Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Ásgeir Bjarnason) : Umr. skiptist í tvær umferðir, þannig, að hver þingflokkur fær til umráða 15 mín. í hvorri eða 20 mín. í fyrri, en 10 í síðari. Röð flokkanna verður þessi: Í fyrri umferð Sjálfstfl., Alþfl., Framsfl., Alþb. og SF. Í síðari umferð Framsfl., Alþb., Sjálfstfl., Alþfl. og SF. Ræðumenn verða þessir: Af hálfu Sjálfstfl. tala Geir Hallgrímsson forsrh. í fyrri umferð og Gunnar Thoroddsen iðnrh. í síðari umferð. Af hálfu Alþfl. tala Benedikt Gröndal, 2. landsk. þm., í fyrri umferð og Sighvatur Björgvinsson 8. landsk. þm., í síðari umferð. Af hálfu Framsfl. talar Einar Ágústsson utanrrh. í fyrri umferð og Þórarinn Þórarinsson, 4. þm. Reykv., í síðari umferð. Af hálfu Alþb. talar Lúðvík Jósepsson, 2. þm. Austurl., í fyrri umferð og Gils Guðmundsson, 3. þm. Reykn., í síðari umferð. Af hálfu SF talar Magnús T. Ólafsson, 3. landsk. þm., í fyrri umferð og Karvel Pálmason, 5. þm. Vestf., í síðari umferð.

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti, góðir áheyrendur. Við íslendingar höfum skuldbundið okkur til þess að leitast við að leysa deilumál okkar við aðrar þjóðir með samkomulagi. Þessi skuldbinding felst í aðild okkar að Sameinuðu þjóðunum, Helsinkiyfirlýsingunni og Atlantshafsbandalaginu, enda liggur í augum uppi að lífshagsmunir smáþjóða byggjast fyrst og fremst á því að deilumál þjóða á milli séu leyst með friðsamlegum hætti, en ekki valdbeitingu. Við íslendingar höfum staðið við skuldbindingar okkar að öllu leyti. Við höfum sýnt samkomulagsvilja og fulla sanngirni, en mætt óbilgirni og nú grímulausri og ólögmætri valdbeitingu af breta hálfu. Lengi var samkomulagsvilja okkar mætt af fullkomnu skilningsleysi af hálfu vestur-þjóðverja, þar til alger stefnubreyting hefur orðið nú á á síðustu mánuðum er leitt hefur til þess samkomulags við ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands um veiðar þýskra togara sem nú er til umr. Samkomulag þetta styrkir stöðu okkar út á við á alþjóðavettvangi og setur sanngirni okkar, en óbilgirni breta í enn skýrara ljós en ella gagnvart umheiminum. Samkomulag þetta styrkir stöðu okkar á fundum hafréttarráðstefnunnar og er til þess fallið að vernda það ákvæði í frv. að hafréttarsáttmála sem okkur er mikilvægast samfara 200 mílna efnahagslögsögu. Samkv. hafréttarfrv. hefur strandríkið einhliða rétt til þess að ákveða hve mikið fiskmagn má taka upp úr sjó og hver skuli gera það. Á hafréttarráðstefnunni eru sterkar raddir sem vilja fela gerðardómi þetta ákvörðunarvald á þeirri forsendu að strandríkinu sé ekki treystandi að sýna sanngirni. Í samskiptum okkar og breta og með samkomulagi við vestur-þjóðverja höfum við sýnt að strandríki er fullkomlega treystandi til að eiga einhliða úrskurðarvald um hagnýtingu 200 mílna efnahagslögsögu sinnar. Samkomulag það, sem hér er til umr., er gert milli tveggja ríkja sem hafa andstæða hagsmuni og skoðanir í fiskveiðimálum. Ljóst er að hvorugur fær öllu framgengt sem hann vill helst, og því eru auðvitað annmarkar á þessu samkomulagi frá okkar sjónarmiði, en kostirnir skipta meira máli og eru slíkir að samkomulagið er í heild í fullu samræmi við hagsmuni íslendinga Spurningin er sú, hvort við öðlumst einir frekar og fyrr stjórn á hagnýtingu fiskimiðanna með samningum eða án samninga. Verndun fiskstofnanna er ekki eingöngu fólgin í því, hve mikið aflamagn útlendingar fá eða geta veitt á Íslandsmiðum, heldur hvernig, hvar og hvenær veiðar eru stundaðar. Í skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar um ástand fiskstofna og annarra dýrategunda á Íslandsmiðum og nauðsynlegar friðunaraðgerðir innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi, sem dagsett er 13. okt. s. l., er vitnað til skýrslu stofnunarinnar til landhelgisnefndar frá 1972, þar sem segir að einkum sé beitt 5 aðferðum við verndun fiskstofnanna : 1) Ákvæði um lágmarksstærð. 2) Lokun eða friðun veiðisvæða sem ýmist er tímabundin eða gildir allan ársins hring. 3) Ákvæði um hámarksafla. 4) Ákvæði um gerð veiðarfæra. 5) Ákvæði um leyfisveitingar til veiða. Við skulum kanna hvernig samkomulagið við vestur-þjóðverja fullnægir þessum aðferðum og kröfum. Fyrst er ástæða til að benda á að samkomulagið tekur til alls hafsvæðisins innan 200 mílna fiskveiðilögsögunnar og merkir því í reynd viðurkenningu á stjórn íslendinga á þessu hafsvæði, hvað sem líður fyrirvara um að samkomulagið hafi ekki áhrif á afstöðu ríkisstj. samningsaðila til hafréttarmála. Enda er í orðsendingaskiptum utanrrh. til sendiherra vestur-þýskalands gengið út frá því að í einu og öllu sé byggt á íslenskum lögum og reglugerðum og síðari ákvarðanir íslenskra stjórnvalda virtar. Ef farið er yfir samkomulagið í einstökum atriðum skal eftirfarandi, sem er í samræmi við kröfur íslenskra fiskifræðinga, undirstrikað: 1) Í samkomulaginu eru ákvæði um lágmarksstærð. Þýsk skip skulu ekki veiða eða hirða fisk undir því máli eða þyngd sem tilgreind er í hlutaðeigandi reglum varðandi veiðar íslendinga. 2) Í samkomulaginu eru lokuð eða friðuð veiðisvæði, ýmist tímabundið eða í gildi allan ársins hring. 50 mílurnar, að stærð 215 þús. ferkm, eru lokaðar að undanteknum 25 þús. ferkm á þrem svæðum, sem opin eru allt árið, og á einu svæði, sem er opið hálft árið. Af 200 mílna svæðinu, 758 þús. ferkm að stærð, eru nær 500 þús. ferkm algjörlega lokað. Innan hins algjörlega lokaða svæðis eru helstu uppeldisstöðvar fisks við Norður- og Austurland. Enn fremur eru ákvæði í samkomulaginu að þýskir togarar stundi ekki þar veiðar sem íslenskum skipum eru bannaðar í því skyni að vernda svæði þar sem mikið er af ungfiski eða hrygningarfiski. Þjóðverjar skuldbinda sig þannig til að hlíta þeim friðunarsvæðum, sem nú eru í gildi eða ákveðin verða einhliða á samkomulagstímabilinu af íslenskum stjórnvöldum. 3) Í samkomulaginu er ákvæði um hámarksafla vestur-þýskra fiskiskipa, sem bundinn er ákveðnum fisktegundum, og skiptir þar okkur íslendinga mestu máli að aðaluppistaðan í 60 þús. tonna hámarksaflanum er karfi og ufsi, en þorskaflinn er að hámarki 5 þús. tonn. Þessi ákvæði eru okkur þar af leiðandi sérstaklega hagkvæm, því að hvort tveggja er, að þorskstofninn er mun veikari en karfinn og ufsinn og karfi og ufsi okkur a. m. k. helmingi verðminni en þorskurinn. Af þessu leiðir einnig, að þetta samkomulag við vestur-þjóðverja skapar ekkert fordæmi um samninga við breta. Þegar tekin er afstaða til 60 þús. tonna hámarksafla vestur-þjóðverja hljótum við að spyrja: Hve mikið geta vestur-þjóðverjar veitt leyfislaust? Óskhyggja veitir ekki raunhæft svar. Reynslan er þar ólygnust. Árið 1973 veiddu vestur-þjóðverjar 91.7 þús. tonn, en þá þurfti landhelgisgæslan að verja 50 mílna fiskveiðilögsögu bæði fyrir ágangi breta og þjóðverja mestan hluta árs. Ef við gerum ekki það samkomulag, sem hér er til umr., verðum við í baráttu við báðar þessar þjóðir og því er rökréttur samanburður við aflahámark samkomulagsins, 60 þús. tonn, afli þjóðverja 1973, tæp 92 þús. tonn, og ætti ekki að vera spurning hvort okkur sé hagkvæmara. 4) Í samkomulaginu eru ákvæði um gerð veiðarfæra. Þýsk skip skulu ekki nota net með smærri möskvastærð en íslensk. 5) Í samkomulaginu eru ákvæði um leyfisveitingar til veiða, þar sem eingöngu 40 nafngreindir togarar hafa heimild til veiða, en togari, sem rofið hefur samkomulagið, missir veiðileyfið og verður strikaður út af listanum og fær þá enginn togari leyfi í staðinn. Hér er eingöngu um venjulega ísfisktogara að ræða, en hvorki verksmiðju- né frystitogara. 26 þessara 40 togara eru byggðir 1961 eða fyrr og enginn er yngri en frá 1965. Auk þess sem okkur er nauðsyn að veiða og vinna fisk þurfum við að tryggja sölu sjávarafurða okkar og því er mikilvægt að bókun 6 í samningi okkar við Efnahagsbandalagið um tollalækkanir á sjávarafurðum okkar komi til framkvæmda. Þjóðverjar hafa hingað til beitt neitunarvaldi sínu gegn því, en heita nú með hliðsjón af hinu nána sambandi, sem er milli lausnar á fiskveiðideilunni og þess að bókun nr. 6 taki gildi, eins og komist er að orði, að beita sér fyrir að svo verði. Því skal ekki að óreyndu trúað að bretar muni nú breyta afstöðu sinni og beita neitunarvaldi, en ef svo verður og bókun 6 kemur ekki til framkvæmda innan 5 mánaða frestast framkvæmd samkomulagsins við vestur-þjóðverja og hafa þeir þá enga heimild til að veiða innan 200 mílnanna. Eðlilegt er, að skýrsla Hafrannsóknastofnunarinnar, dagsett 13. okt. s. l., hafi mjög verið til umr. Rétt er því að rifja upp að sú skýrsla var gerð og birt að ákveðinni beiðni sjútvrh. og ríkisstj. Hafrannsóknastofnunin hafði birt fyrr á árinu tvær skýrslur, en ríkisstj. taldi nauðsynlegt að Hafrannsóknastofnunin afmarkaði nánar í tölum skoðanir sínar varðandi helstu fiskstofna, ekki síst til að hafa glögg rök gagnvart erlendum viðræðuaðilum. Stjórnarandstaðan hefur látist undrandi á hinu takmarkaða aflamagni er skýrslan gerir ráð fyrir, en hafi menn lesið fyrri skýrslur ætti þessi ekki að koma mönnum að óvörum. Meira að segja fyrrv. sjútvrh., Lúðvík Jósepsson, lætur jafnvel eins og hann sé undrandi. Hinn 22. mars 1972 skrifaði Hafrannsóknastofnunin þó sjútvrh., en þar kemur fram m. a.: „Reiknaðist okkur til að æskilegasta sóknin sé um helmingur af núverandi sókn,“ þ. e. sókn í þorskstofninn. Umræddur fyrrv. ráðh., hv. 2. þm. Austurl., hefði því átt að vita hvernig ástand þorskstofnsins var. Engu að síður greiddi hann atkv. með bráðabirgðasamkomulagi við breta fyrir 2 árum, og upplýst er að hv. 2. þm. Austurl. vildi aðeins fyrir 3 missirum semja við vesturþjóðverja um mun meira aflamagn og stærri veiðisvæði en þetta samkomulag gerir ráð fyrir. Ég ætla ekki annað en allt gott hafi fyrir honum vakað, hið sama og okkur nú, að takmarka afla útlendinga sem mest á íslenskum fiskimiðum. Hitt er verra, að hann hefur aðra afstöðu nú í stjórnarandstöðu en áður þegar hann var í ríkisstj. Við verðum að horfast í augu við að útlendingar halda áfram að veiða í óleyfi þótt engir samningar væru gerðir. Er þá ekki vænlegra til verndunar fiskstofnum að lækka ekki einungis aflamagn þeirra með samningum, heldur og að koma í veg fyrir að útlendingar fari ránshendi með ólögleg veiðarfæri um hrygningar- og friðunarsvæði. Hagsmunasamtök, sem sumir kalla þrýstihópa í þjóðfélaginu, hafa gert samþykktir gegn samkomulagi við vestur-þjóðverja. Við það er út af fyrir sig ekkert að athuga, en sumir þeirra hafa með litt dulbúnum ögrunum og hótunum reynt að hafa óeðlileg svo að ekki sé sagt ólögmæt áhrif á Alþ. íslendinga. Að því leyti má líkja framkomu slíkra þrýstihópa við bresku togaraskipstjórana sem knúðu bresku ríkisstj. með hótunum til að senda herskip á Íslandsmið. Breska ríkisstj. glúpnaði fyrir hótununum, en íslenskir alþm. munu ekki láta undan slíkum hótunum. Alþm. greiða atkv. samkv. sannfæringu sinni. Við íslendingar stöndum á örlagaríkum tímamótum. Erlent stórveldi sendir herskip á Íslandsmið, sýnir okkur óskammfeilna og ólögmæta valdbeitingu. Ég tel mér skylt að skýra frá því, að ég tel litlar líkur á samkomulagi við breta vegna framkomu þeirra, og að sjálfsögðu verður ekki við þá rætt meðan þeir eru með herskip sín innan 200 mílnanna. Við látum aldrei buga okkur með herveldi. Við munum sýna fulla festu og órofa samstöðu í þeirri baráttu sem fram undan er, hvort sem hún varir lengur eða skemur. Við eigum að leggja áherslu á að einangra breta á alþjóðavettvangi. Samkomulagið við vestur-þjóðverja er einmitt til þess fallið. Jafnframt eigum við að stefna að samkomulagi við belga, norðmenn og færeyinga er geri ráð fyrir takmörkuðum afla þessum þjóðum til handa sem yrði samtals um það bil 20 þús. tonn innan 200 mílna og þar af enn takmarkaðra magn hvað þorsk snertir. Eftir að við höfum þannig einangrað breta á alþjóðavettvangi getum við einnig einbeitt okkur og allri landhelgisgæslunni að því að gera bretum veiðar í íslenskri fiskveiðilögsögu sem örðugasta þrátt fyrir herskipavernd. Með þessum hætti getum við mest og sem allra fyrst takmarkað veiðar breta og allra annarra þjóða hér við land, en í því felst eina færa leiðin til að tryggja okkur íslendingum endanlega fulla og óskoraða stjórn á fiskimiðum okkar. Nú skiptir sköpum að við þekkjum okkar vitjunartíma og sameinumst til sigurs. - Ég þakka þeim sem hlýddu.



Herra forseti, góðir hlustendur. Fræg saga er af því er þýskir vísindamenn eitt sinn heimsóttu Einar skáld Benediktsson í Herdísarvík. Þá er sagt að skáldið hafi staðið við glugga og litið til hafs yfir brimgarðinn, slegið út armi og mælt þrumuröddu á þýsku: „Mitt land, mitt haf.“ Aldrei hefur svo vel í svo fáum orðum verið lýst hinu nána sambandi sem er milli landsins okkar og hafsins yfir landgrunninu. Þetta er samvaxin heild og á Íslandi yrði vart lifað á landi án auðlinda hafsins. Af þessu leiðir að fullt sjálfstæði landsins er okkur ekki nóg. Því verður að fylgja samsvarandi sjálfstæði hafsvæðanna á landgrunninu undir stjórn íslensku þjóðarinnar. Okkar kynslóð hafa verið sköpuð þau örlög að berjast fyrir frelsun hafsvæðanna, og það hefur verið gert síðustu 30 ár skref fyrir skref uns lokamarkið, 200 mílur, varð að veruleika. Alþfl. hefur tekið þátt í þessari baráttu með hinum stjórnmálaflokkunum, og nauðsynleg þjóðareining hefur jafnan verið um kjarna málsins, ekki alltaf um einstök framkvæmdaatriði. Alþfl. er og hefur verið ábyrgur flokkur sem vill vinna mál þjóðarinnar með friði og samkomulagi þegar þess er kostur með fullri sæmd. Flokkurinn hefur því, rétt eins og allir hinir þingfl., tekið þátt í gerð landhelgissamninga þar sem öðrum þjóðum, er stundað hafa fiskveiðar hér við land, hefur verið gefinn aðlögunartími til óhjákvæmilegra breytinga. Nú er á dagskrá samningur um að veita enn einu sinni veiðileyfi til útlendinga, í þetta sinn vestur-þjóðverja, allt inn að 23 mílum. En að þessu sinni hefur Alþfl. tekið þá stefnu að snúast gegn þessum samningum og er sú ákvörðun byggð á veigamiklum málefnalegum ástæðum. Grannþjóðir okkar eru raunverulega búnar að fá yfir 20 ára aðlögunartíma síðan íslendingar hófu útfærslu fiskveiðimarkanna og séð varð hvert stefna mundi. Þessar voldugu þjóðir með allar sínar auðlindir hafa sannarlega leyst meiri efnahagsvandamál á skemmri tíma. Hvað breta snertir geta þeir án efa búið togaramönnum sínum betri lífskjör með því að færa sjálfir fiskveiðilögsögu sína út í 200 mílur og efla fiskveiðar á heimamiðum sínum, eins og bresk blöð raunar spá þessa dagana að þeir muni gera áður en langt liður. En úr því að slík þróun er fyrirsjáanleg, hví gera breskar ríkisstj. þrisvar sinnum þá skyssu að senda herskip gegn smáríki sem á að helta vina- og bandalagsþjóð þeirra? Þeir hafa þegar tapað tveimur þorkastriðum og þeir munu tapa hinu þriðja. Fiskveiðar við strendur fjarlægra ríkja eru aðeins leifar frá nýlendutímunum, og það var í anda þeirra nýlendutíma þegar danir gerðu við breta samning um rétt til að veiða í 50 ár fyrir utan gluggana hjá okkur, inn að 3 mílum inni á flóum og fjörðum á Íslandi. Það er furðulegt að bretar, sem hafa gefið nýlendum frelsi umhverfis allan hnöttinn, skuli ríghalda með vopnavaldi í nokkrar mílur af togaramiðum, rétt eins og þeir skilji ekki upp eða niður í þróun tímans. Við alþfl.-menn höfum snúist gegn samningunum við vestur-þjóðverja að þessu sinni vegna ástands fiskstofnanna og yfirvofandi hættu á ofveiði, vegna ótta um að þessir samningar séu aðeins undanfari annarra samninga við 4–7 ríki og verði þeim leyfðar um eða yfir 150 þús. lestir fisks, vegna þess að engin vissa er fyrir því að við losnum við refsitolla Efnahagsbandalagsins, vegna þess að ekki fæst nein viðurkenning á útfærslu okkar vegna þess að þessir samningar eru líklegir til að spilla fyrir málstað okkar í hafréttarmálum. Enda þótt mikið hafi verið rætt um verudun fiskstofna allt frá upphafi landhelgismálsins hefur það aldrei verið útbreidd og vísindalega rökstudd skoðun fyrr en nú á síðustu missirum að mikilvægustu nytjafiskar okkar væru þegar ofveiddir og alvarleg hætta á því að þeir kunni í nánustu framtíð að fara sömu leið og síldin. Fólkið finnur þetta sjálft, af því að við höfum eignast nýjan togaraflota á skömmum tíma og stóraukið sókn okkar, en aflamagnið hefur ekki aukist að sama skapi. Slíka óheillaþróun skilur íslenska þjóðin. Þá hafa vísindamenn okkar komist á sömu skoðun með rannsóknum sínum, en þeir hafa nú miklu meira rannsóknarefni til að byggja ályktanir sinar á en nokkru sinni fyrr. Hér er ekki um einn eða tvo menn að ræða, heldur fjölmarga sérfræðinga. Skýrslur þeirra, t. d. hin svokallaða svarta skýrsla eða skýrslan sem Rannsóknaráð gekkst fyrir, eru alvarlegustu aðvaranir sem þjóðin hefur fengið í þessum efnum. Það er mikill ábyrgðarhluti að gera þessa vísindamenn ómerka og fara ekki að ráðum þeirra. Það er alltof mikið í veði til þess að gera það. Reynist fiskifræðingarnir of svartsýnir, þá er engu tapað, en ef þeir reynast hafa rétt fyrir sér og við höfum ekki fylgt ráðum þeirra, þá mun þrengjast hagur þessarar þjóðar eftir fá ár. Það er nýmæli fyrir íslendinga að heyra ábyrga menn ræða í fullri alvöru opinberlega um að takmarka svo fiskveiðar okkar sjálfra að setja verði kvóta af þorski, ýsu, ufsa, karfa eða öðrum tegundum á byggðarlögin. Er hægt að veita erlendum þjóðum stórfelld veiðiréttindi á sama tíma sem slík viðhorf blasa við okkur innanlands? Ef ríkisstj. fær nú vilja sínum framgengt eru allar líkur á, eins og heyra mátti af forsrh. rétt áðan, að samningar við margar aðrar þjóðir komi á eftir. Ætla má, þótt hann væri neikvæður um það, að það sé hvað sem öðru líður ásetningur stjórnarinnar að semja við breta. Þeim hafa þegar verið boðin 65 þús. tonn, og það er ákvæði í samningunum við þjóðverja, 5 mánaða ákvæðið, sem er beinlínis til þess gert að veita tíma til samninga við bretana. Þá koma belgarnir sem sjálfsagt fá 6–7 þús., norðmenn sjálfsagt um 3 þús., færeyingar hafa haft 20 þús. tonn og fá sennilega eitthvað minna en það, og loks er spurningin um Austur-Evrópuríkin sem vilja líka sum hver fá undanþágur. Fyrr en varir nema þessir samningar yfir 150 þús. lestum af fiskimagni sem við getum veitt sjálfir og höfum ekki ráð á að fórna af fúsum vilja. Það er sjálfsagt að viðurkenna að aðrar þjóðir munu veiða á Íslandsmiðum þótt ekki verði gerðir við þær samningar. En ástæða er til að ætla að við getum takmarkað það magn verulega og að innan skamms tíma mundu erlendir fiskimenn gefast upp á slíkum veiðiþjófnaði. Því betur sem aðstaða okkar er athuguð, því ljósara verður að hafi verið grundvöllur til að veita undanþágur fyrir nokkrum árum, þá er hann ekki fyrir hendi í dag. Hinn einfaldi kjarni málsins er sá, að fiskurinn er ekki til skiptanna lengur, svo ógætilega hefur hann verið ofnýttur undanfarin ár. Þetta er sorgleg þróun. En bretar og þjóðverjar þola afleiðingar af slíkri þróun. Við íslendingar þolum þær hins vegar ekki nema við fáum að sitja einir að miðunum á landgrunni okkar og við reynumst þeir gæfumenn að skipa okkar eigin málum af viti, ábyrgð og hófsemd. Það er ástæða til að ásaka ríkisstj. harðlega fyrir það, að löggjöf um hvernig við ætlum sjálfir að hagnýta fiskimiðin við landið skyldi ekki vera tilbúin um leið og landhelgin var færð út. Við höfum flaskað á þessu við fyrri útfærslur og við gerum það enn. Á þessu sviði verður að koma til breyting til batnaðar enda þótt málið sé torleyst, það vitum við vel hér á Alþ. En við skulum ekki gleyma því, að við íslendingar njótum því miður ekki allt of mikils trausts erlendis sem verndarar fiskstofna. Það er búið að eyðileggja það traust með áróðri andstæðinga okkar, ef við eigum það þá skilið. Það verður að koma til breyting í þessum efnum, -- breyting sem verður að ná frá skipstjórum á minnstu bátum og upp til æðstu yfirvalda landsins. Það líður senn að lokum þessarar umr. og verður þá aðeins eftir atkvgr. um samningana sem væntanlega fer fram í fyrramálið. Miklar deilur hafa verið um málið hér á Alþ. og er það ekki nýtt um landhelgissamninga. Hitt hefur aldrei gerst áður, að svo mikil alda mótmæla hafi risið um allt land sem raun ber nú vitni. Samþykktir gegn samningunum berast úr svo til hverju byggðarlagi, frá hvers konar félögum, stofnunum og sveitarfédögum. Fjöldafundurinn á Lækjartorgi í Reykjavík og aðrir fundir í landinu í dag voru síðasta og stærsta dæmið um þessa einstæðu andspyrnu. Það hefur raunar komið ljóslega fram við umr. að sjálfir stuðningsmenn ríkisstj. á þingi eru fjarri því að vera hrifnir af þessum samningum. Margir þeirra hafa í ræðum sínum gagnrýnt ýmis, sumir þeirra mörg atriði þeirra, varpað fram spurningum við ráðh. og ekki dregið dul á óánægju sína. „Við gerum þetta ekki ótilneydd,“ sagði einn af þm. Sjálfstfl. í gær. Það er því augljóst að nú hefur flokksvaldið látið til sín taka og allt þinglið Sjálfstfl. og Framsfl. hefur verið barið saman. Verður það að teljast furðanlega góður árangur frá stjórnarinnar sjónarmiði, því að þetta hefur hingað til reynst vera heldur ósamstæður hópur og óstærilátt þinglið. Hefur því mikið þótt við liggja að koma fram málinu, og væri óskandi að ríkisstj. sýndi einhvern tíma slíka röggsemi og slíka málafylgju í baráttunni við efnahagsmál, við verðbólguna miklu, við gjaldeyrishallann og við öll þau vandamál sem plaga þjóðina. En því er ekki að heilsa. Ríkisstj. lét þá fyrst hendur standa fram úr ermum, sýndi þá fyrst einbeittan vilja og beitti þá fyrst stuðningslið sitt hörðum aga er færa átti landhelgina aftur inn og afhenda erlendu stórveldi samning upp á a. m. k. 60 þús. lestir af íslenskum fiski. Þá kom styrkur þeirra í ljós. Að lokum þetta: Við íslendingar erum ekki einir í heiminum. Við eigum auðvitað að ræða milliríkjamál við aðra eins og við höfum gert. Við erum þjóð friðar og samkomulags. En það þarf ekki alltaf að kenna okkur um þó að viðræður leiði ekki til árangurs. Það þarf tvo til. Það eru 28 ár síðan við tilkynntum öðrum ríkjum með landgrunnslögunum hvert við stefndum, að sjálfstæðisbaráttu okkar yrði ekki lokið fyrr en við réðum landgrunni og landgrunnshafi. Við höfum framkvæmt þessa stefnu skref fyrir skref. Í hvert sinn höfum við mætt fjandskap nágranna okkar: löndunarbanni, refsiaðgerðum, herflota og herflugvélum. Samt höfum við aftur og aftur rætt við þessar þjóðir og veitt þeim hvern frestinn á fætur öðrum. Nú gengur þetta ekki lengur. Það er ekki stífni okkar að kenna, heldur staðreyndum um ástand fiskstofna sem við byggjum afkomu okkar á. Þessar vina- og bandalagsþjóðir okkar hefðu átt að sjá og skilja þetta mál fyrr og þær hefðu átt að nota yfir 20 ára umþóttunartíma til annars en að smíða fleiri og fleiri verksmiðjutogara. Þetta er skoðun Alþfl. Þess vegna segir hann nú í umr. um nýjar veiðiheimildir fyrir útlendinga, sérstaklega innan 50 mílnanna: Nei. - Góða nótt.



Herra forseti. Till. sú, sem hér er til umr., fjallar um það að Alþ. veiti ríkisstj. heimild til að ganga frá samkomulagi við ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands í samræmi við orðsendingu sem prentuð er með ályktun á þskj. 85. Í ályktun Alþ. frá 15. febr. 1972 segir að haldið skuli áfram samkomulagstilraunum við ríkisstj. Bretlands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um þau vandamál sem skapast vegna útfærslu fiskveiðilandhelginnar. Viðræður við Sambandslýðveldið Þýskaland hafa farið fram undanfarin þrjú ár og fjölmargir viðræðufundir verið haldnir, bæði í Reykjavík og í Bonn. Strandaði lengi vel á því að þjóðverjar reyndust ófáanlegir til að falla frá því að nota frystitogara á Íslandsmiðum. Á þetta var ekki fallist af Íslands hálfu. Jafnframt var ágreiningur um hversu langt frá ströndum landsins þýskir togarar skyldu halda sig svo og um aflamagn. Síðustu viðræður við þjóðverja fóru fram í Reykjavík 28. og 29 okt. og í Bonn 19. og 20. nóv. s. l. Í þeim viðræðum og í framhaldi af þeim var þrautreynt hversu langt málum yrði þokað til samkomulags. Liggur nú fyrir að samkomulag geti tekist, svo sem birt hefur verið í blöðum og allir þekkja. Þetta samkomulag, sem hér er lagt fyrir Alþ. í formi heimildar til ríkisstj. er í 10 liðum, eins og forsrh. hefur raunar þegar gert grein fyrir, en ég ætla að nefna flest þessara atriða samt með örfáum orðum. Miðað er við 200 mílna svæðið skv. reglugerð frá 15. júlí 1975 um fiskveiðilandhelgi Íslands, þ. e. a. s. núgildandi fiskveiðimörk íslendinga. Hér er um mikilsverða viðurkenningu í raun að ræða, enda þótt lagalega fyrirvara sé að finna í uppkastinu. Í öðru lagi segir að heildarársafli skipa skrásettra í Sambandslýðveldinu Þýskalandi skuli ekki fara fram úr 60 þús. tonnum og að af því magni verði þorskafli ekki meiri en 5 þús. tonn. Það hefur að sjálfsögðu verið eitt af skilyrðum fyrir samningagerð af Íslands hálfu að lækka aflamagnið sem mest. Þjóðverjar fóru lengi fram á 95 þús. tonn og síðar 85 þús. tonn, en niðurstaðan er nú um 60 þús. tonn, svo sem áður segir, og þar af ekki meira en 5 þús. tonn af þorski. Í umr. hér í gær talaði hv. 2. þm. Austurl., Lúðvík Jósepsson, og raunar margir fleiri um það með sterkum orðum að hér væri um allt of mikið magn að ræða. Vegna þessa leyfi ég mér að minna á það, að í samningaviðræðum við þjóðverja, sem fóru fram í Bonn hinn 6. og 7. sept. 1973, voru sem fyrr deilur um aflamagnið. Þá rifjaði formaður þýsku samninganefndarinnar upp stöðuna og sagði að þjóðverjar hafi fyrst lagt til 100 þús. tonn, en íslendingar 65, spurning væri hvort 80–82 þús. tonn gætu leyst það mál. Síðan segir orðrétt í skýrslunni: „Lúðvík Jósepsson sagði nú enn að aflahámarkið væri nátengt skerðingu aflamöguleika, sem sagt stærð flota, gerð skipa, stærð á svæðunum. Auðvitað yrði að finna tölur í þessu sambandi og væri þá hugsanlegur einhver millivegur, en frá okkar sjónarmiði væri aðalatriðið skerðingin á aflamöguleikum frekar en hámarksaflinn sjálfur sem mundi þá koma af sjálfu sér.“ Þarna var sem sagt hægt að hugsa sér milliveg milli 65 og 100 og ekkert talað um þorskinn. Þetta var nú þá. En nú eru 60 þús. tonn talin ganga landráðum næst. Ég leyfi mér að minna á þann árangur sem náðst hefur í takmörkum afla útlendinga frá því að vinstri stjórnin ákvað að færa landhelgina út í 50 mílur frá 1. sept. 1972. Þegar við byrjuðum að tala við breta og þjóðverja á árinu 1971 var aflamagn breta 207 þús. tonn og þjóðverja 120 þús. tonn innan 50 mílna. Nú þykir það goðgá að tala um 65 þús. tonn við breta og 60 þús. við vestur-þjóðverja sem gilda skuli í 2 ár, og þó verður að taka það með í reikninginn að nú er talað um 200 mílur umhverfis Ísland, en áður voru aðeins 50 mílur ræddar. Við mat á þessu atriði verður af Íslands hálfu að miða við það að fá magnið eins langt niður og frekast eru tök á og þá haft í huga hvað líklegt væri að þýsk skip gætu aflað án samkomulags. Reynslan sýnir að þjóðverjar náðu á árinu 1973 91 700 tonnum og á árinu 1974 68 100 tonnum, en þess ber þá að gæta að landhelgisgæslan kom í veg fyrir veiðar með klippingum svo og með því að togararnir hífðu vörpurnar þegar þeir urðu varir varðskipa. Á síðara árinu, þ. e. 1974, stunduðu bretar veiðar skv. samkomulaginu frá 1973, og gat því landhelgisgæslan einbeitt sér að því að hefta veiðar þýskra togara. Nú er fyrirsjáanlegt að málið horfir allt öðruvísi við, þar sem bretar ætla sér nú að stunda ólöglegar veiðar í skjóli herskipaverndar, og verður það ærið verkefni fyrir landhelgisgæsluna að snúa sér að því máli. Alþb.- menn telja sig nú hafa upplýsingar um það að á þessu ári verði afli þjóðverja ekki nema 40 þús. tonn, en hafa þó ekki tilgreint heimildir. Þrátt fyrir mikla eftirgangsmuni hefur mér ekki tekist að fá aðrar upplýsingar um afla þjóðverja á þessu ári en þær, að 1. júní hafi þeir verið búnir að afla 26 þús. tonna. Ef fullyrðingar Alþb.-manna ættu að standast mundi það þýða að þjóðverjum ætti ekki að takast að afla nema 14 þús. tonna á 7 síðustu mánuðum þessa árs. Er það nú ekki heldur ólíklegt? Þess ber og að geta í þessu sambandi, að þjóðverjar stunda hér aðallega karfa- og ufsaveiðar sem fiskifræðingar eru sammála um að þoli meiri sókn og þorskstofninn er því ekki í hættu vegna þeirra skv. þessu samkomulagi, enda hafa mjög margir þm. viðurkennt það í umr. í gær og í dag að ufsi og karfi þyldu nokkru meiri sókn en verið hefur. Í þriðja lagi er aðeins um að ræða 40 ísfisktogara skv. sérstakri skrá. Þýsk verksmiðjuskip og frystitogarar eru því útilokaðir frá öllu 200 mílna svæðinu. Verður það að teljast mjög veigamikið atriði sem þjóðverjar voru alls ófáanlegir til að fallast á áður, jafnvel utan 50 mílna markanna. Því hefur verið haldið fram hér að ekki séu allar verksmiðjur útilokaðar úr þeim togurum sem leyfi kunni að fá ef samkomulagið nær fram að ganga. Í þessu sambandi ætla ég aftur að leyfa mér að vitna til hv. 2. þm. Austurl., Lúðvíks Jósepssonar, á áðurnefndum fundi, en þá sagði hann: „Það skiptir miklu máli hvað við er átt með verksmiðjuskipum. Að áliti íslendinga væri verksmiðjuskip togari sem gæti verið á miðunum í lengri tíma en venjulegir togarar sem stunduðu ísfiskveiðar, en þeir tækju venjulega 3 vikur í ferðina og væru 2 vikur á miðunum. Verksmiðjuskip í eiginlegum skilningi gætu verið á miðunum í 2–3 mánuði: Þau gætu fryst og haft mjölverksmiðju um borð. Þetta vildu íslendingar útiloka. En ef um það væri að ræða að í venjur legum togurum væri takmarkaður útbúnaður til fiskmjölsvinnslu, t. d. til að vinna úr úrgangi, þá væri það annað mál. Þess vegna væri mikils um vert að fá upplýsingar um það, hvers konar skip það væru sem þjóðverjar vildu fá leyfi fyrir, því að þá væri hægt að útiloka hin raunverulegu verksmiðjuskip. Væri þá e. t. v. hægt að leysa málið þannig.“ Þarna gat sem sagt takmarkaður útbúnaður í þessa átt komið til greina að mati Lúðvíks Jósepssonar, og ég hygg að það sé alveg nákvæmlega rétt mat. Þá eru það svæðin. Er þar einnig um að ræða verulegar tilslakanir ef hálfu þjóðverja frá því sem áður var. Fyrir Suðausturlandi er miðað við hólf sem er fyrst 25 og síðan 23 sjómílur frá grunnlínum sunnan 65° norðlægrar breiddar. Suðurströndin er síðan lokuð frá 15° vestlægrar lengdar til 22° vestlægrar lengdar. Síðan kemur opið svæði sem miðað er við 25 mílur frá grunnlínum undan Reykjanesi, en síðan 50 mílur frá grunnlínum Faxaflóa og 40 mílur frá grunnlínum Breiðafjarðar, síðan aftur 50 mílur frá grunnlínum fyrir Vestfjörðum, þó þannig að gert er ráð fyrir opnu hólfi fyrir hluta af Vestfjarðasvæðinu inn að 37–34 mílna frá grunnlínum frá 1. júní til 30. nóv. Síðan er lokað svæði fyrir öllu Norðurlandi og Austurlandi að þeim mörkum sem ég nefndi í upphafi. Enda þótt þjóðverjar hafi aðallega stundað veiðar á þeim svæðum sem veiðiheimildirnar miðast við er þess að gæta annars vegar, að þeim er þar þokað miklu lengra frá ströndum en þeir hafa áður verið, og hins, að án samkomulags væri engin trygging fyrir því að þeir leituðu ekki bæði nær ströndum en samkomulagið segir til um né heldur að þeir mundu ekki leita á önnur svæði og með miklu fleiri skipum og þ. á m. frystitogurum. Í fyrri samningaviðræðum hafa þjóðverjar og jafnan krafist þess að komast inn að 12 mílum á a. m. k. tveimur til þremur stöðum, en nú fara þeir hvergi svo nálægt. Ákvæði er um að þýskir togarar stundi ekki þær veiðar á hrygningarsvæðum og uppeldissvæðum sem íslenskum skipum eru bannaðar veiðar á, og er þar um mjög veigamikið atriði að ræða, enda eru friðunarráðstafanir höfuðmarkmið þess sem við erum að reyna að gera. Í sjötta lagi eru ákvæði um að þýsk skip virði íslenskar reglur um möskvastærð og lágmarkslengd og þyngd á fiski sem leyfilegt er að veiða. Gildir það einnig um þær reglur sem settar kunna að verða síðar um aðra möskvastærð en þá sem nú gildir. Þá ber þýskum togurum að tilkynna landhelgisgæslunni daglega um staðsetningu sína og mun það auðvelda störf landhelgisgæslunnar, bæði að því er varðar eftirlit og björgunarstarfsemi almennt. Í áttunda lagi eru ákvæði um að ef ástæða er til að ætla að brot hafi verið framið á ákvæðum samkomulagsins gætu íslensk varðskip stöðvað hlutaðeigandi togara hvar sem er innan 200 mílna markanna og kvatt til þýskt eftirlitsskip til að sannreyna málsatvik. Þetta er sams konar ákvæði og notað var í samkomulaginu við breta frá 1973. Þegar það ákvæði var rætt á sínum tíma var það gagnrýnt á þeim grundvelli að framkvæmd íslenskra laga færi ekki fram nema breskt eftirlitsskip kæmi þar við sögu. Var því þá haldið fram að í raun og veru væri verið að afsala sér slíku valdi til annarra þjóða. Framkvæmdin á þessu ákvæði hefur verið þannig að hér er aðeins um það að ræða að gefa hinum aðilanum kost á að fylgjast með því sem skeður, en dómsmrn. tekur ákvörðun um það hvort skip sé strikað út af listanum. Þannig hefur þetta verið í framkvæmd og hefur ekki valdið neinum erfiðleikum. Komið hefur fram sá skilningur á 8. lið samkomulagsins að íslenskir eftirlitsmenn megi því aðeins fara um borð í þýsk skip til að kynna sér leiðarbók og aflaskýrslur svo og rannsaka veiðarfæri og afla um borð að ástæða þykir til að ætla að brot hafi verið framið á samningi þessum. Þetta er ekki réttur skilningur á 8. lið. Skv. uppkastinu geta íslendingar farið um borð hvenær sem er. Í níunda lagi er miðað við að samkomulagið sé gert til 2 ára frá dagsetningu orðsendingar. Þetta eru aðalatriði orðsendingarinnar. Síðan er gert ráð fyrir tveimur bréfum og er texti þeirra prentaður sem fskj. með till. Annað er um lagalega réttinn. þ. e. að erindaskiptin hafi engin áhrif á afstöðu aðila til hafréttarmála, og er þá miðað við að hafréttarráðstefna Sameinuðu þjóðanna sé enn eigi lokið. Hitt er um að framkvæmd samkomulagsins megi fresta ef bókun nr. 6 við samning Íslands við Efnahagsbandalagið hefur ekki tekið gildi innan 5 mánaða, og mundi það m. a. hafa í för með sér að hólf það undan Vestfjörðum, sem ég áðan nefndi, mundi ekki opnast ef slík frestun á sér stað. Hins vegar mundi slík frestun að sjálfsögðu ekki breyta neinu um gildistíma sjálfs samkomulagsins, og ég vil fullyrða að ákvæði þetta verði samstundis notað ef þau skilyrði verða þá fyrir hendi. Ég mótmæli því að þetta ákvæði boði samninga við breta innan 5 mánaða. Þetta ákvæði er sett skv. kröfu íslendinga af þeim ástæðum að við viljum ekki vera bundnir af samningnum ef bókun 6 kemur ekki til framkvæmda. Nú er það mikils virði að íslensk þjóð sé samhuga og standi saman um hagkvæma lausn á okkar vanda. Lokasigurinn er skammt undan og við væntum mikils af hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. En við megum ekki spilla þeim góða árangri sem þar hefur náðst, og það má ekki gleyma því að ráðstefnunni er ekki lokið. M. a. vegna þess verðum við að líta á það mál, sem hér er nú lagt fyrir Alþ., sem áfanga í baráttunni. Ég vona að málið fái góðar undirtektir hjá hv. alþm. Áðan talaði hv. þm. Benedikt Gröndal um það að hér væri mikil mótmælaalda gegn samningum við útlendinga og vitnaði til útifundar í dag því til stuðnings. En eftir því sem ég veit best var fundarefni jafnframt það að mótmæla veru breskra herskipa á Íslandsmiðum. Skyldu ekki einhverjir hafa komið á fundina til að mótmæla því? Í gær var því haldið fram hér á hv. Alþ. að þjóðin hefði þegar svipt ríkisstj. og þm. stjórnarfl. umboði til þess að fjalla um landhelgismálið, svo mikil væri andstaða fólksins gegn samningum við útlendinga. Þessu vil ég eindregið mótmæla. Mitt umboð og okkar allra þm., jafnt stjórnarsinna sem stjórnarandstæðinga, gildir fram til næstu kosninga. Þangað til verðum við að axla þær byrðar, sem okkur kunna að mæta, og leiðarljós okkar á að vera samviskan. Og ég læt það verða mín síðustu orð í þessum umr. að á meðan ég hef umboð á Alþ. ætla ég mér að hlýða samvisku minni og gera það sem ég tel þjóðinni fyrir bestu, hversu hátt sem þeir láta er á móti minni skoðun kunna að vera. - Ég þakka áheyrnina.



