir verða að leigja til sín og þá oftast á svipuðu verði og fæst fyrir fiskinn á markaði. Það er því alveg ljóst að þessum bátum mun halda áfram að fækka ef núverandi kerfi helst óbreytt. Verði þetta frv. að lögum munu þessir bátar væntanlega eiga möguleika á auknum kvóta þegar farið verður að endurúthluta þeim kvóta sem ekki veiðist og ekki verður þá hægt að versla með eins og gert er í dag. Kvótaskorturinn hefur pínt verðið upp jafnt á leigukvóta og varanlegum og það er auðvitað fáránlegt og getur alls ekki gengið að hægt sé að leigja óveiddan fiskinn í sjónum á hærra verði en fæst fyrir hann á markaði. En samt er það svo að menn hafa freistast til að borga 90--100 kr. leigu fyrir þorskkílóið eða svipaða upphæð og jafnvel hærri en fæst fyrir fiskinn á markaði. Það var mjög athyglisvert að fylgjast með hversu hart talsmenn stórkvótaeigenda börðust gegn aukningu á þorskkvótanum þegar hæstv. sjútvrh. þurfti að ákveða hvort ætti að auka kvótann eða ekki um miðjan apríl í vor. Aukning kvótans hefði auðvitað leitt til þess að kvótaokrið hefði minnkað. Að sjálfsögðu er um gífurlega hagsmuni að ræða og svo sem ekkert óeðlilegt við það að þeir sem hafa aðstöðu til að fénýta veiðiheimildirnar verji sína hagsmuni með kjafti og klóm. Það sem er hins vegar óeðlilegt er að lögin um stjórn fiskveiða skuli gera mönnum kleift að braska með óveiddan fiskinn í sjónum eins og viðgengist hefur. Þetta kerfi er siðlaust og í engum takt við það sem segir í 1. gr. laga um stjórn fiskveiða --- að auðlindir hafsins séu sameign þjóðarinnar. Til að bæta gráu ofan á svart hefur Ríkisendurskoðun úrskurðað að greiða beri erfðafjárskatt af fiskikvóta eða með öðrum orðum að kvóti skuli ganga í arf og Lagastofnun Háskóla Íslands hefur staðfest þessa niðurstöðu Ríkisendurskoðunar. Þessi úrskurður er kornið sem fyllir mælinn. Hann segir okkur að á fyrri hluta næstu aldar verður komin upp sú staða að einhver hópur erfingja verður orðinn eigandi að stórum hluta þessarar sameiginlegu auðlindar þjóðarinnar. Og þeir sem þá koma til með að gera út og sækja sjó munu verða að leigja réttinn til þess af þessum erfingjum. Mér finnst því ótrúleg sú skammsýni forustu útvegsmanna að vilja engar breytingar á lögum um stjórn fiskveiða. Öll samtök sjómanna hafa hins vegar barist hart fyrir breytingum og sjá í hvert óefni er komið og að hverju stefnir. En þeim útgerðarmönnum fer að vísu fjölgandi sem sjá að óbreytt framsalskerfi getur ekki gengið og eru farnir að tjá sig um það opinberlega. T.d. birtist mjög athyglisvert viðtal við Sighvat Bjarnason, stórútgerðarmann í Vestmannaeyjum, í Ríkisútvarpinu 27. nóvember, þar sem hann sagði að kvótakerfið sem slíkt virkaði ágætlega en hann hafði áhyggjur af neikvæðri umræðu um það og taldi koma til álita að fórna frjálsa framsalinu til að komast út úr umræðunni um kvótakerfið. Þá yrði hætt öllum peningaviðskiptum með veiðiheimildir. Sighvatur taldi að vísu að þetta gæti dregið úr hagræðingu til styttri tíma en yrði tvímælalaust jákvætt til lengri tíma litið og gæti leitt til mikillar hagræðingar fyrir útgerðina. Svipaðar skoðanir hef ég heyrt í samtölum við marga útgerðarmenn og það er trú mín að þetta kerfi hljóti að láta undan. Þjóðin mun ekki sætta sig við óbreytt ástand með öllum þeim aðferðum sem menn hafa þróað til að braska með fiskinn í sjónum og er svo kórónað með því að þessar veiðiheimildir skuli ganga í arf. Og það er auðvitað þjóðarskömm að því ef þetta kerfi festist endanlega í sessi. Kerfi sem byggist á því að veiðiheimildirnar sem voru afhentar útgerðinni án endurgjalds skuli vera verslunarvara og síðan ganga í arf. Það er svo margt í þessu kerfi sem fólk skilur ekki og getur ekki sætt sig við. Ég tek sem dæmi sögu sem ágætur kunningi minn, harðduglegur sjómaður, sagði mér nýlega. Þannig var að skipið sem hann var á var selt og skipshöfnin varð atvinnulaus. Hann og skipstjórinn ákváðu þá að reyna að eignast bát sem þeir gætu stundað sjó á og gert út saman. Og nú fóru þeir að skoða báta sem voru til sölu og þá helst með einhverjum kvóta en það fór jafnan svo að þegar þeir fundu bát sem þeim leist á að einhverjir stórkvótaeigendur buðu betur og ekkert gekk eða rak. Þá fóru þeir að huga að því að kaupa kvótalausan bát og ætluðu þá að reyna að eignast kvóta eftir öðrum leiðum. Meðal þeirra báta sem þeir skoðuðu sl. vor var gamall trébátur sem átti að seljast á 22 millj. kr. Bátnum fylgdi ekki eitt einasta kíló af veiðiheimildum. Eigandinn hafði fyrir löngu selt þær allar og kvótinn var núll. Ekkert varð úr bátakaupunum í vor og tvímenningarnir fóru að róa á trillu en hófu aftur leit að stærri bát þegar leið á sumarið. Meðal þeirra báta sem voru í boði í haust var sami gamli trébáturinn en nú kostaði hann ekki lengur 22 millj. heldur 40 millj. Og hvað hafði nú gerst? Jú, línutvöföldunin hafði verið afnumin og kvóti settur á steinbít. Við þessar breytingar fékk útgerðarmaður gamla trébátsins, sem var með allt á hælunum og hafði selt allan kvótann af bátnum fyrir löngu, afhentan kvóta að verðmæti 18 millj. kr. til að braska með. Hálfum mánuði síðar var verðið á bátnum aftur orðið 22 millj. Eigandinn var þá að sjálfsögu búinn að selja allan kvótann. Það er nú svo að það þykir jafnan fréttnæmt ef einhver vinnur 10--12 millj. í lottóinu og fjölmiðlar segja gjarnan frá því og birta jafnvel viðtöl við þann heppna og myndir af honum og fjölskyldu hans en það er lítið minnst á alla þá lottóvinninga sem kvótabraskarar fá og ég nefndi dæmi um. En venjulegt fólk skilur þetta ekki og sættir sig ekki við að breyting á kerfinu geti fært mönnum tugmilljóna hagnað þó að þeir hafi hvorki stundað sjó né gert út í háa herrans tíð en orðið stórríkir á að selja aðgang að sameign landsmanna, fiskinum í sjónum. Það er önnur hlið á kvótabraskinu sem sjaldan er nefnd en vert er að íhuga. Það er hvernig þessi miklu viðskipti skila sér til skatts. Ég hitti útgerðarmann vestur á fjörðum nýlega sem gerir út kvótalítinn vertíðarbát. Hann hefur leigt til sín talsvert af kvóta en sagðist aldrei fá svo mikið sem kvittun hvað þá reikning fyrir þessum viðskiptum sem skipta mörgum milljónum á ári. Eina sem hann hefði í höndunum væri afrit af bankakvittunum sem sýndu að hann hefði lagt tiltekna upphæð inn á reikning einhvers manns í einhverju bankaútibúi einhvers staðar á landinu. Þessi maður hafði miklar efasemdir um að slík viðskipti skiluðu sér til skatts að fullu. Ekki skal ég leggja dóm á það og ekki vil ég ætla mönnum skattsvik en auðvitað er ótrúlegt að öll þau gríðarlegu viðskipti skuli fara fram nótulaust á sama tíma og gerð er krafa um að allir sem stunda einhvers konar verslun og viðskipti skrái þau annaðhvort með útgáfu reiknings eða gegnum sjóðsvélar. Og jafnvel þeir sem reka smá sölubás í Kolaportinu komast ekki hjá því. Ég tek það fram að mér finnst það reyndar sjálfsagt. Herra forseti. Ég tel að við verðum að stöðva kvótabraskið. Hjá því verður ekki komist. Þetta frv. gerir ráð fyrir því að það sé gert með því að bannað verði að fénýta kvótann en skipti á veiðiheimildum leyfð enda er stórkostlegt hagræði af þeim. Þetta frv. gengur út á að framsal aflaheimilda verði með þeim hætti sem þingmenn ætluðust til þegar lögin um stjórn fiskveiða voru sett. Og allir þeir braskmöguleikar sem menn hafa þróað í kerfinu verði afnumdir í eitt skipti fyrir öll. Eflaust munu menn koma í þessa umræðu með gamla frasann um að frjálsa framsalið sé undirstaða kerfisins og án þess sé kvótakerfið einskis virði. En sé það svo þá ber þetta kerfi einfaldlega feigðina í sér. Um 13. dagskrármálið, sem einnig er til umræðu, vil ég taka fram að ég er sammála þeim breytingum sem þar eru lagðar til og hefði reyndar gjarnan viljað ganga lengra en þar er gert ráð fyrir. Ég er andvígur því að ríkið sé að stjórna því hvernig útgerðarmenn endurnýja skip sín og sé enga ástæðu til þess. Ég tel að það sé fyrst og fremst mál viðkomandi útgerðar hvernig hún hagar sínum skipakaupum og sinni útgerð. Þetta ákvæði sem er í lögum hefur bitnað mjög á eigendum loðnuskipa. Loðnuflotinn var að stærstum hluta orðinn mjög gamall. Endurnýjun hans er reyndar mjög aðkallandi. Loðnuflotinn hefur ekki náð að veiða leyfilegan afla ár eftir ár. Vegna þeirra reglna sem eru í gildi hafa menn veigrað sér við að endurnýja þessi skip en staðið í stöðugum endurbótum þess í stað á gömlu skipunum, lengt þau og breikkað og hækkað og stækkað á alla kanta. Gildandi lög hafa einnig komið í veg fyrir að menn leggi í að endurnýja vertíðarbátana. Sá floti eldist stöðugt og úreldist. Mér er kunnugt um bjartsýnismenn sem hafa hug á að endurnýja slíka báta en leggja ekki í það vegna gildandi úreldingarkröfu. Ég er því þeirrar skoðunar að þessum lögum verði að breyta hvort sem sú breyting verður nákvæmlega eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. eða ekki. Ég vil að lokum taka undir allt það sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon sagði í ræðu sinni um íslenskan skipasmíðaiðnað og er sammála því að íslensk smíði hafi ákveðinn forgang og hvatt sé til viðskipta við innlendar skipasmiðjur.

