Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. fjhn. þessarar hv. d. hefur haft frv, til l. um breyt. á l. nr. 10 frá 29. marz 1961, um Seðlabanka Íslands, til meðferðar, 83. mál þessa þings. Eins og fram kemur í nál. á þskj. 475, varð n. ekki sammála um afgreiðslu málsins, og meiri hl. skilar áliti og mælir með því, að frv. verði samþ. óbreytt, en mínni hl. hefur skilað séráliti, þeir Einar Ágústsson og Skúli Guðmundsson. Þegar þetta frv. var hér til 1. umr., gerði hæstv. viðskmrh. mjög ýtarlega grein fyrir efni þess, og sé ég því ekki ástæðu til að fjölyrða um frv. Ég vil þó í örfáum orðum lýsa þeim sjónarmiðum, sem komu fram af hálfu meiri hl. og eru þess valdandi, að hann mælir með því, að frv, verði samþ. óbreytt. Lög nr. 33 1957 höfðu inni að halda ákvæði, þar sem Seðlabanka Íslands var heimilað í reglugerð að kveða svo á, að viðskiptabankar og sparisjóðir yrðu skuldbundnir til að eiga inni á bundnum reikningi í Seðlabankanum ákveðinn hundraðshluta af því sparifé, sem þeir hefðu að geyma. Þetta var nýmæli í l. þá, og segir þar í grg:, að svo þýðingarmikill þáttur í þróun peningamála landsins geti slík binding verið, að nauðsynlegt sé talið, að stjórn Seðlabankans hafi heimild til slíkrar bindingar. Með l. um Seðlabanka Íslands, nr. 10 1961, er þetta ákvæði tekið inn í l. sjálf og þar ákveðið hámarkið, sem skyldi vera 15% af sparifjárinnstæðum og 20% af innstæðum, sem ávísa má á með tékka. Það, sem hér liggur til grundvallar, er mjög auðsætt. Hér er verið að láta ákveðinn hluta af sparifé landsmanna liggja í Seðlabanka Íslands, einfaldlega til þess að styrkja efnahagskerfið og gera Seðlabankanum kleift að sinna því hlutverki, sem honum er ætlað. Nú á s.l. ári, ég held í októberlok, eru innistæður viðskiptabanka og sparisjóða 756 millj., sem höfðu þá safnazt í Seðlabankanum á þessum árafjölda, eða frá því 1960, að Seðlabankinn beitti þessu ákvæði samkv. reglugerð. Þegar litið er á hag Seðlabankans og það, á hvern hátt gjaldeyrisstaða þjóðarinnar hefur batnað frá því um áramót 1959 og 1960, sýnir sig, að sú stefna, sem tekin er upp hér, að ákveðinn hluti sparifjárins skuli bundinn á reikningi í Seðlabankanum, er rétt. Hitt getur svo ætíð verið matsatriði, hversu upphæðin eða hversu prósentan skal vera há, og hér hefur líka aðeins verið um heimild að ræða, þannig að Seðlabankanum hefur ekki verið skylt að fara í hámarkið undir öðrum kringumstæðum en hann telji það nauðsynlegt. Með því frv., sem hér liggur fyrir, er farið á leit við hið háa Alþingi, að það samþykki að veita Seðlabankanum heimild til að taka allt að 25% af öllum innistæðum og að það liggi á þessum bundna reikningi. Það er að mörgu leyti skiljanlegt, að þeir aðilar, sem starfa við viðskiptabanka eða sparisjóði, horfi á féð inni í Seðlabankanum, á bundnum reikningi þar, með því hugarfari, að þeir vildu gjarnan fremur hafa það í sínum eigin höndum til útlána. En því hefur verið lýst hér á Alþingi, hver hugsun er fyrir slíku, á þann hátt, að eins og einstaklingar þjóðfélagsins safna sér varasjóði í bönkum og sparisjóðum, þarf að sjálfsögðu þjóðarbúið í heild að safna sínum varasjóði og þá í Seðlabankanum, til þess að hann hafi tækifæri til þess að mynda þann varasjóð, sem við þurfum á að halda, þ.e.a.s. gjaldeyrisvarasjóð. Eins og ég gat um áðan, er hér aðeins um heimildarákvæði að ræða, og mér er það fullljóst, að Seðlabankinn mun að sjálfsögðu ekki beita hámarksákvæðinu öðruvísi en honum þyki þurfa og getur lækkað það, ef efnahags- og peningamálum landsins hagar þannig. Hingað til hefur hámarkið verið notað, og þegar, eins og ég gat um áðan, athuguð er staða Seðlabankans, sjá menn augljóslega á síðustu 4 árum eða tæplega 4 árum, þar sem gjaldeyrisstaðan hefur batnað hjá Seðlabankanum um 1394 millj. og hann hefur fengið m.a. inn 756 millj. frá bankakerfinu, hversu þýðingarmikið þetta atriði hefur verið, þ.e. að Seðlabankinn fái af hálfu viðskiptabankanna og sparisjóðanna ákveðinn hundraðshluta til að sinna sínu hlutverki. Það er annar þáttur, sem varðar viðskiptabankana og sparisjóðina, sem ég mundi gjarnan vilja gera hér að umræðuefni. Það eru þau kjör, sem þessar stofnanir hafa búið við, þ.e.a.s. þau vaxtakjör, sem þær hafa búið við hjá Seðlabankanum. Seðlabankinn hefur greitt af bundnum reikningi peningastofnunum 1% fram yfir þá meðalvexti, sem viðkomandi viðskiptabanki eða sparisjóður greiðir. Þetta eru þó töluvert lægri vextir en viðkomandi peningastofnun gæti fengið með frjálsum útlánum og kemur vissulega niður á þeim stofnunum, sem hafa ekki mikið eigið fé til þess að lána. Ég hef hins vegar nú í sambandi við þetta frv. rætt þetta mál við formann seðlabankastjórnar ásamt viðskmrh., og ég ætla, að þetta mál verði tekið til athugunar og vaxtakjörin verði athuguð, þannig að viðkomandi peningastofnanir fái hærri vexti greidda af þeim innstæðum, sem þær eiga á hinum bundna reikningi. Ég efast ekki um, að Seðlabankinn, sem er banki bankanna, skilur og sér, að það fé, sem inn í viðskiptabankana og sparisjóðina kemur, þær stofnanir þurfa að sjálfsögðu að fá þá vexti, sem þær mögulega geta fengið, og Seðlabankinn verður að sjálfsögðu að. taka þar tillit til, og hef ég ekki ástæðu til að ætla annað en þetta mái verði athugað af seðlabankastjórninni og hæstv. ríkisstj. Ég vildi láta þetta kom hér fram, því að mér er það ljást og ég hef orðið mjög var við það frá þeim mönnum, sem veita peningastofnunum forstöðu, að þeir hafa verið óánægðir með þau vaxtakjör, sem þeir hafa orðið að hlíta af hálfu Seðlabankans, og þess vegna hefur þetta mál nú verið tekið upp. Síðara atriðið, þ.e.a.s. 2. gr. frv., er um, að Seðlabankanum sé heimilt að stofna til skuldbindinga innanlands með útgáfu verðbréfa, með ákvæði þess efnis, að höfuðstóll eða vextir sé bundið gengi erlends gjaldeyris. Eins og segir í gr., skulu slík verðbréf og vextir af þeim undanþegin framtalsskyldu og skattlagningu á sama hátt og sparifé, sbr. 23. gr. l. nr. 70 1962. Þegar ráðstafanir um efnahagsmál voru gerðar á Alþingi 1960, var reynt að haga ráðstöfunum á þann veg, að þær mundu leiða til mjög aukinnar sparifjáraukningar í landinu. Þetta hefur tekizt mjög vel, og eins og skýrt er frá í Fjármálatíðindum, 3. hefti þessa árs, eru innistæður 1959, 31. des., 2646 millj., en 31. des. 1963 5365 millj: Hér er um að ræða heildarinnistæður í bönkum og sparisjóðum, og þar er um að ræða rúmlega 100% aukningu. Vissulega getur það ástand ævinlega skapazt, að sparifjáraukning verði ekki eins mikil og hér hefur átt sér stað, og að þannig skapizt ástand í landinu, að einstaklingar hafi kannske minni trú á sparifé en þeir hafa haft undanfarin ár. Það er hins vegar grundvallaratriði, að Seðlabankinn, sem fer með þessi mál öll, hafi í sinni hendi tæki til þess að vega á móti, ef þær sveiflur kæmu, og gera ráðstafanir til að skapa á ný trú á sparifé og auka þannig aftur sparifé landsmanna. Þessi heimild, sem Seðlabankanum er ætlað að fá með 2. gr. þessa frv., er gerð með tilliti til þessa; og sýnist mér, að eins og rétt hafi verið 1957 að veita Seðlabankanum heimild til að binda ákveðinn hluta sparifjárins inni í Seðlabankanum vegna ráðstafana í peninga- og efnahagsmálum, þá sé einnig rétt, að Seðlabankinn hafi þessa heimild, enda þótt ástandið í dag gefi e.t.v. ekkí ástæðu til að ætla, að þessu ákvæði þyrfti að beita. Þó getum við gert okkur grein fyrir því, að aukning sparifjárins á s.l. ári, síðustu mánuðina, varð ekki eins mikil og hafði verið að undanförnu og þess vegna þeirri hugmynd skotið upp, hvort ekki væri rétt, að Seðlabankinn hefði heimild til slíkra hluta, eins og hér kemur fram, ef þetta ástand mundi verða á einhvern hátt þannig, að efnahagskerfið biði tjón af. Ég tel ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta. Eins