Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Að lokinni atkvæðagreiðslu um tvö fyrstu dagskrármálin fer fram umræða utan dagskrár um ástandið á kjötmarkaðnum. Málshefjandi er hv. þm. Þuríður Backman. Hæstv. landbrh. Guðni Ágústsson verður til andsvara. Umræðan fer fram samkvæmt 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Herra forseti. Ég stend upp til þess að mótmæla því að það á að keyra í gegnum efh.- og viðskn. á þessum degi breytingu á skattalöggjöfinni sem er algjörlega vanbúin til afgreiðslu úr nefndinni. Það er ágreiningur um hátekjuskattinn sem felst í þessu frv. Það er ágreiningur um fyrirkomulag skattmats og skatteftirlits, ekki bara milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur milli ráðuneytisins og ríkisskattstjóraembættisins. Það er ágreiningur um fyrningargrunn og afskriftareglur og meðferð á ónýttu rekstrartapi og m.a. hefur brtt. verið sett inn í nefndina eftir 1. umr. um málið, sem felur raunverulega í sér nýtt mál sem hefði átt að taka strax til 1. umr. Þessum vinnubrögðum mótmæli ég. Það vantar öll gögn varðandi þessar breytingar á fyrningargrunni og afskriftareglum sem sýnir okkur hvert skattalegt tap ríkissjóðs er vegna þessara breytinga sem áætla má eftir fyrstu skoðun að gæti skipt hundruð millj. kr. Við bíðum eftir gögnum frá ríkisskattstjóraembættinu sem ekki verða tilbúin fyrr en á þriðjudag eða miðvikudag í næstu viku. Það er ótækt, herra forseti, undir þessum kringumstæðum að ætla okkur í stjórnarandstöðunni að taka þátt í að afgreiða málið úr nefndinni við þessar kringumstæður. Við erum að fjalla um breytingu á tekjuskattslögunum sem getur haft veruleg áhrif á tekjur ríkissjóðs og veruleg skattaleg áhrif. Ég beini því til hæstv. forseta að við höfum stuðning forsetaembættisins í því að þetta mál verði ekki tekið út með þessum hætti. Þetta eru engin vinnubrögð og til vansa fyrir þingið ef það á að gerast. Ég veit ekki betur en að enn sé eftir ein vinnuvika af starfi þingsins fyrir jól og ég óska eftir því og krefst þess að þetta mál verði ekki afgreitt út á þessum degi.

Herra forseti. Efh.- og viðskn. þingsins hefur fundað stíft að undanförnu enda liggja mörg þingmál fyrir nefndinni. Um sum þessara mála er ágætt samkomulag og almennt á það við um vinnubrögð í efh.- og viðskn. að sátt er um vinnubrögðin. Öðru máli gegnir um tekjuskattsfrv. ríkisstjórnarinnar. Um það er bullandi ágreiningur, ekki aðeins á milli stjórnar og stjórnarandstöðu heldur hefur einnig komið fram ágreiningur innan stjórnarliðsins. Í ofanálag liggur fyrir að ýmsar upplýsingar sem eru nauðsynlegar fyrir þingmenn til að móta sér afstöðu liggja ekki fyrir og eru ekki væntanlegar fyrr en upp úr helgi. Nú hefur því verið lýst yfir að á skyndifundi sem boðaður hefur verið í efh.- og viðskn. í hádeginu í dag eigi að beita meirihlutavaldi til þess að rífa þetta mál út úr þingnefndinni. Ég tek undir þau mótmæli sem hér hafa verið höfð í frammi um að málið verði afgreitt frá efh.- og viðskn. á fundi í dag.

Virðulegi forseti. Það er ekkert nýtt að það þurfi að halda mönnum að verki í efh.- og viðskn. Ég vil vekja athygli á því að nefndin er að fjalla um mörg mál og á dagskrá fundarins í dag eru líklega ein tíu mál sem hafa verið afgreidd úr nefndinni á undanförnum dögum. Það er heldur ekkert nýtt að sum af þeim málum sem til nefndarinnar koma eru ágreiningsmál enda eru mörg þeirra stórmál og ekkert nýtt að þau séu þá afgreidd út í ágreiningi þar sem ýmsir telja sig ekki hafa fengið nægar upplýsingar. Ég vil þó fullyrða að í þessu máli hefur allra þeirra upplýsinga sem óskað hefur verið eftir ýmist verið aflað eða gerðar ráðstafanir til þess að hægt verði að afla þeirra. Það er líka oft þannig að efh.- og viðskn. þarf að vinna mál undir mikilli tímapressu og menn þurfa að innbyrða mikið magn af upplýsingum á skömmum tíma. Varðandi þau tilteknu mál sem þarna eiga í hlut í tekjuskatti og eignarskatti þá eru þau ekkert flókin í sjálfu sér. Varðandi þá brtt. sem var verið að ræða áðan um breyttar fyrningarreglur þá er í sjálfu sér verið að tala um tvö jafngild fyrningarkerfi. Það er einungis spurning um hvort það hefur einhver tímabundin áhrif á tekjur ríkissjóðs til eða frá í tvö, þrjú ár. En eftir að þeim árum er lokið þá eru tekjurnar jafngildar þannig. Því er ekki eins og verið sé að taka þarna ákvörðun um einhver stórmál til langrar framtíðar. Varðandi önnur atriði í skattafrv. þá eru þar vel þekkt ágreiningsmál svo sem eins og um hátekjuskatt og slíka þætti sem ekki þarf í sjálfu sér neitt nýtt að koma fram um.

Herra forseti. Hv. þm. og formaður efh.- og viðskn. segir að þetta sé ekki flókið mál. Ég geri mér fyllilega grein fyrir því að það er ekkert flókið við það að hlýða fyrirmælum úr Stjórnarráðinu um að afgreiða mál af þessu tagi með hraði í gegnum nefndina. Það er ekkert flókið. En ef menn ætla að afgreiða þetta þingmál málefnalega þá þurfa að vera til staðar nauðsynlegar upplýsingar. Þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa óskað eftir ýmsum upplýsingum sem við fáum ekki í hendur fyrr en í byrjun næstu viku. Við erum að fara fram á það og óska eftir því að málið verði ekki afgreitt úr nefnd fyrr en þessar upplýsingar liggja fyrir. Þetta eru málefnaleg rök og þetta eru sanngjörn rök og þetta er sanngjörn beiðni og við væntum þess að á fundi efh.- og viðskn. í hádeginu í dag verði fallið frá þessari kröfu sem væntanlega er komin úr Stjórnarráðinu um að málið sé afgreitt nánast í blindni út úr nefndinni í dag.

Herra forseti. Þrátt fyrir hörð mótmæli get ég ekki séð að nokkur bilbugur sé á hv. formanni efh.- og viðskn. um að knýja málið út úr efh.- og viðskn. í dag þrátt fyrir mótmæli okkar. Þetta eru forkastanleg vinnubrögð. Við höfum verið á löngum og stífum fundum, ekki bara einu sinni á dag heldur tvisvar á dag mestalla þessa viku þannig að það vantar ekki að við höfum verið að vinna okkar vinnu í þessari nefnd. Þar eru bara mörg mál og flókin. Ég vil nefna vegna þessa sérstaka máls að það er ágreiningur milli stjórnarflokkanna um það. Það er ágreiningur milli ráðuneytisins og ríkisskattstjóraembættisins um það. Þetta er nýtt mál sem er sett inn í nefndina þegar málið hefur verið afgreitt við 1. umr., algerlega nýtt mál varðandi fyrningargrunninn og afskriftareglur. Það er ótækt og engin vinnubrögð þegar við fáum ekki að vita hvaða skattaleg áhrif þetta hefur í tekjutap, sem menn telja að geti skipt hundruðum milljóna, þ.e. að það eigi að afgreiða málið út úr nefndinni áður en við fáum slíkar upplýsingar. Ég hlýt að mótmæla því, herra forseti, að þetta sé gert með þessum hætti og að í önnum þessa dags sé verið að skjóta inn einhverum hálftíma fundi, málamyndafundi til þess að reyna að afgreiða þetta mál út. Ég fer eindregið fram á það við formann efh.- og viðskn. að málið verði ekki afgreitt fyrr en með eðlilegum hætti eftir helgi þegar við höfum fengið umbeðin gögn frá ríkisskattstjóraembættinu. Það er algjört lágmark fyrir utan önnur atriði frv. sem þarf að ræða frekar. Það er ekki boðlegt, herra forseti, að það þurfi að flýta málinu svo af því að einhver hluti af efh.- og viðskn. er að fara utan í næstu viku. Ég mótmæli þessum vinnubrögðum.

Virðulegi forseti. Það eina sem er nýtt í þessu máli er að hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir hefur áhyggjur af því hvort það sé ágreiningur innan stjórnarliðsins um málið.

Ert þú að fara utan?

Ég hélt að það væri ekki sérstakt áhyggjuefni hjá henni. Varðandi frammíkall hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar skal ég alveg upplýsa það að við tveir ásamt fleiri nefndarmönnum úr efh.- og viðskn. erum í þingmannanefnd EFTA og samkvæmt þingskyldum okkar eigum við að sækja þar fundi sem búið er að setja á í næstu viku. Það skiptir svo sem ekki höfuðmáli. Aðalmálið í þessu er að þær upplýsingar sem hv. nefndarmenn óska eftir geta legið fyrir áður en málið verður tekið fyrir. Þótt málið sé afgreitt í dag þá skiptir það ekki máli að því leyti til að hv. nefndarmenn geta algjörlega fengið þessar upplýsingar áður en málið kemur hingað til umræðu og áður en þeir þurfa að leggja fram nefndarálit sín þannig að það stoppar þá í sjálfu sér ekki neitt. Hvað mig sjálfan varðar þá hef ég fengið allar þær upplýsingar sem ég þarf um þetta mál. Þetta mál er afar einfalt að því leyti til að þetta hefur þegar til lengri tíma er litið engin áhrif á tekjur ríkissjóðs til eða frá varðandi tekjuskatt fyrirtækja. Hugsanlega gætu 100 eða 200 millj. til eða frá haft einhver áhrif á tekjur ríkissjóðs í eitt eða tvö ár. En til lengri tíma litið hefur það engin áhrif. Málið er því ekki eins flókið og hv. þingmenn vilja vera láta. Síðan hefur það alltaf verið svo í störfum efh.- og viðskn. að ef nefndarmenn óska eftir því að taka upp mál milli 2. og 3. umr. til að koma að einhverjum upplýsingum eða fá þau rædd þá hefur það alltaf verið velkomið af minni hálfu.

Virðulegur forseti. Við stöndum að mestu frammi fyrir orðnum hlut varðandi fjárráðstöfun vegna ársins 2002. Ég vek athygli á að hér er ekki um lokauppgjör að ræða. Það er ekki fyrr en lokafjárlög vegna ársins 2002 liggja fyrir að það er klárt. Einnig þarf að liggja fyrir álit Ríkisendurskoðunar á reikningi ársins áður en raunverulega er hægt að loka málinu. Af framangreindum ástæðum situr þingflokkur Samfylkingarinnar hjá við afgreiðslu fjáraukalaga.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði við 3. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2002. Meginhluta þess sem hér er verið að greiða atkvæði um hefur framkvæmdarvaldið þegar skuldbundið sig til að framkvæma og láta ganga eftir þannig að að hluta til er bara um staðfestingu þingsins að ræða sem ég tel reyndar að hefði átt að bera að með öðrum hætti. Flestar þessar fjárheimildir eiga að koma inn í fjárlög þessa árs eða þess næsta. Það er því ljóst að þessi fjáraukalög eru algjörlega á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og meiri hluta hennar. Hins vegar eru við 3. umr. bornar inn nokkrar brtt. við frv., og þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs munu sitja hjá við þann hluta frv. sem lýtur að tekjuhlið en munu óska eftir sératkvæðagreiðslu um einstaka liði á þeim brtt. á gjaldahliðinni sem hérna eru lagðir inn til 3. umr.

Herra forseti. Þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs greiða atkvæði gegn þessum útgjaldaliðum, 220 millj. kr. framlagi í tengslum við einkavæðingu ríkisstjórnarinnar á árinu. Það gerum við á þeirri forsendu að viðhlítandi skýringar hafa ekki verið gefnar í þinginu um sundurgreiningu fjárins eða hvernig því er ráðstafað. Stofnunum ríkisins er eðlilega gert að skýra og skilgreina rækilega hvernig skattfé er ráðstafað en þegar kemur að einkavæðingunni opnar ríkisstjórnin allar fjárhirslur almennings fyrir sjálftöku meintra sérfræðinga í einkavæðingu. Við mótmælum þessum vinnubrögðum harðlega og greiðum atkvæði gegn þessum útgjaldalið.

Virðulegi forseti. Ég vek athygli á því að hér er verið að loka fjárlögum ársins 2002. Að vísu eiga eftir að koma lokafjárlög sem verða eins konar uppgjörsfjárlög. Ég vek athygli á því að inn á tekjuhlið þessa frv. eru færðar tekjur af óseldum eignum. Það eru færðar inn tekjur á þetta ár, andvirði af sölu Búnaðarbankans og Landsbankans sem liggur alveg ljóst fyrir að mun ekki koma inn fyrr en á næsta ári ef samningar verða endanlega gerðir. Ég tel óeðlilegt, herra forseti, að færa til tekna á þessu ári tekjur af óseldum eignum til þess að bæta útkomu á niðurstöðutölunni.

Herra forseti. Ég vil gera grein fyrir atkvæði mínu. Ég styð þetta frv. í heild sinni en tek það fram til áréttingar á skoðun minni sem ég kynnti í þinginu í gær að ég er andvígur einum lið í frv. sem er niðurfelling fjármagns til þátttöku í eignarhaldsfélögum á landsbyggðinni. Ég tel að sú breyting í frv. sé ekki í samræmi við afgreiðslu þingsins á tillögu ríkisstjórnarinnar um stefnu í byggðamálum. Í þingskjalinu segir svo, með leyfi forseta, í áliti meiri hluta iðnn.: ,,Nefndin telur jafnframt mikilvægt að styrkja varanlega rekstur atvinnuþróunarfélaganna ásamt eignarhaldsfélögum og atvinnuþróunarsjóðum.`` Það er því alveg ljóst, herra forseti, að vilji þingsins er sá að halda áfram að styðja við starfsemi eignarhaldsfélaga.

Herra forseti. Einkenni efnahagsstjórnarinnar birtist ljóslifandi í þessu frv. og afleiðingar ríkisstjórnarstefnu Sjálfstfl. og Framsfl. má sjá hvarvetna í samfélaginu. Hér á landi er minni hagvöxtur en í nágrannaríkjunum og svo verður áfram á næsta ári. Þetta fer saman við vaxandi atvinnuleysi og stóraukna skuldasöfnun einstaklinga og fyrirtækja. Og erlendar skuldir þjóðarbúsins hafa aldrei verið meiri en nú. Ríkisstjórnin hefur auk þess fallið í þá freistni að úthluta ótæpilega jólagjöfum í ár sem er síst til að bæta stöðuna. Samfylkingin vill snúa af þessari braut og hafnar alfarið þeirri stefnu sem ríkisstjórnin hefur rekið. Við lýsum því allri ábyrgð á þessum fjárlögum á hendur ríkisstjórninni og munum sitja hjá við tillögur meiri hlutans og þingmanna annarra þingflokka en okkar eigin.

