Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá formanni þingflokks Framsóknarflokksins um að Þórarinn Ingi Pétursson, 9. þm. Norðaust., verði fjarverandi á næstunni. Einnig hefur borist bréf frá formanni þingflokks Pírata um að Björn Leví Gunnarsson, 6. þm. Reykv. s., geti ekki sótt þingfundi á næstunni. Þá hafa borist bréf frá 13. þm. Suðvest., Gísla Rafni Ólafssyni, og 8. þm. Norðvest., Bergþór Ólasyni, um að þeir verði fjarverandi á næstunni. Að lokum hefur borist bréf frá formanni þingflokks Miðflokksins um að Sigmundur Davíð Gunnlaugsson geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag taka því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokks í Norðaust., Helgi Héðinsson, 1. varamaður á lista Pírata í Reykv. s., Halldór Auðar Svansson, 1. varamaður á lista Pírata í Suðvest., Eva Sjöfn Helgadóttir, 1. varamaður á lista Miðflokksins í Norðvest., Sigurður Páll Jónsson, og 2. varamaður á lista Miðflokksins í Norðaust., Þorgrímur Sigmundsson, en 1. varamaður á lista hefur boðað forföll. Halldór Auðar Svansson, Eva Sjöfn Helgadóttir, Sigurður Páll Jónsson og Þorgrímur Sigmundsson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa að nýju.



Kjörbréf Helga Héðinssonar hefur verið rannsakað og samþykkt en hann hefur ekki áður tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni. Ég vil biðja þingmanninn að undirrita heitstafinn.

Helgi Héðinsson hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðinn velkominn til starfa á Alþingi.

Forseta hafa borist bréf frá utanríkisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 488, um samskipti við hagsmunaverði og skráningu þeirra, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur; fyrirspurn á þskj. 603, um flutning hergagna til Úkraínu, frá Rósu Björk Brynjólfsdóttur og fyrirspurn á þskj. 897, um áhrif breytts öryggisumhverfis, frá Diljá Mist Einarsdóttur. Einnig hefur borist bréf frá dómsmálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 896, um útburð úr íbúðarhúsnæði, frá Ásthildi Lóu Þórsdóttur. Þá hefur borist bréf frá mennta- og barnamálaráðherra þar sem óskað er eftir fresti til þess að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 847, um námsefnisgerð fyrir framhaldsskóla, frá Hildi Jönu Gísladóttur. Að lokum hafa borist bréf frá heilbrigðisráðherra þar sem óskað er eftir fresti til að veita skrifleg svör við eftirfarandi fyrirspurnum: Á þskj. 772, um ásættanlegan biðtíma eftir heilbrigðisþjónustu, frá Diljá Mist Einarsdóttur; þskj. 846, um meðferðarúrræði fyrir börn, frá Hildi Jönu Gísladóttur; þskj. 858, um skort á læknum og öðru heilbrigðisstarfsfólki á landsbyggðinni, frá Bjarna Jónssyni; og á þskj. 882, um fjölda aðgerða vegna ódæmigerðra kyneinkenna, og þskj. 890, um geðheilbrigðisþjónustu við fanga, báðar frá Daníel E. Arnarssyni.

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa um lengd þingfunda er það tillaga forseta að þingfundir geti staðið lengur í dag en þingsköp kveða á um. Er óskað atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta? 

Forseti vill vekja athygli á því að dagskrárliðurinn óundirbúinn fyrirspurnatími getur staðið lengur en þingsköp gera ráð fyrir þannig að allt að sex fyrirspurnir komist að. Til svara eru: Matvælaráðherra, utanríkisráðherra, félags- og vinnumarkaðsráðherra, dómsmálaráðherra, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra og heilbrigðisráðherra.

Virðulegur forseti. Ríkissjóður var dæmdur á öllum dómstigum til að borga verst setta fólkinu í landinu búsetuskerðingar á sérstakri uppbót. Hæstv. ráðherra staðfesti hér í óundirbúnum fyrirspurnum að ríkisstjórnin ætlaði bara að borga fjögur ár aftur í tímann. Ríkið hefur með lögbrotum rænt sérstöku uppbótinni af þessum hóp í 13 ár. Við ætlum bara að skila ykkur fjórum árum en ræna ykkur lögbundnum réttindum ykkar í níu ár. Ef þú brýtur lög og hefur með þeim lögbrotum lífsnauðsynlega framfærslu af verst setta fólkinu á Íslandi, fólki sem á ekki einu sinni fyrir mat og lifir það ekki af að fá lagalegan rétt sinn virtan - ég spyr ráðherra aftur: Á ekki að skila þessum ólöglega ránsfeng? Hefur ríkisstjórnin ekki breytt um skoðun og ákveðið að fara að lögum og borga að fullu þetta ólöglega fjárhagslega ofbeldi gagnvart verst setta fólkinu? Þá hafa þeir lífeyrisþegar sem hafa tekið út séreignarsparnaðinn sinn lent í skerðingum, keðjuverkandi skerðingum, þannig að viðkomandi hafa lent í mínus. Hugsa sér að lofa einhverjum að hann geti tekið út séreignarsparnað sinn án skerðingar en gera það svo flókið að stór hópur lendir í skerðingum, það miklum skerðingum að allt er tekið af þeim. Veikt fólk lendir í því að skrá vitlaust hjá Skattinum og því reiknast þeim tekjur og allt er skert að fullu. Það hefur einnig keðjuverkandi áhrif á margar stofnanir og þau fá ekkert leiðrétt eða borgað til baka. Er einhver hissa að kvíði, þunglyndi, streita, svefnleysi sé að hrjá þennan hóp í boði ríkisstjórnarinnar? Álagið gengur nærri heilsu þessa fólks. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Eru þetta óvinir þessarar ríkisstjórnar? Eru þetta breiðu bökin, verst setta fólkið á Íslandi? Ætlið þið virkilega að halda áfram að koma svona fram við þetta fólk?

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni kærlega fyrir fyrirspurnina. Ég vil segja það fyrst varðandi dóminn að ég brást strax við honum með reglugerðarbreytingu daginn eftir eða tveimur dögum eftir að hann féll til þess að það kæmi til leiðréttingar núna í framhaldinu og ég fékk þær fréttir frá Tryggingastofnun í morgun að þeim sé að takast að gera leiðréttinguna fyrr en þau áttu von á, sem er mjög gott. Ég hef líka sagt það í þessum ræðustól við fyrirspurn hv. þm. Guðmundar Inga Kristinssonar að ég er ánægður með þessa niðurstöðu Hæstaréttar. Hún er skref í réttlætisátt fyrir þau sem minnst hafa á milli handanna í íslensku samfélagi og ég stend við þá yfirlýsingu mína. Varðandi greiðslur aftur í tímann þá erum við einfaldlega með þau lög í landinu að það er miðað við fjögur ár, það er fjögurra ára fyrningarfrestur og við munum vinna eins hratt og við getum til að koma greiðslum til þess fólks núna í framhaldinu. Hv. þingmaður kom líka inn á mál sem hefur verið í fjölmiðlum, og er reyndar líka fyrirspurn til skriflegs svars sem er í vinnslu í ráðuneytinu hjá mér, frá hv. þm. Jóhanni Páli Jóhannssyni, sem fjallar um séreignarsparnað og úttöku á honum, en heimild þess efnis var gerð sem eitt af Covid-úrræðunum og átti ekki og á ekki að hafa áhrif á bætur. Það hefur ekki tekist sem skyldi vegna þess að það var ekki skráð rétt á skattframtal hjá öllum fyrir fram frá Skattinum, byggt á upplýsingum frá lífeyrissjóðum og vörsluaðilum og er það mjög miður. En Tryggingastofnun er búin að gera það sem í hennar valdi stendur og mun halda áfram að ýta á að þetta verði leiðrétt. En Skatturinn þarf ekki síður að skoða þessi mál.

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Ég er ekki löglærður maður en hann sagði: Með lögum er bara hægt að borga fjögur ár aftur í tímann. Með lögum. En lög voru brotin. Lög voru brotin 13 ár aftur í tímann. Má það? Ég bara spyr. Ef einhver úti í bæ brýtur af sér og hann segir: Það eru bara fjögur ár sem má taka, skattpeningar eða eitthvað, fjögur ár aftur í tímann, haldið þið að hann komist upp með það? Hann verður að skila öllum ránsfengnum. Ríkissjóður á að skila öllum ránsfengnum. Þetta er verst setta fólkið á landinu sem á varla fyrir mat, með langlægstu tekjur sem hægt er að hugsa sér. Það er tekið af því í 13 ár. Ég get ekki séð að ríkisstjórnin geti varið sig á fjögurra ára reglu vegna þess að ef brotið er í 13 ár þá á að borga 13 ár. Annað getur ekki staðist. Og ég spyr ráðherra: Ætlar hann að sjá til þess og berjast fyrir því að þetta fólk fái rétt sinn?

Hæstv. forseti. Ég vil aftur þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Eins og ég hef greint frá hér í þessum ræðustól og annars staðar þá erum við að horfa til þess að greiða fjögur ár aftur í tímann. Ég hef útskýrt hvers vegna það er og hef svo sem ekki miklu við það að bæta. En mig langar að taka aðeins dýpri umræðu um það sem snýr að séreignarsparnaðinum, sem hv. þingmaður kom inn á líka. Þar skiptir fyrir mér mjög miklu máli að það fólk sem varð fyrir skerðingum vegna þess að þetta var ekki rétt skráð inn á skattframtal verði aðstoðað við að fá það til baka sem það á rétt á að fá til baka. Ég hef þegar haft samband, eða minn ráðuneytisstjóri, við fjármálaráðuneytið og óskað eftir upplýsingum um stöðuna á framkvæmdinni á þessu úrræði. Við getum því vonandi látið þetta leiðréttast sem allra fyrst fyrir þau sem brotið var á.

Herra forseti. Sjávarútvegur er nátengdur sögu og sál íslensku þjóðarinnar. Fiskveiðar og fiskvinnsla hafa í gegnum aldirnar verið okkar mikilvægustu atvinnugreinar og haldið landinu í byggð. Margt er mjög vel gert í sjávarútvegi nú á dögum en þrátt fyrir það ríkir um greinina rótgróið vantraust og ósætti. Það er ekki að ástæðulausu. Kvótakerfið og úthlutun kvóta er lokað kerfi. Nýliðun er þar nánast ómöguleg og kvótinn erfist, helst innan fjölskyldna eða safnast á fárra hendur. Stórútgerðir mala gull. Ofsagróði þeirra hefur ruðningsáhrif. Fáir aðilar verða allt of valdamiklir í samfélaginu og teygja arma sína víða í viðskiptalífinu með fjárfestingum utan greinarinnar. Veiðigjöldin sem þessar útgerðir greiða fyrir afnot af þjóðarauðlindinni eru allt of lág. Það blasir við að þjóðin fær ekki réttlátan hlut í arðinum. Nú þegar almenningur þarf að bera kostnaðinn af hærri verðbólgu með hækkandi verði á matvörum, hærra húsnæðisverði, hærri leigu og hærri vöxtum á lánum er eðlilegt að fólk spyrji hvers vegna stjórnvöld sjái ekki til þess að stærri hluti arðsins af auðlindinni renni í ríkissjóð og þaðan til að greiða fyrir mótvægisaðgerðir til að jafna leikinn. Tíu stærstu útgerðirnar fara með meira en helming kvótans og 20 stærstu með meira en 70% kvótans. Ofan á þetta bætist svo eignarhald þessara útgerðarrisa í öðrum útgerðum. Lagagreinarnar um tengda aðila í lögum um stjórn fiskveiða eru svo óskýrar að Fiskistofu er ómögulegt að fara með skilvirkt eftirlit með skaðlegri samþjöppun í greininni. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hún sé ekki sammála því að um óheillaþróun sé að ræða. Mun hæstv. ráðherra leggja fram frumvarp um breytingar á lögum sem vinna gegn samþjöppun í greininni?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Ég tel raunar að það sem hv. þingmaður bendir á, sem er þessi mikla samþjöppun aflaheimilda og þar með auðs í landinu, sé önnur meginástæðna þess djúpstæða vandamáls sem er í samfélaginu, vantrausts á þessari lykilatvinnugrein, meðan hin meginástæðan er sennilega sú sem lýtur að tilfinningunni fyrir því að fólk sé ekki að sjá sanngjarnan arð renna í sameiginlega sjóði. Ég held að það séu þessar tvær meginástæður. Ég hef horft sérstaklega til þeirra atriða sem hv. þingmaður nefnir varðandi samþjöppun og tengda aðila. Ég held að það sé afar mikilvægt að grafast fyrir um þessi mál og fara í þá vinnu sem þarf að fara í, hvort sem það endar með frumvarpi eða öðru, því að þetta er meinsemd í þessu kerfi sem verður að komast fyrir með því að afla fullnægjandi upplýsinga í þessu efni. Svo langar mig líka að nefna, og ég veit að hv. þingmaður þekkir það, vegna þess að nú er að fara af stað stór nefnd sem ætlar að fara í saumana á öllum þessum málum og ég hef óskað eftir tilnefningum í hana, að þá gæti líka komið til þess að við þurfum að huga sérstaklega að því hversu langur tími líður frá því að forsendur veiðigjalds koma fram þangað til að það er reitt af hendi. Ég nefni þá sérstaklega til að mynda uppsjávarflotann, eins og núna þegar við erum að sjá mikinn loðnuafla en væntanlega bara tekjur af því í ríkissjóð eftir tvö ár. Það er eitt af því sem við þurfum líka að horfa til.

Herra forseti. Ég átta mig á því að hæstv. ríkisstjórn vill hvorki ýta undir nýliðun með útboði né freista þess að fá hærri veiðigjöld. Þau horfa hins vegar á útboðsmarkaði útgerðarinnar þar sem kíló af þorski er leigt á 300 kr. Á sama tíma er veiðigjaldið fyrir kíló af þorski rúmar 17 kr. sem renna í ríkissjóð. Ég skil hæstv. ráðherra þannig að hann telji að það þurfi að safna fleiri gögnum og skrifa fleiri skýrslur. Ég vil því spyrja hvort skýrslurnar og gögnin sem fyrir liggja séu ekki nægileg. Koma þau ekki að gagni? Kemur skýrsla verkefnisstjórnar um bætt eftirlit með fiskveiðiauðlindinni, sem skilað var í lok árs 2019, ekki að gagni? Þar er brugðist við ábendingum í stjórnsýsluúttekt Ríkisendurskoðunar um eftirlit með samþjöppun aflaheimilda. Er hæstv. ráðherra ekki sammála því að endurskoða þurfi lögin strax í þeim anda sem verkefnisstjórnin lagði til og ekki þurfi að bíða eftir fleiri skýrslum til að vinna gegn skaðlegri samþjöppun í greininni?

