Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Við 1. umr. um mál það, sem hér liggur fyrir, flutti ég brtt. við 27. gr. frv., þar sem fjallað er um eignarnám á jörðum og mat á jörðum, sem fer þá fram samkv. l um framkvæmd eignarnáms. Brtt. var svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Aftan við 27. gr. komi: Við matið skal ekki taka tillit til verðhækkunar, sem stafar af því, að skipulagt þéttbýlissvæði, sbr. 4. gr. þessara 1., er byggjast upp í næsta nágrenni og veldur óvenjulegri eftirspurn eftir landi, heldur ber að miða við verðmæti einstakra eigna fjarri skipulagsskyldum þéttbýlissvæðum.“ Ég geri ráð fyrir því, að öllum hv. þm. d. sé og hafi verið ljóst, hver tilgangurinn var með flutningi þessarar till. Tilgangurinn var sá að finna úrræði til að leysa það vandamál, sem upp kemur, þegar mætist þéttbýli annars vegar og landbúnaðarsvæði hins vegar og gífurlegar verðhækkanir verða á tiltölulega fáum árum. Þegar þéttbýlið er að ganga inn á landbúnaðarhéraðið, á sér stað gífurleg verðhækkun, sem verður orsök brasks í stærri stíl en yfirleitt þekkist í sveitum landsins ella. Nýjasta dæmi um fyrirbæri af þessu tagi var að sjálfsögðu Votmúlamálið svokallaða, þar sem til stóð, að jörð yrði seld sveitarfélagi fyrir 30 millj. kr. Með till. var sem sagt að stefnt að stemma á að ósi og ráðast á vandann, þar sem hann á rót sína, þ.e.a.s. tryggja það, að við matið sé miðað við verðmæti eignarinnar sem slíkrar, eins og hún hefur verið um langan aldur og er í eðlilegum tengslum við aðrar jarðir í landinu, en að ekki sé tekið tillit til þeirrar verðhækkunar, sem raunverulega stafar af því, að þéttbýli er að risa í næsta nágrenni. Hv. landbn. hafði till. þessa til meðferðar, eins og aðrar till., sem snerta þetta frv., en skilaði ekki áliti um það atriði. Þó er mér kunnugt um, að ýmsir nm. hugleiddu þetta mál og ræddu það við fróða menn, lögfróða menn sérstaklega, út frá því sjónarmiði, hvort hér kynni að vera um að ræða brot á þeim ákvæðum stjórnarskrárinnar, sem snerta eignarréttinn, og fengu þau svör, að svo væri vafalaust ekki. Skerðing af þessu tagi væri tvímælalaust heimil samkv. okkar stjórnarskipunarlögum, enda væru okkar ákvæði í stjórnarskipunarlögum, þ.e.a.s. 67. gr. stjórnarskrárinnar, mjög svipuð og stjórnarskrárákvæði í nálægum löndum, sem varða eignarréttinn, og þar eru einmitt í lögum hliðstæð ákvæði, sem heimila, að eins sé tekið á málum og hér er lagt til. Ég hef fengið ábendingu um það frá mönnum, sem eru reiðubúnir til þess að styðja brtt., að rétt kynni að vera að gera á henni lítils háttar breytingar varðandi síðustu orð till., þar sem segir, að miða beri verðmæti eignanna við verðmæti hliðstæðra eigna fjarri skipulagsskyldum þéttbýlissvæðum. Þetta finnst mönnum óheppilegt orðalag, finnst, að það sé kannske verið að að gefa í skyn, að það eigi að miða við jarðir uppi í afdölum eða einhvers staðar víðs fjarri þéttbýlisstöðum, og þess gerist í raun og veru engin nauðsyn, heldur beri að sjálfsögðu að miða við jarðir, sem eru á venjulegum stöðum. Þess vegna hef ég gert breytingu á gr. og hún er nú svo orðuð, að miðað er við verðmæti hliðstæðra eigna, þar sem þessar ástæður hafa ekki verulega áhrif til verðhækkunar. Ég hef leyft mér að bera þessa brtt. fram með venjulegum hætti, en brtt. hefur enn ekki verið útbýtt, og ég vil því leyfa mér að leggja hana hér skriflega fram. Þetta er sem sagt brtt. við brtt. á þskj. 105 við frv. til jarðalaga um það að gr. orðist eins og hér stendur skrifað. Ég vil leyfa mér, herra forseti, að óska eftir því, að þessi brtt. verði borin undir atkv., ég treysti því, að þdm. veiti stuðning sinn svo sjálfsögðu málefni.



Herra forseti. Ég tel, að brtt. hv. þm. Ragnars Arnalds stefni að nokkru í rétta átt, og svo mikið er víst, eins og hann ræddi um, að t.d. frændur vorir Norðmenn hafa eitthvað þess háttar í sinni löggjöf. En það, sem ég vildi taka hér fram, er þetta: Ég tel, að ákvæði í ætt við þessar brtt. ætti fremur heima í löggjöf, sem nauðsynlegt er að koma á, þar sem raktar eru almennar grundvallarmatsreglur, en þær vantar mjög hér. Ættu þær að falla inn í eignarnámslöggjöf, eins og mun vera hjá Norðmönnum. En ég er mótfallinn því, að slík till. komi þarna inn einnig, vegna þess að í brtt. meiri hl. landbn. kom fram, að miða ætti við matsgerðir samkv. IX. kafla ábúðarlöggjafarinnar. Að mínu mati held ég, að ekki ólík stefna þeirri, sem er í till. hv. þm., sé þar á ferðinni. En eins og ég sagði, þá er höfuðnauðsyn að koma á löggjöf um almennar reglur við matsgerðir. Það væri mikil þörf á því, að ríkisstj. léti sem fyrst vinna að slíku frv.



Herra forseti. Ábending hv. þm. Björns Fr. Björnssonar á fyllsta rétt á sér, og ég get tekið undir það með honum, að breyt. af því tagi, sem ég geri hér till. um, ætti ekki síður heima í I. um framkvæmd eignarnáms. Ég tel, að eðlilegt sé, ef í ljós kemur, að till. mín um breyt. á frv., sem hér liggur fyrir til umr. um jarðalög, nær fram að ganga, og svo reynist vera, að hún eigi fylgi þingsins, og sé raunar nauðsynlegt og sjálfsagt, að flutt verði till. um breyt. á I. um framkvæmd eignarnáms, þannig að breyting af þessu tagi eigi sér stað einnig varðandi lönd, lendur og jafnvel jarðir, sem eru innan kaupstaða, í kauptúnahreppum eða á skipulagsskyldum svæðum. Ég viðurkenni, og öllum er að sjálfsögðu ljóst, að till. mín nær ekki til nema hluta af lendum og jörðum í landinu. Hún nær aðeins til jarða utan skipulagsskyldra svæða. Ég get hins vegar ekki fallist á það, að þó að benda megi á, að gera þyrfti hliðstæða breytingu á l. um framkvæmd eignarnáms og að breytingin ætti kannske eitthvað frekar heima þar, að þá séu það nægileg rök til þess, að ekki beri að samþykkja þessa breyt. á jarðal. Þau eru hér til umr., málið snertir þau beint, og er þess vegna eðlilegast að fá hér úr því skorið, hvort meiri hl. Alþ. er því hlynntur, að farið verði út á þá braut, sem till. gerir ráð fyrir. Ef það kemur síðan í ljós, að meiri hl. er því fylgjandi, þá liggur beint við að gera breyt. á l. um framkvæmd eignarnáms.



Herra forseti. Ég verð að segja það, að mér finnst það ekki með ólíkindum, þó að þessi till. sé komin hér fram. Hér liggur fyrir til umr. frv. til l., sem ég fæ ekki betur séð en að flokki eignir manna úti um land í annan flokk en eignir í þéttbýli, sem sagt, eignarrétturinn er annars fokks, þar sem ekki eru skipulagsskyldir staðir. Það er þess vegna alveg nákvæmlega í sama dúr og þessi till. hv. 4. þm. Norðl. v., sem gengur í sömu átt. Ég er andvígur frv., eins og það liggur hér fyrir, og mun greiða atkv. á móti því, og á sama hátt mun ég greiða atkv. á móti þessari till., sem hv. þm. hefur borið hér fram. Umr. (atkvgr.) frestað).



Herra forseti. Fjh: og viðskn. hefur athugað og rætt frv. til I. um skattkerfisbreytingu og hefur ekki orðið sammála um afgreiðslu málsins. Útbýtt hefur verið á fundinum nál. frá 1. og 2. minnihl. fjh.- og viðskn. ásamt till., en von er á, að senn verði útbýtt nál. meiri hl. n. og þeim brtt., sem meiri hl. leggur til, að gerðar verði á frv. Eins og öllum er kunnugt, er það meginefni þessa frv., að gerð verði skattkerfisbreyting, sem byggð er á samkomulagi, sem gert var milli ríkisstj. og verkalýðssamtakanna í sambandi við nýgerða kjarasamninga. Hér er ekki um flokkspólitískt mál að ræða. Það er óhætt að fullyrða það. Hér er um að ræða mál, sem undirbúið hefur verið af fulltrúum verkalýðshreyfingarinnar, og í þeim undirbúningi hafa menn frá öllum hinum pólitísku flokkum tekið þátt. Yfirgnæfandi meirihl. samninganefndar verkalýðshreyfingarinnar samþykkti að óska eftir því við ríkisstj., að hún beitti sér fyrir breytingum af því tagi, sem frv. þetta felur í sér, og það samþykkti ríkisstj. Hún samþykkti að beita sér fyrir því, að frv. næði fram að ganga á Alþ., sem felur að sjálfsögðu fyrst og fremst í sér að leggja frv. fyrir Alþ. og gefa því kost á að afgreiða frv. Samkv. því samkomulagi, sem gert var, skyldi tekjuskattur einstaklinga lækka mjög verulega, en á móti skyldi koma 5% söluskattur, sem ekki yrði tekið tillit til við útreikning kaupgreiðsluvísitölu, og var jafnframt um það samið, að veittar yrðu sérstakar bætur þeim, sem ekki njóta neins hagnaðar af tekjuskattslækkuninni og yrðu ella að taka á sig söluskattshækkunina óbætta. Í öðru lagi fólst í samkomulagi þessu, sem hér birtist í frv.-formi breyt. á tekjuöflun húsnæðismálakerfisins til þess að standa við þær skuldbindingar, sem fólust í þessu samkomulagi og voru m.a. í því fólgnar, að þriðjungur af íbúðarhúsabyggingum á árabilinu 1976–1980 verði byggingar reistar með félagslegu átaki. Til þess að kosta þetta mikla skref í framfaraátt var um það samið, að lagður yrði á 1% launaskattur. Við meðferð þessa máls í Nd. gerðust hinir undarlegustu hlutir. Frv. tók þá ýmsum kostulegum breytingum, en að vísu bæði til góðs og ills. Í Nd. var samþ. brtt. frá sjútvrh. um aukinn frádrátt fyrir sjómenn, þegar tekjuskattur er á lagður. Þar var einnig samþ. till. frá þeim hv. þm. Karvel Pálmasyni, Gils Guðmundssyni og Þórarni Þórarinssyni um, að í reglugerð skyldi tryggja eftir föngum, að skattafsláttar njóti ekki þeir, sem skattlausir eru vegna afskrifta eða annarra hliðstæðra ástæðna. Einnig voru nokkrar breyt. samþykktar eftir till. frá hv. þm. Vilhjálmi Hjálmarssyni, sem m.a. áttu rót sína að rekja til aths., sem fram komu hjá ríkisskattstjóra. Meiri hl. fjh.- og viðskn. er þeirrar skoðunar, að eðlilegt sé, að þessar breytingar standi áfram í frv., enda eru þær allar til hins betra. En eins og ég tók fram áðan, voru gerðar fleiri breytingar á frv. og þær frekar af hinu kostulegra tagi. Í Nd. var sem sagt samþ. að lækka tekjuskatt um 3400 millj., án þess að gert væri ráð fyrir neinni þeirri tekjuöflun á móti, sem dygði til að fylla það stóra skarð. Að vísu var samþ. heimild til handa ríkisstj. að fella niður útgjöld á fjárl., sem nemur 1500 millj., en engin tilraun var þar gerð til að benda á, hvað ætti að fella niður eða hvað ætti helst að spara. Þeir, sem að þessari breytingu stóðu, voru sem sagt reiðubúnir til stórfellds niðurskurðar á fjárl. - og ekki aðeins fjárl., heldur einnig á öðrum l., sem kveða á um lögbundna skyldu ríkisins til útgjalda, án þess að vilja taka ábyrgð á einni einustu krónu, sem skorin yrði niður. Þar á ofan samþykkti hv. Nd., að frumkvæði stjórnarandstöðuþm. að fella niður 11/2% launaskatt, en samkv. þeim upplýsingum, sem fjh.- og viðskn. hefur fengið, táknar þessi breyting, ef að l. yrði, 450 millj. kr. tekjuskerðingu fyrir ríkissjóð á árinu 1974. Eins og kunnugt er, hefur launaskattur runnið til tvenns konar útgjaldaþarfa. Annars vegar hefur launaskatti verið varið til að styrkja Byggingarsjóð ríkisins, sem sagt í hið almenna húsnæðislánakerfi, og hins vegar hefur launaskattur verið notaður til að kosta niðurgreiðslur á vöruverði, sem hafa haft þann megintilgang að hamla gegn verðbólguþróun í landinu. Mér þykir einsýnt, að með þeim breyt., sem gerðar hafa verið á frv. að frumkvæði stjórnarandstöðunnar, er fyrst og fremst stefnt að tvennu. Í fyrsta lagi að svipta ríkissjóð verulegum tekjustofnum, til þess með einhverjum ráðum, að koma ríkisstj. í vanda, og í öðru lagi að minnka niðurgreiðslurnar til þess að stuðla að sem allra mestri verðbólgu í landinu, því að ekki þarf að segja neinum það, að ef niðurgreiðslur eru felldar niður, þá hækkar verð á brýnustu lífsnauðsynjum sem þessu nemur, og það mundi því hafa í för með sér talsvert verulega verðbólgu til viðbótar þeirri, sem nú á sér stað í landinu. Ég held, að allir hv. þm. geti verið nokkuð sammála um, að það ástand, sem nú er ríkjandi í efnahagslífi þjóðarinnar, er ekki eins gott og vera þyrfti. Ekki það, að ástæða sé til að líkja því við það hörmungarástand, sem ríkti á tímum síðustu ríkisstj. Það er ekki atvinnuleysi í landinu, það er ekki landflótti héðan, og fólk lifir ekki við þá stórfelldu lífskjaraskerðingu, sem þá var ríkjandi. En það skal fúslega viðurkennt, að í landinu er fullmikil þensla í efnahagslífinu. Það ríkir skortur á vinnuafli, sem er heldur um of, og almenn umframeftirspurn, sem getur haft alvarlegar afleiðingar. Ég hélt, að það þyrfti ekki langskólagengna hagfræðinga til að skilja svo einfalda staðreynd, sem ölum, sem eitthvað hafa velt fyrir sér efnahagsmálum, ætti að vera fullkomlega ljós, að á tímum eins og þessum væri raunverulega þörf á því að ríkissjóður skilaði verulegum afgangi. Það væri þörf á því, að ríkissjóður gæti lagt til hliðar nokkra fjárhæð, sem tekin væri úr umferð, til þess að draga örlítið úr þeirri umframeftirspurn, sem ríkjandi er. En það er svo að sjá, að stjórnarandstaðan slái striki yfir allar röksemdir af þessu tagi, því að talsmenn hennar eru ekki aðeins á móti því, að ríkissjóður standi sléttur reikningslega séð á þessu ári, heldur verður frá þeirra sjónarmiði séð fyrir hvern mun að tryggja það, að hann komi út með verulegum halla á árinu, sem sagt, að ríkissjóður sé raunverulega að ausa út í efnahagskerfið fjármagni, sem verði þá að sjálfsögðu til þess að magna enn frekar umframeftirspurnina og þensluna, sem ríkjandi er fyrir. Við meðferð málsins í Nd. voru gefnar upplýsingar af hálfu efnahagssérfræðinga, hvað áætla mætti, að niðurstaðan yrði um tekjur og útgjöld ríkisins á því ári, sem nú er að líða, með þeirri þróun, sem nú er fyrirsjáanleg annars vegar, og þeirri þróun, sem ekki er ólíklegt að verði í verðlagsmálum. Það voru sem sagt tveir valkostir útreiknaðir. Og án þess að vera að orðlengja frekar um þá útreikninga, sem allir hv. nm. í fjh.- og viðskn. beggja d. hafa fengið í hendur og hafa ekki getað bent á að væru rangt útreiknaðir, samkv. niðurstöðum þessara áætlana er gert ráð fyrir því, að í hinu fyrra tilviki verði um það bil 800 millj. kr. halli á ríkissjóði á þessu ári að óbreyttu, ef þetta frv. nær fram að ganga, sem hér liggur fyrir, en um 567 millj. kr. halli, ef gert er ráð fyrir eitthvað meiri hækkunum á kaupgjaldsvísitölu en nú er gert ráð fyrir að verði 1. júní n.k. Sem sagt, ef við tölum lægri töluna, þá er vitað, að ef frv., eins og það nú liggur fyrir, verður að lögum, þá er halli á ríkissjóði um 600 millj. kr. En hv. stjórnarandstaða virðist staðráðin í því, að ríkisstj. skuli nú ekki sleppa svo glatt. Halli á ríkissjóði skal vera meiri en þessu nemur á því ári, sem nú stendur yfir. Það er því till. hennar, samkv. þeim breyt., sem hafa verið gerðar á frv. í Nd., að til viðbótar þessu verði hallinn af skattkerfisbreyt. 1900 millj., þ.e.a.s. að ríkissjóður tapi 3–400 millj. vegna lækkaðs tekjuskatts; en fái á móti 1500 millj. kr. í hugsanlega lækkuðum útgjöldum á fjárlögum. Og þá er ekki öll sagan sögð. Þar við bætist svo niðurfelling launaskatts upp á 11/2 stig, þ.e.a.s. 450 millj. kr. Þegar þessar tölur hafa verið lagðar saman, er heildarniðurstaðan sú, að ríkissjóður skal komast með 2950 millj. kr. halla á árinu 1974. Þetta er staðan, eins og hún blasir við, þegar frv. kemur frá hv. Nd. Og það er þetta, sem 1. og 2. minni hl. fjh: og viðskn. vilja að verði að veruleika með því að leggja til, að frv. verði samþ. nær óbreytt,  Ég held hins vegar, að við getum a.m.k. verið sammála um það, að frv. í þeim búningi, sem það berst hv. Ed. úr sölum Nd., er alger endileysa frá upphafi til enda, og því verður þar af leiðandi að breyta í grundvallaratriðum. Satt að segja sannaðist það æðivel í Nd., hvílíkur skortur á rökhugsun og ábyrgðartilfinningu var raunverulega ríkjandi, þegar hv. stjórnarandstaða setti saman till. sínar til breyt. á frv. og knúði þær í gegn við 2. umr. málsins, því að ekki var nóg með, að það væri þá gert ráð fyrir eins stórfelldum tekjumissi af hálfu ríkissjóðs og ég hef nú gert grein fyrir, þ.e.a.s. 2950 millj. kr., heldur var frv. hreinlega þannig, þegar það kom til 9. umr, málsins, að söluskattur var ekki nema 31/2 stig. Og þar hafði því ríkissjóður verið sviptur tekjum, sem námu 71/2 stigi eða 5100 millj. kr. til viðbótar því, sem ég nefndi hér áðan, þ.e.a.s. samanlagt um 8000 millj. Munu víst allir sjá, að þeir, sem þarna voru að verki, voru ekki ýkjamikið að hugsa um tölulega hlið málsins, heldur einungis það, með hvaða hætti þeir gætu komið sínum pólitísku áformum best fram. Eins og ég hef hér rakið, þá er það vilji meiri hl. hv. fjh.