Herra forseti. Forustuflokkur núv. ríkisstj., Sjálfstfl., hefur gegnt næsta sérstæðu hlutverki í sögu landhelgismálsins s. l. 17 ár. Hér gefst ekki tími til að rekja þá sögu svo sem vert væri, einungis skal drepið á örfá atriði. Flokkur þessi neitaði að standa með öðrum stjórnmálaflokkum að útfærslu landhelginnar í 12 mílur er hún var ákveðin vorið 1958. Það sama haust kúgaði sterkt almenningsálit flokksforustuna að vísu til að breyta um stefnu í bili og samstaða þjóðarinnar náðist þá um sinn. Haustið 1960 var tekið upp nýtt samningamakk við breta undir forustu Sjálfstfl. Það gerðist á þeim tíma þegar bretar höfðu gefist upp við að fiska innan 12 mílna undir herskipavernd og friðun fiskveiðilandhelginnar var næstum orðin alger. Makk þetta bar árangur í fyllingu tímans: Samninginn alræmda við breta og vestur-þjóðverja frá 1961, einhvern versta samning sem saga íslenskrar þjóðar kann frá að greina, og enn í dag súpum við seyðið af þeim samningi. Allt viðreisnartímabilið, í full 12 ár, þegar Sjálfstfl. réð hér lögum og lofum, gerðist ekki neitt í fiskveiðilögsögumálum. Fyrir kosningar 1971 vildi Sjálfstfl. bíða og halda að sér höndum. Þeir sjálfstæðisgarparnir voru ekki tilbúnir þá að styðja útfærslu eða ákvörðun um útfærslu í 50 mílur. Þeir sáu þann kost vænstan að koma til liðs við málið á Alþ. síðar, en höfuðmálgagn flokksins, Morgunblaðið, vann sér það helst til frægðar í málinu á tímum vinstri stj. að staðhæfa að útfærslan í 50 mílur væri einskis virði og hefði algerlega misheppnast. En svo gerist það, þó ekki fyrr en nokkru eftir að flutt hafði verið á alþjóðavettvangi að tilhlutan vinstri stj. till. um 200 mílna auðlindalögsögu strandríkja, að Sjálfstfl. breytir heldur en ekki um stefnu í landhelgismálinn að því er virðist. Nú þóttist hann hafa fundið púðrið og setti á oddinn kröfuna um skjóta útfærslu í 200 mílur, alls ekki síðar en á árinu 1974. Það var ekki laust við að margir yrðu dálítið forviða þegar sá flokkur, sem verið hafði öllum öðrum meiri dragbítur í landhelgismálinu, hugðist nú taka forustuna og draga 200 mílna fánan að hún. Og íslendingar spurðu hver annan, sumir með undrunarsvip, aðrir kannske dálítið efagjarnir: Ætla nú heybrækurnar líka að fara að verða menn? - Og það var ekki annað á sjálfstæðiskempunum að heyra en þeim væri bláköld alvara. Vitanlega fögnuðu menn. Hér höfðu orðið svo snögg sinnaskipti að helst varð við það jafnað þegar ljósið mikla rann upp fyrir Páli postula forðum og hann sá á andartaki að kristindómurinn, sem hann hafði barist gegn af mestri hörku, var harla góð kenning. Þeir sem trúðu á heilindi Sjálfstfl. í landhelgismálinu svo og hinir vantrúuðu fengu svarið í fyrrakvöld. Heilindi Sjálfstfl. og svokölluð forusta hans um 200 mílna útfærslu birtist loks í reynd í plagginu, sem lagt var þá á borð þm., í samningunum um að vestur-þjóðverjar fái að veiða hér 60 þús. tonn af fiski á ári í 2 ár utan og innan 50 mílna. Það blasir nú við hverjum manni, sem þekkir til fiskislóða, að með samningi þessum tryggja þjóðverjar sér nær öll veigamestu veiðisvæði sem þeir hafa fiskað á hér við land og sóst eftir að mega fiska á framvegis. Gagnvart þjóðverjum er því útfærslan úr 50 í 200 mílur gersamlega þurrkuð út í reynd um 2 ára skeið og á nokkrum mikilvægum veiðisvæðum við landið er farið langt inn fyrir 50 mílur. Þar er landhelgin færð inn, ekki út. Síðan er reynt að blekkja með því að benda á hafsvæði þar sem enginn fiskur er og engum dettur í hug að setja veiðarfæri í sjó, og við menn er sagt: Þarna friðum við mörg þúsund ferkm sjávar. - Þetta er því líkast, sem gerður væri samningur um beitarafnot á besta haglendi Suðurlandsundirlendisins, en síðan sagt ákaflega spekingslega: Hins vegar er viðsemjanda stranglega bannað að beita á Vatnajökul. Ég fæ ekki betur séð en 200 sjómílna fáni Sjálfstfl. sé því miður hrapaður niður í hálfa stöng. Samningur sá, sem nú á að gera við vesturþjóðverja og farið er fram á að Alþ. staðfesti, er meingallaður á ýmsa lund. Sýnt hefur verið fram á að aflamagnið, 60 þús. tonn, er nær því hið sama og þjóðverjar veiddu hér 1974 og meira en talið er að afli þjóðverja hér verði á þessu ári. Þá eru veiðiheimildirnar innan 50 mílna fordæmanlegar. Ekki er þar viðhlítandi viðurkenning á 200 mílna fiskveiðilögsögu, heldur er beinlínis tekið fram í bréfi að um slíkt sé ekki að ræða. En kjarni máls er ekki sá, hvort þessi samningur einn út af fyrir sig sé sæmilegur, lélegur eða kannske mjög vondur. Kjarni málsins er sá, að eins og nú er ástatt um fiskstofna á Íslandsmiðum höfum við ekki um neitt að semja við erlendar þjóðir, en samningur þessi er hins vegar aðeins upphaf samningagerðar við 5, 6, 7 eða jafnvel fleiri þjóðir. Og í þessari samningalotu er byrjað á Vestur-Þýskalandi, á því ríki sem hefur beitt okkur viðskiptaþvingunum undanfarin ár. Sagt er við þessa auðugustu þjóð heimsins: Gerið svo vel, sendið hingað 40 togara búna fiskmjölsverksmiðjum og sækið á mið okkar 60 þús. tonn af fiski á ári í 2 ár. Það verður að vísu minni aflahlutur íslendinga. Við verðum að takmarka eigin veiðar. Við verðum að leggja skipum eða skammta aflamagn til útgerðarstaða. - Er ekki skiljanlegt að alþýða Íslands spyrji undir þessum kringumstæðum: Höfum við efni á slíkri rausn, á sama tíma og lífskjör hins vinnandi fjölda eru skorin stórlega niður, landið er að sökkva í skuldir og atvinna dregst saman. Er þá nokkurt vit í því að semja við útlendinga um lífsbjörgina? Er slík stefna réttlætanleg? Verða ekki afleiðingar hennar enn aukin lífskjaraskerðing? - Þannig spyrja menn þessa dagana og fólk mótmælir. Það mótmælir jöfnum höndum hernaðarofbeldi breta, allri samningagerð um veiðar útlendinga í fiskveiðilandhelginni og háskalegri kjaraskerðingarstefnu hæstv. ríkisstj. Þegar hin dapurlega skýrsla íslenskra fiskifræðinga um ástand fiskstofna á Íslandsmiðum birtist í síðasta mánuði töldu margir að nú hlytu ráðamenn að breyta um stefnu í samningamálum og segja hreinskilnislega: Það er því miður ekki um neitt að semja við aðrar þjóðir. Hvert orð í skýrslu fiskifræðinganna er röksemd gegn öllum samningum. Efnahagsleg framtíð þjóðarinnar er undir því komin að ekki verði veitt meira á miðunum við landið fyrst um sinn en íslendingar veiða nú þegar sjálfir, og þurfa þeir raunar mjög að gá að sér og draga stórlega úr smáfiskaveiði. Eftir birtingu þessarar skýrslu um ofveidda fiskstofna, sem breskir fiskifræðingar hafa viðurkennt rétta í meginatriðum, var ekkert eðlilegra en jafnvel þeir íslensku ráðamenn, sem áður höfðu talið nokkurt svigrúm til samninga um veiðiheimildir, endurskoðuðu þá afstöðu og breyttu um stefnu. En slíku var ekki að fagna. Þessa dagana er verið að fjalla um samning við vestur-þjóðverja, ríkustu þjóð veraldar, og sá samningur aðeins hluti af miklu stærri heild. Umr. á Alþ. í gær og í dag hafa leitt í ljós, svo að ekki verður um villst, að hér er ekki um eitt afmarkað mál að ræða, heldur fyrsta kapítula í heilli samningasögu. Annar kapítuli, samningurinn við belgíumenn, liggur á borðum ráðh. og bíður fram yfir helgina. Samningar við norðmenn og færeyinga eru mjög skammt undan. Og bíða svo ekki austur-þjóðverjar, pólverjar og sovétmenn handan við næsta leiti? Ætlar þessi auðuga rausnarstjórn íslendinga ekki líka að semja við þá? Og hvað er að segja um samninga við breta? Varla ætlar hæstv. ríkisstj. að halda áfram samningamakki við þá eftir að þeir hafa nú í þriðja sinn sótt okkur heim með herskipum sínum. Jú, það mega landsmenn allir vera vissir um að áfram verður unnið að samningagerð við breta. Sú kokkamennska mun fara fram á bak við tjöldin undir yfirstjórn Atlantshafsbandalagsins, og þar mun ekkert sparað til að knýja fram samninga. Þegar samningar hafa svo raunverulega tekist verður dálitið leikrit sett á svið. Bresku herskipin - NATO-skipin bresku, - sigla þá út úr íslenskri landhelgi. Nokkrir breskir og íslenskir NATO-ráðh. snæða saman hádegisverð og fáeinir NATO-þm. stjórnarflokkanna fá ögn að borða líka. Þeim veitist sú upphefð að sjá íslensku NATO-ráðh. og bresku NATO-ráðh. skála fyrir einstæðri vináttu NATO-ríkjanna tveggja, Stóra-Bretlands og Litla-Íslands. Hvort samið verður á sínum tíma við breta um 65 þús. tonn af fiski, eins og íslenskir ráðamenn hafa þegar boðið, um 110 þús. tonn, eins og bretar nefndu, eða eitthvað þar á milli. það skal ósagt látið. Tíminn mun leiða það í ljós. Hitt ber samningurinn við vestur-þjóðverja greinilega með sér, að gert er þar ráð fyrir að innan 5 mánaða í allra lengst lagi verði lokið samningum við allar þjóðir Efnahagsbandalagsins og refsitollar þess bandalags gagnvart íslendingum afnumdir. Hæstv. ráðh. hafa um það hjartnæm orð að nú beri nauðsyn til að allir íslendingar standi saman á örlagastundu þegar bretar sækja okkur heim með herskipum í þriðja sinn á 17 árum. Vissulega mun þjóðin standa sameinuð í baráttunni við breta. Hún mun standa að baki stjórnvalda um allar raunhæfar og tiltækar aðgerðir til að mæta breska ofbeldinu og svara því á verðungan hátt. Hún ætlast til þess að landhelgisgæslunni verði gert kleift að halda uppi sem allra árangursríkastri gæslu, skipastóll hennar og mannafli aukinn eftir því sem þarf. En fleira þarf hér til að koma. Venjuleg diplómatísk mótmæli duga ákaflega lítið. Á þau er ekki hlustað. Nú þarf sem allra fyrst að mæta ofbeldinu með raunhæfari og áþreifanlegri hætti. Alþb. hefur þegar sett fram hugmyndir um eðlilegar og sjálfsagðar fyrstu aðgerðir. Við eigum tafarlaust að kalla sendiherra okkar í Bretlandi heim í mótmælaskyni og við eigum að hóta slítum stjórnmálasambands við breta ef herskipin verða ekki farin út úr landhelginni innan tiltekins mjög skamms tíma. Og vitanlega eigum við að gera meira. Við eigum að ganga hreint til verks. Rétta svarið við þriðju innrás breska NATO-hersins er að sjálfsögðu það, að við leggjum fram úrsögn úr NATO og segjum upp herstöðvarsamningnum við Bandaríkin. Sjálfsagt gerir núv. ríkisstj. ekkert slíkt. En það má hún vita, að þeim fer óðum fjölgandi sem sjá hve fjarstæðukennt og fáránlegt það er að eiga aðild að svonefndu varnarbandalagi, þar sem einu stærsta bandalagsríkinu er látið haldast uppi að ráðast hvað eftir annað með hernaðarofbeldi inn í lögsögu minnsta þátttökuríkisins, þess sem er óvopnað með öllu. Að lokum þetta: Þegar hæstv. ráðh. ræða nú af fjálgleik um nauðsynlega samstöðu þjóðarinnar láist þeim að tilgreina ástæðuna fyrir því að um mikilvæg framkvæmdaatriði landhelgismálsins skiptast íslendingar nú í tvær öndverðar fylkingar, með og móti samningagerð við aðrar þjóðir. Ástæðan er sú, að ríkisstj. hefur virt að vettugi allar ábendingar og áskoranir næstum því einróma um að gera ekki óhappasamninga, sem skerði lífskjör fólksins. Það er ríkisstj. sem hefur sundrað þjóðinni í afstöðunni til þessa máls. Hæstv. ríkisstj. hefur enn tækifæri til að sameina þjóðina alla að baki sér í landhelgismálínu. Hún getur gert það með því að sýna nú fulla einurð gagnvart bretum. Hún getur jafnframt gert það með því að draga þessa þáltill. til baka og lýsa yfir að við núv. aðstæður séu engin rök til þess að gera samninga við aðrar þjóðir um veiðar innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi. - Góða nótt.



Herra forseti, góðir hlustendur. Fyrir hálfum öðrum mánuði lét Hafrannsóknastofnunin frá sér fara skýrsíu sem sjútvrn. dreifði síðan til alþm. og fleiri. Í skýrslu þessari er fjallað um ástand fiskstofna á Íslandsmiðum og nauðsynlegar friðunaraðgerðir innan fiskveiðilögsögu landsins. Niðurstaða fiskifræðinganna, sem skýrsluna sömdu, er sú, að mikilvægustu fiskstofnar okkar séu nú þegar ofveiddir að því marki að nauðsyn beri til að draga tafarlaust úr sjósókn og aflabrögðum ef ekki eigi að stefna út í hreinan voða og sér í lagi hrun þorskstofnsins að 2–3 árum liðnum. Settar eru fram í skýrslunni tölur um æskilegan hámarksafla af hverri tegund, og séu þær lagðar saman kemur í ljós að lagt er til að heildarafla botnfisktegunda þurfi að halda innan við 400 þús. tonn, en síðustu ár hefur hann numið um 600 þús. tonnum á ári. Af því magni höfum við íslendingar veitt sem næst 2/3, en erlend fiskiskip 1/3 hluta. Þriðjungs samdráttur heildarafla er nauðsyn, segja því fiskifræðingarnir, ef ekki á illa að fara. Jafnframt liggur fyrir að erlend fiskiskip hirða um þessar mundir þriðjung aflamagnsins. Það þýðir, ef gefa á neyðarkalli fiskifræðinganna gaum, að við íslendingar þurfum að neita okkur um eins tonns afla fyrir hvert tonn sem útlendingar veiða á Íslandsmiðum, skerða okkar sókn á miðin nákvæmlega sem svarar sókn erlendra skipa. Þessi ógnvekjandi tíðindi urðu landsmönnum kunn í kjölfar endanlegrar útfærslu íslenskrar fiskveiðilögsögu úr 50 mílum í 200 mílur. Þar með er náð markmiði landgrunnslaganna um að færa íslenska lögsögu yfir fiskimiðin sem ótvírætt fylgja landinu, og í þessu efni er farið eftir því sem telja verður fyrirsjáanlega niðurstöðu af starfi hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Útfærslan í 200 mílur var eitt helst kosningamál forustuflokks núv. ríkisstj. fyrir hálfu öðru ári. Sjálfstæðismenn vildu sýna þjóðinni að þeir væru bæði stórtækari og gætu gert betur en vinstri stjórnin þegar hún færði fiskveiðilögsöguna út í 50 mílur. Skýrslan um ástand fiskstofnanna undirstrikar á áhrifamesta hátt, sem hugsast getur, réttmæti útfærslunnar og nauðsynina á að láta þar ekki sitja við orðin tóm, heldur leggja allt kapp á að gera 200 mílna fiskveiðilögsöguna að veruleika. Það kom því eins og köld gusa þegar ríkisstj. lagði fyrir Alþ. í fyrradag þáltill. þar sem hún æskir heimildar til að gera við Vestur-Þýskaland samkomulag um veiðar vestur-þýskra togara á Íslandsmiðum. Þar er ráð fyrir því gert að vestur-þýsk togskip fái næstu 2 ár að veiða rúmlega 2/5 hluta af þeim afla sem fiskifræðingar Hafrannsóknastofnunarinnar telja ráðlegt að taka af tveimur þýðingarmiklum fiskstofnum, ufsa og karfa. En ekki nóg með það, lagt er til að vestur-þýsku togararnir fái að athafna sig árið um kring á þremur þýðingarmiklum svæðum innan 50 mílna landhelgislínunnar, fyrir Austur- og Suðausturlandi allt inn að 23 mílum, suður og vestur af Reykjanesi allt inn að 25 mílum og að 40 mílum út af Breiðafirði. Þar að auki er svo gert ráð fyrir að þjóðverjum sé hleypt á Vestfjarðamið frá Kögri suður fyrir Barða hálft árið, mánuðina júní - nóv., allt inn að 34 mílum. Hér hefur verið gengið miklu lengra til móts við vestur-þjóðverja en nokkra nauðsyn bar til eða sanngirni mælir með, eins og málum er nú háttað. Landhelgisgæslan hefur síðustu árin gengið þannig fram við að verja 50 mílna línuna að veiðar vestur-þýskra togara innan hennar voru að fjara út. Á síðasta ári nam afli þeirra við Ísland, bæði utan og innan línu, 68 þús. tonnum, og aflaáætlun þjóðverja sjálfra nú seint á þessu ári er sú, að á sama svæði nái þeir aðeins 40 þús. tonnum eða þriðjungi minna en nú á að heimila þeim hvort næstu 2 ára. Í þrjú ár höfum við barist fyrir að hreinsa 50 mílna lögsöguna. Landhelgisgæslunni hefur orðið svo vel ágengt að þjóðverjar voru á hröðu undanhaldi, og síðustu vikur hefur komið í ljós að eins hlaut að fara fyrir bretum þegar þeir vildu ekki sætta sig við að hlíta því að tímabundin veiðiheimild þeirra er runnin út. Að sjálfsögðu er ákjósanlegt að ná viðunandi samkomulagi við þessar þjóðir eins og aðrar ef þess er kostur. Tímabundnar veiðiheimildir á nýja lögsagnarbeltinu milli 50 og 200 mílna línanna gátu komið til mála og hefðu átt að koma vestur-þjóðverjum að meira gagni en nokkrum öðrum, vegna þess hvers konar veiðar skip þeirra stunda. En að opna þeim stór veiðisvæði innan gömlu 50 mílna lögsögunnar um leið og mörkin eru færð út í 200 mílur gefur til kynna að sú útfærsla sé aðeins á pappírnum. Slíkt er móðgun við íslendinga og sér í lagi við sjómenn. Um þvílíka framkvæmd á glæstasta kosningafyrirheiti Sjálfstfl. frá síðustu kosningum hæfa best orð skáldsins: „Og það er eins og ekkert hafi gerst.“ Ef íslendingar og vestur-þjóðverjar væru einir í heiminum eða a. m. k. einir um að sækjast eftir fiskafla á Íslandsmiðum mætti að vísu færa að því nokkur rök að á samkomulagsuppkastið sé lítandi. Meginástæðan er sú að þjóðverjar leggja mest kapp á veiði ufsa og karfa, fisktegunda sem ekki eru taldar í jafnyfirvofandi hættu sökum ofveiði og íslenski þorskstofninn. En jafnframt er vert að hafa í huga að sókn íslenskra fiskiskipa í þessar tvær tegundir hefur verið dræmari en ella vegna þess að vestur-þýski markaðurinn hefur mátt heita okkur lokaður um árabil, sumpart með beinu löndunarbanni vestur-þýskra stjórnvalda og sumpart af völdum refsitolla. Þeim tollmúr hefur verið haldið við í 3 ár þvert ofan í gefin fyrirheit af hálfu Efnahagsbandalags Evrópu. Þar hefur vestur-þýska stjórnin fram að þessu verið ein að verki í því skyni að þvinga okkur íslendinga til undanhalds í samningaþófi um veiðiheimildir þýskri togaraútgerð til handa innan íslenskrar fiskveiðilögsögu. En það er öðru nær en við og vestur-þjóðverjar eigumst einir við. Á fiskimiðum umhverfis land okkar koma við sögu fiskiflotar sem gerðir eru út frá tugum landa í Evrópu til veiða á fjarlægum miðum. Vaxandi sókn í fiskstofnana á æ stærri skipum búnum æ stórtækari og fullkomnari veiðarfærum og fiskleitartækjum, veldur því ástandi sem fiskifræðingarnir hafa málað svo dökkum lítum. Yfir þýðingarmesta nytjafiskinum, þorskinum, vofir að dómi færustu og fróðustu manna svipað hrun og síldarstofninn varð fyrir af völdum ofveiði okkar og annarra þjóða fyrir tæpum áratug. Það var mikið lán að fyrsti samningurinn um veiðiheimildir, sem við gerðum eftir útfærsluna í 50 mílur, var við belga sem reyndust liprir í samningum og komu mjög til móts við óskir okkar í mörgum greinum. Síðari samningar drógu dám af hinum fyrsta. Eins mun fara nú. Fyrsti samningur eftir nýjan útfærsluáfanga verður óhjákvæmilega fyrirmynd annarra og það liggur þegar fyrir að samningar eru komnir vel á veg við Noreg og Belgíu. Síðan kemur röðin að færeyingum. Austur-þjóðverjar og pólverjar hafa enn fremur óskað eftir samningum. Það er fyrirkvíðanlegt ef fyrirmyndin í öllum samningsgerðum verður það samningsuppkast sem gert hefur verið við vestur-þjóðverja. Á þessari stundu, fáum dögum eftir að breska stjórnin fyrirskipaði í þriðja sinn flota sínum að ráðast inn í íslenska fiskveiðilögsögu til verndar veiðiþjófum, láta talsmenn uppkastsins að samkomulagi við vestur-þjóðverja helst á sér skilja að samþykkt þess sé að þeirra hyggin fyrst og fremst ráð til að einangra breta og gera landhelgisgæslunni fært að snúa sér einvörðungu að togaraflota þeirra og verndarskipum. Minn skilningur á þessu samningsuppkasti er þveröfugur. Ég tel að með því séu beinlínis lögð drög að samningsgerð við breta á sömu nótum, nema hvað þar yrði fyrst og fremst um að ræða þorskafla í stað ufsa og karfa. Þessa ályktun dreg ég einkum af fskj. IV með þáltill. ríkisstj. Þar er birt fyrirhuguð orðsending frá stjórn Vestur-Þýskalands til íslensku ríkisstj., þess efnis, að hafi bókun 6 um tollaívilnanir af hálfu Efnahagsbandalags Evrópu til handa Íslandi ekki tekið gildi innan 5 mánaða frá gildistöku samkomulagsins megi fresta framkvæmd þess. Hingað til hefur staðið á vestur-þjóðverjum að Ísland fengi þær tollaívilnanir sem samið var um í bókun 6, en eins og nú er komið má fullyrða að bretar beiti neitunarvaldi í Efnahagsbandalaginu til að hindra gildistöku hennar. Þetta er þá orðið úr stórum orðum sumra ráðh. í haust að gildistaka bókunar 6 væri algert skilyrði fyrir samningum við vestur-þjóðverja. Með þessu ákvæði í samkomulagsuppkastinu eru lögð drög að viðvarandi þrýstingi á íslensku ríkisstj. að gera samkomulag við breta. Ekki er rétt að gera lítið úr því hagræði sem af því gæti hlotist að tollfríðindin í löndum Efnahagsbandalagsins, sem kveðið er á um í bókun 6, komi til framkvæmda. Þar koma ekki aðeins til álita auknar tekjur af útflutningi sem þegar fer til Efnahagsbandalagslanda. Meira máli skiptir að markaðsstaða okkar í heild, aðstaðan til að koma aðalútflutningsvarningi okkar í hagstæðasta fáanlegt verð mundi rýmkast til muna fengjum við aðgang að fiskmarkaði á Efnahagsbandalagssvæðinu á viðunandi samkeppnisgrundvelli. Það þarf enginn að segja mér að þessir beinu viðskiptahagsmunir, ásamt áfergju vestur-þjóðverja að missa ekki umsamin veiðiítök í miðjum klíðum hafi ekki sín áhrif þegar frá líður. Með fyrirhuguðu samkomulagi við Vestur-Þýskaland er stefnan tekin á samninga við breta með þeim ískyggilegu afleiðingum sem þeir geta haft fyrir hætt kominn þorskstofninn á Íslandsmiðum, sjávarútveg okkar og afkomu þjóðarinnar. Ég vil ekki vera með neinar hrakspár, en það borgar sig aldrei að loka augunum fyrir veruleikanum. Að mínum dómi er það skárra af tvennu illu að hafna augljósum háskasamningum og berjast heldur eins og við erum menn til fyrir vernd fiskstofna og eigin lífsbjörg þau tvö eða í hæsta lagi þrjú missiri sem enn kunna að líða þangað til hafréttarráðstefnan gerir endanlega þá ályktun sem festa mun gagnvart öllum heimi 200 mílna fiskveiðilögsögu okkar. Mótatkv. mitt við samningsuppkastinu, sem fyrir liggur, er byggt á því að þessi samningur, svo varhugaverður sem hann er, sé þar á ofan undanfari annarra samninga og enn verri, enn hættulegri stofnum helstu nytjafiska, - samningum sem hæglega geta stofnað afkomu þjóðarinnar í tvísýnu. - Þökk þeim sem hlýddu.



