Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tala hér fyrir nái. á þskj. 174 um frv. til l. um breytingu á lögum um Verðjöfnunarsjóð fiskiðnaðarins nr. 72 28. maí 1969, með síðari breytingum. Sjútvn. ræddi þetta frv. á fundi sínum 6. des. og var sammála um að mæla með samþykkt þess óbreytts. Undir nál. skrifa Stefán Guðmundsson, Garðar Sigurðsson, Björn Dagbjartsson, Friðrik Sophusson, Gunnar G. Schram, Guðmundur Einarsson og Ingvar Gíslason.



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 75 14. sept. 1981, um tekju- og eignarskatt, sbr. lög nr. 21 23. mars 1983, um breyt. á þeim lögum. Eitt meginmarkið núv. ríkisstj. var að stöðva þá óðaverðbólgu er í landinu ríkti við valdatöku stjórnarinnar og koma verðbólgunni á næsta ári niður á sambærilegt stig og ríkir í grannlöndum okkar. Hefur stórum áfanga þegar verið náð í þessum efnum og vonandi bera aðgerðir ríkisstj. þann árangur að framhald verði á þeirri þróun. Á undanförnum árum hefur álagningarkerfi tekjuskatts verið lagað að verðbólgunni með því að hækka flestar fjárhæðir tekjuskattslaga í hlutfalli við skattvísitölu, sem ákveðin er árlega í fjárlögum. Þessi aðferð dugir sæmilega til að halda skattbyrði óbreyttri milli ára meðan verðbólgustigið er tiltölulega stöðugt. Þegar skyndilega dregur hins vegar úr verðbólgu, eins og nú hefur gerst, er nauðsynlegt að grípa til annarra og víðtækari breytinga á álagningarkerfi tekjuskatts ef áætlunin er að koma í veg fyrir að raungildi skattgreiðslna gjaldenda aukist. Er frv. þetta flutt til að ná þeim markmiðum, sem fram koma í fjárlagafrv., að skattbyrði tekjuskatta til ríkisins verði á árinu 1984 í heild hin sama sem hlutfall af tekjum greiðsluárs og var á árinu 1983. Í þessu felst að þær verulegu lækkanir á sköttum ársins 1983 sem ákveðnar voru með brbl. við valdatöku núv. ríkisstj. haldist áfram á næsta ári. Einnig verður veruleg skattalækkun sé miðað við þær skatttekjur sem óbreytt skattkerfi hefði fært ríkissjóði. Tekjutap ríkissjóðs af þessum sökum er áætlað um 600 millj. kr. á næsta ári. Þegar skattbyrði tekjuskatta ríkisins er metin dugar ekki að líta á ákvæði laga um tekjuskatt og eignarskatt ein sér. Í því sambandi verður og að hafa í huga sjúkratryggingagjaldið, en á næstu dögum mun heilbr.og trmrh. leggja fram frv. um álagningu þess á árinu 1984. Miðast frv. sem hér er til umr. ásamt nefndu sjúkratryggingaiðgjaldsfrv. við það að heildarálagning tekjuskatts og sjúkratryggingagjalds nemi sömu fjárhæð og reiknað er með í fjárlagafrv. Í launaforsendum fjárlagafrv. er áætlað að meðaltekjur manna hækki um 20% milli áranna 1983 og 1984. Þetta frv. er því við það miðað að nettóálagning tekjuskatts ríkisins hækki í nákvæmlega sama mæli en um 21% að meðtalinni fjölgun gjaldenda. Í þessu sambandi er nauðsynlegt að taka það enn á ný sérstaklega fram að við mat á skattbyrði milli ára er hér sem endranær, þegar þessi mál eru til umr., átt við skattbyrði þeirra gjaldenda sem standa í skilum við ríkissjóð með gjöld sín. Í frv. til fjárlaga er hins vegar ætíð miðað við áætlanir um heildarfjárhæð innheimtra skatta og koma þá innheimtar eftirstöðvar fyrri ára inn í myndina. Vegna minnkandi verðbólgu munu óinnheimtar eftirstöðvar fyrri ára augljóslega vega hlutfallslega meira í heildarinnheimtu ársins 1984 en verið hefur á undanförnum árum. Verðbólgan mun því ekki lengur liðsinna þeim sem lent hafa í vanskilum með skattgreiðslur sínar. Er það skýringin á því að í fjárlagafrv. er reiknað með 28% hækkun á innheimtum tekjuskatti milli ára, enda þótt álagning á hvern gjaldanda hækki einungis um 20% að meðaltali. Þjóðhagsstofnun hefur áætlað að meðaltekjur manna hækki um 54% milli áranna 1982 og 1983. Í samræmi við þá áætlun er í frv. lagt til að flestar þær fjárhæðir sem fylgt hafa skattvísitölu hækki um sem næst 54%. Þessar fjárhæðir eru þó yfirleitt hækkaðar upp í næsta heila tug eða næsta heilt hundrað gjaldendum til hagsbóta. Eins og ég gat um hér að framan dugir þessi breyting ein sér ekki til að ná markmiðum frv. vegna minnkandi verðbólgu. Er því auk skattvísitöluhækkunar lagt til að skatthlutföll lækki, skattþrep lengist umfram skattvísitöluhækkun, persónufrádráttur hækki nokkuð umfram hækkun skattvísitölu og verulega umfram verðlagshækkun milli greiðsluára og barnabætur hækki að meðaltali í hlutfalli við áætlaða tekjuhækkun milli áranna 1983–1984, nema barnabætur til einstæðra foreldra sem hækka töluvert meira. Heildaráhrif þessara breytinga eru þau, að skattbyrði gjaldanda helst að meðaltali óbreytt sem hlutfall af tekjum greiðsluárs. Með því er þó ekki sagt að engin tilfærsla á skattbyrði verði milli tekjuhópa gjaldenda. Í reynd mun skattbyrði hinna tekjulægri verða allnokkru minni en var á árinu 1983, en skattbyrði hinna allra tekjuhæstu mun á hinn bóginn aukast nokkuð. Ríkisstj. telur eðlilegt, miðað við aðsteðjandi erfiðleika, að hlaupa nokkuð undir bagga með þeim sem lægri hafa tekjurnar og lækka skattbyrði þess hóps frá því sem var í ár. Hins vegar er ljóst að skattbyrði allra gjaldenda lækkar miðað við óbreytt skattkerfi. Áhrif till. þeirra, er í frv. felast hafa verið metin á grundvelli úrtals úr framtölum ársins 1983. Miðað við það úrtak, sem sýnir raunverulega vægi frádráttarliða hjá einstökum gjaldendum, mun skattbyrði að meðaltali lækka eða standa í stað hjá þeim hjónum sem hafa lægri tekjur en 450 þús. kr. á árinu 1983 og má ætla að skattbyrði 75% hjóna í landinu muni annaðhvort lækka eða standa í stað. Hins vegar verður nokkur aukning skattbyrði hjá 25% hjóna, og er sú hækkun nánast alfarið bundin við tekjuhæsta hjónahópinn. Frv. mun á sama hátt leiða til þess að skattar um 85% einhleypinga lækka eða standa í stað. Að meðaltali lækkar eða stendur í stað skattbyrði einhleypinga með minna en 275 þús. kr. árstekjur á árinu 1983. Mest verður lækkun skatta hjá einstæðum foreldrum, enda mun sá hópur að flestra mati þurfa mest á slíkum ívilnunum að halda. Hjá þeim lækkar skattbyrði eða stendur í stað hjá 90% af hópnum. Lækkun skattstiga verður samkv. frv. úr 50% í 45%, úr 35% í 32% og úr 25% í 23%. Þá er í frv. lagt til að skattur af tekjum barna verði lækkaður úr 7% af stofni í 5%, og mun sú breyting leiða til nokkurrar lækkunar á greiðslubyrði miðað við tekjur greiðsluárs. Á undanförnum árum hefur eignarskattur einstaklinga og félaga numið 1.2% af eignarskattsstofni og nam skattfrjáls eign einstaklinga við álagningu í sumar tæplega 496 þús.kr. Í frv. er lagt til að skattfrjáls eign verði hækkuð í 780 þús.kr. eða um rúmlega 57%. Er þessi hækkun allnokkuð umfram meðalhækkun fasteignamats í landinu. Þar sem fasteignir eru langstærstur hluti eignarskattsstofns einstaklinga felst í þessu allnokkur raunhækkun á skattfrelsismörkunum. Þá er eignarskattshlutfallið lækkað í 0.95% eða um 0.25% til að ná því marki að skattbyrði eignarskatts aukist ekki sem hlutfall af tekjum greiðsluárs. Þá er lagt til að tekjuskattur félaga lækki úr 65% í 51% af stofni. Er þessari breytingu ætlað að hafa sömu áhrif og fyrrnefndum breytingum á tekjuskatti einstaklinga, þ.e. að halda skattbyrði óbreyttri sem hlutfalli af tekjum greiðsluárs. Að því er einstaklingana varðar er þessu marki ekki einungis náð með breytingu á skatthlutföllum, heldur einnig með hækkun persónuafsláttar, lengingu skattþrepa og fleiri ráðstöfunum eins og áður sagði. Hvað félögin snertir er aðlögun minnkandi verðbólgu náð með breytingu á skatthlutfallinu einu. Af þessum ástæðum verður skatthlutfallslækkun félaga meiri en lækkun á skatthlutfalli einstaklinga, en áhrifin á heildarskattbyrði verða sambærileg og hjá einstaklingum. Hér að framan hef ég fjallað um tekju- og eignarskatt ríkisins. Heildarskattbyrði gjaldenda ræðst þó ekki af þessum sköttum einum, heldur einnig af skattgreiðslum til sveitarfélaganna í landinu, fyrst og fremst af greiðslu útsvars. Samkvæmt núgildandi lögum um tekjustofna sveitarfélaga er það hverju sveitarfélagi í sjálfsvald sett að ákveða útsvarshlutfall sitt árlega innan þess 11% hámarks sem lögin kveða á um. Lögin veita því sveitarfélögunum í landinu nægilegt svigrúm til að gera sambærilegar ráðstafanir við þær sem felast í frv. þessu. Verður það að vera á valdi og ábyrgð einstakra sveitarstjórna hversu langt þær treysta sér til að ganga til lækkunar á álagningarhlutfalli útsvars, enda eru aðstæður hjá einstökum sveitarfélögum afar misjafnar. Mun ríkisstj. því ekki beita sér fyrir breytingum á lögum um tekjustofna sveitarfélaga að þessu leyti. En ég vil vekja athygli á þeirri yfirlýsingu félmrh. að hann muni ekki heimila álag á 11% hámarkið nema alveg sérstaklega standi á. Eins og ég vék að hér í upphafi eru tillögur þær er í frv. felast reistar á þeirri forsendu að tekjur hækki um 20% milli áranna 1983 og 1984, og er það í samræmi við launaforsendur fjárlagafrv. Áætlun um tekjuþróun á næsta ári hlýtur þó að vera óvissu háð og því miður benda ýmsar upplýsingar um ástand fiskstofna til þess að of mikillar bjartsýni kunni að hafa gætt við þessa áætlun og að svo kunni að fara að taka þurfi hana til endurskoðunar. Um þetta er of snemmt að fullyrða á þessu stigi, en komi í ljós á fyrri hluta næsta árs að spár um tekjuhækkun standist ekki kynni svo að fara að nauðsynlegt væri að endurskoða hluta þessa álagningarkerfis, sem frv. það sem hér er til umr. fjallar um, þannig að skattbyrði þyngist ekki frá því sem nú er ráðgert. Til að ná markmiðum frv. um greiðslubyrði skatta verður að lækka fyrirframgreiðsluhlutfall gjaldenda frá því sem verið hefur. Þetta hlutfall hefur undanfarin ár verið 70% og gjaldendur hafa því orðið að inna af hendi 70% af sköttum fyrra árs á fyrra helmingi greiðsluársins. Unnið er að athugun á því hve lækka megi fyrirframgreiðsluhlutfallið mikið. Virðulegi forseti. Ég hefði gjarnan kosið að geta flutt í þessu frv. tillögur um frekari lækkanir skatta en ráðgerðar eru í samræmi við stefnu stjórnarinnar og flokks míns og í samræmi við mína eigin lífsskoðun. En við núverandi aðstæður í ríkisfjármálum og efnahagsmálum þjóðarinnar er ekki unnt að ganga lengra en hér er lagt til. Strax og rofar til á nýjan leik verður unnt að gera meira af því að létta sköttum af almenningi. Ég skora á hv. þm. að veita frv. þessu brautargengi um leið og ég legg til að því verði vísað til 2. umr. og hv. fjh.- og viðskn.



Herra forseti. Það væri freistandi að hefja þessa ræðu með því að lesa uppúr þingtíðindum allar þær ræður og öll þau loforð sem þm. Sjálfstfl. hafa flutt á undanförnum árum um lækkun tekjuskatts hjá almenningi í landinu og lækkun á þeim opinberu gjöldum sem almenningi er gert að greiða. Ég sagði, herra forseti, að það væri freistandi. En ég geri það ekki vegna þess að dagurinn mundi ekki endast til að lesa hér uppúr ræðustól þessarar hv. deildar öll þessi loforð, öll þessi fyrirheit, allar þessar ræður. Núv. hæstv. fjmrh. hefur verið fremstur í flokki þeirra sem boðað hafa Reykvíkingum og landsmönnum öllum að hans fyrsta verk yrði að lækka svo skatta á almennum borgurum þessa lands að umtalsvert yrði, og hann sjálfur og ýmsir samflokksmenn hans hér í þingsalnum hafa m.a.s. lofað að afnema með öllu tekjuskatt á einstaklinga. Nú hefur hæstv. fjmrh. mælt hér fyrir sínu fyrsta skattafrv. Það var satt að segja ömurleg ræða, villandi ræða, blekkingarræða, því hæstv. ráðh. reyndi að telja hv. þingdeild trú um að í þessu frv. fælist lækkun á sköttum atmennings í landinu. Greiðslubyrðin yrði léttari, hún yrði minni á launafólk í landinu. Ég sagði: Hæstv. ráðh. reyndi að telja hv. deild trú um. Kannske trúir hæstv. ráðh. þessu sjálfur en hann er líklegast eini þm. í þingflokki Sjálfstfl. sem trúir þessu. Hæstv. fjmrh. hefur lagt hér fram fjárlagafrv. Þegar hann nú leggur fram skattafrv. nokkrum vikum seinna reynir hann, til að gylla þetta skattafrv., að gefa sér allt aðrar tekjuforsendur í skattafrv. en hann gerði í fjárlagafrv. Í fjárlagafrv. er reiknað með tekjuhækkuninni rúm 14% á milli ára. Í þessu frv., grg. þess og ræðu hæstv. fjmrh. hér áðan er hins vegar reiknað með tekjuhækkuninni 20% milli ára, eingöngu til þess að reyna að fá út aðeins fallegri tölur fyrir hæstv. ráðh. Væri ekki rétt að hæstv. fjmrh. svaraði því hér og nú hvort frv. er rétt, fjárlagafrv. eða skattafrv.? Eru tekjuforsendur fjárlagafrv. rangar? Eru tekjuforsendur skattafrv. rangar? Báðar geta ekki verið réttar. Hæstv. fjmrh. sagði hér í sinni framsöguræðu að þetta skattafrv. mundi létta sköttum af venjulegu launafólki í landinu. Hver er staðreyndin? Við skulum skoða það aðeins nánar. Í Morgunblaðinu í dag eru birtir útreikningar ríkisskattstjóra, byggðir á forsendum sem fjmrn. hefur gefið embættinu. Þessar töflur, sem þó eru ekki réttar heldur í tveimur veigamiklum atriðum villandi, eins og ég mun nú koma að innan tíðar, sýna það hins vegar rækilega að jafnvel samkvæmt þeim forsendum sem fjmrn. sjálft gefur út opinberlega felst í þessu frv. 10% eða rúmlega það raunhækkun á sköttum hjá því fólki sem er venjulegt launafólk í þessu landi. M.a.s. hjá lágtekjuhjónunum verða samkvæmt þessu frv. meiri skattar mældir í skattabyrði á næsta ári heldur en á yfirstandandi ári. Hjón þar sem annað hjónanna er með tekjur á bilinu 14–18 þús. á mánuði og hitt með nokkrum þúsundum minna á mánuði munu skv. þessu frv. greiða meiri skatta á næsta ári. En hæstv. fjmrh. hefur ekki lagt í það að leggja fram alla myndina af raunveruleikanum þegar hann kynnir þetta frv., því auðvitað er útsvarshliðin önnur meginhliðin á skattabyrðinni. Eins og kom fram hér í ræðu hæstv. fjmrh. reyndi hann að skjóta sér undan því, en auðvitað getur hann það ekki, vegna þess að það er fullkomlega á valdi núv. ríkisstj. að haga þannig skattlagningu á lágtekjufólkið í landinu að það fái út úr tekjuskattsgreiðslunum það miklar upphæðir til móts við útsvarsgreiðslurnar og upp í þær að þegar upp er staðið komi venjulegt fólk út með lægri skatta, jafnvel þótt sveitarfélögin haldi sér við 11% markið. En það er ekki gert í þessu frv. - nei. Ef teknar eru inn í þetta dæmi tvær meginforsendur, sem hæstv. fjmrh. getur væntanlega ekki deilt um, því að fyrri forsendan er hans eigin tekjuforsenda úr hans eigin fjárlagafrv., að tekjuhækkunin milli ára verði rúm 14%, og hin meginforsendan er að Reykjavíkurborg leggi á, eins og hæstv. borgarstjóri hefur tilkynnt að verði gert, 11% útsvar á næsta ári, hver er þá skattbyrðin hjá venjulegu launafólki í Reykjavík, kjósendum hæstv. fjmrh., sem hann hefur í mörgum kosningum á undanförnum árum lofað skattalækkunum sem sínu fyrsta verki? Hver er niðurstaðan, hver er útkoman? Hjón sem bæði eru láglaunahjón, hafa tekjur eins og lágtekjuhópar hafa hér í fiskvinnslu og verksmiðjuiðnaði í borginni, koma út með hærri skattbyrði. Tökum dæmi þar sem annað hjónanna er með 190 þús. kr. í árstekjur á árinu 1983 og hitt er með 100 þús. í árstekjur. Menn geta einfaldlega séð að það eru ekki miklar mánaðartekjur sem gefa annars vegar 190 þús. kr. í árstekjur og hins vegar 100 þús. kr. í árstekjur, það eru ekki háar mánaðartekjur. Lækkar skattbyrðin á þessum hjónum? Nei, hæstv. fjmrh., það gerir hún ekki. Hún hækkar. Og við skulum skoða aðeins fleiri og algeng dæmi. Við skulum taka hjón þar sem annað hjónanna er með 300 þús. og hitt er með 190 þús., sem eru mjög algengar tekjur hjá venjulegu launafólki hér í borginni þar sem bæði hjónin vinna fullan vinnudag. Hver er niðurstaðan? Jú, hún er aukin skattbyrði, og það ekkert smávegis. Hún er aukin skattbyrði um tæplega 20%, hæstv. fjmrh., í raunverulegri aukinni skattbyrði á næsta ári hjá þessum hjónum. Í því frv. sem hæstv. fjmrh. var að mæla hér fyrir kemur í ljós að úrtak úr skattframtölum á árinu 1983 sýnir að af rúmlega 48 þús. hjónum eru 40 þús. með 400 þús. kr. tekjur og meira. Það eru aðeins rúm 9 þús. sem eru innan við 400 þús. Allur meginþorri hjóna er með tekjur yfir 400 þús. kr. Það eru staðreyndirnar, það eru upplýsingarnar frá skattyfirvöldum í landinu. Og skattbyrðin á þessu fólki hækkar, hæstv. fjmrh. Hæstv. fjmrh. hefur mælt hér fyrir frv. sem eykur skattbyrðina á meginþorra launafólks í þessari borg og um allt landið. Fram hjá þeirri staðreynd getur hann ekki hlaupið, frá þeirri staðreynd getur Sjálfstfl. ekki hlaupið og frá þeirri staðreynd geta þeir félagar, hæstv. fjmrh. og núv. borgarstjóri í Reykjavík, Davíð Oddsson, heldur ekki hlaupið. Á fyrsta árinu sem þeir fara alfarið með skattlagningarvaldið hjá ríkinu og Reykjavíkurborg mun þorri launafólks í Reykjavík þurfa að bera meiri skattbyrði en í áraraðir. Það eru staðreyndirnar, hvað sem líður öllu blekkingartalinu og tilraunum hæstv. fjmrh. til að koma sér framhjá því. Það er athyglisvert fyrir kjósendur þessara tveggja heiðursmanna hér í höfuðborginni að þegar þeir fá í hendur skattlagningarvald ríkisins og skattlagningarvald Reykjavíkurborgar, þá nota þeir það með þeim hætti að auka skattbyrðina á öllum þorra launafólks í borginni. Sama gildir náttúrlega um aðrar byggðir landsins. Auðvitað er það svo, eins og yfirleitt er með breytingar á skattalögum, að það er alltaf hægt að finna tilvik sem fela í sér lækkun á skatti. Auðvitað er það alltaf svo í okkar margbreytilega þjóðfélagi, þar sem raðast saman ýmsar tegundir fjölskyldna, ýmsar tegundir einstaklinga með eða án barna og á mismunandi tekjustigum, að það er hægt að finna einstaklinga og hópa sem munu á næsta ári bera minni skattbyrði en þeir gerðu nú. Það er vissulega hægt. Það er hægt að fara með radargeisla gegnum þetta kerfi og finna slík dæmi. Það viðurkenni ég fúslega. En sé horft á allan fjöldann, sé horft á þorra launafólksins í landinu, sé horft á tekjur heimilanna sem venjulegt launafólk aflar, þá er staðreyndin sú að skattbyrðin eykst. Ég fullyrði, hæstv. fjmrh., að þegar þetta frv. fær ítarlega skoðun á næstu dögum í þeirri nefnd, sem hæstv. ráðh. óskaði eftir að frv. færi í, þá mun koma í ljós að allur meginþorri launafólks í landinu mun á næsta ári, samkv. þessum tillögum og þeim ákvörðunum sem sveitarfélögin í landinu hafa tekið, annaðhvort búa við óbreytta skattbyrði eða allmiklu meiri skattbyrði á næsta ári en á þessu ári. Hjá venjulegum launafjölskyldum er algengt að annað hjónanna sé með kringum 15–16 þús. kr. tekjur á mánuði og hitt með 25 þús. kr., hvort tveggja langt undir þingmannslaunum eins og hv. alþm. vita, annað með um það bil helming af þingmannslaunum og hitt um það bil 2/3. Ég veit að kollegar mínir hér í þinginu telja sig ekki hátekjumenn, hvað þá þetta fólk, sem er með 25 þús. kr. á mánuði eða 15–16 þús. kr. Hver verður skattbyrði þessa fólks? Hún verður um 25 þús. kr. Hún eykst ekki bara um 1 eða 2%. Skattbyrði þessa fólks eykst um tæp 20% á næsta ári. Það er veruleikinn, hæstv. fjmrh. Það er hið raunverulega innihald í því skattafrv. sem þú varst að enda við að mæla hér fyrir. Og mikill meiri hluti launafólks í þessu landi er á þessu tekjubili eða þaðan af ofar. Herra forseti. Það er ekki tilefni til þess hér við 1. umr. þessa máls að fara í gegnum töflur sem sýna þessa mynd mjög glögglega. En ég bendi hv. alþm. á að fara rækilega í gegnum þær töflur, sem Morgunblaðið birtir í dag frá ríkisskattstjóra. Ég hef beðið ríkisskattstjóraembættið í morgun að leiðrétta þessar töflur miðað við tekjuforsendur fjárlaganna, miðað við tekjuforsendur þeirra fjárl. sem hæstv. fjmrh. taldi raunhæf fjárlög, þegar hann mælti fyrir þeim hér fyrir um það bil mánuði og hældist um að þetta væru raunhæfustu fjárlög sem lögð hefðu verið fram í langan tíma. Og varla getur hann mælt á móti því að tekjuforsenda þessara fjárlaga sé óraunhæf. Það væri undarlegt ef tekjuforsenda raunhæfustu fjárlaga væri á einum mánuði allt í einu orðin óraunhæf. Þá kemur það í ljós, svo að ég nefni nokkur dæmi, að skattbyrði einhleyps og barnlauss einstaklings, sem er með í kringum 200 þús. kr. í árslaun, mun aukast. Er þá ekki tekið tillit til raunhækkunar útsvarsins. Ef henni væri bætt við væri aukningin orðin enn meiri. Hér er eingöngu verið að taka dæmi um þennan mann á grundvelli skatta ríkisins eftir tekjuforsendum fjárlaganna eða m.ö.o. eingöngu farið eftir þeim gögnum sem hæstv. fjmrh. hefur sjálfur lagt fram hér í þingsölum. Þessi einstaklingur er með 200 þús. kr. í árslaun. Skattbyrði hans eykst. Við getum tekið annað dæmi. Við getum tekið einstætt foreldri sem er með laun eins og fjöldinn allur af verslunar- og þjónustufyrirtækjum hér í borginni borga sínu fólki, 20–23–24 upp í 27–28 þús. kr. á mánuði. Hæstv. fjmrh. var að hæla sér af því að það væri sérstaklega vel gert við barnafólk í þessu frv. En hver er veruleikinn út frá forsendum hæstv. fjmrh. sjálfs? Veruleikinn er að skattbyrði einstæðra foreldra með tvö börn á framfæri sínu eykst á næsta ári og er þá ekki heldur tekið tillit til raunhækkunar útsvarsins. Þegar bætt er við ákvörðun Davíðs Oddssonar og íhaldsmeirihlutans í Reykjavík um að leggja á 11% útsvar á næsta ári, þótt 9% væri raunhæfari tala miðað við óbreytta skattbyrði, væri hér um að ræða stórkostlegt stökk í aukinni skattbyrði hjá þessu fólki. Þannig er hægt að halda áfram og rekja sig í gegnum þessar töflur og taka dæmi af venjulegum fjölskyldum í þessu landi og skoða hvað verður um skattbyrði þeirra á næsta ári. Við getum tekið hjón þar sem annar makinn er teknalaus, hjón með eitt barn, 7 ára eða eldra, á sínu framfæri og svipuð mánaðarlaun og ég gat um áðan hjá hinum einstæðu foreldrum með tvö börn. Árstekjur eru í heild í kringum 300 þús. eða rétt rúmlega 25 þús. kr. á mánuði, tæpir 2/3 af þingmannslaunum, og ég endurtek að kollegar mínir telja sig nú ekki almennt vera hátekjufólk. Skattbyrðin á þessum hjónum eykst og er þá ekki heldur tekið tillit til raunhækkunar útsvarsins. Þannig er hægt að halda áfram, herra forseti. Það er hægt að skoða barnlaus hjón og hjón með börn, sem bæði hafa tekjur af ýmsu tagi. Niðurstaðan er sú, eins og ég gaf um áðan, að þegar skoðuð er skattbyrðin í ár og næstu ár, þá eykst hún. Við getum tekið dæmi af svipuðu tagi og ég tók áður, þar sem annað hjónanna er með 190 þús. kr. árslaun, sem fást fyrir venjulegt starf fiskverkunarkonu hér í Reykjavík, sem vinnur frá 8 á morgnana fram undir kvöld, og þar sem hitt hjónanna er með, eins og ég gat um áðan, um það bil 2/3 af þingmannslaunum. Skattbyrði þessa fólks eykst líka, óæði þeirra hvors um sig og til samans. Það er einnig hægt að skoða skattbyrði barnafjölskyldna og miða við hinar venjulegu tekjur. Og þegar skoðuð eru þau hjón sem eru í þeim flokki sem ég nefndi áðan, 40 þús. hjóna í þessu landi, sem eru samtals með yfir 400 þús. eða meira í árslaun, þá eykst skattbyrðin alls staðar hjá þessum hjónum. Og ég endurtek enn á ný: og er þó ekki í þessum útreikningum tekið tillit til raunhækkunar útsvarsins á næsta ári. Sé tekið tillit til þess blasir við að á hjónum, sem hvort um sig er á lægstu tekjumörkum hins almenna vinnumarkaðar í höfuðborginni og út um land, ég endurtek, lægstu tekjumörkum, neðan við þau lágmarkslaun sem verið er að krefjast nú, 15 þús. kr. á mánuði, mun skattbyrðin aukast lítið eitt, - jafnvel á þessu fólki, jafnvel á þeim sem lægst eru settir í launaskalanum. Ég sé að varaformaður Sjálfstfl. hristir höfuðið. Hann er væntanlega að hrista höfuðið yfir innihaldi þessa frv., sem Sjálfstfl. hefur hér lagt fram og telur að sé frv. um skattalækkun á venjulegu launafólki í þessu landi. Sé hv. varaformaður Sjálfstfl. hins vegar að hrista höfuðið yfir því sem ég er að segja, þá bið ég hann einfaldlega að taka því rólega og skoða gögn málsins í hv. fjh.- og viðskn. þegar þau verða væntanlega lögð öll fyrir hann og hann getur fengið að rýna í þessar töflur, því að ég trúi því varla að þingflokkur Sjálfstfl. hefði samþykkt þetta frv. sem skattalækkunarfrv. ef hann hefði séð öll gögnin í málinu. Ég hef nú enn þá, þrátt fyrir allt, það mikla trú á mannviti og heiðarleika ýmissa manna þar inni að þeir hefðu ekki farið að samþykkja slíkt frv., hafandi öll gögn í málinu, sem frv. um skattalækkun á venjulegu launafólki. Herra forseti. Þetta frv. lækkar hins vegar allverulega skatta hjá einum aðila í þessu landi. 