- og viðskn., að frv. verði samþ., en með tilteknum breyt. Og vil ég nú víkja að þeim breytingum, sem meiri hl. n. leggur til að gerðar verði á frv. En ég vil fyrst spyrja herra forseta, hvort búið sé að úthluta nál. meiri hl.P  Í fyrsta lagi, að bætt verði inn í frv. ákvæði um 5% söluskattauka, eins og gert var ráð fyrir í upphaflegu frv., og að það verði þá ný grein, sem komi á eftir 7. gr. frv. og verði 8. gr. Í öðru lagi gerir meiri hl. n. till, um það, að almennur launaskattur verði 31/2% og af því renni 11/2% í ríkissjóð, en ákvæði 10. gr. þessara laga eigi einungis við um hluta Byggingarsjóðs af innheimtum launaskatti. Þetta ákvæði er óbreytt eins og það kom, þegar frv. var lagt fyrir Nd., og yrði ákvæði til bráðabirgða. Í þriðja lagi þarf í samræmi við þessa till. að taka upp að nýju ákvæði IV. kafla um, að áhrif söluskattauka komi ekki inn í kaupgreiðsluvísitöluna. Það ákvæði er efnislega samhljóða því ákvæði, sem var í frv., þegar það var fyrst lagt fyrir. Í fjórða lagi kæmi við 18. gr. ný málsgr. svo hljóðandi: „Úr gildi falla lög nr. 61/1964, um breyt. á l. nr. 10 frá 1960, um söluskatt, svo og lög nr. 3 1970, um breyting á sömu lögum.“ Þetta er að sjálfsögðu ákvæði, sem verður að setja aftur inn til þess að forðast tvítekningu í lögunum. En þetta eru ákvæði, sem snerta söluskattinn, eins og hann var hér áður fyrr. Í fimmta lagi er ákvæði um það, að ákvæði til bráðabirgða í IV. tölulið falli niður, en það er það ákvæði sem kvað á um það, að skera mætti niður útgjöld ríkisins sem næmi 1500 millj. kr. Eins og skýrt kemur fram í nál. meiri hl. fjh: og viðskn. er meiri hl. n. ekki andvígur því, að ríkisstj. fái heimild til niðurskurðar á útgjöldum fjárl., en við teljum hins vegar, að orðalag ákvæðisins sé þess eðlis, að ekki verði við unað, því að þar er með öllu ótilgreint, á hvaða fjárlagaliðum niðurskurðurinn skuli eiga sér stað. Þar er í öðru lagi tiltekið, að þetta geti einnig náð til fjárlagaliða, sem jafnframt eru ákveðnir í öðrum l. en fjárlögum. Við getum því ekki fallist á, að bráðabirgðaákvæðið verði orðað með þessum hætti. Við erum hins vegar reiðubúnir til að hugleiða það, hvort taka ætti inn við 3. umr. málsins ákvæði af þessu tagi, og þá má að sjálfsögðu velta fyrir sér nánar, hversu víðtæk þessi heimild ætti að vera og hve há upphæðin ætti að vera. En við 2. umr. málsins virðist okkur einlægast að fella algerlega út það bráðabirgðaákvæði, sem kom inn í frv., þegar það var til umfjöllunar í Nd. - Eins og ég tók fram, hefur mér ekki gefist kostur á að lesa álit 1. og 2. minni hl. n. En við umr. um mál þetta virðist mér afstaða Sjálfstfl. og Alþfl. og hv. þm., sem hér eru fulltrúar fyrir þá flokka, hafa verið nokkuð ólík. Hv. þm. Sjálfstfl. hafa nánast neitað öllum staðreyndum í sambandi við tekjutap ríkisins, reynt að snúa út úr öllum staðreyndum málsins, sem snerta tekjur og útgjöld ríkisins, og hafa nánast ekki verið til viðræðu um eitt eða neitt í þessu sambandi, enda hefur engum dulist, hvað þar bjó að baki. Þeir hafa ekki séð neitt annað en það, að útgjöld ríkisins yrðu stórlega skorin niður, og hafa þó ekki viljað nefna einn einasta lið, sem ástæða væri til að fella niður. Afstaða Alþfl. hefur verið talsvert ólík afstöðu Sjálfstfl., því að málflutningur Alþfl. og fulltrúa hans hefur á því byggst, að út af fyrir sig væri rétt, að tekjur ríkisins og útgjöld af þessari skattkerfisbreytingu héldust nokkuð í hendur og ekki væri þar neinn teljandi munur. Þeir hafa jafnvel viðurkennt, að ríkissjóður mundi frekar skaðast á þessum styrkjum, ef miðað væri við árið 1974. En þeir hafa hins vegar bent á, að á ársgrundvelli, þ.e.a.s. grundvelli áranna 1975 og 1976, muni ríkissjóður hagnast á þessari breytingu. Mergurinn málsins er að sjálfsögðu sá, að við, sem stöndum að þessari ríkisstj., erum Alþfl. fyllilega sammála um þetta. Um þetta ríkir enginn ágreiningur. Það er sem sagt ekki aðeins, að við séum sammála Alþfl. um það meginatriði, að frá sjónarmiði ársins 1974 kemur þetta slétt út, heldur erum við einnig sammála um það, að á ársgrundvelli, þ.e.a.s. á grundvelli áranna 1975 og 1976, er ekki ólíklegt, að ríkissjóður hagnist frekar á þessari breytingu. Við höfum því lýst því yfir margsinnis, að í fyrsta lagi gætum við hugsað okkur, - og því hefur raunar verið lofað í því samkomulagi, sem gert var, - að þegar betur sést við árslok, hvernig skattkerfisbreyt. kemur út fjárhagslega séð, þá verði breyt. gerðar annaðhvort til lækkunar á söluskattinum eða ráðstafanir til þess að bæta almenningi útgjaldabankann beint í gegnum kaupgjaldsvísitölu. í öðru lagi hefur það verið boðið, að breyt. gilti aðeins þetta eina ár til að byrja með, þannig að menn gætu þá verið sammála um það, hvað breyt. fæli í sér, og samþykkt það í dag, en frestað málinu að öðru leyti til áramóta, og þá gæfist mönnum tækifæri til þess að taka málið til endurskoðunar. Bæði þessi tilboð standa að sjálfsögðu áfram. Enda þótt meiri hl. n, hafi enn ekki flutt brtt. í þá átt, að frv. gildi aðeins til áramóta, þ.e.a.s. þau ákvæði frv., sem snerta kerfisbreyt., get ég upplýst það, að af hálfu meiri hl. n. er fullur vilji til þess, að svo verði, og þess vegna verður að athuga fyrir 3. umr. málsins, hvort ekki er skynsamlegast að flytja brtt. af því tagi, þannig að frv. gildi aðeins til áramóta. Ég hef hér sem sagt rakið, að afstaða hv. stjórnarandstæðinga til þessa máls virðist vera nokkuð ólík. Og það skal fúslega viðurkennt, að afstaða Alþfl. og sjónarmið í málinu eru talsvert ábyrgðarfyllri. En meðan málið stendur svo, að Alþfl. er ekki til viðræðu um neina samninga af þessu tagi, enda þótt fyrir liggi, að um málið er enginn ágreiningur, er ekki annað að sjá en tilgangurinn að baki þessu framferði sé hinn sami hjá báðum aðilum, þ.e.a.s. að reyna að gera ríkisstj. allt til miska. Ég hef orðið var við það, að hv. stjórnarandstæðingar hafa orðið fyrir miklum vonbrigðum síðustu mánuðina með það, að sú ágæta hæstv. ríkisstj., sem enn ríkir í landinu, skuli ekki vera að falli komin. Þeir höfðu spáð því í vetrarbyrjun, að ríkisstj. mundi ekki lifa þennan vetur út, og þeir hafa verið að tönglast á því í tíma og ótíma.  Ég tel að sjálfsögðu, að um það þurfi ekki að ræða, að þessi ríkisstj., þótt hún hafi knappan meiri hl., hefur ekki aðeins pólitískan rétt til þess að vera við völd, heldur og siðferðilegan rétt. Og hún hefur um leið bæði pólitíska og siðferðilega skyldu til þess að standa svo lengi sem meiri hl. Alþ. vill trúa henni fyrir völdum. Ég vil benda hv. stjórnarandstæðingum á, að það er hinn mesti misskilningur, að þeir geti gert ríkisstj. eitthvað illt með því að koma í veg fyrir það, að þessi skattkerfisbreyt. verði að lögum. Þeir skulu hafa það einhvers staðar á bak við eyrað, að þegar allt kemur til alls, þá munu þeir engum gera illt nema sjálfum sér, ef þeir láta það verða að veruleika að fella þetta frv. Ríkisstj. hefur lofað að beita sér fyrir því, að þetta frv. næði fram að ganga, og það loforð hefur hún nú þegar efnt. Hún beitir sér fyrir því í báðum d. þingsins. Kannske fer nú svo, eins og raunar öll rök mæla með, að frv. þetta verði að lokum að lögum í svipaðri mynd og það var borið fram. En ekki get ég neitað því, að svo kann að fara, að meiri hl. Alþ. verði til þess að fella frv. Og þá það. Ég vil undirstrika það, að ef þetta gerist, þá breytir það að sjálfsögðu ekki einu eða neinu hvað snertir líf þessarar ríkisstj. Satt að segja sé ég ekki betur en það hljóti að vera viss léttir fyrir þá, sem með fjármálin eiga að fara af hálfu þessarar ríkisstj., ef frv. verður ekki að l., því að þá er í öllu falli komið í veg fyrir það, að ríkissjóður sé gerður allmörgum milljónhundruðum fátækari á þessu ári, sem hann greinilega verður að þola, ef frv. nær fram að ganga. Þar við bætist, að eftir að frv. kom fram, var upplýst af hálfu þeirra sérfræðinga, sem fást við að reikna út meðaltekjur fólks í landinu, að samkv. nýjustu upplýsingum væri útlit fyrir, að tekjur fólks á liðnu ári hefðu orðið talsvert meiri en áður var ráð fyrir gert, sem þýðir að sjálfsögðu það, að með óbreyttu skattakerfi verða skattar meiri en gert var ráð fyrir í fjárlagafrv. Þá þarf auðvitað ekki að taka það fram, að útgjöldin verða talsvert miklu meiri vegna ýmissa kostnaðarhækkana. En vegna þess að verið er að lækka tekjuskattinn, þá segir það sig sjálft, að þessi staðreynd veldur því, að ríkissjóður fær minna í sinn hlut við skattkerfisbreyt. en ella hefði verið og gert var ráð fyrir, þegar samkomulagið var gert. Ef svo fer, sem ég verð að telja heldur líklegt, miðað við það, að skattkerfisbreyt. af þessu tagi hefur verið sérstakt áhugamál stjórnarandstöðuflokkanna á þingi og annar stjórnarandstöðuflokkurinn hefur meira að segja borið fram sérstakt frv. um þetta efni, - ef svo fer, að skattkerfisbreytingin nær fram að ganga, þá reikna ég með, að það verði fagnaðarefni fyrir skattgreiðendur almennt í landinu, þó að það verði ekki jafnmikið fagnaðarefni fyrir þá, sem eiga að hafa með fjármál ríkisins að gera. En ef hins vegar málið veltur á hinn veginn, að skattkerfisbreytingin verður felld og skattgreiðendur verða þar af leiðandi fyrir allmiklum vonbrigðum, þá sýnist mér, að ekki væri óskynsamlegt að prenta á skattseðilinn með rauðri yfirprentun örlitla viðbót frá því, sem vant er, þ.e.a.s. með kveðju frá Gylfa Þ. Gíslasyni, Geir Hallgrímssyni og Bjarna Guðnasyni, hv. þm., því að ljóst verður, að það eru þessir aðilar, sem bera ábyrgð á skattseðlinum, ef skattkerfisbreyt. nær ekki fram að ganga.



Herra forseti. Mér er nú ekki alveg ljóst, hvern hv. þm. Ragnar Arnalds var að sannfæra hér áðan, þegar hann var að hafa sem flest orð um það, að ríkisstj. væri ekki að falli komin. Það er a.m.k. að minni hyggju alveg öruggt mál, að hann hefur ekki fullvissað þá þm. aðra, sem hér voru inni, að svo væri ekki. Sennilega hefur hann verið að fullvissa sjálfan sig, enda munu nú miklar umr. um það innan þessarar ríkisstj., bæði vegna efnahagsmálanna og þess svarta útlits, sem þar er, einnig vegna ágreinings í varnarmálum og loks út af þessu frv., sem hér liggur fyrir núna, að endadægur ríkisstj. skuli vera skammt undan. Þetta eru ekki mín spádómsorð, sem ég hef hér, heldur var ég í gær staddur á fundi, þar sem mætti fulltrúi Alþb., og lét hann svo ummælt, að ef ekki mundi takast samkomulag við Framsfl. í þeim viðræðum, sem nú fara fram um varnarmálin, muni Alþb. kljúfa stjórnarsamvinnuna. Ekki veit ég, hvort þessi ummæli voru rétt höfð eftir, en greinilegt er, að það er mikil ólga þar inni, ekki aðeins út af þessu máli, heldur ýmsum öðrum. Ég mun, eftir því sem tækifæri gefst, leiðrétta ýmsar missagnir, sem fram komu í ræðu hv. þm. Ragnars Arnalds síðar í máli mínu. Í upphafi máls míns tel ég nauðsynlegt að víkja nokkrum orðum að því, hverjar eru ástæðurnar fyrir þeim umfangsmiklu brtt., sem við í 1. minni hl. fjh: og viðskn. leggjum til á þskj. 506. Þá vil ég fyrst segja það almennt, að sú var stefna fyrrv. ríkisstj., að almennar launatekjur skyldu verða skattfrjálsar. Það var sú undirstaða, sem viðreisnin var byggð á og byggðist á þeirri heilbrigðu stefnu, að það bæri fremur að skattleggja eyðslu en verðmætasköpun. Fólk, sem leggur mikið á sig við það stundum að bjarga verðmætum við framleiðsluna eða á annan hátt leggur á sig langan vinnudag, á að njóta þessarar vinnu sinnar, og það á að gera því kleift með heilbrigðri og réttlátri skattalöggjöf að leggja nokkuð fyrir og eignast eitthvað. Það er eins og kunnugt er einhver helsta frumhvöt mannsins og hefur verið mjög einkennandi fyrir Íslendinga að vera ekki í rónni, fyrr en tekist hefur a.m.k. að eignast eigin híbýli og búa þau vistlega. Það er það, sem allir stefna að, og til þess að örva þessa heilbrigðu og skynsamlegu viðleitni einstaklinganna á ríkissjóður að koma þar á móti með því að skattleggja ekki verðmætasköpunina. Eins og ég sagði, var þetta þungamiðjan í efnahagsmálastefnu fyrrv. ríkisstj. Með stjórnarskipfunum, þegar vinstri stjórnin kom til valda, settist hins vegar í stólinn ríkisstj., sem ekki vildi hafa aðhald í ríkisrekstrinum og stefndi þegar í stað til mikillar þenslu á ríkisbákninu og óhóflegrar eyðslu. Afleiðingin af því varð svo sú, að þeir tekjustofnar, sem áður höfðu verið, nægðu engan veginn þessari eyðsluglöðu ríkisstj., og af þeim sökum var í mikilli skyndingu í árslok 1971 hlaupið til og breytt skattalögum í grundvallaratriðum. Svo mikið lá á, að ekki var einu sinni haft samráð við Samband ísl. sveitarfélaga, hvað þá að talað væri við aðila vinnumarkaðsins, eins og ríkisstj. hrósar sér nú svo mikið af að hafa gert, og mun ég koma síðar að því, hvernig á því stendur. Þessi vinnubrögð hæstv. ríkisstj. voru..  Herra forseti. Ég var síðast kominn í ræðu minni, þar sem ég minnti á það, hvernig staðið var að skattafrv. núv. hæstv. ríkisstj., sem hún bar fram í árslok 1971. Frv. var, eins og ég sagði, ekki samið í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, með þeim afleiðingum, að verulega þrengdi að sveitarfélögunum. Urðu þau að grípa til þess mörg hver að nota álagsheimildir fasteignagjalda að fullu, og hrökk sums staðar ekki til. Á hinn bóginn voru með þessu rofin eðlileg tengsl milli atvinnurekstrarins og sveitarfélaganna, þannig að sveitarfélögin höfðu ekki sama ábata af því og áður, að atvinnureksturinn gengi vel. Má í því sambandi minna á, og mér er t.d. kunnugt um það í kauptúni úti á landi, að þar voru á s.l. ári greiddar 2 millj. kr. til ríkisins í tekjuskatt af því frystihúsi, sem þar er. Hins vegar stendur nú fyrir dyrum endurnýjun frystihússins og aðstöðunnar þar, og þess vegna kemur skattlagning af þessu tagi sér mjög illa fyrir sveitarfélagíð, og þarf ekki að fara fleiri orðum um það. Á hinn bóginn vakti skattalagabreytingin mikla óánægju hjá launþegum, þegar fram í sótti, eins og ég mun koma síðar að í ræðu minni. En í þessu sambandi er það einkum eitt, sem ástæða er til að átelja mjög harðlega, og það er, eins og ég sagði, að endurskoðun þeirra skattalaga skyldi ekki höfð í samráði við Samband ísl. sveitarfélaga, í samráði við aðila vinnumarkaðarins og í samráði við bændastéttina, eins og hæstv. fyrrv. ríkisstj. gerði við þá endurskoðun, sem hún hafði undir höndum á skattalögum. Það kom líka fram í umr. á Alþingi þegar við 1. umr., að tilgangurinn með nýju tekjuskattslögunum var að hækka beinu skattana. Vil ég í því efni vitna í Tímann 19. des. 1971, en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í lok ræðu sinnar sagði hæstv. fjmrh., að það hefði verið mjög gengið inn á það á síðustu árum að gera neysluskattana ráðandi í tekjuöflun okkar, en að dómi núv. ríkisstj. væri slík stefna á margan hátt ekki æskileg. Tekjuskattarnir væru eðlilegri leið til að jafna bilið milli borgaranna í þjóðfélaginu. Ég tel hins vegar, að með þessu frv. hafi verið stillt í hóf í þessum efnum og e.t.v. finnst mörgum of skammt gengið í tekjuöfluninni,“ sagði fjmrh. „Það verður að metast eins og það er, en ég held, að það orki ekki tvímælis, að þetta skattafrv. er þeim verulega í hag, sem lægstar hafa tekjurnar. Það er heldur ekki gengið það langt að þeim, sem hafa verulega góðar tekjur, að ráðstöfunartekjur þeirra séu ekki neitt verulegar.