Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nál. um frv. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1963 frá minni hl. fjhn. liggur hér fyrir á þskj. 162. Í minni hl. eru hv. 11. þm. Reykv. og ég. Með nál. eru prentaðar brtt. okkar til leiðréttingar á frv. Fyrir 2 árum, í des. 1962, var frv. um samþykkt á ríkisreikningnum fyrir árið 1961 til meðferðar á Alþingi. Þá var að því fundið, að um 7.8 millj. kr., sem árið 1961 var lagt í vegagerð suður á Reykjanes, hafði ekki verið fært á ríkisreikning og gjöld ríkisins því vantalin um þá upphæð. Þá sögðu hæstv. ráðh., að þessar greiðslur yrðu færðar á ríkisreikning 1962. Svo var þó ekki gert. En á árinu 1961 var kostnaður við Reykjanesbrautina um 30 millj. kr., og sú upphæð var ekki heldur færð á ríkisreikning fyrir það ár. Yfirskoðunarmenn gerðu þá athugasemdir um þetta og bentu á, að kostnaður við framkvæmd vegagerðarinnar hefði átt að færast á ríkisreikning eins og önnur útgjöld til vegaframkvæmda. Enn var unnið við Reykjanesbraut árið 1963 og þá fyrir nokkra tugi millj. kr. Eins og áður var þetta fé tekið að láni, og enn er sleppt að færa þessi útgjöld á ríkisreikning með öðrum vegagerðarkostnaði. Hins vegar er talið með skuldum á efnahagsreikningi í árslok 1963 rúmlega 82.7 millj. kr., sem búið var að taka að láni til Reykjanesbrautar. Og svo kemur það einkennilega, með eignum á efnahagsreikningi ríkisins er talið lán til Reykjanesbrautar, jafnhátt skuldinni, rúmlega 82.7 millj. kr. Þetta er vitanlega röng bókfærsla. Þetta á ekki að færast með eignum ríkissjóðs. Lán, sem ríkið tekur, á að færa með skuldum þess, en ekki eignum, og þjóðvegir hafa aldrei verið taldir með eignum á efnahagsreikningi ríkissjóðs. Þá er líka í árslok 1963 talin með eignum á efnahagsreikningi vegagerðar ríkisins Reykjanesbraut kr. 98 199 240,81. Fjhn. þótti rétt að fá upplýsingar um þessar einkennilegu færslur og gerði fyrirspurn um það til rn. Spurt var um, hvers vegna lán til Reykjanesbrautar, rúmlega 82.7 millj., væri fært með eignum ríkissjóðs. Og einnig var spurt um það, hvernig stæði á því, að á efnahagsreikningi vegamála væri talið með eignum Reykjanesbraut rúmlega 98 millj. Bent var á það, að hér væri ekki um eign að ræða, og því virtist þetta rangfært á reikning vegamála, og spurt var um það, hvers vegna þessi upphæð væri ekki færð með ríkisútgjöldum ásamt öðrum vegagerðarkostnaði á 13. gr. ríkisreiknings. N. bárust svör frá rn. við þessum spurningum. Um það atriði, þar sem spurt var um, hvers vegna lán til Reykjanesbrautar væri fært með eignum á efnahagsreikningi ríkisins, sagði svo í svari rn., með leyfi hæstv. forseta: „Lán til Reykjanesbrautar er fært á efnahagsreikning ríkissjóðs eftir fyrirmælum yfirskoðunarmanna ríkisreikninga fyrir árið 1962, 21. gr. aths. Fjárhæðin, kr. 82 784 588.76, er færð bæði á eigna- og skuldahlið efnahagsreiknings ríkissjóðs 1963.“ Um þetta er það að segja, að af einhverjum misskilningi héldu yfirskoðunarmenn ríkisreikninga því fram árið 1962, að þessi upphæð ætti að færast bæði á eigna- og skuldahlið efnahagsreikningsins hjá ríkissjóði. En við þetta var gerð aths. þegar í fyrra. Hér í hv. d. var rætt um ríkisreikninginn fyrir 1962 þann 19. des. eða fyrir tæplega 1 ári. Út af þessum ummælum yfirskoðunarmanna sagði ég þá þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Það er rétt hjá þeim. Þetta átti náttúrlega að færast á reikning ríkisins og vegamálanna á 13. gr., og skuldin átti að teljast með öðrum ríkisskuldum eða skuldirnar. En ég get ekki verið þeim sammála, hv. yfirskoðunarmönnum, um, að þetta hefði átt að færast á eignaskýrslur ríkisins, því að ég kannast ekki við það, að þjóðvegir hér á landi séu taldir með ríkiseignum á efnahagsreikningi ríkisins.“ Þessa aths. gerði ég við þetta, sem fram kom hjá yfirskoðunarmönnum í fyrra. Þarna sögðu þeir ekki rétt til vegar, þegar þeir héldu því fram, að upphæðin ætti að teljast með eignum ríkissjóðs. En því miður fór rn. eftir þeirri röngu leiðsögn. Hins vegar bentu yfirskoðunarmenn réttilega á, að kostnaðurinn við Reykjanesbraut átti að færast með gjöldum á 13. gr. fjárl., en þetta gerði rn. ekki því miður, og af því stafar skekkja á ríkisreikningnum. Seinni spurningunni, um færsluna á efnahagsreikning vegamála, svarar rn. þannig: „Ástæðan fyrir því, að kostnaður við gerð Reykjanesbrautar er ekki færður á 13. gr. A ásamt öðrum kostnaði við vegagerð í landinu, mun vera sú, að á fjárl. hefur aldrei verið fjárveiting til þessa vegar. Virðist því ekki eðlilegt að færa kostnaðinn sem rekstrargjöld, þar sem fjármagnið til byggingar vegarins er fengið að láni.“ Þetta er svar rn. Fyrri ástæðan, sem rn. nefnir, er sú, að engin fjárveiting hafi verið á fjárl. til þessa vegar. En auðvitað átti kostnaðurinn að færast með gjöldum eins fyrir því, þó að fé væri ekki veitt til vegarins á fjárl. Oft eru greiddar upphæðir úr ríkissjóði og þær oft allháar, sem fjárveiting er ekki fyrir, en þær eru færðar á viðkomandi gjaldaliði þrátt fyrir það, eins og vera ber. Í öðru lagi segir rn., að ekki sé eðlilegt að færa kostnaðinn sem rekstrargjöld, þar sem fé til vegagerðarinnar sé fengið að láni. Þessi skýring fær engan veginn staðizt hjá rn. og er hin furðulegasta. Kostnaður við lagningu þjóðvega hefur alltaf verið talinn með útgjöldum á 13. gr. fjárl. og ríkisreikningsins, og þetta á að gera, hvort sem fjár er aflað til framkvæmdanna með álögum á landsmenn eða með lántökum. Sé þetta ekki gert, er bókfærslan röng. Þetta má skýra með einföldu dæmi. Við gætum hugsað okkur atvinnufyrirtæki, sem eitthvert ár er rekið með halla. Tekjur þess nægja ekki til að borga lánum og annan kostnað við reksturinn. Fyrirtækið stofnar því til skulda til þess að geta borgað allan rekstrarkostnaðinn. Ef þetta fyrirtæki hefði bókhald sitt í lagi, mundi forstöðumönnum þess aldrei koma í hug að hætta að færa rekstrarreikning fyrirtækisins, þegar þar væri komið, að gjöldin væru borguð með lánsfé. Auðvitað yrði allur kostnaðurinn færður á rekstrarreikning, þó að árstekjurnar reyndust minni en gjöldin. Reikningurinn sýndi þá aðeins halla, rekstrarhalla. Samkv. því, sem ég hef hér rakið, vantar allmiklar upphæðir á 13. gr. ríkisreikningsins. Þar hefur verið sleppt að færa þessar tölur, sem þar áttu að koma með öðrum gjöldum, til Reykjanesbrautar 82 784 588.76, til Ólafsvíkurvegar 15 261 325.51, til Siglufjarðarvegar 2 millj. 300 þús. og til Ólafsfjarðarvegar 1 millj. Samtals eru þetta kr. 101 345 914.27 Á móti vantar svo að færa undir liðinn eignarhreyfingar, innborganir, þessar upphæðir: Lán hjá ýmsum aðilum vegna Reykjanesbrautar kr. 82 784 588.76, danskt lán vegna Ólafsvíkurvegar 9 325 650 kr. og lán hjá Seðlabanka Íslands vegna Ólafsvíkurvegar, Siglufjarðarvegar og Ólafsfjarðarvegar 6.2 millj Samtals eru þetta kr. 98310 238.76. Við flytjum brtt, við frv. til leiðréttingar samkv. framansögðu. Þá eru einnig skekkjur á efnahagsreikningi ríkissjóðs í árslok 1963, eins og ég hef þegar vikið að. Þar er talið með eignum lán til Reykjanesbrautar, rúmlega 82.7 millj., sem auðvitað á ekki að færa með eignum ríkissjóðs, vegna þess, eins og ég hef áður tekið fram, að lán, sem ríkið tekur, á að færa með skuldum þess, en ekki eignum, og þjóðvegir hafa aldrei verið taldir með eignum á efnahagsreikningi ríkissjóðs. Á skuldahlið efnahagsreikningsins vantar einnig þessar ríkisskuldir: Danskt lán til Ólafsvíkurvegar 9 325 650 kr. og lán hjá Seðlabanka Íslands vegna Ólafsvíkurvegar, Siglufjarðarvegar og Ólafsfjarðarvegar 6 millj. 200 þús. samtals. Þá er eign ríkissjóðs hjá vegagerðinni oftalin á efnahagsreikningi ríkissjóðs um 3 035 675.51. Samkv. þessu eru skekkjur í efnahagsreikningi ríkissjóðs 31. des. 1963 þessar: Oftaldar eignir 85 820 264.27 og vantaldar skuldir 15 525 650 kr. Samkv. þessu eru hreinar eignir ríkissjóðs í árslok 1963 á bls. 17 í ríkisreikningi oftaldar um kr. 101 345 914.27. Fyrir skömmu var lögð hér fram á Alþingi till. til þál, um vegáætlun fyrir árin 1965-1968. Í þessari áætlun er m.a. gert ráð fyrir því, að á þeim 4 árum, sem hún nær yfir, verði lagðar 10 millj. kr. á ári af vegafé til hraðbrauta, sem svo heita í lögum, og gert er ráð fyrir, að af þessu fé fari 6.8 millj. á ári til Reykjanesbrautar. Þessi upphæð, sem gert er ráð fyrir að veita til þess vegar, nægir ekki líkt því fyrir vöxtum af lánum, sem búið er að taka til vegarins. Þar vantar mikið á. Í till. um vegáætlun er nokkuð sagt frá þessari nauðsynlegu vegagerð út á Reykjanes og gerð grein fyrir því, hvað búið sé að taka af föstum lánum til þess verks, og síðan segir í vegáætluninni, með leyfi hæstv. forseta: „Unnið er nú að endurskoðun áætlunar um kostnað við að ljúka lagningu vegarins á næsta ári (þ.e.a.s. á árinu 1965). Verður því verki lokið innan skamms.