Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. hefur með nýlegri skipun sinni í stöðu hæstaréttardómara gengið fram hjá þremur konum með mikla og farsæla reynslu af dómarastörfum. Það er skoðun mín og margra fleiri að með því hafi dómsmrh. brotið gegn ákvæðum jafnréttislaga, framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar í jafnréttismálum og markmiðum sem hennar eigin ráðuneyti hefur sett sér í jafnréttismálum. Þetta tel ég vera alvarleg embættisafglöp og högg fyrir jafnréttisbaráttuna á Íslandi og það er kaldhæðnislegt að það skuli vera kona í starfi dómsmálaráðherra sem þannig stendur að málum. Ég vil rifja upp fyrir hæstv. dómsmrh. túlkun núv. hæstaréttardómara, Guðrúnar Erlendsdóttur, á jafnréttislögunum fyrir liðlega tveimur áratugum. Þessi hæstaréttardómari túlkaði þá jafnréttislög með þeim hætti að ef sú staða kemur upp að karl og kona sæki um starf í starfsgrein þar sem annað kynið er allsráðandi og bæði tvö hafa sömu hæfileika og menntun til að bera, þá skuli veita þeim aðila starfið sem er af því kynferði sem er í minni hluta í viðkomandi starfsgrein. Ástæða er til að undirstrika að Hæstiréttur hefur lagt til grundvallar sömu meginreglu á túlkun jafnréttislaganna. Ákvörðun núv. dómsmrh. við skipun í embætti hæstaréttardómara gengur þvert á þá meginreglu sem dómstólar landsins hafa unnið eftir. Ég vil líka vitna í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar sem gildir til loka ársins 2000, með leyfi forseta, en þar segir: ,,Það er stefna ríkisstjórnarinnar að konur og karlar skuli njóta jafnra tækifæra og hafa sömu möguleika til áhrifa í samfélaginu.`` Jafnframt segir: ,,Íslenskum stjórnvöldum ber, á grundvelli laga, sem og vegna alþjóðlegra sáttmála sem þau hafa staðfest, að sýna fordæmi og eiga frumkvæði að aðgerðum til að auka jafnrétti kynjanna.`` Herra forseti. Hvernig sem á málið er litið og hvaðan sem að því er komið er afstaða hæstv. dómsmrh. í málinu óskiljanleg og gengur þvert á jafnréttislög, framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar, jafnréttisáætlun dómsmrn., meginreglur sem Hæstiréttur hefur lagt til grundvallar við túlkun jafnréttislaga og alþjóðlegar samþykktir sem Ísland er aðili að í jafnréttismálum. Því hef ég leyft mér að leggja eftirfarandi spurningar fram til hæstv. dómsmrh.: Hvernig rökstyður ráðherra það að nýleg skipun í starf hæstaréttardómara sé ekki brot á jafnréttislögum? Hvaða ástæður lágu til grundvallar þeirri skipun? Hafa ráðuneytið og undirstofnanir þess sett sér jafnréttisáætlanir til að vinna eftir? Hvernig hljóða þær jafnréttisáætlanir? Hver er ástæða þess að auglýsing um umrætt starf hæstaréttardómara var ekki í samræmi við verkefnaáætlun ráðuneytisins?

Herra forseti. Fyrirspurn hv. þm. er efnismikil og því erfitt að svara henni á þeim tíma sem hér er til umráða en ég skal reyna að gera mitt besta. Í fyrsta lagi er spurt um rökstuðning fyrir því að skipunin sé ekki brot á jafnréttislögum. Núgildandi jafnréttislög, nr. 96/2000, hafa að markmiði að koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kvenna og karla og jafna þannig stöðu kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. ,,Allir einstaklingar skulu eiga jafna möguleika á að njóta eigin atorku og þroska hæfileika sína óháð kynferði.`` Síðan er talið upp í nokkrum liðum hvernig markmiði laganna skuli náð og er þar í fyrsta lagi sagt að gæta skuli jafnréttissjónarmiða á öllum sviðum samfélagsins. Í því máli sem hér um ræðir var ekki um brot á þessum ákvæðum að ræða. Fyrir liggur að umsækjendurnir fjórir voru allir hæfir að mati Hæstaréttar en þar með er ekki sagt að þeir væru allir jafnhæfir. Það var ráðherra sem gerði hið endanlega mat og niðurstaða mín var sú að einn umsækjendanna, þ.e. sá sem valinn var, væri langhæfastur. Í öðru lagi er spurt: ,,Hvaða ástæður lágu til grundvallar ákvörðun um skipunina, með vísan í 4. mgr. 24. gr. jafnréttislaga?`` Eftir að hafa farið vandlega yfir feril umsækjanda í námi og starfi var það tvímælalaust í mínum huga að sá umsækjandi sem ég valdi hefði yfirburði yfir aðra umsækjendur. Hann er með hæsta lagapróf í sögu lagadeildar Háskóla Íslands, hann var annar umsækjendanna sem stundað hafði framhaldsnám við erlendan háskóla, hann er sérmenntaður á sviði skattaréttar og með starfsreynslu á því sviði. Hann hefur verið lykilmaður í stjórnsýslu ríkisins um árabil og þekkir því til löggjafar á því sviði og framkvæmdar hennar betur en aðrir umsækjendur. Hann hefur stýrt samningsgerð við önnur ríki og hefur mikla innsýn í alþjóðarétt og þekkingu á þeim alþjóðlegu skuldbindingum sem á íslenska ríkinu hvíla. Að þessu samanlögðu taldi ég ljóst að skipun Árna Kolbeinssonar gæti ekki brotið í bága við bannið í 24. gr. jafnréttislaganna. Í þriðja lagi er spurt hvort ráðuneytið og undirstofnanir þess, og þá hvaða, hafi sett sér jafnréttisáætlanir til að vinna eftir. Jafnréttisáætlun ráðuneytisins kemur fram í framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar sem fyrirspyrjandi hv. vitnar til í síðasta lið fyrirspurnar sinnar. Eftir henni hefur verið unnið. Til viðbótar er rétt að greina frá því að um nokkurt skeið hefur verið unnið að gerð sérstakrar jafnréttisyfirlýsingar ráðuneytisins þar sem til viðbótar almennum ákvæðum er m.a. fjallað um kynferðislega áreitni á vinnustað og viðbrögð við kvörtunum um slíkt af hálfu stjórnenda. Í fjórða lagi er spurt hvernig ákvæði jafnréttisáætlunar ráðuneytisins hljóði að því er varðar jafnan hlut kvenna og karla á vinnumarkaði. Hér verður að vísa til inngangsins að framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar fyrir árin 1998--2001 sem hv. fyrirspyrjandi vitnar til í 5. lið. Þar er lögð áhersla á jöfn tækifæri og jöfn áhrif kvenna og karla í samfélaginu. Í fimmta lagi er spurt hvers vegna umrætt starf hæstaréttardómara hafi ekki verið auglýst í samræmi við verkefna\-áætlun ráðuneytisins að því er varðar hvatningu til kvenna, að þær jafnt sem karlar sæki um starfið. Því er til að svara að ekki þótti viðeigandi að hafa slíka hvatningu í auglýsingu um starf hæstaréttardómara og því var gerð undantekning frá hinni almennu reglu. Hér er um að ræða eitt af virðulegustu embættum landsins og leitað er eftir lögfræðingum sem yfirburði hafa á sviði lögfræðiþekkingar. Það þótti því ekki viðeigandi að hafa sérstaka hvatningu í auglýsingunni, hvorki að því er varðar kyn eða annað. Þótt konur væru ekki sérstaklega hvattar til að sækja um starfið var niðurstaðan engu að síður sú að þrjár konur sóttu um en aðeins einn karlmaður. Ég tel það sérstaklegt gleðiefni að þrjár konur hafi í þetta sinn sótt um starfið. Ætla verður að nánast allir þeir sem starfa við úrlausnarefni á sviði lögfræði við dómstóla, lögmennsku eða í stjórnsýslu hafi tekið eftir eða frétt af auglýsingunni enda er skipun hæstaréttardómara sígilt umræðuefni hjá þeim starfsstéttum í hvert sinn sem dómaraskipti eru fyrirsjáanleg.

Herra forseti. Eftir að niðurstaða ríkisstjórnarinnar um skipun í starf hæstaréttardómara lá fyrir í sumar setti ég fram þá skoðun að skýringin á ráðningu fyrrv. ráðuneytisstjóra sjútvrn. til nokkurra ára væri sú að hann hefði sérþekkingu á því að túlka lögin um stjórn fiskveiða í þágu sérhagsmuna, en eins og þekkt er virðist sá hugsunarháttur býsna ríkjandi að ráðuneytin eigi að gæta sérhagsmuna þeirra greina og stofnana sem undir þau heyra fremur en almannahags. Ef þekking hins nýskipaða hæstaréttardómara á lögunum um stjórn fiskveiða réð ekki ráðningu hans sérstaklega þá vantar enn nokkuð upp á skýringar hæstv. dómsmrh. Sú upptalning sem hér var reidd fram sagði okkur að Árni Kolbeinsson er jú ágætur en sagði okkur ekkert um að þær þrjár konur sem sóttu væru ekki jafnágætar. Það vantar sem sagt enn upp á skýringu hæstv. ráðherra en þess gætti reyndar í málflutningi hennar í gær að hún virðist undir sömu sök seld með það að gæta sérhagsmuna og ýmsir aðrir því að dómarastéttin virtist þá standa henni nær en ýmsir aðrir hagsmunir.

Hæstv. forseti. Ástæðan fyrir því að ekki mátti hvetja konu til að sækja um þetta embætti er auðvitað augljós. Það stóð aldrei til að ráða konu í þetta embætti. Það var löngu búið að ákveða hver ætti að hljóta embættið og hafði reyndar kvisast út að það þýddi ekkert að sækja um það. Þannig lá í málinu. Ég tek undir það sem hv. þm. Svanfríður Jónasdóttir sagði áðan. Það er auðvitað vegna sérþekkingar viðkomandi á fiskveiðistjórnarmálunum og þess að hann er höfundur að ýmsum lausnum þar sem í flestum tilfellum mundi vera álitið að væri mönnum fjötur um fót. Þarna telja menn það helst til kostanna að hann hafi komið að slíkum málum, a.m.k. telja menn svo í ríkisstjórninni. Þetta mál verður auðvitað hæstv. ráðherra til ævarandi skammar vegna þess að hún er að brjóta reglur ráðuneytis síns og reglur um jafnrétti kynjanna sem menn hafa sett á undanförnum árum. Það er mikið umhugsunarefni að það skuli einmitt vera kona sem gerir það.

Herra forseti. Hæstv. dómsmrh. sagði í stólnum áðan að störf hæstaréttardómara krefðust yfirburðaþekkingar. Um það ætla ég ekki að deila við hæstv. dómsmrh. en að það þýði að ekki eigi sérstaklega að höfða til kvenna í auglýsingum um slík störf þykir mér, hv. þingmenn, algerlega óskiljanlegt. Ég bara skil ekki hvernig kvenkyns hæstv. dómsmrh. getur látið svona fávisku út úr sér. Ég ætla að minna ykkur á það kæru félagar, hv. þingmenn, að í næstu viku eru liðin 25 ár frá kvennafrídeginum á Íslandi og við erum ekki komin lengra en þetta.

Herra forseti. Það ber að harma að hæstv. dómsmrh. skuli ekki hafa nýtt það tækifæri sem hér gafst til þess að fjölga konum í Hæstarétti. Hæstarétti ber að vera sem bestur spegill þjóðarinnar. Við höfum líka það markmið að auka hlut kvenna í stjórnum og ráðum og sé við ráðningu í ný embætti hægt að ráða konu í stað karls með sömu hæfileika, þá ber að gera það. Ég harma þessa ákvörðun hæstv. dómsmrh. og að hún skuli ekki hafa nýtt sér þetta tækifæri.

Virðulegi forseti. Það kom fram hjá einum hv. þm. áðan að skipun í Hæstarétt hafi verið fyrir fram ákveðin. Ég held, virðulegi forseti, að flestir geri sér grein fyrir því að svo var. Ég held einmitt að þessi skipun dragi fram þann veikleika sem nú er á því fyrirkomulagi að skipa hæstaréttardómara, að fyrir fram skuli ákveðið hver fái embættið. Hins vegar vöktu eftirtekt hjá mér þær röksemdir í máli hæstv. dómsmrh. sem hún setti áðan fram fyrir því að skipa þann sem skipaður var. Í fyrsta lagi er hefðbundið dekur við hátt próf, í öðru lagi framhaldsnám og í þriðja lagi stjórnsýsla. Með öðrum orðum, virðulegi forseti, virðist stjórnsýsla í ráðuneytunum betri reynsla en dómarastarf sem allir aðrir sem sóttu um hafa gegnt um nokkuð langt skeið. Það þykja mér talsvert merk tíðindi að stjórnsýslustörf séu hærra metin en dómarastörf þegar kemur að því að meta hvern eigi að skipa í dómaraembætti.

Herra forseti. Það var fróðlegt að heyra loksins rökstuðning hæstv. dómsmrh. fyrir þessari ákvörðun sem mörgum blöskraði. Í þeim rökstuðningi kom fram, að því er mér þykir, ofuráhersla á háar einkunnir á lagaprófi sem tekið var fyrir einhverjum áratugum síðan og mikil áhersla á reynslu í stjórnsýslu en minni áhersla á þekkingu á sviði dómarastarfa. Þannig lítur þessi ákvörðun út í augum almennings, herra forseti. Herra forseti. Ég vildi einnig gera að umtalsefni þann rökstuðning hæstv. ráðherra að ekki hafi verið sett í auglýsingu hvatning til kvenna um að sækja um vegna þess að hér væri um að ræða svo virðulegt embætti. Ég held að einmitt þegar kemur að hinum virðulegri embættum þá þurfi sérstaklega að hvetja konur til að sækja um. Þær þurfa þá jafnframt að fá hvatningu þegar þær sækja um og í þessu tilviki erum við að tala um hæfa einstaklinga. Allir þessir einstaklingar eru mjög hæfir og engin ástæða til að ætla að þessar konur hafi ekki verið jafnhæfar og sá karl sem var ráðinn. Við megum ekki taka þessu þannig að vanhæfar konur séu hvattar til að sækja um störf í stað hæfra karla.

Herra forseti. Til viðbótar því sem hér hefur komið fram langar mig að beina einni spurningu til hæstv. dómsmrh. Hún er þessi: Telur dómsmrh. að upp gæti komið sú staða í Hæstarétti Íslands að vegna tengsla Árna Kolbeinssonar við samningu ákveðinnar löggjafar og þess sem hann hefur þar lagt til mála á undanförnum árum, þá gæti hann talist óhæfur við að dæma í málum sem sneru að sömu löggjöf?