“ Eins og fram kemur í þessum tilvitnuðu orðum, var það hreinn tilgangur þessara skattalaga frá sjónarmiði hæstv. fjmrh., að gera tekjuskattinn hlutfallslega meiri en neysluskattana í heildartekjuöflun ríkissjóðs. Við umr. um þessar skattalagabreytingar hélt Sjálfstfl. uppi mjög harðri gagnrýni á bæði vinnubrögð í sambandi við skattabreytingarnar og einni hitt, að þessar breytingar væru að mörgu leyti svo vanhugsaðar, að þær gætu ekki staðið til lengdar. Var í því sambandi einkum bent á, hversu óréttlát ákvæði skattalaganna eða skattafrv. voru gagnvart ellilífeyrisþegum og öryrkjum. Það kom m.a. til af því, að nefskattarnir komu þessu fólki ekki til góða, en einnig átti verulegan þátt í þessu, að hæsta skattprósentan kom á raunverulegt láglaunafólk, ef það skuldaði ekki né hafði annan afslátt. Strax og skattskráin hafði verið lögð fram sumarið 1972, mátti sjá í blöðum viðtöl við ellilífeyrisþega og voru þeir ómyrkir í máli um þessi skattalög eða þessar álögur hæstv. ríkisstj. Þannig sagði einn ellilífeyrisþeginn: „Mín heildarútgjöld hafa hækkað úr tæplega 1 þús. kr. í fyrra í um 53 þús. kr. í ár.“ Annar sagði: „Þetta er miklu hærra en ég bjóst við og var mun betra í fyrra. Þá borguðum við ekkert útsvar og engan skatt, en í ár þurfum við að borga aftur til ríkisins milli 20–30 þús. kr. af því, sem við fáum í ellilaun.“ 72 ára gömul ekkja, komst að orði á þessa leið: „Ég vissi ekki fyrr en nú, að ég væri ein af þessum, sem þeir kalla breiðu bökin.“ Hjá henni hafði tekjuskatturinn hækkað úr 2 þús. kr. í rúmlega 71 þús. kr. og auk þess hækkuðu fasteignagjöld verulega. Strax og skattskráin hafði verið lögð fram, kom fram hörð gagnrýni á þessar niðurstöður frá Sjálfstfl., og gerði þingfl. hans sérstaka ályktun í því sambandi. Einnig var í Morgunblaðinu haldið uppi harðri gagnrýni á þessa stefnu ríkisstj. Það fór líka svo, að hæstv. fjmrh. treysti sér ekki til þess að standa við skattalöggjöfina, og þegar kom fram á sumarið 1972, lagði hann fram brbl., þar sem nokkuð var komið til móts við óskir aldraðra og öryrkja, þótt það væri engan veginn nægilegt eða jafnmikið og við sjálf stæðismenn höfðum lagt til og teljum nauðsynlegt. Í heild komu skattaálögurnar þannig út, að tekjuskatturinn í Rvík þrefaldaðist frá árinu á undan, úr 534 millj. kr. í 1637 millj. Þegar þessar niðurstöður lágu fyrir, var þess skammt að bíða, að hinn almenni launamaður í landinu risi upp. Menn gerðu sér grein fyrir því, hvaða misrétti launamenn voru beittir, en það fólst einkum í því, að persónufrádrátturinn var ákveðinn allt of lágur í tekjuskattsfrv. Skattstigarnir voru of knappir og of fáir, þannig að fólk með miðlungstekjur, og jafnvel lágtekjur, lenti í hæstu skattþrepum. Loks kom það í ljós, að t.d. fólkið í fiskiðnaðinum, sem oft verður að leggja á sig langan vinnudag og vinna fram eftir nóttu, sætti sig ekki við að fá ekki að bera eitthvað úr býtum eftir þá erfiðu vinnu. Svo var komið á s.l. sumri eða á s.l. ári, að fólkið í þessum atvinnuvegi, t.d. á Snæfellsnesi, lýsti því hreinlega yfir, að ef það fengi ekki verulega leiðréttingu á sínum skattamálum, t.d. í þá veru, að eftirvinna og næturvinna í frystihúsunum yrði tekjuskattsfrjáls, mundi það ekki vinna eftirvinnu á þeirri vertíð, sem nú stendur yfir. Innan launþegasamtakanna fóru einnig á þessum tíma að koma fram æ háværari raddir um, að tekjuskattarnir yrðu lækkaðir. Ég minnist í því sambandi þings Landssambands framhaldsskólakennara, sem haldið var vorið 1973 og samþykkti mjög einarðlegar ályktanir í þessa veru. Um þetta urðu einnig mjög miklar umræður á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Algerum straumhvörfum ollu svo tillögur um skattamál, sem fram komu á þingi Landssambands verslunarmanna og hjá Verslunarmannafélagi Reykjavíkur. Till. þessara aðila urðu síðan undanfari þeirrar ályktunar, sem kjaramálaráðstefna Alþýðusambands Íslands samþykkti á fundi sínum, sem haldinn var um miðjan októbermánuð. En þar var gerð svo hljóðandi áætlun um skattamál. með leyfi hæstv. forseta: „Við gerð hverra nýrra kjarasamninga leitast verkalýðshreyfingin við að tryggja sem best varanleik þeirra kjara, sem um semst, svo sem kaupmátt launa. Verkalýðshreyfingin hefur ávallt lýst því yfir og gerir enn, að hún meti ekki síður en beinar kauphækkanir hverjar þær ráðstafanir, er tryggi kjarabætur eftir öðrum leiðum, og þá sérstaklega ef þær væru síður verðbólguvaldandi. Ráðstefna Alþýðusambands íslands, haldin í Reykholti 27. og 28. ágúst s.l., gerði þá kröfu, að gagngerð breyting yrði gerð á skattlagningu á landinu, þannig að á almennum launatekjum yrðu skattar verulega lækkaðir. Verkalýðshreyfingin ítrekar nú þessa kröfu og telur nauðsynlegt: a) að persónufrádráttur til skatts fyrir einstakling verði ekki lægri en 300 þús. kr. Fjárhæð þessi er miðuð við núverandi kaupgjald og vísitölu, en breytist síðan í samræmi við almennar kaupbreytingar og framfærsluvísitölu. Sama hlutfall haldist milli persónufrádráttar einstaklings og hjóna eins og er. Auk þess fái verkafólk, er vinni við fiskvinnslu sérstakan skattfrádrátt, þannig að þeir, er vinni allt að 20 vikur á ári, fái 9%, og þeir, er starfi 20 vikur á ári eða lengur, 18%. b) Að á viðbótartekjur umfram persónufrádrátt allt að hálfum persónufrádrætti verði skatthlutfall stórlækkað. c) Að fyrirframinnheimta opinberra gjalda verði miðuð við skattvísitölu, er fylgi framfærsluvísitölu, og við útborgun launa verði aldrei meira dregið frá til greiðslu beinna opinberra gjalda hvers árs en nemi 2/5 hlutum launa. d) Að heimildarákvæðið um lækkun og/eða niðurfellingu fasteignaskatts, sem núna nær til elli- og örorkulífeyrisþega, nái einnig til ekkna, ekkla, einstæðra foreldra og þeirra, sem búa við langvarandi veikindi eða verða fyrir slysum. e) Að húsaleiga af íbúðarhúsnæði verði að hluta frádráttarbær til skatts. f) Að tannlækningakostnaður verði frádráttarbær til skatts. g) Að vaxtafrádráttur til skatts verði takmarkaður við ákveðið hámark. h) Að heimildarákvæði í 52. gr. laga um tekju- og eignarskatt verði rýmkuð. i) Að hraðað verði undirbúningi að því að taka upp staðgreiðslukerfi skatta, heildarinnheimta opinberra aðila verði ákveðin af meiri tillitssemi til þegnanna en gert hefur verið, og að framkvæmdir og starfsemi hins opinbera verði aðhæft eðlilegri tekjuöflun. Jafnframt því sem verkalýðshreyfingin lýsir yfir fyllsta stuðningi við hverjar þær ráðstafanir sem gerðar væru til að koma í veg fyrir skattsvik.“ Á þeim tíma, sem þessi ályktun Alþýðusambands Íslands kom fram, stóðu yfir samningaviðræður milli ríkisstj. og Bandalags starfsmanna ríkis og bæja. Í þeim samningaviðræðum, kom það einnig í ljós, enda var það álit margra aðildarfélaga þessara samtaka, að nauðsynlegt væri til þess að tryggja eðlilega samninga milli opinberra starfsmanna og ríkisvaldsins, að skattalögum yrði breytt í þá átt, sem nefnt hefur verið og einnig að gerðar yrðu nauðsynlegar ráðstafanir í húsnæðismálum. Ríkisstj. hélt þó algerlega að sér höndum í þessu efni og var raunar ekki til viðtals við opinbera starfsmenn, fyrr en allt var komið í eindaga. Af þeim sökum var síðan hlaupið til á síðustu stundu, og í samkomulagi við Bandalag starfsmanna ríkis og bæja var lagt fram á Alþingi frv. um að gefa þriggja vikna frest til þess að reyna til hlítar, hvort ekki næðust samningar við BSRB. Eins og öllum er kunnugt náðust þessir samningar í desembermánuði. Það er allra manna mat og er raunar ekki hægt að áfellast hæstv. ríkisstj. fyrir, að þeir samningar voru ákaflega lélegir í alla staði, og má í því sambandi benda á, að BSRB lét algerlega undir höfuð leggjast að fylgja eftir kröfunni um lækkaða skatta og einnig um aðgerðir í húsnæðismálum. Jafnframt voru ákvæði þeirra samninga um vísitöluna mjög óviðunandi fyrir opinbera starfsmenn. Loks fylgdi sá böggull skammrifi í þeirri samningagerð, að ósamíð var við Bandalag háskólamanna. Fóru þær kjaradeilur til Kjaradóms og féll sá dómur nú í febrúarmánuði. Það er eftirtektarvert í sambandi við þann dóm, að þar er fjölgað launaflokkum í hæstu flokkunum fyrir ofan 28. launaflokk. Skv. kjaradómi verða þar 9 launaflokkar í stað 5, eins og er í samningunum við BSRB. Virðist skv. því, sem heyrst hefur frá hæstv. ríkisstj., að hún ætli að halda þannig á málum í sambandi við flokkaskipan opinberra starfsmanna, að þar skuli aðrar reglur gilda um þá, sem háskólamenntaðir eru, heldur en hina. Er með þeim hætti verið að leggja grundvöll að nýrri mismunun í launastéttunum, sem verður að harma mjög. Þá er það einnig áberandi við þessa samningagerð, að opinberir starfsmenn hafa dregist mjög aftur úr miðað við hinn frjálsa launamarkað, en það er annað mál sem er ekki þessu beint viðkomandi. En því minnist ég á þetta, að það var ljóst, að eftir samningana við BSRB hafði skapast jarðvegur fyrir því á hinum almenna launamarkaði, að samningar ættu að takast milli vinnuveitenda og Alþýðusambandsins. Ef ríkisstj. hefði á því stigi gripið inn í um áramótin eða fyrir þau og boðið fram verulegar úrbætur í tekjuskattsmálum og húsnæðismálum, er enginn vafi á því, að samningagerðinni á hinum frjálsa vinnumarkaði hefði flýtt verulega og niðurstaða þeirra samninga hefði orðið allt önnur en hún síðar varð. Verður í því sambandi að líta á, hvað fólk á hinum frjálsa vinnumarkaði tapaði á því, hversu þeir samningar drógust, enda fóru nú að koma sérsamningar, þar sem gert var ráð fyrir allt öðrum og meira verðbólguhvetjandi og miklu hærri kjarasamningum en áður hafði verið. Ef við síðan athugum nokkuð, hvernig andrúmsloftið var, þegar samið var á hinum almenna vinnumarkaði í febrúarmánuði, þá stóðu sakir þannig, þegar verkfall var boðað, að hvorki hafði gengið né rekið, og allt, sem ríkisstj. hafði til málanna lagt, var svo viðalítið, að engum úrslitum gat ráðið um gang mála. Það var á þeirri stundu, sem verslunarmenn gripu til þess að knýja á skjóta lausn kjarasamninganna að standa við verkfallsboðun. Enda lá það fyrir og var samþykkt einróma t.d. í trúnaðarráði Verslunarmannafélags Reykjavíkur, að hjá því yrði ekki komist, nema eitthvað nýtt yrði boðið fram, og var nægilegur frestur gefinn til þess, að svo mætti verða. Þar sem ekkert nýtt var borið fram, var óumflýjanlegt, að til vinnustöðvunar yrði að koma, og vitum við svo niðurstöðuna. Það eru þeir verðbólgusamningar, sem nú eru í gildi og eru kallaðir svo af sjálfum verkalýðsleiðtogunum. Áður og um leið og þessir samningar voru undirskrifaðir, hafði farið fram annar baksamningur milli ríkisstj. og aðila vinnumarkaðarins, sem ég mun nú víkja að. Áður en ég get haldið áfram með sjálf skattamálin, er nauðsynlegt að athuga nokkuð, hvernig atvinnuvegirnir eru búnir undir þá miklu kauphækkun og margvíslegu auknu fríðindi, sem náðust með febrúarsamningunum. Í því sambandi er nauðsynlegt að rifja upp, að hæstv. forsrh. lýsti því yfir hér á hinu háa Alþingi strax á haustþinginu 1971, að ástandið í atvinnumálunum hefði veríð þannig við stjórnarskiptin, að atvinnuvegirnir ættu að geta staðið undir 20% kjarabótum á 2 árum. Það var skýrt tekið fram í þessu sambandi af hæstv. forsrh., að þessi yfirlýsing væri gefin að vandlega íhuguðu máli og að öll gögn hefðu verið við höndina, þegar frá þessu var gengið. Um þetta er sem sagt enginn ágreiningur, og ég hef ekki heyrt, að þessi yfirlýsing forsrh. hafi verið vefengd. Vegna óheppilegra afskipta hæstv. ríkisstj. af kjarasamningunum 1971 fór þó svo, að það stefndi brátt í verðbólguátt, kannske fyrst og fremst vegna þeirrar stefnu, sem núv. hæstv. ríkisstj. hafði tekið upp í ríkisfjármálunum. Þegar kom fram á árið 1972, varð æ meira áberandi í umr. manna og yfirlýsingum, að menn voru mjög kvíðnir fyrir því, sem fram undan var. Er skemmst að minnast í því efni yfirlýsingar, sem fram kom í ársskýrslu KEA fyrir árið 1971, en hún kom út snemma árs 1972. Þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Útlit er fyrir, að ríkisstj, vilji mæta Hrunadansi kostnaðarverðbólgu með taprekstri fyrirtækja, sem því miður hlýtur að leiða til atvinnusamdráttar, þegar til lengdar lætur.“ Núv. hæstv. félmrh. var í júlímánuði í sjónvarpsþætti, þar sem hann vék m.a. að þróuninni í verðbólgumálunum og atvinnumálunum, eins og þau komu honum þá fyrir sjónir, en þá var hann forseti Alþýðusambands Íslands. Eftir að hann hafði lýst þeirri óheillaþróun, sem orðið hafði í efnahagsmálum, komst hann svo að orði, með leyfi hæstv. forseta: „Sannleikurinn er nú sá, að ef eitthvað fer úrskeiðis, þá koma þessi miskunnarlausu lögmál efnahagslífsins og segja til sín og knýja sitt fram, hvort sem hann er ljúfur eða leiður.“ Ég hef hér nefnt til vitnis annars vegar hæstv. félmrh. og hins vegar kaupfélagsstjóra og stjórnarformann Kaupfélags Eyfirðinga um það, hvernig verðbólguþróunin var og hvert stefndi á árinu 1972. Það kemur fram m.a. á framfærsluvísitölu, og hún sýnir að sjálfsögðu þessa óheillavænlegu þróun, en á því ári hækkaði framfærsluvísitalan um 12.8%. Þetta var þó aðeins byrjunin, því að á árinu 1973 seig enn meira á ógæfuhliðina. Það ár hækkaði framfærsluvísitalan um 28.9%, og á tímabilinu frá 1. nóv. til 1. mars s.l. hækkaði hún um 7%. Hefur verið reynt að halda fram, að þetta stafi aðallega af erlendum verðhækkunum. Það hefur að sjálfsögðu ekki við rök að styðjast eins og fram kemur í nál. 1. minni hl. fjh: og viðskn. Nd., en þar segir svo, með leyfi hæstv. forseta: „Í skýrslu hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunar ríkisins „Þjóðarbúskapurinn, yfirlit 1972 og horfur 1973“, frá í júlí 1973, á bls. 61, er að finna svar við þessum staðhæfingum ríkisstj. Þar er spáð hækkun vísitölu vöru og þjónustu um 22% frá nóv. 1972 til nóv. 1973, sem varð raunar meiri. Hlutfallsleg áhrif einstakra þátta á hækkunina eru talin þessi: 1. Bein áhrif á gengisbreytingar 22.7%. 2. Bein áhrif breytinga innflutningsverðs í erlendri mynt 18.2%. 3. Bein áhrif breytinga á óbeina skatta 13.6%. 4. Áhrif annarra þátta, einkum launakostnaðarbreytinga, m.a. vegna verðlagsuppbóta, 45.5%. Samtals 100%.“ Í þessum tölum kemur fram, að minna en 1/5 af verðbólgunni er af erlendum toga spunninn, svo að það má öllum ljóst vera, að þær fullyrðingar, sem hæstv. viðskrh. hefur leyft sér að hafa um hið gagnstæða, bæði hér á hinu háa Alþ. og þegar hann kemur fram á opinberum vettvangi annars staðar, eru allar úr lausu lofti gripnar. Sannleikurinn er að sjálfsögðu sá, að ríkisstj. hefur heykst á því markmiði sínu, sem hún setti sér í upphafi ferils síns og lýst er í málefnasamningnum svofelldum orðum: „ Ríkisstj. leggur mikla áherslu á, að takast megi að koma í veg fyrir þá háskalegu verðlagsþróun, sem átt hefur sér stað í efnahagsmálum undanfarin ár og leitt til síendurtekinna verðhækkana og óðaverðbólgu. Hún mun leitast við að tryggja að hækkun verðlags hér á landi verði ekki meiri en í helstu nágranna- og viðskiptalöndum.