Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur svohljóðandi bréf frá formanni þingflokks framsóknarmanna, Hjálmari Árnasyni, dags. 4. febrúar: ,,Þar sem Halldór Ásgrímsson utanríkisráðherra, 7. þm. Reykv. n., er erlendis í opinberum erindum og getur því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því með vísun til 2. mgr. 53. gr. þingskapa að varamaður hans, Guðjón Ólafur Jónsson lögmaður, taki sæti hans á Alþingi á meðan.`` Guðjón Ólafur Jónsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Hæstv. forseti. 7. mál á dagskrá fundarins er frv. hæstv. viðskrh. um fjármálafyrirtæki sem breytt var í gær. Samkvæmt 36. gr. þingskapa má eigi, nema með samþykki þingsins, taka frv. til umræðu fyrr en liðnar eru a.m.k. tvær nætur frá því er því var útbýtt. Þess vegna mun ætlun hæstv. forseta að fá samþykki þingsins fyrir afbrigðum þannig að þetta mál megi taka á dagskrá. Spurning mín til hæstv. forseta er hvað það er sem rekur á eftir því að þetta frv. verði keyrt áfram með slíkum hraða. Er það fyrirhugaður fundur stofnfjáreigenda SPRON sem halda á nk. þriðjudag, 10. febrúar, til að taka afstöðu til samnings sem stjórnir SPRON og KB-banka hf., þá Kaupþing -- Búnaðarbanki hf., gerðu með sér 21. desember 2003 í samræmi við gildandi lög?

Er þingmaðurinn ...?

Þar sem ég er formaður hv. efh.- og viðskn. sem mun fá þetta mál til umfjöllunar og vil gjarnan greiða fyrir þingstörfum þætti mér vænt um að heyra hugmyndir hæstv. forseta um framgang málsins í samræmi við 2. mgr. 18. gr. þingskapa, hvort hv. nefnd eigi að leita skriflegra umsagna þeirra aðila sem málið varðar og álits lögfræðinga á lagalegum áhrifum þessa frv. svo sem jafnan er gert við vandaða lagasetningu og kveðið er á um í 28. gr.

Virðulegi forseti. Þetta er stjfrv. sem flutt er í þeim tilgangi að eyða óvissu um mál sem mjög hefur verið rætt, bæði hér og annars staðar, og því teljum við ástæðu eins og við aðrar slíkar aðstæður til að málinu sé flýtt. Að öðru leyti eru efh.- og viðskn. ekki gefin nein fyrirmæli um það með hvaða hætti nefndin hagar störfum sínum. Þó er það venja í þinginu að þá Alþingi veitir afbrigði með þessum hætti, og ég vænti þess að það verði gert, leitist þingnefnd í framhaldinu við, nema eitthvað sérstakt mæli því í gegn, að veita slíku máli greiða för í gegnum þingið. Það eru að sjálfsögðu engin fyrirmæli af hálfu stjórnvalda eða ríkisstjórnarinnar til þingnefndarinnar í þessum efnum og engar leiðbeiningar. Nefndin er fullfær um að ákvarða það sjálf, en þetta eru skýringarnar.

Frú forseti. Ég er satt að segja hálfhikandi við að blanda mér í innri mál Sjálfstfl. sem hér hafa verið tekin upp. En vegna athugasemda hv. þm. Péturs Blöndals sem er sérstakur forustumaður Sjálfstfl. í efnahagsmálum, áhyggna hans af því að hér sé verið að leggja í vegferð þar sem ekki verður nægilega vandað til lagasetningar, vil ég biðja hann sjálfan að fletta því upp hversu oft hann hefur sjálfur tekið þátt í því að flýta hér málum í gegn. Varðandi málið sjálft er rétt að rifja það upp að það var fyrir tilverknað hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar sem hægt var að koma þessu mikilvæga máli á dagskrá á nýjan leik. Það lá ljóst fyrir að ef þingið hefðist ekki að yrði sparisjóðakerfið í landinu einfaldlega eyðilagt. Hæstv. viðskrh. hafði legið í láginni og neitað að hreyfa sig til aðgerða. Það liggur algerlega ljóst fyrir að skilningur Alþingis frá því að Alþingi kláraði málið fyrir tveimur árum var sá að það ætti að treysta stöðu sparisjóðanna í landinu og ekki búa lagaumgjörð með þeim hætti að þeir yrðu muldir niður á tiltölulega skömmum tíma. Hér er því verið að setja undir þennan leka og efnislega förum við yfir það mál á eftir, fulltrúar Samf. Hér miðar málum þó í rétta átt þótt lengra hefði mátt ganga eins og þeir félagar, fulltrúar Sjálfstfl. og Samf., höfðu undirbúið í sinni frumvarpsgerð og hafi þeir þakkir fyrir það. Það er alveg einsýnt að Samf. mun a.m.k. liðka fyrir því að hér geti mál gengið hratt og örugglega en auðvitað vandað fram og að þær nauðsynlegu breytingar nái fram að ganga sem hér eru lagðar til.

Hæstv. forseti. Fyrir hönd þingflokks Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vil ég lýsa því yfir að við viljum gjarnan hraða afgreiðslu þessa máls. Þingflokkurinn óskaði eftir því hinn 27. desember að efh.- og viðskn. yrði kölluð saman til þess að fjalla um þetta mál. Síðan þekkir þingið hvernig nefndin reyndist óstarfhæf. Það var reynt að ná nefndinni saman að nýju 22. janúar en að lokum tókst að boða hlutaðeigandi málsaðila til fundar í þessari viku. Ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram, málið hefur fengið mikla umræðu og það er mikill þrýstingur frá sparisjóðunum í landinu um að óvissu um framtíð þeirra verði eytt. Ég vil af þeim sökum ítreka það sem ég sagði í upphafi máls míns, við styðjum hraða meðferð þessa máls.

Virðulegi forseti. Á dagskrá þessa þings síðar í dag er mál um sparisjóðina. Frjálsl. hefur þegar lagt fram frv. um það frestunarákvæði sem við höfum einnig rætt í dag. Við munum á engan hátt leggja stein í götu þess að það mál sem hér verður tekið á dagskrá af hendi ríkisstjórnarinnar fái hraða meðferð en vonumst vissulega til þess að bæði málin verði tekin til gaumgæfilegrar athugunar í hv. nefnd. Ég tel að þessi mál þoli ekki þá bið að dragast fram yfir 10. febrúar eins og mér fannst hv. þm. Pétur Blöndal jafnvel gefa í skyn að væri hægt að gera í efh.- og viðskn. Ég tel að það sé vilji þingsins að taka á þessum málum og að það eigi að hafa forgang.

Frú forseti. Ég tek undir það að hér er ekki um neitt nýmæli að ræða, að leitað sé afbrigða til að hraða þingmáli. Það hefur margsinnis gerst og er algjörlega í samræmi við þingsköp. Það er þingheimur sem tekur ákvörðun um slíkt. Ég tek enn fremur undir þau sjónarmið að það er mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem lýtur að því máli sem er til umræðu. Sú umræða hefur verið mikil innan þingsins. Hún er mikil utan þingsins og það er mikilvægt að eyða þeirri óvissu sem fyrst. Ég tek hins vegar ekki undir þessa persónudýrkun hv. þm. Guðmundar Árna Stefánssonar um að einhverjir einstaklingar hér ráði því að frumkvæði hafi verið tekið og vil heldur ekki taka þátt í einhverju kapphlaupi um það hvort þeir einstaklingar eða Frjálsl. hafi verið fyrstir. Þetta mál hefur verið til umræðu í þinginu, það er meginatriðið. Hæstv. ríkisstjórn hefur tekið frumkvæðið í málinu. Það liggur fyrir frv. frá hæstv. ríkisstjórn og það er mikilvægt að það fái hraða og góða og málefnalega meðferð á Alþingi sem fyrst.

Hæstv. forseti. Í samræmi við 2. mgr. 18. gr. þingskapa ber formanni nefndar í samráði við forseta að ákvarða störf nefndarinnar í ákveðnum málum. Nú hef ég heyrt að menn óski eftir mjög hraðri meðferð á þessu máli og ég spyr hæstv. forseta hvort það tengist eitthvað því að haldinn verður stofnfjáreigendafundur í SPRON 10. febrúar, þ.e. eftir sex daga. Ég vil fá svar frá forseta, ekki frá öðrum, um það hvort þetta tengist því að það beri að hraða meðferð málsins þvílíkt í hv. efh.- og viðskn. að ekki sé hægt að senda málið til umsagnar eins og venja er þegar sett eru góð og gegn lög.

Virðulegi forseti. Það er alveg óþarfi af hv. þingmanni að spyrja forseta út úr með þessum hætti. Þetta er stjfrv. og það er óskað eftir því við þingheim af hálfu þeirra sem flytja málið, ríkisstjórnarinnar, að leitað verði afbrigða. Forseti ber þá ósk undir þingheim. Þetta er ekki að frumkvæði þingforsetans þannig að það er alveg óþarfi að vera að spyrja þingforseta út úr með þeim hætti eins og gert er. Ég hef fulla trú á því að hv. þm. Pétur Blöndal geti stjórnað fundum efh.- og viðskn., hann er þar hvergi vanhæfur eins og við þekkjum. Menn hafa ruglað saman vanhæfisreglum hér. Það hefur ekkert með það að gera, það er ruglað saman vanhæfisreglum sveitarfélaga við þingið, ég hygg að menn séu komnir út úr því. En þá má heldur ekki, hv. þingmaður, rugla þeim saman við hlutverk forsetans sem er hér að bera upp óskir ríkisstjórnarinnar til þingheims. Þingheimur segir síðan já eða nei. Það er alveg óþarfi að vera að þýfga þingforseta um þetta sérstaklega.

Frú forseti. Það er ekki oft sem ég get tekið undir með hæstv. forsrh. en ég hlýt að gera það í öllum meginatriðum núna. Ég vil hins vegar vekja alveg sérstaka athygli á því að þessi aðkoma hv. þm. Péturs H. Blöndals í þessari umræðu er talandi dæmi um það vandamál sem við í Samf. höfum verið að vekja athygli á á umliðnum vikum. Nú stendur þingið frammi fyrir því að formaður efh.- og viðskn. er hér í stórum vanda sjálfur því að hann hefur sérstakra persónulegra hagsmuna að gæta í málinu 

Viltu sanna það?

Málið er einfaldlega hér ljóslifandi fyrir framan okkur, það vandamál sem á hefur verið bent. Rétt til að halda því til haga sem ég nefndi áðan, um frumburðarrétt í þessu máli, það er algjört aukaatriði. Ég var eingöngu að fara yfir það til upplýsingar að þeir ágætu hv. þm. hér höfðu frumkvæði að því að taka málið á dagskrá á nýjan leik, og þingflokkur Samf. annars vegar samþykkti það frv. fyrir sitt leyti. Eftir því sem ég best veit til gerði þingflokkur Sjálfstfl. það líka. Síðar sama kvöld gerist það að hæstv. viðskrh., fulltrúi Framsfl., vaknar af værum blundi og býr til sitt frv. sem er minna í sniðum, skulum við segja, en þó þannig að það er samhljóða hinu í nánast einni grein. Það var ,,copy`` og ,,paste``. Þetta eru allt aukaatriði. Ég fagna því fyrst og síðast að málið er fram komið.

... veita afbrigði?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Guðmundur Árni Stefánsson sagði að ég væri vanhæfur vegna þess að ég hefði persónulega hagsmuni af þessu máli. Þessu hefur verið haldið fram aftur og aftur með engum rökum. Málið er það að ef SPRON yrði ekki breytt í hlutafélag mundi ég græða meira á því að sitja í stjórn en að selja stofnbréfin mín. Það er nú bara þannig. Það er fáránlegt að vera að blanda saman pólitískum hagsmunum og því að ég hafi einhverja persónulega hagsmuni. Ég hef vissulega mikla pólitíska hagsmuni af þessu.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki, sem er 550. mál þingsins, á þskj. 828. Upphaf þessa máls má rekja til breytinga á lögum um viðskiptabanka og sparisjóði árið 2001 þegar sparisjóðir fengu heimild til hlutafélagavæðingar. Þessi heimild til hlutafélagavæðingar var sett í lög í samvinnu við Samband íslenskra sparisjóða. --- Hæstv. forseti, er hægt að fá hljóð í salinn?

Forseti biður þingmenn um að hafa ró í salnum og loka dyrum fram á gang.

Ég endurtek: Þessi heimild til hlutafélagavæðingar var sett í lög í samvinnu við Samband íslenskra sparisjóða. Lögin voru að mestu að danskri fyrirmynd en Danir höfðu veitt sparisjóðum heimild til hlutafélagavæðingar í lok níunda áratugarins. Rökin að baki hlutafélagavæðingu voru þau að sparisjóðirnir stæðu frammi fyrir virkari samkeppni en áður vegna hlutafélagavæðingar ríkisviðskiptabankanna og endurskipulagningar fjárfestingarlánasjóðakerfisins. Með stækkandi markaði, alþjóðavæðingu og harðnandi samkeppni var þörfin á auknu eigin fé orðin brýnni. Það var því talin forsenda þess að samkeppnisstaða viðskiptabanka og sparisjóða yrði raunverulega jöfnuð að þeir stæðu jafnfætis þegar kæmi að möguleikum á öflun eigin fjár. Síðan hefur mikið vatn runnið til sjávar. Nokkrir sparisjóðir hafa velt fyrir sér hlutafélagavæðingu og tveir sparisjóðir hafa þegar breytt sér í hlutafélög en það eru Sparisjóður Kaupþings og nb.is-sparisjóður. Langmesta athygli hefur hins vegar vakið tilraun SPRON til hlutafélagavæðingar á síðustu 18 mánuðum. Hópur stofnfjáreigenda og Búnaðarbankinn freistuðu þess að kaupa stofnfé í SPRON og ná með þeim hætti yfirráðum yfir sjálfseignarstofnun sem síðan yrði stofnuð við hlutafélagavæðingu. Þessi áform gengu ekki eftir. Í desember sl. náðist samkomulag á milli SPRON og KB-banka um að KB-banki yfirtæki SPRON eftir hlutafélagavæðingu með fyrirvara um samþykki fundar stofnfjáreigenda og eftirlitsaðila. Gagnrýni mín á þennan samning hefur eingöngu lotið að því að gert er ráð fyrir að sjálfseignarstofnunin selji sinn hlut á mun lægra gengi en stofnfjáreigendurnir. Þetta hef ég talið óeðlilegt og að hagsmuna sjálfseignarstofnunarinnar hafi ekki verið gætt. Því frv. sem hér er til umfjöllunar er ætlað að taka á þessum hagsmunaárekstrum. Það er veikleiki í löggjöfinni að þegar tilboð um yfirtöku berst getur sú hætta skapast að stofnfjáreigendurnir sem stjórna sjálfseignarstofnuninni taki ákvörðun sem þjónar hagsmunum þeirra en ekki hagsmunum sjálfseignarstofnunarinnar. Þegar hlutafélagavæðingarlögin voru samþykkt á sínum tíma varð nokkur umræða um með hvaða hætti væri best að haga stjórn sjálfseignarstofnunarinnar. Niðurstaðan þá varð sú að enginn væri betur til þess fallinn að stýra þessu fé en þeir sem hefðu lagt sparisjóðnum til fjármagn í gegnum tíðina. Önnur niðurstaða hefði á sínum tíma ekki verið samþykkt af sparisjóðunum. Á þeim tíma var ekki hugað að því að hagsmunaárekstrar gætu orðið á milli stofnfjáreigenda og sjálfseignarstofnunarinnar þegar til yfirtökutilboðs á sparisjóði kæmi. Ekki hefur náðst samstaða um breytingu á þessu fyrirkomulagi fyrr en virðist vera núna. Sú breyting sem hér er lögð til aftengir hagsmuni stofnfjáreigenda og sjálfseignarstofnunar. Þessi breyting hefur engin áhrif á stöðu stofnfjáreigandans sem hluthafa í sparisjóði. Á árinu 2002 óskaði ég eftir því við Pál Hreinsson, prófessor við Háskóla Íslands, að hann mæti það hvort breyting af þessu tagi stangaðist á við ákvæði stjórnarskrár. Í greinargerð Páls frá september 2002 segir, með leyfi forseta: ,,Helstu einkenni sjálfseignarstofnana eru þau að eignir slíkra stofnana eru ekki háðar eignarráðum einstaklinga eða lögaðila og þeir eiga ekki rétt til ágóða af rekstri sjálfseignarstofnana, heldur er starfsemin öll rekin í þágu ákveðins markmiðs, yfirleitt í þágu mannúðarmála eða í öðrum hliðstæðum tilgangi. Þótt slíkar lagabreytingar hafi þannig áhrif á rétt hluthafa sparisjóðs til þess að kjósa alla menn í stjórn sjálfseignarstofnunarinnar og hafa þannig áhrif á stjórn stofnunarinnar verður ekki séð að þeir eigi stjórnarskrárvarinn rétt til þess. Skal hér áréttað að þeir eiga ekkert eignarréttarlegt tilkall til slíkra sjálfseignarstofnana. Telja verður því að almenna löggjafanum sé heimilt að breyta fyrirkomulagi á kjöri í stjórn slíkra sjálfseignarstofnana frá þeirri skipan sem ákveðin var með 3. gr. laga nr. 71/2001 og að 72. gr. stjórnarskrárinnar standi því ekki í vegi.`` Hæstv. forseti. Ég vil nota tækifærið og ræða hér stuttlega stöðu sparisjóðanna. Sparisjóðir eru hér á landi sem annars staðar staðbundin fjármálafyrirtæki með sterk tengsl við starfssvæði sitt og nána samvinnu sín á milli. Þeir hafa sterkar félagslegar rætur og markmiðið með rekstrinum er að stuðla að almannahag. Sparisjóðirnir hafa verið reknir með hag sparifjáreigenda og almennings fyrir augum en ekki til hámarksarðs fyrir stofnfjáreigendur. Sparisjóðir hafa í dag sömu starfsheimildir og viðskiptabankar en sérstaða þeirra er enn mikil. Þeir eru yfirleitt lítil fjármálafyrirtæki í miklum tengslum við sitt nánasta umhverfi. Flestir þeirra starfa einungis á takmörkuðu svæði. Þannig myndast yfirleitt sterkari tengsl við mannlíf og atvinnulíf á starfssvæði sparisjóðsins og meiri nálægð við viðskiptavini en tíðkast meðal annarra fjármálafyrirtækja. Stofnfjáreigendur leggja sparisjóðnum til stofnfé og eiga rétt á að fá það fé til baka, verðbætt við tilteknar aðstæður. Þeir eiga, ólíkt hluthöfum í hlutafélagi, ekkert tilkall til uppsafnaðs hagnaðar sparisjóðanna. Enginn getur gert tilkall til uppsafnaðs hagnaðar sparisjóðs, en við slit hans rennur afraksturinn til líknar- og menningarmála á starfssvæði hans. Stofnfjáreigendur eiga hins vegar rétt á arði af stofnfé sínu samkvæmt nánari reglum í lögum um fjármálafyrirtæki. Þetta er meginhugmyndafræðin á bak við sparisjóðina. Hvort þessi hugmyndafræði lifir af í heimi stöðugra umbóta skal ósagt látið. Það verður að koma í ljós. Sparisjóðirnir verða sjálfir að taka sér tak og móta framtíð sína. Þeir mega ekki verða nátttröll sem dagar uppi á fjármálamarkaði. En þetta er undir sparisjóðunum sjálfum komið. Því miður hafa verið miklar innbyrðis deilur innan sparisjóðanna á undanförnum árum. Það er vonandi að sparisjóðirnir beri gæfu til að leysa þær deilur og verði vel í stakk búnir til að veita viðskiptabönkunum fremur öfluga samkeppni á komandi árum. Hæstv. forseti. Ég vil geta þess hér að ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, hefur haft íslensku fjármálalöggjöfina til skoðunar að undanförnu, m.a. lagaákvæði um sparisjóði. Í þessu frv. mæli ég fyrir einni breytingu sem ESA og viðskrn. eru sammála um að standist EES-samninginn. Önnur ákvæði um sparisjóði sem ESA hefur óskað skýringa á brjóta ekki í bága við EES-samninginn að mati viðskrn. ESA hafa verið sendar ítarlegar, rökstuddar athugasemdir. Á þessu stigi er hins vegar óvíst um framtíð þessa máls. Hæstv. forseti. Það er ekki markmið mitt með þessu frv. að koma í veg fyrir hlutafélagavæðingu sparisjóða heldur eingöngu að laga þann veikleika sem er á gildandi lögum. Vissulega er til staðar lagarammi í dag þar sem ítarlega er kveðið á um skyldur stjórnar sparisjóðsins og stjórnar sjálfseignarstofnunarinnar. Útilokað er á þessu stigi að segja til um hvort samningur SPRON og KB-banka gangi í gegn að óbreyttum lögum. Ég hef sem eftirlitsaðili með sjálfseignarstofnunum sem stunda atvinnurekstur haft efasemdir um að stjórn sjálfseignarstofnunarinnar sé hæf til að taka ákvörðun í málinu og hvort hún gæti hagsmuna sjálfseignarstofnunarinnar með því að samþykkja að selja hlut sinn í SPRON á genginu 1. Jafnframt er ógjörningur að segja til um viðbrögð Samkeppnisstofnunar og Fjármálaeftirlitsins en báðar þessar stofnanir hafa beina aðkomu að málinu. Ástæða þess að frv. er lagt fram er að það er sparisjóðum í landinu til framdráttar að stjórn sjálfseignarstofnunarinnar sé breytt þannig að enginn velkist í vafa um hæfi hennar til að taka ákvarðanir. Hvaða áhrif frv. hefur á sparisjóði getur tíminn einn skorið úr um. Sparisjóðir standa frammi fyrir virkari samkeppni á markaði en nokkru sinni fyrr. Viðskiptabankarnir eru að stækka, lánskjör þeirra og lánshæfismat að batna og þar með geta þeirra til að bjóða viðskiptavinum sínum betri kjör. Við þessu þurfa sparisjóðirnir að bregðast. Sparisjóðirnir þurfa að hafa í huga að hver er sinnar gæfu smiður. Hvort stofnfjáreigendur í sparisjóðum kjósi að breyta rekstrarformi sparisjóða eftir þessa breytingu verður að koma í ljós. Hvort SPRON-málið hið þriðja mun koma upp á næstu missirum er einnig óvissu háð. En eitt er víst: Ekkert verður eins og áður. Við getum ekki tryggt að sparisjóðirnir verði alltaf til í óbreyttri mynd. Ég vil einnig gjalda varhuga við því að gerðar verði breytingar á lögum um fjármálafyrirtæki sem útiloki breytingar á rekstrarformi sparisjóða og því að gerðar verði breytingar sem óvissa er um hvort standist stjórnarskrárvarin eignarréttindi og ákvæði EES-samningsins. Herra forseti. Ég óska eftir því að þessu máli verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. efh.- og viðskn. og óska eftir því að það fái skjótan framgang í þinginu.

Frú forseti. Ég vil fá að spyrja hæstv. viðskrh. hvort frv. taki á því tvöfalda verði sem stendur til að greiða fyrir SPRON, því að greiða tvöfalt hærra verð fyrir hlut stofnfjáreigenda miðað við það sem greiða á fyrir sjálfseignarstofnunina. Í máli hæstv. viðskrh. kom fram að hún hefði einmitt gert hvað alvarlegastar athugasemdir við þann þátt þessa máls. Mér hefði þótt mjög eðlilegt að tekið væri sérstaklega á því atriði, sem hæstv. viðskrh. gerði hvað mestar athugasemdir við. Ég fæ ekki séð að í þessu frv. sé tekið á þessari tvöföldu verðlagningu. Þó getur verið að mér hafi yfirsést það og þess vegna væri ágætt að hæstv. viðskrh. upplýsti mig um hvernig tekið er á því atriði sem hún hefur gert hvað alvarlegastar athugasemdir við.

Hæstv. forseti. Það er ágætt að fá að svara þessu í upphafi umræðunnar. Það sem frv. tekur á er að skilið er á milli stofnfjáreigenda annars vegar og sjálfseignarstofnunar hins vegar. Þannig eru það ekki stofnfjáreigendur sem stjórna sjálfseignarstofnuninni og ekki stofnfjáreigendur sem ákveða gengið á sjálfseignarstofnuninni. Það sem ég hef gagnrýnt allan tímann, frá því að þessi viðskipti voru gerð opinber á milli KB-banka og SPRON, er að það er mismunandi gengi eftir því hvort um er að ræða stofnfé einstaklinga sem orðin eru að hlutabréfum eða hlutabréf sjálfseignarstofnunar. Annars vegar er gengið 2,13 og hins vegar gengið 1. Með þessu frv. er um aðskilnað að ræða. Þannig er sjálfstæð stjórn yfir sjálfseignarstofnuninni sem tekur ákvörðun um hvort hún er tilbúin að selja á genginu 1 og hún hefur ekki hagsmuna að gæta vegna þess að hún á ekki stofnbréf, stjórnin, þ.e. stjórnarmenn. Þetta er meginatriði málsins. Hins vegar er líka ljóst að þegar þessi mál voru síðast til umfjöllunar á hv. Alþingi kom tillaga frá hv. efh.- og viðskn. um breytingar á 74. gr. sem gerir það að verkum að hlutafé stofnfjáreigenda er metið þannig að þeir standi ekki verr að vígi eftir að búið er að selja þeirra hlut en ella. Réttara sagt: Þegar stofnfé er breytt í hlutafé á viðkomandi stofnfjáreigandi ekki að standa verr að vígi en áður. Það var að frumkvæði efh.- og viðskn. sem þessi breyting var gerð og hún hefur vissulega ákveðin áhrif í öllu þessu máli.

Frú forseti. Ég fagna þessari umræðu um sparisjóðina og því að hæstv. viðskrh. Valgerður Sverrisdóttir láti sig varða málefni sparisjóðanna. Hæstv. viðskrh. hefur skipt um skoðun frá því um áramót. Þá taldi hún málið ekki varða stjórnvöld þar sem salan væri eitthvað sem væri að gerast úti á markaðnum, þetta væri allt annar gerningur en stóð til að ætti sér stað sumarið 2002. Þess vegna væri fróðlegt að fá að heyra hæstv. ráðherra segja hvað hefur breyst og hvað er með öðrum hætti nú en sumarið 2002 þegar til stóð að breyta sparisjóðum í hlutafélög.

Hæstv. forseti. Ég kannast ekki við að hafa skipt um skoðun í þessu máli. Þegar þetta var fyrst gert opinbert sagði ég hins vegar að málið bæri að með allt öðrum hætti en það sem gerðist 2002. Ég er enn þeirrar skoðunar vegna þess að í því tilviki voru það fimm einstaklingar ásamt Búnaðarbankanum sem ætluðu að komast yfir SPRON með því að yfirbjóða stofnbréf, kaupa stofnbréf á yfirverði, og ná þannig yfirráðum yfir sjálfseignarstofnuninni, þ.e. ná 81% af eigin fé SPRON undir sig með því að kaupa einungis stofnbréfin á fimmföldu yfirverði. Í því tilfelli sem nú er um að ræða er farið að lögum, 

Frú forseti. Ég vil benda hæstv. viðskrh. á að stjórn SPRON stendur einhuga á bak við þessa breytingu. Nú er því ekki um neitt að ræða sem hét áður óvinveitt yfirtaka. Meiningin var að tveir þriðju stofnfjáreigenda mundu samþykkja þennan gerning þannig að þeir sem stofnuðu sparisjóðinn og standa vörð um hann mundu líka samþykkja þetta með miklum meiri hluta. Hæstv. ráðherra sagði rétt áðan að SPRON-málið hið þriðja kæmi upp. Á hún þá við það að þessi lagasetning muni stöðva SPRON-málið annað? Á hún við það að þessi lagasetning sé sett til höfuðs þeim samningi sem gerður var milli SPRON og Kaupþings -- Búnaðarbanka hf. 23. desember sl.? Ég vil fá svör við því og eins því hvort meiningin sé að klára lagasetninguna fyrir 10. febrúar. Ég spurði hæstv. forseta að því áðan og hann kom sér undan því að svara. En ég vil fá að vita hvort störf hv. efh.- og viðskn. skuli vera svo hröð að það eigi að afgreiða þetta á fimm dögum. Það þarf ég að vita því að annars vanda ég mig við lagasetninguna og fæ til mín lögfræðinga og leita umsagna. Varðandi mismunandi verð þá er það afskaplega einfalt. Sá sem kaupir 80% af sjálfseignarstofnuninni fær ekki nema 5% vægi. Hann þarf að ná 97,5% til að geta breytt samþykktum af því að 2,5% sem eftir eru hafa helmings vægi á við 5%. Hann fær aldrei meira en 5%. Þess vegna þarf hann sífellt að bjóða hærra og hærra verð til stofnfjáreigenda því að margir þeirra munu ekkert selja. Þeir eru ekki skyldaðir til að selja. Þetta skýrir af hverju það er mismunandi verð. Ég skil ekki að menn skuli ekki skilja þetta.

