Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá þingflokksformanni Samfylkingarinnar, Helga Hjörvar, um að Katrín Júlíusdóttir geti ekki sinnt þingmennsku á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 2. varamaður á lista Samfylkingar í kjördæminu, Margrét Gauja Magnúsdóttir. Kjörbréf Margrétar Gauju hefur þegar verið rannsakað og samþykkt en hún hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Margrét Gauja Magnúsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi.

Forseti vill láta þess getið að samkomulag er um það milli forseta og þingflokksformanna að þingfundir í dag og á morgun geti staðið þar til 1. umr. um fjárlagafrumvarp 2014 er lokið. Samkomulag er um fyrirkomulag umræðunnar sem verður bæði í dag og á morgun, föstudag. Í dag verður almenn umræða um fjárlagafrumvarpið í framhaldi af framsögu fjármála- og efnahagsráðherra og á morgun, föstudag, munu umræður fara fram um málaflokka einstakra ráðherra. Fjármála- og efnahagsráðherra hefur allt að 30 mínútur til framsögu nú í upphafi og talsmenn allra þingflokka hafa 15 mínútur hver. Aðrir þingmenn úr fjárlaganefnd hafa tíu mínútur hver og allir aðrir þingmenn hafa fimm mínútur hver. Við ræðum ráðherra og talsmanna geta aðeins ráðherra og talsmenn veitt andsvör. Við ræðum annarra þingmanna úr fjárlaganefnd má veita andsvör. Við ræðum annarra þingmanna, þ.e. fimm mínútna ræðunum, má ekki veita andsvör. Á morgun munu fagráðherrar taka þátt í umræðunni og í lok hennar mun fjármála- og efnahagsráðherra taka til máls. Nánara fyrirkomulag umræðunnar á morgun verður tilkynnt við upphaf umræðunnar þá.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2014 sem er 1. mál þessa þings og fyrsta fjárlagafrumvarp nýrrar ríkisstjórnar. Grundvallaratriði ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnarinnar er ábyrg meðferð ríkisfjármála og skýr langtímasýn með ráðdeild og skynsamlega nýtingu sameiginlegra fjármuna þjóðarinnar að leiðarljósi. Jafnvægi í ríkisfjármálum stuðlar að auknum hagvexti og lægra vaxtastigi í landinu sem styrkir stöðu bæði heimila og fyrirtækja. Með ýmsum aðgerðum er í frumvarpinu skapað svigrúm fyrir breyttar áherslur í samræmi við stefnu nýrrar ríkisstjórnar. Stuðningur er aukinn við lífeyrisþega, tekjuskattur einstaklinga og tryggingagjald er lækkað og fé lagt í ýmsar stórframkvæmdir. Á grundvelli jafnvægis í ríkisfjármálum er hægt að sækja fram til bættra lífskjara. Undir þeim formerkjum er fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014 lagt fram. Í því er gert ráð fyrir hallalausum rekstri á ríkissjóði, í fyrsta sinn frá árinu 2007. Útgjöld ríkisins lækka sem hlutfall af landsframleiðslu á næsta ári með almennum hagræðingaraðgerðum, með ákvörðunum um að falla frá ýmsum nýlegum verkefnum fyrri stjórnvalda og með ráðstöfunum sem leiða til lækkunar vaxtagjalda. Afkoman er einnig bætt með tekjuaðgerðum, einkum bankaskatti sem nú er hækkaður og lagður í fyrsta skipti á fjármálafyrirtæki í slitameðferð. Brýnasta viðfangsefni ríkisfjármálanna um þessar mundir er eins og undanfarin ár að vinna bug á hallarekstri og skuldasöfnun ríkissjóðs. Í kjölfarið á falli bankakerfisins haustið 2008 þurfti ríkissjóður að taka á sig þungar byrðar vegna endurreisnar fjármálakerfisins og efnahagsafleiðinganna sem komu fram bæði í hrapi skatttekna og stórauknum útgjöldum, einkum vegna vaxtakostnaðar og atvinnuleysisbóta. Hefðu ekki nánast allar skuldir ríkissjóðs verið greiddar niður árin á undan er vandséð hvernig hann hefði getað staðið af sér jafn stór áföll og raun ber vitni nema með miklu meiri aðstoð frá alþjóðaaðilum og nágrannaþjóðum en kynni að hafa verið til reiðu. Stór hluti af skuldaaukningunni átti rætur að rekja til erlendrar lántöku til að auka gjaldeyrisforða landsins sem nam samtals nálægt 390 milljörðum kr. Endurfjármögnun fjármálakerfisins var jafnframt verulegur hluti af áföllnum skuldbindingum. Ef talin eru með framlög til Íbúðalánasjóðs og SpKef hefur endurfjármögnun fjármálastofnana aukið skuldir ríkissjóðs um hátt í 250 milljarða kr. Þá þurfti að endurfjármagna Seðlabankann með útgáfu á skuldabréfi fyrir um 170 milljarða kr. í kjölfar þess að veðlán til viðskiptabankanna töpuðust, m.a. við það að forgangsröð krafna var breytt með setningu svonefndra neyðarlaga í október 2008. Sá þáttur sem einna mest munar þó um á þessu tímabili er samfelld árleg skuldaaukning vegna halla á greiðsluafkomu ríkissjóðs sem var orðinn 350 milljarðar kr. í lok ársins 2012 og stefnir í að verða nær 400 milljörðum í lok yfirstandandi árs. Þessar og aðrar skuldir ríkissjóðs eru orðnar rúmlega 1.500 milljarðar kr. sem nemur um 85% af vergri landsframleiðslu. Fyrirsjáanlegt hefur verið að þessa óheillaþróun yrði að stöðva áður en skuldastaðan færi að hamla enn frekar en orðið er getu ríkisins til að standa undir grunnþjónustu og velferðarkerfinu. Herra forseti. Öllum þessum skuldum fylgir gríðarlegur vaxtakostnaður. Í fjárlögum 2013 voru vaxtagjöld áætluð um 85 milljarðar kr. Frá árinu 2010 höfum við greitt 50 milljarða í vexti af lánum sem tekin voru til að endurfjármagna viðskiptabankana. Við gerum ráð fyrir rúmlega 11 milljarða vaxtakostnaði á næsta ári, bara vegna skuldsetningar sem til kom við endurreisn viðskiptabankanna. Halli undanfarinna ára sem stefnir í 400 milljarða í lok þessa árs, eins og áður segir, hefur verið fjármagnaður með innlendri skuldabréfaútgáfu og ef við horfum á vaxtagjöldin sem til falla vegna þeirrar útgáfu eru þau um 30 milljarðar árlega. Til að setja þessar tölur í eitthvert samhengi skulum við gera ráð fyrir því að mikill viðsnúningur yrði á rekstri ríkissjóðs, jafnvel svo góður að ríkissjóður færi að skila myndarlegum afgangi, segjum til dæmis 50 milljörðum kr. á ári. Það mundi engu að síður taka áratug að lækka skuldastöðuna um þriðjung væri honum öllum ráðstafað til að greiða niður skuldir. Í þessu sambandi mun því varla duga að horfa einungis til frekari ráðstafana í rekstrarreikningi ríkissjóðs, heldur mun einnig þurfa að ráðast í endurskipulagningu á efnahagsreikningnum. Árangursríkar ráðstafanir af slíkum toga gætu í senn lækkað skuldirnar og vaxtakostnaðinn sem gerði okur kleift að ráðstafa meiri afgangi til að greiða áfram niður skuldir og til að rýma til fyrir útgjöldum annarra málaflokka. Þar getur til dæmis komið til álita sala á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum til að greiða upp skuldir sem stofnað var til við endurfjármögnun þeirra og sala annarra eigna og verðmæta. Til ársloka 2012 hafði ríkissjóður greitt bönkunum um 50 milljarða kr. í vaxtagreiðslur af þeim skuldabréfum. Þær greiðslur þurfti í reynd að fjármagna með lántökum. Er því til nokkurs að vinna ef unnt verður að nýta þessar eignir til að vinda ofan af samsvarandi skuldum. Góðu fréttirnar eru þær að þessar eignir virðast ætla að standa undir því verðmati sem byggt er á í efnahagsreikningi ríkisins. Þá má nefna að endurskoða þarf stærð gjaldeyrisforðans með hliðsjón af þróun aðstæðna hverju sinni en hann hefur að miklu leyti verið fjármagnaður með erlendum lánum. Einnig þykir vera tilefni til að endurskoða fyrirkomulag á aðkomu ríkissjóðs að fjármögnun Seðlabankans og hvernig eiginfjárstaða bankans er ákvörðuð. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir að stigið verði fyrsta skrefið í þessa átt með því að ekki verði greiddir frekari vextir til Seðlabankans með nýju skuldabréfi sem gefa þarf út í byrjun næsta árs í stað fyrra bréfs sem veitt var til að endurfjármagna bankann. Út af fyrir sig hafa verið góð rök til þess að bréfið, eins og það var lagt inn í bankann í upphafi, bæri hóflega vexti. Í millitíðinni hefur afkoma bankans verið með ágætum, eiginfjárstaða hans hefur byggst upp ári til árs og er nú um 100 milljarðar. Það þykja því ekki vera til staðar lengur nein sérstök rök til þess, á meðan ríkissjóður er rekinn með tuga milljarða halla en Seðlabankinn með góðum afgangi, að halda áfram miklum vaxtagreiðslum til bankans. Það sýnist ekki vera nein sérstök þörf til þess, þeim mun frekari þörf er til að bæta rekstrarafkomu ríkissjóðs. Samhliða áætlun um niðurgreiðslu skulda þarf að útfæra áætlun um hvernig mæta skuli um 350 milljarða skuldbindingum vegna lífeyrissjóða ríkisstarfsmanna. B-deildirnar stefna að óbreyttu í þrot árið 2026 og þyrftu þá allt að 33 milljarða árlega þegar allt er talið. Af öðrum skuldbindingum má nefna að ríkisábyrgðir vegna Íbúðalánasjóðs nema 940 milljörðum kr. Ríkissjóður hefur lagt Íbúðalánasjóði til 46 milljarða frá árinu 2009 sem að mestu hafa verið afskrifaðir. Reiknaður vaxtamunur útlána og lántöku sjóðsins nægir ekki til þess að standa undir rekstrarkostnaði, vanskil eru mikil við sjóðinn og uppgreiðsluvandinn er áfram til staðar. Verði þessar aðstæður óbreyttar er talið að leggja gæti þurft Íbúðalánasjóði til um 4,5 milljarða í rekstrarframlag í ár og á næsta ári, eins og gert er ráð fyrir í fjárlagafrumvarpinu fyrir árið 2014. Við það mundu bætast frekari eiginfjárframlög og afskriftir ef fjárhagsstaða sjóðsins versnar enn frekar en nú eru aðgerðir í undirbúningi í ráðuneyti velferðarmála til að fyrirbyggja að það gerist. Ætlun fyrri ríkisstjórnar var að reka ríkissjóð réttum megin við strikið á þessu ári en það verður ekki niðurstaðan. Þó var ekki gert ráð fyrir nema 3,7 milljarða halla á fjárlögum ársins 2013 en samkvæmt endurmati verður hann 31,1 milljarður. Eins og áður segir stóðu upphaflegar áætlanir til þess að vera kominn í góðan afgang, fjárlögin fyrir yfirstandandi ár gerðu hins vegar ráð fyrir lítils háttar halla en það stefnir í að afkomubatinn verði mjög takmarkaður milli áranna 2012 og 2013. Ástæðurnar eru af ýmsum toga, tekjuáætlun ársins er lægri en til stóð og jafnframt komu fram talsverðir veikleikar á útgjaldahlið eftir samþykkt fjárlaganna. Vegna þessa var ljóst að án aðgerða stefndi í mikinn halla á næsta ári. Okkur reiknaðist það til að án aðgerða stefndi í um 27 milljarða halla. Auðvitað eru að baki slíkum útreikningum ýmsar forsendur sem menn geta tekist á um en svona blasti þetta við mér sem nýjum fjármálaráðherra ef ekki yrði gripið í taumana. Þetta skýrist af ýmsum þáttum, m.a. af því að við sáum fram á um 25 milljarða hækkun útgjalda frá fjárlögum 2013 vegna ýmissa skuldbindinga í tengslum við almannatryggingar og sjúkratryggingar, vegna verkefna í fjárfestingaráætlun fjárlaga 2013, framkvæmda á Bakka og margt mætti fleira nefna. Ýmsir veikleikar á tekjuhlið 2013 hafa auðvitað áfram áhrif á tekjuhorfurnar fyrir árið 2014 og útlit var fyrir viðvarandi halla út kjörtímabilið ef ekki yrði gripið til viðeigandi ráðstafana. Hagvöxtur hefur mjög mikil áhrif, á yfirstandandi ári er áætlað að virðisaukaskattstekjur verði um 5 milljörðum lægri en vonir stóðu til í samþykktum fjárlögum. Það skýrist að miklu leyti vegna minni umsvifa. Áframhaldandi hallarekstur er ekki kostur sem unnt er að taka. Því er gripið til ýmissa aðgerða til að stemma stigu við frekari halla á ríkissjóði ásamt tilheyrandi skuldasöfnun. Þar má nefna að gert er ráð fyrir að veltutengd hagræðing hjá ráðuneytum, sértækar aðhaldsaðgerðir og ákvörðun um að falla frá ýmsum nýlegum eða óútfærðum verkefnum skili samtals um 12 milljarða sparnaði. Eins og áður segir er einnig gripið til aðgerða á tekjuhlið. Tekjur ríkissjóðs af bankaskatti, sérstökum skatti á fjármálafyrirtæki eins og hann heitir í lögunum, nema 1,1 milljarði kr. í ár. Sá skattur verður hækkaður og skattstofninn breikkaður þannig að hann nái einnig til fjármálafyrirtækja í slitameðferð. Í lögum um bankaskattinn er nú að finna ákvæði sem undanþiggur fjármálafyrirtæki í slitameðferð þessum skatti. Ekki er talin ástæða til annars en að þau fyrirtæki greiði bankaskatt með sömu rökum og önnur fyrirtæki í þessum geira hafa gert undanfarin ár. Þau rök eru tíunduð í lögunum, en þar segir að skatturinn sé meðal annars lagður á til að mæta þeim mikla kostnaði sem fallið hafi á ríkissjóð vegna hruns íslenska fjármálakerfisins. Gert er ráð fyrir að tekjur af skattinum á næsta ári nemi 14,2 milljörðum og að þar af komi 11,3 milljarðar frá fjármálafyrirtækjum í slitameðferð. Á móti kemur að almennur fjársýsluskattur verður lækkaður um 1,1 milljarð. Nettóáhrif af breytingum á sköttum á fjármálafyrirtæki eru því jákvæð um 13,2 milljarða. Meginþunginn verður hjá fyrirtækjum í slitameðferð en einnig verður tilfærsla á skattbyrði frá minni fjármálafyrirtækjum til stærri. Tryggingagjald verður einnig lækkað. Það lækkar í þrepum úr 7,34% í 7%. Um næstu og þarnæstu áramót lækkar það um 0,1 prósentustig í hvort sinn og um áramótin 2015/2016 um 0,14 prósentustig. Bein áhrif til lækkunar á útgjöldum fyrirtækja verða 3,8 milljarðar þegar breytingarnar verða komnar til framkvæmda að fullu. Samandregið munu skattar lækka á öll fyrirtæki nema stærri fjármálafyrirtæki. Ný ríkisstjórn hefur trú á því að minni álögur hafi jákvæð áhrif á gang efnahagslífsins, ekki síst hjá vinnuaflsfrekum atvinnugreinum og að þetta muni skapa svigrúm til fjárfestinga og kjarabóta til lengri tíma litið. Virðulegur forseti. Þrátt fyrir mikið aðhald og sparnað er það ásetningur ríkisstjórnarinnar að standa vörð um velferðarkerfið. Frumvarpið felur í sér aukin framlög til elli- og örorkulífeyrisþega og félagslegrar aðstoðar sem nema 5 milljörðum kr. vegna ýmissa breytinga á kjörum og réttindum þessa hóps en því til viðbótar vaxa þessi útgjöld um 3,4 milljarða vegna fjölgunar bótaþega og verðbóta á lífeyri. Að auki er lögð áhersla á að auka ráðstöfunartekjur heimilanna og í því skyni lækkum við tekjuskatt um 0,8 prósentustig í miðþrepinu, en um 80% greiða skatt af tekjum sínum í því þrepi. Átakið Allir vinna, með endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna byggingar og endurbóta íbúðar- og frístundahúsnæðis, verður framlengt. Frítekjumark vaxtatekna einstaklinga hækkað og með því um 200 milljónir skildar eftir hjá heimilunum sem ella hefðu runnið til ríkissjóðs í formi fjármagnstekjuskatts. Sömuleiðis hækkar frítekjumark barna og launaþak í fæðingarorlofi auk þess sem virðisaukaskattur á bleium lækkar. Loks verður tímabundin hækkun vaxtabóta til handa tekjulágum fjölskyldum framlengd og nýleg hækkun barnabóta varin. Lög gerðu ráð fyrir talsvert mikilli lækkun vaxtabóta við áramót þar sem hámarksvaxtabætur til hjóna hefðu getað fallið úr um 600 þús. kr. á ári niður undir um 300 þús. kr. Við þessu er brugðist með því að framlengja gildandi ákvæði og munar verulegu fyrir tekjulágar, skuldsettar fjölskyldur. Hækkun barnabóta á yfirstandandi ári var umtalsverð, um 24%. Barnabætur höfðu reyndar verið skertar nokkuð hressilega árin á undan en í þeirri þröngu stöðu sem ríkissjóður er var ekki sjálfgefið að hægt yrði að standa við jafn mikla hækkun og raun ber vitni á þessu ári. Það er hins vegar niðurstaða ríkisstjórnarinnar að það skipti máli, ekki síst í ljósi upplýsinga frá Seðlabankanum um að það séu einmitt einkum barnafjölskyldur sem eiga erfitt með að ná endum saman. Síðustu ár hafa verið ár samfelldra skattahækkana. Það er því sérstaklega ánægjulegt að geta hafið skattalækkanir á bæði heimilin og fyrirtækin. Við stígum varlega til jarðar en við gefum fyrirheit um áframhaldandi skattalækkanir. Ný ríkisstjórn mun beita sér fyrir úttekt á skattkerfinu, bæði hvað varðar fyrirtæki og einstaklinga. Það verður unnið að því að auka skilvirkni kerfisins, draga úr letjandi áhrifum og skapa hvata til verðmætasköpunar. Sérstakt markmið verður að auka gegnsæi í skattlagningu einstaklinga. Flókið samspil útsvars, tekjuskatts með persónuafslætti og þremur skattþrepum, auk ýmissa bótakerfa, svo sem vaxtabóta og barnabóta með flóknum skerðingarreglum, leiðir til þess að nær útilokað er fyrir aðra en sérfróða að skilja skattkerfið. Farið verður í endurskoðun á vörugjöldum og virðisaukaskattskerfinu með það að markmiði að draga úr bili milli skattþrepa, fækka undanþágum og auka skilvirkni. Áhersla verður lögð á gott samráð í undirbúningi og tímasetningu breytinganna. Ég vil segja sérstaklega varðandi breytingar á virðisaukaskattskerfinu að hafi ég tekið rétt eftir er ágætissamhljómur á þinginu milli flokka um þær. Það er ágætissamhljómur hjá aðilum vinnumarkaðarins við hugmyndir um að gera breytingar í þessa veru. Ég bind þess vegna vonir við að við getum átt gott samstarf við að undirbúa slíkar breytingar en þær verða í eðli sínu alltaf gríðarlega viðkvæmar, bæði vegna neikvæðra áhrifa á þróun neysluverðsvísitölunnar, vegna þess að það eru svo margar nauðsynjavörur komnar í lægra þrepið, geta þessar breytingar verið erfiðar í framkvæmd og þeim mun mikilvægara að menn reyni að finna samstöðu, sérstaklega ef menn eru sammála um að breytingarnar gætu verið til góðs til lengri tíma litið. Ég horfi ekki á breytingar á virðisaukaskattskerfinu sem sérstaka tekjuöflun fyrir ríkið til skamms tíma, hins vegar trúi ég því að virðisaukaskattskerfið muni verða betra tekjuöflunarkerfi fyrir ríkið til lengri tíma ef þessar breytingar ná fram að ganga með því að fækka undanþágum og draga úr bilinu á milli þrepanna. Við höfum séð að illa útfærð og óhófleg skattheimta getur lamað framtak einstaklinga og dregið úr fjárfestingu og vinnuframboði auk þess sem tilviljanakenndar skattbreytingar og aðrar opinberar fjármálaaðgerðir leiða til óvissu sem aftur hamlar fjárfestingu. Af öllum þessum ástæðum þarf að vanda vel til verka þegar ríkisfjármálastefnan er mörkuð og skapa traust milli þeirra sem hafa vald til að leggja á skatta og þeirra sem greiða þá. Eftir framlagningu fjárlagafrumvarpsins fyrir árið 2014 hefur ýmislegt verið sagt í opinberri umræðu sem mér finnst ástæða til þess að staldra stuttlega við. Því er haldið fram að ný ríkisstjórn sé að kasta frá sér skattstofnum. Menn minnast sérstaklega á veiðigjöld í því sambandi. Hér er rétt að taka fram að þegar ný ríkisstjórn tók við voru lög um innheimtu veiðigjaldsins á næsta ári í raun og veru ekki framkvæmanleg. Það voru uppi hugmyndir um að taka marga milljarða til viðbótar við það sem áður hafði verið innheimt í veiðigjöld en ný ríkisstjórn stóð frammi fyrir því að lögin fyrir komandi fiskveiðiár voru óframkvæmanleg. Þegar skattstefnan fyrir sjávarútveginn var ákvörðuð í framhaldinu varð það niðurstaða ríkisstjórnarinnar að ekki væri hægt með góðu móti að ganga lengra í þessari skattheimtu. Við höfum verið talsmenn þess allt síðasta kjörtímabil að í reynd hefði verið gengið of langt, sérstaklega þegar horft er til þess hvernig veiðigjöldin leggjast á einstök útgerðarfyrirtæki. Af þessari ástæðu finnst mér nokkuð holur hljómur í þeirri gagnrýni að ríkisstjórnin sé að kasta frá sér skattstofnum sem fyrri ríkisstjórn hafði ekki einu sinni útfært, hvað þá heldur reynt að innheimta þær háu fjárhæðir sem nefndar eru í þessu samhengi. Bankaskattur sem fyrri ríkisstjórn virðist ekki hafa þorað að leggja á þrotabúin tekur nú inn rúma 11 milljarða frá fjármálafyrirtækjum í slitameðferð. Eins og áður segir innheimti fyrri ríkisstjórn aldrei þessi háu gjöld af útgerðinni eins og hún segir að ný ríkisstjórn eigi að gera. Það er sagt að útgerðin njóti sérstakra forréttinda í skattkerfinu. Það er öðru nær, útgerðin greiðir alla skatta sem önnur fyrirtæki greiða en því til viðbótar greiðir hún um 10 milljarða í sérstakt veiðigjald. Í hverju liggja þá forréttindi þessarar greinar? Auðlegðarskatturinn verður lagður af á næsta ári. Skattur sem leggst þungt á eldra fólk sem býr í skuldlausu húsnæði er í eðli sínu skattheimta sem gengur ekki upp nema í gjaldeyrishöftum sem við ætlum að afnema. Við erum sammála um það. Fyrrverandi hæstv. fjármálaráðherra Samfylkingarinnar hafði lýst því yfir opinberlega að hún mundi ekki vilja framlengja þennan skatt. Er það í lagi þegar sá ráðherra segir það en þegar ný ríkisstjórn tekur við og ákveður að láta skatt sem Vinstri grænir og Samfylkingin höfðu ákveðið sem tímabundinn skatt renna út er það ekki í lagi? Þá er það ekki í lagi. Rætt hefur verið um legugjöld sem eiga að skapa Landspítalanum tekjur upp á um 200 milljónir af 40 milljörðum sem renna til Landspítalans. Í heild fara yfir 45 milljarðar til sjúkrahúsa og sjúkrahúsþjónustu. Þetta er 0,5% af heildarupphæðinni. Ef þetta er það eina sem ágreiningurinn snýst um þegar kemur að stuðningi við spítalana hef ég svo sem ekki miklar áhyggjur. En við þurfum að skoða gjöld af þessum toga í samhengi við greiðsluþátttöku sjúklinga almennt og velta því fyrir okkur hvort eðlilegt sé að sumir sleppi án nokkurra gjalda frá sjúkrahúsþjónustu meðan aðrir sitja uppi með reikninga upp á kannski nokkra tugi þúsunda vegna svipaðrar eða algerlega sambærilegrar þjónustu og er verið að veita hinum. Auðvitað er gjaldheimta í heilbrigðiskerfinu alltaf sérstaklega viðkvæm og ekki neitt sérstakt ánægjuefni en ég lít svo á að tillögurnar sem snúa að heilbrigðiskerfinu séu raunhæfar. Þetta er heiðarleg tilraun til að forgangsraða í heilbrigðiskerfinu þannig að við á sama tíma getum varið grunnþjónustuna og unnið að markmiðinu um hallalaus fjárlög sem er hin eina raunverulega viðspyrna sem við getum haft til lengri tíma til að bæta í á þessu sviði og öðrum. Sambærileg gjöld eru lögð á í öðrum löndum, t.d. í Finnlandi, Svíþjóð og í Þýskalandi. Þar borga sjúklingar matargjöld og ég get fullyrt að hvorugur flokkanna sem situr nú í ríkisstjórn lagði þau á þar. Þess vegna kalla ég eftir því að menn taki þessa umræðu í örlítið víðara samhengi og skoði þátttöku sjúklinga í kostnaði við heilbrigðiskerfið á breiðum grunni. Við í stjórnarflokkunum höfum orðið fyrir gagnrýni eftir framlagningu frumvarpsins fyrir að lækka skatta ekki nægilega mikið á fyrirtæki. Eins og ég benti á hér undir stefnuræðu forsætisráðherra í gær eru stigin fyrstu skrefin, þau eru í rétta átt. Við gefum fyrirheit um að halda áfram á sömu braut og við hljótum jafnframt að horfa til þess sérstaklega þegar rætt er um tryggingagjaldið hversu mikilli byrði það veldur fyrirtækjunum í landinu. Þetta er launatengd gjaldtaka á sama tíma og fyrirtækin hafa hækkað laun um það bil tvöfalt umfram umsamdar launahækkanir. Það breytir því ekki að við trúum því að það sé rétt að halda launatengdum sköttum í hófi. Út á það gengur stefnan um lækkun tryggingagjaldsins. Sumir segja að það sé jafnframt röng forgangsröðun í skattalækkun á heimilin með því að lækka einungis miðþrep tekjuskattsins. Bent er á að þeir sem borga skatta í lægsta þrepinu hafi ekkert upp úr slíkri lækkun. Því er til að svara að þeir eru þegar í lægsta þrepinu. Við verjum verðtryggingu persónuafsláttarins og skattleysismörkin halda áfram að hækka í þessu frumvarpi eins og lög gera ráð fyrir. Þeir sem eru í lægsta þrepinu hafa sérstaka vernd í lögunum eins og þau eru fyrir. Þetta hljótum við að taka með í reikninginn þegar við berum saman það hvernig skattkerfið kemur við einstaka tekjuhópa. Virðulegi forseti. Það hefur verið halli á rekstri ríkissjóðs frá árinu 2008. Ég hef hér rakið hversu mikil skuldasöfnun ríkisins vegna hallarekstrarins er orðin. Þótt nú sé lagt fram fjárlagafrumvarp með lítils háttar afgangi er ljóst að áfram verður að herða umgjörð ríkisfjármálanna. Frá árinu 1992 hefur verið byggt á rammaskipulagi við fjárlagagerðina en nær undantekningarlaust hefur verið vikið frá upphaflegum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um útgjaldaramma í fjárlagaferlinu. Þá hafa umtalsverðar fjárheimildir verið veittar í fjáraukalögum ár hvert og þar með enn frekar vikið frá upphaflegum útgjaldaramma. Það virðist hafa verið allt að því ófrávíkjanleg regla að útgjöld aukist frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlögum og að meðaltali hefur frávikið verið um 12% undanfarin tíu ár. Því er brýnt að þróa skýra, skilvirka og heildstæða umgjörð um opinber fjármál þar sem tekin er afstaða til þeirra þátta sem nútímalöggjöf um opinber fjármál tekur jafnan til, þar á meðal hagstjórnarlegra þátta. Unnið er að frumvarpi um opinber fjármál sem lagt verður fram á þessu þingi. Þar verður leitast við að styrkja allt fjárlagaferlið og tryggja efnislega umræðu um heildarframlög til málaflokka í stað umræðna um fjárheimildir til einstakra stofnana og viðfangsefna sem oft hafa reynst tafsamar og ómarkvissar. Með því móti verður skapaður grundvöllur fyrir hnitmiðaða umræðu um almenna stefnu í ríkisfjármálum fremur en einstakar ráðstafanir, ekki síst í efnahagslegu samhengi. Markmiðið er að tryggja vandaðan undirbúning stefnumörkunar í opinberum fjármálum, breytt og skýrari ábyrgðarskil löggjafar- og framkvæmdarvalds, aukinn aga og festu við opinbera fjárstjórn og framkvæmd fjárlaga, bætt eftirlit og síðast en ekki síst skýrari sýn á langtímamarkmið í fjármálum hins opinbera. Mér finnst sjálfsagt að láta þess getið að undirbúningur að gerð þessa frumvarps fór að mestu fram í tíð fyrri ríkisstjórnar, í upphafi í samstarfi við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þess vegna hef ég góðar væntingar um að gott samstarf geti tekist um að veita málinu framgang þegar það kemur hér fram. Ég ætla ekkert að fullyrða um að málið komi fullbúið þótt aðdragandinn hafi verið þó nokkur en veit að gott samstarf getur tekist hér í þinginu um að gera þá þær breytingar sem nauðsyn krefur og tryggja að þessi mikilvægu markmið verði í framhaldinu fest í lög. Það verður mælt fyrir um einfaldari framsetningu fjárlaga og að alþjóðlegum stöðlum við skýrslugerð og eftirlit verði fylgt. Það eykur gegnsæi við undirbúning, mótun og samþykki fjárlaga og gerir einstaklingum jafnt sem fyrirtækjum kleift að afla sér greinargóðra upplýsinga um þróun opinberra fjármála. Áætlað er að innleiðing helstu efnisþátta frumvarpsins taki tvö til þrjú ár. Ég mundi gjarnan vilja sjá það gerast hraðar, ég mundi gjarnan vilja sjá okkur starfa sem mest í anda þeirra breytinga sem frumvarpið boðar um leið og það hefur verið samþykkt á þinginu. Virðulegi forseti. Samandregið er niðurstaða þessa fyrsta fjárlagafrumvarps nýrrar ríkisstjórnar að ríkissjóður verður rekinn með afgangi árið 2014 í fyrsta sinn í sex ár. Sú niðurstaða næst með sértækum aðgerðum þrátt fyrir skattalækkanir, hærri bótagreiðslur almannatrygginga, verulegan stuðning við barnafólk og óbreyttar vaxtabætur til hinna tekjulægri. Um leið er stuðlað að fjárfestingu sem leiðir til hagvaxtar og kemur öllum Íslendingum til góða. Ég legg til, herra forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar. Óska ég eftir góðu samstarfi við nefndina og vona að takast megi að afgreiða frumvarpið í samræmi við markmið þess um hallalausan rekstur ríkissjóðs á næsta ári.

Virðulegi forseti. Við lestur þessa mikla stefnuplaggs ríkisstjórnar Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar kemur fram skýr stefnumörkun um skattalækkun og niðurskurð í ríkisútgjöldum og ætti ekki að koma á óvart vegna þess að það er einmitt það Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt áherslu á. Hæstv. fjármálaráðherra ræðir um mikilvægi þess að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og ná heildarjöfnuði og ég tek heils hugar undir það vegna þess að það er almenn aðgerð, það kemur öllum til góða að ná því saman. Það skiptir máli í efnahagslegu tilliti, skiptir máli fyrir stöðu þjóðarinnar og þol hennar til þess að þola utanaðkomandi áföll. En jöfnuðurinn er veikur, aðeins 500 millj. kr. á árinu 2014 og er viðvarandi veikur næstu þrjú árin. Hæstv. ríkisstjórn hefur boðað skuldaniðurfellingu til heimila og heimildir til þess er ekki að finna í fjárlagafrumvarpinu. Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort ekki sé nauðsynlegt að heimildir komi í fjárlög til þess að fara í þá miklu aðgerð til helmings heimila í landinu. Ég spyr líka hvort hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hafi ekki áhyggjur af því að kostnaðurinn sem óvissan skapar um þessa miklu aðgerð, sem talað hefur verið um sem heimsmet, muni koma niður á heildarjöfnuðinum til lengri tíma og eins hvort það muni ekki tefja að hægt verði að greiða niður skuldir ef farið er í almenna skuldarniðurfellingar 

Virðulegur forseti. Hér er komið inn á nokkur atriði. Þeirri spurningu er velt upp hvort það fari saman að boða skattalækkanir og tryggja jöfnuð í ríkisfjármálunum. Ég tel svo vera að þrátt fyrir miklar skattahækkanir og nýja skatta sem kynntir hafa verið til sögunnar, sumir tímabundið, hafi það ekki gerst að skatttekjurnar hafi vaxið í neinu samhengi við nýju skattana og skattahækkanirnar sem hlutfall af landsframleiðslu. Við erum enn langt langt undir því hlutfalli af landsframleiðslu sem við vorum áður í með skattana. Það tel ég til vitnis um að ekki sé ávallt hægt að ganga út frá því að hærri skattar skili meiri tekjum. Það eru fróðlegar upplýsingar, sérstaklega í fyrra heftinu sem fylgir þessu fjárlagafrumvarpi, Stefna og horfur, um þróun skatttekna og hlutfall til dæmis virðisaukaskatts af heildarskatttekjunum sem ég vek athygli þingmanna á. Okkar trú er sú að með hóflegri skattheimtu muni takast að örva framtak og umsvif í samfélaginu sem muni skila ríkinu meiri tekjum til lengri tíma. Það er rétt hjá hv. þingmanni að það er lítill afgangur þegar við horfum til næstu ára sem kallar á áframhaldandi aðhald og eftir atvikum ráðstafanir til að bæta stöðuna enn frekar. Mér finnst staðan fram á við litið enn þá vera óviðunandi. Ég sé fyrir mér sölu á eignum til að geta til dæmis bætt þá stöðu og horfi þar sérstaklega til hluta í fjármálafyrirtækjunum. Varðandi skuldaniðurfellingar og mögulegan kostnað við þær tel ég enga ástæðu til að gera ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpinu, enda eru þau mál í sérstökum farvegi. Það er rætt um að skapa það svigrúm sem mögulega skapast við uppgjör þrotabúanna 

Virðulegur forseti. Ég vil ítreka þá spurningu mína til hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hvort ekki þurfi heimildir í fjárlögum til að nýta margumtalað svigrúm til almennra skuldaniðurfellinga til þeirra heimila sem skuldug eru. Þarf ekki heimildir í fjárlögum til að fara út í þær aðgerðir? Ef þær heimildir koma ekki inn í fjárlög 2014 verður þá eitthvað af þeim á þeim tíma? Þá vil ég líka ítreka fyrri spurningu mína til hæstv. ráðherra um hvort hann hafi ekki áhyggjur af þessari óvissu. Nú halda allir að sér höndum og óvissan verður til þess að menn fara ekki út í fjárfestingar. Það hefur kostnað í för með sér fyrir öll heimili, ekki bara skuldug heimili. Ég vil einnig spyrja hæstv. ráðherra út í áætlun um lækkun vaxta ríkissjóðs um 10,7 milljarða sem fram kemur að eigi að fá fram með því að breyta skilmálum á láni til Seðlabanka Íslands. Ég viðurkenni að ég átta mig ekki alveg á því. Er þetta bókhaldsleg aðgerð? Hefur hún síðan áhrif á arðgreiðslur Seðlabankans til ríkissjóðs? Hvernig virkar þessi aðgerð? Fara þarna fjármunir á milli eða er þetta bókhaldstrix?