Virðulegur forseti. Sú vinna sem hv. þingmaður vísar til er sannarlega fyrir hendi. Ég tel raunar, og tek undir þau orð hv. þingmanns, að það sé ekki þörf á mikilli skýrslugerð, það er gríðarlega mikið magn af upplýsingum sem liggja fyrir nú þegar og töluvert af því sem hægt er að byggja á nú þegar. Ég er ekki talsmaður þess að við bíðum fram undir lok þessa kjörtímabils með að koma hér með frumvörp til að bæta það sem augljóslega er hægt að bæta án þess að þar fari á undan einhver gríðarlega mikil vinna. Þannig að ég er sammála hv. þingmanni hvað það varðar. Og af því að ég var að nefna hér hagnað útgerðarfyrirtækja, og mér finnst það skipta líka miklu máli í þessari umræðu, þá er það þannig að tvö útgerðarfyrirtæki hafa gefið upp að hagnaður þeirra hafi verið á annan tug milljarða á síðasta ári. Samkvæmt þeim er stærsta ástæðan sögulega hátt verð á loðnuafurðum á síðasta ári og gott gengi í öðrum tegundum og stór loðnuvertíð. Eins og veiðigjöldin virka mun þessi góða afkoma skila meiru á næsta og þarnæsta ári. En að mínu mati þarf að horfa betur til þess að hægt sé að innheimta þessar tekjur í ríkissjóð með þéttari hætti, ef svo má að orði komast.

Forseti. Í nýbirtri skýrslu Ríkisendurskoðunar um stöðu geðheilbrigðisþjónustu á Íslandi kemur fram að fólki á örorku- eða endurhæfingarlífeyri vegna geðraskana hafi fjölgað um 30% árin 2010–2020. En á sama tíma var fólksfjölgunin einungis 15%. Kostnaður félagstrygginga við lífeyri vegna geðraskana er orðinn 26,6 milljarðar kr. árlega og kostnaður við veitta geðheilbrigðisþjónustu er einungis 12,9 milljarðar árlega. Það er auðséð að þetta er vægast sagt uggvænleg þróun. Sérstök stefna og aðgerðaáætlun í geðheilbrigðismálum var mörkuð fyrir tímabilið 2016–2020. Það var fyrsta geðheilbrigðisstefna Íslandssögunnar. Áherslur stefnunnar voru einkum efling grunnþjónustu í nærumhverfi, forvarnir og snemmtæk íhlutun. Í fyrrnefndri skýrslu kemur þó fram að ekki hafi enn verið lagt formlegt mat á árangur aðgerðaáætlunarinnar og að eftirfylgni hafi verið ómarkviss og á heildina litið hafi áætlunin ekki borið árangur sem skyldi í ljósi þess að flest vandamálanna sem hún átti að leysa séu enn til staðar. Heilbrigðisráðuneytið vinni að nýrri aðgerðaáætlun í tengslum við framtíðarsýn stjórnvalda í geðheilbrigðismálum. Ríkisendurskoðun segir í skýrslu sinni að hún telji afar mikilvægt að markmið verði vel skilgreind, að raunhæf tímaviðmið verði sett fyrir framkvæmd aðgerða og að ábyrgð með umsjón og eftirliti verði skipt á skýran hátt. Skýrsla Ríkisendurskoðunar gefur gömlu aðgerðaáætluninni ótvíræða falleinkunn sem vert er að taka alvarlega. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra, í ljósi þessarar skýlausu skýrslu, hvernig verkinu miði áfram við hönnun nýju áætlunarinnar og hvenær hann geri ráð fyrir að hún verði tilbúin. Þá vil ég einnig spyrja hvernig hann ætli að tryggja að áætluninni verði fylgt eftir svo við sitjum ekki uppi eftir sex ár með sömu stöðu og blasir við núna, að engar eða litlar sem engar framfarir hafi orðið í málaflokknum þrátt fyrir áætlun.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Evu Sjöfn Helgadóttur fyrir þessar yfirgripsmiklu spurningar sem vísa til skýrslu Ríkisendurskoðunar sem ég ætla að segja hér og nú og þegar að er býsna góð og mun nýtast okkur. Það er hárrétt sem hv. þingmaður fór yfir, í fyrsta skipti 2016 var lögð fram hér einhvers konar samantekin stefna í málaflokknum. Þá rifjast upp að það voru frjáls félagasamtök, eins og gjarnan er, sem vöktu athygli á því að við værum ekkert allt of mikið að sinna þessum mikilvæga málaflokki. Það var 1970 og eitthvað að Kiwanis-klúbburinn var með þá setningu: Gleymum ekki geðsjúkum. Síðan gerist ekki nógu mikið allt of lengi. Það er rétt sem kemur fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar, og það er eitthvað sem við verðum að taka tillit til, að það vantar alla samhæfða upplýsingagjöf. Og af hverju? Jú, við erum ekki nógu dugleg að safna réttum gögnum og greina hlutina. Við erum hins vegar búin að gera margt mjög vel á skömmum tíma. Það er rétt að hér liggur fyrir þinginu, ég er búinn að leggja fram þingsályktunartillögu um framtíðarsýn í geðheilbrigðismálum til 2030, stefnu sem ég er að bíða eftir að þingið taki til skoðunar, og á sama tíma er verið að vinna aðgerðaáætlun. Ég legg áherslu á að hún verði ekki kláruð fyrr en þingið 

Forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. heilbrigðisráðherra fyrir svarið. Ég verð þó að segja að ég er ekki sannfærð um að breytingar muni eiga sér stað. Staðan er nefnilega sú að það eru biðlistar eftir geðheilbrigðisþjónustu hvert sem litið er og þegar fylgja átti eftir fyrri aðgerðaáætlun var greinilegt að fjármagn eða viljinn hjá þáverandi heilbrigðisráðherra var ekki til staðar. Hvernig vitum við þá að hæstv. heilbrigðisráðherra muni gera allt sem í hans valdi stendur til að tryggja fjármögnun í algjörlega fjársveltum málaflokki?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir. Það er búið að setja þónokkuð aukið fjármagn, yfir 2 milljarða, í málaflokkinn núna, sem var mjög vel gert, sem forveri minn stóð fyrir, og það voru líka sett í gang geðheilsuteymi um allt land, þannig að það var meira gert á síðasta kjörtímabili en oft áður. Ég get lofað því hér að ég mun fylgja því fast eftir. Þess sér merki í fyrirliggjandi fjármálaáætlun að við fylgjum því eftir. Við getum örugglega alltaf gert betur og sett meira í málaflokkinn. Það eru góðir hlutir að gerast varðandi biðlistana en það kemur jafnframt fram í þessari ágætu skýrslu sem hv. þingmaður dregur hér fram, skýrslu ríkisendurskoðanda, að við þurfum líka að samhæfa biðlistana. Eins og í öllum öðrum málaflokkum heilbrigðisþjónustu þar sem við erum með biðlista þá er of mikið um að það séu margir á biðlistum á mörgum stöðum. Til þess að geta unnið þetta á skilvirkari hátt, og það dregur ríkisendurskoðandi m.a. fram, þurfum við að greina þetta betur.

Virðulegi forseti. Það hefur mikið verið í gangi í samfélaginu síðustu vikur eins og við þekkjum, kosningar, bankasala og annað, og fyrir vikið hafa mörg mikilvæg mál ekki fengið þá umræðu sem þau eiga skilið, til að mynda þessi skýrsla sem var nefnd hér áðan, skýrsla Ríkisendurskoðunar um geðheilbrigðismál. Þetta hefur verið allt of lítið rætt. Þetta er vönduð úttekt en niðurstöðurnar eru því miður sláandi og ekki fagur vitnisburður um störf þessarar ríkisstjórnar í þágu þess stóra hóps sem glímir við geðrænan vanda. Í stuttu máli er niðurstaðan sú að það er ákveðin mismunun innbyggð í geðheilbrigðiskerfið og það sitja ekki allir við sama borð. Aðgengi að þjónustu er misgott, til að mynda vegna búsetu, út af efnahag og vegna tegundar geðvanda. Við erum sem sagt á þeim stað, við Íslendingar, að veiku fólki er mismunað og þessi mismunun er innbyggð í geðheilbrigðiskerfinu, segir í skýrslunni. Kerfið tryggir sem sagt fólkinu okkar mismunun. Það tryggir ekki jafnræði. Það tryggir mismunun. Ég ætla að leyfa mér að segja að þetta sé algerlega ólíðandi og skýrslan staðfesti að það er lítil innstæða fyrir þeirri fullyrðingu stjórnarflokkanna í aðdraganda síðustu kosninga að geðheilbrigðismálin hafi verið í forgangi. Einnig þarf að nefna, sem er þvert á ítrekaðar fullyrðingar stjórnarflokkanna, að framlög til geðheilbrigðismála eru skammarlega lág. Umfang geðheilbrigðismála innan heilbrigðiskerfisins er um 30% af heildinni en fjárframlögin til geðheilbrigðismálanna eru bara 5% af heildinni. Það er mikið gert úr auknu fjármagni til geðheilbrigðismála í aðdraganda síðustu kosninga, ekki síst af hálfu VG, en tölurnar í skýrslunni segja réttari og sannari sögu og hún er sú að heilbrigðiskerfið okkar er svo undirfjármagnað núna á fimmta ári þessarar ríkisstjórnar að fullyrða má að algjör kyrrstaða hafi ríkt í þessum málaflokki. Ég vil því spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra, um leið og ég hvet landsmenn, alla þingmenn og fjölmiðla til að kynna sér efni þessarar svörtu skýrslu, hvort það sé ekki áfellisdómur yfir þeim flokkum sem hafa farið með völd undanfarin ár að staðan sé svona slæm, svona grafalvarleg eins og skýrslan ber með sér.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni. Fyrst vil ég segja varðandi fjármögnunina að þegar við fullyrðum að það sé undirfjármögnun þá er það fyrsta að átta sig á hvað mikið fjármagn fer í þennan málaflokk. Það hefur bara aldrei legið fyrir. Þess vegna fagna ég þessari skýrslu. Þetta er fyrsta skýrslan sem tekur heildræna nálgun á hvað fer í málaflokkinn. Það er annað sem hv. þingmaður dregur hérna fram og kemur mjög skýrt fram í skýrslunni, en það er þessi skörun sem er í málaflokknum og við ræðum oft um og vísum til sem grárra svæða. Það er fjölmargt sem við erum að gera í skólunum, í sveitarfélögunum, á málefnasviðum og í málaflokkum félagsmálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis. Áður en við förum að fullyrða hvort um undirfjármögnun sé að ræða eða hvort við séum að gera nóg eða ekki nóg - og líklegast erum við ekki að gera nóg vegna þess að ég held að það sé það eina sem við getum fullyrt, hvað vantar upp á - þá verðum við að greina hlutina betur. Það kemur jafnframt fram í skýrslu Ríkisendurskoðunar. Það sem mér finnst líka gott í skýrslu Ríkisendurskoðunar er að hún dregur fram hvar þessi gráu svæði liggja. Það sem ég tek mest til mín og ráðuneytisins í þessu er að sú stefna sem við settum fram síðast - við vorum ekki nógu dugleg við það, og þá er ég að vísa í aðgerðaáætlunina þar sem við vorum að ábyrgðarvæða, sem okkur ber að gera þegar við erum að framfylgja stefnu, þ.e. að fylgja hlutunum eftir og stilla upp mælikvörðum. Hef ég hug á því að gera meira í þessum málaflokki og fylgja því eftir sem blessunarlega hefur verið farið af stað með? Ég tel að hér hafi verið gert þó nokkuð á undanförnum árum og meira en áður og við þurfum að gera miklu betur. Það er það eina sem ég get fullyrt. En já, ég vil draga eitt fram hér sem mér finnst standa upp úr í nýrri stefnu sem ég vonandi fæ að mæla fyrir fljótlega, og það er þetta sem lengi hefur verið kallað eftir, 

Virðulegur forseti. Þetta svar frá hæstv. ráðherra kom svo sem ekki á óvart. Því hefur hins vegar ekki verið svarað sem ég spurði um. Það er verið að gera svona skýrslur og úttektir með reglulegu millibili og niðurstaðan er alltaf sú að þessi mál eru ekki í lagi. Þetta hljótum við að þurfa að heimfæra upp á þá flokka sem farið hafa með völd í landinu til að mynda nánast óslitið frá árinu 2013. Og af því að það var rætt um gráu svæðin þá er kannski ágætt að nefna það sem kemur fram í skýrslunni, að þau eru mörg hver þekkt en það gengur illa að fækka þeim. Þar segir orðrétt, með leyfi forseta: „Ástæðu þess má m.a. rekja til ágreinings um ábyrgðar- og kostnaðarskiptingu ríkis og sveitarfélaga og óskýr[rar] ábyrgðarskipting[ar] milli þjónustustiga heilbrigðiskerfisins. Óforsvaranlegt er að þessi mál liggi óleyst árum saman og þurfa stjórnvöld að gera gangskör að því að útrýma gráum svæðum.“ Ég velti því fyrir mér í mikilli einlægni: Af hverju hafa þessi mál legið óleyst árum saman þegar mikið af þessu hefur verið þekkt, eins og dregið er fram í skýrslunni? Það fæ ég ekki skilið. Og úr því að það er ekki búið að laga þetta eftir allan þennan tíma, og vitna ég þá til langs valdatíma þessara flokka sem hér sitja við ríkisstjórnarborðið, af hverju ætti fólkið í landinu geta treyst því að þetta verði yfir höfuð lagað? Hvað þarf mörg ár til?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni. Það er kannski rétt sem hv. þingmaður segir hér, að hann hafi ekki fengið einhlítt svar við því að þessi skýrsla sé áfellisdómur yfir þessari ríkisstjórn, yfir því hvað við höfum gert í geðheilbrigðismálum. Ég get svarað því að ég met svo ekki. Mér finnst hún hins vegar mjög góð og hún gefur okkur tilefni til að ná betur utan um fjölmörg mál, m.a. gráu svæðin í þessu, og skipuleggja okkur betur og fylgja betur eftir þeim aðgerðaáætlunum sem við förum í. En mér finnst alveg tilefni hér, virðulegi forseti, til að rifja upp hvað hefur verið gert bara á umliðnum árum af þessari ríkisstjórn. Það er búið að setja inn aukið fjármagn. Það er þverfagleg geðheilbrigðisþjónusta í heilsugæslu. Það voru settar 800 milljónir sérstaklega í það verkefni. Það er búið að setja samtals yfir 2 milljarða m.a. í þverfagleg geðheilsuteymi fullorðinna, sérstakt geðheilsuteymi fyrir fanga sem við erum nú búin að framlengja. Það er verið að taka á þessum biðlistum og verið að fara yfir geðheilsumiðstöð barna og sameina þessa málaflokka 

