Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta mál er komið frá Nd. Það felur í sér þá breytingu, að gert er ráð fyrir samkv. þessu frv., að eldri lagaákvæði um skipun verðlagsnefndar verði nú framlengd um eins árs skeið. Þetta fyrirkomulag hefur nú verið gildandi í nokkur ár og verið framlengt árlega. Skipun verðlagsnefndar með þessum hætti, sem hér er um að ræða, var gerð á sínum tíma með samkomulagi á milli verkalýðshreyfingarinnar og vinnuveitenda og ríkisstj., og það hefur þótt rétt að halda þessu samkomulagi áfram og hafa skipun nefndarinnar þannig með sama hætti. Sú ein breyting felst hér í 1. gr. frv., að nú segir í gr., að formaður nefndarinnar skuli vera skipaður af ráðh. án tilnefningar, en áður hafði verið sá háttur á, að formaður nefndarinnar var ráðuneytisstjórinn í viðskrn. Þessi litla breyting er hér flutt, vegna þess að ráðuneytisstjórinn í viðskrn. hefur mjög færzt undan því að vera lagalega bundinn því að gegna þessu starfi, því að hér er vítanlega um allmikið starf að ræða. En það er nú samt ekki fullljóst enn þá, hvort hann neitar með öllu að taka við starfinu, en ætlun mín er sú að skipa hann formann áfram, ef hann fæst til þess að gegna starfinu, en ég kann hins vegar ekki við það að knýja hann til þess með lagasetningu gegn hans vilja. Ef hann fengist ekki sem formaður, þá mundi annar fulltrúi í rn. verða formaður í nefndinni af hálfu rn. í hans stað. Eins og frv. lítur nú út, þá hefur verið bætt við frv. í Nd. ákvæði til bráðabirgða, en þar er um að ræða, að tekin eru upp úr núgildandi lögum um verðstöðvun þau ákvæði laganna, sem sérstaklega fjalla um verðlag. Það er sem sagt gengið út frá því, að þótt verðstöðvunarlögin falli úr gildi um næstu áramót, þá séu þau ákvæði þeirra laga, sem sérstaklega fjalla um verðlagsmál, áfram í gildi og tekin hér inn í þessi lög. Áfram verði það svo, að allar verðhækkanir eru bannaðar á vöru og þjónustu, nema til komi leyfi viðkomandi yfirvalda og einnig, að leyfi ríkisstj. komi til í hverju tilfelli um sig. Það er álit ríkisstj., að eins og nú er ástatt um verðlagsmál í landinu, þá sé ekki hægt um næstu áramót að heimila hinum ýmsu aðilum frjálsræði um verðlagningu, og því verði að sækja um leyfi til verðlagshækkana og fáslík leyfi, ef verðlagshækkanirnar eigi að ná fram að ganga. Hins vegar hefur ekki þótt eðlilegt að framlengja óbreytt lög um verðstöðvun, vegna þess að beinlínis er gert ráð fyrir því, að í ýmsum tilvikum verði samþykktar verðlagshækkanir, og þykir þá ekki viðkunnanlegt að kalla það því nafni, verðstöðvun, en hins vegar, að fullkomið verðlagseftirlit verði á öllum þessum málum, eins og verið hefur. Þetta eru meginatriði frv. Ég vænti þess, að þetta frv. geti fengið fljóta afgreiðslu, einnig hér í þessari hv. d., en legg til, herra forseti, að frv. gangi að lokinni þessari umr. til 2. umr. og fjhn.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja þetta mál með langri ræðu, enda skilst mér nú, að það séu aðrir en við stjórnarandstæðingar, sem hafa tafið þingfundi hér í kvöld, þar sem mjög hefur á það skort, að stuðningsmenn stjórnarinnar mættu til þingfunda. Þó að til einhverra þeirra fjarvista kunni að liggja eðlilegar ástæður, þá er nú svo fundum háttað í háðum deildum Alþ., að án nærveru okkar stjórnarandstæðinga væri fundum ekki fram haldið með eðlilegum hætti. En ástæðan til þess, að ég stend hér upp, er fyrst og fremst sú að undirstrika þá yfirlýsingu hæstv. viðskrh., að fáist sá embættismaður, sem gegnt hefur hlutverki oddamanns í verðgæzlunefndinni, ekki til áframhaldandi starfa, þá muni annar embættismaður úr rn. verða til þess skyldur. Þetta er mjög mikilvægt atriði, ekki sízt á þeim umrótstímum, sem nú eiga sér stað og munu sennilega í enn ríkari mæli eiga sér stað á næstu vikum og mánuðum. Vegna þeirra kjarasamninga, sem gerðir hafa verið að undanförnu, mun, ef að líkum lætur, ásókn þeirra aðila, sem hafa með sölu á vörum og þjónustu við almenning að gera, aukast í að fá að velta af sér þeim byrðum, sem kjarasamningar kunna að hafa á þá sett. Enda gaf ráðh. til þess tilefni í þessum fáu orðum, sem hann hafði við framsögu í málinu, að ætla, að til þess kynni að koma, og það er nokkuð augljóst, að undan þessu verður ekki vikizt í einstökum tilfellum, eins og hann sagði. Þess vegna langar mig til að spyrja, ef hægt er að svara því í örstuttu máli, í fyrsta lagi: Hvaða tilfelli telur hæstv. ráðh., að helzt muni koma þar til greina, þannig að ekki komi til þess, að fyrirtæki stöðvist og menn fái hóflega álagningu á sína vöru eða þá þjónustu, sem viðkomandi fyrirtæki veitir? Hvaða greinar eru það helzt, sem þar koma til greina? Í öðru lagi er í hinum margnefnda stjórnarsáttmála lofað allsherjarendurskipulagningu á verðgæzlumálunum, og í því sambandi vildi ég spyrja: Er sú endurskoðun hafin, og hvenær eru líkur á því, að niðurstöður þeirrar endurskipulagningar sjái dagsins ljós?



