Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Sá tími sem samþykkt Alþjóðahvalveiðiráðsins um stöðvun hvalveiða náði til er nú óðum að styttast, en hann rennur út eins og kunnugt er í árslok 1989. Bannið tók gildi 1. jan. 1986. Allan þennan tíma hafa Íslendingar samt ásamt nokkrum öðrum þjóðum haldið áfram hvalveiðum án þess að séð yrði að hagsmunir væru hafðir í fyrirrúmi við þær ákvarðanir eða virðing þjóðarinnar í alþjóðlegu samstarfi. En um þau sjónarmið mín höfum við hæstv. sjútvrh. átt margan málfund og verður tímans vegna þar að vísa til fyrri umræðna í þingtíðindum. Í samningi Hafrannsóknastofnunar og Hvals hf., sem gildi tók 1. jan. 1986, segir svo í 3. gr., með leyfi forseta: "Árleg veiði árin 1986–1989 er áætluð 80 langreyðar og 40 sandreyðar. Endanleg ákvörðun um árlegt veiðimagn verður tekin af Hafrannsóknastofnun fyrir upphaf hvers almanaksárs." Alþingi tók á sínum tíma þá ákvörðun að mótmæla ekki ákvörðun um stöðvun hvalveiða og samþykkti að tími sá sem bannið stæði yfir skyldi nýttur til rannsókna á hvalastofninum. Nútímarannsóknir á hvölum og ferli þeirra í lífríkinu beinast fremur að rannsóknum á lifandi dýrum en dauðum eins og þeir vita sem mest og best hafa unnið að slíkum rannsóknum. Áætlanir Íslendinga um veiðar í vísindaskyni hafa því verið harðlega gagnrýndar öll þessi ár þó að enginn efi um réttmæti þeirra hafi búið um sig í huga hæstv. sjútvrh. Hygg ég þó að þekking hans á ástandi hvalastofna geti vart verið meiri en þekking mín sem þýðir að hún er ekki önnur en sú sem lesa má sér til í ritum þeirra vísindamanna sem eytt hafa starfsævi sinni í rannsóknir á þessu stærsta dýri jarðarinnar. Enginn íslenskur vísindamaður hefur yfir slíkri þekkingu að ráða. Um réttmæti áætlunarinnar um veiðar í vísindaskyni skal þó ekki deilt hér heldur er fsp. mín fram komin vegna þess að Alþingi á rétt á að fá í hendur árlega hina samningsbundnu árlegu endurskoðun sem þó hefur ævinlega orðið að ganga eftir að lögð yrði fram. Öll þessi ár hefur jafnframt verið ljóst að erfiðleikum hefur verið háð að koma á markað þeim 49% hvalaafurðanna sem leyfilegt er að selja úr landi. Hafa Íslendingar orðið fyrir margs konar niðurlægjandi aðgerðum vegna þeirra og nægir að minnast stöðvunar hvalkjötsfarms í Hamborg sem sendur var síðan heim aftur, að ekki sé minnst á heldur rislitlar síendurteknar ferðir hæstv. ráðherra og embættismanna hans til Bandaríkjanna til að biðja Íslendingum griða í þessu leiða máli. Allt hefur þetta verið okkur hér á hinu háa Alþingi til lítils sóma hérlendis sem erlendis og nokkurt undrunarefni hversu skeytingarlausir hv. þm. hafa í raun og veru verið um framvindu þessa máls. Hafa menn jafnvel ekki gert athugasemd við það að fyrirspyrjanda var meinað að sitja ráðstefnu hvalveiðiþjóða sem haldin var hér í Reykjavík fyrr í vetur þó að þar ættu í hlut þjóðir sem ekki veiða í vísindaskyni heldur í beinu trássi við yfirlýsta stefnu Alþingis í hvalveiðimálum. Að því verður raunar komið seinna. Að þessu sögðu hef ég leyft mér að bera fram þá fsp. sem hér liggur frammi á þskj. 524 og er 232. mál þingsins. Hún hljóðar svo, með leyfi virðulegs forseta: "1. Hefur áætlun um hvalarannsóknir samkvæmt samningi sjútvrn. við Hval hf., sem tók gildi 1. janúar 1986, verið endurskoðuð fyrir árið 1988 eins og samningurinn gerir ráð fyrir? 2. Getur ráðherra upplýst hversu mörg dýr og hvaða tegundir er ráðgert að veiða á yfirstandandi ári? 3. Á hvaða rannsóknarþætti var megináhersla lögð á sl. ári og hvaða þætti hyggjast menn rannsaka á þessu ári? 4. Hvert var heildarmagn hvalaafurða árin 1986 og 1987 og hversu mikið af því hefur verið selt úr landi?"



Hæstv. forseti. Fyrirspyrjandi hefur nú farið allmikið út fyrir þá fsp. sem hér hefur verið borin fram og vænti ég þess að vegna þess geti ég aðeins komið inn á það og einnig farið þá út fyrir fsp. og svarað því þá eftir að ég hef lokið að svara hinni formlegu fsp. Í svari mínu við fsp. um sama efni í Sþ. 3. febr. 1987 var athygli fyrirspyrjanda vakin á því að samningur sá, sem vitnað er til og gerður var í því skyni að auka vísindalega þekkingu á ástandi hvalastofna hér á landi og skapa nauðsynlegan grundvöll fyrir árið 1990 til endurmats á áhrifum veiðistöðvunar, er á milli Hafrannsóknastofnunar í Reykjavík annars vegar og Hvals hf., Miðsandi, Hvalfjarðarstrandarhreppi, hins vegar. Þetta er endurtekið hér því að fsp. ber með sér að þessar upplýsingar hafi ekki náð eyrum fyrirspyrjanda og má vera að það sé að einhverju leyti um aðrar upplýsingar í þessu máli að þær eigi stundum erfitt með að ná eyrum hv. fyrirspyrjanda. Vík ég þá að 1. tölul. Hvor samningsaðili um sig getur óskað eftir endurskoðun samningsins og skal ósk þar að lútandi hafa borist gagnaðila fyrir 15. janúar hvers árs. Hvorugur samningsaðila setti fram ósk um endurskoðun samningsins innan þessara tímamarka. Hafrannsóknastofnun gerir hins vegar ráð fyrir að árleg endurskoðun rannsóknaáætlunar taki mið af gangi og niðurstöðum rannsóknanna og fjárhagsstöðu þeirra. Stefnt er að því að þeirri endurskoðun ljúki í maí nk. 2. Á yfirstandandi ári er ráðgert að veiða 80 langreyðar og 40 sandreyðar, enda leiði endurskoðun rannsóknaáætlunar ekki til annarrar niðurstöðu. 3. Á sl. ári fóru fram afar ítarlegar rannsóknir á öllum hvölum sem landað var í Hvalfirði. Gerðar voru athuganir á aldri og viðkomu dýranna, fæðu þeirra og orkuástandi þar sem tekin voru m.a. mismunandi vefjasýni til mælinga á hitaeiningagildi vefja og fæðu skepnunnar og líffæri þeirra vegin í rannsóknaskyni. Haldið var áfram athugunum á eggjahvítusamsetningu og erfðamörkum nokkurra hvalategunda ásamt svokölluðu DNA eða erfðaefnisrannsóknum sem nú virðast opna nýja möguleika á þessu sviði. Ljóst er að jafnítarleg og reglubundin sýnasöfnun og nú er framkvæmd í tengslum við veiðarnar á sér vart hliðstæðu og mun efniviðurinn gera kleift að stunda margvíslegar rannsóknir er að gagni koma. Á sl. ári voru gerðar nokkrar breytingar á gagnaöflun á sjó í tengslum við veiðarnar sem auka mun nytsemi reglubundinna skráninga á hvölum á skipunum og gera samanburð við önnur talningargögn auðveldari. Jafnframt var haldið áfram öflun upplýsinga um ástand umhverfisþátta á miðunum og sýnum safnað í þeim tilgangi. Íslendingar höfðu forustu um framkvæmd umfangsmestu hvalatalninga sem framkvæmdar hafa verið á Norður-Atlantshafi í júní og júlí 1987. Talningarnar fóru fram samkvæmt hvalrannsóknaáætluninni á svæðinu milli Íslands og Grænlands allt í kringum land, norður fyrir Jan Mayen og suður af Írlandi. Samstarf tókst við Norðmenn, Færeyinga, Grænlendinga og Spánverja sem lögðu til skip og flugvélar og jók þetta mjög gildi rannsóknanna sem náði til stórs hluta Norðaustur-Atlantshafs allt frá Svalbarða suður að ströndum Spánar. Jafnframt tóku vísindamenn frá Japan, Bretlandi og Bandaríkjunum þátt í rannsóknunum ásamt fulltrúum frá Alþjóðahvalveiðiráðinu sem sérstaklega var boðin þátttaka. Á Íslandsmiðum var talið úr flugvél með svipuðum hætti og sumarið 1986 og staðfesta athuganir fyrri niðurstöður um fjölda og útbreiðslu hrefnu á grunnslóð við landið. Þrjú skip okkar önnuðust talningar á djúpslóð og bendir allt til að tilraun þessi hafi skilað verulegum árangri. Eins og undanfarin ár voru háhyrningar athugaðir með ljósmyndunartækni á síldveiðimiðunum austan lands. Rannsóknir þessar miða að aukinni vitneskju um fjölda og útbreiðslu háhyrninga við landið, afrán þeirra á síld og tengsl þeirra við háhyrninga annars staðar á Norður-Atlantshafi. Úrvinnsla sýna og talningar gagna fer fram jafnóðum þar sem m.a. liggur mikið starf að baki við tölvuvæðingu gagna og prófun þeirra. Flestar rannsóknanna eru langtímaverkefni og verða niðurstöður kynntar í vísindanefnd Alþjóðahvalveiðiráðsins næsta vor í sem endanlegustu formi eftir því sem tilefni gefur til. Rannsóknirnar í Hvalfirði 1988 munu í flestu verða með mjög svipuðu sniði og í fyrra. Talið er of snemmt að efna til endurtekinna talninga á þessu ári þar sem lokaniðurstöður liggja ekki enn fyrir. Hins vegar er gert ráð fyrir atferlisrannsókn á hrefnu sem bæta á túlkun talninganiðurstaðna sl. árs. Jafnframt er hafinn undirbúningur að umfangsmiklu verkefni þar sem ætlunin er næsta haust að fylgjast með göngum langreyðar og sandreyðar vestur af Íslandi úr flugvél í allt að þrjá mánuði. 4. Heildarmagn hvalafurða sl. ár er eftirfarandi í kg nettó: 1986: Hvalkjöt 2 157 700 kg. Aðrar hvalafurðir: 1 720 700 kg. 1987: Hvalkjöt 1 888 800 kg og aðrar hvalafurðir 1 517 100 kg. Útfluttar hvalafurðir 1986: Hvalkjöt 1 046 277. Aðrar hvalafurðir 533 343. 1987: Hvalkjöt 799 384 og aðrar hvalafurðir 424 706. Vænti ég að ég hafi þar með svarað þeirri fsp. sem hv. þm. kom hér með, en ég vildi aðeins út af orðum hennar um að við stunduðum hér enn hvalveiðar benda henni á að hér er verið að stunda vísindalega starfsemi og þetta er talið nauðsynlegt til að sinna því. Og ég mótmæli sífelldum útúrsnúningum hennar í þessu sambandi um að hér sé staðið niðurlægjandi að málum. Þá tel ég vera mest niðurlægjandi, eins og kemur fram í orðum hv. þm., að það eigi að hlíta í einu og öllu því sem öfgahópar erlendis leggja til í þessu máli.



Herra forseti. Það er með hreinum ólíkindum hvað fsp. mínar um hvalveiðideiluna fara í skapið á hæstv. ráðherra, þessum annars gæfa og prúða manni, og það hvarflar ekki að mér að fara að rífast við hann hér. Ég held að við, ég og hæstv. ráðherra og þingheimur allur, eigum hér sameiginlegra hagsmuna að gæta. Það var hins vegar ýmislegt sem kom fram í svari hæstv. ráðherra, sem ég að sjálfsögðu þakka, sem vekur athygli. Hann minntist t.d. ekkert á fyrirhugaðar hrefnuveiðar. Ég vil þess vegna spyrja hvort fyrirhugað sé að veiða hrefnu eða ekki. Einhvern veginn er hrefnan fallin út úr allri þessari umræðu. Það vekur einnig athygli mína að það stendur ekki til að endurskoða áætlunina og þess vegna stendur óbreytt talan 80 langreyðar og 40 sandreyðar. Ég vil hins vegar vekja athygli hv. þm. á því að það er aukning um 20 sandreyðar vegna þess að það var aldrei veiddur fullur kvóti á sl. ári. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telur það nú einmitt það sem við þurfum varðandi útflutning okkar og önnur viðskipti að það sé hægt að setja á herðar okkar að við séum að auka hvalveiðar. Auðvitað ber að fagna þeim rannsóknum sem farið hafa fram á lifandi dýrum og hvalatalningar eru auðvitað af hinu góða og sú aðgerð öll hin prýðilegasta, en eftir stendur að það er ekki bara ég, virðulegi forseti, sem dreg í efa gildi hinna vísindalegu rannsókna á dauðum dýrum. Það eru ærið margir aðrir og mér viturri einstaklingar um allan heim. Það er nú einu sinni eðli skynsams fólks að efast og heldur litið merki um þekkingu manna að halda því fram að þeir viti alla skapaða hluti. Ég hef aldrei haldið því fram að ég hafi hugmynd um ástand hvalastofna. Ég hef hins vegar fulla ástæðu til að hlýða á það ef hundruð virtustu vísindamanna um heim allan og þeir sem mesta þekkingu hafa á ferli hvalanna í lífríkinu óttast um afkomu stofnsins. Þá sé ég ekki annað en hver einasti þjóðkjörinn þm. hljóti að hlusta á það og hafa af því verulegar áhyggjur. Þriðja atriðið sem ég hnaut um í upplýsingum hæstv. ráðherra ef hér er ekki um að ræða prentvillu ...

Kíló.

Já, ég skil það, hæstv. ráðherra. En skil ég það svo að þarna muni um 3000 kg á útflutningnum 1986 og 1987 varðandi hvalkjöt. Ég bið aðeins um skýringu á þessum tölum á eftir og ástæður fyrir því. Í Morgunblaðinu í dag er þó nokkuð löng grein um svokallaðar vísindaveiðar Japana og viðbrögð Bandaríkjamanna við þeim. Nú er beðið eftir ákvörðun um hvort beita eigi Paekwood/Magnússon-lögunum varðandi refsiaðgerðir gegn Japönum. Ég vil því spyrja að lokum: Hefur hæstv. ráðherra engar áhyggjur af því að ef svo skyldi fara að Japanar yrðu beittir refsiaðgerðum vegna vísindaveiða sinna kunni það jafnframt að bitna á Íslendingum? Ég verð að játa að ég hef það. Og ég læt ekki í þessu máli fyrr eða síðar, hæstv. ráðherra, afgreiða mig með uppblásinni þjóðrembu. Ég mun svo sannarlega vinna að því eins og ég hef ævinlega gert að koma hernum úr landi, en ég ætla ekki að gera það með afstöðu minni í hvalamálinu.



Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi spurðist fyrir um hrefnu. Því er til að svara að það hefur ekki verið tekin ákvörðun í því sambandi og engir samningar um það gerðir. Hins vegar hefur ekki verið fallið frá fyrirætlunum um rannsóknir á hrefnustofninum og mun það mál verða tekið inn í endurskoðun áætlunarinnar, en eins og ég tók fram í svari mínu sagði ég að endurskoðun rannsóknaráætlunarinnar stæði yfir og þeirri endurskoðun ljúki í maí nk. þannig að það ætti að hafa verið nokkuð skýrt að ég sagði frá því að það væri verið að endurskoða þessa áætlun. Hv. fyrirspyrjandi vitnaði til hundraða virtustu vísindamanna. Ég bendi hv. fyrirspyrjanda á að ræða við þá vísindamenn okkar sem starfa að þessum málum. Eru þeir að störfum á Hafrannsóknastofnuninni í sérstöku húsnæði þar. Vænti ég þess að hv. fyrirspyrjandi hafi komið í þá stofnun fyrir nokkru og kynnt sér þessi rannsóknarmál, eins og ég veit að allir þingflokkar munu annaðhvort hafa gert eða ætla sér að gera. Að lokum spurðist hv. þm. fyrir um hvort ég hefði engar áhyggjur af því að við yrðum beittir refsiaðgerðum. Ég hef að sjálfsögðu áhyggjur af því og ég vænti þess að það hafi komið nokkuð skýrt fram í umræðum að undanförnu. En hitt er svo annað mál að ég tel ekki að slíkar áhyggjur eða slíkar hótanir megi koma í veg fyrir nauðsynlega þekkingarleit nema menn vilji almennt vera í miðaldamyrkri í þessum málum sem því miður fjölmargir vísindamenn og kannski þessi "hundruð vísindamanna um allan heim", eins og hv. fyrirspyrjandi tók fram, vilja gjarnan gera. Það er því miður svo að margir þessara vísindamanna vilja vera áfram í myrkrum miðalda.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 528 að bera fram fsp. til hæstv. iðnrh. varðandi raforkuframleiðslu. Það vakti óneitanlega athygli margra í löngum og samfelldum frostakafla um daginn, þegar orkukerfi Landsvirkjunar gekk mjög vel, hafði nægt vatn þrátt fyrir frost, að dísilstöðvar út um allt land voru látnar ganga stundum nótt sem nýtan dag á sama tíma og í kerfi Landsvirkjunar var næg orka að ég hygg. Því hef ég beint svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh.: "1. Hver var kostnaður Rafmagnsveitna ríkisins við raforkuframleiðslu með dísilvélum í janúar 1988? 2. Hver hefði kostnaður Rafmagnsveitna ríkisins orðið ef orkan sem framleidd var með dísilvélum hefði verið keypt skv. taxta Landsvirkjunar? 3. Hve miklu meiri var afl- og orkuframleiðslugeta Landsvirkjunar í janúar 1988 en nam orkusölu fyrirtækisins í þeim mánuði?"