Herra forseti. Fjárlög fyrir árið 2003 eru að koma til lokaafgreiðslu. Hér hefur verið mælt fyrir allmörgum brtt., bæði frá meiri hluta fjárln. og ýmsum öðrum, og koma þær nú til afgreiðslu. Það er ljóst að þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs mundu vilja leggja upp aðrar áherslur í þessu fjárlagafrv. en engu að síður munu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs styðja þær tillögur sem hér eru til bóta og lúta að þeim málefnum í jákvæða átt sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð vill styðja. Gildir þar einu hvort það eru tillögur frá meiri hluta fjárln. eða öðrum þingflokkum. Við munum meta þær málefnalega, hverja og eina. Við munum sitja hjá við þær tillögur sem við teljum að lúti beint að framkvæmd og ábyrgð ríkisstjórnarmeirihlutans og eins þær tillögur sem okkur finnst ekki vert að styðja. Við munum greiða atkvæði gegn þeim tillögum sem ganga þvert á stefnu Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs. Ég vil þó vekja athygli á einu. Við erum að afgreiða fjárlög fyrir árið 2003 án þess að nein vegáætlun eða flugmálaáætlun sé í gildi. Það liggur ekki fyrir samræmd samgönguáætlun sem ætti að taka á skiptingu fjár til samgöngumála. Það er skylt að fyrir liggi vegáætlun, áætlun um skiptingu vega- og samgöngufjár á meginliði, við afgreiðslu fjárlaga. Svo er ekki og ég mótmæli því að við afgreiðum fjárlög með slíka opna heimild. Það hefði verið afar nauðsynlegt að vegáætlun lægi fyrir við afgreiðslu fjárlaga eins og lög kveða á um.

Herra forseti. Eins og ég gerði grein fyrir í ræðu í gærkvöldi við lokaumræðu um fjárlagafrv. munu þingmenn Frjálslynda flokksins greiða tillögum atkvæði eftir efni þeirra. Við munum styðja tillögur jafnt frá stjórnarandstöðu og stjórnarflokkunum eftir því sem okkur finnst um málefnið, líkt og við höfum ávallt gert, og vonumst við auðvitað til þess að sumar af þeim tillögum sem m.a. við flytjum og styðjum sérstaklega verði afgreiddar jákvætt. Að öðru leyti mun auðvitað afgreiðsla fjárlaganna í heild vera á ábyrgð ríkisstjórnarinnar.

Virðulegur forseti. Ég bið menn að doka aðeins við með að taka ákvörðun um að vera á móti. Hér er um að ræða tillögu sem ég vísa til á bls. 18 undir liðnum ,,Hert skatteftirlit``. Þar leggjum við til að setja 100 millj. kr. í það að herða skatteftirlitið og ná með því eins og stendur í tillögunni 800 millj. kr. tekjum. Þetta er raunhæf tillaga. Þess vegna hvet ég stjórnarliða eindregið til að styðja hana. Hún er til að efla ríkissjóð og við eigum að hugsa um hann.

Herra forseti. Tillögur okkar í Vinstri hreyfingunni -- grænu framboði í skattamálum í tengslum við þessi fjárlög byggja fyrst og fremst á því að afla fjár til að standa straum af kostnaði við þær útgjaldatillögur sem við gerum. Við leggjum til að fallið verði frá því að lækka hátekjuþrepið um 2% en með því móti færum við ríkissjóði 300 millj. kr. Við leggjum til 2% hækkun á fjármagnstekjuskatti en í því sambandi leggjum við áherslu á að gilda þurfi frítekjumark til að hlífa smásparendum. Þá leggjum við til hækkun á tekjuskatti fyrirtækja sem afli ríkissjóði 750 millj. kr. VG hefur við þessa umræðu um fjárlögin beitt sér fyrir því að snúið verði af þeirri braut sem farin hefur verið í skattamálum allar götur frá árinu 1991, fyrst í samstarfi Sjálfstfl. og Alþýðuflokks, síðan í samstarfi Sjálfstfl. og Framsfl. en á öllu þessu tímabili hafa tillögurnar gengið út á að færa skattbyrði af fyrirtækjum yfir á launafólk með slæmum félagslegum afleiðingum.

Herra forseti. Í þessari sundurliðun í tölul. 4.4.1 er um að ræða hækkun á stimpilgjöldum en með þeirri tillögu er fallið frá því að stíga fyrsta áfanga í að lækka stimpilgjöld sem hefðu skilað sér mjög vel, sérstaklega til einstaklinga og lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Þetta er ranglátur skattur sem leggst þungt á fólk í fjárhagsþröng og þyngra á lítil fyrirtæki en stór og veikir samkeppnisstöðu fyrirtækja gagnvart erlendum fyrirtækjum. Skatturinn er líka ósanngjarn gagnvart þeim sem eru að koma sér þaki yfir höfuðið. Samfylkingin vísar allri ábyrgð á þessari skattahækkun á ríkisstjórnina.

Herra forseti. Hér er gerð tillaga um það að Alþingi fái 10 millj. kr. til þess að sinna hagrannsóknum. Allt frá því að Þjóðhagsstofnun var aflögð hefur það verið í umræðu að eðlilegt mætti telja að Alþingi hefði aðgang að hlutlausum aðila til að yfirfara m.a. þjóðhagsspá. Því miður hefur það ekki verið. Hins vegar hafa verið settar á laggirnar ýmsar deildir, m.a. í fjmrn. og á Hagstofunni og síðan hjá Alþýðusambandi Íslands og nú er bætt við fleiri launþegahreyfingum til að sinna þessum málum en Alþingi er látið sitja hjá á meðan fjármagn fer víða. Herra forseti. Það er nauðsynlegt að samþykkja þessa tillögu þannig að við sitjum við það borð að við getum haft aðgang að hlutlausum aðilum til að yfirfara ýmsar spár og hagstærðir.

Herra forseti. Ég vil bara rifja það upp að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. lýstu því báðir yfir í fyrra að það yrði með einhverju móti gripið til ráðstafana til þess að gera þingmönnum kleift að eiga kost á því að fá sérfræðilega ráðgjöf. Ekki hefur verið staðið við þetta. Það hefur komið fram í umræðum í þinginu, ekki síst af hálfu okkar sem sitjum í efh.- og viðskn. og fjárln., að það er miklu verra fyrir okkur að fá upplýsingar sem við þurfum til þess að geta sinnt störfum okkar heldur en áður. Ég lýsi því yfir, herra forseti, að ég mótmæli því að hæstv. forsrh. og hæstv. fjmrh. hafi ekki staðið við þær yfirlýsingar sem þeir gáfu í þessum efnum í fyrra.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða tillögu um að bæta Háskóla Íslands upp þá fjárvöntun sem ekki er deilt um. Það er ekki deilt um að þessa fjármuni vanti. Í rauninni gildir það sama um brtt. efst á bls. 9 varðandi Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands. 

Ég vil vekja athygli hv. þingmanns á að það er tölul. 4 sem nú er verið að greiða atkvæði um, ráðstöfunarfé.

Það er rétt, virðulegur forseti. --- Ráðstöfunarfé, fyrirgefið. Þá doka ég við þangað til kemur að 5. tölul.

Virðulegur forseti. Það er um að ræða þessa tillögu um að styðja við háskólann með 740 millj. kr. fjárframlagi sem er óumdeild upphæð varðandi vöntun á fjármunum þannig að við leggjum það þá til. En út af stendur reyndar 176 millj. kr. fjárvöntun vegna nemendafjölgunar og það sama gildir í rauninni um tvær næstu tillögur sem varða Háskólann á Akureyri og Kennaraháskóla Íslands. Þar er hlutfallslega nákvæmlega sama tillaga á ferðinni. Það er óumdeild fjárvöntun í öllum tilvikum, virðulegur forseti, sem um er að ræða. Þess vegna gerir Samfylkingin þessa tillögu.

Herra forseti. Það er engu líkara en að ríkisstjórnin og ríkisstjórnarflokkarnir hafi það á stefnuskrá sinni að gera Háskóla Íslands að niðursetningi í háskólaflóru landsmanna. Tillögur meiri hluta fjárln. til úrbóta eru fyrir neðan allar hellur og breyta engu um það samningsbrot sem verið er að fremja á Háskóla Íslands, bæði samningi háskólans við menntmrn. og kjarasamningum við fjmrn. Það er alger nauðsyn að þessi leiðrétting nái fram að ganga hjá Háskóla Íslands ef það á að forða Háskóla Íslands frá því að verða niðursetningur í háskólaflórunni. Ég segi já.

Herra forseti. Enn er gerð tilraun til þess að bæta fjárhagsstöðu framhaldsskóla. Við 2. umr. fjárlaga var felld frá okkur tillaga um mun hærri upphæð. Hér er gerð tillaga um að tekin verði af framhaldsskólunum sú kvöð að fara í flatan niðurskurð um 370 millj. kr. Það er augljóst að framhaldsskólarnir hafa átt við fjárhagsörðugleika að etja nú um langt skeið og því miður hefur ekki verið vilji til þess að taka á þeim vanda, t.d. er gert ráð fyrir því miðað við tillögur sem hér liggja fyrir frá meiri hluta fjárln. og ríkisstjórn að nemendur í framhaldsskólum verði færri á næsta ári en á þessu ári og trúi því hver sem trúa vill. Herra forseti. Hér er stigið skref í átt að því að bæta fjárhag framhaldsskólanna en miðað við atkvæðagreiðslutöfluna lítur ekki út fyrir að það sé vilji í þessum sal til þess að bæta stöðu þeirra.

Virðulegur forseti. Í umræðum um fjárlög kom það fram í skýringum í ræðu hjá hæstv. menntmrh. að hann ætlaði að setja fjármuni til þessa verkefnis af ráðstöfunarfé ráðherra. Í gögnum sem fjárln. hefur undir höndum er talið að lágmarksupphæðin sé um 8 millj., það þurfi 8 millj. til að framkvæma þetta, og þess vegna leggjum við þessa tillögu til og þess vegna var einnig til staðfestingar lagt til að lækka ráðstöfunarfé ráðherrans sem þessu nemur.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu um framlag upp á 8 millj. kr. til að stofna framhaldsskóla á Snæfellsnesi. Næst á dagskrá er tillaga sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar -- græns framboðs flytjum ásamt þingmönnum Frjálslynda flokksins um stofnun framhaldsskóla á Snæfellsnesi upp á 15 millj. kr. Við teljum að það sé lágmarksupphæð til þess að þetta geti farið með eðlilegum hætti í gang og ákvörðun verði tekin og því sitjum við hjá við atkvæðagreiðagreiðslu um þessa tillögu. Næsta tillaga okkar, um 15 millj. í þetta verkefni, kemur hins vegar til atkvæða á eftir.

Herra forseti. Af því tilefni að þessi brtt. er flutt er rétt að upplýsa það sem fram hefur komið á öðrum vettvangi að unnið er að því innan stjórnarliðsins að koma á fót framhaldsskóla á Snæfellsnesi og því er þessi tillaga óþörf.

Virðulegi forseti. Framboð á menntun leggur grunn að samkeppnishæfni atvinnulífs og búsetu á hverjum stað. Þessu gera Snæfellingar sér grein fyrir og því hafa þeir eindregið sótt eftir því að fá að stofna eigin framhaldsskóla. Það er fullkomin samstaða meðal sveitarfélaga á Snæfellsnesi um stofnun framhaldsskóla þar. Þetta mál hefur verið unnið vel heima fyrir og í samráði við menntmrn. Menntmrh. gaf yfirlýsingu við atkvæðagreiðslu við 2. umr. fjárlaga um að ráðherra væri reiðubúinn að leggja til fjármuni af ráðstöfunarfé ráðuneytisins til undirbúnings framhaldsskóla. Ég tel, virðulegi forseti, að það eigi að taka ákvörðun um stofnun framhaldsskólans og það eigi að vera sérmerkt á fjárlögum. Það mun fleyta málinu með mun meira öryggi áfram. Það er það sem Vinstri hreyfingin -- grænt framboð leggur til með þingmönnum Frjálslynda flokksins.

Hæstv. forseti. Fjárlög ársins 2003 eru ákaflega rýr hvað varðar fjárveitingar til byggðamála eins og kom fram í umræðum í gær. Hér eru hins vegar greidd atkvæði um brtt. fulltrúa Samfylkingarinnar í fjárln. um að auka fjárframlög til jöfnunar námskostnaðar um 58 millj. kr. Þetta er tillaga um að auka jafnrétti milli íbúa landsins til þess að senda unglinga sína til náms í framhaldsskóla og ég hvet þingmenn til að greiða þessu byggðamáli atkvæði sitt.

Herra forseti. Enn skal látið á það reyna hvort vilji finnist hér á Alþingi til þess að rétta lítillega hraksmánarlegan hlut íslenska ríkisins hvað varðar framlög til þróunarsamvinnu, mannúðarmála og neyðaraðstoðar. Nú liggur fyrir að ef engar breytingar verða á gerðar mun þetta hlutfall fara lækkandi á næsta ári á nýjan leik. Er það heldur dapurlegt og fjarri þeim áformum sem hæstv. ríkisstjórn boðaði fyrir 3--4 árum um að nú stæði til að gera bragarbót og láta þetta hlutfall fara hækkandi í áföngum á næstu árum. Það hefur ekki gengið eftir, þvert á móti lækkar framlag okkar til þróunarsamvinnu, mannúðarmála og neyðaraðstoðar sem hlutfall af landsframleiðslu í einu mesta góðæri Íslandssögunnar. Það er dapurlegt þannig að við leggjum til að þetta verði hækkað um 280 millj. kr. --- en ég sé að vísu á jólaljósunum, bæði þeim rauðu og líka þeim gulu, að ekki er líklegt að þetta nái fram að ganga, svo dapurlegt sem það nú er.

Herra forseti. Við flytjum þessa brtt., ég og hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson, um fjármögnun á kræklingaeldi. Tillagan var flutt þegar engar fjárveitingar voru í umræðunni í 2. umr. en kölluð aftur til 3. umr. Nú er hins vegar komin fram tillaga frá meiri hlutanum um 5 millj. Það verður að taka þann vilja fyrir verkið og vonandi verður hún samþykkt.

Virðulegi forseti. Eins og fram kom hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni var þessi tillaga flutt vegna þess að ekki voru settar inn fjárheimildir samkvæmt eindregnum vilja allra nefndarmanna í sjútvn. um stuðning við kræklingaeldi. Nefndin var sammála um að kræklingaeldi skyldi stutt um 5 millj. kr. Það hefur verið lagfært á milli umræðna og þess vegna leyfum við okkur að afturkalla tillöguna.

Herra forseti. Þessi tillaga felur það í sér að gert verði sérstakt átak í uppbyggingu leiguíbúða en eins og allir þekkja ríkir neyðarástand nú á leigumarkaðnum, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu en þar eru yfir 2.000 manns á biðlista. Þessi tillaga felur það í sér að komið verði á fót 600 leiguíbúðum á ári næstu fjögur árin, þ.e. 2.400 íbúðum, með 1% vöxtum en það er grundvallarmunur á lánskjörum frá því sem nú er. Ríkisstjórnin býður félagasamtökum, námsmönnum, Öryrkjabandalaginu og sveitarfélögum upp á vaxtakjör sem eru 3,5--4,5% sem eru óviðráðanleg, bæði fyrir félagasamtök og sveitarfélög, og því er lítið byggt af leiguíbúðum. Þessi tillaga mun lækka leigu á meðalleiguíbúð, þriggja herbergja íbúð, um 10--15 þús. kr. á mánuði.

Herra forseti. Hér er verið að greiða atkvæði um tillögu sem ætlað er að koma í veg fyrir að dragast þurfi saman þjónusta við fatlaða á Vestfjörðum. Sérstaklega snýr þessi tillaga að verkefnum sem hafa verið unnin á Hólmavík og þjónustu við fatlaða þar. Í tillögum frá meiri hlutanum sem hér verða greidd atkvæði um á eftir er komin fram tillaga um 4 millj. í þetta verkefni. Við flutningsmenn teljum að það dugi ekki til og þess vegna væri þinginu fyrir bestu og fólki á Vestfjörðum fyrir bestu að þessi tillaga okkar yrði samþykkt.