“ Og síðan segir: „Í athugun er einnig sérstök fjáröflun til þess að ljúka framkvæmdum og þá jafnframt haft til hliðsjónar, að hve miklu leyti verður hægt að standa straum af stofnkostnaði vegarins með sérstöku umferðargjaldi samkv. heimild í 95. gr. vegalaga.“ Í framhaldi af þessu segir svo: „Af vegáætlun þeirri, sem nú er lögð fram, er ljóst, að fé það, sem fært þykir að ætla til lagningar hraðbrauta, er langtum of lítið til þess að leysa þau verkefni, sem fyrir liggja. Er greinilegt, að sérstakra úrræða verður að leita til þess að leysa þann vanda.“ Ég hef litla trú á því, að umferðargjald verði lagt á Suðurnesjamenn, þegar lokið er að leggja hinn nýja veg. Ekki hefur heyrzt, að slíkt gjald hafi verið lagt á Snæfellinga á þessu ári. Hjá þeim var þó mikilsverð vegabót unnin fyrir lánsfé, þegar gerður var vegur milli Hellissands og Ólafsvíkur, og jafnvel þótt vegaskattur yrði á lagður, er nóg þörf fyrir þær tekjur til vegaviðhalds og áframhaldandi vegagerða. Hugsanleg álagning umferðargjalds einhvers staðar á landinu breytir því engu um það, að vegagerðarkostnað á að færa með gjöldum á rekstrarreikning ríkisins eins og jafnan áður. Og ríkið þarf að leggja meira af þeim miklu tekjum, sem það hefur af umferðinni, til vegamála heldur en nú er gert. Á efnahagsreikningi ríkissjóðs í árslok 1963 er einn liður, sem okkur fjhn.-mönnum kom undarlega fyrir sjónir. Þar er talið með eignum ábyrgðargreiðslur, kr. 9 611 890.20. Okkur þótti þetta undarlegt, því að við vissum ekki betur en allar ábyrgðargreiðslur væri búið að taka út úr ríkisreikningi og færa til hins svokallaða ríkisábyrgðasjóðs, og þess vegna gerðum við fsp. um, hjá hverjum ríkið ætti þessa fjárhæð, sem hafði verið skilin eftir í ríkisbókhaldinu. Og svarið, sem við fengum við þeirri fsp., er þannig: „Greitt vegna ríkisábyrgða á lánum til Þorsteins þorskabíts og kostnaður við endurbætur á skipinu, en ríkissjóður eignaðist það vegna vanskila á útlögðum ábyrgðargreiðslum.“ Samkv. þessu virðist þessi eignaliður skakkt orðaður í ríkisreikningi. Í staðinn fyrir ábyrgðargreiðslur hefði átt að standa þar: Skipið Þorsteinn þorskabítur. Það má segja, að þetta skipti ekki neinu höfuðmáli, en réttara hefði verið að færa þetta þannig. Á efnahagsreikningi ríkisins í árslok 1963 eru taldar með eignum stórar fjárhæðir þrjár, sem eru útlend lán, sem hafa verið endurlánuð ýmsum aðilum hér heima. Það er í fyrsta lagi lán hjá Export Import Bank frá 1959 102 millj. rúmlega, í öðru lagi lán hjá Export Import Bank frá 1960, endurlánuð ýmsum stofnunum, rúmlega 123 millj., og síðan er það enskt framkvæmdalán, 2 millj. sterlingspunda eða um 240 millj. kr., sem er fært þarna með eignum. Við gerðum fsp. um það, hvernig þessu lánsfé hefði verið ráðstafað, og við fengum svör við þeim spurningum og við töldum rétt að láta þessar upplýsingar koma fram í fskj. með nál. okkar. Þess vegna eru birtar þarna skýrslur um þessi lán, þar sem kemur fram, hverjir hafa fengið lánin og hvað miklar eftirstöðvar eru af þeim útistandandi í árslok 1963. Þarna er um allmarga aðila að ræða. Stærsta upphæðin af láninu frá 1959 er hjá raforkusjóði, 47.5 millj. um það bil, og einnig hjá ræktunarsjóði 26.3 millj., síðan eru allmargar upphæðir, aðallega hjá ýmsum hreppsog bæjarfélögum og hafnarsjóðum. Lánið frá Export Import Bank frá 1960 er að mestu hjá raforkusjóði, sementsverksmiðjunni, fiskveiðasjóði og síldarverksmiðjum ríkisins. En þá er stóra lánið, 2 millj. punda lánið, sem tekið var í Bretlandi, og það hefur verið lánað mörgum aðilum, eins og sést á þessari skýrslu, aðallega 1963, en einnig er haldið áfram lánveitingum af þessu fé árið 1964. Þannig er, þegar þessi skýrsla er gefin út, en hana fengum við frá Seðlabankanum fyrir nokkrum dögum, þá er búið að lána til frystihúsa víðs vegar bæði árin samtals 192 þús. sterlingspund rúmlega, til hafna 313 þús. pund og þar er langstærsta upphæðin til landshafnar í Rifi 141 þús. £. Þarna hefur komið viðbót við hafnalánin 1964, þannig að þau eru orðin alls 415 þús. £. Til raforkusjóðs er búið að veita af þessu 914 þús. £ í lánum. Og þá eru það síldarverksmiðjur, sem hafa fengið alls bæði árin um 289 þús. £, og þar eru með fiskimjölsverksmiðjur einnig og eitthvað af hraðfrystihúsum er talið þarna með. Alls er, þegar skýrslan er gefin, búið að lána af þessu fé 1812 þús. £, og virðist því vera óráðstafað þá um það bil 187 þús. £. Við bendum á það í okkar nál., minnihlutamenn, að þegar ríkið taki slík stórlán til þess að endurlána öðrum aðilum, þá sé sjálfsagt að birta sundurliðaðar skýrslur um þær lánveitingar í ríkisreikningi ár hvert, og vil ég vænta þess, að þetta verði gert eftirleiðis. Eins og ég vék að við 1. umr. um þetta frv., ber ríkisreikningurinn með sér, að kostnaður við ríkisreksturinn hefur aukizt stórkostlega síðustu árin, þrátt fyrir hagsýslu upp á 2.7 millj. kr. á 4 undanförnum árum. Það mætti nefna mörg dæmi til að sýna þetta. Við nefnum þó aðeins eitt í okkar nál., og það er kostnaðurinn við álagningu beinna skatta. Hann átti að sögn ríkisstj. að lækka við þá skattalagabreytingu, sem gerð var árið 1962. Þar var sagt í athugasemdum með frv. um tekjuskatt og eignarskatt, að ekki færi hjá því, að hér væri um talsverðan sparnað að ræða. Þarna voru þeir að ræða um það atriði í frv. að ákveðið var að leggja niður allar skattanefndir aðrar en ríkisskattanefnd og setja upp 8 skattstofur í stórum umdæmum í staðinn. Og í umr. um þetta mál á Alþingi 1962 talaði hæstv. fjmrh. nokkuð hróðugur um það, að nú ætti að leggja niður 219 undirskattanefndir og 24 yfirskattanefndir með samtals 729 mönnum, og um kosti þess nýja fyrirkomulags, sem átti að taka upp í staðinn, þ.e.a.s. skattstofurnar átta, sagði hann m.a. í þingræðu 16. marz 1962: „Í fyrsta lagi er talið, að þessi skipan muni verða miklum mun ódýrari en sú, sem nú hefur verið um langan aldur, þannig að með þessari nýju skipun sparist verulegt fé.“ En þarna reyndist hæstv. ráðh. ekki góður spámaður, því miður, það sýnir reynslan, sem þegar er fengin af kostnaðinum við þetta nýja kerfi, og trúlega á hann þó enn eftir að vaxa frá því, sem hann er bókfærður í ríkisreikningi 1963. Það hefur sem sagt komið á daginn, að það er langtum meiri kostnaður við hinar 8 nýju skattstofur heldur en störf 729 skattanefndarmanna víðsvegar um landið áður. Árið 1958 var kostnaður við álagningu skattanna samkv. ríkisreikningi um 8 millj. kr. 1961 var hann kominn upp í 11.2 millj. kr. Á næsta ári, 1962, voru stofnaðar nýju skattstofurnar. Það var því í fyrsta skipti 1963, sem þær störfuðu allt árið, og þá varð kostnaðurinn 18 millj. 580 þús. kr. og fór 10 millj. og meira þó fram úr áætlun fjárlaga, eftir því sem segir í athugasemd yfirskoðunarmanna. Og ég hef tekið eftir því, að á frv. til fjárl. 1965, sem nú er hér til meðferðar á hæstv. Alþingi, er þessi kostnaður við álagningu skattanna áætlaður 21 millj. á næsta ári, svo að þetta þokast örugglega upp á við. Um þetta má svo enn fremur segja, að nýja kerfið er, a.m.k. enn sem komið er, miklu seinvirkara en það eldra, og veldur það ýmsum óþægindum, þar sem skattskrár eru lagðar fram langtum seinna en lög mæla fyrir, að gert skuli. Þá vil ég að síðustu nefna nokkuð þá endurskoðun ríkisreikninga, sem fram fer í endurskoðunardeild í fjmrn., en á þeirri endurskoðun verða yfirskoðunarmenn, sem Alþingi kýs, vitanlega að byggja sína umsögn um reikningana að verulegu leyti. Í 19. aths. yfirskoðunarmanna um þennan ríkisreikning segir svo m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Eins og að undanförnu hafa yfirskoðunarmenn fengið skýrslu frá endurskoðunardeild fjmrn. um það, hve langt endurskoðun hennar er komið. Samkv. þessari skýrslu, sem hér fylgir, er ástandið í þessu efni engan veginn gott og hefur því miður gengið í öfuga átt við það, sem yfirskoðunarmenn hafa gert sér vonir um og gert ráð fyrir að undanförnu. Um tíma færðist þetta í betra horf, þannig að endurskoðuninni miðaði nokkuð vel áfram, en samkv. þessari skýrslu er hér um afturför að ræða og það að mun.