Hæstv. forseti. Ég ætla rétt að vona að hv. formaður efh.- og viðskn. vandi sig alltaf í störfum sínum í efh.- og viðskn. Hann sagðist ætla að vanda sig ef um það væri að ræða að þetta mál ætti ekki að fara hratt í gegn. Hins vegar er það ekki mitt að kveða upp úr um hvenær þetta frv. verður að lögum. Á hv. Alþingi er það þingheimur sem tekur þá ákvörðun. Þegar ég segi, eins og ég sagði áðan, að það sem nú er um að vera í sambandi við SPRON sé með allt öðrum hætti en var sumarið 2002 þá meina ég það. Ég sagði líka áðan, og hef áður sagt, að þessi atlaga --- þetta er reyndar ekki atlaga en fyrri aðferðin var atlaga --- þ.e. sú aðferð sem nú er beitt er í raun lögum samkvæmt, a.m.k. hvað varðar öll aðalatriði málsins. Við það stend ég þannig að þar erum við hv. þm. allt að því sammála. Þegar hann talar um sjálfseignarstofnunina eins og hún sé svo lítils virði og þess vegna eðlilegt að kaupa hana á genginu 1 þá er það alls ekki svo. Það eru ákvæði um það í lögunum, fyrst og fremst um það, að á hluthafafundinum, á stofnfundi hlutafélagsins fari sjálfseignarstofnunin með atkvæðisrétt á við eign sína, á við eigið fé. Auk þess getur hún tekið ákvörðun um hversu mikið vægi hún hefur í hlutafélaginu áfram. Ef hv. þm. ætlar að nota það sem skýringu á þessu tilboði upp á 1% til sjálfseignarstofnunarinnar þá er það ekki skýring að mínu mati.

Frú forseti. Ég veit ekki enn þá hvort mér beri að hraða störfum þannig að þetta verði að lögum fyrir 10. febrúar þegar fundur stofnfjáreigenda í SPRON tekur ákvörðun sína. Ég vil fá að vita það,  Ég vil benda hæstv. ráðherra á að ef hlutaféð er selt út úr sjálfseignarstofnuninni gilda bara venjuleg lög um hlutafélagasparisjóði og þar fer enginn með meira en 5%, þannig að kaupandinn fer bara með 5%. 
            

Hæstv. forseti. Ég náði ekki að svara einu atriði áðan af því sem hv. þm. spurði um, hvort frv. ætti að stöðva þau viðskipti sem fyrirhuguð eru á milli KB-banka og SPRON. Ég svara því þannig að það er ekki sett í lög að þessi viðskipti geti ekki átt sér stað. Hins vegar sér hv. þm. jafn vel og ég út á hvað frv. gengur. Það útilokar ekki viðskipti en það getur vel verið að þau verði ekki eins áhugaverð af hálfu þessara aðila eftir að frv. verður að lögum. Það væri ekki hægt að setja ákvæði í lög sem útilokuðu að þessi viðskipti ættu sér stað með hreinni lagasetningu um að það mætti ekki.

Virðulegi forseti. Ég sé að hæstv. viðskrh. hefur yfirgefið salinn, mér þætti vænt um að hún væri hér. Þetta mál á sér náttúrlega sögu sem ég mun kannski rekja aðeins í ræðu minni á eftir. En mig langar að spyrja hæstv. viðskrh. einnar lítillar spurningar. Hún hefur í fjölmiðlum lýst því yfir að hugmyndir mínar og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, sem við höfum lagt fram, séu í andstöðu við EES-samninginn og eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. En hæstv. ráðherra hefur á engan hátt útskýrt hvað hún á við. Mig langaði því að fá skýringar frá hæstv. ráðherra og, ef hægt væri, að ræða þær á málefnalegum grunni en ekki í dylgjuformi sem hæstv. ráðherra hefur haft um þetta í fjölmiðlum.

Hæstv. forseti. Nú er ég ekki með frumvarpsdrögin fyrir framan mig en það var ákvæði í þeim drögum þess efnis að það voru settar skorður við viðskiptum með hlutafé í viðkomandi sparisjóðahlutafélagi í einhver ár, þrjú ár minnir mig, í einni grein frv. Það mundi vera túlkað sem skerðing á frjálsu flæði fjármagns í sambandi við EES-samninginn. Síðan voru ákvæði í 74. gr. sem varða hugsanlega --- ég hef nú aldrei fullyrt neitt um þetta --- ég hef sagt að það væru ákveðnar líkur til þess ...  
            

Hæstv. forseti. Mér hefur alltaf fundist ástæða til að taka mark á yfirlýsingum ráðherra, ekki bara þessa hæstv. ráðherra heldur allra. Þeir hafa mikið af starfsfólki í kringum sig sem getur unnið mikla vinnu fyrir þá. En hæstv. ráðherra kemur hingað upp og verður ber að því að hafa ekki hugmynd um um hvað hún er tala. Það frv. sem ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson sömdum er sex greinar en ekki 74 og það ákvæði sem hæstv. ráðherra vísaði til er þannig að það voru þau skilyrði fyrir því að bréf yrðu seld að öll stjórnin væri sammála og það væri aðlögunarhæfni til þriggja ára. Það voru engin höft á þessu, það mátti selja þessi bréf, skilyrðið var að allir stjórnarmenn væru sammála. Það er aðeins eitt ákvæði í lögunum sem menn hafa athugasemdir við að því er varðar EES-samninginn, það er hið svokallaða 5% ákvæði um að enginn megi fara með meiri atkvæðisrétt en 5%. ESA er að skoða það. En það ákvæði hefur hæstv. ráðherra ekki áhuga á að taka út. 
             Ég vil því segja, virðulegi forseti, að mér finnst það ekki vandaður málflutningur þegar hæstv. ráðherra verður ber að því að hún er ekki einu sinni með það á hreinu að hverju hún er að dylgja í fjölmiðlum.

Ég vil minna hv. þingmenn á í þessu knappa ræðuformi að halda sig innan tímarammans.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara yfir þær --- ég vil ekki kalla það árásir --- þau orð sem hv. þm. lét falla um mig. Það sem ég var að tala um í sambandi við 74. gr. er að lögð er til sú breyting í frv. sem skerðir hlut stofnfjáreigenda í SPRON sem hluthafa í sparisjóðnum frá því sem tillögur KB-banka og SPRON gera ráð fyrir. Það er því kominn ákveðinn verðmiði á þessa eign nú. Stofnfjáreigendur máttu gera ráð fyrir að löggjafinn tæki þennan rétt ekki af þeim. Stofnfjárhlutir eru eign í skilningi stjórnarskrár, eins og hv. þm. þekkir, og því leikur vafi á því hvort þessi grein samrýmist stjórnarskrárvörðum eignarrétti stofnfjáreigenda. Þetta er það sem ég er að tala um í sambandi við 74. gr. Ég sé að hv. þm. hristir höfuðið en þetta er nú það sem ég las í hans drögum að frv.

Virðulegi forseti. Ég lít ekki svo á að þó að ég hafi kallað eftir skýringum hæstv. ráðherra um það hvað hún átti við með yfirlýsingum sínum í fjölmiðlum felist í því einhverjar árásir. Það er miklu eðlilegra, þegar gefið er í skyn að menn séu ekki að leggja fram hugmyndir sem standast, að útskýrt og skýrt sé hvers vegna þær eru gagnrýndar. En það hefur hins vegar komið augljóslega fram að það stendur ekki steinn yfir steini í gagnrýni hæstv. ráðherra og ætla ég að láta þar staðar numið í þeirri tilteknu umræðu.  Eins og hv. þm. Pétur H. Blöndal veit bauð hann eða sá hópur sem hann stóð fyrir 5,5 á sínum tíma í stofnféð. Vissulega hefði verið hægt að gera það núna án þess að það hefði verið reiknað upp um 2,6. Þannig að það stendur náttúrlega ekki steinn yfir steini í þessari röksemdafærslu. Ég ætla --- bara fyrir hæstv. ráðherra, vegna þess að það vill nú þannig til að ég hef lýst sérstakri ánægju með það að hæstv. ráðherra hafi komið fram með þetta frv. og ekki ætla ég að reyna að ýfa þá samvinnu sem ég held að við hæstv. ráðherra munum eiga í þessu máli og vænti þess --- að lýsa því yfir, þó að hæstv. ráðherra hafi ekki viljað gera það, að ég geri fastlega ráð fyrir því að þetta mál sé lagt fram núna í því skyni að það verði orðið að lögum og birt fyrir 10. febrúar. Ef það er ekki dreg ég mjög í efa að það markmið náist að verja sparisjóðakerfið. Ég tek að þessu leyti undir með hv. þm. Pétri H. Blöndal, að mjög mikilvægt er að hæstv. ráðherra svari því í þessari umræðu hvort vilji ríkisstjórnarinnar standi til þess að þetta verði að lögum og birt á þann hátt sem vera ber fyrir 10. febrúar, vegna þess að kjarninn í umræðunni er sá, að ef SPRON gengur út úr sparisjóðakerfinu er almenn skoðun manna að keðjan verði eftir svo veik að það verði mjög erfitt að halda henni gangandi. Þetta er ein keðja og ef maður slítur þennan hlekk muni hún eiga mjög erfitt. Þar af leiðandi, ef við höfum sama markmið, að verja sparisjóðasambandið og sparisjóðakerfið eins og það er núna, verður þetta að verða að lögum og birtast fyrir 10. febrúar. Það er því eðlilegt að hæstv. ráðherra gefi yfirlýsingu um það í umræðunni hvort að þessu sé stefnt. Ég held að það sé mikilvægt fyrir þingið og nefndina, því að ef hæstv. ráðherra hefur ekki það markmið er alveg augljóst að þingmenn verða að reyna að beita sér í því skyni að þetta verði orðið að lögum fyrir 10. febrúar og beita þeim reglum sem þeir geta nýtt í því sambandi. En það er mjög mikilvægt fyrir áframhaldandi vinnu að þetta liggi fyrir og hæstv. ráðherra verður að gefa yfirlýsingu um það hvort ríkisstjórnin vilji að þetta verði að lögum fyrir 10. febrúar og birt --- eða ekki. En spurningin er líka þessi: Af hverju eru menn að leggja svona mikið á sig í því skyni að verja þetta kerfi? Af hverju eru menn að flytja frumvörp? Af hverju eru menn að standa í þessari baráttu? Hvað er það í sparisjóðunum sem menn vilja verja? Ég held að það sé nauðsynlegt að það komi fram að sú þróun sem verið hefur, að allt hafi smám saman verið að færast á færri hendur, sé til þess fallin að draga úr samkeppni, sé til þess fallin að takmarka möguleika neytenda til að fá betri kjör, og mjög mikilvægt sé að öflugir aðilar eins og sparisjóðirnir haldi áfram að vera til. En það eru ekki síðri rök í þessu máli að í sparisjóðunum, þ.e. í sparisjóðakerfinu, eru kannski einu fjármálastofnanirnar sem virkilega einbeita sér að því að styðja við bakið á uppbyggingu á landsbyggðinni. Þar eru stofnanirnar víða hornsteinar í sínum samfélögum. Þess vegna verðum við að verja það, þó ekki sé nema í ljósi þess sem hefur verið að gerast á landsbyggðinni. Þetta eru því tvenn meginrök fyrir því að við viljum verja sparisjóðakerfið. Ef SPRON fer út úr kerfinu verður það mjög erfitt. Þannig er veruleikinn. Þess vegna snýst baráttan um að þessi lög taki gildi fyrir 10. febrúar. Ég held að nauðsynlegt sé að ég upplýsi hvernig á því stóð að ég og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson tókum saman höndum til að reyna að skapa þverpólitíska samstöðu til að verja þá hagsmuni sem við töldum þess virði að verja. Við vorum orðnir úrkula vonar um að hæstv. viðskrh. mundi gera nokkuð í þessum málum. Þegar það varð opinbert að hæstv. viðskrh. hafði sent stjórn SPRON bréf með spurningum þar sem kom fram að svör ættu ekki að berast fyrr en 5. eða 6. febrúar, þ.e. á morgun eða hinn --- ég man ekki alveg hvorn daginn það var --- varð ljóst að sá tími sem var eftir frá því að svör bærust þar til 10. febrúar rynni upp mundi ekki duga til þess að fara með lagabreytingu í gegnum þingið sem kæmi í veg fyrir þessa sölu. Framhaldið hins vegar þekkja allir. Í kjölfar þess að við lögðum hugmyndir okkar fram kom hæstv. viðskrh. fram með sína hugmynd sem er út af fyrir sig ágæt og er í átt að því markmiði sem við vildum ná, að því er við teljum. Þó að hún sé ekki eins vönduð og gangi ekki eins langt teljum við að þetta sé í samræmi við þau markmið sem við stefndum að. 
            

... afsökun ...

Það er mikilvægt að menn geti nýtt sér vinnu annarra, það er ágætt. Það getur verið ágætt og sérstaklega þegar búið er að vinna þessa undirbúningsvinnu. En við sáum fram á að ekkert yrði úr neinu. Þess vegna förum við í málið. Svo kemur á daginn að það er þverpólitísk samstaða í þinginu að ljúka þessu máli. Þá kemur hæstv. ráðherra með sitt mál. Því fögnuðum við. Því ber að fagna og það höfum við gert þannig að þetta liggur fyrir. Það liggur einnig fyrir í þessu að þegar lögin um fjármálafyrirtæki voru sett 2002 gekk vilji þingsins út á það að tryggja og viðhalda vexti sparisjóðanna, að þeir mundu lifa. Í reynd má segja sem svo að þau markmið hafi ekki náðst og þingið sé að bregðast við því núna, þingið sé að bregðast við því að lagasetningin 2002 hafi ekki verið nægilega vönduð. Það er eðlilegt. En þó held ég að það sé einnig rétt í þessari umræðu, og það hef ég líka sagt í efh.- og viðskn., að þeir forsvarsmenn sem hafa komið fram fyrir hönd SPRON hafa sýnt mikla hugmyndaauðgi á vegferð sinni í því skyni að selja KB-banka SPRON. Ég held að menn hafi ekki órað fyrir þessari leið þegar lögin voru sett. Mig minnir líka að menn hafi gefið yfirlýsingu í þá veru að þetta væri ekki hægt, jafnvel þeir sem að þessu hafa staðið nú, hv. þingmenn. Það sem mig langaði einnig að koma að í þessari ræðu er að sparisjóðirnir sem slíkir eru ekki einhver rómantísk hugmynd sveipuð góðgerðarblæ. Það er nefnilega síður en svo. Þó að sparisjóðirnir byggi á ákveðnum hugmyndum um þátttöku í uppbyggingu á sínu félagssvæði í samfélagi sínu hafa þeir nefnilega sýnt það undanfarin missiri að þeim hefur verið að vaxa fiskur um hrygg. Þeir hafa til að mynda áunnið sér á ekki löngum tíma markaðshlutdeild í þjónustu við einstaklinga og jafnvel tvöfaldað hana á nokkrum árum. Sparisjóðirnir hafa í dag um það bil 28% markaðshlutdeild í þjónustu við einstaklinga og smærri fyrirtæki. Þetta hefur farið vaxandi þannig að við erum ekki að tala um stofnanir á brauðfótum sem þarf að bjarga, síður en svo. Og á sama hátt hafa sparisjóðirnir lokið núna framtíðarstefnumótun sinni, reyndar á sjö árum þar sem menn gengu inn og út. Við þurfum að skapa þessum sparisjóðum það umhverfi að þeir geti lifað og þeir geti tekist á við þá samkeppni og það breytta efnahagsumhverfi sem fram undan er og við erum þegar komin í. Það er okkar hlutverk hér. Ég get tekið undir þau sjónarmið að við megum ekki loka sparisjóðina inni nema tryggja vöxt þeirra og viðgang þannig að þeir verði öflugir aðilar í samkeppni á markaði. Í þessu frv. hæstv. ráðherra eru nokkur atriði sem þarf að fara mjög vandlega yfir. Við þurfum að reyna að átta okkur á hvort þetta frv. dugi til þess að ná því markmiði sem a.m.k. flestir stefna að, að þetta verði að lögum fyrir 10. febrúar, að sú aðferðafræði sem hefur verið beitt gangi ekki eftir og að þessar yfirtökuvarnir dugi til þess að vernda sparisjóðina. Eitt af því sem verður vitaskuld að svara --- réttarástandið núna er sérkennilegt, til að mynda vegna þess að sett hefur verið stjórn yfir sjálfseignarstofnunina --- spurningin sem vaknar er hvenær sú stjórn sem hér er kveðið á um að setja á laggirnar muni yfirtaka sjálfseignarstofnunina. Ef það gerist ekki fyrr en eftir 10. febrúar verður enginn til þess að tala máli sjálfseignarstofnunarinnar á stofnfundinum og þá mun það gerast sem hv. þm. Pétur Blöndal sagði fyrir um, sjálfseignarstofnunin mun fara með 5% atkvæðavægi. Þá mun það gerast vegna þess að þá mun sjálfseignarstofnunin ekki nýta sér þann rétt sem hún hefur á stofnfundi til þess að kveða á um atkvæðisrétt í samræmi við eignarhluta sinn. Að því leytinu til stendur ekki steinn yfir steini í því sem hv. þm. Pétur Blöndal hefur sagt, skýringunni á því af hverju þeir geta selt bréf í sjálfseignarstofnun á genginu 1. Sjálfseignarstofnunin getur á stofnfundi kveðið á um það að hún fari með atkvæðisrétt í samræmi við eignarhluta sinn.

Ekki ef hún selur bréfin.

Hún getur kveðið á um það, sjálfseignarstofnunin getur kveðið á um það á stofnfundi hlutafélags 

Ekki ef hún selur bréfin.

Það er kveðið skýrt á um þetta í 75. gr.

Ekki ef hún selur bréfin.

laga um fjármálafyrirtæki. Þá vaknar náttúrlega spurningin um hvernig hún ætli að selja hlutabréf í félagi sem ekki er orðið til. Hvernig geta menn selt það sem þeir ekki eiga, hv. þm. Pétur Blöndal? Það er eitthvað sem vert er að takast á við og ræða hér því að hv. þm. hefur manna helst talað um fé án hirðis. Hvað þá með að selja fé án hirðis, hvað þá með að selja það sem maður ekki á? 

Ágætt.

Þá er heldur betur búið að gjaldfella verðmæti sjálfseignarstofnunarinnar, og hvar kemur þá fram þessi góðsemi sem menn lýstu yfir þegar þeir þóttust hafa búið til 6 milljarða sjóðinn? Menn voru þá væntanlega í reynd að selja sjálfseignarstofnunina langt undir markaðsvirði með því að aftengja möguleika stofnunarinnar á því að nýta sér rétt á stofnfundi til að lýsa því yfir að hún ætlaði að fara með atkvæðisrétt í samræmi við eignarhluta sinn. Þetta er grafalvarlegt mál ef það er rétt sem hv. þm. hefur kallað hér fram í. Þetta, virðulegi forseti, verður að liggja fyrir. Á sama hátt, virðulegi forseti, hefði ég viljað sjá eins og er í frv. okkar hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar --- sem við höfum lýst yfir að við munum ekki leggja fram, a.m.k. ekki að sinni, í ljósi þess sem hér hefur komið fram hjá hæstv. viðskrh. --- að afnám 5% reglunnar mundi einnig koma í veg fyrir þetta. Þá væru verðmæti sjálfseignarstofnunarinnar í samræmi við þann atkvæðisrétt og þann eignarhluta og menn gætu farið með atkvæðisrétt sinn. Það var í hugmyndum okkar hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar. Án efa eigum við eftir að rekast á ýmislegt í meðförum þingsins um það hvernig á þessu máli hefur verið haldið. Auðvitað er afar sérstakt að í forustu fyrir efh.- og viðskn. þeirrar löggjafarsamkomu sem er að reyna að bregðast við þeirri stöðu sem komin er upp og tryggja vilja Alþingis frá því að setning laga um fjármálafyrirtæki náði fram að ganga skuli vera einstaklingur sem situr í stjórn SPRON og er einnig stofnfjáreigandi í SPRON. Með úrskurði sínum beindi hæstv. forseti Alþingis því einfaldlega til hv. þingmanns hvort honum þætti rétt að sitja áfram eða ekki, það yrði hann að eiga við siðferðiskennd sína. Ég tek undir það með hæstv. forseta að hv. þm. verður að eiga það við sjálfan sig hvað hann gerir. Ég hef hins vegar ekki trú á því að hv. þingmaður muni standa í vegi fyrir því að frv. verði að lögum fyrir 10. febrúar og birt ef það er vilji ríkisstjórnarinnar. En það kallar náttúrlega á það, virðulegi forseti, að hæstv. viðskrh. gefi þá yfirlýsingu hér að vilji ríkisstjórnarinnar standi til þess að málið verði að lögum fyrir 10. febrúar. Annars verður mjög erfitt að standa við markmiðið um að verja sparisjóðakerfið. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að lengja þetta að sinni, enda mikilvægt að málið komist sem fyrst til nefndar. Að sjálfsögðu munum við óska eftir því að fundur í efh.- og viðskn. verði haldinn svo fljótt sem auðið er. Best væri ef hægt yrði að boða til þess fundar strax að lokinni þessari umræðu en að sjálfsögðu er það í höndum formanns nefndarinnar og forustu þingsins hvort af því verður. Enginn velkist í vafa um að það er ekki mikill tími til stefnu og því skiptir miklu máli að menn vinni hratt og vandi sig eins og kostur er. Það er þó nægur tími til að ljúka þessu máli og því vona ég, virðulegi forseti, að sá vilji sem hefur komið fram á hinu háa Alþingi, um að yfirtakan nái ekki fram að ganga, verði að veruleika og vilji lýðræðislega kjörins þings nái fram að ganga.

Frú forseti. Það gætti nokkurs misskilnings hjá hv. þingmanni varðandi sjálfseignarstofnunina. Í lögum segir, með leyfi forseta: ,,Sé ákveðið að breyta sparisjóði í hlutafélag samkvæmt ákvæðum 73. gr. skal sparisjóðurinn gangast fyrir stofnun sjálfseignarstofnunar sem við breytinguna verður eigandi ...`` Það á sem sagt að stofna sjálfseignarstofnunina áður en breytingin á sér stað og til þess þarf að setja henni stjórn, að sjálfsögðu. Sjálfseignarstofnunin getur farið með 5% eða þá með atkvæðavægi í hlutfalli við hlutafé sitt og það vill svo til að í SPRON eru ákvæði um að hún fari með atkvæðavægi miðað við sitt hlutafé. Þegar hún selur hins vegar hlutafé sitt fær kaupandinn bara 5% fyrir öll hlutabréfin. Það er þetta ákvæði sem veldur mismunandi verði. Það er þetta ákvæði, frú forseti, sem veldur mismunandi verði, að kaupandinn skiptir á óskráðum bréfum í SPRON hf. og skráðum bréfum í Kaupþingi, KB-banka, sem eru skráð bæði á Íslandi og í Svíþjóð og eru þar af leiðandi verðmeiri. Auk þess eru kastpeningar upp á 1.000 millj. Skuldabréfin sem eru skráð á markaði gera það að verkum að þetta er betra fyrir sjálfseignarstofnunina, að fá 6 milljarða með þeim hætti. Sá sem kaupir fer bara með 5% og hann þarf að bjóða stofnfjáreigendum svo mikið að hann nái öllum nema kannski 2,5% en þeir eru ekki skyldugir til að selja. Stjórn SPRON getur ekki skyldað þá til að selja. Þetta er mjög alvarlegur misskilningur hjá hv. þingmanni. Varðandi hagsmunagæslu mína er ég bara orðinn þreyttur á því að sitja undir svona ræðum, áburði og ýjunum og einhverju slíku. Ég hef sagt það að ég hefði sennilega meiri hagsmuni af því að sitja í stjórn SPRON áfram sem sparisjóðs og ég verð efalaust kosinn, reikna ég með, af stofnfjáreigendum og hugsanlega verð ég formaður og þá er ég búinn að græða meira á einu ári en ég græði á stofnbréfunum.

Virðulegi forseti. Ef menn stunda einhverja leikfimi áður en kemur til stofnfundar hlutafélagsins þá má að sjálfsögðu eyðileggja möguleika sjálfseignarstofnunar eða þeirra sem hafa þessi bréf á hendi til þess að nýta sér atkvæðisrétt í samræmi við eignarhlut sinn.  Í 75. gr. laga um fjármálafyrirtæki segir einfaldlega að sjálfseignarstofnun geti á stofnfundi ákveðið að fara með atkvæðisrétt í samræmi við eignarhlut sinn. Hv. þm. Pétur Blöndal, sem hefur það markmið að verða stjórnarformaður í SPRON, verður þá að skýra út hvers vegna sjálfseignarstofnunin getur ekki nýtt sér þennan rétt þegar hlutafélagið verður stofnað. Hvers vegna er sú staða komin upp þegar hlutafélagið er stofnað? En svo vil ég einnig segja af því að hv. þm. er orðinn svona óskaplega þreyttur og hefur lýst því yfir að hann eigi óskaplega bágt sökum þess að menn draga í efa að það sé skynsamlegt hjá honum, hv. þingmanni, að sitja sem formaður efh.- og viðskn. við þessar aðstæður að þá er það hv. þingmanns að leysa úr því vandamáli og það getur hann gert á mjög einfaldan hátt, hann getur einfaldlega sagt sig frá málinu.

Frú forseti. Sjálfseignarstofnunin mun fara með atkvæðamagn í samræmi við sitt hlutafé á stofnfundinum. Það er ákvæði um það. Hins vegar, þegar tilboð kom í hlutabréfin í SPRON hf. frá KB-bankanum, sem stjórnin mat vera mjög góðan og tryggði framtíð SPRON --- stjórn SPRON taldi öll að þetta mundi tryggja framtíð SPRON, það gæti starfað áfram og fengi sterkan bakhjarl, starfsfólkið væri tryggt, viðskiptavinirnir væru tryggðir með betri þjónustu --- þá var stjórnin einhuga um að ganga að þessu. Mismunandi verð helgast af því að þegar KB-bankinn kaupir hlutabréfin í SPRON hf. fær hann ekki nema 5% fyrir öll bréfin sem hann kaupir af sjálfseignarstofnuninni, hann fær ekki meira. Þess vegna getur hann ekki borgað mikið meira fyrir það, hann þarf að bjóða meira fyrir restina til að ná í 97,5% sem hann þarf til að geta breytt samþykktum. Svona eru lögin sett, frú forseti, frá Alþingi, sem við störfum eftir í dag og stjórn SPRON hefur vandað sig við að fara að lögum. Varðandi mína hagsmunagæslu, þá vil ég segja í fyrsta lagi að ef mér væri heimilt að segja mig frá málinu, sem ég tel að mér sé ekki heimilt, mundu menn að sjálfsögðu um leið nota það og segja: Bíddu við, hann er að segja sig frá málinu af því að hann er eitthvað vanhæfur. Menn mundu strax gera það, hv. þm. mundi fyrstur manna gera það. Þess vegna get ég ekki sagt mig frá málinu, enda banna þingsköpin það. Ég á að mæta á þingfundi samkvæmt þingsköpum nema nauðsyn banni. Það er engin nauðsyn sem bannar mér það. Og þegar ég sit á nefndarfundi ber mér að stjórna honum. Það stendur í þingsköpum. Menn eiga að lesa þingsköpin betur og fara eftir þeim.

