Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Einar Árnason) Þetta frv. hefir tekið mjög smávægilegri breytingu í hv.Nd., aðeins orðabreytingu á einni grein. Landbn. hefir athugað þessa breytingu og leggur til, að frv. verði samþykt eins og það nú liggur fyrir.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Jeg hefi litlu við það að bæta, sem stendur í nál. landbn. á þskj. 514. Eins og þar er tekið fram, álítur nefndin, að ekkert megi láta ógert, sem í þingsins valdi stendur, til þess að varna því, að gin- og klaufaveiki berist til landsins. Það er kunnugt, að nágrannaþjóðir okkar verja árlega miklu fje til þess að verjast þessari veiki, bæði til varnar því, að hún berist til landsins, eins og Norðmenn gerðu, og eins þar, sem hún er komin, að varna útbreiðslu hennar innanlands. Á þessu sjest, að þessar þjóðir telja veikina svo mikinn vágest, að ekkert megi láta ógert til að verjast henni. En nú er það vitanlegt, að svo mikil vandræði sem af þessari veiki stafa í nágrannalöndum okkar og víðar, þar sem við til þekkjum, þá er það þó ekkert samanborið við þann skaða, sem veiki þessi mundi valdið geta hjer á landi. Þetta er vegna atvinnuhátta þjóðarinnar og þeirra skilyrða, sem eru hjer á landi. Ef gin- og klaufaveikin bærist á annað borð hingað til Íslands, þá er, eins og hjer hagar til, ekkert annað sýnilegra en að hún myndi vaða um alt landið og valda hinu mesta tjóni, sem hugsast getur. Eins og allir vita, gengur fje úr mörgum hjeruðum saman á afrjettum á sumrin; eru því sem sagt engin takmörk fyrir því, hve mikinn usla þessi veiki gæti gert hjer á landi, ef hún slyppi í land á annað borð. Það er því auðsætt, að hreinn og beinn þjóðarvoði er á ferð, ef ekki er gætt fylstu varúðar í vörnum. Nú hefir samt sem áður farið svo, að hv.Ed. hefir allmikið dregið úr þeim varúðarráðstöfunum, sem fólust í frv. hæstv. stjórnar eins og það var lagt fyrir Alþingi; og jeg get sagt það fyrir hönd landbn. þessarar hv. deildar, að hún telur þetta mjög óvarlegt. Hefir nefndin því leyft sjer að flytja brtt. við frv. um það, að bætt sje við nokkrum vörutegundum, er bannaður sje innflutningur á. Eru það allskonar mjólkurafurðir, egg, kartöflur, kál og annað grænmeti. Nefndin hefir átt ítarlegt tal við dýralækni um þetta mál, og hann telur, að sýkingarhætta geti stafað af öllum þessum vörutegundum. Jeg býst við, að hjer á landi hafi ekki aðrir betri þekkingu á þessu máli heldur en einmitt dýralæknir, og hefir nefndin þá í þessu efni notfært sjer þá bestu sjerþekkingu, sem völ er á. Jeg held jeg megi fullyrða fyrir hönd meiri hl. nefndarinnar, að hann telji langöruggast að banna innflutning á þessum vörum skilyrðislaust, en samt sem áður hefir hann ekki sjeð sjer fært að leggja það til. Meiri hlutinn leggur því til, að þessar vörur verði taldar í d-lið 2. greinar og falli því undir þær vörutegundir, sem hægt er að veita undanþágu um í einstökum tilfellum. Það leiðir af sjálfu sjer, að nefndin býst við því, að stjórnin mundi þá í hverju einstöku tilfelli fara mjög varlega í sakirnar með slíkar undanþágur, - ekki veita þær nema hún telji þær nokkurnveginn hættulausar. Jeg skal geta þess, að einum af nefndarmönnum, hv. 1. þm. Árn., finst þó ekki nógu langt gengið með þessari till. meiri hl., heldur hefir hann flutt brtt. ásamt fjórum öðrum hv.þm. um skilyrðislaust bann á þessum vörutegundum, að undanteknum kartöflum. Jeg ætla ekki að svo stöddu að minnast neitt frekar á þessa brtt.Hv. 1. þm. Árn. gerir sjálfsagt grein fyrir henni. En áður en jeg lýk máli mínu vil jeg árjetta það, sem jeg sagði í upphafi, að þetta mál er áreiðanlega hið mesta alvörumál. Jeg veit það vel og nefndinni var það ljóst, að þær ráðstafanir, sem felast í frv. og till. nefndarinnar, gera ýmsum óþægindi. En þegar þess er gætt, hvað mikið er í húfi, hver voði er á ferðum fyrir íslensku þjóðina, ef illa tekst til í þessu efni, þá vona jeg nú samt, að flestir - og helst allir - sætti sig við að taka á sig þessi óþægindi. Við 1. umr. þessa máls heyrðist rödd hjer í deildinni í þá átt, að það væri ekki um svo mikla hættu að ræða af þessari veiki, og að þetta, sem hjer væri á ferð, væri verndartollapólitík, en ekki ráðstafanir gegn veikinni. Þessu vil jeg algerlega mótmæla. Mjer finst liggja nokkurnveginn í augum uppi, að af þeim ástæðum hefði engum dottið í hug að setja eins víðtækt aðflutningsbann á vörur eins og felst í frv. og till. meiri hl. Og jeg skil ekki í því, að þeir þingmenn verði margir, sem vilja taka á sig þá ábyrgð að draga til muna úr þeim ráðstöfunum, sem farið er fram á með frv. og till. meiri hl.

Jörundur Brynjólfsson Jeg hafði við 1. umr. þessa máls vikið nokkuð ítarlega að því, hvað jeg fann að afgreiðslu hv.Ed. á því; og þar sem hv.frsm. meiri hl. landbn. hefir nú bent nokkuð greinilega á nauðsyn þess, að það sje sem best frá því gengið af þingsins hálfu, þá geri jeg ekki ráð fyrir að þurfa að fjölyrða mikið um það nú. Jeg hygg, að þeim mönnum, sem þekkja til, hver vágestur þessi veiki er, þar sem hún hefir komið upp, þeim sje ljóst, að okkur beri að sýna hina fylstu varfærni í þessu efni og gera þær ráðstafanir, sem við höfum tök á, til varna því, að veikin berist til landsins. Það, sem gerðist á síðastl. ári í Noregi, ætti að vera okkur ærin bending um það, hver hætta er hjer á ferð, ef veikin berst í landið. Það er í skemstu máli sagt tæpast hægt að vera öruggur um útrýmingu veikinnar á annan veg en þann að drepa niður fjenaðinn í því hjeraði, sem veikin kemur upp, og öllu því svæði, þar sem nokkrar minstu líkur eru til, að samganga hafi átt sjer stað, ekki einungis milli fjenaðar, heldur fólks einnig. Því að svo er ástatt um þessa veiki, að hún berst ekki síður með mönnum, sem hafa umgengist sýktan fjenað eða verið á þeim heimilum, þar sem veikin var. Þrátt fyrir það þótt Norðmenn tækju á þessu hinum hörðustu tökum og gerðu alt, sem þeim hugkvæmdist, til þess að útrýma veikinni, þá breiddist hún talsvert út; og það var lengi vel, sem þeir voru ekki vissir um, hvort þeir höfðu sigrað veikina eða ekki. Nú er talið, að veikin muni ekki vera í Noregi, en enginn veit þetta þó með vissu. Því að það er talið fullvíst, að veikin geti legið niðri um skeið og gosið svo upp, þegar minst varir. Það er vitaskuld, að þegar taka þarf til svo víðtækra ráðstafana, að þær grípa inn í almennar venjur manna um viðskifti, þá sje ekki unt að gera það án þess að það valdi ýmsum óþægindum. En jeg held við getum gert þær ráðstafanir, sem hjer er farið fram á, okkur að meinfangalausu. Og vissulega valda þær landsmönnum engu fjártjóni. En mikil óþægindi og ógurlegt fjártjón mundu þær ráðstafanir hafa í för með sjer, sem grípa þyrfti til, ef stemma ætti stigu fyrir útbreiðslu veikinnar innanlands, ef hún næði að berast hingað til landsins. Hv. frsm. meiri hl. talaði um, að öruggasta ráðið til varnar því, að veikin berist til landsins, sje að banna innflutning á þeim hættulegustu vörutegundum, sem menn þekkja. Þetta er vitaskuld alveg rjett; en það er einmitt í þessu efni, sem mig greinir á við meðnefndarmenn mína. Jeg vil, að þær vörutegundir, sem taldar eru hættulegastar og við getum vel bjargast af án, sje stranglega bannað að flytja inn frá þeim löndum, þar sem má búast við, að veikin sje. Þar sem um svona mikilvægt mál er að ræða, sýnist það ekki vera neitt vafamál, hvora leiðina menn eigi að velja í þessu efni, - þeir, sem annars láta sjer ant um allra þegna hag innan þessa þjóðfjelags. Jeg þori að fullyrða, og get leitt rök að því síðar, ef mjer sýnist þörf, að þau smáóþægindi, sem af þessum ráðstöfunum kunna að stafa, eru hjegóminn einber hjá því voðafjártjóni og þeim býsna óþægindum, sem þessi veiki mun baka þjóðinni, ef hún nær að breiðast út um sveitir landsins. Við höfum verið það lánssamir, að veikin hefir ekki hingað til borist til landsins, og það er skylda okkar að nota hv ert tækifæri til að standa á móti henni, eftir því sem við höfum frekast aðstöðu til. Því hefir verið haldið fram, að í seinni tíð hafi lítið borið á veikinni í þeim löndum, sem við höfum aðallega viðskifti við. Það er að nokkru leyti rjett, að hún hefir ekki verið eins róttæk eins og hún var um skeið. En talsvert gerir hún þó vart við sig enn. Í skýrslu, sem jeg las nýlega frá Danmörku, man jeg ekki betur en fyrir hafi komið frá 22.–28. febr. síðastl. 34 sjúkdómstilfelli, og er það alls ekki lítið. Auk þess er það, sem jeg drap á áðan, að það getur enginn um sagt, hvenær veikin gýs upp, og það í mjög stórum stíl. Reynsla um marga tugi ára hefir bent á það, að veikin sje þessum öldugangi háð, liggi niðri um tíma, en gjósi svo upp á ný, og stundum hálfu verri en fyr. Jeg ætla það hafi verið í hitteðfyrra, heldur en í fyrra, sem þessi veiki varð afskaplega skæð í Danmörku, og í Englandi hefir hún undanfarið gert hinn mesta usla. Jeg hefi því leyft mjer ásamt nokkrum hv.þm. að bera fram brtt. við þetta frv., að innflutningur verði bannaður með öllu á mjólkurafurðum, eggjum, káli og öðru grænmeti, og einnig kartöflum. Það, sem talið er undir þennan lið í frv., er ráðuneytinu heimilt að veita undanþágu með, ef það álítst hættulaust. En að því er snertir a-lið frv., þar sem við leggjum til, að bætt sje við mjólkurafurðum, eggjum, káli og öðru hraðvöxnu grænmeti, þá viljum við, að á vörum, sem taldar eru undir hann, sje algerlega bannaður innflutningur frá þeim löndum, sem líkur eru fyrir að sýkin geti borist frá. Þetta eru alt vörur, sem eru bráðhættulegar í þessum efnum, en vörur, sem við getum vel án verið, að fluttar sjeu til landsins, því að ekkert er auðveldara en gera ráðstafanir til þess að framleiða meira innanlands af þeim tegundum af vörum þessum, sem verst er án að vera, en það mun í þessu tilfelli vera egg. Þá vil jeg geta þess til viðbótar við það, sem jeg hefi sagt, að ef þessi hv. deild hefir líka afgreiðslu á þessu máli og hv. efri deild, þá fæ jeg ekki sjeð, hvernig stj. ætti að geta gripið inn í og bannað innflutning á vörum frá þeim löndum, sem veikin kynni að gjósa upp í. Jeg held því, ef þessi deild sýnir sömu ljettúðina í afgreiðslu málsins og hv.Ed., þá sje ómögulegt fyrir stjórnina að gera nauðsynlegar varúðarráðstafanir gegn vágesti þessum, sem þó verður að teljast lífsspursmál fyrir þjóðina, þar sem hættan er svo mikil, sem vofir yfir öðrum aðalatvinnuvegi landsmanna, og það þeim atvinnuveginum, sem lengst af hefir verið tryggasta reipið henni til bjargræðis.

