Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 388 hef ég leyft mér að leggja fram frv. til l. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, og flyt ég það ásamt hv. þm. Tómasi Árnasyni. Vil ég í örfáum orðum gera grein fyrir þeim breytingum, sem þarna er gert ráð fyrir. Að undangengnum samningum við verkalýðsfélögin var með l. nr. 97 frá 10. maí 1965 gerð breyting á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins. Sú breyting, sem ég ætla hér að gera að umræðuefni, felst í 1, gr. þeirra laga. Þar er, með leyfi forseta - svo ákveðið: „ Ríkisstj. getur látið byggja hagkvæmar og ódýrar íbúðir í fjölbýlishúsum í samvinnu við hlutaðeigandi sveitarfélög. Íbúðir þessar skulu vera vandaðar, hagkvæmar og staðlaðar, en án óþarfa íburðar. Ráðh. setur með reglugerð nánari ákvæði um íbúðabyggingar þessar svo og um sölu á þeim o. fl.“ Í framhaldi af setningu þessara laga var gefin út reglugerð um íbúðabyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar, og er sú reglugerð frá 28. apríl 1967. Þannig hófust hinar svokölluðu Breiðholtsframkvæmdir. Leitað mun hafa verið til fleiri sveitarfélaga um samvinnu við byggingu slíkra ódýrra og hagkvæmra íbúða. Tilraun var gerð á Sauðárkróki til þess að koma slíkum byggingum af stað, en tókst ekki, og munu menn sammála um, að því hafi fyrst og fremst um ráðið, að lögð var rík áherzla á, að áfangar yrðu stórir, þannig að umræddri hagkvæmni yrði náð. Það næsta, sem gerist í lagasmíð þessari, er það, að með l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, nr. 30 frá 12. maí 1970, eru sameinaðar hinar ýmsu breytingar á l. um þá stofnun í einn lagabálk, og segir þar í 33, gr., með leyfi forseta: „Lög þessi öðlast þegar gildi. Frá sama tíma falla úr gildi lög nr. 19 1965, um Húsnæðismálastofnun ríkisins, l. nr. 97 1965“ o. s. frv., þ, e. a. s fyrrnefnd lög, þar sem Húsnæðismálastofnuninni eða ríkisstj. réttara sagt er almennt heimilað að láta byggja hinar ódýru íbúðir í fjölbýlishúsum í samvinnu við hlutaðeigandi sveitarfélög, Hins vegar er í þessum nýju l. ákvæði til bráðabirgða, 3. tölul. svo hljóðandi, með leyfi forseta: „Haldast skulu óbreytt ákvæði laga og reglugerðar um framkvæmd byggingaáætlunar í Reykjavík, en heimilt er ríkisstj., Reykjavíkurborg og fulltrúaráði verkalýðsfélaganna í Reykjavík að semja svo um, að þær 735 íbúðir í byggingaáætlun þessari, sem eigi er hafin bygging á, eða hluti þeirra verði byggður sem verkamannabústaðir samkv. VI. kafla laga þessara.“ M. ö. o. um leið og heimildin er numin úr gildi, er þó látin standa sú framkvæmd hennar, sem þegar var hafin, þ. e. ákveðin með reglugerðinni, sem ég vísaði í áðan um íbúðabyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar. Þessi heimild nær því, að því er ég fæ bezt séð, eingöngu til bygginga ríkisins og Reykjavíkurborgar, en heimild til þess að byggja slíkar íbúðir með sveitarfélögum úti um land er felld úr gildi. Í umr., sem orðið hafa upp á síðkastið um dreifbýlið og erfiðleika þess, hefur hvað eftir annað komið greinilega fram hjá fjölmörgum, sem til máls hafa tekið um það mál, bæði hv. þm, og fleirum, að mjög hefur hallað á dreifbýlið og ekki sízt í sambandi við íbúðabyggingar. Mun vera sannleikur, að á því sviði kreppir skórinn einna verst að. Breiðholtsframkvæmdirnar hafa orðið æðimiklar hér í Reykjavík, og þykir mér rétt að veita nokkrar upplýsingar um þær. Árið 1967 var byrjað á 1. áfanga og þá byggðar 312 íbúðir. Í 2. áfanga, sem einnig var hafinn 1967, voru byggð 23 einbýlishús. í 3. áfanga, sem hefst 1969, eru byggðar 180 íbúðir. Í 4. áfanga, sem hefst 1971, eru byggðar 192 íbúðir, Í 5. áfanga, sem hefst 1972, eru byggðar 200 íbúðir. Þá er íbúðafjöldinn orðinn 907, en ráðgerðar eru þá a. m. k. 314 íbúðir til viðbótar og að þeim byggingum verði lokið í ársbyrjun 1975. Þær íbúðir, sem þannig hafa verið byggðar, eru með lánskjörum, sem eru ólíkt hagkvæmari en þau kjör, sem almennt gilda, eins og greinilegast kemur fram í reglugerð um íbúðabyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar, sem ég hef fyrr vísað til. Þar segir í 17. gr., með leyfi forseta: „Greiðsluskilmálar á andvirði þeirra íbúða, sem seldar verða samkv. 