Virðulegi forseti. Það frv. sem hér er til umræðu og hv. flm. Guðmundur Hallvarðsson og Guðjón Guðmundsson hafa fylgt úr hlaði er auðvitað mikilvægur umræðugrundvöllur að máli sem mjög hefur verið til umfjöllunar upp á síðkastið innan sjávarútvegsins og utan hans. Það er auðvitað orðið ljóst að það framsalskerfi sem verið hefur við lýði í íslenskum sjávarútvegi hefur verið að ganga sér til húðar því að þó að það sé þannig að flestir telji að framsalskerfið sé á einhvern hátt grundvöllur núverandi aflamarksleiðar, þá hafa komið í ljós svo miklar skuggahliðar þessa kerfis að undan því verður ekki vikist að taka það til endurskoðunar. Það er ekki nóg með það, eins og fram hefur komið í máli hv. flm., að ýmis mjög einkennileg atvik hafi komið upp varðandi framsal aflaheimilda milli skipa innan ársins heldur eru ýmsir aðrir þættir kvótakerfisins sjálfs orðnir með þeim hætti að ég efast um að það geti gerst að þetta kerfi lifi óbreytt til frambúðar. Mig langar aðeins að horfa til baka tvö ár aftur í tímann þegar við hér á Alþingi vorum að ræða frv. til laga um stjórn fiskveiða þar sem m.a. var gengið út frá því að takmarka með einhverjum hætti framsal aflaheimilda. Ég held að það sé rétt að við rifjum aðeins upp viðbrögðin sem urðu þá í þjóðfélaginu við þessari hugmynd, hugmynd sem gekk að sjálfsögðu miklu skemur en sú hugmynd sem reifuð er í frv. þeirra hv. þm. Guðmundar Hallvarðssonar og Guðjóns Guðmundssonar, hugmynd sem gekk fyrst og fremst út á að reyna að tryggja það að þeir handhafar aflaheimildanna sem fengju úthlutað aflaheimildum á ári hverju yrðu þeir sem sæju um að veiða þessar aflaheimildir. Brattara var nú ekki markmiðið á þeim tíma. Við skulum ekki gleyma því að í kjölfarið á frv. risu upp ótrúlega stórir hópar manna, studdir ótrúlega víða að úr þjóðfélaginu sem kröfðust þess að hæstv. sjútvrh. yrði gerður afturreka með þessa hugmynd. Það voru stofnuð óformleg samtök atvinnurekenda í sjávarútvegi sem kölluðu sig atvinnumenn í sjávarútvegi og gáfu þar með til kynna að aðrir höfðu minna vit á hlutunum en þeir. Þeir lýstu því m.a. yfir í fjölmiðlum, eftir að hafa heimsótt sjútvn. Alþingis, að í nefndinni sætu upp til hópa menn sem þekktu óskaplega lítið til þess sem þeir væru að gera. Þeir væru óafvitandi nánast að rústa sjávarútveginn, koma í veg fyrir alla framtíðarþróun og koma í veg fyrir að hægt væri að hagræða með eðlilegum hætti í sjávarútvegi. Þetta var tónninn þá og þetta var sú lína sem virtist keyrð áfram í þjóðfélaginu og var því miður tekið mjög undir af talsmönnum stjórnarandstöðuflokkanna þáverandi á Alþingi. Nú er komin reynsla og hefur auðvitað komið í ljós að allt þetta var tóm vitleysa, sú gagnrýni að skerðing á framsali aflaheimilda væri eitthvert sérstakt tilræði við sjávarútveginn. Allt þetta tal hefur reynst tómt bull, tóm vitleysa. Það sem hins vegar hefur gerst frá þessum tíma er að það hafa verið að koma upp það sem ég hef kallað skuggahliðar núverandi aflamarksleiða. Það er ekki nóg með það að menn eins og ég, sem hef frá öndverðu haft efasemdir um sjálfan grundvöll kvótakerfisins, hafi verið að gagnrýna þetta kerfi heldur hafa risið upp menn sem hingað til hafa talið sig vera talsmenn aflamarkskerfisins og sagt: Svona gengur þetta ekki lengur. Ég tek mjög undir það sem hv. 4. þm. Vesturl. sagði áðan. Ég rekst víða á útgerðarmenn sem maður skyldi ætla að hefðu mikla hagsmuni af því að viðhalda aflamarkskerfinu sem segja við mann: Þetta gengur ekki svona lengur. Það er enginn starfsfriður í þessari grein meðan við búum við kerfi sem þjóðin er svona ósátt við og starfsfólkið í sjávarútveginum er svona ósátt við. Róttækar hugmyndir eins og þær sem reifaðar eru í þessu frv. eru skyndilega farnar að fá meðbyr hjá aðilum sem maður hefði ekki getað ímyndað sér að mundu einu sinni skenkja því þanka að ganga til móts við sjónarmið um það að skerða framsalsréttinn í aflamarkskerfinu. Einn þessara manna sem skipaði sér í hóp hinna svokölluðu atvinnumanna fyrir tveimur árum og gagnrýndi veikburða tilraunir til þess að takmarka örlítið framsal veiðiheimilda, Sighvatur Bjarnason, einn duglegasti útgerðarmaður á Íslandi, hefur sett fram í Morgunblaðinu mjög athyglisverð sjónarmið sem ég held að sé nauðsynlegt að komist til skila í þessari umræðu. Sighvatur kaus að skrifa tvær greinar um þá sérkennilegu hugmynd um veiðileyfagjald sem hefur örlað á upp á síðkastið og segir svo, með leyfi virðulegs forseta: ,,Umræðan um kvótakerfið og veiðileyfagjaldið er allt of oft samtvinnuð því um tvö ólík mál er að ræða að mínu mati.`` Síðan kemur setning sem er mjög athyglisverð og þarf að undirstrika: ,,Rót umræðunnar liggur hins vegar í kvótakerfinu.`` Og áfram heldur framkvæmdastjórinn: ,,Frjálst framsal aflaheimilda, sem er forsenda hagræðingar í greininni, hefur leitt til þess að nokkrir útgerðarmenn hafa brugðist sjávarútveginum og þjóðinni allri og leigt aflaheimildir frá sér en ekkert til sín. Þjóðinni hefur blöskrað framferði útgerðarmannanna. Fjölmiðlar hafa slegið þessu upp og alhæft um þessi einstöku viðskipti eins og um venju væri að ræða í viðskiptum útgerðarmanna. Þetta ber okkur í sjávarútveginum að stöðva. Til þess að svo megi verða þarf hugsanlega að fórna frjálsa framsalinu.`` Og áfram heldur Sighvatur Bjarnason: ,,Breyta mætti kerfinu á þann hátt að einungis yrði hægt að skipta á aflamarki (heimildir innan ársins). Þá væri að vísu stór hluti hagræðingarinnar til skemmri tíma fyrir bí. Til lengri tíma tel ég að þetta geti leitt til þess að skip með takmarkaðar aflaheimildir mundu leggja upp laupana. Aflahlutdeildir (varanlegar heimildir) færu til annarra skipa og skipum mundi fækka. Brottkast mundi einnig minnka því að það er ljóst að skip með takmarkaðar heimildir eru líklegri til þess að stunda brottkast en þau sem nægar heimildir hafa. Aflahlutdeildir yrðu hins vegar að geta gengið kaupum og sölum til þess að tryggja hagræðingu í greininni sem er mikilvægt þjóðfélagslegt mál. Með þessu móti mundi verð á aflamarki ekki verða baksíðufrétt í Morgunblaðinu. Sannleikurinn er einnig sá að mjög takmarkaður hluti aflaheimilda er leigður fyrir peninga. Flestir skipta á heimildum, skipta á þorski fyrir síld, rækju fyrir karfa o.s.frv. Þetta hefur leitt til mikillar hagræðingar sem hefur skilað allri þjóðinni auknum tekjum í formi hagræðingar í greininni.`` Það er með öðrum orðum býsna mikið sem hefur breyst frá árinu 1994 þegar það var talið vera að kollsigla sjávarútveginum að setja dálitla þröskulda við framsali aflaheimilda. Nú er einn áhrifamesti talsmaður sjávarútvegsins farinn að tala fyrir því að banna beina leigu á kvóta innan ársins og taka eingöngu upp jöfn skipti og síðan varanleg skipti og sölu á aflaheimildum. Ég held að ástæðan fyrir því að menn eru farnir að horfa einnig á slíkar hugmyndir, menn sem forðum máttu ekki heyra á það minnst að hrófla við kvótakerfinu sjálfu, sé sú að menn sjá auðvitað að það er vaxandi andstaða við núverandi fyrirkomulag við stjórn fiskveiða. Mönnum blöskrar þetta óréttlæti sem er að birtast á hverjum degi með ýmsum hætti og sem á ekkert skylt við fiskveiðistjórnun, ekkert skylt við það að gera út eins og menn gerðu með heiðarlegum hætti í gegnum aldirnar. Þetta kerfi er að búa til einhvern veginn allt öðruvísi útgerðir heldur en við erum vön og viljum sætta okkur við og þess vegna kallar það í sjálfu sér á endurskoðun. Ég held þess vegna að frv. sem hér um ræðir, þó ég hafi um það ákveðnar efasemdir, þá sé mjög nauðsynlegt að við tökum það til umræðu, einfaldlega vegna þess að á grundvelli þess er hægt að fara ofan í þessi mál með betur og skipulegar heldur en gert hefur verið hingað til. Í fyrsta lagi þarf að sjálfsögðu að skilgreina algerlega hversu stór hluti viðskipta með aflaheimildir er á grundvelli jafnra býtta eins og hv. flutningsmenn leggja til að verði heimilt og hversu stór hluti þessara viðskipta með aflaheimildir er á öðrum grundvelli. Það eru uppi um þetta tilgátur, en það á að reyna að komast að hinu sanna í þessu máli. Ég held að allir séu í rauninni sammála um að það er meginmunur á því hvernig þessi viðskipti fara fram, hvort þau fara fram á