og ég gat um áðan, gerði hæstv. viðskmrh. mjög ýtarlega grein fyrir því, á hvern hátt þetta frv. er upp byggt og hvernig því er ætlað að koma að gagni í sambandi við efnahags- og peningamálin. Ég hef sjálfur reifað hér örfá atriði, en meiri hl. n., eins og ég gat um áðan, mælir með því, að frv, verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og hv. frsm. meiri hl., sem síðast talaði hér, gerði grein fyrir, varð ekki samkomulag í fjhn. þessarar hv. d. um afgreiðslu þess frv., sem hér liggur fyrir til umr. En nál. okkar minni hl. liggur ekki fyrir prentað, hefur ekki verið útbýtt, en ég mun þó gera grein fyrir afstöðu okkar til frv. þrátt fyrir þetta, með því að lögð er áherzla á, að þetta mál fái nú afgreiðslu hér, enda þótt nokkur aðdragandi hafi verið að því, eins og kunnugt er. Það frv., sem hér er til umr., er um breyt. á I. nr. 10 1961, um Seðlabanka Íslands. Eins og hér hefur fram komið, eru aðallega tvær breytingar ráðgerðar frá núgildandi ástandi í frv, þessu. Sú fyrri lýtur að því, að innlánsstofnanir skuli eiga fé á bundnum reikningi í Seðlabankanum, og er það nýmæli, að í l. er nú gerð grein fyrir því, í hvaða skyni svo er fyrir mælt. En í 1. gr. frv. segir, að megintilgangur þessarar innlánsbindingar sé að afla fjár frá bankakerfinu í heild til að standa undir lánveitingum Seðlabankans innanlands, þ. á m. endurkaupum afurðavíxla. Þá segir enn fremur í 1. gr. frv., að innistæðubinding megi hæst nema 25% af heildarinnstæðufé hjá hverri stofnun. Hin breytingin er fólgin í því, að í 2. gr. frv. ér lagt til, að Seðlabankanum skuli heimilt að stofna til skuldbindinga innanlands með útgáfu verðbréfa með ákvæðum þess efnis, að höfuðstóll og/eða vextir sé bundið gengi erlends gjaldeyris og skuli slík verðbréf og vextir af þeim undanþegin framtalsskyldu og skattlagningu á sama hátt og sparifé. Hér er um veigamiklar breytingar að ræða, sem miða að því að draga enn úr því fjármagni, sem viðskiptabankarnir og sparisjóðirnir í landinu hafa yfir að ráða, en þeirra kostur hefur, sem kunnugt er, mjög mikið verið þrengdur á undanförnum árum. Innstæðubindingin hefur verið gildandi undanfarin 4 ár, og hefur mikið fé verið á þann hátt tekið undan ráðstöfunum bankanna og flutt í Seðlabankann. Eru nú í vörzlu Seðlabankans um s.l. áramót 785 millj. kr., sem aflað hefur verið á þennan hátt. Nú stendur til að auka enn hlut Seðlabankans með því að hækka hámark innstæðubindingar upp í 25% af öllu innistæðufé, en reglurnar hafa sem kunnugt er að undanförnu verið þær, að innlánsstofnanir hafa orðið að færa á bundna reikninginn 25% af sparifjáraukningu frá mánuði til mánaðar. En sá öryggisventill hefur þó verið þarna, að innstæðubinding má samkv. gildandi lögum ekki fara fram úr 15% af sparifjárinnstæðum og 20% af veltiinnlögum, þ.e. þeim innstæðum, sem ávísa má á með tékka. Auk þessa hefur ríkisstj. samið við bankana og einhverja af stærri sparisjóðunum um það, að þeir skyldu kaupa ríkisskuldabréf fyrir 15% af innstæðuaukningunni, eða eins og segir í umsögn Iðnaðarbankans, sem lögð hefur verið fram: „Bindiskyldan var lækkuð frá 1. jan. 1963 í 25%, en um sama leyti urðu bankarnir við þeim tilmælum ríkisstj., er nálguðust valdboð, að skuldbinda sig til þess að kaupa íbúðarlánabréf fyrir 15% aukningarinnar.“ Þannig fara nú 40 kr. af hverjum 100, sem við bætast, til ráðstöfunar ríkisvaldsins í einni eða annarri mynd. Og þessa skerðingu á enn að auka til mikilla muna, þar sem nú á að taka fyrir það, að nokkur stofnun geti notið góðs af þeim takmörkunum; sem í seðlabankalögunum eru. Ekkert kemur fram í grg, frv. eða ræðum hæstv. viðskmrh. hér við 1. umr., sem þó hafa verið bæði langar og að ýmsu leyti ýtarlegar, sem gefi ástæðu til að ætla, að slakað verði á kvöðinni um kaup bankanna á ríkisskuldabréfum. Mundi þess þó sjálfsagt vera getið, ef slíkt stæði til, enda er um miklar fjárhæðir þar að ræða. Þá er heldur ekkert ,að finna um það, á hvern hátt þessum málum verði hagað í framkvæmd, en þar koma vitanlega ýmsar leiðir til greina og þær svo misjafnar, að óhugsandi er, að hv. alþm. geti í rauninni tekið afstöðu til frv. án þess að fá nákvæmar upplýsingar um þau efni. Samkv. frv. er ekkert, sem bannaði Seðlabankanum, eftir að frv. væri orðið að lögum, að ákveða, að fyrir einhvern tiltekinn tíma skyldu bankar og sparisjóðir hafa flutt 1/4 hluta af öllu innstæðufé sínu til Seðlabankans. Heildarspariféð var um s.l. áramót 5364.9 millj. kr. 25% af því er 1341.2 millj. kr. Bundið fé var á sama tíma 785.5 millj. kr. Ef l. yrðu framkvæmd svona, mundi það þýða, að flytja þyrfti 555.7 millj. kr. úr viðskiptabönkunum og sparisjóðunum yfir í Seðlabankann. Slík blóðtaka yrði bankakerfinu algerlega um megn og mundi gera viðskiptabankana alveg ófæra um að gegna hlutverki sínu. Nú vil ég ekki segja, að þetta standi til, og hæstv. viðskmrh. hefur sagt hér við umr., að framkvæmdin muni ekki verða á þennan hátt. En í frv. er ekkert, sem bannar, að þannig verði farið að, og aths. segja heldur ekkert um þetta. Þar segir ekkert um það, hversu fljótt ríkisstj, ætlar að ná þessu marki, að 25% verði bundin, en slíkt skiptir meginmáli og er alveg nauðsynlegt að fá að vita við afgreiðslu málsins hér á hv. Alþingi. Hver á bindingarprósentan af innstæðuaukningunni að verða eftir breytinguna eða á hún kannske ekkert að breytast eða á að hætta að miða bindinguna við aukningu sparifjárins, við aukningu innstæðnanna? Við þessum spurningum á frv. ekkert svar, aths. þegja, og hæstv. viðskmrh. hefur ekki upplýst þetta. Hér eru þó mikilvægar forsendur fyrir því, hver afstaða manna til frv. verður, og alveg nauðsynlegt, að þessi atriði verði tekin til rækilegrar athugunar í sambandi við meðferð málsins hér. Þá er tekið upp það nýmæli, að inn í l. er felld ákvörðun um það, í hvaða tilgangi skuli nota það fé, sem safnast í Seðlabankann með þessum hætti. Tilgangurinn er samkv. frv. að afla fjár til að standa undir lánve3tingum Seðlabankans innanlands, þ. á m endurkaupum afurðavíxla. Hér kveður við nýjan tón í rökstuðningi, þar sem fram undir þetta hefur því síður en svo verið haldið fram, að bundna féð skyldi endurlánað. Frv. segir þó ekkert um það, hversu mikið eigi að auka endurkaup afurðavíxlanna. Hver verður hundraðshluti endurkaupanna hjá sjávarútvegi t.d. og landbúnaði? Þessir atvinnuvegir stynja undan rekstrarfjárskorti, og þeim er vissulega nauðsyn á að fá lagfæringu. Eða í öðru lagi, á t.d. að framkvæma það nú, sem Alþingi hefur fyrir löngu samþykkt í formi þál., að endurkeyptir verði víxlar iðnaðarins? Þessi atriði hafa ekki verið upplýst hér á hv. Alþingi til hlítar, enda þótt ákveðnum fsp. þar að lútandi hafi verið beint til hæstv. ríkisstj, við 1. umr. málsins. Svör við þessum atriðum skipta þó meginmáli, vegna þess að án þess, að þetta liggi fyrir skírt og ótvírætt, er engin leið að gera sér grein fyrir áhrifum frv., ef að lögum verður, á afkomu þessara höfuðatvinnugreina þjóðarinnar, því að fyrirsjáanlegt er, að viðskiptabankarnir verða að miklum mun minna megnugir að veita nauðsynlega fyrirgreiðslu en þeir eru nú, þegar í framkvæmd verða komnar þær ráðstafanir, sem frv. fjallar um. Hér er að mínum dómi afar þýðingarmikið atriði, og ég vil leyfa mér að ítreka enn þær fsp., sem bornar hafa verið fram um þetta atriði. Í aths. með frv. segir, að viðskiptabankarnir eigi erfitt með að sjá atvinnuvegunum fyrir viðunandi rekstrarlánum, enda nýtur sjávarútvegurinn svo að segja rekstrarfjárfyrirgreiðslu eingöngu í Landsbanka og Útvegsbanka, en hlutdeild þessara banka í heildarsparifé þjóðarinnar hefur farið minnkandi með tilkomu nýrra lánastofnana. Þetta segir í aths. Þeir bankar og aðrar innlánsstofnanir, sem þessi fyrirhugaða breyting snertir tilfinnanlegast