“ Í þessum nágranna- og viðskiptalöndum okkar hækkaði verðlag á vöru og þjónustu um 5% 1972, á sama tíma og það hækkaði um 14% hér á landi. Árið 1973 hækkaði verðlag á vöru og þjónustu um 8% í nágranna- og viðskiptalöndum okkar. Samsvarandi tala hér á landi er 24%. Það fór eins og forustumenn Kaupfélags Eyfirðinga spáðu, að ekki leið langur tími, áður en þess fór að gæta í atvinnurekstrinum, að of mikið hafði verið á hann lagt, og varð þó meiri dráttur á því en hægt var að sjá fyrir vegna mjög hagstæðrar verðlagsþróunar á íslenskum útflutningsafurðum erlendis. Samt sem áður er nú svo komið, að frystiiðnaðurinn, sem hefur verið rekinn með góðum ábata undanfarið, stynur nú undan auknum framleiðslukostnaði, og þar við bætist einnig, að undanfarið hefur átt sér stað óhagstæð verðþróun erlendis. Er blokkin á Bandaríkjamarkaði nú komin niður í 78 cent, en var um 82 cent á miðju s.l. ári. Það er því ekki að sjá, að framleiðendurnir, útgerðarmennirnir, geti lagt frekari byrðar á hraðfrystiiðnaðinn en nú er gert. Hraðfrystiiðnaðurinn getur einfaldlega ekki borgað meira fyrir sjávarafurðirnar en hann gerir nú, og er miklu fremur, að þar þurfi eitthvað að draga úr. Um afkomu togaraútgerðarinnar er það að segja, að sjútvrh. hefur í höndum skýrslu um fyrirsjáanlegt tap togara á þessu ári, og er það tap verulegt, þótt í skýrslunni sé byggt á verðlagi og kaupgjaldi fyrir samningana í febrúar. Má í því sambandi minna á, að algengt er nú orðið hér á Alþingi, að menn mæti útgerðarmönnum, sem hingað eru komnir til þess að knýja á um það, að hið opinbera geri einhverjar ráðstafanir til að tryggja grundvöll togaraútgerðarinnar. Einkum á þetta við á ýmsum plássum úti um land. Það er rétt, sem ríkisstj. hrósar sér af, að það fylgdi mikil bjartsýni nýju skuttogurunum víðs vegar um landið. Menn byggðu bjartar vonir við það, að þessir skuttogarar gætu verið á stöðunum til frambúðar og útvegað nægilegt hráefni í frystihúsin, til þess að hægt væri að halda uppi stöðugri atvinnu. Nú horfir því miður svo, ef ekkert verður að gert, að þessir staðir verði að gefast upp á þessari útgerð. Er þá miklu verr af stað farið en heima setið og hætt við, að það högg, sem slíkt yrði atvinnuvegunum víðs vegar um landið, mundi hafa mjög óheillavænleg áhrif á byggðaþróunina í landinu. Ef litið er á verðlagsþróun á lýsi, hefur hún - að vísu verið hagstæð, en hins vegar hefur mjölverð mjög farið niður á við, og er talið, að u.þ.b. helmingur þess sé óseldur, m.a. vegna þess, að - beðið var eftir viðskiptasamningi við Pólverja, sem brást. Eins og sakir standa, er algjört vafamál, hvort um meiri áföll verður að ræða eða hvort mjölið stígur á nýjan leik. Einnig þetta bitnar að sjálfsögðu á frumframleiðendunum og hlýtur að valda því, að þeir fá ekki nauðsynlega hátt verð fyrir sína framleiðslu, og hvetur einnig til þess, að nauðsynlegt sé, að gengisfelling verði á þessu ári, eins og raunar er sagt, að ríkisstj. hafi lofað ýmsum atvinnurekendum í febrúarsamningunum. Þar má minnast á lagmetisiðnaðinn. Þm. hafa fengið frá Sölustofnun lagmetisiðnaðarins fréttabréf, sem dags. er 25. febr., og þar segir, með leyfi hæstv. forseta: „Það er bersýnilegt, að þær forsendur, sem fyrir gengishækkuninni lágu, m.a. hjá hraðfrystiiðnaðinum og mjölframleiðendum, voru ekki fyrir hendi hvað lagmetisiðnaðinn snertir. Þá er spurningin: Á að fórna lagmetisiðnaðinum á altari þess stjórnunartækis, sem gengishækkun er, eða ætla stjórnvöld að sýna sérstöðu lagmetisiðnaðarins og annarra útflutningsgreina skilning og gera ráðstafanir sem nauðsynlegar eru? Eitt er ljóst, lagmetisiðnaðurinn þolir ekki þá skráningu á gengi ísl. krónu, sem gildir nú, enda er allt útlit fyrir, að stóru samningarnir séu nú komnir í strand vegna óhagstæðrar gengisskráningar. Ef ekkert verður að gert, verður sá mikli söluárangur, sem náðst hefur, og hið árangursríka uppbyggingarstarf, sem hófst á árinu 1973, að engu og alvarleg vá og rekstrarstöðvun fyrir dyrum hjá lagmetisiðnaðinum í landinu.“ Nú lítur að vísu svo út sem samningar hafi tekist um sölu á niðursoðnu lagmeti til Japans í lok febrúarmánaðar. Að vísu hef ég ekki séð það staðfest, en ég hef fregnað það. Ef svo er, þá hlýtur það að vera gert í fullvissu þess, að um gengisbreytingu krónunnar verði að ræða, því að án þess hefðu slíkir samningar verið útilokaðir, nema með stórkostlegri styrkjapólitík ríkisvaldsins. Annar útflutningsiðnaður er einnig dauðadæmdur, nema gengisfelling komi til. Um aðrar atvinnugreinar er það að segja, að þær, sem geta sett kauphækkanirnar út í verðlagið, munu að sjálfsögðu standa sig eitthvað, og má í því sambandi minna á, að það var einn hluti af kaupgjaldssamningunum af hendi ríkisstj. að lofa versluninni 10% hækkun á álagningu, eins og allir vita. Það kom fram í ræðu hv. þm. Ragnars Arnalds, að hann hafði einnig mjög miklar áhyggjur af ástandinu í efnahagsmálunum. Hann játaði, að það væri ekki eins gott og vera þyrfti, og gat þess, að skortur á vinnuafli og almenn umframeftirspurn gætu haft alvarlegar afleiðingar. Þó svo að þessi hv. þm. sé stjórnarformaður Framkvæmdastofnunar ríkisins, hefur þess ekki gætt, hvorki í störfum hans hér á Alþingi né heldur sem slíks, að hann hafi verið neinn sérstakur hvatamaður þess að fara varlega í þessum efnum. Hv. þm. sagði enn fremur, að á tímum eins og þessum væri þörf á því. að ríkissjóður skilaði nokkrum afgangi til þess að draga úr umfram eftirspurn. Nú vita allir, að síðustu fjárlög hæstv. ríkisstj, voru slík, að þau voru síður en svo til þess að draga úr þenslunni, ekki afgreidd með þeim hætti, að um nokkurn afgang yrði að ræða. Því hefur verið haldið fram af hv. þm. Ragnari Arnalds, og ýmsum fleiri talsmönnum stjórnarflokkanna, að sú verðlagsþróun, sem orðið hefur á þessu ári, hafi orðið til þess að staða ríkissjóðs sé verri nú en hún hafi verið, miðað við óbreytt verðlag og kaupgjald. Þetta er síður en svo, og eru staðreyndir málsins þær, að eftir því sem verðbólgan leikur meira lausum hala, batnar heldur hagur ríkissjóðs, svo þokkalegt sem það nú er, og var það beinlínis tekið fram af forstöðumanni hagrannsóknadeildar Framkvæmdastofnunarinnar, að ef verðbólguþróunin yrði nógu mikil í landinu á yfirstandandi ári, mundi það að lokum enda með því, að staða fjárl. mundi breytast ríkissjóði í hag. Hann tók það á hinn bóginn fram, að slík verðbólguþróun væri að sjálfsögðu ekki æskileg og miklu meiri en svo, að atvinnuvegirnir gætu með góðu móti risið undir því, og hefði að sjálfsögðu miklu skaðlegri áhrif á efnahagslífið en hitt. En eigi að síður kemur það fram í þessu, að hin mikla verðbólguþróun, sem orðið hefur, hefur öll orðið til þess að bæta stöðu ríkissjóðs, og vísa ég því á bug öllu, sem sagt hefur verið um hið gagnstæða í þessu efni, en tek undir það með hv. þm. Ragnari Arnalds, að nauðsynlegt sé að gera ráðstafanir til þess, eins og nú er komið, að nokkuð dragi úr þenslunni og umframeftirspurninni. Ég fæ ekki betur séð en eðlilegt sé, að ríkissjóður sjálfur gangi þar á undan með góðu fordæmi, en margfaldi ekki erlendar lántökur til hins gagnstæða, eins og nú virðist vera stefnan. Og af þeim toga er flutt heimildartillaga okkar Sjálfstæðismanna um niðurskurð á ríkisfjárlögunum, eins og ég kem að síðar. Í nál. 1. minni hl. fjhn. um frv. ríkisstj. um tekju- og eignarskatt, sem lagt var fram snemma árs 1972, segir svo, með leyfi hæstv. forseta, það er dagsett 2. mars 1972, - um þær till., sem Sjálfstfl. flutti þá til breyt. á tekju- og eignarskattsfrv. hæstv. ríkisstj., þau lög, sem nú eru í gildi: „Þar sem ljóst er, að frv. þessi, ef að l. verða, munu auka skattbyrði einstaklinga og félaga, og með hliðsjón af því, sem að framan hefur verið sagt, og því ástandi, sem skapast hefur í skattamálum þjóðarinnar vegna ósæmandi vinnubragða ríkisstj. leggjum við fulltrúar Sjálfstfl. í fjhn. til, að frv. verði vísað frá og endurskoðun skattal. fram haldið. Við álagningu skatta ársins 1972 vegna tekna, sem aflað var á árinu 1971, verði skattvísitalan á grundvelli gildandi l. ákvörðuð 121.5 stig í stað 106.5.“ Þetta er nú ekki málinu viðkomandi hér. Síðar í þessu nál. segir, með leyfi hæstv. forseta: „Við undirritaðir leggjum til, að heildarendurskoðun á tekjum ríkis og sveitarfélaga haldi áfram á þeim grundvelli, sem fyrrv. ríkisstj. markaði, með nánu samstarfi við samtök sveitarfélaga, landshlutasamtök, samtök launþega, vinnuveitenda og bænda. Við vitnum til þess, að Sjálfstfl. telur, að skattlagningunni til ríkis og sveitarfélaga eigi að haga á þann veg, að hún örvi einstaklinginn til framtaks og sparnaðar, og búið sé að atvinnurekstrinum þannig, að áhugi almennings fari vaxandi á því að vera beinn aðili að atvinnufyrirtækjunum. Til að gera þennan ásetning að veruleika ber fyrst og fremst að skattleggja eyðsluna og gæta hófs í skattlagningu sparnaðar. Í samræmi við þetta þarf að halda áfram þeirri viðleitni að draga úr beinum sköttum, og stefna þarf að ákveðnu marki á tilteknu árabili. Gera þarf ákveðnar till. um breytta tekju- og verkefnaskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga með það fyrir augum að auka hlut sveitarfélaga eða landshlutasamtaka í stjórn opinberra mála og jafnframt ábyrgð á þjónustu, framkvæmdum og fjármögnun til þeirra. Í þessu sambandi kemur mjög til athugunar, hvort ekki sé rétt, að sveitarfélögin fái ein alla beinu skattana til sinna þarfa, en ríkissjóður byggi í framtíðinni tekjuöflun sínar eingöngu á óbeinni skattlagningu. Kannað verði, hvort virðisaukaskattkerfið henti íslenskum aðstæðum betur en núverandi söluskattskerfi. Í stað þess að gera skattkerfið flóknara, eins og frv. núv. ríkisstj. stefnir að, minnum við á stefnu fyrrv. ríkisstj. í þessum efnum um einföldun skattkerfisins, m.a. vegna fyrirkomulags staðgreiðslukerfis, ef upp verður tekið. Við leggjum því til, að skattar og útsvör á tekjur einstaklinga og félaga verði ávallt miðuð við nettótekjur, og teljum eðlilegt og sanngjarnt, að tekjum hjóna verði skipt til helminga á milli þeirra við álagningu skatts til ríkis og sveitarfélaga. Við teljum, að eignarskattar hafi með löggjöfinni frá s.l. vori verið ákvarðaðir út frá eðlilegu og sanngjörnu sjónarmiði. Frv. núv. ríkisstj. hefur mjög íþyngjandi áhrif í sambandi við eignarskatta, sem við teljum að komi óréttlátlega niður og geti dregið úr sparnaði almennings. Það er skoðun okkar, að fasteignaskattar séu þjónustuskattar til sveitarfélaga og beri að stilla þeim í hóf. Sveitarfélögum sé í sjálfsvald sett innan ákveðins hámarks í l., hvort og að hve miklu leyti þau nýta þennan tekjustofn. Við vörum við svo mikilli hækkun fasteignaskatta eins og gert er ráð fyrir í frv., sérstaklega ef aðrir tekjustofnar sveitarfélaga eru svo naumir, að þau neyðast almennt til að nota heimildir til álags á fasteignaskatta. Við leggjum ríka áherslu á, að hinum ýmsu formum atvinnurekstrar verði ekki mismunað í skattgreiðslum, eins og frv. gerir ráð fyrir, og við höfum varað alvarlega við því á fundum n. Jafnframt því að sveitarfélögin fái allar beinar skattatekjur, er eðlilegt, að aðstöðugjöld lækki meira en frv. gerir ráð fyrir. Samfara því sé sveitarfélögunum séð fyrir réttlátari tekjustofni vegna þjónustu þeirra við atvinnufyrirtækin. Frv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, að atvinnurekstrinum sé verulega íþyngt. Sú stefna verður að teljast háskaleg með tilliti til þeirrar gífurlegu dýrtíðaraukningar, sem orðið hefur í kjölfar þeirrar stjórnarstefnu, sem nú hefur verið tekin upp, samfara sívaxandi samkeppni á erlendum mörkuðum. Í nokkrum tilvikum teljum við eðlilegt og nauðsynlegt, að tiltekin frávik sé skylt að gera frá hinum almennu skattálagningarreglum. Er það skoðun okkar, að ellilífeyrir og bætur örorkulífeyrisþega eigi að vera undanþegin skattlagningu, og við erum andvígir þeirri till. ríkisstj., að niður verði felldur sérstakur frádráttur vegna aldraðs fólks. Þá teljum við að auka þurfi persónufrádrátt einstæðra foreldra.“ Ég taldi nauðsynlegt, að sú stefnumótun, sem felst í þessum tilvitnuðu orðum, kæmi fram nú við þessar umr. til þess að skýra þann grundvöll, sem brtt. okkar sjálfstæðismanna eru byggðar á og ég mun nú víkja að. Ég vil þá fyrst ræða nokkuð um sjálft efni þess frv., sem hér liggur fyrir, og sýna fram á, að sá útreikningur, sem hæstv. ríkisstj, hefur á því tekjutapi, sem frv. ber með sér, stenst ekki. Það liggur fyrir, að í fjárl. yfirstandandi árs er gert ráð fyrir því, að tekjuskattur einstaklinga nemi 5 milljörðum 806 millj. kr. án byggingarsjóðsgjalds. Ef reiknað er með byggingarsjóðsgjaldi, er þessi upphæð nokkru hærri, eða 5 milljarðar 864 millj. Hins vegar er gert ráð fyrir því, að sá tekjuskattur, sem innheimtist eftir frv. til l. um skattkerfisbreytingu sé 4.1 milljarður. Mismunurinn á þessu tvennu er 1764 millj. kr., og þótt hætt sé við 550 millj. kr. vegna skattafsláttarins, er ekki hægt að fá þessa tölu hærri en í 2.3 milljarða kr. Hins vegar er því haldið fram, m.a. af hv. þm. Þórarni Þórarinssyni, form. þingflokks Framsfl., að það, sem ríkissjóður muni græða á tekjuskattshækkuninni, sé nokkru meira eða 3.4 milljarðar, það sé sú eðlilega viðmiðun, sem rétt sé að tala um að hafa í þessu sambandi. Það er því augljóst af þessum tölum, að skattalagabreyt. er fram borin af ríkisstj. ekki aðeins til að lækka beinu skattana, heldur einnig til þess að afla nokkurra tekna aukreitis til þess að rétta af þann halla, sem er á ríkisbúskapnum. Að sjálfsögðu getur Alþ. ekki fallist á slíka málsmeðferð, og þeirri skoðun hlýtur að vera hafnað algjörlega sem óaðgengilegri, að með því sé stjórnarandstaðan að leggjast á ASÍ eða reyna að koma í veg fyrir þær tekjuskattslækkanir, sem hér er um að ræða, svo sem ég mun koma að síðar. Við sjálfstæðismenn höfum lagt fram ítarlegar brtt. á þskj. 506. Þessar brtt. fela í sér verulega lækkun á tekjuskatti, sem nemur því, að auk óinnheimts tekjuskatts frá s.l. árum, sem innheimtist á þessu ári, munu samkv. okkar brtt. koma í ríkissjóð 3 milljarðar og 60 millj. kr. á yfirstandandi ári. Endurgreiðslur samkv. frv. munu nema 150 millj. kr., þannig að þar er um 2 milljarða 910 millj. kr. að ræða. Við leggjum til. að tekjumissirinn, sem samþykkt okkar till. hefur óneitanlega í för með sér, sé bættur annars vegar með 2% söluskatti, 1400 millj. kr., og hins vegar með niðurskurði á fjárl. um 1500 millj. kr. Samtals gerir þetta 5 milljarða 810 millj. kr., en á fjárl. er gert ráð fyrir samsvarandi tölu, 5 milljarðar 806 millj. Þær fullyrðingar, sem hv. stjórnarsinnar hafa haft í frammi um það, að með þessu sé verið að skerða hag ríkissjóðs, eru því algjörlega úr lausu lofti gripnar og sagðar gegn betri vitund, enda liggur ekkert fyrir um það, hvernig komist er að slíkum niðurstöðum, og væri rétt, að hv. frsm. meiri hl., Ragnar Arnalds, gerði nokkru betri grein fyrir því reikningsdæmi, sem hann setti upp í ræðu sinni áðan til þess að villa um fyrir mönnum í því efni. Eins og ég segi, höfum við sýnt fram á það, að annars vegar með niðurskurði og hins vegar með nýjum tekjustofnum, söluskatti 2%, auk sjálfrar tekjuskattstill., þá bætum við ríkissjóði að fullu upp þann tekjumissi, sem hann verður fyrir, ef okkar till. verða samþ., þegar gengið er út frá fjárlagatölunni, 5 milljörðum 806 millj. kr. Þegar rætt er um. einstök atriði þessa frv., vil ég geta þess strax í sambandi við þær till., eins og þær koma fram hjá hæstv. ríkisstj., - fyrst um skattafsláttinn, eins og hann er kallaður, að þær hugmyndir, sem hæstv. ríkisstj. er með í frv., eru mjög óaðgengilegar að okkar áliti. Í fyrsta lagi er það vegna þess, að í frv. hæstv. ríkisstj. er gert