15. og 16. gr. reglugerðar þessarar, skulu vera eins og hér segir: a. Kaupandi greiðir 20% af andvirði íbúðarinnar á 4 árum, þannig að 5% greiðast 12 mánuðum áður en íbúðin er fullgerð og afhent kaupanda, síðan greiðir kaupandi 5% af andvirðinu á ári næstu 3 árin á sama gjalddaga og fyrstu afborgunina. Setja skal tryggingu fyrir þessum þremur ársgjöldum, sem veðdeild Landsbanka Íslands metur gilda. b. Afgangur andvirðis íbúðarinnar, eða 80% af söluverðinu, greiðist af láni frá Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem vera skal til 33 ára, afborgunarlaust fyrstu 3 árin, en endurgreiðist síðan á 30 árum. Að öðru leyti skulu kjör á þessum lánum vera þau sömu og á lánum frá Húsnæðismálastofnun ríkisins á hverjum tíma: Ljóst mun öllum hv. alþm. vera, að hér er um töluvert hagkvæmari lánskjör að ræða en við almennar íbúðabyggingar, sömuleiðis byggingar svonefndra verkamannabústaða. Í fyrsta lagi eru lánin ákveðin sem 80% af söluverði íbúðarinnar, en í öðrum tilfellum eru lánin nú ráðgerð 800 þús. kr. á hverja íbúð. Lán þessi eru auk þess til 33 ára, afborgunarlaus fyrstu 3 árin, en önnur lán Húsnæðismálastofnunarinnar eru aðeins til 25 ára. Auk þess er hér í raun og veru lánaður helmingurinn af eftirstöðvunum, þ. e. a. s. 10%, til tveggja ára, eins og fram kom í a-lið þeirrar greinar, sem ég las áðan. Það er alls ekki verið að amast út í þessar byggingar hér á vegum ríkisins og Reykjavíkurborgar. Þær eru að sjálfsögðu góðra gjalda verðar. En það er staðreynd að þessar byggingar hafa mjög raskað hlutfallinu milli dreifbýlis og þéttbýlis í íbúðabyggingum. Kemur þetta greinilega fram af ýmiss konar samanburði, sem fyrir liggur, m. a. samanburði, sem birtist í dagblaðinu Tímanum laugardaginn 25. nóv. 1972, sem ég vil leyfa mér að vitna til, með leyfi forseta. Þar er gerður samanburður á lánum Húsnæðismálastofnunarinnar í hinum ýmsu kjördæmum, og kemur í ljós, að lán í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi nema að meðaltali 5065 kr. á hvern íbúa, en aðrir landshlutar hljóta aðeins 2840 kr. á hvern íbúa, þ. e. a. s. um það bil 40% af íbúum landsins hljóta aðeins 28% af heildarlánum Húsnæðismálastofnunarinnar á því ári, 1971. Ég vil einnig leyfa mér að vísa til þess, sem kom fram sem svar við fsp. frá mér í Sþ. nú alveg nýlega um framkvæmd þáltill. minnar o. fl. frá síðasta þingi um byggingu leiguíbúða. Það kom fram í svari hæstv. félmrh., að allir, sem svöruðu, hvöttu mjög til bygginga slíkra leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og fleiri aðili leiguíbúða á vegum sveitarfélaga og fleiri aðila efast ég ekki, og ég fagna því, sem fram hefur komið, að í undirbúningi mun vera leiðrétting á þessu með aukinni aðstoð ríkisins gegnum Húsnæðismálastofnun ríkisins til bygginga leiguíbúða. Þar er hins vegar að áliti okkar flm. þessa frv. um nokkuð annað mál að ræða. Við teljum einnig nauðsynlegt að leiðrétta það misræmi, sem hefur orðið með lagasetningunni 1970 á heimild ríkisins til þess að byggja hagkvæmar íbúðir í samvinnu við sveitarfélag víðar en í Reykjavík. Tilgangurinn með þessu frv. er fyrst og fremst sá að setja að nýju inn í lög um Húsnæðismálastofnun ríkisins heimild, sem nær ekki eingöngu til Reykjavíkurborgar, heldur til landsins alls. Við treystum því vissulega, eins og fram kemur í grg, okkar, með tilvísun til þeirrar knýjandi þarfar, sem er víða og kannske alls staðar í dreifbýlinu fyrir ódýrar og hentugar íbúðir, að hið fyrsta verði ráðizt í slíkar framkvæmdir. Við teljum eðlilegt, að að því verði stefnt, að slíkar framkvæmdir í samvinnu við önnur sveitarfélög geti hafizt eigi síðar en þegar lokið er Breiðholtsframkvæmdunum svonefndu, þ. e. a. s. snemma á árinu 1975. En til þess að það megi takast, veitir áreiðanlega ekki af að hefja undirbúning nú án tafar. Ræða þarf við sveitarfélögin um slíkar framkvæmdir. Semja þarf við sveitarfélögin um þessar framkvæmdir, hanna íbúðirnar, ákveða áfangana o. s. frv. Að sjálfsögðu þarf í öllum tilfellum að stefna að því, að þessar íbúðir, hvort sem þær eru byggðar í litlum einbýlishúsum eða fjölbýlishúsum, verði sem hagkvæmastar, ódýrastar og hentugastar. Því hygg ég, að reynzlan sýni, að til þess að svo megi takast, veiti ekki af, að þegar verði hafizt handa og í undirbúning ráðizt. Ég hygg, að ég þurfi ekki að fara fleiri orðum um þetta. Það er von mín, að hv. þm. sjái strax, að nánast megi segja, að það hafi orðið um mistök að ræða í lagasetningunni 1970, þegar þetta ákvæði var fellt niður gagnvart öðrum en Reykjavíkurborg. Hér er um algera lágmarksleiðréttingu á lögum um Húsnæðismálastofnunina að ræða.