Hjeðinn Valdimarsson Það eru víst allir Íslendingar sammála um það, að mikið beri að gera til þess að verjast því, að gin- og klaufaveiki berist ti: landsins, og sýnir það sig best af afgreiðslu þessa máls frá Ed. En þegar svo málið kemur hingað, fær það þær viðtökur, sem maður skyldi síst ætla. Tveir hv.þm. fyltust tryllingi út af afgreiðslu Ed. á því, þeim tryllingi, að maður skyldi síst ætla, að málið væri þeim það alvörumál, sem búast hefði mátt við. Þessi framkoma þessara hv.þm. er þeim mun undarlegri, þegar þess er gætt, að einmitt nú er gin- og klaufaveikin alstaðar í rjenun. Það var því síst ástæða til þess að láta málið fara að valda tryllingi í þinginu nú. Jeg skal þá fyrst taka til athugunar till. á þskj. 528, frá fimm háttv.þm.Flm. þessara brtt. vilja banna með öllu innflutning á mjólkurafurðum, eggjum, káli og öðru hraðvöxnu grænmeti, en setja kartöflur, rófur og fóðurkökur undir þann lið, sem veita má undanþágu frá á banninu. Þær upplýsingar, sem jeg veit bestar um sóttnæmi gin- og klaufaveikinnar, eru frá yfirdýralækni Dana og gefnar árið 1925. Eftir þeim lítur út fyrir, að þær vörutegundir, sem hjer á að banna innflutning á, sjeu alveg hættulausar. Maður þessi, sem kunnastur er á Norðurlöndum sem sjerfræðingur á þessum sviðum, heldur því fram; að niðursoðin mjólk geti ekki borið gin- og klaufaveikibakteríuna, því að þegar búið sje að hita hana og pasteurisera, þá sjeu allir þessir sýklar dauðir, og sje hún því með öllu hættulaus sem sýklaberi í þessu efni. Um eggin segir hann, að bakteríurnar geti aðeins lifað á skurninu stuttan tíma, og sjeu því dauðar eftir fáa daga. Getur því engin smitunarhætta stafað af þeim, þegar þau eru komin hingað. Sama er að segja um ostana; þeir eru líka hættulausir, þegar þeir eru komnir hingað, því að hann telur bakteríuna ekki geta lifað í þeim eftir að gerð er komin í þá. Einmitt þessar vörur, niðursoðin mjólk, egg og ostar, eru þær vörur, sem flm.brtt. á þskj. 528 vilja banna með öllu innflutning á.

Er það Jensen dýralæknir, sem hv.þm. á við?

. Já, kennari Hannesar Jónssonar, sem er ráðunautur stj. í þessum málum hjer. Þá er að minnast á kartöflurnar. Með þeim telur Jensen, að bakterían geti varla flutst. Allar þessar vörur nota bæjarmenn hjer, og kaupstaðabúar yfirleitt, í stórum stíl, og eigi að fara að takmarka eða banna innflutning á þeim, fer verðið upp úr öllu valdi. Það er kunnugt, að verndartollastefnan hefir lengi átt erfitt uppdráttar hjer á landi. Íslendingar hafa skilið, að verndartollar hefðu orðið til þess að gera vörurnar dýrari og að það, sem einn hefði grætt á þeim, hefði annar tapað. En nú á síðari árum, þegar þeir eru orðnir óvinsælir erlendis, hefir verið tekin upp önnur leið að sama marki t. d. í Bretlandi. Hún er sú, að nota heilbrigðisráðstafanir að yfirskyni til þess að banna aðflutning á samkepnisvörum til verndunar innlendri framleiðslu, sem annars gæti ekki staðist þessa samkepni. - Þetta virðist nú sumum mönnum hjer á landi vera mjög slungið ráð og halda, að Íslendingar muni ekki vara sig á því eins og á hreinum verndartollum. Mjer er kunnugt um, að ýmsir nánustu stuðningsmenn núverandi stj. hafa haldið því fram, að rjettast væri að takmarka mjög innflutning á erlendum landbúnaðarafurðum, til þess að útiloka samkepni hjer. Það segir sig sjálft, að slíkt fyrirkomulag væri til mikilla hagsbóta fyrir þá, sem framleiða vörurnar og selja þær öðrum landsmönnum, en jafnframt til jafnmikils óhags fyrir hina, sem þurfa að kaupa þær sjer og sínum til lífsframfæris. Af því, sem hjer hefir verið sagt um smitunarhættuna, liggur nærri að halda, að brtt. þær, sem hjer liggja fyrir, sjeu annað tveggja bornar fram af fáfræði, eða sem vernd fyrir hina innlendu framleiðslu á þessum vörutegundum. Í nágrannalöndunum, t. d. Noregi, hefir aldrei verið bannaður innflutningur á þessum vörum.

Enda hefir gin- og klaufaveiki komið þangað

. Já, en horfið jafnskjótt aftur. Jeg held því, að enda þótt þessi viðbótartill. hinna 5 hv.þm. verði samþykt, þá sjeum við engu vissari um það, að gin- og klaufaveiki geti ekki borist til landsins. Árið 1917 reyndust í Bandaríkjunum af hverjum 100 sjúkdómstilfellum af sýki þessari 25 tilfelli af óþektum ástæðum. Í 16 tilfellum hafði hún flutst með mönnum, en í öllum öðrum tilfellum með dýrum, eða flutst með járnbrautarvögnum. Að sýkin geti borist hingað með dýrum, er með öllu útilokað eftir frv. eins og það kemur frá Ed. Ætti því smitunarhætta hingað annaðhvort að vera af óþektum ástæðum eða með mönnum. Það hefði því frekar verið ástæða til að banna innflutning á mönnum heldur en þessum vörutegundum, sem ástæðulaust er að búast við, að smiti. Jeg vil svo að endingu skora á hv. deildarmenn að hugsa sig tvisvar um, áður en þeir greiða atkv. með því, ekki einungis að sprengja verðið á nauðsynjavörum við sjávarsíðuna upp úr öllu valdi, heldur einnig að svifta bæjarbúa nauðsynlegum fæðutegundum, því að það er víst, að ekki verður t. d. hægt að útvega nægilega mikið af kartöflum og eggjum innanlands, ef innflutningur á þeim vörutegundum verður bannaður. Og Mjallarmjólkin, sem hjer mun nú mest vera hugsað um, getur jafnvel ekki bætt upp mjólkurskortinn, ef bannaður verður innflutningur á niðursoðinni mjólk. Annars hefi jeg líka heyrt sagt, að skamtur þeirra sjúklinga, sem aðeins mega lifa á eggjum, hafi þegar verið settur niður um helming, sökum skorts á eggjum. Þeir, sem greiða brtt. atkvæði, taka því á sig mikla ábyrgð, sem getur orðið þeim þungbær áður en lýkur.

Pjetur Ottesen Áður en jeg vík að efni því, sem hjer liggur fyrir, vil jeg spyrjast fyrir um það, hvort ráðherra sá, sem mál þetta heyrir undir, muni vera staddur í þinginu. Jeg hefi ekki sjeð hann bera fyrir.  (Forseti ÞorlJ: Hlutaðeigandi ráðherra er ekki staddur í þinginu nú sem stendur)  . Úr því að ráðh. er ekki viðstaddur, þá vil jeg leyfa mjer að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti umr. um þetta mál, þangað til viðkomandi ráðh. hefir tækifæri til þess að vera viðstaddur, því að jeg tel nauðsynlegt, að hann heyri mál manna hjer og sömuleiðis að menn eigi kost á að heyra álit hans.

Forseti (ÞorlJ ): Mjer var ekki kunnugt um, þegar jeg ljet taka mál þetta fyrir, að hlutaðeigandi ráðherra væri fjarstaddur. Mun jeg því fresta umr., ef nefndin óskar þess líka.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Jeg vil fyrir hönd landbn. taka undir með hv.þm. Borgf., að forseti fresti umr. um málið, því að jeg kynni betur við, að hlutaðeigandi ráðh. væri viðstaddur undir umr.

Forseti (ÞorlJ): Með því að jeg sje, að hæstv.atvmrh. kemur nú inn í deildina, er ekki lengur ástæða til að fresta umr.

