Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 15.30 í dag fer fram utandagskrárumræða um niðurstöður vorralls Hafrannsóknastofnunar. Málshefjandi er hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Hæstv. sjávarútvegs- og landbúnaðarráðherra, Einar K. Guðfinnsson, verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 2. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Forseti. Formaður menntamálanefndar Alþingis, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hefur sagt í fjölmiðlum að það sé aðeins tímaspursmál hvenær opinberum háskólum verði veitt heimild til að innheimta skólagjöld. Orðrétt er haft eftir formanni nefndarinnar í Fréttablaðinu þann 13. apríl sl., með leyfi forseta: „Stjórnarflokkarnir verða að taka afstöðu til þess og mér hefur fundist þetta sjónarmið njóta sífellt meiri stuðnings í samstarfsflokknum.“ Formaður menntamálanefndar er auðvitað að segja að þessi mál séu til umræðu innan stjórnarflokkanna og að innan Samfylkingarinnar sé vaxandi stuðningur við það að taka upp skólagjöld í opinberum háskólum. Hv. þm. og varaformaður menntamálanefndar, Einar Már Sigurðarson, segir í sama blaði vegna orða formanns nefndarinnar, með leyfi forseta: „Það verkefni sem bíður okkar er að svara þeirri spurningu hvernig við getum jafnað samkeppnisstöðu háskólanna svo allir sitji við sama borð.“ Og síðar, með leyfi forseta: „Ég hef þó ekki þá mælistiku að geta kastað reiður á það hvort sífellt meiri stuðningur sé um þessar hugmyndir eins og Sigurður segir í mínum flokki.“ Með öðrum orðum getur hv. varaformaður menntamálanefndar ekki áttað sig á því hvort um aukinn stuðning sé að ræða í hans eigin flokki um upptöku skólagjalda í opinberum háskólum. Ég vil því beina orðum mínum til hv. þingmanns og varaformanns menntamálanefndar, Einars Más Sigurðarsonar, og spyr hver afstaða Samfylkingarinnar er varðandi upptöku skólagjalda í opinberum háskólum. Er varaformaður menntamálanefndar sammála því áliti formanns nefndarinnar að það sé aðeins tímaspursmál hvenær heimilt verður að taka upp slík gjöld? Mun Samfylkingin ljá máls á því að opinberum háskólum verði veitt heimild til að innheimta skólagjöld og eru þau mál nú til umræðu innan stjórnarflokkanna 

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hv. þingmaður gefur okkur tækifæri til að ræða þetta mál aðeins einum degi áður en við ræðum mikilvægt frumvarp sem liggur fyrir þinginu að ræða á morgun um opinbera háskóla. Þar hlýtur þetta mál eðlilega að koma á dagskrá. Það liggur hins vegar alveg ljóst fyrir, ef hv. þingmaður hefur kynnt sér það frumvarp, að þar er ekki minnst á skólagjöld í opinberum háskólum. Þar af leiðandi er engin tillaga fyrir þinginu um það að tekin verði upp skólagjöld í opinberum háskólum. Það er hins vegar rétt sem hv. þingmaður hafði eftir mér í Fréttablaðinu sem birt var í því blaði á sunnudaginn að það er verkefni stjórnarflokkanna og ég trúi okkar allra hér inni að tryggja jafnstöðu háskólanna. Hvaða leið er best til þess er hins vegar rétt að skoða fordómalaust. Lykilatriðið í þeirri umræðu er að jafnstaðan sé tryggð og jafnrétti til náms sé tryggt. Ég vil leyfa mér að segja að því miður er ekki 100% jafnrétti til náms í dag vegna þess að við tökum skólagjöld nokkuð óskipulega í okkar kerfi. Ég held að það sé afar mikilvægt að við förum yfir það mál frá a–ö hvernig við viljum hafa það til framtíðar og það sé gert á skipulegan hátt en ekki tilviljunarkenndan eins og því miður hefur verið gert allt of lengi. En ég ítreka: Grundvallaratriðið er að sjálfsögðu það að jafnrétti til náms sé tryggt. Við getum auðvitað velt upp þessum spurningum: Er eðlilegt að skólagjöld séu tekin af ýmsu námi t.d. á framhaldsskólastigi? Er eðlilegt að skólagöld séu tekin af öllu listnámi á háskólastigi á meðan það er ekki gert af ýmsu öðru námi? Ég held að við þurfum að setja ramma utan um þetta mál og við eigum að nálgast það fordómalaust með það sem grundvallaratriði að tryggja jafnrétti til náms. Eins og ég sagði áðan eigum við væntanlega áframhaldandi umræðu um þetta mál á morgun og við skulum bara líta á daginn í dag sem upphitun fyrir það sem við ræðum um frekar á morgun.

Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér er bryddað upp á sé ég ástæðu til að taka þátt í henni vegna þess að nafn mitt var nefnt í tengslum við skoðanir mínar um það hvort rétt sé að veita ríkisháskólunum heimildir til að taka upp skólagjöld vegna þess náms sem þeir bjóða upp á. Ég hef verið óhræddur við að segja að mér finnst ástæðulaust að banna þeim að gera það án þess að það hafi verið lagt til í menntamálanefnd. Ég lýsti því í Fréttablaðinu að ég fengi ekki betur séð en þau sjónarmið nytu aukins stuðnings alls staðar í samfélaginu nema kannski hjá vinstri grænum sem sjá skrattann í öllum hornum og eru á móti öllu, hvaða mál sem það eru. Af hverju segi ég að þessi sjónarmið njóti aukins stuðnings í samfélaginu? Jú, það er vegna þess að eins og kunnugt er kynnti núverandi rektor Háskóla Íslands, Kristín Ingólfsdóttir, fljótlega eftir að hún náði kjöri, það háleita markmið Háskóla Íslands að verða einn af 100 fremstu háskólum í heimi. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birni Vali Gíslasyni fyrir að taka þetta málefni upp því að það er svo sannarlega nauðsynlegt að fá úr því skorið hver stefna Samfylkingarinnar er gagnvart því að taka upp skólagjöld á háskólastigi hér á landi. En eins og hv. formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, sagði áðan nýtur það sívaxandi stuðnings innan Sjálfstæðisflokksins og reyndar víðar eins og hv. þingmaður sagði að taka upp skólagjöld við opinbera háskóla. Það er rétt að minna á það, hæstv. forseti, að við framsóknarmenn höfum haft það á stefnuskránni að grunnnám við opinbera háskóla hér á landi eigi að vera óháð skólagjöldum. Við stóðum á bremsunni gagnvart samstarfsflokki okkar hvað þau mál áhrærir eins og við heyrðum áðan að tilhneiging er nú til innan Sjálfstæðisflokksins að taka upp skólagjöld við opinberu háskólana þvert á vilja stúdenta við þá háskóla og þvert á vilja þáverandi stjórnarandstöðu. Það eru því mikil vonbrigði að varaformaður menntamálanefndar Alþingis skuli ekki geta komið upp og sagt að það komi ekki til greina að taka upp skólagjöld við opinbera háskóla hér á landi þvert á það sem hann sagði þegar hann var í stjórnarandstöðu en eins og hv. þingmaður sagði áðan kemur ýmislegt til greina að skoða í samvinnu við Sjálfstæðisflokkinn og væntanlega þar á meðal að taka upp skólagjöld við opinbera háskóla. Öðruvísi mér áður brá, hæstv. forseti, og það  
            

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu vegna þess að ég, eins og hv. þingmaður sem tók þetta mál upp, Björn Valur Gíslason, var líka mjög hissa á því að hv. formaður menntamálanefndar skyldi taka að sér að túlka stefnu og líðan samfylkingarmanna. Ég var allsendis ósátt við það svo vægt sé til orða tekið. Og vegna þess og hv. þm. Birkir Jón Jónsson kom upp og sagði að hér skyldi fást úr því skorið hver stefna Samfylkingarinnar væri, þá er mér það ljúft og skylt að greina hv. þingheimi frá því að fyrir réttu ári síðan hélt Samfylkingin landsfund og þar var stefna hennar samþykkt mjög skýrt og skorinort og þar segir, með leyfi forseta, að Samfylkingin vilji stuðla að því að öllum standi til boða gjaldfrjáls menntun frá og með leikskóla til og með háskóla. Þar kom líka fram að Samfylkingin vilji, og ég vil að hv. þingheimur taki vel eftir þessu, tryggja að skólagjöld verði ekki tekin upp í almennu grunn- og framhaldsnámi við opinbera háskóla. Við þetta verður að sjálfsögðu staðið og það er einmitt þess vegna sem ekki er staf að finna um þetta í frumvarpinu sem leggja á fram og mæla fyrir á morgun. En að menn skuli þvæla skólagjöldum í þessa umræðu um frumvarp til laga um opinbera háskóla er fyrir neðan allar hellur vegna þess að ég vona að á morgun munum við eiga merkilega, djúpa og góða skólapólitíska umræðu um hið raunverulega frumvarp en ekki um það sem ekki er í frumvarpinu eins og hér er gert.

Hæstv. forseti. Það er í sjálfu sér ágætt að fá þá undirstrikun á stefnu Samfylkingarinnar sem hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kom fram með. Hitt verður þó að vera alveg ljóst að ójafnræði meðal háskóla hefur orðið til vegna stefnu Sjálfstæðisflokksins í menntamálum. Það ójafnræði er þannig til komið að einkaháskólarnir fá að taka skólagjöld ofan á full framlög hins opinbera með hverjum nemanda. Sambærilegir skólar á Norðurlöndunum skerða að sjálfsögðu hið opinbera framlag sem nemur þeim skólagjöldum sem tekin eru. Ég vil fá að sjá Samfylkinguna standa vörð um það sjónarmið sem við vinstri græn höfum verið með í þessari umræðu að það eigi að skerða framlagið til einkaskólanna sem nemur skólagjöldunum til þess að jafnræði sé náð. Öðruvísi náum við ekki jafnræði nema með hugmyndinni um skólagjöld og það er hugmyndin sem Sjálfstæðisflokkurinn keyrir á. Nú er búið að afhjúpa þennan núning, þennan grundvallarágreining sem ríkir á milli stjórnarflokkanna. Ég vil því fá að heyra hv. þingmenn Samfylkingarinnar koma hér upp og segja að þeir muni standa vörð um jafnræði háskólanna hvað þetta varðar á þann hátt að framlagið til einkaháskólanna verði skert sem nemur skólagjöldunum til þess að ekki þurfi að fara að taka skólagjöld í opinberum háskólum, til þess að ekki þurfi að pína opinberu háskólanna inn á braut ...

Skerða framlagið til listaháskólans.

Það er enginn að tala um að skerða framlag til eins eða neins. Það er bara verið að tala um það að jafnvægi ríki á milli háskólanna og það sé ekki gert á þann hátt sem Sjálfstæðisflokkurinn vill gera. 

Virðulegi forseti. Mér er það bæði ljúft og skylt að taka þátt í þessari umræðu þar sem kallað hefur verið eftir viðhorfi Samfylkingarinnar til þessa máls. Ég get tekið undir með þeim góðu félögum mínum sem hér hafa talað áður, hv. varaformanni menntamálanefndar og hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur, þau tóku skýrt fram hver stefna Samfylkingarinnar í málinu er. Það er ljóst að enginn núningur er á milli stjórnarflokkanna að þessu leyti, enda kemur það fram í hinu ágæta frumvarpi menntamálaráðherra að ekki er gert ráð fyrir neinum nýjum skólagjaldaheimildum. Þessi umræða er að því leyti algjörlega ótímabær. Það sem Samfylkingin hefur sagt er algjörlega skýrt. Það er alveg ljóst að við viljum jafna samkeppnisstöðu skóla, um það þarf bara að ræða og fara yfir það mál. Það er ljóst að mjög auðvelt er - eins og hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, sem kallar hér fram í af mikilli gleði, lenti í áðan - að lenda í mikilli mótsögn við sjálfan sig. Það er mjög auðvelt, hv. þingmaður, þegar menn fara að búa til of einfaldar formúleringar úr flóknum hlutum. Það er líka sérstakt lærdómsefni að hlusta hér enn og aftur á belging Framsóknarflokksins sem virðist hafa verið í einhverri annarri ríkisstjórn en ég tók eftir á síðasta kjörtímabili. Í þessu máli sem öðrum halda framsóknarmenn tárbólgnar ræður um að þeir hafi staðið vörð um alls konar hluti sem þeir hafa ekki staðið neinn vörð um.  Framsóknarflokkurinn tjaldar því fram í gluggana sem hann vill á tyllidögum en kannast ekki við það sem hann gerir í þessum efnum.