Herra forseti. Mér finnst að hafi komið of lítið fram í þessum umr. að íslenska þjóðin stendur nú í örðugri sporum en sennilega nokkru sinni fyrr á þessari öld. Það þarf ekki að lýsa því að afkoma íslendinga byggist á fiskveiðum og þá fyrst og fremst þorskveiðum. Nú er þorskstofninn verr kominn en hann hefur sennilega nokkru sinni verið. Afkomumöguleikar íslensku þjóðarinnar standa því völtum fótum um þessar mundir. Undir þessum erfiðu kringumstæðum hefur það gerst að breskur herfloti hefur gert innrás á íslensk fiskimið og hyggst með ofbeldi tryggja veiðiþjófnað breskra togara sem gæti orðið allt að 100 þús. smálestum af þorski á ári eða meira. Takist þetta áform verður unnin sú eyðing á íslenska þorskstofninum sem seint mun fást bætt. Það er gegn þessum vágesti sem þjóðin þarf að sameinast og beita þeim ráðum sem helst geta komið að gagni. Allt bendir til að átökin við hann geti orðið hörð og löng. Þannig má benda á að miklu meira ber á milli í byrjun þorskastriðs nú en í hinum fyrri þorskastríðum. Þegar síðasta þorskastríð hófst 1973, en ég miða þar við innrás bresku herskipanna, þá hafði breska stj. lækkað kröfu sína í 145 þús. smálestir, en vinstri stj. hafði boðið 117 þús. smálestir. Nú krefjast bretar 110 þús. smálesta, en íslenska ríkisstj. hefur boðið 65 þús. smálestir, en það tilboð gildir að sjálfsögðu ekki eftir innrás breta. Þannig ber miklu meira á milli nú en 1973. Horfur á samkomulagi eru í rauninni engar, og bendir því allt til að þetta nýja þorskastríð verði bæði miklu lengra og harðara en hin fyrri. Það er undir þessum óvenjulegu kringumstæðum sem till. sú er flutt, sem hér er til umr. Þótt það samkomulag við vestur-þjóðverja, sem felst í till., hafi ýmsa kosti er það engan veginn gallalaust, og ég efast um að það hefði verið samþ. hér á Alþ. undir venjulegum kringumstæðum. Ástæðurnar til þess að samkomulagið mun hljóta hér yfirgnæfandi stuðning eru að mínum dómi einkum tvær. Önnur er sú, að vegna þorskastriðs, sem var fyrirsjáanlegt og er nú skollið á, er líklegt að það tryggi fiskstofnunum meiri vernd að semja við þjóðverja um 60 þús. smálestir en að eiga á hættu að þeir veiði hér 90 þús. smálestir, eins og þeir gerðu 1973, þegar við áttum í þorskastriði við breta og urðum að beina mestri orku okkar gegn þeim. Hin ástæðan er sú, að við teljum þetta tryggja okkur bættan grundvöll til að heyja þorskastríð við breta, því að eftir að þessi samningur hefur verið gerður getum við einbeitt okkur gegn þeim. Við getum þá beint allri getu varðskipanna til að verja þorskamiðin fyrir bretum. Þetta er það sem nú skiptir mestu. Framtíð þjóðarinnar byggist á því að okkur takist þetta. Stjórnarandstæðingar hafa beitt furðulega ósvífnum áróðri í þessum umr. Eitt helsta áróðursefni þeirra er t. d. að með þessum samningi sé verið að gefa útlendingum svo og svo mikinn fisk. Af ummælum þeirra mætti helst halda að íslendingar gætu óáreittir sótt fiskimiðin við landið ef þessi samningur væri ekki gerður. Þegar stjórnarandstæðingar tala þannig láta þeir alveg eins og þeir viti ekki neitt um að þorskastríð er skollið á. Þeir látast ekki sjá bresku herskipin. Þeir loka augunum alveg fyrir þeirri staðreynd að þjóðverjar veiddu rúmlega 90 þús. smálestir árið 1973 undir slíkum kringumstæðum. Að sjálfsögðu er ekki hægt að sanna hvað þeir mundu veiða nú undir svipuðum kringumstæðum. Hér höfum við ekki annað til að byggja á en reynsluna. Reynslan sýnir ótvírætt að með þessum samningi erum við að tryggja fiskstofnunum aukna vernd, en ekki hið gagnstæða. Því má með vissum rétti segja að stjórnarandstæðingar vilji gefa þjóðverjum 30 þús. smálestum meira af fiski en samningurinn gerir ráð fyrir. Þá hafa flestir stjórnarandstæðingar hampað þeirri fullyrðingu að samningurinn þessi sé undirbúningur að því að ríkisstj. ætli að vera búin að semja við breta innan 5 mánaða. Slíkt er hreinn tilbúningur og ekki á minnstu rökum reistur. Þessi áróður er ekki aðeins ósannur, heldur hættulegur. Af þessum fullyrðingum gætu bretar dregið alveg rangar ályktanir um afstöðu íslendinga og gerst óbilgjarnir í trausti þess að þá yrði látið undan. Þessi áróður stjórnarandstæðinga gæti vel haft alvarlegar afleiðingar. Þá hafa sumir stjórnarandstæðingar tekið undir þær fullyrðingar Hattersleys, að þýska samkomulagið skapi fordæmi fyrir því að íslendingar semji við breta um allt að 95 þús. smálestir. Þetta er algjörlega rangt. Samkomulagið við þjóðverja er byggt á því, að þorskafli þeirra er skorinn niður um 75%, en annar afli um 40–50% þegar miðað er við meðalafla þeirra af Íslandsmiðum síðustu árin fyrir útfærsluna 1972. Ef fylgt væri sömu reglu í samningunum við breta ættu þeir að fá um 50 þús. smálestir, þar af 40 þús. smálestir af þorski. Þetta samkomulag er því ekki fordæmi um neitt það sem bretar mundu telja viðunandi. Þá hafa sumir stjórnarandstæðingar reynt að gera lítið úr þeirri viðurkenningu sem fælist í samkomulaginu. Í samkomulaginu felst þó sú mikilvæga viðurkenning að þýsk verksmiðjuskip og frystitogarar munu virða 200 mílna mörkin og ekki fara inn fyrir þau. Þetta er stórfellt spor í þá átt að fá fulla viðurkenningu annarra þjóða á 200 mílna mörkunum. Varla var að vænta að þjóðverjar stigu stærra skref á þessu stigi eða á meðan hafréttarráðstefnunni er ólokið. Loks gera stjórnarandstæðingar lítið úr þeim ávinningi sem það getur haft á hafréttarráðstefnunni ef okkur tekst að semja við vestur-þjóðverja og fleiri þjóðir á skaplegan hátt. Það má telja nokkurn veginn víst að 200 mílna mörkin verða samþ. ef árangur næst á ráðstefnunni á annað borð, en jafnframt verði lögð mikil áhersla á að fá ákvæði um gerðardóm inn í væntanleg hafréttarlög, en það gæti þýtt, ef t. d. strandríki ákveður hámarksafla innan fiskveiðilögsögu sinnar og möguleika sína til að hagnýta hann, að þeirri ákvörðun þess verði skotið til gerðardóms ef þess væri óskað af öðrum ríkjum, sem teldu umrætt strandríki vannýta fiskstofnana, en á alþjóðlegum vettvangi er vannýting fiskstofna talin jafnfordómaleg og ofnýting þeirra. Íslendingar hafa af augljósum ástæðum reynt að koma í veg fyrir að hugsanleg gerðardómsákvæði næðu til fiskveiðilögsögunnar. Ef málin stæðu þannig á hafréttarráðstefnunni næsta vor að íslendingar ættu ósamið við öll ríki sem sótt hafa um veiðiheimildir innan 200 mílna markanna, gæti það þótt sönnun þess að hér þyrfti einhver þriðji aðill að koma til sögu er hefði úrskurðarvald um þessi mál. Annars væri hætta á stöðugum deilum. Þótt erfitt sé að spá um framvindu þessara mála virðist mér það skapa okkur sterkari aðstöðu á þessum vettvangi ef við höfum samið við þau ríki sem þykja hafa sýnt sanngirni. Ég álít að okkur verði þá líka auðveldara að sýna fram á hina furðulegu óbilgirni breta. En fyrst og síðast er það þó aðalatriði þessa máls, að við eigum í þorskastríði við breta, í örlagaríkasta þorskastríðinu, sem við höfum háð við þá, og sennilega einnig því harðasta og lengsta. Ef við eigum að hafa von um að geta hindrað þá eyðileggingu þorskstofnsins sem stefnt er að með innrás breta verðum við að geta beint öllum mætti landhelgisgæslunnar gegn þeim. Þess vegna er ákaflega þýðingarmikið að eiga ekki samtímis í styrjöld við aðra. Þetta hafa stjórnarandstæðingar ekki viljað skilja hingað til og látið eins og við höfum bolmagn til að berjast við alla í senn. Ósennilegt er að þetta sé sprottið af algjöru vanmati á getu okkar og annarra, heldur sé hér meira um að ræða viðleitni til að tortryggja ríkisstj. og gera henni erfitt fyrir. En þessu máli á að halda ofar flokkadeilum. Í þessu máli verður það sjónarmið eitt að ráða að stefna að fullum sigri í átökunum við breta. En það mark getur því aðeins náðst að þjóðin standi saman og að hún geti beint öllum kröftum sínum gegn bretum, en eyði ekki orkunni í baráttu við marga aðra samtímis. Annað er vegurinn til ósigurs. Leið stjórnarandstöðunnar að berjast samtímis við alla er leiðin til ósigurs. Það er von mín, að stjórnarandstæðingar eigi eftir að gera sér þetta ljóst og að full þjóðareining geti skapast um þá stefnu að við eigum að einbeita kröftunum gegn bretum. Aðeins á þann hátt getur þjóðin vænst sigurs í því stríði sem e. t. v. er bað örlagaríkasta sem hún hefur nokkru sinni háð. Stöndum einhuga saman, íslendingar, og beinum allri orku okkar gegn hinu breska ofurefli.



Herra forseti. Góðir hlustendur. Kjarni þess máls, sem hér er rætt um, er einfaldur og skýr. Semja á við þjóðverja um 60 þús. tonna ársafla. Samningar við belgíumenn eru tilbúnir til undirskriftar og eru um 7 þús. tonn allt innan 50 mílna. Samningar við norðmenn eru líka tilbúnir og heimila 3 þús. tonn á ári. Samningar við færeyinga verða gerðir um svipað magn og þeir höfðu áður eða 20 þús. tonn. Þessir samningar nema samtals 90 þús. tonnum. Allir vita um tilboðið til breta um 65 þús. tonna ársafla. Þannig er óumdeilanlega um að ræða samninga um veiðar útlendinga á 155 þús. tonnum á ári og mikill meiri hluti þessa afla yrði veiddur innan 50 mílna markanna. Þetta er stefna ríkisstj. Þetta eru hennar tilboð og hennar samningar. Enginn getur neitað þessum staðreyndum. Það er líka jafneinfalt og skýrt að fiskifræðingar okkar hafa sent frá sér alvarlega aðvörun um ástand fiskstofnanna við landið. Þeir leggja til að fastsettur verði hámarksafli af þorski, ýsu, ufsa og karfa sem veiða megi á miðunum við landið á næsta ári, Þessi hámarksafli er því sem næst hinn sami og heildarafli íslendinga af þessum fisktegundum hefur verið undanfarin ár. Það fer því ekkert á milli mála að annaðhvort verða útlendingar að hverfa af miðunum eða að minnka verður afla íslendinga eigi að fylgja ráðum fiskifræðinganna. Að semja við útlendinga um 155 þús. tonna aflamagn eða jafnvel meira við þessar aðstæður hlýtur að leiða yfir okkur hrikaleg vandamál, þó að Þórarinn Þórarinsson haldi að slíkir samningar væru til þess að vernda fiskstofnana við landið. Í rauninni eigum við aðeins um tvo kosti að velja ef samið verður. Annar kosturinn er að halda áfram óbreyttum fiskveiðum okkar frá því sem verið hefur og láta skeika að sköpuðu um það hverjar afleiðingarnar verða. Fiskifræðingarnir segja að þá megi telja víst að hrun verði í fiskveiðunum eftir 2 ár. Hinn kosturinn er að gera öflugar ráðstafanir til að minnka okkar eigin veiðar sem samsvarar veiðiheimildum útlendinganna. Ýmsir opinberir aðilar eru þegar farnir að tala um þennan kost. Rætt er um að selja fiskibáta úr landi, jafnvel með vildarkjörum. Lagt er til að reynt verði að losna við þá skipasmíðasamninga sem gerðir hafa verið. Og fram eru komnar hugmyndir um að setja aflakvóta á alla útgerðarbæi í landinu og koma þannig á þvinguðum niðurskurði í fiskveiðum okkar. Um þessi risavöxnu vandamál fæst ríkisstj. ekki til að ræða - veitið því athygli í þessum umr. í kvöld. Hún fæst ekki til að svara hvað hún ætli að gera í fiskveiðimálum landsmanna eftir að samið hefur verið um 155 þús. tonna aflamagn til útlendinga. Þetta, sem ég hef sagt, eru allt staðreyndir þess máls sem hér er til umr. Fram hjá því er ekki hægt að komast með neinum sjónhverfingum eða neinum vífilengjum. Samningurinn við þjóðverja um 60 þús. tonna ársafla í næstu 2 ár er aðeins fyrsti samningurinn sem nú er lagður fyrir Alþ. Hinir koma á eftir einn af öðrum skv. stefnu stjórnarinnar. Stjórnin og talsmenn hennar í þessum samningamálum reyna með ýmsum hætti að réttlæta þessa samningagerð. Ein helsta afsökunin fyrir samningunum er sú, að nauðsynlegt sé að margumtöluð bókun nr. 6 við Efnahagsbandalagið komi til framkvæmda. Litlar skýringar eru hins vegar gefnar á þessari dularfullu bókun nr. 6, en hið sanna er að hún geymir ákvæði um mjög óverulegar tollalækkanir fyrir okkur, - ákvæði sem við eigum samningslegan rétt á og án allra tilslakana í landhelgismálinu, en skilyrðið um bókun nr. 6 er aðeins fyrirsláttur af hálfu ríkisstj. Í samningunum nú við þjóðverja var strax fallið frá þessu skilyrði þrátt fyrir margfalda svardaga einstakra ráðh. um að frá þessu skilyrði skyldi ekki vikið. Ljóst er nú öllum að bókun nr. 6 kemur ekki til framkvæmda fyrr en samið hefur verið við öll Efnahagsbandalagsríkin. Í öðru lagi er reynt að réttlæta samninga við útlendinga nú með því að sýnt sé að íslendingar geti ekki varið landhelgina og að af þeim ástæðum sé hægt að ná meiri friðun á miðunum með samningum en án samninga. Þessi kenning hefur rækilega verið afsönnuð síðustu daga og víkur. Landhelgisgæslan hefur sýnt að með því að beita klippunum nokkurn veginn að fullu hefur hún komið í veg fyrir virkar veiðar bresku togaranna. Það er fölsun á staðreyndum að halda því fram að skýrslur um veiðar útlendinga sýni að þeir hafi veitt hér meira án samninga en eftir að samningar voru gerðir. Afli þjóðverja var 68 þús. tonn árið 1974. Af þeim afla veiddu þeir um 30 þús. tonn á miðunum fyrir utan 50 mílna mörkin. Ólöglega hafa þeir ekki veitt meira en 35–40 þús. tonn árið 1974, og skv. fréttum frá þýskum útgerðarmönnum telja þeir að heildarveiðar þýskra skipa á öllum Íslandsmiðum í ár verði ekki yfir 40 þús. tonn. Innan 50 mílnanna verða þá veiðar þeirra varla meira en 20–30 þús. tonn, því við vitum að þeir veiða það mikið utan 50 mílna markanna. Við þetta má svo bæta því, sem allir vita, að því fer víðs fjarri að gæsluskipunum okkar hafi verið beitt af fullum krafti á undanförnum árum. Það er beinlínis broslegt að heyra hæstv. forsrh. og aðra framámenn í Sjálfstfl., sem mest hafa gumað af útfærslunni í 200 mílur, halda því fram, að við getum ekki varið landhelgina og af því sé best að semja. Hvers vegna völdu þeir þá ekki strax samningaleiðina, eins og bretar og þjóðverjar hafa alltaf prédikað, fyrst þeir vissu fyrir fram að einhliða útfærsla okkar var gagnslaus og að við gætum ekki varið landhelgina? Meintu þeir kannske aldrei neitt með öllu 200 mílna talinu? Uppgjöf hæstv. forsrh. í 200 mílna málinu er svo gjörsamleg að nú telur hann í þessum umr. að það, að þjóðverjar fengu allt svæðið út í 200 mílur að þessu sinni í samningum jafngildi eiginlega því að þeir viðurkenni 200 mílurnar. Þá er það ein röksemdin fyrir samningagerð við vestur-þjóðverja að þeir lofi nú að veiða ekki nema 5 þús. tonn af þorski og um þetta eru höfð mörg orð, mikill sigur, en skv. opinberum skýrslum veiddu þjóðverjar aðeins 5 500 tonn af þorski árið 1974 og sennilega mun minna á þessu ári. Það þurfti ekki að semja um nein 60 þús. tonn við þjóðverja og það í 2 ár til þess að ná því sem þegar hafði verið náð. Þá er nýjasta röksemdin fyrir nauðsyn samninga við þjóðverja sú, að eftir að slíkir samningar séu gerðir geti landhelgisgæslan snúið sér af fullum krafti að bresku togurunum og þá geti íslendingar einbeitt sér í átökunum við breta. Hér er um augljós falsrök að ræða, því að eitt atriðið í samningi við þjóðverja nú er að þeir samningar eigi að falla úr framkvæmd eftir 5 mánuði ef bókun 6 hafi þá ekki komið til framkvæmda. Það hefur verið viðurkennt og liggur í augum uppi að þessa 5 mánuði, sem samningurinn ræðir um, á að nota til þess að ná samningum við breta, því að annars væru þessir samningar við vestur-þjóðverja hreinlega út í bláinn. Samningurinn við þjóðverja verður því ekki til þess að tekin verði upp harðari afstaða gagnvart bretum, heldur þvert á móti til að ryðja brautina fyrir samningum við þá. Þannig eru öll rök ríkisstj. fyrir samningum haldlaus. Það er auðvitað gjörsamlega þýðingarlaust fyrir talsmenn ríkisstj. í þessu máli að reyna að drepa á dreif meginatriði þessa alvarlega máls með útúrsnúningum og blekkingum um liðinn tíma. Slíkum blekkingum hafa hæstv. forsrh. og hæstv. utanrrh. reynt að beita hér í kvöld, með því t. d. að bera saman aflamagn, sem nú á að semja um, og aflamagn, sem rætt var um í samningum fyrir 2 eða 3 árum. Hvers vegna skyldu þeir nú bjóða bretum 65 þús. tonn, en áður var samið við þá um 130 þús. tonn. Vegna þess að það eru allt aðrir tímar nú og allt önnur skilyrði en þá voru. Það dytti auðvitað engum óvitlausum manni í hug að bjóða það sama nú og gat komið til mála að bjóða fyrir 2 eða 3 árum í sambandi við umþóttunartíma. Hæstv. iðnrh. Gunnar Thoroddsen mun tala hér næst á eftir mér. Hann getur auðvitað haldið áfram fjasi af svipuðu tagi og hann gerði hér í umr. um þetta mál í gær og haldið því fram að Sjálfstfl. hafi fundið upp 200 mílna regluna og einn barist fyrir henni gegn öllum hinum. Slíkar fullyrðingar breyta auðvitað ekki þeirri staðreynd að vinstri stjórnin hafði lýst yfir stuðningi við 200 mílna auðlindalögsögu á erlendum vettvangi áður en þeir sjálfstæðismenn fóru að kvaka um það mál hér á landi. Og það breytir heldur ekki þeirri staðreynd, að ég flutti á vegum vinstri stjórnarinnar það frv. um heimild til 200 mílna útfærslu sem samþykkt var á Alþ. sem lög í maímánuði 1974 og 200 mílna útfærslan síðan var miðuð við. Það vita allir, að við alþb.-menn vorum efnislega á móti samningunum við breta sem gerðir voru 13. nóv. 1973. En við stóðum þá frammi fyrir því að við gátum ekki komið í veg fyrir þá samninga eða fengið þeim breytt, vegna þess að Sjálfstfl. lýsti því yfir á Alþ. og í Morgunblaðinu dag eftir dag að það skipti ekki máli fyrir Framsfl. hvort hann hefði stuðning Alþb. eða ekki, Sjálfstfl. mundi tryggja framgang. málsins á Alþ. Allt þras um þessi mál kemur auðvitað fyrirliggjandi samningum við vestur-þjóðverja í sjálfu sér ekkert við. Það er kjarni þess máls, sem nú liggur fyrir, sem skiptir öllu máli. Það er sú staðreynd að samkv. fyrirliggjandi samningi eiga þýskir togarar að fá að veiða allt árið um kring upp að 23 sjómílum frá landi á viðkvæmustu fiskimiðunum við Austurland, við Reykjanes, við Vestfirði og út af Breiðafirði. Og það er sú háalvarlega staðreynd að gera verður ráðstafanir til að minnka veiðar landsmanna sjálfra á þeirra eigin miðum þrátt fyrir alla útfærslu, þrátt fyrir allt talið um 200 mílur og þrátt fyrir það að útlendinga hafa þegar fengið umþóttunartíma í 3 eða 4 ár. Það er blátt áfram hrollvekjandi að hugsa til þess að nú skuli íslensk stjórnvöld ætla að semja um veiðar við útlendinga í stórum stíl til tveggja ára og án þess þó að fá nokkra minnstu viðurkenningu á fiskveiðilandhelginni. Það kann að vera, að ekki verði hægt að koma í veg fyrir þá afglapa- og ógæfusamninga sem að hér er rætt um, þó að nær öll þjóðin hafi mótmælt og þó að áskoranir og mótmæli gegn þessari samningagerð hafi verið send ríkisstj. frá fólki úr öllum stéttum, úr öllum landshlutum og úr öllum stjórnmálaflokkum og nú síðast undirstrikuð með gífurlega fjölmennum fundum bæði í Reykjavík og víða annars staðar í landinu, þar sem undirstrikuð voru mótmæli gegn samningagerðinni við vestur-þjóðverja. Þó að þessi ógæfusamningur verði samþykktur á Alþ. á morgun er baráttunni í landhelgismálinu samt ekki lokið. Enn er eftir slagurinn um samninga við breta. Við skulum líka minnast þess að árið 1961 var gerður mikill ógæfusamningur í landhelginni, samningur sem Haagdómstóllinn dæmdi okkur öllum rétti til einhliða stækkunar á landhelginni, samningur sem Hagdómstóllinn dæmdi okkur eftir og bretar skáka nú í skjóli af. Þessum samningi var hrundið af þjóðinni í alþingiskosningunum 1971 og síðan af þeirri ríkisstj. sem skuldbatt sig til þess að framfylgja því. Samningar um veiðar útlendinga, sem nú verða gerðir, verða að fara á sömu lund og samningarnir frá 1961. Þeir, sem samninga gera nú, verða að fá makleg málagjöld. Þeir útlendingar, sem nú taka við fiskveiðisamningum sem gerðir hafa verið gegn vilja mikils meiri hluta landsmanna og gegn gefnum loforðum, mega vita að þessir samningar verða ekki látnir standa í vegi þess að íslendingar geti lifað mannsæmandi lifi í landi sínu. En það sem nú skiptir máli, er að öll þjóðin skilji hvað er að gerast og um hvað raunverulega er barist. Þjóðin hefur enn einu sinni fengið staðfestingu á því að forustumönnum Sjálfstfl. er ekki hægt að treysta í landhelgismálinu og að loforð Framsfl. eru harla lítilsvirði þegar flokkurinn er í íhaldssamvinnu. En rétta lærdóma af slíkri dýrkeyptri reynslu verður þjóðin að læra að draga. - Góða nótt.

Iðnrh. (Gunnar Thoroddsen) : Herra forseti, góðir hlustendur. Eftir að haldnar hafa verið í þessum umr. í gær og í dag 40 ræður þm., sumar mjög ítarlegar og málefnalegar, er mér sá vandi á höndum að velja hvaða málsatriði ég ætti helst að taka hér til meðferðar. Þegar reynt er að virða fyrir sér landhelgismálið allt í heild og hagsmuni Íslands í bráð og lengd, þá munu mörgum finnast í fyrsta lagi áleitin þessi spurning: Hefur verið reynt til þrautar að ná hinum hagkvæmustu samningum við þjóðverja? Er hugsanlegt að þoka þjóðverjum lengra í átt til okkar, að ná betra boði? Ef þess væri einhver kostur eða einhver von, einhverjar líkur, þá væri einsætt að reyna enn. Í löngu samningaþófi verður alltaf meira og minna af óskum og kröfum sem aðilar ná ekki fram. Svo er einnig hér. En á einhverju stigi finna menn hvenær komið er á leiðarenda og hvenær taka verður ákvörðun. Þegar við, sem tókum þátt í þessum viðræðum við vesturþjóðverja í okt. og nóv. í Reykjavík og í Bonn, bárum saman ráð okkar um þessa spurningu undir lok samningaviðræðna í Bonn fyrir réttri viku, 20 nóv., þá vorum við allir á einu máli um það, að þau drög, sem þá lágu fyrir, væru það ýtrasta, sem unnt væri að ná. Þessi skoðun var og er studd af mörgum rökum. Ég skal telja fram nokkur þeirra. Lítum fyrst á aflamagnið, 60 þús. tonn. Það er helmingur þess sem þjóðverjar veiddu hér við land að meðaltali undanfarinn áratug, áður en deilur hófust. Í marsmánuði 1974 stakk þáv. sjútvrh. upp á 80 þús. tonnum til handa þjóðverjum í samningsdrögum. Um það náðist ekki samkomulag. Þegar okkur hefur nú tekist að fá þjóðverja til að ganga inn á 60 þús. lestir sem hámark, þá hefur að sjálfsögðu, miðað við þessar staðreyndir sem ég nefndi, mikið áunnist. Við vitum að að mati þjóðverja er þetta aflamagn komið á það stig að sumir þeirra telja vafasamt að það borgi sig að semja, og þess urðum við varir að sumir þeirra töldu jafnvel betra að hafa ósamið, eins og verið hefði, heldur en að fallast á þetta aflahámark. Við skulum líta í öðru lagi á frystitogarana sem í rauninni hafa verið ásteytingarsteininn og þjóðverjar stóðu lengi vel fast á að heimta veiðiheimildir fyrir. Nú er fallist á það að enginn frystitogari verði innan 200 mílna lögsögunnar. Ef við lítum í þriðja lagi á fjölda skipa, þá var það í fyrra í okt., þegar viðræður fóru fram úti í Þýskalandi, að þá hafði samninganefnd sú, sem að málinu vann af hálfu íslendinga, gert drög að samkomulagi sem ekki náði samþykki, eins og kunnugt er, þar sem gert var ráð fyrir 57 skipum samtals. Nú er gert ráð fyrir 40 skipum sem hámark. Ef við lítum á fiskstofnana og fisktegundirnar, þá er það öllum kunnugt að þorskstofninn er viðkvæmastur, hann er í mestri hættu fyrir ofveiði og um leið er hann mikilvægastur fyrir okkur íslendinga, bæði að magni og verðmæti. Áður, þ. e. a. s. í fyrri umr. við þjóðverja, voru engar takmarkanir settar um hversu mikið mætti veiða af þorski. T. d. var ekkert slíkt í þeirri uppástungu sem fyrrv. sjútvrh. gerði í marsmánuði 1974. Í þessum samningsdrögum frá í fyrra var hins vegar farið inn á þá leið að setja hámark á þorskafla, 10 þús. tonn. Nú í þessum samningsdrögum er svo ákveðið, að þjóðverjar hætti að stunda þorskveiðar. Hins vegar er öllum ljóst að þegar veiddar eru aðrar tegundir, sem nú verða ufsi og karfi, þá hlýtur eitthvað að slæðast með af þorski og er sett algert hámark í samninginn 5000 tonn. Hér hefur vissulega í ákaflega mikilvægu og viðkvæmu máli náðst mikill árangur. Ef við lítum á veiðisvæðin, þá getum við einnig rakið þá sögu að ef við tökum stærð veiðisvæðanna, þá var í þeirri uppástungu, sem fyrrv. sjútvrh. Lúðvík Jósepsson gerði í mars 1974, þ. e. a. s. fyrir rösku hálfu öðru ári, gert ráð fyrir veiðisvæðum til handa þjóðverjum að stærð 54 þús. ferkm innan 50 mílna. í okt. í fyrra, í drögunum þá, var stærðin komin niður í 42 þús. ferkm. Nú í þessum samningsdrögum er stærð þessara veiðisvæða samtals ekki 54 þús., ekki 42 þús., heldur 25 þús. ferkm innan 50 mílna. En það er auðvitað rétt, að það er ekki stærð veiðisvæðanna eða tala ferkm sem hér skiptir öllu máli, heldur hvaða mið, hvaða veiðisvæði er um að ræða. Í fyrri viðræðum hefur jafnan verið krafa þjóðverja að komast að einhverjum svæðum upp að 12 mílum, og í þeim uppástungum, sem voru fyrirliggjandi bæði í mars 1974 og í okt. sama ár, var farið miklu nær landi heldur en nú er, 19–20 mílur, auk þess að snerta 12 mílurnar einnig. Nú er þó hvergi farið nær landi en 23 mílur. Ef við minnumst á einstök veiðisvæði, þá er kannske rétt að nefna það svæðið sem kannske mest hefur verið rætt í þessum samningsviðræðum, og það er Víkurállinn fyrir Vestfjörðum. Í fyrri till., bæði till. Lúðvíks Jósepssonar frá því í mars 1974 og í samningsdrögunum frá því í okt. sama ár, var gert ráð fyrir því að þjóðverjar fengju að veiða á verulegum hluta Víkurálsins eða upp að 36–37 sjómílum frá landi. Nú er Víkurállinn hins vegar lokaður þjóðverjum samkv. þessum drögum, þannig að það er 50 mílna lína sem dregin er við mynni hans eða utan við hann. Þannig hefur þessu viðkvæma veiðisvæði verið bjargað undan veiðiskap þjóðverja með þessum samningsdrögum. Það er rangt, sem kom fram í þessum umr. áðan, að þjóðverjar tryggi sér með þessum samningsdrögum næstum öll veiðisvæði sem þeir hafa notað og óskað eftir. Þetta eru algerlega staðlausir stafir. En um leið og nefnd eru veiðisvæði er nauðsynlegt að nefna einnig verndarsvæði og friðunar, því að eitt mikilvægasta verkefni okkar er nú að vernda hrygningarstöðvar og uppeldi og kosta kapps um að koma í veg fyrir ofveiði og rányrkju. Þetta snýr að okkur sjálfum fyrst og fremst. Við íslendingar verðum að gera strangar kröfur til okkar sjálfra í þessum efnum. En um leið og við gerum það, sem ég vona að verði, þá kemur það ekki að fullu gagni ef erlend skip leika lausum hala. Í samningaumræðunum við þjóðverja var lögð á það áhersla að þeir skyldu virða friðunar- og verndunaraðgerðir okkar, og þetta er tryggt í þessum samningsdrögum, bæði varðandi þau friðunarsvæði, sem nú eru, og þau, sem við síðar ákveðum að taka upp. Ef hins vegar ekki er samið, þá er ljóst að hinir erlendu aðilar munu fara sinna ferða. Að því er þjóðverja snertir má gera ráð fyrir því að þeir kæmu hingað með frystitogara á Íslandsmið. Við ráðum þá engu um tölu þeirra skipa, þeir mundu veiða eins og þeim sjálfum sýndist, ekki víst að þeir mundu taka tillit til okkar verndar- og friðunaraðgerða, auk þess sem þeir væru ekki bundnir af neinum samningum um hámarksafla. Og væntanlega mundi þá ekki vera sinnt um þau samningsákvæði, sem eru í þessum drögum, að þorskaflinn skyldi aldrei vera meiri en 5000 lestir, heldur mundu þeir þá vafalaust veiða margfalt meira af þorski, eins og þeir hafa gert um ýmis undanfarin ár. Þegar þetta er rakið, hvernig samningsstaðan er, og að það er mat okkar, sem að þessu stóðum, stutt af þessum rökum, sem ég nefndi, og mörgum öðrum, að ekki verði náð lengra, þá liggur það fyrir að ekki þýðir að ætla sér að halda áfram samningum að sinni, heldur liggur það nú fyrir Alþ. íslendinga að taka ákvörðun um það, sem fyrir liggur, velja eða hafna. Ein meginástæða í mínum huga fyrir því að samþykkja þennan samning er að það sé hagkvæmara fyrir íslendinga að semja vegna þess að með þeim hætti munu þjóðverjar veiða minna á Íslandsmiðum heldur en án samnings og við höfum betri möguleika til þess að stjórna veiðunum, skipuleggja þær og beita friðunar- og verndaraðgerðum. Andstæðingar þessa máls byggja fyrst og fremst á einni aðalástæðu. Hún er þessi: Það er verið að gefa þjóðverjum 60 þús. tonn. Ef ekki er samið, þá höfum við 200 mílurnar algerlega fyrir okkur. - Þetta er sú stóra villa, hin alranga forsenda sem í rauninni öll þessi andstaða við samninginn byggist fyrst og fremst á: Lúðvík Jósepsson segir: Við getum varið landhelgina gegn öllum erlendum veiðiþjófum bara með því að beita t. d. klippingum, eins og hefur verið gert nú að undanförnu. - Ég hélt að klippur hefðu verið til í tíð Lúðvíks og þeim hefði verið beitt þá stundum. En þetta var ekkert nýr boðskapur. Við heyrðum meðan hann var sjútvrh. oft og einatt frá honum að við gætum varið landhelgina og jafnvel að bretar væru í þann veginn að flýja af miðunum. En um sömu mundir og hann lýsti þessu yfir, þá greiddi hann hér á Alþ. atkv. með því að semja við breta til tveggja ára og veita þeim heimild til þess að veiða 130 þús. tonn á ári, sem var aðallega þorskur, eins og allir vita. Þessar fullyrðingar hv. þm. fyrr og síðar um, að það sé enginn vandi fyrir okkur að verja landhelgina, hafa bara ekki staðist reynsluna, því að um leið og við berum hið fyllsta traust til landhelgisgæslunnar og vottum þakkir og aðdáun þeim duglegu starfsmönnum þar, sem nú sýna hyggindi, einurð og snarræði, þá verðum við auðvitað að minnast þess að landhelgisgæslunni eru takmörk sett vegna skipakosts og flugvéla m. a. Og reynslan sýnir að jafnvel á þeim tímum þegar landhelgisgæslan gat einbeitt sér að þýsku togurunum, þá veiddu þeir samt sem áður 68 þús. tonn hér við land. Þær tölur, sem hér hafa verið fluttar í þessum umr. um að á þessu ári veiði þjóðverjar ekki meira en 40 þús. tonn, eru óstaðfestar og enginn hefur fengist til að upplýsa þrátt fyrir ítrekaðar áskoranir hvaðan þær eru fengnar. Við höfum, eins og hæstv. utanrrh. minntist á, gert ítrekaðar tilraunir til þess að fá upplýsingar um þetta frá opinberum aðilum, en ekki fengið. Sennilegast þykir mönnum nú að Lúðvík Jósepsson hafi búið þessar tölur til. Það kom fram í ræðu hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundssonar, að Sjálfstfl. hefði ekki af miklu að státa í landhelgismálum, dragbítur hefði hann verið í þeim málum og hann notaði fleiri falleg orð, heybrækur o. s. frv., sem er harla ólíklegt þeim orðprúða manni. Hann vildi halda því fram, að vinstri stjórnin væri upphafsaðill að 200 mílunum, vegna þess að á landhelgisráðstefnunni hefði það mál verið flutt. Ég rengi það ekki að fulltrúar þáv. stjórnar hafi orðað það á landhelgisráðstefnunni að við mundum gjarnan vilja fá 200 mílur. En hins vegar tala bara staðreyndirnar hér heima að þátt þeir hafi orðað þetta einhvers staðar úti í heimi, þá stóðu þeir gegn því hér heima fyrir að Alþ. ákvæði að færa út í 200 mílur á ákveðnum tíma. Sjálfstfl. flutti um það þáltill. fyrir réttum tveimur árum, í okt. 1973, að færa fiskveiðilandhelgina út í 200 mílur eigi síðar en 31. des. 1974. Sú till. fékkst ekki samþ. vegna þess að þáv. stjórnarflokkar voru henni andvígir. En það er ekki aðeins það, heldur lýsti um þessar mundir Lúðvík Jósepsson því yfir í blaði sínu Þjóðviljanum, með leyfi hæstv. forseta, að „í dag stöndum við í baráttu um 50 mílna landhelgi, þessi barátta skiptir nú öllu máli. Hitt er allt annað mál, hvort við íslendingar tökum okkur 200 mílna landhelgi einhvern tíma í framtíðinni, þegar slíkt er heimilt samkv. breyttum alþjóðalögum eða að lokinni hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna.“ Áhuginn var nú ekki meiri þá, í sept. 1973: Við getum fært út í 200 mílur einhvern tíma í framtíðinni. Herra forseti. Ég skal nú ljúka þessu máli þar sem ræðutíminn er á enda. En ég vil aðeins minnast á það að lokum að hver ræðumaður stjórnarandstöðunnar eftir annan kemur hér upp í ræðustól og talar í nafni allrar þjóðarinnar. Ræðumenn Alþb., Alþfl. og jafnvel SF, allir tala þeir í nafni allrar þjóðarinnar: Öll þjóðin er á móti þessum samningi. Og m. a. vitna þeir í hinn glæsilega og fjölmenna útifund í Reykjavík í dag. Nú vitum við það allir, sem hér sitjum á Alþ., að aðstandendur þess fundar urðu fyrir sárum vonbrigðum vegna þess hve fámennur hann var eða miklu fámennari en þeir höfðu látið sig dreyma um. Og í sannleika sagt er það næsta furðulegt að þegar jafnfjölmenn launþegasamtök boða til fundar eins og hér var, Alþýðusamband Íslands, Verkamannasamband Íslands, Farmanna- og fiskimannasamband Íslands, Sjómannasambandið og öll stjórnarandstaðan, m. a. Alþb. með allt sitt skipulag, þá skyldu þeir ekki fá fjölmennari fund. Þar hafa verið í mesta lagi 4000 manns Það þykir nú ekki mikið hér. Eftir hinum nákvæmustu heimildum, sem unnt hefur verið að afla hér, er það algert hámark að það hafi verið 4000 manns á þeim fundi. Það er hins vegar ákaflega mikil smekkleysa hjá þeim, sem að þeim fundi stóðu, að boða hann til þess samtímis að mótmæla herskipainnrás breta og þeim samningi sem liggur hér fyrir Alþ., samningsdrögum við vestur-þjóðverja. Það er vitanlegt að allir landsmenn vilja mótmæla ofbeldi og innrás breta. Hitt er annað mál, að þegar þessir menn þykjast tala hér í nafni þjóðarinnar, þá er alveg ljóst mál að það gera þeir ekki. Hér á Alþ. stendur mikill meiri hl. þings með þessum samningum. Það verða yfir 40 þm. af 60, sem greiða væntanlega atkv. á morgun með þessum samningi. Þessir menn, sem hér tala, hafa ekkert umboð til að tala í nafni íslenskrar þjóðar allrar.