Pjetur Ottesen Sem einn flm. að brtt. þeim, sem hv. 1. þm. Árn. hefir gert grein fyrir, þarf jeg ekki að tala sjerstaklega, en það er ýmislegt fleira í þessu máli, sem vert er að athuga. Vænti jeg því, að hæstv. forseti taki ekki hart á mjer, þó að jeg tali nokkuð alment um málið nú við 2. umr. Það er nú svo, að gin- og klaufaveiki hefir geisað í öllum löndum Evrópu, nema Færeyjum og Íslandi. Það er svo með veiki þessa, að hún herjar á löndin með meira og minna millibili, og hvað sem reynt hefir verið, hefir hvergi tekist að kveða þennan vágest niður, þar sem hann hefir komið, og má því telja víst, að veikin sje orðin landlæg á þeim stöðum, sem hún hefir geisað á. Og þó að ekki hafi borið á veiki þessari í Noregi, síðan hún geisaði þar seint á árinu 1926 og fyrri hluta ársins 1927, þá má telja víst, að hún sje þar enn við lýði. En eins og kunnugt er, var hún stöðvuð þar með því að brenna og bræla alt dautt og lifandi þar sem hún kom. Því hefir verið haldið fram á undanförnum þingum, að veiki þessi ætti svo kölluð „norðurtakmörk, gæti ekki borist norður fyrir vist breiddarstig, en nú hefir verið sannað, eins og sjá má á grein um sýki þessa eftir Hannes Jónsson dýralækni, að sú skoðun er röng. Veikin hefir borist til hjeraða t. d. í Norður-Ameríku, sem hafa mun harðari vetur en jafnaðarlega er á Íslandi. Auk þess hefir veikin, eins og kunnugt er, borist til Noregs, en það var áður talið ólíklegt. Auk þess er sannað, að sýklarnir þola vel kulda, og geta jafnvel lifað í frosnu ástandi um langa hríð. Þeirri ástæðu, að lega landsins sje vernd fyrir okkur í þessu efni, er því með öllu hrundið. Þá finst mjer rjett í þessu sambandi að draga upp mynd af ástandinu eins og það hefir víða verið og sýna, hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar í löndunum til þess að sporna við útbreiðslu þessarar hættulegu veiki. Í riti því, sem jeg drap á áður, er rakin saga þessarar veiki og sagt frá ummælum og reynslu merkra manna og vísindalegum staðreyndum, sem ekki er hægt að hrekja, og meðal annars er drepið á ráðstafanir, sem gripið hefir verið til í Englandi, Svíþjóð og Norður-Ameríku. Í Englandi var það þannig, að sýkin braust þar út 1920; var þá sífelt haldið áfram í 3 ár að skera fjenaðinn niður, til þess að hefta útbreiðslu hennar. Og er talið, að það hafi kostað ríkissjóð 140–150 milj. kr. Þó varð árangurinn ekki meiri en það, að aðeins tókst að stöðva veikina í bili. Í Svíþjóð er talið, að skorinn hafi verið niður fjenaður fyrir 20 milj. kr. og í Norður-Ameríku fyrir 40 milj. kr. Og þannig mætti lengi halda áfram að telja, segir dýralæknirinn. Þetta ætti að vera nægilegt til þess að sýna, hvað í húfi er fyrir þau lönd, sem sýkin berst til. Jeg tek þetta fram af því, að hv. 2. þm. Reykv. vildi setja þá hættu, sem yfir okkur vofir í þessum efnum, skör lægra en óþægindi þau, sem einstaka menn kunna að verða fyrir af því að fá ekki egg, smjör, osta og grænmeti vegna þeirra ráðstafana, sem nauðsynlega þarf að gera til þess að forðast þennan voðavágest. Í einu hjeraði í Hollandi var mestur hluti búpeningsins skorinn niður til þess að losna við sýkina. En þegar svo kaupa varð nýjan bústofn í skarðið, barst veikin inn aftur, og komu því hinar fyrri varnir að engu liði. Hjer kemur þá næst lýsing á því, hvernig gengið hefir til með veikina í Danmörku, eftir frásögn C. O. Jensens prófessors, sama mannsins, sem hv. 2. þm. Reykv. var að vitna til. Og þó að þessi hv.þm. hafi viljað nota þá lýsing málstað sínum til stuðnings, þá vill nú samt svo til, að sú lýsing skýrir betur en nokkuð annað frá ástandinu í Danmörku og hve erfitt sje að beita þeim sóttvarnarráðstöfunum, sem nauðsynlegar eru og að haldi koma. Eftir að prófessorinn hefir talað um óbeina kostnaðinn, sem af gin- og klaufaveikinni leiðir, bætir hann við: „Þegar svo hjer við bætist, að gin- og klaufaveikin getur verið svo illkynjuð, að hún drepur helminginn, jafnvel fjóra fimtu hluta af fullorðnu dýrunum, sem sýkjast, og að áhafnir heils landshluta strádrepast á fáeinum vikum, þá er það skiljanlegt, þótt hin ýmsu lönd, þar sem sjúkdómurinn ekki er landlægur, reyni á allan mögulegan hátt að tryggja sig gegn innflutningi hans“. Jeg vil leyfa mjer að benda hv. 2. þm. Reykv. á þessi ummæli, því að þau eru sjerstaklega eftirtektarverð fyrir okkur. Næst talar dýralæknirinn um, hvaða dýr sjeu móttækilegust fyrir veikina. Eru það öll venjuleg húsdýr, en næmust eru þó klaufdýrin fyrir veikinni, og á þau legst veikin þyngst. Talið er, að nautgripir sjeu móttækilegastir, þá svín og þar næst sauðfje og geitur. Veikin getur líka brotist út í mismunandi mynd, og fer það eftir tegund og eðli sýkiefnisins, segir dýralæknirinn, og bætir svo við: „Miklu sjaldgæfara er, að hundar, kettir, hestar og hænsni fái veikina, en þó geta öll þessi dýr fengið hana“. Og jeg vil þá sjerstaklega minna hv.þm. á það, sem um hænsnin er sagt, og bið þá að athuga það í sambandi við innflutning eggja. Því það liggur í hlutarins eðli, að egg eða aðrar afurðir sýktra dýra eru eins þrungin af sjúkdómnum og dýrin sjálf.  Þá kemur næst lýsing á gin- og klaufaveikinni, og segir dýralæknirinn, að hún sje ákaflega næmur sjúkdómur og líkist í því efni innflúensu eða spönsku veikinni. Þá hefir því verið haldið fram, að vísindin stæðu mjög höllum fæti um að gefa upplýsingar um veikina. Það hefir verið svo um skeið, en Hannes dýralæknir segir mjer, að nú sje það breytt orðið, og þó að sýkillinn sje svo smár, að hann sjáist ekki, þá hafi mönnum tekist að rekja feril hans og viti meðal annars nú, með hvaða vörum hann helst berst. Enda hefir í ýmsum löndum verið lagt út í gífurlegan kostnað til vísindarannsókna í þessu efni. Og má þá í því sambandi nefna, að Danir hafa í þessu skyni reist stóra rannsóknarstöð, sem mjer er sagt, að kosti margar milj. kr.  (Forsrh. TrÞ: 6 miljónir)  . En þetta sýnir best, hvað aðrar þjóðir hafa við að stríða í þessu efni og hvað þungt það verður á metunum að kalla það hjegómlega hluti, þegar talað er um það hjer á Alþingi, að kosta eigi kapps um í lengstu lög, að slíkur vágestur berist ekki til landsins. Auk þess er það eitt enn, sem veldur miklum erfiðleikum í baráttunni við veikina. Meðal annars er það sannað, að mjólk getur verið smitandi löngu eftir að búið er að lækna gripina og þeir eru orðnir heilbrigðir. Ætti þetta því að vera fullkomin bending til okkar um að standa á verði, þegar verið er að tala um að flytja inn mjólk og mjólkurafurðir frá þeim löndum, sem veikin er í. Þetta hlýtur því að verða þungt á metunum hjá þeim, sem í alvöru vilja berjast með hnúum og hnefum gegn því, að veikin berist til landsins. Í öðru lagi er eins um gripina í þessu tilfelli eins og menn; þeir geta verið smitberar og borið veikina með sjer, þó að þeir að öðru leyti kenni sjer einskis meins, eins og t. d. á sjer stað um taugaveiki. Í þriðja lagi má og geta þess, að sýkillinn eða sýkilefni gin- og klaufaveikinnar getur lifað lengi fyrir utan dýrin og eftir að fullkomlega er sannað, að sýkingarhættu þeirra sjálfra er lokið. Jeg býst nú við, að til viðbótar því, sem menn hafa alment vitað áður um útbreiðslu veikinnar, ættu þessar upplýsingar fræðimannanna að vera nægileg sönnun þess, hver voði er hjer á ferðum, og því ætlandi, að menn horfi ekki í varnarráðstafanir í því efni, eins og eitthvert smávægilegt atriði, sem enginn gaumur sje gefandi. Þá segir dýralæknirinn, Hannes Jónsson, þegar hann er búinn að athuga þetta alt og bera saman vísindarannsóknirnar og staðreyndirnar, þá farast honum svo orð efst á 173. bls.: „Kem jeg þá að því, hvað við getum og eigum að banna. Heilbrigð skynsemi hlýtur strax að viðurkenna, að þær vörur, sem beinlínis eru afurðir þeirra dýra, sem eru næm fyrir veikinni, og þær vörur eða hlutir, sem þráfalt eru í beinni snertingu við alidýr eða af fall frá alidýrum,* hljóta að vera langsamlega hættulegastar“. Þetta segir nú dýralæknirinn, sem gerst má vita um þessa hluti, þegar hann er búinn að kryfja málið til mergjar, annarsvegar eftir því, sem vísindin hafa leitt í ljós, og hinsvegar með hliðsjón af órækum staðreyndum í mörgum löndum. Og enn hafa ekki verið nefndar í þessu sambandi neinar þær vörur hjer á þingi, er ekki gætu heyrt undir þessar varnarráðstafanir dýralæknisins. T. d. skýrir dýralæknirinn ennfremur frá, að veikin berist langar leiðir milli landa, og mætti í því sambandi minna á það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði um innflutning á eggjum. Hann hjelt því fram, að bakterían væri utan á skurninu og mundi annaðhvort skríða í burt eða drepast alveg á svo langri leið. En jeg hefi bent á, að sýkillinn lifði í egginu sjálfu, og vísindamennirnir segja nú, að hann haldi sig í himnu þeirri næst skurninu, sem þeir kalla skjall. Eru því staðhæfingar hv. 2. þm. Reykv. á engum rökum bygðar, er hann heldur, að bakterían deyi á leiðinni hingað til lands. En til frekari sönnunar skal jeg benda á, að Hannes dýralæknir upplýsir einmitt um það í þessari ritgerð sinni, að veikin hafi borist frá Japan yfir Kyrrahafið til Norður-Ameríku í kúabólulymfu, sem notuð var í kálfa, og bætir við, að „mörg dæmi þekkist, sem eru hliðstæð þessu“. Þá hefir því verið haldið fram, bæði af hv. 2. þm. Reykv. og fleirum, að innflutningur á niðursoðinni mjólk væri alveg hættulaus, af því að mjólkin er gerilsneydd. En Hannes Jónsson dýralæknir lítur öðruvísi á það. Hann tilfærir langt mál eftir prófessor Jensen, þar sem hann talar um útbreiðslu veikinnar í sambandi við mjólkurhirðingu og mjólkursölu, og sem ályktun af orðum prófessorsins bætir dýralæknirinn þessu við: „Af framanskráðu“ (því, sem hann tilfærir eftir prófessor Jensen) „sjest, að það er langt frá því, að gerilsneyðing mjólkurbúanna sje einhlít til þess að fyrirbyggja smitflutning frá þeim með undanrennunni, sem send er heim og notuð til svína- og kálfaeldis. En það er ekki einungis undanrennan, heldur einnig mjólkurafurðirnar - smjörið og ostarnir -, sem geta verið smitmengaðir“. Og svo bætir dýralæknirinn við: „Fyrir land, sem vill verjast gin- og klaufaveikinni, þýðir þessi möguleiki á smitmengun sama og engin gerilsneyðing“. Og það er ekki eins og þetta sjeu orð dýralæknisins sjálfs, heldur eru þau bein ályktun af því, sem prófessor Jensen hefir haldið fram í fyrirlestri um útbreiðslu veikinnar. Það var einhver, sem benti á það við 1. umr., að efnabreyting í smjöri og osti eyðileggi sýkiefnið. Í sambandi við það ætla jeg að lesa áfram það, sem dýralæknirinn segir: „Reyndar lítur prófessor Jensen svo á, að nokkurn veginn sje óhætt að treysta því, að efnabreytingarnar í smjörinu og ostinum eyðileggi sýkiefnið. En þá er sá möguleiki óneitanlega fyrir hendi, að báðar þessar vörutegundir geti smitast eftir að gerðinni er lokið“. Með öðrum orðum, það getur bara hrúgast utan á þessar vörur fult af samskonar sýkiefni meðan efnabreytingin á sjer stað og eftir að henni er lokið. Þá vitnar dýralæknirinn í ummæli próf. Jensens viðvíkjandi smitflutningi með heyi, hálmi, rófum og sömuleiðis olíukökum, og virðist það liggja í augum uppi, að banna eigi innflutning á öllu slíku. Um þetta atriði segir dýralæknirinn svo að lokum: „Það er því skiljanlegt, að hraðvaxnar jarðarafurðir eins og rófur, kartöflur, kál og annað grænmeti, hey og hálmur geti valdið smitun. Gengu Norðmenn langt í því, eftir að gin- og klaufaveikin fluttist til þeirra, að banna innflutning á þessum afurðum“. Við þessi orð dýralæknisins þarf jeg engu að bæta; þau tala sínu máli. Þá var hv. 2. þm. Reykv. að vitna í skýrslu, sem birt er í þessari ritgerð Hannesar dýralæknis og sýnir, hvernig veikin hefir dreifst út í Danmörku. Þar sjest m. a., að veikin hefir borist út frá mjólkurbúum, og á 30 stöðum hefir þetta verið orsökin. Svo hefir hún flutst með dýrum, fóðurvörum, smituðu drykkjarvatni og mönnum; þá eru og fuglar ekki heldur hættulausir. Þá er minst á smitunarorsakir í Bandaríkjunum, og eru þær flestar, eða 44%, taldar stafa af flutningi dýra, og frá mönnum 16%. En mörg tilfelli, eða 25%, eru talin stafa af óþektum orsökum. Við þessa skýrslu er þó aðgætandi, að hún er frá 1914, en síðan hafa orðið stórkostlegar framfarir um rannsóknir á útbreiðslu veikinnar og menn komist að margfalt betri skilningi um, hvernig hún hagar sjer. Jeg ætla nú ekki að taka fleira til athugunar úr þessari skýrslu dýralæknisins. En þessi ritgerð er hrópandi rödd til íslensku þjóðarinnar og Alþingis um að láta einskis ófreistað um að verja landið fyrir þessum vágesti, og hún sýnir líka, hvílík afhroð þau lönd hafa goldið, sem fengið hafa veikina inn til sín. Jeg vil geta þess hjer, að jeg hefi gert, mjer og öðrum til athugunar, lauslegt yfirlit um, hvað búpeningur landsmanna sje mikils virði. Og samkvæmt hagskýrslum 1925 hefir mjer reiknast til, að með mjög lágu mati muni allur búpeningur landsins nema fullum 40 milj. kr. Og berist veikin til landsins, getur allur bústofn landsmanna verið í hættu staddur, af því að við erum miklu ómegnugri að leggja eins mikið í sölurnar til þess að hefta útbreiðslu veikinnar eins og stærri og ríkari þjóðir hafa gert. Jeg endurtek það, að ef veikin berst til landsins, þá má búast við, að hún fari fljótt yfir, því að hún er bráðsmitandi, og þá er heill þjóðarinnar, vellíðan hennar og velmegun í veði. Það er þetta, sem er í húfi, þegar talað er um í alvöru að verja þessum vágesti inngöngu í landið. Hv. frsm. landbn. tók það einmitt mjög skýrt fram, hvað við ættum miklu verri aðstöðu til þess að sporna móti útbreiðslu veikinnar, bærist hún til landsins. Þess vegna virtist mjer ekki fullkomið samræmi í áliti nefndarinnar, að vilja einskis láta ófreistað um að verjast því, að veikin berist til landsins, en vilja þó ekki fallast á brtt. okkar hv. 1. þm. Árn., um að banna með öllu innflutning á þessum stórhættulegu vörutegundum, sem þar eru taldar upp, enda þó jeg viðurkenni, að það geti verið miklu meiri trygging í frv. með brtt.hv. nefndar en annars mundi vera, eftir þá afskaplegu limlestingu, sem frv. fjekk í hv.Ed. Jeg hefi þá með þessu öllu svarað hv. 2. þm. Reykv. fullnægjandi, að öðru leyti en því, sem hann var að núa mjer og öðrum bændum um nasir, að við værum í till. okkar í þessu máli haldnir af verndartollasýki. Jeg held nú, að frá sjónarmiði þeirra manna, sem annars geta gert sjer grein fyrir, hvílíkur voði er hjer á ferðinni, þá sje sú hætta svo mikil, að annað þurfi ekki að koma til að gera þær lítilfjörlegu ráðstafanir, sem hjer er farið fram á, að gerðar sjeu. Þar með er slegin niður sú aðdróttun í okkar garð, að það sje verndartollapólitík, sem ráði framkomu okkar í þessu máli. Þá var háttv. 2. þm. Reykv. að tala um ráðstafanir Englendinga og verndartollastefnu, sem þar bólaði mjög á. En jeg verð að segja, að Englendingum er nokkur vorkunn, þótt þeir hafi gert slíkar ráðstafanir, þar sem þeir hafa lagt eins mikið í sölurnar vegna veikinnar og jeg hefi áður lýst.  Þá sagði háttv.þm., að ekki væri ástæða til slíkra ráðstafana, þar sem gin- og klaufaveikin sje nú í rjenun erlendis. Jeg veit ekki, hvert hv.þm. sækir þennan fróðleik; jeg held, að það sje ekki í opinberar skýrslur, heldur sje það aðeins hugboð hans sjálfs. Það er ekki langt síðan Englendingar háðu harða baráttu við veikina, og í Mið-Evrópu liggur hún stöðugt í landi, og má segja, að hún gangi þar í bylgjum. Og þótt hún liggi nú í bili niðri í Noregi, þá má búast við því, að hún logi þar upp áður en varir, því að það virðist vera eðli hennar alstaðar. Það er heldur ekki rjett, að veikin hafi verið miklu óskæðari í Danmörku en í öðrum löndum Evrópu. Veikin hamaðist einna mest á stríðsárunum, og oft síðan, en hafði verið tiltölulega óskæð áður. Jeg hefi ekki nú við hendina neinar tölur viðvíkjandi veikinni 1926, en jeg hafði þær í fyrra, þegar jeg samdi greinargerð fyrir frv. því um varnir gegn henni, er jeg flutti ásamt hv. 2. þm. Skagf. og fleirum. En jeg get fyrirhafnarlítið náð í þær, ef á þarf að halda. Jeg þarf ekki að fara fleiri orðum um málið að svo stöddu, en jeg býst við, að tækifæri muni síðar gefast hjer í hv. deild til þess að minnast nánar á málið og segja þá enn nokkur aðvörunar- og alvöruorð um það, og þá má um leið benda á, hverra hagsmunir ráða því, að hjer er verið að tala um þau óþægindi, sem af þessum ráðstöfunum muni stafa, því að jeg veit, hvaðan fastast er þrýst á móti brtt. okkar, og jeg vona, að tækifæri gefist til þess að athuga það síðar. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að engin hætta væri á því, að kartöflur tækju við smitun, nema þar sem sýkt dýr gengju í kartöflugörðunum. En í kartöflugarða er víða borinn húsdýraáburður, og ef hann er úr sýktum dýrum, þá stafar vitanlega hætta af því. Jeg mun svo ekki fara fleiri orðum um málið að sinni, en jeg býst við að tala hjer aftur, og jeg vona, að þá hafi hæstv.atvmrh. gefið einhverja yfirlýsingu um það, hvort hann muni nota undanþáguheimildina, ef svo slysalega vildi til, að brtt. okkar yrði ekki samþ.; en jeg vona, að til þess komi ekki. (*Leturbreyting höf. H. J.)