grundvelli jafnra skipta eða hvort þau fara fram á grundvelli sölu og leigu á kvótum eins og þau tíðkast að öðru leyti í þessu kerfi. Það er líka ljóst að kerfi af þessu taginu sem lagt er til í frv. gætu haft margvísleg áhrif sem við sjáum e.t.v. ekki nákvæmlega fyrir á þessari stundu hver yrðu. Fyrir það fyrsta er ekki alveg ljóst hvaða áhrif þetta hefði á ýmsa einyrkja. Það t.d. liggur alveg fyrir að staða útgerða sem eru með fleiri skip í svona kerfi eins og hér er verið að leggja til yrði á margan hátt sterkari en staða einyrkjanna vegna þess að hér er hægt að framselja innan útgerða með öðrum hætti heldur en menn gerðu á milli óskyldra útgerða. Þetta þyrftum við að átta okkur á til hlítar hvaða áhrif hefði. Það er ljóst, ef ég vitna nú aftur í grein Sighvatar Bjarnasonar, að hann telur í sjálfu sér það vera markmið að fækka skipunum með litlu kvótana. En við skulum ekki gleyma því að árið 1994 þegar við vorum að tala um þessi mál, þá var einmitt það atriði sem margir settu sig hvað mest upp á móti að þar með væri verið að takmarka frelsi þeirra útgerðarmanna sem hefðu tiltölulega lítil fjárráð og ættu litlar aflaheimildir. Þetta þurfum við að athuga til hlítar. Í öðru lagi geri ég mér a.m.k. ekki grein fyrir því nákvæmlega hver yrði staða einstakra byggðarlaga að loknum svona breytingum. Það kunna að vera byggðarlög, þó að ég kunni ekki að nefna þau hér og nú, sem eru í þeirri stöðu að þeirra atvinnustarfsemi byggir að einhverju leyti á veiði skipa sem eru með litla kvóta og hafa verið að leigja til sín aflaheimildir. Dæmi um þetta eru t.d. útgerðir á Suðurnesjum, sem hafa stundum verið nefndar til sögunnar, sem hafa verið að leigja til sín miklar aflaheimildir í tonni á móti tonni viðskiptum eða með öðrum hætti og það er ljóst að þeirra grundvöllur yrði allur annar og lakari eftir þetta. Í þriðja lagi, sem ég sjálfur legg mjög mikla áherslu á, er það hver yrðu líklega áhrifin af þessari breytingu á verðlagningu fastakvótans. Ég er þeirrar skoðunar að í verðlagningu fastakvótans eins og hann er í dag sé fólgin óskapleg feigð fyrir þennan sjávarútveg. Menn eru að benda á óeðlilega hækkun á aflaheimildum skipa sem veldur því að menn sem eiga skip kannski í eitt ár eru að fá ekki tugi heldur jafnvel hundruð milljóna í söluhagnað af þessum skipum. Þetta er auðvitað ekkert í samræmi við neitt annað sem er að gerast í þessu þjóðfélagi. Þess vegna er það mjög þýðingarmikið að við áttum okkur á því hvort breyting af þessu taginu gæti haft áhrif til enn meiri hækkunar á varanlegar aflaheimildir. Ég held hins vegar að kosturinn við það að þetta frv. er komið fram sé m.a. í því fólginn að það muni kalla á vinnu í sjútvn. Alþingis. Það muni kalla á það að eftir verði leitað með nauðsynlegar upplýsingar og menn taki þá skipulega umræðuna um kvótabraskið sem svo mjög hefur verið til umfjöllunar í samskiptum sjómanna og útgerðanna. Á þessum vetri munu verða gerðir sjómannasamningar og það er alveg ljóst að grundvöllurinn í þeirri samningagerð verður afstaðan til fiskveiðistjórnunarkerfisins. Það verður ekki þessi hefðbundna deila um kvótakerfi og ekki kvótakerfi. Það verður heldur hitt að sjómenn eru þeirrar skoðunar að svo mikið vaxandi óréttlæti viðgangist í þessu kerfi að það verði ekki undan því vikist að taka á því með einhverjum hætti. Ég held því að það sé alveg ljóst að við slíka samningagerð mun löggjafinn, mun Alþingi, með einhverjum hætti þurfa að koma, ekki með beinu inngripi í sjómannasamningana heldur til þess að skapa þann lagalega ramma sem gæti orðið til þess að búa til einhvern frið í þessari mikilvægustu atvinnugrein okkar þjóðar. Þess vegna fagna ég því að þetta frv. er komið fram þó að ég hafi vissulega um það efasemdir eins og ég sagði áðan. Ég tel hins vegar að það sé svo skrifað á vegginn að undan því verði ekki vikist að taka fiskveiðistjórnarkerfið til endurskoðunar og umræðu að það sé fagnaðarefni út af fyrir sig að sjá frv. af þessu taginu koma fram þar sem er þó tekið til efnislegrar umfjöllunar eitt þeirra atriða sem hvað mest stingur í augu við framkvæmd núverandi fiskveiðistjórnunarkerfis.

Herra forseti. Ég vil fá að segja fáein orð um frv. sem hv. síðasti ræðumaður gerði aðallega að umtalsefni, þ.e. 67. mál, flutt af hv. þingmönnum Guðmundi Hallvarðssyni og Guðjóni Guðmundssyni, sem er til umræðu ásamt 108. máli. Frv. gengur út á að takmarka eða að afnema að mestu svonefnt framsal veiðiheimilda en það fyrirbæri gengur oft í daglegu tali undir vinnuheitinu kvótabrask. Ég vil eins og jafnan þegar þessi mál eru rædd nálgast þetta út frá því að gera skýran greinarmun annars vegar á því hvort um er að ræða það sem nefna má leigu á veiðiheimildum og hins vegar hvort um er að ræða varanlegt afsal veiðiréttarins. Ég er þeirrar sannfæringar og ég held að hún hafi styrkst í umræðum undanfarna mánuði og undanfarin eitt til tvö ár þegar þessi mál hafa verið mjög í brennidepli, að það sem stingi mest í augu og það sem í raun og veru veldur þeirri miklu ólgu og reiði sem maður verður var við í garð þessa fyrirkomulags, sé leigan á veiðiheimildunum, þ.e. sú staðreynd að kerfið býður upp á möguleika til að fénýta veiðiréttinn endurtekið ár eftir ár án þess að menn nýti hann sjálfir nema að mjög litlu leyti. Það að menn geti þannig haft afnotaréttinn af fiskimiðunum, veiðiréttinn, að féþúfu, endurtekið og árum saman án þess að leggja neitt af mörkum sjálfir, er það óréttlæti sem að mínu mati er að fylla mælinn. Hvernig, eins og hér er gert ráð fyrir, hinn varanlegi veiðiréttur eða aflahlutdeild skiptir um hendur er svo annað mál sem nálgast má eftir ýmsum leiðum. Hér er í raun lögð til sú skipan að veiðiheimild fylgi skipi og sé óframseljanleg frá því. Þar með er verið að leggja til, ef ég hef skilið málið rétt, að menn hverfi aftur til fyrra fyrirkomulags þegar aflakvóti, veiðiheimildir, gátu skipt um hendur í gegnum kaup á fiskiskipum en eingöngu þannig. Það mun að sjálfsögðu hafa ákveðnar afleiðingar ef horfið yrði aftur til þess fyrirkomulags, verðið mun færast yfir í skipin í samræmi við þær veiðiheimildir sem þau hafa o.s.frv. Herra forseti. Miðstjórn Alþb. hefur ítrekað og nú síðast á fundi í haust, ályktað um það mál að það beri að taka fyrir leigubraskið í kvótakerfinu. Ég kýs að ræða þetta út frá þeim möguleikum sem í stöðunni eru að mínu mati til þess að taka a.m.k. í einhverjum mæli á því svipað og hér er lagt til. Ein útgáfa er lögð til í þessu frv. Ég vil þó áður taka fram að ég er sammála því sem kom fram hjá síðasta ræðumanni að ég held að það verði ekkert undan því vikist að taka einhvern veginn á þessu ástandi sem ríkir og mönnum mun ekki takast að skjóta sér undan því að horfast í augu við stöðuna eins og hún er og fyrr eða síðar held ég að þetta springi í andlit manna á einhvern hátt nema menn nái saman um einhverjar skynsamlegar lagfæringar sem duga til þess að sátt takist um kerfið. Ég hef ekki trú á því að það verði pólitísk samstaða í landinu eða það verði samstaða í samskiptum útgerðar og sjómannastéttarinnar til þess að framfylgja algjörlega óbreyttu kerfi áfram mörg missiri eða mörg ár í viðbót. Ég hef ekki trú á því. Og þar er ekki síst mikilvægt að auðvitað verður að ríkja um þetta mál einhver lágmarksfriður innan greinarinnar og milli þeirra aðila sem verða að ná saman um sín hagsmunamál í þessum efnum og þá einkum og sér í lagi útgerðarmanna og sjómanna. Vissulega koma ýmsir möguleikar til greina ef markmiðið er að bremsa af eða afnema hið svonefnda kvótabrask og fleiri en þeir sem lagðir eru til í þessu frv. og ég tel að þeir eigi allir að koma til skoðunar. Mönnum er vandinn ljós eða hafa áður rætt um aðferðir til a.m.k. að stemma stigu við þeim leiguviðskiptum með veiðiheimildir sem stóraukist hafa á undanförnum árum. Við síðustu meiri háttar endurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða var ýmislegt reynt í þessum efnum. M.a. kom inn tímabundið ákvæði um að ekki væri heimilt að flytja meira en jafngildi þeirra veiðiheimilda sem væru á hverju skipi yfir á það, þ.e. svonefnd tvöföldunarregla. Næst kom svo það ákvæði sem enn er í gildi að menn skulu að lágmarki nýta sem