Herra forseti. Sem svar við fsp. á þskj. 528, það eru þrjár fsp., vil ég segja þetta: 1. spurning: Hver var kostnaður Rafmagnsveitna ríkisins við raflokuframleiðslu með dísilvélum í janúar 1988? - Svarið er: 5,8 millj. kr. Áætluð framleiðsla dísilvéla í janúar 1988 vegna lækkunar afltopps var 1,6 gwst. Áætlaður framleiðslukostnaður er 3,60 kr. á hverja kwst. og þess vegna er kostnaðurinn samtals 5,8 millj. kr. 2. spurning: Hver hefði kostnaður Rafmagnsveitna ríkisins orðið ef orkan, sem framleidd var með dísilvélum, hefði verið keypt skv. taxta Landsvirkjunar? - Svarið við þessari spurningu er: 36,6 millj. kr. Áætluð lækkun aflkaupa í janúar 1988 var 19,21 mw., áætluð lækkun aflkaupa í heild fyrir árið 1988, sem orsakast af lækkuninni í janúar, er þess vegna 4,8 mw. eða 19,21 deilt með 4. Aflverð frá Landsvirkjun er 7,626 millj. kr. á mw. og kostnaðurinn er þess vegna 36,6 millj. kr. Það þýðir að Rafmagnsveitur ríkisins hafa sparað sér liðlega 30 millj. kr. með því að framleiða raforku með dísilvélum á þessu tímabili. 3. spurning: Hve miklu meiri var afl- og orkuframleiðslugeta Landsvirkjunar í janúar 1988 en nam orkusölu fyrirtækisins í þeim mánuði? - Svar við þessari spurningu er að orkuvinnsla Landsvirkjunar í janúar 1988 var um 388 gwst. samkvæmt upplýsingum frá Landsvirkjun, en orkuvinnslugetan er talin vera u.þ.b. 10% hærri. Mesta aflálag í janúar 1988 var um 600 mw. Aflgeta Landsvirkjunar í vatns- og jarðgufustöðvum að frádregnu því umframafli sem jafnan þarf að vera í gangi vegna rekstraröryggis eða svokallað reiðuafl er um 7% hærri eða um 640 mw. Ég vil, herra forseti, í lokin aðeins segja að gert hefur verið munnlegt samkomulag á milli Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins þannig að varla þarf að koma til þess á næstunni að Rafmagnsveitur ríkisins þurfi að keyra dísilvélar til að lækka afltoppa.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. skýr og greinargóð svör. Það var athyglisvert sem hann sagði síðast, þ.e. ég skildi ummæli hans svo, að það væri úr sögunni þetta fáránlega fyrirkomulag sem var í janúar og ber vissulega að fagna því, þ.e. þegar við notum innflutta sovéska olíu til að framleiða raforku með kostnaði sem er tæpar 6 millj. kr., en ef Rafmagnsveitur ríkisins hefðu átt að kaupa þessa orku af Landsvirkjun á gildandi töxtum hefði kostnaðurinn verið 36,6 millj. kr. Þetta sýnir auðvitað svo ekki verður um villst að eitthvað er bogið við þessar verðskrár og það meira en lítið. Ég er ekki að gagnrýna Rafmagnsveitur ríkisins, síður en svo. Þetta er bara einföld vörn og skynsamleg rekstrarráðstöfun af þeirra hálfu. En hins vegar eru þessir taxtar þá rammvitlausir. Ég fagna þeirri yfirlýsingu ráðherra að samkomulag hafi tekist um að nú skuli látið af þessu og þessu muni linna. Það var tími til kominn.



Herra forseti. Um nokkurt skeið hefur Landssíminn lagt ljósleiðara í jörð víða um land af miklu kappi. Þegar hafa verið lagðir um 300 km, en það er aðeins byrjunin því eftir mun að leggja um 1300 km af þessum leiðurum. Ljóst er að viðgerð á leiðurum er óvenjulega dýr. Hver viðgerð kostar mörg hundruð þúsund kr. Einnig er ljóst að óbeint tjón, sem orðið getur vegna þess að leiðarinn slitnar, getur orðið enn meira. Hins vegar er kannski nokkuð óljóst um bótaskyldu af óbeinu tjóni í slíkum tilvikum. Þessir ljósleiðarar hafa verið lagðir víða um byggð ból, en hins vegar hafa eigendur lítt verið spurðir hvort þeir vildu fá þessa þræði í lönd sín. Mér skilst að lengst af hafi ekki verið gerðir neinir samningar við landeigendur þegar ljósleiðarar hafa verið lagðir. Því er það þannig að menn eru komnir með inn á sig viðkvæmar leiðslur og er ljóst að það er dýrt spaug fyrir menn ef þeir lenda í því að valda skemmdum á þessum leiðurum, jafnvel þótt af gáleysi sé. Þetta hefur valdið áhyggjum víða um land og dálitlum vangaveltum meðal manna. Fsp. er að sjálfsögðu sprottin af þessum umræðum. Menn gera sér grein fyrir því að bótakröfur geta hugsanlega komið efnalitlu fólki á vonarvöl og því er ekki óeðlilegt að spurt sé eins og hér er gert: "1. Ber sá ótakmarkaða ábyrgð á tjóni sem verður fyrir því óhappi að slíta af gáleysi ljósleiðara sem síminn er að leggja í jörð víða um land? 2. Er ekki nauðsynlegt að setja sérstök ákvæði í lög um merkingar á legu ljósleiðara, ábyrgð á tjóni, t.d. um hámarksábyrgð þeirra sem tjóni valda, og hugsanlegar tryggingar þar sem bótakröfur gætu numið óvenjulega háum fjárhæðum?" Síðan er hér viðbótarspurning. Sú fyrri var til hæstv. samgrh., en viðbótarspurningin yrði þá til hæstv. félmrh. en af sama tilefni. Ráðuneytið gaf sem sé út úrskurð þann 4. ágúst sl. og þessi úrskurður kom nokkuð á óvart, en hann fjallaði einmitt um samskipti Landssímans og skipulagsyfirvalda varðandi lagningu ljósleiðara. Úrskurðurinn verður varla skilinn öðruvísi en svo að Skipulagi ríkisins sé m.a. skylt að fá samþykki Landssíma Íslands fyrir nýju eða breyttu skipulagi, þar sem byggt er á skipulagsskyldum stöðum sem og stöðum sem ekki eru skipulagsskyldir, ef jarðstrengur Landssímans liggur á því svæði sem skipuleggja á. Því finnst mér ekki óeðlilegt að spyrja hvort þessi úrskurður ráðuneytisins kalli ekki á breytingu á gildandi skipulagslögum.



Herra forseti. Tveimur af þremur spurningum á þskj. 220 er beint til samgrh. Varðandi nr. 1 er þeirri spurningu svarað játandi og vísað til 2. málsgr. 11. gr. fjarskiptalaga nr. 73/1984. Skv. þeirri grein ber sá ótakmarkaða ábyrgð sem óvænt eða af gáleysi hefur valdið skemmdum á fjarskiptavirkjum eða truflunum á rekstri þeirra. Honum ber að greiða allan kostnað sem af því leiðir, bæði beinan og óbeinan, t.d. viðskiptatap, nema annað verði að samkomulagi. Honum ber einnig að tilkynna Póst- og símamálastofnun um allar skemmdir. Hins vegar er ýmislegt gert til að koma í veg fyrir tjón. T.d. fer Póst- og símamálastofnunin fram á það við framkvæmdaaðila að þeir kanni gaumgæfilega hvort jarðrask á framkvæmdastað geti valdið skemmdum á símastrengjum og er hún ávallt reiðubúin að senda menn á staðinn endurgjaldslaust til að finna og merkja alla strengi sem gætu legið um eða við væntanlegt framkvæmdasvæði. Sem svar við nr. 2: Fyrri hlutinn fjallar um nauðsyn sérstakrar lagasetningar um merkingar ljósleiðara. Ekki er talið nauðsynlegt að setja ákvæði í lög um merkingar ljósleiðara og er það stutt eftirfarandi rökum: Nú eru í gildi leiðbeiningar um umgengni við símastrengi frá Póst- og símamálastofnun til landeigenda og ábúenda ábýlisjarða. Leiðbeiningarnar, sem eru frá ágúst 1987, fjalla m.a. um merkingar símastrengja. Flestir strengir utan þéttbýlis eru í dag merktir með merkihælum og enn fremur eru til teikningar af legu strengja sem landeigendur og framkvæmdaaðilar fá afrit af. Helsta undantekningin frá þessu er þegar landeigendur hafa óskað eftir því að ekki séu merkihælar á ræktuðu landi, enda er ávallt haft samráð við landeigendur um legu strengja. Eins og áður segir er Póst- og símamálastofnunin ávallt reiðubúin að senda menn á viðkomandi staði endurgjaldslaust til að finna og merkja sérstaklega alla strengi sem gætu legið um eða í nálægð framkvæmdasvæða. Um síðari hluta spurningarinnar, hugsanlega lagasetningu um takmörkun á ábyrgð tjónvalds og skyldutryggingar, er því til að svara að ekki sýnist ástæða til slíkrar lagasetningar, enda undantekning í íslenskum rétti. Hætta á tjóni á ljósleiðurunum er ekki meiri en annars staðar. Hins vegar er rétt að benda á að menn eiga kost á að tryggja sig gegn slíku og geta því takmarkað áhættu sína á þann hátt.



Herra forseti. Í þeirri fsp. sem hér er fram borin er um að ræða efni 3. tölul. sem til mín er beint, en spurt er um hvort úrskurður félmrn. dags. 4. ágúst 1987 varðandi samskipti Landssímans og skipulagsyfirvalda um lagningu ljósleiðara kalli á breytingar á gildandi lögum. Úrskurður ráðuneytisins frá 4, ágúst 1987, sem til er vitnað, er svar við fsp. byggingarfulltrúans í Skagafjarðarsýslu um hvort Póst- og símamálastofnun þurfi að fá samþykkt sveitarstjórnar og skipulagsstjórnar ríkisins fyrir staðsetningu jarðlínulagna eða símastrengja í jörðu. Niðurstaða ráðuneytisins um að samþykki skipulagsyfirvalda sé ekki nauðsynlegt til umræddra framkvæmda var m.a. byggð á því að lagnir þær sem hér um ræðir hefðu ekki áhrif á útlit umhverfisins og féllu ekki undir byggingarframkvæmdir í skilningi skipulagslaga og að fjarskiptalögin væru sérhæfð lög gagnvart skipulagslögum og yngri en þau. Í úrskurðinum segir enn fremur að ráðuneytið hafi beint þeim tilmælum til samgrh. að settar verði reglur um samráð og umgengni við landeigendur í stað einhliða leiðbeininga Póst- og símamálastofnunar. Það gerði ráðuneytið sama dag eða 4. ágúst sl. Vegna þessa máls hefur það verið skoðun mín að skipulagslög þyrftu að geyma fyllri ákvæði en núgildandi lög gera, m.a. um dreifikerfi rafmagns og síma, lagningu vega, virkjunarmannvirki og hafnarmannvirki. Í ráðuneytinu hefur verið til athugunar frv. til nýrra skipulagslaga og er brýnt að gefnu tilefni að það ákvæði skipulagslaga sem kveður á um dreifikerfi rafmagns og síma, lagningu vega, virkjunarmannvirkja og hafnarmannvirkja fái í þeirri umfjöllun sérstaka skoðun.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherrum fyrir svör þeirra. Það var jákvætt svar sem samgrh. gaf við fyrstu spurningunni. Menn bera ótakmarkaða ábyrgð á öllu því tjóni sem af verður ef þeir slíta ljósleiðara af gáleysi og þá ber auðvitað að hafa það í huga að menn virðast ekki geta neitað því að slíkir leiðarar séu lagðir um lönd þeirra þannig að þarna er lögð á menn talsverð ábyrgð sem þeir gerðu sér ekki grein fyrir að mundi á þeim hvíla þegar þeir keyptu landið eða eignuðust það. Mér finnst nú satt að segja lítil huggun fyrir menn að þeir eigi kost á því að tryggja sig gegn slíku og geti þannig takmarkað ábyrgð sína því að hætt er við að ekki verði almennt um það að ræða og reyndar kostnaður sem því fylgir. Menn þurfa að borga tryggingariðgjöld og þar með er verið að leggja á menn kostnað sem menn reiknuðu ekki með að á þeim mundi lenda. Hæstv. ráðherra svaraði að ekki væri ástæða til að setja ákvæði í lög um merkingar á legu ljósleiðara. Ég er ekki alveg sammála þessari niðurstöðu. Ég held að það hljóti að vera nauðsynlegt að líta nánar á þessa hlið málsins og líta reyndar nánar á hvort ekki verði að takmarka hámarksábyrgð manna í þessu sambandi. Almennt gildir held ég um þetta nýja svið hið fornkveðna að gott er að byrgja brunninn áður en barnið er dottið ofan í. Og þó að engin mál hafi enn komið upp af þessu tagi, þá gætu þau átt eftir að koma upp, fleiri en eitt og fleiri en tvö og verða talsverð flækja áður en lýkur. Hæstv. félmrh. gerði grein fyrir úrskurði ráðuneytisins sem ég ætla út af fyrir sig ekki að gagnrýna sérstaklega. Það er vafalaust rétt að hér var um að ræða sérhæfð lög og yngri sem sett voru eftir að skipulagslög voru sett og þar af leiðandi voru þau talin ná lengra. Það er hins vegar alveg ljóst að valdsvið Landssímans virðist fleyga valdsvið skipulagsyfirvalda með allsérkennilegum hætti. Ég er því algjörlega sammála ráðherranum um það að gagnlegt væri að setja í skipulagslög fyllri ákvæði um framkvæmdir opinberra aðila eins og Pósts og síma, Vegagerðar og annarra slíkra aðila þannig að þessi mál liggi skýrar fyrir en þau gera nú. Ég þakka að öðru leyti fyrir.



Herra forseti. Þegar söluskattsmálin voru hér til meðferðar í vetur, aðallega matarskatturinn, þá fylgdu nokkur önnur atriði og um það sagði í grg. með söluskattsfrv. sem birtist frá fjmrn.: "Þær undanþágur sem verið hafa við lýði en falla nú niður eru þessar ..." Svo voru þær taldar upp og meðal þessa var aðgangseyrir að sýningum á íslenskum kvikmyndum. Af þeim ástæðum hef ég borið fram þessa fsp. á þskj. 525: "Hverju nema áætlaðar söluskattstekjur ríkisins af íslenskum kvikmyndum á árinu 1988?" En um þessi mál segir í söluskattslögunum í fyrsta lagi að í 6. gr. eru talin upp þau atriði sem undanþegin eru söluskatti. Þar segir, með leyfi forseta: Kvikmyndir, sem keyptar eru eða leigðar til sýninga í kvikmyndahúsum eða sjónvarpsstöðvum, sem leyfi hafa til útvarpsrekstrar. eru allar undanþegnar söluskatti. Í b-lið 6. gr. segir enn fremur um undanþágur að þar sé undanþegið sala listamanna á eigin verkum, enn fremur sala á einkarétti eða höfundarrétti að uppfinningu eða hugverki. Undanþágan tekur einungis til sölu höfundar á hugverkinu. Á það hefur verið bent að samkvæmt þessu undanþáguákvæði sé ekki hægt að innheimta söluskatt af kvikmyndum þegar kvikmyndagerðarmenn eru sjálfir í miðasölunni að selja miða á viðkomandi bíómynd. Því er spurt: Hve mikið innheimtist samkvæmt áætlun af íslenskum kvikmyndum í ár og hvernig á að haga innheimtunni?



Herra forseti. Spurt er: Hverju nema áætlaðar söluskattstekjur ríkisins af íslenskum kvikmyndum á árinu 1988? Tölur um það verða vart nefndar nema með miklum fyrirvörum. Líklegt er talið að tvær íslenskar kvikmyndir verði frumsýndar á árinu. Sé reiknað með því að samtals 40 000 áhorfendur kaupi sig inn á þær myndir og aðgangseyrir með söluskatti verði 450 kr., þá má ætla að söluskattstekjur verði 3,6 millj. kr. Um söluskattstekjur af endursýningum á eldri myndum er nánast ekkert hægt að segja annað en það að áætlaðar tekjur eru mjög óverulegar. Það ber síðan að taka fram að þetta er byggt á heldur óvissum upplýsingum, en mundi þó ekki vera fjarri lagi að því er varðar nýjar íslenskar kvikmyndir.



Herra forseti. 3,6 millj. kr. er það sem þessi lagabreyting þýddi fyrir ríkissjóð og hlýtur vissulega að vera alveg stórkostlegur hvalreki fyrir hæstv. fjmrh. að geta náð inn öllum þessum peningum af íslenskum kvikmyndum í von um að það verði tvær frumsýndar á þessu ári og áhorfendur að þeim verði 40 þús. Þegar söluskattslögin voru sett í vetur þá var það talið upp að eftirfarandi þættir væru teknir undir söluskatt: aðgangseyrir að gufubaðsstofum, nuddstofum, ljósastofum, heilsuræktarstofum, svo og að útisamkomum og að sýningum á íslenskum kvikmyndum, svo og vélbinding heys. Ég taldi enga ástæðu til að spyrja um alla þessa þætti, t.d. útisamkomurnar, né heldur taldi ég ástæðu til þess að inna eftir því hvaða pólitísk afstaða lægi á bak við það að rukka sérstaklega söluskatt af útisamkomum eða af íslenskum kvikmyndum. En ég bendi á að þessi ákvörðun er auðvitað í hrópandi ósamræmi við hátimbraðar ræður hæstv. forsrh. aftur og aftur um nauðsyn þess að efla, bæta og þróa hið íslenska nýja myndmál. Það er alveg bersýnilegt að þær yfirlýsingar eru aðeins orð en ekki athafnir og þar af leiðandi. markleysa. Ég bendi á að við þm. Alþb. fluttum hér við meðferð þessara mála í báðum deildum þingsins tillögu um að fella niður söluskatt af íslenskum kvikmyndum. Og til vara fluttum við tillögu um það að ef innheimtur yrði söluskattur af íslenskum kvikmyndum þá yrði hann látinn renna í Kvikmyndasjóð. Þessar tillögur okkar voru báðar felldar og athyglisvert var í þeirri svarræðu hæstv. fjmrh., sem ég þakka hér að öðru leyti fyrir, það sem hann flutti hér áðan, að hann nefndi það ekki einu orði hvernig ætti að fara að því að innheimta söluskatt af íslenskum kvikmyndum ef kvikmyndagerðarmenn nota þá aðferð, sem bæði Hrafn Gunnlaugsson og Þráinn Bertelsson hafa bent á, að þeir muni sjálfir setjast í miðasölurnar og rukka, en sala listamanna á eigin verkum beint til neytenda er söluskattslaus samkvæmt öðrum ákvæðum í söluskattslögunum. Þannig sýnist mér ákvæðið í fyrsta lagi auðvitað andmenningarlegt en í öðru lagi sennilega óframkvæmanlegt líka.



Herra forseti. Þegar spurt er með hvaða hætti söluskattur af sýningum á innlendum kvikmyndum verði innheimtur þá er svarið mjög einfalt. Það verður gert með nákvæmlega sama hætti og um aðrar kvikmyndasýningar, enda var hér um að ræða að fella niður undanþágur og hafa á því samræmt kerfi. Tekjuöflun er, eins og fram hefur komið, mjög óveruleg og skiptir ekki sköpum fyrir þróun þessa iðnaðar. En á það má benda af gefnu tilefni að meiri hluti Alþingis ákvað að hækka mjög verulega framlög í Kvikmyndasjóð eða um 20 millj. kr.



Herra forseti. Aðeins varðandi síðasta málið, sem hæstv. fjmrh. nefndi hér með kvikmyndirnar, vil ég leyfa mér að segja að með því að innheimta söluskatt af kvikmyndum með þeim hætti sem hann upplýsti þá er bersýnilega verið að brjóta í bága við b-lið 6. gr. söluskattslaganna sem fjallar um sölu listamanna á eigin verkum. Það verður þokkalegt ef listamannasamtökin þurfa að höfða mál gegn hæstv. fjmrh. en það gæti orðið óhjákvæmilegt í sambandi við þetta atriði. Í þessum tölulið dagskrárinnar, herra forseti, legg ég hér fram fsp. sem er svona: "Hverju nema áætlaðar söluskattstekjur íslenska ríkisins 1988 af heilsurækt?" Fyrirspurnin er borin fram í tilefni af nýsamþykktum söluskattslögum þar sem gert er ráð fyrir því að eftirfarandi þættir verði nú söluskattsskyldir sem hafa áður verið söluskattslausir, þ.e. aðgangseyrir að gufubaðsstofum, nuddstofum, ljósastofum og heilsuræktarstofum. Fsp. er líka borin fram vegna þess að í söluskattslögunum er ákvæði um það að aðgangseyrir að starfsemi íþróttafélaga er undanþeginn söluskatti. Því spyr ég hæstv. fjmrh. rétt eins og hér áðan: Í fyrsta lagi: Hvað ætlar hann að hafa mikið af heilsurækt í ríkissjóð þetta ár, árið 1988? Í öðru lagi ætla ég að spyrja hann að því hvernig hann ætlar að fara að því að innheimta þetta án þess á sama tíma að brjóta gegn lagaákvæðum um það að íþróttafélögin séu söluskattsfrjáls.