Herra forseti. Svör hæstv. dómsmrh. við fyrirspurnum mínum voru bæði furðuleg og til vansa fyrir hæstv. dómsmrh. Það vantaði ekki lýsingarorðin þegar hæstv. dómsmrh. hrósaði karlinum sem sótti um starfið. Hann hafði yfirburði umfram konurnar og hann var langhæfastur. Svo tók auðvitað steininn úr og verður ráðherra til ævarandi skammar að hafa sagt úr ræðustól að ekki sé viðeigandi að hvetja konur til að sækja um eitt virðulegasta embætti landsins. Hún vílar ekki fyrir sér að brjóta þar eigin jafnréttisáætlun sem kveður á um það að ráðuneytið hafi sett sér að fylgja þeirri stefnu að orða starfslýsingar með þeim hætti að fram komi hvatning um að konur jafnt sem karlar sæki um viðkomandi störf. Hæstv. ráðherra fylgdi ekki þessari áætlun, sem var samþykkt hér á Alþingi, af því að þetta embætti er svo virðulegt að það hæfir ekki konum. Er það það sem hæstv. dómsmrh. er að segja? Það er alveg ljóst að ráðherrann hefur brotið hér jafnréttislög. Ég skora á Jafnréttisráð að hafa frumkvæði að því að láta reyna á þetta mál fyrir dómstólunum. Það er alveg ljóst að jafnréttislög eru brotin, framkvæmdaáætlun ríkisstjórnarinnar ekki fylgt, málsmeðferð sem Hæstiréttur hefur farið eftir við að túlka jafnréttislögin er heldur ekki fylgt. Alþjóðlegar samþykktir eru hunsaðar og ráðherra stendur hér keik og hrósar karli fyrir að hafa unnið í stjórnsýslunni en gerir lítið með þær þrjár konur sem allar hafa reynslu af dómarastörfum.  Ég vorkenni hæstv. ráðherra að standa í þessum sporum, að hafa farið þessa leið og láta eins og hún hefur gert í ræðustól. Mér finnst þau ummæli hennar sem hún viðhafði hér verðskulda það að sérstaklega verði rætt um jafnréttismálin að viðstöddum hæstv. dómsmrh.

Herra forseti. Mér finnst afar ánægjulegt að sjá hve margir hv. þm. hafa áhuga á jafnréttismálum og sannarlega fagna ég umræðu um þau mál. En ég vil að það komi skýrt fram, ég hef sagt það áður á opinberum vettvangi, að ég er sammála þeim sjónarmiðum að æskilegt sé að konum fjölgi í Hæstarétti. Ég er sannfærð um að svo mun fara á næstu árum, enda eðlileg þróun í samfélaginu og í samræmi við fjölgun kvenna í lögfræðingastétt og þann árangur sem þær hafa náð í störfum sínum. Í þetta sinn gerðist sá einstæði atburður að þrjár konur sóttu um stöðuna. Það er í fyrsta skipti sem það gerist þannig að auglýsingin hafði engin áhrif í þessu sambandi, hv. fyrirspyrjandi. Það skipti ekki máli hvort þar væri sérstök hvatning til kvenna. Ég tel að það sé gleðiefni. Þessar þrjár konur eru þar að auki, og það hef ég áður margsagt, mjög hæfar og frambærilegar og vafalaust hefði það verið pólitískt einfaldara fyrir mig að velja konu í þetta sinn. En skylda mín var að velja hæfasta umsækjandann. Það hafði ég að leiðarljósi eftir bestu samvisku við ákvörðun mína. Ég get ekki komist hjá því, herra forseti, að nefna það hér í síðara svari mínu að eitt af því sem ráðherra þarf að taka tillit til við svo vandasama ákvörðun sem hér er til umræðu er samsetning Hæstaréttar. Þegar litið er á skipan Hæstaréttar kemur sá sem nú er skipaður í stað dómara sem áður var prófessor í lögfræði. Ef litið er til þeirra átta dómara sem sitja í réttinum, þegar Árni Kolbeinsson hefur þar störf, eru fjórir skipaðir úr hópi héraðsdómara; einn starfaði um árabil sem dómarafulltrúi og héraðsdómari en var prófessor í lagadeild þegar hann var skipaður hæstaréttardómari; einn dómari var dósent í lagadeild er hann var skipaður hæstaréttardómari og þá eru ótaldir tveir dómarar sem áður voru lögmenn. Í Hæstarétt hafa oftast valist dómarar úr hópi héraðsdómara, lögmanna og kennara við lagadeild Háskólans. Þetta þarf að sjálfsögðu að hafa í huga við slíkt val.

Herra forseti. Þegar umferðaröryggisáætlun var sett á hinu háa Alþingi 1996 hafði hún það markmið að fækka alvarlegum umferðarslysum um 20% á áætlunartímanum, þ.e. fyrir árslok 2000. Nú liggur því miður fyrir, herra forseti, að þróunin undanfarin ár og á þessu ári er alls ekki með þeim hætti sem vonir stóðu til og markmið áætlunarinnar gera ráð fyrir. Þetta er sérstaklega sláandi því miður þegar skoðaður er fjöldi dauðaslysa. Þar er þróunin þannig ef litið er yfir tölur frá árinu 1994 að telja að þá eru látnir 12 í 12 slysum, á árinu 1995 eru látnir 24 í 19 slysum, á árinu 1996 10 í 10 slysum, á árinu 1997 15 í 14 slysum, á árinu 1998 27 í 27 slysum, á árinu 1999 21 í jafnmörgum slysum og það sem af er þessu ári, miðað við 18. október, eru látnir 23 í 17 slysum. Herra forseti. Í öllu falli er ljóst hvað varðar markmiðið um fækkun dauðaslysa þá hafa þau ekki náðst nema síður sé. Það er leitun að þriggja ára tímabili þar sem tölur er jafnóhagstæðar og þær eru nú á árunum 1998 til og með yfirstandi ári og er því þó ekki lokið. Ef litið er til alvarlegra slysa þá hef ég ekki tölur yfir þau nema til og með ársins 1998 eins og þau eru flokkuð samkvæmt alþjóðlegri flokkun en þar er sömuleiðis ljóst að ekki hefur náðst neinn umtalsverður árangur ef skoðuð eru öll umferðarslys þar sem meiðsli eða slys hafa orðið á fólki og er um mjög svipaðan fjölda að ræða allt þetta árabil. Þau eru rétt í kringum 1.000 og eru þá dauðaslys væntanlega meðtalin. Þau voru 1.058 á árinu 1995 og voru 1.043 á árinu 1999 þannig að ef endaárin eru tekin þá hefur þar sömuleiðis ekki náðst mikill árangur. Herra forseti. Ég held að við hljótum af þessum ástæðum að spyrja hvar við séum á vegi stödd. Ég tel að þær niðurstöður sem liggja fyrir kalli á að farið verði yfir þessi mál öll á nýjan leik. Hvað hefur ekki tekist eins og til var ætlast í sambandi við fræðslu, umferðarlöggæslu og aðra slíka hluti. Og það er nærtækt að spyrja hvort sá mikli niðurskurður á fjárveitingum til löggæslu og umferðarlöggæslu, sem er staðreynd frá undanförnum og yfirstandandi ári, sé þarna að einhverju leyti orsakavaldur. Ég hef því leyft mér að spyrja, herra forseti, hæstv. ráðherra tveggja spurninga sem varða annars vegar endurskoðun umferðaröryggisáætlunar og hins vegar hvort vænta megi sérstakra aðgerða af þessu tilefni.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu máli. Það er okkur öllum skylt að ræða það. Tímabil gildandi umferðaröryggisáætlunar sem samþykkt var á Alþingi þann 28. febr. 1996 sem þál. rennur út um næstu áramót. Umferðaröryggisnefndin vinnur nú að skýrslu fyrir yfirstandandi ár sem vonast er til að verði afhent í byrjun janúar nk. Á grundvelli hennar mun ég svo leggja skýrslu fyrir Alþingi. Einnig er hafinn undirbúningur að langtímaáætlun til 12 ára ásamt verkáætlun til fjögurra ára og eru þessi tímabil valin í samræmi við yfirstandandi vegáætlun. Vonast er til að skýrslurnar verði tilbúnar í byrjun næsta árs og verði þá lagðar fyrir Alþingi. Umferðaröryggisnefndin og Vegagerðin hafa ráðið starfsmann til að vinna að gerð skýrslnanna undir stjórn umferðaröryggisnefndarinnar. Starfsmenn Umferðarráðs munu leggja nefndinni lið eins og undanfarin ár. Á yfirstandandi ári hefur verið mikið um banaslys samanborið við undanfarin ár. Erfitt er að meta nú hverjar eru helstu ástæður þess. Fjöldi óhappa er sá sami í ár og var á sama tíma í fyrra en fleiri hafa nú látist í hverju umferðar\-óhappi. Á þessu ári hafa 134 slasast alvarlega í umferðinni á fyrstu níu mánuðum ársins og 23 látist eða samtals 157. Er það svipað og á sama tíma sl. tvö ár. Ef sama þróun verður til áramóta verður fjöldi alvarlega slasaðra og látinna á bilinu 200--210 um næstu áramót sem er svipaður fjöldi og á sl. tveimur árum. Eðli alvarlegra slysa hefur verið með öðrum hætti í ár en undanfarin ár en meiri rannsóknir þarf til að segja til um núna hvað veldur. Umferðaröryggisnefndin hefur ásamt rannsóknarnefnd umferðarslysa og Umferðarráði undirbúið samantekt til að kanna hvort ákveðin fylgni er á milli slysanna eða hvort samverkandi þættir eru áberandi. Rétt er að hafa niðurstöðu nefndarinnar að leiðarljósi áður en ráðist er í einstök ný verkefni. Fjöldi skráðra brota voru í lok september 27.709 en voru 35.974 allt árið 1999 og 31.381 árið 1998. Ef mæla má umsvif lögreglu í fjölda skráðra umferðarlagabrota eru þau því heldur meiri fyrstu níu mánuðina í ár en árin 1999 og 1998. Umferðarlöggæslan er því að eflast hér á landi. Meiri umræða hefur verið um umferðaröryggismál en mörg undanfarin ár. Fjölmiðlar hafa sýnt umferðarmálum mikinn áhuga og umfjöllun þeirra til varnar slysum verið óvenju mikil. En þrátt fyrir aukna fræðslu og áróður hefur því miður ekki tekist að fækka banaslysum á þessu ári miðað við meðaltal síðasta áratugar. Nauðsynlegt er að hafa í huga að tölfræðileg frávik umferðarslysa eru mikil vegna þess hve tölur hér á landi eru lágar, sérstaklega á þetta við um banaslys. Á árunum 1990--1999 voru að meðaltali 20 banaslys í umferðinni. Tölfræðileg frávik eru milli fjögur og fimm þannig að fjöldi banaslysa samkvæmt því getur verið á bilinu 15--25. Frávik frá þessu meðaltali eru meiri í ár en tölfræðileg frávik og það sama á einnig við á síðasta ári. Til að skýra þessi frávik er nauðsynlegt að skoða fjölgun bifreiða og aukinn akstur. Fjöldi bifreiða hefur aukist um 27% frá árinu 1995 og akstur á þjóðvegum hefur aukist um a.m.k. 10% á árunum 1995--98 eða um 2,5% á ári. Vafalaust hefur þetta haft áhrif á slysatíðni og aukið fjölda umferðarslysa. Þau eru auðvitað allt of mörg og á því þarf að taka. Í síðari lið fyrirspurnarinnar er spurt hvort vænta megi sérstakra aðgerða og aukinna fjárveitinga til umferðaröryggismála. Því er til að svara að í fjárlagafrv. er sérstök fjárveiting til umferðardeildar lögreglustjóra en komið hefur verið á samstarfi löggæslu og Vegagerðar með nýju sniði þar sem hlutverk vegaeftirlitsins er nú útvíkkað og því fengið lögregluvald með því að lögreglumenn séu ásamt Vegagerðinni við eftirlitsstörfin. Þeir geta því tekið á umferðarlagabrotum ökumanna jafnframt því sem fylgt er eftir ákvæðum um önnur atriði er umferð ökutækja varðar. Ég mun einnig funda áfram með lögreglustjórum um frekari aðgerðir í umferðarmálum og mun leggja sérstaka áherslu á það mál. Þá vil ég geta þess að ég hef skipað sérstakan starfshóp undir formennsku hv. formanns allshn. og er hlutverk hópsins að fara yfir núgildandi umferðarlöggjöf, umferðarlögin og reglugerðir samkvæmt þeim í þeim tilgangi að koma með ábendingar um það sem betur má fara í regluverkinu og stuðlað getur að bættri umferð.

Herra forseti. Aðeins um þá fyrirspurn sem hér hefur verið lögð fram þá er ég eiginlega hissa á seinni spurningunni sem þarna kemur fram vegna þess að ríkisstjórnin hefur nýlega brugðist við á mjög faglegan hátt á sviði þessara mála, þ.e. að fjölga og búa til 20 pappírslöggur til umferðarátaks. Að vísu var þremur löggunum stolið strax fyrstu nóttina en það er nú annar handleggur. Sumir héldu að það væri niðurskurður Hafnarfjarðarlögreglunnar um 1,7% sem boðaður var í fjárlagafrv. og Hafnarfjörður hafi þá strax tekið niður þrjár löggur. En ég held að þetta sé nákvæmlega það sem er í hnotskurn, það sem sýslumaðurinn í Borgarnesi segir í Dagblaðinu í dag þar sem hann óskar eftir auknu fé til umferðaröryggismála, þá er honum boðaður niðurskurður upp á 1,7%, og sýslumaðurinn í Borgarnesi svarar því akkúrat þannig, með leyfi forseta: ,,Ætli við fáum ekki bara pappalöggur.``

Herra forseti. Ég var formaður nefndar um umferðaröryggismál sem umferðaröryggisáætlunin til ársins 2001 tekur til og sem hv. þm. og fyrirspyrjandi Steingrímur J. Sigfússon átti einnig sæti í og við áttum einstaklega góða samvinnu. Þrátt fyrir að þau markmið sem sett voru á sínum tíma um að fækka alvarlega slösuðum og látnum niður í 200 manns þá langar mig til að benda á að við höfum enn ekki náð því markmiði, við erum örlítið yfir því markmiði og ástandið er enn þá algjörlega óásættanlegt. Þetta var mjög varlega gerð áætlun á þeim tíma. En í þessu sambandi langar mig líka til að geta þess að í ár hefur þeim tilvikum fækkað þar sem banaslys hafa orðið. En það er sorglegt og jafnframt viðvörun um að enn hafi ekki nóg verið að gert að fjöldi látinna í hverju slysi hefur aukist. Ég vænti þess að umferðaröryggisáætlun sjái dagsins ljós á næsta ári og að betri framkvæmd náist fram en verið hefur hingað til og við munum vera í stöðugri endurskoðun eins og verið hefur.

Herra forseti. Svör ráðherra sýna máttleysi og stefnuleysi og það er hörmulegt til þess að vita að ekki skuli koma fram frá hæstv. ráðherra þættir sem gætu bætt stöðu í umferðarmálum, hugmyndir eins og um bætta ökukennslu, bætta vegi í þéttbýli, færa upp bílprófsaldur og ýmsar aðgerðir sem er hægt að hugsa sér í stefnumótun sem þyrfti að vera. Hæstv. ráðherra hefur valdið vonbrigðum í sínu starfi. Það er einungis tvennt sem stendur upp úr sem hún hefur afrekað á sínum ferli. Annað er hið rándýra salerni sem hún innréttaði í ráðuneytinu og hitt eru blaðamannafundir um lítil efni með borðalögðum lögreglumönnum sem þar standa heiðursvörð. Það er dauðans alvara sem hér er verið að ræða um, þ.e. mikla aukningu á banaslysum í umferðinni, og það er til vansa, hæstv. forseti, að ráðherrann sem fer með málaflokkinn skuli ekki leggja fram skýrari hugmyndir um umbætur í þessum efnum.

Herra forseti. Það ríkir vargöld á íslenskum vegum. Hér um bil enginn allra ökumanna, hér um bil enginn hlýðir þeim lagafyrirmælum sem um hraðakstur gilda. Hæstv. dómsmrh. tilkynnti um átak í þessum efnum á sl. sumri með myndaseríum og fundahöldum og ætlaði að fjölga um fjóra bíla í landinu til þess að herða eftirlit. Ég veit ekkert hvað hefur orðið af því. Ég lagði til opinberlega að fjölgað yrði um 30 bíla og tryggingafélögin látin borga helminginn af kostnaðinum. Hér er allt eftir að vinna af því sem lífsnauðsynlegt er ef þessi ófarnaður á ekki að halda áfram að vera við lýði. Og við væntum þess að hæstv. ráðherra komi með eitthvað fleira en pappírsgögn eða pappírslögregluþjóna til að sinna þessum lífsháskamálum.