Herra forseti, góðir hlustendur. Á þeim tíma, sem ég hef til ráðstöfunar að þessu sinni, ætla ég mér ekki að telja upp allar þær afdráttarlausu röksemdir fyrir því að íslendingar taki sér fulla og óskoraða lögsögu yfir auðæfum fiskimiðanna umhverfis landið og sitji einir að hagnýtingu þeirra. Þær röksemdir þekkir hvert einasta mannsbarn í landinu. Á hitt vil ég hins vegar benda, að hver og ein einasta af þessum röksemdum okkar í landhelgismálinu er jafnframt röksemd gegn því að gera samninga um veiðiheimildir við aðrar þjóðir eins og þann samning sem nú liggur fyrir Alþ. Séum við sannfærð um að röksemdir landhelgismálsins séu réttar, rök útfærslunnar í 200 mílur, þá hljótum við jafnframt að vera sannfærð um að þær standi gegn samningum eins og þeim sem nú á að gera. Séu einhverjir annarrar skoðunar, eins og hv. stjórnarsinnar virðast vera, þá er það aðeins til marks um að þá skortir trú á réttmæti vors málstaðar, þá brestur traust á megininntak allrar röksemdarfærslunnar fyrir nauðsyn útfærslu íslensku landhelginnar í 200 mílur. Þau rök, sem liggja til grundvallar stefnu íslensku þjóðarinnar í landhelgismálunum og útfærslunni í 200 mílur, voru að því er landsmenn töldu smíðuð til þess að nota sem vopn í baráttu okkar við erlendar þjóðir sem eru málstað okkar fjandsamlegar, - gömul nýlenduveldi eins og Bretland og Þýskaland sem heyja gegn okkur sams konar baráttu fyrir því að fá að stunda ránskap á íslenskum náttúruauðlindum og þessar þjóðir hafa háð áratugum saman gegn öðrum smáþjóðum sem reynt hafa að brjótast undan oki arðráns og kúgunar. Röksemdir okkar voru smíðaðar sem vopn í slíkri baráttu, gegn slíkum andstæðingum, móti slíkum úreltum og íhaldssömum viðhorfum um réttmæti frumskógalögmáls, hnefaréttar, aflsmunar og gróðahyggju. Á hinu áttum við hins vegar ekki von, - íslendingar, að þurfa að bregða þessum röksemdum gegn valdstjórn vors eigin lands. En það er einmitt það sem við höfum nú neyðst til að gera. Baráttan fyrir framgangi grundvallarstefnumiða okkar í landhelgismálinu er ekki lengur aðeins háð við skammsýna fulltrúa erlendra stórþjóða. Nú neyðumst við einnig til þess að heyja þessa sömu baráttu við fulltrúa undansláttarstefnunnar í voru eigin landi. Nú er svo komið að við verðum að reyna að sannfæra okkar eigin ríkisstjórn um réttmæti málstaðar Íslands. Svo stór er orðin ógæfa vorrar þjóðar. Í umræðunum hér á Alþ. í dag og í gær hafa málsvarar ríkisstj., hinir hviklyndu fulltrúar undansláttar og uppgjafarstefnu, lesið það yfir okkur, andstæðingum samninganna við vesturþjóðverja, að við séum nú að rjúfa þjóðarsamstöðuna um landhelgismálið. En hverjir hafa horfið úr þeirri fylkingu sem mynduð var um íslenskan málstað? Sjálfstfl. bar flokka fyrstur fram kröfuna um útfærslu í 200 mílur og fékk í síðustu kosningum mikinn stuðning kjósenda út á þá stefnu. Og nú spyr ég kjósendur Sjálfstfl.: Hvenær var ykkur gefið til kynna að í þeirri stefnu, sem þið studduð í síðustu kosningum, fælist ákvæði um að hleypa 40 vesturþýskum togurum inn fyrir, ekki 200 mílna línuna, heldur 50 mílna línuna líka? Og ég spyr almenning í landinu sem skipaði sér í einhuga sveit þegar ákvörðunin um 200 mílna útfærsluna var tekin og fagnaði þegar sú útfærsla kom til framkvæmda: Var ykkur kunnugt um það á þeim degi, að þeir, sem skipað höfðu sér í fylkingarbrjóst þjóðarinnar, hefðu á fána sinn markað þau einkunnarorð að við tækjum okkur þennan frumburðarrétt yfir íslenskum auðlindum til þess svo að framselja hann öðrum þjóðum? Ríkisstj. hefur nú skipað sér undir þetta merki. Með því hefur hún rofið samstöðu þjóðarinnar. Fyrir það skref, sem ríkisstj. steig fram með útfærslunni í 200 mílur, hefur hún nú stigið tvö skref aftur á bak, því að hún ætlar nú að veita einhverjum hörðustu andstæðingum okkar í landhelgismálinu, vestur-þjóðverjum, rétt til veiða á svæðum sem þeir hafa ekki átt rétt á að veiða á til þessa. Og ríkisstj. skyldi ekki undra þótt hún sjái ekki mörg andlit umhverfis sig þegar hún lítur í kringum sig á þeim nýja stað þar sem hún hefur nú haslað sér völl. Þjóðin stendur ekki lengur að baki ríkisstj. eins og þjóðin hefur gert til þessa. Nú er það ríkisstj. sem hefur komið að baki þjóðarinnar. Því hefur verið haldið fram af hálfu stjórnarflokkanna, m. a. af hv. þm. Þórarni Þórarinssyni hér áðan, að samkomulagið eigi að gera við vestur-þjóðverja til þess að við höfum meira svigrúm til þess að berjast við breta. M. ö. o.: ríkisstj. hyggst gefast upp fyrir þjóðverjum vegna þess að hún ætlar sér að sigra breta. Þetta eru rökin, þetta er afsökunin. En það hafa fleiri þjóðir átt í örðugri baráttu en við íslendingar, m. a. Bretar sjálfir rétt fyrir miðbik þessarar aldar, og mun staða þeirra þá hafa verið talsvert vonlausari en okkar núna, þegar bretar stóðu einir uppi, rúðir bandamönnum, gegn einhverjum öflugustu herveldum þeirra tíma. En hvað skyldi breska þjóðin hafa sagt þá, ef forsrh. hennar, Winston Churchill hefði flutt henni þau skilaboð að nú ætlaði hann að gefast upp fyrir Mússólíni til þess að geta sigrað Hitler? Nei hv. þm. Þórarinn Þórarinsson er enginn Winston Churchill. En víkjum nú í nokkrum orðum að samningsuppkastinu sem ríkisstj. ætlar Alþ. að samþykkja. Í samningi þessum er þjóðverjum heimilað að taka árlega næstu 2 árin 60 þús. tonna afla af Íslandsmiðum. Þennan afla eiga þjóðverjar m. a. að fá að taka á mikilvægustu veiðisvæðunum út af Vestfjörðum, Vesturlandi og Suðausturlandi og þá m. a. á 25 þús. ferkm svæði innan 50 mílnanna. Þetta segir ríkisstj. að sé til marks um mikla tilhliðrunarsemi af hálfu þjóðverja. En hverjar eru staðreyndirnar? M. a. þær, að hér er samið við þjóðverja um því sem næst sama aflamagn og þeir tóku á Íslandsmiðum á s. l. ári og mun meira en líkur benda til að þeir geti fengið á þessu ári. Og inni í þessari tölu, 60 þús. tonnum, er verið að afhenda þjóðverjum 60% af öllum þeim karfaafla sem fiskifræðingar telja óhætt að taka á Íslandsmiðum. Þetta merkir að sjálfsögðu að ef ráðamenn þjóðarinnar ætla að fylgja þeirri stefnu um vísindalegan fiskibúskap sem þeir hafa látið í veðri vaka að þeir muni gera, þá merkir það að fyrir hvert tonn, sem ríkisstj. heimilar erlendum veiðiskipum að sækja á Íslandsmið, verða íslendingar sjálfir að draga að sama skapi úr sínum eigin veiðum. 60 þús. tonna samningurinn við vestur-þjóðverja jafngildir meðalársafla 20 íslenskra togara, jafngildir því að ríkisstj. taki þá ákvörðun að um 20 íslenskir togarar verði telinir úr umferð á næstu 2 árum. Það er þetta sem ríkisstj. nefnir þýskan undanslátt. Málsvarar stjórnarflokkanna segja einnig að í samningunum skuldbindi þjóðverjar sig til þess að lúta þeim sérstöku reglum sem íslendingar kunni að setja um verndun fiskstofna, bæði um verndunarsvæði og búnað veiðarfæra. En hverjar eru staðreyndirnar? Þær eru m. a. á þá lund, að þjóðverjarnir fá frest allt fram til 16. ágúst á næsta ári til þess að hætta veiðum með veiðarfærum af minni möskvastærð en 135 mm. Og setji íslendingar strangari reglur um þetta efni, eins og nú er verið að ráðgera, þá fá þjóðverjar heils árs uppþóttunartíma áður en þeir þurfa að lúta þeim reglum. Hér er sem sé um það að ræða að samið er við þjóðverja um forréttindi umfram íslenska fiskimenn. Og þetta nefna málsvarar ríkisstj. þýskan undanslátt. Þá reyna stjórnarsinnar að fá almenning í landinu til þess að trúa því að samningur við vestur-þjóðverja sé aðeins eitt afmarkað mál. Sannleikurinn er hins vegar sá, að hér er tvímælalaust um stefnumarkandi fordæmi að ræða, sem best sést á því að í fylgiskjali með samningnum er beinlínis gengið út frá því að dellur Íslands við EBE-löndin, þ. á m. breta og belgíumenn, verði leystar á næstu 5 mánuðum. Samningurinn við vestur-þjóðverja er því tvímælalaust fordæmi, boðun um það sem koma skal. Hann er boðun um að það sé stefna ríkisstj. þegar til lengdar lætur að semja við erlendar þjóðir um samtals frá 155 og upp í 180 þús. tonna ársafla við Ísland. Það á m. ö. o. að afhenda erlendum þjóðum annan eða þriðja hvern fisk sem óhætt er að veiða á Íslandsmiðum, og landsmenn sjálfir eiga væntanlega að draga úr veiðum sínum að sama skapi, ef það er þá ekki ætlun ríkisstj. að mikilvægustu fiskstofnarnir við Ísland verði örþrota. Frammi fyrir þessum staðreyndum stöndum við. Frammi fyrir staðreyndum semur ríkisstj. Íslands og hefur síðan uppi þá víðbáru, eins og hæstv. forsrh. orðaði í ræðu sinni hér áðan, að alþýðusamtökin á Íslandi, félagasamtök verkafólks og sjómanna, ættu helst ekki að hafa skoðanir á málinu. Núv. ríkisstj. hefur hrundið þjóðinni fram á barm hyldýpis. Efnahagslegt öngþveiti ræður nú ríkjum á Ísíandi. Hreint kreppuástand getur verið á næsta leiti. Slæmar ríkisstj., eins og sú sem nú situr, geta með líkum hætti eyðilagt fyrir okkur samtíðina. En fáar ríkisstj. geta verið svo ógæfusamar að eyðileggja jafnframt fyrir þjóð sinni framtíðina með því að svipta hana voninni. Það er það, sem nú er verið að gera, vegna þess að ef fiskveiðarnar, efnahagsleg undirstaða þjóðarbúsins, verða lagðar í rúst, annaðhvort með því að afhenda útlendingum frumburðarrétt landsmanna til auðæfa íslenskra fiskimiða eða með því að láta allar aðvaranir lönd og leið og stefna að eyðingu fiskimiðanna, þá hafa þessir herrar ekki aðeins breytt þeim dögum, sem nú eru að líða, í dimma nótt, heldur hafa þeir svipt okkur framtíðarvoninni líka. Þá höfum við íslendingar verið sviptir þeim möguleika sem við enn höfum á því að eiga betri tíð í vændum, því að sú von byggist á því að við fáum einir að njóta þeirra takmörkuðu auðlinda fiskimiðanna við Ísland sem enn standa okkur til boða. Með því að svipta okkur þessari von, eins og ég tel að undansláttarstefna ríkisstj. boði, er ekki aðeins efnahagslegt sjálfstæði þjóðarinnar í voða, heldur jafnframt framtíð hennar sem frjálsrar og sjálfstæðrar þjóðar. Undansláttur í landhelgismálinu, eins og aðstæður eru nú, er því undansláttur í stöðugri baráttu smáþjóðar fyrir að viðhalda sjálfstæði sínu. Í slíkri baráttu megum við íslendingar ekki leyfa okkur að taka áhættu á borð við þá sem nú er ætlunin að knýja Alþ. til þess að gera með samþykkt samninganna við vesturþjóðverja.



Herra forseti, góðir hlustendur. Fyrir nokkrum dögum hófu bresk stjórnvöld þriðja þorskastríð sitt við okkur íslendinga. Í dag gína fallbyssur hinnar bresku vinarþjóðar yfir starfsmönnum landhelgisgæslu okkar. Í hinum fyrri þorskastríðum höfum við sýnt samstöðu og einbeitni gegn breska ljóninu og algjörlega neitað að láta undan síga gegn valdbeitingu þessa gamla nýlenduveldis. Einbeitni og samstaða landsmanna hefur ásamt góðum málstað verið sterkasta vopn íslendinga sem leitt hefur okkur til sigurs. Þær ríkisstj., sem voru við völd þegar hin fyrri þorskastrið hófust, vinstri stjórnirnar 1958 og 1972, höfðu ótvíræða forustu um myndun slíkrar þjóðarsamstöðu. Þessu er því miður öðruvísi farið nú. Í stað þess að beita sér af alefli fyrir samstöðu meðal þjóðarinnar efnir hæstv. ríkisstj. beinlínis til ófriðar. Á örlagastundu standa hæstv. ráðherrar og þeir hv. þm., sem þá styðja, vitandi vits að því að skapa alvarlegan ágreining meðal landsmanna í landhelgismálinu. Þetta gera þeir með því að knýja fram þá samninga við vestur-þjóðverja sem hér eru til umræðu, - samninga sem verkalýðshreyfingin í landinu, fjölmörg félagasamtök alþýðumanna til sjávar og sveita, öll stjórnarandstaðan og ýmsir aðrir aðilar hafa lýst eindreginni andstöðu við. Það er engin furða þótt hæstv. iðnrh. hafi sárnað það sem hefur gerst í þessu máli. Honum hefur sárnað sú mikla mótmælaalda sem risið hefur meðal þjóðarinnar. Hann finnur greinilega þann napra kulda sem að honum streymir nú og þeim öðrum hv. stjórnarliðum vegna þess sem hér á að gera í sambandi við samkomulag við vestur-þjóðverja. Þessi aðgerð hæstv. ríkisstj. er reyndar í fullu samræmi við forkastanleg vinnubrögð hennar í málinu frá upphafi. Samningarnir, sem gerðir hafa verið við vestur-þjóðverja og ætlunin er að Alþ. samþykki á örskömmum tíma, staðfesta rækilega alla þá gagnrýni sem stjórnarandstæðingar hafa haft í frammi gegn hæstv. ríkisstj. á undanförnum vikum og mánuðum í sambandi við landhelgismálið. Í þessu lífshagsmunamáli allra landsmanna hefur ríkisstjórnin leitast við af fremsta megni að halda leyndum öllum upplýsingum um samningamakk sitt við aðrar þjóðir. Margháttaðar samningaviðræður hafa farið fram frá því að þjóðin sameinaðist um útfærsluna í 200 sjómílur fyrr á þessu ári. Í slíkum viðræðum hefur ríkisstj. lagt fram margvísleg tilboð um aflamagn útlendingum til handa. En almenningur í landinu, sem á lífsafkomu sína undir slíkum samningum, hefur mjög lítið og nánast ekkert fengið að vita um gang þessara viðræðna, um það hvað boðið hefur verið og hvað ríkisstj. hefur raunverulega verið að gera. Stjórnarandstæðingar hafa að vísu einstaka sinnum fengið nokkrar upplýsingar um viðræðufundi þessa í landhelgisnefnd, en slíkar upplýsingar hafa þá verið stimplaðar trúnaðarmál í bak og fyrir. Það er þess vegna fyrst nú, 10 vikum eftir að formlegar viðræður voru teknar upp við vestur-þjóðverja um fiskveiðiheimildir innan 200 mílna markanna, að landsmenn geta kynnt sér um hvað hefur verið fjallað í þessum viðræðum. Þetta fá landsmenn fyrst að vita eftir að samningar hafa verið gerðir. Þótt ég hafi ekki borið sérstakt traust til núv. hæstv. ríkisstj., þá verð ég samt sem áður að játa að ég hefði að óreyndu svarið fyrir að ríkisstj. mundi láta sér til hugar koma að gera þvílíka samninga við vestur-þjóðverja sem raun ber vitni. Þessi samningur er langtum verri fyrir íslendinga en mig hefði órað fyrir að hæstv. ráðherrar mundu ljá máls á, ekki síst með skýrslu Hafrannsóknastofnunarinnar, svörtu skýrsluna svonefndu, í huga. Þessi skýrsla og sömuleiðis þær skýrslur, sem síðar hafa komið fram, sanna ómótmælanlega að ekkert er lengur til skiptanna milli þjóða á Íslandsmiðum. Skýrslan tekur af öll tvímæli um það, að því aðeins er hægt að semja við útlendinga um afla þeim til handa að afli okkar íslendinga sé beinlínis skorinn niður sem því nemur. Þetta er kjarni málsins. Og jafnvel breskir fiskifræðingar hafa viðurkennt að skýrslan og þar með þessi staðreynd sé rétt. Hæstv. ríkisstj. hefur því með þessari skýrslu haft slíkt vopn í hendi í viðræðum við aðrar þjóðir að það eitt hefði átt að nægja til að sýna útlendingum svart á hvítu að íslendingar hefðu ekki lengur um neitt að semja. En því miður virðist hæstv. ríkisstj. ekki hafa kunnað með þetta vopn að fara. Það ber samningurinn við vestur-þjóðverja glöggt vitni. En lítum þá nánar á þennan samning. Af þeim fjölmörgu atriðum, sem gera það að verkum að SF eru eindregið á móti samningnum, vil ég hér sérstaklega benda á eftirfarandi: Í fyrsta lagi aflamagnið. Samningurinn gerir ráð fyrir að vestur-þjóðverjar veiði hér við land allt að 60 þús. tonn á ári næstu 2 ár, þar af 5 þús. tonn af þorski. Raunverulegt aflamagn vestur-þýskra togara á Íslandsmiðum hefur farið minnkandi með ári hverju nú að undanförnu. Árið 1973 veiddu þeir tæplega 92 þús. tonn, árið 1974 nam afli þeirra á Íslandsmiðum 68 þús. tonnum og líklegt þykir að afli þeirra fari ekki yfir 40 þús. tonn á þessu ári. Stór hluti þessa aflamagns hefur verið tekinn fyrir utan 50 mílur. Nú samkv. samkomulagi við vestur-þjóðverja á að taka mikið af honum fyrir innan 50 mílur. Með samningum við vestur-þjóðverja er þeim heimilt að veiða 50% meira á Íslandsmiðum á næstu tveimur árum en þeim hefur tekist að veiða með ólöglegum hætti á yfirstandandi ári. Það er alveg ótrúlegt, en því miður satt, að á sama tíma og fiskifræðingar hamra á því hversu mjög verði að draga úr sókninni í fiskstofnana hér við land skuli ríkisstj. semja við vestur-þjóðverja um 50% aukningu á raunverulegu aflamagni, enda hefur það komið í ljós þegar að bretar telja þetta hagstætt til viðmiðunar fyrir síg í hugsanlegum samningaviðræðum við ríkisstj. En slíkar viðræður munu örugglega fara fram á þeim 5 mánaða tíma sem ríkisstj. hefur augljóslega gefið sér með þessum samningi til þess að ná samkomulagi við breta. Hattersley telur að með hliðsjón af samningnum við vesturþjóðverja sé sambærileg tala fyrir breta 95 þús. tonn. Þetta hafið þið, hlustendur góðir, vonandi heyrt og séð í sjónvarpinu í gærkvöld. Í öðru lagi eru það veiðisvæðin. Samningurinn gerir ráð fyrir því að á mjög stóru svæði úti fyrir Vestfjörðum og allt suður fyrir Reykjanes og fyrir utan sunnanverða Austfirði sé landhelgin í reynd ekki færð út, heldur inn. 200 mílna útfærslan gildir alls ekki fyrir svæðið allt frá Kögri suður fyrir Reykjanes. Á því svæði er landhelgin þvert á móti færð inn. Vestur-þjóðverjar fá að veiða eins og þeir vilja á þessu svæði milli 50 og 200 mílnanna, og á þremur mjög mikilvægum svæðum út af Vestfjörðum, Vesturlandi og Reykjanesi fá þeir einnig að veiða langt fyrir innan 50 mílna mörkin, eða frá Kögri að Barða inn að 34 mílum, fyrir utan Breiðafjörð inn að 40 mílum og sunnan við Reykjanes inn að 23 mílum. Auk þess fá þeir svo heimild til þess að veiða inn að 25 mílum undan Suðausturlandi. Og þessi veiðisvæði eru vissulega ekki valin af handahófi. Þessi svæði eru öll viðurkennd mikil veiðisvæði. Svæðið út af Vestfjörðum er eitt dýrmætasta svæðið, ekki bara ufsa- og karfasvæði heldur líka þorsksvæði. Þetta svæði á að vera opið hálft árið. Fyrir þessi svæði er svonefnd útfærsla í 200 mílur því mesta öfugmæli sem ég hef heyrt. Þar hefur núv. hæstv. ríkisstj. ekki fært landhelgina út í 200 mílur, heldur inn. Hún hefur þvert á móti fært hana inn í allt að 23 mílur. Ég hélt að þegar ákveðið var að færa fiskveiðilandhelgina út í 200 mílur ætti sú útfærsla að gilda fyrir allt land og þá eins fyrir Vestfirði. Nú hefur komið í ljós að svo var ekki. Í þriðja lagi er það skipalistinn. Með samningnum fylgir listi yfir 40 vestur-þýska togara sem eiga að fá heimild til að veiða innan fiskveiðilandhelginnar. Talsmenn ríkisstj. tala mikið um það hér að verksmiðju- og frystitogarar séu útilokaðir. Staðreyndin er hins vegar sú, að um borð í ýmsum togara þessara, sem fá eiga veiðileyfi, eru fiskimjölskvarnir, en ekkert ákvæði er í samningnum um að bannað sé að nota þær. Þarna er smuga sem vestur-þjóðverjar munu örugglega notfæra sér, og þar með hefur ríkisstj. fallið frá því grundvallaratriði sem samningavíðræður vinstri stjórnarinnar við vestur-þjóðverja strönduðu kannske öðru fremur á þ. e. að leyfa enga slíka vinnslu um borð í vestur-þýskum togurum á Íslandsmiðum. Í fjórða lagi eru það ákvæðin um friðunarsvæði. Þar virðist mér augljóst að þótt vestur-þjóðverjar muni virða bundin friðunarsvæði, þá er með öllu óvíst hvort þeir hlýða skyndilokunum, og hæstv. utanrrh. hefur ekki gefið viðhlítandi svör þar um. En hæstv. dómsmrh. viðurkenndi í umræðum í dag að engin trygging væri fyrir því að þjóðverjar virtu slíka friðun. Hún á einungis samkvæmt samkomulaginu að gilda fyrir íslendinga. Það er því rangt, sem hæstv. forsrh. og iðnrh. sögðu hér áðan, að í samkomulaginu sé viðurkenning á skyndifriðun. Sú stefna er nú ríkjandi að gripa í vaxandi mæli til skyndifriðunar, þ. e. að loka svæðum með örskömmum fyrirvara, en fækka bundnum friðunarsvæðum. Þess vegna er mjög alvarlegt að skýr ákvæði um þetta efni skuli vanta í samninginn við vestur-þjóðverja. Í fimmta lagi er skýrt tekið fram í samkomulaginu að vestur-þjóðverjar viðurkenni á engan hátt 200 mílna fiskveiðilögsöguna við Ísland. Það mætti kannske líta á það sem gild rök fyrir einhvers konar samningum til bráðabirgða ef í þeim fælist skýr og ótvíræð yfirlýsing um viðurkenningu á 200 mílna mörkunum. En að gera samning sem þvert á móti felur í sér afdráttarlausa yfirlýsingu um, að engin slík viðurkenning sé fyrir hendi, er að kóróna skömmina. Í sjötta lagi er það hin margfræga bókun 6 í samningnum við Efnahagsbandalag Evrópu. Fyrr á þessu ári áttu sumir hæstv. ráðh. ekki nógu sterk orð til að lýsa því að alls ekki kæmi til greina að gera nokkurn samning við vesturþjóðverja né aðra aðila í Efnahagsbandalaginu nema gegn því ófrávíkjanlega skilyrði að bókun 6 kæmi til framkvæmda strax. Þessi afstaða hæstv. ráðh. kom skýrt fram hvað eftir annað, m. a. í viðtölum í Morgunblaðinu, og var hún að fullu og öllu í samræmi við þjóðarviljann. En fyrir nokkru þagnaði þessi ráðherrasöngur. Í samningnum við vestur-þjóðverja sjáum við ástæðuna, því að í honum er ekkert ákvæði um að bókun 6 skuli taka gildi. Þar er heldur ekkert ákvæði um að samningurinn við vestur-þjóðverja skuli þá fyrst koma til framkvæmda þegar bókunin taki gildi. Nei, það eina, sem fram kemur í samningnum um þetta efni, er að aðilum sé heimilt að fresta frekari framkvæmd samningsins eftir 5 mánuði frá gildistöku hans hafi bókun 6 þá ekki tekið gildi. Það er því líkara sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan að samkomulagið frestaðist sjálfkrafa. Ráðherrarnir hafa því í þessu sem og öðru kyngt öllum stóryrðum enn einu sinni. Af þeim ástæðum, sem ég hef nú rakið, og ýmsum öðrum eru SF algjörlega andvíg þessum samningi og telja hann stórhættulegan fyrir íslenskt efnahagslíf og sjálfstæði íslensku þjóðarinnar. Þessi samningur er enn frekari ógnun við lífskjör almennings og efnahagslegt sjálfstæði Íslendinga vegna þess að hér er augljóslega einungis um upphaf á undanþágusamningum við útlendinga að ræða. Þetta er aðeins byrjunin á undanhaldi ríkisstj., forsmekkur þess sem koma skal. Það er þannig alveg augljóst að í kjölfar þessa samnings kemur samningur við Bretland. Það fer ekki á milli mála að þann 5 mánaða tíma, sem líða á frá gildistöku samningsins og þar til fresta má frekari framgangi hans ef bókun 6 verður ekki komin til framkvæmda, hyggst ríkisstj. nota til að ná samkomulagi við breta. Væntanlega hafið þið, góðir tilheyrendur, tekið eftir orðum hæstv. iðnrh. áðan í þessu sambandi, hann sagði orðrétt: „Ekki halda áfram samningum að sinni.“ Þetta er alveg skýrt og því hefur ekki verið mótmælt. Hæstv. ríkisstj. hefur fært fram sem eina af höfuðorsökum með þessu samkomulagi að með því væri verið að einangra breta og landhelgisgæslan gæti því einbeitt sér að þeim. Eigi þessi rök að fá staðist, þá ætti að vera auðvelt að fá um það yfirlýsingu frá hendi hæstv. ríkisstj. að engir samningar verði gerðir við breta. Hæstv. forsrh. var beðinn um slíka yfirlýsingu í umr. í gær. Hún kom ekki. Og hún kemur örugglega ekki, því að sá fimm mánaða aðlögunartími, sem þjóðverjar fá hér við land samkvæmt samkomulaginu, er ætlaður til að ná samkomulagi við breta. Væri svo ekki, þá er samningurinn við vestur-þjóðverja um að veiða hér við land í 5 mánuði án þess að bókun 6 komi til framkvæmda út í hött. Það liggur því í augum uppi að þessi samningur er til þess gerður að geta á grundveili hans samið við breta svo að bókun 6 nái fram að ganga. Þá eru samningar við belga og norðmenn á lokastigi. Örugglega verður samið við færeyinga einhvern tíma á næstunni. Og samningar við fleiri þjóðir kunna að koma til síðar. Það, sem ríkisstj. hefur þegar boðið öðrum þjóðum, nemur nú alla vega 140–150 þús. tonnum á ári. Fiskifræðingar hafa tekið það skýrt fram að ekki megi veiða meira en tæplega 400 þús. tonn á Íslandsmiðum á næsta ári ef koma eigi í veg fyrir hrun fiskstofnanna. Íslensk skip eiga auðvelt með að veiða allan þennan afla, enda er afkastageta þeirra umfram þessi aflamörk. Tilboð ríkisstj. sem þegar eru kunn, fela því í reynd í sér skerðingu á afla íslenskra skipa um 40% á næsta ári. Það er verið að afhenda útlendingum a. m. k. 40% þess afla sem íslensk skip gætu hæglega veitt á Íslandsmiðum næstu árin. Ljóst er að ef ríkisstj. hyggst ekki varpa skýrslu fiskifræðinganna í ruslakörfuna verður hún að gera annað af tvennu: að taka fyrir afla útlendinga eða skera niður afla íslendinga sem veiðiheimildum útlendinga nemur. Annaðhvort verður að gera. Ríkisstj. virðist hafa valið þann kostinn að skera niður afla íslendinga. Enginn þarf að vera í vafa um að sú stefna að semja við útlendinga og skera síðan niður aflamagn íslendinga felur í sér alvarlega árás á lífskjör íslensku þjóðarinnar. Hún getur ekki leitt til annars en efnahagslegrar kreppu hér á landi, - kreppu sem leiða mun til atvinnuleysis og kjaraskerðingar. Þeir menn, sem nú eru að stiga fyrsta alvarlega skrefið í þessa átt, þeir menn, sem eru af fúsum og frjálsum vilja að afhenda útlendingum hluta af lífskjaragrundvelli landsmanna, bera því þunga ábyrgð. Þeir eru í fullri andstöðu við yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar. Þeir eru í fullri andstöðu við hin fjölmennu samtök launafólks í landinu. Þeir eru á rangri og hættulegri leið sem kalla mun efnahagskreppu yfir þjóðina. Ég vil því eindregið hvetja hæstv, ríkisstj. til þess að nema staðar áður en hún fer með þjóðina fram af hengifluginu. Ég vil skora á alla hv. þm. að sameinast um að leggja þennan samning til hliðar og mynda þá þjóðarsamstöðu sem mun tryggja okkur sigur í þriðja þorskastríðinu og jafnframt treysta grundvöll efnahagslegs sjálfstæðis og velmegunar íslensku þjóðarinnar. - Góða nótt.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því í upphafi þessarar ræðu minnar að vekja athygli á tveimur atriðum í stuttri ræðu hæstv. utanrrh. fyrr í kvöld. Í fyrsta lagi á því er hann kvaðst draga í efa að andstaðan gegn samningsuppkasti því, sem hér liggur fyrir, væri eins mikil og við stjórnarandstæðingar vildum vera að láta. Kvaðst hann ætla, ef málið væri borið undir þjóðaratkvæði, að þá yrði mjótt á mununum. Ef þetta er ætlan hæstv. utanrrh., þá er það hyggja mín að hann muni ekki mæla gegn því að málið verði lagt undir þjóðaratkvæði. Ef hann leggst gegn því að málið verði lagt undir þjóðaratkvæði, þá hlýtur það að stafa annað tveggja af því að hann sé í rauninni efins um að hann hafi rétt fyrir sér, að hann sé hræddur um að munurinn yrði miklu meiri en hann gefur í skyn, ellegar þá af því að hann vilji ekki lýðræðislega afgreiðslu málsins. Hitt atriðið, sem ég ætla að drepa á í upphafi máls míns, varðar mismun á svari sem hæstv. utanrrh. gaf hv. þm. Steingrími Hermannssyni í gær við spurningu um það hversu fara mundi ef bókun 6 kæmi ekki til framkvæmda að fimm mánuðum liðnum, hvort þjóðverjar færu þá út fyrir með togara sína. Þá svaraði hæstv. utanrrh. með einu snjöllu jái. Hv. þm. Ragnar Arnalds ítrekaði þessa spurningu í kvöld og bað um ítarlegt svar. Þá svaraði hæstv. ráðherra á þá leið að ef bókun 6 kæmi ekki til framkvæmda á tilskildum tíma, þá mundi ríkisstj. segja samningunum upp, og þá er það skoðun mín, sagði hæstv. utanrrh. að þjóðverjar eigi að fara út fyrir. Sem sagt: prívat og persónuleg skoðun hæstv. ráðherra, á sama hátt og það var prívat og persónuleg skoðun hæstv. fors- og dómsmrh. á sínum tíma, Ólafs Jóhannessonar, að bretar ættu að hætta veiðum innan 50 mílna markanna okkar 13. þ. m. eins og hann sagði þegar hann kom heim frá Lundúnum. Og þetta prívat og persónulega álit hans var látið gilda sem svonefnd lögskýring og notað sem samningsákvæði þar til annað kom í ljós. Nú mundi ég náttúrlega, ef ég væri ekki eins prúður ræðumaður og drengilegur og raun ber vitni um, geta lagt út af þessum mismun á þá lund að hægt sé að segja sannleikann á þann hátt að hann hafi lítið gildi, að menn geti sagt satt án þess að það sé að marka eiginlega hvað menn segi. Þetta er ákaflega þýðingarmikið atriði sem hér er fjallað um. En mér kemur ekki til hugar að leggja þannig út af þessum mismun. Ég vil aðeins vekja athygli á honum vegna þess að mér þykir hann benda eindregið til þess að það sé varlegra að hafa þetta allt saman skrifað, – einnig vegna þess að þegar hæstv. utanrrh. svaraði hv. þm. Ragnari Arnalds hér í kvöld, skömmu fyrir kvöldmatinn, þá var hv. þm. Steingrímur Hermannsson ekki viðstaddur, og ef svo skyldi nú í rauninni vera að þetta atriði, að það sé tryggt að þjóðverjar fari út fyrir að 5 mánuðum liðnum hafi bókun 6 ekki komið til framkvæmda, gæti ef til vill orðið þess valdandi að hann endurskoðaði nú enn einu sinni afstöðu sína til samningsins, þessa samnings þar sem ráðgert er að heimila vestur-þjóðverjum veiðar á 60 þús. tonnum af fiski sem þeir mega taka af miðunum okkar árlega í 2 ár. Hér er um að ræða fiskmagn sem mundi nægja handa 20 af skuttogurunum okkar í 3 þús. tonna ársafla, - mundi að vísu ekki nægja handa Ögra og Vigra, en vel handa 500 tonna skuttogurunum okkar þannig að þeir skiluðu arði og teljast ágætis afli á íslenskan mælikvarða af karfa og ufsa. Þetta aflamagn, sem mundi nægja 20 íslenskum skuttogurum, ætlar sem sagt ríkisstjórnin og stuðningsmenn hennar að afsala í hendur vestur-þjóðverjum, samtímis því sem þeir ræða af fullri alvöru og festu um að við þurfum af fiskverndarástæðum að selja íslensk fiskiskip, rífa þau eða brenna til að koma í veg fyrir ofveiði. Hæstv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson vék að þessu með skipastólinn í sinni skemmtilegu ræðu áðan. Ég hygg að ég muni seint þreytast á því að hrósa hæstv. ráðh. fyrir mjög skemmtilegan og notalegan ræðustíl. Hann vék að þessu með skipastólinn áðan, og kankvísa og vingjarnlega brosið hans hvarf meira að segja af ásýnd hans að mestu á meðan hann hnykkti á orðunum eins og hann gerir þegar hann ætlast sérstaklega til þess að honum sé trúað, og hann sagði að hann væri alls ekki þeirrar skoðunar að við íslendingar ættum of mörg fiskiskip, - að hann væri alls ekki þeirrar skoðunar. Ég hefði raunar trúað honum ef hann hefði verið að mæla gegn þessu samningsuppkasti þegar hann sagði þetta, ef hann hefði verið að mæla gegn því og haft að baki sér fylgi Framsfl., þá hefði ég trúað því að við þyrftum ekki að fækka í fiskiskipastólnum okkar, - ef hann hefði verið að mæla gegn þessum samningi, þar sem ætlað er að við afsölum okkur 60 þús. tonna afla, 20 skuttogara afla, af fiskstofnum sem okkar eigin fiskiskipastóll gerir betur en að nægja til að fullnýta og ef hann hefði þá ekki í þessari sömu ræðu líka boðið álíka samninga við breta, belgíumenn, færeyinga, norðmenn og jafnvel austur-þjóðverja, pólverja og rússa, en hann undanskildi ekki þá þrjá síðastnefndu þegar hann sagði að vitaskuld yrði samið. Skilyrði fyrir því, að við þurfum ekki að fækka í fiskiskipastól okkar, er beinlínis það að við fellum þetta samningsuppkast hér á hv. Alþ. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson, sem kvaddi sér hljóðs við umr. í gær, hafði við höndina skýrslu sem hann hefur sjálfur látið gefa út í bókarformi á vegum Rannsóknaráðs ríkisins. Þessi skýrsla geymir athugun sérfræðinga á stöðu sjávarútvegs á Íslandi. Og í þessa skýrslu vitnaði hv. þm. eðlilega til sönnunar þeirri skoðun sinni eða öllu fremur til áréttingar þeirri skoðun sem hann byggir á niðurstöður skýrslunnar, að fiskiskipastóll okkar sé of stór fyrir þá sókn sem fiskstofnarnir okkar þola. Það var í gær sem hv. þm. talaði og hélt þessa ræðu, daginn eftir að hann hafði ákveðið að styðja þetta samningsuppkast, og hann hagaði málflutningi sínum náttúrlega í samræmi við það. Daginn áður, í fyrra dag, ætlaði hann, að eigin sögn, að leggjast gegn þessari samningsgerð. Hefði hann talað þá, þá hefði hann notað þessa sömu skýrslu sem sönnunargagn fyrir því að við mættum alls ekki leyfa útlendingum neinar veiðar innan íslensku fiskveiðilögsögunnar. En hann skipti sem sagt um skoðun og ákvað að styðja samningsuppkastið og notaði þess vegna skýrslu Rannsóknaráðs og niðurstöðurnar af athugun Hafrannsóknastofnunarinnar til stuðnings þeirri skoðun sinni að íslendingum bæri að fækka heldur í fiskiskipastól sínum. Hv. þm. Steingrímur Hermannsson tilgreindi fyrst og fremst tvær ástæður fyrir þeim sinnaskiptum sem hann hafði tekið í málinu. Fyrri ástæðan var sú að hann hefði komist að þeirri niðurstöðu að íslendingar gætu ekki varið landhelgina, gætu ekki komið í veg fyrir að þjóðverjar tækju meiri afla af miðunum okkar ófrjálsri hendi en þann sem þeim er ætlaður með þessu samningsuppkasti. Þessi skýring er að vísu ekki alveg fullnægjandi. Við vissum það flestir fyrr en á þriðjudag að bretar mundu senda herskip inn í fiskveiðilögsögu okkar. Hv. þm. hlýtur að liggja á einhverjum upplýsingum til viðbótar varðandi landhelgisgæsluna okkar sem hann vill ekki láta uppi. Gæti hugsast að honum hefði verið trúað fyrir því að það ætti ekki að beita þessum varðskipum okkar af því afli sem hægt væri, Önnur eða öllu heldur hin ástæðan, sem hv. þm. tilgreindi fyrir sinnaskiptum sínum, var sú, að andstæðingar þessa samningsuppkasts beittu þess háttar baráttuaðferðum að hann vildi ekki skipa sér í þeirra hóp og þessar ógeðfelldu baráttuaðferðir hefðu einmitt komið í ljós á þriðjudag. Það, sem segja má að hafi komið í ljós á þriðjudag betur en áður varðandi afstöðu stjórnarandstæðinga til þessa samnings, var fyrst og fremst að þeim var og er fullkomin alvara í því að gera sitt ítrasta til að koma í veg fyrir samþykkt þessa samnings. Og það má hver sem vill trúa þessum afsökunum hv. þm. Steingríms Hermannssonar, en það er erfitt fyrir þá sem þekkja manninn. Ég ætla að það verði erfitt fyrir flesta þá sem þekkja hann að trúa því að hann vilji ekki heldur freista þess að reyna að verjast ránskap en afsals eignum með bukki í hendur ofbeldismönnum. Ég trúi því ekki heldur að hv. þm., slíkt skaplindi sem hann hefur, hafi beinlínis hætt við að berjast gegn samþykkt þessarar þáltill. eða þessa samnings, sem hann veit með rökum að er okkur hættulegur, vegna þess að þá hefði hann orðið samherji okkar hinna sem er alvara með andstöðu okkar, að hann hafi ekki viljað skipa sér í hóp þeirra hv. alþm. sem ætla að beita öllum löglegum ráðum til að koma í veg fyrir gjörð þessa hættulega samnings. Þessari afsökun trúi ég ekki, hreint og beint vegna þess, að ef hún væri sönn, þá þýddi hún það að hv. þm. Steingrímur Hermannsson hefði ætlað sér að vera á móti þessum samningi ef hann gæti sloppið með það að þykjast að vera á móti honum, en hætt við það þegar hann sá fram á að hann slyppi ekki með það, heldur mundi neyðast til að vera á móti honum í alvöru. Ég trúi ekki þessari skýringu, beinlínis vegna þess að hún kemur ekki heim og saman við mannsins karakter. Það er sjálfsagt erfitt að vera ritari Framsfl. þessa dagana og halda samt áfram að vera maður. Sannleikurinn í málinu er náttúrlega sá, að þm. Framsfl. stóðu andspænis gerðum hlut þegar hæstv. utanrrh. Einar Ágústsson kom heim með samningsuppkastið frá Bonn. Þeir höfðu áður, eins og tíðkast hjá þeim, veitt ráðh. flokksins umboð til þess að semja, til þess að leysa mál á eigin spýtur, ráða fram úr máli og semja við vestur-þjóðverja upp á þau býti sem ráðh. þóknaðist. Einar Ágústsson fór með áskrifaða, en óútfyllta ávísun frá þm. Framsfl. til samninganna í Bonn. Það mun að vísu ekki hafa verið á þeim flokksfundi, þar sem skrifað var á ávísunina, en óánægjan innan þingflokks Framsfl. með þetta samningsuppkast var slík að ekki var hægt að leyfa ritara flokksins neins konar fríspil í málinu. Ef hann fengi að taka afstöðu samkv. sannfæringu sinni, þá vildu fleiri fá að gera það og þar með hefði þetta samningsuppkast fallið á sannfæringu Framsfl. Þm. Framsfl. stóðu frammi fyrir gerðum hlut þar sem var þetta samningsuppkast sem Einar Ágústsson kom með heim frá Bonn, á sama hátt og þeir munu innan nokkurra vikna eða nokkurra mánaða standa frammi fyrir gerðum hlut í mynd samningsuppkasts við breta sem mallað verður á bak við tjöldin á meðan bresku herskipin vernda veiðiþjófa vina okkar í Atlantshafsbandalaginu á grunnslóðinni okkar. Og með sama hætti verða hv. þm. Framsfl. látnir rétta upp höndina með þeim samningi. Með álíka röksemdum munu þeir afsaka það að þeir skipi sér ekki í sveit þeirra manna sem vilja kosta því, sem við eigum, til þess að verja landhelgina og vernda lífshagsmuni okkar. Hæstv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson sagði í ræðu sinni, það var í þeim kaflanum þar sem hann brosti ekki, að hann hefði ekki laumast neitt til Lundúna í des. 1973 þegar hann fór að ræða við Heath forsrh. Hann endurtók að vísu ekki þau ummæli sem hann viðhafði áður en hann fór, rétt áður en hann fór, samdægurs og hann fór, en þau voru á þá lund að hann væri alls ekki að fara til neins konar samningaviðræðna, ætlaði alls ekki að gera neins konar samning, heldur aðeins að kanna möguleika á samningaviðræðum. Þessi ummæli rifjaði hann ekki upp. En hann sagði í ræðu sinni, og ég held að eilítinn gremjuskugga hafi dregið yfir ásýnd hans, hann sagði: Ég kom ekki heim með neinn samning, ég kom heim með samningsdrög. Og hæstv. dómsmrh. sagði að hann hefði ekki gert þá kröfu til neins þm. stjórnarliðsins að hann greiddi atkv. með þessum drögum, að það hefði öllum verið frjálst hvernig þeir greiddu atkv. Hann brosti ekki þegar hann sagði þetta. Ásýnd hans var mjög alvarleg. Svo bætti hann því við að honum hefði verið ljóst að ráðh. Alþb. hefðu verið þessum samningum mótfallnir þó að þeir samþ. þá. Hér játaði hæstv. forsrh. náttúrlega það sem hann veit að satt er, sem allir vita að satt er, að Alþb. átti tveggja kosta völ: að gjalda jáyrði sitt við þessum samningsdrögum eða víkja úr ríkisstj. ella, og fyrri kosturinn var tekinn vegna þess að hitt blasti víð, að þá mundi Ólafur Jóhannesson mynda tafarlaust ríkisstj. með Sjálfstfl. og í sameiningu mundu þessir tveir flokkar leiða landhelgismálið til þeirra lykta sem nú er verið að leiða það. Ég ítreka þá skoðun mína að Alþb. hefði betur tekið seinni kostinn. Hæstv. dómsmrh. skírskotaði til með-ráðh. sinna úr Alþb. og eggjaði þá nú lögeggjan að bera vitni um það hvort hann hefði ekki verið heill í stjórnarsamstarfinu í vinstri stjórninni, hvort hann hefði verið tvöfaldur í því stjórnarsamstarfi. Ég veit það ekki, það má vel vera að þeir stígi upp í þennan ræðustól og geri það, votti slíkt. Það yrði náttúrlega reynslustund fyrir mig að heyra annan hvorn ráðh. Alþb. bera vitni um einlægni hæstv. dómsmrh. Ólafs Jóhannessonar í vinstristjórnarsamstarfinu. En reynist það nú samt svo, að hann hafi verið einlægur í vinstristjórnarsamstarfinu, beri þeir vitni um slíkt og reynist það svo, þá óska ég þess í einlægni að ég eigi ekki eftir að sjá hann taka upp tvöfeldni. Hæstv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson kom sem sagt ekki heim með samning frá Lundúnum 1973, heldur samningsdrög, á sama hátt og hæstv. utanrrh. kom ekki með samning frá Bonn, heldur samningsdrög. Og verði þessi samningsdrög samþ., þá fá vestur-þjóðverjar sem sagt að taka 20 skuttogara ársafla af miðunum okkar næstu 2 árin, - 20 skuttogara afla á ári næstu 2 árin. Við blasir og er raunar viðurkennt, að samningur þessi muni leiða til þess að færeyingum verður úthlutað 5 skuttogara afla, belgíumönnum 2 skuttogara ársafla, norðmönnum 1 skuttogara ársafla og síðan, úr því að öllum landhelgisdeilum lýkur með samningum, sagði dómsmrh., síðan verður bretum úthlutað 22–30 skuttogara ársafla. Svo getum við eflaust ætlað rússum, pólverjum og austur-þjóðverjum samtals a. m. k. 10 skuttogara afla, - ef farið væri eftir magninu sem vestur-þjóðverjar fá, þá yrði þetta að vísu 60 skuttogara ársafli, en við skulum í þessu tilfelli nefna 10 skuttogara afla. Lágmarksafleiðing af samningsgerðinni við vestur-þjóðverja verður sem sagt 3 þús. tonna ársafli handa 63 skuttogurum í 2 ár. Ef hæstv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson hefði verið að mæla gegn þessum samningi við vestur-þjóðverja og boðað andstöðu flokks síns við samninginn, þá hefði ég tekið undir þau ummæli hans að við ættum ekki of mörg skip. En nú hefur hæstv. ráðh. liggjandi á borðinu fyrir framan sig skýrslu sem hann vefengir alls ekki sjálfur, þar sem staðhæft er að fiskstofnarnir okkar séu ofveiddir svo að við þurfum að halda aftur af aflagetu okkar eigin skipa og yrðum að gera það þó svo við sætum einir að miðunum, ef við ætluðum ekki að mylja sjálfan grundvöllinn undan efnahagsafkomu okkar með eyðileggingu fiskstofnanna á næstu 2 árum. Afli, sem við afsölum okkur handa vestur-þýskum togurum, 20 vestur-þýskum togurum, þýðir beinlínis það að við verðum að fækka okkar eigin togurum úr 70 í 50. Afli handa 63 útlendum togurum þýðir það, að við verðum að fækka okkar eigin togurum úr 70 í 7. Mér er ljóst að hæstv. ráðh. munu tæpast finna fyrir því að ráði í launum sínum þó að fáeinir togarafarmar fari forgörðum af miðunum okkar og e. t. v. síst af öllu þeir ráðh. sem taka þriðjung prófessorslauna í ofanálag - og ég vek athygli hæstv. dómsmrh. á því að ég brosi þegar ég segi þetta. En sjómennirnir okkar, munu þeir finna meira fyrir þeim missi? Sjómennirnir okkar munu finna meira fyrir þeim missi, og verkafólkið mun finna illa fyrir honum. Hvert einasta fiskiþorp mun finna fyrir honum, og meira að segja skagfirskir bændur munu finna fyrir honum. Ársafli 10 skuttogara í hendur útlendingum skiptir mjög miklu máli fyrir sjómenn og verkafólk á landinu öllu. 20 skuttogara ársafli útlendra togara, eins og hér er verið að semja um, mun kalla eymd yfir alþýðu þessa lands, og samningarnir, sem á eftir koma um ársafla handa 43 útlendum togurum til viðbótar, munu leiða til algjörs efnahagshruns á þessu landi. Hæstv. dómsmrh. Ólafur Jóhannesson játaði af fullkomnum drengskap í ræðu sinni að verkalýðssamtökunum í landinu kæmu þessir samningar sennilega dálítið við. Hann sagði að þeim samtökum væri vitaskuld frjálst að fjalla um þessi mál. Þetta bendir til þess að hv. þm. Þórarinn Þórarinsson, form. þingflokks Framsfl. og formaður útvarpsráðs, hafi e. t. v. látið hjá líða að minnast einu orði við hæstv. dómsmrh. og formann Framsfl. á þá ráðstöfun sína, þá snilld sína að koma í veg fyrir að þessi samtök, forustumenn þessara samtaka gætu náð til fólks síns á eðlilegan hátt í dag til þess að ræða þessi alvarlegu mál við það. En hæstv. dómsmrh. lagði ríka áherslu á að það væri Alþ. íslendinga sem ætti að leiða þetta mál til lykta. Það var þá sem sjómannaskólapiltur hérna uppi á pöllunum varpaði fram þeirri spurningu hvort Alþ. væri hugsanlegt án þorsks. Mér fannst þetta býsna greindarleg spurning eins og á stóð, þegar fjallað var um þetta mál. Hæstv. dómsmrh. svaraði spurningu gestsins sem stóð þarna uppi á pöllunum og gat ekki útskýrt spurningu sína frekar, - hann svaraði gestinum með því að kalla hann sjálfan þorsk og hann um það. Ég held raunar að hann hafi ekki ætlað að vera dónalegur og ekki sýna gesti okkar ókurteisi, enda samrýmist slíkt ekki geðslagi hæstv. dómsmrh., að alkunnum drengskap hans slepptum. Ég held að hann hafi gert þetta af klaufaskap, fyrirgefanlegum. Ég held að þessi spurning hafi truflað hann eitthvað, að þeirri hugsun hafi kannske allt í einu skotið upp í hæstv. kolli hans, er hann heyrði spurninguna, hversu komið yrði valdi og virðingu hv. Alþ. í þann mund sem síðasti þorskurinn hefði verið drepinn. Mér fannst hann allt að því roðna, þegar hann nefndi þorsk. Páll Ólafsson, sem var ekki aðeins skáld, heldur framsýnn nokkuð, orti einu sinni vísu um þorsk þar á Austfjörðum sem þessi uggasjór hafði nú verið uppurinn úr firðinum hans. Hún var svona: „Það er ekki þorsk að fá í þessum firði, þeir eru allir uppi á landi og einskis virði.“ Það verður samið við breta líka, það vissum við allir. Hæstv. dómsmrh. þurfti ekki að taka það fram. Og vitaskuld vildum við það allir að hægt væri að koma vitinu fyrir breta, þannig að þeir féllust á það sjónarmið okkar, á þau rök sem þeir hafa liggjandi fyrir sér sjálfir, að við séum ekki aflögufærir um neinn fisk handa þeim. Hæstv. dómsmrh. þurfti ekki að taka það fram, sem við vissum, að það yrði samið við bretana. Honum er líka ljós sá reginmunur sem er á þess háttar samningum, sem hann veit að vestur-þýska plaggið sem nú liggur fyrir okkur mun neyða hann og ríkisstj. hans til þess að gera við breta, og þeim samningum sem sæmilegir og þolanlegir yrðu fyrir fólkið í landinu. Hæstv. ráðh. vísaði í samninga sem áður hafa verið gerðir varðandi landhelgismálið okkar. Hann vísaði í samninginn frá 1961 þar sem við vorum samdir undir úrskurð Alþjóðadómstólsins í Haag, sem hæstv. ráðh, andmælti þá skörulega sjálfur og hann sagði að andmælt hefði verið af miklu meiri grimmd og með meiri stóryrðum en komið hefðu fram gegn þessu samningsuppkasti, að undanskildum amtmanninum, sagði hann og brosti til mín. En samt sagði hann, hefði þessi samningur verið skref í áttina til sigurs í landhelgismálinu. Hann vitnaði í sinn eigin samning, samningsdrögin sem hann kom með frá London 1973, sem áttu að tryggja okkur að bretar hyrfu af miðunum okkar 13. þ. m., og sagði að sá samningur hefði líka verið skref í áttina til þess að við næðum fullum yfirráðum yfir fiskimiðunum okkar. Og svo sagði hann að á sama hátt yrði samningsuppkastið, sem hér liggur fyrir, skref í áttina til þess, að við næðum fullum yfirráðum yfir fiskimiðunum, - samningsuppkastið þar sem kveðið er á um að vesturþjóðverjar fái heimild til þess að taka innan landhelginnar okkar, innan raunar 50 sjómílna markanna okkar svo að segja þann afla sem þeir vilja, stunda þann veiðiskap með leyfi sem þeir hafa stundað með ránskap fram að þessu. Og svo sagði hann auðvitað að samið yrði á sama hátt við fleiri, þ. á m. við breta, og allir þessir samningar væru skref í þá átt að tryggja íslendingum yfirráð yfir fiskimiðum sínum. Ég veit ekki hvort hæstv. dómsmrh. er kominn í einhverskonar keppni við hæstv. utanrrh. í því að tæpa, ef svo má segja, á grundvallarsamningum í sambandi við þessa samningsgjörð. En svo bætti hæstv. dómsmrh. ráð sitt og lýsti yfir væntumþykju sinni fornri og nýrri í garð vinstri stjórnarinnar sálugu sem hefði hafið atvinnubyltingu í landinu, - atvinnubyltingu sem þessi ríkisstj. héldi áfram, og þessi ríkisstj., sagði hann, héldi áfram stefnu vinstri stjórnarinnar í landhelgismálinu. Ég er ekki viss um að við eigum að draga frá, ef hér er um stigakeppni að ræða milli þeirra ráðh., draga frá dómsmrh. eitt stig fyrir þessa yfirlýsingu eða hvort við eigum að telja það eins konar sannleik í keppninni, að rök má færa fyrir því að sú ríkisstj., sem nú situr, helmingaskiptastjórnin, þ. e. Framsóknar, heldur áfram stefnu vinstri stjórnarinnar varðandi a`vinnuuppbyggingu á nokkurn veginn sama hátt og hún heldur áfram stefnu vinstri stjórnarinnar í landhelgismálinu. Að vísu féllu hjá hv. þm. Ellert B. Schram spakmæli sem geta stutt þessi ummæli hæstv. dómsmrh., þegar hv. þm. sagði og orðaði það svo, að stundum kæmust menn hraðar með því að taka eitt skref aftur á bak en tvö áfram. Síðar í ræðu sinni kom hæstv. dómsmrh. með lögskýringu. Hann sagði, að þýsku togararnir 40, sem veiða eiga í lögsögunni okkar, væru ekki verksmiðjutogarar. Hann tilnefndi það sem sönnun fyrir því að þetta væru ekki verksmiðjutogarar, að fellt hefði verið niður úr samningsuppkastinu það ákvæði að þeir mættu ekki nota fiskmjölsverksmiðjur sínar til að framleiða fiskmjöl úr hráefni sem til félli umfram slógið úr fiskinum sem þeir veiddu. Með brottnámi þessa ákvæðis úr samningnum er sem sagt ekki lengur minnst þar á neina heimild til að nota fiskmjölsverksmiðjurnar, sem á þá samkv. áliti hæstv. ráðh. að jafngilda því að þeim sé bannað að nota þær. En fiskmjölsverksmiðjurnar verða enn þá um borð í togurunum. Þeir eru ekki bara verksmiðjutogarar vegna þess að ekki eru í samningnum nein ákvæði um það hvað þeir megi bræða í þessum fiskmjölsverksmiðjum. Hæstv. ráðh. sagði að það væru að vísu litlar kvarnir í togurunum, - hann hristi höfuðið yfir því hvað þetta væru litlar kvarnir, - og bætti við: þær eru víðar. Það lagðist nú að mér sá uggur að þjóðverjar kynnu að álykta sem svo, að úr því að íslendingar heimila togurum með fiskmjölsverksmiðjur um borð að veiða á miðunum sínum, þá sé alls ekki svo fráleitt að nota þær. Ég hygg að vestur-þýskir skipstjórar, togaraskipstjórar, muni varla líta á brottnám þessa ákvæðis sem þeir aldrei vissu að var í neinu samningsuppkasti, - ég er ekki viss um að þeir líti á eyðuna, þar sem þessi athugasemd stóð í samningnum, sem bann gegn því að nota verksmiðjurnar. E. t. v. felst líka í þessum litlu kvörnum um borð í togurunum lausnin á því vandamáli vestur-þjóðverja sem minnst hefur verið á lítils háttar hér á hv. Alþ. Kannske felst hún þar einmitt, lausnin á því vandamáli hvað eigi að gera þegar þeir eru búnir að veiða 5 þús. tonn af þorski og mega ekki veiða meiri þorsk, ef þeir verða búnir að ná 5 þús. tonnum af þorski snemma á veiðitímabili og yrðu samkv. lögskýringu hæstv. ráðh. að hætta þá veiðum áður en þeir næðu 60 þús. tonnum. Kannske felst einmitt í þessum litlu kvörnum möguleikinn til þess að losna við þorskinn sem kemur um borð eftir að 5 þús. tonnin eru fengin, þannig að þeir þurfi ekki að sýna hann í heimahöfn, þannig að þeir þurfa ekki einu sinni að henda honum fyrir borð, þannig að þeir hafi dálítið upp úr honum. Þessir togarar eru verksmiðjutogarar sem staðið var harðast gegn í tíð vinstri stjórnarinnar að hleypt yrði inn fyrir. Þetta eru verksmiðjutogararnir sem ljúka veiðitúrnum á Íslandsmiðum með því að fiska smáfisk í gúanó. Hæstv. dómsmrh. bauð mér það af vinsemd sinni og glaðlega - ég held í einlægni, ég held að hann hafi meint það - að dómsmrn. fæli mér sérstaklega að fara nú heldur út á sjó, byði mér sérstaklega að taka að mér að fylgjast með veiðum vestur-þjóðverja og þ. á m. notkun þeirra á litlu kvörnunum sínum. Þetta traust þakka ég náttúrlega innilega. En ég hef nú tekið að mér fyrir kjósendur Norðurl. e. að sitja á Alþ. um sinn og fylgjast með starfrækslu annars konar kvarna. Ég hefði hins vegar þegið það ef hæstv. dómsmrh. hefði boðið mér þetta fyrr - eða öllu heldur orðið við beiðni minni fyrr, í tíð vinstri stjórnarinnar, um að veita mér á sama hátt og fyrirrennari hans í fyrri vinstri stjórn veitti mér heimild til þess að fara um borð í varðskip fyrir Ríkisútvarpið til þess að fylgjast með framkvæmd gæslunnar eða beiðni minni um það að hann veitti einhverjum öðrum heimild til þess að fylgjast með störfum landhelgisgæslunnar um borð í skipinu. Þessari beiðni synjaði hæstv. dómsmrh. Hann taldi að andstaða væri gegn því að hafa fréttamenn um borð, andstaða af hálfu skipherra gæslunnar. Þegar það lá svo fyrir að það var síður en svo andstaða af hálfu skipherra á gæsluskipunum, þeim var mjög mikið í mun að fréttamenn væru um borð til þess að fylgjast með störfunum, til þess að hafa aðstöðu til þess að segja satt og rétt frá frammistöðu gæslunnar, segja þá frá því hvað gæslan gerði, segja frá því hvað varðskipunum væri heimilað að gera og hvað þau gætu gert, - þó að þetta lægi fyrir á borðinu, þá var nú þessari beiðni eigi að síður synjað. Fréttamanni frá útvarpinu var að vísu hleypt um borð í eitt varðskipið, en honum var synjað um leyfi til þess að senda fréttir frá skipinu til lands. Þetta er nú að vísu ekki merkilegt innskot. Þó lýtur það að þeim hluta ræðu hæstv. dómsmrh. sem fjallaði um það með hvaða einurð varðskipunum hefði verið beitt til þess að verja landhelgina okkar. Ég þakka hæstv. dómsmrh. fyrir yfirlýsingu hans um það að gæslunni verði beitt af fremsta megni í þeim átökum sem nú eru hafin við breta. Fyrir þessa yfirlýsingu þakka ég honum kærlega. En ég sé mér ekki fært að þakka honum fyrir efndir á sams konar loforðum sem hann hefur gefið oft áður.