að óbreyttum bindingarreglum að öðru leyti en því, að hámarkið er hækkað í 25%, eru þær stofnanir, sem eru ungar að árum og hafa fengið mestan hluta sparifjár síns á því tímabili, sem bindingarreglurnar hafa verið í gildi. Þessar stofnanir hafa notið góðs af hámarksákvæðum 11. gr. seðlabankalaganna, vegna þess að 25% af sparifjáraukningu þeirra á tímabilinu hafa nú þegar náð 15 og 20% af heildarinnstæðunum. Eldri peningastofnanir, sem höfðu hundrað millj. kr. innstæður í upphafi bindingartímabilsins, hafa hins vegar ekki enn náð þessu marki þrátt fyrir mikla sparifjáraukningu. Nú mætti kannske segja, að einmitt vegna þess væri nauðsynlegt að breyta hámarkinu, til þess að allar lánastofnanir sætu við sama borð að þessu leyti. En þá er þess að gæta, að þær eidri peningastofnanir, sem hér um ræðir, eru einmitt þær, sem njóta þess að geta endurselt Seðlabankanum víxla sína, og þá er sýnt, að þeirra vegna þarf ekki að breyta reglunum. Þær breytingar, sem hér eru fyrirhugaðar, koma því harðast niður á nýjum bönkum, sem eru að byrja rekstur sinn, ef svo mætti segja, það eru þeir, sem notið hafa góðs af takmörkunum seðlabankalaganna á bindiskyldunni, sem nú á að draga svona mikið úr, enda þarf ekki að fara í neinar grafgötur með það, hver tilgangurinn er. Um það taka aths. allan vafa af. Til frekari áréttingar hafa birzt í málgögnum ríkisstj. hugleiðingar um þetta. Í forustugrein í Alþýðublaðinu fyrir nokkrum vikum segir t.d. svo, með leyfi hæstv. forseta: „Hér á landi gegnir Seðlabankinn óvenjulegu hlutverki, þar sem eru endurkaup afurðavíxla. Þetta ættu viðskiptabankarnir að annast, en hér hafa aðeins tveir aðalbankar öll þessi viðskipti, en aðeins hluta ef sparifénu. Eina leiðin til að ná spariinnstæðum nýju bankanna og sparisjóðanna og beina til framleiðslunnar er, að féð renni um Seðlabankann.“ Hverjir eru þá þessir nýju bankar, sem hér þarf að ná til? Landsbankinn, Útvegsbankinn og Búnaðarbankinn eru ekki nýir bankar í þessu sambandi, enda eru ráðstafanirnar a.m.k. öðrum þræði gerðar til þess að auðvelda þeim verkefni sín, eins og tilgangur bindingarinnar nú er skilgreindur. Eftir eru þá Iðnaðarbankinn, Verzlunarbankinn og Samvinnubankinn og svo sparisjóðirnir. Svo mikil er þörfin að ná fjármagninu frá þeim, að nýja lagasetningu þarf að setja. En hvernig kemur það þá heim við lagasetninguna um þessa banka? Mætti athuga það. Elztur af þessum bönkum er Iðnaðarbankinn. Hann var stofnaður vegna þess, að mjög háværar kröfur komu um það frá iðnaðarmönnum í landinu, að þessi þriðja höfuðatvinnugrein þjóðarinnar hefði sína eigin peningastofnun, eins og hinar aðalatvinnugreinarnar höfðu áður fengið. Á þessi rök féllst Alþingi. Lög um Iðnaðarbankann voru hér samþykkt. Hann hefur síðan starfað til mikilla hagsbóta fyrir iðnaðinn, held ég, að mér sé óhætt að segja. Lögin um Verzlunarbankann eru nr. 46 frá 1960. Þau eru 4 ára gömul. Með þeim var merkilegt spor stigið í íslenzkri bankalöggjöf, þar sem Verzlunarbankinn er fyrsti einkabankinn, sem leyfður hefur verið hér á landi. Þegar þau lög voru til meðferðar hér á hv. Alþingi, voru haldnar margar ræður um nauðsyn þessarar bankastofnunar. Og ég vil eindregið taka undir þau rök, enda voru l. samþykkt ágreiningslaust og með atkv., að ég má segja; flestra þm. Tilgangur bankans er, eins og kunnugt er, að styðja verzlun landsmanna, og þótti eðlilegt, að verzlunarsamtök landsins hefðu sína eigin peningastofnun, eins og svo margir aðrir höfðu á undan þeim fengið. Svipað er að segja um Samvinnubankann. Samvinnumenn höfðu fyrir nokkrum árum stofnað sparisjóð, sem fljótlega fékk aukin verkefni og sprengdi af sér sparisjóðsformið, eins og Verzlunarsparisjóðurinn hafði áður gert. Þegar l. um Verzlunarbankann höfðu verið sett og fyrsti einkabankinn þannig stofnaður, fóru forráðamenn Samvinnusparisjóðsins fram á það við ríkisstj. að flutt yrði frv. um stofnun Samvinnubankans. Við þessum tilmælum varð ríkisstj. fúslega, og frv. var flutt um stofnun Samvinnubankans fyrir 2 árum. Við samvinnumenn erum þakklátir hæstv. ríkisstj. og þáv: alþm. öllum fyrir þann skilning, sem okkur var sýndur í þessu máli, það skal ég fúslega votta. Tilgangur bankans skyldi samkvæmt 2. gr. l. vera að styðja samvinnurekstur landsmanna. Þessi lög voru sett í apríl 1962, og þar með hafði áratugagamall draumur íslenzkra samvinnumanna um eigin bankastofnun rætzt, þótt í smáum stíl væri og margir örðugleikar vissulega á veginum. En viðurkenningin var fengin, viðurkenningin á því, að samvinnuhreyfingin ætti lagalegan rétt á bankastofnun, sem hefði það að markmiði að styðja samvinnurekstur landsmanna. Nú er þessum bönkum í vaxandi mæli gert ókleift að rækja hlutverk sitt samkv. þeim lögum, sem svo nýlega hafa verið sett hér á hv. Alþingi. Hér skýtur óneitanlega nokkuð skökku við frá því, sem talað var við fyrrgreinda lagasetningu. Þessir þrír bankar eru ungir og ráða yfir fremur litlu fjármagni, held ég, að sé óhætt að segja. Mikið skortir því enn á, að þeir geti gegnt sem skyldi því þýðingarmikla hlutverki, sem Alþingi hefur falið þeim. Samt á nú að þrengja kosti þeirra til mikilla muna og það af sjálfu Alþingi, sem hefur þó viðurkennt nauðsyn þessara banka með lagasetningu fyrir aðeins örfáum árum. Rétt er að minnast þess í sambandi við mál þetta, að tveir ríkisbankanna, þ.e. Landsbankinn og Útvegsbankinn, hafa einkarétt á því, sem kunnugt er, að verzla með erlendan gjaldeyri. Aðrir bankar, a.m.k. Verzlunarbankinn, munu hafa leitað nokkuð fast eftir því að fá einnig að inna þessa þjónustu af hendi gagnvart sínum viðskiptamönnum. Það er öðrum bönkum auðvitað líka þeim mun fúsara að fá að inna þessa þjónustu af hendi, sem vitað er, að hér er um mjög arðvænlega þjónustu að ræða fyrir banka og það gefur viðkomandi aðilum talsvert í aðra hönd. Öllum málaleitunum annarra banka til að öðlast þessi réttindi einnig hefur jafnan verið svarað ákveðið neitandi. Rökstuðningur þeirrar neitunar er aðallega sá, að á umræddum bönkum hvíli sú skylda að lána til atvinnuveganna og því sé sanngjarnt, að þessi forréttindi komi á móti. Með því að nú er ráðgert að skylda alla aðra banka til þess að lána líka til atvinnuveganna gegnum innstæðubindingu Seðlabankans, sýnist þessi röksemd að verulegu leyti úr gildi fallin. Sagt hefur verið hér, að aðstaða umræddra banka til samkeppni við aðra um spariféð sé slæm vegna þeirra kvaða um lán til atvinnuveganna, sem á þeim hvíla, og að þetta þurfi að laga. Ég hef hér leyft mér að benda á það, að hinir svokölluðu nýju bankar hafa einnig sínar skyldur lögum samkvæmt og eru vitanlega bundnir af þeim. Hér er því verið að fara fram á það við Alþingi, að það afturkalli a.m.k. að nokkru leyti þær heimildir, sem það hefur nýlega veitt nýjum bönkum í sérstöku skyni. Þetta kemur líka fram af umsögnum þeirra banka, sem sent hafa svör við fsp. hv. fjhn. um frv. T.d. segja bankaráðsformaður og bankastjóri Iðnaðarbankans svo um þetta, með leyfi hæstv. forseta: „Í l. um Iðnaðarbankann er svo ákveðið, að meginhlutverk hans og markmið skuli vera að styðja verksmiðju- og handiðn landsmanna, og þar sem þessi tilgangur er alkunnur, er ekki óeðlilegt að gera ráð fyrir því, að meginhlutinn af því sparifé, sem bankinn hefur fengið til varðveizlu, sé þangað kominn vegna þessa tilgangs hans. Það gefur auga leið, að því stærri hluti sem bundinn verður af innstæðuaukningu bankans, þeim mun minni verður hvöt þeirra, sem styrkja vilja iðnaðinn með því að fela bankanum sparifé sitt til ráðstöfunar.