Herra forseti. Um leið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og öðrum fyrir þátttöku í umræðunni þá held ég að ég hljóti að verða að láta í ljósi þá skoðun mína að ég hafði vonast eftir efnismeiri svörum. Þetta ástand er ósköp einfaldlega þannig að ég tel að menn geti ekki sætt sig við það. Fjöldi dauðaslysa og slysa sem hafa í för með sér meiri háttar líkamstjón eða örkuml er svo hlutfallslega hár hér á landi að við getum ekki sætt okkur við það baráttulaust að reyna ekki að ná þar einhverjum árangri. Ég benti á að þróunin á Íslandi sker sig í úr frá nálægum löndum þar sem menn hafa nánast alls staðar náð umtalsverðum árangri nokkurn veginn í takt við þau markmið um fækkun slysa sem umferðaröryggisáætlanir t.d. hinna Norðurlandanna ganga yfirleitt út frá. Hér er þetta ekki að takast. Í besta falli erum við að halda í horfinu og þó sennilega tæplega það ef tekin eru allra alvarlegustu slysin, þ.e. banaslys eða þar sem meiri háttar líkamstjón verður. Ég á erfitt með að fá þá fullyrðingu hæstv. ráðherra til að ganga upp að umferðaröryggisgæsla eða löggæsla sé að aukast. Í ljósi þeirrar staðreyndar að umferðardeild lögreglunnar hefur nánast verið lögð niður, enginn sérstakur bílafloti er eftir til að sinna þessu verkefni sem slíku, akstursheimildir lögreglunnar almennt í landinu hafa verið stórskertar á undanförnum árum þannig að sum embættin komast varla endimarka á milli nema taka til þess vikukvóta og þar fram eftir götunum, þá ber nú held ég flest að sama brunni. Lögreglan telur a.m.k. sína stöðu til að sinna slíkum verkefnum hafa stórlega verið skerta, bæði hvað varðar möguleika til akstur, yfirvinnu og slíkra hluta. Ég held að fara verði yfir málið í heild sinni, herra forseti. Við verðum að spyrja hvort þarna sé um að kenna of lítilli gæslu. Er fræðslan að bregðast, er hún ónóg, eru ökuréttindin, ökukennslan ekki eins og hún þyrfti að vera? Og síðast en ekki síst að taka á hraðanum í umferðinni sem er auðvitað meginsökudólgurinn. Ég vonast til þess, herra forseti, að hæstv. ráðherra reyni að taka þessi mál föstum tökum.

Herra forseti. Það er rétt sem hér hefur komið fram í máli hv. þingmanna að afar brýnt er að við leggjumst á eitt um að sporna gegn slysum í umferðinni, enda hefur það verið eitt helsta áherslumál mitt frá því að ég tók við embætti dómsmrh. Hv. fyrirspyrjandi óskaði eftir nánari upplýsingum. Ég verð að benda honum á að fyrirspurn hans er nú nokkuð takmörkuð. Ég held að við þyrftum mun lengri tíma til þess að fara yfir allt það sem hefur verið gert og það sem stendur til að gera en ég er auðvitað alveg sammála hv.þm. um að það þarf virkilega að snúa við þessari öfugþróun. Hv. þm. Kristján Möller sá ástæðu til að gera að umtalsefni svonefndar pappalöggur. Ég get glatt hv. þm. með því að sú hugmynd er að vísu ekki frá mér komin, en það er miður að það umferðarátak sem fjórir lögreglustjórar standa nú í fyrsta skipti fyrir skuli drukkna í umræðu sem þessari. Hv. þm. Ágúst Einarsson mun fljótt sjá að það verður margt til viðbótar því sem nú þegar hefur verið gert. Hann getur þá vakið athygli á því á heimasíðu sinni. Hv. fyrirspyrjandi hélt því fram að til stæði að skera niður fé til umferðarlöggæslu. Í fjárlögum er hins vegar gert ráð fyrir eflingu vegaeftirlits með auknum framlögum til umferðardeildar ríkislögreglustjóra. Þar er jafnframt hugsað til þess að gera embættinu kleift að styrkja lögregluembætti um land allt í tengslum við umferðareftirlit og viðbrögð við alvarlegum slysum. Fjárlagafrv. felur þannig í sér framlög til umferðarlöggæslu, ekki niðurskurð. Ég lýsti í fyrri ræðu minni þeirri vinnu sem fer fram í starfshópi sem ég hef skipað. Unnið er að því að koma upp svokölluðu ökugerði, æfingarsvæði fyrir ökunema sem verður mikið framfaraspor í umferðarmálum. Það er mjög margt sem er á döfinni og ýmsar tillögur munu koma fram fljótlega. Það er því engin lognmolla í umferðaröryggismálunum heldur er mikið starf í gangi og ég legg áherslu á að þetta eru fyrstu skrefin. Vitaskuld er mikið starf óunnið, enda eru umferðarmál langtímaverkefni og á ábyrgð okkar allra. Við þurfum því þjóðarvakningu.

Virðulegi forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 86 að leggja fram svohljóðandi fsp. til dómsmrh.: 1. Hefur ráðherra fallið frá þeim markmiðum sem að var stefnt við setningu lögreglulaga um hlutverk ríkislögreglustjóra? 2. Hvernig sér ráðherra fyrir sér þróun embættisins í framtíðinni? Með lögum nr. 90/1996 var komið á fót embætti ríkislögreglustjóra. Hugsunin á bak við það embætti var að taka við að hluta til hlutverki RLR, en að öðru leyti að vera lítið samræmingarembætti fyrir lögregluna í landinu og fara með yfirstjórn lögreglu í umboði dómsmrh. Enn fremur var hugmyndin sú að ríkislögreglustjóri tæki við ýmsum verkefnum sem heyrðu þá undir löggæsluskrifstofu dóms- og kirkjumrn. Hugmyndin var því sú að leggja RLR niður á þeim tíma, að lögreglumenn sem unnu hjá RLR víða um landið réðust til annarra embætta, kæmu þar inn með þekkingu sína og visku til þess að styrkja þau embætti, en til yrði lítið samræmingarembætti sem tæki við þeim verkefnum sem hér hafa verið nefnd. Þetta má glöggt greina líka í framsöguræðu þáv. hæstv. dómsmrh., Þorsteins Pálssonar, sem gerði þannig grein fyrir þeirri hugmynd sem lá að baki ríkislögreglustjóraembættinu og stofnun þess. Það er því umhugsunarvert, virðulegi forseti, þegar maður horfir til þeirra hugmynda sem menn höfðu og þann veruleika sem við upplifum í dag að sjá að embætti ríkislögreglustjóra er farið að birtast okkur með allt öðrum hætti og farið að taka að sér allt önnur verkefni en upphaflega var lagt af stað með en um leið hefur embættið ekki nema að litlu leyti tekið við hlutverki löggæsluskrifstofu dóms- og kirkjumrn. Því leyfi ég mér að leggja fram þá fyrirspurn sem ég las upp áðan, hvort ráðherra hafi fallið frá þeim hugmyndum sem upphaflega lágu að baki stofnun embættisins. Því það vekur augljóslega athygli að í fjárlögum fyrir árið 1999 var reiknað með að rekstrarkostnaður embættisins væri 248,8 millj., en núna tveimur árum síðar er á fjárlögum fyrir árið 2001 gert ráð fyrir að kostnaður við embættið verði 684,9 millj., sem er u.þ.b. 170--180% hækkun á tveimur árum. Og maður hlýtur að gera þá kröfu til hæstv. dómsmrh. að hún skýri þessar gríðarlegu breytingar sem átt hafa sér stað á embættinu.

Herra forseti. Stofnun embættis ríkislögreglustjóra var í samræmi við stefnu í löggæslumálum á Norðurlöndunum. Slíkt embætti er til í þeim öllum og var nú síðast stofnað í Noregi og tekur til starfa á næsta ári. Embætti ríkislögreglustjóra hefur á þeim tíma sem liðið hefur frá stofnun þess sannað gildi sitt. Embættið hefur stuðlað að aukinni samvinnu milli einstakra lögregluembætta, að betri nýtingu lögregluliðanna og styrkt starf þeirra. Embættið hefur stuðlað að samræmingu og framþróun í löggæslunni. En hv. fyrirspyrjandi spyr að því í fyrsta lagi hvort ráðherra hafi fallið frá þeim markmiðum sem að var stefnt við setningu lögreglulaga um hlutverk ríkislögreglustjóra. Svar mitt er að svo sé ekki. Hlutverk embættisins er skýrt ítarlega í 5. gr. lögreglulaga sem ég þarf ekki að lesa upp. Síðan ég tók við embætti dómsmrh. hafa orðið þrjár breytingar sem aukið hafa umsvif embættisins. Allar eru þær fallnar til þess að efla meðferð ákveðinna miðlægra verkefna lögreglu og stuðla að samræmingu í löggæslunni. Í fyrsta lagi má nefna Schengen-upplýsingakerfið og SIRENE-lögreglusamstarfið sem hvort tveggja fellur undir e-lið 1. mgr. 5. gr. og d-lið 2. mgr. Það er að embættið eigi að annast alþjóðasamskipti á sviði löggæslu og það eigi að starfrækja alþjóðadeild er annist alþjóðleg boðskipti. Þetta er auðvitað ákaflega mikilvægt starf sem hér er um að ræða. Ég hef raunar áður sagt að í þeirri umræðu sem átt hefur sér stað í sambandi við aukinn vanda í fíkniefnamálum sé mjög mikilvægt að Ísland standi að því að auka samstarf við lögreglulið í öðrum löndum til þess að taka betur á í þeim efnum. Þá hefur embættið tekið við þremur miðlægum verkefnum á sviði löggæslu sem eru í fyrsta lagi rekstur svokallaðs bílabanka lögreglunnar en í því felst að halda utan um rekstur lögreglubifreiða fyrir lögregluembættin. Í öðru lagi hefur það tekið við rekstri fjarskiptamiðstöðvar fyrir lögregluembættin á suðvesturhorninu og í þriðja lagi hefur það tekið við umferðareftirliti á þjóðvegum sem framkvæmt er í samvinnu við Vegagerð ríkisins. Þessi verkefni voru falin embættinu í samræmi við g-lið 1. mgr. 5. gr. laganna. Til viðbótar þessu vil ég nefna að safnliðir í fjárlögum til lögreglumála sem áður voru í umsjá ráðuneytisins hafa verið fluttir í umsjá embættisins, enda býr ríkislögreglustjóri yfir nauðsynlegri fagþekkingu varðandi löggæsluna svo sem varðandi tækjamál lögreglu o.fl. Í öðru lagi er spurt hvernig ráðherra sjái fyrir sér þróun embættisins í framtíðinni. Ég svara því til að ég sé ekki fyrir mér neinar stórfelldar breytingar á embættinu. Hér er um stofnun að ræða sem bæði sinnir stjórnsýslu og einnig löggæsluverkefnum sem talið er skynsamlegt að leysa á landsvísu og hún mun halda áfram á þeirri braut. Veruleg starfsmannaaukning hefur orðið hjá embættinu að undanförnu vegna tilflutnings verkefna sem að framan greinir og nýrra verkefna en ég sé ekki fyrir mér að hún haldi áfram á næstu árum. Ég vona að ég hafi þar með leyst úr spurningum hv. fyrirspyrjanda.

Herra forseti. Ég tek undir áhyggjur með hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni um þetta ,,monster`` sem er að verða úr embætti ríkislögreglustjóra og átti bara að verða lítið samræmingarembætti en bólgnar nú út um hundruð milljóna króna á ári. Fari svo sem horfir, herra forseti, þá verðum við öll bara komin ofan í litlar skúffur á skrifstofu eða í húsakynnum ríkislögreglustjóra. Herra forseti. Þetta er mjög alvarleg miðstýringarþróun sem hér er á ferðinni. Ég vil varpa þeirri spurningu fram til hæstv. dómsmrh.: Er ætlunin og er það stefnan að leggja niður löggæsluhlutverk sýslumannanna úti um allt land, eins og heyrist talað um, og fela það þessu bákni eða þessu ,,monsteri`` sem við erum að fá hér í embætti ríkislögreglustjóra? Er það ætlunin og hvernig standa þau mál?

Herra forseti. Ég er nokkuð hugsi yfir þeim upplýsingum sem komið hafa fram í svari dómsmrh. til fyrirspyrjanda, hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar frá Samfylkingunni. Við litum öll svo á að með stofnun ríkislögreglustjóraembættisins væri honum ætlað að taka við ákveðnum samræmingarverkefnum og fara með yfirstjórn lögreglu eins og hér hefur komið fram, þetta yrði nokkuð lítið embætti með stjórnsýslu. Ráðherrann hefur svarað hér að fjarskiptaeftirlit, umferðareftirlit, eitthvað fleira og safnliðir hafi verið fluttir til embættisins. En getur það skýrt þá miklu aukningu í fjármunum að upp undir 690 millj. séu í fjárlagafrv. fyrir næsta ár á sama tíma og við höfum átt umræðu um umferðaröryggismál þar sem ekki er að heyra að neinir sérstakir fjármunir séu veittir til? Ég vil fá frekari útskýringu á þessu frá hæstv. ráðherra.

Virðulegi forseti. Ég lagði af stað í þessa umræðu með það að markmiði að reyna að upplýsa og fá það skýrt hvort fallið hafi verið frá þeim grunnhugmyndum sem lagt var upp með þegar embætti ríkislögreglustjóra var komið á laggirnar. Ég vil líka segja að með þessari umræðu er á engan hátt verið að veitast að embætti ríkislögreglustjóra, enda starfa þar mjög hæfir menn. Hins vegar virðist mér vera ljóst að hæstv. dómsmrh. hefur algjörlega snúið af þeirri braut sem fyrirrennari hennar lagði, þ.e. að leggja þetta upp sem lítið embætti, stjórnsýsluembætti sem tæki við verkefnum frá ráðuneytinu. Allsherjarnefnd var í heimsókn hjá ríkislögreglustjóra í vikunni og þar hefur sem sagt lítið sem ekkert verið fært til af verkefnum. Þrátt fyrir það hefur kostnaður aukist úr 250 milljónum við reksturinn í 690 millj. á sama tíma og verið er að skera niður um 1,7%, ef ég man rétt, af öllum sýslumannsembættum í landinu. Það er því augljóst að hér hefur átt sér stað mikil áherslubreyting og ráðherra svaraði í rauninni engu þeirri spurningu hvort fallið hafi verið frá þeirri hugmyndafræði sem lagt var upp með. Eins svaraði ráðherra að mínu viti ekki miklu um þá framtíðarsýn sem hún hafi á þetta embætti og hvernig hún sæi fyrir sér lögreglustjórn þróast á næstu árum því að uppi hafa m.a. verið hugmyndir um það, bæði í umræðum hjá sýslumönnum, lögreglustjórum o.fl., að fækka lögreglustjóraembættum um landið. Einnig væri fróðlegt að heyra hæstv. ráðherra skýra betur hvaða framtíðarsýn hún hefur á lögregluna því að löggæsla er eitt merkilegasta verkefnið sem ríkið innir af hendi og því mikilvægt að þar sé skýr framtíðarsýn og menn átti sig á því hvað hæstv. dómsmrh. er að fara því að það hefur verið mjög erfitt hingað til.