ráð fyrir því, að þeir menn fái hæstan skattafslátt, sem mestar hafi tekjurnar, en síðan minnki skattafslátturinn smátt og smátt, uns hann verði ekki að neinu, þegar komið er niður í það, að menn hafi engar tekjur. Margvíslegar ástæður geta legið til þess, að slíkt komi fyrir, t.d. að menn séu ekki komnir á ellilífeyrisaldur, en forfallist eigi að síður frá vinnu, námsmenn o.fl. Í till. okkar á þskj. 506 leggjum við til, að skattafslátturinn sé hugsaður alveg öndvert þessu. Hann grundvallast á 2% söluskattaukanum og er miðaður við það, að þeir, sem hafi undir 250 þús. kr. í tekjur, fái fullan skattafslátt og síðan fari skattafslátturinn minnkandi, þangað til komið er upp í 310 þús. kr. tekjur, ef miðað er við einstakling. Nemur þá skattafslátturinn 4800 kr., en hjá hjónum 6800 kr. og þá séu 3400 kr. til hvors. Auk þess er 960 kr. skattafsláttur fyrir hvert barn, sem foreldri hefur á framfæri sínu. - Jafnframt er svo gengið frá í okkar till., að þeir, sem komast niður í lágar tekjur vegna fyrninga í atvinnurekstri, njóti ekki skattafsláttarins. Við teljum, að þessar reglur séu miklu eðlilegri. Hugsunin á bak við skattafsláttinn hlýtur að vera 5:í að koma til móts við þá, sem minnstar hafa tekjurnar, og er þess vegna eðlilegt að hafa hann með þessum hætti. Þá er jafnframt nauðsynlegt í sambandi við skattafsláttinn að víkja nokkuð að mjög villandi upplýsingum, sem gefnar eru í frv. til l. um skattkerfisbreytingu á bls. 13. Þar er látið líta svo út, sem persónufrádráttur sé miklu hærri en hann raunverulega er með því að reikna skattafsláttinn inn í dæmið með vafasömum hætti. Ábending um þetta hefur m.a. komið fram í aths. ríkisskattstjóra. Þetta er með þeim hætti, að hjá einhleypum manni er svo komið við 364 þús. kr. nettótekjur, að þá byrjar hann að tapa vegna skattafsláttarins, og þetta skatttap hans hækkar síðan smátt og smátt, uns komið er í 480 þús. kr. tekjur, og verður þá þessi tala 5800 kr. Samsvarandi tap hjá barnlausum hjónum er 9500 kr. eftir 625 þús. kr., en minnkar smám saman frá hálfri millj. kr. Ástæðan fyrir því, að skattafslátturinn kemur út með þessum hætti, er sú, að tilkoma hans veldur því, að minni tekjur en ella koma á það bil, sem er upp í 100 þús. kr. af nettótekjum, í 20% skatt, og skýrist af því. Eðlilegra hefði verið að draga skattafsláttinn frá á eftir, en leyfa einstaklingunum eða skattþegnunum að njóta 20% álagningar af fyrstu 104 þús. kr. óskertum. Þetta veldur, eins og ég segi, þessu tapi og minnkar því þetta bil, þannig að raunverulegur persónufrádráttur er minni en fram kemur í frv. Þá vil ég geta þess, að sá persónufrádráttur, sem gert er ráð fyrir í till. okkar, er samsvarandi því, sem gert var ráð fyrir í till. Alþýðusambands Íslands á kjararáðstefnunni, eða um 310 þús. kr., en þar var gert ráð fyrir 300 þús. kr. Ástæða er til að vekja athygli á ákvæðinu um sérsköttun hjóna, sem er að finna í okkar till. Þá er verulegur munur á skattprósentum, eins og gert er ráð fyrir í okkar till. Skattprósenta samkv. till. okkar er frá 15% upp í 38% og öll þrepin miklu breiðari en í till. hæstv. ríkisstj. Ég þarf ekki að nefna tölur um það, hversu miklu munar á þessum tveimur till. Það var ítarlega gert í frv. Matthíasar Á. Mathiesen og Matthíasar Bjarnasonar, sem lagt var fram fyrr á þessu þingi, og er ástæðulaust að endurtaka það hér. Hins vegar er nauðsynlegt, að það komi fram, að í frv., eins og það er lagt fram af ríkisstj., er ekki verið að bjóða neitt það, sem skattþegnarnir áttu ekki raunverulega, ef reiknað hefði verið með réttri skattvísitölu. Ef miðað hefði verið við skattvísitölu 166 stig, hefð persónufrádrátturinn verið ívið hærri að óbreyttum lögum en gert er ráð fyrir í skattbreytingafrv, ríkisstj. Hins vegar er rétt, að nokkru munar að því leyti til. að s'kattþrepin eru rýmilegri í frv. Hæstv. ríkisstj. hefur mjög gagnrýnt það, að sjálfstæðismenn skuli leggja fram till. um, að draga úr ríkisútgjöldunum. Eigi að síður hefur þessi till. sjálfstæðismanna hlotið meirihlutafylgi í Nd., fékk 22 atkv. gegn 18, og komst hv. frsm. meiri hl. n. svo að orði um það, „að við meðferð málsins í Nd. hefðu gerst hinir furðulegustu hlutir og frv. tekið ýmsum kostulegum breyt.“ - Breyt. hefðu verið frekar kostulegar. Ég verð að segja það, að þetta er mjög harður áfellisdómur, sem þessi hv. þm. hefur á hæstv. forsrh., sem er maður að meiri, vegna þess að hann var maður til þess að standa með stjórnarandstöðunni, með því, að ákvæði um niðurskurð yrði tekið inn í þessi skattalög. Eins og ég gat um í fyrri hluta ræðu minnar, er þensla í ríkisbúskapnum svo mikil, að leita verður allra bragða af opinberri hálfu til að draga þar úr, og er þá einfaldasta leiðin að draga úr ríkisútgjöldunum. Hv. stjórnarandstæðingar hafa haldið því fram, að við höfum ekki bent á neitt, sem draga mætti úr, í því sambandi. En ég hlýt að vísa slíku algerlega á bug. Hvort tveggja er það, að við afgreiðslu fjárl. hefur Matthías Bjarnason, hv. þm. Vestf., boðist til þess og lagt það fyrir að fresta afgreiðslu fjárl. fram yfir hátíðar til þess að athuga um það, hvort ekki finnist einhver leið, eitthvert samkomulag um það milli stjórnar og stjórnarandstöðu að draga úr ríkisútgjöldunum. Og ég vil jafnframt benda á það, að þannig var staðið að fjárl. í tíð fyrrv. ríkisstj., að hagur ríkissjóðs var mjög góður og verulegur greiðsluafgangur mörg árin. Það má auðvitað alltaf varpa fram þeirri spurningu, hvernig auðveldast sé að draga úr ríkisútgjöldum. Enginn vafi er á því, að eitt besta ráðið í því efni er að reyna að standa á móti nýjum mannaráðningum. Það er nú einu sinni svo, að það er erfiðara að segja fólki upp stöðum, sem einu sinni er búið að ráða. Miklu auðveldara og eðlilegra er hitt, að reyna að halda þannig á málunum, að ekki þurfi að fjölga mönnum, þótt einhver hætti af einhverjum ástæðum eða verkefnum fjölgi. Að þessu leyti hefur hæstv. fjmrh. alls ekki staðið sig nógu vel. Eins er hitt, að hann hefur verið of eftirlátssamur við einstaka ráðh., m.a. hæstv. ráðh. Alþb., um margvíslegar mannaráðningar. Þeir hæstv, ráðh. hafa hópað í kringum sig alls konar sérfræðingum, flokksbræðrum sínum, og hálfpartinn falið þá fyrir Alþ. með því að lausráða þá. Mér er sagt, að ástæðan fyrir því, að þessum sérfræðingum fari meir fjölgandi en mörgum öðrum, sé m.a. sú, að þeir hafi ekki fengið innangengt í Framkvæmdastofnunina og þess vegna hafi þeir brugðist þannig við. Um þetta veit ég ekki, en á þetta hefur verið giskað. Eins vil ég benda á það, að menntakerfið hefur bólgnað allt of mikið út. Og svo er að sjá sem í frv. um grunnskóla eigi að halda áfram á þessum sama vegi. Enginn vafi er á því, að það má stytta daglegan námstíma nemenda verulega, án þess að það komi niður á námsefninu, og ég vil í því sambandi minna á eða vitna til þess, að í Noregi er nú verið að taka upp nýja stefnu í þessum málum, m.a. með því að fækka námsgreinum og stilla vikulegum námsgreinum nemenda nokkuð í hóf. Er talað um 30 stundir í því sambandi. Á sama tíma og verið er að gera þetta í okkar nágrannalöndum, er núv. hæstv. ríkisstj. að beita sér fyrir samþykkt grunnskólafrv., sem mun hafa í för með sér, að menntakerfið bólgnar enn út. Annars má segja, að það komi ekki beinlínis á óvart, þótt ríkiskerfið hafi bólgnað út undir stjórn núv. hæstv. ríkisstj. Það er tilhneiging vinstri stjórna að þenja út ríkisbáknið, og af þeim sökum er erfiðara að koma við sparnaði, þegar vinstri stjórn er við völd, en ella. Þar að auki hefur sú tilhneiging gert vart við sig nú upp á siðkastið að fjölga opinberum stöðum, einfaldlega vegna þess, að menn hafi útskrifast af margvíslegum tískufögum, eins og þjóðfélagsfræði og öðru því um líku, félagsfræði, og ber að gjalda mjög varhuga við því. Að sjálfsögðu eigum við að stefna að því að gera allt ríkisbáknið einfaldara, og ég er sannfærður um það, að ef núv. hæstv. ríkisstj. liti á það í alvöru og kæmi til samstarfs um það við stjórnarandstöðuna, mundi reynast kleift að koma fram þeim niðurskurði, sem við leggjum til í okkar frv. og hæstv. forsrh. með sinni yfirlýsingu, og með sínu atkv. í Nd. hefur jafnframt stutt. Mér eru það þess vegna mikil vonbrigði, að meiri hl. í fjh: og viðskn. skyldi ekki treysta - sér til þess að standa á bak við forsrh. sinn í þeirri sparnaðarviðleitni, sem hann vissulega hafði í Nd. Það er enginn vafi á því, að hæstv. forsrh. meinti það, þegar hann greiddi atkv. með niðurskurðarheimildinni. Hann var og er áreiðanlega reiðubúinn til þess að draga úr þenslunni og til þess að draga úr ríkisbákninu. Þess vegna vonast ég til þess, að meiri hl. fjh.og viðskn. þessarar d. sjái að sér, dragi till. sínar til baka og gangi til móts við stjórnarandstöðuna og sjálfan hæstv. forsrh. um það að reyna að taka til hendinni og minnka ríkisútgjöldin. Núv. hæstv. ríkisstj. og einkum hæstv. fjmrh. hefur mjög haldið því fram, að það sé komið undir stjórnarandstöðunni, hvort takist að standa við þá samninga, sem tókust milli ríkisstj. og verkalýðshreyfingarinnar. Ég vil í því sambandi segja það, að það er alltaf vafasamt af ríkisstj. að gera samkomulag við slíka aðila án þess að tryggja sér fyrst, að eðlilegur þingmeirihluti sé á bak við slíka ákvörðun. Ríkisstj. gat að sjálfsögðu sagt sér það fyrir, þar sem hún lagði dæmið fram með þeim hætti, sem hún gerði, að hún ætlaði sér að fá fleiri krónur í ríkiskassann í stað þeirra, sem hún léti af hendi, að meiri hl. Alþ. mundi ekki á það fallast. Stjórnarandstaðan var búin að lýsa því bæði við afgreiðslu fjárl. og eins oft í umr. nú í vetur, að ekki kæmi til greina að ljá máls á því, að ríkisálögurnar yrðu auknar. Ríkisstj. hefur því við enga um að sakast nema sjálfa sig, ef frv. það um skattkerfisbreyt., sem nú liggur fyrir, verður fellt. Og það er síður en svo snúist gegn beiðni Alþýðusambands Íslands eða verkalýðshreyfingarinnar, þótt svo fari. Verkalýðshreyfingin hefur lagt á það áherslu í sínum málflutningi, að tekjuskattur af almennum launatekjum verði afnuminn. Ríkisstj. hefur ekki treyst sér að verða við þessu, en hins vegar eru till. sjálfstæðismanna um það. Alþýðusambandið gerði tilraun til þess eða fulltrúar launþega að ræða við ríkisstj., hvort ekki mætti draga úr þenslunni og ríkisútgjöldunum. Um það var ríkisstj. ekki til viðræðu. Þess vegna sætti Alþýðusambandið sig við þetta samkomulag, eins og það var, þar sem það gat ekki fengið meira fram. Nú er það hins vegar komið í ljós hér á hinu háa Alþ., að í Nd. er ekki meiri hl. fyrir þessari skattkerfisbreytingu, og í sumum dæmum, eins og í sambandi við hækkun launaskattsins, er beinlínis meiri hl. fyrir því að lækka hann, þannig að hann hefur verið skorinn niður um 11/2%. Ríkisstj. verður að taka afleiðingunum af þessu. Hún verður að söðla um, ef hún vill sitja áfram og reyna að stjórna í samræmi við vilja Alþ. Það er rétt, sem fram hefur komið, að það kann að vera, að 31 þm. sé hlynntur þessu frv., þó er það mjög vafasamt, og mér er ekki kunnugt um nema 30 hv. þm., sem hafa lýst yfir stuðningi við frv. En hvað sem um það er, þá er stjórnarskráin íslenska og þingræðisvenjur hér á landi með þeim hætti, að ætlast er til þess, að mál fari í gegnum tvær þd., og það er ævinlega svo um talað, að þinglegur meiri hl. sé 32 þm. eða meiri hl. í báðum þd. Þetta verður hæstv. ríkisstj. að sætta sig við. Hv. þm. Ragnar Arnalds hafði stór orð um þetta og sagði m.a., að ef frv. félli, breytti það hvorki einu né neinu hvað snerti líf ríkisstj., en létti af henni. Ríkisstj. yrði vegna laganna allmörgum milljónahundruðum fátækari. Hér fer hv. þm. rangt með, eins og vikið hefur verið að. Ríkissjóður hagnast miklu meira á þessari skattkerfisbreyt. eins og ég hef áður sýnt fram á, heldur en hann tapar. En þetta er ekki eins einfalt og hv. þm. vill vera láta. Það er auðvitað mjög alvarlegt, ef ríkisstj, hefur með jákvæðum hætti skipt sér af gangi kjarasamninga og greitt fyrir lausn þeirra með því að bjóða fram verulegar breyt. á skattalögum. Það er ekki hægt að líta öðruvísi en svo á, að með þessu setji ríkisstj. líf sitt undir. Hún hlýtur að leita allra bragða, áður en hún bregst Alþýðusambandinu að þessu leyti, og útilokað er, að hún geti setið, eftir að slíkt frv. hefur verið fellt. Það er að sjálfsögðu algerlega fáránlegt, að ein ríkisstj. sé þess umkomin að setja Alþ. úrslitakosti. Samkv. okkar þingræðisvenjum er það svo, að það er Alþ., sem setur ríkisstj. úrslitakosti. Þótt hv. 4. þm. Norðl. v. kunni að þykja málsmeðferðin í Nd. undarleg, þá mun þó hitt sönnu nær, að hæstv. forsrh. hefur annan og betri skilning á þingræðisvenjum heldur en við eigum að venjast úr stjórnarherbúðunum, og ber að virða það. Í sambandi við þær brtt., sem við lögðum fram á þskj. 506, hefur fallið niður ein brtt. svo hljóðandi: „Við 17. gr. Á eftir 17. gr. frv. komi ný gr., svo hljóðandi: Við útreikning kaupgreiðsluvísitölu skal kauplagsnefnd ekki taka tillit til þeirrar hækkunar á vísitölu framfærslukostnaðar, sem hlýst af 2% söluskattauka samkv. 8. gr. þessara l. Kauplagsnefnd skal meta hverju sinni, hve miklu þessi hækkun nemur.“ Ef svo fer, sem ég vona, að till. þær, sem eru á þskj. 506, verði samþykktar, þá mun ég bera þessa till. fram til samræmis við 3. umr. Herra forseti. Ég fer nú senn að ljúka máli mínu. Ég vil aðeins ítreka það, að í fyrsta lagi er það algerlega úr lausu lofti gripið, að í till. okkar sjálfstæðismanna sé ekki fyllilega mætt þeirri tekjurýrnun, sem ríkissjóður verður fyrir við þær skattkerfisbreyt., sem við leggjum til. Eins og ég sagði áðan, virðist þeirri tekjurýrnun mætt annars vegar með hækkun söluskatts um 2% og hins vegar með niðurskurði fjárl. um 1500 millj. kr., auk þess sem álagning tekjuskatts eftir okkar till. mun nema þeirri upphæð, sem á vantar. Ég vil einnig rifja það upp, að ég hef sýnt fram á það, að sú áætlun eða þeir útreikningar, sem hv. stjórnarsinnar hafa lagt fram um tekjutap ríkissjóðs samkv. því frv., sem ríkisstj. hefur lagt fram, standast ekki. Það nemur ekki nema 2.2 eða í mesta lagi 2.3 milljörðum kr., en hins vegar telja þeir sig fá 3.4 milljarða kr. með söluskattsaukningunni. Ég hlýt að átelja það, að hæstv. ríkisstj. skuli með þessum hætti ætla að nota sér samningsvilja og þá öldu, sem komið hefur fram fyrir lækkun beinna skatta, til þess beinlínis að koma aftan að launþegum í landinu og auka heildarskattbyrði landsmanna. Ég geri mér vonir um það, að hv. stuðningsmenn hæstv. ríkisstj. hér á Alþ. skilji það, að eins og þeir hafa lagt þetta mál fyrir hið háa Alþ., hefur það ekki við meiri hl. að styðjast, og hagi sér í samræmi við það. Ég ítreka það, sem ég sagði áðan, að við sjálfstæðismenn erum reiðubúnir til samstarfs um það, með hvaða hætti megi draga úr ríkisútgjöldunum, og hörmum einungis, að ekki skuli hafa komið til slíkra aðgerða fyrr en raun ber vitni. Að lokum hafna ég því enn sem algerlega órökstuddri og rangri skoðun, að það sé stjórnarandstaðan, sem um sé að sakast í þessu máli, ef svo fer, að þetta frv. fellur. Það er algerlega á valdi ríkisstj.. að fallast á þær till., sem við höfum flutt hér fram og allar eru við það miðaðar, að ríkissjóður fái það upp bætt, sem hann mundi tapa við þá skattkerfisbreytingu. Hins vegar getur stjórnarandstaðan að sjálfsögðu ekki fallist á það, að í ríkissjóð komi svo og svo stórar upphæðir til viðbótar því, sem gert var ráð fyrir í fjárl., og með þeim hætti eigi að reyna að mæta þeim útgjöldum, sem svikist var um eða látið var hjá líða að gera ráð fyrir í fjárlagafrv.



