Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. heilbr.- og trn. (Valgerður Sverrisdóttir): Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 266 frá hv. heilbr.- og trn. Nefndin hefur fjallað um frv. á fundi og mælir með að það verði samþykkt óbreytt. Undir nál. rita Valgerður Sverrisdóttir, Salome Þorkelsdóttir, Guðmundur H. Garðarsson, Stefán Guðmundsson og Guðrún Agnarsdóttir. Fjarstaddir afgreiðslu málsins voru hv. þm. Karl Steinar Guðnason og Margrét Frímannsdóttir.

Frsm. meiri hl. menntmn. (Eiður Guðnason) Herra forseti. Á þskj. 255 liggur fyrir nál. meiri hl. menntmn. þessarar hv. deildar um frv. til l. um breytingu á lögum um framhaldsskóla. Nefndin fjallaði um þetta frv. og á fund hennar komu Sólrún Jensdóttir, skrifstofustjóri menntmrn., og Hermann Jóhannesson, deildarstjóri í menntmrn., svo og Ingvar Ásmundsson, formaður Félags skólameistara, og Elna Jónsdóttir, formaður Bandalags kennarafélaga. Sú breyting sem þetta frv. gerir ráð fyrir er að fresta gildistöku kostnaðarákvæðakafla framhaldsskólalaganna og ákvæðanna um skólanefndir. Það kom skýrt fram í framsögu hæstv. menntmrh. fyrir málinu að nauðsyn er að fresta gildistöku þessara ákvæða laganna af ýmsum ástæðum. M.a. er vinna við reglugerðir tiltölulega skammt á veg komin. Það var kannað og ég kannaði það sérstaklega í nefndinni hvort unnt væri að fresta gildistöku kostnaðarákvæðanna einna en láta ákvæðin um skólanefndir taka gildi. Við því fengust mjög skýr svör að það væri ekki tæknilega unnt. Það er skylt að geta þess að formaður Félags skólameistara, Ingvar Ásmundsson, lagðist í nafni þess félags eindregið gegn þessari frestun og einnig leitaði nefndin álits Sambands ísl. sveitarfélaga sem hefur gert samþykkt um málið sem hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þar sem fram hefur komið í umræðum að til álita komi að fresta gildistöku laga um framhaldsskóla sem samþykkt voru á síðasta þingi vill stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga árétta að sveitarfélög landsins hafa ekki gert ráð fyrir öðru en ríkið standi við sinn hlut kostnaðar við framkvæmd laganna á næsta ári miðað við þá kostnaðarskiptingu milli ríkis og sveitarfélaga við byggingu og rekstur framhaldsskóla sem lögin gera ráð fyrir. Þetta tilkynnist hv. þingdeildarnefnd hér með.`` Nú er þess auðvitað að geta að sveitarfélögin ganga yfirleitt ekki frá sínum fjárhagsáætlunum fyrr en á fyrstu mánuðum ársins og ég hygg að flestir sveitarstjórnarmenn hafi haft hugboð um að á þessa leið mundu mál skipast. Það hefur líka verið talið eðlilegt að þessi breyting gerðist nokkurn veginn samhliða þeirri breytingu á verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga sem nú er á döfinni og enda þótt bæði skólameistarar og Samband ísl. sveitarfélaga leggist gegn þessari breytingu var meiri hl. menntmn. þessarar hv. deildar samt þeirrar skoðunar að svo veigamikil rök mæltu með því að fresta gildistökunni og samþykkja frv. óbreytt eins og það liggur fyrir að meiri hl. nefndarinnar var alveg sammála um það. Undir nál. rita auk þess sem þetta mælir hv. þm. Jón Helgason, Skúli Alexandersson og Valgerður Sverrisdóttir. Það var líka rætt í nefndinni hvort ástæða væri til að breyta dagsetningunni þannig að ekki væri miðað við áramót heldur upphaf skólaárs, en meiri hl. nefndarinnar fann ekki þau rök sem réttlættu að gera þá brtt. Það er þá hugsanlega hægt að taka það