Virðulegi forseti. Það er ekki ástæða til að elta ólar við þau lokaorð sem hér féllu. Þau eru í engu samræmi við þingvenjur, þau eru í engu samræmi við hefðir til áratuga. Hv. þm. hefur því fundið þetta upp hjá sjálfum sér til þess eins að geta setið sem formaður efh.- og viðskn. og þess vegna verður hann, alveg eins og hæstv. forseti þingsins sagði, að eiga það við sína samvisku að hann sitji þar áfram. En eftir stendur, virðulegi forseti, og því hefur hv. þm. ekki svarað: Hvernig stendur á því að sú stjórn sem nú situr, er búin að ganga svo frá málum að það er búið að selja hlutabréf sem sjálfseignarstofnunin á í SPRON til aðila fyrir fram, áður en félagið er stofnað? Fyrir fram til aðila sem fær aðeins 5% atkvæðavægi ef þetta gengur eftir, því að nú erum við að tala um að reyna að leiðrétta kúrsinn, að breyta lögum til þess að þetta gangi ekki eftir. Hvernig stendur á því að búið er að selja þetta fyrir fram og búa það þannig úr garði að stofnfjáreigendur hafa með því meiri hluta í SPRON hf. og þannig skapað verðmæti fyrir eigin bréf, virðulegi forseti, og þannig gert það að verkum að eigin bréf eru verðmeiri en annarra? Er þetta, virðulegi forseti, til þess fallið að tryggja hagsmuni sjálfseignarstofnunarinnar? Er þetta hagsmunagæslan? Eru þetta ekki rökin, eru þetta ekki grunnrökin fyrir því að koma þurfi böndum á hv. þm. Pétur Blöndal og fleiri, og breyta lögum þannig að vilji Alþingis nái fram að ganga?

Frú forseti. Ég ætla að leyfa mér að svara hv. þm. Lúðvíki Bergvinssyni fyrst. Hann spurði: Af hverju tekur stjórn SPRON þessa ákvörðun? Stjórn SPRON er þeirrar skoðunar að lífeyrissjóðirnir muni ekki standast þá samkeppni sem er vaxandi í kerfinu. Hún er þeirrar skoðunar að samkeppni sé að vaxa, það þurfi miklu sterkari bakhjarla varðandi útvegun lánsfjár sem hafi gott lánshæfismat, og það þurfi miklu sterkari markaðssetningu en sparisjóðirnir verða færir um og það þurfi miklu sterkari tölvukerfi og dýrari. Allt þetta gerir það að verkum að stjórn SPRON er á þeirri skoðun, öndvert við aðra sparisjóði, suma hverja, ekki alla, að þeir fái ekki staðist til lengdar eftir að þeir misstu af því tækifæri fyrir þremur árum að sameinast um Kaupþing eða sameina Sparisjóðabankann og Kaupþing. Þá hefðu þeir hugsanlega getað lifað af en misklíðin var svo mikil innan húss og mismunandi sjónarmið á því hvort menn lifi af eða ekki að þeir náðu ekki saman, og það er miður. Stjórn SPRON telur hag SPRON langbest borgið með því að sameina SPRON KB-bankanum þar sem KB-bankinn hefur það að markmiði að gera SPRON að öflugasta fyrirtæki á landinu í þjónustu við einstaklinga. Það er markmið þeirra. Og þetta er gott fyrir starfsmennina því að þeir fá aukin verkefni miðað við það sem áður var. Þetta er gott fyrir viðskiptavinina því að þeir fá bæði betri þjónustu, betra tölvukerfi, betri og lægri lán sem sparisjóðirnir geta ekki veitt með lánshæfismati og þeir munu geta boðið upp á betra tölvukerfi. Þess vegna sameinaðist stjórn SPRON um þessa lausn. Ég ætla að ræða rétt aðeins um uppruna sparisjóðanna. Eins og lífeyrissjóðir og margir fleiri voru þeir stofnaðir á sínum tíma til að afla lánsfjár á markaði þar sem var mikill lánsfjárskortur og -hungur, þar sem voru neikvæðir vextir sem bremsuðu sparnað. Sparisjóðirnir voru stofnaðir til þess að afla lánsfjár, það var ekkert annað göfugt á bak við það. Iðnaðarmenn í Reykjavík stofnuðu SPRON á sínum tíma til þess að fá innlán frá Reykvíkingum til þess að geta byggt íbúðir í Norðurmýrinni af því að bankarnir neituðu að lána til Reykvíkinga af því að það mundi örva fólksflutninga utan af landi. Sparisjóður vélstjóra var líka stofnaður í sama tilgangi, til að útvega mönnum í þeirri stétt lánsfé til að stunda atvinnurekstur. Sparisjóður verslunarmanna var stofnaður nákvæmlega eins, verslunarsparisjóðurinn, samvinnusparisjóðurinn og alþýðusparisjóðurinn. Ég nefni þessa þrjá síðustu vegna þess að með lögum hefur þeim verið breytt í hlutafélög og við þá breytingu eignuðust stofnfjáreigendur, sem þá höfðu eingöngu lagt fram ábyrgðir, alla sparisjóðina. Þetta er það fordæmi sem löggjafinn hefur gefið og nú skyldu menn huga að dómi Hæstaréttar í öryrkjamálinu sl. haust. Hann sagði að ef menn ættu kröfu samkvæmt lögum á eitthvað þá væri ekki hægt að setja lög sem skertu þann rétt. Nú er búið að setja lög á Alþingi sem taka í tilfelli SPRON 80% af eignum sparisjóðsins og setja inn í sérstaka stofnun, sjálfseignarstofnun. Menn hafa velt því fyrir sér hvort þetta fái staðist og vísað í öryrkjadóminn, af hverju stofnfjáreigendur eigi ekki allan sparisjóðinn. Þetta er líka spurning.  Þróunin hefur verið sú að lánskjör hafa verið að batna og lækka, það er orðin krafa um lága vexti á lánum, sem ekki var áður, tölvuvinnslan er orðin gífurlega mikil, markaðssetning, og þetta krefst allt saman stórra eininga. Litlir sparisjóðir geta ekki starfað lengur nema í miklu samfloti, það er útilokað. Sú þróun að krefjast stórra eininga verður ekki stöðvuð með lögum, ég hef enga trú á því, ekki nema við viljum detta aftur til fornaldar í atvinnulífinu. Sparisjóðirnir verða því annaðhvort að vinna mjög náið saman, mjög þröngt og þá með sameiningum eða góðum vilja, sem þeir ekki hafa sýnt, því miður, frú forseti. Það er mikil misklíð, mikið um hreppa\-ríg, mikið af smákóngum innan sparisjóðanna, því miður, ég hef kynnst því sjálfur. Þetta eru vandræði sparisjóðanna í hnotskurn. Ég vil rétt aðeins nefna eigið fé sparisjóðanna, það er gaman að fara í gegnum það. Eigið fé sparisjóðanna er 20 milljarðar í dag, en þeir græddu 11 milljarða á Kaupþingi einu sér. 11 af þessum 20 milljörðum eru fé sem á síðustu fimm árum hefur myndast með sölu á Kaupþingi. Það er nú allt þetta göfuga fé sem menn eru að tala um. Og það veldur því að sparisjóðirnir hafa getað aukið hlut sinn á markaði.  
             Nú er gert ráð fyrir því í þessum lögum sem sett voru fyrir þrem árum að mynda sjóð og menn eru almennt ekkert ósáttir við það, mynda sjóð sem enginn á, sem ég er reyndar mjög óhress með af því að það þarf einhver að fara með hann, og þessi sjóður er tekinn af stofnfjáreigendum, þeir hafa myndað hann, þeir fá hann ekki. Sagt er að þeir fái uppreiknað stofnfé, það sé nógu gott ofan í þá. Ókei, þá finnst mér að það eigi að snúa því við, að ef illa gengur eigi þeir að fá greitt stofnfé engu að síður. Ef t.d. sparisjóður fer á hausinn, eins og hefur gerst iðulega, þá fái stofnfjáreigandi sitt hlutafé engu að síður. Og ég mundi leggja til að þingmenn af gæsku sinni settu ríkisábyrgð á stofnféð þannig að stofnfjáreigendur fái stofnféð endurgreitt uppreiknað, óháð afkomu sparisjóðsins, því að þeir geta farið illa og þeir hafa farið illa undanfarið. Það þarf ekki að nefna nema Siglufjörð, Ólafsfjörð, Hornafjörð o.s.frv. Margir sparisjóðir á Vestfjörðum hafa farið illa. Og sparisjóðirnir eru stöðugt að grípa undir, kaupa stofnfé hver í öðrum. Mér skilst að SPRON sé stofnfjáreigandi í fjölda sparisjóða og KB-banki líka. Hann er stærsti stofnfjáreigandi í Sparisjóði Vestfirðinga, skilst mér, KB-bankinn, á 10%. Ég hef alltaf haft mikinn ímugust á þessu fé sem enginn á og nú er það að koma í ljós. Það mun einhver þurfa að fara með þetta. Það verður einhver að stjórna þessu, hvort sem það eru opinberir starfsmenn hæstv. viðskrh., einhverjir opinberir starfsmenn sem settir verða þarna í stjórn, eða starfsmenn Reykjavíkurborgar eða einhverjir starfsmenn sparisjóðasambandsins eða fulltrúar stofnfjáreigenda. Það er einhver sem þarf að fara með þessa peninga. Það er einhver sem ráðstafar, einhver sem selur hlutabréf og er að kaupa hlutabréf og einhver sem er að úthluta arði, einhver sem er að gefa peninga til menningar- og líknarmála og verður vinsæll fyrir bragðið. Þetta er stórhættulegt, alveg stórhættulegt og þetta er í gangi á fullu. Ég kem inn á það á eftir. Samningur stjórnar SPRON og KB-banka var gerður 21. desember. Menn vönduðu sig við að fara að lögum. Stjórnarformaður SPRON er afskaplega vandur að virðingu sinni og hann leggst yfir hvert einasta atriði skref fyrir skref. Hann vandaði sig við að fara að lögum í einu og öllu. Markmiðið var í fyrsta lagi að tryggja stöðu SPRON til framtíðar, fyrst og fremst, í öðru lagi að tryggja stöðu starfsfólks og í þriðja lagi að tryggja stöðu viðskiptavina því að sparisjóðurinn er ekkert annað en starfsfólkið og viðskiptavinirnir. Að síðustu var markmiðið að gæta hagsmuna stofnfjáreigenda þannig að þeir yrðu ekki hlunnfarnir. Ég hef nefnt þetta með mismunandi verð og tel mig hafa rökstutt það nægilega þannig að ég ætla ekki að nefna það frekar. Það sem hefur breyst frá því að sparisjóðurinn var stofnaður er að nú er allt yfirfljótandi í peningum, frú forseti. Það er vandamál að finna góða skuldara. Þess vegna hafa sparisjóðir ekki það sama vægi fyrir stofnfjáreigendur og þeir höfðu í upphafi. Þess vegna þurfa þeir að breyta algerlega um stefnu. Viðhorfin hafa breyst. Í stað þess að menn standi í slagsmálum eins og hér hafa átt sér stað á þingi, koma á bönnum og klekkja á stofnfjáreigendum, reyna að hrekkja þá eins og hægt er ættu menn að virða fólkið sem hefur stofnað sparisjóðina. Nú er svo komið að þetta fólk gengur með hauspoka. Það þorir varla að láta sjá sig vegna árása þingmanna á stofnfjáreigendur, þá sem stofnuðu sparisjóðina, þingmanna sem ekki stofnuðu sparisjóði sjálfir, ekki stóðu að þessum atvinnurekstri og ekki veittu ábyrgðir. Ég tel að menn eigi að vinna með stofnfjáreigendum og reyna --- það kristallaðist í huga mínum eftir viðræður í efh.- og viðskn. við fulltrúa utan af landi --- að nýta staðbundna þekkingu starfsmanna sparisjóðanna, staðbundna þekkingu á hverjum einasta stað. Starfsmaður sparisjóðanna veit að Gunna borgar alltaf af lánum sínum og að Jón borgar aldrei af sínum lánum. Þessa þekkingu á að nota til að koma út þeim yfirfljótandi peningum sem eru hér í Reykjavík. Þetta þarf að gera með góðu samstarfi viðkomandi sparisjóðs við stóra lánastofnun, stóru bankana, annaðhvort með eignasamruna eða með góðu samkomulagi. Ég tel að þetta væri hægt ef menn létu af smákóngahættinum og þeim endalausu slagsmálum sem eru í gangi, m.a. hér á Alþingi. Alþingi er í raun að setja lög á stofnfjáreigendur. Samningurinn sem gerður var var háður samþykki Fjármálaeftirlitsins og það á eftir að fara í gegnum það hvort þetta sé ekki allt í samræmi við lög. Sú stofnun sinnir eftirlitshlutverki samkvæmt ákvörðun Alþingis ásamt Samkeppnisstofnun, fólk verður líka að hugsa um samkeppnina. Samningurinn er jafnframt háður samþykki stofnfjáreigendafundar, að sjálfsögðu, í samræmi við lög. Samningnum var síðan breytt lítillega þannig að sjálfseignarstofnunin eignaðist ekki nema 2 þús. millj. kr. í hlutabréfum í KB-banka. Það var að mínu frumkvæði til þess að minnka valdahættuna. Upphaflega var tilboðið þannig að sjálfseignarstofnunin átti að eiga 6 þús. millj. í KB-banka sem hefði þýtt að hún hefði ráðið heilum manni. Það hefði orðið mjög hættulegt að mínu mati, upp á spillinguna, að mönnum væri hreinlega mútað til að kjósa ákveðna menn í stjórnina, t.d. í valdabaráttu milli Íslendinga og Svía í því fyrirtæki. Til að koma í veg fyrir slíkt reyndi ég að minnka þetta niður í 2 þús. millj. kr. og tókst það. Annað eru hlutabréf og staðgreiðsla sem ekki fylgja völd. Það er gert ráð fyrir því í samþykktum að ekki megi kaupa frekari hlutabréf til að minnka hættuna af því fé sem enginn á, sem ég er mjög vakandi yfir. Gert er ráð fyrir að sjálfseignarstofnunin dæli út peningum í menningar- og líknarmál, umtalsverðum peningum. Nú skulu menn skoða það, frú forseti, hvaðan þessir peningar koma, þessar 6 þús. millj. kr. Þeir koma ekki úr SPRON. SPRON gæti aldrei með sínum 4 þús. millj. kr. af eigin fé borgað slíka styrki. Ef SPRON gerði það mundi allur hagnaður ársins fara í styrki. Nei, það er KB-banki sem borgar þennan sjóð. Það er KB-banki sem borgar stofnfjáreigendum. Það er KB-banki sem ákveður að gera tilboð á þennan hátt. Önnur tilboð sem við fengum voru ekki eins góð, jafnvel þannig að stofnfjáreigendur hefðu tapað, fengið minna heldur en sjálfseignastofnunin. Kaupandinn ákveður verðið en ekki seljandinn. Ætla menn sér að hjálpa KB-bankanum að lækka verðið til hans út á þetta? Hvað vilja menn gera? Frv. sem fyrir liggur, frú forseti, er ríkisvæðing sparisjóðanna. Þó að hæstv. ráðherra hafi sagt annað þá þýðir það að engum sparisjóði verður breytt í hlutafélag héðan í frá. Stofnfjáreigendur fara ekki að breyta sparisjóðum sínum í hlutafélög og afhenda fólki sem ekkert hefur komið nálægt sparisjóðsrekstrinum öll völd í fyrirtækinu. Það munu þeir ekki gera. Í SPRON mundu stofnfjáreigendur, ef þeir fylgdu því sem gert er ráð fyrir í þessu nýja frv., eiga 20% hlutafjár, eitt þúsund manns en einhver einn aðili sem opinberir starfsmenn stýra ætti 80% og réði 80%. Það þýðir að stofnfjáreigendur eignuðust hlutabréf sem væru gersamlega óseljanleg. Það vill enginn kaupa slík hlutabréf. Það þekkja þeir sem eru á markaði. Ég hefði ráðlagt hverjum einasta manni í slíkri stöðu að innleysa hlutabréf sín. Með þessum hætti verður engum sparisjóði breytt í hlutafélag nema staðan sé orðin svo slæm að stofnfjáreigendur hafi hvort eð er tapað fé sínu. Hér er talað um að menn geti gert eitthvað og þetta sé ekki skerðing á eignarrétti. Auðvitað er þetta skerðing á eignarrétti. Annars vegar geta menn fengið milljónir fyrir stofnfé sitt, eins og KB-bankinn er að greiða, eða þá verið með verðlausa pappíra. Er það ekki skerðing á eignarrétti? Halda menn virkilega að þetta muni fara hikstalaust í gegn og að gerðum samningum verði breytt þannig að einstaklingar tapi milljónum? Það kemur ekki til. Frv. mun nokkuð örugglega leiða til þess, ef það verður samþykkt, að samningi SPRON og KB-banka verður rift, þ.e. ef þetta á að gilda fyrir þann samning. Þá kemur upp merkilegur hlutur, frú forseti. Það er búið að tilkynna þennan samning til sænska verðbréfamarkaðarins. Nú vil ég að menn taki eftir. Eitt ákveðið fyrirtæki á sænska verðbréfamarkaðnum er búið að kaupa stærsta sparisjóð Íslands, það var tilkynnt 22. desember, algerlega samkvæmt lögum. Síðan kemur lýðveldið Ísland og breytir lögunum, breytir forsendum samningsins sem gerður var. Hvað halda menn að útlendingar segi við slíku? Hvað halda menn að útlendingar segi þegar kaupsamningi er rift með lögum? Hvers lags álit halda menn að útlendingar hafi á íslensku atvinnulífi og lagaumgjörð ef þetta er hægt? Ég ætla að biðja menn að athuga það. Um leið og þessi lög yrðu samþykkt geri ég ráð fyrir að senda þurfi slíka tilkynningu. Menn vaða áfram án þess að hugsa um afleiðingar þess sem þeir gera. Þeir ættu að hugsa sig betur um.

Menn gerðu það og það er akkúrat málið.

Svo vakna fleiri spurningar. Eins og kunnugt er ber mönnum að aka yfir á grænu ljósi og stöðva við rautt ljós. Ef Alþingi tæki upp á því að breyta þessu þannig að það yrði bannað að aka yfir á grænu en leyfilegt á rauðu og létu það gilda frá 1. desember sl. og sektuðu þá sem keyrðu yfir á grænu, hvernig mundi mönnum lítast á það? Hvar er réttarríkið? Hvar er vernd borgarans fyrir inngripi löggjafans ef gerðir samningar eru gerðir ógildir með lögum, samningar sem væntanlega eru gerðir í samræmi við lög? Varla færi hæstv. viðskrh. að vaða fram með þetta frv. ef hún óttaðist ekki niðurstöðu Fjármálaeftirlitsins. Hún er í raun búin að segja að Fjármálaeftirlitið muni ekki geta staðið gegn þessu. Annars væri þetta frv. óþarft, ef menn vissu að Fjármálaeftirlitið setti sig gegn þessu. Þannig er í raun búið að segja að þessi samningur sé algerlega í samræmi við lög, enda vönduðu menn sig við hann. Nú á að taka hann úr sambandi með lögum. Ég ætla að biðja menn að skoða pínulítið hvað þeir eru að gera. Í kjölfarið koma örugglega skaðabætur. SPRON er búið að leggja út í mikinn kostnað við mat á fyrirtækinu, það er búið að leggja út í mikinn kostnað við samningagerð o.s.frv., margar milljónir. Auðvitað á ríkið að endurgreiða SPRON þær fjárhæðir. Hið sama gildir um KB-banka. Svo koma einstaka stofnfjáreigendur. Þeir geta innleyst stofnfé sitt á uppreiknuðu nafnverði en ekki á því verði sem boðið hafði verið. Ég vil benda á eitt í sambandi við þetta allt saman. Við erum með fullt af svona fyrirbærum. Við erum með KEA, Bændahöllina, Mjólkursamsöluna og Brunabótafélagið, allt fé sem enginn á en einhver hefur til stofnað. Oftast eru það bændur, meira að segja fátækir bændur sem hafa búið til mikið fé sem enginn á og einhver ráðskast með. KEA var nú síðast að bjóða í ÚA. Þeir eru með 3 þús. millj. kr. í sjóði.

Virðulegi forseti. Í mínum huga er skýrt að það að vera formaður nefndar á sérsviði gerir ákveðnar kröfur til hv. þingmanna. Við 1. og 2. umr., sérstaklega 1. umr., ber þeim einstaklingi að hlýða á og virða þau sjónarmið sem fram koma í þingsal, fyrst og fremst til að geta gætt hlutleysis við meðferð mála. Það er rík ábyrgð sem hvílir á formanni hverrar nefndar á hv. þingi. Finnst hv. þm. Pétri Blöndal eða hæstv. forseta að þessa hlutleysis hafi verið gætt í málflutningi hans? Finnst hv. þingmanni, eftir þessa ræðu, að hann geti með góðri samvisku stýrt störfum efh.- og viðskn.? Hv. þm. lýsti því yfir að þetta frv. væri nánast hneisa sem hæstv. ráðherra hefði vaðið fram með. Ég öfunda ekki þá einstaklinga, hvort sem um er að ræða hv. þingmenn í stjórn eða stjórnarandstöðu, sem eiga eftir að sitja við umfjöllun um frv. sem hér er til umræðu undir stjórn hv. þm. eftir þá ræðu sem hér var flutt. Finnst hv. þm. að hér hafi hlutleysis verið gætt?

Frú forseti. Það væri aldeilis undarlegt ef ég ætti að afsala mér öllum skoðunum og baráttumálum af því að ég gerist formaður nefndar. Það væri aldeilis undarlegt. Það væri mjög undarlegt ef ég mætti ekki berjast fyrir því, að mér sýnist einn gegn öllum öðrum þingmönnum. Það væri undarlegt ef sjónarmið mitt mætti ekki heyrast af því að ég er formaður nefndar. Þetta hef ég aldrei heyrt áður, aldrei nokkurn tíma. Auðvitað hlusta ég á alla umræðuna. Auðvitað hlusta ég á allt það sem menn segja og auðvitað verð ég í nefndinni, stýri fundi og gef mönnum orðið. Það hefur enginn kvartað undan því að ég hafi ekki gefið mönnum orðið. Hlutverk mitt í nefndinni er eingöngu að kalla hana saman og ég hef lýst því yfir að ég mun gera það hratt og vel og í samræmi við kröfur þingsins. Ég vildi bara vita frá hæstv. ráðherra hve mikið lægi á, hvort það væri 10. febrúar sem um er að ræða og hvort spurningin sé um að ógilda þennan samning eða ekki. Ég hef spurt að því sérstaklega og ég mun flýta störfum nefndarinnar eins og hægt er. Ég hef líka spurt hvort ég hefði tíma til að leita umsagna eða hvort ég geti kallað til gesti. Þetta er hlutverk mitt og allir nefndarmenn hafa sama vægið í nefndinni. Allir geta tekið til máls og ég held að ég eigi meira bágt að vera í þeirri nefnd en aðrir nefndarmenn eftir þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Ég er nærri viss um að ég verð þar í minni hluta en ekki í meiri hluta þar sem ég muni eitthvað misbeita valdi. Mér finnst þetta ótrúleg umræða. Telja menn virkilega að þingmenn eigi að hætta að berjast fyrir málum sínum? Á hv. þm. Helgi Hjörvar að hætta að berjast fyrir málefnum öryrkja af því að hann hefur hag af því sjálfur?

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að við erum með allt aðrar skoðanir á því hvert hlutverk nefndarformanns er á hv. þingi við 1. umr. Ég tel að málið snúist ekki um það hvort hv. þm. Pétur Blöndal á meira bágt en aðrir nefndarmenn. Þetta snýst ekki um það. Þetta snýst ekki heldur um það eins og við höfum mátt hlusta á í dag hvort hv. þm. græðir meira fyrir eða eftir frv. Málið snýst ekki um það. Málið snýst ekki um persónulega hagsmuni hv. þm.

Það er alltaf verið að segja það.

Það gerir það ekki. En hv. þm. hefur lagt lóð sín á vogarskálina til að gera þetta mál að persónulegu baráttumáli sínu. Ég tel að 1. umr. máls sé reifun þess þar sem allar hliðar koma fram. En ræða hv. þm. var beinlínis jarðarför þessa frv. ef hv. þm. mætti ráða. Eftir þessa ræðu er nauðsynlegt fyrir hv. þm. að gera það upp við sig, hvað sem líður öllum starfsreglum sem hv. þm. vitnar svo gjarnan til, hvort eðlilegt sé að hv. þm. stýri fundum nefndar eftir þessa ræðu.

Frú forseti. Ekkert í því sem hv. þm. sagði gerir það að verkum að ég sé á einhvern hátt vanhæfur til að vera formaður nefndar. Það hefur iðulega komið fyrir að nefndarmenn hafa mælt fyrir málum og haft sínar skoðanir á málum sem nefndin mun fjalla um. Ég nefni skattamál þar sem nefndarformenn hafa verið mjög hrifnir af ákveðnum málum eða miður hrifnir. Þeir hafa tjáð sig um þau og mega það að sjálfsögðu. Það væri undarlegt ef þingmenn mundu afsala sér skoðanafrelsi við það að verða nefndarformenn. Nefndarformaður er ekkert sérstakt annað en það að hann boðar fundi og stýrir þeim. Hann hefur ekkert vald umfram aðra nefndarmenn að því leyti, ekkert einasta.

Þá er þetta þér að ...

Já, ég skil því ekki þessa umræðu, ég skil ekki þá viðkvæmni að eini maðurinn á þinginu sem hefur eitthvað tjáð sig um að hann efist um ágæti frv. sem við erum að ræða, bæði þessa og næsta frv., megi ekki láta skoðanir sínar uppi. Mega skoðanir ekki koma fram, eða hvað? Eru menn hræddir við þær? Eru menn hræddir við það sem ég er að segja, eða hvað?

Virðulegi forseti. Það var mjög mikilvægt að þau sjónarmið sem hv. þm. setti fram skuli hafa verið sett fram strax við 1. umr. Sparisjóðunum hefur vegnað vel. Þeir hafa verið að efla markaðshlutdeild sína og hafa verið að stækka og auka veltu sína mjög mikið. Með öðrum orðum, þetta hafa verið fín fyrirtæki. Þau hafa líka skipt miklu máli á þeim svæðum sem þau hafa starfað á. Og það er ákveðin hugmyndafræði á bak við starfsemi sparisjóðanna sem við erum fylgjandi og erum að reyna að verja. En hv. þm. opinberaði sína hugmyndafræði mjög vel. Hann gefur nefnilega dauðann og djöfulinn í allt, nema hagsmuni stofnfjáreigenda. Annað skiptir ekki máli. Annað er algjört aukaatriði. Ef marka má ræðu hv. þm. er sennilega stefna hans að koma allri fjármálastarfsemi undir eitt fyrirtæki. Það gefur ekkert fyrir samkeppnina. Það gefur ekkert fyrir neytendurna. Það gefur ekkert fyrir landsbyggðina. Það gefur ekki neitt fyrir neinn nema hagsmuni stofnfjáreigenda. Og hv. þm. er einn þeirra.