Herra forseti. Eins og fram hefur komið, klofnaði hv. fjh.- og viðskn. við afgreiðslu málsins. Hefur nú þegar verið gerð grein fyrir máli meiri hl., og tekur hann upp veigamiklar brtt., - vegna þess að í frv. í Nd. voru gerðar á því ýmsar breyt., sem nefndarmeirihl. flytur að ósk fjmrh. til að tryggja því upphaflegan tilgang sinn. Við í stjórnarandstöðu skilum tveimur nál., og fyrri minni hl. skilar einnig víðtækum brtt., en ég flyt á þskj. 511 eina brtt, um hækkun á söluskatti um 31/2%. Kemur fram í nál. mínu, að við í Alþfl. erum reiðubúnir að fallast á þetta og teljum, að með því sé séð fyrir svipuðum tekjum og skattkerfisbreyt. sjálf hefur í för með sér, og reiknum þá með því, að þetta kerfi standi meira en út árið, það verði sem sagt nokkur framtíð í því. Hins vegar erum við á þeirri skoðun, sem hæstv. fjmrh. lýsti, að rétt væri að stefna að því, að hér yrði tekinn upp virðisaukaskattur. Það er nú búið að tala mikið um þetta mál og fundartími orðinn langur hér í hv. d., og get ég í sjálfu sér verið stuttorður um okkar afstöðu. Form. fjh: og viðskn. meiri hl. er ekki hér viðstaddur, og hefði ég haft áhuga á að beina nokkrum orðum til hans, en hann er nú oft ekki viðstaddur í d., þó að mikilvæg mál séu rædd, svo að það bregður ekki út af venju, enda form. stórrar stofnunar og þarf víða að að huga. En þegar hann talaði um það, að við vildum eyða miklu fé og fara gálauslega með fé, vildi ég aðeins minna bann á það, að við margaðvöruðum um það við gerð fjárl. og víðar, að rétt væri að hamla á móti. Og ég vil undirstrika það, að það er ekki lítil viðurkenning í því, að við höfum farið hér með nokkuð rétt mál, þegar það er samþykkt í Nd. að opna heimild fyrir hæstv. fjmrh, til útgjaldaminnkunar frá fjárl. allt að 1500 millj. kr. Sjá menn og m.a.s. hæstv. forsrh., að þetta er nauðsyn, og ég efast um, að nokkur annar maður nú á þessu þingi hafi talað sterkar um það en sjálfur forsrh., hversu nauðsynlegt væri að hamla á móti verðbólgunni og við værum komnir fram á ystu nöf. Það er vel þekkt hugtak frá fyrri vinstri stjórn, þegar þáv. forsrh. horfði fram af hengifluginu og dró sig til baka með öllu sínu stuðningsliði, en núv. forsrh. hefur ekki séð ástæðu til þess enn þá. Þó varð mér á að minna form. fjh: og viðskn., Ragnar Arnalds, á hið gamla, sem Sesar sagði, - þegar hann var að tala um það, að stjórnin væri nú ekki aldeilis dauð, - að nú væri þó eins og forðum 15. mars kominn, en ekki liðinn. En mér segir svo bugur um, að þessi 15. mars geti skipt sköpum fyrir hæstv. ríkisstj., eins og hann gerði fyrir annað mikið veldi á sínum tíma. Spurningin er aðeins um það, hvort hið síðara fall verði mikið á svipaðan hátt og Rómarveldisfallið var mikið. Það tel ég varla verða. Ég held, að ríkisstj. sé komin af fótum fram og því muni fallið ekki verða mikið né hennar saknað. Það er mjög athyglisvert, þegar meiri hl. fæst fyrir því að draga svo mjög úr útgjöldum eins og gert var í Nd. með heimildinni um allt að 1500 millj. kr., jafnvel þótt sumir gagnrýni það, að sú heimild sé um of opin. En þá mætti bæta úr því með því að koma með viðbótartill., sem kvæði svo á, að þetta skyldi gert í fullu samráði við fjvn. Það gerði reyndar frsm. fyrir till., hann undirstrikaði, að þetta væri svo í framkvæmd eins og verið hefur, þegar um slíkar heimildir hefur verið að ræða áður í sambandi við minnkun útgjalda á gildandi fjárl. Þá hefur jafnan verið unnið í samráði við fjvn. að till. til þess að draga úr útgjöldum ríkissjóðs, og er rétt að hafa það einnig í þessu tilfelli. Við höfum ekki rengt útreikninga Framkvæmdastofnunarinnar eða hagdeildarinnar þar um, að hvert stig gæti gefið 800 millj. á yfirstandandi ári. Við vitum það frá fyrri reynslu, að þetta er varlega metið. Það sýnir yfirlitið frá árinu 1973. Ég drap á það hér í gær, að innheimtur söluskattur í febr. þá gerði 314 millj., en í des. var hann orðinn 545 millj. eða mismunur upp á 231 millj. kr. Þessi gífurlega verðþensla, sem á sér stað í þjóðfélaginu, bætir stöðu ríkissjóðs verulega, og það kom einnig fram hjá frsm. meiri hl., að hann reiknaði með því, að þessi skattkerfisbreyt. mundi gefa ríkissjóði jákvæðari stöðu þegar á næsta ári. Hins vegar taldi hann það ábyrgðarleysi hjá okkur að tefla svo djarft núna, að við ættum það næstum öruggt, að hallinn væri 500–600 millj. á yfirstandandi fjárl. En hann gleymdi alveg að minnast á heimildina, sem ég hef drepið á hér áðan og er það mikilvægt, að vandalaust er að draga út útgjöldum, er hugsanlegum halla næmi, eins og þeir leggja dæmið fyrir. Ég fæ því ekki annað séð en fullkomið jafnvægi geti verið fyrir ríkissjóð, ef hann fær 31/2 stigs hækkun á söluskatt. Við fengum ekki neitt um það að vita í fjh.og viðskn., hver greiðslustaða ríkissjóðs var árið 1973, þó að ég impraði á því hér í gær, að okkur yrðu gefnar upplýsingar um það, þegar vitað var, að tekjur ríkissjóðs fyrir árið 1973 voru hátt í 3 milljörðum kr. meiri en reiknað var með. Innflutningur á árinu 1973 var 31.8 milljarðar og jókst úr 20.4 milljörðum, þannig að ríkissjóður fékk aðeins á þessum eina lið gífurlega auknar tekjur. Einnig vegna tekjuhækkunar manna á milli ára gaf tekjuskatturinn mun meira en reiknað var með. Og það hefur komið fram núna, að búast má við, að tekjur manna árið 1973 nemi a.m.k. 30% hærri tölu en var árið 1972. Þó að við lækkum núna beina skatta nokkuð, er skattstofninn mun hærri og mun gefa ríkissjóði auknar tekjur. Hefur það verið áætlað a.m.k. um 400 millj. kr. Það ber því allt að sama brunni, að ríkissjóði er sæmilega vel séð fyrir tekjum þrátt fyrir þessa skattkerfisbreyt., enda væri óeðlilegt annað en að tryggja honum eðlilegar tekjur á móti svo viðamiklum útgjöldum sem Alþ. hefur samþ. við gerð fjárl. Hins vegar teljum við ástæðulaust, eins og verðbólgan er í landinu í dag, að spenna bogann hærra en lífsnauðsynlegt er, og þess vegna viljum við í stjórnarandstöðunni fara eins varlega og framast er unnt. Það er misskilningur, að það sé betra að hafa söluskattinn hærri og veita þá eilítið hærri afslátt á sköttunum. Mín skoðun er sú og margra annarra, að með mun hærri söluskatti, jafnvel þótt ekki sé í vísitölunni, vaxi verðbólgan meira. Það, sem við eigum að gera hér á hv. Alþ., er að leggja til þær till., er draga úr verðbólgunni eins og framast er unnt. Sú gífurlega eyðsla, sem allir verða varir við í dag, stafar fyrst og fremst af því, að fólk þorir ekki að leggja sparifé sitt inn á banka, og menn finna það hjá sjálfum sér, að glötuð er geymd króna. Það er um að gera að kaupa bíl, og það gengur svo langt núna, að jafnvel sumir einstaklingar kaupa timbur og geyma það bak við hús sitt til endursölu síðar á árinu. Þetta sýnir það vanmat, sem ríkir í dag á íslensku krónunni og er undirrót þessarar þenslu, sem skapar aukin vandræði fyrir allt atvinnulíf í landinu og þá sérstaklega útflutningsatvinnulífið. Það hefur komið fram viða, að iðnaðurinn á nú í vaxandi erfiðleikum, og heyrst hefur sú hugmynd, að nauðsyn sé að hjálpa iðnaðinum og þá sérstaklega niðursuðuiðnaðinum með útflutningsuppbótum og það fyrr en síðar. Sjá menn þá, að hér er að hefjast nýtt tímabil útflutningsuppbóta, þar sem enginn veit, hvar endað verður. Nú hefur svo atvikast, að bæði mjöl hefur lækkað í verði og frystur fiskur, og þarf ekki að fara mörgum orðum um, hvaða afleiðingar það hefur, sérstaklega fyrir togaraútgerðina, þegar það var viðurkennt hér fyrir nokkrum dögum af hæstv. sjútvrh. í umr. um skatt af loðnu, að það væri lífsnauðsyn fyrir togaraútgerðina að fá þessa fjármuni, þar sem hún gæti ekki staðið undir sér einhliða. Þrátt fyrir góða afkomu frystihúsanna hefur það ekki hrokkið til, sem þau hafa getað lagt togaraútgerðinni fram, og þarf meira til. Fari svo innan skamms, að frystihúsin sjálf verði ekki aflögufær, sortnar skyndilega í álinn fyrir þessi nýju og afkastamiklu skip, og það er vandamál. sem verður að horfast í augu við sem fyrst og finna lausn á. Hærri söluskattur þýðir hærra útsöluverð á vinnu og þjónustu, og almennt mun söluverð á þjónustu á vélaverkstæðum og netaverkstæðum og ýmsum öðrum aðilum, er þjóna sjávarútveginum, vera komið í rúmar 500 kr. í dagvinnu, og þeir, sem eru með sérfræðinga í sinni þjónustu, hafa útselda vinnustund á sjöunda hundrað kr. í dagvinnu. Ef menn þurfa á skyndilegri viðgerð að halda í eftirvinnu eða næturvinnu, er útkallið fyrir minnst 4 tíma, en ein vinnustund er nú komin yfir 800 kr. undir slíkum kringumstæðum. Menn sjá, að þegar slík verðbólgualda ríður yfir, er stutt í það, að framleiðslugreinarnar lendi í greiðsluvandræðum. Allir kvarta undan rekstrarfjárskorti. Það er alveg sama, um hvaða starfsgrein maður ræðir, hvort það er verslun, iðnaður, þjónusta eða útgerð, allir þjást af rekstrarfjárskorti. Eins og ég gat um hér í gær, er eitt alvarlegt vandamál við að auka söluskattinn að fá svo mikið fjármagn í hendur svo geysilega mörgum innheimtuaðilum, og væri fróðlegt, ef hæstv. fjmrh. gæti upplýst okkur, hve margir aðilar á Íslandi gera skilagrein um söluskatt. Ég hef ekki séð till. um það, að við ættum að taka þessa fjárhæð á öðru stigi í versluninni. Það væri þó vel hugsanlegt, finnst mér, að við ræddum það að taka þetta sem gjald í tolli, sem gjald við framleiðslu á landbúnaðarvörum og sem gjald við umboðssölu og fækka þá þeim aðilum, er innheimta þetta gjald fyrir ríkissjóð, - ég reikna með, svo að næmi jafnvel þúsundum, - og við gætum með því tryggt örugga og góða skilagrein á svona stórum upphæðum, sem verða nú brátt yfir 10 milljarðar á ársgrundvelli. Þetta er gífurlega mikið, ef við óttumst, að 23% komi ekki til skila. Ég tala nú ekki um, ef er eins og sumir segja, að a.m.k. 5% vanti upp á. Einnig vil ég undirstrika nauðsyn þess, að eftirlitið sé samtímaeftirlit og menn framfylgi bókhaldslögunum varðandi það, ef þeir gefa út nótur, að hvert fyrirtæki hafi prentaðar nótur og með hlaupandi númerum, þannig að ekki verði um villst og þægilegt sé að koma á staðinn og sjá útskrift hjá þessum fyrirtækjum, það sé ekki bara einfaldlega prentaður reikningur og svo standi á honum: Staðgreiðsla - og ekkert meira, eins og tíðkast í dag. Þetta er brot á gildandi bókhaldslögum, og miklu árangursríkara að mínu viti er að tryggja það, að hvert einasta fyrirtæki hafi prentaðan reikning og framkvæmi sína reikningsskrift, eins og lög gera ráð fyrir, og það komi skýrt fram, hver innheimta á söluskattinum er. Ég fagna því, að í frv. er gert ráð fyrir, að viðurlög við brotum séu hert og allt eftirlit sé tryggt. Það er brýn nauðsyn, þegar menn fara með svona mikla fjármuni fyrir ríkið og eiga að gera skil á því innan ákveðins tíma, sem hefur nú verið styttur, þannig að mánaðarskil eiga sér stað. Það var jákvætt spor. En það er líka mikið atriði, að allir sitji við sama borð, eins og ég drap á áðan, í því efni. Það hefur verið talað um það, að þetta sé samkomulag við verkalýðshreyfinguna og það hafi verið, eins og form. fjh.- og viðskn. orðaði það, samþ. með yfirgnæfandi meiri hl. Eftir því sem ég hef heyrt, voru 30 manns mættir á fundinum og 18 samþykktu þetta, en hinir 12 höfðu fyrirvara eða sátu hjá eða greiddu atkv. á móti. Ég hef ekki fengið þetta nákvæmlega sundurliðað, en þetta er það, sem ég hef frétt um afgreiðslu mála á þessum fundi, er 30 menn sóttu. Það má kalla þetta allgóðan meiri hl. En á þessum stað voru samt skiptar skoðanir um þetta samkomulag. Ég hef einnig heyrt, að þessari hugmynd hafi verið hreyft á sínum tíma við BSRB, og þá hefur verið sett fram hugmyndin um 5% söluskatt þegar í nóv., en því hafi verið hafnað þá. Ég veit ekki, með hvaða hætti það var gert né á hvaða grundvelli það var rætt innan þeirra samtaka, en það væri fróðlegt að fá viðtækari upplýsingar um málið þá, því að það munu hafa verið aðrar forsendur þá fyrir að nefna töluna 5%, þegar það kom fram, því að í haust gaf söluskattsstig aðeins 630 millj. kr., en eftir athugun, sem nýlega fór fram, má ætla, að það verði um 800 millj., miðað við sæmilega þróun í verðlagsmálum, en mun auðvitað hækka, ef verðbólgan verður meiri, eins og margir hverjir óttast og því miður er sennilega unnt að ganga út frá, að verði. Ég tel, að það sé ekki brot á neinum samningum eða samkomulagi við verkalýðshreyfinguna, ef hægt er að sýna fram á það, að þörfin fyrir 5% hækkun á þessu skattgjaldi sé ekki eins brýn og menn mátu fyrir 3–4 eða 5 vikum. Ég tel, að verkalýðshreyfingin ætti að vera ánægð með að fá það nú vel staðfest, að þörfin sé ekki svona mikil og ef við föllumst á það, sem ég vil halda fram, að sé sá eini rétti skilningur, að skattkerfisbreyt. sjálf kalli aðeins fram 2700 millj. kr. lækkun á beinum sköttum, þá er nauðsyn á söluskatti, sem má reikna á 800 millj. á ársgrundvelli hvert stig, ekki meiri en svo, að 31/2 stig eiga að gefa þessa tölu. Það er svo annað mál, hvort við föllumst á, að ríkissjóður eigi í slíkum greiðsluerfiðleikum sem sagt er, að eigi sér stað. Við höfum enn ekki fengið þau gögn á borðið, er sannfæra okkur um, að svo sé að öllu leyti. Við nm. höfum séð margumrædda áætlun frá hagrannsóknadeild Framkvæmdastofnunar ríkisins, og þar er sett upp dæmi, er sýnir erfiða greiðslustöðu ríkissjóðs, en þó betri með vaxandi verðbólgu. Hins vegar vitum við fyrir fram, að þessir embættismenn áætla ævinlega varlega. Er það mjög eðlilegt og fengin reynsla fyrir því s.l. 3 ár, að veltan í þjóðfélaginu hefur verið mun örari, bæði varðandi innflutning og útflutning og allt peningamagn, en þeir hafa þorað að áætla. Þess vegna hefur ríkissjóður fengið mun meiri tekjur en jafnan er reiknað með við afgreiðslu fjárlaga eða þótt endurmat komi fram hjá þessum aðilum. En sem sagt, það er mjög skiljanlegt, að þeir meti tekjutap ríkissjóðs mjög varlega. Það væri hægt að segja, að annað væri óábyrgt hjá þessum embættismönnum, sem verða að taka tillit til margs í sínum áætlunum, og ógerningur er annað en að meta flesta eða alla þætti mjög varlega. Ég tel, að ríkisstj. ætti að sjá að sér í þessu, ef svo má að orði komast, meta stöðuna eins og hún er núna. Það er vilji mikils meiri hl. Alþ., - ég vil segja mikils meiri hl., - að opna þann möguleika, að hæstv. fjmrh. geti dregið úr útgjöldum fjárl. Það er líka vilji fyrir því, að söluskatturinn verði ekki hærri en 31/2 stig. Það færi ekki svo illa með ríkissjóð, að hann kollsigldi sig, þótt slíkt yrði samþ. Þá gæti málið haldið áfram, og þá væri ekkert samkomulag rofið, sem setti launþegasamtökin upp við vegg. Það mundu allir fagna því, að söluskattur yrði eilítið lægri en menn reiknuðu með fyrst og málið fengi góðan endi á þessum merka degi, sem er 15. mars. Annars getur fall þessa frv. verið upphaf að falli hæstv. ríkisstj. Það er svo annað mál, hversu margir mundu óska eftir því úti um landsbyggðina. Ég held, að sá meiri hl. sé verulega mikill í dag. En ef hún hefur einhvern dug í sér, eins og ég skildi hæstv. fjmrh. í gær, þá mundi hún láta kjósa um málið í flýti og sjá, hvor hefði rétt fyrir sér, stjórnarandstaðan eða þeir. Þá gætu þeir fagnað sigri, ef þeir bera meiri hl. úr býtum, annars mundum við hinir fagna sigri, og verkalýðssamtökin mundu ekki áfellast okkur fyrir það að hafa sannfært hæstv. ríkisstj. um, að 31/2 stig væri sú tala, er gæfi ríkissjóði nægilega miklar tekjur til að mæta skattkerfisbreytingunni.