“ Af svari ríkisendurskoðanda kemur fram, að hann er ekki sammála yfirskoðunarmönnum um það, að endurskoðun sé skemmra á veg komin en áður. En fjhn. fékk skýrslu frá ríkisendurskoðanda um það, hvað óendurskoðað var 26. okt. í haust af reikningum frá árinu 1963 og fyrri árum, reikningum stofnana og embætta, sem ríkisreikningurinn er byggður á. Þar kemur fram, að mikið var þá óunnið að endurskoðun reikninga og þá voru allmiklu fleiri reikningar óendurskoðaðir heldur en var fyrir 2 árum, þegar hér var rætt um ríkisreikninginn fyrir 1961. Þá var endurskoðun þess reiknings lengra á veg komin heldur en endurskoðun reikningsins fyrir 1963 er nú. Ríkisendurskoðandi segir, að það mundi hafa verulegan aukinn kostnað í för með sér, ef ljúka ætti endurskoðun fyrr en nú er gert. Á þetta verður ekki fallizt. Endurskoðuninni þarf að ljúka, og það sparast ekkert við að fresta því. Með því að draga endurskoðun reikninga er aðeins hægt að fresta útgjöldum í bili, en ekki spara neitt, þegar á heildina er litið. Hæstv. fjmrh. ætti að taka rögg á sig og láta ljúka endurskoðun reikninga hjá endurskoðunardeild í hans eigin rn., áður en ár er liðið frá lokum hvers reikningsárs. Þá fyrst, þegar endurskoðuninni er lokið, getur hann óskað þess, að Alþingi samþykki ríkisreikninginn. En þar sem mjög mikið vantar á, að endurskoðun sé nú lokið, telur minni hl. fjhn. ekki rétt af þd. að afgreiða frv. um samþykkt á ríkisreikningnum að svo stöddu, en leggur til, að málinu verði frestað, þar til upplýsingar liggja fyrir um, að endurskoðun sé lokið. Við leggjum þó nú þegar fram brtt. til leiðréttingar á reikningnum, til leiðréttingar á þeirra augljósu villum, sem við höfum komið auga á og ég hef áður nefnt. Samkv. því er það till. okkar, herra forseti, að þessar breytingar verði gerðar á frv., sem hér liggur fyrir, þegar að því kemur, að það verði afgreitt frá d., í fyrsta lagi, að 6. tölul. innborgana breytist þannig, að í staðinn fyrir „61 508 340.55“ komi: 159 818 579.61. Í öðru lagi er það brtt. við útborgunarkafla frv. 11. töluliður hans á að breytast til leiðréttingar samkv. okkar till. þannig, að í staðinn fyrir „133 273 163.49“ komi: 234 619 077.76. Þar ræðir um útgjöldin til vegamála. Og af þessu leiðir það, að mismunur á þessum reikningi, eins og hann er birtur hér í frv., lækkar um rúmlega 3 þús. kr., verður 120 518 672.21 í staðinn fyrir 123 554 347.72.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er við umr. í Ed., eins og dm. er kunnugt, en hann hefði viljað við þessa umr. eða við ræðu hv. frsm. minni hl., 1. þm. Norðurl. v., koma fram aths., áður en gengið yrði til atkv. um þær brtt., sem hann leggur til að gerðar verði á ríkisreikningnum. Ég vildi því mega mælast til þess við hv: þm., að hann drægi þessar till. til baka við þessa umr, og hægt væri að afgreiða málið til 3. umr. Þá mundu þessar upplýsingar, sem ráðh. vildi fram koma, vera komnar fram og þm. þar af leiðandi gætu áttað sig á því, sem hann hefur sagt, og þeim upplýsingum, sem fram hafa komið.



Herra forseti. Fjárveitingavaldið er einn höfuðgrundvöllur Alþingis og eitt höfuðvald þess, og mér sýnist, að sú afgreiðsla, sem nú er að byrja að tíðkast, bæði á fjárl. og ríkisreikningunum, sé að verða slík sýndarmennska, að við getum ekki verið þekktir fyrir það, og vil mótmæla því með því að segja nei.



Herra forseti. Fyrstu lög um reglulega sandgræðslu voru samþ. 1907. Hefur sandgræðslan starfað síðan að skipulegri heftingu eyðingar lands og sandfoks. Þó var það 1895, að lög voru sett, sem veittu sýslunefndum heimild til þess að gera samþykktir um heftingu sandfoks og leggja kvaðir á einstaklinga og félög til þess að vinna í þá átt. Það fé, sem sandgræðslan hafði til umráða lengi vel, var mjög takmarkað og af skornum skammti. Fyrsti sandgræðslustjóri, Gunnlaugur Kristmundsson, hafði ekki alltaf úr miklu að spila, en hann var þrautseigur, hann var hagsýnn, og honum varð mikið úr því fé, sem hann fékk til ráðstöfunar, og í hans tíð, á meðan hann var sandgræðslustjóri, vannst mikið á þrátt fyrir mjög takmörkuð fjárráð og litlar fjárveitingar. Það má geta þess, að fyrsta árið, sem sandgræðslan starfaði samkvæmt sandgræðslulögum, var fjárveiting aðeins 2000 kr. og 1920 er fjárveitingin ekki meira en 10 þús. kr. 1930 er fjárveitingin 50 þús. kr., og 1940 fer fjárveitingin niður í 31 þús. kr. Það segir sig sjálft, hvort það hefur verið mikið hægt að gera án þess að nota hverja krónu vel og með hagsýni, eins og reyndar Gunnlaugi Kristmundssyni tókst að gera. En 1945 eru fjárráðin nokkuð aukin, og þá eru veittar 310 þús. kr. 1950 er fjárveitingin komin upp í 483 þús. kr., 1955 1 millj. 226 þús. kr.. 1958 er fjárveitingin 1 millj. 930 þús. kr., og 1958 er flutt frv. til l. hér á Alþingi, sem. samið var af mþn., og það er flutt í því skyni að auka fjárráð sandgræðslunnar. Það var lagt til að leggja gjald á búpeninginn, eina krónu á hverja sauðkind og 10 kr. á hvern stórgrip. Bændur voru ekki hrifnir af þessari tekjuöflunarleið, og hefur ekki verið reynt síðan að flytja frv. í því formi, en skv. þessu frv. átti einnig að afla fjár með sérstöku gjaldi á tóbak. Þetta frv. dagaði uppi og var endurskoðað af sömu mönnum, sem sömdu frv., sem fram var lagt 1958, og nokkrar breytingar á því gerðar, m.a. að sleppa þeirri hugmynd að afla tekna með gjaldi af búpeningi, en hins vegar var lagt til að leggja aukagjald í þessu skyni á áfengi. Þetta frv., sem lagt var fram, ekki af rn., heldur af tveimur hv. þm., náði ekki heldur fram að ganga. En endurskoðun sandgræðslulaganna hefur eigi að síður verið haldið áfram, og fjárveitingar til sandgræðslunnar hafa aukizt. Lögin, sem sandgræðslan nú starfar eftir, eru frá 1941 og eru í marga staði merk og góð, þótt eðlilegt sé, að þeim sé breytt. Það má segja, að það hafi verið skaðlitið fyrir sandgræðsluna út af fyrir sig, þátt það drægist nokkuð að breyta lögunum, vegna þess að tekjur sandgræðslunnar hafa á þessum árum aukizt verulega. Eins og ég sagði áðan, var fjárveiting til sandgræðslumála tæpar 2 millj. 1958, 1 millj. 930 þús., en á árinu 1964 5 millj. 390 þús., og samkvæmt því frv., sem nú liggur frammi til fjárl. fyrir árið 1965, verður fjárveiting til sandgræðslunnar á því ári 7 millj. 55 þús. kr., og þetta er 376% aukning frá 1958 og náttúrlega, eins og allir vita, langtum meira hlutfallslega en kostnaðaraukinn, sem orðið hefur við framkvæmdir á þessu tímabili. Þess vegna er það, að nú hefur verið samið frv. til nýrra sandgræðslu- og landgræðslulaga, og þar er ekkert um tekjuöflun fyrir sandgræðsluna, heldur skulu fjárráð sandgræðslunnar vera á hverjum tíma eftir því, sem fé er veitt á fjárl., og sýnist það vera eðlilegasti mátinn, því að hvort sem fjárins er aflað með sérstöku gjaldi á tóbak eða áfengi, er það raunverulega tekið úr ríkiskassanum, því að flestir munu segja, að takmörk séu fyrir því, hvað verð megi vera hátt á þessum vörum, og það er einmitt mesta öryggið fyrir sandgræðsluna, að fjárveitingar á fjárl. séu auknar, eftir því sem mögulegt er. Og þegar litið er á það, hvaða fjárveitingar hafa verið til sandgræðslumála undanfarin ár og hvaða fjárhæð sandgræðslan hefur nú, þá er náttúrlega ekki hægt annað að segja heldur en að rétt sé stefnt í þessum málum, og hefur sandgræðslustjóri látið þau orð falla í ríkisútvarpinu nýlega, að hinar stórauknu framkvæmdir á vegum sandgræðslunnar hafi því aðeins verið mögulegar, og fjárráð stofnunarinnar hafi verið aukin ríflega nú upp á síðkastið. Og það er vissulega gleðilegt, að það er nú séður möguleiki til fjáröflunar fyrir sandgræðsluna með öðrum hætti en að leggja skatt á búpeninginn, en 1958 virtist enginn