Brennivínsumboðið.

Já, brennivínsumboðið, segir hæstv. fjmrh. Hann veit vel hvaðan aurarnir koma, bæði í ríkiskassann og í hans eigin vasa. Fyrirtækin í þessu landi borga nefnilega allmiklu minni skatta samkv. þessu frv. Ef þetta er skattalækkunarfrv. er það fyrst og fremst frv. um skattalækkun á fyrirtækin og að því leyti er þetta frv. efndir á þeim loforðum sem forusta Sjálfstfl., formaður Sjálfstfl. og ýmsir aðrir talsmenn hans, gaf á fundi Verslunarráðs Íslands nýlega. Þeir boðuðu að skattarnir á fyrirtækjunum yrðu lækkaðir. Það er vissulega stigið spor í þá átt í þessu frv. Það er rétt. En við fólkinu í landinu, launafólkinu í landinu, og sérstaklega þeim sem kosið hafa hæstv. fjmrh. og Sjálfstfl. hér í Reykjavík til Alþingis í þeirri trú að hann mundi lækka á þeim skatta, ég tala nú ekki um þau loforð um að hann mundi afnema tekjuskatt, blasir sú staðreynd að á hans fyrsta skattári mun skattbyrðin hjá þorra launafólks aukast. Þó aðeins sé miðað við þær forsendur einar sem hæstv. fjmrh. hefur lagt fram hér á Alþingi í fjárlagafrv. og í þessu frv., þá er ekki tekið tillit til þess sem samstarfsmenn hans og flokksbræður eru að gera í borgarstjórn Reykjavíkur, er ljóst að um allverulega þyngingu á sköttum er að ræða. Herra forseti. Verði þetta frv. samþykkt og verði samþykkt í borgarstjórn Reykjavíkur sú till., sem hæstv. borgarstjóri Davíð Oddsson hefur flutt um 11% útsvar á næsta ári, blasir sú staðreynd við Reykvíkingum að þeir tveir menn sem oftar en nokkrir aðrir hafa í kosningum undanfarinna ára lofað Reykvíkingum lægri sköttum, hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson og borgarstjóri Davíð Oddsson, munu bera sameiginlega ábyrgð á því að árið 1984 verður þyngra skattaár hjá Reykvíkingum en í áraraðir hefur gerst. Það er staðreyndin. Það er veruleikinn. Herra forseti. Ég legg eindregið til með hæstv. fjmrh. að þessu frv. verði sem fyrst vísað til fjh.- og viðskn. svo að þingheimur allur geti fengið að sjá hinn veruleikann sem þetta frv. felur í sér.



Herra forseti. Það mál sem hér er til umr. hefur þegar verið kynnt með ítarlegum hætti, m.a. í ríkisfjölmiðlum og stærstu blöðum landsins, sem mikil tíðindi. Skattalækkun er boðuð landslýð öllum. Einkum var athyglisvert hvernig fréttir sjónvarpsins í þessu efni voru matreiddar kvöldið sem þetta frv. var lagt fyrir, þar sem aftur og aftur var tekið fram að hér væri um skattalækkunarfrv. að ræða. Eftir að hafa hlýtt á þær fréttir var auðvitað eðlilegt að margur maðurinn hugsaði sem svo að hér væri verið að boða mönnum mikinn fögnuð í tilefni af þeirri hátíð sem nú fer senn í hönd, þegar menn hafa lokið af jólaverkunum hér á hv. Alþingi. Hv. 7. þm. Reykv. hefur hins vegar rakið mjög rækilega hvernig í rauninni er reynt að falsa og blekkja með býsna grófum hætti, þegar þetta frv. um breytingu á tekjuskattslögunum er kynnt. Það eru hæstv. fjmrh. og hæstv. ríkisstj. sem ganga þar í broddi fylkingar. Í þeim efnum virðist mér að ríkisstj. njóti ótrúlega náins stuðnings Þjóðhagsstofnunar, og er þá kominn til skjalanna sá aðill sem síst skyldi, vegna þess að allir útreikningar hæstv. ríkisstj. á skattafrv. byggjast á því að laun milli áranna 1983 og 1984 hækki um 20% á sama tíma og fjárlagafrv. ríkisstj. byggir á því að laun hækki í landinu um 14.4%. Þegar greiðslubyrði ársins 1984 er reiknuð út er miðað við hina meiri launahækkun upp á 20%, en ekki hina minni launahækkun upp á 14.4%, sem þó er gengið út frá í öllum útreikningum. Með þessum hætti er reyndar augljóst að ríkisstj. fær miklu lægra hlutfall skatta á greiðsluári en ella væri, ef hún miðaði við hinar raunverulegu launaforsendur. Og staðreynd er það, að engin rök hafa verið flutt fyrir því, sem eru gild, að laun hækki á milli áranna 1983 og 1984 um 20%. Það er ekkert sem liggur fyrir í þeim efnum. Engin rök hafa verið flutt fram í þeim efnum, og það sem meira er er það, að hver maður sér að á síðari hluta ársins 1983 hefur orðið samdráttur í launum og tekjum almennings í landinu umfram það sem hinir bláköldu og beinu launataxtar segja til um, vegna þess að það hefur orðið gífurlegur samdráttur í yfirvinnu hjá ákveðnum hópum í þjóðfélaginu. Þess vegna er með öllu fráleitt að miða hér við að laun hækki um 20%, þegar reiknað er með því í fjárlagafrv. á sama tíma að launin hækki um 14.4%. Í þessum efnum, virðulegi forseti, er fróðlegt að virða fyrir sér hver er afkoma fjölskyldu launamanns í landinu um þessar mundir. Hefur hinn almenni launamaður, hæstv. fjmrh., afgang eftir efnahagsaðgerðir ríkisstj. til þess að borga meiri skatta en gert er ráð fyrir á þessu ári? Er eitthvað í tekjutölum þessa árs sem bendir til þess að launamaðurinn hafi afgang til að borga hærri skatta? Tökum sem dæmi mann sem í marsmánuði hafði 20 þús. kr. á mánuði, segjum að hann hafi eytt í þeim mánuði 15 þús. kr. í vöru og þjónustu og í sama mánuði hafi hann orðið að greiða af verðtryggðu láni 5000 kr., þannig að endar hafi í marsmánuði með þessum hætti náð saman. Hver er staða sama launamanns í dag? Jú, kaupið hjá honum hefur hækkað úr 20 þús. kr. á mánuði upp í 22 464 kr. á mánuði, þ.e. um 2 500 kr. tæpar á mánuði. Varan og þjónustan, sem hann þarf að kaupa, hefur hins vegar hækkað úr 15 þús. kr. á mánuði í 23 271 kr. á mánuði, þ.e. um 8 þús. kr. á mánuði hefur varan og þjónustan, sem þessi maður kaupir, hækkað á sama tíma og kaupið hans hefur hækkað um tæplega 2 500 kr. Og ef við lítum á þróun skuldarinnar, sem hann var með, verðtryggðrar skuldar í marsmánuði s.l., hann hafi þurft að greiða 5 000 kr. skuld, þá hefur sú greiðsla með þróun lánskjaravísitölunnar á sama tíma farið upp í 7 417 kr. á mánuði, þ.e. í októbermánuði vantar þennan mann til þess að borga sömu neyslu, sömu þjónustu og sömu verðtryggðu skuldina og í mars 8 224 kr. Á þessu tímabili, sem hér er um að ræða, hefur þessi maður frá mars til október fengið í laun 168 þús. 864 kr. alls. Hann hefði þurft að borga í vöru og þjónustu, miðað við sama neyslustig og í mars, 155 þús. 306 kr. Hann hefði þurft að borga af verðtryggða láninu, ef hann hefði gert það með sama hætti í hverjum mánuði og í mars, 49 964 kr. Hann vantar eftir þessa mánuði 36 þús. 406 kr. Og ég segi: Þessi maður, þessi einstaklingur, er dæmi um þúsundir Íslendinga sem á þessu ári hafa orðið að taka á sig meiri kjaraskerðingu á unna vinnustund en nokkur önnur dæmi eru til um. Að undanförnu hafa hæstv. ráðherrar og talsmenn ríkisstj. gjarnan látið að því liggja og haldið um það hjartnæmar og langar ræður að hitaveiturnar, að fyrirtækin, að útgerðirnar, frystihúsin, sveitarfélögin og allar þessar stofnanir byggju við þröngan og erfiðan kost, sem hefði verið búinn þessum ágætu fyrirtækjum af fyrrv. ríkisstj. og fyrrv. ríkisstjórnum. Hvernig stendur hins vegar fyrirtækið sem er grunnfyrirtækið í þjóðfélaginu sem allt hvílir á, heimilið sem hinn almenni launamaður sér fyrir með vinnu sinni, núna? Væri ekki ráð að fá um það umr. hvernig það fólk er nú á sig komið sem ríkisstj. hefur búið þá kjaraskerðingu sem ég var að rekja áðan? Hér er auðvitað ekki bara um kaldar tölur að ræða, tölur sem menn lesa út úr löngum talnadálkum, heldur birtist sá vandi fólki í margvíslegum félagslegum erfiðleikum sem eru að brjótast út um þessar mundir sem sjúkdómseinkenni á mörgum sviðum okkar þjóðfélags. Það er engin tilviljun að einmitt um þessar mundir eru lengri biðlistar hjá Félagsmálastofnun Reykjavíkurborgar en nokkru sinni fyrr. Það eru herir ríkisstj. Það er það fólk sem skorturinn hefur rekið af stað til að biðja um lítilræði til að geta haft fyrir allra brýnustu nauðsynjum eins og mat í þessum mánuði. Það er skorturinn sem er sestur í skömmtunarstjórasætið á heimilunum í landinu á sama tíma og ríkisstjórn Íhaldsins og Framsfl. heldur því fram að nú eigi allt að vera frjálst, gjaldeyrisverslunin frjáls, bankaútibúin frjáls, allt sem allra frjálsast. Á sama tíma og þetta er svona er það skorturinn sem skammtar á alþýðuheimilunum í landinu, vegna þess að um leið og fjármagninu er búið aukið frelsi þrengir að hinum almenna launamanni sem hefur ekki afl til að verja sig fyrir þessum árásum nema hann beiti afli samtaka sinna. Og að því hlýtur að koma fyrr en seinna. Hæstv. ríkisstj. heldur því hins vegar fram í sínum málflutningi að þessi launamaður, sem svo er kominn eins og ég hef hér rakið, megi bara þakka fyrir að vera með þetta lága kaup, vegna þess að hann geti í raun og veru sætt sig við að verðbólgan sé komin svo mikið niður og það leysi allan vandann og borgi væntanlega matarreikningana á alþýðuheimilunum í jólamánuðinum, þessar verðbólguspár þeirra hv. þm. Þorsteins Pálssonar og Steingríms Hermannssonar, að það sé það sem fólk eigi að leggja sér til snæðings á hátíðinni. Og þegar verið er að tala um hvað fólk megi vera fegið og þakklátt fyrir hina ört lækkandi verðbólgu býður hver öðrum betur. Fyrst kemur hæstv. forsrh. og segir: Þetta er gott. Annars hefði verðbólgan verið 120% og öll fyrirtækin lokuð. Svo kemur hæstv. landbrh. á einhverjum fundi og lýsir því yfir: Þetta er frábær staða því annars hefði verðbólgan verið 150%. Menn mega þakka fyrir því nú er hún komin niður í þetta. Svo kemur hæstv. utanrrh. og býður enn þá betur og segir: Menn mega sérstaklega þakka fyrir að hafa þetta lága kaup, vegna þess að annars væri verðbólgan 150–160%. Og svo kemur varaformaður Sjálfstfl., 2. þm. Reykv., og segir hér í ræðustól: Þetta er alveg sérstakur árangur sem ríkisstj. hefur náð í verðbólgumálum, því annars væri hún 200%. Menn mega þakka fyrir að fá þó þetta lága kaup, því annars væri verðbólgan 200%. Og alþýðan í landinu á að beygja sig í duftið og kvaka og hlakka í þúsund ár yfir því að verðbólgan skuli ekki vera 200 eða 300% eða hvað það nú er sem þeim þóknast að nefna næst þegar þeir fara að yfirbjóða hvern annan í þessum verðbólgutölum. Staðreyndin er sú, að það hefur oft áður tekist á liðnum árum og áratugum að ná verðbólgu niður um skemmri tíma mjög verulega og eins mikið niður og nú er verið að tala um. Ég vil t.d. minna á að á árinu 1981, á fyrri hluta þess árs, fór verðbólguhraðinn um skeið niður fyrir 30%. Og ég vil minna á það í þessu sambandi, að í árslok 1978 og byrjun ársins 1979 fór verðbólguhraðinn niður í u.þ.b. 22% á ársgrundvelli. En verðbólgan æddi upp aftur, vegna þess m.a. að það eru undirliggjandi í efnahagskerfinu dýrtíðarvaldar sem núv. ríkisstj. hefur ekki snert á. Það eru þeir aðilar í þjóðfélaginu sem heimta sitt hvað sem tautar og raular, burtséð frá því hvort til er verðmætasköpun á bak við slíkar kröfur eða ekki. Það er ekki verkalýðshreyfingin sem þar er fremst í flokki. Það eru milliliðirnir og atvinnurekendasamtökin sem um þessar mundir leggja áherslu á að hirða sitt hvað sem líður verðmætasköpuninni í samfélaginu. Það er þetta sem er dýrt og það er þetta sem veldur verðbólgu í þessu landi. Það er of lítið sem til skiptanna er, miðað við þær miklu kröfur sem fjármagnsöflin í landinu gera til þessa stjórnkerfis og þessa þjóðfélags. Frekjan í fjármagnsöflunum er að sliga íslenska þjóðarbúið. Núverandi ríkisstj. gerir sér hins vegar enga grein fyrir því, heldur afgreiðir fjármagnsöflin og frekju þeirra og yfirgang svo að segja á færibandi. Núv. ríkisstj. státar af því að hún hafi náð verðbólgunni býsna mikið niður, eins og ég hef hér rakið. En hver er staðreyndin um þá verðbólgu sem var þegar fráfarandi ríkisstj. fór frá? Ef litið er á vísitölu framfærslukostnaðar og þróun hennar frá 1. maí 1982 til 1. maí 1983 er um að ræða hækkun sem nemur 83.7%. Það er sú hækkun á vísitölu framfærslukostnaðar sem um var að ræða í tíð fráfarandi ríkisstj. Og hún skildi við mikinn verðbólguhraða. En af hverju skyldi það nú hafa verið sem svo fór, að fráfarandi ríkisstj. lét eftir sig mikinn verðbólguhraða? Það var m.a. og sérstaklega vegna þess að hún studdist við mjög veikar stoðir á parti. Þannig var, að þegar ríkisstj. var mynduð voru ákveðnir tveir einstaklingar í Sjálfstfl., Albert Guðmundsson núv. hæstv. fjmrh. og Eggert Haukdal. hv. þm., sem sögðust styðja ríkisstj. Þegar kom fram á árið 1982 og hinn ægilegi vandi blasti við íslenska efnahagskerfinu svikust þeir undan merkjum. Þeir höfðu ekki þrek til að takast á við vandann. Þeir voru ekki reiðubúnir að glíma við þann vanda sem um var að ræða í efnahagslífinu. Og niðurstaðan varð sú, að fráfarandi ríkisstj. bjó við sjálfheldu svo að segja allt s.l. ár í þessu efni og fram á þetta ár. Stuðningur þessara einstaklinga varð þeirri ríkisstj. dýr að lokum, það er rétt. En það skulu menn skilja, áður en þeir setja punkt við þessa sögu, hvernig á því stendur að hún fór svo sem raun ber vitni um. Og í þeim efnum má hæstv. fjmrh. gjarnan rita nokkur orð í sína ævisögu og pólitísku afrekaskrá, því hann er að glíma í núv. ríkisstj. við sitt eigið pólitíska þrekleysi. Í þessum efnum er það og svo, að núv. hæstv. fjmrh. hefur frekar en allir aðrir ráðh. verið með stórfelldar yfirlýsingar um að hér væru nú skattarnir að lækka og það væri hans höfuðstefna og mið og tilgangur með öllu því pólitíska puði, sem hann hefur tekið þátt í um árabil, að lækka skattana, leyfa einstaklingunum að nota sitt sjálfsaflafé, eins og það heitir í hinum lærðu ályktunum Íhaldsins, láta ekki hina opinberu krumlu vera að róta mikið í launaumslögum almennings. Nú hefur hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson, hinn mikli leiðtogi skattalækkunarinnar, fengið sitt gullna tækifæri til að sýna þingi og þjóð hvað hann raunverulega getur og hvað hann vill. Það er búið að liggja yfir þessu frv. langtímum saman hér og þar af efnahagsnefnd Sjálfstfl. og sérfræðingunum upp í fjmrn. Geir Haarde hefur sjálfsagt kallað saman fundi í Valhöll og víðar og víðar hafa menn borið sig saman um hvernig ætti að fara að því að lækka skattana. Og svo tók fjallið jóðsótt og það fæddist þessi mús. Þetta er nú meiri útkoman! Árið 1983 er merkilegt fyrir margt, en ekki síst verður það merkilegt fyrir það, að hér eru á ferðinni einhver stærstu kosningasvik sem sögur fara af, og er þá langt til jafnað. Þegar þetta frv. er skoðað, eins og hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson benti á áðan, felur það í sér, að meðtöldum áformum Davíðs Oddssonar borgarstjóra Íhaldsins, stórfelldar skattahækkanir á því fólki sem um er að ræða, hér í Reykjavík alveg sérstaklega. Og það er alveg sama hvernig þetta er skoðað. Þjóðhagsstofnun hefur tekið saman yfirlit um þetta efni. Þar kemur fram að skattar til ríkisins á árinu 1984 eigi að vera 2 457 millj. kr. alls og það sé óbreytt skattbyrði sem hlutfall af tekjum greiðsluárs, og þá er miðað við að launin hækki um 20% á milli ára. En auðvitað á í þessum efnum að miða við launahreyfingu upp á 14.4%, eins og gert er í fjárlagafrv. Ef það er gert ætti þessi skattasumma að vera 2 334 millj. kr. M.ö.o.: Með þessum bókhaldsblekkingum eru hrifsaðar til ríkisins aukalega 123 millj. kr. Þetta er gert í trausti þess að menn sjái ekki í gegnum fortjald blekkingarinnar. Það er líka fróðlegt í þessu efni, herra forseti, að athuga hvernig skattar koma út sem hlutfall af þjóðarframleiðslu á þessu ári og því næsta, því það segir sína sögu. Til innheimtu á þessu ári eru, samkvæmt upplýsingum sem ég fékk frá Þjóðhagsstofnun í gær, 3 570 millj. kr. Það gerir 5.8% af vergri þjóðarframleiðslu, og þá reikna ég með því að verg þjóðarframleiðsla sé 62 milljarðar. Þá er ég búinn að lækka þá tölu frá þjóðhagsáætlun með tilliti til þeirrar spár sem Þjóðhagsstofnun hefur gert eftir að „svarta skýrslan“ birtist. Með þessu móti verða innheimtir skattar eða skattar til innheimtu, eins og það heitir, 5.8% af þjóðarframleiðslu á næsta ári. Og hvernig er það á þessu ári? Eru það 5.8%? Niðurstaðan er sú, að til innheimtu eru skattar á þessu ári, samkv. fjárlögum, upp á 5.4% af vergri þjóðarframleiðslu. Þetta er m. ö. o. hækkað sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu upp á 0.4%, sem er stór tala vegna þess að við erum hér að miða við grunntölu þjóðarframleiðslu upp á 62 milljarða kr. Þetta á að taka aukalega í ríkissjóð á því ári þegar launafólkið er eins á sig komið og hefur orðið fyrir eins mikilli kjaraskerðingu og ég hef hér rakið. Það bendir sem sagt allt til þess, að skattar til ríkisins sem hlutfall af þjóðarframleiðslu verði hærra hlutfall en áður og að greiðslubyrðin verði hærra hlutfall af launum en verið hefur. En með þessu er ekki öll sagan sögð, því að til viðbótar kemur svo sú staðreynd að sveitarfélögin geta auðvitað sagt eins og ríkið og eins og fyrirtækin, að þau geti ekki lækkað eða dregið úr sinni skattheimtu. Niðurstaðan verður svo sú, þegar sveitarfélögin eru búin að hirða sitt, að skattheimta á árinu 1984 yrði að mati Þjóðhagsstofnunar, ef notaðar verða sömu heimildir í einu og öllu og 1983, 800 millj. kr. hærri en á þessu ári. Það er ljóst að einhver sveitarfélaganna munu ganga skemmra í innheimtu og álagningu útsvars en þetta, en það er alla vega greinilegt, þegar þessar tölur eru skoðaðar, að álagðir skattar verða alls hærra hlutfall af tekjum greiðsluárs 1984 en þeir hafa verið undanfarin 10 ár. 1974 voru skattar 10.4% af tekjum greiðsluárs, 1975 11.7%, 1976 12.8%, 1977 10.8%, 1978 12.4%, 1979 13.1%, 1980 12.9%, 1981 12.4%, 1982 - bráðabirgðatölur - 12.9%, 1983 12.5%. Ef álagningar verða eins og flest bendir til nú er mjög ólíklegt að heildarskattabyrðin af tekjum greiðsluárs verði minni en 14%. Og jafnvel þó að einhver sveitarfélaganna reyndu að keyra þessa tölu niður vegur Reykjavík það þungt í þessu efni að heildarálagning skatta sem hlutfall af tekjum greiðsluárs verður hærri 1984 en nokkru sinni í 10 ár. Þetta eru skattalækkunarloforð hæstv. fjmrh. Alberts Guðmundssonar og Davíðs Oddssonar, borgarstjórans í Reykjavík. Hinir miklu riddarar skattlækkunarinnar hafa gengið fram á sviðið og sýnt hvað í þeim býr. Þjóðin veit hvar hún hefur þá, þessa pilta. Og útkoman er þessi: Skattahækkun meiri en nokkru sinni hefur verið, jafnvel hjá hinni illræmdu síðustu ríkisstj. Hvað ætli þeir félagar úr íhaldsflokknum, Sjálfstfl., hafi haldið margar ræður hér á þingi um skattpíningu síðustu ríkisstj.? Hvað ætli þær hafi verið margar og langar og ítarlegar þær ræður sem þar var um að ræða? Í þeim efnum var fjargviðrast yfir því að fráfarandi ríkisstj. hefði lagt á nýja skatta upp á hundruð og aftur hundruð millj. kr. Hún lagði á nýja skatta vegna þess að hún tók við slæmu búi. Ríkissjóður var á hausnum eftir Matthías Á. Mathiesen. Þannig er það auðvitað þegar Íhaldið tekur að sér að stjórna ríkissjóði. Það er eiginlega regla að þá segja menn sig á framfæri Jóhannesar Nordals, og má segja að það komi vel á vondan þar sem er núv. fjmrh. staðan var þannig að fráfarandi ríkisstj. varð, fyrir utan það að greiða aukna samneyslu og stóraukna fétagslega þjónustu, að afla tekna líka til að greiða upp skuldirnar sem fráfarandi ríkisstj. hafi skilið eftir sig. Í ræðum þm. Sjálfstfl. á síðasta kjörtímabili, ég hugsa allra, voru endurteknar yfirlýsingar um það, að þegar þeir kæmust nú loksins að mundu þeir afnema vinstristjórnarskattana. Í málflutningi þeirra í opinberum skjölum, kosningaáróðri og dagblöðum m.a., kom þetta aftur og aftur fram. Þeir ætla sér að afnema vinstristjórnarskattana, var sagt. Og þeir lofuðu að sjálfsögðu líka, um leið og þeir lofuðu því að afnema vinstristjórnarskattana, að stórauka félagslega þjónustu. Þeir ætluðu t.d. að margfalda framlög í Byggingarsjóð ríkisins og vinna hvers konar þarfaverk önnur fyrir þá skatta sem þó átti að skera stórlega niður. Þetta er auðvitað allt svikið, blásið á þetta eins og kusk sem aldrei hafði verið til. Eftir stendur það, að Sjálfstfl. hefur með framlagningu þessa frv. í rauninni sýnt meiri ósvífni gagnvart kjósendum sínum en nokkur dæmi eru til um áður. Ég hef hér, herra forseti, rakið nokkur atriði sem tengjast þessu skattafrv. Frv. sjálft er einfalt. Það er aðeins tíu greinar og því fylgja nokkrar skýringar. En gjarnan hefðu mátt fylgja frv. töflur og skýrslur frá Þjóðhagsstofnun varðandi heildarskattbyrði sem ég var að rekja áðan. Einhverra hluta vegna hefur hæstv. ríkisstj. ekki treyst sér til að dreifa þeim skýrslum sem þskj. og er bersýnilegt að hv. fjh.- og viðskn. verður að taka það ómak af fjmrh. að dreifa því plaggi frá Þjóðhagsstofnun sem þskj. Ef hv. fjh.- og viðskn. vill hins vegar ekki dreifa þessu plaggi Þjóðhagsstofnunar sem þskj., þannig að það komi fyrir augu alþjóðar, er ég sannfærður um að minni hl. í fjh.- og viðskn. er reiðubúinn að leggja sitt af mörkum til þess að þjóðin megi sjá hvaða skattbyrði er hér verið að leggja á fólkið í landinu. Við samningu þessa frv. hefur ríkisstj. tekið þá ákvörðun að hækka einstaka þætti skattanna og breyta þeim mjög mismunandi mikið. Það hefur t: d. verið tekin ákvörðun um að persónuafsláttur hækki hlutfallslega miklu meira en skattþrepin sjálf. Það er gert ráð fyrir því í þessu frv., að miðað við forsendur þess verði greiddur 25% skattur af tekjum upp að 107 þús. kr. Ef þetta skattþrep hefði verið ákveðið eingöngu með tilliti til verðbólgunnar og áætlunar um hana milli áranna 1983 og 1984 hefði þessi tala ekki átt að vera 25% heldur 19.5% samkv. upplýsingum sem ég hef undir höndum. Og ég vil biðja hæstv. fjmrh. að útskýra hvernig stendur á því að neðsta álagningarþrepið er þetta miklu hærra en vera ætti ef allar forsendur fjárlaga og þessa skattafrv. eru hafðar í heiðri. Mér er ljóst að að einhverju leyti er það hér á ferðinni að ríkisstj. breytir persónuafslætti og barnabótum þeim mun meira til samræmis við þessar lagfæringar, en það er nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. útskýri það hér sjálfur hvernig á því stendur að hann leggur það til að hérna er um mismunandi prósentur að ræða. Fyrsta skattþrepið, 25%, er mun hærra ...

23%.

23%, já.

Miðað við 170, en ekki 107.

