Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef flutt brtt. við það frv., sem hér er til umr., og þó að það sé ef til vill ekki venja að mæla fyrir brtt. við 1. umr. málsins, þá er það nú svo, að þessi till. hefur legið á borðunum hjá hv. alþm. í nokkra daga, og þess vegna hef ég kosið að mæla nú þegar nokkur orð um hana. En hún er á þskj. 241 og fjallar um breytingu á einni gr. í lögunum um stofnlánadeild landbúnaðarins, sem er að vísu allt annars eðlis en það meginefni þess frv., sem hér liggur fyrir, en á það sammerkt, að það er breyting við sömu lög. En aðalinntak þessarar brtt. er að setja inn í lögin nýtt form fyrir bústofnslán. Eins og oft hefur komið fram að undanförnu, er það eitt af vandamálum búskaparins, þetta með bústofn handa þeim, sem eru að hefja búskap, þ.e. á hvern hátt þeir geti komið sér upp bústofni. Í núgildandi lögum er heimild fyrir stofnlánadeild Búnaðarbankans að veita lán í þessu skyni, en það hefur hins vegar enn þá ekki verið annað en heimild, það hefur ekki fundizt, að ég hygg, neitt form, sem talið væri framkvæmanlegt til að láta þessi ákvæði ná gildi. Ég hef verið að velta þessu máli fyrir mér raunar í nokkur ár að undanförnu, og sú hugmynd, sem hér er sett fram í tillöguformi, er í raun og veru mótuð út af framkvæmd á þessu formi í a.m.k. tveimur hreppsfélögum á Austurlandi. Upphafið á þessu má ef til vill rekja til þess, að einn framsýnn aldraður bóndi í Fellahreppi gaf fyrir nokkrum árum 100 gimbrar til að mynda slíkan bústofnsleigusjóð í sínu hreppsfélagi, og síðan hefur þessi litli vísir að bústofnsleigusjóði verið þar til, og þessar gimbrar hafa myndað ofur lítinn hluta af bústofni nokkurra manna, sem þar voru að hefja búskap. Að því er ég bezt veit, var sett sérstök skipulagsskrá fyrir þennan sjóð, sem mun vera eða átti a.m.k. að birta í Stjórnartíðindum, en ég hef hins vegar ekki séð aðalinntak þeirra reglna, en það skiptir ekki svo miklu máli. Aðalatriðið er, að þarna er í raun og veru að leita fyrirmyndanna að þeirri till., sem ég hef hér leyft mér að flytja. Þetta var svo einnig tekið upp í öðrum nágrannahreppi á Héraði, og var það þá hreppsfélagið sjálft, sem myndaði þennan sjóð. En í þessari till. er gert ráð fyrir, að stofnlánadeildinni sé heimilt að lána í hreppsfélag, þar sem slíkur sjóður hefur verið stofnaður, einhverja upphæð gegn þeirri tryggingu, sem sjóðstjórnin metur gilda, og er þá hér sérstaklega nefnt annars vegar fasteignaveð, sem er hin algengasta trygging, sem stofnlánadeildin tekur. Í öðru lagi er gert ráð fyrir, að sýsluábyrgð geti komið þarna til greina. Ég taldi rétt að láta fylgja nokkur höfuðatriði, sem ég tel að þurfi að vera í reglum bústofnsleigusjóðanna, sem myndaðir kynnu að verða í hreppunum, og væru þá skilyrði þess, að það væri rétt fyrir stofnlánadeildina að veita þessi lán. Og þessi höfuðatriði, sem ætlazt er til að séu í reglum bústofnsleigusjóða hreppanna, eru í fyrsta lagi, að það sé hreppsnefnd, sem hafi á hönd stjórn sjóðsins, í öðru lagi, - og það er nokkuð sérstætt einmitt fyrir þetta, - að höfuðstóllinn sé hafður aðeins í lifandi peningi, annaðhvort haustlömbum, gimbrum eða kelfdum kvígum. En eins og allir vita, þá er bústofn íslenzkra bænda svo að segja eingöngu í þessum tveim búfjártegundum. Það er að vísu hesturinn, þriðja búfjártegundin, sem ávallt hefur verið til í íslenzkum búskap, en aðalundirstaðan að afkomu og tekjuöflun búanna er í þessum tveim búfjártegundum. Þá er þriðja atriðið, að þessi höfuðstóll, þessi búpeningur, hann sé leigður frumbýlingum í hreppnum, fyrst og fremst frumbýlingum, en einnig geti komið til greina, að bændur, sem kynnu að verða fyrir einhverjum sérstökum óhöppum, t.d. af skepnumissi, geti einnig fengið leigðan slíkan bústofn, ef á því eru tök, ef t.d. væri ekki um að ræða neinn frumbýling, sem frekar ætti að sitja fyrir. Leigutíminn er hér ákveðinn 6–10 ár. Þetta er atriði, sem mjög mikið má um deila, og ef til vill sýnir nánari reynsla, að annaðhvort þetta sé óþarft eða það þurfi einhverra breytinga við. En ég taldi þó heppilegra að hafa það einnig með í upphafi. Og síðan er það ákvæði, að það sé gert ráð fyrir, að lánin séu jafnan endurgreidd í sama formi og þau eru tekin, sem sagt í lifandi peningi. Og enn fremur eru ákvæði um það, hver eigi að vera leiga eða vextir af þessum bústofnslánum og vextirnir, leigan, skuli greidd í sama formi, í lifandi peningi, og komi þá einn gripur fyrir hverja 30, þ.e.a.s. fyrir hverja 30 á ári, en í því felst það nánar tiltekið, að vextir séu 31/3%. Þetta ákvæði kann sumum að virðast dálítið óeðlilegt. Ég hef velt þessu atriði talsvert fyrir mér, og þau meginrök fyrir því, að þessir vextir eru ákveðnir allmiklu lægri en nú er í gildi almennt í lánastarfsemi, eru, að þessi höfuðstóll er verðtryggður, hann hefur það umfram venjulegar peningainnstæður, að hann breytist í svipuðum mæli og almennt verðlag í landinu. Og það er öllum ljóst, að þeir vextir, sem nú eru í gildi í þjóðfélaginu margir mundu segja: þeir háu vextir, sem nú eru í gildi í þjóðfélaginu, t.d. miðað við sparifé, þeir eru ákveðnir svona háir vegna þess, að þeir eiga að sumu leyti að vera verðtrygging fyrir sparifjáreigendurna. Það er svo önnur saga, hvort þeir uppfylla það að vera verðtrygging, en það er mjög mikill munur á því, hver vaxtakjör ættu að vera, ef höfuðstóllinn væri alltaf í svipuðu gildi, og það er mitt mat, að þetta séu hæfilegir vextir, sem þarna eru ákveðnir, af verðtryggðum höfuðstól. Nú liggur það í augum uppi, að þetta lán, sem sennilega yrði 20 ára lán, eins og flest hin almennu lán úr stofnlánadeildinni, það kemur til með að rýrna fljótlega eða notagildi þess í sjóðum hreppanna, og ég hugsa þetta líka þannig, að þessir bústofnsleigusjóðir verði að fá nokkra blóðgjöf, ef svo mætti segja, heima fyrir úr hreppsfélögunum sjálfum. Það kann að vera, að mönnum sýnist misjafnt um það, hvort það sé rétt að gera ráð fyrir þessu, að hreppsfélögin vilji eiga þátt í að mynda slíka sjóði heima fyrir. En það er nú þannig með fjölda hreppsfélaga í þessu landi, að afkoma þeirra byggist fyrst og fremst á landbúnaði. Það eru bændur og þeir, sem að búskap vinna, sem aðalafkoma sveitarfélagsins byggist á. Það eru fjölmargir hreppar í landinu þannig settir, og ég fæ ekki betur séð en það sé mjög eðlilegt, að þau hreppsfélög a.m.k. veiti nokkurn stuðning til þess, að þessar stoðir, sem það byggist á, megi verða sem öflugastar. Mér hefur dottið í hug að benda á í þessu sambandi, að það eru allmargir hreppar í landinu t.d., sem hafa nokkrar tekjur árlega af óskilafé. Þetta er að vísu óviss tekjustofn. Fjöldi hreppa hefur aldrei neinar slíkar tekjur, en þeir eru líka nokkuð margir, sem árlega hafa nokkrar tekjur af þessu svokallaða óskilafé, og það væri sannarlega ekkert óeðlilegt, þó að þessum tekjum, þar sem þær falla til, væri að einhverju eða verulegu leyti varið til að byggja upp slíka sjóði. Nú má að vísu segja, að þetta sé hægt að gera án þess, að til komi þetta ákvæði í lögunum um stofnlánadeild landbúnaðarins. En ég held, að það muni verða frekar til að vekja athygli á þessu og ýta undir, að þessi leið verði farin, auk þess sem það er tvímælalaust talsverður stuðningur við slíka sjóði í upphafi að geta átt kost á nokkru láni, þannig að það skapast þá frestur, þegar það er hægt á nokkuð mörgum árum að byggja slíkan sjóð upp með framlagi heima fyrir í hreppunum sjálfum. Ég geri ráð fyrir því, að þetta form sé mun auðveldara í framkvæmd, þar sem bændur búa að mestu leyti við sauðfé. Mér er það alveg ljóst. En ég fæ þó ekki séð, að það sé með öllu útilokað, síður en svo, að það gæti einnig hentað í búskap, sem byggist aðallega á mjólkurframleiðslu. Sumir reka ef til vill augun í það, að þarna sé ekki talað um tryggingar fyrir sjóðina sjálfa í hreppunum heima fyrir. Ég sé ekki, að það sé nein nauðsyn í þessum lögum, vegna þess að vitanlega setja hreppsfélögin sjálf nánari reglur í sínar samþykktir um bústofnsleigusjóði, og ég tel, að það sé sanngjarnt og eðlilegt að leggja það í vald hreppsfélaganna, á hvern hátt þau vilja tryggja sig gagnvart hverjum einstaklingi í hreppnum, sem kynni að njóta þessara bústofnslána. En eitt er víst, og það er, að þetta bústofnsspursmál er í vaxandi mæli að valda erfiðleikum við stofnun búskapar fyrir frumbýlinga. Þetta var leyst hér og hefur verið leyst eiginlega um langa sögu í byggð Íslands að nokkru leyti með því, sem kölluð voru kúgildi og látin voru fylgja jörðunum. Það var skynsamleg tilhögun. Nú er hún mjög að hverfa, auk þess sem sú breyting hefur orðið, að 1–2 kúgildi voru fyrir 50–100 árum miklu meira virði fyrir mann, sem var að hefja búskap, heldur en þau eru orðin nú. Það þarf ekki að skýra það, en það liggur fyrst og fremst í því, að nú er hlutur fjármagnsins orðinn svo miklu stærri við stofnun bús en áður var, alveg eins í búskap og öllum atvinnurekstri yfirleitt. En ég vildi nú vænta þess, að enda þótt svo hafi verið núna síðustu árin, að stofnlánadeild landbúnaðarins hafi lánað allt það fé út, sem hún hefur haft til umráða, og í raun og veru kannske tæpast haft nægilega mikið til að fullnægja eftirspurn, þá sé rétt að opna þennan möguleika, sem að vísu er nýtt svið. Það er framkvæmd á nýju sviði í þessari löggjöf, og liggur þá í því, að það hafi í för með sér eitthvað aukin útlán. Ég lít þó þannig á, að það séu ekki líkur fyrir því, að þar verði um stórar upphæðir að ræða til að byrja með, þannig að eins og stofnlánadeildin er byggð upp, þá er það vitað, að möguleikar hennar til útlána fara vaxandi ár frá ári, og ég tel þess vegna ekki ástæðu til að óttast það, þó að þessi möguleiki væri opnaður með þessari breytingu, að þá yrði það til að valda neinum sérstökum erfiðleikum fyrir stofnlánadeildina að geta valdið sínu ætlunarverki næstu ár. Aðalatriðið er það, að við verðum að fara að reyna að finna eitthvert form, sem mætti verða að nokkru liði til þess að leysa þetta vandamál, sem það er fyrir frumbýlinga sérstaklega að koma sér upp bústofni, þegar þeir hefja búskap í sveit. Ég vil þess vegna vænta þess, að þessi brtt. mætti fá góðar undirtektir hér á hv. Alþ. Ég ætla ekki að þessu sinni að snúa mér neitt að aðalverkefni frv. Landbrh. hefur fylgt því ýtarlega úr hlaði, og þetta mál kemur væntanlega til meðferðar í landbrn. deildarinnar, sem ég á sæti í, þannig að ég mun slá á frest frekari umr. um málið í heild.