Herra forseti. Hér hafa farið fram allmiklar umr. nú þegar um frv. það, sem hér liggur fyrir, og ég ætla, að það sé nokkuð almennur áhugi á því, að þessum umr. ljúki sem fyrst. Með tilliti til þess og svo með sérstöku tilliti til hinnar yfirgripsmiklu ræðu frsm. 1. minni hl. fjh.- og viðskn., hv. þm. Halldórs Blöndals, mun ég aðeins víkja hér að vissum atriðum þessa máls, sem mér þykir ástæða til. Það væri að vísu freistandi að fara nokkrum orðum um ræðu hv. frsm. meiri hl. fjh: og viðskn., hv. þm. Ragnars Arnalds, sem hann flutti hér í dag, en ég ætla ekki að gera það. Ég kýs frekar að halda mér að aðalforsvarsmanni ríkisstj. í þessu máli, hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. flutti hér ræðu í gær fyrir frv. þessu. Það kom þar fram, að ráðh. var að afsaka ríkisstj. eða bera af henni sakir fyrir að hafa samið um skattlagabreyt. í frv. því, sem hér liggur fyrir, í sambandi við lausn kaupgjaldsdeilu. Hann sagði, að þessari ríkisstj, væri ekki vandara um en öðrum ríkisstj. Það er rétt hjá hæstv. fjmrh., ekki verða gerðar meiri kröfur til núv. ríkisstj. en annarra ríkisstj. Sú hugsun hlýtur að vera svo fjarri, að engum kemur slíkt til hugar. Hæstv. ráðh. minnti á í þessu sambandi, að Atvinnuleysistryggingasjóði hefði verið komið á fót árið 1955 í sambandi við lausn kaupgjaldsdeilu. Þáv. ríkisstj. hefði heitið því við gerð kaupgjaldssamninga þá, að sett skyldi löggjöf um atvinnuleysistryggingar. Hæstv. ráðh. nefndi líka framkvæmdir ríkisins vegna íbúðabygginga í Breiðholtinu. Hann minnti á, að þáv. ríkisstj. hefði skuldbundið sig til þess að stofna til þessara framkvæmda til lausnar kaupgjaldsdeilu 1985. Hæstv. ráðh. lét hins vegar undir höfuð leggjast að minna líka á það, að með júní-samkomulaginu 1964 lofaði þáv. ríkisstj. að gera ýmsar ráðstafanir til lausnar í húsnæðismálunum. Þetta gerði ríkisstj. þá til lausnar kaupgjaldsdeilu. Ég hygg, að það megi finna ýmis önnur dæmi þess, að ríkisstj. beiti sér fyrir lausn kjaradeilu og verkfalla með því að lofa tilteknum ráðstöfunum, sem atbeina Alþ. þarf til að koma í framkvæmd, þ.e.a.s. ráðstöfunum, sem eru löggjafaratriði. Mér er ekki kunnugt um, að þetta hafi í sjálfu sér verið nokkurt ádeiluefni. Þvert á móti hefur það verið fagnaðarefni deiluaðilum og raunar þjóðinni í heild, ef ríkisstj., hver sem hún hefur verið, hefur verið þess umkomin að stuðla að lausn kaupgjaldsdeilna og verkfalla og efla vinnufriðinn í landinu með þeim hætti. Hvað er þá hæstv. fjmrh. að fara í þessu sambandi? Hann er að gera því skóna, að það sé ádeiluefni á núv. ríkisstj., að hún skuli nú hafa lofað tilteknum atriðum í skatta- og húsnæðismálum til lausnar kaupgjaldsdeilum. Hér er um herfilegan misskilning að ræða. Það er ekkert nema gott um það að segja, ef ríkisstj. getur sett niður alvarlegar deilur í þjóðfélaginu. Þetta á jafnt við, hvort sem um er að ræða hæstv. núv. ríkisstj. eða einhver,ja aðra ríkisstj. Það breytir engu. Við erum ekki að deila um þetta. Hvers vegna þá, hæstv. fjmrh., að vera að rugla málið með því að þusa um það, að hæstv. núv. ríkisstj. geri ekki annað en gert var 1955, 1964 eða 1965 af þáv. ríkisstj., þ.e.a.s. að leggja fyrir Alþ. ráðstafanir, sem hefur verið lofað til lausnar kaupgjaldsdeilum? Það er ekki deilt á núv. hæstv. ríkisstj. fyrir það, að hún skuli hafa aðhafst í málinu, heldur hvernig hún hefur farið að í málinu. Það er það, sem við deilum um. Ég skal ekki fara að rekja hér söguna af afskiptum hæstv. ríkisstj, af síðustu kaupgjaldsdeilum. Undanslátturinn og úrræðaleysið þekkjum við. Tregðulögmálið, sem réð viðbrögðum hæstv. ríkisstj., verður hins vegar ekki skýrt, nema haft sé í huga, hvað hér er á ferðinni. Það voru skattamál og húsnæðismál, sem um var að tefla. Verkalýðurinn og aðrir launþegar í landinu gátu ekki lengur unað aðgerðum hæstv. ríkisstj. í skattamálunum og aðgerðarleysi hennar í húsnæðismálunum. En hvort tveggja var hæstv. ríkisstj. jafnkært, skattaáþjánin og úrræðaleysið í húsnæðismálunum. Við verðum að hafa í huga, að eitt af skrautblómum hæstv. ríkisstj. hefur verið skattalagabreyt., sem komið var á árið 1972. Á máli ríkisstj. búum við nú við bestu skattalög, sem við þekkjum og höfum kynnst. Réttlætinu var fullnægt með því að ná til breiðu bakanna í skattheimtunni, erfiðisvinnufólks og aldraðra. Þetta er sá boðskapur, sem fólki hefur verið boðaður úr herbúðum stjórnarflokkanna á undanförnum misserum. Það kemur því eins og holskefla yfir ríkisstj., þegar fólkið rís áþreifanlega upp gegn skattaáþjáninni og öllum blekkingavef ríkisstj. í þessu efni. Þetta var það, sem gerðist s.l. sumar, þegar verkalýðssamtökin settu það efst á blað í væntanlegum kjarasamningum, að leiðréttingar yrði að gera í skattamálunum. Það var mat verkalýðshreyfingarinnar, að ekki stoðaði að gera kröfur um almennar kauphækkanir né semja um þær, nema til kæmu breyt. á skattalöggjöfinni. Þessi löggjöf, sem var yndi og eftirlæti hæstv. ríkisstj., var að dómi verkalýðsins og raunar alls almennings í landinu þröskuldur í vegi kjarabóta og bættra lífskjara í landinu. Aldrei fyrr hefur það skeð, að verkalýðssamtökin hafi sett fram slíka afdráttarlausa kröfu í kjaradeilu um breyt. á skattalögum. Og hafa ber í huga, að þessar kröfur verkalýðssamtakanna gengu þvert á stefnu stjórnarinnar í skattamálunum. Verkalýðssamtökin voru ekki að taka undir dýrðaróð ríkisstj. um skattalagabreyt. frá 1972. Verkalýðssamtökin heimtuðu fráhvarf frá ríkjandi skattamálastefnu. Þau gerðu kröfur, sem fóru saman við stefnu Sjálfstfl. í skattamálum og raunar allrar stjórnarandstöðunnar, eins og síðar hefur komið í ljós. Verkalýðssamtökin heimtuðu lækkun skatta og breytingu frá beinum sköttum til óbeinna skatta. Halda nú menn, að ríkisstj. hafi fagnað þessari afstöðu verkalýðshreyfingarinnar til skattamálanna? Hverjum kemur slíkt í hug? Það var ekkert fagnaðarefni fyrir hæstv. ríkisstj. að þurfa að kyngja öllu skrumi og glamri um skattalagabreyt. frá árinu 1972. En ríkisstj. treysti sér ekki til að gera það, sem huga hennar stóð næst, að snúast gegn skattalagabreyt. þeim, sem krafist var. Raunar átti hún ekki annars úrkosta en láta undan kröfum verkalýðshreyfingarinnar og þrýstingi almenningsálitsins. En þegar hugur fylgir ekki máli, er ekki við góðu að búast. í því ljósi verður skiljanleg sú ólund og óhöndugleiki, sem ríkisstj. hefur sýnt af sér í þessu máli. Seinlæti og aðgerðaleysi ríkisstj. olli töfum og erfiðleikum í samningagerðum verkalýðssamtakanna og vinnuveitenda með þeim afleiðingum, að til allsherjarverkfalls kom að óþörfu, áður en samningar komust á. Loforðið, sem hæstv. ríkisstj. gaf eftir dúk og disk um skattalagabreytingu er þess eðlis, að nú stöndum við hér á hv. Alþ. í þeim vanda, sem raun ber vitni um. Ég skal þá víkja að hinum þætti ríkisstj. í þessu máli, húsnæðismálunum. Um þann þátt málanna er ekki síður um lærdómsríka sögu að ræða. En ég ætla í þetta skipti að neita mér um að fara ítarlega út í þá sálma. Verkalýðssamtökin settu fram kröfur til ríkisstj. um raunhæfar aðgerðir í húsnæðismálunum. Það var ekki að ófyrirsynju. Frá því að núv. hæstv. ríkisstj. kom til valda, hefur ferill hennar í húsnæðismálunum verið ömurlegur og hraksmánarlegur. Það hefur ekki skort á fögur loforð og fyrirheit. Það hefur verið lofað heildarendurskoðun á húsnæðislöggjöfinni. Það hefur verið lofað eflingu veðlánakerfisins. Það hefur verið lofað nýjum tekjustofnum til fjármögnunar í íbúðarhúsabyggingum í landinu. Það hefur verið lofað aukinni opinberri aðstoð til húsbygginga. En hvað hefur skeð? Það litla, sem hefur verið gert, hefur að miklu leyti verið skrum. Það stóra, sem lofað var, hefur verið látið ógert. Afleiðingin hefur verið afturför í þessum málum í fyrsta sinn í tæpa tvo áratugi eða síðan lög um húsnæðismálastjórn voru sett árið 1955. Frá þeim tíma vorum við að sækja fram í þessum efnum. Við vorum að hækka íbúðalánin. Við vorum að bæta lánskjörin. Við vorum að lengja lánstímann. Við vorum að verja meira fjármagni til íbúðarhúsabygginga. Við vorum að verja meira af þjóðartekjunum til þessara þarfa. Með tilkomu núv. hæstv. ríkisstj. var bundinn endi á þessa þróun. Hatrömmust er sú staðreynd í dag, að hin almennu lán Byggingarsjóðs ríkisins eru nú ekki nema brot af notagildi því, sem þau höfðu í tíð fyrrv. ríkisstj. Lánin eru langtum minni hluti af byggingarkostnaði en áður var. Við erum ekki einungis stöðvaðir á framfaraveginum, okkur miðar nú aftur á bak. Það er kannske einkennandi fyrir stjórnarfarið, sem við búum við, að því hefur verið haldið fram, af hæstv. ríkisstj., að aldrei hafi verið betra ástand í búsnæðismálunum en einmitt nú, aldrei hafi verið gert meira í þessum efnum en á síðustu árum. Og auðvitað hefur það verið hlutskipti þess, sem höfuðábyrgðina ber á ófremdinni, að lofsyngja dýrðina. Það hefur verið hlutverk hæstv. fyrrv. félmrh., Hannibals Valdimarssonar. En það verður að segja hverja sögu eins og hún er. Ríkisstj. hefur þrátt fyrir allt ekki verið alls varnað í húsnæðismálunum. Hinir greindari og gætnari menn sáu auðvitað, að þetta gat ekki gengið lengur. Hannibal var látinn fara. Það var það besta, sem hæstv. ríkisstj. hefur fram til þessa gert í húsnæðismálunum. Það hefur hvílt nokkur leynd yfir ástæðum þess, að ráðherradómur Hannibals leið undir lok. En hinn óttalegi leyndardómur blasir við öllum þeim, sem sjá vilja. En verkalýðssamtökunum var ekki nægilegt, að nýr ráðh. tæki við húsnæðismálunum. Aðalatriðið var að stemma stigu við hinni óheillavænlegu þróun, sækja fram á nýjan leik, gera raunhæfari ráðstafanir í því skyni. Það var þetta, sem verkalýðssamtökin kröfðust. Á s.l. sumri töldu verkalýðssamtökin ástand húsnæðismálanna svo óþolandi, að þau kröfðust úrlausnar í sambandi við væntanlega kjarasamninga. Árangurinn af þessu er að finna í yfirlýsingu ríkisstj. um húsnæðismál. sem fylgir í grg. þessa frv., sem hér er til umr. Ég ætla ekki að ræða hér einstaka liði þessarar yfirlýsingar um húsnæðismálin eða yfirlýsinguna í heild. Undirstaða þess, að eitthvað raunhæft sé gert í þessum málum, er aukið fjármagn til þessara þarfa. Í yfirlýsingunni segir, að 1% aukning launaskatts, sem frv. gerir ráð fyrir í Byggingarsjóð ríkisins, gefi um 600 millj. kr. á ársgrundvelli, en að líkindum mundi þetta auka ráðstöfunarfé Byggingarsjóðs á þessu ári um 300 millj. kr. Þetta er góðra gjalda vert, en segir lítið til lausnar þeim mikla vanda, sem nú er við að glíma. Mikið atriði er því, hvað fleira kemur til greina til lausnar þessum vanda. Segir í yfirlýsingu þessari um húsnæðismálin, með leyfi hæstv. forseta: „Yfirlýsing þessi er gefin í trausti þess, að þátttaka lífeyrissjóða stéttarfélaga í fjármögnun þessara félagslegu bygginga verði 20% af árlegu ráðstöfunarfé þeirra frá og með þessu ári. Þátttaka lífeyrissjóða í fjármögnun Húsnæðismálastofnunar ríkisins er miðuð við kaupverðtryggðra skuldabréfa með ríkisábyrgð, og skulu verðtrygging og vextir jafngilda hagstæðustu ávöxtunarkjörum, sem í gildi verða á hverjum tíma á veðskuldabréfum, sem út eru gefin á vegum ríkisins.“ Nú vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. fjmrh., eða e.t.v. ætti ég að spyrja hæstv. félmrh. um nánari skýringar á þessari yfirlýsingu. Ég spyr um, hvort það hafi verið gerðir samningar við lífeyrissjóði stéttarfélaga, sem tryggi efndir þessarar yfirlýsingar. Ég vænti þess að fá skýr og ákveðin svör við þessari sjálfsögðu spurningu. Ég sagði áðan, að ekkert væri í sjálfu sér athugavert við það, að hæstv. ríkisstj. hefði lagt fyrir Alþ. ráðstafanir, sem hún hefði lofað til lausnar kaupgjaldsdeilu. Hins vegar er athugavert og raunar ámælisvert, hvernig ríkisstj. hefur farið að í þessu efni. Það verður ekki að ríkisstj. fundið, að hún hafi verið spör á loforðin. Hún hefur vissulega gefið loforðin af örlæti og raunar léttúð. Hún hefur komist upp á það lagið gagnvart hinum almenna kjósanda í landinu að efna ekki loforð sín. Þetta er alvarlegt almennt séð, en sérstaklega er þetta varhugavert í því tilviki, sem við hér ræðum um. Það er fullkomið ábyrgðarleysi að gefa loforð um tilteknar ráðstafanir til lausnar kaupgjaldsdeilu án þess að hafa tryggt, að við loforð þessi yrði staðið. Hæstv. ríkisstj. er staðin að þessu framferði, og þess vegna er hún sjálf völd að þeim vanda, sem hún stendur frammi fyrir í dag. Þessu framferði ríkisstj. má jafna við það, þegar maður gefur út ávísun á innistæðu, sem ekki er fyrir hendi. Allir vita, hvernig fer fyrir þeim manni, sem gerir sig sekan um slíkt athæfi. Hann gerist brotlegur við lög og á þá á hættu að verða sviptur réttinum til að gefa út ávísanir. Hæstv. ríkisstj. ætti að taka afleiðingum gerða sinna. En ríkisstj. er ekki á þeim buxunum að segja af sér, ef hún kemur ekki fram hér á Alþ. því, sem hún telur efndir á loforðum sínum gagnvart verkalýðnum í landinu. Það verður því að svipta ríkisstj. aðstöðunni til að gefa út falskar ávísanir. Og það munu kjósendur gera í næstu kosningum, ef Alþ. verður ekki búið að vinna það þarfa verk, áður en til kosninga kemur. Hvað má nú verða ríkisstj. til halds í þessum hrellingum hennar? Hæstv. ríkisstj. biðlar nú til stjórnarandstöðunnar, biður stjórnarandstöðuna um að bjarga sér út úr vandanum, bjarga lífi sínu. Það er ekki farið fram á lítið í þessu efni. Og hvernig á stjórnarandstaðan að fara að í þessu efni? Sjálfstfl. getur ekki greitt atkv. með frv. því, sem hér liggur fyrir, eins og ríkisstj. lagði það fram. Það gengi í berhögg við þá stefnu flokksins, að létta beri skattbyrðina, en ekki auka. Það hlýtur að vakna sú spurning við meðferð þessa máls, hvað hæstv. ríkisstj. sé mikil,alvara að koma í gegn skattalagabreyt. til efnda á loforðum sínum gagnvart verkalýðshreyfingunni. Í fyrsta lagi sýnir það lítinn áhuga á framgangi málsins, að ríkisstj. skyldi fyrir fram ekkert samráð hafa við stjórnarandstöðuna til að tryggja framgang málsins á Alþ. Ríkisstj. lætur undir höfuð leggjast að tryggja sér meiri hl. á Alþ. fyrir máli þessu, svo að hún geti staðið við gefin loforð. Í öðru lagi hefur það ekki farið fram hjá mönnum, hve léttilega hæstv. ríkisstj. virðist taka því, þó að skattalagafrv. hennar nái ekki fram að ganga. Hæstv. fjmrh. talar um það eins og ekki sé mikill skaði skeður. Ef þetta frv. fellur, standa gildandi lög, segir hann, bestu skattalögin, sem við höfum kynnst, eins og ríkisstj. metur skattalagabreyt. sína frá 1972. Það er þessi málsmeðferð og afstaða hæstv. ríkisstj., sem vekur spurninguna um það, hvað ríkisstj. sé mikil alvara með frv. sínu. Þeim mun frekar verður þessi spurning þrálát, þegar það er haft í huga, að afstöðu sína um að vera ekki til viðtals við stjórnarandstöðuna um neinar leiðréttingar, hyggir ríkisstj. eingöngu á útreikningum um tekjutap ríkissjóðs af lækkun tekjuskatts og tekjuaukningu af hækkun söluskatts. Stjórnarandstaðan viðurkennir ekki, að þessir útreikningar ríkisstj. séu réttir. Stjórnarandstaðan telur till. ríkisstj. fela í sér mikla aukningu skattbyrðarinnar á almenning í landinu. Ríkisstj. segir, að skattbyrðin sé ekki aukin eða jafnvel minnki, eins og hv. þm. Ragnar Arnalds sagði hér í ræðu sinni í dag. Nú leyfi ég mér að spyrja hæstv. fjmrh.: Ef hann er jafnsannfærður um sína útreikninga og hann lætur, telur hann ekki rétt að láta kanna, hvort stjórn og stjórnarandstaða geti komið sér saman um að sannprófa í sameiningu, hvort ekki sé hægt að reikna dæmið rétt? Er nú svo komið fyrir okkur hér á hv. Alþ., að við getum ekki komið okkur saman um, hver er rétt reikningsleg niðurstaða af tölulegu dæmi? Hefur hæstv. fjmrh, ekki komið til hugar, að í þessu efni gæti verið rétta leiðin að hlíta mati hlutlausra manna, sem stjórn og stjórnarandstaða kæmi sér saman um? - Ég spyr því hæstv. fjmrh., hvort hann geti ekki hugsað sér þessa leið út úr ágreiningi þeim, sem risinn er um þýðingu till. ríkisstj. fyrir hag ríkissjóðs? Ef hæstv. fjmrh. vill ekki hlíta slíku mati, sýnist mér augljóst, að ráðh. hafi ekki sjálfur trú á þeim útreikningum, sem hann byggir á í málflutningi sínum hér á Alþ.