Hæstv. forseti. Undanfarin ár hefur verið ófremdarástand í stjórnun á veiði á grásleppu. Þar hafa verið stundaðar ólympískar veiðar þótt reynt hafi verið að stýra þeim með dagafjölda miðað við ráðgjöf Hafró. Árið 2020 var veiðin það mikil að þegar kom að þeim sem byrja seinna að veiða, þá aðallega fyrir Vesturlandi, var potturinn eða veiðiráðgjöfin uppurin og útgerðir á þeim svæðum fengu lítið að komast til veiða og sumir ekki neitt. Þessu varaði sá sem hér stendur við fyrir áramótin 2020. Þáverandi sjávarútvegsráðherra mælti fyrir frumvarpi til að auka fyrirsjáanleika í grásleppuveiðum árið eftir. Það frumvarp fékkst ekki rætt í atvinnuveganefnd af óskiljanlegum ástæðum og dagaði þar uppi. Í ár er ráðgjöf um 7.000 tonn en ráðuneytið hefur gefið út 25 daga til veiða þrátt fyrir beiðni frá vinnsluaðilum um fjölgun daga vegna batnandi horfa í sölumálum hrogna. Það stefnir í að einn þriðji af ráðgjöf Hafró veiðist þetta árið og að um 2.500 tonn verði eftir óveidd. Ég spyr því ráðherra: Af hverju var ekki hlustað á beiðni þeirra vinnsluhafa sem fóru fram á fleiri daga þegar ljóst var að söluhorfur fóru batnandi og vinnslurnar vantaði hráefni? Er von á einhverjum fyrirsjáanleika í veiðistjórn grásleppu? Má eiga von á að hæstv. ráðherra bregðist við þeirri stöðu varðandi vöntun á hráefni sem við blasir?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Það er rétt sem kemur fram í máli þingmannsins að stjórn veiða á grásleppu er ómarkviss eins og staðan er núna og við höfum rætt þetta áður hér í þingsal. En raunar eru veiðar á grásleppu ekki stærsta áskorunin í þessu efni heldur meðafli. Það veiðist mikið af þorski með grásleppu á tilteknum svæðum og tímabilum, en einnig mikið af fugli og sel. Grundvallarvandi liggur í því að greinin er klofin í afstöðu til hlutdeildarsetningar. Tiltekinn hluti talar með hlutdeild og rekur þar mikilvægi fyrirsjáanleika, minnkaðs brottkasts o.s.frv., hagkvæmni og samþjöppun, eins og við þekkjum. En svo er jafnframt hópur sem talar gegn hlutdeild og talar um lágar aðgangskröfur, þ.e. að leyfið sé ódýrt miðað við aflamark sem tengist væntingum um afkomu. Um grásleppuveiðar ríkja ákveðnar hefðir og með hlutdeildarsetningu fylgir þá ótti við samþjöppun. Það er partur af þeirri umræðu. Þegar ég kem að sjávarútvegsráðuneytinu eða ráðuneyti matvæla þá liggur sannarlega fyrir það frumvarp sem hv. þingmaður vísar til. En ég taldi ástæðu til að taka þátt grásleppunnar út úr frumvarpinu í ljósi þess að ekki vannst nægur tími til að freista þess að ná betra jafnvægi í umræðuna. Það er hins vegar algerlega á hreinu að það verður að finna viðhlítandi lausn á þessari stöðu fyrir næsta þing og að því er unnið. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu vegna þess að við eigum ekki að láta hjá líða að freista þess að leysa þau mál með einhverju móti. En það einfaldar ekki málið að greinin er mjög klofin í málinu.

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherra fyrir svarið en ég hlýt að hafna því að greinin sé klofin í þessu vegna þess að grásleppuveiðihafar komu hér með undirskrift, fyrir einu eða tveimur árum, til þáverandi ráðherra um að þeir vildu breytingar á þessu og þar var mikill meiri hluti þeirra sem stunda þessar veiðar. Það er í félagi Landssambands smábátaeigenda sem þessi meinti klofningur er og það eru þá þeir sem ekki stunda grásleppu sem eru á móti þessu. Það er staðreynd málsins og það er vandamál í því félagi hvernig þeir vinna úr þeim málum, svo ég segi það nú bara eins og það er. Það er rétt að þorskur er meðafli hjá þeim bátum sem byrja fyrst og það er náttúrlega undir þeim útgerðum komið hvernig þær meðhöndla þann meðafla. Ég er algjörlega sammála því að það þarf að taka á þeim málum. En sú veiðiaðferð sem er stunduð í dag er algerlega ómöguleg. Því spyr ég ráðherrann í fyrsta lagi 

Virðulegi forseti. Vegna þess sem ég nefndi hér í mínu fyrra svari að það væri ágreiningur innan greinarinnar þá er það auðvitað bara staðreynd að svo er. Ég hef verið í sambandi við mjög marga aðila á þessu sviði og það eru sannarlega ýmsar skoðanir uppi í hópnum. Það er staðreynd að það er ekki ein rödd meðal þeirra einstaklinga sem veiðarnar stunda. En það breytir því ekki að ég hef átt mjög marga fundi og hlusta sannarlega eftir þeim röddum sem þar koma fram. Ég er sammála þeim sem leggja á það áherslu að það þarf að ná skipulagi á þessar veiðar og á þetta kerfi. Hver niðurstaðan nákvæmlega verður í því kemur í ljós á minni þingmálaskrá fyrir næsta þing. Ég vænti þess að um það frumvarp gildi að það fái góða og efnislega umfjöllun í atvinnuveganefnd.

Virðulegi forseti. Í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar kemur það markmið fram að tryggja skuli eldra fólki þjónustu við hæfi, hvort sem um er að ræða stuðningsþjónustu eða heilbrigðisþjónustu, á forsendum þess sjálfs, á réttu þjónustustigi og á viðunandi tíma. Ákveðið var að fara af stað með vinnu við heildarendurskoðun á þjónustu við eldra fólk, svipað og gert var í málefnum barna á síðasta kjörtímabili. Það verkefni tókst afar vel þó að enn sé eitthvað eftir en það er nauðsynlegt og skynsamlegt að nýta þann lærdóm og þá reynslu sem myndaðist í þeirri vinnu. Auðvelda þarf eldra fólki að búa sem lengst heima með öllum þeim stuðningi og allri þeirri þjónustu sem þarf til, þjónustu sem eldra fólkið okkar getur treyst. Sporna verður gegn félagslegri einangrun og einmanaleika eldra fólks með áherslu á heilsueflandi aðgerðir. Nauðsyn á fjölbreyttari búsetu- og þjónustuleiðum er einnig aðkallandi. Þar á ég m.a. við sveigjanlega dagþjálfun þar sem tækni og nýsköpun bætir þjónustuna. Hér er um að ræða þverfaglegt samstarf milli félags- og heilbrigðisþjónustu, málefni sem er okkur afar brýnt, en mikilvægt er að tryggja fullnægjandi þjónustu fyrir þennan sístækkandi þjóðfélagshóp sem er liður í því að fjárfesta í fólki. Því langar mig að spyrja hæstv. ráðherra hvernig þeirri vinnu miðar og hver staðan sé á vinnunni við heildarendurskoðun á þjónustu við eldra fólk.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Hv. þingmaður nefnir hér mjög mikilvægt mál sem er í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarflokkanna. Við vitum það að eldra fólki mun hlutfallslega fjölga mjög mikið á næstu árum og sennilega verða um 20% af mannfjöldanum árið 2040. Þess vegna er mjög mikilvægt að við náum vel utan um þessa heildarendurskoðun á þjónustu við eldra fólk. Ég vil að við notum áratug heilbrigðrar öldrunar, sem núna er í gangi, til þess að ná utan um þetta og stígum mikilvæg skref á þessu kjörtímabili í þá átt. Hv. þingmaður fór ágætlega yfir hvaða atriði þarf að taka fyrir í heildarendurskoðuninni og má þar nefna að við erum að tryggja eldra fólki þjónustu við hæfi, hvort sem það er stuðningsþjónusta eða heilbrigðisþjónusta, sem þýðir þá samþætting félagsþjónustunnar og m.a. heimahjúkrunar. Þetta kallar augljóslega á þverfaglegt samstarf milli ráðuneyta félagsmála og heilbrigðismála. Þess vegna höfum við hæstv. heilbrigðisráðherra Willum Þór Þórsson ákveðið að skipa sameiginlega verkefnisstjórn sem vonandi getur tekið til starfa í lok mánaðarins. Við erum að bíða eftir síðustu tilnefningunum. Í henni munu eiga sæti fulltrúar okkar ráðuneyta, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, Sambands sveitarfélaga og Landssambands eldri borgara. Hlutverk þessarar verkefnisstjórnar verður að leiða þá mikilvægu vinnu. Við erum að vonast til að geta lagt fram aðgerðaáætlun einhvern tímann í haust með aðgerðum sem ráðast þarf í í framhaldinu.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það er ánægjulegt að heyra að heilbrigðisráðherra muni vinna með honum að þessu því að þessi málaflokkur tengist einmitt báðum þessum ráðuneytum. Aðgerðir í átt að tvöföldun frítekjumarks atvinnutekna eldra fólks voru samþykktar í lok árs 2021 þar sem frítekjumarkið vegna atvinnutekna fór úr 100.000 kr. í 200.000 kr. á mánuði. Ég vil spyrja ráðherra hvort hann hafi orðið var við aukningu á atvinnuþátttöku eldra fólks í kjölfarið, þótt skammt sé nú liðið frá þessari ákvörðun, og í hvaða starfsgreinum hún hefur orðið og hvort einhver munur sé á atvinnuþátttöku með tilliti til kynja.

Hæstv. forseti. Þær upplýsingar sem hv. þingmaður spyr mig um hef ég ekki á takteinum og veit ekki hvort þær hafi verið teknar saman. En ég skal kanna þetta mál og þetta gæti kannski líka verið ágætisefni í fyrirspurn til skriflegs svars. En ég held að það sé mjög mikilvægt að þetta skref hafi verið tekið, þó svo að það sé bara eitt af mörgum sem við þurfum að horfa til í málefnum eldra fólks, og vonandi skilar það aukinni atvinnuþátttöku eldra fólks, sem ég tel að skipti máli.

Herra forseti. Fyrstu vikum mínum hér á þingi eyddi ég uppi í pontu að röfla yfir því að Útlendingastofnun neitaði að afhenda þinginu gögn sem þinginu ber til að afgreiða umsóknir um ríkisborgararétt. Þau gögn sem við fórum fram á í desember voru afhent að lokum eftir mikinn barning og allt of seint. Mig langar til þess að upplýsa forseta um það af miklum trega að þessi staða er komin upp aftur með nákvæmlega sama hætti. Nú öðru sinni á þessum þingvetri er Alþingi að fara að afgreiða umsóknir um ríkisborgararétt og Útlendingastofnun, í skjóli hæstv. dómsmálaráðherra, neitar að afhenda þinginu þau gögn sem stofnuninni ber samkvæmt lögum. Ég óska enn og aftur eftir liðsinni virðulegs forseta við að gæta að virðingu Alþingis og útskýra það fyrir framkvæmdarvaldinu að það er Alþingi sem stýrir sinni vinnu en ekki hæstv. dómsmálaráðherra og ekki Útlendingastofnun.  
            

Herra forseti. Staða sjúklinga með vímuefnavanda hefur löngum verið til umræðu og af einhverjum ástæðum á allt öðrum nótum en staða annarra sjúklinga innan heilbrigðiskerfisins. Lengi hefur verið kallað eftir stefnumótun í málaflokknum og er brýnt að horfa til framtíðar. Hér á landi er áfengis- og vímuefnameðferð að stórum hluta veitt af frjálsum félagasamtökum en þjónustan er að stærstum hluta fjármögnuð af hinu opinbera. Fyrrverandi heilbrigðisráðherra, Svandís Svavarsdóttir, setti fyrir ári af stað vinnu við heildarúttekt á þjónustuferlum, hugmyndafræði, innihaldi og gæðum heilbrigðisþjónustu við einstaklinga með vímuefnasjúkdóma. Sú vinna er gríðarlega mikilvæg, ekki síst í ljósi þeirrar viðkvæmu stöðu sem þessi sjúklingahópur er í gagnvart þjónustuveitanda. Þar er sérstaklega mikilvægt að staða kvenna, ungmenna, fólks af erlendum uppruna, hinsegin fólks og annarra viðkvæmra hópa sé greind og sérstök stefnumótun eigi sér stað út frá ólíkum þörfum sjúklingahópanna. Ítrekað hafa komið upp alvarleg mál innan hins íslenska meðferðarkerfis sem snúa að öryggi sjúklinga sem og meðferð opinbers fjár o.fl. Mikilvægt er að öryggi sjúklinga sé tryggt, að þjónustan sé ávallt byggð á nýjustu rannsóknum þar til bærra úttektaraðila og að fjármagni hins opinbera sé ráðstafað með þeim hætti að sem best og öruggust þjónusta sé veitt hverju sinni. Mig langar því að beina eftirfarandi spurningum til heilbrigðisráðherra um heildarúttekt heilbrigðisþjónustu við einstaklinga með vímuefnasjúkdóma: 1. Hvað líður heildarúttekt heilbrigðisþjónustu við einstaklinga með vímuefnasjúkdóma sem sett var af stað hinn 11. maí 2021? 2. Telur ráðherra að framboð meðferðarúrræða sé nægilega fjölbreytt? 3. Hver er afstaða ráðherra gagnvart því að heilbrigðisþjónusta sé rekin af frjálsum félagasamtökum? 4. Hver er stefna ráðherra í málaflokknum?