Herra forseti. Ég skal ekki fara að ræða þetta mál ítarlega. Ég vildi aðeins að það kæmu fram vissar aths. við 1. umr. Hér er hreyft miklu og þýðingarmiklu máli, þar sem eru húsnæðismálin og sérstök fyrirgreiðsla við landsbyggðina, þannig að þetta er tímabært að því leyfi. Hins vegar finnst mér, að það sé vafasamt, sem fram kom í röksemdafærslu og viðhorfum hv. 1. þm. Vestf. til þess ákvæðis um Breiðholtsíbúðirnar, sem hann leggur til, að sé nú á ný lögfest sem almennt ákvæði, þannig að það sé hægt að beita því ekki einungis í Reykjavík, heldur og úti um land. Þetta ákvæði gilti fyrir land allt, eins og hv. þm. sagði, en það hefur ekkert verið gert utan Reykjavíkur, eins og við vitum. Ég skal ekki fara að fjölyrða um það, hverjar ástæðurnar eru fyrir því, að ekkert hefur verið aðhafzt, hvorki í tíð fyrrv. ríkisstj. né þeirrar ríkisstj., sem nú situr. Ef það hefði verið vilji stjórnvaldanna að gera eitthvað í þessum efnum eftir þessum leiðum, hefði verið hægur vandi að fá lagaheimild til þess. En það er staðreynd, að þetta heimildarákvæði var ekki hagnýtt viðkomandi landsbyggðinni. Og þegar lögin um Húsnæðismálastofnun ríkisins voru endurskoðuð árið 1970, var þetta ákvæði, að því er varðar Breiðholtsframkvæmdirnar, sett inn sem bráðabirgðaákvæði, eins og hv. síðasti ræðumaður gat um. Ég skal ekki fullyrða, hvað það voru mikil mistök að taka hið almenna ákvæði út, þar sem það var ekki notað. Af ýmsum ástæðum hygg ég, að það sé vafasamt, að rétt sé að fara eftir þeim leiðum, sem þar var gert ráð fyrir, til þess að rétta hlut dreifbýlisins í þessum efnum, því að sú leið varð upphaflega til fyrir samninga í sambandi við verkfall Dagsbrúnar hér í Reykjavík. En þetta var yfirfært sem heimild á allt landið, af því einmitt að það gat enginn mælt á móti því, að það væri eðlilegt að gera eitthvað hliðstætt víðar en í Reykjavík. En um leið og þessi almenna heimild var tekin út úr húsnæðislöggjöfinni, var gerð veigamikil breyting á húsnæðislöggjöfinni og sérstaklega varðandi verkamannabústaðina. Kerfi verkamannabústaðanna var umsteypt og þannig gengið frá þeim málum, að talið var, að það væri eins hagkvæmt að byggja eftir þeim ákvæðum og ákvæðunum, sem giltu og voru framkvæmd varðandi framkvæmdir ríkisins og Reykjavíkurborgar í Breiðholti. Í bráðabirgðaákvæði, sem hv. 1. þm. Vestf. vitnaði til, segir, að það sé heimilt að velja um það að ljúka hinum fyrirhuguðu framkvæmdum í Breiðholtinu eftir þeim leiðum, sem ákveðnar voru í upphafi, eða semja um það, að þessum byggingarframkvæmdum yrði lokið samkv. ákvæðum um verkamannabústaði. Þetta var ekki út í loftið. Þetta var svo ákveðið vegna þess, að gagnvart einstaklingunum voru það miklu hagkvæmari kjör, sem boðin voru samkv. kerfi verkamannabústaðanna heldur en Breiðholtskerfinu. Þetta liggur í því, að lánin úr Byggingarsjóði verkamanna eru til 42 ára og með 2% vöxtum, en lánin, sem veitt voru til íbúðanna í Breiðholtsframkvæmdunum, eru til 33 ára og vextirnir gátu þá orðið óhemjuháir, áður en þakið var sett á vísitöluna, en geta nú orðið tæp 8%. Hér er um geysimikinn mun að ræða. Til fróðleiks get ég gefið hér dæmi um það, hvað lántakandi, sem byggði íbúð sem kostaði 1780 þús., væri búinn að greiða mikið þegar hann hefði lokið lánum sínum eftir Breiðholtskerfinu. Af þessari íbúð, sem kostaði 1780 þús., væri hann búinn að greiða 4 millj. 83 þús. En samkv. verkamannabústaðakerfinu væri maður, sem byggði sams konar íbúð á sama verði og fengi lánið samkv. því kerfi, búinn að greiða 2 millj. 853 þús. Það er geysilegur munur á þessu, það sést á þessari upphæð. Auk þess verður að hafa í huga, að lánið til verkamannabústaðanna er til miklu lengri tíma en hin lánin. Ég bendi aðeins á þetta til þess að sýna fram á, að það mál er nokkuð margslungið, sem hér er um að ræða. Þannig er ekki alveg ljóst af því, sem hv.1. þm. Vestf. sagði, að þetta, sem hann er að leggja til núna, sé raunhæfasta leiðin til þess að koma fólkinu úti á landsbyggðinni til aðstoðar. Það ber líka að hafa í huga, að það er ekki nóg að jafna metin á milli Reykjavíkur og landsbyggðarinnar í þessu efni, ef á að aðstoða byggðarlög, sem í vök eiga að verjast og stuðla að jafnvægi í byggð landsins. Það verður að gera meira fyrir þessi byggðarlög