Herra forseti. Ég tel, að með þessu frv., sem hér liggur nú fyrir um aukin framlög í sambandi við ræktun, sé stefnt í rétta átt. Samkv. frv. er gert ráð fyrir því, að hið aukna ræktunarframlag geti gengið til 3500–3800 býla í landinu, því að með ákvæðum frv. er gert ráð fyrir því, að hið hækkaða ræktunarframlag geti náð til heildarræktunar, sem nemur 25 ha. á jörð. En þetta aukaframlag hefur fram til þessa verið miðað við 15 ha. ræktun. Eftir því sem gert er ráð fyrir í frv., getur hér orðið um að ræða aukið framlag til landbúnaðarins, sem nemur á milli 12 og 13 millj. kr. á ári. Það er að vísu ekki ýkja há upphæð, þegar þess er gætt, að hún getur þurft að skiptast á milli 3000 bænda eða jafnvel fleiri. Í hlut hvers mundi þá ekki koma nema í kringum 4000 kr. á ári, ef skiptingin yrði tiltölulega jöfn, og þá má öllum ljóst vera, að hér er ekki um ýkja stórt framlag að ræða til þess að fá ráðið fram úr þeim vanda, sem hér er raunverulega við að glíma. En það vandamál, sem hér er verið að fást við, er það, sem oft hefur verið um rætt, að reyna að hafa áhrif á það, að hægt sé að hverfa sem mest frá smábúskapnum í landinu, hægt sé að lyfta upp bústærðinni, þannig að sem mest af búunum í landinu nái þeirri meðalbústærð, sem nú er lögð til grundvallar í sambandi við útreikning á verðlagi á landbúnaðarvörum. Það er enginn vafi á því, að þær hækkanir, sem samþykktar hafa verið í svipuðu formi og þessi, sem hér liggur nú fyrir till. um, á undanförnum árum, hafa áorkað nokkru. Þær hafa nokkuð lyft undir það að fækka smábúunum, vinna að því, að búin mættu stækka. En þó hygg ég, að flestir, sem um þessi mál hafa hugsað, viðurkenni, að raunverulega hefur miðað grátlega seint í þessum efnum, og enn stöndum við frammi fyrir því, að allt of margir bændur í landinu búa við bústærð, sem er algerlega ófullnægjandi og getur í raun og veru, miðað t.d. við þann verðlagsgrundvöll, sem búin eru rekin eftir, ekki gefið lífvænlegar tekjur. Það hefur verið upplýst í þessum umr., að fyrir rétt rúmu ári stóðu málin þannig, að rúmlega 2700 jarðir í landinu höfðu þá ræktun, sem var undir 15 ha. ræktun á býli. Þetta mun vera nærri því að vera um helmingur jarðanna í landinu. Enda liggja einnig fyrir aðrar tölur, sem sýna, að sá fjöldi bænda í landinu, sem býr við svo smá bú, að engar líkur eru til, að þau bú geti fært meðaltekjur, er yfir 30% allra bænda. Vandamálið, sem hér er við að glíma, er það, hvað þarf að gera, hvað er hægt að gera til þess að nú meiri árangri í því að fækka smábúunum, til þess að stækka raunverulega meðalbúið í landinu. Eins og ég sagði, tel ég, að ákvæði þessa frv. stefni út af fyrir sig í rétta átt: En ég held, að hér þurfi miklu stærra og meira átak til að leysa þann vanda, sem hér er við að glíma. Það liggur sem sagt fyrir, að þau bú eru æðimörg, sem gefa bændum árstekjur, sem liggja langt undir þeim árstekjum, sem nú er almennt viðurkennt, að meðalheimili verði að hafa, ef það á að geta lifað mannsæmandi lífi. Þó að bónda, sem býr við þau kjör að hafa nú, eins og opinberar skýrslur sýna, árstekjur, sem nema frá 50–90 þús. kr., - þótt slíkum bónda sé boðið upp á örlitla hækkun á ræktunarframlaginu, held ég, að í mjög mörgum tilfellum og þeim tilfellum, þar sem mest ríður ú að ná árangri, náist tiltölulega mjög lítill árangur. Það er auðvitað alveg augljóst mál, að sá bóndi, sem í dag býr við ræktun á sinni jörð undir 10 ha., á miklu erfiðara með að auka ræktun sína og stækka sitt bú, auka sína ræktun t.d. um 5 ha. og stækka sitt bú að sama skapi, heldur en sá bóndi, sem í dag býr við ræktun, sem nemur 20 ha. Sá bóndi á miklum mun léttara með að auka sína ræktun og stækka sitt bú, sem nemur 5 ha. ræktun. Ástæðurnar liggja auðvitað í því, að sá bóndi, sem í dag býr við ræktun, sem nemur um 20 ha., og hefur tilsvarandi stórt bú, er þegar búinn að tryggja sér sómasamlegar tekjur í flestum tilfellum. En hinn býr við tekjumark, sem er langt undir því, sem þarfirnar kalla á. Hann á erfitt með að standa í miklum fjárfestingarframkvæmdum, jafnvel þótt honum sé boðið upp á lítils háttar hækkun á ræktunarframlaginu. Við vitum, að það þarf meira til en aðeins að auka ræktunina, og er þó vitanlega ekki hér gert ráð fyrir að veita framlög, sem kosta jafnmikið og ræktunarframkvæmdirnar kosta. Framlögin mega aldrei fara hærra en sem nemur 50% af þeim kostnaði, sem þar um ræðir. En til þess að hægt sé að stækka meðalbúið, þarf miklu meira til en að koma ræktuninni upp. Til stækkunar búsins þarf vitanlega að leggja í aukinn stofnkostnað við útihúsabyggingu, við byggingar yfir stækkandi bústofn, í byggingar yfir aukið fóður o.s.frv. Slíkar framkvæmdir kosta vitanlega mikið fé, eins og nú er komið, og þau lán, sem til þessara framkvæmda eru veitt, eru ekki nema hluti af þeim kostnaði, sem leggja þarf í. Og það kostar einnig mikið fé að stækka sjálfan bústofninn, og eins og ég sagði, þeir bændur í landinu, sem búa við þau kjör, að tekjur þeirra en,! nú í dag óumdeilanlega langt undir því að vera mannsæmandi eða mögulegar til að halda uppi mannsæmandi lífskjörum bóndans og hans fólks, slíkur bóndi á vitanlega mjög erfitt með það að ráðast í slíkar framkvæmdir eins og í því eru fólgnar að lyfta upp meðalbústærðinni. Ég hygg, að það þurfi því að horfast í augu við það, þegar þessi vandamál eru rædd, hin allt of mörgu smáu bú í landinu, hinir allt of mörgu bændur í landinu, sem búa við tekjur langt undir þeim tekjum, sem nú er almennt viðurkennt að þurfi til framfærslu meðalheimilis, - þá þurfi að horfast í augu við það, að það þarf að gera miklu stærra átak en raunverulega felst í þessu frv., þó að hér sé stefnt í rétta átt. Það er ekki langt síðan við ræddum hér á Alþingi um, að það væri mikil þörf á að leggja fram talsvert verulega fjárfúlgu í því skyni að auka framleiðni í frystihúsum landsins, bæta þar alla vinnuaðstöðu, reyna að fá þar fram meiri vinnuafköst, til þess m.a. að hægt væri að standa þar undir hærra kaupgjaldi. Og það var samþ. hér á Alþ., að á yfirstandandi ári skyldi varið 43 millj. kr. sem beinu framlagi í þessu skyni, og upphæðinni átti að skipta á milli frystihúsanna í landinu. Ég held, að það þurfi að gera í þessum efnum nokkuð svipað varðandi þetta vandamál í íslenzkum landbúnaði. Ég held, að það þurfi að horfast í augu við það, að ef á að fækka verulega smábúunum í landinu, ef á að stækka meðalbúið, ef á að leysa vandamál þeirra fjölmörgu bænda í landinu, sem búa n.ú við miklu lægri tekjur en t.d. meðaltekjur verkamanna í landinu eru, ef á að leysa þennan vanda, þarf að koma til miklu meiri stuðningur frá hinu opinbera en í þessu frv. felst. Mér fyndist t.d. mjög eðlilegt, að lögð yrði fram á þessu ári svipuð upphæð t.d. og var lögð til frystihúsanna gagngert í þessu skyni. Það mætti vel leggja fyrir nýbýlastjórn, sem hefur mjög með þessi mál að gera, að setja reglur um það, hvernig þessu fé skyldi úthlutað, til þess að það kæmi að sem beztu gagni. Ég held, að það leiki heldur enginn vafi á því, að afkoma ríkissjóðs sé með þeim hætti, hafi verið með þeim hætti á s.l. ári, að ríkissjóður gæti vel séð af þessari upphæð til þess að vinna slíkt þarfaverk eins og það væri að lyfta verulega upp bústærðinni og bæta þar með afkomu þeirra bænda, sem búa við lökust kjör. Það er rétt að hafa það í huga í sambandi við afgreiðslu þessa frv., að allar líkur benda auðvitað til þess, að það fari svipað nú og áður, að fyrst og fremst gangi þær hagsbætur, sem felast í þessu frv., til þeirra bænda, sem lengra eru komnir áleiðis, að sem sagt meginhlutinn af þessu 12 millj. kr. framlagi á ári, sem gert er ráð fyrir, gangi a.m.k. fyrstu árin fyrst og fremst til þeirra bænda í landinu, sem búnir eru þó að koma sér út úr mesta vandanum, eru búnir að rækta þannig upp á jörðum sínum, að þeir eru t.d. komnir yfir 15 ha. ræktun. Ég held, að þeir bændur hafi þegar öðlazt þá aðstöðu, að þeir geti haldið áfram í mjög mörgum tilfellum að fjárfesta nokkuð, að stækka bú sín, að halda áfram byggingum, að þeir geti sem sagt notfært sér það, sem í þessu frv. felst, en að hættan sé sú, að hinir, sem búa enn við minni búskapinn, geti ekki náð þessu nema að litlu leyti. Ég veit þó, að nokkur hluti þessarar fjárhæðar mun til þeirra renna, og tel því, að það eigi að samþykkja frv. En það er alveg rétt að gera sér samt sem áður grein fyrir því, að mestar líkur benda til þess, að svona fari um framkvæmdirnar. Einmitt af þessum ástæðum álít ég, að það hefði þurft að fylgja með í þessu frv. eitthvert svipað átak og það, sem ég hef hér nefnt, þar sem til kæmi alveg sérstakt framlag, sem ekki má vera minna en 40–50 millj. kr., sem gagngert verður veitt í því skyni að auka framleiðnina í íslenzkum landbúnaði, en það verður m.a. gert með því að vinna skipulega að því, að smærri búin nái því að stækka. Í sambandi við þetta frv. hafa hér farið fram nokkuð almennar umr. einnig um landbúnaðarmál. Ég skal ekki blanda mér mikið í þær, en vil þá víkja hér að nokkrum atriðum. Hér hefur nokkuð verið rætt um verðlagningarmál og tekjur bænda, talsvert rætt um lánakjör, vexti af lánum og lánstíma, og sitthvað fleira hefur hér borið á góma. Í sambandi við það vildi ég segja, að það hefur verið alveg skýr afstaða okkar Alþb.