Virðulegi forseti. Ég tek undir með hv. þingmanni um að óvissa sé af hinu slæma og þess vegna er unnið hörðum höndum að framgangi þeirra verkefna sem rætt var um í þingsályktun sem samþykkt var á sumarþingi vegna aðgerða fyrir heimilin. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þegar að því kemur að grípa til sérstakra ráðstafana sem snerta fjárveitingar úr ríkissjóði þarf til þess heimild í fjárlögum. Varðandi skilmála skuldabréfsins sem í upphafi var lagt til til að byggja upp eigið fé Seðlabankans þá þykir ekki ástæða til þess að ríkissjóður haldi áfram að greiða háar fjárhæðir til Seðlabankans sem hefur frá hruni byggt upp gríðarlega sterka eiginfjárstöðu. Ríkissjóður hefur á undanförnum árum greitt í vexti og verðbætur rúma 70 milljarða til Seðlabankans og eigið fé hans er núna í kringum 100 milljarðar. Ef það væri svo að ríkissjóður og Seðlabankinn væru gerðir upp í einni samstæðu almennt mundi þessi skilmálabreyting í sjálfu sér engin áhrif hafa. Hins vegar er það ekki þannig að menn líti almennt á uppgjör ríkissjóðs og Seðlabankans sem eina heild. Af þeirri ástæðu leggjum við áherslu á það að ríkissjóður sleppi ekki frá sér fjármunum umfram það sem þörf er fyrir í einstökum stofnunum ríkisins eða eftir atvikum sjálfstæðum aðilum eins og Seðlabankanum til þess að hin raunverulega rekstrarstaða ríkissjóðs sé skýr í fjárlögum. Þetta bætir í sjálfu sér ekkert stöðuna ef við værum að gera upp Seðlabankann og ríkissjóð sem eina heild en við gerum það einfaldlega ekki. Það skiptir máli að ríkissjóður sé gerður rétt upp og ríkisreikningurinn endurspegli raunverulega stöðu ríkisins 

Virðulegi forseti. Það er margt sem vekur athygli í þessu frumvarpi þegar farið er að lesa það yfir. Eitt af því sem þar kemur fram er auðvitað það sem lýsir svolítið muninum á því hægra og vinstra. Það sem mig langaði að byrja á að velta hér upp með hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra varðar tekjuskattinn og áhrif hans annars vegar á ríkissjóð og hins vegar til handa heimilunum af því að þar kemur það kannski sérstaklega fram, eins og við höfum mikið verið að ræða, að þeir sem mest hafa fá mest. Á forsíðu RÚV í morgun mátti sjá þennan útreikning. Það var aðeins rætt hér í gærkvöldi líka hvað kennarinn sem væri með byrjunarlaunin fengi út úr þessu á mánuði. Þeir sem eru með 300 þús. á mánuði fá 372 kr. Þeir sem hafa hins vegar 800 þús. fá 3.984 kr. sem bætist við vegna lækkunarinnar upp á 0,8%. Og áfram standa þeir í stað sem minnst hafa. Í þessu litla riti, Stefna og horfur, hefur verið boðað að þetta sé fyrsta aðgerðin í þessa átt. Þar talar hæstv. ráðherra um að einfalda kerfið og fella saman. Mig langar að spyrja hvort næstu skref ríkisstjórnarinnar geri ráð fyrir því að einungis verði þessi tvö þrep sameinuð og í hvaða átt, þ.e. verða tekjuviðmiðin hækkuð eða hvað, hverjar eru hugmyndirnar? Er líka hugsunin að hafa hátekjuskatt eða á eingöngu að láta þá sem meira hafa halda áfram að njóta?

Herra forseti. Þetta er gamalkunnug umræða um áhrif af skattbreytingum. Mér finnst meginatriðið vera það, þegar við horfum á breytingar á tekjuskattinum í miðþrepinu og menn reikna sig til þeirrar niðurstöðu að þeir sem hæstar tekjurnar hafa hafi upp úr því flestar krónurnar, að gera sér grein fyrir því að þeir sem hæstar tekjurnar hafa greiða eftir sem áður hæst hlutfall af tekjum sínum og flestar krónur í skatt. Fyrir þá sem lægri tekjurnar hafa skipta fleiri aðgerðir máli en sú sem hér er gerð að umtalsefni. Það skiptir t.d. máli að ríkisstjórnin hyggst láta ganga fram það sem segir í lögum að persónuafsláttur hækki í samræmi við vísitölu neysluverðs. Hann mun þess vegna hækka úr 48.485 kr. í 50.037 kr. sem er hækkun um 3,2%. Skattleysismörkin eru rétt um 130 þús., þau fara í 134.074 kr. Má ég minna á að í tíð síðustu ríkisstjórnar var þessu sleppt um áramótin 2009/2010, ef ég man rétt, frekar en árið þar á eftir. Því var sleppt að láta skattleysismörk og persónuafslátt fylgja verðlagi, sem sérstök hagræðingaraðgerð. Hún kom sérstaklega illa við þá sem lægstar höfðu tekjurnar. Þetta samhengi hlutanna þurfum við að hafa í huga þegar við ræðum um áhrif skattkerfisins og breytinga á því. Varðandi framtíðina þá hef ég gert grein fyrir því að ég vil taka út áhrif skattkerfisins og bótakerfanna heilt yfir á heimilin, jaðarskattaáhrif og annað slíkt. Mín sýn er sú að við drögum 

Virðulegi forseti. Rýrt fannst mér svarið. Á síðasta kjörtímabili veit ég ekki betur en sett hafi verið lög um að persónuafslátturinn fylgdi verðlagi. Við skyldum líka alveg velta því fyrir okkur af hverju við þurftum að fara í þær aðgerðir sem við fórum í. Það var jú kannski vegna ákveðinnar skattstefnu sem viðhöfð hafði verið hér til ansi margra ára. Mér fannst það koma skýrt fram hjá ráðherra að ekki eru nein sérstök áform um að taka þá sem lægst hafa launin og hækka þeirra afslátt eða þeirra mörk heldur einungis miðað við þá verðlagsbreytingu sem fyrirhuguð er. Og það að einfalda kerfið - það hefur ekki komið skýrt fram að það verði þeim til hagsbóta sem minnst hafa. Mér sýnist því að við höldum áfram á þessari braut. Eðlilega greiða þeir mest sem mest hafa, annað væri það nú, þeir hafa auðvitað til þess færi en hinir ekki. Það sem þarf að gera er að við þurfum að lyfta þessum 134 þúsundum upp og koma þeim í fyrsta lagi upp í mannsæmandi laun, eins og hann talaði hér um jaðaráhrif, og svo að afslátturinn verði þannig að þeir byrji mun síðar að borga tekjuskatt. Það hljóta alltaf að vera markmið okkar að þeir sem minnst hafa borgi minnst og hafi sem mest til ráðstöfunar. Það er auðvitað rétt að það eru margar aðrar aðferðir til þess en þetta er grundvallaraðferðin, jöfnunaraðgerð, sem síðasta ríkisstjórn kom á í gegnum þetta þrískipta tekjuskattsumhverfi.

Herra forseti. Skattkerfið með einu skattþrepi eins og áður var hefur í raun og veru í för með sér óendanlega mörg skattþrep þegar tekið er tillit til persónuafsláttarins. Skattleysismörkin hækka nú, það er ekki rétt sem fram kom hjá hv. þingmanni að það hafi verið lögbundið allt síðasta kjörtímabil. Það var lögbundið þegar kjörtímabilið hófst að persónuafslátturinn ætti að fylgja verðlagi en þá tengingu afnam fyrrverandi ríkisstjórn sem sérstaka hagræðingaraðgerð þótt hún vildi reyndar aldrei kannast almennilega við það í umræðunni. Fyrir kosningar var persónuafslátturinn tengdur vísitölunni að nýju og það gengur fram á næsta ári. Með því að persónuafslátturinn og skattleysismörkin hækki hefur kerfið áhrif varðandi innbyrðis skiptingu tekna á milli sveitarfélaga og ríkisins einnig. Nú er það þannig að skattleysismörkin gagnvart ríkissjóði eru að nálgast 220 þús. Það er ekki fyrr en fólk er komið upp í um 220 þús. kr. í laun sem ríkissjóður fær til sín einhverjar skatttekjur. Ef við mundum taka tekjuhópana og skipta þeim í tíundir, í tíu hópa, mundum við fljótt sjá þegar tekið hefur verið tillit til bótakerfanna, vaxtabóta- og barnabótakerfisins, að lægstu 50% í tekjuhópum eru nettó ekki að greiða ríkinu neinn skatt. Þau greiða ýmist engan skatt eða eru að fá til sín bætur umfram það sem greitt er í tekjuskatt á hverju ári. Þetta heildarsamhengi hlutanna tel ég gríðarlega mikilvægt að við ræðum af yfirvegun hér í þinginu. Mín sýn er sú að við mundum geta gert það með því að taka saman upplýsingar um áhrif skatta og bótakerfanna á heimilin og einstaklinga og velt fyrir okkur 

Virðulegi forseti. Í ríkisfjármálastefnu ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur var gert ráð fyrir að heildarjöfnuði yrði náð á árinu 2014. Í þeirri áætlun sem sett er fram í fjárlagafrumvarpi því sem hér er til umræðu er einnig gert ráð fyrir því - að stöðva skuldasöfnun ríkissjóðs og komast sem fyrst í þá stöðu að geta greitt niður skuldir var forgangsverkefni á síðasta kjörtímabili og sú stefna sem þá var tekin hefur skilað okkur á þann stað að möguleiki er á að heildarjöfnuður náist á árinu 2014 og með því verða þáttaskil í þróun ríkisfjármála. Síðasta ríkisstjórn valdi að treysta á blandaða leið hagvaxtar, skattkerfisbreytinga og samdráttar í ríkisútgjöldum til að vinna bug á stórfelldum ósjálfbærum fjárlagahalla sem við blasti eftir bankahrunið. Vandrötuð var sú leið að hækka skatta og gjöld sem ekki voru íþyngjandi um of fyrir fyrirtæki og einstaklinga og um leið að skera niður í ríkisrekstri án þess að þeir sem mest þurfa á þjónustu hins opinbera að halda þyrftu að bera mesta þungann af afleiðingum bankahrunsins. Það tókst með stefnu ríkisstjórnar jafnaðarmanna og með því að fólkið í landinu tók á sig auknar byrðar og starfsmenn ríkisstofnana á sig aukið álag. Allir sjá mikilvægi þess fyrir litla þjóð að komast sem fyrst í þá stöðu að greiða niður skuldir. Allt of stór hluti ríkisútgjalda, um 85 milljarðar á árinu 2014, fer í að greiða vexti. Sannarlega vildum við geta nýtt þá peninga í velferðarkerfið, til atvinnuuppbyggingar og styrkingar á innviðum samfélagsins. Svo skuldug þjóð sem við Íslendingar erum getur ekki ráðið við utanaðkomandi áföll sem hugsanlega steðja að. Við getum rétt ímyndað okkur hver staðan væri ef við hefðum verið svo skuldug við bankafallið og hrun efnahagsins haustið 2008. Þá værum við nú háð hugmyndum lánardrottna og bankamanna um hvernig samfélagsþróun yrði hér á landi. Það má aldrei gerast. Því er markmiðið um að skila afgangi í ríkisrekstri og geta greitt niður skuldir sem fyrst afar mikilvægt. Árið 2014 er aðeins gert ráð fyrir 500 millj. kr. afgangi svo augljóst er að staðan er viðkvæm og þar sem ekki mátti skilja hæstv. forsætisráðherra í tíufréttunum í gærkvöldi öðruvísi en svo að vilji stæði til að draga niðurskurð á Landspítalanum til baka og bæta í tækjakaup er aðeins sú aðgerð búin að setja okkur niður fyrir núllið. Auðvitað vildi sú sem hér stendur að ríkisstjórn jafnaðarmanna hefði fengið tækifæri til að byggja upp samfélagið en ekki aðeins að taka til eftir hagstjórnarmistök ríkisstjórna þeirra flokka sem nú mynda meiri hluta á Alþingi. Þá yrði stefnan allt önnur og forgangsröðunin önnur bæði á tekju- og gjaldahlið. En svo er ekki. Við munum beita okkur fyrir breytingum á frumvarpinu í meðferð þess í fjárlaganefnd og í efnahags- og skattanefnd. Fjárlagafrumvarpið er helsta stefnuplagg hæstv. ríkisstjórnar. Þar raungerast áherslurnar og forgangsröðunin kemur fram. Fremst í forgangi hjá stjórnvöldum var að lækka það gjald sem stórútgerðir greiða fyrir sérleyfið að auðlindum þjóðarinnar. Það er gert þrátt fyrir að rekstrarafkoma þeirra hafi aldrei verið betri og þar hafi fall krónunnar komið sér vel á meðan almenningur og ríkissjóður töpuðu stórkostlega á því falli. Réttlátt væri að við slíkar aðstæður greiddi útgerðin samsvarandi hærra verð fyrir veiðileyfin og niðurskurður á þjónustu hins opinbera við þá sem helst þurfa á henni yrði minni sem því næmi, en það vill hægri stjórnin ekki gera. Boðað er að auðlegðarskattur verði ekki framlengdur þessu til viðbótar og raforkuskattur sem stóriðjan greiðir að langmestu leyti verði felldur niður. Sama gildir um neysluskatta og þá sem nýta sér hótelþjónustu. Þar er afsláttur einnig gefinn frá almennu þrepi virðisaukaskattsins en óskilgreind gjaldtaka boðuð til að styrkja innviði á ferðamannastöðum sem liggja nú undir skemmdum vegna stórkostlegrar fjölgunar ferðamanna. Nær hefði verið að nýta neysluskattkerfið til tekjuöflunar frekar en að flækja gjaldtökuna. Mikið er rætt um einföldun skattkerfisins en þarna er gripið til flókinnar gjaldtöku eða það virðist eiga að taka þannig gjaldtöku upp, það er ekki ljóst, það er ekki búið að útskýra það nánar fyrir okkur þingmönnum. Stuðla ætti að því að ferðamannaiðnaður sem nú er í miklum vexti byggðist áfram upp án undanþágna. Atvinnugreinin hefur slitið barnsskónum og þarf að skila samfélaginu auknum tekjum í stað þess að vaxa enn frekar upp við óeðlilega umgjörð. Uppbygging innviða á friðlýstum svæðum er hins vegar skorin niður þó að aðstæður kalli á frekari aðgerðir þar, svo sem við gerð göngustíga til að auðvelda aðgengi og beina um leið umferð á ákveðna staði. Kannski koma breytingar á þessu milli umræðna, en boðaður er niðurskurður á framlagi til þjóðgarðsins á Þingvöllum og til annarra friðlýstra svæða. Einnig er Framkvæmdasjóður ferðamannastaða skorinn niður um 500 milljónir. Þetta stefnuleysi, virðulegi forseti, í umgjörð og uppbyggingu ferðamannaiðnaðarins er með ólíkindum í ljósi þeirrar gífurlegu fjölgunar ferðamanna sem nú á sér stað. Ef einhvern tíma er tækifæri til þess að gera breytingar á rekstrarumhverfi er það í slíku árferði þar sem fjölgun ferðamanna er svo mikil. Sú byggðastefna sem birtist í þessu helsta stefnuplaggi hægri stjórnarinnar er ekki aðlaðandi fyrir landsbyggðina, svo ekki sé meira sagt. Sóknaráætlun landshluta er slegin af, verkefni sem mikla vinnu er búið að leggja í um allt land og lofaði góðu fyrir markvissa stefnumótun um þróun byggða - þar sem áhrif sveitarstjórnarstigsins er aukið verulega á forgangsröðun og undirbúning fjárlagagerðar. Einkar athyglisvert er að jöfnun til húshitunar er skorin niður. Það hefur áhrif á kjör fólks sem býr á köldum svæðum. Umræðu um þennan lið höfum við oft tekið í þessum sal og hafa þeir sem nú stýra þjóðarskútunni lagt áherslu á þennan jöfnuð. Flest verkefni til stuðnings atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni eru tekin niður. Fallið er frá endurbótum vegna starfsemi heilbrigðismála í Stykkishólmi og á Selfossi. Báðar framkvæmdir eru bráðnauðsynlegar og gert var ráð fyrir þeim í fjármálaáætlun fyrri ríkisstjórnar. Ég heimsótti Heilbrigðisstofnun Suðurlands í síðustu viku og skoðaði aðstæður þar. Ljóst er að lagnirnar í þeim hluta stofnunarinnar sem þarfnast endurbóta eru ónýtar og vandséð hvernig mögulegt er að draga lagfæringarnar lengur. Þetta eru því vanhugsuð sparnaðaráform. Stefnubreyting er boðuð í skipulagi heilbrigðismála sem hæstv. heilbrigðisráðherra verður að skýra betur en hún virðist ganga út á það að fækka heilbrigðisumdæmum og hefja að nýju niðurskurð í rekstri heilbrigðisstofnana. Í fjárlögum fyrir yfirstandandi ár er ekki gert ráð fyrir niðurskurði á rekstri heilbrigðisstofnana vegna þess að stjórnvöldum var ljóst að lengra yrði ekki gengið. Lögð voru einnig til aukin framlög til tækjakaupa og til geðheilbrigðismála á Norðausturlandi og á Suðurnesjum. Aðgengi að góðri heilbrigðisþjónustu er eitt stærsta byggðamálið og styrkja verður grunnþjónustuna um landið frekar en að draga úr henni. Huga þarf að leiðum til að nýta sjúkrahús í nágrenni við höfuðborgarsvæðið til að létta á álagi á Landspítalanum. Til Landspítala þarf að veita a.m.k. 1,5 milljörðum kr. ef vel á að vera. Ég trúi ekki öðru en að legugjöldin verði afnumin og eyði því ekki púðri í þau hér og nú. Í fjárlagafrumvarpinu er ekki gert ráð fyrir nýjum landspítala sem bætir aðstöðu bæði sjúklinga og starfsfólks og lækkar einnig rekstrarkostnað. Ég skora á hæstv. ríkisstjórn að setjast niður með fulltrúum allra flokka til að finna lausn og leiðir til hrinda þeirri framkvæmd sem fyrst af stað. Þar fer saman hagur þjóðarinnar til lengri tíma og atvinnusköpun til skemmri tíma sem við þurfum á að halda. Þekkingarsetrið á Kirkjubæjarklaustri er slegið af en miklar vonir voru bundnar við þá framkvæmd af sveitarfélögum sem að því samstarfsverkefni standa. Sveitarfélögin í Vestur-Skaftafellssýslu hafa átt við viðvarandi vanda að stríða eins og hv. alþingismenn þekkja og uppbygging þekkingarseturs er mikilvæg aðgerð til að leysa þann vanda. Mikil vonbrigði eru að ekki skuli hafa verið staðið við áætlanir fyrri ríkisstjórnar hvað þetta varðar. Bygging verkmenntahúss við Fjölbrautaskóla Suðurlands er einnig slegin af en fjármunir til hennar voru veittir bæði í fjárlögum ársins 2012 og 2013. Sveitarfélögin sem standa að skólanum hafa lagt til hliðar fyrir sínum hlut í byggingunni, hönnunarsamkeppni er lokið og allt til reiðu. Ekkert framlag er til byggingarinnar í fjárlagafrumvarpinu en nemendur, starfsfólk og samfélagið allt bíður eftir nýrri námsaðstöðu sem gefur kost á fjölbreyttu námsframboði í tækni- og iðngreinum, en það er einmitt áherslumál hjá hæstv. ríkisstjórn að fjölga fólki með menntun í tækni- og iðngreinum. Það á líklegast þá ekki við um ungmenni á Suðurlandi því að þar á ekki að bæta námsaðstöðu svo að einmitt þetta geti gerst, að fjölga fólki með menntun í tækni- og iðngreinum. Hrunið leiddi mjög skýrt í ljós hversu verðmæt slík menntun er fyrir þá sem hana hafa. Hún er alþjóðleg og nýtist hvar sem er. Það eru einnig mikil verðmæti í því fólgin fyrir þjóð að eiga vel menntað fólk. Nú er hins vegar þróunarsjóður fyrir starfsnám 300 millj. kr. skorinn niður. Ef tryggja á hagvöxt til framtíðar verðum við að raða menntun framar en gert er í þessu stefnuplaggi hægri stjórnarinnar. Niðurskurður í framhaldsskólum gengur ekki lengur. Þar er eins og víðar komið að þolmörkum eftir mikla hagræðingu á undanförnum árum. Hagræðing í framhaldsskólum hefur staðið yfir síðan í hinu svokallaða góðæri. Við hrunið var ekki mikla fitu að skera af rekstri þeirra. Einnig gegna skólarnir mikilvægu hlutverki í virkni ungs fólks í atvinnuleit og hafa þeir tekið á móti fleiri nemendum við þrengri kost. Nú á samkvæmt fjárlagafrumvarpinu að loka framhaldsskólum landsins á ungt atvinnulaust fólk með því að fella niður stuðning við skólagöngu þess. Framlag vegna náms á framhaldsskólastigi vegna aðstæðna á vinnumarkaði er skorið niður en það átti að greiða fyrir aðgengi ungs fólks í framhaldsskóla og stuðla að fjölbreyttara námsframboði. Sömu sögu er að segja af háskólum landsins. Þar er enn skorið niður í kennslu og rannsóknum sem skapar alvarlegan vanda fyrir nemendur og starfsfólk sem ekki er fyrirséð hvernig leysa megi úr. Fara þarf betur yfir með hæstv. menntamálaráðherra hver stefnan er í menntamálum. Svo virðist eins og stefnan sé að fækka nemendum bæði á framhaldsskóla- og háskólastigi með því að gera skólunum ókleift að taka við fleiri nemendum eða sinna þeim sómasamlega sem fyrir eru. Sú stefna mun ekki leiða þjóðina til aukins hagvaxtar sem svo nauðsynlega þarf að tryggja til framtíðar. Á meðan skólum er lokað á atvinnuleitendur er aðstoð við atvinnulausa til langtíma skorin niður og fallið frá 629 millj. kr. framlagi ríkisins til Starfsendurhæfingarsjóðs. Atvinnustefnan sem í fjárlagafrumvarpinu birtist er á þá leið að draga skuli úr stuðningi við nýsköpun og skapandi greinar. Samkvæmt lögum um nýsköpunarfyrirtæki geta fyrirtæki fengið frádrátt frá tekjuskatti vegna nýsköpunar- og þróunarverkefna. Sá skattafsláttur er lækkaður úr 20% í 15% og gert ráð fyrir að lækkunin verði um 300 millj. kr. þegar til kemur. Rannsóknarsjóður er tekinn niður, Tækniþróunarsjóður einnig og ýmsir sjóðir sem styðja eiga skapandi greinar. Í forsætisráðuneytinu er skorin niður fjárveiting vegna græna hagkerfisins um 280 millj. kr., 200 millj. kr. framlag í húsafriðunarsjóð, lækkun er á framlagi um 90 milljónir sem stuðla átti að atvinnuuppbyggingunni og fjölgun vistvænna starfa. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir 201 millj. kr. vegna framlaga til þjóðmenningar. Tryggingagjaldið er nú lækkað um 1 milljarð kr. og lækkun boðuð í áföngum næstu tvö árin. Það er mun skynsamlegra fyrir þjóð sem er rík að auðlindum að nýta beinar tekjur af auðlindum sínum til þess að lækka slík gjöld eins og tryggingagjaldið sem kemur öllum fyrirtækjum vel, ekki síst smáum og meðalstórum. Auðvitað er ég ánægð með að barnabæturnar skuli vera inni og vaxtabæturnar; þær eru að vísu frystar, þær eru ekki verðbættar. Það eru hins vegar mikil vonbrigði að fallið sé frá lengingu fæðingarorlofsins. Ég sakna þess að ekki skuli vera rætt um skuldaniðurfellingar sem var eitt helsta kosningamál Framsóknarflokksins. Virðulegur forseti. 

Virðulegi forseti. Mig langar að koma að örfáum athugasemdum. Það var mjög víða komið við í ræðu hv. þingmanns. Fyrst vil ég nefna að í nefndaráliti með breytingartillögu meiri hluta fjárlaganefndar við gerð síðasta fjárlagafrumvarps fyrir árið 2013 var sagt að 600 millj. kr. framlag til tækjakaupa væri tímabundið, það kom sérstaklega fram. En þegar hið tímabundna framlag fellur niður koma menn hér upp og segja: Það er verið að fella niður framlag til tækjakaupa. Staðreynd málsins er sú að við erum núna að vinna, ég og hæstv. heilbrigðisráðherra, að gerð langtímaáætlunar um þörfina fyrir tækjakaup bæði á Landspítalanum og á Akureyri. Sagt er að gjald sé lækkað af útgerðinni, sérstaklega stórútgerðinni. Það er efnislega rangt vegna þess að breytingarnar sem gerðar voru í sumar leiða til þess að stórútgerðin greiðir hærra gjald en áður var. Minni sjávarútvegsfyrirtækin fengu reyndar lækkun en vandinn er kannski ekki síst til kominn vegna þess að síðustu ríkisstjórn mistókst að nýta fjögur ár til að koma á einhverju varanlegu kerfi og sátt um gjaldtöku af útgerðinni í landinu og heildarendurskoðun á lögum um stjórn fiskveiða. Það er talað um auðlegðarskattinn. Ég veit ekki betur en að hv. þingmaður hafi sjálf sagt sem fjármálaráðherra að hún teldi rangt að framlengja þennan skatt. Er það misminni hjá mér eða hefur hv. þingmaður skipt um skoðun í millitíðinni? Það er sagt að þessi ríkisstjórn ætli að afnema raforkuskattinn á stóriðjuna. Nei, það var fyrri ríkisstjórn sem ákvað að það yrði tímabundinn skattur sem félli niður frá og með 2016 og við það er staðið. Það er staðið við ákvörðun fyrri ríkisstjórnar um raforkuskatt á stóriðjuna. Um húshitun, já, stuðningur við niðurgreiðslu húshitunarkostnaðar var aukinn um 175 milljónir 

Virðulegi forseti. Þegar tækjakaupin voru skoðuð á Landspítalanum fyrir síðasta fjárlagafrumvarp lá undir áætlun sem unnin var af spítalanum um hvað þyrfti að gera í bráð og lengd hvað tækjakaupin varðar. Hún lá undir þegar áætlun var gerð fyrir næstu ár. Nú er fallið frá þeirri áætlun sem unnin var af starfsmönnum Landspítalans. Hér er boðuð einhver önnur áætlun sem kannski einhverjir aðrir eiga að vinna. Ég þekki það ekki, en áætlunin var að minnsta kosti til þegar fjárlögin voru samþykkt hér fyrir árið 2013. Hæstv. ráðherra verður tíðrætt um veiðigjaldið og vill réttlæta þá stefnu sem hægri stjórnin tók og þau forgangsmál hvað það varðar sem hún lagði fram á sumarþinginu. Ég tek undir með hæstv. ráðherra að það er mikilvægt að reyna að finna sáttaleið. Sú sem hér stendur mun leggja fram þingsályktunartillögu í þá veru til að reyna að finna samfélagslega sátt um að taka gjald af sérleyfunum sem þjóðin tekur fyrir auðlindir sínar. Það hefði svo auðveldlega verið hægt að koma til móts við lítil og meðalstór fyrirtæki í útgerð með breytingum á því frumvarpi sem var til umfjöllunar í vor, en sú leið var ekki valin. Sú leið var valin að gefa umtalsverðan afslátt á veiðigjöldum 

Virðulegi forseti. Ég ítreka það sem ég hef áður sagt; veiðigjöld á stærri útgerðarfyrirtæki voru hækkuð á sumarþingi, þau voru lækkuð á minni útgerðirnar. Það er hins vegar rétt hjá hv. þingmanni að heildartekjurnar af veiðigjaldinu eru undir því sem fyrri ríkisstjórn áformaði að taka á árunum 2013 og 2014, en hún tók hins vegar mun lægri gjöld en verða tekin á næsta ári, fyrri hluta kjörtímabilsins. Varðandi Landspítalann. Ég er hér með skýringar við nefndarálit fjárlaganefndar frá því fyrir ári. Hér segir vegna Landspítalans: Tæki og búnaður: Gerð er tillaga um 600 millj. kr. tímabundna fjárheimild í eitt ár til kaupa og endurnýjunar á tækjabúnaði á Landspítalann. Það þýðir ekkert að koma hér og segja að tekin hafi verið ákvörðun um framlög til margra ára. Tímabundin ákvörðun gilti í eitt ár. Þetta kemur til viðbótar við það sem þegar var gert ráð fyrir í fjárlögum til tækjakaupa fyrir Landspítalann. Það vil ég að sé á hreinu og til grundvallar umræðunni. En það breytir því ekki að ég og hv. þingmaður erum sammála um að það virðist augljóst að það er þörf fyrir frekari fjármuni til tækjakaupa á Landspítalanum á næstu árum. Það er bara ekki hægt að halda því fram að þessi ríkisstjórn hafi gripið til einhverrar sérstakrar ráðstöfunar varðandi þetta framlag vegna þess að það var fyrri ríkisstjórn sem ákvað að það væri bara tímabundið til eins árs. Ég verða að segja varðandi stuðning við framhaldsskóla, sem komið var inn á í ræðu hv. þingmanns, að það er ekki rétt að dregið sé sérstaklega úr rekstrarframlögum til framhaldsskólanna. Það er hins vegar þannig að tímabundið átak vegna atvinnuleysisins er að renna sitt skeið. Og já, við verjum þá grunnreksturinn en við teljum að það sé kominn tími til þess, m.a. í ljósi minna atvinnuleysis, að draga úr stuðningi við önnur tímabundið átök. Það er enginn niðurskurður í kennslu á háskólastiginu, það er niðurskurður í rannsóknunum 

Virðulegi forseti. Ég hef ekki áhuga á því að þrasa við hæstv. ráðherra en vil þó segja til þess að hafa það á hreinu og til grundvallar umræðunni að það er til áætlun um nauðsynleg tækjakaup fyrir Landspítalann og það er ekki farið eftir þeirri áætlun í þessu fjárlagafrumvarpi. Því verður væntanlega breytt. Ég náði ekki áðan að svara spurningum hæstv. ráðherra um auðlegðarskattinn. Það er rétt að gallar eru á þeim skatti og ég talaði um það í minni ráðherratíð að hann yrði ekki endurnýjaður, en þá var undir ríkisfjármálaáætlun sem gerði ráð fyrir að við tækjum hér inn beinar tekjur af auðlindum þjóðarinnar, mun hærri en gert er ráð fyrir í þessu fjárlagafrumvarpi. Það var einnig gert ráð fyrir tekjum af neysluskatti af þeim sem nýta sér hótelgistingu. Hvort tveggja er búið að draga niður. Þegar auðlegðarskatturinn er tekinn til viðbótar og við erum í brýnni þörf fyrir að ná endum saman og hefja niðurgreiðslu skulda, eins og fram kom í ræðu hæstv. ráðherra fyrr í dag, verðum við að skoða þetta allt saman í samhengi. Vissulega var raforkugjaldið tímabundið en annaðhvort framlengjum við það eða tökum aðra tekjustofna til þess að halda ríkisfjármálaáætluninni. Ef ég mætti velja mundi ég velja að halda raforkuskattinum inni sem stóriðjan greiðir að mestu. Það er stóriðjan, það er útgerðin og það er ríka fólkið 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðilega ræðu þar sem hún fór víða um. Það eru þó nokkrir hlutir sem ég vildi spyrja hv. þingmann út í. Nú hefur verið mikil umræða um skatta og uppleggið hjá hv. þingmanni og stórum hluta stjórnarandstöðunnar er að allar þær breytingar sem gerðar séu snúi að því að það sé afsláttur af sköttum. Ég hlýt því að spyrja: Ef það er rétt skilið, af hverju var síðasta ríkisstjórn þá með afslátt fyrir ríkasta fólkið sem er í samskiptum við Ísland, sem eru erlendir kröfuhafar, upp á hvorki meira né minna en 44 milljarða? Ef það er rétt túlkun, af hverju tókuð þið þá þetta svakalega ríka fólk sem er með miklu meiri eignir en þeir Íslendingar sem við þekkjum og vitum um og gáfuð því afslátt upp á 44 milljarða yfir kjörtímabilið? Annað sem kom fram var að hv. þingmaður sagði að verið væri að taka á hagstjórnarmistökum Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks. Ég vildi þá fá að vita hjá hv. þingmanni hvort sú ríkisstjórn sem Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn voru í frá 2007–2009 hafi ekki gert nein hagstjórnarmistök. Það væri áhugavert að fá svar við því. Sömuleiðis varðandi það sem snýr að gjaldtöku á sjúklingum þá vekur það athygli að mikil umræða hefur verið um svokölluð legugjöld hjá hv. stjórnarandstöðu sem var í ríkisstjórn á síðasta kjörtímabili og stórjók gjöld á sjúklinga, m.a. á Landspítalanum. Hlutfallslega hafa gjöld á sjúklinga aldrei verið hærri en þá. 