annar möguleiki vera öruggur til tekjuöflunar heldur en það. Starfsemi sandgræðslunnar hefur aukizt mikið, og er þá ekkí sízt að geta þess, að nú upp á síðkastið hafa verið teknar flugvélar, fyrst ein og síðan tvær, til þess að dreifa áburði á beitilönd, bithaga í sveitum og afréttarlönd, og er enginn vafi á því, að sú starfsemi á eftir að aukast, að dreifa áburði með flugvélum, og ef flugvélarnar eru notaðar rétt, mun það verða til þess, að bithagar og afréttarlönd verða grædd upp miklu fyrr og með léttara móti heldur en ef flugvélarnar væru ekki teknar með í starfið. Það hefur vitanlega margt verið skrifað um starfsemi sandgræðslunnar á undanförnum árum. Það er eðlilegt. Þetta er orðinn stór þáttur í starfseminni. þjóðin hefur horft upp á það á umliðnum öldum, að landið hefur verið að blása upp, gróðurlendið hafi minnkað. En enda þótt eyðingaröflin vinni mikið óþurftarverk enn í dag, eru menn þó sammála um það, að gróðuröflin séu farin að vinna á og geri nú nokkru meira en eyðingaröflin. Með því er hægt að fullyrða, að gróðurinn heldur ekki áfram að minnka, eins og hann hafði gert á undanförnum öldum og áratugum, heldur eru nú gróðuröflin komin í sókn, og þá sókn verður vitanlega að herða. Því er það, að þótt fjárráð sandgræðslunnar hafi verið aukin um 376% síðan 1958 og verði á næsta ári rúmlega 7 millj. kr., þá er ekki þar með sagt, að það sé ekki æskilegra, að sandgræðslan hafi enn meiri fjárráð. Og það er skoðun mín, að með aukinni fræðslustarfsemi um þessi mál verði haldið áfram að auka fjárframlög til þessara mála, og reynsla síðustu 4-5 ára ætti að skapa bjartsýni í þessu skyni, vegna þess að fjármagnsaukningin hefur aldrei verið neitt svipuð áður eins og einmitt nú síðustu árin. Á 50 ára afmæli sandgræðslunnar 1957 var gefið út afmælisrit, og þar voru skrifaðar fróðlegar greinar, sem æskilegt er, að sem flestir kynni sér. Þar er grein eftir Gunnlaug heitinn Kristmundsson um upphaf að skipulagsbundnum störfum í þágu sandgræðslunnar, fróðlegt að lesa um byrjunarerfiðleikana og hversu eyðingaröflin geisuðu þá fyrirstöðulaust víða um landið. Í þessu riti er einnig grein eftir Runólf heitinn Sveinsson, enn fremur eftir Pál Sveinsson núverandi sandgræðslustjóra, Arnór Sigurjónsson, Björn Pálsson um notkun flugvéla á þessu sviði, og fleira er í ritinu, og vitanlega hefur margt fleira verið um þetta skrifað. Það er enginn vafi á því, að það hefur verið gæfa þessara mála, að við stjórn sandgræðslunnar hafa starfað dugandi menn, svo sem Gunnlaugur heitinn Kristmundsson, Runólfur heitinn Sveinsson og núverandi sandgræðslustjóri, Páll Sveinsson, sem er mjög áhugasamur og duglegur í þessum störfum. An þeirra atorku hefði lítt miðað áfram. En það verður að segja eins og er, að í byrjun reyndi mest á, meðan eyðingaröflin geisuðu óbundin og meðan fjárráðin voru lítil, eins og ég nefndi hér áðan. Það þurfti hugrekki til þess að missa ekki kjarkinn í þeirri baráttu, sem þá var við að stríða, og þá vantaði einnig þá kunnáttu og tækni, sem menn hafa nú yfir að ráða í baráttunni við uppblásturinn og eyðinguna. En frv., sem hér hefur verið flutt, er samið af n., sem skipuð var á árinu 1964, 10. júlí, og í þessari n. áttu sæti skógræktarstjóri, Hákon Bjarnason, sem var formaður n., Benedikt Gröndal alþm., þá settur búnaðarmálastjóri Ólafur E. Stefánsson og Ragnar Jónsson skrifstofustjóri, enn fremur Jónas Jónsson sérfræðingur við búnaðardeild atvinnudeildar háskólans. Það frv., sem hér liggur fyrir, hefur verið samið af þessum mönnum, og hafa þeir skilað sameiginlegu áliti. Ég tel það víst, enda tekið fram í grg. með frv., að n. hefur kynnt sér frv. það, sem flutt var 1958 og samið var af n., sem þáverandi landbrh., Hermann Jónasson, skipaði, og þeir hafa einnig kynnt sér frv., sem samið var að tilhlutan núv. landbrh. og samið var af tveimur mönnum fyrst, Birni Sigurbjörnssyni sérfræðingi og Hákoni Bjarnasyni. Það voru drög að frv. um landgræðslu og gróðurvernd. Og enn fremur kynntu þeir sér frv., sem Pálmi Einarsson, Pétur Gunnarsson tilraunastjóri, Páll Sveinsson og Ingvi Þorsteinsson sérfræðingur við Atvinnudeild háskólans sömdu á s.l. ári. Það má því segja, að það hafi verið unnið talsvert að samningu þessara mála, og nú, þegar þetta frv. liggur fyrir og sú n., sem að því vann, hefur orðið sammála og sú nefnd hefur kynnt sér. þau frv., sem fyrir hendi voru, er nokkur trygging fyrir því, að þetta frv., sem nú liggur fyrir, nái tilgangi sínum. Það eru ýmis nýmæli í þessu frv., og skal ég nefna þau helztu. Það er, að tekin verði upp skipulögð gróðurvernd til þess að koma í veg fyrir skemmdir á gróðurlendi sakir ofnotkunar samhliða heftingu uppblásturs og sandgræðslu. Og það er áreiðanlega tímabært að taka upp skipulagsbundið starf í því skyni að hefta sandfok og uppblástur, koma í veg fyrir, að það eigi sér stað. Það getur verið eins þýðingarmikill þáttur og hinn, að græða upp það, sem hefur eyðzt og blásið, og það er þess vegna, sem þetta frv. er tvíþætt. Það er annars vegar uppgræðslan á því landi, sem hefur eyðzt, og hins vegar gróðurverndin, þ.e. að koma í veg fyrir, að landið skemmist og eyðist. Annað nýmæli í þessu frv. er það, að gróðurverndin og sandgræðslan myndi eina stofnun, sem nefnist Landgræðsla ríkisins. Forstjóri hennar verði landgræðslustjóri, en fulltrúi hans annist annað hvort starfssviðið eftir nánara samkomulagi. Þessi störf eru það umfangsmikil, uppgræðslan og gróðurverndin, að það veitir áreiðanlega ekki af því, að það séu tveir sérfróðir menn, sem koma við sögu og skipti með sér verkum, eftir því sem henta þykir og nauðsyn ber til. Þriðja nýmælið er það, að skipaðar verði gróðurverndarnefndir í þeim héruðum, sem landgræðslustjóri telur þeirra þörf, og það er enginn vafi á því, að með því að fá slíkar gróðurverndarnefndir heima í héruðunum og taka þannig upp samvinnu á milli bænda, héraðsbúa og landgræðslustjórnarinnar er hægt að virkja öfl til samstarfs og áreiðanlega mikils og góðs árangurs. Fjórða nýmælið er það, að fleiri leiðir verði en áður til samstarfs við hið opinbera um að græða upp lönd, sbr. frv. Og fimmta er, að styrkur til græðslu er ekki bundinn ákveðnu marki fyrir fram, heldur getur orðið samningsatriði milli landgræðslunnar og landeigenda, hvernig að skuli farið, og það má vel vera, að landeigandi vilji miklu til kosta af eigin fé til þess að fá samstarf og aðstoð landgræðslunnar til þess að vinna sem fyrst að gróðurvernd og uppgræðslu landsins. Þessi möguleiki virðist vera nauðsynlegur til þess að koma að þeim áhuga og þeirri orku, sem kynni að vera fyrir hendi hjá einstaklingum, hreppsfélögum eða sýslufélögum. Sjötta: Gert er ráð fyrir, að uppgrædd lönd í eigu ríkisins verði nytjuð af bændum, strax og kostur er, enn fremur að fyrri eigendur og notendur uppgræddra landa geti fengið þau aftur í hendur. Bæjar- og sveitarfélög má skylda til að taka við þeim aftur. Þótt svona sé nú til orða tekið, má gera ráð fyrir því, að þarna verði þó frekast um samkomulags- og samningsatriði að ræða á milli landgræðslunnar annars vegar og hlutaðeigandi einstaklinga eða félaga hins vegar. Sjöunda: Landgræðslustjóra er heimilt að fela búnaðardeild atvinnudeildar háskólans að rannsaka beitarþol og krefjast ítölu í lönd, sem eru í hættu. Þetta ákvæði er vitanlega bráðnauðsynlegt, því að gróðurverndin getur ekki náð tilgangi sínum, nema það sé heimilt að krefjast ítölu, ef landinu er ógnað með ofbeit, þannig að gróðurinn eyðist og uppblástur geti hafizt. En vitanlega verður þetta atriði framkvæmt hagfræðilega og sérfræðilega, þannig að það verður ekki heimtuð ítala í land, nema það liggi fyrir, að brýn nauðsyn sé á því til þess að bjarga landinu og forða því frá hættu. Þá er í áttunda lagi ákvæði um að stofna félög til landgræðslu, sem geta haft ákaflega mikla þýðingu og aukið áhuga almennings á landgræðslunni, líkt og t.d. skógræktarfélögin víðs vegar um landið hafa orðið til þess að auka áhuga manna á skógrækt. Níunda: Gert er ráð fyrir, að leitað verði eftir nýjum plöntutegundum til landgræðslu og setja megi upp gróðrarstöð til þess að fjölga þeim, sem nothæfar reynast. Þetta ákvæði er vitanlega alveg