-manna, að við teljum, að kjör íslenzkra bænda almennt séð séu þannig, að þau þurfi að batna, ekki síður en hin almennu kjör verkamanna í landinu. Það var af þessum ástæðum, sem við mörkuðum þá afstöðu í ársbyrjun 1959, þegar Alþfl. og Sjálfstfl. lögðu hér fram frv. á Alþ. um að lækka beinlínis kaup íslenzkra bænda með lögum frá því, sem um hafði verið samið, jafnhliða því sem kaup verkamanna og annarra launþega var líka lækkað með lögum frá því, sem um hafði verið samið, - þegar þetta var lagt til hér í ársbyrjun 1959, stóðum við gegn því. Því miður bar Framsfl., sem mjög talar um áhuga sinn á hagsmunum bænda, ekki gæfu til að standa á móti þessari beinu kauplækkun, sem þá var ákveðin hér á Alþingi. Framsfl. sat hér hjá við atkvgr. um það, þegar þannig var verið að færa niður umsamið kaup bænda. Við Alþb.-menn höfum á undanförnum árum mjög barizt fyrir því, að launakjör verkamanna yrðu ekki rýrð, eins og þó hefur greinilega verið stefnt að með þeirri efnahagsmálastefnu, sem hér hefur ríkt. Þessi barátta, sem oft hefur komið fram á þann hátt, að barizt hefur verið fyrir nokkurri kauphækkun til handa verkamönnum í landinu vegna vaxandi dýrtíðar, hefur jafnframt verið barátta fyrir því að hækka kaup bænda í landinu, en það hefur verið samkv. lögum bundið saman við launakjör verkamanna. Það var árið 1955, sem ríkisstj. Framsfl. og Sjálfstfl. lagði það til hér á Alþ. að hækka vexti á stofnlánum landbúnaðarins. Þá voru vextir á stofnlánum landbúnaðarins hækkaðir úr 2% og 2½% upp í 3½% og 4%. Við sósíalistar, sem vorum hér á Alþingi þá, börðumst gegn þessari vaxtahækkun og töldum hana óréttláta og ranga. Síðan kom ríkisstj. Sjálfstfl. og Alþfl. og lagði til að hækka vextina enn þá meira og stytta lánstímann, þá var auðvitað óspart í það vitnað, að þegar Framsfl. hefði verið í stjórn, hefði hann verið með því að hækka vextina á þessum sömu lánum. Afstaða okkar sósíalista og Alþb.-manna var hin sama allan tímann, við vorum á móti því, að vextirnir væru hækkaðir 1955, og við vorum einnig á móti því, að þeir væru hækkaðir 1960. Og við vorum á móti því, að lánakjörin til landbúnaðarins væru gerð verri, eins og þau voru þá gerð, með styttingu lánstímans. Okkar afstaða hefur verið sú að vera á móti því, eins og kjörum íslenzkra bænda nú er háttað, að á þá væri lagður sérstakur skattur. Við greiddum hér alltaf atkv. á móti því, þegar verið var að leggja á eða framlengja skattinn til bændahallarinnar, sem þeir framsóknarmenn og sjálfstæðismenn stóðu saman um. Við vorum líka á móti hliðstæðri skattaálagningu á bændur, þegar núv. ríkisstj. beitti sér fyrir henni í sambandi við uppbyggingu stofnlánasjóðanna. Og það er fyrst og fremst vegna þess, að við töldum, að kjör og aðstæður íslenzkra bænda væru þannig, að þeirra kjör þyldu ekki sérstaka skattlagningu. Við Alþb.-menn stóðum með því að auka ræktunarframlagið árið 1957 og greiddum einnig atkv. með því, þegar gengið var lengra í sömu átt hér síðar. Og við erum fyllilega sammála því frv., sem hér liggur fyrir um það að auka nokkuð þessi framlög. En við bendum bara á það, að til þess að ná nokkrum verulegum árangri í því að gera smábúin í landinu stærri, afkastameiri, og í því að hægt sé að skapa bændum landsins verulega bætt kjör frá því, sem nú er, þeim þeirra, sem búa við lökust kjör, til þess þarf miklu meira og stærra átak en það, sem felst í því frv., sem hér liggur fyrir. Hér þarf til að koma alveg greinilega allmyndarlegt fjárframlag frá hálfu hins opinbera, sem gagngert sé miðað við það að gera þeim fátækustu kleift að stækka sín bú. Í sambandi við hinar almennu umr., sem hér hafa farið fram um landbúnaðarmál, verður vitanlega ekki heldur gengið fram hjá því, að það er orðin knýjandi nauðsyn á að marka hér nýja stefnu í sambandi við þróunina í íslenzkum landbúnaði. Það er út af fyrir sig mjög þarft verk að fækka smábúunum og auka á þann hátt framleiðnina í íslenzkum landbúnaði. En það er líka alveg augljóst mál, að það þarf að huga vandlega að því, á hvaða hátt íslenzkur landbúnaður á að þróast. Á áfram að byggja á einyrkjafyrirkomulaginu, því sem byggt er á núna, eða á að reyna að sveigja þróunina inn á nýjar brautir, sem sýnilega eru meira í samræmi við tækniþróun nútímans? Í sambandi við hugleiðingar um það höfum við Alþb.-menn lagt hér fram frv. á Alþingi um að veita aukin lán og lán til lengri tíma til félagsbúskapar, til þess að reyna að ýta undir þá þróun í íslenzkum landbúnaði, að meiri félagsrekstur mætti koma þar til greina heldur en nú er. Ég held, að það sé heldur enginn vafi á því, að það er orðin aðkallandi nauðsyn að reyna að hafa nokkur áhrif gegnum lagasetningu einmitt í þessa átt. Ég veit, að það er auðvitað létt verk að segja, að það skuli lagt til meira og meira fé til þess að auka afköst í íslenzkum landbúnaði, og ég býst við því, að hæstv. landbrh. afsaki sig með því, að hann hafi náð þeim árangri, sem felst í því frv., sem hér liggur fyrir, hann hafi fengið því framgengt, að nú skuli auka framlög til landbúnaðarins, sem nemur 12 millj. kr. á ári, en hann hafi hins vegar ekki treyst sér til þess að ganga lengra að sinni. En þegar hæstv. landbrh. íhugar það, hvað gert hefur verið nú, t.d. á þessu þingi, við aðra atvinnuvegi landsins, og þegar hann hefur það einnig í huga, hver aðstaða ríkissjóðs er í raun og veru til þess að láta nokkuð af hendi rakna í þessum efnum, held ég, að það sé í rauninni ekki farið fram á neitt of mikið, þó að slíkt framlag kæmi til, eins og það sem ég hef bent á hér í þessum umr., vegna þess að það er engu minni þörf á því að auka framleiðni í íslenzkum landbúnaði heldur en t.d. bara í sambandi við vinnuaðstöðu í frystihúsum landsins. Ég veit vel, að það má miklu áorka með breyttum vinnubrögðum í frystihúsunum, sem mundi hafa mikla þjóðhagslega þýðingu. En ég held, að þrátt fyrir vissa erfiðleika, sem frystihúsareksturinn í landinu á við að búa, standi þó frystihúsarekstur landsmanna miklu nær því að geta leyst þennan vanda sjálfur að langmestu leyti heldur en sá hluti landbúnaðarins stendur, sem nú á við kröppust kjör að búa. Ég held nefnilega, að vandinn þar sé þess eðlis, að það dugi ekki að bjóða þeim bændum, sem þar búa við lökustu kjörin, upp á einhverja smávægilega hækkun á vissum framlögum, sem lítið draga í sjálfu sér til þess að leysa aðalvandann, þar þurfi að koma til miklu, miklu stærra átak. Ég skal svo ekki hafa fleiri orð um þetta mál að sinni, en vil vænta þess, að hæstv. landbrh. alveg sérstaklega vilji nú taka til athugunar, hvort hann teldi ekki vera möguleika á því, að mætt verði að einhverju leyti a.m.k. þessum sjónarmiðum okkar Alþb.manna, sem við höfum sett hér fram, hvort ekki væru tök á því í sambandi við afgreiðslu þessa máls að leggja fram allmyndarlega fjárhæð til þess að auka framleiðnina í íslenzkum landbúnaði, t.d. á eitthvað svipaðan hátt og gert var við frystihúsin á þessu þingi.