Já, 170, eins og það er núna. Ég þakka hæstv. fjmrh. fyrir. Þessi tala, sem nú er 23%, ætti að vera 19.5%. Ég mundi vilja fá skýringar á því hjá hæstv. fjmrh. sjálfum, hvernig á því stendur að þessi tala er ekki 19.5%, heldur 23%. Hún ætti að vera 19.5% ef allar forsendur fjárlaganna og skattafrv. væru hafðar með, en í staðinn er valin hér 23%. Ég fer fram á að hæstv. fjmrh. rökstyðji sjálfur úr stólnum af hverju hann hefur ákveðið prósentuna á þennan veg. Hið sama á við um aðra þætti í þessum skattþrepum. Ég hef hér, herra forseti, farið yfir nokkra þætti í sambandi við þetta frv. og að viðbættum þeim einstöku dæmum sem hv. 7. þm. Reykv. rakti er greinilegt að við Alþb.-menn teljum að hér sé um að ræða mjög gallað frv. að mörgu leyti, sem þurfi ítarlegrar athugunar við. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort hann heldur fast við þá kröfu sína að frv. verði afgreitt fyrir áramót. Það er auðvitað iðulega svo, að frv. af þessum toga hafa ekki verið afgreidd fyrr en kemur eitthvað fram á veturinn. Samkv. þeim forgangslista sem ríkisstj. lagði fyrir í gær, 2. útgáfu - en ríkisstj. hefur lagt fram eina útgáfu á dag af þessum forgangslista er gert ráð fyrir að þetta tekjuskattsfrv. verði afgreitt. Ég vil spyrja hæstv. fjmrh. að því, hvort hann haldi fast við að þetta frv. verði afgreitt og óska eftir því að hann svari því í lok þessara umr., því það er greinilegt að það verður að afla margvíslegra upplýsinga áður en lengra er haldið með meðferð þessa máls. Það hefði verið eðlilegt að ríkisstj. hefði með frv. látið prenta margs konar fskj. um áhrif þessara skattabreytinga á fjárhag heimilanna í landinu. Ríkisstj. hefur látið það undir höfuð leggjast. Það er óhjákvæmilegt fyrir stjórnarandstöðuna að fara fram á ítarlegar upplýsingar um hvernig þessi skattstigi og skattabreyting kemur út fyrir einstakar fjölskyldur í landinu, þannig að það sé sem ljósast hvað hér er verið að gera. Sérstaklega væri fróðlegt að fá að heyra það frá hæstv. fjmrh. hvernig á því stendur að hann kýs að fara þá leið að fyrsta skattþrepið er ákveðið 23% en ekki 19.5, eins og vera ætti að óbreyttum öðrum efnahagsforsendum í kringum þetta frv. Ég tel, herra forseti, að í rauninni sé nauðsynlegt að ræða þetta mál miklu ítarlegar en hér hefur verið kostur á enn þá. En málið á eftir enn frekari meðferð í þinginu, þannig að ég skal láta máli mínu lokið að sinni. En ég tel að þetta mál þurfi mjög vandlegrar skoðunar við og að það eigi að líta á þetta mál með bakgrunn í kosningafyrirheitum hæstv. fjmrh. og átta sig á því, með hvaða hætti hann kýs að efna þau stóru loforð sem hann gaf fyrir kosningarnar ásamt einkavini sínum, Davíð Oddssyni borgarstjóra, sem núna hefur ákveðið að leggja skatta á Reykvíkinga upp á 11% í útsvari, þó að í raun hefði þurft að fara enn neðar með útsvarstöluna til að raunútsvar hefði verið það sama 1984 og var 1983 í höfuðstað landsins.



Herra forseti. Þegar fjárlagafrv. var kynnt á sínum tíma bentum við fulltrúar Alþfl. og fleiri stjórnarandstæðingar hæstv. fjmrh. á það í allri vinsemd, að það dæmi að stórauka tekjur ríkissjóðs af tekjuskatti eins og þar væri gert ráð fyrir, að auka þær um 28% milli áranna, gæti ekki komið heim og saman við það loforð, sem jafnframt var í aths. með frv., að skattbyrði skyldi haldast óbreytt. Þetta er nú komið fram svart á hvítu í því frv. sem hér er til umfjöllunar. Enn er því haldið fram í framsögu með þessu frv. að skattbyrðin aukist ekki. Í rauninni þarf engum blöðum um það að fletta, og ég vísa þá aftur til umr. um fjárlögin, að skattbyrðin muni aukast. En það vill reyndar svo til að menn geta flett upp í Morgunblaðinu til þess að ganga úr skugga um það að skattbyrðin eykst. skattbyrðin eykst hjá nær öllum þeim sem greiða skatt á annað borð. Það er sama hvar gripið er niður í útreikninga ríkisskattstjóra miðað við þær forsendur sem hann gefur hér, og ég skal víkja að því hér á eftir, það er nær sama hvar gripið er niður í þá útreikninga, alls staðar og ævinlega kemur það fram að skattbyrði muni aukast hjá nær öllum þeim sem greiða skatt á annað borð. Tölurnar eru kannske sumar sakleysislegar. Það hækkar úr 10.5% í 11.5% eða úr 17.3 í 19.42%. Þetta sýnist kannske ekki mikill munur. En allt er það upp á við hjá nær öllum þeim sem um er að ræða. En þegar þessar tölur eru skoðaðar eilítið nánar kemur í ljós hvað í rauninni sé um að tefla. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að taka bara eitt af þessum dæmum sem ríkisskattstjóri er með og líta á það eilítið nánar. Ég vel tiltölulega einföld dæmi en það sama mun gilda að því er önnur varðar. Hér er dæmi af einhleypum barnlausum karli eða konu sem hefur 250 þús. kr. í vergar tekjur á árinu 1983. Þetta þýðir það að meðaltekjur þessa manns á yfirstandandi ári hafi verið 20 800 kr. á mánuði. skattur hans er skv. útreikningum ríkisskattstjóra 21 156 kr. sem hann á að greiða á þessu ári. Þessar 20 833 kr. sem hann hafði að meðaltali á mánuði svara til þess að hann ætti núna, þennan mánuðinn, - ég tel það nefnilega mikilvægt að menn hafi tækifæri til að bera saman við stöðuna eins og hún er núna - að hafa 22 800 kr. laun, nokkru hærra vitaskuld heldur en meðaltalið, vegna þeirra launabreytinga sem hafa orðið á árinu. Þetta svarar til þess að á þessu ári, um þessar mundir, er skattur mannsins tæplega 93%, réttara sagt 92.7% af mánaðartekjunum. Ársskattur mannsins er 92.7% af mánaðartekjunum um þessar mundir. Hvernig stendur svo þessi maður á næsta ári? Við skulum segja að meðalhækkunin milli ára verði 20% eins og ríkisskattstjóri gerir ráð fyrir. Þá ættu tekjurnar að verða 25 þús. kr. á mánuði að jafnaði á næsta ári. Skv. útreikningum ríkisskattstjóra verður skatturinn þá 26 650 kr. Það sem hefur gerst er það að skatturinn er orðinn hærri, ársskattur mannsins er orðinn hærri en mánaðartekjurnar. Þetta er augljóst, miðað við allar forsendur eins og þær eru settar fram hjá ríkisskattstjóra. Í stað þess að hann sé 92.7% er hann kominn upp í 106.6%. Ég held að ég geti ekki með einfaldari hætti bent á það að skattbyrðin sé augljóslega að aukast. Sú tala sem sýnd er og virðist sakleysisleg, að hækkunin sé úr 8.46% upp í 8.88%, hefur samt þessi áhrif, miðað við tekjurnar núna og miðað við þær tekjur sem ríkisskattstjóri gerir ráð fyrir, sjálfsagt skv. forsögn frá hæstv. fjmrh., að maðurinn verði með á næsta ári. Ársskattur mannsins, skatturinn yfir árið hækkar úr því að vera 92.7% af mánaðartekjum hans eins og þær eru um þessar mundir upp í það að verða 106.6%. Nú er ekki víst að tekjuaukningin verði 20% milli áranna. En skattstiginn á að gilda engu að síður. Ef umræddur maður væri meðal þeirra opinberu starfsmanna sem fengju 16% hækkun, sem eru reyndar efri mörkin á því sem fram kemur í forsendum fjárlagafrv. að geti komið til greina um árshækkun milli ára, ef hann fengi 16% hækkun yrðu þessi 92.7% komin upp í 110%. En svo segja aðrir, t.d. hæstv. iðnrh., og mér skilst að hæstv. fjmrh. hafi tekið undir það, að það sé ekkert svigrúm til launahækkana. Segjum svo að maðurinn verði að búa við óbreyttar tekjur a.m.k. eitthvað framan af árinu. Þá hækkar þessi tala, 92.7, sem við getum tekið sem eins konar vísitölu, miðað við hvernig þetta stendur núna, upp í 126. Þetta er málið í hnotskurn. Þessi sakleysislega tala, 8.88 í staðinn fyrir 8.46, þýðir þetta, miðað við mánaðartekjur mannsins um þessar mundir. Nú var ég hvorki að taka þann hæst launaða né þann lægst launaða, heldur einhvern venjulegan launamann sem ekkert er of sæll af 21 156 kr. á mánuði um þessar mundir og hefur að undanförnu þurft að taka á sig yfir 100% hækkun á rafmagni og yfir 100% hækkun á hitaveitu eða upphitun. Ég vek athygli á þessu. Ég tel að sá samanburður sem fylgir þessu frv., að bera saman 54% hækkun skattvísitölu og þetta frv., sé algjörlega óraunhæfur. Hann tekur ekkert tillit til stöðu launþegans, sérstaklega ekki þegar verðbólga fer minnkandi, þegar kaupmáttur fer minnkandi. Útreikningar ríkisskattstjóra eru réttir og ágætir svo langt sem þeir ná. En menn þurfa að lesa í þá, menn þurfa að gaumgæfa þá betur til þess að sjá hvers konar afleiðingar þetta skattafrv. hefur. Það kemur að vísu nokkuð glögglega fram hjá ríkisskattstjóra, en ef við skoðum þetta betur miðað við mánaðartekjurnar sem fólk er með núna, þá verður niðurstaðan þessi sem ég hef verið að lýsa. Það er sorglegt að hæstv. fjmrh., sem í allt sumar og langt fram á haust talaði um að það væri ein meginlína sem hann hefði og það væri að hækka ekki skatta, skuli nú vera fallinn í þessa gryfju. Ég veit ekki hvort hann hefur verið blekktur, hrekktur eða hvað hefur gerst, en það er augljóst að það sem hann ætlaði sér í sumar og haust og talaði svo ágætlega um á þeim tíma, það er gjörsamlega horfið og svikið með þessu frv. eins og það liggur fyrir. Ég ætla að vona að hæstv. fjmrh. fáist til að líta þetta raunhæfum augum með tilliti til afkomu fólksins í landinu og þeirra loforða sem hann hefur gefið og í ljósi þeirra upplýsinga sem koma fram í töflum þeim sem birtar eru í Morgunblaðinu í dag og í ljósi þeirra upplýsinga sem ég hef hér verið að veita. Það er nefnilega stórmál, herra forseti, að það tækifæri sem ríkisstj. hefur nú, það tækifæri sem Alþingi hefur nú til þess að rétta kjör launafólks í gegnum skattkerfið, verði nýtt, það er stórmál. Það er hörmulegt að horfa upp á það ef það tækifæri á nú að fara forgörðum að rétta hag launafólks að einhverju leyti með aðgerðum í skattamálum, því að það er vísasti vegurinn til að ná einhverjum árangri í þeirri viðureign við verðbólguna sem menn hafa þó átt hér í að undanförnu. Herra forseti. Það hefur verið mjög takmarkaður tími til að líta á og gaumgæfa þetta frv. til breytingar á skattalögum. Ég hef einskorðað mig við mjög einfalt dæmi og algilt, sem gildir auðvitað alls ekki bara fyrir þennan mann með 250 þús. kr. árstekjurnar á þessu ári, heldur gildir almennt í gegnum allar töflurnar eins og þær liggja fyrir. Að lokum vil ég einungis segja það, endurtaka og ítreka, að það er ljóst af þessum gögnum að skattbyrði nær allra þeirra sem borga skatta á annað borð er að aukast. Þyngingin er mun meiri í reynd en manni virðist í fljótu bragði. Það sést af tölum ríkisskattstjóra ef~þær eru gaumgæfðar. Þess vegna skora ég á hæstv. ráðh. að taka þetta mál til endurskoðunar.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs um þingsköp vegna þess að við þm. höfum fengið þau boð frá hæstv. forseta að hér eigi að halda kvöldfund um þetta mál og önnur. Það var venja hér á árum áður í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu að fyrir fram væri samið um það milli stjórnar og stjórnarandstöðu ef kvöldfund átti að halda. Reynt var að hafa þá vinnureglu að jafnaði að ekki væri nema einn fundur að kvöldi til í hverri viku, og þm. vissu það með allmiklum fyrirvara, a.m.k. tveggja til þriggja daga fyrirvara, svo að þeir gætu haldið þeim kvöldum lausum frá alls konar öðrum skuldbindingum, vinnuskuldbindingum sem hvíla á þm. um fundarsetur og störf á kvöldin utan þingsala. Hér var haldinn kvöldfundur í gærkvöld, herra forseti, lengi kvölds. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja. En nú fáum við þau skilaboð meðan þessi fundur stendur að það eigi aftur að halda fund hér í kvöld. Það er mjög óvenjulegt að gera það með þessum hætti og án þess að rætt hafi verið við þm. og reynt að leita samkomulags milli stjórnar og stjórnarandstöðu um þingstörf. Ég er ekki að gagnrýna núverandi hæstv. forseta neitt í þessum efnum. Ég er einfaldlega að vekja athygli á þessu efnisatriði og spyrja hæstv. forseta hvort ekki sé unnt að taka þessa umr. síðar, áframhald hennar, svo að meiri fyrirvari gefist til að láta þm. vita að þeir eigi von hér á kvöldfundi. Ég vil enn fremur vekja athygli á því að þm. hæstv. ríkisstj., sem eru allmikill meiri hluti þm. þessarar hæstv. deildar, hafa yfirleitt ekki verið hér í dag. Síðasta klukkutímann eða svo, meginfundartíma þessarar hv. deildar, hefur að jafnaði einn eða tveir af þm. stjórnarliðsins verið hér í salnum. Það nær auðvitað ekki nokkurri átt að vera að halda hér áfram umr. og þingstörfum um eitt veigamesta málið sem við fjöllum um, skatta almennings í landinu, án þess að meginþorri deildarmanna sé viðstaddur og án þess að stjórnarandstaðan hafi tækifæri til þess að ræða við stjórnarliðið um það mál. Stjórnarandstaðan lætur ekki bjóða sér að aðeins einn eða tveir af þm. stjórnarliðsins telji nauðsynlegt að sinna þingstörfum meðan fundir eru haldnir. Lengi dags hefur verið einn, stundum tveir ráðherrar í sæti sínu. Ráðherraröðin hérna megin hefur verið auð í allan dag. Yfirleitt hefur fjmrh. setið hér einn þar til núna að tveir félagar hans hafa, rétt áður en þingflokksfundir eiga að hefjast, látið svo lítið að koma hér í þingsalinn til að tylla sér aðeins í ráðherrastólinn. Það kann ekki góðri lukku að stýra í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu hér í þinginu ef þetta á að vera hátturinn, að stjórnarliðar telji sig ekki þurfa að sækja hér þingfundi utan að hafa hér einn mann úr Framsfl. og einn eða kannske tvo úr Sjálfstfl. Ég skal að vísu játa að það hafa verið mjög háttsettir menn í Sjálfstfl., formaður flokksins og varaformaður, sem yfirleitt hafa setið hér. Minni spámönnunum hefur greinilega verið gefið frí. Og það hefur verið formaður þingflokks Framsfl. sem hér hefur löngum setið, en öðrum þm. Framsfl. verið gefið frí. Ég spyr hæstv. forseta: Er það virkilega ætlunin að halda áfram fundum hér í kvöld með þessu háttalagi, að það séu aðeins einn og tveir úr þingflokkum stjórnarliðsins mættir og fjmrh. einn yfirleitt og enginn annar úr þeirri miklu sveit sem skipar ráðherrabekkina? Stjórnarandstaðan lætur ekki bjóða sér þessi vinnubrögð hér í þinginu, að það sé haldið uppi kvöldfundum kvöld eftir kvöld án þess að þm. stjórnarliðsins sæki þá fundi, án þess að ráðherrarnir sæki þá fundi og án þess að um það sé samið við stjórnarandstöðuna fyrir fram hvernig þingstörfunum eigi að vera háttað, og það sé fylgt eðlilegum skipulagsreglum í þeim efnum svo að þm. allir, stjórnarandstaðan og aðrir, geti skipulagt störf sín með eðlilegum hætti. Ef þetta eiga að vera vinnubrögðin hér fram til jóla í samskiptum stjórnar og stjórnarandstöðu þá kann það ekki góðri lukku að stýra. Ég er ekki að gagnrýna hæstv. forseta þessarar deildar. Ég veit að honum gengur gott eitt til að reyna að koma áfram þeim langa lista sem á hans skrá er. Engu að síður er óhjákvæmilegt, vegna þeirra boða sem við höfum fengið hér á síðasta klukkutímanum að hér eigi að halda kvöldfund, að fá svör við því í fyrsta lagi frá hæstv. forseta hvort áfram eigi að fylgja þeirri reglu, sem yfirleitt hefur verið fylgt hér á undanförnum árum, að það sé að jafnaði ekki nema einn kvöldfundur í hverri viku nema um það sé samið fyrir fram, svo að þm. geti skipulagt tíma sinn með þeim hætti. Í öðru lagi að forustumenn Sjálfstfl., þingflokks hans, og Framsfl. svari því: Hvað eru þm. þessara flokka að gera? Hvernig stendur á því að hér hefur aðeins verið einn eða tveir þm. frá hvorum stjórnarflokki meginhluta þessa fundartíma? Engu að síður er tekin ákvörðun um það að halda hér kvöldfund. Og í þriðja lagi: Er hæstv. forseti reiðubúinn til þess að gera ráðstafanir til að stjórnarliðið og ráðherrasveitin sæki þá fundi hér í þessari hv. deild ef ætlunin er að halda áfram vinnubrögðum með þessum hætti? Því það eru til ótal aðferðir fyrir stjórnarandstöðuna að láta hart mæta hörðu hér í þinginu ef þetta eiga að vera vinnubrögðin, ef þetta á að vera sú virðing sem stjórnarþm. og ráðherrasveitin sýna þinginu, ef þetta á að vera samskiptahátturinn milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Stjórnarandstaðan á þessu þingi hefur ekki talið efni til að fara að beita slíkum vinnubrögðum. En framkoma og fjarvistir ráðherrasveitarinnar og þingliðs ríkisstj. hér í dag er með þeim hætti að það er alveg óhjákvæmilegt að forseti þessarar hv. deildar og sérstaklega forustumenn og forsvarsmenn þessara flokka svari því alveg skýrt og skorinort hver tilgangurinn er með því að krefjast hér kvöldfundar á sama tíma og yfir 90% af þingmannasveit ríkisstjórnaráðsins eru búin að vera fjarverandi meginhluta fundartímans og meginþorri ráðherrasveitarinnar er einnig búinn að vera fjarverandi meginhluta fundartímans.



Út af þessum ummælum hv. 7. þm. Reykv. vil ég byrja á því að taka fram að forseti vill að sjálfsögðu hafa sem allra best samstarf við þm. úr öllum flokkum og ekki síst við stjórnarandstöðuna í heild um það að þingmál megi ganga hér greiðlega fram. Við höfum, forsetar, nú þegar ásamt með formönnum þingflokka átt fundi ekki einu sinni, líklega oftar, um framgang þingmála og verð ég að segja að á þeim fundum hefur yfirleitt verið gott samkomulag um að reyna að vinna þannig að málum hér að áfram þokist þau mál sem eðlilegt er að afgreidd verði nú á næstunni. Ég vil líka taka fram að það er ekki óeðlilegt að vinnuálagið verði nokkru meira hinar síðustu vikur fyrir jól. Þetta er gamalkunnugt. Og ég vil jafnframt sérstaklega taka það fram að ég óskaði eftir því við skrifstofu Alþingis að þeim boðum yrði komið til þingflokksformanna í gær, og það var reyndar í framhaldi af því sem forsetar hafa rætt við þingflokksformenn, að það væri ljóst að kvöldfundur yrði í Nd. nú í kvöld. Ég held því að hv. 7. þm. Reykv. megi ekki furða sig á því þó að ákveðið hafi verið að halda þennan fund. Hér eru ákaflega mörg mál á dagskrá og að sjálfsögðu vilji minn og vonandi sem flestra að þau megi koma hér fyrir. Ég hef ekki orðið var við það nú í dag satt að segja að ekki hafi verið fullkomlega eðlilega staðið að fundastjórn hér í dag. Ég tek hins vegar mjög undir það sem hv. 7. þm. Reykv. sagði að það er auðvitað sjálfsagt að setja ofan í við þm., einstaka eða alla í senn, og áminna um að sækja vel þingfundi. Ég skal taka það mál til athugunar. En jafnframt hlýt ég að segja sem er að fundi verður nú frestað kl. 4 og við munum síðan halda þessum fundi áfram kl. hálf níu.



Herra forseti. Ég vil votta það sem hæstv. forseti sagði hér áðan, að hann hefur lagt sig fram um það að hafa gott samstarf við stjórnarandstöðuna um þau mál sem hér hafa verið tekin fyrir. Hins vegar er það svo að hæstv. ríkisstj. hefur óskað eftir því að reyna að ljúka þinginu eftir 10 daga, þ.e. laugardaginn í næstu viku. Þá er meiningin að fram hafi farið 2. og 3. umr. fjárlaga, þá er beðið um að þingið hafi afgreitt lög um tekju- og eignarskatt, þá er beðið um að þingið hafi afgreitt lánsfjárlög, sem hafa þó ekki verið sýnd hér í þinginu enn þá, og þá er beðið um að þingið hafi afgreitt frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins sem er allviðamikill lagabálkur sem var sýndur hér í gær. Það liggur í augum uppi að ef hæstv. ríkisstj. hefur hug á því að ljúka þinginu með eðlilegum hætti núna á tiltölulega skömmum tíma þá er nauðsynlegt að það takist að tryggja gott samstarf um framgang mála. Átti ég þó ónefnt það málið sem kannske er flestum ofarlega í hug einmitt þessa dagana, en það er frv. um hversu beita á fiskveiðitakmörkunum hér við land, sem ku vera væntanlegt frá hæstv. ríkisstj. Þegar litið er yfir þennan málalista, sem ég hef hér rakið, herra forseti, þá er greinilegt að þeir sem standa hér fyrir þinginu, þ.e. ríkisstj. og hæstv. forsetar, verða að leggja sig fram um það að tryggja sem best samstarf allra aðila um framgang mála. Það er alveg óhjákvæmilegt. Í fyrradag var haldinn fundur formanna þingflokkanna og forseta. Þar var lagður fram listi yfir þau mál sem ríkisstj. óskar eftir að fá afgreidd og sá listi var tekinn til athugunar af formönnum þingflokkanna. Ég kynnti hann t.d. fyrir mitt leyti þingflokki Alþb. strax þann sama dag. Í gær, á kvöldfundi í Sþ., barst mér hins vegar viðbótarútgáfa af þessum forgangslista, listi tvö, með nýjum málum sem ekki höfðu verið á hinum fyrri lista. Hafði nú verið bætt inn svo litlum málum sem Húsnæðisstofnun ríkisins og lánsfjárlögum, sem þó hafa ekki sést hér á hv. Alþingi enn þá. Eftir því sem stjórnarandstaðan veit best núna eru listar eitt og tvö í gildi í dag. Það hefur ekki borist í mínar hendur a. m. k. þriðja útgáfan. Þó kann svo að fara að hér komi listi með enn nýjum málum þegar líður á þetta kvöld. Mér finnst öll þingstjórn núna svo ruglingsleg að það sé alveg óhjákvæmilegt að biðja um það að hæstv. forsetar þingsins kalli saman núna á eftir, t.d. kl. sex eða kl. hálf níu, fund með formönnum þingflokkanna þar sem farið verði yfir málið lið fyrir lið og reynt að átta sig á því hvernig hv. alþm. ætla að olnboga sig í gegnum verkin núna á næstu dögum. Þegar við komum hér til fundar í dag var gert ráð fyrir því t.d. að það stóra frv. um Húsnæðisstofnun ríkisins yrði tekið fyrir strax númer eitt. Eftir að gengið höfðu umræður manna á meðal varð niðurstaðan sú að taka þetta mál fyrir í kvöld. Þá hafði m.a. hæstv. forseti Sþ. neitað að halda deildafund á morgun um húsnæðismálin, sem ég þó fyrir mitt leyti var tilbúinn til að beita mér fyrir. Það er ljóst að stjórnarandstaðan er tilbúin til þess að greiða mjög fyrir framgangi mála og leggja sig fram í því efni, bæði að því er varðar fundahöld, kvöldfundi og nefndarfundi. En það verður þá að liggja fyrir hvað það er sem ríkisstj. vill í þeim efnum. Hún hefur nú gefið út lista eitt og lista tvö og það liggur ekki fyrir hvort von er á þeim þriðja. Hér ber ég fram ósk um að hæstv. forseti Nd. sjái til þess að hæstv. forseti Sþ. beiti sér fyrir fundi með formönnum þingflokkanna og forsetum þingsins áður en þessi sólarhringur er allur, svo að unnt sé að skipuleggja verkin með skikkanlegum hætti.



Ég mun taka þessi orð til athugunar. Hv. 2. þm. Reykv. biður um orðið um þingsköp.



Herra forseti. Ég kemst ekki hjá því að biðja um orðið vegna þess að klukkan er orðin fjögur og ég var næstur á mælendaskrá og ætlaði í minni ræðu að leiðrétta mjög alvarlegan misskilning, ef ekki fölsun í málflutningi tveggja hv. þm. Alþb. Ég sé mig tilknúinn til þess að benda á að þeir hafa nú haldið uppi ræðuflutningi hér um nokkurt skeið um efni sem þegar hafa verið rædd á fundum þingflokksformanna og forseta þingsins. Auk þess þykir mér rétt að minna á að þegar komið hefur verið fram í desembermánuð á ári hverju undanfarin ár, þegar þessir hv. þm. báðir tveir voru hér á Alþingi og sáu um stjórn mála hér, var mjög algengt að fundir væru tvisvar í viku að kvöldi til og stundum langt fram eftir nóttu. Þetta tel ég ástæðu til að láta koma hér skýrt og greinilega fram.



Hér er enn að koma upp sú ringulreið sem alltaf ríkir hér á Alþingi þegar líða tekur að jólaleyfi þm. Þetta er ekkert nýtt. Ég minnist þess að á síðasta Alþingi, um svipað leyti fyrir ári síðan, fengu þingflokkar lista frá hæstv. ríkisstj. með 80–90 forgangsmálum sem áttu að fara í gegnum þingið fyrir jólaleyfi. Þá sat hv. núv. 3. þm. Reykv. í ríkisstj.  Þetta sýnir bara hve þinghaldið er í raun og veru gjörsamlega óskipulagt. Það tekur engu tali sem nú er að gerast. Í fyrradag fengu þingflokksformenn í hendur lista frá ríkisstj. með forgangsmálum sem áttu að fara hér í gegnum þingið fyrir jólaleyfi. Í gærkvöld kemur enn listi með viðbótarmálum, stórum, sem síðan eru sett á dagskrá þingsins í dag. Slíkt er auðvitað óþolandi af hálfu okkar óbreyttra þm. Við eigum í raun og veru ekki að láta bjóða okkur slík vinnubrögð. Ef menn vilja fá lagfæringu á slíku þannig að mark sé á tekið, þá ættu þm. almennt að neita slíkum vinnubrögðum með útgöngu og mæta ekki til fundar.

Ég vil biðja hv. þm. um að stytta mál sitt.



Herra forseti. Það er einungis út af þeim misskilningi sem virðist hafa gripið hér um sig. Á fundi forseta og formanna þingflokka á mánudag lá fyrir listi frá ríkisstj. Þessi listi var ákaflega hógværlega unninn og mörg rn. sem ekki lögðu sérstaka áherslu á að koma neinu máli gegnum þing fyrir jólaleyfi. Ég benti þá á að fyrir lægju mál sem hlytu að eiga að vera á listanum og listinn mundi vera ófullkominn. Umræða var t.d. um frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins, enda kom það á daginn þegar farið var að kanna málið, að það höfðu orðið mistök við gerð listans. Úr því var svo bætt með skipulegum hætti í gærkvöld og listinn lengdur. Annað var það ekki, herra forseti.



Herra forseti. Ég undrast stórlega yfir hverju menn eru að hafa áhyggjur hér í þingsölum. Ég er hér með skrá yfir mál sem óskast afgreidd frá Alþingi fyrir jólahlé. Og hvað stendur hér? „Forsrn. ekkert, dóms- og kirkjumrn. ekkert, félmrn. ekkert, landbrn. ekkert, samgrn. ekkert, utanrrn. ekkert, menntmrn. ekkert.“ Herra forseti, förum við ekki að fara í jólaleyfi? Að vísu eru hér örfá mál sem hæstv. fjmrn. óskar eftir að afgreidd verði. Frá heilbr.- og trmrn. kemur þetta árlega frv. til l. um sjúkratryggingagjald, það er eina málið þaðan. Iðnrn. er með tvö mál, sjútvrn. með tvö mál sýnist mér og ég sé ekki betur en að búið sé að tala fyrir a.m.k. öðru þeirra. Dóms- og kirkjumrn. er með frv. um skipan prestakalla, eitt mál. Félmrn. er með frv. til l. um Húsnæðisstofnun ríkisins, sem búið er að mæla fyrir.  Ég er aldeilis undrandi á því ef við komumst ekki yfir þetta með eðlilegu fundahaldi. Mér finnst a.m.k. að þessir hæstv. ráðh. sem ætla ekkert að fá afgreitt fyrir jólahlé ættu ekki að hafa minnstu áhyggjur. - Fundarhlé.