“ Hér er vissulega alveg rétt með farið og bent á þýðingarmikið atriði, sem gildir um Iðnaðarbankann og hina aðra banka, sem ég hef hér talað um í sömu andránni, og ber að gefa gaum. Í sambandi við þessa auknu innstæðubindingu mætti vekja athygli á því, sem hér hefur raunar áður verið gert, að rekstur þeirra peningastofnana, sem eru ungar að árum og eiga lítið eigið fé, verður mjög erfiður, ef lengra verður gengið í því en nú er gert að skylda þær til að eiga miklar fjárhæðir bundnar í Seðlabankanum á þeim vaxtakjörum, sem þar ríkja, rúmlega 7%, á sama tíma sem innlánsstofnanirnar verða að taka á móti sparifé á hærri vöxtum, 8, 9 og jafnvel 91/2.%. Með því móti er þessum stofnunum gert erfiðara fyrir um að veita viðskiptavinum sínum þá þjónustu, sem gerðar eru kröfur til í nútímaþjóðfélagi. Bankar og sparisjóðir eiga vaxandi hlutverki að gegna hér á landi. Fleiri og fleiri notfæra sér þá fyrirgreiðslu, sem peningastofnanirnar veita, og á ég þá ekki fyrst og fremst við lántökur, heldur miklu fremur ýmsa umsýslu og þjónustu, sem slíkar stofnanir láta í té fólki til margs konar hagræðis. Slík starfsemi kostar mikið fé og bankarnir eru ekki, hvaða skoðanir sem ýmsir kunna að hafa á því, ofhaldnir af þeim vaxtamismun, sem hér gerist. Þegar bindingarákvæðin eru tekin til endurskoðunar, mætti vei rannsaka, hvort hér sé ekki einnig breytinga þörf. Verzlunarbankinn og Iðnaðarbankinn, sem sent hafa svör við fsp. fjhn., leggja mjög ríka áherzlu á þetta, og ég ætla að leyfa mér í örstuttu máli að gera grein fyrir því, sem þeir segja, með leyfi hæstv. forseta. Iðnaðarbankinn segir: „Á þessu ári lækkaði Seðlabankinn vexti þá, sem hann greiðir af hinum bundnu innstæðum, úr 9% p.a. í vexti, sem eiga að vera 1% hærri en meðalvextir þeir, sem við greiðum af hinum mismunandi tegundum innstæðufjár, og reyndist vaxtagreiðsla Seðlabankans til Iðnaðarbankans á s.l. ári 7.4%... Með vaxtaákvörðun 20. febr. 1960 var vaxtamunur útlánsvaxta og innlánsvaxta lækkaður um 1/2 %, úr 21/2 í 2%... Það er auðsætt, að allar þessar ákvarðanir stefna rekstrarafkomu banka, sem hefur til umráða mjög lítið eigið fé og nærri eingöngu vaxtatekjur af útlánum, í beinan voða.“ Og Verzlunarbankinn segir svo um þetta: „Ef frv. það, sem hér er gert að umtalsefni, verður að lögum, heimilar það Seðlabankanum að ganga lengra en nú er í innstæðubindingu. Verður þá sífellt vaxandi hluti innstæðna vorra bundinn þar og vaxtakjör um 20% lægri en hinn almenni lánamarkaður tekur. Það gefur auga leið, að slíkri þróun mála er eigi hægt að taka með þögn. Hvort tveggja er, að starfsfé vort þolir eigi þá skerðingu, sem hin háa innstæðubinding hefur í för með sér, og eins er algerlega óþolandi að hlíta þeim vaxtakjörum, sem bundið innstæðufé sætir.“ Í samræmi við þetta leggja svo báðir þessir bankar til, að frv. verði vísað frá. Eins og hv. frsm. meiri hl. gat um, voru í l. nr. 33 frá 1957 fyrst tekin upp ákvæði, sem heimiluðu Seðlabankanum að binda innstæður á bundnum reikningi hjá sér. Þessi heimild var þó ekki notuð fyrr en á árinu 1960, en þá ákvað núv. ríkisstj. að skylda innlánsstofnanir til að binda verulegan hluta af innstæðuaukningunni á þennan hátt í Seðlabankanum. Jafnframt var svo l. breytt, eins og hv. alþm, minnast, á þann hátt, að umrædd skylda var einnig látin ná til Söfnunarsjóðs Íslands og innlánsdeilda samvinnufélaganna. Það var í upphafi augljóst, eins og ég hef drepið á, að þessar ráðstafanir hlutu að torvelda viðkomandi peningastofnunum að gegna hlutverki sínu og að of langt var í upphafi gengið á þeirri braut að svipta þær ráðstöfunarrétti yfir starfsfé sínu. Auk þess var bundna féð svo innheimt hjá ýmsum innlánsstofnunum, sem von: svo smáar, að þeirra tillaga gat engu máli skipt um þróun peningamálanna í landinu. En framkvæmdin varð viðkomandi stofnunum engu að síður talsverður fjötur um fót. Á árinu 1961 var slakað nokkuð á bindiskyldunni. Og þá vonuðu margir, að ríkisstj. mundi sjá að sér og afnema lánsfjárhöftin í áföngum. Þær vonir eru nú að engu orðnar, þar sem, eins og frv. ber með sér, sjáanlegt er, að tökin á að herða nú enn að miklum mun, m.a. með þeim afleiðingum, að rekstrarafkomu bankanna, a.m.k. þeirra nýrri, og sparisjóðanna, er stefnt í beinan voða, eins og raunar hv. frsm. meiri hl. gerði hér að umtalsefni. Og ég get lýst ánægju minni yfir því út af fyrir sig, að augu hans hafa opnazt og að hann skuli hafa opnað augu ráðamanna í þessu máli fyrir því, að hér sé breytinga þörf, og vil ég leyfa mér þá að vonast eftir því, að það geti orðið, eins og hann var að gefa hér í skyn. Það er vissulega góðra gjalda vert og bjargar einhverju a.m.k. Í 2. gr. frv. er svo fjallað um þá nýju verðbréfaútgáfu, sem heimila skal Seðlabankanum, þar sem hann á einn allra að fá réttindi til að gefa út gengistryggð skuldabréf. Slík forréttindaaðstaða eins aðila er mjög uggvænleg fyrir allar aðrar peningastofnanir í landinu, og það er mikil þörf á því, að fyllsta aðgát sé höfð, þegar slík ákvæði eru lögleidd, ef þau verða lögleidd, sem auðvitað bezt væri, að ekki væri gert. Á tímum mikillar verðbólgu og þenslu í efnahagslífinu er það að sjálfsögðu geysileg freisting fyrir sparifjáreigendur, sem alltaf sjá hlut sinn rýrna dag frá degi, að eignast eitthvað það, sem heldur gildi sínu þrátt fyrir fallandi gengi. Það segir sig því alveg sjálft, að þeim aðila, sem einn allra getur boðið þannig löguð verðbréf, er sköpuð geysileg forréttindaaðstaða fram yfir alla hina, sem keppa um sparifé án þess að geta eða mega bjóða neitt þessu líkt. Það er sannarlega góðra gjalda vert, ef hægt er að skapa sparifjáreigendum raunhæfa verðtryggingu peninganna. Á því er full þörf, svo mjög sem hlutur þeirra er oft lítill gerður. Og ég vil í því sambandi leyfa mér að minna á till. til þál., sem hér liggur fyrir hv. Alþingi til meðferðar um verðtryggingu sparifjár. Þessi till. er flutt af 4 þm. Framsfl. og ályktar um það, að Alþingi kjósi 5 manna mþn. til að athuga, með hverjum hætti verði við komið verðtryggingu sparifjár. Ég vil enn fremur minna á það, að þetta er ekki í fyrsta skipti, sem þm. framsfl. flytja slíka till. hér á hv. Alþingi. Það hefur oft verið gert áður, en það hefur ekki verið framkvæmt, það er önnur saga. Þess vegna erum við, og ég vil ekki undanskilja mig þar, - síður en svo mótfallnir því, að sparifjáreigendum verði sköpuð verðtrygging fyrir spariféð, það er nauðsyn. En við teljum, að slíka verðtryggingu þurfi að framkvæma þannig, að ekki sé um leið allt banka- og lánakerfi landsins sporðreist. Verði það gert, sem hér er lagt til, að einum aðila aðeins sé veittur réttur til raunverulegrar verðtryggingar sparifjár, hlýtur fjármagnið að leita til þess aðila í stórum stíl, og það fjármagn kemur þá vitanlega fyrst og fremst frá viðskiptabönkunum og sparisjóðunum og innlánsdeildunum, sem nú hefur verið trúað fyrir varðveizlu þess. Þessir aðilar mega ekkert slíkt bjóða, það er lögbannað, og auk þess hafa þeir ekki bolmagn til þess að mæta þeim skakkaföllum, sem af slíku kynnu að hljótast. Í frv. eru engin ákvæði um það, með hvaða kjörum þessi bréf eigi að vera, engin ákvæði um lánstíma, engin ákvæði um vexti eða yfirleitt neitt það, sem máli skiptir í þessu sambandi. Ég tel, að það sé alveg nauðsynlegt að fá úr því skorið, hvernig kjörin eiga að vera, áður en hægt er að afgreiða frv. hér á hv. Alþingi, því að ef ekki verður dregið úr sölugildi bréfanna, t.d. með ákvæðum um vexti eða lánstímalengd, þá er augljóst, að til stórvandræða leiðir fyrir aðrar innlánsstofnanir og að þær verða alveg getulausar til þess að gegna hlutverki sínu. Þetta er þeim viðskiptabönkum, sem sent hafa umsagnir, alveg sérstaklega ljóst, og ég vil máli mínu til staðfestingar leyfa mér að vitna til þess, sem þar er sagt. Í umsögn Iðnaðarbankans segir, með leyfi forseta: „Í 2. gr. fyrrnefnds frv. er Seðlabankanum heimiluð útgáfa gengistryggðra verðbréfa. Verði þessi heimild notuð, svo að nokkru nemi, má ganga út frá því, að spariféð leiti úr bönkunum í þessi bréf, og teljum vér, að mjög varlega verði að fara í útgáfu slíkra bréfa.