Herra forseti. Það er meira talið alltaf um þessa blessaða bændur. Það er verið að tala um, að þeir fái þessa óskapa styrki. Lítið þið svo bara yfir þessa styrki, Jú, athugið fjárveitingar til landbúnaðarmála. Jú, það er hrúgað á þá lagagrein húsmæðraskólum og bændaskólum. Hvernig stendur á, að það er ekki sett á fjárlagagreinar t.d. sjávarútvegs og iðnaðar? Húsmæðraskólarnir eru þar allir, bændaskólarnir, sandgræðslan, peningarnir, sem er mokað í Gunnarsholt til þess að fleygja þar í sandana og reka bú, sem ekki gefur neitt af sér, en er grobbað af. Ég hef ekki orðið var við neinn rekstrarafgang þar. Svo eru fjárveitingar til skógræktar og til nýbýla. Deila má um, hve langt á að ganga í því að reisa nýbýli, meðan jarðir eru að fara í eyði í stórum stíl. En það skal þó viðurkennt viðvíkjandi þessu nýbýlaframlagi, að það hefur mörgu býli verið bjargað frá því að fara í eyði. Hinn óbreytti bóndi hefur gegnum þessar fjárveitingar engan annan styrk fengið en jarðræktarstyrkinn, sem hefur verið svo hverfandi lítill, að hann er nær einskis virði. Ég segi þetta af því, að það er sífellt verið að sifra um, hve bændur fái mikinn styrk til búskapar. Ég er orðinn hálfleiður á því. Lúðvík Jósefsson, hv. 5. þm. Austf., var að tala á móti því að lækka kaup til bænda og verkamanna og vildi láta okkur hafa sem allra mest kaup og stækka búin sem allra mest. Það er ekkert nýtt, að þeir séu á móti öllum lækkunum, þeir vilja alltaf gera allt fyrir alla, þessir elskulegu menn. En svo bara þegar þeir eru öllu farnir að ráða, eins og t.d. í Rússlandi, þá gera þeir ekki neitt fyrir neinn, nema ef þeir senda fólk til himnaríkis öðru hverju, eins og Stalin sálugi gerði. Þá mátti svelta fólkið, og ef einhver möglaði, var hann sendur til Síberíu eða hreinlega drepinn. Ég veit, að hv. 5. þm. Austf. verður miklu betri en Stalín, ég líki þeim ekki saman, en það er samt ekki ólíklegt, ef hann réði öllu einn í þessu landi, að hann gæti ekki gert allt. fyrir alla. Þegar Alþb.-menn eru að tala um, að þeir vilji allt hækka, þá getur það þýtt það, að þeir vilji fjölga krónunum, en verðmætið minnki jafnmikið eða meira. Það hefur gengið þannig, að menn hafa fengið fleiri og fleiri krónur í kaup, bæði bændur og verkamenn, en verðmætið hefur ekkert aukizt. Svo vil ég bara segja þessum góðu mönnum, sem vilja okkur bændum svona óskaplega vel og segja, að við eigum að stækka búin, að það er til lítils að stækka búin með löggjöf, eins og hún er nú. Við erum búnir að tvöfalda búin á rúmlega 10 árum, en verðlagið hefur alltaf lækkað jafnóðum. Það á að miða við það, að bændur hafi sama kaup og aðrir, sama hvað þeir framleiða, þannig að bændur eru algerlega hafðir fyrir fífl, þeir eru farnir að framleiða helmingi meira en þeir gerðu, en hafa ekkert fengið meira fyrir vinnu sína, þannig að ef bændur vilja vera klókir, þá gengju þeir bara í félag og segðu: Við framleiðum þetta, hver bóndi hefur svona 200 rollur, og fáum jafnt kaup eftir sem áður. - Í staðinn fyrir það hafa þeir stritað án þess að fá neitt fyrir það. Ég kom með till. í fyrra um, að þetta yrði lagað og bændur fengju helming af aukinni framleiðslu í sinn hlut og neytandinn helming, skiptist jafnt á milli. Það var ekki afgreitt úr nefnd, og Stéttarsamband bænda var svo vesælt að þora ekki að mæla með því, heldur suðu þeir saman frv., þar sem er imprað á þessu, en orðað svo illa og klaufalega og bjánalega, að það er ekkert gagn að því. Sannleikurinn er sá, að hvorki Framsfl. né Sjálfstfl. hefur ástæðu til að grobba af þessari afurðasölulöggjöf. Hún er með fádæmum vitlaus, og í heild er strit bænda alveg unnið fyrir gýg, nema þessum ákvæðum sé breytt og bændur fái eitthvað af aukinni framleiðslu í sinn hlut. Hæstv. landbrh. er búinn að jagast hér við fyrrv. fjmrh. út af því, hvor flokkurinn hafi staðið sig betur í bændanna garð, Framsfl. eða Sjálfstfl. Báðum flokkunum hefur sézt yfir þetta aðalatriði, og Framsókn hefur af engu að hæla sér í afurðasölumálunum - sannleikurinn er sá - öðru en því að skipuleggja þetta 1934. En það er eitt, sem Framsókn getur hælt sér af umfram Sjálfstæðið, og það er það, að bændum voru útveguð hagkvæm lán, og það er ómetanlega mikils virði. Lánin í ræktunarsjóðnum hafa hjálpað bændum til að byggja og rækta landið. Þeir fengu lánin með hagstæðum kjörum, löngum afborgunum og lágum vöxtum. Það var ekki bústærðin, sem gerði þeim kleift að gera umbætur, heldur þeirra eigin vinna og þessi lánaaðstoð. En það er bara þessi lánaaðstoð, sem Sjálfstfl. kippir í burtu með sínum furðulegu ráðstöfunum 1960. Og það var alveg furðulegt að gera þær ráðstafanir í einu, fella gengið og hækka vextina. Þetta gerir engin þjóð, sem hefur fjármálavit. Enda var það annar hagfræðingurinn, sem sagði: Það á að hækka vextina, það dregur úr fjárfestingunni. En hinn hagfræðingurinn sagði: Það þarf að lækka gengið, til þess að útvegurinn beri sig. - En það er ekki til neins að gera hvort tveggja í einu. Það verkar hvað á móti öðru og var verra en gagnslaust. Það er þetta, sem Sjálfstfl. er sekur um, að stytta lánatímann, hækka vextina og hækka verðlagið um 70%. Þetta gerir það að verkum, að þeim bændum, sem eru nú að byrja búskap eða hafa gert miklar umbætur síðan 1960, er ómögulegt að rísa undir vöxtum og afborgunum. Ég skal játa það, að þessi stjórn hefur reynt að bæta ofur lítið fyrir sínar syndir, en það er bara hverfandi lítið. Stjórnin er nú að koma með frv. um það að hækka jarðræktarstyrk, að miðað sé við 25 ha. Það er gott, svo langt sem það nær. Það er líka í þessu frv. um að hækka óendurkræft framlag til íbúðarhúsabygginga um 10 þús. Það er líka gott, það sem það nær. En þetta hefur ekkert að segja á móti hinu. Og svo get ég sagt ykkur það, að þeir, sem eru að byggja upp nú, eru svo skuldum hlaðnir, að þeim er ómögulegt að rísa undir þeim, á meðan við, sem erum búnir að gera hlutina og skuldum lítið sem ekki neitt og eigum jafnvel peninga, meðan við leikum okkur, guggna hinir. Í heild er það þannig með bændastéttina íslenzku. Það var talið í blöðunum, að hún hefði átt að hafa um 100 þús. kr. meðaltekjur, á meðan verkamaðurinn átti að hafa 101 þús. Kona og börn verkamanna höfðu 12 þús. í viðbót, sjómennirnir höfðu 128, iðnaðarmenn 125 og konur þeirra eitthvað 10 þús. Nú vitum við það með iðnaðarmenn, að þeir hafa dregið undan, það er óhætt að segja það hér í þinginu, það er ekki hægt að sekta menn fyrir það. Við vitum það líka, að tekjur sjómanna voru óeðlilega háar 1962. Bændur áttu að hafa um 100 þús. kr. samkv., þessu, en fjölskylda verkamanna um 110, en bændur höfðu þetta ekki. Ég er búinn að kynna mér það. Ég furðaði mig á þessari frétt, þegar ég heyrði hana, en veit nú, að það átti eftir að draga frá alla vexti og það átti eftir að draga frá viðhald fasteigna og það átti eftir að draga frá tryggingagjöld, þannig að raunverulega hefur bóndinn ekki haft nema rúmlega 70 þús., og það kemur heim við 10 ára útreikning, sem ég reiknaði í fyrra viðvíkjandi frv., sem ég flutti um, að bændur færu að fá hluta af aukinni framleiðslu í sinn hlut. Það kemur heim við það, að bændur hafa allan tímann, bæði hjá Framsókn og Sjálfstæðinu, haft um 30% lægra kaup en aðrar stéttir, sem sagt 30% lægra kaup en þeir áttu að hafa lögum samkv. Það væri því alveg óhætt, að bændur færu að njóta aukinnar framleiðni, vegna þess að þeir færu ekki upp fyrir aðra fyrir það, enda hafa íslenzkir bændur framleitt hlægilega ódýrar landbúnaðarafurðir. Ég ætlaði nú að svara hæstv. menntmrh. einhvern tíma, en ég veit ekki, hvort málið verður nokkurn tíma tekið á dagskrá aftur. Ég er búinn að kynna mér það um alla Evrópu, að það eru Danir einir, sem selja ódýrari landbúnaðarvörur. Það er alveg sama, hvað þessir herrar væla og berja lóminn fyrir hönd bænda, það er nákvæmlega sama, þótt þeir tvöfaldi hjá þeim búin, meðan löggjöfin er eins og hún er, að bændur njóta þess á engan hátt, þótt búin stækki, þá er ekkert gagn að því að stækka búin. Hitt er annað mál, að ef það eru sérstaklega lítil bú á Austurlandi, þá verða þeir fyrir borð bornir í samanburði við aðra landshluta, það er allt annar hlutur. En sem heild getur bændastéttin ekki grætt á því að stækka búin, meðan löggjöfin er eins og hún er. Þeir hafa sama kaup og þeir hafa haft, um 30% lægra en aðrir. Annars er rétt að unna mönnum sannmælis og viðurkenna, að í ár var leiðrétt verðlagið til bænda, það varð stórhækkun á því í haust, það er alveg rétt hjá landbrh., og ég veit, að landbrh, hefur alltaf viljað íslenzkum bændum vel og reynt að berjast fyrir þeirra hag, eins og hann hefur getað, en hann hefur átt örðuga aðstöðu. Ég álít, að verðlag til bænda hefði stórlagazt í haust og sennilega aldrei orðið betra, ef við hefðum ekki orðið fyrir tvenns konar áföllum, þ.e. hækkandi verðlagi á öllu, það flýgur upp, og í öðru lagi, að tíðarfar var í mörgum landshlutum mjög óhagstætt s.l. haust, þannig að það át upp nokkuð af verðhækkuninni. Það er engin ástæða að vera að vanþakka það, sem