Herra forseti. Atvinnulaus maður fær um 73 þús. kr. á mánuði í atvinnuleysisbætur. Skattleysismörkin eru nú sem kunnugt er liðlega 70 þús. kr. og koma þá rúmlega 3 þús. kr. til skattlagningar. Síðan koma stéttarfélagsgjöld, iðgjöld í lífeyrissjóð o.fl. En þegar upp er staðið fær hinn atvinnulausi einstaklingur um 68 þús. kr. í sinn hlut. Af þeim peningum lifir ekki nokkur maður. Við erum að leggja til 115 millj. kr. framlag í Atvinnuleysistryggingasjóð svo að unnt sé að greiða atvinnulausu fólki desemberuppbót á við það sem launafólk fær í vasann upp á tæpar 40 þús. kr.

Herra forseti Þegar ríkisstjórnin gerði samkomulagið við aldraða um leiðréttingu á bótum til þeirra þá var hvorki tekið samhliða á atvinnuleysisbótunum, vasapeningum til vistmanna á stofnunum né ýmsum öðrum greiðslum úr velferðarkerfinu. Atvinnuleysi fer vaxandi og eins og kom fram áðan eru atvinnuleysisbætur rúmar 73 þús. kr. á mánuði. Ef atvinnuleysisbætur hefðu fylgt launavísitölu þá væru greiðslurnar 15 þús. kr. hærri á mánuði. Við leggjum til hækkun atvinnuleysisbóta til samræmis við launavísitölu og samkomulag Landssambands eldri borgara og ríkisstjórnarinnar í þessum lið. Ég segi já.

Virðulegi forseti. Það lítur einna helst út fyrir að mistök hafi orðið þess valdandi að Kvennaráðgjöfin féll út úr fjárlagafrv. sem við nú fjöllum um, en af óviðráðanlegum orsökum barst fjárln. ekki umsókn um fjárframlagið frá Kvennaráðgjöfinni fyrr en 3. des. Hún hefur þó átt sinn fasta sess á fjárlögum mörg undanfarin ár. Kvennaráðgjöfin var stofnuð árið 1984 og er meginmarkmið hennar að veita konum ókeypis lagalega og félagslega ráðgjöf, konum sem þurfa leiðsögn til að finna réttar leiðir í kerfinu til að fá úrlausn sinna mála. Hér er um að ræða konur sem ekki hafa ráð á öðrum úrræðum og væri það mikið slys ef þessi ráðgjöf félli niður. Í þeirri tillögu sem við greiðum nú atkvæði um er lagt til að 700 þús. kr. verði settar til Kvennaráðgjafarinnar á næsta ári og ég treysti því að hv. alþm. sjái alvöru málsins og styðji tillöguna.

Herra forseti. Ríkisstjórnin hefur haft 7 þús. kr. á mánuði af lífeyrisþegum með aftengingu lífeyrisgreiðslna við launavísitölu á árinu 1996. Hluta af því sem með þessum hætti var tekið úr vösum lífeyrisþega knúði Landssamband eldri borgara ríkisstjórnina til að skila aftur nú um áramótin. Ríkisstjórnin hefur ýtt út af borðinu óskum lífeyrisþega um að miða lífeyrisgreiðslur við launavísitölu. Þessi tillaga gengur út á það að hækkun lífeyrisgreiðslna og félagslegra bóta verði í samræmi við launavísitölu sem er krafa bæði Öryrkjabandalagsins og Landssambands eldri borgara.

Herra forseti. Það hafa verið miklir erfiðleikar í rekstri heilbrigðisstofnana á undanförnum árum og þá sérstaklega í rekstri Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Það hefur verið bætt. En eftir stendur að styrkja rekstur Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Það á bæði við taprekstur á þessu ári og eins fyrirsjáanlegan mikinn halla á næsta ári. Því er hér lagt til að sjúkrahúsið verði styrkt þannig að það geti veitt þá þjónustu sem við ætlumst til af þessari stofnun.

Herra forseti. Lengi hefur verið nokkur fjárhagslegur vandi í Fjórðungssjúkrahúsinu á Akureyri ásamt fleiri sjúkrastofnunum. Nú hefur verið tekið á vanda Landspítala -- háskólasjúkrahúss. Því er óskiljanlegt að ekki skuli hið sama gilda um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri. Hér er tillaga um að gengið verði í þá átt að bæta fjárhagsstöðu sjúkrahússins. Það er sérkennilegt að þrátt fyrir að tekið hafi verið á vandanum á Landspítala -- háskólasjúkrahúsi þá hafa engar skýringar fengist á því hvernig á því standi að ekki gildi hið sama um Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri.

Virðulegur forseti. Hér er í rauninni um neyðartillögu að ræða vegna þess að það ríkir neyðarástand varðandi sjúkraflutninga á þeim sex stöðum sem verið er að tala um að skipta þessari peningaupphæð á, 2,5 millj. kr. á hvern stað, vegna þess að ekki er um að ræða nema einn sjúkraflutningamann á hverjum þessara staða, m.a. Borgarnesi, Ólafsvík, Búðardal, Hólmavík, Patreksfirði og fleiri stöðum. Það ríkir í rauninni neyðarástand. Ég vek athygli hv. þingmanna meiri hlutans á því að þeir eru að fella tillögu um að koma í veg fyrir neyðarástand sem ríkir í þessum málum.

Hæstv. forseti. Við greiðum nú atkvæði um tillögu frá 1. minni hluta fjárln. um að veita 100 millj. kr. í öryggisaðgerðir hjá Vegagerðinni. Liðið vor var samþykkt nokkuð metnaðarfull umferðaröryggisáætlun. En sá galli var á henni að engir peningar fylgdu með. Það var hins vegar boðað hér í umræðu um umferðaröryggisáætlun, en sennilega hefur það bara gleymst við fjárlagagerð hjá hæstv. ríkisstjórn. Þess vegna gefst hæstv. ríkisstjórn og stjórnarsinnum nú kærkomið tækifæri til að greiða þessari tillögu atkvæði og standa þá við gefin loforð og veita 100 millj. kr. til Vegagerðarinnar til að útrýma og ganga hraðar fram í að útrýma slysasvæðum í vegakerfi okkar Íslendinga.

Herra forseti. Í fjárlögum fyrir árið 2003 er lítið um framlög til byggðamála. Það hefur komið hér skýrt fram. Það er til lítils að setja sér metnaðarfulla byggðaáætlun ef ekki á að fylgja henni eftir. Byggðaáætlun er meira en pappír. Það þarf fjármagn til þess að vinna eftir henni. Í umræðum í tengslum við gerð byggðaáætlunar og aðgerðir í byggðamálum hefur því verið hampað að atvinnuþróunarfélögin séu mikilvægur liður í að vinna að þessari byggðaáætlun og einnig mikilvægi þess að efla byggð og atvinnulíf á landsbyggðinni. Það er ekki nægilegt að viðhafa stór og fögur orð. Það þarf að fylgja þessu eftir. 20 millj. kr. eru algert lágmark til að fylgja eftir vísitöluhækkunum og í raun raunhækkunum, þ.e. að raungildi til atvinnuþróunarfélaganna. En við leggjum til 100 millj. kr. því að við viljum stórefla þessar stofnanir.

Herra forseti. Hér er ríkisstjórnin að fara fram á að fá heimild til að selja jarðir eða hluta af jörðum í einum 16--18 tilvikum í viðbót við þau milli 50--60 sem lögð voru fram í fjárlagafrv. í haust þannig að samtals er þá ríkisstjórnin með í höndum heimildir til að selja upp undir 80 jarðir eða jarðarhluta. Ég gagnrýni það að engar eða afar takmarkaðar upplýsingar fylgja með um það í hvaða tilgangi viðkomandi heimildar sé aflað, hverjum sé ætlunin að selja. Það er ljóst að meðferð ríkisstjórnarinnar á málefnum ríkisjarða og lands í opinberri eigu er afar handahófskennd. Á sama tíma og ríkið gengur fram af mikilli hörku í samskiptum við landeigendur í svonefndu þjóðlendumáli þá selur ríkið jarðnæði úr sinni eigu, oft til einkaaðila sem ekki sitja á viðkomandi jörðum, og veldur það því að aðgangur almennings að þessu landi verður enn takmarkaðri en ella. Þessa framkvæmd þessara mála, herra forseti, gagnrýnum við mjög harðlega en sitjum hjá þar sem í einstökum tilvikum getur verið um eðlilegar heimildir að ræða.

Herra forseti. Þessi tillaga sem við hv. þm. Árni Steinar Jóhannsson flytjum hér saman fjallar um að styrkja stöðu Sementsverksmiðjunnar hf. á Akranesi, þ.e. að veita ríkissjóði heimild til þess að auka hlutafé í verksmiðjunni fyrir allt að 500 millj. kr. Ég minni líka á að fyrir þinginu liggja tvær þáltill. frá okkur hv. þm. Árna Steinari Jóhannssyni um framtíðarhlutverk Sementsverksmiðjunnar og hvernig styrkja megi stöðu hennar til að brenna og eyða orkuríkum úrgangsefnum. Fjárhagsvandi verksmiðjunnar er mikill og til kominn m.a. vegna þess að verksmiðjan á í samkeppni við meintan eða að því talið er niðurgreiddan innflutning á sementi frá Danmörku. Það er ljóst að verði ekki gripið nú þegar til aðgerða til þess að styrkja stöðu verksmiðjunnar og gefa henni möguleika á að styrkja stöðu sína og takast á við ný verkefni þá getur hallað hratt undan fæti. Því leggjum við til að samþykkt verði að ríkið veiti heimild til að hækka hlutafé sitt um allt að 500 millj. kr. til þess að efla og styrkja stöðu verksmiðjunnar.

Herra forseti. Vandi Sementsverksmiðjunnar er mikill. Sementssala hefur dregist gríðarlega saman á undanförnum missirum auk þess sem innflutningur hefur hafist á dönsku sementi sem er selt hér á undirverði. Þetta tvennt hefur leitt til þess að fyrirtækið hefur verið rekið með miklu tapi árin 2001 og 2002. Stjórn Sementsverksmiðjunnar hefur á undanförnum mánuðum átt í viðræðum við iðnrh. og fjmrh. um aðgerðir til að tryggja rekstur fyrirtækisins. Það er mín skoðun að vandi Sementsverksmiðjunnar verði ekki leystur með nýju hlutafé til að halda áfram taprekstri. Þar þurfa að koma til önnur ráð sem væntanlega líta dagsins ljós á næstunni. Þess vegna styð ég ekki þessa tillögu.

Herra forseti. Við leggjum til að inn á heimildargrein fjárlagafrv. komi heimild til handa stjórnvöldum um að verja allt að 150 millj. kr. til að styrkja almenningssamgöngur í landinu í samstarfi við sveitarfélög og heimaaðila á viðkomandi svæðum. Almenningssamgöngur eru hornreka hjá okkur Íslendingum og vanþróaðar miðað við það sem víðast hvar þekkist í öðrum löndum. Það er bæði jafnréttismál og byggðamál og ekki síst þó umhverfismál að standa þar betur að málum. Það er ljóst að stækka má atvinnusvæði og skólasóknarsvæði og ná margvíslegum félagslegum og byggðapólitískum árangri með því að efla almenningssamgöngur en til þess þarf opinberan stuðning. Víða í byggðarlögum er áhugi á að gera slíkar tilraunir en það strandar á áhugaleysi stjórnvalda sem ekki leggja að heitið getur neina opinbera fjármuni til þessara verkefna. Hér gefst kostur á að bæta úr því.

Herra forseti. Í lið 7.12 er lagt til að ríkið taki þátt í hlutafjáraukningu í fiskeldi Eyjafjarðar fyrir allt að 102 millj. kr. Þetta er fremur óvenjuleg málsmeðferð og satt að segja nokkurs konar öfug einkavæðing. Venjan er sú að beina slíkum erindum til stofnana ríkisins sem fara með mál af þessu tagi eins og Byggðastofnunar eða Nýsköpunarsjóðs atvinnulífsins. Í öðru lagi vil ég benda á að í tölulið 5.5. hér á undan er búið að heimila fjmrh. að selja hlutafé Hafrannsóknastofnunar í fiskeldi Eyjafjarðar og láta andvirðið renna í sjóð í vörslu sjútvrn. og skal því varið til eldis sjávardýra og hafrannsókna. Ég átta mig ekki alveg á þessari tillögu og treysti mér ekki til að styðja hana.

Herra forseti. Vel hefur verið að verki staðið undanfarnar vikur hér í Alþingi við að afgreiða fjárlagafrv. Það verður meira að segja afgreitt í dag, degi áður en starfsáætlun gerði ráð fyrir. En það sem er aðalmálið er hins vegar hver niðurstaðan er. Hún er sú að þrátt fyrir meiri slaka í efnahagsmálum en menn sáu fyrir í haust er frv. afgreitt með mjög sómasamlegum afgangi hvort heldur litið er á niðurstöðutöluna með eignasölu eða án. Við erum með afgang þegar búið er að taka tillit til eignasölunnar upp á 11,5 milljarða en um það bil 1,5 án hennar. Þetta þýðir að við erum á næsta ári með stórfelldan lánsfjárafgang, við erum að greiða niður lán upp á um það bil 13,5 milljarða, styrkja stöðuna við Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins um 7,5 milljarða og bæta okkar eigin stöðu í Seðlabankanum upp á tæpa 3 milljarða. Það er sama hvað stjórnarandstaðan segir. Þetta er mjög frambærilegur og mjög ánægjulegur árangur. Ríkissjóður er á næstu árum vel undir það búinn að takast á við ný stórátök hvort sem það er í formi skattalækkana eða ýmissa brýnna verkefna á sviði framkvæmda eða rekstrar.

Herra forseti. Þrátt fyrir skjall hæstv. fjmrh. um sjálfan sig og sína ríkisstjórn þá birtir þetta fjárlagafrv. nauðsyn þess að skipta sem allra fyrst um ríkisstjórn. Það birtir þann mikla mun sem er á efnahagsstefnu Samfylkingarinnar og ríkisstjórnarinnar. Í frv. koma fram allir verstu gallar efnahagsstefnu núv. ríkisstjórnar, stórauknar skuldir einstaklinga og fyrirtækja, gríðarlegar erlendar skuldir þjóðarbúsins, lítill hagvöxtur og miklu minni en spáð er t.d. í löndum ESB. Frumvarpið sýnir vaxandi þreytu ríkisstjórnarinnar, það sýnir ríkisstjórn sem hefur óljósa stefnu, óljós markmið, lítinn metnað og metnaðarleysið kemur ekki síst fram í menntamálum sem eru að koðna niður undir núv. ríkisstjórn. Við sjáum það á vanda framhaldsskólanna, vanda háskólanna og það er ekkert gert. Herra forseti. Ríkisstjórnin verður sjálf að bera ábyrgð á þessu frv. en hún hefur sýnt þjóðinni fram á nauðsyn þess að skipta um ríkisstjórn.

Herra forseti. Það á að heita svo að þetta fjárlagafrv. sé afgreitt með 11,5 milljarða kr. afgangi en þegar sala eigna er dregin frá er sá afgangur nær allur gufaður upp og í besta falli hægt að segja að afkoma ríkissjóðs sé í járnum. Ef ekki kæmi til sérstök tekjuöflun nú í lokin hefði ríkissjóður verið gerður upp með halla að frádreginni eignasölu. Pólitíkin í frv. birtist skýrust í skattstefnu ríkisstjórnarinnar þar sem hátekjufólki og gróðafyrirtækjum eru færðar sérstakar jólagjafir. Einstaklingar með yfir 340 þús. kr. á mánuði og hjón með 680 þús. kr., þessum hópum með tekjum þar fyrir ofan er færð 300 millj. kr. jólagjöf á sama tíma og láglaunafólk, öryrkjar og aldraðir bera skarðan hlut frá borði. Velferðarkerfið er svelt, einkanlega heilbrigðis- og menntakerfið. Núverandi ríkisstjórn, herra forseti er ekki ríkisstjórn almennings í landinu. Þetta er ekki velferðarstjórn. Þetta er ríkisstjórn hátekjufólks og fjármagnseigenda og því fer betur að hér er nú komið að því að hún afgreiði sín síðustu fjárlög.