mál upp aftur síðar, en meiri hl. nefndarinnar leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Frsm. 1. minni hl. menntmn. (Danfríður Skarphéðinsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. á þskj. 270 frá 1. minni hl. menntmn. og það hljóðar svo, með leyfi forseta: ,,Þó að halda megi fram með nokkrum rökum að skortur á löggjöf um framhaldsskóla hafi auðveldað jákvæða og öra þróun mála í framhaldsskólum telur Kvennalistinn að tímabært hafi verið að setja um þá rammalöggjöf. Við umræður um frv. til l. um framhaldsskóla á Alþingi sl. vor gagnrýndu þingkonur Kvennalistans ýmsa þætti þess og fluttu brtt. við margar greinar þess. Að mati Kvennalistans var helstu agnúa frv. að finna varðandi stjórnunarþáttinn og aðbúnað nemenda og lutu brtt. því einkum að þessu tvennu. Allar brtt. Kvennalistans voru felldar. Því koma skoðanir Kvennalistans á ýmsum mikilvægum þáttum í starfi framhaldsskólans ekki fram í þeim lögum sem samþykkt voru á Alþingi 9. maí 1988. Skólamenn hafa einnig gagnrýnt marga þætti laganna. Að mati þeirra, einkum stjórnenda skólanna, var þó stigið mikilvægt skref við lagasetninguna með því að kveðið er á um kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga vegna stofnkostnaðar framhaldsskólanna og yfirtöku ríkissjóðs á rekstri þeirra. Með þeirri frestun á hluta laganna sem hér er lögð til er viðhaldið þeirri mismunun sem nú er eftir því um hvers konar skóla er að ræða. Sveitarfélög sem taka þátt í rekstri framhaldsskóla hafa gert sínar áætlanir með tilliti til þess að fjármálakafli laganna taki gildi nú um áramótin. Kvennalistinn telur brýnt að þessi mismunun verði afnumin. Þrátt fyrir þá vinnu sem nú fer fram við smíð reglugerða og að boðuð hefur verið viss endurskoðun á ýmsum þáttum laganna sem Kvennalistinn hefur gagnrýnt getur 1. minni hl. ekki stutt þá frestun á framkvæmd laganna sem frv. gerir ráð fyrir og mun því ekki taka þátt í afgreiðslu málsins.`` Ég vil geta þess hér um leið og láta það koma fram að þegar það frv. var samið sem samþykkt var á Alþingi sl. vor var afar lítið samráð haft við kennara í landinu, en þeir hafa að sjálfsögðu undir forustu stjórnenda skólanna byggt upp það framhaldsskólakerfi sem við búum nú við. Ég tel að þar hafi verið óeðlilega staðið að málum og ég vonast til þess að hið allra fyrsta fari fram endurskoðun á ýmsum mikilvægum þáttum þeirra laga sem nú eru í gildi.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegur forseti. Skattur á skrifstofu- og verslunarhúsnæði var upphaflega til umræðu og samþykktur á Alþingi 1978--1979. Þessi skattur olli töluverðum umræðum og deilum þegar hann var fyrst ákveðinn, en engu að síður hefur það verið reynslan að fjármálaráðherrar í öllum ríkisstjórnum síðan hafa mælt hér á Alþingi fyrir endurnýjun frv. og laganna um skatt á skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Það segir kannski sína sögu um að þær deilur sem í upphafi voru töluverðar um réttmæti þessarar skattlagningar hafa síðan að mestu leyti lagst af og í staðinn hafa komið mismunandi sjónarmið um þá prósentutölu sem ætti að ákveða. Mér taldist til þegar ég mælti fyrir þessu frv. í hv. Nd. að ég mundi vera sjötti fjmrh. sem mælir fyrir því síðan þessi skattur var innleiddur að hann yrði framlengdur og hafa þeir verið fulltrúar í ríkisstjórnum sem fimm flokkar hafa setið í og sjálfir ráðherrarnir verið úr Sjálfstfl., Alþfl. og Alþb.

Og Borgfl.