en hin, sem betur eru sett. Það verður að snúa hlutunum við, og gera meira fyrir húsbyggjendur í þessum byggðarlögum í strjálbýlinu, ef á að aðstoða þau þannig, að um muni. Það er ekki nóg, að það komi fram á framkvæmdum einstakra aðila, það þarf að koma fram í framkvæmdum byggingaraðila almennt, hvort sem það eru einstaklingar, byggingarfélög, samvinnufélög, sveitarfélög eða aðrir aðilar. Þannig er þetta mál margslungið. Ég sagði, að sumt af því, sem hv. 1. þm. Vestf. sagði um þetta, væri þess eðlis, að ástæða væri til að gera nokkrar athugasemdir við það. Ég skal nú stilla máli mínu í hóf. Það er ekki rétt, sem hv. þm. sagði, að Sauðárkrókur hefði hætt við Breiðholtskerfið, vegna þess, að þörfum þess byggðarlags hefði ekki verið sinnt eftir þeim ákvæðum. Sauðárkrókur vildi ekki fara í byggingarframkvæmdir samkv. þessum kjörum, eftir að breytingarnar voru gerðar á verkamannabústaðakerfinu. Það er ein sönnun fyrir því, sem ég var að segja, að það væri miklu hagkvæmara kerfi. Að vísu er rétt að taka fram, að það er einn meinbugur á því kerfi og hann ekki lítill. Segja má, að hann hafi verið í upphafi fyrir bendi, þegar lögin voru sett 1970. En að mínu viti hefur þessi meinbugur vaxið mjög í tíð núv. ríkisstj. Ég á við það, að það eru vissar kvaðir og byrðar, sem eru lagðar á þau sveitarféfög, sem taka þátt í byggingarframkvæmdum samkvæmt verkamannabústaðakerfinu. Það er erfitt fyrir sveitarfélögin að standa undir sínum hlut í því efni, og það er eitt af því, sem þarf að taka til athugunar í þessum málum. Þessi mál eru, eins og ég hef sagt, margslungin. Ég verð að segja það, að mér finnst þetta nú heldur snöggsoðið hjá vini mínum, hv. 1. þm. Vestf. Ég er nýkominn frá kjördæmi okkar beggja vestur á fjörðum, og ég útlistaði hugmyndir mínar einmitt um bætur í húsnæðismálum á almennum fundi bæði á Flateyri og Þingeyri, þar sem voru ýmsir góðir vinir mínir, m. a. góðir framsóknarmenn. Ég hefði viljað, að hann hefði verið þar, svo að hann hefði heyrt, hvað þar kom fram, þó að hann hafi sjálfsagt fengið skýrslu um þetta, hygg ég, að hann hafi fengið ónákvæmar upplýsingar um það, sem ég ræddi um húsnæðismálin. En hér er, eins og ég sagði í upphafi máls míns, um þýðingarmikið mál að ræða. Það er sannarlega ekki að ófyrirsynju, að húsnæðismálin eru tekin upp. Það er þakkarvert, í hvaða mynd sem það er gert. En þetta eru mál, sem við þurfum að ræða miklu betur og að mínu viti á miklu víðari grundvelli en þessi till. hv. 1. þm. Vestf. gefur tilefni til. Ég vænti þess að fá tækifæri, þegar ég legg mínar eigin till. fram í þessum efnum, til að ræða málin í heild.



Herra forseti. Aðeins örfáar athugasemdir vegna ræðu hv. 5. þm. Vestf. Ég vil fyrst upplýsa, að enginn af okkar ágætu vinum á Flateyri hefur séð ástæðu til þess að bera mér boðskap hv. þm. þar, líklega ekki þótt hann nægilega merkilegur. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að húsnæðismálalöggjöfin, með sérstöku tilliti til framkvæmdar hennar fyrir dreifbýlið, er æðiflókin og satt að segja hefur verið flækt þannig á undanförnum árum, dreifbýlinu í óhag, að furðu sætir. Það er alveg rétt hjá hv. þm., að verkamannabústaðareglugerðin hefur verið bætt nokkuð, en það er hins vegar rangt, að framkvæmd þessa ákvæðis húsnæðismálalöggjafarinnar hafi versnað í tíð núv. ríkisstj. Við hv. þm. stóðum saman að því á síðasta þingi að bæta þetta nokkuð með því að auka hámarksheimild framlags sveitarfélaga, en það er einmitt þar, sem hnífurinn stendur í kúnni, ef ég má orða það svo, að verkamannabústaðaframkvæmdirnar eru við það miðaðar, að ákveðið framlag þurfi að koma frá viðkomandi sveitarfélagi, og er það bundið við hvern íbúa í því sveitarfélagi. Það er því fjöldi íbúa í sveitarfélaginu, sem ákveður, hve framkvæmdin getur orðið mikil. Ég þarf ekki að fara út í það hér mörgum orðum, við þekkjum það allir, að þetta hefur orðið til þess, að smæstu sveitarfélögin hafa ekki getað notið góðs af verkamannabústaðaheimildinni, eins og til var ætlazt, en það er að sjálfsögðu gert ráð fyrir verulegu framlagi sveitarfélagsins, eins og ég hef rakið. Hitt er svo alveg rétt, að í vissum þáttum er verkamannabústaðalöggjöfin hagkvæmari, eins og t. d. með tilliti til vaxta. Ekki ætla ég að deila um það, hvers vegna hætt var á Sauðárkróki. Ég hafði þetta eftir heimamanni þar, sem fullyrti, að það hefði ekki verið hægt að ná þeim áfanga, sem krafizt var. Ef hann hefur sagt mér rangt frá, þá er vitanlega sjálfsagt að leiðrétta það, en á meðan ég hef ekki fengið aðrar upplýsingar þaðan, tek ég frásögn hans góða og gilda. Ég vil einnig vekja athygli hv. þm. á því, að við höfum ekki tekið þessa gr. algerlega óbreytta úr l. frá 1965, heldur bætt við einni setningu, sem er þannig: „Stærð áfanga skal miðuð við þarfir og getu viðkomandi sveitarfélags.