Herra forseti. Þegar spurt er með hvaða hætti söluskattur af sýningum á innlendum kvikmyndum verði innheimtur þá er svarið mjög einfalt. Það verður gert með nákvæmlega sama hætti og um aðrar kvikmyndasýningar, enda var hér um að ræða að fella niður undanþágur og hafa á því samræmt kerfi. Tekjuöflun er, eins og fram hefur komið, mjög óveruleg og skiptir ekki sköpum fyrir þróun þessa iðnaðar. En á það má benda af gefnu tilefni að meiri hluti Alþingis ákvað að hækka mjög verulega framlög í Kvikmyndasjóð eða um 20 millj. kr.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir svörin. Í b-lið 6. gr. laga um söluskatt segir svo í tölul. 9 að undanþegið sé frá söluskatti: lækningar, þar með taldar ljós- og nuddlækningar. Og í tölul. 14. stendur: "Aðgangseyrir að íþróttasýningum, íþróttamótum, sundstöðum og skíðalyftum er undanþeginn söluskatti." Ég sé ekki betur en ef það gerðist sem spurst hefur og sagt hefur verið frá í blaðafréttum að einstaklingar hyggist stofna íþróttafélög um heilsuræktarstarfsemi af ýmsu tagi, þa geti fjmrh. ekki innheimt söluskattinn. Og það verður einkar fróðlegt líka fyrir hann að undanþiggja meðferð á ljósa- og nuddlækningastofum söluskatti og greina hana frá almennri meðferð af því tagi sem ekki er samkvæmt læknisráði. Það verður fróðlegt þegar embættismenn fjmrh. fara inn á ljósastofurnar og nuddstofurnar að skoða og tékka: Er verið að nudda þig samkvæmt læknisráði? Er verið að lýsa þig samkvæmt læknisráði? Eða er þetta einkaframtak? Baðstu um það sjálfur án ráðleggingar frá lækni að þú yrðir nuddaður eða upplýstur? Ef hvort tveggja er án læknisráðs þá rukkar fjmrh. Ef menn aftur á móti sýna tilvísun frá sérfræðingi eða lækni þá eru þeir ekki rukkaðir. Og þetta er hið einfalda, skilvirka, pottþétta 100%-söluskattskerfi, ergo óframkvæmanlegt, herra forseti.



Herra forseti. Það gleður mig alveg sérstaklega að nú kveður við annan tón hjá hv. 7. þm. Reykv. Hann gerist nú innblásinn andstæðingur þess að viðhalda undanþágum á söluskattskerfi sem að hans mati leiða til þess að það verður mjög torvelt að innheimta eðlileg gjöld af slíkri starfsemi. Ég er afar þakklátur fyrir þessar ábendingar. Hins vegar læðast að mér efasemdir um það hvort hv. þm. hefur í þessu máli gerst sérstakur talsmaður þeirra manna sem opinberlega lýsa áformum sínum um það að brjóta lög og þá skattalög sem Alþingi hefur nýlega sett. Það tel ég hins vegar ekki til fyrirmyndar.



Herra forseti. Vont er að setja vitlaus lög, óréttlát lög, eins og lögin um matarskatt, skatt á kvikmyndir og heilsurækt. En verst er þó þegar löggjafinn er að burðast við að setja lög sem almenningur blæs á og segir að séu óframkvæmanleg. Það er ekki fallið til þess, eða hvað herra forseti, að efla virðinguna fyrir löggjafarvaldinu.



Hæstv. forseti. Ég vil taka undir málflutning fyrirspyrjanda og leggja mikla áherslu á það að miðað við þær upplýsingar sem komið hafa um starfsemi sem þá sem hann gerði hér að umræðuefni, þá þarf að endurskoða þessar nýju söluskattsreglur. Það er alveg tvímælalaust meira rugl í þeirri innheimtu núna en nokkurn tímann hefur verið áður.



Herra forseti. Ég hef á þskj. 529 leyft mér að bera fram stutta fsp. til hæstv. iðnaðar- og orkumálaráðherra: "Hvaða ráðstafanir hyggst ríkisstjórnin gera til þess að draga úr húshitunarkostnaði með raforku?" Tilefni þessarar fsp. er fyrst og fremst það að nú verður vart mjög vaxandi óánægju hjá landsbyggðarfólki, sem verður að hita hús sín með raforku, með það hversu mjög þetta hefur hækkað að undanförnu. Ég gæti sett hér á langan talnalestur með samanburðartölum. Ég ætla ekki, herra forseti, að gera það. Ég ætla aðeins að nefna tvö dæmi. Miðað við núverandi verð á gasolíu án olíustyrks er niðurgreitt vatnsorkuverð frá Orkubúi Vestfjarða 31,25% hærra en óniðurgreidd gasolía. Enn hníga hér rök að því að það sé ódýrasti hitunarkostur fyrir okkur að nota sovéska olíu fremur en íslenskt vatn og íslenskt rafmagn. Þetta var fyrra dæmið. Síðara dæmið er um sambærileg hús vestur á Hellissandi og í Reykjavík, hús af svipaðri stærð og byggð á svipuðum tíma, hús sem eru rúmlega 500 m3 að stærð. Og hér er miðað við júlíverðlag. Samkvæmt júlíverðlagi kostaði 253 kr. á dag að hita húsið á Hellissandi eða 92 þús. kr. á ári. Í Reykjavík var sambærilegur kostnaður um 60 kr. á dag eða um 22 þús. kr. á ári, þannig að munurinn á hitunarkostnaði þessara tveggja fjölskyldna er 70 þús. kr. á einu ári. Og því spyr ég: Hvaða ráðstafanir hyggst ríkisstjórnin gera til þess að draga úr húshitunarkostnaði með raforku?



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi hefur lagt fram svohljóðandi fsp.: "Hvaða ráðstafanir hyggst ríkisstjórnin gera til þess að draga úr húshitunarkostnaði með raforku." Að undanförnu hefur nokkuð árviss umræða um hátt verð á raforku til húshitunar blossað upp. Ástæðurnar fyrir því að hún kemur upp á þessum árstíma eru aðallega tvær: Í fyrsta lagi eru nú nýafstaðnar gjaldskrárhækkanir. Gert er ráð fyrir að hækkun á gjaldskrá, sem varð 1. des. sl., dugi þetta ár miðað við forsendur fjárlagafrv. um þróun verðlags og óbreytt verð raforku frá Landsvirkjun. Í öðru lagi er nú kaldasti árstíminn. Í því sambandi ber að geta þess að víðast hvar úti á landi er lesið af mælum oft á ári, sums staðar mánaðarlega, og eru hitareikningar því af eðlilegum ástæðum hæstir á kaldasta árstíma. Sums staðar er að vísu lesið sjaldnar af mælum, en reikningar eru miðaðir við áætlaða notkun á hverjum árstíma. Í Reykjavík hins vegar er lesið af mælum einu sinni á ári og ársnotkun skipt í jafna hluta þegar reikningar eru sendir út. Þetta er ég ekki viss um að öllum sé ljóst. Það er að vísu þannig að húshitunarkostnaður á höfuðborgarsvæðinu er mun lægri en hjá Rafmagnsveitum ríkisins t.d., en munurinn er ekki eins mikill og samanburðartölur gefa til kynna þegar verið er að nefna dæmi um háa reikninga úti á landsbyggðinni, enda er það athygli vert að slíkur samanburður heyrist varla á sumrin. Hv. fyrirspyrjandi gat um dæmi frá Hellissandi ef ég man rétt og sagði að það kostaði 92 þús. kr. á ári að hita 500 m3 íbúð. Ég hef hér fyrir framan mig tölur frá Rafmagnsveitum ríkisins sem eru meðaltalstölur. Þar kemur í ljós að meðalupphitunarkostnaður hjá RARIK á 150 m2 íbúð sem er 400 m3 er 5 þús. kr. á mánuði eða 60 þús. kr. á ári. Þannig að þetta dæmi er sjálfsagt fyrir ofan meðaltal, en húsið er þar að auki nokkuð stórt. Þegar fjárlög voru lögð fyrir þingið var lögð áhersla á að þau yrðu hallalaus. Reynt var að draga úr útgjöldum ríkisins svo sem kostur var. Einn liðurinn í því var að draga úr niðurgreiðslum á rafmagni til húshitunar og var upphæð sem til þess var ætluð lækkuð úr 230 millj. eins og hún var 1987 í 200 millj. kr. í ár. Man ég ekki að komið hafi tillögur um breytingar á því frá þm. Alþfl., hvorki frá hv. fyrirspyrjanda né öðrum. Þvert á móti greiddu þeir atkvæði gegn tillögum um hækkun niðurgreiðslna sem og aðrir hv. þm. stjórnarflokkanna, en slíkar tillögur komu að sjálfsögðu fram. Ég bendi á í þessu sambandi að hæstv. fjmrh. og hv. formaður fjvn. eru einmitt úr þeim þingflokki sem hv. fyrirspyrjandi stýrir. Í þessu sambandi má rifja upp, og ég nefni þetta vegna þess að þetta mál var til umræðu í fjvn. og tek það fram að iðnrn. hafði ekki á móti því að auka niðurgreiðslur vegna rafhitunar, ummæli hæstv. fjmrh. þegar hann mælti fyrir fjárlagafrv. Þar gerir hann yfirtöku ríkissjóðs á skuldum vegna orkumannvirkja að umtalsefni og segir m.a. að ríkissjóður hafi yfirtekið 8,4 milljarða kr. vegna þessara framkvæmda. Þetta er miðað við verðlag í september á sl. ári. Síðan segir hæstv. fjmrh., með leyfi forseta: "Með yfirtöku ríkissjóðs á þessum skuldum er í raun verið að færa greiðslubyrðina af mannvirkjum frá orkunotendum til skattgreiðenda." - Og fjmrh. kemst að þeirri niðurstöðu sem ekki skal vefengd, með leyfi forseta: "Ef orkugeiranum hefði verið afhent skuldasúpan eða öllu heldur hann haldið henni, 8,4 milljörðum kr., frá næstu áramótum og miðað við að vextir væru 6,5% og lánstími 20 ár, sem má ætla að sé um það bil meðallíftími mannvirkja, þyrfti að hækka gjaldskrá almennrar raforkunotkunar um fimmtung til að bera uppi þessi lán." Hér lýkur þessari tilvitnun. En fjmrh. heldur áfram og segir síðar: "Allar þessar yfirtökur ríkissjóðs af orkugeiranum fela í sér að raforkuverð í landinu endurspeglar ekki þann kostnað sem liggur að baki þess. M.ö.o.: raforkuverð í landinu er falsað og þykir þó mörgum nóg um hversu hátt það er." Hér lýkur tilvitnuninni í orð hæstv. fjmrh. sem hann viðhafði í fjárlagaræðu sinni. Þegar gerðar voru athugasemdir við ræðu hæstv. fjmrh. svaraði hann því til að ríkissjóður þurfi að greiða 1900 millj. kr. í vexti og afborganir vegna yfirtöku ríkissjóðs af skuldum orkugeirans. Og síðan segir hæstv. fjmrh.: "Niðurstaða mín var í grófum dráttum sú að ef skuldasúpan væri flutt yfir til orkugeirans þyrfti að hækka almennt raforkuverð í landinu um fimmtung og mætti þá lækka tekjuskatta einstaklinga um rúm 20%." Herra forseti. Mér hefur gengið svo illa að lesa svarið að ég á eftir nokkurn hluta svarsins og kannski það sem skiptir máli vegna fsp. Ég mun freista þess að halda áfram þangað til aftur verður hringt bjöllu eða þá fá að koma aftur í ræðustól og flytja síðari hluta svarsins.  Eins og fram hefur komið hér á Alþingi hefur hv. alþm. Kjartan Jóhannsson tekið saman grg. um rekstrarhorfur RARIK og kemst hann að þeirri niðurstöðu að skuldir RARIK muni aukast um 200 millj. kr. á þessu ári að öllu óbreyttu og verði skuldir fyrirtækisins þá orðnar um 1200 millj. kr. í árslok. Það er því útlit fyrir að ríkið þurfi að yfirtaka meiri skuldir orkugeirans. Orkubú Vestfjarða á nú við svipaðan fjárhagsvanda að etja. Vandi þessara fyrirtækja nú á aðallega rætur að rekja til þess að verðjöfnunargjald af raforku, sem þessi tvö fyrirtæki nutu góðs af, var afnumið án þess að þau væru jafnsett eftir og áður. Viðræður standa nú yfir milli iðnrn. og fjmrn. um hvort ríkið eigi að yfirtaka þeirra skuldir að öllu eða hluta þannig að þær fari ekki út í orkuverðið, en slíkt mundi leiða til u.þ.b. 15% hækkunar á rafhitunarkostnaði og reyndar öllu rafmagnsverði. Í fskj. með till. til þál. um stefnumörkun í raforkumálum, sem flutt var af þm. Alþb., kemur fram að miðað við byggingarvísitölu er áætlað meðalverð í ár um 84% af því sem það var 1980 og er þá miðað við vísitölu byggingarkostnaðar. Það er að vísu nokkuð hærra en þrjú undanfarin ár, fór niður í tæp 77% árið 1986. Rafmagnsverð til heimilisnota hefur hins vegar aldrei verið lægra en nú ef skoðaður er tíminn frá 1980. Ef miðað er við verðlag í janúar ár hvert er það nú um 95% af því sem það var í janúar 1980 miðað við byggingarvísitölu. Ef rafhitunarkostnaður er hins vegar borinn saman við þróun launa á sama tímabili og miðað við verð í janúar ár hvert er rafhitunarkostnaður nú um 83% af því sem hann var íjanúar 1980 og hefur aðeins einu sinni verið lægri á þessu tímabili, en það var í janúar 1987, en á árinu 1987 var orkuverð lækkað í kjölfar kjarasamninga og var verð á raforku til húshitunar því lægra í krónum talið í janúar 1987 en var árinu áður. Hv. fyrirspyrjandi ber síðan rafhitunarreikninga saman við gasolíureikninga og þá vil ég taka þetta fram: Gasolía hefur snarlækkað og miðað við byggingarvísitölu er verð á gasolíu nú 43% af því sem það var 1980 og 37% af verðinu 1980 ef miðað er við þróun launa á sama tímabili og aðeins þriðjungur af verðinu 1984. Þetta gerir að verkum að samanburður við olíuhitun er nú óhagstæður. Ég vil geta þess að Hitaveita Reykjavíkur hefur hækkað sína taxta frá 1980 um 53% þannig að þar er langmesta hækkunin. Eins og hér hefur verið sýnt fram á hefur rafhitunarkostnaður hækkað minna á undanförnum árum en annað verðlag. Rafmagnsveitur ríkisins og Orkubú Vestfjarða hafa safnað skuldum sem leiða til hærra orkuverðs á næstunni ef ríkið hleypur ekki undir bagga. Með þessu er ekki verið að halda því fram að rafhitunarkostnaður sé ekki tilfinnanlegur. Til þess að lækka hann þarf meira fé til niðurgreiðslna. Það er mál sem ekki á síður erindi til hæstv. fjmrh. og hv. formanns fjvn. en til annarra ráðherra og stjórnarþm. Ég er að sjálfsögðu tilbúinn að ræða það mál ef einhver þingflokkur stjórnarflokkanna hefur áhuga á og tel það skyldu mína og ríkisstjórnarinnar. Mestu máli skiptir þó að raforkuverð þurfi ekki að hækka til viðbótar vegna mikilla skulda RARlK og Orkubús Vestfjarða.



Herra forseti. Hæstv. iðnrh. flutti yndislega ræðu áðan sem draga má saman í eina setningu: Þetta er allt Alþfl. að kenna. Það er út af fyrir sig gott að hv. stjórnarliðar eru vaknaðir til lífsins yfir því mikla óréttlæti sem hið háa raforkuverð á landsbyggðinni til húshitunar er, en það væri betur að þessir hv. þm. og hæstv. ráðherrar hefðu komið til meðvitundar fyrir áramótin þegar verið var að greiða atkvæði um og fella með atkvæðum þessara hv. þm. brtt. okkar alþýðubandalagsmanna og fleiri um hærri fjárveitingar til að niðurgreiða raforku til húshitunar. Ég ætla að vona, úr því að þessi kostulega umræða er komin af stað milli stjórnarliða um orkuverðið, að áhuginn og meðvitundin endist fram að næstu afgreiðslu fjárlaga og þá fari öðruvísi þegar fluttar verða sanngjarnar tillögur um meiri fjárveitingar til að greiða niður hið háa orkuverð á landsbyggðinni.



Herra forseti. Þetta er góð fsp. og eðlilegt að þetta mál sé rætt. Og það má segja að bragð er að þá barnið finnur, þegar svona er spurt. Svör hæstv. ráðherra voru eðlileg. Hitt er svo annað mál að landsmenn búa nú orðið við svo mikinn ójöfnuð í orkumálum að þar verður Sjálfstfl. og hans forustumenn að láta til sín taka, því að eitt af okkar meginkjörorðum er það, að ég best veit, að allir landsmenn búi við sem jöfnust lífsskilyrði hvar sem þeir eiga heima á landinu.



Herra forseti. Ég tel að þetta hafi verið þörf fsp. og sú umræða sem af henni hefur spunnist hlýtur að leiða hugann að því að hér í þinginu er að mínu mati vilji til að taka á þessu máli. Ég heyrði ekki betur en það væri einnig vilji hjá hæstv. iðnrh. að taka á þessu máli og verður að taka á því. Það er þá rétt að það komi fram hvar fyrirstaðan er ef það verður stöðvað.