svarar 50% af þorskígildum, heildarveiðiheimildum viðkomandi skips, sjálfvirkt annað hvert ár. En staðreyndin er sú að þó að hugsunin sé ágæt sem á bak við þá reglu liggur, þá er útfærslan þannig að hún er nánast gagnslaus. Hún bítur nánast ekki neitt. Og þar kemur til að þarna er einungis um að ræða helming veiðiheimildanna og aðeins annað hvert ár, þannig að í raun og veru er hægt að leigja þær 100% annað árið og 49% hitt, og svo hitt að þarna er miðað við heildarþorskígildi veiðiheimilda á viðkomandi skipi eftir skipti eða hvernig sem menn kjósa að útfæra það. Með öðrum orðum nægir mönnum að taka sem nemur helmingi veiðiheimildanna umreiknað í þorskígildi í einhverjum veiðum annað hvert ár. Þetta er ekki bundið við tegundir og útfærsla af þessu tagi felur í sér að það er afar auðvelt í flestum tilvikum fyrir menn að fullnægja þessari lágmarkskvöð ef skipin eru á annað borð haffær og geta stundað einhverjar veiðar að gagni, þó ekki sé nema annað hvert ár. Þó þau hvíli sig og safni kröftum hitt árið, þá dugar það. Þarna er þá eðlilegt að skoða að mínu mati í fyrsta lagi: Er þá ekki unnt a.m.k. að beita þessari reglu þannig og breyta henni að í henni sé eitthvert verulegt gagn? Það mætti hugsa sér að gera með tvennum hætti. Annars vegar að hækka prósentuna, færa þessa hlutdeild, nýtingarkvöð, upp í 75% og láta hana verka á hverju ári, nema þá að einhver ,,force majeure`` ákvæði kæmu til vegna meiri háttar bilana eða annars slíks. Og síðast en ekki síst yrði hún að sjálfsögðu mikið beittari ef hún væri að einhverju leyti bundin við tegundir þannig að menn yrðu þá að nýta þær tegundir sem skráðar væru á skipið á hverjum tíma í verulegum mæli, en gætu ekki geymt árum saman t.d. aflaheimildir í bolfiski á skipum sem eingöngu eru gerð út á rækju og ekkert veiða nema rækju árum saman en teljast í skilningi laganna nýta sinn þorskkvóta að hálfu annað hvert ár af því að þetta er umreiknað í þorskígildi. Þannig er reglan núna og eins og ég segi, meira og minna gagnslaus eins og hún er útfærð. Ég tel að það mætti að verulegu leyti stemma stigu við þessu braski, ef menn kjósa að kalla það svo, með því að breyta þessari reglu, hækka kvöðina og binda nýtinguna að einhverju leyti við tegundir. Í öðru lagi, hæstv. forseti, væri hægt að beita einhvers konar fyrningarreglu á ónýttar veiðiheimildir. Það mundi verka þannig að þær veiðiheimildir sem skráðar væru á skip og ekki væru nýttar af því skipi, fyrntust að einhverjum tilteknum hluta á hverju ári og sú fyrning gengi yfir í sameiginlegan óskiptan pott. Það er náskyld hugsun þeirri sem hér er á ferðinni í frv. en verkar þó öðruvísi, þ.e. þannig að þar var ekki um beinlínis kvöð að skila veiðiheimildunum inn á hverju ári heldur verkar reglan hægt og bítandi í þá átt að engin skynsemi er í því fyrir útgerðarmenn að hafa skráðar veiðiheimildir á skip nema nákvæmlega þær sem þeir nýta á hverju ári vegna þess að annars fellur einhver hluti þeirra dauður eða fyrnist. Slíka reglu væri afar einfalt að setja inn í núverandi kerfi og ég spái því að ef menn fyndu þar hóflega, mátulega fyrningarprósentu eða mátulegt fyrningarhlutfall, þá gæti hún verkað prýðilega ásamt með e.t.v. hækkaðri nýtingarkröfu til þess að bremsa verulega niður þessar færslur. Það mætti líka hugsa sér í þriðja lagi að reglu af því tagi, sem að mínu mati væri full ástæða í ljósi reynslunnar til að setja inn í fiskveiðistjórnunarlögin, að kvóti væri felldur niður í tegundum sem ekki væru nýttar í samræmi við útgefnar aflaheimildir t.d. tvö ár í röð, samanber t.d. loðnu, en ljóst er að við höfum orðið af milljarðaverðmætum mörg undanfarin ár vegna þess að kvóti er gefinn út á loðnu sem ekki hefur náðst ár eftir ár. Samt sem áður er honum viðhaldið. Það má auðvitað spyrja sig: Hverjum er þá kerfið farið að lifa öðrum en sjálfu sér þegar kvóta er haldið árum saman á tegundum sem ekki eru fullnýttar, á stofnum sem eru í mjög góðu ásigkomulagi og hafa aldrei verið stærri og betur á sig komnir eins og t.d. loðnan er um þessar mundir að mati fiskifræðinga? Sama má segja um úthafsrækju á ákveðnum tímum, að sá kvóti var ekki nálægt því fullnýttur sum ár. Væru inni í lögunum um stjórn fiskveiða alveg skýlaus fyrirmæli um að það skuli ekki viðhalda kvóta á tegundum ef kvótinn næst ekki árum saman --- að sama skapi á að sjálfsögðu ekki að setja kvóta á tegundir ef fiskifræðileg rök kalla ekki á það, t.d. steinbít. Það er aldeilis fráleitt og í algerri andstöðu við upphaflegan tilgang laganna um kvótann eða stjórn fiskveiða að þessu leyti að settur sé kvóti á tegundir ef fiskifræðileg rök kalla ekki á það.

Af hverju er það þá gert?

Það er gert vegna þess að kerfið er farið að lifa af sjálfu sér að verulegu leyti, hv. þm., því miður. Nærtækasta sönnun þess er auðvitað sú að eftir að kvótinn er einu sinni kominn á, þá mundu fjöll og dalir fyllast og jafnast út áður en menn taka hann af jafnvel þó að fiskifræðilegu rökin séu horfin, þó að það sé ljóst að ekki sé afkastageta í landinu, hvorki í skipum né vinnslustöðvum, til þess að fullnýta stofninn, a.m.k. ekki ef sóknin er heft með kvóta eins og gert hefur verið í uppsjávarfiskunum undanfarin ár. Það dregur úr afkastagetu flotans að hafa kvóta vegna þess að þá klára sum skipin sínar veiðiheimildir og hætta, þó að kannski eftir sem áður falli 100--200 eða 300 þúsund tonn dauð. Þarna eru menn í miklum ógöngum, herra forseti, vegna þess að kerfið hefur of mikil völd. Það lifir sjálfu sér í of ríkum mæli og þessi dæmi sanna það. Með breytingum af því tagi sem ég hef verið að gera grein fyrir og snúa líka að sjálfum grundvelli kvótakerfisins mætti að sjálfsögðu hafa veruleg áhrif á stöðuna hvað þetta snertir, hvað leigubraskskerfið varðar og hvað verðið á veiðiheimildunum snertir því það er ljóst að verðið mundi lækka ef menn stæðu frammi fyrir þeim möguleika að kvótinn gæti horfið burtu í tegundum sem ekki næðist að fullnýta sum árin. Slík hefur stífnin verið, herra forseti í þessu, að ekki einasta hefur kvótasetningunni verið haldið á þessum tegundum heldur hefur ekki fengist að gefa t.d. sóknina frjálsa síðustu vikur vertíðarinnar þegar við blasir að hundruð þúsunda tonna munu falla niður óveidd. Til eru skip sem hafa möguleika á nótaveiðum og hafa litlar sem engar veiðiheimildir og gætu bæst í flotann við þær aðstæður að ljóst er orðið að kvótinn mun ekki nást eins og er afar líklegt að muni gerast á þessari vertíð, þá þriðja ef ekki fjórða árið í röð vegna þess að nú er búið að gefa út stærsta kvóta sögunnar. Þessa hluti, herra forseti, ætti að mínu mati að taka inn í samhengi þessarar umræðu sem hér fer fram. En nærtækasta og hreinlegasta aðferðin er að sjálfsögðu að taka fyrir leigubraskið, afnema úr kerfinu þann möguleika að menn geti fénýtt veiðiheimildirnar innan árs og endurtekið ár eftir ár með leigu. Í staðinn ætti að mínu mati að setja þá reglu að öll viðskipti með varanlegan afnotarétt fari yfir viðurkenndan markað þar sem samband milli seljenda og kaupenda er rofið. Þar með væri kominn sá grundvöllur undir kerfið að ekki væri um leiguviðskipti að ræða. Þau væru ekki möguleg við þær aðstæður. Það væri ekki hægt að skila veiðiheimildunum aftur og menn gætu ekki átt viðskipti milli tengdra aðila. Ef þetta væri grundvöllurinn ásamt með t.d. hækkaðri nýtingarkröfu á veiðiheimildunum og fyrningarreglu, þá er ég þeirrar skoðunar að það mætti gera tiltölulega einfaldar en stórfelldar lagfæringar á þessu kerfi sem kæmu verulega til móts við þau að mörgu leyti réttmætu sjónarmið sem uppi eru og gagnrýna núverandi ástand þar sem margt stingur í augu. Ég vil að lokum, herra forseti, fullvissa þá sem hafa nefnt að þessi mál þurfi skoðunar við í hv. sjútvn., um að við, sem þar störfum munum gera okkar besta til að tryggja að svo verði. Ég held að hárrétt sé sem sagt var líklega af síðasta eða næstsíðasta hv. ræðumanni að mjög mikilsvert sé að ítarleg skoðun og vönduð umræða fari fram um þessi mál. Ég bind vonir við að þingið sýni sjálfu sér þá virðingu á þessum vetri að það reyni að ná málefnalegri og efnislegri niðurstöðu um þessi mál fyrir vorið þegar þau eru á annað borð komin hér á dagskrá.