“ Þetta segir í umsögn Iðnaðarbankans. Í umsögn Verzlunarbankans segir svo: „Ekki er með öllu óeðlilegt, að sparifjáreigendur séu verndaðir fyrir verðbólguþróun þeirri, sem hér ríkir og hefur ríkt. En sú lausn, sem í frv. er farið inn á, gengur allt of skammt, og er hætt við, að hún mundi hafa í för með sér, að spariféð flyttist úr hinum almennu peningastofnunum beint í Seðlabankann. Slík þróun er óæskileg. Réttara væri, að komið yrði á almennri verðtryggingu sparifjár í formi lánavísitölu, þannig að þjóðfélagsþegnarnir geti aldrei hagnazt á skuldasöfnun og sparifjáreigendur tapað verðgildi peninga sinna sökum verðbólgu í þjóðfélaginu.“ Þetta var umsögn Verzlunarbankans um þetta atriði, og er sýnilegt, að það eru fleiri en minni hl. fjhn. þessarar hv. d., sem hafa áhyggjur af þeirri þróun, sem leiða muni af þessum ákvæðum, ef lögfest verða. Vegna sparifjáraukningar eru bankarnir nú vanmegnugir að greiða úr þeirri gífurlegu lánsfjárþörf, sem fyrir hendi er í landinu. Þeir, sem bönkunum stjórna, verða því að láta þá mörgu, sem til þeirra leita, synjandi frá sér fara, enda þótt í mörgum tilfellum sé þörf lánbeiðenda augljós og fullar tryggingar í boði. Afleiðingin er sú, að spariféð leitar fram hjá bönkunum, aukningin minnkar og sums staðar jafnvel lækka innstæður. Menn leitast við að leysa fjárhagsvandræði sín án milligöngu lánastofnana, og ýmis fjármálaviðskipti fara fram manna á meðal, sem eðlilegast væri að bankar önnuðust. Þannig verður afleiðingin oft margvíslegir vafasamir viðskiptagerningar, sem í mörgum tilfellum væri hægt að komast hjá, því að langflestir vilja helzt skipta við banka, bæði um innlán sín og útlán, sé þess kostur, en þegar þar er ævinlega komið að lokuðum dyrum, þá er annarra ráða leitað. Það er mín skoðun, að ekki eigi að ganga lengra í því en gert hefur verið að minnka hlutverk peningastofnana í þjóðfélaginu og því beri að athuga vel sinn gang, áður en þau ákvæði eru lögfest, sem hér eru ráðgerð. Hv. meiri hl. fjhn. segir í sínu nál., að efnahagsráðstafanirnar 1960 hafi borið tilætlaðan árangar. Í því sambandi væri e.t.v. rétt, af því eð það skiptir líka máli um meðferð þessa máls, að rifja upp, hvað það var, sem hæstv. ríkisstj. ætlaði sér að koma fram með viðreisn sinni, en tímans vegna mun ég ekki drepa á nema örfá atriði af því, en af nógu er að taka. Í fyrsta lagi nefni ég það, að ríkisstj. kvaðst ætla að koma atvinnulífi þjóðarinnar á traustan og heilbrigðan grundvöll. Það átti að vera fyrsti árangur viðreisnarinnar. Og hvernig hefur það tekizt? Í ársbyrjun þess árs, 1964, var lagt fyrir Alþingi frv. til l. um ráðstafanir vegna sjávarútvegsins o.fl. Þar segir í fyrsta lagi, að í sambandi við lausn kjaradeilnanna í des. 1963 hafi ríkisstj. lýst því yfir, að ráðstafanir skyldu gerðar til að bæta hraðfrystihúsunum með einum eða öðrum hætti þá 15% kauphækkun, sem um var samið. í umr. um þetta mál kom það fram, að þetta fyrirheit varð hæstv. ríkisstj. að gefa vegna þess, að frystihúsin höfðu fært sönnur á það, að rekstur þeirra mundi ekki þola kauphækkunina, reksturinn mundi ella stöðvast. Hæstv. ríkisstj. efndi þetta fyrirheit og lagði á þjóðina nýjan söluskatt, til þess að hægt væri að taka á ný upp uppbótakerfið, sem þó hafði fengið mjög óvirðuleg eftirmæli, svo að ekki sé meira sagt, einmitt hjá hæstv. stuðningsmönnum ríkisstj. Þannig var nauðsynlegt, til þess að rekstur hraðfrystihúsanna stöðvaðist ekki, að úthluta hraðfrystihúsunum uppbótum, sem námu 62 millj. kr. Í öðru lagi fengu framleiðendur saltfisks og skreiðar líka nokkrar uppbætur, 11 millj. kr., og þeir töldu sig ekki heldur geta án þeirra verið. Í þriðja lagi var skýrt frá því í aths. með þessu frv., að nefnd, sem sjútvmrh. hefði skipað til að rannsaka hag togaraútgerðarinnar, hefði komizt að þeirri niðurstöðu, að togaraútgerðin væri rekin með miklum stig vaxandi halla. Þess vegna var um leið farið fram á heimild Alþingis til að greiða togurunum 51 millj. kr. uppbætur á þessu ári. Meðan á afgreiðslu þessa máls stóð hér á hv. Alþingi, bárust fréttir um það, að úrskurður um fiskverðið væri fallinn. Þá kom í ljós, að sjómenn sættu sig ekki við dómsniðurstöðuna, þ.e. að fá enga hækkun, en útgerðin og vinnslustöðvarnar svöruðu því jafnskjótt til, að útilokað væri, að þær gætu greitt hærra verð, reksturinn þyldi það ekki. Niðurstaðan varð sú, sem allir vita, að hæstv. ríkisstj. ákvað að greiða uppbætur á fiskverðið. Þannig hefur þá þetta tekizt, að koma sjávarútveginum á traustan og heilbrigðan grundvöll þrátt fyrir mikinn og yfirleitt vaxandi afla ár frá ári. Um landbúnað er það að segja, að rannsóknir hagstofunnar sýna, nýjar rannsóknir, að bændur eru tekjulægsta stétt þjóðfélagsins, og virðist það satt að segja ekki benda til, að grundvöllur þessa annars aðalatvinnuvegar þjóðarinnar sé svo traustur og heilbrigður sem skyldi. Iðnaðurinn á einnig við mikla rekstrarörðugleika að stríða. Nú fyrir nokkrum dögum hefur þessi hv. þd. samþykkt fyrir sitt leyti frv. til l. um ráðstafanir til úrbóta fyrir þann atvinnuveg, sem taldar eru nauðsynleg aðstoð honum til handa. Þannig er þá umhorfs í atvinnulífi þjóðarinnar í dag og verður af því tæplega sú ályktun dregin, að hv. meiri hl. fjhn. eigi við það í nál. sínu, að þessi viðreisnarráðstöfun hafi borið tilætlaðan árangur. Þeir hljóta að meina eitthvað annað. Annað fyrirheit hæstv. ríkisstj, var, að það skyldi vera verkefni samtaka launþega og atvinnurekenda að semja um kaup og kjör. Það loforð stóð til að efna þannig, að snemma á þessu þingi var borið fram frv. um að binda kaup og laun og annað þess háttar með lögum og fara þar með inn á alveg nýja braut í meðferð þessara mála. Eins og kunnugt er, var horfið frá þessu ráði. Það var horfið frá því að framkvæma þennan vilja hæstv. ríkisstj. vegna harðrar baráttu stjórnarandstöðunnar hér á Alþingi og þó kannske miklu fremur vegna gífurlegrar andúðaröldu mikils meiri hl. þjóðarinnar, jafnt meðal stuðningsmanna hæstv. ríkisstj. sem andstæðinga hennar. Þannig er það nánast af óviðráðanlegum aðstæðum, sem þetta fyrirheit hefur ekki fengið sömu meðferð og þau önnur, sem ég hér nefni. Í þriðja lagi var því lofað að stöðva verðbólguna og halda dýrtíðinni í skefjum. Kannske það sé sú efnahagsráðstöfun, sem hv. meiri hl. hefur í huga. Það, sem öðru fremur skiptir máli í þessu sambandi, er annars vegar, hvað það kostar að lifa, og um það gefur vísitala framfærslukostnaðar vísbendingu og vísitala vöru og þjónustu kannske þó enn réttari mælikvarða, og hins vegar byggingar- og húsnæðiskostnaðurinn, og einnig um þetta gefur hagstofan áreiðanleg svör. Hvað segja þá þessar staðreyndir? Þær segja, að í marzmánuði 1960, skömmu eftir að l. voru sett, var vísitala framfærslukostnaðar 101. stig. Þessi sama vísitala er nú hinn 1. þ. m. 161 stig. Á 4 árum hefur vísitala framfærslukostnaðar hækkað um rúm 60%, eða 15% á ári að meðaltali. Þetta er ekki góður árangur af baráttu hæstv. ríkisstj. við að stöðva verðbólguna. Sé litið á vísitölu vöru og þjónustu, sem raunar gefur kannske réttari mynd af ástandinu, tekur ekki betra við. Sú vísitala var hinn 1. marz 1960 einnig 101 stig, þ.e. eins og vísitala framfærslukostnaðar. Þessi vísitala var hinn 1. þ. m. 184 stig. Hún hefur ekki aðeins aukizt um 60%, heldur um nærri 84%. Þetta er ekki heldur góður árangur af baráttu hæstv. ríkisstj. við að halda dýrtíðinni í skefjum. Ef litið er á hitt atriðið, sem ég nefndi, byggingar- og húsnæðiskostnaðinn, kemur í ljós, að byggingarvísitalan var í febr. 1960 132 stig. Réttum 4 árum síðar, 1. febr. s.l., er þessi vísitala komin upp í 211 stig. Þarna er um 60% hækkun að ræða. Byggingarkostnaður er nú samkv. útreikningi