Herra forseti. Þegar athugað er hvað í þessu samkomulagi um veiðar þýskra togara við Ísland felst og þeir samningar sem í gildi voru milli breta og íslendinga allt til 13. nóv. s. l., ætti það að vera flestum ljóst, sem á annað borð vilja viðurkenna staðreyndir, að það samkomulag, sem hér um ræðir, er að flestu leyti íslendingum hagstæðara en sá samningur sem gerður var árið 1973 við breta. Þegar tekin eru til athugunar hin einstöku ákvæði samkomulagsins er augljóst, að nú hefur samist um þýðingarmikil atriði sem ekki náðist samkomulag um 1973. Svo sem kunnugt er voru þeir í fyrrv. ríkisstj. ekki allir á einu máli um þann samning og voru við umr. um málið að ýmsu leyti ósammála, þó að lokum færi svo, eins og hv. 2. þm. Austurl. sagði í lok ræðu sinnar hér á hv. Alþ. 8. nóv. 1973, en þá sagði hv. þm., með leyfi forseta: „Nú liggur það sem sagt ljóst fyrir að ekki er samstaða innan ríkisstj. um að halda áfram frekari samningsviðræðum við breta og að knýja þá til að samþ. tiltekna breyt. hér til viðbótar sem við Alþb.-menn hefðum talið æskilegt. Þegar svo var komið var ljóst að það varð að taka afstöðu til þess hvort ríkisstj. sem heild gæti staðið saman um þessa afgreiðslu málsins eða ekki. Við Alþb.- menn höfum því tekið þá ákvörðun, að þó að við séum ekki ánægðir með ýmis efnisatriði samkomulagsins sem ég hef hér gert grein fyrir, þá teldum við svo þýðingarmikið að halda stjórnarsamstarfinu áfram, ekki síst fyrir landhelgismálið og einnig varðandi önnur stórmál sem ríkisstj. hefur með höndum, að við vildum fallast á þau drög sem hér liggja fyrir að samkomulagi, þó að þau uppfylli ekki óskir okkar í öllum greinum.“ En um hvað var sá ágreiningur sem um var að ræða, og þær aths. sem Alþb.-menn voru þá með? Ekki var það fiskmagnið sem um var samið, 130 þús. tonn. Það var engin ástæða til að gagnrýna það og það þótt upplýsingar liggi nú fyrir um að einstaka fiskifræðingar hafi alvarlega aðvarað um hættu á ofveiði á þeim tíma og þá sérstaklega hvað þorskstofninn snerti, en það er sem kunnugt er sá fiskur sem bretar sækjast mest eftir. Ég minnist þess ekki. Nei, það voru önnur atriði og hv. 2. þm. Austurl. taldi þau upp í fimm liðum. Hann sagði að þeir Alþb.-menn hefðu borið fram í ríkisstj. till. um að reyna til þrautar að fá breta til að fallast á eftirfarandi fimm atriði: „1. Að skýrt sé að íslendingar geti ákveðið ný friðunarsvæði og breytt friðunartíma á þeim svæðum sem þá voru í gildi.“ - Þetta var mikilsvirði þá. „2. Að lokuð veiðihólf væru tvö, en ekki eitt.“ Það var sem sagt þá sem bretar máttu veiða allt í kringum landið nema á einu hólfi upp að 12 mílum. „3. Að lokunartími veiðihólfa verði íslendingum hagkvæmari en gert er ráð fyrir í samkomulagsdrögunum. 4. Að fram verði tekið, að komi í ljós, að skip hafi brotið reglur um búnað veiðarfæra, þá jafngildi það brotum á samkomulaginu. 5. Að samkomulagið“ - þá var það stórt atriði - „gangi ekki í gildi fyrr en EBE hefur samþ. að þau réttindi, sem íslendingar sömdu um í viðskiptasamningi við bandalagið, gangi öll í gildi.“ Fyrr í kvöld hélt þessi sami hv. þm. því fram að þetta væri ákaflega lítils virði og skipti okkur íslendinga mjög litlu, en þetta var einn aðalpunkturinn og ágreiningurinn innan ríkisstj. 1973 og eitt af þeim 5 atriðum sem þá voru upp talin. Svona geta menn skipt um skoðanir eftir því hvort þeir eru í ríkisstj. eða andstöðu. Um þessar till. þeirra alþb.-manna varð ekki samkomulag, en samt samþ. þeir samkomulagið, svo sem kunnugt er, alþb.-mennirnir allir. Ef þessi atriði og fyrri till. þeirra alþb.-manna eru bornar saman við það sem felst í því samkomulagi sem hér er til umr., þá ættu þeir að kunna að meta hvað áunnist hefur, því að hér má vissulega benda á mikilsverð atriði sem eru í samræmi við þeirra fyrri till. Í því sambandi vil ég vekja athygli á 5. tölulið í þessu samkomulagi, en þar segir, með leyfi forseta : „Í því skyni að vernda svæði þar sem mikið er af ungfiski og hrygningarfiski á hafsvæðinu umhverfis Ísland ábyrgist ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands að þýskir togarar stundi ekki þar veiðar sem íslenskum skipum eru bannaðar af þar til bærum stjórnvöldum. Slíkar ráðstafanir, sem skulu byggðar á hlutlægum og vísindalegum sjónarmiðum og ekki fela í sér mismunun í reynd eða að lögum, skulu tilkynntar ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands eða þeim stjórnvöldum sem hún tilnefnir.“ Og í 6. tölul. er einnig um stórt atriði að ræða sem áður hefur verið talið mikils virði, en þar segir: „Til frekari verndunar fiskstofnum umhverfis Ísland skal ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands ábyrgjast eftirfarandi: a. Þýsk skip, sem veiðar stunda á hafsvæðinu umhverfis Ísland, skulu ekki veiða eða hirða fisk undir því máli eða þyngd sem tilgreind eru í hlutaðeigandi reglum varðandi íslendinga og tilkynntar hafa verið ríkisstj. Sambandslýðveldisins Þýskalands eða þeim stjórnvöldum sem hún tilnefnir. b. Þá skulu þýsk skip, sem veiðar stunda á hafsvæðinu umhverfis Ísland, ekki nota net með smærri möskvastærð en 135 mm frá 16. ágúst 1976. c. Ef Ísland ákveður síðar að nota skuli aðra möskvastærð fyrir íslenska togara skal sú stærð einnig gilda fyrir þýska togara, enda hafi hinar nýju stærðir verið tilkynntar þannig að gert sé ráð fyrir a. m. k. eins árs aðlögunartíma.“ Það er þetta atriði í samkomulagsdrögunum sem stjórnarandstæðingar hafa gert að umræðuefni og hafa verið að gera tortryggilegt í sambandi við það að biða eigi í heilt ár eftir því að þetta taki gildi eftir að ríkisstj. hafi tekið ákvörðun um það og tilkynning hafi verið gerð. En það er nákvæmlega sama sem átt hefur sér jafnan stað í þessum efnum, að það verður vitanlega, hvort sem um útlendinga er að ræða eða íslendinga, að tilkynna og taka ákvörðun í þessum málum með nægum fyrirvara, vegna þess að þau veiðarfæri, sem jafnan eru í notkun hjá útgerðinni, kosta tugi millj. og það segir sig sjálft að það er ekki hægt að henda þeim fyrir borð, svo miklum verðmætum, á einn augnabliki eða með dags fyrirvara, eins og sumir af hv. ræðumönnum stjórnarandstæðinga hafa viljað halda fram. Nei, ég tel að hér sé unnið að þessum málum á mjög eðlilegan hátt og eins og viðgengist hefur þegar um þær breyt. hefur verið að ræða eins og hér er gert ráð fyrir að kunni að eiga sér stað. Við erum í dag með 120 mm möskva í notkun á togaraflotanum, en það er löngu búið að taka ákvörðun um að 16. ágúst n. k. skuli stækka möskvann upp í 135 mm, og það er einmitt með tilliti til þess sem þetta er tekið inn í samkomulagsdrögin nú. Varðandi viðskiptasamning EBE, að hann taki gildi eða sá hluti hans sem mestu máli skiptir fyrir íslendinga, þ. e. tollaákvæðið, sem gilda átti um sjávarafurðirnar, þá hefði nú eins og í fyrra skiptið verið nauðsynlegt að tengja það gildistöku samkomulagsins, og viðurkenni ég að það hefði verið æskilegast. En það verður þó að segjast, að sá varnagli, sem hér er settur, þ. e. að samningurinn frestist að 5 mánuðum liðnum hafi þetta ákvæði ekki náð fram að ganga, er vissulega betri kostur en sá að sitja með samkomulagið gildandi allt tímabilið án þess að ná fram þessu þýðingarmikla hagsmunaatriði sem er bókun 6 í viðskiptasamningnum. Ég vil líka benda á það, að fari svo að þetta mikilsverða atriði nái ekki fram að ganga á þessum tilskilda tíma, þá fá vestur-þjóðverjar enga veiðiheimild út af Vestfjörðum, og það ættu a. m. k. sumir hv. þm. að kunna að meta eftir því sem hefur komið fram í þessum umr., og eftir því sem hæstv. utanrrh. hefur upplýst, þá mun á fyrsta tímabilinu eða fyrstu 5 mánuðunum verða miðað við að þýsku togararnir veiði ekki meira en 5/12 hluta ársafla, og það skiptir vitanlega miklu máli. Ég geri nú ráð fyrir því, að vegna þess að sá tími fer í hönd sem þýsku togararnir að öllum jafnaði veiða hvað minnst, þennan árshluta, hér við Ísland, að þá megi jafnvel búast við því með eðlilegum hætti að afli þeirra á fyrstu 5 mánuðunum verði minni en 5/12, ef miðað er við að þessi 60 þús. tonn skiptist eðlilega eftir árstímum, því að við vitum að tíminn frá því 1. maí eða svo og fram til 1. des. er miklu arðsamari fyrir veiðar þýsku togaranna hér við land og sú mun reynslan hafa verið á undanförnum árum. Það er ekki aðeins að vestur-þjóðverjar fallist á eftir þessu að samningum verði frestað, eftir því sem hæstv. utanrrh. hefur upplýst, heldur liggur það þá fyrir að á meðan slíkt ástand er fyrir hendi færa togararnir sig út fyrir 200 mílna mörkin. Í því sambandi vil ég segja það, að ef slíkt ákvæði eða tímasetning hefði verið í samkomulagi sem gert var við breta á sínum tíma, þá stæðu þau mál á annan hátt og hagstæðari fyrir íslendinga í dag en raun ber vitni um. Hv. þm. Benedikt Gröndal sagði í sinni ræðu hér í gær að það hefði verið fyrir sig að gera þetta samkomulag ef bókun 6 kæmi til framkvæmda jafnhliða. Þm. sagði: „Ég tel að þetta ákvæði sé okkur mjög þungt í skauti“ - og benti í því sambandi á þá erfiðleika sem nú eru fyrir hendi um sölu á rækju m. a. og má rekja til þess sem af þessu hefur leitt. Ég er hv. þm. sammála um að hér er mikið í húfi, en vil þó benda á að ólíkt stöndum við betur að vígi hvað þetta snertir með það samningsuppkast, sem hér liggur fyrir, en það, sem fólst í samkomulaginn við breta, eins og ég hef áður vikið að. Hitt er svo annað mál, að margt bendir til þess að enn liði nokkur tími þar til ákvæði þetta kemur til framkvæmda. Á meðan sáttmáli EBE-landanna er þannig að eitt aðildarríki hefur neitunarvald, má því ljóst vera að eftir að bretar gerðu alvöru úr hótun sinni um að senda herskipaflota sinn gráan fyrir járnum inn í íslenska landhelgi til að vernda breska veiðiþjófa, þá eru samningar við þá ekki í nánd. Með þessu hafa bretar fyrirgert rétti sínum til áframhaldandi viðræðna um veiðiheimildir þeim til handa. Það ættu bretar að hafa lært, að með ofbeldi og ógnun herskipaflota verður málstaður Íslands og skýlaus réttur þjóðarinnar til auðæfa hafsins umhverfis strendur landsins ekki sigraður. Það kann að vera að bretar dragi þá ályktun af fyrri reynslu sinni í þessum málum að þeir geti hvenær sem er dregið herskipaflota sinn til baka og síðan sest að samningaborði. Það situr síst á þeim alþb.-mönnum að vera að brigsla öðrum um óheilindi og sýndarmennsku í baráttunni fyrir stækkun landhelginnar - eða hvað gerðu þeir 1973 þegar bresk herskip voru búin að vernda veiðiþjófa sína árlangt og drógu síðan til baka og hófu samninga við þá ríkisstj. sem alþb.-menn áttu aðild að? Þessa hefði hv. 3. þm. Reykn., Gils Guðmundsson, átt að vera minnugur þegar hann talaði digurbarkalega um þessi mál hér áðan. Yfirleitt hefur það komið fram í þeim umr., sem hér hafa verið fluttar af hendi þeirra sem í stjórnarandstöðunni eru, að þeir sjá ekkert nýtilegt í þeim drögum að samkomulagi sem hér er til umr. Ekki dettur mér í hug að halda því fram að ég sé að öllu leyti ánægður með þær málalyktir sem nú liggja fyrir. En það er jafnan svo, að þegar samið er um mál, sem ágreiningur er um, þá hlýtur svo að fara í þessu máli sem öðrum að ekki næst allt fram sem maður hefði helst kosið. Ég vil þó taka fram að ég tel að í þessum samningsdrögum felist þýðingarmikil réttindi okkur íslendingum til handa, ef rétt yrði á haldið, sem geti orðið okkur að verulegu líði hvað viðkemur verndun fiskstofnanna, og á ég þar við 5. og 6. tölul. samkomulagsins sem hljóða eins og ég hef þegar lesið upp, en það eru þau atriði sem skiptir miklu máli að samkomulag hefur náðst um. Það hefur verið okkar ógæfa, vil ég segja, hvað sumir af okkar framámönnum hafa haft lítinn áhuga á sjálfri friðuninni, þ. e. að virða verulega veiðisvæði þar sem vitað er um þýðingarmiklar hrygningarstöðvar og þau svæði önnur sem ungfiskurinn heldur sig á. Með því að nýta þessa þætti samkomulagsins til hins ítrasta getum við örugglega bjargað miklu og stöðvað vissan þátt rányrkjunnar. En hér eigum við íslendingar því miður ekki aðeins í baráttu við útlendinga. Hér eigum við einnig í baráttu við okkur sjálfa, og það er hart til þess að vita hvað oft hefur verið talað fyrir daufum eyrum þegar á þetta hefur verið bent. Ég vil segja, að það er leitt til þess að vita hvað því hefur verið lítið sinnt á undanförnum árum að taka ákvarðanir um að friða hrygningarsvæðin meira en gert hefur verið og að friða meira af fisksvæðum í kringum landið, þar sem vitað er að ungfiskurinn er og hefur verið miskunnarlaust drepinn af ýmsum, bæði íslenskum og erlendum veiðiskipum, á undanförnum árum. Það eru fáir, sem hafa verið í forustu um þessi mál fyrir okkur íslendinga í ríkisstj., sem hafa beitt sér sem skyldi fyrir því að stækka þessi svæði sem þó geta haft úrslitaáhrif um að vernda ungfiskinn og hrygningarstöðvarnar sem gegna vissulega mjög þýðingarmiklu hlutverki og ráða miklu um það hvernig fer með fiskstofnana í framtíðinni. Það hefur komið fram í þessum umr. þegar rætt hefur verið um það hámarksmagn sem samkomulagið felur í sér að nú þurfi að taka sérstaklega með í reikninginn að ísfiskurinn rýrni og léttist frá því að fiskurinn kemur inn fyrir borðstokkinn og þar til hann er veginn á markaðnum í söluhöfn. Það er engu líkara en að hér sé um ný vísindi að ræða. En ég verð að segja að ég minnist þess ekki að þessir sömu ræðumenn hafi sérstaklega vakið athygli á þessu í sambandi við breska samninginn því að sjálfsögðu hefur þetta lögmál einnig verið fyrir hendi þá. Stækkun landhelginnar er eitt af þeim málum sem segja má að sé öðru fremur samofið sjálfstæðissögu íslensku þjóðarinnar. Er löngu ljóst að það eru auðæfi hafsins umhverfis strendur landsins sem hún á öðru fremur lífsafkomu sína undir. Það er að sjálfsögðu með hliðsjón af því að ekkert mál, sem Alþ. hefur með höndum, á jafnóskipta athygli þjóðarinnar og landhelgismálið, og svo hefur verið allt frá því að baráttan fyrir stækkun landhelginnar hófst á fyrri hluta þessarar aldar. Sjálfsagt eru allir sammála um að æskilegt væri að við íslendingar sjálfir gætum ákveðið stærð okkar fiskveiðilandhelgi, hvort sem um hefur verið að ræða 12, 50 eða 200 sjómílur, og þegar við hefðum tekið okkar ákvörðun, þá sé málið útrætt og engar veiðar útlendra aðila leyfðar í íslenskri landhelgi og því síðan framfylgt í laganna nafni. En því miður, málið er ekki svona einfalt og þess vegna hafa íslenskar ríkisstj. hver á eftir annarri farið þá leið að leggja sig fram um að ná samkomulagi um málið og með því náð hverjum áfanganum á eftir öðrum. Á síðari árum hefur þróunin á alþjóðavettvangi orðið mun hraðari en áður og okkur hagstæðari. Við höfum fylgst vel með, og vegna þeirrar sérstöðu, sem þjóðin á við að búa í þessum efnum, hefur hún skipað sér í fremstu línu í sókn til aukinna umráða yfir öllu landgrunninu og verðmætum þess. Í dag eru menn sammála um að hverju stefni og að skammt sé undan að fullur sígur náist. Þess vegna er það jafnvel nauðsynlegra nú en áður að þjóðin standi saman í lokaáfanganum og nái því fram nú sem fyrr í samningum við þær þjóðir, sem hér eiga hlut að máli sem best má verða með tilliti til þeirra möguleika sem þjóðin hefur yfir að ráða. Það, sem mér finnst erfiðast að sætta mig við í þeim samkomulagsdrögum sem hér eru til umræðu, er hvað hámarksaflinn, sem þjóðverjar mega taka, er mikill. Það er hins vegar staðreynd að hér er um árangur að ræða sem okkar samningamenn hafa talið sig geta náð bestum. Sjálfstæðismenn hafa fyrr staðið að samningum í landhelgismálinu og það var í sambandi við þegar við færðum út í 12 sjómílurnar. Við munum eftir því hvernig vinstri stj. fyrri skildi þá við. Hér var allt óleyst þegar sú stjórn hrökklaðist frá. Þá voru gerðir samningar við breta sem leystu það mál visst tímabil. Það var af hendi stjórnarandstæðinga og þeirra alþb.-manna þá talin landráð, og brigslyrði á ýmsan hátt voru þá höfð í frammi, og hv. þm. Gils Guðmundsson sagði áðan að þeir samningar hefðu verið einhverjir þeir hörmulegustu og verstu sem gerðir hefðu verið fyrir þjóðina í þessum efnum. Hv. þm. Stefán Jónsson talaði um það áðan að það væri rétt að bera þessa samninga, sem nú væri verið að gera undir þjóðaratkv. En samningarnir, sem sjálfstæðismenn stóðu að í sambandi við 12 mílna útfærsluna, voru bornir undir þjóðaratkv. Nokkru eftir að þeir voru gerðir fóru fram kosningar til Alþ. og að sjálfsögðu var þetta stóra mál eitt af þeim stærstu málum sem þá var kosið um. Það gaf auga leið ef hér hefði verið um þá hættulegu samninga að ræða fyrir þjóðina sem stjórnarandstaðan, alþb.- menn og aðrir, vildi þá halda fram að þeir væru, að þjóðin hefði vísulega dæmt sjálfstæðismenn þá fyrir samningana að þeim verðleikum sem þessir menn töldu. En hver var svo árangurinn í þeim kosningum? Enginn flokkur kom sterkar út úr kosningunum en Sjálfstfl., og svo mundi fara í dag ef þessir samningar yrðu bornir undir þjóðina. Færu kosningar fram í náinni framtíð mundi það einnig koma í ljós að Sjálfstfl. kæmi sterkur út úr þeim kosningum fyrir þau afskipti sem hann hefur haft af þessum málum. Með tilliti til þess og einnig með tilliti til þess að ýmis ákvæði þessa samkomulags, eins og ég hef vikið að, eru mjög þýðingarmikil ef rétt er á haldið, þá tel ég að íslendingar eigi að samþ. drög að samkomulagi við vestur-þjóðverja um veiðiheimildir þeim til handa eins og hér er gert ráð fyrir.



