Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Ég býð hv. alþingismenn velkomna til þingstarfa á ný eftir páskahlé og vona að þeir hafi notið hvíldar yfir hátíðisdagana með fjölskyldum sínum. Sérstaklega býð ég velkominn til starfa hv. 5. þm. Norðaust., Steingrím J. Sigfússon, sem tekur nú sæti á ný á Alþingi og vona að hann hafi náð fullum starfskröftum að nýju.

Borist hefur svohljóðandi bréf frá 8. þm. Reykv. n., Kolbrúnu Halldórsdóttur, dags. þann 18. apríl: „Þar sem ég get ekki af einkaástæðum sótt þingfundi næstu vikur óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að fyrsti varamaður á lista Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Reykjavíkurkjördæmi norður, Atli Gíslason lögmaður, taki sæti mitt á Alþingi á meðan.“ Atli Gíslason hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný á Alþingi.

Frú forseti. Ég vil aftur taka til máls um störf þingsins af því að Hæstiréttur felldi dóm þann 6. apríl sem varðar tóbaksvarnalögin. Umræðan á síðasta fundi þar sem þetta var rætt, 11. apríl, var mjög knöpp þar sem vegna tímaleysis komust einungis tveir ræðumenn að, hv. þingmenn, til að ræða málið. Það sem Hæstiréttur kemst að niðurstöðu um er eftirfarandi. Hann segir, með leyfi forseta: „Verður að leggja til grundvallar niðurstöðu að með algjöru banni 6. mgr. 7. gr. laga nr. 6/2002 við að sýna tóbak á sölustöðum hafi löggjafinn farið út fyrir þau mörk, sem 75. gr. og 73. gr. stjórnarskrár setja.“ - Þetta segir Hæstiréttur og segir sem sagt að þessi lagasetning stangist á við stjórnarskrána, þ.e. það ákvæði stjórnarskrárinnar sem tryggir atvinnufrelsi og tjáningarfrelsi. Nú hafa menn iðulega komið hér upp um dóma Hæstaréttar þar sem lög eru sögð ekki standast stjórnarskrána, t.d. um kvóta- og öryrkjadóma. Ég tel mjög mikilvægt að Alþingi ræði það vegna þrískiptingar valdsins þegar Hæstiréttur dæmir lög frá Alþingi ógild. Ég hef líka bent á að í slíkum dómum, þegar Hæstiréttur fer í hlutverk stjórnlagadómstóls, ætti hann í rauninni að vera fullskipaður, það ættu alltaf allir sjö dómarar Hæstaréttar að kveða upp slíka dóma. Í þessu dæmi voru einungis fimm dómarar Hæstaréttar sem kváðu upp dóminn. Ég tel mjög mikilvægt að hv. heilbrigðis- og trygginganefnd, sem þetta mál heyrir undir, setjist niður og geri breytingar eða tillögu um breytingu á þessum umræddu lögum þannig að þau standist stjórnarskrá.

Frú forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að vekja athygli á þessu máli og þeim dómi Hæstaréttar sem féll þann 6. apríl sl. og varðar tóbaksvarnalögin. Þessi dómur er merkilegur fyrir margra hluta sakir og niðurstaða hans er kannski sú að þegar tóbaksvarnalögin voru sett, þ.e. þetta ákvæði um að banna að þessar vörur sem þó eru löglegar og háðar einkasölu frá ríkinu séu sýnilegar í búðum - að slík regla brjóti gegn 73. og 75. gr. stjórnarskrárinnar. Hvað segir þessi dómur okkur? Hann ætti náttúrlega að kenna löggjafanum að ganga ekki of langt gegn stjórnarskrárvörðum réttindum einstaklinga en nauðsynlegt er, jafnvel þó svo að tilgangurinn að baki slíkri reglusetningu kunni að vera góður eða göfugur. Þetta hlýtur náttúrlega að leiða hugann að því frumvarpi sem nú er til meðferðar í hv. heilbrigðisnefnd. Ég fæ ekki betur séð en að það frumvarp hljóti að vera í töluverðu uppnámi vegna þess að í því er kveðið á um einhverjar hörðustu takmarkanir í þessum málaflokki sem um getur í Evrópu, eða í heiminum. Ég skora á heilbrigðisnefnd að taka þetta mál og þennan dóm til vandlegrar umfjöllunar í tengslum við það frumvarp. Síðan er ástæðulaust að sleppa því, frú forseti, að nefna það að þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem niðurstöður Hæstaréttar í málum eru ræddar hér, þar sem rétturinn kemst að þeirri niðurstöðu að löggjafinn hafi farið út fyrir heimildir sínar. Þá eru alltaf fastagestir í ræðustól Alþingis sem krefjast þess að einhverjir, fyrst og fremst ráðherrar, segi af sér. Ég nefni sem dæmi hv. þm. Össur Skarphéðinsson, Steingrím J. Sigfússon og Ögmund Jónasson. Maður veltir því fyrir sér í ljósi þeirra krafna sem margoft hafa 

Hv. þingmenn hafa hér ákveðinn tíma til að flytja sitt mál og eiga að virða það.

Frú forseti. Í hv. heilbrigðisnefnd er til meðferðar frumvarp um breytingar á tóbaksvarnalögunum þar sem aðallega er fjallað um bann við reykingum á veitinga- og skemmtistöðum. Ég hef ekki orðið vör við annað en að í nefndinni sé mikill einhugur um að afgreiða frumvarpið óbreytt úr þeirri nefnd og vil ég árétta það vegna orða hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Hins vegar hafa gengið núna tveir dómar Hæstaréttar og má segja sem svo að dómarnir hafi staðfest það að löggjafanum sé heimilt að setja skorður við því að heilsuspillandi vörur á borð við tóbak séu í augsýn annarra viðskiptavina en þeirra sem vilja kaupa það. Hæstiréttur segir jafnframt í öðrum dómnum að hann telji gengið of langt með því og farið þá út fyrir mörk 73. og 75. gr. stjórnarskrárinnar, ákvæðanna um tjáningarfrelsi og atvinnufrelsi, með því að þetta bann sé einhlítt og nái líka til sérverslana með tóbak. Það mun vera ein slíkrar tegundar í landinu eftir því sem ég best veit. Mér finnst sjálfsagt að hv. heilbrigðisnefnd taki málið til skoðunar í nefndinni og fari yfir dóminn og hugi að því hvort ástæða sé til að breyta lögunum þannig að sú verslun sé þá undanskilin þessu einhlíta banni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Pétri H. Blöndal fyrir að taka þetta mál upp, enda er þetta athyglisverður dómur sem hann vísar til. Segja má að ljóst sé af þessum dómi, annars vegar eins og hv. þm. Jónína Bjartmarz benti á, að löggjafanum er heimilt að setja vissar takmarkanir gagnvart viðskiptum með tóbak á grundvelli heilbrigðisforsendna en hins vegar er líka ljóst af dómnum að löggjafanum er ekki heimilt að setja hvaða takmarkanir sem er. Í sjálfu sér eru það kannski helstu nýmælin, að mínu mati, í dómnum að undirstrikað er að gæta verður meðalhófs þegar settar eru reglur af þessu tagi. Það er ekki sama hvaða reglur eru settar eða hvernig þær eru mótaðar, það verður að sjálfsögðu að taka tillit til meðalhófssjónarmiða og taka tillit til stjórnarskrárákvæða sem vernda atriði eins og atvinnufrelsi og tjáningarfrelsi. Mikilvægt er að það verði haft í huga þegar hv. heilbrigðisnefnd tekur málið til frekari umfjöllunar, bæði að því er varðar það tiltekna efnisatriði sem fjallað var um í dómnum og eins önnur atriði sem geta orkað tvímælis út frá atvinnufrelsis- og raunar tjáningarfrelsissjónarmiðum líka. Ég nefni í því sambandi atriði í núgildandi tóbaksvarnalögum sem kveður á um verulegar takmarkanir fyrir fjölmiðlaumfjöllun um tóbak þar sem m.a. er bannað að nefna einstakar tóbakstegundir á nafn í fjölmiðlum öðruvísi en að vara við skaðsemi þeirra. Það er alveg ljóst, að mínu mati, að þetta atriði er á mjög gráu svæði þegar litið er til samspils tjáningarfrelsisákvæðis stjórnarskrárinnar og þeirrar heimildar sem löggjafinn hefur til að takmarka verslun og umfjöllun um tóbak. Mikilvægt er að þetta atriði verði einnig skoðað 

Virðulegi forseti. Ég vil að gefnu tilefni taka upp annað mál en hér hefur verið rætt. Það hefur ítrekað komið fram í fjölmiðlum að eftirlaunamálið svokallaða væri strand í forsætisnefnd. Meðal annars hefur verið haft eftir hæstv. forsætisráðherra að það skorti samstöðu í forsætisnefnd Alþingis til að gera breytingar á lögunum. Haft var líka eftir forsætisráðherra að ekki væri við samstarfsflokkinn í ríkisstjórn að sakast, heldur væri ágreiningur um málið í forsætisnefnd. Þetta er alrangt og óþolandi að liggja undir því ámæli að forsætisnefnd sitji á málinu. Síðast í gærkvöldi kom fram í sjónvarpsfréttum að eftirlaunamálið væri til meðferðar í forsætisnefnd. Jafnvel þótt reynt hafi verið að leiðrétta það af formanni þingflokks Samfylkingarinnar, Margréti Frímannsdóttur, er enn haldið áfram að hamra á því að málið sé strand í forsætisnefnd. Hið rétta í málinu er að forsætisnefnd var í nóvembermánuði sl. kynnt lögfræðiálit um málið sem unnið hafði verið fyrir forsætisráðuneytið og engin ósk fylgdi frá forsætisráðherra eða ráðuneyti hans um að forsætisnefnd mundi beita sér fyrir lagabreytingu á eftirlaunalögunum. Málið er því ekki til meðferðar í forsætisnefnd og hefur ekki verið. Einu afskiptin voru þau að lögfræðiálit var kynnt í forsætisnefnd í nóvember sl. Það er allt og sumt. Það er mikilvægt að hæstv. forseti Alþingis greini frá því og staðfesti að afskipti forsætisnefndar hafi ekki verið önnur en þau sem ég hef hér lýst. Beini ég þeirri ósk til hæstv. forseta því að mikilvægt er að hið rétta komi fram í þessu máli.

Í tilefni þessara orða hv. þingmanns vill forseti taka fram eftirfarandi: Síðasta vor, þann 25. apríl 2005, sendi forsætisráðuneytið þáverandi forseta Alþingis lögfræðilegt álit sem hafði verið unnið fyrir ráðuneytið um heimild löggjafans til ákveðinna breytinga á lögum um eftirlaun forseta Íslands, alþingismanna, ráðherra og hæstaréttardómara. Í álitinu kemur m.a. fram að hægt sé að breyta lögunum en varhugavert sé að hreyfa við lífeyrisréttindum sem þegar hafi tekið gildi vegna eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar. Álit þetta var unnið í kjölfar umræðna sem höfðu farið fram í fjölmiðlum. Hæstv. forsætisráðherra sagði við fjölmiðla, m.a. ríkissjónvarpið þann 24. janúar 2005, að hann vildi breyta lögunum og hafa um það samráð við aðra á Alþingi í því skyni að ná samstöðu um málið. Í bréfi forsætisráðuneytisins til forseta Alþingis í apríl í fyrra er ekki sett fram nein ósk um viðbrögð við lögfræðiálitinu. Álitsgerðin kom ekki til umræðu í forsætisnefnd fyrr en 7. nóvember sl. og aftur þann 11. nóvember sl. Í samráði við forseta Alþingis boðaði forsætisráðherra formenn flokkanna til fundar þann 5. desember sl. og lagði þar fram drög að frumvarpi til breytinga á lögum um eftirlaun forseta Íslands o.fl. sem byggðust á áðurnefndu lögfræðiáliti. Eins og fram kom í umræðum á Alþingi síðasta dag fyrir páska töldu formenn stjórnarandstöðuflokkanna að of lítill tími hefði verið til að afgreiða málið fyrir jólahlé, auk þess sem efniságreiningur var um frumvarpsdrögin. Nýr fundur var haldinn með formönnum flokkanna þann 16. janúar sl. en þar kom enn fram efniságreiningur, svo og mismunandi sjónarmið um hverjir ættu að standa að framlagningu málsins. Forseti hefur litið svo á að þessi frumvarpsdrög séu trúnaðarmál á þessu stigi. Síðan í janúar hefur þetta mál ekki verið til umræðu í þinginu svo að forseta sé kunnugt nema hvað að því var vikið í 1. umr. um frumvarp til laga um kjararáð þann 11. apríl sl. og ekki í forsætisnefnd utan hvað um það var spurt á fundi nefndarinnar nú í morgun. Niðurstaðan er því sú að um málið hefur ekki náðst efnisleg samstaða og þar af leiðandi hefur frumvarpið ekki komið á borð forsætisnefndar.

Hæstv. forseti. Hér kennir ýmissa grasa í umræðu um störf þingsins, nú síðast hugmyndir um að gera einhvers konar lýtalækningar á makalausu lífeyrisfrumvarpi þeirra hæstv. forsætisráðherra, núverandi og fyrrverandi. Þetta frumvarp var flutt á ábyrgð þeirra og á þeirra vegum. Ég vil ítreka það sem áður hefur komið fram frá mér við umræðuna að ég mun ekki taka þátt í einhverjum málamyndagerningi til að lappa upp á þetta frumvarp. Það á að rífa þessi makalausu lífeyrislög upp með rótum og setja alla þá sem undir lögin heyra inn í almenna lífeyrissjóði þar sem þeir eiga heima. Ég mun beita mér fyrir slíku hvort sem frumvarpið kemur nú á síðustu dögum þingsins inn í þingið eða ekki. Hæstv. forseti. Ég kvaddi mér hljóðs til að lýsa vonbrigðum yfir því að þinghaldið skuli nú komið í fullkomið uppnám. Það er búið að henda fyrri starfsáætlun þingsins og án samkomulags og án tilraunar til samráðs við stjórnarandstöðuna er sett niður dagskrá m.a. með umdeildum málum í dag um Ríkisútvarpið. Og á færibandi ríkisstjórnarinnar bíða fjölmörg mál sem eru umdeild, ekki aðeins innan þings heldur í þjóðfélaginu almennt. Ég segi, ef framlengja á þinghaldið í vor á að virða þær reglur sem eru og eiga að vera við lýði. Ég spyr hæstv. forseta: Hvernig stendur á því að hér er ekki venjulegur fyrirspurnatími í dag? Það bíða afgreiðslu og svara fjöldi fyrirspurna frá þingmönnum. Hvernig stendur á því að þessu hefur nú öllu verið vikið til hliðar? Ég hvet til samkomulags og samráðs við stjórnarandstöðuna því að þingið er núna komið í fullkomið uppnám. 
            

Virðulegi forseti. Það er rétt að það kennir ýmissa grasa í umræðum um störf þingsins og kannski ekki að ástæðulausu. Í dag er miðvikudagurinn 19. apríl og hér áttu að vera fyrirspurnir á dagskrá, það eru einar 32 fyrirspurnir sem bíða afgreiðslu. Um 211 hefur þegar verið svarað en 32 fyrirspurnir bíða enn svara frá hæstv. ráðherrum. Við vorum að vonast til þess að eitthvað af þeim yrði á dagskrá í dag. Ekkert samráð var haft við þingflokksformenn, alla vega ekki þingflokksformenn stjórnarandstöðunnar um þær breytingar sem gerðar hafa verið á fyrirhugaðri dagskrá og hingað til hefur það verið fastur liður að við tökum fyrir fyrirspurnir á miðvikudögum. Við erum í dag með þrjú mál á dagskrá, tvö af þeim í 2. umr. og eitt í 1. umr. Síðan bíða 11 mál 1. umr. frá ríkisstjórninni og 12 mál bíða 2. umr., það bíða 5 mál 3. umr. og 7 mál bíða síðari umr. og þarna erum við bara að tala um mál ríkisstjórnarinnar. Ekki er enn búið að setja á blað öll þau mál sem bíða frá stjórnarandstöðunni og eiga vonandi eftir að fá eðlilega fyrirgreiðslu og afgreiðslu í þinginu. Þau eru ekki sett upp. Starfsáætlun þingsins er ónýt, því miður, vegna þess að hér hafa verið sett fram mörg ágreiningsmál sem hafa ekki einu sinni fengið eðlilega umfjöllun í nefndum. Og hvað varðar þetta svokallaða samráð sem hæstv. forsætisráðherra hefur verið að bíða eftir um lífeyrisfrumvarpið þá er það þannig að ekki hefur verið rætt við forustumenn flokkanna síðan í janúar. Risinn, Framsóknarflokkurinn, sefur á því frumvarpi og er líklega ekkert að rumska.

Forseti. Sú tilkynning sem þú fluttir rétt áðan er að mínu viti fáheyrð og ákaflega undarleg. Í henni er tekið fram að tiltekin frumvarpsdrög séu trúnaðarmál en þau muni ekki koma fram nema samkomulag sé um þau. Næsta spurning er: Hverjir eru það sem eiga að gera það samkomulag? Eru það þingmenn? Eru það örfáir menn? Er það forseti og forsætisráðherra? Hvernig er hægt að halda frumvarpsdrögum sem trúnaðarmáli gagnvart þeim sem eiga að ná um það samráði? Samráð hefur ekki farið fram. Það er kannski m.a. vegna þess að það lögfræðiálit sem hér var líka rætt og komið er upp núna í fyrsta sinn að til sé, vegna þess að ég geri ráð fyrir að þeir sem það hafa séð hafi haldið trúnaðinum, er væntanlega líka trúnaðarmál. Þó er verið að ræða í fjölmiðlum þessa dagana og í almennri umræðu þessi lífeyrismál. Á það benti, ég held ég fari rétt með, Jóhann Hauksson blaðamaður, í Fréttablaðinu að það væri dómur í máli sem varðaði Landsbankann, ég held að það hafi verið þannig, Landsbanka og Seðlabanka sem hafi fallið á öfugan veg við það sem Halldór Ásgrímsson, hæstv. forsætisráðherra, heldur fram. En lögfræðiálitið er trúnaðarmál. Nú þarft þú, forseti, að gera hreint fyrir þínum dyrum og skýra fyrir okkur hvers vegna þetta er trúnaðarmál, eða sem betra væri, að opinbera þá pappíra sem þú hefur hér skýrt frá.

Virðulegi forseti. Menn fara mikinn í umræðum um störf þingsins og ég held að hv. þm. Ögmundur Jónasson hafi gleymt einhverjum flutningsmönnum þegar hann var að ræða um eftirlaunafrumvarpið en hann mun örugglega leiðrétta það við gott tækifæri. Ég vil aðeins ræða eitt út af því að hér hafa menn verið að gagnrýna störf þingsins, þ.e. að hér hafi ekki verið haft nægt samráð við stjórnarandstöðu í tengslum við starfsáætlun og starfshætti þingsins. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér þykir þetta afskaplega sérkennilegur málflutningur. Það er alveg vitað og við þekkjum það að afskaplega mikið samráð er haft við stjórnarandstöðuna hvað þetta varðar. En það segir sig hins vegar alveg sjálft og það sér hver maður að ef menn standa í málþófi, ef hingað kemur þingmaður og talar í sex tíma og aðrir eru að halda ræður í einhverja klukkutíma, hefur það áhrif á störf þingsins. Sér það ekki hver maður? 

Virðulegi forseti. Það er farið úr einu í annað og ég ætla að taka upp þráðinn þar sem frá var horfið varðandi tóbaksfrumvarpið. Það liggur fyrir að Hæstiréttur telur að Alþingi hafi gengið of langt gagnvart sérverslun með tóbak að setja þeim sömu skilyrði og almennum verslunum, þ.e. að tóbak og vörumerki tóbaks sé ekki sýnileg viðskiptavinum. Í sjálfu sér má segja að þetta sé skiljanleg og rökræn niðurstaða hjá Hæstarétti og það segir sig sjálft að þeir sem fara í sérverslanir með tóbak sæki þangað gagngert til að kynna sér og kaupa slíka vöru. Á hinn bóginn hlýt ég að vekja athygli á því að Hæstiréttur segir í dómsorði sínu að hann teldi það samrýmast ákvæðum stjórnarskrár um tjáningar- og atvinnufrelsi að setja skorður við því að heilsuspillandi vörur á borð við tóbak séu í augsýn annarra viðskiptavina en þeirra sem vilja kaupa þær. Taldi Hæstiréttur að löggjafanum sé heimilt að setja slíkar skorður á tóbaksauglýsingar í almennum verslunum. Dómur Hæstaréttar segir okkur hins vegar að við þingmenn þurfum að fara varlega þegar við erum að fjalla um þætti sem geta takmarkað athafnafrelsi manna. En á hinn bóginn er ég þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að löggjöf um tóbak eigi að vera tiltölulega ströng. Ég tel að stjórnvöld eigi að beita þeim aðferðum sem þau hafa yfir að ráða til að minnka reykingar. Auglýsingabann á tóbak er einn liður í því. Annar er bann við reykingum á opinberum vettvangi, þar með á veitinga- og skemmtistöðum. Tóbaksreykingar eru nefnilega ekki einkamál þeirra sem reykja þó þeir skaði sjálfa sig vissulega einna mest. Það er bæði að beinn og óbeinn kostnaður er verulegur og þannig sýna nýlegar íslenskar rannsóknir að miðaldra karlar sem að staðaldri reykja pakka eða meira á dag stytti meðalævina um 13 ár og konur um 10 ár. Þetta finnst mér vera samfélagsleg sóun. Jafnframt verður líka að horfa til þess að heilbrigðiskostnaður vegna afleiðinga reykinga er verulegur og skattpeningar landsmanna standa straum af því. Ljóst er að hv. heilbrigðis- og trygginganefnd hefur til umfjöllunar frumvarp um breytingar á lögum um tóbaksvarnir og mér sýnist það sjálfgefið að nefndin taki dóm Hæstaréttar til athugunar og styðji bæði hv. formann nefndarinnar og Pétur Blöndal.

Frú forseti. Ég vil byrja á því í upphafi ræðu minnar að lýsa yfir vanþóknun á því hvernig hæstv. forseti stýrir þinghaldinu, að fella niður fyrirspurnatíma og setja fundi á laugardögum án þess að hafa nokkuð samráð við stjórnarandstöðuna. Ég er á því að miklu nær hefði verið að fara í vinnu hvernig ætti að haga þinghaldinu áfram. Ég átta mig í rauninni ekki á hvað hæstv. forseta gengur til nema það að hún sé að egna stjórnarandstöðuna, og ræða sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson flutti virðist vera í sömu átt, í stað þess að reyna að ljúka þingstörfum. Eða þá eins og ég mæli með að gert verði hlé á þinghaldi í byrjun næsta mánaðar og síðan verði þráðurinn tekinn upp að nýju í júní. Mér finnst það vel koma til greina. En það er annað sem ég vildi vekja athygli á. Það er þessi grátbroslega umræða sjálfstæðismanna um atvinnufrelsi út af sérverslun með tóbak. Mér finnst þetta vera ömurlegur málflutningur eða grátbroslegur réttara sagt, sérstaklega í ljósi þess að þessir sömu menn hafa svipt heilu þorpin á landsbyggðinni atvinnuréttindum sínum og þá eru þeir ekki mættir í ræðustól, heldur má jafnvel heyra núverandi hæstv. forsætisráðherra í kjölfar dóms um atvinnufrelsi í sjávarútvegi tala um að það þyrfti að breyta stjórnarskránni, það þyrfti jafnvel að tryggja það að þessi þorp fengju aldrei atvinnuréttinn á ný. Þá var hann mættur í fjölmiðla að ræða um það. Ég er þess vegna á því að menn ættu að hugsa sinn gang og forgangsraða. Hvað eru virkilega þörf mál að taka upp á þingi? Er það sérverslun með tóbak eða eru það þorpin á landsbyggðinni sem hafa verið svipt atvinnuréttindum sínum?

Forseti átti í morgun fund með formönnum þingflokka og þar komu vissulega fram andmæli frá stjórnarandstöðuflokkunum við fundarhaldið. En forseti áformar að halda fund með formönnum að nýju næstkomandi föstudag enda kom fram ósk um það á fundi í morgun. Forseti vonar að mál skýrist eitthvað á þeim fundi.

Hæstv. forseti. Það er góðra gjalda vert að efna til fundar á föstudagsmorgun um þinghaldið. Ég tel hins vegar að sá fundur eigi að vera í dag. Við þurfum sameiginlega að taka ákvörðun um þinghaldið. Hér hefur verið talað um málatilbúnað af hálfu stjórnarandstöðunnar sem málþóf. Það er alrangt enda sagt af mönnum sem væntanlega hafa ekki kynnt sér þær ræður sem hér hafa verið fluttar um Ríkisútvarpið, um vatnalögin eða annað sem mikill ágreiningur er um í þjóðfélaginu - og mönnum liggur mikið á hjarta. Hæstv. forseti. Nú þarf að upplýsa um það hve lengi þessi þingfundur eigi að standa. Ég vek athygli á því að þegar langar ræður hafa verið fluttar, oft langt fram á morgun, eins og gerðist hér fyrir páska, var það í bland vegna þess að stjórnandi þingsins, hæstv. forseti, neitaði að svara öllum spurningum sem fram voru bornar um þinghaldið og hve lengi stæði til að halda þingfundi áfram. Stjórn þingsins verður því að líta í eigin barm og axla sína ábyrgð í því efni. Ég held að við eigum að komast að samkomulagi um það núna hve lengi þessi þingfundur eigi að standa. Það er búið að tilkynna okkur einhliða að þingfundi verði framhaldið eftir þingflokksfund sem lýkur kl. 6, en hversu lengi? Hversu lengi á þessi þingfundur yfirleitt að standa? Forsenda þess að menn nái saman, nái samkomulagi um þinghaldið, er að menn tali hreint út um þessi efni. Hvað vakir fyrir framkvæmdarvaldinu? Hvað vakir fyrir stjórn þingsins? Það getur ekki verið ásetningur manna að halda til streitu öllum þeim fjölda mála, tugum þingmála, sumum mjög umdeildum, sem umturna ýmissi veigamikilli starfsemi hér á landi. Það getur ekki verið ásetningur stjórnvalda, framkvæmdarvaldsins, stjórnar þingsins, að koma þessum málum öllum í lög fyrir vorið. Við auglýsum eftir því að ríkisstjórnin geri hreint fyrir sínum dyrum og stjórn þingsins boði til raunverulegs samráðs um lok þingsins í vor.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka fram að þingfundi verður haldið áfram að loknum þingflokksfundum frá kl. 6. Það verður fundað áfram fram á kvöldið. En það fer að sjálfsögðu nokkuð eftir því hversu mikið hv. þingmönnum liggur á hjarta hve langur sá þingfundur verður.

Frú forseti. Ekki fannst mér þetta innlegg hæstv. forseta verða til þess að friðvænlegra yrði í þessum sölum. Ég skildi orð hæstv. forseta á þann veg að þingmenn yrðu þá settir á fund fram á nótt, þótt frídagur sé á morgun, ef þeir stytta ekki mál sitt eins og hæstv. forseta þóknast. Nú er það þannig að hér er fyrst á dagskrá í dag mál sem er ákaflega umdeilt, mál sem er alveg ljóst að stjórnarandstaðan er ákaflega andstæð, mál sem stjórnarliðið hefur ekki náð að flytja þokkaleg rök fyrir. Í því máli eru þó sáttafletir. En það er alveg sama hvað reynt er af hálfu stjórnarandstöðunnar, ekki virðist nokkur vilji af hálfu ríkisstjórnarinnar til að reyna að finna flöt á því máli. Illt er að eggja óbilgjarnan. Núna höfum við það, þegar við horfum yfir veturinn, að búið er að riðla í einu og öllu hinni upphaflegu starfsáætlun. Fallið hefur verið frá öllum skipulögðum nefndardögum, þeir hafa verið fluttir til. Hæstv. forseti segir svo núna að fundur verði haldinn á föstudaginn til að kanna hvort hægt sé að ná einhverju samkomulagi um það hvernig halda eigi þinghaldinu áfram. Nú get ég trúað hæstv. forseta fyrir því að mér er ekkert að vanbúnaði að sitja hér langt fram á vorið. Það er ekkert verra fyrir stjórnarandstöðuna á þessu kosningasumri að þinghald verði fram að sveitarstjórnarkosningum ef þess þarf. Ég sé ekki að mál séu að þróast með þeim hætti fyrir ríkisstjórnina að henni væri mikill akkur í því. Staðreyndin er einfaldlega sú að þau mál sem liggja fyrir þinginu eru sum stór og umdeild. En það er ekkert þeirra svo brýnt að það þurfi að leggja í meiri háttar ófrið til að koma þeim fram. Ég spyr því hæstv. forseta hvort hún muni nú ekki hlutast til um einhvers konar viðræður milli stjórnar og stjórnarandstöðu um það deiluefni sem hér er á dagskrá síðar í dag. Því það er auðvitað, svo menn tali alveg hreint út, það mál sem mestur styr mun standa um og það verður mikill styr. Það er alveg ljóst. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson á, ef hann nennir, örugglega eftir að fá tækifæri til að hlusta á fleiri langar ræður um það mál vegna þess hve vanreifað það er af hálfu ríkisstjórnarinnar. En við þingmenn þurfum að vita hvert er fyrirhugað skipulag þingsins í dag. Hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur í tvígang spurt hæstv. forseta út í það en fær engin svör. Hæstv. forseti segir að haldið verði áfram fram á kvöldið. En á morgun er frídagur. Sumir þingmenn þurfa að komast til sinna heimahaga eins og hefð er fyrir á slíkum dögum. Ég endurtek spurningu hv. þm. Ögmundar Jónassonar: Hversu lengi á að halda áfram í kvöld? Ef hægt verður að fá svar við því kynnu kannski umræður um fundarstjórn forseta að skemmast.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti tilkynna að ekki er gert ráð fyrir að þingfundur verði fram yfir miðnætti í kvöld.

Virðulegi forseti. Ekki byrjar það nú vel, þinghaldið, eftir páskaleyfi. Mér heyrist sem hæstv. forseti ætli sér að taka þingheim og henda honum ofan í þrælakistuna, skella lokinu aftur og snúa lyklinum í lás. Og við verðum hér sennilega fram að kjördegi 27. maí næstkomandi. Gott og vel. Ég lýsi hins vegar eftir því að haft verði samráð við stjórnarandstöðuna en líka stjórnarþingmenn um það hvernig við hyggjumst ná landi varðandi þinghaldið nú á vordögum. Ég tel það mjög brýnt. Hér hefur ítrekað komið fram að mörg stór og þung mál bíða afgreiðslu. Ég hygg að það væri okkur öllum fyrir bestu að við settumst niður og ræddum það og kæmumst að samkomulagi um hvernig við ætlum að haga þinghaldinu það sem eftir er. Ef við ætlum að halda áætlun á að hætta föstudaginn 4. maí. Ég fæ ekki betur séð, ef það á að takast, en að við höfum þá í mesta lagi sjö daga til að vinna hér í þingsalnum. Það er líka gert ráð fyrir einhverjum nefndardögum, tveimur eða þremur. Við vitum ekkert um hvenær þeir eiga að vera. Sennilega ekki fyrr en eftir helgi. Mér finnst sú staða sem nú er upp komin, eins og þetta lítur út núna, stefna í mikið óefni. Ég hygg að það væri okkur öllum hollast að setjast niður og fara yfir það hvenær við ætlum að ljúka þinginu nú á vordögum. Á að ljúka því þann 4. maí eins og fyrirhugað er eða stendur til að halda áfram eitthvað lengur? Þetta þarf að ræða. Það þarf líka að taka ákvörðun um hvaða mál þingmenn geta sæst á að eigi að hljóta afgreiðslu þannig að við getum þá lokið störfum þingsins með fullri reisn og fullum sóma. Ég vil beina þeim orðum til virðulegs forseta að hún taki þetta til gaumgæfilegrar athugunar þannig að við forðumst að lenda í algerum hnút. Það er engum til framdráttar.

Forseti. Tvær yfirlýsingar hafa nú komið um það hvernig ljúka eigi þingfundi í dag. Sú fyrri fólst í einhvers konar yfirlýsingu um að það færi eftir því hvað menn væru langorðir í dag, og er sérkennileg. Hinni síðari fagna ég. Hún var á þann veg að þá hefur forseti fallið frá því að láta þingfund fara eftir lengd ræðutíma hjá einstökum mönnum en ætlar ekki að halda áfram lengur en til miðnættis. Ég tel að það sé heppilegt og ég lít á það sem lærdóm sem forseti hafi dregið af því sem gerðist hér um daginn. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson ræddi áðan í miklum tón um sex tíma ræðu Ögmundar Jónassonar. Þess skal getið, þannig að það sé fest á bækur og skráð á net, að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson var ekki viðstaddur þá ræðu. Það var kannski eðlilegt vegna þess að sá flutningur stóð fram til kl. hálfsex þann dag sem þar var um að ræða. Þeir sem fyrst áttu að fara á nefndarfundi morguninn eftir fengu til svefns og undirbúnings þann tíma frá hálfsex, 5.30, til 8.15.  Þessi sex tíma ræða Ögmundar Jónassonar fór fram við skilyrði sem eiginlega er ekki hægt að kalla annað en víggrafastyrjöld. Forsetar þingsins sem þá voru, en aðalforseti þingsins var þá staddur á Írlandi að heimsækja starfsbróður sinn og fleiri fyrirmenn í því landi, hv. þm. Jónína Bjartmarz og Birgir Ármannsson, voru þráspurð að því hér á göngum ásamt fleiri stjórnarliðum, þar á meðal menntamálaráðherra hæstv. sem var hér um nóttina - það var gaman að því að hún skyldi lúta svo lágt að vera hér. Og fleiri glaðir sjálfstæðismenn voru hér líka þessa nótt og fóru mikinn. Þeir voru spurðir hér í ræðustóli, það gerði Ögmundur Jónasson þegar hann var að flytja ræðuna, hvernig ætti að ljúka þingfundinum sem þá var. En þá voru aldrei veitt svör. Þannig að í raun og veru var það sem gerðist þar misbeiting, vil ég segja, fundarstjórnarvalds þessara tveggja forseta og væntanlega þá á ábyrgð þess forseta sem þingið kaus sem sinn forseta …

Forseti gerir athugasemd við að hv. þingmaður tali um misbeitingu forsetavalds og biður hann að gæta orða sinna.

Ég skal gera það, forseti. Ég verð að fá þann tíma sem ég þarf til þess. Það er kannski ekki rétt að tala um misbeitingu forsetavalds en ákaflega sérkennilega beitingu forsetavalds á þessum tíma sem varð til þess að fundurinn stóð til kl. 6 og varð til þess að umrædd ræða varð eins löng og raun ber vitni. Ég held að menn eigi að tala um þennan fund í því 

Virðulegi forseti. Við ræðum um fundarstjórn forseta og ég held að við getum öll sem hér erum inni verið sammála um að hún hefur verið til mikillar fyrirmyndar og ekkert út á hana að setja. Enda hefur ekki komið fram nein efnisleg gagnrýni á fundarstjórn forseta. Ég átta mig ekki á því af hverju menn eru að ræða þetta jafnlengi og raun ber vitni. Nema, virðulegi forseti, menn séu kannski að reyna eitthvað annað. Það má vera. Það er þá spurningin hvað það er. Mér finnst hæpið að menni kvarti undan því að þingfundir séu langir ef menn eru svo í því, sem menn hafa ekkert farið í felur með, a.m.k. ekki hv. þm. Össur Skarphéðinsson, að beita málþófi þangað til þeir fá sitt fram. Það segir sig sjálft að ef hér er stundað málþóf þurfa þingfundir að vera langir. Hér er verið að ræða fundarstjórn forseta og ég held að niðurstaðan sé sú, eftir að við höfum hlustað á þessar ræður, að hún er til fyrirmyndar. Menn koma í löngum röðum undir þessum lið án þess að gagnrýna það með efnislegum hætti. Ég vona að fundarstjórn verði jafngóð og verið hefur fram til þessa.

Frú forseti. Hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi það áðan í umræðu um störf þingsins að stjórnarandstaðan ætti að líta í eign barm varðandi það hvað þingstörf hafa dregist, hvað þau eru komin í óefni, og í upplausn auðvitað. Ég held að það sé, virðulegi forseti, mjög mikilvægt fyrir stjórnarliða og þá kannski sérstaklega ráðherrana að líta í eigin barm og skoða það hvenær þeir koma með mál til þingsins. Við ræddum t.d. rétt fyrir páskahlé frumvarp iðnaðarráðherra um Nýsköpunarmiðstöð Íslands sem, eins og við vitum, miklar deilur eru um í stjórnarflokkunum. Það frumvarp var lagt fram til Alþingis 6. apríl þó svo að það hafi fengið þingmálsnúmer fyrir 1. apríl eins og lög gera ráð fyrir. Okkur þingmönnum var sýnt það 6. apríl. Það kom þá til umræðu og það var vissulega þörf á að ræða það mál virkilega vel, virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að það var rætt 6. apríl og það er ábyggilega ætlun, a.m.k. hæstv. iðnaðarráðherra með mótmælum sjálfstæðismanna að vísu fyrir því stjórnarfrumvarpi, að afgreiða það mál núna fyrir 4. maí. Það skal engan furða, virðulegi forseti, að menn þurfi að ræða þessi mál nokkuð mikið. Byggðaáætlun situr líka inni hjá iðnaðarnefnd og er ekki mikið verið að vinna með, að mér skilst. Hún á eftir að koma ásamt fjöldamörgum öðrum málum. Virðulegi forseti. Ég gagnrýni það líka og tek undir þá gagnrýni á fundarstjórn forseta, á stjórn forseta Alþingis á starfsáætlun, að í dag skuli t.d. ekki vera fyrirspurnadagur eins og lög gera ráð fyrir. Komið hefur fram að 32 fyrirspurnir bíða svars. Starfsáætlun Alþingis var kippt úr sambandi á fundi með forseta ekki alls fyrir löngu. Virðulegi forseti. Það eina sem stendur eftir af þessari áætlun er fyrirsögnin, og það er frekar aum niðurstaða ef fyrirsögnin og forsíðan er það eina sem stendur eftir en allt innvolsið er farið. Hér er t.d. verið að breyta í þriðja skipti starfsáætlun um nefndadaga sem við vitum að eru mjög þýðingarmiklir þar sem farið er vel yfir mál. Þeim var hent út, þeim nefndadögum sem áttu að hefjast á föstudaginn kemur og standa fram á mánudag, og enginn veit hvenær þeir eiga að vera. Stjórnarliðar ættu að líta í eigin barm, þar með talinn hæstv. forseti Alþingis með þá dagskrá sem hér er algjörlega farin fyrir bí. Það þýðir ekkert að afsaka þetta með löngum ræðum og ætla að keyra þingið áfram með því að taka málfrelsi af mönnum. Við vitum hvernig það er stundum á lokadögum þegar verið er að semja um hvernig mál eigi að fara í gegn, þá er þingmönnum bannað að taka þátt. Það er algjörlega óásættanlegt form og ég skil ekki af hverju 

Frú forseti. Það er alveg greinilegt að dagskrá þingsins, störf og stjórnin er komin verulega úr skorðum. Í dag átti samkvæmt uppsettri dagskrá að vera fyrirspurnadagur sem hefð hefur verið fyrir. Lög um þingsköp mæla svo fyrir um að til þess skuli vera settir ákveðnir dagar. Ég er t.d. með fyrirspurn sem er ósvarað. Eins og hefur komið fram eru fyrirspurnirnar 32 en reyndar bíða 34 fyrirspurnir munnlegs svars. Ég hef fengið útskrift um þær. Ég er sjálfur með fyrirspurn sem var dreift 16. mars sl. Hún fjallar um ívilnanir stjórnvalda til álvera, hvernig stjórnvöld geta ívilnað álverum sérstaklega, í tilefni viðtals við hæstv. iðnaðarráðherra sem ber álver sérstaklega fyrir brjósti. Ég vildi fá það skýrt út hvernig ívilnanir stjórnvalda til álvera eru af því að hún kom inn á það í fréttaviðtali að hægt væri að ívilna álverum, sérstaklega á landsbyggðinni, umfram önnur fyrirtæki. 

Hv. þingmaður er hér að ræða um fundarstjórn forseta en ekki efnislega um fyrirspurn sem hann hefur lagt fram.

Frú forseti. Ég kem að efnislegum atriðum sem varða þingsköp Alþingis sem hæstv. forseti er ábyrgur fyrir. Þessi spurning var borin fram 16. mars. Í þingskapalögum segir í 49. gr., með leyfi forseta: „Á sérstökum þingfundi skal forseti taka á dagskrá fyrirspurnir er útbýtt hefur verið í síðasta lagi þremur virkum dögum fyrir fundinn. Fyrirspurn skal þó að jafnaði ekki tekin á dagskrá síðar en átta virkum dögum eftir að henni var útbýtt.“ - Ég vona að hæstv. forseta sé kunnugt um þingsköpin. Þessi fyrirspurn er orðin mánaðargömul og ég bjóst við að hún kæmi þá á dagskrá í dag því nú er fyrirspurnadagur. Ég spyr þá hæstv. forseta: Er það forsvaranleg fundarstjórn og starfshættir þingsins að fella svo á brott þennan fyrirspurnadag? Hvenær get ég þá vænst þess að forseti uppfylli lögin um þingsköp Alþingis og ég fái fyrirspurn minni svarað?

Virðulegi forseti. Gagnrýni á fundarstjórn forseta, efnisleg gagnrýni, er sú að starfsáætlun þingsins stenst ekki, að ekki er gert ráð fyrir fyrirspurnatíma í dag eins og við eigum að geta reiknað með, að enn bíða 32 fyrirspurnir svars, að stefnt er að því að ljúka þingi 4. eða 5. maí. Eldhúsdagur er áætlaður 3. maí og ég spyr hæstv. forseta: Er búið að slá þá tímasetningu af? Listi yfir forgangsmál ríkisstjórnarinnar liggur ekki fyrir. Það er vaxandi ágreiningur um það frumvarp sem sett er á dagskrá í dag, frumvarpið um Ríkisútvarpið. Það er vaxandi ágreiningur, og deginum í dag hefði verið betur varið í að ræða þann ágreining og með hvaða hætti væri hugsanlega hægt að leysa hann með því að taka málið aftur inn í nefnd og ræða það betur. Það hefur margoft komið fram hjá fulltrúum Samfylkingarinnar, hv. þingmönnum, í menntamálanefnd að þeir telja að þar hafi málið ekki verið fullrætt. Við, hv. þingmenn Samfylkingarinnar, fórum fram á það að fjölmiðlafrumvarpið svokallaða sem okkur er sagt að sé nánast tilbúið yrði rætt samhliða þessu frumvarpi um Ríkisútvarpið og þeim breytingum sem þar á að gera. Það stendur ekki lengur til boða, einfaldlega vegna þess að eftir því var ekki farið og þessi mál ekki tekin saman í umræðu í menntamálanefnd þannig að það er útilokað að ræða það. Við erum líka með á dagskránni mál frá félagsmálaráðherra allt of seint fram komin sem þarf samt að afgreiða fyrir 1. maí. Virðulegi forseti. Auðvitað snýr þetta að fundarstjórn forseta en það snýr ekkert síður að því að hæstv. ráðherrar í þessari ríkisstjórn virða ekki starfsáætlun þingsins og virða ekki margítrekaðar óskir sem hafa komið fram frá hæstv. forseta um að menn virði þau tímamörk sem eru sett til að leggja hér fram mál, 

Hæstv. forseti. Ég ítreka þá gagnrýni sem ég hef sett fram og aðrir þingmenn einnig, að hér skuli ekki í dag vera á dagskrá þingsins fyrirspurnir til ráðherra. Við þessa umræðu um störf þingsins og um fundarstjórn forseta hefur verið vísað í langar ræður og stuttar, og þar á meðal í ræðu sem ég flutti inn í morgunsárið fyrir páska. Ég þakka hv. þm. Merði Árnasyni fyrir að vekja athygli á þeim kringumstæðum sem þá voru uppi og eru að hluta til skýrandi í þessu efni. Síðan vil ég segja hitt gagnvart málatilbúnaði hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar um að stjórnarandstaðan stundi málþóf í þessu máli. Það er af og frá. Vissulega hafa verið haldnar langar ræður en þær hafa verið efnisríkar, innihaldsríkar þar sem menn hafa m.a. fjallað um stjórnarfyrirkomulag þjóðarútvarpsstöðva á Norðurlöndunum. Í málatilbúnaði ríkisstjórnarinnar hefur m.a. verið vísað í þetta. Það hefur verið farið yfir stöðuna hjá öðrum útvarpsstöðvum og skýrslugerðir í því efni. Ég vísa þar t.d. í tiltölulega nýútkomna skýrslu frá breska útvarpinu, BBC. Þá hefur verið farið rækilega og ítarlega yfir réttindamál starfsmanna. Er þetta málþóf? Er það málþóf að tala um hvernig eigi að fjármagna Ríkisútvarpið, hvort heppilegt sé að taka upp nefskatt, svo að dæmi sé tekið? Þar er vísað í málflutning ríkisskattstjóra svo að dæmi sé tekið. Að sjálfsögðu er þetta ekki málþóf, þetta er málefnaleg umræða sem skiptir máli. En hvernig hefur ríkisstjórnin hagað sér og málsvarar hennar? Þar hefur einfaldlega verið staðhæft að það að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi sé gott. Punktur. Nánast ekkert annað. Gott rekstrarform, segja menn. Punktur. Síðan þegar óskað er svara og rökstuðnings fyrir þeirri afstöðu hefur staðið á henni. Ég hef grun um að menn vilji ekki efna til nokkurrar umræðu um málefnaleg rök í þessu máli. Þau hafa verið sett fram, hæstv. forseti, af hálfu stjórnarandstöðunnar á skýran, markvissan og skipulegan hátt og ég vísa því til föðurhúsanna að tala um slíkan málflutning sem málþóf. Það er rangt. Það stenst einfaldlega ekki.

Virðulegi forseti. Ég tek til máls undir liðnum um fundarstjórn forseta og mun einmitt fjalla um fundarstjórn forseta. Í fyrsta lagi vil ég nefna það að í dag átti, eins og komið hefur verið inn á, að vera fyrirspurnatími. Ég á inni liggjandi fyrirspurn sem er komin langt á annan mánuð í bið og er það ekki í fyrsta skipti sem það hendir mig. Það er með hreinum ólíkindum hvernig fyrirspurnir eru afgreiddar hérna. Ráðherrarnir virðast velja fyrirspurnir sem þeim hentar að svara þegar þeim hentar að svara þeim, eins og konfektmola úr öskju, sem er náttúrlega fyrir neðan allar hellur. Ekki er farið eftir málsnúmerum. Ég hef áður skorað á hæstv. forseta að taka sig til og beina því til ráðherra að þeir svari fyrirspurnum á skikkanlegum tíma og velji ekki úr þær auðveldustu til að svara og geymi þær sem eru þeim erfiðari eins og verið hefur. Virðulegi forseti. Það er annað mál sem ég vildi aðallega gera að umtalsefni hér. Að mínu mati hefur stjórn þingsins verið algjör skrípaleikur á undanförnum vikum. Það var fundur til kl. 5.30 að morgni í þarsíðustu viku sem er auðvitað ekki boðlegt. Ég tel að okkur þingmönnum sé mismunað með slíkum vinnubrögðum þegar það er enginn fyrirvari trekk í trekk um kvöld- og næturfundi. Þeim er dembt yfir okkur með engum fyrirvara þannig að við sem höfum að börnum að huga heima við 

Er hv. þingmaður að bera þinghaldið saman við skrípaleik?


            

Vítahring ...

Ég er að lýsa minni sýn á það sem hér hefur verið í gangi að undanförnu og ég er að rökstyðja það.

Hv. þingmaður og aðrir hv. þingmenn. Forsetar sem sitja hér hverju sinni stýra þinghaldi í samræmi við þingsköp.

Frú forseti. Ég er að lýsa minni sýn á þetta vegna þess atburðar sem hér varð þegar við vorum á fundi til kl. 6 að morgni. Það er verið að mismuna okkur þingmönnum vegna mismunandi möguleika okkar á að standa hér í ræðustól og taka þátt í umræðum á kvöld- og næturfundum sem eru settir á með engum fyrirvara. Það er það sem ég er að tala um. Slík vinnubrögð eru auðvitað ekki eins og hjá fólki, frú forseti, vegna þess að það er réttur okkar þingmanna að geta verið hér þegar umræður eru í gangi, það er réttur okkar að geta tekið þátt í þeim umræðum sem við kjósum og með þessu er beinlínis verið að hamla okkur sem erum með börn heima við og getum ekki með stuttum fyrirvara komið hingað á miðnætti og staðið til kl. 6 á morgnana. Frú forseti. Þegar ég var á mælendaskrá um Ríkisútvarpið lenti ég í 

Hæstv. forseti. Hér er rætt um fundarstjórn forseta og ég get tekið undir það að sjálfsögðu að starfsáætlun þingsins sem var gefin út í haust hefur raskast allverulega. Fyrir því eru ýmsar ástæður. Ég vil hins vegar segja að ég tel að hæstv. forseti þingsins beri ekki sök í því máli, ég held að ýmislegt annað spili þar inn í.  Hér hefur líka verið rætt um samráð milli stjórnar þingsins og forustu þingflokkanna. Ég hef verið starfandi þingflokksformaður um skeið og ég verð að segja af minni reynslu að mér hefur fundist hæstv. forseti hafa lagt sig mjög fram um að eiga gott samráð einmitt við forustumenn þingflokkanna. Að sjálfsögðu er það hins vegar þannig að oft og tíðum eru uppi skiptar skoðanir og ágreiningur um þinghaldið og ýmislegt sem því fylgir. Þá er það auðvitað forsetinn sem heggur á hnúta og ræður för. Það er auðvitað í valdi forseta að ákveða dagskrá þingsins hverju sinni og það er einfaldlega þannig, og við hinir hv. þingmenn verðum auðvitað bara að lúta því þó að …

… að hætti Framsóknar er nú ekki rismikið.

Ég vil bara ítreka það þrátt fyrir frammíkall hv. þm. Ögmundar Jónassonar að samráð forseta við forustumenn þingflokkanna hefur verið með ágætum. Það er það sem ég er að segja og ég vil biðja hv. þingmann að sitja á sér, hann getur talað úr ræðustól á eftir. Ég held, virðulegur forseti, að það sé mjög góð tillaga hjá forseta sem kom fram í morgun að forseti setjist á föstudaginn niður með forustumönnum þingflokkanna og reyni að ná einhverri niðurstöðu um það hvernig við ætlum að halda þessu starfi áfram. Ég held að það sé bara mjög gott að gera það á föstudaginn og styð það eindregið. Ég held að það væri mjög gott líka að við mundum bara láta hér staðar numið með umræðuna um fundarstjórn forseta. Ég held að allt sé komið fram - eða ég geri ráð fyrir því - sem menn hefðu viljað að kæmi hér fram. Ég legg til að við hefjum hér umræðu um þau mál sem eru á dagskránni. Mönnum liggur mikið á hjarta að fá að ræða um Ríkisútvarpið þannig að ég skora á forseta að reyna að hefja þá umræðu sem allra fyrst og við förum síðan yfir þessi mál á föstudaginn og reynum að ná niðurstöðu í það hvernig við ætlum að halda áfram þingstörfum. Mjög mörg mikilvæg mál bíða umræðu og við höfum svo sem nógan tíma fram undan, en við þurfum bara að komast að niðurstöðu um hvernig við ætlum að nýta hann til þess að ljúka umfjöllun um þau fjölmörgu mál sem fyrir liggja. Það er einfaldlega verkefnið fram undan en ég tel mikilvægt að við hefjum nú þegar eða a.m.k. sem allra fyrst að ræða þau mál sem eru hér á dagskrá í dag. Við munum ekki kippa starfsáætlun þingsins í liðinn með því að lengja þessa umræðu öllu frekar.

Frú forseti. Ég skil svo sem vel áhuga hv. þm. Magnúsar Stefánssonar, þingmanns Framsóknarflokksins, á að hraða umræðu um einkavæðingu Ríkisútvarpsins sem hér er á dagskrá og önnur einkavæðingarfrumvörp sem eru á færibandi á eftir og Framsókn er nú sérstakur dráttarklár fyrir, þ.e. í einkavæðingunni. Það sem ég ætlaði að víkja að við hæstv. forseta, og ítreka spurningu mína, varðar fyrirspurnir. Það er kveðið á um það í 49. gr. þingskapa Alþingis sem ég vitnaði til áðan hvernig fara skuli með fyrirspurnir til ráðherra. Það hefur verið hefðbundið að miðvikudagar hafa verið teknir frá fyrir fyrirspurnir. Nú liggja 34 fyrirspurnir ósvaraðar. Samkvæmt þingsköpum er gert ráð fyrir, eins og segir, með leyfi forseta: „Fyrirspurn skal þó að jafnaði ekki tekin á dagskrá síðar en átta virkum dögum eftir að henni var útbýtt.“ Margar af þessum fyrirspurnum eru miklu eldri, mánaðargamlar, jafnvel eldri. Ég velti því fyrir mér hvernig hæstv. forseti ætlar að meðhöndla það að taka ekki þessar fyrirspurnir á dagskrá eins og þingsköp kveða á um, heldur fella niður hefðbundinn fyrirspurnatíma eins og átti að vera í dag. Ég spyr hæstv. forseta, úr því að ekki þarf að fara lengur að ströngum þingsköpum: Hvenær verða þessar fyrirspurnir teknar fyrir ef þær verða það þá nokkuð? Lok þingsins eru jú dagsett í vor. Ég vil líka halda til haga hér og spyrja forseta: Hvaða meðferð eiga þingmannamál, þingmannafrumvörp, að fá hér í þinginu? Mér vitanlega er ekki neitt raunverulegt þingmannamál komið út úr nefnd. Mál stjórnarandstöðuþingmanna fá enga umfjöllun í nefndum almennt - það er alveg hrein undantekning að þau komi hér til 2. umr. Fjöldi mála sem þingmenn stjórnarandstöðu bera hér fram kemur aldrei á dagskrá. Hins vegar er okkur att í að ræða stöðugt bunka eftir bunka af frumvörpum ríkisstjórnarinnar. Er eðlileg stjórn þingsins að mál þingmanna fái enga eðlilega meðferð í þingnefndum eða af hálfu Alþingis? Ég spyr forseta. Ef við metum nú hvernig á að ljúka þingstörfum í vor viljum við að sjálfsögðu að mál stjórnarandstöðuþingmanna, þingmanna sem eru búnir að leggja mikla vinnu í sín mál, verði líka tekin fyrir með eðlilegum hætti. Á það skortir verulega, frú forseti.

Vegna orða hv. þingmanns vill forseti taka það fram að vonir standa til þess að hefðbundinn fyrirspurnatími verði hér haldinn í næstu viku, næstkomandi miðvikudag. Forseti vill jafnframt láta þess getið að hann hefur lagt áherslu á það að sem flestum fyrirspurnum væri svarað í þinginu. Þannig hefur fyrirspurnatímum verið fjölgað og þeir hafa líka verið lengdir þannig að það hefur gefist nokkuð gott tækifæri til að svara hér fyrirspurnum enda hefur núna í vetur yfir 200 fyrirspurnum frá hv. þingmönnum verið svarað.

Virðulegi forseti. Sú umræða sem hér hefur staðið nú í rúma klukkustund um störf þingsins og síðan fundarstjórn forseta hefur dregið það berlega fram að starfsfyrirkomulag Alþingis er óviðunandi, að það er ekki mögulegt lengur að vinna samkvæmt starfsáætlun eins og hún hefur viðgengist á liðnum árum. Það er alveg ljóst og leynist engum að í ljósi yfirvofandi þingloka og hins langa sumarhlés iðka ráðherrar þann leik að henda hér inn í Alþingi frumvörpum og gera kröfu um að þau verði að lögum fyrir sumarhlé. Það er búið að fara í gegnum það ítrekað við flutning frumvarps Samfylkingarinnar sem sú er hér stendur er 1. flutningsmaður að ásamt þingflokksformanni Samfylkingarinnar - það frumvarp liggur að sjálfsögðu óafgreitt í allsherjarnefnd - að það er sökum þess að þingið er stúkað niður í hálfsársfyrirkomulag sem við náum ekki að vinna okkur út úr málum eins og þessum. Það er óviðunandi að það skuli vera staðreynd að þinginu sé ætlað að fara heim fyrstu daga maímánaðar og koma til starfa aftur fyrsta virkan dag eftir 1. október. Það er óviðunandi vegna þess hvernig starfsáætlunin verður þegar þessi þinglok nálgast. Þetta er ekki svona í neinu öðru þingi í kringum okkur. Þetta er sérstakt fyrirkomulag á Alþingi og hefur gjarnan verið nefnt fyrirkomulag þess að menn þyrftu að komast heim í sauðburð og koma ekki aftur fyrr en eftir réttir. Það er ekki þörf á því lengur, virðulegi forseti. Við getum ekki leyft okkur að setja niður starfsáætlun sem nær yfir örfáar vikur að hausti og örfáar vikur að vori og senda þingið síðan heim. Ég undirstrika að það er ekki verið að senda þingmenn heim í frí, eins og oft er talað um í fjölmiðlum, en Alþingi starfar ekki í fimm mánuði á ári og það er áður en þetta fimm mánaða hlé byrjar sem ráðherrarnir hamast hver af öðrum við að senda frumvörpin sín inn í þingið og gera kröfu um að þau verði afgreidd. Þessu verður að linna og, virðulegi forseti, ég óska þess að þegar þingi lýkur í vor setjist stjórn og stjórnarandstaðan saman yfir þau mál.