“ Þetta tel ég satt að segja afar mikilvægt með tilliti til þeirra upplýsinga, sem ég hef fengið. Ég tel, að með því að opna þetta þannig meira en var 1965, verði fremur kleift að veita smærri sveitarfélögum úti um land aðgang að þessum hagkvæmu íbúðabyggingum. Við flm. teljum ástæðu til, að þessi heimild verði tekin upp þannig breytt og á það reynt, hvort sveitarfélögunum er ekki þannig gert auðveldara að ráðast í íbúðabyggingar eins og Breiðholtsbyggingarnar hér hafa verið. Ég sagði áðan í ræðu minni, að við teljum hér nánast um lágmarksleiðréttingu að ræða. Ég er því sammála því, sem kom fram hjá hv. þm., að fjölmargar fleira þarf að gera, enda hef ég lagt til í þáltill. í Sþ., að það verði gert og gerð á þessu ítarleg athugun. Ég fæ því ekki séð, að þessi leiðrétting þurfi nokkuð að skaða. Það eina, sem hún getur gert, er til bóta, sérstaklega með þeirri breytingu, sem ég hef lýst, þeirri setningu, sem ég las áðan.



Herra forseti. Þetta málefni, frv. til l. um breyt. á l. um Húsnæðismálastofnun ríkisins, sem ég og hv. 1. þm. Vestf. flytjum, gerir ráð fyrir því, að ríkisstj. geti látið byggja hagkvæmar, ódýrar íbúðir í samvinnu við sveitarfélögin utan Reykjavíkur. Það kemur fram í grg., að 28. apríl 1967 var gefin út reglugerð um íbúðabyggingar ríkisins og Reykjavíkurborgar, þ. e. a. s. hinar svonefndu Breiðholtsframkvæmdir. Í reglugerðinni er gert ráð fyrir að byggja 1250 íbúðir í Reykjavík á árunum 1966–1970. Hins vegar hafa byggingarframkvæmdir dregizt nokkuð, eins og kunnugt er. Ég vil fyrst gera að umtalsefni spurninguna um, hvort það sé rétt, að ríkisvaldið og eitt verkalýðsfélag geri með sér samkomulag um að ráðstafa hluta af ráðstöfunarfé hins almenna húsnæðislánakerfis til eins einasta sveitarfélags í landinu. Hið almenna húsnæðislánakerfi er ætlað öllum landsmönnum. Það er ætlazt til þess, að þeir, sem uppfylla viss skilyrði, hvar sem þeir eru búsettir á landinu, geti fengið þá fyrirgreiðslu hjá húsnæðislánakerfinu, sem lög mæla fyrir um. Þess vegna vaknar spurningin: Er eðlilegt að gera slíka samninga, ráðast inn á þetta almenna kerfi og ráðstafa vissum hluta af ráðstöfunarfénu til eins einasta sveitarfélags, eins og raunverulega gerðist? Reglugerðin frá 1967, sem vitnað er til í grg., er í raun og veru staðfesting, að því er ég hygg, á samkomulagi milli Verkamannafélagsins Dagsbrúnar í Reykjavík og ríkisstj. Ég er hræddur um, að íbúar utan þessa svæðis hafi sitthvað við það að athuga að ráðstafa hluta af ráðstöfunarfé, sem allir eiga að hafa aðgang að í raun og veru, hvar sem þeir eru búsettir á landinu, til eins einasta sveitarfélags. Ef við lítum á þessi mál dálítið nánar, þá hygg ég, að það sé ekki fjarri lagi, að á árinu 1972 hafi um 270 millj. kr. verið ráðstafað í Breiðholtsframkvæmdir úr hinu almenna húsnæðislánakerfi. Ég hygg, að það sé upp undir þriðjungur af ráðstöfunarfé húsnæðislánakerfisins. Ef við lítum á þetta enn nánar, þá er alkunn staðreynd, að á undanförnum árum og áratugum hefur fjármagn runnið til Reykjavíkur í stórum straumum utan af landsbyggðinni í íbúðarhúsabyggingar í höfuðstaðnum. Menn hafa talið það úti á landsbyggðinni, að þeir tryggðu ekki betur sitt sparifé, margir hverjir, en með því að setja það í fast, eins og það er kallað, og þá sérstaklega í íbúðarhúsnæði í Reykjavík, vegna þess að íbúðir hafa verið í svo háu verði á þeim markaði. Þannig hefur verulegt fjármagn runnið eftir þessum leiðum til Reykjavíkur. Hve mikið, veit auðvitað enginn. En þetta hefur leitt til þess, að menn hafa með því að leggja fram fjármagn í íbúðir í Reykjavík auðveldað hér aðgang að hinu almenna húsnæðislánakerfi. Það verður að teljast þjóðhagslega óeðlilegt og