Hæstv. forseti. Hv. þm. Jódís Skúladóttir hefur beint til mín spurningum um þennan mikilvæga málaflokk, um heilbrigðisþjónustu við einstaklinga með vímuefnasjúkdóma. Varðandi fyrstu spurninguna vil ég segja: Það er kominn tími til að fara í heildarúttekt á heilbrigðisþjónustu við einstaklinga með vímuefnasjúkdóma. Verkefnið var sett af stað 11. maí 2021 og er tímabært, eins og ég segi. En megintilgangur þessarar heildarúttektar er að rýna núverandi þjónustuferla í fyrsta, annars og þriðja stigs heilbrigðisþjónustu og undirliggjandi hugmyndafræði sem og innihald, árangur og gæði þjónustu fyrir fólk með vímuefnasjúkdóma. Þarna liggur í raun og veru grunnurinn að öllu öðru sem eftir fylgdi, um það hvernig við sinnum þessari heilbrigðisþjónustu í landinu. Gagnasöfnun þessarar úttektar er mjög umfangsmikil og framkvæmd og úrvinnsla hefur tafist, að miklu leyti vegna álags tengt heimsfaraldri og vegna annarra aðkallandi verkefna ráðuneytisins. Áætlað er að úrvinnslu og skýrsluskrifum muni ljúka í sumar. Ég tek heils hugar undir mikilvægi þessa verkefnis með hv. þingmanni. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hvort ráðherra telji að framboð meðferðarúrræða sé nægilega fjölbreytt. Ég held að þessi heildarúttekt hjálpi okkur við að svara þessu miklu betur og ég ítreka að hún er tímabær. Aðgengi og neyslumynstur hvað varðar fíkniefni tekur örum breytingum eins og við þekkjum og meðferðarúrræði þurfa að taka mið af slíkum breytingum. Það er nauðsynlegt að þróa og endurskoða meðferðir og þjónustu. Á Íslandi er þjónusta fyrir einstaklinga með vímuefnasjúkdóma veitt á heilbrigðisstofnunum, eins og á heilsugæslunni, Landspítala og Sjúkrahúsinu á Akureyri og svo eru það frjáls félagasamtök. Eins og í annarri þjónustu hefur lengi verið nokkurs konar hefð fyrir því að frjáls félagasamtök fari oft fyrr af stað. Við vorum að ræða geðsjúkdóma hér áðan og þjónustu á því sviði og þar eru frjáls félagasamtök á borð við SÁÁ og Samhjálp og á vegum Rauða kross Íslands eru starfrækt verkefni, á höfuðborgarsvæðinu, í Reykjanesbæ og á Akureyri, þar sem einstaklingar sem nota vímuefni geta nálgast það sem við köllum skaðaminnkandi þjónustu. Blessunarlega finnst mér vera mikil framför á því sviði. Við erum, í tengslum við mál sem ég afturkallaði ekki fyrir löngu, að taka svolítið utan um skaðaminnkandi úrræði, það sem við erum að gera á því sviði, og ég mun styðja við þá vinnu. Framboð á ýmiss konar meðferðarúrræðum er til staðar á Íslandi en vísbendingar eru um að þörf sé á heildstæðri og samþættri heilbrigðisþjónustu á öllum stigum. Þetta hefur því miður verið of brotakennt. Það er svo sannarlega þörf á heildstæðri og samþættri heilbrigðisþjónustu. Þess vegna er þessi úttekt ekki bara bráðnauðsynleg heldur algerlega tímabær. Í júní 2020 gaf embætti landlæknis út fyrstu skýrsluna þar sem m.a. er bent á að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin og Sameinuðu þjóðirnar hafa gefið út viðmið um meðferð vegna vímuefnaneyslu. Þar segir m.a. að meðferð þurfi að fela í sér þjónustu sem er í boði úti í samfélaginu og nái til jaðarsettra hópa, skimun, stutt inngrip, göngudeildar-, dagdeildar- og innlagnarþjónustu, læknisfræðileg og sálfélagsleg úrræði, langtímabúsetuúrræði, endurhæfingu og stuðningsmaður fer fyrir einstakling í bataferli. Enn og aftur, af því að við vorum að ræða geðheilbrigðismál í óundirbúnum fyrirspurnatíma, þarf á sama tíma að ná utan um þessa skörun. Ég verð að fá að halda áfram hér á eftir.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli og hæstv. ráðherra fyrir að svara hér. Ég fagna mjög þeirri úttekt sem hann minnist á. Þörfin á heildstæðri og samþættri þjónustu, þegar kemur að fíknivanda, er öskrandi og hefur verið í töluvert langan tíma. Við höfum við gerð hverra fjárlaga tekist á um fjármuni til SÁÁ, Hlaðgerðarkots eða annarra þeirra sem sinna slíku starfi. Þetta gengur bara ekki lengur. Ég átti einmitt samtal við hæstv. ráðherra í fjárlaganefnd í morgun um þetta. Við erum alltaf að koma með tímabundin framlög. Ég er algerlega sannfærð um að þau frjálsu félagasamtök sem starfa í þessum geira séu að gera ofboðslega góða og mjög mikilvæga hluti fyrir samfélagið. En ég er á sama tíma algjörlega sannfærð um að ríkisvaldið, sem kaupir þessa þjónustu, verði að hafa skýra stefnu um það hvers konar þjónustu verið er að veita og á hvaða forsendum hún er veitt. Ég vil hvetja hæstv. ráðherra áfram í því. Við erum með ofboðslega stórt samfélagslegt vandamál sem felst í fíknivandanum og við verðum að finna raunhæfar lausnir til að berjast við hann.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Jódísi Skúladóttir fyrir að hreyfa við þessu máli og hæstv. ráðherra fyrir svarið áðan. Þetta er mér mikið hjartans mál og hér er um mjög mikilvægt mál að ræða, ekki síst vegna þess að vandinn og kostnaðurinn er svo rosalega vanmetinn og falinn víða í samfélaginu. Ég er þeirrar skoðunar, svo að ég hreyfi við einu af því sem verið var að spyrja um, að það sé mjög gott að frjáls félagasamtök og aðrir en ríki eða sveitarfélög reki meðferðarúrræði. Hins vegar verður samningsgrunnurinn og eftirlitið af hálfu ríkisins, og kröfurnar sem gerðar eru, að vera algjörlega geirneglt og fylgt mjög vel eftir. Ég hef líka stundum nefnt að þegar fólk er loks tilbúið til að fara í meðferð þá er það kannski bara í skamman tíma og það er ekkert endilega tilbúið að fara í ákveðið úrræði út af einhverjum innbyggðum fordómum. Þess vegna getur það kannski verið ráð að fjölga meðferðarúrræðum og hafa þau fjölbreyttari. Þá næðum við kannski til fleiri á þeim stutta tíma sem glugginn er opinn, þ.e. þegar fólk vill sækja sér hjálp.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og spurningar þingmannsins til ráðherra og það sem ráðherrann kom fram með og væntanlega skýrslu. Mig langar aðeins til að grípa boltann frá síðasti ræðumanni varðandi að það þessi fjölbreytileiki mætti vera meiri og ég hef mikið talað fyrir því á síðasta þingi og á síðasta kjörtímabili. Ég hef haft áhyggjur af biðlistunum. Það eru 500–800 manns á biðlistum ár eftir ár og þessi gluggi sem hv. þm. Sigmar Guðmundsson kom inn á áðan, þegar viðkomandi fíkniefnasjúklingur er tilbúinn til að fara í meðferð, er mjög lítill. Þess vegna þurfa meðferðarúrræðin að vera opin og fjölbreytt og úti um allt. Á það myndi ég leggja ríka áherslu á og hef gert lengi. Hvort þetta eigi að vera frjáls félagasamtök eða ríkisrekið - mér finnst það eiga að vera í bland. Hvort tveggja hefur komið mjög vel út 

Virðulegi forseti. Ég tek undir það að þetta er mjög mikilvæg umræða sem fer hér fram. Ég held einmitt að við þurfum að hafa í huga að úrræðin þurfa að vera sem fjölbreyttust og það eru ólík úrræði sem duga fyrir ólíka einstaklinga þannig að þetta snýst um að hafa nógu fjölbreytt úrræði og það sé ekki bara ein ríkisleið sem við ákveðum að fara af því að við erum jafn misjöfn og við erum mörg. Við þurfum að huga að því og þá finnst mér ekki rekstrarformið skipta helst máli heldur að þeir sem sýna frumkvæði og líka þeir sem kunna að gera þetta á sem skilvirkastan og hagkvæmastan hátt fái tækifæri til þess þótt þeir séu ekki opinberir starfsmenn. Svo þurfum við að búa til eitthvert kerfi og viðurkenna það að allar aðferðir geta ekki verið gagnreyndar af því að einhvers staðar þarf að byrja með aðferðirnar áður en þær verða gagnreyndar. Við þurfum að vera opin fyrir því að hafa fjölbreytt úrræði þótt þau séu ekki öll orðin gagnreynd.

Frú forseti. Ég kem hér upp til að þakka fyrir þessa umræðu sem hér fer fram og taka undir með þeim sem hafa sagt að við þurfum stefnumótun, heildræna stefnumótun í þessum málaflokki og það þarf að vera algjörlega skýrt hvert stjórnvöld ætla að stefna í vímuefnavörnum og hvernig vímuefnameðferð á að vera á Íslandi. Af því tilefni vil ég nota þetta tækifæri og ítreka nauðsyn þess að tekið sé tillit til ólíkra þarfa ólíkra hópa. Konur og karlar hafa ekki sömu þarfir í meðferð, jaðarsettir hópar enn aðrar. Við vitum að það hefur verið bent á þetta árum saman. Í áratug hefur Rótin bent á þarfir kvenna vegna vímuefnavanda og þær eru oft allt aðrar en annarra. Við verðum að styðjast við nýjustu aðferðir, gagnreyndar upplýsingar og rannsóknir og við verðum líka að horfast í augu við það að fleira dugar en 12 spora kerfið.

Virðulegur forseti. Mig langar að þakka málshefjanda fyrir að taka þetta mál á dagskrá því að þetta er auðvitað mjög mikilvægt. Það er ekkert langt síðan við vorum ekki með nein meðferðarúrræði á Íslandi fyrir fólk sem var að glíma við vímuefnavanda heldur gerðist það bara að ákveðnir aðilar fóru til Ameríku og fóru þar í meðferð og komu síðan heim með þessa þekkingu, eldhugar sem brunnu fyrir málefninu og settu upp þau meðferðarúrræði sem við höfum í dag og standa hvað best upp úr. Ég vil bara fá að þakka þeim fyrir brautryðjandastarf. En það er auðvitað þannig að það má þróa allt og við eigum að sníða af vankanta. Ég sé t.d. ekkert því til fyrirstöðu að frjáls félagasamtök séu að reka meðferðarúrræði. Ég vil frekar kalla þetta almannaheillasamtök af því að þau eru það. Ríkið verður auðvitað bara að ákveða hvaða þjónustu á að veita og treysta síðan þessum aðilum fyrir því að veita hana.

Frú forseti. Þar spilar margt inn í það hvernig fólk nær að nýta sér meðferðarúrræðin. Mig langar að spyrja ráðherrann hvort við getum rætt einhverjar úrbætur á heilbrigðisþjónustu við einstaklinga með vímuefnasjúkdóma án þess að gera það í samhengi við afglæpavæðingu neysluskammta vímuefna. Ég spyr hvort ráðherra telji yfir höfuð raunhæft að ætla áfram að refsa fólki en á sama tíma að endurskoða og efla þjónustu við fólk sem snýr nákvæmlega að því sem ríkið er að refsa því fyrir, neyslu vímuefna. Ég hef nefnilega, frú forseti, áhyggjur af því hversu lengi ríkisstjórnin hefur móast við að klára það mál síðan það var fellt hér í þingsal fyrir tveimur til þremur árum. Hvar er afglæpavæðingin sem fólkið sem treystir á meðferðarúrræðin þarf svo sárlega á að halda?

Forseti. Skaðaminnkun er mjög mikilvæg og við þurfum að beita okkur fyrir henni. Oft hefur fólki ekki verið hleypt í meðferð, eða ekki leyft að halda áfram, vegna þess að það er ekki edrú og það er náttúrlega ekki í samræmi við skaðaminnkun. Það þarf líka að leggja áherslu á að bjóða einstaklingi upp á geðheilbrigðisaðstoð þó að hann sé enn í vímuefnaneyslu. Það er ekki eins og þetta séu tveir mismunandi hlutir. Að glíma við geðvanda og vera í vímuefnaneyslu eru verkefni sem þú þarft að takast á við samhliða. Þú getur ekki bara hætt neyslu og farið síðan að vinna í geðvandanum eða öfugt. Það þarf að huga miklu betur að skaðaminnkun og gagnreynd úrræði eru best. Og þau eru til ef vilji er til þess að innleiða þau á Íslandi. Það er til fullt af flottum gagnreyndum úrræðum með skaðaminnkun í huga. Auðvitað þarf að mæta einstaklingnum þar sem hann er, en gagnreynd úrræði eiga alltaf að vera fyrsta úrræðið.

Virðulegi forseti. Ég ætla að fá að taka undir ákall um það, þegar hugað er að mismunandi meðferðarformum og mismunandi þörfum hópa, að ekki verði komist hjá því að horfa til hugmyndafræði hvað það varðar hvort gerð er krafa um að fólk fari strax í meðferð og þurrki sig upp eða hvort það eru einhver millistig, hvort sú hugmyndafræði verður viðurkennd, sem hefur á undanförnum árum sífellt farið vaxandi, að það eigi að vera millistig og ekki eigi að refsa fólki til hlýðni í þessum efnum, að það sé mjög vandmeðfarið og í raun ekki góð aðferð. Ég vil bara segja í þessu samhengi að ég sakna svolítið heildstæðrar stefnumótunar af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Hér eru að störfum ágætir hópar, þeim er ætlað að skoða þetta frá mismunandi vinklum, sem ég ber ágætt traust til. En mér finnst einhvern veginn að með þessu sé aðeins verið að ýta þessum bolta á undan sér út af pólitískri tregðu til að taka þetta almennilega í fangið.

Frú forseti. Ég gleðst einlæglega yfir þeirri umræðu sem hér hefur farið fram. Þetta er málaflokkur sem snertir okkur öll. Þetta er heilbrigðisþjónusta og ég hef svo ótal margt að segja og svo ótrúlega fáar sekúndur til að koma því frá mér. Mig langar að taka það fram í upphafi að ekki aðeins ólst ég upp á drykkjumannahælinu Gunnarsholti fyrstu sex æviár mín heldur hef ég bæði verið notandi, aðstandandi, launaður starfsmaður og sjálfboðaliði innan hins íslenska meðferðarkerfis. Hér hefur ýmislegt komið fram. Mig langar að benda á að við megum ekki í þessari umræðu, ekki frekar en þegar við erum að tala um aðra heilbrigðisþjónustu, fara bara inn í tilfinningarnar. Við eigum öll ættingja sem hefur fengið yfirburðagóða þjónustu hjá SÁÁ. Það breytir því ekki að með klínískri aðkomu verður að vera eftirlit, hvort sem er með fjármagni, biðlistum, þjónustu, lyfjagjöf. Þetta þarf að vera undir eftirliti ríkisins. Ég er oft vænd um það að vera eitthvað sérstaklega á móti SÁÁ, sem ég er ekki. Þar tel ég gríðarlega reynslu og þekkingu vera en ég ætla ekki að taka undir með hv. þingmanni sem sagði að þetta væri svo nýtt af nálinni. Þetta eru orðnir áratugir sem íslenskt meðferðarkerfi hefur verið í gangi. Mig langar að spyrja hv. þm. Vilhjálm Árnason hvort við eigum að taka þá upp sömu aðferðafræði varðandi barnalækningar, öldrun og krabbamein, að bara leyfa því að slæda og svo þegar reynslan kemur getum við farið að nota gagnreyndar klínískar aðferðir. Mig langar að lokum að hvetja ráðherra til dáða. Þetta má ekki vera pólitískt. Þetta má ekki vera byggt á hugmyndafræði gúrúa, 12 spora samtaka eða sveppakakófólks,  
            

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Jódísi Skúladóttir og það hefði kannski verið við hæfi að hennar lokaorð hefðu verið látin duga. Þau voru mjög góð, virðulegur forseti, og ég þakka jafnframt þeim sem tóku þátt í þessari mikilvægu umræðu. Ég var búinn að svara fyrstu tveim spurningunum. Spurning þrjú sneri að rekstrarforminu og spurning fjögur að stefnu í málaflokknum, sem kallað er eftir og ég tek heils hugar undir. Það er nauðsynlegt að fá þessa heildarúttekt til að vera í einhverjum færum til að segja hvert skuli raunverulega stefna. Varðandi rekstrarformið er ég sammála öllu því sem sagt er hér um fjölbreytnina, um nýjustu þekkingu, um gagnreyndar aðferðir og þær aðferðir sem reynsla er af að virki um þverfaglegu nálgunina. Þetta eru alger lykilatriði í veittri þjónustu og á hvaða sviði sem er raunverulega. Við eigum ekki að láta rekstrarformið trufla okkur í því. Við eigum bara að gera þessar kröfur. Við höfum það fyrirkomulag hér á til að tryggja eftirlitið og kröfurnar um gæði og skráningar og allt það sem því fylgir að Sjúkratryggingar sjái um að semja um kaup á heilbrigðisþjónustu. Ég fæ ekki annað séð af því sem ég hef kynnt mér en að allir séu alltaf að reyna að gera betur og bæta um á þessu sviði og svo er að sjálfsögðu mikilvægt að embætti landlæknis hefur samkvæmt lögum eftirlit með allri heilbrigðisþjónustu. Hvert skal stefna? Ég bíð þessarar heildarúttektar og þá eigum við að fara af krafti í það að móta heildarstefnu í þessum málaflokki þannig að við getum samþætt og veitt betri þjónustu á þessu sviði en áður.