Forseti. Úr ræðustól forseta kom áðan í miðju máli hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur sú athugasemd við aðfinnslur hennar um fundarstjórn kvöldið góða, þegar haldin var sex tíma ræðan og verið var að til klukkan 6 því að hv. þm. Pétur Blöndal tók við af hv. þm. Ögmundi Jónassyni það kvöld og talaði til klukkan 6, að farið hefði verið að þingsköpum. Sá forseti sem þetta sagði er aðalforseti þingsins og hún sagði þetta í apríl og hefur þá væntanlega verið búin að gleyma því sem hún sagði sjálf í október þegar þing var sett með þeirri ágætu ræðu forseta þingsins, nýkjörinnar þá, að nú ætti að snúa við hinu stóra skipi Alþingis hvað starfshættina varðaði og gera þá fjölskylduvænni, gera þá þannig að menn gætu unnið í sæmilegum friði og sæmilegum áföngum það mikilvæga starf sem okkur hefur verið falið. Þetta entist sem sé hálfan vetur og síðan er núna stefnan orðin sú hjá forsetanum að farið skuli að þingsköpum. Það er það sem eftir er af hinni fjölskylduvænu stefnu forsetans frá því 1. október að farið skuli að þingsköpum. Nú er það svo að þessa nótt var ég - af því að í þessu máli sem hér verður rætt á eftir og var rætt þarna þessa nótt var og er ég framsögumaður minni hluta menntamálanefndar og sem slíkur ber ég meiri ábyrgð en eingöngu á sjálfum mér. Það er allt í lagi að það komi fram í framhaldi af ræðu Katrínar Júlíusdóttur og þessari athugasemd forseta að tveir næstu ræðumenn úr mínum flokki, á eftir þeim Ögmundi Jónassyni og Pétri Blöndal, voru þannig staddir þessa nótt að þeir voru einir heima með börn. Ég átti erfitt með það, þó að ég vissi að þeir mundu báðir hlýða kallinu með einhverjum hætti, að vekja þá upp og biðja þá að koma niður í þing til þess að vera við öllu búnir og þurfa þá að útvega pössun fyrir börnin það sem eftir lifði nætur. Er hin fjölskylduvæna stefna forseta Alþingis að menn séu settir í þessa stöðu? Að þingsköpum? Já, hugsanlega. En þingsköp segja líka í 8. gr. að forseti stjórni ekki aðeins umræðum, heldur sjái líka um að allt fari fram með góðri reglu. Ég geri ráð fyrir að algengasta túlkun þeirrar greinar, og hin sjálfsagða, sé sú að þingmenn hagi sér sæmilega, séu ekki með ólæti, rifrildi eða uppþot. En það á líka við um forsetana, þeir verða að gæta að því að fundunum sé stjórnað með góðri reglu, forseti.

Frú forseti. Forseti virðist kippa sér upp við það þegar við höfum farið hér í gegnum störf þingsins og hvernig þetta blasti við fólki. Þessu var líkt við skrípaleik og ég er á því að hæstv. forseti ætti að tryggja að þetta líti allt vel út og fari vel fram. Einn liður í því fyrir hæstv. forseta væri einmitt að halda þennan fund um störf þingsins, ekki á föstudaginn heldur nú þegar, gera hlé á þessum fundi og fara í gegnum það hvernig þinghaldinu á að vera háttað næstu daga í stað þess að halda áfram í algjörri ósátt. Í rauninni hefðu átt að vera hér fyrirspurnir. Fjöldi fyrirspurna bíður. Hæstv. forseti vildi eitthvað bera í bætifláka fyrir það að þær væru ekki hér á dagskrá og sagði að það væri vegna þess að meiri tíma hefði verið varið til fyrirspurna en áður. Ég er ekki viss um að svo sé. Það þarf að fara í gegnum það. Að vísu byrja menn fyrr á daginn, á hádegi, en þar á móti hefur sjaldan verið haldið áfram eftir þingflokksfundi, eftir klukkan sex á miðvikudögum. Það hefur þó komið fyrir. Ég er á því að einfaldlega þurfi að fara í gegnum þetta. Einnig hefur komið fram í umræðunni um störf þingsins að ráðherrar velji sér fyrirspurnir. Það ber á því og ég vil minna hæstv. forseta - við erum að ræða um störf hans - að sumum fyrirspurnum, mjög mikilvægum, er ósvarað. Maður veltir fyrir sér hvort einfaldlega sé verið að komast hjá því að svara umræddum fyrirspurnum. Ég nefni fyrirspurn sem ég er sjálfur með, um Samkeppnisstofnun, hvort í raun hafi fjölgað - eða hvort verklag hafi batnað við það að leggja Samkeppnisstofnun niður og taka upp Samkeppniseftirlit. Ég er á því að það hafi verið yfirvarp og þess vegna vil ég fá skýr svör. Ég held að þar hafi allt annað legið að baki en látið var í veðri vaka. Ég er á því að Samkeppnisstofnun hafi hreyft við málum sem stóðu stjórnarflokkunum of nærri og þess vegna hafi verið hreyft við því máli. Þess vegna þarf einmitt að fá skýr svör hvað það varðar, hvort fjölgað hafi málum sem fara þar í gegn eða ekki. Þetta eru mál sem þarf að fá svör við og ég vona að hæstv. forseti standi ekki í vegi fyrir því með því að slá fyrirspurnum á frest meðan það blasir við að miðvikudagarnir eru venjulega teknir undir fyrirspurnir. 
            

Frú forseti. Satt best að segja hélt ég sem einn af nýliðunum á þingi að ég væri nánast einn um þá skoðun að þinghald gengi hér ekki nógu vel fyrir sig en miðað við umræðuna í dag er nokkuð ljóst að svo er ekki. Að minnsta kosti virðist stjórnarandstaðan almennt vera sammála um ákveðna óreglu á þinghaldi og er það mjög slæmt. Ég verð að viðurkenna að þetta kemur mér mjög mikið á óvart, að hér á hinu háa Alþingi skuli menn ekki hafa hlutina, hafa starfið, starfsáætlunina, í fastari skorðum. Ég átti von á meiru en það er annað sem ég hef lengi velt fyrir mér og mér finnst endurspeglast svolítið í dag í umræðunni, þetta svokallaða ráðherraræði. Ég get því miður ekki séð, frú forseti, að hér sé það löggjafarvaldið sem ráði, hinn almenni þingmaður eða þingmeirihluti. Fyrst og fremst virðist þetta vera spurning um ráðherrann, hann virðist ákveða hvað er tekið fyrir, hvenær og hvernig, hvað má ræða og hvað ekki. Ég verð að viðurkenna að mér finnst það afskaplega einkennilegt og mun taka það fyrir nánar síðar á þessu þingi. Ég tek undir með þeim sem hafa kvartað yfir að ekki skuli vera fyrirspurnadagur í dag. Samkvæmt dagskrá hefði hann einfaldlega átt að vera. Það er afskaplega svekkjandi fyrir okkur nýliðana að það skuli ekki haldið þar sem okkur gefst tækifæri þar til að eiga orðastað við ráðherra um hin ýmsu mál sem brenna á okkur og einnig á almenningi. Hér liggja fyrir margar góðar fyrirspurnir, þar á meðal ein um hjúkrunarheimili í Mosfellsbæ, fyrirspurn sem kom upp hjá þeim er hér stendur eftir áskorun frá Kvenfélagi Mosfellsbæjar, Salome Þorkelsdóttur og fleirum. Jafnframt átti ég á síðasta fyrirspurnadegi, frú forseti, orðastað við heilbrigðisráðherra þar sem kom í ljós það sem þingmenn óttast oft, að ráðherraræðið er algjört, m.a. að því leyti að þrátt fyrir að hér séu samþykkt … 
            

Hv. þingmaður er að tala um fundarstjórn forseta.

Já, ég er að gera það, frú forseti. Það kom í ljós við fyrirspurn um daginn að skýrslu sem unnin var fyrir þingið var einfaldlega stungið undir stól. Það var skýrsla um geðraskanir barna og unglinga og það, frú forseti, finnst mér gjörsamlega ótækt, það vald sem ráðherrann hefur. 
            

Frú forseti. Ég ætla enn og aftur að furða mig á þessari fundarstjórn, að halda hér áfram með þessi mál í stað þess að reyna að ná samkomulagi, reyna að halda fund. Mér finnst þetta mjög sérstakt verklag, að þegar það er ágreiningur eigi að böðlast áfram í stað þess að reyna að ná samkomulagi. Ég er á því að hæstv. forseti mundi skora nokkur stig ef hún tæki þó ekki nema 10 mínútna fund og léti á það reyna hvort hægt væri að ná samkomulagi. Kannski ræður hæstv. forseti engu um þinghaldið, eða vill hafa hlutina með þessum hætti, böðlast áfram í algjöru ósamkomulagi og fella niður fyrirspurnatíma í stað þess að halda stuttan fund og kanna hvort vilji sé til þess að ná samkomulagi um verklagið. Ég lýsi algjörri furðu á slíkum vinnubrögðum. Það sætir undrun að menn vilji hafa þetta svona. Svo kippa menn sér upp við það í forsetastóli að einhver líki vinnubrögðunum við skrípaleik. Hvað má kalla það annað ef menn eru svona viðkvæmir fyrir því að þetta sé kallað skrípaleikur og vilja síðan ekki kanna hvort hægt sé að ná samkomulagi? Mér finnst þetta stórundarlegt, frú forseti.

Virðulegi forseti. Áður en ég hef mál mitt vil ég fá að grennslast fyrir um það hjá hæstv. forseta hvort hæstv. menntamálaráðherra sé í húsi og verði viðstödd þessa umræðu þar sem dagskrá hefur verið breytt til að koma þessu máli að og fyrirspurnir teknar út. Þetta mál er álitið svo merkilegt og mikilvægt, sem það að sjálfsögðu er, að ég hefði talið að gerðar yrðu ráðstafanir til að hæstv. menntamálaráðherra væri í húsi. 
            

Út af orðum hv. þingmanns vill forseti taka fram að hæstv. menntamálaráðherra er ekki í húsi, en ég mun hins vegar gera ráðstafanir til að koma beiðni hv. þingmanns til hennar.

Frú forseti. Ég vonast a.m.k. til þess að hæstv. menntamálaráðherra hlýði þó á mál þeirra sem hér munu tala í dag. Ég er með nokkrar spurningar sem ég vil beina til hæstv. menntamálaráðherra þannig að ég óska eftir því að ráðherrann sé með kveikt á sjónvarpinu sínu og fylgist með þessari umræðu þar sem ég mun vænta þess og óska eftir að fá svör við þeim spurningum sem ég er með. Virðulegi forseti. Það eru engar deilur um það að fjölmiðlaumhverfið hefur tekið miklum breytingum á undanförnum árum og áratugum og því er auðvitað mikilvægt að skoða Ríkisútvarpið, stöðu þess og hlutverk í því samhengi. Nú, þegar 21 ár er síðan einkaleyfi RÚV var afnumið, þykir mér það vægast sagt undarlegt að þegar gera á svo gagngerar breytingar á lögunum um Ríkisútvarpið sé það ekki gert betur en raun ber vitni. Þeim stóru pólitísku spurningum sem uppi hafa verið á undanförnum árum og þeim deiluefnum sem verið hafa uppi á undanförnum árum varðandi Ríkisútvarpið og rekstur þess er ekki svarað með þessu frumvarpi. Megninu af þeim er ekki svarað með þessu frumvarpi. Vil ég þar nefna fjármögnunina þar sem gerðar eru breytingar á fjármögnuninni þar sem að mínu mati afar vond leið er valin, eitthvað sem er alls ekki til þess fallið að skapa sátt um fjármögnun Ríkisútvarpsins, þ.e. nefskatturinn sem áætlað er að taka upp. Síðan vil ég líka nefna í þessu sambandi að mér finnst undarlegt að í þessu frumvarpi skuli pólitískum ítökum gefið framhaldslíf með ákveðnum hætti. Ég fer betur yfir það í ræðu minni á eftir. Þá finnst mér líka sérkennilegt að tækifærið skuli ekki vera notað, núna þegar verið er að taka svo gagngert á málum Ríkisútvarpsins, til að blása lífi í innlenda dagskrárgerð með frumvarpinu. Það er ekkert minnst á hana. Ég mun nefna fleiri atriði í ræðu minni, frú forseti, og þá ekki síst það rekstrarform sem valið hefur verið, þ.e. að fara þá leið að háeffa Ríkisútvarpið. Það er afar umdeild leið og mun ég fara yfir það hér á eftir. Það er ekki sýnilegt hvert markmiðið nákvæmlega er með því að gera það, taka það form fram yfir t.d. sjálfseignarformið sem hefur gefist mjög vel við rekstur á opinberum stofnunum og þeim stofnunum sem reknar eru fyrir almannafé. Ríkisútvarpið er ekki eins og hvert annað fyrirtæki og verður ekki eins og hvert annað fyrirtæki vegna þess að það verður rekið fyrir fé skattborgaranna. Á það hefur rækilega verið bent í blaðagreinum og leiðurum og ætla ég líka að fara betur yfir það hér á eftir. Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að það er mikilvægt að breyta lögum um Ríkisútvarpið. Um það hefur verið nokkur sátt og lengi hefur verið kallað eftir því til þess að Ríkisútvarpið ætti hægara um vik að starfa í því fjölmiðlaumhverfi sem við búum við í dag. Þetta fjölmiðlaumhverfi, eins og ég sagði áðan, frú forseti, hefur tekið miklum breytingum á undanförnum árum og því auðvitað mikilvægt og tímabært að skoða Ríkisútvarpið, stöðu þess og hlutverk í því samhengi. Því hefði, að mínu mati, verið skynsamlegra og skynsamlegast að taka umræðuna um Ríkisútvarpið samhliða umræðunni um ný fjölmiðlalög. Í fjölmiðlanefndinni svokölluðu hefur verið farið mjög djúpt í málin og þar hefur átt sér stað mikil umræða um fjölmiðlamarkaðinn og hvernig hann lítur út í dag. Þetta var þverpólitísk nefnd. Það hefur verið talið mikilvægt eftir þær miklu deilur sem hér urðu um fjölmiðlalögin fyrir tveimur árum að um þetta yrði þverpólitísk samstaða. Þess vegna finnst mér sérkennilegt hvers vegna Ríkisútvarpið og málefni þess og hlutverk og framtíð hafi ekki verið rædd í því samhengi og hvers vegna hæstv. menntamálaráðherra hefur kosið að beita ekki þeim farsælu vinnubrögðum að reyna að ná pólitískri samstöðu um almannaútvarpið Ríkisútvarpið. Ég hefði talið affarasælast að vinnubrögð yrðu með þeim hætti, þ.e. sett í farveg þverpólitískrar nefndar og reynt að ná sátt um þessa mikilvægu stofnun. Það er staðreynd að við viljum að hér sé rekið almannaútvarp, raunverulegt almannaútvarp, og samkvæmt könnunum sem gerðar hafa verið er ljóst að almenningur í þessu landi lítur á Ríkisútvarpið sem mjög mikilvæga stofnun og treystir henni vel fyrir fréttaflutningi og öðru slíku. Því er það mjög mikilvægt að um þessa starfsemi sé friður, starfsfriður. Til þess að svo sé er mikilvægt og hefði verið affarasælast, að mínu mati, að þetta hefði verið sett í þverpólitíska nefnd. Virðulegi forseti. Það virðist vera sem núverandi ríkisstjórn hafi ekki talið neina þörf á samstarfi eða samráði um breytingarnar á Ríkisútvarpinu. Það er nefnt í nefndaráliti frá minni hluta menntamálanefndar að jafnvel þó að þjóðin hafi knúið ríkisstjórnina til samvinnu við okkur í stjórnarandstöðunni um tilhögun fjölmiðlamála þá var ákveðið að stjórnarflokkarnir skyldu halda áfram að véla um Ríkisútvarpið þrátt fyrir eindregnar óskir okkar um að þau mál færu undir í vinnunni um fjölmiðlamálin. Þetta, frú forseti, verður að teljast undarlegt, vægast sagt. Að mínu mati væri mikilvægt að fá fram hjá hæstv. ráðherra hvers vegna hún hafi talið að betra væri að fara þessa leið, þ.e. að taka Ríkisútvarpið út úr umræðu um fjölmiðlalögin og koma með það fram með þessum hætti í ósátt við stjórnarandstöðuna. Ég sé að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar gengur hér inn. Það kemur líka fram í nefndaráliti minni hlutans að ekki hafi verið sátt um að taka málið út úr nefnd. Það hafi ekki verið farið að óskum minni hlutans um að kalla til nefndarinnar t.d. fulltrúa Ríkisendurskoðunar sem eiga að annast endurskoðun þessa hlutafélags og hafa m.a. eftirlit með aðskilnaði samkeppnisrekstrar frá almennum rekstri sem kveðið er á um í frumvarpinu. Síðan var ekki orðið við óskum um að aðili kæmi frá Samkeppniseftirlitinu, en það kemur í hlut eftirlitsins að taka málum sem varða samkeppni á markaði varðandi auglýsingar og kostun. Því er það mér algerlega óskiljanlegt hvers vegna menn vilja keyra þetta mál svona í gegn í stað þess að setja það í farveg sáttar og samráðs líkt og gert er í fjölmiðlamálinu. Það væri áhugavert að fá að heyra og vita hvers vegna menn hafa ákveðið að fara aðra leið með Ríkisútvarpið en fjölmiðlamálin almennt. Hæstv. forseti. Minni hluti menntamálanefndar gerir mjög alvarlegar athugasemdir við meðferð þessa máls í minnihlutaálitinu. Þeir segja m.a. að af þessu megi vera ljóst að rannsókn nefndarinnar í málinu sé áfátt á mikilvægum sviðum. Þeir segja jafnframt í þessu nefndaráliti að aldrei hafi verið efnt til umræðu um einstök atriði málsins innan nefndarinnar með þeim hætti að metnar væru tillögur um breytingar sem lagðar hefðu verið fram hjá fulltrúum stjórnarandstöðunnar. Og þess hafi ekki verið freistað á nokkurn hátt að ná saman um frumvarpið í heild, hvað þá einstaka hluta þess. Þetta þykir mér, virðulegi forseti, afar miður vegna þess að hér er, eins og áður sagði, um gríðarlega mikilvægt mál að ræða. Frú forseti. Það hafa fjölmargir aðilar skilað inn umsögn um þessi mál, það eru gerðar athugasemdir við fjölmörg atriði og ég ætla að fara inn á nokkur þeirra. Í fyrsta lagi vil ég nefna að í þessu frumvarpi er engin raunveruleg tilraun gerð til að skilgreina hlutverk almannamiðils í framtíðinni. Það er ekki lagt til að sett verði nein mörk á, t.d. hlutfall innlendrar dagskrárgerðar og miðlunar, þannig að áfram er gert ráð fyrir að RÚV miðli ódýru amerísku efni af miklum móð. Þetta þykir mér miður og mun koma betur inn á það í ræðu minni. Það kemur manni á óvart þegar þetta frumvarp hefur verið lagt fram núna, í fyrsta lagi hversu klaufalega er tekið á helstu álitaefnum og líka af hve fjarska litlum metnaði tekið er á þeim, þó svo þetta sé önnur atrenna með þetta mál, því þetta kom líka fram hér á síðasta þingi, en þá var hæstv. ráðherra rekin til baka með það vegna þess hversu illa það var unnið. Þetta frumvarp er að mínu mati ekki betur unnið nema síður sé. Maður hefði vonast til að nú yrði betur að málum staðið en þá. Virðulegi forseti. Það eru hér eins og ég sagði nokkur atriði sem mig langar að taka á. Í fyrsta lagi, eins og við höfum við sagt í stjórnarandstöðunni og ég tel, þá er með þessu frumvarpi verið að gefa pólitískum ítökum framhaldslíf. Vegna þess að þó svo eigi afnema útvarpsráð og leggja það niður í núverandi mynd þá á að skipa stjórn sem áfram á að endurspegla valdahlutföll á Alþingi. Það á áfram að endurspegla valdahlutföll á Alþingi nema núna verður stjórnin fimm manna þannig að það verða þá þrír frá þingmeirihluta og tveir frá stjórnarandstöðu. Virðulegi forseti. Þetta atriði hefur verið afar umdeilt. Að stjórn slíkrar stofnunar, sem hefur jafnmikið menningarlegt og lýðræðislegt hlutverk og Ríkisútvarpið og enginn efast um mikilvægi þess fyrir utan þá þingmenn sem hafa viljað selja Ríkisútvarpið, endurspegli valdahlutföll á Alþingi. Við erum flest sammála um að Ríkisútvarpið gegni mikilvægu hlutverki í samfélaginu. Því skil ég ekki og við í Samfylkingunni höfum ekki skilið hvers vegna menn vilja ríghalda í þetta form. Síðan er enn gefið í í rauninni í þessu frumvarpi hvað pólitísku ítökin varðar, vegna þess að þessi stjórn sem er skipuð af ríkisstjórn, þ.e. meiri hluti hennar er skipaður af ríkisstjórnarflokkum hverju sinni, þá er enn gefið í núna með hin pólitísku ítök með því að þessi stjórn ræður öllu um hvaða útvarpsstjóri er ráðinn og hvenær hann er rekinn. Það, frú forseti, finnst mér afar varhugavert vegna þess ef við ætlum að eyða tortryggni í garð Ríkisútvarpsins og veita metnaðargjörnum útvarpsstjórum starfsfrið frá stjórn sem er að meiri hluta skipuð ríkisstjórnarflokkum hverju sinni og ætlum að gefa þessum útvarpsstjóra starfsfrið og tækifæri til að setja mark sitt á stofnunina, þá getur hann ekki unnið undir þeim kringumstæðum að séu störf hans ekki þóknanleg ríkisstjórn hverju sinni, þá geti stjórnin rekið hann. Á þessu verður að taka, frú forseti, vegna þess að við getum ekki sæst á þessa leið. Og mér finnst þetta með eindæmum ófrjó niðurstaða hjá ríkisstjórninni að ætla að fara slíka leið, sérstaklega vegna þeirrar umræðu sem hefur orðið um pólitísk ítök innan Ríkisútvarpsins. Ég hefði haldið að menn vildu gera þetta af meiri metnaði og veita þessari stofnun raunverulegt sjálfstæði til að starfa. Það á að skapa Ríkisútvarpinu skarpa lagagrind sem skilgreinir almannaútvarp en það á að afnema þessi sterku pólitísku ítök. Þegar útvarpsstjóri er farinn að búa við það á hverjum degi að yfir honum hangi uppsagnarbréf sé ekki farið að vilja ríkisstjórnar hverju sinni, þá erum við komin inn á brautir sem mér hugnast illa og veit að fleirum hugnast illa. Virðulegi forseti. Eins og ég kom inn á eru fjölmargir sem hafa skilað inn umsögnum um þetta mál. Það eru t.d. fjölmargar umsagnir þar sem menn hafa gagnrýnt að ekki skuli aðrir en pólitískt skipaðir fulltrúar komast að í stjórn og fjölmargir aðilar hafa líka lagt til að einhvers konar neytendaráð eða akademía yrði sett á laggirnar innan Ríkisútvarpsins sem væri einhvers konar ráðgefandi akademía. Eina slíka hugmynd hefur verið komið inn á t.d. í minnihlutaáliti menntamálanefndar og síðan einnig í umsögn talsmanns neytenda. Neytendasamtökin nefna þetta líka og umsögn starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins og sömuleiðis Blaðamannafélags Íslands, þar sem fjallað er um ónóga aðkomu eigenda og starfsmanna, þ.e. eigenda, almennings og starfsmanna að stjórnun þessa fyrirtækis. Mér þykir afar miður að á þær umsagnir þar sem þessum skoðunum hefur verið lýst hafi ekki verið hlustað. Af einhverjum ástæðum virðist sem ríkisstjórnin vilji halda því til streitu að valdahlutföll á þingi muni áfram stjórna Ríkisútvarpinu. Ég hefði viljað fá, frú forseti, að heyra frá hæstv. menntamálaráðherra svör við því hvers vegna menn ætla að halda þessu svona. Hvað sé t.d. á móti því að fá tvo utanaðkomandi inn í stjórnina þannig að það verði ekki ríkisstjórnarmeirihluti sem stýrir Ríkisútvarpinu. Mörður Árnason hefur nefnt þá hugmynd að eðlilegt væri að t.d. tveir frá starfsmönnum Ríkisútvarpsins kæmu þar inn eða tveir utanaðkomandi. Þar með þyrfti að ná samstöðu um málin innan stjórnarinnar en ekki kæmu skipanir úr ráðuneytinu um stjórn útvarpsins heldur þyrftu menn að koma sér saman um niðurstöðu sem er auðvitað farsælast þegar um er að ræða stofnun eins og Ríkisútvarpið, sem á að vera dínamísk, og á að vera kraftmikil og þar á að fara fram menningarleg stefnumótun að mörgu leyti og þar eiga raddir allra að heyrast og fólkið í landinu, úr hinum ýmsu hópum á að fá efni við sitt hæfi. Því hefði ég talið þetta eðlilegt og mundi vilja fá að heyra rök hæstv. menntamálaráðherra eða hæstv. formanns menntamálanefndar, hvaða rök þeir telja að fari gegn því að stækka stjórnina, afnema þessi hlutföll þannig að það verði ekki lengur ríkisstjórnarmeirihluti ráðandi í útvarpsráði og hvað það sé sem mæli gegn því að tekin verði upp svokölluð akademía eða neytendaráð. Ég vil nefna hér það sem segir í umsögn Félags fréttamanna um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Þar segir m.a., með leyfi forseta: „Okkur þykir réttur/aðgengi almennings þ.e. eigenda RÚV vera fyrir borð borinn í frumvarpinu því hvergi er getið um hvernig hann getur haft áhrif og komið sínum skoðunum á framfæri við RÚV. Þetta aðgengi verður að vera skýrt hjá fjölmiðli sem almenningur á og rekinn er í þágu þjóðarinnar. Sama gildir um tækifæri almennings til að nálgast upplýsingar um fjölmiðilinn og dagskrárstefnu hans.“ Þá segir í umsögn Alþýðusambands Íslands um þetta mál, með leyfi forseta: „ASÍ telur mikilvægt er að standa vörð um sjálfstæði RÚV og telur að það megi gera með því að taka upp svipað fyrirkomulag og þekkist víða, þ.e. að starfsmönnum og sjálfstæðum aðilum utan stofnunar verði auk þings og ráðherra gert að skipa fulltrúa í stjórn stofnunarinnar.“ Eins og ég nefndi áðan kemur fram svipuð athugasemd frá Neytendasamtökunum þar sem þau taka undir þau sjónarmið sem fram komu í umsögn Hollvina Ríkisútvarpsins, um akademíska stjórn Ríkisútvarpsins, um frumvarp sem lagt var fram á síðasta þingi. Þeir segja hér, með leyfi forseta: „Það er að mati Neytendasamtakanna afar mikilvægt að ekki sé hægt að stýra Ríkisútvarpinu út frá flokkspólitískum forsendum.“ Frú forseti. Það er ekki bara einhver pólitískur leikur af hálfu stjórnarandstöðunnar að leggja til að tekið verði upp einhvers konar akademískt ráð og/eða að stjórnin verði stækkuð og hún hætti að endurspegla valdahlutföll á Alþingi, vegna þess að sama niðurstaðan kemur frá hinum fjölbreyttustu hópum í samfélaginu. Stjórn Blaðamannafélagsins leggur til að fleiri aðilar en Alþingi fái að skipa fulltrúa í stjórn félagsins. Til dæmis leggur hún til að starfsmenn Ríkisútvarpsins fái þar aðild og nefnir að slíkt eigi sér fordæmi í nágrannalöndum okkur, útvarpsráð NRK sé til að mynda skipað níu mönnum og þar af séu þrír fulltrúar starfsmanna. Hún segir líka að þannig megi stuðla að því að önnur sjónarmið en flokkspólitísk ráði för hjá stjórn hlutafélagsins, t.d. við ráðningu útvarpsstjóra. Þetta er einmitt kjarni málsins, frú forseti. Þetta er ekki bara einhver leikur hjá stjórnarandstöðunni til að finna ágalla á frumvarpinu eins og menn hafa reynt að halda hér fram, heldur er þetta raunverulegt áhyggjuefni. Ég skil þess vegna ekki af hverju menn ákveða að halda málinu svona til streitu. Af hverju er ekki reynt að ná samstöðu um það? Frú forseti. Mig langar að spyrja áður en ég held áfram hvort hæstv. ráðherra sé að fylgjast með umræðunni eins og ég óskaði eftir og hvort ég geti búist við að fá svör við einhverjum af þeim spurningum sem ég hef beint til hennar varðandi vinnubrögð og aðdraganda þessa máls.

Forseti mun kanna hvort von er á ráðherra til Alþingis eða hvort ráðherra er að fylgjast með umræðunni.

Takk fyrir það, frú forseti. Það er aðallega vegna þess að ég hefði viljað að það væri tryggt að hún heyrði spurningar mínar þannig að hún gæti brugðist við þeim í lok þessarar umræðu. Virðulegi forseti. Það eru fleiri sem hafa komið inn á þetta mál eins og ég sagði áðan. Ég nefni t.d. að stjórn starfsmannasamtaka Ríkisútvarpsins gagnrýnir sömuleiðis að eigendurnir, þ.e. fólkið í landinu, eigi ekki aðkomu að Ríkisútvarpinu. Þar segir, með leyfi forseta: „Hins vegar telja samtökin það óviðunandi að eigendurnir, það er fólkið sem byggir þetta land, eigi samkvæmt frumvarpinu ekki neina leið til að koma athugasemdum á framfæri um dagskrá og fréttir stofnunarinnar. Hvergi í frumvarpinu er að finna ákvæði um hvernig farið skuli með athugasemdir og ábendingar frá almenningi.“ Frú forseti. Ég teldi réttast að hv. menntamálanefnd gerði breytingar á frumvarpinu milli umræðna til að koma til móts við þá fjölmörgu aðila sem gagnrýna þetta atriði af því að þetta skiptir máli. Vonandi ætla menn ekki að fara að tryggja pólitíska íhlutun um ókomna framtíð eða að það leiki a.m.k. vafi á því til einhverrar framtíðar. Það hefur ríkt tortryggni sem ég hefði haldið að menn vildu eyða með þessu frumvarpi en svo er ekki. Mér finnst mikilvægt að fá skýringar á því hvers vegna svo er. Virðulegi forseti. Fleiri atriði vil ég líka nefna hér. Mér finnst áhugavert það sem kemur fram í umsögn Blaðamannafélags Íslands. Þar er t.d. komið talsvert inn á sjálfstæði ritstjórna. Stjórn Blaðamannafélagsins segir í umsögn sinni að hún telji að í frumvarpinu þurfi að árétta sjálfstæði ritstjórna gagnvart flokkspólitískri eða efnahagslegri íhlutun. Hún leggur til að það megi gera með því að kveða á um að setja þurfi innri reglur sem fjalli m.a. um skilyrði áminningar og brottvikningar, svo dæmi séu tekin. Sömuleiðis telur stjórn Blaðamannafélags Íslands rétt að skilgreina betur starfssvið útvarpsstjóra í lögunum, að lögin kveði á um að settar verði sérstakar reglur sem tryggi sjálfstæði ritstjórna gagnvart útvarpsstjóra. Ég get tekið undir þetta, sér í lagi við þær aðstæður sem útvarpsstjóra er gert að vinna við samkvæmt frumvarpinu, þ.e. með hugsanlega brottvikningu hangandi yfir sér ef störf hans eru ekki þóknanleg meiri hluta á Alþingi hverju sinni. Ég skora á hæstv. menntamálaráðherra að laga þetta, að eyða þessu. Margar góðar hugmyndir hafa verið lagðar fram um það hvernig tryggja megi sjálfstæði ritstjórna, hvernig tryggja megi að útvarpsstjóri geti starfað í friði. Ein þeirra er m.a. sú að útvarpsstjóri sé skipaður eins og þjóðleikhússtjóri, að hann sé skipaður til fimm ára og hafi þá þau fimm ár til að setja mark sitt á stofnunina og fái tækifæri til að vera sjálfstæður í störfum sínum. Ég tel gríðarlega mikilvægt að svo sé og þannig verði eytt allri tortryggni í garð stofnunarinnar. Þessar hugmyndir hafa verið lagðar fram og lagðar fyrir nefndina. Þær voru líka reifaðar hér við 1. umr. um málið. Þeim hefur verið svarað þannig að þeim hefur verið hafnað, þ.e. hvergi er að sjá í breytingartillögum eða öðru að tekið verði tillit til þessara tillagna. Mér finnst að rökstyðja þurfi það miklu betur en gert hefur verið. Það þarf að rökstyðja vel hvers vegna menn ætla að halda áfram á þeirri braut sem verið hefur, þ.e. að láta Ríkisútvarpið lulla í þessu fari og með hættu á að það skapist tortryggni gagnvart því. Það er eitthvað sem við eigum að reyna að losa okkur við. Frú forseti. Ég vil líka koma inn á fleiri þætti. Einn þeirra er innlend dagskrárgerð. Það hafa komið fram ábendingar, bæði í umsögnum og öðru, að þegar gera á svo miklar breytingar á Ríkisútvarpinu þá sé lag að blása lífi í innlenda dagskrárgerð. Ég hefði viljað sjá slíkt gert í þessu frumvarpi. Í 1. umr. um málið í þinginu var töluvert mikil umræða um innlenda dagskrárgerð og hlutfall innlendrar dagskrárgerðar í dagskrá Ríkisútvarpsins. Það var mjög góð umræða. Í því samhengi var spurt hvert markmiðið með rekstri almannaútvarps ætti að vera, hvort þar eigi að vera áfram erlent afþreyingarefni sem sé í beinni samkeppni um áhorf á því sviði við einkareknar stöðvar. Það var beinlínis gerð krafa um það við 1. umr. að hlutfall innlendrar dagskrárgerðar yrði skilgreint í lögunum. Ég tók undir þessa hugmynd og fannst hún afar athyglisverð og að hana ætti að ræða frekar. Mér fannst nefndin eiga að taka þetta til ítarlegrar umræðu. Það hefur greinilega ekki verið gert því að engin merki eru um að menn ætli sér í neinar slíkar skilgreiningar. Því hefði verið gott að fá að heyra með hvaða rökum þessi hugmynd var blásin út af borðinu, þ.e. að skilgreina hlutfall innlendrar dagskrár í lögum um almannaútvarpið Ríkisútvarpið. Það er skoðun mín, frú forseti, að þegar Ríkisútvarpið er tekið til svo gagngerrar endurskoðunar og gagngerar breytingar eru gerðar á því eigi að nota tækifærið og blása til raunverulegrar sóknar í innlendri dagskrárgerð. Þarna er ég aðallega að tala um barnaefni, menningartengt efni og fréttatengt efni. Ég er hér líka með umsögn frá Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda. Það er býsna merkilegt að þar kemur fram að við sýnum ekki nóg af innlendu efni og að það hafi farið minnkandi. Það finnst mér mikið áhyggjuefni vegna þess að svo á auðvitað ekki að vera. Glæsileg stofnun eins og Ríkisútvarpið sem hefur tæknina, mannskapinn og þekkinguna, og ástæðuna af því Ríkisútvarpið á að vera almannaútvarp, á auðvitað að vera í fararbroddi hvað varðar sýningar á góðu, vönduðu, innlendu efni. Það á ekki síst við um barnaefnið þar sem innlent og mjög vandað efni skiptir miklu máli. Það þýðir ekki að bjóða börnum bara upp á eldgamlar teiknimyndir og amerískt efni eða annað ódýrt efni því að þau þurfa að fá gott innlent efni í bland. Frú forseti. Ég ætla að eins að fá að nefna nokkur atriði sem Samband íslenskra kvikmyndaframleiðenda nefnir í umsögn sinni hvað þetta varðar. 

Ég bið þingmenn að gefa ræðumanninum hljóð. Ég kýs um leið að upplýsa að það mun vera von á menntamálaráðherra til þingsins og jafnframt að það verður tryggt að spurningar sem fram koma í máli ræðumanns verður komið til ráðherrans. Það verður tryggt að ráðherra fái þær í hendur.

Ég þakka fyrir það, frú forseti. Í þessari umsögn segir að þessu takmarki, þ.e. að RÚV sé útvarp í almannaþágu, megi ná með því að í auka verulega sýningar á innlendu sjónvarpsefni, svo sem leiknum sjónvarpsþáttum og heimildamyndum sem endurspegla íslenskan veruleika. Ég get tekið undir þetta vegna þess að þarna segir líka að þannig geti RÚV orðið öflugt menningartæki, betri samfélagsspegill og eflt skilning Íslendinga á eigin samfélagi og umheiminum. Undir þetta get ég tekið og hefði kosið að sjá að menn blésu til myndarlegrar sóknar í innlendri dagskrárgerð samhliða þeim breytingum sem verið er að gera á Ríkisútvarpinu. En það er eins og menn séu í svo miklum asa og miklum flýti að háeffa Ríkisútvarpið að menn gleymi algjörlega innihaldinu eða skilji það vísvitandi eftir, innihaldi almannaútvarps til nánustu framtíðar, 

Lestu 3. greinina.

Frú forseti. Hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni er mikið mál að fá að tala hér.  Frú forseti. Ég hefði viljað koma inn á fleiri atriði hvað varðar innlenda dagskrárgerð. Ég nefndi það áðan að við værum ekki með nægilega hátt hlutfall af innlendu dagskrárefni og sömuleiðis sem ekki er keypt þá frá sjálfstæðum framleiðendum. Í umsögn Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda kemur fram að í úttekt sem kvikmyndagerðarmenn hafa gert á dagskrá RÚV árin 2003 til byrjunar ársins 2006, komi fram að þar nái hlutfall dagskrár frá sjálfstæðum framleiðendum aldrei hærra hlutfalli en 2,5–3%. Dagskrá frá Evrópulöndum nær ekki nema 30% af útsendri dagskrá og innlend dagskrá nær ekki hærra en að vera 7,5% af útsendri dagskrá. Þeir segja einnig að úttektin sýni að RÚV hefur ekki náð að uppfylla skilmála Evrópusambandsins um hlutfall efnis frá Evrópu. Það er því auðséð að staðan gagnvart innlendum framleiðendum er ekki góð og bent er á að ýmsar þjóðir sem við Íslendingar miðum okkur við á öðrum sviðum séu með ákvæði um að ákveðið hlutfall af dagskrá skuli framleitt af sjálfstæðum innlendum framleiðendum. Má t.d. nefna að hjá BBC er þetta hlutfall 25% og nefnd eru líka Kanada, Danmörk og Írland, að þar séu í gildi reglur um almannaútvarp með svipuðum skilyrðum. Þetta, frú forseti, hefði mér þótt afar mikilvægt að taka inn í lagagerðina, að við settum okkur einhver markmið, a.m.k. að við færum upp úr þessu 7,5% hlutfalli af dagskránni, að við settum okkur einhver áform um að hækka það hlutfall. Það væri skoðað samhliða þeirri vinnu sem fram er fara varðandi Ríkisútvarpið. Frú forseti. Það er skoðun mín að RÚV, Ríkisútvarpið, eigi að vera leiðandi í miðlun á vönduðu innlendu efni og vil ég nefna barnaefni. Í samantekt sem gerð hefur verið hefur komið í ljós að það eru einhverjar örfáar mínútur á dag samtals sem raunverulegt íslenskt barnaefni birtist hjá Ríkisútvarpinu. Ef ekki væri fyrir Stundina okkar væri það ekkert. Þarna tel ég mikilvægt að grípa inn í því ég tel mikilvægt fyrir börnin að eiga líka kost á því vegna þess að þau eru ekki neinir annars flokks neytendur þjónustu Ríkisútvarpsins heldur eiga þau að vera a.m.k. á sama stað og aðrir og ég tel að þau eigi að þjónusta ekki síður en okkur fullorðna fólkið. Frú forseti. Nóg um innlenda dagskrárgerð í bili en ég hefði kannski í lok þessarar ræðu um dagskrárgerðina viljað beina þeirri fyrirspurn til hæstv. menntamálaráðherra hvort til standi að setja sér einhver markmið um að hækka hlutfall af innlendri dagskrárgerð, að það verði hækkað hjá Ríkisútvarpinu og hvaða rök hún hafi gegn þeirri tillögu að sett verði ákvæði um að ákveðið skilgreint hlutfall í dagskrá Ríkisútvarpsins verði innlent. Hvaða rök eru gegn því að fara þá leið vegna þess að þeirri leið hefur augljóslega verið hafnað í meðförum nefndarinnar? Frú forseti. Nú ætla ég aðeins að nefna að í tillögu til þingsályktunar um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp sem hv. þm. Mörður Árnason flutti ásamt fleirum úr Samfylkingunni á síðasta þingi er talsvert af mikilvægum hugmyndum og mikilvægum ábendingum um hvaða leiðir hægt er að fara til að tryggja að Ríkisútvarpið verði alvörualmannaútvarp. Vil ég hvetja þingheim til að lesa þá tillögu vegna þess að hún er afar góð og mjög ítarleg og mikið af upplýsingum að finna í henni. Þar er vísað í Prag-samþykkt frá 1994 þar sem er að finna mikilvæga skilgreiningu á almannaútvarpi. Þar segir, þetta er lausleg þýðing, með leyfi forseta, að almannaútvarp skuli: „… tryggja að umtalsverður hluti dagskrárefnis sé frumframleiddur, sérstaklega kvikmyndir, sjónvarpsleikrit og annað listrænt efni, og gera sér grein fyrir nauðsyn þess að nýta sjálfstæða framleiðendur og starfa með kvikmyndageiranum.“ Mér finnst mikilvægt að fram komi að þetta er sú tilhneiging sem hefur verið alls staðar í kringum okkur, þ.e. að skilgreina innlenda dagskrárgerð með skýrum hætti í lögum um almannaútvörp í kringum okkur. Frú forseti. Næst ætla ég að víkja máli mínu að rekstrarforminu. Ekki er hægt að fara í gegnum þessa umræðu öðruvísi en að ræða rekstrarformið. Hér hafa menn talað eins og það sé hin eina mögulega leið og eina leiðin sem eitthvert vit er í, það sé að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi, þ.e. að háeffa Ríkisútvarpið. Frú forseti. Þessu hef ég verið algjörlega ósammála og þessu hafa líka flokksfélagar mínir verið ósammála og er tekið ágætlega á því í minnihlutaáliti menntamálanefndar. Þar segir, með leyfi forseta: „Þær breytingar sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu með háeffuninni miðast við fyrirtæki í rekstri með hagnaðarsjónarmið að leiðarljósi en ekki almannaþjónustu þar sem eðlilegt þykir að allar viðeigandi upplýsingar liggi fyrir og að vald einstakra stjórnenda sé temprað. Gagnsæi í starfsemi á ekki að hafa að leiðarljósi við rekstur Ríkisútvarpsins hf. heldur er þvert á móti hætt við að breytingin leiði til leyndar og pukurs.“ Frú forseti. Þetta skiptir máli vegna þess að hætt er við þegar búið er að háeffa Ríkisútvarpið að upplýsingar um ákveðna þætti starfseminnar fari undir yfirborðið og erfitt verði að nálgast þær. Vil ég þar t.d. nefna að í umsögn Félags fréttamanna um frumvarpið er sagt að þeir vilji að upplýsingalögin gildi um RÚV hf. því að það er í eigu almennings. Sömuleiðis þótti mér athyglisvert í þessu sambandi að lesa merkilegan pistil eftir fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins, Þorstein Pálsson, sem núna er orðinn ritstjóri hjá Fréttablaðinu. Mér þótti afar merkilegt að lesa leiðara frá honum sem var í Fréttablaðinu föstudaginn 31. mars sl. Þar fer hann mjög hörðum orðum um háeffun á Ríkisútvarpinu og kallar þetta öfugsnúna hugmyndafræði hjá ríkisstjórninni að vilja breyta rekstrarforminu yfir í Ríkisútvarpið hf. Hann bendir á það eins og minni hluti menntamálanefndar gerir í nefndarálitinu að hlutafélagaformið henti fyrirtækjum í ríkiseigu sem ekki nota skattpening í rekstur. Hins vegar gegni öðru máli um stofnanir sem séu alfarið reknar fyrir peninga skattborgaranna eða a.m.k. að meginhluta. Þetta er einmitt kjarni málsins, frú forseti. Hann segir í þeim leiðara réttilega - og ég ætla að fá að fara aðeins yfir nokkur atriði þar. Þar segir hann réttilega að hlutafélög séu gott rekstrarform og að það henti líka fyrirtækjum í ríkiseigu sem ekki nota skattféð. Til dæmis nefnir hann réttilega að skynsamlegt hafi verið að breyta Símanum í hlutafélag enda var það alfarið rekið fyrir sjálfsaflafé og það fyrirtæki greiddi líka arð í ríkissjóð. Öðru máli gegni um fyrirtæki eða stofnanir sem alfarið eru reknar fyrir skattpeninga vegna þess að, segir með leyfi forseta, „eðli máls samkvæmt gilda aðrar leikreglur um meðferð skattpeninga borgaranna en sjálfsaflafé.“ Þarna er sett spurningarmerki við að fyrirtæki, sem er í eigu ríkisins alfarið og fær töluverða fjármuni frá almenningi, sé rekið á sama hátt og fyrirtæki á markaði, þar sem leynd mun hvíla á upplýsingum og fleira í þeim dúr auk þess sem Ríkisútvarpið er auðvitað í samkeppni á fjölmörgum sviðum ljósvakans við önnur fyrirtæki í landinu. Við skulum alveg hafa það á hreinu að í dag er Ríkisútvarpið að skekkja samkeppnisstöðu á markaði. Það verður auðvitað að hafa það í huga líka og einmitt þess vegna enn þá mikilvægara að hlutverk þess sem almannaútvarps sé mjög vel og ítarlega skilgreint. Það sem mér þykir líka merkilegt í þessum leiðara er að þar segir, með leyfi forseta: „Nú ætlar ríkisstjórnin að víkja til hliðar öllum almennum reglum sem gilda um meðferð skattpeninga að því er varðar rekstur Ríkisútvarpsins. Þar á meðferð skattpeninga að lúta reglum einkaeignarréttarins án þess að skilyrði hans um sjálfsaflafé sé fyrir hendi. Auka má skilvirkni hvarvetna í ríkiskerfinu með því að afnema þessar reglur að fullu og öllu. Eru menn reiðubúnir að taka afleiðingunum af því? Svarið er nei. Hvaða önnur sjónarmið geta gilt um meðferð skattpeninga í stærstu menningarstofnun ríkisins?“ Frú forseti. Mér finnst þetta afar áhugaverður leiðari og það er alveg hárrétt sem þar er nefnt að það er eitt að hlutafélagavæða Símann, eða þá Áfengis- og tóbaksverslun ríkisins, sem verður rætt hér á eftir þessu máli, sem afla sér allra sinna tekna sjálfar. En það er allt annar handleggur að háeffa og hlutafélagavæða stofnun eins og Ríkisútvarpið. Frú forseti. Í ágætum pistli eftir Össur Skarphéðinsson, sem ég sá á heimasíðu hans, er einmitt komið inn á þetta og fjallar hann um fyrrgreindan leiðara og dregur fram öll helstu aðalatriðin, en nefnir jafnframt að málflutningur hv. þm. og formanns Samfylkingarinnar, Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur, í þessum efnum hefur verið nákvæmlega á þessa lund. Mikill samhljómur er með Þorsteini Pálssyni og Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur. Hann dregur fram að hv. þm. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir hafi sagt í umræðum á þingi að Samfylkingin hafi talað fyrir sjálfseignarstofnun og að ávinningurinn af því að RÚV væri rekin sem sjálfseignarstofnun væri að hennar mati þríþættur. Össur nefnir, með leyfi forseta: „Í fyrsta lagi væri sjálfseignarstofnun þekkt rekstrarform í almannaþjónustu sem sæti að opinberu fé eða afmörkuðum tekjustofnum og því reynsla af því fyrirkomulagi. Í öðru lagi væri form sjálfseignarstofnunar einkaréttarlegs eðlis líkt og hlutafélög og gæfi því RÚV það aukna sjálfstæði og svigrúm sem stofnunin þyrfti á að halda. Í þriðja lagi væri líklegt að sjálfseignarformið næði að skapa ákveðna sátt um RÚV.“ Frú forseti. Mér finnst mikilvægt að þetta komi fram og að þeir sem tala svo blint fyrir að við eigum að háeffa Ríkisútvarpið umfram það að gera það að sjálfseignarstofnun þurfi að rökstyðja mál sitt miklu betur vegna þess að hér er ekki eins og um hvert annað fyrirtæki sé að ræða. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að mér þykir líka dálítið óþægilegt að þeir sem helst fara fyrir umræðunni um frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. séu sömu einstaklingar og lagt hafa fram frumvarp um að selja stofnunina. Ég verð að viðurkenna, frú forseti, að mér finnst þetta óþægileg staða. Það er óþægilegt að vinna í þingsölum við þær kringumstæður í þessum málum vegna þess að auðvitað skapar þetta tortryggni í brjóstum okkar að þetta sé fyrsta skrefið í sölu á Ríkisútvarpinu. Það er ekki sú leið sem við teljum að eigi að fara og teljum að hér eigi að reka öflugt Ríkisútvarp sem almannaútvarp. Vissulega höfum við tekið undir að það þyrfti að breyta rekstrarformi Ríkisútvarpsins. En að sjálfseignarstofnunarformið væri miklu betur til þess fallið að ná markmiðum um öflugt almannaútvarp til framtíðar. Þegar hv. formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, var í fyrri sinni ræðu að mæla fyrir nefndaráliti meiri hlutans, þá talaði hann eins og Ríkisútvarpið væri hvert annað venjulegt fyrirtæki. Það var alveg augljóst af máli hans að hann var ekki að hugsa um RÚV sem almannaútvarp. Út frá því hefur augljóslega ekki verið unnið í nefndinni þegar framsögumaður meiri hlutans talar með þeim hætti. Það finnst mér, virðulegi forseti, áhyggjuefni vegna þess eins og ég hef sagt er Ríkisútvarpið ekki venjulegt fyrirtæki. Það er það auðvitað ekki núna og verður það ekki þó það verði komið háeff fyrir aftan vegna þess að það er rekið fyrir fé skattborgaranna. Þegar fyrirtæki er rekið fyrir fé skattborgaranna er það óviðunandi að um það gildi ekki heldur upplýsingalög. Það er óviðunandi í alla staði. Í þessu trúboði hafa framsóknarmenn af einhverjum ótrúlegum ástæðum hoppað á vagninn með sjálfstæðismönnum í að háeffa Ríkisútvarpið. Það hentar að háeffa ýmislegt. Það eru mörg fyrirtæki í samkeppnisrekstri sem er rétt að háeffa. En ekki Ríkisútvarpið. Það á hreinlega ekki við. Frú forseti. Mér þykir rétt í þessu ljósi að nefna að í nefndaráliti minni hlutans er lögð fram með rökstuddri dagskrá tillaga um frávísun þessa máls. Ein ástæðan sem nefnd er til frávísunar, þær eru fjölmargar, er sú að ekki sé gert ráð fyrir viðeigandi gagnsæi í starfsemi og rekstri Ríkisútvarpsins, t.d. með því að um það gildi upplýsingalög. Frú forseti. Ég óska eftir að fá að heyra sjónarmið hæstv. ráðherra gagnvart þessari gagnrýni sem fram hefur komið á að háeffa eða hlutafélagavæða Ríkisútvarpið í því ljósi að ekki er um venjulegt fyrirtæki að ræða og getur ekki orðið meðan það er rekið fyrir peninga skattborgaranna. Þá getur það ekki orðið venjulegt fyrirtæki. Ég vil fá að heyra viðhorf hennar gagnvart þeirri gagnrýni sem fram hefur komið og sömuleiðis vil ég fá að heyra viðhorf hennar og heyra ástæður þess að upplýsingalög eigi ekki að gilda um þetta fyrirtæki þannig að við skattborgararnir sem greiðum inn í fyrirtækið fáum upplýsingar um hvað þar fer fram. Frú forseti. Eins og ég nefndi hafa fjölmargar góðar umsagnir komið um þetta mál. Það er ein sem hefur beinlínis fjallað um rekstrarformið. Mér finnst það afar áhugaverð umsögn en hún er frá talsmanni neytenda. Talsmaður neytenda segir í umsögn sinni að í greinargerð með frumvarpinu sé ekki sýnt fram á að hagsmunum og réttindum neytenda, þ.e. þeirra sem noti þjónustu Ríkisútvarpsins, sé betur borgið með því að Ríkisútvarpinu sé breytt í hlutafélag í eigu ríkisins. Þar nefnir hann, og vil ég, með leyfi forseta, grípa niður í orð hans og lesa úr þessari umsögn. Þar segir hann, með leyfi forseta: „Lít ég þá annars vegar til þess að af því virðist leiða að lög á borð við upplýsingalög, nr. 50/1996, með síðari breytingum og stjórnsýslulög, nr. 37/1993, með síðari breytingum - sem taka til „stjórnsýslu ríkis og sveitarfélaga“ - gildi ekki um Ríkisútvarpið; er það að mínu mati ekki til þess fallið að bæta stöðu notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu. Hins vegar tel ég að hlutafélagsformið sé ætlað fyrir rekstur með arðsemismarkmið - en ég tel óljóst hvort arðsemi eigi samkvæmt frumvarpinu að vera tilgangur Ríkisútvarpsins framvegis.“ Frú forseti. Það er talsmaður neytenda sem nefnir þetta. Hann segir jafnframt í umsögn sinni, með leyfi forseta: „Verði sýnt fram á nauðsyn formbreytingar tel ég að hagsmunum notenda útvarpsþjónustu í almannaþágu sé betur borgið með því að Ríkisútvarpið sé sjálfseignarstofnun eins og nefnt er sem valkostur …“ Og er nefnt í greinargerð með frumvarpinu. Talsmaður neytenda telur að hagsmunum neytendaþjónustunnar sé betur borgið ef Ríkisútvarpið er rekið í formi sjálfseignarstofnunar. Þetta finnst mér afar áhugavert, frú forseti, að heyra og þetta er rökstutt mjög ítarlega í þessari umsögn og ætla ég aðeins að halda áfram að fara yfir hana. En þar segir einnig, með leyfi forseta: „Um sjálfseignarstofnanir sem stunda atvinnurekstur gilda lög nr. 33/1999; þar eru ítarleg og skýr ákvæði um stjórnun og fjárhagslegan aðskilnað (sjá til að mynda 29. gr. þeirra laga) sem samrýmast vel þeim sjónarmiðum sem nefnd eru í greinargerðinni … til stuðnings vali á rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Sjálfseignarstofnun er að mínu mati hentugt form fyrir rekstur sem hefur almannaþjónustu sem megintilgang. Sjálfseignarstofnun hefur arðsemi ekki sem rekstrartilgang heldur rennur hugsanlegur arður af starfseminni aftur inn í reksturinn til þess að sinna markmiðinu með honum og þar með til notenda þjónustunnar. Þá er sjálfseignarstofnun með takmarkaða ábyrgð enda er hún ekki tengd neinum eigendum þar eð stofnendur skilja sig frá rekstri sjálfseignarstofnunar þegar hún er sett á fót.“ Frú forseti. Mér finnst þetta mjög mikilvægt og færð eru rök fyrir þessu í fleiri þáttum. En það sem mér finnst vera mikilvægast í þessu er að ef Ríkisútvarpið verður Ríkisútvarpið hf. þá gilda ekki um það upplýsingalög. Það gilda ekki um það samkvæmt þessari umsögn stjórnsýslulög. Þetta form hentar ekki Ríkisútvarpi sem hefur þjónustu við almenning að leiðarljósi en ekki arðsemissjónarmið. Þetta finnst mér afar mikilvægur punktur, frú forseti, og mikilvægt að það hafi komið hér fram Á þetta eigum við auðvitað að hlusta og þess vegna verð ég alltaf ákveðnari í þeirri skoðun minni að þetta sé afar illa ígrundað. Þetta er orðið heilagt. Þetta eru orðin trúarbrögð hjá Sjálfstæðisflokknum að háeffa allt, algjörlega óháð því hvaða markmiðum þeir ætla að ná með rekstrinum. Þetta eru orðin trúarbrögð og þetta hentar ekki, frú forseti. Þetta hentar ekki Ríkisútvarpinu að vera að rekið í þessu formi. Mér finnst að fyrir því hafi verið færð mjög góð rök og ég hef farið yfir nokkur þeirra. Frú forseti. Það á ekki að mínu mati að háeffa bara til háeffa. Það hentar ekki RÚV að gera það og ég hefði viljað sjá að Framsóknarflokkurinn í það minnsta spyrnti við fótum, eða þá setti af stað einhverja sýningu þar sem þeir þættust spyrna við fótunum, en hoppuðu ekki svona auðveldlega á vagninn. Ég vil enn og aftur taka fram að auðvitað fer um mann þegar vinnubrögðin hafa verið með þeim hætti sem ég rakti hér í upphafi. Þetta mál hefur verið keyrt í gegn algerlega af ríkisstjórninni eða orðið til í einhverju samkomulagi innan ríkisstjórnarinnar. En ekki hefur verið tekið þverpólitískt á því eins og á fjölmiðlamálinu í heild sinni og þetta varð til í leynd og pukri. Og síðan það að þeir sem helst fara fyrir málinu á þingi eru sömu menn og lögðu til að selja ætti Ríkisútvarpið. Þetta er ekki, frú forseti, mjög sannfærandi fyrir okkur sem viljum reka öflugt almannaútvarp til framtíðar og við erum á móti því að Ríkisútvarpið verði selt. Ég verð að viðurkenna og vera einlæg að þetta er ekki mjög sannfærandi. Frú forseti. Ég get ekki lokið máli mínu nema að fjalla örlítið um nefskattinn sem á að setja á landsmenn samkvæmt frumvarpinu. Ég tel nefskattinn afar vonda leið til að fara til að fjármagna Ríkisútvarpið og mér finnst þetta arfavond hugmynd. Hún mismunar borgurum landsins. Hún getur leitt til mikils álags á stórar fjölskyldur þar sem ungmenni yfir 16 ára eru í heimahúsum. Það getur lagt miklar álögur á slíka hópa. Frú forseti. Þetta er pólitík sem mér líkar illa, þessi nefskattur. Honum hefur verið mótmælt í fjölda af umsögnum. Mér finnst þetta svo sem vera dæmigert fyrir hugmyndaleysi ríkisstjórnarinnar að þegar afnotagjöldin eru umdeild, og vissulega eru þau umdeild, þá dettur mönnum ekkert annað í hug en að leggja nefskatt á menn. Mér þykir afar merkilegt að í umsögn ríkisskattstjóra er slíkri leið beinlínis mótmælt harðlega. Þar er sagt að helsti ókostur nefskatts sé að hann taki ekki tillit til greiðslugetu og hann sé íþyngjandi fyrir tekjulága. Ríkisskattstjóri gagnrýnir þessa leið mjög harðlega og segir hana í rauninni gamaldags vegna þess að hann rekur hér sögu nefskatts og greinir frá því í umsögninni að fyrr á öldum hafi nefskattar verið algengir en séu að mestu horfnir í dag og þetta sé því gamaldags. En það sem mér þykir allra mikilvægasti kaflinn í þessari umsögn ríkisskattstjóra er að allstór hópur manna hefur miklar tekjur af eignum en lágar launatekjur og yrði undanþeginn nefskattinum. Þessi ríkisstjórn ætlar því enn einu sinni að leggja skatt á venjulega launamenn og algjörlega óháð tekjum og stórir fjármagnstekjuskattsgreiðendur verða undanskildir greiðslu á þessum skatti vegna þess að það eru ákveðin frítekjumörk. Það segir hér að þá verði skattfrelsismörk samkvæmt frumvarpinu með þeim annmarka að eingöngu sé miðað við almennar tekjur, þ.e. launatekjur og þess háttar, en ekki fjármagnstekjur. Þetta skiptir mjög miklu máli vegna þess að í fyrirliggjandi tilviki er þetta þannig að sá hópur sem hefur mjög lágar launatekjur en mjög háar tekjur af eignum þarf ekki að greiða þennan skatt. Þetta finnst mér klassískt dæmi um það hvernig þessi ríkisstjórn hugsar eða réttara sagt hversu stutt hún hugsar málið. Hún hugsar málin ekki til enda og á hverjum bitnar það svo á endanum? Jú, það bitnar á þeim tekjulægstu og það bitnar á fjölskyldunum. Það bitnar á þeim fjölskyldum þar sem unglingar yfir 16 ára aldri búa í heimahúsum og hafa einhverjar örlitlar tekjur en þó ekki nægilegar til að standa á eigin fótum. Frú forseti. Þessi skattur á eftir að verða afar umdeildur. Hann felur í sér mismunun milli borgaranna eftir fjölskyldustærð og því hvernig menn skila skatti sínum, hvort það er í gegnum tekjuskatt eða fjármagnstekjuskatt. Við vitum að venjulegt launafólk hefur enga möguleika á að breyta skatttekjum sínum yfir í fjármagnstekjuskatt. Það geta hins vegar hinir efnameiri sem lifa á eignum en lágum launatekjum. Þetta gengur auðvitað ekki. Þetta er ekki sú leið sem við eigum að fara til að fjármagna Ríkisútvarpið. Þetta er ekki gert til að skapa sátt um það hvernig Ríkisútvarpið er fjármagnað. Annað sem mér finnst líka mikilvægt að nefna í þessari umsögn ríkisskattstjóra, sem mér þykir merkilegt, að samkvæmt þessu frumvarpi er líka ráðgert að skattleggja lögaðila. Þá bendir ríkisskattstjóri á að lögaðilar sem yrðu gjaldskyldir samkvæmt frumvarpinu eru um 26 þúsund. Hann nefnir að af þeim hafi um helmingur greitt tekjuskatt eða aðra skatta til ríkissjóðs. Því væru nýir skattgreiðendur úr röðum lögaðila 13 þúsund þegar þetta frumvarp hefur verið gert að lögum. Þá segir líka í þessari umsögn að vert sé að hafa í huga að ætla mætti að verulegur hluti hinna nýju skattgreiðenda yrðu félög sem ekki séu starfandi og hafi því engar tekur til að greiða gjaldið af. Frú forseti. Þetta er afar merkileg umsögn og ég vil hvetja menn til að lesa hana vel vegna þess að þar koma fram mjög sterk sjónarmið gegn þessari leið, gegn því að fara nefskattsleiðina, þar sem bent er á að bæði mismuni hún borgurunum og taki ekkert tillit til greiðslugetu og að með henni sleppi í rauninni þeir sem hafa háar fjármagnstekjur en lágar launatekjur. Sömuleiðis vil ég benda á í þessu sambandi að ASÍ nefnir þessa sömu fjármögnunarleið. Þeir lýsa yfir efasemdum við þessa fyrirhuguðu breytingu á fjármögnun Ríkisútvarpsins og hafa farið ágætlega yfir það og ég ætla ekkert að endurtaka það hér. Frú forseti. Ég ætla að fara að ljúka máli mínu en það eru fleiri atriði sem mér þykja afar óljós og vægast sagt líka sérkennileg. Vil ég þar t.d. nefna að það hlutafé sem ætlað er til Ríkisútvarpsins hljómar eins og lélegur brandari frekar en einhver raunveruleiki.  Starfsmenn Ríkisútvarpsins eru afar uggandi um stöðu sína verði þetta frumvarp að lögum. Mér finnst mikilvægt að halda því til haga en hv. þm. Ögmundur Jónasson og fleiri hafa farið hér ítarlega yfir það. Við fengum nýlega ályktun frá starfsmannafundi um þetta frumvarp þar sem óskað er eftir skýrari upplýsingum um það hvernig fyrirtæki stjórnvöld vilji búa til á grunni hins gamla. Síðan lýsa starfsmenn furðu á að ekki hafi verið tekið nokkurt tillit til umsagna sem bárust menntamálanefnd. Þeir spyrja hérna, sem mér finnst mjög viðeigandi spurning og er líka viðeigandi í mörgum öðrum málum að spyrja þessara spurninga, um tilganginn með því að setja fólk í vinnu við slíka álitsgjöf. Við þekkjum það öll sem hér störfum að ráðherrarnir semja um það sín í milli hvaða mál eigi að fara í gegn. Það kemur fram í umsögnunum að þetta skipti í rauninni engu máli. Það koma fram kröftug mótmæli en á þau er ekki hlustað trekk í trekk, í máli eftir máli. Það er ekkert skrýtið, það var að mínu mati spurning um tíma hvenær álitsgjafar, sem í rauninni er kallað í í fullkominni sýndamennsku, færu að efast um að tíma þeirra væri vel varið við að gefa Alþingi álit á þeim málum sem fyrir liggja. Þetta er ekki gott fyrir þingið. Þetta er ekki gott fyrir störf okkar í framtíðinni því að svona álitsgjöf er gríðarlega mikilvæg, en á hana verður þá líka að hlusta. Á hana hefur ekki verið hlustað í þessu máli frekar en öðrum. Frú forseti. Ég vil líka taka undir þær kröfur starfsmanna að réttindi þeirra verði tryggð þegar þetta frumvarp hefur orðið að lögum og tek ég undir það sem hér hefur verið sagt um þau mál. Frú forseti. Örstutt í lokin. Ég nefndi það við 1. umr. um málið að það væru nokkur atriði sem væru óljós, t.d. í 4. og 5. gr. frumvarpsins. Þetta eru ofsalega opnar greinar, ég hnaut um textann í 4. og 5. gr. frumvarpsins, Önnur starfsemi og Fjárhagslegur aðskilnaður. Mér finnst ekki skýrt í frumvarpinu hvað ríkisfyrirtækinu Ríkisútvarpinu hf. verði heimilt að gera umfram skilgreininguna á hlutverki þess sem almannaútvarps. Miðað við textann í frumvarpinu virðist nánast allt leyfilegt ef fjárhagur þess verkefnis verður aðskilinn frá rekstrinum sem snýr að almannaútvarpi og skyldum þess, samkvæmt 3. gr. Ef maður skoðar þetta í samhengi við 12. gr. sér maður að þarna er allt opið í þessum efnum. Mér finnst þetta óskýrt og það er óskýrt hvaða samkeppnisrekstur RÚV má fara í. Ég spyr hvort ekki sé eðlilegt að setja þessu einhver mörk. Það hefur ekki komið fram í þessari umræðu hvort þetta eigi að vera alveg opið. Við höfum séð t.d. að stuttermabolir hafa verið til sölu á vefsíðu Ríkisútvarpsins. Eru menn að tala um slíka starfsemi? Ætla menn hugsanlega að fara að selja sjónvarpstæki og bara ef þau eru merkt Ríkisútvarpinu sé það í lagi? Hvað eru menn að fara með þessu? Þetta er svona eitt atriði sem mér hefur í rauninni þótt allt of opið og einmitt vegna þess að við verðum að hafa í huga að Ríkisútvarpið er ekki eins og hvert annað fyrirtæki. Frú forseti. Í lokin vil ég nefna að mér finnst afar mikilvægt að fréttastofurnar séu varðar og að réttur fréttastofu til sjálfstæðrar umfjöllunar sé tryggður. Samfylkingin hefur lagt fram þingsályktunartillögur og annað í þeim efnum. Sömuleiðis kemur það líka fram í umsögn Félags fréttamanna að mjög mikilvægt sé að setja eldveggi til að verja sjálfstæða umfjöllun fréttastofa. Ég vil gjarnan taka undir það. Þar segir, með leyfi forseta: „Tryggja þarf í frumvarpinu fullkomið sjálfstæði fréttaritstjórnanna gagnvart útvarpsstjóra.“ Þar segir jafnframt að tryggja þurfi fullkomið sjálfstæði fréttaritstjórnanna gagnvart markaðsdeild og annarri þeirri starfsemi RÚV hf. sem á sitt undir auglýsendum eða kostendum efnis. Þá segir 