Forseti. Þá er það upplýst sem upplýst skyldi um stefnu Samfylkingarinnar í þessum efnum. Hún hefur legið fyrir vottfest og samþykkt á landsfundi flokksins sennilega í rúmt heilt ár. Hafi hér afhjúpast ágreiningur Samfylkingarinnar og einhverra annarra flokka þá er það vegna þess að menn hafa ekki verið sestir í leiksalinn að horfa á leiksýninguna fyrr en núna. Stefna okkar í þessum efnum hefur verið ljós í heilt ár og hún er óbreytt, hún er ósköp einfaldlega óbreytt. Það er líka stefna Samfylkingarinnar að jafnræði ríki milli þessara tveggja tegunda eða gerða af skólum, opinberu skólanna annars vegar og sjálfstætt starfandi skóla hins vegar. Okkur vantar orð yfir þetta því einkaskólar er ekki gott orð, ég held að enginn þeirra sé rekinn í gróðaskyni. Hæstv. menntamálaráðherra svaraði um daginn fyrirspurn minni um lán til skólagjalda úr Lánasjóði íslenskra námsmanna. Það var fróðlegt svar. Þar kemur fram að á sex árum hefur Lánasjóðurinn veitt lán að upphæð 2,6 milljarðar, og það er yfirgnæfandi til hinna skólanna, ekki til þeirra opinberu. Með því skapast ójafnræði vegna þess að þumalputtareglan er sú að helmingurinn af lánunum úr Lánasjóði íslenskra námsmanna jafngildir styrk. Helmingurinn af þessum lánum er í raun og veru styrkur ríkisins til sjálfstætt starfandi skóla og ekki ríkir jafnræði á milli þessara tveggja gerða af skólum. Hvernig á að bæta úr því? Skólagjöld, segir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson. Hann um þá skoðun. Ég segi nei, Samfylkingin segir nei við því. Í fyrsta lagi vegna þess að við höfum pólitíska afstöðu gegn þessum skólagjöldum, viljum þau ekki. Í öðru lagi vegna þess að deildir þeirra skóla sem um er að ræða vilja það margar hverjar ekki heldur. Það hentar þeim ekki. Þá verðum við að jafna þetta með öðru móti 

Forseti. Það er ljóst að þessi umræða snertir viðkvæma strengi milli stjórnarflokkanna sem þó segja að enginn ágreiningur og enginn núningur sé neins staðar á milli þeirra í þessum skólagjaldamálum. Ég skildi þó orð hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar ekki á annan veg hér áðan en þann að hann væri hlynntur skólagjöldum og hann kemur hreint til dyranna. Hann má þó eiga það, og hans flokksfélagar allir, að þar eru línur nokkuð skýrar í þessu máli sem og mörgum öðrum - við vitum nokkurn veginn að hverju við göngum þegar að slíkum málum kemur, og þannig á það að vera. Varaformaður menntamálanefndar, hv. þm. Einar Már Sigurðarson, svaraði áðan þeirri spurningu minni hvort hann teldi að Samfylkingin mundi ljá máls á því að opinberum háskólum yrði veitt heimild til að innheimta skólagjöld. Hann sagði að það yrði bara að skoða fordómalaust. Við lítum á það mál að nýju að skoðum það fordómalaust. Gætti þá fordóma í stefnu Samfylkingarinnar fyrir síðustu kosningar en fyrsta tillaga þeirra í menntamálum, hvað varðar menntastefnuna, er á þennan veg, með leyfi forseta: „Samfylkingin vill stuðla að því að öllum standi til boða gjaldfrjáls menntun frá og með leikskóla til háskóla. … Tryggja að skólagjöld verði ekki tekin upp í almennu grunn- og framhaldsnámi við opinbera háskóla.“ Eru þetta þá fordómar? Vill hann kasta af sér þessum fordómum og fara að skoða málið fordómalaust frá öðrum hliðum? 
             Stefnan er skýr og ég hvet hv. þingmann til að nota rétt sinn til að tala héðan úr pontu og hætta þessu endalausa gjammi. Stefnan er skýr hjá Samfylkingunni. Hún liggur hér fyrir svört á hvítu en henni er ekki fylgt. Henni er greinilega ekki fylgt. Það gengur ekki upp að segja í einu orði að þau séu andsnúin 

Frú forseti. Það var eins og ég vissi, þessi umræða þarf miklu meiri tíma en hér er til umráða. Við þurfum að halda henni áfram á morgun þegar við ræðum það frumvarp sem liggur fyrir, frumvarpið sem birtir stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum málum - ég átta mig ekki alveg á þeim mikla gauragangi sem hér er hjá einstaka hv. þingmönnum - en þar kemur stefna ríkisstjórnarinnar fram og þar er ekki minnst á nein skólagjöld í opinberum háskólum. Ríkisstjórnin er mynduð af tveimur flokkum sem ræða eðlilega ýmis mál vegna þess að ekki hefur átt sér stað samruni flokka eins og við sáum svo oft á síðasta kjörtímabili.  Við viljum ekki koma með eina einfalda patentlausn og lenda síðan í því að hún sé algjörlega á skjön við það sem við raunverulega viljum. Því lenti hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, sárasaklaus manneskjan, í hér rétt áðan þegar hún boðaði að Listaháskólinn ætti að verða fyrir niðurskurði - ég hef enga trú á því að hv. þingmaður sé þeirrar skoðunar en þessi er hættan þegar fólk ætlar að leysa öll mál með einföldum patentlausnum. Þetta mál er miklu flóknara en svo að hægt sé að leysa það þannig. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson lenti t.d. í þeim vanda. Ég veit ekki alveg hvort það er stefna Framsóknarflokksins að leyfa alfarið skólagjöld í framhaldsnámi í Háskóla Íslands, ég held að það sé ekki stefna Framsóknarflokksins. En hv. þm. Birkir Jón Jónsson talaði eingöngu um það að aldrei mættu vera skólagjöld í grunnnáminu. Við munum líka lenda í vandræðum með slíka patentlausn, sumt framhaldsnám í Háskóla Íslands er í samkeppni og annað ekki við aðra háskóla. Þetta er þannig mál, hv. þingmenn, 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna ástandsins í efnahagsmálum og þeim skorti á samhljómi sem mér þykir vera milli ekki einasta stjórnarflokkanna heldur ríkisstjórnar og Seðlabankans. Þrátt fyrir margháttuð loforð um að þar séu menn að ná samhljómi í umræðunni gerist það nú í gærkvöldi að á Stöð 2 er birt viðtal við hæstv. fjármálaráðherra. Ég les hér upp úr því viðtali, eins og það er skrifað út, með leyfi forseta, þar sem hann er spurður um þann mun sem er á spá Seðlabankans og spá fjármálaráðuneytisins: „Þetta eru hins vegar mismunandi forsendur sem menn eru að gefa sér og draga menn ályktanir af þeim tölum sem í gangi eru. Það hefur reyndar verið þannig á undanförnum árum að spár Seðlabanka hafa verið svona meira út í öfgarnar beggja vegna.“ Þá höfum við það. Seðlabankinn aðhyllist einhverja öfga í efnahagsmálum. Ég er ekki algjörlega sannfærður um að þetta mat fjármálaráðherra eigi við nú þar sem ég held að Seðlabankinn hafi að mörgu leyti farið nær því en fjármálaráðuneytið að sjá fyrir ástandið eins og það hefur orðið í vetur og ríkisstjórnin hefur ekki tekið þeim varnaðarorðum sem bæði komu frá Seðlabanka og stjórnarandstöðu í umræðum um fjárlögin. En það er líka ljóst að meðul Seðlabankans í þessum efnum eru talsvert önnur en við framsóknarmenn vildum alla vega sjá og langar mig að vita um afstöðu formanns fjárlaganefndar til þess. Ég held að meðul Seðlabankans í þeirri efnahagskreppu sem nú er séu meðul frjálshyggjunnar. Það eru þau meðul að hér skuli stefnt að atvinnuleysi og gjaldþrotum 

Virðulegi forseti. Hv. þm. Bjarni Harðarson beinir spurningum til mín um útgáfu lyfseðla, annars vegar um meðul Framsóknarflokksins og hins vegar Seðlabankans. Við ræddum vissulega ítarlega um lyfseðla Framsóknarflokksins þegar við fórum yfir fjárlögin og þær tillögur sem Framsóknarflokkurinn lagði fram í fjárlagagerðinni - flokkurinn lagði einnig fram ýmsar tillögur þegar niðurstaðan varðandi þorskkvótann var kunngerð, virðulegi forseti, menn muna eftir þeim tillögum sem þar voru. Það má vel vera að það megi túlka það sem svo að Seðlabankinn sé einhvers konar frjálshyggjustofnun. Ég skal ekkert um það segja. Miðað við frjálshyggjuna eins og ég þekki hana sýnist mér nú Seðlabankinn ekki alltaf vinna í anda hennar, hann sé frekar aðhaldssamur og afturhaldssamur í nokkru varðandi reiknilíkön sín. Það má líka vel vera að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt sem svo að Seðlabankinn spái til öfganna beggja vegna við. En það er einfaldlega þannig að reiknilíkön Seðlabankans eru önnur en efnahagsskrifstofunnar og greiningardeilda bankanna. Við höfum rætt fráviksspárnar og hvet ég, virðulegi forseti, alla til að kynna sér þær. Ef við tökum fráviksspárnar hjá þessum aðilum getum við heyrt þar samhljóm að ýmsu leyti. En forsendurnar eru ólíkar í upplegginu í spálíkönunum og þess vegna heyrum við ekki hinn hreina samhljóm sem Framsóknarflokkurinn leitar að í þessu eins og í svo mörgu öðru. 
            

Virðulegi forseti. Í gær bar á góma hvalveiðar og ímynd Íslands. Mig langar að beina orðum mínum til hv. þm. Jóns Gunnarssonar sem á sæti í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd og hefur mikla þekkingu á hvalveiðum og öllu er lýtur að hvölum Menn hafa ekki fjallað mikið um þetta feimnismál en Ísland er og verður veiðimannasamfélag um ókomna tíð. Þar liggja hin raunverulegu verðmæti sem úr er að spila. Það eru 100.000 hvalir við Ísland, lágmark. Um 45.000 hrefnur, líklega 12.000–15.000 hnúfubakar, 20.000 langreyðar o.s.frv. Þessi hvalastofn étur eina til tvær millj. tonna á ári af loðnu og öðru æti við landið. Þessi hvalastofn er í beinni samkeppni við Íslendinga sjálfa. Hvalirnar eru álíka margir í sjónum við Ísland og íbúar höfuðborgarinnar, okkar ágætu höfuðborgar. Það þýðir ekkert að loka augunum fyrir því að við verðum að grípa til þess að fækka hvölum við Ísland, hvort sem það er til veiða eða beinlínis til að fækka þeim. Staðreyndir blasa við og þýðir ekkert að vera með neina pjatthugsun í þeim efnum eða tilfinningasemi gagnvart öðrum ríkjum. Það gengur ekki. Það verður að fara að stoppa og stemma stigu við því. Þetta er hagsmunamál Íslendinga. Þetta er ekki síst hagsmunamál landsbyggðarinnar allrar sem á nú mjög undir högg að sækja þar sem fólk er að tapa hlutdeild í eignum sínum, hlutdeild í atvinnu o.s.frv. Ég vildi vekja máls á þessu, hv. alþingismenn, og fjalla svolítið um þetta vandamál sem er, að mínu mati, því miður oft falið.