Herra forseti. Það er svolítið furðulegt að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon koma hér og tala af heilagri vandlætingu. Það gefst einhvern tíma tækifæri til þess þó það sé ekki unnt í fyrirspurnatíma að rekja afskipti hans flokks af þessum málum þegar hann fór með þessi mál. Það verður áreiðanlega hægt hér og gæti orðið býsna sögulegt. En ég þakka hæstv. ráðherra svör hans. - Ég sé að ókyrrist nú fyrrv. formaður Alþb. og kveður sér hljóðs. Þeir hafa sitthvað að verja í þessum efnum og ekki kannski alveg nógu góðan málstað ef grannt er skoðað. - Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans. Ég ætla ekki að hefja neitt karp við hann um hver beri hér sök. Við vitum alveg nákvæmlega báðir jafn vel hvernig er staðið að afgreiðslu fjárlaga og hvernig er staðið að því að afgreiða tillögur stjórnarandstöðunnar. Við vitum það og skulum ekkert vera að fjölyrða um það. Ég efast ekki um góðan vilja hans í þessu máli og hann er áreiðanlega fyrir hendi hjá fleiri ráðherrum og í fjvn., enda þótt ekki hafi verið tök á því að fara aðrar leiðir þá en farnar voru. Ég vildi með þessari fsp. vekja athygli á þessu máli. Hér er um jafnréttismál að ræða. Hér er mikið misrétti ríkjandi og það hallar mjög á landsbyggðina og ekki bara í þessu máli. Einnig í mörgum öðrum málum. Þetta hefur komið mjög skýrt í ljós að undanförnu. Hér þarf að verða breyting á og ég veit að þetta er ekkert einfalt mál eða auðvelt að leysa. Ég hygg að þegar við berum saman þennan hitunarkostnað megi vel vera að Hitaveita Reykjavíkur hafi hækkað um 50% í prósentum á einhverju ákveðnu árabili eins og hæstv. ráðherra sagði. Ég veit það hins vegar að það kostar 1500 kr. að hita 500 m3 hús með Hitaveitu Reykjavíkur á mánuði þegar það kostar svona 8–9 þús. kr. kannski úti á landsbyggðinni að hita með raforku. En það eru líka ódýrar hitaveitur úti á landi. Þær eru til þó ekki séu þær margar og ekki stórar. Menn þurfa ekkert að vera hissa á því þó að fólk flytji til Reykjavíkur og höfuðborgarsvæðisins í stórum stíl þó ekki væri nema vegna orkukostnaðarins eins. Það skyldu menn hafa í huga að þeir fólksflutningar eru þjóðinni dýrir. Það kostar nefnilega töluvert að láta landið sporðreisast og það er ekki víst að það verði svo auðvelt að rétta það af aftur.



Herra forseti. Ætli það væri ekki fróðlegt fyrir hv. stjórnarsinna að bera saman niðurgreiðslur á raforkuverði nú og áður, en það er það sem skiptir máli um hinn pólitíska vilja til að stuðla að jöfnuði á lífskjörum í,þessu landi með beinum framlögum úr ríkissjóði. Ástæðan til þess að ég ókyrrðist í sæti mínu var fyrst og fremst sú að ég fagna því að það er bersýnilegt að stjórnarliðið undir forustu flokks fjmrh. og iðnrh. ætlar að drattast með, er tilbúið að auka verulega við fjárveitingar, framlög til niðurgreiðslu á raforku. Það verður auðvitað séð til þess að þessi góði vilji þeirra fái að njóta sín í verki.



Herra forseti. Það er gott að menn eru farnir að ókyrrast yfirleitt út af því misrétti sem er í þessu landi. Ég held að þeir sem ráða þessum málum ættu að íhuga hvort ekki er hægt að setja eitthvert ákveðið fast verð á t.d. raforku til húshitunar miðað við hitaveituverðið þar sem raforkan nýtist ekki, a.m.k. eins og er, öll, hún fer til ónýtis. Ef menn meina eitthvað með því að vilja jafna aðstöðuna í landinu hljóta þeir að leiða hugann að þessu. En það þarf að leiða hann að fleiri atriðum í þessu efni. Ég sting upp á t.d. að hitunarkostnaðurinn úti á landi væri ekki nema helmingi hærri en t.d. það sem er hér eða hjá 4–5 hitaveitum sem eru lægstar í landinu. Menn sýna það í verki. Er þetta bara til að sýnast eða ætla menn að taka á málunum?



Herra forseti. Mér finnst ástæða til að láta heyra í mér um þetta mál. Hér erum við sjálfsagt að takast á við eitt það viðkvæmasta mál sem varðar fólk úti á landsbyggðinni og ástandið hefur því miður versnað miklu meira en menn gerðu ráð fyrir við síðustu hækkun frá RARIK. En tilefni þess að ég vildi koma upp til að sýna fram á þennan mismun er að ég var að fá í hendur reikning fyrir 61 dags notkun vestur í Ólafsvík til að kynda hús sem er 120 m2. Reikningurinn upp á 61 dag í húshitun er 16 025 kr., sem sagt rúmar 8 þús. kr. á mánuði. Á sama tíma borga ég reikning fyrir sömu stærð íbúðar í Reykjavík til Hitaveitu Reykjavíkur sem er 4 180 kr. fyrir 61 dag. Þarna sjá menn svart á hvítu hver þessi munur er og hann hefur því miður vaxið miklu meira en menn gerðu ráð fyrir við síðustu hækkun hjá Rafmagnsveitum ríkisins. Hvað sem líður fortíðinni og þeim samþykktum sem gerðar hafa verið er þetta mál sem þolir ekki lengur bið og þó að við höfum samþykkt síðustu fjárlög miðað við þær kröfur sem þá voru lagðar fram um stöðu mála er ekki þar með sagt að það þurfi ekki að taka þetta mál upp aftur. Þetta er stórt mál og eitt stærsta byggðavandamálið í dag sem verður að finna lausn á.



Herra forseti. Það hefði þurft að vera meira en örstutt athugasemd. Reyndar hefur þetta mál verið rætt talsvert í þessari hv. deild fyrir skömmu. Ég vil fyrst benda á að rafhitunarverð hefur lækkað á undanförnum árum miðað við annað verðlag. Ég vil jafnframt benda á að árið 1980, 1981, 1982 og 1983, ef einhver skyldi kannast við þau ártöl, var rafhitunarkostnaður hærri en hann er nú. Ég held, og þetta eru viðkvæm mál, að ríkisstjórnin og stjórnarflokkarnir hljóti að ræða þessi mál vegna þess ójafnvægis sem er komið upp, ekki vegna þess að rafhitunarkostnaðurinn hafi hækkað heldur vegna þess að gasolían hefur stórkostlega lækkað og það er það óréttlæti sem menn eru að tala um ef þeir vilja segja sannleikann í þessu máli. Ég vil aðeins benda á að á sama tíma frá 1980, þegar RARIK-verðið, í föstum krónum talið, lækkar um 17%, hækkar Hitaveita Reykjavíkur sína gjaldskrá um 53%. Þetta er miðað við byggingarvísitölu. Þetta eru staðreyndir sem tala sínu máli vegna þess að við höfum lækkað heilmikið rafhitunarkostnaðinn. Út af því sem hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði, þá má út af fyrir sig hugsa sér slíkar lausnir. Ég vil benda á stað þar sem mesta óréttlætið er. Það er á Húsavík og á Tjörnesi. Húsvíkingar borga 5–6 sinnum lægra orkuverð en nágrannasveitirnar. Auðvitað er þetta óréttlátt þegar maður horfir svona á það. En þetta er í kjördæmi hv. þm. Hann getur beitt sér fyrir því að þeir jafni þetta út. Ég held raunar að menn verði að fara varlega áður en þeir fara að gefa hér yfirlýsingar á borð við þær að það eigi að setja niður ákveðnar reglur í þessu sambandi. Og að lokum þetta til hv. þm. Alexanders Stefánssonar: Þeir reikningar sem hann les hér upp um hitunarkostnað í Ólafsvík og Reykjavík eru að því leytinu til ólíkir að annars vegar er um að ræða vetrarverð og hins vegar er um að ræða jafnaðarverð. Það verður að taka tillit til þess.



Hæstv. forseti. 19. mars 1987 voru samþykkt ný umferðarlög sem taka gildi 1. mars nk. eða eftir fimm daga. Ýmis nýmæli er að finna í þessum lögum sem miða að því að auka umferðaröryggi og fækka slysum. Eitt af þeim nýmælum er að finna í 114. gr. laganna og varðar starfsemi Umferðarráðs. Í síðustu mgr. þessarar greinar segir, með leyfi hæstv. forseta: " Dómsmrh. getur skipað sérstaka rannsóknarnefnd umferðarslysa fimm mönnum með sérfræði- og tækniþekkingu sem varðar slysalækningar, umferðarskipulag, bifreiðaeftirlit, löggæslu og tryggingamál. Umferðarráð skal hafa eftirlit með störfum nefndarinnar." Það hefur margsinnis komið fram hjá þeim sem afskipti hafa af umferðarslysum, ekki síst læknum sem taka við þeim sem slasast í umferðinni ásamt landlækni, hversu þýðingarmikið er að slík rannsóknarnefnd sé til vegna umferðarslysanna, sambærilegt við rannsóknarnefndir flugslysa og sjóslysa sem eru taldar sjálfsagður þáttur í öryggismálum. Varðandi umferðarslysin hefur verið bent á að þegar alvarleg umferðarslys verða þurfi að liggja fyrir upplýsingar t.d. um hverjir verða fyrir þessum slysum, hvenær þau verða, við hvers konar aðstæður, hvar, hvers vegna, hvernig og hverjar urðu afleiðingar slyssins fyrir einstaklinginn og fyrir þjóðfélagið. Umferðarslys eru heilbrigðisvandamál þó að þessi málaflokkur heyri undir dómsmálayfirvöld því að óhöpp í umferðinni leiða því miður oft til alvarlegra slysa og jafnvel dauða eins og dæmi um hörmuleg slys að undanförnu staðfesta. Til þess að hægt sé að vinna markvisst að fyrirbyggjandi aðgerðum og koma í veg fyrir umferðarslys er nauðsynlegt að áreiðanlegar og ítarlegar upplýsingar um sem flesta þætti umferðarmála liggi fyrir í aðgengilegu formi. Þess vegna hef ég leyft mér, herra forseti, að bera fram fsp. til hæstv. dómsmrh., sem er að finna á þskj. 580, um það hvort hann hyggst skipa slíka rannsóknarnefnd skv. 114. gr. nýrra umferðarlaga.



Hæstv. forseti. Hv. 6. þm. Reykn. spyr hvort ég hyggist skipa rannsóknarnefnd umferðarslysa samkvæmt heimild í nýju umferðarlögunum sem taka gildi um mánaðamótin. Ég svara þessu þannig að ég tel ákvörðun um slíka nefndarskipun ekki tímabæra að svo stöddu. Dómsmrn. hefur verið að kynna sér reynslu annarra þjóða í þessu efni, t.d. reynslu Norðmanna, en þar hafa slíkar nefndir um skeið starfað til reynslu í Rogalandsfylki. Niðurstaða Rogalandsbúa er sú að það sé mikilvægt að samræma gerð skýrslna um umferðarslys úrvinnslu úr þessum skýrslum og útgáfu þeirra. Það þarf að bæta rannsóknir á vegum lögregluyfirvalda á umferðarslysum og þar verði kallaðir til fleiri fagmenn en þeir sem starfa innan lögreglunnar. Ég vil láta fylgjast lengur og nánar með reynslu annarra af skipan fastrar rannsóknarnefndar áður en hún verður ákveðin hér. Ég tek sterklega undir það með fyrirspyrjanda að rannsókn á orsökum umferðarslysa er ein mikilvægasta forsendan fyrir góðum slysavörnum, en ég bendi á að hér er ekki um sambærilega nefndarskipun að ræða og flugslysa- eða sjóslysanefnd. Verkefni þeirra nefnda koma til allrar hamingju mun sjaldnar upp en verkefni hugsanlegrar bílslysanefndar, en slík nefnd gæti hæglega orðið að miklu bákni. Það er því eðlilegt að áður verði athugað hvort ekki má í staðinn auka og bæta rannsóknir lögreglunnar á bifreiðaslysum og úrvinnslu á skýrslum hennar. Þá vil ég láta kanna hvort ekki sé skynsamlegt að takmarka verkefni slíkrar nefndar, ef skipuð yrði, við bifreiðaslys sem leitt hafa til mannsláts. Innan dómsmrn. er nú til athugunar sú hugmynd að láta rannsaka sérstaklega orsakir banaslysa sem urðu í umferðinni á árinu 1987. Komi í ljós að ófullnægjandi skýrslur lögregluyfirvalda torveldi það að niðurstaða fáist um raunverulegar orsakir slysanna, þá verður skýrslugjöfin að sjálfsögðu endurbætt. Þessi hugmynd er nú til athugunar hjá starfsmönnum dómsmrn., en þeir hafa reyndar að undanförnu verið ákaflega bundnir við önnur verkefni í sambandi við gildistöku nýju umferðarlaganna. Þessu máli verður því sinnt síðar og betur en þegar hefur verið gert.



Herra forseti. Það er ljóst að menn hafa nú af því nokkrar áhyggjur eftir gildistöku nýju umferðarlaganna hvort upplýsingar um umferðarslys muni skila sér þangað sem þær ættu helst að koma eins og áður hefur verið. Nú mun hæstv. ráðherra vera með reglugerð í smíðum og eftir að tjónsaðilar eiga sjálfir í mörgum tilvikum að skila skýrslu um óhöpp hafa menn nokkrar áhyggjur af því að tryggingarfélögin muni ekki hirða um sem skyldi að skila upplýsingum. Þeir sem stjórna umferð, t.d. á þéttbýlissvæðunum og raunar hvar sem er, hafa komið að máli við mig hver eftir annan og dregið í efa að eins auðvelt verði að fylgjast með hættulegum stöðum í umferðinni. Ég vil því fara þess á leit við hæstv. dómsmrh. að að því verði hugað við gerð þeirrar reglugerðar sem við eigum von á hvort ekki er einhver möguleiki á því að gera tryggingarfélögunum beinlínis skylt að skila tjónskýrslum án þess að þar með þurfi að fylgja upplýsingar um persónur og bílnúmer og annað slíkt, heldur fái bæði Vegagerðin og sú stofnun hér í Reykjavík sem fjallar um umferð á Stór-Reykjavíkursvæðinu þessar upplýsingar frá tryggingarfélögunum. Ég væri þakklát fyrir að fá að heyra hugmyndir hæstv. ráðherra um þetta.



Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir þessi svör sem ég verð að viðurkenna að komu mér nokkuð á óvart og valda mér vonbrigðum vegna þess að mér hefur fundist hæstv. dómsmrh. gera sér ljósa grein fyrir þýðingu þessara mála og sýnt þeim mikinn áhuga. Hann talaði um að þetta væri ekki sambærilegt við flugslys og sjóslys. Ég er ekki alveg sammála vegna þess að ég tel að slík rannsóknarnefnd umferðarslysa hljóti einmitt að beinast fyrst og fremst að þessum alvarlegu slysum í umferðinni, stóru slysunum ef við getum kallað svo. Slík nefnd, skipuð sérfræðingum eins og gert er ráð fyrir í lögunum, hlyti að vera dómbær á það að gera skilgreiningu á því hvenær þörf er slíkra rannsókna og hvenær ekki. Það er einmitt það að ekki er tryggt að upplýsingar, sem nauðsynlegar eru til þess að hægt sé að vinna að fyrirbyggjandi aðgerðum, liggi fyrir eftir rannsókn slíkra slysa sem hlýtur alltaf að verða með frekar fljótu yfirbragði hverju sinni. Þess vegna held ég að það sé í raun og veru borðliggjandi að það sé ástæða til að skipa þessa nefnd. Ég vil benda á að það er stjórnskipuð nefnd um varnir gegn slysum að vinna að því núna að koma á samræmdri slysaskráningu fyrir landið allt varðandi öll sjúkrahús og heilsugæslustöðvar þar sem sú skráning fer öll inn á slysadeild Borgarspítalans til að einfalda þau mál. En ég vil endurtaka að hæstv. ráðherra hefur sýnt þessum málum skilning og áhuga, m.a. með því að bregðast skjótt við og skipa nefndina um þjóðarátakið í umferðaröryggi sem einmitt er að byrja að sýna árangur af sínum störfum núna um gildistöku nýju umferðarlaganna og hófst í fyrrakvöld með beinni útsendingu í sjónvarpinu sem væntanlega margir hafa séð, sem Ómar Ragnarsson stóð fyrir, en markmiðið með því átaki er einmitt að þeim umferðarslysum verði nánast útrýmt sem rekja má til vankunnáttu, þjálfunarleysis og tillitsleysis við aðra vegfarendur.



Hæstv. forseti. Ég vil fyrst segja örfá orð um ábendingar hv. 13. þm. Reykv. Ég skil vel áhyggjur hennar og þakka ábendingarnar. Ég held þó að það sé ástæðulaust að óttast, að upplýsingar skili sér miður í hinu nýja kerfi en því sem verið hefur. Reynsla annarra þjóða, sem hafa tekið þetta lag upp, þ.e. að ökumenn sem verða fyrir slysum í umferðinni, sem ekki valda neinu tjóni á fólki en eingöngu á munum eða bílum, skili sjálfir þessum skýrslum, hefur sýnt þetta og sannað, enda er það beinlínis hagsmunamál tryggingarfélaganna að halda um þetta sem bestar skýrslur og koma þeim á framfæri. Það er ekkert síður þeim í hag en ökumönnum að hættulegir staðir í umferðinni séu greindir og upplýsingum um þá komið til skila við gatnagerðar- og vegagerðaryfirvöld. Ég mun fyrir mitt leyti leggja á það mjög ríka áherslu að þarna verði upplýsingum skilað þannig að umferðarlagabreytingin verði alls ekki til þess að við vitum minna en áður um hætturnar í umferðinni. Ég ítreka það, og fullvissa reyndar hv. 13. þm. Reykv. um það, að gengið verður ríkt eftir þessu. Ég er sannfærður um það að upplýsingakerfið mun ekki bila við þetta. Í öðru lagi vildi ég segja örfá orð um það sem fram kom í athugasemdum hv. 6. þm. Reykn. Ég fullvissa hv. þm. um það að minn áhugi er alveg óbilaður á þessu máli. Þótt hv. 6. þm. Reykn. hafi lýst vonbrigðum með það sem ég sagði í byrjun og hún segði sig ekki sammála mér um það sem fram kom þar, þá heyrðist mér reyndar þegar ég hlustaði eftir að við værum í reynd algerlega sammála. Ég fagna því að í máli þm. kom fram að hún teldi að takmarka ætti verkefni slíkrar nefndar, ef skipuð yrði, við alvarlegustu slysin. Ég er einmitt að láta huga að reynslu annarra nánar og lengur en gert hefur verið til að skilgreina sem best verkefni slíkrar nefndar þannig að enn verði ekki hrundið af stað nefnd með almennt erindi, erindi sem ekki er hnitmiðað við það sem máli skiptir, því við eigum auðvitað að nýta þá starfskrafta, þær skýrslugerðir og rannsóknir sem hvort sem er fara fram á vettvangi dóms- og umferðarmála, ekki setja alltaf upp eitthvað nýtt. Ég er þess því fullviss að þjóðarátaksnefndin, sem nýlega hefur verið skipuð, hafi gert ákaflega mikið gagn. Það gagn mun þó koma enn betur í ljós síðar. En ég bið hv. 6. þm. Reykn. að sýna nokkra biðlund í þessu máli. Ég er viss um að á endanum verðum við alveg sammála.



Hæstv. forseti. Ég vildi aðeins ítreka þakkir mínar til hæstv. ráðherra. Ég heyri á hans máli, eins og hann reyndar gat um, að við erum sammála í þessum efnum. Ég vil þá aðeins ítreka hvatningu mína til hans að vera á verði og vakandi fyrir því að þessi nefnd verði skipuð því ég er sannfærð um að niðurstaðan verður sú að það verður talið raunhæft að skipa slíka nefnd. Og ég er sammála honum um að það á ekki að vera bara til þess að skipa nefndina heldur til þess að hún skili árangri.