Gera svo vel og gefa ræðumanni gott hljóð.

Þá segir í þessari umsögn að tryggja þurfi við ráðningar fréttamanna að farið sé að faglegum sjónarmiðum, forsendur séu öllum ljósar og fréttamenn gangist undir hæfnispróf áður en þeir eru ráðnir. Síðan segir jafnframt að tryggja þurfi stofnunni örugga tekjustofna. Frú forseti. Á þetta verðum við einnig að hlýða. Þetta er auðvitað mjög mikilvægur þáttur í þessu máli eins og svo fjölmörg önnur svið sem hefðu átt að vera undir í þessari vinnu við breytingar á lögum um Ríkisútvarpið, fjölmörg svið sem hefðu átt að vera undir ef menn hefðu unnið þetta almennilega en ekki í einhverjum bakherbergjum hjá ráðherranum og ríkisstjórninni, unnið þetta með fólkinu og lesið umsagnirnar, farið yfir þær og reynt að ná einhverri góðri sátt og samstöðu um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið. Það var ekki gert heldur ætla menn að keyra málið í gegn nánast óbreytt eftir umfjöllun nefndarinnar. Það eina sem hefur verið breytt er einhverjir vandræðalegir þættir sem snúa að Eftirlitsstofnun EFTA eða ESA. Í raun verð ég að harma að svo hafi verið vegna þess að ég hefði auðvitað kosið, eins og ég sagði í upphafi máls míns, að menn hefðu tekið þetta í þverpólitískan farveg. Menn hefðu tekið þetta í þann farveg með að vinna þetta með starfsmönnum og fleirum hjá Ríkisútvarpinu, vinna þetta með fagaðilum en ekki í bakherbergjum í þeim eina tilgangi að því er virðist, að háeffa Ríkisútvarpið, sama hvar. Það er ekki leiðangur sem mér hugnast vegna þess að það er innihaldið sem skiptir máli. Á því hefur ekki verið tekið hér. Og að menn skuli leggja hér fram frumvarp með þó svona miklum breytingum á Ríkisútvarpinu án þess að taka á stærstu pólitísku spurningunum og álitaefnunum, eins og pólitísku íhlutunina og fjármögnunina, að menn skuli koma hér með frumvarp án þess að taka á því finnst mér alveg með hreinum ólíkindum. Frú forseti. Ég hef lokið ræðu mínu um þetta mál a.m.k. í bili en ég hlakka til umræðunnar sem eftir er. Ég hvet stjórnarþingmenn til að sitja hér og fylgjast með þessari umræðu vegna þess að ég er alveg viss um að þeir verða einhvers vísari og vegna þess að þeir eiga ekki endalaust að láta orð ráðherra nægja um það hvernig þeir eigi á endanum að greiða atkvæði. Þeir eiga að vera sjálfstæðir.

Frú forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hélt yfirgripsmikla ræðu áðan og endaði hana með því að segja að innihaldið skipti máli. Það er akkúrat það sem skiptir miklu máli þegar verið er að fara yfir frumvarp eins og við erum að gera nú, að innihaldinu sé það þokkalega þjappað saman þannig að ekki sé um eilífðarendurtekningar að ræða. Ég er sannfærður um það, frú forseti, að þeir sem hlusta á þessar ræður og eru búnir að heyra tugum sinnum talað um sama efni þeim finnst að hv. þingmenn eigi að huga að því að innihald ræðnanna skipti máli. Síðan vil ég koma að því að hv. þingmaður er afskaplega tortryggin og fælin á háeffun. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Hefur það komið fram að ríkisstofnanir sem hafa verið háeffaðar hafi brugðist samfélaginu? Það má nefna margar stofnanir sem breytt hefur verið í hlutafélög, ýmist seldar eða ekki. Má þar nefna banka, síma, ýmiss konar almenningsþjónustu, svo sem fraktflutninga, landflutninga og fleira og fleira mætti nefna. Ræða hv. þingmanns virðist ganga út á að ekkert gangi upp nema það sé ríkisstofnun. Þess vegna langar mig að spyrja að þessu. Þá langar mig jafnframt að spyrja að því hver eigi að borga afnotagjöld RÚV. Mér fannst á hv. þingmanni að nefskatturinn væri ómögulegur, það væri nánast allt ómögulegt nema hún fann einhverja sem borga fjármagnstekjur og þeir ættu að borga brúsann. Hvernig sér hv. þingmaður í raun að þetta fyrirtæki afli sér tekna?

Frú forseti. Það er merkilegt að sitja hérna úti í sal og hlusta á andsvar sem er dómur á innihald ræðu minnar. Það fannst mér merkilegt. Frú forseti. Varðandi eignarformið þá kom ég skýrt og skorinort inn á það í ræðu minni að hlutafélagaformið henti mörgum fyrirtækjum mjög vel. Það hentaði að hlutafélagavæða Símann. Það hentar augsýnilega að hlutafélagavæða ÁTVR.

… samfylking …

Má ég klára? Hv. þingmaður, þú spurðir mig einna tveggja spurninga og gefðu mér færi á að svara þeim. Svo getur þú komið hér upp í annað andsvar ef þú ert með fleiri spurningar.

Við skulum ekki ávarpa þingmenn beint.

Frú forseti. Ég sagði það skýrt í ræðu minni, og þetta sýnir að hv. þingmaður var ekki að hlusta á hana, ég sagði það skýrt og skorinort að það hentaði í mörgum tilfellum að hlutafélagavæða, t.d. Símann. Það hentaði með bankana af því að menn voru alltaf í þeim leiðangri að fara að selja þá. Síðan hentar það líka þeim ríkisfyrirtækjum sem ekki eru rekin að meginuppistöðu með skattfé. Það er lykilatriði. Á þennan hluta ræðu minnar hefur hv. þingmaður augljóslega ekki hlustað vegna þess að ég sagði þetta mjög skýrt. Þegar um er að ræða að fyrirtæki sem rekið er fyrir skattfé þá sé mjög vafasamt að rétt sé að reka það sem hlutafélag. Að auki nefnir hv. þingmaður það og spyr mig hvort ég telji að þessi fyrirtæki hafi orðið slæm við að verða hlutafélög. Það tel ég ekki af þeirri ástæðu sem ég nefndi hér áðan. En þá vil ég spyrja hv. þingmann: Þau fyrirtæki eða stofnanir í ríkiseigu sem hafa verið gerð að sjálfseignarstofnunum, hafa þau orðið slæm við það? Við höfum ekki fengið nein svör við því hvers vegna ríkisstjórnin og stjórnarmeirihlutinn er svo andsnúinn því að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun. Því þarf líka að svara hér, frú forseti.

Frú forseti. Ég vil endurtaka spurningar mínar til hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur um hver eigi að greiða og með hvaða hætti, ef það gæti komið í seinna andsvari. Ég vil jafnframt fara örfáum orðum um það þegar hið fyrra frumvarp um Ríkisútvarp var lagt fyrir þá áttum við þess kost í menntamálanefnd að fá fjölmarga inn til nefndarinnar til skrafs og ráðagerða. Þá minnist ég þess að það komu aðilar frá öðrum fjölmiðlum sem í dag eru samkeppnisaðilar og munu verða samkeppnisaðilar RÚV hf. Þeir óttuðust mjög um hag sinn þegar búið væri að breyta Ríkisútvarpinu í hf., það yrði straumlínulaga og það færi að mynda virkilega samkeppni á þessum markaði. Þessir aðilar óttuðust þetta og töluðu um það í nefndarstarfi. Mér fannst það vera besti vitnisburður fyrir því að þá mundum við nýta þá fjármuni sem borgararnir greiða til þessarar starfsemi sem allra best til handa hlustendum. Við mundum hafa meiri gæði og þjónustan væri betri. Þetta sögðu þessir aðilar klárlega. Svo vitnar hv. þingmaður í forustugrein Fréttablaðsins sem Þorsteinn Pálsson skrifar og þar kemur þetta sama fram. Hann kærir sig ekkert um að fá þennan ríkisfjölmiðil í samkeppni á sama grunni og önnur félög og fyrirtæki á þessum markaði. Við gerum okkur grein fyrir því að almenningshlutverkið verður aðskilið í bókhaldi. Það verður skilgreint sérstaklega og aðskilið í bókhaldi þannig að við þurfum ekki að óttast þann þátt að þessi stofnun reyni ekki að standa sig á þeim vettvangi. Ég vil endurtaka spurningu mína að lokum: Hver á að borga? Eru það þessir fjármagnseigendur?

Frú forseti. Hver á að borga? spyr hv. þingmaður. Við höfum talað fyrir því að fara blandaða leið. En hvaða leið sem við mundum á endanum velja, því það eru fjölmargar leiðir sem hægt er að fara, þá það er lykilatriði að sú leið verði ekki íþyngjandi fyrir hina tekjulægstu, og að þeir sem greiði þetta séu þeir sem greiði tekjuskatt eða skatt af launatekjum sínum, meðan fjármagnseigendur, sem er allstór hópur manna sem eins og segir í umsögn ríkisskattstjóra gefur upp það lágar launatekjur en greiðir hins vegar mikinn fjármagnstekjuskatt, mundu falla undir frítekjumarkið og þyrftu því ekki að greiða þennan nefskatt. Það er ósanngjörn leið, frú forseti, og það er ekki sú leið sem við í Samfylkingunni viljum fara til að fjármagna Ríkisútvarpið. Ég nefni enn og aftur að það eru fjölmargar leiðir til og margar hafa verið nefndar og við viljum fara blandaða leið þannig að hún sé ekki að íþyngja einum hópi á meðan öðrum er sleppt við skatt. Það er lykilatriði, frú forseti. Það sem ég vil segja að lokum er að það skiptir verulegu máli að við byggjum öflugt almannaútvarp til framtíðar og að Ríkisútvarpið verði í almannaeigu. Mér heyrist hv. þingmaður tala hér um Ríkisútvarpið eins og það sé sjálfsagt og eðlilegt að þetta sé fyrirtæki í samkeppni á markaði. Það er ekki sú sýn, frú forseti, sem ég hef á Ríkisútvarpinu heldur er þetta almannaútvarp sem hefur þjónað menningarlegu og lýðræðislegu hlutverki í samfélaginu. Við eigum að láta öðrum eftir að standa í samkeppni um bandarískt eða erlent afþreyingarefni sem nóg er af hér, ekki Ríkisútvarpið.

Frú forseti. Vandinn við það málþóf sem er í gangi um þetta mál sem og mörg önnur er að það er afskaplega erfitt að eiga málefnalega umræðu við þingmenn vegna þess að maður veit aldrei hvenær ræðan er búin. Hv. þingmaður hóf ræðu sína eftir mat kl. 1.30 og ég vissi ekki hvort hún mundi tala í 10 mínútur eða hálftíma, tvo tíma eða sex tíma. Síðast þegar þetta mál var til umræðu beið ég í sex klukkutíma til kl. hálfsex að morgni til að halda ræðu sem hv. þingmaður hefur greinilega ekki lesið því hún kvartar undan því að Ríkisútvarpið falli ekki undir upplýsingalög. Þannig vill til að fyrir Alþingi liggur mál, 404. mál sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd er búin að afgreiða út frá sér og þar stendur, með leyfi frú forseta: „Með hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem fram komu er lagt til að kjörnum fulltrúum eigenda, þingmönnum ef ríkið er eigandi og viðkomandi sveitarstjórnarmönnum ef sveitarfélag er eigandi, sé heimilt að sækja aðalfund með rétt til að bera fram skriflegar fyrirspurnir. Meiri hlutinn telur að með því að leyfa skriflegar fyrirspurnir á aðalfundum verði auðveldara en ella að afla upplýsinga um opinber hlutafélög sem áður voru opinberar stofnanir og lutu þá sem slíkar m.a. upplýsingalögum og stjórnsýslulögum.“ Þarna er komið inn á það að upplýsingalög og stjórnsýslulög gildi um þessi fyrirtæki eftir að búið væri að hlutafélagavæða þau því að þessi fyrirtæki, RÚV og fleiri, verða einmitt opinber hlutafélög. Hefði hv. þingmaður verið hér þegar ég hélt ræðu mína eða lesið hana síðan og fylgst með umræðunni þá hefði hann vitað að þetta sjónarmið hefði komið fram og Ríkisútvarpið mun hlíta upplýsingalögum að þessu leyti.

Virðulegi forseti. Ég get sagt hv. þingmanni það, vonandi til léttis, að ég hlustaði á ræðu hans undir morgun þar sem það vofði yfir mér að þurfa að koma hingað til að flytja mína ræðu því ég var á eftir honum á mælendaskrá og þess vegna fylgdist ég auðvitað með umræðunum í sjónvarpinu heima hjá mér í þeirri von þó að ég þyrfti ekki að kalla út barnapíu um miðja nótt til að mæta hingað í þann leik sem hér átti sér stað á þessum tíma. Ástæðan fyrir því að það kom ekki fram í máli mínu að ég hefði hlustað á ræðu hv. þingmanns er sú að það er stór munur á því hvort opinbert hlutafélag falli undir upplýsingalög eða hvort þingmenn geti sent þeim skriflegar fyrirspurnir á aðalfundi. Það er himinn og haf þarna á milli og við í Samfylkingunni höfum sagt það klárlega að við viljum að Ríkisútvarpið falli undir upplýsingalög. Svo einfalt er það. Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, formaður Samfylkingarinnar, hefur lagt fram tillögur hér á þingi í þá veru. Það er klárlega okkar skoðun að það að senda skriflegar fyrirspurnir á aðalfundi falli ekki undir upplýsingalög, frú forseti. Ég held að hv. þingmaður ætti að skoða þetta aðeins betur. Ef hann sættir sig við það sem skattgreiðandi að eina aðkoma almennings og eiganda þessa fyrirtækis að upplýsingum um reksturinn séu í gegnum skriflegar fyrirspurnir þingmanna eða annarra á aðalfundum þá verð ég fyrir vonbrigðum með hv. þingmann vegna þess að við skattgreiðendur höfum rétt á því að fá allar þær upplýsingar sem við þurfum og viljum frá þessu fyrirtæki og því á það að sjálfsögðu að falla undir upplýsingalög.

Frú forseti. Í hv. efnahags- og viðskiptanefnd var frumvarp hv. þm. Ingibjargar Sólrúnar Gísladóttur einmitt haft til hliðsjónar við vinnslu þessa máls og mörg atriði tekin úr því inn í þetta frumvarp og m.a. sú grein sem ég nefndi hérna. Það er engin takmörkun á því hvað þingmenn geta spurst fyrir um á aðalfundi hjá RÚV þannig að það er í rauninni enginn munur á því að spyrjast þar fyrir og spyrja samkvæmt upplýsingalögum og þar af leiðandi er sú röksemd sem hv. þingmaður nefndi fallin fyrir róða, þ.e. að þessi félög lúti ekki upplýsingalögum. Þau gera það ekki í dag. Það er rétt. En ég reikna með því að fyrst menn eru svona uppteknir af þessu og vilja gjarnan fá meiri upplýsingar þá munu þeir styðja frumvarp ríkisstjórnarinnar sem er á þskj. 520.

Frú forseti. Hv. þingmaður vitnar hér til þess að það er tekin ein grein, greinin sem hv. þingmaður nefndi. Ég veit ekki hvort ég þarf að segja það aftur en sú skoðun okkar er skýr að Ríkisútvarpið á að falla undir upplýsingalög verði það að hlutafélagi. Það á að falla að fullu undir upplýsingalög. Láta sér það nægja að þingmenn geti sent skriflegar fyrirspurnir á aðalfundi. Fyrirgefið, mér finnst þetta eins og lélegur brandari, frú forseti. Og segja að þar með sé sú röksemd fallin að Ríkisútvarpið falli ekki undir upplýsingalög. Þetta er eins og lélegur brandari og ég tel mig ekki þurfa að svara því frekar. Þetta á auðvitað að falla undir upplýsingalög alfarið. Frú forseti. Að lokum vil ég - ég gleymdi því í fyrra andsvari mínu - biðja hv. þingmann afsökunar á því hvað ég talaði stutt. Hann hafði greinilega gert ráð fyrir að ég yrði hér mun lengur miðað við orð hans í upphafi andsvarsins. En ég skal reyna að taka mig á næst þegar við erum að ræða góð mál hér í þingsölum.

Forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir spurði um það í upphafi ræðu sinnar hvernig stæði á hjá hæstv. menntamálaráðherra. Nú er það auðvitað svo að þetta mál er á forræði þingsins eins og menn segja og vissulega er staddur hér hinn knái og ágæti hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, formaður menntamálanefndar. En hann kemur ekki í stað menntamálaráðherra. Það er ekki þannig að ég eða aðrir telji að ráðherra eigi nauðsynlega að vera viðstaddur allar umræður um sín mál. Þetta mál er hins vegar alveg sérstakt. Það er lagt ofurkapp á að koma því í gegn, ekki bara í gegnum nefndina, þaðan sem það var tekið vanbúið, heldur í gegnum þingið með miklum forgangi á öll önnur mál. Það er varið hér heilum þingdögum og heilli þingnótt fram til kl. 6, fram til kl. 6 stóðu fulltrúar meiri hlutans í forsetastóli fyrir því að þetta mál væri rætt og það kýlt áfram. Þegar um svona mál er að ræða, sem augljóst er að ráðherrann sjálfur hæstv. leggur mikla áherslu á, þá finnst mér full ástæða til að gera ráð fyrir að ráðherrann sé viðstaddur. Ég hef aflað mér upplýsinga um það hjá starfsmönnum sem geyma prótókoll þingsins að hæstv. ráðherra hefur ekki beðið um fjarvistarleyfi frá þingstörfum í dag. Það er þannig í þingsköpum, þó menn glotti að því, að þingmenn eiga að mæta til þingfundar. Að minnsta kosti siðferðislega er það þannig að ef þeir geta ekki mætt í máli sem kemur þeim beinlínis mjög mikið við, eins og háttar til um hæstv. menntamálaráðherra og frumvarp hans um Ríkisútvarpið hf., þá eiga þeir að skýra það út fyrir þinginu og biðja um fjarvistarleyfi nema að svo standi á að þeir komi þá síðar. Ég vil því spyrja - mér þótti svar forseta áðan heldur klént, en það var efnislega þannig að það væri kontóristi uppi í menntamálaráðuneyti sem tæki niður beinar spurningar til ráðherrans og þeim mundi verða svarað síðar, kannski skriflega, hver veit, eins og á aðalfundum hinna opinberu hlutafélaga samkvæmt hv. þm. Pétri Blöndal? Ég vil spyrja forseta um það hvernig standi á með ráðherra. Er hann væntanlegur eða er hann í einhverjum þeim önnum að hann geti ekki komið hingað? Ef hann er það þá fer ég fram á að málinu verði frestað. Það verði tekið út af dagskrá og tekið inn á dagskrána aftur þegar hæstv. ráðherra getur látið svo lítið að vera viðstaddur umræðu um það.

Hv. 7. þm. Suðvest. Katrín Júlíusdóttir spurði eftir ráðherra og lét í ljós áhuga á að spurningar hennar kæmust örugglega til ráðherra. Hún gerði ekki beinlínis kröfu um að ráðherra yrði mættur meðan hún héldi ræðu sína. Forseti gerði ráðstafanir til þess að kallað yrði eftir því hvort það væri ekki alveg öruggt að menntamálaráðherra kæmi til Alþingis og jafnframt að það yrði tryggt að spurningar þingmannsins yrðu teknar niður og kæmust til menntamálaráðherra. Forseta var tjáð að menntamálaráðherra væri á leið til þings. Forseti mun að sjálfsögðu kanna nú hvað líður för menntamálaráðherra.

Frú forseti. Auðvitað væri æskilegt að hæstv. ráðherra væri einhvers staðar áheyrandi að þessari ræðu sem ég ætla að flytja. Því í henni kem ég inn á spurningar sem ýmsir hafa fleygt til hæstv. ráðherra og ekki fengið fullnægjandi svör við. Hins vegar dugar mér alveg að hafa hv. formann menntamálanefndar svona fyrstu klukkutímana í minni ræðu. Hann hefur nú sýnt það, sá ágæti hv. þingmaður, að hann hefur glögg skil á því efni sem hér liggur undir þó ég sé honum í öllum grundvallaratriðum ósammála. Ekki alveg öllum, en langflestum. Það gleður mig alveg sérstaklega að hafa hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson hér viðstaddan umræðuna vegna þess að ég get nú vart hugsað mér skondnara, jafnvel ömurlegra, hlutskipti en hv. þingmanns. Nú er það svo að hv. þingmaður berst með kjafti og klóm fyrir því að koma þessu frumvarpi hér í gegn, en það er ekki lengra liðið en eitt ár frá því að hann var flutningsmaður að öðru frumvarpi þar sem hann vildi hafa allt aðrar áherslur. Ég velti því fyrir mér hvað valdi þessum umskiptum hv. þingmanns. Á köflum hefur hv. formaður menntamálanefndar skipt um skoðun stundum jafnvel svo títt að það hefur verið erfitt að fylgjast með því. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur flutt einhverjar glæsilegustu ræður allra sölumanna sem nokkru sinni hafa verið fluttar í sölum Alþingis. Hér fyrr á árum, þegar hann kom til þessarar umræðu, var hann enn þeirrar skoðunar að það ætti að selja Ríkisútvarpið. Enda flutti hann frumvarp í fyrra sem sagði beinlínis að Ríkisútvarpið skyldi selt fyrir lok þessa árs, 2006. Þegar ég spurði hv. þingmann eftir þessu í 1. umr. málsins var hann enn við sama heygarðshornið. Hins vegar var kominn skrekkur í hv. þingmann þegar við komum til 2. umr. Ég spurði þá formann menntamálanefndar hvort hann væri enn þeirrar skoðunar að það bæri að selja Ríkisútvarpið. Þá komu einhverjar undarlegar málalengingar hjá hv. formanni nefndarinnar.  Mér er líka svolítið skemmt, frú forseti, að heyra að hv. þm. kallar nú fram í. Að hann sé enn kominn á hið upphaflega form skoðunar sinnar. Þá er hv. formaður menntamálanefndar búinn að skipta, að því er mér telst til, fjórum sinnum um skoðun. Hann er með öðrum orðum farinn að minna töluvert á gengi íslensku krónunnar sem fer upp og niður, en því miður yfirleitt niður, undir stjórn þessarar ríkisstjórnar. Ég hef furðað mig á þessu, frú forseti, vegna þess að ég hef reynt hv. þingmann að því að hann er skeleggur talsmaður fyrir vondum málstað. Hann stóð hvað fastast í brimskaflinum fyrir ríkisstjórnarliðið þegar við vorum að ræða vatnalögin. Hann má eiga það að hann flutti þó bestu rökin fyrir þeim sjónarmiðum sem ríkisstjórnin hafði í því annars vonda máli. Þau rök voru hins vegar ekki nógu góð. En þar skorti ekki staðfestuna. Nú er það aftur á móti svo að málið er orðið ákaflega erfitt fyrir ríkisstjórnina. Það er kominn upp urgur í liði hennar. Framsóknarflokkurinn er nú búinn að skilja að hann var plataður í enn eitt skiptið. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson átti nú töluverðan þátt í því og sýndi mikla, jafnvel aðdáunarverða, hugkvæmni í því að snúa út úr ábendingum Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, og plata Framsóknarflokkinn til að fallast á að háeffa þessa ágætu stofnun. Það sem mér finnst þó merkilegast, frú forseti, við framgöngu hv. þingmanns, formanns menntamálanefndar, og ég kem að síðar í minni ræðu, er að hluti af því farteski sem hv. þingmaður er að berjast fyrir að koma hér í gegnum þingið er nefskattur. Það hefur enginn lagt fram betri rök gegn nefskatti en hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Hann gerði það í þingmáli sem hann flutti með hv. þingmönnum Pétri H. Blöndal og Birgi Ármannssyni og þar var í 13 liðum hrakin með snilldarlegum hætti röksemdarfærsla hæstv. menntamálaráðherra fyrir nefskatti og hugkvæmni hv. þingmanns og samflutningsmanna hans og söguleg þekking kom jafnvel hv. þingmönnum eins og Einari Má Sigurðarsyni, Jóhanni Ársælssyni og Merði Árnasyni á óvart. Kalla þeir þó ekki allt ömmu sína í þeim efnum. Hv. þingmaður gat þess t.d. að á dögum genginna konunga í Bretlandi hefði nefskattur leitt til bændauppreisnarinnar 1643. Hann gat þess líka, svona í framhjáhlaupi, að síðast þegar taka átti upp nefskatt í Bretlandi hefði það leitt til þess að annað goð hv. þingmanns var af stalli fellt. Það var Margrét Thatcher. Þetta er rakið í kafla í frumvarpinu sem hv. formaður menntamálanefndar flutti í fyrra en kaflinn hét: Frumvarp menntamálaráðherra. Þar var rakið í 13 liðum af hverju það væri fáránlegt og út í hött og, eins og þeir sögðu, hv. flutningsmenn, ekki 10 aura virði að samþykkja frumvarp með nefskatti. Nú hefur þessi hv. þingmaður, ungur sem hann er að árum en sem betur fer að öðlast reynslu, algerlega snúist í hring. Hann kemur hingað. Hann berst af hugrekki ljónsins fyrir því að ná í gegn nefskatti. Frú forseti. Ég vænti þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson skýri fyrir þingheimi, þá kannski helst fyrir sjálfum sér, hvað veldur því að hann hefur á einu ári hringsnúist í þessu máli. Mig langar að spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson: Er hann enn sömu skoðunar og hann var í fyrra um nefskattinn? Ef hann hefur fallið frá þeirri skoðun sem hann hafði á honum langar mig að fá að vita hvað veldur skoðanaskiptum hans. Ef hann hefur enn þá sömu skoðun og í fyrra, sem mér finnst ólíklegt miðað við önnur skoðanaskipti hans í þessu máli, langar mig að spyrja: Hvernig stendur þá á því að hann er hér fremstur í flokki manna við að koma þessum nefskatti í gegnum hið háa Alþingi? Þetta var nú, frú forseti, það sem ég vildi í upphafi máls míns gleðja hv. formann menntamálanefndar með. Ég tel nefnilega að í honum sé fólgið pólitískt efni og mér er raun að því þegar menn sóa sínu góða pólitíska kapítali og innstæðu með framferði af þessu tagi. Ég þarf ekki að upplýsa þingheim eftir fyrri ræður sem ég hef haldið hér um þetta mál að þetta frumvarp er að mínu mati ótækt. Ég er efnislega algerlega á móti því. Ég er á móti flestum meginatriðum þessa frumvarps. Ég er algjörlega á móti því að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Ég er hins vegar sammála þeim markmiðum sem hafa komið fram, t.d. í máli formanns menntamálanefndar, að það sé nauðsynlegt að skapa Ríkisútvarpinu meiri lipurð og sveigjanleika á markaði til að geta brugðist við nýjum og breyttum aðstæðum. Til þess eru ýmsar leiðir. Ein leið er hlutafélagaformið. Ég fer í engar grafgötur með að fyrir fyrirtæki sem lifa af sjálfsaflafé, jafnvel þótt þau séu í eigu ríkis eða sveitarfélaga, er hlutafélag heppilegt form. Þó er ég þeirrar skoðunar að það sé ákaflega óheppilegt að opinber fyrirtæki eða stofnanir sem eru að uppistöðu reknar fyrir skattpeninga almennings séu settar yfir í hlutafélagaformið. Allra síst tel ég það sé gerlegt með þeim hætti sem hér er lagt til. Það er nefnilega blekking sem ríkisstjórnin heldur fram, að hér sé búið til sjálfstætt hlutafélag. Eitt af því sem hæstv. menntamálaráðherra hefur talað mikið um í þeim fjölmörgu ræðum og andsvörum sem hún hefur flutt á þingi er að meginmarkmiðið sé að gera Ríkisútvarpið hf. að sjálfstæðu hlutafélagi. Enginn í þessum sal hefur jafnmikla þekkingu á því hvernig hlutafélagamarkaðurinn virkar og hver eru lögmál hans eins og formaður efnahags- og viðskiptanefndar. Sá ágæti þingmaður Pétur H. Blöndal lýsti því yfir í umræðu, þar sem hann tók sérstaklega fyrir sitt eigið frumvarp, að það væri með engu móti hægt að kalla Ríkisútvarpið hf., yrði frumvarpið samþykkt, sjálfstætt hlutafélag. Ég er sammála honum um það. Hann benti á að samkvæmt frumvarpinu kýs ekki einu sinni handhafi hlutabréfsins, sem er bara eitt í þessu fyrirtæki, stjórn félagsins. Handhafi hlutabréfsins, hæstv. menntamálaráðherra, verður að taka pólitískum skipunum frá meiri hlutanum á þingi. Honum er stillt upp við vegg með því að skipa í reynd pólitíska stjórn. Menn geta haft skoðanir á því, jákvæðar eða neikvæðar. En það þýðir hins vegar, frú forseti, að Pétur H. Blöndal kemst að þeirri niðurstöðu að við slíkar kringumstæður sé ógerlegt að tala um að slíkt hlutafélag sé sjálfstætt. Ég hef í reynd hina efnislegu niðurstöðu hv. þm. Péturs H. Blöndals fyrir því þegar ég segi að það er blekking hjá ágætum þingmönnum stjórnarliðsins sem rembast eins og rjúpa við staur við að koma þessu frumvarpi í gegn og segja að búið verði til sjálfstætt hlutafélag úr RÚV. Ég er að sjálfsögðu í meginatriðum og mest á móti því að þetta opnar fyrir sölu á RÚV. Það segir að vísu í 1. gr. frumvarpsins að það megi ekki selja RÚV eða hluta úr því. Framsóknarmanninum Hjálmari Árnasyni, hv. formanni þingflokksins, þótti nokkurt hald í þessari grein þegar hann hélt ágæta ræðu þar sem hann skýrði fyrir hönd Framsóknarflokksins af hverju flokkurinn hefði beygt af leið við 1. umr. Hv. þm. Hjálmar Árnason sagði að hann mundi loksins treysta sér til að styðja að Ríkisútvarpið yrði háeffað vegna þess að Sjálfstæðisflokkurinn hefði lofað að það yrði ekki selt, það væri meira að segja búið að fá staðfestingu á því með því að í 1. gr. frumvarpsins er þessi klásúla um að það megi ekki selja neitt. Þess vegna hlustaði ég grannt eftir því þegar hér urðu orðaskylmingar milli háttvirtra þingmanna og hæstv. menntamálaráðherra þar sem hún gekkst við því, hreinskilnislega, að þrátt fyrir allt væri hægt að selja. Það þyrfti ekki annað en samþykki Alþingis með sérstökum lögum. Ég veit að hv. þingmaður og formaður menntamálanefndar kannast við það úr þingsögunni að í fjárlagafrumvarpinu ár hvert eru svokölluð „þrátt fyrir ákvæði“. Það eru ákvæði sem segja að þrátt fyrir að ekki megi eyða fjármunum sem aflað er samkvæmt sérstökum lögum nema með tilteknum hætti þá skuli þeir samt teknir í ríkissjóð. Þessi „þrátt fyrir ákvæði“ eru auðvitað til marks um að þingið getur hvenær sem það vill, bara með einni samþykkt í þessum sölum, séð til þess að Ríkisútvarpið verði selt. Nú er það svo, frú forseti, að það liggja auðvitað fyrir yfirlýsingar fjölmargra þingmanna Sjálfstæðisflokksins um að það eigi ekki að selja Ríkisútvarpið. Margir góðir og gegnir sjálfstæðismenn halda því fram að það sé rétt að RÚV verði alltaf í almannaeigu. En það eru að verða breytingar á þessum viðhorfum. Þessar breytingar verða með kynslóð nýrra stjórnmálamanna eins og hv. þm. Birgis Ármannssonar og Sigurðar Kára Kristjánssonar. Þeir tilheyra vaskri sveit ungra hugsjónamanna af hægri vængnum, hinum svokallaða frjálshyggjuvæng í Sjálfstæðisflokknum. Þessi vængur hefur á síðustu árum rutt sér til rúms með nokkuð stórtækum hætti. Fulltrúar þessa vængs eru komnir inn í borgarstjórn Reykjavíkur eða eru á leiðinni þangað. Ég rifja það upp að einn af pólitískum samherjum þessara ungu þingmanna, Gísli Marteinn Baldursson varaborgarfulltrúi, missti það út úr sér hér í aðdragandanum að kosningabaráttunni að það kæmi hugsanlega til greina einhvern tímann í framtíðinni að selja Orkuveitu Reykjavíkur. Hv. þm. Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson hafa árum saman barist fyrir því, innan vébanda ungliðasveitar Sjálfstæðisflokksins, að samþykktar væru ályktanir og tillögur undir drynjandi trumbuslætti um að Ríkisútvarpið ætti að selja. Þetta er með öðrum orðum, frú forseti, skoðun alls yngri hluta Sjálfstæðisflokksins. Við vitum að tímanum vindur fram og þeir sem eru í framlínu hverju sinni í stjórnmálunum þokast úr henni og nýjar kynslóðir taka við. Sú kynslóð sem þessir tveir hv. þingmenn sem ég nefndi áðan mun fyrr en seinna setjast að völdum í Sjálfstæðisflokknum eins og sama kynslóð mun taka yfir valdatauma í öllum öðrum flokkum. Ég óttast að þegar búið er að ná þeim áfanga sem þessir menn berjast fyrir í dag, að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið, þá verði þeir reiðubúnir til að stíga stærri skref. Ég óttast það. Ég treysti því ekki þegar sagt er í dag að RÚV verði ekki selt. Ég treysti því enn síður, frú forseti, þegar ég les frumvarp sem þessir háttvirtu þrír þingmenn fluttu hér í fyrra. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson dró sig af einhverjum undarlegum ástæðum út af því frumvarpi nú í ár. Gæti verið, frú forseti, að það tengdist þeirri staðreynd að hv. þingmaður var orðinn formaður menntamálanefndar og það þótti ekki nægilega trúverðugt að formaður nefndarinnar, sem átti að vinna að háeffun Ríkisútvarpsins í gegnum þingið, væri á frumvarpi sem beinlínis lyti að sölu RÚV? Þar var hann þó þangað til hann brast kjarkinn á þessu ári og fór að sikksakka með skoðanir sínar í þessu efni. Mig langar að rifja það upp fyrir þingheimi að í áðurnefndu frumvarpi er birt tímaáætlun um hvað þessir herramenn mundu gera ef þeir hefðu völdin í landinu og mættu móta stefnuna. Tímaáætlunin sem hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson flutti með svo glæsilegum hætti í vel reifuðu frumvarpi, byrjar svona eins og frumvarpið lítur út í dag: „Apríl 2006. Frumvarp samþykkt. 1. júlí 2006. Hlutafélag, RÚV hf., stofnað. Fyrir árslok 2006. Útvarpsráð skilgreinir verkefnin og vinnur fjárhagsáætlun fyrir 2007. Gerir samning við RÚV hf. um framkvæmd allra verkefna þess árið 2007. Fyrir árslok 2006. Útvarpsráð fer á fjárlög fyrir 2007.“ Síðan kemur hér: „Fyrir árslok 2006. RÚV hf. selt.“ Þarf frekari vitnanna við? Kynslóðin sem nú er komin í fremstu víglínu í flokknum, farin að stýra þyngstu nefndum þingsins, mun fyrr en seinna öðlast þau völd innan Sjálfstæðisflokksins að hún geti látið svona hugsýnir - ég vil nú ekki kalla þetta hugsjónir - rætast. Það kemur að því að aðrir og enn yngri menn en þessir ágætu tvímenningar sem ég nefndi hér til sögu, uppalningar þeirra úr SUS, úr Heimdalli, sem þeir hafa árum saman fengið til að samþykkja ályktanir um að selja eigi RÚV, munu líka þokast inn í þingmannaliðið hjá Sjálfstæðisflokknum þegar þessir ágætu herramenn verða komnir þar til enn frekari valda en þeir hafa í dag ef Guð og lukkan lofar þeim. Það er þá sem þeirri áætlun, sem ég las hér upp um söluna á RÚV, verður hrint í framkvæmd. Þetta er það sem ég óttast mest við þetta frumvarp. Afstaða margra þingmanna Sjálfstæðisflokksins liggur fyrir. Afstaða heilla félaga í Sjálfstæðisflokknum liggur fyrir. Afstaða stærsta félags innan Sjálfstæðisflokksins liggur fyrir, afstaða Heimdallar og öflugustu og virkustu samtakanna, Samtaka ungra sjálfstæðismanna. Þannig er alveg ljóst hver framtíðarsýnin er. Frú forseti. Fyrir tíu árum voru aðrir menn, yngri en þeir eru í dag, sem höfðu líka hugsjónir. Þeir náðu því á sínum tíma fram að flokkurinn gerði að opinberri stefnu sinni að hefja partasölu á Ríkisútvarpinu. Þeir náðu því í gegn eftir áralanga baráttu á landsfundum Sjálfstæðisflokksins sem hófst upp úr 1990, að það yrði stefna Sjálfstæðisflokksins að selja Rás 2. Eins og hv. þingmenn sem hafa sögulegt minni muna eftir þá lagði Sjálfstæðisflokkurinn í kosningar árið 1995 með tvennt að leiðarljósi, sem með nokkuð skoplegum hætti var svo skilgreint af góðvini mínum og hæstv. forseta, fyrrverandi formanni Alþýðuflokksins Jóni Baldvini Hannibalssyni, með svofelldum hætti: Sjálfstæðisflokkurinn vill efla guðskristni í landinu og selja Rás 2. Ég veit ekki hvort honum hefur tekið hið fyrrnefnda en mér leikur efi á því. En með þessu frumvarpi stígur hann a.m.k. töluvert skref í áttina að því að gera að veruleika draumsýn hinna ungu manna sem börðust fyrir þessu upp úr 1990. Í samhengi við þessa umræðu er rétt að menn hafi það í huga að eitt af því sem þeir þingmenn stjórnarandstöðunnar sem harðast hafa andæft þessu frumvarpi og bent á með beittum rökum er fjárhagsstaða RÚV. Eitt af afrekum 20 ára skeiðs Sjálfstæðisflokksins í menntamálaráðuneytinu er það að fjárhagur RÚV er ákaflega erfiður. Vitum við hve erfiður hann er? Það veit enginn maður. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, lögfræðingur, ætlar sér með þessu frumvarpi að gera það sem hann mundi aldrei ná í gegn á almennum markaði ef hann væri starfandi á almennri lögfræðiskrifstofu úti í bæ og ég kæmi til hans og bið hann um að skrá fyrir mig hlutafélag og það væri ekki klárt hver eiginfjárstaða þess væri. Hann fengi aldrei að skrá það. Þetta veit hv. þingmaður. En hann er samt sem áður með frumvarp um að búa til hlutafélag úr RÚV án þessu að vita hver eiginfjárstaða hlutafélagsins verður. Á almennum markaði mundi það aldrei fást í gegn vegna þess að enginn endurskoðandi mundi treysta sér til að skrifa upp á slíkt. Heiðarlegum lögfræðingum, eins og hv. formanni menntamálanefndar, mundi aldrei koma það til hugar. Þetta, frú forseti, er auðvitað langrar umræðu vert. Þetta speglar vel flumbruganginn og þá hrákasmíð sem er á ákveðnum köflum þessa frumvarps, að menn skuli láta koma sér til hugar að samþykkja frumvarp um Ríkisútvarpið án þess að vita hver eiginfjárstaðan er, án þess að vita hver eignastaðan er, eins og hv. þm. Mörður Árnason hefur bent á með sterkum rökum. Þetta er þannig að fræðilega gætu skuldunautar hins nýja félags, ef samþykkt verður, gengið að því á fyrsta degi og gert það gjaldþrota, eins og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sagði í sinni fyrstu ræðu. Hann sagði ekki hægt að hafa þetta sameignarfélag með ótakmarkaðri ábyrgð ríkisins því að þá væri ekki hægt að gera það gjaldþrota. Þessa tilvitnun get ég fundið og lesið upp fyrir háttvirtan þingmann. Það ekki svo að ég haldi því fram að það sé sérstakt keppikefli fyrir formann menntamálanefndar að gera Ríkisútvarpið gjaldþrota. En hann tók svona óheppilega til orða. Staðreyndin er þessi: Enginn maður á Íslandi veit hver eiginfjárstaða Ríkisútvarpsins er. En allir sem bera skynbragð á lögin vita að á almennum markaði fengist samkvæmt hlutafjárlögum ekki skráð félag án þess að menn hefðu slíka grundvallarþekkingu á stöðu þess. Svo koma þessir menn og segja, þegar við spyrjum þá út í aðferðafræðina: Lesið hlutafélagalögin. Hv. þm. Mörður Árnason gekk hér hart að hæstv. menntamálaráðherra til að spyrja hana út í ákveðna hluti sem vörðuðu samþykktir og þjónustusamninga. Þá sagði hæstv. menntamálaráðherra ekki einu sinni heldur þrisvar sinnum: Farðu og lestu hlutafélagalögin. En í 13. töluliðum hlutafélagalaganna eru liðir sem varða einmitt samþykktir stjórnar. Þar er auðvitað um allt aðra hluti að ræða en þá sem í lögunum, í 8., 10. og 11. gr., er vísað til samþykktar. Það er verið að tala um ábyrgð Ríkisútvarpsins, dagskrárstefnu og skilgreiningu almannaútvarps. Engum lifandi manni kemur til hugar að fara og leita svara við slíkum skilgreiningum í hlutafélagalögunum. En hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson er genginn úr salnum og það þykir mér miður því að þetta var enginn smáútúrdúr hjá mér. Ég var kominn þar niður í minni ræðu að ég var að undirstrika tengslin milli þeirrar fjárhagslegu stöðu sem Sjálfstæðisflokkurinn er að setja Ríkisútvarpið í núna með hlutafélagavæðingunni og þeirrar vegferðar flokksins sem hefur leitt til þess að árum saman hefur þessi menningarstofnun verið fjársvelt. Og hins vegar sömu áforma innan Sjálfstæðisflokksins. Ég rifjaði upp að það hefur verið draumur margra manna sem nú eru komnir til áhrifa í Sjálfstæðisflokknum að hefja partasölu á Ríkisútvarpinu. Byrja á Rás 2. Hvað segir í 3. gr. þessa frumvarps? Þar kemur það alveg skýrt fram að samkvæmt hinum nýju lögum mun Ríkisútvarpið ekki axla þá skyldu að reka Rás 2. Þar segir að að lágmarki verði að hafa eina hljóðvarpsrás og eina sjónvarpsrás. Ég hlustaði með athygli á þegar hv. þm. Mörður Árnason spurði hv. menntamálaráðherra hvað þetta þýddi. Hvort þetta þýddi að það væri hægt að selja eða leggja niður Rás 2. Svar hennar var ákaflega eftirtektarvert. Það var þetta: Það verður hinnar faglegu stjórnar og útvarpsstjóra að ákveða. Með öðrum orðum, frú forseti. Við alþingismenn sem lítum á Rás 2 sem hluta af nútímalegri menningu og burðarás og burðarstoð undir nýgilda tónlist Íslendinga, við sem teljum að Rás 2 eigi áfram að vera til og gegna því hlutverki sem hún hefur, við mundum við slíkar aðstæður ekki hafa neitt um það að segja. Það kemur skýrt fram í frumvarpinu. En það kemur líka skýrt fram í þeim svörum sem hv. þm. Mörður Árnason fékk frá hæstv. menntamálaráðherra. Hún sagði það bara alveg skýrt. Það verður ekki mitt hlutverk. Það verður ekki hlutverk Alþingis. Það verður hlutverk faglegrar stjórnar og útvarpsstjóra. Við getum svo deilt um það hvort stjórn, sem er kosin pólitískri kosningu fyrst og fremst með það markmið í huga að tryggja ítök Sjálfstæðisflokksins sem hefur gert það að forgangsverkefni núna í 20, 30 ár að hafa undirtökin í þessari stofnun, sé hægt að kalla faglega stjórn. En það er aukaatriði í þessum hluta ræðu minnar. Stórir hópar stjórnmálamanna innan Sjálfstæðisflokksins vilja selja Ríkisútvarpið. Ríkisútvarpið er í erfiðri fjárhagslegri stöðu. Það er formleg stefna flokksins alls að leggja niður eða selja Rás 2. Og núna er verið að setja inn í frumvarpið heimild til að gera það og það er kórónað með því að hæstv. ráðherra tekur af skarið og segir: Alþingi mun ekki fá að koma að því. Þá segi ég: Það þarf ekki frekari vitnanna við. Það er þetta sem ég óttast. Ef hæstv. ráðherra hefði fyrir sitt leyti skýrt þetta með þeim hætti að að sjálfsögðu mundi Alþingi fá að koma að því ef leggja ætti Rás 2 af, þá hefði ég andað svolítið rólegra. Ráðherra tók hins vegar algerlega af skarið með þetta mál. Mig langar að spyrja hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson hvers konar vinnubrögð honum finnist það vera að ætla sér að pressa þetta mál í gegn með þessum mikla hraða, án þess að menn fái að skoða nákvæmlega ýmsa þætti og reyna að svara ýmsum spurningum sem vakna við meðferð málsins á þingi, og vita ekki einu sinni hver eiginfjárstaðan er. Finnst hv. þingmanni að þetta séu boðleg vinnubrögð? Af því að hv. þingmaður er sá sem núna hefur ábyrgðina á þessu máli í höndum sínum hér á meðan það er innan þingsins langar mig að spyrja hann: Hvaða nauður rekur til að það verður að samþykkja þetta núna? Af hverju taka menn sér ekki tíma og skoða t.d. hina fjárhagslegu stöðu og komast að því hver hún er? Þannig að hæstv. ríkisstjórn gæti nú hugsanlega, ef hún ætlar sér eigi að síður að ljúka þessu máli, reitt af höndum það fé sem þarf til að koma hinu nýja hlutafélagi á þokkalega fjárhagslegan grunn. Þetta eru engin vinnubrögð. Þau eru til skammar. Þau mundu verða flautuð út af eins og hv. þm. Gunnar Birgisson, bæjarstjóri í Kópavogi, segir jafnan um það sem honum finnst ekki áferðarfallegt í stjórnmálum og annars staðar. Þetta er ekki áferðarfallegt. Frú forseti. Ég gat þess fyrr í ræðu minni að það hefði í reynd verið mögulegt að ná markmiðum sveigjanleika og lipurðar sem við, ég og hv. þm. Sigurður Kári, erum sammála um að séu æskileg, með fleiru móti en því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Einn möguleiki er sá að gera það að sjálfseignarfélagi. En af hverju vilja menn ekki gera það að sjálfseignarfélagi? Ríkisstjórnin hefur sagt það alveg skýrt fyrir sitt leyti í öðru máli og óskyldu hvers vegna hún tekur hlutafélagaformið fram yfir sjálfseignarformið. Hér í þinginu liggur fyrir annað frumvarp. Það er frumvarp sem miðar að því að gera rannsóknastofur matvælarannsóknastofnana ríkisins að hlutafélagi. Renna þeim saman og hlutafélagavæða. Ég hef lýst stuðningi við það frumvarp. Ástæðan er sú að eðlismunur er á stofnun af því tagi eða fyrirtæki og Ríkisútvarpinu. Þessi einfaldi munur, sem einu sinni var nú grundvallarregla að virða í Sjálfstæðisflokknum, felst í því að þessi nýja hlutafélagavædda matvælarannsóknastofa er rekin af sjálfsaflafé en Ríkisútvarpið er að uppistöðu rekið fyrir fjármuni almennings. Hæstv. forsætisráðherra reifaði það mál mjög vendilega í ræðu sem hann flutti þegar hann mælti fyrir frumvarpinu um að háeffa rannsóknastofnanir matvælaiðnaðarins. Hann sagði hreinskilnislega að menn hefðu skoðað tvenns konar form, sjálfseignarfélag í atvinnurekstri annars vegar og hlutafélag hins vegar. Í greinargerðinni, sem hæstv. forsætisráðherra las upp, segir eftirfarandi, með leyfi virðulegs forseta: „Til greina kom sá möguleiki að reka sameinaðar matvælarannsóknastofur í formi sjálfseignarstofnunar. Niðurstaða athugunar var sú að auðveldara yrði að fá fleiri aðila til að taka þátt í hlutafélagi þegar fram í sækir en í sjálfseignarstofnun. … Sjálfseignarstofnanir eiga almennt mun erfiðara með að fá aukin stofnframlög en hlutafélög að auka hlutafé sitt eða breikka hópinn sem leggur þeim til fé.“ Skýrara er nú tæpast hægt að tala. Þarna segir Halldór Ásgrímsson, hæstv. forsætisráðherra, að ástæðan fyrir því að menn velja hlutafélagsformið fram yfir form sjálfseignarfélags sé sú að það er hægt að selja félagið í pörtum. Það er hægt að fá nýja hluthafa inn í það ef reksturinn gengur illa. Frú forseti. Gæti verið að þegar skorið er til hjartans og nýrnanna þá sé það einmitt þetta sem líka vakir fyrir mönnum með Ríkisútvarpið? Gæti verið að sú hugsun sem þarna er sett fram á algerlega tæru formi tengist þeirri staðreynd að það á að skilja Ríkisútvarpið eftir í miklum fjárhagslegum vandkvæðum? Hvað gerir nýtt hlutafélag sem á ekki fyrir útgjöldum en á hugsanlega kost á að selja einhverjar eigur sínar eða taka inn nýja aðila sem leggja fram nýtt hlutafé? Í öllum venjulegum tilvikum sjálfstæðra hlutafélaga mundi þetta gerast. Er ekki RÚV sjálfstætt hlutafélag? Jú. Það er meginþráðurinn, sá allra rauðasti, í orðum þeirra sem mæla fyrir frumvarpinu. Er hugsanlegt að næsta skref verði kannski eftir eitt ár eða tvö ár að standa upp og benda á þá staðreynd að enn eigi hlutafélagið í fjárhagserfiðleikum? Það sé ekki hægt að skera meira niður, og þá ber nú að hafa í huga að niðurskurðurinn síðan 1996 í mannafla er 15% og tekjurnar til 2004 hafa minnkað miðað við launavísitölu um 19% - heimild mín í þessum efnum er nýleg úttekt Morgunblaðsins. Við þessar aðstæður sjáum við fyrir okkur framtíð þar sem Ríkisútvarpið er í fjárnauð, en það er orðið að hlutafélagi, það er búið að skera öll þau fitulög sem hægt er að skera. Þá er auðvelt að koma fram og segja: Það er ekki nema einn kostur eftir og hann er sá að láta af hendi einhverja starfsemi. Leggja t.d. Rás 2 inn í hlutafélag með öðrum aðilum og fá þá peninga á móti. Selja eigur til að hafa fyrir rekstri. Það gera sjálfstæð hlutafélög þegar þau lenda í erfiðleikum. Það er þetta sem vakir fyrir Sjálfstæðisflokknum. Það á að halda RÚV áfram hangandi á horriminni og það á að fara eftir þessari möntru sem kom fram hjá hæstv. forsætisráðherra um að hlutafélagaformið væri æskilegra vegna þess að það væri auðveldara að fá nýja hluthafa inn í slíkt félag heldur en sjálfseignarfélagið. Þetta er mergurinn málsins. Þetta er það sem ég óttast. Það er þess vegna sem ég gruna Sjálfstæðisflokkinn um græsku í þessu máli. Sá grunur er á rökum reistur, ekki bara vegna þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur skipt um skoðun á lykilatriðum - ég vona að hv. þm. Pétur Blöndal sé enn sömu skoðunar og hann, ásamt hv. þm. Sigurði Kára Kristjánssyni, var í fyrra um nefskattinn. Í glæsilega vel orðuðu plaggi sem einmitt fjallaði um það. En þetta er það sem ég óttast, frú forseti. 
             Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur líka gagnrýnt að fyrirtæki eins og stofnun verði gert að hlutafélagi á því formi sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur sagt að slíkt félag sé ekki 10 aura virði. Það væri gaman að fá fram hvort hv. þingmaður sé enn þá sömu skoðunar og hann var í fyrra á því  
             Pétur H. Blöndal hefur flutt skýrustu ræðurnar gegn þeim aðferðum til fjármögnunar á Ríkisútvarpinu hf. sem ég hef enn heyrt nokkurn flytja. Reyndar var það stutt af þeim ágætu þingmönnum sem þá fluttu frumvarpið - hv. þingmaður gæti kannski upplýst mig um hvort ástæðan fyrir því að formaður menntamálanefndar er ekki lengur á frumvarpinu með honum sé sú að hv. þingmaður hafi kannski tilkynnt honum að hann hafi skipt um skoðun. Þetta er mér hulið. En ég bíð eftir að fá upplýsingar um það. Hv. þingmaður flutti hér þingmál ásamt þingbræðrum sínum, þeim Birgi Ármannssyni og einhverju sinni Sigurði Kára Kristjánssyni, þar sem hann tók fram skurðhnífinn og svo að segja fletti hold frá beini þegar hann var að ræða um nefskattinn. Hv. þingmaður telur upp, sýnist mér, eina 13 liði sem hann segir að séu neikvæðir við nefskattinn. Hann segir í fyrsta lagi að þessi leið flæki skattkerfið og lagasafnið og bendir á að lög um Ríkisútvarpið séu ekki skattalög. Þó er það svo að ríkisskattstjóri hefur sýnt fram á í umsögn sinni að gjaldið, nefskatturinn, sem hér á að leggja á er ekkert annað en skattur og segir að miðað við öll hugtök og skilgreiningar skattafræðanna sé ekki hægt að komast að annarri niðurstöðu en að þarna sé um að ræða skatt. Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi þess vegna alveg sérstaklega að þeim sem ætluðu að kynna sér skattkerfið, hugsanlega með það fyrir augum að ætla sér að stofna fyrirtæki, mundi yfirsjást þessi skattur vegna þess að hans er hvergi getið nema þá í lögum um Ríkisútvarpið hf. Hvaða manni dytti í hug að leita í þeim lögum til að reyna að finna þann kostnað sem felst í því að reka fyrirtæki? Þó að hv. þm. Pétur H. Blöndal geti þess ekki sérstaklega er þessi leið hins vegar algerlega í andstöðu við málflutning margra sjálfstæðismanna á þessu þingi sem miðar að því að draga úr kostnaði við að setja upp sjálfstæð hlutafélög. Ég er sammála þeim um þetta. Ég flutti sjálfur þingmál um þetta fyrir þremur árum. Á þessu ári flutti hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hugsanlega með einhverjum af þessum ágætu þingmönnum, sérstaka tillögu um að draga úr kostnaði við að setja á stofn fyrirtæki. Einn af þeim sem flutti það frumvarp með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni berst núna eins og ljón fyrir því að auka kostnaðinn, þ.e. hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson sem var einn af flutningsmönnunum. Ég verð að segja hv. þm. Pétri H. Blöndal til hróss að ég tel að sú aðferð sem hann reifar í frumvarpi sínu sé miklu geðfelldari en nefskatturinn. Ég tel líka að hún sé meiri jöfnunaraðgerð, þ.e. hún kemur betur út fyrir þá sem eru fjárvana og þeim sem verður féskylft í lífinu af einhverjum ástæðum. Pétur H. Blöndal nefndi að gjaldið yrði að sérstökum skatti með sérstakri innheimtu sem flækja mundi kerfið mjög mikið. Hann bendir á að ekki sé með nokkrum hætti hægt að benda á einhver rökræn tengsl við þetta gjald og það gjald sem menn greiða í Framkvæmdasjóð aldraðra. Ég er algerlega sammála hv. þingmanni. Ég tel að hefði hv. þingmaður hugsað þetta enn lengra, en hann hefur kannski af tillitssemi við hæstv. ríkisstjórn og kannski sérstaklega hæstv. menntamálaráðherra ekki viljað segja kjarnann í þessu máli, sem er sá að með þessari aðferð er verið að fela nefskattinn. Það kemur líka fram í hinni ágætu umsögn Péturs H. Blöndals og þeirra sem fluttu hið upphaflega frumvarp, sem Sigurður Kári hljópst svo í brott frá, að af tillögu menntamálaráðherra leiðir að fyrirtæki sem eru skattskyld eiga líka að greiða þetta gjald. Það kemur fram í frumvarpi þessara ágætu þingmanna að þetta séu 22 þúsund fyrirtæki. Í umsögn ríkisskattstjóra kemur fram að þetta séu 28 þúsund fyrirtæki. Ríkisskattstjóri leiðir getum að því að 13 þúsund þessara fyrirtækja séu í raun ekki með lífsmarki, séu ekki á hreyfingu. Hann getur þess sérstaklega að fyrir tilstilli ágætra þingmanna var fyrir nokkrum árum búin til leið - gott ef hv. þm. Pétur H. Blöndal kom ekki að því líka - sem auðveldaði slit á slíkum félögum sem segja mætti að væru ekki lengur með lífsmarki. Þessi aðferð, sem fyrrverandi framkvæmdastjóri Verslunarráðsins ætti að hafa kynnt sér, leiðir til að þess að þessi lagalega leið til að slíta óvirkum litlum fyrirtækjum, án þess að verið sé að knýja þau í gjaldþrot, verður ómerk. Þetta þýðir, og það eru ekki mín orð heldur ríkisskattstjóra, að það er hugsanlegt að á annan tug þúsunda lögaðila, á annan tug þúsunda lítilla fyrirtækja verði í reynd knúin í gjaldþrot með öllum þeim kostnaði og leiðindum sem því fylgir, því að farvegurinn í gegnum kerfið til að slíta þessum félögum án gjaldþrots er ekki lengur til. Það var Verslunarráðið, sem hv. þm. Birgir Ármannsson var einu sinni framkvæmdastjóri fyrir, sem barðist árum saman fyrir að ná einmitt þessari flýtimeðferð í gegnum kerfið og geta leitt til endanlegra loka slíkra félaga, slita, án þess að knýja þau í gjaldþrot. Hvað skyldi sá ágæti hv. þingmaður segja í dag? Það er verið að berja hann til hlýðni eins og marga aðra þingmenn sjálfstæðismanna, verið að berja hann til að fylgja frumvarpi sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ásamt ríkisskattstjóra hafa sýnt í sameiningu fram á að eyðileggur ákaflega virk og góð ákvæði í skattalögunum sem voru sett að frumkvæði Verslunarráðsins fyrir nokkrum árum. Það eru undarleg endaskipti á hlutunum. Af því að ég heyri úr hliðarherbergi að hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson er kominn hingað og farinn að hlusta á umræður, væntanlega til að taka þátt í þeim, þá langar mig að leggja spurningu fyrir hv. þingmann. Fyrr í vetur flutti hann frumvarp sem miðaði að því að draga úr kostnaði við að stofna fyrirtæki. Hér liggur fyrir frumvarp með ranglátum nefskatti, sem leiddi til bændauppreisnar í Bretlandi 1643, eins og ég veit að hv. þingmaður man. Ef þetta frumvarp verður samþykkt þýðir það að kostnaðurinn við að stofna fyrirtæki eykst um einn tíunda, ríflega. Það bætast við 13.500 kr. Og það sem verst er, ef einhverjir af skjólstæðingum hv. þingmanns ætla sér að stofna fyrirtæki og ætla að gera það vel - kannski eftir þeim kúnstarinnar reglum sem menn hugsanlega læra uppi í háskóla þegar Pétur H. Blöndal sinnir þar stundakennslu, sem ég held að hann geri enn þá - ætla að rannsaka málið, ætla að vita nákvæmlega hvað þeir eru að gera, þá munu þeir aldrei komast að því með því að fara í lagasafnið, t.d. í lög um skatt, því að annars staðar er kominn nýr feluskattur sem ríkisstjórnin þorir ekki að setja inn í skattalögin af því að hún vill fela nefskattinn. Þetta er algerlega andstætt því sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson stóð og reif sig hásan, alla vega niður í þind, í 45 mínútur fyrr á þessum vetri til þess að andæfa.