Herra forseti. Ég mun nokkuð stytta mál mitt frá því, sem ég hafði upphaflega ætlað mér, þar sem alllangar og ítarlegar umr. hafa farið fram um þetta mál, bæði í hv. Nd. og svo aftur nú við 2. umr. þessa máls hér í d. í dag. Ég vil þó víkja nokkrum orðum að þessu máli og afstöðu hæstv. stjórnarliða til afgreiðslu málsins, eins og hún var frá Nd. og eins og málið lá fyrir, þegar það kom til þessarar umr. Hæstv. fjmrh, og aðrir stjórnarliðar halda því fram, að aðalrök þess, að rétt sé að samþykkja frv. til l. um skattkerfisbreytingu, sem ríkisstj. flytur og hér er til umr., séu þau, að hér sé um framkvæmd að ræða á einum þætti þeirra kjarasamninga, sem nýlega voru gerðir á milli launþega og atvinnurekenda. Hæstv. fjmrh. sagði, að hér væri um fjölmörg fordæmi að ræða, sem eins hafði staðið á um, og hafi aldrei komið til þess fyrr, að Alþ. samþykki ekki slík ákvæði, ef um þau hefði verið samíð. Víst er það rétt, að oft hefur til þess komið, eins og hér hefur verið vikið að áður, að ríkisstj. hafi þurft að hafa afskipti af gerð kjarasamninga á einn eða annan hátt og greiða fyrir samningagerð með því að lofa að beita sér fyrir nýrri löggjöf, sem í fælist kjarabót í einu eða öðru formi. Þegar slíkt hefur átt sér stað, hefur viðkomandi ríkisstj, haft hreinan þingmeirihl. í báðum þd. og með því að láta viðkomandi þingmeirihl. fylgjast með og skýra honum frá því, sem um væri að ræða, vissi ríkisstj. fyrir fram, hvort hún hafði vald á þeirri lagasetningu, sem til þurfti að grípa, eða ekki. Það er þessi reginmunur, sem um er að ræða hvað viðkemur núv. ríkisstj. Hún hefur ekki þann þingstyrk á bak við sig, sem hverri ríkisstj. er nauðsynlegur til þess að geta fylgt fram þeirri stefnu, sem hún hefur lofað að beita sér fyrir, og þess vegna á ríkisstj. að fara frá, komi hún ekki málinu í gegnum þingið. Það hefur tekið ríkisstj. bráðum 3 ár að átta sig á því, að skattal., sem hún beitti sér fyrir í upphafi síns stjórnarferils, eru slíkur óskapnaður, að sýnilegt var, að áhrif þeirra mundu leiða til þess, að allar atvinnustéttir þjóðfélagsins og þó sérstaklega þeir, sem vinna að sjávarútvegsframleiðslunni, sem eins og allir vita er óhjákvæmilega háð mikilli yfirvinnu, mundu lýsa því yfir, að fengist ekki viðunandi leiðrétting á þeirri skattáþján, sem nú á sér stað, mundu verkalýðsfélögin grípa til þess ráðs að banna félögum sínum að vinna alla nætur- og helgidagavinnu í fiskiðjuverunum. Má öllum vera ljóst, hve alvarlegar afleiðingar slík ákvörðun mundi hafa, ef til þess kæmi, að verkalýðsfélögin gerðu alvöru úr þeirri hótun. Það er enginn vafi á því, að það er þessi ákveðna krafa verkalýðs- og sjómannafélaganna, sem hefur knúið ríkisstj. til undanhalds frá þeirri skattránsstefnu, sem hún hefur haldið uppi, það sem af er þessu kjörtímabili. Hæstv. fjmrh. fer fram á söluskattshækkun, sem nemur 5%, þannig að heildarsöluskattsstofninn, sem rennur beint í ríkissjóð, verður þá um 16%. Þar fyrir utan er svo 1%, sem gengur áfram til Viðlagasjóðs, og 1%, sem ætlað er til niðurgreiðslu á olíuverði. Þegar fjárlagafrv. var lagt fyrir Alþ. á s.l. hausti, var gert ráð fyrir 2% söluskattshækkun, þ.e. að söluskattsstofninn yrði þá 13%. Þá var gert ráð fyrir, að söluskatturinn skilaði í ríkissjóð 7150 millj. kr. Það svarar til þess, að hver söluskattsprósenta næmi um 550 millj. kr. Það sýnir hest, hvað óðaverðbólgan er gífurleg, að sami aðili, hagrannsóknadeildin, sem áætlaði tekjur fjárlagafrv. í sept. s.l. og þá hvert söluskattsstig á 550 millj. kr., telur, að nú megi reikna á sama hátt 800 millj. kr. fyrir hvert söluskattsstig. Engum dettur þó annað í hug en þegar áhrif hinna nýju kjarasamninga hafa náð að hafa til fulls áhrif á allt verðlag í landinu, að þá muni þessi tekjustofn skila enn meiri upphæð í ríkissjóð. Það kom í ljós í umr. um fjárlagafrv., að ríkisstj. hafði ekki þingstyrk til þess að koma þessu áformi sínu um söluskattshækkun í framkvæmd með löggjöf og varð að gefast upp við það áform sitt. Þá var horfið að því að láta endurreikna og gera nýja spá um væntanlegar tekjur ríkissjóðs á árinu 1974, miðað við óbreytt skattalög. Kom í ljós, að á þessu þriggja mánaða tímabili hafði óðaverðbólgan haft þau áhrif á tekjumöguleika ríkissjóðs eftir gildandi l., að allir tekjuliðir gáfu verulega meira en áður hafði verið reiknað með. Söluskatturinn á að gefa samkv. fjárl. 6702 millj. kr. í ríkissjóð, - þegar frá er tekið það, sem rennur til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, - en það er sem næst 610 millj. kr. fyrir hvert söluskattsstig, og þannig heldur skrúfan áfram. Nú er hins vegar upplýst, að söluskattsstigið nemi um 800 millj. kr. Ekki veit ég, hvort þá hefur verið dregið frá það, sem fer í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga eða ekki, en allir sjá, hvað hér er um gífurlegt stökk að ræða á ekki lengra tímabili. Með þessari óðaverðbólgu, sem nú á sér stað og virðist vera það eina, sem núv. ríkisstj. getur tryggt þjóðinni, þá væri ekki óeðlilegt að áætla að söluskattsprósentan væri að þrem mánuðum liðnum komin í einn milljarð kr. En þrátt fyrir þá teygju, sem árlega hefur átt sér stað á öllum tekjuliðum fjárl., áður en endanlega hefur verið frá þeim gengið, hefur reynslan tvö undanfarin ár orðið sú, að tekjur ríkissjóðs hafa farið langt fram úr áætlun. Samkv. ríkisreikningi fyrir árið 1972 er um umframtekjur að ræða, sem nema um 1630 millj. kr. Á nýliðnu ári er enn um gífurlegar umframtekjur að ræða, og enda þótt endanlega liggi ekki fyrir, hverjar þær umframtekjur verða nákvæmlega, má telja vist, að þær verði ekki undir 2000 millj. kr. Í óðaverðbólguárferði, eins og nú á sér stað, er það út af fyrir sig verðbólgan og síhækkandi verðlag, sem tryggir ríkissjóði þá tekjustofna, sem mestu máli skipta í tekjubálki fjárl. Árið 1972 fara tekjur ríkissjóðs um 1630 millj. kr. fram úr áætlun. Á árinu 1973 munu umframtekjur nema ekki undir 2000 millj. kr. Og í ár, ef allt heldur fram sem horfir hvað verðbólgu og verðlagshækkanir snertir, er ekki að efa, að gæti orðið greiðsluafgangur, en umframtekjur miðað við fjárlög verða enn meiri en undirfarin ár og það enda þótt ekki komi til sú aukna skattheimta; sem ríkisstj. berst nú fyrir upp á líf og dauða að fá samþykkta. Það hefur lengi verið stefna sjálfstæðismanna, að stefnt skuli að því að stórlækka beina skatta og afla ríkissjóði þess í stað tekna með óbeinum sköttum. Næst þessu stefnumarki var komist með skattalagabreyt., sem átti sér stað árið 1960. Þá mátti heita, að allar almennar launatekjur yrðu gerðar skattfrjálsar. Það, sem á vantaði þá, er það, sem við leggjum áherslu á, að nú verði sett inn í þetta skattbreytingalagafrv., en það er, að skylt sé að hækka eða lækka þær fjárhæðir, sem um ræðir í a- og d-liðum 13, 14. og 16. gr., þrepin í skattstiga þeim, sem um getur í 1. lið 25. gr., svo að allar þær fjárhæðir, sem um ræðir í IV. lið 25. gr., samkv. skattvísitölu, sem ákveða skal af kauplagsnefnd ár hvert í samræmi við breyt. á almennum launatekjum. Vilji menn í alvöru tryggja, að almennar launatekjur verði tekjuskattsfrjálsar, er það slík till. sem þessi, sem tryggir best, að svo skuli verða. Það er eftirtektarvert og sýnir best þróunina í skattamálum, hver hún hefur verið undir forustu núv. ríkisstj., ef við berum það aftur saman við það, sem átti sér stað 1960 og síðar. 1959 er síðasta ár vinstri stjórnarinnar sálugu, sem áhrifa gætti í sambandi við skattamálin. Þá var það svo, að 61900 eða 79.2% af skattgreiðendum greiddu þá skatt, en þeir, sem ekki greiddu þá skatt, voru þá 16261 eða 20.8%. 1960 breyttist hlutfallið þannig, að aðeins 20% á móti 79% árið áður greiddu tekjuskatt til ríkissjóðs eða 15080 samtals, en þá voru skattleysingjar 63620 eða 79.16%. 1973, þegar aftur fer að gæta áhrifa frá núv. ríkisstj. í sambandi við skattaálögurnar, snýst dæmið aftur við. Þá eru það 57987 eða 57% framteljanda, sem greiða tekjuskatt, en aðeins 42855 eða tæpur helmingur, 42.5%, sem greiða ekki tekjuskatt. Á yfirstandandi ári, ef lagt verður á eftir óbreyttum skattal., er talið sýnilegt, að þessi skattprósenta muni hækka enn verulega, og það er enn fremur talið fullvíst, að af þeim, sem koma til með að greiða skatt á yfirstandandi ári, muni 90% af skattgreiðendum lenda í hæsta skattstiga samkv. skattalögunum. Þetta sýnir best, hversu ríkisstj. hefur staðið við það að láta breiðu bökin bera skattbyrðina, þegar svo er komið, að svona mikill hluti af þeim, sem greiða tekjuskatt á annað borð, - og það er orðin stór hluti framteljenda, sem á að greiða tekjuskatt, - að 90% af þeim lendir í hæsta skattþrepi. Það hefur varla verið hægt að svíkja á jafnáberandi hátt gefin fyrirheit í sambandi við skattamálin og ríkisstj. hefur gert í þessum efnum. Það er augljóst mál, að þeir þm., sem ekki vilja fallast á till. okkar sjálfstæðismanna, eru fyrir fram að koma í veg fyrir, að hlutfallsleg upphæð af heildartekjum manna, þ.e. almennar launatekjur, verði tekjuskattsfrjáls. Þessi till., sem sjálfstæðismenn báru fram í Nd., var þar felld, og það sýnir best, hvert stefnir í þessum efnum. Ríkisstj. og stjórnarflokkarnir virðast vera reiðubúnir til þess að ganga nú frá tekjuskattsstiga, sem felur það í sér, að verulegur hluti af venjulegum launatekjum verði tekjuskattsfrjáls, en það á bara að vera í augnablikinu. Síðan skekkir verðbólgan, sem heldur áfram, þetta óðar en líður, og þá kemur til þess, að fleiri og fleiri komast í hæstu þrepin við álagningu skatta, nema til komi ný og ný leiðrétting í þessum efnum, sem að sjálfsögðu hefði verið einfaldast og best að gera á þann hátt, sem sjálfstæðismenn leggja til, þ.e. að láta kaupgjaldsnefnd, hlutlausa nefnd, ákveða þetta og leiðrétta árlega. Það er nokkurn veginn víst, ef ekki kemur til einhver slíkur öryggisventill, eins og ég hef hér talað um, inn í skattkerfisbreyt., verða skattamálin á ný fyrr en varir orðin slíkur óskapnaður sem þau eru í dag. Það, sem aðaldeilan stendur hins vegar um, er mat á stöðu ríkissjóðs, eftir að sú tekjuskattsbreyting hefur átt sér stað, sem í þessu frv. felst, og eins og það kom frá hv. Nd. Það liggur fyrir, að öll stjórnarandstaðan, að viðbættum þremur þm., sem upphaflega studdu núv. ríkisstj., hefur tjáð sig samþykka till. sjálfstæðismanna um að heimila ríkisstj. í samráði við fjvn. að lækka fjárveitingar á árinu 1974 um allt að 1500 millj. kr. Það liggur því fyrir á óvefengjanlegan hátt, að með þessari till. er beinn þingmeirihl. Stjórnarflokkarnir hafa talað hátt um, að það sé í alla staði ólýðræðislegt, að þau mál. sem meiri hl. þm. sé fylgjandi, nái ekki fram að ganga. Maður skyldi því halda, að þeir vildu fylgja þessari reglu í einu og öllu. Svo virðist þó ekki vera. Það geta menn séð af þeim brtt., sem stjórnarliðið ber fram í þessari hv. d. við þessa umr. málsins. Hv. frsm. meiri hl. hélt því hér fram, þegar hann hélt sina framsöguræðu, að afgreiðsla málsins í Nd. hefði farið fram með kynlegum hætti, og átti þar að sjálfsögðu við þá afstöðu, sem hæstv. forsrh. tók, þegar hann greiddi atkv. með till. sjálfstæðismanna um aukinn sparnað. En ég er viss um, að hæstv. forsrh. hefur ekki verið hér með neinn leikaraskap. 4. þm. Norðurl. v. þarf ekki að ætla honum það, að honum hafi ekki verið full alvara í þessum efnum. Með því liggur það á borðinu, að fyrir þessari till., sem hæstv. forsrh. studdi í Nd. og samtals 31 þm. í Nd. studdi, er hreinn þingmeirihl. Þess vegna er það hreint vantraust, - það er hreint vantraust á hæstv. forsrh. af stjórnarliðinu hér í hv. Ed. að ætla nú að fara að leggja til að breyta aftur og fella brott það ákvæði, sem samþ. var í Nd. með fullu samþykki hans og tilstuðlan. Ég tel, að fallist Ed. Alþ. á þetta ákvæði, sem við sjálfstæðismenn fluttum, sé með þeirri framkvæmd og 2% hækkun á söluskattsprósentunni fyllilega séð fyrir rekstrarafkomu ríkissjóðs á yfirstandandi ári. Þegar búið er að samþykkja fjárlög og ákveða með því vissa útgjaldaliði, er sagt, að þá muni reynast erfitt að segja til um það, hver niðurskurðurinn skuli eiga sér stað. Menn vilja þá gjarnan spyrja þá, sem að sparnaðinum vilja standa: vilt þú minnka framlag til heilbrigðismála? Vilt þú minnka fjárveitingu til menntamála? Vilt þú minnka framlag til tryggingamála, svo sem ellilífeyris, sjúkrabóta eða örorkubóta o.s.frv.? - Þetta er það algengasta, sem sett er fram í þessu sambandi. Og þetta var eitt af því, sem hv. frsm. meiri hl. lét sér sæma að bera hér á borð áðan. Ég veit, að það er ofur auðvelt að kasta slíku fram, og vissulega vildu allir gera betur en gert er. En fyrir öllu eru viss takmörk, og það er það, sem núv. ríkisstj. hefur sést yfir í sambandi við efnahagsafkomu þjóðarheildarinnar. Hv. frsm. meiri hl. var að átelja minni hl. eða okkur sjálfstæðismenn fyrir að flytja þessa till. um 1500 millj. kr. sparnað, án þess að segja nákvæmlega, á hvaða útgjaldaliðum við vildum láta þetta koma fram. Það átaldi hann. En síðar í ræðu sinni var hann ekki meiri maður en svo, að hann lýsti því yfir, að þeir mundu jafnvel við 3. umr., á síðara stigi málsins, koma með einhverja till. um niðurskurð. Ég bíð bara eftir því að sjá, hvaða einstaka liði þessi hv. þm. tilnefnir þá í sambandi við sparnað og niðurskurð. Það verður fróðlegt að sjá þá till., sem hv. 4. þm. Norðurl. v. ber þá fram í sambandi við sparnað, sem hann gaf vissulega fyrirheit um þegar hann hafði orð fyrir meiri hl. hér fyrr í kvöld. Þessi till. okkar sjálfstæðismanna um lækkun á fjárl. er heldur ekkert nýmæli, þegar um efnahagsörðugleika er að ræða. Núv. ríkisstj. hefur sjálf átt frumkvæði að slíkri lagasetningu og ætti því einnig nú að geta fallist á þessa leið sem einu þátt í lausn þess vanda, sem fylgir þeirri skattkerfisbreytingu, sem hér er lagt til. að eigi sér stað. Þessi hálfur annar milljarður, sem samþ. var í hv. Nd. að lækka útgjöld ríkissjóðs frá því sem ákveðið var í fjárl., jafngildir sem næst tveimur vísitölustigum. Það er því í alla staði raunhæft að samþykkja til viðbótar till. sjálfstæðismanna, sem hér liggur fyrir, þ.e. 2% söluskattshækkunina. Hæstv. fjmrh. hefur sagt, að einn aðalgrundvöllurinn í því samkomulagi, sem nú hefur nýlega náðst um laun og kjör, sé það loforð ríkisstj. að lækka tekjuskatt sem því nemur, sem í frv. þessu felst og var endanlega samþ. shlj. í hv. Nd. Hitt er svo annað mál, að endurmeta hefur þurft þá fullyrðingu ráðherranna, að til þess að ríkissjóður sleppi skaðlaus af tekjuskattslækkuninni þurfi að hækka söluskattsálagið um 5 söluskattsstig. Stjórnarandstaðan hefur fært full rök fyrir því, að verði till. ríkisstj. samþ., sé verið að leggja enn þyngri skattbyrði á þjóðina en fyrir var og það hafi aldrei verið ætlunin með samþykki launastéttanna á þessari skattalagabreytingu. Þegar fjárlagafrv. var lagt fram á s.l. hausti, fullyrti ríkisstj., að söluskattur þyrfti að hækka um tvö söluskattsstig. Stjórnarandstæðingum tókst að lokum að sannfæra ríkisstj. um, að þessi skoðun hennar væri ekki á rökum reist. Hún féll því frá þessari ákvörðun sinni. Það sama hefur nú átt sér stað. Ríkisstj. ber því að endurskoða afstöðu sína til málsins og viðurkenna, að hún hafi haft á röngu að standa eins og í fyrra skiptið. Að öðrum kosti á hún að fylgja fram stefnu sinni og standa eða falla með henni. En það er eina leiðin, sem ríkisstj. getur valið og farið. Annarra kosta á hún ekki völ, vilji hún hafa í heiðri þær lýðræðiskenndir, sem stuðningsflokkar hennar eru gjarnir á að hampa um þessar mundir. Staðreyndin er sú, að ríkisstj. hefur enga fastmótaða stefnu í efnahagsmálum. Þjóðarskútan berst eins og stjórnlaust rekald í ólgusjó verðbólgunnar. Það var að vísu yfirlýsing um það í stjórnarsáttmálanum, að ríkisstj. mundi sjá svo um, að verðbólgan yxi ekki hraðar hér en í nágrannalöndunum. Hver er árangurinn? Verðbólgan hefur verið allt að þrisvar sinnum meiri hér en í nágrannalöndunum, og á þessu ári kemur engum á óvart, að hún verði fjórfalt meiri en þar á sér stað. Allt ber því að sama brunni, og reyndar mátti lesa það út úr orðum hæstv. fjmrh. hér á Alþ. í gær, að ríkisstj. hefði nú gert upp við sig að gefast upp við að stjórna landinu. Færi svo, að hún kæmi ekki fram þessu frv. í einu og öllu, eins og ríkisstj. lagði það fyrir þingið, var ekki annað að heyra en að þjóðin ætti næsta leik, þ.e. að leggja dóm sinn á gerðir núv. ríkisstj. Ég held, að ef svo fer sem hæstv. fjmrh. var að gefa í skyn, að þjóðin fái nú að leggja dóm sinn á gerðir þeirrar ríkisstj., sem farið hefur með völd í landinu á undanförnum þremur árum í einstöku góðæri og leitt þjóðina út í slíka ófæru í efnahags- og fjármálum, að vart munu dæmi um áður, þá sé til mikils að vinna að koma frá völdum þeirri ríkisstj., sem þannig hefur svikið öll sín loforð, og binda með því endi á þetta ófremdarástand.