óæskilegt, að fjármagn þjóðarinnar dragist um of og á óeðlilegan hátt í fjárfestingu í húsnæði hér í borginni og frá fjárfestingu úti á landsbyggðinni. Ég vil láta í ljós þá skoðun, að óeðlilegt sé að ráðast inn í almenna húsnæðislánakerfið með því að ráðstafa hluta af því og það ekki óverulegum hluta til eins sveitarfélags. Þess vegna er frv. okkar hv. 1. þm. Vestf. að mínu mati sjálfsagt mál, og þegar þessum byggingarframkvæmdum í Breiðholti lýkur, verði í reynd komið að landsbyggðinni til þess að reyna að rétta af þann mikla halla, sem þessar framkvæmdir hafa haft í för með sér gagnvart aðgangi fólks utan af landsbyggðinni að hinu almenna húsnæðislánakerfi. Hvernig er ástandið í húsnæðismálunum úti á landsbyggðinni, úti í kaupstöðunum og kauptúnunum, sem mest standa t. d. undir útflutningsframleiðslu þjóðarinnar, sérstaklega þó í sjávarútveginum? Hvernig er ástandið? Ástandið er bókstaflega þannig á hverjum einasta stað, að það vantar húsnæði og þar af leiðandi vantar fólk, því að það er ekki hægt að fá fólk til þess að flytjast til þessara staða til þess að taka þátt í atvinnulífinu, nema það hafi möguleika á húsnæði á staðnum. Þess vegna hygg ég, að þetta mál sé þjóðhagslega séð mjög alvarlegt mál. Þetta frv., sem við flytjum hér, beinist að því, í fyrsta lagi að jafna þann halla, sem hefur orðið gagnvart fólki úti á landsbyggðinni. Í öðru lagi er frv. ætlað að vinna að því að gera fólki mögulegt að setjast að í kaupstöðum og kauptúnum til þess að styðja eða taka þátt í atvinnulífinu, því undirstöðuatvinnulífi, sem þjóðinni ríður mikið á að efla.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég get tekið undir hinar almennu hugleiðingar hv. 3. þm. Austf. um húsnæðismálin og það, sem hann sagði almennt um þýðingu þess, að ekki sé gengið á rétt strjálbýlisins í þeim efnum. Hann varpaði fram þeirri spurningu, hvort það væri rétt, að verkalýðsfélag gæti samið um það, að verulegum hluta af ráðstöfunarfé húsnæðismálastjórnar væri ráðstafað til eins sveitarfélags. Ég gerist ekki formælandi þess, að það séu rétt eða eðlileg vinnubrögð út af fyrir sig. En það kom nefnilega meira til. Það kom til, að þetta var lögfest. En þetta var ekki lögfest sem sérákvæði um Reykjavík, heldur sem almennt ákvæði. Að vísu var upphaflega samið um þetta eða gert ráð fyrir, að þetta gilti einungis um Reykjavík. En eftir að málum var þannig komið, var sérstök n. af hálfu ríkisins sett í að ræða málið nánar. Í nefnd þessari voru Jóhannes Nordal, Eggert G. Þorsteinsson og ég, fyrir hönd ríkisstj. En fyrir hönd verkalýðssamtakanna voru Hannibal Valdimarsson, Eðvarð Sigurðsson og einhver þriðji mætur forustumaður þeirra. Ég hreyfði því strax á vettvangi þessarar n., að það yrði sett almennt ákvæði. Og ég vil taka það fram, að undir það var tekið hinum megin við borðið af Hannibal Valdimarssyni og engin barátta gegn því. Það var samstaða um það á þessum vettvangi, að það yrði almennt ákvæði, þannig að það er ekkert að athuga við formið að því leyti. Ég sé ekki ástæðu til að segja fleira í tilefni þess, sem 3. þm. Austf. sagði. Hv. 1. þm. Vestf. sagði, að þessi ákvæði um húsnæðismálin hefðu verið flækt svo á undanförnum árum, að furðu sætti. Þetta virtist bera vott um það, að hann væri ekki inni í málunum. En ég hygg, að ég geti sagt mínum ágæta vini, hv. 1. þm. Vestf., að þetta sé misskilningur. Þetta er ákaflega einfalt mál. Ef hann gæfi sér tíma til að lesa þessa löggjöf yfir er ég sannfærður um, að þetta reyndist ekki neitt myrkviði fyrir hv. þm. Hins vegar er náttúrlega þýðingarmikið að kynna sér gildandi lög, sérstaklega ef menn eru að gera till. um breyt. á löggjöfinni. Þá var nokkur misskilningur hjá hv. þm., að ég hefði sagt, að ástandið varðandi verkamannabústaðina hefði versnað í tíð núv. ríkisstj, í þeim skilningi, að núv. ríkisstj. hefði staðið fyrir löggjöf til þess að gera ástandið lakara. Það er ekki rétt. Það er hins vegar rétt, sem hv. þm. sagði, að hann var meðflm. með mér að till., sem var borin fram á síðasta þingi og samþykkt, um að greiða fyrir byggingu verkamannabústaða. En það, sem ég átti við, var, að sveitarfélögin stæðu verr að vígi vegna rýrnandi tekjustofna til þess að standa undir sínum hlut af þessum nauðsynlegu og þörfu