Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Skúli Guðmundsson Hæstv. forseti. Það kom fram í umr. um þetta mál í fyrradag hér í d., að landbrh. er búinn að fela áburðarverksmiðjunni að annast þá starfsemi, sem Áburðarsala ríkisins hefur haft að undanförnu. Þetta er furðulegt tiltæki af stjórninni að gera slíkt, áður en það frv., sem hér liggur fyrir og er nú til umr., hefur fengið nokkra afgreiðslu í þingi. En af því að ég hef hér aðeins athugasemdartíma, þá ætla ég ekki að ræða um þann þátt málsins að þessu sinni. Ég hef bent á það áður í þessum umr., að áburðarverksmiðjan hafi enga heimild til að verzla með áburð. Í lögum, sem hún á að starfa eftir, segir, að Áburðarsala ríkisins skuli kaupa þann áburð, sem verksmiðjan framleiðir, og annast verzlun með hann, þ.e.a.s. selja hann til notenda. Lögin um áburðarverksmiðju hafa því verið sniðgengin nú síðustu tvö árin, með því að hún hefur sjáif annazt sölu til notenda á þeim áburði, sem hún framleiðir. Í lögum um verzlun með tilbúinn áburð frá 1935, 4. gr. þeirra, segir hins vegar, að ríkisstj. sé heimilt að fela Sambandi ísl. samvinnufélaga eða öðrum aðila, er henta þykir, rekstur Áburðarsölu ríkisins. Ég vitnaði í þessa heimild og orðaði það þannig, að hæstv. ráðh. hefði getað falið einhverju verzlunarfyrirtæki að annast rekstur áburðarsölunnar. Hæstv. ráðh, reyndi síðar að gera veður til af þessu orðalagi mínu. Hann reyndi að gera veður út af því, að í staðinn fyrir að segja, að ráðh. hefði getað falið Sambandi ísl. samvinnufélaga eða öðrum aðila að annast þetta, þá sagði ég, að hann gæti samkv. lögum falið einhverju verzlunarfyrirtæki að gera þetta. Nú sjá það auðvitað allir, að sá aðili, sem verzlar með innfluttan áburð, hver sem hann er, er verzlunarfyrirtæki, og það er ekki hægt að fela þetta öðrum en þeim, sem hafa leyfi til að reka verzlun. Það er því alveg furðulegt, þetta upphlaup hæstv. ráðh. út af þessu orðalagi mínu. Það stendur eftir óhaggað, að samkv. lögum áburðarverksmiðjunnar hefur hún ekki heimild til að taka slíkt að sér, það þarf fyrst að breyta lögum hennar, áður en hún tekur að sér slíka verzlun. Hún hefur ekki einu sinni leyfi til að selja beint til notenda þann áburð, sem hún framleiðir sjálf, hvað þá innfluttan áburð. Enn eru það svo staðlausar fullyrðingar hæstv. ráðh., að ég sé með blekkingastarfsemi, þegar ég bendi á skýlaus ákvæði laga um áburðarverksmiðju um gjald til fyrningarsjóðs og sýni fram á það, að verksmiðjan hafi síðustu árin, síðan 1959, reiknað miklu hærri gjöld til fyrningarsjóðsins en lögin ákveða og þar með lagt skatt á bændur og aðra, sem áburð nota, selt þeim áburðinn hærra verði en löglegt er. Stjórn áburðarverksmiðjunnar byrjaði á þessu árið 1959, en það var einmitt fyrsta árið, sem núv. stjórnarflokkar stóðu að stjórn landsins. Landbrh. á að samþykkja kostnaðarverðsáætlun verksmiðjunnar hverju sinni og hafði það á valdi sínu að stöðva þessa hækkun, hafði það á valdi sínu auðvitað að láta stjórn verksmiðjunnar fara hér að lögum. Þegar stjórnarskiptin urðu um áramót 1958 og 1959 og einn af þm.. Alþfl. varð landbrh., hefur stjórn áburðarverksmiðjunnar séð sér leik á borði að koma fram þessari hækkun og hefur haldið því áfram síðan, eins í tíð núv. hæstv. landbrh., sem hefur látið þetta viðgangast.

Þórarinn Þórarinsson Hæstv. forseti. Hæstv. landbrh. hefur nú staðfest það, sem ég hélt hér fram, þegar seinast var rætt um þetta mál í d., að hann sé búinn að taka ákvörðun um það að fela áburðarverksmiðjunni að annast þau störf, sem Áburðarsala ríkisins hefur áður annazt. Ég verð að endurtaka það, sem ég sagði þá, að ég verð að lýsa furðu minni yfir þessu tiltæki ráðh. og fyllstu andúð á því, í fyrsta lagi vegna þess, að með þessari ráðstöfun sinni hefur hæstv. landbrh. augljóslega, ef maður segir ekki: brotið lög, a.m.k. sniðgengið lögin, því þó að hann hafi heimild til þess í l. um Áburðarsölu ríkisins að fela einhverju verzlunarfyrirtæki að fara með þann rekstur, þá eru þannig ákvæði í l. um sjálfa áburðarverksmiðjuna, að löggjafinn ætlast bersýnilega til þess, að það fyrirtæki annist ekki verzlun, og þar með var ráðh. áheimilt að fela áburðarverksmiðjunni að annast þessa starfsemi. Þetta hefur hæstv. ráðh. sjálfur líka þrívegis viðurkennt hér á Alþ. Hann hefur þrívegis farið fram á það hér á Alþ. að fá heimild til þess að gera þetta. Ef ráðh. hefði talið sig hafa skýlausa heimild í lögum til þess að gera þetta, þá mundi hann ekki hafa verið að biðja Alþ. þrisvar sinnum um að veita sér þessa heimild: Það liggur þess vegna fyrir um það álit ráðh. sjálfs, að hann þurfi að fá þessa heimild frá Alþingi og geti ekki gert þetta verk, án þess að sú heimild liggi fyrir. Þess vegna hefur hæstv. ráðh. framið hér lagabrot eða a.m.k. mjög stórlega sniðgengið lögin að því áliti, sem hann hefur áður látið uppi um þetta mál með því að flytja það frv., sem hér liggur fyrir, þrisvar sinnum á Alþ. Þess vegna er þessi verknaður ráðh. mjög vítaverður, þó að ekki sé litið á hann nema frá þessu eina sjónarmiði. En hér kemur vissulega fleira til. Hér kemur það til, að það er verið að leika hreinan skrípaleik með Alþingi. Það er að leika skrípaleik með Alþingi að biðja um heimild hess, og áður en Alþ. er svo búið að taka endanlega afstöðu til þess, þá fremur ráðh. það verk, sem hann er að biðja um heimild til þess að gera. Þetta sýnir af hálfu hæstv. ráðh. fullkomið virðingarleysi fyrir Alþ. og að hann er að leika hreinan skrípaleik með það. Og hver er skýringin á því, að hæstv. ráðh. gerir þetta? Hver getur verið skýringin á því, að hann gerir þetta? Það liggur nokkurn veginn í augum uppi. Hæstv. ráðh. er á tveimur undanförnum þingum búinn að biðja um heimild til þess að gera þetta og hefur ekki fengið hana hjá Alþ. Hann biður nú um hana í þriðja sinn og finnur, að undirtektir eru þannig, að það sé a.m.k. mjög vafasamt, að þessi heimild verði veitt. Og hvað gerir ráðh. þá? Þá grípur hann til þess að gera það upp á sitt eigið eindæmi, sem hann er að biðja Alþ. um að leyfa sér, og lætur þannig sína flokksmenn og fylgismenn á þinginu standa frammi fyrir gerðum hlut, treystir á það, að þegar hann sé búinn að gera þessa ráðstöfun, þá neyðist fylgismenn hans til þess að veita honum heimildina eða til þess að staðfesta þennan verknað hans. Þetta er aðferðin, sem hann hefur haft hér frammi til þess að reyna að þvinga sína eigin flokksmenn og fylgismenn á þinginu til að fylgja sér. Þegar farið er að leika þingmenn með þessum hætti, þá er vissulega orðið lítið úr þingræðinu, og þeir þm. eru sannarlega geðlitlir, sem sætta sig við slíka meðferð eins og þessa. Og það verð ég að segja um hv. fylgismenn stjórnarinnar, að þeir eru sannarlega geðlitlir menn, ef þeir sætta sig við slíka meðferð og hæstv. landbrh. hefur viðhaft í þessu máli. En sem sagt, um þessa ákvörðun ráðh. er það tvennt rétt, að í fyrsta lagi gerir hann þessa ráðstöfun samkv. eigin áliti, sem hefur legið fyrir hér þrisvar sinnum í þinginu, í fullkomnu heimildarleysi, og í öðru lagi er hann að leika hreinan skrípaleik með þingið með því að fara þannig að eins og hann hefur gert og ég hef nú ljóst. En annað atriði er í þessu máli, sem er ekki síður ástæða til þess að ræða um, og það er afstaða hæstv. landbrh. og hans flokks gagnvart því, sem þeir kalla frjálsa samkeppni. Það vantar ekki, að forkólfar Sjálfstfl. séu að lýsa því yfir í tíma og ótíma, að þeir séu fylgjandi frjálsri verzlun og frjálsri samkeppni. Og hæstv. landbrh. hefur verið að flagga með það í sambandi við þetta frv., að hér væri hann að stuðla að því að koma á frjálsri verzlun með erlendan áburð, hann vildi leggja þá einokun niður, sem nú væri ríkjandi í þessum efnum, og koma á frjálsræði í staðinn. En hvernig er það, sem þessi hæstv. ráðh. er að koma á frjálsræði í þessari verzlun? Ef hæstv. ráðh. vildi koma á frjálsræði um verzlun með erlendan áburð, þá ætti hann að sjálfsögðu að gera það með þeim hætti, að þegar einkasalan væri afnumin, þá hefðu allir aðilar jafna aðstöðu til samkeppni. Er það það, sem þessi hæstv. ráðh. gerir? Sannarlega ekki. Það, sem hann gerir, áður en einkasalan er afnumin, er að fela einum aðila einokun til