Virðulegi forseti. Það má segja að vorboðarnir svokölluðu í hvalveiðimálunum séu komnir á kreik, reyndar nokkuð seint á ferðinni þetta vorið enda hefur æti þeirra verið rýrt á undanförnum árum. Ég vil nota þennan stutta tíma til að fara yfir nokkrar staðreyndir í 20 ára sögu þessa máls. Það var árið 1986 sem vísindaveiðar hófust hér á landi og þær stóðu í fjögur ár eftir að hvalveiðibann tók gildi. Fullyrt var að markaðir fyrir sjávarafurðir ættu eftir að hrynja, sérstaklega í Bandaríkjunum. Staðreyndin er sú að árin 1986, 1987 og 1988 voru einhver bestu ár sem þá höfðu komið í útflutningi sjávarafurða, sérstaklega til Bandaríkjanna. Árið 1992 gekk Ísland úr Alþjóðahvalveiðiráðinu til að mótmæla vinnubrögðum þess. Fullyrt var að það ætti eftir að hafa mjög neikvæð áhrif á samskipti okkar og viðskipti á alþjóðamarkaði. Staðreyndin er: Það gekk ekki eftir, Ísland var áfram þátttakandi sem áheyrnarfulltrúi á fundum Alþjóðahvalveiðiráðsins. Árið 1999 samþykkti Alþingi þingsályktun um hvalveiðar með miklum meiri hluta. Ef ég man rétt voru sjö þingmenn andvígir. Hv. þm. Mörður Árnason telur hana úrelta. Það sama má segja um hvalveiðibannið sem tók gildi 1986 og átti að falla úr gildi árið 1990 í síðasta lagi. Ég er ekki í nokkrum vafa um að Alþingi mundi afgreiða með sama hætti og gert var 1999 sambærilega tillögu um hvalveiðar. Árið 2003 gengum við í Alþjóðahvalveiðiráðið aftur og þá hófust vísindaveiðar á hval. Fullyrt var að allt ætti eftir að fara til fjandans, sérstaklega í ferðaþjónustu og útflutningi. Staðreyndin er sú að ekki hefur í annan tíma verið eins mikil aukning á ferðamönnum til landsins og það hafa verið metár í hvalaskoðun ár eftir ár. Vísindaveiðar héldu áfram til ársins 2007 og atvinnuveiðar til 2006 og 2007. Fullyrt var að allt mundi síga á ógæfuhliðina, hvalaskoðun, ferðaþjónusta og útflutningur. Staðreyndin er: Veiðar gengu vel, ferðaþjónusta aldrei betur, Íslendingar taka vel á móti hvalkjöti og útlendingar elska að borða hvalkjöt á tugum veitingastaða um allt land. Nokkrar aðrar fullyrðingar: Hvalastofnar eru sterkir, sjálfbær nýting að sjálfsögðu, 

Hæstv. forseti. Ég tel fullt tilefni til að segja örfá orð um fundarstjórn á fundi sem þessum þegar þrjú ólík mál koma til umfjöllunar undir þessum nýja fasta lið, Störf þingsins. Það er auðvitað með ólíkindum, hæstv. forseti, að utandagskrárumræðurnar skuli hafa þurft að víkja fyrir þessum nýja lið því að hér höfum við rætt þrjú mikilvæg mál sem eðlilegt væri að taka til almennilegrar utandagskrárumræðu. Það er mjög mikilvægt, virðulegi forseti, að þinginu sé stýrt þannig að utandagskrárumræður séu ekki að deyja á einhverjum biðlista eftir því að fá að komast að en í staðinn sé alltaf pláss fyrir umræður sem erfitt er að stýra eins og í morgun. Við erum að tala um þrjú mikilvæg mál á hálftíma sem hvert verðskulda í raun og veru sinn hálftíma. Ég hvet hæstv. forseta til að tryggja að mál af þessu tagi komist örar inn á dagskrá þingsins undir liðnum Umræður utan dagskrár.

Forseti vill taka fram að utandagskrárumræður hafa ekki þurft að víkja og bendir á að það er ein slík á fundinum síðar í dag.

Frú forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að í Afganistan geisar hrikalegt stríð með öllum þeim geigvænlegu afleiðingum sem stríðsrekstur ævinlega hefur þar sem morð, pyndingar, nauðganir og hvers konar ofbeldi þrífst með ógnunum og hótunum í skjóli herstyrks og vígvæðingar. Nýlega greindu fjölmiðlar frá vændiskaupum NATO-manna í landinu sem setur ljótan blett á starf þeirra sem raunverulega vilja láta gott af sér leiða og magnar átökin, tortryggnina og hatrið milli ólíkra menningarheima og gerir öllu uppbyggingarstarfi og friðarviðleitni erfitt fyrir. Sjö ár eru liðin frá innrás Bandaríkjamanna í landið og enn bólar ekkert á því að friðvænlega horfi. Það fer engin friðargæsla fram þar sem enginn friður hefur komist á og það er sýn mín og margra annarra að við slíkar aðstæður eigi herlaus þjóð ekkert erindi inn á vígvöllinn. Við Íslendingar höfum illu heilli þvælst inn í átökin í Afganistan með þátttöku okkar í NATO og óskiljanlegum áhuga íslenskra ráðamanna að taka þátt í stríðsleikjum stórvelda sem halda að þau geti tekist á við ógnanir hryðjuverka með hefðbundnum stríðsrekstri. Í sjónvarpinu í gærkvöldi var viðtal við fréttakonu sem hefur starfað í Afganistan undanfarin ár og er ljóst af reynslu hennar og viðhorfum að þar hefur ekkert þokast í lýðræðisátt síðustu fjögur ár eða svo og hún heldur því fram að raunverulegri uppbyggingu samfélagsins sé ekki sinnt heldur einungis hernaðinum. Það liggur því ljóst fyrir að sú stefna sem rekin er í þessu stríðshrjáða landi er vægast sagt umdeild og getur allt eins haft öfug áhrif miðað við það sem ætlast er til þegar upp er staðið. Ef til vill má segja að afleiðingar stríðsátakanna í Afganistan og þátttaka okkar Íslendinga í þeim hafi orðið hvað áþreifanlegastar á haustdögum árið 2004 þegar íslenskir starfsmenn sem höfðu það hlutverk formlega a.m.k. að gæta friðar tóku sér fyrir hendur ferð til teppakaupa í svonefndu Kjúklingastræti í Kabúl. Sjálfsmorðssprengjuárás var gerð á íslensku starfsmennina sem hlutu lítils háttar meiðsl en því miður kostaði hún samt mannslíf, mannslíf sem eru ekki síður dýrmæt þeim sem misstu ástvini sína. Við slíkar aðstæður er að mínum dómi mikilvægt að sýna í verki samhug með þeim sem þjást, einkum þar sem þær þjáningar má beinlínis rekja til starfsemi Íslendinga á svæðinu. Ég hef leyft mér, frú forseti, að leggja fyrir hæstv. utanríkisráðherra svofellda fyrirspurn um skaðabætur til fjölskyldna fórnarlamba í sprengjuárás gegn íslenskum friðargæsluliðum: Hefur íslenska ríkið greitt skaðabætur til fjölskyldna fórnarlambanna tveggja, 11 ára afganskrar stúlku og 23 ára bandarískrar konu, í sprengjuárás gegn íslensku friðargæsluliðunum í Kabúl árið 2004? Ef svo er, hversu háar voru skaðabæturnar og hvenær voru þær greiddar? Ef svo er ekki, hefur ráðherra í hyggju að sjá til þess að fjölskyldunum verði greiddar skaðabætur?

Virðulegur forseti. Sjálfsmorðsárásin í Kabúl í október 2004 var skelfilegur atburður. Þetta var í fyrsta sinn sem árás var beint beinlínis gegn íslenskum friðargæsluliðum á vettvangi og var mikið áfall fyrir okkur öll. Tvær saklausar manneskjur létu lífið og allmargir slösuðust. Ég hjó eftir því að fyrirspyrjandi sagði í málflutningi sínum að rekja mætti sjálfsmorðsárásina til starfsemi Íslendinga í Afganistan. Það er auðvitað alveg fráleitt að orða hlutina með þessum hætti vegna þess að þeir sem stóðu fyrir sjálfsmorðsárásinni bera auðvitað á henni fulla ábyrgð og ekki er hægt að vísa þeirri ábyrgð á aðra eins og mér fannst felast í þessum orðum. Sjálfsmorðsárásin var í eðli sínu hryðjuverk. Hún beindist að alþjóðlegu friðargæsluliði sem starfar í umboði Sameinuðu þjóðanna í landinu og hún beindist líka að almennum borgurum vegna þess að hún var framin á fjölfarinni verslunargötu á miðjum degi og olli því að tveir einstaklingar létu lífið og mikið tjón varð. Spurt er í þessari fyrirspurn hvort Íslendingar hafi greitt skaðabætur vegna þessa máls. Því er til að svara að eftir því sem ég fæ best séð voru ekki greiddar bætur af hálfu íslenska ríkisins vegna þessa máls til heimamanna sem slösuðust eða létu lífið á vettvangi árásarinnar. Til þess voru ekki taldar forsendur þar sem enginn af friðargæsluliðunum okkar hleypti af skoti eða skaðaði neinn á vettvangi. Um var að ræða árás á starfsmenn okkar en ekki átök þeirra við aðila á vettvangi. Margt varðandi þetta mál virðist hins vegar hafa verið óljóst í hugum almennings, fjölmiðla og þingmanna og ég varð vör við það þegar ég fór til Afganistans nýverið að þetta mál vakir enn í hugum fólks og er talið óútkljáð. Málið er dregið fram aftur og aftur á Alþingi og annars staðar sem einhvers konar áfellisdómur yfir friðargæslunni, yfir friðargæsluliðum og þátttöku í friðargæsluverkefnum sem við höfum átt aðild að. Sumum virðist þykja sem einhverju hafi verið leynt í þessu máli. Ég tel rétt og eðlilegt þar af leiðandi að farið sé yfir málið af hlutlausum aðilum og andrúmsloftið hreinsað. Í því skyni hef ég falið Guðrúnu Erlendsdóttur og Haraldi Henryssyni, fyrrverandi hæstaréttardómurum, að gefa mér álit á þessu máli, fara yfir gögn, taka viðtöl við aðila sem að þessu komu og gefa sem heildstæðast yfirlit til mín um málið. Ég hef óskað eftir því að álitið verði tilbúið sem fyrst og ég mun kynna utanríkismálanefnd þingsins álitið og upplýsa um efni þess eins og kostur er þegar það liggur fyrir. Utanríkisráðuneytið mun að sjálfsögðu aðstoða við gagnaöflun og leggja þeim allt það lið sem kostur er við könnun málsins. Það er von mín að með þessu getum við endanlega metið atvikin, séð hvort ástæða er til breytts verklags eða aðgerða af einhverju tagi.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir að bera fram spurningar um þetta mál og ég þakka hæstv. ráðherra fyrir góð svör. Ég held að þarna sé skynsamlega að verki staðið enda mikilvægt að leiða í ljós allar staðreyndir málsins. Ég kem fyrst og fremst upp til að gera athugasemd við innganginn að spurningu hv. þingmanns sem mér fannst algerlega ótækur og ósamboðinn þinginu. Að gera því skóna að það sé á ábyrgð friðargæsluliða að á þá sé ráðist er náttúrlega gríðarlega varhugaverður áburður. Ég tók einnig eftir að þarna var enn og aftur reynt að klifa á þeirri villukenningu að Atlantshafsbandalagið standi fyrir hernaði í Afganistan þegar fyrir liggur að Atlantshafsbandalagið er í Afganistan að beiðni Sameinuðu þjóðanna og í umboði þeirra og að sérstakri ósk þeirra. Á tyllidögum þykjast hv. þingmenn Vinstri grænna vilja vinna í umboði Sameinuðu þjóðanna en það er mjög sérkennilegt að sjá hvernig þeir færa stöðugt úr lagi staðreyndir þessa máls þegar það hentar þeim.

Frú forseti. Mér er alveg ljóst að það er ágreiningur í þinginu á milli okkar þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og m.a. hæstv. utanríkisráðherra og flokks hennar um veru okkar í Afganistan. Ég ætla ekki að draga það mál upp í þessu samhengi þó að ég hafi bent á það og ég held að þetta mál hefði ekki verið hér til umræðu nema vegna þess að Íslendingar eru að störfum í Afganistan. Það er auðvitað augljóst samhengi og það er ekki hægt að horfa fram hjá því. Sagt er að það hafi ekki verið á ábyrgð friðargæsluliðanna að á þá var ráðist en þeirri spurningu hefur reyndar líka í þessari umræðu og á fyrri stigum verið varpað fram: Hvað voru þeir að gera á þeim stað sem þeir voru þegar á þá var ráðist þrátt fyrir að þeir hefðu verið sérstaklega varaðir við því að fara inn á það svæði? Það má auðvitað líka velta því fyrir sér hvort ábyrgðin sé ekki að einhverju leyti þeirra. Ég vil ekki fullyrða það en mér finnst ekki hægt að koma hér og segja að hún hafi engin verið. Þess vegna fagna ég því svari hæstv. utanríkisráðherra að hún hafi ákveðið að fela óháðum aðilum að rannsaka málið og tilgreinir hér tvo einstaklinga sem ég held að séu afskaplega færir og hæfir til að gera það. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir það svar sem hún gefur og ég hlýt að kalla eftir því að skýrsla sú sem þessir einstaklingar munu vinna fyrir utanríkisráðuneytið verði kynnt í þinginu sjálfu, ekki aðeins í utanríkismálanefnd heldur í þinginu sjálfu. Ég spyr að því líka hvort þeim verði þá ekki m.a. falið að skoða hvort tilefni sé til þess að greiða skaðabætur, hvort einhver slík ábyrgð sé á íslenskum stjórnvöldum vegna þessara atburða að eðlilegt sé að greiddar séu skaðabætur. Ég ætla ekki að fara frekar út í ágreining um þetta mál enda ekki tími til og ekki ástæða til því að það mál sem ég er að spyrja um sérstaklega lýtur kannski fyrst og fremst að því hvernig við stöndum að málum gagnvart þeim einstaklingum sem eiga um sárt að binda vegna þeirra atburða sem ég rifjaði upp og hæstv. utanríkisráðherra svaraði. 