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr., m.a. vegna þess að ég tek undir þá ábendingu hv. 1. landsk. þm., að ástæðulítið er fyrir okkur stjórnarandstæðinga að halda hér uppi fundi, úr því að stjórnarsinnar hafa ekki áhuga á því. En ástæðan til þess, að ég kveð mér hljóðs, er sú, að ég vil gera fyrirvara um afstöðu mína til ákvæðis til bráðabirgða sérstaklega og áskilja mér rétt til athugunar á efni þess ákvæðis. Ég tók að vísu eftir þeirri skýringu hæstv. viðskrh., að það væri í þessi lög sett, en ekki í framlengingu verðstöðvunarlaganna, vegna þess að ekki væri unnt að halda uppi áfram verðstöðvun. Nauðsynlegt hlyti að verða að leyfa einhverjar verðhækkanir. Ég get vel fallizt á þessa skýringu hæstv. ráðh., og án þess að ganga á bak orða minna hér í upphafi máls míns þá vil ég þó rifja það upp, að þegar verðstöðvunarlögin voru sett 1. nóv. á siðasta ári, þá var því yfir lýst, að þau væru vitaskuld tímabundin, og það væri hvorki unnt, mögulegt eða æskilegt, aðslík lög væru sett til allrar frambúðar. Það væri eðlilegt, að verðbreytingar ættu sér stað, m.a. til þess að tryggja hagkvæmustu nýtingu framleiðsluþáttanna í þjóðfélaginu, vinnu, fjármagns og tækja. Ég minni enn fremur á það, að núv. hæstv. ríkisstj., þótt hún s.l. vor sem stjórnarandstæðingar héldi því fram, að verðstöðvunin væri óframkvæmanleg og ekki unnt að framlengja hana til áramóta, eins og þáv. stjórn taldi stefnu sína, gerði það nú samt að till. sinni eftir kosningar að framlengja hana til áramóta. Og ég tel það að vísu út af fyrir sig góðra gjalda vert með fyrirvörum þó, að því er tekur til einstakra ákvæða þeirra framlengingarlaga. Ég vil loks minna á, að það var yfirlýst stefna Sjálfstfl., að þessari verðstöðvun skyldi létt af stig af stigi, skref fyrir skref, nú eftir áramótin. Ég tel því rétt, að í n. verði þetta ákvæði til bráðabirgða nánar kannað og frekari upplýsingar fengnar, m.a. frá hæstv. viðskrh., hvernig hugsað er að beita þeirri heimild, sem ríkisstj. hefur samkv. þessu ákvæði, að leyfa verðbreytingar, eftir að þessi lög taka gildi.