þess að fara með verzlunina, kannske svo og svo langan tíma, og skapar honum að sjálfsögðu með því stórlega bætta aðstöðu til samkeppninnar. Þegar svo loksins verzlunin er gefin frjáls, þá er þessi eini aðili búinn að hafa tíma til þess að búa um sig og skapa sér aðstöðu til að hafa þessa verzlun í sínum höndum, sem aðrir aðilar hafa ekki fengið aðstöðu til að gera. Nú á næstunni verður það þannig, að það er áburðarverksmiðjan ein, sem getur gert ráðstafanir til þess að kaupa áburð og búið sig undir það að taka á móti erlendum áburði. Aðrir aðilar fara að sjálfsögðu ekki út í það, meðan þeir vita ekkert um það, hvað verður gert í þessum efnum. Þótt að nafninu til eigi, ef þetta frv. verður samþ. og það lagfært í samræmi við það að koma hér á frjálsri verzlun, þá er hér verið að skapa einu fyrirtæki með aðgerð hæstv. ráðh. stórkostlega betri aðstöðu til þess að fara með þessa verzlun heldur en öðrum aðilum. En þetta er líka nákvæmlega það, sem fyrir Sjálfstfl. vakir, þegar hann er að tala um frjálsa verzlun og frjálsa samkeppni. Sjálfstfl. er ekki fylgjandi frjálsri verzlun og frjálsri samkeppni. Sjálfstfl. er fylgjandi því að skapa vissum aðilum betri aðstöðu en öðrum til samkeppni, skapa þeim ábeint einokunaraðstöðu, eins og hér er gert í sambandi við áburðarverksmiðjuna. Þær breytingar, sem t.d. nú er verið að gera á fyrirkomulagi svokallaðra innflutningshafta, eru raunverulega ekki neinar aðrar en þær, að það er verið að skapa vissum aðilum betri aðstöðu en öðrum. Stjórnarsinnar flagga ákaflega mikið með því, að þeir séu að draga úr innflutningshöftum o.s.frv. En hvað kemur í staðinn? Það koma lánsfjárhöft í staðinn, - lánfjárhöft, sem eru ákveðin af stofnunum, þ.e. af bönkunum, þar sem sjálfstæðisforkólfarnir hafa meirihlutaaðstöðu með Alþfl. og geta þess vegna skapað vissum verzlunarfyrirtækjum stórlega bætta aðstöðu á kostnað annarra. Það er með þessum hætti, sem Sjálfstfl. framkvæmir sína „frjálsu samkeppni“, það er að skapa vissum aðilum forgangsaðstöðu og betri aðstöðu á kostnað annarra í gegnum lánsfjárhöft eða þá beint með því að skapa einum aðila sérstaka forréttindaaðstöðu, eins og nú er verið að gera í sambandi við áburðarverksmiðjuna varðandi sölu á erlendum áburði, jafnvel þó að sú verzlun yrði að nafninu til síðar meir gefin frjáls. Það er svona, sem Sjálfstfl. vill framkvæma það, sem hann kallar frjálsa samkeppni. Hæstv. ráðh. gerði lítið úr minni þekkingu á áburðarverzlun. Ég skal ekki heldur gera mikið úr þekkingu minni í þeim efnum. En ég held, að það sé þó alveg óhætt fyrir mig, þegar borið er saman það, sem ég hef sagt um þessi mál hér á þinginu, og það, sem hæstv. landbrh. hefur sagt um þessi mál, þá þori ég fullkomlega að bera mína þekkingu saman við þá þekkingu, sem hann virðist hafa á þessum málum, ef dæmt er eftir þeim upplýsingum, sem hann hefur verið að gefa hér í þinginu. En ég tek það hins vegar ekkert nærri mér, þótt hæstv. ráðh. geri lítið úr þekkingu minni í þessum efnum, en ég tek það að sama skapi ekki eins vel upp hjá hæstv. ráðh., þegar hann er að gera lítið úr þekkingu dr. Björns Jóhannessonar í þessum efnum, því að það veit hæstv, ráðh. mætavel og miklu betur en ég, að dr. Björn Jóhannesson er miklu fróðari en hann um þessi mál, ekki aðeins hvað snertir áburðarnotkun, heldur líka hvað snertir áburðarverzlun. Og í þeim mörgu orðum, sem hæstv. ráðh. hefur látið falla hér á Alþ., hefur hann ekki að neinu leyti getað hnekkt þeim röksemdum, sem hafa komið fram í grein dr. Björns Jóhannessonar og við höfum verið að vitna hér til í þinginu. Hann hefur ekki að neinu leyti getað borið á móti því, sem dr. Björn Jóhannesson hefur haldið fram, að það verði dýrara að flytja erlenda áburðinn inn ósekkjaðan en sekkjaðan. Hann hefur ekki getað hnekkt því, sem dr. Björn Jóhannesson hefur sagt í því sambandi, að með því að flytja áburðinn inn ósekkjaðan hljóti flutningskostnaður að verða miklu meiri á honum, þegar allt kemur til alls, heldur en hann er, ef áburðurinn er fluttur inn sekkjaður. Og það getur líka hver og einn gert sér ljóst, þar sem munurinn verður sá, að meðan áburðurinn er fluttur inn sekkjaður, er hægt að flytja hann beint frá útlöndum til hafna úti um landið, en með því að flytja hann inn ósekkjaðan, þá verður að flytja hann fyrst hingað til Gufuness og síðan að flytja hann þaðan aftur til hafna úti um landið, að því leyti sem ekki er hægt að flytja hann landleiðina. Hér bætist við alveg nýr flutningskostnaður, sem ekki er til nú nema að sáralitlu leyti. Og sá flutningskostnaður er verulegur, eins og hæstv. ráðh. hlýtur að gera sér grein fyrir, ef hann kynnir sér þetta mál. Auk þess fylgir það því, ef þessi aðferð verður tekin upp, að það þarf að koma upp miklum mannvirkjum í Gufunesi, það þarf að styrkja bryggjur þar og bæta við, það þarf að kaupa þangað nýja krana til að skipa hinum ósekkjaða áburði upp, það þarf að koma upp nýjum sekkjunartækjum þar, sem verða þó hins vegar ekki notuð nema lítinn tíma á ári. Öllu þessu fylgir að sjálfsögðu mikill kostnaður, sem hægt er að komast hjá, ef áburðurinn er fluttur inn sekkjaður, eins og nú er gert, enda vitnar dr. Björn Jóhannesson í grein sinni til erlendra sérfræðinga um þessi mál, sem hafa kynnt sér þetta og kveða hiklaust upp þann dóm, að hér muni verða um dýrara fyrirkomulag að ræða en það, sem nú er haft á þessu máli. Og ég hef ekki beyrt nein rök frá hæstv. ráðh. hér í þinginu, þar sem hann reyni til þess að hnekkja þessum skoðunum dr. Björns Jóhannessonar. Hann leyfir sér hins vegar að fara með hreina sleggjudóma um þennan mann, sem tvímælalaust er langfróðasti maður um þessi efni á landi hér. Og ég verð að segja það, án þess að kveða þó of sterkt að orði, að ég álít þessa sleggjudóma hæstv. landbrh. um hinn mikla fræðimann á þessu sviði, dr. Björn Jóhannesson, vera með öllu ósæmilega. Ég sé svo ekki ástæðu til þess að láta öllu fleiri orð falla í tilefni af því, sem hæstv. ráðh. sagði hér um daginn, eða þegar þetta mál var seinast hér til um, og þann verknað, sem hann hefur framið, heldur aðeins vísa til þess, sem ég hef þegar sagt. Að síðustu vildi ég segja nokkur orð um verðlagningu áburðarins, bæði erlends áburðar og innlends áburðar, eftir að svo er komið, að áburðarverksmiðjan, er farin að fjalla um sölu erlends áburðar. Þegar þannig er komið, er búið að skapa þessu fyrirtæki, áburðarverksmiðjunni, fullkomlega einokunaraðstöðu, bæði á innlendum og erlendum áburði. Ég álít, að það sé með öllu rangt, að fyrirtæki, sem hefur einokunaraðstöðu, eins og áhurðarverksmiðjan kemur til með að hafa í þessum efnum, hafi sjálft rétt til þess að verðleggja sína vöru. Það er ekki eðlilegt fyrirkomulag, að fyrirtæki, sem hefur verið sköpuð einokunaraðstaða, geti sjálft verðlagt þá vöru eða þá þjónustu, sem það á að leysa af höndum. Það er að sjálfsöðu annar aðili, óhlutdrægur aðili, sem á að meta þetta. Þess vegna tel ég, að það sé alveg óhjákvæmileg afleiðing af því, sem nú hefur verið gert, og hefði raunar átt að vera búið að gera áður, að það sé ekki stjórn áburðarverksmiðjunnar sjálfrar, það sé ekki einokunarfyrirtækið, sem eigi að hafa sjálfsmat í þessum efnum og verðleggja vöruna, heldur eigi það að vera gert af öðrum óvilhöllum aðila og þá að sjálfsögðu aðila, sem væri þannig skipaður, að þeir, sem hefðu mestra hagmuna að gæta í sambandi við þetta efni, fengju aðstöðu til þess að fylgjast með því og hafa áhrif á það hver verðlagningin væri. Og ég trúi ekki öðru en flokkur hæstv. landbrh., ef hann er nú jafnandvígur einokun eða telur einokun óheppilega, eins og hann vill vera láta, þá fáist hann til þess að viðurkenna þetta sjónarmið, að það sé ekki rétt, að það fyrirtæki, sem hefur einokunaraðstöðu, ákveði sjálft verðið á framleiðsluvöru sinni eða þjónustu sinni, heldur sé það annar, óviðhallur aðili, sem eigi að gera það, og þess vegna eigi Sjálfstfl. að vera fús til þess að gera þá breytingu á l. um áburðarverksmiðjuna, að í stað þess að það er áburðarverksmiðjustjórnin, sem nú hefur valdið til þess að ákveða verðið á þessum vörum, þá verði settur á stofn nýr aðili, óvilhallur aðili, sem fái vald til þess að ákveða áburðarverðið framvegis.