hagstofunnar, þ.e. 1. febr. s.l., 195.9 kr. á rúmmetra, en var 1231 kr. fyrir 4 árum. Samkv. þessu kostaði 350 teningsmetra íbúð 685 þús. kr. í byggingu hinn 1. febr. s.l. Núna kostar hún enn þá meira, teningsmetrinn er kominn yfir 2000 kr., eins og nýafstaðin útboð, sem mér eru kunn, gefa upplýsingar um. Tæplega meinar hv. meiri hl. fjhn., að baráttan við verðbólguna hafi borið tilætlaðan árangur, þegar þessa er gætt. Síðasta atriðið, sem ég nefni úr viðreisnarbók hæstv. ríkisstj., er hið hátíðlega loforð um að fullnægja eftirspurn eftir lánsfé án strangrar skömmtunar. Hvernig skyldi það þá hafa tekizt? Til þess að ná fram þessu mjög svo æskilega takmarki voru teknir upp hér einhverjir þeir hæstu útláns- og innlánsvextir, sem um getur í veraldarsögunni. Sagt var, að hækkun vaxtanna mundi draga úr eftirspurn eftir lánsfé. Sú kenning reyndist röng, enda hafa aðgerðir ríkisstj. í efnahagsmálum og þ. á m. vaxtahækkunin sjálf aukið þörfina fyrir stofnlán og rekstrarlán stórkostlega. Ástandið er nú þannig í dag, að bankarnir eru fjær því nú en nokkru sinni fyrr að fullnægja hinni gífurlegu lánaeftirspurn þrátt fyrir háu vextina. Ég skal ekki þreyta hv. alþm. á því að fara að lýsa ástandinu í lánamálum bankanna í dag. Þess gerist heldur engin þörf, það er okkur öllum svo kunnugt. Þess vegna hlýtur öllum að vera ljóst, að svo víðs fjarri fer, að þessi efnahagsráðstöfun hafi borið tilætlaðan árangur, að nær sanni er, að hún sé argasta öfugmæli þeirra allra, og er þó samkeppnin næsta hörð á þeim vettvangi. Ef hv. samnm. mínir í fjhn. Nd., þeir sem undirrita nál. á þskj. 475, byggja fylgi sitt við frv. á þeirri forsendu, að efnahagsráðstafanirnar 1960 hafi borið tilætlaðan árangur, þá held ég, að þeir ættu að endurskoða afstöðu sína í ljósi þeirra staðreynda, sem ég hef hér leyft mér að minna á. Frv. á þskj. 91 er liður í því að halda áfram þeirri stjórnarstefnu, sem framkvæmd hefur verið að undanförnu í tíð núv. hæstv. ríkisstj., og herða enn tökin. Ég hef hér leitazt við að sýna fram á það, að sú stefna hafi ekki reynzt þjóðinni vel og að ekki hafi tekizt að framkvæma það, sem lofað var, jafnvel ekki þau atriði, sem mest áherzla var lögð á í upphafi. Við í minni hl. fjhn. erum þeirrar skoðunar, að taka beri upp aðra hætti í stjórn landsins, og leggjum til, að byrjað verði á því að fella það frv., sem hér er til umr.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður beindi til mín nokkrum mikilvægum fsp., sem ég tel sjálfsagt að ég svari, og skal reyna að gera það í sem allra stytztu máli. Þær lúta að grundvallaratriðum í sambandi við þetta mikilvæga mál, og ég tel ekki nema sjálfsagt að gera tilraun til að svara fsp., sem bornar eru hógværlega fram og óneitanlega snerta mikilvæg atriði málsins. Í fyrsta lagi spurði hv. þm., hvort það gæti verið tilætlunin af hálfu Seðlabankans að hagnýta að fullu þá heimild, sem gert er ráð fyrir að Seðlabankinn fái í þessu frv. til innstæðubindingar, allt að 25% af heildarinnstæðufé hjá lánastofnunum. Um þetta get ég sagt það, sem ég raunar held að ég hafi sagt við 1. umr. málsins, að þetta kemur vitanlega ekki til greina, og mér er ekki kunnugt um, að nokkrum hafi dottið það í hug, að hámarksheimildir þessa frv. yrðu nýttar skyndilega. Það er mjög algengt, að hámarksheimildir sem þessar séu í lögum, og eru þær ætlaðar sem hámark og auðvitað til þess ætlazt, að sá aðili, sem með vald fer samkv. l., beiti því valdi skynsamlega og í samræmi við þarfir efnahagslífsins. Ég get því fullvissað hv. þm. og aðra, sem einhvern hliðstæðan ótta kunna að hafa borið í brjósti, að það kemur að sjálfsögðu ekki til mála, að heimild þessa frv. verði notuð að fullu eða með skyndilegum hætti. Þá spurði hv. þm., hver innstæðubindingin ætti að verða nú í ár. Því hlýt ég að svara með því að benda á, að slíkt hlýtur að fara eftir ástandinu í peningamálum og gjaldeyrismálum þjóðarinnar, eins og það verður metið af Seðlabankanum og ríkisstj. á því ári, sem nú er nýbyrjað. Markmiðið með slíkum heimildum eins og þeim, sem hér er um að ræða, er einmitt að gera ríkisstj. kleift að hafa skynsamlega stjórn á efnahagsmálum og þó sérstaklega peningamálum þjóðarinnar. Tæki það, sem hér er gert ráð fyrir að Seðlabankinn hafi og hann hefur raunar haft hér allar götur síðan 1957, er eitt helzta hagstjórnartæki, sem beitt er í frjálsum þjóðfélögum, til þess að hafa skynsamlega heildarstjórn á peninga- og gjaldeyrismálum þjóðarbúskaparins. Þar er engin ástæða til að ætla annað en Seðlabankinn muni beita því valdi, sem hann nú þegar hefur haft um. 7 ára skeið, hér eftir eins og hingað til af fullri skynsemi, af fullri gát og með það markmið eitt fyrir augum að stuðla að sem mestri festu í efnahags-, viðskipta- og gjaldeyrismálum þjóðarinnar. Hitt er svo annað mál, að það er augljóst, að þetta tæki eitt dugir ekki til að tryggja stöðugt verðlag og jafnvel ekki heldur til að tryggja heilbrigða þróun í gjaldeyrismálum þjóðar. Þar með þarf annað að koma til, eins og raunar reynslan hér á Íslandi undanfarin ár því miður hefur leitt í ljós. Hér hefur þróunin að mörgu leyti orðið öðruvísi en góðviljaðir menn og stjórnarvöldin hefðu viljað að hún hefði orðið, ekki vegna þess að Seðlabankinn hafi brugðizt skyldu sinni á því sviði, þar sem honum er ætlað að fara með mikilvægan þátt ríkisvaldsins, heldur af öðrum orsökum, sem ég sé ekki ástæðu til að ræða hér að þessu sinni og gera þessar umr. þar með að algerlega almennum umr. um efnahagsmál. Í tilefni af þessari fsp. hv. þm. um það, hver gert er ráð fyrir að sparifjárbindingin muni verða nú í ár, vil ég sem sagt og get ég í raun og veru ekki sagt annað en þetta, að það hlýtur að fara eftir hinu almenna ástandi í peninga- og gjaldeyrismálum þjóðarinnar, að hversu miklu leyti slíkri heimild til sparifjárbindingar er beitt, og þó mun mér óhætt að segja, að engin grundvallarbreyting á þeirri framkvæmd, sem verið hefur undanfarið, t.d. var á s.l. ári, er í aðsigi eða undirbúningi. Þá spurði hv. þm., til hvers hugsanleg aukning innstæðubindingarinnar ætti að ganga. Þessu hlýt ég að svara með því að vitna til þess, til hvers innstæðubindingin hefur gengið á undanförnum árum eða síðan tekið var að framkvæma heimildina frá 1957, sem var á árinu 1960. Það var, sem kunnugt er, einn höfuðtilgangur hinnar nýju stefnu í efnahagsmálum, sem núv. stjórnarflokkar tóku upp árið 1959–1960, að koma upp gjaldeyrisvarasjóði, sem gæti verið til aukins öryggis í þjóðarbúskapnum, sérstaklega þjóðarbúskapnum út á við, að koma upp slíkum gjaldeyrisvarasjóði með því að draga úr eðlilegum stuðningi við undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar. Þetta hefur tekizt. Þetta, sem var eitt af meginmarkmiðum í hinni nýju stefnu ríkisstj. frá 1959–1960, þetta markmið hefur náðst. En það hlaut að vera augljóst, að það gæti ekki náðst með öðrum hætti en þeim, að sparifjáröflun landsmanna ykist mjög verulega og hluti af þeirri auknu sparifjáröflun, sem ætti sér stað, gengi til Seðlabankans, til þess annars vegar að standa undir áframhaldandi stuðningi hans við undirstöðuatvinnuvegi þjóðarinnar, sjávarútveg og landbúnað, og til þess að binda í gjaldeyrisvarasjóði, sem smám saman skyldi komið upp. Meginrökin fyrir notkun heimildarinnar til bindingar hluta sparifjárins voru auðvitað þau, að annars vegar þurfti að vera kleift að halda áfram stuðningnum við sjávarútveg og landbúnað, sem hér á landi af hálfu Seðlabankans felst í endurkaupum á afurðavíxlum þessara undirstöðuatvinnuvega, og hins vegar til þess, að Seðlabankinn gæti eignazt gjaldeyrisvarasjóði. Í stórum dráttum skyldi sama fé og áður vera bundið í endurkaupum afurðavíxla sjávarútvegs og landbúnaðar. En Seðlabankinn þurfti að eignast mörg hundruð millj. kr. gjaldeyrisvarasjóð, - og