vel er gert, en það er líka rétt að segja það, sem illa er gert. Sem sagt, grundvöllurinn undir því, að það hafi einhverja þýðingu fyrir bóndann að stríða og strita og stækka búin, er, að löggjöfinni sé breytt, að bóndinn njóti þess að einhverju leyti, ef hann eykur sína framleiðni og framleiðslu, og neytandinn að einhverju leyti. Þetta er grundvöllurinn. Og það þýðir þess vegna enginn barlómur, það er alveg sama, hvað þessir hv. þm. berja hér lóminn fyrir bændur, meðan það er ekki tryggt, að bóndinn njóti á einhvern hátt ávaxta af sinu striti, þá er ekki til neins að vera að hvetja hann til þess að stækka búið. Ég get að sjálfsögðu verið með stjfrv., það sem það nær, en það læknar ekki þann vanda, sem nú steðjar að, og það er þetta misræmi, sem búið er að skapa hjá bændum og raunar hjá fleirum, hjá þeim, sem hafa verið að koma sér upp íbúðarhúsum, hjá útgerðarmönnunum, sem eru nú að kaupa báta, þó að þar komi fleira til greina, sem breytir aðstöðunni dálítið. Þetta misræmi hefur komið fram í fleiru, sem eðlilegt er, þegar vextir voru hækkaðir, verðlag hækkað og lánstími styttur. Þá er ósköp eðlilegt, að menn búi við misjöfn kjör. Vandinn verður ekki leystur, nema kjörum þeirra bænda, sem hafa ráðizt í framkvæmdir síðan 1960, verði breytt, vextirnir verði lækkaðir, lánstími lengdur og þeim á einhvern hátt annan hjálpað. Það þarf ekkert að hjálpa þeim, sem voru búnir að búa um sig. Þeim hefur verið hjálpað með gengislækkun. Við erum að borga okkar skuldir með margfalt verðminni krónum en þegar við fengum þær Þetta skilur ríkisstj. að vissu marki, á það bendir þetta frv. Allt leitar jafnvægis að lokum, og ef lánskjörum þessara bænda verður ekki breytt, þá borga þeir ekki sínar skuldir og bankinn verður að taka jarðirnar. Það mun fara að koma í ljós nú, að bændur geta ekki staðið í skilum, eins og þeir hafa gert í Búnaðarbankanum. Ég hef heyrt Magnús Jónsson, sem nú er bankastjóri, segja það, að bændur séu allra manna skilsamastir. Þeir hafa verið það. En það rekur vitanlega að því, að þeir geta ekki verið það, því að þegar skuldir eru komnar upp í 500–600 þús. á býli, er gersamlega útilokað fyrir bóndann að standa undir vöxtum og afborgunum af þessum upphæðum, þær eru orðnar það miklar. Það fer einfaldlega þannig, eins og með dýru bátana, sem verið er að kaupa nú og menn verða að borga 6½% af, þeir geta ekki borgað vextina, og þeir verða annaðhvort seldir eða það verður að breyta lánskjörum eða í þriðja lagi, að fiskveiðasjóður tapar. Það fer þannig með bændur, sem eru stórskuldugir nú, að þeir geta ekki borgað, og bankinn fer þá að taka jarðirnar, og svo fara þær annaðhvort í eyði eða verða leigðar fyrir einhverja smámuni. Það sækir allt í eðlilegan farveg. Svo er hér mjög merkileg brtt. frá hv. 3. þm. Austf. Það, sem er sérkennilegast við þessa brtt., er, að það er farið 3–4 aldir aftur í tímann. Það var þannig, áður en bankarnir urðu til hér á landi, þá þurftu menn að ávaxta fé sitt, og þá höfðu biskupsstólarnir það þannig, að þeir áttu kúgildi hér og þar og jarðir, svo leigðu þeir bændum þetta. Bændur gátu ekki átt sínar kindur, vegna þess að þeir urðu að taka þessi kúgildi. Svo urðu þeir að borga leiguna í smjöri. Þetta skapaði tekjur fyrir biskupsstólana. Það má vel vera, að það geti verið gott fyrir bændur að fá lifandi pening til leigu, en dálítið vafstur er nú við þetta. Það eru hreppsnefndirnar, sem eiga að stofna þessa bústofnsleigusjóði, taka, að mér skilst, lán,- sennilega í Búnaðarbankanum. En okkur hefur alltaf þótt leiðinlegt, sveitamönnunum, að fara til hreppsnefndanna, því að það var talað um, að þeir væru orðnir hálfgerðir sveitarlimir, sem væru að leita til hreppsnefnda með ábyrgð og aðra fyrirgreiðslu, þannig að bændur hafa alltaf hlífzt við þessu og þykir þetta leiðinlegt og suðmýkjandi. En þegar hreppsnefndirnar eru búnar að kaupa þessar skepnur og lána bændum þær, hvort það eru heldur kvígur eða haustlömb, þá á að borga eitt lamb eftir 30, það eru lágir vextir, mjög lágir vextir. Ég heyrði hv. 3. þm. Austf. einu sinni tala um það í útvarpsumræðum, að það væri yfirsjón, hvað vextir hefðu verið lágir hér á landi. En hvað sem því líður, held ég, að það sé á vissan hátt hagstætt fyrir bændur, sem eiga að borga eina gimbur eftir 30 og eina kvígu eftir 30. Raunar yrði það dálítið óþægilegt, ef maður tæki t.d. 5–6 kvígur á leigu eða jafnvel þrjár, þá er ekki hægt að borga nema brot úr kvígu, og þá yrði annaðhvort að fara með halann, bóginn eða einhvern hluta af kvígunni í leiguna. Það er óþægilegt, það nefnilega vantar skiptimyntina, eins og við höfum í bönkunum, það er dálítið óþægilegt. En náttúrlega er það allt í lagi, ef það væru 30 kvígur, því að þá er hægt að greiða með einni kvígu. Viðvíkjandi lömbunum er sérstaklega hagstætt fyrir bændur að láta 1 haustlamb í leigu af 30, því að vanalega er nú hægt að finna eitt lamb af 30, sem er lítils virði, þannig að vextirnir yrðu litlir, og þá gætu þeir kjagað með þetta á bílum, því að það er orðið svo mikið um vélar, til útibússtjórans, sennilega yrði það Halldór okkar fyrir austan og svo hér í Búnaðarbankann til Magnúsar, þeir sem væru í Gullbringu- og Kjósarsýslu, svo að þetta væri baul og jarm þar í kring á haustdögunum. En fyrir bændur yrði þetta ágætt, ég sé ekki neitt við það að athuga. Náttúrlega gæti þetta sóðað eitthvað út, sérstaklega kvígurnar í kringum bankahúsið, en það er hægt að verka alla hluti, það væri hægt að ákveða að hafa þetta bara vissa daga og sprauta svo vatni yfir. Yfirleitt eru fínar stofnanir, þessir bankar, eins og við vitum, því að banka vantar ekki í okkar landi eða bankaútibú. Það er nóg af því, en minna um peningana, þannig að þetta er ekki svo vitlaust fyrir bændur, þó að farið sé dálítið aftur í tímann. Hitt er vitanlega aðalatriðið, að bændur fái einhvers staðar lán, svo að þeir geti stækkað búin. Undirstaðan undir öllu er, að löggjöfinni sé breytt þannig, að þeir vinni eitthvað við að stækka búið. En ég vona, að þetta fari að miða allt í rétta átt, löggjöfin breytist, áður en langt um liður, og búin stækki. Annars skal ég segja ykkur það, hvað er miklu meira virði en allir sjóðir og allar haustgimbrar og allar kvígur, kelfdar eða ókelfdar, og það er kjarkur og manndómur hjá bændum. Ef þeim er talin trú um, að það sé það versta, sem þeir geri, að búa, það sé eiginlega ekki hægt, þá er útilokað, að þeir búi vel. Við vitum, að ómögulegt er að vinna stríð, ef hermennirnir trúa því, að þeir bíði ósigur, og við vitum, að ef við erum á ferðinni í mugguveðri og trúum því, að við villumst, þá villumst við áreiðanlega, en ef við erum öruggir um að rata, þá er mikil von til, að við komumst á leiðarenda. Ég held því, að það, sem við þurfum fyrst og fremst að sannfæra bændur um, þrátt fyrir það að tekjur séu takmarkaðar af búum okkar, þá sé þetta heilbrigðasta og skemmtilegasta starfið. Við þurfum að trúa á framtíðina, trúa á þennan atvinnuveg. Sannleikurinn er sá, að það er hægt að efnast á búskap. Það er ekkert annað en heyja vel á sumrin og setja svo gimbrarnar á, vera ekki að kaupa of mikið og nota beitina vel, nenna að vinna. Ég hef aldrei verið í vandræðum með að hafa gimbrar, hef aldrei þurft að fá lán fyrir gimbrum að hausti. Svo geta menn neitað sér um ýmislegt. Til þess að stækka bú þarf maður bara að trúa því, að það sé hægt, haga sér skynsamlega, en ekki vera með væl og vantrú, hafa sjálfstraust. Það er áreiðanlegt, að þetta er hægt á Austurlandi eins og annars staðar. Það, sem þm. ættu fyrst og fremst að gera, er að fara milli kjósenda sinna og telja í þá kjark og stórhug, en ekki segja þeim að fá kvígur að láni hjá hreppsnefndinni og haustgimbrar. Þeir geta sett á sínar gimbrar. Ég lifði engu sældarlífi mín fyrstu ár, ég borðaði rúgbrauð og tólg og velling og var stundum svangur. En mér datt aldrei í hug að fara til hreppsnefndar og fá gimbrar að láni. Ég komst alltaf af fyrir því. Og ég held, að það bezta, sem þessir blessaðir þm. gerðu, væri að sýna bændum fram á, að það sé leikur einn að lifa á búskap. Það er ekkert aðalatriði að hafa búið mjög stórt. Þessir herrar, eins og Gunnar Bjarnason og aðrir, sem alltaf eru að tala um stórbú, - því búa þeir ekki sjálfir stórbúi? Á Hvanneyri og Hólum eru einhver stærstu bú hér á landi, en ég man ekki, 1962 held ég að það hafi verið, þá var eitthvað ½ millj. kr. halli á hvoru búi og þó er allt lagt til: vélar, jörð, bústofn. Hvað gefa þessi stóru bú þá af sér? Við eigum að hafa búin hæfilega stór, það borgar sig, að það sé full vinna fyrir fjölskylduna. Það er ekki hægt að treysta á aðkeypt vinnuafl, og það er fíflska að hafa búin sérstaklega stór, meðan bændurnir í heild fé ekkert meira fyrir það, þó að þeir framleiði mikið. Undirstaðan er heilbrigð og breytt löggjöf og hæfilega stór bú. En verst af öllu þó og verra en vitlaus löggjöf og allar vitleysur allra ríkisstj. er það, ef hægt er að telja bændum trú um, að allt sé ómögulegt, og gera þá kjarklausa og manndómslausa.