Herra forseti. Mér þykir miður að sumir hv. þm. hafi ekki áttað sig á öllum þeim nýju verkefnum sem ég lýsti í fyrri ræðu minni, m.a. vegna Schengen-samningsins. Hann kostar auðvitað mikið fé. Ég vil taka það skýrt fram að ríkislögreglustjóraembættið hefur líka þurft að hagræða um 1,7% alveg eins og allar aðrar stofnanir dómsmrn. og það hafa engar ákvarðanir verið teknar um breytingar á löggæslu á landinu né heldur í sambandi við sýslumenn. Ég tel rétt að fjalla nánar um hlutverk ríkislögreglustjóraembættisins. Eitt af meginhlutverkum þess er að miðla upplýsingum innan lögreglunnar og koma í framkvæmd ákvörðunum framkvæmdarvaldsins. Honum ber m.a. að vera dómsmrh. til ráðgjafar um stjórnun lögregluliða, þróun nýrra vinnuaðferða og vinnubragða, forvarnastarf, nýmæli í tæknilegum efnum og þjálfun og menntun þeirra sem starfa að löggæslu. Ég er viss um að hv. þm. geta leitað að þessum atriðum í lögreglulögum ef þeir hafa áhuga á því. Ríkislögreglustjóri gegnir lykilstöðu í alþjóðlegri samvinnu og vex vægi þess hlutverks stöðugt eins og ég nefndi áðan. Þar ber fyrst að nefna Schengen-upplýsingakerfið og rekstur Schengen-skrifstofu en einnig öll samskipti við Interpol og í framtíðinni Europol. Jafnframt hefur embættið mikilvægar stoðdeildir fyrir öll lögregluumdæmi í landinu sem aðstoða lögreglustjóra við úrlausn erfiðra mála þegar þeir leita eftir því. Efnahagsbrotadeild ríkislögreglustjóra rannsakar öll meiri háttar skatta- og efnahagsmálabrot, þar með talin peningaþvættisbrot sem er mikilvæg hlið fíkniefnamála. Þar hefur safnast fyrir mikil sérþekking á flóknum brotamálum. Sú deild hefur verð efld í samræmi við stefnu ríkisstjórnarinnar. Stofnun embættis ríkislögreglustjóra var mikilvægt skref í þá átt að svara kröfu nútímans um öfluga og vel skipulagða löggæslu. Ég tel að þeim markmiðum sem stefnt var að með setningu lögreglulaga og með hlutverki ríkislögreglustjóra hafi verið náð. Umfram allt starfar ríkislögreglustjóri í umboði dómsmrh. og meiri háttar skipulagsbreyting á starfsemi lögreglunnar í landinu verður aðeins framkvæmd með samþykki ráðherra og lagabreytingum eftir atvikum.

Virðulegur forseti. Ég er með fsp. um fangelsismál til hæstv. dómsmrh. Ég geri mér grein fyrir því að þetta eru yfirgripsmiklar spurningar þannig að vel má vera að ég endurtaki þær og biðji um skriflegt svar síðar ef svo ber við. Spurningarnar eru eftirfarandi: 1. Hvað líður áformum um byggingu fangelsis á höfuðborgarsvæðinu? Mikil umræða hefur að undanförnu verið um áætlaða byggingu fangelsis hér. Við vitum vel að það er alltaf verið að flytja gæsluvarðhaldsfanga á Litla-Hraun. Það eru einungis tvö pláss í Reykjavík, í hegningarhúsinu, sem er eiginlega ekki annað en safn. Ég er forvitin að fá að heyra um þessi áform. 2. Er fyrirhugað að opna sérstaka meðferðardeild á Litla-Hrauni fyrir þá fanga sem þurfa á áfengis- og/eða fíkniefnameðferð að halda? Ég vil meina að slíkt þurfi í upphafi fangelsisvistar þannig að hún nýtist sem best. 3. Er kynferðisafbrotamönnum boðið upp á sértæka meðferð innan fangelsanna? Mig langar að vita hvort við höfum nýtt okkur þau módel sem t.d. hefur verið komið upp í Skandinavíu sem meðferðarúrræði fyrir fólk með slík brot á bakinu. 4. Hvaða verkefni standa föngum til boða meðan á afplánun stendur? Ég tel mjög mikilvægt að hugað sé að þessum málum og ég vil gjarnan líta á fangelsi sem betrunarhús þannig að möguleiki sé á því að verða betri með því að sitja inni. 5. Geta afplánunarfangar sótt námskeið, og ef svo er, eru þau sértæk fyrir konur, ungt fólk, síbrotamenn, fíkla o.s.frv.? Ég minni á að gerðar hafa verið mjög góðar skýrslur um mörg af þessum málum, en það sem ég tel mikilvægast nú er að heildarstefnumótun verði mörkuð í málefnum fanga og þar verði margbreytileiki úrræða í fyrirrúmi. Þá er ég auðvitað að hugsa um unga fólkið, um konur, um fíkla og kynferðisafbrotamenn. Ég held fangelsisdvöl eigi líka að nýtast til ákveðinnar uppbyggingar þannig að við reynum að loka þeim vítahring sem umlykur stóran hóp þeirra sem sitja inni. Ég vil líka minna á skýrslu, sem ég kom að vísu að sjálf, um málefni ungra afbrotamanna. Það er afar mikilvægt að gera áætlun um hvernig þeim málum sé best borgið.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir spurningarnar. Ég tel reyndar að það væri góð hugmynd að leita eftir frekari svörum við þessum spurningum vegna þess að það skiptir svo sannarlega máli að mínu mati að við ræðum fangelsismál. Ég tel þau ákaflega mikilvægan málaflokk. Varðandi fyrstu spurninguna um áform um byggingu fangelsis á höfuðborgarsvæðinu þá er verið að vinna að undirbúningi málsins. Viðræður standa yfir við Reykjavíkurborg um lóðamál og verið er að móta hugmyndir um gerð og innra fyrirkomulag fangelsis sem hugmyndin er að verði byggt í áföngum eftir því sem þörf kallar á. Fangelsið er í fyrsta áfanga hugsað sem móttöku- og gæsluvistarfangelsi. Ég vildi gjarnan hafa fleiri orð um hvaða væntingar ég hef til þess en ég held ég verði að láta það bíða að sinni. Í öðru lagi er spurt hvort fyrirhugað sé að opna sérstaka meðferðardeild á Litla-Hrauni fyrir þá fanga sem þurfa á áfengis- og/eða fíkniefnameðferð að halda. Það eru ekki reknar sérstakar meðferðardeildir í fangelsum á Íslandi. Fangelsinu á Litla-Hrauni er þó skipt niður í sjö almennar fangadeildir og er föngum raðað þar niður með tilliti til ástands þeirra, hegðunar og framtíðaráforma. Fangelsismálastofnun hefur frá árinu 1990 verið í samstarfi við SÁÁ um áfengis- og vímuefnameðferð í afplánun. Þetta samstarf hefur gefið góða raun og hafa fangar sem á meðferð hafa þurft að halda og óskað eftir því farið í meðferð síðustu sex vikur afplánunar og stundum lengur. Síðustu missiri hafa nokkrir ungir fangar verið sendir til meðferðar hjá SÁÁ við upphaf afplánunar, þ.e. ef ástand þeirra við komu í fangelsi hefur verið alvarlegt. Ég tel að þetta sé mjög mikilvægt atriði. Þá hefur föngum í nokkrum tilfellum verið heimilað að stunda göngudeildarmeðferð utan fangelsa, t.d. í samráði við Krýsuvíkursamtökin og einnig hafa þeir verið vistaðir í meðferð á almennum sjúkradeildum svo sem Gunnarsholti. Meginreglan er því sú að fangar fara í áfengis- og vímuefnameðferð utan fangelsanna nema þegar um einstaklingsmeðferð hjá sálfræðingi er að ræða. Hið síðastnefnda er að sjálfsögðu þýðingarmikill þáttur í meðferð fyrir fanga þar sem margir þeirra glíma við slík vandamál. Í þriðja lagi er spurt hvort kynferðisafbrotamönnum sé boðið upp á sértæka meðferð innan fangelsanna. Tveir sálfræðingar eru í fullu starfi í fangelsiskerfinu, annar hjá Fangelsismálastofnun og hinn í fangelsinu að Litla-Hrauni. Þeir veita kynferðisafbrotamönnum einstaklingsmeðferð eins og öðrum föngum, en ekki er um hópmeðferð að ræða. Rúmlega 80% fanga, sem á tímabilinu 1999--2000 hafa verið dæmdir fyrir kynferðisafbrot, eru eða hafa verið í viðtölum hjá sálfræðingi. Föngum stendur öllum meðferð til boða en eru ekki þvingaðir í meðferð gegn vilja sínum. Íslenskt fangasamfélag hefur nokkra sérstöðu að því er varðar hópmeðferð. Vegna þess hve fáa einstaklinga er um að ræða og vegna smæðar íslensks samfélags er líklegt að fangarnir eða fjölskyldur þeirra þekkist. Því er gjarnan talið vandkvæðum bundið að fá þá til að tjá sig um viðkvæm persónumálefni sín í hóp. Í fjórða lagi er spurt hvaða verkefni standi föngum til boða meðan á afplánun stendur. Í upphafi er rétt að geta þess að frá árinu 1995 hefur 30--60 föngum á hverju ári verið gefinn kostur á að stunda nám eða vinnu, allt að sex síðustu mánuði afplánunartímans, frá áfangaheimili félagssamtakanna Verndar í Reykjavík. Þetta er þýðingarmikill þáttur í þeirri viðleitni fangelsisyfirvalda að undirbúa menn fyrir komu þeirra út í hið frjálsa samfélag. Föngum í fangelsum stendur til boða vinna, nám, íþróttaiðkun og að sinna þeim áhugamálum sínum sem samrýmast fangavistinni. Vinnuframboð er mismunandi eftir fangelsum. Í hegningarhúsinu og fangelsinu á Akureyri er lítil aðstaða til vinnu þannig að föngum þar stendur aðeins til boða að vinna við þrif og þvotta en þannig vinna er í öllum fangelsunum. Í þessum fangelsum eru fangar því yfirleitt vistaðir í skamman tíma nema þeir óski sjálfir eftir lengri dvöl. Í fangelsinu á Kópavogsbraut 17 er viðunandi vinnuaðstaða, t.d. við ýmiss konar pökkun. Í fangelsinu á Litla-Hrauni er fjölbreytt vinna, m.a. við framleiðslu skráningarnúmera á bifreiðar, hellusteypu, brettasmíði, framleiðslu á skjalatöskum og snittbútagerð. Í fangelsinu á Kvíabryggju er góð vinnuaðstaða við beitningu, brettasmíði og viðgerðir á fiskikörum. Námsaðstaða er góð í fangelsinu á Kópavogsbraut í samstarfi við Menntaskólann í Kópavogi. Svo er einnig á Litla-Hrauni í samstarfi við Fjölbrautaskóla Suðurlands. Á Akureyri er náið samstarf við Verkmenntaskólann á Akureyri. Íþróttaaðstaða er mjög góð á Litla-Hrauni þar sem reist var sérstakt íþróttahús fyrir nokkrum árum. Í Kópavogsfangelsinu er íþróttaaðstaða viðunandi og á Kvíabryggju mun aðstaðan verða góð í nýrri viðbyggingu sem á að verða tilbúin í desember. Ég læt síðustu spurninguna bíða þar til í seinni ræðu.

Hæstv. forseti. Auk ýmissa meðferðarúrræða fyrir fanga sem nefnd hafa verið í þessari umræðu vek ég athygli á þörf sem virðist vera fyrir meðferðarúrræði á geðsviði fyrir fanga á Litla-Hrauni. Dæmi eru um fanga sem hafa þurft sérstaka geðmeðferð og vart eru hæfir til vistar á Litla-Hrauni þess vegna. Í einstökum tilfellum hafa slíkir fangar verið vistaðir á Sogni þar sem dæmdir ósakhæfir afbrotamenn eru vistaðir og fengið geðmeðferð þar þótt sú stofnun sé ekki til þess stofnuð né ráð fyrir því gert. Ég vek athygli á þessu og hvet hæstv. dómsmrh. til að taka þessi mál til sérstakrar athugunar sem hluta af málefnum fanga. Þarna er úrlausna þörf með hagsmuni fanganna í huga. Ég er einfaldlega að tala um að það virðist vanta úrræði einhvers staðar mitt á milli þess að vista fanga í fangelsi á Litla-Hrauni og ósakhæfa afbrotamenn á Sogni.

Virðulegi forseti. Hér er hreyft afskaplega mikilvægum spurningum. Alþingi á að ræða stöðuna í fangelsis- og meðferðarmálum á Íslandi. Ég vek athygli á því hve mikilvægt er að meðferð sé til staðar vegna áfengis- og fíkniefnamála. Það er grundvallarúrræði til þess að fangar geti nýtt sér það sem í boði er, vinnu, námskeið og frekara nám. Ég tel því mjög mikilvægt að boðið sé upp á samvinnu við SÁÁ í upphafi meðferðar ef við ætlum að reyna að þróa fangelsismál okkar þannig að um sé að ræða einhvers konar endurhæfingu og enduruppbyggingu fanga en ekki bara geymslu þar sem þeir geta komist í fíkniefni og annað sem því miður virðist reynslan á Litla-Hrauni. Í lokin, virðulegi forseti, spyr ég dómsmrh. hvort það hafi verið mistök að byggja fangelsi á Litla-Hrauni.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir greinargóð svör þó að ég, eins og ég sagði í upphafi, gerði mér grein fyrir að þetta væri kannski fullveigamikil fsp. Hún má búast við að ég biðji um skriflegt svar við sömu spurningum þannig að málin verði skýrari. Ég er mjög ánægð að heyra um uppbygginguna á Reykjavíkursvæðinu. Ég vildi gjarnan sjá áætlun um að á næstu tveimur árum eða svo komist móttakan, gæsluvarðhaldsvistin og annað í almennilegt húsnæði þannig að ekki þurfi að fara með fanga á Litla-Hraun vegna þessa. En hjá mér vakna spurningar um meðferðardeildina. Ég tel að nú sé lag þar sem heil álma er laus á Litla-Hrauni. Það er spurning um hvort byggt hafi verið of hratt upp þar. En við megum heldur ekki horfa á þetta þannig að það þurfi 100% nýtingu eins og á hótelunum. Það væri alger della, við eigum ekki að gera það. En ég held að sem stendur væri gott að reyna að nýta þá álmu. Ég er þeirrar skoðunar og mjög margir sem hafa unnið að slíkri meðferð að það væri æskilegt að byrja fangavistina á meðferð og nýta tímann. Það er mjög algengt að fíkniefni séu notuð meðan á fangelsisdvölinni stendur, því miður. Það er ekki alltaf hægt að koma í veg fyrir það. Ég vil líka gjarnan taka undir það sem hv. þm. Magnús Stefánsson nefndi varðandi ósakhæfa fanga og t.d. væri mikilvægt er að reyna að nýta þær aðstæður sem nú eru fyrir hendi. Nú er ákveðið lag. Ég var mjög ánægð með að heyra um meðferðina fyrir kynferðisafbrotamennina. Ég veit að hópmeðferð er ekki það úrræði sem gagnast þeim. Aðalatriðið er að tryggja að þeir fari --- ég vil meina að það eigi að skylda þá --- í einhvers konar einstaklingsmeðferð hvort sem þeir vilja eða ekki. Það mun samt sem áður nýtast þegar fram í sækir. Við erum farin að sjá gegnumgangandi í þeim málum að menn sem hafa fengið dóma áður eru settir inn aftur. En ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir svörin.