Frú forseti. Nú er ég alveg hættur að skilja. Ef sparisjóðunum vegnar svona vel og allt er í ljómanum, hver er þá vandinn? Af hverju er verið að setja þessi lög? Hver er vandinn? Af hverju má ekki breyta SPRON í hlutafélag og selja það til KB-banka? Hver er vandinn? Ég skil það ekki ef reksturinn gengur svona ljómandi vel. Nei, ég veit hver vandinn er. Sparisjóðirnir óttast stofnfjáreigendur sína, að þeir muni verða seldir hver á fætur öðrum. Það er það sem menn óttast því stofnfjáreigendur þurfa að tveimur þriðju hlutum að samþykkja breytinguna. Og það eru þeir sem stofnuðu sparisjóðina. Það eru þeir sem ráða þeim samkvæmt lögum. Það eru þeir sem kjósa stjórn og það eru þeir sem samþykkja breytingu. Og ef allt er í sómanum og allt gengur vel, hvað er þá að óttast? Af hverju þarf Sparisjóður vélstjóra að óttast stofnfjáreigendur sína, þá sem stofnuðu þá einu sinni, til þess að ná fram ákveðnum markmiðum? Ég skil það ekki. Hv. þm. geta kannski upplýst mig um hver vandinn er. Af hverju, ef þetta gengur svona vel, má SPRON ekki fylgja sinni stefnu? Stjórn SPRON telur að þetta sé það besta sem hún geti gert fyrir starfsemi SPRON. Og af hverju má hún ekki gera það eins og hún er einhuga um?

Kjarninn í starfsemi sparisjóðanna er sá að þeir vinna saman sem ein heild, hæstv. forseti. Þess vegna er hættan sú, ef jafnmikilvægur hlekkur verður tekinn úr keðjunni eins og Sparisjóður Reykjavíkur og nágrennis er, að aðrir sjóðir muni gefa eftir. Þessir sjóðir byggja á ákveðinni hugmyndafræði sem við viljum verja. Við viljum verja hugmyndafræðina að baki sparisjóðunum. Þeir eru mjög víða hornsteinar í samfélaginu. Við viljum verja þessa hugmyndafræði og þingið hefur lýst því yfir að vilja gera það. Hv. þm. hins vegar með sinni sveit hefur reynt að nýta sér allar glufur í lögunum til að komast fram hjá því eins og fram hefur komið. Það er því með ólíkindum að það megi ekki láta sparisjóðina í friði og tryggja ákveðna samkeppni á fjármálamarkaði. Hv. þm. spurði: Hvað er að óttast? Einmitt svona menn, hv. þingmenn sem virðast ekki einu sinni tilbúnir til að verja hugmyndafræði sem býr að baki starfsemi sparisjóða sem hafa það að markmiði að efla starfssvæði sitt. Nei, fyrst og fremst er verið að verja hagsmuni þröngs hóps. Ég verð að segja alveg eins og er, virðulegi forseti, að ég fagna því að í þessari umræðu hafi hv. þm. gert sig beran að þessum sjónarmiðum á jafnskýran hátt og raun ber vitni því það er mikilvægt að vita hvar menn standa.

Herra forseti. Það er eins og hv. þm. hafi ekki hlustað á alla ræðu mína. Ég sagði að markmið stjórnar SPRON hefði verið að tryggja stöðu SPRON til framtíðar númer eitt, tvö og þrjú. Síðan að gæta hagsmuna starfsmanna, svo viðskiptavina jafnframt og að síðustu að gæta þess að stofnfjáreigendur væru sæmilega sáttir. Það voru markmiðin, í þessari röð. Þetta hefur allt tekist með því samkomulagi sem gert var á undraverðan hátt og ég var virkilega ánægður því við vissum ekki hvaða tilboð við mundum fá, en við settum þessar kröfur fram þegar við leituðum eftir tilboðum frá bönkunum. Þessar kröfur í þessari röð. Og tilboðið frá KB-banka uppfyllti þau öll. Ég ætla ekki að segja hvernig önnur tilboð voru. En í sumum tilboðunum hefðu stofnfjáreigendur fengið minna en sjálfseignarstofnunin og tapað. Það er sem sagt KB-banki sem er að búa til þennan mikla sjóð sem mun veita peninga til menningar- og líknarmála í þeim mæli sem við höfum aldrei séð áður sem menn ætla að eyðileggja núna. Menn ætla að eyðileggja að veitt sé 300--400 millj. kr. á ári til menningar- og líknarmála í Reykjavík. Þeir peningar koma ekki frá SPRON. Þetta er miklu meira en allt eigið fé SPRON. Þeir koma frá KB-banka sem sá sér hag í því að borga þetta. Varðandi það að sjá glufur í lögum. Menn fóru algjörlega að lögum. Það voru engar glufur. Og að láta sparisjóðinn í friði, hvað eru menn að gera hérna? Eru þeir að láta sparisjóðinn í friði? Láta þeir SPRON í friði? Ó, nei. Og stofnfjáreigendur eru ekki þröngur hópur, hjá SPRON eru þetta 1.100 manns. Það er ekki þröngur hópur.

Hæstv. forseti. Fyrst vil ég segja um það frv. sem hér er til umræðu að þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styður frv. svo langt sem það nær. Inn í þessa umræðu hefur fléttast umræða um framtíð sparisjóðanna almennt í landinu, en einnig hafa sjónir manna sérstaklega beinst að Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis, atburðarás og ákvörðunum sem teknar hafa verið þar á bæ. Það hefur m.a. komið fram við umræðuna, af hálfu hv. þm. Péturs H. Blöndals, að þar ríki mikill einhugur og þingið sé hugsanlega að ganga gegn vilja stjórnarinnar. Ég ætla að leyfa mér að segja það vera mikla einföldun að setja málið fram með þessum hætti, vegna þess að innan stjórnar SPRON hafa menn komist að niðurstöðu á mjög mismunandi forsendum. Annars vegar hefur þar verið hópur í sókn fyrir eigin hag og hins vegar hefur verið hópur í vörn fyrir almannahag. Við skulum ekki gleyma því að innan sparisjóðsins í hópi stofnfjárfesta, stofnfjárhafa, eru einstaklingar sem hafa lagt mikið kapp á að gera sem mest úr sínum hlut. Við þekkjum þessa sögu á undanförnum missirum. Það er vert að fara örfáum orðum um sögu sparisjóðanna. Ég ætla þó ekki að taka meira en tvær til þrjár mínútur til þess. Þeir eiga sér langa og merkilega sögu, hálfrar annarrar aldar sögu. Fyrsti sparisjóðurinn var Sparisjóður búlausra í Skútustaðahreppi, stofnaður 1858. Síðan fjölgaði í hópi sparisjóða. Um þá voru smíðuð lög árið 1915 sem tóku breytingum í áranna rás, 1941, 1985, 1993, 1996, árið 2001, 2002 og síðan erum við að ræða frv. á árinu 2004. Hvers vegna horfi ég aftur í tímann? Vegna þess að það er athyglisvert við þessi lög og greinargerðir sem fylgja þeim að þar er gegnumgangandi rauður þráður um hlutverk þessara sjóða, félagslegt mikilvægi sparisjóðanna í landinu. Þar hefur þegar á heildina er litið ekki verið ágreiningur. Í greinargerð með stjórnarfrv. sem lagt var fram á þingi vorið 2001 segir m.a., með leyfi forseta: ,,Sparisjóðir á Íslandi, líkt og annars staðar í Evrópu, eru fyrst og fremst staðbundin fjármálafyrirtæki með sterk tengsl við starfssvæði sitt og nána samvinnu sín á milli. Sparisjóðirnir hafa verið reknir með hag sparifjáreigenda og almennings fyrir augum en ekki til hámarksarðs fyrir stofnfjáreigendur. Markmiðið með rekstrinum var því að stuðla að almannahag.`` Þetta er í greinargerð með stjfrv. á árinu 2001. Þessi félagslegu sjónarmið, þessar félagslegu áherslur, hafa jafnan verið í greinargerðum þeirra frv. sem ég vísaði til hér áðan. Síðan hafa önnur viðhorf verið að skjóta upp kollinum í seinni tíð og minnast menn þá atburðarásarinnar sumarið 2002 þegar hópur stofnfjárfesta í SPRON vildi gera samkomulag við Búnaðarbankann sem fyrir sitt leyti hafði augastað á SPRON, vildi yfirtaka þá stofnun. Þessir aðilar fengu ekki sínu framgengt þá en hafa síðan stofnað samtök, Samtök stofnfjárfesta. Í þeim munu vera um 100 af 1.100 stofnfjárfestum eða stofnfjárhöfum í SPRON. Fulltrúar þeirra komu m.a. á fund efh.- og viðskn. þingsins nú í vikunni og þar kvað við nokkuð annan tón en í greinargerðum með þeim frv. sem ég vísaði til, því að þar var spurt m.a hver væri drifkraftur vestrænna hagkerfa. Og því var svarað að bragði að það væri hagnaðarvonin. Þetta er sú hugsun sem þar á bæ var uppi og það er athyglisvert að gaumgæfa fréttabréf frá SPRON þar sem fjallað er um atburðarás síðustu vikna. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Þar sem nefnd á vegum stjórnar SPRON hefur unnið sleitulaust að því frá síðasta aðalfundi að finna ásættanlega leið fyrir stofnfjáreigendur til að fá hærra verð fyrir stofnbréf sín en uppreiknað kaupverð, auk þess að tryggja sjálfstæði SPRON sem fjármálafyrirtækis, hefur stjórn Starfsmannasjóðsins beðið átekta varðandi frekari aðgerðir í málinu.`` Hér er því lýst yfir alveg skýrt og skorinort að unnið verði að því að finna leið til að keyra upp verðið fyrir stofnfjáreigendur á þeirra hlut. Það er ekkert verið að fela markmiðin hér. Hér er það ekki almannahagur sem er hafður að leiðarljósi. Öllum hinum félagslegu sjónarmiðum sem eru sem rauður þráður í lagasmíð um sparisjóði allar götur frá 1915 er vikið til hliðar og hagnaðarvon stofnfjáreigenda höfð að leiðarljósi. Það er í þessu ljósi sem ber að skoða samstöðuna sem myndast innan stjórnar SPRON. Þar er komin skýringin á því að ég segi að menn hafi komist að ákveðinni niðurstöðu, annars vegar í sókn fyrir eigin hag og hins vegar í vörn fyrir almannahag. Mig langar til þess, með leyfi forseta, að vitna í yfirlýsingu eins stjórnarmanns sem send hefur verið fjölmiðlum, Árna Þórs Sigurðssonar, sem er félagi í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði og stjórnarmaður í SPRON. Hún er svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Á fundi stjórnar SPRON í dag var rætt um málefni sparisjóðsins í ljósi stjórnarfrumvarps viðskiptaráðherra um fjármálafyrirtæki. Ákveðið var að bíða með ákvarðanir í málinu en undirritaður stjórnarmaður í SPRON taldi hins vegar rétt að ákveða nú þegar að hætta við áform um hlutafélagavæðingu SPRON og lagði af því tilefni fram eftirfarandi bókun: ,,Með vísan til þess að viðskiptaráðherra hefur lagt fram á Alþingi stjórnarfrumvarp sem í raun kemur í veg fyrir löglegan samning SPRON og KB-banka og þess, að SPRON hefur ætíð ætlað sér að vinna í samræmi við lög, tel ég rétt að stjórn SPRON ákveði nú þegar að leggja til hliðar áform um að breyta SPRON í hlutafélag.```` Hér kem ég að aðkomu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs að þessu máli og þeim áherslum sem hafa verið uppi í málinu af okkar hálfu og eru ekki að taka neinum breytingum núna í hugaræsingi síðustu vikna heldur byggja á stefnu sem við löngum höfum byggt á. Ég vísaði hér í lagabreytingar vorið 2001 og síðan aftur í lagabreytingar haustið 2002. Árið 2001 voru þær breytingar gerðar á lögum sem þá hétu lög um viðskiptabanka og sparisjóði --- þeim var síðar breytt í lög um fjármálafyrirtæki --- þá voru þær breytingar gerðar á þessum lögum að heimild var sett í lögin um að breyta sparisjóðunum í hlutafélög. Við vorum þessu andvíg. Við töldum þetta ekki skynsamlega ráðstöfun og vorum þar ein á báti. En gott og vel. Það náði fram að ganga og síðan leið og beið. Það kemur fram á sumar 2002. Þá verður hin makalausa uppákoma af hálfu stofnfjárfesta í SPRON að þeir vilja gera samning við Búnaðarbankann sem, eins og ég gat um áðan, vildi yfirtaka SPRON. Verður nú uppi mikil umræða í þjóðfélaginu að nýju. Nú skiptist þingið í tvær meginfylkingar, misstórar mjög. Annars vegar var stjórnarliðið, stjórnarmeirihlutinn og verulegur hluti stjórnarandstöðunnar og hins vegar þau sjónarmið sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð lagði áherslu á. Og hver var munurinn á þessum tveimur stefnum? Ríkisstjórnarflokkarnir og hluti stjórnarandstöðunnar vildu reisa girðingar inn í núverandi lög gegn því að stofnfjárhlutir væru seldir á yfirverði --- og gleymdi ég nú lögunum í sæti mínu. Þessar breytingar voru á 70. gr. laganna sem þá hétu orðið lög um fjármálafyrirtæki. Þar var sett svokallað 5% ákvæði sem snýr að heildaratkvæðamagni í sparisjóði og hins vegar að framsali á virkum stofnfjárhlut, þ.e. hlut umfram 10%, að því einvörðungu væri heimilt að ráðstafa þeim hlut að það væri gert til uppbyggingar sparisjóðanna, sameiningar sparisjóða eða til þess að efla sparisjóði. Þetta voru þær girðingar sem stjórnarmeirihlutinn vildi setja inn í þessi lög og gerði. Menn sáu hins vegar ekki við hinum herskáu stofnfjáreigendum í SPRON sem fóru síðan aðrar leiðir. Það gerðum við hins vegar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði vegna þess að við settum fram lagafrumvarp á þessum tíma þar sem annars vegar var vikið að framsali stofnfjárhluta, að það væri óheimilt nema með --- þar gerðum við tillögu um breytingu á 22. gr. laganna. En við vildum einnig láta fella úr gildi þær lagagreinar þar sem kveðið var á um heimild til að breyta sparisjóðunum í hlutafélög, þ.e. a-hluta og b-hluta 37. gr. Sömuleiðis vildum við breyta 72. gr. laganna þar sem fjallað var um þetta efni. Þetta var aðkoma okkar að þessum málum á þessum tíma og hefði sú leið betur verið farin. Þá stæðum við ekki í þessum sporum. Ríkisstjórnin kann að hafa það sér til málsbóta að innan úr sparisjóðasamfélaginu heyrðust þær raddir að heppilegt væri að hafa ákvæði sem heimilaði sparisjóðunum að umbylta sér í hlutafélög. Þær raddir heyri ég ekki í dag. Hvað gerist síðan og hver hefur verið atburðarásin núna síðustu vikurnar? Eftir að það varð ljóst hvaða áform eru uppi innan stjórnar SPRON, og það varð ljóst í lok síðasta árs, í desember rétt um hátíðarnar, þá kom þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs saman og fór fram á það formlega að efh.- og viðskn. þingsins yrði kölluð saman þegar í stað. Þetta var gert fyrir 27. des. sl.

22. des.

22. desember mun það hafa verið gert. Nú leiðréttir mig hv. formaður nefndarinnar.

Brást vel við.

Og það var brugðist vel við, segir hv. formaður. Nefndin kom síðan saman eða reyndi að koma saman og ég ætla nú ekki að hafa frekari orð um þann vandræðagang sem fylgdi í kjölfarið því að nefndin reyndist óstarfhæf eins og við þekkjum vegna deilna um form og er það mjög miður. Það sem við gerðum hins vegar í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs var að leita álits hlutaðeigandi aðila, hagsmunaaðila. Og hverjir skyldu þeir vera? Jú, það eru sveitarfélögin, það eru fulltrúar sveitarfélaga, einkum á landsbyggðinni. Hjá þeim leituðum við álits. Við leituðum álits inni í sparisjóðasamfélaginu og fórum að spyrjast fyrir um hvað menn vildu að yrði aðhafst. Það komu fram ýmsar hugmyndir. Af okkar hálfu kom að sjálfsögðu helst til álita að setja að nýju fram þær tillögur um lagabreytingar sem við áður höfðum sett fram, höfðum sett fram haustið 2002, um bann við því að umbreyta sparisjóðum í hlutafélög. Þetta er okkar stefna og við höfum flutt um þetta þingmál. Önnur hugmynd sem var reifuð innan þingflokksins var að setja ákveðið frestunarákvæði gagnvart þeirri lagaklásúlu í anda þess sem Frjálsl. flutti síðan hér á þingi. Niðurstaða okkar varð hins vegar sú að við skyldum á þessu stigi láta kyrrt liggja vegna þess að við mundum leggja ofurkapp á það að ná þverpólitískri samstöðu um málið því þetta væri stórt mál þar sem menn skyldu forðast að slá sig til riddara. Við höfum núna síðustu daga fengið að kynnast ýmsum afreksmönnum í þessu máli. En við töldum rétt að fara þessa leið, þ.e. hlusta á raddir sparisjóðanna, heyra sjónarmiðin innan úr SPRON, frá stjórn SPRON, frá stjórn sparisjóðanna og frá sveitarfélögunum. Og það var í þessum anda og með þetta í huga sem við vildum að efh.- og viðskn. yrði kölluð saman, þ.e. til þess að heyra þessi sjónarmið, hvort það gæti verið að þær áherslur sem voru uppi af hálfu sparisjóðanna fyrir tveimur árum eða svo kynnu að vera aðrar í dag. Það er mjög slæmt að ekki skyldi hafa getað orðið af þessum fundi fyrr en nú. Hér stöndum við núna með þessar tillögur frá hálfu ríkisstjórnarinnar. Mér finnst mjög mikilvægt að fá frumvarpið til nefndar og ítarlegrar skoðunar þar. Ég hef hér gert grein fyrir áherslum okkar í þessu máli, hvaða breytingar við vildum helst gera á lögunum. Sú afstaða er óbreytt frá því sem hún var vorið 2001 og óbreytt frá því að við lögðum fram tillögur um lagabreytingar haustið 2002. En við viljum hlusta á sjónarmið annarra og freista þess að ná pólitískri samstöðu um málið. Um sparisjóðina almennt er það að segja og þá fundi sem þegar hafa verið haldnir að það er mjög mikilvægt að styrkja undirstöðu þeirra. Og varðandi fundina þá kom það sjónarmið fram frá fulltrúum sparisjóðanna almennt að hér væri verið að tefla upp á líf og dauða. Þeir voru mjög samstiga í málflutningi sínum og þar greini ég að sjálfsögðu SPRON-menn eða fulltrúa SPRON frá öðrum sjóðum. Það sem mér finnst vera áhyggjuefni og nokkuð sem ber að vinna að í framtíðinni að reyna að laga er sú gjá sem er orðin milli SPRON annars vegar, Reykvíkinga annars vegar, og landsbyggðarsjóðanna hins vegar. Mér finnst það vera verkefni að reyna að brúa þessa gjá. Margt athyglisvert var sagt á þessum fundi. Fulltrúi sparisjóða á Vestfjörðum sagðist stundum spyrja sig hvort sparisjóðirnir væru eina opinbera stofnunin eftir í þeim landshluta. Ég skrifa nú ekki upp á þá söguskýringu. En það sem býr að baki þessari yfirlýsingu er merkilegt. Þarna er verið að leggja áherslu á hið félagslega mikilvægi sparisjóðanna. Þeir eru ekki í nokkurri einustu kreppu. Fyrir fáeinum árum var markaðshlutdeild sparisjóðanna á Íslandi um 14%. Nú er hún fjórðungur, 25%. Þeir standa sterkt. Við vorum minnt á það að þegar bankakreppan skall á í Noregi, Svíþjóð reyndar einnig og Kanada --- en í Noregi reyndust sparisjóðirnir miklu styrkari en viðskiptabankarnir. Þeir komust út úr kreppunni hálfu öðru ári á undan öðrum fjármálastofnunum. Það segir sína sögu.

Virðulegi forseti. Ég lýsti því yfir í upphafi fundar að við í Frjálsl. mundum ekki leggja neinn stein í götu þess að þetta mál sem við núna ræðum fengi fljóta og skjóta meðferð í þinginu. Ég fer ekkert í launkofa með að viðhorf okkar, þingmanna Frjálsl., er að stöðva beri frekari hlutafjárvæðingu í sparisjóðunum um sinn. Við höfum lagt fram sérstakt mál hér á hv. Alþingi sem ég mun væntanlega mæla fyrir seinna í dag, mál sem kveður á um að taka þá heimild út úr lögum í tvö ár að hægt sé að fara með sparisjóðina inn í hlutafélagsform og þar með að taka einnig úr sambandi það söluferli sem er m.a. tilefni þess máls sem við erum hér að ræða og hæstv. viðskrh. flytur fyrir hönd ríkisstjórnarinnar. Aðeins um viðhorf okkar í Frjálsl. til þeirra mála sem snúa almennt að bankastarfsemi, hlutafélagavæðingu og einkavæðingu í landinu. Ég held að það sé rétt að geta þess, virðulegi forseti, í upphafi máls að Frjálsl. taldi, þegar verið var að einkavæða hér bankakerfið, að það ætti að gerast með dreifðri eignaraðild. Við lögðumst ekki beint gegn því að bönkunum yrði breytt í hlutafélög og þeir síðar seldir, ríkið færi út úr bankastarfseminni, heldur lögðum við sérstaka áherslu á að sú eignabreyting og rekstrarfyrirkomulagsbreyting yrði gerð með þeim takmörkunum að hlutaféð í bönkunum yrði selt með mjög dreifðri aðild. Við nefndum t.d. 3% í því sambandi og jafnframt að söluheimild á slíku hlutafé væri takmörkuð um 3--5 ár eftir að bönkunum hefði verið breytt í hlutafélag. Við töldum að þessi breyting ætti að gerast hægt en lögðumst ekki gegn henni á sínum tíma. Þegar hlutafjárvæðingin í bönkunum og stofnunum þeirra og einkavæðing fór hins vegar fram með þeim hætti að þar urðu til sérstakar blokkir sem keyptu bankana, Búnaðarbanka og Landsbanka, og horfið var frá þessari stefnu um dreifða eignaraðild, hvað þá heldur um að það væri nokkur takmörkun á framsali þeirra hluta sem gerðu þá breytingu hægfara, og það var stefnt að því að gera þetta með því ráði að ákveðnir aðilar næðu algjörum yfirtökum í viðkomandi viðskiptastofnunum, Búnaðarbanka annars vegar og Landsbankanum hins vegar, töldum við þá stefnu mjög misráðna. Það er skoðun okkar enn þann dag í dag að á mjög rangan hátt hafi verið farið í það mál allt saman. Reynslan hefur líka sýnt að á undanförnum missirum hefur orðið mikil breyting á starfsemi bankanna sem eru farnir að taka til hendinni og vera með alls konar tilfærslur í þjóðfélagi okkar, með eign fyrirtækja og skipulagi sem ég held að mörgum Íslendingnum finnist að sé eiginlega ekki hlutverk þeirra, þeir séu komnir út fyrir þann ramma sem menn töldu að hinir venjulegu viðskiptabankar okkar ættu að halda sig innan frekar en að vera í fararbroddi fyrir eignauppskiptum í þjóðfélaginu. Sú hefur þróunin þó orðið. Í ljósi alls þessa er ekki nema von að við hrökkvum við þegar nú stefnir til þess að stofnað verði hlutafélag um sparisjóðina sem síðan á að selja bönkunum. Þar komum við auðvitað að því máli sem hér er verið að ræða um, SPRON og yfirtöku síðan KB-banka á Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis, sem væri stefnumótun um það að leggja niður sparisjóðakerfið í landinu ef eftir gengi. Þess vegna er það algjörlega ljóst, virðulegi forseti, að það sem kom upp með þeim gjörningi sem gerður var í desember og samningi við KB-banka um að sá banki eignaðist Sparisjóð Reykjavíkur er í andstöðu við þá stefnu sem við höfum viljað sjá í peningamálum og dreifðri eignaraðild hér á landi og í andstöðu við það sem við höfum talið að þyrfti að horfa til, að hér yrði ekki víðtæk samþjöppun á öllum sviðum þjóðfélagsins, samþjöppun sem síðar gæti stefnt til fákeppni. Við þekkjum mörg dæmi um það. Við þekkjum samþjöppunina í sjávarútvegi sem er á fullri ferð og hana má einnig sjá víða annars staðar í þjóðfélaginu. Það er mjög ánægjulegt, vil ég leyfa mér að segja, að Sjálfstfl. og Samf. skyldu hafa náð saman í vinnu sem hv. þm. Lúðvík Bergvinsson og Einar Oddur Kristjánsson lögðu í til að koma í veg fyrir að slík ör samþjöppun héldi áfram með uppkaupum á sparisjóðunum í hlutafé og síðan uppkaupum þeirra og þar með niðurlagningu á sparisjóðakerfinu í landinu og hinum dreifðu þjónustustofnunum sem sparisjóðirnir eru og hafa verið fyrir landsbyggð alla í áratugi. Þeir verða það líka vonandi áfram, ef marka má þau viðhorf sem eru uppi á hv. Alþingi í dag þótt hv. þm. Pétur Blöndal hafi í þeim málum einn allt önnur viðhorf, að því er virðist, en þingheimur allur. Það fór ekkert á milli mála, virðulegi forseti, að þegar síðast var hreyft við lögum um sparisjóðina á Alþingi, 2002, var verið að setja inn í löggjöfina varnir gegn yfirtöku á sparisjóðunum. Það beinlínis stendur í greinargerð með frv. sem mig langar að vitna í, með leyfi forseta: ,,Ákvæðum um sparisjóði er breytt til að treysta yfirtökuvarnir sparisjóða. Þannig er kveðið á um við hvaða aðstæður sparisjóðsstjórn skal heimila framsal á virkum eignarhlut.`` Þarf ég að lesa lengra til að draga það fram hver áhersla Alþingis var? Hún var sú að stöðva það að slík yfirtaka gæti átt sér stað. Það er rangt sem kom hér fram hjá hv. þm. Hjálmari Árnasyni sem lét að því liggja að þingmenn Frjálsl. hefðu verið í kapphlaupi við að leggja fram frv. sem stöðvaði samrunaferli sparisjóðanna við önnur fjármálafyrirtæki. Við vorum ekki hér í kapphlaupi við nokkurn einasta mann eða nokkurn þingflokk um það. Við vorum eingöngu að fylgja eftir þeim málum okkar sem við töldum sjálfsögð og eðlileg, þeirri áherslu á stefnu okkar í Frjálsl. að koma í veg fyrir að hér héldi áfram sú öra samþjöppun sem verið hefur á svo mörgum sviðum í þjóðfélaginu, eins og ég hef komið að áður í máli mínu. Þess vegna tók þingflokkurinn þá ákvörðun áður en þing kom saman að leggja inn frv. sem ég mun mæla fyrir hér síðar í dag um að taka úr sambandi 73.--76. gr. laganna um hlutafélagavæðingu og sölu til 1. janúar 2006, til þess að mönnum gefist ráðrúm til þess að lagfæra löggjöfina og gera hana þannig úr garði eins og ég og hinir þingmenn Frjálsl. stóðum í meiningu um að hefði verið vilji Alþingis árið 2002. Þess vegna lögðum við þetta frestunarfrumvarp fram. Við sáum ekki að til stæði að setja undir lekann og enginn sagði við okkur í Frjálsl. eitt einasta orð um það að menn væru að vinna að þessu máli. Það eina sem við höfðum heyrt frá hæstv. viðskrh. var að hún hefði skrifað bréf og beðið um skýringar. Menn vita til hvers mun draga hinn 10. febrúar varðandi SPRON-málið. Þess vegna lögðum við þetta frv. fram en ekki í samkeppni við neinn til þess að verða fyrstir til að gera hér eitt eða neitt. Þetta var eingöngu til að koma málinu af stað inni á Alþingi ef aðrir ætluðu ekki að taka á því. Við lýstum því líka yfir og ég lýsti því yfir sérstaklega í upphafi máls í dag að ef það mál sem hér liggur fyrir af hendi ríkisstjórnarinnar næði þeim tilgangi að stöðva það ferli sem er núna í farvatninu legðumst við alls ekki gegn því og gætum vel hugsað okkur að styðja frv. Það verður þá að ná þeim markmiðum. Ég verð hins vegar að segja það, virðulegur forseti, að þegar ég er búinn að lesa þessar tvær greinar sem í frv. hæstv. viðskrh. eru sé ég ekki að það nái því markmiði sem við erum að leita að, því að stöðva það ferli að sparisjóðirnir verði gerðir að hlutafélögum og renni síðan inn í aðrar fjármálastofnanir í landinu og þar með verði enn á ný vegið að hinum dreifðu byggðum landsins. Það er búið að gera nóg af því að vega að dreifðum byggðum landsins með þeim aðförum sem hafa verið hér í gildi á undanförnum árum, m.a. í fiskveiðistjórnarkerfinu og öðrum samþjöppunum og einkavinavæðingu sem átt hefur sér stað í þjóðfélaginu. Ég held að hæstv. viðskrh. verði að leggja meira af mörkum til þess að stöðva það sem hér á að stöðva heldur en það sem birtist í þessu frv. Þess vegna vil ég benda á það, virðulegi forseti, að ef allt um þrýtur og menn ná ekki lendingu í því að fá inn í frv. lagfæringar þar sem skýrari áherslur þarf til að lagabreytingin nái þeim markmiðum sem að er stefnt held ég að mönnum væri bara best að samþykkja það frv. sem við höfum lagt hér til um frestun og gefa sér þá meiri tíma til þess að vinna málið. Að öðru leyti er frv. okkar ekki neitt kappsmál. Við viljum bara að það nái þeim tilgangi að koma í veg fyrir það að sparisjóðirnir verði allir keyptir upp á næstu vikum, mánuðum og árum af stærri viðskiptablokkum í landinu, eins og núverandi bönkum. Það er meginmál, virðulegi forseti. Í greinargerð með frv. hæstv. viðskrh. kemur fram að athugun ESA er ekki komin langt, þ.e. athugasemdir um það hvað standist lög og reglur samkvæmt EES-samningnum. Ekki liggur heldur fyrir hvort stofnunin muni taka skýringar ráðuneytisins gildar. Þar er kannski komin enn ein áherslan á það að frv. þingmanna Frjálsl. verði notað í þeirri biðstöðu sem kann að skapast til þess að hægt verði að taka á þessu máli með fullri sæmd og í þá veru sem ég tel að vilji Alþingis hafi staðið til. Það fer ekkert á milli mála hvert mikilvægi sparisjóðanna er í landinu fyrir landsbyggðina og fólkið sem þar býr, og er ekki vanþörf á að styrkja þá stöðu víða á landsbyggðinni sem fólk býr við eftir mjög óvissa framtíð um atvinnu sína, m.a. vegna endalausra kvótatilfærslna. Eru nú nýleg dæmi í því efni og voru nýlega rædd í þinginu og þarf ekki að rekja þá sögu nánar. Hv. þm. Jón Bjarnason vakti máls á þeirri umræðu, um söluna á Brimi og hinum stóru sjávarútvegsfyrirtækjum, sem leiddi vonandi í ljós að það er ekki bara í hinum smærri byggðum, hinum dreifðu byggðum Íslands, sem menn þurfa að óttast, það er líka í hinum stærri og það ætti öllum að vera orðið ljóst. Stjórnarandstöðunni allri var þetta ljóst fyrir síðustu alþingiskosningar og benti á leiðir til breytinga, þó að þær væru ekki allar nákvæmlega eins útfærðar og menn hefðu misjafnar skoðanir á því hvernig fara ætti að því marki. En ríkisstjórnarflokkunum var það ekki ljóst. Þeir töldu að nauðsynlegt væri að keyra áfram á hinu frjálsa framsali kvótakerfisins. Það hefur auðvitað sýnt sig að byggðin hefur veikst að mörgu leyti vegna þeirra laga og byggðin mundi enn veikjast ef svo færi fram að sparisjóðirnir rynnu inn í hina stóru banka. 