Gunnar Sigurðsson Enda þótt þegar hafi verið gerð allítarleg grein fyrir brtt. á þskj. 528, þá vil jeg þó ekki láta þetta mál fara í gegnum þessa hv. deild án þess að tala um það. Jeg hefi sjerstakan áhuga á þessu máli og hefi þegar áður skift mjer af því, þar sem jeg í fyrra skrifaði grein um það í „Lögrjettu“. enda hefi jeg erlendis sjálfur sjeð, hvílíkur vágestur þessi veiki er. Jeg veit að ef hv.þm. vissu, hvílíkur vágestur þessi veiki mundi verða fyrir íslenskan landbúnað, ef hún bærist hingað, þar sem jafnvel má búast við því, að hún leggi landbúnaðinn að miklu leyti í auðn, þá mundu þeir ekki hika við að gera hinar ítrustu ráðstafanir til þess að hindra það, að hún bærist hingað. Og því meiri ástæða er til þess að fara varlega, þar sem menn vita enn mjög lítið um veikina, en hinsvegar er hjer mjög fátt um dýralækna. Menn vita, hvílíkt geysitjón varð af fjárkláðanum, en jeg fullyrði, að hann er leikur einn í samanburði við gin- og klaufaveikina. Jeg sje ekki, að það yrði mjög mikið tjón fyrir þjóðfjelagið, þótt vörur þær, sem taldar eru á þskj. 528, yrðu bannaðar að meira eða minna leyti. Sumar þeirra væri jafnvel ástæða til að banna, þótt engin gin- og klaufaveiki væri. Mjer sýnist það t. d. hrein fjarstæða að vera að flytja inn hey, þegar nóg er af því í landinu sjálfu og mikil landsvæði liggja enn óræktuð. Það getur að vísu vel verið, að það verði tjón fyrir suma, að innflutningur á kartöflum verði bannaður, en jeg vil taka það fram, að það er einmitt sjerstök ástæða til þess að leggja mikið á sig til þess að losna við ginog klaufaveikina. Annars skal jeg geta þess, að jeg hefi oft sjeð það erlendis, að nautgripir ganga um í kálgörðum um það leyti, sem verið er að taka upp úr þeim á haustin. Jeg skil, að hv. 2. þm. Reykv. er hræddur um, að það verði til tjóns fyrir kjósendur sína, ef innflutningur á kartöflum yrði bannaður. En jeg vil beina því til hv.þm., að það mundi verða miklu betra fyrir verkamenn, ef þeim væri hjálpað til að koma sjer upp kartöflugörðum, svo að þeir þyrftu ekki að kaupa þessa nauðsynjavöru erlendis frá. Sumir hv. þm, hafa verið að tala um kostnað, sem mundi leiða af vörnum gegn veikinni, en jeg vil benda á, að sá kostnaður er smámunir einir miðað við það, sem það mundi kosta landið að útrýma gin- og klaufaveikinni, ef hún bærist hingað, og það ógurlega tjón, sem af því mundi leiða.