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég átti í fyrstu erfitt með að átta mig á um hvað hv. þingmaður var að spyrja en ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður sé að spyrja af hverju síðasta ríkisstjórn hafi ekki sett bankaskatt á þrotabúin. Ef það er það sem hv. þingmaður er að spyrja um, þ.e. um undanþáguna sem gerð var fyrir þrotabúin árið 2010 þegar bankaskatturinn var lagður á, þá var ástæðan fyrst og fremst sú að upplýsingar um stöðu búanna voru ekki nógu góðar á þeim tíma. Á þeim tíma var ekki alveg ljóst hver skuldaði hvað yfirleitt í þessu landi. Sjálfstæðismenn í efnahags- og skattanefnd voru á nefndarálitinu sem fjallaði um þessa undanþágu þannig að það var einfaldlega vegna þess sem ekki var farið út í þessar aðgerðir. Nú þekki ég það ekki, virðulegi forseti, hvort það er tæknilega mögulegt að fara þessa leið en ég geri ráð fyrir að hæstv. ríkisstjórn sé búin að fara í gegnum það ferli allt saman. En ég get upplýst hv. þingmann um að hv. þingmenn Samfylkingarinnar ræddu einmitt um þessa leið í aðdraganda kosninga, að nú væri staðan þannig að upplýsingar um efnahag búanna væru orðnar nógu skýrar til þess að fara mætti út í slíka aðgerð ef það væri tæknilega mögulegt, og vil ég nefna hv. þm. Össur Skarphéðinsson í því sambandi. Voru gerð hagstjórnarmistök á árunum 2007–2009? Ég vil benda hv. þingmanni á níu binda skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis sem fjallar um aðdraganda hrunsins og hvar ræturnar liggja helst að þeim hagstjórnarmistökum sem urðu til þess að fall bankanna varð svo hátt sem raun bar vitni, 

Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á því sem snýr að þessum bankaskatti að þrotabúin voru sérstaklega undanþegin skatti, þannig að málið snýst ekki um að erfitt hafi verið erfitt að útfæra það. Þrotabúin voru tekin út. Sagt var: Þrotabúin eiga ekki að greiða þennan skatt. 
             Ég skrifaði um það greinar og vakti athygli á því en ég man ekki eftir því að hv. þingmenn Samfylkingarinnar hafi tekið undir málflutning minn. Ef svo hefur verið gert þá fór það algjörlega fram hjá mér. Það liggur alveg fyrir að ef við notum túlkun - eða við getum sagt hina pólitísku túlkun Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, sem ég er ekki sammála, mér finnst hún mjög sérkennileg, þá veitti síðasta ríkisstjórn sérstaka undanþágu fyrir þetta ríka fólk og hlífði því sérstaklega við skatti. Ef við ætlum að vera í sömu pólitísku hjólförum og Samfylkingin og Vinstri grænir, sem ég mæli að vísu ekki með - þau tóku ríkasta fólkið í heiminum og veittu því sérstakan afslátt. Það er áhugavert að segja að hagstjórnarmistökin hafi fyrst og fremst verið gerð áður en Sjálfstæðisflokkurinn og Samfylking fóru saman í ríkisstjórn, það er áhugavert að heyra það, sérstaklega í ljósi þess hvernig sumir hv. þingmenn Samfylkingarinnar gengu fram í landsdómsmálinu. En það liggur þá alveg fyrir og er bara gott að fá kvittun upp á það að ríkisstjórnin sem ég sat í, og ég tel að hafi ekki náð fullkomlega að vera til, gerði víst ekki nein hagstjórnarmistök. Ég spurði líka um hvernig það mætti vera að síðasta ríkisstjórn, sem hækkaði kostnaðarhlutdeild sjúklinga umtalsvert, bregst við með þessum hætti við þegar einn þátturinn er tekinn út, þ.e. legugjöldin, því að það er svo sannarlega ekki hægt 

Virðulegur forseti. Enn finnst mér málflutningur hv. þingmanns hálfundarlegur en minni á að það var fyrri ríkisstjórn sem innleiddi bankaskattinn og hann var lagður á banka í eigu þrotabúanna. Það er hægt að taka inn meira af þessum þrotabúum og það er lagt til í þessu frumvarpi. Og ef það er tæknilega mögulegt á ég ekki von á því að Samfylkingin verði á móti þeirri aðgerð. Varðandi legugjöldin er hér verið að tala um að leggja skatt á okkar veikasta fólk. Það er enginn lagður inn á spítala nema hann sé fárveikur og í stuttan tíma ef svo er ekki. Þeir sem lengur dvelja á sjúkrahúsum eru fárveikir. Ég bara trúi því ekki fyrr en ég tek á að hægri stjórnin ætli að ganga svo langt að leggja skatt á okkar veikasta fólk til að láta það borga niðurskurðinn á Landspítalanum. Þetta mun náttúrlega aldrei verða. Síðast, virðulegur forseti, var það verulega ósmekklegt af hv. þingmanni að blanda landsdómsmáli, sem afgreitt er, í þá umræðu sem hér fer fram. Það var langur vegur á milli að hægt væri að tengja það sem sú sem hér stendur sagði við það mál.

Virðulegi forseti. Það er ekki ofsögum sagt að eftir þessu fjárlagafrumvarpi hefur verið beðið með mikilli eftirvæntingu. Kosningaloforðin voru á heimsmælikvarða og stjórnarflokkunum varð tíðrætt um að þeir gætu og mundu gera alla hluti á allt annan og betri hátt en fyrri ríkisstjórn. Þetta fyrsta frumvarp ríkisstjórnar Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks boðar afturhvarf til fortíðar, grjótharðrar hægri stefnu og ljóst að horfið er frá árangursríkri stefnu fyrri stjórnar í ríkisfjármálum. Hér á að fylgja nánast hreinræktaðri niðurskurðarstefnu sem reynsla undanfarinna ára í Evrópu hefur sýnt að gerir illt verra. Í frumvarpinu er ekki gert ráð fyrir raunverulegum afgangi af rekstri ríkissjóðs á næstu þremur árum. Svigrúm til að greiða niður skuldir ríkissjóðs verður því ekkert og enn síður hægt að hefja nauðsynlega uppbyggingu í heilbrigðisþjónustu, menntakerfinu og innviðum samfélagsins. Það má með sanni segja að hér sé lagt af stað með allt öðrum hætti en fyrri ríkisstjórn gerði. Virðulegi forseti. Við þessa 1. umr. er eðlilegt að fara aðeins yfir stóru línurnar í fjárlagafrumvarpinu sem segir til um hvernig framtíðarsamfélag sjálfstæðis- og framsóknarmenn sjá fyrir sér að verði hér. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir verulegum samdrætti í opinberum fjárfestingum sem teknar voru að aukast á ný frá árinu 2012 eftir að hafa verið í sögulegu lágmarki. Fram kemur að hætt verði við stórar byggingarframkvæmdir eða þeim frestað, áherslur fyrri ríkisstjórnar eru sagðar vera gæluverkefni og er þá einkum vitnað til þeirra markmiða að auka fjölbreytni og nýsköpun í íslensku atvinnulífi. Það væri áhugavert fyrir núverandi ríkisstjórn að lesa þá úttekt sem gerð var á skapandi greinum og sýndi svo ekki varð um villst að þær standa jafnfætis áliðnaðinum í dag og líklega betur. Frumvarpið gerir ráð fyrir miklum niðurskurði á framlögum til rannsókna og tækniþróunar og stuðningi við ferðaþjónustu og hinar skapandi greinar. Að auki er dregið úr sérstökum stuðningi við nýsköpunarfyrirtæki sem skipt hafa sköpum á undanförnum árum. Hins vegar er kostnaðarauki við ríkisstjórn 23%, eða hækkun upp á 45,7 milljónir, vegna fjölgunar ráðherra og aðstoðarmanna ráðherra. Ekki er gert ráð fyrir sérstökum framlögum er tengjast vanda skuldsettra heimila og þaðan af síður sérstökum skuldaleiðréttingasjóði sem forsætisráðherra hefur orðið tíðrætt um. Er nema von að maður spyrji sig um forgangsröðun? Í frumvarpinu kemur einnig fram að mikilvægt sé að auka umsvif í hagkerfinu, auka hagvöxt og samhliða halda jafnvægi milli tekna og útgjalda ríkissjóðs. Sé það gert megi losna úr þeirri gildru stöðnunar sem efnahagslífið er sagt vera að festast í. Þrátt fyrir þetta boðar fyrsta frumvarp Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks afar harkalegan niðurskurð upp á 12 milljarða og að hætt verði við flest þau verkefni sem gert hafði verið ráð fyrir og mundu að öllum líkindum örva hagvöxt og fjölbreytni í atvinnulífinu. Það er hins vegar virðingarvert að leggja upp með hallalaus fjárlög en ég hef ásamt fleirum efasemdir um að það gangi eftir og tel það markmið byggja á veikum grunni. Því miður er með þessu frumvarpi horfið frá blandaðri leið tekjuöflunar og útgjaldalækkunar sem fyrri ríkisstjórn markaði. Áherslan er nú á lækkun útgjalda, þ.e. 2/3 aðgerðanna eru niðurskurður á móti 1/3 í tekjuhlið. Það færir ríkisstjórnina nær þeim ríkisstjórnum sem hafa fetað leið niðurskurðarstefnu. Það er athyglisvert að sjá þegar kemur að tekjuöfluninni að bankaskatturinn hækkar úr 0,041% í 0,145% og er ætlunin að leggja hann á lögaðila í slitameðferð. Sá skattur á að skila um 10,6 milljörðum. Það er vonandi að það sé framkvæmanlegt, eins og hér var rætt áðan, nú þegar nokkuð liggur fyrir hver heildarstaða þessara þrotabúa er. Á sínum tíma þegar bankaskatturinn var innleiddur var ástandið þannig að ekki var hægt að áætla skattandlagið. Það verður forvitnilegt að sjá talsmenn einkaeignarréttarins færa rök fyrir því að lögmætar kröfur aðila í gjaldþrota bú séu skattlagðar. Hafa þarf í huga að þetta er ekki framtíðarskattstofn og ljóst að eitthvað nýtt verður að koma til. Fjármálaráðherra hefur einnig ákveðið að viðhalda þrepaskattskerfinu en það hefur reynst mikilvægt við að auka tekjujöfnuð í samfélaginu. Eins og kom fram áðan eru um leið boðaðar breytingar á því til framtíðar. Hin nýja ríkisstjórn nýtur þess í frumvarpinu að auðlegðarskatturinn sem fyrri ríkisstjórn lagði á skilar 9,4 milljörðum sem er um það bil upphæð greiddra barnabóta og orkuskatti upp á 1,2 milljarða á næsta ári þar sem þetta er innheimt eftir á og er svo að falla úr gildi. Ekki fann núverandi ríkisstjórn hjá sér þörf til að framlengja þá skatta eða lagfæra til sanngjarnari vegar telji hún þess þörf. Til viðbótar gerir frumvarpið ráð fyrir 10 milljarða vaxtatekjum frá Seðlabanka Íslands sem jafngildir því að færa tekjur úr einum vasa í annan. Lækkun á miðþrepi í tekjuskatti einstaklinga er góðra gjalda verð en skilar ekki miklu fyrir einstaklinginn í hverjum mánuði eins og ég fór yfir áðan. Við vinstri græn hefðum talið eðlilegt að byrja á því að lyfta þeim sem minnst hafa og ná ekki einu sinni upp í þetta seinna skattþrep. Það er líka vert að rifja það upp þegar við fjöllum um tekjuöflun ríkissjóðs að á sumarþingi afsalaði ríkisstjórnin ríkissjóði um 10 milljarða tekjum á ársgrundvelli með lækkun veiðigjalds og virðisaukaskatts á gistingu sem fjárlagafrumvarpið sýnir nú að er ávísun á vaxandi erfiðleika í ríkisbúskapnum. Loforð sjálfstæðismanna um að fella niður virðisaukaskatt á barnafötum er ekki sjáanlegt í þessu frumvarpi þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi boðað slíkt, m.a. á sumarþinginu, og hann minntur á það í eftirminnilegu Kastljósi þriðjudagsins en þar mátti skilja ráðherrann þannig að Framsóknarflokkurinn hefði ekki viljað framkvæma það. Einnota bleiur eru settar í lægra virðisaukaskattsþrepið og er það vel. Hæstv. fjármálaráðherra talar um hækkun barnabóta samkvæmt frumvarpinu. Þær taka ekki verðlagsbreytingum eins og líka var farið yfir áðan. Það hefur einnig komið fram í umræðunni að hæstv. ráðherra vildi bæði hækka og lækka virðisaukaskattinn og þá er hann um leið væntanlega að boða hækkun á nauðsynjavörum og ekki fyrirséð um aðgerðir til þess að mæta því. Og enn er boðaður samráðshópur. Hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra hefur augljóslega staðið vaktina fyrir sitt ráðuneyti þegar þetta frumvarp var samið þar sem halda á áfram að leiðrétta hlut aldraðra og öryrkja með því að draga úr skerðingum bóta og er það vel. Einnig er viðhaldið endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna íbúðar- og frístundahúsnæði og átakið Allir vinna framlengt. Það þýðir þá væntanlega að fyrri ríkisstjórn gerði eitthvað gáfulegt. Allt öðru máli gegnir um hæstv. mennta- og menningarmálaráðherra og skólakerfið. Lækkunin til Háskóla Íslands nemur 322 milljónum og Háskólans á Akureyri 23 milljónum. Nemendur háskóla eiga á móti að taka á sig hækkun á skólagjöldum sem nú verða 75 þúsund. Á sama tíma er gert ráð fyrir fjölgun nemenda sem þýðir aftur á móti aukið álag á kennara. Fjárveiting til framhaldsskólanna er lækkuð um 642 milljónir á milli ára og eitt af því sem hætta á við er stækkun á verknámsstöðu Fjölbrautaskóla Suðurlands. Það fer ekki saman að tala á tyllidögum um þarfir atvinnulífsins er kemur að verknámi og standa svo ekki við að sinna því þegar tækifæri er til. Allir stjórnmálaflokkar voru í kosningabaráttunni sammála um að ekki væri hægt að ganga nær framhaldsskólunum og þeir yrðu að fá meira fjármagn til að geta haldið úti lágmarksstarfsemi. En nei, hér skal stefnt að því að rýra gæði kennslu þar sem fjölgun nemenda í hverjum bekk hlýtur að verða það sem koma skal. Fjármagn til innleiðingar nýrrar námskrár sem er í leiðinni meðal annars til styttingar og hæstv. menntamálaráðherra hefur boðað finnst ekki, það eru engir peningar í það. Að auki eru framlög vegna átaksins Nám er vinnandi vegur, þróunarsjóðs til eflingar starfstengdu námi og framlag til eflingar raunfærnimats og náms- og starfsráðgjafa nánast þurrkuð út. Þegar kemur að menningarmálum og skapandi greinum fallast mér hreinlega hendur, það er bókstaflega flest núllað út eða lækkað svo ekki er gerlegt að sinna þeim verkefnum. Það samrýmist ekki því dásemdarlandi sem hæstv. forsætisráðherra sá fyrir sér hér í gærkvöldi og reyndar hafði ég á tilfinningunni að hann hefði ekki lesið fjárlögin, svo ólíkar áherslur birtust í stefnuræðu hans og í því stefnumarkandi frumvarpi sem við fjöllum um hér. Mikið hefur verið rætt um Landspítalann og ekki vanþörf á. Frá Sjúkrahúsinu á Akureyri berast þær fréttir að því hafi verið komið á framfæri við stjórnvöld að 200 milljónir vanti í almennan rekstur til að komast yfir sársaukamörk og við blasi 150 millj. kr. halli á þessu ári. Það var staðfest við okkur fulltrúa fjárlaganefndar á fundi sem við áttum með stjórn sjúkrahússins um daginn. Að auki hefur heilbrigðisráðherra boðað stórfellda sameiningu heilbrigðisstofnana á landsbyggðinni sem spara á 161 millj. kr. en eitthvað hefur ákvarðanatakan verið erfið þar sem ekki var hægt að koma þeim inn í fjárlögin og boðar hann breytingartillögu við 2. umr. fjárlaga. Mér leikur forvitni á að vita hvort hæstv. heilbrigðisráðherra hefur haft samráð við hlutaðeigandi sveitarfélög eða Samband íslenskra sveitarfélaga við þá ákvörðun sína þar sem bókanir í fundargerðum sveitarfélaga benda til annars. Sjúklingaskattur eða gistináttaskattur er það sem vakið hefur mikla athygli í fjárlagafrumvarpinu og ekki óeðlilegt. Það er hálfhjákátlegt að á sumarþingi þótti eðlilegt að viðskiptavinum ferðaþjónustunnar væri sleppt við eðlilega og sanngjarna skattheimtu en nú skuli eiga að innheimta gistináttaskatt hjá sjúklingum. Fólk sem dvelur á sjúkrahúsum er sannarlega ekki þar vegna þess að það vilji það. Fólk er þar sökum veikinda sinna og vegna þess að það þarf að vera undir læknishendi. Það er sem sagt tillaga ríkisstjórnar hægri manna að rukka þann sem er verulega veikur í stað þess að innheimta skatta á fullfríska ferðamenn. Fyrrverandi þingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Álfheiður Ingadóttir, sá til þess að heimild til slíkrar gjaldtöku var tekin út úr lögum og því vona ég að þingið sjái að sér og samþykki ekki þá lagabreytingu sem til þarf til þess að þessi skattur verði að veruleika. Hin pólitíska spurning vaknar hvort sjúklinginn sem þarf að greiða hærri gjöld vegna fjárlagafrumvarpsins muni meira um hverja krónu á móti þeirri lækkun sem útgerðarmaðurinn fær í arð. Ánægjulegt er að sjá að hæstv. innanríkisráðherra hefur staðið vaktina fyrir sinn málaflokk. Niðurstaðan er í þeim anda sem myndaðist hér á lokadögum þingsins þegar rædd var greinargóð skýrsla um löggæsluna og hvaða úrbóta væri þörf. Hins vegar er á sama tíma fellt niður 25 millj. kr. framlag til slysavarnadeildarinnar Landsbjargar sem mér þykir óskiljanlegt. Þetta er sá hópur sem við köllum sífellt í þegar mikið bjátar á og allflestir félagar vinna sjálfboðastarf. Í gær var lýst eftir landsbyggðarþingmönnum og ekki að ósekju. Á aðalfundi Eyþings sem ég sat um daginn ásamt forsætisráðherra fór hann yfir hugmyndir er varða byggðamál og því hefði maður ætlað að eitthvað birtist af þeim í þessu frumvarpi en því er alveg öfugt farið. Sóknaráætlanir landshluta eru slegnar af. 96% niðurskurður, takk fyrir. Markmið sóknaráætlana fyrir Ísland er að mótuð verði heildstæð stefna fyrir landið í heild í þágu atvinnulífs og samfélags þannig að Íslands skipi sér aftur í fremstu röð í verðmætasköpun, menntun, velferð og lífsgæðum. Gríðarleg vinna hefur farið fram hjá sveitarfélögum og öllu nærsamfélaginu á hverjum stað við margvísleg verkefni því tengdu og því er óskiljanlegt að svona lagað sé lagt til. Það verður líka áhugavert að heyra í hæstv. fjármálaráðherra á eftir á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga þar sem hann verður væntanlega og vonandi spurður út í þessar aðgerðir gagnvart byggðum landsins. Niðurgreiðsla húshitunar er lækkuð, jöfnun námskostnaðar, dreifbýlisstyrkirnir, 8,8 millj. kr. lækkun, flutningsjöfnun, þar er fjárveitingin felld niður og styrkir til innanlandsflugsins stórlækkaðir. Ég trúi því ekki að ríkisstjórnin ætli fram með þetta. Í því sambandi væri áhugavert að rifja upp ræðu nokkurra núverandi stjórnarþingmanna er lúta akkúrat að þeim málum. Þeir fóru mikinn í þingsal þegar þau mál voru til umfjöllunar á síðasta kjörtímabili og í sjálfu sér vel. Þetta er nokkuð sem við viljum öll reyna að gera vel. En hér er snúið af þeirri leið sem hafin var. Það er mikilvægt að fólk velti fyrir sér þeim áhersluatriðum sem birtast í frumvarpinu og hvaða stefnumót liggur þar að baki. Þetta er sú pólitík sem fram undan er og samfélagið mun þurfa að lúta. Við eigum eftir að fjalla rækilega um frumvarpið á næstu vikum. Ég ber þá von í brjósti að stjórn og stjórnarandstaða muni vega og meta hvað þurfi að endurbæta og gera betur. Það er okkar verkefni, enda ekkert plagg gallalaust og með því að rýna í frumvarpið til fjárlaga rýnum við í það til gagns og þá getum við bætt það. Það er verkefni okkar þingmanna að bæta samfélagið, bæta lög og þar á meðal að bæta þetta fram komna fjárlagafrumvarp.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir prýðisgóða ræðu þar sem hún fór yfir margt. Þó svo að ég sé ekki sammála hv. þingmanni um alla hluti, eðli málsins samkvæmt, þá fannst mér gott að heyra, og hef svo sem heyrt það hjá öðrum stjórnarandstæðingum, sem er mjög mikilvægt, að vilji sé til þess að ná hallalausum fjárlögum. Það er nokkuð sem við getum sameinast um og er afskaplega mikilvægt að það haldi. Ég vildi hins vegar spyrja hv. þingmann vegna þess að hún var eðli málsins samkvæmt í stjórnarmeirihluta á síðasta kjörtímabili og talar eins og flestir hv. þingmenn tala núna, sem er mjög mikilvægt, um mikilvægi þess að vernda heilbrigðisþjónustuna, vernda Landspítalann, hvort henni finnist ekki skrýtið, miðað við þau orð sem ekki hafa heyrst lengi, að sjá það að á síðustu fjórum árum þegar búið er að fjölga opinberum starfsmönnum, starfsmönnum ríkisins, um 200 er búið að fækka starfsmönnum Landspítalans á þessum fjórum árum um 350 en það er búið að fjölga í undirstofnunum umhverfisráðuneytisins um 130. Ég spyr núna vegna þess að við erum sammála um að ná hallalausum fjárlögum: Er þetta ekki röng forgangsröðun? Er þetta ekki eitthvað sem við þurfum að leiðrétta? Sömuleiðis vil ég spyrja hv. þingmann út af umræðunni um sjúklingagjöldin hvort við verðum ekki að taka þau mál í heild sinni, einfaldlega vegna þess að á síðustu fjórum árum, í tíð síðustu ríkisstjórnar og í tíð þeirra þingmanna sem gagnrýna harðast núna þessa hluti, þá jókst mjög hlutdeild kostnaðar hjá sjúklingum. Nú er alveg ljóst að enginn verður sjúklingur að gamni sínu. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni spurningarnar. Fyrst um fjölgunina, þ.e. skýrsluna sem við fengum á dögunum um fjölgun í ráðuneytum. Ég leit aðeins í hana um daginn en mundi ekki nákvæmlega hvaða stofnanir sem voru meðal annars fluttar undir umhverfisráðuneytið voru annars staðar enda voru lægri gjöld á umhverfisráðuneytinu en höfðu verið áður. Þetta eru undirstofnanir sem voru fluttar til ráðuneytisins, Vatnamælingar, Skógrækt ríkisins og fleiri, þannig að þær voru sem sagt settar þar undir en höfðu eðli málsins samkvæmt verið annars staðar. Það skýrir fjölgun starfsmannanna þar. Það var ekki bein fjölgun í ráðuneytinu sem slíku þannig að það að tengja þetta við að fækkað hafi á spítölum en fjölgað í einhverju ráðuneyti er kannski hæpið. Við erum að velta fyrir okkur meðal annars útgjaldaaukningu hér upp á nærri 50 milljónir við fjölgun ráðherra og aðstoðarmanna, er það ekki? Það er ágætt að hafa umræðu um það. Við innleiddum það að fækka ráðuneytum, fækka ráðherrum. Því er verið að breyta aftur. Ég tek undir þetta með hlutdeild sjúklinga, það ætti ævinlega að vera markmið okkar hvenær og hvar sem við stöndum í pólitík á hverjum tíma að minnka greiðslur fólks eins og við mögulega getum varðandi þátttöku í kostnaði. Hins vegar hef ég ævinlega líka sagt að mér finnst að það megi tekjutengja eins og svo margt annað 

Virðulegi forseti. Varðandi skýrslu Hagfræðistofnunar sem segir að á Landspítalanum hafi starfsmönnum fækkað um 350 og í undirstofnunum umhverfisráðuneytisins fjölgað um 130 skulum við bara skoða það. Það liggur hins vegar fyrir að búið er að fjölga opinberum starfsmönnum um 200, ég held að menn deili ekki um það, en það er búið að fækka á Landspítalanum um 350. Ég get ekki heyrt annað á hv. þingmanni en að hún sé sammála um að þetta sé ekki rétt forgangsröðun. Ég er það líka og þá er gott að við getum nálgast hlutina með þeim hætti. Það væri mjög æskilegt. Ég vek athygli á því að það náttúruverndarfrumvarp sem hæstv. umhverfisráðherra ætlar að fresta og skoða betur hefur til dæmis í för með sér fjölgun opinberra starfsmanna án nokkurs vafa í undirstofnunum umhverfisráðuneytisins, um það er ekki deilt. Það er kostnaðarauki að lágmarki um 105 milljónir á hverju ári þannig að við hljótum að fagna því að við séum að minnsta kosti ekki að fara þá leið. Varðandi greiðslur sjúklinga þá stórjókst hlutdeildin í tíð síðustu ríkisstjórnar. Svo við tölum bara um spítalann hefur hækkunin verið um 120 milljónir sem sjúklingar greiddu sem komu á spítalann á síðustu fjórum árum. Ef maður fer á göngudeild, og það er ekki af því að mann langi til þess, getur verið að maður þurfi að greiða yfir 30 þús. kr., jafnvel fyrir sömu þjónustu og maður fær ef maður liggur á spítalanum. Sá sem fer á slysadeildina, og það er ekki af því að hann langi til þess, borgar 5.600 kr. Ef maður er á sjúkrahóteli og þarf að liggja þar eitthvað þarf maður að borga 1.200. Mér finnst mikilvægt að við förum yfir þetta. Ég hef ákveðna skoðun á því hvernig við eigum að gera þetta en mér finnst þessi uppsláttur í besta falli ekki vera málefnalegur eða sanngjarn.

Virðulegi forseti. Ég veit ekki alveg við hvaða uppslátt þingmaðurinn átti. Ég tel mig ekki hafa verið með neinn uppslátt hér.  Hægri pólitíkin hefur nefnilega gengið út á það að auka hlutdeild sjúklinga, kostnaðarhlutdeildina.  Ekki gleyma þeim aðstæðum, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, sem fyrri ríkisstjórn tók við og vegna hvers hún er til komin. Við skulum hafa hugfast að það er ekki svo að fyrri ríkisstjórn hafi verið með það á stefnuskrá sinni að greiða 90 milljarða í vaxtakostnað, það fór enginn fram með þá stefnu. Það eru margar ástæður sem verða til þess að ekki er hægt að framkvæma stefnu eins og þið eruð væntanlega að glíma við núna, nema þetta sé akkúrat það sem þið viljið gera, að hæstv. ríkisstjórn vilji fara þessa leið, að þarna endurspeglist raunveruleg pólitík og raunveruleg stefna, þ.e. að taka gjald af sjúklingum í staðinn fyrir, eins og mér heyrðist hann geta verið mér sammála um í aðra röndina nú þegar hann er hérna megin borðsins, að vilja lækka hlutdeild sjúklinga í kostnaði. Það er mjög mikilvægt og alveg grundvallaratriði að hafa það á hreinu í umræðunni að ástæður þess að ekki var hægt að framkvæma ýmislegt sem vinstri stjórnin vildi gera er komið til vegna aðstæðna sem ekki voru skapaðar af Vinstri hreyfingunni – grænu framboði. Það er alveg klárt.