Herra forseti. Það var vitað fyrr, að hv. 7. þm.. Reykv. hefur sérstaka ást á nefndum og þykir sjaldan of mikið af þeim, enda hafði hann tillögu hér fram að bera um það að stofna nú enn eina nefnd. E.t.v. hefur þessi hv. þm., von um það að fá sæti í n. og hafa það starf með höndum að verðleggja áburð. Það má vel vera, að eftir þær umr., sem hér fara fram um áburðarverksmiðjuna og áburðarsöluna, hafi hann öðlazt nokkra þekkingu til þess að fá sæti í þessari nefnd og verðleggja áburð. En það er náttúrlega ekki rétt, sem þessi hv. þm.. sagði, að áburðarverksmiðjan réði því sjálf, hvaða verð væri sett á áburðinn. Hv. þm., þarf ekki annað en að fletta upp lögunum, og þar stendur skýrt og greinilega, að það skuli vera bundið við kostnaðarverð, og það þarf að vera endanlega samþykkt af ráðh. Hv. Alþ, kýs meiri hluta stjórnarinnar, 3 menn af 5. Ég held, að hv. Alþ. verði að reyna að velja þá menn í stjórn áburðarverksmiðjunnar, sem það getur treyst, og þar að auki tilnefnir SÍS fjórða manninn, - þá ætti SÍS að geta valið mann, sem það treystir, - og fimmti maðurinn er svo kosinn af öðrum hluthöfum. En það vill svo til, að stjórn áburðarverksmiðjunnar hefur verið sammála um, hvaða tillögur skyldi gera til landbrh. að undanförnu, öll stjórnin sammála um það. Það hefur komið ein tillaga. SÍS-fulltrúinn hefur ekki skorið sig frá, fulltrúi Framsfl. í stjórn áburðarverksmiðjunnar hefur ekki skorið sig frá, stjórnin öll hefur verið sammála og gert tölögu um, að verðið skuli miðað við kostnað. Hún hefur verið sammála um það, að áburðarverksmiðjan skuli ekki rekin með tapi, hún skuli vera rekin þannig, að hún geti orðið starfhæf áfram, og stjórn áburðarverksmiðjunnar hefur á þennan hátt ekki aðeins verið að þóknast hagsmunum bændastéttarinnar, því að bændur gera kröfu til þess, að áburðarverksmiðjunni verði haldið í starfhæfu ástandi, heldur hafa þeir gert þetta af skyldu við þjóðfélagið því að þetta er fyrirtæki, sem þjóðin á að meiri hluta til, og þetta er þjóðþrifafyrirtæki, sem er skylt að halda í rekstrarhæfu ástandi og vinna að aukningu á. Ég held, að ef hv. Alþ. er óánægt með þá stj., sem nú er í áburðarverksmiðjunni, væri nær að gera till. um breyt. á 1., þannig að mætti strax endurkjósa, heldur en að fara að skipa nefnd, til þess að einhver hv. þm.., sem kannske vildi fá sæti í slíkri nefnd, gæti komizt þar að. Hv. þm.. talaði um, að það hefði verið talað óvirðulegum orðum um dr. Björn Jóhannesson, sleggjudómur um fræðimann. Allir hv. þingmenn, nema þessi eini hv. þm., sem hlustuðu á það, sem ég sagði hér, þegar þetta mál var til umr., munu ekki geta tekið undir þessa fullyrðingu þm., vegna þess að ég kvað ekki upp neinn sleggjudóm um fræðimennsku dr. Björns. Ég sagði miklu frekar, að þessi maður væri fræðimaður hvað jarðvegsrannsóknir snertir og ég væri fús til þess að leita til hans, ef mig vantaði vitneskju um, hvaða áburðartegundir skyldi bera á. En að hann sé fræðimaður á viðskiptasviði, því neitaði ég alveg og því neita ég enn, og þess vegna mundi ég ekki, ef ég þyrfti með, leita ráða hjá honum á því sviði. Ég hygg, að margir af þeim, sem eiga sæti í stjórn áburðarverksmiðjunnar, séu miklu fróðari dr. Birni á því sviði, og ég álít, að hann hafi gengið út fyrir sinn verkahring, þegar hann skrifaði hina frægu grein í Tímann, og fullyrðingar hans um það, að áburðarverksmiðjan skuli endilega flytja inn lausan áburð, ósekkjaðan, hvort sem það borgi sig eða ekki, eru vitanlega ekki svaraverðar. Áburðurinn verður því aðeins fluttur ósekkjaður til landsins, að það borgi sig. Það er reikningsdæmi: Hversu mikið verður áburðurinn ódýrari með því að kaupa hann ósekkjaður? Hversu mikið verður fraktin ódýrari með því að flytja hann ósekkjaðan? Þetta er reikningsdæmi, og ég hygg, að hv. 7. þm.. Reykv. og við báðir, ef við leggjum saman, gætum reiknað út, hvort það borgar sig að flytja inn ósekkjaðan áburð eða sekkjaðan. En þá verðum við fyrst að vita, hver er munur á innkaupsverði á ósekkjuðum áburði og sekkjuðum, við verðum að vita, hver er munurinn á fraktinni að flytja hann ósekkjaðan eða sekkjaðan, og við verðum að vita, hvað kostar að sekkja hann hér. Og við verðum þá vitanlega líka að taka með í reikninginn, hvað það kostar að flytja hann úr Gufunesi og út á hinar ýmsu hafnir kringum landið. Það eru þarna einar tvær eða þrjár óþekktar í þessu dæmi, en ég hygg, að ef við legðum saman, mundum við finna þær. Og stjórn áburðarverksmiðjunnar vitanlega flytur áburðinn inn í því ásigkomulagi, sem borgar sig. Það þýðir ekkert að halda því fram, að stjórar áhurðarverksmiðjunnar, verksmiðjustjóri, framkvæmdastjóri og verkfræðingar verksmiðjunnar geti ekki reiknað svona einfalt dæmi. En það komu ekki fram í grein dr. Björns neinir útreikningar, heldur aðeins fullyrðingar um, að það ætti að flytja inn lausan áburð og það borgaði sig ekki. Er þetta einhver fræðimennska? Er þetta eitthvað, sem á að taka tillit til? Ég segi, að þegar menn ganga út fyrir sína fræðimennsku og fara að skrifa um það, sem þeir hafa ekki þekkingu á, þá hafa þeir menn minnkað sjálfa sig, og mér þykir það leitt, að dr. Björn gerði það með þessum skrifum sínum. Hv. þm.. talaði um, að hér hafi verið brotin lög, mér þykir það leitt, ef hv. þm.. hefur ekki flett upp í lögunum, áður en hann viðhafði þessa fullyrðingu. Hann tekur undir með flokksbróður sinum og talar um, að það sé óheimilt að fela öðru fyrirtæki en verzlunarfyrirtæki að annast rekstur áburðarsölunnar. En ef hv. þm.. hefur gleymt að lesa lögin, áður en hann fór að tala um lögin, þá vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hér upp 4. gr. laga um verzlun með tilbúinn áburð, en 4, gr. hljóðar svo: „Heimilt er ríkisstjórninni að fela Sambandi íslenzkra samvinnufélaga eða öðrum aðila,“ ekki verzlunarfyrirtæki, heldur aðila, - „er henta þykir, rekstur áburðarsölu ríkisins og leggja fram eða ábyrgjast fé, sem til þess þarf. „Eða öðrum aðila, er henta þykir: “ Þetta veit ég að er alveg ljóst, þegar menn hafa lesið þessa grein, og ég ætla, að hv. 7. þm.. Reykv. sé einnig í þeirra tölu, - þegar þeir hafa lesið þessa grein, hætta þeir að tala um lögbrot í þessu efni. En tali menn um, að það sé verið að brjóta einhver lög, sem þeir hafa ekki lesið, þá er það of mikil fljótfærni af einum þm.. Það er of mikil fljótfærni. En það er sjálfsagt að fyrirgefa þetta, ef það er gert af gáleysi, en ef þetta er gert af ásetningi, þá er það verra. Hv. þm.. talaði um, að hér sé verið að leika skrípaleik. Í hverju liggur þessi skrípaleikur? Liggur hann í því, að það er farið að lögum, að einu fyrirtæki er falinn rekstur Áburðarsölu ríkisins samkv. lögum? Er það skrípaleikur? Getur nokkur skrípaleikur legið á bak við það að gera áburðarverzlunina ódýrari og einfaldari en áður hefur verið?. Er einhverjum gert tjón með því? Er það einhver skaði, þótt bændur fái áburðinn 100 kr. lægri hvert tonn á næsta vori en annars hefði verið, ef óbreytt ástand hefði ríkt? Hv. 7. þm.. Reykv. mun e.t.v. segja, að bændur hafi ekki óskað eftir því. Ég er alveg sannfærður um, að þeir fagna því. Þeir hafa hins vegar kannske ekki verið búnir að átta sig á því, sem ekki var von, að þessi möguleiki væri fyrir hendi. En hann er fyrir hendi, og þess vegna er skylt að nota hann, og þess vegna er enginn skrípaleikur hér leikinn, þótt þessi stjórnarathöfn hafi verið gerð, enda þótt frv. það, sem hér liggur fyrir og er til umr., hafi verið lagt fram, því að frv. fer ekki fram á heimild til þess að ráðstafa áburðareinkasölunni, frv. fer fram á það, að áburðareinkasalan verði lögð niður, og hún verður ekki lögð niður, nema lögunum verði breytt, og það er Alþingi eitt, sem getur það. Þess vegna er frv. lagt fram. Nú segir hv. þm.., að þetta frv. sé lagt fram í þriðja sinn. Það er rétt. Það hefur verið tvisvar lagt fram áður, en þó ekki í því formi, sem það nú er. Nú hefur 1. gr. frv. verið breytt þannig, að það er ekki gert ráð fyrir því með lögunum, að áburðarverksmiðjan ein geti flutt inn áburð, heldur er gert ráð fyrir því samkv. 