Forseti vill vekja athygli hv. ræðumanns á því að forseti mun kalla til atkvæðagreiðslu innan einnar til tveggja mínútna. Hv. ræðumaður hefur þann kost að ljúka ræðu sinni á þeim tíma eða fresta henni til klukkan sex, vegna þess að á milli klukkan fjögur og sex er gert ráð fyrir þingflokksfundi.

Frú forseti. Ég er nú eiginlega ekki byrjaður á hinni eiginlegu ræðu minni. Þetta er aðeins til að vekja eftirtekt á nokkrum staðreyndum og vekja eftirtekt á því að hér eru ágætir þingmenn að láta berja sig út í að samþykkja frumvarp sem er algerlega gegn því sem þeir eru búnir að segja hér í vetur. Ég undanskil hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, af því að ég veit að hann er tekinn þjösnalegum tökum af stjórnarliðinu til að skipta um skoðanir eftir því sem þarf. Ég hef ákveðna samúð með hv. þm. Guðlaugi Þór Þórðarsyni vegna þess að ég veit að hann hafði ákveðinn hugsjónaþrótt fyrir hinum litla í atvinnulífinu þegar hann lagði fram frumvarp sitt í vetur. Nú er hann píndur til að greiða atkvæði með vitleysu sem gengur alveg þvert á það sem hann sagði þá. Frú forseti. Ég mun þá kjósa hið ágæta boð um að fresta ræðu minni.

Hv. 1. þm. Reykv. n. frestar ræðu þá ræðu sinni.

Frú forseti. Vegna atkvæðagreiðslu um frumvarp til laga um breyting á almennum hegningarlögum, nr. 19 12. febrúar 1940, um kynferðisbrot, vil ég gera grein fyrir því að ég tel að 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins um nýtt orðalag á nauðgunarákvæðum 194. gr. almennra hegningarlaga tryggi ekki réttarvernd kynfrelsis, fyrst og síðast kvenna, og fullnægi ekki 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands um friðhelgi einkalífs. Kynfrelsi sé með greininni skipað á lægri og lakari sess en öðrum einkalífsréttindum, svo sem bréfleynd, friðhelgi heimilisins og veitt lakari vernd en öðrum líkamsárásarbrotum. Ég geri kröfu til þess að allsherjarnefnd íhugi þetta mál alvarlega og gaumgæfi vel og breyti orðalagi 1. mgr. 2. gr. Greiði ég atkvæði með því að frumvarpið fari til nefndar með þessu fororði.

Frú forseti. Ég var þar kominn í ræðu minni þegar nauðsynlegt var að gera hlé að ég var að rifja upp þær harkalegu ádrepur sem hv. þm. Pétur H. Blöndal ásamt félögum hans tveimur, þar á meðal formanni menntamálanefndar, höfðu gefið frumvarpi menntamálaráðherra sem við ræðum nú, og á ég fyrst og fremst við þann part sem lýtur að nefskatti. Eins og ég gat um, frú forseti, er nefskattur einhver ranglátasti skattur sem hægt er að hugsa sér. Hann er föst upphæð sem leggst á alla. Hann tekur ekkert mið af greiðslugetu manna eða tekjum. Og enginn hefur sýnt með jafnsterkum rökum fram á það í þessu þingi hvað nefskatturinn er ranglátur eins og formaður efnahags- og viðskiptanefndar en það er auðvitað fróðlegt að sjá að sá ágæti þingmaður reið ekki einn í herför sinni á hendur hæstv. menntamálaráðherra í þessu efni. Hann hafði tvo til reiðar, sveina smáa, knáa og efnilega. Báðir höfðu nægilega vitsmunalegt atgervi til að skynja að gagnrýni hv. þm. Péturs H. Blöndals var á rökum reist. En það voru engir aukvisar sem fóru í þennan leiðangur með hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta var einn af varaforsetum þingsins, hv. þm. Birgir Ármannsson, og hinn var hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, eins og fram hefur komið. Í ræðu minni áðan var ég þar staddur þar sem ég var að undra mig stórum á sinnaskiptum hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar. Sinnaskiptin, frú forseti, felast í því að í fyrra flutti þessi hv. þingmaður þingmál þar sem reifaðir voru stórkostlegir veikleikar að hans dómi og samflutningsmanna á nefskattsákvæði í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra. Nú hins vegar berst þessi ágæti þingmaður með kjafti og klóm eins og ljón fyrir því að ná þessu ákvæði í gegn. Ég rifjaði það líka upp í lok fyrri kafla ræðu minnar að það ákvæði er sérstaklega andstætt þeim markmiðum í frumvörpum sem lögð hafa verið fram af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins á þessu þingi. Það vinnur beinlínis gegn markmiðum þeirra um að auðvelda fólki að stofna fyrirtæki. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins, ekki síst hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson, hafa flutt mörg þingmál í einu eða öðru formi þar sem hvatt er til þess að fólki verði auðveldað að stofna lítil fyrirtæki í kringum viðskiptahugmyndir. Við í Samfylkingunni höfum tekið undir þetta. Við höfum alltaf fylgt þeirri stefnu að ýta eigi undir einstaklingsþróttinn, framtak einstaklingsins sem að okkar viti er einn af aflvökum þeirrar kvarnar sem mylur gullið inn í samfélagið sem við byggjum svo aftur velferðarkerfið á. Í umræðum fyrr í vetur rifjaði ég það upp, virðulegi forseti, sem snerist um þingmál hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar að Íslendingar eru að ýmsu leyti öðruvísi en aðrar þjóðir að því er varðar þennan frumkvæðisþrótt. Kannanir hafa sýnt að hvergi er jafnmikill vilji meðal nokkurrar þjóðar á vesturhveli að setja á stofn fyrirtæki í kringum viðskiptahugmyndir sínar og á Íslandi. Má rifja það upp, virðulegi forseti, að hér á landi er það sérstaklega hlutur kvenna sem liggur eftir varðandi stofnun fyrirtækja í kringum viðskiptahugmyndir. Þó höfum við séð að slík fyrirtæki sem konur af hugviti sínu smíða í kringum slíkar hugmyndir eru jafnan líklegri en hugmyndir okkar af hinu kyninu til að ná fram að ganga, þetta sýna kannanir. Það er af því að þær leggja af stað með betri undirbúning og þær virðast á stundum vera varfærnar og þurfa að minna kapítal til að hefja sitt starf. Ef hægt væri að ná sama hlutfalli kvenna til að stofna lítil fyrirtæki í kringum viðskiptafyrirtæki hér á landi og karla, mundi hagvöxtur aukast um hálft prósent. Þessar upplýsingar fékk ég á sínum tíma hjá Háskólanum í Reykjavík. Ég nefni þetta vegna þess að nefskatturinn hækkar um einn tíunda hluta þann kostnað sem þarf að ráðast í til að stofna svona fyrirtæki. Þess vegna er nefskatturinn gersamlega öndverður þeim hugmyndum sem sjálfstæðismenn hafa lagt fram sem miða að því að auðvelda mönnum að setja á stofn fyrirtæki. Þannig rekur hvað sig á annars horn í þessu lufsulega frumvarpi sem hefur bersýnilega ekki verið til þrautar hugsað og sem er opið í a.m.k. mörgum hornunum, að ég segi ekki, af því að mér kemur Framsóknarflokkurinn í hug, í báða enda. Pétur H. Blöndal tók 13 dæmi um vonsku nefskattsins. Ég hafði í fyrri minni ræðu rifjað upp nokkur þessara atriða og ég var kominn að atriði fjögur þar sem sérstaklega var bent á að afleiðing þess að nefskatturinn er settur á er m.a. sú að 22 þúsund lögaðilar þurfa að greiða hann. Af þeim eru að mati ríkisskattstjóra 13 þúsund sem eru líklega svokölluð sofandi fyrirtæki, fyrirtæki sem eru ekki starfandi og sem allt í einu fá á sig þennan skatt. Hverjar verða afleiðingar þess? Fyrirtækin fara að skulda, það koma dráttarvextir, upphæðin hækkar. Keisarinn fær ekki greitt það sem hann krefst af þegnunum og þá rekst af stað ferli sem að lokum endar með gjaldþroti. Það segir klárt og kvitt í umsögn ríkisskattstjóra að líklegt sé að þetta geti hrakið þennan fjölda fyrirtækja í gjaldþrot. Það segir meira. Bent er á af Indriða Þorlákssyni ríkisskattstjóra að fyrir nokkrum árum, fyrir atbeina þingmanna sem hafa áhuga á að greiða götu smáfyrirtækja og koma í veg fyrir að fyrirtæki séu hrakin með ónauðsynlegum kostnaði í það leiðindaferli sem endar í gjaldþroti, var sérstök leið til að sjá um slit slíkra félaga. Ríkisskattstjóri bendir á að nefskatturinn í þessu frumvarpi, sem er ekki einu sinni partur af skattalögunum, leiðir til þess að það ferli verður ekki lengur virkt. Þá erum við aftur komin í þá stöðu sem við ræddum mörgum sinnum fyrir nokkrum árum að gríðarlegur fjöldi fyrirtækja og einstaklinga sem þeim tengjast voru rekin í gjaldþrot. Enginn græddi á því nema einhverjir lögmenn úti í bæ og hvers kyns kostnaður ónauðsynlegur féll á ríkið. Talið var á þeim tíma, ætli það séu ekki 8–9 ár síðan, að ríkið þyrfti að axla kostnað sem svaraði til 50–70 þús. kr. fyrir hvert gjaldþrot. Þetta dæmi hefur bersýnilega ekki verið reiknað til enda og á þetta er tryggilega bent af þeim sem mótmæltu svo harkalega þessum nefskatti. Þetta voru þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins. Einn af þeim var hv. þm. Birgir Ármannsson. Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur getið sér gott orð fyrir þekkingu á efnahagsmálum og málum sem tengjast rekstri fyrirtækja enda hefur þingmaðurinn ákaflega góða reynslu að baki. Hann var framkvæmdastjóri Verslunarráðs og það var einmitt Verslunarráðið sem tók þessi mál upp á sínum tíma og mig langar að spyrja hv. þm. Birgi Ármannsson: Hvað veldur því að hann er núna allt í einu farinn að berjast gegn því sem hann áður barðist fyrir? Ég veit að hv. þm. Birgir Ármannsson mun tæpast gera tilraun til að svara því. Svarið liggur alveg ljóst fyrir. Þessi hv. þingmaður er eins og aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins laminn til hlýðni við frumvarpið þótt í því sé margt sem margir þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru andstæðir. Við erum í þessu máli, frú forseti, að rata í svipaðar ógöngur og í umræðunni um fjölmiðlalögin hér um árið. Það er rétt að rifja það lítillega upp. Þá ræddi þingheimur frumvarp til laga um eignarhald á fjölmiðlum og ekki fyrirfannst einn einasti maður í röðum stjórnarliða sem studdi það. Það þurfti ekki að spyrja um okkur í stjórnarandstöðunni. Við vorum frá upphafi algerlega á móti því frumvarpi. En það kom aldrei fram hverjir það voru í liði stjórnarinnar sem studdu frumvarpið. Ástæðan er sú að það var fyrst og fremst rekið af persónulegum metnaði hæstv. þáverandi forsætisráðherra. Það var enginn annar sem studdi hann í þessu persónulega stríði við ímyndaða óvini í heimi fjölmiðlanna. Þetta mál er alveg eins vaxið. Það er líka rekið af persónupólitískum metnaði hæstv. menntamálaráðherra. Hún sést ekki fyrir í málinu. Hún hefur ekki getað skýrt út fyrir okkur hvaða nauðsyn er á að samþykkja málið svona hratt. Bent hefur verið á m.a. af hennar eigin þingmönnum að skafankar eru á frumvarpinu, það eru upplýsingar sem ekki liggja fyrir. Það hefur ekki einu sinni tekist að fá í meðförum menntamálanefndar umfjöllun um það af hálfu sérfræðinga hvort sá aðskilnaður, sem t.d. á að vera gerður frumvarpinu samkvæmt á samkeppnisrekstrarlegum þáttum Ríkisútvarpsins og hins vegar rekstri almannaútvarpsins sem slíks, standist og sé heldur og hvort þeir brunaveggir sem þar eru reistir séu það þéttir að logar geti aldrei leikið á milli. Hugsa sér, frú forseti. Verið er að samþykkja frumvarp um rekstur á mikilvægustu menningarstofnun ríkisins og Íslendinga. Uppfylla þarf ákveðin skilyrði sem sett eru af alþjóðlegum samningum sem við erum aðilar að og í nefndinni fellst meiri hlutinn ekki á það að sérfræðingar frá opinberum skattyfirvöldum séu fengnir til að leggja mat sitt á það hvort slíkum skilyrðum sé fullnægt. Þetta er eftir öðru, frú forseti. Ég er þeirrar skoðunar að nefskatturinn sé þess eðlis að mjög erfitt sé að réttlæta hann. Skattheimtan er ákaflega ósanngjörn. Gjaldið á að tengjast gjaldgreiðslum í Framkvæmdasjóð aldraðra og það á að leggjast á sömu einstaklinga og greiða það gjald. Þetta þýðir að ekki er lagt á þá sem eru yngri en 16 ára og ekki eldri en þá sem eru 70 ára og það leggst ekki heldur á þá sem voru með tekjur undir skattleysismörkum. Útvarpsgjaldið leggst með sama hætti á þennan sama hóp og síðan bætast lögaðilarnir við. Það er hægt að finna margt athugavert við skattheimtu af þessu tagi. Auðvitað er skiljanlegt að þeir sem eru 70 ára og eldri greiði ekki gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra, sem beinlínis hefur það að markmiði að bæta stöðu aldraðra. En það er þó ekki réttlátt að leggja fast gjald á þá sem eru vinnandi og hafa tekjur rétt yfir skattleysismörkum og hafa jafnvel fyrir börnum að sjá og þar af leiðandi ómegð, eiga með öðrum orðum erfitt með að draga fram lífið, en leggja útvarpsgjaldið ekki á þá í hópi aldraðra sem hafa háar tekjur, lífeyrisgreiðslur eða fjármagnstekjur. Við vitum að sem betur fer er sá hópur töluvert stór. Þá spyr ég, frú forseti, og þá kemur að grundvallarspurningu: Er þetta jafnræði? Stenst það jafnræðisregluna, sem við höfum sett í stjórnarskrána, að þeir sem eru vel efnum búnir en eru komnir yfir sjötugt þurfi ekki að greiða nefskattinn en þeir sem eru ungir, með lágar tekjur, kannski rétt fyrir ofan skattleysismörk og hafa fyrir ómegð að sjá, verða að greiða hann? Erum við þá ekki komin í hring, þegar við tölum um að draga úr jaðarsköttum, vegna þess að þetta kerfi býður ekki upp á það? Ef maður hefur eina krónu yfir mörkunum þá borgar maður 13.500 kr. gjald. Þar er engin jöfnun á milli. Það er ekki oft, frú forseti, sem ég tek undir með hinum hægri sinnuðustu í hópi þingmanna Sjálfstæðisflokksins. Ég verð þó að segja að sú hugmynd er jákvæðari sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur lagt fram, um að réttlátara sé að tengja þetta gjald við persónuafsláttinn vegna þess að það hefur ákveðin jöfnunaráhrif. Það þýðir að þeir sem eru lægstir í tekjum greiða minna. Sú aðferð er þrátt fyrir allt miklu jákvæðari en nefskatturinn sem hér er lagður fram. Ég hef í máli mínu drepið aðeins á það að ríkisskattstjóri hefur lagt mat sitt á nefskattinn. Ég velti því fyrir mér hvort krafturinn og þunginn í Sjálfstæðisflokknum til að ná þessu máli í gegn sé slíkur að engin rök hríni á honum. Ríkisskattstjóri lagði í ákaflega mergjuðu máli fram hörð andmæli gegn nefskattinum. Hann taldi upp margvíslegar röksemdir. En það sem mér finnst skipta máli er að hæstv. menntamálaráðherra hafnaði því alfarið, bæði við 1. umr. og líka við 2. umr. málsins, að hægt væri að líta á þetta sem skatt. Ég tel þó að það sé með engu móti hægt að rökstyðja þá afstöðu hæstv. ráðherra. Eftir að hafa þaullesið ræðu ráðherrans hef ég hvergi fundið eitt einasta orð þar sem hún reynir að rökstyðja þetta. Hún fer með möntruna sína eins og páfagaukur með einhverja þulu sem búið er að kenna honum. Þegar hún er spurð um röksemdirnar fyrir því af hverju þetta sé ekki falin skattheimta þá verður fátt um svör, þá er vísað út og suður. Það er ekki vísað í ríkisskattstjóra. Ástæðan er sú, frú forseti, að ríkisskattstjóri hefur komist að sömu niðurstöðu og við í stjórnarandstöðunni. Hann segir að þetta sé ekkert annað en skattur. Í umsögn sinni telur hann fram ýmis rök sem leiða hann að þeirri niðurstöðu, þ.e. að framsetningin á nefskattinum í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra falli algerlega að fræðilegum skilgreiningum á skatti. Ríkisskattstjóri horfir sérstaklega til þess að ákvörðun á gjaldinu hverju sinni á að vera algerlega einhliða ákvörðun ríkisvaldsins án þess að það sé neitt sérgreint endurgjald. Þetta þýðir samkvæmt skattafræðunum að í reynd sé um skatt að ræða. Við í stjórnarandstöðunni höfum líka bent á að það á sér stað merkilegur feluleikur með nefskattinn. Ef þetta er skattur, hvar eiga ákvæði um hann heima? Væntanlega í skattalögunum, í lögum um tekjuskatt. Það er ekki gert ráð fyrir því að þar verði minnst á þennan nefskatt sem ríkisskattstjóri sýnir svo tryggilega fram á að er bara partur af venjulegri skattheimtu. Þar er hvergi minnst á hann. Ástæðan er sú að það er verið að fela þetta. Sjálfstæðisflokkurinn er að fela það að hér skuli kominn enn einn feluskatturinn. Ég ætla ekki að þreyta þingheim með því að rifja upp fyrri runur um margvíslegar tegundir nýrra gjalda sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur víða plantað inn í lögin og notar síðan til að fjármagna lækkun á tekjuskattshlutfalli hinna hæst launuðu. En það er staðreynd að síðan 1995 er sennilega hægt að finna hátt á fjórða tug nýrra gjalda sem eru eins og þessi nýi nefskattur hæstv. menntamálaráðherra falin á víð og dreif í lögunum. Sjálfstæðisflokkurinn segir að þetta séu ekki skattar heldur gjöld en niðurstaðan er hin sama. Þetta er í anda hinnar hægri sinnuðu hugmyndafræði frjálshyggjunnar sem ryður sér svo harkalega til rúms í Sjálfstæðisflokknum, að draga úr tekjutengdri skattlagningu en reyna að taka sem mest með beinum gjöldum eins og þessum, sem helgast ekki af tekjum þeirra sem greiða heldur af ákvörðun ríkisins. Nefsköttunum er dritað út um allt í lögunum og eru sennilega samtals farnir að skila einhverjum milljörðum fyrir ríkissjóð á ári. Sjálfstæðisflokkurinn telur þetta hvergi fram sem skattahækkanir. Sá ágæti prófessor, Stefán Ólafsson, sem rækilegast hefur flett ofan af skattahækkunarstefnu Sjálfstæðisflokksins síðustu missiri hefur heldur ekki enn þá ráðist í að taka þessi gjöld, hvar sem þau eru, rekja með hvaða hætti þau leiða til hækkunar á þjónustu og varningi og ná fram þeirri upphæð sem þetta nemur samtals fyrir almenna borgara í landinu. Allt það sem Sjálfstæðisflokkurinn segir um skattahækkanir eða skattalækkanir er hjóm eitt, blekkingar. Hann tekur aldrei með í reikninginn þessi felugjöld, feluskatta, hina nýju nefskatta sem er að finna svo víða. Bara til að ljúka þessu og leggja áherslu á skæðadrífu þessara nýju gjalda þá vil ég rifja upp að hér fóru í gegnum þingið í fyrra lög um siglingavernd. Þar var að finna níu skatta, níu ný gjöld sem lögð voru á ýmiss konar hafnartengda starfsemi en voru öll þess eðlis að þegar upp var staðið lentu þau sem auknar álögur á varning og þjónustu sem almenningur keypti. Þessi nefskattur er enn eitt dæmið um slíkt. Ríkisskattstjóri finnur líka að þeirri aðferðafræði sem beitt er í frumvarpinu, margvíslega tæknilega örðugleika sem ég ætla ekki að rekja hér. Hann bendir t.d. á að partur af feluleik ríkisstjórnarinnar varðandi skatteðli þessa nýja nefskatts birtist í að upphæðin sé ekki auglýst í Lögbirtingablaðinu. Ríkisskattstjóri spyr: Hvernig eiga þeir sem sækja gjaldið fyrir keisarann af þegnunum, láta menn gjalda skattinn, að vera klárir á því með hvaða hætti á að framkvæma gjaldheimtuna og ráðast í hana? Þetta er eðlileg tæknileg athugasemd hjá ríkisskattstjóra sem spyr: Hér er um skatt að ræða, hvers vegna á ekki að fara með hann samkvæmt venjulegum skattalögum og af hverju er hann ekki settur inn í skattalög? Ég hef svarað því nú þegar. Eðli nefskattsins er að hann leggst jafnt á alla, algerlega óháð því hvort um er að ræða sárafátækan einstakling eða ofurríkan. Auðvitað fylgja ákveðnir kostir slíkri skattlagningu. Álagningin er í sjálfu sér einföld. Það þarf ekki að beita útreikningum til að komast að því hvað einstaklingurinn á að greiða því allir, jafnt blásnauðir sem hinir sterkríku, eiga að greiða hið sama. En ókostirnir eru að sjálfsögðu margvíslegir. Skatturinn tekur ekkert tillit til getu einstaklingsins til að inna af höndum greiðslu og er þess vegna mjög íþyngjandi fyrir þá sem eru tekjulágir. Þeir greiða hærra hlutfall af tekjum sínum í skatt af þessu tagi en hinir. Þetta er því andstætt eðlilegum leikreglum skattheimtu og engin rök færð fyrir þessu. Það vill svo einkennilega til að þeirri röksemd sem ég flyt hér hefur líka verið beitt af þeim sem ég gat um áðan, sem hægt er að kalla hina hægri sinnuðustu í Sjálfstæðisflokknum, þá sem hafa verið hvað mest á móti skattheimtu. Þeir hafa eigi að síður dregið fram hið ójafna og rangláta eðli þessa skatts. Þegar menn hófu að heimta skatta af þegnum sínum af margvíslegu tilefni var stór hluti af skattheimtunni nefskattar af þessu tagi. En vegna þess hversu ranglátir þeir voru og vegna þess að þeir lögðust jafnt á háa sem lága þá lögðust þeir af í tímans rás vegna þess að almenningur, hinn skattpíndi almúgi, gerði í mörgum tilvikum í veraldarsögunni uppreisn gegn skattheimtu af þessu tagi. Ég nefndi áðan, frú forseti, skattinn sem Ríkharður II. Englandskonungur lagði á, sem leiddi til þess að það varð bændauppreisn í Englandi á sínum tíma. Ég vil leiðrétta það hér að ég nefndi þá ártalið 1643 en það var 1381 sem uppreisnin átti sér stað vegna þess að skatturinn var leiddur í lög af mikilli hörku árið áður, þ.e. 1380. En síðasta dæmið um mikla reiði almennings á okkar parti jarðarkringlunnar út af skatti af þessu tagi er nefskatturinn frægi sem Margrét Thatcher lagði á. Hugmyndir um hann fóru að heyrast í þann mund sem ég kom til náms þar en ég held að hann hafi ekki verið leiddur í lög fyrr en um 10 árum síðar. Hann var í gildi þrjú eða fjögur ár en var að lokum afnuminn að fullu vegna harkalegra mótmæla. Við þekkjum öll afleiðingar þessa fyrir þann stjórnmálamann sem hrinti honum í framkvæmd. Hún var felld af stalli en hafði áður þótt óbilandi leiðtogi og líkleg til að ríkja lengi. Út frá skattalegum sjónarmiðum má segja að þessi háttur á gjaldtöku sé ranglátur og flókinn að ýmsu leyti eins og hann er framkvæmdur samkvæmt þessum lögum. Hægt væri að einfalda málið töluvert en það sem skiptir þó öllu máli er að um hann ríkir ósátt og ófriður, jafnt af hálfu stjórnarandstöðunnar sem innan raða stjórnarliða. Margir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa í tímans rás andæft gjaldtöku af þessu tagi. Mörgum sinnum hafa þeir stigið fram á hinu háa Alþingi og ráðist gegn ýmiss konar skattheimtu af þessu tagi, nú síðast í þessu tiltekna máli. Þrír þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa fært fram 13 röksemdir gegn þessu og það skondna í málinu og skringilega er sú staðreynd að formaður menntamálanefndar var aðili að þeim málflutningi. Hann benti á þessar 13 röksemdir í þingmáli sem hann lagði fram í fyrra. Því hlýt ég að endurtaka spurningu mína til þingmannsins, sem virðist fjarstaddur: Hvað veldur sinnaskiptum hans? Er það trúverðugt, frú forseti, að stjórnmálamaður skipti með þessum hætti algerlega um skoðun á minna en ári? Það er ekki trúverðugt. Frú forseti. Ég hef áður getið þess að ég lít svo á að þetta frumvarp brjóti allar þær meginreglur sem minn flokkur hefur staðið fyrir. Það er rétt að rifja það upp að Samfylkingin hefur tamið sér ákaflega frjálslynd viðhorf gagnvart atvinnulífinu. Við höfum heldur ekkert farið í launkofa með að við teljum ekki að ríkisvaldið eða hið opinbera eigi að standa að einhvers konar rekstri sem er í samkeppni við markaðinn. Markaðurinn er alltaf að breytast. Umhverfið er alltaf að breytast. Á sínum tíma var það alveg sjálfsagt að hér væri eitt símafyrirtæki sem sæi um alla símaþjónustu landsins og það væri rekið af ríkinu. Ástæðan var augljós. Þegar það fyrirtæki komst á legg og var byggt upp voru ekki neinir einstaklingar eða fyrirtæki í landinu sem gátu reitt af höndum fjármagn til að byggja það upp. Ríkið tók það að sér alveg eins og ríkið hefur tekið að sér að byggja upp margvíslega þjónustu sem þarf að byggja upp og er kostnaðarfrek í fámennu landi. Á sínum tíma þegar tækninni vatt fram kom í hlut annars fyrirtækis í félagslegri eigu, Orkuveitu Reykjavíkur, í gegnum fyrirtækið Línu.Net að verða brautryðjandi að netvæðingunni inn á heimili landsmanna. Muna menn nú hvernig það fyrirtæki var hrakið af sjálfstæðismönnum? Muna menn nú hvernig allt var lagt í sölurnar til að níða það fyrirtæki niður? Eftir stendur að það bjó til nýtt umhverfi á tiltölulega skömmum tíma, skapaði nýja samkeppni og þegar önnur fyrirtæki voru komin inn á þann markað var það auðvitað selt, sú starfsemi látin öðrum í té alveg eins og Síminn var síðan látinn öðrum í té með samþykki Samfylkingarinnar. Við lögðumst með því að samkeppnisrekstur Símans yrði settur í hlutafélag og hlutafélagið yrði síðan í hæfilegum áföngum og á réttum tíma selt á markaði. Þannig er einfaldlega dynur tímans. Hann er margvíslegur og hann er stundum hávær og hljóðbær, tóntegundirnar eru mismunandi. En það koma tímamót þar sem aðstæðurnar breytast og það gerðist í tilviki Símans. Við höfum alltaf verið með þá grundvallarreglu, Samfylkingin og jafnaðarmenn, að þegar um er að ræða samkeppnisrekstur þá sé sjálfsagt að hlutafélagavæða hann og í tímans rás á réttri tímasetningu að einkavæða hann. Þetta hefur verið skoðun mín, þetta er skoðun félaga minna. Hin hliðin á þessari grundvallarreglu er sú að þegar um er að ræða fyrirtæki í opinberri eigu sem hefur verið rekið að uppistöðu fyrir almannafé þá hentar hlutafélagaformið ekki. Þá er það einfaldlega öfugsnúið form til að varðveita og fara vel með hið opinbera fé. Hvers vegna? Vegna þess að við þekkjum það að til þess að það sé farið vel með skattfé almennings þarf virkt aðhald og virkt aðhald er aldrei hægt að veita nema hægt sé að fá upplýsingar um rekstur slíks fyrirtækis. Þau fyrirtæki sem ríkið hefur rekið hafa verið með ýmsu móti. Það hafa verið sameignarfélög, það hafa líka verið sjálfseignarfélög sem hafa verið í atvinnurekstri. Það er form sem hentar opinberum rekstri ákaflega vel. Það á það sameiginlegt með hlutafélagsforminu að það veitir sveigjanleika og lipurð, það gefur færi á því að gefa stjórnendum ákaflega mikla möguleika til að ráða rekstrinum eins og stjórn viðkomandi sjálfseignarfélags kýs að fela þeim. Um þetta eru sérstök lög sem voru sett 1993, endurbætt 1999. Ég er þeirrar skoðunar að þessi grundvallarregla hafi að engu leyti breyst. Fyrirtæki sem eru rekin fyrir opinbert skattfé en ekki sjálfsaflafé, eiga að vera innan þessa rekstrarforms. Það þýðir að hv. þingmenn í tilviki ríkisfyrirtækja eða sveitarstjórnarfulltrúar í tilviki fyrirtækja í eigu sveitarfélaga, hvort heldur er í minni hluta eða meiri hluta, eiga alla jafna kost á því að krefjast upplýsinga. Krafan um upplýsingar tryggir gagnsæi. Krafan um upplýsingar og skyldan til að veita upplýsingar af hálfu þeirra sem með valdið fara í viðkomandi stofnunum byggir aðhaldið og tryggir að vel sé farið með fé almennings. Ef rekstur af þessu tagi sem er ekki háður sjálfsaflafé að uppistöðu heldur skattpeningum, ef þetta er hlutafélagsform eins og gert er ráð fyrir hér í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra, þá er það alger úrslitaforsenda til þess að tryggja góða meðferð þess fjár sem þar er fest að kjörnir fulltrúar þeirra sem eiga fyrirtækin, sem hafa lagt peninga gegnum skattgreiðslur til að byggja þau upp eigi alltaf kost á því að veita stjórnendum fyrirtækisins virkt aðhald. Það er aldrei hægt að tryggja það nema með því að þeir hafi réttinn til upplýsinga og það er þetta, frú forseti, sem gerði það að verkum að þegar ég og hugsanlega núverandi forseti sátum saman í ríkisstjórn með fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins, Þorsteini Pálssyni og öðrum ágætum sjálfstæðismönnum, þá höfðum við m.a. frumkvæði að því til að tryggja að sett væru ný og endurbætt lög um upplýsingaskyldu stjórnvalda, reyndar á öllum málum á mörgum sviðum, t.d. á sviði umhverfismála, vegna þess að það er alls staðar sama meginreglan sem gildir. Í nútímaþjóðfélagi er það krafan um upplýsingar af hálfu þeirra sem eru almenningur eða fulltrúi almennings og skyldan til að veita upplýsingar af hálfu þeirra sem fara með féð og fara með valdið fyrir almenning, eða fulltrúa almennings, sem býr til eftirlit og aðhald. Á síðustu dögum höfum við séð það alveg ljóslega fyrir okkur að hér í þinginu er komin ný kynslóð þingmanna sem virðist ekki skilja þetta. Það er eins og þessi gamla meginregla jafnaðarmanna og sjálfstæðismanna frá okkar sameiginlegu tíð okkar í ríkisstjórn sé ekki lengur í gildi. Hæstv. menntamálaráðherra vísar í hlutafélagalög og segir að þetta sé svo sveigjanlegt rekstrarform og það sé þess vegna sem það sé svona gott að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Það þurfti þennan sama formann Sjálfstæðisflokksins sem ég minntist á rétt áðan til að skrifa þrjá leiðara í dagblaðið sem hann ritstýrir núna, Fréttablaðið, til að skýra út þessa meginreglu fyrir hæstv. menntamálaráðherra. Þorsteinn Pálsson setti þetta fram með ákaflega glöggum og skýrum hætti. Hann sagði að eins og menntamálaráðherrann beitti hlutafélagaforminu gagnvart Ríkisútvarpinu þá væri í besta falli hægt að kalla það öfugsnúna beitingu og hann undirstrikaði það fyrir hæstv. menntamálaráðherra að það þyrfti alltaf að gera greinarmun á því hvort fyrirtæki ræki sig sjálft fyrir fé sem það aflar eins og t.d. ÁTVR eða hvort það væri rekið fyrir fé skattborgara. Og hann benti á að í tímans rás hefðu menn komið upp t.d. þessu rekstrarformi, sameignarfélagi í atvinnurekstri og sett um það sérstök lög, til að reka slíka starfsemi. Sú starfsemi og það rekstrarform hefur gefist ákaflega vel. Þetta notum við t.d. til að reka ýmsar menntastofnanir og hjúkrunarstofnanir og einmitt vegna þess að þetta fyrirtækjaform er sett undir upplýsingalög og stjórnsýslulög þá eru bæði réttindi eigendanna almenningstryggð í krafti upplýsingalaga en líka réttindi starfsmannanna í krafti stjórnsýslulaga. Það er ekki hægt að taka geðþóttaákvarðanir, eins og núverandi útvarpsstjóri gerði þegar hann var sjónvarpsstjóri á Stöð 2, og reka fréttastjórann af því að duttlungar hans sögðu honum það þann daginn án þess að skýra það, vegna þess að fólkið sem starfar fyrir fólkið, starfsmennirnir sem starfa í fyrirtækjum sem við eigum, hafa rétt gagnvart okkur. Sá réttur felst í því að við eigendurnir eða fulltrúar okkar geta ekki sagt þeim upp störfum eða rekið þá án þess að skýra þá ákvörðun, færa fyrir henni rökstuddar ástæður og veita viðkomandi réttinn til að andmæla. Þetta skiptir höfuðmáli fyrir mig sem jafnaðarmann. Þetta skiptir að sjálfsögðu höfuðmáli fyrir þá sem í reynd vinna hjá sjálfum sér, þ.e. fólkið sem vinnur fyrir okkur, fólkið sem vinnur fyrir almenning og á þessu verður að gera skýran greinarmun. Þessi réttur hefur líka verið goldinn verði. Þeir sem starfa hjá opinberum fyrirtækjum hafa tryggara umhverfi að þessu leyti. Við höfum líka, kjörnir fulltrúar fólksins, búið við annars konar tryggingu í umhverfi okkar sem er að ýmsu leyti meiri en hægt er að finna á einkamarkaði, þ.e. starfsmenn okkar, fólksins hafa ýmiss konar kjör sem eru umfram kjör á markaði. En þeir hafa goldið þetta með því að laun þeirra eru verri þannig að í gegnum tíðina hafa margir tekið þann kost að starfa frekar hjá ríkinu heldur en á frjálsum markaði vegna þess að það er betri vörn gegn ýmsum áföllum og aðsteðjandi vá sem jafnan er hægt að segja að geti komið upp á frjálsum atvinnumarkaði en gerist ekki þarna. En menn greiða þetta því verði að þeir sættast á laun sem sagan sýnir að eru töluvert lægri, en þeir hafa ákveðnar tryggingar sem eru meiri fyrir lífeyri sínum og öðru þegar sígur á seinni hluta ævinnar og það er eftirsóknarvert og menn vega þetta og meta. Það er hins vegar ekki hægt að taka það versta úr báðum heimum, snúa saman úr því einhvern vöndul og búa til hf. um opinbert fyrirtæki sem sætir ekki þeim skuldbindingum sem felast í lögum um upplýsingakvaðir á hendur stjórnvalda eða stjórnsýslulögum. Það er hæstv. menntamálaráðherra að gera hér. Ég held að hún hafi einfaldlega ekki skilið þetta. Ég held að hún skilji ekki þessa einföldu skilgreiningu sem við höfum alltaf gert, jafnaðarmenn og sjálfstæðismenn, á því hvernig á að gæta fjár almennings. Það er gert með þessum hætti, frú forseti. Mér þótti athyglisvert og býsna sérkennilegt viðhorf þegar hæstv. menntamálaráðherra svaraði fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins. Hann tók hana eins og krakka á kné sér og agaði hana, sýndi henni fram á með snjallri röksemdafærslu en einfaldri sem fólst einungis í því að rifja upp stefnumið Sjálfstæðisflokksins úr fortíðinni og hæstv. menntamálaráðherra gerði sjálfa sig svo smáa að hún sté fram á við fjölmiðla og sagði að orð þessa vandaða stjórnmálamanns, Þorsteins Pálssonar, bæri að lesa og túlka með hliðsjón af því að hann væri nú starfsmaður hjá 365 miðlunum. Í þeim orðum ráðherrans fólst að sjálfsögðu það að ritstjóri Fréttablaðsins væri reiðubúinn til að varpa fyrir róða eigin sannfæringu, grundvallarskoðunum til að ganga hagsmuna eigenda þess sem Sjálfstæðisflokkurinn kallar á degi hverjum Baugsmiðlana. Hugsanlega er hægt að varpa ásökunum af þessu tagi á einhverja fjölmiðlamenn. Við í stjórnarandstöðunni höfum mörgum sinnum fengið á okkur ásakanir af þessu tagi. En þegar ungur stjórnmálamaður sem hefur náð þeim áfanga að vera treyst fyrir einum mikilvægasta málaflokki þjóðarinnar leyfir sér að svara gagnrýni með svo ómálefnalegum hætti, leyfir sér að segja um fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins sem allir þekkja að því að vera vandaður maður, að hann sé í reynd litaður af skoðunum eigenda Baugsmiðlanna svokölluðu þá held ég að menn séu komnir niður á ákveðið plan sem við höfum ekki séð árum saman í opinberri umræðu. En það verður hver að fljúga sem hann er fiðraður. Mér þótti það markvert, frú forseti, þegar ég sá síðan í miðopnu Morgunblaðsins að útvarpsstjóri, opinber embættismaður, hlutlaus væntanlega, skrifaði grein og tók í sama streng. Ég vil segja það alveg skýrt að ég tel að Páll Magnússon útvarpsstjóri hafi lítillækkað sig með þeim málflutningi. Ég tel að með þeirri grein hafi hann stigið inn á völl stjórnmálanna. Hann kaus af fúsum og frjálsum vilja að stíga þessa glímu með hæstv. menntamálaráðherra og grein hans var svipuð atlaga að fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins. En hún var um leið partur af þeim átökum sem eru hér í þessum sölum. Það má auðvitað velta því fyrir sér, svo ég leyfi mér þann munað að hugsa upphátt, eins og ég geri stundum, hvort þetta sé besta leiðin til að tryggja að útvarpsstjóri sé frjáls og óháður embættismaður. Til að taka af öll tvímæli vil ég segja það alveg skýrt að ég er ekki að væna núverandi útvarpsstjóra um að ganga pólitískra erinda eins flokks. En ljóst er þó að í þessu máli gerði hann meira en að lyfta undir hornið með ráðherra sem var í bölvuðum vanda stödd. Mér þótti athyglisvert að sjá að orðtak beggja var hið sama í þessum yfirlýsingum þeirra. Báðum þeirra var það til minnkunar. En ég vona að útvarpsstjóri ætli sér ekki með frekari hætti að taka þátt í pólitískum átökum af þessu tagi. Það er ekki gott fyrir útvarpið. Það er ekki gott fyrir mál af þessu tagi þegar útvarpsstjórinn sjálfur er orðinn beinn og persónulegur þátttakandi en ég tel að hann hafi orðið það þegar hann steig inn á völlinn með atlögu sinni að Þorsteini Pálssyni með þessum hætti. Frú forseti. Ég er ekki einn, eða við þingmenn stjórnarandstöðunnar, um að segja að það sem sýnir og speglar verstu vinnubrögð sem við höfum lengi séð, af því að stofnunin sem hér er undir er svo mikilvæg, er hvernig menn nálgast fjármál Ríkisútvarpsins og ég hef lítillega gert að umræðuefni fyrr í ræðu minni. Ég treysti Morgunblaðinu þegar það talar um Ríkisútvarpið. Morgunblaðið gerði úttekt á fjárreiðum Ríkisútvarpsins fyrir skömmu, komst að því að á árunum 1996–2004 höfðu tekjur Ríkisútvarpsins af útvarpsgjaldinu skroppið saman miðað við launavísitölu sem svarar 19%. Auglýsingatekjur höfðu á þessu tímabili eitthvað minnkað líka en á þessum árum hefur stofnunin safnað skuldum. Þegar við komum að þeim tímapunkti að breyta hugsanlega rekstrarforminu og komast inn í nýtt umhverfi, búa til svokallað sjálfstætt hlutafélag, og Pétur H. Blöndal, vitrasti maður þingsins um fyrirtækjarekstur, segist ekki gefa 10 aura fyrir sjálfstæði þess hlutafélags með góðum rökum þá er það alla vega lágmark að menn viti hver fjárhagsstaðan er. Ég hef áður rakið að svo er ekki. Það er enginn vilji til að staldra við með málið og láta grafast fyrir um hver eiginfjárstaðan er. Ég hef lýst því hér, og því hefur ekki verið mótmælt, að ekkert hlutafélag á almennum markaði væri hæft til skráningar eða fengist skráð ef ekki lægi fyrir hver eiginfjárstaða þess væri. Enginn endurskoðandi með virðingu fyrir sjálfum sér mundi nokkru sinni taka það í mál, ekki einu sinni leggja það til, og enginn lögfræðingur mundi fást í slíkan verknað. En hér erum við með í höndunum öflugasta bólvirki íslenskrar menningar, Ríkisútvarpið, og það á að breyta rekstri þess, gjörbreyta, og menn ætla að búa svona illa um hnúta. Þeir ætla að skilja eftir marga lausa enda, eins og t.d. fjárhagsstöðuna. Hvað segir fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins um þetta? Hann hefur líka haft skoðun á því. Hann skrifar leiðara Fréttablaðsins 5. apríl. Hann fjallar þar, frú forseti, um aðskilnað Sinfóníuhljómsveitarinnar og Ríkisútvarpsins og segir, með leyfi forseta: „Staðreynd er að ríkisstjórnin ætlar ekki að svara til um eiginfjárstöðu Ríkisútvarpsins og fjárhagsstöðu Sinfóníuhljómsveitarinnar fyrr en eftir að áformaðar skipulagsbreytingar hafa verið festar í lög. Til þess hefur hún allan rétt. Það kann að vera stjórnunaraðferð. Stjórnunaraðferð af þessu tagi getur hins vegar einvörðungu þýtt tvennt: Annaðhvort er undirbúningurinn í skötulíki eða ekki er allt með felldu um raunveruleg áform að reka hér menningarútvarp og sjónvarp með nokkurri reisn og af þeim metnaði sem einn getur yfir höfuð verið réttlæting fyrir rekstrinum.“ Virðulegi forseti. Þetta er fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, ritstjóri dagblaðs hér, einn af þeim mönnum sem áratugum saman hafa af hálfu Sjálfstæðisflokksins setið hvað lengst í ríkisstjórn. Og hann segir það hreint út að það frumvarp sem við erum að ræða sé þannig að annaðhvort sé undirbúningur þess í skötulíki eða að ekki sé allt með felldu um tilganginn. Þó að hér sé um mætan mann að ræða held ég að honum skjátlist. Hann segir að það sé annaðhvort eða. Ég er þeirrar skoðunar að hvort tveggja sé rétt. Ég held að undirbúningur þessa frumvarps sé í algeru skötulíki. Það er í fyrsta lagi fjárhagsstaðan. Það veit enginn hver hún er. Það veit enginn hverjar eignir Ríkisútvarpsins eru og hugsanlega ekki heldur skuldirnar. Þá er ég sérstaklega að vísa til viðskilnaðar Sinfóníuhljómsveitarinnar og RÚV en ekki liggur alveg ljóst fyrir hvar hið fjárhagslega borð er í þeim efnum. Ég vísa líka til samþykktanna sem sérstaklega eru nefndar í þremur greinum þessa frumvarps og varða jafnmikilvæg málefni og skilgreiningu á starfssviði útvarpsstjóra og skilgreiningu á því hvað felst í ríkisreknu almannaútvarpi. Ég vísa í þriðja lagi til þess að þjónustusamningur, sem m.a. er ætlað það hlutverk að skilgreina menningarhlutverk Ríkisútvarpsins, liggur ekki heldur fyrir. Fjárhagsstaðan liggur ekki fyrir. Samþykktir félagsins liggja ekki fyrir. Þjónustusamningurinn, sem má skilgreina sem lykilatriði í hlutverki félagsins, liggur ekki heldur fyrir. Þetta hnígur allt að einni niðurstöðu. Undirbúningurinn er í skötulíki og það er rétt hjá fyrrverandi formanni Sjálfstæðisflokksins. En ég held að það sé líka rétt, sem hann telur sem kost nr. 2, að hugsanlega sé ekki allt með felldu varðandi markmiðið. Þá kem ég að því sem ég hef lítillega reifað hér áður: Ég er ekki viss um að það sé tilviljun að það eigi að skilja við Ríkisútvarpið í fjárhagslegri rúst þegar því er fleygt inn á almenna markaðinn með þessum hætti. Það fær í tannfé 5 millj. kr. Íslenskar matvælarannsóknir hf., sem er verið að stofna með öðru frumvarpi, fá hundrað sinnum meira. Þær fá hálfan milljarð í tannfé. Þetta er alveg ótrúlegur munur. Af hverju er þessi klemma sett á Ríkisútvarpið? Er hugsanlegt, frú forseti, að það tengist 3. gr. frumvarpsins þar sem sagt er að það sé ekki skylda hins nýja hlutafélags að reka nema eina hljóðvarpsrás og eina sjónvarpsrás? Er hugsanlegt að þetta tengist líka þeirri staðreynd að hæstv. forsætisráðherra hefur skýrt það út tvisvar sinnum í þinginu í vetur hvaða röksemdir ríkisstjórnin notar þegar hún er að velja á milli hlutafélagsformsins og forms sjálfseignarfélags í atvinnurekstri? Hæstv. forsætisráðherra hefur sagt: Sjálfseignarformið veitir svipaðan sveigjanleika, veitir svipaða dínamík og lipurð í rekstri. En hann hefur líka sagt: Það veitir ekki sömu möguleika og hlutafélagsformið til að ná inn nýju fé í formi nýrra hlutafélaga. Við höfum sem sagt taflmennina setta upp á borðinu svona: Ríkisútvarp sem er í fjársvelti með neikvæða eiginfjárstöðu og á ekki að fá neitt í tannfé. Við höfum ákvæði sem segir að það sé ekki skylda að reka nema eina útvarpsrás og eina sjónvarpsrás. Við höfum síðan yfirlýsta stefnu Sjálfstæðisflokksins sem segir: Það á að fara í bútasölu á Ríkisútvarpinu með því að byrja á því að selja Rás 2. Verið er að opna á stefnuna sem Samband ungra sjálfstæðismanna og Heimdallur börðust fyrir í sjö ár frá 1988–1995 en þá varð það að opinberri stefnu Sjálfstæðisflokksins. Síðan geta menn leikið fram taflmönnunum. Við getum leikið fram taflmanninum sem stendur fyrir bága fjárhagsstöðu. Hvernig leikum við honum til lífs? Með því að fara að því sem hæstv. forsætisráðherra sagði að væri aðalkostur hlutafélagaformsins, að fá inn nýja aðila með nýtt fjármagn. Það er mögulegt samkvæmt 3. gr. frumvarpsins. Það er beinlínis sagt í 4. gr. að Ríkisútvarpið megi standa fyrir því að setja hluta af starfsemi sinni inn í ný félög í samkeppnisrekstri ef hægt er að skilgreina viðkomandi rekstrarþátt sem samkeppnisrekstur. Það er vel hægt að hugsa sér þær aðstæður að fjársvelt Ríkisútvarp, með útvarpsstjóra sem kannski vill leysa málið svona og hefur stjórnina að baki sér, ákveði að leggja Rás 2 inn í nýtt hlutafélag á móti t.d. einhverjum af útvarpsstöðvum einhverra þeirra fjölmiðlarisa sem aðrir eru á markaði. Ef ég, sem kjörinn fulltrúi Íslendinga, er á móti þessu get ég með einhverjum hætti haft áhrif á það hér á Alþingi Íslendinga? Nei. Það segir alveg skýrt í 4. gr. og í greinargerð með henni að þetta sé heimilt. Í 1. umr. málsins var hæstv. menntamálaráðherra spurð að því hvort það væri mögulegt að leggja Rás 2 með þessum hætti inn í hlutafélag sem væri þá í eigu RÚV og einhvers einkafélags á markaði. Hæstv. ráðherra sagði: Það er ekki mitt mál. Ég get ekki gefið skipanir með eða móti því og Alþingi ekki heldur. Og hún nefndi tvo aðila til sögunnar: útvarpsstjóra og faglega stjórn Ríkisútvarpsins samkvæmt þessu frumvarpi. Nú gef ég lítið fyrir faglega stjórn sem er búin til af pótintátum þeirra sem fara með meiri hluta í þessum sal. En fyrir liggur þó að menntamálaráðherranum er bara sagt að þetta sé hægt og þingið getur ekki komið í veg fyrir það. Hún sagði hins vegar, svo öllu sé til haga haldið, að ekki væri hægt að selja slíkt hlutafélag. En ef við setjum okkur í þær kringumstæður að RÚV sé enn frekar féskylft en nú og ekki fáist meiri peningur gegnum hinn óvinsæla nefskatt og það sé búið að skera inn að beini og það sé engin fita eftir til að flá af, hvað gerist þá? Er þá ekki ein leiðin sú að koma á hnjánum til meiri hluta þingsins og æskja leyfis til að fá að selja hlutafélagið, selja þessa eign, RÚV sem búið er að leggja Rás 2 inn í? Að sjálfsögðu. Og þá er hugsanlega hægt að réttlæta það með sama hætti og núna að útvarpsstjóri vilji það alveg eins og það er helsta röksemd þeirra sem mæla með þessu frumvarpi að útvarpsstjóri vilji það af því að hann telji að annars muni Ríkisútvarpið hrörna og hugsanlega deyja. Greinar þess ágæta manns í Morgunblaðinu voru lesnar upp aftur og aftur. En ef það væri nú þannig við þessar aðstæður að illa áraði fyrir ríkissjóð, ekki kæmi meiri peningur frá þinginu og búið væri að fækka starfsmönnum meira en hægt væri að búa við og engin leið fær önnur en að fara í vendingar af þessu tagi. Við gætum hugsað okkur til viðbótar að þá væri hin nýja kynslóð Sjálfstæðisflokksins komin til valda, mennirnir sem hafa barist fyrir því að selja RÚV og sérstaklega Rás 2. Hver ætlar þá að standa gegn þessu? Enginn, held ég, nema þá auðvitað heilbrigð stjórnarandstaða. Ekki þessir ágætu þingmenn sem ekki hafa kjark eða hryggjarstykki til að standa á vilja sínum gegn vilja ráðherranna. Þetta er partur af ráðherraræðinu sem við höfum séð þróast á síðustu 14–15 árum, ráðherrarnir fótumtroða þingræðið, þeir troða vilja sínum í gegn í andstöðu við vilja þingmanna eða þá við afskiptaleysi þeirra eins og í þessu máli. Það eru mjög fáir þingmenn sem beinlínis segja það í liði stjórnarinnar að þeir styðji þetta frumvarp en þeir hengslast til að gera það alveg eins og það fannst ekki kjaftur í þessum sal utan ríkisstjórnar sem af einhverri ástríðu eða innlifun studdi fjölmiðlalögin. Þau urðu að veruleika. Það þurfti þjóðaruppreisn og öflugan forseta til að koma í veg fyrir það hervirki. Þetta held ég því miður, frú forseti, að sé einn af þeim möguleikum sem gætu uppteiknast í framtíðinni. Það er þess vegna sem ég lagði upp í þennan stutta kafla ræðu minnar með því að segja að ég held að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hafi rétt fyrir sér um hvort tveggja: Frumvarpið er að undirbúningi í algeru skötulíki. Á því eru lausir endar og það er ekki hugsað til þrautar og, eins og Þorsteinn Pálsson sagði, ekki er allt sem sýnist og hef ég þá rökstutt það. Frú forseti. Ég rifjaði það upp hvernig formaður Sjálfstæðisflokksins, hinn gamli, tók hæstv. ráðherra á kné sér og útskýrði fyrir henni nokkur undirstöðuatriði í rekstri ríkisfyrirtækja. Hæstv. ráðherra svaraði, eins og ég hef hér rakið, með atbeina útvarpsstjóra - sem þó skyldi aldrei hafa gerst því ég tel að þar hafi hann farið út fyrir þann völl sem honum er haslaður í því embætti, en auðvitað hefur hann fullt málfrelsi og má segja það sem hann vill, en þá er hann orðinn partur af stjórnmálunum. Þorsteinn Pálsson gerði tilraun til að skýra þetta allt saman út fyrir formanni menntamálanefndar og ráðherranum sem leggur frumvarpið fram. Hann skrifaði um þetta gagnmerka ritstjórnargrein þar sem hann bendir á að ríkisstjórnin hafi kosið að gera breytingar á umhverfi Ríkisútvarpsins með því að setja það í hlutafélagarekstur. Á þessu stigi málsins hefur formaður Sjálfstæðisflokksins fyrrverandi ekki grunað neinn um græsku í þessu efni en hann segir hins vegar, með leyfi virðulegs forseta: „Hugmyndafræðin að baki þessu er nokkuð öfugsnúin. Hlutafélög eru gott rekstrarform. Það hentar líka fyrirtækjum í ríkiseigu sem nota ekki skattpeninga í rekstur. Þannig var skynsamlegt að breyta Símanum í hlutafélag á sínum tíma. Það fyrirtæki greiddi arð í ríkissjóð.“ Og þá kemur að því sem er mergur málsins og sem hinni nýju kynslóð Sjálfstæðisflokksins virðist fyrirmunað að skilja og þeim sem síst skyldi: varaformanni flokksins, leiðtogaefni framtíðarinnar. Áfram segir, með leyfi forseta: „Öðru máli gegnir um stofnanir sem alfarið eða að uppistöðu til eru reknar fyrir skattpeninga. Eðli máls samkvæmt gilda aðrar leikreglur um meðferð skattpeninga borgaranna en sjálfsaflafé.“ Frú forseti. Það er alveg makalaust að þetta gæti verið skrifað upp úr stefnuskrá Samfylkingarinnar. Hér talar fyrrv. formaður Sjálfstæðisflokksins og gerir hnífskarpan greinarmun á annars vegar ríkisfyrirtæki sem er rekið af sjálfsaflafé og hins vegar ríkisfyrirtæki sem er rekið að uppistöðu fyrir peninga skattborgaranna. Þetta er nákvæmlega eins og Samfylkingin og jafnaðarmenn hafa verið að segja. Hv. þm. Kjartan Ólafsson, sem fyrr í dag gerði að umræðuefni þennan sama leiðara Þorsteins Pálssonar, hefði átt að lesa lengra. Þetta er það sem skiptir öllu máli. Hlutafélagaformið hentar fyrirtækjum sem reka sig sjálf, sem afla sinna tekna sjálf en það hentar ekki - að dómi oddvitans í því kjördæmi sem hv. þm. Kjartan Ólafsson hefur þann heiður að vera fulltrúi fyrir í þingsölum - þeim ríkisstofnunum sem eru reknar fyrir skattpeninga almennings. Ég vil ekki raska ró hv. þingmanns með því að rifja upp það sem ég hef sagt hér fyrr í dag í þessum efnum en það hefði verið hollur fyrirlestur fyrir hv. þm. Kjartan Ólafsson af því að ég held að hann sé á röngum slóðum í sínum hugsunum eins og hefur komið fram í athugasemdum hans í dag. En það eru ákveðin rök fyrir þessu sem ég hef að hluta til rakið. Það gilda almennar reglur um rekstur stofnana hins opinbera. Þær reglur varða það t.d. hvernig við ákvörðum laun. Þær varða réttindi starfsmanna eins og t.d. uppsagnir og með hvaða hætti er að þeim staðið og ekki síst andmælaréttinn sem skiptir höfuðmáli, finnst mér, varðandi slík réttindi. Síðast en ekki síst er það upplýsingaskyldan. Formaður Sjálfstæðisflokksins gerir þetta að umræðuefni og hann segir, með leyfi forseta: „Þetta regluverk gildir ekki vegna þess að það er vilji löggjafans að opinber fyrirtæki og stofnanir séu svifasein og þyngri í vöfum en hlutafélögin.“ Og nú ættu þessir herramenn sem sitja þarna í afherbergi, og eru sennilega farnir að sperra eyrun því hér er verið að vitna í fyrrverandi formann þeirra, að hlusta, með leyfi hæstv. forseta: „Ástæða þessara almennu reglna er sú að þær eru eina leiðin til að tryggja gegnsæi og jafnræði og koma í veg fyrir misnotkun skattpeninga.“ Frú forseti. Þetta er formaður Sjálfstæðisflokksins sem hér leiddi sinn flokk um töluverðan tíma. Fyrrv. framkvæmdastjóri Samtaka atvinnulífsins sem hétu þá öðru nafni, einn af þeim mönnum sem hefur mótað hugmyndafræði Sjálfstæðisflokksins á þeim tíma þegar hann var að flytja sig inn í núverandi afstöðu til ríkisrekstrar. Þorsteinn Pálsson var partur af byltingunni í Sjálfstæðisflokknum á sínum tíma sem var kölluð uppreisn frjálshyggjunnar. Það er hann sem segir hér klárt og kvitt að það sé tvennt sem sé alger forsenda þess að hægt sé að tryggja gætilega og heppilega meðferð á peningum almennings í landinu. Þetta tvennt eru upplýsingalög og stjórnsýslulög. Formaður Sjálfstæðisflokksins er ekkert að skafa utan af því. Það er ekkert me-he hér. Hann segir það klárt og kvitt að það sé eina leiðin - það er ekki ein leiðin, það er eina leiðin - til að tryggja gagnsæi og jafnræði og koma í veg fyrir misnotkun skattpeninganna. Af þessu mætti draga þá ályktun, án þess að ritstjóri Fréttablaðsins og formaður Sjálfstæðisflokksins segi það, að sú leið sem hér er verið að fara af núverandi varaformanni Sjálfstæðisflokksins leiði til misnotkunar skattpeninga. Formaður Sjálfstæðisflokksins segir að þetta sé eina leiðin til að tryggja að skattpeningar séu ekki misnotaðir, þ.e. upplýsingalög og stjórnsýslulög, og ég veit að þeir sem hafa kynnt sér lögfræði verða fljótir að gagnálykta að frumvarpið, sem fer aðra leið, leiði þá líklega til misnotkunar á skattpeningum. Er það hin nýja uppreisn frjálshyggjumannanna í Sjálfstæðisflokknum? Eru þeir komnir í algeran hring? Þetta er eins og segir í kvæðinu: Að lokum, á undanhaldinu, fer maður svo hratt yfir að maður kemur aftan að sjálfum sér. Það er það sem hefur gerst í tilviki hv. formanns menntamálanefndar. Hann hefur farið svo hratt yfir að hann er kominn aftan að sjálfum sér. Girnd hans og fýsn til að uppfylla einhverjar trúarlegar skyldur gagnvart markaðsvæðingunni. Fýsn hans og löngun til að fá frjálshyggjuverðlaun Heimdallar, háeffa allt sem hreyfist og síðan að einkavæða leiðir til þess að hann er komin aftan að því sem hefur verið meginreglan af hálfu Sjálfstæðisflokksins varðandi meðferð opinbers fjár og hún hefur leitt hann í það öngstræti að hann er kominn á slóðir sem leiða í einstigi, einstigi misnotkunar á skattpeningum almennings. Það er ekki ég sem er að halda þessu fram, það er fyrrv. formaður Sjálfstæðisflokksins. Ég hef verið að lesa orðrétt eftir honum. Guð hjálpar þeim sem hjálpa sér sjálfir. Ég veit ekki hver á að hjálpa þeim mönnum sem án raka og án skýringa ætla að velja þessa leið sem fremstu hugsuðir hinnar fyrstu kynslóðar frjálshyggjumanna í Sjálfstæðisflokknum. Þeir sem leiddu flokkinn á þá braut sem hann er núna - ég gæti andmælt þeirri leið að ýmsu leyti en hún hefur haft margt gott í för með sér - höfðu þessa grunnreglu. En hin nýja kynslóð frjálshyggjumanna er búin að gleyma öllu eða hún hefur kannski aldrei lært neitt. Hún er nefnilega haldin blindri trú en þessir garpar sem ég hef hér verið að vitna til hugsuðu. Það er munurinn á þeim og ýmsum þeirra sem núna reka forustu Sjálfstæðisflokksins að þeir virðast ekki skilja þetta einfalda prinsipp sem hér er um að ræða. Það má kannski, frú forseti, rifja það upp að fyrir utan það að vera fyrrv. formaður Sjálfstæðisflokksins var Þorsteinn Pálsson eitt sinn fjármálaráðherra líka. Er það rangt munað hjá mér?  Frú forseti. Í leiðara sem Þorsteinn Pálsson skrifaði líka gefur hann þessari aðferð einkunn sem Sjálfstæðisflokkurinn ætlar að nota hér undir forustu formanns menntamálanefndar, Sigurðar Kára Kristjánssonar, sem hefur málið á sinni könnu og sinni ábyrgð, eins og ég veit að hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson frá Skarði gerir sér mætavel grein fyrir. Það er þingmönnum örugglega til fróðleiks og upplýsingar að hlusta á þá einkunn sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins gefur þessari aðferð. Hann segir, með leyfi forseta: „Nú ætlar ríkisstjórnin að víkja til hliðar öllum almennum reglum sem gilda um meðferð skattpeninga að því er varðar rekstur Ríkisútvarpsins. Þar á meðferð skattpeninga að lúta reglum einkaeignarréttarins án þess að skilyrði hans um sjálfsaflafé sé fyrir hendi.“ Frú forseti. Sú grundvallarregla sem hér er lögð af fyrrverandi fjármálaráðherra og formanni Sjálfstæðisflokksins var ítarlega rökstudd í riti sem ungir forustumenn Sjálfstæðisflokksins gáfu út fyrir tveimur til þremur áratugum. Allir urðu síðar að forustumönnum í Sjálfstæðisflokknum og einn þeirra er hér enn á dögum, hæstv. dómsmálaráðherra, sem auðvitað hefur öllu gleymt í þessum efnum. En þar kom þetta skýrt fram. Einkunnin er sem sagt þessi: Ríkisstjórnin ætlar að víkja til hliðar öllum reglum sem gilda um meðferð skattpeninga að því er varðar rekstur Ríkisútvarpsins. Af hverju gerir hún það? Af hverju grípa menn til þess? Af því að þetta eru trúarbrögð. Af því að það er persónupólitískur metnaður hæstv. menntamálaráðherra að ná frumvarpinu í gegn. Af því að einhverju verður blessaður ráðherrann að ná í gegn, en það er ekkert sem rekur á eftir því. Það er ekkert sem segir, fyrir utan fjárhagsörðugleika Ríkisútvarpsins, að vinda verði bráðan bug að því að breyta umhverfi Ríkisútvarpsins. Meðan ég man, frú forseti, hefur Ríkisútvarpið eitthvað breyst með nýjum útvarpsstjóra? Já, það hefur breyst. Ríkisútvarpið hefur t.d. sýnt nýja leikni í að hreyfa sig hratt á markaði. Það hefur sýnt áður óþekkta færni við að verða sér úti um lykilstarfsmenn sem skiptir máli í þessu nýja samkeppnisumhverfi. Undir forustu Páls Magnússonar hefur Ríkisútvarpið satt að segja sýnt allan þann sveigjanleika og lipurð sem einkennir hlutafélög, sem sýnir einfaldlega að það er fremur spurning um menn frekar en form að hægt sé að fóta sig í þessu nýja umhverfi. Auðvitað veit ég að ýmsu þyrfti að breyta til þess einmitt að gefa nýjum og vöskum útvarpsstjóra tækifæri til að taka ákvarðanir með skjótum hætti og til að geta breytt stefnu hins þungt siglandi hafskips. Eins og staðan er í dag eru skafankar á lögunum. Ég er ekkert að skafa utan af því. Lögin segja að þrír ráðherraráðnir framkvæmdastjórar skuli vera yfir lykildeildum í stofnuninni. Það þýðir auðvitað að maður sem hefur sýn og maður sem vill vinna hratt á hugsanlega í erfiðleikum með að koma fram stefnu sinni við ákveðnar aðstæður, eins og hugsanlega gæti gerst hjá núverandi útvarpsstjóra. En þá breytum við bara lögunum að þessu leyti. Það er ekkert sem segir að ekki sé hægt að breyta lögunum eða setja sérstök lög um Ríkisútvarpið sem byggðust á sjálfseignarforminu, sem tekur nákvæmlega á þessum þáttum og gerir þar með Ríkisútvarpið að miklu liprari skútu á hinni erfiðu siglingu sem bíður þess efalítið á næstu árum. Hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa einmitt talað aftur og aftur um nauðsynina á að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi til að gera það sveigjanlegra og liprara. Nú vill svo til að margir af þeim mætu mönnum sem hér hafa talað hvað ákafast hafa sem betur fer orðið sér úti um menntun sem gerir þeim kleift að tala af nokkru viti um þessi mál. Einn af þeim, formaður menntamálanefndar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, stendur þó betur að vígi en allir hinna. Hann kemur úr Verslunarskólanum. Það er gild menntastofnun sem hefur margan ungan manninn og unga konuna sent á vit lífsins með ákaflega góðum undirbúningi. Hvernig rekstur er á Verslunarskólanum, frú forseti? Það er sjálfseignarfélag í atvinnurekstri. Ef það dugði til að mennta hinn ágæta þingmann, Sigurð Kára Kristjánsson, og koma honum til manns með þeim ágætum sem við sjáum hér nánast dag hvern, hvers vegna skyldi það þá ekki duga líka til að reka Ríkisútvarpið? Eru Íslendingar og fjölmiðlamál þeirra eitthvað öðruvísi en t.d. Breta? Örugglega, ég hugsa að fjölmiðlalíf hinnar bresku þjóðar mundi að allra dómi dæmast miklu flóknara og yfirgripsmeira en okkar. Frú forseti. Af því að nú gengur í salinn hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson frá Skarði, sem einmitt varð sér úti um menntun á menningarsvæði Engilsaxa, þá er rétt að rifja það upp að BBC, sem er sú útvarpsstofnun í heiminum sem nýtur mestrar virðingar, er rekin á sérstöku formi sem sagt er um í greinargerðinni sem fylgir þessu frumvarpi að komist næst því að vera ígildi sjálfseignarfélags í atvinnurekstri að íslenskum lögum. Þá má spyrja: Ef það dugar BBC að vera rekið sem sjálfseignarfélag í atvinnurekstri, af hverju skyldi það þá ekki duga Ríkisútvarpinu? Getur hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson greint mér frá því hvers vegna reka þarf íslenska Ríkisútvarpið sem hlutafélag og hvers vegna ekki er hægt að reka það sem sjálfseignarfélag í atvinnurekstri ef það dugar bresku þjóðinni að nota sjálfseignarformið fyrir BBC? Það er hugsanlegt að Sigurður Kári Kristjánsson, formaður hv. menntamálanefndar, grípi til svipaðra athugasemda og svara og hæstv. menntamálaráðherra, sem sagði að það þyrfti hlutafélagsform til að Ríkisútvarpið gæti hreyft sig á nýjum mörkuðum sem væru að koma upp fyrir nýja þjónustu og nýjar afurðir, hugsanlega í tengslum við að markaðssetja einhver af þeim miklu menningarverðmætum sem stofnunin býr yfir. Þetta er svar sem rétt er að brjóta til mergjar. Ef við stillum aftur upp Ríkisútvarpinu og BBC þá vitum við, sem dag hvern njótum sjónvarps með því að horfa á breska þætti á öllum sjónvarpsrásunum sem hér eru í boði, að BBC er í óðaönn út um allan heim að selja þætti, selja framleiðslu, selja hin bresku menningarverðmæti. Það getur gert það án þess að móðurfélagið sé á hlutafélagsformi. Af hverju skyldi Ríkisútvarpið ekki geta það líka? Af sjálfu leiðir að þessi röksemd menntamálaráðherra fellur um sjálfa sig. Ég bíð því enn eftir að fá skýr svör um það af hverju við getum ekki sæst á að breyta umhverfi Ríkisútvarpsins, gera það sveigjanlegra, gera það hraðskreiðara, veita útvarpsstjóranum aukið sjálfstæði og möguleika til að taka skjótar ákvarðanir, taka burt ráðherraskipaða yfirmenn einstakra deilda og gera það innan ramma sjálfseignarfélags í atvinnurekstri. Ég veit vel að það er ekki það sem hv. þingmanni og formanni menntamálanefndar þykir æskilegast. Hugsanlega vildu sumir í þessum sal ekki heldur fallast á sjálfseignarfélag í atvinnurekstri, en við gætum náð sátt um það. Það er það sem skiptir máli. Þá gætum við orðið sammála um að upplýsingalög giltu og þar með væri tryggð skylda yfirmanna til að veita ákveðnar upplýsingar aðrar en þær sem lúta að samkeppnisrekstri. Sömuleiðis væri virtur réttur okkar, fulltrúa almennings, eða almennings sjálfs, til að fá þær upplýsingar sem hann vill og þar með væri veitt aðhaldið sem þarf að rekstri stofnunarinnar til að tryggja að það gerist ekki sem Þorsteinn Pálsson, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, kallaði misnotkun á almannafé. Af hverju getum við ekki sæst á þetta? Hefur ekki formaður menntamálanefndar verið hér önnum kafinn í ræðum sínum, og á sem betur fer tvær eftir, við að segja að menn vilji ná sátt í þessu máli? Hefur hæstv. menntamálaráðherra tekið sér nokkurt orð jafnoft í munn undir umræðu um frumvarpið og orðið sátt? Hefur ekki hæstv. ráðherra hrósað sér af því sem hún hafi lagt af mörkum, slegið af til að ná sátt í fjölmiðlamálinu? Af hverju getum við ekki náð sátt í þessu máli? Hvað er svona óskaplega andstætt vilja hv. formanns menntamálanefndar varðandi sjálfseignarfélag í atvinnurekstri? Af því að ég hef hlustað á allar ræður þingmannsins, rifjaði ég það upp að hann hefur sjálfur sagt í umræðu um þetta frumvarp að hægt sé að nota sjálfseignarfélag í atvinnurekstri. Það sé bara að hans dómi ekki eins heppilegt og hitt. Allt í lagi, menn þurfa að slá af, en í þessum orðum hv. þingmanns felst viðurkenning á því að sjálfseignarfélagsformið sé brúklegt. Það er hins vegar alveg rétt hjá honum, sem hann hefur líka bent á í ræðum sínum, að það er ekki eins slípað form og agað og hlutafélagsformið. Ég hef ekki legið á þeirri skoðun minni, og tala bara hreint út um það, að ég gruna Sjálfstæðisflokkinn um græsku. Ég gruna hann um að vilja selja Ríkisútvarpið og parta af því. En ef menn á annað borð vilja sátt um málið, af hverju er ekki hægt að ná því um þetta form? Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson og stjórnarliðið ná þá fram því markmiði sínu að gera fyrirtækið sveigjanlegra, gera það hraðskreiðara, en við sem erum hræddir við hlutafélagsvæðinguna fáum á móti tryggingu fyrir því að það yrði miklu erfiðara að selja RÚV, það væri ekki ómögulegt en það yrði miklu erfiðara og það væri ekki hægt að selja það í pörtum. Það væri með öðrum orðum ekki hægt að fara þá leið sem menn ætla sér að fara með réttu varðandi Matvælarannsóknir hf. að taka inn nýtt hlutafé í áföngum, m.a. til að hleypa nýjum að og líka til að tryggja rekstrarstöðu félagsins. Ég held að hv. þingmaður ætti að velta þessu fyrir sér.