Herra forseti. Málefni Byrgisins í Rockville á Miðnesheiði fá ekki afgreiðslu á vandamálum sínum í þessum fjárlögum þrátt fyrir augljósa þörf. Ég vil við lokaafgreiðslu skora á ríkisstjórnina að ganga í að tryggja starfsemi Byrgisins fyrir næstu jól. Þar eiga athvarf 60--80 vistmenn sem eiga hvergi annars staðar höfði sínu að halla. Hér er ekki um stórt fjárhagslegt vandamál að ræða heldur vantar ákvörðun. Ég treysti því, herra forseti, að ríkisstjórnin taki málið upp og leysi það og í því trausti greiði ég frv. atkvæði mitt.

Herra forseti. Það hefur vart farið fram hjá nokkrum manni að verðstríð geisar á kjötmarkaðnum. Óvægið verðstríð milli kjötframleiðenda og afurðastöðva í hinum mismunandi greinum, innbyrðis milli framleiðenda og síðast en ekki síst á milli verslunarkeðja. Sú mikla verðlækkun sem verið hefur á nær öllum kjöttegundum hefur verið vel þegin af almenningi. Fólk hefur getað leyft sér meiri almenna kjötneyslu og sér í lagi þegar verð á hvíta kjötinu, þ.e. kjúklingum og svínum er borið saman við verð á fiskafurðum. Verðlækkun til framleiðenda hefur verið umtalsverð en ekki er þó sjálfgefið að sú verðlækkun skili sér alfarið til neytenda og hafa verður í huga að óvægið verðstríð getur komið niður á gæðum vörunnar. Almenningur hefur því fram til þessa notið góðs af offramleiðslunni þar sem flestar vörutegundir hafa verið til sölu á verði sem er nú langt undir framleiðsluverði. Herra forseti. Því miður hefur tilboðsverð jólasteikarinnar sínar alvarlegu hliðar. Kjötmarkaðurinn er flókinn, framleiðsluferlið er mjög ólíkt og kostnaður því mismunandi eftir tegundum. Það ástand sem nú hefur skapast á sér langan aðdraganda og of flókið er að gera málinu viðhlítandi skil í stuttri utandagskrárumræðu. En þó er rétt að reyna að draga fram alvarleika málsins, þ.e. þá hlið sem snýr að stöðu bænda og einstakra búgreina. Íslenskir kjötframleiðendur hafa búið við mikla óvissu þrátt fyrir hagræðingu í framleiðslu og vinnslu. Rekstrarerfiðleikar sláturleyfishafa hafa verið miklir og viðvarandi rekstrarhalli hjá mörgum þeirra. Gjaldþrot Goða, síðar Kjötumboðsins, hefur valdið mörgum nautgripa- og sauðfjárbændum stórtjóni og veikt samkeppnisstöðu þeirra gagnvart öðrum búgreinum. Fyrir utan beint fjárhagslegt tjón sauðfjárbænda hefur það kjötmagn sem átti að fara í útflutning en fór inn á innanlandsmarkað á síðasta ári skert sölu á nýju kjöti nú í haust og skaðar greinina ári eftir gjaldþrotið. Herra forseti. Það er einkennilegt að á þessu útflutningssvindli ber enginn ábyrgð. Um mánaðamótin ágúst/september sl. voru 1.000 tonn af lambakjöti til í landinu en talið er að um 400 tonna birgðir séu nægjanlegar við upphaf sláturtíðar. Þessi staða þrýstir því á kröfu um aukið útflutningshlutfall dilkakjöts og samþykkti hæstv. landbrh. hækkun úr 21% hlutfalli í 25% útflutningshlutfall á þessu ári. Bændur eru því skuldbundnir til að flytja út 25% framleiðslunnar en verðið sem fæst fyrir hana er lægra en það sem bændur fá á innanlandsmarkaði. Ljóst er að það er engum til góðs að hér hlaðist upp kjötfjall og á þeirri forsendu óskuðu Bændasamtökin eftir því að útflutningshlutfallið yrði hækkað upp í 28%. Um langan aldur hefur dilkakjötið verið aðalkjöttegundin á borðum landsmanna. En á síðustu áratugum hefur orðið mikil breyting á mataræði okkar og í kjölfarið komið breyttar áherslur í kjötframleiðslunni. Dilkakjötið á nú í harðri samkeppni við hvíta kjötið og til að gera samkeppnisstöðuna enn veikari er vaxandi óvissa í markaðssetningu dilkakjötsins og þar af leiðandi í afkomuþróun sauðfjárbænda. Nautakjötsframleiðendur eru einnig í vörn og hafa sjaldan haft þrengri stöðu þrátt fyrir að markaðurinn hafi haldist nokkuð stöðugur. Í ljósi þessa hefðu sláturleyfishafar átt að sjá ástæðu til að leiðrétta verð á nautakjöti til framleiðenda nú í haust en ljóst er að dragist framleiðslan saman verður stutt í þrýsting á innflutning og/eða yfirtöku annarra kjöttegunda. Svína- og kjúklingakjöt hefur í sívaxandi mæli komist á matseðil landans og verið notað í skyndibita og það er sama þróun og við sjáum hvarvetna í hinum vestræna heimi. Við þeirri þróun þarf markvisst að bregðast en ekki láta málin þróast stjórnlaust. Herra forseti. Ljóst er að nú er gríðarlegt offramboð á svína- og kjúklingakjöti. Þetta er slíkt kjötmagn að það hefur sett allan kjötmarkaðinn í uppnám. Hin hraða aukning í svínakjötinu hefur þrýst verði á því undir framleiðslukostnað þannig að einhverjir framleiðendur munu heltast úr lestinni eða bankarnir taka við rekstrinum. Svína- og kjúklingarækt hefur þróast í hreinan verksmiðjubúskap og færst yfir á fá stórbú sem kallað hafa á mikla fjárfestingu og fyrirgreiðslu bankakerfisins sem erfitt er að standa undir. Því er víða um flóknar rekstrarfléttur banka og framleiðenda að ræða til að halda öllu gangandi. En er pólitískur vilji til að snúa slíkri þróun við eða á hinn svokallaði markaður að ráða ferð og er það svo að allir sitji við sama borð í hörðum heimi samkeppninnar? Hvað kosta fleiri gjaldþrot þjóðina og hvernig standa framleiðendur eftir í kjölfar þeirra? Hverjir tapa á 100 millj. kr. afskriftum í þessum búgreinum? Hafa bankarnir ofmetið stöðu kjúklinga- og svínaframleiðslunnar og lánað til afurðastöðvanna og stóru verksmiðjubúanna umfram arðsemisgetu þeirra? Eigum við að láta það viðgangast að bankakerfi reki hér í raun gjaldþrota afurðastöðvar og verksmiðjubú og stuðli að undirboði á kjötmarkaðnum í ákveðnum greinum? Og hvað með samkeppnisstöðu annarra framleiðenda? Herra forseti. Allar búgreinar eru að tapa á kjötframleiðslunni og því getur þetta ekki gengið til lengdar. Í stuttu sjónvarpsviðtali við Ara Teitsson, formann Bændasamtaka Íslands, sagði hann fyrir stuttu að algert hrun blasti við kjötframleiðslu í landinu vegna mikillar offramleiðslu. Þetta þýddi að bændur fengju engin laun fyrir jólasteikina í ár. Hann gagnrýndi hlut bankakerfisins í rekstri á kjötmarkaðnum, t.d. varðandi framleiðslu og slátrun á kjúklingum og sagði að í einhverjum tilfellum hefðu bankarnir lánað meira en skynsamlegt hefði verið og þegar bankarnir séu með of miklar bindingar þá lendi á þeim að taka yfir með nokkrum hætti rekstur fyrirtækja. Þetta sé mjög slæmt og hafi samkeppnisyfirvöld víða gert athugasemdir við slíkt og reyni bankarnir almennt að losa sig út úr slíku. Herra forseti. Þar sem klukkan er búin að vera að þjóta hérna fram og aftur í einhverri óreiðu og ég hef ekki alveg getað fylgst með tímanum, þá óska ég eftir að fá að leggja nokkrar spurningar fyrir hæstv. ráðherra: 1. Hvernig telur ráðherra að bregðast eigi við offramleiðslu á kjötmarkaðnum? 2. Hve lengi telur ráðherra að sala á kjöti undir framleiðsluverði geti gengið án þess að framleiðendur fari í gjaldþrot? 3. Telur ráðherra að sala á lambakjöti innan lands sé í samræmi við ákvörðun ráðherra um að heimila 25% útflutningshlutfall kindakjöts á þessu ári? 4. Hver er ábyrgð bankanna varðandi fjárfestingu stórbúa eða afurðastöðva í svína- og kjúklingarækt?

Hæstv. forseti. Mikið framboð af kjöti hefur í för með sér að neytendur verða þess varir í miklu framboði og lægra verði á matvælum og gleggst sést það nú á jólasteikinni sem ýmsir segja að sé á 30% lægra verði en í fyrra. Framboðið kallar enn fremur á nýja þróun, nýja rétti o.s.frv. því að enn sannast hið fornkveðna að neyðin kennir naktri konu að spinna og lötum manni að vinna. Fyrirtækin reyna allt til að þjóna neytendum og þetta þýðir jafnvel að kjötneyslan mun aukast þó að ég ætli ekki að gera lítið úr þeirri alvarlegu stöðu sem er á markaðnum. Allir sem standa frammi fyrir slíkri stöðu sem nú ríkir á kjötmarkaði verða að líta í eigin barm. Hér ríkir frelsi til athafna og viðskiptafrelsi. Offramboð er ekki á ábyrgð landbrh. Sprengjan nú á markaði liggur eins og kom fram hjá hv. þm. í svínakjöts- og kjúklingaframleiðslu. Það hefur mikil áhrif innan þessara greina og á markaðinn í heild. Engar birgðir eru til að ráði af nautakjöti og er það ákjósanleg staða fyrir bændur dagsins að þeir telja sjálfir. Spurt er: Hvernig telur ráðherra að bregðast eigi við offramleiðslu á kjötmarkaði? Framleiðsla í öllum greinum kjöts er frjáls og lýtur ekki takmörkunum á neinn hátt. Í lögum sem heyra undir landbrh. eru engin lagaákvæði er heimila honum að grípa inn í ákvarðanir bænda um framleiðslumagn. Hlutverk afurðastöðva er stórt í þessu máli því flestir þeir framleiðendur sem hafa verið að auka framleiðslu sína hafa samninga við þær um afsetningu afurðanna og í sumum tilvikum eru bændurnir eigendur þessara afurðastöðva. Hv. þm. spyr einnig: Hve lengi telur ráðherra að sala á kjöti undir framleiðsluverði geti gengið án þess að framleiðendur fari í gjaldþrot? Ég vil ekki ræða þetta á þessum nótum. Allir þeir sem stunda framleiðslu eiga að vera það heiðarlegir við sjálfa sig og markaðinn að bjóða ekki vöru sína undir framleiðslukostnaðarverði. Ef slíkt er gert leiðir það til gjaldþrota einstaklinga og fyrirtækja. Ég veit að allir þeir aðilar sem á þessum markaði eru vinna í sínum málum og fara yfir stöðu sína til þess að þurfa ekki að fara út í slíkar aðgerðir þar sem auga fyrir auga og tönn fyrir tönn tekur við sem lögmálið. Í sumum löndum er slíkt athæfi hreint lögbrot. Alþingi getur auðvitað hugleitt hvort það vill setja löggjöf í þessu efni. Í þessu samhengi er rétt að minna á að það tekur tvær mínútur að lækka verðið á afurðunum en það getur tekið mánuði og ár að hækka það á nýjan leik. Hv. þm. spyr: Telur ráðherra að sala á lambakjöti innan lands sé í samræmi við ákvörðun ráðherra um að heimila 25% útflutningshlutfall kindakjöts á þessu ári? Í fyrsta lagi er rétt að taka fram að ég var ekki að heimila útflutning. Hann er öllum frjáls og í því magni sem menn telja skynsamlegt. Landbrh. ákveður í samræmi við 29. gr. búvörulaga það hlutfall kindakjötsframleiðslu sem sauðfjárbændur ábyrgjast sameiginlega útflutning á. Ég ákvað að fara ekki alfarið eftir tillögum Bændasamtaka Íslands en hækkaði hlutfallið úr 21% í 25% og það hefur aldrei verið hærra. Ég taldi ekki sjálfgefið að kindakjötið gæfi ein kjöttegunda stöðugt eftir á kjötmarkaði og vildi með þessu hvetja afurðastöðvar og bændur til að vinna vel og ötullega að sölumálum. Það liggur fyrir að afurðastöðvarnar hafa stundum haft lambakjötið sem sína öruggu vöru sem selst en lagt meiri áherslu á sprengimarkaðinn með öðrum kjöttegundum. Sölutímabil nýrrar framleiðslu er auðvitað rétt hafið og því getur margt breyst fram að næsta hausti. Fyrstu tölur gefa ekki tilefni til bjartsýni en ástandið á kjötmarkaðnum er auðvitað mjög óvenjulegt og getur ekki gengið svo til frambúðar. Kjötframleiðendur verða að laga framboð sitt að markaðnum og gæta þess að verðið endurspegli framleiðslukostnað. Hver er svo ábyrgð bankanna? spyr hv. þm. Bankarnir eru frjálsar og sjálfstæðar stofnanir, hlutafélög, og meta sjálfir hvert þeir lána. Ég hef engin tök á því að fara ofan í það. Þar ríkir frelsi og ég segi nú sem betur fer þannig að landbrh. kemur ekki að þeim potti. Hins vegar er það rétt og athyglisvert að leiða hugann að því að það eru margir nýir aðilar að koma inn sem ráða þessum sprengjum sem nú eru að gerast, þess vegna fyrirtæki í sjávarútvegi, þess vegna afurðastöðvar bænda í hefðbundnum búgreinum sem hafa eignast stóru fyrirtækin sem ég tel ekki góða þróun til framtíðar horft. Ekki síst, hæstv. forseti, eiga stór, sterk og öflug verktakafyrirtæki á markaði líka sinn þátt í þessari þróun.

Hæstv. forseti. Neytendum jafnt og bændum er mikilvægt að jafnvægi ríki á kjötmarkaði og verð sé hóflegt þannig að neytendur geti keypt það kjöt sem þeir gjarnan vilja setja á sinn disk. Því miður hefur það verið áberandi að undanförnu hversu gríðarlega hátt verð er á kjötvöru í borðum verslana og í hróplegu ósamræmi við það sem venjulegir kaupendur geta veitt sér. Það er heldur ekki í neinu samræmi við það lága verð sem bændur fá fyrir framleiðslu sína. Það er grátlegt að vita til þess að íslenskt lambakjöt, sem er einhver sú besta og hollasta matvara sem við Íslendingar getum veitt okkur, skuli hafa verið verðlagt bókstaflega út af markaðnum með þeim hætti sem hér hefur tíðkast. Það sama má segja um nautakjöt en á því hefur framleiðsluverð til bænda verið með þeim hætti að engan veginn dugar fyrir framleiðslukostnaði auk þess sem ógerlægt er fyrir kaupendur að vita hvað er verið að bjóða í kjötborðum verslana, fyrsta flokks nautakjöt eða kýrkjöt, af ungu eða gömlu, allt er selt á sama verðinu sem 1. flokks kjöt. Einhvers staðar í ferlinu verður eftir sá gríðarlegi mismunur sem er á verði til framleiðenda og neytenda. Hver græðir? Stundum virðist mér af umræðunni sem allir séu að tapa. Á undangengnum missirum hefur aukist gríðarlega framleiðsla á svínakjöti og kjúklingum og á þessum vörum hefur verið mikið offramboð sem hefur leitt til undirboða á markaðnum. Neytendur hagnast á því tímabundið en nú ku vera útlit fyrir mörg gjaldþrot hjá framleiðendum þessa kjöts og ekki hagnast neytendur á því er til lengdar lætur. Gríðarlegar fjárfestingar í þessum geira hafa vakið undrun og spurt er: Hvaðan kom allt það fé sem var lagt í þessa augljósu offjárfestingu?