Frsm. (Bernharð Stefánsson) Jeg hefi raunar mjög litlu að svara, því að till. nefndarinnar hefir verið mjög lítið mótmælt, eða því, sem jeg sagði í framsöguræðu minni, heldur hafa umræðurnar aðallega snúist um brtt. á þskj. 528. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að allir Íslendingar vilji verjast þessari veiki. Jeg efast ekki um það, að hann og aðrir vilji það, en jeg hygg þó, eftir ræðu hans að dæma, að stundarhagsmunir kjósenda hans ráði gerðum hans í þessu máli frekar en hinn góði vilji. Annars þarf jeg ekki að svara hv. 2. þm. Reykv. miklu, því að hv.þm. Borgf. svaraði honum vel og ítarlega, Hv. þm. sagði, að veikin sje í rjenun í nágrannalöndunum og sýkingarhætta því minni en áður. En eftir frjettum, sem hingað hafa borist, hefir veikin að vísu rjenað í bili, en hún, getur altaf, samkvæmt undanfarinni reynslu, gosið upp aftur. Úr því að hún er landlæg í þessum löndum, þá getur enginn vitað, nema hún kunni að gjósa upp á hverri stundu og sýkingarhætta orðið enn meiri en fyr. Þá var annað atriði í ræðu hans, sem mjer þótti ennþá undarlegra. Jeg skildi hann svo, að hann teldi þær vörutegundir, sem nefndin leggur til að banna, með öllu hættulausar. Hv. þm. Borgf. hefir tekið það fram, að það er álit dýralækna, að sumar þeirra sjeu mjög hættulegar hvað þetta snertir. T. d. Sagði dýralæknirinn við nefndina, að sumar þeirra, svo sem hraðvaxið grænmeti, væri eitthvað það allra hættulegasta, sem hugsast gæti í þessu efni. Jeg vil í þessu sambandi benda hv. 2. þm. Reykv. á greinargerðina fyrir stjórnarfrv., sem er samið að minsta kosti með ráði dýralæknis, þar sem það er skýrt tekið fram, að þessar vörutegundir sjeu hættulegar. Hvað mjólkurafurðir snertir, þá er hægt að drepa sýklana í þeim með gerilsneyðingu, en varan getur smitast eftir gerilsneyðinguna, og er því ekki full trygging í henni. Líka vil jeg benda á það sem hættu hvað mjólkurafurðir snertir, að þær geta verið sendar frá sýktu heimili eftir að skepnurnar sýktust en áður en veikin þektist. Mjer heyrðist hv.þm. halda því fram, að þessar sóttvarnir væru ekki nema yfirskin, en það, sem í raun og veru lægi til grundvallar, væri annaðhvort það, að koma innlendum afurðum í hærra verð eða þá fáfræðin ein. Hann hjelt þessu beint fram að því er snertir brtt. á þskj. 528, og líka, að því er mjer skildist, um till. nefndarinnar. Þessu hefir verið svarað áður, og skal jeg ekki fara lengra út í það. En hvað fáfræðina snertir, þá vil jeg leyfa mjer að benda á það, að þessar till. eru samdar að ráði þeirra manna, sem álitnir eru hafa best vit á þessum málum hjer á landi. Ef því er um fáfræði að ræða í þessu máli, þá kemur hún fram hjá þeim, sem leggjast á móti till. sjerfræðinganna. Jeg skal játa, að jeg er enginn sjerfræðingur í þessum efnum, en mjer þykir þó hyggilegra að fylgja till. þeirra en hv. 2. þm. Reykv., enda gruna jeg hann um það, að hann sje líka mjög fáfróður í þessum málum. Háttv. þm. talaði um, að með þessu væri verið að svifta bæjarbúa nauðsynlegri fæðu. Hv. þm. Borgf. hefir vikið að þessu atriði og bent á, að þessa vöru mætti framleiða í landinu sjálfu, og væru bæjarbúar því ekki sviftir neinu. Þótt jeg sje þessu samþykkur, þá get jeg þó gengið inn á, að þessi ráðstöfun geti orðið til töluverðra óþæginda fyrir bæjarbúa, að minsta kosti fyrst í stað. En ef þessi voðalega veiki bærist til landsins, þá mundi hún að vísu fyrst koma niður á sveitunum, en þó mundu bæirnir einnig fá að kenna á afleiðingum hennar. Er því tilvinnandi jafnvel fyrir bæina að taka á sig nokkur óþægindi í bili, til að verjast þessari hættu. Hv. þm. Borgf. virtist kenna ósamræmis hjá mjer og nefndinni milli þess, sem jeg sagði í ræðu minni um nauðsyn ráðstafana og varna, og till. þeirrar, sem nefndin flytur. Jeg sje ekkert ósamræmi í þessu. Nefndin leggur til, að þessar vörutegundir sje heimilt að banna,, og hún treystir stj. til þess, að þegar nauðsyn krefur, þá verði það gert. En ef það aftur á móti er álitið hættulaust að leyfa innflutning á þessum vörum frá vissum hjeruðum eða löndum, þá þykir nefndinni það alveg óþarft að gera fólki það óhagræði, að banna þann innflutning skilyrðislaust. Það má segja, að öruggast sje að samþykkja till. á þskj. 528, en hver, sem treystir hæstv. stj. til þess að hafa vakandi auga í þessum efnum og gera ítarlegar ráðstafanir til varna, ef hætta væri á ferðum, getur vel forsvarað það að samþ.till. nefndarinnar.

Einar Jónsson * Jeg þarf ekki neinu að bæta við það frá nefndarinnar hálfu, sem hv. 2. þm. Eyf. sagði. En það var eitt atriði, sem mjer þótti vissara að benda hv.þdm. á, sökum þess, að jeg er ekki viss um, að þeir hafi gert sjer það nægilega ljóst, hvaða mismunur er á brtt. nefndarinnar og brtt. á þskj. 528. Aðalmunurinn liggur í því, að með brtt. á þskj. 528 eru sumar vörutegundirnar, sem í till. nefndarinnar eru taldar undir staflið d, þar sem undanþága er heimil, færðar undir staflið a, þar sem engin undanþága er heimiluð. Það getur vel verið, að hv.frsm. hafi skýrt frá þessum mun, þó að jeg hafi ekki orðið heyrnarvottur að orðum hans. Jeg er því mjög hlyntur, að hjer verði farin sú öruggasta leið, sem fyrir hendi er. Um það hefi jeg sömu skoðanir og á síðasta þingi. Jeg átti þá sæti í landbn. Ed., og henni þótti nóg að fela stjórninni að banna innflutning vara, eftir því sem hún teldi nauðsynlegt. Og jeg held í raun og veru, að við getum ekki gengið framar eða gert betra fyrir þetta mál en að reiða okkur á núverandi stjórn. Lögin geta ómögulega orðið tæmandi, og stjórnin getur því altaf þurft að taka til sinna ráða. Mjer dettur í hug það, sem sumir menn segja, að farfuglar geti borið sýkina. Ja, það ætla jeg, að erfitt verði að hefta för þeirra. Við þyrftum að komast að samningi við almættið sjálft um að stemma stigu fyrir þeim. Jeg er líka alveg sannfærður um, að hætta getur stafað af kornvörum, pokum o. s. frv. En þrátt fyrir það skal jeg nú leggja mitt lið til þess, að svo framarlega verði gengið um varnirnar sem unt er. Það er ekki víst, að hv.þdm. heyri það, að hv.þm. Vestm. (JJós) er altaf að taka fram í fyrir mjer. Jeg veit ósköp vel, að hann er altaf að ala á því, sem honum liggur þyngst á hjarta, en það eru kartöflurnar. En þessi hv.þm. þarf ekkert að vera hræddur um, að ekki sje hægt að láta hann hafa nógar kartöflur. Hann getur fengið þær austan úr Fljótshlíð og ofan af Rangárvöllum og sjálfsagt víðar að. Jeg skal gjarnan sjá fyrir því, ef hann vill. En hitt væri mjög æskilegt, að hann gæti haft hemil á þeim farfuglum, sem leggja leið sína um Vestmannaeyjar, svo að ekki bæru þeir munn- og klaufaveikina upp í sveitirnar til okkar. Jeg er samþ.hv.frsm. um, að nefndin hafi enga sjerþekkingu á málinu, og hana hefi jeg ekki heldur. Vil jeg því helst fela hæstv. stjórn framkvæmdirnar, hvað sem kartöflunum og hv.þm. Vestm. líður. Jeg vil gjarnan þakka, hv.þm. Borgf. sína eindregnu og skýru ræðu. Þó get jeg ekki fallist á orð hans um, að hann vissi, hvaðan mótstaðan gegn þessu frv. væri runnin. Jeg get ekki sjeð, að hjer sje um neina metstöðu að ræða. Hv. þm. virðast allir hafa bestu viðleitni til að gera það, sem þeim finst sanngjarnast og rjettast. Þó að jeg hafi hingað til unnið með nefndinni, býst jeg við að fylgja brtt. á þskj. 528. Vona jeg, að það verði ekki talin brigðmælgi af minni hálfu við nefndina. Mjer virðist, að í þeim sje ríkari áhersla lögð á varnirnar en í till. nefndarinnar, og því mun jeg að þeim hallast, hver sem árangurinn kann að verða. En orð mín vil jeg enda með því, að traust þingsins verður að vera í stjórnarinnar höndum. Og jeg ætla, að hv.þdm. sje óhætt að reiða sig á það, að hæstv. núv. stjórn muni fara hina rjettustu og bestu leið í þessu máli. (*Ræðuhandr. óyfirlesið.)

Magnús Jónsson Því miður heyrði jeg ekki byrjun þessarar umræðu, en jeg geri ráð fyrir, að meginatriði þess, sem sagt hefir verið um málið af hálfu stuðningsmanna frv., hafi verið dregið saman í ræðu hins mikla áhugamanns, hv.þm. Borgf. Því fer fjarri, að jeg vilji innleiða neinar stórdeilur við vin minn, hv.þm. Borgf., en í þessu efni er mjer ómögulegt, því miður, að vera honum sammála. Hann virðist halda, að þær ráðstafanir, sem talað er um að gera um höft innflutnings, sjeu meinlausar. Og það sama kom fram hjá hv. 1. þm. Rang., þegar hann var að skopast að kartöfluumhyggju hv.þm. Vestm. En jeg verð að segja þessum hv.þm., að ef kartöfluverð eða verð á öðrum vörutegundum, sem á að banna innflutning á, hækkar, þá er það alvarlegt mál. Þeir mega vita, að í þeirri hækkun felst ekki lítill skattur á þá íbúa landsins, sem þurfa að kaupa þessar vörur. Skal jeg játa, að jeg hugsa hjer fyrst og fremst um mitt kjördæmi.