Virðulegur forseti. Ég ætla ekki að gerast dómari um það hvort friðargæsluliðarnir sem fóru í teppakaup í Kjúklingastræti hafi ekki farið fram með gát og verið þar á stað sem þeir áttu ekki að vera. Við skulum láta það liggja á milli hluta. Það breytir ekki því að sjálfsmorðsárásin er á ábyrgð þess sem hana gerði. Sú ábyrgð verður aldrei frá þeim aðila tekin og færð yfir á annan. Hins vegar tel ég mjög mikilvægt að fara yfir málið heildstætt, skoða aðdraganda atburðarins, skoða viðbrögð á vettvangi, skoða hvernig haldið var á málinu af hálfu ráðuneytisins og fá heildstætt álit þessara ágætu einstaklinga á málinu. Þau munu væntanlega meta það og koma með tillögur um það ef þau telja ástæðu til þess að við bregðumst við með einhverjum hætti, með því að greiða skaðabætur eða eitthvað annað. Það er lagt algjörlega í þeirra hendur og ekki gefin fyrirskrift um það með hvaða hætti álit þeirra verður heldur er málið lagt opið í þeirra hendur og þau skila áliti. Ég geri ráð fyrir að kynna það fyrst fyrir utanríkismálanefnd og við getum síðan metið það í samstarfi, ráðuneytið og utanríkismálanefnd, hvernig haldið verður á framhaldi málsins.

Hæstv. forseti. Málefni aldraðra voru eitt af höfuðáherslumálum allra stjórnmálaflokka í aðdraganda síðustu kosninga hvort sem um var að ræða aðbúnað aldraðra eða kjör þessa þjóðfélagshóps. Aldraðir hafa á undanförnum árum lagt mikla áherslu á það og lögðu áherslu á það í aðdraganda síðustu kosninga að lífeyrissjóðstekjur þeirra mundu einungis bera 10% skatt líkt og aðrar fjármagnstekjur. Á undanförnum áratugum hafa launþegar greitt hluta af launum sínum í skyldusparnað sem ætlaður er til efri áranna. Þessi framlög einstaklinganna hafa ávaxtast eins og gefur að skilja á því tímabili. Þegar að töku lífeyris kemur þá er það vissulega svo að hluti af lífeyrissjóðstekjum viðkomandi einstaklings er sá hluti sem viðkomandi lagði fram en kannski ekki síður sú ávöxtun sem hefur safnast upp á þessum áratugum. Margir einstaklingar sem eru aldraðir í dag eyddu öllum þeim sparnaði sem þeir höfðu ráð á í þennan skyldusparnað á meðan aðrir sem nú eru aldraðir hafa á undanförnum árum getað lagt sparifé sitt umfram þennan skyldusparnað inn á bankareikning sem nú ber einungis fjármagnstekjuskatt. Því má í raun og veru segja að þeir einstaklingar sem ekki hafa haft efni á að leggja aukalega til hliðar í sparnað sem greiddur er fjármagnstekjuskattur af núna séu í verri málum en þeir sem voru efnaðir á sínum tíma og gátu lagt fjármuni til hliðar og greiða einungis 10% skatt af í dag. Það má velta því fyrir sér hvort hér sé um réttlætismál að ræða því að vissulega er hluti af lífeyrissjóðstekjum viðkomandi einstaklinga áunnar fjármagnstekjur í gegnum áratugina. Eins og ég sagði áðan, hæstv. forseti, lögðu allir stjórnmálaflokkar mikla áherslu á að bæta kjör aldraðra, enda var svigrúm til þess þá. Samfylkingin lagði það m.a. til og það var eitt af höfuðstefnumálum þess flokks að lífeyrissjóðstekjur yrðu skattlagðar líkt og fjármagnstekjur eða um 10%. Nú hefði maður haldið að slíkt höfuðáherslumál þess stjórnmálaflokks hefði átt að rata inn í stjórnarsáttmála ríkisstjórnarinnar sem það gerði því miður ekki. Því hef ég beint fyrirspurn til hæstv. fjármálaráðherra hvort ráðherra hyggist beita sér fyrir því að skattur á lífeyrissjóðstekjur verði 10% rétt eins og Samfylkingin lagði til í aðdraganda síðustu kosninga.

Frú forseti. Um skattlagningu lífeyrissparnaðar gilda þær reglur að lífeyristekjur sem myndast á grundvelli laga nr. 129 frá 1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, eru skattlagðar eins og hverjar aðrar launatekjur við útgreiðslu, enda hafa iðgjöldin verið frádráttarbær frá skatti hvort heldur um er að ræða framlag atvinnurekandans eða launþegans. Þá eru lífeyrissjóðirnir sjálfir undanþegnir skattlagningu tekna. Samanlagt lífeyrisiðgjald er alla jafna 12% nema sérstaklega hafi verið samið um annað í kjarasamningum. Launþega er skylt að greiða 4% iðgjald sem dregið er frá tekjum hans áður en þær koma til skattlagningar þannig að hlutur atvinnurekandans í iðgjaldinu er að jafnaði 8%. Að auki er launþega heimilt að greiða allt að 4% iðgjald til viðbótar skylduiðgjaldinu sem fæst frádregið frá skattskyldum tekjum, enda sé iðgjaldinu varið til öflunar lífeyrisréttinda í séreign, oft kölluð viðbótarlífeyrissparnaður. Launagreiðanda er heimilt að greiða 2% á móti séreignariðgjaldi launþegans. Með þessu móti er skattlagning af þeim tekjum sem ganga til öflunar lífeyrisréttinda frestað þar til að útgreiðslu þeirra kemur. Breytt skattlagning þar sem lífeyrissparnaður yrði skattlagður eins og almennur sparnaður með 10% fjármagnstekjuskatti með afnámi skattfrelsisiðgjalda gæti ekki tekið til þeirra einstaklinga sem hafa notið skattfrelsis af iðgjaldinu hingað til heldur einvörðungu til þeirra sem eru að hefja greiðslur í lífeyrissjóði. Slík breyting mundi því kalla á rekstur tveggja mismunandi lífeyriskerfa næstu áratugina sem tæpast getur talist fýsilegur kostur. Gildandi skattmeðferð þar sem lífeyrisiðgjöld og tekjur lífeyrissjóða eru undanþegnar skattlagningu en greiðslur úr lífeyrissjóðum til lífeyrisþega eru skattlagðar eins og hverjar aðrar launatekjur, eru í fullu samræmi við þær skattareglur sem beitt er í öðrum löndum sem reka lífeyriskerfi með svipuðum hætti og gert er hér á landi. Sú staðreynd skiptir miklu ekki síst í ljósi þess mikla flæðis vinnuafls til og frá landinu. Eins og áður segir eru öll iðgjöld nú skattfrjáls sem greidd eru í lífeyrissjóði. Fjármagnstekjur eru ekki skattlagðar hjá lífeyrissjóðunum en þegar lífeyrir kemur til greiðslu er hann skattlagður eins og hverjar aðrar tekjur. Lífeyrisþegar njóta frítekjumarks eins og aðrir, sem nú er um 95 þús. kr., en greiða eftir það tekjuskatt og útsvar. Útborganir til lífeyrisþega eru í dag í flestum tilfellum undir skattleysismörkum sem leiðir til þess að aldrei er greiddur skattur af lífeyrissparnaðinum. Með upptöku 10% fjármagnstekjuskatts af lífeyristekjum þyrftu því margir að hefja greiðslu skatts af lífeyristekjum sínum sem engan skatt greiða í dag. Margoft hefur það verið borið saman hvort kæmi betur út fyrir lífeyrisþega að skattleggja innborganir í sjóðinn eins og hefðbundnar launatekjur, skattleggja hagnað lífeyrissjóðanna með 10% fjármagnstekjuskatti og afnema skatt við útborgun lífeyrisgreiðslna í stað þess kerfis sem nú er beitt. Allur slíkur samanburður staðfestir að núverandi kerfi er hagstæðara fyrir lífeyrisþega. Að öllu framansögðu eru því ekki uppi áform af hálfu fjármálaráðherra að breyta þeirri skattalegu meðferð sem nú gildir um lífeyristekjur. Hitt er svo annað mál að kjör aldraðra hafa verið bætt verulega á síðustu árum, bæði vegna þeirra samninga og þess samkomulags sem fyrri ríkisstjórn gerði við eldri borgara og síðan vegna þeirra breytinga á lögum og fjármunum sem til ráðstöfunar eru og ákveðnir voru á yfirstandandi þingi. Ef hv. þingmaður er með málflutningi sínum að reyna að koma því inn að núverandi ríkisstjórn og stjórnarflokkarnir hafi ekki staðið við það að bæta kjör eldri borgara eftir kosningarnar þá fer hann ekki með rétt mál.

Virðulegi forseti. Ég vil gera athugasemd við þá flækju sem hæstv. fjármálaráðherra setti málið í og taldi að það væri ekki hægt að gera neinar breytingar á næstu áratugum. Ég vísa þessu á bug, virðulegi forseti, og minni hæstv. ráðherra á að við erum þegar byrjuð á þeirri vegferð að undanskilja ákveðinn hluta af tekjum lífeyrisþega úr lífeyrissjóði með því að gera það skattfrjálst sem hæstv. ráðherra veit mætavel. Það er pólitískur vilji sem þarf til þess að gera breytingar. Það má vera að það sé afstaða hæstv. ráðherra að það eigi ekki að gera breytingar og þá á hann að segja það. En hann á ekki að fela afstöðu sína í því að það sé ekki hægt að gera breytingar því að það er vel hægt og getur verið skynsamlegt að gera slíkt. Ég aðhyllist það að gera þá breytingu að lífeyristekjur verði skattlagðar sem fjármagnstekjur að minnsta kosti að því marki sem lífeyristekjurnar eru myndaðar sem 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin sem og hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni fyrir sitt innlegg í umræðuna. Það er nefnilega hárrétt sem hv. þingmaður sagði hér á undan mér að það er náttúrlega verið að flækja málið allverulega í annars ágætu svari og ekki ætla ég að bera brigður á það að ráðherra hafi farið þar með eintómar staðleysur. Hins vegar er vilji allt sem þarf og þetta mál snýst um pólitískan vilja. Mikið hefði ég viljað, hæstv. forseti, að hinn málglaði hæstv. iðnaðarráðherra hefði komið upp og staðið hér fyrir hönd Samfylkingarinnar og varið það loforð sem Samfylkingin gaf eldri borgurum í aðdraganda síðustu kosninga. Auðvitað vekur það athygli að enginn samfylkingarmaður skuli koma upp og verja stefnu síns flokks í þessu máli. Því að staðreyndin er sú að Sjálfstæðisflokkurinn hefur í þessu máli eins og svo mörgum öðrum málum lagt Samfylkinguna undir sig gjörsamlega, enda er það svo að Samfylkingin hefur því miður þurft að éta ansi margt ofan í sig á síðustu vikum og mánuðum eins og hæstv. iðnaðarráðherra þekkir. Hæstv. forseti. Það er alveg ljóst að hægt er að breyta málum í þá átt að hluti af lífeyrissjóðstekjum aldraðra verði skattlagður sem fjármagnstekjur, enda er það óumdeilt að hluti af þeim tekjum sem lífeyrisþegar fá í dag eru fjármagnstekjur. Ég er á því að skoða eigi það að skattleggja þær tekjur sem sannanlega eru komnar til vegna tekna af fjármagni á undanförnum áratugum. Það er ekkert svo flókið að kanna með hvaða hætti slík samsetning er. En eitt er ljóst af svari hæstv. ráðherra að núverandi ríkisstjórn ætlar sér ekki að skattleggja að minnsta kosti hluta tekna eldri borgara sem fjármagnstekjur enda er það svo að Sjálfstæðisflokkurinn 