Herra forseti. Á þskj. 567 leyfi ég mér að leggja eftirfarandi fsp. fyrir hæstv. fjmrh.: "1. Hefur ráðherra í huga að notfæra sér nýfengna heimild til að endurgreiða erlendum ferðamönnum söluskatt er þeir hverfa af landi brott? Ef svo er, er undirbúningur hafinn og hvenær er áætlað að hefja endurgreiðslurnar? 2. Hvernig verður staðið að endurgreiðslunni? Verður hún bundin við lágmarksupphæð, tilteknar vörutegundir og hver mun annast greiðslurnar (ríkissjóður eða verslanir)? [Og hér hefur fallið út einkaaðilar. ] 3. Hvert er áætlað tekjutap ríkissjóðs af endurgreiðslunni? 4. Telur ráðherra að endurgreiðsla söluskatts til erlendra ferðamanna leiði til aukinnar sölu á íslenskum varningi? Hyggst hann beita sér fyrir sérstakri kynningarherferð af þessu tilefni með það fyrir augum að laða frekar að erlenda ferðamenn?" Hæstv. forseti. Í flestum ef ekki öllum nágrannalöndum okkar er söluskattur eða virðisaukaskattur endurgreiddur til erlendra ferðamanna af þeim vörum er þeir taka með sér úr landi, enda er í rauninni um innlendan neysluskatt að ræða og því ekki sanngjarnt að láta erlenda ferðamann greiða hann. Ég hef alla tíð rið því fylgjandi að slík endurgreiðsla yrði heimilu og fagna því þeirri heimild sem ráðherrann hefur í þessum málum og hvet hann eindregið til að notfæra sér hana. Ég er í engum vafa um að ef þessu verður komið á mun það auka stórlega verslun útlendinga hérlendis og því alls ekki verða þess valdandi að tekjutap verði heldur þvert á móti. Þá vil ég einnig láta koma fram þá skoðun mína að þessi þjónusta á ekki að vera í höndum ríkisins heldur í höndum einkaaðila eins og víðast gerist erlendis.



Herra forseti. Fsp. þessar eru í nokkrum liðum. Fyrst er spurt hvort áform séu uppi um að notfæra sér heimild til að endurgreiða erlendum ferðamönnum söluskatt þegar þeir hverfa af landi brott. Svarið við því er já. Þau áform eru uppi. Í annan stað er spurt: Ef svo er, er undirbúningur hafinn og hvenær er áætlað að hefja endurgreiðslur? Svarið við þessu er að undirbúningur er hafinn, en hann er ekki svo vel á veg kominn að unnt sé að svara því nákvæmlega hvenær framkvæmd geti hafist. Áður en ég svara seinni fyrirspurnunum er rétt að vekja athygli á nokkrum almennum atriðum. Í fyrsta lagi að talið er að í fyrra, árið 1987, hafi erlendir ferðamenn eytt yfir 2,4 milljörðum kr. hér á landi í gistingu, veitingar og aðrar vörur og þjónustu. Auk þess er ætlað að fargjaldatekjur flugfélaganna af erlendum ferðamönnum hafi verið hátt í 2 milljarðar króna. Í ár eru samsvarandi tölur 3 milljarðar áætlaðar að því er varðar almenna eyðslu erlendra ferðamanna og áætlað að hver erlendur ferðamaður eyði að meðaltali um 25 þús. kr. Það er rétt sem fram kom í máli fyrirspyrjanda að víðast hvar í grannlöndum okkar er endurgreiðsla virðisaukaskatts kerfisbundin og partur af þjónustu ferðamannaiðnaðar þessara landa. Þetta á sér nokkra forsögu í sumum löndum en er nýtilkomið í öðrum. Þá er einnig ástæða til að vekja athygli á því að þegar vara er flutt úr landi þá er ekki greiddur söluskattur af henni. Þetta á jafnt við um afurðir sjávarútvegs og iðnaðar en þegar vara er seld erlendum ferðamönnum hér á landi þá er greiddur af henni söluskattur. Erlendir ferðamenn kaupa að líkindum fyrir a.m.k. 300 millj. kr. í íslenskum verslunum í ár eða fyrir um 25 þús. kr. á mann og greiða a.m.k. 50–60 millj. í söluskatt af þessum vörum sem væri þá tekjutapið sem um væri að ræða. Þegar spurt er: Hvernig verður staðið að endurgreiðslunni? og það er spurt: Verður hún bundin við lágmarksupphæð? þá er svarið það að í þeim hugmyndum sem við nú vinnum með er gert ráð fyrir því að hún verði bundin við lágmarksupphæð en hins vegar ekki við tilteknar vörutegundir heldur verði það almennt. Spurningin um það hver muni annast greiðslur, ríkissjóður verslanir eða einkaaðilar, þeirri spurningu er á þessu stigi málsins ekki svarað. Það er kannski meginatriði málsins. Ef hér er um að ræða tiltekið valdaframsal af hálfu ríkisins að því er varðar álagða skatta, þá hefur sú spurning verið vakin upp hvort hér þurfi sérstaka löggjöf ef um það væri að ræða að velja þá leið að fela einhverjum tilteknum einkaaðila einkaleyfi til þessarar starfsemi og þeirri spurningu hefur enn ekki verið að fullu svarað. Að því er varðar áætlað tekjutap, sem spurt er um í þriðja lið fsp., þá er svarið það að samkvæmt tölum sem fengnar eru frá Verslunarráði Íslands er vörusala til erlendra ferðamanna áætluð á árinu 1987 um 300 millj. kr. og af því væri þá um að ræða söluskatt að fjárhæð 50–60 millj. kr. Jafnframt má áætla að einhver kostnaður verði við endurgreiðslurnar, en á móti kæmi hins vegar að reyna að meta veltuaukningu sem væri þessu samfara og ætti að skila ríkissjóði tekjum á móti. Erfitt er að spá í það á þessu stigi málsins hver hún þyrfti að vera en þó er ljóst að veltuaukning upp á 200–300 millj. mundi vega tekjutapið upp. Þá er spurt: Telur ráðherra að endurgreiðsla söluskatts til erlendra ferðamanna leiði til aukinnar sölu á íslenskum varningi? Já, ég tel svo vera og styðst þá við fyrst og fremst erlenda reynslu. Og spurt er: Hyggst hann beita sér fyrir sérstakri kynningarherferð af þessu tilefni með það fyrir augum að laða frekar að erlenda ferðamenn? Það er rétt að leggja áherslu á það að endurgreiðsla söluskatts til erlendra ferðamanna mundi líklega leiða til aukinnar sölu á íslenskum vörum og verða almennt séð hagstæð og hvatning fyrir íslenskan ferðamannaiðnað og heimsóknir erlendra ferðamanna. Spurningin um það hvort fyrirhuguð sé af hálfu fjmrn. sérstök kynningarherferð af því tilefni, því kann ég nú ekki að svara. Það er kannski ekki beinlínis á verksviði þess ráðuneytis heldur væri það liður í almennu kynningarátaki að því er varðar ferðamannaþjónustu og þá á vettvangi annarra ráðuneyta. En til þess að draga saman þá eru svörin við þessum spurningum jákvæð í þeim skilningi að það eru áform uppi um þetta. Það er verið að vinna að málinu. Það hefur ekki öllum spurningum verið svarað, fyrst og fremst er ósvarað þeirri spurningu hvort nauðsyn sé á sérstakri löggjöf verði farin sú leið sem hv. fyrirspyrjandi lýsti sig fylgjandi, þ.e. að fela einhverjum tilteknum einkaaðila að annast framkvæmdina og þá hins vegar um það hvort endurgreiðslan verði þar með takmörkuð við það þegar ferðamenn fara brott af landinu en verði ekki, eins og sums staðar er, strax innt af hendi við búðarborð í þeim verslunum sem ferðamenn eiga viðskipti við.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir ágæt svör. Það er alveg ljóst að málið er á því stigi að það er tregt um svör og erfitt að gefa fullnægjandi svör við þessum spurningum. Þá er einnig ljóst að það er gífurlegt fjármagn í kringum erlenda ferðamenn og tekjutap er áætlað 50–60 millj. kr. af söluskatti. Hins vegar má kannski benda á að það hirða ekki allir, og í rauninni kannski ekki nema brot af ferðamönnum, um það að krefjast þessarar endurgreiðslu þannig að ég held að tekjutapið verði minna. Svar við spurningunni um bundna lágmarksupphæð kom mér reyndar svolítið á óvart því að ég er því ósammála að hafa ákveðna lágmarksupphæð. Ég held að við eigum að endurgreiða söluskattinn af öllum vörum sem fara út hvað sem þær kosta. Og þá stærsta málið, það er mín skoðun að þetta eigi að vera í höndum einkaaðila og ef til þess þarf löggjöf þá erum við hér til þess að setja hana. Fari þetta yfir á einkaaðilana þá taka þeir náttúrlega að sér þessa kynningarherferð sem ég er að tala um þannig að sá baggi yrði tekinn af íslenska ríkinu.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja eftirfarandi fsp. til fjmrh.: "Hvað líður undirbúningi tvísköttunarsamninga við Frakkland og Bretland? Eru tvísköttunarsamningar við fleiri lönd í undirbúningi?" Ég held að það sé öllum ljóst sem hafa fylgst með umræðum hér á Íslandi undanfarin missiri að það er mjög líklegt að það muni á næstu árum stofnast til nánari samvinnu milli íslenskra aðila og ýmissa erlendra aðila. Í þessu sambandi koma upp í hugann þær umræður sem hafa farið fram um það sem er að gerast innan Efnahagsbandalags Evrópu og nauðsyn þess fyrir okkur Íslendinga að vera vel á verði gagnvart því sem þar fer fram. Tvísköttunarsamningar sem nú þegar eru í gildi við nokkur ríki, Norðurlönd, Bandaríkin, Vestur-Þýskaland og Sviss, að ég hygg, hafa reynst afskaplega hagkvæm tæki til þess að auðvelda og greiða fyrir eðlilegum samskiptum, bæði einstaklinga og fyrirtækja, milli þessara landa. Ég tel að það sé mjög brýnt að koma á slíkum samningum við fleiri lönd og hef þess vegna leyft mér að grennslast fyrir um það hjá fjmrh. í formi þessarar fsp. hvar þessi mál eru á vegi stödd.



Herra forseti. Það er spurt um hvað liði undirbúningi tvísköttunarsamnings við Frakkland og Bretland og hvort slíkir samningar séu í undirbúningi við fleiri lönd. Svarið er þetta: Hinn 8. okt. sl. voru undirrituð drög að samningi milli ríkisstjórna Íslands og Frakklands þess efnis að komast hjá tvísköttun og koma í veg fyrir undanskot frá skattlagningu á tekjur. Síðan hefur verið unnið að þýðingu samningsdraganna á íslensku og yfirlestri á franska textanum. Þessu starfi mun ljúka mjög bráðlega af Íslands hálfu og mun þá verða ákveðið hvenær samningur verði undirritaður. Að því er Bretland varðar þá er áformað þann 21. mars nk. að halda fyrsta fund með samninganefndum Íslands og Bretlands þar sem unnið verði að drögum að samningi til að komast hjá tvísköttun. Á þessari stundu er ekki unnt að segja til um það hvenær unnt verður að undirrita drög að slíkum samningi en reikna má með því að það verði á þessu ári. Að því er varðar önnur lönd þá liggja ekki fyrir neinar formlegar ákvarðanir um að taka upp viðræður við önnur lönd um samninga til að koma í veg fyrir tvísköttun. Hins vegar má geta þess að landsstjórn Færeyja hefur í bréfi frá 9. okt. sl. greint frá því að Færeyingar hafi í hyggju að gerast aðilar að marghliða samningi Norðurlandanna til þess að koma í veg fyrir tvísköttun tekna og eigna.



Herra forseti. Ég þakka fjmrh. fyrir þessar upplýsingar og fagna því jafnframt að á þessum málum er tekið að því er virðist af nokkrum myndarskap.



Virðulegi forseti. Á þskj. 572 hef ég ásamt þeim hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni og Margréti Frímannsdóttur leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. landbrh. um málefni loðdýrabænda. Fsp. er í tveimur liðum og hljóðar svo: "1. Hvaða aðgerðir eru fyrirhugaðar, eða hafa verið ákveðnar, til að styrkja stöðu loðdýraræktar, einkum refaræktar, í kjölfar verðfalls á skinnum undanfarið? 2. Eftir hvaða reglum hefur verið farið við úthlutun leyfa til loðdýraræktar og eru fyrirhugaðar breytingar á þeim í ljósi breyttra aðstæðna?" Það er óþarfi að fjölyrða um þann vanda sem refabændur eru í vegna verðfalls á skinnum þannig að verð skinnanna nægir engan veginn fyrir framleiðslukostnaði og má raunar fullyrða að þessi sama staða er uppi í öllum helstu framleiðslulöndum refaskinna. Því er spurt til hvaða ráða menn hyggist grípa um málefni þessarar búgreinar. Í seinni lið fsp. er spurt um reglur um úthlutun leyfa. Í lögum og reglugerð um loðdýrarækt er bundið að leyfi landbrn. þurfi til stofnunar loðdýrabús. Þar er einnig tilgreint hvaða upplýsingar þurfi að fylgja umsókn, en þar eiga að vera ítarlegar áætlanir um byggingu og rekstur búsins og jafnframt upplýsingar um menntun og reynslu þeirra sem sjá eiga um hirðingu dýranna. Nýlega hafa komið fram opinberlega athugasemdir í þá átt að landfræðileg dreifing loðdýrabúa sé óhagkvæm og ekki hafi verið tekið nægilegt tillit til fóðuröflunarmöguleika við leyfisveitingar sem leiðir svo aftur til hærra fóðurverðs. Í lögum og reglugerð, sem raunar eru samhljóða um þetta efni, þ.e. hvernig skuli standa að leyfisveitingum, eru engin ákvæði um hvernig beri að meta þær upplýsingar sem fylgja umsókn nema leita skal umsagnar Búnaðarfélags Íslands. Þær athugasemdir um dreifingu loðdýrabúa sem að framan greinir gefa tilefni til að spyrja hvaða reglur hafi verið notaðar um úthlutun leyfa og hvort sú reynsla sem fengist hefur undanfarin missiri gefi tilefni til þess að endurmeta þær vinnureglur.



Herra forseti. Um fyrsta lið fsp. hv. 4. þm. Vesturl. og fleiri er það að segja að í síðasta mánuði þegar ljóst var að verð á refaskinnum mundi verða mjög lágt þriðja árið í röð, þá kallaði ég saman til fundar þá aðila sem helst tengjast þessum málum, frá Stéttarsambandi bænda, Samtökum loðdýrabænda, Búnaðarfélagi Íslands, Stofnlánadeild, Framleiðnisjóði, Byggðastofnun ásamt ráðuneytinu, þar sem rætt var um þessa stöðu. Þar var lagt fram erindi frá SÍL um það hvernig þeir mátu stöðuna og út frá því var síðan málið athugað af fulltrúum þessara stofnana. Skömmu síðar kom annað erindi frá SÍL þar sem gengið var heldur lengra í mati þeirra á hvað þyrfti að gera til þess að refabændur gætu haldið áfram búrekstri sínum þetta árið. Með tilliti til þeirra upplýsinga sem fengist höfðu með þessari vinnu og þessara erinda ákvað ég að fá fulltrúa frá öllum stjórnarflokkum til að skoða þessi mál og nefnd sú sem þar var tilnefnd hefur svo verið að fara yfir þessi erindi og ég á von á því núna alveg næstu daga að þar komi niðurstöður um hennar tillögur. Í þessu sambandi höfum við lagt áherslu á að sem mest verði reynt að styrkja þarna undirstöðurnar eins og fóðurstöðvarnar og reyna að lækka fóðurverð, en lágt fóðurverð var talinn einn helsti kosturinn fyrir því að fara út í loðdýrarækt hér á landi þar sem gott fóður er hér fyrir hendi í miklum mæli. Um annan lið fsp., um reglur fyrir úthlutun leyfa, þá er það svo að sérstök nefnd fjallar um umsóknir, um leyfi. Í henni eiga sæti fulltrúi frá Stéttarsambandi bænda, Búnaðarfélagi Íslands og landbrn. Hún óskar eftir þeim upplýsingum sem lög og reglugerðir kveða á um og metur síðan málið eftir því sem þær upplýsingar gefa tilefni til. Við fyrstu leyfisveitingar í upphafi var erfitt að gera sér grein fyrri því hvernig loðdýraræktin mundi dreifast og þá var veitt leyfi til þeirra sem voru nálægt þeim stöðum þar sem fóðuröflun var fyrir hendi. En smátt og smátt hefur þetta dreifst allmikið. Í sumum tilvikum má vera að rétt sé að það hafi verið of mikið en þó var það reiknað út að á meðan kaup frá fóðurstöðvum eru mjög lítil þá getur það verið ávinningur fyrir fóðurstöð að fá viðskipti þó um alllanga flutningaleið sé að ræða og flutningskostnaði útjafnað. T.d. var það reiknað út að fyrir fóðurstöðina á Sauðárkróki var ávinningur að því að fá viðskipti í Vestur-Húnavatnssýslu þó það væri nokkur spölur frá síðasta kaupanda áður vegna þess að hinn fasti kostnaður fóðurstöðvarinnar er það mikill. Að hinu leytinu er síðan Stofnlánadeild landbúnaðarins. Það hefur verið lagt fyrir hana að áður en hún samþykkir lánsloforð geri hún kröfur til ítarlegrar stofnkostnaðar- og rekstraráætlunar og meti þannig möguleika viðkomandi aðila til að fara út í þessa starfsemi. Hins vegar má viðurkenna að æskilegt hefði verið að gerðar hefðu verið meiri kröfur um menntun og kunnáttu til þeirra sem fengu þessi leyfi í upphafi, en það voru má segja engir sem hér höfðu kunnáttu á þessu sviði, og í öðru lagi að það eru ekki til neinar reglur í gildi um hvaða kröfur á að gera til bænda þegar þeir fara út í búrekstur. Það mál er hins vegar nú til umræðu og meðferðar og að mínu mati er það ákaflega þýðingarmikið að þess sé gætt að þeir sem fá lánsfé niðurgreitt og þar með aðstöðu til að hefja búskap hafi lágmarksþekkingu. Þannig er það að sjálfsögðu ýmislegt sem rétt er að endurskoða og taka til athugunar í sambandi við þessi mál, bæði að fenginni reynslu og vegna breyttra aðstæðna á ýmsan hátt.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svör hans og ég vænti þess að sú nefnd, sem hann sagði að menn frá stjórnarflokkunum væru að vinna núna með til að finna einhverja lausn á vanda refabænda, vinni vel og ötullega og láti ekki frjálshyggjusjónarmið leiða sig á glapstigu. Það er nefnilega einu sinni svo að þeir sem eru í refaræktinni núna fengu mjög ákveðna hvatningu, beina og óbeina, til að hefja refarækt í stað hefðbundins búskapar og það að hlaupa frá málinu nú væri einfaldlega ekki sæmandi gagnvart þeim sem urðu við hvatningunni og lögðu bókstaflega álit sitt undir. Í öðru lagi má áætla að beint fjárhagslegt tjón verði afar mikið ef ekkert verður gert, ekki bara fyrir bændurna heldur verði væntanlega að afskrifa verulegan hluta af þeim lánum sem á refabúunum hvíla. Í þriðja lagi held ég að við verðum að hafa í huga að það hvernig tekið er á málefnum refaræktarinnar núna er býsna mikilvægur prófsteinn á það sem við höfum stundum verið að kalla byggðastefnu því að þetta mundi væntanlega hafa nokkuð niðurdrepandi áhrif á alla nýbreytni í dreifbýli. Það hefur verið hvatt til uppbyggingar í fiskeldi, ferðaþjónustu og hverju því sem mönnum gæti dottið í hug, smáiðju úti í sveitum. Ég held að viðbrögðin við vanda refabænda séu býsna mikilvægur prófsteinn á hvernig menn einfaldlega ætla að standa að þeim málum í framtíðinni. Hvað snertir seinni lið fsp., um það hvernig leyfin eru veitt, geri ég mér alveg ljóst að þegar leyfi er veitt í upphafi til loðdýraræktarinnar voru menn einfaldlega með vanda hinna hefðbundnu búgreina á bakinu og var þess vegna ekki mjög hægt um vik, en ég held að það sé full ástæða til að vera strangari nú í reglum við úthlutanir, bæði hvað varðar hina tæknilegu og fjárhagslegu hlið mála og þá sérstaklega þá menntun og þá reynslu og þekkingu sem væntanlegir nýir loðdýrabændur hafa.