hvernig gat Seðlabankinn eignazt slíkan mörg hundruð millj. kr. gjaldeyrisvarasjóð án þess að draga úr útlánum sínum til sjávarútvegs og landbúnaðar, nema með því að fá nýja hlutdeild í sparifjáraukningu þjóðarinnar. Þess vegna var ráð fyrir því gert, og sem betur fer var sparifjáraukning þjóðarinnar, sérstaklega á fyrstu árunum eftir 1960, svo mikil, að Seðlabankinn gat fengið nægilegt fé með því að taka aðeins til sín nokkurn hluta af sparifjáraukningunni, þá gat hann fengið nægilegt fé til að koma upp gjaldeyrisvarasjóði, sem nú við síðustu mánaðamót nam 1333 millj. kr., án þess að draga á nokkurn hátt úr grundvallarstuðningi sínum við sjávarútveg og landbúnað með endurkaupum á afurðavíxlum, heldur þvert á móti gat Seðlabankinn haldið áfram að auka endurkaupin á afurðavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar í mjög verulegum mæli. Spurningunni um það, til hvers væntanlega aukningu hlutdeildar Seðlabankans í heildarsparifjármyndun þjóðarinnar ætti að nota, verður bezt svarað með því að vitna til þess, til hvers Seðlabankinn hefur notað þann hluta af sparifjáraukningunni, þann hluta af heildarsparifénu, sem hann hefur fengið. En hann hefur gengið til þessa tvenns: annars vegar til myndunar gjaldeyrisvarasjóðsins og hins vegar til nokkurrar aukningar á endurkaupavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar. En þá kann að vera, að menn spyrji: Hvers vegna þarf Seðlabankinn einmitt nú á nýjum heimildum að halda til þess að auka hlutdeild sína í sparifjármyndun þjóðarinnar? Ástæðurnar eru tvær. Fyrri ástæðan er sú, að nú liggur við, að þeirri hámarksheimild Seðlabankans til bindingar á sparifé, sem felst í gildandi lögum, sé náð. En svo sem kunnugt er, hefur Seðlabankinn nú heimild til að binda hjá sér eða taka til sín allt að 15% af sparifjárinnstæðum og allt að 20% af innstæðum, sem ávísa má með tékka. En það fé, sem ýmsar lánastofnanir eiga nú í Seðlabankanum samkv. þessum reglum, er komið mjög nærri þessu hámarki, og gæti því farið svo, ef þetta frv. næði ekki fram að ganga, að afleiðingin yrði beinlínis sú, að hlutdeild Seðlabankans í sparifénu eða a.m.k. sparifjáraukningunni minnkaði á þessu ári, héldist ekki óbreytt, heldur beinlínis minnkaði, og það væri vissulega mjög óheppilegt, og liggur í augum uppi, að það gerði Seðlabankanum ekki kleifara en fyrr að gegna þeim tveimur mikilvægu hlutverkum, sem ég gat um áðan: að varðveita og auka gjaldeyrisvarasjóðinn og styðja sjávarútveg og landbúnað með auknum afurðalánum. Það er þess vegna í fyrsta lagi þetta, að hámarkinu samkv. gildandi lögum er í sumum tilfeilum þegar náð, sem hefur gert nauðsynlegt, að þessar heimildir yrðu rýmkaðar. Seinni ástæðan er sú, að einkum upp á síðkastið hafa verið hafðar uppi á hendur Seðlabankanum mjög vaxandi óskir, jafnvel kröfur, um aukinn stuðning Seðlabankans við sjávarútveg og landbúnað og nýjan stuðning af hálfu Seðlabankans við iðnað. En svo sem öllum hv. þm. er kunnugt, hefur Seðlabankinn eingöngu endurkeypt afurðavíxla af sjávarútvegi og landbúnaði, sjávarútvegs- og landbúnaðarfyrirtækjum, en ekki af iðnaðarfyrirtækjum. Það er að mörgu leyti mjög eðlilegt og fullkomlega skiljanlegt, að jafnmikilvæg iðngrein og iðnaðurinn, sem einnig er farinn að flytja út í talsverðum mæli, uni því ekki áratug eftir áratug að sitja ekki við sama borð í Seðlabankanum í þessum efnum og sjávarútvegur og landbúnaður. Um það má sannarlega deila, hvort það sé eðlilegt hlutverk seðlabanka að annast endurkaup afurðavíxla frá nokkrum atvinnuvegi, eins og hér á sér stað. Slíkt er ekki hlutverk seðlabanka í neinu nálægu landi, að því er mér er kunnugt um. Hitt er svo annað mál, að þessi venja hefur skapazt hér við sérstakar aðstæður og til hennar hafa legið alveg sérstök rök, að það hefur þótt heppilegt, að Seðlabankinn annaðist fyrirgreiðslu við undirstöðuatvinnuvegina, sjávarútveg og landbúnað, í þessu formi, og er sú regla orðin gömul og á raunar líklega fyrst og fremst rót sína að rekja til þeirra tengsla, sem um áratugi voru á milli okkar seðlabanka, seðladeildar Landsbankans, og stærsta viðskiptabanka þjóðarinnar, þ.e. sparisjóðsdeildar Landsbanka Íslands. Hin nánu tengsl milli þess aðila, sem fór með seðlabankavaldið, og stærsta viðskiptabanka þjóðarinnar sköpuðu hér þær sérstöku aðstæður, sem valdið hafa því, að það hefur nú um langt skeið verið talið eitt af meginhlutverkum íslenzka seðlabankans að veita undirstöðuatvinnuvegunum þá fyrirgreiðslu, sem felst í endurkaupum á afurðavíxlum þessara tveggja atvinnugreina. En sjávarútvegur og landbúnaður eru ekki lengur einu undirstöðuatvinnugreinar íslenzks efnahagslífs, heldur hefur iðnaðurinn nú síðustu áratugina bætzt í þann hóp og skiptir einnig sannarlega mjög miklu máli fyrir þróun efnahagslífsins almennt og fyrir aukna þjóðarframleiðslu og bætt lífskjör hér á landi, og þess vegna er mjög eðlilegt, að það sé athugað mjög gaumgæfilega, hvort ekki sé unnt að setja iðnaðinn einnig að þessu leyti á sama bekk og sjávarútveg, - á þann bekk, sem sjávarútvegur og landbúnaður hafa setið á nú um áratugi. Það má öllum vera alveg augljóst mál, að Seðlabankinn getur ekki hafið kaup á afurðavíxlum iðnaðarins, nema því aðeins að honum sé séð fyrir nýju fé til þess. Þess vegna tel ég það í raun og veru ekki geta verið hafið yfir nokkurn efa, ef menn á annað borð eru sammála um það, að Seðlabankinn skuli eiga ríflegan, gildan og vaxandi gjaldeyrisvarasjóð, og ef menn á annað borð eru sammála um, að Seðlabankinn eigi að styðja sjávarútveg, landbúnað og iðnað í formi endurkaupa á afurðavíxlum þessara atvinnugreina og það í vaxandi mæli, ef á heildina er litið, þ.e. ef iðnaðurinn bætist við, þá hlýtur þetta að gerast á þann hátt, að Seðlabankinn fái vaxandi hlutdeild í sparifé landsmanna. Það getur ekki gerzt á annan hátt. Það er ekki hægt að óska eftir því, að gjaldeyrissjóðurinn vaxi, þ.e. Seðlabankinn festi aukið fé í gjaldeyrísvarasjóði, og Seðlabankinn láni nýtt fé til sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar, nema því aðeins að Seðlabankanum sé séð fyrir fé til að standa undir þessum auknu útgjöldum, og það fé getur ekki komið frá neinum öðrum aðilum en þeim, sem þjóðin felur varðveizlu síns sparifjár. Í gjaldeyrisvarasjóðnum, þegar öllu er á botninn hvolft, er auðvitað bundinn hluti af heildarsparifé landsmanna. Í öllum útlánum, hvort sem er til sjávarútvegs, landbúnaðar, iðnaðar eða verzlunar, er auðvitað, þegar öllu er á botninn hvolft, fólgið sparifé landsmanna, og þess vegna ér hvorki hægt að auka gjaldeyrisvarasjóðinn né heldur að auka útlánin til atvinnuveganna, nema því aðeins að sparifé vaxi. Þetta er svo einföld staðreynd, að um hana þarf auðvitað ekki að deila. En ef einum ákveðnum aðila í peningakerfinu, seðlabankanum, er ætlað, eins og honum er ætlað eftir okkar löggjöf og raunar löggjöf annarra nágrannaþjóða, að standa undir gjaldeyrisvarasjóðnum og auk þess er ætlazt til þess, að Seðlabankinn hafi hér það hlutverk umfram það, sem seðlabankar nágrannalandanna hafa, að lána sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði, þá verða þeir aðilar, sem fá spariféð, - Seðlabankinn tekur ekki á móti sparifé, þá verða þeir aðilar, sem fá spariféð, að afhenda hluta af því sparifé til Seðlabankans, til þess aðila, sem er ætlað þetta hlutverk. Það má með sanni segja, að 1960, þegar ríkisstj. var að byrja að framkvæma hina nýju efnahagsstefnu sína og tók að beita heimildum sínum í l. frá 1957 um bindingu nokkurs hluta sparifjárins, hafi það verið höfuðhlutverk bindingarinnar að koma upp gjaldeyrisvarasjóðnum, að koma gjaldeyrisvarasjóðnum á laggirnar. Það hefði aldrei tekizt, um það held ég að enginn maður, sem þekkir til, geti verið í nokkrum vafa, - það