Herra forseti. Í fimmta lagi var spurt: Geta afplánunarfangar sótt námskeið og ef svo er, eru þau sértæk fyrir konur, ungt fólk, síbrotamenn, fíkla o.s.frv.? Fá formleg námskeið eru haldin í fangelsunum fyrir utan reglubundið skólanám. Þó eru haldin regluleg námskeið í stjórn vinnuvéla og nám til 30 tonna skipstjórnarréttinda í fangelsinu á Litla-Hrauni. Ekki hefur verið farin sú leið að skipta föngum sérstaklega í tilgreinda hópa í slíku námskeiðahaldi enda er ekki gert ráð fyrir því í lögum um fangelsi og fangavist né öðrum reglum. Hins vegar er þessara sjónarmiða gætt að vissu marki við niðurröðun fanga í fangelsi. Síðustu tvö ár hafa félagsráðgjafar frá Félagsþjónustu Reykjavíkurborgar heimsótt fangelsin, einkum til þess að hitta þá sem eru að ljúka afplánun. Sérstakt samkomulag er á milli Fangelsismálastofnunar og Félagsþjónustunnar hvað þetta varðar. Við þetta má bæta að fangar læra oft og tíðum ný vinnubrögð í þeirri vinnu sem stendur til boða í fangelsum sem þeir geta nýtt sér þegar afplánun lýkur en vinna er þar talin gegna mjög veigamiklu hlutverki í fangavist. Hv. þm. Rannveig Guðmundsdóttir nefndi viðbætur við Litla-Hraun. Ég bendi hv. þm. á að mörg ný úrræði hafa orðið til sem betur fer, t.d. samfélagsþjónusta sem gerir það að verkum að ekki þarf að nýta fangelsin eins mikið og þörf var á áður en það er auðvitað ekki markmið að fangelsin séu alltaf höfð full, síður en svo. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir áhuga hans á málinu. Ég vil sérstaklega nefna að ég bind miklar vonir við tilkomu nýs fangelsis þar sem veitt verður sérstök þjónusta við upphaf fangavistar. Þar munu sérfræðingar greina vandamál hvers fanga og leggja til úrræði sem eiga við í tilviki hans. Ég mun líka halda til haga þeirri athugasemd sem hv. þm. Magnús Stefánsson minntist á. Það þarf að athuga þau mál sérstaklega. Sem betur fer er vaxandi umræða um fangelsismál í þjóðfélaginu og ég tel að þetta sé ákaflega mikilvægur málaflokkur og þess vegna ítreka ég þakkir mínar til hv. fyrirspyrjanda.

Herra forseti. Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar stendur: ,,Ríkisstjórnin vill auka veg menntunar og rannsókna sem eru forsenda fyrir nýsköpun í atvinnulífinu.`` Enn fremur stendur þar: ,,Að treysta undirstöður byggðar í landinu í samræmi við nýsamþykkta þingsályktun um það efni.`` Í þál. um byggðamál stendur: ,,Unnið verði markvisst að aukinni fjölbreytni atvinnulífs á landsbyggðinni. Menntun á landsbyggðinni verði stórefld, sérstaklega hvað varðar verklegar greinar tengdar atvinnulífinu og tölvunám. Lögð verði áhersla á að opinberum störfum fjölgi eigi minna hlutfallslega á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Því markmiði verði meðal annars náð með því að leitast við að staðsetja nýja starfsemi hins opinbera utan höfuðborgarsvæðisins.`` Herra forseti. Í mars 1999 voru samþykkt ný lög um búnaðarfræðslu þar sem verksvið menntastofnana landbúnaðarins var gert mun víðtækara og metnaðarfyllra en áður, til að standa ,,í fremstu röð á nýrri öld``. Hvanneyrarskólinn var formlega gerður að háskóla og Hólaskóli og Garðyrkjuskólinn fengu aukið verksvið sem sérhæfðar rannsóknar- og menntastofnanir. Gerðir hafa verið árangursstjórnunarsamningar við Landbúnaðarháskólann á Hvanneyri og Hólaskóla þar sem aðilar stefna að því að fylgja eftir áformum um eflingu þessara stofnana á metnaðarfullan hátt. Við þessar stofnanir landbúnaðarins starfa hópar, tugir sérhæfðra starfsmanna. Starfsmenn með hæstu menntunargráður. Starfsemi þeirra lýtur ekki einungis að kennslu og endurmenntun heldur víðtæku rannsóknar- og þróunarstarfi. Þar er ekki einungis unnið á innlendum vettvangi heldur eru þessar stofnanir allar í víðtæku alþjóðlegu samstarfi í menntun og rannsóknum. Allar eru þessar stofnanir með höfuðstöðvar sínar á landsbyggðinni og ekki einungis með fjölþættum verkum heldur einnig með því sterka vísindasamfélagi sem er á þessum stöðum hafa þar víðtæk áhrif ekki aðeins út í nærumhverfi sitt heldur margfeldisáhrif út um allt dreifbýli á Íslandi. Árangursríkar aðgerðir í byggðamálum lúta ekki hvað síst að því að efla þá starfsemi sem fyrir er. Ekki síst þá sem getur miðlað styrk, þekkingu og ráðgjöf út í samfélagið. Fjárveitingar til Landbúnaðarskólans á Hvanneyri, Hólaskóla og Garðyrkjuskólans eru skornar beint niður miðað við fyrri ár. Svo er einnig með Landgræðsluna. Skógrækt ríkisins er með uppsafnaðan halla frá fyrri árum sem fjárveitingar í ár munu ekki brúa. Í anda stefnuyfirlýsingar ríkisstjórnarinnar, ályktunar Alþingis í byggðamálum, metnaðarfullra laga og árangursstjórnunarsamninga hefur maður búist við að sjá þessu fylgt eftir í verki með auknum fjárveitingum og flutningi verkefna til þessara stofnana en því miður eru fjárframlög þeirra skert. Því spyr ég hæstv. landbrh.: 1. Er niðurskurður fjárveitinga til menntastofnana landbúnaðarins á Hvanneyri, Hólum og Reykjum og til Landgræðslu ríkisins í Gunnarsholti og Skógræktar ríkisins á Egilsstöðum til marks um stefnubreytingu af hálfu ríkisstjórnarinnar? 2. Hvernig samræmist það áherslum ríkisstjórnarinnar í byggðamálum og markmiðum nýrra búnaðarlaga að skerða fjármagn til þessara stofnana landbúnaðarins sem allar starfa á landsbyggðinni --- og sem eru stærstu háskóla- og vísindasamfélög sem starfa utan stórþéttbýlanna í Reykjavík og á Akureyri?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. hugsjónaríka ræðu og gott efni sem hann flutti, þakka honum þann áhuga sem hann sýnir málefnum landbúnaðarins. Ég minni hann þó á að fjárlagafrv. var lagt fram og rætt fyrir nokkrum dögum þannig að fjárlög Alþingis verða afgreidd í desember. Málið hefur verið lagt í hendur þingsins, þingið fer með fjárveitingavaldið og setur endahnútinn á þessi mál. Ég hef átt þeirri gæfu að fagna að eiga gott samstarf bæði við ríkisstjórnina og þingið og spyr að leikslokum jafnan hver staðan verður. Ég hef séð mig tilknúinn til að líta svolítið yfir farinn veg hvað hefur gerst í málefnum skólans á einhverju tímabili og ef ég fer aftur til þess tíma er við framsóknarmenn tókum við, aftur til 1994, þróun fjárlaga frá þeim tíma til 2001, til Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri, Hólaskóla og Garðyrkjuskólans, kemur eftirfarandi í ljós: Framlög til þessara stofnana hafa hækkað sem hér segir á verðlagi október 2000: Hækkun til Landbúnaðarháskólans á Hvanneyri er 14,7% á þessu tímabili, til Hólaskóla 35%, til Garðyrkjuskólans á Reykjum 18%. Ef skoðuð eru framlög til Landgræðslunnar hafa framlög á verðlagi í október 2000 frá 1994 lækkað um 14%, hjá Skógræktinni hafa framlög lækkað um 18%, hjá Héraðsskógum hafa framlög hins vegar hækkað um 9% á umræddu tímabili. Ef skoðað er heildarframlag til Landgræðslu og Skógræktar þá er átak í landgræðslu og skógrækt og er landshlutabundin skógræktarverkefni eru reiknuð með kemur í ljós að framlög til málaflokksins hafa hækkað frá 1994 um 22%. Auðvitað er núna verið að fara í gríðarleg átök, ekki síst í Skógræktinni og landshlutabundin verkefni. Hlutverk Skógræktar ríkisins og Landgræðslu ríkisins eru breytt. Þetta eru ekki lengur framkvæmdastofnanir heldur færum við í vaxandi mæli þessi verkefni til bændanna sjálfra, skógræktarfélaganna og áhugafólksins til að sinna þeim en eigi að síður hafa þessar miklu stofnanir góðu og mikilvægara hlutverki að gegna en fyrr. Sama má segja um bændaskólana. Ég vil standa vörð um þá, styrkja þá, það skiptir landbúnaðinn og framtíðina mjög miklu hvernig til tekst á næstu áratugum. Eins og ég sagði áðan vonast ég til að um þessi mál verði fjallað í þinginu. Ég er að vinna að ýmsum málum fyrir þessar stofnanir þannig að ég þakka allan þann góða stuðning sem kemur fram í ræðu hv. þm. og hvaðan sem þær góðu hugmyndir kunna að koma fyrir utan hitt að ég vona að ég geti lagt fram langtímaáætlun í landgræðslu á haustþinginu, frumvörp til laga um skógrækt og landgræðslu til að geta fylgt því eftir af enn meiri þrótti að þessi öflugu fyrirtæki og menntastofnanir landbúnaðarins geti siglt áfram á miklum hraða. Ég held að ég þurfi ekki að orðlengja þetta fremur en minni á, hæstv. forseti, að auðvitað eru þessi mál eins og ég sagði í upphafi í höndum fjárln. núna þar sem sitja hinir vænstu menn og þar á meðal sá sem hóf þessa umræðu. Treysti ég þar á gott afl til stuðnings við þessar stofnanir landbúnaðarins.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra talaði um að þessi mál ættu að halda áfram á miklum hraða. Við vitum á hvaða hraða það er. Það er á hraða snigilsins sem hefur einkennt störf ráðherrans í þessum efnum. Hér er verið að benda á samdrátt í fjárframlögum til menntastofnana og stofnana hins opinbera í landbúnaðarmálum. Ráðherrann er ekki að fylgja eftir því starfi sem hann var með á síðasta kjörtímabili, þá sem formaður landbn. Ég og fleiri áttum gott samstarf við hann í sókn fyrir menntamálum í íslenskum landbúnaði. Því fylgir hann ekki eftir, herra forseti, þegar hann hefur núna stöðu til þess, orðinn ráðherra. Forveri hans þótti ekki mikill átakamaður í málefnum landbúnaðarins en ég hefði ekki trúað því að óreyndu að hæstv. ráðherra, Guðni Ágústsson, léti ekki fylgja eftir fyrri ummælum sínum í sókn í menntamálum í landbúnaði einfaldlega vegna þess að menntamál í landbúnaði eru besta byggðastefnan. Þau eru mikilvæg eins og maður sér á fjölmörgum þáttum, m.a. uppbyggingu Háskólans á Akureyri, hvað það var gott byggðamál og því á þessi stefna í sókn í landbúnaði að halda áfram.

Herra forseti. Það er ákaflega ólíkt hæstv. landbrh. að leggja á flótta, en sú ræða sem hæstv. ráðherra flutti áðan fól í sér uppgjöf gagnvart félögum sínum innan ríkisstjórnarinnar. Hann komst ekki lengra með málið og hann óskar eftir liðsinni og stuðningi fjárln. Nú er það svo að við hv. þm. Jón Bjarnason og sá sem hér stendur erum báðir í nefndinni og má vel vera að okkur takist að snúa ofan af stefnu ríkisstjórnarinnar í menntamálum landbúnaðarins og koma þannig hæstv. ráðherra til hjálpar. En hæstv. ráðherra óskaði eftir ráðum og ráðgjöf. Mig langar að leggja inn litla hugmynd, herra forseti. Í fjárlagafrv. sem liggur fyrir fyrir næsta ár er gert ráð fyrir því að 10 millj. kr. verði varið til þess að gera gagnagrunn á tölvutæku formi um íslenskar jarðir. Ég spyr, herra forseti: Er ekki alveg tilvalið að láta þetta verkefni t.d. út til Hólaskóla? Ég mun óska eftir því að hæstv. ráðherra svari þessu síðar í þinginu því að ég hef þegar lagt fram fyrirspurn um þetta en hér er dæmi um verkefni innan ráðuneytisins sem mundi falla ákaflega vel að Hólaskóla.

Herra forseti. Ég held að útkoma þessara stofnana landbrn. eða landbúnaðarins í fjárlagafrv. sé gott dæmi um það að hægri höndin viti ekki hvað sú vinstri gerir. Þrátt fyrir byggðaáætlun, þrátt fyrir stefnumótun í landbúnaði um að efla þessa starfsemi og þrátt fyrir allt talið um að flytja verkefni og störf út á landsbyggðina, sæta þessar stofnanir niðurskurði sem þó eru staðsettar á landsbyggðinni og eru til í dag. A.m.k. er tækifærið ekki notað til að byggja á þeirri starfsemi sem fyrir er úti í byggðum landsins og efla hann og styrkja þennan málaflokk í leiðinni. Svo kemur hæstv. ráðherra og bregður á það gamalkunna og lúna ráð þegar hann treystir sér ekki til að forsvara fjárveitingatillögur í fjárlagafrv. ríkisstjórnarinnar til stofnana sinna að skjóta sér á bak við þingið. Þá er allt í einu ráðherrann, ríkisstjórnin og meiri hluti hennar gufaður upp og eitthvað ópersónulegt sem heitir ,,þingið er með málið``. Þar með er ráðherra laus allra mála og ekki við hann að sakast þó að skammarlega lélegar fjárveitingatillögur í frv. beri ekki frammistöðu hans gott vitni í ráðherrahópnum.

Herra forseti. Ég þakka umræðuna og þær undirtektir sem hv. þm. hafa komið með um þetta mál. Sömuleiðis þakka ég hæstv. landbrh. fyrir undirtektirnar og að hann skuli lýsa einlægum vilja sínum til að berjast áfram fyrir málinu og hafi nú falið það fjárln. og þinginu. Að sjálfsögðu munum við í fjárln. gera eins og við getum fyrir þessar stofnanir og beita okkur líka áfram í þinginu. Eins og hefur komið fram er það vilji þingmanna að staðið sé á bak við þessar stofnanir. Þetta eru sterkustu dreifbýlisstofnanirnar sem við eigum. Þetta eru sterkustu vísindasamfélög sem eru úti í hinum dreifðu byggðum landsins. Byggðastefna sem tekur ekki mark á þeim raunveruleika er hjóm. Það fer kannski vel á því, herra forseti, að hæstv. ríkisstjórn leggi byggðastefnu sína inn í Alþingi og þar verði tekið á henni vegna þess að hún hefur sjálf ekki myndugleika til þess. Herra forseti. Ég treysti því að hæstv. landbrh. styðji við fjárln. og Alþingi af sínum dug og dugnaði komi þessum málum til betri vegar en þau hafa verið lögð fram í frv. til fjárlaga.