Herra forseti. Þetta er nú orðið nokkuð löng lota um þá till. sem hér liggur fyrir. Satt að segja var ég farinn að hugleiða það í kvöld að láta strika mig út af mælendaskrá þar sem ég hefði engu við að bæta sem samherjar mínir fyrir þessu máli voru þegar búnir að segja. En ég hætti við það þegar hæstv. iðnrh. var búinn að flytja útvarpsræðu sína. Þá ákvað ég að koma hér upp í pontuna og segja nokkur orð. Það hafa sagt mér gamlar konur af Snæfellsnesi, sem ennþá minnast með söknuði framboðsfunda fyrir 40 árum, að þær hafi aldrei augum litið annað eins prúðmenni og Gunnar Thoroddsen. Það liggur við að fyrir bregði klökkva í röddinni þegar þær segja mér frá þessu. Nú er það þannig með þetta orð, prúðmenni, að það getur haft margs konar merkingu. Forfeður vorir lögðu í það þá merkingu, að prúðmenni væri ekki aðeins kurteis maður og háttvís, heldur líka drengskaparmaður. Samkv. þeirri skilgreiningu hlýtur það að vera tilviljun að í þeirri ræðu, sem hæstv. iðnrh. flutti strax á eftir ræðu hv. þm. Lúðvíks Jósepssonar, gerðist hann sekur um það sem forfeður vorir nefndu klámhögg. Klámhögg var það að vega að manni sem ekki gat borið hönd fyrir höfuð sér. Þessi ræða var flutt þegar hv. þm. Lúðvík Jósepsson hafði lokið máli sínu. Hann hafði ekki frekara tækifæri að koma neinum svörum við í útvarpi. En ræða hæstv. iðnrh. var mestan part persónulegar árásir á hv. þm. Lúðvík Jósepsson. Slíkt hygg ég að forfeður vorir hefðu nefnt klámhögg. Þetta voru mestan part endurteknar firrur og hæpnar fullyrðingar sem þegar höfðu verið hraktar í þessum umr. Þær voru endurteknar í skjóli þess að ræðan var flutt í útvarp, alþjóð hlustaði, en sá, sem ráðist var á, hafði ekki tækifæri til þess að svara fyrir sig. Ég efast ekkert um það að gamlar konur á Snæfellsnesi mæli af heilum hug þegar þær segja að Gunnar Thoroddsen sé mesta prúðmenni sem þær hafi augum litið. En ég efast um að Gunnar Thoroddsen stæðist prófið samkvæmt þeim skilningi sem forfeður vorir lögðu í þetta orð. Á einum stað í ræðunni sagði hann: „Lúðvík Jósepsson fullyrðir að við getum varið landhelgina með klippingum, en ég veit ekki betur en það hafi verið til klippur í tíð Lúðvíks Jósepssonar.“ Eins og allir vita fór Lúðvík Jósepsson ekki með landhelgisgæsluna. Það var annar ráðh. sem fór með hana þá og fer með hana enn. Margar fleiri slíkar fullyrðingar hæstv. ráðh. mætti nefna. Eitt var það t. d., að Lúðvík Jósepsson hefði fundið upp sjálfur töluna 40 þús., að þjóðverjar muni veiða á þessu ári aðeins 40 þús. tonn, þ. e. a. s. að það sé verið að hækka afla þeirra um 50% með þessu tilboði um 60 þús. En tækifærið til þess að svara þessu í útvarpi, það var liðið hjá. „Þjóðverjar ætla að hætta að veiða þorsk,“ sagði ráðh. Það hefur komið fram í þessum umr. hvað eftir annað að á síðasta ári veiddu þeir 5 500 tonn, og samningurinn hljóðar upp á 5 þús. tonn. Ef þeir hafa ætlað að hætta að veiða þorsk núna, þá hafa þeir verið hættir því í fyrra. Enn eitt, sem sýnir prúðmennskuna, var það tækifæri sem þarna var notað til þess að kasta fram tölu varðandi fundinn sem haldinn var hér í Reykjavík í dag. Það hefur heyrst að þar hafi verið allt upp í 10-12 þús. manns. Það vildi svo til að þegar ég kom hér aðeins við í húsinu á leið minni á fundinn, þá var maður einu að ganga inn í húsið. Og þegar ég kom svo af fundinum, rauðnefjaður töluvert og kaldur í andliti, þá var þessi sami maður sem ég hafði mætt í dyrunum hér inni, jafninnifölur og venjulega. Hann hafði ekki verið á þessum fundi, hæstv. iðnrh , þó að hann leyfi sér að kasta fram tölunni 4 þús. Og til þess nú að ekki sé hægt að væna hann um skort á prúðmennsku, þá bætir hann svolitlu við, ég skrifaði þetta orðrétt eftir honum: „Þarna voru í mesta lagi 4 þús. manns samkv. nákvæmustu heimildum sem hægt er að afla.“ Honum svelgdist ekkert á þessu, þó að hann haldi því hins vegar fram að Lúðvík Jósepsson hafi fundið upp töluna 40 þús. og hafi engar heimildir fyrir henni. Drottinn minn dýri ! Hvílík prúðmennska ! Hvað mundu forfeður vorir hafa sagt? Nú, svo er það, sem kveður við hér aftur og aftur í ræðum, að Lúðvík Jósepsson eða við aðrir stjórnarandstæðingar, við séum að fullyrða að það sé hægt að verja landhelgina. Við erum þó aðeins að flytja hingað inn fullyrðingar þeirra manna sem gleggst eiga að vita. Með allri virðingu fyrir sjómennsku hæstv. ríkisstj., þá hygg ég að þeir menn viti miklu, miklu meira um þau mál heldur en hæstv. ríkisstj., a. m. k. sá partur af henni sem situr hérna hægra megin við mig.  Vitanlega liggur það í augum uppi að gæslan hefur aldrei fengið að sýna hvað hún getur. Enn í dag fullyrti hæstv. dómsmrh. að það hafi aldrei verið lagðar neinar hömlur á gæsluna. Varðskip okkar hafa fengið að fara öllu sínu fram, sagði hann. Af hálfu yfirvalda í landi hefur aldrei verið reynt að halda aftur af gæslunni - aldrei. Mér þykir leiðinlegt að þurfa að segja það, að ég get fullyrt af eigin reynd að þetta er ekki satt. Mér þykir þetta eiginlega enn þá leiðinlegra fyrir það, að ástæðan til þess að ég get fullyrt þetta af eigin reynslu er sú, að hæstv. dómsmrh. sýndi það frjálslyndi vorið 1973 að leyfa nokkrum mönnum að fara út á varðskipi. Ég var einn þeirra. Þetta var á Óðni. Við fórum á miðin út og norður af Vestfjörðum. Og það blasti við okkur allan tímann að það voru svo sannarlega hömlur á því hvað menn gátu og máttu gera. Einhver kynni að draga í efa sannleiksgildi þessa, því að það er nú maður af þessari sortinni sem segir það. Kannske ég leiði þá fram vitni úr annarri átt, með leyfi hæstv. forseta. Í Tímanum 29. apríl er grein eftir blaðamann sem fór þessa ferð með mér. Hann lýsir því hvernig hópur breskra togara, sem þarna eru þegar við komum á vettvang, sundrast og það verður vart við töluverða truflun um borð. Og svo segir hann: „En því miður virtust varðskipsmenn ekki fá að hafa nein afskipti af landhelgisbrjótunum, og brátt voru þeir farnir að veiða aftur með verndara á hælunum.“ Þetta er í málgagni hæstv. dómsmrh., Tímanum, málgagni þess hæstv. dómsmrh. sem sagði í dag, að það hafi aldrei verið af hálfu yfirvalda gæslunnar í landi reynt að halda aftur af gæsluskipunum. Og blaðamaðurinn segir síðar: „Mín skoðun er sú eftir þessa ferð með Óðni að það hljóti að vera niðurdrepandi fyrir áhafnir varðskipanna að aðhafast ekki neitt innan um stóran hóp togara, eins og raunin var á um Óðinn á fimmtudaginn.“ Ég tek undir þetta. Ég held það hljóti að vera niðurdrepandi fyrir varðskipsmenn okkar að hafa yfir sér þessi stjórnvöld í átökum sínum við erlenda veiðiþjófa.



Herra forseti. Án efa er nú allt sagt sem segja þarf og ekki miklar nýjungar sem ég kem til með að segja hér. En það furðar mig í raun og veru hvað menn eru öruggir um það að vopnlaus þjóð geti farið þær hinar sömu leiðir að sínu marki eins og kjarnorkuveldin eða stórþjóðir. Við vitum þó að útfærsla landhelgi er viðkvæmt alþjóðadeilumál. Og við vitum að hægt er að ná sínu marki, það hefur okkur lukkast, en við höfum orðið að fara að eins og lagt er til að farið sé að nú. Þrátt fyrir öll þau stóru orð sem hér hafa verið sögð, þá sýnir okkar saga í þessum efnum þegar við færðum út í 12 mílurnar, þegar við færðum út í 50 mílurnar og nú, þá eru í raun og veru allir flokkar og allir aðilar sammála um að semja beri við útlendinga, hvaða stjórn sem við völd er. Fyrstu mánuði eftir 12 mílna útfærsluna var vinstri stjórn við völd. Án efa hefur landhelgisgæslan fengið að njóta sín þá, en þá veiddu útlendingar í okkar landhelgi. Síðan tók við önnur stjórn, útlendingar veiddu í okkar 12 mílna landhelgi áfram, og það var fyrst þriðja stjórnin sem náði samningum og friðaði endanlega 12 mílurnar. Hið sama hefur skeð með 50 mílurnar, þær eru ekki friðaðar enn þá, og þess vegna er það nokkuð langt sótt að núna, rúmum mánuði eftir útfærslu í 200 mílur, sé því haldið fram af hv. þm. að það sé vafasamt hvort það hafi verið nokkur meining á bak við það að færa út, úr því að það sé ekki búið að friða 200 mílurnar. Það er nefnilega ansi mikill munur á því að gefa út reglugerð uppi í stjórnarráði eða að framkvæma efni hennar. Þetta á ekki bara við um landhelgismál, þetta á við um fjölda annarra mála. Og ég verð að segja það, að það ber öllum saman um að okkur hafi farnast vel, við höfum farið rétt að, við höfum gert okkur ljóst að við komumst ekki á leiðarenda nema taka tillit til annarra. Bretar og þjóðverjar munu veiða um 80% af þeim afla við Ísland sem útlendingar taka. Og með því móti að semja nú við þjóðverja friðum við meira en helminginn af öllu því hafsvæði, sem er innan 200 mílnanna, algjörlega fyrir þjóðverjum. Og þetta skyldi maður nú halda að væri metið og vegið og væri metið mikils. En það virðist ekki aldeilis um það að ræða eftir þeim ræðum sem hér hafa komið fram nú þessa dagana. Þjóðverjar, eins og margoft hefur verið tekið fram, veiða ufsa og karfa fyrst og fremst. Og það er skoðun mín að þó að þessir 40 togarar sem þýðir að hér verða um 20 þýskir, gamlir togarar á miðunum á hverjum tíma, þó að þeir veiði ufsa og karfa að mestu leyti hér, þá muni það ekki þurfa að trufla veiðar íslendinga. Ég lít þannig á að ef þessi samningur, sem nú stendur til að gera verður meira en 5 mánaða gamall, ef það verður 2 ára samningur, þá muni hann skapa atvinnuöryggi og betri afkomu fyrir a. m. k. sum byggðarlög í þessu landi, og til þess vil ég færa fram tvær ástæður. Í fyrsta lagi gagnvart Suðvesturlandinu mun hann skapa markaðsöryggi og hækkað verð á ufsa og karfa. Og í öðru lagi mun hann tryggja afkomu rækjuvinnslunnar sem er stórt atvinnuspursmál fyrir Vestur- og Norðurland, og þetta álít ég að séu mjög stór atriði svo framarlega sem þessi samningur verður meira en 5 mánaða gamall. Það er ég aftur á móti ekki svo viss um. Að sjálfsögðu verður mönnum tíðrætt um skýrsluna svörtu. En hins vegar hefði engum okkar átt að koma á óvart að fá svona skýrslu í hendur. Það er þó vitað mál að það er fyrst og fremst þorskurinn sem er í stórhættu, og það liggur stórt verkefni fyrir hv. alþm. og það er að gera sér grein fyrir því hvernig á að tryggja viðkomu íslenska þorskstofnsins. En það er mál sem þessi samningur hefur að mínu viti ekki mikil áhrif á. Ef þessi samningur verður gerður náum við stórkostlegri friðun á okkar 200 mílna svæði fyrir annarri af tveimur aðalfiskveiðiþjóðum sem hér veiða, og þetta tel ég vera mjög mikils virði. Hins vegar er jafnaugljóst að við verðum að tryggja það að þorskstofninn fái að vaxa upp, að hrygning fái að vera eðlileg, og þar með að hindra að ekki verði tekið tillit til skýrslunnar í þessu efni. En þótt þjóðverjar fái að veiða hér svipað veiðimagn og þeir hafa gert og þó minna næstu 2 ár, þá er ekki ástæða að mínu viti til að ætla að það hafi stórbagaleg áhrif á ufsa- og þorskstofninn. Sú blekking er hér viðhöfð að hér sé um að ræða veiði eða ekki veiði. Slíkt er náttúrlega algjör fásinna. Við höfum margra ára reynslu af því að útlendingar veiða hér í óleyfi ef þeir hafa ekki leyfi. Þegar þessi samningur svo rennur út, verði hann tveggja ára samningur, þá eru allar ástæður til að ætla að alþjóðamálum um fiskveiðilögsögu hafi miðað það áfram að ekki verði um frekari veiðar útlendinga að ræða á Íslandsmiðum. Ég greiði því með góðri samvisku þessum samningi atkvæði og lít svo á að hann sé stórt spor í þá átt að friða okkar 200 mílna lögsögu.



Herra forseti. Þetta gerast alleinkennilegar umræður nú hjá síðustu ræðumönnum, ekki síðasta, heldur næstsíðasta, sem kannske er ekki að undra, maðurinn er miklum leikhæfileikum gæddur sem við þekkjum hér frá fyrri tíð. En áður en ég aðeins kem að ræðu hans, þá langar mig að geta eins atriðis, sem kom fram í ræðu í útvarpsumræðunum í kvöld, og minnist þá orða sem Einar Olgeirsson fyrrum alþm., sem oft átti til mjög létta kímni, viðhafði þegar hann kom hér í ræðustól í neðri deild, reyndar eftir að Einar Sigurðsson, sem þá sat á þingi, hafði haldið ræðu, - Einar sem stundum hefur verið kallaður Einar ríki. Það fór oft mikið fyrir honum, og hann var eins og í starfi sínu áhugamaður, hann talaði hátt og það heyrðist hér vel út í öll horn. Þegar Einar Olgeirsson stóð upp og tók til orða, þá leit hann með undrunaraugum yfir salinn og síðan á nafna sinn og sagði: Þegar ég horfði og hlustaði á nafna minn, þá datt mér í hug risaeðla úr fornöld. - Einhvern veginn datt mér þetta líka í hug þegar ég hlustaði á hv. þm. Alþfl., Sighvat Björgvinsson, þegar hann hélt ræðu sína í kvöld. Hann gat verið einstaklega barnalegur og einfaldur í máli sínu, eins og þegar hann t. d. kom með þetta samanburðardæmi um frelsun íslendinga þegar um var að ræða árs umþóttunartíma vestur-þjóðverja ef möskvastærð yrði breytt í stækkunarátt. Hann taldi þetta hinn versta leik fyrir okkur íslendinga að gefa ársfrest til þess. Það var eins og að hann gæti ekki skilið það, að þetta mundi að sjálfsögðu gilda líka fyrir íslenska útgerðarmenn og sjómenn. Eins og Jón Árnason, hv. alþm. tók fram hér í kvöld, er ekki hægt að skipta um þetta bara með því að auglýsa það í kvöld og segja: þetta kemur til framkvæmda á morgun. - Þarna er um tugmilljóna verðmæti að ræða t. d. í okkar flota og að sjálfsögðu fá þeir þennan sama umþóttunartíma eins og vestur-þjóðverjar fá. Vegna þess að hv. þm. Jónas Árnason var með sanni að lýsa formanni okkar þingflokks sem prúðmenni, sem hann er og allir þekkja til, þá eiginlega þótti mér undarlegt að hann skyldi ekki líka gegnumlýsa Stefán prúða Jónsson, samþingmann hans. En fyrst menn leyfa sér í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir, að fara nokkuð út fyrir ræðuefnið, þá langar mig nú aðeins að koma að orðum hæstv. dómsmrh. sem hann viðhafði hér í dag í tvítali hans við Stefán Jónsson þm., er hann benti honum á að fyrrv. alþm. Bjarni Guðnason hefði að öllum líkindum hrökklast út af þingi vegna afstöðu sinnar til samninganna við breta 1973. Ég vil nú benda hæstv. dómsmrh. á að það voru fleiri en hann á móti þeim samningi, og ég veit ekki betur en að allir þeir, sem voru á móti samningnum auk hans, séu enn þá á þingi.  Ég vil taka það skýrt fram að allir sjálfstæðismennirnir sem greiddu atkv. þá á þennan veg, enginn okkar er á móti samningum, teljum hins vegar mjög æskilegt að sú leið sé farin. En ég tel persónulega að það eigi ekki að gera samninga bara samningsins sjálfs vegna, heldur vegna hagsmuna þeirra viðsemjenda sem þar eigast við. Og það er alveg ljóst að þegar samningar eru gerðir, þá getur annar aðilinn ekki fengið allt, einfaldlega vegna þess, eins og einn ræðumaður sagði hér í gær, að Palli er ekki einn í heiminum. Í sambandi við samningana frá 1973 þótti okkur, sem greiddum atkv. á móti, sem hagsmunir okkar íslendinga væru fyrir borð bornir og bretar hefðu þá fengið meira en góðu hófi gegnir í sinn hlut. Ég skal þó viðurkenna að eitt þeirra gagnrýnisatriða sem ég var þá með að íslensku varðskipin yrðu að kalla til ensk eftirlitsskip til staðfestingar á broti hins breska togara, hefur komið betur út í framkvæmd heldur en ég áleit þá. Það eru nær sams konar ákvæði í þeim drögum sem við erum að ræða hér. En ég verð hins vegar að segja það og ég er ekki að leyna því að mér finnst enn þetta ákvæði vera lítillækkandi fyrir okkar ágætu landhelgisgæslu eða starfsmenn hennar og það er engu líkara en að með þessu sé verið að bera brigður á kunnáttu þeirra, með því að hafa þetta ákvæði í væntanlegum samningi. En ég skal ekki heldur bera á móti því að slík framkvæmd, sem um er talað í 8. lið í þessum drögum, mun að sjálfsögðu flýta fyrir dómsniðurstöðu, ef yfirmenn eftirlitsskipsins þýska samþykkja t. d. staðarákvörðun okkar gæsluskipa ef um slíkt brot hefur verið að ræða. Af því að ég er farinn að tala um þessi drög sem eru að sjálfsögðu okkar meginmál hér og við allflest vegum þau og metum og óhjákvæmilega berum þau saman við breska samninginn frá 1973, þá er ég ekki í vafa um að þessi samningsdrög bera af sem gull af eiri ef miðað er við samninginn frá 1973. Í greinargerð, sem ég gerði fyrir atkv. mínu við endanlega afgreiðslu breska samningsins 1973, vitnaði ég í orð hv. þm. Jónasar Árnasonar sem hann hafði viðhaft í þeim umræðum, en hann sagði að þetta samkomulag væri meingallað og að sumu leyti grábölvað, en svo sagði hann já. Ég sagði að gallar samkomulagsins væru þyngri en kostirnir og því segði ég nei. Nú tel ég þessu öfugt farið. En það er ekki þar með sagt að ég telji þessi samningsdrög alveg gallalaus. Ég er t. d. sammála þeim, sem hér hafa talað og gagnrýnt drögin, um að það magn, sem um er getið í samningnum, sé of mikið, og ég er líka sammála þeim gagnrýnendum, sem hér hafa komið fram, um að það sé hættulega nálægt okkar ströndum gengið með þau svæði sem á að leyfa veiðar á. Ég tel t. d. að fyrir Vestfjörðum sé þetta alveg í það tæpasta sem við göngum þar að með samningi þessum ef af verður og reyndar líka við Suðausturlandið. Reyndar er þetta allt meira en það ætti að vera. En ég held að þeir, sem af einhverju viti hugsa um og tala um landhelgina, ég tala nú ekki um þegar hún er stækkuð í 200 mílur, hafa allir gert sér grein fyrir því að það væri ekki nokkur leið að vinna hana til fullnustu eða verja öðruvísi en að samið væri um einhverjar heimildir innan hennar. Ég held að það hafi samt sem áður verið ósk meiri hluta þjóðarinnar að það yrði hægt að losna við að semja um nokkurn fermetra innan 50 mílnanna. En þegar við höfum í huga að allt svæðið á milli 12 mílna og 50 mílna er talið vera 141 þús. ferkm og það, sem nú er samið um ef samið verður, er 25 þús. ferkm, þá má máske segja að þetta sé dropi í hafið, þegar við höfum það í huga að vinstri stjórnin samdi um það við breta að þeir mættu fiska á svæði sem nam 130 þús. ferkm af 141 þús. Þá má segja sem svo líka að þegar samningurinn er gerður til tveggja ára, þá hefði verið æskilegt að seinna árið hefði einhver minnkun komið til greina í aflamagni fyrst því var ætlað að verða þetta mikið strax í byrjun. Ég geri ráð fyrir því, og þá skýringu hef ég heyrt, að þetta hafi verið haft á þennan veg vegna þess að menn séu ekki trúaðir á að hafréttarráðstefnufundurinn í vor ljúki sínum störfum til fullnustu þá, og það þurfi lengri tíma enn til og kannske enn einu sinni fund til að fá endanleg úrslit. Þá að sjálfsögðu eru tvö atriði sem hefði verið ákaflega æskilegt að fá inn í þessa samninga, og það er viðurkenning á 200 mílunum í einni eða annarri mynd frá vestur-þjóðverjum og að bókun 6 taki gildi strax við undirskrift. Ég sló einu sinni fram þeirri skoðun hvort ekki hefði verið hægt að undirrita samninginn með þeim fyrirvara að hann tæki gildi þegar bókun 6 væri komin í gildi. Það var ekki talið ráðlegt. En það sem kemur á móti, því að ég segi að kostirnir séu þyngri en gallarnir, þá er það náttúrlega fyrst og fremst þetta, að það er tiltölulega lítið svæði þó að það sé okkur dýrt, þessir 25 þús. ferkm, miðað við allt hitt sem við fáum á móti.  Að þessu sinni er aðeins samið um 5 000 tonn af þorski, en af 260 þús. lestum, sem vinstri stjórnin samdi um, voru 200 þús. tonn þorskur. Og ef við tækjum þá reikninga sem hér hefur verið farið með af ýmsum þingmönnum, nú síðast síðdegis í dag, þar sem að 60 þús. tonn af karfa, ufsa og 5 þús. tonn af þorski eru metin sem gjöf til vestur-þjóðverja upp á 2–3 milljarða, þá leyfi ég mér að fullyrða það, að ef við reiknum á sama hátt og á verði dagsins í dag, þá hafði vinstri stjórnin gefið englendingum um 44 milljarða kr. Í þessum samningi, sem við erum að ræða, er miklu betur gengið frá ákvæðum um verndun heldur en áður. Við getum friðað svæði, þýðingarmikil svæði, og þeir gangast undir það að virða þau, enda sé jafnt látið ganga yfir báða aðila varðandi togarana. Þeir fallast á að vera með sömu möskvastærð og okkar togarar og hlíta því ef við stækkum möskvann, með þeim sama fyrirvara og að sjálfsögðu okkar skip verða að fá. Þá má tala um yfirlýsingu formanns þýsku samninganefndarinnar við okkar samninganefnd þess efnis að þeir lofa að vinna að því að bókun 6 taki gildi. Svo er hitt, sem ég met ekki hvað minnst, og það er þetta, hvað sem menn hafa mörg orð í kringum það, að með því að samþykkja þessi drög, sem við erum að ræða, og semja svo við norðmenn og færeyinga líka og belga, þá erum við búnir að einangra breta í sambandi við fiskveiðideilur hér í Norður-Atlantshafi, það er enginn vafi. Ég veit að það er ekki að ófyrirsynju að sumir hv. þm. bera fiskveiðihagsmuni rússa og austur-þjóðverja og pólverja fyrir brjósti, en engin þeirra þjóða hefur gert neina kröfu til að fá hér aðild að, enda þarf þess ekki, þær eru búnar að eyða þegar grálúðumiðunum sem þær hafa stundað hér undanfarin ár. Og nú fara þær bara á mið þriðja heimsins og sjálfsagt verða þær búnar að eyðileggja miðin þar líka eftir nokkur ár.  Það má segja sem svo að sú spurning geti vaknað, hvort við þurfum að semja, og sú spurning hlýtur auðvitað að vera uppi hverju sinni. Vinstri stjórnin taldi sér nauðsynlegt að semja - og samdi. Þeir sömdu m. a. á grundvelli samþykktarinnar hér á Alþ. 15. febr. 1972. Þá var samþ. með 60 shlj. atkv. að færa fiskveiðilandhelgina út í 50 mílur, og að sjálfsögðu, eins og hefur komið fram í dag, gilda nákvæmlega sömu rökin fyrir 200 mílunum eins og giltu þá fyrir 50 mílunum. Þá var jafnframt ályktað með atkv. allra alþm. að áfram skyldi haldið „samkomulagstilraunum við ríkisstjórnir Bretlands og Sambandslýðveldisins Þýskalands um þau vandamál sem skapast vegna útfærslunnar“, svo ég vitni orðrétt í þingtíðindi, með leyfi forseta. Og áfram segir: „Hér voru höfð í huga tímabundin og takmörkuð veiðiréttindi innan 50 mílnanna. Þessi tillit þótti Alþ. óhjákvæmilegt að taka, ekki bara vegna erlendra útgerðarfélaga, heldur einnig vegna erlendra fiskimanna sem höfðu lífsviðurværi sitt af þessum veiðum.“ Hér var hafður í huga alger umþóttunartími. Þannig mótaði Alþ. stefnuna 15. febr. 7972. Það skeði meira á árinu 1972, það skeði meira þá. Þá á árinu kom frá Hafrannsóknastofnuninni bréf til ríkisstjórnar Íslands sem hæstv. þáv. sjútvrh. mun hafa tekið við. Þar var mjög alvarlega varað við því að við stefndum í átt til þess að ofveiða okkar fiskstofna, sérstaklega þorskstofninn. Þetta var 1972. Þá sögðu fiskifræðingar: Það verður að minnka sóknina í þorskstofninn um helming. - En 1973 gengur hæstv. sjútvrh. fram í því, að semja um 130 þús. tonn af þorski, sem fóru til breskra, en alls um 240 þús. tonn sem fóru til þeirra þjóða sem samið var við, þannig að það er eiginlega skrýtið og undarlegt, hvernig hræsni manna getur komið fram frá ári til árs. Í mars 1974 bauð þáv. hæstv. sjútvrh., Lúðvík Jósepsson, í samningaviðræðum við vestur-þjóðverja 54 þús. ferkm innan 50 mílnanna sem þeir mættu veiða á, þannig að þessi hæstv. ráðh. virðist nú bæði hafa verið að færa inn og út, eins og sagt er um okkur núna í sambandi við þetta landhelgismál okkar, og hann bauð upp á 80 þús. tonn af fiski án nokkurra takmarkana á þorski. Það er kannske að bera í bakkafullan lækinn að vera að tína svona fram, og auðvitað er ekki mál málanna að vera að hnotabítast um það sem liðið er. En hvernig hv. þm. Jónas Árnason gat farið að láta að því liggja að loftbólan á Lækjartorgi hefði verið á þann veg að um tímamótafund hefði verið að ræða fæ ég ekki séð. Ég held að ég geti jafnvel gefið betri upplýsingar en hæstv. iðnrh., ekki aðeins um fjölda þeirra, sem þar voru, heldur mat manna á því hvernig skiptingin hefði verið. Það var talað um að þar hefðu verið um 1200 fullorðinna manna, en um 3 800 börn og unglingar, enda voru flokksbræður hv. þm. Jónasar Árnasonar í kennarastétt ákaflega duglegir við að gefa frí í unglinga- og barnaskólum, en með því skilyrði þó að nemendurnir færu á Lækjartorg á fundinn. Ég geri ráð fyrir því að það fari að styttast hér um ræðuhöld, og má vera samt að það dragist eitthvað fram eftir nóttu. Nema sérstök ástæða gefist til skal ég ekki trufla fundinn meira en orðið er. En ég vil aðeins taka fram að lokum að þetta er auðvitað ekki í fyrsta skipti sem við heyjum baráttu fyrir umráðum okkar yfir öllu hafsvæðinu innan 200 mílna fiskveiðitakmarkanna, og auðvitað höldum við því áfram þangað til fullur sigur er unninn. Ég veit að það verða menn af öllum flokkum og hvar í flokki sem þeir standa sem verða einhuga í því að gera allt sem hægt er til þess að hrinda þessari innrás breta inn á lögmætt yfirráðasvæði íslensku þjóðarinnar. Persónulega tel ég að ekki sé aðeins fallið niður það tilboð sem mun hafa komið fram á einum tíma um 65 þús. tonn til þeirra ef samið yrði, heldur einnig það að slík tala geti ekki staðist ef til samninga komi, hún sé allt of há. En ég vil helst að það verði ekki neitt talað við þá, að þeir verði látnir vera úti í kuldanum í vetur hér við Íslandsstrendur, við tölum ekki við þá og sýnum þeim í tvo heimana með að við getum varist þeim, því að það er eins og hv. þm. Lúðvík Jósepsson sagði einu sinni í ræðu, við höfum náttúru Íslands með okkur gegn þeim, það er enginn vafi. Ég tel ekki, herra forseti, að ástæða sé til þess að hafa þessi orð öllu lengri. Ég vil þó taka það fram í sambandi við ákvæði, sem ég minntist hér á áðan aðeins á í sambandi við þessi drög, að það eru auðvitað til fleiri ráð til þess að stækka okkar fiskstofn heldur en að fækka fiskiskipum. Ég hef lengi talið að það hafi verið allt of lítið gert að því að alfriða svæði hér í kringum landið. Þá á ég við að friða stór svæði fyrir öllum veiðarfærum, ég tala nú ekki um hrygningarsvæðin eða uppeldsstöðvar ungfisksins. Þetta tel ég að við eigum að gera og við eigum að herða viðurlög við brotum, því að það sárgrætilegasta er, þegar verið er að standa í þessari baráttu við aðrar þjóðir og kannske við sjálfa ykkur líka, þegar íslendingar sjálfir ganga á undan og brjóta þessi lög sem við erum að setja til friðunar fiskstofnum og til þess að íslenska þjóðin geti lifað í þessu landi sómasamlegu lífi á ókomnum öldum. Við getum auðvitað gert miklu meira. Við getum aukið möskvastærð og sitthvað fleira. En númer eitt, þá skulum við styðja okkar landhelgisgæslu til góðra starfa, eins og hún hefur sýnt fram til þessa, og við skulum a. m. k. vera sammála um að láta breska úlfinn ekki vaða yfir okkur.