Herra forseti. Það voru nokkur orð aðallega til þess að svara nokkrum atriðum í ræðu hæstv. ráðh., en hann flutti hér alllanga svarræðu um þessi efni, eftir að ég hafði talað fyrir helgina. Hæstv. ráðh. sagði, að það væri ekki réttmætt að halda því fram, að hagur bænda stæði verr nú en áður, t.d. áður en núv. stjórnarstefna kom til framkvæmda. Hann sagði, að í þessu sambandi mundu menn mest vitna til þess, sem Hermóður Guðmundsson bóndi í Árnesi í Suður-Þingeyjarsýslu hefði sagt um afkomu bænda, og til talna, sem hann hefði komið fram með í því sambandi. Og fór hæstv. ráðh. æðimörgum orðum um, að niðurstöður Hermóðs Guðmundssonar í þessu tilfelli væru rangar og þar af leiðandi væri þessi dómur um afkomu bændastéttarinnar ekki réttur. Ég vitnaði alls ekki til Hermóðs Guðmundssonar bónda í Arnesi og er ekki nógu kunnugur því, sem hann hefur upplýst um þessi efni, til þess að hafa það á takteinum. En ég kunni satt að segja ekki við, hvernig hæstv. ráðh. talaði um þau efni, og vona ég, að einhverjir, sem kunnugri eru því, sem Hermóður Guðmundsson hefur haldið fram, en ég, verði til þess að svara fyrir hann, þar sem hann hefur ekki aðstöðu til þess að gera það hér. En ýmislegt af því, sem hæstv. ráðh. sagði um það efni, er þannig, að mér finnst því þyrfti að gera nokkur skil. Vona ég, að einhver taki sig til, áður en þessum umr. verður lokið. En það er undarlegt hlutskipti, sem hæstv. landbrh. hefur valið sér, ekki aðeins í þessum umr., heldur í umr. yfir höfuð um landbúnaðarmál á síðustu árum. Tónninn í því, sem kemur frá hæstv. ráðh. í því sambandi, er nánast sá, að ástandið í landbúnaðinum sé alltaf batnandi og aldrei betra en nú. Og það var svikalaust tónninn í því, sem hæstv. ráðh. hélt fram um þessi efni fyrir helgina. Ég er alveg steinhissa á hæstv. ráðh. að velja sér þetta hlutskipti og þennan málflutning, og það má svo sem nærri geta, hvernig hæstv. ráðh. gengur að koma fram málefnum bændanna, sem honum er trúað fyrir í ríkisstj. og stjórnarherbúðunum, þegar hann hefur þetta viðhorf sjálfur og hamrar þetta dag út og dag inn, eins og ástandið er þó í þessum efnum, og eins og bændur sjálfir upplýsa um þessi efni, bæði hver í sínu lagi og eins þegar þeir koma saman. Ég er alveg steinhissa á þessu, og sannleikurinn mun vera sá, að þessi undarlegi málflutningur hæstv. ráðh. þvert ofan í staðreyndir, sem fyrir liggja, og glögga vitnisburði, verkar eins og beiskasta storkun í garð bændanna, því að það er ekki til neins að berja höfðinu við steininn í þessum efnum. Það er öllum augljóst, sem nokkuð þekkja til þessara mála, að það er miklu erfiðara t.d. að fást við þessi efni nú en var áður en þessi nýja stjórnarstefna var tekin upp, t.d. 1958. Og það þarf ekki lengi að leita að ástæðunum fyrir þessu. Ástæðurnar eru fyrst og fremst, eins og ég þóttist sýna fram á og hæstv. ráðh. hnekkti ekki í einu né neinu, sú stórkostlega verðlagsbylting, sem orðið hefur vegna verðbólgu- og dýrtíðarstefnu hæstv. ríkisstj. Og þessi ofsalega verðlagsbylting, sem orðið hefur í landinu, hefur verkað þannig, að allur verðlagsgrundvöllur landbúnaðarins, sem var áreiðanlega ekki áður of hagstæður bændum, hefur skekkzt stórkostlega í óhagstæðari átt fyrir landbúnaðinn. Það þarf ekki annað en sjá verðlagsgrundvöll landbúnaðarins, þennan síðasta, sem gefinn hefur verið út, til þess að sannfærast alveg um þetta og um þá erfiðleika, sem fram undan eru, meira að segja því miður í landbúnaðinum, vegna þessarar verðlagsbyltingar. Við sjáum t.d., ef við lítum í verðlagsgrundvöll landbúnaðarins, að þar er fyrning reiknuð af húsum af kostnaðarverði, 180 þús. kr. Auðvitað nær þessi húsakostnaður ekki nokkurri átt. Hann er ekkert í áttina við það að vera raunhæfur, eins og nú er komið, 180 þús. kr. Enn fremur er í þessum sama verðlagsgrundvelli t.d. gert ráð fyrir að afskrifa 80 þús. kr. stofnkostnað á vélum, - 80 þús. kr. stofnkostnað á vélum. Það er ekki fyrir einni dráttarvél af minnstu gerð, sem gert er ráð fyrir að bóndinn geti afskrifað af vélakosti sínum í verðlagsgrundvelli landbúnaðarins. Það tekur lítið betra við, ef íhugað er um liði eins og t.d. vextina. Þar er gert ráð fyrir, að þetta bú skuldi ræktunarsjóði 60500 kr. og annars staðar um 51 þús. kr. En hvernig er hugsanlegt, að nokkurt bú, sem hefur orðið að sæta þeim stofnkostnaði, sem nú er orðinn, komist af með að skulda jafnlágar fjárhæðir og hér er gert ráð fyrir? Þetta nær vitanlega engri átt, miðað við ástandið, eins og það er orðið. Þetta eru algerlega úreltar tölur, og verðlagsbylting sú, sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur staðið fyrir, hefur skollið á þennan hátt á landbúnaðinum og skekkt á þennan hátt verðlagsgrundvöllinn, að hann er ekki orðinn nærri því að geta staðizt. Hæstv. ráðh. var að tala hér um einar og aðrar leiðréttingar, sem hefðu verið gerðar á einstökum liðum í verðlagsgrundvellinum. Ég sé nú ekki ástæðu til að fara að ræða um þau atriði fram og aftur, en hitt má segja í því sambandi, að ef einhverjar leiðréttingar hafa orðið á verðlagsgrundvellinum á þessum árum, hafa þær áreiðanlega ekki fengizt fyrir tilverknað hæstv. ráðh. á nokkurn hátt, heldur hefur það verið verk Stéttarsambands bænda einvörðungu, að þær hafa fengist fram. En eitt vil ég segja, og það ætla ég, að hverjum manni sé ljóst, sem þessi mál vill kynna sér af einhverri alvöru, að slíkar leiðréttingar, ef þær hafa fengizt, hafa reynzt hreinasti hégómi samanborið við þær skekkjur, sem komið hafa inn í verðlagsgrundvöllinn vegna stjórnarstefnunnar, vegna verðbyltingarinnar, sem orðið hefur í landinu. Það er verðbyltingin, sem orðið hefur í landinu af völdum stjórnarstefnunnar, sem búin er að grafa algerlega grunninn undan verðlagsgrundvellinum og hefur auðvitað verkað til tjóns margfalt á við þessa einstöku liði, sem hæstv. ráðh. var að benda hér á áðan, að Stéttarsambandinu hefði tekizt að knýja fram eitthvað til lagfæringar, og ég skal ekki leggja neinn dóm á. Við þetta bætist svo vaxtapólitík hæstv. ríkisstj., sem verkar þannig, að bændur verða að greiða miklu hærri vexti og búa við óhagstæðari lán en áður, og ég vil benda hér á það, út í hvílíka fjarstæðu þetta er komið, að hér er gert ráð fyrir því, að vextir af skuldum til annarra í verðlagsgrundvellinum séu 7200 kr., aðeins 7200 kr. í heild. Þarna sjáum við, hvílík fjarstæða þetta er orðin samanborið við hin nýju kjör, sem landbúnaðurinn þarf að búa við, bæði stofnkostnaðinn og lánskjörin. Ég sé ekki betur en í verðlagsgrundvellinum sé t.d. aðeins reiknað með 111500 kr. skuldum samtals. Hvaða glóra er orðin í þessu, þegar það kostar vafalaust mikið á aðra millj. að koma upp meðalbúi? Það er svona, sem búið er að fara með landbúnaðinn með þessari verðlagsbyltingu, sem orðið hefur, með þessari dýrtíðarstefnu. Þýðingarlaust er fyrir hæstv. ráðherra í því sambandi að vera að halda því fram, að stjórnarandstaðan eigi verulegan þátt í því, hvernig farið hefur að þessu leyti, og í þeirri dýrtíðarbyltingu, sem orðið hefur í landinu. Þetta er auðvitað hrein fjarstæða. Það var byrjað með því að innleiða hér stórfellda gengislækkun, mikla vaxtalækkun, stórfellda tollahækkun og söluskattshækkun, allt í einu lagi, - byrjað með þessu. Síðan var annarri gengislækkun bætt við. Og stjórnarstefnan hefur frá fyrstu tíð ætíð verið miðuð við að láta dýrtíðina vaxa örar en kaupgjald hækkaði og afurðaverð til bænda, því að allt var þetta byggt á því, að þjóðin lifði um efni fram, sem var falskenning, og það yrði að leiðrétta þetta með því að minnka kaupgetuna í landinu, - og það ætti að gera með því, að verðlagið hækkaði meira en kaupgjald og afurðaverð til bænda. Þannig ætti að lækna þá meinsemd, að þjóðin eyddi meiru en hún aflaði. Þessi stefna hefur leitt til þessarar verðlagsbyltingar og til þeirrar óðadýrtíðar, sem við höfum búið við, og hlaut að gera það, og var það raunar sjáanlegt fyrir fram og margvarað við því, þó að hæstv. ríkisstj. og hennar fylgilið vildi ekki á það hlýða, þá hefur reynslan orðið svona. Og þetta hefur skekkt m.a. verðlagsgrundvöll landbúnaðarins svo stórkostlega, að þau einstök atriði, sem hæstv. ráðh. ræddi í því sambandi, verða smávægileg, þegar þetta er skoðað ofan í kjölinn. Ég viðurkenndi í ræðu minni um daginn, að það, sem hæstv. ráðh. var að telja sér til gildis, að innleiddar voru útflutningsuppbætur á landbúnaðarafurðir og oftar umreiknað verð landbúnaðarafurða miðað við kaupgjaldsbreytingar en áður var, væri til bóta og auðvitað hefði ástandið verið