2. mgr. 1. gr., að ríkisstj. geti falið áburðarverksmiðjunni að flytja inn áburð, m.ö.o. aðila, sem tryggir það, að nægur áburður sé fyrir hendi. En þrátt fyrir þetta geta aðrir flutt inn áburð, ef þeir treysta sér til að gera það á eins hagkvæman hátt og áburðarverksmiðjan. Það er þessi breyting, sem hefur verið gerð á frv. frá því í fyrra, og það er enginn vafi á því, að mörgum þm., finnst það vera betra í þessu formi en það var, enda kom það hreinlega fram í hv. fjhn., sem fjallaði um málið á síðasta þingi. Það má þess vegna ætla, að frv. hafi nú í þessu formi mun meira fylgi en það áður hafði. Hv. þm.. var að tala um, að það væri verið að skapa áburðarverksmiðjunni alveg sérstaka aðstöðu til einokunar. Þetta er ekki rétt. En það skal viðurkennt, að áburðarverksmiðjan hefur sérstaka aðstöðu. Hún hefur þá aðstöðu að geta gert þetta á ódýrari og hagkvæmari hátt en annar aðili, og það held ég að við verðum að fullyrða, þangað til á annað reynir. En það væri ekki nema gott, að það reynist svo, að það væri hægt að gera það á enn hagkvæmari hátt, því að hverjir njóta þess nema þá bændurnir, að áburðurinn verði ódýr? Og það má þó segja, að það njóti þess fleiri. Það njóta þess allir landsmenn, ef áburðarverðið getur lækkað, vegna þess að áburðarverðið fer inn í verðlag landbúnaðarvara. Það er þess vegna hagmunamál að tryggja það, að áburðarverðið geti á hverjum tíma orðið sem lægst. Hv. þm.. talaði um, að það sannaði, að ég teldi heimildina fyrir auknum afskriftum vafasama, að það væri farið fram á að breyta þessari heimild samkv. 2. gr. frv. Það sannar það ekki. Hitt er annað mál, að þetta er þriðja þingið, sem hv. þm.. úr stjórnarandstöðunni leyfa sér að fullyrða, að lögin hafi verið brotin. Lögfróðir menn skilja lögin eins og þau eru nú, að það sé heimilt að afskrifa samkv. endurnýjunarverði. En hér í hv. Alþ. eru menn, sem koma með fullyrðingar, sem stangast á við fullyrðingar hinna lögfróðu manna. Og það er til þess að hv. 7. þm.. Reykv. og hv. 1. þm.. Norðurl. v. skilji, hvað í l. felst, að ger;a þetta orðalag skýrara og tvímælalaust, og ég ætla, að það sé öllum fyrir beztu, að orðalag hverrar lagagreinar sé þannig, að það sé auðveldast að skilja það, einnig fyrir þá, sem eru ekki lögfróðir. Það er þess vegna, sem er eðlilegast, að um leið og þetta frv. er lagt fram, þá verði þetta lagaákvæði gert skýrara. Hv. 7. þm.. Reykv., enda þótt hann segði hér marga furðulega hluti, sem gaman er að geyma á spjöldum þingtíðindanna, þá gekk hann þó ekki eins langt að einu leyti og flokksbróðir hans, hv. 1. þm.. Norðurl. v. Ég vænti, að hv. þm.. hafi nú tekið eftir, hvernig hann rökstuddi sitt mál, hvernig hans fullyrðing var. Hann sagði: Þessi lögbrot byrjuðu 1959, þegar Alþýðuflokksráðherra var landbrh., þá notaði stjórn áburðarverksmiðjunnar tækifærið til þess að brjóta lögin. - Öll stjórnin, einnig fulltrúi SÍS, einnig fulltrúi Framsfl., kosinn af Alþingi. En það var þá, sem var alveg sérstakt tækifæri til þess að brjóta lögin. Hvers vegna? Það var vegna þess, að það var bæjarfógeti landbrh. Það var líklegast, að hann væri fúsari en ólöglærður maður, fyrirrennari hans, til þess að brjóta lögin. Hafa nú ekki hv. þingmenn tekið eftir, hve mikill ósómi er að baki þessum fullyrðingum og hvað mikil rakaleysa þetta er, að einmitt vegna þess að það var bæjarfógeti, reyndur maður á þessu sviði, þá vildi stjórn áburðarverksmiðjunnar nota tækifærið loksins til þess að brjóta lögin, ekki meðan það var ólögfróður maður í ráðherrastól, heldur bara í þetta eina skipti, sem lögfróður maður kom?  Ég tel ekki ástæðu til að svara fleira af því, sem þessir hv. þm.. sögðu. Fullyrðingar þeirra stangast á við staðreyndir algerlega. Þeir tala um lögbrot, og ég vænti þess, að þeir hafi gert það í gáteysi, áður en þeir lásu lagagreinina, því að lagagreinin er skýr. Hér er ekki um nein lögbrot að ræða. Þeir tala um, að lögin hafi verið brotin í sambandi við afskriftir áburðarverksmiðjunnar. Það er einnig út í bláinn, vegna þess að það stangast algerlega á við staðreyndir og margendurtekna úrskurði hinna færustu manna. Og ég verð að segja, að það er ótrúlegt, hvers vegna þessir hv. þm.. sækja þetta mál af svo miklu ofurkappi sem þeir hafa gert. Þeir vita báðir, þessir menn, að með því að breyta þessari skipan með áburðarinnflutninginn, leiðir það til þess að lækka áburðarverðið. Þeir vita, að bændur njóta þess, og þeir vita, að allir landsmenn njóta þess. Samt er haldið áfram að þræta og fullyrða án þess að hafa nokkur frambærileg rök. Það er óskiljanlegt, þegar greindir menn haga sér á þann veg.

Lúðvík Jósefsson Háttv. forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, felur í sér tvær meginbreytingar. Hin fyrri er sú að heimila aðrar afskriftarreglur hjá áburðarverksmiðju ríkisins en raunverulega hafa verið bundnar í lögum, og hin er sú að leggja niður áburðarverzlun ríkisins. Þær umr., sem hér hafa farið fram um þetta frv., hafa miklu meir snúizt um síðara atriðið, um þá ákvörðun, sem felst í frv. um að leggja niður áburðareinkasöluna. En þessi tvö atriði, sem frv. raunverulega fjallar um, eru alleinkennileg að því leyti til. að bæði eru þau þannig, að hæstv, ríkisstj. eða hæstv. landbrh. heldur því fram, að þessi atriði séu bæði bundin í lögum á þann hátt, sem hann er nú að leggja til í þessu sérstaka frv. Hann viðurkennir, að þær afskriftareglur hafi verið notaðar hjá verksmiðjunni, og hann segir, að það styðjist við lög, sem lagt er nú til að binda ákveðið með þessu lagafrv. Hann játar, að þessar afskriftareglur hafi verið viðhafðar árin 1959 og 1960, og eflaust er ætlunin að nota þær áfram 1961. Um hitt atriðið, um það að leggja niður áburðareinkasöluna, segir hann, að það sé greinilega til heimild í l. um áburðareinkasölu til þess að leggja niður þá stofnun. Maður verður að játa, að það er alveg furðulegt að flytja og það æ ofan í æ frv. á Alþingi um efni, sem jafnframt er fullyrt að séu til skýr lagaákvæði um, og um efni, sem farið er að framkvæma, áður en til kasta Alþ. kemur að taka afstöðu til þess frv., sem lagt er fyrir Alþingi. Það er í rauninni alveg furðulegt, að hæstv. landbrh. skuli svo halda því fram hér á eftir, að þetta séu ekki ávenjuleg vinnubrögð. Mig langar til að víkja að þessum tveimur efnisatriðum frv. nokkrum orðum sérstaklega. Hið fyrra er um afskriftareglurnar. Hæstv. landbrh. vill halda því hér fram, að áburðarverksmiðjan hafi leyfi til þess samkv. gildandi lögum að afskrifa á reikningum sínum þannig, að hún miði við endurkaupsverð á eignum sínum á því verðlagi, sem gildir á hverjum tíma. En í l. stendur alveg greinilega, hvernig haga skuli bessum fyrningarafskriftum. Þar stendur, að til fyrningarsjóða skuli greiða 21/2% af kostnaðarverði húsa, lóðar og annarra mannvirkja og 71/2 % af kostnaðarverði véla og annarra áhalda. Liggur nú einhver vafi á því, hvernig löggjafinn hefur skilið þessi orð fram til þessa, hvað er kostnaðarverð á húsum, sem fyrningarafskriftir skutu miðaðar við, og hvað er kostnaðarverð á vélum, sem fyrningarafskriftir skulu miðaðar við? Þetta orðalag er ekkert einstakt fyrir áburðarverksmiðjuna. Þetta er sama orðalagið og gildir um öll önnur fyrirtæki í landinu í sambandi við þeirra afskriftir. En afskriftir eru í lögum nokkuð misjafnlega háar. En þetta orðalag að tilnefna tiltekinn hundraðshluta sem fyrningarafskrift af kostnaðarverði mannvirkja, af kostnaðarverði véla, þetta er bundið í lögum og þetta er búið að framkvæma árum saman gagnvart öðrum aðilum í þjóðfélaginu. Og þetta kostnaðarverð, sem