Frú forseti. Það er magnað hvað vísindin geta, og læknavísindin kannski ekki síst. Hvern hefði grunað að hægt væri að finna bóluefni sem kæmi í veg fyrir krabbamein? En það er akkúrat málið með HPV-bólusetninguna sem var tekin upp hér á landi fyrir 11 árum. Sú bólusetning kemur í veg fyrir veiruna sem veldur leghálskrabbameini sem er fjórða algengasta krabbamein hjá konum á heimsvísu. Ísland tók upp bólusetningu, það kerfi að bólusetja allar 12 ára stúlkur árið 2011, frábært, jákvætt og skynsamlegt skref en því miður vorum við eftirbátar. Svíþjóð byrjaði 2007, Danmörk og Noregur 2009, Ísland 2011. Við hefðum getað gert betur. Fyrir utan allar þjáningarnar sem fylgja því að greinast með krabbamein þá meikar þetta bara þjóðhagslegt sens. Kostnaður þjóðfélagsins við þessi veikindi er svo gríðarlegur. Þess vegna kom mér dálítið á óvart þegar ég fékk á 150. þingi svar frá öðrum heilbrigðisráðherra þar sem ég spurði hvort hún sæi ástæðu til að efla HPV-bólusetningu þannig að hún næði til allra kynja. Hún sagði nei. Ég velti fyrir mér hvort það hafi verið vegna þess að ráðuneytið hafi bara litið á bólusetningarhlutfallið hjá stúlkunum og talið það vera nógu hátt til að það tryggði hjarðónæmi en þá er það með augun lokuð fyrir því að HPV veldur ekki bara leghálskrabbameini. Það veldur líka krabbameini í skapabörmum, leggöngum, endaþarmi, munnkoki og getnaðarlim. Þess vegna spyr ég núverandi hæstv. ráðherra hvort hann telji ástæðu til að efla bólusetninguna þannig að hún nái til einstaklinga af öllum kynjum, vegna þess að það hafa ekki öll bara mök við fólk af öðru kyni og það para sig ekki öll bara við fólk sem hefur notið bólusetningaráætlunar íslenskra stjórnvalda, og aftur er Ísland eftirbátur Norðurlandanna. Noregur byrjaði að gera þetta 2018, Danmörk 2019, Svíþjóð og Finnland 2020. Svo langar mig að spyrja ráðherrann hvort hann telji ástæðu til að skipta út því bóluefni sem hefur verið notað í dag sem veitir vörn fyrir tveimur gerðum HPV-veiru, þeim tveimur gerðum sem ná yfir 72% sýkinga, og taka upp bóluefni sem nær yfir níu gerðir, sem dekkar þá restina, því sem næst. Í dag eru foreldrar farnir að kaupa sig fram hjá. 

Ég vil minna hv. þingmann á að virða ræðutímann.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Andrési Inga Jónssyni fyrir fyrirspurn hans um HPV-bólusetningar. Þær hafa, eins og hv. þingmaður kom inn á, haft mikil áhrif frá því að byrjað var að bjóða stúlkum upp á þær 2010 enda veita þær mjög öfluga vörn gegn þekktum meinum sem orsakast af HPV-veiru. Hv. þingmaður beindi sjónum sínum að tveimur atriðum. Í fyrsta lagi spyr hv. þingmaður hvort ástæða sé til að efla HPV-bólusetningu svo að hún nái til einstaklinga af öllum kynjum. Nú er það svo að flestir einstaklingar smitast af a.m.k. einni HPV-veiru á ævinni eftir kynþroska. Meiri hluti sýkinga gengur yfir en stundum getur sýking orðið viðvarandi og getur valdið sjúkdómi. Algengasta krabbameinið sem orsakast af HPV-veiru er leghálskrabbamein og eru til nokkrar veirutýpur sem orsaka slík krabbamein. Einnig þekkist að HPV-veirur valdi krabbameinum á öðrum stöðum, t.d. á höfuð- og hálssvæði, en það er algengara meðal karla. Kynjaskipting heildarfjölda HPV-tengdra krabbameina hérlendis er á þann veg að tveir þriðju þeirra sem greinast eru kvenkyns og einn þriðji er karlkyns. Hins vegar er það svo að líklegt er að þetta hlutfall muni snúast við þar sem stúlkur eru nú bólusettar gegn veirunni en ekki drengir. Þátttaka í HPV-bólusetningu meðal stúlkna er góð hér á landi og hefur hjarðáhrif. Það er þó svo að ávinningur almennra bólusetninga, óháð kyni, er ótvírætt meiri en ávinningurinn sem felst í því að bólusetja stúlkur eingöngu. Það er rétt sem hv. þingmaður fór hér yfir að síðan bólusetningar hófust hér á landi hafa hin Norðurlöndin, Danmörk, Svíþjóð, Noregur og Finnland, sem við erum svo gjörn á að bera okkur saman við, tekið upp bólusetningar óháð kyni. Það er því mitt mat að tilefni sé til að greina það og skoða vel að bjóða öllum kynjum upp á slíka bólusetningu. Þá að seinni spurningu hv. þingmanns sem lýtur að því hvort það komi til álita að skipta núverandi bóluefni gegn HPV, Cervarix-bóluefninu, út fyrir bóluefni sem veitir víðtækari vörn. Líkt og áður hefur komið fram eru til nokkrar týpur af HPV-veirum sem valda krabbameinum. Cervarix-bóluefnið veitir öfluga vörn gegn algengustu týpum og nú er ég hér með númeraðar týpur en ég er ekki mjög fær í að greina það, en númerin er ég hér með á blaði, 16 og 18, ef það hringir einhverjum bjöllum, og veitir einnig vörn gegn þremur öðrum týpum á grundvelli krossvirkni sem eru númer 31, 33 og 45. Það er til annað bóluefni, Gardasil 9, sem veitir sambærilega vörn og Cervarix gegn algengustu týpunum, þessum sem eru númeraðar 16 og 18, en trúlega öflugri vörn gegn týpum 31, 33 og 45 og ég hygg að það sé það sem hv. þingmaður var að vísa til hér í sinni ræðu. Auk þess veitir þetta bóluefni vörn gegn fleiri týpum sem þó eru sjaldgæfari. Eins og málum er háttað hjá okkur er það hlutverk sóttvarnalæknis að fara í útboð og gera samninga um bóluefni. Samkvæmt upplýsingum frá sóttvarnalækni er litið til nokkurra atriða við slík útboð, m.a. til verðs viðkomandi bóluefnis. Gardasil 9 er töluvert dýrara bóluefni en Cervarix. Þá lítur sóttvarnalæknir einnig til virkni viðkomandi bóluefnis. Ég hygg nú að það sé afar skynsamlegt að meta þetta, vegna þess að ég geri ráð fyrir því að þegar við komum í veg fyrir sýkingar af því tagi sem við höfum verið að ræða hér séum við tiltölulega fljót að vinna upp allan ávinning sem snýr að verði. Ég held að það blasi bara við. Aftur á móti mætti fara í kostnaðarábatagreiningu þar sem hægt væri að bera saman kostnað ódýrara bóluefnis í samanburði við dýrara bóluefni og ætlaðan ávinning þess að kaupa frekar dýrara bóluefni. Ég held að það þurfi alltaf að framkalla slíkan útreikning en ég held að það sé nokkuð einsýnt að það er alltaf hagkvæmara að koma í veg fyrir svona alvarlegar sýkingar af þessu tagi. Eins og er liggur ekki fyrir greining á ávinningi Gardasil 9 umfram Cervarix en það væri æskilegt að gera slíka greiningu sem væri framkvæmd af sóttvarnalækni. Slík greining gæti svo þjónað því hlutverki að vera grundvöllur næsta útboðs sem sóttvarnalæknir fer í sem er á haustmánuðum. 

Frú forseti. Mér finnst þetta mikilvæg spurning sem var borin hér upp og ég hygg að það sé æskilegt að bólusetja óháð kyni fyrir HPV-veiru og ég ætla bara að þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. Það sem mig langaði að nefna í þessari umræðu og vísa til hæstv. ráðherra er að meðan við erum með þá framkvæmd að bólusetja stúlkur einvörðungu þá er mjög mikilvægt að ná til einstaklinga sem hafa breytt kynskráningu sinni og að þeir einstaklingar falli ekki milli laga þegar kemur að boðun í bólusetningu. Það sama gildir í rauninni um aðra þjónustu sem snýr að kynheilsu og ég vil sérstaklega nefna leghálsskoðanir sem dæmi. Þar held ég að stjórnvöld þurfi að vera meðvituð um að það er ekki víst að einstaklingur 

Frú forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra svörin sem ég held að séu eins nálægt því og ráðherrar komast í að segja já í þessum stól í fyrirspurnum. Hann sér tilefni til að skoða og greina hvort sé skynsamlegt að útvíkka HPV-bólusetningu þannig að hún nái til einstaklinga af öllum kynjum og afar skynsamlegt að meta ábata af því að skipta um bóluefni fyrir annað sem virkar á fleiri tegundir HPV-sýkinga. Ég ætla að leyfa mér að túlka þetta sem já, af því að ég held að þegar sóttvarnalæknir leggist yfir tölurnar, leggist yfir þróunina í öðrum löndum, skoði ábendingar Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar, skoði áskorun Félags íslenskra fæðinga- og kvensjúkdómalækna, þá beri allt að sama brunni. Við erum að fara að stíga þetta skref. Við þurfum að gera það vegna þess, eins og hæstv. ráðherra kom inn á, að núverandi bóluefni nær til afbrigða 16 og 18 sem eru ábyrg fyrir 72% af leghálskrabbameini hér á landi. Gardasil 9 nær hins vegar yfir 16, 18, 31, 33, 45, 52 og 58 sem valda hinum 28%. Mér finnst eiginlega varla skipta máli einu sinni hversu margir einstaklingar eru á bak við þessi 28%. Ég held að það sé alltaf hægt að reikna sig upp í heilsuhagfræðilegan ábata af því að koma í veg fyrir þau krabbamein. Svo þyrftum við kannski einhvern tímann við tækifæri að ræða undirliggjandi vanda í þessum málum vegna þess að HPV smitast við kynmök og þá er ákveðinn vandi að það sé eins og þjóðarsport á Íslandi að nota ekki smokk, hvort við þyrftum kannski að fara að spýta aðeins í lófana varðandi þau mál.

Hæstv. forseti. Ég vil ítreka þakkir til hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar fyrir að taka þetta mál hér upp. Hv. þm. Steinunn Þóra Árnadóttir kom jafnframt hingað upp og ég svara því nú bara einfalt að ég held að við verðum að horfa til þessarar þróunar hjá nágrannaþjóðum okkar um að þetta nái til allra kynja eins og kom fram í ræðu hv. þm. Andrésar Inga Jónssonar. Þátttaka hefur hingað til verið ágæt eins og almennt er í bólusetningum á Íslandi. Það eru 92–95% heimtur fyrir fyrri skammt, síðastliðin fimm ár er tölfræði til um það, og tíðni þess að hún sé formlega afþökkuð svipuð og við aðrar skólabólusetningar hér á landi, eða 2–3,6%. Þess vegna er talið að þetta hafi hér, hjá þeim hópi sem þetta hefur náð til, haft góð áhrif og komið fram hjarðáhrif og dregið úr sýkingum. Hv. þm. Andrés Ingi Jónsson kemur inn á heilsuhagfræðilegan ábata. Mér sýnist af þeirri tölfræði sem ég hef þó náð að tína fram, hjá sérfræðingum í ráðuneytinu, að við þurfum að horfa til þeirrar tölfræði sem er til hjá þeim löndum sem fóru af stað á undan okkur, af því að við höfum líka verið, eins og hefur komið fram, að bjóða þetta bara afmörkuðum hópi eftir kyni. Þetta er brýnt mál sem við þurfum að taka betur utan um. Ég þakka þessa umræðu, hæstv. forseti.