Frú forseti. Það er greinilegt að hv. þingmönnum líkar ekki svarið og þá er brugðið á gamla ráðið að menn telji alla hluti svo flókna að ekki sé hægt að framkvæma þá. Þegar svarað er fyrirspurn eins og þessari verður auðvitað að greina frá því hvað þyrfti til að koma til að breytingin yrði gerð. Það er einfaldlega þannig að það yrði til flókið kerfi og til þess að breytingin gæti verið í samræmi við annað þyrfti líka að fella niður skattleysið eða skattfrestunina sem veitt er í upphafi af iðgjaldinu. Þó að mönnum líki ekki svarið þýðir ekkert að fussa og sveia yfir því. Staðreyndin er sú, sama hvernig á það er litið, að kerfið sem við höfum verið með er hagstæðara en að skattleggja lífeyrissjóðsgreiðslurnar á sama hátt og fjármagnstekjur og sá sparnaður sem því tengist. Í þeirri stöðu sem er núna er um að ræða persónuafslátt og hann er að vissu leyti frítekjumark í þeim skilningi og eins og kom fram í svarinu er mjög stór hluti greiðslna úr lífeyrissjóðum ekki skattlagður vegna þess. Ef farið yrði með þessar greiðslur eins og fjármagnstekjur yrði sá hluti skattlagður af því að þar er ekki frítekjumark. Og ef menn ætla að bæta frítekjumarki inn í fjármagnstekjuskattinn á þá bara að vera frítekjumark fyrir svona fjármagnstekjur en ekki einhverjar aðrar fjármagnstekjur? Ég held að hv. þingmenn viti það sjálfir, og það sé að hluta til þess vegna sem tónninn í þeim er eins og hann er, að þetta er hlutur sem er, eins og ég orðaði það í svari mínu áðan, ekki fýsilegt að gera.

Virðulegi forseti. Starfsemi Fasteignamats ríkisins hefur vaxið mjög mikið á undanförnum árum. Á árinu 2001 voru 48 starfsmenn hjá stofnuninni en í fyrra voru þeir orðnir 68 og hafði fjölgað um 20. Starfsmönnum hafði fjölgað mest í Reykjavík, úr 33 í 47 eða 14. Þeim hafði fjölgað á Akureyri úr fimm í 13 eða um átta. Þeim hafði fjölgað á Selfossi úr fjórum í sex eða um tvo en fækkað á Egilsstöðum úr þremur í einn og í Borgarnesi úr þremur í tvo. Nýlega bárust fréttir af því að ákveðið hefði verið að loka skrifstofunum í Borgarnesi og á Egilsstöðum í sparnaðarskyni. Reyndar hafa málin gengið svo hratt fram að eftir að fyrirspurnin var lögð fram en áður en tókst að svara henni var búið að loka skrifstofunni á Egilsstöðum. Það mun hafa verið gert 11. apríl, eftir mínum heimildum. Nú hefur þessum tveimur starfsmönnum í Borgarnesi verið tilkynnt að þeir geti haldið áfram að vinna hjá stofnuninni ef þeir vinni í Reykjavík. Ef maður skoðar tölur um starfsemi stofnunarinnar kemur í ljós að með því að loka skrifstofunni í Borgarnesi er hægt að spara sem nemur húsnæðiskostnaði, 1,5 millj. kr. á ári. Kostnaðurinn við tilboð starfsmanna, að þeir megi keyra frá heimili sínu til starfsstöðvar í Reykjavík, að verulegu leyti á kostnað stofnunarinnar næstu þrjú ár, gerir það að verkum að kostnaðurinn við það er mun meiri en sá sparnaður sem næst með niðurlagningu skrifstofunnar. Það eru um 4 millj. kr. í útgjaldaauka á móti 1,5 milljón sem á að sparast. Það er því ekki sparnaður, virðulegi forseti, sem er undirrót ákvörðunar fyrir því að leggja niður útibúið í Borgarnesi og líklega á Egilsstöðum. Hv. þm. Kristján Þór Júlíusson þekkir þetta mætavel og eflaust upplýsir hann okkur um það hvers vegna hann beitti sér fyrir því að loka útibúinu á Egilsstöðum. Virðulegi forseti. Ég hef lagt fram hér fyrirspurn til hæstv. ráðherra til þess að fá skýringar á þessari ákvörðun í tveimur liðum, með leyfi forseta: 1. Hvers vegna hefur verið ákveðið að loka skrifstofum Fasteignamats ríkisins í Borgarnesi og á Egilsstöðum og fjölga þannig störfum stofnunarinnar í Reykjavík en fækka störfum á landsbyggðinni? 2. Hver verða áhrif breytinganna á launakostnað stofnunarinnar?

Herra forseti. Með samþykkt Alþingis á lögum um skráningu og mat fasteigna frá árinu 2001 voru gerðar verulegar breytingar á starfsemi Fasteignamatsins. Þær fólu m.a. í sér gerð Landskrár fasteigna, einnar samhæfðrar fasteignaskrár fyrir landið allt en með þeirri starfsemi breyttust aðferðir við skráningu fasteigna. Sveitarfélögunum var falið aukið hlutverk varðandi upplýsingagjöf og skráningu. Þinglýstar upplýsingar um fasteignir urðu hluti af Landskrá fasteigna í stað þess að hafa áður verið sjálfstætt skráðar hjá embættum sýslumanna. Þessu verkefni er nú að mestu lokið og hafa verkefni svæðisskrifstofa Fasteignamatsins farið minnkandi. Felst það fyrst og fremst í því að stofnun lóða og mannvirkja er í höndum sveitarfélaga og flest þeirra eru farin að forskrá þessar upplýsingar í Landskrá fasteigna. Skráning fasteignaeigenda í þinglýsingu hefur gert óþarfa eigendaskráningu sem fram fór á svæðisskrifstofum og skráning gjaldenda færðist til sveitarfélaga með tilkomu álagningar fasteignaskatta í Landskrá fasteigna á síðasta ári. Fasteignamat og brunabótamat ræðst fyrst og fremst af upplýsingum um gerð og eiginleika eignanna sem sveitarfélög forskrá í Landskrá fasteigna og hefur dregið úr þörf svæðisskrifstofa til að sinna sérstökum matsstörfum. Verkefni svæðisskrifstofa hafa því að hluta færst til sveitarfélaga og sýslumanna. Það fyrirkomulag styrkir staðbundna framkvæmd þessarar vinnu og nýtir staðarþekkingu þegar hennar er þörf. Það er í samræmi við hugmyndafræði Landskrár fasteigna um að viðkomandi stjórnvöld skrái í skrána það sem undir þau fellur. Sú stefna er ítrekuð í niðurstöðum starfshóps fjármálaráðherra 2007 sem skipaður var helstu hagsmunaaðilum. Í ljósi þess að uppbyggingu Landskrárinnar er í meginatriðum lokið lagði ég fram frumvarp hér á Alþingi fyrir áramót þar sem sérstök fjáröflun vegna þessarar uppbyggingar var lögð af. Vegna þessa er áætlað að draga megi úr rekstrarkostnaði Fasteignamatsins um 75 millj. kr. á þessu ári. Þessi kostnaðarlækkun kemur að mestum hluta fram í starfseminni í Reykjavík enda hefur uppbygging Landskrárinnar að mestu farið fram þar. Af þessum ástæðum, þ.e. minnkandi verkefnum, hefur verið fækkað um sex störf á skrifstofu Fasteignamatsins í Reykjavík á einu ári. Ekki hefur verið um uppsagnir að ræða heldur er ekki ráðið í störf sem losna. Eins og nefnt var að framan leiða breytt vinnubrögð við rekstur Landskrárinnar til minni umsvifa á svæðisskrifstofum svo sem í Borgarnesi og á Egilsstöðum. Þar eru samtals þrír starfsmenn en sá fjórði hefur nýverið látið af störfum. Framvegis verður verkefnum á Austurlandi sinnt frá skrifstofu Fasteignamatsins á Akureyri en verkefni í Borgarnesi flytjast til skrifstofunnar í Reykjavík. Þess ber að geta að ekki verður fjölgað starfsmönnum í Reykjavík eða á Akureyri vegna þessa. Þá eiga lokanirnar ekki að hafa áhrif á þjónustu Fasteignamatsins við skráningaraðila og lítil sem engin áhrif á þjónustu við almenning. Nefnt hefur verið við starfsmenn í Borgarnesi hvort þeir hefðu áhuga á að starfa á skrifstofunni í Reykjavík. Það er hugsað sem mildandi aðgerð fyrir viðkomandi starfsmenn. Þetta boð leiðir ekki til fjölgunar hjá Fasteignamatinu í Reykjavík enda verði ekki ráðið í aðrar stöður sem losna. Herra forseti. Engin áform eru uppi um að fjölga störfum Fasteignamatsins í Reykjavík og fækka þeim á landsbyggðinni eins og látið er liggja að í fyrirspurninni enda er sífellt unnið að því að efla starfsemi Fasteignamatsins á Akureyri. Samhliða lögfestingu á Landskrá fasteigna 2001 voru skrifstofunni á Akureyri falin verkefni á landsvísu. Þá voru fimm störf á skrifstofunni en þeim hefur fjölgað í 12 á þessum tíma. Auk þess er aðaltölva stofnunarinnar rekin á Akureyri af hýsingarfyrirtæki. Viðfangsefni þessara starfa eru annars vegar ný verkefni sem stofnuninni höfðu verið falin svo sem notendaþjónusta fyrir sveitarfélög um land allt við álagningarkerfi fasteignaskatta og fasteignagjalda. Hins vegar eru verkefni sem flutt hafa verið til skrifstofunnar frá öðrum skrifstofum stofnunarinnar. Sífellt er unnið að frekari uppbyggingu á skrifstofunni fyrir norðan. Næstu skref eru að aðgangsstýring að Landskrá fasteigna verði færð til skrifstofunnar og umsjón með skráningu lands og lóða í Landskrá fasteigna fyrir landið allt. Varðandi 2. lið spurningarinnar um hver verði áhrif breytinganna á launakostnað stofnunarinnar er svarið eftirfarandi: Rekstrarkostnaður svæðisskrifstofu í Borgarnesi og á Egilsstöðum nam 30,2 millj. kr. árið 2007, 17 millj. kr. í Borgarnesi og 13,2 millj. kr. á Egilsstöðum. Þá er ótalin hlutdeild þessa rekstrarsviðs gagnaflutnings og tengikostnaður stofnunarinnar. Launakostnaður nam 13,5 millj. kr. í Borgarnesi og 10 millj. kr. á Egilsstöðum eða alls 23,5 millj. kr. Eins og áður segir er ekki gert ráð fyrir að fjölga störfum í Fasteignamatinu við brottfall þessara starfa og á launakostnaður stofnunarinnar að lækka sem þessu nemur.