Frú forseti. Ég vil byrja á að óska hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til hamingju með fyrsta fjárlagafrumvarpið sitt. Ég efast ekki um að mikil vinna liggur að baki og góður hugur og metnaður fyrir hönd þjóðarinnar. Ég vil líka fagna því að á sama tíma eru lögð fram tekjuöflunarfrumvörp. Við í Bjartri framtíð studdum það að núna á kosningaári mundi þinghaldið hefjast 1. október en ekki annan þriðjudag í september eins og þingsköp gera ráð fyrir til þess einmitt að við fengjum þetta allt á sama tíma. Ég held að það sé mjög gott. Ég vil líka leggja áherslu á það og styðja það heils hugar að lagt verði fram boðað frumvarp um fjárreiður hins opinbera þar sem lagðar eru til margar umbætur á öllu þessu ferli. Mér finnst til dæmis sú staða sem við þingmenn erum í núna ekkert sérstaklega góð, og hefur aldrei verið góð, þessi 1. umr. um fjárlög. Við vorum að fá þetta gríðarlega yfirgripsmikla og stefnumarkandi plagg í hendur í fyrradag. Til að umræðan gæti í einhverjum smáatriðum orðið skynsamlegri þyrfti að hafa þingið meira í ráðum við gerð fjárlaga þannig að kannski væri hægt að fá meira út úr 1. umr. En engu að síður er hægt að ræða ýmislegt. Sumt er gott í fjárlögunum, annað slæmt að okkar mati í Bjartri framtíð. Ég ætla að nota þessa ræðu til að lýsa almennt viðhorfum okkar í Bjartri framtíð til þessa viðfangsefnis sem er tekjuöflun og útgjöld ríkisins í þeirri von að einhverjar þær vangaveltur sem spunnist hafa í okkar röðum verði veganesti ekki bara núna heldur líka til framtíðar. Það fyrsta sem mér finnst að menn þurfi að átta sig á, og mér finnst vera rauður þráður í því að vera í stjórnmálum, líklega ekki bara á Íslandi heldur líka annars staðar, er að það er gríðarleg fjárþörf í samfélaginu. Mér finnst ég alltaf heyra að það vanti peninga. Þetta þarf að horfast í augu við. Lífeyrisgreiðslur hins opinbera munu vaxa á komandi árum og í kjölfar hrunsins höfum við þurft að fresta vegaframkvæmdum og viðhaldi á vegum. Alls konar stórar starfsstéttir hafa þurft að taka á sig meiri vinnu og nú kemur það fram í mikilli þreytu og það þarf að laga. Við erum með raforkuflutningskerfi sem þarfnast gríðarlegs viðhalds og líka í fjarskiptum. Heilbrigðiskerfið þarfnast auðsýnilega viðhalds og uppbyggingar sem kostar mjög mikið, menntakerfið hefur verið fjársvelt, löggæslan, dómstólarnir, slysavarnir, öryggismál, hitt og þetta sem er einfaldlega í gríðarlega mikilli og brýnni fjárþörf og það hefur verið á undanförnum árum eitt form af lántöku, nauðsynlegri lántöku held ég, að fresta ýmsum mjög mikilvægum verkefnum þarna. Menn þurfa að fara að átta sig á því að ekki er hægt að fresta því mikið lengur en það þarf líka að halda aftur af fjárþörfinni. Við stökkvum ekki á hvaða bolta sem er. En ég held til dæmis að í heilbrigðismálum viljum við ekki dragast aftur úr í kaupum á lífsnauðsynlegum lyfjum eins og við höfum gert á undanförnum árum með kerfisbreytingum í átt til meira afturhalds í lyfjainnkaupum. Þarna er ég að tala um mál sem ég held að varði alla Íslendinga mjög mikið, að við getum treyst því að við séum framarlega í lyfjainnkaupum og þarna er um stóran útgjaldalið að ræða sem þarf auðvitað líka að halda aftur af. Hér er ég að tala um nauðsynlega innspýtingu á komandi árum bara til að komast á réttan stað, til að snúa af þessari braut þar sem vegir eru einfaldlega að drabbast niður, þar sem byggingar eru að drabbast niður. En við viljum líka bæta þjónustuna þannig að við viljum gefa eitthvað í. Við viljum betri háskóla, við viljum betri menntaskóla, við viljum betri grunnskóla, við viljum betri heilbrigðisstofnanir, við viljum heilsugæslu út um allt land þannig að það þarf líka að vera eitthvert sóknarhugarfar í þessu. Hluti af fjárlagagerðinni snýst líka um að horfast í augu við mjög sárgrætilega fjárþörf sem er greiðsla af vöxtum, greiðsla vaxta og skulda, sem er mjög stór fjárlagaliður. Auðvitað á stefna í fjárlagagerð á öllum komandi árum að snúast um að greiða niður skuldir og við styðjum það að sjálfsögðu heils hugar og fögnum því að fjárlagafrumvarpið er hallalaust. Allt þetta verður svo að gera án þess að skattpína þjóðina. Við verðum að hafa stjórn á skattbyrðinni en mér finnst sú umræða vera svolítið yfirborðskennd. Auðvitað er það rétt, sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segir, að það að hækka skatta hækkar ekki alltaf tekjur. Ég er hjartanlega sammála því. En við megum heldur ekki falla í þá gryfju að halda að það að lækka skatta auki alltaf tekjur. Það er einhver meðalvegur þarna sem við verðum að feta. Ég tek eftir því í Stefnu og horfum í frumvarpi til fjárlaga þá er einmitt farið yfir það, og segir hér á bls. 45 í þskj. 1 með frumvarpinu, með leyfi forseta: „Að vissu leyti var íslenskt skattkerfi vel í stakk búið til að mæta þessum breytingum og þar með fyrir aukna tekjuöflun þegar efnahagsáfallið skall á, þar sem skatthlutföll voru lág og skattkerfið einfalt samanborið við hið alþjóðlega skattumhverfi.“ Einnig segir: „Þróun skattkerfisins síðustu ár hefur því að miklu leyti mótast af kringumstæðum þar sem tekjuþörfin var mikil og brýn“. Þessar tvær málsgreinar endurspegla það að skattar voru lágir þegar hrunið skall á, meðal annars var lægra stig virðisaukaskatts lækkað úr 14% í 7% á árinu fyrir hrun sem er svolítið eftirtektarverð aðgerð í sögunni þannig að hægt var að auka skatta aðeins, það var ráðrúm til þess. Sumir eru tímabundnir og ég verð að gera athugasemd við það að í þingskjalinu segir að svigrúm hafi verið til að auka þessa skatta aðeins af því að „tekjuþörfin var mikil og brýn“ - og ég verð að gera athugasemd við þessa notkun á sagnorðinu, ég mundi segja að hún sé mikil og brýn enn. En það þarf líka að skoða hvernig gjöld skiptast réttlátt og það verður auðvitað svolítið til umræðu í tilefni af þessu fjárlagafrumvarpi. Þar finnst mér mikilvægt, ef við tölum t.d. um gjöld í heilbrigðisþjónustu, að við skoðum stöðuna, hvernig hún er núna. Ég held að það sé sanngjarnt að átta sig á því að það er gjaldtaka í heilbrigðisþjónustu, við erum að taka gjöld. Ég held að við verðum að gera þá kröfu að gjaldtakan sé þá réttlát og að við reynum eftir fremsta megni að láta sem mest jafnt yfir alla ganga. Ég mundi hvetja til þess að sú vinna færi fram við að skilgreina hvernig gjaldtaka í heilbrigðiskerfinu getur orðið sem réttlátust áður en við förum í legugjöldin núna. Björt framtíð hefur, vegna erfiðrar stöðu ríkisfjármála, hvatt til róttækni. Við teljum mjög brýna þörf á því að forgangsraða í ríkisrekstrinum, að það þurfi að fara í þá vinnu. Við þurfum að skoða að nýju röksemdir fyrir stórum útgjaldaliðum. Erum við að verja 12 milljörðunum sem fara í landbúnaðarkerfið rétt, og með sem mestum árangri? Mundum við verja þeim svona núna? Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu er áætlað að draga til baka mjög mikinn stuðning við greinar í atvinnulífinu sem geta vaxið mjög og eru ekkert bundnar frá náttúrulegum framleiðslutakmörkunum eins og til dæmis landbúnaður. Væri skynsamlegt að nota einhvern af þessum 12 milljörðum til að styðja þannig greinar sem gagnast líka byggðinni úti um allt land? Við þurfum að skoða hlutina frá grunni. Við þurfum að skoða opinberu stjórnsýsluna. Erum við að nýta þá peninga vel í þessu litla landi með þessi mörgu ráðuneyti? Við segjum stundum í Bjarti framtíð: Af hverju er þetta ekki bara í einni byggingu? Af hverju minnkum við ekki yfirstjórnina? Stigin eru skref í fjárlagafrumvarpinu sem eru góð með því að fækka sýslumönnum og sameina lögregluumdæmi og skapa þar með svigrúm til að bæta almenna löggæslu. Við hvetjum til að þetta sé gert á fleiri sviðum. Það hljómar sem ágæt tónlist í okkar eyrum þegar talað er um að fara inn í heilbrigðiskerfið og reyna að endurskipuleggja það í þágu betri framleiðni, hagræðingar. Stórar spurningar blasa við í menntakerfinu. Af hverju útskrifum við stúdenta tveimur árum seinna en í nágrannalöndunum? Væri þeim peningum sem við verjum í þau tvö ár ekki betur varið í að bæta þjónustuna í menntakerfinu, gera skólana betri? Í heilbrigðismálum er náttúrlega margrædd nauðsyn þess að byggja upp heilsugæslu til að koma í veg fyrir að fólk leiti í dýr úrræði. Þetta sparar til langs tíma og þarfnast náttúrlega fjárfestinga. Við erum, held ég, að mörgu leyti á sömu línu og ríkisstjórnin í þessu máli þó að þær áherslur sjáist ekki í frumvarpinu núna. En það er gefið í skyn að stefnt sé í þessa átt. Við viljum fjárfesta. Það er ákaflega mikilvægt. Mér finnst vera tilviljunarkennd og svolítið annarleg rök fyrir því í fjárlagafrumvarpinu að hætta við fjárfestingarstefnu síðustu ríkisstjórnar. Rökin eru eiginlega bara þau að síðasta ríkisstjórn hafi ákveðið þessa áætlun og þess vegna séum við hætt við hana. Það er gegnumgangandi í fjárlagafrumvarpinu að sú ákvörðun er tekin að hætta við ný verkefni sem síðasta ríkisstjórn ákvað. Það finnst mér ekki efnisleg ástæða. Mér finnst við þurfa að skoða hvern lið fyrir sig og taka tillit til breyttra forsendna í tekjuöflun og skoða hvort rök séu fyrir því að fara í þessar fjárfestingar, og ég held að svo sé. Ég held að sterk rök séu fyrir því að gefa í varðandi tækniþróunarsjóð, sterk rök fyrir því að gefa í varðandi kvikmyndagerð, grænan iðnað og skapandi greinar yfir höfuð. En það er svolítið lýsandi fyrir viðhorfið til þessarar uppbyggingar, sem ég held að sé mjög mikilvæg og mjög í anda þess sem skandinavískar þjóðir hafa gert, að í fjárlagafrumvarpinu, ég rak augun í það, er græna hagkerfið, með öllum þeim möguleikum sem það hagkerfi allt saman getur komið Íslendingum upp á, er komið undir lið með þjóðmenningu. Hvað er það? Ég skil þetta ekki alveg. Lýsir þetta einhverju viðhorfi til þess sem mögulega getur orðið stórkostlegur vaxtarbroddur í íslensku samhengi? Ég get ekki annað en óskað skýringa á þessu. Annað sem mér finnst við þurfa að ræða í tengslum við fjárlögin - og taka þá umræðu opinskátt - er viðhorf okkar til tekna. Mér finnst stundum eins og hið opinbera, Íslendingar, samfélagið, vilji ekki tekjur. Tekjur eru grunsamlegar og þetta endurspeglast í umræðu um svo margt. Við í Bjartri framtíð lögðum á síðasta kjörtímabili til að arður úr bankakerfinu yrði notaður til fjárfestinga. Við bentum á að í bankakerfinu hefur safnast upp eigið fé og bankarnir þurfa í raun að greiða út arð. Ríkisvaldið á eitthvað rétt yfir 40% af fjármálakerfinu á Íslandi - og ég er að tala um arð, ekki eignasölu heldur arðinn og gríðarleg reiði varð á mörgum sviðum samfélagsins við þessari hugmynd. Bankarnir eru vondir, það má ekki taka peninga þaðan. Við þurfum að geta rætt þessi mál á öðrum nótum en svona. Þetta eru peningar sem við getum nýtt til að fjárfesta, til að greiða niður skuldir og við þurfum að móta okkur stefnu í þessu fordómalaust. Við þurfum líka að ræða eignasöluna. Ríkið á gríðarlega mikið undir í bankakerfinu, nokkur hundruð milljarða. Stefna í þeim málum, sem er aðeins tæpt á í frumvarpi til fjárlaga, getur skipt sköpum um greiðslu skulda hins opinbera. Það gengur brösuglega að ræða arðinn af fiskimiðunum. Við rjúkum of mikið í það að lækka skatta, við erum alla vega að afsala okkur núna, bara á nokkrum mánuðum, 6 milljörðum með því að hætta að rukka ferðamenn og með því að fara í 0,8% lækkun á tekjuskatti. Þá 6 milljarða gætum við notað í annað. Við virðumst eiga í miklum erfiðleikum með að ræða mögulegar tekjur af orkusölu Landsvirkjunar þó Landsvirkjun hafi farið í gríðarlega mikla stefnumörkun á því sviði. Þar geta legið eitthvað um 40 milljarðar sem gætu komið í ríkiskassann og Svíar og Norðmenn eru að skoða þetta fordómalaust. Ég held að ef við færum í gegnum alla möguleika ríkisins og ég hef ekki tíma til að gera það akkúrat núna - móta okkur stefnu í erlendri fjárfestingu, gjaldtöku af ferðamönnum o.s.frv. - væri hægt að auka svigrúm ríkissjóðs, með langtímastefnumörkun, að núvirði um svona 100 milljarða á ári.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir alveg prýðisgóða ræðu. Hann fór yfir ýmislegt og kom með tón sem ég kann vel við, þ.e. að við þurfum að vera óhrædd að ræða hvað má betur fara, hverju má breyta í ríkiskerfinu. Þegar koma heilagar kýr, sem gerist oft, er það ávísun á vandræði. Ég man að ég var til dæmis oft ásakaður fyrir það að taka upp málefni Íbúðalánasjóðs hér á árum áður. Bara það eitt að voga sér að ræða þá stofnun þótti vera mjög alvarlegt mál. Ég vona að við séum að fara á þann stað að við ræðum hlutina með öðrum hætti. Hv. þingmaður nefndi landbúnaðarkerfið. Ég vildi spyrja hann hvort hann væri ekki sáttur við þá ákvörðun að leggja niður fóðursjóð. Það eru 1,4 milljarðar. Það er gamalt þingmál sem ég var með um að leggja hann niður. Ég fagna því gríðarlega og er mjög ánægður að sjá það. Mér finnst lítið hafa verið um þetta í umræðunni. Virðulegi forseti. Svo tek ég undir orð hv. þingmanns um mikilvægi þess að við ræðum sjúklingagjöldin sérstaklega því að nú hefur komið fram að hv. þingmenn sem voru í síðustu ríkisstjórn ætluðu sér ekki að gera það sem þeir gerðu, þ.e. að hækka sjúklingagjöldin svona mikið. Við erum að tala um að víðs vegar í kerfinu virðist það ekki hafa verið stefnan en samt áður er það niðurstaðan að gjöld hafa verið hækkuð verulega. Ég tel mikilvægt að sú nefnd sem er í gangi núna undir forustu Péturs Blöndals skili sem fyrst af sér þannig að við fáum þar með breytt kerfi. Mín skoðun er sú að við eigum að taka sambærilegt kerfi og er annars staðar á Norðurlöndunum þar sem við reynum að hlífa þeim sem eru langveikir, þurfa mikið á þjónustunni að halda og að við séum með allt heilbrigðiskerfið undir, allt saman, vegna þess að það skiptir engu máli þegar maður er veikur hvað gjöldin heita sem þarf að greiða.

Frú forseti. Fyrst um fóðursjóðinn sem er lagður niður, m.a. að ráðleggingu Ríkisendurskoðunar. Ég held að það sé fullt tilefni til að leggja hann niður og á það hafa margir bent á undanförnum árum en það eru áhöld um hvort það sparar peninga. Þetta var millistreymissjóður sem byggði á útgjöldum og tekjum þannig að það er kannski sparnaður í umsýslunni sem var í kringum sjóðinn en engu að síður er fagnaðarefni að þetta sé gert. Varðandi landbúnaðarkerfið almennt held ég einfaldlega að við þurfum að fara inn í það kerfi og spyrja okkur: Ef við ættum að ákveða þetta núna mundum við setja allan þennan pening í framleiðslu á lambakjöti og mjólkurvörum? Mundum við hugsanlega, eins og margar aðrar þjóðir gera, nota svona mikla fjármuni í breiðari styrkveitingar sem auka fjölbreytni í atvinnulífi meira? Ég held að það sé til dæmis spurning sem mætti takast á við varðandi landbúnaðarkerfið. Hvað varðar gjaldtöku af sjúklingum er ég í megindráttum sammála því sem kom fram í máli hv. þingmanns um að það eigi að hlífa langlegusjúklingum. Það hlýtur að vera stefnan. Ég held að skynsamlegt sé að setja einhvers konar þak á gjaldtöku af sjúklingum þannig að jafnræðið sé meira. Mér finnst í sjálfu sér ekkert jafnræði í því núna að ef fólki er vísað heim og látið liggja heima en ekki á spítalanum greiðir það mjög mikið. Ef fólk fer á göngudeild greiðir það mjög mikið. Mér finnst það ekki sanngjarnt. Mér finnst mjög mikilvægt að við skoðum málin út frá því hvernig kerfið er núna. Það er ekki ókeypis, hefur ekki verið ókeypis um langa hríð og hefur held ég aldrei verið ókeypis. 

Virðulegi forseti. Það er samhljómur á milli okkar. Hv. þingmaður bendir réttilega á að á sumum sviðum eigi að borga mjög mikið. Þetta snýst um langveika. Þú getur verið langveikur þó að þú liggir ekki á spítala. Það er margir í þeirri stöðu. Og jafnvel þó að þú sért með krónískan sjúkdóm þar sem allt á að vera frítt, eins og krabbamein, fellur samt sem áður til alls konar kostnaður sem þú þarft að greiða vegna þess að það er ekki alltaf fyrir séð hvað gerist. Fólk er misjafnt, sjúklingar líka. Ég hef svolitla reynslu af þessu af því að það kom til mín kona á sínum tíma sem var dauðvona, sem var krabbameinssjúklingur. Hún hvatti mig áfram í þessu máli og fór yfir það með mér. Hún sagði: Þið verðið að breyta þessu því að jafnvel þó að hér eigi allt að vera frítt fyrir krabbameinssjúklinga er svo margt annað sem við þurfum að greiða en bara það sem snýr að lyfjunum og hinni hefðbundnu meðferð. Ég er ánægður með að við ræðum þessa hluti, ég og hv. þingmaður, með málefnalegum og hófstilltum hætti því að það er það sem við þurfum að gera. Og uppleggið hjá hv. þingmanni er nákvæmlega það sama og það sem fram kemur í vinnu á vegum hæstv. heilbrigðisráðherra sem hv. þm. Pétur Blöndal stýrir nú. Varðandi fóðursjóðinn tel ég rétt að það sé millifærður sjóður, þetta er eitt af því sem mælist inni í stuðningi Íslands við landbúnaðinn. Ég þekki þetta mál því að ég er búinn að berjast gegn því lengi, áður en ríkisendurskoðandi benti á að fella þyrfti þennan sjóð niður. Ég tel líka að við eigum að skoða hvort kerfið okkar sé þannig að við setjum þar í raun upp hindranir fyrir því landbúnaðurinn blómstri. Þetta snýst um opinber útgjöld og ég get verið sammála hv. þingmanni að við ættum helst að líta á þetta sem autt blað. Við eyðum um efni fram og þó að mér heyrist að við séum sammála um hallalaus fjárlög er alveg ljóst að ekki má mikið út af bera. Ég tel því að við eigum að fara í þá vinnu núna að skoða hvernig við getum hagrætt enn frekar til að geta haldið 

Frú forseti. Eins og ég fór yfir hvetjum við í Bjartri framtíð til þess að við förum í fjárlagavinnuna með opnu hugarfari og reynum að nálgast stóra útgjaldaliði og smáa í rauninni eins og autt blað, þ.e. hvað gerum við núna? Og líka með ákveðna forgangsröðun í huga. Ég held að það sé gríðarlega mikilvægt. Ég held að það sé mikið svigrúm í ríkisrekstrinum til að fá meira fyrir peninginn. Það var skrifuð ágæt skýrsla af McKinsey um þetta, að framleiðnin í landbúnaðarkerfinu til dæmis væri mjög slæm. Það er hægt að nota opinberan stuðning til að skapa miklu fjölbreyttari störf sem skapa okkur í raun og veru meiri virðisauka og tekjur eins og í hugverka- og tækniiðnaði. Þetta er einfaldlega spurning um opna umræðu og hvað við viljum gera. Þetta er of mikið að mínu mati, eins og hv. þingmaður orðaði það áðan, heilagar kýr. Við þurfum til dæmis líka að ræða hvað miklir fjármunir fara til Ríkisútvarpsins. Er eðli fjölmiðla að breytast þannig að við þurfum að endurskoða þetta og kannski beina þessum fjármunum meira til framleiðslu á innlendu efni? Við hvetjum einfaldlega til þess að við förum yfir allar þessar spurningar algerlega fordómalaust. Við verðum að átta okkur á því að við erum hér að fjalla um skattfé almennings og því verður að verja vel. Varðandi gjaldtökuna aftur þá vil ég ítreka það að við förum í þetta í heild sinni. Það sem vakti mig mjög til umhugsunar í þessu var þegar ég sá reikninginn sem manneskja sem fékk krabbamein þurfti að borga Landspítalanum. Hún var aldrei lögð inn en reikningurinn var himinhár. 

Virðulegi forseti. Hér ræðum við frumvarp sem er nýlagt fram, frumvarp til fjárlaga ársins 2014 sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur mælt fyrir. Það er gleðilegt að frumvarpið skuli vera komið fram því að í því birtist heildarsýn ríkisstjórnarinnar. Það kemur fram í frumvarpinu hverjar áherslurnar eru, hvaða áherslur hver ráðherra setur, hvar skuli skorið niður og hvar bætt í. Ég verð samt að minnast á það í upphafi ræðu minnar að þetta frumvarp á eflaust eftir að taka þó nokkrum breytingum í þinginu því að þingmenn fara með fjárveitingavaldið. Þingmennirnir 63 sem hafa verið kjörnir á þing ákveða endanlega hvernig fjárlögin sjálf líta út eftir 1., 2. og 3. umr. og eftir ítarlega yfirferð í fjárlaganefnd þar sem kallað verður eftir aðilum til að þingmenn sem sitja í fjárlaganefnd fái gleggri sýn og gleggri mynd af því hvað þetta frumvarp til fjárlaga inniheldur. Í umræðunni síðustu daga hefur svolítið mikið verið látið líta út fyrir að þetta sé endanlegt plagg, óbreytanlegt, og hefur umræða í fjölmiðlum oft og tíðum á einhvern hátt endurspeglað það eins og þetta sé hin heilaga bók sem ekki verður breytt. Ég verð að koma því að að svo er ekki. Jafnvel hafa uppsagnir verið raktar til þessa frumvarps en ég tel að það byggi á miklum misskilningi að álíta að þetta sé endanlegt plagg því að eins og ég sagði áðan er þetta breytanlegt í þinginu. Og er það vel. Það er mjög til fyrirmyndar að nú er búið að taka upp þá nýju reglu að tekjufrumvarp stjórnarinnar er lagt fram á sama tíma og fjárlagafrumvarpið. Það gefur þingmönnum langtum betri innsýn í það hvernig ríkissjóður stendur og hvernig áætlað er að ná í þær tekjur sem liggja til grundvallar fjárlagafrumvarpinu sjálfu. Þetta er alveg til fyrirmyndar og léttir þingmönnum öllum vinnuna mjög því að eins og málin hafa verið unnin síðustu þing var vinna við fjárlagagerð langt komin þegar tekjuöflunarfrumvarp ríkisstjórnarinnar birtist. Þá kom oft í ljós mikið misgengi og miklar missagnir og ljóst var að jafnvel var ekki gert ráð fyrir tekjum á móti þeim gjöldum sem birtust í fjárlögum þeirra ára. En nú er þetta komið í betri farveg. Það er þó eitt sem truflar mig örlítið, það að fjáraukalög fyrir 2013 liggja ekki enn fyrir sem þingmál. Það er einn óvissuþáttur. Við höfum þá að minnsta kosti ekki í dag nákvæma yfirsýn yfir það hvernig fjárlagaárinu 2013 muni ljúka. Það er von mín að fjáraukalagafrumvarpið fyrir árið 2013 líti brátt dagsins ljós og það er einlæg von mín að ekki verði mikið um aukafjárveitingar sem megi rekja til beinnar fjárframúrkeyrslu ríkisstofnana. Þarna er ég líka að vísa í að það frumvarp er ekki komið fram þannig að ég ætla að vera vongóð um að fjáraukalagafrumvarpið muni líta þokkalega vel út til að enn frekar verði hægt að byggja á fjárlögum ársins 2014 og að þá haldi sá rammi sem gefinn er í frumvarpinu fyrir árið 2014. Virðulegi forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra hefur farið ítarlega yfir þær forsendur fjárlaga sem birtast í þessu frumvarpi. Það er óþarfi að fara yfir það á ný í 1. umr. í þingræðu þannig að ég ætla frekar að tala almennt um frumvarpið. Það sem mér þykist helst sæta tíðindum í fjárlagagerð fyrir árið 2014 er að nú stígur fram ný ríkisstjórn og ætlar sér að skattleggja þrotabú gömlu bankanna. Það var kominn tími til að það skref yrði stigið því að þrotabú gömlu bankanna eru einu lögaðilarnir hér á landi sem hafa verið undanþegnir skattskyldu. Það er mjög óeðlilegt að hægt sé að fría sig skattskyldu með undanþáguákvæði í lögum. Það er verið að rétta hér af og nú sitja allir við sama borð, hvort sem það eru lögaðilar eða einstaklingar. Þeir sem hafa tekjur á Íslandi eru skattskyldir. Þessu ber að fagna. Þarna er verið að sækja rúma 11 milljarða til að geta þá meðal annars rekið ríkissjóð hallalausan. Því ber líka að fagna að í þessu fjárlagafrumvarpi kemur fram að það á að skila 500 millj. kr. tekjuafgangi í lok árs 2014. Það er mjög metnaðarfullt markmið. Eins og hefur komið fram er í fyrsta sinn í sex ár gert ráð fyrir að fjárlög séu réttu megin við núllið. Það er góður árangur og við í ríkisstjórnarflokkunum ætlum að gera allt sem við getum til að þessar forsendur standi. Þó að eitthvað verði fært til innan frumvarpsins, dregið úr á einum stað og bætt við á öðrum stað er það þessi rammi sem okkur er settur nema hreinlega að við komum þá í samstarfi við hv. efnahags- og viðskiptanefnd fram með nýja tekjustofna ef útgjöldin verða of mikil miðað við forsendur fjárlaga. Það má líta svo á að tekjur ríkissjóðs séu takmörkuð auðlind. Þegar einhver auðlind er takmörkuð er aðsókn í hana meiri en gefa má frá sér eða nýta. Þess vegna spyr ég mig oft af hverju ekki sé tekin auðlindarenta af þeim aðilum sem streyma hér í gegnum fjárlögin. Af hverju er til dæmis ekki tekið ríkisábyrgðargjald? Þessi umræða sprettur oft upp og læt ég hana liggja í loftinu því að þar er einn þáttur þar sem við gætum jafnvel sótt tekjur. Eins og ég segi er ákveðinn status sem aðilar fá njóti þeir ríkisábyrgðar og þá er ég að vísa í erlenda lánamarkaði og rekstur þeirra stofnana og fyrirtækja sem njóta ríkisábyrgðar. Hvers vegna gjalda þá ekki þessir aðilar ríkinu sitt með því að greiða hér ríkisábyrgðargjald? Þegar fjárlagafrumvarp er lagt fram er það gagnrýnt frá öllum hliðum, öllum þeim sem eiga hagsmuni sem birtast í fjárlagafrumvarpinu, og það er mjög eðlilegt að svo sé. Fjárlagafrumvarpið hefur verið gagnrýnt mjög af þeim aðilum sem hafa hagsmuni af því að hér komi fram aukning á fjárlögum. Það er alveg eðlilegt. Þetta er þróun sem hefur verið um langa hríð en ég minni þá á sem gagnrýna kannski frumvarpið mest að staldra við og hugsa sinn gang því að öll viljum við að Ísland sæki fram á alþjóðavettvangi og það að ná tökum á ríkisfjármálum er einn stærsti þátturinn í að það sé hægt. Eins og kom fram í máli hæstv. forsætisráðherra í gær í stefnuræðu eigum við sem þjóð öll tækifæri. Við eigum gnótt auðlinda og stór tækifæri á norðurslóð. Við þurfum að hafa sjálfstraust, kjark og þor til að bretta upp ermar og standa stolt. Þó eru einstaka blikur á lofti og ég hef til dæmis áhyggjur af þróun álverðs, sér í lagi þegar stóriðjunni var gert að greiða fyrir fram greiddan skatt á árinu 2010 þegar gerð var breyting á heimildarlögum um stóriðju vegna skattgreiðslna. Með þeim lögum var veitt heimild til að gera viðauka við álsamninga stóru álveranna hér á landi um fyrirframgreiðslu upp í álagningu á tekjuskatti og öðrum opinberum gjöldum. Nú hefur það sýnt sig að álverð er mjög á niðurleið og álverin sem starfa hér á landi sýna meira tap á þessu ári en því síðasta. Það eru því blikur á lofti vegna þess að í lögunum sem samþykkt voru árið 2010 er klausa um það að íslenska ríkinu beri að endurgreiða eftirstöðvar af fyrirframgreiðslunni sem tekið var við á árinu 2010 að lokinni álagningu 2018. Þarna eru jafnvel einhverjir milljarðar sem við Íslendingar þurfum að standa skil á komi það í ljós að stóriðjan er að tapa og álverð að fara niður þannig að þarna er einn þáttur sem við þurfum að taka tillit til til framtíðar og horfa til framtíðar um hvort þetta sé raunveruleg skuld á gjalddaga árið 2018. Það er líka annað sem truflar mig, t.d. rangar ákvarðanir í ríkisútgjöldum sem síðasta ríkisstjórn fór fyrir, svo sem þegar hæstv. þáverandi fjármálaráðherra fór fram með skuldafjárútboð á 6% vöxtum og borgaði síðan upp lán Norðurlandanna sem báru 3,2% vexti. Þarna myndast mikil uppsöfnuð gjöld, að óþörfu að mínu viti, þegar tekin eru lán á hærri vöxtum en lánið sem er greitt upp. Við í fjárlaganefnd höfum nú þegar sent fyrirspurn til fjármálaráðuneytisins um útgjaldaaukningu ríkissjóðs á ári. Svo truflar mig líka þetta 800 milljarða kr. lán í erlendum gjaldeyri sem Landsbankinn var látinn taka þegar verið var að skipta nýja og gamla bankanum upp. Það var byggt á Icesave-kröfunum á sínum tíma sem kom svo í ljós að ekki var lagastoð fyrir þannig að þar liggur inni rúmlega 800 milljarða skuldabréf í erlendum gjaldeyri. Það er sérstakt áhyggjuefni vegna þess að nú hefur Hæstiréttur fellt dóm sem segir að íslenska ríkinu beri ekki skylda til að borga þrotabúunum út í öðru en íslenskum krónum. Þess vegna er þessi ráðstöfun á sínum tíma alveg óskiljanleg, sérstaklega þegar það eina sem raunverulega vantar í ríkisreksturinn af alvöru er erlendur gjaldeyrir. Það hefur komið fram um málefni Landsbankans að það er verið að reyna að endursemja um það lán en það er með ríkisábyrgð eins og allir vita og Landsbankinn er í eigu ríkisins. Virðulegi forseti. Í Stefnu og horfum, fylgiriti með frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2014, eru taldar upp ýmsar mjög jákvæðar aðgerðir sem farið verður í á kjörtímabilinu. Það er forgangsmál í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar að auka skilvirkni stjórnsýslunnar og bæta þjónustu. Ég er í hagræðingarhópnum sem ríkisstjórnin setti á fót og í honum sitja ásamt mér hv. þm. Ásmundur Einar Daðason, sem er formaður hópsins, hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson og hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir. Á bls. 86 er umfjöllun um það hvað þessi hópur á að gera. Þar stendur að vinna hópsins beinist einkum að því að taka á margháttuðum kerfisvanda eða -óhagræði og stuðla að öflugri og nútímalegri ríkisrekstri. Undirbúningur að viðamiklum kerfisbreytingum er þegar hafinn í mörgum ráðuneytum og munu þær beinast að helstu þjónustu- og stjórnsýslukerfum ríkisins. Hér er verið að boða að ríkisstjórnin hafi nú þegar tekið af skarið um að sameina 40–50 ríkisstofnanir og hér er tekið á ýmsum áherslumálum ríkisstjórnarinnar eins og að nám í framhaldsskólum verði stytt. Hér er talað um fækkun háskóla, einföldun ríkiskerfisins, að lögregluembættum verði fækkað o.s.frv. þannig að það er af mörgu að taka. Virðulegi forseti. Hagræðingartillögurnar eru nánast tilbúnar og ég trúi ekki öðru en að þær eigi eftir að koma til umræðu í 2. umr. og í fjárlaganefnd þegar hún hefur fengið frumvarpið formlega í hendurnar. Ég ítreka að þetta er ekki endanlegt plagg. Það á örugglega eftir að taka þó nokkrum breytingum og óska ég eftir góðu samstarfi við þingmenn alla, ekki síst þingmenn í fjárlaganefnd, við gerð og vinnslu fjárlaga fyrir árið 2014.

Forseti. Það er alltaf mjög athyglisvert að hlusta á umræður um fjárlög því að þær vilja oft fara út í það að þingmenn benda hver á annan eftir því hvorum megin við stjórnarlínuna þeir standa og kenna gjarnan hver öðrum um eða finna sér rök í því að segja: En af hverju gerir þú ekki svona og af hverju gerir þú ekki hinsegin? Þetta minnir mjög mikið á síðasta kjörtímabil líka. Ég held að við komumst ekkert áfram ef við höldum þessum umræðum á þeim nótum. Fjárlög hverrar ríkisstjórnar fyrir sig verða alltaf umdeild. Það er bara þannig, það liggur í hlutarins eðli. Þetta er pólitík. Þarna kristallast pólitíkin og stefnan best, um það hvar á að verja peningunum og hvar á ekki að verja peningunum. Ég er að sumu leyti og í einhverjum liðum sammála ríkisstjórninni en ég er í öðrum liðum ósammála henni. Það er bara eðlilegt og þarf ekki að vera mikið drama um það. Mig langar að byrja á að velta örstutt tveimur jákvæðum punktum sem mér finnst standa upp úr. Ég er mjög glöð að sjá að ákveðið hefur verið að leggja fram lyklafrumvarpið. Það mun skipta fólk miklu máli. Ég sá um að halda utan um lyklafrumvarp Lilju Mósesdóttur, fyrrverandi hv. þingmanns, síðasta kjörtímabil en því miður strandaði málið. Ég vona að það náist að velta því alla leið í gegnum þingið á þessu kjörtímabili og sem allra fyrst. Mér finnst líka gott að það hafi verið tekin ákvörðun um að setja á bankaskatt. Mér finnst gott að heyra að hæstv. ráðherra Bjarni Benediktsson lofaði hér í dag að standa vörð um velferðarkerfið. Þá er spurningin: Hvernig á að gera þetta? Hvernig á að verja þá sem hafa það erfiðast? Það sem ég hef tekið eftir í umræðunum um yfirvofandi fjárlög, fyrir og eftir, er kvíði og ótti og óvissa hjá mjög mörgum einstaklingum úti í samfélaginu. Fólk sem er ekkert endilega í einhverjum flokksleikjum heldur bara venjulegt fólk sem er óttaslegið um hag sinn, fólk sem er búið að vera að berjast í bökkum, jafnvel löngu fyrir hrun - alltaf skal þetta fólk sem á sér kannski fáa málsvara þurfa að þjást mest. Ég kem úr mjög litlum þingflokki og hef ekki haft nægilegan tíma til að kynna mér fjárlagafrumvarpið út af því að gjörvallur þingflokkurinn minn tók þátt í stefnuræðuumræðum hér í gær. Þegar ég kom heim seint í gærkvöldi setti ég inn færslu á Facebook og bað fólk um að skrifa mér og segja mér hvað því fyndist mikilvægast að ég mundi ræða í þessum umræðum, sér í lagi út frá hópum sem er aldrei talað um þar sem er kannski ekki um að ræða háar upphæðir en hefur samt mikil áhrif á lífsviðurværi fólks. Ég fékk alls konar svör, ég held að ég sé búin að fá um það bil 80 tillögur. Það sem vakti athygli mína er hvað þetta er fjölbreytt og hvað áhyggjurnar eru miklar. Ég veit að það hefur verið starfandi hópur sem fær tillögur um hvar megi skera niður og það væri þá ekki úr vegi að kalla saman hóp þingmanna sem tæki við tillögum um hvar mætti alls ekki skera niður. Það er einfaldlega þannig að sumir mega ekki við meiru. Því hefur verið lofað að sú skerðing sem ellilífeyrisþegar og öryrkjar urðu fyrir strax í kjölfar hrunsins sem var eins konar staðfesting á því að þáverandi ríkisstjórn ætlaði að fara mjög vandlega eftir alþjóðagjaldeyrissjóðsprógramminu - þá skerðingu ætti auðvitað að vera búið að leiðrétta fyrir löngu. Það á að sjálfsögðu að vera forgangsmál því að það er eitt af loforðum þessarar ríkisstjórnar. Ég er ekkert rosalega mikið fyrir talnareikninga og er langt í frá einhvers konar excel-manneskja þó að ég beri mikla virðingu fyrir excel-heilum en ég hef áhyggjur af skerðingum sem verða í heilbrigðis- og menntakerfinu. Ég hef miklar áhyggjur af því. Ég held að það sé mjög brýnt að við þingmenn, sama úr hvaða flokki við erum, finnum lausnir á þessu ástandi sem er mjög slæmt. Það er tónninn sem ég hef fundið í þeim kommentum sem ég hef fengið frá fólki. Það hefur svo miklar áhyggjur af þessu. Það er auðvitað smánarlegt og skammarlegt að við búum í þannig samfélagi þar sem við tökum þátt í að greiða skatta til samfélagsins að það kosti orðið fleiri hundruð þúsund að fara í krabbameinsmeðferð. Auðvitað er það skammarlegt en það er ekki lausn og gerir í raun og veru hvorki auðveldara né betra að leggja til að gistináttagjöld verði lögð á spítalavist. Ég held að við, ef við viljum, getum komið með tillögur að breytingum. Þetta fjárlagafrumvarpselement er eins og póker, þ.e. hvernig það er unnið. Það er látið eins og það eigi að skera meira niður en ætlunin er og svo er samið um það sem er umdeildast og yfirleitt er samið um að það fari burt. Ég vona að okkur takist að semja gistináttagjaldið á Landspítalanum burt því að þótt það væri raunsætt að leggja það á þá veldur það svo miklum óróa, ugg og kvíða að það er ekki réttlætanlegt. Það er alveg sama hve góð rök við komum með fyrir því að gera þetta, það er ekki réttlætanlegt. Ég held að við hljótum að geta fundið samhljóm um að bara taka ákvörðun strax í þessari umræðu um að slá það út af borðinu, það er engin skömm að því. Ég velti líka fyrir mér og hef pínulitlar áhyggjur af alls konar málefnum, eins og einu sem kona skrifaði mér um í gær sem hefur áhyggjur af því að ekki eigi að lengja fæðingarorlofið og segir, með leyfi forseta: „Eins og samfélagið er í dag nær þetta ekki saman. Núna er dóttir mín orðin sex mánaða en þar sem við hjónin erum gift þá á ég ekki rétt á niðurgreiðslu á dagmömmu fyrr en hún verður níu mánaða. Þarna er þriggja mánaða gap sem við getum alls ekki brúað.“ Það eru alls konar svona „senaríó“ sem munu alltaf verða í samfélaginu þar sem fólk er sett í þannig stöðu að það sér ekki fram á að geta lifað eðlilegu lífi og sérstaklega núna þegar svo mikið hefur dunið á fólki. Við vitum að mjög margir tóku út séreignarsparnað og annað og það eru svo margir komnir út á ystu nöf. Ef við höldum áfram að ýta fólki lengra og fram af bjargbrúninni þá fer það bara. Það eru svo margir að fara. Síðan er það prógrammið með úrræði fyrir atvinnulausa, úrræði sem heppnuðust mjög vel. Ég er rosalega fegin að eitthvað var gert í því því að það er ekki neitt verra í samfélagi en að fólk festist í bótakerfinu og við erum blessunarlega laus við það, að fólk líti á það sem einu leiðina til að geta lifað af að vera á atvinnuleysisbótum eða eitthvað slíkt, að það verði einhvern veginn fjölskylduhefðin. Þetta hefur þróast svona úti í Bretlandi, það er náttúrlega mjög sýnilegt þar, og svona hefur þetta þróast úti um víðan völl. Við erum með gríðarlega stór mennta- og heilbrigðiskerfi hér sem mega ekki við meiri niðurskurði af því að þau eru orðin svo stór. Ég er svo hlessa á því að fráfarandi ríkisstjórn og núverandi ríkisstjórn hafi ekki tekið ákvörðun um að fara í mjög róttækar aðgerðir til að endurhugsa menntakerfið. Nú erum við að mennta fólk, það er dýrt, og síðan fer þetta fólk út á vinnumarkaðinn og það er ekki til nein vinna sem hæfir menntuninni. Hvaða rugl er það? Eins og ég vék að áðan er orðið svo dýrt að fá þjónustu í heilbrigðiskerfinu okkar sem fólk telur sig greiða fyrir með sköttunum sínum að það sleppir því jafnvel. Það er líka gríðarlega dýrt þegar fólk fær ekki rétta greiningu á sjúkdómum sínum af því að það er svo mikil mannekla á spítölunum. Ég sé í tillögum ríkisstjórnarinnar að endurskoða á menntakerfið að einhverju leyti og ég býst við að að hluta til þýði það að stytta eigi nám, það verði normið í menntaskólunum. Það þarf tiltölulega miklar og róttækar tillögur til að við náum utan um þau stóru göt sem munu alltaf myndast í fjárlögum ef við höldum áfram á þeirri leið sem við erum á. Í þessu fjárlagafrumvarpi er ekki neitt af því sem fólk hélt að það mundi fá. Það er ekkert sem tryggir að farið verði í að bæta þeim sem urðu fyrir forsendubresti þann forsendubrest. Ég sé það að minnsta kosti ekki í þessu frumvarpi. Mér þætti mjög vænt um ef einhver sérfræðingur í fjárlögum hjá stjórnarliðinu mundi útskýra fyrir mér hvort hægt sé að flytja til slíkt fjármagn án þess að það sjáist á fjárlögum eða hvort það muni koma inn á fjáraukalög eða hvernig þetta virkar. Mig langaði líka undir lokin að benda þingmönnum á að í inngangi samantektar upplýsingasviðs Alþingis um fjárlagafrumvarpið er lýst yfir áhyggjum af ógagnsæi í ríkisfjármálum. Þar kemur meðal annars fram að samspil fjárlaga fyrir næsta ár og frumvarp til fjáraukalaga yfirstandandi árs sé ekki nógu gott þar eð lokatölur yfirstandandi árs liggja ekki fyrir þegar bæði frumvörpin eru lögð fram og samþykkt. Því kann að vera að byggt sé á talnagrunni sem stenst ekki þegar upp er staðið. Þá er einnig lýst áhyggjum af því að fyrirsjáanleg útgjöld séu ekki sett inn í fjárlög heldur sé heimildin sótt í fjáraukalögin. Svo segir í innganginum, með leyfi forseta: „Slík vinnubrögð valda því að erfitt getur verið fyrir þingmenn að fá yfirsýn yfir ríkisfjármálin og átta sig á stöðu mála. Upplýsingaefni um fjárlögin er einnig sett fram á þann veg að það auðveldar hvorki úrvinnslu né yfirsýn (fjarlog.is) en framsetning fjármálaráðuneytisins á talnagögnum tengdum frumvarpinu hefur ekki fylgt eftir þróun í upplýsingatækni á þessari öld.“ Nú er enginn ráðherra lengur í salnum sem mér finnst bagalegt. Þegar fulltrúi frá einum af stjórnmálaflokkum sem eiga sæti á Alþingi tjáir sig um fjárlagafrumvarpið og hefði ef til vill viljað koma með spurningar þá finnst mér bagalegt að fjármálaráðherra sé ekki í húsinu. Við erum jú að ræða tillögu hans og mér finnst þetta ákveðin vanvirðing við þingmenn og vil beina þeirri vinsamlegu beiðni til forseta að tryggja að þegar verið er að ræða í 1. umr. um fjárlög að fjármálaráðherra sé á staðnum. Mér finnst það mjög mikilvægt. Við megum ekki leyfa þannig hefð að skapast að það sé bara í lagi að ekki sé nokkur ábyrgðaraðili frá ríkisstjórninni hér í húsinu. Mér finnst það fullkomlega óeðlilegt. Ég vona að við náum að bæta það sem fólk hefur mestar áhyggjur af í þessum fjárlögum, ég vonast virkilega til þess. Píratar munu koma með tillögur og vera í góðri samvinnu eins og við höfum heitið varðandi þá málaflokka sem við erum sammála um og að sjálfsögðu verðum við með viðspyrnu þegar við erum ósammála. Þannig gengur þetta bara fyrir sig á þessum vinnustað.