En þessi skattur er smáræði, samanborið við hættuna

. Jeg kem að því síðar. Ekki hefi jeg reiknað, hve miklu þessi skattur muni nema. En svo mikið veit jeg, að fátækar fjölskyldur hjer í Reykjavík, sem naumast geta greitt útsvar, finna minna grand í mat sínum. Er þó mikill munur á að greiða þau gjöld, sem fara til framkvæmda innan bæjarins, eða greiða þessa peninga til sveitanna hjer í kring. Mjer finst varla hægt að lá okkur Reykvíkingum, þó að við viljum heldur njóta eigna okkar sjálfir en láta þær af hendi við utanbæjarmenn að óþörfu. Nú skal jeg játa, að það væri ekkert áhorfsmál og mundi sjálfsagt enginn telja eftir að samþykkja bann gegn innflutningi allra þessara vara, ef á því ylti, hvort veikin bærist hingað eða ekki. En það er nú síður en svo. Ennþá er eftir að sýna fram á það. Mjer virðist sjerstaklega tvent koma til athugunar í þessu máli. Hið fyrra er, hvort banna þurfi allar þessar vörur, og hitt, hvort dugir að banna þær. Sje ekki svo, er verið að auka mönnum erfiðleika að óþörfu. Þegar jeg hugsa um þessar svonefndu varnarráðstafanir, dettur mjer í hug skopmynd, sem jeg sá í blaði vestanhafs. Þar var verið að hæðast að strandvörnunum í Bandaríkjunum. Á myndinni sjest Jónatan - sem altaf táknar Bandaríkjamenn - þar sem hann er að víggirða sig. Hann er búinn að reisa upp 4 hlið, há og mikil fyrirferðar, með rambyggilegum grindum, ramlega læstum með lásum og slagbröndum. Þykist hann nú óhultur, en þegar að er gætt, sjest, að engin girðing er milli hliðanna. Eitthvað svipað hafast flm. frv. að. Þeir keppast við að reisa hliðin og halda, að það dugi, þó að girðinguna vanti. Þeir heimta hinar og aðrar varnarráðstafanir, þó að vitanlegt sje, að þær geti aðeins að mjög litlu leyti stemt stigu fyrir veikinni. En sannleikurinn er sá, að þeir standa í fölsku ljósi með tillögur sínar. Þeir ógna með gin- og klaufaveikinni og leggja hana á metaskálina móti löngun Reykvíkinga í egg og smjör. En í rauninni er ekki um þetta að ræða. Hjer er ekki verið að heimta varnir gegn munn- og klaufaveiki, heldur varnir gegn innflutningi vara. Frv. er grímuklædd vernd fyrir íslenskar landbúnaðarafurðir. Jeg hefi hingað til haldið mjer við álit þess sjerfræðings, sem helst hefir verið leitað til í þessu máli. Og jeg fæ ekki annað sjeð en að það, sem hv.þm. Borgf. var að lesa upp áðan, sje í samræmi við það, sem jeg hefi haldið fram. Ætlan manna er yfirleitt sú, að veikin geti borist með afurðum innan hjeraðs, en naumast milli landa. Dönum hefir t. d. ekki þótt ástæða til að banna innflutning til Færeyja. Og það er heldur ekki fyr en nú á síðustu árum, sem farið er að ympra á vörnum gegn veikinni hjer á landi. Og þó hefir hún geisað úti í löndum um langan tíma. Nei, það er einhver önnur forsjálni, sem liggur bak við þessar till., en óttinn við gin- og klaufaveikina. Mjer dettur ekki í hug að halda því fram, að bakteríurnar muni skríða út úr eggjunum á leiðinni. Jeg held, að þær skríði yfirleitt ákaflega lítið. Auk þess er vegalengdin fyrir bakteríu gegnum eggskurn sjálfsagt eins mikil og fyrir mann að fara fótgangandi frá Reykjavík til Seyðisfjarðar. Jeg held, að bakteríurnar dræpust á leiðinni. Háttv. þm. Borgf. gekk inn á það, að gerðin í ostinum mundi drepa bakteríurnar, en hjelt, að þær mundu koma þangað aftur. Jeg ætla, að sýran muni nú haldast nokkuð lengi. Eggert Ólafsson segir a. m. k., að gerð haldi áfram í smjöri í 20 ár. En ef hv.þm. heldur, að osturinn muni vera svo illa geymdur í Danmörku, að fjenaður, sem sjúkur er af gin- og klaufaveiki, sje látinn nudda sjer upp við hann, þá mun það vera ljótur misskilningur. Og ef menn á annað borð halda, að sóttnæmi muni berast á þennan hátt, þá geta líka allir hlutir verið hættulegir, og þá þyrfti að banna innflutning á öllum vörum, ef vel ætti að vera. Nei, jeg hygg, að alment sje litið svo á, að sýkingarhættan stafi eingöngu frá mjólkinni, sem ostarnir eru búnir til úr, en ekki gert ráð fyrir, að sóttkveikjurnar berist í þá eftir á. Þá eru farfuglarnir. Um þá er ekkert fullsannað, en grunur leikur á, að þeir geti borið veikina. Nú hafa menn mikinn ótta af hinum tíðu hraðferðum skipanna milli Íslands og útlanda. En hvað eru þær þó á við þær hraðferðir, sem farfuglarnir hafa haldið uppi frá ómuna tíð? Menn halda, að veikin berist með kartöflum. En gæti hún þá ekki eins flutst með kornvörum? Ekki er loku fyrir það skotið, að húsdýraáburður kunni að vera borinn á akra. Og nú vil jeg benda á það, að próf. Jensen segir í skýrslu sinni, að mest hætta stafi einmitt af farþegum - næst sjálfum húsdýrunum. Eigum við að fara að banna mannflutninga milli Íslands og annara landa? Hv. þm. Borgf. greip á kýlinu, þegar hann fór að tala um spönsku veikina. Hvað rjeðum við við spönsku veikina 1918?

Það var ekkert gert til þess að hindra hana

. Jeg get fullvissað hv.þm. um, að það er enginn læknir til í veröldinni, sem heldur, að hægt sje að hindra kvefpestir. En gin- og klaufaveikinni er að áliti sjerfræðinga svipað farið. Allar okkar varnarráðstafanir verða árangurslausar, ef hún á annað borð getur borist hingað. Við stöndum uppi eins og Jónatan á myndinni, sem jeg gat um, með rammlæst hlið, en enga girðingu. Hv. þm. Borgf. gaf í skyn, að það væri eitthvað, sem ýtti fast á eftir mjer og öðrum, sem erum á móti brtt. Það er ekki nema eðlilegt, að hann reyni að borga fyrir sig, því að svipuðu höfum við beint að honum og fylgismönnum hans í þessu máli. Jeg geri ráð fyrir, að hann vilji segja, að við sjeum á móti þessu af umhyggjusemi fyrir sambandsþjóðinni, Dönum. Jeg sje nú enga ástæðu til að bera skjöld fyrir Dani í þessu máli. En hitt vil jeg segja, að ekki sje rjett að gera að óþörfu ráðstafanir, sem eru friðsamri og vinveittri frænd- og nágrannaþjóð til tjóns. Tel jeg þetta að vísu ekki þungvægar ástæður í málinu, en ekki er vert að ganga framhjá því. Að lokum vil jeg mæla eitt varnaðarorð til hv. deildar. Þessi hv. deild hefir viljað bæta ákvæði inn í frv. eins og það kom frá hv.Ed. Er ekki annað sýnt en þetta muni verða ágreiningsefni milli deildanna. Vera má, að Ed. verði að láta í minni pokann, ef til fundar kæmi í sameinuðu þingi. En hún hefir rjett til að fella frv. Og flm.brtt. ættu að sjá, að betri er hálfur skaði en allur, og heppilegra er fyrir þá að samþykkja frv. eins og það er heldur en að eiga á hættu, að það verði drepið. Þá vil jeg minnast á 3. gr. frv. Jeg get sagt það, að í raun og veru eru allar brtt. smámunir í mínum augum, ef 3. gr. á að standa, því að samkv. henni má stj. banna innflutning hvaða vöru, sem henni þóknast. Og þar sem hæstv. stj. er altekin af þeirri voðalegu veiki, sem komið hefir þessu frv. af stað, nefnilega hinni svo kölluðu hræðslu við gin- og klaufaveikina, verð jeg að segja það, að svo framarlega sem 3. gr. verður látin standa, get jeg ekki fylgt frv. Hv. 2. þm. Rang. var hreinskilinn áðan. Hann sagði, að það væri ósiður að flytja hey inn í landið. Þarna gægist fram hin sanna ástæða fyrir framkomu frv. Það á að hindra innflutning einstakra vörutegunda. Hv. þm. hefir sína skoðun um það, að þessi innflutningur sje óheppilegur. Jeg er fús til að ræða um það við hann, er tækifæri gefst, og þá er ekki að ræða um neina grímumenn eins og í þessu frv.*( *Vantar eitthvað aftan af ræðunni í handriti skrifarans. M. J.)

Hjeðinn Valdimarsson Háttv. þm. Borgf. las upp aðalinnihald pjesa, sem útbýtt hefir verið í deildinni og er eftir Hannes Jónsson dýralækni. Það leit út fyrir, að hann hjeldi, að enginn hefði sjeð pjesann, því að svo mikla áherslu lagði þm. á að sýna hvað í pjesanum stendur. Bæði er það nú, að hv.þm. virðist hafa misskilið það, sem í bæklingnum stendur, og í öðru lagi hafði hann mikinn hluta fróðleiks síns úr dönskum prófessor, sem Jensen heitir, sem jeg hefi þegar vitnað í til að sanna hið gagnstæða. Og því er rjett að athuga, hvor okkar hefir rjett eftir Jensen um þær vörur, sem hv.þm. vill banna. Jeg hefi hjer með höndum brjef frá prófessornum, sem liggur fyrir landbn.

Jeg hefi ekki sjeð það; er það eitthvert leyniskjal?

. Það er sök hv.þm. að kynna sjer ekki gögn þau, sem fyrir nefnd hans liggja. Þar er það tekið greinilega fram, að mjólkurafurðir, svo sem mjólk, ostur og egg, hafi enga hættu í för með sjer.

Þessu brjefi hefir verið haldið leyndu fyrir þinginu. Er það prívat?

. Hv. þm. Borgf. getur fengið að sjá það. Jeg hefi það liggjandi á borðinu fyrir framan mig. Sömuleiðis er þar tekið fram, að í nágrannalöndunum sje innflutningur á þessum vörum ekki bannaður, hvorki í Englandi nje Noregi, svo að ef þetta verður samþ., verðum við Íslendingar eina þjóðin.