Hæstv. forseti. Ég þakka þessa ágætu umræðu. Auðvitað er það vilji þingsins sem ræður en ég þarf ekki að kvarta yfir stjórnarflokkunum hvað landbúnaðarmálin varðar. Þeir hafa stutt vel við bakið á mér í þeim efnum og við höfum náð mörgu fram. Unnið er að mörgum góðum verkefnum í þessum skólum. Framlögin hafa ekki verið skorin niður en vissulega mættu þau hækka meira á milli ára. Það eru mörg verkefni þar sem nú er verið að fara yfir og skoða þannig að ekki eru öll kurl komin til grafar. Vinur minn, hv. þm. Ágúst Einarsson, setur alltaf upp önnur gleraugu þegar hann er í ræðustól eða sjónvarpsviðtali. Þá er hann ekki sá prúði og duggóði eða ráðagóði maður sem starfaði með mér í landbn. Þá er hann beinskeyttur og illvígur stjórnmálamaður sem fyrst og fremst er í pólitík og hikar ekki við að fara rangt með ef því skiptir eða snupra mann um aumingjaskap sem hann meinar ekkert með. Hv. þm. Össur Skarphéðinsson þarf ekki að hafa áhyggjur af að hér sé um uppgjöf að ræða. Það verður kraftur í þessum málum og ég svara fyrirspurn hans síðar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon er ekki laus allra mála. Hann ber ábyrgð og það verður spurt eftir úrræðum hans. Ég tel mjög mikilvægt að hafa þingið með. Hvað hv. þm. Jón Bjarnason á Hólum varðar, þá þakka ég honum fyrir fyrirspurnina. Hann er ofarlega enn á Hólum. Ég minnist þess þegar ég kom þangað í fyrravor þá ætlaði ég að láta mig dreyma þá nótt hetjurnar fornu, Guðmund góða, Jón Arason og Gottskálk grimma en undir morgun dreymdi mig bara Jón Bjarnason. Andi hans er því enn sterkur yfir þeim stað, og þakka ég honum fyrir þessa fyrirspurn. Hún er gott innlegg í fjárlagaumræðuna, góð brýning fyrir mig til þess að sækja enn fram eins og góður lax mót straumi.

Herra forseti. Í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar segir í tölul. 11.1, um konur í fiskvinnslu, að skipuð verði nefnd til að safna upplýsingum um stöðu fiskvinnslunnar að því er varðar atvinnumöguleika kvenna og áhrif nýrrar tækni á atvinnugreinina og þá atvinnumöguleika. Nefndinni á að fela að afla upplýsinga um menntun þeirra kvenna sem þar starfa, félagslega stöðu þeirra og fleira þannig að hægt sé að meta möguleika þeirra til starfsþjálfunar og endurmenntunar. Þetta stendur í jafnréttisáætlun ríkisstjórnarinnar. Þetta er afar mikilvægt, herra forseti, vegna þess að afskaplega miklar breytingar hafa átt sér stað í sjávarútvegi. Ný tækni gerir það sífellt að verkum að færri hendur þarf við fiskvinnslu og það hefur haft mikil áhrif á stöðu kvenna víða í sjávarbyggðum. Ef til vill er heiti vélar sem notuð er í rækjuvinnslu og kölluð er kvennabani lýsandi fyrir þá þróun sem verið hefur í gangi þar sem vélar eru að taka við af mörgum höndum oft og einatt. Það er jafnframt ljóst að atvinnumöguleikar kvenna hafa mikil áhrif á búsetuþróun og samdráttur veldur byggðaröskun. Það er þess vegna svo mikilvægt að áhrif nýrrar tækni séu skoðuð og að upplýsinga sé aflað þannig að unnt sé að meta möguleika kvennanna til starfsþjálfunar og endurmenntunar. Það er líklega virkasta aðferðin til að takast á við þær miklu atvinnuháttabreytingar sem eru að ganga yfir í sjávarútvegi og valda allt of mikilli félagslegri röskun. Ég hef þess vegna lagt fram eftirfarandi spurningar til hæstv. sjútvrh.: 1. Hefur ráðherra skipað þá nefnd sem um ræðir til að safna upplýsingum um stöðu fiskvinnslunnar að því er varðar atvinnumöguleika kvenna og áhrif nýrrar tækni á atvinnugreinina? 2. Liggur eitthvað fyrir af þeim upplýsingum sem nefndin átti að afla svo hægt væri að meta möguleika kvenna í fiskvinnslu til starfsþjálfunar og endurmenntunar? Herra forseti. Eins og ég gat um er þetta afskaplega mikilvægt ákvæði, ef ríkisstjórninni er einhver alvara með að takast á við þessar breytingar með skapandi hætti, einhver alvara í því að styðja við fólk sem vill búa áfram úti á landi, þá er mjög nauðsynlegt að kannanir eins og þessi og úrræði í framhaldinu liggi fyrir.

Herra forseti. Nefndin sem hér um ræðir hefur ekki verið skipuð og þar af leiðandi liggja ekki fyrir neinar niðurstöður úr starfi hennar. Nefndin mun hins vegar verða skipuð í dag og mun formaður nefndarinnar verða Ásgerður Halldórsdóttir viðskiptafræðingur og með henni í nefndinni munu starfa Hulda Lilliendahl, starfsmaður sjútvrn., og Ármann Kr. Ólafsson aðstoðarmaður. Ég vil að lokum þakka fyrirspyrjanda fyrir að minna mig á þessa nefnd og vonast til að geta rætt þetta málefni á þessum vettvangi síðar.

Herra forseti. Það var ekki seinna vænna að spyrja hæstv. sjútvrh. um nefndina en það er ýmislegt sem bendir til þess að huga þurfi sérstaklega að stöðu kvenna í fiskvinnslunni, starfsþjálfun þeirra og öðru sem sérstaklega varðar þá miklu tæknivæðingu sem orðið hefur. Í eina tíð áttu flæðilínurnar að bjarga öllu en rannsóknir hafa leitt í ljós að þær gerðu störf kvenna í fiskvinnslunni einhæfari. Þetta hefur m.a. komið fram í rannsókn sem Hulda Ólafsdóttir gerði þegar hún vann hjá Vinnueftirlitinu. Betri og fullkomnari tækni hefur heldur ekki orðið til þess að konur hafi hlotið meiri framgang innan fyrirtækjanna að því er virðist. Flestar þeirra vinna enn á gólfinu og fæstar þeirra eru verkstjórar. Það gleður mig að hæstv. ráðherra skuli hafa skipað nefndina í dag og ég vona að hún skili niðurstöðum sem fyrst.

Herra forseti. Ég tel mig þekkja alveg þokkalega til fiskvinnslunnar og stöðunnar þar. Það mál sem hér um ræðir er afleiðing þróunar sem menn hafa getað séð fyrir og mun halda áfram, þ.e. vél- og tæknivæðing sem byggir á því að menn eru farnir að nota tölvur og aukna sjálfvirkni í sjávarútvegi. Þess vegna held ég að nauðsynlegt sé fyrir þá nefnd sem tekur til starfa frá og með deginum í dag að hún skoði í raun og veru fleira en beinlínis störfin á færibandinu, hún skoði hvaða atvinnumöguleikar eru fyrir konur sem missa störf vegna þess að störfin leggjast niður í vinnslunni, hafa gert það og munu gera það um ókomna framtíð.

Herra forseti. Mér þykir miður að þessi nefnd skyldi ekki hafa verið skipuð þegar þessi áætlun var samþykkt vorið 1998 og er kannski dæmigert, herra forseti, fyrir þau tök sem ríkisstjórnin virðist hafa á ýmsum málum sem lúta að stöðu landsbyggðarinnar og þeim möguleikum og aðstæðum sem fólk þar er að glíma við. Nefndin verður skipuð í dag, sagði hæstv. ráðherra, og við skulum vona að það ágæta fólk sem hann nefndi til sögunnar vinni fljótt. Það er mikið rétt sem hv. 2. þm. Norðurl. v. sagði áðan að sú þróun sem við höfum séð í fiskvinnslunni mun halda áfram. Tæknin mun halda áfram að leysa mannshöndina af hólmi og beinum störfum við fiskvinnslu mun fækka. Hins vegar fjölgar störfum við ýmiss konar tækni og úrvinnslu upplýsinga, gagnavinnslu, tölvuvinnslu og ýmislegt þess háttar. Þá þarf að gæta þess, herra forseti, að þau störf verði þá til á þeim stöðum þar sem hinum störfunum er að fækka. Því miður hefur þessi þróun verið það handahófskennd ef má orða það þannig á undanförnum árum að nýju störfin hafa flest orðið til annars staðar. Þau hafa orðið til í stærra þéttbýli, einkum hér syðra og eru hluti af í rauninni þeim þrönga atvinnumarkaði sem konum víða um landið er búinn. Það er svo alveg sérstakt mál sem ástæða væri til að ræða á Alþingi, en það er staða kvenna sérstaklega vítt og breitt um landið, ekki bara vegna þess að atvinnumöguleikar þeirra hafa skerst heldur líka vegna ýmissa annarra þátta sem hafa áhrif á byggðaþróunina.

Herra forseti. Á hv. Alþingi hafa undanfarin ár reglulega verið umræður um hvalveiðar, nú síðast í síðustu viku vegna þáltill. sem hér var rædd um inngöngu Íslands í Alþjóðahvalveiðiráðið en það er ljóst að fyrir liggur samþykkt Alþingis frá vorinu 1999 um að hvalveiðar verði hafnar. Ekki liggur fyrir samkvæmt þeirri tillögu hvenær á að hefja hvalveiðar, en menn hafa rætt mikið hver ástæða þess er að Íslendingar telja nauðsynlegt að hefja hvalveiðar að nýju. Þau rök sem helst hafa verið tínd til eru þau að við höfum ákveðinn rétt til þess að nýta þá dýrastofna sem sjálfbærir mega teljast að mati vísindamanna okkar. Í öðru lagi tefla menn fram rökum um mikilvægi menningarlegrar fjölbreytni sem mér persónulega geðjast afar vel að og held að séu kannski þau mikilvægustu þegar upp er staðið. Og í þriðja lagi hafa menn teflt fram þeim rökum að það sé mikilvægt að við veiðum hval vegna þeirrar samkeppni sem hvalurinn er í við veiðimenn um fiskinn, þ.e. þeirrar samkeppni sem er við okkur. Þessi rök hafa virkað afar vel, ef má orða það þannig, ekki síst gagnvart þeim íbúum sjávarbyggðanna sem lifa af veiðum. Í umræðunum hefur komið fram, herra forseti, að ef menn ætluðu sér að veiða það mikið af hrefnu --- hrefnan hefur sérstaklega verið tiltekin kannski umfram seli eða sjófugla sem menn vita að eru líka býsna afkastamiklir --- en ef menn ætla sér að fara í þessar veiðar, þá þurfi þær að vera býsna miklar svo að þess sjái stað. Nú er það mjög mikilvægt ef við erum að undirbúa það að hefja hvalveiðar að nýju að þau vopn sem við ætlum að nota, þær röksemdir sem við ætlum að beita þegar til stykkisins kemur, standist allar, þær séu þá allar þannig að við getum gengið býsna keik fram og borið þær fram fyrir alþjóðasamfélagið. Það er þess vegna mikilvægt, herra forseti, að það komi hér fram hversu miklar, og út á það ganga spurningar mínar, veiðar okkar á hrefnu voru á sínum tíma, hversu miklar þær voru þegar þær voru merktar í fyrsta lagi og í öðru lagi hversu miklar þær þurfa að vera til að þess sjái stað í lífríkinu. Eins og ég sagði, herra forseti, er þetta mikilvægt. Það er mikilvægt að við höfum það á hreinu hvernig við þyrftum þá að haga veiðum okkar ef þessi þriðja röksemd sem ég rakti áðan fyrir veiðunum ætti að standast.

Herra forseti. Fyrri fyrirspurnin er um hvaða fimm ár voru flestar hrefnur veiddar hér á landi og hversu margar þær voru hvert ár. Árið 1982 voru veidd 212 dýr, 1983 204, 1979 202, 1980 201 og 1981 200 dýr. Síðan er spurt: Hve margar hrefnur er talið að veiða þyrfti árlega til að um það munaði í lífríkinu vegna fæðuvals þeirra? Óskað var eftir mati Hafrannsóknastofnunarinnar á spurningunni. Í svari stofnunarinnar, sem hefur verið dreift til upplýsingar, kemur m.a. fram að hrefna sé mjög mikilvægur hluti vistkerfisins á landgrunninu. Samkvæmt bestu áætlunum sé heildarneysla hrefnustofnsins við Ísland um 2 millj. tonna, þar af ein millj. tonna af fiski. Þá segir að rannsóknir bendi til að hrefnustofninn hér við land sé nálægt upprunalegri stofnstærð, hámarksstofnstærð. Við slíkar aðstæður sé afrakstursgeta stofnsins lítil og því líklegt að veiðar í svipuðum mæli og á árunum fyrir hvalveiðibann, um 200 dýr árlega, hefðu strax nokkur áhrif á stofnstærðina eða hömluðu a.m.k. gegn frekari stækkun stofnsins. Hefjist hrefnuveiðar á ný hafi verið gert ráð fyrir reglubundinni vöktun stofnsins sem hluta stjórnkerfisins sem miði að því að stýra stofninum í þá stærð sem gefur hámarksafrakstur til langs tíma litið, þ.e. við 60--70% af upprunalegri stofnstærð. Fjölstofna athuganir benda til þess að vöxtur hrefnu-, langreyðar- og hnúfubaksstofns við landið úr um 70% upphafsstofnstærðar í 100% leiði til þess að afrakstur þorskstofns minnki um allt að 20%. Samkvæmt þessum athugunum vegi hrefnan langmest í þessu tilliti. Því megi ætla að breytingar á stærð hrefnustofnsins úr 90% í 60--70% af upphaflegri stærð séu líklegar til að hafa veruleg vistfræðileg áhrif, þar með talið á aukna afrakstursgetu þorskstofnsins. Í nánari skýringum Hafrannsóknastofnunar kemur m.a. fram að nýleg úttekt NAMMCO bendi til að hrefnustofninn hér við land sé yfir 90% af upphaflegri stofnstærð og hafi samkvæmt því ekki mikla vaxtarmöguleika ef gert er ráð fyrir því að upphafleg stofnstærð sé föst óbreytanleg stærð. Það sé hins vegar ekki líklegt, t.d. virðist hnúfubaksstofninn þegar vera kominn yfir upphaflega stofnstærð án þess að sjáanleg merki séu um að hægt hafi á vexti stofnsins sem hefur verið 10--15% undanfarna áratugi. Ef hrefnustofninn sé hins vegar við burðarmörk vistkerfisins megi líta svo á að áhrifin séu þegar komin fram sem hluti af náttúrulegri dánartíðni þorsks. Í því tilfelli mundi endurupptaka hrefnuveiða, sem miðast við að halda stofninum í þeirri stærð sem gefur hámarksafrakstur, 60--70% af upphaflegri stofnstærð, líklega hafa svipuð hlutfallsleg áhrif og áður getur. Undanfarin ár hefur Hafrannsóknastofnunin lagt til að hrefnuveiðar takmarkist við 250 dýr á ári komi til endurupptöku hvalveiða hér við landi. Þessi ráðgjöf byggir á nýlegri úttekt vísindanefndar NAMMCO á ástandi mið-Norður-Atlantshafsstofnsins, hrefnu, sem grundvallast á aðferðum sem þróaðar hafa verið innan Alþjóðahvalveiðiráðsins. Samkvæmt þessari úttekt mundi stofninn minnka nokkuð fyrst í stað við slíkt veiðiálag, enda er almennt talið að afrakstursgeta hvalastofna sé lítil við hámarksstofnstærð.

Herra forseti. Ég þakka þessa fyrirspurn og svör hæstv. sjútvrh. Þannig er með hrefnuna að hún er sú hvalategund af miðstærðarhvölum og stærri hvölum öðrum en smáhvölunum, sem heldur sig mest á grunnslóðinni. Hún sækir inn á firði og flóa og sækir mjög sterkt í sömu lífkeðju og uppvaxandi fiskar. Það hefur sérstaklega komið fram nýverið að fiskstofnar, sérstaklega þorskur, hafa leitað inn á firði og flóa norðanlands sér til uppvaxtar og viðurværis og fara einmitt inn á sömu slóðir og stór hluti hrefnustofnsins leitar. Ég held því að það sé einboðið að hrefnustofninn hafi veruleg áhrif á lífríkið hér við land.