Herra forseti Sauðfjárræktin ásamt mjólkurframleiðslu tryggir heils árs byggð í sveitum landsins. Hefðbundinn landbúnaður, fjár- og kúabú, er forsenda dreifðrar byggðar víða um land. Því miður hafa kjör sauðfjárbænda versnað til muna síðustu ár og afkomutölur sýna að það er illmögulegt að lifa af hreinu sauðfjárbúi nema sem hliðarbúgrein. Afkoma þessara búa er algjörlega óviðunandi eins og staðan er í dag. Innanlandssala hefur aldrei verið minni, birgðaaukning mikil, ásetningur allt of mikill miðað við stöðu þessara mála enda hefur sá samningur sem bændur hafa búið við frá 1995 verið framleiðsluhvetjandi. Útflutningur jókst í haust og vonandi eigum við eftir að sjá þann markað stækka til muna en þar er samt ekkert fast í hendi. Mikil aukning í kjúklingaframleiðslu hefur mikil áhrif á kjötmarkaðinn í heild, t.d. hefur einn kjúklingaframleiðandi aukið framleiðslu sína á skömmum tíma úr þúsund tonnum í 3 þús. tonn. Þá er einnig of mikið framleitt af svínakjöti og því miður hefur framleiðslan þar verið rekin með miklu tapi. Smærri bændur í svínarækt hafa brugðið búi og svínaræktin er að færast á færri hendur og má búast við að það gerist einnig að nokkru leyti í kindakjötsframleiðslunni. Nautgripabændur fá ekki upp í framleiðslukostnað fyrir sitt kjöt og því miður lítur út fyrir að í öllum kjötgreinum sé staðan mjög slæm. Þessi offramleiðsla leiðir aðeins til tapreksturs því að það er ekki hægt til lengdar að greiða með framleiðslunni á markað þannig að verð á einstökum kjöttegundum nægi fyrir breytilegum kostnaði sem veldur öllum kjötframleiðendum stórtjóni. Samkeppnin á kjötmarkaðnum leiðir til þess að þegar upp verður staðið tapa allir nema e.t.v. er skammtímaágóði til neytenda.

Herra forseti. Vandi hefðbundinna kjötframleiðenda fer vaxandi. Bankastofnanir virðast nú orðið reka beint eða óbeint sum svína- og kjúklingabú. Þannig er haldið uppi óeðlilegri samkeppni við nautgripaframleiðendur og sauðfjárbændur. Gjaldþrot Goða hefur komið mjög illa við marga bændur sem framleiða dilka- og nautgripakjöt. Það óeðlilega samkeppnisumhverfi sem sauðfjárbændur og nautgripaframleiðendur búa nú við verður auðvitað að lagfæra, og til framtíðar þarf að móta stefnu um hefðbundnar búgreinar sem taka eigi við. Þá stefumótun þarf að vinna, tryggja þarf að sveitir landsins haldist í byggð og gæði landsins verði nýtt.

Herra forseti. Öll teikn eru því miður á lofti um að hlutir séu enn eina ferðina að fara algjörlega úr böndunum á kjötmarkaði hér á landi. Offramleiðsla með tilheyrandi verðstríði og undirboðum veldur því að allt sem hægt er að kalla jafnvægi, ef yfirleitt er hægt að tala um slíkt, hefur raskast og þó að neytendur uni hag sínum vel, tímabundið, er gallinn sá af slíku ástandi, og það sýnir reynslan, að þeir fá með einum eða öðrum hætti beint eða óbeint reikninginn í hausinn að lokum í formi hærra vöruverðs síðar, í gegnum afskriftir í bankakerfinu eða yfir skattseðilinn sinn ef ekki vill betur til. Það sérkennilega við ástandið núna og sem er nokkuð nýtt í stöðunni er að herkostnaður þessarar offramleiðslu og undirboða er að verulegu leyti borinn beint af bankakerfinu í landinu, ekki aðeins í gegnum útlán, mjög rífleg útlán til nýrra fjárfestinga í greinum þar sem fyrir er offramleiðsla, heldur líka með beinni eignaraðild banka að framleiðslu- og vinnslufyrirtækjum. Sérstaklega er ástæða til að hafa þungar áhyggjur af enn versnandi stöðu sauðfjárbænda og reyndar nautakjötsframleiðenda einnig í þessu sambandi. Það hefur lítið orðið vart við hæstv. landbrh. í þessu máli enn þá. E.t.v. er hæstv. ráðherra svo upptekinn af vinsældum sínum að hann má ekki vera að því að gera neitt. Ég leyfi mér að spyrja: Er ætlunin að láta þetta þróast algjörlega stjórnlaust hér á landi, t.d. stóraukna framleiðslu eða offramleiðslu í hreinum verksmiðjubúum? Danir verða tæpast sakaðir um að reka óhagkvæman landbúnað en þeir stjórna stærð búa í svína- og kjúklingarækt í gegnum skilmála um að menn þurfi að hafa land á móti til að afsetja áburðinn og annað í þeim dúr.

Hvað eru búin stór þar?

Það er engum til góðs --- þau taka mið af því landi sem viðkomandi framleiðandi hefur til ráðstöfunar, herra forseti. Ég held að hæstv. landbrh. ætti heldur að reyna að nota ræðutíma sinn til að svara einhverju hér en að vera að trufla aðra með frammíköllum.

Ég er að nýta tímann.

Lítið var á ræðu hans hér að græða fyrir utan spakmælin fornu sem hann hefur jafnan á reiðum höndum.

Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Austurl. fyrir að vekja máls á þessu máli og hæstv. ráðherra fyrir svörin. Hér er um að ræða mjög alvarlegt mál, þ.e. offramleiðslu á kjötvörum á íslenskum mörkuðum. Það er alveg ljóst að ákveðnir framleiðendur hafa verið að kaupa ákveðin pláss í kjötborðum eða kæliborðum og þess háttar í verslunum þannig að hefðbundin vara hefur oft og tíðum jafnvel þurft að víkja. Ég velti oft fyrir mér markaðssetningu varðandi t.d. lambakjöt. Ég hef margoft bent á það í þessum þingsal og reyndar víða annars staðar að það eru ákveðnar iðngreinar hér sem í eru mjög frambærilegir menn til að kynna þessa vöru, þ.e. bæði kjötiðnaðarmenn og íslenskir matreiðslumeistarar. Nú fer í hönd sá tími þegar menn kaupa mikið af hangikjöti og það er dálítið skemmtilegt að velta því fyrir sér á hvern hátt hangikjöt er markaðssett á Íslandi. Menn keppast við að smakka hangikjöt frá ýmsum framleiðendum, svo sem KEA-hangikjöt, SS-hangikjöt, Kópaskershangikjöt, Húsavíkurhangikjöt o.s.frv. Þarna er einmitt dæmi um það hvað hægt er að gera varðandi kjötframleiðslu á Íslandi, þ.e. þegar kemur að markaðssetningunni. Neytendur vilja gjarnan vita hvaðan varan kemur og það dæmi sem ég nefndi um hangikjötið er lýsandi um hvað hægt er að gera. Menn hafa mikið yndi af því að smakka þetta kjöt. Síðan velta þeir fyrir sér hvert er besta kjötið á markaðnum fyrir jólin. Þetta er nákvæmlega það sama og gert er hvað varðar rauðvín, þegar menn eru að velta gæðum þess fyrir sér. Þarna er einn þáttur sem er nauðsynlegt að benda á og ég tel að t.d. þeir sem framleiða bæði lambakjöt og nautakjöt geti nýtt sér þessa markaðsaðferð.

Herra forseti. Ef ódýrir kjúklingar eða svín eru á boðstólum er það gott mál. Ef aðrir kveinka sér er það ekki almannavaldsins að grípa þar inn í, ekkert frekar en á vídeó\-leigumarkaði. Grunnatriði í atvinnulífi okkar er og á að vera samkeppni á jafnréttisgrunni. Samkeppnin er alltaf til góðs og jafnréttið felst m.a. í því að ekki sé um óeðlilega fjármögnun að ræða. Ef svo er varðar það við önnur lög, samkeppnislög. Varðandi útflutning á landbúnaðarafurðum finnur hann sér leið sjálfur. Ég bendi á að menn geta kynnt sér t.d. nýja meistararitgerð frá Háskóla Íslands, viðskipta- og hagfræðideild, þar sem vísindamaður komst að þeirri niðurstöðu að við eigum ýmsa möguleika í Frakklandi en ekki í Bandaríkjunum til að mynda. Hann sagði að þetta væru hlutir sem menn gætu betur kynnt sér. Hins vegar leiðir þessi umræða svolítið hugann að ógöngum landbúnaðarstefnunnar. Bændur eru fátækasta stétt landsins. Við erum með matarverð sem er með því hæsta í Evrópu, tugum prósenta hærra en í næstu löndum. Stuðningur við landbúnað hér á landi er mjög mikill, þ.e. 1,6% af landsframleiðslu, um 13 milljarðar, mun hærra en er innan OECD. Vægi landbúnaðar sem hlutfall af verðmætasköpuninni hefur minnkað síðustu ár. Það sem er grátlegast í þessu, herra forseti, er að botnfrosið kerfi er ekki stokkað upp, og umbætur síðustu ára hafa alls ekki verið nægjanlegar. Herra forseti. Fátæktin er fylgikona bænda, sérstaklega sauðfjárbænda, en ríkisstjórninni er sama. Hagsmunasamtökin eru fjármögnuð af skattpeningunum og þar ríkir sama stöðnunin og í ráðuneytinu. Ég skora á hæstv. ráðherra að brjótast út úr þessu gamla kerfi hagsmunagæslu Framsfl. og Sjálfstfl. og hugsa um hag neytenda og bænda því að þá verður hann sá alþýðuleiðtogi sem hann hefur alla burði til.

Herra forseti. Vandi kjötframleiðenda er mikill eins og hér hefur komið fram. Því miður hygg ég að hann eigi eftir að aukast. Ástæður þess eru gríðarleg offramleiðsla og lækkandi verð á einingu í þeim greinum sem eru frjálsar, þ.e. frjálsu greinarnar höfum við nefnt hvíta kjötið, svína- og kjúklingaframleiðslu. Þar hafa menn verið að ná meiri og betri tökum á framleiðslunni og með því getað lækkað verð á einingu. Ég held að það muni halda áfram. Nautakjöt og hrossakjöt teljast jafnframt til frjálsra greina. Þar hefur hrossabændum tekist að flytja út og afsetja offramleiðslu sína á útflutningsmarkaði. Það hefur ekki skilað miklu en gerir þeim gagn. Lambakjötsframleiðslan er undir ákveðinni stjórn ríkisins eins og við þekkjum þar sem beingreiðslur koma til. Þeirri framleiðslugrein hefur verið stjórnað í áratugi. Leikreglurnar sem þar hafa verið í gildi eru svokölluð útflutningsskylda, sem landbrn. getur ákveðið á ári hverju. Það hefur komið hér fram í umræðunni að sú skylda er 25%. Ég vil spyrja hæstv. landbrh. hvort ekki sé rétt að fella niður útflutningsskyldu sauðfjárbænda og láta afurðir þeirra keppa á markaðnum rétt eins og aðrar kjötafurðir og láta bændurna skapa sér það rými sem þeir þurfa á þessum markaði en hopa ekki endalaust með útflutningsskyldunni. Ég tel að hún muni gera út af við þessa starfsgrein til lengri tíma litið. Þá langar mig að koma inn á annan þátt, þ.e. lánamálin. Gerð hefur verið grein fyrir því hverjir standa fyrir fjármögnun hinnar miklu offramleiðslu. En Lánasjóður landbúnaðarins er sjóður þar sem allar greinar borga ákveðið gjald af veltu. 

Herra forseti. Hv. þm. Þuríður Backman hefur vakið athygli á mjög sérstæðri stöðu á kjötmarkaði hér á landi. Hún vakti athygli á því að á markaðnum væri boðið kjöt sem selt er undir kostnaðarverði. Hún vakti líka athygli á því og beindi spurningum til hæstv. landbrh. um hvort eðlilegt samkeppnisumhverfi væri fyrir hendi. Hv. þm. Þuríður Backman velti fyrir sér hvort eðlilegt væri að fjármálastofnanir væru orðnar stór rekstraraðili í markaðssetningu, slátrun, kjötiðnaði og framleiðslu, grunnframleiðslunni. Hún spyr hvort þarna sé ekki hætta á að um óeðlileg viðskiptatengsl sé að ræða. Það var líka minnst á að bankastofnanir og fjármálastofnanir rækju til lengri tíma fyrirtæki sem þegar væru orðin gjaldþrota. Viðkomandi stofnanir ættu svo stóran hlut í fyrirtækjunum og vildu þess vegna draga úr tapi sínu. En með þessum aðgerðum er verið að skekkja alla samkeppnisstöðu á markaðnum. Allir vilja fá ódýrt kjöt og ódýra matvöru á raunsönnum grunni. Sú kveðja sem hæstv. landbrh. sendi sauðfjárbændum eða nautakjötsbændum varðandi þá erfiðu stöðu sem þeir eru í var: Neyðin kennir lötum mönnum að vinna. Það var kveðja hæstv. ráðherra. Virðulegi forseti. Ég tel að hæstv. ráðherra ætti að líta svolítið í eigin barm og kanna hvort í hans ranni sé ekki þörf á að kenna mönnum að vinna.

Herra forseti. Ég lagði fram nokkrar spurningar til hæstv. ráðherra sem hann svaraði. Hann vísaði til markaðsábyrgðar landbúnaðarins, að markaðurinn ætti að ráða og það væri ekki á valdi ráðuneytisins að koma þar nærri. Hann gat ekki svarað, sem eðlilegt er, til um hversu lengi þetta ástand geti varað án þess að stór gjaldþrot verði. Hann taldi aftur á móti að enginn heiðvirður bóndi ætti að selja undir framleiðsluverði. En nú er það gert og hefur verið gert síðan í haust. Hvernig á að bregðast við því? Hvernig á að leysa vanda mismunandi búgreina? Hæstv. ráðherra færði rök fyrir því að hækka ekki útflutningshlutfallið meira en hvernig var því þá fylgt eftir að auka hlut lambakjöts á íslenska markaðnum? Hvaða möguleikar eru til að koma lambakjötinu í sölu? Það má eiginlega segja að dilkakjötið sé munaðarlaus framleiðsla. Bændur, sauðfjárbændur, hafa fæstir aðgang að afurðastöðvunum eða markaðnum. Markaðurinn er einkennilegt fyrirbrigði hvað varðar sölu á kjöti. Ábyrgð bankanna er mikil, herra forseti, og það er óeðlilegt að mínu mati að þeir geti verið svo samofnir rekstri stóru verksmiðjubúanna og afurðastöðvanna og lánað svo mikið til þessarar framleiðslu að í raun og veru sé ekki nokkur leið að láta þetta rúlla.

Hæstv. forseti. Ég þakka málefnalega umræðu. Ég vil þó segja við hv. þm. Jón Bjarnason: Menn geta verið ómerkilegir í málflutningi, tekið orð og snúið út úr þeim. Það er lýðskrum og ómerkilegheit að snúa svona út úr orðum mínum. Ég var að tala um þróun afurðastöðva, að þessu ástandi fylgdi ný þróun, menn vöknuðu til vitundar um að þeir yrðu að berjast á markaðnum, búa til nýja vöru. Menn eru t.d. sannfærðir um að kjúklingarnir hafi áhrif á fisksölu, að kjúklingakjöt hafi áhrif á þann markað. Hv. þm. Jón Bjarnason getur ekki með þessum ómerkilega hætti og lýðskrumi og, ég vil segja, herra forseti, hálfgerðum fíflaskap, talað með þessum hætti. Ég hef gjarnan sagt að íslenskir bændur væru duglegasta fólk þessa lands og að auki það skemmtilegasta. Þannig að ég verð ekki vændur um svona setningar. Þær eru ómerkilegar. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon man fífil sinn fegri. Nú gasprar hann úr stjórnarandstöðunni og hefur ráð á hverjum fingri. Hvaða reglur setti hann sem hafði tækifæri til að setja reglur á sínum tíma? Hverjar voru þær? Setti hann stærðarmörk í svínarækt? Setti hann stærðarmörk í kjúklingarækt?  Hér hafa flestir talað um þetta málefnalega. Ég vil segja við hv. þm. Ágúst Einarsson að landbúnaðarvörurnar eru hér hlutfallslega ekkert dýrari en annað. Hverjir baka brauðið? Hverjir blanda kókið? Hverjir kenna í háskólanum? Allt er þetta dýrara en í Evrópu. Landbúnaðurinn sker sig ekkert úr hvað það varðar. Ég bið þennan hv. þm. og háskólaprófessor að fara aftur út í háskóla og reikna. 