lagt er til grundvallar og hefur verið lagt til grundvallar, er sá stofnkostnaður, sem var á þessum eignum, þegar lagt var í stofnkostnaðinn á sínum tíma, þegar húseignirnar voru byggðar, þegar vélarnar voru keyptar. Við þetta hafa allir þurft að binda sig samkv. framkvæmd skattalaga. En nú bregður svo einkennilega við, að einn aðili, sem er líka alveg greinilega bundinn af þessu orðalagi með lögum, skutlar sér út úr þessu og segist ekki vera bundinn af þessum skilningi þessara hugtaka. Og eina smugan, sem menn eru að reyna að fara hér í gegnum, er sú, að á öðrum stað í þessum lögum er sagt, að verðlag á áburði skuli miða við kostnaðarverð á framleiðslu vörunnar, þegar nauðsynlegar og lögákveðnar fyrningarafskriftir hafa farið fram. En í sérstakri grein, sem fjallar um fyrningarafskriftir, er búið að segja nákvæmlega, hvernig þetta skuli fara fram. Og þá er að nota þetta ákvæði. Jú, þarna stendur orðið „nauðsynlegt“, og það er nauðsynlegt að afskrifa enn þá meira, og í krafti þess afskrifum við eins og okkur sýnist, eins og við teljum að það muni kosta að byggja upp þetta mannvirki aftur. Hér er auðvitað alveg ljóslega verið að brjóta gildandi lagafyrirmæli, og á þennan hátt hefur áburðarverksmiðjan tekið sér vald til þess að telja í sínum árlega kostnaði miklu hærri fyrningarafskriftir en hún hefur raunverulega haft heimild til frá löggjafans hálfu, og á þennan hátt hefur hún gert áburð í landinu dýrari en hún hafði leyfi til samkv. lögum. Að þessu er búið að finna. Hæstv. ráðh. hefur reynt hér áður að sýna brtt. í þessum efnum og ekki fengið sínu máli framgengt á Alþ., en samt skulu lögin vera brotin í framkvæmd ár eftir ár. Það er í rauninni harkalegt, að þetta skuli geta átt sér stað, og vaknar þá vitanlega sú spurning: Hvernig stendur á því, að aðrir aðilar í landinu mega ekki fara eftir sömu aðferðum í þessum einum? Hvernig stendur á því, að þeir mega þá ekki breyta sínum afskriftum líka, fyrst þessi eini getur það? En þegar þetta atriði þessa frv. er athugað, kemur auðvitað upp í hugum manna, að menn hafi ekki verið á eitt sáttir um það, hver raunverulega ætti þetta mikla mannvirki. Það er að vísu ljóst, að það stendur í lögum áburðarverksmiðjunnar, að hún sé sjálfseignarstofnun, og það hefur alltaf verið litið svo á, að slík stofnun, sem stofnuð er samkv. lögum frá Alþingi og samkv. forgöngu ríkissjóðs og er ákveðin sem sjálfseignarstofnun í lögum, sé raunverulega eign ríkisins. En nú vill svo til, að í þessum sömu lögum um áburðarverksmiðjuna er að finna grein, sem segir, að hlutafélag skuli annast rekstur verksmiðjunnar, og hlutafélag var þar með samkv. ákvæðum laganna stofnað um rekstur verksmiðjunnar. Einstaklingar áttu þar kost á því að kaupa hluti upp á 4 millj. kr. og ríkið á móti upp á 6 millj. kr., og þar með var það 10 millj. kr. hlutafé, sem var stofnféð í sambandi við rekstur þessa mannvirkis. En mannvirkið kostaði á sinum tíma 135 millj. kr., að talið er. Ríkið útvegaði auðvitað allt féð nema þessar 4 millj. En svo eru menn farnir að leggja þann skilning í þetta sumir hverjir að segja: Raunverulega er það þetta hlutafélag, sem á fyrirtækið, á áburðarverksmiðjuna. Hluthafarnir, sem þarna eiga 4 millj. af 10, 4/10 hluta af þessu hlutafé, eru að kasta eign sinni á 4/10 hluta af þessu mikla mannvirki. Eftir tiltölulega stuttan tíma eiga þessir hluthafar óumdeilanlega samkvæmt þessari skýringu áburðarverksmiðjuna að 4/10 hlutum, því að svo er gert ráð fyrir í lögum um verksmiðjuna, að hún kemur til með að eignast sjálfa sig að fullu og öllu eftir vissan tíma. Nú er talið, að áburðarverlamiðjan muni kosta fullar 300 millj. kr. Þessir 4/10 hlutar mundu því eiga verðmæti í þessari verksmiðju, miðað við núverandi verðlag, upp á 120 millj. kr. Þær hafa rentað sig heldur vel þessar 4 millj., sem menn lögðu fram sem hreint gervifé á sínum tíma, ef þeir ættu að eignast 120 millj. kr. af verðmæti þessarar verksmiðju á þennan sérstaka hátt. Þegar menn vita, að það er uppi nokkur ágreiningur um skilning á þessum efnum, á eignarafstöðunni til þessarar verksmiðju, þá er skiljanlegt, að menn vilji líka ganga nokkuð fastar eftir því, hvernig þessi verksmiðja er rekin í sambandi við gróðasöfnun hennar. Það er auðvitað alveg gefið mál, að ef stjórn verksmiðjunnar heppnast að fá að brjóta lögin um fyrningarafskriftir hjá þessari verksmiðju, þá eignast samkvæmt þessum skilningi þetta hlutafélag verksmiðjuna á nýju endurkaupsverði á miklu styttri tíma. Ég tel, að það sé enginn vafi á því, að það er ríkið, sem raunverulega á þessa verksmiðju. Hlutafélagið hefur aldrei verið nema um reksturinn. Og það á vitanlega að taka af öll tvímæli í þessum efnum, og það ber hv. Alþingi skylda til að gera, fyrst uppi eru skoðanir nm það og fullyrðingar um það, að þetta hlutafélag eigi verksmiðjuna. Ég kem svo að hinu meginatriðinu í þessu frv., sem er um það að leggja niður áburðareinkasölu ríkisins. Það vill svo einkennilega til, að stjórn áburðarverksmiðjunnar virðist leggja á það eitthvert ofurkapp, að áburðareinkasala ríkisins verði lögð niður og að áburðarverksmiðjan fái í sínar hendur alla verzlun með áburð í landinu. M.ö.o.: Þeir aðilar, sem alveg sannanlega hafa haldið hér uppi hærra áburðarverði í landinu en þeim var heimilt samkvæmt lögum, þeir aðilar, sem brotið hafa alveg skýlaus ákvæði laga um fyrningarafskriftir og þar með ákvörðun um kostnaðarverð á áburði, hafa haldið áburðinum of dýrum, þeir vilja fá einir allra aðstöðu til þess að verzla með áburð í þessu landi. Það er ósköp skiljanlegt, að þeim sé að sumu leyti illa við það, að áburðareinkasalan sé til við hliðina á þeim og fáist nokkuð við þessi mál. Þeir, sem hafa sannanlega haldið uppi of háu áburðarverði, tala svo djarft um það núna, að þeir ætli að lækka áburðarverðið, og hæstv. landbrh. reynir að afsaka gerðir sínar í þessum efnum, að hann hafi bréf upp á það frá þessari stjórn áburðarverksmiðjunnar, að hún ætli að lækka hvert tonn af innfluttum áburði um 100 kr. Það hafa svo sem heyrzt svona rök áður. Ég minnist þess t.d., að það var djarft um það talað hér fyrir nokkrum árum, m.a. af stuðningsmönnum hæstv. landbrh., að það væri t.d. hægt að lækka fargjöld hér í landinu, ef við legðum niður Skipaútgerð ríkisins og afhentum t.d. Eimskipafélaginu allan þann rekstur. Það væri svo sem í beinu framhaldi af þessu að nota slík rök síðar meir, að segja: Nú höfum við fengið bréf frá Eimskipafélaginu, sem lofar því að lækka flutningsgjöld nokkuð, og út á það leggjum við niður Skipaútgerð ríkisins og alla þá þjónustu, sem hún hefur haft með að gera. - En á meðan Eimskipafélagið þurfti að keppa við Skipaútgerð ríkisins, sýndi það sig ekki að því að vera lægra í verðlagningu. Og án efa, meðan áburðarverksmiðjan fékkst beint við áburðarsölu, þá sýndi hún sig ekki að því að halda verðinu svo langt niðri sem henni bar þó raunverulega skylda til. Það eru auðvitað gerviástæður að leggja fram einhver bréf, sem eiga að sýna, að verð sé lækkað í bili. Það trúir enginn á þá verðlækkun hjá þeim aðila, sem hefur sýnt sig að því að halda uppi of háu verði, jafnvel þó að hann kunni að gera það í bili. Hæstv. landbrh. segir í þessum umræðum, að hann hafi heimild til þess samkvæmt 4. gr. laganna um áburðarverzlun ríkisins að leggja þá verzlun niður og fela öðrum aðila þessa starfsemi. Það má vel vera, að í þeim lögum séu ákvæði, sem heimila ráðh. að leggja niður áburðareinkasöluna og fela öðrum aðila þau störf, sem hún hefur haft með höndum. En finnst hæstv. landbrh. það eðlilegur gangur mála að flytja fyrst frv. á Alþingi um það að leggja niður áburðareinkasöluna, og láta Alþingi hafa það mál til meðferðar, en á meðan málið liggur fyrir Alþingi, þá tekur hann ákvörðun samkvæmt þessari lagagrein og leggur niður stofnunina eða