Forseti spyr hv. þm. hvort hann eigi mikið eftir af ræðu sinni.

Nákvæmlega fjórar mínútur og 40 sekúndur.

Það stóð til að fresta þingfundi milli klukkan fjögur og fimm. Ef það er stutt eftir getur hv. þm. lokið ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Ég var á fundi með 1. forseta þingsins og þingflokksformönnum. Þar var talað um að fresta fundi klukkan 16.15. Ég veit ekki hvort starfandi forseta hafa borist þau ummæli en ég kom af þeim fundi beint í þennan ræðustól.

Forseta er ekki kunnugt um þá tímasetningu en hv. þm. heldur þá áfram ræðu sinni.

Takk fyrir. Það liggur algjörlega fyrir, virðulegi forseti, að landsbyggðin þarf á því að halda að hlutur hennar sé skoðaður í öllum þeim samþjöppunarmálum sem átt hafa sér stað hér á landi á undanförnum mánuðum og missirum. Ég lít svo á að það sé hlutverk okkar á hv. Alþingi, og fagna því að Sjálfstfl. skuli hafa samþykkt þann vegvísi að það væri æskilegt að taka á því að koma í veg fyrir þessa samþjöppun sem gæti annars orðið varðandi sparisjóðina. Ég fagna því einnig að hæstv. viðskrh. skuli hafa lagt fram þetta frv. og ríkisstjórnin á bak við það því að það sýnir mér að það er ákveðinn vilji til þess að hægja á því geysilega samþjöppunarferli sem verið hefur hér á landi á undanförnum árum og missirum. Menn eru sem sagt að viðurkenna að það þurfi aðeins að horfa til þess hvernig mál hafa þróast í þessu ríki, okkar landi, Íslandi, og að ekki sé hægt að láta hin hörðu viðskiptasjónarmið og hina frjálsu möguleika kvótabrasksins eða annarrar samþjöppunar í þjóðfélaginu leika algjörlega lausum hala og að það sé ekki heldur hægt varðandi sparisjóðina. Ég tek algjörlega undir það sjónarmið og fagna því að það skuli koma fram, að nú sé tími til að staldra við þegar komið er að því að þjappa sparisjóðunum undir eignarhald stærri bankastofnana. Við í Frjálsl. fögnum því að þetta mál skuli koma fram og vonum að það verði unnið þannig í nefnd að það dugi til þess hlutverks sem því er ætlað, að stöðva frekari samþjöppun á peningavaldi í landinu með því að bankarnir kaupi sparisjóðina. Það hefur verið minnst hér á upphaf sparisjóðanna, á stofnun þeirra og tilgang, að þeir hafi verið stofnaðir víða til þess m.a. að afla fjár til húsbygginga og til minni fyrirtækja. Það er gott að það hefur orðið hlutskipti sparisjóðanna í gegnum tíðina að halda áfram að vera bakhjarl einstakra viðskiptamanna sinna, einstaklinganna og hinna minni fyrirtækja. Ég fagna því að sparisjóðirnir skuli vera til og hafi á mörgum sviðum og oft verið sá bakhjarl sem byggðirnar hafa treyst á þegar komið hefur til þess að standa með einstaklingum, bæði heima í héraði og einstaklingum til þess að stofna til atvinnureksturs, en það hafa þeir vissulega gert og haft þar mikilvægt hlutverk og munu vonandi hafa áfram, óskertir af yfirstjórn hinna stóru blokka á peningamarkaði hér á landi. Ég vék að því í upphafi máls míns að ég óttaðist að gengi það eftir að sparisjóðirnir yrðu yfirteknir af bankastofnunum kæmi hér samþjöppun og síðan fákeppni. Það ber vissulega að varast, virðulegi forseti. Ég ætla ekki að hafa lengra mál að sinni um það frv. sem hér er lagt fram en tel að frv. það sem mér var sýnt, og ég tel ekki lengur trúnaðarmál, frá hendi hv. þingmanna Einars Odds Kristjánssonar og Lúðvíks Bergvinssonar, nái betur þeim markmiðum sem að er stefnt en frv. ráðherrans. Ég vona að hv. efh.- og viðskn. taki málið til gaumgæfilegrar skoðunar og skirrist ekki við að nota þá frv. Frjálsl. til þess að vinna tíma til að koma málunum í þann farveg ef ekki vill betur til, en varpi ekki slíku tækifæri fyrir róða eingöngu vegna þess að Frjálsl. lagði það fram.

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir margt sem hv. þm. var að tala um í sambandi við hlutverk sparisjóðanna. Mér finnst full ástæða til þess að hafa áhyggjur af viðskiptaumhverfinu í landinu og að það hljóti að vera eftirsóknarvert að einhverjar fjármálastofnanir séu til í landinu sem starfa á öðrum grundvelli en bankarnir og aðrar fjármálastofnanir gera. Þá vísa ég til þess að það virðist vera orðinn slíkur hluti af starfsemi þessara fjármálafyrirtækja að vera í alls konar verslun með hlutabréf og aðrar eignir og eignabreytingar og annað slíkt, sem fréttastofur hafa verið duglegar að fara yfir og leyfa fólki að fylgjast með, að það hafi verið stærsta hlutverk þeirra og af því hlutverki mest áhrif. En ég verð að segja að þó að ég fagni þeim frumvörpum sem hér hafa komið fram til þess að reyna að koma í veg fyrir að það verði af því að sparisjóðirnir í landinu bókstaflega leggist af, þá vil ég spyrja hv. þm. hvort hann hafi þá skoðun að sú eðlisbreyting sem orðið hefur eða verður með því að sparisjóðirnir geti breytt sér í hlutafélög, eins og lögin gera ráð fyrir núna, muni í raun og veru eyðileggja þessa sjóði þegar til lengri tíma er litið. Þær stjórnir sem talað er um að kjósa fyrir sjóðina núna verða auðvitað líka eins og núverandi stjórnir uppteknar af þeim fjármunum 

Virðulegi forseti. Ég get lýst því að það er mín skoðun að varast beri að fara með sparisjóðina yfir í hlutafélagsformið vegna þess að ég tel að í lagarammanum, eins og hann er í pottinn búinn, sé ekkert sem komi í veg fyrir samrunann eftir að sparisjóði hefur verið breytt í hlutafélag. Þess vegna lögðum við fram þetta frv. um frestunina svo að tími gæfist þá til þess að fara þannig í löggjöfina og fá fram í henni þann vilja mikils meiri hluta alþingismanna, tel ég vera, að menn vildu ekki að sparisjóðirnir hyrfu af vettvangi og rynnu inn í hinar stærri peningastofnanir. Það tel ég að hafi verið vilji Alþingis á sínum tíma þegar verið var að ræða hér lagabreytingar um varnir vegna yfirtöku sparisjóðanna. Ég deili því þeim áhyggjum með hv. þm., eins og mér fannst koma fram í máli hans, að ég tel að það sé misfarið í okkar þjóðfélagi, það stefni til verri möguleika fólks í landinu, verði sparisjóðirnir lagðir niður og renni inn í stærri viðskiptastofnanir. Það hefur verið sagt í þessum ræðustóli, virðulegi forseti, síðast í dag af hv. þm. Pétri Blöndal, að það væri yfirfljótandi lánsfé í landinu og menn gætu fengið lánað allt það fé sem þeir þyrftu. Þannig er málum ekki háttað, virðulegi forseti, alla vega ekki víða úti á landsbyggðinni. Það er alveg ljóst að bankastofnanir sem hafa höfuðstöðvar sínar í Reykjavík eru ekki tilbúnar að lána fé út á land, m.a. til íbúðakaupa, vegna þess að þeir telja ekki veð í íbúðum úti á landi þess virði að menn vilji lána þangað. Þetta liggur fyrir, virðulegi forseti, og sýnir auðvitað hversu mikil þörf er fyrir sparisjóðina.

Hæstv. forseti. Ég tel reyndar og var á þeirri skoðun að Alþingi hefði ekki vandað sig nógu vel við setningu þeirra laga sem gilda um þessi efni, hvorki árið 2001, líklega var það 2002 reyndar sem lögin tóku gildi, og síðan við breytinguna sem gerð var í fyrra þegar ný lög voru sett um fjármálafyrirtæki og tóku þar með við hlutverki laganna um fjármálafyrirtæki og sparisjóði, eða ég man nú ekki hvað þau lög hétu sem giltu á undan. Bent var á það hér í umræðum ítrekað að þessi hætta væri fyrir hendi sem nú hefur sýnt sig. Ég tel reyndar, og tek undir það með hv. þm., að það sé ekki vansalaust að fara með slíkum hraða með mál hér í gegn eins og í stefnir og vil láta það koma fram að mér finnst að það hljóti að þurfa að skoða þann möguleika að fresta málinu, hvort hann er til staðar eða hvort einhver sérstök vandkvæði séu á því að gera það þannig að Alþingi fái betri tíma til þess að fást við þetta mál og það verði ekki enn eitt slysið í vinnubrögðum í þinginu tengt þessum málefnum sparisjóðanna. Mér finnst satt að segja nóg komið og ég segi enn einu sinni: Alþingi tók þá ákvörðun að leyfa breytingu sparisjóðanna í hlutafélög. Með því er verið að gera eðlisbreytingu á sparisjóðunum sem er mikil eðlisbreyting frá þeim lögum sem giltu, þeim var snarbreytt og þar með eðli sparisjóðanna. 

Frú forseti. Ég hafði gert ráðherra viðvart áður en kom að þinghléi að ég óskaði eftir nærveru hennar þegar ég mundi hefja framsögu mína í þessu máli. Ég spyr því hvort hæstv. ráðherra sé einhvers staðar nærstaddur því að ég vil ógjarnan hefja mál mitt fyrr en ráðherrann er komin í salinn.

Ég vil tilkynna að hæstv. ráðherra hefur fengið ábendingu um að þingfundur sé hafinn og óskað hafi verið eftir nærveru hennar og ráðherra er í húsinu.

Ég vil síður, frú forseti, að klukkan gangi mikið á mig meðan ég þegi í ræðustól. Virðulegi forseti. Ég skal, í trausti þess að ráðherra birtist á næstu mínútu eða svo, hefja mál mitt. Ég hygg að flestir séu sammála um það, og það kom reyndar fram á fundinum sem haldinn var í efh.- og viðskn. með fulltrúum SPRON og sparisjóðanna í landinu og fleiri aðilum, að ef þau áform gengju fram sem staðið hafa fyrir dyrum hjá SPRON og KB-banka væri það upphafið að endalokunum. Það sjá auðvitað allir að það mun leiða til aukinnar fákeppni á markaðnum ef það gengur fram, en hlutdeild sparisjóðanna er um 25% í innlánum, var fyrir skömmu 14%. Það er alveg ljóst að stóru risarnir á bankamarkaðnum bíða eftir því að geta gleypt sparisjóðina einn af öðrum, sem mun örugglega verða fljótlega, a.m.k. hvað varðar stærstu sparisjóðina, ef þetta gengur fram. Við erum að tala um 24 sparisjóði sem þjóna um 60--70 þús. viðskiptavinum með starfsmannafjölda upp á 900 manns. Þess vegna er ástæða til að fagna því frv. sem hefur verið lagt fram þó ýmislegt bendi til að það gangi of skammt og ég vil fara nokkuð inn á það í máli mínu. Í þingmannafrumvarpinu sem var tilbúið þegar hæstv. ráðherra og ríkisstjórn ákváðu að leggja fram þetta mál voru ýmis ákvæði sem ég tel að hefðu reist þær girðingar sem nauðsynlegar eru til að við getum sæmilega treyst því að sparisjóðakerfið í landinu riðaði ekki til falls eða hryndi á einni nóttu eins og hæstv. viðskrh. óttaðist fyrir nokkrum missirum. Forsvarsmenn Sambands íslenskra sparisjóða sem mættu á fund efh.- og viðskn. nefndu að sú þróun sem gæti farið af stað mundi kollvarpa sparisjóðakerfinu og eyðileggja þá bakhjarla sem sparisjóðakerfið hefur byggt á, eins og Tölvumiðstöðina og Sparisjóðabankann. Starfsemin gæti lamast ef stærstu sparisjóðirnir rynnu inn í stóra bankann. Þetta verður að koma í veg fyrir, ella blasir við aukin samþjöppun og fákeppni sem hefur auðvitað neikvæð áhrif á kjör neytenda og ég býst við því að hæstv. viðskrh. hafi það í huga þegar hún setur fram þetta frv. Það sem ég vildi spyrja hæstv. ráðherra um er það sem nokkuð var nefnt í umræðunni fyrr í dag en mér finnst ekki hafa komið nægilega skýrt fram hjá hæstv. ráðherra. Sú spurning lýtur að þeirri stjórn sem hefur verið skipuð yfir sjálfseignarstofnuninni í tengslum við viðskipti SPRON og KB-banka. Það er spurning hvort sú stjórn sem var skipuð í janúar yfir sjálfseignarstofnuninni væntanlegu muni sitja áfram eftir þessa lagasetningu. Það getur auðvitað ráðið úrslitum um hvort SPRON gangi inn í KB-bankann. Getur hæstv. ráðherra fullvissað okkur í þinginu og okkur sem eigum að fara að fjalla um málið í efh.- og viðskn., sem höfum ekki tök á að ræða við ráðherrann þar, um að öruggt sé að á stofnfundinum 10. febrúar verði kosin stjórn í samræmi við ákvæði 2. gr. frv. sem við erum að fjalla um? Ef svo verður ekki, ef stjórnin situr áfram, sem mér heyrðist á stjórnarformanninum og hv. þm. og formanni efh.- og viðskn., til hvaða ráða mun hæstv. ráðherra grípa þá? Hvaða tök hefur hún á málinu ef stjórnin, sem þegar hefur verið skipuð, situr áfram á stofnfundinum? Ýmsir óttast það og þess vegna bið ég hæstv. ráðherra að fara aðeins nánar yfir það mál og til hvaða ráða hún getur gripið ef sú staða kemur upp. Ég vil líka ræða ákvæðið sem var í þingmannafrumvarpinu, 74. gr., og ákvæðið sem kom inn í meðförum efh.- og viðskn. þegar við vorum að fjalla um frv. um fjármálafyrirtæki á árinu 2002, eða dúsuna svokölluðu sem sætt hefur mikilli gagnrýni, að stofnfjáreigendur fái mjög mikið í sinn hlut samanborið við t.d. sjálfseignarstofnunina. Viðskrh. tekur ekki undir að breyta þessu, ef ég skil orð hæstv. ráðherra rétt, og ber fyrir sig eignarréttarákvæði í stjórnarskránni. Það er nánast hlálegt, virðulegi forseti, að bera þessi ákvæði fyrir sig þegar í hlut á óeðlilegur hagnaður stofnfjáreigenda, þar sem verið er að færa fámennum hópi mikil verðmæti sem hann getur með engu móti átt tilkall til, því að við höfum nýlega verið að fjalla um eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar sem voru á ansi gráu svæði. Margir héldu því fram að það væru brot á eignarréttarákvæðunum sem vörðuðu skerðingu á vaxtabótum og ríkisstjórnin stóð að fyrir jólin. Ríkisstjórnin virtist þá ekki hafa miklar áhyggjur af því máli eða þegar hún tvívegis hefur orðið uppvís að því að brjóta stjórnarskrána, t.d. á öryrkjum, og eignarréttarákvæði hennar. En núna allt í einu þegar stofnfjáreigendur eiga í hlut, þar sem þeir eru að fá óeðlilega mikið til sín, hefur ráðherrann áhyggjur af því að ekki sé hægt að breyta þessu af því að það gangi gegn eignarréttarákvæði stjórnarskrárinnar. Ég skal ekki útiloka að svo sé en mér finnst full ástæða til þess að ákvæðið sé skoðað og látið á það reyna og að það verði tekið inn í brtt. efh.- og viðskn. við meðferð þessa máls. Virðulegi forseti. Áður en þessi áform komu upp á borðið í SPRON áttu stofnfjáreigendur 11% í eigin fé bankans en bankinn sjálfur 89%. Eftir breytinguna, gangi hún öll fram, eiga stofnfjáreigendur 33% í staðinn fyrir 11% en sjálfseignarstofnunin 66% af eigin fé í staðinn fyrir að SPRON átti áður 89%. Þeir fá sem sagt þriðjung við þessa breytingu. Það er þetta sem er auðvitað gagnrýnisvert og ég vil koma nánar að í mínu máli. Við breytinguna á sparisjóði í hlutafélag á árinu 2001 áttu stofnfjáreigendur eingöngu að fá hlutafé í hlutafélaginu sem gagngjald fyrir stofnfjárhluta sinn og samanlagt hlutafé sem stofnfjáreigendur fengju í sparisjóðnum skyldi nema sama hlutfalli af hlutafé hans eftir breytinguna og endurmetið stofnfé skv. 23. gr. laga nr. 113/1996 sem næmi samtals af áætluðu markaðsvirði sparisjóðsins. Þetta ákvæði átti að tryggja að áætlað verðmæti hlutafjár stofnfjáreigenda væri hið sama og endurmetið stofnfé fyrir hlutafélagavæðingu sparisjóðsins. En meiri hluti efh.- og viðskn. lagði til brtt. við meðferð þessa máls sem var á þá leið að við mat á stofnfjárhluta skyldi hafa til hliðsjónar arðsvon stofnfjárhluta skv. 68. gr. annars vegar og arðsvon og áhættu hlutabréfa í sparisjóði hins vegar. Þetta ákvæði tel ég að eigi að hugleiða vel að fella einnig brott. Við vöruðum við því, fulltrúar Samf. á Alþingi á þessum tíma, að hér væri á ferðinni afar matskennt og opið ákvæði og að með lögfestingu þessa ákvæðis væri verið að auka verðgildi stofnfjárhluta við breytingu á sparisjóði í hlutafé og það gengi gegn grunngildum sem sparisjóðalöggjöfin hafi byggt á um verðgildi stofnfjárhluta sem er nafnverð stofnfjár sem taki breytingum í samræmi við vísitölu neysluverðs. Ég hygg að þetta hafi komið á daginn. Þær aðvaranir sem settar voru fram um þetta ákvæði hafa reynst réttar. Það liggur nú fyrir að stofnfjáreigendur muni hagnast með afar óeðlilegum hætti gangi þau áform eftir að Kaupþing -- Búnaðarbanki kaupi SPRON sem væntanlega er þó búið að koma í veg fyrir með þessu frv. KB-banki er reiðubúinn, eða var, að gefa 5,55 fyrir nafnverð stofnfjár sparisjóðsins, eða 3 milljarða kr., en það er athyglisvert að endurskoðunarfyrirtækið PriceWaterhouseCoopers hefur metið verðmæti stofnfjár 1.400 millj. kr., en það var 540 millj. kr. 30. júní sl. Ef þetta ákvæði hefði ekki komið inn, og það upplýstu forsvarsmenn SPRON, hefði matið ekki verið 1.400 millj. kr. hjá PriceWater\-houseCoopers heldur 540 millj. kr. Síðan er KB-banki reiðubúinn að greiða 3 milljarða kr. fyrir þetta stofnfé en matið á verðmæti á öðru eigin fé sparisjóða breytist einungis úr 4 milljörðum í 6. Þetta er athyglisverð niðurstaða í ljósi þess að ákvæði laganna um að óháður aðili væri fenginn til að meta ákvörðun hlutafjár var til þess að tryggja að sparisjóðsstjórnir gættu ekki hagsmuna stofnfjáreigenda umfram hagsmuni eigin fjár sparisjóðsins. Virðulegi forseti. Það er ekki hægt að sjá að stjórn SPRON hafi verið að gæta hagsmuna sjálfseignarstofnunarinnar með fullnægjandi hætti þegar stofnfjáreigendur fá hlutfallslega miklu hærra verð fyrir sinn hlut en sjálfseignarstofnunin. Það er ástæða til að velta því fyrir sér og spyrja hæstv. ráðherra hvort hún telji ekki eðlilegt að endurmeta aftur af óvilhöllum aðilum verðmæti eigin fjár SPRON, þegar í ljós hefur komið að markaðsvirði SPRON er mun hærra en PriceWaterhouseCoopers hafði áður metið og markaðurinn er tilbúinn að greiða stofnfjáreigendum 1,6 milljarða umfram mat endurskoðunarfyrirtækisins, sem segir manni að verðmæti SPRON er í heild sinni miklu meira en PriceWaterhouseCoopers hefur metið. Meiri hluti efh.- og viðskn. setti fram þau rök fyrir þessari breytingu, sem hefði fært stofnfjáreigendum mikinn hagnað ef þetta hefði gengið fram, að hún tryggði að stofnfjáreigendur væru jafn vel settir fyrir og eftir hlutafélagavæðingu. Í raun á það bara við þegar stofnfjáreigendur ákveða að eiga hlutabréf sín áfram með tilliti til arðsvonar og áhættu. Þeir sem seldu sinn stofnfjárhluta eftir breytinguna og tækju því tilboði, ef það stendur áfram og þetta gengur fram, fengju að sjálfsögðu miklu meira í sinn hlut en fyrir hlutafélagavæðinguna. Þetta vildi ég nefna að þurfi að koma til skoðunar í efh.- og viðskn. Formaður stjórnar SPRON segir um þetta ákvæði í gögnum sem lögð hafa verið fyrir efh.- og viðskn., með leyfi forseta: ,,Með þessu ákvæði var opnuð leið til að meta stofnfé verðmætara við breytingu á rekstrarformi sparisjóðs --- en áður mátti eingöngu miða við framreiknað nafnverð stofnfjárbréfa. Hér var lögfest að heimilt væri að reikna stofnfé hærra verði en framreiknuðu nafnverði. Og í tilviki SPRON, sem hefur verið vel rekinn og greitt góðan arð til stofnfjáreigenda, þýddi þetta skv. óvilhöllu mati sérfróðra aðila, að við breytingu í hlutafélag hækkar verðmæti stofnfjár úr 540 millj. kr. í 1.400 millj. kr. eða 2,6-falt.`` Þetta vildi ég nefna við þessa umræðu, herra forseti, og í lokin velta upp einu atriði sem ég vil nefna við hæstv. ráðherra og spyrja hana um. Það handval sem nú fer fram hefur mjög verið gagnrýnt af núverandi stofnfjáreigendum þegar fjölgað er í fulltrúaráði sparisjóðanna. Að vísu upplýsti fulltrúi Sparisjóðs Keflavíkur á fundi efh.- og viðskn. að þeir í Keflavík hefðu beitt sér fyrir því að fram færi útboð þannig að fleiri gátu orðið stofnfjáreigendur en þeir sem valdir voru af fulltrúaráði eða stjórnum sparisjóðanna. Hér er oft um fámennan hóp að ræða sem hefur vald yfir gífurlegu fjármagni sem hann er ekki nema að litlu leyti eigandi að. Út frá viðskiptalegu sjónarmiði og almannahagsmunum er óeðlilegt að stofnfjáreigendur hafi mikil völd í krafti tiltölulega lítils eignarhluta. Því hefði verið eðlilegt, eins og var í frumvarpi hv. þm. Lúðvíks Bergvinssonar og hv. þm. Einars Odds Kristjánssonar, að gera einnig tillögu um breytingu á þessu í lögum um fjármálafyrirtæki. Það er afar hæpið að lokaður klúbbur fárra stofnfjáreigenda ráði því hverjir gerast nýir stofnfjáreigendur og langt frá því að vera í samræmi við eðlilega viðskiptahætti og gegnsæi starfsemi fjármálastofnana. Það er því á allan máta eðlilegt fyrir framgang og vöxt sparisjóðanna í framtíðinni að breyta því fyrirkomulagi sem gilt hefur um hverjir geti gerst stofnfjáreigendur í sparisjóðum. Æskilegt er að sem flestir geti gerst stofnfjáreigendur sparisjóða og ekki séu óeðlilegar hindranir þar í vegi. Því er eðlilegt að bæta við ákvæði um að öllum aðilum með lögheimili á starfssvæði sparisjóðanna skuli boðin þátttaka í stofnfjáraukningu. Auk þess að bæta inn ákvæði þess efnis að áður en sparisjóði verði breytt í hlutafélag skuli stofnfé aukið. Þetta eru þau tvö meginatriði sem ég vildi bæta við og leggja til að skoðuð verði til viðbótar því ákvæði sem er í frv. ráðherrans. Ég óska að auki eftir svari við því sem ég beindi til ráðherra í upphafi, þ.e. hvort hún geti fullvissað okkur um að ekki sé hægt að ganga fram hjá því ákvæði á stofnfundi 10. febrúar að kosið verði í stjórn í samræmi við frv. sem við fjöllum um.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. fyrir mjög málefnalega ræðu og góða. Hún er greinilega vel inni í málinu eins og búast mátti við. Ég held að við séum mjög nálægt því að vera sammála í þessu máli. Ég veit að hv. þm. hafði efasemdir um 74. gr. þegar henni var breytt árið 2002, þegar málið var síðast til umfjöllunar, en niðurstaða þingsins var að gera þá breytingu. Í raun má segja að það sé ekki óeðlilegt að stofnfjáreigandi standi ekki verr að vígi eftir að sparisjóði hefur verið breytt í hlutafélag eins og þetta ákvæði kveður á um. En þegar hv. þm. talar um að hlutur stofnfjáreiganda breytist úr 11% upp í 33% er það náttúrlega vegna ákvæðis í lögunum sem gilda í dag, um heimild til hækkunar stofnfjár. Raunin er sú að í dag er arðbært að eiga stofnfé. Áhættan er óneitanlega meiri af því að eiga hlutabréf. Þess vegna er þetta metið svona. Ég er hins vegar sammála því að þetta mat frá óháðum aðila sem gerði það að verkum að 540 millj. kr. urðu 1.400 millj. kr., er umdeilanlegt. Mér finnst ekki ólíklegt að það verði gerð athugasemd við það af Fjármálaeftirliti vegna þess að fyrir liggur annað mat, þ.e. mat markaðarins. Það eru 3 milljarðar kr. Varðandi það hvernig farið verður með stjórnina finnst mér nokkuð ljóst, ef þetta frv. verður að lögum, að skipað verði í þá stjórn samkvæmt nýjum lögum. Þannig eru ekki miklar líkur á að þeir sem nú eru í stjórninni verði í hinni nýju stjórn.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég heyri á máli hæstv. ráðherra að hún hefur skilning á gagnrýni minni á 74. gr. Ég fagna því. Hæstv. ráðherra lýsti sig alls ekki andvíga því að þetta ákvæði yrði skoðað, ef ég skil mál hennar rétt, í meðförum efh.- og viðskn. Ef ég hef misskilið það mun það væntanlega koma fram í öðru andsvari hennar, þ.e. ef hún er alveg andvíg því að breyta þessu. Ella lít ég svo á að ráðherrann sé ekki ósátt við að við skoðum í efh.- og viðskn. að fella brott þetta ákvæði. Varðandi það sem ég og fleiri hv. þingmenn höfum áhyggjur af, þ.e. að á stofnfundinum sem haldinn verður 10. febrúar verði öruggt að kosið verði í stjórn í samræmi við það frv. sem hér liggur fyrir, enda verði það orðið að lögum þar sem öruggt er að fyrir þessu máli er mikill meiri hluti í þinginu, þá telur ráðherra að kjósa eigi í stjórn sjálfseignarstofnunarinnar í samræmi við ákvæði í frv. sem við fjöllum um. Annað er væntanlega ólöglegt, virðulegi forseti, ef ég skil mál hæstv. ráðherra rétt. Þá er spurning hvaða úrræði hæstv. ráðherra hefur ef sjálfseignarstofnunin ætlar að beita því sem hv. þm. Pétur H. Blöndal hefur lýst, að segja að hér sé um afturvirkni að ræða og af því að stjórnin hafi verið skipuð í janúarmánuði eigi þessi lög ekki að ná til skipunar þeirrar stjórnar. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvaða úrræði hún hefur ef svo fer að á stofnfundinum verði óbreytt skipan stjórnar og ekki kosið til stofnfundar í samræmi við ákvæði þessara laga.