Hæstv. forseti. Eftir samtöl við sveitarstjórnarmenn á Austurlandi og eftir að hafa kynnt mér starfsemi Fasteignamats ríkisins á Egilsstöðum er alveg ljóst að mikil ánægja hefur verið með starfsemi þeirrar skrifstofu á Austurlandi. Það er í raun og veru óskiljanlegt af hverju hæstv. ráðherra stendur að því að loka einu skrifstofu Fasteignamats ríkisins á Austurlandi þar sem mikil ánægja hefur verið með þá starfsemi. Þetta er kannski í takt við aðra stefnu ríkisstjórnarinnar í byggðamálum. Lýðheilsustöð hefur sagt upp samningi við Háskólann á Akureyri. Forstöðumaður veiðistjórnunarsviðs Umhverfisstofnunar var fluttur frá Akureyri til Reykjavíkur, það var eitt fyrsta verk núverandi umhverfisráðherra. Búið er að auglýsa án staðfestingar forstöðumannsstöðu fyrir Vatnajökulsþjóðgarð og nú stefnir allt í að sá forstöðumaður verði ekkert í nágrenni þjóðgarðsins, hann verður í Reykjavík. Þessi spor ríkisstjórnarinnar eru í raun og veru algjörlega í andstöðu við það 

Herra forseti. Ég er alfarið þeirrar skoðunar að ýta eigi undir að störfum hjá hinu opinbera á landsbyggðinni verði fjölgað og það er það sem þessi ríkisstjórn er að gera. Ef hv. þingmaður hefði fylgst töluvert með á síðustu missirum gerði hann sér grein fyrir því að það hefur t.d. verið að störfum Vestfjarðanefnd sem flokkur hv. þingmanns tók þátt í að hrinda af stokkum hér fyrir síðustu kosningar. Vegna hennar er verið að flytja tugi starfa til Vestfjarða. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa verið settar upp tvær nefndir, Norðvesturnefnd og Norðausturnefnd. Við höfum nú átt orðastað um það, ég og hv. þingmaður hér fyrr í sölum þingsins. Þessar nefndir eiga að gegna svipuðu hlutverki og Vestfjarðanefndin. Þær eru að störfum á þessum mánuðum og eiga að skila niðurstöðum á komandi mánuðum fyrir sumarið. Þess er að vænta að einmitt þar sjái þess líka stað að verið er að freista þess að flytja opinber störf til landsbyggðarinnar. Ég gæti farið miklu víðar yfir sviðið. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að það eru störf sem hafa horfið af landsbyggðinni til höfuðborgarsvæðisins. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin við þessari fyrirspurn. Ég vil nú minna hæstv. ráðherra á að á síðasta ári vann skrifstofan í Borgarnesi 1.769 verkefni eða um 14% af heildarverkefnum Fasteignamats ríkisins á því ári. Auk þess sinnti útibúið 568 öðrum erindum eða samtals 2.600 erindum. Það er því ekki annað hægt að segja en að þeir tveir starfsmenn sem voru þar á síðasta ári hafi unnið fyrir kaupinu sínu. Það kemur fram í svari hæstv. ráðherra að Fasteignamat ríkisins á að spara um 75 millj. kr. og það kemur líka fram að þriðjungi af þeirri fjárhæð, 23,5 millj. kr., á að ná fram með því að strika út launakostnað stofnunarinnar í Norðvesturkjördæmi, í Borgarnesi og á Egilsstöðum. Það er líka vitað, þegar maður skoðar tölurnar um starfsemi stofnunarinnar, að hún hefur þanist út á síðustu árum, fyrst og fremst í Reykjavík. Virðulegi forseti. Stofnuninni hefur kannski ekki verið stjórnað sem skyldi og komið fitulag í starfsemi hennar. En mér finnast það kaldar kveðjur þegar stofnun sem þanist hefur út - að forstjóri hennar skuli þá koma sér undan því að taka á raunverulegum vanda með því að höggva af tvö útibú stofnunarinnar á landsbyggðinni. Mér finnast það kaldar kveðjur þó að ég geti vel skilið að hæstv. ráðherra sé kannski sáttur við það vegna þess að útibúið á Selfossi er ósnert. Þar hefur störfum fjölgað úr fjórum í sex í Suðurkjördæmi, virðulegi forseti, þar sem hæstv. fjármálaráðherra er þingmaður. Ég sakna þess, virðulegi forseti, að sjá ekki þingmenn stjórnarflokkanna í Norðvesturkjördæmi og Norðausturkjördæmi. 

Herra forseti. Þetta mál snýst ekki um að einhver óánægja sé með starfsemi einstakra útibúa eða einhverjar athugasemdir við starfsemi eða afköst einstakra starfsmanna eins og hv. þingmenn hafa látið liggja að. Þessar breytingar eru vegna þess að orðið hefur eðlisbreyting á verkefnum stofnunarinnar. Það er m.a. vegna þeirra breytinga og stórverkefna sem ráðist var í að þróa, Landskrá fasteigna. Það leiðir til þess að verkefnin eru flutt frá Fasteignamatinu, frá ríkisstofnuninni til sveitarfélaga og til sýslumanna. Verkefnin eru eftir sem áður enn þá unnin á landsbyggðinni og reyndar miklu dreifðar og víðar en áður var. Síðan er það uppbyggingin sem orðið hefur á Akureyri, í útibúi stofnunarinnar sem um er að ræða. Það er með engu móti hægt að halda því fram að þær breytingar sem gerðar hafa verið á Fasteignamati ríkisins hafi verið gerðar til þess að hafa störf af landsbyggðinni. Þvert á móti eru verkefnin unnin úti á landsbyggðinni í ríkari mæli en áður var og eru nú fleiri störf þar en áður þó að þau séu ekki alveg nákvæmlega á sömu stöðum og þau voru áður.

Virðulegi forseti. Búrfellsvirkjun er næststærsta virkjun landsmanna, var fullgerð árið 1969 og hóf rekstur í framhaldinu. Stöðin hefur heppnast ákaflega vel og verið þar góður rekstur í hartnær fjóra áratugi. Ég fékk þær upplýsingar hjá Landsvirkjun fyrir tveimur árum að endurstofnverð virkjunarinnar væri um 25 milljarðar kr. og hún hefði framleitt frá upphafi um 60 þús. GWst. af rafmagni. Það er mikil framleiðsla og til að reyna að meta hvað það skilar af sér í tekjum er nefnt til samanburðar að árið 2004 seldi Landsvirkjun um 7.500 GWst. og fékk fyrir það 13,5 milljarða kr. Ef við ályktum út frá þessu má reikna út að fyrir 60 þús. GWst. sem stöðin hefur framleitt megi fá fyrir þær 108 milljarða kr., þ.e. fjórum sinni hærri fjárhæð en nemur endurstofnverði virkjunarinnar. Það er alveg greinilegt, jafnvel þó að þessar tölur séu bara ágiskun en ekki raunveruleg vitneskja um hvað hefur hafst í tekjur fyrir framleiðsluna á framleiðslutímanum, að stöðin hefur fyrir löngu borgað sig upp. Þá vaknar spurningin: Hvers vegna hefur verð á rafmagni ekki lækkað til almennings sem hefur auðvitað borgað þessa stöð með því að kaupa rafmagnið, fyrst stóriðjan og síðan almenningur? Sú hugsun hefur hvarflað að mér hvort ekki væri komið að því að almenningur fengi að njóta þess að eiga gott raforkuver sem framleiddi raforku fyrir lágt verð og það endurspeglaðist í heimilisreikningum landsmanna og raforkureikningum almennra fyrirtækja. Þess vegna hef ég, virðulegi forseti, til þess að fá fram frekari upplýsingar um þetta mál lagt fram til hæstv. iðnaðarráðherra eftirfarandi tvær spurningar: Í ljósi þess að framleitt og selt rafmagn frá Búrfellsvirkjun hefur fyrir löngu greitt allan stofnkostnað virkjunarinnar, hvað er framleiðsla hennar stór hluti af raforkuþörf almenna markaðarins og á hvaða verði væri hægt að selja hverja kWst. ef miðað væri við að tekjur þyrftu aðeins að duga fyrir rekstri og viðhaldi en ekki stofnkostnaði? Telur ráðherra ekki rétt að almenningur njóti raforkuframleiðslu afskrifaðra virkjana í eigu hins opinbera í lægra raforkuverði og hver er það sem nýtur góðs af þeim hagnaði sem augljóslega er af sölu raforku 

Herra forseti. Hv. þingmaður hefur margsinnis í vetur spurt mig margra lunkinna spurninga um orkumál. Þessi spurning stendur síst á sporði þeim sem hann hefur áður borið upp. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að Búrfellsvirkjun hefur í orkulegu sjónarmiði heppnast ákaflega vel. Ég er auðvitað sammála honum um það að almenningur eigi að njóta þess þegar búið er að byggja virkjanir og þær hafa afskrifast. Ég er þó þeirrar skoðunar eins og ég kem að síðar í svarinu að hann geri það að töluverðu leyti. Nú spyr hv. þingmaður mig út í orkuframleiðslu Búrfellsvirkjunar og sömuleiðis verðlagningu á raforku á afskrifuðum virkjunum. Þá er frá því að greina að Búrfellsvirkjun er ekki samkvæmt bókhaldi að fullu afskrifuð. Árin 1997–1998 voru töluverðar endurbætur gerðar á virkjuninni, það voru sett ný vatnshjól í alla hverfla hennar. Það leiddi til þess að uppsett afl hennar jókst úr 210 MW í 270, það er allgott. Þessi kostnaður við stækkunina og endurbæturnar var eignfærður þannig að í lok síðasta árs, 2007, var afskriftastofn sem var metinn á 6.850 millj. kr. Hv. þingmaður spyr mig síðan hversu mikið er framleitt af rafmagni í virkjuninni og hversu hátt hlutfall það er af almenna markaðnum. Á síðasta ári nam þörf almenna markaðarins 3.500 GWst. og stöðin sem hv. þingmaður spyr um framleiddi u.þ.b. 2.500 GWst. Það má því segja að ef öll framleiðsla hennar færi til almenna markaðarins næmi framleiðsla Búrfellsvirkjunar 75% af þörfum almennings í landinu. Hv. þingmaður verður hins vegar að gera sér grein fyrir því að orkuverðið er ekki bara verðið á orkunni sjálfri sem almenningur er að greiða, af því að hv. þingmaður orðaði það þannig í aðfara sínum að spurningunni, heldur þurfa menn líka að greiða fyrir dreifingu og síðan flutninginn. Það verður enn fremur að hafa í huga að Landsvirkjun hefur ekki þessa miklu hlutdeild á almenna markaðnum og þar að auki er ekki nóg að Búrfell geti framleitt ákveðið orkumagn á tilteknum tíma, heldur þarf líka að vera til reiðu afl til þess að sinna mesta álaginu á kerfinu. Hv. þingmaður spyr hvað það kosti að framleiða rafmagn frá slíkri virkjun. Frá því er bara ærlegast að segja að slíkar upplýsingar liggja ekki á lausu hjá Landsvirkjun, ráðuneytið hefur ekki þessar upplýsingar. Hér er um samkeppnisstarfsemi að ræða og í ársreikningum Landsvirkjunar er ekki heldur að finna sundurliðun á rekstrarkostnaði eftir virkjunum, heldur er kerfið ein heild. Hins vegar vill svo til, eins og hv. þingmaður veit, að iðnaðarráðherra hefur gengið í sama skóla og hv. þingmaður og út frá ýmsum upplýsingum sem liggja fyrir er kannski hægt að komast mjög nálægt þessu. Í áætlunum vegna vatnsaflsvirkjana er ekki óalgengt að miða við að rekstrarkostnaður sé 0,7% af stofnkostnaði virkjunar. Miðað við upplýsingar sem liggja fyrir um nýlegar virkjunarframkvæmdir kemst ég að þeirri niðurstöðu að ef eingöngu er miðað við rekstrarkostnað stærri vatnsaflsvirkjana megi gera ráð fyrir því að það kosti u.þ.b. 20 aura að framleiða hverja kWst. í vatnsaflsvirkjun. Þetta er mín niðurstaða, ekki Landsvirkjunar. Hv. þingmaður spyr mig síðan hvort ég telji ekki rétt að almenningur njóti raforkuframleiðslu afskrifaðra virkjana í eigu hins opinbera í lægra raforkuverði og spyr mig hver njóti góðs af því. Ég er almennt sammála hv. þingmanni um að almenningur eigi að njóta þess og má kannski rifja upp hvað menn sögðu þegar þessi virkjun var byggð á sínum tíma. Hv. þingmaður man það örugglega betur en ég því að hann er miklu betur að sér í sögu raforku á landinu. Staðreyndin er samt sú að ef menn horfa bara á verð á orkueiningu hefur það farið lækkandi síðustu árin og í samanburði við nágrannalöndin stöndum við nokkuð vel hvað varðar raforkuverðið sjálft. Af því að landið er strjálbýlt og stórt er hins vegar dreifikostnaður og sérstaklega flutningskostnaður töluvert meiri. Það mætti velta fyrir sér hvort ekki væri með einhverjum ráðum hægt að finna leiðir til að draga úr honum. Afskrifaðar virkjanir gera okkur sem sagt kleift að bjóða lægra raforkuverð og það er almenningur í landinu og fyrirtækin í landinu sem njóta góðs af því í dag. Þessu til viðbótar skila auðvitað fyrirtækin eigendum sínum hagnaði af rekstri og það vill svo til að þessi virkjun 