Forseti minnir hv. þingmenn á að þingmálið er íslenska.

Virðulegur forseti. Ég tel að umræðan um þessi fjárlög hafi í það heila verið prýðileg og upplýsandi um margt. Ég tek undir með þeim hv. þingmönnum sem bent hafa á að við erum auðvitað bara að byrja þessa umræðu. Við tökum hana hér í dag og á morgun og í hv. fjárlaganefnd munum við síðan fá fram sjónarmið gesta og þeirra sem gerst þekkja til. Við eigum eftir að fara enn betur yfir þetta fyrsta frumvarp ríkisstjórnarinnar. Ég ætla ekki að rekja í löngu máli stöðuna sem við erum í en ég tel hins vegar mikilvægt að við séum meðvituð um það, og að við hættum ekki að minnast á það, því að það er hinn kaldi veruleiki, að við höfum verið að reka ríkissjóð með gríðarlegum halla. Það var eðlilegt að það gerðist eftir alþjóðlega bankahrunið sem við fundum verulega fyrir. Við verðum hins vegar eðli málsins samkvæmt að sníða okkur stakk eftir vexti. Nú greiðum við sem samsvarar 85 milljörðum ísl. kr. í vaxtagreiðslur og það er tvöfaldur rekstrarkostnaður Landspítalans. Þetta er raunveruleikinn. Það sem við þurfum að gera er nákvæmlega það sama og margar aðrar þjóðir hafa gert, með ágætisárangri oftast þegar menn hafa farið í það verkefni. Við þurfum að fara yfir það hvað við viljum leggja áherslu á og hvers við getum verið án. Það er nákvæmlega þannig sem við þurfum að nálgast þetta verkefni. Mér hefur fundist að hjá mörgum stjórnarandstæðingum og stjórnarliðum sé skilningur á þessu verkefni, sem er ekki bara verkefni þessarar ríkisstjórnar, ekki bara verkefni stjórnarliða heldur verkefni okkar allra. Það breytir engu hvað viðkomandi einstaklingur heitir sem er í ráðherrastóli, hvað flokkurinn heitir sem er í ríkisstjórn, þetta er alltaf verkefnið. Nú erum við svo lánsöm að við getum skoðað hvað aðrar þjóðir hafa gert og við getum lært af því. Það er reyndar þannig að þau lönd sem við berum okkur saman við fóru í gegnum svipaða hluti fyrir áratug eða svo, eða rúmlega það, kannski einum og hálfum áratug. Niðurstaðan eftir þá vegferð sem þau fóru í eru úttektir og skýrslur sem við höfum því miður ekki enn notað til fulls til að ná þeim árangri sem ég held að við séum öll sammála um. Staðan er sú að hallinn á ríkissjóði er að öllu óbreyttu 30 milljarðar kr. Loforð voru gefin á þeirri forsendu að menn hefðu náð endum saman en þegar farið var yfir það kom í ljós að ekki voru til peningar fyrir því og það er slegið af. Mér finnst það ekki ganga upp hér í umræðunni að kalla það niðurskurð og ég ætla ekkert að benda á neinn einn í því. En það bara gengur ekki upp. Ef kosningar væru eftir nokkra daga og svo kæmu yfirlýsingar um að milljarðar ættu að fara í þetta, 500 milljónir hér, 2 milljarðar þar, og síðan kæmi ríkisstjórn eftir kosningar sem sæi að ekki væru til peningar fyrir þessu, að þessu þyrfti að breyta, þá er það ekki niðurskurður vegna þess að engir fjármunir voru til. Hvað eftir annað hafa menn komið hingað upp og sagt að þessi ríkisstjórn hafi mætt hér á þingi og slegið skjaldborg um auðmenn. Hvernig var það gert? Það var ekki með því að taka af auðlindaskattinn, nei, það var með því að framfylgja stefnu síðustu ríkisstjórnar um auðlindaskatt, með því að framfylgja stefnu síðustu ríkisstjórnar um að framlengja hann ekki. Svo breyttu menn veiðigjaldinu. Ef núverandi ríkisstjórn hefði ekki gert neitt í veiðigjaldinu, hverjar skyldu tekjurnar þá hafa orðið? Þær hefðu ekki orðið neinar. Ef menn hefðu viljað lækka veiðigjaldið hefðu menn bara átt að láta það algjörlega eiga sig að gera nokkuð í því á sumarþingi. En því var breytt á þann veg að hærri gjöld leggjast á stærri útgerðir og veiðigjöld hafa aldrei verið hærri, sjávarútvegurinn hefur aldrei greitt hærri gjöld. Það skiptir máli að þessar staðreyndir liggi fyrir. Ef menn vilja tala um þessa hluti með einhverjum öðrum hætti - ég ætla bara að segja að ég mun ekki þreytast á að benda á mótsagnirnar og rangfærslurnar í því. Mér finnst tíma mínum ekki vel varið í það, en ég ætla ekki að láta menn komast upp með að segja þessa hluti hvað eftir annað með það að markmiði að fólk fari að trúa því sem ekki er rétt. Ef við ætlum að nálgast umræðuna á þann veg að ef ekki sé tekinn skattur í þeirri prósentu eða í þeim mæli sem einhverjum dettur í hug að þá sé verið að veita afslátt af viðkomandi skatti - ef við ætlum að nálgast hlutina þannig kemur það illa niður á síðustu ríkisstjórn þá kemur það illa niður á hv. þingmönnum Samfylkingar og Vinstri grænna, eins og hv. þm. Haraldur Benediktsson benti á í umræðunni í gær. Ef við notum þessa mælistiku þá má segja að síðasta ríkisstjórn hafi gefið erlendum auðmönnum, ríkasta fólki í heimi, um 40 þús. milljónir og ætlaði bara að halda því áfram. Við værum komin langleiðina með að byggja nýjan spítala ef menn hefðu þá viljað nýta þessa fjármuni í það. Ef við notum orðfæri vinstri manna á Íslandi þá var það síðasta ríkisstjórn, ríkisstjórn Vinstri grænna og Samfylkingarinnar, sem fann ríkasta fólk í heimi og gaf því tug þúsundir milljarða, hvorki meira né minna, peninga sem við hefðum getað notað til að byggja nýjan spítala. Ég er langt frá því að vera vinstri maður en ég er bara að nota þeirra orðfæri. Nákvæmlega þannig hefðu þeir viljað leggja þetta út. Er það ekki svo, virðulegur forseti? Ég lít á verkefnið og mér finnst vera samhljómur - það kemur í ljós hversu mikil samstaðan verður þegar á hólminn er komið - um að fara í hagræðingu. Við ætlum að leita leiða til að spara til að halda uppi þjónustu. Mér finnst margir hafa talað þannig og nú mun reyna á. Við í hagræðingarhópnum höfum verið að fara yfir ýmsa hluti í sumar og við höfum fullt af hugmyndum sem gætu nýst og væri mikilvægt að ræða. Ég tel mikilvægt að leggja hugmyndirnar fram. En eru þær allar skotheldar? Nei. Það er bara ekki þannig. En það gerist ekkert ef við ræðum ekki hlutina, það gerist ekkert ef við þorum ekki að fara yfir þá. Ef við skoðum síðustu fjögur ár, ef við skoðum skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands og ef við skoðum úttektir sem við fáum hér í þinginu um sparnaðinn, þá hefur hann fyrst og fremst verið í fjárfestingunni. Ef við skoðum hagrænu skiptinguna hafa útgjöldin aðallega vaxið í Atvinnuleysistryggingasjóð, hafa aukist um 346%. Þetta eru blóðpeningar. Ekki að við viljum ekki gera vel við það fólk sem er svo ólánssamt að missa vinnuna. En stóra málið er að við viljum að það hafi tækifæri til að starfa og skapa verðmæti. Þess vegna er sorglegt að okkur hafi ekki tekist að gera það á undanförnum árum. Aukningin hefur verið í vaxtabótum og á jöfnun og á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða ef við lítum á hlutfallstölur. En stóri sparnaðurinn, bæði hlutfallslega og í tölunum, er fyrst og fremst í viðhaldi og stofnkostnaði. Virðulegi forseti. Í skýrslu Hagfræðistofnunar segir að á sama tíma og ársverkum hafi fækkað um 17 þúsund á hinum almenna markaði hafi opinberum starfsmönnum fjölgað um 200. Þessu er hins vegar skipt ójafnt niður og ekki leikur vafi á því að sú einstaka stofnun sem hefur orðið fyrir mestri fækkun starfsmanna er Landspítalinn en á síðustu fjórum árum hefur fækkunin þar verið um 350 á sama tíma og jafnvel er um að ræða aukningu á öðrum heilbrigðisstofnunum. Virðulegi forseti. Ég tel ekki nóg að setja fjármuni í hlutina, ég tel að við verðum að fara í alvörustefnumótun í hverjum málaflokki fyrir sig ef við ætlum að ná árangri. Mér finnst augljóst að hér eru tækifæri til að spara, stundum mikið, stundum lítið, en lítill sparnaður skiptir líka máli. Mér finnst fullkomlega fráleitt, svo að lítið dæmi sé tekið, að vera með fjölmiðlanefnd, það er algjörlega út í hött. Við vorum hér með útvarpsréttarnefnd, hún kostaði miklu minna. Fjölmiðlanefnd kostar 40 milljónir á ári. Útvarpsréttarnefndin kostaði 13 eða 17 milljónir. Fjölmiðlanefnd hefur eftirlit með fjölmiðlalögunum sem kemur meðal annars fram í því að nefndin sendir erindi til einyrkja sem eru með vefsíður og biður þá um að aðskilja ritstjórnarlegt sjálfstæði og afskipti eigenda - sem er alveg ótrúlega erfitt ef það er bara eigandinn sem vinnur og sér um að skrifa og safna auglýsingum og gera alla hluti. Það er fullkomlega ómögulegt. Auðvitað gæti einhver sagt að þetta væri ekki almenna reglan en aðalatriðið er að þegar við ætlum að forgangsraða, segja hvað við viljum hafa og hvers við getum verið án, þá getum við verið án fjölmiðlanefndar. Bankasýsla ríkisins er annað mál líka. Við þurfum ekki á að halda stofnun sem kostar nærri 100 milljónir kr. til að halda utan um eignarhlut okkar í Landsbankanum. Lagt var af stað með hana til að hugsa um alla eignarhlutana og þá var gert ráð fyrir því að ríkið mundi eiga Arion banka og Íslandsbanka líka og er augljóst að við getum lagt þá stofnun niður strax. Menn tala hér um fjárfestingaráætlunina sem ríkisstjórnin hafi að miklu leyti tekið niður. Ég held því miður að þar hafi menn ekki vandað nóg til verka og svæsnasta dæmið sem ég hef séð er flutningur Náttúruminjasafnsins í Perluna. Sem betur fer er leigusamningurinn sem þar liggur undir háður samþykki þingsins. Ég mun leggja til að þingið samþykki ekki þann samning. Áætlanir voru uppi um að ríkið mundi borga 80 milljónir kr. á ári í 15 ár, óuppsegjanlegur samningur, og það segir sig sjálft að miklu ódýrara hefði verið fyrir ríkið að byggja hús ef svo hefði borið undir en að auki þurfti ríkið að fjárfesta fyrir 500 millj. kr. til að koma sýningunni upp og rekstrarkostnaðurinn hefði verið 20–30 milljónir. Þarna eru margir milljarðar í eitthvað sem við getum án nokkurs vafa verið án. Ég skil ekki hvernig nokkrum manni datt í hug að fara út í þetta þegar við horfum upp á niðurskurð á þeim sviðum sem við erum öll sammála um að við viljum halda uppi þjónustunni á. Ég sé að forustumenn aldraðra og öryrkja hafa bent á að hér sé margt inni sem þau hafa verið að bíða eftir enda var leikurinn til þess gerður. Við erum að snúa við stefnu skattahækkana og fara að lækka skatta á almenning. Sumir segja: Heyrðu, þetta skiptir svo litlu máli, þetta er svo lítið. Hvað er það fólk að segja? Eigum við ekki að lækka skatta á almenning? Ég hef tekið eftir því að sumir forustumenn launþega, sem gæta hagsmuna þess fólks, tala jafnvel með þessum hætti. Virðulegi forseti. Við munum ekki geta gert allt í einu og ég er sammála því að við þyrftum að ganga lengra í skattalækkunum. En eigum við að sleppa því ef við getum ekki gert nógu mikið strax? Ég hvet fólk til að hugsa það og sérstaklega þá aðila sem eiga að halda utan um hagsmuni almennings.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014. Það er auðvitað þannig þegar maður fær slíka bók að hægt er að nálgast umræðuefnið frá mörgum sjónarhólum. Það er hægt að ræða það út frá þeirri gagnsemi sem þau fjárlög hafa fyrir einstaklinga og þjóðfélagið í heild, með hvaða hætti er hægt að mæta þeim óskum og þeim væntingum sem þjóðin hefur. Það er líka hægt að skoða það út frá þeim loforðum og væntingum sem hafa verið skapaðar af núverandi ríkisstjórn. Það er hægt að skoða það út frá stjórnarsáttmálanum og því sem þar hefur verið lofað, í stefnuyfirlýsingunni. Ég ætla í upphafi að fagna því að núverandi ríkisstjórn skuli stefna áfram að því að reyna að ná hallalausum fjárlögum. Það hefur verið baráttumál okkar við mjög erfiðar aðstæður og við vissum að hverju við stefndum, við vissum hvert við vorum að fara; að breyta vöxtum í velferð. En spurningin er hvernig sú leið er vörðuð, hvernig við förum að því, hversu langan tíma við tökum til þess og hvaða forgangsatriði við höfum inni í fjárlögunum til þess að tryggja að vegferðin verði í lagi. Ég ætla líka að segja í upphafi að það er fullt af jákvæðum hlutum í frumvarpinu. Það eru jákvæðar nýjar tekjuleiðir. Það eru hækkaðir skattar á bankana og fjármálaheiminn, og þar með á gömlu bankana, og það er aukið svigrúm á Landsbankann sem nú er í eigu íslenska ríkisins, skilar á þessum dögum 10 milljarða arði. En það sem er forvitnilegt er hvernig þeim arði er skipt og hvert hann er látinn fara. Það er annað sem er svolítið merkilegt í því sem við höfum fengið að kynnast í kringum þetta fjárlagafrumvarp og það er umræðan sem var hér í gærkvöldi þegar hæstv. forsætisráðherra flutti stefnuræðu sína. Maður les þá ræðu og síðan stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar og ber það saman við fjárlögin. Það kom mér á óvart að það er himinhrópandi bil á milli þessara tveggja þátta, þess sem forsætisráðherra boðaði og þess sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra boðaði með fjárlagafrumvarpinu. Það verður auðvitað okkar að reyna að fá skýringar á því hvers vegna það er svona. Hvers vegna er verið að tala um að hér eigi að efla menntun, það eigi að hlúa að nýjum atvinnugreinum, tæknigreinum hugbúnaðargreinum, skapandi greinum, á sama tíma og fjárlagafrumvarpið sker niður fjárlög til þeirra þátta? Það er líka mjög sláandi þegar menn tala um að nú sé hafin endurreisn í heilbrigðiskerfinu. Það er engin viðbót í fjárlagafrumvarpinu umfram það sem var fyrir fram búið að ákveða og er heldur skorið af. Það er auðvitað mjög sláandi fyrir okkur sem erum að lesa. Hæstv. forsætisráðherra talaði líka um það í ræðunni í gær að fjárfesting verði að aukast. Á sama tíma er verið að skera niður fullt af framkvæmdum sem horfðu til framtíðar, allt frá því að taka hið endurbætta eða nýja sjúkrahús Landspítalans, heilbrigðisstofnunina á Selfossi, endurbætur á stórri byggingu heilbrigðisstofnunarinnar í Stykkishólmi. Það er strokað út og menn ganga meira að segja svo langt að taka það fram að fjárveitingin í ár, 2013, verði skorin niður sem á ekki að vera í þessum fjárlögum. Það hefur áður komið fram í ræðum annarra hv. þingmanna. Í ræðunni sagði hæstv. forsætisráðherra að á sviði menntamála verði lögð áhersla á að fjölga fólki með menntun í tækni- og iðngreinum. Hvar sér þess stað í fjárlagafrumvarpinu? Það segir einnig orðrétt: „skapa jákvæða hvata, hvata til að fjárfesta.“ Hvar sér þess stað í frumvarpinu? Stuðningur við nýsköpun og rannsóknir, forgangsröðun í þágu heilbrigðiskerfisins, ég sagði það áðan. Styrkja innviði um allt land, heilbrigðisþjónustu, skólahald og opinbera þjónustu. Það er ekkert af því í fjárlagafrumvarpinu. Ég ætla að hæla ríkisstjórninni fyrir það að stór hluti af því sem kemur fram í fjárlagafrumvarpinu er framhald á því sem fyrri ríkisstjórn hafði komið í gang. Það sem meira er þá byggja þeir svo mikið á fyrri ríkisstjórn að þeir nota það sem afsökun fyrir því að þeir leggi ekki á auðlegðarskatt að ríkisstjórnin hafi haft á því tímamörk hvenær ætti að fara yfir það mál aftur.  Það er sjálfstæð ákvörðun hverrar ríkisstjórnar hvaða gjöld hún leggur á. Hún verður að svara fyrir það sjálf, hæstv. ríkisstjórn, þegar hún er að taka slíkar ákvarðanir en ekki að fela sig á bak við einhverja aðra slíka hluti. Ég ætla að taka nokkur dæmi sem ég hef velt mikið fyrir mér hvort hefðu nokkurn tímann verið í framkvæmd ef við hefðum ekki tekið upp þær breytingar. Í fyrsta lagi gjaldfrjálsar tannlækningar. Fyrst þegar verið var að tala um að farið væri fram úr á fjárlagaliðum var talað eins og þarna væri baggi, einhver skuldbinding sem væri erfitt að standa við en menn hunskuðust til þess. Sem betur fer standa menn við þann samning. Þökk sé nýrri ríkisstjórn fyrir það. Sama gildir um jafnlaunaátak. Eitt af því sem er erfitt í íslensku samfélagi er að horfa upp á það ár eftir ár og áratugi að verðmæti starfa í landinu er misskipt, þ.e. uppeldisstörf, heilbrigðisstarfsmenn, þeir eru verr launaðir en þeir sem eru í viðskiptalífinu. Þess vegna var tekið upp að fara með jafnlaunaátak inn á heilbrigðisstofnanir, 4,8% sem allar heilbrigðisstofnanir í landinu fengu. Það er inni í fjárlögunum áfram. Þökk sé ríkisstjórninni fyrir það. Það er líka tvennt sem gerist núna í almannatryggingalögunum um næstu áramót í viðbót við það sem áður var komið, þ.e. að skerðingar vegna tekna lækka úr 45% niður í 38,35%. Sú ákvörðun var tekin af fyrri ríkisstjórn. Sama gildir um hinn hlutann sem kemur inn í almannatryggingarnar um áramót sem er víxlverkanir, þ.e. samkomulag sem gert var á milli lífeyrissjóðanna og ríkisins um að hækkanir hjá lífeyrissjóðunum mundu ekki skerða bætur hjá almannatryggingum. Sú ákvörðun var tekin árið 2010 og annar hluti er að koma til framkvæmda um áramót. Það er aukningin hjá öldruðum og ellilífeyrisþegum, plús sú leiðrétting sem átti sér stað í sumar. Ég verð að segja að þótt ég fagni því mjög kemur mér á óvart að menn skuli ekki standa við að taka allt til baka, fyrir utan það að menn lofuðu að gera það strax í sumar. Ég get haldið áfram. Vaxtabæturnar sem voru stórauknar af fyrri ríkisstjórn eru áfram, að vísu ekki með verðbótum. Barnabæturnar hækkaðar um 24% eins og hæstv. fjármálaráðherra benti á, þær halda áfram. Það verður komið til móts við barnafjölskyldur sem voru ein skörpustu skilaboðin á árinu 2013. Þrátt fyrir að menn hækki komugjald í heilsugæslunni um 20%, af því að það hækkar umfram allar verðlagshækkanir, er það ekki lagt á börn og ungmenni. Það var fært niður í núll á sínum tíma, þ.e. það eru engin komugjöld í heilsugæslu fyrir börn og ungmenni, því er haldið áfram. Það var að vísu ráðherra sem hét hæstv. ráðherra þá, Álfheiður Ingadóttir, sem tók það niður að lokum.  Ég ætla ekki að fara yfir einstaka þætti, ég hef engan tíma til þess, þetta er ekki nema 10 mínútna ræða sem ég fæ hér. Við fáum tækifæri til að ræða við ráðherra á næsta ári. Af því ég sé að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er kominn af fjármálaráðstefnunni - við vorum báðir þar áðan og ég þakka honum fyrir innlegg hans þar - langar mig að spyrja hann að einu. Það er talað um að kaupmáttaraukning í frumvarpinu sé 0,3%, en í frumvarpi sem lagt er fram samhliða um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga stendur einnig að áhrifin af hækkunum muni leiða til 0,3% rýrnunar á kaupmætti. Bara til að hafa þetta skýrt: Er 0,3% hækkunin umfram það, svo ég sé ekki að fara með rangt mál? Ég bið hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra að skýra það. Ég nefndi heilbrigðisstofnanirnar. Það er eitt af því sem verður að gerast á þessu þingi og ég treysti á og ég hef sagt í fjölmiðlum: Nú komumst við ekki lengra. Fyrir ári síðan hættum við niðurskurði í heilbrigðiskerfinu. Hvernig í veröldinni datt mönnum í hug að byrja á því aftur? Hvernig í veröldinni datt mönnum það í hug og úti um allt land? Við förum í erfiða samninga á Vesturlandi þar sem við tökum niður öldrunardeild og sameinum annarri deild, yfir 100 milljarða hagræðing. Nú koma 43,5 milljónir í viðbót þar sem á að ráðast á hinar. Hver átti von á því miðað við það sem menn börðust fyrir í kosningabaráttu eða slag áður? Þetta er úti um allt land. Sameiningar sem eiga að skila hagræðingu. Það er eitthvað sem við sem þing verðum að standa saman um að laga og sem betur fer hefur hæstv. forsætisráðherra 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og margt ágætt sem þar kom fram. En ég verð eiginlega að spyrja hv. þingmann um eitt því ég held að það skipti svolitlu máli hvernig menn túlka lagasetningu á þinginu. Nú er það þannig að þegar stjórnmálamenn segja að eitthvað sé tímabundið, lögbinda að það sé tímabundið, þá held ég að fólk sé almennt á því að það sé tímabundið. Og ég held að það skipti miklu máli að fá það frá hv. þm. Guðbjarti Hannessyni hvort tímabundið sé ekki bara tímabundið. Hv. þingmaður talaði hér um auðlegðarskattinn. Það var ekki aðeins svo að hann væri tímabundinn heldur sagði hæstv. fyrrverandi ráðherra mjög skýrt, virðulegi forseti, að hann yrði ekki framlengdur. Ég held að ef einhver segir að eitthvað sé ekki framlengt þá muni allir skilja það þannig að það sé ekki framlengt. Ég er því með tvær spurningar. Ef það stendur í lögum að eitthvað sé tímabundið lítur hv. þingmaður þá á það þannig að svo sé ekki? Og ef einhver stjórnmálamaður og ráðherra segir að skattur verði ekki framlengdur þýðir það þá eitthvað annað? Svo vil ég líka, virðulegi forseti, vegna þess að hv. þingmaður þekkir nú heilbrigðismálin mjög vel, heyra frá honum um sameiningar. Sums staðar á landinu, ég held með prýðilegum árangri almennt, hafa heilbrigðisstofnanir verið sameinaðar til þess að nýta fjármunina betur og halda uppi þjónustunni. Heyrði ég rétt, er hv. þingmaður á móti sameiningum heilbrigðisstofnana?

Hæstv. forseti. Fyrst varðandi lagasetningu og hvað tímabundið merkir. Það þýðir að málið verður endurmetið og hvort það verður framhald á. Ég ætla að leyfa mér þá túlkun. Í vinnunni í sumar neitaði ríkisstjórnarmeirihlutinn að breyta ákvæði um frítekjumörk hjá örorkulífeyrisþegum úr 29 þús. kr. í 110 þús. kr. Það ákvæði er framlengt ár í senn. Skil ég þá hv. þingmann þannig að þetta þýði að leggja eigi það af eftir ár? Ég skil það ekki þannig. Ég skil það þannig að menn ætli að framlengja það ár og ár, meta ákvæðið á hverjum tíma. Við báðum um að það yrði gert varanlegt hjá öryrkjum eins og hjá ellilífeyrisþegum. Það var ekki vilji fyrir því. En ég ætla ekki að leyfa mér að túlka það þannig að henda eigi því út. Það var heldur ekki þannig með tækin á Landspítalanum því að við fengum áætlun og við settum inn í heilbrigðisáætlun líka að það þyrfti að vera ákveðið reglubundið fjárframlag á næstu árum til að tryggja að hægt væri að endurbyggja tækjakostinn. Við settum inn 862 millj. kr., tæpar 900 milljónir á þessu ári, og reiknuðum með að það þyrfti milljarð næstu tvö árin a.m.k. til þess að laga þetta. Ég fagna því að ríkisstjórnin hefur tilkynnt, eftir að viðbrögðin komu fram við fjárlagafrumvarpinu, að skoða eigi þennan tækjalista og endurmeta hann. Við munum veita okkar liðsinni í að tryggja að endurnýjun verði á tækjum. Varðandi sameiningu stofnana var það til dæmis þannig á Norðurlandi að það lá ekki ljóst fyrir. Þegar stofnanir eru sameinaðar á sínum tíma þá er t.d. Hvammstangi með Vesturlandi, Hólmavík er líka með Vesturlandi. Og að setja pennastrik og segja til dæmis að Patreksfjörður og Ísafjörður eigi að sameinast þar sem eru yfir 400 km á milli tíu mánuði ársins, þá held ég að menn verði að skoða það áður en þeir fara að tala um hagræðingu. Sama gildir á Norðurlandi. Það liggur ekki ljóst fyrir hvernig Húsavík og Blönduós eigi að sameinast eða hvort menn ætli þá að halda Norðurlandi eystra og vestra hvoru í sínu lagi. Þetta á allt að vera í skoðun og þetta var í skoðun og er í skoðun þannig að ég ætla ekkert að útiloka neitt. En að setja inn í fjárlög niðurskurð á þessar stofnanir eftir það sem á undan er gengið er yfirlýsing frá núverandi stjórnvöldum: Þið gerðuð ekki nálægt því allt sem þið gátuð, þið getið gert miklu betur. Skerum bara áfram niður. Það eru skilaboðin sem er verið að gefa.

Virðulegi forseti. Ég held að fyrir fólk sem fylgist með þessu og hefur kannski fundist skilaboðin frá stjórnmálamönnum vera óskýr verði þau að minnsta kosti ekki skýrari með þessu. Ég hef staðið í þeirri meiningu að tímabundið þýði tímabundið. Auðvitað geta menn tekið ákvarðanir um eitthvað annað, en ég spurði hv. þingmann vegna þess að hæstv. ráðherra í hans flokki sagði skýrt að viðkomandi skattur yrði ekki framlengdur. Það var ekki bara að það væri í lögunum, hann sagði það líka og mjög skýrt. Ég get lesið það upp fyrir hv. þingmann, ef hann vill, en hæstv. fyrrverandi ráðherra segir í viðtali, með leyfi forseta: „Ég er ánægð með þessi þrjú tekjuskattsþrep. Það eru hins vegar ákveðin vandamál með auðlegðarskattinn. Hann er þó tímabundinn og ég mun leggja áherslu á að endurnýja hann ekki.“ Mér finnst þetta vera mjög skýrt. Finnst einhverjum þetta vera óskýrt? Ég bara spyr. Varðandi sameiningar þá eru það heilbrigðisstofnanir sem eru sameinaðar. Það er á Austurlandi, á Suðurlandi og á Vesturlandi. Alls staðar er um miklar vegalengdir að fara. Hólmavík og Akranes eru kannski ekki alveg hlið við hlið eða Hvammstangi og Akranes ef út í það er farið. Það er erfitt að fara um Austfirði á vetrum. Það sem menn hafa náð hagræðingu í við sameiningu er margt sem hv. þingmaður þekkir mjög vel, t.d. í bakvinnslu. Menn ná hagræðingu í ýmsu öðru þó að miklar vegalengdir séu á milli. Ef hv. þingmaður trúir því að ekki sé skynsamlegt að hafa þessar stofnanir eins og þær eru á þessum svæðum hefði ég talið að hann hefði átt að gera eitthvað í því þegar hann var hæstv. heilbrigðisráðherra og velferðarráðherra. En það er ekkert nýtt að við séum að sameina stofnanir yfir langan veg. Það skiptir máli að hv. þingmaður tali skýrt um það hvort hann sé fylgjandi sameiningum eða ekki. Ef hann er ekki fylgjandi þeim er næsta spurning þessi: Af hverju gerði hann þá ekkert til þess að sundra þeim?

Hæstv. forseti. Varðandi það sem er tímabundið, ég held að við getum talað okkur heita um það endalaust. Ég ætla að vona að þessi ríkisstjórn verði tímabundin. En þegar menn fela sig á bak við slíkt orðalag og þeir þurfi þar með ekki að taka afstöðu, þá eru það ein rök. Að segja að það sé vegna þess að Samfylkingin - það er út af fyrir sig mjög gott ef við fáum að stjórna þessari ríkisstjórn - tók afstöðu í einhverju máli, einn einstakur þingmaður … 

Ráðherra.