Forseti vill inna hv. þingmann eftir því hvort mikið sé eftir af ræðu hans þar sem áformað er að taka matarhlé milli klukkan hálfátta og átta. Ef þingmaðurinn á enn eftir af ræða málið fer forseti þess á leit að hann geri hlé á máli sínu nema hann sé að ljúka á næstu mínútum.

Ég er fjarri því að ljúka því, frú forseti. Ég á töluvert eftir, ég á t.d. eftir að fara yfir frumvarpið sjálft.

Þá vildi forseti óska eftir því að þingmaðurinn gerði hlé á máli sínu svo unnt sé að gera hlé á fundinum milli klukkan hálfátta og átta.

Að sjálfsögðu verð ég við þeirri bón.

Frú forseti. Ég ræddi í ræðu minni áðan töluvert um þá skoðun sem formaður Sjálfstæðisflokksins gamall, Þorsteinn Pálsson, hefur á því hvernig á að skilja á milli annars vegar þeirra fyrirtækja sem eru í opinberum rekstri og eru rekin af eigin aflafé og hinna sem fjármögnuð eru algerlega eða að mestu leyti af skattfé. Ég var kominn þar að ég var að skýra sjónarmið mín varðandi það hvernig best eigi að veita slíkum fyrirtækjum aðhald, þannig að ljóst sé að skattpeningur almennings sé ekki misnotaður. Þar skiptir meginmáli að virk upplýsingaskylda sé af hálfu þeirra sem stjórna þessum fyrirtækjum, þannig að almenningur í landinu eða fulltrúar hans eigi glöggan kost á að fylgjast með öllu. Í upplýsingasamfélagi okkar skiptir það öllu máli til að aðhaldið sé í lagi og ljóst sé að vel sé farið með almannafé. Ég hjó eftir því að einn af þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sagði í ræðu í dag að það væri gert ráð fyrir að almenningur hefði þennan upplýsingarétt með breytingum sem á að gera á frumvarpi sem hæstv. viðskiptaráðherra hefur lagt fram um opinber hlutafélög. Nú er það svo, frú forseti, að Samfylkingin gekk alveg sérstaklega eftir því fyrr í vetur hvort ekki ætti að leggja fram frumvarp um opinber hlutafélög. Það var sérstaklega gengið eftir því af hálfu hv. þm. Marðar Árnasonar sem innti þann ráðherra sem fer með þau mál, hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra, Valgerði Sverrisdóttur. Þingmaðurinn spurði hvort ekki væri rétt miðað við það mikla háeffunaræði sem ríkir í garði ríkisstjórnarinnar að breyta almennum hlutafélagalögum með þeim hætti að sérstaklega væri gert ráð fyrir að hlutafélög sem væru í opinberri eigu þyrftu líka að sæta þessari upplýsingaskyldu og sömuleiðis ættu stjórnsýslulög einnig að gilda um þau. Ég minnist þess ákaflega vel að heldur fátt var um svör hjá hæstv. ráðherra. Þó tilkynnti hún síðar að það væri eitt af þeim málum sem á skrá hennar væri fyrir veturinn að leggja fram slíkt frumvarp. Ég minnist þess að ráðherrann sagði þá að hún hefði ekki hugleitt það sérstaklega að skjóta slíkum ákvörðunum um opinber hlutafélög inn í lögin. En ég man líka að hún sagði að ef tilefni gæfist og upp kæmu sterk rök fyrir því þá mundi hún skoða það með tiltölulega opnum huga. Síðan kom það frumvarp. Það frumvarp var heiftarlega gagnrýnt af okkur. Það frumvarp var ekki fararinnar virði. Í því var nefnilega ekki gert ráð fyrir einu eða neinu sem gerir að verkum að almenningur í landinu, eða fulltrúar hans, ættu með einhverju móti kost á að fá slíkar upplýsingar. Hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins, sem hér kom upp í dag, ég held að það hafi verið Kjartan Ólafsson eða annar álíka vænn yfirlitum, spurði hvort við þingmenn Samfylkingarinnar gerðum okkur ekki grein fyrir að það væri verið að breyta þessu frumvarpi hæstv. viðskiptaráðherra þannig að gengið væri til móts við óskir okkar og kröfur í þessum efnum. Það kom í ljós þegar ég fór að skoða málið, því þetta hafði nú farið fram hjá mér, að sú lítilvæga breyting sem verið er að gera á frumvarpi viðskiptaráðherra felst í að alþingismenn mega fyrir náð guðs og miskunn stjórnvalda skjóta fram fyrir aðalfund skriflegri spurningu. Líkast til var það hv. þm. Pétur H. Blöndal sem gat þessa í dag en ekki hv. þm. Kjartan Ólafsson. En hvorugur er verri fyrir það. Ég hins vegar gef ákaflega lítið fyrir þessa breytingu. Hún felur það ekki í sér að alþingismaður, sem er óánægður með þau skriflegu svör sem hann fær á aðalfundi opinbers hlutafélags, geti gengið eftir því á fundinum sjálfum. Það sem hann getur gert er í besta falli það að senda aftur inn skriflega fyrirspurn sem þá verður væntanlega svarað á aðalfundi eftir ár. Þetta er nú ekki mikil miskunn af hálfu stjórnvalda. Ég get ekki sagt að í þessu felist mikil gæska og alls ekkert tilefni til að halda því fram að þarna sé verið að innleiða inn í hlutafélagalögin ákvæði sem tryggi upplýsingaskyldu eigenda og stjórnenda félagsins. Síður en svo. Það frumvarp sem kemur hér við sögu og hæstv. viðskiptaráðherra hefur flutt er að öllu leyti þannig að það er ekki viðunandi og alls ekki með nokkru móti hægt að halda því fram að um það gildi þau lög og þær reglur sem við teljum að séu algerlega nauðsynlegar til að hægt sé að tryggja að slík félög sem rekin eru fyrir skattpening almennings séu rekin þannig að tryggt sé að ekki sé úr hófi gáleysislega farið með fé. Það er líka margt í því frumvarpi sem er verulega úr takti við þróun tímans. Reyndar er það svo, frú forseti, og vert að upplýsa þingheim um það, rifja það upp fyrir honum, að Samfylkingin lagði einmitt fram frumvarp eftir að hafa séð frumvarp hæstv. viðskiptaráðherra sem var í ýmsum meginatriðum algerlega frábrugðið þessari hugmynd stjórnarliðsins sem það telur að sé nægilega vel úr garði gerð til að fullnægja þeim kröfum sem við viljum að félag eins og hlutafélag um Ríkisútvarpið yrði að sætta sig við. Ég vil því nota þetta tækifæri til að lýsa því alveg sérstaklega hvað ég varð fyrir miklum vonbrigðum með það frumvarp og hvað mér þótti það vera rýrt að innihaldi. Ég átti satt að segja von á allt öðru því að ég er í hópi þeirra þingmanna sem hafa, ég segi nú kannski ekki pólitískt dálæti á hæstv. viðskiptaráðherra, en ég hef virt hana fyrir þrek og dugnað, ekki síst fyrir það hvernig hún hefur tekið hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins og lagt þá á kné sér og flengt eins og lítil börn ef henni hefur þótt svo við horfa. Sannarlega hafa gefist tilefni til þess á ríkisstjórnarheimilinu á hinum síðustu og verstu dögum þess, að hirta litlu angana í Sjálfstæðisflokknum sem gerast nú æ uppvöðslusamari, að vísu undir forustu hins vitra lappa hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem hefur eiginlega leitt herförina á hendur hæstv. viðskipta- og byggðamálaráðherra með þeim árangri að ég hef stundum af mildi hjarta míns fundið til samúðar gagnvart henni. En eins og ég sagði, frú forseti, ég hef virt þann ágæta ráðherra fyrir þann kjark og hugrekki sem hún hefur til að ráðast á erfið mál. Það sem hún gerir og hefur ástríðu fyrir finnst mér hún oft gera vel. Í þessu tilviki er ekki hægt að halda því fram að mikill hugur hafi fylgt máli hjá ráðherranum. Eins og hún sagði í upphaflegu svari sínu við hv. þm. Mörð Árnason hafði hún ekki hugleitt að leggja fram slíkt frumvarp. Það var ekki fyrr en stjórnarandstaðan stappaði niður fæti sínum og skók að henni hramminn þegar hér kom fram frumvarp á frumvarp ofan um háeffun og hugsanleg einkavæðingaráform um ríkisfyrirtæki, sem hún loksins hengslaðist til að leggja fram eitthvað sem hægt var að kalla drög að almennilegu frumvarpi. En það er ekki hægt að kalla það meira en drög. Ég minnist þess úr umræðunni sem hér var að strax í 1. gr. þess frumvarps var skafanki sem við í Samfylkingunni töldum að væri nú alls ekki í takt við þá þróun sem hefur verið varðandi hlutafélagavæðingu og breytt rekstrarform á ríkisfyrirtækjum. Í 1. gr. þessa frumvarps iðnaðar- og viðskiptaráðherra segir, með leyfi forseta: „Opinbert hlutafélag merkir í lögum þessum félag sem hið opinbera á að öllu leyti.“ Þetta er að okkar dómi síður en svo nægilega sveigjanlegt og alls ekki að því er varðar t.d. sum af þeim fyrirtækjum sem hér liggja undir í umræðu þó að ekki sé það á dagskrá þessa fundar. Ég er hér, virðulegi forseti, að vísa til t.d. frumvarps um háeffun Matvælarannsóknastofnunar sem hæstv. forsætisráðherra lagði fram með þeim orðum að það ætti að selja hlut af hlutafé þess. Við í Samfylkingunni lögðum hins vegar fram frumvarp sem segir það alveg klárt og kvitt að samkvæmt okkar skilgreiningu er opinbert hlutafélag félag sem íslenska ríkið eða sveitarfélag hefur sömu tengsl við og ríkið hefur við dótturfélög. Þetta þýðir á mannamáli að hlutafélög sem ríki eða sveitarfélög fara með meiri hluta atkvæða í eru seld undir slík lög en það er ekki þannig að sveitarfélögin eða ríkið þurfi að eiga þau að öllu leyti, heldur er nægilegt að þau fari með meiri hluta atkvæða í slíkum félögum. Auðvitað er mikill munur á nálgun okkar annars vegar og hins vegar stjórnarliðsins, ekki bara gagnvart RÚV hf. heldur gagnvart opinberum hlutafélögum almennt. Við höfum líka talið að í samþykktum um slík félög megi jafnframt áskilja að það þurfi, jafnt í sveitarstjórnum sem og á Alþingi, að áskilja meiri hluta atkvæða í viðkomandi stjórn eða þá í tilviki sumra félaga á Alþingi, til þess að það væri hægt að samþykkja sölu. Við höfum farið að þessu leyti eftir því fordæmi sem hefur komið fram í frábærri stjórnun Reykjavíkurlistans á sínum fyrirtækjum. Reykjavíkurlistinn hefur t.d. sett slíkt ákvæði inn í samþykktir sínar um Félagsbústaði. Það er athyglisvert að hinn ágæti ungi þingmaður Sjálfstæðisflokksins, Birgir Ármannsson, virðist ekki fremur en ýmsir af hinum ungu tyrkjum Sjálfstæðisflokksins skilja muninn á opinberu fyrirtæki sem er rekið af sjálfsaflafé og hins vegar fyrirtæki sem er rekið að öllu leyti fyrir peninga almennings.

Hann hefur þá ekki lesið Þorstein Pálsson.