Forseti. Það kemur auðvitað á óvart að iðnaðarráðherra og menn hans í ráðuneytinu skuli ekki fá þær sundurgreindu upplýsingar hjá Landsvirkjun sem kallað er eftir hér á þinginu. Þar sem Landsvirkjun er ekki mjög óskyldur aðili að formi til þarf að búa svo um hnútana að Landsvirkjun geti svarað spurningum af þessu tagi. Þetta mál og hin ágæta ræða hæstv. ráðherra við hinni ágætu fyrirspurn hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar vekur upp spurninguna um það hvernig háttað sé þessari samblöndun hagsmuna almennings á raforkumarkaði annars vegar og hagsmuna stórfyrirtækjanna hins vegar og eykur langvarandi grunsemdir manna um það að almenningur í landinu sé í raun að borga niður orkuverðið til stórvirkjananna. Það væri æskilegt að geta fengið skorið úr um það í eitt skipti fyrir öll 

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. iðnaðarráðherra fyrir svörin. Mér finnst sérstaklega athyglisverð sú niðurstaða hans að framleiðslukostnaðurinn sé ekki nema um 20 aurar á kWst. miðað við þær forsendur sem hann gaf sér. Þetta er ekki fjarri því sem ég hafði nálgast út frá öðrum forsendum. Hann var 60 aurar á kWst. og þá miða ég við að árlegar tekjur væru um 5% af stofnkostnaði. Ég veit að fyrir tveimur árum - ég fékk þær upplýsingar hjá Orkustofnun - var verð Landsvirkjunar við vegg, frá sínum stöðvarvegg, 3,20. Þetta eru kannski tölurnar sem við ættum að horfa á, framleiðslukostnaður upp á 20 aura en söluverð upp á 3,20. Svo bætist dreifingarkostnaðurinn við þetta. Við verðum að gá að því að dreifikerfið er líka afskrifað og uppgreitt að mjög verulegu leyti. Það er verið að selja almenningi raforkuna á miklu hærra verði en þyrfti. Ég vil setja fram þá skoðun, virðulegi forseti, ekki kannski sem beinharða fullyrðingu, að hlutirnir hafi þróast þannig að Íslendingar hafi boðið stóriðjufyrirtækjum á hverjum tíma raforkuverðið á niðursettu verði frá meira og minna afskrifuðum virkjunum. Það var til þess að ná hagstæðum stóriðjusamningum frá sjónarhóli stóriðjufyrirtækjanna sem Landsvirkjun og ríkið lét hinn lága framleiðslukostnað renna þangað en ekki til almennings. Ég held að menn verði að skilja í sundur miklu betur en nú er almenna markaðinn og stóriðjuna og gera þá kröfu að stóriðjufyrirtækin borgi framleiðslukostnaðarverð fyrir orkuna en njóti ekki 

Herra forseti. Ég held að það frumvarp sem ég hef lagt hér fram og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur nú lýst nokkuð góðum skilningi á, ef ekki stuðningi, um breytingar á ýmsum lögum á orkusviði geti gert að raunveruleika þá stöðu sem hv. þingmaður kallaði hér eftir. Ég held að þá verði nefnilega miklu auðveldara að greina þarna á milli. Það er eitt af meginmarkmiðunum sem fylgja því frumvarpi að reyna að gera það skiljanlegra og ljósara. Að því er varðar hv. þm. Mörð Árnason hafna ég því algjörlega að hér hafi verið um ágiskanir að ræða. Við þingmennirnir þrír sem höfum tekið þátt í þessari umræðu lærðum stærðfræði við sama menntaskóla og sumir reyndar við háskóla líka, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, og það þarf ekkert mjög flókna útreikninga til að vinna úr tölum sem liggja fyrir til að geta nálgast það hver kostnaðurinn er við framleiðslu á kWst. ef einvörðungu er verið að ræða um reksturinn. Ég kemst reyndar að tölu sem er einungis 1/3 af því sem hv. þingmaður nefndi áðan. Ég vil samt geta þess að ég bar það undir vísa menn sem ekki tengjast þó Landsvirkjun og þeim fannst þessi einfaldi útreikningur ekki vera fjarri lagi. Það er ekki um ágiskun að ræða. Síðan er alveg rétt sem hv. þm. Mörður Árnason sagði, og hefur hér áður komið fram, að það er dálítið umhendis að ekki sé hægt að nálgast þessar upplýsingar hjá Landsvirkjun. Þeir bera við skýringum sem í sjálfu sér er hægt að taka gildar, þeir bera við samkeppnisforsendum. Ef menn eru síðan að velta fyrir sér verði til stóriðju gera þær upplýsingar sem koma fram í skýrslum og ársreikningum Landsvirkjunar okkur kleift að reikna okkur mjög nálægt því verði sem menn greiða fyrir til stóriðju. Það er svo rétt sem hv. þingmaður sagði, og ég hafði reyndar sagt áðan, það er töluvert hátt verð sem menn greiða hér fyrir flutning og dreifingu. Ástæðan er sú að við erum enn að byggja upp 

Forseti. Mér er ljúft og skylt að hlaupa í skarðið í forföllum hv. þm. Katrínar Júlíusdóttur og vil um leið þakka þingmanninum fyrir þessa ágætu fyrirspurn. Á síðasta kjörtímabili var nokkuð rætt um stöðu íslensku í Háskóla Íslands og reyndar fleiri skyldra greina og sjálfur rakti ég það hér úr ræðustóli hvernig kennslu og starfskröftum í íslenskunni hefði hnignað á svona áratug og jafnvel lengri tíma, sem þá var liðinn. Á síðasta þingvetri var blessunarlega gripið til aðgerða í þessum málum og séð til þess að í fjárlögum 2007 voru færðar fram 40 millj. kr. til svokallaðra þjóðlegra greina. Hæstv. menntamálaráðherra og fleiri stjórnarsinnar kynntu málið á sínum tíma við almennan fögnuð og hlaut það mikla athygli og hylli. Nú er komið að því að vita hvað um þetta fé varð og þess vegna spyr Katrín Júlíusdóttir þriggja spurninga um þetta, en í fjárlögum 2007 segir á viðeigandi stað að lagt sé til að „rannsóknarframlög aukist“, með leyfi forseta: „um 40 millj. kr. til að styðja við þjóðlegar greinar við háskólann. Þessar greinar eru m.a. íslenska, íslensk fræði og málvísindi, sagnfræði og íslenskt táknmál,“ þannig að menn viti um hvað er að ræða. Hvort þær eru svo þjóðlegri en aðrar greinar skal ég ekki segja um en eitthvert nafn verður kannski að hafa yfir þær allar. Í fjárlögum 2008 var þetta ekki endurtekið en vonandi gert eitthvað annað fyrir þessar greinar því að í samningi háskólans og ráðuneytisins um kennslu þar og rannsóknir á árinu 2007 er kveðið á um að ríkið eigi að sjá um að forsendur séu fyrir hendi til að tryggja, með leyfi forseta: „gæði kennslu og rannsókna í greinum sem sérstaka þýðingu hafa fyrir íslenska þjóðmenningu og fræðilega breidd og fjölbreytni í háskólastarfsemi á Íslandi.“ Spurningarnar eru um hvernig þessu fé hefur verið varið, hvaða greinar hafi notið fjárins, hvernig því hafi verið varið í hverri þeirra um sig og hvort ráðherra telji frekari þörf á að styðja þessar greinar í Háskóla Íslands.

Herra forseti. Ég ætla að reyna að svara þessari fyrirspurn frá hv. þm. Katrínu Júlíusdóttur sem er í þremur liðum eins og kom fram áðan. „1. Hvernig hafa þær 40 millj. kr. verið nýttar sem veittar voru á fjárlögum fyrir árið 2007 á liðnum 02-201-1.01 til að „styðja við þjóðlegar greinar“ við Háskóla Íslands?“ Samkvæmt upplýsingum frá háskólanum runnu þessar 40 millj. kr. óskiptar til hugvísindadeildar Háskóla Íslands. Árið 2007 fékk hugvísindadeild um 595 millj. kr. af rammafjárveitingum til Háskóla Íslands, þar með talið þær 40 milljónir sem hér er um rætt. Almennt er ráðuneytið ekki með bein afskipti af rekstri einstakra deilda Háskóla Íslands og hefur aldrei hlutast til um hvernig skólinn dreifir fjárframlögum sínum milli deilda eða skora. Það hefur oft komið áður fram í umræðum hér á hinu háa Alþingi að auðvitað eru skiptar skoðanir innan háskólans, meðal háskólamanna hvernig háskólinn dreifir því en það er á endanum alltaf háskólinn sem hefur ákvörðunarvald um það hvernig fjárveitingunum er skipt, m.a. á grundvelli þeirrar meginreglu sem við höfum staðfest hér í rammalöggjöf um sjálfstæði háskóla á Íslandi. Í umræddu tilfelli var ákveðið að sérgreina fjárveitingu til þjóðlegra greina sem kenndar eru innan Háskóla Íslands en í fjárlögum 2007 eru þjóðlegar greinar, eins og fram kom hjá hv. þm. Merði Árnasyni, skilgreindar sem m.a. íslenska, íslensk fræði og málvísindi, sagnfræði og íslenskt táknmál. „2. Hvaða greinar hafa notið fjárins og hvernig hefur því verið varið í hverri grein um sig?“ Hugvísindadeild Háskóla Íslands skiptist í sjö skorir og segja má að þrjár þeirra teljist bjóða fram nám sem telst til þjóðlegra greina, þ.e. íslenskuskor, sagnfræði- og fornleifafræðiskor og bókmenntafræði- og málvísindaskor. Samkvæmt upplýsingum frá Háskóla Íslands nutu allar þessar skorir fjárins að einhverju leyti. Hins vegar á Háskóli Íslands nokkuð erfitt með að greina nákvæmlega hvernig þessu viðbótarfjármagni hefur verið varið í hverri grein fyrir sig en almennt nutu þær þess með bættum hag milli ára og fjármagnið gerði þeim kleift að bæta fjárhagsstöðu sína verulega. Ég bendi hv. fyrirspyrjanda sérstaklega á að fjárveitingin gerði m.a. íslenskuskor kleift að auglýsa tvö störf sem ráðið var í, þ.e. annars vegar starf lektors í íslenskum miðaldabókmenntum og hins vegar starf lektors í bókmenntum í greininni íslenska fyrir erlenda stúdenta. „3. Telur ráðherra frekari þörf á að styðja umræddar greinar við Háskóla Íslands?“ Samkvæmt samningi við Háskóla Íslands sem undirritaður var 11. janúar 2007 er gert ráð fyrir umtalsverðum viðbótarframlögum til háskólans eða um 640 millj. kr. árlega frá árinu 2008 til 2010. Í samningnum eru tilgreind sameiginleg markmið samningsaðila og þar segir m.a., með leyfi forseta: „að starfsemi Háskóla Íslands skuli þjóna því markmiði að efla og rækta íslenska menningu, íslenska tungu og menningararf.“ Háskóli Íslands geri síðan ráðuneytinu skriflega grein fyrir því fyrir 31. maí ár hvert hvernig skólanum miðar við að ná þeim markmiðum og öðrum sem sett hafa verið vegna umrædds samnings og þar eru tilgreind. Á væntanlegum fundi með háskólanum í vor verður sérstaklega skoðaður árangur skólans við að ná þeim markmiðum að efla og styrkja íslenska menningu og menningararf. Herra forseti. Það hefur verið stefna mín frá upphafi að hlúa vel að íslenskri tungu og merki um það er t.d. frumvarp sem lagt var fyrir þingið og varð að lögum, um að íslensku stofnanirnar fimm, eins og þær voru oft nefndar í umræðunni, voru sameinaðar í eina stofnun, Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum. Ég tel tvímælalaust að það skref hafi verið rétt og gott. Við munum á komandi haustþingi fá í fyrsta sinn tækifæri hér á hinu háa Alþingi til þess að ræða íslenska málstefnu sem mun birtast í kjölfar fundaraðar sem efnt var til á vegum Íslenskrar málnefndar og stendur nú yfir og lýkur í sumar. Það hefur því verið stefna mín frá upphafi að hlúa vel að íslenskri tungu, menningararfi okkar, og með því að vera með þetta sérstaka ákvæði í samningnum við Háskóla Íslands er sú stefna enn og aftur staðfest.