Herra forseti. Ég mæli fyrir þessu frv. sem starfandi utanrrh., frv. til laga um útflutningsaðstoð sem lagt hefur verið fram hér á þskj. 556. Í frv., sem byggt er á lögum um Útflutningsráð Íslands, nr. 14/1990, með síðari breytingum, er bætt við þáttum er snúa að samstarfi opinberra aðila og einkaaðila að útflutningsaðstoð. Frumvarpið er í samræmi við stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í maí 1999 þar sem lýst var því markmiði að áfram verði unnið að markaðssókn fyrir íslenskar vörur og þjónustu á erlendum mörkuðum og hvatt til fjárfestingar erlendra aðila á Íslandi. Í þessu skyni gerir frv. ráð fyrir að sett verði á fót sérstök samráðsnefnd atvinnulífs og stjórnvalda sem stuðli að aukinni samleið í kynningu á íslenskum afurðum og þjónustu á erlendri grundu. Innan samráðsnefndarinnar verður formlegur farvegur fyrir einstakar stofnanir og hagsmunasamtök að leita fulltingis annarra aðila við markaðsstarf sitt erlendis og skipuleggja álitsverkefni og áhersluatriði í því skyni. Helstu breytingar í frv. varðandi Útflutningsráð lúta að því að markaðsgjaldið, hinn lögbundni tekjustofn ráðsins, er framlengt um fimm ár. Þá hefur náðst samkomulag milli stjórnar Útflutningsráðs og utanrrn. um eflingu samstarfsráðsins og viðskiptaþjónustu utanrrn. með margvíslegum aðgerðum sem m.a. fela í sér að settur verður á fót sérstakur stýrihópur er afmarki verksvið og komi í veg fyrir tvíverknað þeirra á milli. Samhliða þessu verður hlutverk stjórnar Útflutningsráðs eflt og veitt ráðgefandi hlutverk fyrir utanrrh. varðandi rekstur viðskiptaþjónustu utanrrn. og um áherslur á sviði utanríkisviðskipta. Virðulegi forseti. Ég legg til að frv. verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn. Við samningu þessa frv. var haft viðtækt samráð við heildarsamtök atvinnulífs og stjórn Útflutningsráðs. Er full samstaða með þessum aðilum um efni þess.

Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga um breyting á lögum um ársreikninga, nr. 144/1994, með síðari breytingum, sem er að finna á þskj. 553. Í frv. þessu eru lagðar til breytingar, annars vegar vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnun EFTA um tiltekin atriði í lögunum sem talin eru fara í bága við ákvæði í 4. og 7. tilskipun ESB, en hins vegar vegna athugasemda Eftirlitsstofnunarinnar um að tiltekin ákvæði 4. og 7. tilskipunar hafi ekki verið lögfest hér á landi. Jafnframt eru af þessu tilefni lagðar til smávægilegar breytingar sem ástæða þykir til að gera. Vegna athugasemda frá Eftirlitsstofnuninni, ESA, varðandi reglur um samstæðureikningsskil þótti rétt að endursemja VI. kafla laganna um samstæðureikninga en jafnframt að flytja í VI. kaflann ákvæði 4.--7. gr. laganna sem fjalla um heimild móðurfélaga til að falla frá samningu samstæðureikninga eða að fella tiltekin dótturfélög út úr samstæðureikningum. Enn fremur er lagt til að flutt verði í kaflann ákvæði sem eru í IV. kafla reglugerðar nr. 696/1996, um framsetningu og innihald ársreikninga og samstæðureikninga, og hafa þannig öll ákvæði um samstæðureikningsskil í einum kafla laganna. Í frv. er m.a. lagt til að lögfestar verði tvær aðferðir við að semja samstæðureikninga, kaupaðferð og samlegðaraðferð, þar sem kaupaðferðin verði meginreglan en samlegðaraðferðin verði notuð í undantekningartilvikum. Dæmi um notkun samlegðaraðferðarinnar er þegar ekki eru fyrir hendi almennar markaðsaðstæður við stofnun samstæðu og sami hagsmunaaðilinn hefur ráðandi stöðu í félögunum. Við samstæðureikningsskil er gagnkvæmum viðskiptum félaganna eytt eða með öðrum orðum ekki látin hafa áhrif á umfang samstæðunnar og má líkja þessu við deildaskipt félag þar sem hver deild er sjálfstæð rekstrareining gagnvart öðrum deildum félagsins. Yfirráð yfir félögum geta komið fram í öðru formi en í meiri hluta hlutafjár og er tekið tillit til þess í tillögunum í frumvarpinu með því að gera skilgreiningu á móðurfélagi sem semja skal samstæðureikning nákvæmari. Þá eru gerðar tillögur um framsetningu félaga á eignarhluta þeirra í félögum sem þau eiga meira en 20% í en minna en 50% hlut í. Teljast þau þá hafa ráðandi hlut í þeim og hafa varanleg tengsl í þágu tekjuöflunar sinnar. Slík félög kallast hlutdeildarfélög. Þá eru einnig ákvæði um reikningsskil þegar félög eru sameinuð með því að eitt eða fleiri félög eru lögð niður og sameinuð í einu félagi eða nýtt félag er stofnað á grunni þeirra sem eru lögð niður. Sama máli gegnir þegar félagi er skipt í tvö eða fleiri félög. Eins og fram hefur komið eru helstu breytingarnar sem lagðar eru til í frv. til komnar vegna athugasemda frá ESA og er nauðsynlegt að þær nái fram að ganga vegna samningsskuldbindinga Íslands samkvæmt samningnum um Evrópska efnahagssvæðið. Yfirlit yfir þær breytingar sem lagt er til að gerðar verði í frv. aðrar en vegna athugasemda frá ESA eru eftirfarandi: Í 3. gr. er lagt til að lögbinda að nota skuli sjóðstreymisyfirlit eingöngu en ekki velja á milli þess og fjármagnsstreymisyfirlits. Er það í samræmi við reglur reikningsskilaráðs nr. 3. Í 11. gr. er gert ráð fyrir að takmarka heimildir félaga til að færa á rekstrarreikning ársins til leiðréttingar á tekjum og gjöldum sem ekki hafa komið fram á réttu reikningsári. Slíkar fjárhæðir skulu færast beint á eigið fé en ekki hafa áhrif á rekstrarniðurstöðu ársins. Í 14. gr. er lagt til að betur verði skilgreindur afskriftastofn eigna þegar sérstakt endurmat á raunvirði fastafjármuna er notað. Í 15. gr. er verið að leggja til að birgðir séu metnar á kostnaðarverði eða dagverði en möguleiki á öðrum aðferðum afnuminn. Í 16. gr. er lagt til að færa afskriftatíma óefnislegra eigna að hámarki í 20 ár í stað fimm ára áður. Í 17. gr. er lögð til sú breyting að heimildarákvæði um að færa eignarhlut í dótturfélagi samkvæmt hlutdeildaraðferð í stað kostnaðaraðferðar verði lögfest. Er það gert að skylduákvæði sem er í samræmi við samstæðureikningsskil. Í 20. gr. eru lagðar til breytingar á tekjufærslu langtímaverkefna sem miða við að áætla hagnað af langtímaverkefnum hlutfallslega eftir því sem verkefnunum miðar áfram. Í 21. gr. er lagt til að upplýsa skuli um frestaða skattskuldbindingu í efnahagsreikningi en það var áður nægjanlegt að gera í skýringum. Í 36. gr. er lagt til að gert verði að ótvíræðri skyldu félaga að leggja fram hjá ársreikningaskrá bæði ársreikning sinn og samstæðureikning fyrir það og dótturfélög þess. Í 43. gr. er lagt til að heimild félaga til að beita verðleiðréttum reikningsskilum í tvö ár verði stytt í eitt ár, þ.e. aðeins yfirstandandi reikningsár. Þessi breyting er til komin eins og margir muna vegna þess að þegar verðbólgureikningsskil voru afnumin fyrir ári síðan þótti eðlilegt að gefa þeim aðilum tveggja ára aðlögunartíma sem það kysu, vegna þess að þá var verðbólgan mun meiri en hún er núna. Í ljósi þess hversu verðbólguþróun hefur verið hagstæð á þessu ári er talið ónauðsynlegt og óæskilegt að framlengja þennan aðlögunartíma um meira en eitt ár, þ.e. yfirstandandi ár og því er lagt til að sú undanþága falli niður nú um áramót. Er þetta í samræmi við ábendingar frá m.a. Kauphöll Íslands, en einnig fleiri aðilum. Ég legg síðan til, herra forseti, að máli þessu verði að umræðunni lokinni vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Við fjöllum hér um frv. til laga um breyting á lögum um ársreikninga. Ég vil koma inn á sérstakt vandamál sem er að knýja dyra hér á Íslandi, sem er eignarhluti fyrirtækja hvert í öðru og eignarhluti fyrirtækja sem fer í hring, þ.e. félag A á í B, B á í C, C á í D og D á í A. Þetta er fyrirbæri sem er víst orðið nokkuð algengt í Japan og er orðið ákveðið helsi á atvinnulífið þar og þarf að bregðast við. Við getum hugsað okkur tvö fyrirtæki sem eru með 10 milljóna hlutafé og þau auki hlutafé hvort um sig í um 90 milljónir og kaupi hvort í öðru á genginu einn. Þá gerist ekki neitt fjármálalega því þau borga hvort um sig 90 milljónir hvort til annars og það fer enginn peningur á milli. En það sem gerist er að stjórn A ræður B og stjórn B ræður A og hluthafarnir sem upphaflega áttu 20 milljónir í báðum félögunum samanlagt ráða engu, eða 10% í hvoru félagi. Það sem gerist er að það myndast sjálfvirkt vald stjórnanna. Þetta ber að forðast. Að sjálfsögðu getur þetta einfalda dæmi verið miklu flóknara með því að menn eiga í dótturfyrirtækjunum og dótturfyrirtækin aftur í fyrirtækjunum og svo fara peningarnir í hring. En það sem þarf að gera, og ég skora á hv. nefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar að leiða hugann að, er að skoða það hvernig hægt er að koma í veg fyrir það að fyrirtæki eigi þannig í sjálfum sér og fari með atkvæðismagn sem þau eiga í sjálfum sér, þannig að stjórnin fari að kjósa sjálfa sig. Þetta dæmi sem ég nefndi áðan hefur líka þau áhrif að eigið fé beggja fyrirtækjanna sýnist vaxa um 90 milljónir þó það að sjálfsögðu vaxi ekki neitt. Og það er vegna þess að þau eiga hlut í eigin fé sjálfra sín í gegnum fyrirtæki sem þau eiga stóran hlut í. Þetta þarf líka að skoða í sambandi við ársreikninga, þ.e. að reyna að koma í veg fyrir að það myndist eign sem er í raun í félaginu sjálfu og er þar af leiðandi engin eign, ekki frekar en ef fyrirtæki á hlutabréf í sjálfu sér, sem er alls staðar kveðið á um að eigi ekki að mynda eign eða atkvæðismagn. Ég held að þetta sé orðið dálítið brýnt. Það hafa núna á síðustu mánuðum komið upp dæmi. Ég nefni Meið hf. sem á í Kaupþingi og Kaupþing á í Meiði. Þau eignatengsl hafa myndast vegna þess hluta sem SPRON átti í Kaupþingi. Síðan nefni ég Haukþing sem á í Skeljungi og Skeljungur á í Haukþingi. Þetta var reyndar líka þekkt hér áður fyrr því Sjóvá átti í Eimskipi og Eimskip átti Sjóvá. Til eru mörg slík dæmi. En þetta fer vaxandi og það er tilhneiging í þessa átt til að verjast utanaðkomandi áhrifum. En þetta er mjög skaðleg þróun. Ég held að það sé rétt að fara að huga strax að því að koma í veg fyrir að þetta verði helsi á atvinnulífinu eins og það er orðið í Japan og mér er sagt að svo hafi líka verið í Bandaríkjunum í sambandi við Enron hneykslið eða hluta af því.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um fjáröflun til vegagerðar, nr. 3/1987, með síðari breytingum. Hér er um að ræða einfalt frv. sem gengur út á það að framlengja tímabundna heimild til undanþágu frá greiðslu þungaskatts fyrir bifreiðar, sem í tilraunaskyni nota annan orkugjafa en bensín, dísilolíu eða annað eldsneyti unnið úr olíu. Þannig háttar til að sú undanþága sem sá sem hér stendur beitti sér fyrir á sínum tíma rennur úr gildi um næstkomandi áramót. Í frv. er lagt til að þessi undanþága verði framlengd um tvö ár og er það gert með hliðsjón af því að enn eru tilraunir með aðra orkugjafa en þá sem unnir eru úr olíu skammt á veg komnar og með því að hér fer fram á Íslandi tiltekin starfsemi sem miðar að því að þróa slíka orkugjafa þá er eðlilegt að veita áframhaldandi undanþágu með þeim hætti sem hér er lagt til. En til samræmis þarf að sjálfsögðu einnig að veita slíka undanþágu gagnvart orkugjöfum sem framleiddir kunna að vera erlendis með sambærilegum hætti og það sem ég áður gat um og fluttir til landsins. Ég legg til, herra forseti, að þessu máli verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. efh.- og viðskn.