Herra forseti. Ég stíg nú hér í stólinn eingöngu vegna orða hv. 5. þm. Vesturl., Jónasar Arnasonar. Hann hafði verið hættur við að tala hér, hafði fallið frá orðinu, en ég mun bera ábyrgð á því að hann hætti við að hætta við að tala, eftir því sem hann sagði sjálfur, og er það þá annaðhvort mér að kenna eða mér að þakka að við fengum að heyra til hans. En ég stend nú upp vegna þess að mér fannst gæta ákaflega undarlegs misskilnings hjá honum, þar sem hann hélt því fram að ræða mín, sem haldin var hér í kvöld meðan útvarpað var, hafi verið mestan part persónulegar árásir á hv. 2. þm. Austurl. Þetta kannast ég ekki við, og ég held að ræða mín hljóti að hafa farið - ja, eins og danskurinn segir: „i den gale hals“ á hv. þm., því að ég kannast engan veginn við að ég hafi á nokkurn hátt beint persónulegum árásum á hv. 2. þm. Austurl. Það, sem ég gerði hér að umtalsefni, var fyrst og fremst það sama sem hafði komið fram í ræðuhöldum í gær og tekið upp úr bréfum og blaðaviðtölum í samandi við hv. þm. Ég beið þess vegna mjög spenntur eftir að heyra dæmi um þessar persónulegu árásir. Og hv. þm. fór svo að nefna dæmi. Hann sagði að ég hefði sagt að varðskipin hefðu haft klippur einnig í tíð Lúðvíks Jósepssonar. Ég sé nú ekki að það geti talist til persónulegra árása né heldur hitt, að ég hélt því fram að á útifundinum hefðu ekki verið nema 4 þús. manns í mesta lagi. Ég fæ ekki skilið að þetta geti talist til persónulegra árása, né heldur þriðja dæmið sem hann nefndi, að ég hafi talað um að nú ætli þjóðverjar að hætta að veiða þorsk, en þeir höfðu að mestu leyti verið hættir því áður. Varðandi útifundinn vil ég vegna ummæla hv. þm. taka það fram, að þegar útifundir eru haldnir, þá er bæði hér og annars staðar ákaflega erfitt að fá um það nákvæmar upplýsingar hversu margir sækja slíka fundi. Það er glöggt t. d. af fregnum útvarpsins í kvöld að nokkuð erfitt er að fá glöggar upplýsingar, því að útvarpið skýrði frá því að á þessum fundi muni hafa verið eitthvað á milli 2 þús. og 12 þús. manns. Það er þannig erlendis víða að til þess að fá einhverja niðurstöðu í slíku efni, vegna þess hvað áætlanir stjórnmálaflokka og blaða og fjölmiðla eru oft ónákvæmar og stangast á, að menn eru teknir að snúa sér beinlínis til lögreglunnar og fá upplýsingar hjá henni um eða áætlun um hversu margt hafi sótt slíka fundi. Það er þessi aðferð sem ég hafði í kvöld. Ég spurðist fyrir hjá lögreglunni hvort hún gæti gefið upplýsingar um það hvert væri hennar mat, og hún gaf mér þær upplýsingar að þennan útifund hefðu sótt í mesta lagi 4 þús. manns, og það er sú tala sem ég leyfði mér að nefna hér. Ekki held ég að þetta geti talist til persónulegra árása á einn eða annan. En það er eitt atriði sem ég skal viðurkenna að má vera að hafi fallið undir þetta hugtak, þar sem ég minntist á að hv. 2. þm. Austurl. hefði talið að veiðar þjóðverja í ár væru aðeins 40 þús. tonn. Ég vitnaði þar í ummæli hæstv. utanrrh. í dag, að við höfum saknað þess að hafa ekki heyrt getið um neinar heimildir fyrir þessu eða á hverju þetta væri byggt. Ef þetta telst til persónulegra árása á hv. 2. þm. Austurl., þá er ég að sjálfsögðu reiðubúinn til þess að draga það til baka um leið og ég fæ einhverjar upplýsingar hverjar eru heimildir fyrir þessu eða á hverju þetta er byggt. Ég vil svo þakka hv. 5. þm. Vesturl. fyrir það sem hann sagði okkur vestan af Snæfellsnesi. Mér þykir mjög vænt um að heyra að einhverjir muna enn eftir mér þar í mínu gamla kjördæmi. Ég vil svo að lokum segja það, að ég hef svo miklar mætur á hv. 5. þm. Vesturl., Jónasi Árnasyni, að mér þótti heldur leiðara að hann skyldi koma hér upp og halda þessa ræðu sem var á misskilningi byggð. Og ég verð að segja það, að ef ég ætti mér eina ósk honum til handa, þá væri hún sú að hann færi heldur sjaldnar upp í þennan stól, en helgaði sig þeim mun meir leikritagerð og gamanvísnasöng.



Herra forseti. Ein aðalástæðan fyrir því að ég tek til máls er leiðari í dag í Tímanum, en ég sé nú að leiðarahöfundur hefur gengið úr salnum. Hann er í hliðarsal og gengur inn til að hlýða á mál mitt. En hann skrifar hér leiðara í Tímanum og fyrirsögnin er: „Bretar fá óvæntan bandamann.“ Það var nú rifjað upp af nokkrum mönnum, m. a. af hæstv. dómsmrh., að fyrr á tímum hafi umr. um þessi viðkvæmu mál oft orðið heitar og jafnvel áður fyrr, 1961, að mér skilst orðið nokkuð hvassyrtar og kannske meira en það. En það var ómögulegt annað en að mótmæla þessum leiðara eins og hann er skrifaður. Hann er slík lágkúra og slík ósvífni gagnvart þeim, sem ekki eru með samningunum, að það nær engri átt að senda slíkt frá sér, bókstaflega ekki nokkurri átt, og manni flýgur í hug að þeir, sem aldrei hafa migið í saltan sjó, ættu að halda sér við koppinn. „En bretar hafa ástæðu til að fagna yfir þessum óvæntu handamönnum,“ segir orðrétt í leiðaranum, „og þegar frá líður og menn gera sér almennt ljóst hve alvarlegt þetta nýja þorskastríð getur orðið, verður að vænta þess að stjórnarandstaðan taki upp önnur og raunhæfari vinnubrögð.“ Hvað segja þessi orð? Í fyrsta lagi erum við ásakaðir um það að gerast handbendi breta. Þetta er ósvífni af slíku tagi að það nær ekki nokkurri átt, og hann ætti að biðjast afsökunar hér á Alþ. fyrir svona skrifum. Í öðru lagi staðfestir hann með hinum orðunum að það á að ná samkomulagi við breta við fyrstu möguleika, alveg öruggt mál, þrátt fyrir það sem sagt hefur verið hér margsinnis áður af þeim er mæla með þessum samningum, - þrátt fyrir það. Það á sem sagt að afhenda ekki kannske 65 þús. tonn, eins og þegar hefur verið boðið, - sumir liðsmenn þessa samnings óska þess eindregið að það verði boðið minna, - en dettur nokkrum manni í hug að samkomulag verði um lægri tölu en 65 þús. tonn sem þegar hefur verið boðin? Ég ætla ekkert að spá um það eða gerast neinn spámaður. En auðvitað er þetta upphaf að því að það á að semja við fleiri þjóðir. Mig minnir að það hafi verið hæstv. forsrh. í sinni ræðu í kvöld, í fyrsta skipti sem hann talaði um málið, sem taldi upp fleiri þjóðir sem semja á við. Það hefur gleymst mjög í kvöld að minna á það að við erum komnir á það stig nú að ofnýting, ofveiði á fiskstofnum okkar er fyrir hendi, og það þýðir ekki að lifa í gömlum tíma og vera að rifja upp gamalt pex. Það þýðir ekki. Okkur ber að líta á staðreyndir dagsins og hvað er næst framundan. Og það er bara einn árgangur, hvort sem okkur líkar það betur eða verr, það er bara árgangurinn frá 1973 sem von okkar er byggð á að takast megi að vernda svo að fiskveiðar hér haldi áfram, þorskveiðin. Ástandið er svo alvarlegt. Og það er þessi grjótharða staðreynd, sem gerir það að verkum að ég og mínir flokksmenn segja: Það er ekkert lengur til skiptanna, því miður, og þetta verða aðrar þjóðir að skilja. Þetta er okkar eina lífsbjörg. Það er ekkert val um annað. Og ef íslenska þjóðin hefur ekki rétt til að verja sína lífsbjörg, hvað hefur hún þá? Hvað hefur ein þjóð ef hún hefur ekki rétt til að verja sína lífsbjörg, það eina sem framtíð hennar byggist á um næstu ár, kannske 10, 20, 30 ár? Hvernig tala okkar menn á alþjóðavettvangi ef þetta eru ekki rök á móti einum ríkustu þjóðum heimsins. Ég segi bara: guð almáttugur, hvernig er á okkar málstað baldið. Við gáfum þessum þjóðum, og það er alveg óþarfi að vera að pexa um það, hv. alþm., innbyrðis, með hvaða hugarfari við höfum staðið að því að gera samninga um margra ára bil til þess að leysa okkar vandamál skref fyrir skref. Við vorum ekki þess umkomnir nema taka það skref fyrir skref. Við höfum staðið að því með mismunandi geði, en það var ekki hægt annað, byggt á þeirri forsendu að við værum nokkuð aflögufærir varðandi sókn í fiskstofninn og fyrst og fremst þorskstofninn. En nú, því miður, eins og með síldina, þá vöknum við við þá staðreynd, a. m. k. sumir hverjir, - ég hafði verið einn í þeim hópi sem taldi að um ofveiði væri að ræða, - en þá er almennt vaknað við þá staðreynd og hún er ekki vefengd, hvorki af okkur hér á Alþ. né okkar vísindamönnum og erlendum einnig, að það er ekkert til lengur. Þess vegna er ekki um neitt val að ræða. Þó bauð ég það til þess að ná órofa samstöðu meðal þjóðarinnar og leysa nú þennan síðasta áfanga með sameiginlegu átaki allrar þjóðarinnar, bæði hér á Alþ. og annars staðar, að grundvöllur gæti verið fyrir því að semja einungis við þjóðverja til skamms tíma, segjum til 1. maí, og jafnframt að lýsa því yfir að alls ekki yrði samið við neina aðra þjóð, vegna þeirrar staðreyndar að það er ekkert að bjóða af þorski og ufsa nema þetta lítilræði sem um er talað að þjóðverjum takist að ná í gegnum þessa samninga. Á það hefur ekki verið hlustað. Það hefur enginn tekið undir það af a.m.k.forsvarsmönnum í ríkisstj. Þó hefur verið ýjað að því hér, að ef ekki takist að koma þessari margumræddu bókun 6 til framkvæmda, þá höfum við val um það og fullan rétt samkv. samkomulaginu að láta það falla úr gildi eftir 5 mánuði. Ég verð nú að segja það, að ég óska sannarlega að svo takist til. Við skulum nota bara samvinnu við náttúruöflin, ef svo má orða það, og velgja bretum eins og hægt er. En samningar í dag byggjast á því að við treystum landhelgisgæslunni ekki nógu vel. En það er vantraust að hún geti ekki varið það vel að þeir treysti sér ekki til að halda veiðum áfram, bretar og jafnvel þjóðverjar líka. Allir menn vita að til lengdar er spenna hjá skipstjórum það mikil að þeir gefast upp ef af einbeitni er staðið að. Og mér er kunnugt um það, þrátt fyrir orð hæstv. dómsmrh., að það hefur verið slakað á þegar tækifæri var til jafnvel að taka togara. Hann var þegar stöðvaður og hann beið lengi eða varðskipið með hann, það beið lengi eftir hvað gera skyldi, og hann var látinn fara. Ég kemst ekki hjá því að segja frá þessu atviki af því að það er grjóthörð staðreynd. Við verðum að gera okkur grein fyrir því að ýmiss konar mistök hafa átt sér stað um ofveiði í heiminum. Má ég minna á dæmið með síldina 1963 og 1964 hjá norðmönnum, þegar norðmenn og rússar veiddu 17 millj. hektólítra af smásíld sem var jafngildi af stórvaxinni síld 10 ára meðalveiði 1 millj. 700 þús. tonn. Allir töldu þetta allt í lagi og það voru allir kátir og allir græddu. Sama skeði með síldina á Íslandi. Sama skeði vegna mikillar tækniþróunar í Perú. Og við getum haldið svona áfram. Sama skeði í Portúgal með sardínuna, og hafið er autt. Sama mun ske á Íslandsmiðum ef við gáum ekki að okkur. Því vil ég mótmæla þeirri hugsun, sem kom áðan fram hjá 8. þm. Reykv., að ekki væri rétt að hafa hart ákvæði um möskvastærð og kvöð gagnvart þjóðverjum um að breyta um veiðarfæri. Man hann ekki sjálfur eftir því að íslendingar hafa lokað fyrir veiðarfærin fyrirvaralaust gagnvart sínum eigin skipum? Hvað skeði með þorsknótina, hvað skeði með dragnótina og fleiri veiðarfæri? Þessir aðilar fengu ekki krónu þótt um tugmilljóna verðmæti væri að ræða, og veiðarfærin liggja enn ónotuð. Af hverju? Það var talin óhjákvæmileg nauðsyn til að tryggja eðlilegt viðhald og veiðimöguleika fyrir framtíðina á þeim fiskstofnum er þessi veiðarfæri sóttu mest í. Svo eigum við að vera að vorkenna þjóðverjum þótt þeir þurfi að borga 10, 20, 30 millj., jafnvel 100 millj. fyrir að skipta um poka eða annað í togveiðarfærum, sem er þó aðeins sáralítill hluti af heildarkostnaði í veiðarfærum. Ég vorkenni þeim ekki, á sama tíma og við vitum, að þessi þjóð hefur ausið út hundruðum milljóna til þess að reka hér þessa útgerð á Íslandsmiðum. Eigum við að vorkenna norðmönnum eða öðrum þjóðum, en norðmenn hafa nú þegar veitt sinni útgerð í bakvasann tæpa 20 milljarða af olíugróða? Svo erum við að vorkenna þessum þjóðum á móti okkar erfiðleikum. Við erum að vorkenna þeim. Það er hlægilegt að heyra svona tal. Ef við erum ákveðnir í því að vernda stofninn, þá segjum við hvað við þurfum og ekkert annað, skilyrðislaust og óhjákvæmilega. Þess vegna er ekki nema hálfsögð saga sem bæði hæstv. forsrh. og utanrrh. drápu á áðan í ræðum sínum í útvarpinn þegar þeir komu að þessu atriði, 5. eða 6. tölulið í samningnum varðandi þetta atriði um möskvann, að þeir muni hlíta okkar fyrirmælum, en þeir hafa árs aðlögunartíma. Þetta tel ég allt of langan tíma. Það gat verið óhjákvæmilegt að gefa þeim segjum 3 mánaða tíma eða eitthvað slíkt, en að gefa þeim árs aðlögunartíma er algjör fjarstæða, því að það er mál allra okkar vísindamanna og margra skipstjóra hér í dag að við komumst ekki hjá því að stækka möskvann hjá okkur og gera það fyrr en síðar, og það er engin ástæða til að vorkenna þjóðverjum þegar við leggjum þær kvaðir á okkar eigin togaraflota í þeim erfiðleikum sem hann á við að búa í dag, - ekki nokkur ástæða til þess. Auk þess, ef einhver veiði er hjá þessum skipum, þá slitna þessi veiðarfæri mjög fljótt. Hitt hefur enginn drepið á af hálfu þeirra er tala um að fylgja þessu samningsuppkasti ég gera það raunverulegt, hversu hættulegt er að gefa þjóðverjum tækifæri á flottrollinu, hversu það er hættulegt. Menn vita að þessi stóru skip hafa margfalda yfirburði yfir okkar skip þegar þau beita flottrollinu, en okkar skip, langflestir togarar okkar veiða aðeins með botnvörpunni. Við gefum þjóðverjunum tækifæri til að veiða þúsundir tonna framan við nefið á okkar eigin skipum. Þetta er ekki hægt að mínu mati og nær ekki nokkurri átt, að hafa þetta ákvæði. Jafnvel þó að við höfum enn þá leyfi fyrir okkar togveiðiskip að nota flotvörpu, þá er yfirgnæfandi meiri hluti okkar skipa sem ekki notar flotvörpuna. En þessi stóru þýsku skip hafa miklu betri tækniútbúnað en okkar togarar og hirða aflann framan við nefið á okkar togurum. Og það veit ég, að bæði hornfirðingar og vestmanneyingar eiga eftir að finna fyrir áhrifum frá þessu ákvæði í samningunum varðandi ufsaveiðina næsta haust, eftir árið. Það eru m. a. svona ákvæði sem gera það að verkum að ég get ekki fylgt þessum samningi þó að hann hafi líka kosti. Auðvitað hafa allir samningar sína kosti, þeir hafa bæði mínus og kosti. Og í dag á að sannfæra okkur og þjóðina um að kostirnir séu langt fram yfir galla, og þess vegna myndast hér meiri hl. að fylgja þeim. En það er þó athyglisvert, að úr báðum stjórnarflokkunum hafa menn komið fram og gagnrýnt ýmis ákvæði, og hæstv. ráðh. hafa eðlilega sagt: við náðum ekki öllu fram. Og það vita menn auðvitað, að það næst ekki allt fram þegar menn setjast niður og deila og reyna að ná niðurstöðu. En þetta eru þó svo alvarlegir agnúar á samningnum að það er ekki hægt annað en að hafna honum. Það verður að undirstrika þetta atriði. Það er ekki nokkur minnsti möguleiki að samþ. slíkt uppkast sem felur þetta í sér. Svo er auðvitað augljóst mál og það má kallast alveg einstök samviskusemi af þýskum skipstjórum, ef þeir geta malað, eins og segir í gömlu ævintýri, malað bæði malt og salt og malað, - það var nú sagt í djöfulsins nafni þá eða einhverra nafni skulum við segja í dag - ef þeir hagnýta sér ekki þetta ákvæði. Og hvar taka þeir þennan afla utan við umráðasvæði okkar, nær Grænlandi eða nær Færeyjum? Við getum ekkert ráðið við þetta, ekki nokkurn skapaðan hræranlegan hlut. Þeir geta sem sagt með flotvörpunni á leið af miðum leikið sér að því að fá tugi tonna yfir sólarhringinn og látið kvörnina dunda við að gera þetta að mjöli og lýsi á næstu 5 dögum vegna þessa ákvæðis, og við ráðum ekkert við það, ekki nokkurn skapaðan hlut. Þetta gæti verið eintómur þorskur eða eintómur ufsi. Þetta er því hættulegt ákvæði og ætti að liggja á hreinu hvernig um slíkt mál ætti að fara. Það hefur margt borið hér á góma í kringum þetta mál sem eðlilegt var. Við vissum það fyrir fram. Fyrst ekki náðist viðtækari samstaða um meðferð málsins, þá hlaut að koma að því, þegar okkur var ekki sýndur meiri trúnaður en svo í stjórnarandstöðunni að við fengum nú að nafninu til eða fulltrúar okkar að fylgjast með því sem var að gerast, þá hlaut að koma að því að við tækjum alllangan tíma til að ræða málið á víðum grundvelli og einnig efnislega í smáatriðum, og fyrir bragðið hafa umr. orðið hér ákaflega langar. Það hefur verið sagt að við séum að fórna karfanum og getum verið aflögufærir í því sambandi. En 8. þm. Reykv. minntist hér ú bréf 1972, og ég minntist á það í fyrri ræðu minni einnig, að Jakob Magnússon fiskifræðingur, okkar færasti maður, held ég, í karfarannsóknum og sérfræðingur á því sviði, aðvaraði um það þá þegar hversu við værum búnir að ganga nærri stofninum. Og það hefur komið í ljós að karfaafli okkar skipa er stundum samansettur af svo smáum karfa að hann er ekki einu sinni vinnsluhæfur og hefur orðið að fara beint í gúanó. Jakob Magnússon hefur einnig ráðlagt að tryggja stórkostlega friðun á karfanum til þess að byggja upp góðan afla fyrir togara okkar í framtíðinni, vegna þess að margir stærri togarar sækja á karfamið og það er lífsnauðsynlegt að fá góðan karfa handa þessum skipum eða góð karfamið. Það er því ekki síður ástæða til þess að mínu mati að fara varlega gagnvart karfaveiðinni. Það er fljótgert að vinna úr þeim stofni. Hann hefur ekki eins mikla dreifingu og yfirferð og þorskurinn, og nútímatækni gerir það að verkum að ötulir og góðir skipstjórar geta fljótlega þurrausið karfamiðin þegar þeir fylgjast með hvar þau er að finna. Það er fljótlegt að gera það, og tækni þjóðverjanna er það mikil að þeir taka karfann bæði uppi í sjónum og niðri við botn. Hér er um því mjög alvarlegt mál einnig að ræða. Ég held, herra forseti, að ég tefji nú ekki tímann til að gera fleiri athugasemdir við þetta. En ég vil þó minna á það að hæstv. núv. sjútvrh. hefur sagt að það væri hans mat að algjör forsenda fyrir samningnum við ótiltekna þjóð væri það að bókun 6 tæki gildi áður en samningar væru gerðir og við nytum þeirra verslunarfríðinda sem við höfum þegar átt að hafa heimild til samkv. öðru samkomulagi. Orð þessa ágæta manns eru að engu höfð í dag, ekki að nokkru. Hann er ekki hér viðstaddur vegna lasleika og þess vegna ekki rétt að vera að fjalla mikið um hans orð, þar sem hann getur ekki svarað fyrir sig í því efni. Þó hefur verið staðfest einnig á prenti að þetta sé hans skoðun. Einnig sakna ég þess, miðað við að fara 2–3 ár aftur í tímann, hversu sjálfstæðismenn höfðu þá geysilegan áhuga á eflingu landhelgisgæslunnar með skipakaupum og mörgu, mörgu fleiru, að þeir skyldu ekki ítreka sinn ódrepandi áhuga þá, þegar önnur ríkisstj. var og þeir voru í stjórnarandstöðu, því að ef ekki á að semja við breta, eins og mér skilst að menn hafi nú allt í einu mjög lítinn áhuga á og jafnvel engan þrátt fyrir þessi furðulegu skrif í dag í Tímanum, þá veitir okkur sannarlega ekki af að hafa mikinn skipakost, kannske ekki ný varðskip í sjálfu sér, en a. m. k. önnur skip - 4–6 hafa skipherrar landhelgisgæslunnar sagt að mundu duga til þess að gera bretum nær ókleift að veiða. Ég vildi því gjarnan heyra það nú á þessari stundu að ríkisstj. væri ákveðin í því efni að bæta við skipakost landhelgisgæslunnar. Menn hafa sagt það hér áður mjög oft að það væri ódrepandi áhugi í því efni. Hví skyldi hann vera minni í dag, eins og ástandið er nú? Við hörmum allir ósvífna innrás breta í okkar landhelgi og þá smán sem okkur er sýnd með því að beita hér herskipum gagnvart okkur, vopnlausri þjóðinni. Það er forkastanlegt athæfi og ekki hægt að hafa nægilega sterk orð um slík vinnubrögð. En þá er einnig rétt að svara þeim með öllu okkar afli, eins og hægt er og eins og menn hafa lýst áhuga hér áður fyrr, að hann væri fyrir hendi meðal alþm.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. út af síðustu ræðu sem hæstv. iðnrh. flutti. Þar kvað við nokkuð annan tón, fannst mér, heldur en í þeirri ræðu sem hann hafði flutt núna fyrr í kvöld í útvarp. Ég vil segja út af þessari ræðu að það er mér gleðiefni, sérstakt gleðiefni, að hvað svo sem forfeður vorir kynnu að hafa sagt um þetta skv. sínum skilningi á orðinu prúðmennska, þá get ég flutt gömlum konum á Snæfellsnesi þær fréttir að hann Gunnar Thoroddsen virðist enn vera sama prúðmennið og hann var í „den tid“.