Virðulegur forseti. Við ræddum náttúrlega talsvert um það á meðan faraldurinn geisaði hversu mikil aðkoma Alþingis ætti að vera að þeim sóttvarnaráðstöfunum sem gripið var til. Það er ekkert skrýtið að við værum svolítið mikið í þeirri umræðu. Þær aðgerðir sem gripið var til voru verulega íþyngjandi. Það var verið að skerða mannréttindi fólks. Það var verið að skerða atvinnufrelsi einstaklinga, fundafrelsi. Við þekkjum þetta allt, allar þessar aðgerðir sem gripið var til. Faraldurinn stóð lengi yfir og við erum kannski ekki alveg búin að bíta úr nálinni með hann enn þá en það er fínt að ræða þetta vegna þess að við erum auðvitað að fara að taka umræðu um endurskoðuð sóttvarnalög. Mín hugleiðing um þetta efni er svolítið sú að þegar faraldur geisar svona lengi og það þarf svona oft og mikið og í langan tíma að grípa til takmarkana á mannréttindum þá fari betur á því að þingið veiti slíkum ráðstöfunum einhverja blessun, bæði vegna þess að þá er sterkara land undir fótum gagnvart almenningi sem er þolandi í þeim aðgerðum og svo er líka bara spurning um virðingu þingsins, að það sé með í ráðum þegar svona stórfelldir atburðir skekja landið og heimsbyggðina alla í raun og veru. Í greinargerð með drögum að frumvarpi til laga um sóttvarnaaðgerðir sem var kynnt í samráðsgátt var setning sem ég hjó eftir og fór mjög mikið í taugarnar á mér og mér fannst hún draga niður virðingu Alþingis þótt ég sé algjörlega sannfærður um að það hafi ekki verið ætlunin. Þar sagði: „Enn fremur er það mat starfshópsins að með því að færa þessar ákvarðanir til Alþingis yrði alger eðlisbreyting á forsendum ákvarðana frá því að byggjast í grunninn á faglegum sjónarmiðum yfir á vettvang stjórnmálanna.“ Þetta finnst mér auðvitað ekki ganga upp vegna þess að ráðherrar og ríkisstjórn eru auðvitað vettvangur stjórnmálanna. Þess vegna vil ég spyrja hæstv. heilbrigðisráðherra: 1. Er ráðherra sammála því mati starfshópsins sem ráðherra skipaði 18. júní 2010 að þessar ákvarðanir allar séu ekki teknar á vettvangi stjórnmálanna? Þá ég við þessar mannréttindaskerðingar sem við þekkjum svo vel. 2. Má samkvæmt þessu ætla, og þá er ég að vísa í þessi ummæli starfshópsins, að óæskilegt sé að pólitískir ráðherrar fjalli um málið á ríkisstjórnarfundum því þá séu ákvarðanir ekki lengur byggðar á „faglegum sjónarmiðum“? 3. Er ráðherra þeirrar skoðunar að þær ráðherranefndir sem stofnaðar hafa verið til að samræma viðbrögð við heimsfaraldrinum, þvert á ráðuneyti, séu ekki „vettvangur stjórnmálanna“? 4. Telur ráðherra að þeir alþingismenn, 51 talsins, sem ekki eru ráðherrar, séu síður hæfir til þess að taka tillit til „faglegra sjónarmiða“ við ákvarðanatöku en þeir 12 alþingismenn sem gegna ráðherradómi? Og síðan að lokum: Mun ráðherra styðja hugmyndir þess efnis að Alþingi Íslendinga, og þá meina ég allt þingið, ekki bara velferðarnefnd, þurfi að staðfesta sóttvarnaráðstafanir sem gripið er til ef faraldur hefur dregist á langinn og þess sé gætt að vald ráðherra til að bregðast skjótt við yfirvofandi ógn, sé ekki skert.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Sigmari Guðmundssyni fyrir fyrirspurnina um aðkomu Alþingis að sóttvarnaráðstöfunum í heimsfaraldri. Þær hanga nú eitthvað saman þessar spurningar en eru í fimm þáttum og snúa m.a. að aðkomu Alþingis að ákvörðunum um sóttvarnaráðstafanir og þá augljóslega í tengslum við frumvarp til sóttvarnalaga sem hefur legið fyrir þinginu í einhvern tíma og ég hef reyndar ekki mælt fyrir enn þá. En það er rétt sem hv. þingmaður kom inn á hér, það hefur liðið einhver tími frá því að við vorum á hæsta punkti í ómíkron-bylgjunni og þá var þetta heitara umræðuefni. En við komumst auðvitað alls ekki hjá því að horfa til þessa lagafrumvarps og þessara álitamála sem hv. þingmaður leggur hér ágætlega fram í þessu spurningaformi. Í fyrsta lagi er spurt hvort ég sé sammála mati starfshópsins sem skipaður var til að gera drög að nýjum heildarlögum um sóttvarnir um hverjir skuli taka ákvarðanir um sóttvarnir og á hvaða vettvangi, þetta álitamál hvort þær ákvarðanir eigi ekki að vera teknar á vettvangi stjórnmálanna, ákvarðanir sem ráðherra tekur með reglugerð, eins og hv. þingmaður tók fram. Það er rétt að starfshópurinn lagði það til í frumvarpi að notast við ákveðna stigskiptingu sjúkdóma. Ég held að það sé brýnt að við skoðum þetta í einhverju samhengi við það hvernig er verið að nálgast málið í þessu frumvarpi. Þar er þetta lagt upp þannig að sóttvarnalæknir skili ráðherra tillögum um alvarlega sjúkdóma en það er nýtt í þessu lagafrumvarpi að það er miklu nákvæmari skilgreining á því hvaða stigi sjúkdómurinn er og alvarleika hans, út frá hvaða veiruafbrigði o.s.frv., eins og við þekkjum úr þessum faraldri. Þar er lagt til nýtt fjölskipað stjórnvald, farsóttanefnd, þannig að það verður breiðari vettvangur á bak við tillögurnar en verið hefur, sem skili ráðherra tillögum um samfélagslega hættulega sjúkdóma. Það er mitt mat að þessi stigskipting og þessi breiðari vettvangur verði til þess að bæta framkvæmdina og stjórnsýsluna við að beita þessum lögum. Ég held að heilt yfir hafi það fyrirkomulag sem við höfum haft hér reynst vel í faraldrinum. Það hefur verið viss styrkur í því að taka ákvarðanir á forsendum fagaðila. Síðan hefur það reyndar, verð ég alveg að viðurkenna, borist inn í umræðu í þinginu í skýrsluformi, það hefur kannski ekki verið nægilega skilvirkt. Mér finnst það til bóta í þessu frumvarpi þar sem er lagt til að ráðherra kynni án tafar rökin þarna á bak við. Með þessari leið er auðvitað hægt að taka ákvarðanir hraðar. Svo er reyndar dregið fram hér í greinargerð að þetta rími við þá grundvallarreglu í íslenskri stjórnskipan að ráðherra, hver í sínu málinu, ber ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum. Ég hygg nú að það breytist ekki þrátt fyrir það hvernig við förum með málið. Um leið og ég horfi til þess að þetta hefur gengið vel og að ég er hlynntur því að þingið ræði málin og fá þau til umfjöllunar, þá hallast ég enn þá að því að við séum að stíga jákvæð skref með því sem lagt er til í þessu frumvarpi. En svo verður að horfa á hinn þáttinn, sem er IV. kafli í þessu frumvarpi, það er allt annað þegar við erum að fara í mjög harðar samfélagslegar takmarkanir og þar eru aðrir þættir sem ég er hlynntur því að þingið fái að ræða í tengslum við þær ákvarðanir sem verið er að taka hverju sinni. Þetta er ekki alveg svo slétt og fellt að það sé hægt að ná öllum kostum þess eins og lagt er til. 

Virðulegi forseti. Ég og við í Samfylkingunni höfum margsinnis talað fyrir því hér í þessum stól, bæði á meðan faraldurinn stóð sem hæst og eftir að hörðustu sóttvarnatakmörkunum var aflétt, að Alþingi eigi að hafa miklu veigameira hlutverk í allri umræðu og ákvörðunum um sóttvarnaráðstafanir og þá megi t.d. horfa til þeirrar leiðar sem farin er í nýju dönsku farsóttarlögunum, að færa þjóðþinginu eða þingkjörinni nefnd endanlegt ákvörðunarvald eða jafnvel nokkurs konar neitunarvald gagnvart mjög íþyngjandi ráðstöfun. Því miður er ekki gert ráð fyrir slíku í frumvarpi hæstv. heilbrigðisráðherra til breytinga á sóttvarnalögum, bara svona kynningu fyrir velferðarnefnd. Það er rökstutt á þann veg að það samræmist illa þrískiptingu ríkisvalds og þeirri grundvallarreglu íslenskrar stjórnskipunar að ráðherrar, hver á sínu málefnasviði, beri ábyrgð á stjórnarframkvæmdum öllum, ekki hafi alltaf reynst vel að fela Alþingi aðkomu að ákvörðunum ráðherra. Mér finnst það pínu kaldhæðnislegt vegna þess að um leið eru stjórnarliðar að tala fyrir og boða lagabreytingar um stóraukna aðkomu Alþingis að umsýslu og sölu á eignarhlutum ríkisins í fjármálafyrirtækjum, einhverju sem er algjörlega framkvæmdalegs eðlis 

Ég minni hv. þingmann á að virða ræðutímann.

Frú forseti. Ég þakka fyrir mikilvæga umræðu. Ég tel mikilvægt og tek undir að það verður í svona mikilvægum málum, og ég tala nú ekki um þegar mannréttindi og frelsi fólks eru í húfi, að vera mjög skýr tenging við lýðræðislega kjörna fulltrúa okkar ágæta samfélags. Ég átta mig á því að við höfum áður rætt hér um ákveðna áskorun varðandi þrígreiningu ríkisvalds og fagna því að geta rætt það frekar þegar aðeins rýmri tími er til. En mig langaði að fá að nefna hér að þrátt fyrir að ég taki undir með hæstv. ráðherra að margt hafi gengið ágætlega í viðleitni okkar til þess að ráða bug á þessum faraldri á sínum tíma þá var eitt af því sem var ekki alveg nógu heppilegt, þótt það eigi sér útskýringar, það að búin var til aftenging, að annaðhvort værum við að fylgja vísindunum og hins vegar að hlusta á pólitíkusana svokallaða eða þá sem bera hina lýðræðislegu ábyrgð. Ég held að í þessu, sem og auðvitað í öllum stjórnarmálefnum, þurfi að vinna með bestu gögn á hverjum tíma en aftengja ekki lýðræðislegu ábyrgðina.  
            

Virðulegur forseti. Ég fagna jafnframt þessari umræðu og tel mjög mikilvægt að þó að við séum sem betur fer laus við Covid-faraldurinn þá gleymum við ekki þeirri mikilvægu umræðu að ræða sóttvarnalögin og gera nauðsynlegar breytingar á þeim. Ég hef sjálf, ásamt mörgum þingmönnum úr mínum þingflokki, lagt fram frumvarp þess efnis. Sú aðferð gekk út á að það yrði einmitt rætt, sem sagt að reglugerðarheimildin sem veitt er í sóttvarnalögum þyrfti að fá umræðu í velferðarnefnd. Ég held að það sé ágætt að taka þá umræðu núna í ljósi þeirrar umræðu sem verið hefur, að þegar ég mæli fyrir þeirri aðferð þá tala ég m.a. um leiðina sem við höfum varðandi gjaldeyrishöft og það sem við höfum sett inn í lögin þá, þ.e. samráð við efnahags- og viðskiptanefnd þingsins og jafnframt heimildina um bankasölu. Ég held að það sé ágætt að við horfum til þess að ef það hefði verið svo að niðurstaða fjárlaganefndar og efnahags- og viðskiptanefndar hefði verið að segja: Nei, nú er ekki tímabært að selja banka - höldum við þá að hæstv. fjármálaráðherra hefði selt banka? Ég held ekki. Ef þessar nefndir hefðu sagt: Nei, það þarf að taka tillit til þessa og þessa eða gera þetta með einhverjum öðrum hætti, 

Virðulegur forseti. Það sem ég var kannski líka að reyna að fiska eftir og benda á það er það viðhorf sem kom fram hjá starfshópnum. Viðhorfið var að ráðherrarnir og ríkisstjórnin geta byggt sitt mat út frá ráðleggingum vísindamanna en þingið getur það ekki. Það er vettvangur stjórnmálanna, þingið. Ríkisstjórnin er það ekki. Nú hvet ég alla þingmenn til að líta aðeins inn á við og velta vöngum yfir því hvort þeir treysti sér ekki alveg til þess að taka ákvarðanir þegar verið er að skerða mannréttindi fólks vikum og mánuðum saman á öllum hugsanlegum sviðum, hvort menn séu þá ekki alveg tilbúnir til þess að hugsa svolítið vel um það sem vísindamenn hafa að segja um málið. Það er jú bara þannig að þeir sem setjast í ráðherrastólana eru líka þingmenn. Ég er bara að tala um að það megi ekki vera rof þarna á milli, að þeir sem eru að véla um þessi mál, skrifa greinargerðir og undirbúa lagafrumvörp, séu ekki með það viðhorf gagnvart Alþingi að að þingmenn geti einhvern veginn ekki sett sig almennilega og vísindalega inn í mál, en ráðherrarnir geti það. Það var því miður þannig í greinargerðinni sem kynnt var í samráðsgáttinni, en ég hygg að það sé búið að breyta því eða var það a.m.k. síðast þegar ég gáði og það er vel. Ég hef talað fyrir því að það sé ekki nægjanlegt að það sé þingnefnd sem komi að málum heldur þingið allt. Þá er ég bara að tala um, svo ég árétti það, að það sé gert þegar mannréttindaskerðingar hafa staðið yfir í mjög langan tíma og það sé algjörlega geirneglt og tryggt að vald ráðherra til að bregðast skjótt við sé ekki skert. Ég er bara að tala um þessar langvinnu skerðingar. Það sem ég er í rauninni að koma hérna á framfæri þegar við erum að fjalla um þetta og tala um grundvallarskerðingar á mannréttindum fólks, er: Treystum Alþingi Íslendinga. Við höfum alveg jafn mikið vit í kollinum og ráðherrarnir sem sitja í ríkisstjórn.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrirspurnina og umræðuna hér og við eigum örugglega eftir að ræða þetta betur þegar ég mæli fyrir frumvarpinu sem hefur verið lagt fram. Í öðru lagi spurði hv. þingmaður hvort draga mætti þá ályktun af greinargerð starfshópsins að það væri óæskilegt að ráðherrar fjölluðu um málið á ríkisstjórnarfundum því að þá væru ákvarðanir ekki lengur byggðar á faglegum sjónarmiðum. Þessar aðgerðir og tillögur hafa verið ræddar á ríkisstjórnarfundum og ég tel það mjög mikilvægt, enda snerta þær málefnasvið fleiri ráðherra þótt ákvörðunarvaldið liggi hjá heilbrigðisráðherra, svona bara til að stytta þetta svar. Þá er rétt líka að halda því til haga að ákvarðanir um sóttvarnaráðstafanir hafa byggt á minnisblöðum og ráðleggingum sóttvarnalæknis og hafa almennt tekið litlum breytingum á fundum hæstv. ríkisstjórnar. Í þriðja lagi þá spurði hv. þingmaður um ráðherranefnd um samræmingu mála sem starfar þvert á ráðuneyti og velti því upp hvort hún væri ekki vettvangur stjórnmálanna. Mín reynsla af þessum fundum, þar sem sóttvarnalæknir var og fleiri sérfræðingar og minnisblöð sóttvarnalæknis voru rædd, var að þetta voru afar gagnlegir og beinlínis nauðsynlegir fundir. Ég veit að ég er að skauta svolítið yfir þessar spurningar og bið hv. þingmann forláts á því. Í fjórða lagi var spurt hvort alþingismenn sem ekki eru ráðherrar væru síður hæfir. Þá er svarið einfaldlega nei. Það eru auðvitað aðrar forsendur sem liggja til grundvallar þeirri ákvörðun sem lögð er til. Í fimmta lagi þá tel ég það til bóta, 