Virðulegi forseti. Ég held að nauðsynlegt sé að árétta það sjónarmið sem kom fram í máli hv. 4. þm. Norðurl. e., er lýtur að úthlutun á kvóta í tegundum sem eru ekki nýttar. Þetta er mjög furðulegt fyrirbrigði og undirstrikar það að aflamarkskerfið er í sjálfu sér ekki lengur framkvæmt þannig að menn séu að horfa á hin upprunalegu markmið t.d. um verndun fiskstofnanna, hagkvæma nýtingu, treysta byggðina eða eitthvað slíkt, heldur er þetta kerfi í sjálfu sér farið að hafa sjálfstæða efnahagslega þýðingu fyrir tilteknar útgerðir. Það getur ekki haft annan tilgang en þann að skapa og búa til efnahagsleg verðmæti fyrir menn til þess að vinna úr þegar menn eru að úthluta aflaheimildum og kvótum með tveimur aukastöfum á hvert skip í tegundum sem við blasir að muni ekki nást. Það hefur gerst ár eftir ár t.d. í loðnunni, rækjunni og ýsunni, að þessar tegundir hafa ekki náðst. Engu að síður hafa þessar aflaheimildir selst á háu verði og skapað hér furðulegt ástand þar sem gríðarlegur söluhagnaður upp á tugi ef ekki hundruð milljóna hefur orðið til, allt á grundvelli aflaheimilda í tegundum sem ekki næst einu sinni að veiða. Þetta er ákaflega afkáralegt og er auðvitað lágmark að þær breytingar verði gerðar að veiðarnar verði gefnar frjálsar á þeim tegundum sem fyrirsjáanlegt er að muni ekki nást, annaðhvort með því móti sem hv. þm. lagði til þ.e. ef aflamarkið næðist ekki á tveimur árum yrði hið þriðja gefið frjálst ellegar að gefa veiðiheimildirnar frjálsar þegar ljóst væri í lok fiskveiðiárs að tegundirnar næðust ekki. Ég vil þess vegna undirstrika og taka mjög undir þetta sjónarmið. Ég held að þetta sé mjög þýðingarmikið í því að reyna að draga úr því mikla óréttlæti sem er samfara þessu kerfi.

Herra forseti. Ég hef ekki miklu við þetta að bæta öðru en því að ég held að nauðsynlegt sé að gera mjög skýran greinarmun á því hvers konar aðstæður liggja til grundvallar því að ekki næst að veiða úthlutaðar veiðiheimildir í tegundum. Það getur verið mismunandi. Í sumum tilvikum getur það verið vegna þess að ástand stofnsins er kannski lélegra en menn ætla eða fiskurinn gefur sig alls ekki til, eins og dæmin hafa sýnt t.d. um ýsu og ufsa á köflum á undanförnum missirum. En í öðrum tilvikum er alveg ljóst að ástæðan er þveröfug. Ástæðan er sú að stofninn er í svo góðu ásigkomulagi, úthlutaður kvóti er svo mikill að í raun og veru er ekki veiðigeta í landinu eða afkastageta til að nýta hann til fulls. Sérstaklega ekki vegna þess að hún er að hluta til dempuð niður með kvóta, óþörfum kvóta sem ekki eru fiskifræðileg rök fyrir að viðhalda. Þá komum við að því sem rætt var um, að grunnurinn undir þessu var að sjálfsögðu sá að fiskifræðilegar forsendur kölluðu á vernd fiskstofnsins. Það yrði að draga úr sókninni í hann og þess vegna yrði að setja á kvóta. Ég tel einnig að hollt sé fyrir Alþingi, löggjafann, að velta því fyrir sér hvort það valdaframsal sem í raun er innbyggt í lögin og gefur sjútvrh. alræðisvald gagnvart því hvort og þá hvenær skuli kvótasetja tegundir. Hvort það sé í raun og veru samrýmanlegt t.d. nýjustu hæstaréttardómum þar sem varað er mjög við því að menn gangi án leiðbeiningar svo langt út á þá braut að fela sjútvrh. slíka hluti eða öðrum ráðherrum eftir atvikum. Herra forseti. Ég held að mjög brýnt sé og þarft að skoða þessa hluti ásamt ýmsu öðru sem hér hefur verið nefnt og sjútvn. mun að sjálfsögðu gera.

Herra forseti. Hér er til umræðu frv. sem ég fagna mjög að er komið fram í hv. Alþingi. Það er mjög tímabært að rætt sé um það kerfi framsals sem hefur verið á aflaheimildum á undanförnum árum. Í upphafi aflamarkskerfisins voru engir framsalsmöguleikar til staðar eins og flestir vita. Þá þótti mönnum kerfið þrengja verulega að sér þannig að ýtrustu hagkvæmni væri erfitt að ná vegna þess hversu menn voru bundnir af því að fiska upp í sínar tegundir þó svo lítið væri eftir og kannski ekki forsenda fyrir því að fara á sjó. Það var því með hag útgerðarmanna í huga, og við skulum segja þeirra sem lifa af útgerð, að menn fóru út í að heimila framsal aflaheimilda svo að betur gengi að hagræða innan útgerðarinnar þannig að hún hefði betri möguleika á öðrum sviðum. Framsalið hefur að mörgu leyti opnað fyrir möguleika sem menn sáu ekki fyrir en hafa skapað, ekki bara útgerðinni heldur þjóðarbúinu öllu og þeim sem við sjávarútveg vinna, mjög mikla arðsemi og möguleika. Það hefur fært ýmsum svæðum sem hafa tapað stórum hluta af sínum aflaheimildum aðra möguleika til að standa í útgerð og sjómennsku sem þeir hefðu ekki haft ef þessir möguleikar væru ekki til staðar. Ég hef áður nefnt á hv. Alþingi þær tölur sem liggja fyrir hjá Fiskistofu um framsal milli kjördæma á síðasta fiskveiðiári. Þar kom fram að til Reykjaneskjördæmis voru keypt á síðasta fiskveiðiári um 17 þús. tonn umfram það sem var selt þaðan. Þetta eru gríðarlega háar tölur og ef við lítum á þá sem hafa selt frá sér aflaheimildir, þá er Norðurland eystra hæst með yfir 10 þús. tonn umfram það sem þeir keyptu, Norðurland vestra með um 8 þús. tonn og Vestfirðir eru með sömu tölu umfram það sem þeir keyptu. Þessi þrjú kjördæmi hafa því selt umtalsvert af sínum aflaheimildum frá sér. Ég hef ekki kannað nákvæmlega hvers vegna þeir selja svona mikið frá sér en eigi að síður hafa þeir séð sér hag í því. Þetta mikla framsal hefur opnað fyrir úthafsveiði sem við höfðum haft fyrir framan augun á okkur jafnvel áratugum saman, eins og á Reykjaneshrygg, þar sem erlendir aðilar höfðu stundað karfaútgerð með mjög góðum árangri án þess að Íslendingar litu yfirleitt við því að reyna fyrir sér á þeim slóðum. Eftir að framsalið var heimilað hafa menn nýtt sér þetta af miklum áhuga og hægt er að segja að þá fyrst hafi verið farið yfir strikið þegar við komumst inn í þessa miklu veiði. En eigi að síður er okkar hlutur þó einhver þegar farið er í að skipta úthafsveiðinni milli landa sem annars hefði ekki verið neinn með sömu sóknarþyngingu sem fyrirsjáanleg var af öðrum þjóðum. En öllu því sem gert er fylgir þó eitthvað sem óæskilegt er þegar litið er til heildarinnar og því verður ekki á móti mælt að ýmislegt hefur komið upp í sambandi við framsalið sem ekki er hægt að verja. Þess vegna vil ég að mörgu leyti taka undir það sem kemur fram í þessu frv. Með frv. er verið að reyna að taka á slæmum tilvikum sem komið hafa upp á undanförnum tveimur árum fyrst og fremst, þar sem þetta mjög svo óhefta framsal hefur leitt af sér ýmislegt sem engum datt í hug, eins og oft vill verða þegar menn skoða hlutina ekki nógu vel fram í tímann. Komið hefur á daginn að við sem lögðum hinu svokallaða kvótakerfi lið súpum seyðið af því í dag. Ég vil nefna fyrst og fremst tvö atriði sem hafa skorið í augun. Það er atriði sem hefur komið fram hér í dag þ.e. að áhafnir skipa hafa verið látnar taka þátt í kvótakaupum. Í mínum huga er alveg ólíðandi að útgerðarmenn skuli hafa farið út í slíkar aðferðir og sýnir einfaldlega hvað þeir eru í sjálfu sér sveltir af aflaheimildum en eigi að síður sýnir það líka hvað menn teygja sig langt í aflaframsalinu og þessum kaupum þegar svona kerfi eru búin til á annað borð. Útgerðarmenn hafa einnig leyft sér að selja frá sér aflaheimildirnar jafnvel árum saman án þess að fara nokkurn tímann á