Herra forseti. Á miðvikudaginn var undirritaður samningur milli ríkisins og Sambands íslenskra sveitarfélaga um fjármálaleg samskipti þessara aðila. Þetta var mjög merkilegt samkomulag og þetta frv., og reyndar annað frv. sem ég mun mæla fyrir á eftir, byggjast að hluta til á þessu samkomulagi og fullnusta það. Í öðru lagi byggist þetta frv. á tillögum nefndar sem ég skipaði 14. febrúar 2001 til að endurskoða III. kafla laga um tekjustofna sveitarfélaga, nr. 4/1995, en sá kafli fjallar um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga. Enn fremur fékk nefndin það hlutverk að endurskoða reglugerðir sem byggðar eru á ákvæðum þessa kafla tekjustofnalaganna. Í nefndinni voru Arnbjörg Sveinsdóttir alþingismaður, Gísli S. Einarsson alþingismaður, Húnbogi Þorsteinsson skrifstofustjóri, Jóhann Sigurjónsson bæjarstjóri, Valgarður Hilmarsson oddviti og Jón Kristjánsson alþingismaður sem jafnframt var skipaður formaður nefndarinnar. En þegar hann tók við embætti heilbrigðisráðherra tók Magnús Stefánsson alþingismaður við formennsku í nefndinni. Starfsmenn nefndarinnar voru skipuð þau Elín Pálsdóttir og Hermann Sæmundsson, deildarstjórar í félagsmálaráðuneytinu, og Gunnlaugur Júlíusson, sviðsstjóri hag- og upplýsingasviðs Sambands íslenskra sveitarfélaga. Jafnframt störfuðu Jóhannes Á. Jóhannesson, starfsmaður Sambands íslenskra sveitarfélaga, og Guðni Geir Einarsson, starfsmaður jöfnunarsjóðs, með nefndinni. Skýrsla nefndarinnar er dagsett 24. september 2002. Þar eru tilgreind þau markmið sem nefndin hafði að leiðarljósi við endurskoðun á starfsemi jöfnunarsjóðs. Þau voru einkum eftirfarandi: Í fyrsta lagi að gera aðferðir við útreikning og úthlutun framlaga almennari en nú er og takmarka sértækar aðgerðir. Í öðru lagi að stilla framlögum sjóðsins upp á nýjan og aðgengilegri hátt þannig að betri yfirsýn skapist yfir hlutverk og framlög sjóðsins. Í þriðja lagi að gera nauðsynlegar breytingar á tilteknum reglum sjóðsins til þess að mæta breyttum forsendum. Meðal breytinga sem orðið hafa má nefna að sveitarfélögum hefur fækkað og þau hafa stækkað, auk þess sem verkefni þeirra og tekjustofnar hafa breyst. Í fjórða lagi að tryggja réttláta jöfnun meðal sveitarfélaga. Nefndin skilaði áfangaskýrslu til mín í mars 2002 um endurskoðun framlaga við yfirfærslu grunnskólans. Í þeirri skýrslu voru lagðar til breytingar á reglugerð um jöfnunarframlög Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til reksturs grunnskóla, nr. 653/1997, með síðari breytingum, en í henni er fjallað um framlög sjóðsins við yfirfærslu grunnskólans. Með þeirri tillögu leit nefndin svo á að endurskoðunarvinnu væri lokið og líta bæri áfram á hlutverk jöfnunarsjóðs í málefnum grunnskóla sem sérstakt verkefni. Ég gaf síðan út reglugerð á grundvelli tillagna nefndarinnar og í samráði við Samband íslenskra sveitarfélaga um jöfnunarframlög Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga til reksturs grunnskóla, nr. 351/2002. Í stuttu máli má segja að áhrifin af tillögum nefndarinnar séu þau að stöðva greiðslur til lítilla og tekjuhárra sveitarfélaga og í öðru lagi eru þarna gildar gulrætur til þess að hvetja sveitarfélög til sameiningar, sérstök framlög til þess, og það er mikil freisting í þessu frv. fyrir sveitarfélög til að sameinast. Í samkomulaginu um fjárhagsleg samskipti ríkis og sveitarfélaga eru á hinn bóginn lagðar til eftirfarandi breytingar sem frumvarpið felur í sér: 1. Framlög til jöfnunar tekjutaps einstakra sveitarfélaga vegna lækkunar fasteignaskattstekna skv. e-lið 8. gr. hækki frá 1. janúar 2003 úr 0,64% í 0,72% af beinum og óbeinum sköttum sem innheimtir eru í ríkissjóð. Framlagið verður sameinað framlagi ríkisins skv. a-lið 8. gr. sem nú er 1,4% af sama stofni og fellur því e-liður 8. gr. niður. Hækkunin leiðir til þess að árleg framlög ríkissjóðs hækka um rúmlega 160 millj. kr. miðað við tekjuáætlun fjárlaga fyrir árið 2003. Þá er gert ráð fyrir 260 millj. kr. sérstöku aukaframlagi af þessu tilefni í fjáraukalögunum 2002 sem við vorum að samþykkja áðan. 2. Í framangreindu samkomulagi er einnig gert ráð fyrir að framkvæmd húsaleigubótakerfisins verði áfram verkefni sveitarfélaga. Því er lagt til að niður falli ákvæði 3. gr. laga um húsaleigubætur, nr. 138/1997, um framlag ríkisins til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, eins og ég kem að þegar næsta mál kemur á dagskrá. Í samkomulagi ríkis og sveitarfélaga um breytingar á fjárhagslegum samskiptum er enn fremur gert ráð fyrir að ríkið taki yfir 15% hlutdeild sveitarfélaga í stofnkostnaði og meiri háttar viðhaldi og tækjakaupum heilsugæslustöðva, svæðissjúkrahúsa, deildasjúkrahúsa og almennra sjúkrahúsa samkvæmt lögum um heilbrigðisþjónustu, nr. 97/1990. Aðilar eru jafnframt sammála um að áætlaður árlegur kostnaður sveitarfélaga sem ríkið yfirtekur samkvæmt samkomulaginu nemi að meðaltali 100 millj. kr. á ári og að framlag ríkissjóðs í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, sbr. a-lið 8. gr., lækki til samræmis við það. Jafngildir það 0,05% af beinum og óbeinum sköttum innheimtum í ríkissjóð. Samkvæmt samkomulaginu skal framlag ríkissjóðs í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga skv. a-lið 8. gr. laganna, að teknu tilliti til breytinga sem samkomulagið hefur í för með sér, vera 2,12% frá og með 1. janúar 2003. Með þeim breytingum sem í samkomulaginu felast koma til sveitarfélaganna í fjáraukalögum ársins í ár og fjárlögum næsta árs 800--870 millj. kr. sem færast til tekna hjá sveitarfélögunum. Ég vil taka fram að mikil ánægja er með þetta samkomulag, bæði hjá ríki og eins hjá sveitarfélögunum. Þetta gerir verkaskiptinguna skýrari og hér eru leyst til frambúðar ágreiningsefni eða núningsefni sem hafa verið á milli þessara aðila að undanförnu. Að lokinni umræðu í dag legg ég til að málið fari til hv. félmn. til athugunar. Hæstv. heilbrrh. mun flytja sérstakt frv. um þann þátt sem að heilbrrn. snýr, þ.e. færslu á kostnaði við yfirtöku ríkisins á kostnaði við sjúkrastofnanir.

Herra forseti. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra örfárra spurninga vegna þessa máls. Nú er það svo að sveitarfélögin telja sig verða af um 1 milljarði vegna fjölgunar á einkahlutafélögum. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort það muni verða brugðist við því. Síðan eru nokkur atriði sem varða verkefnaflutninginn, t.d. í sambandi við framhaldsskólana, hvort hæstv. ráðherra geti upplýst okkur um það hvenær gengið verði frá því. Síðan vildi ég spyrja hæstv. ráðherra: Er gert ráð fyrir að reglum um úthlutun úr jöfnunarsjóðnum verði að einhverju leyti breytt í kjölfar þessa frv.? Og munu einhverjar greiðslur koma úr jöfnunarsjóðnum vegna húsaleigubóta? Í síðasta lagi vildi ég spyrja hæstv. ráðherra hvort öll sveitarfélög muni verða jafnsett eftir þessa breytingu.

Herra forseti. Ef ég svara seinustu spurningunni fyrst, þá er það eðli jöfnunarsjóðsins að vera jöfnunarsjóður og þar með verða sveitarfélögin ekki jafnsett, það er ekki sama upphæð á hvern haus í sveitarfélögunum, heldur er verið að reyna að færa þarna peninga á milli eða útdeila peningum til sveitarfélaganna eftir því hvað þörfin er brýn í hverju sveitarfélagi. Það er skrúfað fyrir fjárstreymi til tekjuhæstu sveitarfélaganna, þ.e. þeirra sem eru tekjuhæst á íbúa, en reynt að greiða fyrir þeim sem þurfa að standa undir mikilli þjónustu en hafa ekki tekjur til þess. Varðandi einkahlutafélögin. Þó að notuð hafi verið þessi tala eða menn hafi verið að kasta á milli sín þessari tölu, 1 milljarði, sem sveitarfélögin gætu orðið af við fjölgun einkahlutafélaga, þá er ekki hægt að fullyrða neitt um að svo sé, því ekki er hægt að finna það reikningslega fyrr en eftir álagningu næsta árs, í ágústmánuði á næsta ári hver upphæðin gæti nákvæmlega verið. Einkahlutafélögin geta líka verið til þess að styrkja sveitarfélögin og atvinnulíf í sveitarfélögunum og aukið þannig tekjur þeirra auk þess sem breytt er reglunum um reiknað endurgjald sem menn verði að reikna sér. Úthlutunarreglum verður breytt á grundvelli frv. En það er seinni tíma verkefni, það er verkefni næsta árs eða við næstu fjárlagagerð að ræða aftur um fjármálaleg samskipti ríkis og sveitarfélaga og þá verður þetta einkahlutafélagadæmi væntanlega tekið til upp.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin. En það var ein spurning sem ég spurði sem ég fékk ekki svör við og það er í sambandi við verkefnatilflutninginn og það sem ekki var upp gert varðandi hann í þessu samkomulagi, og sérstaklega kannski það sem snýr að framhaldsskólunum. Getur hæstv. ráðherra upplýst okkur um það hvenær gengið verði frá því? Ég held að ég hafi fengið svör við öðrum spurningum. Reyndar var það sem ég spurði um áðan um sveitarfélögin, hvort þau væru jafnsett, þá átti ég nú við hvort þau væru jafnsett eins og þau voru fyrir þetta samkomulag. En það skiptir svo sem ekki máli, ég mun vonandi fá svar við því í nefndinni.

Herra forseti. Í stuttu máli má segja að aðstaða lítilla tekjuhárra sveitarfélaga versni, þ.e. þau hafa fengið lítils háttar framlög úr jöfnunarsjóði t.d. til aksturs skólabarna sem ekki verður lengur. Varðandi verkefnaflutninginn þá var bara tekið þarna á sjúkrastofnunum. Það er enn þá óleyst mál með framhaldsskólann. Það er seinni tíma verkefni að ræða það og reyndar tónlistarskóla líka. En eins og ég sagði áðan er þetta samkomulag gert í mjög góðu og sveitarstjórnarmenn eru mjög ánægðir með það.

Hæstv. forseti. Aðeins örstutt. Ég vil ekki láta hjá líða að fagna því frv. sem hér er til umræðu. Ég tel að þetta sé eitt af því jákvæðasta sem hefur komið fram á þessu hausti og að bærileg sátt skuli vera milli stjórnvalda og fulltrúa frá sveitarfélögunum um þessa hluti skiptir afar miklu máli. Mér finnst samt að þessu hefði þurft að fylgja eitthvað meira til að hvetja menn til dáða í sambandi við stækkun sveitarfélaganna, þó að ég ætli ekki að gera lítið úr því sem hér er inni því það er greinilega jákvætt. Það er hins vegar ekki auðlesið út úr frv. hvað þetta skiptir fjárhagslega miklu máli fyrir sveitarfélögin og þess vegna sér maður ekki hvaða áhrif verða af þessu. Það er ýmislegt í frv. sem mér finnst vera til bóta eins og það að ríkið skuli yfirtaka 15% hlutdeildina í stofnkostnaði í sambandi við meiri háttar viðhald og tækjakaup í heilsugæslustöðvar, svæðissjúkrahúsin og deildasjúkrahúsin. Á móti er framlag skert um 100 milljónir í jöfnunarsjóðinn þannig að það er bara metið út og inn hvað þetta kostar. En þetta hefur það í för með sér að frumkvæði sveitarfélaganna til framkvæmda varðandi þessar stofnanir minnkar örugglega. Við vitum að í gegnum tíðina hafa sveitarfélögin lagt peninga í framkvæmdir og oft átt inni verulegar fjárhæðir hjá ríkinu í sambandi við framkvæmdir á svona stofnunum og hafa notað þá aðferð til þess að knýja fram lagfæringar, breytingar og framkvæmdir við þær stofnanir. Menn verða því að nota aðrar leiðir til þess að ýta á sveitarfélögin um þarfar framkvæmdir af þessu tagi. Ég er ekki á móti þessari breytingu en ég bendi á að þetta getur orðið til þess að menn hafi ekki sama möguleika og frumkvæði og þeir hafa haft fram að þessu. Það er auðvitað margt sem væri gaman að spjalla um í tengslum við þetta mál og við fáum auðvitað tækifæri til þess við 2. umr. Það stendur sérstaklega á þannig hjá mér að ég hef ekki möguleika á því að halda hér langa ræðu en ég vildi láta það koma fram að mér finnst það mjög jákvætt sem þó er í frv. og verulega til bóta hvað varðar möguleika til þess að hafa jákvæð áhrif á stækkun sveitarfélaganna.