Herra forseti. Á þskj. 565 er ég með fsp. til viðskrh. um afnám bankastimplunar við innflutning sem er svohljóðandi: "Hvenær er gert ráð fyrir því að afnema bankastimplun almennt hjá innflytjendum svo að þeir sitji allir við sama borð hvað varðar greiðslusamninga við erlenda umbjóðendur?" Herra forseti. á sl. vetri afnam hið háa Alþingi með lagabreytingu skyldu fyrirtækja til að leggja fram stimplaða vörureikninga til tolls sem sýndu að vörukaup voru greidd eða um greiðslu samið á þeim vörum sem kaupa má með skammtímavörukaupalánum. Þó er enn í gildi reglugerð sem mismunar milli vöruflokka. Um 70% alls innflutnings eru keypt með lántökuheimild, en 30% og þá allar helstu neysluvörur almennings er óheimilt að kaupa með slíkri skammtímalántöku og þarf því að staðgreiða við innlausn vörunnar. Nú er það svo að vörukaup til landsins eru gerð vegna þess að fólk vill kaupa. Til þess að geta afgreitt vörur eru gjarnan komnar til landsins vörur sem geymdar eru hjá flutningsaðila með ærnum kostnaði þar til sala hefst. Talað er um að leigugjald pr. fermetra sé svipað og á dýrustu lúxushótelum. Innflutningsverslunin þarf sannarlega að greiða hæsta fjármagnskostnað atvinnurekstrar landsmanna. T.d. eru viðskiptavíxlar keyptir á gengi ásamt áföllnum kostnaði sem nemur samtals ca. 50–55% á ári. Það leikur ekki nokkur vafi á að þessi fjármagnskostnaður ásamt geymslukostnaði fer beint út í verðlagið. Þegar skoðað er helsta verkefni núverandi og reyndar fyrrverandi ríkisstjórna, sem er að ná niður verðbólgu til jafns við það sem gerist í nágrannalöndum okkar, sætir mikilli furðu að vilji Alþingis með afnámi bankastimplunar og afskipta af skammtímaviðskiptasamningum skuli ekki hafa náð fram að ganga. Með skammtímaviðskiptasamningum er átt við vörukaupalán. Með leyfi til slíkrar lántöku mætti lækka vöruverð um allt að 4-5% sem að viðbættum lækkandi geymslukostnaði gæti orðið 5–7%. Engin haldbær rök hafa verið lögð fram gegn heimild til skammtímavörukaupalána. Þó hefur hæstv. viðskrh. borið fyrir sig þensluáhrif. Þensluáhrif að þessum heimildum fengnum hafa verið ríflega áætluð ca. 1,5 milljarðar króna sem þó skiptist á eitt og hálft til tvö ár. Þetta er aðeins lítill hluti þeirra þensluáhrifa sem komu fram við heimild til notkunar krítarkorta og upptöku fjármögnunarleiga. Benda má á að yfirdráttarheimildir á tékkareikningum eru taldar geta aukið þenslu um allt að 1,8–2,5 milljarða kr. á einu ári. Þessi tegund lána hefur andstæð áhrif á verðbólgu og eykur eftirspurn meðan skammtímavörukaupalán mundu fyrst og fremst lækka vöruverð. Það var skynsamleg tímamótaákvörðun þegar Alþingi ákvað að hætt skyldi eftirlitshlutverki því, sem verið hefur í gildi, að ríkisvaldið væri að fylgjast með því að íslenskir borgarar stæðu við viðskiptasamninga við erlenda aðila. Nú er tímabært að hv. Alþingi stígi skrefið til fulls og sneiði af þá annmarka er standa enn í vegi fyrir að íslensk verslun og íslenskir neytendur fái notið bestu kjara. Það mun auka kaupmátt þeirra sem mest þurfa á að halda með lækkandi vöruverði á mörgum nauðsynjavörum og lækkandi framfærsluvísitölu er gæti á skömmum tíma breytt stöðu okkar í baráttunni við verðbólguna. Síðast en ekki síst gæti heimild til skammtímavörukaupalána aukið svigrúm á útvegun lánsfjár til t.d. húsbyggjenda sem þurfa oft skammtímalán til þess að komast yfir erfið greiðslutímabil. Ætla má að vilji Alþingis sé ekki að mismuna milli vöruflokka eða atvinnugreina en að atvinnuvegir landsmanna eigi allir sama möguleika á verðmætasköpun fyrir þjóðfélagið.



Hæstv. forseti. Hv. fyrirspyrjandi spyr hvenær ráð sé fyrir því gert að afnema bankastimplun almennt hjá innflytjendum svo að þeir sitji allir við sama borð hvað varðar greiðslusamninga við erlenda umbjóðendur. Með bankastimplun er væntanlega átt við það ákvæði í lögunum nr. 63/1979, um skipan gjaldeyris- og viðskiptamála, að óheimilt væri að tollafgreiða vörur nema fyrir lægi staðfesting gjaldeyrisbanka, bankastimpill, á því að greiðsla hafi verið innt af hendi eða greiðsla tryggð með öðrum hætti, t.d. með lántöku eða greiðslufresti. Þetta ákvæði var fellt úr gildi með lögum dags. 27. mars 1987 og samkvæmt þeim var bankastimplun afnumin 1. sept. 1987. Um þetta leikur enginn vafi. Mér virðist því að fyrirspyrjandinn blandi saman í spurningunni og reyndar í málflutningi bankastimpluninni sjálfri, því sem ég vitnaði til, og reglum um greiðslufrest vegna innflutnings til landsins því þótt bankastimplun hafi verið felld niður breytti sú ákvörðun engu um reglur um erlendar lántökur og nú síðast um lántökugjöld og um greiðslufresti. Þótt ríkisstjórnin telji æskilegt að innflutningsreglur verði sem almennastar og frjálsastar er óhjákvæmilegt við núverandi ástæður í okkar þjóðarbúskap að halda aftur af erlendum lántökum og notkun greiðslufrests. Lántökugjaldið var einmitt sett á í því skyni. Á síðasta ári jókst innflutningurinn um 28% og það bendir ekki beinlínis til þess að núgildandi reglur torveldi mjög innflutning til landsins. Hinn 1. febr. sl. gaf viðskrn. út að nýju auglýsingu um innflutning með greiðslufresti svo og um aðrar erlendar lántökur. Meginmarkmiðið með þessum auglýsingum var eitt: að aðlaga fyrri auglýsingar nýrri tollskrá, en jafnframt voru reyndar rýmkaðar og samræmdar reglur um greiðslufrestinn og bætt við nokkrum vöruflokkum sem heimilt var að taka til landsins með greiðslufresti. Þá var líka sú almenna breyting gerð að nú er birtur listi yfir vörur sem ekki er heimilt að flytja inn með greiðslufresti í stað auglýsingar um innflutning sem leyfður er með greiðslufresti. Ég veit að í þessu fólst engin veruleg breyting, en ég bendi á að ástæðurnar fyrir því að halda þessum reglum eru aðhald að innflutningi en ekkert annað. Ég hef í hyggju að endurskoða þessar reglur í heild í frjálsræðisátt. Ég geri ráð fyrir að það megi gera þetta í áföngum án þess að það valdi vandræðum. Ég hef gefið fyrirheit um að við þessa endurskoðun verði haft samráð við þá aðila sem þarna eiga hlut að máli, fyrst og fremst samtök verslunarinnar. Þessi endurskoðun er enn ekki hafin, en hún er í undirbúningi.



Herra forseti. Auðvitað var ráðherra fullkunnugt um hvað fsp. snerist þannig að hann gat alveg sleppt þessum formála að sinni ræðu. Hann bendir á að mikill innflutningur hafi verið og mikil aukning og það bendi ekki til þess að það torveldi innflutning. Það er enginn að tala um það að það sé eitthvað erfitt að flytja hér inn. Það er einfaldlega verið að tala um að það skortir heimild til að fá að taka hér erlend skammtímalaun, vörukaupalán svonefnd. Og hvað er það sem vinnst með því? Það er fyrst og fremst að það lækkar vöruverð í landinu. Það er enginn að tala um að það sé erfitt að flytja inn hitt og þetta. Við verðum líka að hugsa um neytendurna af og til. Með því að þessi heimild verði gefin, mönnum verði gefið frjálst að semja við sína erlendu umbjóðendur, vinnst ansi margt. Það má nefna hérna nokkra punkta. Það má t.d. nefna að innflytjendur geta þá notað sín samtök og sína hæfileika til samninga til fulls. Það má benda á að aðsókn í lánsfé hér innan lands muni minnka. Vaxtabyrði fyrirtækja mundi minnka. Meira fjármagn yrði því til ráðstöfunar. Það eykur samkeppni banka, það ógnar tilveru okrara, það stuðlar að hagkvæmum innkaupum og kostnaðarauki ríkisins er enginn. Sá sem í rauninni græðir á þessu þegar upp er staðið er neytandinn og á tímum matarskatts held ég að það veiti ekki af því að hugsa til hans af og til.



Hæstv. forseti. Hæstv. ráðherra veit nákvæmlega muninn á bankastimplun og greiðslufresti og gang mála í ríkisstjórn. Þessi tillaga um að fella niður bankastimplun til að gera samskipti manna þó af ólíku þjóðerni séu frjáls og háð því einu að traust hefur myndast á milli tveggja viðskiptaaðila var borin fram af mér á sínum tíma í ríkisstjórn og alls ekki gert ráð fyrir að greiðslufrestur yrði á annan hátt skilinn á milli þeirra sem bera traust hver til annars þó af ólíku þjóðerni séu en viðskiptin sem eiga sér stað milli verksmiðju og heildsala eða innflytjenda annars vegar og hérlendra. Það er enginn munur á þó að menn búi í tveimur löndum eða þó að menn búi í sama landinu, þó að menn tali annar íslensku en hinn eitthvert annað tungumál. Traust getur ríkt á milli manna fyrir því. Það er hrein hártogun og misnotkun á samþykkt Alþingis og hugmynd sem kemur frá ríkisstjórninni á sínum tíma að stöðva það sem átti að losa um með því að fella niður bankastimplun ásamt heimild til greiðslufrests sem Seðlabankinn hefur. Þetta er rangtúlkun og illa farið með gott mál. Hv. fyrirspyrjandi hefur gert svo góða grein fyrir málinu að ég held að það sé alveg ljóst að það er stórsparnaður fyrir viðskiptin almennt, almenning og það opinbera, ef viðskipti fái að vera frjáls.



Hæstv. forseti. Ég tek undir það með hv. 5. þm. Reykv. að það er æskilegt að samskipti manna í viðskiptum milli Íslands og annarra landa geti verið sem frjálsust og sem líkust því sem er á milli sams konar aðila innan lands. Ég tel að það væri til hagsbóta þegar til lengdar lætur. En í þessu máli togast á eins og oft vill verða viðleitnin til að gera viðskiptin frjálsari og viðleitnin til að halda jafnvægi í okkar viðskiptum við önnur lönd. Það er eina ástæðan fyrir því að enn hefur ekki verið gert almennt heimilt að taka vörur til landsins með þeim greiðslufresti sem um semst milli einkaaðila. Það má vel vera að það sé ekki jafnhættulegt og sumir hafa haldið að rýmka þarna um. Ég hef þegar lýst minni skoðun, að ég vilji stefna að því í áföngum að gera þessar reglur almennar þannig að allir sitji við sama borð. Þetta er þegar hafið með þeirri breytingu sem gerð var 1. febr., en ég bið hv. þm., þann 5. úr Reykjavík og þann 5. úr Vesturlandi, að hafa nokkra biðlund. Ég bendi á að í máli hv. 5. þm. Vesturl. kom fram að hann taldi að veruleg þensluáhrif mundu fylgja því ef greiðslufrestur yrði almennt heimilaður. Hann benti á að þessi þensluáhrif væru líklega minni en þau sem fylgdu kaupleigunum og breyttum reglum um erlendar lántökur í fyrra. Ég get tekið undir þetta með honum, en það er bara sá galli á málinu að þessi áhrif mundu bætast við þau sem fyrir væru og þótti þó nóg komið. Þetta er vandinn í hnotskurn. Ég hef ekki fleira um málið að segja, en lýsi þeim ásetningi mínum að endurskoða þessar reglur í þá átt sem fsp. og athugasemdir hv. þm., hins 5. úr Reykjavík og hins 5. úr Vesturlandi, hafa hnigið.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. menntmrh.: "Hve mikið fé hafa útvarps- og sjónvarpsstöðvar greitt í Menningarsjóð útvarpsstöðva til 1. febr. 1988? Hve mikið er útistandandi og hvernig skiptist það á greiðendur? Hvernig skiptist það fé sem greitt hefur verið úr sjóðnum?" Ég vil minna á í þessu sambandi að með útvarpslögunum, sem samþykkt voru 1985, var Ríkisútvarpið svipt þeirri einkaaðstöðu sem það hafði haft í þessu landi. Þá þótti og eðlilegt að létta af því einhverju af þeim kvöðum sem það hafði einnig haft vegna sinnar sérstöðu. Þar var þyngst sú kvöð að greiða vissan hluta af rekstrarkostnaði við Sinfóníuhljómsveit Íslands. Með menningarsjóðnum var tvíþættur tilgangur: annars vegar að tryggja að allar þær stöðvar, sem nytu auglýsingatekna á Íslandi, greiddu fé til Sinfóníuhljómsveitarinnar og einnig að tryggja með þessum hætti menningarlegri dagskrárgerð í útvarpsstöðvum hvort sem þær væru hljóðvarpsstöðvar eða sjónvarpsstöðvar. Nú leikur mér mikil forvitni á að vita hvernig þetta hefur verið framkvæmt, hvort þarna hafi verið gengið fram af sæmilegu réttlæti milli stöðva eða hvort mönnum hafi dottið í hug að misnota þetta á þann hátt að færa fjármagn frá Ríkisútvarpinu yfir til einkastöðvanna, sem hafa risið, og í reynd hafi þetta orðið til þess að Ríkisútvarpið sitji eitt með þá kvöð að greiða með Sinfóníuhljómsveitinni og einnig hafi verið fært fé til dagskrárgerðar hinna stöðvanna á þeirri forsendu þá að þær séu menningarlegri en dagskrárgerð Ríkisútvarpsins.



Herra forseti. Ég fagna því að það kom skýrt fram hjá menntmrh. að hann metur það svo að það sé ekki dagskrárgerð Ríkisútvarpsins sem hafi hlotið dóm með þeirri útdeilingu sem átt hefur sér stað, enda hefði ég talið dóminn fráleitan ef svo væri, heldur sú skýring að þeir hafi ekki staðið í skilum og þess vegna hafi þeir ekki fengið úthlutun eins og eðlilegt má teljast. Hins vegar finnst mér það dálítið djörf ákvörðun, ef hún er aðeins hjá sjóðstjórninni en ekki fyrirmæli frá menntmrh., að það skuli miðað við hvort stöðvar standi í skilum því að spurningin um vanskil hlýtur í hverju tilfelli að vera þá spurning um upphæð. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um að sinni.



Herra forseti. Ég tek undir þær áhyggjur sem fram hafa komið í máli hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar og Eiðs Guðnasonar. Sé rétt eftir Jóni Óttari haft í Morgunblaðinu, og hygg ég að það hafi verið, er það nánast siðferðileg skylda ráðherra að kafa í þetta mál og fá sannleikann upp á yfirborðið.



Herra forseti. Mér finnst þetta svo alvarlegt mál að það sé ástæða til að biðja hæstv. menntmrh. blátt áfram um skýrslu um það fyrir Alþingi því að ef á að taka eitthvað mark á blaðaviðtali við Stöð 2, framkvæmdastjóra hennar, gefur það a.m.k. til kynna að þarna sé verulega skotið undan. Hins vegar er það rétt, sem hæstv. menntmrh. segir, að greiðslur frá Ríkisútvarpinu munu hafa komið seint og getur skýrt málið að einhverju leyti. En ekki nema að einhverju leyti.



Herra forseti. Ég fagna því að það kom skýrt fram hjá menntmrh. að hann metur það svo að það sé ekki dagskrárgerð Ríkisútvarpsins sem hafi hlotið dóm með þeirri útdeilingu sem átt hefur sér stað, enda hefði ég talið dóminn fráleitan ef svo væri, heldur sú skýring að þeir hafi ekki staðið í skilum og þess vegna hafi þeir ekki fengið úthlutun eins og eðlilegt má teljast. Hins vegar finnst mér það dálítið djörf ákvörðun, ef hún er aðeins hjá sjóðstjórninni en ekki fyrirmæli frá menntmrh., að það skuli miðað við hvort stöðvar standi í skilum því að spurningin um vanskil hlýtur í hverju tilfelli að vera þá spurning um upphæð. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um að sinni.