Herra forseti. Ég sakna þess reyndar nú, þegar umr. um þetta dagskrármál hefjast á ný hér í kvöld, að þeir hv. þm. sem áður höfðu talað í málinu eru ekki viðstaddir, en meginhluti ræðu minnar verður svar við þeim atriðum sem komu fram í málflutningi þeirra. Reyndar er ég í hv. fjh.- og viðskn. deildarinnar og hef því tækifæri til að koma mínum sjónarmiðum á framfæri í nefndinni - og ég fagna því að hv. 3. þm. Reykv. gengur í salinn. Það var athygli vert að hlusta á þá flokksbræður, skattakónga úr fyrrv. ríkisstj., hv. 3. þm. Reykv. og hv. 7. þm. Reykv., þegar þeir ræddu áðan um þá miklu skattahækkun sem þetta frv. mundi leiða af sér að þeirra áliti, ekki síst vegna þess að þessir ágætu hv. þm. eru Íslandsmeistarar í skattheimtu og hafa sýnt fádæma hugmyndaauðgi í því að finna upp nýja skatta, eins og alkunna er. Ég saknaði þess hins vegar áðan, að ekki skyldi vera á þingi nú sá hv. þm. sem þá var fjmrh., hv. þm. Ragnar Arnalds. Ég er ekki viss um að hann hefði getað tekið undir öll þau sjónarmið sem komu fram í málflutningi þeirra tveggja hv. þm. Alþb. sem ræddu um þetta mál fyrr í umr. Ég ætla ekki, herra forseti, að halda hér langa ræðu. Hins vegar tel ég nauðsynlegt, því að vegna misskilnings eða kannske af ásetningi hafa komið fram ýmis sjónarmið í ræðum þeirra hv. þm., að leiðrétta þann misskilning og koma í veg fyrir að það gerist í þessu máli að fjölmiðlar og auðvitað hv. alþm. telji að undirstöðuatriði í þeirra ræðum séu rétt. Áður en lengra er haldið er þó rétt að geta þess, að töflur og skýrslur sem liggja fyrir í þessu máli verða væntanlega sendar til hv. nefndar og þar gefst fulltrúum allra þingflokkanna tækifæri til að kynna sér þá útreikninga sem þegar hafa verið gerðir í þessu máli. Kjarninn í málflutningi þessara tveggja hv. þm. var sá, að tekjur hækkuðu á milli áranna 1983 og 1984 um 14.5%, og vitnuðu þeir í því.sambandi til forsendna fjárlagafrv. Hér er um mjög alvarlegan misskilning að ræða. Eins og ætíð hefur verið gert áður, þar á meðal í stjórnartíð hv. þm. Ragnars Arnalds, er sú tala sem kemur fram í fjárlagafrv. ekki sú sem lögð er til grundvallar þegar bera þarf saman við greiðslubyrði skatta fyrir það ár sem skattalög ná til. Önnur atriði bætast ofan á þá tölu og gera það að verkum að sú undirstöðutala sem við erum að reikna út frá verður um það bil 20% og skal það skýrt nokkru nánar. Í fyrsta lagi er gert ráð fyrir því, og það stendur skýrum stöfum í fjárlagafrv., að það verði niðurskurður á launalið sem nemur 2.5%. Þannig verður þessi tala strax 17%. Að auki er gert ráð fyrir að launaskrið verði 2%. Ég get nefnt sem dæmi, að á undanförnum árum hefur verið gert ráð fyrir 3%, stundum hærri tölu, sem launaskriði. Þetta er varleg áætlun, 2%, sem bætist við 17%. Þeir sem eru góðir í reikningi, sem ég veit að hv. 3. þm. Reykv. er, átta sig á að þá er talan komin upp í 19. Þessu til viðbótar er gert ráð fyrir 1%, sem bætist við þessa tölu. Þeirri tölu er einnig haldið í lágmarki. Niðurstöðutalan er þess vegna 20%. Það er sú prósenta sem ber að miða við þegar við áttum okkur á tekjubreytingum á milli áranna 1983 og 1984 og er byggð á nákvæmlega sömu forsendum og talan í forsendum fjárlagafrv., 14.5%. Þetta segi ég þessum ágætu mönnum til skýringar. Þeim er auðvitað vorkunn að hafa ekki fyrrv. fjmrh. staddan hér á landinu. Þess vegna kemur það í hlut annarra að leiðrétta þessi mál og er vissulega ástæða til að gera það strax við 1. umr. málsins. Það er út frá þessu sem hv. 3. þm. Reykv. lætur hafa eftir sér í Þjóðviljanum í dag, og einnig það var rauði þráðurinn í hans ræðu, að við hlytum að borga hærri skatta á næsta ári. Hann segir í blaðaviðtali á forsíðu Þjóðviljans í dag að meginforsenda fjárlagafrv. væri 14–15% kauphækkun, en skattbreytingin á milli ára 20%. Ég hef nú þegar sýnt fram á og sagt frá því, hvernig þessi 20% eru fundin. Sú tala er ekki fundin með neinum öðrum hætti en ávallt hefur verið gert á undanförnum árum, þar á meðal í tíð fyrrv. fjmrh., hv. þm. Ragnars Arnalds. Það er annað atriði sem kemur fram í málflutningi hv. 3. þm. Reykv. Þegar hann reiknar út skattbyrðina og segir hana aukast miðar hann við innheimtan skatt, en auðvitað á að miða við álagðan skatt, enda er það ætíð gert þegar við viljum bera saman slíkar tölur. Ég kem að því síðar. Það er kannske best efni málsins vegna að segja frá því, að mér er kunnugt um að hv. 3. þm. Reykv. vissi betur þegar hann sté hér í ræðustólinn. Í gær var honum send frá Þjóðhagsstofnun áætlun um álagningu og innheimtu tekjuskatts. Í þessari áætlun er það rækilega rakið, þannig að hvert mannsbarn getur skilið. Ég ætla að leyfa mér, herra forseti, að lesa með þínu leyfi nokkrar setningar úr áætlun Þjóðhagsstofnunar. Þar segir: „Í þessari áætlun er gert ráð fyrir að álagning tekjuskatts hækki eins og tekjur milli áranna 1983 og 1984, þ.e. um 20% að viðbættri 1% fjölgun gjaldenda. sömu forsendu er beitt um breytingu barnabóta og persónuafsláttar. Samkv. þessu hækkar álagður tekjuskattur nettó, þ.e. að frádregnum barnabótum og persónuafslætti, úr 1 680 millj. kr. 1983 í 2 milljarða 35 millj. kr. í frv. fyrir 1984 eða um 20% á mann. Á hinn bóginn er ljóst að eftirstöðvar frá fyrri árum fara vaxandi í hlutfalli við álagðan skatt á árinu og munu vega þyngra 1984 í þeirri heildarsummu sem er til innheimtu eða er kræf á árinu en á þessu ári. Þessi aukna þyngd eftirstöðvanna stafar eingöngu af því, að álagningin 1984 hækkar miklum mun minna samkv. frv. en undanfarin ár. Þetta veldur því jafnframt, að sé miðað við óbreytt innheimtuhlutfall milli áranna 1983 og 1984 hækkar innheimtur skattur meira en álagður skattur. Þetta kemur hins vegar aðeins fram hjá þeim sem skulda tekjuskatt frá fyrri árum, en hjá þeim sem eru í skilum hækkar innheimtan vitaskuld jafnt og álagningin og þar með jafnt og tekjur eftir forsendum frv.“ Er það ekki ótrúlegt að hv. þm. skuli geta stigið í þennan ræðustól án þess að nefna einu einasta orði þær upplýsingar sem hann hafði undir höndum, heldur tekur upp þá iðju að raða saman orðum með svipuðum hætti og hann væri að tala við lesendur Þjóðviljans? Mér finnst nokkuð langt gengið í þessum efnum. Ég vona að hv. þm. hafi nú skilið hvers vegna hlutfallið hækkar miðað við innheimtuna. Hann á sjálfur þátt í því máli. Það var hann og þeir sem sátu í þáv. ríkisstj. sem lögðu á skatta fyrir yfirstandandi ár. Það eru einmitt þeir skattar sem þyngja hjá skuldurum greiðslubyrðina á næsta ári. Fyrir þá skuldlausu hefur þetta auðvitað enga þýðingu. Um þá launamenn sem greiða jafnaðarlega hugsaði hv. 3. þm. Reykv. ekki neitt. Þá sté í pontu - reyndar fyrr - Ólafur Ragnar Grímsson, hv. 7. þm. Reykv., og rakti nokkur dæmi og hugðist með þeim sanna að skattbyrðin þyngdist verulega á næsti ári. Hann gekk meira að segja svo langt að halda því fram að skattbyrðin ykist um 20% í nefndum dæmum, sem auðvitað er algjör fjarstæða. Það var jafnframt athygli vert, að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sagði að hann tæki dæmi af tekjum sem hann teldi vera almennar tekjur í landinu, en það eru tekjur fyrir árið 1983, þar sem barnlaus hjón hefðu samtals 490 þús. kr. í tekjur, yfir 40 þús. á mánuði. Það er athygli vert að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson skuli upplýsa okkur um að þetta séu mjög svo algengar tekjur hjá öllum almenningi í landinu. stundum hefur hann talað allt öðruvísi úr þessum ræðustól. Síðan rakti hann þetta dæmi, þar sem hjón eru barntaus og annar makinn hefur 300 þús., en hinn 190 þús., og gerði það auðvitað á grundvelli sinna dæma á sama grundvelli og hv. þm. Svavar Gestsson þar sem aðeins var gert ráð fyrir launabreytingum upp á 14%, sem auðvitað er alrangt því að launabreytingarnar verða samkv. útreikningum og upplýsingum Þjóðhagsstofnunar 20%, reiknaðar á nákvæmlega sama hátt og gert hefur verið undanfarin ár. Þá kemur það í ljós, að í staðinn fyrir 20%, sem hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson virtist vera svo hrifinn af að nefna, þ.e. hækkun á milli ára, kemur 0.44% hækkun hjá því fólki sem hefur samtals 490 þús. árstekjur árið í ár. Þetta eru öll ósköpin.

Þm. ætti nú ekki að fara með svona rugl.

Ég er sammála þér um að þm. eins og 7. þm. Reykv. ætti ekki að fara með slíkt rugl. Þessi hækkun er ekki mikil, en það er alveg rétt að fram kemur hækkun upp á 0.44%. Hún verður til vegna þess að aðrir tekjuhópar fá lækkun, þ.e. þeir sem lægri tekjur hafa. Stundum hef ég heyrt hv. þm. Ólaf Ragnar Grímsson koma í þennan ræðustól og þykjast vera málsvari þeirra sem lægri tekjur hafa, en það eru þeir sem njóta ávaxtanna af því að hærri skatturinn kemur fram hjá tekjuhærra fólkinu. Ég vona að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson sé sammála mér um að það fólk sem hefur yfir 40 þús. kr. tekjur á mánuði sé sæmilega bjargálna í þessu þjóðfélagi.

Þm. er greinilega enn vitlausari en fjmrh. í þessum tölum.

Ég kippi mér ekkert upp við það að hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson segi mig vitlausan. Ég er stoltur af því þegar hann segir slík orð í mín eyru. Það sýnir að hann er að missa stjórn á skapi sínu, aumingja maðurinn, - nema hann hafi verið að tala í símann. Annað dæmi nefndi hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson. Það var um hjón sem hefðu sömu tekjuhlutföll sín á milli, en ættu tvö börn. Þar kemur í ljós, ef við miðum við 20% tekjuaukningu milli ára, sem er sú prósentutala sem á að tala um í þessu sambandi, og ég ítreka: byggð á nákvæmlega sams konar útreikningum og hv. þm. Ragnar Arnalds notaði þegar hann var fjmrh., að skattahækkun hjóna með tvö börn er 0.38%. Þetta er aukin skattbyrði, reiknuð af launum á greiðsluárinu. Að auki skal tekið fram að þessir útreikningar, sem hv. þm. fékk hjá ríkisskattstjóra, eru miðaðir við að eingöngu sé notaður 10% frádrátturinn, en allir vita að frádrátturinn er talsvert meiri. Í því líkani sem notað er við slíka útreikninga er frádrátturinn talsvert hærri vegna þess að menn fá frádregið frá tekjum áður en skattur er á lagður meira en 10% ef þeir eru t.d. að byggja, svo að ég vitni til eins dæmis sem mér er mjög vel kunnugt um og ég efast ekki um að þessir tveir ágætu þm. hv. þekkja jafnframt. Þessi sjónarmið þurfa að koma fram strax við 1. umr. því að þau sýna svart á hvítu að það stendur ekki steinn yfir steini í málflutningi þessara tveggja ágætu hv. þm. Auðvitað er það rétt, að sjálfstæðismenn hefðu viljað sjá meiri skattalækkun í þessu frv. að tekjuskattslögunum sem hér liggur fyrir og er til umr. Aðalástæðan fyrir því að það er ekki hægt er sú, að þegar núv. hæstv. ríkisstj. tók við voru óreiðuskuldir fyrrv. hæstv. fjmrh. með þeim endemum að ekki voru nokkur tök á að laga til í þessum málum. Ríkissjóður var rekinn með svo bullandi halla að þeir sem tóku við og ætluðu sér að ná jafnvægi í ríkisfjármálunum hafa ekki haft svigrúm til að lækka skatta meira en þetta af þessum ástæðum. Til viðbótar gerist það, sem allir viðurkenna, að þjóðarbúið hefur orðið fyrir áföllum sem gera það að verkum að ríkissjóður fær minna í sinn hlut, - nema þannig sé á málum haldið að haldið verði áfram að flytja miklu meira inn til landsins en út úr því. Á viðskiptahallanum nærðist ríkissjóður fyrst og fremst síðustu misserin sem fráfarandi ríkisstj. sat að völdum hér á landi. Það er staðreynd sem er óhrekjanleg. Það sem skiptir öllu máli er þetta: Það er reynt í þessu frv. að haga málum þannig, að greiðslubyrði skatta miðað við greiðsluárið sé sú sama að meðaltali og á yfirstandandi ári. Ég get gefið þá yfirlýsingu hér, að lækki tekjurnar á næsta ári, t.d. vegna þess að fiskifræðingar hafi rétt fyrir sér, og við verðum að taka tillit til þess, þá verður frv. að sjálfsögðu breytt þannig að greiðsluhlutfallið verði ekki erfiðara fyrir skattþegnana í landinu. Það munum við hjálpast að að gera ég og hv. 3. þm....

Fjmrh.

Nei, ég á sæti, hv. þm. Ólafur Ragnar Grímsson, í fjh.- og viðskn.  
             Það sem skiptir miklu máli og kannske mestu er að við tókum þá ákvörðun, þeir sem bera ábyrgð á þessu frv., að færa lítils háttar til skattbyrðina, þó að hún sé sú sama að meðaltali. Það gerðum við með því að greiðslubyrði þeirra sem hafa hærri tekjur, þ.e. tekjur yfir 450 þús. kr., vex aðeins, en á móti kemur að þeir sem lægri tekjur hafa fá að halda meira eftir sem ráðstöfunartekjum fyrir heimilin. Og þá reka þessir tveir þm. upp skaðræðisóp, þessir þm. sem telja sig vera helstu talsmenn láglaunahópanna hér á Alþingi. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til að tefja lengur þessa umr. Það er ljóst að mikill meiri hluti launamanna, þeirra sem eru á almennum launum, fær skattalækkun nái þetta frv. fram að ganga. Það er óhrekjanlegt. Nokkrir verða fyrir skattahækkun, en það kemur þeim til góða sem lægst hafa launin á næsta ári. Ég þarf ekki að hafa þessi orð fleiri, en vænti þess að hægt verði í góðri samvinnu við hv. þm. Svavar Gestsson, 3. þm. Reykv., að afgreiða þetta nauðsynjamál fyrir jólaleyfi.



Herra forseti. Nú hafa menn karpað og eru enn að karpa á hefðbundinn hátt um hækkun og lækkun skatta. Þeir lækka eina mínútuna og hækka aðra svo erfitt er að henda reiður á. Það er vont að finna haus eða sporð og hvað snýr upp og hvað snýr niður. Almennt talað bendir ýmislegt til að hérna sé ekki á ferðinni neitt skattalækkunarfrv. Þær upplýsingar sem eru þegar komnar fram í ræðum hér í dag og í dagblöðum, þar sem menn leita sér upplýsinga um þessi mál, benda ekki til að svo sé. Þvert á móti virðist vera heldur um skattahækkun að ræða, enda var kannske ekki við öðru að búast við þær aðstæður í ríkisfjármálum sem menn vita um hér í þinginu og þær ástæður sem ríkja í kringum okkur. Þetta mál fer náttúrlega til hv. fjh.- og viðskn. og fær þar þá umfjöllun sem það þarf og á skilið og ég vona að menn komist til einhvers botns í því þar. Ríkisstj. er um þessar mundir að framlengja ýmsa skattpósta, sem ganga hérna frá ári til árs, og mér er mjög til efs að tekju- og eignarskattspósturinn verði lækkaður að nokkru marki. En ég held að það sé hollt í þessu sambandi að einblína ekki einungis á prósentur og tekjuforsendur. Menn verða, held ég, að spyrja sig hver sé grundvallarforsendan fyrir svona skattlagningarkerfi, svona stighækkandi tekjuskattskerfi. Grundvallarforsendan með þessu kerfi er jöfnun lífskjara og ef jöfnun lífskjara næst ekki með þessu, þá er réttlæting þessa skattheimtukerfis að verulegu leyti horfin. Ég held að það væri hollt fyrir menn að spyrja sig hvernig gengur að ná þessu markmiði. Við segjumst vilja láta þá lægst launuðu greiða lítið sem ekkert og þá hæst launuðu greiða mest. Síðan viljum við endurgreiða þessa peninga með félagslegri þjónustu, almannatryggingum og öðru og jafna á þann hátt kjörin. En því miður gerist þetta ekki, þetta gengur ekki. Skattsvik eru nefnilega kannske stærsta vandamálið í þessu og miklu stærra vandamál en ein eða tvær prósentur upp eða niður. Og það er alveg sama hvað við höfum góðar reiknireglur og hvað við vöndum undirbúninginn að þessu vel ef þeir sem greiðslugetu hafa svíkjast um að telja fram til skatts og greiða þá skatta sem þeim ber. Þá eru forsendurnar fyrir þessu kerfi brostnar og jafnvel eins gott að leggja það niður. Það er nefnilega svo, að það er fólkið sem er með lægri launin sem er yfirleitt í þeirri aðstöðu, þeirri vondu aðstöðu eins og það er kallað, að þurfa að gefa allt upp til skatts. Þannig er kannske grundvallarforsendan með þessu öllu saman brostin. Þau skattsvik, sem hefur verið talað um áður hér í þessum stól að eru orðin býsna fyrirferðarmikil í þjóðfélaginu, leiða kannske til þess að þetta kerfi, sem á að verða leið til jöfnunar lífskjara, er kannske orðin ein aðaluppspretta og aðalorsök ójöfnuðar í þjóðfélaginu. Því held ég að inn á milli í prósentukarpinu ættu menn kannske að spyrja sig hvort það væri e.t.v. ekki öllum til heilla að velja annan kost af tveimur; annaðhvort að leggja þetta kerfi niður eða beita allri þeirri hugarorku sem menn hafa til að finna leiðir til að tryggja skattskil. Ég held að sú aðgerð væri miklu heilladrýgri þeim lægst launuðu í landinu en það prósentuþvarg sem við erum því miður stödd í núna. Og það er undarlegt að á þessu máli skuli hafa verið tekið með jafnmikilli linkind af öllum þeim ríkisstj. sem hafa haft aðstöðu til að gera eitthvað raunhæft í þessu máli.



Herra forseti. Mikið er nú hægt að fjölyrða um mál og gera það flókið sem í sjálfu sér er einfalt. Markmið þessa frv. er væntanlega að tryggja svipaða greiðslubyrði skatta á næsta ári og verið hefur, og er það út af fyrir sig góðra gjalda vert. Verðbólga undanfarinna ára hefur unnið með skattgreiðendum og létt þeim verulega greiðslubyrðina og hefur það verið einn af hennar fáu kostum. Minnkandi verðbólga og stöðvun launahækkana leiðir að sjálfsögðu til aukinnar skattbyrði, einfaldlega vegna þess að við greiðum skatta af tekjum þessa árs með tekjum næsta árs. Megintilgangur þessa frv. er sem sagt að vinna gegn þyngingu skattbyrða með því að lækka skatthlutfall af tekjum og hækka barnabætur og persónuafslátt. Um það má svo sannarlega deila hvort hér sé nóg að gert. Úr því getur framtíðin ein raunverulega skorið. Menn geta reiknað og reiknað og sett upp ótal dæmi, allt eftir því hvað þeir vilja fá fram. Það er nú einu sinni háttur stjórnmálamanna þegar þeir vilja marka sér bás. Útkoman er ekki endanleg fyrr en menn fara að þreifa um tómar buddurnar. Útkoman ræðst af þróun verðbólgunnar á næsta ári og hún ræðst ekki af óskhyggjunni einni saman. En ef launahækkanir verða ekki meiri á næsta ári en forsendur allar eru miðaðar við, þá er ég hrædd um að stjórnvöld geti ekki hreykt sér af því að skattbyrðin hafi ekki aukist, hvað þá að hún hafi lækkað. Fjh.- og viðskn. mun að sjálfsögðu taka þetta frv. til gaumgæfilegrar athugunar og ég hlýt að lýsa þeirri eindregnu von minni að skatthlutfallið verði lækkað í meðförum n. Ég held að það sé nauðsynlegt ef markmið þessa frv. á að nást. Það er svo annað mál þessu skylt sem er ekki síðra áhyggjuefni, og það er hvernig útsvarsálagning sveitarfélaganna verður útfærð. Það skiptir raunar enn þá meira máli fyrir hina tekjuminni en það sem hér er verið að leggja til. Mörg sveitarfélög standa vissulega illa fjárhagslega og þau standa nú frammi fyrir þeirri freistingu að nýta til fulls heimildir til álagningar útsvars. Það má ekki verða. Ég hefði talið eðlilegt að ríkisstj. beitti sér fyrir því að útsvarsprósentan yrði lækkuð fyrir næsta ár. Mér finnst mikilvægt að minna á þetta í tengslum við frv. sem hér er til umr.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Reykv. talaði hér áðan fyrir Sjálfstfl., var að reyna að hjálpa til í þessu basli við að halda utan um þetta frv. þeirra félaga, hans og Alberts hæstv. fjmrh. Og það var von að hann reyndi að hlaupa undir bagga og honum líkt þegar þrengdi að félaga hans. Hins vegar er vert að vekja athygli á því að fram kom hjá honum mjög athyglisverð yfirlýsing. Hún var sú að hann mundi beita sér fyrir því í fjh.- og viðskn. Nd. að greiðslubyrði skatta á árinu 1984 yrði alls ekki hærri en hún er á árinu 1983. Þetta endurtók þm. og hann dró í efa að okkar fullyrðingar í þessu efni væru réttar. Hann flutti sín rök fyrir því að nota 20% launahækkunartöluna milli áranna 1983 og 1984. En ég ætla að benda á önnur rök sem eru í þessu máli mjög gild, sem sé þau að eftir að Þjóðhagsstofnun gerði sína áætlun um greiðslubyrði ársins 1984 hafa komið fram upplýsingar um samdrátt í þjóðarframleiðslu á árinu 1984 frá því sem þá var gert ráð fyrir. Þjóðhagsstofnun gerði ráð fyrir að þjóðarframleiðslan 1984 yrði 64.1 milljarður kr. Eftir að svarta skýrslan birtist er þessi tala komin niður í 62 milljarða kr. Í skattafrv. ríkisstj. og fjárlagafrv. er gert ráð fyrir að heildarskattar til ríkisins verði 2 457 millj. kr. og að þetta gefi greiðslubyrði sem verði 55.7% árið 1984 til ríkisins. Það er ljóst þegar vegna þeirra upplýsinga í svörtu skýrslunni sem liggja fyrir að þessi hlutfallstala er hærri 1984 en 1983, bara af þeirri einu ástæðu. Þannig að nokkru munar. Hve miklu nákvæmlega ætla ég ekki að deila um á þessu stigi málsins, enda er í rauninni útreikningsefni að finna það út. En það er ljóst vegna þess sem gerst hefur þegar hlutfallið er hærra 1984 ef maður tekur mark á öttum forsendum ríkisstj. sjálfrar sem ég er ekki að segja að ég geri í einu og öllu. En ef miðað er við þær forsendur sem Albert Guðmundsson hæstv. fjmrh. og hv. 2. þm. Reykv. tóku hér fram er ljóst að hlutfallið hækkar. Greiðslubyrðin hækkar af þeirri ástæðu þó ekkert komi annað til en að átt hefur sér stað samdráttur í þjóðarframleiðslu eða verður milli áranna 1983 og 1984, þó að hann þurfi ekki endilega að verða eins gríðarlegur eins og Þjóðhagsstofnun spáir upp á tvo til þrjá milljarða kr. Þetta er algjört grundvallaratriði, herra forseti, og ég mun láta reyna á það í fjh.- og viðskn. Nd. hvort varaformaður Sjálfstfl. er reiðubúinn til að lækka skattana í þessu frv. til samræmis við þá yfirlýsingu sem hann var að gefa hér áðan. Ég trúi ekki öðru en að hann sé tilbúinn til að standa við þá yfirlýsingu, en það getur þýtt lækkun í skatttekjum ríkissjóðs frá fjárlagafrv. úr 2 457 millj. kr. niður í einhverja lægri tölu sem ég skal ekki nefna á þessu stigi málsins. Þetta er hlutur sem við munum láta reyna á í fjh.- og viðskn. Nd. Og við munum gera allt sem við getum til að hjálpa hv. 2. þm. Reykv. í þessu efni og ég heyrði að hann treysti mjög á mitt liðsinni í þessu efni og tekið skal fram að það verður veitt. Auk þessa forðaðist hv: 2. þm. Reykv. að fjalla um það meginatriði að öll skattastefna ríkisstj. og þar með þetta frv. hér sem hér liggur fyrir byggist á því að sveitarfélögin taki stóraukið útsvar að raungildi til milli áranna 1983 og 1984. Það er veruleg aukning þar á. Þjóðhagsstofnun hefur sent frá sér plagg sem ég hef undir höndum og er dagsett 6. des. 1983. Þar kemur fram sem viðhorf Þjóðhagsstofnunar að ef fylgt væri stefnu ríkisstj., eins og það er kallað, ættu skattar til sveitarfélaganna á næsta ári að verða 2 940 millj., þ.e. ef fylgt væri þeirri stefnu að halda nokkurn veginn óbreyttri greiðslubyrði af tekjum á milli ára. En ef fylgt er þeirri stefnu að nýta heimildir sveitarfélaganna til hins ýtrasta er þessi tala 3 760 millj., þ.e. munurinn er hvorki meira né minna en 800 millj. kr. Nú liggur fyrir að stærsta sveitarfélagið í landinu, Reykjavík,ætlar að ganga mjög langt í útsvarsinnheimtu á næsta ári þannig að í heild verður vafalaust um að ræða hækkun á beinum sköttum milli áranna 1983 og 1984. Það er engum blöðum um það að fletta og hafið yfir allan vafa að þeir sjálfstæðismenn og engir aðrir, Albert Guðmundsson, hæstv. fjmrh., og borgarstjórinn í Reykjavík eru meginforustumenn fyrir þessari skattahækkun þvert ofan í margítrekuð kosningaloforð fyrir síðustu kosningar. Hv. 2. þm. Reykv. brá fyrir sig því máli sem stundum sést á íþróttasíðum og talaði um að hv. þm. Ragnar Arnalds væri Íslandsmeistari í skattheimtu. Þetta var oft notað um hv. þm. Ragnar Arnalds meðan hann gætti ríkissjóðs og gerði það vel og samviskusamlega og viðurkenna allir. En augljóst er að þessi titill er í verulegri hættu. Svo vill til að hæstv. núv. fjmrh. ætlar í þessari íþróttagrein að standa sig þannig að ekki er hægt að finna samjöfnuð í 10 ár. Íslandsmeistari í áratug í skattheimtu, hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson.  Og af því að hv. þm. Guðmundur Einarsson var að tala áðan um þessa umr. sem prósentuþvarg og hv. þm. Friðrik Sophusson var að gera því skóna að ég væri í raun og veru í máli mínu að fara rangt með upplýsingar frá Þjóðhagsstofnun, þá neyðist ég til að vekja athygli á að eina leiðin til að tala um skattbreytingar í heild frá sjónarmiði ríkisins í heild og þjóðarbúsins.er að tala um þær í hlutfallstölum, rauntölum og hlutfallstölum. Og ef við tökum þá tölu sem hv. þm. Friðrik Sophusson vill taka, hann segir: Það á að taka álagða skatta, það á ekki að taka innheimta skatta. Það er rangt, segir hann, það á að taka álagða skatta. Og hann bætir við að það eigi að taka hugtak sem heitir álagðir skattar nettó sem þýðir álagðir skattar eftir persónuafslátt og barnabætur. Þegar þetta hefur verið gert og það tekið sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu er ljóst að á árinu 1983 eru álagðir skattar með þessum hætti 3.17% af vergri þjóðarframleiðslu. En á árinu 1984 skv. tölum ríkisstj. sjálfrar eru álagðir skattar sem hlutfall af vergri þjóðarframleiðslu 3.28%. Munurinn á þessum tölum er ekki mörg prósentustig, en hann er margar milljónir og margir tugir milljóna vegna þess að við erum hér að tala um tölu sem er af stærðargráðunni 62–63 þús. millj. kr. Þannig að hér er vitanlega um að ræða mjög stóra tölu sem segir það sem segja þarf. Hlutfall hinna beinu skatta í vergri þjóðarframleiðslu eykst nokkuð. Og þá er ég bara að tala um skatta ríkisins, en ekki skatta sveitarfélaganna sem koma hér til viðbótar. Og þegar það er allt saman lagt saman er ljóst að skattaprósenta opinberra aðila á árinu 1984 stefnir í 14.4% skv. upplýsingum Þjóðhagsstofnunar. En sú tala hefur hæst komist áður á árinu 1979 í 13.1%. Þannig er alveg ljóst hvað hér er á ferðinni. Í ræðu sinni áðan kom hv. 2. þm. Reykv. að því að óeðlilegt væri að miða við launaliðinn í fjárlagafrv. vegna þess að hann segði í raun og veru lítið af því að áður hefði verið dreginn frá sá niðurskurður á launum sem gert er ráð fyrir að fari fram upp á 2.5% milli áranna 1983 og 1984. Þetta er út af fyrir sig alveg rétt ábending frá hv. 2. þm. Reykv. En það sem ég var að vitna í var ekki þessi tala, því að hún segir bara til um áætluð launaútgjöld ríkissjóðs. Sú tala sem ég var að tala um var önnur sem getið er um á bls. 181 í grg. fjárlagafrv., en þar segir: „Til samanburðar er vegin meðallaunahækkun milti áranna 1983 og 1984 metin 14.5–15%.“ Hér er ekki bara verið að tala um launalið ríkisins út af fyrir sig og hvernig hann þróast heldur vegna meðallaunahækkun. Og þess vegna er ekki að furða þó stjórnarandstaðan staldri við og segi: Það er óeðlilegt að gera ráð fyrir að skattar hækki um 20% en laun hækki á sama tíma um 14.5% og svo er skattahækkunin mæld á þann kvarða að launin hækki þrátt fyrir þetta um 20%. Hér er þess vegna að mínu mati um algjöra útúrsnúninga að ræða, og alveg ljóst að ríkisstj. er ekki að lækka skatta. Hún er að hækka skatta ef eitthvað er. Það eru margs konar hlutföll sem menn geta virt fyrir sér í sambandi við skattamál og þjóðartekjur og þjóðarframleiðslu. Ég vil skýra frá því að ég hef undir höndum skýrslu sem mér barst frá Þjóðhagsstofnun í gær um hlutfall launa af þjóðartekjum, þ.e. hvað launin eru hátt hlutfall af þjóðartekjum. Hvað er það mikið sem menn fá í kaup og hvað er það mikið sem er svo borgað í annað? Og það er athyglisvert að virða þær tölur fyrir sér sem ég hef hér um hlut launa í vergri þjóðarframleiðslu frá 1970–1983. Þar kemur í ljós að þetta hlutfall hefur aldrei verið hærra en á árinu 1982, þ.e. kaupið sem hlutfall af heildarverðmætasköpun þjóðarinnar hefur aldrei verið hærra hlutfall en á árinu 1982. Næsthæsta talan á þessu árabili er frá árinu1981. Á því ári er hún 76.5% og á árinu 1982 78.7% sem launafólk í landinu hefur þegar upp er staðið og þjóðhagsdæmið er gert upp. Í lok þessa árs er þessi hlutfallstala farin niður fyrir 70% og hefur þá ekki verið lægri á því árabili sem hér um ræðir, þ.e. frá því að launin séu í hæsta hlutfalli þjóðarframleiðslunnar 1982. Ekki er nóg með að þau séu lækkuð til samræmis við samdrátt þjóðarframleiðslunnar á árinu 1983 hjá núv. hæstv. ríkisstj. Það er gert meira. Gengið er lengra á launin en fall þjóðarframleiðslunnar segir til um. Skrúfað er harðar að launamönnunum í landinu en öðrum. Þetta þýðir ósköp einfaldlega að núv. hæstv. ríkisstj. flytur til fjármuni frá launasummunni, frá hinum vinnandi stéttum í þjóðfélaginu, yfir til annarra aðila í þjóðfélaginu, milliliða og slíkra sem hirða gjöld fyrir sinn snúð. Það er sem sagt ljóst að núv. ríkisstj. er að vinna það afrek að sökkva hlutfalli launanna niður á það stig sem það var á síðustu árum viðreisnarstjórnarinnar, landflótta- og atvinnuleysisárum viðreisnarstjórnarinnar. Það er afrek Framsfl. á síðustu mánuðum að kaupið er lægra hlutfall þjóðarframleiðslunnar nú en nokkru sinni síðan á viðreisnarárunum. Þeir eru ekki lengi að snúa ofan af framsóknaráratugnum, þessir piltar, þegar þeir leggja sig fram. Herra forseti. Áðan talaði hv. 2. þm. Reykv. fyrir Sjálfstfl. Er hann í húsinu enn þá? Og væri hægt að fá hann? Ég ætla að hinkra ef hæstv. forseti vildi kanna þetta með hv. 2. þm. Reykv. Ég þarf að svara honum nokkrum orðum.