Hæstv. forseti. Eins og hv. þm. veit þá hef ég ýmis úrræði, m.a. vegna þess að ég fer með eftirlit í tengslum við lög um sjálfseignarstofnanir í atvinnurekstri. Ég hef skrifað stjórn sjálfseignarstofnunar SPRON bréf þar sem ég óska eftir svörum við ýmsum spurningum, m.a. um hvernig sú stjórn var skipuð. Ég vænti þess að fá svör við því á morgun. Ég ætla ekki að segja að ég sé tilbúin að breyta 74. gr. Ég sagði hins vegar að ég hefði ákveðinn skilning á sjónarmiðum hv. þm. sem komu fram síðast þegar málið var til umfjöllunar. Þá var það meirihlutavilji þingsins að breyta ákvæðinu og ég féllst á það þó að það væri ekki í frv. því sem lagt var fram. Í sambandi við 74. gr. að öðru leyti fellst ég ekki á þær breytingar sem koma fram í drögum að frv. sem hér hefur verið til umfjöllunar þar sem einhverjar líkur eru á því að það ákvæði samrýmist ekki stjórnarskrárvörðum eignarrétti stofnfjáreigenda. Ég vil forðast að taka slíka áhættu eins og skiljanlegt er. Ýmsum öðrum atriðum kem ég kannski betur að í ræðu minni síðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég geng út frá því að í efh.- og viðskn. verði 74. gr. rædd og skoðað hvort vilji sé fyrir hendi af hálfu nefndarinnar til að breyta því ákvæði, sem ég tel fulla ástæðu til. Í henni felast ákveðnar hættur og í henni felst hvati fyrir stofnfjáreigendur til að vilja selja hlut sinn í sparisjóðunum, ef það stendur til boða að risar á bankamarkaðnum vilji kaupa. Það er ákveðinn hvati í því. Stofnfjáreigendur hafa fyrir nægjanlegan arð af stofnfjárhluta sínum. Það var t.d. upplýst á fundi efh.- og viðskn. að það sé ekki óalgengt að stofnfjáreigendur fái 20% raunávöxtun fyrir stofnfjárhluta sinn. Það ætti að vera alveg nóg, ekki síst í ljósi þess hvernig þeir stofnfjárhlutar eru til komnir.

Líka í Sparisjóði Siglufjarðar?

Hæstv. ráðherra upplýsir að hún sé þess fullviss að það verði að kjósa í samræmi við ákvæði þessara laga og hún segir líka að hún hafi næg úrræði ef ganga á á svig við lagasetninguna á stofnfundinum 10. febrúar. Við munum auðvitað fara vel yfir þau úrræði sem hæstv. ráðherra hefur í því efni á fundi efh.- og viðskn. Það verður að búa svo um hnútana, virðulegi forseti, að á stofnfundinum verði ekki farið á svig við lögin sem við erum að setja til að koma í veg fyrir hrun sparisjóðanna í landinu.

Herra forseti. Frv. sem er til umræðu er tiltölulega einfalt að efni. Það er lagt fram til þess að skera á milli sambandsins sem er í gildandi lögum á milli stofnfjáreigenda og þeirrar sjálfseignarstofnunar sem verður til ef sparisjóður er gerður að hlutafélagi. Þeir atburðir sem orðið hafa á síðustu vikum hafa dregið það mjög skýrt fram að stofnfjáreigendur líta fyrst og fremst til eigin hagsmuna við ákvarðanatöku um fjármagn sjálfseignarstofnunarinnar. Það er ljóst í því dæmi sem varðar SPRON að verið er að gera samninga við KB-banka með þeim hætti að nota eigið fé sjálfseignarstofnunar til þess að auka virði stofnfjárbréfa stofnfjáreigenda. Það er verið að flytja verðmæti frá öðru eigin fé sjóðsins til stofnfjáreigenda. Það er það sem er verið að gera.

Nei.

Það er það sem er verið að gera, herra forseti. Það er með ólíkindum, herra forseti, að sá maður sem hefur frumkvæði að því að úthugsa leiðir til að hlunnfara eigið fé sparisjóðsins annað en það sem er í eigu stofnfjáreigenda skuli vera maður sem situr hér á þingi og hefur staðið að þessari lagasetningu. Ég verð að segja, herra forseti, að mér finnst það með ólíkindum. Með þessu eru menn í raun að reyna að taka sér fé sem þeir eiga ekki. Það er kjarni málsins. Það er ástæðan fyrir því að menn bregðast hart við. Mönnum líkar það ekki og það er ekki í samræmi við þau lög sem menn hafa sett. Það er ekki í samræmi við þann tilgang sem lögin þjónuðu. Það liggur ljóst fyrir hvaða hlutverk stofnfjáreigendur hafa í sparisjóðunum. Það liggur ljóst fyrir hvaða fé þeir leggja fram og hvað þeir eiga að fá á móti því. Í dæmi SPRON hafa menn verið að leita að aðferðum til að sækja sér fé umfram það. Það er með ólíkindum, herra forseti, hvað menn hafa gengið langt í því skyni. Annað atriði sem skiptir mjög miklu máli í þessu er að sparisjóðirnir sem heild eru aðili á samkeppnismarkaði og það er hagur þeirra sem þar eru að kaupa út og fækka þeim sem eru í samkeppni. Það er hagur KB-banka að splundra sparisjóðunum þannig að þeir verði ekki samkeppnisaðili lengur. Ef áform þeirra ganga eftir er búið að veikja sparisjóðakeðjuna sem samkeppnisaðila á fjármagnsmarkaði. Það er alveg ljóst að ef löggjafinn lætur það viðgangast sem ætlað er, að hægt sé að bera fé á stofnfjáreigendur með því fé sem í raun á heima undir öðru eigin fé sparisjóðanna munu fleiri sparisjóðir fylgja á eftir sömu leið. Það eru menn að reyna að koma í veg fyrir og menn vilja verja þessa stöðu, m.a. til að tryggja áframhaldandi samkeppni á fjármagnsmarkaði. Það er nauðsynlegt að taka það fram, herra forseti, þannig að mönnum sé alveg ljóst í hvaða tilgangi verið er að flytja frumvarp af þessu tagi. Ég vil aðeins fara yfir tildrög þessa máls. Ég tel að áform KB-banka og SPRON-manna séu ólögmæt. Ég tel einsýnt að Fjármálaeftirlitið muni ógilda þau áform. Ég er því á þeirri skoðun að þau muni ekki ná fram að ganga og af þeim ástæðum sé ekki nauðsynlegt að setja lög til að stöðva núverandi áform. Engu að síður er nauðsynlegt að löggjafinn taki af skarið þannig að enginn velkist í vafa um að menn ætla ekki að láta viðgangast að hægt verði að finna leiðir fram hjá lögunum til þess að brjóta þetta niður. Þess vegna er nauðsynlegt að setja skýrara ákvæði, eins og ætlað er með frv., með því að skera í sundur sambandið á milli stofnfjáreigenda annars vegar og yfirstjórnar sjálfseignarstofnunarinnar hins vegar. Eftir þá breytingu má því telja augljóst að þeir sem fara með stjórn sjálfseignarstofnunarinnar muni ekki taka ákvarðanir af því tagi sem fyrirhugað er í þeim samningum sem liggja fyrir varðandi SPRON. Það sem mér finnst gagnrýni vert í því máli er að stofnfjáreigendum sem í dag, miðað við upplýsingar frá SPRON, eiga um 13,5% af eigin fé sjóðsins miðað við mitt ár í fyrra, er ætlað að fá þriðjung af kaupverðinu eða 33%. Þeir fá aðila til að meta þetta þannig að eigið fé upp á 4 þús. millj. sé að verðmæti 7 þús. og 400 millj. Þar meta þeir stofnfjárhlutann 1.400 millj. eða 19%, þannig að þar hækka þeir 13,5% stofnfjárhlutinn upp í 19%. Þar er verið að færa til verðmæti frá öðru eigin fé sjóðsins yfir til stofnfjáreigenda. Í öðru lagi er komið með tilboð sem er hærra en þetta metna verð upp á 7 þús. og 400 millj. Það er 9 þús. millj. og öll hækkunin er greidd stofnfjáreigendunum þannig að þeir fá 1.600 millj. til viðbótar við þessar 1.400 millj. eða samtals 3 þús. millj. Þetta er rökstutt með vísan í ákveðna grein, í 74. gr. laganna, og rökstutt með því að þegar sú breyting var gerð þá leiði hún af sér að menn geti gert þetta til að tryggja hlut stofnfjáreigenda. Ég held að nauðsynlegt sé að fara aðeins yfir þetta svo að því sé a.m.k. haldið til haga því að ég var einn af þeim sem stóð að því að samþykkja þetta frv. á sínum tíma og flytja þá breytingartillögu sem SPRON-menn hafa vísað til til að rökstyðja þessar reiknikúnstir sínar. Þeir hafa sagt sem svo að við það að breyta stofnfjárbréfi yfir í hlutabréf verði stofnfjáreigendurnir verr settir og þurfi þess vegna að fá meira í sinn hlut til að verða jafnsettir og áður.

Þetta er ekki aðalástæðan.

Þetta hefur verið rökstuðningurinn.  Til þess að taka af allan vafa í þeim efnum vil ég vitna til nefndarálits meiri hluta efh.- og viðskn., sem dagsett er 6. des. 2002, þar sem meiri hlutinn er reyndar skipaður átta nefndarmönnum af níu. Þar segir um þessa breytingartillögu, með leyfi forseta: ,,Eðlilegt er að tryggja eins og kostur er að stofnfjáreigendur séu jafn vel settir fyrir og eftir hlutafélagavæðingu. Þeirri breytingu sem hér er lögð til er ætlað að ná því markmiði. Til að tryggja að sparisjóðsstjórnir gæti ekki hagsmuna stofnfjáreigenda umfram hagsmuna sjálfseignarfjár sparisjóðsins er lagt til að óháður aðili verði fenginn til að meta ákvörðun hlutafjár.`` Þarna kemur skýrt fram í nefndarálitinu að það á að tryggja að stofnfjáreigendurnir séu jafn vel settir, ekki betur settir. Það kemur líka fram að ekki eigi að ganga á annað eigið fé sjóðsins. Í framsöguræðu þáv. formanns efh.- og viðskn. kemur fram eftirfarandi í ræðu hans um þessa breytingu, með leyfi forseta: ,,Þessi breyting gengur ekki út á það að stofnfjáreigendur eigi að eiga eitthvað meira en þeir í sjálfu sér eiga samkvæmt gildandi lögum eða eitthvað meira heldur en þeir eiga sem stofnfé í sparisjóði heldur einungis að eignin sem þeir fá sé jafngild þeirri sem þeir láta af hendi.`` Því er með engu móti hægt að fá út úr þessum skýringum á tillögunni sem þá var lögð fyrir þingið þann skilning sem fram kemur í rökstuðningi SPRON-manna fyrir reiknikúnstum þeirra. Það er ekki hægt að sækja sér rökstuðning í þessa breytingu á 74. gr. laganna fyrir því að hækka hlut stofnfjáreigenda úr 13,5% í 19% af eigin fé sjóðsins. Þess vegna segi ég að þetta eru reiknikúnstir sem ekki eiga sér stoð í lögunum. Ég tel að Fjármálaeftirlitið muni ógilda þær, svo að ég tali nú ekki um framhaldið sem er að búa til eitthvert sérstakt markaðsverð bara á þann hluta hlutabréfanna sem eru í eigu stofnfjáreigenda en ekki þau hlutabréf sem verða í eigu sjálfseignarsjóðsins. Þetta vildi ég því nefna, herra forseti. Rökstuðningurinn fyrir því að áhættan sé meiri ef menn eiga hlutabréf í staðinn fyrir stofnbréf er út af fyrir sig athyglisverður því að fyrir tveimur árum þegar menn tóku inn í lögin ákvæði um að heimila sparisjóðunum að verða hlutafélög var það gert til þess að gera sparisjóðunum kleift að afla sér eigin fjár með sölu hlutabréfa sem þeim væri ekki mögulegt eins auðveldlega með því að selja stofnbréf. Rökstuðningurinn var sá að ef sparisjóðirnir vildu verða öflug fjármálafyrirtæki í framtíðinni yrðu þeir að verða hlutafélög til þess að geta styrkt sig og sótt sér aukið eigið fé. Í þeim rökstuðningi kom m.a. fram, eins og segir í greinargerð með því frv. sem lagt var fram á sínum tíma, með leyfi forseta: ,,Að öllu jöfnu ættu hlutabréf að vera betri fjárfestingarkostur en stofnfjárbréf litið til lengri tíma. ... Möguleikar hluthafa til að njóta góðrar ávöxtunar eru ekki síst fólgnir í hækkun á verði bréfanna.`` Menn lögðu því hlutafjárvæðinguna til vegna þess að það væri betra fyrir sparisjóðina og að hlutabréfin væru betri fjárfestingarkostur en stofnfjárbréfin. En svo þegar núna er verið að rökstyðja málið er það gert út frá því að stofnfjárbréfin séu betri kostur en hlutabréfin og hlutabréfin séu áhættumeiri og þess vegna þurfi menn að fá sérstakar bætur til að mæta þeirri áhættu annars vegar og mæta því að stofnfjárbréfin eiga sér svo góða von um arð og ávöxtun. Rökstuðningurinn eða matið á gildi hlutabréfanna í þessu hefur því á stuttum tíma algjörlega snúist við og það finnst mér mjög athyglisvert. Ég spái því að þessi áform um hlutafjárvæðingu sparisjóðanna séu meira og minna úr sögunni. Ég held að menn sjái að ekki er nauðsynlegt fyrir sparisjóðina að verða að hlutafélögum. Þeim gengur vel að afla sér aukins eigin fjár með sölu stofnfjárbréfa þannig að það er enginn vandi uppi í þeim efnum eins og ætlað var fyrir tveimur árum. Viðhorfin hafa bara breyst á ekki lengri tíma. Herra forseti. Ég held að huga þurfi að 74. gr. m.a. út frá því að menn hafa verið að hártoga skilninginn á henni. Ég held að við þurfum að tryggja að menn ætli ekki áfram að hártoga ákvæði þeirrar greinar í því skyni að raska hlutföllunum á milli hlutafjárins annars vegar og eigin fjár sparisjóðsins hins vegar, og kannski kunni að vera þörf á því að gera breytingar á greininni þannig að ekki verði með neinu móti hægt að hártoga þessi ákvæði eins og gert hefur verið. Ég held að það þurfi að vera alveg ljóst þannig að ekki verði um það deilt að hlutur stofnfjárbréfa á ekki að breytast við það að skipta yfir í hlutafélag þannig að með þeirri breytingu sæki menn sér ekki fé úr þeim hlut sem annað eigið fé sjóðsins á í raun að fá. Ég held líka að líta þurfi til þess sem er kannski kjarninn í starfsemi sparisjóðanna og það er dreifð eignaraðild. Dreifð eignaraðild hefur alltaf verið meginatriðið í starfsemi þeirra og ákvæði hefur verið um hana mjög lengi og er enn. Jafnvel eftir að menn heimiluðu að einstakir aðilar gætu átt vaxandi hlut og meira en jafnan, þá eru enn í gildi ákvæði um þak, um 5% atkvæðavægi hvers og eins hluthafa eða stofnfjáreiganda. Ég held að við þurfum að skoða þessi ákvæði í lögunum til þess að ganga úr skugga um hvort þau virki ekki eins og ætlað er. Ég held að best væri að í lögunum væru ákvæði ekki bara um það ... Herra forseti. Ég heyri að það er annar fundur hérna í þingsalnum þannig að ég geri kannski bara hlé á máli mínu svo að ég trufli hann ekki. Ég held þá áfram fyrst að þeim fundi er lokið. Ég held að langbest væri að í lögunum væri ekki aðeins ákvæði sem takmarkaði atkvæðavægi einstaks aðila í sparisjóði heldur líka ákvæði sem takmarkaði eignarhlut hvers aðila í sparisjóði. Auðvitað er hætta á því að því verði haldið fram, að sá sem á stóran hlut í sparisjóði, segjum 20% eða 25%, en fær út á það ekki nema 5% atkvæðavægi haldi því fram að með því sé verið að skerða eignarréttindi hans, að hann hafi ekki atkvæðavægi í samræmi við eignarhlut sinn. Ég skal svo sem ekkert fullyrða um hvort það eigi sér einhvern rökstuðning sem dómstólar gætu fallist á sem eiga að kveða upp úr um ágreining um slíka hluti. En til þess að fyrirbyggja slíka togstreitu væri best að hafa mjög skýr ákvæði í lögunum um það. Í öðru lagi held ég að við eigum að skoða ákvæði tengt þessu um skylda aðila því að það skiptir miklu máli hvernig menn skilja það hverjir geta saman myndað eina heild. Ef þau ákvæði laganna eru skilin mjög rúmt getur það leitt til þess að mjög þröngur hópur getur ráðið mjög stórum hlut atkvæðavægis og jafnvel eignaraðildar í sparisjóði. Þetta eru þau atriði sem ég held að við þurfum að skoða hvort sem við leiðum þau til lykta í þessari umræðu eða síðar. Þau hafa áhrif á framtíð eða stöðu sparisjóðanna og ekki bara á það hvort einstakir viðskiptabankar geti keypt sparisjóð upp eins og ætlað er með SPRON og gert hann að skúffufyrirtæki í einum viðskiptabankanna sem auðvitað gengur gegn megintilgangi laganna heldur þarf líka að tryggja að þau ákvæði sem lúta að dreifðri eignaraðild séu fullkomlega virk eins og ætlað er. Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki fleiri orð um þessi atriði varðandi frumvarpið og máli því tengdu og læt lokið máli mínu.

Frú forseti. Hv. þingmanni er mikið í nöp við stofnfjáreigendur. Það liggur við að hann líti á þá sem óvini sparisjóðanna. Þetta er með ólíkindum. Að undanförnu hafa margir sparisjóðir lent í vandræðum. Þá hafa þeir leitað til fólks, m.a. annarra sparisjóða, sem gerast stofnfjáreigendur í þeim. KB-banki er stærsti stofnfjáreigandi í Sparisjóði Vestfirðinga. Hann á 10%. SPRON er næststærsti stofnfjáreigandi í Sparisjóði Vestfirðinga. Ég veit ekki nákvæmlega hvaða hlut hann á. Þetta er til að bjarga stöðu mála, til að menn ráði við KAT-stöðuna. Og ef menn ætla að fara að líta á stofnfjáreigendur sem einhverja óvini sparisjóðanna, þá líst mér illa á stöðuna. Hv. þm. gerir mikið úr því að verið sé að flytja eigið fé sparisjóðanna til stofnfjáreigenda. Þetta er alrangt. Hver er það sem borgar 6 þús. millj. inn í sjálfseignarstofnunina? Hver er það sem borgar stofnfjáreigendum 3 þús. millj. í þeirra hlut? Það er ekki SPRON. SPRON á ekki nema 4 þús. millj. í heildareiginfé. Það er KB-bankinn sem borgar þessa peninga inn í sjálfseignarstofnunina. Það er KB-bankinn sem greiðir stofnfjáreigendunum. Og af hverju fær sjálfseignarstofnunin lægra gengi en stofnfjáreigendur? Ég er búinn að fara í gegnum þetta áður. Það er vegna þess að allar þessar 6 þús. millj. sem KB-bankinn kaupir af sjálfseignarstofnuninni á einu bretti gefa ekki nema 5% atkvæðavægi. Síðan þarf KB-bankinn að vonast til þess að nægilega margir stofnfjáreigendur selji þannig að hann geti einhverju ráðið í fyrirtækinu og til þess þarf hann að bjóða meira. Þetta er afskaplega einfalt. Þetta skilur hver einasti maður. Og það er verið að fjalla um hlutabréfasölu, ekki stofnfé, það er búið að breyta SPRON í hlutafélag.

Herra forseti. Það er mikill misskilningur hjá hv. þingmanni að mér sé eitthvað í nöp við stofnfjáreigendur. Ég er að vísu ekki í þeim hópi en ég kannast ekki við það að ég hafi haft neitt horn í síðu þeirra, þvert á móti. Hins vegar get ég sagt að mér er dálítið í nöp við þá sem ætla sér í krafti þess að vera stofnfjáreigendur að hætta að vera stofnfjáreigendur með því að taka til sín fé sem þeir eiga ekki. Þá gera þeir tvennt. Í fyrsta lagi sjá þeir til þess að sparisjóðurinn hættir að vera sparisjóður og verður bara skúffa í viðskiptabanka. Þeir ganga gegn þeim tilgangi laganna að sjálfseignarstofnunin eigi fyrst og fremst að starfa til þess að stuðla að vexti og framgangi í starfi sparisjóðsins, ekki í starfi viðskiptabankans KB. Í öðru lagi er verið að reyna að komast yfir fé sem stofnfjáreigendur eiga ekki. Ég viðurkenni, herra forseti, að mér er dálítið í nöp við menn sem vinna með þeim hætti að ætla að reyna að taka sér fé sem þeir eiga ekki og reyna að eyðileggja starfsemi sparisjóðs sem er í góðum rekstri og er arðbær eins og sést á því að menn eru tilbúnir til að borga meira en tvöfalt eigið fé fyrir sjóðinn. Það er auðvitað vegna þess að starfsemi sparisjóðsins er arðbær og réttlætir að sjóðurinn starfi áfram. Hann er í samkeppni við KB-banka og það er hagur hans að komast yfir sparisjóðinn og losna við hann sem keppinaut.

Frú forseti. Það er ekki verið að gera SPRON að skúffu í KB-bankanum. Það er markmið KB-bankans að SPRON hf. starfi áfram og verði öflugasta fyrirtæki á fjármálafyrirtækjasviði einstaklingsþjónustu í landinu.

Hún verður ...

Þannig sá stjórn SPRON hag SPRON best borgið í þeim ólgusjó sem við stöndum frammi fyrir og hefur sýnt sig á undanförnum árum að margir sparisjóðir hafa lent í vandræðum út af. Fjöldamargir sparisjóðir, Sparisjóður Siglufjarðar, Ólafsfjarðar, Hornafjarðar o.s.frv., hafa lent í slíkum vandræðum. Öllum hefur verið bjargað með því að aðrir sparisjóðir gerðust stofnfjáreigendur í þeim og keyptu aðra stofnfjáreigendur út. Sumir hafa verið seldir. SPRON á einn sparisjóð, nb.is, sem var keyptur frá Vestfjörðum. Kaupþing á annan sparisjóð, keypti hann frá Vestfjörðum til þess að bjarga stöðu mála þar. Sparisjóðirnir lenda eðli máls samkvæmt öðru hverju í vandræðum og þá þarf að vera hægt að grípa til einhvers stofnfjár. Og ef menn ganga svona fram með neikvæðri umræðu um stofnfé yfirleitt er það ekki gott fyrir sparisjóðina. Varðandi það að komast yfir fé. Hv. þm. gerir ekki greinarmun á því hvort einhver aðili vill kaupa hlutafé á háu verði, og síhækkandi verði eftir því sem hann þarf að eignast stærri hlut af því að hann fær ekki nema 5% fyrir allan sinn hlut. Hann þarf að kaupa 97,5% svo að hann ráði einhverju. Hann má ekki skilja eftir nema 2,5%. Þess vegna þarf hann að kaupa á alltaf hærra og hærra verði, og þetta er samkvæmt lögum sem hv. þm. samþykkti.