Herra forseti. Ég þakka fyrir umræðuna og upplýsingar frá hæstv. ráðherra. Það má náttúrlega sjá af þessum upplýsingum sem öðrum sem þingið hefur fjallað um áður að það er bráðnauðsynlegt að hefja strax veiðar á hrefnu m.a. Við erum í bullandi samkeppni við þessa stofna um nýtingarstofnana. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. ráðherra hvað líði framgangi ályktunarinnar sem Alþingi samþykkti á síðasta kjörtímabili. Við vorum báðir meðflutningsmenn þeirrar tillögu ásamt fleiri hæstv. ráðherrum sem nú sitja í ríkisstjórn. Það væri fróðlegt að heyra frá hæstv. sjútvrh. hvað framgangi þess máls líður.

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þá umræðu sem hér fer fram. Ég held að bráðnauðsynlegt sé að hefja sem allra fyrst hvalveiðar og þá sérstaklega hrefnuveiðar af því hún sækir inn á grunnslóðina eins og hér hefur réttilega verið bent á, sækir þar á hrygningarstofna og er í samkeppni við veiðar mannskepnunnar þar. Ég held að ekki sé síður nauðsynlegt að hefja sem allra fyrst hvalveiðar hreinlega út af vígstöðu okkar gagnvart þeim sem vilja hvalveiðarnar banna og jafnvel veiðar á uppsjávarfiski. Það dylst ekki þeim sem fer um landið og þeim sem sækja út á grunnmið að stórum hvölum fer fjölgandi og þarf ekki annað en að fara um Strandirnar til þess að sjá að hvalirnir eru meira að segja sjálfir farnir að synda á land.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir þau svör sem hér liggja fyrir. Það er afskaplega vel til fundið hjá honum að dreifa þessu svari vegna þess að það er efnismikið og mikilvægt innlegg í þá umræðu sem farið hefur fram og fer ugglaust fram áfram um hugsanlegar hvalveiðar okkar Íslendinga. Það er ljóst að hér koma fram alveg nýjar upplýsingar vegna þess að fram til þessa hafa menn talið að það þyrfti að veiða allt að 1.500 dýr til þess að þess sæi stað í lífríkinu. Hér kemur hins vegar fram samkvæmt nýjum rannsóknum, og ég treysti því að vísindamenn okkar leggi til grundvallar það sem nú er best vitað um þessa hluti, að það mundi þegar breyta miklu eða muna um það að við veiddum ámóta mörg dýr og við gerðum fyrir hvalveiðibann, þ.e. rétt um 200 dýr árlega. Þetta eru alveg nýjar upplýsingar, herra forseti, og munu ugglaust hafa áhrif á alla umræðu hér og ákvarðanatöku um það hvort menn eru tilbúnir til að hefja hvalveiðar eða ekki. Það er ljóst samkvæmt þeim upplýsingum sem hér koma fram að stofninn mundi strax minnka nokkuð jafnvel þó menn hæfu einungis veiðar á 250 dýrum eins og Hafrannsóknastofnun hefur lagt til á undanförnum árum. Herra forseti. Hér er um algjörlega nýjar upplýsingar að ræða, upplýsingar sem ekki hafa komið fram áður. Eins og ég segi þá þakka ég hæstv. ráðherra fyrir að leggja þær fram með þessum hætti vegna þess að ég met það svo að þetta gagn sem hér liggur fyrir, svarið frá Hafrannsóknastofnun, sé býsna mikilvægt innlegg í umræðuna.

Hæstv. forseti. Það kom hér fram að menn telja að hrefnustofninn sé kominn yfir 90% af hámarksstærð. Ég spyr hæstv. ráðherra hvort vísindamenn hafi farið yfir það hvort þessi hámarksstærð geti ekki orðið miklu meiri núna þar sem menn eru farnir að skipta sér vísindalega af stærð allra stofna á Íslandsmiðum sem þýðir auðvitað að þeim stofnum sem bera uppi fæðuöflun fyrir hrefnuna er ævinlega haldið við og þeir auknir í takt við það sem hún étur og að í framtíðinni getum við þá átt von á því að hrefnustofninn, ef við byrjum ekki hvalveiðar, haldi áfram að stækka við Íslandsstrendur ef menn halda áfram að varðveita tegundirnar. Síðan langar mig til þess að spyrja vegna þess að ég var skammaður fyrir það í umræðum um þetta mál í fyrra að hafa efasemdir um að til stæði að fara að veiða hvali: Hvenær verður það gert?

Herra forseti. Fyrst varðandi fyrirspurn hv. síðasta ræðumanns um hámarksstærðina þá kemur einmitt fram í svari mínu sem ég hef frá Hafrannsóknastofnun að þessi svokallaða hámarksstærð er ekki endilega algjörlega hárétt og ábendingar eru um að hnúfubaksstofninn sé kominn jafnvel fram yfir það sem menn a.m.k. áður töldu vera hámarksstærðina og að ekkert linni vexti í þeim stofni. Það getur sjálfsagt verið eitthvað breytilegt hver hámarksstærðin er. Það er vissulega rétt eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda að þessar upplýsingar eru mjög mikilvægt innlegg í umræðuna um hvalveiðar og auðvitað þegar við vonandi komum að ákvarðanatöku um hvenær þær eiga að hefjast. Ákvörðun um hvenær hvalveiðar eiga að hefjast hefur ekki enn þá verið tekin. Hins vegar er verið að vinna eftir ályktun Alþingis um að kynna afstöðu Alþingis Íslendinga til málsins og verið að undirbúa á margvíslegan hátt að ákvörðun verði tekin. Kynningunni miðar vel áfram á þann hátt að það hefur verið hægt að tala við marga aðila, stjórnmálamenn, embættismenn og fjölmiðlamenn. En það er hins vegar ekki hægt að segja að undirtektir við málstað okkar séu nokkuð betri en áður var. Síðan er verið að vinna að sérstakri kynningu í Bandaríkjunum. Ég geri mér vonir um að hún verði okkur til framdráttar. Eins og sakir standa, á meðan kosningabaráttan þar stendur yfir, er ekki mjög þægilegt að vera með slíka starfsemi í Bandaríkjunum og þar af leiðandi er hlé á þeim undirbúningi. En þráðurinn verður síðan tekinn upp aftur þegar við vitum hver staðan verður í Washington næstu árin.

Herra forseti. Á árinu 1996 voru gerðar breytingar á skattalögum þar sem fjármagnstekjuskatti var komið á, auk þess sem breytingar voru gerðar á skattlagningu á arði af hlutafé og ýmsum öðrum þáttum. Þessar lagabreytingar voru umdeildar og var ég í hópi þeirra sem þótti nóg um hve mjög skattstofn af arðgreiðslum var þrengdur, auk þess sem gagnrýnendum þótti ámælisvert hve lágt skatthlutfallið á hámarkstekjur var. Minna fór fyrir gagnrýni okkar á þessum tíma á það ákvæði laganna sem heimilar frestun á skattlagningu á söluhagnað hlutabréfa. Í stað þess að greiða tekjuskatt af hagnaðinum gátu einstaklingar nú frestað skattlagningunni með því að fjárfesta á nýjan leik. Þetta hefur síðan orðið til þess að margir virðast hafa farið þá leið að fjárfesta fyrir söluhagnað í eigin eignarhaldsfélögum, ekki einvörðungu hér á landi heldur jafnvel erlendis þar sem skattar eru lægri, t.d. í Lúxemborg og öðrum svæðum sem gera út á það að laða til sín auðmenn sem vilja hliðra sér hjá því að greiða skatta og skyldur af fjármagni í heimaríkinu. Við þessa lagasetningu á sínum tíma hafa margir eflaust þóst eygja þann möguleika að frestun á skattlagningu söluhagnaðar gæti stuðlað að uppbyggingu í atvinnulífi því heimildarákvæðið byggir á því að hagnaðurinn renni til fjárfestingar í öðru félagi. Að vísu rifjaði Kristján Jónsson, blaðamaður á Morgunblaðinu, upp í blaðagrein nýlega umsögn skattrannsóknarstjóra frá þessum tíma þar sem hann varar við því að menn kynnu að taka fé út úr atvinnurekstri og skapa sér rekstrarumgjörð sem kæmi þeim undan að greiða skatta til samfélagsins. Það var reyndar einnig blaðamaður á Morgunblaðinu, Egill Ólafsson, sem setti þetta mál að nýju í brennidepil með ítarlegri úttekt í byrjun þessa mánaðar. Þar kom fram að lagasetningin hafi beinlínis hvatt til fjármagnsflutninga úr landi. Þetta er alvarlegt mál hvernig sem á það er litið og eflaust svíður margan Íslendinginn að horfast í augu við þá staðreynd að miklir fjármunir, mikil þjóðarverðmæti, kunni að hafa verið tekin út úr sjávarútvegi og öðrum atvinnurekstri og lætt til annarra landa í skjóli þessarar lagasetningar. Á fyrsta degi þingsins lagði ég fram þá fyrirspurn sem nú kemur til umræðu, en í ljósi þess að hæstv. fjmrh. boðaði þá breytingar á þessum lögum ákváðum við að láta sitja við það eitt á þessu stigi að fá fram nánari upplýsingar um málið og upplýsingar um áform ríkisstjórnarinnar um lagabreytinguna, en munum að sjálfsögðu fylgja málinu eftir og sjá til þess eða leggja okkar af mörkum til að breyting verði gerð á þessum lögum. Fyrirspurnir mínar til hæstv. fjmrh. eru tvær. Þær eru svohljóðandi: 1. Hvernig metur fjmrh. reynslu af þeirri breytingu sem gerð var á skattalögum árið 1996 sem heimilar frestun á skattlagningu á söluhagnaði hlutabréfa, sérstaklega með tilliti til fjármagnsflutninga úr landi? 2. Eru upplýsingar fyrir hendi um hversu miklum skattgreiðslum af söluhagnaði hefur verið frestað með þessum hætti og hversu stór hluti þeirra er vegna kaupa á erlendum hlutabréfum?

Herra forseti. Þegar þessi frestunarheimild var lögleidd árið 1996 var markmið hennar yfirlýst að auðvelda skipulagsbreytingar í atvinnulífinu, stuðla að því að fjármagn héldist í íslensku atvinnulífi. Það markmið hefur vissulega náðst að vissu marki enda er innlendur hlutabréfamarkaður nú mun virkari en áður var og kaup á hlutabréfum eru orðin sjálfsagður þáttur í sparnaðarkörfu hins almenna borgara, ef mætti orða það svo. Á hinn bóginn er því haldið fram, og er vafalaust rétt, að breytingin hafi ýtt undir að fjárfestar, sérstaklega hinir stærri, hafi leitað á erlendan markað þar sem skattumhverfið er hagstæðara en hér, eins og í Lúxemborg. Þar á bankaleyndin áreiðanlega líka einhvern hlut að máli en þessi þróun stríðir gegn hinu upphaflega markmiði lagabreytingarinnar frá 1996 sem við munum mörg eftir hér. Ég tel því að breytingin hafi ekki að öllu leyti náð tilgangi sínum. Þess vegna hef ég sagt opinberlega að ég sé að velta fyrir mér, og við í ríkisstjórninni, hvernig unnt sé að gera þarna breytingar en þó þannig að þær stuðli að hinum upphaflegu markmiðum breytingarinnar frá 1996, þ.e. að auðvelda skipulagsbreytingar, viðskipti með hlutabréf og stuðla að því að fjármagn haldist áfram í íslensku atvinnulífi. Ekki er mjög einfalt mál að gera slíkar breytingar en ég hef þó fullan hug á því að beita mér fyrir þeim og þær eru til athugunar á vettvangi ríkisstjórnarinnar. Meira er því miður ekki hægt að segja um það fyrr en slíkt frv. sér dagsins ljós. Að því er varðar síðari spurningu hv. þm. um hversu miklum skattgreiðslum hafi verið frestað með þeim hætti sem núverandi ákvæði heimila og hversu stór hluti þeirra sé vegna kaupa á erlendum hlutabréfum er því til að svara að ekki liggja fyrir sundurliðaðar upplýsingar um þetta, reyndar hvorki um heildarskattgreiðslurnar, sem hefur verið frestað á grundvelli þessa ákvæðis, né skiptingu milli innlendra og erlendra hlutabréfa. Ég hef hins vegar farið fram á það í tilefni af þessari fyrirspurn að embætti ríkisskattstjóra kanni hvort unnt sé að nálgast þessar upplýsingar með einhverju móti, m.a. úr ársreikningum þeirra fyrirtækja sem embættið heldur til haga. Vænti ég þess að þær upplýsingar reynist það aðgengilegar að hægt sé að búa til úr þeim gagnlegar upplýsingar fyrir þingið og mun ég þá koma þeim til skila á hinu háa Alþingi.

Herra forseti. Mér finnst nauðsynlegt að það komi fram í umræðunni að nú þegar liggur fyrir þinginu frv. frá þingmönnum Samfylkingarinnar þess efnis að þau ákvæði, sem heimila þessa frestun, verði felld út úr lögunum um tekjuskatt og eignarskatt. Í fyrravor þegar fjallað var um sjávarútvegsmál á Alþingi lýstum við því yfir að við værum að undirbúa slíkt mál og lögðum síðan málið fram núna í haust, þ.e. mál 27. Það er rétt og það er gott að það kemur fram hjá hæstv. ráðherra að þessi lög hafa greinilega ekki náð þeim tilgangi sem ætlað var, e.t.v. vegna þess að þau ná líka til erlendra félaga en væntanlega var ekki hægt að komast hjá því vegna samninga okkar og EES þannig að auðvitað þarf að leita annarra leiða ef menn vilja fara þær leiðir að reyna að styrkja íslenskt efnahagslíf og þá aðrar leiðir en þær sem svo stórfellt skattfrelsi hefur í för með sér. Ég hef skilið það svo, herra forseti, að mál okkar verði á dagskrá á morgun og þá gefst tilefni til frekari umræðu sem ég vænti að hæstv. ráðherra taki þá þátt í.

Herra forseti. Ég þakka bæði fyrirspyrjanda og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég held að verið sé að víkja að mjög merkilegu máli sem þarf að taka á. Ég get staðfest það sem ráðherra sagði að ekki var ætlunin að þetta mundi leiða til fjárflótta eins og raunin hefur hugsanlega orðið á, þegar lögin voru sett, heldur til að efla íslenskan hlutabréfamarkað. Hvora leið verður farið, hvort heimildin verður þá takmörkuð við kaup á erlendum hlutabréfum sem er kannski ekki auðveld aðkomu heldur, það að taka með afgerandi hætti á skattaparadísarleiðum eða flótta er mjög mikilvægt mál og hér hefur verið bent á að það liggur fyrir frv. sem tekur sérstaklega á þessu máli. Ég hvet, herra forseti, til þess að þetta verði rætt ítarlega í tengslum við frv. þingmanna Samfylkingarinnar en það er þó mjög jákvætt að hér hefur komið fram að seinni hlutinn í fyrirspurninni verður einmitt framkvæmdur, þ.e. þessara upplýsinga verður aflað. Það tel ég vera mjög jákvætt að verði gert þannig að við getum rætt ítarlegar um málið síðar.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Þar kemur fram að markmið laganna hafi ekki gengið eftir og eðlilegt að þau séu endurskoðuð. Í annan stað liggja upplýsingar sem ég óskaði eftir ekki fyrir en fram hefur komið að reynt verður að afla þeirra. Þetta er ágætt, en það segir sína sögu um þróun íslensks samfélags á liðnum árum að þegar Morgunblaðið, í fyrrnefndri úttekt á málinu, reynir að varpa ljósi á málið og stöðu þess, tekur blaðamaðurinn dæmi sem er svohljóðandi, með leyfi forseta. Þetta er úr Morgunblaðinu frá 1. október: ,,... einfaldast að taka dæmi af manni sem fyrir einhverjum árum eða áratugum lagði 2 milljónir í hlutafélag og selur nú hlut sinn á 100 milljónir. Maðurinn er því með 98 milljóna króna söluhagnað í höndunum.`` Síðan er viðfangsefnið þetta: Hvernig á að skattleggja þessar tekjur? Einstaklingurinn stendur frammi fyrir því að greiða fulla skatta af þessum tekjum eða nýta sér lögin og skjóta sér undan því að greiða af þeim skatta. Þetta er náttúrlega brot á allri almennri reglu í skattlagningu sem byggir á því eða á að byggja á því að skattar séu greiddir þegar verðgildi eignar hækkar eða í síðasta lagi þegar það raungerist í hendi eigandans. Einstaklingur sem aflar tekna með launavinnu sinni, við skulum segja 5 millj. króna sem hann ætlar að fjárfesta, á engan kost á því að fresta því að greiða skatta af þeim tekjum en fyrrnefnd hjón, sem eru með 98 milljónir á milli handanna, hafa lagaheimild til að fresta sköttunum. Þetta er ekki jafnræði og þetta er óeðlilegt. Þessu þarf að breyta og þessu á að breyta. Ég fagna því að hæstv. ráðherra segir að það sé nú í athugun hjá ríkisstjórninni að hafa forgöngu um það, auk þess hefur verið bent á að lagafrv. þess efnis liggur þegar fyrir þinginu.