hefði aldrei tekizt að koma hér upp gjaldeyrisvarasjóði nema m.a. - ég segi m.a. - jafnvel fyrst og fremst með aðstoð bindingarreglnanna, sem Seðlabankinn beitti. Og það er sannarlega mikið átak að koma upp á 3–4 árum gjaldeyrisvarasjóði, sem nú er 1350 millj. kr. Það er mikið átak, sem þó hefur tekizt. Nú í dag má hins vegar segja, að gjaldeyrisvarasjóðurinn sé orðinn svo gildur, að mjög veruleg aukning hans á þessu ári og næstu árum sé ekki nauðsynleg. Hann þarf að halda áfram að vaxa um nokkur hundruð millj. kr. á ári samfara vaxandi þjóðartekjum, samfara vaxandi utanríkisviðskiptum, en á næstu árum er ekki þörf neins viðlíka átaks til aukningar gjaldeyrisvarasjóðsins og hefur reynzt frá árunum 1959–1960 til dagsins í dag. Þess vegna hefði kannske einhverjum getað dottið í hug: Getur þá ekki Seðlabankinn slakað á, fyrst hann er búinn að sinna þessu verkefni, að festa fé í gjaldeyrisvarasjóðnum? Er þá ekki kominn tími til fyrir hann að slaka á, slaka á bindingarreglunum og láta viðskiptabankana sjálfa ráðstafa í auknum mæli frá því, sem verið hefur, því sparifé, sem þeir fá til umráða? En hér hefur það komið til skjalanna; sem hv. Alþingi er kunnugt af þeim ýtarlegu umræðum, sem hér hafa farið fram í sambandi við mörg mál, sem fyrir þingið hafa verið lögð, að einmitt samtímis því, sem þetta hefur átt sér stað, hafa verið hafðar uppi stórauknar kröfur einmitt á hendur Seðlabankans um aukin afurðalán til sjávarútvegsins, um aukin afurðalán til landbúnaðar og ný afurðalán til iðnaðar. Það er skoðun ríkisstj., að í stað þess, að Seðlabankinn dragi úr hlutdeild sinni í sparifénu og vísi sjávarútvegi, landbúnaði og iðnaði eingöngu á viðskiptabankakerfið, sé skynsamlegra og hagkvæmara, að Seðlabankinn haldi a.m.k. hlutdeild sinni í sparifjáraukningunni, eins og hún hefur verið undanfarið, og a.m.k. ekki minni hluta af sparifjáraukningunni sé beint til undirstöðuatvinnuveganna, til framleiðsluatvinnuveganna þriggja um hendur Seðlabankans í formi þeirra afurðalána, sem löng reynsla er fyrir, hvernig framkvæmd eru. Það, sem ríkisstj. í raun og veru hefur átt um að velja á síðasta ári og þessu, er það, að Seðlabankinn minnki hlutdeild sína í sparifénu og segi við atvinnuvegina: Eigið þið við viðskiptabanka? Þeir fá spariféð, þeir eiga að sinna þörfum ykkar. - Þetta höfum við ekki talið að hafi verið skynsamlegar niðurstöður í þessu mikla vandamáli, vegna þess að við höfum óttazt, að þá mundi lánsfé skiptast að ýmsu leyti með ranglátara hætti og með óhagkvæmari hætti en það getur skipzt, ef það rennur í föstum farvegi um hendur Seðlabankans. Og þetta er í raun og veru höfuðröksemdin fyrir þeirri grundvallarstefnu, sem að baki þessa frv. liggur. Ríkisstj, telur heppilegra, að talsverður hluti sparifjárins, ekki minni en undanfarin ár, renni í þeim fasta farvegi, sem það hefur runnið undanfarið til undirstöðuatvinnuveganna, um hendur Seðlabankans, í stað þess að lausn lánsfjárvandamálanna sé, ef svo mætti segja, einkamál atvinnnufyrirtækjanna sjálfra og viðskiptabankanna, og þá ekki hvað sízt af því, að á undanförnum árum hafa átt sér stað mjög miklar breytingar á skipulagi íslenzkra bankamála með tilkomu ýmissa nýrra banka, sem í sannleika sagt er ekki alveg öruggt að mundu sinna þörfum undirstöðuatvinnuveganna, sjávarútvegs, landbúnaðar og iðnaðar, í jafnríkum mæli og hægt er að tryggja að þeim verði sinnt, ef hinum fasta farvegi um hendur Seðlabankans er haldið. Þegar þetta frv. var flutt á s.l. hausti, var fyrirsjáanlegt, að það mundi þurfa að auka mjög verulega afurðalán Seðlabankans til bæði sjávarútvegs og þó einkum til landbúnaðar á því hausti vegna verðlagsbreytinga, sem orðið höfðu. Og einn höfuðtilgangur með flutningi frv. var sá að gera Seðlabankanum þetta kleift. Það fór einnig svo, eins og ráð hafði verið fyrir gert, að það reyndist nauðsynlegt að auka mjög verulega þessi afurðalán til þessara tveggja undirstöðuatvinnuvega, sem Seðlabankinn hefur á sinni könnu, og það var gert. Þeirri reglu er nú fylgt í Seðlabankanum varðandi afurðalánin, að Seðlabankinn lánar 55% út á áætlað skilaverð afurða sjávarútvegs og landbúnaðar. En það skilaverð svokallað, sem Seðlabankinn miðar við, er heildsöluverð að frádregnum opinberum gjöldum, sem eru búnaðarsjóðsgjaldið, að því er snertir landbúnaðarvörurnar, 2%, og útflutningsgjald af sjávarafurðum, að því er snertir sjávarafurðir, sem var 6% í haust. Í nóvemberlok s.l., þegar afurðalánin náðu hámarki eins og öll undanfarin ár, námu afurðalán til sjávarútvegs 525 millj. kr., og afurðalán til landbúnaðar námu þá 380 millj, kr., eða samtals 905 millj. kr. Af starfsfé sínu hafði Seðlabankinn m.ö.o. 905 millj. kr. bundið í beinum útlánum, afurðalánum, til þessara tveggja atvinnuvega þjóðarinnar. Ef þessar tölur eru bornar saman við nóvemberlok árið áður, þegar þessi lán voru einnig í hámarki, votu afurðalán til sjávarútvegs þá 431 millj. og til landbúnaðar 294 millj., eða samtals 725 millj. kr. Á árinu 1962–1963 jukust m.ö.o. endurkaup Seðlabankans á afurðalánum sjávarútvegs um 94 millj. kr., en afurðalán til landbúnaðar jukust um 86 millj. kr., svo að augljóst er af þessum tölum, að afurðalán til landbúnaðar jukust hlutfallslega nokkru meir en afurðalán til sjávarútvegs. En í heild jukust afurðalánin um 180 millj. - um hvorki meira né minna en 180 millj. kr. - á þessu eina ári. Það gefur væntanlega auga leið, að svo mikla aukna byrði getur hvorki Seðlabankinn né nokkur annar aðili tekið á sig, án þess að hann hafi jafnframt skilyrði til þess, ef ástandið á peningamarkaðnum er þannig, að auka hlutdeild sína í sparifé þjóðarinnar, því að í raun og veru, ef útlán Seðlabankans eiga ekki að hafa verðbólguáhrif, ef útlán Seðlabankans eiga ekki að vera kostuð af nýjum pappírsseðlum, sem eingöngu mundi þýða hækkað verðlag og aukna verðbólgu, þá geta t.d. þessar 180 millj. ekki komið neins staðar annars staðar að en af sparifjáraukningu þjóðarinnar á sama tíma. Það var þetta, sem var fyrirsjáanlegt á s.l. hausti, að mundi eiga sér stað, og þess vegna þótti sjálfsagt að gera ráð fyrir auknum heimildum Seðlabankanum til handa til að auka hlutdeild sína í sparifénu á móti þessu aukna fé, sem fyrirsjáanlegt var, að hann hlaut að láta af hendi og hefur nú þegar látið af hendi. Í þessu sambandi vil ég leggja sérstaka áherzlu á, að reglur þær, sem gilda í Seðlabankanum um endurkaup á afurðavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar, eru nákvæmlega hinar sömu. Seðlabankinn framfylgir þeirri reglu að endurkaupa afurðavíxla sem svarar 55% af skilaverði afurðanna, og hefur svo verið síðan í apríl í fyrra, að nákvæmlega sömu reglu hefur verið fylgt varðandi endurkaup á afurðavíxlum sjávarútvegs og landbúnaðar. Síðan í nóv. hafa þessi endurkaup minnkað, eins og alltaf á sér stað, vegna þess að í vetur hafa bæði sjávarafurðir og landbúnaðarafurðir verið fluttar út í mjög verulegum mæli, sumpart hraðar en áður hefur átt sér stað. Nýjustu tölur, sem til eru um heildarútlán Seðlabankans til landbúnaðar or sjávarútvegs, tölurnar frá því 1. þ.m., eru þær, að heildarútlán Seðlabankans til landbúnaðarins eru nú 293 millj. kr. og til sjávarútvegsins 328 millj. kr. Í þessum orðum hef ég viljað gera tilraun til að svara þeim fsp., sem hv. síðasti ræðumaður bar fram í ræðu sinni varðandi framtíðarstefnuna í þessum málum, Í niðurlagi ræðu sinnar ræddi hv. þm. sérstaklega um þær greinar frv., sem fjalla um heimild Seðlabankans til verðbréfaútgáfu með gengistryggingu. Um þetta atriði skal ég segja það, að þessi heimild til verðbréfaútgáfu Seðlabankans mun ekki verða notuð nema að vandlega athuguðu máli og Seðlabankinn mun ekki nota hana nema í samráði við ríkisstj. og að undangengnum viðræðum við viðskiptabankana.