Herra forseti. Það er aðeins til að svara hér með örfáum orðum þeim fsp., sem fram hafa komið, en tími er nú ekki til þess að ræða þetta mál hér ítarlega, enda sé ég ekki beina ástæðu til þess, áður en málið fer til n., að slíkar umr. fari fram. Hv. 1. landsk. þm. spurði um það, í hvaða tilfellum mundi helzt koma til greina, að verðhækkanir yrðu leyfðar. Það er ekki auðvelt að svara því á þessu stigi málsins. Í meginatriðum verður þannig staðið að þessum málum nú eins og áður, að hvert einstakt tilfelli fyrir sig verður skoðað og metið, hvort talið verður óhjákvæmilegt að leyfa verðhækkun, en ætlunin er að veita ekki aðrar verðhækkanir en þær, sem talið er óhjákvæmilegt að veita. Samkv. lögunum er það svo, að til þess er ætlazt, að vel rekin fyrirtæki fái aðstöðu til þess að halda áfram eðlilegum rekstri innan þeirra marka, sem ákveðin eru með verðlagsákvæðum, og við það verður auðvitað að miða. Það gefur auga leið, að eftir slíkar launabreytingar, eins og nú hafa átt sér stað, og þegar það er einnig samhliða nokkrum verðhækkunum erlendis, m.a. af gengismálum viðskiptaþjóða okkar, og þar að auki eftir rúmlega eins árs verðstöðvun, þá hljóta að vera ýmis tilfelli þannig, að ekki verði hjá því komizt að heimila einhverjar verðhækkanir. Sérstaklega verður þarna t.d. um það að ræða eftir þessa nýgerðu launasamninga, að þar sem um er að ræða beinlínis framselda vinnu, þar sem fyrirtæki eru að selja áfram vinnu annarra aðila, sem nú taka allt önnur laun en þeir hafa tekið, þá er auðvitað óhjákvæmilegt, að leyfðar verði einhverjar hækkanir í slíkum tilvikum. Í sambandi við það, sem hv. 2. þm. Reykv. sagði hér, vil ég taka það fram, að það er yfirlýst stefna ríkisstj. að halda áfram ströngu verðlagseftirliti, og hún telur, ekki sízt eins og nú háttar til í þjóðfélaginu, að ekki verði undan því vikizt að standa þar nokkuð fast í ístaðinu gegn öllum tilraunum til óeðlilegra verðhækkana. Það er skoðun ríkisstj., að það sé ekki hægt að komast hjá því að hafa hér fullar hömlur á, þannig að engir aðilar í landinu geti einhliða ákveðið verðhækkanir eða hækkanir á þjónustu, án þess að um það hafi farið fram athugun og til komi samþykki víðkomandi yfirvalda. En nánari upplýsingar, ef óskað verður, er vitanlega hægt að gefa við nánari athugun á málinu í n. eða við 2. umr. málsins.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, er flutt að tilhlutun nefndar, sem skipuð var til þess að endurskoða þá löggjöf, sem hér er rætt um. Efni frv. er í rauninni mjög stutt. Það er, að lagt er til að framlengja um eitt ár eða út næsta ár þær veiðiheimildir fyrir botnvörpu innan fiskveiðilandhelginnar, sem í gildi hafa verið nú um rúmlega tveggja ára skeið. Þessi nefnd, sem skipuð var fimm alþm., þeim Gils Guðmundssyni, Guðlaugi Gíslasyni, Ingvari Gíslasyni, Karvel Pálmasyni og Jóni Árm. Héðinssyni, hefur haft þetta mál til athugunar nú um nokkurt skeið og komst að þeirri niðurstöðu, að þó að almennt væri talið, að það væri nauðsynlegt að taka þær reglur, sem hér um ræðir, til endurskoðunar og breytingar í ýmsum efnum, þá væri þannig ástatt nú, að það væri ekki rétt að efna til þeirra deilna, sem óhjákvæmilega verða í sambandi við nýjar ákvarðanir um veiðileyfi innan fiskveiðilandhelginnar, og því þætti rétt að framlengja þessar veiðiheimildir óbreyttar um eins árs skeið eða fram yfir það tímabil, þegar fiskveiðilandhelgin verður stækkuð á næsta hausti, og vinna á þann hátt að því að reyna að skapa sem bezta samstöðu landsmanna um það stóra átakamál. Ég veit, að allir hv. þm. þekkja mætavel þetta mál og það er alveg óþarft að rekja það í löngu máli. Þetta mál fékk mjög greiða afgreiðslu í Nd., og ég vona, að svo verði einnig í hv. Ed. Þar sem þetta frv. er flutt af sérstakri þingmannanefnd og samið af þingmannanefndinni, urðu menn ásáttir um það í Nd. að vísa málinu ekki til n. og greiða þannig fyrir því. Ég vænti þess, að menn geti einnig fallizt á það hér að hafa þann hátt á, en fer hins vegar ekki fram á það, að málið sé afgreitt á þessu kvöldi. Það er sjálfsagt, að 2. og 3. umr. yrðu þá ekki fyrr en á morgun, en ég vænti þess, að þetta mál fái greiða afgreiðslu hér, og legg því ekki til, að málinu verði vísað til n., heldur fái hliðstæða afgreiðslu og í Nd., og ég vænti þess, að hér geti orðið fullkomin samstaða um afgreiðslu málsins.