sjó, eftir því sem mér er sagt, og komið með einhverjum loftfimleikum afla sínum fyrir með því að láta aðra veiða hann fyrir sig þótt hann sé skráður á þeirra eigin skip. Það er náttúrlega alveg með ólíkindum að slíkt hafi getað gerst. Mér er sagt að slíkt hafi gerst --- að þeir sem hafi átt að veiða 50% af aflaheimildum sínum annað hvort ár hafi ekki þurft að gera það. Þetta er náttúrlega ólíðandi með öllu og sýnir okkur hversu nauðsynlegt er í rauninni að kippa þarna í spottann með einhverju móti. Umræður um þetta svokallaða kvótabrask fengu náttúrlega nýja vængi þegar línutvöföldunin var afnumin á þinginu í fyrra og þarf ekki að orðlengja meira um það. Ég hef margoft lýst yfir mikilli óánægju minni með að það skyldi hafa verið gert. Verður maður að furða sig á því að þeir hv. þm. sem hafa komið í ræðustól á undanförnum dögum og hafa haft áhyggjur af landvinnslunni voru þeir sömu sem lögðu hvað harðast að sjútvn. að samþykkja afnám línutvöföldunar. En línutvöföldunin var einmitt það útgerðarform sem hafði skapað langmestu landvinnsluna á þeim tíma sem nú fer í hönd þ.e. yfir tímabilið frá nóvember til febrúar. Með frv. er verið að gera tilraun til að taka á þessu, eins og ég hef sagt. Frumvarpið er þó kannski einum of afdráttarlaust þannig að með löggildingu þess værum við að koma í bakið á þeim kjördæmum sem hafa verið að reyna að bæta sér upp slæma kvótastöðu með því að geta keypt upp aflaheimildir eða leigt aflaheimildir frá öðrum svæðum samanber Reykjaneskjördæmi eins og ég minntist á áðan. Það er reyndar gert ráð fyrir því í frv. þeirra hv. þm. Guðjóns Guðmundssonar og Guðmundar Hallvarðssonar að heimilt sé að framselja á milli skipa innan sömu útgerðar og milli skipa með afla á móti afla, ekki kaup. Ég tel að þetta gæti leitt til þess að skip eða stærri útgerðir mundu einfaldlega kaupa sér önnur skip til að ná þeim afla sem þau hafa til úthlutunar frekar en að missa hann frá sér. Það mundi þýða að í Reykjaneskjördæmi, ef við tökum það sem sérstakt dæmi, mundi missa þann afla sem þangað hefur þó verið keyptur. Ég held líka að slíkt mundi geta leitt til þess að menn mundu fara út í óhagkvæmari veiði en þeir hafa hingað til gert með því að veiða þessa slatta sem fylgja hverri veiðitegund án þess að hafa nokkurn hag af því og þar með missa þann möguleika að geta selt hann frá sér fyrir einhvern pening og komið öðrum kjördæmum til góða sem hafa sannanlega þörf fyrir þessar aflaheimildir. Ég held því að ekki sé ráðlegt að ganga svona langt en fagna því að byrjað er að ræða þetta og vildi leggja inn í þá umræðu hugmyndir sem hafa svo sem verið ræddar áður en mér finnst þurfa að koma fram aftur, þ.e. við mundum hugsanlega ná þessum markmiðum með því að takmarka framsalið við helming úthlutaðra aflaheimilda á hverju ári, þ.e. að útgerðir verði að veiða á hvert skip a.m.k. helminginn af öllum þeim aflaheimildum sem þau fá úthlutað á hverju ári, en ekki annað hvert ár. Ég teldi að það væri a.m.k. góð byrjun til að ná tökum á þeirri miklu framsalsöldu sem hefur náð sér á skrið. Ég mundi einnig segja að sú tillaga sem Landssamband íslenskra útvegsmanna kom með fyrir ári síðan um að einstök skip mættu ekki kaupa meira en sem næmi eigin úthlutun eða tvöfaldað sinn veiðimöguleika, gæti líka verið allrar athygli verð og full ástæða til að kanna þann möguleika betur. Það mundi að sjálfsögðu þýða að kvótalitlir bátar ættu minni möguleika en það mundi jafnframt þýða að í sambandi við þá nauð sem hefur rekið suma útgerðarmenn til þess að fá sjómenn til að taka þátt í kvótakaupum, að þeir mundu annaðhvort hætta útgerð eða draga stórlega úr því að fá sjómenn inn í þessa verslun sína. Ég vænti þess að í vinnunni sem fer fram í hv. sjútvn. verði þessar hugmyndir allar skoðaðar og vonast til þess að við ræðum þær aftur við 2. umr. á hv. Alþingi sem ekki mun af veita því sífellt eru ný og ný dæmi að koma upp. Mig langaði aðeins að ræða um frv. sem lagt var fram af hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni o.fl. um úreldingu fiskiskipa. Ég fagna því frv. einnig því ég tel að þar sé hreyft mjög þörfu máli sem hefur oft komið inn á þingið áður. Ég tek undir þau sjónarmið sem komið hafa fram frá öðrum þingmönnum um að þar sé kannski ekki gengið nægjanlega langt í að opna þetta ákvæði. Þó svo að um jákvætt skref sé að ræða þá er ég einn af þeim sem telja að í rauninni sé tímabært að fara að ganga alla leið undir því aflamarkskerfi sem við höfum í dag. Ég geri ráð fyrir því að það verði við lýði áfram svo fremi að menn nái tökum á þessu aflaframsalsmáli og fari ekki að slysast með einhver önnur vandræðamál inn í þetta, þ.e. að þá verði aflamarkskerfið það fiskveiðistjórnunarkerfi sem við komum til með að vinna eftir á næstu árum og jafnvel lengur, jafnvel áratugum. Það þýðir í mínum huga að við erum og verðum að treysta því að útgerðarmennirnir sjálfir sjái hvernig hagkvæmast er fyrir þá að stjórna veiðinni sem þeim er úthlutað árlega. Mér finnst það ekki vera stjórnvalda að velta því fyrir sér hvort viðkomandi er að ná því á 100 tonna skip eða 500 tonna skip. Mér finnst að það eigi að vera á ábyrgð þeirra útgerðarmanna sem hafa fengið þessa aflahlutdeild og að þeim sé að sjálfsögðu þar að auki gert kleift að mæta þeim miklu kröfum sem nú eru, eins og varðandi gæði afla, aðbúnað um borð í fiskiskipum og ekki hvað síst að gera skipum sem nú stunda úthafsveiðar mögulegt að bæta aðbúnað manna sem í mörgum tilfellum er mjög ómanneskjulegur og gera þessum skipum einnig kleift að sækja afla á enn fjarlægari mið en nú, því í sannleika sagt eru úthafsveiðiskipin okkar of smá ef eitthvað er. Þau rök sem hafa komið gegn því að heimila algjört frjálsræði hvað þetta varðar eru að það muni aukast mjög að afla verði hent fyrir borð og menn muni fara að velja meira úr aflanum en þeir hafa gert hingað til. Í mínum huga eru þetta ekki haldbær rök því að það er alveg ljóst að enn er í fullu gildi að afli per togtíma eða afli á sóknareiningu er grundvöllur hagkvæmni útgerðarinnar. Og ef farið er að henda sífellt meiri afla eftir því sem skipin stækka hlýtur það einfaldlega að þýða að ekki verður hægt að gera út. Á þessum stóru skipum standa menn yfirleitt ekki frammi fyrir því að aflinn sé mjög misjafn sem kemur inn fyrir borðstokkinn. Ég hafna því þeim rökum að frjálsræði í þessum efnum muni þýða meira brottkast afla. Ég hafði í hyggju í síðasta mánuði að leggja fram frv. sem í fælist að heimila útgerð frjálsræði í skipakaupum og skipasmíðum ef hún hefði á annað borð veiðileyfi og eitthvert aflamark. Ég hætti aftur á móti við það eftir að hafa talað við hæstv. sjútvrh. um málið. Hann tjáði mér að hann hefði hugsað sér að í byrjun desember yrði skipuð nefnd á vegum hans sem mundi fara ofan í úreldingarmál fiskiskipa og að þeirri nefnd yrði falið að ljúka því máli á næsta ári, við skulum segja fyrir þinglok í vor. Þannig að ef svo fer sem mér sýnist eru þessi mál strax komin á góðan rekspöl og það frv. sem við ræðum nú frá hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og fleirum mun að sjálfsögðu verða mjög gott innlegg í þá umræðu. Menn munu væntanlega eftir þá vinnu geta komist að niðurstöðu sem mun nýtast okkur í frumvarpsformi sem yrði lagt fyrir hv. Alþingi.