Hv. þm. Birgir Ármannsson hefur örugglega ekki lesið Þorstein Pálsson, hvorki leiðara hans né hinar ágætu greinar hans þegar hann var á sama aldri og þingmaðurinn er núna og var einmitt að vígjast til þeirrar frjálslyndu íhaldsmennsku sem einkennir glæstan feril þess ágæta stjórnmálamanns. En Birgir Ármannsson, minnist ég, kom einmitt hér upp í andsvari til þess að spyrja formann Samfylkingarinnar,  Frú forseti. Á þessum tveimur fyrirtækjum er sá augljósi munur að Félagsbústaðir er fyrirtæki, var borgarstofnun, sem malar eigendum sínum gull. Má ég rifja það upp, frú forseti, fyrir þessum hv. þingmanni af því að hann virðist ekki hafa fylgst með því hversu vel …  Ríkisútvarpið er hins vegar rekið fyrir fé skattborgaranna. Það þýðir að munurinn á þessum tveimur fyrirtækjum er svo augljós að ég ætti ekki að þurfa að draga hann upp fyrir jafnreyndum og greindum þingmanni eins og hv. þm. Birgi Ármannssyni. En þess vegna samrýmist hvort tveggja stefnu Samfylkingarinnar að hlutafélagavæða fyrirtæki eins og Félagsbústaði annars vegar en hins vegar andæfa algjörlega hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins. Ástæðan er sú að uppruni rekstrarfjár kemur úr alls eðlisóskyldum áttum, það er munurinn. Þetta er nauðsynlegt að skýra hérna vegna þess að hv. þm. Birgir Ármannsson á það ekki skilið að ég skilji hann eftir í þessu kviksyndi skilningsleysis á eðli fjármagns í opinberri eigu. En það er því miður einn af fáum ágöllum í máli hv. þingmanns sem ég hins vegar ítrekað verð var við þegar hann kýs að tjá sig um efnahagsmál. Vil ég beina þeim vinsamlegu tilmælum til hv. þingmanns að hann alla vega láti vera að reifa mikið fjárreiður opinberra fyrirtækja þangað til hann hefði gengið á skóla hjá sínum gamla mentor, fyrrum formanni Sjálfstæðisflokksins og lært grundvallarhugtök. Það er alveg með ólíkindum að hver ungi þingmaðurinn á fætur öðrum, sem þó hefur útskrifast með láði úr skóla frjálshyggjunnar innan stuttbuxnadeildar Sjálfstæðisflokksins, skuli koma hér og vaða með þessum hætti elginn í villu og svíma. Þetta atriði er eitt af þeim sem er stóri munurinn á nálgun okkar í Samfylkingunni gagnvart opinberum hlutafélögum annars vegar og hins vegar nálgun Sjálfstæðisflokksins. Sjálfstæðisflokkurinn eða Sjálfstæðisflokkur dagsins í dag skilur ekki þennan grundvallarmun sem ég hef hér verið að lýsa og þó er nú rétt að upplýsa t.d. fyrrverandi framkvæmdastjóra Verslunarráðs um að samkvæmt viðhorfum og vel rökstuddum skoðunum formanns Sjálfstæðisflokksins sem var, þá er eina leiðin til þess að koma í veg fyrir misnotkun á fé skattborgaranna í opinberum rekstri fyrirtækja sú að beita þeim kvöðum sem upplýsingalög setja á stjórnendur slíkra fyrirtækja. Sá ágæti maður nefndi einnig stjórnsýslulögin þó að hægt sé að færa sterkari rök til að andmæla því viðhorfi. Mér finnst að hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins ættu að fara að reyna að gera sér grein fyrir þessu. Út af fyrir sig held ég líka að það væri hollt fyrir formann þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs að setja sig aðeins inn í hugarheim ritstjóra Fréttablaðsins og hins gamla formanns Sjálfstæðisflokksins, því að ég verð nú að viðurkenna það með fullri virðingu fyrir hinum góða baráttufélaga hv. þm. Ögmundi Jónassyni að mér finnst stundum sem nokkuð skorti á að hann skilji þau lögmál sem hreyfingar auðmagnsins leika eftir. Hv. þingmaður hengir sig stundum í formið alveg eins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins en nálgast það frá öðru sjónarhorni. Ef eitthvað er með viðskeytinu hf. fær hv. þingmaður grænar bólur  Ég vil nú ekki hætta hinni þinglegu vináttu minni og fyrrverandi framkvæmdastjóra Verslunarráðsins með því að telja hann til þess hóps en þó verð ég að segja að þau rök sem ég hef áður flutt fyrir máli mínu hníga mjög að því að hann sé því miður genginn í þau björg. Hins vegar hef ég reynt þann ágæta þingmann að því að hann kann að hugsa, meira að segja standandi, og það er nú ekki öllum þingmönnum Sjálfstæðisflokksins gefið - meira að segja ekki öllum ráðherrum en ég ætla nú ekki að nefna nein nöfn í því sambandi - að hann hefur sýnt að hann getur nálgast málin á hlutlægan og fordómalausan hátt þannig að lengi er von á einum, hv. þingmaður. Þetta var aðeins ferðin sem ég vildi nota til þess að hvetja hv. oddvita þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs til þess að upplýsa sjálfan sig svolítið um frjálslynd viðhorf á hinum væng stjórnmálanna því að það er alltaf gott þegar andstæð sjónarmið kallast á, þá er á stundum mjög gott að mæla sín eigin sjónarmið við vel rökstudd viðhorf hófstilltra einstaklinga sem tilheyra öðrum mönnum. Menn eiga að bera virðingu fyrir andstæðingum sínum þó að þeir séu ekki í sama flokki og sér í lagi mönnum sem hafa sýnt það á ferli sínum að það á að taka mark á þeim. Því miður held ég og hef óljósan, lævísan grun um að t.d. ég og hv. þm. Ögmundur Jónasson séum meira sammála um að það beri að taka mark á þeim orðum Þorsteins Pálssonar, formanns Sjálfstæðisflokksins sem var, en t.d. eins af þeim ágætu þingmönnum úr hans kjördæmi sem gengur í fótspor hans, situr hér í salnum í kvöld, hv. þm. Kjartans Ólafssonar, sem hefur satt að segja í umræðum í þessu máli ekki náð jafnlangt í skilningi á því hvar ber að greina á milli varðandi rekstur opinberra fyrirtækja eins og annar ágætur þingmaður sem var fyrir það kjördæmi, Suðurlandskjördæmi, Þorsteinn Pálsson. Ég var í ræðu minni hér, frú …  En það sem skorti algjörlega í nálgun Sjálfstæðisflokksins í þessu frumvarpi sem átti að réttlæta að hægt væri að gera hlutafélag úr Ríkisútvarpinu er að sjálfsögðu ákvæðið um upplýsingaskylduna og um sömu skyldur og er að finna í stjórnsýslulögunum, því að það er einmitt ágætt að það skuli vera formaður Bandalags starfsmanna ríkis og bæja sem skapar þau hughrif hjá mér að mér finnst að það sé nauðsynlegt að undirstrika það gagnvart þeim þingmönnum Sjálfstæðisflokksins sem hér eru í dag að fyrirtæki í opinberri eigu, hvort sem þau eru hlutafélög eða ríkisstofnanir, eiga að lúta allt öðrum lögmálum en fyrirtæki sem eru á markaði. Fólkið sem vinnur hjá opinberum fyrirtækjum er að vinna fyrir okkur, fólkið er að vinna fyrir fólkið. Oft og tíðum er það þannig að það starfar í umhverfi sem er tiltölulega öðruvísi og tryggara en á almennum markaði. Það hefur í sumum tilvikum og í flestum tilvikum traustari lífeyrisgrunn. Það hefur líka traustari rétt gagnvart duttlungum yfirmanna og þannig á það að vera hjá fólki sem vinnur fyrir fólkið, að það geldur fyrir þetta. Allt sýnir að það fær fyrir vinnuafl sitt lægra verð en gerist á almennum vinnumarkaði. Menn eru hins vegar reiðubúnir til að sæta því vegna þess að menn búa við tryggara umhverfi. Eitt af því er nákvæmlega sá réttur sem er að finna t.d. í lögum um opinbera starfsmenn og í stjórnsýslulögum sem gerir það að verkum að atvik geti ekki orðið eins og við höfum séð t.d. á einkareknu fjölmiðlunum þar sem duttlungar einstakra yfirmanna verða til þess að jafnvel öðrum lægra settum yfirmanni er sparkað af engri sýnilegri ástæðu. Við sem lítum svo á að við eigum að verja rétt þess fólks sem hefur kosið okkur, erum þeirrar skoðunar og helst er ég þeirrar skoðunar að það ætti ekki að vera hægt að reka fólk út af duttlungum einhverra manna. Ég á kannski erfiðara um vik með að setja slíkar reglur eða stuðla að því á almennum markaði, en hins vegar get ég það gagnvart fyrirtækjum sem eru rekin fyrir það fjármagn sem mér og öðrum þingmönnum á Alþingi Íslendinga er treyst til að fara með. Fólk sem vinnur fyrir fyrirtæki sem eru byggð upp fyrir fjármuni sem almenningur á, á að hafa þann rétt að ekki sé hægt að vísa því úr starfi án þess að gefnar séu fullnægjandi ástæður og án þess að það hafi andmælarétt og geti þar af leiðandi leitað atbeina stéttarfélags síns. Þetta er eitt af því sem er varið í lögum um opinbera starfsmenn og í stjórnsýslulögum. Það er alveg ljóst í mínum huga að ég tel ekki verjanlegt að taka ríkisfyrirtæki, gera það að hlutafélagi og beinlínis með það að markmiði, a.m.k. sem hluta af markmiðssetningunni, að með því eigi að vera auðveldara að reka fólk, lækka laun þess eða skerða kjör þess að einhverju marki. Það er ekki verjanlegt gagnvart fólki sem vinnur fyrir fyrirtækið sem það hefur sjálft byggt upp með eigin fjárfestingum fyrir atbeina ýmissa farvega ríkisins og hins opinbera eins og skattkerfisins. Þetta vildi ég gera algerlega skýrt. Í því frumvarpi sem þingmenn Samfylkingarinnar lögðu fram, með hv. þm. Ingibjörgu Sólrúnu Gísladóttur í broddi fylkingar, var þetta í gadda slegið. Það var tvennt sem skipti höfuðmáli fyrir utan þau ákvæði sem ég hef fyrr nefnt um það svið sem slík lög eiga að spanna. Það eru ákvæðin um upplýsingar og ákvæði sem eru sambærileg þeim sem er að finna í stjórnsýslulögunum. Upplýsingaskyldan er stóri munurinn á þessum frumvörpum, aðhaldið sem það færir okkur. Aðhaldið skiptir svo miklu máli, eins og Sjálfstæðisflokkurinn taldi einu sinni áður en hann gekk í björgin. Í því frumvarpi sem við höfum lagt fram er gert ráð fyrir að það sé einungis ein undantekning að því er varðar upplýsingaskylduna. Það varðar samkeppnisrekstur. Það getur auðvitað komið upp sú staða að úfar rísi eða ágreiningur um hvort tiltekið atriði sem kjörinn fulltrúi í sveitarstjórn eða á Alþingi mundi óska upplýsinga um. Hver á að skera úr um það? Í nálgun okkar gagnvart þessu vandamáli höfum við sagt að það sé Samkeppnisstofnun sem eigi að skera úr um það. Ég lít svo á að þessi nálgun geri það að verkum að hægt er í sumum tilvikum að stofna opinbert hlutafélag sem er ekki beinlínis ætlunin að selja og þar sem lipurðin og sveigjanleikinn er til staðar. En þar sem réttur fólksins til að krefjast upplýsinga og knýja þar með fulltrúa sína bæði á kjörnum samkundum, og líka á fjölmiðlum, því fjölmiðlar eru sannarlega með vissum hætti fulltrúar fólksins því þeir eiga að alltaf að vera í uppreisn og andstöðu við ríkjandi valdhafa, sama hverjir þeir eru. Þetta tvennt skiptir öllu máli. Ástæðan fyrir því að við höfum lagt svo mikla áherslu á þetta er að við óttumst að ef þessi upplýsingakvöð er ekki á opinberum stofnunum sé hugsanlegt að sú staða komi upp, eins og er að koma upp með háeffun RÚV, að slíkt rekstrarform sameini það versta úr báðum heimum, þ.e. bæði úr opinbera kerfinu og líka einkarekstrinum. Við vitum öll sem höfum komið nálægt opinberum rekstri sem alþingismenn að það koma alltaf upp ákveðin dæmi og það sjást alltaf ákveðin merki um ábyrgðarleysi bæði í meðferð valds en líka í meðferð fjármuna hjá opinberum fyrirtækjum þar sem virkt aðhald öflugra hluthafa skortir. Hið jákvæða sem er við lýði í hlutafélagaforminu á almenna markaðnum er að þar eru margir hluthafar sem eiga sinn hlut sem vilja verja hann og ávaxta og það eru þeir sem veita stjórnunum sem kjörnar eru til forustu í slíkum félögum virkt aðhald. Peningarnir verja sig. Í félögum sem eiga að vera hlutafélög með þeim hætti sem Ríkisútvarpið er sett upp með má segja að þar sameinist hættan á óábyrgri meðferð fjármuna, óábyrgri meðferð valds, vegna skort á því aðhaldi sem felst í upplýsingakvöðinni og líka vegna þess að þar skortir virkt aðhald hluthafa og hins vegar er líka skortur á gagnsæi og takmörkun á upplýsingum. Í tilviki Ríkisútvarpsins hf. yrðu upplýsingarnar ekki aðgengilegar vegna þess að ríkisstjórnarliðið þverskallast við að ákvæði upplýsingalaga nái til þess. Ég hirði ekki hætis hót um þær léttvægu breytingar á frumvarpi viðskiptaráðherra um opinber hlutafélög sem heimila alþingismönnum að senda skriflegar fyrirspurnir á aðalfund. Það má kannski orða með þeim hætti að þessi fyrirtæki eru sett á sérstakan bás þar sem þau lúta hvorki því aðhaldi sem markaðurinn veitir né því aðhaldi sem opinberir aðilar eiga að veita slíkum fyrirtækjum, fólk eins og við sem sitjum hér sem kjörnir fulltrúar. Þetta leiðir auðvitað til þess að menn fyllast tortryggni þegar þeir sjá þessa sókn í að háeffa opinber fyrirtæki sem felur það eitt í sér að þau eru tekin, ef svo má að orði kveða, úr réttarumhverfi hins opinbera og flutt yfir í umhverfi einkaréttarins. Við höfum auðvitað séð ákveðin dæmi um þetta. Prinsippið í þessu máli á að vera að meðan fyrirtæki eru í opinberri eigu eða hafa aðgang að mörkuðum tekjustofnum sem koma frá almenningi, þá eiga fulltrúar fólksins sem þetta fé er sprottið frá, sérstaklega þingmenn og sveitarstjórnarmenn, rétt á tilteknum upplýsingum til að gegna því aðhaldshlutverki sem þeim ber og aðeins þannig fá þeir gætt hagsmuna hinna raunverulegu hluthafa, almennings í landinu. Það skiptir engu máli þó að því sé haldið fram að handhafi hlutabréfsins, einn einstakur ráðherra, geti veitt slíkt aðhald. Það er auðvitað firra. Það er almenningur í landinu og fjölmiðlarnir sem hann hefur með einum eða öðrum hætti yfir að ráða sem einir geta gert það, virðulegi forseti. Ég hef sagt í ræðu minni, og fer ég nú bráðum að koma að frumvarpinu sjálfu, að margir lausir endar séu óhnýttir í frumvarpinu. Stundum minnir það mig á illa prjónaða gamla peysu sem hefur með einhverjum hætti lent í tætara. Hún er öll á tvist og bast, hangir saman en endarnir lafa alls staðar út úr. Það sést vel þegar við skoðum frumvarpið og berum það saman við þær skyldur sem fyrirtæki eins og Ríkisútvarpið hf. á að uppfylla samkvæmt hlutafélagalögum. Eitt af því sem hlutafélagalögin segja alveg klárt og kvitt er að slíkt fyrirtæki á að hafa ákveðnar samþykktir. Í þeim samþykktum á að koma fram tilgangur félagsins og með hvaða hætti það skilgreinir starfssvið sitt. Það er vísir að þessu í því frumvarpi sem hér liggur undir í umræðunni. Það kemur, ef ég man rétt, virðulegi forseti, fram í þremur greinum þessa frumvarps að vísað er til samþykkta. Það er ekki gert með neinum almennum hætti eins og stundum er að finna. Það segir í 8. gr. um umboð menntamálaráðherra, með leyfi forseta: „Um réttindi og skyldur Ríkisútvarpsins hf. skal mælt nánar fyrir í samþykktum félagsins.“ Frú forseti. Auðvitað er það svo að það eru drög að lýsingu á skyldum félagsins, þó varla réttindum þess, í 3. gr. frumvarpsins. En maður skyldi nú ætla að ekki væri ofrausn af þeim sem leggja fram frumvarp eins og þetta sem varðar framtíð, uppbyggingu og samkeppnishæfni merkustu menningarstofnunar íslenska samfélagsins þó hugsanlega megi nefna jafnoka þeirrar stofnunar í formi ýmissa gróinna menntastofnana eins og háskólans og gamalla skóla hér á landi. En ég hugsa að í 76 ára sögu Ríkisútvarpsins hafi engin stofnun komið fram sem hefur verið jafnoki hennar að virðingu og ástúð þjóðarinnar. Sérstaklega á árunum fyrri. Segja má að Ríkisútvarpið hafi verið hið ósýnilega net sem tengdi landsmenn saman og það má segja að sama hafi verið hvar menn bjuggu. Einn þráður, ekki sýnilegur mannlegu auga, batt þá alla saman. Við höfum margar frásagnir af því hvernig það var nánast helgistund í afskekktum sveitum á þeim tíma sem útvarpið var opið. Fyrstu ár þess, þegar það raunar var rekið á hlutafélagaformi af því ríkið hafði ekki burði til að ráðast í uppbyggingu þess á þeim tíma, var það einungis opið hluta úr degi. En þetta var vefurinn sem óf sig um allt land og miðlaði þróun málsins, varðveitti málið og miðlaði sögulegri þekkingu og má með vissum hætti segja að hafi ávaxtað hið menningarlega pund og skilað ærinni rentu. Maður skyldi ætla að slík stofnun þyrfti að hafa skýrt markaða stefnu. En hvar er sú stefna? Jú. Það segir um skyldur Ríkisútvarpsins að það eigi að mæla nánar fyrir um þær í samþykktum félagsins. Ég hef ekki séð þær samþykktir. Í upphafi umræðunnar um þetta mál var gengið harkalega eftir því af hálfu þingmanna stjórnarandstöðunnar að þessar samþykktir lægju fyrir. Það er ekki nóg að gera eins og nú er gert á allra síðustu dögum umræðunnar að þeim er fleygt inn í menntamálanefnd en við sem sitjum utan hennar og störfum í öðrum nefndum þingsins en höfum ærinn áhuga á þessu málefni og berum hag Ríkisútvarpsins fyrir brjósti, höfum ekki séð þær. Auðvitað eru samþykktir eitthvað sem ætti að liggja fyrir til umræðu lengi. Það er eitt af því sem varðar það hvort menn komist að einhvers konar ásætttanlegri niðurstöðu um þá mörkuðu stefnu inn í framtíðina sem Ríkisútvarpið á að fylgja. Í þremur greinum frumvarpsins er minnst á samþykktir en þær hafa ekki fylgt þessu frumvarpi. Þær gerðu það í fyrra á meðan þetta var sameignarfélag, áður en Framsókn var plötuð upp úr skónum og plötuð til þess að fallast á hlutafélagaformið fylgdu samþykktirnar. Þær gufuðu allt í einu upp. Það er hugsanlegt að þær séu komnar fram aftur í einhvers konar formi. Eitt af þeim atriðum sem átti sérstaklega að mæla fyrir um og er í 11. gr. varðar starfssvið útvarpsstjóra. Maður skyldi ætla þegar um er að ræða stofnun af þeirri gerð sem Ríkisútvarp allra landsmanna er þar sem á að setja upp samkvæmt lögunum alvaldan útvarpsstjóra, þá lægi fyrir hvert starfssvið hans ætti að vera. Það er gróflega útfært í frumvarpinu en þó með þeim hætti að það er erfitt að sjá nákvæmlega hvert hans hlutverk er fyrir utan að sagt er að hann eigi að vera sjálfstæður og sterkur og hafa frumkvæði. Það átti að mæla nánar fyrir um þetta eða skilgreina starfssviðið í samþykktunum. Ég hef ekki séð þessar samþykktir. Þingmenn hafa almennt ekki séð þær þó að hugsanlega hafi einhverjir í meiri hlutanum séð þær upp á síðkastið, ég hef ekki séð þær. Það hefur verið spurt eftir þessum samþykktum. Það er rétt að rifja upp hvað hæstv. menntamálaráðherra sagði þegar tveir hv. þingmenn Samfylkingarinnar inntu hana eftir þessum samþykktum. Þá sagði hæstv. ráðherra: Um þær gildir bara það sem segir í hlutafélagalögunum. Við þingmenn Samfylkingarinnar fórum í þessi hlutafélagalög og þar var ekkert hægt að finna sem sagði t.d. fyrir um hvernig réttindi Ríkisútvarpsins ættu að vera eða skyldur, vegna þess að þar er um sértæk hugtök og skilgreiningar að ræða sem gilda ekki almennt um hlutafélög. Ég velti því fyrir mér hvernig á því stóð að hæstv. menntamálaráðherra hefur allt fram á þennan dag farið með þessar samþykktir eins og mannsmorð. Enginn hefur fengið að sjá þær. Sömuleiðis liggur það alveg fyrir að skilgreiningin á því hvað er almannaútvarp í ríkiseign er mjög óskýr í þessu frumvarpi. Þegar hæstv. ráðherra var innt eftir því af Merði Árnasyni hver þessi skilgreining væri og hvar hún ætti að birtast sagði hæstv. ráðherra að þetta mundi koma fram í þjónustusamningi sem gerður yrði við Ríkisútvarpið af hálfu ríkisins. Hver á að gera þann samning? Það er menntamálaráðherra. Það er sem sagt menntamálaráðherrann sem á í reynd að útfæra - þá væntanlega án frekari umræðu hér á hinu háa Alþingi - þá skilgreiningu sem við eigum að vinna eftir og varðar almannaútvarp í ríkiseign. Þetta er lykilhugtak, þetta er rauður þráður í þeim samþykktum sem t.d. Evrópuráðið hefur gert fyrir sitt leyti um það hvernig á að reka almannaútvarp. Við höfum ekkert séð af þessu. Hæstv. ráðherra hefur ekki talið þörf á því að leggja fyrir þingið drög að samþykktum eða drög að þjónustusamningi þar sem lykilhugtök væru skilgreind og þar sem skýrt væri út hvaða sýn það er sem hæstv. ráðherra og ríkisstjórnin vilja hafa á framtíð Ríkisútvarpsins. Frú forseti. Við höfum rætt um það og deilt um það í þessari umræðu hvort þetta rekstrarform sem verið er að klæða Ríkisútvarpið í sé í rauninni þess eðlis að hægt sé að halda því fram með traustum rökum að í því felist sama sjálfstæði og hlutafélög á almennum markaði búa við. Ég tel það af og frá. En það vill svo til að hv. þingmenn þurfa ekki að taka mig trúanlegan um það. Í ræðum sem sjálfstæðisþingmenn hafa flutt hér, eins og hv. þm. Pétur Blöndal hefur hann komist að nákvæmlega sömu niðurstöðu. Ég hóf mína ræðu á því að vísa í orð hv. þingmanns og sagði að hann hefði eftir skoðun á frumvarpinu komist að því að það uppfyllti einfaldlega ekki þau skilyrði sem eru sett sem forsenda fyrir því að fyrirtæki geti starfað sem sjálfstætt hlutafélag. Hv. þm. Pétur Blöndal gerði sérstaklega að umræðuefni stjórn Ríkisútvarpsins. Það er nú einhver kostulegasta smíð sem ég hef lengi séð og ég skil satt að segja ekki á hvaða slóðum sá hugarheimur er sem tókst að grafa úr fylgsnum sínum þetta afskræmi sem liggur fyrir í 9. gr. frumvarpsins. Þar er því haldið fram fullum fetum að kjósa eigi stjórn félagsins á aðalfundi á tilteknum tíma á hverju ári. Í frumvarpinu segir „kjósa“. Hver á að kjósa? Jú, það er einn tiltekinn ráðherra, hæstv. menntamálaráðherra, en er hann sem handhafi hins eina hlutabréfs frjáls að því að kjósa hvern sem er? Nei. Viku áður en aðalfundurinn fer fram skal Alþingi kjósa fimm menn og hluthafinn er lögum samkvæmt bundinn þeirri kvöð að hann verður að skipa þessa fimmmenninga í stjórn Ríkisútvarpsins. Þetta er það sem hæstv. ráðherra kallar faglega stjórn. Hver er munurinn á þessu og núverandi pólitískri stjórnun á Ríkisútvarpinu sem felst í útvarpsráði? Hann er allnokkur. Þessi háttur er miklu verri en sá sem við höfum í dag. Í dag er það þó þannig að útvarpsráð er kosið til nokkurra ára þannig að þeir sem taka sæti í því hafa vissu fyrir því að sitja ákveðna tímalengd og ef þeir hafa stefnu sem þeir vilja fylgja af sannfæringu hjarta síns en sem kann að vera í andstöðu við stefnu ríkisstjórnarinnar, ef svo verkast vill, þá hafa þeir tíma til þess að koma þeirri stefnu sinni í framkvæmd. Þeir þurfa ekki að lúta því agavaldi sem fyrirvaralaus svipting setu í stjórninni hefur í för með sér. Ég nota viljandi orðin „fyrirvaralaus svipting“ vegna þess að ákvæðið sem ber að lesa í 1. mgr. 9. gr. segir að stjórnarmenn skuli kosnir árlega. Það þýðir að það eru hæg heimatökin hjá heimaríkum ráðherra að skipta út manni sem ekki stendur sína plikt og lýtur því valdi sem flokkur hæstv. ráðherra hverju sinni vill. Þetta þýðir í reynd að ráðherra hverju sinni hefur meiri möguleika á því að skipta út óþægum stjórnarmönnum en hann hefur í dag. Af því er ekki hægt að álykta annað en að hin pólitísku tök ráðherrans verði meiri eftir að búið er að samþykkja þetta frumvarp en þau eru í dag. Þetta hefur í för með sér að menn geta ekki með nokkrum hætti kallað þetta form form opinbers hlutafélags. Hv. þm. Pétur Blöndal kemst svo að orði, með leyfi forseta: „Í frumvarpi hæstv. menntamálaráðherra segir í 1. gr. að Ríkisútvarpið sé sjálfstætt hlutafélag.“ Hvernig getur það verið sjálfstætt þegar það er í eigu ríkisins sem er eini eigandinn og m.a.s. stjórnin er kosin með furðulegum hætti? Til þess að uppfylla skyldu hlutafjárlaga skal kjósa stjórn á aðalfundi, en sú stjórn skal vera kosin af Alþingi áður. Og hv. þm. Pétur Blöndal og leiðtogi sjálfstæðismanna í efnahagsmálum slær á lær sér í óeiginlegri merkingu af forundran og hann er svo hissa að hann segir, með leyfi forseta: „Hvers lags kosning er það? Þetta er ekki sjálfstætt hlutafélag fyrir tíu aura.“ Þetta eru orð hv. formanns efnahags- og viðskiptanefndar. Þetta eru orð þess manns sem líklegt er að kynni ef Sjálfstæðisflokkurinn ber gæfu og þjóðin ógæfu til þess að hann verði áfram í ríkisstjórn, sem guð forði okkur frá, hugsanlega að verða næsti viðskiptaráðherra. Þetta er talsmaður Sjálfstæðisflokksins í þessum sölum í efnahags- og viðskiptamálum. Hann er sá maður sem hefur einna mesta reynslu í þingliði flokksins af viðskiptum. Hver er dómur hans um þá fullyrðingu menntamálaráðherra að hér sé um sjálfstætt hlutafélag að ræðað? Hann segist ekki gefa tíu aura fyrir það. Hann segir með öðrum orðum, frú forseti, að málflutningur hæstv. ráðherra sé tóm della og ekki ætla ég að rengja annan eins mann og hv. þm. Pétur H. Blöndal í því efni. Hins vegar er nauðsynlegt að fjalla svolítið meira um kosninguna. Hvert er meginhlutverk hins pólitískt kjörna meiri hluta í stjórn Ríkisútvarpsins hf.? Jú, það er að ráða útvarpsstjóra. Það þýðir í reynd að útvarpsstjóri er ráðinn pólitískri ráðningu samkvæmt þessu. Það þýðir líka vegna þess hversu auðvelt hæstv. ráðherra á samkvæmt lögunum með að skipta út stjórnarmönnum að hann hefur lítið skjól af hinni kjörnu stjórn félagsins hverju sinni. Við slíkar aðstæður, frú forseti, er alveg ljóst að gefa verður þeim sem gegnir stöðu útvarpsstjóra hverju sinni skjól af löngum ráðningartíma. En hver er ráðningartími útvarpsstjóra? Það er ekkert talað um hann. Það er hugsanlegt að það verði að finna í samþykktunum en það er hvergi ákvæði um það í lögunum. Ég tel að það verði að negla það í lögin að útvarpsstjóri hverju sinni hafi tiltölulega rúman og langan ráðningartíma ella gæti veiklyndur útvarpsstjóri sem er undir járnhæl pólitísks meiri hluta stjórnar í slíku félagi farið að laga sig að því sem hann telur vera vilja stjórnarinnar hverju sinni og þar með í reynd orðið framlenging af hinu pólitíska valdi. Þetta, frú forseti, er hætta sem ekki er hægt að horfa fram hjá. Þetta er hætta sem Evrópuráðið sem hefur fjallað töluvert mikið um fjölmiðlamál hefur einmitt látið til sín taka. Það vill svo til, frú forseti, að árið 2000 voru í Slóveníu gríðarleg átök um fjölmiðlalög sem voru ekki óskyld þeim deilum sem urðu hér heima á Íslandi. Þau mál gengur reyndar skrefi lengra en hér á Íslandi. Þau leiddu til þess að lokum að þjóðaratkvæðagreiðsla var um það mál þar sem heiftarlega var tekist á um m.a. pólitíska ráðningu útvarpsstjóra. Því máli lyktaði með algjörri kyrrstöðu og miklum erfiðleikum vegna þess að ríkisstjórnin vann þjóðaratkvæðagreiðsluna en mjög naumlega eða með 0,2%. Sárin sem urðu vegna þess munu því seint gróa. En í því máli var það svo að stjórnarandstaðan óskaði eftir að fjölmiðlaskrifstofa Evrópuráðsins gæfi álit sitt á því hvort ráðningartími útvarpsstjóra, sem þá var fjögur ár samkvæmt lögum slóvensku ríkisstjórnarinnar, samrýmdist skilningi Evrópuráðsins á þeim tilmælum sem send hefðu verið frá því. Ríkisstjórnin vildi ekki afla umsagnar Evrópuráðsins. Að því leyti til var hún alveg eins og ríkisstjórn Íslands og hæstv. menntamálaráðherra að hún lagði ekki í að láta skoða hvort þetta frumvarp sem við erum að ræða uppfylli skuldbindingar sem má finna í tilmælum Evrópuráðsins og við teljum að okkur beri skylda til að fara að. Þá var það þannig að tveir þingmenn á slóvenska þinginu sem áttu sæti í Evrópuráðinu tóku það upp hjá sjálfum sér að óska umsagnar fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins. Skrifstofan varð við því. Eitt af því sem skrifstofan benti sérstaklega á var að stjórn hins nýja ríkisútvarps var að meiri hluta til skipuð fulltrúum ríkisstjórnarinnar. Það var þessi stjórn sem réð útvarpsstjórann og fjölmiðlaskrifstofa Evrópuráðsins sagði að vegna þess að útvarpsstjóri væri skipaður af pólitískum meiri hluta yrði hann að búa við ráðningartíma sem væri það langur að hann þyrfti ekki að óttast skömmu eftir að hann tæki við embætti að hann mundi hugsanlega missa embættið vegna þess að stjórninni mislíkuðu gjörðir hans og hann mundi þess vegna óbeint eða meðvitað fara að laga sig að því sem hann teldi að hinn pólitískt skipaði meiri hluti vildi. Þetta kallaði fjölmiðlaskrifstofa Evrópuráðsins freistinguna um það að falla í gryfju hins pólitíska valds og lagði til að ráðningartíminn yrði lengdur úr fjórum upp í sjö ár. Hér er ekki einu sinni talað um að lágmarkstíminn sé eitt ár. Hér getur pólitískt skipuð stjórn Ríkisútvarpsins hf. rekið útvarpsstjórann þegar henni býður svo við að horfa. Hann hefur enga vörn af löngum ráðningartíma, ekkert skjól af því að hafa vissu um að sitja í embætti tiltekinn tíma. Hann getur verið rekinn eftir ár ef ósvífnum og ofbeldisfullum meiri hluta býður svo við að horfa. Við höfum í vaxandi mæli horft fram á að ríkisstjórnin eftir langa setu er farin að fótumtroða þingræði. Hún er farin að iðka það sem við höfum kallað ráðherraræði og ég hef stundum kallað rassvasalýðræði og felst í að einn, eins og gerðist í fjölmiðlalögunum, hugsanlega tveir ráðherrar, formenn stjórnarflokkanna, bókstaflega taka afganginn af ríkisstjórninni og þingmeirihlutann og stinga því öllu saman í rassvasann og fara með það eins og þeim sýnist til að ná sínum vilja fram. Það er við slíkar aðstæður sem sú staða er hugsanlega komin upp og við þurfum ekki að hugsa mjög langt aftur í tímann til að sjá fyrir okkur stöðu þar sem ráðríkur foringi stórs stjórnmálaflokks þykist hafa tök á öllu. Fyrrverandi forsætisráðherra, Davíð Oddsson, mislíkaði við ríkisstofnun, þ.e. Þjóðhagsstofnun, og gaf út fyrirmæli um að hún yrði lögð niður út af því einu að sú stofnun sá fyrir efnahagsvandann árinu áður en hann gerðist. Stofnunin hélt alltaf áfram að sinna þeirri skyldu sinni að greina váboðana sem urðu stærri. Það var fyrrum formaður Sjálfstæðisflokksins sem hefndi sín á þeirri stofnun með því að leggja hana niður. Það er þess vegna ekki út í hött sem ég segi að vel sé hægt að hugsa sér aðstæður þar sem harðráður og skapríkur formaður í stórum stjórnmálaflokki gæti komist að þeirri niðurstöðu að það væri farsælast fyrir hann og hans pólitíska umhverfi að skipt væri um útvarpsstjóra og gæfi skipun um það til hins pólitískt skipaða meiri hluta. Ef þetta væri Sjálfstæðisflokkurinn þyrfti ekki að hafa áhyggjur af Framsóknarflokknum vegna þess að hann lufsast alltaf með. Það er þess vegna, frú forseti, sem ég held því fram alveg fullum fetum að ákvæðin um útvarpsstjórann í þessum lögum stangast á við túlkun fjölmiðlaskrifstofunnar á tilmælum Evrópuráðsins. Ég hef fyrr í ræðu minni farið nokkuð hlýjum orðum um getu hv. formanns menntamálanefndar til að greina þau vandkvæði pólitískt sem verða að vegi hans sem formanns í þeirri nefnd. Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson hefur sagt það hreint út af því hann skilur þetta mál, að það þurfi ekkert að senda þetta frumvarp til umsagnar fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins vegna þess að Íslendingum beri engin skylda til að fara eftir því. Hann vill ekki fara eftir því vegna þess að hann veit að þetta frumvarp sem honum hefur verið falið að troða í gegnum þingið stenst ekki tilmæli Evrópuráðsins. Svo einfalt er það nú, virðulegi forseti. Ég hef í nokkuð stuttu og kjarnyrtu máli miðað við umfang málsins farið yfir þau viðhorf sem ég og sá stjórnmálaflokkur sem ég tilheyri hafa til þessa frumvarps. Við teljum að frumvarpið sé óvandað og á því séu lausir endar. Ég hef rakið það vel. Þær samþykktir sem vísað er til í ákvæðum frumvarpins liggja ekki fyrir til almennrar skoðunar hjá þingmönnum. Þjónustusamningurinn sem hæstv. ráðherra hefur sagt að eigi að skilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins liggur ekki fyrir. Fjárreiður Ríkisútvarpsins eru með öllu óljósar. Hv. þm. Mörður Árnason hefur hvað tærast orðað það svo að deginum eftir að hlutafélagið verður að veruleika gætu lánadrottnar gengið að því með kröfur sína og gert það gjaldþrota. Af því eiginfjárstaða þess er neikvæð. Það sem meginmáli skiptir er þó í mínum huga tvennt. Þetta frumvarp opnar á sölu. Þeir sem bera frumvarpið fram, eins og þeir þingmenn sem hafa haft sig mest í frammi, hv. þm. Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson, eru opinberir talsmenn sölu Ríkisútvarpsins. Þeir hafa lagt fram frumvarp sem gerir ráð fyrir að Ríkisútvarpið verði selt fyrir lok þessa árs. Að vísu er það svo að formaður menntamálanefndar bilar annað veifið í hnjánum og hrökklast til og frá, skekst stundum eins og strá í vindi undan gustinum sem gengur úr herbúðum ríkisstjórnarinnar og aðallega Sjálfstæðisflokksins en mestan tímann er hann þó með sölu. Hann hefur t.d. náð þeim áfanga að vera sölusinni um það bil tvo þriðjunga af þeim tíma sem þetta frumvarp hefur verið í 2. umr. en hinn þriðjunginn hefur hann bilað aðeins í hnjánum. Það liggur fyrir að opinber stefna Sjálfstæðisflokksins síðan 1995 er að selja Rás 2. Það liggur fyrir samkvæmt þessu frumvarpi að í 3. gr. er opnað á að Rás 2 verði seld eða lögð niður. Það segir einfaldlega að það eigi ekki að vera skylda Ríkisútvarpsins að reka nema eina hljóðvarps- eða sjónvarpsrás. Það liggur fyrir að hæstv. menntamálaráðherra hefur sagt í svari til tveggja þingmanna Samfylkingarinnar, sem báðir eru hér í salnum í kvöld, að ef sú staða kemur upp að þörf sé á að leggja Rás 2 inn í nýtt félag sem væri hugsanlega í sameign RÚV og fjölmiðlarisa á almennum markaði, þá er ekkert innan þessara fjögurra veggja sem við stöndum nú innan sem getur komið í veg fyrir það. Það er því alveg ljóst að samkvæmt skilgreiningu menntamálaráðherra þá getur útvarpsstjóri og það sem hún hefur svo rausnarlega kallað faglega stjórn Ríkisútvarpsins hf. ákveðið að leggja Rás 2 inn í slíkt félag. Ég hef fært rök að því að meðvitað sé verið að stefna Ríkisútvarpinu eða halda því í fjárhagslegum vanda til þess hugsanlega að þegar sú staða kemur upp að einkavæðingarkynslóðin, RÚV-sölumennirnar innan Sjálfstæðisflokksins eru komnir til aukinna valda og meiri en í dag, menn eins og formaður menntamálanefndar, þá sé hægt andspænis fjárþröng og fjársvelti útvarpsins að fá samþykkti fyrir því að hlutafélag þar sem t.d. Rás 2 væri komið inn í yrði selt. Ekki síst þessum hlutum er ég algerlega á móti þessu frumvarpi. Ég hef sömuleiðis farið skýrt yfir það sem er sameiginleg skoðun Samfylkingarinnar í dag og manna eins og Ögmundar Jónassonar, formanns þingflokks Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, og jafn ólíks stjórnmálamanns honum og fyrrum formanns Sjálfstæðisflokksins Þorsteins Pálssonar, að það verður að gera greinarmun á fyrirtækjum í opinberri eigu sem eru annars vegar rekin fyrir sjálfsaflafé og hins vegar rekin fyrir skattpeninga almennings. 
             Ég hef rifjað upp þau orð sem Þorsteinn Pálsson skrifaði í leiðara um daginn þar sem hann sagði að eina, ekki ein, heldur eina leiðin til að koma í veg fyrir misnotkun á almannafé væri að tryggja þann rétt sem almenningur hefur í krafti upplýsingalaga gagnvart slíkum félögum. Það er þess vegna sem hann sagði að það væri öfugsnúið að fara þá leið sem Sjálfstæðisflokkurinn er að fara hér í dag og það er þess vegna sem hann sagði líka að annaðhvort væri undirbúningur þessa frumvarps í skötulíki eða annað byggi undir en látið væri í veðri vaka. Ég er nú reyndar þeirrar skoðunar að hvort tveggja sé rétt. Undirbúningurinn er í skötulíki og það býr annað undir. Að minnsta kosti af stórum hluta Sjálfstæðisflokksins, allri yngri deildinni, býr það undir að það á að selja RÚV. Við skulum ekki gleyma því að sennilega stærsti hluti flokksins, öflugasta félagið, Heimdallur og flest félögin innan SUS eru með þá opinberu stefnu að selja eigi RÚV. Við vitum að öllu vindur fram, tímanum og líka nýjum kynslóðum og þetta er fólkið sem ræður ungliðadeildunum í dag en á morgun mun það ráða flokknum og þá mun það berjast fyrir því, að ekki bara Rás 2 verði seld heldur Ríkisútvarpið allt. Það tel ég að komi ekki til greina. Ég tel að ekki komi til greina að breyta um rekstrarform á stofnun eins og Ríkisútvarpinu, jafnmikilvægri og hún er, sem geri það að verkum að upplýsingalög ná ekki yfir stofnunina þannig að við getum ekki notað það virka aðhald sem felst í að æskja upplýsinga í gegnum kjörna fulltrúa um gang rekstrar fyrirtækisins og þar sem stjórnsýslulög eða ígildi þeirra eru heldur ekki virk til að vernda rétt starfsmannanna. Þessi skortur á gagnsæi og þessi skortur á upplýsingum gerir það að verkum að ég get með engu móti samþykkt þetta frumvarp. Ég hef líka fært rök að því hér að þetta frumvarp herðir hin pólitísku tök meiri hlutans á stjórn útvarpsins og þar með á hinum nýja alvaldi sem verður innan og yfir Ríkisútvarpinu hf., útvarpsstjóra. Þá er ég ekki að hugsa um neinn tiltekinn einstakling heldur líka um alla framtíð. Þetta frumvarp virðist beinlínis sniðið til að ráðherra úr pólitískum flokki hafi sterkari tök á stjórnun Ríkisútvarpsins eftir samþykktina en hingað til. Þó vitum við að oft keyrði um þverbak. Við vitum að Sjálfstæðisflokkurinn hefur áratugum saman lagt allt kapp á að hafa sem sterkust tök á Ríkisútvarpinu. Og hann hefur sannarlega stjórnað því og sérstaklega einstökum hlutum þess. Það var ekki að ófyrirsynju að stjórnmálamenn eins og ég kölluðu Ríkissjónvarpið bláskjá því eins og menn vita hefur það verið þannig um árabil að aðgangurinn að Ríkisútvarpinu og sérstaklega þessum hluta þess hefur verið flokksskírteini í Sjálfstæðisflokknum þó sem betur fer sé það að breytast þó megi finna alveg splunkuný dæmi um það. Af því ég horfist í augu við gegnan sjálfstæðismann er rétt að segja að stjórnmálaskoðanir eiga ekki að koma í veg fyrir að menn fái vinnu hjá opinberu fyrirtæki en þær eiga heldur ekki að vera aðgöngumiði. Það er algjörlega út í hött að einn pólitískur flokkur einoki stærsta og merkasta miðil sem þar að auki er í eigu almennings í landinu. Þannig hefur það verið og verði þetta frumvarp að veruleika verður það þannig um þá framtíð sem þau lög munu gilda. Staða útvarpsstjóra eins og um hnútana er búið í þessu frumvarpi er veik vegna þess að ráðning hans er ekki tímasett, hún er ekki til ákveðins tíma þannig að pólitískt skipað útvarpsráð eða stjórn, sem er líka veikara en áður vegna þess að það er hægt að skipta um það árlega, getur skipt honum út hvenær sem er. Ég undirstrika það enn og aftur að Evrópuráðið telur æskilegt að ráðningartími útvarpsstjóra sem er ráðinn af sambærilegum pólitískum meiri hluta og verður samkvæmt þessu frumvarpi sé sjö ár. Það er vert að undirstrika að Evrópuráðið hefur sagt í umsögn um svipað frumvarp sem sett var í gegnum þing í öðru Evrópuríki að ella gæti útvarpsstjóri freistast til þess að laga ritstjórnarstefnu fjölmiðilsins að vilja hins pólitíska meiri hluta til að auka líkur sínar á endurráðningu. Það eru þess vegna engin sjáanleg rök fyrir því að maður með þær pólitísku skoðanir sem ég hef, að flokkur með þau pólitísku sjónarmið sem Samfylkingin hefur greiði atkvæði með þessu frumvarpi. Það er þess vegna sem Samfylkingin og stjórnarandstaðan hefur lagt það til að þessu máli verði vísað frá og það er rökstutt í tólf liðum í þingskjali sem hér liggur fyrir og ég mun greiða því atkvæði. Að lokum, frú forseti. Eitt hefur ekki verið nefnt í ræðu minni en gæti orðið tilefni langrar umfjöllunar í seinni hluta og það er hlutur Framsóknarflokksins. Hvar er Framsóknarflokkurinn í þessari umræðu? Ég lýsi eftir Framsóknarflokknum. Ég hef haldið drjúga stund ræðu um þetta frumvarp, um háeffun Ríkisútvarpsins og þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa verið í salnum og tekið þátt með ýmsum hætti en hér hefur varla borið á einum einasta fulltrúa Framsóknarflokksins fyrir utan þann sem nú situr í hinum hlutlausa sessi forseta beint fyrir aftan mig. Framsóknarflokkurinn var sá flokkur sem hélt fjallræður úr þessum stóli, sem hélt bergnumdar ræður á flokksþingum sínum um það að fyrr skyldi hann á knjánum liggja en að hann féllist á að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Nú liggur hann á hnjánum, rúinn fylgi, rúinn trausti, rúinn öllum trúverðugleika, rúinn þeim stefnumiðum sem hann sjálfur lagði upp með. Er nema von að flokkurinn sé í þeirri stöðu sem hann er núna þegar hann aftur og aftur lætur Sjálfstæðisflokkinn beygja sig til óhæfuverka? Það eru ekki nema tvö ár, ef ég man rétt, síðan Framsóknarflokkurinn samþykkti með hátíðlegu klappi á aðalfundi miðstjórnar að hann mundi aldrei fallast á að Ríkisútvarpið yrði að hlutafélagi. Núna kemur formaður flokksins fyrstur manna fram á liðnu sumri til þess að færa þjóðinni þá blekkingu að tilmæli og álitsgerð sem kom frá ESA væri þess eðlis að ekki væri hægt að túlka hana með öðru móti en því að Ríkisútvarpið yrði að vera gert að hlutafélagi. Þegar málið er síðan skoðað kemur í ljós að það er rangt. Það er rétt að rifja það upp fyrir þingheimi og þeim sem hlusta á þessa ræðu að mánuðum saman var þessum úrskurði ESA haldið leyndum fyrir þjóðinni, fyrir fjölmiðlum og fyrir þinginu. Því var haldið fram í fjölmiðlum af hálfu forustu stjórnarflokkanna að þessi tilmæli væru þess eðlis að það yrði að háeffa Ríkisútvarpið. Framsóknarflokkurinn lét plata sig með þessum hætti. Þeir menn sem sögðu að þeir mundu fyrr dauðir liggja en fallast á að líka það vígi mundi falla féllust að lokum á hlutafélagavæðinguna út af þessu. Hvað kemur svo í ljós? Þegar loksins er skoðað hvað felst í tilmælunum er það í fyrsta lagi að verið er að aðskilja samkeppnisreksturinn frá almannaútvarpsrekstrinum og að koma verður í veg fyrir að ríkið beri ótakmarkaða ábyrgð á félaginu. Hvort tveggja er hægt að gera með því að hafa stofnunina á formi sjálfseignarfélags í atvinnurekstri. Það er það form sem ég tel að eigi að beita. Það skiptir miklu máli í núverandi rekstrarumhverfi vegna þess að það kemur í fyrsta lagi í veg fyrir sölu eða gerir hana mjög erfiða og kemur í veg fyrir bútasölu sem hlutafélagavæðingin gerir mögulega. Það færir stofnunina inn á svið einkaréttarins þannig að það nýtur kosta þeirrar sveigju sem býr í hlutafélögum í dag. Það er ekkert sem segir að kosti hlutafélaganna sem er að finna í lögum um þau sé ekki hægt að taka upp og setja í lög um Ríkisútvarpið, ekki neitt. Að síðustu vil ég segja þetta: Menn tala stundum og sérstaklega Sjálfstæðisflokkurinn um Ríkisútvarpið eins og það sé hálfgerður garmur. Það er rétt að að ýmsu leyti hefur Ríkisútvarpinu ekki á sumum sviðum tekist nægilega vel upp en á mörgum öðrum hefur því tekist stórkostlega vel upp af naumum fjárráðum. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að með nýjum útvarpsstjóra fæ ég ekki betur séð en að Ríkisútvarpið sé orðinn sá ljósvakamiðill sem hreyfir sig örast á vinnumarkaðnum. Við munum það þegar stjörnur voru keyptar frá vinsælasta þætti Ríkissjónvarpsins. Þá leið ekki sólarhringur áður en útvarpsstjóri var búinn að fá aðrar betri eða jafngóðar þannig að ekki virtist nú skortur á háeffun þá há hreyfanleika og hröðu skriði Ríkisútvarpsins og yfirmanna þess. Auðvitað er það þannig að það á að taka burt ráðherraráðningarnar á yfirmönnum þessara þriggja stóru deilda RÚV sem hvort eð er allar hafa verið skipaðar af einhverjum pamperum og pótintátum úr Sjálfstæðisflokknum, alltaf verið pólitísk skipun, alltaf verið notuð sem bitlingar. Það er það sem er að bitna á Ríkisútvarpinu núna. Þegar hæstv. menntamálaráðherra leyfir sér að kvarta undan því að ekki sé hægt í núverandi samkeppnisumhverfi að bjóða upp á að þarna sé einhver tiltekinn fjöldi yfirmanna ráðinn beint af ráðherra þá er hún að kvarta undan því að búið er að fylla þarna hvert rúm, drepa í hverja smugu af hennar eigin liði. Áfellisdómurinn sem er að falla er yfir hennar eigin gjörðum og hennar flokks. Því miður er það þannig, frú forseti, að ég tel svona í nafni lýðræðisins að mál sé til þess að leyfa öðrum að komast að til þess að viðra sín viðhorf en það er margt sem ég á eftir að segja. Ég verð að láta það bíða betri tíma og þakka, forseti, fyrir stillingu gagnvart löngum ræðutíma mínum.

Forseti. Mér þótti þetta langt mál, hátt og snjallt hjá þingmanninum og er ekki að svara því í neikvæðum dúr með þessari upptroðslu hér í stólinn heldur að segja frá því, af því að á það var minnst, að drög að samþykktum fyrir hlutafélagið Ríkisútvarpið hf. komu fram seint og um síðir í menntamálanefnd. Mér láðist að ræða um þessar samþykktir í framsöguræðu minni fyrir nefndaráliti minni hlutans og biðst afsökunar á því. Það var kannski vegna þess að í yfirferð minni yfir þær samþykktir sá ég ekkert í þeim merkilegt eða umfram það sem ég held að standi í nánast öllum samþykktum hlutafélaga og er aðeins farið eftir því formi sem tilgreint er í hlutafélagalögunum sem ég las hvað þetta varðaði fyrir hæstv. menntamálaráðherrasællar minningar. Á þremur stöðum í frumvarpi því sem hér er til umræðu er hins vegar vitnað til samþykkta félagsins. Það er gert í 8. gr. þar sem talað er um að um réttindi og skyldur Ríkisútvarpsins hf. skuli mælt nánar fyrir í samþykktum félagsins. Lestur minn á þessum samþykktardrögum hefur ekki leitt til þess að ég hafi séð á þessi réttindi og skyldur Ríkisútvarpsins minnst enda veit ég ekki alveg hvað það ætti að vera að gera í þessum samþykktum. Það er því ekki í samþykktunum. Í öðru lagi er talað um að starfssvið stjórnar ákveðist í samþykktum félagsins, samanber hlutafélagalögin, og þau gera það vissulega en ekkert umfram það sem hlutafélagalagagreinin segir til um. Í þriðja lagi er talað um að það megi í samþykktum félagsins skilgreina nánar starfsvið útvarpsstjóra og í stuttu máli hefur sú heimild ekki verið nýtt í þeim drögum sem liggja fyrir. Þetta vildi ég að kæmi fram í umræðunni og hef tækifæri til þess sjálfur að fara betur í þessi mál síðar í kvöld eða á morgun eða eftir helgi.

Frú forseti. Fræg persóna úr íslenskum bókmenntum sagði í frægu bókmenntaverki: „Minn herra á öngvan vin.“ Þess vegna gleður það mig að það skuli af öllum mönnum vera hv. þm. Mörður Árnason sem í vináttuskyni við hæstv. menntamálaráðherra og mig kemur hér upp til þess að upplýsa mig um að þessar samþykktir hafi seint og um síðir komið fram. Ég er honum þakklátur fyrir að láta mig vita af því en það er svo að þessar samþykktir samkvæmt þeim greinum sem um þær fjalla, þ.e. 8., 9. og 11. gr., benda til þess að samþykktirnar ættu að vera stefnumarkandi fyrir RÚV. Auðvitað er ekkert slíkt að finna sem sýnir ásamt öðru að þetta frumvarp og verknaðurinn allur er í skötulíki. Hann er illa undirbúinn, hann er ekki hugsaður. Þetta frumvarp er lagt hérna fram og því á að þrýsta í gegn þó að skorti upplýsingar um fjárhagsstöðu, þó skorti ákvæði sem virði almennar reglur sem við höfum sett um meðferð opinbers fjár af þeirri ástæðu einni að það er pólitísk nauðsyn á því fyrir persónuna sem gegnir embætti mentamálaráðherra. Hæstv. menntamálaráðherra hefur engum málum komið hér í gegn einhverra hluta vegna, hugsanlega vegna þess að þau eru ekki nægilega vel undirbúin. Þetta er til marks um það og henni er það persónuleg nauðsyn sem stjórnmálamanni að ná þessu frumvarpi í gegn. Það er ekkert annað sem rekur á eftir því, engin þörf á að verið sé að ýta svona hálfköruðu verki í gegnum þingið. Það er sem sagt fyrst og fremst hégómi hæstv. ráðherra sem ræður því að það á að kýla þetta mál í gegn jafnilla undirbúið og það er, eins og kemur fram í því að samþykktirnar komu ekki fram fyrr en eftir dúk og disk.

Forseti. Ég vona að mér fyrirgefist að halda aðeins áfram í tilefni af þessum orðaskiptum okkar um samþykktirnar. Það er sannarlega furðulegt að á þremur stöðum í þessu frumvarpi skuli minnst á samþykktir félagsins og síðan komi drög að samþykktunum þar sem ekkert er sem uppfyllir þessa þrjá staði eða svarar því kalli sem er á þessum þremur stöðum. Hins vegar er hvergi í frumvarpinu minnst á þjónustusamning sem menntamálaráðherra ætlar sér að gera við Ríkisútvarpið og það er ekki stafur um það í frumvarpinu. Eins og ég vakti athygli á í framsöguræðu minni mundum við ekki vita af þessum þjónustusamningi nema vegna þess að um hann er spurt í bréfi frá Eftirlitsstofnun ESA frá 30. janúar, sem reyndar var ekki sýnt nefndinni fyrr en 24. mars, þ.e. um daginn. Þar var minnst á þennan þjónustusamning þannig að Eftirlitsstofnun EFTA spurði ráðuneytin tvö hvort ekki væri alveg öruggt að þessi þjónustusamningur yrði gerður opinber vegna þess að það væri skylda samkvæmt viðskiptareglum Evrópusambandsins vegna samkeppninnar á markaði. Við eigum það að þakka Eftirlitsstofnun EFTA að við vitum að menntamálaráðherra ætlar sér að gera þennan þjónustusamning sem er eitt af lykilatriðunum í hinni nýju stjórnskipan Ríkisútvarpsins. Þetta er dæmi um það hvernig þetta frumvarp er. Það er þrisvar sinnum minnst á samþykktirnar en það er ekkert gert með þær. En á þennan mikilvæga stað í skipuriti hins nýja ríkisútvarpsfyrirtækis er ekkert minnst í frumvarpinu.

Frú forseti. Ég hygg að það séu orðnir sex eða sjö tímar síðan hv. þm. Össur Skarphéðinsson hóf ræðu sína og hefur farið vítt og breitt yfir þetta mál þannig að ekki er hægt að koma víða við í sjálfu sér í stuttu andsvari en það eru tveir þættir sem mig langaði aðeins að koma hér inn á. Það er það sem kom fram í hans ræðu oftar en einu sinni að hann talar til starfsfólks Ríkisútvarpsins, til starfsfólks sem starfar hjá ríkinu þar sem um er að ræða stofnanir, mér finnst hann tala niður til þess fólks. Ég ætla að lýsa hvernig. Hann talar um að þetta fólk sætti sig við að vera á lágum launum vegna þess að atvinnuöryggi sé mikið og lífeyrisréttindin séu betri en hjá öðrum og þetta er stofnun. Ég þekki margt fólk sem vinnur í stofnunum á vegum sveitarfélaga og ríkis og það hefur metnað til að vaxa í starfi og vinna vel og metnað til þess að komast upp metorðastigann, fá hærri laun og betri lífeyrisréttindi. Það er nákvæmlega það sem við erum að gefa fólki kost á á hinum almenna vinnumarkaði, þ.e. að efla sig, og gefa því frelsi og tækifæri til að vinna sig upp. Ég veit að hv. þingmaður ætlar sér ekki að tala með þessum hætti niður til fólks og við eigum ekki að gera það hér. En mér finnst þessi blær á að tala um stofnun með þeim hætti að þar sé hugsanlega fólk sem sætti sig við að vera á lágum launum af því að ekki sé ætlast til þess sama af því og öðrum, ég vil ekki að svona sé talað um fólk sem vinnur hjá stofnunum eins og hefur komið fram. Ég vænti þess að það sé meiri metnaður innan Samfylkingarinnar og þess sem er formaður Samfylkingarinnar hverju sinni en að vilja bara lúra á stallinum 

Frú forseti. Það er rétt að það eru sex, sjö tímar frá því ég hóf mína ræðu en þá ber þess nú að geta að það voru nokkur hlé þar á milli af þingsins hálfu. Hv. þingmaður á sannarlega hrós skilið fyrir að hafa setið hér mestalla ræðuna og hlustað á. Ég dreg þá ályktun af ræðu hv. þingmanns að hann hafi samt ekki hlustað nógu vel. Það sem ég sagði var að fólk sem vinnur hjá hinu opinbera býr við betri kjör að tvennu leyti. Aukið atvinnuöryggi vegna þess að það hefur ákveðinn réttindi sem leiða til að ekki er hægt að segja því upp samkvæmt duttlungum t.d. yfirmanns fjölmiðils, eins og gerst hefur og við ræddum hér áðan. Sömuleiðis hefur það töluvert traustari lífeyrisrétt. Á móti kemur að fólk sem vinnur á almennum markaði hefur samkvæmt öllum gögnum sem fyrir liggja hærri laun en réttindi þess að öðru leyti, eins og ég nefndi áðan, eru minni. Það þýðir ekki það að menn horfi ekki til allra þessara þátta þegar þeir ákveða sér ævistarf og þýðir lítið fyrir hv. þingmenn að fara að reyna að kenna mér það. Það vill svo til að ég er giftur einum sem einmitt tók þessa hluti mjög til athugunar og skoðunar þegar hún valdi sér starfsferil. En sem að verðleikum og eljusemi ávann sér einmitt, eins og hv. þingmaður gat um að ætti að vera vilji þeirra sem starfa hjá ríkinu, möguleika til þess m.a. að stýra stofnunum af hálfu ríkisins. Út af fyrir sig ræður hv. þingmaður hvort hann kýs eftir þriggja, fjögurra tíma ræðu þar sem ég hef reynt málefnalega að fara yfir þetta frumvarp, að hans svar við þeirri ræðu sé að reyna að mistúlka orð mín eða gera mig að einhverjum mannhatara. Ég er það ekki og ég læt mig það í réttu rúmi liggja þó hv. þingmaður reyni það. En var mín ræða þannig að hann sá engan málefnalegan veil á henni nema þetta?

Frú forseti. Ég tók það fram í fyrra andsvari mínu að þetta var yfirgripsmikil og löng ræða þannig að það er ekki hægt að fara inn á marga þætti. Það kom fram í ræðu hv. þingmanns og hann vitnaði þó nokkuð oft í ritstjóra Fréttablaðsins, Þorstein Pálsson, og fór um þann ágæta mann nokkrum orðum. Mig langar til, með leyfi forseta, að rifja upp það sem sagt var um þann mann úr ræðustóli fyrr í vetur þar sem hv. þingmaður Mörður Árnason segir: „Maðurinn sem velst, hver er hann? Það er gamall stjórnmálamaður, fyrrverandi sendiherra, nú á nokkuð vænum eftirlaunum, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins sem enn gegnir pólitískum störfum fyrir þann flokk. Hann situr í stjórnarskrárnefnd skipaður af Sjálfstæðisflokknum.“ Þetta er tilvitnun í Mörð Árnason um ritun sögu Alþingis, sögu stjórnarráðsins, þingræðisins og áfram, með leyfi forseta: „… hvort Alþingi ætli sér að verða eins konar endurmenntunarstöð fyrir fyrrverandi formenn Sjálfstæðisflokksins.“ Segir hv. þingmaður. Ég spyr. Mér finnst að hinn ágæti ritstjóri verði orðinn hálfgerður endurmenntarstjóri Samfylkingarinnar. Hún les upp úr hans ágætu greinum og hann er orðinn einhvers konar endurmenntunarstjóri fyrir Samfylkinguna. Það má fagna því þar sem hv. þingmaður segir líka, með leyfi forseta: „Það er auðvitað fróðlegt að vita hvað Þorsteini Pálssyni finnst um þingrofið 1931 eða myndun ríkisstjórnar Gunnars Thoroddsens …“ Við skulum fá svör við þessu hjá Samfylkingunni.

Frú forseti. Fróðlegt væri líka að vita skoðun Þorsteins Pálssonar á því hvernig eftirleikur ríkisstjórnarmyndunar Gunnars Thoroddsens hafði áhrif á hans eigin feril. Kannski veit Kjartan Ólafsson meira um það en margir. Ég hef að minnsta kosti nasasjón af því. En það er sennilega eitthvað sem ekki verður skrifað í sögu þingræðisins heldur sögu Þorsteins Pálssonar sjálfs. Það verður hver að bera ábyrgð á sínum orðum. Hv. þingmaður Mörður Árnason kaus að taka svona til orða um Þorstein Pálsson. En allt af því sem hv. þingmaður las hér upp hefði ég talið sæmdaryrði, sérstaklega af sjónarhóli þingmanns Sjálfstæðisflokksins. Er það ekki jákvætt og lofsvert að hafa unnið störf í þágu þjóðar sinnar sem sendiherra? Mér finnst það minnsta kosti jákvætt sem fyrrverandi ritstjóri þriggja dagblaða að hafa sinnt slíkri stöðu. Það voru alla vega ánægjuríkir kaflar á mínum starfsferli. Væri ég sjálfstæðismaður þætti mér fátt meiri sæmdarauki en að vera falinn sá trúnaður að vera formaður Sjálfstæðisflokksins. Ég hef af reynslu minni af Þorsteini Pálssyni, bæði í stjórnarskrárnefnd þar sem við höfum tekist harkalega á og í ríkisstjórn þar sem við tókumst líka harkalega á þó við sætum þar við sama borð, verið þeirrar skoðunar og ekkert legið á því að Þorsteinn Pálsson er með vönduðustu stjórnmálamönnum sem ég hef unnið með og kynnst. Harður í horn að taka, erfiður stundum en heiðarlegur. Hann er heiðarlegur í skoðunum sínum. Þess vegna var það ósæmilegt af hæstv. menntamálaráðherra að brigsla honum um að hann væri að ganga erinda eigenda miðla sinna þegar hann var ekkert að gera annað en að setja fram sínar eigin vönduðu skoðanir, þekktar til áratuga, alla vega síðan árið 1993 þegar við settum saman sem ríkisstjórn á Alþingi lög, einmitt um bætur á upplýsingalögum 

Frú forseti. Við höfum verið að ræða hér í dag frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Hef ég setið undir allri þeirri umræðu sem farið hefur fram hér í dag og einnig er við ræddum þetta mál fyrir páska. Það hefur komið skýrt fram frá þeim talsmönnum stjórnarandstöðunnar sem hafa fært rök fyrir því að þetta þingmál er í hálfgerðu skötulíki og þyrfti auðvitað að vinna mun betur. Það var tekið út úr menntamálanefnd í ósátt. Eru fulltrúar okkar í stjórnarandstöðunni sem sitja í nefndinni á því að málið hafi verið þar illa reifað og vanbúið að koma hér til umræðu. Það hefur auðvitað sýnt sig í umræðunni í dag, og líka þegar við ræddum það fyrir páska, að hér vantar margt upp á og að mörgum spurningum sem varpað hefur verið fram hér hefur ekki verið svarað. Reyndar hafa félagar mínir í Samfylkingunni sem talað hafa í dag farið ítarlega yfir málið og þess vegna þarf ég ekki að hafa ræðu mína eins langa og ég taldi þar sem búið er að fara yfir ýmsa þætti sem ég tel ástæðulaust að endurtaka. Ég tel hér vera um að ræða mjög alvarlegt mál sem mér er ekki sama um. Ég er gamall starfsmaður Ríkisútvarpsins, kom þangað fyrst til starfa fyrir 36 árum, mér er hlýtt til þess og margir af samstarfsmönnum mínum frá upphafi eru enn að störfum hjá Ríkisútvarpinu. Þess vegna langar mig aðeins til að byrja á að ræða um starfsmannaþáttinn vegna þess að það var líka það síðasta sem rætt var hér af þeim þingmanni sem talaði í málinu á undan mér og í þeim andsvörum sem voru áður en ég hóf ræðu mína. Þar var skipst á skoðunum um starfsmennina. Mig langar að fara aðeins yfir ályktun sem almennur starfsmannafundur Ríkisútvarpsins sendi frá sér eftir að þessi umræða hófst í þinginu, ályktun sem ég geri ekki ráð fyrir að hafi komið til umræðu í menntamálanefnd þegar málið var þar til umfjöllunar vegna þess hve seint hún barst okkur. En hún lýsir vel afstöðu starfsmannanna til þessa frumvarps og áhyggjum þeirra vegna þess hvernig það er útbúið. Í þessari ályktun sem starfsmennirnir senda frá sér eftir starfsmannafund óska þeir eftir því að fá skýrari upplýsingar frá stjórnvöldum um það hvernig fyrirtæki stjórnvöld vilja búa til á grunni hins gamla Ríkisútvarps. Mig undrar ekki að þeir spyrji um það vegna þess að það er ákaflega óljóst eins og hefur vel komið fram í umræðunni. Hér er talað um að þetta fyrirtæki eigi að verða hlutafélag sem er ákaflega umdeild leið. Þeirri hugmynd sem við í Samfylkingunni höfum talað fyrir er hafnað, að gera Ríkisútvarpið að sjálfseignarstofnun sem er fyrirkomulag sem hefur gefist mjög vel. Það þekkjum við frá ýmsum fyrirtækjum og stofnunum sem hafa verið reknar undir því formi. Ég vil nefna t.d. mörg hjúkrunarheimili á höfuðborgarsvæðinu sem hafa einmitt verið rekin með því fyrirkomulagi. Starfsmennirnir á starfsmannafundinum benda á að mörg opin ákvæði séu í frumvarpinu og mismunandi áherslur ríkisstjórnarflokkanna í málefnum stofnunarinnar til margra ára. Það er alveg rétt. Framsóknarflokkurinn hefur alveg þangað til núna viljað standa vörð um Ríkisútvarpið en hann hefur greinilega orðið undir þegar þetta mál var keyrt í gegnum ríkisstjórnina. Hér lýsa starfsmennirnir áhyggjum sínum yfir því. Þetta hefur sem sagt endað í frumvarpinu sem er í rauninni, eins og þeir benda á, óútfyllt ávísun til framtíðar. Þeir segja hér, starfsmennirnir, með leyfi forseta. „Við teljum okkur vera í vinnu hjá þjóðinni og landsmenn eigi rétt á því að vita hvert stefni með fjölmiðilinn þeirra.“ Þetta er alveg rétt. Landsmenn eiga rétt á því að vita hvert stefnir. Það hefur komið fram hér í umræðunni í dag - ég vil minna á að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir nefndi það í framsögu sinni þar sem hún fór yfir málið - að það eru margir lausir endar, t.d. hvað varðar pólitísk afskipti, þau verða áfram, afskipti stjórnvalda yfir stofnuninni eins og búið er um hnútana í þessu frumvarpi. Það er ýmislegt annað sem er líka áhyggjuefni, nefskatturinn og fjármögnunin sem ég tel vera afleita leið. Við í Samfylkingunni höfum bent á það að þetta er óréttlát leið. Eins og kemur fram í minnihlutaálitinu sem hv. þm. Mörður Árnason mælti fyrir hér fyrir páska eru ekki miklar líkur á því að það verði mikil sátt og samstaða með Ríkisútvarpinu þegar búið er að setja þennan óréttláta nefskatt. Ég ætla aðeins að koma inn á hann á eftir vegna þess að við í Samfylkingunni teljum nefskatt vera ákaflega óréttláta skattlagningu. Það hefur sýnt sig t.d. í nefskattinum sem gengur til Framkvæmdasjóðs aldraðra. Nefskattar hafa oftar en ekki ekki skilað sér til þeirra verkefna sem þeim er ætlað. Við þekkjum það þegar að þrengir að í ríkisrekstrinum koma bandormar inn í þingið þar sem kveðið er á um það að þrátt fyrir að ákveðinn skattur eigi að fara til ákveðinna málefna skuli ekki nema hluti af því sem innheimt hefur verið ganga til þess verkefnis sem ætlast er til. Við þekkjum það með Framkvæmdasjóð aldraðra þar sem það hefur gerst ítrekað á a.m.k. undanförnum 10–12 árum og jafnvel lengur að þessi skattur hefur ekki skilað sér til þeirra verkefna sem honum var ætlað. Auðvitað er það líka áhyggjuefni þegar hann snýr að Ríkisútvarpinu. Ég átti sæti í útvarpsráði í átta ár og þegar afnotagjöldin voru gagnrýnd kom þessi leið oft til umræðu. Þá var það helsta áhyggjuefni ríkisútvarpsmanna að nefskatturinn væri skattur sem ekki mundi skila sér á réttan stað. Það er ekkert skrýtið að menn hafi áhyggjur af því. Það er líka áhyggjuefni, finnst mér, í sambandi við þetta frumvarp að engin ákvæði eru um að auka innlenda dagskrárgerð sem ég tel vera mjög mikilvægt atriði í allri þjónustu Ríkisútvarpsins, að sinna innlendri dagskrárgerð, sérstaklega hvað snýr að ungu fólki og börnum. Ríkisútvarpið hefur ákveðið uppeldishlutverk og því ber að sinna menningarþættinum. Það hefur ákveðnar skyldur í þá átt og það er enginn metnaður hjá menningarmálaráðherra þjóðarinnar til að auka þann þátt sem snýr að innlendri dagskrárgerð. Ég furða mig á því, það vantar allan metnað í þá átt. Áfram á að reka Ríkisútvarpið af almannafé en sem sagt stendur núna til að fara þá umdeildu leið sem nefskatturinn er. Þess má geta að eftir að einkaleyfi Ríkisútvarpsins var afnumið 1986 urðu deilur um einmitt það hvernig Ríkisútvarpið var fjármagnað og ýmis fleiri deiluefni komu í kjölfarið vegna samkeppnisstöðu þeirra sem komu sem frjálsir fjölmiðlar inn á markaðinn. Ég var að fjalla um starfsmennina og ætla að gera það aðeins áfram. Þeir segja í ályktun starfsmannafundarins að þeir geri alvarlegar athugasemdir við að ekki liggi enn fyrir hve miklu fjármagni nýja félagið á að ráða yfir í upphafi. Það hefur einmitt verið komið aðeins inn á það hér í dag hvað allt er óvíst um peningalegu hliðina. Það kom einmitt fram hér í umræðunni fyrr að ekki hefur verið upplýst hver fjárhagsstaða Ríkisútvarpsins er, það er ekki vitað, og í ljósi þess er ekki hægt að skrá þetta hlutafélag á hlutafélagamarkaði. Starfsmenn segja í ályktun sinni að þeir furði sig á því að ekki hafi verið tekið nokkurt tillit til umsagna sem bárust menntamálanefnd Alþingis og spyrja um tilganginn með því að setja fólk í vinnu við slíka álitsgjöf. Það er auðvitað niðurlægjandi og algjör vanvirðing við þá sem eru beðnir að senda inn umsagnir að ekki skuli vera farið yfir þær og ekki kallaðir til allir þeir sem ástæða þykir til að kalla til þegar svona stórt mál er til umfjöllunar í nefnd eins og þetta mál Ríkisútvarpsins sem var til umfjöllunar í menntamálanefnd. Það er ámælisvert, finnst mér, og ég furða mig á því að stjórnarliðar í nefndinni skuli kasta þannig til höndunum við umfjöllun í nefndinni. Ég trúi því ekki að þetta mál verði samþykkt á Alþingi án þess að verða kallað aftur til nefndarinnar. Það er auðvitað full ástæða til að gera það því að svo margar athugasemdir hafa komið um málið bara hér í umfjölluninni og kemur náttúrlega vel í ljós að þetta mál er alls ekkert útrætt. Ég leyfi mér að efast um að umræða um málið hafi verið nokkur í menntamálanefnd.