Já, fyrirgefðu, hv. þingmaður var ráðherra á þeim tíma. En eru það þá lög? Eru það þá lög núna þegar hv. formaður fjárlaganefndar er búinn að gefa yfirlýsingar um 50 milljarða aukningu, get ég þá treyst á að það gangi eftir? 12–14 milljarðar í heilbrigðisstofnanir?

Var þetta ekki stefna ríkisstjórnarinnar?

Jú, en ég meina …  Varðandi sameiningar þá hef ég sagt: Sameining er ekki til vegna sameiningarinnar. Maður byrjar ekki á að gefa tölur um það hver hagræðingin er, menn byrja á því að sameina og draga síðan frá þegar þeir eru búnir að finna út hver hagræðingin verður í framhaldi af því. Þetta er það sem þarf að vinna. Það er með ólíkindum að hlusta á hv. þingmann, fyrrverandi ráðherra, hafandi gagnrýnt okkur fyrir blóðugan niðurskurð, eins og margir af þeim sem eru í hagræðingarhópnum. Ég viðurkenni að við fórum í blóðugan niðurskurð. En við sögðum: Það er komið nóg. En svo kemur nýi 

Virðulegur forseti. Hér var minnst á áhrif af tekjuöflunarfrumvörpum sem fylgja nú fjárlagafrumvarpinu og réttilega bent á að frumvarp til laga um ýmsar forsendur frumvarps til fjárlaga, þ.e. verðlagsbreytingarnar, frumvarp sem fylgir hér fjárlagafrumvarpinu, hefur áhrif til þess að draga úr kaupmætti ráðstöfunartekna. Hitt frumvarpið, um tekjuaðgerðir sem fjalla um tekjuskatt einstaklinga, virðisaukaskatt, launatengd gjöld og skatt á fjármálafyrirtæki, verkar í hina áttina. Samanlögð áhrif af þessum frumvörpum tveimur eru metin þannig að kaupmáttur ráðstöfunartekna vaxi um 0,3%.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að rengja hæstv. ráðherra fjármála og efnahagsmála, en þetta kemur fram í frumvarpi sem hér er lagt fram á þskj. 3, 3. máli, þar sem þess er sérstaklega getið af hálfu fjármálaráðuneytis að skerðingin sé 0,3%. Ég er rólegri ef það er rétt að kaupmátturinn verði þrátt fyrir það 0,3% en það kemur ekki skýrt fram í frumvarpinu. Ég nefndi áðan að sá sem hér stendur og hæstv. ráðherra voru saman á fjármálaráðstefnu þar sem var rætt um samskipti þessara tveggja stjórnsýslustiga í landinu. Þar var einmitt rætt um tekjustofna og mig langar aðeins að heyra viðhorf ráðherrans þannig að það komi fram í þinginu. Hér hafa samfylkingarmenn flutt um það tillögu að hluti af veiðigjaldinu, allt að 25%, verði látinn renna til sveitarfélaga. Mér heyrðist hæstv. ráðherra slá þetta algjörlega af og telja þetta útilokað. Ég ætla rétt að vona að hann leyfi okkur að ræða þetta í þinginu. Þetta mál kemur inn á næstu dögum. Mig langar aðeins að fá að heyra frá hæstv. ráðherra viðhorfið til, ef ég má leyfa mér að spyrja til baka í andsvari, þessarar hugmyndar vegna þess að ég held að það skipti mjög miklu máli að senda sveitarfélögunum þau skilaboð að við ætlum að færa þangað verkefni. Þarna kom auðvitað líka fram óánægja með að hér væru lögð fram ýmis byggðatengd atriði eins og að lækka framlag til húshitunarkostnaðar. Það er líka lækkað í sóknaráætlun sem var eiginlega aðferð til að færa ákvörðunartökuna út úr þinginu til nærsamfélagsins. Sá þáttur er skorinn illilega niður í frumvarpinu og ber að harma það. Það hallar mjög á landsbyggðina í þessu frumvarpi. Ég biðst velvirðingar á að nota tækifærið og spyrja hæstv. ráðherra til baka.

Frú forseti. Veiðigjaldið er í sjálfu sér í heildarendurskoðun í ráðuneyti sjávarútvegs- og landbúnaðarmála, þ.e. hvernig við breytum lögum um stjórn fiskveiða og síðan í tengslum við það veiðigjaldinu, hvort við getum náð samstöðu um að færa okkur yfir í samninga og taka gjald vegna þeirra. Ég veit að hv. þingmaður þekkir þetta allt saman mjög vel. Í því samhengi höfum við ekki horft til þess að deila tekjum af tekjustofnunum með sveitarfélögunum sérstaklega þannig að það sé bara sagt hreint út. Hins vegar munu sveitarfélögin njóta góðs af innheimtu veiðigjaldsins með því að heildartekjur af skattstofnunum vaxa með gjaldinu, þau njóta síðan góðs af því meðal annars í gegnum jöfnunarsjóðinn. Þetta gildir alveg sérstaklega um bankaskattinn sem fylgir þessu fjárlagafrumvarpi. Það gildir einnig um lækkun tryggingagjalds sem sveitarfélögin njóta góðs af í þessu fjárlagafrumvarpi þannig að það er eitt og annað í frumvarpinu sem verkar mjög jákvætt fyrir sveitarfélögin. Það verður að taka með í þessa umræðu. Síðan er það með áhrifin af frumvörpum sem fylgja fjárlagafrumvarpinu, það er alveg rétt að hugsanlega er það ekki tekið nægilega vel saman á einn stað. Áhrif þeirra á kaupmátt ráðstöfunartekna birtast í hverju og einu frumvarpi og heildaráhrifin eru þau sem ég hef hér farið yfir.

Hæstv. forseti. Ég treysti á að hæstv. ráðherra vinni með okkur í að skoða betur þetta með veiðigjaldið. Hann nefnir það réttilega að þetta er farið í umfjöllun hjá viðkomandi ráðuneyti. Ég treysti því að þetta mál verði skoðað þar og vek sérstaklega athygli á því, af því að ég hef tækifæri til þess, að í samninganefndinni sem oft er vitnað til, m.a. í stjórnarsáttmálanum, varðandi sjávarútveginn eru gríðarlega rík byggðasjónarmið. Þar er lögð mikil áhersla á það að sjávarútvegurinn skiptir landsbyggðina miklu máli og það þarf að gæta þeirra sjónarmiða í endurskoðun á lögunum eins og hefur verið reynt. Af því að ég hef tækifæri hér til að ávarpa hæstv. ráðherra varðandi fjárlögin vil ég nefna að ég treysti á að hæstv. ráðherra standi við fyrirheit sem hafa verið gefin, bæði varðandi tækjakost á Landspítalanum og leiðréttingar á þeim niðurskurði sem er settur inn í heilbrigðismálin. Þarna eru alvarleg slys. Það sem gerist stundum við skipti á ráðherrum er að menn þekkja ekki það sem á undan er gengið nægilega vel og það er verið að skera niður á stað þar sem við erum nýbúin að gera samninga um að komið sé að lokum. Ég treysti á að það sé sameiginlegur skilningur ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar að það hafi verið komið nóg í heilbrigðismálum. Við byrjuðum að gefa til baka á þessu ári og heitum á ríkisstjórnina að standa við það að fara að byggja þar upp eins og fyrirheit eru gefin um, bæði í ræðu hæstv. forsætisráðherra og í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar. Þá held ég að 1, 2 eða 3 milljarðar til eða frá ef við erum að tala um lokauppgjörið á þessu öllu saman - auðvitað skiptir það máli en það skiptir meira máli að þessir hlutir verði í góðu lagi. Við vorum skömmuð fyrir það að hafa gengið langt í neyðarástandi en það eru ekki rök með því að nú sé hægt að gera meira. Ég trúi ekki að það sé einlægur vilji þingsins og treysti á að við getum gefið til baka. Ég heiti á hæstv. ráðherra að stýra því eða liðsinna okkur til þess að það verði gert.

Frú forseti. Ég vil byrja á því að óska hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra til hamingju með sitt fyrsta fjárlagafrumvarp. Honum hlýtur að hafa verið það nokkur léttir að ná því saman og fékk reyndar til þess aukatíma. Þeir sem til þekkja vita að mikil vinna liggur að baki, ekki bara hjá ráðherranum heldur tiltölulega fámennri en harðsnúinni sveit sem þarf að leggja á sig mikla vinnu vor- og sumarmánuði til að koma þessari afurð frá sér. Ég ætla aðallega að horfa hér á stóru myndina, þ.e. fjárlagafrumvarpið fyrir næsta ár og ríkisfjármálaáætlun til meðallangs tíma, og byrja á því að fagna því að hæstv. fjármálaráðherra leggur hér fram frumvarp þar sem markmiðið um hallalaus fjárlög á árinu 2014, sem unnið hefur verið að allt frá árinu 2011, skuli vera náð. Það er mikilvægt. Auðvitað hafa að undanförnu heyrst raddir, m.a. frá hagfræðingum, um að kannski væri hægt að færa fyrir því efnahagsleg rök að seinka þessu enn frekar og þá með vísan til þess að hagvöxtur hefur verið daufur þó að hann hafi verið mun betri á Íslandi en víða í umheiminum og það má svo sem alveg rökræða það. Mundi það styðja betur við batann að sætta sig við að taka þetta í fleiri skrefum? Það hefði tvímælalaust mjög neikvæð áhrif að ýmsu öðru leyti, m.a. á stöðu Íslands út á við og orðspor okkar ef við yrðum að slá þessu enn frekar á frest. Það að stöðva hallarekstur og skuldasöfnun er mikilvægt en það skiptir máli hvernig sú niðurstaða er fengin. Þegar rýnt er í það þá eru fyrst og fremst fjögur, fimm lykilatriði sem draga hæstv. fjármálaráðherra að landi með þetta markmið sitt enda var það orðið erfitt vegna ákvarðana sem hæstv. ríkisstjórn hafði þegar tekið um að afsala ríkinu tekna og ætlar sér að gera í framhaldinu. Í raun er þetta saumað saman með 10 milljörðum frá Seðlabankanum. Hæstv. ráðherra og menn hans hafa dottið niður á það snjallræði að endurútgefa skuldabréfið til Seðlabankans og hafa það vaxtalaust og sleppa þannig við 10 milljarða vaxtatekjur. Í grófum dráttum virðist þetta vera svona. Þarna hafa sennilega ekki farið fram miklar samningaviðræður milli hins sjálfstæða Seðlabanka og fjármálaráðuneytisins heldur hefur Seðlabankinn fengið tilkynningu um það að hann verði af 10 milljarða vaxtatekjum á næsta ári. Í öðru lagi verður það hæstv. fjármálaráðherra til lífs alveg sérstaklega að hann fær 9,4 milljarða í kassann á næsta ári af auðlegðarskatti sem fyrri ríkisstjórn lagði á vegna þess að hann kemur til útgreiðslu og borgunar á árinu 2014 vegna ársins 2013. Það hefði tekið í hjá hæstv. fjármálaráðherra ef hann hefði ekki haft þessa 9,4 milljarða. Þá hefði orðið erfitt að ná núllinu. Í þriðja lagi er það skattur á þrotabú fallinna banka. Bankaskattur er útvíkkaður og reyndar stórhækkaður sem lendir ekki bara á þrotabúum heldur líka á starfandi fjármálafyrirtækjum. Minnist ég þá þess hvernig þau kveinuðu, ekki síst sparisjóðirnir, undan bankaskattinum og seinna fjársýsluskattinum. Það er frumleg hugmynd og stórathyglisverð að gera þrotabú í skiptum að skattandlagi. Menn hafa rætt það hér eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson sem er duglegur að reyna að bora í slíka hluti: Af hverju í ósköpunum var þetta ekki gert strax? Ég held að hann sé kominn með 40 milljarða mínus út af því að þetta skyldi ekki vera lagt á strax 2009. Stutta svarið er að þetta var skoðað og lagt til hliðar sem algjörlega óframkvæmanlegt og óraunhæft á árunum 2009 og 2010, einfaldlega vegna þess að skattandlagið var ekki til og það er umhugsunarefni hvort það er orðið til í dag með nægjanlega skýrum hætti til þess að það gangi upp að nota það sem skattandlag. Þeir sem eitthvað þekkja til skipta í búum, ég tala nú ekki um óhemju stór og flókin bú eins og stóru bankana, vita hvernig þetta er. Fyrst kemur skilanefnd og síðan slitastjórn til starfa. Hún hefur störf við að vinna að málefnum búsins. Mönnum gefst tiltekinn frestur á að lýsa í það kröfum. Síðan þarf að vinna úr þeim kröfum, taka afstöðu til þeirra. Sumar eru teknar gildar, öðrum er hafnað. Um það rís ágreiningur. Menn óska eftir formlegum úrskurði skilanefndar eða slitastjórnar sem fallast ýmist á hann eða ekki og fara með málið til dómstóla. Þegar þetta var skoðað á sínum tíma var algjörlega ljóst að það var enginn efnahagsreikningur til og það yrðu missiri þangað til að búin yrðu komin í það ástand að þau gætu verið skattandlag. Þetta var lagt til hliðar og þar af leiðandi fór aldrei fram, svo ég kæmi að, skoðun á hinum tæknilegu og lögformlegu álitamálum enda var ekki tilefni til. Það var augljóst mál að þetta lægi í framtíðinni, ef ætti einhvern tímann að reyna þetta. Það hlýtur nú að fara fram skoðun á því og verður afar áhugavert að fylgjast með því að sjá þegar lögfræðingar ræða um þá nýbreytni að gera þrotabú að skattaðila vegna þess að þetta er þrátt fyrir allt gjaldþrot og vegna þess að þeir sem áttu í viðskiptum og áttu inni hjá þessum aðila eiga að heita lögvarðir eigendur að því sem til skipta er í búinu. Kröfurnar njóta verndar, bæði í innlendum og alþjóðlegum skiptarétti og einhvers staðar er eitthvað um eignarrétt í stjórnarskránni. En sé þetta tæknilegt og gangi þetta upp lagalega þá er það spennandi og ekki skal standa á mér að skoða það. Ég mundi í sporum stjórnarsinna hafa örlítinn fyrirvara á, áður en þeir fara að skamma okkur fyrir að hafa ekki gert þetta á einhverjum fyrri tímum þegar það var ómögulegt, þangað til að þeir eru búnir að sýna að þetta sé hægt. Þá skulum við tala aftur saman. Það mundi muna um þessa 11 milljarða í eitt eða tvö ár því að þetta er auðvitað eðli málsins samkvæmt tímabundinn skattur. Hann hverfur með því að búunum er skipt og greitt er út eða hitt sem væri ekki ólíklegra að þau gangi í gegnum fjárhagslega endurskipulagningu og verði að „solvent“ fyrirtækjum, kröfurnar hverfa og til sögunnar kemur lögaðili sem greiðir þá skatt sem slíkur, þ.e. sem eignarhaldsfélag eða eignaumsýslufélag sem borgar skatt eins og hvert annað hlutafélag. Þarna eru 11 milljarðar á næsta ári og kannski á þarnæsta ári sem eru líka athyglisverð skilaboð til kröfuhafa og fyrir samhengið um afnám gjaldeyrishafta og nauðasamninga þessara fyrirtækja. Ríkisstjórnin gerir ekki ráð fyrir því að þessi skattstofn hverfi næstu tvö árin. Það er athyglisvert í þessu samhengi. Frú forseti. Loks seilist ríkið inn í tryggingagjaldið með þeim hætti sem tók mig langan tíma að átta mig á að væri raunverulega rétt. Það er þannig að ríkið tekur til sín 0,75% af tryggingagjaldsstofninum í viðbót yfir í almenna tryggingagjaldið vegna þeirrar lækkunar sem verður upp á 0,6% hjá Atvinnuleysistryggingasjóði og 0,25% hjá Ábyrgðasjóði launa. Nú er það þannig með tryggingagjaldið að hvert prósentustig er um það bil 10 milljarðar. Skatturinn er á heildarlaunasummuna í landinu sem er rétt undir þúsund milljörðum króna. Þetta er því einfalt reikningsdæmi. Þessi 0,75% sem færast úr Atvinnuleysistryggingasjóði og Ábyrgðasjóði launa yfir í almenna tryggingagjaldið eru 7,5 milljarðar í viðbótartekjur hjá fjármálaráðherra í bókhaldi ríkisins. Þá er ekki öll sagan sögð því að svo kemur að fæðingarorlofinu. Það tók mig langan tíma að átta mig á þessu því að þetta er ekki skýrt fram sett í fjárlagafrumvarpinu. Það finnur maður í þessu litla frumvarpi, í einni setningu. Ég fann þetta hvergi í greinargerð beggja hefta fjárlagafrumvarpsins. Hér kemur lúmsk, lítil setning á bls. 9, með leyfi forseta: „Þá er einnig lagt til að sá hluti almenna tryggingagjaldsins sem hefur hingað til runnið til Fæðingarorlofssjóðs verði lækkaður úr 1,28% í 0,65% á árinu 2014 og muni sá mismunur sem verður til vegna þeirrar lækkunar renna til fjármögnunar lífeyris- og slysatrygginga almannatrygginga.“ - 0,63% í viðbót. Með öðrum orðum, ríkið tekur 1,38% í viðbót af tryggingagjaldstofninum til sín á næsta ári, milli 13 og 14 milljarða. Það munar nú um minna. Þetta er auðvitað stærsta einstaka aðgerðin til þess að hæstv. fjármálaráðherra komist bókhaldslega upp fyrir núllið. Ætli þeir eigi ekki eftir að segja eitthvað þegar þeir átta sig á þessu og hafa kannski gert það, aðilar vinnumarkaðarins? Þeir kvörtuðu og kveinuðu í fyrra undan því að við færðum örlítið yfir til að fullfjármagna Ábyrgðasjóð launa og fæðingarorlofið í fyrra. Tryggingagjaldið er aðeins lækkað um 0,1% en ríkið tekur yfir í sitt bókhald 1,38% af því á næsta ári og það færist ekki inn í Atvinnuleysistryggingasjóð, ekki inn í Ábyrgðasjóð launa, ekki inn í Fæðingarorlofssjóð. Þá skilur maður þetta betur. Ríkisstjórnin stútar áformum um að byggja upp fæðingarorlofið á nýjan leik. Frú forseti. Alvarlegast er þó af mörgu sem ég hefði viljað ræða, en tími minn er að renna út, ríkisfjármálaáætlunin til næstu þriggja ára. Hún er áfall. Það er áfall að sjá það teiknað hér upp af hæstv. fjármálaráðherra að við munum hjakka í sama farinu næstu þrjú ár, á núllinu, og afkoman mun versna milli áranna 2015 og 2016 miðað við þann framreikning sem hér er sýndur. Af hverju? Ekki vegna þess að hér eigi ekki að verða þó þolanlegur hagvöxtur upp á 2,7–2,8%. Nei, vegna þess að tekjurnar hrynja jafnóðum og tekjuöflunaraðgerðir fyrri ríkisstjórnar deyja út. Það er þess vegna. Ekkert kemur í staðinn nema tímabundnar æfingar af því tagi sem ég hef hér farið yfir og þær deyja líka út. Þannig að á árinu 2016 verður þetta kolsvart  Frú forseti. Hér í litla heftinu, ef ég lýk máli mínu með því, stendur: „Ljóst er að afkomubati næstu ára eftir 2014 miðað við þá framreikninga sem hér eru kynntir er langtum minni en ásættanlegt getur talist og ekki verður við slíka niðurstöðu unað.“ Þetta er vel orðað, ég tek undir þetta í þessum plöggum. 
            

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst sumt ekki alveg skýrt hjá honum og þess vegna vildi ég aðeins spyrja hann út í það. Í fyrsta lagi fór hv. þingmaður yfir það að það hefði verið skoðað að sleppa undanþágunni varðandi þrotabúin 2009 en það ekki talið mögulegt. Þá kannski fyrst: Var það skoðað seinna, 2010, 2011 eða 2012? Þó að það væri ekki sagt beint var atferlið þannig, ég er búinn að fylgjast með hv. þingmanni nokkuð lengi, eins og hann væri ekkert sáttur við að fara þessa leið og ég spyr: Er hv. þingmaður sammála því að taka þessa undanþágu fyrir þrotabúin og hækka skattinn? Eða er hann það ekki? Það væri áhugavert að heyra það. Sömuleiðis varðandi skuldabréfið við Seðlabankann held ég að það væri áhugavert að heyra hvort hv. þingmaður sé sáttur við að fara þá leið. Hann fór ágætlega yfir þetta sem hæstv. ráðherra hefur gert áður, það hafa ekki verið nein leyndarmál í þessu, þvert á móti, en er hann fylgjandi þessu eða ekki? Hv. þingmaður kannski leiðréttir mig ef ég hef rangt fyrir mér en ég man ekki betur en að menn hafi talað um að það væri nokkurn veginn búið að ná hallalausum fjárlögum. Nú sjáum við hins vegar að niðurstaðan er önnur. Það væri ágætt að vita hvort hv. þingmaður hafi áttað sig á því að þetta væri þróunin og hvort hann hafi upplýst um það. Ég man bara ekki eftir því. Hv. fyrrverandi þingmaður Ásbjörn Óttarsson lagði á þetta áherslu í umræðu um fjárlögin fyrir ári en lítið var á hann hlustað. Það væri áhugavert að fá að vita hvort hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon hafi séð á einhverjum tímapunkti að áætlanir mundu ekki ganga eftir og hvort hann hafi upplýst almenning um það.

Frú forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni veit ég til þess, ég rifjaði það líka upp með fólki sem með mér var á þeim tíma, að það var lauslega skoðað á sínum tíma hvort hægt væri að taka þrotabúin inn undir bankaskattinn. Það var lagt til hliðar á þeim tíma, undir lok árs 2009 eða á árinu 2010, sem algjörlega óframkvæmanlegt og óraunhæft á þeim tímapunkti. Það var talið að það væri þó nokkuð í það að málefni búanna skýrðust þannig að þetta kæmi til greina. Þannig var það og kunnugir menn sögðu mér einmitt núna á dögunum að það væri kannski fyrst núna, á síðari hluta síðasta árs, sem þessi mynd hefði verið að skýrast þannig og kæruferlum og dómsmálum hefði undið þannig fram að það væri komin nokkuð heildstæð og stöðug mynd á kröfurnar. Þær eru hér andlagið. Skuldir þrotabúanna, sem sagt kröfurnar, eru andlagið með sama hætti og útlánin eru það í starfandi fjármálafyrirtækjum. Þess vegna verður sú hlið að liggja nokkuð skýrt fyrir. En mér finnst þetta mjög áhugavert eins og ég sagði hér, ég skal endurtaka það, og ef þetta reynist tæknilega og lagalega fær leið er ég til í það. Varðandi Seðlabankann og samskipti hans við ríkissjóð kemur að sjálfsögðu til greina, og það var rætt í minni tíð og í tíð næsta forvera míns, að endurskoða að einhverju leyti og spegla til dæmis á milli ríkisins og Seðlabankans vaxtamuninn milli erlendu gjaldeyrislánanna sem ríkið tekur og leggur inn í forðann og Seðlabankinn ávaxtar síðan og fær að vísu lægri vexti af en ríkið borgar muninn. Ég geri ekki athugasemdir við það að þessi samskipti ríkis og Seðlabankans séu eitthvað skoðuð en auðvitað er það úr einum vasa ríkisins í annan. Ef afkoma Seðlabankans versnar um 10 milljarða með því að afkoma ríkisins batni um 10 milljarða greiðir Seðlabankinn eiganda sínum, ríkinu, síður arð o.s.frv. Þetta er í raun og veru ekki sú lausn sem þetta lítur út fyrir að vera bókhaldslega „i det lange løb“ eins og Danskurinn mundi segja. Já, það var stefnt að litlum halla á fjárlögum 2013. Það var aldrei raunhæft markmið að hafa þau hallalaus og það var ákveðið strax 2011. Staðan hefur þyngst, það er rétt, m.a. vegna þess að hagvaxtarhorfur hafa daprast og þess vegna mátti búast við því að hallinn ykist eitthvað en hann verður samt væntanlega ekki meiri en um 1,5% af landsframleiðslu og það er langbesta útkoma sem við höfum séð síðan 2007.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Ég skil hann svo að hann sé fylgjandi þessari leið sem hæstv. fjármálaráðherra hefur lagt upp með varðandi skattinn og þrotabúin. Það skiptir máli að það sé líka ljóst að menn séu sammála og það er vel. Sömuleiðis skil ég hv. þingmann þannig að hann sé sammála því sem hæstv. fjármálaráðherra leggur upp með varðandi samskipti við Seðlabankann. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nákvæmlega farið yfir þetta svona. Því er ekkert haldið fram að hér hafi fundist einhver gullæð og það eru engin leyndarmál í því. Ég skil hv. þingmann þannig að hann sé sammála því. Við verðum að tala út frá réttum forsendum, við vitum núna hver hallinn var, ekki það sem lagt var upp með, og ég held að umræðan hefði verið upplýstari og betri ef forustumenn í síðustu ríkisstjórn hefðu sagt þessa hluti eins og þeir eru. Ég skil hv. þingmann þannig að hann hafi ekkert áttað sig á þessu fyrr en bara eftir kosningar, að þetta yrði niðurstaðan. Ef ég hef rangt fyrir mér, ef ég er að túlka orð hv. þingmanns með einhverjum öðrum hætti en þau voru sögð eða er meining hv. þingmanns, bið ég hv. þingmann að leiðrétta mig. Hv. þingmaður talaði um væntingar og annað slíkt og ég held að það sé mjög mikilvægt að fólk sé meðvitað um það. Hv. þingmaður rakti ákveðnar ástæður fyrir því af hverju hallinn er miklu meiri en lagt var upp með, það eru þó fleiri ástæður, en ég bara spyr hv. þingmann aftur hvenær hann hafi áttað sig á þessari stöðu og hvort hann hafi rætt það eitthvað á opinberum vettvangi.

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur þann vana að reyna alltaf að túlka orð annarra þingmanna inn í þingtíðindin þannig að það sé á prenti eitthvað að nákvæmlega þetta hafi þingmaðurinn sagt eða þetta hafi verið afstaða hans -  Þessa hluti þarf alla að skoða í samhengi og ríkisstjórnin hefur enn ekki haldið einn einasta fund með fulltrúum stjórnarandstöðunnar um það hvernig hún hyggist vinna að afnámi gjaldeyrishaftanna og samskiptum við kröfuhafa. Til að andmæla inn í þingtíðindin oftúlkun hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar var ég ekki að segja að ég væri sammála eða að ég samþykkti þessa ráðstöfun milli ríkissjóðs og Seðlabankans. Ég sagði að það væri margt í þeim samskiptum sem væri eðlilegt að skoða. Mér finnst þetta groddalegt svo ég segi það hér. Hann spyr hvenær ég hafi farið að átta mig á því að sennilega stefndi í eitthvað verri afkomu ríkissjóðs á þessu ári en vonast hafði verið eftir. Fjárlagafrumvarp þessa árs er byggt á hagspá Hagstofunnar í nóvember síðastliðnum og það er ekki fyrr en hagtölur fara að koma, þegar líður verulega á þetta ár, sem það fer að birtast okkur nokkuð afdráttarlaust að sennilega verði hagvöxtur minni og tekjur þar af leiðandi nokkuð minni en forsendur fjárlaga byggðu á. Svo einfalt er það mál. Svona um mitt ár, þegar sex mánaða uppgjörið kom og í framhaldinu, fór maður að kyngja því og horfast í augu við að þetta yrði eitthvað erfiðara. 

Frú forseti. Ég hlýt að gera athugasemd við það þegar hv. þingmaður tekur saman meginþættina sem tryggja það að hér er hægt að leggja fram hallalaust fjárlagafrumvarp, að því er algjörlega sleppt að nefna aðhaldsaðgerðir sem eru þó í hinu orðinu sérstaklega mörgum stjórnarandstæðingum aðalatriði þessa máls, hvar skorið er niður. En staðreynd málsins er sú að það var auðvitað algjörlega óumflýjanlegt í ljósi þess mikla halla sem er á ríkissjóði og stefnir í að verði á yfirstandandi ári. Þá nefna menn að ný ríkisstjórn hafi kastað frá sér ýmsum tekjumöguleikum. Alltaf er klifað á veiðigjaldinu og virðisaukaskatturinn á ferðaþjónustuna er nefndur. En jafnvel þótt menn taki þessa tvo þætti og leggi þá saman þá skýra þeir ekki nema um 10%, í besta falli 15% af tekjuskortinum á yfirstandandi ári eða öllu heldur af hallanum. Þá er enn eftir óútskýrt hvers vegna er 27 milljarða gat á ríkissjóði fyrir utan þessa tvo þætti. Þarna erum við að tala um 10–15% vandans en menn veigra sér við að tala um 85% hans. Víða var komið við. Mér finnst það vera almennt einkenni á umræðu stjórnarandstæðinga, fyrrverandi stjórnarflokka, að þeir virðast ekki sjá aðrar leiðir til þess að bæta stöðu ríkissjóðs en að hækka skatta og finna fleiri skattstofna, en þeir sjá ekki á sama tíma að eina leiðin er að fjölga störfum og auka umsvif í hagkerfinu. Það er það sem við erum að glíma við. Störfum hefur ekki fjölgað á undanförnum árum þannig að við vinnum til baka þau umsvif sem voru hér áður en bankarnir féllu. Það er eitt meginverkefni nýrrar ríkisstjórnar að tryggja að störfum fjölgi að nýju.

Frú forseti. Það er rétt, ég hafði bara ekki tíma til að fara yfir aðhaldsaðgerðirnar. Eins og mátti væntanlega ráða af máli mínu var ég að tala um tekjuöflunarhliðina og nefndi þessa þrjá, fjóra, fimm stóru pósta sem hæstv. fjármálaráðherra bjargar sér í raun á. Af þeim er stærsti þátturinn sá að seilast svona hressilega inn í tryggingagjöldin og færa svona miklar fjárhæðir yfir í hinn almenna rekstur ríkisins frá öðrum afmörkuðum liðum tryggingagjaldsins. Það er stærsti einstaki þátturinn. Ég gagnrýni það líka að tveir þriðju hlutar aðgerðarinnar skuli liggja á aðhalds- og niðurskurðarhlið en bara einn þriðji á tekjuöflunarhlið. Ég tel það ekki nógu góða blöndu. 50:50 væri nær lagi eða 45:55 eins og við reyndum að halda okkur innan á sínum tíma. Og það kemur að niðurskurðinum eða aðhaldsaðgerðunum. Hæstv. fjármálaráðherra nefnir algjörlega réttilega að allt snýst þetta svo um það að skapa störf og auka verðmætasköpun og veltuna í þjóðfélaginu. Þannig náum við okkur upp úr þessu, en við erum í þröngri stöðu, við erum flokkuð sem eitt af þeim ríkjum innan OECD sem ekki hefur í raun neitt teljandi svigrúm til svokallaðra „stimulus-aðgerða“, örvandi aðgerða, af því að skuldastaða okkar býður ekki upp á það. Við erum í þröngri stöðu. Ef við hefðum nóga peninga eða skulduðum miklu minna gætum við notað ríkið í örvandi aðgerðir. Við vorum þó að reyna af veikum mætti að styðja við þá vaxtarsprota sem líklegastir væru til að geta skapað hratt störf, útflutningstekjur og hagvöxt; skapandi greinar, hugvits- og tæknigreinar, ferðaþjónusta. Að fara svona harkalega í þann geira finnst mér eitt það allra dapurlegasta í þessu og ég skil ekki hæstv. ríkisstjórn að skera niður framlög til rannsókna og þróunar til stuðnings við nýsköpunar- og sprotafyrirtæki, við litlu sjóðina sem áttu að styðja hinar skapandi greinar. Það eru 45 milljónir í hönnunarsjóð eða hvað það nú er. Er það virkilega svo að nú séum við aftur orðin svo fátæk að nú getum við ekki einu sinni gert það? Þarna var verið að reyna að fjárfesta í framtíðinni og byggja eitthvað upp. Það er þessi geiri, 

Frú forseti. Þau margvíslegu litlu og stóru málefni sem hér eru nefnd til sögunnar og fá ekki framgang í nýju fjárlagafrumvarpi eru flest hver hluti af fjárfestingaráætlun fyrri ríkisstjórnar sem var saumuð inn í fjárlögin fyrir tæpu ári síðan, nokkrum mánuðum fyrir kosningar, og fólu í sér að stórauka framlög í hina ýmsu sjóði, hvort sem það heitir Tækniþróunarsjóður eða nýsköpunar- og rannsóknarsjóðir af ýmsum toga, og svo voru búnar til nýjar áætlanir, 400 milljónir í sóknaráætlun sem átti að verða 1.200 milljónir á árunum 2014 og 2015. En þegar upp var staðið kom í ljós að tekjuöflunin sem átti að standa undir þessu gríðarlega mikla prógrammi, þessari stóru áætlun, brást, hún var ekki til staðar. Þess vegna var ekkert annað að gera. En við hlífum þar sem við teljum að hafi verið viðleitni til þess að styðja góð málefni,  Ég gæti haldið áfram að telja upp dæmin. Það er ekki gott í þessu sambandi að horfa til ársins 2013 sem viðmiðunarárs þar sem ríkissjóður var rekinn með 31 milljarðs halla og á sama tíma höfðu framlög í ýmsa svona þætti verið stóraukin. Síðan hefur aðeins verið rætt hér um fæðingarorlofið. Já, það er hætt við að lengja það enda tel ég augljóst bara miðað við umræðuna sem á sér stað hér í dag að við erum ekki í færum núna til þess að lengja fæðingarorlofið í 12 mánuði. Við erum bara einfaldlega ekki í færum til þess. Fyrri ríkisstjórn hafði skorið fæðingarorlofið niður um 22%, í kringum 2,5 milljarða. Uppsafnaðar aðhaldsaðgerðir námu þeirri upphæð. Við teljum rétt að byrja að snúa við af þeirri braut með því að hækka mánaðarlega framlagið.