Herra forseti. Segja má að þetta frv. sé nokkurs konar fylgifrv. þess frv. sem hér var síðast á dagskrá. Framkvæmd húsaleigubóta hefur verið verkefni sveitarfélaga og fjármagnað af þeim og Jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Byggist þetta á lagabreytingum sem tóku gildi 1. janúar 1998, en þeim til grundvallar lá samkomulag milli ríkis og Sambands íslenskra sveitarfélaga, dags. 7. desember 1997. Þá var samið um og lögfest að ríkissjóður skyldi árlega greiða 280 millj. kr. í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem renna skyldu til greiðslu húsaleigubóta. Fjárhæð þessi átti að breytast árlega í samræmi við breytingar á vísitölu neysluverðs. Nú er það sannast mála að húsaleigubætur hafa hækkað mjög mikið. Greiðslurnar hafa verið rýmkaðar, þ.e. nýir aðilar fengið rétt til húsaleigubóta. Þar nefni ég námsmenn á stúdentagörðum og fatlaða. Slakað hefur verið á skilyrðum og að auki tekið tillit til fjölskyldustærðar þannig að fjárhæðin hefur vaxið mjög að undanförnu. Skattfrelsi húsaleigubóta hefur væntanlega líka haft einhver áhrif þannig að í ár fara í þetta verkefni um 900 millj. kr. Það eru um 10 þúsund leiguíbúðir í notkun í landinu en um 2.800 leigusamningar í gildi, þinglýstir leigusamningar sem húsaleigubætur eru greiddar út á, þ.e. það eru ekki nema um 30% af leiguhúsnæðinu og tæplega þó. Sveitarfélögin voru óánægð með að fá þessa föstu fjárhæð. Hún dugði ekki til að bera upp þann 55% hlut sem ríkið hafði greitt í húsaleigubótunum. Nú varð að samkomulagi að bæta heldur tekjustofn sveitarfélaganna. Þau fá núna að hækka tekjustofninn. Nú fá þau 2,12% af innheimtum tekjum af beinum og óbeinum sköttum í ríkissjóð. Reyndar er grunninum breytt þannig að sveitarfélögin fá aukalega fjárhæð, 60--70 millj. út af þessari breytingu á grunninum. Í þessu samkomulagi er gert ráð fyrir að framlag ríkisins til húsaleigubóta hækki frá ársbyrjun 2003 um 220 millj. og verði samtals 550 millj. auk sérstaks 150 millj. kr. framlags sem við samþykktum í fjáraukalögum fyrr í morgun. Í samræmi við samkomulagið er lagt til að fjárhæðin verði umreiknuð sem hlutfall af skatttekjum innheimtum í ríkissjóð og bætist við framlög ríkisins í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga sem eru reiknuð af þeim tekjustofni. Ég geri tillögu um að hv. félmn. fái þetta frv. til athugunar að lokinni umræðunni í dag.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um málefni aldraðra, nr. 125/1999, með síðari breytingum. Í frv. er lagt til að gjald í Framkvæmdasjóð aldraðra verði hækkað úr 4.826 kr. í 5.440 kr. eða um 614 kr. Úr Framkvæmdasjóði aldraðra eru m.a. veittir styrkir til byggingar öldrunarstofnana. Samstarfsnefnd um málefni aldraðra stjórnar sjóðnum og gerir árlega tillögu til heilbr.- og trmrh. um úthlutun úr sjóðnum til verkefna. Framkvæmdasjóður aldraðra fær tekjur af sérstöku gjaldi sem skattstjórar leggja á þá sem skattskyldir eru samkvæmt lögum um tekjuskatt og eignarskatt. Þeir sem greiða gjaldið eru einstaklingar á aldrinum 16--69 ára. Undanþegin gjaldinu eru börn innan 16 ára aldurs og þeir sem eru 70 ára og eldri í lok tekjuárs. Einnig eru þeir undanþegnir gjaldinu sem hafa tekjuskattsstofn er nemur 809.611 kr. eða lægri á tekjuárinu 2002. Jafnframt skulu skattstjórar fella gjaldið niður á þeim elli- og örorkulífeyrisþegum undir 70 ára aldri sem dveljast á dvalar- eða hjúkrunarheimilum. Gjaldið í Framkvæmdasjóð aldraðra er með frv. hækkað um 12,73% og er gert ráð fyrir að það aukna fjármagn sem kemur í Framkvæmdasjóðinn vegna hækkunarinnar renni óskipt til uppbyggingar öldrunarstofnana en fari ekki til reksturs stofnananna. Er það í samræmi við tillögur starfshóps sem var skipaður af ríkisstjórninni vegna aðgerða stjórnvalda til að bæta aðstæður og lífskjör aldraðra næstu tvö til þrjú árin. Ég tel brýnt að þetta frv. hljóti afgreiðslu á haustþingi þannig að það fylgi fjárlagafrv. og leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, nr. 117/1993, með síðari breytingum. Frumvarp þetta er samið í heilbr.- og trmrn. í framhaldi af tillögum starfshóps sem skipaður var af ríkisstjórninni vegna aðgerða stjórnvalda til að bæta aðstæður og lífskjör aldraðra næstu tvö til þrjú árin. Starfshópurinn var skipaður í lok september sl. og skilaði tillögum til ríkisstjórnarinnar 19. nóv. sl. Gerði starfshópurinn tillögur um hækkun á tekjutryggingu og tekjutryggingarauka frá Tryggingastofnun ríkisins umfram árlega hækkun þessara bóta samkvæmt lögum um almannatryggingar. Jafnframt var gerð tillaga um að lækka skerðingarprósentu tekjutryggingaraukans úr 67% í 45%. Hækkun tekjutryggingar og tekjutryggingarauka kemur til framkvæmda með reglugerð heilbr.- og trmrh. sem hefur stoð í lögum um almannatryggingar. Frumvarpi þessu er ætlað að hrinda í framkvæmd breytingu á skerðingarhlutfalli tekjutryggingaraukans í 9. og 10. mgr. 17. gr. laga um almannatryggingar þannig að skerðingarhlutfallið verði 45%. Starfshópurinn gerði einnig ýmsar tillögur er lúta að heima- og stoðþjónustu við aldraða og að uppbyggingu og rekstri hjúkrunarheimila. Tillögur starfshópsins um áherslur í málefnum aldraðra fylgja frumvarpi þessu til skýringar. Frv. gerir ráð fyrir að hið breytta tekjutengingarhlutfall tekjutryggingaraukans taki gildi 1. janúar 2003. Gildir það jafnt um tekjutryggingarauka til aldraðra og öryrkja. Áætlaður kostnaður við frv. er 250 millj. kr. á næsta ári. Herra forseti. Sú jákvæða þróun á sér nú stað að eldra fólk er oft og tíðum heilsuhraustara en áður var. Gildir það jafnt um líkamlegt og andlegt heilbrigði. Það er skiljanlegt að þetta sama fólk vilji nýta krafta sína sem lengst, sér og samfélaginu til hagsbóta. Á undanförnum missirum hefur allnokkur umræða átt sér stað um rétt þeirra sem eru komnir á hinn hefðbundna eftirlaunaaldur til að afla sér tekna og áhrif þess á bætur almannatrygginga sem þessi hópur nýtur. Tekjur fólks, hvort heldur vinnutekjur eða uppsöfnuð réttindi úr lífeyrissjóði, hafa haft þó nokkur áhrif til skerðingar bóta. Því hefur verið haldið fram að skerðingarákvæðin séu beinlínis vinnuletjandi og vinni gegn hagsmunum einstaklinganna og samfélagsins. Það er eðli okkar Íslendinga að vilja sjá okkur farborða sjálf. Við lítum á okkar ágæta almannatryggingakerfi sem samfélagsnet sem eigi að grípa inn í þegar einstaklingurinn sjálfur er ekki fær um að afla sér tekna til framfærslu. Í þessu ljósi er lagt til að skerðingarhlutfall tekjutryggingaraukans verði lækkað. Lækkunin kemur ekki aðeins eftirlaunaþegum til góða heldur ekki síður öryrkjum. Öryrkjum sem öðrum er mikilvægt að stunda vinnu ef það er mögulegt fyrir þá, afla tekna og auka möguleika sína til betri lífskjara. Lækkun á skerðingarhlutfalli mun styrkja öryrkja á vinnumarkaði, bæði efnalega og vonandi ekki síður persónulega. Sú lækkun sem hér er mælt fyrir að verði á skerðingarhlutfalli tekjutryggingaraukans er mikil réttarbót fyrir bótaþega almannatrygginga. Hún kemur til móts við þau grundvallarsjónarmið að menn njóti vinnu sinnar í aukinni velferð. Ég leyfi mér því, virðulegi forseti, að leggja til að frv. verði vísað til hv. heilbr.- og trn. og til 2. umr.

Herra forseti. Með þessu frv. er stigið lítið skref í átt til kjarabóta fyrir lífeyrisþega með því að minnka tekjutenginguna á tekjuttryggingaraukann. Hins vegar var ekki farin sú leið sem lífeyrisþegar kröfðust, þ.e. að greiðslur fylgi launavísitölu. Mig langar til að spyrja hæstv. ráðherra, þegar hann er að lækka tekjutenginguna á tekjutryggingaraukanum, 67% sem þeir settu á þennan bótaflokk með öryrkjadómnum: Er ekki full ástæða til að minnka einnig skerðingarprósentuna á vasapeningum þeirra vistmanna sem eru á stofnunum? Þar viðgengst mjög há skerðingarprósenta. Vasapeningar þeirra sem eru á stofnunum eru ekki nema rúmar 19 þús. kr., innan við 20 þús. kr. Þar er skerðingarprósentan 65% og eftir að vistmaðurinn fær um 4 þús. kr. í greiðslur fara vasapeningarnir að skerðast um 65%. Ég spyr hæstv. ráðherra: Er ekki tímabært að leiðrétta þessa skerðingu sem er á vasapeningunum? Þetta er fyrir það fyrsta allt of lág upphæð og í öðru lagi mikil skerðing. Ég tel að hæstv. ráðherra geti gert þetta með reglugerð, það þurfi ekki lagabreytingu til, og kalla þess vegna eftir því hjá hæstv. ráðherra hvort hann muni ekki samfara þessu breyta skerðingarprósentunni á vasapeningana.

Herra forseti. Frv. sem hér er flutt er í beinu framhaldi af samkomulagi sem náðist við samstarfsnefnd aldraðra og tekur á þeim atriðum sem það samkomulag náði til. Við höfum verið með vasapeningamálið til athugunar í ráðuneytinu. Ég hef ekki niðurstöðu þess á þessari stundu en við höfum gert ráðstafanir til að líta á samhengið í þeim málum og að því mun unnið á næstunni.

Herra forseti. Ég minni á að vasapeningarnir komu ekki til umræðu í þessu samkomulagi milli ráðherranna og aldraðra. Það kemur ekki hækkun á vasapeningana, a.m.k. ekki miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið um þetta samkomulag. Það er algerlega í hendi hæstv. ráðherra að hækka vasapeningana í takt við aðra hækkun bóta. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra hvort hann sé ekki sammála mér um að 65% skerðingarhlutfall eftir 4.000 kr. á innan við 20.000 kr. vasapeningum vistmanna á stofnunum sé allhastarleg skerðing og hvort hann muni ekki taka það upp þó að það hafi ekki verið með í samkomulaginu við aldraða. Ég veit að hæstv. ráðherra er góðhjartaður maður og nú fer að líða að jólum. Ég veit að það er mjög algengt að vistmenn á stofnunum tekur mjög sárt að geta ekki veitt sér nokkuð og varla gefið sínum nánustu jólagjafir fyrir jólin. Er ekki tímabært að minnka þessa skerðingarprósentu og hækka þessa vasapeninga í takt við aðrar bætur almannatrygginga?

Herra forseti. Ég endurtek að þetta frv. er í beinu framhaldi af gerðu samkomulagi. Við erum með þetta vasapeningamál til skoðunar og þrátt fyrir meint gott hjartalag ráðherra er ég, eins og aðrir, bundinn af fjárlögum og þeim ramma sem ég hef. Eigi að síður mun þetta verða skoðað. Ég vil geta þess að auðvitað hefur þróunin verið sú að lækka þetta skerðingarhlutfall. Það er ekki langt síðan bætur voru skertar króna á móti krónu en hlutfallið var lækkað ofan í 67% á síðasta ári og ofan í 45% núna þannig að þessi hefur verið þróunin. Við munum líta á vasapeningamálið í framhaldi af þessu en ég hef ekki niðurstöðu af því núna.

Með jákvæðum augum.

Herra forseti. Hér fjöllum við um frv. til laga um breytingu á lögum um almannatryggingar, með síðari breytingum, og eins og kynnt hefur verið er það hluti af samkomulagi heilbrrn. og annarra ráðuneyta sem skipuðu starfshóp með öldruðum. Ég fagna því í fyrsta lagi að slíkum starfshópi skuli hafa verið komið á og ég vona að hann verði virkur áfram og það náist gott samstarf á milli Félags aldraðra og ráðuneytanna í þessum starfshópi og að sömuleiðis verði tekinn upp sams konar eða svipaður starfshópur sem væri þá skipaður fulltrúum öryrkja. Ég tel það mikilsvert að stjórnsýslan nýti sér þá þekkingu og krafta sem eru innan þessara samtaka aldraðra og öryrkja, að samstarfshópur standi undir nafni og að sameiginlega verði reynt að finna sem bestar úrlausnir á málefnum þessara hópa. Það er kominn tími til að mynda samstöðu í staðinn fyrir að stilla sér upp í andstæðar fylkingar eins og oft og tíðum virðist hafa verið. Innan hópanna býr mikil sérþekking, mikill kraftur, og ég tel að það yrði til blessunar fyrir okkur öll ef við gætum nýtt okkur þessa krafta. Hvað varðar frv. sjálft fagna ég þessu samkomulagi sem er í raun stórt spor í rétta átt og er kannski langt umfram það sem maður þorði að vona að kæmi út úr fyrstu niðurstöðum þessa samstarfshóps. Varðandi almannatryggingalöggjöfina var að vísu tekið lítið skref, þó fer það eftir því hver metur það, hvort það er ríkissjóður eða aldraðir. Í þetta skipti var gerð hækkun á tekjutryggingu og tekjutryggingarauka og skerðingarprósenta þessara liða var lækkuð en ekki stigið það skref að hækka grunnlífeyrinn og láta hann a.m.k. fylgja vísitöluhækkunum. Það verður vonandi næsta skref. En hér er ákveðin þróun á ferð, sú að lækka skerðingarprósentuna. Hún var áður, eins og hér hefur komið fram, króna á móti krónu, var búin að vera 67% frá því að öryrkjadómurinn féll og er núna komin niður í 45%. Auðvitað eigum við að nota öll þau ráð sem við höfum til þess að stuðla að því að þeir aldraðir sem búa við góða heilsu og hafa löngun og kraft til að vera á vinnumarkaðnum geti það. Við eigum frekar að stuðla að því en að vera með eitthvað í almannatryggingalögum okkar sem dregur úr þátttöku eldri borgara og ellilífeyrisþega í atvinnulífinu. Sem fylgiskjal með frv. er skýrsla samráðshópsins um málefni eldri borgara og þá þætti sem eru þessum hópi til framdráttar núna. Þar eru talin mörg atriði sem öll kosta peninga og við erum búin að leggja fjármagn til með afgreiðslu fjárlaga sem voru afgreidd fyrr í dag. Eins og ég segi eru þetta allt skref í rétta átt. Ég hefði viljað sjá myndarlegar tekið á á sumum sviðum en við skulum taka viljann fyrir verkið og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir að standa að þessu samkomulagi.

Herra forseti. Hv. 5. þm. Austurl. ræddi í máli sínu sambandið við Samtök aldraðra og Öryrkjabandalagið. Ég vil láta það koma fram að ég tel auðvitað einboðið að halda þessu samstarfi áfram. Þessi tilraun, ef svo má segja, sem við gerðum í haust gafst vel. Aldraðir kvörtuðu undan því í sambandi við sína samstarfsnefnd að það væri nokkurs konar tilkynningarskylda hjá okkur til þeirra um það sem við hefðum þegar gert. Við vildum breyta því og tókum upp þetta samráð þess vegna. Reynslan af því hefur verið þannig að það er einboðið að halda því áfram. Ég tel líka einboðið að styrkja samráð við Öryrkjabandalagið. Ég hef reyndar komið þeim skilaboðum áleiðis að ég væri tilbúinn að ræða leiðir að slíku. Ég tel að samráð sé af hinu góða og geti ekki annað en leitt gott af sér. Þetta vildi ég að kæmi fram við þessa umræðu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra sérstaklega fyrir þær upplýsingar sem hann gefur hér. Eins og ég sagði áðan tel ég mikilsvert að hafa gott samstarf við eldri borgara og öryrkja. Þetta samráð og samráðshópurinn hefur gefið góða raun. Þarna eru góðir kraftar, hópur sem býr yfir mikilli þekkingu og það gleður mig innilega að heyra að það eigi að koma á samráðsnefnd við öryrkja eins og við aldraða.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga frá efh.- og viðskn. um breyting á lögum um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Frv. þetta felur í sér að það verði rýmkuð heimild til þess að nýta vísitölur í þeim tilvikum þar sem fólk hefur samið um að taka lífeyri á grundvelli eftirmannsreglu. Í ákveðnum tilvikum er sú regla sem er í löggjöfinni of þröng. Þetta er til komið vegna þess að starfsmenn Íslandsbanka sem eru með sérstakan lífeyrissjóð, viðbótarlífeyrissjóð, hafa orðið fyrir því að það er mjög óhægt um vik í mörgum tilvikum að nýta eftirmannsreglu vegna mikilla breytinga sem eiga sér stað í bönkunum þessa dagana. Þess vegna mundi það henta þeim, bæði starfsmönnunum og bankanum, að það væri meira frelsi til að finna vísitölu sem hentaði til að endurspegla eftirmannsregluna rétt. Virðulegi forseti. Þess vegna er þetta frv. flutt og ég hygg að það yrði til bóta, ekki bara í þessu tilviki heldur fyrir ýmis önnur sem upp kunna að koma. Virðulegi forseti. Ég legg til að þessu máli verði vísað til 2. umr. en ekki til nefndar þar sem þetta er flutt af nefnd.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta. Þetta frv. er fyrst og fremst tæknilegs eðlis og snýst um að trygging haldist óbreytt meðan lokunarferli stendur yfir hjá fjármálastofnunum. Nefndin gerir tillögu um að frv. verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum nr. 12/1999, um Lífeyrissjóð bænda. Frv. þetta gengur út á að felld er niður skylduaðild þeirra maka bænda sem ekki starfa að búrekstri. Enn fremur er sagt að iðgjöld bónda skuli skiptast milli maka hans og sambúðaraðila í þeim hlutföllum sem hann hefur óskað eftir skriflega enda gangi hlutur makans til myndunar sjálfstæðra lífeyrisréttinda hans. Virðulegi forseti. Þetta frv. nýtur mikils fylgis allra hlutaðeigandi aðila og þess vegna leggur nefndin til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. frá efh.- og viðskn. um frv. til laga um breyting á lögum um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Frv. þetta snýst um vaxtaviðmiðun og það er til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru á lögum nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu. Fyrst og fremst er þetta spurning um hvaða skilgreiningar eru notaðar við vaxtaviðmiðanir. Nefndin leggur til að frv. verði samþykkt óbreytt.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um brottfall laga um Stofnlánadeild verslunarfyrirtækja (verslunarlánasjóð). Virðulegi forseti. Þessara laga er ekki saknað af neinum og engin ástæða til annars en að fella þau úr gildi og nefndin leggur til að það verði gert snarlega.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. um frv. til laga um auknar ábyrgðir vegna lánaflokks í Norræna fjárfestingarbankanum til umhverfismála í grannhéruðum Norðurlandanna. Mál þetta hefur verið sent til umsagnar aðila sem getið er um í nál. Þetta er mikið framfaramál fyrir þá aðila sem í hlut eiga og nauðsynlegt að Norræni fjárfestingarbankinn hafi getu til að lána til umhverfismála með þeim hætti sem gert er ráð fyrir. Nefndin leggur því til að mál þetta verði samþykkt óbreytt.