Engin.

Engin, segir fulltrúi Samfylkingarinnar í nefndinni, Mörður Árnason. Það er alveg ljóst að hún hefur engin verið. Það er afleitt þegar svona mál eru til umfjöllunar í nefndum að ekki skuli vera umræða um málin innan nefndarinnar áður en þau eru afgreidd þaðan. Það er kannski ástæðan fyrir því að það þarf að taka svona langan tíma á þingi í að ræða mál eins og þetta. Svo kvarta menn yfir því að þingmenn tali lengi. Ég furða mig á slíkum athugasemdum þegar ljóst er að engin umræða fór fram í nefndinni um málið. Ég skil vel þá þingmenn sem er annt um Ríkisútvarpið, eru jafnvel gamlir starfsmenn, að þeim sé dálítið niðri fyrir og þeim liggi mikið á hjarta hér í ræðustól Alþingis þegar málið er til umfjöllunar í ljósi þess hvernig málið kemur inn í þingið frá menntamálanefnd. Ég er enn að fjalla hér um ályktun starfsmannafundarins og þeir segja hér að það sé lágmarkskrafa að réttindi starfsmanna verði tryggð, sérstaklega fullur biðlaunaréttur, aðild allra starfsmanna að LSR og áframhaldandi aðild starfsmanna að núverandi stéttarfélögum innan Ríkisútvarpsins. Starfsmenn Ríkisútvarpsins hafa um árabil þolað láglaunastefnu og talið að réttindin sem eru eign starfsmanna mundu að einhverju leyti vega upp á móti lágum launum. Þetta eru atriði sem voru einmitt til umræðu í andsvörum áðan. Hér eru starfsmennirnir auðvitað að lýsa því að þeir voru tilbúnir og hafa starfað lengi við Ríkisútvarpið þrátt fyrir að laun hafi verið lægri en á öðrum fjölmiðlum vegna þess að þeir öðluðust ákveðin eftirlaun og réttindi sem þeir mátu meira en þau laun sem þeir höfðu. Það er auðvitað afleitt, eins og komið hefur í ljós, að það er algjör óvissa um það hver réttindi þeirra verða eftir að frumvarpið verður að lögum, sem ég vona nú að verði ekki. Hér var einn hv. þingmaður Sjálfstæðisflokksins að tala um að talað væri niður til opinberra starfsmanna og niður til starfsmanna Ríkisútvarpsins. Mér finnst þessi framkoma niðrandi við þá dyggu starfsmenn Ríkisútvarpsins sem hafa starfað þar áratugum saman, margir hverjir, og standa núna frammi fyrir því að réttindi þeirra eru í algjöru uppnámi og þeir vita ekkert hver þessi réttindi verða, réttindi sem þeir telja auðvitað eign sína. Það væri fróðlegt að vita hvernig hæstv. menntamálaráðherra ætlar að standa að því að tryggja þessi réttindi. Hafa farið fram einhverjar viðræður við starfsmenn Ríkisútvarpsins um þau? Eru einhverjir samningar tilbúnir eða á að fara að semja við þá um biðlaun og annað sem þeir kalla hér eftir? Það væri fróðlegt að vita, frú forseti, hvort hæstv. menntamálaráðherra fylgist með þessari umræðu. Ég hef ekki orðið vör við að menntamálaráðherra hafi svarað nokkurri einustu spurningu sem hefur komið fram í dag og varla látið svo lítið að vera í þinghúsinu, a.m.k. hefur hún ekki komið inn í þingsalinn allan þann tíma sem þetta hefur verið rætt frá því að þing hófst hér um hádegið þótt ég hafi séð að hún væri stimpluð inn í þinghúsið þegar þingflokksfundir voru haldnir hér síðdegis. Ýmsar spurningar vakna þegar maður fer yfir þetta mál og full ástæða er til þess að fá svör frá hæstv. ráðherra. Ég tek líka eftir því að formaður menntamálanefndar, sem er náttúrlega með forræði á málinu hér við 2. umr., lætur ekki svo lítið að vera viðstaddur þegar verið er að ræða þessi mál. 

Hv. formaður menntamálanefndar Sigurður Kári Kristjánsson er ekki í húsi eins og er. Sama gildir um hæstv. menntamálaráðherra. Ef hv. þingmaður óskar hins vegar eftir því að hv. formanni menntamálanefndar og hæstv. ráðherra verði gert viðvart að viðveru þeirra sé óskað í þingsal er sjálfsagt að forseti komi því til skila.

Á það að þurfa þegar verið er að ræða svona mikilvægt mál að þingmaður sem stendur í pontu og er með fyrirspurnir til stjórnarliða sem hafa þröngvað málinu inn í þingið í ósátt í nefndinni kalli eftir því að stjórnarliðar séu viðstaddir, þeir sem bera ábyrgð á málinu, þar á meðal formaður nefndarinnar? Finnst stjórnarliðum þetta við hæfi? Ég spyr. Mér finnst lágmark að formaðurinn sitji hér og hlýði á þær fyrirspurnir sem koma fram hjá ræðumönnum. Það er greinilega ekki bara verið að sýna starfsfólki Ríkisútvarpsins lítilsvirðingu. Það er verið að sýna öllum þeim sem eru í umræðunni algjöra lítilsvirðingu með því að sjá ekki sóma sinn í því að vera hér viðstaddir þegar rætt er jafnmikilvægt mál og framtíð Ríkisútvarpsins sem er sameign allrar þjóðarinnar, þetta menningarfyrirtæki sem við eigum öll saman og sem á nú að fara að gera söluvænt með þessu frumvarpi.

Kalla á formanninn.

Að sjálfsögðu á að kalla hér á formanninn. Ég óska eftir því formlega að það verði kallað á hann og hann verði hér viðstaddur. Ég hef líka ýmsar fyrirspurnir til hæstv. menntamálaráðherra sem ég tel fulla ástæðu til að fá svarað. Ég hef tekið eftir því að hún hefur ekki svarað nokkurri einustu spurningu sem hefur komið hér fram í dag, enda ekki komið inn í þingsalinn. Ég velti fyrir mér hvort ég eigi að bíða hér eftir því að hv. þingmaður, formaður menntamálanefndar, sjái sóma sinn í að sýna sig í þinghúsinu. Ef menn hafa ekki tíma til að vera við umræðuna þýðir ekkert að halda henni áfram, við skulum bara hætta þessu, fresta fundi þangað til stjórnarliðar sem eru búnir að koma þessu máli hérna inn í þingið í þessum búningi eru tilbúnir til að vera hér og hlusta. Ég verð að segja bara eins og starfsmenn Ríkisútvarpsins í ályktuninni að þeir hafi sýnt mikla þolinmæði á löngu og leiðinlegu breytingaskeiði stofnunarinnar. Ég hef sýnt bara nokkra þolinmæði hér við að hlusta á allar umræðurnar í dag og allar þær spurningar sem hæstv. menntamálaráðherra hefur fengið án þess að nokkur komi til að svara þeim. Halda menn að þetta sé bara einhver leikur eða eitthvert grín? Þetta er alvarlegt mál sem við erum að ræða hér, framtíð Ríkisútvarpsins, og það er lágmark að stjórnarliðar sjái sóma sinn í að vera viðstaddir umræðuna. Ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður, formaður nefndarinnar, hafi séð þessa ályktun þannig að ég ætla aðeins að halda áfram að fjalla um hana þangað til hann sér sóma sinn í að mæta hér. Ég vil gjarnan fá upplýsingar um það hvort hann - ég fagna því að hann er kominn hér í hliðarherbergi.  Eins og ég sagði hér áðan segja starfsmennirnir í ályktun sinni að þeir hafi sýnt mikla þolinmæði á löngu og leiðinlegu breytingaskeiði stofnunarinnar, og það er rétt. Það hefur verið von þeirra að betri tímar gætu runnið upp að því loknu, en það versta sem fyrir gæti komið er áframhaldandi óvissa næstu árin vegna þess að ný lög hafi ekki verið nógu vel úr garði gerð. Starfsmenn skora á Alþingi að eyða óvissu um stofnunina með skiljanlegum lögum sem duga. Þetta er það sem við í stjórnarandstöðunni og minni hluti menntamálanefndar krefjumst líka. Við höfum sýnt fram á, bæði í minnihlutaálitinu og í umræðunum hér, að þetta frumvarp er handónýtt og það á að vísa því frá enda erum við með frávísunartillögu. Ef ekki verður það að fara til nefndarinnar og vinnast betur því að það er ekki hægt að bjóða almenningi, eigendum Ríkisútvarpsins, upp á það að málið fari og verði samþykkt sem lög í þessum búningi. Fyrst að hv. formaður nefndarinnar er mættur þá er ég hér með fyrirspurn sem ég óska eftir að fá svar við. Það er svo að virtir endurskoðendur og lögfræðingar hafa sagt við mig að það sé ekkert hægt að gera í rekstrinum hjá Ríkisútvarpinu í þessum nýja búningi sem ekki er hægt að gera í núverandi rekstrarformi. Hér er alltaf verið að tala um að það eigi að fara að bæta og gera reksturinn sveigjanlegri en sérfræðingar segja að það sé ekkert sem ekki er hægt að gera við núverandi rekstrarform sem sé auðveldara við þá tegund hlutafélags sem lögð er til hér. Ég spyr, virðulegi forseti: Hvað vinnst við þessa breytingu? Hvaða rekstrarhagræðingu gefur breytt rekstrarform? Hvað verður hægt að gera sem ekki er hægt að gera núna? Það hefur enginn svarað því. Ég hef ekki orðið vör við að það hafi komið nein svör við þeirri spurningu. Þessu verður að svara afdráttarlaust. Það er verið að leggja upp í mikinn leiðangur og það er ekki einu sinni hægt að upplýsa hvað vinnist við breytingarnar. Við höfum bent á það hér, fulltrúar Samfylkingarinnar, að við þessa breytingu er ekki skapaður til frambúðar sá starfsrammi sem Ríkisútvarpinu hæfir. Með þessu frumvarpi kemur ekki sá starfsfriður sem Ríkisútvarpinu er nauðsynlegur og starfsmennirnir kalla eftir í sinni ályktun. Við teljum að verið sé að stíga mjög varhugavert skref með því að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi - við þekkjum að þegar ríkisfyrirtæki hafa verið gerð að hlutafélögum hefur sala yfirleitt komið í kjölfarið. Eins og starfsmennirnir benda líka á, og margir sem talað hafa hér á undan mér, eru margir lausir endar í frumvarpinu og málatilbúnaði í tengslum við það og vil ég þá nefna sérstaklega það sem kom hér fram áðan í ræðu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar þar sem hann talaði um þjónustusamninginn, hann hefur hvergi komið fram, hann er aðeins nefndur á einum stað. Og samþykktirnar sem vísað er til - það kom fram í andsvari að ekki er tekið á þeim þáttum sem vísað er til í frumvarpinu hvað varðar þessar samþykktir. Við höfum verulegar efasemdir um að ríkisútvarp sem á að starfa eftir þeim lögum sem verða til ef þetta frumvarp verður samþykkt, sem ég vona að verði ekki, verði raunverulegt almannaútvarp. Ég verð að segja að ég hef verulegar áhyggjur af því ákvæði í lögunum þar sem gert er ráð fyrir að einungis verið rekin ein útvarpsrás og ein sjónvarpsrás, það er ákvæði um það. Ég hef einnig áhyggjur af framtíð Rásar 2, en ég tel Rás 2 vera mjög mikilvægan þátt í rekstri Ríkisútvarpsins. Ég hef áhyggjur af framtíð íslenskrar dægurtónlistar t.d. ef Rás 2 verður ekki rekin áfram. Ef maður fylgist með útvarpi á þeim rásum sem leika létta tónlist verður maður var við að Rás 2 hefur sinnt íslenskri dægurtónlist mjög vel og kynnt hana, gert það frá því að hún var sett á laggirnar 1986. Ég varð þeirrar gæfu aðnjótandi að vera með þætti á Rás 2 og þar var unnið mikið og gott starf í þágu íslenskrar dægurtónlistar og er enn. Ég veit að nokkrir af stjórnarliðum, og þar með talinn hv. formaður menntamálanefndar, eru á þeirri skoðun að það eigi að selja Rás 2 og Sjálfstæðisflokkurinn hefur ítrekað ályktað um það. Það er því áhyggjuefni að rekstur og framtíð Rásar 2 skuli ekki vera tryggð í þessu þingmáli. Það er líka verulegt áhyggjuefni að halda á áfram pólitískum afskiptum. Við höfum lýst því yfir í Samfylkingunni og það kemur vel fram í greinargerð með þingmáli okkar um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp - ég er einn af flutningsmönnum þess en hv. þm. Mörður Árnason er 1. flutningsmaður - sem var lagt fram á síðasta þingi. Þar höfum við einmitt bent á að það hafi verið bagalegt fyrir Ríkisútvarpið hve mikil pólitísk afskipti hafa verið af því. Það er ekki að ástæðulausu að ríkissjónvarpið skuli hafa fengið nafnið Bláskjár á sínum tíma. Í greinargerð með þingmáli okkar segir, og ég ætla að lesa upp úr greinargerðinni með því. Þar segir, með leyfi forseta: „Þá hefur einn stjórnmálaflokkanna, Sjálfstæðisflokkurinn, lagt á það kapp síðustu tvo áratugi að koma flokksmönnum sínum í sem flestar lykilstöður innan Ríkisútvarpsins og ráða þar dagskrá í veigamiklum atriðum. Flokkurinn hefur haft yfirstjórn Ríkisútvarpsins með höndum í menntamálaráðuneytinu og innan meiri hluta útvarpsráðs í 16 ár af þeim 19 sem liðin eru frá upphafi nútímans í útvarpsmálum á Íslandi 1985. Tök flokksins á Ríkisútvarpinu hafa dregið úr faglegum styrk þess, veiklað vinnuanda innan Ríkisútvarpsins og dregið úr trausti almennings í garð þess. Til að Ríkisútvarpið geti gegnt hlutverki sínu sem almannaútvarp þarf þessu ástandi að linna.“ Þessi orð sem ég les upp úr greinargerð með þingmáli okkar um Ríkisútvarpið frá því í fyrra eiga við í dag. Það er ljóst að þessu mun ekki linna með því frumvarpi sem við erum að ræða hér því að áfram á stjórnarmeirihluti á Alþingi að kjósa meiri hluta stjórnar, þeir eiga að fá þrjá af tveimur þó að í mjög mörgum umsögnum hafi verið lagt til að hafa annan hátt á. Það hefur ekkert verið hlustað á þá sem hafa gert athugasemdir við þetta efni við nefndina. Stjórnin, sem er ákveðin af meiri hluta á þingi, ræður öllu, hún ræður útvarpsstjórann og verkefnum hans og þannig verður útvarpsstjórinn háður stjórnvöldum og það er auðvitað afleitt. Eins og minnst hefur verið á hér í dag hefur í mörgum umsögnum sem bárust nefndinni verið bent á að full ástæða sé til að hafa fleiri fulltrúa í stjórninni, fulltrúa eigenda, fulltrúa almennings. ASÍ benti á að sjálfstæði stofnunarinnar væri mjög mikilvægt og það ætti að heimila félagasamtökum að eiga fulltrúa í stjórninni. Hollvinasamtökin hafa bent á að þarna beri að hafa akademíska stjórn. Stjórn Blaðamannafélagsins hefur líka bent á að það sé mikilvægt að stofnunin hafi sjálfstæði og bendir á að t.d. í norska ríkisútvarpinu NRK sé níu manna stjórn og þar séu þrír frá starfsmönnum. Það hafa fleiri bent á að full ástæða sé til að starfsmenn fái fulltrúa í stjórn. Stjórn Starfsmannafélags Ríkisútvarpsins hefur líka óskað eftir því að þar komi inn fulltrúar frá þeim, og aðrir fulltrúar almennings ættu auðvitað að koma þangað. Ekki eru nein ákvæði um það til hversu langs tíma útvarpsstjóri eigi að vera skipaður. Það væri fullkomlega eðlilegt að um hann giltu sömu reglur og um aðra yfirmenn ríkisstofnana, t.d. að ráða hann til fimm ára eins og er með þjóðleikhússtjóra. Það er ekki það sem Ríkisútvarpið þarf núna að það skapist tortryggni um stofnunina, það er nóg komið af slíku. Það þarf trúverðugleika og það þarf að ríkja traust gagnvart stofnuninni. Það gerist ekki meðan pólitísk afskipti eru eins og gert er ráð fyrir. Það er full ástæða til þess að minnast aðeins meira á íslenskt efni. Íslenskir kvikmyndagerðarmenn hafa bent á að hlutur innlendrar kvikmyndagerðar hefur minnkað í Ríkisútvarpinu. Þar ætti Ríkisútvarpið auðvitað að vera í fararbroddi og á því ætti að taka sérstaklega. Menntamálaráðherra ætti að hafa metnað í þá veru að auka íslenska kvikmyndagerð. Sama verður eiginlega að segja um barnaefnið og ég nefndi það áðan að Ríkisútvarpið hefur mikilvægt uppeldishlutverk. Barnaefni á að endurspegla þann íslenska veruleika sem við lifum í. Börn sem t.d. fylgjast með sjónvarpi og sjá alltaf erlendar myndir, erlendar teiknimyndir, myndir úr allt öðrum veruleika en þau alast upp í - á vissan hátt er verið að svíkja þau því að þau eiga rétt á því að fá umfjöllun um lífið eins og það er á Íslandi. Það hefur líka komið í ljós í könnunum að barnaefni er mjög lítið, það er jafnvel bara í örfáar mínútur á hverjum degi sem íslenskt barnaefni er á boðstólum fyrir börn hér á landi. Mest er þetta talsett erlent efni sem börnum er boðið upp á. Ég spyr, frú forseti: Telja menn það ásættanlegt að Ríkisútvarpið, almannaútvarpið sem hefur miklu menningarlegu hlutverki að gegna, skuli ekki hafa meiri metnað en svo að ekki sé boðið upp á íslenskt barnaefni? Ég furða mig á að nýr mennta- og menningarmálaráðherra skuli ekki hafa meiri metnað en frumvarpið sýnir hvað þetta varðar. Eins og ég nefndi í upphafi erum við í Samfylkingunni ósátt við þetta rekstrarform, hlutafélagaformið sem á að fara að setja á Ríkisútvarpið. Það rekstrarform hefur venjulega hagnað að leiðarljósi en ekki almannaþjónustu. Þar hefur sjálfseignarformið verið farsælla. En það sem ég verð nefna hér alveg sérstaklega er upplýsingaþátturinn. Það er algjörlega óviðunandi að hér skuli ekki gilda upplýsingalög og að menn geti ekki kallað eftir upplýsingum á Alþingi frá þessari stofnun. Þegar Póstur og sími var gerður að hlutafélagi og var að öllu leyti í eigu ríkisins þá var öll upplýsingagjöf stöðvuð til þingmanna. Það er mjög erfitt fyrir þingmenn sem eiga að veita stjórnvöldum aðhald, staða stjórnarandstöðunnar er að veita stjórnvöldum aðhald, að geta ekki kallað eftir neinum upplýsingum. Þegar þetta hefur verið gagnrýnt í umræðunni hefur hv. þm. Pétur H. Blöndal talað um að í breytingartillögu eða frumvarpi frá honum sé lagt til að þingmenn geti komið með skriflegar fyrirspurnir á aðalfundi. Þetta er gjörsamlega óviðunandi og ekki boðlegt. Ég vil nefna varðandi upplýsingagjöf um hlutafélag í ríkiseigu að þegar Póstur og sími var slíkt félag og kallað var eftir upplýsingum þá lögðum við þingmenn Samfylkingarinnar fram frumvarp um breytingu á lögum til að tryggja að hlutafélögum sem væru að hluta til eða að öllu leyti í eigu ríkisins, bæri að veita Alþingi sömu upplýsingar um opinber málefni og ríkisfyrirtækjum. Þetta frumvarp erum við búin að flytja ítrekað. Það hefur aldrei fengist afgreitt úr nefnd. Mælt hefur verið fyrir því nokkrum sinnum en það hefur ekki fengist samþykkt. En það væri full ástæða til þess að koma einmitt með slíka breytingu núna ef menn ætla að keyra þetta mál í gegn. Ég er þá að vísa til breytingar á hlutafélagalögum en það liggja reyndar slíkar breytingar fyrir þinginu og mætti skoða þær þegar breyting hv. þm. Péturs Blöndals verður hér til umfjöllunar, ef hún fær afgreiðslu. Ég sagði áðan að ég vildi gjarnan koma aðeins inn á þennan rangláta nefskatt og benti á að slíkir skattar skila sér oftast ekki til þess verkefnis sem þeir hafa verið settir til eins og hjá Framkvæmdasjóði aldraðra, sem er talandi dæmi um svona nefskatt. Hann lendir líka mjög ranglátlega á fólki. Til dæmis, af því að á nú að fara að sömu reglum og um nefskattinn í Framkvæmdasjóð aldraðra, þá greiða þeir sem orðnir eru sjötugir ekki til Ríkisútvarpsins, sama hversu efnaðir þeir eru. Hálaunamenn sem komnir eru yfir sjötugt þurfa ekki að borga neitt en ungu barnafjölskyldurnar eða fólk á miðjum aldri með meðaltekjur og jafnvel með mörg börn á heimili þarf að borga fyrir hvern og einn. Þessi nefskattur sem fara á að setja á fólk er því ákaflega óréttlátt gjald. Það hefur líka verið bent á að 22 þúsund lögaðilar þurfi að greiða þennan skatt og þar af eru 13 þúsund svokölluð sofandi fyrirtæki. Þessi fyrirtæki eru ekki starfandi en verða krafin um þessi gjöld og munu því fá dráttarvexti. Það verður dýrt fyrir ríkið að innheimta þennan skatt. Ríkisskattstjóri benti á í umsögn sinni að þetta gæti hrakið mörg þessara fyrirtækja út í gjaldþrot og það er ríkinu líka mjög dýrt, eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson benti á í ræðu sinni hér á undan og ég ætla ekki að endurtaka. Ég hef bent á öryrkjana í umræðunni um nefskattinn því að allir öryrkjar þurfa að borga þennan nefskatt enda þótt að aldraðir yfir sjötugt greiði hann ekki. Þetta verður íþyngjandi fyrir öryrkja, sérstaklega þá sem hafa lítið annað en almannatryggingagreiðslur. Aldraðir undir sjötugu hafa margir hverjir lítið meira en almannatryggingagreiðslurnar. Tíu þúsund aldraðir eru með tekjur um 100 þús. kr. á mánuði og þetta fólk, sem ekki er orðið sjötugt, þarf að fara að greiða þennan nefskatt. Það er verulega íþyngjandi fyrir hjón t.d. að fá þennan skatt ofan á aðra skattheimtu og tekjutengingar lífeyrisgreiðslna. Þarna er enn einu sinni verið að ráðast að hópum eins og öryrkjum og öldruðum sem eru á lægstu greiðslunum. Það er ýmislegt hér sem ég ætlaði að ræða en búið er að fara ágætlega yfir af félögum mínum sem töluðu á undan mér og ég ætla því ekki að lengja þessa umræðu sérstaklega. Þó vil ég nefna nokkur atriði í nefndarálitinu sem ég ætla að leggja áherslu á og eru áhyggjuefni hvað varðar þessa lagasetningu. Þar er bent á að þessi lagarammi dugi Ríkisútvarpinu líklega ekki til lengdar. Það er verulegt áhyggjuefni því að við vitum að þróunin hjá Evrópusambandinu er mjög ör á þessu sviði og við þurfum auðvitað að fylgjast með því sem þar er að gerast. Við viljum líka að losað verði um flokkspólitísku tökin á Ríkisútvarpinu eins og ég nefndi áðan. Það gerist ekki með þessu frumvarpi óbreyttu. Það skapast ekki frekari sátt um Ríkisútvarpið með þessu frumvarpi. Á það hefur líka verið bent að menntamálaráðherra virðist ætla að keyra málið í gegn vegna þess að hún hefur ekki náð neinu máli í gegnum þingið frá því hún varð ráðherra og þess vegna skuli þetta mál fara í gegn hvað sem tautar og raular. Ég ætla að vona að skynsemin verði látin ráða þegar þetta mál er annars vegar því það er áhyggjuefni ef það fer í gegnum þingið á þessum nótum. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa mál mitt lengra en minni á að Ríkisútvarpið er ein dýrmætasta sameign þjóðarinnar og almenningur treystir því betur en öðrum miðlum í fréttaflutningi og sömuleiðis er það mikilvægur miðill í fróðleik og öðrum menningarlegum þáttum. Við verðum að hugsa vel um hvað við gerum með Ríkisútvarpið sem við erum búin að eiga í 76 ár. Við megum ekki láta eitthvert óðagot og óþreyju í menntamálaráðherra verða til þess að þetta mál fari í gegnum þingið eins og það lítur út nú. Ég treysti því að menn sjái til þess að málið fari aftur til nefndarinnar og þeir þættir sem hafa verið gagnrýndir hér verði skoðaðir betur. Þar held ég að kalla þurfi til bæði Ríkisendurskoðun og Samkeppniseftirlitið eins og stjórnarandstaðan bendir á í nefndaráliti sínu, því að þeir aðilar fengust ekki kallaðir til nefndarinnar og auðvitað þarf að fá miklu nánari upplýsingar um ýmsa þætti sem koma fram í minnihlutaálitinu. Ég læt máli mínu lokið og vonast til að hæstv. ráðherra svari þeim fyrirspurnum sem ég bar fram í máli mínu áðan nema hv. formaður menntamálanefndar sé með svör á takteinum við þeirri fyrirspurn sem ég bar fram til hans sem snýr að því hvað rekstrarformið í frumvarpinu gerir sem núverandi rekstrarform stofnunarinnar getur ekki gert til að bæta og hagræða.

Herra forseti. Í upphafi ræðu sinnar lýsti hv. þm. Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir því yfir að vinnubrögð stjórnarmeirihlutans í hv. menntamálanefnd hefðu verið ámælisverð. Þessari yfirlýsingu mótmæli ég algerlega sem rangri, vegna þess að hún stenst enga skoðun frekar en fleiri yfirlýsingar og fullyrðingar sem fram komu í ræðu hv. þingmanns. Því var haldið fram að málið hefði ekki verið rætt í nefndinni. Hvernig má það vera að frumvarp eins og þetta, sem er til meðferðar í nefnd í rúma tvo mánuði á átta eða níu fundum sé ekki rætt þar?  Ég vil hins vegar benda hv. þingmanni á að ekki voru allir fulltrúar stjórnarandstöðunnar ósáttir við að málið yrði afgreitt úr nefndinni. Ég minni á að hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, sem er formaður þingflokks Frjálslynda flokksins, var sammála því að ljúka afgreiðslu málsins innan nefndarinnar. Af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess að málið var fullrætt þar og ekkert ámælisvert við þau vinnubrögð. Að lokum langar mig að varpa fram spurningu til hv. þingmanns, vegna þess að hún lýsti því yfir að ekki hefðu allir umsagnaraðilar sem skiluðu inn umsögnum og óskuðu eftir að koma fyrir nefndina verið kallaðir fyrir nefndina: Hvaða umsagnaraðilar voru ekki kallaðir fyrir nefndina?

Forseti. Ég hélt að hv. þingmaður ætlaði að koma hér upp til að svara þeirri fyrirspurn sem ég lagði fyrir hann varðandi grundvallaratriði sem snúa að þeirri lagasetningu sem hv. þingmaður mælir hér fyrir, og standa vörð um ráðherrann sinn sem sér ekki sóma sinn í því að koma hér inn í þingið meðan verið er að ræða þetta hér. Það hefur komið fram hjá þeim fulltrúum sem sitja í nefndinni að málið var ekkert rætt milli nefndarmanna. Það getur vel verið að það hafi verið rætt við einhverja gesti, það er náttúrlega venjan ef það koma fyrirspurnir frá nefndarmönnum til gestanna. En málið var ekkert rætt og þess vegna er svona löng umræða hér í þinginu vegna þess að það er ekki búið að ræða málið til hlítar. Sú umræða á auðvitað að fara fram í nefndinni, hún á ekki að koma hér öll inn í þingið, þó að það sé svo sem ágætt. Ég hef ekki heyrt annað en að fulltrúar í stjórnarliðinu kvarti og kveini yfir því að þingmenn viðri hér skoðanir sínar og þeim sé dálítið niðri fyrir þegar verið er að ræða hér jafnmikilvægt mál og rekstrarform Ríkisútvarpsins. Svo talar hv. þingmaður um að það sé ekkert óeðlilegt að ósætti sé milli stjórnar og stjórnarandstöðu um ýmis mál. Það er auðvitað alveg rétt. En ég hefði talið að það þyrfti að vera sátt um mál eins og Ríkisútvarpið. Þetta er sameign allrar þjóðarinnar og það er mikilvægt að sátt ríki um þá stofnun. Það þarf að vinna þannig í nefndinni að svo sé og ég gagnrýni að það skuli ekki hafa verið gert. Varðandi umsagnaraðila þá getur vel verið að það hafi verið misskilningur hjá mér að þessir aðilar sem ég nefndi hafi ekki komið fyrir nefndina en verið með umsögn. Ég veit a.m.k. að óskað var eftir því að fleiri kæmu fyrir nefndina og það var ekki orðið við því að því er mér skildist. Ég tel mikilvægt að mál eins og rekstrarform Ríkisútvarpsins sé ítarlega rætt í nefnd og það náist sátt um það þegar það kemur úr nefndinni en ekki að málið sé rifið út í ósætti 

Herra forseti. Það var eins og mig grunaði að hv. þingmaður hefur ekki kynnt sér málið nægilega vel þrátt fyrir að telja sig vera í þeirri stöðu að geta fullyrt að vinnubrögð í nefndinni hafi verið ámælisverð. Þau voru nefnilega ekkert ámælisverð og engum umsagnaraðilum var neitað að koma fyrir nefndina, síður en svo. Þeir voru allir kallaðir fyrir nefndina og sumir þeirra oftar en einu sinni og oftar en tvisvar. Það kom í ljós hér í andsvari hv. þingmanns að það virtist örla á einhverjum misskilningi af hennar hálfu. Sem betur fer viðurkenndi hv. þingmaður það. En ég leyfi mér að bregðast við slíkum fullyrðingum og gagnrýna það þegar þau vinnubrögð sem ég viðhef ásamt stjórnarmeirihlutanum í menntamálanefnd eru kölluð ámælisverð. Þau eru það ekki. Hins vegar er rétt að fram komu beiðnir um að aflað yrði álits Evrópuráðsins fyrir nefndina en við því var ekki orðið og ég gerði grein fyrir því í ræðu minni í 2. umr. að ég teldi ekki ástæðu til þess enda tilmæli Evrópuráðsins ekki bindandi fyrir hið háa Alþingi. Það er hér sem löggjafarstarfið fer fram, herra forseti, það erum við sem förum með löggjafarvaldið en ekki Evrópuráðið. Það er líka rétt að eftir því var óskað að ríkisendurskoðandi og Samkeppniseftirlitið kæmu fyrir nefndina en ég taldi að það væru engin efni til þess að fá þessa tvo aðila. Það er vegna þess að þessir tveir aðilar starfa samkvæmt lögum og það er engu við þau lög að bæta. Menn geta lesið um það í lögum um Samkeppniseftirlitið og um Ríkisendurskoðun hvaða verkefnum þessar stofnanir sinna og hvert hlutverk þeirra er og þar við situr. Varðandi spurningu hv. þingmanns um hvað vinnist með því að breyta rekstrarfyrirkomulaginu, 

Hv. þingmaður viðurkenndi að hann neitaði nefndinni um að fá bæði Ríkisendurskoðun og Samkeppniseftirlitið inn þó svo að þingmenn sem sátu í nefndinni hefðu talið fulla ástæðu til þess að fá þessa aðila til að fjalla um málið. Það er ekki formannsins að meta það hvort ástæða sé til að fá Ríkisendurskoðun eða Samkeppniseftirlitið til að fjalla um málið. Hann á auðvitað að verða við því þegar nefndarmenn telja ástæðu til þess að fá þá aðila. Auðvitað samþykkir formaður nefndarinnar ekki að störf nefndarinnar hafi verið ámælisverð. Hann vill auðvitað ekki viðurkenna það. En það var það vissulega, m.a. það að kalla ekki til aðila eins og Ríkisendurskoðun og Samkeppniseftirlitið í þessu máli. Síðan vil ég óska eftir því hér með, forseti, að hv. þingmaður fari rækilega yfir það og svari hér spurningum starfsmanna Ríkisútvarpsins sem þeir leggja fram í ályktun frá almennum starfsmannafundi, sem ég geri ráð fyrir að hv. þingmaður hafi fengið, því að hér eru allmargar spurningar og margt óljóst sem starfsmenn óska eftir að fá upplýsingar um. Hvað verður um réttindi starfsmanna? Hafa verið gerð … 

Jú.

Nei, það gerir það ekki. Og hvernig á að semja um biðlaunarétt? Hvað með lífeyrisréttindin o.s.frv.? Þessu er öllu ósvarað.

Lestu frumvarpið.

Og hv. þingmaður getur ekkert snúið sér út úr því með því að segja mér að lesa frumvarpið. Ég er löngu búin að lesa frumvarpið og það er löngu tímabært að stjórnarliðar, sem eru að reyna að keyra þetta mál hér í gegn, svari þeim spurningum sem koma frá starfsmönnum í þessari ályktun, þeir eiga rétt á því. Þá þýðir lítið fyrir flokksbræður hv. þingmanns að tala hér um að það sé verið að tala niður til starfsmanna. 

Virðulegi forseti. Þetta hefur verið athyglisverð og skemmtileg umræða hérna í dag eins og hún var fyrir páska þegar hún hófst hér, 2. umr. um þetta ágæta mál, frumvarp til laga um Ríkisútvarpið hf. Hér hefur verið komið inn á fjöldamarga þætti sem tengjast frumvarpinu með beinum hætti og haldnar yfirgripsmiklar ræður, langar og stuttar, en allar nokkuð góðar. Ég ætla að leggja sérstaklega út af því sem liggur allri þessari málafylgju til grundvallar sem er: Af hverju ríkisrekstur á fjölmiðli, af hverju ríkisrekstur á útvarpi og sjónvarpi frekar en ríkisrekstur á dagblaði? Eins og til að mynda sölumenn Ríkisútvarpsins í Sjálfstæðisflokknum taka sérstaklega til í greinargerð með öðru máli sínu sem fjallar um sölu Ríkisútvarpsins þar sem þeir líkja því og leggja að jöfnu fáránleika þess að ríkið reki útvarp og sjónvarp eins og ríkið reki dagblað. En áður en ég byrja á ræðu minni sem fer hér um víðan völl, fyrst um sinn aftur til ársins 1926, þá fram til ársins 1930, örlítið til ársins 1916 þegar sá merki vísindamaður Lee dee Forest gerði fyrstu tilraun til útvarpssendinga í Bandaríkjunum í tengslum við forsetakosningar það ár í Bandaríkjunum og var Íslendingum til mikilla hvata sem þar voru staddir ytra til að hefja útvarpsrekstur hér heima, sem hófst fyrst árið 1925 þegar H.f. Útvarp tók til starfa með sérleyfi frá Alþingi til útvarpsreksturs. Sú útvarpsstöð tók formlega til starfa árið 1926, einkarekin útvarpsstöð með sérleyfi frá Alþingi og sendi út með gloppum og hléum út árið 1928 og var þá komið í mikið þrot. Jónas Jónsson frá Hriflu hafði þau orð um þá útvarpsstöð, það var deilt um útvarp þá eins og nú, og Jónas sagði svo eftirminnilega, með leyfi forseta: „Sá útvarpsrekstur var átak hinnar menningarlausu um mál sem þeir réðu ekki við.“ Hann hafði þau eftirmæli um útvarpsreksturs H.f. útvarps árið 1928, og bætti svo við að það hefði verið gróðavegur fyrir fjárbrallsmenn, eins og Jónas orðaði það. Áður en ég hef mál mitt formlega ætla ég að spyrja hæstv. forseta hvort hægt væri að óska eftir því að hæstv. menntamálaráðherra yrði viðstaddur umræðuna og fulltrúi Framsóknarflokksins, helst formaður eða varaformaður Framsóknarflokksins, þeir mætu menn. Þáttur Framsóknarflokksins í þessu ríkisútvarpsmáli er rannsóknarefni út af fyrir sig og sjálfstætt mál í sjálfu sér og þess vegna ætla ég að beina þeirri fyrirspurn til hæstv. forseta hvort það væri einhver vegur að óska eftir því kurteislega að formaður eða varaformaður eða þá starfandi þingflokksformaður yrði viðstaddur ræðu mína sem fjallar m.a. mjög mikið um Framsóknarflokkinn. Helst hæstv. menntamálaráðherra líka.

Forseti getur gert hæstv. menntamálaráðherra viðvart um að hv. þingmaður óski eftir því að hann verði kallaður til. Hins vegar held ég að það væri sérkennilegt ef orðið yrði við þeim tilmælum hv. þingmanns að kalla til ráðherra eða þingmenn sem ekki tengjast meðferð málsins sérstaklega.