framkvæmdum. Hv. þm. gaf nú víst í skyn, að hann mundi ekki breyta því, sem hann sagði um Sauðárkrók, um ástæður fyrir því, að Sauðárkrókur hefði hætt við að byggja samkv. ákvæðunum um Breiðholtsframkvæmdir. Það gerir svo sem ekkert til. Þetta er ekkert stórmál. Ég ráðfærði mig við hv. 1. landsk. þm., Eggert G. Þorsteinsson, sem var félmrh. þá, og ég á sama tíma meðlimur í húsnæðismálastjórn. Við töldum, að við mundum þetta rétt. En þetta er algert aukaatriði. Ég vil taka fram, sem ég sagði áður, að það er virðingarvert, að hv. þm. skuli hreyfa húsnæðismálum í hvaða mynd sem það er, þó að því kunni að vera ábótavant. Ég vil einnig benda þessum hv. flm. á það, að ef þeir hafa trú á því, að ákvæði frv. þeirra hafi þýðingu til frambúðar fyrir landsbyggðina, hefði farið betur á því, að till. þeirra hefði miðast við slíkt, en hefði ekki verið um það að setja inn aðeins bráðabirgðaákvæði í lögin. Auðvitað þarf að athuga þetta eins og fjölmargt annað í sambandi við þetta mál.



Herra forseti. Aðeins örfá orð vegna þess, að það kom hér fram, að íbúar Reykjavíkur og Reykjaneskjördæmis hefðu notið miklu meiri fyrirgreiðslu frá húsnæðismálastjórn á undanförnum árum en aðrir íbúar landsins. Þetta er alveg rétt. En hv. þm. Austf., Tómas Árnason, kom inn á kjarna þessa máls, og kjarninn er ekki Breiðholtsfyrirgreiðsla, því að Breiðholtsfyrirgreiðslunnar gátu allir landsmenn í kauptúnum eða kaupstöðum notið um árafjölda. Það var annað, sem hann sagði, sem er kjarni þessa máls. Það er straumurinn af peningum til Reykjavíkur utan af landi. Fjöldi aðila utan af landi fékk fyrirgreiðslu hjá húsnæðismálastjórn og byggði hús í Reykjavík og gerir enn í dag. Þetta er í raun og veru meginvandinn, sem við er að stríða, að mínu viti. Ég held, að lausn á þessu máli verði ekki fenginn, fyrr en öryggisleysið í endursölu úti á landi er yfirunnið. Ég efast um, að samþykkt þessarar till., þótt hún bæti að vísu nokkuð um, nægi til þess að fá skrið á húsbyggingar víða úti um land, þar sem þeirra er þörf. Fyrir nokkrum árum aflaði ég mér upplýsinga um það í félmrn., hvernig á því stæði, að þeir í Reykjavík fengu miklu meiri fyrirgreiðslu í húsnæðismálum en aðrir landsmenn. Ég fékk strax það svar, að þetta stæði öllum til boða, sem vildu byggja, þeir gætu fengið fyrirgreiðslu á Breiðholtsgrundvellinum. En það nægði ekki til. Þá kom mér í hug og ræddi um það við þá, að e. t. v. væri raunhæfari leið að breyta verkamannabústaðakerfinu þannig, að bæjarfélögin gætu byggt til leigu og sölu, ef hentara þætti, fleiri íbúðir en þau hafa heimild til skv. núgildandi lögum. Ég held, að þetta yrði stórtækari bót en sú till., sem hér liggur fyrir. En eins og ég minntist á áðan, held ég, að eina leiðin til þess, að raunveruleg breyting verði, sé að tryggja á einhvern hátt, annað hvort á vegum sveitarfélaga eða ríkisins, endursöluverðmæti þeirra íbúðahúsa, sem byggð eru úti á landsbyggðinni.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Frv. þetta um breyt. á l. nr. 86 frá 31. des. 1963, um stofnun happdrættis fyrir Háskóla Íslands, er flutt að beiðni háskólarektors. Heimild háskólans til happdrættisrekstrar rennur út nú í árslok. Heimildin var fyrst veitt til 10 ára, en hefur síðan verið tvívegis endurnýjuð til 15 ára. Þar sem miklar byggingarframkvæmdir munu halda áfram á vegum háskólans um langt árabil, svo sem verið hefur nokkur undanfarin ár, er nauðsynlegt að fá happdrættisleyfið endurnýjað til næstu 15 ára, frá 1. jan. 1974 að telja. Frv. gerir ekki ráð fyrir efnislegum breytingum á núgildandi lögum, öðrum en þeim, sem felast í ákvæðum um framlengingu happdrættisins og fækkun hlutamiða úr 65 þús. númerum í 60 þús. númer, þar sem heimiluð aukning um 5 þús. númer hefur ekki verið notuð, og er talið ólíklegt, að lagt verði út í stækkun happdrættisins með þeim hætti í fyrirsjáanlegri framtíð. Orðalag 1. gr. er gert nokkru skýrara með tilliti til áorðinna breytinga á lögum. Í fskj. með frv. er gerð grein fyrir afkomu happdrættisins á síðustu árum og helztu viðfangsefnum háskólans, sem happdrættisféð rennur til. Vil ég leyfa mér að vísa til þess og sé ekki ástæðu til að endursegja það hér. Leyfi ég mér, herra forseti, að leggja til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.