Og nú í Borgfl., það er rétt, þannig að það eru kannski fá skattafrv. í þingsögunni sem hafa hlotið í verki blessun með þessum hætti svo að ég slái aðeins á létta strengi. Hins vegar er engin launung á því að þegar þessi skattur var fyrst lagður á voru ýmsar efasemdir um framkvæmdina hvað hann snertir. Engu að síður hefur reynslan sýnt að þrátt fyrir ýmsa annmarka hefur framkvæmdin tekist svo vel að á hverju ári er mælt fyrir því að skatturinn verði endurnýjaður og þess vegna er frv. í þeim búningi sem hér er mælt fyrir ólíkt því sem er um ýmsa aðra skatta þegar eingöngu framlengingar- og breytingarákvæðin eru mjög einföld. Skatturinn á skrifstofu- og verslunarhúsnæði var öðrum þræði í upphafi settur á til að reyna að hamla gegn fjárfestingu á þessu sviði. Ég held að allir hv. þm. geti verið sammála um að á undanförnum árum hefur verið gífurleg fjárfesting í skrifstofu- og verslunarhúsnæði, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu. Kunnugir menn fullyrða að um 200 þús. fermetrar standi nú auðir af skrifstofu- og verslunarhúsnæði á þessu svæði. Ef sú staðreynd er rétt endurspeglar hún mjög rækilega að verulegum fjármunum hefur verið varið til framkvæmda á þessu sviði. Ef við viljum beita skattlagningu til að vera stýritæki bæði í neyslu og fjárfestingu held ég að allir geti verið sammála um að í okkar þjóðfélagi er nauðsynlegt að draga úr fjárfestingu í skrifstofu- og verslunarhúsnæði. Auðvitað er það þannig að skattur af þessu tagi nær kannski aldrei þeim árangri fullkomlega, en þó er alveg ljóst að hann hefur verið í vissum mæli hömlunartæki á þessu sviði. Ég held að um þessar mundir sé einnig nauðsynlegt að slíkt sé áfram. Ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að leggja til að prósenttalan breytist hins vegar og verði 2,2% í stað 1,1%. Það er alveg ljóst að ýmsir telja að þessi hækkun sé ekki eðlileg. Við erum hins vegar sannfærð um að hún sé bæði nauðsynleg og óhjákvæmileg, ekki bara vegna tekjuþarfar ríkissjóðs heldur einnig til þess að gera þennan skatt að skarpara stýritæki en hann hefur verið til þessa. Efnisþættir frv. eru þingheimi mjög vel kunnir vegna þess að það hefur í tíu ár verið hér á dagskrá. Það eina sem er breytt með því frv. sem hér hefur verið lagt fram er prósenttalan sjálf. Ég vil svo, virðulegi forseti, leggja til að að lokinni þessari umræðu verði frv. vísað til hv. fjh.- og viðskn. og 2. umr.

Fjármálaráðherra (Ólafur Ragnar Grímsson) Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. sem felur í sér að framlengja það sérstaka gjald sem ákveðið var af erlendum lánum, leigusamningum og fleiri slíkum skilmálum. Sú breyting er hins vegar gerð frá gildandi lögum í þessu frv. að undanþáguheimildir núgildandi laga eru rýmkaðar nokkuð. Einkum er þar um að ræða heimild til að undanskilja þegar gjaldið er á lagt lán sem sérstaklega eru tekin vegna stuðnings við mikilvægar útflutningsgreinar. Enn fremur er í frv. kveðið á um að ekki einungis lánasamningar vegna reksturs flugvéla og kaupskipa verði undanþegnir gjaldinu heldur eigi það einnig við um kaupsamninga á millilandafarkostum, flugvélum og kaupskipum. Þetta gjald, sem hér er mælt fyrir, hefur þjónað tvíþættum tilgangi. Því hefur annars vegar verið ætlað að vera til hömlunar hvað erlendar lántökur snertir og stuðla þannig að því að þær yrðu í framtíðinni minni en þær hafa verið á undanförnum árum vegna þess að þær yrðu dýrari. Hins vegar hefur gjaldið verið tekjuöflunartæki eins og önnur slík gjöld fyrir ríkissjóð. Þótt það sé ekki löng reynsla af þessu gjaldi í okkar landi held ég að ljóst sé að það hefur virkað töluvert hamlandi hvað erlendar lántökur snertir. Auðvitað má alltaf um það deila hvað það eigi að vera víðtækt og hver framkvæmdin eigi nákvæmlega að vera. En ef litið er á málið í heild hefur það þjónað þessum tilgangi. Enn fremur hefur verið ákveðið af hæstv. ríkisstjórn að framlengja þetta gjald sem lið í þeirri viðleitni að skapa jafnvægi í ríkisfjármálum. Ég held þess vegna að þau tvíþættu markmið sem frv. er ætlað að þjóna séu nauðsynleg þegar horft er á þá stöðu sem er í efnahagslífi þjóðarinnar. Ég held að þær breytingar sem gerðar eru frá gildandi lögum eigi síðan að stuðla að því að framkvæmdin verði eðlilegri og hnökralausari þegar horft er á reynsluna af þessu ári. Ég mælist svo til þess, virðulegi forseti, að frv. verði vísað til hv. fjh.- og viðskn. að lokinni þessari umræðu.