sjálfsagt og nauðsynlegt. Það er alveg sjálfsagt að leita eftir nýjum plöntutegundum, fá gróðurinn fjölbreyttari en hann er nú, leita eftir harðgerðum og fljótvöxnum plöntum, og þetta þarf vitanlega allt að gera á vísindalegan hátt. Tíunda: Þá er ákvæði um, að innan 5 ára skuli gert yfirlit um landskemmdir og áætlun gerð um framkvæmd landgræðslu, þannig að unnt verði að vinna skipulega að henni. Þessari áætlun skal lokið innan 5 ára, og þá vitanlega þarf að gera ráðstafanir til þess, að það verði farið að vinna að þessari áætlunargerð sem allra fyrst, t.d. á næsta ári. Og þetta er vitanlega bráðnauðsynlegt, að vinna á vísindalegan hátt að því að rannsaka, hvað skemmdirnar eru orðnar miklar í okkar landi víðs vegár, gera áætlun um, hvað það mundi kosta að vinna þetta upp, gera áætlanir um það, á hvern hátt þetta megi bezt vinnast, og gera það allt á vísindalegan og skipulagsbundinn hátt. Og í sambandi við þessa áætlunargerð er vitanlega mjög mikið -verkefni að vinna og þess vegna ljóst, að með auknu fjármagni til landgræðslunnar og með þessu verkefni til viðbótar er virkilega verkefni fyrir tvo sérfróða menn til þess að stjórna þessum málum. Eins og ég sagði áðan, er ekki neitt ákvæði um það í þessu frv. að afla fjár til landgræðslu, heldur gert ráð fyrir því, að það verði á hverjum tíma eftir því, sem fé er til þess veitt á fjárl., og eins og áður var á minnzt, er það ljóst, að sandgræðslunni hefur vaxið fiskur um hrygg. Fjárráð hennar hafa verið aukin. Fjárráð hennar verða vitanlega aukin áfram, það er ekki ástæða til að ætla annað eftir þá reynslu, sem síðustu ár gefa, og miðað við það, að skilningur alls almennings hefur stóraukizt á þeirri miklu þörf og nauðsyn að vernda landið gegn skemmdum, að vinna aftur upp það, sem hefur tapazt. Það er áreiðanlega merkilegt og gott verkefni næstu ár, og ég held, að þeir séu orðnir fáir, sem efast um nauðsynina á þessu. Í frv., sem lagt var fram 1958, segir í grg., að það sé vitanlega bændum mest í hag, að sandgræðslan verði aukin og fái meiri fjárráð. Ég veit ekki, hvort rétt er að fullyrða, að það sé bændum mest í hag. Ég held, að það væri réttara að fullyrða, að það er þjóðfélagsleg nauðsyn að koma í veg fyrir eyðingu landsins, og það er þess vegna, sem ég álft það alveg ranga stefnu, sem kom fram 1958, að skattleggja búpeninginn til þess að afla landgræðslunni fjár. Og það var reyndar einn skattur enn í þessu frv., sem ég gleymdi að nefna áðan, það var 16% yfirfærslugjald á fóðurbæti. Ég held, að það sé ástæða til þess að fagna því, að viðhorfin hafa breytzt, skilningur manna hefur aukizt á því, að það er þjóðfélagsleg nauðsyn að vinna gegn skemmdaröflunum og uppblæstrinum og það hafa verið möguleikar til fjáröflunar til sandgræðslunnar á undanförnum árum og nú aðrir en þeir að leggja skatt á fóðurbæti og leggja skatt á búpeninginn. Ég held, að það sé ekki þörf á því að fjölyrða öllu meira um þetta frv. við þessa 1. umr. Frv. liggur fyrir, hv. alþm. hafa lesið það, það skýrir sig sjálft, en ég vil, herra forseti, leggja til, að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hv. landbn.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð um það frv., sem hér liggur fyrir. Hæstv. landbrh. hefur nú rakið nokkuð sögu sandgræðslumálanna í stórum dráttum. Hann gat þess, að fyrstu lög um sandgræðslu hefðu verið sett árið 1907. Fyrsta sandgræðslusvæðið, sem tekið var, var hjá Reykjum á Skeiðum, og mér er vel kunnugur sá staður og hef þar oft komið og séð mikinn árangur, sem varð af þessu starfi þá, sem þó í fyrstu var vissulega ekki gert með sams konar þekkingu og síðar varð: En þarna á svörtum og berum sandinum hefur nú vaxið alls kyns gróður, meira að segja hefur komið þar upp kjarr sums staðar, og talsvert af þessum sandi er nú orðið tún, svo að landið hefur gerbreytzt, eins og raunar annars staðar, þar sem þessi starfsemi hefur farið fram. Hæstv. landbrh. ræddi talsvert um frv. það til nýrra sandgræðslulaga, sem lagt var fram hér á hinu háa Alþingi árið 1958. Því frv. var vísað til landbn. þessarar hv. d. Ég átti þá sæti í þessari n., og landbn. varð þá sammála um það, að ekki væri rétt að láta frv. ganga fram, eins og frá því var gengið. Enda þótt í því væru þá mjög mörg merk nýmæli og á ýmsan hátt til þess vandað, þá þótti n. eigi að síður ýmsir þættir í málinu þannig vaxnir, m, a. fjáröflunarleiðirnar, að hún tók sig til og samdi nýtt frv. Ég sé nú, að sú hv. n., sem hefur samið þetta frv., sem hér liggur fyrir, hefur tekið frv. það, sem landbn. samdi 1959, til athugunar og tekið upp í þetta frv. vissa þætti úr því, m.a. kaflann um félagsstofnanir til landgræðslu, og verð ég að lýsa ánægju minni yfir því. Eins og segir í 1. gr. frv., er tilgangurinn sá að koma í veg fyrir eyðingu gróðurs og jarðvegs og þá einnig sá að græða upp eydd og vangróin lönd, svo sem verið hefur tilgangur sandgræðslunnar frá byrjun. Þetta er hins vegar nýr þáttur, að koma í veg fyrir eyðingu gróðurs, og hann er vissulega mjög þýðingarmikill. Þessi markmið eru bæði mjög þýðingarmikil, sem þarna eru sett í þessu frv. En eins og ég sagði, þó að það sé mjög mikilvægt að græða upp örfoka lönd og sanda, held ég þó, að hitt sé engu síður mikið nauðsynjamál, að koma í veg fyrir, að landið eyðist að gróðri og jarðvegurinn fari að fjúka eða t.d. skolast burt vegna leysingavatns eða landbrots, eins og sums staðar á sér stað. En það er víða, sem gera þarf sérstakar ráðstafanir í sambandi við eyðingu lands af þeim ástæðum og engu síður súms staðar heldur en af hættu af foki. Þá er þessi mikla hætta fyrir hendi, að beitiland kunni að verða fyrir ofnotkun, og ég hef séð lönd þannig farin, að þau hafa verið eyðilögð af ofbeit. Það er náttúrlega feikilega mikilvægt að gæta nógu vel að slíku og koma í veg fyrir, að landskemmdir af þeim ástæðum eigi sér stað. Þessi nýi þáttur, sem tekinn er hér upp, gróðurverndin. er auðvitað einn þátturinn í því, að haft sé nákvæmt eftirlit með beitinni, að hún eyðileggi ekki landið. En fram að þessu hefur því atriði, held ég, ekki verið nægur gaumur gefinn. Mér finnst það ekki hafa verið gert fram að þessu, og ég fagna því, að með þessu frv. er nú komið inn á þetta svið. Við megum aldrei ofbeita landið, og þar sem við notum tilbúinn áburð á beitiland, finnst mér, að þurfi að haga áburðargjöfinni á landið í samræmi við efnafræðilegar þarfir landsins. Ég hygg, að það sé mjög nauðsynlegt að hafa uppi rannsóknir á því, hvernig áburðargjöf slíkt land á að fá. Og rannsóknir á þessu hvoru tveggja, bæði á efnafræðilegu ástandi jarðvegsins og hagnýtingu landsins með beit, eru nauðsynlegar og að fylgjast með beitarþolinu. Þetta þarf allt að fara saman, að mínum dómi. Í þessu frv. sýnist mér við fljótan yfirlestur, - ég hef lesið frv., en náttúrlega játa ég það, að ég hef ekki lesið það svo vandlega, að ýmislegt getur verið, sem maður vildi hafa öðruvísi, - en við fljótlegan yfirlestur sýnist mér, að þarna séu í þessu frv. margs konar hyggileg ákvæði og ekki sízt þetta, þar sem gert er ráð fyrir samstarfi hinna opinberu embættismanna, landgræðslustjórans og þeirra fulltrúa, sem hann hefur, og héraðs- og sveitarstjórna og þeirra félaga, sem líka er gert ráð fyrir að verði stofnuð innan vissra svæða til að vinna að landgræðslumálinu. Það er gert ráð fyrir samvinnu þessara aðila í frv., og það tel ég mjög mikilvægt. Ég geri ráð fyrir því, að ef góð samvinna tekst með þessum aðilum á þeim svæðum, þar sem þörf er vissra aðgerða, sérstaklega t.d. um það að koma í veg fyrir ofnotkun landsins, þá geti upp af því sprottið mjög hagnýtar ráðstafanir. Mér lízt þess vegna vel á þessa stefnu, og ég tel, að þær leiðir séu þarna markaðar með frv., sem geti reynzt mjög gagnlegar, ef fjármagni er til þeirra veitt, eftir því sem nauðsyn krefur, og ef örugg forusta verður af hálfu þeirra, sem með þessi mál kunna að fara. Auðvitað tel ég ljóð á ráði frv., að ekki skuli þar vera gert ráð fyrir útvegun fjár til þeirra framkvæmda, sem hér er fjallað um. Á meðan ekki er ætlað fast og allriflegt fjármagn til þessara mála, er auðvitað allt í lausu lofti um þetta og óvissa frá ári til árs hvað snertir framkvæmdir. Fé, sem