enn verra, ef þetta hefði ekki verið gert, en þessi atriði hafa auðvitað ekki megnað að forða landbúnaðinum frá því öngþveiti, sem nú er orðið vegna stjórnarstefnunnar, eins og ég hef sýnt fram á með þeim dæmum, sem ég hef tekið. Það er alveg þýðingarlaust við þessar aðstæður að berja höfðinu við steininn og halda því fram, að ekkert sé að marka vitnisburði bænda og samtaka þeirra um þann vanda, sem í er komið í þessu sambandi og ég leyfði mér að kalla úlfakreppu, - þykjast ekki sjá þetta og halda því fram, að hér sé ekki um neinn sérlegan vanda að ræða og sízt meiri en áður hefur verið. Það færi betur, að svo væri, en því er sannarlega ekki þannig varið, eins og menn mega af þessu sjá. Ég vil svo skjóta því hér inn í, vegna þess að ég er að ræða hér almennt um þessi efni og það kom fram hjá síðasta ræðumanni, að afurðasölulöggjöf landbúnaðarins mundi aldrei hafa verið landbúnaðinum sérlega þýðingarmikil eða hagstæð. Ég held, að menn séu þá illa búnir að gleyma, hvernig hér var ástatt, áður en afurðasölulöggjöfin var sett, ef menn telja það. Auðvitað var afurðasölulöggjöfin geysilega þýðingarmikil á sínum tíma og hefur unnið landbúnaðinum mjög mikið gagn. Hitt er annað mál, að það hafa komið fram gallar á löggjöfinni í framkvæmd, þannig að það er lífsnauðsynlegt að breyta löggjöfinni, ekki sízt miðað við hina nýju staðhætti, því að hvernig í ósköpunum á landbúnaðurinn að komast út úr þessari úlfakreppu, sem ég hef verið að lýsa, vegna verðbyltingarinnar, án þess að nýjum tökum sé tekið á verðlagsmálunum? Það er ekki hugsanlegt. Það er nefnilega eins og ég leyfði mér að benda á um daginn, að það lítur út fyrir það núna, að þessi verðlagsbylting, sem orðin er, krefjist svo mikilla breytinga í verðlagningu landbúnaðarvara, að hún komist aldrei í framkvæmd að óbreyttri afurðasölulöggjöf, því að þessi verðlagsbylting, sem ég hef leyft mér að kalla, hefur grafið grunninn undan framleiðsluráðslögunum. Ég spurði hæstv. ráðh., hvort hann ætlaði að beita sér fyrir því að koma fram breytingum á afurðasölulöggjöfinni í samræmi við það, sem stjórn Stéttarsambandsins hefur farið fram á, og hæstv. ráðh. svaraði því engu, sagðist bara vilja það bezta í þessum efnum. En hann svaraði því engu, hvort hann ætlaði að beita sér fyrir þessu, og þótti mér það miður, að hann skyldi ekki gefa yfirlýsingu um, að hann ætlaði að gera þetta. Og sannast að segja fannst mér miður um það, sem hann sagði um það, hvað ástandið í landbúnaðinum væri gott og æskilegt, og það allt gaf síður en svo bjartar vonir um skelegga forustu hans til að bæta úr þeim vanda, sem menn standa frammi fyrir. Ég minnti á, hvað hækkandi vextir hefðu örlagaríkar afleiðingar í landbúnaðinum, og skal ekki endurtaka neitt af því hér. En hæstv. ráðh. kemst aldrei fram hjá þeirri staðreynd, að áður þurftu bændur að borga 3½% af aðallánunum, sem þeir tóku, en núna þurfa þeir að borga 6–6½%. Áður borguðu bændur engan sérstakan skatt af tekjum sínum, persónulegum tekjum sínum, til þess að fá þessi lán með 3½%–4% vöxtum. En nú verða bændur að borga persónulegan skatt til þess að fá lán með 6–6½% vöxtum. Þetta ætla ég, að sé nokkuð mikil og örlagarík breyting á aðstöðu bændanna. Og auðvitað á að leysa lánamál landbúnaðarins fyrir bændurna, fyrir landbúnaðinn. Fyrst og fremst skiptir máli, hvað að landbúnaðinum og bændunum snýr í því tilliti. Ég veit ekki betur en bændur fengju yfirleitt lán úr ræktunarsjóði og byggingar- og landnámssjóði áður, eftir því sem eftirspurnin sagði til, og að því leyti til hafi ástandið ekkert breytzt. Hitt er rétt, að það hefur verið bætt við smálánum til vélakaupa, sem þó hrökkva ekki nema fyrir litlum hluta af þeirri verðhækkun, sem hefur orðið á vélunum, og þannig mætti náttúrlega lengi telja. Það eru ólíkt verri lánskjör, sem landbúnaðurinn býr við nú, þegar á heildina er litið, en áður var, og er það sannast að segja furðulegt, að slíkt skuli hafa átt sér stað, að gengið væri aftur á bak í þeim málum. Og svo sjáum við afleiðingarnar af þessu. Nýju vextirnir komast ekki inn í verðlagsgrundvöllinn, nýi stofnkostnaðurinn kemst ekki inn í hann heldur nema að mjög takmörkuðu leyti, og afleiðingin verður svo sú, að það er klipið af kaupi bændanna til þess að greiða þessi vaxandi útgjöld. Þetta er myndin, sem við blasir í dag og er algerlega óhrekjanleg, og þarf ekkert annað skjal að skoða í því sambandi en verðlagsgrundvöll landbúnaðarins einan, eins og hann liggur fyrir nú. Þar sjáum við, að þessir liðir eru ekki í neinu sambandi við raunveruleikann eins og hann er í dag. Og svo er þar fyrir utan margt annað, sem ég fer ekki út í, eins og t.d. það, að talið er, að ýmsir einstakir rekstrarliðir séu vantaldir, en út í það skal ég ekki fara fremur en umr. um hina einstöku liði, sem hæstv. ráðh. ræddi í sambandi við verðlagninguna. Ég sagði, að þegar gengið var fellt, hefði ríkið tekið á sig gengistöpin hjá opinberu lánsstofnununum yfirleitt og nær undantekningarlaust, nema hjá lánastofnun landbúnaðarins, og þetta er rétt. Töpin voru færð yfir á sérstakan reikning í Seðlabankanum, sem ríkissjóður tók á sig að standa undir, en gengistöp landbúnaðarlánasjóðanna voru skilin eftir, af því að það þótti henta til þess að nota það sem áróðursatriði, að sjóðir landbúnaðarins stæðu höllum fæti og þess vegna þyrfti að leggja lánaskatt á bændurna, - framsóknarmenn hefðu skilið þannig við sjóði landbúnaðarins, að þeir hefðu staðið höllum fæti, var sagt, og þsss vegna þyrfti að leggja skatt á bændurna. Þetta var áróðursbragð, ljótt bragð og ómaklegt, að haga sér svona í garð bændastéttarinnar, vegna þess að hún hefur ekki aðstöðu til þess að borga aukaskatt jafnhliða því, sem lánskjör fara versnandi, síður en svo. Þessi mál var hægt að leysa á auðveldan hátt og einfaldan, aðeins með því, að þjóðfélagið tæki á sig gengistöp þessara sjóða eins og hliðstæðra sjóða velflestra, og ekki þá sízt þegar ríkissjóður sjálfur var í ábyrgð fyrir skuldbindingum sjóðanna og var þess vegna í raun og veru skylt að taka þetta á sig eins og aðrar ríkisábyrgðargreiðslur. Það var ekki gert, heldur tekið upp þetta bragð, sem ég var að lýsa. Og bændur mega svo borga brúsann með þessum nýja skatti. Hæstv. landbrh. ræddi dálítið um, að með þessu frv. væri stigið stórt skref í uppbyggingarmálum landbúnaðarins. Ég vil ekki gera lítið úr því gagni, sem verður af því að hækka jarðræktarframlagið, eins og gert er ráð fyrir í þessu frv., og miðað við 25 ha. hámark, enda er það framhald af þeirri stefnu, sem Framsfl. mótaði í öndverðu. En ég vil benda á, að hér eru þó ekki ráðgerð hærri útgjöld á ári en kringum 13 millj. kr., þannig að hér er náttúrlega ekki um stóra fjárhæð að ræða. En ég vil í því sambandi minna hæstv. ráðh. á það, að nú fyrir örstuttu, nokkrum dögum, var samþykkt að leggja allverulegt fé fram til að bæta hag hraðfrystihúsanna í landinu og 51 millj. til að styðja togaraútgerðina í landinu. Hvernig væri nú, að hæstv. ráðh. beitti sér fyrir því, að eitthvað hliðstæðum fjárhæðum yrði veitt til landbúnaðarins til þess að greiða fyrir uppbyggingu hans, t.d. til að standa undir kostnaði við eitthvað af þeim frv., sem framsóknarmenn hafa lagt fram nú ár eftir ár og ganga í þá átt, en ætíð hafa verið felld? Ég nefni í því sambandi t.d. nýju jarðræktarlögin, sem Framsfl. hefur flutt, lög um bústofnslánadeild, lög um lagfæringar á vöxtunum í stofnlánadeild landbúnaðarins, og fleiri frv. mætti nefna, sem Framsfl. hefur lagt fram og hann berst fyrir í þessa átt. Hvernig væri að taka nokkra fúlgu og verja henni skipulega og skynsamlega til þess að gera átak í landbúnaðarmálunum og greiða fyrir málefni landbúnaðarins hliðstætt við málefni annarra stétta og velja þá úr það, sem að beztu manna yfirsýn væri talið þýðingarmest fyrir landbúnaðinn? Nú mun hæstv. ráðh. kannske segja, að þetta væri ágætt, ef það væru peningar til að koma þessu í framkvæmd. En ég vil leyfa mér að minna hæstv. ráðh. á, að árið 1962 mun hafa verið um 160 millj. kr. greiðsluafgangur hjá ríkissjóði, og ríkisstj. segist hafa lagt 100 millj. af því á bók. Og á árinu 1963 hefur áreiðanlega einnig orðið mjög verulegur greiðsluafgangur hjá ríkissjóði, þannig að það eru mörg hundruð millj., sem ríkisstj. hefur yfir að ráða af greiðsluafgöngum, sem búið er að taka af þjóðinni með sköttum og er hreint afgangsfé, sem hún hefur til ráðstöfunar. Hvers vegna ekki að taka eitthvað af þessu fé og verja því til að greiða fyrir uppbyggingu landbúnaðarins, ef menn meina eitthvað með