Herra forseti. Eitt helsta úrlausnarefni sem ætti stöðugt að vera í vinnslu á hinu háa Alþingi er lagfæring á lögum um stjórn fiskveiða. Það hefur verið sagt að lögin séu í stöðugri endurskoðun. Ég spyr: Hvar sjást þess merki? Sjást þess merki í sjútvrn.? Hefur kvótabrask minnkað? Svar mitt við þessum spurningum er nei. Kvótabrask hefur aldrei verið meira en á liðnu fiskveiðiári og afleiðingarnar eru minnkandi tekjur sjómanna. Þeir eru knúnir til þátttöku í kvótakaupum og ef menn makka ekki rétt og eru með eitthvert kjaftæði um slík mál þá geta þeir hirt pokann sinn eins og dæmin sanna. Menn segja að brottkast hafi minnkað og vonandi er að svo sé. En vissulega hefur tekist að draga úr umræðunni því þeir sem segja frá slíku athæfi missa skipsrúm með það sama og fá varla vinnu á sjó aftur. Það er ástæða til þess að viðhafa nokkrar tilvitnanir í umræðu um þessi tvö þingmál og þá sérstaklega hið fyrra, nr. 67. Það væri, herra forseti, mjög gott ef við hefðum haft fyrirliggjandi svar við spurningu hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar sem lagði svohljóðandi fyrirspurn fyrir hæstv. fjmrh., með leyfi forseta: ,,Hverjar voru skatttekjur ríkissjóðs af viðskiptum með aflaheimildir á árunum 1994--95, sundurliðaðar eftir skattumdæmum? Er það mat ráðherra að skattskil vegna þessara viðskipta séu eðlileg og fullnægjandi? Ef svo er ekki, hvað er til ráða?`` Herra forseti, þessi fyrirspurn var lögð fram 11. nóvember sl. Henni hefur enn ekki verið svarað. Það hefði verið gott innlegg í umræðuna að hafa þessar upplýsingar sem hefðu átt að liggja fyrir hér fyrir þremur vikum. Ég hygg, herra forseti, að lítið hafi komið í ríkissjóð af þessum viðskiptum, sem réttlætir það að sjálfsögðu að sett verði á veiðileyfagjald. Herra forseti. Ég sé ástæðu í umræðu um þessi mál að vitna í setningarræðu hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar á þingi Fiskifélags Íslands, úr Viðskiptablaðinu 4.--10. desember sl. Ég vil, með leyfi forseta, vitna í ræðu hv. þm. Í ávarpi sínu sagðist Einar hafa kynnt sér þróun verðs á aflaheimildum hjá kvótamiðlun LÍÚ og í ljós hafi komið að kvótaverð hafi hækkað gríðarlega síðustu missiri þrátt fyrir vaxandi erfiðleika í rekstri bolfiskhluta sjávarútvegsins. Þannig var aflahlutdeild í þorski í flestum tilvikum verðlögð á 185 kr. kg fiskveiðiárið 1993--1994. Í árslok 1994 var verðið komið í 260 kr. og í 460 kr. í júní 1995. Þróunin hélt áfram á þessu ári og var aflahlutdeild í þorski komin í 680 kr. um miðjan september sl. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson segist hafa staðfestar upplýsingar um kauptilboð í þorskkvóta á 710 kr. kg. Hvað þýðir það? Það þýðir að kvótaverð hefur nær þrefaldast á um það bil 20 mánuðum. Almenningur horfir því upp á að aflaheimildir einar og sér mynda gífurlega eign. Hver verður svo hluti af niðurstöðunni sem hv. þm. dregur af þessum hugsunum sínum? ,,Þetta ástand``, segir hv. þm., ,,hefur gefið kröfunni um veiðileyfagjald byr undir báða vængi.`` Það þarf enginn að verða undrandi á þessari niðurstöðu. Hver maðurinn á fætur öðrum sem leiðir hugann að þessum málum kemst að þessari sömu niðurstöðu, aðrir en hæstv. forsrh. Hæstv. forsrh. fær sérstaka hólgrein í blaðinu Útveginum í október 1996  ,,Skýr afstaða forsætisráðherra gegn auðlindaskatti og þeim öfgafulla málflutningi sem talsmenn skattsins hafa haft í frammi vakti verðskuldaða athygli. Það er mikil uppörvun og styrkir trú manna á lýðræðinu að verða vitni að því þegar forustumenn þjóðarinnar kveða upp úr um ákveðin mál af þekkingu og innsæi.`` Og hvað kemur síðar í þessari umræddu grein eftir Svein Hjört Hjartarson, þar sem hann vitnar og blessar hæstv. forsrh.? Það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þegar auðlindaskattssinnar með málóðan hagfræðing Seðlabankans í fararbroddi stóðu frammi fyrir því að kenningum þeirra var hafnað í nefnd um málefni sjávarútvegsins, fylktu þeir sér í hóp nokkurra Vestfirðinga sem vilja kollvarpa stjórnkerfi fiskveiða. Þetta vakti nokkra furðu í ljósi þess að af hálfu Seðlabankans hefur því þvert á móti verið haldið fram að kvótakerfið hafi orðið til þess að styrkja efnahagsumbætur í landinu og þar með lánstraust þjóðarinnar á erlendum vettvangi. Tillaga umræddra Vestfirðinga um einhvers konar málamyndaflotastýringu byggir annars á allsérstæðum fiskifræðilegum rökum úr smiðju krókaleyfishafa nokkurs frá Suðureyri.`` Herra forseti. Þessar tilvitnanir eru í umsagnir um og túlkun á orðum hæstv. forsrh. um fiskveiðistjórnunina og um sína eigin stuðningsmenn, ættaða af Vestfjörðum. Og að lokum síðasta tilvitnunin, með leyfi forseta: ,,Það var kominn tími til að einhver mundi kveða upp úr og slá á þennan áróður svo eftir því væri tekið. Það gerði forsrh. landsins af slíkri festu og djörfung að lengi verður í minnum haft.`` Ég fagna því frv. til laga sem þeir félagar hv. þingmenn Guðmundur Hallvarðsson og Guðjón Guðmundsson flytja að þeirra sögn í sátt við þeirra eigin þingflokk, samanber Morgunblaðið 16. október sl., nema það var ekki lýst yfir sátt af hálfu hæstv. sjútvrh. Hann telur að frv. dragi úr skilvirkni kerfisins. Með öðrum orðum: Þessi tilraun er fyrir fram dauðadæmd af hálfu hæstv. sjútvrh. Ég tel mjög misráðið hjá umræddum flutningsmönnum að leita ekki eftir víðtækum stuðningi með því að leita eftir þverpólitískri samstöðu í þessu máli. Mér er ekki kunnugt um að nokkrum stjórnarandstöðuþingmanni hafi boðist að vera meðflm. frv. Mér er ekki kunnugt um að þrátt fyrir sátt í Sjálfstfl. hafi aðrir sjálfstæðismenn boðist til að vera með í flutningi málsins. Ég sé ástæðu og fyllstu ástæðu, herra forseti, til að spyrja flutningsmenn: Hver er ástæðan fyrir þessu vinnulagi? Það er vitað að mjög margir þingmenn vilja leggja til alvarlegrar atlögu að því óréttlæti sem er innbyggt í stjórn fiskveiða. Það þarf aðeins einfaldan meiri hluta þingsins til að gera breytingar og það mun ekki standa á undirrituðum í því sambandi. Halldór Ásgrímsson, sem gjarnan eignar sér drjúgan heiður af stjórnunarkerfi fiskveiða á Íslandi, sagði í ræðu á fundi framsóknarmanna á Hótel Borg 11. október sl., með leyfi forseta: ,,Ég heyri mikla undiröldu í þjóðfélaginu út af fiskveiðistjórnuninni. Menn telja að nú sé kominn tími til að breyta. Það særir réttlætiskennd margra, hvernig þar er haldið á málum.`` Hvað ætli sé nú að frétta af þessari þungu undiröldu? Hvar, herra forseti, eru hv. þm. Framsfl.? Hvar er hæstv. utanrrh., herra forseti? Hvernig er með þá aðila sem hafa verið að ræða málið í Framsfl. um fiskveiðistjórnunina? Hvar eru hv. þm. sem áttu sjö eða átta stunda langan fund um fiskveiðistjórnunina? Hvar eru þeir við umræðuna?

Uppgefnir.

Uppgefnir. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson svarar því og má vel vera að það sé rétt. En ég lýsi, herra forseti, eftir þeim mönnum sem hafa haft skoðanir á þessum málum um fiskveiðistjórnunina að þeir taki þátt í umræðunni. En hvernig væri að láta reyna á hvort hæstv. utanrrh. vill standa við þessi orð eða voru þau bara sögð í takt við þjóðmálaumræðuna þá daga? Eru undiröldurnar þungu hjaðnaðar? Ef hæstv. utanrrh. segir þetta, af hverju er þá ekki allur þingflokkur framsóknarmanna með? Ég hygg að ef þeir væru með í þessu umrædda máli þá væri kominn góður meiri hluti fyrir breytingum. Látum á það reyna. Ég skora á hv. sjútvn. að klára málið hið fyrsta og afgreiða breytingar á því þannig að þær taki gildi eigi síðar en á næsta fiskveiðiári. Ég hafði, herra forseti, hugsað mér að spyrja hv. form. sjútvn. um þetta mál, en hann svaraði því reyndar til áðan að hann mundi leggja sitt af mörkum til að ljúka þessu máli fyrir næsta vor. Ég tel rétt að skoða fleiri breytingar á fiskveiðistjórnunarkerfinu. Í grein í Morgunblaðinu 8. október sl. segir hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson eftirfarandi, með leyfi forseta: ,,Sjávarplássið er auðlind. Fólkið sem veiðir fiskinn og vinnur úr honum er stærsta auðlindin.