Herra forseti. Ég lét þess getið að markmið breytinganna frá 1996 hafa ekki náðst nema að hluta til. Að einhverju leyti hefur þróunin orðið önnur en menn sáu fyrir. Út á það gengur umræðan. En ég vil líka taka fram að ég tel að fólk, sem hagnýtir sér þessar frestunarheimildir, sé ekki neinir sérstakir sakamenn því lögin heimila þetta beinlínis og lögin gera ráð fyrir því. Það er því ekki neitt athugavert við það enda kemur í ljós að ekki eru nema nokkrir tugir einstaklinga, örfáir tugir einstaklinga, sem telja fram söluhagnað af hlutabréfum umfram það lágmark sem lögin gera ráð fyrir að skattleggja beri sem fjármagnstekjur. Það þýðir þá að þúsundir annarra aðila í þjóðfélaginu sem hafa selt hlutabréf hagnýta sér frestunarheimildina. Það segir heilmikla sögu. Aftur á móti vildi ég segja það út af því frv. sem nefnt var áðan og kemur kannski til umræðu á morgun að ég tel ekki að sú leið sem þar er lögð til sé rétta svarið við því atriði sem við erum að tala hérna um, þessu vandamáli. Þar er reyndar líka blandað saman lögaðilum og einstaklingum með þeim hætti sem ég tel ekki að sé eðlilegt en ég kem kannski nánar að því þegar það frv. verður rætt. Að öðru leyti ítreka ég það sem ég sagði áðan að við munum reyna að afla þessara upplýsinga sem um er beðið. Það er hins vegar ekkert einfalt mál vegna þess að hvergi er í gögnunum gefið upp hvað skattgreiðslurnar hefðu orðið miklar, það þarf að reyna að reikna það út. En það var spurt hve miklum skattgreiðslum hefði verið frestað. Kannski er auðveldara að tína til aðrar tölur í kringum þetta og slá á þessar stærðir en það munum við sem sagt reyna að gera þó það kosti eflaust mikla vinnu hjá embætti ríkisskattstjóra.

Herra forseti. Á undangegnum árum hefur verið unnið að stofnun þjóðgarðs á Snæfellsnesi. Mikil undirbúningsvinna hefur verið unnin í því sambandi þar sem m.a. hefur verið gerð ítarleg úttekt á náttúru, dýralífi, minjum og öðru á því landsvæði sem þjóðgarðurinn á að ná yfir. Mikill áhugi og eftirvænting ríkir meðal Snæfellinga á stofnun þjóðgarðsins enda er svæðið afar áhugavert og sérstakt í íslenskri náttúru. Heimamenn líta til ýmissa möguleika sem fylgja stofnun þjóðgarðsins, bæði er varðar verndun svæðisins og eins á þjónustu sem því fylgir. Nú er hluti þess landsvæðis sem þjóðgarðurinn á að ná yfir er í einkaeigu og viðræður munu hafa staðið yfir í einhvern tíma um eignarhald þeirra landareigna. Hins vegar er löggjöf þannig að ekki er skilyrði að landsvæði þjóðgarða séu í eigu ríkisins, hluti þess getur allt eins verið í eigu annarra aðila og að því leyti ætti ekkert að vera því til fyrirstöðu að stofna þjóðgarðinn formlega. Eins og fyrr segir eru allmörg ár liðin frá því að ákveðið var að stofna þjóðgarðinn og undirbúningur málsins hófst, en það mun hafa verið árið 1994. Fjárlög undanfarinna ára hafa einnig gert ráð fyrir fjárútlátum ríkissjóðs vegna þessa máls. Sveitarstjórnarmenn á svæðinu, Snæfellingar og fjölmargir aðrir, hafa lagt sitt af mörkum við að koma málinu í höfn og þykir mörgum málið ganga hægt fram. Til að fá fram upplýsingar um stöðu þessara mála, herra forseti, hef ég borið upp fyrirspurn til hæstv. umhvrh. og hún er mjög einföld: Hvað líður stofnun þjóðgarðs á Snæfellsnesi?

Virðulegur forseti. Það mun hafa verið í febrúar árið 1994 að ríkisstjórnin samþykkti tillögu þáv. umhvrh. að hefja undirbúning að stofnun þjóðgarðs á utanverðu Snæfellsnesi. Í framhaldi af því skipaði þáv. umhvrh. nefnd til að gera tillögu um mörk þjóðgarðsins og hvernig mætti standa að undirbúningi málsins. Undir lok árs 1997 skilaði nefndin tillögum um frekari útfærslu þjóðgarðs, allt frá Dagverðará vestur að Gufuskálum ásamt stórum hluta Snæfellsjökuls. Lagði nefndin jafnframt til að gengið yrði til samninga við landeigendur um kaup á viðkomandi jörðum þannig að allt þjóðgarðslandið yrði í eigu ríkisins í þeim tilgangi að einfalda og auðvelda stjórnun svæðisins og tryggja að markmið með stofnun þjóðgarðsins mundu nást. Sérstakri nefnd um uppkaup jarðanna var síðan komið á um mitt árið 1998. Á væntanlegu þjóðgarðssvæði eru 11 jarðir eða jarðarskikar. Þrjár jarðir í eigu ríkisins, ein jörð í eigu sveitarfélags og sjö jarðir í eigu einkaaðila. Samningaviðræður um kaup ríkisins á jörðum í einkaeign hafa staðið síðan um mitt árið 1998 og hafa því miður ekki leitt til endanlegrar niðurstöu en nú er margt sem bendir til þess að það sjái fyrir endann á þeim viðræðum. Ég hef ástæðu til að ætla að fyrir lok ársins hafi náðst samkomulag við alla jarðeigendur, þannig að hægt verði að snúa sér að formlegri stofnun þjóðgarðsins á næsta ári. Nú hefur náðst samkomulag við nánast alla einkaaðilana en það eru tveir sem út af standa. Þó svo samningar hafi ekki náðst við alla landeigendur, er ekki útilokað að stofna þjóðgarðinn, eins og hér kom fram í máli hv. fyrirspyrjanda, því skv. 51. gr. laganna, nr. 44/1990, um náttúruvernd, er heimilt að stofna þjóðgarða án þess að allt land viðkomandi þjóðgarðs sé í eigu ríkisins, að því gefnu að samkomulag náist milli ráðherra og landeigenda. Hins vegar vil ég benda sérstaklega á vegna þessa að í 51. gr. segir: ,,Landsvæði þjóðgarða skulu vera í ríkiseign`` --- það er meginreglan en síðan kemur: --- ,,nema sérstakar ástæður mæli með öðru og um það náist samkomulag ...`` Og þegar maður rýnir í röksemdafærsluna fyrir þessum lagabreytingum þegar þær voru gerðar 1996, þá stendur: ,,Samkvæmt gildandi lögum er það skilyrði að umrætt landsvæði sé í ríkiseign.`` Áfram þykir eðlilegt að það sé meginreglan. En í 2. mgr. er heimilað að í undantekningartilvikum séu landsvæði þjóðgarða í eigu annarra, enda náist samkomulag þar að lútandi milli umhvrh. og landeigenda. Virðulegur forseti. Þannig er ljóst að meginreglan er að hafa landið í ríkiseigu. Í undantekningartilfellum er heimilt að stofna þjóðgarð með landi í einkaeigu en þá þarf að ná samkomulagi um það. Ég tel að við séum ekki enn komin á það stig að réttlætanlegt sé að nota undantekningartilfellið, þ.e. að stofna þjóðgarðinn með einkalandi innbyrðis, vegna þess að sem stendur gengur vel í viðræðunum við eigendur þessara jarða. Að mínu mati er afar æskilegt að landið sé í ríkiseign sé þess nokkur kostur. Það einfaldar m.a. stjórn þjóðgarðsins og minnkar líkur á ýmiss konar árekstrum. Lögð hefur verið áhersla á að ná kaupsamningum vegna einkajarða. Sá tími sem farið hefur í nauðsynlegan undirbúning er orðinn langur og grunar mig að þegar farið var af stað í ársbyrjun 1994 með háleitum markmiðum hafi menn ekki gert sér grein fyrir öllum þeim hindrunum sem á vegi manna geta orðið þegar stofnaðir eru þjóðgarðar á landi sem ekki er alfarið í ríkiseign. Ekki er endilega sjálfgefið að eigendur jarða séu reiðubúnir til samninga og að selja frá sér jarðir, þó undir þjóðgarð sé. Snúið getur verið að ná samkomulagi um verð við einstaka landeigendur, ekki síst þegar gæta verður samræmis í verðmætamati jarðanna. Umhvrn. hefur ekki viljað greiða það verð sem upp hefur verið sett í öllum tilvikum og því hafa ekki náðst samningar við alla. Ég hef beitt mér, virðulegur forseti, í þessu máli frá því ég kom í ráðuneytið og hefur ráðuneytið átt mjög gott samstarf við bæjaryfirvöld í Snæfellsbæ og fleiri aðila um það. Ég geri mér því góðar vonir um að við getum stofnað Snæfellsþjóðgarð á næsta ári. Það er markmið okkar. Ég tek undir það sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, Magnúsi Stefánssyni, að miklar væntingar eru hjá heimafólki vegna stofnunar þjóðgarðsins og mikill áhugi. Ég deili þeim áhuga og þeim væntingum með heimamönnum og við stefnum að stofnun þjóðgarðsins á næsta ári, enda er um mjög sérstakt svæði að ræða frá náttúrunnar hendi.

Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. þm. Magnúsi Stefánssyni að brýnt sé að reyna að ljúka þessu máli um þjóðgarð um Snæfellsjökul og nágrenni hans. Það þarf ekki að lýsa landslagi þar fyrir fólki. Þarna er eitt allra fegursta landsvæði sem við eigum og allir sammála um það fyrir löngu að ef einhvers staðar á að vera þjóðgarður á landi hér þá er það í kringum þennan jökul. Það er synd að þetta skuli taka svo langan tíma sem raun ber vitni. Ég tek undir það að ekki er hægt að bíða endalaust eftir svörum. Spurningin er hvort ekki sé í lagi þó einhverjar af þessum jörðum séu hluti þjóðgarðsins. Eftir því sem þetta dregst lengur verður flækjan oft erfiðari. Ég held að betra sé, herra forseti, að ljúka þessu máli sem fyrst því annars getur orðið í Dritvík daufleg vist.

Hæstv. forseti. Nú er liðið á sjöunda ár síðan þáv. umhvrh. Össur Skarphéðinsson lagði umrædda tillögu fram í ríkisstjórn og hún var samþykkt. Ég bar upp svipaðar spurningar um málið í fyrra, í mars, og þá var hæstv. umhvrh. mjög bjartsýnn á að þetta væri allt að koma og mundi ganga. Hæstv. ráðherra er enn þá bjartsýnn en mér finnst að málið hafi gengið hægar en ráða mátti af orðum hennar í fyrra. Ég tek undir með þeim sem spyrja hvort ekki sé rétt að láta til skarar skríða ef ekkert gengur með þá samninga sem eftir eru og ganga í málið þrátt fyrir að annmarkar séu á því. Ég er hins vegar á þeirri skoðun eins og hæstv. ráðherra að best sé að klára þessa samninga. Ég vona sannarlega að hæstv. ráðherra hafi rétt fyrir sér, að það sé komið að lokum þessa máls því heimamenn eru orðnir óþolinmóðir og er vissulega ástæða til að ljúka þessu verki.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og skýringar á stöðu málsins. Ég fagna því sérstaklega ef það er staðreynd að á allra næstu vikum eða fyrir árslok náist samningar um kaup á þeim landareignum sem um er að ræða. Ég tek undir það með hæstv. ráðherra að auðvitað er æskilegt að ríkið eigi þetta land og ráðuneytið hefur unnið að því að svo verði. Það verður afar ánægjulegt ef tekst að stofna þjóðgarð með formlegum hætti á næsta ári og ég hlakka til þess, ásamt fleirum auðvitað. Það þarf ekki að hafa mörg orð um þetta svæði, náttúruna, jarðfræðina og þá sögu sem er þar við hvert fótmál, svo ekki sé talað um Snæfellsjökul sjálfan, frægð hans á heimsvísu og sérstöðu. Allt þetta kallar á að þetta svæði verði allt innan marka þjóðgarðs. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram um þetta mál, sérstaklega hæstv. ráðherra fyrir svörin og ítreka að ég hlakka til að upplifa það, á næsta ári vonandi, að þjóðgarður verði formlega stofnaður á Snæfellsnesi.

Virðulegur forseti. Ég heyri að þeir hv. þm. sem hafa tekið þátt í þessari umræðu taka undir með mér í að æskilegt sé að ríkið eigi þetta land. Það er þess vegna sem við reynum til þrautar að semja um að kaupa landið. Ég er hins vegar u.þ.b. að missa þolinmæðina líka í þessu máli. Það er búið að ýta talsvert á eftir því upp á síðkastið og kannski þess vegna sem allvel gengur um þessar mundir með viðræður. Hins vegar er alveg ljóst að ekki er hægt að bíða endalaust eftir því að ná samningum um verð. Ég vona að við náum að kaupa þetta land alveg á næstunni en takist það hins vegar ekki þarf að reyna að ná samkomulagi við landeigendur um að þeir eigi þá land inni í þjóðgarði. Menn sjá ekki fyrir sér á þessari stundu nákvæmlega hvernig slíkt samkomulag gæti litið út. Hugsanlega þarf að heimila eigendum einhver afnot af landinu, geti menn fallist á það. En maður vill helst ekki lenda í slíku varðandi þjóðgarða, að geta ekki haft fulla stjórn á þeim og því sem þar fer fram. Þess vegna er æskilegast að ríkið eigi landið, að það sé á hendi eins aðila. Náist ekki samkomulag er hugsanlegt að stofna þjóðgarðinn án þessara einkajarða innbyrðis. Það er staða sem ég vil helst ekki sjá. Við munum því reyna til þrautar að kaupa þær jarðir sem eftir eru og ganga frá öllum samningunum í einum pakka. Menn bera auðvitað saman það verð sem þeir fá fyrir þessar jarðir. Markmið okkar er að stofna þjóðgarðinn á næsta ári og ég vona sannarlega að við náum því. Það er ekki hægt að bíða endalaust í þessu máli eins og hér hefur komið fram hjá hv. fyrirspyrjanda og öðrum hv. þm. sem tekið hafa þátt í umræðunum.