Og þá líka eina þjóðin, sem sleppur við veikina

. Það er ekki þar með sagt. Hv. 2. þm. Rang. talaði um, að hann hefði sjálfur sjeð erlendis, hvílíkur vágestur gin- og klaufaveikin væri og hvernig smitaðir nautgripir gangi um í kálgörðunum þar. Því hefir nú áður verið lýst, að lítil hætta stafar þó af kartöfluinnflutningi, en hinsvegar er viðurkent, að stórhætta stafar af smitun frá allskonar pröngurum og öðrum mönnum, sem koma frá smituðu svæðunum og geta borið með sjer sýkla gin- og klaufaveiki. Er því á engan hátt útilokað, að hv. 2. þm. Rang. hafi borið með sjer slíka sýkla til landsins, og vissulega hefði verið meiri ástæða til að banna aðflutning hans aftur til landsins, eða að minsta kosti kaffæra hann í sóttvarnarbaði, heldur en að banna aðflutning á hættulausum vörum. Hv. þm. Borgf. hjelt því fram, að smitunarhætta gæti stafað af húsdýraáburði og þar af leiðandi af öllum jarðargróðri. En nú vill svo til, að bændur geta verið án mjólkur og kartaflna, en ekki án rúgs og annars slíks fóðurs, og svo á að takmarka innflutninginn við þeirra þarfir, og er hættan við gin- og klaufaveikina þá að verða nokkuð teygjanleg. Jeg gæti bent á það, að háttv.þm. Borgf. fór ekki sem samviskusamlegast með það, sem í pjesa Hannesar dýralæknis stendur. En þó nenni jeg ekki að fara langt út í það, en skal aðeins benda á það, að Hannes segir í pjesanum, næstsíðustu blaðsíðu (bls. 183): „það eru einungis fáar vörutegundir, sem hægt er að álíta, að nokkur veruleg hætta stafi af“. Telur hann þar til hey og hálm og „máske“ rófur og annað hraðvaxið grænmeti, en fullyrðir þó ekkert um það. Lærisveinninn, hv.þm. Borgf., rangfærir því illa kenningar meistarans. Þær dönsku stofnanir, sem hafa yfirstjórn heilbrigðismála í Færeyjum, hafa ekki álitið, að eins langt þyrfti að ganga og landbn. og hv.þm. Borgf. vilja fara  Jeg hygg, að það, sem hv. 1. þm. Reykv. og jeg höfum tekið fram, nægi til að sýna, að það er engin ástæða til að ganga lengra en hv.Ed. gerði, ella liggur næst að hugsa, að verið sje að berjast fyrir verndartollum og svíkjast með þá að þjóðinni undir grímu heilbrigðisráðstafana. Jeg vil svo spyrja hæstv.forsrh., hvernig hann mundi haga sjer, hvort heldur sem frv. yrði samþ. óbreytt eins og það kom frá háttv.Ed., eða breytt með till. landbn.; hvort hann mundi veita þær undanþágur, sem samkv. frv. eins og það kom frá hv.Ed. er hægt að gera fyrir landbúnaðinn, eða hvort hann mundi gera þær skilyrðisbundnu undantekningar, sem till. landbn. heimila. Það væri fróðlegt að heyra um það, áður en atkvgr. fer fram, til þess að varpa enn skýrara ljósi yfir málið.

Jóhann Jósefsson * Háttv. 2. þm. Reykv. hefir tekið af mjer ómakið. Mig langaði til að beina svipaðri fyrirspurn til hæstv.forsrh. og hann gerði. Annars bjóst jeg við, að hæstv. ráðh. gæfi yfirlýsingu í þessu efni eftir ræðu hv.þm. Borgf. Jeg get ekki látið hjá líða að segja það, að mjer þykir kenna allmikils fors og ofstækis hjá þeim þm., sem vilja jafnvíðtækar ráðstafanir og hjer er farið fram á. Og það er ekki aðeins ónærgætni, heldur lítilsvirðing á þeim landslýð, sem fer á mis við hinar bönnuðu vörutegundir. Jeg veit, að það á að gilda sem afsökun þessi hætta á klaufaveikinni, sem hv.þm. Borgf. útmálaði svo hræðilega fyrir deildinni og vitnaði í þennan nýja spámann, Hannes Jónsson dýralækni. Þegar það er athugað, sem hv. 1. þm. Árn. (JörB) sagði, lítur málið töluvert alvarlega út, því að þá er aldrei mögulegt að ljetta þessu innflutningsbanni af. Hann talaði um, að veikin væri ekki í Noregi, en þó væri engin vissa fyrir því, vegna þess að veikin gæti legið niðri og gosið svo alt í einu upp. Er þetta ekki rjett?

Jú

. Þetta virðist því ekki vera stundarbann, heldur stöðugt og varandi um alla tíma. Það verður aldrei hægt að fá það upphafið, því að það þýðir ekkert að benda á það, þó að veikin sje ekki í Noregi, Englandi og Danmörku, vegna þess, að hún getur legið þar niðri og altaf gosið upp. En nú stendur svo á, að við þurfum að fá hey, mjólkurafurðir, egg, kartöflur o. fl. frá þessum löndum, svo að þetta er ekki aðeins alvarlegt hvað vöruverðið snertir, heldur einnig fyrir þann hluta landalýðsins, sem þarf á þeim vörum að halda, sem hjer á að banna, og sá hluti er ekki smár. Að vísu eru það ekki margir, sem þurfa á heyi að halda, en aðstæðurnar eru þó sumstaðar þannig, að það verður að fá hey erlendis frá; svo er það t. d. í mínu kjördæmi og víðar. Hv. 1. þm. Rang. sagði, að jeg bæri kartöflurnar fyrir brjósti. Þetta er rjett. Þær eru næringarmiklar og ilt að hindra menn með lögum í að neyta þeirra. Og þegar litið er á kartöfluframleiðsluna undanfarin ár, sjest, að það vantar mikið á, að það sje framleitt nóg af kartöflum í landinu sjálfu. Jeg hefi engan heyrt halda því fram að of mikið væri borðað af kartöflum, og mjer er nær að halda., að það sje of lítið etið af þeim. Árið 1922 eru flutt inn 2332165 kg. af kartöflum, en framleiðslan nemur 21758 tn. á 100 kg. Það er því flutt inn meira af kartöflum en framleiðslunni nemur, auk þess sem þá eru flutt inn 129540 kg. af öðru grænmeti, sem þm. vilja banna og ekki er fáanlegt, a. m. k. ekki til almennrar notkunar. Jeg veit, að það er oft fyrirskipað af lækni, að fólk neyti grænmetis, og þetta á svo að fara að banna. Árið 1923 er flutt inn af kartöflum 1871890 kg., en framleiðslan nemur 27446 tn. á 100 kg. Þetta er meira en árið áður, en samt vantar mikið á, að neysluþörfinni sje fullnægt. Árið 1924 er framleiðsla kartaflna 25400 tn. á 100 kg. og innflutningurinn 2013848 kg. Þetta eru lauslegar tölur, en sýna þó, að aðeins helmingur þeirra kartaflna, sem neytt er í landinu, er framleitt í því sjálfu. Nú má auðvitað svara, að auka megi kartöfluræktina, og það er rjett, en þó ekki svo, að hún tvöfaldist á stuttum tíma. Bæði þessi ár, 1923 og 1924, er flutt inn svipað grænmeti og árið 1922, og sýnir það, að þörfin er áþekk. Jeg vona, að hæstv.forsrh. láti það uppi, hvernig hann ætlar að haga sjer samkv. frv. með undanþágur að því er snertir innflutning á þessum vörum. Jeg held, að það sje ekki hægt að komast hjá því að veita undanþágur, sjerstaklega hvað kaupstaðina snertir, ef landsfólkinu eru ekki gerð bein óþægindi og jafnvel óhollusta. Ef banna á innflutning á eggjum og mjólkurafurðum, verður það svo dýrt, að ekki verða nema fáir, sem geta veitt sjer það. Sama er að segja um kartöflurnar, nema undanþága fáist, eins og innflutningsskýrslurnar sýna, að þörfin hefir verið á undanförnum árum. Hv. 1. þm. Árn., sem altaf tekur djúpt í árinni, vill eins og háttv.þm. Borgf., að einskis sje svifist og gengið lengra en hægt er. Hann sagði, að Alþingi mætti ekki veita undanþágu, nema þegar það væri hættulaust. Jeg veit ekki, hvenær þetta er hættulaust, því að eftir hans röksemdaleiðslu verður að halda banninu til eilífðar, eftir að það er komið á. En á því tel jeg svo mikla annmarka fyrir landsbúa, að það er óhugsandi. Jeg vil taka undir með hv. 1. þm. Reykv. og hv. 2. þm. Reykv., að mjer finst, að deildin geti sætt sig við frv. eins og það kom frá Ed., sjerstaklega vegna heimildarinnar í 3. gr. Það er sjálfsagt að viðurkenna, að málið var flutt af meiri hófsemi hjá hv.frsm. en þeim hv.þm. Borgf. og hv. 1. þm. Árn. Hann leit með sanngirni á þá, sem verða fyrir barðinu á þessum lögum, en þeir ekki. (*Ræðuhandr. óyfirlesið.)

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Jeg hefi ekki sjeð ástæðu til að koma inn í þessar umr. Bæði var jeg teptur í Ed. og svo er málið þaulrætt frá undanförnum þingum. Langar ræður hafa því ekki mikið að segja; menn hafa þegar ráðið það við sig, hvernig þeir ætla að greiða atkv. Jeg vil segja það út af brtt. 528 og till. landbn., að jeg er mjög ánægður með þær fyrir mig. Þær sýna, að jeg hefi þó haft allmikið þingfylgi á bak við þau innflutningsbönn, sem jeg hefi sett. Það hefði ekki verið þægilegt fyrir mig sem ráðherra, ef atkvgr. Ed. um málið hefði verið hið eina, sem frá þinginu kom. Jeg þakka þann eindregna stuðning við málstað minn, sem kemur fram í þessum tillögum. Þessar till., sem hjer eru fram komnar, sýna, að þegar jeg gaf út auglýsinguna í haust, hefi jeg haft að baki mjer fylgi margra harðsnúinna þm. í þessari deild. Þessum till. ber það eitt á milli, að sú, sem er á þskj. 528, gengur miklu lengra. Og ef þessi deild væri ein, þyrfti ekki að spyrja að leikslokum. En eins og jeg gat um við 1. umr., hefir reynsla sýnt það hvað eftir annað, að Ed. er öðruvísi skipuð í þessu máli en Nd., og jeg get því ekki gert mjer vonir um, að þetta nái fram að ganga, þótt það gangi í gegnum þessa deild. Jeg vona, að málið komist fram, en jeg hefi enga von um, að Ed. gangi inn á brtt. 528. Enda verð jeg að játa, þótt jeg sje harðsnúinn í þessu máli, að brtt. Einars Árnasonar og landbn. er í fylsta samræmi við það, sem vísindin segja um, hvað langt skuli ganga. Jeg vil þakka nefndinni og flm.brtt. 528 fyrir till., því að þær sýna, að það var ráðstöfun, sem þó hefir allmikið þingfylgi að baki, þegar jeg bannaði vörurnar í haust. Og jeg vil leggja áherslu á það, að málið fái afgreiðslu, því að frv. er undir öllum kringumstæðum til bóta, jafnvel eins og það kom frá Ed. Hv. þm. Borgf., hv.þm. Vestm. og hv. 2. þm. Reykv. spurðu um það, hvernig stj. ætlaði að haga sjer í undanþágunum, ef til kæmi. Því er fljótsvarað, að farið verður eftir tillögum dýralæknis um það.

Jón Auðunn Jónsson Það fer svo hjer eins og vanalega, þegar um bann er að ræða, að menn vilja ganga mislangt. Virðist mjer mjög hafa kent þess hjer, því það er rjett eins og sótthiti grípi suma, þegar minst er á bann. En jeg lít nú svo á í þessu máli, að hæstv. stj. hafi fulla heimild til að gera þær ráðstafanir, sem taldar eru nauðsynlegar til þess að hindra það, að gin- og klaufasýki berist til landsins, og jeg hjelt satt að segja, að hv. þingdeildarmenn mundu fullkomlega treysta hæstv.atvmrh. til að fara með þetta vald, jafneindreginn og hann hefir sýnt, að hann er í þessu máli.