Ég reikna með að hann sé hér í húsinu.


            

Hv. 2. þm. Reykv. er mættur.

Eitt af því sem hv. 2. þm. Reykv. hefur oft talað um undanfarnar vikur og m.a. í ræðu sinni hér áðan er að fráfarandi ríkisstj. hafi verið alveg sérstaklega iðin við að efna til stóraukins innflutnings. Hún hafi verið alveg sérstakur vinur heildsalanna, þessi ríkisstj., þeir hafi í rauninni aldrei fengið aðra eins stjórn. Og hv. 5. þm. Reykv. bætti um betur og endursagði ræðu frá fundum Verslunarráðsins 1979 þegar ég var viðskrh., en í þeirri ræðu hafði komið fram að einn af talsmönnum Verslunarráðsins taldi að það væri alveg óskastaða fyrir þá félaga að hafa Alþb. í viðskrn. Það sem hv. þm. Friðrik Sophusson er að segja með þessu er auðvitað að kaupið hafi verið allt of hátt hjá fráfarandi hæstv. ríkisstj. Hann telur að kaupið hafi verið allt of hátt, kaupgetan allt of mikil og þess vegna hafi verið flutt of mikið inn. En hann segir meira með þessu. Hann er líka að segja og hefur aftur og aftur endurtekið það í þessum stól að gengið hafi verið kolvitlaust skráð. Það hafi verið útsala á genginu í tíð fráfarandi hæstv. ríkisstj. Hann taldi að þessi gengisstefna fráfarandi hæstv. ríkisstj. hefði verið vísvitandi ákveðin til að styrkja stöðu ríkissjóðs. Og í rauninni hefði verið eitt af markmiðum fráfarandi ríkisstj. að ákveða að skrá gengi krónunnar þannig að ríkissjóður kæmi sem best út. Þetta er vitlausasta hagfræðikenning sem heyrst hefur hér í þingsölum og er þá langt til jafnað, jafnvel frá talsmönnum sjálfstfl.

Þetta er ekki hagfræðikenning, þetta er staðreynd.

Nú heyrið þið, hann heldur að það sé staðreynd líka. Nei, hv. þm., staðreyndin er nefnilega sú að auðvitað er gengisákvörðun tekin með tilliti til annarra aðstæðna og annars en þess að ríkissjóður komi sem best út á hverjum tíma. Auðvitað er ákvörðun um gengi á hverjum tíma tekin með tilliti til stöðu útflutningsatvinnuveganna í fyrsta lagi. Hún er tekin með tilliti til kostnaðarhreyfinga innanlands. Og hún er tekin með tilliti til erlendrar verðbólgu. Þetta er allt saman vegið saman og niðurstaðan verður gengisbreyting af einhverjum toga. Einu sinni var fundin upp í Seðlabankanum, þegar þeir voru í góðu skapi þar, vísitala sem hefur ekki séð dagsins ljós í allmörg ár. Hún hélt „gengistilefnisvísitala“. Og um svipað leyti voru skrifaðar þar lærðar ritgerðir um „brattgöngujafnvægi gengisskráningarinnar“. Það hefur ekkert spurst til þess jafnvægis núna lengi vei. Hins vegar er til annar mælikvarði í þessu efni sem væri kannske fróðlegt fyrir hv. þm. Friðrik Sophusson að kynna sér. Það er mælikvarði um þróun raungengis íslensku krónunnar á undanförnum mánuðum. Hvernig hefur raungengi krónunnar þróast miðað við erlendar myntir? Og þar með segir sá mælikvarði til um hver er staða okkar iðnaðarframleiðslu, samkeppnisiðnaðar, gagnvart innflutningi. Ef við setjum gengið 1982, þegar útsalan mikla var hjá okkur í ríkisstj. Gunnars Thoroddsens, sama sem 100, þá var þetta gengi í jan. s.l. 93.6, í febrúar 93.1, í mars 95.7, í apríl 96.9, í maí 91.4, í júní 87.8. En í júní hlýtur að hafa verið hér í landinu það sem kalla mætti kjörgengi núverandi ríkisstj. Búið var að fíra genginu niður þegar ríkisstj. var mynduð og þá hlýtur að hafa verið komið hið rétta og sanna gengi, kjörgengi ríkisstj. Þegar hins vegar líður á árið hækkar gengi krónunnar og í októbermánuði er svo komið að gengi íslensku krónunnar er orðið hærra en það var hjá hinni vondu síðustu ríkisstj. Það er orðið 100.3 miðað við 100 árið 1982. Og í nóv. er þetta gengi orðið 102.4 á móti 100 1982. Þetta þýðir auðvitað að gengi íslensku krónunnar, raungengi íslensku krónunnar, hefur breyst. Við getum tekið þetta í öðrum tölum og sagt sem svo: Þessu gengi þyrfti að breyta um 15–17% frá deginum í dag til að ná því gengi krónunnar sem var 1. júní s.l. Samkvæmt röksemdafærslu hv. þm. Friðriks Sophussonar hlýtur að hafa verið ákveðið að hafa gengið svona hátt, 15– 17% hærra en í júní, til að bjarga fjárhag ríkissjóðs. Það hlýtur að hafa verið ákvörðun í ríkisstj. Steingríms Hermannssonar að bjarga fjárhag ríkissjóðs með þessum hætti ef kenningar eða staðreyndir hv. þm. Friðriks Sophussonar eiga við rök að styðjast. Þessar töflur sýna hins vegar ekkert um að slík ákvörðun hafi verið tekin, að raungengi íslensku krónunnar hafi breyst á þessum tíma um 15–17%. Þessar tölur sýna ekkert annað en að efnahagsstefna Friðriks Sophussonar og Alberts Guðmundssonar er byggð á sandi. Og til að hv. þm. og hæstv. ráðh. haldi ekki að hér sé um að ræða einhverjar vondar uppfinningar frá mér er rétt að benda þeim á tímarit sem gefið er út í Reykjavík og heitir Vísbending, vikurit um erlend viðskipti og efnahagsmál dags. 30. nóv. 1983. Ég skora á hv. þm. og hæstv. ráðh. að kynna sér þetta rit. Þar kemur fram í ítarlegri grein um gengi íslensku krónunnar að það er um þessar mundir verulegum breytingum undirorpið og fyrirsögn greinarinnar lýsir innihaldi hennar glöggt því þar segir: „Eru einhverjar breytingar á gengi í sjónmáli?“ Og hér er ekki aðeins um þetta hefti að ræða, sem ég bið hv. þm. Friðrik Sophusson að kynna sér, 30. nóv. 1983, heldur er hér líka um að ræða annað hefti, 16. nóv. 1983, þar sem einnig er fjallað um þessi mál þar sem í töflu á bls. 5 er birt yfirlit um gengi íslensku krónunnar og gengi helstu gjaldmiðla. Það er mjög fróðlegt að sjá hvernig þeir sérfræðingar sem standa að útgáfu þessa tímarits gera grein fyrir þeirri þróun á gengi krónunnar sem hér er um að ræða. Og allar þeirra röksemdir benda alveg ótvírætt til að þeir telja að hér þurfi stefnan endurskoðunar við og auðvitað er niðurstaðan af öllu þessu sú að efnahagsstefna ríkisstj. er í þessu efni á sandi byggð, hún stenst ekki. Fyrir nokkrum dögum var greint frá því, hæstv. fjmrh., að gengi Bandaríkjadollars hefði hækkað mjög verulega undanfarna daga. Og aftur og aftur var birt um þetta frétt í ríkisútvarpinu. Ég hef ekki orðið var við að menn hafi almennt hér á landi gert sér grein fyrir þeirri breytingu á raungengi krónunnar sem ég hef hér verið að ræða um, svo miklu máli sem hún skiptir fyrir allt efnahagslíf þjóðarinnar. Hitt verður hins vegar að vera jafnljóst í máli mínu nú og fyrr að hverri ríkisstj. er auðvitað skylt að halda sem fastast á skráningu gengisins á hverjum tíma, ég veit að það hlýtur að vera svo. Þess vegna er það barnaskapur, kunnáttuleysi, misskilningur eða eitthvað þaðan af verra þegar varaformaður stærsta stjórnmálaflokksins í landinu heldur að ríkisstj. ákveði gengið með hliðsjón af tekjum eða gjöldum ríkissjóðs. Þannig er það ekki, gengi íslensku krónunnar er þrátt fyrir allt, þó valt hafi verið um árabil, skráð með tilliti til margra annarra staðreynda. Sú hv. þingnefnd sem fær skattamálin til meðferðar, fjh.- og viðskn. Nd., mun að sjálfsögðu og vonandi fá meiri gögn í málinu en þegar hafa komið þar fram. Ég vil aðeins endurtaka það sem ég sagði í upphafi ræðu minnar í tilefni af orðum hv. þm. Friðriks Sophussonar. Hann bauðst til að tryggja ásamt öðrum í n. að hlutfall beinna skatta hækkaði ekki milli áranna 1983 og 1984. Og ég var að benda á í upphafi ræðu minnar að samdráttur hefði orðið í þjóðarframleiðslu síðan þetta hlutfall sem hér stendur á blöðum Þjóðhagsstofnunar var fundið út. Þegar af þeirri ástæðu er ljóst að hlutfall ríkisskattanna er orðið nokkuð hærra en er á þessu blaði Þjóðhagsstofnunar. Ég skildi hv. 2. þm. Reykv. sem svo að hann væri tilbúinn til að færa þessa skattatölu niður til að tryggja að óyggjandi væri að greiðslubyrðin 1984 yrði sú sama og á árinu 1983 eða ekki hærri. Og ég endurtek fyrri yfirlýsingu mína í þessu efni, að ég skal leggja mig fram um að aðstoða hann við að tryggja að þessu markmiði verði náð.



Herra forseti. Ég held að ástæða sé til að fleiri komi í ræðustól og ljúki lofsorði á þá hreysti allsherjarvaramanns íhaldsins, hv. þm. Friðriks Sophussonar, að reyna nú að gera það sem fjmrh. gafst upp við í viðtölum við fréttamenn í dag, að verja það að greiðslubyrði skatta á næsta ári mundi ekki aukast. Þetta reyndi hann hér og lái honum svo hver sem vill eftir frammistöðu hæstv. fjmrh., bæði í ræðustól í dag sem og í viðtölum við fréttamenn. Að öðru leyti er hv. þm. Friðrik Sophusson nokkurn veginn við sama heygarðshornið og hann hefur verið í öllum sínum ræðum á hv. þingi í vetur, þ.e. hann kann stjórn sinni og stefnu hennar það eitt til málsbóta að segja að hún sé að glíma við vanda fyrri ríkisstj. og fyrrv. ráðh. Hann reynir yfirleitt ekki að færa nein rök fyrir því sem þeir eru að gera heldur skella skuldinni á þá sem á undan sátu. Þessi málflutningur kann að hljóta einhvern hljómgrunn á fyrstu vikum og fyrstu mánuðum nýrrar ríkisstj., en verður auðvitað slitin plata þegar frá líður. Greiðslubyrði skatta á næsta ári er erfitt að koma yfir á fyrrv. fjmrh. Ekki var nú alveg ljóst við hvern hæstv. fyrrv. fjmrh. hann átti. Mér datt í hug að hann væri að tala um flokksbróður sinn, hæstv. viðskrh. Matthías Á. Mathiesen, skuldakóng ríkissjóðs, þegar hann var að tala um óráðsíu einhvers hæstv. fyrrv. fjmrh., en hann skýrir það kannske betur hér á eftir við hvern af hæstv. fyrrv. ráðh. hann átti. Það hafa annars komið hingað upp svo margir lærðir menn sem kunna svo mikið af tölum að erfitt er að bæta miklu þar við. Þó finnst mér nokkuð kyndugt að menn skuli þurfa að rífast um það sem stendur á prenti í fjárlagafrv. sem hér hefur legið frammi í þinginu um allnokkra hríð. T.d. stendur þar á bls. 179 í 2. málsgr. að laun opinberra starfsmanna hækka því að meðaltali um 14.5 til 15% milli áranna 1983 og 1984. Þetta stendur svart á hvítu eða brúnt á bláu hvernig sem þetta er nú prentað og ætti ekki að þurfa að misskiljast. Ljóst er, eða það er a.m.k. mín skoðun, að þau skattstig og þau skattamörk sem hér er verið að ræða um séu ekki há nema þau séu skoðuð í ljósi þeirrar hrikalegu kjaraskerðingar sem orðin er og einnig og enn fremur í ljósi þeirra launaforsenda sem hæstv. ríkisstj. hefur sett. En það ber auðvitað að gera og verður að gera og í því ljósi er hér um að ræða skattpíningu, það er alveg ljóst. Hæstv. fjmrh. setur met, eins og kom fram hér áðan, alveg í fyrstu tilraun, hann verður bara áratugsmeistari og fær sjálfsagt gullmedalíu fyrir. Að öðru leyti vísaði hæstv. fjmrh. málinu til þjóðarinnar í viðtali við fréttamann í dag. Þjóðin er ekki galinn dómari, hún mun að sjálfsögðu kveða upp sinn dóm og ekki aðeins yfir þessu skattafrv. hæstv. fjmrn. Hún mun einnig kveða upp dóm yfir kosningaloforðunum þínum og hún mun kveða upp dóm yfir kosningaloforðum hv. þm. Friðriks Sophussonar. Þá munu þessi loforð og þetta skattafrv., ef það verður samþykkt lítt eða ekki breytt, fá þann hýðingardóm sem þau verðskulda.



Herra forseti. Mér sýndist áðan í svip að hæstv. fjmrh. væri við það að sofna út frá þessum umr. og finnst þess vegna ómögulegt annað en að reyna að halda honum vakandi ögurstund með því að beina til hans fáeinum orðum. Mér þótti leiðinlegt að heyra það í útvarpsviðtali við hæstv. ráðh. að hann gerði því skóna að vinir hans og samstarfsmenn hér á þingi hafi þá áráttu þráfaldlega að vilja rífa niður frv. og till. ríkisstj., hversu jákvæðar og góðar sem þær væru og sérstaklega góðrar meiningar. Þetta er ákaflega óvenjulegur málflutningur frá hæstv. ráðh. því venjulega er hann ákaflega sanngjarn í sínum málflutningi og óspar á yfirlýsingar um að andstæðingar hans í pólitík séu bestu menn, jákvæðir og vilji vel. Enda er þetta mesti misskilningur. Það fer ekkert á milli mála að stjórnarandstæðingar hér eru fullir af góðum vilja við að hjálpa hæstv. fjmrh. að ná þeim yfirlýstu markmiðum sínum að halda skattbyrði á almenning í landinu í því fari að hún hækki ekki og lækki hjá þeim sem ekki geta risið undir meiri skattbyrði. Um það er enginn ágreiningur, það er enginn ágreiningur um þessi góðu áform. Hitt er annað mál að menn greinir nokkuð á um hvort það frv. sem hér liggur fyrir sé nægilega vel smíðað tæki til að þessi sameiginlegu yfirlýstu markmið ráðh. og stjórnarandstöðu takist. En af því að hann er að gera stjórnarandstöðunni upp skoðanir og við erum að ræða um skattamál gerði ég það að gamni mínu og til að halda ráðh. vakandi að grípa með mér kosningastefnuyfirlýsingu Sjálfstfl. við alþingiskosningarnar 23. apríl 1983. Í þessari ágætu kosningastefnuyfirlýsingu sem skilaði góðum árangri fyrir kosningar segir svo orðrétt í kaflanum um bætt lífskjör, og hlusti nú hæstv. fjmrh., ef vera kynni að hann væri farinn að gleyma yfirlýstum jákvæðum, markvissum loforðum og fyrirheitum sjálfstfl. í skattamálum. Ég les upp úr stefnuyfirlýsingunni, með leyfi hæstv. forseta: „Um leið og meiri festa skapast í efnahagslífinu vill Sjálfstfl. beita sér fyrir eftirfarandi aðgerðum til að efla atvinnulífið og bæta lífskjörin. 1. Tekjuskattur á almennar launatekjur verði afnuminn 2. jafnframt því sem persónufrádráttur nýtist láglaunafólki að fullu. 3. Tekjum hjóna verði skipt á milli þeirra fyrir álagningu skatts. 4. Eignaskattur á íbúðir verði lækkaður.“ Þetta er, eins og ég sagði, sú kosningastefnuyfirlýsing sem Sjálfstfl. lagði fram í seinustu kosningum. Þetta er kjarni hennar. Þetta er það atriði, ásamt með loforðunum sem gefin voru í húsnæðismálum og fjáröflun húsnæðismálakerfisins sem til stóð að ræða hér í kvöld, sem færði Sjálfstfl. ekki lítilfjörlega fylgisaukningu í seinustu kosningum. Nú þarf ekki um það að deila, herra forseti, að það skattafrv. núv. ríkisstj. sem hér liggur fyrir felur ekki í sér efndir á loforði númer eitt um að tekjuskattur og almennar launatekjur verði afnumin, sei, sei nei, fjarri því. Við deilum hins vegar um það út frá ákveðnum forsendum hvort loforðin hafi verið svikin svo herfilega að tekjuskattur á almennar launatekjur hafi e.t.v. verið hækkaður. Loforð númer tvö um að persónufrádráttur nýtist láglaunafólki að fullu sem er mjög þýðingarmikið kosningaloforð hefur heldur ekki verið efnt og veldur því m.a. að ríkisstj. er, meðan hún heldur fast við það, ógerningur að koma því til skila að ríkisstjórnin geti komið þeim fjölskyldum sem nú búa undir hungurmörkum til hjálpar í raun og veru vegna þess að því nýtist þessi útborganlegi persónuafsláttur sem hér er lofað. Við það loforð hefur-því ekki verið staðið. Það sérstaka kosningaloforð að tekjum hjóna verði skipt á milli þeirra fyrir álagningu skatts, sem mér er mætavel kunnugt um af mörgum fundum hér í Reykjavík að frambjóðendur flokksins lögðu mikla áherslu á, hefur heldur ekki verið efnt. Segja má að skattprósentan að því er varðar eignarskatt á íbúðir hafi verið lækkuð, að vísu óverulega. Og það er þá eina atriðið þar sem raunverulega hefur verið borið við að standa við kosningaloforðin í fyrsta sinn sem fjmrh. leggur fram áþreifanlegar till. í skattamálum. Nú vitum við mætavel hverjar eru skýringar hæstv. fjmrh. og ríkisstj. á því hver vegna ekki stendur til að standa við loforðin. Það kom fram í máli hv. 2. þm. Reykv.: Það var því miður ekkert svigrúm til þess, svo grátt sem ríkissjóður hafði verið leikinn í tíð fyrrv. ríkisstj. Látum það nú vera. Það er hins vegar ekki við því að búast að allur almenningur í höfuðborginni taki því sem frambærilegri skýringu þegar hún er fram borin af hæstv. fjmrh., margyfirlýstum guðföður og siðferðilegum ábyrgðarmanni fyrrv. ríkisstj., manninum sem skrifaði bréfið sem var þess valdandi að sú ríkisstj. var mynduð og bar síðan ábyrgð á henni allt fram undir það að það snaraðist svo um á merinni að hann flúði af hólmi. En látum þetta vera. Það er nauðsynlegt og óhjákvæmilegt að minna á loforðin. Og það er óumdeilt að í þessum málum stendur ekkert til að standa við þau loforð. Þá skulum við víkja að þeim deilum sem hér hafa orðið um það hvort skattbyrðin sé líkleg til að verða meiri eða minni að meðaltali á næsta ári samkv. forsendum þessa frv. Þá deila menn um forsendurnar. Menn segja sem svo: Ef forsendan um 20% launahækkun milli ára stenst eru dæmin sem tekin hafa verið um aukna skattbyrði vafasamari. En hver er þá skýringin á því að þær upplýsingar sem gefnar eru í athugasemdum fjárlagafrv. um launahækkun milli ára, að því er varðar opinbera starfsmenn, 14,5%, eru aðrar en hinar almennu forsendur á vinnumarkaðinum yfirleitt? Á því eru gefnar tvær skýringar: Í fyrsta lagi sú að yfirlýst stefna ríkisstj. er að halda launakostnaði á vegum hins opinbera u.þ.b. 2.5% lægri með sérstökum aðgerðum. Skýring númer tvö er sú að á hinum almenna vinnumarkaði gerðu höfundar fjárlagafrv. almennt ráð fyrir að vegna launaskriðs, þ.e.a.s. hvers kyns greiðslna umfram umsamda taxta, annaðhvort í formi yfirborgana eða annarra álaga, að þær forsendur giltu ekki um opinbera starfsmenn. Ef þetta eru réttar skýringar blasir alla vega við ein staðreynd sem menn þurfa ekki frekar að deila um. Hún er sú, að að því er varðar opinbera starfsmenn, sem reyndar eru u.þ.b. þriðjungur launþega í landinu, er það óumdeilanlegt að skattbyrði þeirra samkv. gefnum forsendum mun hækka. Hv. þm. Guðmundur Einarsson minntist á skattsvik í ræðu sinni áðan. BSRB hefur oftar en einu sinni lagt fram tölur um að hlutur opinberra starfsmanna í skattheimtu ríkissjóðs, þ.e. hlutdeild þeirra í beinum sköttum ríkissjóðs, sé talsvert miklum mun hærri en nemur hlutfalli þeirra meðal fjölda launþega, þ.e. þessi 30% opinberu starfsmenn greiða til mikilla muna hærri hlut af tekjum ríkissjóðs af beinum sköttum. Þannig að hér erum við við sama heygarðshornið. Mér sýnist alveg óumdeilanlegt að samkvæmt þessum gefnu forsendum, sem ríkisstj. og fulltrúar hennar hafa engan veg andmælt í umr. hingað til, sé það gefið og þarf ekki að deila um það frekar að að því er varðar þriðjung launþega í landinu þýði þetta frv. verulega hækkun skattbyrði á næsta ári. Þá er spurningin um forsendu númer tvö: Vegna þess að málflutningur stjórnarliða byggir á því, að þessi forsenda sé sérstök, hún eigi bara við opinbera starfsmenn. En að því er varðaði vinnumarkaðinn í heild sé launahækkun milli ára 20%. Hversu áreiðanleg er þessi forsenda, hversu líkleg er hún til að standast í reynd? Ég leyfi mér að leiða fram til vitnis um það hæstv. iðnrh. Sverri Hermannsson sem hefur tekið af öll tvímæli um það í opinberri ræðu sem fréttir hafa verið fluttar af í blöðum að þessar forsendur séu gjörsamlega foknar út í buskann og séu helberar fjarstæður. Og hafði um það stór orð þegar einhver launþegi á þessum fundi í Borgarnesi álpaðist til að spyrja ráðh. um launahækkunarforsendur og fékk svarið: Hvar hefur þú haldið þig, maður minn? Hefur þú ekki fylgst með því að búið er að leggja fram svarta skýrslu? Hefur þú ekki tekið eftir því að við höfum orðið fyrir svo hrikalegum áföllum eins og hæstv. iðnrh. gjarnan tekur til orða, að nú þarf að skera allt inn að beini þannig að hrikti í hverju tré? Það verður ekkert svigrúm fyrir launahækkanir á næsta ári, punktur og basta. Og þetta sagði hann við mikinn fögnuð fundarmanna uppi í Borgarnesi ef fréttir herma rétt. Hvað eru menn þá að tala um eitthvert skattafrv. sem miðar við að launahækkanir almennt séð á vinnumarkaði verði 20% hærri en í opinbera geiranum. Telja menn nú líkleg ef menn bera saman opinbera geirann og almenna vinnumarkaðinn að áhrifin af aflabresti og aflatakmörkunum verði þau að það auki vinnumagn, unnar vinnustundir á vinnumarkaði á Íslandi? Telja menn að það verði til að auka launaskrið eða greiðslur umfram umsaminn taxta? Þvert á móti. Auðvitað vita menn að fyrstu afleiðingarnar verða þær að það dregur úr vinnu jafnvel svo fyrirsjáanlega að um staðbundið atvinnuleysi verði að ræða. Það dregur úr vinnu, það verður ekkert um neitt launaskrið eða umframborganir að ræða einmitt miðað við þær kringumstæður sem hér er verið að lýsa. Mér sýnist þannig alveg augljóst mál og þarf ekkert að hafa um það fleiri orð að forsendan um 20% hækkun milli ára er, eins og hæstv. iðnrh. hefur tekið fram og aðrir ráðh. ríkisstj. reyndar segja hverjum sem heyra vill í einkasamtölum, að sjálfsögðu fokin út í buskann. Þá er það forsenda númer þrjú, vegna þess að við erum ekki bara að tala hér um tekjuskatta ríkisins. Við erum að tala um heildarskattbyrði af tekjusköttum í heild til hins opinbera, þ.e. við erum að tala um allt sem heitir bein skattheimta. Og það er ekki aðeins tekjuskattur. Það er líka sá viðaukatekjuskattur sem heitir eignarskattur. Það eru líka útsvör til sveitarfélaga og það eru fleiri gjöld: það eru kirkjugarðsgjöld, það eru sjúkratryggingagjöld og það eru fasteignaskattar, sem miðast þá við sömu forsendur og eru raunverulega beinir skattar. Hvað er um þessi gjöld að segja? Nú liggur fyrir yfirlýst að borgarstjórnarmeirihluti sjálfstfl. í Reykjavík hefur tekið um það ákvörðun hver skuli vera útsvarsprósentan og útsvarálagningin á næsta ári. Hún á að vera 11%. Og þó að það mál sé ekki leitt til niðurstöðu í borgarstjórn Reykjavíkur nú þegar þarf enginn að efast um að ákvörðunin hefur verið tekin og niðurstaðan liggur fyrir. Hvað ætli þessi 11% útsvarshækkun þýði að því er varðar skattbyrði vegna útsvara? Hún þýðir auðvitað verulega skattahækkun. Rétt er að leiða til vitnis um það einn af sérfræðingum Þjóðhagsstofnunar sem í viðtali við dagblaðið Tímann sagði orðrétt, með leyfi forseta: „Með því að lækka útsvar Reykvíkinga úr 11.8% í 11 % þá er um liðlega 40% hækkun á útsvari milli ára að ræða,“ - 40% hækkun að ræða. En við erum hins vegar að tala um tekjuhækkun milli ára sem að því er varðar opinbera geirann er innan við 15% og svo hugsanlega að því er varðar vinnumarkaðinn í heild, 20%, sem hins vegar enginn trúir. Hér er hins vegar lagt til að útsvarshækkunin í Reykjavík samkv. þessari ákvörðun borgarstjórnar Reykjavíkur nemi um 40%. Jafnframt segir umræddur sérfræðingur Þjóðhagsstofnunar: Útsvar sveitarfélaga þyrfti að lækka um sem nemur 3% til að skattbyrði á milli ára yrði óbreytt eða lækka alveg niður undir 9%.“ M.ö.o. ef Reykjavíkurborg ætlaði að koma í veg fyrir að útsvarsálagningin leiði til aukinnar skattbyrði launþega, því allir, líka þeir lægst launuðu, borga vissulega útsvör, þyrfti hún að lækka útsvarsálagninguna enn um 220 millj. til viðbótar þeim 100 sem felst í lækkuninni frá 11.88% í 11%. Herra forseti. Allar þær deilur sem hér hafa staðið í allan dag hafa snúist um það hversu haldbærar þær forsendur væru sem lægju til grundvallar þessum áætlunum um skattbyrði, óbreytta skattbyrði eða aukna skattbyrði. Mér sýnist alveg augljóst mál af fram komnum vitnaleiðslum að skattbyrði opinberra starfsmanna muni aukast verulega, einfaldlega vegna þess að tekjubreytingar þeirra milli ára eru lægri en hér er gert ráð fyrir. Í öðru lagi liggur alveg ljóst fyrir að útsvarsálagningin leiðir til mjög aukinnar skattbyrði. Líta verður svo á að þegar meiri hluti Sjálfstfl. í Reykjavík hefur tekið þessa ákvörðun sé það pólitísk ákvörðun sem gildir fyrir Sjálfstfl. um land allt og í þeim sveitarstjórnum þar sem sjálfstæðismenn eru ráðandi verði þessari forustu meirihlutans í Reykjavík fylgt. Í þriðja lagi kemur það síðan til að sá maður fyrirfinnst væntanlega ekki hér innan veggja og varla nokkurs staðar þar sem menn koma saman í alvöru og ræða breyttar forsendur atvinnulífs á Íslandi að þeir séu trúaðir á að forsendurnar um 20% launahækkun milli ára standist. Það liggur við að ég segi að þessu loknu að eiginlega sé lítið eftir af frv. annað en umbúðirnar og nafn flutningsmannsins.  Fyrir liggja yfirlýsingar frá hv. 2. þm. Reykv. Friðrik Sophussyni. Hann lýsir því yfir að ef fram á það verður sýnt í umfjöllun í þinginu að forsendur frv. standist ekki muni hann fyrir sitt leyti beita sér fyrir því að frv. taki nauðsynlegum breytingum í meðförum þingsins. Það er góðra gjalda vert og sannar það, ef við það verður staðið, að menn eru auðvitað reiðubúnir til að skoða eftir hvaða leiðum á að ná settum markmiðum. Ef þessar leiðir eru ófærar verður að breyta aðferðunum. En það verður að gera meira. Ég verð að fara þess á leit við hæstv. fjmrh. og fyrrum forseta borgarstjórnar Reykjavíkur að hann fylgi nú eftir stefnu sinni, að gera allt sem í hans valdi stendur til að koma í veg fyrir að skattbyrðin aukist milli ára, og taki flokksbróður sinn og samstarfsmann, borgarstjórann í Reykjavík, til bæna og komi því til skila til hans að hann fyrir sitt leyti geri það sem flokkur hans lofaði fyrir kosningar, að tryggja a.m.k. að skattbyrðin á Reykvíkingum verði ekki aukin með hækkun útsvarsálagningar vegna þess að það liggur líka fyrir að aðrir tekjustofnar Reykjavíkurborgar eiga að vera óbreyttir. Ef borgarstjórinn í Reykjavík vill ekki láta sér segjast við að hæstv. fjmrh. geri honum tiltal held ég að óhjákvæmilegt sé að hæstv. fjmrh. taki í taumana og beiti áhrifum sínum hér á Alþingi til að breyta með lagasetningu þeim hámarksákvæðum um álagningu útsvara sem tryggi að tilgangurinn náist.