Herra forseti. Í fréttum Ríkisútvarpsins seinni hluta janúarmánaðar sagði af fundi sjálfstæðismanna á Dalvík. Á fundinn var mættur hæstv. menntmrh. Birgir Ísl. Gunnarsson og hafði hann lýst því yfir að nú væri ákveðið að koma á fót fiskvinnsluskóla á Dalvík. Þessi yfirlýsing vakti mikla undrun og umtal á Siglufirði, jafnt hjá samflokksmönnum ráðherrans sem öðrum. Menn voru vel minnugir samþykktar Alþingis frá 30. mars 1973, sem hneig í þá átt að koma á fót fiskvinnsluskóla á Siglufirði, og einnig jákvæðra niðurstaðna fulltrúa menntmrn. þar að lútandi frá því í október 1984. Það sést því á þessum tímasetningum að menntmrn. ætlar ekki að rasa um ráð fram í þessum efnum og hefur vafalaust notað tímann vel til undirbúnings. Í umræðum um þetta mál í Sþ. þann 11. júní 1985 segir fyrrv. menntmrh. Ragnhildur Helgadóttir, með leyfi forseta: "Þessi athugun málsins stendur yfir. Það er nokkuð viðurhlutamikið að stofna til nýs skóla á svo sérhæfðu sviði og það er skynsamlegt að standa vel að athugun þess máls áður en ákvörðun er tekin um að hefjast handa. Frumathugun um aðstæður á Siglufirði var gerð á sl. hausti. Þessa athugun gerði deildarstjóri í menntmrn., Stefán Ólafur Jónsson, en meginniðurstöður hans voru eftirfarandi: Heppilegt yrði, ef skóli yrði stofnaður á Siglufirði, að skipuleggja hann með öðrum hætti en Fiskvinnsluskólann í Hafnarfirði. Tillaga um þetta liggur fyrir þó hún sé vitanlega ekki fullunnin." Þeim mun meiri varð undrunin á Siglufirði þegar útkoman reyndist svo sú að stofna svona skóla á Dalvík. Miðað við hefðbundinn undirbúningstíma menntmrn. í þessum efnum vaknar auðvitað spurningin til að byrja með hvort þessi yfirlýsing ráðherrans sé tímabær þegar skólinn kemur væntanlega ekki til með að rísa á Dalvík fyrr en einhvern tímann eftir árið 2010. Þörfin á slíkum skóla er auðvitað rík, jafnt á Siglufirði, Dalvík sem og öðrum stöðum. En fyrst og fremst er nauðsynlegt að Norðlendingar fái vitneskju um fyrirætlanir ráðherra varðandi þessa skólavæðingu á þeirra svæði þó svo um langtímaáætlanir sé að ræða. Eða hvað hyggst menntmrh. koma á fót mörgum fiskvinnsluskólum á Norðurlandi? Í lærðri grein í Morgunblaðinu 13. des. 1986 eftir Guðjón Ármann Eyjólfsson skólastjóra um sjávarútvegsskóla er bollalagt um verknámsskóla í fiskvinnslu sem leggja megi algerlega til jafns við kjötiðnaðarnám eða fag líkt og kjötvinnslu. Fiskvinnsluskólar í formi fiskiðnskóla eiga því fullan rétt á sér og þörfin er rík. Starfsfræðsla fólks í fiskvinnslugreinum sem hlyti viðurkenningu í launum er nauðsynleg ef halda á hæfileikafólki í þessum störfum og er víst aldeilis ekki vanþörf á. Fiskvinnsluskólar geta hins vegar gegnt fjölþættara hlutverki en því að vera fiskiðnskólar. Guðjón segir m.a., með leyfi forseta: "Sjávarútvegsskólar gætu orðið til mikillar eflingar öllum sjávarútvegi og plássum vítt og breitt um landið ef í hverjum landsfjórðungi yrði komið á fót skólum í grunnnámi skipstjórnar, vélstjórnar og fiskvinnslu." Sagt var um Gunnar á Hlíðarenda að hann væri jafnvígfimur á báðar hendur og barðist jafnt til beggja hliða. Flestir aðrir gátu og geta aðeins vinstra eða hægra megin í einu. Svo var farið með fyrrv. menntmrh. Ragnar Arnalds, sem hafði mikinn áhuga á fiskvinnsluskóla á Siglufirði, að hann notaði sinn tíma sem menntmrh. til að koma upp slíkum skóla í Hafnarfirði og sagði í umræðum um þetta mál, einmitt 11. júní 1985, með leyfi forseta, að það hlyti að ganga fyrir og það væri algerlega óraunhæft að stofna annan skóla á nákvæmlega sama tíma. Þetta höldum við að gildi jafnt um Dalvík og Siglufjörð og við efumst ekki um að Siglufjörður er fyrr í röðinni þegar kemur að því að stofna fiskvinnslu- eða fiskiðnskóla á Norðurlandi.



Herra forseti. Það er spurt í fyrsta lagi: Hvað hyggst menntmrh. koma á fót mörgum fiskvinnsluskólum á Norðurlandi? Svar mitt er að menntmrh. hefur ekki tekið neina ákvörðun um stofnun margra fiskvinnsluskóla á Norðurlandi. Skv. frv. til laga um framhaldsskóla, sem ég hef nýverið lagt fram á Alþingi, er það Alþingi sem á að ákveða stofnun nýrra skóla á framhaldsskólastigi, sbr. 3. gr. frv. Fjöldi skóla hlýtur því, ef þetta frv. verður að lögum, að vera háður ákvörðun Alþingis og fjöldinn byggður á þörfum fyrir þá menntun sem um ræðir hverju sinni. Hitt er svo annað mál hvort heimiluð er kennsla á fiskvinnslubraut við starfandi skóla. Það fer með þetta nám eins og annað, að sé þörf á auknu námsframboði vegna þarfa atvinnulífsins eða af öðrum ástæðum verður ráðuneytið að sjálfsögðu að taka slíkt til athugunar. Að undanförnu hefur verið í athugun að koma á fót kennslu í fiskvinnslu á Dalvík, en bæjarstjórnin þar óskaði eftir því fyrir ári að athugað yrði hvort möguleikar væru á því að bjóða upp á nám í fiskvinnslu í framhaldsdeild Dalvíkurskóla. Sérstakur starfshópur hefur verið að kanna málið, bæði er varðar aðstöðu til kennslu og kennsluskipulag, og tillögur hans munu verða tilbúnar innan skamms. Verður þá tekin ákvörðun um hvort gerð verður tilraun með kennslu þar sem ákvarðast auðvitað af því hvort eftirspurn verður eftir náminu á Dalvík, aðstaða verði fullnægjandi og hæfir kennarar fáist til starfa. Þótt nefndarstarfi sé ekki formlega lokið hafa undirtektir verið jákvæðar og hef ég heitið bæjar- og skólayfirvöldum á Dalvík fulltingi mínu við að koma þessu námi á fót ef sú verður tillaga nefndarinnar. Það gerði ég á fundi með bæjarstjórn og skólayfirvöldum á Dalvík fyrr í vetur en ekki á fundi sjálfstæðismanna á Dalvík eins og hv. fyrirspyrjandi sagði áðan. Spurt er í öðru lagi: Hvenær hyggst menntmrh. snúa sér að því verkefni að framkvæma vilja Alþingis, sem fram kom í samþykkt þess 30. mars 1973, um að koma á fót fiskvinnsluskóla á Siglufirði? Hér er spurt af ónákvæmni. Þann 30. mars 1973 samþykkti Alþingi svohljóðandi tillögu: "Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að láta kanna grundvöll að stofnun og rekstri fiskiðnskóla á Siglufirði." Fyrirrennarar mínir í embætti menntmrh., en þeir eru sjö talsins frá því þessi tillaga var samþykkt, ég er sá áttundi, munu eitthvað hafa athugað þetta mál þótt það hafi ekki leitt til ákvörðunar um stofnun fiskvinnsluskóla í Siglufirði, enda hefur verið á þessum tíma unnið að því að koma Fiskvinnsluskólanum í Hafnarfirði á laggirnar og hefur það kostað ríkið nokkurt fjármagn. Ragnhildur Helgadóttir, fyrrv. menntmrh., lét gera forathugun á aðstæðum til reksturs fiskvinnsluskóla í Siglufirði haustið 1984. Annaðist Stefán Ólafur Jónsson, deildarstjóri í menntmrn., það verk. Hann kynnti sér aðstæður á staðnum, ræddi við bæjarstjórn og forustumenn í fiskvinnslufyrirtækjum, athugaði möguleika á húsnæði til kennslu og heimavistar fyrir aðkomunemendur og þjálfunaraðstöðu fyrir nemendur í fiskvinnslufyrirtækjum. Niðurstaða Stefáns Ólafs var sú að það væri ávinningur fyrir Siglufjörð að þar yrði stofnaður fiskvinnsluskóli, en nauðsynlegt væri að gera ítarlega athugun á ýmsum þáttum málsins áður en ákvörðun yrði tekin. Ekki hefur frekar verið unnið að þessu máli í menntmrn., enda hefur þurft á þessum tíma verulegt fjármagn til Fiskvinnsluskólans í Hafnarfirði sem ekki var fullsetinn. Við þetta er því að bæta að ég er þeirrar skoðunar að það sé úreltur hugsunarháttur að hugsa sér að setja á fót fiskvinnslu- eða sjávarútvegsskóla, þ.e. fullkominn skóla í þessum greinum, á mörgum stöðum. Ég tel hins vegar að brautum í þessum greinum, hvort sem það er í fiskvinnslu eða skipstjórn, eigi að koma á laggirnar við ýmsa skóla sem fyrir eru, fjölbrautaskóla eða framhaldsdeildir við grunnskóla, og síðan eigi menn kost á framhaldsnámi t.d. í Fiskvinnsluskólanum í Hafnarfirði sem verði þá eins konar landsskóli. Hitt verði t.d. tvö stig eins og fyrirhugað er á Dalvík. Á Dalvík hefur verið rekin skipstjórnarbraut við þessa framhaldsdeild grunnskólans sem nú veitir nemendum kost á tveimur stigum og síðan fá nemendur ákveðin starfsréttindi eftir það nám, en ljúka síðan, þeir sem vilja, námi hér við Stýrimannaskólann í Reykjavík. Ég held að þetta fyrirkomulag eigi að vera nokkuð til fyrirmyndar. Við eigum að koma slíkum brautum upp sem víðast um landið þar sem þörf er á, en síðan geti menn fullnumið sig í skóla þar sem tryggt er að menn geti fengið góða framhaldsmenntun. Þessu vildi ég bæta við þau beinu svör sem ég gaf við fsp. hv. þm.



Herra forseti. Ég þakka greinargóðar upplýsingar sem komu fram hjá menntmrh. Ég fagna því fyrir hönd fjórðungsbræðra minna á Norðurlandi, þeirra Dalvíkinga, að við hafi verið brugðið með svo undraskjótum hætti þeirra óskum að fá skóla settan á stofn fyrir fiskvinnslu, fiskiðnað á þeirra stað. Er ekki annað hægt en samfagna því. Ég gat ekki skilið ráðherra öðruvísi en svo að það væri úreltur hugsunarháttur að koma á stofn einhverjum slíkum skóla á Siglufirði og ég mun koma þeim skilaboðum áleiðis.



Herra forseti. Þar sem ég var einn flm. að tillögu þeirri sem hér var samþykkt á sínum tíma um fiskvinnsluskóla á Siglufirði með fullum stuðningi alls fjórðungsráðs Norðlendinga á þeim tíma og allir þm. Norðlendinga fluttu þá till. sem samþykkt var, þá finnst mér rétt að benda á að auðvitað eigi að snúa sér að því að framkvæma þá tillögu fremur en hefja aðgerðir á öðrum stöðum þó ég sé ekki að öfundast út af því að vel sé að verki staðið annars staðar. Ég tek þess vegna undir með flm. fsp. að það sé mjög brýnt að aðilar snúi sér að því að koma upp braut, má það heita mín vegna, eða skóla í Siglufirði því að þar eru aðstæður þannig að þar eru síldarverksmiðjur, þar er niðurlagning, þar er fullkomið frystihús, mikil útgerð, bæði togara, báta og trillubáta, og þess vegna eðlilegt að þar sé slík braut. Ég vil geta þess að þegar þetta mál var til umræðu fór þáv. menntmrh. til Siglufjarðar til að skoða aðstæður. Það var boðið upp á Hótel Hvanneyri, sem þar er, sem heimavist og aðstöðu og þar var hægt að fá húsnæði og alla aðstöðu með mjög góðum kjörum og er enn hægt.



Herra forseti. Ég vil nota þetta tækifæri til að þakka hæstv. menntmrh. hversu réttilega og vel hann hefur brugðist við þeirri málaleitan að fiskvinnsluskóli skuli koma á Dalvík. Ég get ekki séð að hæstv. menntmrh. sé á neinn hátt ámælisverður þó hann með þessum hætti byggi upp skólastarf í hjarta Eyjafjarðar á því svæði sem þessi skóli er. Ef við tökum svæðið frá Húsavík til Ólafsfjarðar býr þar um tíundi hver maður og næsta undarlegt að heyra það af einum af þm. Norðlendinga að hann skuli geta hugsað sér að segja í þessum stól að rétt sé að slá á frest uppbyggingu fiskvinnsluskóla á Dalvík, fremur eigi að byrja annars staðar. Við höfum reynt, þm. Norðlendinga, að standa saman um okkar mál. Við höfum í Norðurlandi eystra reynt að standa á bak við þá uppbyggingu sem verið hefur fyrir vestan og ég vil vænta þess að svo verði áfram. Við verðum í sameiningu að standa að uppbyggingu menntastofnana á Norðurlandi, hvorum megin sem það er við Tröllaskaga, því ég tel það einmitt mjög þýðingarmikið að menningarstofnanir eflist sem víðast úti á landi. Ég held að það sé einhver heilbrigðasta byggðastefna sem við getum framfylgt.



Herra forseti. Ég vil aðeins gera örstutta athugasemd við málflutning hv. 2. þm. Norðurl. e., sem fram kom áðan, að ég hafi lagt til að málefni fiskvinnsluskóla á Dalvík verði slegið á frest. Ég sagði: Miðað við þann undirbúningstíma sem mér finnst menntmrh. hafa þurft að taka sér miðað við að þál. var samþykkt hér 1973, athugun fór ekki fram fyrr en 1984, gerði ég ekki ráð fyrir að skóli mundi rísa á Dalvík fyrr en 2010. Það væru þær tímaáætlanir sem mér virtust vera uppi í þessum efnum. Ég fagnaði síðan þeim undraverðu og skjótu viðbrögðum sem uppi höfðu verið í sambandi við þennan skóla á Dalvík og samfagnaði mínum fjórðungsbræðrum á Norðurlandi, Dalvíkingum, að þessi skóli skyldi rísa þar. En ef hv. 2. þm. Norðurl. e. talar um samstöðu finnst okkur á Norðurlandi vestra aðeins skorta á að þeir hafi staðið rækilega með okkur hinum megin við Tröllaskaga hvað snertir uppbyggingu skóla á Siglufirði og ég vænti þess að hann standi að því með okkur betur en áður.



Herra forseti. Hv. þm. Jón Sæmundur Sigurjónsson hefur hreyft ágætu máli sem við þm. á Norðurlandi vestra höfum oft vakið máls á. Ég var einmitt með fsp. um þetta mál fyrir tveimur árum og þetta hefur verið kappsmál okkar lengi. Hv. þm. gat þess að ég hefði á sínum tíma setið í ráðherrastól og þá hefði uppbygging fiskiðnskólans í Hafnarfirði verið á döfinni. Það er rétt að þegar ég kom í menntmrn. hafði þegar verið ákveðið af Alþingi að fiskiðnskóli fyrir allt landið skyldi rísa þar. Þó var hann ekki kominn á fót og ekki búinn að eignast eigið húsnæði þegar ég var þar í ráðuneytinu. Að sjálfsögðu var brýnt á þeim tíma að tryggja tilvist þessa eina skóla sem Alþingi hafði þá ákveðið að þar yrði settur á stofn. Hins vegar höfum við alla tíð haft auga með því að skóli af þessu tagi rísi á Norðurlandi og ég tek mjög eindregið undir ábendingar hv. þm. í þeim efnum. Það hefur lengi verið kappsmál mitt.



Herra forseti. Ég vil aðeins lýsa þeirri skoðun minni að það sé með öllu ástæðulaust að við þm. Norðlendinga förum að gera þessa uppbyggingu framhaldsskólans á Dalvík að þrætuepli. Ég hygg að allir sem þekkja til aðstæðna við innanverðan Eyjafjörð séu sammála um að það sé mjög tímabært að á því svæði, sem er vaxandi útgerðar- og fiskvinnslusvæði, komist slíkt nám á fót og það er eðlilegt að það sé byggt upp innan starfandi framhaldsskóla eins og nú stendur til og sé uppbygging sem ekki er nokkur ástæða til að gera neitt annað með en fagna.



Hæstv. forseti. Á þskj. 568, 269. mál, Sþ. leyfi ég mér að leggja fram fsp. til hæstv. menntmrh. um Rás 2 hjá Ríkisútvarpinu. Fsp. er svohljóðandi: "Hyggst ráðherra stuðla að því að Rás 2 verði seld eða starfsemi hennar hætt?" Herra forseti. Það er staðreynd að einkaaðilar hafa sýnt að þeir geta sinnt því hlutverki Rásar 2 mjög vel að vera með afþreyingartónlist, fréttir og upplýsingar. Tveir stærstu aðilarnir ná nú þegar til 80% landsmanna og hafa fullan hug á að ná til þeirra allra. Hvað varðar Rás 2 tel ég ljóst að auglýsingatekjur stöðvarinnar nægja ekki til að standa undir rekstri hennar og afborgunum og hlýtur því að vera fjárhagslegur baggi af því að halda rásinni úti sem skattgreiðendum er væntanlega gert að bera. Ég er þeirrar skoðunar að selja eigi Rás 2 eða leigja þar sem einkaaðilar eiga þá að sjá um afþreyingarútvarp, enda tel ég það betur komið í þeirra höndum. Ríkisútvarpið á hins vegar að vera með eina rás sem snýr að menningarlegu efni, fréttum, þjónustu, upplýsingum, leikritum o.s.frv. og ætti að efla það verulega, en láta einkageirann um afþreyingarútvarpið. Það má benda á að hluti af dagskrá Rásar 1 hefur verið flutt yfir á Rás 2 og nýtur þar lítillar ánægju hlustenda þar sem annað afþreyingarefni næst ekki. Með þessum orðum vil ég spyrja ráðherra þess flokks sem hvað mest boðar frelsi einstaklingsins og frelsi einkaframtaksins hvort ekki komi til álita að framkvæma þá hugmynd sem núv. hæstv. forsrh. setti fram, þá hugmynd að selja Rás 2? Hvað varðar lið spurningarinnar um það hvort til greina komi að hætta starfseminni, þá er það í beinum tengslum við þá skoðun mína að slík útvarpsstöð og slíkur rekstur á að vera í höndum einkaaðila. Ríkið á ekki að standa í samkeppni við þá á þessu sviði.



Herra forseti. Ég vil aðeins þakka hæstv. ráðherra fyrir hans svör. Ég gat ekki betur heyrt á þeim en að til greina kæmi að hans mati að skoða þá möguleika sem ég bendi á með fsp. minni. Ég fagna því og vona að hann taki þá undir það þegar það kemur hér til umræðu.



Herra forseti. Okkur er tjáð að það standi til að endurskoða lögin um hljóðvarp og útvarp og þar með stöðu Ríkisútvarpsins. Hér gefur hæstv. menntmrh. stefnumarkandi yfirlýsingu um að losa Ríkisútvarpið við Rás 2. Ég mótmæli þessu af pólitískum ástæðum og ég mótmæli sérstaklega vinnubrögðum raðherrans í þessu efni. Ég tel að það hefði verið eðlilegra að hann hefði lagt fram frv. um breytingu að útvarpslögunum eða um ný útvarpslög áður en teknir eru fyrir einstakir þættir þessa máls með þeim hætti sem hann hér gerir. Bendi ég á í því sambandi að í gær var vísað til ríkisstjórnarinnar í Ed. frv. Borgarafl. um breytingu á útvarpslögum með þeim rökum að málið væri ekki tímabært þar sem þessi mál væru til endurskoðunar. Nú kveður við annan tón. Það á að selja Rás 2, það á að veikja Ríkisútvarpið sem er alvarleg yfirlýsing af hæstv. menntmrh.