Forsrh. (Ólafur Jóhannesson) : Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir um breyt. á hinum almennu hegningarl., er samið og borið fram í þeim tilgangi, að hér á landi verði sett fullnægjandi refsiákvæði við hinum svonefndu flugvélaránum. Eins og alkunna er, hefur oft á undanförnum árum skapazt mikið hættuástand vegna ofbeldisaðgerða um borð í flugvélum, þegar menn hafa beitt þar ofbeldi eða hótunum um ofbeldi eða öðrum ólögmætum aðferðum til þess að komast yfir stjórn flugvélar, og hefur tilgangurinn verið ýmiss konar, svo sem fjárkúgun og landflótti afbrotamanna. Á undanförnum árum hefur löggjöf margra ríkja verið breytt til að tryggja það, að lögum verði örugglega komið yfir þá, sem slíka verknaði fremja, og sett hafa verið ákvæði um þung viðurlög. Þá hafa einnig alþjóðastofnanir látið málið til sín taka, og efnt hefur verið til sérstakra ráðstefna um öryggi flugsamgangna, þar sem þetta vandamál hefur verið aðalviðfangsefnið. Gerðir hafa verið 3 alþjóðasamningar, sem stuðla eiga að því að koma í veg fyrir flugvélarán og tryggja, að þeim, sem slíkt fremja, verði refsað. Samningarnir eru kenndir við Tokyo, gerður 1963 í Haag, gerður 1970, og Montreal, gerður 1971. Tveir síðastnefndu samningarnir geyma ákvæði þess efnis, að ríki þau, sem staðfesta þá samninga, skuli tryggja þung viðurlög við flugránum. Tokyo-samningurinn hefur þegar verið fullgiltur af Íslands hálfu, en til þess að unnt verði að fullgilda Haag- og Montreal-samningana, er nauðsynlegt að gera þær breytingar á hegningarlögunum, sem lagðar eru til í frv. því, sem hér liggur fyrir. Með tilliti til þess, hve Ísland tekur mikinn þátt í flugsamgöngum og hve margar flugvélar fara hér um, er nauðsyn, að hér verði gerðar allar þær ráðstafanir, sem unnt er að gera, til þess að koma í veg fyrir flugvélarán og til þess að geta refsað þeim, sem hingað kynnu að leita, eftir að hafa framið slíkan verknað. Hafa og fjölmörg alþjóðasamtök beint tilmælum til allra ríkja um, að þau staðfesti þessa samninga og lögfesti þung viðurlög við brotum, sem snert geta öryggi flugsamgangna. Svokallaðri hegningarlaganefnd var því falið að semja frv. um nauðsynlegar breytingar á hinum almennu hegningarlögum, til þess að fullnægt væri þeim kröfum, sem nú eru almennt gerðar til ríkja um ráðstafanir í þessum efnum. Það má segja, að meginefni frv. felist í 2.–4. gr. Í 3. gr. er lagt til, að nýrri mgr. verði bætt við 165. gr. hegningarlaganna, og er þar mælt svo fyrir, að það varði fangelsi ekki skemur en 2 ár að beita ofbeldi eða hótunum um ofbeldi um borð í loftfari eða annarri ólögmætri aðgerð til að ná valdi á stjórn þess eða grípa á annan ólöglegan hátt inn í stjórnina eða flugið. 2. gr. fjallar um það athæfi, þegar rangar tilkynningar eru gefnar til forráðamanna flugfélaga, t. d. eins og átt hefur sér stað, að tilkynnt sé um það, að sprengjur séu í flugvél, án þess að slíkt sé þó fyrir hendi. Er slíkt athæfi lýst refsivert og getur varðar sektum, varðhaldi og fangelsi allt að þremur árum. Er lagt til, að bætt verði í hegningarlögin nýrri gr., sem verði 120. gr. a. 4. gr. fjallar um það ákvæði Montreal-samningsins, sem varðar sérstaklega spjöll á loftförum á jörðu niðri. Er lagt til, að sett verði viðbótarákvæði í 257. gr., 2. mgr. til þess að taka af öll tvímæli um, að slíkt spellvirki á loftförum falli undir þá gr. hegningarlaganna, en fyrir brot á henni má beita fangelsi allt að 6 árum. Í 5. gr. frv. eru ákvæði þess efnis, að refsivald íslenzka ríkisins nái til þeirra brota, sem fjallað er um í frv. þessu. Og lagt er til, að í 6. gr. bætist nýr liður skv. því. Alþjóðasamningar þeir, sem flugvélarán varða, hafa ekki enn verið fullgiltir af Íslands hálfu og kenndir eru við, eins og sagt var, Haag og Montreal, eru prentaðir sem fskj. með frv. þessu. Með frv, eru allítarlegar athugasemdir, sem hegningarlaganefnd hefur tekið saman, og leyfi ég mér að öðru en því, sem ég hef hér sagt, að vísa til þeirra. Ég legg svo til, herra forseti, að frv. verði að þessari umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. allshn.