alla starfsemi hennar? Finnst honum þetta vera eðlileg vinnubrögð? Er þetta ekki óvirðing við Alþingi? Auðvitað var það eðlilegt, að Alþingi fengi að segja sitt orð um það, hvort Alþingi vill leggja niður þessa stofnun eða ekki. Það var það eðlilega. Það ætlaði hæstv. ráðherra sér að gera í upphafi, en hann mátti ekki vera að því að bíða eftir því. Honum fannst undirtektir Alþingis vera það daufar við hans mál. Og hæstv, ráðherra segist hafa haft heimild til þess að fela áburðarverksmiðjunni þessa starfsemi. Ég fyrir mitt leyti dreg í efa, að hann hafi nokkurs staðar í lögum heimild til þess að fela áburðarverksmiðjunni að hafa með höndum þessa sölu á áburði. Það er alveg þvert á móti í 8. gr. laganna um áburðarverksmiðju, þar er beinlínis tekið fram á þessa leið: „Áburðarsala ríkisins kaupir af verksmiðjunni áburð til notkunar innanlands fyrir kostnaðarverð: Það er beinlínis gert ráð fyrir því í lögunum um áburðarverksmiðju ríkisins, að hún annist ekki sjálf söluna á sinni framleiðslu til innlendra kaupenda, heldur er gert ráð fyrir því í lögunum, að það sé Áburðarsala ríkisins, sem á að kaupa af áburðarverksmiðjunni framleiðsluna fyrir innanlandsmarkaðinn. Ég hef hvergi fundið í lögunum um áburðarverksmiðju heimild til þess, að hún annist þessa verzlun. Og ég vil nú spyrja hæstv. landbrh.: Á hvaða ákvæðum í lögunum um áburðarverksmiðju byggir hann þá framkvæmd sína að fela henni þennan rekstur? Í lögunum um áburðarverksmiðju er auðvitað starfssvið verksmiðjunnar markað, hvað hún á að gera. Hvar er það að finna í þeim lögum, að ætlazt sé til þess, að hún geti rekið svona starfsemi? Eins og ég hef bent á, þá er þvert á móti í þeim lögum að finna ákvæði um það, að til þess sé ekki ætlazt, að hún annist þessa starfsemi, heldur að áburðareinkasala ríkisins hafi þetta með höndum. Ég tel því, að bæði þessi ákvæði, sem er að finna hér í þessu lagafrv. til breytinga frá gildandi lögum, hið fyrra um að breyta fyrningarafskriftum áburðarverksmiðjunnar og hið síðara um það að leggja niður áburðareinkasöluna, ég álít, að bæði þessi atriði séu þess eðlis, að það eigi ekki að samþykkja þau á þann hátt, sem þau koma hér fyrir í þessu frv. Það á ekki að breyta þeim fyrningarafskriftum, sem bundnar eru í lögum hjá áburðarverksmiðjunni, og það er engin ástæða til þess að leggja áburðareinkasölu ríkisins niður. Það hefur þvert á móti komið skýrt fram hér í þessum umræðum, að áburðareinkasalan hefur verið vel rekin og að engin samtök bænda hafa óskað eftir því sérstaklega að leggja þá stofnun niður. Þá stofnun, sem er vel rekin og virðist vera fullkomlega í sátt við þá aðila, sem hún á að skipta við, virðist ekki vera ástæða til að leggja niður, - og allra sízt á þann hátt, sem nú er gert, með því fyrst að sýna Alþingi tillögur um málið, en bíða ekki eftir úrslitum á Alþingi um málið, heldur leggja hana niður með sérstöku bréfi. Það er heldur hvimleitt að verða var við það hjá núv. hæstv. ríkisstj., hvað hún virðist hafa mikla trú á því að stjórna hér með beinum tilskipunum og bréfum. Hún gefur út bréf um, að það megi brjóta lög í sambandi við fyrningarafskriftir. Hún gefur út bréf um, að það eigi að leggja niður tiltekna stofnun, sem Alþingi er að fjalla um, hvort skuli starfa áfram eða ekki. Og hún gefur út í sífellu bráðabirgðalög út af öllu, jafnvel þeim málum, sem hún hefur ekki kynnt sér, hvernig raunverulega standa, eins og hér hefur verið upplýst í umræðum nú á þessum vetri. Þetta er hvimleitt. Hið eðlilega er auðvitað það, að Alþingi fái að afgreiða slík mál sem þessi eftir réttum þingreglum, þegar tími líka gefst til þess. Hæstv. landbrh. sagði hér í umræðunum, að verð á áburði frá áburðarverksmiðjunni væri bundið samkvæmt lögum sem kostnaðarverð, og vildi þar með láta líta svo út, að um þetta verð gæti ekki verið neinn ágreiningur. En eins og ég hef vikið hér að áður, ef stjórn verksmiðjunnar hefur samkvæmt þessum orðum: „nauðsynlegum og löglegum afskriftum,“ heimild til þess að breyta þeim fyrningarafskriftum, sem annars eru festar í lögum, þykir mönnum þá ekki þetta kostnaðarverð vera nokkuð hlaupandi, að í rauninni geti stjórn verksmiðjunnar ákveðið það svo að segja hvað sem henni sýnist? Og er hepplegt, að stjórn verksmiðjunnar, sem þannig hefur framkvæmt þetta og þannig litur á þessi mál, fái einræðisvald í sambandi við verðlagningu á áburði? Er það heppilegt? Getur það verið til hagsmuna fyrir bændur landsins, sem eiga að kaupa áburð, að fela slíkri stjórn, sem þannig hefur haldið á málunum, í rauninni eftirlitslitið vald á því, hvernig áburðurinn er verðlagður í landinu, sá innflutti líka? Ég álít fyrir mitt leyti, að það eigi að vísu að afgreiða það frv., sem hér liggur fyrir, en það eigi að fella það, því að bæði ákvæðin, sem það fjallar um, eru þess eðlis, að samþykkt frv. mundi ekki verða þeim til góða, sem fyrst og fremst þurfa að kaupa áburð í þessu landi. Að lokum vil ég svo spyrja hæstv. ráðherra að því, í tilefni að því, sem nú hefur hér komið fram: Er það ekki ætlun hans og ríkisstj., að þetta mál, sem hér liggur fyrir, fái hér endanlega þinglega afgreiðslu, þrátt fyrir það þó að hann hafi nú tekið upp að framkvæma þau mál, sem frv. fjallar um, á þann hátt, sem honum þykir henta? Er það ekki ætlunin, að málið fái hér þinglega afgreiðslu og síðan verði þá farið eftir því, sem Alþingi ákveður í þessum efnum? Eða á bara að leika sér hér að umræðum um málið og svo fari ríkisstj. sinu fram, hvað svo sem Alþingi segir? Og ef ríkisstj. fellst á það, að hér skuli afgreiða þetta mál, getur hún þá ekki fallizt á það að biða með framkvæmd á t.d. niðurlagningu á áburðareinkasölunni, þar til Alþingi hefur við afgreiðslu þessa máls sagt álit sitt um, hvort meiri hl. er hér á Alþingi fyrir því að leggja þessa stofnun niður eða ekki? Getur ekki ríkisstj. fallizt á að bíða með þá framkvæmd, þar til Alþingi hefur afgreitt þetta mál hér að fullu í þinginu? Ég vænti, að hæstv. landbrh. vilji m.a. svara þessum spurningum mínum.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að blanda mér mikið inn í þessar umræður, en af því að þær eru af hendi hæstv. landbrh. orðnar svo miklar lögskýringar, að það nálgast kennslustund, þá langar mig til þess að fá nokkrar frekari skýringar frá hæstv, ráðh., því að ég efast ekki um, að hann kunni skil á því, sem ég kann að spyrja um. Ég mun síðar geta rætt við hann um nefndaskipanir af hálfu hæstv. ríkisstj. Það gefst tækifæri til þess að ræða um það mál síðar. En ég veit ekki, hvort. hæstv. ríkisstj. hefur efni á því að tala um nefndaskipanir. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra: Hvar er það í grein dr. Björns Jóhannessonar, sem hann minnkar sjálfan sig að dómi hæstv. ráðh.? Hvar er þær takmarkanir að finna, að hann megi ekki eins og aðrir þegnar í þessu þjóðfélagi ræða um þetta mál? Í öðru lagi: Af hverju framkvæmdi ekki stjórn Áburðarverksmiðjunnar h/f fyrningarafskriftirnar með þeirri lögskýringu, sem nú er gefin, fyrr en 1959? Vanrækti hún þá að framkvæma lögin nm áburðarverksmiðju? Í þriðja lagi: Liggja fyrir útreikningar hjá Áburðarverksmiðjunni h/f um það, að framkvæmanlegt sé að lækka verðið á áburðinum eins og nú er lýst yfir? Í fjórða lagi: Hvar stendur það í lögum um áburðarverksmiðju, að hún megi eða skuli reka verzlun með áburð? Í fimmta lagi: Af hverju er verið að breyta 3. gr. áburðarverksmiðjulaganna og heimila henni að reka verzlun með áburð, ef það er heimilt nú? Hæstv. ráðherra hefur sjálfur lýst því yfir hér í umræðum, að tilgangur þessa frv. um áburðarverksmiðjuna, sem hér er til umræðu, sé sá fyrst og fremst að leggja niður áburðareinkasöluna. Ég spyr: Af hverju er þá verið að breyta tveim greinum í lögunum um áburðarverksmiðju, fyrst tilgangurinn er sá einn að leggja áburðareinkasöluna niður?