Hann er nú að linast

. Já, jeg gæti nú hugsað, að fleiri mundu linast, ef þeir ættu að starfa að þessum málum. Menn fá meiri þekkingu og víðari sjóndeildarhring, er þeir fara að starfa að málunum, og af því get jeg hugsað mjer, að það stafi, sem hv.þm. Borgf. kallar, að ráðh. sje farinn að linast. Þá vil jeg benda háttv.flm.till. á þskj. 528 á það, sem var tilefni þess, að jeg kvaddi mjer hljóðs, nefnilega það, að engar líkur eru fyrir því, að hætta sje á, að gin- og klaufaveiki berist með niðursoðinni mjólk. Þetta er nauðsynjavara fyrir sjómenn, sem ef til vill eru vikum saman úti í sjó og geta því ekki fengið nýja mjólk, þó til væri í landi. Sama máli er að gegna með egg. Það hafa engar líkur verið færðar fyrir því af mönnum, er nokkuð þekkja til, að hætta geti verið á því, að sóttkveikjur berist með þeim. Meginástæða mín fyrir því, að vilja ekki setja fastákveðin lagaákvæði um það, hvað flytja megi inn og hvað ekki, er sú, að menn þekkja alls ekki til hlítar, hvernig veikin breiðist út, með hverju hún berst. Hún getur því borist með fleiru en hjer er talið. Þess vegna er það best fyrir framkvæmd þessa máls að fela stj. sem mest vald til þess að ákveða, hvað flytjast megi inn og hvað ekki. Hv. þm. Borgf. segir, að öll Norðurálfan sje smituð. En ef svo er, þá veit jeg ekki, hvað við eigum að gera við heimild til þess að leyfa innflutning frá ýmsum löndum. Þá væri rjettara að leyfa aðeins innflutning frá einhverju ákveðnu fylki í Bandaríkjunum, ef þau finnast þar ósmituð. Það er vitanlegt, að í sjúkrahúsum hjer er mjög erfitt að fá þau egg, er læknar fyrirskipa, og stundum alveg ómögulegt. Jeg hefi af eigin reynslu kynst þessu, því í vetur þurfti jeg að útvega egg handa sjúklingi. Jeg gat vanalega ekki fengið meira en helming af því, sem jeg þurfti, 5–10 egg í mesta lagi, og það með miklum erfiðismunum. Jeg sje enga ástæðu til þess að banna innflutning á eggjum, enda er nauðsynlegt að flytja þau inn, og það því fremur, sem bannað er að flytja inn fugla. Eða hvernig ætla þeir, er bæði vilja fjölga hænsnum og alifuglum í landinu, en þó jafnframt banna innflutning á þeim, að koma því fyrir? Flest þau egg, sem orpin væru í landinu, yrðu að ganga til þess að fjölga fuglunum, og ekki væri hægt að eta þau líka. Og hvað ætti þá að hafa handa sjúklingum og öðrum, er þurfa á eggjum að halda heilsunnar vegna? Vitanlega kemur öllum saman um það, að sjálfsagt sje að gera nauðsynlegar ráðstafanir til hindrunar því, að þessi veiki berist til landsins. En eins og jeg hefi tekið fram áður, tel jeg best, að hæstv. stj. sje falið að sjá um framkvæmdir þessar og að hún hafi vald til þess að leyfa og banna. Þá er það ekki lítill útgjaldaauki fyrir kaupstaðina, ef bannað verður alt það, sem talið er upp á þskj. 528. Jeg er sannfærður um, að það nemur hundruðum þúsunda kr. árlega. Og óneitanlega virðist það benda til þess, að verið sje að hugsa um eitthvað annað en að hindra það, að gin- og klaufaveiki berist til landsins, þegar banna á innflutning á niðursoðinni mjólk. Það er næstum því ómögulegt að ímynda sjer, að það sje gert í þeim tilgangi. Hv. þdm. hafa talað mikið um fagþekkingu í þessum efnum, en erlendis er það viðurkent, að menn vita í raun og veru ekki, hvernig veikin berst. Háttv. þm. Borgf. var að tala um það, að hv. 2. þm. Rang. hefði verið utanlands fyrir skemstu og þá dvalið á heimili, þar sem var gin- og klaufasýki. Jeg spurði þá, hvort hann hefði verið sótthreinsaður eða einangraður, er hann kom heim. Þetta hygg jeg, að hafi ekki verið gert. Máske hefir hann verið talinn óhæfur til þess að flytja hana með sjer eða þessi skæða baktería þrífist hvorki í honum nje á. Alt þetta sýnir, hversu mikið er á reiki í þessum efnum. Eftir því sem hægt er að fá sjerþekkingu í þessum efnum, þá hefði þó hv. landbn. Ed. átt að hafa meiri sjerþekkingu yfir að ráða í þessu máli, þar sem sæti á einn allra lærðasti læknir landsins. Mjer finst því af öllu þessu jafnsjálfsagt að samþ. frv. eins og það kom frá Ed. eins og það er fráleitt að samþ.brtt. á þskj. 528. Skal jeg svo ekki fjölyrða frekar um þetta.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Þetta mál tekur vonandi ekki langan tíma, því að allshn. hefir orðið sammála um að leggja til, að frv. verði samþ. eins og það kom frá hv.Ed.

Frsm. (Erlingur Friðjónsson) Jeg var búinn að gleyma, að jeg væri frsm., en það mun hafa stafað af því, hve einhuga nefndin var um að leggja með frv., að það væri samþ. óbreytt. Fyrst engar brtt. liggja fyrir, lítur út fyrir, að allir sjeu sammála um málið. Sje jeg því ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri.

Magnús Torfason Jeg greiddi atkv. með þessu frv. til 3. umr., en lofaði þá ekki að fylgja því lengra. Jeg er dálítið kunnugur árangrinum af þeim hvalveiðum, sem hjer voru stundaðar fyrir löngu síðan, og jeg hygg, að mjer sje óhætt að segja það, að landið hafi haft helsti lítil not af þeim. Víst er um það, að sumstaðar þar, sem hvalveiðastöðvar voru, sjest nú ekki urmull eftir af neinu tægi. Vitanlega er því ekki að leyna, að þetta er ef til vill ekki að öllu að kenna hvalveiðamönnunum sjálfum, heldur að miklu leyti því, hvernig landsmenn hagnýttu sjer þessar veiðar, eða rjettara sagt, arðinn af þessum veiðum. Og er þar frá að segja, að landsmönnum fórst heldur lítilmannlega, er þeir ljetu útlendinga taka hjer miljóna gróða, en höfðu sjálfir hvorki vit nje manndóm til þess að nota þessa veiði, nje jafnvel að skattleggja hana sæmilega. Yfirleitt held jeg, að hvalveiðar hafi verið stundaðar hjer til lítils góðs. Eitt var það þó, sem þjóðin lærði af þeim, og það var leppmenskan. Eftir þennan formála geta menn skilið, að þeir, sem hafa best tök á því að kynna sjer árangurinn af hvalveiðunum, muni ekki vera mjög ginkeyptir fyrir því, að þær verði teknar upp aftur, því ekki er víst, að betur tækist nú. Að minsta kosti er frá því að segja, að til skamms tíma hefir ekki verið hægt að búast við, að landsmenn notuðu sjer nú betur arðinn af þessum veiðum en áður. Jeg tók svo eftir við 2. umr. þessa máls, að það mundi hafa mikinn byr hjer í hv. deild og að eigi mundi tjóa að spyrna á móti broddunum. Sjerstaklega tók jeg eftir því, að hæstv.atvmrh. var því fylgjandi. Nú hefir þessi hæstv. ráðh. staðið mjög á móti sjerleyfum undanfarið, og það jafnvel harðara en aðrir, sem þó eru eindregið á móti þeim. Og að jeg geng ekki algerlega á móti frv., er í trausti þess, að hæstv.atvmrh. fari varlega í þessar sakir. Jeg treysti því fyrst og fremst, að hann veiti ekki neinu fjelagi rjett til þess að reka þessar veiðar, ef nokkur líkindi eru til þess, að þar sje um leppmensku að ræða, og að hann sjái um, að fjeð sje íslenskt, er til hvalveiða fer. Ennfremur vil jeg leggja áherslu á, að ekki sje tekin upp sú ránveiði, er áður tíðkaðist. En það hygg jeg hægast að hindra á þann hátt, að veiðistöðvar verði ekki margar, í mesta lagi 2, og að skipin verði fá. Það verður að gjalda varhuga við, að hlunnindi þessi verði strax upprifin, og það verður ekki gert með öðru móti en að hafa skipin fá og veiðistöðvarnar sömuleiðis. Þá er sagt í frv., að leyfið skuli veitt til 10 ára í senn. Þetta þykir mjer of langt og legg áherslu á, að ekki verði veitt leyfi nema til 5 ára í senn. Jeg lít svo á, að þessi atvinnugrein mundi sjerstaklega vel fallin til þess, að hún yrði þjóðnýtt, og mætti þá út frá því segja, að best væri að láta ekkert sjerleyfi í tje. En vegna þess, að við þurfum að eignast menn, er þekkingu hafa á þessum hlutum, ef til þjóðnýtingar kemur, vil jeg ekki vera á móti því, að sjerleyfi verði veitt. Hvað snertir þessar brtt. mínar, þá er það um þær að segja, að sú fyrri er sett til þess að gera skýrara, að ekki er ætlast til, að gjaldið sje yfirleitt aðeins 500 kr., því þetta er ekki vel skýrt eins og það er orðað í gr., en 500 kr. er smámunir, og því er þessum orðum bætt við. Um síðari brtt. er það að segja, að hún er hjegómi og gerir ekki annað en færa til rjettara máls.

Ásgeir Ásgeirsson Jeg sje, að hv. 2. þm. Árn. ætlar að fylgja þessu frv., og leyfi jeg mjer hjer með að þakka honum fyrir það. Og jeg get tekið undir það með honum, að jeg vænti þess, að hæstv.atvmrh. veiti ekki öðrum fjelögum sjerleyfi en þeim, er fullnægja að öllu leyti þeim skilyrðum, er sett eru í þessu frv. og annari löggjöf. Jeg get ekki fallist á, að 10 ár sje of langur tími, því útbúnaður allur er dýr, og óhjákvæmilegt að ætla leyfishafa þennan tíma, ef reksturinn á að geta borið sig. Þjóðnýtingarhugmynd hv.þm. get jeg ekki fallist á, en álít þó, að þeir, sem vilja koma henni á, ættu að fylgja þessu frv., því á þennan hátt er hægt að eignast menn, er hefðu nægilega sjerþekkingu í þessum efnum, ef til þjóðnýtingar kæmi. Að því er snertir brtt.hv.þm., þá mun jafnerfitt að mæla á móti þeim og að tala fyrir þeim, því þær bæta engu við og fella ekkert niður.

Hm, jæja

.