Herra forseti. Eins og kom fram fyrr hjá mér í dag held ég að liggi alveg ljóst fyrir að hér sé um skattaþyngingu að ræða á milli ára, hvort heldur menn geri ráð fyrir að tekjurnar aukist um 20% eða minna. Það er að vísu rétt, eins og kom fram t.d. í ræðu hjá hv. þm. Guðmundi Einarssyni, að þau gögn sem hann er með í höndunum eru einungis varðandi framtaldar tekjur, þannig að það eru ákveðnir hópar í þjóðfétaginu sem sleppa með öðrum hætti frá þessu dæmi en obbinn af launafólki. En það er athyglisvert að skoða það í þeim gögnum sem fylgja þessu frv., hvar þyngdarpunkturinn er í hinum framtöldu tekjum. Ef við lítum á hjón eru 23 þúsund þeirra af 48 þúsundum eða u.þ.b. helmingur með tekjur á bilinu 400 til 700 þús. kr. Ef við lítum á einhleypa er fjórðungur þeirra á bilinu 200 til 300 þús. kr. Og ef við lítum á einstæða foreldra er rúmlega helmingur á bitinu 200 til 400 þús. kr. Ef tölur þær sem ríkisskattstjóri hefur reiknað út eru skoðaðar sýnist mér í fljótu bragði að að því er þessa hópa varðar, sem eru stærstur hluti launafólksins, sé yfirleitt um að ræða 1% skattbyrðisaukningu. Það fer niður í sakleysislegri tölur, eins og ég nefndi hér í dag, 0.42 hjá einhleypum, en hjá einstæðum foreldrum er þetta á bilinu 1–2% og sama virðist gilda um hjón á því tekjubili sem hér um ræðir - vel að merkja: samkvæmt þeim útreikningshætti sem notaður er af hálfu ríkisvaldsins, þ.e. samkvæmt þeim forsendum sem þar eru notaðar. Nú rakti ég það hér fyrr í dag að svo sakleysisleg hækkun sem 0.42% væri samkvæmt þessu, miðað við tekjur dagsins í dag og þá skattbyrði sem menn bera miðað við tekjur dagsins í dag, veruleg þynging. Nú eru hér stórir hópar sem eru greinilega með helmingi til þrisvar sinnum meiri hækkun á þennan mælikvarða eins og ríkisskattstjóri setur hann. Ég vek athygli á þessu vegna þess að það litla dæmi sem ég rakti ætti þá að koma fram með enn frekari þunga hjá öllum þeim stóra hóp sem ég gerði ekki að umtalsefni, en fær meiri skattþyngingu samkv. útreikningum ríkisskattstjóra en það dæmi sem ég rakti. Nú hafa talsmenn stjórnarinnar komið hér upp og fullyrt að ekki yrði um skattaþyngingu að ræða. Þá er gert ráð fyrir svo og svo miklu launaskriði, eins og hv. 2. þm. Reykv. gerði ráð fyrir, og það er fyrir fullt og fast reiknað með 20% tekjuaukningu milli áranna. En það er reiknað með meira. Það er reiknað með þeim sem geta nýtt sér ýmiss konar frádráttarliði. En hvers eiga þá hinir að gjalda, sem hvorki hafa launaskriðið né frádráttarliðina, og það held ég gildi einmitt um þann hóp launafólks sem stendur frekar höllum fæti, að það hefur hvorugt, fær hvorki launaskriðið sem með er reiknað né hefur heldur þá frádráttarliði sem verið er að reikna því til góða. Hjá þessum hópi fólks er staðan þá áreiðanlega eins og ég rakti hér í dag varðandi einhleypan mann með 250 þús. kr. tekjur. Og ég vil rifja það upp, að ég sagði að eins og staðan er í dag yrði ársskattur þessa manns 92.7% á mánaðartekjum. Ef það verður 20% launahækkun milli áranna fer hlutfallið upp í 106.6%. Ef það verður samkv. stefnu hæstv. iðnrh. fer það upp í 126%. Þetta mætti líka reikna út með tilliti til þess hversu marga daga það tæki þennan mann að vinna fyrir sköttunum. Eins og þetta er núna tekur það hann 20.1 vinnudag að vinna fyrir sköttunum. Ef tekjurnar hækka um 20% verður hann að því í 23.1 dag. Þessi maður yrði þá 15% lengri tíma að vinna fyrir sköttunum. Augljóslega er um þyngingu á skattbyrði að ræða hjá þessum aðila sem því nemur. Hann yrði 15% lengur að vinna fyrir sköttunum þótt tekjurnar hækkuðu um 20% milli áranna. Ef þær hækkuðu einungis um 16% yrði hann 23.9 daga að vinna fyrir sköttunum í staðinn fyrir 20.1 dag. Þá færi 18.8% lengri tími í að vinna fyrir sköttunum en er í þessum mánuði. Miðað við 16% hækkun tæki það 18.8% lengri tíma að vinna fyrir sköttunum en núna. Ef stefna hæstv. iðnrh. næði fram að ganga um engar launahækkanir frá því sem nú er - ekkert svigrúm, hefur hæstv. iðnrh. sagt, og mér skilst að Vinnuveitendasambandið hafi sagt eitthvað svipað, - verður þessi maður 27 daga rúma, 27.3 daga, að vinna fyrir sköttunum í staðinn fyrir 20.1 dag eins og málin standa í dag. Það er 36% lengri tími sem fer í það á næsta ári að vinna fyrir sköttunum en um þessar mundir hjá þessum manni. Leikur nokkur vafi á því að þessi aðill hefur orðið fyrir verulegri skattaþyngingu? Það liggur alveg í augum uppi að svo er. Ég heyrði að hv. 2. þm. Reykv. sagði áðan að ef tekjurnar yrðu lægri en svaraði til þeirra forsendna sem með væri reiknað, þ.e. ef tekjuaukningin milli áranna yrði minni en 21%, yrðu skattar lækkaðir. Ég vildi óska þess að hæstv. fjmrh. væri reiðubúinu að gefa yfirlýsingu af þessu tagi - yfirlýsingu sem væri tvímælalaus um að það ætti að lækka skattbyrðina milli áranna hjá öllum þorra launafólks, og þó sérstaklega hjá þeim sem hvorki mættu vænta sér yfirborgana né sérstakra frádráttarliða - hins venjulega skilvísa manns sem hefur ekki steypt sér í skuldir og á ekki þess kost að fá yfirborganir. Vill ekki hæstv. fjmrh. gefa yfirlýsingu af því tagi? Þá mundi það verða veganesti fyrir hv. fjh.- og viðskn. og leiðbeinandi um hvernig ætti að umsteypa þetta frv. þannig að það svaraði þeim markmiðum sem menn hafa haft uppi, en væri ekki, eins og það liggur fyrir nú, veruleg þynging á sköttum þegar svo stendur á sem raun ber vitni í þjóðfélaginu.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. er nú aðeins tekinn að vitkast í þessari umr. Hann hafði vit á því að reyna ekki að hrekja eitt einasta af þeim tölulegu dæmum sem ýmsir þm. stjórnarandstöðuflokkanna fluttu hér inn í umr. Ég vek athygli hv. deildar á því að fjmrh. treysti sér ekki til að mótmæla með talnarökum einu einasta af þeim dæmum um íþyngingu skatta sem ég flutti hér, sem hv. þm. Svavar Gestsson flutti hér, sem hv. þm. Kjartan Jóhannsson flutti hér, sem hv. þm. Jón Baldvin Hannibalsson flutti hér - ekkert einasta af þeim tölulegu atriðum, sem hér voru flutt fram skýr og glögg og afdráttarlaus af hv. þm. stjórnarandstöðunnar, treysti hæstv. fjmrh. sér til að hrekja, heldur hélt hann sér við almennt snakk meginhluta ræðu sinnar, sem hvergi tók á talnalegum efnisþáttum þessa máls. Hæstv. fjmrh. sagði að ég og fleiri hefðum hér í umr. byggt okkar tölur á forsendum sem við gæfum okkur sjálfir. Þetta er alrangt, hæstv. fjmrh. Öll mín dæmi voru byggð á forsendum frá hæstv. fjmrh. sjálfum. Það þýðir ekkert að hrista hausinn yfir því. Það er staðreynd. Þau voru byggð á forsendum frá hæstv. fjmrh. sjálfum. Ég byggði hér nokkur dæmi á launabreytingaforsendu fjárlagafrv. Svo kemur hæstv. fjmrh. hér og segir: Ja, þær forsendur eru brostnar. Það er komin svört skýrsla. - Óskaplega var hann þá atvarlegur og þungbúinn og landsföðurlegur. - Það er komin svört skýrsla. Það er alveg rétt. En hvað gerir hæstv. fjmrh. sjálfur nokkrum vikum eftir að „svarta skýrslan“ hefur verið lög fram? Jú, hann leggur fram skattafrv. með hærri tekjuforsendum milli ára en í fjárlagafrv. eru. Er það ályktunin sem þingheimur og þjóðin eiga að draga af „svörtu skýrslunni“, hæstv. fjmrh., að tekjurnar muni aukast? Það er ályktunin sem hæstv. fjmrh. hefur dregið sjálfur af þessu öllu saman. Hann leggur nú fram frv. þar sem tekjubreytingin er orðin 20% í staðinn fyrir 14%, sem hún var í fjárlagafrv. Hann hefur hækkað tekjurnar milli ára. Hvað er hér eiginlega á ferðinni? Má kannske vænta þess að þegar hæstv. fjmrh. leggur fram lánsfjáráætlun verði hann kominn með tekjubreytingu á milli ára upp í 25–30%, þrátt fyrir allar „svartar skýrslur“? Nei, hæstv. fjmrh., ég ætla að vona að ráðh. fari sjálfur að botna aðeins meira í samhenginu í efnahagsmálum þjóðarinnar, því að ef það væri rétt, sem hann sagði hér, að það ætti að taka tillit til nýrra upplýsinga í efnahagslífi þjóðarinnar, þá hefði hæstv. ráðh. átt að leggja fram skattafrv. með lægri breytingu á tekjum milli ára en þeirri sem var í fjárlagafrv., en ekki u.þ.b. 50% hærri tekjuáætlun. Þess vegna er það alveg ljóst, sem hér hefur komið fram hvað eftir annað, að ætti að taka mið af ýmsum þeim upplýsingum sem ýmsir hv. aðstandendur þessarar ríkisstj. vilja láta taka mið af ætti að reikna með enn minni tekjubreytingu milli ára en 14%, sem ég vék hér að, og kannske fara niður í þá viðmiðun, sem hæstv. iðnrh. hefur hvað eftir annað verið að syngja yfir þjóðinni síðustu daga, að það eigi bara að miða við tekjubreytinguna núll. Hvers vegna lætur ekki hæstv. fjmrh. reikna út þetta skattafrv. á forsendum iðnrh.? Og hvernig væri það að varaformaður Sjálfstfl. beitti sér fyrir því að frv. væri reiknað út á grundvelli þeirra ýmsu forsenda sem hinir einstöku ráðh. sjálfstfl. eru með í gangi um þessar mundir, bæði núllforsendum iðnrh. og ýmsum fleiri forsendum sem forustumenn flokksins hafa lagt fram? Auðvitað er það staðreynd, eins og hér hefur glögglega komið fram í þessum umr., að Sjálfstfl. treystir sér ekki til að verja þetta frv. efnislega. Þess vegna er rétt sem ég sagði hér fyrr í dag, sem hv. þm. Friðrik Sophusson varaformaður Sjálfstfl. dró í efa að væri rétt, að það er enn þá til það mikið vit í þingflokki Sjálfstfl. að allir utan hv. þm. Friðrik Sophusson hafa vit á því að halda sér fyrir utan þessar umr., halda sér fyrir utan og hætta sér ekki út á þann hála ís að fara að reyna að verja að þetta sé skattalækkunarfrv.  Hv. þm. Albert Guðmundsson á auðvitað sem hæstv. fjmrh. eftir að átta sig á því að Reykvíkingar munu kalla hann til ábyrgðar fyrir að hafa svikið þau loforð sem hann gaf, og ég ætla aðeins að koma að því hér á eftir. í þeim kosningum sem háðar voru hér í Reykjavík og hæstv. fjmrh. fjallaði nokkuð um hér í stað þess að reyna að afsanna þær tölur og upplýsingar sem við lögðum fram. En við skulum skoða aðeins þetta skattafrv. í ljósi þeirra forsendna sem hæstv. fjmrh. og þessi eini hugdjarfi þm. sjálfstfl. og stjórnarliðsins, hv. þm. Friðrik Sophusson, hafa treyst sér til að verja hér í þingsölum. Við skulum skoða 20% forsenduna sem þeir eru svo ákafir í að sé raunhæf. Alþýðusamband Íslands sendi frá sér í dag upplýsingar. Ég vænti þess að þeir félagar sem nú sitja hér hlið við hlið, hv. þm. Guðmundur H. Garðarsson og hv. þm. Pétur Sigurðsson, taki enn þá mark á Alþýðusambandi Íslands. Og ég ætla að vona að hv. þm. Þorsteinn Pálsson taki líka mark á Alþýðusambandi Íslands í þessum efnum.a. m. k. tekur Björn Þórhallsson miðstjórnarmaður í Sjálfstfl. og varaforseti Alþýðusambands Íslands mark á Alþýðusambandi Íslands. Og hvað segir Alþýðusamband Íslands um þetta frv.? Hvað segir hagdeild Alþýðusambandsins um þetta frv.? Hagdeild Alþýðusambandsins hefur ekki þurft marga daga eins og BJ til að átta sig á þessu frv. Alþýðusamband Íslands gat einfaldlega lesið það sem í frv. var og þurfti ekki að bera það fyrir sig, hvorki í Ríkisútvarpi né hér í þingsalnum, að menn hefðu ekki haft tíma til að skoða það sem liggur alveg augljóslega fyrir. Og Alþýðusambandið leyfir sér að miða við þá 20% forsendu sem fjmrh. vill endilega halda að þjóðinni. Alþýðusambandið tekur þrjú dæmi af venjulegu launafólki. Fyrst af einstaklingi með 250 þús. kr. tekjur á árinu 1983. Það eru ekkert sérstaklega háar tekjur í þessu landi. Samkvæmt útreikningum Alþýðusambands Íslands er skattbyrði þessa einstaklings á árinu 1984, miðað við 20% forsenduna eins og talsmenn Sjálfstfl. eru alltaf að halda að okkur hér í umr., 18.5%, en var á árinu 1983 16.18%. Og eins og hv. þm. Kjartan Jóhannsson hefur rækilega bent mönnum á í umr.: Þótt þau 2% sem þarna skilja á milli kunni að virka lítil við fyrstu sýn, þegar þau eru færð yfir í raunveruleikann og tekjuöflun manna, þá er hér í raun og veru um mjög mikla þyngingu að ræða - þyngingu sem getur numið milli 10 og 20% aukningu skattbyrði hjá þessu fólki. Þetta er miðað við tölurnar sem hæstv. fjmrh. segir að eigi að miða við. Við getum tekið dæmi af einstæðu foreldri með barn yngra en 7 ára, vegna þess að búið er að halda að mönnum hér í umr. að þetta frv. geri eitthvað sérstaklega vel við barnafólk. Og hver er niðurstaðan af þessum útreikningum, líka miðað við 20%, sem hæstv. fjmrh. vill miða hér við? Niðurstaðan er líka aukning á skattbyrðinni, 8.5% 1983, 9.81% 1984. Og við skulum taka þriðja dæmið og halda okkur enn við þessi 20%, forsendurnar sem okkur er sagt að séu hinar réttu, og taka hjón með tvö börn, annað yngra en 7 ára. Ég minni aftur á að okkur er sagt að þetta frv. geri sérstaklega vel við barnafólk. Hver er niðurstaðan? Skattbyrði þessa fólks var 1983 13.1%, en verður 1984 14.87%. Það liggur þess vegna alveg ljóst fyrir, að þótt menn taki þær forsendur sem hæstv. fjmrh. og hv. þm. Friðrik Sophusson í barnaskap sínum hafa haldið að sönnuðu að hér væri um minnkandi skattbyrði að ræða sýna þær þvert á móti að hér er um verulega aukningu á skattbyrði venjulegs launafólks að ræða. Hefði ekki verið miklu heiðarlegra hjá þessum hæstv. ráðh. og hjá þessum hv. þm. að koma einfaldlega hér og segja að þeir hefðu ekki treyst sér til að leggja fram skattalækkunarfrv.? Það er hverfandi minni hluti þjóðarinnar sem þetta frv. hefur í för með sér einhverja lækkun hjá. Það hefði verið miklu heiðarlegra, miklu eðlilegra. En í staðinn er settur á svið hér mikill áróðursleikur til að telja fólki trú um það að hér séu á ferðinni efndir á kosningaloforðum sjálfstfl. um skattalækkun. Það var að vísu eitt sem var athyglisvert í ræðu hv. þm. Friðriks Sophussonar. - Þó ég skilji ósköp vel að hæstv. fjmrh. og hv. þm. Friðrik Sophussyni líði hálfilla við að sjá þessi dæmi rakin svona ofan í sig, þá fyndist mér skemmtilegra að þeir væru hérna í þingsalnum.

Ég er hérna

. Það er gott.  En það var sérstaklega hv. þm. Friðrik Sophusson sem ég ætlaði að gera hér að umtalsefni, vegna þess að það var eitt mjög skemmtilegt við ræðu hans þegar hann var að reyna að sanna að þetta væri minnkandi skattbyrði. Það var það að hann gleymdi garminum honum Davíð. Hann gleymdi stjórn Sjálfstfl. á Reykjavíkurborg. Hann tók enga ábyrgð á stjórn Sjálfstfl. á höfuðborginni. Hann sagði í raun og veru: Vík frá mér Davíð, því einungis á þann hátt get ég hér með reikningskúnstum í ræðustól fengið úf smávegis lækkun á þeim sköttum sem eru færðir á reikning ríkisins í skattgreiðslum einstaklinga. - En um leið ætti hann að taka tillit til skattanna sem hver og einn verður að borga til Gjaldheimtunnar og þess sem Davíð leggur á, stjarna Sjálfstfl. í höfuðborginni, foringi Sjálfstfl., hugsanlegur formaður Sjálfstfl. í framtíðinni, sem væntanlega er líka að framkvæma stefnu Sjálfstfl. í Reykjavíkurborg. Væntanlega ætlar hv. þm. Friðrik Sophusson ekki að halda því fram hér að Davíð Oddsson sé ekki að framkvæma stefnu Sjálfstfl. í Reykjavíkurborg. Það væri a.m.k. ærið fróðlegt ef sú yfirlýsing kæmi hér fram. En ef sá anginn af stefnu sjálfstfl. yrði tekinn með í dæmið veit hv. þm. Friðrik Sophusson að niðurstaðan er nákvæmlega sú sem ég hef hér verið að rekja. Ef lögð er saman fjármálastjórn Sjálfstfl. á ríkinu annars vegar og fjármálastjórn Sjálfstfl. á borginni hins vegar er niðurstaðan auðvitað stórfelld þynging skatta. Hvort tveggja er væntanlega stefna Sjálfstfl. Og ég spyr formann Sjálfstfl.: Er ekki svo? Er ekki verið að framkvæma stefnu Sjálfstfl. í Reykjavík? Ég spyr: Er ekki verið að framkvæma stefnu Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík? Já eða nei. Það dugir ekki þögn við því. Já eða nei. Þorir formaður sjálfstfl. ekki að svara því hér hvort það sé verið að framkvæma stefnu Sjálfstfl. í Reykjavík? Stefna Sjálfstfl. í Reykjavík er greinilega orðin eitthvert feimnismál. Kannske að fyrrv. forseti borgarstjórnar þori að svara því hér: Er verið að framkvæma stefnu Sjálfstfl. í Reykjavík?

Ekki á þeim forsendum sem þú gefur þér hér og nú.

Ég er ekkert að spyrja um mínar forsendur. Ég er bara að spyrja: Er Davíð Oddsson að framkvæma stefnu sjálfstfl. í Reykjavík? Já eða nei.

Að sjálfsögðu.

Að sjálfsögðu, auðvitað. Hér kemur maður sem þorir, Þorsteinn Pálsson. Hér kemur maður sem þorir að svara, en situr ekki þegjandi úti í sal, eins og núverandi formaður Sjálfstfl., og þorir ekki að segja orð þegar spurt er um stefnu Sjálfstfl.

Þingsköp segja að það tali einn í einu.

Ég gaf hv. þm. Þorsteini Pálssyni tækifæri.

Það er forsetinn sem á að gera það, ekki þú.

Það er nú eitthvað nýtt ef hv. þm. Pétur Sigurðsson er að spyrja forseta um það hvort hann megi segja hér einhver orð við aðra menn í ræðustól. En það eru kannske einhver sérstök þingsköp sem gilda um þennan nýja formann Sjálfstfl. Þar með hefur það verið viðurkennt hér af hæstv. fjmrh. að það er verið að framkvæma stefnu sjálfstfl. í Reykjavík. Auðvitað. Nema hvað. Bæði er verið að framkvæma stefnu Sjálfstfl. hjá ríkinu og stefnu Sjálfstfl. hjá borginni. Niðurstaðan er sú, að árið 1984 munu Reykvíkingar borga hærri skatta en þeir hafa gert í áraraðir. Um það verður ekki deilt. Það stendur hér eins og stafur á bók og frá þeirri staðreynd getur Sjálfstfl. ekki hlaupið. Það sýnir kannske að formaður Sjálfstfl., hinn nýi, er nokkur vitmaður að hann skuli bara þegja í þeirri umr. Hann veit að því færri orð sem sögð eru um þessa framkvæmd, því betra.

Það ættu fleiri að taka sér það til fyrirmyndar.

Ég get vel skilið að hv. þm. Páll Pétursson óski eftir því að það sé ekki sagt mikið um þessa umr., enda hefur það greinilega komið fram að Framsfl. hefur ekki sagt orð í þessari umr. Og það hefur vakið athygli að helsti skattasérfræðingur Framsfl., núv. hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson, sem almennt var nú talinn hér mestur vitmaður um skattamál í þinginu á undanförnum árum, hefur ekki sagt orð í þessari umr.