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður, enda hef ég ekki nema stuttan athugasemdartíma, og ég þarf ekki heldur að víkja nema að örfáum atriðum í ræðu hæstv. landbrh. Hæstv. landbrh. sagði, að ég hefði verið að leggja til, að sett yrði á laggirnar ný nefnd til að ákveða áburðarverðið. Það má vel vera, að það sé hægt að leysa þetta mál án þess, að ný nefnd sé sett á laggirnar til þess að taka þessa ákvörðun, og sennilega er það rétt, eins og ég skal víkja að. En ég álít, að það sé með öllu óforsvaranlegt að láta aðila, sem hefur einokunaraðstöðu, ráða því, hvaða verð er á vöru hans og þjónustu, og því fremur álít ég það vera með öllu óforsvaranlegt, þar sem Sjálfstfl. viðheldur í dag stórkostlegum verðlagshöftum gagnvart flestum einkafyrirtækjum í landinu, sem heyja þó samkeppni sín á milli um vöruverðið. Hvers vegna er þá ekki miklu frekar ástæða til þess, að sé haft verðlagseftirlit með aðila, sem hefur einokunaraðstöðu? Ég tel, að sá aðili. sem ætti að fara með þetta vald í sambandi við áburðinn, sé fyrir hendi. Það er núna hlutverk 6 manna nefndarinnar svokölluðu að meta dreifingarkostnað hjá þeim fyrirtækjum, sem fara með verzlun á landbúnaðarvörum. Hvers vegna gæti þessi nefnd ekki alveg eins metið framleiðslu- og dreifingarkostnaðinn hjá áburðarverksmiðju ríkisins? Ég held, að það væri alveg upplagt mál að hafa það þannig. En ég trúi því ekki, fyrr en ég tek á, að Sjálfstfl. sé á móti því, að haft sé verðlagseftirlit með fyrirtæki, sem hefur einokunaraðstöðu, en vill hins vegar halda í stórkostleg verðlagshöft gagnvart einkafyrirtækjum, sem heyja þó samkeppni um vöruverð og þjónustu. Þar væri vissulega miklu minni ástæða til þess að hafa verðlagshöft en þó í hinu tilfellinu. Hæstv. ráðherra gerði nú talsvert meira úr þekkingu minni á þessum málum en áður, því að hann taldi, að við mundum vera nokkurn veginn jafnsnjallir og værum þess vegna færir um að reikna þessi mál út, ef við legðum saman. En hann vildi hins vegar ekki taka neitt aftur af því, sem hann hafði sagt um þekkingu dr. Björns Jóhannessonar, en það verð ég að telja mjög miður farið, vegna þess að ég er sannfærður um, að þó að ráðherrann léti þessi orð falla um Björn, sem hann hefur látið hér falla, þá veit hann ósköp vel, að það er enginn maður hér á landi, sem veit meira, ekki aðeins um áburðarnotkun, heldur um áburðarverzlun, en einmitt þessi maður, enda reyndi hæstv. ráðherra ekki hið minnsta til þess að hnekkja þeim ummælum, sem dr. Björn hefur látið frá sér fara um þessi mál. Þrátt fyrir sleggjudóma hæstv. ráðh. stendur það jafnt óhrakið, sem dr. Björn Jóhannesson hefur um þessi mál sagt, og þarf ég þess vegna ekki að fara frekar út í það. Ég kem þá að því atriði hjá hæstv. ráðherra, þar sem hann var að afsaka það, að hann hefði ekki framið lögbrot með þeirri ákvörðun að fela áburðarverksmiðjunni að annast áburðarsöluna. Þessu til sönnunar vitnaði hæstv. ráðherra í lögin um áburðarsöluna. Það er rétt. Samkvæmt þeim lögum hefur landbrh. heimild til þess að fela verzlunarfyrirtækjum meðferð og sölu á erlendum áburði. En hæstv. ráðherra gleymdi að minnast á önnur lög og það þau lög, sem meginmáli skipta. Hann gleymdi að minnast á lögin um áburðarverksmiðju ríkisins. Í þeim lögum er skýrt tekið fram, að áburðarverksmiðjan skuli láta áburðarsöluna annast verzlun með framleiðsluvörur sínar, sem þýðir ekkert annað frá hendi löggjafans en það, að áburðarverksmiðjan á að starfa hreinlega sem framleiðslufyrirtæki, en ekki sem verzlunarfyrirtæki, enda var það beint tekið fram í grg., þegar frv. að þessum lögum var f;yrst lagt fram hér á Alþingi. Þar er það beinlínis tekið fram, að þetta ákvæði sé sett í lögin til þess að tryggja það, að áburðarverksmiðjan sé ekki verzlunarfyrirtæki. Og þegar þáv. landbrh., Vilhjálmur Þór, mælti fyrir þessu máli á Alþingi, þá tekur hann beint fram í ræðu sinni, að þetta ákvæði sé sett inn í frv. til að tryggja það, að áburðarverksmiðjan sé ekki verzlunarfyrirtæki. Og hvers vegna er líka hæstv. ráðherra búinn að biðja um það þrisvar sinnum hér á Alþingi að fá heimild til þess að fela áburðarverksmiðjunni þessa verzlun? Var það vegna þess, að hann áliti, að heimildin væri fyrir hendi? Sannarlega ekki. Það var vegna þess, að ráðherrann gerði sér þá ljóst, að hann hafði ekki þessa heimild. Þess vegna bað hann um hana, og þess vegna er það, sem það liggur alveg ljóslega fyrir, að hæstv. ráðh. hefur brotið lög eða hefur a.m.k. sniðgengið lög með þessari ákvörðun sinni. Ég kem þá að því atriði, sem hæstv. ráðherra var að reyna að mótmæla, sem sagt því, að ekki væri verið að leika skrípaleik með Alþingi með því háttalagi, sem hæstv. ráðherra hefur hér haft í frammi. Hvað er það annað en skrípaleikur að vera að biðja Alþingi um heimild til ákveðinnar framkvæmdar og gera svo þessa framkvæmd, áður en Alþingi er búið að segja sitt orð um það, hvað það vill gera í þessum efnum? Hvað er verið að gera annað með Alþingi en að leika skrípaleik með það með þessu háttalagi? Til hvers er hæstv. ráðherra að biðja Alþingi um heimildina og bíður svo ekki eftir því að vita um vilja þess? Hvers vegna tók hann ákvörðun, áður en hann fékk að vita, hver niðurstaða Alþingis yrði? Hvers vegna fer hann með Alþingi á þennan hátt? Einfaldlega vegna þess, að hæstv. ráðh. veit, að það mundi verða sama niðurstaðan nú, ef þingmenn væru fullkomlega frjálsir, eins og hefur orðið á tveimur undanförnum þingum, að hann mundi ekki fá þessa heimild samþykkta. Þess vegna tekur hann þessa ákvörðun upp á sitt eindæmi, lætur fylgismenn, þingmenn Sjálfstfl. og Alþfl., standa frammi fyrir þeirri staðreynd, að ráðherrann sé búinn að gera þetta og þess vegna eigi þeir raunverulega ekki um annan kost að velja en að fylgja ráðherranum, úr því sem komið er, eða láta hann fara frá, því að það mundi ráðherrann verða að gera, ef Alþingi vildi ekki fallast á að veita þessa heimild. En ég verð að segja það, að ef það væri einhver dugur í hv. þm.. Sjálfstfl. og Alþfl. að halda uppi virðingu Alþingis og láta ekki ófyrirleitna stjórnarherra fara með Alþingi eins og þeim sýnist, þá eiga þeir ekki annan sæmilegan kost en að fella þetta frv. Annars taka þeir þátt í þessum skrípaleik með Alþingi, sem hæstv. ráðherra hefur byrjað á.



Herra forseti. Það var nú ekki margt, sem þarf að svara. Hv. 7. þm.. Reykv. var að tala um, hvers vegna væri verið að leggja þetta frv. fram, sem hér er til umræðu, það væri í þriðja skipti nú. Ég vænti þess, að hv. þm.. hafi lesið frv., og hann sér, að það er tvíþætt. Það er í fyrsta lagi það að leggja niður áburðareinkasöluna. Það verður ekki gert nema með lögum. Það er í öðru lagi það að gera lagaákvæðin um afskriftir svo skýr, að hv. 7. þm.. Reykv. og aðrir, sem tala um, að alltaf sé verið að fremja lögbrot í verksmiðjunni, skilji þessi lagaákvæði. Þess vegna er þetta frv., sem hér er verið að ræða um, ekkert skylt þeirri stjórnarathöfn að fela áburðarverksmiðjunni rekstur áburðareinkasölu ríkisins. Það er alveg rangt, og það er leitt, að hv. þm.. skuli misskilja svo mjög það, sem hér er um að ræða. Hv. 4. þm.. Austf. talar um, að ég hafi lagt niður áburðareinkasöluna. Áburðareinkasalan verður ekki lögð niður, nema þetta frv. verði samþykkt. En áburðarverksmiðjunni hefur samkvæmt lögunum verið falinn rekstur áburðareinkasölunnar, og hv. 7. þm.. Reykv. segir, að það hafi ekki verið leyfilegt, alls ekki verið leyfilegt, þrátt fyrir það þótt skýrt sé tekið fram í 4. gr. laga um innflutning og verzlun með erlendan áburð, að ríkisstj. geti falið SÍS eða öðru fyrirtæki, er henta þykir, þessa starfsemi. Hv. 7. þm.. Reykv. vissi, að hann var að segja ósatt. Þess vegna bætir hann frá eigin brjósti við einu orði inn í lagagreinina og segir: verzlunarfyrirtæki. Ég vil biðja hv. þingmenn að fletta upp í lögunum, og þá sjá þeir, að það er ekki talað um verzlunarfyrirtæki. Það er sagt: „SÍS eða öðru fyrirtæki, er henta þykir“. Það er ekkert undan tekið og þess vegna er það skrípaleikur, sem hv. 7. þm.. Reykv. er að leika hér, þegar hann með því að bæta orði inn í lagagreinina frá eigin brjósti hefur það sem forsendu fyrir þeirri niðurstöðu, sem hann vill fá. Ég segi bara: Það er ekki leyfilegt að haga málflutningi á þennan veg, alls ekki. Og ég undrast, að hv. þm.. skyldi gera þetta, enda þótt ég hafi lesið greinina fyrir honum áðan. Það er hægt að fyrirgefa mönnum fljótfærni, það er hægt að afsaka það, þótt menn viðhafi fullyrðingar án þess að hafa kynnt sér málsatriðin nákvæmlega og vel. Það er hægt að afsaka. En ég get ómögulega afsakað hv. 7. þm.. Reykv., eftir að ég hef lesið fyrir hann lagagreinina, að hann skuli samt gerast svo djarfur að bæta orði inn í til þess að breyta merkingu lagagreinarinnar. Þetta er ekki leyfilegt og þetta mætti kalla að væri verið að misbjóða Alþ. Eða hver er það, sem vili ekki átelja það, þegar þannig er vísvitandi skrökvað? Það hefur hv. þm. gert núna. Hv. 3. þm.. Vesturl. kom hér með nokkrar spurningar, sem hann óskaði eftir að fá svarað. Ég skrifaði þær niður í flýti, ég held, að ég hafi náð þeim. Hann spyr: Hvað er það í grein dr. Björns Jóhannessonar, sem minnkar hann? Hvað er það í greininni? Ég hef nú ekki blaðið fyrir framan mig. Ég vona, að hv. þm.. fyrirgefi, þó að ég haldi ekki svo mikið upp á Tímann, að ég geymi hann. En það vill nú svo til, að það þarf ekki að lesa greinina að nýju til þess að geta alveg sannfærzt um það, því að dr. Björn Jóhannesson leyfir sér það að fara með fullyrðingar í greininni, sem hann getur á engan hátt staðið við. Hann fullyrðir í greininni, að það eigi að flytja inn lausan áburð, hvort sem það borgar sig eða ekki. Þetta er sleggjudómur, og þegar hv. þm.. eru að tala um, að ég hafi farið óviðeigandi orðum um þennan fræðimenn, þá er það alls ekki rétt. Ég hef einmitt veitt þessum manni viðurkenningu sem fræðimanni. En þegar hann fer út á þau svið og ætlar að fara að skrifa um mál, sem hann hefur ekki sérþekkingu á og sízt meiri en þeir, sem eru í stjórn áburðarverksmiðjunnar, og fara með fullyrðingar, beinlínis fullyrðingar eins og þær, að það eigi að flytja inn lausan áburð, hvort sem það borgar sig eða ekki, þá segi ég: Þessi maður, sem ég hef mætur á sem fræðimanni, hefur minnkað sig að óþörfu. Þá er það önnur spurning, sem hv. 3. þm.. Vesturl. spyr. Hann spyr: Hvernig stendur á því, að það var byrjað á þessum afskriftum 1959 og afskrifað með þessum hætti meira en skýrt er tekið fram um prósentuna? Ég hélt, að þessi hv. þm.. þyrfti ekki að spyrja um þetta. Man ekki þessi þm.. árið 1958? Man hann ekki þá miklu gengisfellingu, sem þá kom? Veit hann ekki, að einmitt með ráðstöfunum 1958 var kostnaðarverð allra véla áburðarverksmiðjunnar næstum tvöfaldað? Og það var einmitt eftir þessar ráðstafanir, sem nauðsynin kom til þess að auka afskriftir verksmiðjunnar, ef það ætti að vera mögulegt að endurnýja vélakostinn og byggja fyrirtækið upp. Ég vænti þess, að þetta sé nægilegt svar til hv. þm.. Og þetta svar og þessi skýring er vitanlega fullnægjandi og kveður enn á ný niður þá fullyrðingu hv. 1. þm. Norðurl. v., þegar hann talaði um, að afskriftirnar hafi verið auknar, vegna þess að það var bæjarfógeti, fulltrúi Alþfl, í landbrh.-sæti þetta ár. Það var smekklegt að fullyrða, að það hafi verið notað tækifærið, af því að það var reyndur lögfræðingur í starfinu. Þá er það þriðja spurningin: Hvar stendur í lögum, að áburðarverksmiðjan megi verzla með áburð? Hvernig stendur á, að hv. þm.. er að spyrja um þetta? Hvernig stendur á, að hv. þm.. lætur sér ekki nægja að lesa lög um sölu og innflutning á áburði, þar sem heimilað er að fela SÍS eða öðru fyrirtæki, er henta þykir, í þessu tilfelli verður það áburðarverksmiðjan, - innflutning áburðar? Eða ætlar hv. 3. þm.. Vesturl. sér að leika það eftir hv. 7. þm.. Reykv. að bæta orði inn í lagagreinina, þegar hann kemur hér upp næst, til þess að breyta skilningnum sér í vil? Ég vona, að hv. 3. þm.. Vesturl. taki ekki að þessu leyti hv. 7. þm.. Reykv. sér til fyrirmyndar og láti sér nægja að lesa greinina óbreytta og eins og hún er, og þar er ekkert undanskilið, það má fela það hvaða fyrirtæki sem er, enda ekki talað um, að það sé verzlunarfyrirtæki. Og þá var fjórða spurningin, af hverju væri beðið um heimild samkv. 2. gr. frv., sem hér er um að ræða. Því hef ég svarað áður. Það er vegna, þeirra, sem eru í dag og alltaf með fullyrðingar um, að þetta samrýmist ekki löggjöfinni, þá þykir sjálfsagt að gera þessi lagaákvæði svo skýr, að enginn efist um, að þarna sé um réttmæta heimild að ræða. Ég hef nú svarað þessum spurningum öllum og því, sem á góma hefur borið hjá þessum hv. þm.., og tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Ég hef verið að velta því fyrir mér og reyndar fleiri hv. þm., hvað veldur því, að þetta mál er sótt með svona miklu kappi hjá þessum hv. þm.., sem tala í móti frv. og eru á móti því, að áburðarverksmiðjan taki við rekstri áburðareinkasölunnar, á meðan lög um áburðareinkasölu eru fyrir hendi. Það er ekki vegna þess, að þeir trúi því, að bændur fái ekki eins góða þjónustu og áður með áburðarkaup. Það er ekki vegna þess, að þeir trúi því, að áburðurinn verði ekki ódýrari með þessu fyrirkomulagi. En hver getur þá ástæðan verið? Vissulega ætti hv. 4. þm.. Austf. að óska þess eindregið, alveg eins og aðrir þm., .að áburðurinn geti orðið sem ódýrastur, og stuðla að því eins og aðrir hv. þm., að fyrirkomulagið með áburðarverzlunina verði gert sem einfaldast, en það er það, sem verið er að gera með þessu móti. Ég hef oft tekið undir það, að áburðareinkasalan út af fyrir sig hefur alls ekki verið illa rekin. Það er ekkert verið að klaga upp á það. Ekki er verið að ofsækja forstjóra áhurðareinkasölunnar, það veit hann sjálfur bezt. Það verður ekki farið illa með hann. En hlutverk áburðareinkasölunnar er stöðugt að minnka, og það er orðið svo lítið, að það borgar sig ekki lengur að halda þessu fyrirtæki við. Það borgar sig ekki að leigja sérstakt skrifstofuhúsnæði hér í Reykjavík til þessarar starfsemi, sem raunverulega er ekki nema tvo mánuði á ári. Það borgar sig ekki að greiða hafnargjöld og uppskipun á áburði hér í Reykjavík, þegar hægt er að komast hjá því, og það vitanlega borgar sig ekki að vera að greiða pakkhúsleigu hér í Reykjavík, ef hægt er að komast hjá því. Og þegar áburðarverksmiðjan hefur skrifstofupláss, hefur starfslið, hefur bryggju og hefur geymslur, þá getur hún gert þetta með hagkvæmara móti en verið hefur. Ég er sannfærður um það, að síðar meir, þótt nú sé deilt um þetta mál, verða menn sammála um, að þetta er réttmæt og sjálfsögð ráðstöfun. Og það er einmitt vegna þessarar sannfæringar minnar, sem mér er svo hjartanlega sama um öll hnýfilyrði og hrópyrði þeirra manna, sem eru svo smekklegir að ráðast gegn þessu máli.

Halldór E. Sigurðsson Hæstv. forseti. Hæstv. landbrh, var að ljúka hér máli sínu, og það fyrsta, sem hann kom að, var það, hvert væri meginefni þessa frv., sem hér er til umr. Hæstv. ráðh. sagði, að það væru tvö atriði, sem væru ástæða til hess, að þyrfti að fá þetta frv. afgreitt frá Alþ. Í fyrsta lagi, segir hæstv, ráðh., er það að leggja áburðareinkasöluna niður. Þetta atriði kemur ekki fram fyrr en í 3. gr. frv. Það er þó að dómi hæstv. ráðh. aðalatriði frv. Fer það aftan að siðunum, að aðalatriði frv. birtist í síðustu grein þess. Í öðru lagi, segir hæstv. ráðh., er að fá það skýrt og undandráttarlaust, að menn geti ekki deilt um það ákvæði, hverjar afskriftirnar eigi að vera af áburðarverksmiðjunni. Þetta atriði kemur fram í 2. gr. frv. En af hverju nefndi hæstv. ráðh. ekki 1. gr. frv.? Það er þó venja, að í 1. gr. frv. sé aðalatriði þess. En hæstv. ráðh. nefndi ekki 1. gr. frv., eins og hún væri feimnismál. En af hverju nefndi hæstv. ráðh. ekki 1. gr. frv.? Af því að 1. gr. er um að breyta 8. gr. l. um áburðarverksmiðju ríkisins, og hún byrjar svo, með leyfi hæstv. forseta, hér í frv.: „Áburðarverksmiðjan selur framleiðslu sína innanlands á kostnaðarverði.“ Hér er mergur málsins. Það er höfuðatriði þessa frv. að heimila áburðarverksmiðjunni að selja framleiðsluvörur sínar innanlands. Það getur hún ekki samkv. gildandi lögum, og svar hæstv. ráðh. við spurningu minni áðan breytir engu þar um, því að hann fór að tala um allt önnur lög en ég var að spyrja um. Í 8. gr. áburðarverksmiðjulaganna segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Áburðarsala ríkisins kaupir af áburðarverksmiðjunni áburð til notkunar innanlands fyrir kostnaðarverð: Hér er það atriði, sem hæstv. ráðh. þarf að fá lagaheimild fyrir til þess að geta gert það kleift, sem hann er búinn að gera með bréfinu sæla. Og það er þess vegna ekki undarlegt, þó að það væri feimnismál hjá hæstv. ráðh. að nefna það atriði, sem er aðalatriði þessa frv. Út af þeim svörum, sem hæstv, ráðh. gaf við mínum spurningum, vil ég segja það í fyrsta lagi, að hann sýndi ekki fram á það með neinum rökum, að það væri neitt það atriði í grein dr. Björns Jóhannessonar, sem minnkaði hann, því að hann ræðir þar mál með rökum og sýnir fram á, hvaða möguleika þessi leið hafi og hvaða möguleika aðrar leiðir hafi. Og það sýnir bezt, að hæstv. ráðh. gat ekki hnekkt þessu, að hann fór hér alveg fram hjá þriðju spurningu minni, en hún var um það, hvort fyrir lægju útreikningar hjá áburðarverksmiðjunni um það, að henni væri kleift að selja áburðinn ódýrara en hann er nú. Hæstv. ráðh. gekk alveg fram hjá því að svara þessu. Þá taldi hæstv. ráðh., að það væri vegna þess, að það hafi verið bæjarfógeti landbrh., sem hefði verið hægt að koma fram eðlilegum lögskýringum í sambandi við áburðarverksmiðjulögin 1959. En man ekki hæstv. ráðh. það, að fyrirrennari þess ráðh. var fyrrv. lögreglustjóri, svo að þar hallast nú ekki á, ef á að fara út í þess háttar skýringar? Þess vegna er það, að í svörum hæstv. ráðh. var ekki að finna neitt, sem réttlæti það, sem hann hefur haldið fram í sínum málflutningi hér. Það er hvergi að finna í lögum um áburðarverksmiðju ríkisins, að hún megi selja áburð, heldur hið gagnstæða, og þess vegna er hæstv. ráðh. að fá lög afgreidd frá Alþingi til þess að reyna að gera það löglegt, sem hann er nú búinn að gera án lagaheimildar.