Frú forseti. Það hefur verið stórkostlegur málflutningur uppi, bæði í umræðunni í þingsal og úti í þjóðfélaginu á köflum um það að sitjandi ríkisstjórn og meiri hluti hennar sé að einhverju leyti leystur undan ábyrgð á sínum eigin ákvörðunum um að gera eitthvað annaðhvort ekki eða að gera það, vegna þess að einhver slík áform hafi ýmis staðið til á fyrri tíð. Það breytir nákvæmlega engu um það hvort einhver löggjöf er tímabundin eða ekki, það er ákvörðun og á ábyrgð sitjandi ríkisstjórnar og meiri hluta hennar hverju sinni  Alveg eins er það með fjárfestingaráætlun. Það er engin afsökun, það er ekkert svar þegar menn fara og skerða framlög til rannsókna og þróunar og nýsköpunar og skapandi greina að segja: Ja, þetta var inni í fjárfestingaráætlun. Það leysir núverandi ríkisstjórn og meiri hluta hennar ekki undan ábyrgð gagnvart því að það er hún sem leggur til að framlögin verði ekki meiri en þetta. Það er pósitíf, sjálfstæð ákvörðun og verkefnin eiga ekki að gjalda þess eða þess vegna njóta endilega að þau hafi verið í einhverjum tilteknum umbúnaði í tíð fyrri ríkisstjórnar á öðru kjörtímabili. Er hæstv. ríkisstjórn ekki búin að átta sig á því að það er hún sem er með völdin? Hefur hún ekki meiri hluta í þessum sal og ætlar hún ekki að bera ábyrgðina á því sem verður niðurstaðan í frumvörpum hennar? Er það ekki þannig? Pólitíska ábyrgðin er 100% hjá þeim sem leggja fram fjárlagafrumvarp, vinna að því og afgreiða það með meiri hluta sínum, algjörlega óháð því hvernig eitthvað var í fortíðinni. Af því að hæstv. ráðherra nefndi sóknaráætlanir landshlutanna ætla ég að biðja hann um eitt, að slátra því ekki. Það er búið að leggja mikla vinnu í að byggja upp þetta fyrirkomulag. Það er almenn ánægja með þetta í landshlutunum. Gott og vel, við höfum kannski ráð á því að fara hratt upp á við með þetta en í guðs bænum höldum þó þarna inni einhverjum 400 milljónum. Ekki stúta þessu. Það verða ofboðsleg vonbrigði og það verður sóun á mikilli og góðri vinnu og betra andrúmslofti sem byggst hefur upp milli Stjórnarráðsins og landshlutanna í samstarfi við stýrinetið og svo framvegis.

Við ræðum hér fjárlagafrumvarp fyrir árið 2014. Ég vil byrja á því að segja að mér hefur fundist umræða nokkuð góð í dag, málefnaleg og fróðleg í alla staði. Ég held að í upphafi sé mjög mikilvægt að við áttum okkur aðeins á þeirri stöðu í ríkisfjármálum sem við erum að glíma við. Staðreyndin er sú að áætlað er að halli ríkissjóðs á þessu ári verði um 30 milljarðar. Þegar þessi ríkisstjórn tekur við gera gildandi fjárlög ársins ráð fyrir nánast hallalausum fjárlögum eða þar um bil, með eilitlum halla. Þarna erum við því að horfa upp á gríðarlega breytingu frá því sem samþykkt var í lok síðasta kjörtímabils á síðasta ári síðustu ríkisstjórnar. Aðeins var tekist á um þetta á sumarþinginu, hvort menn hefðu haft vitneskju um það o.s.frv., en staðreyndin er engu að síður sú að það blasir við og lítur út fyrir að um 30 milljarða halli verði á ríkissjóði á þessu ári. Staðreyndin er sú að það er okkur öllum fyrir bestu að taka á þeim halla sem fyrst vegna þess að það er ekki neinni þjóð, ekki neinu fyrirtæki eða einstaklingi gott að reka sig á yfirdrætti. Þegar við horfum svona á stöðuna verðum við að horfa á öll útgjöld ríkisins í því sambandi og velta því fyrir okkur hvort fjármagnið sem við erum að veita til þessara verkefna sé þannig að það standi undir vaxtakostnaði ríkisins. Við þurfum líka að horfa til þess að hagvaxtarspár reyndust verri en spár gerðu ráð fyrir. Frumvarpið sem við erum með núna, fjárlagafrumvarpið, gerir ráð fyrir 2,7% hagvexti. Það eru hagvaxtarspár frá því í júní. Ég hef áhyggjur af því að þar sé of jákvæð hagvaxtarspá af því að stöðnunin er enn til staðar í atvinnulífinu, það er ekki komið nægilega vel af stað. Við höfum horft upp á, og það hefur meðal annars verið staðfest í ræðum þingmanna núverandi stjórnarandstöðu, að það þarf að koma atvinnulífinu af stað. Það hlýtur að vera stóra verkefnið af því að við verðum að efla atvinnulífið. Ef það ætti að gagnrýna ríkisstjórnina fyrir eitthvað í þessu frumvarpi væri það hugsanlega að ekki sé nægilega mikið gert í því til að efla atvinnulífið vegna þess að við verðum einfaldlega að efla atvinnulífið til að auka tekjurnar og með því eflum við meðal annars skattstofnana. Því miður hefur maður ekki orðið var við mikla gagnrýni hvað það snertir. Það er hafist handa við lækkun tryggingagjalds. Það er mjög mikilvægt að haldið verði áfram á þeirri braut. Svo er mjög mikilvægt að leitað sé fleiri leiða til að efla atvinnulífið og að ríkisvaldið komi til móts við fyrirtæki, innlend og þá aðila sem vilja fjárfesta hér á landi. Það er ýmislegt sem er mjög jákvætt í frumvarpinu eins og til að mynda bótagreiðslur sem eru að hækka þar sem framlög til elli- og örorkulífeyrisþega og félagslegrar aðstoðar eru aukin sem nemur fimm milljörðum vegna ýmissa breytinga á kjörum og réttindum þessa hóps. Því til viðbótar vaxa þau útgjöld um 3,4 milljarða vegna fjölgunar bótaþega og verðbóta á lífeyri. Útgjöld aukast því um 8,4 milljarða. Þarna erum við að veita fjármuni til þeirra sem minna mega sín eða erum réttara sagt að leiðrétta kjör þessa hóps. Það er gríðarlega mikilvægt skref og báðir stjórnarflokkarnir sögðu að það yrði eitt af þeirra fyrstu verkum ef þeir kæmust til valda. Það er annað sem er einnig mjög jákvætt og það er sérstakur bankaskattur sem hefur verið talsvert til umræðu í dag. Ég verð að segja að mér finnst mjög sérstakt að hlusta á menn tala um að ekki hafi verið hægt að setja þennan skatt á á sínum tíma og það sé fyrst núna sem mögulegt er að gera það vegna þess að ekki hafi verið hægt að skattleggja þrotabúin fyrr. Það er ekki einungis verið að útvíkka þennan skatt, það er líka verið að hækka skattprósentuna úr 0,041% í 0,145%. Það er verið að hækka skattprósentuna. Það hefur ekkert að gera með þetta skattandlag sem verið er að tala um þarna. Í ljósi þess hvernig stjórnarandstaðan hefur talað til að mynda varðandi veiðigjald, sem er reyndar önnur umræða því að þar var verið að hækka þá sem stunda uppsjávarveiðar en lækka þá sem stunda bolfisksveiðar vegna þess að þeir töldu að litlu útgerðirnar gætu ekki ráðið við þetta veiðigjald, hlýtur maður að spyrja sig: Af hverju var fyrri ríkisstjórn að afsala sér þeim tekjum ár eftir? Af hverju afsalaði hún sér tekjunum ár eftir ár? Það liggur ljóst fyrir að sú ríkisstjórn sem nú situr hefur kjark til að taka á kröfuhöfum föllnu bankanna. Það liggur ljóst fyrir að sitjandi forsætisráðherra sem hafði kjark til þess að standa í lappirnar í Icesave-málinu mun hafa kjark til að taka á þrotabúum föllnu bankanna. Það liggur ljóst fyrir, m.a. með þessari ákvörðun, og ég er nánast viss um að þótt stjórnarandstaðan komi fram núna og segist styðja það hefðum við ekki séð hana ganga fram á þennan hátt ef sú ríkisstjórn sem var hefði setið áfram. Ég leyfi mér að fullyrða það vegna þess að allt síðasta kjörtímabil horfðum við upp á þjónkun við kröfuhafa föllnu bankanna. Þetta er gríðarlega mikilvægt og mjög góðs viti fyrir það sem fram undan er og sýnir að full ástæða er til að treysta forustu þessarar ríkisstjórnar mjög vel þegar kemur að samningum við kröfuhafa föllnu bankanna og til dæmis við afnám gjaldeyrishafta í framhaldinu. Staðan er mjög þröng. Það hafa flestallir sem hafa talað hér í dag, sama hvort þeir eru hluti af stjórnarmeirihluta eða stjórnarandstöðu, talað um að staðan sé mjög þröng í ríkisrekstrinum. Það liggur alveg ljóst fyrir að við þær aðstæður er mjög margt sem þarf að skoða og þyrfti að bæta fjármunum í. Við verðum þó að hafa hugfast að fjárlagafrumvarpið gerir ráð fyrir því að ríkissjóður sé rekinn hallalaus. Þegar við horfum á það hvernig við ætlum að bæta fjármunum inn í ríkisreksturinn eða inn í ákveðna þætti nefni ég til að mynda heilbrigðiskerfið og ákveðna þætti þar og ég vil segja að gríðarlega mikilvægt er að hefja sókn í heilbrigðismálum og tek undir með hæstv. forsætisráðherra frá því í gær. Það er gríðarlega mikilvægt eftir niðurskurð undanfarinna ára að verja heilbrigðiskerfið og aðrar grunnstoðir eins og löggæslu, menntakerfið og fleira. Þá verðum við að horfa á það, og það hlýtur að verða verkefni fjárlaganefndar sem tekur við frumvarpinu, að ef auka á í ákveðna þætti, eins og t.d. til heilbrigðismála, hljótum við að leita eftir því að finna það fjármagn einhvers staðar annars staðar í frumvarpinu. Það verður að vera svo að niðurstaðan sem verður samþykkt verði réttum megin við núllið. Það verður að vera svo. Það eru fleiri þættir. Ég nefndi löggæslumálin, þar sem reyndar eru jákvæð teikn á lofti, samgöngumálin og framkvæmdir þar, byggðamál og fleira. Allir þeir þættir eru þættir sem fjárlaganefnd hlýtur að skoða í vinnslu frumvarpsins en það verður að vera algjörlega klárt að unnið sé þannig að leitað sé að fjármagni á móti. Ég er þess fullviss að í frumvarpinu og í ríkisrekstrinum er á ákveðnum stöðum og ákveðnum sviðum enn hægt með kerfisbreytingum, almennri hagræðingu og öðrum siðum, að finna fjármagn til að veita inn í heilbrigðisþjónustuna. Ég er mjög ánægður að heyra að stjórnarandstaðan talar ábyrgt hvað þann þátt snertir, bæði í umræðunum í dag og eins í umræðunni í gær. Það er til vitnis um að í sameiningu ætti að vera hægt að verja þessar grunnstoðir en það verður að gerast á þann hátt að við sækjum fjármagnið annað. Við verðum að leita eftir að auka framleiðni í opinberum rekstri, sinna sömu þjónustu með lægri tilkostnaði til að skapa svigrúm til að setja inn í til dæmis heilbrigðiskerfi sem hefur verið svelt allt of mikið á undanförnum árum. Heilt yfir er ég gríðarlega ánægður með að þetta fjárlagafrumvarp sé réttum megin við núllið. Ég hlakka mjög til þess að vinna það áfram í fjárlaganefnd og vonast til þess að sú niðurstaða sem verður samþykkt 

Virðulegur forseti. Það er auðvitað athyglisvert - ég veit ekki hvort ég á að segja spaugilegt, en sérstakt í það minnsta - að heyra hv. þingmann ræða um mikilvægi þess að jöfnuði hafi verið náð í ljósi þess að það er byggt á þeim árangri sem náðist í fjárlögum sem hann ákvað að styðja ekki. Hv. þingmaður ræddi í upphafi máls síns um að hallareksturinn fyrir árið 2013 sé ástæðan fyrir því að allt sé erfitt og auðvitað þarf að taka á þeim málum. En mér virtist hann tala um að almennar efnahagshorfur hafi verið fráfarandi ríkisstjórn að kenna. En nú er það svo að hagvöxtur byrjar að dragast saman þegar núverandi stjórnarflokkar fara að setja fram kosningaloforð sín. Menn hugsa með sér: Jæja, við skulum sjá hvernig kosningarnar fara, hér er miklu lofað og við höldum að okkur höndum þangað til. Eftir að hæstv. ríkisstjórn tók við er óvissunni enn viðhaldið og óvissunni er viðhaldið áfram með þessu fjárlagafrumvarpi. Í júní er kostnaður vegna verra efnahagsástands 13,5 milljarðar og það er fyrst og fremst vegna óvissu sem þessir tveir flokkar, Framsóknarflokkur og Sjálfstæðisflokkur, hafa skapað. Fimm milljarðarnir - já, í útgjaldaliðum hefði þurft að taka á og koma fyrir í áætluninni eins og gert er, en þarna eru tannlækningar barna, það er jafnlaunaátak, það er kostnaður vegna hælisleitenda, það er lyfjakostnaður o.s.frv. sem erfitt var annað en að taka á og setja í áætlunina eins og þeir gera. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt mat hjá mér að efnahagsástandið sé slíkt vegna þeirrar óvissu sem framsóknar- og sjálfstæðismenn hafa skapað.

Frú forseti. Hv. þingmaður vék hér í upphafi að fjárlögum sem sá sem hér stendur studdi ekki á síðasta kjörtímabili. Það var m.a. vegna þess að við horfðum upp á að fjármagn var veitt til Evrópusambandsumsóknar, hundruð milljóna og milljarðar voru veittir til Evrópusambandsumsóknar á meðan skorið var niður í heilbrigðiskerfinu eftir að sitjandi ríkisstjórn hafði ítrekað bognað í hnjánum gagnvart erlendum kröfuhöfum í Icesave-málinu. Ég fór vel yfir það í ræðu minni áðan hvernig bankaskatturinn er til vitnis um að hægt er að treysta forustu þessarar ríkisstjórnar í þeim málum. Almennt varðandi efnahagshorfur og hagvaxtartölur kom ég inn á það í ræðu minni að ég teldi að við þyrftum að bíða eftir hagvaxtarspánni sem kæmi í nóvember. Ég sagði að það væri full ástæða til þess að hafa áhyggjur af því að sú hagvaxtarspá yrði okkur kannski ekki jafn hliðholl og við vildum vegna þess að við værum enn þá að ná að koma hagkerfinu í gang eftir stjórnartíð síðustu ríkisstjórnar. Af því að hv. þingmaður notar orðið „óvissu“ þá er það akkúrat það orð sem notað var til að lýsa síðustu ríkisstjórn varðandi atvinnumál. Í lok síðasta kjörtímabils fór ég reglulega yfir það og gerði m.a. samanburð á því hvernig þróunin hefði verið varðandi umgjörð í fyrirtækjarekstri miðað við öll nágrannalönd okkar. Þar hafði Ísland fallið varðandi alla umgjörð gagnvart fyrirtækjum, þ.e. umgjörð um hvernig er að reka fyrirtæki hér, hvernig er að sækja fram með fyrirtæki, fjárfestingar o.s.frv. á Íslandi. Ísland féll á öllum sviðum nema í menntamálum, tölvuþekkingu og öðru slíku. Ísland féll hvað varðar þá umgjörð sem stjórnvöld veita fyrirtækjum, og gerði það árin 2010, 2011, 2012, á hverju einasta ári. Það tekur meira en sex mánuði að byggja það upp á nýjan leik, því miður.

Virðulegur forseti. Ég ætla nú ekki að fara inn í það sem ég mundi vilja kalla lýðskrum þegar talað er um bankaskattinn og þrotabúin, því að auðvitað vorum við hér á barmi gjaldþrots. Fall bankanna og bankakreppan sköpuðu hér mikla óvissu. En við unnum að því allt síðasta kjörtímabil að eyða þeirri óvissu, m.a. með því að finna það út hver skuldaði hvað í þessu landi. Við munum fara yfir það allt saman í fjárlaganefndinni, ég og hv. þingmaður. Þar verða þá staðreyndirnar dregnar fram og við þurfum ekki að kasta einhverju lýðskrumi okkar á milli hvað það varðar. En er hv. þingmaður sáttur við að hagræðingarkrafa sé gerð núna að nýju eftir að við hættum að gera hagræðingarkröfur á heilbrigðisstofnanirnar? Er hv. þingmaður sáttur við að það sé gert frekar en að skoða tekjuhliðina, frekar en að taka hærra auðlindagjald af stórútgerðinni, frekar en að hafa eðlilegan virðisaukaskatt á hótelgistingu eða yfir höfuð að byrjað sé á því að taka niður tekjustofna? Hefðum við ekki fyrst átt að byrja á því að byggja upp heilbrigðiskerfið? Er hv. þingmaður sáttur við þessa forgangsröðun ef hann horfir til baka og hugsar til þess sem hann sagði í þessum ræðustóli haustið 2011?

Frú forseti. Eins og ég rakti í máli mínu áðan er ég gríðarlega sáttur við þá niðurstöðu í fjárlagafrumvarpinu að stefnan sé að skila ríkissjóði hallalausum. Við getum ekki rekið okkur á yfirdrætti til lengri tíma, það er dýrt, það er kostnaðarsamt og við verðum að komast í þá stöðu að geta greitt niður skuldir til þess að lækka vaxtabyrði ríkissjóðs. Ég kom inn á það áðan að það ætti að vera algjörlega ófrávíkjanlegt að við skilum ríkissjóði hallalausum og ef við ætlum að bæta til ákveðinna þátta, sem ég kom inn á í ræðu minni, sem við teljum grunnstoðir verðum við að finna það fjármagn annars staðar. Ég lýsi mig fullkomlega reiðubúinn til þess í vinnu fjárlaganefndar að leita eftir fjármagni annars staðar og ég veit að það er svigrúm á ákveðnum sviðum í samfélaginu til þess að hagræða. Það mun koma fram, m.a. þegar hagræðingarhópurinn skilar tillögum sínum sem eru núna í vinnslu milli hagræðingarhópsins og ráðherranefndar ríkisfjármála, að það er svigrúm til þess að setja í ákveðna þætti en það mun kosta niðurskurð á öðrum sviðum samfélagsins. Ég næ því miður ekki að svara seinna andsvari hv. þingmanns.

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hv. þm. Ásmundur Einar Daðason er ánægður með fjárlagafrumvarpið og þá væntanlega ánægður nú með niðurskurð í heilbrigðiskerfinu, það var hann ekki haustið 2010. Hv. þingmaður kvartaði eiginlega undan því að fyrri ríkisstjórn hefði ekki verið nógu dugleg að skattleggja bankakerfið eða fjármálastofnanir. Samt er það þannig að við komum á bankaskatti 2010 og við komum á fjársýsluskatti 2011 og eitthvað kvörtuðu og kveinuðu fjármálastofnanirnar undan því. Þær hafa tekið á sig verulega aukinn kostnað vegna fjármálaeftirlitsins sem hefur verið umfangsmikið á þessum árum. Þær greiða kostnað af umboðsmanni skuldara og þær greiddu í tvígang 2,3 milljarða í sérstakar vaxtaniðurgreiðslur árin 2011 og 2012. Ýmsum þótti nú nokkuð vel að gert með þeim byrðum sem lagðar voru á fjármálafyrirtækin. Ef núverandi ríkisstjórn metur það svo að hægt sé að auka þetta enn umtalsvert með hækkun bankaskatts, og þar á meðal t.d. álögur á sparisjóði, þá er það áhugavert og við sjáum til. Frú forseti. Hitt ætla ég að frábiðja mér, ómagaorð af því tagi frá hv. þm. Ásmundi Einari Daðasyni að fyrri ríkisstjórn hafi stundað þjónkun við erlenda kröfuhafa allt síðastliðið kjörtímabil. Þetta eru ómagaorð, þetta er ómaklegt, þetta er órökstutt og þetta er rangt. Það er þannig að það var einmitt árvekni fyrri ríkisstjórnar og Seðlabankans að þakka að gripið var til þeirra ráðstafana sem þurfti til að tryggja hagsmuni Íslands í samskiptum við erlenda kröfuhafa. Það var ég sem flutti frumvarp í mars 2012 um að taka eignir gömlu þrotabúanna inn fyrir gjaldeyrishöftin og það er vegna þess sem við höfum tök á þeim málum. Og það er í skjóli þess sem framsókn gat gert út á þetta mál í kosningabaráttunni, að fyrri ríkisstjórn hafði passað upp á hagsmuni Íslands. Þetta er sagan eins og hún er rétt. Framsóknarmenn sátu hjá 

Virðulegi forseti. Það sem ég kom inn á í máli mínu varðandi bankaskattinn var að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar, m.a. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, hafa talað um að ríkissjóður hafi afsalað sér tekjum þegar veiðigjöld á smærri útgerðir í bolfisksvinnslu voru lækkuð og veiðigjöld á stærri útgerðarfyrirtæki í uppsjávarveiðum voru hækkuð. Á sama hátt mætti segja að ríkissjóður hafi afsalað sér tekjum með því að leggja ekki á hærri bankaskattt. Það voru orð hv. þingmanns sjálfs hér, hann talaði um að afsala sér tekjum. Þá er það svo að hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon afsalaði sér tekjum með því að leggja ekki á hærri bankaskatt. Þetta er auðvitað orðræða sem gengur ekki upp og það er það sem ég kom inn á í máli mínu. Varðandi þjónkun við erlenda kröfuhafa held ég að við getum rifjað upp Icesave-málið. Við getum farið yfir hvernig Icesave-málið var á sínum tíma þegar ríkisstjórnin reyndi ítrekað að semja um hundruð milljarða útgjöld sem þjóðin hafnaði og síðan kom í ljós að þjóðin hafði á réttu að standa. Ég ætlaði ekki að særa hv. þingmann og ég biðst velvirðingar, frú forseti, ef ég hef notað óheppilegt orðalag en það er engu að síður svo að við urðum ítrekað vitni að þessu í Icesave-málinu á síðasta kjörtímabili. Það að núverandi ríkisstjórn setji út á þennan bankaskatt og skuli hafa kjark og þor til þess sýnir mér að þeim er treystandi í því máli og þau orð tek ég ekki til baka. En ég bið hv. þingmann afsökunar ef ég hef notað óvarlegt orðalag í samlíkingum í ræðu minni áðan.

Frú forseti. Það er auðvitað þannig að með því að leggja á verulega lægri sérstök veiðigjöld á þessu ári, á næsta ári og inn í framtíðina er verið að afsala ríkissjóði umtalsverðum tekjum sem við mörg hver teljum að hann gæti vel fengið af því að greiðandinn þoli það vel. Afkoma sjávarútvegsins er ef eitthvað er enn þá betri, samanber nýjustu tölur, en menn höfðu áttað sig á. Veiðigjöldin, virðisaukaskattur á hótelgistingu, auðlegðarskatturinn, orkugjöldin sem þessi ríkisstjórn ætlar öll að láta hverfa er auðvitað tekjutap. Það er alveg stórkostlegt að standa hér í þessum sporum, hafandi setið undir endalausum ræðum frá þáverandi stjórnarandstöðu allt síðasta kjörtímabil um hina ægilegu skattpíningu og 200-skattana frá mér og allt það - nei, nú var ég ekki nógu duglegur, við vorum ekki nógu dugleg í sköttum. Þetta er alveg „hilarious“, frú forseti. Það var ekki þjónkun við erlenda kröfuhafa sem réði því, væntanlega ekki þegar þáverandi ríkisstjórn samþykkti að reyna að leysa Icesave-málið með samningum né allar tilraunirnar til að gera það allt síðasta kjörtímabil, við þurfum lengri tíma til að fara betur yfir það mál. 

Forseti vill minna hv. þingmenn á að þingmálið er íslenska.

Virðulegi forseti. Það hefði verið fróðlegt að heyra hv. þm. Steingrím J. Sigfússon fara yfir það af hverju ekki voru lögð hærri veiðigjöld á fyrirtæki í uppsjávarveiðum, af hverju núverandi ríkisstjórn hækkaði þau. Var þá hv. þingmaður ekki að afsala sér tekjum þar? Varðandi Icesave-málið tek ég undir með hv. þingmanni, við þurfum líklega lengri tíma til þess að ræða það og ég og hv. þingmaður verðum seint sammála í því máli, hvernig á því var haldið og niðurstöðu þess á endanum. Ég held að það sé alveg ljóst að við þurfum lengri tíma til þess að ræða það og hugsanlega annan vettvang en þennan.

Virðulegi forseti. Ég verð nú að taka undir hérna með þeim sem hafa verið að veita hv. þingmanni andsvör. Ég var ekki mikið inni á þingi sl. fjögur ár en kom þó af og til og ég verð að segja að afstaða þingmannsins varðandi hin ýmsu mál er lúta að þessu fjárlagafrumvarpi kemur mér eins og öðrum svolítið spánskt fyrir sjónir. Mig langar að byrja á því að velta hér upp með hv. þingmanni niðurgreiðslum á húshitun sem hann talaði mikið fyrir á síðasta kjörtímabili. Þar sem ég var á fjármálaráðstefnu sveitarfélaga áðan var þetta mál m.a. nefnt og verið að stjaka svolítið við fjármálaráðherranum í því sambandi. Talið er að það vanti í kringum 550 milljónir til þess að rétta þetta af miðað við 2005 og var beðið um að fá að ræða við fjármálaráðherra um það hvernig mætti leiðrétta þessi mál. Þetta málefni var hv. þingmanni mjög hjartfólgið og mig langar að spyrja hvort hann sé sáttur við þá niðurstöðu sem kemur fram í þessu frumvarpi. Eins langar mig að velta því upp sem kom hér fram í umræðunni. Augljóslega eru komnar einhverjar hugmyndir fram í hagræðingarhópnum sem ekki má deila, það er alla vega eitthvað á takteinunum því að hv. þingmaður er að gefa því undir fótinn að í fjárlaganefnd verði augljóslega breytingar sem ekki verði svo ýkja mikið mál að finna einhvern farveg. Mig langar svona í restina að velta því upp, af því að það hefur verið mikið talað hér um skuldir eða skuldavanda ríkissjóðs, að hv. þingmaður treysti sér ekki til þess að samþykkja fjárlög undanfarinna ára þrátt fyrir að þar væri verið að greiða niður og allt í áttina til betri vegar vegna þess að sótt var um aðild að ESB. Þá var allt annað látið líða fyrir það. Er það rétt skilið hjá mér?

Frú forseti. Í fyrsta lagi varðandi jöfnun húshitunarkostnaðar þá hefur afstaða mín til þess máls ekkert breyst. Jöfnun húshitunarkostnaðar er gríðarlega brýnt hagsmunamál fyrir landsbyggðina, fyrir hin köldu svæði og er réttlætismál. Ég kom inn á það í ræðu minni áðan eins og fjölmörg önnur mál, heilbrigðismál, menntamál, byggðamál og jöfnun húshitunarkostnaðar, að allt er þetta eitthvað sem fjárlaganefnd hlýtur að skoða. En ég ítreka þó, rétt eins og ég gerði varðandi fyrri andsvör, að það verður að byggja allt á því að við skilum ríkissjóði réttum megin við núllið fyrir jól þegar við samþykkjum fjárlög fyrir árið 2014. Varðandi vinnu hagræðingarhóps og tillögur sem ekki má deila þá er það kannski ekki alveg rétt því að þessi vinna hefur verið í gangi, hefur verið á góðu skriði og þessar tillögur munu líta dagsins ljós, það liggur algjörlega ljóst fyrir. Hagræðingarhópurinn og ráðherranefnd um ríkisfjármál eru að vinna þær núna samhliða. Þær munu líta dagsins ljós. Ég sagði það í ræðu minni að þessar tillögur sýndu meðal annars fram á að það er svigrúm í ríkisrekstri til að sækja fjármagn til þess að setja inn í önnur verkefni. Það verður ekki sársaukalaust, það verður ekki auðvelt, það mun kosta niðurskurð á öðrum sviðum og það mun kosta skipulagsbreytingar og kerfisbreytingar. Til lengri tíma ætti það að skila aukinni framleiðni í ríkisrekstri, þ.e. að við veitum sömu þjónustu fyrir lægri tilkostnað. Varðandi það af hverju ég hætti stuðningi mínum við síðustu ríkisstjórn þá var það m.a. út af grundvallarmáli, Evrópusambandsmálinu. Það er rétt hjá hv. þingmanni, fjárlög eru grundvallarplagg. Sá sem ekki styður fjárlög styður ekki ríkisstjórn. Það er algjört grundvallaratriði að styðja fjárlög fyrir hvern þann sem ætlar að styðja ríkisstjórn. Ég treysti mér ekki lengur til þess að styðja ríkisstjórnina á sínum tíma, m.a. vegna stefnunnar í utanríkismálum sem voru Evrópusambandsmálin. Sem betur fer 

Frú forseti. Þetta er áhugavert. Það var ekki hægt að styðja neitt í fjárlagafrumvarpi fyrri ríkisstjórnar vegna umsóknar að ESB en nú er hægt að styðja blóðugan niðurskurð í öllu því sem þingmanninum virðist vera kært samkvæmt ræðunni sem hann flutti hér áðan. Hér hefur verið talað um að breikka skatta. Það hefur helst falist í því, hefur mér sýnst, að þá verði fólkið látið borga meira, m.a. veika fólkið, en ekki þeir sem aurana eiga eins og við erum búin að fara oft yfir hér í dag. Þetta er alla vega okkar skilningur. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvaða tekjustofna hann sér fyrir sér að hægt sé að breikka eða búa til. Mig langar líka að velta upp með honum, af því að þingmenn stjórnarinnar hafa gagnrýnt töluvert að bankaskatturinn hafi ekki verið lagður á fyrr og það er nú búið að gera ágætlega grein fyrir því, hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerði það: Datt hæstv. forsætisráðherra, sem hv. þingmaður mærir hér mjög og treystir, aldrei í hug að leggja fram tillögu um að skattleggja þrotabú gömlu bankanna með bankaskattinum á síðasta kjörtímabili?

Virðulegi forseti. Ég kom inn á það í ræðu minni, og ætla að endurtaka það aftur, að það er gríðarlega mikilvægt að ríkissjóður sé rekinn réttum megin við núllið. Fyrsta sem ég nefndi af þeim verkefnum og atriðum sem ég vil sjá að aukið fjármagn fari til voru heilbrigðismálin. Ef við finnum til þess svigrúm einhvers staðar í fjárlögum, með breytingum, með niðurskurði á öðrum sviðum, eigum við að auka fjármagn til heilbrigðismála. Það er algjört grundvallaratriði. Ég vil því segja að það sé að einhverju leyti útúrsnúningur, eða misskilningur ef það hefur ekki komið nægilega vel fram af minni hálfu, að svona vil ég sjá þetta. En grundvallaratriði er að ríkissjóður sé rekinn réttum megin við núllið og að við höldum því þegar fjárlög verða samþykkt hér fyrir jól. Varðandi bankaskattinn, hvort hæstv. forsætisráðherra hafi lagt slíka tillögu fram á síðasta þingi, þá held ég að hv. þingmaður verði að beina því til hæstv. forsætisráðherra. En það liggur algjörlega ljóst fyrir að það þarf ákveðinn kjark og þor til að taka á  
             Ég náði því miður ekki að svara lokaspurningunni, frú forseti.