Herra forseti. Það er kannski ekki miklu við þetta að bæta. Hv. þm. hefur svo sem ekki komið með neitt nýtt inn í umræðuna í þessum andsvörum frá því sem fram hefur komið í máli hans fyrr í umræðunni. Það er alveg ljóst, herra forseti, að hv. þm. er í fararbroddi þeirra sem ætla sér að reyna að auðgast sjálfir í krafti þess að vera stofnfjáreigendur með því að leggja stærsta sparisjóð landsins undir KB-banka. Það er bara kjarni málsins. Hv. þm. er hér að vinna í eigin hag til að auðgast sem mest sjálfur og er í fararbroddi þeirra sem vilja sniðganga gildandi lög. Það finnst mér alveg með ólíkindum eins og ég sagði í ræðu minni, herra forseti. Og ég vænti þess að hv. þingmaður hafi hemil á gróðafíkn sinni í komandi fjárfestingum.

Frú forseti. Þetta er í annað skipti í dag sem ég þarf að bera af mér sakir þar sem menn eru að ásaka mig um gróðafíkn og um að ég sé að græða persónulega á þessu máli. Þetta er með ólíkindum. Þetta er algjörlega úr lausu loftið gripið. Menn geta haft hagsmuni af ýmsu. Og ég hef lýst því yfir áður að ef ég settist niður og reiknaði fyndi ég út að ég hefði sennilega meiri fjárhagslega hagsmuni af því að SPRON starfaði áfram sem sparisjóður og ég yrði þar í stjórn, svo ég tali nú ekki um ef ég yrði stjórnarformaður. Ég fæ þar 900 þús. kr. á ári eftir skatt, svo menn viti það.

Það eru ekki slæm stjórnarlaun.

Það eru ekki slæm laun, enda enginn sem á þennan sparisjóð. Þetta var ákveðið áður en ég kom þarna inn. Svona gengur þetta alls staðar. Að menn skuli vera að núa mér þessu um nasir aftur og aftur finnst mér með ólíkindum. Ég er búinn að svara þessu einu sinni áður. Þetta finnst mér ómálefnalegt, frú forseti. Ómálefnalegt. Ég get haft á þessu pólitískan áhuga, og vissulega hag, það getur verið að ég sé að berjast fyrir hag ákveðins fjölda fólks sem hefur lagt fram peninga í sparisjóð, sem hv. þm. hefur ekki gert, og hefur átt þátt í því að byggja upp sparisjóði um allt land, sem hv. þm. hefur ekki gert. Það eru hagsmunir þess fólks sem ég gæti og að fjármunir þess verði ekki fótum troðnir og gerðir að engu.

Herra forseti. Það eru að vísu mjög óljósar sakir sem hv. þm. bar af sér áðan og ég viðurkenni að þær eru kannski ekki alveg mjög ljósar, þær sakir sem á mig voru bornar. Þó sagði hv. þm. að ég hefði ekki tekið þátt í uppbyggingu sparisjóðanna. Það er rangt því að ég hef verið viðskiptavinur sparisjóðanna í 30 ár og ég býst við að sparisjóðurinn sem ég hef skipt við hafi haft hag af þeim viðskiptum og að sá hagnaður hafi átt þátt í því að byggja upp eigið fé þess sjóðs. Ég vil því halda því til haga að viðskiptavinir sjóðsins eigi kannski hvað mestan þátt í því að byggja upp eigið fé þeirra. Og í lögunum er einmitt ákvæði um að það eigið fé sem þannig er uppbyggt sé ekki eign stofnfjáreigenda nema að hluta til. Og það er það sem hv. þm. Pétur Blöndal er að reyna að breyta með kúnstum sínum, að komast yfir stærri hlut þess eigin fjár en honum ber. Mér finnst hins vegar með ólíkindum að hann telji það sakir á sig bornar að ég telji framgöngu hans í þessu máli stjórnast af því að hann vilji græða á því. Það finnst mér einkennilegt ef hv. þm. ætlar að halda því fram núna að hann sé ekki í þessum viðskiptum til þess að hagnast á þeim. Í hvaða tilgangi er þá þingmaðurinn í þessum viðskiptum?

Hv. þm. skilur það kannski ekki.

Hann heldur því fram að hann sé í þessum viðskiptum sem stjórnarmaður SPRON til þess að græða á því pólitískt. Er hann þá að styrkja hag sparisjóðsins með því að nota eigið fé sjóðsins í sínum pólitíska tilgangi? Hann verður að átta sig á því, hv. þingmaður, að með svona málflutningi held ég að hann gangi út yfir allt það sem áður hefur fram komið í máli hans, og var nú varla á það bætandi.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að taka þátt í umræðum um sparisjóðina og stöðu þeirra, hlutverk og hvernig megi verja þá, verja stöðu þeirra og hlutverk í þessu samfélagi. Í raun erum við hér að takast á um hugmyndafræði. Við erum að takast á um gildi. Það er mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því. Það er verið að takast á um þessa þætti, um það hvort sparisjóðirnir, í þessu tilviki sem við erum hér að ræða, fái að starfa og vera til á grunni hugsjóna um samhjálp og félagshyggju og að krafan um arðsemi eigin fjár til eigenda eða stofnfjárfesta eða ábyrgðarmanna sé ekki drifkraftur sparisjóðsins, heldur þessi þjónusta. Hv. þm. Ögmundur Jónasson, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs í efh.- og viðskn., fór hér mjög ítarlega yfir bæði sögu sparisjóðanna, hlutverk þeirra og þær áherslur sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð hefur haft í málefnum sparisjóðanna á undanförnum árum. Ég vil þó árétta nokkur atriði. Víkjum aðeins að sparisjóðunum. Þeir voru stofnaðir snemma á síðustu öld, langflestir, og meginhluti eigin fjár þeirra var í sjálfseign, í reynd almennings þess nærsamfélags sem viðkomandi sparisjóður þjónar. Þeir hafa veitt almenna fjármálaþjónustu á sínu starfssvæði og unnið á grundvelli hugsjóna um eflingu og uppbyggingu atvinnulífs og menningarstarfs á heimasvæði sínu. Markmið þeirra hefur ekki verið að hámarka arðgreiðslur til einstakra stofnfjáreigenda, eða ábyrgðarmanna eins og þeir hétu. Afar ströng skilyrði voru sett fyrir starfsleyfum sparisjóðanna. Sparisjóðirnir voru menningar- og þjónustustofnanir og nutu af þeim sökum skattfrelsis allt til ársins 1983. Í samþykktum sparisjóðanna er kveðið á um slit sjóðsins. Aðeins er heimilt að sameina sparisjóðinn öðrum sparisjóði, ekki viðskiptabanka. Þegar skuldir sparisjóðsins hafa verið greiddar vegna slita á starfsemi sparisjóðsins skal greiða stofnfjáreigendum eignarhlut þeirra af eftirstöðvum sjóðsins. Þeim eignum er þá kunna að vera eftir skal ráðstafað til menningar- og líknarmála á starfssvæði sparisjóðsins. Í þessum ákvæðum endurspeglast sá grundvallarmunur sem er á sparisjóði og hlutafélagsbanka. Hlutafélagsbanki sem starfar eins og hvert annað fyrirtæki sem á hlutfélagsgrunni hugsar fyrst um arð og hag eigenda sinna, eins og við höfum fengið svo oft að heyra á undanförnum dögum. Hlutafélagavæddur sparisjóður er þess vegna ekki til í þessari hugmyndafræði. Og í hugum fólks stendur heitið sparisjóður fyrir þessum gildum. Sé þessum grundvallarmarkmiðum breytt eru jafnframt forsendur brostnar fyrir því að halda peningum saman í nafni viðkomandi sparisjóðs og þá, vilji menn breyta því, ber að leysa hann upp og ráðstafa eignum hans eins og stofnsamþykktir hans kveða á um. Það er mjög mikilvægt að hafa þetta einmitt skýrt fyrir sér að hugtakið sparisjóður og samþykktir um sparisjóðina leyfa ekki frjálsa, ótakmarkaða innrás inn í peninga viðkomandi sparisjóðs, eignir hans eða viðskiptaumhverfi. Fyrir nokkrum árum gekk ákveðin hrina yfir þar sem margir sparisjóðir hurfu inn í eða urðu stofninn að útibúi annarra bankastofnana, t.d. Búnaðarbankans eða Landsbankans, og flestir sem þetta gerðu runnu inn í næsta Búnaðarbanka. Þannig fór um öfluga sparisjóði eins og Sparisjóð Akraness, Sparisjóð Dalamanna, Sparisjóð Sauðárkróks svo nokkrir séu nefndir sem hurfu inn í næsta bankaútibú þar sem höfuðstóll þeirra brann upp. Þessar yfirtökur voru gerðar í því ljósi að þessir bankar væru þá að fullu í ríkiseign og enn litið á þá sem þjónustustofnanir fyrir fólk og atvinnulíf en ekki fyrirtæki sem bæri fyrst og fremst að skila hámarksarðsemi til eigenda sinna. Þetta hafði í sjálfu sér takmarkaða breytingu í för með sér á meðan viðkomandi útibú starfaði eftir gildum sparisjóðanna og naut verulegs sjálfstæðis og sinnti sínu nærumhverfi. En nú er sú staða gjörbreytt. Nú eru flest útibúin orðin valdalitlar afgreiðsludeildir frá miðstýrðum höfuðstöðvum sem geta borið aðra hagsmuni fyrir brjósti en að efla þjónustu við íbúa í fjarlægum héruðum. Þetta höfum við fengið að reyna á síðustu missirum. Hinir stóru bankar gefa lítið fyrir þjónustuskyldur við atvinnulíf og búsetu og hagsmuni fólks úti um hinar dreifðu byggðir. Mér er nær að halda, virðulegi forseti, að ábyrgðarmenn Sparisjóðs Dalasýslu, þegar hann gekk inn í Búnaðarbankann á grundvelli þess að Búnaðarbankinn væri enn þá ríkisbanki og mundi verða svo og mundi verða þjónustustofnun, ég dreg í efa að þeir sem þar lögðu fjármagn til hafi nokkuð tekið út stofnfjárhlut sinn sem nú er svo kallaður, en var þá kallað ábyrgðir viðkomandi. Ég dreg það stórlega í efa, enda voru þessar stofnanir, þjónustustofnanir byggðar upp á grundvelli ákveðinna hugsjóna og þjónustuskyldna við sitt samfélag. Það var ekki verið að stofna til þess til að hámarka arð viðkomandi ábyrgðarmanna af ábyrgð þeirra í stofnun og rekstri sparisjóðsins. Hér er því alveg grundvallarmunur á hugmyndafræði, það skulu menn hafa í huga. Menn hafa enga heimild eða leyfi til þess að brjóta þessa hugmyndafræði niður og hirða síðan afraksturinn sem þarna hefur safnast saman. Að mínu viti, virðulegi forseti, yrði þarna um hreinan stuld að ræða gagnvart því sem byggt hefur verið upp á grunni þessara hugsjóna. Það er alveg hárrétt að þróun á síðustu mánuðum og árum á fjármálamarkaðnum hefur verið með afar einstæðum hætti og fólk nánast verið agndofa yfir hvernig þau mál hafa þróast. Fólki hefur blöskrað vaxtaokur, há þjónustugjöld og gríðarlegur hagnaður bankanna eftir að þeir voru einkavæddir og seldir sérstaklega. Rætt hefur verið um að fákeppni ráði ríkjum og siðferði í fjármálageiranum sé ekki til trafala. Rætt hefur verið um að æðstu stjórnendur banka skammti sér himinhá laun og fríðindi sem ekki hafa þekkst í íslensku samfélagi fram til þessa. Virðulegi forseti. Allt var þetta þó fyrirsjáanlegt. Þingmenn Vinstri grænna vöruðu við því að sala bankanna leiddi til græðgisvæðingar peningamarkaðarins og við lögðum til að ríkið ætti einn öflugan þjóðbanka til mótvægis við einkabankana sem tryggði atvinnulífinu og öllum almenningi lágmarksþjónustu óháð búsetu. Því eins og við upplifum nú rækilega þessa dagana bera þessir bankar, einkavæddu og seldu bankar, engar samfélagslegar skyldur, aðeins arður hluthafanna ræður ferð. Gott og vel, en hvers vegna mega þá ekki sparisjóðirnir halda sínum hlut, sparisjóðirnir sem eru ein helsta stoðin við byggð víða um land vegna þess að íbúarnir hafa sjálfir forræði yfir þeim, og sparisjóðurinn er ein helsta trygging fyrir þjónustu á staðnum og lánum til einstaklinga og smærri fyrirtækja? Sparisjóðirnir ætla sér ekki að hasla sér völl á miklum áhættumarkaði, það er ekki hlutverk þeirra. Þeir hafa tækið, þeir þurfa ekki að gera svo háa arðsemiskröfu vegna þess að ætlunin er fyrst og fremst að styrkja samfélagið --- ekki að taka peninga út úr þeim til handa eigendunum --- fyrst og fremst til að styrkja samfélagið sem þeir eru að þjóna. Bankarnir aftur á móti standa frammi fyrir arðsemiskröfum eigenda sinna og haga þess vegna starfsemi sinni eftir því. Fyrir um tveim árum var gert áhlaup á sparisjóðina og reynt að brjótast þar inn og sölsa þá undir sig. Því áhlaupi tókst að hrinda með lagasetningu að því er menn héldu. En nú kemur á daginn, eins og reyndar við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs vöruðum við í þeirri umræðu, að þær aðgerðir sem þá var gripið til til þess að reyna að stöðva árásina á sparisjóðina mundu engan veginn nægja. Það væri ekki tekið á þeim raunverulegu atriðum sem þyrfti að taka á. Það yrði bara fundin ný leið til þess að komast yfir fjármagn sparisjóðanna, komast yfir viðskipti sparisjóðanna, komast yfir markaðsstöðu sparisjóðanna. Og sú varð raunin. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs lögðumst gegn hlutafélagavæðingu sparisjóðanna. Við vöruðum við því að farið væri inn á þá braut. Hæstv. viðskrh. sagði í máli sínu fyrr í dag að heimild til hlutafélagavæðingar sparisjóðanna hefði verið sett inn í lögin að ósk þeirra. Allt má svo sem kalla ósk. Vissulega voru þar einhverjir sparisjóðir, einn eða tveir, sem lögðu þunga áherslu á að fá heimild til hlutafélagavæðingar, sparisjóðir sem eru enn að reyna að komast undan hugsjónum og hlutverkum sparisjóðanna sem ég hef einmitt gert hér grein fyrir. Það var fjarri því að þetta væri vilji allra sparisjóða í landinu. En gott og vel, úr því að þetta voru rökin sem þá voru fyrir því að setja inn heimild fyrir hlutafélagavæðingu sparisjóðanna, þá væri fróðlegt að heyra hver væri meginósk sparisjóðanna nú varðandi þetta ákvæði. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vék að því í ræðu sinni fyrr í dag að þegar fulltrúar sparisjóðanna, sparisjóðasambandsins, hefðu komið inn á fund efh.- og viðskn. varðandi þetta atriði, hafi það ekki lengur verið ósk þeirra. Og hjá meginþorra þeirra er ósk um að þetta ákvæði um hlutafélagavæðingu verði tekið út. Og raunin er sú, virðulegi forseti, að væri þetta ákvæði tekið út og þeir fengju að starfa á grunni þeirra hugsjóna sem þeir eru byggðir upp á þyrftum við ekki stöðugt, árlega, að vera að taka upp þessi lög til þess að reyna að sparka í horf afleiðingum illa unninna laga, eins og við nú stöndum frammi fyrir og birtist í frv. ríkisstjórnarinnar, að hér er verið að bjarga enn og aftur fyrir horn nokkru sem var fyrirsjáanlegt við lagasetningu fyrir rúmu ári síðan og við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs bentum á að væri algjörlega ófullnægjandi. Það hefði, virðulegi forseti, betur verið farið að tillögum okkar, en við vöruðum við því að þær lagabreytingar sem Alþingi samþykkti mundu ekki ná að veita sparisjóðunum þá vörn sem að var stefnt og allir virtust vera meira og minna sammála um á hinu háa Alþingi. En nú fyrir jólin var tilkynnt að Kaupþing -- Búnaðarbanki hefði keypt SPRON og greiddi stofnfjárfestum hluti sína á yfirverði. Þá virtust þingmenn annarra flokka koma af fjöllum og töldu að nýsett lög ættu að girða fyrir slíkt. En svo reynist ekki vera og sannast þar, því miður, þau varnaðarorð sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfðum uppi. Sparisjóðirnir standa nú berskjaldaðir nái þetta fram að ganga með þeim hætti sem horfir að óbreyttum lögum. Hægt er að taka undir ritstjórnargrein Morgunblaðsins frá 23. desember sl. sem orðar það svo að komið sé upp nýtt gjafakvótakerfi í sparisjóðunum, vitnað til gjafakvótakerfisins í auðlindum sjávar, í fiskveiðiheimildunum, að nú verði komið upp nýju gjafakvótakerfi í sparisjóðunum, fái þetta að ganga eftir. Í forustugrein Morgunblaðsins stóð 23. desember sl., með leyfi forseta: ,,Fákeppni eykst stórlega í íslenska fjármálakerfinu, þar sem augljóst er að bankarnir þrír munu skipta sparisjóðunum í landinu upp á milli sín og skiptir þá engu, þótt þeir haldi áfram að reka þá um tíma sem sjálfstæðar einingar undir þeirra hatti. Er þetta vilji fólksins?`` --- segir í forustugrein Morgunblaðsins. Virðulegi forseti. Það er alveg klárt að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs segja nei, þetta er ekki vilji fólksins. Sú lagasetning sem Alþingi beitti sér fyrir haustið 2002 virðist því alls ekki ná yfirlýstum markmiðum sínum um að tryggja framtíð og stöðu sparisjóðanna. Þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs brást þegar við þegar yfirtaka Kaupþings -- Búnaðarbanka á SPRON var kunngerð og krafðist fundar í efh.- og viðskn. Alþingis svo að hægt væri að fara yfir lagalegar forsendur sölunnar og þær afleiðingar sem hún hefði í för með sér fyrir sparisjóðina í landinu, næði hún fram að ganga. Hlutverk sparisjóðanna hefur verið mjög þýðingarmikið í íslensku atvinnulífi og mörgum byggðarlögum afar mikilvæg lyftistöng enda voru þeir settir á stofn með félagslegu átaki, eins og ég hef hér ítarlega rakið. Grunnhugsjón sparisjóðanna, sem menn skulu hafa rækilega hugfast, er að starfa með hag sparifjáreigenda og almennings fyrir augum en ekki að hámarka arð stofnfjáreigenda. Markmiðið með rekstri þeirra er því að stuðla að almannahag. Hlutafélagavæddur banki eða hlutafélagavæddur sparisjóður mun hafa mun takmarkaðri samfélagsskyldur eða staðbundnar þjónustukvaðir því að hlutverk hans verður samkvæmt hlutafjárlögum að hámarka arð hluthafanna. Þá er búið að gjörbreyta, verði sparisjóðir hlutafélagavæddir, hugmyndafræðilegum grunni þeirra og þeir eiga þá að mínu viti ekki rétt á að kalla sig sparisjóði og ætti þess vegna að kveða skýrt á um það í lögum að hlutafélagavæðingarheimild fyrir sparisjóði þýddi það í raun að verið væri að hverfa frá rekstri og starfsemi viðkomandi sparisjóðs. Virðulegi forseti. Það skortir ekki á yfirlýsingar frá sparisjóðum um allt land, frá sveitarfélögum um allt land, áskorun um að standa vörð um sparisjóðina, hlutverk þeirra, hugsjónir og rekstrarform. Ég hygg að allir sparisjóðir og sparisjóðsstjórnir um landið hafi sent fram áskorun um að svo verði gert. Sparisjóðasambandið hefur gert það. Sparisjóðirnir, á sameiginlegum fundi 16. janúar 2004, sendu frá sér ályktun þar sem segir, með leyfi forseta: ,,Sparisjóðirnir minna á að þeir eru elstu starfandi fjármálastofnanir á Íslandi. Rekstur þeirra hefur eflst jafnt og þétt og hafa þeir mikilvægu hlutverki að gegna um allt land. Rekstrarform þeirra hefur reynst vel. Því er treyst að stjórnvöld standi við fyrri yfirlýsingu um mikilvægi starfsemi sparisjóða og að lög séu á hverjum tíma í samræmi við yfirlýstan vilja Alþingis.`` Yfirlýstur vilji Alþingis hefur ekkert farið á milli mála, a.m.k. eins og hann hefur birst hér í orðum hv. þingmanna, hann er að staðinn verði vörður um sparisjóðina. Og undir þessa áskorun rita allir starfandi sparisjóðir, að undanteknum Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis. Hverju eru þeir að óska eftir? Þeir eru að óska eftir því að þeir fái lagalegt umhverfi til þess að fá að starfa í friði á grunni hugsjóna sinna, þess hlutverks sem þeim var markað í upphafi, þeir séu ekki settir með lögum á altari markaðshyggjunnar og nýfrjálshyggjunnar sem því miður tröllríður nú ríkjum í fjármálaheiminum.

Hæstv. forseti. Alþingi fjallar hér um málefni sparisjóðanna í þriðja sinn á tveimur árum. Upphafið var að einhverjir fulltrúar sparisjóðanna, býsna áhrifamiklir, komu því á framfæri að opna þyrfti þeim möguleika til að breyta sparisjóðunum í hlutafélög. Ég hafði á þessu illan bifur allan tímann. Mér fannst og finnst enn að sú eðlisbreyting sem verður á þessum stofnunum með því geti ekki farið saman við upphafið, þ.e. stofnskrá sparisjóðanna. Það kom fram í umræðum að við vöruðum við því, ég og fleiri, að leið mundi opnast fyrir stofnfjáreigendur til að selja aðgang að sjóðnum sjálfum, þeim peningum eða verðmætum sem verða til við starfsemi sparisjóðanna. Ég ætla ekki að taka tíma í að fara yfir mikilvægi sparisjóðanna en minni á að eftir að fjármálastofnanir fóru að vinna með þeim hætti sem þær hafa gert síðustu árin eða missirin er enn þá mikilvægara að til séu fjármálastofnanir í þessu landi sem vinna fyrst og fremst að hagsmunum sínum og viðskiptamanna sinna á grundvelli einstaklingsviðskipta en séu ekki uppteknir af braski og samkeppni við sína eigin viðskiptamenn alla daga, eins og bankar og fjármálastofnanir eru að gera. Mér finnst að Alþingi beri mikla ábyrgð í þessu máli. Satt að segja finnst mér að hv. þm. Pétur Blöndal hafi orðið fyrir óþarflega miklum árásum í sölum Alþingis. Hann hefur farið fyrir þeim sem hafa viljað nota smugur á þessari löggjöf og ég ætla ekki að mæla því bót. Ég hef gagnrýnt hv. þm. fyrir þetta. Hins vegar vil ég segja að það er Alþingi sem ber ábyrgð á þessum smugum. Það er ekki þannig að það hafi ekki verið varað við því að þær væru fyrir hendi. Það var gert fyrir tveimur árum af mér og fleirum og líka fyrir ári síðan þegar fjármálastofnanirnar voru til umræðu. Ég tel fulla ástæðu til að minna á þetta af því að frá þessu var sagt alveg skýrt á þessum tíma. Ég bið um að efh.- og viðskn. fari vel ofan í þetta mál til að menn lendi ekki í að leggja frv. fram fjórða sinnið vegna þess að hér hafi verið kastað til höndum. Að mínu viti hafa stofnfjáreigendur í SPRON setið yfir því í ár að ná samkomulagi um hvað þeir eigi að fá fyrir að selja aðganginn að sjóðnum. Ég minni á orð hv. þm. Péturs Blöndals í umræðum um þetta mál. Ég spurði hann í andsvari hvað mundi gerast og hvaða hættur væru þarna á ferðinni. Þá sagði hv. þm., með leyfi forseta: ,,Síðan er spurning hvað gerist í samningum við stjórn. Ég benti á það áðan að stjórnin verður að samþykkja framsal á hlutum. Þar af leiðandi verður stjórnin á þeim tímapunkti áður en breytt verður í hlutafélag afskaplega valdamikil. Hún hefur þetta allt í hendi sér. Hún gæti t.d. heimilað að einhver stór aðili keypti alla hluthafana út á mjög háu verði og þá er spurningin, ég þori varla að segja það: Hvað borgar hann mikið til stjórnarinnar?`` Þetta, hæstv. forseti, sagði hv. þm. Pétur Blöndal í sölum Alþingis. Ég tel fulla ástæðu til að velta fyrir sér hvað hann var að fara. Hann sagði skýrum orðum að þeir sem færu með völd í þessari stjórn væru í bullandi hættu á að þeim yrði mútað til að taka ákvörðun. Ég held því ekki fram að þeim hafi verið mútað. Ég held því hins vegar fram að þeir hafi staðið í samningaviðræðum til að tryggja hag sinn sem stofnfjáreigendur, til að tryggja hag sinn sem starfsmenn og til að tryggja sér yfirráð í framtíðinni yfir þeim 6 þús. millj. kr. sem samið var um að yrðu eftir í þessari stofnun sem á að verða til. Þetta er allt saman á ábyrgð Alþingis vegna þess að hér köstuðu menn til höndum við lagasetningu. Það var varað við þessu. Ég ætla ekki, vegna þess að hér hefur verið óskað eftir því að menn styttu mál sitt, að halda lengri ræðu. Ég vil bara minna á það enn og aftur að það er ekki nóg að berja á einhverjum þingmanni sem hefur tekið að sér vafasamt hlutverk þegar menn bera sjálfir ábyrgðina á að hafa ekki gengið frá málum með þeim hætti að það dugi.