Ég hef ekki komist að.

Jú, jú, það er alveg hægt að komast að og umr. er ekki búin enn, hæstv. sjútvrh. Það væri kannske fróðlegt að fá hæstv. sjútvrh. hér upp á eftir og fá álit hans á því hvort hann ætlar líka að koma hér og rökstyðja að þetta sé lækkun á sköttum. Það væri skemmtilegt að sjá hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson fara í gegnum þá fingraleikfimi hér að reyna að sýna fram á að í þessu fælist raunlækkun á sköttum íbúa þessa lands. En auðvitað gerir hann það ekki. Auðvitað veit hæstv. sjútvrh. að svo er ekki, enda hefur það aldrei verið á stefnuskrá Framsfl. að lækka skatta með þessum hætti. Að því leyti er Framsfl. miklu heiðarlegri í sinni afstöðu til þessa frv. en Sjálfstfl.

Ég hef alltaf viljað hækka skatta.

Já, einmitt, alltaf viljað hækka skatta sagði hæstv. sjútvrh. Honum hefur með þessu frv. orðið að ósk sinni. Alltaf hef ég viljað hækka skatta, sagði hæstv. sjútvrh. Það er eins og ég hef löngum sagt, að það dettur upp úr Framsfl. hér í þingsalnum við og við sannleikurinn um þessa stjórnarstefnu, bæði í sjávarútvegsmálunum og nú í skattamálunum. Það væri gaman að heyra hvað hæstv. fjmrh. hefði um þessa nýjustu yfirlýsingu hæstv. sjútvrh. að segja. Þessi skattaumræða verður skemmtilegri því fleiri ráðh. sem blanda sér í hana. Þess vegna var e.t.v. viturlegast hjá hæstv. sjútvrh. að ganga úr þingsalnum að þessum orðum sögðum, því hann þarf í raun og veru ekki að segja meira.

Ég heyri í þér.

Það liggur fyrir í þeim gögnum sem hagdeild Alþýðusambands Íslands hefur lagt fram, að sé miðað við algenga tekjuhópa launafólks í þessu landi og sé jafnvel gengið út frá þeirri vitlausu 20% forsendu í tekjubreytingu sem fjmrh. hefur gefið sér, þá er hér um skattíþyngingu að ræða. En sé miðað við raunhæfari tekjuforsendur er skattíþyngingin að sama skapi meiri. U.þ.b. helmingur af hjónum í þessu landi hefur í kringum 500 þúsund og þar yfir. Þá er raunhækkun skatta samkvæmt þessari framkvæmd á stefnu Sjálfstfl. hér á Alþingi og í borgarstjórn Reykjavíkur tæplega 20%. Raunþynging á skattgreiðslum launafólks í Reykjavík, helmings hjóna í Reykjavík, er tæplega 20%. Það er ekkert smáræði. Raunskattabyrðin hækkar á þessu fyrsta ári sem Sjálfstfl. fer með stjórn Reykjavíkurborgar og ríkisins um fimmtung. Hv. þm. Friðrik Sophusson var að reyna að draga úr þessari staðreynd með því að gera því skóna að 500 þúsund væru ærið miklar tekjur hjá hjónum og þess vegna væri skrítið að menn væru að nota þessa viðmiðun. En ég spyr hv. alþm.: Finnst mönnum það svo há tala þegar þessi upphæð er í raun og veru ósköp svipuð og þm. fá einir fyrir vinnu sína hér? Finnst mönnum það sérstaklega háar tekjur, eins og hv. þm. Friðrik Sophusson var að gefa hér til kynna, að tvær manneskjur, karl og kona sem vinna árið um kring frá átta á morgnanna og fram undir kvöld, skili samtals tekjum sem eru álíka og þm. fær hér einn? Ef svo er eru a.m.k. eitthvað sérkennilegar yfirlýsingar margra kollega minna hér á þingi um að þingmannslaunin séu nú ekkert sérstaklega há. En þetta er viðmiðunin: Tvær manneskjur standa að baki þessari tekjuöflun sem þm. einn skilar til sinnar fjölskyldu. Og hv. þm. Friðrik Sophusson var að gera því skóna í svarræðu sinni að það væri svo há tala að það þýddi nú ekkert að miða við það. Það er um helmingur af hjónum í landinu fyrir ofan þetta mark og raunþynging skatta hjá þeim er fimmtungur eða meira þegar Sjálfstfl. fer að framkvæma sína stefnu. Og verði tekjuþróunin í landinu sú sem iðnrh. hefur verið að gefa til kynna, sem fjmrh. hefur lýst yfir og fulltrúar hans á samningafundi við BSRB og sem formaður Sjálfstfl. gaf til kynna þegar hann birtist með Steingrími, verður þetta auðvitað enn meira. Það skyldi þess vegna enginn verða undrandi á því að þegar þetta frv. kemur til framkvæmda yrði raunþynging skattabyrðarinnar kannske fjórðungur á einu ári hjá u.þ.b. helmingi af vinnandi fólki í þessu landi. Þess vegna er það skiljanlegt að hv. þm. Friðrik Sophusson skuli hér í kvöld segja: Þessu verður breytt. Það er fyrsta yfirlýsingin um flóttann hér. Fyrsta kvöldið sem frv. er rætt á Alþingi kemur varaformaður Sjálfstfl. hér upp og segir: Þessu verður breytt. Það er nú öll sannfæringin á bak við þetta frv. Hann gekk þá út frá 20% forsendunni frægu. Ef rauntekjurnar yrðu minni að hækkun milli áranna en 20% yrði þessu breytt. Og hæstv. fjmrh., þó að hann væri ekki eins yfirlýsingaglaður og varaformaður Sjálfstfl., tók undir þessa yfirlýsingu. 

Báðir.

Nú lofaði hæstv. fjmrh. að afnema alveg tekjuskattinn? Það er aldeilis. Þetta eru enn meiri svik en ég hélt þó. Ég hélt að hæstv. fjmrh. hefði bara lofað að lækka hann allverulega og afnema hann kannske á nokkurra ára bili. En ef hann hefur gefið virkilega sömu yfirlýsingu og hv. þm. Gunnar Schram, að afnema bara allt heila gillið, þá er vissulega rétt að hafa það í huga þegar þetta frv. er hér tekið til umr.

Þetta var í áföngum, Ólafur minn, og þetta var af almennum launatekjum.

Nú, var það í áföngum og af almennum launatekjum? Og áfangarnir voru kannske þannig að fyrst átti að hækka skattinn og svo átti að lækka hann eftir nokkur ár eða hvað? Og áfangarnir fyrst upp á við og svo niður á við eða hvernig áttu áfangarnir að vera, hv. þm. Gunnar Schram? Átti fyrsti áfanginn ekki að vera niður á við? Já eða nei. Átti fyrsti áfanginn ekki að vera niður á við?

Ég er ekki í neinni yfirheyrslu hjá þér.

Ja, það er alveg greinilegt, því þm. fór að svara hér, svo að það er eins gott að hann svari þá öllum spurningunum. En auðvitað þorir hann ekki að svara því að fyrsti áfanginn hafi átt að vera niður á við, vegna þess að hann veit að um leið væri hann búinn að gefa til kynna að hér væri um afgerandi svik að ræða.

Hvar er hann Guðmundur?

Hv. þm. og hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson spyr hvar hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson sé. Hann er á góðum stað og hann kemur.  En það er eitt afar athyglisvert við þessa umr. og það er þögn hæstv. fjmrh. og þögn hv. þm. Friðriks Sophussonar um eitt atriði í þessu frv. Það er eitt atriði í þessu frv. sem þeir hafa ekki minnst á. 

Það er nú rangt.

Nú segir loksins hæstv. sjútvrh.: Það er rangt. Það er þá væntanlega á hinni forsendunni, eins og kom fram áðan í hans framíkalli, að allt hitt væri rétt sem hefði verið sagt úr ræðustólnum hér og nú.

Langt í frá.

Ég er að vísu ekki með frv. hér fyrir framan mig, en mig minnir þó að samkv. þessu frv. sé tekjuskattur fyrirtækja lækkaður úr 65% í 51%. Er það ekki rétt, hæstv. sjútvrh.?

Jú, jú.

Já, það er rétt.

En það er ekki lækkun.

Nú, breyting úr 65% niður í 51% er ekki lækkun, segir hæstv. sjútvrh. Þetta er kannske einhver ný fiskihagfræði sem hæstv. ráðh. hefur tekið að beita eftir að hann settist í ráðherrastól. Samkvæmt öllum skilningi okkar hinna er breyting úr 65% í 51% lækkun. 

Það er gert.

Það er ekki gert.Það er nefnilega ekki gert, hæstv. fjmrh., eins og hér hefur verið rakið með fjölmörgum dæmum úr dæmasafni ríkisskattstjóra, úr dæmasafni Alþýðusambands Íslands og úr þeim dæmum sem einstakir þm. hafa hér lagt fram. Við skulum sjá til, þegar skattreikningar fyrirtækjanna koma fram, hvort þetta ákvæði muni ekki í reynd leiða til lækkunar á sköttum fyrirtækjanna. Herra forseti. Eitt af þeim meginatriðum sem hæstv. fjmrh. flutti sér til varnar hér í ræðustólnum var að þeir sem hefðu fallið í kosningum í Reykjavík ættu ekki mikið að sýna sig á dekki hér á Alþingi. Hæstv. fjmrh. gerði sér sérstakt far um að svara mínum rökum með því að ég hefði fallið í Reykjavík, kjósendur, Reykvíkingar, hefðu hafnað mér, eins og hæstv. ráðh. orðaði það, og ég ætti nú ekki mikið að vera að ybba gogg efnislega þess vegna. Mikið til í þessu, segir hæstv. fjmrh. hér í hliðarsal. En hvað hefur hæstv. fjmrh. sjálfur gert? Hvern studdi hann til að hafa forustu fyrir stjórnarmyndunum Sjálfstfl.? Mann sem Reykvíkingar höfðu hafnað á sama hátt og þeir höfðu þá hafnað mér samkvæmt skilgreiningu hæstv. fjmrh. Hverjum greiddi hæstv. fjmrh. atkv. í ráðherrasveit Sjálfstfl.? Manni sem Reykvíkingar höfðu hafnað. Hvern samþykkti hæstv. fjmrh. að gera að utanrrh.? Mann sem Reykvíkingar höfðu hafnað. Hver er munurinn, hæstv. fjmrh., á mér annars vegar og Geir Hallgrímssyni hins vegar ef við erum báðir í þeim flokki sem Reykvíkingar hafa hafnað? En það er réttlætanlegt að annar sé forustumaður fyrir stjórnarmyndun, ráðh. fyrir Sjálfstfl. og utanrrh. Íslands, en við hinir megum ekki einu sinni ræða hér lítið skattamál á Alþingi Íslendinga.

Mikill munur.

Hver er munurinn?

Hann er sá, að sjálfstfl. vildi Geir, en Alþb. vildi þig ekki.

Sjálfstfl. vildi Geir. En að þú, hæstv. fjmrh. Albert Guðmundsson, færir að halda því fram. Þessi orð verða nú að fá að lifa á spjöldum sögunnar. Sjálfstfl. vildi Geir, jahá. Það er nú ekki hægt að segja miklu meira eftir þessa yfirlýsingu. En það væri hins vegar gaman að sýna hæstv. fjmrh. ýmsar yfirlýsingar sem Albert Guðmundsson hefur gefið út hér á árum áður um það efni. Og hver var það reyndar sem fyrstur bauð sig fram gegn Geir Hallgrímssyni?

Albert Guðmundsson.

Albert Guðmundsson, það er rétt, núv. hæstv. fjmrh. Nei, ég held að svona málflutningur eigi lítið erindi inn í þessar umr. og það sé rétt fyrir hæstv. fjmrh. að hætta sér ekki út á þennan hála ís. Það er náttúrlega ekkert mál eins viðkvæmt fyrir Sjálfstfl. hér á Alþingi og þetta fall hæstv. utanrrh. Geirs Hallgrímssonar. Í lok ræðu sinnar sagði hæstv. fjmrh. orðrétt: „Getur vel verið að á árinu 1984 taki lengri tíma að vinna fyrir sköttum.“ Hæstv. fjmrh. er þó ekki eftir allt alls varnað. Hann viðurkenndi í lok ræðu sinnar, í svari sem hann var að gefa hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, að það gæti vel verið að það mundi taka fólk lengri tíma að vinna fyrir sköttunum sínum 1984 en 1983. Nú er bara spurningin hvort hæstv. fjmrh. skilur að þetta er nákvæmlega það sama og við hinir höfum verið að segja hér í umr. í allt kvöld, nema við höfum bara bent með talnalegum rökum á að þetta mundi verða. Það sem við hinir köllum skattbyrði og hæstv. fjmrh. hefur verið að neita hér er einfaldlega það, að það tekur fólk lengri tíma að vinna fyrir sköttunum sínum. Það getur vel verið að þegar hann orðar það á svona einfaldan hátt, vinnutími til að afla tekna fyrir sköttum, skilji hæstv. fjmrh. loksins að þetta sé meiri skattbyrði. Ég beini því til sérfræðinga fjmrn., sem hér sitja í hliðarsölum, að fara að orða innihald skattabreytinganna á þennan einfalda hátt svo að hæstv. ráðh. taki að skilja hvað í þessu felst. En það er einmitt kjarni málsins. Það mun taka fólk lengri tíma á árinu 1984 en 1983 að vinna fyrir sköttum. Herra forseti. Það er alveg sama hvernig á þetta frv. er litið, hvort sem miðað er við 20% forsenduna sem í frv. er eða hvort miðað er við 14% forsenduna, sem í fjárlagafrv. er, hvað þá heldur ef miðað er við lægri tekjubreytingu sem hæstv. iðnrh. telur að sé raunhæf alls staðar í öllum tilvikum, ef horft er á tekjur venjulegs launafólks í þessu landi þýðir þetta frv. skattahækkun. Hæstv. fjmrh. hefur óskað eftir því að þetta mál fái meðferð fjh.- og viðskn. Alþingis. Það er sjálfsagt að taka undir það. Hitt held ég að væri rétt, að hv. fjh.- og viðskn. þessarar deildar léti hæstv. fjmrh. fylgjast nokkuð rækilega með því hverju nefndin kemst að í athugun sinni á þessu máli, svo að hæstv. ráðh. verði ekki lengi sá eini hér í þingsalnum sem reiðubúinn er að halda því fram að þetta frv. feli í sér minni skattbyrði fyrir þorra launafólks í þessu landi. Staðreyndin er sú, að í fyrsta skattafrv. ríkisstjórnar Alberts Guðmundssonar, Geirs Hallgrímssonar og annarra þm. og forustumanna Sjálfstfl. eru lagðir á þjóðina meiri skattar en hún bar á árinu á undan. Það er skýrari dómur en nokkuð annað um það, hvernig þessir herramenn efna loforð sín. Þeir sögðu fyrir kosningar: Frjálsir samningar eiga að gilda á vinnumarkaðinum. Þeir sviku það. Það var frumloforð Sjálfstfl. í síðustu kosningum, að frjálsir samningar eiga að gilda á vinnumarkaðinum. Það var fyrsta kosningaloforðið sem þeir sviku eftir kosningar með svo afgerandi hætti að í Vestur-Evrópu hefur ekki verið ríkisstjórn í áratugi sem hefur jafngrimmilega fjötrað samninga á vinnumarkaði og þessi ríkisstj. Hitt meginloforðið var lækkun skatta og afnám tekjuskatts. Og þegar þeir leggja fram sitt fyrsta frv. um skattaefni er þetta loforð einnig svikið. Það, hæstv. fjmrh., munu Reykvíkingar örugglega muna næst þegar hæstv. fjmrh. og félagar hans í Sjálfstfl. eiga erindi við Reykvíkinga.



Herra forseti. Ég held að nú sé svo komið eftir svo langar umr. að ég hljóti að gera grein fyrir atkv. mínu, sem verður á þann veg að ég mun að sjálfsögðu ekki styðja þetta frv. Það er ekki vegna þess að ég sé á móti hækkun skatta, ef allt væri með eðlilegum hætti hér í þjóðfélaginu, heldur er ég á móti því að fyrst séu skert stórlega kjör manna í landinu og síðan séu hækkaðir skattar til að færa fjármagn atþýðu manna yfir til fyrirtækjanna. Það er verið að gera hér. Málflutningur stuðningsmanna stjórnarinnar er gersamlega fráleitur hér í dag. Þeir ganga út frá þeim forsendum að menn séu að greiða skatta af hliðstæðum launum og þeir höfðu á s.l. ári. Það er rangt. T.d. nægir að benda hér á, að í 5. gr. frv. er talað um að barnabætur með börnum einstæðra foreldra skuli þó vera 12 þús. kr. með hverju barni o.s.frv. Í grg. segir síðan með sömu grein: „Hér er gerð till. um hækkun barnabóta. Til að þær haldi raungildi sínu“ - og takið eftir, hv. þm., - „sem hlutfall af tekjum milli áranna 1983 og 1984 þurfa þær að hækka um 20%.“ Þetta er blekking. Ég vil nota sterkari orð: Þetta er lygi. Þær halda auðvitað ekki raungildi sínu þegar þær hækka um 20%, þegar laun þessara sömu einstæðu foreldra hafa lækkað um 30%. Það er auðvitað engan veginn boðlegt að skila grg. með svona bulli og það ættu menn að leggja hér áherslu á. Svona mætti auðvitað tæta þetta niður, vegna þess að hér hefur satt að segja lítið verið sagt í dag sem er sannleikanum samkvæmt. Það sem blasir við er að kjör launamanna í landinu hafa verið rifin niður og síðan bætist það við, að af þessum skertu launum er verið að hækka skatta. En annað er enn þá fáránlegra: Hér hef ég setið á fyrri árum sem stuðningsþm. við ríkisstj. sem árlega lagði á menn svokallað sjúkratryggingagjald, sem ég hef ævinlega stutt og mun að sjálfsögðu gera áfram. Þá voru sömu menn og nú koma með frv. til l. um sjúkratryggingagjald að rífa sig hér yfir álögum og skattpíningu þeirrar ríkisstj. Hvað á svona málflutningur að þýða? Hvernig er hægt að bjóða okkur þm. upp á svona vitleysu? Ég er alveg sannfærð um að það eru líka ósannindi sem segir í frv. á bls. 3 í grg.: „Skatthlutföll tekjuskatts lækka bæði hjá einstaklingum og félögum.“ Hæstv. fjmrh. lýsti því yfir í framsögu fyrir frv. til fjárlaga vegna fsp. minnar, þar sem ég gat ekki orðið honum sammála um að álagning á félög hækkaði, að það væri miðað við þau gjöld sem greidd voru, en ekki þau sem álögð voru. Það vill svo til að félögin stóðu verr í skilum en einstaklingar vegna þess að það er erfiðara að ná til þeirra. Það er auðvitað ekki hægt að halda uppi svona málflutningi. Þetta er allt saman eintóm vitleysa. Hins vegar á núv. ríkisstj. að bera þetta frv. fram, standa við það og segja í hverju það er fólgið. Þá geta menn svo gert upp við sig hvort þeir ætla að styðja það eða ekki. En það er ekki hægt að bjóða okkur þm. upp á að halda fram svona endemis vitleysu. Hitt er svo annað mál og það má kannske segja hæstv. fjmrh. að lokum því að ég ætla ekki að halda hér mjög langa og skemmtilega ræðu: Auðvitað er einhver allra vonlausasta aðferð við að ná niður verðbólgu til einhverrar frambúðar að lækka í sífellu laun manna í landinu. Laun hafa hér verið skert meira, eins og ég hef sagt hér áður, en í nokkru öðru landi Vestur-Evrópu, þó að hér hafi ríkt minni kreppa en í nokkru öðru landi Vestur-Evrópu. Þetta felur í sér að það er verið að taka peninga af launþegum í landinu og færa yfir til fyrirtækja og eignamanna. Allt annað eru ósannindi. Kjarkmaðurinn hæstv. fjmrh., sem hér hefur þó hert sig upp og svarað ýmsu játandi sem aðrir hafa ekki þorað að gera, á líka að svara þessu játandi. Þetta liggur á borðinu og hver meðalgreind manneskja sér þetta. Ég skal ekki vera að tefja tímann. Þetta liggur nokkuð ljóst fyrir og ég ætla þess vegna að lýsa því yfir að ég mun ekki greiða þessu frv. til l. um breytingu á sköttum atkv. mitt, ekki vegna þess að ég sé andvíg skattaálagningu. Ég er einfaldlega stuðningsmaður samneyslumanna í þjóðfélaginu, en nota bene: þegar allir borga sinn hlut og taka sama þátt í rekstri þjóðfélagsins. Ég get hins vegar ekki með nokkru móti stutt frv. sem vinnur að því að ríku eignamennirnir greiði minna, en launamennirnir meira á sama tíma og laun þeirra eru skert. Það er alveg ljóst að þeir sem hafa fjármagnið í þessu landi hafa ekki orðið fyrir neinni kjaraskerðingu. Þeir steppa. Það get ég alveg sagt ykkur, hv. þm.



Herra forseti. Hér er framhald umr. sem stóð í hv. d. að mig minnir í fyrradag um frv. til l. um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum. Talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa þegar rætt þetta mál allítarlega og það eru ekki mörg atriði sem ég ætla að víkja hér að í mínu máli. Ég tek eindregið undir þá gagnrýni sem fram hefur komið frá stjórnarandstöðunni varðandi þetta frv. og þær smánarbætur sem óhætt er að kalla svo, sem settar eru fram samkv. ákvæðum þess. Í nái. minni hl. fjh.- og viðskn. Ed. var rakið með skýrum rökum um hversu óverulegar upphæðir er hér að ræða, ekki síst þegar tekið er tillit til þeirrar gífurlegu kjaraskerðingar sem fylgdi setningu brbl. um launamál sem gengu í gildi sama dag og þetta frv. Það er fyrst og fremst 3. gr. þessara laga sem ég vildi gera hér að umtalsefni, en hún er svohljóðandi: „Ríkisstjórninni er heimilt að verja allt að 150 millj. kr. umfram fjárveitingar á fjárlögum fyrir árið 1983 til jöfnunar og lækkunar hitunarkostnaðar íbúðarhúsnæðis á því ári. Fjmrh. setur reglur um framkvæmd þessa ákvæðis.“ Ég vænti þess að hæstv. fjmrh. heyri hér mál mitt. Ef ekki óska ég eftir að hann komi í þingsalinn.

Hæstv. fjmrh. er hér við höndina.

Hér hefur staðið yfir umr. um skattafrv. nærfellt í allan dag og menn hafa réttilega bent á að þar stefnir í hækkun skatta miðað við tekjur launamanna frá því sem er á yfirstandandi ári. En menn skyldu hafa í huga þegar rætt er um þetta mál, þessar smánar fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum, að í rauninni er sú deila sem hér stendur yfir um 10–20% eða hvað það er mikið sem gera má ráð fyrir að skattar á launafólki hækki á komandi ári ef það frv. til l. sem hér var til umr. áðan yrði lögfest. Það eru óverulegar upphæðir miðað við það sem gera má ráð fyrir að lagt verði á hluta fólks í landinu, þ. á m. launafólks, með hækkunum á orkukostnaði til upphitunar íbúðarhúsnæðis. Þegar ríkisstj. setti þessi brbl. hinn 27. maí s.l. bundu ýmsir vonir við að ákvæði þessarar 3. gr. brbl. drægju úr þeim álögum sem fólk hefur þurft að standa undir í sambandi við húshitunarkostnað, bundu vonir við að framhald yrði á þeim ráðstöfunum til lækkunar og jöfnunar á húshitunarkostnaði sem fráfarandi ríkisstj. hafði beitt sér fyrir, ekki síst í ljósi þess að þarna var gert ráð fyrir 150 millj. umfram það sem var í fjárlögum til þess að lækka og jafna húshitunarkostnað í landinu. En hver hefur orðið reyndin? Hefur þessi upphæð og ákvæði þessara brbl. orðið til að lækka húshitunarkostnað þeirra sem hæstan kostnað bera og greiða a.m.k. 10–12 vikna launa á ári og margir miklu meira, sumir allt að 20 vikna laun og þar yfir, fyrir upphitun á íbúðum sínum? Maður skyldi ætla að nýta hefði mátt þessa upphæð til að lækka kostnaðinn og fjmrh. hefði sett reglur eins og lögin kveða á um til að svo mætti verða. Reyndin hefur hins vegar orðið önnur og hvernig gekk það nú fyrir sig? Þannig að hæstv. ríkisstj. kepptist við það á fyrstu mánuðum valdaferils síns að hækka gjaldskrár orkufyrirtækja í landinu þannig að þessar 150 millj. kr. eru brunnar upp án þess að til nokkurrar lækkunar komi. Þvert á móti hefur húshitunarkostnaður í landinu hækkað, rafhitunarkostnaðurinn og hitunarkostnaður hjá hinum dýrari veitum í landinu svo mjög að það nemur a. m. k. tveggja vikna launum lágtekjumanns. Og þegar við það bætist að gjaldskrár fyrir almennan heimilistaxta, ljós og eldun hefur hækkað meira liggur fyrir að orkukostnaður meðalheimilis hefur þrátt fyrir ákvæði 3. gr. þeirra brbl. sem hér er leitað staðfestingar á hækkað um sem nemur mánaðarlaunum lágtekjumanns. Þetta er raunveruleikinn varðandi eitt meginatriðið um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum sem hér er leitað staðfestingar á. Þetta má nú heita samkvæmni í verkum eða hitt þó heldur. Hér hafa verið til umr. í hv. Ed. Alþingis á undanförnum vikum brbl. sem ég fékk sett um miðjan apríl s.l. þess efnis að ráðh. orkumála hefði heimild til að hafa áhrif á heildsölugjaldskrá Landsvirkjunar og gjaldskrár annarra orkufyrirtækja í landinu. Í umr. um það mál hefur hæstv. iðnrh. lýst því yfir að hann leiti ekki eftir því að þessi lög verði staðfest og framtengd heldur þvert á móti, svo að við vitum hvað hæstv. ríkisstj. hefur í huga um þessi efni. Hún vill á ný afhenda Landsvirkjun og öðrum orkuveitum sjálfdæmi í sambandi við setningu gjaldskráa sinna svo þær geti haldið áfram mun greiðar en hæstv. ríkisstj. hefur skammtað þeim á undanförnum mánuðum. Hinn 10. maí eftir kosningar varð um það málamiðlun í fyrrv. ríkisstj. að gjaldskrá Landsvirkjunar hækkaði um 10% og átti það að gilda til júlíloka. Iðnrn. hafði neitað Landsvirkjun um hækkun, en vegna afstöðu hinna stjórnarflokkanna, Framsfl. og ráðh. Sjálfstfl., varð að samkomulagi að gjaldskrá Landsvirkjunar hækkaði um 10%. Síðan komu stjórnarskipti. Hinn 3. júní, um viku eftir að ríkisstj. settist á stóla, var Landsvirkjun heimiluð 19% hækkun gjaldskrár til viðbótar þeim 10% sem veitt höfðu verið og átti að duga umrætt gjaldskrártímabil, til júlíloka. Að því liðnu bað Landsvirkjun um 31% hækkun og fékk hana að fullu. 56% hækkun á heildsölugjaldskrá Landsvirkjunar er veruleikinn. Afleidd hækkun á gjaldskrám orkuveitna almennt er 38.5% og þrátt fyrir niðurgreiðslur og að 150 millj. hafi verið ráðstafað að ég hygg nær að fullu ef ekki að fullu í auknar niðurgreiðslur, þá hefur húshitunarkostnaðurinn hækkað um 17.4% eða mun meira en þær smánarbætur sem launafólk hefur fengið á þessu tímabili og nema milli 9–10%, þ.e. í tveimur áföngum 8% og 4% eða 10 + 4% á lægstu taxta. Þessi hækkun orkukostnaðarins svarar til mánaðarlauna lágtekjumanns og þá er miðað við fullkominn frágang íbúðarhúsnæðis, ekki húsnæði sem missir orkuna að verulegu leyti út og er illa frágengið, lélegt vegna aldurs eða slæmrar einangrunar. Nei, miðað er við húsnæði, 400 rúmmetra húsnæði, sem eyðir ef olíukynt væri aðeins 13 lítrum á rúmmetra á ári. Og það er ekki sóunarhúsnæði sem hér er miðað við. Og samt er kostnaðaraukinn vegna orkuverðshækkana á tímabili þessarar ríkisstj. sem svarar mánaðarlaunum og svo koma hæstv. ráðherrar hér til að leita eftir staðfestingu á þessum brbl. og hafa á sama tíma gefið út að nú skuli bæta um betur í orkukostnaði heimilanna í landinu. Fyrirtækin, orkuveiturnar eiga að fá að dansa frítt, eiga að fá að verðleggja að vild orku sína óáreittar af ríkisvaldinu, ef ég hef skilið rétt hugmyndir ríkisstj., frá 1. febr. n.k. „Fjmrh. setur reglur um framkvæmd þessa ákvæðis“ stendur hér í 3. gr. l. Ég hef spurt einu sinni áður í umr. hér á þingi að gefnu tilefni: Hverjar eru þessar reglur sem fjmrh. setur samkv. ákvæði þessara laga? Hefur hann sett reglur um þetta ákvæði? Hverjar eru þær reglur, hæstv. fjmrh., og hvernig skýrir hæstv. ráðh. það að þróun mála verði með þeim hætti sem hér er um að ræða undir heiti frv. sem er Frumvarp til laga um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum og kveðið er á um í l. að húshitunarkostnaður skuli lækka? Ég óska eftir svörum frá hæstv. ráðh. um þetta efni.