Frú forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra kærlega fyrir að vilja eiga hér við mig orðastað um þetta mikilvæga mál. Landlæknir heldur utan um biðlista eftir völdum aðgerðum. Þar eru þúsundir fólks sem hafa þurft að bíða lengur en 90 daga eftir alls konar aðgerðum. Landlæknir hefur sett fram viðmið um ásættanlegan biðtíma eftir aðgerðum, að hann sé 90 dagar frá greiningu. Samkvæmt nýjustu tölum um biðlista eftir völdum aðgerðum frá upphafi árs eru 14 aðgerðir af 18 þar sem yfir 20% fólks þurfa að bíða lengur en þrjá mánuði. 78% þeirra sem bíða eftir skurðaðgerðum og augasteinum hafa beðið lengur en þrjá mánuði. 71% þeirra sem bíða eftir gerviliðaaðgerð á mjöðm hafa beðið lengur en þrjá mánuði og 79% þeirra sem bíða eftir gerviliðaaðgerð á hné hafa beðið lengur en þrjá mánuði, svo nokkur dæmi séu tekin. Áður en heimsfaraldur Covid skall á gekk stjórnvöldum illa að vinna á þessum biðlistum þrátt fyrir nokkur átök til að stytta biðlista. Vegna heimsfaraldursins hafa biðlistar lengst enn frekar. Það hefur síðan sýnt sig að aðgerðum á vegum hins opinbera fækkar svo mjög yfir sumartímann og þessar tölur munu að öllum líkindum líta verr út í haust að óbreyttu. Stjórnvöld hafa góða raun að því að nýta krafta einkaframtaksins í augasteinsaðgerðum og gerviliðaaðgerðum. Heimsfaraldur Covid sýndi að það má ekki mikið út af bregða til að fresta þurfi framkvæmd svokallaðra valkvæðara aðgerða. Það eitt og sér ætti að vera næg ástæða til að útvista aðgerðum sem þessum í auknum mæli svo sjúkrahúsin á landinu geti einbeitt sér betur að sínum kjarnahlutverki. Því langar mig, forseti, að fá að velta upp við ráðherra hér hvort hann hyggist ætla að fela Sjúkratryggingum Íslands að semja við einkaaðila um framkvæmd aðgerða eins og augasteinsaðgerða og gerviliðaaðgerða til að grynnka á þessum biðlistum og helst koma þeim alfarið öllum undir 90 daga markmiðið sem allra fyrst, eins og stefnt er að.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Hildi Sverrisdóttur fyrirspurnina um biðlista eftir valaðgerðum. Hv. þingmaður spyr hvort heilbrigðisráðherra hyggist beita sér fyrir því að biðtími vegna aðgerða á augasteini og liðskiptaaðgerðum verði að hámarki 90 dagar eins og mælst er til af hálfu embættis landlæknis. Ég leyfi mér að svara báðum spurningum í einu enda eru þær af sama meiði: Já, það er verkefni okkar sem stýrum heilbrigðisþjónustunni að tryggja þegnum landsins aðgengi að henni. Þá áherslu höfum við í skýra í lögum um heilbrigðisþjónustu, í heilbrigðisstefnu og í stefnu núverandi ríkisstjórnar þar sem fram kemur að heilbrigðisþjónustan skuli veitt innan ásættanlegs biðtíma. Biðlistar eru þekktir víða í heilbrigðiskerfinu enda ríkir ákveðin samstaða um að ásættanlegt sé að bíða í einhvern tíma eftir heilbrigðisþjónustu. Heilbrigðisstofnanir þurfa að skipuleggja starfsemi sína fram í tímann, bæði til að nýta skurðstofur og mannafla sem best og til að forgangsraða og tryggja að þeir einstaklingar sem eru í brýnustu þörfinni fái fyrstir þjónustu. Einnig þurfa sjúklingar oft tíma til að gera ráðstafanir áður en þeir geta gengist undir skurðaðgerð. Það er þó einnig ljóst að bið getur orðið óásættanlega löng. Embætti landlæknis hefur því sett þessi viðmiðunarmörk um hvað getur talist ásættanleg bið. Þau viðmið byggja á sams konar viðmiðum og hjá nágrannalöndum okkar varðandi aðgengi að þjónustu. Til að mynda er miðað við að 80% einstaklinga komist í aðgerðir innan 90 daga frá greiningu. Embætti landlæknis kallar reglulega eftir gögnum varðandi bið eftir völdum skurðaðgerðum og er slíkt eftirlit í samræmi við lögbundna eftirlitsskyldu embættisins við heilbrigðisþjónustu. Það eru auðvitað ýmsir þættir sem geta haft áhrif á afkastagetu sjúkrahúsa og þessa bið eftir skurðaðgerðum en nærtækasta skýringin á aukinni bið á síðustu misserum er að sjúkrahúsin hafa neyðst til að forgangsraða öðrum verkefnum og því hafa minna aðkallandi aðgerðir þurfti að víkja í starfsemi stofnana fyrir öðrum bráðveikum sjúklingnum. Því miður hefur bið eftir sumum aðgerðaflokkum verið lengri en viðmið embættis landlæknis gera ráð fyrir. Því hefur í gegnum tíðina sérstöku fjármagni verið varið í það verkefni að vinna niður biðlista í þeim aðgerðaflokkum þar sem þörfin hefur verið mest og biðtíminn hvað lengstur. Hv. þingmaður spyr hvort ráðherra hyggist fela einkaaðilum í auknum mæli framkvæmd þessarar aðgerðaflokka sem hér eru til umfjöllunar. Einfalda svarið mitt við þessari spurningu er já. Ég hef lagt í það þó nokkra vinnu. Ég skal viðurkenna það hér að ég hélt að þetta yrði einfaldara mál þar sem það hefur lengst í biðlistanum. Þarna speglast ekki síst mönnunarvandi í heilbrigðisþjónustu. Við höfum falið sjúkrahúsunum þessar aðgerðir þar sem er þörf á sérþekkingu og skurðstofum. Við höfum þó hér útvistað verkefnum í augasteinsaðgerðum og það stendur til. Við þurfum að gera þetta í samvinnu við sjúkrahúsin og Klíníkin getur gert liðskiptaaðgerðir hérna. En það blasir við að þetta þarf að vera í samvinnu þessara aðila til þess að það sé sanngirni í því hvernig við vinnum úr biðlistunum vegna þess að það er mjög misjafnt. Það er komin út mjög góð skýrsla, gæðaskýrsla, um það hverjir þurfa bæði það sem snýr að styrkingarþætti fyrir aðgerðir og endurhæfingu eftir aðgerð og svo eru það þau viðmið í biðtíma sem við þurfum að hafa í huga. Ég er orðinn nokkuð bjartsýnn á að það takist að vinna úr þessum biðlista og ná samningum þar sem við nýtum allan mannskapinn hvað best. Raunmyndin er bara þessi að ef mig myndi bresta þolinmæði og ég hefði samband beint við Sjúkratryggingar og segði: Ég get ekki beðið lengur. Nú skaltu bara semja um allan þennan biðlista við til að mynda Klíníkina í liðskiptaaðgerðum - þá er auðvitað hætta á að það fari mannskapur með. Þannig að við þurfum eiginlega í öllu tilliti að huga að því að við nýtum mannskapinn rétt. Það er annað, við ætlum líka sjúkrahúsunum, eins og Landspítalanum, að þjálfa mannskap þegar við erum að mennta sérfræðingana okkar og þá þarf að passa upp á að það séu allar aðgerðir til staðar til að vinna með. En ég held að við getum nýtt alla aðila í kerfinu miklu skilvirkar en við gerum í dag. 

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir þessa umræðu. Það er auðvitað óásættanlegt hvernig biðtíminn hefur farið úr böndum hjá okkur. Ég veit að Covid-tíminn hafði áhrif á það, sem við verðum náttúrlega að horfa í gegnum, en þar á undan höfðum við lagt milljarða í biðlistana og það gerðist ekki neitt. Það er algjörlega ófært að þær stofur og sú þjónusta sem til er í landinu og getur unnið á biðlistunum með okkur sitji hjá þegar ástandið er svona. Ég treysti ráðherranum til þess að breyta því og að hér verði samið við þá aðila sem geta virkilega hjálpað okkur við að stytta biðlistana, af því að það er það sem þarf að gera. Maður þekkir þetta á eigin skinni og veit að menn og konur bíða árum saman eftir því að komast aftur á vinnumarkaðinn og margir komast aldrei út aftur af því að biðin er of löng. Biðin er of kostnaðarsöm fyrir okkur öll.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda og ráðherra fyrir þessa umræðu sem er mjög góð. Mig langar aðeins að koma inn á það og tek undir orð hv. 6. þm. Suðurk., Ásmundar Friðrikssonar, að við getum útvistað þessum aðgerðum. Við getum fært mjög mikið af aðgerðum frá Landspítala yfir á önnur sjúkrahús og ég bendi í því sambandi sérstaklega á Kragasjúkrahúsin. Á síðasta ári var ákveðið að setja á fót liðskiptasetur á Akranesi og gert ráð fyrir að það myndi hefja starfsemi í mars á þessu ári og allt að 430 aðgerðir yrðu gerðar á ári. Ég myndi gjarnan vilja fá svar frá ráðherra um hvar það mál sé statt, hvort það liðskiptasetur hafi hafið starfsemi sína, en í dag eru yfir 1.000 manns á biðlista eftir liðskiptaaðgerðum. Eins vil ég ítreka þau orð ráðherra, sem hann lét falla hér í febrúarmánuði, að hann vilji halda þessum aðgerðum á Íslandi. Það viljum við líka og ég vil gjarnan að þessi verkefni fari þá til einkarekinna 

Virðulegur forseti. Það vakti athygli mína að sjá hvaða nafni þessar aðgerðir eru nefndar af því að ég get ekki séð að þetta séu einhverjar valaðgerðir fyrir fólk sem þjáist af ónýtum lið eða er með ský á auga sem endar í gláku og blindu ef ekkert er að gert. Þetta eru auðvitað aðgerðir sem fólk þarfnast og þær verður að gera ef fólk á að halda heilsu. En ég tek undir það sem hér hefur verið sagt að það þarf að skoða önnur þjónustuform, það þarf að auka valmöguleika, búa til samkeppni. Ég er alveg handviss um það, og við sjáum það bara á heilsugæslunni í Reykjavík, þar sem verið er að reka opinbera þjónustu og einkaþjónustu, að slíkt þrífst ágætlega hlið við hlið. Ég hvet ráðherra til að beita sér fyrir því að þetta verði nýtt í auknum mæli.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu og þakka ráðherranum fyrir að gefa það nokkuð skýrt í ljós að hann sé með blönduðu kerfi í þessu sambandi þannig að fleiri geti komist í aðgerðir. Það hefur sýnt sig, í þeim löndum sem við berum okkur saman við, að blandað heilbrigðiskerfi, sem er bæði ríkisrekið og rekið á annan hátt, er farsælasta aðferð í heilbrigðismálum. Á síðasta kjörtímabili hlóðust upp biðlistar og fólk var jafnvel sent út í aðgerðir erlendis sem kostuðu þrisvar sinnum meira en hér heima og bara út af, leyfi ég mér að segja, pólitískum skoðunum þáverandi ráðherra í heilbrigðismálum. Vonandi tekst okkur að snúa þessu við. Ráðherrann bar við mönnunarvanda og það er kannski afleiðing af því hvernig staðan hefur verið undanfarin ár.

Forseti. Mér fannst jákvætt og gott að heyra orð hæstv. heilbrigðisráðherra því að það verður að segjast eins og er að í þessu ríkisstjórnarsamstarfi allt síðasta kjörtímabil þá bjuggum við við þá stöðu að stefna ríkisstjórnarinnar var aldrei hluti af lausninni en því miður hluti af vandanum. Mér finnst ánægjulegt að heyra það hér í salnum í dag að þeir þingmenn sem eru að tjá sig um ágæta fyrirspurn hv. þm. Hildar Sverrisdóttur eru öll á sama máli um að vilja fara þær leiðir sem þarf að fara til að vinna bug á þessum vanda. Það jákvæða er að það er í sjálfu sér ekkert sérstaklega flókið. Við vitum hverjar lausnirnar eru; að nýta alla þá krafta sem við höfum nú þegar hér á landi og jafnvel annars staðar. Við töluðum um þetta í þessum þingsal, þingflokkur Viðreisnar, og töluðum fyrir daufum eyrum, allt síðasta kjörtímabil og ég óska þess innilega að ráðherra fylgi eftir þessum góðu orðum sínum og setji aukinn þunga í það að vinna út frá þessum hugmyndum og beita sér fyrir því að listar styttist. 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa mikilvægu umræðu. Hér er einmitt mönnunarvandinn nefndur sem eitt af vandamálunum en ég held að lausnin á biðlistunum sé líka ákveðin lausn á mönnunarvandanum. Fjölbreyttari rekstrarform og fjölbreyttari starfsaðstæður sem við höfum upp á að bjóða fyrir heilbrigðisstarfsfólk, sem vill í auknum mæli ráða sínum starfsaðstæðum sjálft og fá að geta ráðið meira sjálft, þýðir að það er miklu frekar til í að flytja heim frá útlöndum og fara að vinna hér á landi eða koma aftur inn í heilbrigðisgeirann, ef það fær meira svigrúm og meira að segja um það hvernig starfsvettvangurinn er. Ég held því að það liggi mikið á að hafa þetta í fjölbreyttu rekstrarumhverfi, hvort sem það er setur uppi á Akranesi, Klíníkin eða fleiri aðilar sem vilja bjóða úrræði. Þá eru meiri líkur á að við fjölgum heilbrigðisstarfsfólki sem vill vinna hér á landi. Það er því lausn á mönnunarvandanum ef biðlistavandinn er leystur.

Virðulegur forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu. Það er auðvitað alveg ömurlegt að 1.000 manns skuli vera á biðlista. Ef við tökum liðskiptaaðgerðirnar fyrir þá hlýtur að vera skelfilegt að vera númer 100 eða 200 á bið, bryðjandi verkjalyf í marga mánuði. Það hlýtur að vera eitthvað að kerfinu hjá okkur þegar við sjáum auglýsingu í blöðum um að þú getir farið til Danmerkur í aðgerð og aðeins eins mánaða bið. En það merkilega er að þeir taka fram í auglýsingunni að ef viðkomandi er búinn að bíða meira en þrjá mánuði á Íslandi fái hann allt borgað og aðstoðarmann líka. Þetta þýðir á mannamáli að það er verið að gera þarna þrjár aðgerðir fyrir eina, eða fjórar fyrir eina. Hversu heimskulegt er það? Af hverju má semja við einhvern í Danmörku en t.d. ekki Klíníkina í Ármúla sem gæti tekið þrefalt eða fjórfalt fleiri fyrir hvern og einn sem fer út í aðgerð?

Frú forseti: Hvað eru valaðgerðir? Við þurfum kannski að fara aðeins að breyta orðræðunni um að þetta séu einhverjar valaðgerðir eða valkvæðar aðgerðir. Er það val að fá bót meina sinna þegar einstaklingur kemst ekki fram úr rúminu, getur ekki sinnt daglegum þörfum sínum vegna áralangrar biðar á biðlista eftir liðskiptaaðgerð? Er það val þegar kona kemst ekki í vinnuna mánuðum og árum saman af því að hún er á biðlista eftir legnámi og á hreinlega á hættu að blæða út á meðan hún bíður? Er það val að komast ekki til að sinna sínum nánustu af því að maður er að bíða eftir augnsteinaaðgerð? Þetta er auðvitað ekkert val. Við þurfum einhvern veginn að fara að breyta þeirri hugsun að fólk hafi val um hvort það fer í þessar aðgerðir eða ekki. Okkur ber að tryggja þegnum landsins aðgengi innan ásættanlegs tíma, sem sagður er 90 dagar, og við erum ekki að standa við það. 