Virðulegi forseti. Ég er að skoða þessi fjárlög í fyrsta skipti og ég verð að viðurkenna að ég hefði gjarnan viljað fá lengri tíma til að lesa þau yfir áður en ég færi að tala hér í ræðustól. Trúlega hefði komið eitthvað gáfulegra upp úr mér en miðað við þessa stuttu yfirferð er samt margt sem vekur athygli mína. Ég hélt einhvern veginn að stefna stjórnvalda til framtíðar mundi koma miklu betur fram í þessu plaggi, að við mundum sjá betur hvernig stjórnvöld sjá fyrir sér að ná jafnvægi í ríkisbúskapnum til lengri tíma. Það á að reyna að ná tekjum af þrotabúum en þau verða varla skattlögð um alla framtíð og tilfærsla peninga á milli Seðlabanka og ríkissjóðs verður varla gerð á hverju ári. Þetta tvennt eru tekjur upp á rúma 20 milljarða á ári. Og hvað á að koma í staðinn fyrir þær árin 2016, 2017 og 2018 og í framtíðinni? Mér finnst stefnan varðandi tekjuöflun óljós og brothætt og mér finnst það sama eiga við um útgjaldahliðina. Flestir fjárlagaliðir hækka lítið, sumir hækka eitthvað og sums staðar er dregið verulega úr fjárframlögum eða hætt við verkefni. Og mér finnst þetta allt frekar tilviljunarkennt. Ég mundi vilja sjá útskýringar á þeirri hagræðingu sem er gerð núna og hvernig stjórnvöld hugsa sér að reka ríkið næstu fjögur árin. Í hverju er aðhaldið fólgið? Ég gladdist nokkuð þegar ég var að lesa í gegnum þetta frumvarp þegar ég fann loksins setninguna: Í þessum kafla er fjallað um aðhaldsaðgerðir ráðuneyta. Síðan las ég kaflann og ég var engu nær. Jú, það er hætt við fjárfestingaráætlunina og við það eru margir fjárlagaliðir sem falla niður eða koma aldrei inn. Svo er eitthvað sem heitir „Sértækar aðhaldsráðstafanir“ og þær miða helst að því að draga úr nýframkvæmdum og eitthvað meira er þar undir sem ég hef ekki fundið útskýringar á. Síðan er þriðji liðurinn sem er kallaður „Veltutengdar aðhaldsráðstafanir“, og það eru sparnaðartillögur sem ráðuneytin og stofnanir þeirra þurfa að sæta, og það er þessi hefðbundni sparnaður. Einnig segir í ritinu, með leyfi forseta: „Á kjörtímabilinu verður unnið að aukinni framleiðni í opinbera geiranum með hagræðingaraðgerðum til að tryggja hámarksþjónustu fyrir takmarkað fjármagn.“ Í frumvarpinu er í raun bara talið upp hversu mikið hinn eða þessi liður lækkar en ekki hvernig eigi að hagræða, hvernig þjónustan eigi að breytast. Nú erum við í fjárlaganefnd mjög meðvituð um vanda margra stofnana og hversu mikil fjárþörfin er. Sumar stofnanir hafa ítrekað verið reknar með halla. Ástæðurnar geta verið jafn mismunandi og stofnanirnar eru margar. Hvernig á að tryggja að þessar stofnanir fari ekki fram úr fjárlögum á næsta ári? Margar stofnanir geta ekki hagrætt meira nema minnka starfsemi, segja upp fólki, og eiga það ekki að vera stjórnvöld sem ákveða hvaða þjónustu á að skera niður? Mér finnst eins og það sé bara verið að lengja í hengingarólinni og stjórnvöld séu að veigra sér við að taka erfiðar ákvarðanir. Ég hélt að við mundum sjá uppstokkun, pólitíska stefnumótun, ekki bara enn eitt frumvarpið þar sem einhverri hagræðingarkröfu er hent á stofnanir og þeim gert að hagræða bara svona einhvern veginn. Ég tek sem dæmi að það er stefna stjórnvalda að auka verk- og tæknimenntun og allir flokkar eru í raun á þeirri línu, ég held að við séum öll sammála um þetta. Ef ég væri að reka skóla og væri gert að hagræða enn meira væri mjög freistandi að leggja niður dýrustu deildina. Það gæti þó verið sú námsbraut sem skilar verðmætasta starfsfólkinu, fólki sem fer beint út í þjóðfélagið í góð störf og skilar sköttum til samfélagsins. Það væri þjóðhagslega óhagkvæmt að leggja niður dýrasta námið, hvort sem er í framhaldsskóla eða háskóla, en það getur verið neyðarlending menntastofnunar sem er gert að hagræða ár eftir ár. Ef við ætlum að leggja áherslu á verknám þurfum við að leggja meiri peninga í verknám. Það er pólitísk stefnumótun og ég sé hana ekki í þessu frumvarpi. Reyndar er eitthvað talað um að sameina stofnanir í frumvarpinu og þá má benda á þann möguleika að það er líka hægt að sameina stofnanir og skóla á höfuðborgarsvæðinu. Oft er það fjarlægðin sem gerir það að verkum úti á landi að stofnanir eru smáar í sniðum. Það eitt og sér þarf ekki að vera óhagkvæmt og ég hef fullan skilning á því að það þurfi að hagræða og fækka í yfirstjórn en það má sem sagt líka gera það í Reykjavík. Þá sé ég að fjárveitingar til RÚV halda sér nokkuð og ég vænti þess að svæðisstöðvarnar úti á landi fái aftur meira vægi. Fréttaflutningur og dagskrárgerð hefur hægt og bítandi sogast suður. Það kom berlega í ljós í sumar þegar stanslaust dundi í fjölmiðlum að Íslendingar væru orðnir langþreyttir á veðrinu. Víða úti á landi kannaðist fólk ekkert við þetta leiðindasumar en þetta er ein birtingarmynd þess þegar fréttaflutningur og fjölmiðlaumræðan einskorðast að miklu leyti við suðvesturhornið. Þessu þarf að breyta. Þá sé ég ekki uppbyggilega byggðastefnu í frumvarpinu, þvert á móti. Ég ætla annars ekki að fara að rýna mikið í einstaka liði. Staðan er alvarleg og við erum öll sammála um og skiljum mikilvægi þess að skila fjárlögum næsta árs hallalausum og ekki bara fjárlögum heldur verði það líka útkoman þegar upp er staðið. Mér fannst óábyrgt af stjórnarflokkunum að lofa auknum útgjöldum fyrir kosningar; Framsóknarflokkurinn með skuldaniðurfellingarhugmyndir og Sjálfstæðisflokkurinn með skattalækkunarhugmyndir. Það hljómaði eins og staðan væri bara nokkuð góð og mikið svigrúm hjá ríkissjóði. Þá talaði síðasta ríkisstjórn kannski helst til fjálglega um það hversu mikill árangur hefði náðst og landið væri að rísa. Ekki misskilja mig, ég ber virðingu fyrir þeirri gríðarlegu vinnu sem síðasta ríkisstjórn lagði á sig til að hreinsa til eftir hrunið. Það var ekki auðvelt verk og það var vanþakklátt. En landið var ekkert farið að rísa hér 2012, það var engin stórkostleg ástæða til bjartsýni. Ég held að það sé betra að tala um hlutina eins og þeir eru. Við erum gríðarlega skuldsett, við borgum allt of há vaxtagjöld og rekstur ríkisins er í það miklum járnum að grunnþjónusta er farin að líða fyrir það. Ég velti líka fyrir mér hvort krafan um skattalækkun sem nú er boðuð sé raunverulega fyrir hendi. Þá er ég að tala um 0,8 prósentustiga lækkun á tekjuskatti. Ég upplifi að fólk vilji frekar standa vörð um velferðarkerfið. Þessi skattalækkun nemur um 5 milljörðum á ári, fjárhæð sem ríkið missir þá af tekjuhliðinni. Sú upphæð gæti á kjörtímabilinu staðið undir fyrsta áfanga að nýjum Landspítala svo að dæmi sé tekið. Það er mikil áskorun að ná hallalausum fjárlögum og það er til mikils að vinna. Ég hefði viljað sjá aðrar áherslur, sterkari framtíðarsýn, skýrari stefnu. Ég veit að ríkisstjórnin er ný en þeir flokkar sem hana mynda eru gamlir og eiga alveg að vita fyrir hvað þeir standa. Þeir þekkja rekstur ríkisins út og inn vænti ég. Það kom mér á óvart hvað þetta er hefðbundið og fyrirsjáanlegt fjárlagafrumvarp, hætt við allt sem fyrri ríkisstjórn gerði, skattar lækkaðir hipsum haps. Fyrsta málið í vor, þegar ákveðið var að hækka ekki virðisaukaskatt á gistingu, er að mínu mati fullkomlega óskiljanleg ákvörðun og ýtir undir þá tilfinningu sem ég hef að þessi stjórn viti ekki alveg hvert hún stefnir. Það bíður okkar mikil vinna fram að jólum við þetta frumvarp og vonandi munum við fá miklu betri mynd af því hvert stjórnvöld eru að fara og vonandi getum við öll orðið ásátt um að stefna í sömu áttu. Við viljum öll reka ríkið með afgangi, tryggja góða og skilvirka þjónustu hins opinbera og forgangsraða í þágu velferðar.

Hæstv. forseti. Fyrir tveimur dögum lagði hæstv. fjármálaráðherra Bjarni Benediktsson fram frumvarp til fjárlaga fyrir árið 2014. Síðan þá hefur það fengið mikla umfjöllun í fjölmiðlum og manna á meðal. Þetta fjárlagafrumvarp ber með sér nýja stefnu, stefnu ábyrgðar, festu, framtíðarsýnar og trú á okkur Íslendinga. Við erum kjarkmikil þjóð, látum erfiðleika ekki brjóta okkur, þó að þeir geti beygt okkur um stund rísum við alltaf upp að nýju. Undanfarin ár hafa verið erfið og þeir sem stóðu við stjórnvölinn þá háðu varnarbaráttu sem tókst að ýmsu leyti vel miðað við aðstæður. Nú eru lögð fram hallalaus fjárlög í fyrsta skipti í sex ár. Með þessum fjárlögum er sett fram það staðfasta og metnaðarfulla markmið að skuldasöfnun með tilheyrandi vaxtakostnaði sé að baki. Frá árinu 2012 hefur íslenska þjóðin greitt 50 milljarða í vexti af lánum sem tekin voru til að endurfjármagna viðskiptabankana. Samtals hafa vaxtagreiðslur alls numið um 90 milljörðum árlega undanfarin ár, upphæð sem hefði dugað til að reka Landspítalann í tvö ár og þrjá mánuði. Það er grátlegt að horfa á eftir þessu fjármagni sem hefði verið hægt að nota í svo ótal margt annað. En nú verður undið ofan af og skuldasöfnun hætt. Þrátt fyrir mikið aðhald er lögð áhersla á að hefja uppbyggingarstarf að nýju og að hagvöxtur aukist. Vaðlaheiðargöng, Norðfjarðargöng og vegtengingar og hafnargerð við Bakka á Húsavík eru meðal verkefna sem auka hagvöxt og tekjur og hafa jákvæð afleidd áhrif til atvinnusköpunar til hagsbóta fyrir fjölskyldur og heimili. Sjávarútvegur ásamt áliðnaði og ferðamannaþjónustu gegna lykilhlutverki í öflun gjaldeyristekna fyrir Ísland og skapa heimilum um allt land lífsviðurværi ásamt því að skila miklum skatttekjum í þjóðarbúið. Framleiðni í sjávarútvegi á Íslandi er með því besta á alþjóðavísu og skapar grundvöll fyrir nýjar atvinnugreinar, svo sem í tækni- og hugvitsgreinum. Það er mikilvægt að búa atvinnulífinu stöðugt og traust efnahagslegt umhverfi sem styður við þróun og framsókn íslenskra fyrirtækja. Tekin verður upp ný skattstefna sem felur í sér gagnsæi í skattlagningu og að skilvirkni skattkerfisins verði aukin með það að markmiði að skapa hvata til verðmætasköpunar. Skattprósenta á miðjuþrepi verður lækkuð um 0,8%, í 25%. Um 80% skattgreiðenda á Íslandi greiða skatta í miðjuþrepi. Þessi skattbreyting ein og sér mun auka ráðstöfunartekjur fólks um tugi þúsunda á ári. Vaxtabætur sem voru tímabundin ráðstöfun og áttu að falla niður um næstu áramót verða óbreyttar fyrir árið 2014. Það hefur í för með sér að vaxtabætur geta nú numið allt að 600 þúsundum á ári hjá hjónum en hefðu ella farið niður í 314 þúsund. Þetta er mikill stuðningur við skuldsett heimili og fjölskyldur með lægri tekjur og litla eignamyndun. Barnabætur voru hækkaðar verulega í fjárlögum 2013 og mun ríkisstjórnin standa einhuga vörð um þær. Barnabætur með hverju barni eru nú 178 þús. kr. á ári. Frítekjumark barna, sem hefur verið óbreytt í mörg ár, verður hækkað úr 105 þúsundum í 180 þúsund, sem þýðir að hvert barn undir 18 ára aldri getur haft 180 þús. kr. í tekjur án þess að þær séu skattlagðar. Þá verður á kjörtímabilinu unnið að aðgerðum til að lækka útgjöld barnafjölskyldna með lækkun á virðisaukaskatti á barnavörur. Fyrsta skrefið er tekið nú með því að færa einnota barnableiur í neðra skattþrep, 7% virðisaukaskatt, í stað 25,5%. Þessi aðgerð mun skila að minnsta kosti 3–7 þús. kr. aukningu á ráðstöfunartekjum á mánuði til barnafjölskyldna. Framlög til heilbrigðismála munu aukast um tæpa 5,5 milljarða, úr 127 milljörðum 2013 í tæpa 133 milljarða 2014, sem er 4,3% hækkun milli ára. Það felur í sér að fjárveiting til öldrunarmála hækkar um 835 millj. kr. að raungildi. Þar af er 350 millj. kr. framlag til reksturs 40 nýrra hjúkrunarrýma á Vífilsstöðum. Það mun létta verulega álagi af lyflækningasviði Landspítalans sem mjög mikið hefur reynt á undanfarið. 400 milljónir sem komu úr Framkvæmdasjóði aldraðra í rekstur hjúkrunarrýma fara nú óskiptar inn í sjóðinn og nýtast til uppbyggingar hjúkrunarstofnana. 100 milljónir fara í hönnun sjúkrahótels á lóð Landspítala en stefnt er að því að fullnaðarhönnun ljúki árið 2015 og þá verði hægt að hefja framkvæmdir. Sjúkrahótel skiptir verulega miklu máli fyrir alla þá sem þurfa að leita lækninga utan af landi og hafa ekki í hús að venda, sér í lagi þegar um langtímameðferð er að ræða eins og hjá krabbameinssjúkum. Framlag til kaupa á S-merktum lyfjum hækkar um 670 millj. kr. til að mæta auknum útgjöldum á þessu ári og vegna fyrirsjáanlegrar aukningar árið 2014. 1.500 milljónir koma í auknar launagreiðslur á heilbrigðisstofnunum landsins. Um 350 millj. kr. verður varið í niðurgreiðslu tannlækninga barna á grundvelli samnings við tannlækna. Í tengslum við fjárlagagerð ársins 2014 munu fjármálaráðherra og heilbrigðisráðherra vinna að gerð nýrrar tækjakaupaáætlunar fyrir Landspítala og Sjúkrahúsið á Akureyri til ársins 2017 í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar þar sem lögð er áhersla á viðhald og endurbætur núverandi húsa og tækjakosti Landspítalans. Dregið verður úr skerðingum bótaþega en framlög til elli- og örorkulífeyrisþega svo og félagslegrar aðstoðar aukast um 5 milljarða og síðan 3,4 milljarða vegna verðbóta og fjölgunar bótaþega. Hér er samanlagt mesta útgjaldaaukning í einstökum málaflokki fjárlagafrumvarpsins eða 8.400 millj. kr. aukning til bótaþega frá árinu 2013. Framhaldsskólar hafa árum saman verið í fjársvelti og unnið hefur verið gríðarlega mikilvægt og gott starf innan veggja þeirra við mjög erfiðar aðstæður. Þrátt fyrir áframhaldandi aðhald í ríkisfjármálum hækka framlög til einstakra framhaldsskóla að meðaltali um 4% nú miðað við fjárlög 2013, enda hefur hæstv. menntamálaráðherra sagt að mikilvægt sé að hlífa grunnþjónustu. Þá vil ég lýsa ánægju með að áfram verður lagt framlag í hönnun og byggingu Stofnunar Vigdísar Finnbogadóttur. Ég vek athygli á því að sérstaklega er gefinn gaumur að starfsskilyrðum forstöðumanna sem hafa árum saman unnið samviskusamlega við afar erfið rekstrarskilyrði. Í frumvarpinu kemur fram að styrkja þurfi forstöðumenn sem liðsheild, efla starfsþróun og endurskoða aðferðir við launaákvörðun forstöðumanna með áherslu á frammistöðu og ábyrgð. Virðulegi forseti. Sínum augum lítur hver silfrið. Það er algjörlega ljóst að hægt er að finna þessu fjárlagafrumvarpi sitthvað til foráttu ef vilji er fyrir hendi og hann er það sannarlega á sumum bæjum. Ég sagði í upphafi að í frumvarpinu fælist ný stefna. Hún kemur einnig fram í því að skattur á bankana hækkar úr 0,041% í 0,145% og sá skattur leggst einnig á föllnu bankana. Þessi skattbreyting mun skila 14,2 milljörðum í tekjur í ríkissjóð. Ég hef hér vakið athygli á hluta þeirra jákvæðu breytinga sem þetta fjárlagafrumvarp boðar en margt er ótalið. Ég trúi því að sameinuð munum við efla og byggja öflugt og eftirsóknarvert samfélag þjóðinni til heilla.

Virðulegi forseti. Hún er orðin nokkuð efnismikil og ítarleg 1. umr. um framlagt fjárlagafrumvarp, sem ég vil byrja á að þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra fyrir að leggja hér fram - og undirbúninginn á því eins og það birtist okkur alþingismönnum. Það er rétt að gera sér grein fyrir upphafsstöðunni, því sem undirbúningur fjárlagafrumvarpsins byggist á, en á þessu ári virtist stefna í 30 milljarða halla á ríkissjóði. Það er kannski fyrsta hindrunin sem þurfti að yfirstíga við undirbúning og gerð þess fjárlagafrumvarps sem nú liggur fyrir. Áframhaldandi hallarekstur og skuldasöfnun er fyrst og fremst alvarleg fyrir framtíð grunnþjónustunnar sem við erum sammála um að reka í landinu. Ekkert ógnar grunnþjónustu meira en áframhaldandi halli á ríkissjóði og því er það forgangsmál að stöðva þann hallarekstur og hætta að safna skuldum. Í öðru lagi er rétt að gera sér grein fyrir því að ábyrg meðferð fjármuna hins opinbera, skattfjár almennings, leggur þær skyldur á herðar okkar að ganga af trúmennsku um það bú sem okkur er trúað fyrir. Við verðum að geta mætt hvar sem er og sagt: Við reyndum að gera okkar besta við ráðstöfun þeirra takmörkuðu fjármuna sem við höfðum. Auðvitað vilja margir vinna gott verk og nauðsynlegt en því miður verðum við að forgangsraða og það er oft sárt. Það er erfitt að skera niður, það hafa allir fjármálaráðherrar reynt og það hafa allir stjórnarmeirihlutar reynt sem í því hafa staðið á undanförnum árum og oft þarf kjark til að takast á við viðkvæman og erfiðan niðurskurð. Ég tel að frumvarpið feli samt í sér mörg jákvæð skilaboð þrátt fyrir þá erfiðleika sem þurfti að yfirstíga við undirbúning þess. Það kom glögglega fram í ræðu hv. þm. Valgerðar Gunnarsdóttur hér áðan hvar meginstefna fjárlagafrumvarpsins liggur, til hvers hún muni leiða og til hvaða góðu verkefna núverandi ríkisstjórn horfir. Frumvarpið gefur líka fyrirheit um að endurskoða allt skattkerfið, vörugjöld og virðisaukaskatt, og ég tek undir það að það er afar nauðsynlegt. Bakgrunnur lagasetningar þarf ætíð að vera skýr og ljós. Lagasetningin þarf að vera gagnsæ og það er réttur þeirra sem þurfa að búa við lögin að þeir geti horft á lagasetninguna og horft á lögin sem gilda á hverjum tíma og áttað sig á stöðu sinni gagnvart þeirri löggjöf. Hæstv. fjármálaráðherra kom ágætlega að því í framsögu sinni hér fyrr í dag að skattkerfið sé orðið flókið og þurfi endurskoðunar við þannig að það verði gagnsætt á nýjan leik og ég vona að um það geti náðst víðtæk og góð sátt. Ég held að endurskoðun virðisaukaskattskerfisins eigi ekki á nokkurn hátt að þurfa að vera íþyngjandi í vöruverði eða leiða til minnkandi kaupmáttar. Þar getur endurskoðun vörugjaldafrumskógarins og ýmissa annarra gjalda komið á móti, gjalda sem leggjast á vöruverð. Ég hvet eindregið til þess að í það verkefni verði ráðist. Eins og hæstv. fjármálaráðherra ítrekaði í framsögu sinni með fjárlagafrumvarpinu hér fyrr í dag er hugmynd hans um breytingu á skattkerfinu ekki hugsuð til þess að verða að sérstakri tekjuöflunarleið ríkissjóðs sem íþyngir skattgreiðendum. Hv. þm. Valgerður Gunnarsdóttir kom líka vel inn á það þegar hún lýsti því yfir að margt mætti finna að fjárlagafrumvarpinu og það er vissulega rétt. Ég hef ekki síður áhyggjur af grunninum sem frumvarpið byggir á, hvert horfir í efnahagsmálum okkar, hverjar verða forsendurnar. Ísinn er þunnur undir íslensku efnahagslífi og íslenskum ríkissjóði. Það er okkar í fjárlaganefnd að fara gaumgæfilega yfir frumvarpið, rýna það og hlusta á rök manna fyrir því sem breyta þarf, við þurfum að geta fært fyrir því gild og góð rök. Ég vil sérstaklega gera að umtalsefni orð hv. þm. Líneikar Önnu Sævarsdóttur, 5. þm. Norðaust., sem hún lét falla í umræðu um stefnuræðu forsætisráðherra í gær en hún fjallaði um áhrif ríkisfjármála á byggðamál. Í fjárlagafrumvarpinu má lesa greinargerð um áhrif fjárlaga á kynjaða hagstjórn eða kynjaða fjárlagagerð. Hæstv. fjármálaráðherra boðaði það í framsöguræðu sinni í dag að hann mundi mæla fyrir nýju frumvarpi um fjárreiðulög ríkisins og ég held að í umræðunni um það frumvarp ættum við ekki síður að velta fyrir okkur hvernig við ættum að rýna fjárlagafrumvarp á hverjum tíma og áhrif þess á byggðarlög og byggðir. Það er örugglega ekki einfalt verk en við þekkjum það allir alþingismenn, hvort sem við erum nýir eða gamlir, að niðurskurður á stofnunum á landsbyggðinni er óskaplega viðkvæm aðgerð þó að ekki sé um stórar fjárhæðir að tefla. Ég vil nefna tvö dæmi í því sambandi. Námskostnaður eða framlög til námskostnaðar barna - mjög mikilvægur stuðningur við börn úr dreifbýli, getur í mörgum tilfellum verið algjört úrslitaatriði um hvort hægt er að senda börn til náms, hvort foreldrar einfaldlega treysti sér til þess fjárhagslega, því ekki búa allar byggðir svo vel að heimangengt sé í framhaldsskóla frá hverju heimili. En kannski er þetta líka orðið kerfi sem er barn síns tíma, kannski má endurskoða það frá grunni og ég ætla alls ekki að útiloka það. Hitt málið er, og á því hefur verið tæpt hér í dag - og þó að það sé ekki stór upphæð í samhengi hlutanna, er það líka mjög viðkvæmt og líka mikið réttlætismál, sem er niðurgreiðsla á húshitunarkostnaði. Hér á fyrri þingum hafa legið fyrir þingmál um hvernig eigi að fjármagna niðurgreiðslu á húshitunarkostnaði og bæta aðstöðu íbúa í landinu í þeim efnum. Og hvort sem verður af breytingum til lækkunar á húshitunarkostnaði eins og boðað er í þessu fjárlagafrumvarpi eða ekki er það algjörlega ljóst í mínum huga, og ég veit að það gengur alveg þvert á flokka, að það kerfi sem við höfum búið við í þeim efnum - að ekki skuli takast að jafna húshitunarkostnað svo að gagnsætt og skynsamlegt sé - er okkur ekki til mikils sóma og þar þarf að mæla fyrir mikilli kerfisbreytingu. Virðulegi forseti. Mikið vatn á eftir að renna til sjávar áður en við göngum endanlega frá fjárlögum og greiðum um þau atkvæði og afgreiðum þau hér í þessum þingsal. Ég vil að endingu fagna áformum hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra um að flytja frumvarp um breytingar á lögum um Verðmiðlunarsjóð búvöru og fóðursjóð sem koma til með að lækka umsvif ríkissjóðs í málaflokknum landbúnaði um tæpa 2 milljarða. Þetta er löngu tímabær breyting á lögum sem Samfylkingin hefur haldið í gíslingu allt frá árinu 2007. Þannig getur margt gott fæðst og í fjárlagafrumvarpinu eru mörg góð áform. En saman skulum við vinna að því að reyna að ná um það meiri og betri sátt en hefur kannski sýnst hér í dag. Það liggur fyrir eftir umræðurnar að heilbrigðismál eigi að njóta forgangs ef við sjáum færi á því að bæta í, ef við treystum okkur til þess, og ég tek undir það.

Herra forseti. Við erum hér í meginumræðu, umræðu um bókina, fjárlagafrumvarpið 2014 sem leggur línurnar um þær pólitísku áherslur sem hin unga ríkisstjórn ætlar að leggja fyrir Ísland til framtíðar. Herra forseti. Ég vil byrja á því að segja að í upphafi síðasta kjörtímabils var unnið samkvæmt efnahagsáætlun fyrri ríkisstjórnar sem var unnin í samráði og samvinnu við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Þar var tekin sú ákvörðun að fara hægt og bítandi í að vinna niður hallann sem skapaðist á ríkissjóði við gríðarlegt tekjufall ríkissjóðs í hruninu og vaxtaálögur vegna skulda sem ríkið þurfti að taka á sínar herðar. Þannig er sá hallarekstur til kominn að það var ákvörðun tveggja ríkisstjórna að vinna í samræmi við þetta enda væri það til heilla fyrir íslenskt samfélag að taka ekki kúfinn af í einum bita enda hefði það eyðilagt svo mikið að ávinningurinn hefði ekki orðið neinn heldur mikill skaði fyrir samfélagið. Margir stjórnarliðar hafa rætt um 85 milljarða vaxtakostnaðinn sem við berum í þessu landi vegna hrunsins. Ég tek undir það, herra forseti, að það er margt til vinnandi að losna undan þeirri vaxtabyrði. Það eru allt of margar krónur sem fara í það að borga vexti en ekki velferð. Fyrri ríkisstjórn, ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna, ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur, vann á hallanum með þríþættu markmiði. Tekna var aflað í gegnum nýja skatta en skattkerfinu var líka breytt til þess að verða réttlátara kerfi. Við skárum heldur betur niður útgjöld en við einbeittum okkur líka að því að efla þá þætti samfélagsins sem ríkissjóður hefur áhrif á og sem eru til þess líklegir að skapa hér vöxt til framtíðar. Við náðum firnagóðum árangri eins og heyra mátti af ræðu hæstv. forsætisráðherra hér í gærkvöldi þegar hann lofsöng þær aðstæður sem hann tók við eftir valdatíð ríkisstjórnar Jóhönnu Sigurðardóttur. Það sem syrgir mig í raun og veru mjög mikið er að ýmsir nýsköpunarsjóðir, uppbygging á ferðamannastöðum, uppbygging innviða á friðlýstum svæðum, Kvikmyndasjóður, græna hagkerfið, sóknaráætlanir fyrir landshluta, að krafturinn hafi verið dreginn úr þessum áformum eða þau jafnvel eyðilögð. Þetta eru ekki bara fjárveitingar, að baki lágu úthugsaðar áætlanir. Það var mikil vinna sem lá að baki því hvernig væri hægt að efla íslenskt samfélag og fá það til að vaxa til framtíðar til þess að fá fram vöxt í greinum sem eru verðmætaskapandi og þar sem ungt fólk langar til að starfa. Þess vegna finnst mér þetta plagg á heildina litið vera einkenni á því sem maður hefur fundið frá þessari ungu ríkisstjórn á hennar stutta valdatíma, það á að færa í fyrra horf. Ég vildi að ég hefði lengri tíma því að mér liggur mikið á hjarta en það er verið að færa í fyrra horf, horf sem var ekkert sérstaklega spennandi. Í stað þess að halda áfram að vinna að því að skattleggja auðlindir Íslands og skapa þannig tekjur fyrir ríkissjóð er verið að draga úr þeirri skattheimtu en með einhverjum smávægilegum aðgerðum lækka milliþrepið í tekjuskattinum í staðinn fyrir að lækka lægsta þrepið sem kemur öllum til góða sem hafa tekjur og greiða skatta. Á morgun gefst okkur tækifæri til að ræða frekar ákveðna málaflokka en almennt séð, herra forseti, er þetta fjárlagafrumvarp vonbrigði.

Virðulegi forseti. Við ræðum fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2014 og ég get tekið undir með hv. þm. Haraldi Benediktssyni, það er virkilega þörf á því að rýna fjárlagafrumvarpið með landsbyggðargleraugum. Í raun ætti að gera það með fjárlagafrumvörp yfirleitt til samræmis við að þau eru rýnd gagnvart kynjum með kynjagleraugum. Ég ætla sem sagt að vera með landsbyggðargleraugun í máli mínu núna og fjalla fyrst og fremst um þau mál sem snúa að landsbyggðinni og niðurskurði hjá hæstv. ríkisstjórn á málaflokkum sem skipta dreifðar byggðir miklu máli. Ég ætla fyrst að nefna sóknaráætlun landshluta sem miklar vonir eru bundnar við víða um land. Mikil vinna og tími af hálfu landshlutasamtaka og heimamanna hefur farið í að vinna að þróun þessa framsækna verkefnis. Markmið sóknaráætlunar er að færa ákvarðanatöku nær heimamönnum sem þekkja best til aðstæðna á hverjum stað. Verkefnin sem eru fjármögnuð í gegnum sóknaráætlun eru á sviði atvinnumála, nýsköpunar, markaðsmála og mennta- og menningarmála. Fjárveiting upp á 400 millj. kr. sem fóru í þetta verkefni á þessu ári, og áætlað var að auka það fjármagn verulega á því næsta, er þurrkuð út í þessu frumvarpi. Þá kem ég að niðurgreiðslum húshitunarkostnaðar á köldum svæðum. Þær eru lækkaðar um 76 millj. kr. og ég minni á að stjórnarflokkarnir boðuðu í stefnuyfirlýsingu sinni jöfnun á raforku- og húshitunarkostnaði. Ef þetta eru efndirnar veit ég ekki hvaða dagur er í dag. Það þekkja allir þann gífurlega háa kyndingarkostnað sem íbúar á köldum svæðum búa við og er þessi lækkun á niðurgreiðslum því ekki á bætandi. Dreifbýlisstyrkir eru skornir niður um 8,8 millj. kr. en þeir skipta miklu máli fyrir þá nemendur sem stunda framhaldsnám fjarri heimili sínu og eru skref í þá átt að jafna námskostnað óháð búsetu. Hjá mörgum heimilum getur þessi stuðningur skipt sköpum fjárhagslega í jöfnu aðgengi ungs fólks að framhaldsnámi. Ekki er gert ráð fyrir neinu framlagi til verkefnis um jöfnun flutningskostnaðar á næsta ári en rúmar 196 millj. kr. fóru í það verkefni í ár. Markmið laga sem sett voru á síðasta kjörtímabili voru að styðja við framleiðslu- og útflutningsgreinar sem eru fjarri innanlandsmarkaði og útflutningshöfnum og búa því við skerta samkeppnisstöðu. Menningarsamningarnir eru skornir niður á landsbyggðinni en þeir hafa stuðlað að öflugra menningarlífi og í gegnum þá hefur verið hægt að styðja við ýmis góð og atvinnuskapandi verkefni. Ríkisstyrktar flugleiðir innan lands á óarðbærum leiðum eru skornar niður um 76 millj. kr. Í samgönguáætlun er innanlandsflug skilgreint sem mikilvægur hluti af almenningssamgöngum. Þetta á ekki hvað síst við um afskekktar byggðir þar sem flugið skiptir gífurlega miklu máli við að treysta byggð og tryggja þjónustu við fólk og fyrirtæki. Mikill niðurskurður er í almennri vegagerð og er það verulegt áhyggjuefni þar sem almennt viðhald og uppbygging hefur verið í lágmarki undanfarin ár, en stærri verkefni eins og á suðurhluta Vestfjarða hafa verið í forgangi eftir hrun. Nú þegar við eigum að hafa efni á að fara að spýta í lófana í almennri vegagerð kýs ríkisstjórnin að skerða stórlega markaða tekjustofna Vegagerðarinnar í nýframkvæmdum og viðhaldi. Ég vil nefna framkvæmdir og uppbyggingu heilbrigðisstofnana eins og á Selfossi og í Stykkishólmi. Þær lenda undir niðurskurðarhnífnum. Háskólarnir á landsbyggðinni lenda harkalega í niðurskurði og miklar áhyggjur eru af framtíð þeirra í ljósi þessara fjárlaga. Til stendur að fækka til muna stofnunum með færri en 30 starfsmönnum sem mun bitna harkalega á landsbyggðinni. Einnig á að skera niður hjá menningarsöfnum á landsbyggðinni. Skorið verður niður hjá fjarskiptasjóði og hjá Byggðastofnun sem ætlaði að fara í það verkefni að styðja brothættar byggðir. Það er umhugsunarvert ef þessi hæstv. ríkisstjórn telur að matarholurnar séu á landsbyggðinni. Ég treysti því að réttsýnir þingmenn muni breyta þessari forgangsröðun og snúa þessu við því að þetta er aðför að landsbyggðinni og við þurfum að taka 

Herra forseti. Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hefur farið fram í dag og heldur áfram á morgun með því að fagráðherrar koma hingað frá kl. 10.30 eins og lagt er upp með, allan daginn fram til kl. 19.30 ef dagskráin gengur eftir eins og hún er lögð upp og byrjar á því að sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra kemur hingað. Fyrst og fremst vil ég þakka fyrir yfirvegaða og málefnalega umræðu. Það er ekki við öðru að búast en menn taki til umræðu ólíka sýn á áherslur sem eiga að birtast í fjárlagafrumvarpinu. Mér þykir hins vegar mikils um vert að góður samhljómur virðist vera á þinginu um mikilvægi þess að stöðva skuldasöfnunina. Við getum svo rætt það í þinginu og í fjárlaganefndinni verður eflaust mikið tekist á um málið eða það skoðað frá öllum hliðum með hvaða hætti því markmiði er á endanum náð. Það eru auðvitað stórpólitísk álitaefni sem koma þar til skoðunar, hvernig við sníðum tekjuöflunarkerfið, hvar við stillum af útgjöldin og tryggjum að þau vaxi ekki úr hófi fram á einstökum málefnasviðum. Ég ætla líka að gera þá játningu að ég hef aðeins hlustað eftir umræðunni á þinginu í dag með hliðsjón af því að við erum með í smíðum frumvarp, sem ég hef áður minnst á, um opinber fjármál þar sem ætlunin er að þingið fari að beina sjónum sínum meira að stóru myndinni og málefnaflokkunum en minna að einstökum útgjaldaliðum. Ég hef aðeins verið að máta umræðuna eins og hún hefur þróast inn í þann veruleika sem við ætlum í raun og veru að láta reyna á hvort hægt er að búa til þannig að umræðan fari að beinast meira að málefnasviðum og minna að einstökum útgjöldum, en það þýðir ekki að forgangsröðunin verði ekki áfram til endurskoðunar eða til umræðu þegar fjárlög verða lögð fram. Í því frumvarpi er ætlunin að í sérstöku fylgiriti komi dreifingin eða úthlutunin innan málefnasviðanna nánar fram en verði ekki hluti af fjárlögunum sjálfum. Í sjálfu sér er ekkert hægt að spá fyrir um það eða segja til um hvernig mun ganga að færa umræðuna yfir í það nýja form en ég tel engu að síður að við ættum öll að byrja að hugleiða hvernig við ætlum að færa okkur yfir í mun vandaðri eða betri vinnubrögð sem munu tryggja meiri langtímahugsun og betra aðhald með einstökum málefnasviðum og fara að velta því fyrir okkur hvaða aðferð er best til að tryggja að án þess að við fórnum markmiðunum sem liggja að baki nýjum lögum um opinber fjármál geti farið fram hér á þinginu sú umræða sem þingmenn kalla eftir að eigi sér stað í hvert sinn sem áherslur eru kynntar með nýju fjárlagafrumvarpi. Allt er þetta auðvitað hluti af umræðu sem þarf að eiga sér stað þegar það ákveðna frumvarp fer fram en mér finnst ágætt að minnast á það hér þegar við ræðum fjárlögin og erum enn í því fyrirkomulagi sem tíðkast hefur. Að öðru leyti ítreka ég þakkir fyrir málefnalega og yfirvegaða umræðu. Ég vonast til þess að okkur auðnist á þinginu, þrátt fyrir að ég geri ráð fyrir að frumvarpið taki breytingum eins og ávallt er, að tryggja áfram markmiðið um hallalaus fjárlög og ég veit að við munum geta átt gott samstarf við nefndina. Umræðan heldur áfram á morgun og ég mun taka þátt í henni þá.