því, að þeir vilji gera það, ef það er eitthvað annað en fögur orð, því að peninga vantar ekki? Og núna síðast, þegar þessi mál voru til meðferðar, nýjar „bráðabirgða efnahagsmálaráðstafanir“ af hendi hæstv. ríkisstj., voru hamraðar hér fram nýjar álögur, stórfelldar, til þess að þurfa ekki að skerða greiðsluafgangana, þannig að þeir eru til óskertir. Þeir eru þess vegna til óskertir. Hér á árunum, þegar greiðsluafgangar urðu, og það kom fyrir nokkrum sinnum, beitti ég mér fyrir því, að féð var notað til þess að greiða fyrir ýmsum þeirra mála, sem þá lágu þyngst á. Sumt af því fé var lagt fram í lánasjóði landbúnaðarins og sjávarútvegsins og íbúðarlánakerfið o.s.frv., o.s.frv. Og yfirleitt voru greiðsluafgangar þá notaðir í þessu skyni. Það er sagt núna, að þetta hafi verið hin mesta óráðsía, að haga sér á þessa lund, og hefði heldur átt að liggja á þessum peningum, skilst mér. En ég hef ekki skilið, að við hefðum ráð eða möguleika á því að liggja þannig á peningum með öll þau óleystu verkefni, sem við þurfum hér að sinna, bæði í landbúnaðinum og í öðrum efnum. Og ég held, að það væri skynsamlegra fyrir hæstv. ríkisstj. að fallast nú á það að samþykkja eitthvað af þeim frv. t.d., sem hér liggja fyrir frá Framsfl., með það fyrir augum að verja til þess að standa undir þeim fé af þessum greiðsluafgöngum, eða þá taka eitthvað af greiðsluafgöngunum og verja eftir öðrum leiðum til gagns fyrir landbúnaðinn, ef þær finnast heppilegri en þær, sem við höfum stungið upp á, en sem sagt verja einhverju verulegu af þessu fjármagni til að greiða fyrir landbúnaðinum í þeim vanda, sem þar hefur nú skapazt. Það væri áreiðanlega talsvert hægt að gera fyrir þetta fé, ef menn sameinuðust um að verja því skynsamlega. Það má vel vera, að hæstv. ráðh. eða einhverjir úr stjórnarherbúðunum mundu vilja segja, að þetta fé megi ekki nota, það verði að liggja ónotað, til þess að það skapi ekki ofþenslu. Mér finnst þetta vera heldur einkennilegar röksemdir, t.d. ef ætti að halda því fram, að það skapaði hættulega ofþenslu að verja einhverju af þessu fé til að styðja aukna ræktun, til að styðja aukna uppbyggingu í sveitunum o.s.frv., það skapi ofþenslu. A.m.k. held ég, að sú stjórn geti ekki borið sér það í munn, sem lætur allt það handahóf og ég vil segja: alla þá eyðslu og sóun viðgangast afskiptalaust, sem nú á sér stað í fjárfestingarmálum á Íslandi. Ég held, að það sé ekki frambærilegt, þegar svona er haldið á málum, að halda því fram, að það mundi valda óeðlilegri ofþenslu að verja einhverju af því fjármagni, sem ríkið raunverulega á ónotað, til þess að greiða fyrir aðkallandi málefnum landbúnaðarins. Ég sé nú, að fundartími er nú á þrotum, enda skal ég ekki halda hér lengri ræðu, en vildi aðeins segja að lokum út af brtt. frá hv. 3. þm. Austf. um bústofnslán, að ég vildi, að athugað væri í því sambandi frv. það til l. um bústofnslánasjóð, sem framsóknarmenn hafa flutt í Ed. Alþingis, þar sem gert er ráð fyrir að koma upp allmyndarlegum bústofnslánasjóði. Fer ég ekki að rekja efni frv. hér, en aðeins fer fram á, að efni þessa frv. verði skoðað og hvort menn gætu ekki fallizt á að taka efni þess að einhverju verulegu leyti a.m.k. upp í þessa löggjöf.



Herra forseti. Ég geri lítið að því að biðja um orðið utan dagskrár. Því miður er ekki nema lítið af ráðherrunum mætt nú, en ég vona, að þeir, sem við eru, segi hinum. Það er þannig mál með vexti, að við hittumst oft hjá L.Í.Ú. útvegsmennirnir, segjum þar hver öðrum smáskrýtlur og fréttir, tölum um banka o.fl. Svo bar við í morgun, að ég kom þar, og þá var mér sagt, að Sturlaugur Böðvarsson ætti að mæta hjá fógeta á Akranesi kl. 1 í dag og ætti að fara með hann í tugthúsið. Ég fór að spyrjast ýtarlega fyrir um þetta, og upplýsingarnar, sem ég fékk bæði hjá Sturlaugi og þeim hjá Landssambandinu, eru þannig, að fyrir u.þ.b. 3 árum flutti Haraldur Böðvarsson & Co. út ca. 20 tonn af frystri síld til Vestur-Þýzkalands með togaranum Víkingi frá Akranesi, Útflutningsleyfi var fyrir hendi vegna sölunnar, en láðst hafði að fá matsvottorð hjá Fiskmati ríkisins fyrir útflutningi á síldinni. Þegar botnvörpungurinn Víkingur kom til Reykjavíkur, áður en hann lagði af stað til Þýzkalands, lét Fiskmat ríkisins kyrrsetja skipið. Ráðuneytisstjóri viðskmrn. þá, Jónas Haralz, krafðist þess af eiganda síldarinnar, að síldinni yrði kastað í sjóinn á leið skipsins til Þýzkalands, eða hún yrði sett í bræðslu. Sturlaugur H. Böðvarsson framkvæmdastjóri lofaði, að svo skyldi gert, og bað hann umboðsmann sinn í Þýzkalandi að sjá um það. Þegar síldin kom til Þýzkalands, lét umboðsmaður H.B. & Co. selja síldina á opnum markaði, og seldist hún fyrir u.þ.b. 140 þús. kr.. eða kr. 7.00 hvert kg. Fyrir hendi er vottorð frá öllum kaupendum síldarinnar, 15 að tölu, um, að hér hafi verið um fyrsta flokks síld að ræða. Sturlaugur H. Böðvarsson framkvæmdastjóri var síðan dæmdur í 14 þús. kr. sekt fyrir þessa framkvæmd og komi 34 daga varðhald í stað sektarinnar, verði hún ekki greidd. Fiskmatsstjóri ríkisins er Bergsteinn Bergsteinsson. Það skal tekið fram, að fiskur, sem fluttur er út með togara, er yfirleitt ekki metinn, hann er metinn ytra. Vafalaust er það rétt, að þetta kemur á bága við einhverjar reglur hér á landi, að mat fór ekki fram á síldinni, en hitt gegnir algerri furðu, ef á að fara að taka útgerðarmenn og setja þá í tugthúsið fyrir að henda ekki verðmætum í sjó. Nú er það nokkuð tryggt, að sérfræðingar ytra hafa vit á gæðum síldar ekki síður en Bergsteinn Bergsteinsson eða Jónas Haralz. Það, sem maðurinn er dæmdur fyrir, er því þetta, að hann selur síldina í Þýzkalandi í stað þess að henda henni í sjóinn eða setja hana í bræðslu. Og það eru mestar líkur til eftir þeim upplýsingum, sem fyrir liggja, að þeir feðgar hafi alls ekki vitað um þetta, að umboðsmaðurinn hafi tekið þetta í sinar hendur, sem sagt fengið vottorð um, að síldin væri í góðu lagi, og selt hana í stað þess að setja hana í bræðslu, þannig að þeir hafi ekki getað að þessu gert. Vitanlega voru þessar 14 þús. ekki stórfé fyrir Sturlaug Böðvarsson, en það, sem hann er að mótmæla, er ranglætið. Hvers konar réttlæti er í þessu landi, ef athafnamenn landsins eru teknir og settir í tugthús fyrir að reyna að koma í verð afurðum landsmanna? Kl. 1 átti Sturlaugur að mæta, og er sennilega verið með hann á leiðinni í tugthúsið nú. Þetta er alveg furðulegt í landi, þar sem útgerðarmenn verða að knékrjúpa bankastjórunum og eru svo að segja reknir á dyr daglega af einhverjum dátum, sem þeir hafa til að neita og neita í landi, þar sem bankaútibúin þjóta upp og þar sem mönnum virðist bara verið að stofna bankaútibú til að reyna að ná í sparifé almennings, en ekki til að lána það út og sízt af öllu þeim, sem þurfa þess. Það er margt öfugt og vitlaust í okkar landi, en þetta held ég taki út yfir, að fara að taka einhverja mestu athafnamenn landsins og setja þá í tugthúsið fyrir að henda ekki verðmætum í sjóinn. Ég hygg, að ef einhver ætti að fara í tugthúsið, þá væri það heldur þessi Bergsteinn Bergsteinsson og jafnvel skaðlaust, að Jónas Haralz væri þar með honum til skemmtunar í nokkra daga. En satt að segja höfum við engin efni á því, að athafnamenn landsins séu teknir og settir í tugthús fyrir að henda ekki verðmætum í sjóinn. Þetta er algerlega furðulegur hlutur. Það má öllu ofbjóða, og ég tel óvíst, að tugthúshurðirnar í þessu landi haldi, ef á að fara að framkvæma svona hluti, ef á að halda manninum inni í 34 daga fyrir slíka hluti. Hann borgar sínum beitingarmönnum 850 kr. á dag, sagði hann mér í morgun, - ég átti tal við hann sjálfan, hann var rétt ófarinn í tugthúsið. – 850 kr. á dag fyrir að beita. Sjálfur á hann að fá fyrir það að dúsa í tugthúsinu rúmar 400 kr. á dag. Það getur vel verið, að hæstv. ríkisstj. segi, að sér komi þetta ekkert við, þetta sé dómsmál, en hún hlutaðist a.m.k. til um það, að öllum tugthúslimum var hleypt út, þegar verið var að vesenast með Skálholtskirkju í sumar, og byrjuðu þeir víst flestir að stela, eftir að þeir komu út. Ég hygg, að ríkisstj. hefði getað svæft þetta og getur vafalaust enn, ef hún vill. Ég held satt að segja, að það sé nóg vitleysa, sem gerist í þessu þjóðfélagi okkar, þó að ekki sé verið að halda Sturlaugi Böðvarssyni í 34 daga, eða hvað það verður nú lengi, í tugthúsinu fyrir að gera ekki verðmæti ónýt, sem búið er að afla. Ég hef sjaldan eða aldrei beðið mér hljóðs utan dagskrár, en þetta er svo furðulegt mál, að mér var ómögulegt að láta því óhreyft.