Herra forseti. Ég ber fram árlega fsp. mína um hernaðarframkvæmdir. Þessi fsp. hefur af minni hálfu undanfarin ár sem og núna þjónað þeim tilgangi að draga fram sérstaklega þau miklu hernaðarumsvif og þá miklu uppbyggingu á þessu sviði sem hafa átt sér stað í landinu undanfarin ár. Það er í öðru lagi spurt um hina miklu stjórnstöð á Keflavíkurflugvelli sem er í byggingu eða a.m.k. stendur til að reisa þar, hvaðan á að stjórna hernaði, jafnvel kjarnorkuhernaði, á norðurslóðum í allt að sjö sólarhringa þó allt sé rjúkandi rúst á yfirborði jarðar á Íslandi. Hæstv. ráðherra svarar því e.t.v. hvort það standi til að stöðva þær framkvæmdir eða fara t.d. fram á að þessi áform verði endurskoðuð með það í huga að stjórnsýsla hersins fari fram í venjulegu húsnæði sem mundi sæta sömu örlögum og annað húsnæði í landinu ef til þess kæmi. Og í þriðja lagi spyr ég hæstv. utanrrh., sem gjarnan vill nú gerast kyndilberi friðarins, a.m.k. á alþjóðavettvangi, og hefur haft um það býsna fögur orð undanfarna mánuði, hvort til standi af hans hálfu að beita sér fyrir því að hætt verði við eða a.m.k. stöðvuð þau miklu áform um hernaðaruppbyggingu sem hér hafa verið í ljósi breyttra aðstæðna og breyttrar þróunar í alþjóðamálum. Það er yfirlýst stefna íslenskra stjórnvalda, að manni skilst, að gera allt sem hægt er til að draga úr vígbúnaði hér á norðurslóðum og reyna að koma í veg fyrir það t.d. að samningar um fækkun kjarnorkuvopna á landi leiði til aukinnar vígvæðingar í hafinu. Eru þá ekki nærtæk og hæg heimatökin hjá okkur Íslendingum að sjá a.m.k. til þess að vígbúnaður á norðurslóðum aukist ekki á því afmarkaða svæði sem við höfum ráðrúm yfir, sem er Ísland og landhelgin og lögsagan umhverfis landið? Þess vegna finnast mér mikil rök fyrir því að spyrja nú hæstv. utanrrh. og hæstv. ríkisstjórn: Eru ekki á dagskrá áform um að endurskoða þessa miklu hernaðaruppbyggingu í þessu ljósi? Enn fremur vegna þess að ýmislegt bendir til að þau áform, sem við höfum enn séð framan í, séu ekki þau einu sem hernaðarmaskínan hefur á prjónunum varðandi Ísland og nægir að minna þar á margnefndan varaflugvöll og einnig áform um ýmsar frekari framkvæmdir á sviði radarmannvirkja en enn hafa verið leyfð og nýlegar vísbendingar hafa komið fram um. Þess vegna vænti ég og vona sannarlega að hæstv. utanrrh. geti fært okkur þau gleðitíðindi að nú verði brotið í blað og þeirri gífurlegu hernaðaruppbyggingu sem stóð allan þann tíma sem hæstv. núverandi utanrrh. var forsrh. verði nú hætt.



Herra forseti. Fyrsta spurning hv. þm. er um nýjar framkvæmdir sem ég hef heimilað og ekki hafa áður komið fram í skýrslum. Það eina sem ég hef heimilað en sem er alveg óákveðið hvenær reist verður er svokallað hugbúnaðarhús eða miðstöð þar sem unnið verður við hugbúnað þann sem stjórnar þeim radarstöðvum sem verið er að reisa. Þær verða allar tölvustýrðar og er viðamikill hugbúnaður í því sambandi nauðsynlegur. Eins og kemur fram í þeirri skýrslu minni sem ég flyt eftir u.þ.b. klukkutíma er gert ráð fyrir að íslenskir kerfisfræðingar vinni við þann hugbúnað. Ég hef farið yfir þær framkvæmdir sem um er að ræða og ég sé ekki betur en þeirra sé allra getið í fyrri skýrslu nema ég fann ekki eina, sem er að vísu löngu samþykkt, og það er æfingasvæði fyrir slökkviliðið á Keflavíkurflugvelli. Varla getur það talist hættuleg hernaðarframkvæmd. Annað hygg ég að sé allt í fyrri skýrslu. Í öðru lagi er spurt um hina "rammgerðu" og "sprengjuheldu" hernaðarstjórnstöð. Ég verð að leiðrétta þetta. Ég kynnti mér þá framkvæmd með mönnum sem ég treysti. Því fer víðs fjarri að þessi stjórnstöð þoli sprengju. Hún mundi aldrei þola sprengju sem kæmi beint á hana eða rétt við hana. Ég tala ekki um ef það væri kjarnorkusprengja. Því fer víðs fjarri. Hins vegar er hún þannig útbúin að þótt falli kjarnorkusprengja einhvers staðar fjær á svæðinu eiga þeir sem þar starfa að geta haldist þar við í nokkra daga, mér er sagt 5–7 daga. Loftræstikerfi og veggir svo þykkir og fleira að hún á ekki að falla við slíka sprengju. Hins vegar er þessari stjórnstöð ætlað að gegna nákvæmlega sama hlutverki og nú er í gömlu stálgrindarhúsi. Ég held að hver sem það heimsækir muni sjá að það er orðið æðiúrelt, bæði tæknilega og aðstaða öll afar erfið. Ég hef einnig kynnt mér hvað þar á að fara fram. Það er ekkert þar sem getur talist til að stjórna kjarnorkustyrjöld. Því fer víðs fjarri. Þarna verður tekið við merkjum frá þeim kafbátaleitartækjum sem liggja um Atlantshafið, tekið við skilaboðum frá þeim flugvélum sem fljúga yfir og fylgjast með umferð í lofti og á hafi og tekið við skilaboðum eða merkjum frá þeim radarstöðvum sem er verið að byggja. Þessar radarstöðvar eru allar af þeirri gerð að þær ná ekki eða sjá ekki, eins og stundum er sagt, yfir sjóndeildarhringinn eins og þær fullkomnu radarstöðvar sem reistar eru víða um heim, að því að mér skilst, og geta stjórnað ferð flugskeyta. Þær ná 200 mílur út og eru að okkar ósk með radar sem getur fylgst með yfirborði sjávar því við teljum það mikilvægt í sambandi við t.d. björgunarstörf og eftirlit með skipum. Þær verða mannaðar algjörlega af Íslendingum. Í þriðja lagi er spurt hvort komið hafi til álita í ríkisstjórn að láta draga úr, fresta eða hætta alveg við einhverjar hernaðarframkvæmdir hérlendis. Eins og kemur fram í skýrslu minni hef ég frestað að vísu aðeins einni framkvæmd eða einum áfanga við olíuhöfnina og dregur það úr framkvæmdum um u.þ.b. 4 millj. dollara, en mér þykir það mikilvægast í þessu sambandi, sem ég hef a.m.k. sannfærst um, að allt það sem verið er að gera er í þágu eftirlits og þar með náttúrlega varna, en alls ekki árásar. Mér væri ljúft að beita mér fyrir því að hv. þm. fái aðgang að þessum upplýsingum og fái að kynna sér málið. Ég er sannfærður um að þetta er í þágu eftirlits sem verður stöðugt mikilvægara í þeirri jákvæðu þróun sem er að verða í heimsmálum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. utanrrh. fyrir svörin. Þau urðu mér að vísu talsvert mikil vonbrigði því það kom í raun ekkert fram um að hæstv. utanrrh. hefði á prjónunum neinar nýjar áherslur að nokkru leyti í þessum málum. Því miður virðist það vera svo að "glasnost" og "perestrojka" hæstv. utanrrh. sé fyrst og fremst til nota á erlendri grund og fari vel í ræðum vestur í Kanada eða Bandaríkjunum eða austur í Moskvu. En þegar kemur heim til Íslands er komið og farið er að ræða málefni hersins og vígbúnaðinn hér situr allt við sama farið, því miður. Ég kunni utan að þessa ræðu um stjórnstöðina. Þetta var nákvæmlega sama ræðan og hæstv. fyrrverandi utanrrh. Geir Hallgrímsson og síðan hæstv. ráðherra Matthías Á. Mathiesen fluttu á árum áður og fer nú ekki mikið fyrir reisninni, að mínu mati, þegar hæstv. núv. utanrrh. og formaður Framsfl. fær að láni gömlu ræðurnar kaldastríðsstílsins sem þeir fluttu hæstv. fyrrverandi ráðherrar. Um stjórnstöðina veit ég ýmislegt, hæstv. utanrrh. Það er að vísu rétt að ef kjarnorkusprengja dytti ofan á þakið á henni mundi hún sennilega ekki þola það, en hún er byggð samkvæmt NATO-stöðlum eins og sprengjuheldu flugskýlin sem eru þannig að svo fremi sem ekki sé um að ræða svonefnt "direct hit", þ.e. að sprengjan falli beint á húsið, á hún að þola höggbylgjuna og þola efnahernað. Ef hér á einungis að vera um varnarstarfsemi að ræða, hæstv. utanrrh., hlýtur maður auðvitað að spyrja: Hvað á að verja, e.t.v. eftir fimm daga gjöreyðingarstyrjöld? Hvaða Íslendinga á að verja með starfsemi í þessari stjórnstöð? Auðvitað er það þannig að þetta er hluti af síðari tíma átökum í kjarnorkustyrjöld og hluti af varnarhlekk bandaríska kjarnorkuvígbúnaðaraflans í þeim efnum en ekki í okkar Íslendinga þágu. Þá væri nær að reisa þarna einfalda byggingu á yfirborði jarðar úr bárujárni eða þess vegna úr múrsteini eða steypueiningum. Það mundi væntanlega þjóna þessu varnarhlutverki jafn vel. Hér er um það að ræða að örfáir yfirmenn herafla geti haldið úti í sérstöku mannvirki og stjórnað þaðan árásum kjarnorkukafbáta og stýriflauga og sprengjuflugvéla mörgum sólarhringum e.t.v. eftir að allt er horfið af yfirborði jarðar. Það eru mér mikil vonbrigði að hæstv. utanrrh. virðist ekki á nokkurn hátt ætla að hverfa frá kaldastríðsáherslum forvera sinna í þessum efnum.



Herra forseti. Ég hygg að allir, nema þá e.t.v. hv. þm., viti að á Norður-Atlantshafinu hafa átt sér stað mjög miklar breytingar og afar alvarlegar breytingar. Allir vita að á Kola-skaga hefur verið byggð sú mesta hernaðarstöð sem líklega er til í heiminum. Ekki fer leynt að hún er ekkert síður til árása en varnar. Sömuleiðis hygg ég að öllum sé ljóst að í allri þessari þróun er eftirlit með umferð, hvort sem það er á sjó eða í lofti, eitt það mikilvægasta í þeirri viðleitni sem nú er til að draga úr vígbúnaði. Mér er það satt að segja hulin ráðgáta hvers vegna hv. þm. getur ekki sætt sig við að hér sé sæmilega útbúin eftirlitsstöð. Hvers vegna verða byggingar að vera þannig á Keflavíkurflugvelli að þær hrynji við fyrstu árás? Hvern skaðar það þótt radarstöðvar séu byggðar sem fylgjast með þeirri umferð sem er í háloftunum? Ég verð að viðurkenna að mér finnst þetta óskiljanlegt og mér virðist að með því að hafa sæmilega vel útbúna eftirlitsstöð séum við að stuðla að því að samkomulag geti náðst um að draga úr þessu vitfirrta árásartækja- og vígbúnaðarkapphlaupi sem hefur átt sér stað á undanförnum áratugum.



Herra forseti. Í febrúar 1949 var haldinn fundur í Pentagon. Þann fund sátu fulltrúar íslensku ríkisstjórnarinnar, utanrrh., flugmálaráðherra, viðskrh.  Ég óttast að í viðræðum við hæstv. núv. utanrrh. hafi Bandaríkjamenn beitt sömu röksemdum, en menn hafi viljað reyna og vilji reyna að láta hlutina líta þannig út að um sé að ræða varnir. Auðvitað er ákaflega mjótt þarna á milli og staðreyndin er sú að Keflavíkurherstöðin er í seinni tíð orðin hluti af kjarnorkuvígbúnaðarkerfi Bandaríkjanna á norðurhveli jarðar. Það er ekki nokkur leið að neita því.



Hæstv. forseti. Á þskj. 569, 270. mál Sþ., leyfi ég mér að leggja eftirfarandi fsp. í fjórum liðum fyrir hæstv. samgrh. varðandi leigukjör Stöðvar 2: "1. Hvað greiðir Stöð 2 fyrir afnot af dreifikerfi Pósts og síma? 2. Við hvað miðast ákvörðun leigugreiðslunnar? 3. Hver er gildistími leigusamningsins? 4. Stendur dreifikerfi Pósts og síma öðrum aðilum, er hyggjast hefja rekstur sjónvarpsstöðva, til boða og á sömu kjörum?" Meginkjarni fsp. þessarar felst í síðustu spurningunni, en svör við hinum fyrri eru jafnframt nauðsynleg til að fullnægjandi svör fáist varðandi þau kjör sem hér um ræðir. Með setningu nýrra útvarpslaga á sínum tíma var stefnt að auknu frjálsræði og samkeppni í rekstri útvarps og sjónvarps. Verður ekki annað séð en að myndarlega hafi verið af stað farið í kjölfar laganna og enginn lofar frjálsræðið og samkeppnina meira en þeir sem standa að rekstri Stöðvar 2, enda hefur dagskrárgerð beggja sjónvarpsstöðvanna batnað með tímanum að því er virðist. Því má hins vegar ekki gleyma í þessu sambandi að grundvöllur frjálsrar samkeppni hlýtur að vera sá að aðilum séu skapaðir sem jafnastir möguleikar til reksturs eftir því sem kostur er. Stöð 2 hefur nú samningsbundin afnot af dreifikerfi opinberrar stofnunar og er ekki að efa að þetta atriði hefur dregið verulega úr stofnkostnaði stöðvarinnar. Er því eðlilegt að ráðherra upplýsi þá aðila, sem áhuga kynnu að hafa á sjónvarpsrekstri, hvort hann muni beita sér fyrir því að þeir fái sams konar afnot af dreifikerfi Pósts og síma og á sömu kjörum og Stöð 2. Er ekki að efa að ef svör ráðherrans verða jákvæð muni það vera mikil hvatning til þeirra sem nú eru í startholunum.



Herra forseti. Svar við fyrsta lið fsp. hv. þm. er að gjald fyrir hvert sjónvarpssamband í flutningakerfi Póst- og símamálastofnunarinnar var við lok síðasta árs mánaðarlega 42 158 kr. án söluskatts. Hvert sjónvarpssamband samkvæmt gjaldskrá Pósts og síma - nú er þetta allt svo tæknilegt að það er allt að því erfitt að svara nákvæmlega - er yfirleitt á bilinu 40–60 km. Tökum dæmi: Eitt samband Reykjavík-Selfoss, annað samband Selfoss-Hvolsvöllur. Gjaldið, sem fylgir almennum gjaldskrárbreytingum hjá stofnuninni, er nú á mánuði 50 590 kr. án söluskatts og Stöð 2 leigði í lok síðasta árs 18 slík sjónvarpssambönd en leigir nú 26. Sem svar við 2. tölul.: Ákvörðun leigunnar miðast við hlutfallslegan kostnað í flutningskerfinu. Sem svar við nr. 3: Leigusamningurinn er uppsegjanlegur af beggja hálfu með tólf mánaða fyrirvara. Svar við nr. 4: Séu laus sjónvarpssambönd til hjá Póst- og símamálastofnun standa þau öllum rekstrarfyrirtækjum sjónvarps til boða á sömu kjörum og Stöð 2, enda hafa fleiri aðilar en Stöð 2 ofangreind sjónvarpssambönd á leigu hjá stofnuninni. Póst- og símamálastofnunin er að leggja ljósleiðarastrengi víðs vegar um landið vegna uppbyggingar fjarskiptakerfa stofnunarinnar sem auðveldar lausnir á sjónvarpssamböndum nánustu framtíðar og leiðir til lækkunar á leigugjöldum vegna samnýtingar. Ég vonast til þess að þessi svör séu fullnægjandi varðandi þessar fsp.



Hæstv. forseti. Ég hef fylgst af athygli með þessum orðaskiptum hæstv. ráðherra og fyrirspyrjanda, en ég er ekki alveg ánægður með svar við síðustu spurningunni, því eftir því sem mér hefur skilist hefur Stöð 2 fengið að nýta svokallað VHF-band til sjónvarpssendinga. Mun hafa verið um að ræða vararás á því sviði sem ekki var ætluð til almennra sjónvarpssendinga. Komi önnur sjónvarpsstöð til yrði hún að fara upp á hátíðnibandið, UHF-bandið; eftir því sem ég hef heyrt. Því spyr ég: Er þá ætlast til þess að Stöð 2 fylgi þar á eftir og flytji sig upp á UHF-bandið eða fær hún ein áfram að sitja að sendingum á VHF-bandinu sem að sjálfsögðu býður upp á miklu, miklu ódýrara dreifikerfi?



Herra forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svör hans. Það kemur í ljós, eftir því sem ég best fæ séð, að leigukjörin eru vægast sagt mjög hagstæð Stöð 2. Það er eins og að leigja nokkuð stóra íbúð í Reykjavík, sú mánaðargreiðsla sem Stöð 2 þarf að greiða fyrir þann kostnað sem landsmenn allir hafa tekið þátt í að byggja upp. Ég fagna því ef aðrar stöðvar eiga að fá sömu kjör, en mér fannst ráðherra aðeins draga úr þegar hann segir: ef til staðar væru ... Ég er nefnilega ekki alveg viss um að það sé svo einfalt að bæta við nýrri stöð, eins og hv. þingflokksformaður Borgarafl. kom inn á hér áðan, og væri fróðlegt ef ráðherra vildi kannski svara þeirri spurningu sem hann lagði hér fram. Sé það hins vegar hægt má benda á að þeir afruglarar sem notendur Stöðvar 2 nú eiga, þeir eiga þá sjálfir, geta tekið við nýrri stöð og jafnvel fleiri en einni þannig að þar mundi sparast strax sá stofnkostnaður sem liggur í að kaupa afruglara. Einnig tel ég að Stöð 2 hefði virkilega gott af því að fá samkeppni inn á hinn frjálsa markað þó ekki væri nema til þess að fækka þá endursýningum sem eru í dag þrjár á hverri mynd sem gerir að hver bíómynd á Stöð 2 er sýnd fjórum sinnum.



Herra forseti. Út af fyrir sig get ég ekki svarað einhverju því sem menn hafa heyrt. Fyrirspurnum sem er beint til mín reyni ég að svara eftir þeim upplýsingum og vitneskju sem ég hef. Varðandi það sem hv. fyrirspyrjandi sagði síðast, þá kom fram í mínu svari að það væri unnið að því að leggja ljósleiðarastrengi víða um landið. Þetta er gert til að auðvelda öðrum að njóta sömu þjónustu og Póstur og sími veitir í dag þeim aðilum sem reka sjónvarpsstöðvar, hvort sem þeir leigja miðað við hátíðni eða ekki. Ég er ekki eins vel að mér og verkfræðingur til að svara því, en allt er þetta gert til þess að þeir sem vilja sinna þessum sjónvarpsstöðvum, reka þessar sjónvarpsstöðvar geti allir haft sömu aðstöðu. Það er að sjálfsögðu það eðlilega og, ég sagði í lok míns svars, til að reyna að fá fram lækkanir á gjöldunum með eins mikilli samnýtingu og mögulegt er.