nú er ætlað á fjárlagafrv. t.d. til sandgræðslu, þó að það hafi hækkað, það skal viðurkennt, og það verulega að krónutölu, þá er það vissulega hvergi fullnægjandi til þeirra miklu verkefna, sem fyrir hendi eru af þessu tagi í landinu. Á fjárlagafrv. eru t.d. aðeins 700 þús. kr. ætlaðar til tilrauna með áburðardreifingu úr flugvél. Þetta hefur vissulega hækkað að krónutölu núna með hverju ári, ég skal játa það, og það er þakkarvert, að það skuli vera hækkað, því að það er mikil nauðsyn á því að gera þessar tilraunir. Ég álít, að þessi fjárveiting til þessara hluta, áburðardreifingar úr lofti, þyrfti að vera miklu meiri, svo að það sæi einhverja staði á þessu sviði, það sem verið er að reyna. og það er vissulega kunnugt þeim, sem hafa séð eða reynt það að dreifa áburði úr lofti, t.d. yfir afréttarlönd, hvílíkt feikilegt gagn slíkt getur gert til þess að bæta sauðfjárhagana og græða upp afréttarlöndin. Ég vil vona, að frv. verði samt til þess, þótt þetta vanti nú í það að mínum dómi, fjárveitingar eða fjárútvegun, að örva til stórra átaka í landgræðslumálum og það knýi þingið og stjórnina til þess að auka á næstu árum í stórum stíl fjárveitingar og framkvæmdir á svíði landgræðslu og gróðurverndar. Það mun ekki standa á Framsfl. að styðja það mál, og ég fyrir mitt leyti vil heita stuðningi mínum við þetta mál hér á hinu háa Alþingi. Skal ég svo ekki hafa þessi orð fleiri að sinni.



Herra forseti. Þetta mál, sem liggur hér fyrir til umr., er gamalkunnugt hér á þingi. Nokkur undanfarin ár höfum við hv. 3. þm. Norðurl. e. flutt frv. til l. um heftingu sandfoks og græðslu lands. Það frv. byggðist á starfi og niðurstöðum sandgræðslunefndar þeirrar, sem Hermann Jónasson, þáv. landbrh., skipaði árið 1957. Við flm. þess frv. áttum jafnan von á því, að hæstv. ríkisstj. flytti málið sjálf, en þar eð sú von brást ár eftir ár, þótti okkur rétt að flytja það jafnharðan, ef verða mætti, að það næðist að lokum samstaða á Alþingi um meginatriði þess. Við litum þannig á, að hér væri um svo gagnmerkt mál að ræða, að brýna nauðsyn bæri til að knýja það fram til úrslita. En frv. dagaði jafnan uppi. Á undanförnum áratugum hefur verið unnið að því með góðum árangri að koma í veg fyrir eyðingu gróðurs af völdum sandfoks og uppblásturs. Innan sandgræðslugirðinganna, sem munu vera um 60 talsins og þær dreifðar viða um land, er töluvert yfir 1000 ferkm lands. Hefur það verið grætt upp eða tekið til græðslu smám saman. Af þessu landi hefur því gróðurlendið tekið að stækka á ný. Og það þarf ekki um það að efast, að Sandgræðsla Íslands hefur þannig á undanförnum áratugum unnið hið mesta þjóðnytjastarf, um það eru víst flestir sammála. Nú er það talið af kunnugum, að í landinu utan sandgræðslugirðinganna séu nærfellt 4 þús. ferkm lands, þ.e.a.s. sandar og melar, sem eru þó lægri en 400 m yfir sjávarmáli, sem auðveldir séu nokkuð til græðslu, þannig að þeir geti komið að gagni sem beitilönd og að einhverju leyti til ræktunar, þar sem þannig stendur á. En þetta er þó ekki nema lítill hluti af auðnum landsins. Þar kunna einnig að vera til staðar nokkrir möguleikar að koma upp gróðri og auka hann, ef einhver er fyrir. Allir, sem um þessi mál hugsa, hljóta að vera um það einhuga, að hér verði að leggja til sóknar í því skyni að stækka og efla á alla lund gróðurríki landsins, og um það eru víst flestir sammála, að að því marki beri einnig að stefna með nýrri löggjöf, sem veitir nauðsynlegt svigrúm þeim starfsháttum, sem upp þarf að taka, auðveldi rannsóknir í ræktunar- og gróðurverndarmálum og byggi á aukinni vísindalegri þekkingu og þeirri tækni, sem hverju sinni kemur að sem beztum notum. Frv. það, sem hér liggur fyrir og flutt er af hæstv. ríkisstj., er, að því er mér sýnist, byggt að miklu leyti á till. sandgræðslunefndanna gömlu, enda þótt ýmsir góðir og gegnir menn hafi síðan haft málið til athugunar á vegum ríkisstj. Þær breytingar, sem á gamla frv. hafa verið gerðar, mun ég svo litillega hér á eftir drepa á. Ég vil taka fram, að ég fagna því, að hæstv. ríkisstj. hefur nú látið til skarar skríða og loks flutt frv. um þetta mikilsverða efni, svo sem henni auðvitað ber að gera og þótt fyrr hefði verið, svo þýðingarmikið sem málið er, og verður nú að ætla í þetta sinn, að nægileg samstaða náist um eðlilega afgreiðslu þess. Þá vil ég geta nokkurra atriða í þessu frv., þar sem nokkur breyting hefur átt sér stað frá því, sem var í frv., sem við framsóknarmenn fluttum á undanförnum þingum. Mér hefur að vísu ekki unnizt tími til þess að bera fyllilega saman frv., og er því niðurstaða mín fengin við nokkuð skjóta yfirsýn, en að sjálfsögðu verður málið allt athugað vandlega í þn., en þar kann sjálfsagt ýmislegt fram að koma, sem þarfnast lagfæringar. Frv. þetta er fyrst og fremst mun ýtarlegra um tvennt, annars vegar um gróðurvernd, þ.e.a.s. III. kafli frv., og þá aðallega að því er varðar gróðurverndarnefndir, sem gert er ráð fyrir, að starfa skuli í hverri sýslu, þar sem landgræðslustjóri álítur þess þörf. Það er ekki nema gott um það að segja og sjálfsagt til bóta. Þessar nefndir geta, ef vel og myndarlega er á haldið, látið gott af sér leiða. Þá eru annars vegar núkvæmari fyrirmæli um landgræðslufélög, þ.e.a.s. IV. kafli frv., aðallega hvernig skuli til þeirra stofnað, svo að löglegt sé, og minnir nokkuð á þær reglur, sem gilda um veiði- og fiskiræktarfélög, en um þann félagsskap er nokkur reynsla fengin. Er þessi kafli einn hinn fyrirferðarmesti í frv., og vil ég ekki gera lítið úr þeim ákvæðum. Slíkur félagsskapur getur komið fram æðimörgu til gagnsmuna í landgræðslumálunum, og í heild þykist ég mega fullyrða, að þessi kafli frv., IV. kaflinn, sé vel unninn. En starfsemi landgræðslufélaganna verður að sjálfsögðu að styrkja af opinberri hálfu, svo sem auðið er, bæði beint og óbeint, ag það er eitt höfuðatriði. Hvernig þeim stuðningi verður varið, kemur ekki, að því er mér sýnist, nægilega ljóst fram í frv. Í frv. eru svo nokkur atriði, sem færð hafa verið úr skorðum eða felld niður frá því, sem áður hafði verið í sams konar frv., sem lögð voru á undanförnum árum fyrir þingið. Styrkur úr ríkissjóði fyrir landeigendur, sem koma upp girðingum á uppblásnum svæðum, sýnist mér vera lækkaður úr 3/4 hlutum kostnaðar af hálfu hins opinbera við framkvæmdir og í 2/3 hluta, og er þó aðeins heimilt að fara upp í 2/3 hluta kostnaðar við endurgreiðsluna. Þetta er að mínu álíti nokkuð vafasöm breyting og kannske ekki til bóta, en þn. mun væntanlega athuga þetta atriði nánar. Þá er gert ráð fyrir því, að landgræðslustarfseminni verði skipt í tvo meginþrætti, þar sem landgræðslustjóri fari með annan þáttinn, en fulltrúi hans með hinn; en þeir eiga báðir að hafa háskólamenntun í búfræðum, sem er að sjálfsögðu eðlilegt skilyrði. Mér finnst í fljótu bragði, að þessi skipting starfa með landgræðslustjóra og fulltrúa hans sé varla nægilega skýrt afmörkuð í frv. og geti e.t.v. valdið ágreiningi eða erfiðleikum í framkvæmd og athuga þurfi því, hvort eigi ekki að greina nánar frá um valdsvið þeirra og sjálfstæði í starfi. Ég vildi vænta þess, að þn. tæki þetta atriði einnig til nokkurrar yfirvegunar. En víst er um það, að hvor þátturinn um sig er ærið verkefni, og sérfræðings um hvorn þáttinn er fyllsta þörf að sjálfsögðu. Þá er í þessu frv. sleppt sérstökum ákvæðum, sem voru í fyrra frv. um afrétti og græðslu þeirra. En mér sýnist, að ekki þurfi þetta þó að koma að sök, ef þannig verður á haldið og um framkvæmdir fer í anda þeirra ákvæða, sem lúta þó að þessu í frv. En kaflinn um afrétti og sérstaka áætlun um uppgræðslu lands þar hefur verið felldur niður frá því, sem í gamla frv. var, eða því, sem síðast var hér til meðferðar. Þá finnst mér, að kaflinn í frv., sem fjallar um rannsóknir og er í þágu sandgræðslu og gróðurverndar, V. kafli frv., mætti vera ýtarlegri, en sá kaflinn er einna fyrirferðarminnstur og var svo að vísu áður í áliti sandgræðslunefndar. En hitt er allt annað mál, að þar er vikið að mikilvægum atriðum, sem með víðsýni og dugnaði af hálfu rannsóknarmanna og góðum stuðningi ríkisvaldsins í allri framkvæmd geta orðið landgræðslustarfinu til hins mesta gagns. En ekki tel ég, að það hefði sakað, að betur hefði þessi kafli verið útfærður í einstökum atriðum, eða það er mitt álít. Þá er í frv. ekki um það ákveðið, hvar skuli vera bækistöðvar landgræðslunnar. Ég hefði a.m.k. persónulega kunnað því betur, að úr því væri í frv. að fullu skorið, að bækistöðvar landgræðslunnar skyldu vera að Gunnarsholti á Rangárvöllum, landgræðslustjóri ásamt fulltrúa og öðru starfsliði þar búsettur. Það er æðimargt, sem mælir með því, að svo yrði ákveðið, en út í rökstuðning fyrir því ætla ég ekki að fara að þessu sinni. Þar sem þetta mál og allar framkvæmdir eru að miklu leyti fjárhagseðlis, er það að mínu álíti nokkur ljóður á frv., að ekki skuli vera þar getið um, með hverjum hætti afla eigi fjár af opinberri hálfu til aukinnar uppgræðslu og gróðurverndar, svo og kostnaðarsamra rannsóknarmála o.s.frv. Í frv. til fjárlaga 1965 hækkar nokkuð og það allverulega framlag til sandgræðslunnar frá því, sem var árið 1964. En mér sýnist, að sú hækkun nemi vart meiru en því, sem samsvarar dýrtíðaraukningu á tímabilinu, þannig að ekki sé í frv. til fjárl. 