Frú forseti. Frumvarpið sem við ræðum snertir framtíð sparisjóðanna í landinu. Þeir gegna gríðarlega miklu hlutverki í fjármálakerfi landsmanna, sérstaklega úti á landsbyggðinni. Ég fagna þeim sinnaskiptum sem fram hafa komið hjá hæstv. viðskrh., að láta sig varða málefni sparisjóðanna. Hún hefur greinilega skipt um skoðun frá því um áramót. Það er mjög gott og ber að hrósa henni fyrir það. Þá taldi hún að þetta mál varðaði ekki stjórnvöld þar sem salan væri eitthvað sem væri að gerast á markaði. Það er mikið fagnaðarefni að nú skuli hún hafa aðra skoðun á málinu. Ég tel líka að margir aðrir stjórnarþingmenn hafi skipt um skoðun, m.a. hv. þm. Einar K. Guðfinnsson. Hann skrifaði mikla og merka grein um málið og mátti helst skilja greinina á þann hátt að hann væri að réttlæta hið tvöfalda verð sem átti að greiða til stofnfjáreigenda, þeir áttu að fá tvöfalt verð fyrir sinn hlut eða samsvarandi því sem átti að greiða fyrir hlut sjálfseignarstofnunarinnar. Mér þótti það mjög undarlegt, sérstaklega í ljósi þess að stofnfjáreigendur fengu margfalda upphæð, miðað við tilboð KB-banka og það sem þeir lögðu í stofnfé SPRON. Það er með ólíkindum að hv. þingmenn skuli reyna að réttlæta þetta tvöfalda verð. Ég tel að þessa breytingu á viðhorfi stjórnarsinna eða þingmanna stjórnarflokkanna megi einkum rekja til harðrar andstöðu, bæði sveitarfélaga í landinu og sparisjóða allt í kringum landið. Við í Frjálsl. höfum tekið undir þessi varnaðarorð til sparisjóða og sveitarfélaga, um að varhugavert sé að fara út í þessa sölu á SPRON og rífa SPRON úr keðju sparisjóðanna. Nú hefur komið fram að frv. hæstv. viðskrh. er ætlað að koma í veg fyrir að Kaupþing -- Búnaðarbanki geti keypt SPRON og að stofnfjáreigendur geti hagnast á kostnað sjálfseignarstofnunarinnar. Það er mjög mikilvægt. Ég tel engu að síður að við ættum fremur að samþykkja það frv. sem við í Frjálsl. flytjum hér. Við ættum að láta það njóta forgangs í þinginu. Það frestar því að sparisjóði verði breytt í hlutafélag. Með því verður engum sparisjóði breytt í hlutafélag næstu tvö árin. Þá gæti þingið farið vel yfir löggjöf sparisjóðanna og málin ekki sett í flýtiafgreiðslu. Menn gætu vandað rækilega til lagasetningarinnar og tekið tíma í að búa til vandaða lagasetningu sem gæti farið út í þjóðfélagið. Af því gæti sprottið umræða og sátt um málin. Ég tel að þingheimur ætti að samþykkja tillögur okkar og taka góðan tíma í að fara yfir svo mikilvægt mál sem skiptir byggðirnar um allt land miklu máli. En þó að sparisjóðirnir séu mikilvægar stofnanir á landsbyggðinni þá tel ég að þeir séu einnig mjög mikilvægir á Reykjavíkursvæðinu. Þeir eru ákveðinn valkostur fyrir minni fyrirtæki og einstaklinga. Ég er sannfærður um að við það að sparisjóðunum verði kippt út af markaðnum muni þrengjast um hag og bankakjör sem minni fyrirtæki og einstaklingar njóta. Ég tel að við eigum ekki að vanmeta það. Við höfum séð að stærri fyrirtæki hafa notið þess að fá lægri vexti. Þau hafa haft aðgang að lánsfé í útlöndum og þess vegna notið samkeppni við erlent lánsfé. Þess vegna tel ég að við verðum að huga sérstaklega vel að kjörum einstaklinga og minni fyrirtækja. Sparisjóðirnir hafa gegnt því hlutverki og þjónað einstaklingum og minni fyrirtækjum ákaflega vel. Ég tel ekkert liggja á að koma á enn meiri fákeppni á þessum bankamarkaði. Við höfum horft á gríðarlegar sameiningar og breytingar á bankamarkaði á síðustu árum án þess að einstaklingar hafi notið þeirra. Við höfum nýleg dæmi um að þjónustugjöld bankanna eru með þeim hærri á Norðurlöndum ef marka má kannanir Neytendasamtakanna. Ekki ætla ég að draga þær í efa. Auk þess er vaxtamunur mikill. Síðasta ár var mjög viðburðaríkt í sögu bankanna. Búnaðarbankinn og Landsbankinn voru einkavæddir, eða réttara sagt afhentir. Sjálfstfl., og þá sérstaklega hæstv. forsrh., hafði lofað að þeir yrðu seldir í dreifðri eignaraðild. Öllu var síðan snúið á hvolf. Þá var talað mikið um mikilvægi svokallaðra kjölfestufjárfesta. Allt tal um dreifða eignaraðild var gleymt. Ég tel að við eigum ekki að fækka sparisjóðunum og koma þeim inn í þessar samstæður. Ég held að við ættum að gefa þessu tíma, tvö ár, og fara síðan yfir málið og vanda til löggjafarinnar. Ríkisbankarnir eru mjög stórir miðað við stærð þjóðarinnar. Aðalrökin fyrir dreifðri eignaraðild að bönkum er að hugsanlega gæti einn sterkur fjármagnseigandi komist yfir banka, takmarkað aðgengi annarra athafnamanna að fjármagni og notað aðstöðuna til að komast yfir fyrirtæki. Við höfum heyrt gagnrýni af þessu tagi, að menn hafi notað aðstöðu sína, t.d. með Landsbankann, og komist yfir Eimskip með þessum hætti. Við höfum heyrt að bankarnir hafi verið notaðir með þeim hætti sem varað var við og það hafi verið afleiðing þess að menn fóru ekki eftir því sem þeir lofuðu, þ.e. dreifðu eignaraðild. Þeir grófu upp eitthvert orð sem heitir ,,kjölfestufjárfestir`` í bönkunum. Háværar raddir, miklar áhyggjuraddir, hafa heyrst hjá hæstv. forsrh. um fákeppni og samþjöppun á fjölmiðlamarkaði. Við höfum tekið undir það í Frjálsl. að fara að skoða þau mál en ég tel að menn ættu ekki að gleyma fjármálaheiminum og hugsa heldur til þess að með því að fara þá vegferð sem stefndi í með sameiningu KB-banka og SPRON þá hefði orðið enn meiri samþjöppun. Við í Frjálsl. teljum að við eigum að staldra við, bíða með málið um stund, í tvö ár, og gefa okkur góðan tíma til að fara í vandaða umfjöllun um fjármálamarkaðinn.

Virðulegur forseti. Ég vil segja nokkur orð til viðbótar við þessa umræðu sem hér hefur farið fram, en þeir hafa nú talað á undan mér, hv. þm. Ögmundur Jónasson og Jón Bjarnason, og gert ítarlega grein fyrir aðkomu okkar að þessu máli. Ég kýs að byrja á að rifja það upp og minna á að hreyft var verulegum efasemdum í tengslum við þann leiðangur sem er upphaf alls þessa máls, þann leiðangur sem menn lögðu upp í á þinginu 2000--2001 að opna á þá leið að breyta sparisjóðum í hlutafélög, sem aldrei skyldi verið hafa. Ég var í þeim hópi sem hafði miklar efasemdir um ágæti þess ráðslags og fannst reyndar alltaf vanta grundvallarumræðuna um það hvort það væri yfir höfuð í samræmi við þann anda og tilganginn með rekstri sparisjóða að blanda þeim saman við rekstur hlutafélaga eða það form sem er ágætt form út af fyrir sig og hentar þar sem það á við. En það gera sparisjóðir líka og sjálfseignarstofnanir eða félagsleg samfélög, félagsleg samtök manna eins og sparisjóðir í eðli sínu eru. Svo vill til að ég var gestur á ársfundi sparisjóðanna sem haldinn var á árinu 2000. Þá voru þessi mál þar mjög í deiglu. Ég reifaði þar sjónarmið mín og varaði sparisjóðina mjög við því að farið yrði inn á þessa braut og vitnaði til reynslunnar, t.d. í Danmörku og víðar þar sem ekki leið á löngu að í framhaldi af breytingum á nokkrum stórum sparisjóðum í hlutafélög hurfu þeir af yfirborði jarðarinnar sem slíkir. Þar sem menn hafa hins vegar farið aðra leið eins og þá að halda sparisjóðunum sem sparisjóðum og ekki blandað rekstrarformi og lagaumhverfi þeirra á nokkurn hátt saman við hlutafélagabanka þá hafa þeir staðist og eru öflugir víða, t.d. í Þýskalandi, á Spáni og víðar, þó auðvitað séu væringar uppi þar eins og alltaf er í viðskiptaumhverfi sem er á fullri ferð. En þeir hafa a.m.k. haldið þar stórri markaðshlutdeild og ekki verður séð að þetta form hafi staðið þeim fyrir þrifum nema síður sé. Þvert á móti virðist það vera svo, og það staðfestir reynslan líka hér á landi, að almenningur er mjög sáttur við og velviljaður stofnunum sem byggja á þessum grunni, en í rekstri á Íslandi í dag virðist höfuðmarkmiðið eða eina markmiðið nú vera orðið --- samanber hina nýju tíma sem formaður Framsfl., hæstv. utanrrh., var að ræða uppi í Háskóla, en hann var mjög undrandi og hneykslaður á móralnum sem orðinn væri í atvinnurekstri í landinu  Með sparisjóðina er þessu öðruvísi farið. Það eiga allir að vita og hefur aldrei átt að vera neitt vandamál fyrir menn. Þeir eru allt öðruvísi hugsaðir. Stofnfjáreigendur sem hafa þar í byrjun bundist samtökum um að koma sparisjóðunum á fót, annaðhvort eins og það var í byrjun með tilteknum ábyrgðum á bak við starfsemi þeirra og/eða takmörkuðu fé sem lagt er inn í byrjun, hafa aldrei verið hugsaðir sem áhættufjárfestar eða að þeir væru á höttunum eftir skjótfenginni og mikilli ávöxtun af stofnfjáreign sinni eða ábyrgðum sínum sem slíkum, heldur hefur verið höfðað til þess að menn væru að bindast samtökum um að tryggja þessa þjónustu í heimabyggðum sínum og að arðurinn, ef nota á það hugtak, yrði miklu frekar fólginn í starfseminni sjálfri, því sem af henni leiddi, og þá því sem fyrirtækið veitti út í viðkomandi samfélag. Þetta finnst mér, herra forseti, vera ákaflega göfug hugsun og falleg hugsun og mætti vera meira um að menn hugsuðu fyrst um eitthvað annað en sjálfa sig og eigin pyngju, að menn bæru umhyggju fyrir þeirri starfsemi sem í hlut á og þeim byggðarlögum og því fólki sem hún er ætluð til að þjóna.  En auðvitað er þessi hugsun mörgum þyrnir í augum. Það er ekkert nýtt heldur, frú forseti, að þessi hugsun sé mönnum mikill þyrnir í augum. Menn hafa verið hér í miklum leiðöngrum og hatast við allt rekstrarform af þessu tagi. Þeir finna því allt til foráttu, spá því feigð, spá því endalaust að það fái ekki staðist, það sé svo ómögulegt borið saman við hin ágætu algóðu hlutafélög sem allt á að fara yfir í. Ég hef oft leyft mér að kalla þetta ekkert annað en róg um önnur rekstrarform og aðra hugsun í samfélaginu. Því miður hefur þróunin að þessu leyti hér á Íslandi verið afar óhagstæð síðustu 10--15 árin. Þannig hefur t.d. samvinnurekstur í landinu að mestu eða að verulegu leyti liðið undir lok sem er mikill skaði. Samvinnurekstur er býsna umfangsmikill víða í nálægum löndum. Hann er enn þá t.d. með upp undir 20% markaðshlutdeild ef tekin er stærð í verslun og viðskiptum í Svíþjóð. Þar er ýmiss konar samvinnurekstur enn þá býsna umsvifamikill og í mörgum fleiri löndum. En hann hefur látið mjög undan síga hér eins og kunnugt er og menn hafa jafnvel náð á undraskömmum tíma með skipulagsbreytingum og ýmsum æfingum að láta hin merkustu kvenfélög, merkustu samvinnufélög --- ég veit nú ekki af hverju mér varð á að nefna hér kvenfélög. En þau eru líka góð og gild --- hverfa af yfirborði jarðar og má þar nefna Kaupfélag Eyfirðinga. Það eru alveg undur og stórmerki að það skuli vera horfið á nánast ...  
             En varðandi sparisjóðina lentu menn sem sagt inn á þessa braut hvað sem um það má nú segja. Við því var varað og mér finnst einhvern veginn að það sem síðar hefur gengið eftir sé alveg nákvæmlega það sem maður óttaðist að mundi gerast. Og nú eru menn á harðahlaupum til baka. Nú eru þau veðrabrigði orðin að innan sparisjóða heimsins mælir enginn með þessari leið lengur nema SPRON þá, nema þá ráðandi öfl enn þá í SPRON. Og ég get ekki betur heyrt en að þeir sem voru að einhverju leyti hallir undir þetta innan samtaka sparisjóðanna á árunum í kringum 2000 séu nú allir saman komnir á þá skoðun að best væri auðvitað að losna við þessi ákvæði út úr lögunum og slá skjaldborg um sparisjóðina sem sparisjóði, enda var þetta allt saman tóm vitleysa frá byrjun. Það má færa fyrir því gild rök að þessi blönduleið sem valin var með lagasetningunni 2002 hefði aldrei getað gengið upp, þ.e. í þeim skilningi að menn gætu rekið hlutafélagavæddan sparisjóð, með stóra sjálfseignarstofnun við hliðina, sem slíkan í óbreyttu formi áfram, einfaldlega vegna þess að ég fæ ekki séð hvernig sú sambúð á að geta gengið upp miðað við þær arðsemiskröfur sem hinum hlutafélagavædda sparisjóði væri ætlað að skila sjálfseignarstofnuninni á bak við o.s.frv. En það er kannski önnur saga. Síðan kemur áhlaupið á SPRON eins og hér hefur rækilega verið rifjað upp og þarf ekki að fara um það mörgum orðum. Í beinu framhaldi af því lögðum við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs sem þá var fram frumvarp á haustdögum 2002 þar sem við lögðum til að hlutafélagaákvæðamöguleikinn yrði tekinn út úr lögunum og það gert afdráttarlaust að bannað væri að selja stofnfjárhluta á yfirverði, það ætti að halda sig við hinn upprunalega anda laganna um að stofnfjárhluturinn væri þá eingöngu færður upp til verðlags og annað ættu menn ekki kröfu á út úr því sameignarfélagi eða þeirri sjálfseignarstofnun sem sparisjóðirnir í eðli sínu hafa frá byrjun verið hugsaðir til að vera. Hefðu menn nú betur gert þetta og stæðum við þá ekki í þeim sporum hér að þurfa að vandræðast með málin eins og verið hefur undanfarnar vikur. Við í þingflokki Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs höfum frá byrjun nálgast þetta mál með því hugarfari og frá þeim sjónarhóli að við viljum standa vörð um sparisjóðina og ekki bara það því við viljum tryggja að þeir geti dafnað sem öflug keðja, sem öflug starfsemi á sínu sviði, sérstaklega sérhæfðir í því að veita almenningi og minni fyrirtækjum góða þjónustu því í því eru þeir góðir og til þess henta þeir vel. Og þeir tryggi þá um leið meiri fjölbreytni, meira aðhald, meiri samkeppni, en ella verður í fjármálaheimi sem er allur að skreppa saman í fákeppniseiningar eins og fleiri svið viðskipta í landinu, undir styrkri handleiðslu Sjálfstfl. En eins og kunnugt er hefur Sjálfstfl. unnið afrek, ef svo má kalla, með meðreiðarsveinum sínum, fyrst Alþýðuflokknum og síðan Framsókn, í því að stórauka fákeppni í íslensku viðskiptalífi. Þetta er staðreynd. Grimm fákeppni hefur skollið hér á, ekki bara undir handleiðslu Sjálfstfl. heldur með beinum tilstyrk ríkisstjórna Sjálfstfl. og samstarfsaðila þeirra á undanförnum árum. Það hefur m.a. gerst í gegnum einkavæðinguna og með fleiri aðferðum. Herra forseti. Það er afar óheppilegt hvernig deilur um m.a. formleg atriði hér inni í þinginu hafa valdið því að mikill tími hefur farið til spillis. Fyrir lá strax í desember að nú yrði að láta reyna á það, af eða á, hvort menn vildu verja sparisjóðina sem sjálfstæðar einingar í viðskiptalífinu hér. Það var alveg ljóst að ef þetta mál gengi eftir, þ.e. kaup KB-banka á óstofnuðu hlutafélagi um Sparisjóð Reykjavíkur og nágrennis, yrðu yfirgnæfandi líkur á því að skriða væri að fara af stað sem ekki yrði stöðvuð.

Það er stofnað.

Óstofnuðu þá þegar áformin urðu hljóðbær í desembermánuði.

Það er búið að stofna það.

Það er búið að stofna það núna, já, hv. þm. Pétur Blöndal. Mér er það ljóst. Mér er það kunnugt. En það er náttúrlega ekki búið að taka ákvarðanir fyrir hönd aðila sem ekki er til að lögum enn þá.

Lúðvík og Einar bjarga ...

Það er nú ekki þannig. Ætli stofnfjáreigendurnir verði nú ekki að koma saman og skrifa upp á herlegheitin áður en þetta telst stofnað með lögmætum hætti, þ.e. sjálfseignarstofnunin. 
             Herra forseti. En því miður, þrátt fyrir að þetta lægi fyrir og þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs óskaði eftir því strax 22. desember, held ég að ég muni rétt, að efh.- og viðskn. kæmi þegar saman, sem er hinn eðlilegi vettvangur til að skoða þessi mál, m.a. vegna þess að strax komu fram mismunandi túlkanir á því hvað fyrir mönnum hefði vakað með breytingartillögum og þegar lögin voru afgreidd hér vorið 2002, gerðist ekkert. Þáverandi nefndarmaður í efh.- og viðskn., núverandi formaður þingflokks Sjálfstfl. var í byrjun með þær túlkanir að það sem þarna stæði til hjá SPRON stríddi algerlega gegn því sem hefði verið andi vinnunnar í efh.- og viðskn. á þeim tíma. Skárra væri það nú þó að Alþingi tæki slíka stöðu alvarlega. Alþingi á að hafa metnað fyrir hönd sjálfs sín til þess að taka tafarlaust á málum ef eitthvað annað er að koma út úr lagasetningu en til stóð og þess vegna var það mjög miður að deilur sem síðan upphófust um formsatriði skyldu valda því að efh.- og viðskn. þingsins var fyrst að koma saman til verka í þessum efnum bara núna fyrir nokkrum dögum. Það er ekki við okkur að sakast a.m.k. sem óskuðum eftir því strax, eins og áður sagði, 22. desember að hún kæmi saman.  Við höfum lagt vinnu í það undanfarnar vikur að ræða við aðila þessa máls. Við höfum haldið fundi með stjórn Sambands sparisjóða, við höfum átt fundi með einstökum stjórnum og forsvarsmönnum einstakra sparisjóða og öll okkar vinna hefur miðað að því að reyna að finna færar leiðir til þess að ná upphaflegum markmiðum um það að standa vörð um sparisjóðakeðjuna í landinu. Og þar skiptir allt máli, þ.e. að starfsgrundvöllur sparisjóðanna að lögum sé þannig að þeir geti staðið áfram sem sjálfstæðar einingar og dafnað, að samstarf þeirra haldi og þeim sé búin umgjörð sem dugi þeim í þeim efnum. Ég tel í raun og veru hlutafélagavæðingarleiðina ófæra fyrir sparisjóðina og ég spái því að þó að þetta standi áfram í lögum muni engum detta í hug að breyta sparisjóði í hlutafélag, einfaldlega vegna þess að það er að mínu mati alveg ófær og fráleit leið. Að vísu væri miklu betra að lögin kvæðu ekki á um þetta, að því leyti erum við alveg sammála og við höfum auðvitað lagt til að þessi hlutafélagaákvæði færu einfaldlega út úr lögunum, þótt ekki væri nema tímabundið eins og Frjálsl. leggur til í frestunarfrv. Þá yrði girt fyrir það að kaup af því tagi sem til standa af hálfu KB-banka og SPRON gengju fram og þá eiga menn ekkert að vera að því, heldur halda sparisjóðunum sem sparisjóðum og ég er viss um að það verður í fyllingu tímans best fyrir þá sjálfa. Ef skilið verður með algerlega afdráttarlausum hætti á milli annars vegar stofnfjáreigendanna, stofnfjáreignarinnar, þess hlutafélags sem þeir kunna að stofna utan um sjálfa sig, og hins vegar sjálfseignarstofnunarinnar sem auðvitað er að mörgu leyti augljóslega eðlilegur hlutur sýnist manni að heila móverkið hrynji. Það má auðvitað velta fyrir sér af hverju sú leið var ekki farin strax í byrjun, ef þetta átti að gerast á annað borð, að láta almennu lögin um sjálfseignarstofnanir gilda og þann anda sem í þeim er sem er auðvitað sá, af mjög gildum ástæðum, að stofnendur sjálfseignarfélags mega ekki verða síðan stjórnendur þess. Og af hverju er þetta? Það er af augljósum ástæðum. Menn vilja ekki að menn geti blandað þeim hagsmunum saman með því að þeir sem undirbúa og stofna sjálfseignarstofnun geti svo jafnframt stjórnað henni. Það þarf auðvitað ekkert að setja á ræður um hvers vegna og hvaða gildu rök eru fyrir því að halda þessu aðskildu, að það komi algerlega óháðir, sjálfstæðir aðilar með sjálfstætt mat á velferð sjálfseignarstofnunarinnar að henni eftir að hún er orðin til. Þá og því aðeins er að fullu virt hugsunin um  Maður getur orðið svolítið þreyttur á þessari hráu nálgun hv. þingmanns, satt best að segja, þó að ég ætli ekki að fara að agnúast út í hann hér. Mér finnst hann hafa fengið meira en nógan skammt í dag. Og það verð ég að segja, þó að ég sé oft hjartanlega ósammála hv. þingmanni og mjög iðulega, að mér finnst að við eigum að reyna að umgangast hvert annað með sæmilegri virðingu fyrir ólíkum skoðunum og ólíkum sjónarmiðum. Það vantaði dálítið upp á, fannst mér, að það væri hér fyrr í dag þegar menn áttu orðastað við hv. þm. Pétur H. Blöndal. Varðandi frv. sem hér á í hlut má auðvitað velta því síðan fyrir sér hvort það haldi gagnvart því að stöðva þessi fyrirhuguðu kaup á SPRON. Stöðvast þar með sá gjörningur sem þar hefur verið ákveðinn að því tilskildu að þetta verði orðið að lögum áður en endanlegar ákvarðanir stofnfjáreigenda þar hafa verið teknar eða tillögur stjórnarinnar hafa hlotið slíka blessun? Ég held að hv. nefnd þurfi að fara mjög vandlega yfir það ef það er vilji þingsins en það hefur manni skilist að væri, fyrir því væri bullandi meirihlutastuðningur að þessi gjörningur næði ekki fram að ganga. Það á ekki að tala um það neina tæpitungu. Þetta snýst þá um það hvort menn ætli að gera þær ráðstafanir að lögum sem tryggja að vilji þingsins nái fram að ganga. Það á auðvitað ekki að vera neitt að vandræðast með það. Ef það er afstaða manna hér og vilji og fyrir því er meiri hluti gera menn það þannig að það sé ekkert verið að velkjast neitt í vafa um það, það séu engin lagalega grá svæði í því. Ég skal ekkert um það segja hvort nógu rækilega er um þetta búið í þessum efnum en tel þó að lögskýringar sem kynnu að þurfa að fylgja málinu í nál., t.d. frá efh.- og viðskn., gætu þar átt eftir að skipta máli. Ég segi svo bara að lokum, frú forseti, að það er að mínu mati gríðarlega mikilvægt að það takist að standa vörð um þó þá fjölbreytni, það aðhald og þá samkeppni sem fólgin er í öflugri og vonandi dafnandi og vaxandi sparisjóðakeðju í viðskiptabankaþjónustu framtíðarinnar. Nóg er nú samt, segi ég bara, þó að sparisjóðirnir með um 28% markaðshlutdeild í almennri viðskiptabankaþjónustu, þar af vel yfir 30% á landsbyggðinni, hverfi ekki undir líka.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum nr. 161/2002, um fjármálafyrirtæki. Flm. ásamt mér eru hv. þm. Sigurjón Þórðarson, Gunnar Örlygsson og Grétar Mar Jónsson. Frv. er tiltölulega einfalt að gerð. Þetta er frestunarfrv. á ákveðnum lagaákvæðum sem við höfum verið að ræða meira og minna í allan dag undir þeim afbrigðum sem samþykkt voru um að taka fyrir frv. ríkisstjórnarinnar. 1. gr. þess hljóðar svo: ,,Á eftir 113. gr. bætist við ný grein, 113. gr. a, svohljóðandi: Frestun á breytingu sparisjóða í hlutafélög. Gildistaka 73. gr., 74. gr., 75. gr. og 76. gr. frestast til 1. janúar 2006. Breyting sparisjóðs í hlutafélag sem Fjármálaeftirlitið hefur veitt samþykki fyrir skv. 1. mgr. 73. gr. fyrir 1. febrúar 2004 skal teljast lögleg og skal farið með hana eftir ákvæðum þessara laga óháð 1. mgr.`` Síðan segir í 2. gr.: ,,Lög þessi öðlast þegar gildi.`` Í greinargerð segir svo: Það er tilgangur þessa frumvarps að ekki verði gengið lengra í bili með hlutafélagavæðingu sparisjóða og þar með sölu þeirra og sameiningu við önnur fjármálafyrirtæki. Á skömmum tíma hafa orðið mjög miklar breytingar á fjármálamarkaði með einkavæðingu og sameiningu banka og annarra fjármálafyrirtækja. Sú þróun hefur orðið meiri og hraðari en menn hugðu í upphafi þegar stefnt var að mjög dreifðri eignaraðild bankanna. Nú um hríð hafa áhugamenn í hópi stofnfjáreigenda í Sparisjóði Reykjavíkur og nágrennis, SPRON, unnið að því að breyta rekstrinum í hlutafélagsform og selja síðan sparisjóðinn KB-banka, áður Kaupþingi -- Búnaðarbanka. Um þessa hlutafélagsvæðingu og fyrirhugaða sölu hafa staðið miklar og harðar deilur. Sparisjóðirnir gegna mjög mikilvægu hlutverki víða um land og hafa sumir starfað á aðra öld, enda elstu starfandi fjármálastofnanir á Íslandi. Ekki fer á milli mála að við setningu laga nr. 161/2002 var ætlunin að setja varnir gegn yfirtöku á sparisjóðum en í greinargerð með frumvarpi til laganna sagði m.a. svohljóðandi, með leyfi forseta: ,,Ákvæðum um sparisjóði er breytt til að treysta yfirtökuvarnir sparisjóða. Þannig er kveðið á um við hvaða aðstæður sparisjóðsstjórn skal heimila framsal á virkum eignarhlut. Þá er tryggilegar búið um að tengdir stofnfjáreigendur geta ekki farið með yfir 5% heildaratkvæðamagns í sparisjóði. Að lokum er kveðið á um að sparisjóður skuli breyta rekstrarformi sínu í hlutafélag áður en samruni við aðrar tegundir fjármálafyrirtækja getur átt sér stað.`` Þetta ferli skal, áður en það verður virkt, vera samþykkt af Fjármálaeftirlitinu. Nú er tímabært að staldra við og þess vegna er þetta frumvarp lagt fram, virðulegi forseti. Þetta frv. stöðvar frekari hlutafjárvæðingu sparisjóðanna næstu tvö árin og þar með er rúmur tími til að lagfæra lögin um fjármálafyrirtæki. Við höfum í dag, virðulegi forseti, rætt frv. ríkisstjórnarinnar sem samþykkt var að taka á dagskrá með afbrigðum og það stendur vissulega til að reyna að klára þá lagasetningu fyrir 10. febrúar. Ég vil hins vegar vekja athygli á því í lok ræðu minnar að fari svo að menn nái ekki þeirri lendingu sem menn telja sig þurfa að ná í gerð þess frv. sem hér hefur verið rætt, og reyndar frv. sem áður hefur verið vitnað til og hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson og Lúðvík Bergvinsson unnu að, tel ég einboðið að það verði þá gripið til þess að samþykkja þetta frv. sem hér er, um frestun, þannig að mönnum gefist þá tóm til að vinna lagasetninguna gaumgæfilega og vel, vanda hana og ná fram þeim skýru markmiðum sem Alþingi virðist vera sammála um og virtist vera sammála um þegar lögin voru sett 2002, um að það væri ekki æskilegt að hinar sterku fjármálastofnanir, bankarnir, yfirtækju sparisjóðina og legðu í raun og veru sparisjóðakerfið niður. Ég er algjörlega sammála því að það verði unnið gegn þeirri þróun og þess vegna var þetta frv. samið og lagt hér fram.