Frú forseti. Ég vil fá að þakka kærlega fyrir þessa fínu umræðu. Það er ekki oft sem maður stendur í þessum sal og er sammála svo gott sem öllu sem hefur komið fram af hálfu fulltrúa ýmissa flokka. En það er vel. Það sýnir alvarleika málsins. Það finna allir og vita allir að hér er um grafalvarlegt mál að ræða og það er skylda okkar að finna eitthvað út úr þessari stöðu. Mig langar að nefna sérstaklega að hv. þingmenn Guðbrandur Einarssonar og Helga Vala Helgadóttir komu mjög fallega inn á það að þetta heiti valaðgerðir er auðvitað ekki réttnefni. Það er hárrétt að þetta er ekki spurning um val hjá langflestum heldur brýna nauðsyn og hið opinbera á að nálgast það þannig. Að því sögðu langar mig að fagna viðbrögðum hæstv. ráðherra. Ég heyri ekki betur en að hann hafi fullan vilja til að mæta þeirri áskorun sem felst í þessari stöðu. Mig langar þó að nefna að hann orðaði það á þann veg að staðan væri sú að sjúkrahúsin hefðu neyðst til að forgangsraða öðrum verkefnum. Þarna kemur inn örlítið mismunandi pólitísk sýn á málin en einhver, og t.d. sú sem hér stendur, myndi kannski segja: Og það er algjörlega eðlilegt. En til þess eru aðrir aðilar í okkar ágæta samfélagi sem geta gripið þau verkefni og þær aðgerðir sem falla ekki undir þá brýnu kjarnastarfsemi sem spítalarnir sinna. Ég held, eins og hefur verið komið inn á, að það myndi margt leysast átómatískt um leið og samið yrði við fleiri einkaaðila sem gætu gripið þessa bolta. Það var líka komið inn á þennan ótrúlega skrípaleik, þennan kostnaðarsama skrípaleik, sem það er að það er hægt að fara til útlanda frekar en uppi í Ármúla eða eitthvert annað. Það er ekki gott og við getum öll gert betur en svo.  
             Ég vil bara að lokum, forseti, þar sem hæstv. ráðherra talaði um hvað hann myndi gera ef hann brysti þolinmæðina, 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þessa umræðu. Meginpunkturinn í þessari umfjöllun er auðvitað sá að rekstrarformið skiptir ekki máli heldur sá sem þarf á þjónustunni að halda, sjúklingurinn. Ég vil nefna í sambandi við augnsteinaaðgerðirnar að á síðasta ári var samið við einkaaðila um að framkvæma allt að 600 aðgerðir og nýverið bættum við 100 aðgerðum við. Það horfir því ágætlega þar þegar kemur að biðlistum. Varðandi liðskipti voru bundnar vonir við að skurðstofa á Akranesi yrði tilbúin í mars en það eru einhverjir mánuðir í að hún verði tilbúin, kannski tveir ef vel gengur. Svo er það bara staðreyndin, eins og ég kom inn á, að flækjustigið í þessu snýr að mannskap. Allar þessar einingar í kerfinu eru alltaf að keppa um sama mannauðinn, takmarkaða mannauðinn. Við höfum lagt mikla vinnu í að meta þörfina, meta getuna til að framkvæma aðgerðir og aðgerðartíðnina og ég bind vonir við að í kjölfar gæðaskýrslu, sem var nýverið skilað og er mjög góð, verði hægt að ná saman. Ég vil gera það í samvinnu við alla aðila sem framkvæma þessar aðgerðir, hvort heldur er innan einkageirans eða hins opinbera á sviði liðskipta, vinna þetta saman og nýta mannauðinn óháð því hvar fólk er í kerfinu, og það stendur til.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. matvælaráðherra Svandísi Svavarsdóttur fyrir að koma hér og svara fyrirspurn minni um aukna notkun lífræns efnis til áburðargjafar; seyra, úrgangur, soð og skólp, mykja, svartvatn, moð, molta og sauðatað. Telur ráðherra mögulegt að auka notkun þessa lífræna efnis og annars sem til fellur sem úrgangur innan lands til áburðar á land, svo sem við matvælaframleiðslu, landgræðslu eða skógrækt? Ef svo er, hvernig hyggst ráðherra beita sér fyrir því? Nú sem aldrei fyrr er mikilvægt að nýta alla þá möguleika sem við höfum til að skapa verðmæti úr lífrænum úrgangi. Þetta er falinn fjársjóður. Áburðarverð er nú í sögulegu hámarki og hækkar enn. Lífrænan úrgang er skynsamlegt að nýta í meira mæli til áburðar, ekki bara til þess að koma til móts við hækkun á áburðarverði heldur einnig og ekki síður til að auka sjálfbærni, ná markmiðum hringrásarhagkerfisins og settum loftslagsmarkmiðum. Hæstv. ráðherra hefur í skriflegu svari bent á nýja skýrslu um greiningu á magni lífrænna áburðarefna á Íslandi og tækifæri til aukinnar nýtingar. Undirtitill skýrslunnar er „Sjálfbær áburðarframleiðsla – heildstæð nálgun á hringrásarhagkerfið“. Skýrslan var unnin af starfsmönnum Matís og Landgræðsluna og þar eru margar mikilvægar staðreyndir að finna. Samkvæmt skýrslunni fellur til töluvert magn af lífrænum úrgangi hérlendis á hverju ári eða varlega áætlað 38.000 tonn. Búfjáráburður úr hefðbundnum búskap er að mestu nýttur sem áburður á tún bænda og til landgræðslu bænda. Notkun lífrænna efna til landgræðslu hefur aukist hratt undanfarin ár og sexfaldaðist milli áranna 2015 og 2021. Heildarmagn af lífrænum áburði sem notaður var í landgræðslu er um 8.000 tonn á árinu 2021. Mest hefur aukningin orðið í nýtingu á hænsnaskít en einnig heyrúllum í ýmis verkefni, svo sem til að græða upp rofabörð. Á þurrari hlutum landsins getur það einmitt breytt miklu að nota lífrænt efni sem bindur raka við uppgræðslu. Það sáum við vel á þurru sumri eins og í fyrra á Norður- og Austurlandi þar sem mjög mikilvægt er að halda raka í uppgræðslu. Þá hefur nýting seyru aukist hröðum skrefum og voru 870 tonn nýtt til landgræðslu 2021. Lífrænn úrgangur sem ekki nýtist annaðhvort í landgræðslu eða til ræktunar hefur farið til urðunar og varlega áætlað eru það um 30.000 tonn. Aðeins lítill hluti af úrgangi og skolpi er nýttur en afgangurinn fer um fráveitukerfin og endar í hafinu. Eitthvað hefur þó farið í eldsneytisframleiðslu. 

Virðulegi forseti. Varðandi fyrirspurn hv. þingmanns um aukna nýtingu lífræns úrgangs til áburðar þá vil ég fyrst þakka hv. þingmanni fyrir að setja málið hér á dagskrá. Eins og fram hefur komið er það stefna íslenskra stjórnvalda að draga úr loftslagsáhrifum og ná kolefnishlutleysi ekki síðar en á árinu 2040. Hluti af lausninni er að vinna í anda hringrásarhagkerfisins á öllum sviðum, eins og kemur fram í stefnu umhverfisráðherra í úrgangsmálum fyrir árið 2021–2032 sem bar heitið Í átt að hringrásarhagkerfi og kom út árið 2021. Stýrihópur sem umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra skipaði er að störfum og hefur það hlutverk að vinna að framgangi stefnunnar. Þýðingarmikill hluti hennar er að ná betri árangri við nýtingu á lífrænum úrgangi. Stefnan er að hætta urðun lífræns eða brennanlegs úrgangs á næstu árum, ekki síst til að koma í veg fyrir myndun metans þegar úrgangurinn rotnar við urðunina og veldur skaðlegum loftslagsáhrifum í kjölfarið. Til viðbótar eru áburðarkaup, eins og kom fram í fyrirspurn hv. þingmanns, stór hluti af rekstrargjöldum bænda. Það skiptir máli að bændur geti dregið sem mest úr notkun tilbúins áburðar, bæði af loftslagslegum- og efnahagslegum orsökum. Aðstæður á Íslandi eru talsvert frábrugðnar öðrum Evrópuþjóðum hvað varðar möguleika til aukinnar nýtingar á lífrænum áburði. Gróður og jarðvegseyðing hefur leikið okkur grátt en rofið land skortir fyrst og fremst lífræn efni. Með því að minnka sóun og auka nýtingu lífrænna efna til landgræðslu stuðlum við að því líka að styrkja vistkerfi landsins og fáum í kaupbæti jákvæð hagræn áhrif og jákvæð loftslagsáhrif. Flestar þjóðir heims leita lausna í loftslagsmálum. Unnið er að rannsóknum á þessu sviði mjög víða og mikil þróun er að eiga sér stað, t.d. eru komnar í notkun aðferðir við að endurheimta fosfór úr skólpi frá heimilum, þótt það sé enn þá í smáum stíl, og þá er til tækni í Noregi sem minnkar næringarefnatap úr búfjáráburði sem byggir á raforku og leiðir þannig af sér minni þörf fyrir tilbúinn áburð. Staðan er samt enn sú að efnahagslega er hagkvæmast fyrir landbúnaðinn að kaupa tilbúinn áburð. Aðrar aðferðir eiga enn þá nokkuð í land við að skala sig upp þannig að það verði hagkvæmara að beita þeim á stórum skala, en öðru máli gegnir um nýtingu lífræns áburðar til landgræðslu. Til skemmri tíma virðist hægt að auka nýtingu umtalsvert og notkun lífræns áburðar til landgræðslu hefur raunar sexfaldast á árunum 2015–2021. Nýting á lífrænu hráefni til framleiðslu á áburði á stórum skala kallar á auknar rannsóknir, nýsköpun, skipulag og uppbyggingu innviða. Þá þarf að huga að söfnun, flutningi og dreifingu, kalla þarf til samstarfs við sveitarfélög, framleiðendur, frumkvöðlafyrirtæki og þjónustuaðila, svo aðeins fátt eitt sé nefnt. Það þarf að setja fram markmið, mögulegar sviðsmyndir og móta beinskeytta og trúverðuga áætlun og leiðir til að raungera hana. Þess ber að geta að ef verð á áburði, jarðefnaeldsneyti og öðrum aðföngum heldur áfram að hækka, eins og við höfum séð í kjölfar heimsfaraldurs og nú stríðsátaka, þá kann það að breyta þessari mynd sem og sú staðreynd að loftslagsvandinn verður sífellt alvarlegri og meira aðkallandi. Mögulega verða nýjar aðferðir efnahagslega hagkvæmari en þær gömlu innan tíðar þannig að það er mikilvægt að halda samhengi í þeirri umræðu. Til að vinna að framgangi þessa máls og með hliðsjón af stefnu hringrásarhagkerfisins og í samræmi við loftslagsstefnuna þá hef ég ákveðið að fá ráðgjafa til að vinna að gerð vegvísis um nýtingu á lífrænum efnum. Sú vinna verður unnin í nánu samstarfi við ráðuneyti og stofnanir, stýrihóp um framkvæmd hringrásarhagkerfisins og aðra haghafa. Þessi vegvísir þarf að varða veginn að því hvernig settum markmiðum verður náð og þar þarf að setja fram áætlun sem inniheldur m.a. mat á núverandi ástandi, greiningu á tækifærum og forgangsröðun þeirra og framsetningu sviðsmynda. Það mætti skipta þessu verkefni í tvo hluta þar sem fyrri fasinn er þá undirbúningur, markmiðasetning, gagnasöfnun, greiningar, þróun sviðsmynda o.s.frv., og síðan seinni fasinn þar sem skipulagt samstarf við hagaðila er hafið um útfærslu á vegvísinum, þá við stofnanir, stýrihóp um hringrásarhagkerfið, sveitarfélög, Ráðgjafarmiðstöð landbúnaðarins, Bændasamtökin, Samtök fyrirtækja í sjávarútvegi, Sorpu, Hreinsitækni o.s.frv. Þannig að tækifærin eru ótal mörg, gríðarlega mikið af sprotum í vexti á þessu sviði en mikilvægt er að stilla þessa strengi saman og það er hafið.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu um lífrænan áburð og þau svör sem ráðherrann kemur með. Þetta er náttúrlega eitthvað sem hefur verið gert í gegnum aldirnar, að nota lífrænan áburð, og nú kemur umræðan upp á ný vegna þess að tilbúinn áburður hefur hækkað upp úr öllu valdi. Þá vil ég líka minna á að fyrir nokkrum árum mælti þáverandi þingmaður Þorsteinn Sæmundsson fyrir frumvarpi um áburðarverksmiðju og þótti sumum það svolítið fyndið og sveitalegt en á það algerlega við í dag. Og eins, af því að ráðherrann nefndi að það væri stefna að hætta með urðun, þá lögðum við í Miðflokknum fram frumvarp á síðasta kjörtímabili um sorpbrennslu sem eru orðnar mjög vel gerðar úr garði þannig að þær menga ekki mikið. Það er eitthvað sem þyrfti að líta til framtíðar með.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. matvælaráðherra svörin og hv. þingmanni sem blandaði sér í umræðuna. Við erum öll sammála um mikilvægi þess að nýta lífrænan úrgang betur og meira til áburðar. Þess vegna fagna ég mjög upplýsingum sem ráðherra kom hér með um vegvísi um nýtingu lífræns efnis. Ég vildi gjarnan heyra aðeins meira af því í seinni ræðu. Ég velti dálítið fyrir mér hvort áskoranirnar hér á landi hafi verið sérstaklega greindar eða leiðir til að mæta þeim hér, svo sem eins og rúmmál lífræns efnis miðað við tilbúinn áburð og þá flutningskostnaðurinn sem af því hlýst. Sumt af áburði er með mjög miklu vatnsinnihaldi sem skapar nýjar áskoranir en líka tækifæri í landgræðslunni, eins og hæstv. ráðherra kom inn á. Þá eru það áskoranirnar sem tengjast sýkingarhættu og þar með sjálfsögðum sóttvörnum og ég held að það sé mikilvægt að skoða regluverk um nýtingu lífræns efnis með það í huga að stuðla að nýtingunni án þess að slá af varúðinni. Það er eitt af því sem verður að fara í samhliða eða getur verið hluti af því að vinna vegvísinn. Það er áhugavert að lesa um tilraunir með aukna nýtingu svartvatns, laxamykju, kjötmjöls og alifuglaskíts við landgræðslu, en samhliða innleiðingu hringrásarhagkerfisins og auknum kröfum um söfnun úrgangs getur söfnunin vaxið hratt, t.d. frá fiskeldinu. Markmið okkar allra hlýtur að vera að finna leiðir þar sem hagkvæmasti kosturinn fyrir alla sem framleiða lífrænan úrgang eða lífrænt efni verður að koma honum aftur inn í hringrás náttúrunnar. Það er hagkvæmast fyrir alla; fyrirtæki, einstaklinga og umhverfið.

Virðulegur forseti. Enn þakka ég fyrir bæði frumkvæðið og þá umræðu sem hér hefur verið. Mér segir svo hugur um að þetta umræðuefni verði vaxandi á næstu misserum og árum vegna þess hversu mikil tækifæri eru þarna ónýtt, t.d. að því er varðar hringrásarhagkerfið almennt sem leiðir þá einfaldlega til aukinnar sjálfbærni og þar með aukins fæðuöryggis. Við þurfum að horfast í augu við ákveðnar áskoranir í þessu efni sem kalla á auknar rannsóknir. Það er það sem þar sem vegvísirinn leggur í raun og veru áherslu á þegar hann verður kominn í kring, að rannsóknirnar þurfi verulega að efla og ekki síst að brúa þetta bil frá því að nota lífrænan áburð í landgræðslu og yfir í það að nýta hann í matvælaframleiðslu, því að þá erum við í raun og veru komin með nýjar og aðrar áskoranir. En í þessu eru mikil tækifæri og víða er verið að vinna með sprota og hugmyndir í samfélaginu í þessum efnum. Það hefur komið mér ánægjulega á óvart að þetta snýst ekki bara um frumkvæði og verkefni sem eru í gangi hjá Landgræðslunni, Matís og fleiri slíkum, heldur eru aðilar, til að mynda í landbúnaði, í fiskeldi, í sjávarútvegi, farnir að tileinka sér orðfæri og hugsunarhátt hringrásarhagkerfisins í svo hröðum skrefum að mig hefði ekki órað fyrir því hversu mikilvægur þáttur það er orðið af bæði rekstrarmódeli þessara fyrirtækja, ímyndarsköpun þeirra og samfélagslegri ábyrgð. Þannig að ég held að það séu gríðarlega mörg tækifæri fram undan og ég hlakka til að takast á við þau með þessum aðilum og þinginu.