Jú, virðulegi forseti, framsóknarforingjarnir tengjast málinu sérstaklega að mínu mati. Þetta er stjórnarfrumvarp og það er í rauninni þáttur Framsóknarflokksins í þessu máli sem er hvað merkilegastur og dapurlegastur kannski og verður til þess að málið kemur fram eftir þá útreið sem Ríkisútvarpið sf. fékk hér fyrir nokkrum mánuðum þegar Framsóknarflokkurinn fullyrti að það mundi aldrei yfir hann ganga að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi. Það væri algjört grundvallaratriði að félagið yrði sameignarfélag en ekki hlutafélag. Núna, eftir að undansláttur Framsóknar við Sjálfstæðisflokkinn hefur leitt til þess að hann er rúinn öllum sínum meginmálum og pólitískum prinsippum hlýtur það að vera eðlileg krafa að einhver af forustumönnum Framsóknarflokksins sé við þessa umræðu um þetta grundvallarmál. Þess vegna óska ég eftir því við virðulegan forseta að þeim boðum verði prúðmannlega komið til einhvers af forustumönnum flokksins hvort þeir sjái sér fært að vera hérna við umræðuna, hvort einhver þeirra gæti verið þátttakandi í henni með beinum hætti hérna í salnum, þar sem þingmönnum ber jú skylda til að vera við þingumræður ef þeir eiga þess einhvern kost, þannig að ég óska formlega eftir því að þessum óskum mínum verið komið til bæði formanns Framsóknarflokksins og hæstv. menntamálaráðherra, að þeir verði við þessa umræðu og ræðu mína hér í kvöld, sem eins og ég segi tengist mjög Framsóknarflokknum. Áður en ég fer nokkrum orðum um einstaka þætti þessa frumvarps sem er ekki bara gallað heldur má kalla það ákaflega klasturslega og hráa smíð og varla boðlegt til 2. umr. í Alþingi. Svo gallað kom málið inn og svo gallað er málið hér af hálfu menntamálaráðherra, að afstaða Framsóknar í þessu máli hlýtur að verða okkur að miklu umræðu- og rannsóknarefni þegar við förum yfir þetta mál. Fyrir nokkrum mánuðum töluðu forustumenn Framsóknarflokksins sig hása úr ræðustól þingsins og víðar um að ekki kæmi til greina að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Það væri algjör frágangssök af þeirra hálfu. Það mátti skilja nokkra forustumenn Framsóknarflokksins þannig að það mundi hreinlega þýða stjórnarslit ef Sjálfstæðisflokkurinn ætlaði að keyra það í gegn að Ríkisútvarpið yrði gert að hlutafélagi enda væri það, mátti skilja á þeim, stórt skref í þá átt að Ríkisútvarpið yrði selt. Þar stæði hins vegar Framsóknarflokkurinn í lappirnar, það væri ekki til sölu, enginn undansláttur gefinn, enginn afsláttur gefinn og hvergi yrði hvikað frá sannfæringu Framsóknarflokksins, og var margítrekað frá landsfundum flokksins, að ekkert yrði gefið eftir í ríkisútvarpsmálinu, það yrði ekki hlutafélag. Þetta var eitt af þeim örfáu prinsippum sem Framsóknarflokkurinn ætlaði að standa við þegar flest væri fokið af flokknum og hann orðinn ansi dapurlegur ásýndar eftir nánast takmarkalausa undirlægju við Sjálfstæðisflokkinn árum saman. Nú hefur Framsóknarflokkurinn eiginlega án nokkurra útskýringa eða sérstaks aðdraganda hvikað frá þessu máli. Það hafa engin pólitísk skilaboð komið frá flokknum um af hverju þessi viðsnúningur varð á stefnu flokksins, af hverju það var algjört grundvallaratriði fyrir nokkrum mánuðum síðan að Ríkisútvarpið yrði sameignarfélag en ekki hlutafélag, af hverju það er í lagi núna. Flokkurinn hefur kúvent í þessu prinsippmáli og hefur komið með mjög óljós skilaboð síðan. Þess vegna lýsi ég eftir framsóknarmönnum hérna úr ræðustóli Alþingis, þeir hafa verið jafn sjaldséðir hérna við umræðuna um Ríkisútvarpið eins og kannski framsóknarmenn eru í dag á meðal kjósenda. Þeir verða að gefa okkur skýringar á því af hverju undanslátturinn frá meginmálum og prinsippum Framsóknarflokksins átti sér stað í máli Ríkisútvarpsins. Máli sem markar að mínu mati skref í átt að einkavæðingu Ríkisútvarpsins verði Sjálfstæðisflokkurinn áfram við völd með einhverja undirlægju og hækju undir arminum eins og Framsóknarflokkurinn hefur gengið fram í síðustu málum. En það þýðir ekki að kenna hækjunni um heltina í þessu máli frekar en öðrum, það er eitt af stefnumálum Sjálfstæðisflokksins að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi og Framsóknarflokkurinn lætur sig hafa það og eltir Sjálfstæðisflokkinn í þeirri ferð. Hvað varðar efnisatriði málsins og það sem mér finnst standa sérstaklega út af borðinu þar, ég mun koma inn á það í ræðu minni á eftir, lýtur að fjármögnun útvarpsins, svo sem með nefskatti, að setja það á fjárlög eða á áframhaldandi notkun afnotagjalda. Ítök stjórnarflokkanna í útvarpinu eru að mínu mati ekki losuð með þessu, því fer fjarri. Í raun og veru er verið að búa svo um hnútana að ef stjórnarfarið í landinu er eins og núna sé hægt að gera útvarpsstjóra að einhvers konar pólitískum seppa Sjálfstæðisflokksins, þó svo að það sé ekki þannig núna, en að það verði þannig búið um hnútana til framtíðar. Það sem er verst við þetta mál er að með því er verið að rjúfa 76 ára gamla sátt um Ríkisútvarpið. Það hefur yfirleitt ríkt nokkuð pólitísk sátt um rekstur útvarpsins, að útvarpið skuli ríkisrekið.  Þegar litið er til baka og í bókina Útvarp Reykjavík – Saga Ríkisútvarpsins 1930–1960, eftir Gunnar Stefánsson, segir svo á einum stað um tilurð útvarpsins, með leyfi forseta: „Andstæðingar framsóknarmanna og alþýðuflokksmanna skipulögðu nú liðsafla sinn. Íhaldsflokkurinn var stofnaður 1924 og Sjálfstæðisflokkurinn varð til 1929 með samruna Íhalds- og Frjálslynda flokksins. Höfuðmálgagn þessara samtaka var Morgunblaðið en Vísir studdi þau einnig. Geysihörð og illvíg pólitísk átök settu mestan svip á blöðin. Það var hart barist um sálirnar á þessum árum en þegar útvarp kom til sögunnar var sú stefna strax mörkuð, og um hana fullt samkomulag, að það skyldi standa utan við stjórnmáladeilur. Í reynd þýddi það að útvarpið mátti heita utan átaka um þjóðfélagsmál. Útvarpið var einn þáttur ríkisvaldsins en hinar stríðandi stjórnmálafylkingar komu sér saman um að halda því í því skjóli.“ Þessi sátt hefur að miklu leyti ríkt um að hið opinbera skuli halda úti ríkisútvarpi þangað til það sáttarof gerðist með þessu máli sem við ræðum hér í dag. Annað sem ég ætlaði að ræða sérstaklega og lýtur að efni og inntaki málsins er að hér skuli ekki tekið á umfangi Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði. Það er feikilega mikið í dag og á þessum örlitla markaði hljótum við að þurfa að gæta sanngirni gagnvart hinum fjölmiðlunum, gagnvart einkareknu ljósvakamiðlunum, blaðamiðlunum og netmiðlunum ef því er að skipta. Að mínu mati á að takmarka töluvert mikið umfang Ríkisútvarpsins á auglýsinga- og kostunarmarkaði einfaldlega til að tryggja einkareknu ljósvakamiðlunum rými á markaðnum. Við búum í svo litlu landi, hér er örmarkaður þar sem fjölmiðlarnir slást um mjög afmarkaðar upphæðir til rekstursins og þar er forskot Ríkisútvarpsins náttúrlega töluvert. Hér er í rauninni verið að leggja lokahönd á það að sáralítill munur verði á hinu svokallaða almannaútvarpi, Ríkisútvarpinu, og hinum hefðbundnu markaðsstöðvum að flestu leyti nema Ríkisútvarpið hefur heilmikið forskot í formi nefskatts, ef hann gengur eftir, og afnotagjalda í dag án þess að umfang þess á auglýsingamarkaði sé takmarkað svo nokkru nemi. 365 miðlar gera ítarlegar athugasemdir við þetta í umsögn sinni um málið sem ég mun vísa til á eftir. Það voru mikil vonbrigði þegar málið um Ríkisútvarpið sf. hraktist til baka fyrir nokkrum mánuðum af því að ég taldi að þá kæmi þetta mál fram í nýrri mynd og endurskoðað þar sem tekið væri á þessu, af því að það væri undirliggjandi sátt um að takmarka umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði um leið og hlutverk þess væri skilgreint upp á nýtt, að almannaútvarpinu væri mörkuð sérstaða og það skilgreint í byrjun nýrrar aldar. Þegar verið væri að setja ný lög um Ríkisútvarpið skipti mestu máli að marka Ríkisútvarpinu nýtt hlutverk, skilgreint hlutverk sem væri annað en hinna hefðbundnu markaðsmiðla, jafnágætir og prýðilegir og þeir eru, þeir reka öflugar fréttaþjónustur og miðla ágætu efni, mikið til erlendu, en á þeim og Ríkisútvarpinu er sáralítill munur. Hitt sem ég hefði viljað sjá í frumvarpi um ríkisútvarp er einhvers konar skilyrði um hlutdeild innlends dagskrárefnis í dagskrá stöðvanna. Ég efast ekkert um að það er vilji þeirra sem fara fyrir Ríkisútvarpinu að auka hlutdeild innlends efnis. Það er metnaður til þess hjá mörgum sem á stöðinni starfa. En að mínu mati á löggjafinn að marka það þannig að það verði skilyrt hver hlutdeild innlends efnis sé í dagskrá Ríkisútvarpsins. Þá tel ég að nefskattsleiðin sé að mjög mörgu leyti óheppileg leið til að fjármagna útvarpið. Það væri miklu farsælla að setja Ríkisútvarpið á fjárlög, gera slíkan samning til nokkurra ára í senn, fimm ára fjárlagasamning, í stað þess að taka upp nefskattinn. Ég held að afnotagjöldin hefðu verið miklu skárri kostur áfram og til framtíðar en að fara út í nefskatt sem er erfitt að jafna gagnvart fólki eftir tekjum og aðstöðu þess. Ég held að það sé ósanngjörn leið. Það væri miklu farsælla að setja Ríkisútvarpið á fjárlög þó að það sé kannski alls ekki aðalmálið í þessu efni. Það er að sjálfsögðu rekstrarformið. En fyrir því hef ég ekki heyrt nein rök sem sannfæra mig um að breyta eigi Ríkisútvarpinu í hlutafélag og að það eigi t.d. ekki að vera sjálfseignarstofnun eða ríkisstofnun áfram, því enda þótt hlutafélagaformið henti vel hvers konar hagnaðarrekstri og hagnaðarsjónarmiðum á það ekki við um samfélagslegan rekstur af neinu tagi. Ég var nokkuð sannfærður um að það kæmi fram í þessari endurskoðun og nýju frumvarpi til laga um Ríkisútvarpið að takmarka hlutdeild og umfang útvarpsins á auglýsingamarkaði, sem ég held að sé í kringum 30% í dag, örugglega milli 50 og 60% á sviði ljósvakamiðlunar, mjög umfangsmikið. Auðvelt er að færa ýmis rök fyrir því að Ríkisútvarpið þurfi og eigi að vera á auglýsingamarkaði hvað varðar aðgengi þeirra sem vilja auglýsa til almennings. Í auglýsingum koma að sjálfsögðu fram margs konar upplýsingar sem eiga erindi við fólk, það er ekki málið, en út af smæð markaðarins tel ég sanngirnismál gagnvart einkareknu miðlunum að það sé takmarkað mjög. Við eigum að skoða það á einhverju árabili að færa hlutdeildina niður í kannski 15–25% í einhverjum skrefum um leið og hlutverk útvarpsins verði skilgreint algerlega upp á nýtt. Og meginmálið sem þetta frumvarp snýst fyrst og fremst um, fyrir utan fjármögnun og rekstrarform, er hlutverk útvarpsins til framtíðar. Endurskilgreining á almannaútvarpinu og pólitísk tilraun til að endurskilgreina hlutverk og markmið útvarpsins þannig að það standi undir nafni sem almannaútvarp, sem geri annað og meira en að dreifa og miðla til okkar aðkeyptu afþreyingarefni og skemmtiþáttum í miklum mæli og meira og minna sömu sjónvarpsdagskrá og er að finna á hinum íslensku stöðvunum og þeim erlendu stöðvum sem stórum hluta almennings gefst færi á að kaupa aðgang að. Ríkisútvarpið hefur að miklu leyti þróast yfir í það á síðustu árum og áratugum að senda út mikið af misgóðu erlendu sjónvarpsefni, vissulega margt ágætt, sem margir sækja í en það getur ekki verið hlutverk ríkisrekins fjölmiðils að senda út miðlungsgott og í mörgum tilvikum lélegt, erlent afþreyingarefni. Það hlýtur að verða að sinna hlutverki sínu á sviði fréttaþjónustu og samfélagslega tengdri þjónustu og því að miðla og stuðla að framleiðslu á íslensku dagskrárefni, íslenskri dagskrárgerð. Það hefur margoft komið fram í umræðum og hlýtur að vera algjört grundvallarmál. Þar sem menntamálaráðherra mistekst hvað gróflegast í þessu fljótfærnislega, klasturslega og illa gerða frumvarpi sínu er að endurskilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins til framtíðar. Með þeirri skilgreiningu sem er að finna í frumvarpinu núna - þó að liðunum hafi kannski fækkað um rúmlega 10, ég held að þeir hafi verið 32 í frumvarpinu um Ríkisútvarpið sf. í fyrra, um hlutverk almannaútvarpsins Ríkisútvarpsins - er í sjálfu sér verið að þenja Ríkisútvarpið yfir allt. Það getur í rauninni hafist handa við hvers konar miðlun og samkeppnisrekstur á sviði miðlunar ef frumvarpið gengur eftir og eins og hinn valdamikli útvarpsstjóri hefur í raun og veru lyst til að beita sér fyrir. Þarna bregst hæstv. menntamálaráðherra bogalistin hrapallega, þ.e. að endurskilgreina Ríkisútvarpið upp á nýtt. Þess vegna er frumvarpið það fljótfærnislega og óboðlega klastur sem það er, og hefur vakið þær illvígu pólitísku deilur sem nú eru uppi á Alþingi um Ríkisútvarpið. Það er sáttarof, raunverulegt sáttarof um Ríkisútvarpið í fyrsta sinn í marga áratugi og kannski hefur aldrei fyrr verið deilt á eins flokkspólitískum nótum um framtíð og tilurð Ríkisútvarpsins og núna, fyrir utan kannski hin vanmáttugu áhlaup örfárra þingmanna Sjálfstæðisflokksins að því að selja Ríkisútvarpið. Vissulega eru það hinir sömu menn, þ.e. sölumenn Ríkisútvarpsins úr Sjálfstæðisflokknum, sem eru þeir einu sem taka til máls hér úr stjórnarliðinu við 2. umr. um Ríkisútvarpið og eru á mælendaskrá um þetta mál, að ég held. Það eru þeir félagar, hv. þingmenn Pétur Blöndal, Birgir Ármannsson og Sigurður Kári Kristjánsson, sem sýna þó þá pólitísku viðleitni að taka þátt í umræðunni þó að kannski gangi misvel að útskýra fyrir fólki af hverju sölumenn Ríkisútvarpsins mæla núna fyrir því að það verði ekki selt en samt gert að hlutafélagi. Það er ákaflega ótrúverðugt, ákaflega óheppileg staða í þessu pólitíska máli að Sjálfstæðisflokkurinn skuli með annarri hendinni berjast fyrir því að Ríkisútvarpið verði selt og einkavætt en reyni með hinni að sannfæra almenning um að Ríkisútvarpið eigi að vera áfram í ríkiseigu, það sé einungis verið að hlutafélagavæða það til að auðvelda og straumlínulaga reksturinn, gera það hraðskreiðara í kapphlaupinu um auglýsingapeningana úti á auglýsingamarkaðnum, hraðskreiðara í kapphlaupinu um besta og vinsælasta sjónvarpsfólkið, og það eigi ekki að selja það. Að sjálfsögðu er Sjálfstæðisflokkurinn að stíga skref í átt að sölu á Ríkisútvarpinu. Ég efast a.m.k. ekki um það. Það er þeirra að sannfæra okkur um að svo sé ekki. Hins vegar veldur undirlægja Framsóknarflokksins mér hryggð í þessu máli, af því að ég trúði því fyrir ári síðan að hann meinti það þegar hann sagði að hann mundi aldrei nokkurn tímann standa að því í ríkisstjórnarsamstarfi að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Ég trúði því þegar framsóknarmenn sögðu þetta þá, kannski eins og ég trúði því að Framsóknarflokkurinn ætlaði að standa vörð um Íbúðalánasjóð, en það er önnur umræða. Þáttur Framsóknarflokksins í málinu er með algerum ólíkindum. Þess vegna óskaði ég eftir því við virðulegan forseta þegar ég hóf mál mitt um hálfellefuleytið, að þeim boðum yrði komið til varaformanns og formanns Framsóknarflokksins og í þriðja lagi þingflokksformanns eða einhvers fulltrúa þessara þriggja, að framsóknarmaður léti sjá sig í þingsalnum, að framsóknarmaður yrði við umræðuna sem rökræddi við mig í kvöld um framtíð og rekstrarform Ríkisútvarpsins og af hverju Framsóknarflokkurinn hefði hvikað frá því grundvallaratriði sínu að Ríkisútvarpið yrði aldrei gert að hlutafélagi. Sameignarstofnunin sem var fyrir nokkrum mánuðum sá átakapóstur sem Framsóknarflokkurinn boðaði að yrði í stjórnarsamstarfinu við Sjálfstæðisflokkinn - af hverju seldi Framsóknarflokkurinn Sjálfstæðisflokknum þetta prinsipp líka? Var það gjaldið fyrir forsætisráðherrabýttin um árið, eða hvað? Átti Framsóknarflokkurinn ekkert inni hjá Sjálfstæðisflokknum? Af hverju fór salan fram? Af hverju seldi Framsóknarflokkurinn þetta pólitíska prinsipp, að Ríkisútvarpið yrði ekki gert að hlutafélagi? Við þessu og svo mörgu öðru í frumvarpinu ætla ég að fá svör. Þau munu koma svona af og til frá fulltrúum frá Sjálfstæðisflokki, enda eru þeir nokkrir hér við umræðuna og hafa verið allan tímann og er ástæða til að fagna því í sjálfu sér að þeir skuli þó sjá ástæðu til þess sem Framsóknarflokkurinn gerir ekki. Ég er ekki sammála því mati hjá virðulegum forseta að Framsóknarflokkurinn sé ekki hlutaðeigandi eða komi þetta mál í sjálfu sér ekki við. Þetta er stjórnarfrumvarp. Framsóknarflokkurinn fer með forsætið í ríkisstjórninni, jafnundarlegt og það er í sjálfu sér, þess vegna er málið að sjálfsögðu á pólitísku forræði hæstv. forsætisráðherra, Halldórs Ásgrímssonar, rétt eins og hæstv. menntamálaráðherra, sem ég óskaði sérstaklega eftir líka áðan að yrði beðin um að vera við umræðuna hér í þingsal. Ég trúi því að á næstu mínútum birtist bæði hæstv. menntamálaráðherra og ef hæstv. forsætisráðherra er vant við látinn þá hinn spræki og yfirlýsingaglaði varaformaður Framsóknarflokksins sem fór á kostum í miklu Morgunblaðsviðtali fyrir nokkrum dögum og virðist, ef rétt má skilja ýmsa aðra þingmenn flokksins, hafa valdið svo miklum deilum í Framsóknarflokknum að þar sé varla nokkrum manni út sigandi lengur án þess að efna til enn þá meiri illinda og kannski þess vegna láta þeir ekki sjá sig við umræðuna í kvöld þar sem við hljótum fyrst og fremst að ræða um það hlutverk Ríkisútvarpsins af hverju ríkið á að reka fjölmiðil. Frjálshyggjumennirnir svöruðu því fyrir sitt leyti í frumvarpinu sínu. Þeir sögðu að það ætti ekki að gera það frekar en að reka ríkisdagblað eða ríkistímarit, ríkisrekið Séð og heyrt eða ríkisrekið Morgunblað og töldu það mikið fáránleikaleikhús og mikinn skopleik að hugsa sér að ríkið ræki fjölmiðil. Þeir hinir sömu hafa nú að einhverju leyti snúið við blaðinu af því að þeir segja að ekki standi til að selja útvarpið, það sé ekki markmiðið með frumvarpinu að einkavæða Ríkisútvarpið, heldur einungis að gera reksturinn nútímalegri og hægari fyrir þá sem hann hafa með höndum. Þá hljótum við að gera athugasemdir við það að frumvarpið skuli ekki taka á pólitískum ítökum stjórnmálaflokkanna í Ríkisútvarpinu, pólitísku kverkataki sem birtist sérstaklega í hinu fræga fréttastjóramáli í fyrra. Við hljótum að spyrja verði Ríkisútvarpið hf. frumvarp að lögum: Gæti fréttastjóramálið átt sér stað eftir það, er von á öðru fréttastjóramáli? Ég held það, ég held að þetta hafi í sjálfu sér ekki tekið fyrir það að stjórnarflokkarnir á hverjum tíma, og sérstaklega þeir sem nú sitja í örvæntingu sinni yfir stöðu mála, reyni að troða inn einhverjum pólitískum fulltrúum sínum til að hafa pólitísk áhrif og pólitíska íhlutun í útvarpið. Í frumvarpinu er ekki tekið á því máli.  Það er einkum tvennt sem stendur upp úr sem mér þykir dapurlegt. Frumvarpið er misheppnuð málamiðlun stjórnarflokkanna við að setja ný lög um Ríkisútvarpið. Frumvarp er sáttarof á 70 ára gamalli sátt um Ríkisútvarpið og með því misheppnast hæstv. menntamálaráðherra algjörlega og fullkomlega að endurskilgreina hlutverk Ríkisútvarpsins. Þess verður einnig að geta að það er mjög undarlegt að menntamálaráðherra skuli hafa legið svo á. Kannski vegna skorts á minnismerkjum eftir mjög brokkgeng ár í menntamálaráðuneytinu að koma einhverju stóru máli í gegn, setja þessi lög og boða sérstök fjölmiðlalög um leið. En þessu var hraðað inn í þingið án þess að nokkurn tíma væri útskýrt af hverju þetta færi þá ekki saman. En það er nú vatn undir brúna. Ég held að frumvarpið um hlutafélagavæðingu Ríkisútvarpsins sé enn einn naglinn í pólitíska líkkistu Framsóknarflokksins og muni reynast Framsóknarflokknum mjög erfitt þegar fram í sækir að útskýra það fyrir fólki af hverju hann féllst líka á að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið alveg eins og hann féllst líka á að afhenda bönkunum endanlega yfirráðin yfir íbúðalánunum á dögunum. Þegar nýr hæstv. félagsmálaráðherra var spurður af hverju, þá hafði hann ekki hugmynd um það. Ekki var búið að segja honum af hverju Framsóknarflokkurinn er að hvika frá því líka. Af hverju studdi Framsóknarflokkurinn innrásina í Írak á sínum tíma? Og núna þetta, af hverju er Framsóknarflokkurinn með Sjálfstæðisflokknum í þeirri vegferð sem ég held að leiði til þess, ef þeir stjórnarflokkar fá áframhaldandi umboð, að Ríkisútvarpið verði selt. Þó svo að gera þurfi lagabreytingu að sjálfsögðu og flytja um það sérstakt lagafrumvarp þá er það sú pólitíska vegferð sem ég held að Sjálfstæðisflokkurinn sé á, þ.e. að einkavæða og selja Ríkisútvarpið. Það ræður för að mínu mati. Það er sú niðurstaða sem ég dreg af þessu misheppnaða og vonda frumvarpi frá hæstv. menntamálaráðherra þar sem hver mistökin reka önnur í málafylgjunni allri. Þetta er ákaflega raunalegur minnisvarði sem hæstv. menntamálaráðherra er að reisa sér með frumvarpinu þar sem öll fjögur meginatriði málsins sem hér eru nefnd til sögunnar eru misheppnuð. Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins segir, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu er lagt til að stofnað verði hlutafélag í eigu ríkissjóðs um rekstur Ríkisútvarpsins … Í öðru lagi er mælt fyrir um afnám afnotagjalda og álagningu sérstaks útvarpsgjalds. Í þriðja lagi eru gerðar breytingar á stjórnun. Í fjórða og síðasta lagi er mælt fyrir um fjárhagslegan aðskilnað á fjárreiðum reksturs sem fellur undir útvarp í almannaþágu og annars reksturs.“ Frumvarpinu mistekst að mínu mati í öllum veigamestu þáttunum og sérstaklega því sem öllu máli skiptir: Af hverju eigum við að halda úti ríkisútvarpi fyrir fleiri milljarða á ári af skattpeningum almennings? Af hverju á það fyrirbæri heima í hlutafélagi? Við þessu hafa engin svör komið. Ég ætla aðeins að líta til baka og rifja upp af hverju við erum að reka ríkisútvarp og hvað varð til þess að sú vegferð hófst að hér voru sett lög um ríkisútvarp á sínum tíma því það hlýtur að liggja því algjörlega til grundvallar, sagan kennir okkur það. Af hverju erum við að halda úti ríkisútvarpi? Af hverju á almenningur að borga á þriðja milljarð af skattfé sínu til að halda úti ríkisútvarpi? Það er ekki til að halda úti pólitískum snata fyrir Sjálfstæðisflokkinn eða einhvers konar ríkisstjórnarútvarpi, enda hafa starfsmenn þar komið í veg fyrir það, þrátt fyrir áhlaup ríkisstjórnarflokkanna á sjálfstæði stofnunarinnar hvað eftir annað, sérstaklega fréttastofunnar að svo verði. Það er fróðlegt, skemmtilegt og gagnlegt að líta til sögunnar um þessi atriði. Fyrsti reglulegi dagskrárdagur Ríkisútvarpsins var 21. desember 1930 og var sagan fram að þeim degi nokkuð skemmtileg og skrautleg. Þann 18. mars 1926 talaði Magnús Guðmundsson ráðherra fyrstur Íslendinga í útvarp á Íslandi þar sem hann opnaði útvarpið, sem þá hét Hf. útvarp. Það var árið 1925 sem Alþingi samþykkti lög um að Hf. útvarp mætti starfa og veitti því sérstakt sérleyfi til þeirra starfa. Um það hafði Jónas frá Hriflu þau orð sem ég hafði hérna áðan að með stofnun á Hf. útvarpi væri komið fram, með leyfi forseta: „Átak hinna menningarlausu um mál sem þeir réðu ekki við.“ Það voru eftirmál Jónasar um útvarpið, gróðavegur fyrir fjárbrallsmenn, sagði Jónas frá Hriflu á sínum tíma og var mikill andstæðingur þessarar tilraunar og sérstaklega hafði hann nöpur orð um það síðar meir. Hf. útvarp sendi út með hléum út árið 1928 og einnig var öðru útvarpi, einkaútvarpi, manni að nafni Cook, veitt starfsleyfi af Alþingi norður á Akureyri, og það tók til starfa 16. maí 1925 en starfaði stutt og gekk illa. Síðan voru lög um einkarétt ríkisins á útvarpi sett árið 1929 og hófst þá í framhaldinu af því undirbúningur að Ríkisútvarpinu eins og við þekkjum það í dag. Þetta er mjög skemmtileg saga sem í raun og veru byrjar með sögu og innreið símans á Íslandi. Til að átta sig á því af hverju hið opinbera á að halda úti fjölmiðli, ríkisútvarpi, er fróðlegt að lesa sér örlítið til um hvað frumkvöðlunum gekk til sem leiddu það á sínum tíma, að einungis tíu árum eftir að í fyrsta sinn var tilraunaútvarpað í Bandaríkjunum, sem var árið 1916, var byrjað að útvarpa á Íslandi, sem er í rauninni merkilega stuttur tími. Og einungis fjórum árum síðar, 21. desember 1930, hóf Ríkisútvarpið rekstur sinn eftir nokkurra ára mjög brottgengan og erfiðan útvarpsrekstur einkaaðila sem einn hv. þingmaður hafði þau orð um eftir að þeim rekstri lauk. Magnús Torfason sagði þá í umræðu um ríkisrekstur á útvarpi í febrúar 1929, með leyfi forseta: „Það hefði að sjálfsögðu átt vel við að lýsa raunasögu þessa fyrirtækis frá því að það var stofnað 1925 en hún er svo ömurleg að lítil skemmtun verður af og því sleppi ég því.“ Það gekk sem sagt mjög illa að reka Hf. útvarp og urðu töluverð pólitísk átök um það sem ég kem inn á hér á eftir. Um útvarpið sagði sá snjalli og skemmtilegi maður Sigurður Nordal í erindi sínu sem nefndist Útvarpið og bækurnar og var sent út fyrsta reglulega dagskrárdag Ríkisútvarpsins, með leyfi forseta: „Í dag, þegar útvarpsstöð ríkisins tekur til starfa, hefst hin fjórða öld, útvarpsöldin. Að vísu hefur hún átt sér nokkurn aðdraganda. Ritsími og talsími, loftskeyti og hljóðritar, allt raftæki eins og útvarpstækin, hafa búið menn undir hana … Í hverju þessi nýju tímamót verða fólgin, getur framtíðin ein vitað í öllum atriðum. En sumt má þegar sjá í hendi sér. Einangrunin minnkar í sveitunum, fréttir berast ört og reglulega um allt land, tónlistin verður daglegt brauð fyrir hvern þann sem hefur viðtæki. En hver áhrif hefur þetta á það sem fyrir er? Hljóta t.d. blöðin ekki að breytast stórum? Geta þau verið að flytja út um sveitir fréttir, sem útvarpið hefur þegar flutt fyrir löngu? Nenna menn að lesa tímarit og bækur þegar þeir hafa öll þessi ógrynni af fyrirlestrum og upplestri? Útvarpið er alls staðar á bernskuskeiði, er enn á miklu færri heimilum en síðar mun verða, og á stórum eftir að breyta starfsháttum sínum. Sú kynslóð sem nú stjórnar útvarpinu og hlustar á það er alin upp við bækur og blöð og heldur ósjálfrátt í hvort tveggja. Í kjölfar hinnar verklegu byltingar sem gerir útvarpsstarfsemina mögulega getur átt eftir að koma andleg bylting, þó að það hljóti að taka lengri tíma.“ Menn bundu því miklar væntingar við útvarpið sem mjög margar hverjar gengu eftir enda hafði það að sjálfsögðu gífurleg áhrif á miðlun menningar, afþreyingar og frétta til landsmanna allra, sérstaklega í ljósi þeirra hörmulegu samgangna sem þá voru um Ísland og aðgengi annarra en þeirra sem bjuggu hér í Reykjavík að afþreyingu, menningu og fræðslu hvers konar. Menningarlegt og öryggislegt gildi útvarpsins var mikilvægt í hugum manna og eins og ég nefndi hér áðan blönduðust inn í pólitískar deilur, enda voru þeir stjórnmálaflokkar sem við þekkjum og þau stjórnmálaöfl sem hafa tekist á síðan verið að taka á sig myndir á þessum tíma og pólitísk átök voru gífurlega hörð. En það var algjör útgangspunktur stjórnmálamannanna á þeim tíma mitt í þeim geysihörðu átökum og miklu harðari pólitísku átökum en við þekkjum í dag, þegar allt virðist stundum renna eftir sama farveginum. Þar tókust menn á í fullri alvöru um ríkisrekstur á atvinnutækjum, einkarekstur o.s.frv. Þarna var sátt um Ríkisútvarpið og mikið lagt upp úr því að viðhalda þeirri sátt að Ríkisútvarpið ætti að stuðla að jöfnuði, hlutleysi og sanngirni og því að þjappa Íslendingum saman í eina menningarheild og Ríkisútvarpið yrði að nokkurs konar miðju í samfélaginu sem hefði ríku öryggis- og menningarlegu hlutverki að gegna. Að útvarpið mundi gera landið allt að einni menningarheild, var hinn rauði þráður í viðhorfi manna á þessum tíma. Af fyrstu skrefum í útvarpsrekstri á Íslandi, til að varpa ljósi á tilurð Ríkisútvarpsins og þess mikilvæga hlutverks sem það hefur gegnt allar götur frá 1930, í samfélaginu og á að gegna áfram að mínu mati, sem annaðhvort stofnun í eigu ríkisins eða sjálfseignarstofnun. En alls ekki sem hlutafélag, því það er engin leið að fá neina fullvissu fyrir því að Sjálfstæðisflokkurinn sæti ekki lagi og stígi næsta skref fljótlega með þrautpíndan og útbrunninn Framsóknarflokkinn í eftirdragi og einkavæði Ríkisútvarpið og þvingi því í gegnum þingmeirihluta sinn hér á Alþingi og þeirrar ömurlegu stöðu sem hæstv. forsætisráðherra Halldór Ásgrímsson er í, þar sem hann virðist hafa komist að þeirri niðurstöðu að allt sé falt fyrir forsætisráðuneytið. Hann láti í raun og veru hvað sem er yfir sig ganga. Ég nefndi hérna áðan stuðning framsóknarmanna við innrásina í Írak sem besta dæmið um hve hvikulir þeir eru og að allt sé falt fyrir völdin, allt fyrir íhaldið, segja þeir núna. Tryggvi Þórhallsson, sem var forsætisráðherra þegar lögin um Ríkisútvarpið voru sett, sagði eins og frægt var: Allt er betra en íhaldið. Sá mæti maður sat hér að völdum og er nú kannski átakanlegast af öllu að rifja upp þann stórhug sem var að baki lagasetningarinnar um Ríkisútvarpið ekki síst af hálfu framsóknarmanna sem fóru með landstjórnina og þá þeirra dapurlegu sporgöngumanna sem fara með völdin í dag. Rúnir öllum pólitískum prinsippum, búnir að selja þetta allt saman frá sér. Einn af þeim sem stóð að stofnun Hf. útvarps á þeim tíma var Ottó B. Arnar símfræðingur. Hann fékk Jakob Möller alþingismann til að flytja frumvarp á Alþingi 1924, átta árum eftir að tilraunaútsendingarnar hófust í Bandaríkjunum. Í bókinni sem ég vitnaði í áðan, um sögu útvarpsins, segir að hann hafi fengið sérleyfi til handa sér til að reka víðboð. Víðboð á Íslandi. Frumvarpið var ekki rætt, segir hér, með leyfi forseta, en vísað til allsherjarnefndar. Á næsta þingi 1925 var það lagt fram aftur af sama þingmanni. Til fróðleiks og skemmtunar hefst frumvarpið svo, með leyfi forseta: „Ríkisstjórninni veitist heimild til að veita hlutafélagi sem Ottó B. Arnar, símfræðingur, Kristján Bergsson, forseti Fiskifélagsins, Lárus Jóhannesson, hæstaréttarmálaflutningsmaður, Sigurður Sigurðsson, forseti Búnaðarfélagsins og Þorkell Þorkelsson, forstjóri Veðurstofunnar, ætla að stofna sérleyfi til að reka útvarp næstu næsta 10 ára skeið, frá því að stöðin tekur til starfa gegn þeim skilyrðum og með þeim hlunnindum er nú skal greina.“ Í 4. lið frumvarpsins segir að ríkið eigi kauprétt að stöðinni eftir 10 ár fyrir virðingarverð hennar. Þetta var hugsun löggjafans á þeim tíma. Í bókinni segir síðan, með leyfi forseta: „Þetta frumvarp var allmikið rætt á Alþingi og voru þingmenn yfirleitt þess fýsandi að hefja útvarpsstarfsemi í landinu. Þó virtust þeir telja að með leyfi til einkarekstrar væri aðeins tjaldað til einnar nætur, ríkið hlyti brátt að koma til. Litu menn þá einkum til Landssímans sem þess aðila er tæki að sér rekstur útvarps. Sú stofnun treysti sér ekki til þess þá og vildu menn því fallast á að hið væntanlega hlutafélag fengi rekstrarleyfi.“ Áfram segir, með leyfi forseta: „Ásgeir Ásgeirsson, Framsóknarflokki, var einn helsti formælandi málsins. Hann vildi að skýrt kæmi fram að félagið mætti ekki vera gróðafélag heldur félag áhugamanna sem vinna vilja fyrir þjóðina. Hann hreyfði því að stofnað yrði almenningshlutafélag í líkingu við Eimskipafélag Íslands og mætti ríkið leggja til þess nokkurt fé. Um menningarhlutverk útvarps sagði Ásgeir: „Það snertir skóla, kirkjur, Alþingi, leikhús o.s.frv. og því næst sjávarútveginn og aðra atvinnuvegi.““ Menningargildi útvarpsins var mönnum ákaflega hugleikið á þessum tíma og það liggur í því að ríkið setur lögin um Ríkisútvarp nokkrum árum seinna, almannaútvarp. Enda var tekist mikið á um það í þinginu hvert ætti að vísa málinu. Í bókinni góðu segir einnig, með leyfi forseta: „Annars var þingmönnum ekki síður í huga gildi útvarps sem öryggistækis fyrir sjómenn enda kom til orða að vísa málinu til sjávarútvegsnefndar, þótt allsherjarnefnd yrði fyrir valinu. Þetta má þykja undarlegt en á sér þá skýringu að nýlega höfðu orðið mannskæð sjóslys.“ Þar hefði útvarpið skipt miklu um miðlun upplýsinga. Eftir nokkrar umræður og deilur á Alþingi og breytingar á frumvarpinu var það samþykkt og afgreitt sem lög frá Alþingi á því ári, 1925. Þar var mikið tekist á um, eins og nú, hvernig Ríkisútvarpið ætti að fjármagna sig og í meðförum þingsins hafði sá kostur til fjáröflunar verið valinn að sérleyfi fengist til að flytja inn og selja viðtæki. Síðar var horfið frá því og það leyfi var ekki veitt heldur ákveðið að hver notandi skyldi greiða stofngjald og síðan árgjald. Það að Hf. útvarp fengi ekki leyfi til að flytja inn og selja viðtæki varð til að útvarpið gekk aldrei sem skyldi og Ottó B. Arnar og samstarfsmenn hans töldu þetta vera úrslitaatriði en honum sagðist svo frá löngu síðan, með leyfi forseta: „Útvarpsleyfið fékkst en ekki einkasöluleyfið og þótti þá mörgum sem þessi tilraun væri fyrir fram dauðadæmd, enda kom það á daginn. Afnotagjaldið varð að vera mun hærra en upphaflega var áætlað þar sem það var eini tekjustofn útvarpsins og jafnframt hindraði það efnaminna fólk í að fá sér útvarpstæki. Árgjaldið var ákveðið 50 krónur og þar með hófst útvarpið.“ Þar með hófst sem sagt útvarpsrekstur á Íslandi, einkarekið útvarp, Hf. útvarp sem þessir frumkvöðlar hrintu úr vör og ráku með höppum og glöppum næstu missiri og gekk mjög illa. Um þriggja til fjögurra ára skeið, á 3. áratug 20. aldarinnar, má því segja að útvarpsrekstur á Íslandi hafi verið í þessu formi og aðdragandi þess að Ríkisútvarpið var stofnað og sú að mörgu leyti glæsilega 76 ára saga hófst sem við þekkjum í dag og ræðum nú á nokkurri ögurstundu um framtíð útvarpsins, rekstrarform, hlutverk o.s.frv. En áður en ég hverf alveg frá þessum frumkvöðlum útvarpsrekstrar á Íslandi vildi ég vitna aðeins í grein sem nefndur Ottó B. Arnar skrifaði í Morgunblaðið sumarið 1925 og dregur skýrt og skilmerkilega fram hvað þessum stórhuga mönnum gekk til með því að stofna Hf. útvarp. Þar segir Ottó í greininni Útvarp, í Morgunblaðinu, með leyfi forseta: „Útvarp er nefnd sú hagnýting þráðlauss firðtals að dreifa út eða boða mönnum í ræðu alls konar fréttir, fróðleik og annað sem gagnlegt er og skemmtilegt. Enn fremur er með sama útbúnaði hægt að senda út söng og hljóðfæraslátt og hvers konar hljóð sem er. Senditæki þau sem eru notuð í þessum tilgangi framleiða sveiflur í ljósvakanum en áður en þau láta þær frá sér fara …“ Hann útskýrir síðan fyrir Íslendingum hvernig tæknin gerir þetta undur kleift. Síðan fer hann ýmsum orðum um mikilvægi þess að reka hérna almannaútvarp sem miðlar, fræðir og skemmtir. Þar með hófst útvarpsrekstur á Íslandi og er rakið í þessari ágætu bók, Útvarp Reykjavík, eftir Gunnar Stefánsson, með nokkuð litríkum og skemmtilegum hætti þótt sitt sýnist sjálfsagt hverjum um túlkanir hans á atburðum og pólitík í þessu máli. En til gamans, fyrst ég er að tala um þessa sögu má geta þess að þetta útvarp opnaði Magnús Guðmundsson, ráðherra í íhaldsstjórn Jóns Þorlákssonar, sem var kosinn frá völdum hér ekki löngu síðar og við tók stjórn Framsóknarflokksins þar sem Tryggvi Þórhallsson var forsætisráðherra. En Magnús ráðherra opnaði útvarpið á Íslandi 18. mars 1926. Það var í fyrsta sinn sem Íslendingur talaði í útvarp hér á Íslandi. Hann ræddi sérstaklega um gildi útvarps í strjálbýlu landi, og segir Magnús, … 

Var það Jón Þorláksson?

Það var Jón Þorláksson. 
            

Forseti biður hv. þingmenn að gefa hv. 7. þm. Suðurkjördæmis tækifæri til að flytja ræðu sína.

Þetta voru fyrstu orðin sem hljómuðu í íslensku útvarpi, með leyfi forseta: „Yfir höfuð að tala er ég þess fullviss að útvarpið á hingað mikið erindi og mér virðist eðlilegt að við þessa miklu og merku uppgötvun mannsins séu ýmsar vonir tengdar. Ég hef reynt að kynna mér þetta mál talsvert og afla mér skýrslna um reynslu erlendis. Og ég þykist hafa komist að raun um að þar er þessi uppgötvun í miklum hávegum höfð og fjöldi hugvitsmanna vinnur árlega að endurbótum á henni. … Ein afleiðing fámennisins hér er sú að hver notandi útvarpsins verður að greiða hærra gjald fyrir notkunina en erlendis. Allir munu vel skilja hvers vegna svo hlýtur að vera því að engum dylst það að hér á landi er fyrst um sinn ekki unnt að vænta fleiri notenda en eins til tveggja þúsunda en í milljónalöndum skipta notendur tugum og hundruðum þúsunda. Það verður því hlutfallslega miklu erfiðara og dýrara fyrir oss en aðrar þjóðir að halda þessu fyrirtæki uppi, jafnvel þótt ekki sé gert ráð fyrir gróða af því.“ Þetta á nú bara nokkuð ágætlega, virðulegi forseti, við stöðuna hér í dag þegar við ræðum um afnotagjöld, nefskatt o.s.frv. Og þeir sem hafa talað fyrir áframhaldandi afnotagjöldum eins og einn fulltrúa starfsmanna Ríkisútvarpsins sem kom á fund menntamálanefndar nefndi, G. Pétur Matthíasson, þá er mikil sátt um afnotagjaldaleiðina í mörgum löndum eins og t.d. í Bretlandi. En þá hlýtur það að þurfa að skoðast að þar eru gjöldin svo lág vegna fjölmennisins. Hér þurfa þau að vera það há og þess vegna hefur reynst erfitt að viðhalda þeirri sátt sem ætti að ríkja um útvarpið meðal þeirra sem það eiga og það nota. Áfram segir Magnús Guðmundsson ráðherra, með leyfi forseta: „Áður en ég lýk máli mínu vil ég leyfa mér að þakka forgöngumönnum þessa fyrirtækis þá fyrirhöfn, það starf og þau fjárframlög sem þeir hafa lagt á sig, því að ég er þess fullviss að það hafa þeir frekar gert af áhuga fyrir málinu en af gróðavon. Að svo mæltu lýsi ég því yfir að útvarpsstöðin er frá og með þessum degi opnuð til afnota og óska að hún verði stofnendum til gleði og notendum til gagns og ánægju.“ Þannig lauk ávarpi Magnúsar, því fyrsta sem flutt var í útvarpi á Íslandi, árið 1926 mörgum árum áður en Bylgjan hóf starfsemi sína 1985, þegar einkaleyfi ríkisins á útvarpsrekstri hafði loksins verið aflétt. Það er fróðlegt að lesa um viðhorf og tilgang þessara stjórnmálamanna á þessum tíma og þeirra einstaklinga sem stóðu að stofnun útvarps þegar við erum að gera okkur grein fyrir því hve mikilvægt er að halda úti útvarpi. En einkaútvarpið strandaði. Sumarið 1926, eftir nokkurra mánaða rekstur segir Guðmundur Jónmundsson í grein í Verði að hér hafi nokkrir framtakssamir menn komið á fót útvarpsstöð að vonandi sé að hún starfi sem mest og best. Í bókinni Sögu útvarpsins segir síðan, með leyfi forseta: „… tefji það enn fyrir því að stöðin geti fullnægt þeim kröfum sem æskilegt væri að mega gera til hennar, að enn hafi landsmenn ekki almennt fengið sér móttökutæki. Vonandi verði þess ekki langt að bíða. En einkaútvarpið gekk ekki sökum þess að einkasöluleyfi hafði ekki hlotnast því. Þjónustan var einnig af þeim sökum ófullnægjandi og almennur ágreiningur um það hvernig standa skyldi að útvarpsrekstrinum. Segir í Útvarpsárbók 1930 að starf Félags útvarpsnotenda hafi á fyrstu árunum einkum verið fólgið í því að glíma við Hf. útvarp sem félagsmönnum þótti ekki starfrækja útvarpið svo að til þjóðþrifa yrði, stöð þessi væri allt of afllítil en álögur þungar.“ Segja má að stöðin hafi runnið sitt skeið á enda. Hinn 15. mars skrifar Lárus Jóhannesson Tryggva Þórhallssyni forsætisráðherra ítarlega greinargerð um málið og segir að ef stöðin fái ekki leyfi til að selja tæki sé ekki annað fyrirsjáanlegt en starfsemin leggist niður. Þá hefur a.m.k. einhver starfsemi áfram verið. Hún muni svo endanlega hafa lagst niður örskömmu síðar því að 17. apríl er samþykkt þingsályktun þar sem skorað er á landstjórnina að hefja útvarp að nýju. Í Íslendingi, 29. júní 1928, er þess geti að útvarpsstöðin Reykjavík sé fyrir nokkru hætt. Þó mun hafa verið útvarpað öðru hverju, t.d. um jólin 1928. Segja má að eftir það hafi útvarpsrekstur stöðvast tímabundið á Íslandi þangað til Ríkisútvarpið hóf svo göngu sína. Það var 28. ágúst 1927 sem stjórnarskipti urðu í landinu eins og ég gat um áðan. Þá tók við ráðuneyti Framsóknarflokksins undir forsæti Tryggva Þórhallssonar. Tryggvi fór sjálfur með atvinnu- og samgöngumálin og heyrði útvarpið undir hann. Skipaði hann nefnd um Ríkisútvarpið sem vann hratt og vel. Hún hélt fyrsta fund sinn þá um haustið og þegar Alþingi kom saman, snemma árs 1928, var lagt fram frumvarp til laga um heimild handa ríkisstjórninni til ríkisrekstrar á víðvarpi. Því fylgir greinargerð sem er fróðlegt plagg um stöðu útvarpsmála, eins og hún horfði við á þessum tíma. Þar með var brautin nokkuð bein og rekstur á Ríkisútvarpi hófst. Söguna þekkjum við og hingað erum við komin í umræðum um hlutverk og framtíð Ríkisútvarpsins. Mig langar að lokum að vitna í skemmtileg ummæli hjá framsögumanni meiri hlutans á fundi Alþingis, á 40. löggjafarþingi 1928. Gunnar Sigurðsson segir hér um útvarpið, með leyfi forseta: „Að því er snertir rekstur útvarpsstöðva þá er hann mjög mismunandi í hinum ýmsu löndum. Flest ríki virðast þó hallast að því annað tveggja að reka það sjálf eða hafa hönd í bagga með því, því að reynslan vill alltaf verða sú að þegar slík fyrirtæki eru rekin af einstaklingum hugsa þeir fyrst og fremst um sinn hag. Alveg eins og t.d. ef Síminn væri einkaeign þá mundu eigendurnir kinoka sér við að leggja línur þangað sem lítilla tekna væri von.“ Það er vegna þessa, virðulegi forseti, sem ég tel réttlætanlegt að hið opinbera verji töluverðum fjármunum af skattfé almennings til að reka fjölmiðil á Íslandi. Ég tel að ríkisvaldið eigi að tryggja nokkra grundvallarþætti í miðlun upplýsinga og menningarefnis. Ég tel að hið opinbera eigi að halda úti fjölmiðli sem starfræki öfluga fréttaþjónustu. Fréttaþjónusta Ríkisútvarpsins og ríkissjónvarpsins er að mörgu leyti afskaplega góð. Hún er stundum framúrskarandi og aðdáunarverð á köflum, þegar fréttamenn fá svigrúm til að sinna hlutverki sínu eins og skyldi. Ég tel hins vegar aldrei sjálfsagt að ríkið reki fjölmiðil. Það er aldrei sjálfsagt að ríkið reki útvarp og sjónvarp frekar en að ríkið reki dagblað. En ég tel réttlætanlegt að ríkið reki vel skilgreindan fjölmiðil sem hafi ákaflega afmarkað hlutverk sem flokka megi sem almannaútvarp sem gegni fyrst og fremst hlutverki í miðlun og fjölmiðlun sem einkaaðilar ekki sinna. Ég tel að ríkið eigi ekki að halda úti ljósvakamiðli sem er fyrst og fremst í grimmri samkeppni við markaðsmiðla. Ég nota ekki orðið markaðsmiðla í neikvæðri merkingu um þá fjölmiðla, þeir sinna margvíslegu hlutverki, skemmtilegu og merkilegu á köflum. En til þeirra gerum við einfaldlega allt aðrar kröfur. Við getum ekki gert sömu kröfur um hlutleysi og miðlun á innlendu efni til einkarekinna ljósvakamiðla eins og við getum gert til ríkisútvarps, ríkisrekins ljósvakamiðils. Því fer fjarri. Mér voru það því djúpstæð vonbrigði þegar menntamálaráðherra lét þessa klasturslegu smíð frá sér, sem þetta frumvarp um Ríkisútvarp hf. er. Þar er ekki ráðist í boðlega eða viðunandi skilgreiningu á útvarpsþjónustu í almannaþágu. Þar er meira og minna allt talið upp sem hægt er að telja upp en engin afmörkun eða skilgreining sett fram, engin pólitísk stefnumörkun um hlutverk, umfang og tilgang útvarpsins að finna. Þar er t.d. ekkert fjallað um hlutfall af innlendu efni í bland við það erlenda og hvort einhverju eigi að breyta í því samhengi. Erum við einfaldlega að gera Ríkisútvarpið hraðskreiðara, öflugra og grimmara í samkeppni við einkareknu miðlana en það er nú? Erum við að gefa því meira forskot og gera einkareknum ljósvakamiðlum erfiðara fyrir að starfa og dafna á þessum litla markaði? Já, að mínu mun samþykkt frumvarpsins þrengja verulega að hlutverki einkarekinna fjölmiðla. Það mun auka forskot útvarpsins verulega og það tel ég að við eigum ekki að gera. Við eigum að afmarka Ríkisútvarpið á þessum litla markaði þannig að einkareknir miðlar fái þrifist við hlið Ríkisútvarpsins og RÚV gegni fyrst og fremst afmörkuðu vel skilgreindu hlutverki sem tengist frétta- og samfélagsmiðlun og hins vegar miðlun á innlendu sjónvarpsefni, sem Ríkisútvarpið hvetur til framleiðslu á og gert væri af sjálfstætt starfandi framleiðendum úti í bæ. En Ríkisútvarpið væri hvati að framleiðslu á því og verkkaupi. Ég tel að útvarpið eigi alls ekki að framleiða það sjálft heldur versla við íslenska kvikmyndaframleiðendur á hinum frjálsa markaði. Hið opinbera ætti að mínu mati, með frumvarpi til laga um Ríkisútvarp, að takmarka svigrúm og umfang Ríkisútvarpsins, trappa það niður á einhverju árabili, afmarka hlutverkið og skilgreina upp á nýtt og gefa einkareknu miðlunum aukið svigrúm til að starfa á þessum litla markaði. Því til glöggvunar ætla ég aðeins að tæpa á umsögn sem menntamálanefnd barst frá 365 ljósvakamiðlum þar sem segir, með leyfi forseta: „365 miðlar gáfu á síðasta löggjafarþingi umsögn um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið sf. … Sú umsögn er endursend … Skal einnig áréttað í upphafi að 365 miðlar telja algjörlega órökrétt að leiða framtíðarfyrirkomulag Ríkisútvarpsins til lykta með þeim hætti sem hér er fyrirhugað, án tengsla við löggjöf um fjölmiðla, sem boðuð hefur verið.“ Þetta tek ég undir, virðulegi forseti. Það er einkar athyglisvert að þessi mál skuli ekki til umræðu hlið við hlið, á svipuðum tíma eða að búið sé að setja heildarlögin um fjölmiðla áður en nýtt frumvarp til laga um RÚV er lagt fram. Ekki liggur svo á því máli þótt ekki sé nema einn vetur eftir af kjörtímabilinu. Áfram segir í umsögninni frá 365 miðlum, með leyfi forseta: „Þótt þetta frumvarp sé eingöngu sé sett fram út frá hagsmunum RÚV hefur lögfesting þess áhrif á allan fjölmiðlamarkaðinn og langt út fyrir þetta eina fyrirtæki. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir áframhaldandi fjáraustri af almannafé til eins fyrirtækis sem á í samkeppni við einkafyrirtæki í nákvæmlega sömu starfsemi. Slíkt skekkir samkeppnisstöðu með ýmsum hætti, t.d. bæði á auglýsingamarkaði og við innkaup á innlendu afþreyingarefni. Er það vafalaust rétt sem útvarpsstjóri kemur inn á í grein í Morgunblaðinu 19. janúar síðastliðinn, að núverandi dagskrá má framleiða með hagkvæmari hætti en nú er gert. Það mun fría upp mikla fjármuni sem RÚV getur beitt í samkeppni við einkafyrirtæki sem þurfa að standa á eigin fótum. Þessi atlaga að heilbrigðum rekstrargrundvelli fjölmiðlafyrirtækja er án efa mikil hindrun í vegi fyrir aukinni fjölbreytni í íslenskri fjölmiðlun.“ Ég get að mörgu leyti tekið undir síðustu orðin sem ég las úr umsögninni, að þetta frumvarp er að miklu leyti atlaga að stöðu einkarekinna ljósvakamiðla á markaði. Til lengri tíma litið er frumvarpið atlaga að þessum miðlum. Ég veit ekki hvort það er í beinu framhaldi af atlögu sem gerð var að rekstri ljósvakamiðla og fjölmiðla í eigu Baugs fyrir nokkru, þegar fjölmiðlalögin voru gerð afturræk úr þinginu með sögulegum hætti, þegar forseti lýðveldisins beitti málskotsréttinum í fyrsta sinn í lýðveldissögunni. En burt séð frá því hvort það tengist frumvarpinu þá er það að mínu mati atlaga að rekstrargrundvelli fjölmiðlafyrirtækja. Undir það tek ég í umsögn 365 miðla, sem ég vitna hérna í, að þetta er atlaga að rekstrargrundvelli einkarekinna ljósvakamiðla. Gefa á Ríkisútvarpinu hf., sem óskilgreindu almannaútvarpi og kannski fyrst og fremst markaðsstöð, gífurlegt forskot á einkareknu ljósvakamiðlana í þeirri hörðu samkeppni um auglýsingafjármuni og kostun sem til staðar eru okkar litla markaði í okkar fámenna landi. Sérstaða íslensks samfélags felst í fámenni í stóru landi og kallar að mínu mati á að við afmörkum umfang Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði og skilgreinum sérstaklega afmarkað hlutverk þess við miðlun á fréttum og samfélagslega tengdu efni annars vegar og innlendu efni hins vegar. Það yrðu því gerð mikil mistök ef frumvarp þetta yrði að lögum frá Alþingi. Það væru mikil mistök og atlaga að rekstrargrundvelli einkarekinna ljósvakamiðla. Áfram aðeins, með leyfi forseti, í þessari umsögn 365 miðla: „Í sjálfu sér var eðlilegast ef ríkið vill greiða fyrir ákveðna dagskrárgerð eða dreifingu dagskrár í dreifðum byggðum, að slíkt yrði boðið út og Ríkisútvarpið hf. keppti um þau verkefni á jafnréttisgrundvelli, eins og þingmannafrumvarp hefur verið flutt um og þekkt er varðandi vegagerð og ýmis opinber þjónustuverkefni. Má telja víst að slíkt fyrirkomulag næði markmiðum þjónustu með hagfelldari hætti fyrir skattgreiðendur en það fyrirkomulag sem frumvarpið gerir tillögu um.“ Þá nefna þeir sérstaklega í umsögn sinni um frumvarpið að ekki hafi komið fram skýr rök fyrir því að það samræmist ekki ákvæðum EES-samningsins um ríkisstyrki, sé í andstöðu við markmið samkeppnislaga og tryggi ekki ásættanlegt jafnræði milli opinberra aðila og einkaaðila í útvarpsrekstri. Segir hér að 365 miðlar séu sammála því áliti. Ég tel, virðulegi forseti, að leiða megi líkur að því að þetta frumvarp geri það að verkum að samkeppnisstaðan skekkist enn frekar og einkareknir ljósvakamiðlar eigi enn erfiðara uppdráttar en áður. Ég hef talað fyrir því árum saman að umfang Ríkisútvarpsins á auglýsinga- og kostunarmarkaði verði takmarkað töluvert frá því sem nú er og hinu að útvarpið verði sett á fjárlög. Aftur að því sem varðar tilgang og tilverurétt Ríkisútvarpsins sem slíks. Ég tel að Ríkisútvarpið hafi tilverurétt. Ég tel að ríkið eigi að halda úti ljósvakamiðli sem hafi annað hlutverk en að keppa í grimmri og blóðugri samkeppni um auglýsingafé við einkareknu ljósvakamiðlana. Það á að hafa skýrt skilgreint menningar- og fréttahlutverk og samfélagslegt hlutverk. Ríkisútvarpið sinnir þessu hlutverki að mörgu leyti með miklum sóma. En það er líka í allt of miklum mæli í samkeppni við einkareknu miðlana um erlent afþreyingarefni sem það hefur að mínu mati ekkert með að gera til lengri tíma litið. Það á að einbeita sér að allt öðrum hlutum og þar þarf pólitísk forusta að koma til og það á að kveða á um það í frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Ég tek sérstaklega undir það sem segir í nefndaráliti okkar í minni hluta menntamálanefndar, með leyfi forseta: „Meðmælendur frumvarpsins halda því fram að með breytingum á yfirstjórn sé losað um þau flokkspólitísku tök á Ríkisútvarpinu sem því hefur lengi verið þrándur í götu. Því miður er engin trygging fyrir því í frumvarpinu að pólitískri íhlutun linni.“ Ég tel að þetta vegi þungt í því að ekki er hægt að styðja þetta frumvarp eins og það liggur fyrir hér af því að pólitískri íhlutun linnir ekki þannig að hægt sé að draga þá ályktun af þessu frumvarpi. Það eru mikil vonbrigði, rétt eins og það að hæstv. menntamálaráðherra heyktist á því að skilgreina hlutverk og tilgang Ríkisútvarpsins sem ríkisrekins ljósvakamiðils í þessu frumvarpi. Það mistekst algjörlega. Tilraunin, ef tilraun skyldi kalla, er svo misheppnuð að hún er nánast hlægileg af því að í markmiðalýsingunni um hlutverk og skyldur má segja að verið sé að þenja útvarpið yfir allt og ekkert. Í frumvarpi til laga, sem við ræðum hér, segir, með leyfi forseta: „Útvarpsþjónusta í almannaþágu felur í sér eftirfarandi: 1. Að leggja rækt við íslenska tungu, sögu þjóðarinnar og menningararfleifð. 2. Að senda út til alls landsins og næstu miða a.m.k. eina hljóðvarps“-rás. Þar rekur mig aftur í vörðurnar, virðulegi forseti. Ég ætlaði að spyrja hæstv. menntamálaráðherra að því, ef hún hefði komið hingað í kvöld eins og ég óskaði eftir þegar ég hóf mál mitt, hvort með þessari setningu í 2. gr. væri verið að fela útvarpinu að hætta rekstri Rásar 2. Það er alla vega ekki kveðið skýrt á um það að Rás 2 skuli haldið úti. Ég held nefnilega að Rás 2, eins og hún hefur þróast á síðustu árum, falli algjörlega undir það sem ég var að lýsa hér áðan. Hún hefur markað sér mjög skýrt hlutverk sem er fyrst og fremst að miðla nýrri og gamalli íslenskri popptónlist, sem er mjög mikilvægt og virðingarvert og glæsilegt hlutverk fjölmiðils. Það er kannski eitt af bestu dæmunum um hlutverk ríkisrekins miðils en því hlutverki sinna einkareknu ljósvakastöðvarnar mjög illa og lítið, allt of lítið. Í því felast rökin fyrir tilverurétti Rásar 2 og um leið rökin fyrir því að ríkið skipti sér af fjölmiðlarekstri almennt. Ég hef margoft sagt að ekki sé sjálfsagt að ríkið standi í fjölmiðlarekstri ef hann miðar ekki að öðru en að drepa niður einkarekna fjölmiðlastarfsemi og kæfa alla samkeppni á fjölmiðlamarkaði. En rökin eru vissulega til staðar. Sjálfstæðisflokkurinn hefur rofið sátt um Ríkisútvarpið á síðustu árum. Margir hafa það á tilfinningunni að flokkurinn sé einatt að gera tilraunir til að brjóta það undir sig með pólitískum hætti, beita pólitískum ítökum og pólitískri íhlutun í starfsemi þess og miðlun. Þetta hefur gengisfellt starfsemina í hugum einhverra. Atlaga og áhlaup Sjálfstæðisflokksins og Framsóknarflokksins í einu feikilega illa heppnuðu tilfelli mistókst. Ég held að flokkunum hafi þá ekki tekist það sem þeir ætluðu sér einfaldlega af því að starfsfólkið lét ekki hina pólitísku áhlaupsmenn komast upp með það sem þeim gekk til. Hér segir einnig, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið á að framleiða og dreifa hvers konar útvarpsefni fyrir sjónvarp og hljóðvarp á sviði fréttamiðlunar, fræðslu, lista og afþreyingar. Efnið skal fullnægja eðlilegum kröfum almennings um gæði og fjölbreytni.“ Orðalagið gæti ekki verið opnara og loðnara en akkúrat hér. Stiklað er á einhverju orðalagi eins og „eðlilegt“ og „fullnægjandi“ og „sem almenningi þyki“ - ég veit ekki hvernig á að mæla það. Algjörlega er horfið frá þeirri tilraun sem maður þó taldi að stæði yfir með því grátbroslega frumvarpi sem kom fram í fyrra þegar Framsóknarflokkurinn ætlaði nánast að standa og falla með því að Ríkisútvarpið yrði sf. en ekki hf. Þá var þó gerð tilraun til að skilgreina hlutverk stofnunarinnar en það virðist nánast hafa runnið út í sandinn. Það voru mikil vonbrigði að í þessu frumvarpi skyldi ekki gerð tilraun til þess að skilgreina hlutverk stofnunarinnar og vegur það þyngst í þeirri skoðun minni að frumvarpið sé ekki boðlegt. Það er fyrst og fremst þetta sem ræður viðhorfum mínum, það er að framtíðarhlutverk útvarpsins sem almannamiðils og almennt hlutverk þess skuli ekki skilgreint upp á nýtt. Það kemur mjög vel fram í niðurstöðu nefndarálitsins eins og ég nefndi áðan. Þar segir, með leyfi forseta: „Þar sem a. ekki er ljóst í frumvarpinu með hvaða hætti Ríkisútvarpið á að sinna hlutverki sínu sem almannaútvarp og hver eiga að vera skil milli starfssviðs þess og annarra útvarpsstöðva, b. eftirlitshlutverk Ríkisendurskoðunar og Samkeppniseftirlits er óljóst og ókannað hvort þessar stofnanir búa yfir faglegri hæfni til að skera úr um viðkvæm álitamál sem varða fjárhagslegan aðskilnað milli starfsemi á sviði almannaútvarps og á sviði markaðsstöðvar, c. ekki er gert ráð fyrir viðeigandi gagnsæi í starfsemi og rekstri Ríkisútvarpsins, t.d. með því að um það gildi upplýsingalög ...“ Ég held að það sé algjört grundvallaratriði að um Ríkisútvarpið gildi upplýsingalög. Ég óskaði eftir því fyrr í kvöld að virðulegur forseti fengi í salinn einhvern af forustumönnum Framsóknarflokksins. Ég veit ekki hvort hann hefur fengið viðbrögð frá Framsóknarflokknum. Engin sérstök?

Forseti vill taka fram að hann hefur ekki hlutast til um að einstakir þingmenn Framsóknarflokksins yrðu kallaðir til umræðunnar hér.

Það tekur mjög á mig, forseti, að Framsóknarflokkurinn skuli lagstur á flótta í þessu máli. Mér finnst það átakanlegt. Það væri miklu stórmannlegra að flokkurinn kæmi hingað í þingsalinn og útskýrði það borubrattur og borginmannlegur fyrir þjóðinni, fyrir þeim kjósendum sem eftir eru, af hverju hann hefði fallið frá því meginprinsippi sínu að Ríkisútvarpið skyldi aldrei gert að hlutafélagi. Af hverju það breyttist á einu sumri, ef svo má segja, af því að útreiðina fékk það frumvarp fyrir ári. Síðan kom þetta klastur hingað inn einhvern tíma í haust, þetta klastur sem á að verða að nýjum lögum um Ríkisútvarpið hf. Framsóknarflokkurinn hefur ekki gert aðra tilraun til þess að útskýra þetta en þá að við 1. umr. um málið talaði, að mig minnir, einn framsóknarmaður. Út úr því kom ekki það sem ég vænti og ég mun sæta lagi við 2. umr. um málið - ég er bara rétt kominn af stað með fyrri ræðu mína og á þá síðari eftir í umræðunni síðar í vor - og freista þess að ná tali af framsóknarmanni um þetta mál. Það skiptir mig mjög miklu máli að vita af hverju þessi fyrrverandi félagshyggjuflokkur fór í þann leiðangur, sem ég tel að hann sé lagður af stað í með Sjálfstæðisflokknum, að háeffa og síðar einkavæða Ríkisútvarpið. Ég ætla bara að spyrja framsóknarmennina beint að því: Er það framtíðarmarkmiðið að selja og einkavæða Ríkisútvarpið? Ég fæ engin svör við því af því að Framsóknarflokkurinn er fjarverandi þessa umræðu. Hann hefur t.d.ekki látið sjá sig við þessa umræðu í dag nema þegar fulltrúi hans sat í forsetastóli, var að sjálfsögðu þar ekki þátttakandi í þessum umræðum. En hv. þm. Jónína Bjartmarz var á mælendaskránni á undan mér og ég var svo glaður yfir því þegar umræðan hófst hér í hádeginu að framsóknarmaður talaði á undan mér, þá gæti ég hlustað á framsóknarmann útskýra sinnaskiptin og af hverju flokkurinn hefði fallið frá þessu pólitíska prinsippi án þess að gera einu sinni tilraun til að útskýra það fyrir almenningi, íslensku þjóðinni. Þá hefði ég getað hlustað á framsóknarmann tala, farið í andsvör við hann og óskað sérstaklega eftir því að framsóknarmaðurinn yrði viðstaddur umræðuna og hlustaði á ræðu mína og kæmi jafnvel í andsvör við mig og ætti við mig rökræður um framtíð Ríkisútvarpsins. Að sjálfsögðu byggist þessi þáttur löggjafarstarfsins hér í þingsal á því að við erum að rökræða, yfirleitt með mjög málefnalegum hætti, um hin og þessi þjóðmál, t.d. um það af hverju Ríkisútvarpið á að verða hlutafélag. Af hverju á að setja það sem á ekki að vera ágóðarekstur, rekstur sem að verulegu leyti er háður skattfé almennings, yfir tveir milljarðar á ári, - af hverju á slíkur rekstur heima í hlutafélagaformi en ekki sem sjálfseignarstofnun sem hefur hentað gífurlega vel sem rekstrarform utan um alls konar almannaþjónustu, alls konar þjónustu í almannahag, alls konar samfélagsleg verkefni sem eru ekki framkvæmd af því fólki og þeim félagasamtökum í ágóðaskyni, þó að það hljómi kannski sérkennilega fyrir sumum, t.d. rekstur á skólum, framhaldsskólum, háskólum, barnaskólum, rekstur á heilbrigðisstofnunum, alls kyns samfélagslegur rekstur sem hefur það markmið að bæta samfélagið og sinna hlutverki sem samfélagið þarf á að halda. Þar hefur sjálfseignarstofnunarformið hentað afskaplega vel, komið mjög vel út. Það er ekki fyrr en að síðari tíma sjálfstæðismenn, einhvers konar uppreisnarmenn af hægri vængnum, telja sig knúna til þess. Þessar stofnanir verði að vera hlutafélög af því að það sé svo miklu betra að reka þær þannig. Við fórum í gegnum heilmikla umræðu um þetta í fyrra þegar illu heilli var ákveðið að leggja Tækniskólann niður og setja hann inn í annan skóla sem einkahlutafélag í stað þess að fara þá bestu leið sem slíkar stofnanir geta farið í sem er sjálfseignarstofnanir. Það fyrirkomulag hentar vel utan um hvers konar samfélagslegan rekstur sem ekki er í ágóðaskyni, þar sem ekki er heppilegt að ríkisstofnanir eða ríkið sjálft hafi með það að gera heldur sjálfseignarstofnanir sem hafi þetta markmið. Þetta er mjög undarlegt og við þessu ætlaði ég að fá svör frá Framsóknarflokknum. Þess vegna óskaði ég eftir því við virðulegan forseta fyrir einum og hálfum klukkutíma bráðum að einhver af forustumönnum Framsóknar, t.d. hæstv. landbúnaðarráðherra, sem fer með himinskautum í fjölmiðlum þessa dagana um íslenska pólitík innan lands og viðhorfin til utanríkismálanna, yrði hér viðstaddur. En hann hefur ekki látið sjá sig og ekki sagt orð um Ríkisútvarpið sem þó er mjög veigamikill þáttur í íslensku samfélagi. Heilbrigði samfélagsins liggur að vissu leyti því til grundvallar að hér sé fjölmiðlarekstur nokkuð heilbrigður og hér sé starfrækt ríkisútvarp með skýrt skilgreint markmið í frétta- og samfélagsmiðlun annars vegar og miðlun á innlendu efni hins vegar til mótvægis við einkarekna markaðsmiðla sem hafa ekki sama hlutverk og við getum ekki gert sömu kröfur til, þó að þeir sinni að mörgu leyti samfélagslegu hlutverki líka. Til dæmis er rekin hér mjög umfangsmikil fréttaþjónusta af einkareknum miðlum, bæði á ljósvakanum og í prentuðu máli.

Forseta leikur nokkur forvitni á að vita hvort hv. þingmaður telur að hann eigi langt eftir af ræðu sinni.

Já, töluvert langt eftir.

Þá biður forseti hv. þingmann að gera hlé á ræðu sinni þar sem ekki eru áform um að halda þingfundi áfram hér fram eftir nóttu og er miðað við að umræðu verði frestað fram á föstudag og mun þá áfram verða haldið 2. umr. um Ríkisútvarpið hf. Er þá gert ráð fyrir að hv. þingmaður haldi áfram ræðu sinni. Málið er því tekið af dagskrá þessa fundar. Þar sem hv. þingmaður hefur gert hlé á ræðu sinni er honum heimilt að yfirgefa ræðustólinn.