1965 gert ráð fyrir sérlega auknum aðgerðum í þeim efnum, sem þetta frumvarp fjallar um. Í grg. fyrir frv. segir, og er það býsna eftirtektarvert, að þess hafi verið sérstaklega óskað, að sú nefnd, sem nú síðast hefur með málið farið á vegum ríkisstj., gerði ekki till. um sérstaka fjárútvegun til þeirra framkvæmda, sem frv. fjallar um. Verði að gera ráð fyrir, segir í grg., að rn. íhugi þá hlið málsins, ef þess er talin þörf. Ég hef ætíð álítið, að fjáröflunin væri höfuðatriðið til nýrra og stórfelldra átaka í landgræðslumálunum. Að öðrum kosti mundi að mínu álíti allt sitja við sama eða líkt. Og á undanförnum árum, þegar þetta mál hefur borið á góma hér á Alþingi, hefur jafnan höfuðumræðuefnið verið það, með hverjum hætti afla skyldi fjár til aukinna framkvæmda í þessu skyni, þ.e.a.s. í landgræðslumálum, og um önnur atriði hafa menn verið nokkurn veginn sammála, en jafnan strandað á þessu skeri. Í frv. frá því í fyrra, sem framsóknarmenn fluttu, var gert ráð fyrir gjaldi lögðu á áfengi, 5 kr. á hvern lítra, sem talið var að mætti reikna með, að gerði um 5 millj. kr. á ári. Á þessa leið var þarna bent, ekki vegna þess, að það mætti ekki fara fleiri leiðir, heldur til þess að skiljast ekki svo við frv. þá, að ekki væri bent á leið til öflunar fjár í þessu skyni. En í þessu frv. er ekki bent á neina leið til fjáröflunar. Hæstv. landbrh. gat þess í framsöguræðu sinni fyrir þessu máli áðan, að meiningin væri að afla fjár gegnum fjárl. og hækka þar fjárveitingar til þessara mála, sem með þyrfti hverju sinni, og vissulega er þetta leið, en á hana er bent í ræðu, en kemur ekki fram í frv. sjálfu neitt um það. Ég fyrir mitt leyti sé ekkert athugavert við það, þó að þessi mál, landgræðslumálin, fari inn á fjárlög og kostnaður þeirra vegna sé greiddur þar, svo sem með þarf. En ef ekki er lagt meira til af fjármunum í þessum efnum en verið hefur, þótt það beri ekki að vanþakka, sem veitt hefur verið, þá hygg ég, að allt það, sem liggur fyrir til aðgerða samkv. frv., verði ekki framkvæmt nægilega fljótt og kannske alls ekki framkvæmt. Hér þarf að framkvæma stórfelldar rannsóknir, bæði á beitarþoli og gróðureyðingu. Svo er heimild til þess í frv. að koma upp gróðrarstöð, þar sem fram fari rannsóknir á ýmiss konar jurtum, sem bezt mættu að gagni verða í hinu nýja gróðurríki, þegar farið er að rækta upp sandflákana. Þessi gróðrarstöð getur sjálfsagt orðið æðidýr í uppkomu. Þá þarf að greiða stórfelldar fjárhæðir í sambandi við sandgræðslugirðingar, bæði bæta þær, sem fyrir eru og farnar eru að úreldast og kannske komnar að falli sums staðar þær eldri, og bæta nýjum girðingum við. Það segir sig sjálft, að öllum þessum aukna kostnaði verður að mæta af myndarskap af hálfu ríkissjóðs, en það er hægt að gera með því að hækka fjárframlög til þessara mála á fjárl. hverju sinni. En það er í raun og veru meginkjarni málsins að afla nægilegs fjár til þeirra verkefna, sem leysa þarf á grundvelli þess frv., sem hér liggur fyrir, ef að lögum verður. Ég skal svo ekki hafa orð mín fleiri að sinni. Ég vil að öðru leyti vona, að takast megi að koma þessu frv. fram á þessu þingi með myndaslegum hætti, og treysti því, að þn., sem fær málið til meðferðar að lokinni þessari umr., taki þannig á því, að svo megi verða.



Herra forseti. Það verður ekki nema örstutt. - Hv. 2. þm. Sunnl. lýsti yfir fylgi sínu við frv. og hafði lítið eða ekkert út á það að setja, lýsti ánægju sinni yfir því, að það hefði verið flutt. Hv. síðasti ræðumaður, hv. 4. þm. Sunnl., hafði ýmislegt við frv. að athuga, en fór ekki stórum eða sterkum orðum með mótmæli, benti á, að það væri kannske sumt, sem þyrfti að athuga betur. Þetta kann vel að vera, að það verði. En ýmislegt af því, sem hann talaði um, að ekki væri nógu skýrt ákveðið í frv., er vitanlega ákveðið að draga hreinar og skýrar línur með í reglugerð samkv. l., eins og oft er gert. Ég vil taka fram, að það hefur engum dottið í hug, sem að frv. stendur, að búseta landgræðslustjóra verði flutt frá Gunnarsholti. Það er vitanlega sjálfsagt, að hann sitji þar, vegna þess að þar er hann bezt settur og þar er búið að kosta miklu til, einmitt vegna þess að hann er þar, og þar á hann að vera. Það er rétt, það er ekki tekið beint fram í frv., en það er nú komið í hefð, að landgræðslustjóri er í Gunnarsholti og verður þar. Hv. 4. þm. Sunnl. harmaði, að það skyldi ekki vera ákvæði um fjáröflun í frv. Það er alveg rétt, að í bréfi til n, var það tekið fram, að þess væri ekki óskað, að hún gerði till. um fjáröflun. Reynslan af því frá fyrri n. varð ekki til þess að greiða fyrir því, að við fengjum lög, sem við óskuðum eftir og reynsla síðustu ára um fjárframlög til sandgræðslunnar er sú, að það var því síður ástæða til þess, og mig undrar nú það, að hv. 4, þm. Sunnl. skuli gera lítið úr því, sem hefur áunnizt síðustu árin með fjárveitingar til sandgræðslunnar. Hv. þm. hlýtur að muna það, hvað var veitt til þessara mála 1958, síðast þegar hann var í stjórnaraðstöðu og hafði möguleika til þess að beita sínum áhrifum, þá var það innan við 2 millj. kr. Þetta hefur verið hækkað um 376% síðan. Ég veit, að hv. 4. þm. Sunnl. er svo sanngjarn í eðli sínu og vill vera það í framkomu, að hann játar það með sjálfum sér, að með því að sama sjónarmið hefði ráðið nú síðustu árin og það, sem var í gildi 1958, þá væri ekki búið að hækka fjárframlög til sandgræðslunnar eins og raun ber vitni. Eða hvers vegna skyldu ágætir menn ekki hafa eygt annan möguleika 1958 til fjáröflunar heldur en að skattleggja fóðurbæti og skattleggja búpeninginn? Ekki af öðru en því, að ríkiskassinn var lokaður. Þörfin á að taka föstum tökum á sandgræðslunni, uppgræðslunni og gróðurverndinni var alveg eins mikil 1958 og nú, það er svo langt síðan landið fór að blása, og ég held, að það fari bezt á því, að við hv. 4. þm. Sunnl. tölum um þessi mál alveg í fullri hreinskilni og vinsemd. Um leið og við erum sammála um þörfina í dag, að gera sem mest í þessum málum, þá getum við verið sammála um, að áður var þess einnig þörf, þegar hann var í stjórnaraðstöðu, en þá voru fjárráð ríkissjóðs takmörkuð, sem þau eru vitanlega einnig nú, en að þessu sinni hefur náðst gifturíkur árangur, þótt lokatakmarkinu í þessum málum sé ekki náð frekar en í svo mörgum góðum málum, sem við þurfum að vinna að og margt er ógert við. Mér dettur ekki í hug, að þetta frv. út af fyrir sig sé alveg gallalaus smíð, og að sjálfsögðu fer málið í n., og komi þar fram till. til bóta, er vitanlega sjálfsagt að taka þær til athugunar. En ég held, að það þurfi enginn að vera í vafa um það, að frv. er stórt spor í rétta átt, mikilsvert spor í rétta átt, og við þurfum ekki að harma það, þótt ekki hafi síðustu 4-5 árin verið samin löggjöf um þetta efni. Það, sem mestu máli skiptir, er, að það takist vel, sem nú á að gera með hinni nýju löggjöf, og að síðustu árin, sem við höfum beðið eftir nýrri löggjöf, hefur starfssvið sandgræðslunnar verið stórum aukið með mjög miklum framlögum úr ríkissjóði, miðað við það fé, sem sandgræðslan hefur áður haft.