Herra forseti. Hér hafa nú farið fram býsna almennar umr. um þetta mál og alveg sérstaklega af hálfu þeirra sem styðja samningagerð við vestur-þjóðverja. Ég verð að segja það, að mér finnst að meginhluti þessara umr. snúist um mikil aukaatriði þessa máls. Hér tala menn langt mál um að það sé að finna viss ákvæði í þessum samningum um möskvastærð. En allir þeir, sem þekkja þar til, sjá auðvitað að það, sem segir í þessum drögum sem menn kalla hér, en ég kalla samning, segir hreinlega ekki neitt, því að meginreglan, sem á að takast upp eftir nokkra mánuði, er svo til sú sama varðandi möskvastærð og þjóðverjar hafa notað og við erum nú farnir að nota hér að þó nokkru leyti. En möguleikarnir á því, að þeir taki hér upp enn annan möskva og við líka, eru sáralitlir á þessu tímabili sem samningurinn á að fjalla um. En um þetta geta menn auðvitað haldið langar ræður, rétt eins og þeir séu að frelsast í nýjum möskva. Það er alveg sama að segja um þær ræður sem hér hafa verið fluttar um friðunarreglur, einhverjar nýjar friðunarreglur. Ekkert er nýtt í þeim efnum, - ekkert. Það eina, sem vitanlega vekur athygli manna sem virða fyrir sér þau nýju ákvæði sem er að finna í þessum nýja samningi, er að þar er að finna ákvæði um að það verði að tilkynna þjóðverjum út til Bonn um friðunarreglur af hálfu íslendinga, þær sem við kunnum að ákveða. Af þessu verðum við að draga þá ályktun, sem ég hef bent á hér áður, að vegna þessa getum við ekki búist við því að gagnvart þjóðverjum sé hægt að koma við svonefndri skyndifriðun sem við höfum talað mikið um að taka upp. Hitt hefur aldrei í öllum samningaviðtölum okkar við þjóðverja og ekki heldur við breta verið vandamál, að fá þá til þess að viðurkenna það að hlíta þeim reglum sem settar hafa verið með góðum fyrirvara varðandi almennar friðunarreglur sem gilda jafnt fyrir okkur og þá. Allar orðalengingar um þetta eru því í rauninni alveg út í bláinn og koma því stórpólitíska máli sem liggur á bak við þessa samningagerð, ekkert við og eru algjört aukaatriði, Þá er svipað að segja um ræður manna varðandi það að við verðum að tryggja okkur markaði. Hvar er það að finna í þessum plöggum að það eigi að tryggja okkur einhverja markaði umfram það sem verið hefur? Ekkert einasta ákvæði er að finna um það. Þetta er ósköp svipað og þegar menn voru að tala um það í löngu máli hér áður að ef við yrðum aðilar að EFTA, þá opnaðist fyrir okkur 200 milljóna manna markaður o. s. frv. - eða er við urðum aðilar að Efnahagsbandalaginu. Allt þetta hefur reynst eintóm villukenning og ekki haft nein veruleg áhrif á okkar markaðsmál. Það eina, sem hér gæti komið til greina, er að við hefðum eitthvað eilítið meiri möguleika til þess að flytja út þær vörur, sem við annars framleiðum hér og flytjum út, inn í þessi markaðslönd. Ef bókun 6 kæmi til framkvæmda, þá er það rétt að þar er um nokkrar vörutegundir að ræða sem ekki hafa neina afgerandi þýðingu fyrir okkur. Ég veit mætavel að þeir aðilar sem eiga eða reka niðursuðuverksmiðjur, - þeir eru ekki margir í þessu landi, þeir hafa alltaf verið að gera sér vonir um það að ef þeir fengju eilítið lægri tolla að glíma við í vissum Evrópulöndum, þá gætu þeir e. t. v. komist þarna inn, og það er ekki alveg loku skotið fyrir það. En þar er ekki um neitt stórmál að ræða fyrir okkur, það vitum við. Það er eins og ég hef bent á, að ef bókun nr. 6 kæmi til framkvæmda eins og okkar útflutningi er háttað núna, þá hefur hún mest að segja til lækkunar á tollgreiðslum okkar af ísvörðum fiski sem við seljum bæði í Þýskalandi og Bretlandi. En hitt vitum við líka mætavel, að það er síður en svo hagkvæmt fyrir okkur þjóðhagslega séð að ýta undir útflutning á ísvörðum fiski. Það er reginmisskilningur sem hér hefur komið fram, að það ætti að vera eitthvert keppikefli fyrir okkur að opna slíka möguleika umfram það sem verið hefur. Þvert á móti, kæmi fyllilega til greina hreinlega að banna slíkan útflutning og standa að því að vinna þessi hráefni til meiri verðmæta hér í landinu við þær aðstæður sem við höfum. Menn tala um að við verðum að gæta að því að hafa einhverja möguleika til þess að selja okkar vörur. Auðvitað verðum við að geta sett okkar vörur á erlendum markaði, en slíkt kemur þessu máli ekkert við. Eða þá fullyrðingar eins og sú, að með því að nú semjum við við þjóðverja um allt fiskveiðilandhelgissvæðið, alveg út í 200 mílur, þá felist í því óbein viðurkenning þjóðverja á okkar nýju fiskveiðilandhelgi. Eftir þessari reglu hefði samningur okkar frá nóv. 1973 við bretana átt að þýða viðurkenningu breta á 50 mílna landhelginni. Hefur það reynst svo? Ekki aldeilis. Bretar tóku þetta fram, og þjóðverjar taka þetta fram á alveg sams konar hátt, að þetta samkomulag þeirra við okkur breyti engu um afstöðu þeirra til þessara landhelgismála. Þetta er því eitt af þeim mörgu aukaatriðum sem menn eru að reyna að vefja þetta mál inn í, kemur í rauninni málinu ekkert við og fær ekki staðist ef menn vilja líta af einhverju raunsæi á málið. En þetta er auðvitað ágætt til þess að vefja einhverjum lopa utan um málið. Svo auðvitað geta menn kryddað ræður sínar, eins og hér hefur verið gert af hálfu stjórnarsinna, með löngu máli um það og dularfullu tali að segja: Ja, voru ekki til klippur í tíð Lúðvíks, þegar hann var í ríkisstj.? Eins og það komi þessu máli eitthvað mikið við, eins og hér hefur þegar verið drepið á. Eða þá hitt, að endurtaka hér, eftir það sem annars hefur komið fram í þessum umr.: Samdi ekki Lúðvík við breta og gekk hann ekki fram fyrir skjöldu til þess að koma á þeim samningi? - eins og einn hv. stjórnarstuðningsmaður sagði hér. Og svo þetta: Bauð ekki Lúðvík þjóðverjum þetta og þetta og svona marga ferkm af hafsvæði í kringum landið? - Ekkert er nú í rauninni eins furðulegt af mönnum, sem eitthvað svolítið þekkja til fiskveiða, og það er spurning hvort ætti ekki að taka ákveðin skipstjórnarréttindi eða fiskveiðiréttindi af þeim mönnum sem þau hafa og tala á þann veg um fiskveiðar hér við landið, þegar þeir fara að mæla allt í ferkm. Þeir hefðu átt að mæla þetta í dagsláttum, það væri miklu hressilegra, hvað hér væri um margar dagsláttur að ræða. Það er líka aðferð til þess að mæla þetta út. Þeir vita mætavel að meira að segja innan 50 mílnanna er líklega mikill meirihluti hafsvæði þar sem enginn maður með nokkra glóru í höfðinu hefur reynt að renna fyrir fisk af því að það eru engin fiskimið þar undir. Þjóðverjar og aðrir þeir, sem eru að leita eftir samningum um fiskimið, hafa ekkert verið að sækjast eftir þessu. En þetta er ágætt fyrir menn sem vilja fela sig út úr einhverjum vandræðum í slíkum útreikningum: Þessi bauð svona margar dagsláttur og hinn svona margar. Spurningin í þessu máli er að sjálfsögðu um það, hverju er verið að fórna eða hvað er verið að semja um af okkar fiskimiðum. Og um þetta hafa auðvitað alltaf staðið deilurnar í öllum samningaviðræðum, bæði við þjóðverja og breta. En í sambandi við þessi ræðuhöld, sérstaklega varðandi tilboð sem ég á að hafa gert sérstaklega til vestur-þjóðverja og eins samningaviðræðurnar við breta, þá þykir mér rétt að rifja það svolítið betur upp en gert hefur verið hér. Hæstv. dómsmrh. vék þó talsvert að því í sinni ræðu, því að hann mundi auðvitað allvel hvernig þessi mál bar að á sínum tíma. Það var eitt sinn allmikið rætt um það að allir alþm., 60 talsins, hefðu orðið sammála 15. febr. 1972 hér á Alþ. um tiltekna stefnu í landhelgismálinu. Þetta samkomulag hafði haft sinn aðdraganda. Það voru ekki fáir fundir sem voru haldnir milli flokkanna um það að ná saman um þá samþykkt sem þá var gerð á Alþ., 15. febr. 1972. Þeir, sem í þeim samningum stóðu, vita mætavel að við þessa tilraun til samkomulags greindi allmikið á milli afstöðu okkar alþb.- manna og sérstaklega fulltrúa Sjálfstfl. Fulltrúar Sjálfstfl. gerðu kröfu um að inn í þetta samkomulag yrði tekið ákvæði um að því væri heitið sem stefnumiði frá Alþ. að það yrði haldið áfram samningaviðræðum við breta og þjóðverja til þess að leysa það vandamál sem allir sáu auðvitað fyrir að upp mundi koma við þá. Við neituðum þessu lengi vel og vildum hafa orðalag á þessu á annan veg, En við tókum þátt í þessu breiða samkomulagi sem síðan var gert, og með þessu samkomulagi var mótuð sú allsherjarstefna sem síðan var fylgt, að allir hefðu fallist á það að rétt væri að halda þannig á útfærslunni í 50 mílur að þeim, sem hér höfðu stundað veiðar lengi, yrði gefinn kostur á sanngjörnum umþóttunartíma, það væri rétt að semja við þá um nokkurn tíma um veiðirétt á hinu nýja og aukna landhelgissvæði okkar. Þetta var það sem allir flokkar sömdu um, og alveg sérstök krafa kom fram um þetta frá Sjálfstfl. En svo rísa hér upp ýmsir hv. þm. úr liði sjálfstæðismanna og ætla að kenna mér sérstaklega um það og okkur alþb.-mönnum að við höfum séð um það að standa þannig að málum að semja við breta eða veita þjóðum umþóttunartíma í sambandi við þessa útfærslu. En það hafði ekki verið samið um það í þessu mikla samkomulagi hvað umþóttunartíminn ætti að vera langur eða hvað ætti að veita hinum ýmsu þjóðum, sem hér gætu komið til greina, mikil fiskveiðiréttindi innan hinnar nýju stækkuðu fiskveiðilandhelgi okkar. Sýndist auðvitað sitt hverjum í þeim efnum þegar kom til samningaviðræðna t. d. við breta og vestur-þjóðverja. Það vissu líka allir að þegar að því kom að gera samninginn við breta, sem samþ. var hér á Alþ. 13. nóv. 1973, þá töldum við alþb.-menn að það hefði verið gengið allt of langt í þá átt að veita bretum fiskveiðiréttindi hér við land. Það voru ekki aðeins þau fimm atriði sem hér voru talin upp af hv. þm. Jóni Árnasyni. Það voru aðeins þau atriði sem við vildum fá fram sem breytingar á samkomulagi sem var búið að negla sig allt of fast í. En við gerðum einnig þá aths. við þetta, að hæstv. dómsmrh. núv. og reyndar þáv. líka, í vinstri stj., hafi gengið: allt of langt í sambandi við það fiskmagn, sem um var samið, og alveg sérstaklega um þann tíma, sem veiðiréttindin áttu að gilda. En það kom auðvitað vel í ljós, um það leyti sem var verið að gera þessa samninga, að Sjálfstfl. bæði á þingi og alveg sérstaklega kom það fram í skrifum í Morgunblaðinu, hann eggjaði lögeggjan forsrh. í fyrrv. ríkisstj. um að halda áfram með þetta samkomulag, drífa það í gegn, Sjálfstfl. skyldi standa á bak við hann, hann þyrfti ekki á neinu atkv. að halda frá Alþb. Þetta mátti lesa í Morgunblaðinu dag eftir dag, og það var einmitt í krafti þess sem forsrh. í þeirri stjórn sagði við okkur sem með honum vorum í stjórn: „Ég mun slíta stjórnarsamstarfinu við ykkur ef ekki verður samkomulag um að fallast á þetta uppkast eins og það liggur fyrir.“  En þessi atriði öll, það eru ekki þau sem hér skipta máli varðandi þá till., sem hér liggur fyrir til afgreiðslu og þær deilur, sem hér eru raunverulega uppi um það hvort nú eigi að semja við vestur-þjóðverja og síðan marga fleiri um undanþágur til veiða í fiskveiðilandhelginni. Það eru ekki þessi atriði sem skipta máli. Það, sem máli skiptir og þeir stjórnarliðar fást ekki til að ræða um, það er hvað eigi að gera eftir að búið er að samþ. í fyrsta lagi samninginn við vestur-þjóðverja og síðan aðra þá undanþágusamninga, sem gert er ráð fyrir af ríkisstj. hálfu að gera, og standa líklega við það tilboð sem hún hefur þegar gert bretum, þó að ekki sé gert ráð fyrir meiru, að svara því hvernig þá eigi að fara með fiskveiðimálefni okkar íslendinga sjálfra. Um það fæst ekkert svar frá talsmönnum ríkisstj. Þeir skjóta sér undan því með öllu að ræða þennan gífurlega vanda sem upp kemur um leið og slíkir samningar eru gerðir um þetta mikla veiði úr okkar fiskstofnum, hvernig þá eigi að fara með okkar eigin fiskveiðimál. Hvernig stendur á því að þeir fást ekki til að ræða þetta mál? Eru þeir kannske hræddir um að þjóðin í landinu grípi enn þá fastar inn í en hún hefur gert enn varðandi þessa samningagerð, ef henni væri sagt hreint til um það hvað ætti að gera? Það er eins og ég hef bent á í þessum umr., að það eru raunverulega aðeins tveir kostir sem við eigum völ á í málinu. Annars vegar er það, að við höldum áfram okkar fiskveiðum eins og verið hefur að undanförnu, gerum engar sérstakar ráðstafanir umfram hinar almennu sem við höfum sett lög um áður, með einhverjum. breytingum nú, en héldum okkar veiðum í öllum aðalatriðum áfram í óbreyttu formi. En þá ætti niðurstaðan að verða sú að áliti fiskifræðinga, sem hafa aðvarað okkur, að hér verði í rauninni algjört hrun í okkar fiskveiðum eftir 2 ár með alveg hrikalegum efnahagslegum afleiðingum. Þetta er annar kosturinn. Það er í rauninni að stíga alveg hreint yfir skýrslu fiskifræðinganna, láta sem við höfum hvorki heyrt hana né séð. Hinn kosturinn er að við tökum upp nýjar takmörkunarreglur á það sem við eigum að veiða, að það verði t. d. farið í að framkvæma þetta sem Fiskiþing hefur verið að fjalla um, að við seldum einhvern verulegan hluta af okkar fiskibátum úr lendi og við stöðvuðum með öllum mögulegum hætti þá smíðasamninga sem þegar hafa verið gerðir, kaupum okkur út úr því, losum okkur við þau nýju skip, - eða þá jafnvel, eins og einn hafði lagt til, að fara bara hreint í það að ekki einu sinni að selja þetta til fátækra þjóða, heldur bara fara í það í stórum stíl að höggva upp gömlu skipin okkar og senda síðan ríkissjóði reikninginn og óska síðan eftir því að ríkissjóður borgaði þetta út fyrir þá sem yrðu fyrir því. Um þetta hafa komið fram alvarlegar till. nú, og svo einnig að setja einhvers konar hámarksreglur á fiskveiðar okkar manna, t. d. á þann hátt sem ritari á Fiskiþingi var að tala um í sjónvarpinu, að setja hámarksaflakvóta á öll helstu fiskibyggðarlögin í landinu. Þá yrði væntanlega sagt við hvert byggðarlag fyrir sig: Ja, þið verðið að skera niður ykkar afla um ca. 20–30% frá því sem hann var á s. l. ári. - Um þetta hefur verið spurt, því að það sjá allir að annan hvorn kostinn verðum við að velja. En stuðningsmenn ríkisstj., þeir sem standa fyrir því að reyna að berja í gegn þessa till., um þetta atriði málsins vilja þeir ekki ræða, sem er þó höfuðatriði málsins. Þeir eru þeirrar skoðunar eftir þeirra málflutningi að það sé ekki um annað að ræða fyrir okkur en að semja við útlendinga, a. m. k. við vestur-þjóðverja. Það er alveg augljóst mál. Að vísu er málflutningur af hálfu stjórnarstuðningsmanna hér mjög misjafn um það hvað eigi svo að gerast meira en að samþ. þennan samning við vestur-þjóðverja, og þá virðist mér nú satt að segja að hugsunin sé ekki allt of skörp hjá stuðningsmönnum stjórnarinnar. Sumir virðast hugsa sér framvindu þessara mála þannig að það verði bara samið við vestur-þjóðverja eða a. m. k. ekki samið við breta. Þá gefur það auðvitað alveg auga leið, eftir því sem hér hefur komið fram í þessum umr. frá hálfu ríkisstj., að þá stendur samningurinn við vestur-þjóðverja aðeins í 5 mánuði, því að bókun nr. 6 verður ekki komin til framkvæmda innan 5 mánaða, þá á að fresta framkvæmd samningsins, en verði ekki samið við breta, þá vitum við upp á hár að bókun nr. 6 kemur ekki til framkvæmda. Þeir, sem hugsa sér því þróunina þannig, að það verði ekki samið við breta, en vilja endilega gera samninginn við vestur-þjóðverja með þessum ákvæðum í, eru þá að gera samning til 5 mánaða, gefa vestur-þýsku togurunum rétt til þess að veiða hér á tilteknum svæðum í 5 mánuði - búið, hefur ekkert meira gildi. Allur draumurinn um möskvann og friðunarreglurnar og allt er þotið út í vindinn, því að menn hafa ekki tíma til þess eð koma þessum miklu gæðum í framkvæmd. Til hvers eru menn nú að standa að samningum á þessa lund? Ég hef auðvitað þá skýringu eina, sérstaklega þegar ég heyri að hv. þm. Þórarinn Þórarinsson heldur því fram með allri sinni áróðurstækni að þetta sé nú meiningin, þetta eigi nú að vera svona. Þá veit ég að þetta eru aðeins eftirstöðvar af því þegar hann var að reyna að sannfæra sína samflokksmenn um að það væri óhætt að samþ. þennan samning, hann stæði bara í 5 mánuði og það væri alls ekki á leiðinni á eftir þessum samningi neinn samningur við breta og sé alveg óhætt að trúa því. Ég trúi því ákaflega illa að hv. þm. Þórarinn Þórarinsson meini þetta í raun og veru. Hinu trúi ég mætavel, að hann haldi þessu fram við ýmsa af sínum flokksbræðrum Ég trúi því ekkí að hann standi fyrir því að gera samninga um landhelgismálið á þessum grundvelli, aðeins til 5 mánaða og að öðru leyti þýðingarlausan samning með öllu.  Nei, ákvæðið um 5 mánaða frestinn varðandi bókun nr. 6 getur auðvitað ekki þýtt nokkurn skapaðan hlut annan en að það eigi að notfæra sér þessa 5 mánuði til þess að ná samningum við breta og aðra Efnahagsbandalagsaðila, enda tel ég að þetta hafi komið skýrt fram á landhelgisfundi hjá hæstv. utanrrh. Þetta er auðvitað það eina rökrétta, að það eigi að reyna að koma þessari margumtöluðu og dularfullu bókun nr. 6 í framkvæmd á þessu 5 mánaða tímabili. Að búast við því, eins og ég held að hæstv. forsrh. léti orð falla um í þessum umr., að bann vildi nú vona að bretar reyndust ekki þeir ódrengir í þessu að fara að beita þessu neitunarvaldi í sambandi við bókun nr. 6, það væri a. m. k. rétt að vona það á meðan það væri ekki orðið. Þeir hafa sagt þetta alveg skýrt við okkur, og þeir segja: Við þurfum ekki einu sinni að tilkynna það. Það verður sjálfkrafa. Bókun nr. 6 fer ekkert í gildi fyrr en þið eruð búnir að semja við okkur. - Svona geta menn ekki grafið höfuðið í sandinn. Það er því enginn vafi á því að bókun nr. 6 fer ekkert í samband fyrr en búið er að semja við breta. Og ef menn keppa að því, eins og virðist vera markmiðið með þessari samningagerð við vestur-þjóðverja, þá verður vitanlega að snúa sér að því að semja við breta. Þá er líka eðlilegt að um það sé spurt hvort ríkisstj. ætli þá, þegar til viðræðna við breta kemur, að semja um það tilboð sem hún hefur þegar gert, hvort hún ætlar að semja um 65 þús. tonnin eða hvort hún ætlar að hækka síg eitthvað frá því eða hvort hún ætlar að segja að boðið 65 þús. tonn standi ekki lengur og hún meini þá það með því að svo hátt boð verði ekki gert hér eftir. Ég hefði nú gjarnan viljað, þó að nokkuð sé liðið á nóttu, - ég hafði ekki búist hér við löngum umr. og ætlaði nú að þola það að vera kyrr í mínu sæti þó að hér væri sagt ýmislegt misjafnt um mig og haldið fram býsna einkennilegum kenningum, - en mér finnst full ástæða til þess að vekja hér enn athygli á því að hæstv. ríkisstj. hefur ekki fengist til þess að tala hér um meginatriði þessa máls: Hvað á að leysa með þessari samningagerð, og hvernig á að mæta þeim vanda sem upp kemur ef áfram verður haldið þeirri samningastefnu sem við, sem erum á móti þessum samningi, lesum út úr þeim upplýsingum sem við höfum fengið? Ég vil til viðbótar taka það fram, að það var ekki rétt, sem hæstv. utanrrh. gaf í skyn í útvarpsumr. í kvöld, að það hefði verið hægt að skilja orð mín svo í viðræðunum við þjóðverja á sínum tíma að ég gæti fallist á að þeir hefðu fiskmjölsverksmiðjur í gangi í sínum skipum. Þvert á móti kom það alveg skýrt fram í þeim viðræðum sem hann vitnaði til, að ég átti þar alllöng samtöl við hina þýsku aðila um að það yrði að gera glögga grein fyrir því hvernig skipin væru útbúin í þessum efnum. Og þegar það kom fram af hálfu þjóðverjanna að þeir hefðu fiskmjölsverksmiðjur í flestum sínum skipum, þá sagði ég að það væri sjálfsagt vitanlega að taka það til athugunar af hvaða stærð og gerð þetta væri, þar sem hér væri um samning að ræða fyrir skip sem veiddu fyrir ísfiskmarkað. Ég tel að það orðalag, sem hæstv. viðskrh. sýndi okkur upphaflega, hafi verið um allt annað. Það var um það að þeir hefðu rétt til þess að vinna þann úrgang sem félli til og þeir skyldu ekki vinna í mjöl meira en sem samsvaraði þeim úrgangi sem með eðlilegum hætti félli til í sambandi við þeirra veiðar. Þarna er verið að gera ráð fyrir einhverri vinnslu um borð, en til þess er ekki ætlast, og við göngum yfirleitt ekki út frá því að hafa fiskmjölsverksmiðjur í skipum sem við gerum almennt út á ísfisk, teljum að það sé hættulegt og mjög auðvelt að misnota það. Það er sem sagt rangt að ég hafi fallist á það. Það sagði ekki heldur í því orðálagi sem hann vitnaði til, heldur aðeins hitt, að það væri sjálfsagt að taka þetta nánar til athugunar. Ég tel enn að það sé galli á þessari samningagerð, en auðvitað miklu minni en þau aðalatriði sem ég hef rætt hér, - ég tel það galla á þessari samningagerð að það er aldrei talað um annað en að veita tilteknum skipum rétt til fiskveiða á miðunum við Ísland. Það er ekki um það talað í samningagerðinni sjálfri að hér eigi að vera um ísfiskveiðiskip að ræða, og þar skilur auðvitað ansi mikið á milli. En það er vonandi hægt að fá það á hreint síðar, þannig að þarna þurfi ekki að vera verulegur ágreiningur á milli aðila. Ég skal svo ekki lengja þetta miklu meira að sinni, en vil nú segja það, að ef þessar umræður halda hér eitthvað áfram, þá fyndist mér eðlilegt að hæstv. ríkisstj. vildi eitthvað ræða aðalatriði þessara mála, hvernig á að fara með okkar fiskveiðimálefni, íslendinga, til hvaða ráða á þar að grípa, því að það er ekki hægt að loka augunum fyrir þeim gífurlega vanda sem upp kemur ef á að fara þessa samningaleið í jafnríkum mæli sem ríkisstj. stefnir augljóslega að að mínum dómi. Það er ekki heldur hægt að nota þá afsökun jafnmikið og hér hefur verið gert af hálfu stjórnarinnar, að hér sé bara um karfa og ufsa að ræða og það þurfi að hlífa þorskinum. Svona geta menn ekki talað um þessi mál ef þeir hugleiða málið eitthvað betur. Það er vitanlega ekki hægt að ráðstafa miklu af karfaaflanum hér á Íslandsmiðum og ufsaaflanum frá okkar skipum. Hér er verið að tala um að ráðstafa talsvert miklu frá okkar skipum án þess að okkar skip sæki þá tilsvarandi meira í þorskstofninn, nema það eigi að fara þá leið að höggva þarna niður okkar veiði. Þetta byggist að sjálfsögðu á því að heildaraflamagnið, sem talað er um af fiskifræðingunum að megi taka úr þessum stofnum, þessum fjórum stofnum, það er svipað þeim afla sem við höfum veitt og veiðum sjálfir. Það er því í rauninni nokkurn veginn sama í hvorn endann menn fara. Ef þeir ráðstafa allt of miklu af karfanum eða ufsanum, þá verður það til þess að við sækjum meira í hina stofnana, nema þá við eigum að minnka okkar aflamagn. En hitt er auðvitað alveg ljóst, að það aflamagn, bæði af ufsa og karfa, eins og ég hef minnst á áður í þessum umr., sem þjóðverjum er ætlað skv. þessum samningum, það er orðið svo mikið að þegar við tökum tillit til okkar veiði, eins og hún hefur verið af ufsa og karfa, þá erum við komin allmikið upp fyrir þau mörk sem fiskifræðingarnir tala um að megi leyfa að taka úr þessum stofnum. - Ég skal svo ekki orðlengja þetta frekar að sinni.

Utanrrh. (Einar Ágústsson) : Herra forseti. Það verða nú aðeins örfá orð. Ég hafði nú ekki ætlað mér að taka til máls, enda orðið áliðið og þetta er víst fjórða ræðan sem ég held í dag í þessu máli og þykir mörgum eflaust nóg um og þar á meðal sjálfum mér. En vegna þess að hv. 2. þm. Austurl., sem ég hef nú margs góðs að minnast um frá okkar samverustundum í slag við útiendinga, lét þau orð falla hér að ég hefði gefið ótvírætt í skyn við landhelgisnefnd að 5 mánaða fresturinn, sem hér er um talað og allir vita hvað við er átt, yrði notaður til þess að ná samningum við breta, þá vil ég bara segja það að ég kannast ekki við þessi ummæli. Það hlýtur að vera einhver misskilningur hjá hv. þm. að ég hafi látið þessi orð falla og ég vona að aðrir landhelgisnefndarmenn geti borið um það með mér. Hann sagði einnig að ég hefði haft rangt við, ef svo má segja, í útvarpsræðu minni, þegar ég talaði um þessar kvarnir sem við höfum verið að ræða um að væru í skipunum. Ég skil þetta ekki alls kostar. Það er kannske misskilningur minn og það að ég sé orðinn syfjaður og þreyttur, en hér segir í þessari margnefndu fundargerð að Lúðvík Jósepsson hafi spurt hversu mörg af skipunum gætu talist mjölvinnsluskip. Þá sagði dr. Mayer, sem er sérfræðingur þjóðverja í þessum málum, að flestir þýskir togarar hefðu einhverja aðstöðu til mjölvinnslu, stundum væri þar um verksmiðjuskip að ræða sem hefði verið breytt í togara. Hins vegar hefðu þjóðverjar engan áhuga á því að búa til mjöl úr heilum fiski, slíkt kæmi einungis fyrir innan við 1% af magninu. Væri þar aldrei um að ræða ýsu, þorsk eða ufsa, en einstaka sinnum kæmi fyrir að minni karfi væri tekinn þannig. - Nú vorum við að tala við þjóðverjana á sínum tíma um 40 ísfisktogara og aðra 40 verksmiðju- og frystitogara og mér verður þá á að spyrja, þegar það er upplýst að flestir þýskir togarar hafi einhverja aðstöðu til mjölvinnslu: Hvaða togarar voru það þá sem við vorum að tala um við þjóðverja að kæmi til mála að fiskuðu á Íslandsmiðum? Ég held að það hljóti að vera þessir togarar, sem hafa þessar litlu kvarnir, sem kallaðir eru ísfisktogarar, eða þannig hef ég alltaf skilið þetta mál, en að við hefðum verið fyrst og fremst að útiloka verksmiðjutogarana og frystitogarana. Svona stendur þetta nú í mínum huga. Það má vera að hv. 2. þm. Austurl. hafi skilið þetta öðruvísi og ég vil ekki bera honum á brýn neitt annað en það að okkur greinir þá á um það hvaða togarar það hafi átt að vera sem fengju leyfi til Íslandsveiða. En ég kem því ekki saman hvaða togarar það ættu að vera ef líka ætti að útiloka þessa 40 ísfisktogara. Ég hélt að við hefðum verið að tala um þá. Meira skal ég ekki segja um þetta. Þetta er liðin tíð og þessir samningar voru aldrei gerðir, eins og við vitum. Ég ætlaði aðeins, fyrst ég stóð upp, að leiðrétta mismæli sem mér varð á í dag þegar ég svaraði hv. þm. Ragnari Arnalds. Ég mun hafa sagt að það væri minn skilningur, að ef bókun 6 yrði ekki komin til framkvæmda, þá félli samningurinn úr gildi. Það er auðvitað ekki rétt - það var bara mismæli -- þá verður honum frestað. Þetta vildi ég leiðrétta. Svo vil ég gjarnan segja það við hv. 5. þm. Norðurl. e., Stefán Jónsson, sem talaði svo prúðmannlega og vel áðan, að ég hef lesið margar ágætar sögur eftir þennan hv. þm. og líkað þær vel. Hins vegar hef ég ekki heyrt hann lesa þær upp sjálfan fyrr en núna. Ég heyrði hann lesa upp eina sögu sem hlýtur að vera hans næsta skáldsaga þá og hún er þess efnis að ég hafi átt að fara til Bonn með óútfylltan tékka frá þingflokki Framsfl. Þetta er ekki rétt. Ég fór með ákveðin fyrirmæli sem mér var falið að fara eftir. Ég fór eftir þeim, kom heim, ekki með skuldbindingu heldur tilboð. Svo vil ég aðeins víkja að ræðu Jóns Árm. Héðinssonar, hv. 1. landsk, þm. Hann sagði það alveg réttilega að fram að þessu hefðum við ekki verið þess umkomnir í okkar landhelgisdeilum að taka skrefið í einu, við höfum orðið að taka útfærsluna skref fyrir skref. En þá verður mér að spyrja: Erum við þá núna orðnir þess umkomnir að taka stóra skrefið - stærsta skrefið - í einum áfanga? Er það ekki alveg rétt, eins og við þurftum að taka minni skrefin í áföngum, að þá þurfum við að taka þetta skref líka í áföngum? Ég vil meina að það sé það sem ríkisstj. er að stefna að með þeirri þáltill. sem hér er til umr. Hann vildi, hv. þm., semja við þjóðverja til 1. maí. Hann er heldur ríflegri, eða kannske naumari mætti segja, heldur en hv. 2. þm. Austurl. sem telur að 5 mánaða samningur við þjóðverja sé ekki nægilega langur. Það, sem vinnst við 5 mánaða frestinn að mínu mati, er að við eigum auðveldara með að halda veiðum bretanna niðri. Það er mín trú. Aðrir hafa aðra skoðun. Aðrir telja sig vita að landhelgisgæslan geti fyllilega ráðið við breskar freigátur, þær séu bara eins og tinkoppar sem hægt sé að víkja til hliðar og klippa aftan úr togurunum jafnt fyrir þeirra nærveru hér.  Ég ætla svo ekki að lengja þessar umr. meira en orðið er og láta hér staðar numið. Það er aðeins eitt, sem ég vil bæta við, eftir á að hyggja. Hv. 1. landsk. þm. minntist á það að dr. Jakob Magnússon væri okkar færasti karfasérfræðingur. Það mun hann vera. Það draga eflaust engir það í efa. Þessi hv. velmetni fiskifræðingur var með okkur í Bonn og ég get ekki skilið hann betur en svo að það væri óhætt að gera þennan samning um karfann.



Herra forseti. Ég tek eftir því að hæstv. forseti segir að ég geri stutta aths. Ég skal lofa því strax að mín aths. verður styttri en hjá hv. 2. þm. Austurl., en hún er ekki stutt vegna þess hver tími sólarhringsins er. Það hefur ekki verið svo mikið um að vera hér á hv. Alþ. það sem af er liðið með fundarhöldum að mönnum sé nein vorkunn á því, hvorki mér né öðrum, að vaka hér nokkuð fram eftir nóttu, ekki síst þegar til umr. er jafnstórt og mikilvægt mál og og hér er nú verið að ræða. Það væri auðvitað full ástæða til þess að fara nokkuð mörgum orðum um ýmislegt af því sem hér hefur komið fram í ræðum stjórnarliða, bæði í gær og í dag. Ég skal ekki tíunda mikið af því, en ég vil aðeins ræða hér nokkur atriði. Það var minnst á það áðan af hv. 1. landsk. þm., Jóni Árm. Héðinssyni, að það hefði verið skrifaður leiðari í dagblaðið Tímann í dag og leiðarhöfundur er sjálfur hv. þm. Þórarinn Þórarinsson sem kannske ber höfuðábyrgðina á því samkomulagi sem hér á að staðfesta nú með morgni. í þessum leiðara hefur hv. þm. Þórarinn Þórarinsson valið þann kost að stimpla okkur stjórnarandstæðinga sem sérstaka bandamenn breta í þessu máli. Ekki er mér ljóst hver ástæða þessarar ákvörðunar hv. þm. er., en ég skal ekkert reiðast honum fyrir það. En ég hygg að aðalástæða þessara skrifa sé, eftir því sem best verður út úr þeim lesið, að við séum andvígir því að gera þetta samkomulag við vestur-þjóðverja, en í leiðaranum segir: „Samkomulagið leiðir til þess að við getum einbeitt okkur betur gagnvart bretum.“ Það þýðir að nú á eftir orðanna hljóðan í þessum leiðara hv. þm. svo og í ræðum margra annarra stjórnarliða í umr. að snúa sér að bretum.  Mér er það óskiljanlegt hjá hæstv. utanrrh. sem hann sagði hér áðan: Þetta 5 mánaða samkomulag við vestur-þjóðverja auðveldar baráttuna gegn bretum næstu 5 mánuðina“ - þ. e. a. s. þá mánuði sem mestar líkur eru á því að þeir verði minnst að veiðum hér við land, vetrarmánuðina. En hvað tekur við þegar komið er fram í maí og þetta samkomulag, eftir því sem þeir segja sjálfir, stjórnarliðar, ekki fellur úr gildi, heldur verður frestað og kemur upp nákvæmlega sama ástand og nú er? Verður þá auðveldara, þegar komið er fram á vor eða sumar, að eiga í slag við bæði þjóðverja og breta þegar þeir veiða hér af fullum krafti? Er auðvitað augljóst að þetta er alrangt. Þetta er besti tíminn vegna veðráttunnar hér við land á þeim miðum sem bretar fiska á, besti tíminn sem við gátum valið okkur til þess að láta á það reyna með hvaða hætti væri best að meðhöndla þá. Veðráttan við Ísland hefði orðið æðimikil hjálparhella landhelgisgæslunni gagnvart bretum á því 5 mánaða tímabili sem þetta samkomulag á að gilda, En eru það bara við stjórnarandstæðingar sem finnum ýmislegt athugavert við það samkomulag sem hér liggur nú fyrir? Ég held ekki. Hver stjórnarliðinn á fætur öðrum hefur komið hér upp í ræðustól í gær og í dag og tínt upp svo og svo mörg meginatriði þessa samkomulags sem þeir eru andvígir, og ég ætla að leiða hér sem vitni ekki ómerkari mann en hv. 2. þm. Vestf., sjálfan ritara Framsfl. Menn segja að hann hafi haldið hér tímamótaræðu í gærkvöld, og vissulega var það satt að það var að mörgu leyti merkileg ræða, því að allt frá upphafi þeirrar ræðu fram undir endalok hennar gat enginn hv. þm. annað skilið en að þessi hv. þm. væri andvígur samningnum og mundi greiða atkv. á móti honum, en hann segir um ókosti þessa samkomulags: Það er í fyrsta lagi: Svæðin eru allt of stór. Þá í öðru lagi: Þau eru of nálægt landi á Vestfjörðum og fyrir Suðausturlandi. - Þetta er auðvitað stórt atriði. - í þriðja lagi: Það er ótrúlegt, segir þessi hv. þm., ritari Framsfl., ef það er hægt að skilja þorskinn frá öðrum afla. - Þetta hlýtur að vera stórt atriði í samkomulaginu. Í fjórða lagi harmaði þessi hv. þm. það sérstaklega að engin viðurkenning af hálfu þjóðverja fengist vegna útfærslunnar í 200 mílur. Og í fimmta lagi harmaði hann það sérstaklega að engin ákvæði um endanleika samningsins væru fyrir hendi. Sem sagt fimm af meginatriðum samningsins eru þannig að þessi hv. þm., sjálfur ritari Framsfl., var allt fram á daginn í fyrradag, nú talað, móti þessum samningsdrögum, því að hann endaði sína ræðu með því að segja: Ég var á móti samningi í gær, en er með honum í dag.

Hvað skyldi vera á morgun?

Hvað skyldi vera á morgun segir hæstv. utanrrh. Kannske flokksbróðir hans vantreysti eitthvað afstöðunni á morgun þegar til atkvgr. kemur. Það er greinilegt að hans flokksbræður hafa af því kynningu að hann hefur ekki verið allt of þægur til þess að stíga fet frá feti undir handleiðslu sjálfs form. þingfl. framsóknarmanna, hv. þm. Þórarins Þórarinssonar í þessu máli. Og það skyldi ekki vera að þeir væru fleiri, hv. þm. Framsfl. og jafnvel Sjálfstfl., sem tækju endanlega afstöðu á annan veg en þeir hugsanlega gerðu ef sannfæringin fengi að ráða, eins og hæstv. dómsmrh. sagði hér í dag og hæstv. utanrrh. líka að ein ætti að ráða. Það skyldi ekki vera að það væri mörg óróleg samviskan hjá ótrúlega mörgum hv. stjórnarliðum við endanlega afgreiðslu þessa máls hér í þinginu. En þeim virðist ekki í öllu bera saman, hv. stjórnarliðum, í sambandi við þetta mál. Sumir fullyrða hér að þeir séu aldeilis um það vissir að bókun 6 komi aldrei til framkvæmda. Hv. 3. þm. Vestf., Þorv. Garðar Kristjánsson, var á annarri skoðun hér í gærkvöldi, því hann sagði orðrétt: Bókun 6 kemur til framkvæmda. - Það var einn af meginkostum samkomulagsins, að að því er hann virtist telja, og hvaðan hefur þessi hv. þm. þá fullvissu, að þessi bókun komi til framkvæmda, og hvernig á það að gerast með öðrum hætti en þeim að í kjölfar þessa samkomulags fylgi samkomulag við breta? Það getur ekki gerst með öðrum hætti. Ég vildi a. m. k. fá að heyra hvað það er sem er á bak við slíka fullyrðingu hjá hv. 3. þm. Vestf., hvað það er sem á bak við það liggur, því að honum ber greinilega ekki saman við suma og kannske marga aðra hv. stjórnarliða. Meira að segja hæstv. ráðh. sumir hverjir hafa talað hér á allt annan veg. En ég er persónulega sammála hv. 3. þm. Vestf. að þessu leytinu til. Ég tel að það verði búið að kippa því í lag á þessu 5 mánaða tímabili sem til þarf til þess að bókun 6 komi til framkvæmda, þ. e. að það verði búið að semja við breta. Ég skal ekki, herra forseti, orðlengja öllu frekar um þetta hér. En aðalatriði þessa máls er það, ef á að afhenda útlendingum það aflamagn sem allt bendir til að þetta samkomulag feli í sér og það sem í áframhaldi af því kemur, hvað á þá að gera varðandi okkur íslendinga sjálfa. Það er aðalspurningin, vegna þess að það er ekki um að ræða aflamagn fyrir okkur sem verður að teljast eðlilegt aflamagn okkur til handa, nema því aðeins að við sitjum að því einir. Allt, sem útlendingum er afhent, er á kostnað okkar sjálfra. Það væri því fróðlegt að fá um það vitneskju frá hæstv. ríkisstj. hvað hún hyggst gera gagnvart íslendingum sjálfum þegar búið er að stiga þetta fyrsta skref og þau skref sem í áframhaldi af því hljóta að koma, að því er ég tel. Hvað er það þá sem á að mæta íslenskum sjómönnum og íslensku þjóðinni raunar í heild? Hvaða ráðstafanir verða gerðar? Verður kvóti settur á svo til hvert einasta fiskiþorp í landinu, eða hverjar ráðstafanir hyggst hæstv. ríkisstj. gera þegar hún er búin að afsala því sem þetta samkomulag ásamt því, sem því fylgir, gerir ráð fyrir að afsalað verði af afla á Íslandsmiðum?



Herra forseti. Það voru örfá orð í tilefni af því sem hæstv. utanrrh. sagði hér. Ég vil segja það, að fyrst hann heldur því hér fram að það hafi ekki verið hægt að skilja ummæli hans á þann veg sem ég hafði túlkað þau og skilið þau varðandi þennan margumtalaða 5 mánaða frest, þá er ekkert við því að segja, þá hef ég aðeins misskilið hann. Ég ræddi þetta við hann á landhelgisnefndarfundi og hélt því þá fram að sjálfsögðu, eins og ég hef gert hér, að það væri að mínum dómi ekki hægt að leggja aðra merkingu í þennan 5 mánaða frest en að hann ætti að nota til þess að semja við breta, og ég skildi hans ummæli þannig að hann hefði tekið undir þetta.  Þá vildi ég aðeins segja það varðandi aths. hans um mjölverksmiðjurnar í þýsku fiskiskipunum að það er alveg rétt, sem hér kom fram hjá honum, að auðvitað var aðaltakmarkið í viðræðum okkar við þjóðverja á sínum tíma að losna við verksmiðjutogarana. Það er ekki neinn ágreiningur um það. Það er líka rétt, að það var ætlunin að semja um að tiltekinn fjöldi ísfiskstogara svonefndra fengi hér veiðiréttindi. Þetta er líka rétt. En hitt er ekki rétt, að hægt sé að lesa út úr mínum ummælum sem hann vitnaði hér til, á neinn hátt það að ég hafi fallist á að þessi skip hefðu verksmiðju til þess að vinna úr einhverjum verulegum úrgangi. Eftir að ég var búinn að ræða þarna við hina þýsku aðila og gefa mínar lýsingar á því hvað fyrir mér vakti í þessum efnum, þá sagði ég orðrétt á þessa leið, eins og hæstv. ráðh. kom hér að, þar sem ég heimtaði að fá frekari skýringar á því hvaða skip væri um að ræða frá þeirra hálfu og vildi fá lista yfir þau. „Þess vegna,“ sagði ég orðrétt, „væri mikils um vert að fá upplýsingar um það hvers konar skip það væru sem þjóðverjar vildu fá leyfi fyrir, því að þá væri hægt að útiloka hin raunverulegu verksmiðjuskip. Væri þá e. t. v. hægt að leysa málið þannig.“ Þetta eru þau orð sem höfð eru eftir mér í þessari fundargerð, og það ber í rauninni ekkert hér á milli, enda hef ég sagt í þessu sambandi að ég sakni þess sérstaklega að það sé tekið fram að þau veiðileyfi, sem eigi að veita með þessum samningi, séu fyrir ísfisktogara, en það er ekki.  Svo vil ég aðeins leiðrétta það hjá hæstv. ráðh., sem ég hygg að hann hafi ekki meint, þó að hann hafi hagað orðum sínum þannig, að hann sagði að mér þætti 5 mánaða samningstími við þjóðverja ekki nægilega langur handa þeim. Sannleikurinn er sá, eins og hann veit, að mér þykir samningurinn þá 5 mánuðum of langur. Eins og hann hlýtur að hafa skilið, þá vil ég ekki gera neinn samning við þá. Hitt er svo allt annað mál, að ég hef ekki skilið „fídusinn“ í þessu, eins og menn segja, ég hef ekki skilið hvað á bak við þetta liggur, nema þá að menn meini eitthvað með þessum orðum til þess að semja við þessar Efnahagsbandalagsþjóðir og koma þessari margumtöluðu bókun í framkvæmd. Þá get ég vel skilið að þessi samningur sé gerður til þeirra tveggja ára sem um er talað. En mig vantar alveg skýringu á því hvað þetta þýðir. En það er eins og annað mikilvægt í þessu máli. Við því fást eflaust engin svör fyrr en líklega að tveggja ára tímabilinu liðnu.