`` Undir þessi orð vil ég taka. Ég er þeirrar skoðunar að byggðirnar hafi ákveðinn forgang að veiðirétti á grunnslóð eða aðlægum veiðisvæðum með skírskotun til sögulegra staðreynda. Það verður að tryggja íbúum sjávarplássanna rétt til veiða á sínum heimamiðum. Veiðirétturinn má ekki flytjast burt með bátum eða mönnum. Mér er ljóst að það kallar á að grunnslóð verði afmörkuð og skipt eftir svæðum. Þetta held ég að sé ekkert mjög flókið mál og ekki heldur það að takmarka afla á umræddum svæðum. Þetta mál er svo sem ekki beint til umræðu hér en þó að hluta a.m.k. og væri áfangi að svona markmiði. Stjórnunarkerfi fiskveiða sem við erum að ræða hefur kallað á svonefnt kvótabrask. Fínni orð um sömu aðgerð eru: Viðskipti með aflaheimildir. Ef viðskipti eru á þann veg að þau leiða til skerðingar á kjörum sumra en hossa öðrum fyrir atbeina löggjafans þá er um brask og siðleysi að ræða og það er fráleitt að lögin hafi verið sett til að vinna þannig eftir þeim. Og það verður að breyta þessu. Menn selja sameign þjóðarinnar. Menn komast upp með að leggja skipum, segja upp áhöfnum, græða á kvótasölu, veðsetja sameign þjóðarinnar og jafnvel erfa hana. Allt þetta vita menn. Allt þetta viðgengst fyrir opnum tjöldum. Og þeir sem græða mest hæla sér af því án þess að löggjafinn grípi inn í atburðarrásina. Menn eru að tala um kvótaeign sína og þeir fara með hana eins og þeim sjálfum hentar án allra afskipta. Það var ekki markmiðið með lögunum um fiskveiðistjórnun ef ég man rétt. Það átti að vera þannig að lögin áttu að vernda fiskveiðistofnana og leiða til meiri hagkvæmni. Kerfið er gallað. Menn kaupa kvóta dýru verði. Menn leigja kvóta á ofurverði þegar þá vantar heimildir fyrir meðafla og oft er honum hent í sjóinn til að sleppa við refsingu fyrir að koma með veiddan afla að landi sem ekki er heimild fyrir. Það hefur komið fyrir að menn sem eiga nægar heimildir í ýsuafla hafi lent í því að fá netin full af þorski. Það er svo undarlegt að fisktegundir synda í hvaða net sem er og gera engan greinarmun á togskipi eða snurvoð. Fiskurinn fer í veiðarfærið. Og ef ekki er heimild fyrir viðkomandi skip fyrir meðaflanum er síðasta úrræðið, sem ærið oft er gripið til, að henda aflanum dauðum aftur í sjóinn. Ég tel að lausn sé í sjónmáli. Það verður að stöðva brask og brottkast. Í frv. sem við erum að ræða er rætt um veiðileyfagjald. Það er reyndar kallað umsýslugjald, 5% umsýslugjald. Mér er alveg sama hvað menn kalla þessi gjöld. Þau eru hugsuð sem greiðsla fyrir aðgang að auðlindinni og eru réttlætis- og sanngirnismál. Hæstv. forsrh. hefur leyft sér að afflytja þáltill. okkar jafnaðarmanna um veiðileyfagjald á þann máta að það er orðið honum alvarlegur álitshnekkir í augum þjóðarinnar og verður æ ljósara þegar það skýrist fyrir mönnum í hverju afflutningur hans er fólginn. Hæstv. forsrh. viðurkennir að auðlindin sé sameign þjóðarinnar. Það er kjarni málsins án alls umbúnaðar eða skilgreiningar. Annað er því ekki eðlilegt en að hæfilegt gjald renni í ríkissjóð frá þeim sem hafa haft afnot af auðlindinni vegna þess kostnaður sem fellur til við eftirlit, við rannsóknir, við verndun og við uppbyggingu fiskstofnanna sem við nýtum. Herra forseti. Ég held að réttlætið krefjist þess að braskið sem við erum að ræða um verði brotið á bak aftur. Það verður að bræða þá ísstíflu sem er í Sjálfstfl. í þessu máli. Almenningsálitið krefst þess að Sjálfstfl. standi við sína eigin ályktun um endurskoðun á stjórnkerfi fiskveiða og að sú aðgerð sé eitthvað meira en að setja orð á blað til að friða einhverja vestfirska óróaseggi. Ég vil að lokum, herra forseti, vekja athygli á einhverri mestu skömm sem ég hef rekist á á prenti á liðnum árum. Það hef ég þegar gert með upplestri úr Útveginum, blaði Landssambands íslenska útvegsmanna. Herra forseti. Ég hef nærri lokið máli mínu í bili. En sem fyrrverandi sjómaður og uppalinn í sjómannsfjölskyldu mun ég aldrei sætta mig við að fiskveiðistjórnarkerfið bjóði upp á brask, setji afkomu sjávarbyggðanna á vonarvöl og ekki heldur slíka siðleysu sem brottkast fisks er, að það fái að viðgangast vegna kerfis sem ekki má lagfæra. Því segi ég að hver sú aðgerð sem leiðir til bóta skal hljóta minn stuðning. Herra forseti. Rétt í lok ræðu minnar vil ég tipla á máli nr. 108 sem er frv. til laga sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon mælir fyrir og er hér til umræðu einnig en því miður hefði þurft lengri tíma en ég hef nú til þess að fjalla um það mál. Ég vil taka undir helstu ákvæði frumvarpsgreinarinnar. Ég held þó, og tek undir það sem áður hefur komið fram, að þessi ákvæði gangi varla nógu langt en eru þó gott skref í rétta átt. Ég styð eindregið að ráðherra sé heimilt að rýmka mörk í allt að 25% ef skip er byggt með kælitönkum og umbúnaði til hágæðameðferðar hráefnis og einnig að aukningin megi vera 40% ef skip er byggt í skipasmíðastöð heima og ég tel jafnvel að það ætti að ganga lengra í því efni. Herra forseti. Ég vil taka undir frv. sem eru hér á ferðinni. Þau vinna bæði að sama góða málefninu, þ.e. að gera breytingar á þeim óyndisúrræðum sem viðgangast í stjórnun fiskveiða bæði hvað varðar úreldingu og þá sérstaklega varðandi það kvótabrask sem er á allra vitorði í þjóðfélagi okkar.

Virðulegi forseti. Ég hlýt að fara nokkrum orðum um það sem fram hefur komið í umræðunum og aðeins að undirstrika nokkur atriði sem lúta að þessu máli svo nauðsynleg sem breyting á því er. Í fyrsta lagi langar mig til að vitna til framkvæmdastjóra Farmanna- og fiskimannasambandsins, með leyfi forseta: ,,Með öðrum orðum er veiðiheimildin færð frá einum aðila til annars sem þýðir að sá sem framselur kvóta getur verið að stytta eigin veiðitíma og þar með skerða atvinnu þeirra sjómanna sem starfa hjá honum. Niðurstaðan af framsali veiðiheimilda milli skipa leiðir í ljós að atvinna sjómanna í heild verður nánast óbreytt nema útgerðarfélögin sem selja frá sér veiðiheimildir bæti það upp með aukasókn í tegundir utan kvóta. Í öðru lagi á sér stað tekjutilfærsla frá sjómönnum til útgerðar, þ.e. að þátttaka fjármagnseigenda í greininni hækkar á kostnað sjómanna sem stangast á við þá fullyrðingu að hag sjómanna sé betur borgið í kvótakerfi með framseljanlegum veiðiheimildum. Framangreind tekjutilfærsla verður til vegna nauðungarkostnaðarþátttöku sjómanna í þjónustu þess útgerðaraðila sem kaupir kvóta. Hins vegar er það óþekkt að útgerðarmaður sem selur kvóta skipti andvirðinu milli sín og sjómanna í sinni þjónustu eins og gerist í hlutaskiptakerfinu þegar um afla upp úr sjó er að ræða.`` Nokkuð hefur verið komið hér inn á þau mál sem lúta að sölu kvótans. Ég gat um það í framsöguræðu minni að um mikil og mörg skrif væri að ræða í blöðum og tímaritum og vitnaði þá aðeins til þess sem talað var um tómt rugl. Það var það sem síðasti hv. ræðumaður, hv. 5. þm. Vesturl., Gísli S. Einarsson, kom inn á áðan. Það er rétt að það verð sem er verið að tala um á framsali aflaheimilda er orðið með ólíkindum. Auðvitað er það svo að fleiri aðilar gera kröfu til þess að fá hlutdeild í kvótanum og m.a. fiskvinnslan líka og þá eru línur manna farnar að skerast verulega. Eins og kunnugt er þá lögðum við, ég og hv. þm. Guðjón Guðmundsson, fram þetta frv. á síðasta þingi en þá náði það ekki fram að ganga og er nú endurflutt. Á haustdögum var fundur Farmannasambandsins þar sem samþykkt var að afnám óhefts framsals sé forsenda kjarasamninga þannig að mikið er í húfi að vel takist í umræðunni um það frv. sem við erum hér að ræða. Síðasti ræðumaður spyr hvers vegna flm. þessa frv. hafi ekki leitað fleiri meðflm. Svarið er ofureinfalt. Eftir því var ekki leitað vegna þess að við teljum að málið eigi það mikinn hljómgrunn meðal alþingismanna og í þingsölum hv. Alþingis að við þurfum ekki að vera að hlaupa á milli manna til að fá þá til að skrifa undir jafngott mál og hér hefur verið flutt. Hvað áhrærir síðan það sem síðasti ræðumaður, hv. þm. Gísli S. Einarsson, talar um, að þetta sé ekkert annað en veiðileyfagjald sem við erum að tala um að hans sögn, hvar við segjum að umsýslugjald nemi 5% af markaðsverði. Þar erum við einfaldlega að tala um að þetta er umþóttunarkostnaður vegna breytinga á framsali kvótans þegar honum hefur verið skilað í Fiskistofu. Ég veit að það er af mörgu að taka. Hér talaði a.m.k. einn hv. þm. um það, Steingrímur J. Sigfússon, að kvótinn væri farinn að lifa sjálfum sér og væri þetta orðið mikið vandamál. Það er alveg rétt að þetta mál er allt orðið hið sérkennilegasta og ekki gengur lengur að berja hausnum við steininn öðruvísi en að taka á þessu máli. Mig langar, með leyfi forseta, að vitna til viðtals sem ekki er langt síðan fór fram í Ríkisútvarpinu þar sem ágætur fréttamaður, Gissur Sigurðsson, talaði við Óla Brekkmann, lögþingmann í Færeyjum, um kvótakerfi okkar Íslendinga. Hann er spurður að því hvort sú stefna sem hafi ríkt í Færeyjum og er aflögð, þar sem Danir gerðu þá kröfu að lögþing Færeyinga, í svo miklar ógöngur sem þeir voru komnir í, samþykkti kvótakerfi í líkingu við það íslenska í mars 1994. Þá kom upp mikil óánægja með kerfið, enda eru þeir búnir að breyta því í sóknarkerfi og að tillögu skipulagsnefndar landsstjórnar Færeyja sem komst að þeirri niðurstöðu að hægt væri að stýra sókninni með sóknardagakerfi og það jafnhliða svæðafriðunum gæti skapað eðlilegri sókn. Síðar í viðtalinu svarar Óli Brekkmann þegar Gissur Sigurðsson fréttamaður segir: Sem sagt, kvótinn gekk nær stofninum í staðinn fyrir að verja hann. Og Óli Brekkmann segir: ,,Miklu meira en það. Þú getur séð það líka að á Íslandi 1987 þegar menn byrjuðu með þessa kvótaskipan, þá voru veidd nærri 400 þús. tonn af þorski en 1994 var þorskveiðin komin niður 162 þús. tonn og það er stærsta risiko mismanagement fiasko síðan kollektivisering á rússneska landbúnaðinum 1917.`` Hér eru stór orð sögð og væri kannski full ástæða fyrir hv. sjútvn. að fara nánar ofan í saumana á því hvernig Færeyingum til tekst og hvernig þeim gengur nú. En Óli Brekkmann segir að nú sé öldin allt önnur. Það valdi Færeyingum mikilli gleði og sé stór léttir að því að hafa brotist út úr því kerfi sem Íslendingar ástundi enn og kom honum mjög á óvart hversu ríkir við Íslendingar séum að geta enn þá staðið í þessu kerfi með allri þeirri sóun hvar fiski er svo mjög hent fyrir borð sem raun ber vitni gegnt því sem Færeyingar gera og koma með allan afla að landi. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa þessi orð lengri. Ég þakka öllum þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í þessari umræðu. Hún hefur verið góð og málefnaleg og ég veit það að málið mun fá farsælan endi þegar það mál hefur verið tekið til skoðunar í sjútvn. og vona ég að það verði gæfa okkar Íslendinga að leiða þetta mál til góðra sátta meðal þjóðarinnar.