Herra forseti. Ég skal verða við þeirri ósk að stytta mál mitt, til þess að hægt sé að vísa frv. til n., enda tel ég ekki þörf á að ræða málið frekar en orðið er við bessa umr. Ég vildi aðeins í tilefni af ræðu hæstv. ráðh. vekja athygli á því, að hæstv. ráðh, misminnir það, að sandgræðslunefndin frá 1957 hafi, eins og hann orðaði það, ekki eygt aðrar leiðir til fjáröflunar heldur en leggja gjald á búfé og fóðurbæti. Það er misminni hjá hæstv. ráðh. Ein aðaltill. þeirrar nefndar til fjáröflunar var sem sé sú að leggja á seldar tóbaksvörur í landinu visst gjald og afla þannig sandgræðslunni tekna. Fyrir þessu var fordæmi, þar sem landgræðslusjóði hafði verið veittur tekjustofn á þennan hátt með sérálagningu á tóbak, en landgræðslusjóður eða tekjur hans renna til skógræktar í landinu. Þetta vildi ég nú aðeins leiðrétta, en að öðru leyti ætla ég ekki að ræða um þetta mál. Ég vil aðeins taka undir það með hv. 4. þm. Sunnl., að með þessu frv. er ekki ráðið fram úr fjármálum landgræðslunnar. Það er auðvitað hægt að gera á tvennan hátt, með því að veita viðbótarfé úr ríkissjóði og með því að fá landgræðslunni sérstakan tekjustofn, eins og gert hefur verið ráð fyrir í hinum eldri frv. Að fá landgræðslunni sérstakan fastan tekjustofn, eins og gert var ráð fyrir í hinu eldra frv., hefur að sjálfsögðu þann kost, að þá er ekki undir högg að sækja. Sá tekjustofn breytist með hækkandi verðlagi í landinu.



Herra forseti. Frv. þetta er komið frá hv. Ed., þar sem það var flutt af samgmn. d. fyrir beiðni hæstv. samgmrh. Höfuðatriði þess eru þau, að gerð eru skýrari ákvæði laga um ferðamál um greiðslu kostnaðar við starfsemi ferðamálaráðs. Með 1. gr. frv. er ákveðið svo skýrt, að ekki verður um villzt, að ýmis kostnaður við störf ferðamálaráðs skuli greiðast af hinu fasta ríkisframlagi til ferðamálasjóðs. Í 2. gr. frv. er það nýmæli tekið upp, að lán úr ferðamálasjóði skuli vera vísitölubundin. Er með þessu ákvæði stefnt að eflingu sjóðsins í framtíðinni. Loks er gert ráð fyrir því, að taki ferðamálasjóður erlent lán til starfsemi sinnar, þá skuli það endurlánað með gengistryggingu, en ekki vera vísitölubundið. Samgmn. mælir einróma með samþykkt frv., en 2 hv. nm. hafa undirritað nál. með þeim fyrirvara, að þeir áskilji sér rétt til þess að flytja eða fylgja brtt. Hv. 3. þm. Vestf. hefur nú flutt brtt. á þskj. 169 við, 2. gr. frv. Sú till. var einnig flutt í hv. Ed., en var felld þar. Meiri hl. samgmn. þessarar hv. þd. mælir gegn því, að sú brtt. verði samþykkt hér.



Herra forseti. Í lögum um ferðamál, nr. 29 frá 1964, segir, að ferðamálasjóður fái starfsfé sitt með framlagi ríkissjóðs, sem eigi sé lægra en 1 millj. kr. Auk þess er ferðamálasjóði heimilt með samþykki ráðh. að taka lán allt að 20 millj. kr. og fjmrh. heimilt að ábyrgjast slíkt lán. Þá segir einnig í þessum l., að ferðamálaráð skuli beita sér fyrir því, að þeir, sem hagsmuni hafi af ferðamannastraumi til landsins, greiði árlega frjáls framlög til sjóðsins. Á þennan hátt er séð fyrir tekjum til ferðamálasjóðs. Nú er sagt í frv. því um ferðamál, sem komið er til þessarar hv. d., að lán sem sjóðurinn veitir, sem eru fyrst og fremst til gistihúsa og annarra slíkra framkvæmda í þágu ferðamála, skuli vera með vísitölukjörum, þannig að greiðslur afborgana og vaxta séu bundnar vísitölu. Ég hef leyft mér að flytja brtt. á þskj. 169 við þessa gr. frv. Er hún samhljóða till., er flutt var í Ed. og er efni till. það, að því aðeins skuli lánin vísitölutryggð, að ferðamálasjóður sé með vísitölutryggt fé, sem hann lánar svo aftur út. Lánin skulu því ekki vera að öðru leyti tryggð með vísitölu. Ég ætla, að það sé alveg óvenjulegt, að lánsstofnun, sem hefur óvísitölutryggt fé til sinnar starfsemi, sé að lána það út aftur með vísitölutryggingu. Ég minnist þess ekki, að það sé nein stofnun í landinu, sem gerir það. En skv. þessu frv., eins og það er nú, á þessi sjóður að gera þetta. Þetta verð ég að telja fremur óeðlilegt og eiginlega alveg nýr háttur upp tekinn, ef þannig á að fara að. Þá segir svo í frv., að greiðslur afborgana og vaxta skuli bundnar vísitölu. Það er ekkert nefnt, hvaða vísitala það er. Það eru orðnar nokkuð margar útgáfurnar af vísitölunum í landinu og heldur er það ágalli á frv., að menn vita ekkert, hvaða vísitölu á að nota þarna. Eins og frv. var lagt fyrir hv. Ed., var tekið fram, að þetta skyldi vera vísitala framfærslukostnaðar, en þetta var tekið út úr frv. í d., og það eru engar upplýsingar um það í frv. eða í nál., eins og nú er komið, hvaða vísitölu á þarna að nota. Ég hef að vísu ekki hirt um að flytja brtt. við þetta og má kannske finna að því, en það er vegna þess, að í hv. Ed. skýrði frsm. svo frá, að hér væri átt annaðhvort við byggingarvísitölu eða framfærsluvísitölu, en skv. frv. á hæstv. ríkisstj. að ráða því alveg, hvaða vísitölu hún notar, og ég lít svo á, að eftir þessar upplýsingar í hv. Ed. sé ekki við því að búast a.m.k., að um aðrar vísitölur verði að ræða. Annað efnisatriði í þessari brtt. minni er um vextina. Í lögum um ferðamál segir, að ráðherra ákveði vexti af þeim lánum, sem ferðasjóður lánar út, en í þessari brtt. minni er svo fyrir mælt, að vextir skuli ekki vera hærri en 4%. Það hefur verið kenning hæstv. ríkisstj., þegar hún hefur andmælt vaxtalækkun í landinu, að því aðeins að lán séu vísitölutryggð, sé eðlilegt að lækka vextina og ég ætla, að það hafi verið í samningum, sem hæstv. ríkisstj. gerði við verkalýðssamtökin í vor um lán til íbúðabygginga, sem hafi verið ákveðið, að vextir skyldu lækkaðir hér um bil um helming, niður í 4%, af því að lánin eiga að vera vísitölutryggð. Það er því í fullu samræmi við þennan samning, sem gert er með þessari brtt., að lækka vextina, um leið og lánin eiga öll að vera vísitölutryggð. Ég man ekki eftir neinu dæmi um það, að þessir háu vextir eigi að haldast áfram, þrátt fyrir að lánin eiga að öllu leyti að vera bundin vísitölu. Mér sýnist það vera alveg í ósamræmi við það, sem hæstv. ríkisstj. hefur haldið fram allt fram að þessu, að ekki megi lækka vextina af þessum lánum, eftir að slík vísitölubinding er á þau sett.