Virðulegi forseti. Langt er liðið á kvöld og orð mín ná eyrum fárra, en þó vil ég enn ítreka afstöðu Kvennalistans til þessa sérstaka þáttar efnahagsaðgerða ríkisstj. Yfirlýstur tilgangur ríkisstj. var m.a. að vernda kaupmátt lægstu launa og lífskjara þeirra sem þyngst framfæri hafa, vernda hag þeirra sem við lökust kjör búa. Þó var þegar sýnilegt áður en til efnahagsaðgerðanna var gripið að þessi ásetningur fengi ekki staðist, enda hefur tíminn síðan leitt í ljós að einmitt þeir sem þyngst framfæri hafa eru nú verst settir og allar skerðingar hafa bitnað mest á þeim. Í þessu frv. um fjármálaráðstafanir til verndar lífskjörum eru forsendurnar of ómarkvissar og ekki í samræmi við tekjur. Þannig er dregið úr áhrifum þessara mildandi aðgerða með því að dreifa þeim of víða og þær rata því ekki helst þangað sem þeirra er mest þörf og duga skammt þar sem þær lenda. Örfá dæmi: Tekjutrygging lífeyrisþega sem hækkar um 5% umfram laun og mæðra- og feðralaun sem hækka um 100% með einu barni, þ.e. 250–500 kr., eru aðgerðir sem beinlínis eru ætlaðar þeim sem verst eru settir. En er þetta upp í nös á ketti? Nei, báðar þessar aðgerðir eru allt of rýrar til að veita marktækan stuðning og eru miklu fremur í ætt við sýndarlátbragð. Það er heldur ekki nóg að taka tillit til þeirra sem eiga börn undir 7 ára aldri, framfæri barna þyngist jafnan þegar þau eldast eins og glögglega má sjá af nýlegri könnun einstæðra foreldra. Nei, því miður, þessar mildandi aðgerðir eru of rýrar og of ómarkvissar til að duga. Þarna hefði átt að skammta mun rausnarlegar og ákveðnara þannig að byrðunum yrði mun jafnar skipt og hver bæri sem hann þolir. Enn fremur hvað varðar persónuafslátt, þá hefði hann getað nýst betur ef ákvæðin hefðu ekki verið þannig að það sem ekki nýtist til greiðstu annarra gjalda rennur til ríkissjóðs. Frá þessu hefði mátt ganga betur. Ég ætla aðeins að hafa þetta fá orð og hef lokið máli mínu.



Virðulegi forseti. Ég vona að ég hafi heyrt alla ræðu hv. 5. þm. Austurl. en hann gerði að umræðuefni hækkun gjaldskrár Landsvirkjunar og annarra orkufyrirtækja, ef ég tók rétt eftir, skömmu eftir að núv. ríkisstj. kom til valda, það er alveg rétt. Ég held að við getum verið sammála um að ekkert fyrirtæki, hvort sem það er Orkustofnun eða annað opinbert fyrirtæki, svo að ég tali nú ekki um einkafyrirtæki, getur lifað það af til lengdar að vera rekið alfarið á erlendu lánsfé, það er gersamlega útilokað. Og þannig er enn þá komið fyrir flestum af þeim orkuframleiðandi fyrirtækjum eða stofnunum sem við eigum að erlend skuldabyrði hefur hrjáð rekstur þeirra því rekstrarlán hafa verið tekin. Í þann farveg beindi síðasta ríkisstj. fyrirtækjunum frekar en leyfa eðlilegar hækkanir frá einum tíma til annars sem hefðu ekki verið íþyngjandi ef slíkar ákvarðanir hefðu verið teknar á réttum tíma. En við þær aðstæður sem eru enn þá við lýði er því miður þörf fyrir hækkun á gjaldskrám. Ég vona að þegar gjaldskrárhækkun verður leyfð og verður frjáls í byrjun næsta árs komi ekki til verulegra hækkana. En ég skil ekki alveg þá ádeilu sem kemur frá hæstv. fyrrv. iðnrh. á framlag núv. ríkisstj. til húshitunar. Í tíð þessarar ríkisstj., eins og segir í 3. gr., er veitt stóraukin heimild til jöfnunar og lækkunar á hitunarkostnaði íbúðarhúsnæðis og í því skyni er leyfilegt að verja allt að 150 millj. kr. en á fjárl. fyrir 1983, fjárlögum fyrrv. ríkisstj., var um 34 millj. kr. framlag til þessa liðs. Hér er því um verulega hækkun að ræða og í fjárlagafrv. fyrir 1984 er gert ráð fyrir enn frekari hækkun fjárveitinga til að jafna hitunarkostnaðinn eða samtals 230 millj. kr. þannig að ég skil ekki þá ádeilu sem kemur frá hæstv. fyrrv. iðnrh. í þessu efni. En ég verð því miður að segja að reglur hefur núv. fjmrh. enn ekki sett í þessu máli til framkvæmdar þessu ákvæði. Ég vona að ég hafi svarað þeim spurningum sem virðulegur þm. beindi til mín, kannske ekki á þann hátt sem hann hafði vonað eða kannske þó á þann hátt sem maður hefði vonað. Þessi svör gefa honum tilefni til að halda eina af sínum löngu og góðu ræðum. En þessi svör eru gefin af hreinskilni svo að það verður að hafa það þó að við verðum að sitja hér fram eftir nóttu ef hann ákveður að gera þetta að stökkpalli inn í nóttina. Hvað varðar það sem 3. landsk. þm. gat um og talaði um ráðstafanir sem hér getur vil ég leyfa mér að benda á að þetta frv. kemur mjög mikið til móts við einmitt þá lægst launuðu og því verður ekki á móti mælt að persónuafslátturinn hefur hækkað verulega sem hlýtur að koma til góða þeim lægst launuðu frekar en öðrum. Barnabætur hafa hækkað verulega, en samtals er þetta 225 millj. kr. hækkun og það er þó nokkur upphæð sem þessu láglaunafólki hlýtur að muna mikið um. Við stjórnarmyndunarviðræðurnar var mikið rætt um það hvort bæri að hafa barnabætur á eldri aldursflokkum eða þeim yngri. Það er ekki hægt að hafa þær á öllum börnum og eftir að um þetta hafði verið spurt hjá þeim sem best þekktu til varð niðurstaðan sú að það væri meiri aðstoð að börn innan 7 ára eða yngri börn eða foreldri, hvort sem það eru einstæð foreldri eða hjón, fengju þessar barnabætur á unga aldri þegar hjónin sjálf yrðu að búa sig undir lífið og þyrftu að standa í fjárfestingu fyrir sig sjálf ásamt þeim kostnaði sem barnið sjálft hefur í för með sér þegar það fyrst kemur í heiminn. Þannig að þetta er bara mat á því hvort þörfin væri meiri fyrir yngstu kynslóðina eða í kringum 12 ára aldur. Þetta varð niðurstaðan.



Herra forseti. Það væri vissulega ómaksins vert að reyna að koma hæstv. fjmrh. í skilning um það sem hann virðist ekki hafa uppgötvað enn, hvernig það megi vera að 150 millj. samkv. ákvæðum þessara brbl. frá 27. maí hafa glutrast niður án þess að koma þeim til góða sem þeim voru ætlaðar. Hæstv. ráðh. virðist ekki hafa áttað sig á þeirri einföldu staðreynd að það er tiltölulega auðvelt að taka burt með hækkunum það sem reynt er að koma til skila í þessu tilviki með niðurgreiðslu ef hækkanirnar nema meira en sem svarar því sem látið er á móti og ætlað var til lækkunar. Lækkunin á húshitunarkostnaði hefur ekki komið fram, heldur hefur orðið 17.4% hækkun á töxtum þrátt fyrir að varið hafi verið umtalsverðum upphæðum til niðurgreiðslna. Svo einfalt er það, hæstv. ráðh., og ég held að það hefði verið ómaksins vert fyrir hæstv. ráðh. að glíma við það verkefni að setja reglur um ráðstöfun þessa fjár eins og lögin kveða á um. Þá hefði honum e.t.v. auðnast að skilja samhengið í þessu máli, samhengi sem er nöturlegur veruleiki fyrir það fólk sem býr við hæstan hitunarkostnað í landinu. U.þ.b. þriðjungur þjóðarinnar ber þar margfaldar byrðar á við það sem hinir, um 60% landsmanna, bera, sem búa við mun lægri og flestir sem betur fer við bærilegan hitunarkostnað miðað við aðstæður hérlendis. Hæstv. ráðh. vill afsaka þessi Kleppsvinnubrögð hæstv. ríkisstj. - því annað nafn er ekki hægt að gefa vinnubrögðum og lagasetningu af þessu tagi - með því að fráfarandi ríkisstj. hafði ekki ætlað nema 35 millj. kr. samkv. fjárlögum til niðurgreiðslna á raforku. Ég kannast vel við þá tölu. Hún er inni í fjárlagafrv. og var ljóst og tekið fram við undirbúning og afgreiðslu fjárlaga að þar væri um ónóga upphæð að ræða til að halda því niðurgreiðslustigi sem ráðgert var út árið. Hins vegar var gert ráð fyrir að þessi upphæð nægði sem næmi hálfu árinu miðað við að ekki yrðu óhóflegar hækkanir á gjaldskrám. En á þessum tíma, þ.e. um síðustu áramót, var enn að starfi nefnd skipuð fulltrúum allra þáverandi þingflokka á Alþingi sem vann að því í umboði iðnrn. að gera tillögur um tekjuöflun til að jafna og lækka húshitunarkostnað í landinu. Af hálfu þingflokks Sjálfstfl. vann í þeirri nefnd hv. þm. Þorvaldur Garðar Kristjánsson. Þessi nefnd skilaði áliti um tekjuöflun til viðbótar þeim 35 millj. sem í fjárlögunum eru þann 28. jan. s.l. og var sammála um tillögur um tekjuöflun. Megintillaga nefndarinnar var að alla áherslu bæri að leggja á hækkun á raforkuverði til stóriðjufyrirtækja í landinu og nýta það fjármagn sem þannig fengist til að lækka húshitunarkostnaðinn. Það lá fyrir að með því að ná framleiðslukostnaðarverði af stóriðjufyrirtækjunum þannig að ekki þyrfti að greiða niður orkuna til þeirra mætti lækka húshitunarkostnaðinn hjá þeim sem hæstan kostnað bera um hvorki meira né minna en 60%. En ef þetta ekki næðist fram með skjótum hætti gerði nefndin tillögur um þrjá aðra möguleika til tekjuöflunar. Ég ætla hér ekki að fara að taka tíma manna til að fara að gera grein fyrir áliti nefndarinnar. Það hefur komið fram, því var dreift hér á hv. Alþingi og það hefur verið prentað sem fskj., m.a. við 104. mál í Sþ., till. til þál. um lækkun og jöfnun húshitunarkostnaðar og átak í orkusparnaði. Þar er nál. að finna. Ég lagði þetta álit þegar fyrir ríkisstj. og óskaði eftir afstöðu. Ljóst var að Alþb. studdi heils hugar megintillögu nefndarinnar um að ná þyrfti fram stórhækkun á raforkuverði til Íslenska álfélagsins h/f. Framsfl. fékk till. nefndarinnar til umsagnar sem stjórnaraðili og hafði átt sinn fulltrúa í þessari nefnd, Guðmund Bjarnason hv. þm. En svo fór að Framsfl. gerði svofellda samþykkt í málinu 15. febr. s.l., með leyfi hæstv. forseta: „Þar sem ekki hefur enn tekist að ná fram hækkun á orkuverði til stóriðju sem nýta mætti til niðurgreiðslu á rafmagni til húshitunar samþykkir þingflokkur Framsfl. að ríkissjóður greiði niður til bráðabirgða verð á rafmagni til húshitunar af orkujöfnunargjaldi skv. l. nr. 12/1980 í samræmi við yfirlýsingu ríkisstj. frá 5. maí 1982.“ Þetta var nú afstaða Framsfl. um miðjan febr. s.l., en þá var hann hálfur kominn í tilhugalíf á bak við tjöldin við þáverandi stjórnarandstöðu, Sjálfstfl., eins og skýrt kom fram á þeim vikum sem þessir aðilar náðu saman í álmálinu og stóðu að sameiginlegri tillögugerð gegn mér og mínum flokki í því máli. Ollu hraklegri málafylgja hefur nú tæpast sést frá stjórnaraðila eins og þessi samþykkt þingflokks Framsfl. frá 15. febr. s.l. þar sem tekið er undið áróðursplötu stjórnarandstöðunnar sem hátt glumdi á þeim tíma um svokallað orkujöfnunargjald sem nýta ætti til jöfnunar húshitunarkostnaðar. Þar var um að ræða hækkun á söluskatti sem lögum samkvæmt skyldi renna í ríkissjóð, 11/2%, sem samþykkt var í marsmánuði eða aprílmánuði 1980 og bar heitið „orkujöfnunargjald“ og var að hluta til ráðstafað til hækkunar á olíustyrkjum eins og gert hafði verið ráð fyrir, svo og til annarra orkumála. En Framsfl. taldi sér á þessum tíma sæma að taka undir þennan málflutning stjórnarandstöðunnar og nú sýpur hann seyðið af því, má segja. Með þeirri framkvæmd á lækkun húshitunarkostnaðar sem skv. orðanna hljóðan er í því frv. sem hér er til umr. var gerð till. sem ekki hefur náð fram að ganga, heldur hefur orðið hið versta öfugmæli. Þetta er nú sagan um tekjuöflunina á yfirstandandi ári til að standa undir nauðsynlegri jöfnun og lækkun húshitunarkostnaðar í landinu. Framsfl. hefur fengið það sem verkefni með Sjálfstfl. að standa undir þessu og það hefur tekist svona til að í stað lækkunar hefur orðið um stórfellda hækkun að ræða á orkukostnaði heimilanna. Og ég heyri á hæstv. fjmrh. að menn geta átt von á frekari glaðningi á þorranum í þessum efnum. Hæstv. ráðh. gerir sér að vísu von um að þegar álagningin verði orðin frjáls, ef ég hef heyrt rétt til hans, muni fyrirtækin nota það frelsi hófsamlega og vissulega er ástæða til að vona að svo verði. En enga tryggingu höfum við fyrir því og reynslan af verðlagningu Landsvirkjunar á almenningsveitur í landinu þann tíma sem Landsvirkjun hafði þetta frelsi til að setja gjaldskrár frá ársbyrjun 1981 til 14. apríl 1983 vekur ekki mjög bjartar vonir um að hún nýti það frelsi sem henni er ætlað, ef ég skil hæstv. ráðh. rétt, frá 1. febr. n.k., með þeim hætti sem ástæða væri til að vona, beiti því hófsamlega og auki ekki álögur á almenning í landinu varðandi raforkukostnað frá því sem nú er. Því að það er í aðra átt sem þörf er að stefna. Herra forseti, ég sé ekki ástæðu til að lengja þessa umr., en ég taldi nauðsynlegt að vekja athygli á því í hvert óefni stefnir og hvílíkt öfugmæli þessi lagasetning er varðandi húshitunarkostnaðinn. Og í rauninni blikna þau áform um hækkaða skatta á komandi ári sem hér hafa verið til umr. í dag hjá þeim byrðum sem því fólki er ætlað að axla vegna húshitunarkostnaðar víða um landið þar sem hann er hæstur fyrir og bætist þar við margháttaðar álögur og ójöfnuð sem þetta fólk býr við, fólk sem vinnur flest hörðum höndum við frumframleiðslu í landinu.



Herra forseti. Mig langar að gera örstutta aths. við svör hæstv. fjmrh. Ég held að viðmiðun og mat ráðgjafa ríkisstj. í barnabótamálum hafi verið takmarkað eða rangt. Það skiptir að vísu máli hver heildarupphæðin úr ríkissjóði er, það er alveg rétt, en aðalatriðið er engu að síður hvar þær milljónir lenda. Rata þær í vasana sem minnst er í eða bætast þær ofan á rífleg laun foreldra sem t.d. eru alþm.? Þó að framkvæmd slíkra uppbóta sé e.t.v. erfið í reynd er samt afar mikilvægt að hún sé réttlát. Og það atriði vildi ég undirstrika í máli mínu.



Virðulegi forseti. Varðandi þá stuttu og góðu ræðu sem hv. 3. landsk. þm. flutti verð ég að segja að ég held að reynt sé að láta styrki sérstaklega til þeirra lægst launuðu renna í vasa þeirra lægst launuðu ef þeim á annað borð er ætlað inn í þann farveg. Og engin ástæða er til að ætla að þeir fari sérstaklega í vasa þm. eða barna þm. eins og mér skildist á málflutningi virðulegrar  En við skulum átta okkur á því að við erum ekki að tala um hátekjufólk frá því það verður þingmenn þangað til það hættir starfsaldri. Það er mjög röng hugsun. Þm. eru nefnilega yfirleitt ekkert auðugt fólk. Og ég þekki marga þm. sem ekki gátu farið í fyrri störf vegna þess að þeir höfðu verið í þingmennsku kannske tvö, þrjú kjörtímabil og áttu ekki afturkvæmt í fyrri atvinnugrein og höfðu enga aðra til að snúa sér að. Við skulum átta okkur á því að það eru láglaunamenn, alþingismennirnir líka, ef á heildina er litið. Það er mjög ótrygg staða, það vitum við, hugsa ég, bæði. Hvað varðar málflutning hv. 5. þm. Austurl. þá er furðulegt hvernig ágætustu menn festast í faginu sem þeir hafa verið í. Það var margt gott að segja um hv. þm. þegar hann var hæstv. iðnrh. og ég var þeirrar skoðunar að hann hefði unnið mjög gott og þarft starf sem nýtist kannske sumt ekki fyrr en náinni eða jafnvel fjarlægri framtíð og ég álít að það hafi verið mjög góð vinna. En það er ekki þar með sagt að allt sé slæmt sem allir aðrir gera. Og ég fagna því að hans beittu skeyti eru ekki gegn frv. sem hér er á dagskrá í heild, heldur aðeins þeim lið sem sneri að hans fagi sem hæstv. ráðh. En ég vil ekki taka undir það að húshitunarkostnaður komi þeim ekki til góða sem hann eiga að fá, jafnvel þótt taxtar hafi hækkað um 17.4%. Það er þó þó nokkur upphæð sem kemur þarna til hækkunar á móti þegar framlagið úr ríkissjóði hækkar úr 35 milljónum í 150. Það er líka þó nokkur hækkun og hún er meiri í prósentum þó að það dreifist á það marga að það kannske lækkar þá krónutölu sem þarf til að mæta þessari 17.4% hækkun á töxtum, það getur vel verið. En að hér sé um Kleppsvinnubrögð - eins og hann orðaði það - ég veit ekki, það getur vel verið að þetta séu ekki nógu góð vinnubrögð. En hvað má þá segja um fjárlögin sjálf sem áttu að skila 35 millj. kr. í þennan lið? Hvað má segja um fjárlög sem eru byggð á svo röngum forsendum að engir peningar - það veit fyrrv. hæstv. iðnrh. að þegar hann hvarf úr rn. var ekki króna til að reka rn. né í neinum þeim sjóðum sem áttu að vera til að reka rn. og að reka hans rn. út allt árið vegna þess að sú Kleppsvinna sem við var höfð við gerð fjárlaga fyrir árið 1983 var byggð á röngum forsendum og gerði það að verkum að ríkissjóður eða ríkisfyrirtæki og -stofnanir gátu rekið sig fram í apríllok. Það kalla ég ekki góð vinnubrögð. Og það er það sem ég hef verið að reyna að koma í veg fyrir, þau vinnubrögð líka sem voru viðhöfð í fjmrn., að fjmrh. væri settur í þá aðstöðu sem ég ekki vil vera í, að búa til ný fjárlög frá degi til dags. Það er ábyrgð sem ég vil ekki hafa sjálfur og ég tel að enginn fjmrh. eigi að hafa. Þess vegna hef ég tekið upp allt önnur vinnubrögð og afgreiði ekki aukafjárveitingar einn og sjálfur, heldur með fjvn.-mönnum, hagsýslumönnum og öðrum þeim aðilum sem fara með fjármál og eftirlit með framkvæmd fjárlaga í ríkiskerfinu. Það hefði ég frekar viljað segja að nálguðust Kleppsvinnubrögð en það sem hér er lagt til. Ég hef vissar áhyggjur. En ég hef þó það traust á kjörnum fulltrúum sveitarstjórna að þeir séu það ábyrgir að þeir fari ekki að hlaupa til og hækka umfram það sem bráðnauðsynlegt er í þjónustustarfsemi sveitarfélaga. Það þarf heimild eignaraðila Landsvirkjunar, þ.e. ríkis og sveitarfélaganna, Reykjavíkurborgar og Norðanmanna núna, til að taka ákvarðanir um gjaldskrárhækkanir. Þó Landsvirkjunarmenn sem rekstraraðilar séu ekki eignaraðilar eru sveitarstjórnarmenn m.a. í stjórn Landsvirkjunar. Og ég held að þeir séu alveg jafnábyrgir og traustsins verðir eins og við sem erum hér kjörnir fulltrúar á Alþingi. Þeir eru fulltrúar fólksins á sama hátt og við. Ég er búinn að vera samstarfsmaður sveitarstjórnarmanna í 14 ár hér í Reykjavík og haft samstarf við sveitarstjórnarmenn alls staðar að af landinu. Þetta eru ábyrgir menn, hvaðan sem þeir koma. Og ég treysti þeim til að íþyngja ekki sínum skjólstæðingum sem þeir eru fulltrúar fyrir umfram það sem annars yrði gert af brýnni nauðsyn af þm. ef ákvörðunarvaldið væri hér. Ég ætla ekki að hafa þessi orð fleiri. En ég þakka málefnalegar umræður um þetta frv. og vona að það fái eðlilega afgreiðslu í þessari hv. d.



Herra forseti. Hæstv. fjmrh. virðist enn velkjast í vafa í sambandi við hækkanirnar á hitunartöxtum. Á móti 17.4% hækkun þeirra koma engar greiðslur. Þessi hækkun stendur eftir þegar búið er að taka tillit til niðurgreiðslnanna sem éta upp 150 milljónirnar sem hann greiðir út úr ríkissjóði. Þannig að það er hrein aukning.

Þakka þér fyrir.

Mér þætti gott að hæstv. ráðh. rökstyddi það nánar og þá við annað tækifæri ef hér er ekki tími til þess. Það væri ágætt. Allt gjaldið í hitunartaxta hefur hækkað um 38.5% og sjálft orkugjaldið hefur hækkað um rösk 12%, meðattalið út úr þessu eru 17.4%, að teknu tilliti til niðurgreiðslnanna. Hæstv. ráðh. bendir á að í fjárlagafrv. fyrir 1984 séu 230 millj. kr. til niðurgreiðslna á rafhitun. Þessa tölu hef ég séð. En áttar hæstv. ráðh. sig á að sú upphæð hrekkur tæpast til að standa undir núverandi niðurgreiðslustigi, hvað þá að mæta nokkurri einustu hækkun á töxtum? Hefur hæstv. ríkisstj. gert sér það ljóst? Öll hækkun sem verður á töxtum, hitunartöxtum sem öðrum, á næsta ári kemur skv. þessu bótalaust til neytenda til greiðslu. Ég ætla ekki að vera með neinar fullyrðingar um hvað gerist 1. febr. þegar frelsið kemur til einokunarfyrirtækjanna sem eiga að fá það, einokunarfyrirtækja eins og Landsvirkjunar og rafveitna og hitaveitna sveitarfélaga því að einkaleyfi hafa þau. Við skulum sjá hvernig þau fara með frelsið, það eru ekki tveir mánuðir þangað til á þetta reynir. Það er best að reynslan skeri úr. En ég held að ástæða væri fyrir hæstv. ríkisstj. og þar á meðal hæstv. fjmrh. að átta sig á þessari stöðu sem við blasir.



Virðulegi forseti. Ég held ég fari rétt með þegar ég segi að einokunarfyrirtækin, eins og þau eru nú orðin, sérstaklega Landsvirkjun, af því að hv. þm. Austurl. tók hana sérstaklega til greina, hafi verið búin til af honum sem hæstv. iðnrh. fyrrv. og borgarstjórn Reykjavíkur með miklum andmælum frá mér. Og ég varaði við. Þannig að ég ætla ekki að fara að verja það fyrirkomulag sem er við lýði, ég tel að það sé eins vitlaust eins og hægt er að hafa það og hefði átt að vera búið að breyta því í allt annað form fyrir lifandi löngu. Landsvirkjun sem verktakafyrirtæki átti fyrir lifandi löngu að vera komið af bakinu á orkuframleiðslufyrirtækjunum sem því var falið að byggja á sínum tíma. Þá hefðum við kannske allt annað orkuverð en við höfum í dag. Það er allt annað fyrirkomulag. En það furðulega við málflutning hv. 5. þm. Austurl. er að þrátt fyrir að hafa verið ráðh. í síðustu ríkisstj. sem fyrir aðeins 6 mánuðum skilaði af sér með 1,2 milljörðum dollara í erlendum lánum, með tæpum 2 þús. milljónum í yfirdrætti í Seðlabanka Íslands og engum öðrum tekjumöguleikum en þessum lántökuleiðum, skuli hann enn þá halda að ríkissjóður geti verið eins konar banki eða tryggingastofnun án þess að hafa nokkrar tekjur til að standa undir. Ég get fullvissað hæstv. fyrrv. ráðh. að enn þá sé ég í botn í ríkiskassanum og ég get jafnvel speglað mig í honum ef ég lít niður. Svo galtómur hefur hann verið síðan ég tók við. Og hvernig á að fjármagna allt það sem Alþb.-menn ýta svo á að skuli gera fyrir fólkið í landinu? Fólkið í landinu er farið að skilja þetta. Þessi málflutningur nær ekki lengur út fyrir þessa sali, hann nær ekki til þeirra sem eru innan þessara veggja. Fólkið skilur að við erum þjóð í vanda og getum ekki haldið áfram að lofa öllum gulli og grænum skógum. Hv. þm. Alþb. og þá sérstaklega fyrrv. hæstv. ráðherrar verða að fara að skilja þetta líka, koma niður á jörðina og hjálpa til að reisa þjóðfélagið úr þeirri rúst sem þeir skildu það eftir í. Öðruvísi náum við ekki saman. Það þýðir ekki lengur að halda áfram á þessari göngu sem það hafði verið á. Þið verið að fara að skilja hvað er að gerast.



Herra forseti. Á þskj. 161 er frv. til l. um breytingu á lögum nr. 35 9. maí 1970, um skipun prestakalla og prófastsdæma og um kristnisjóð. Í þessu frv. er lagt til að niður verði lagt annað prestsembættið í Vestmannaeyjum. Um tveggja áratuga bil höfðu verið tveir sóknarprestar í Vestmannaeyjum en nú síðustu sjö árin hefur annað prestsembættið ekki verið skipað. Hefur nú verið mælt með því á aðatsafnaðarfundi Ofanleitissóknar og héraðsfundi Kjalarnesprófastsdæmis að það verði lagt niður, með fyrirvara um að bætt verði við einum presti í svokölluðu farprestastarfi skv. 6. gr. laga um skipun prestakalla. Með því yrði jafnframt tryggt að gegnt yrði afleysingastörfum fyrir Vestmannaeyjaprest. Af augljósum landfræðilegum ástæðum eru vandkvæði á að forfallaþjónustu sé gegnt í Vestmannaeyjum með sama hætti og í öðrum prestaköllum. Jafnframt er ljóst að þörf er fyrir aukna starfskrafta við forfallaþjónustu á öðrum stöðum þar sem einn prestur hefur hvergi nærri annað þeim verkefnum. Tekið skal fram að sóknarpresturinn í Vestmannaeyjum er þessari ráðstöfun samþykkur og kirkjuþing óskar eindregið eftir að þetta verði lögfest. Ég vil leyfa mér að leggja til að frv. verði að umr. lokinni vísað til 2. umr. og hv. menntmn.