Forseti. Hér var í sjálfu sér hvorki í fyrirspurninni né í framsögunni efast um góðan vilja hæstv. menntamálaráðherra í þessu efni og bæði fyrirspyrjandanum og framsögumanninum er kunnugt um Stofnun Árna Magnússonar í íslenskum fræðum og reyndar einnig um það starf sem Íslensk málnefnd hefur unnið af kostgæfni og djörfung núna í vetur. Því má kannski segja að þær upplýsingar hafi verið umframar en það hefði kannski mátt, forseti, mátt beina athyglinni betur að þeim spurningum sem fyrir voru lagðar. Það er auðvitað ákveðinn vandi á milli þess að Háskóli Íslands eins og aðrir háskólar af hans tagi, þar sem hann er auðvitað algjörlega fremstur, hefur sjálfstæði um sín fjármál - og hins vegar þess að ráðherrann og þingið beini fé til ákveðinna tiltekinna verkefna innan háskólans. Ég verð að segja það eins og er að það eru ekki nógu góð svör eftir að menn hafa talað margt um hinar 40 þjóðlegu milljónir króna á sínum tíma, á síðasta vetri þess kjörtímabils sem þá leið, að geta svo ekki sagt okkur meira um það núna en að þeir í háskólanum telji að allar þessar greinar, þessar fjórar greinar njóti fjárins að einhverju leyti. Þegar Alþingi Íslendinga ver skattfénu til tiltekinna verkefna eins og hér um ræðir þá eiga skattborgararnir og almenningur á Íslandi heimtingu á að vita hvernig því fé er varið. Ég held að við hljótum að vera sammála um það, ég og menntamálaráðherra. Í þeim samningi sem ég vitnaði til áðan er það skylda ríkisins að tryggja með árlegu viðbótarframlagi á fjárlögum þær fjárhagslegu forsendur sem fyrir hendi þurfa að vera til þess að þessar greinar haldist uppi. Engu að síður þakka ég fyrir svörin og vona að samræður hæstv. ráðherrans 

Herra forseti. Já, það er gott að það er margt undir sólinni og ákveðnir hlutir sem ekki breytast, t.d. virðist ekki breytast að hv. þingmaður skilji svör mín. Ég tel mig engu að síður hafa svarað nákvæmlega því sem lagt var fyrir mig og ég ítreka sérstaklega að við leituðum eftir þessum upplýsingum við Háskóla Íslands þar sem staðfest var að umræddar 40 milljónir, sem skipta okkur miklu máli, renna nákvæmlega í þessar þjóðlegu greinar. Þjóðlegu greinarnar voru m.a. tilgreindar í fjárveitingunni fyrir árið 2007 sem Háskóli Íslands fer síðan eftir. Það dylst hins vegar engum að meginmarkmið mitt og þeirra sem samþykktu fjárveitinguna er - og ég efast ekki um að hv. þingmaður hafi einmitt greitt atkvæði með fjárveitingunni á þeirri forsendu að féð ætti að fara til þjóðlegu greinanna - fyrst og fremst að byggja og efla íslenska tungu, íslensk fræði og málvísindi. Það er því engin tilviljun að við settum þetta ákvæði inn í samninginn, það er einmitt til þess að fylgja eftir tilteknum markmiðum sem við settum það í lög, sem er reyndar sérstakt tilfelli sem við stóðum frammi fyrir á sínum tíma, en við setjum það í þennan stóra og mikla rannsóknarsamning sem við gerðum við Háskóla Íslands af því að Háskóli Íslands hefur merkilegu hlutverki að gegna í íslensku samfélagi og hann hefur meiri ábyrgð og meiri skyldur gagnvart samfélaginu og sérstaklega þegar kemur að ræktun tungunnar og eflingu hennar og menningararfs okkar. Það er því alveg tvímælalaust þannig að við erum að styðja við þessar greinar og við munum fylgja því eftir, sérstaklega þar sem það var ríkur vilji Alþingis til þess að styðja við nákvæmlega þessa þætti.

Hæstv. forseti. Ég tel fullt tilefni til að ræða nú um stöðu þorskstofnsins, atvinnuhorfur og aðra þætti sem tengjast þeirri framtíð sem við byggjum á að því er varðar veiðar í fiskveiðilögsögunni, einkanlega úr okkar stærsta nytjastofni, þorskinum sem gefur um 40% af tekjunum í botnfiskveiðinni. Samkvæmt niðurstöðum úr togararallinu í vor er þess látið getið að heildarvísitala þorsksins hafi hækkað um 12% á milli ára, þ.e. frá því sem var stofnvísitalan í fyrra og það sé einkum vegna eldri árganga þorsksins. Það er í sjálfu sér mjög gott að merki um aukningu í þorskgengd á miðin sem sáust á vertíðinni í fyrra, og margir fiskimenn voru sammála um þá, hafi nú gengið eftir og fiskurinn komi í enn meira mæli, þ.e. stærri fiskurinn, inn á miðin en verið hefur. Um það eru margir fiskimenn sammála og við höfum séð fyrirsagnir eins og að aflabrögð væru fáránlega mikil og að allar gamlar aflasögur væru hjóm eitt miðað við það sem gerst hefði víða á vertíðarsvæðunum í vetur. Þorskurinn er líka betur á sig kominn, það kemur fram í þessum gögnum að hann sé lifrarmikill og það er auðvitað góð vísbending um að væntanlega gæti hrygning þorsksins tekist vel. Við vitum líka að ætisgöngur hafa sótt inn á Grænlandsmið og þaðan hafa síðan komið göngur á Íslandsmið, það er að gerast núna svo eftir er tekið og a.m.k. annað árið í röð upp að Vesturlandi. Þetta vita fiskimenn og mönnum þykja þetta góðar vísbendingar. Sama er ekki hægt að segja um fiskifræðinga á Hafrannsóknastofnun sem segja beinlínis að fram undan sé sú staða að halda þurfi þorskaflanum gjörsamlega óbreyttum a.m.k. næstu fimm ár, svo vitnað sé í ummæli Björns Ævars Steinarssonar, sviðsstjóra veiðiráðgjafarinnar á Hafró. Hann heldur því einnig fram að langvarandi sókn og einkum í eldri fiskinn í stofninum sé allt of mikil. Ég er ekki viss um það, hæstv. forseti, að nokkur fiskimaður á vertíðarsvæðunum sé sammála þessu mati fiskifræðingsins á Hafrannsóknastofnun varðandi þorskstofninn eins og hann hefur komið mönnum fyrir sjónir við veiðar í vor. Ég óttast það mjög, og vil láta þess getið hér í fyrri ræðu minni, að á komandi vikum og mánuðum muni brottkast á þorski aukast alveg gífurlega. Ég dreg þá ályktun af því að aflinn er góður en veiðiheimildirnar snarminnka og ég alla vega fæ upphringingar um það að menn séu farnir að velja harkalega úr þorskaflanum, sem er auðvitað fylgifiskur þess þegar heimildirnar eru svo litlar að menn sjá ekki framtíð sinni borgið við veiðarnar. Við sjáum líka að það hefur verið mikið veitt af ýsu og í togararallinu kemur einnig fram að ýsan virðist nánast í frjálsu falli, hefur dregist saman samkvæmt vísitölum Hafró um 25%. Það gæti þýtt að við þyrftum að skera ýsuna verulega niður á næsta fiskveiðiári. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. sjávarútvegsráðherra hvort ekki sé nú, í ljósi margra staðreynda um fiskveiðarnar, rétt að gera skjóta úttekt á því hver hefur verið raunverulegur afli hjá línubátum, netabátum og togurum, þ.e. þeim fáu skipum sem hafa með einhverjum hætti getað einbeitt sér að þorskveiði en þau eru ákaflega fá. Nánast allur flotinn er á svokölluðum skrapveiðum og hefði það þótt saga til næsta bæjar fyrir nokkrum áratugum að svo háttaði til á vertíðinni. Ég hef líka miklar áhyggjur af því vegna bakslags innan lands að atvinnuástand verði mjög slæmt í sjávarbyggðunum á komandi missirum. Ég hvet þess vegna hæstv. sjávarútvegsráðherra til að fara snarlega yfir þetta mál og láta það ekki dragast fram í júnílok eða júlí að taka ákvörðun um 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu máli sem er togararallið sem eins og allir vita skiptir mjög miklu máli þegar verið er að leggja á ráðin um stöðu fiskstofna og ákvarðanir um heildarafla á næsta fiskveiðiári. Ég vil hins vegar leggja áherslu á að þótt þessi rannsókn skipti miklu máli liggur hvorki fyrir hin endanlega fiskveiðiráðgjöf né mat á stöðu fiskstofna og það mun ekki verða fyrr en í byrjun júnímánaðar og þá fyrst verður hægt að hefjast handa við að taka afstöðu til þess. Þetta togararall færir okkur í raun og veru ekki mjög mikil tíðindi. Það kemur fram í gögnum Hafrannsóknastofnunar að stofnunin telji að þetta staðfesti nokkuð mat hennar á síðasta ári. Það er hins vegar þannig, og er engin ástæða til að gera lítið úr því eins og sumir hafa stundum reynt að gera, að þetta togararall færir líka með sér örlítinn vonarneista um einhverjar jákvæðar breytingar. Það eru engar vísbendingar í þessu ralli um stórkostlegan bata en ég tel að vísbendingarnar séu þó frekar í rétta átt. Í fyrsta lagi höfðum við séð þyngdarminnkun í þorskstofninum undanfarin ár en hér kemur fram að því er ekki að heilsa núna heldur sjáum við sem betur fer frekar þyngdaraukningu í stað stöðugrar þyngdarminnkunar. Í öðru lagi kemur fram, sem líka hlýtur að skipta okkur máli og getur haft áhrif á stöðu hrygningarstofnsins, að vísitala 9–12 ára fisks er hærri nú en í fyrra og tvisvar sinnum hærri en að meðaltali 2001–2006. Af hverju skiptir þetta máli? Þetta skiptir máli af því að það er vísbending um að hrygningarstofninn kunni að vera að stækka. Það hefur oft verið deilt um hvort samhengi sé milli hrygningarstofns og nýliðunar og það er alveg rétt að á einhverjum tímapunkti hefur ekki verið hægt að sýna fram á það, en það er alla vega ljóst að þegar hrygningarstofninn er kominn mjög neðarlega hefur það sannarlega neikvæð áhrif á nýliðunina. Þetta skiptir máli og við vitum líka að eldri fiskur gefur af sér betri hrygningu. Þegar togararallið sem hér er gert að umræðuefni var undirbúið fór það þannig fram að kallaðir voru saman sérfræðingar Hafró og sjómenn og útvegsmenn og þar var í raun og veru búið til töluvert viðurhlutameira togararall, eins og ég hef oft farið yfir. Bætt var við einum 50 togpunktum, bæði á grunnslóð og líka á djúpslóð, og það var gert í samráði við skipstjóra sem höfðu gagnrýnt mjög hvernig staðið hafði verið að þessu ralli. Það er líka verið að fara yfir ýmsar forsendur varðandi val á veiðarfærum. Við þekkjum þá gagnrýni sem oft hefur verið uppi um það að ekki hafi verið staðið eðlilega að vali á veiðarfærunum sem notuð hafa verið í rallinu og því er verið að fara yfir það. Varðandi ýsuna sem hv. þingmaður talaði um áðan þá vitum við að ýsan hefur verið gríðarlega sterk á undanförnum árum og við höfum í raun séð hvert metárið á eftir öðru í útgefnum kvótum í ýsu. Ætli þeir hafi ekki þrefaldast frá því fyrir fáeinum árum síðan? Og hvað ýsuna varðar hefur líka verið einna mikilvægastur í því sambandi hinn gríðarlega sterki 2003 árgangur sem slær öllu við og er langt yfir öll söguleg mörk sem við þekkjum. Það er hins vegar ekki svo að þetta togararall sé vísbending um að ýsustofnar séu að hrynja. Við vissum að ekki væri endalaust hægt að ganga á 2003 árganginn án þess að það hefði einhver áhrif á veiðina til lengri tíma eða útgefna kvóta. En samkvæmt þeim gögnum sem við höfum fyrir framan okkur bendir allt til þess að við verðum áfram með gríðarlega sterkan ýsukvóta sem ætti þess vegna að geta gefið okkur vonir um góða veiði. Virðulegi forseti. Það er alveg rétt að eins og sakir standa færir þetta togararall okkur í sjálfu sér ekki mjög mikil tíðindi. Eins og ég sagði áðan eru ýmis jákvæð teikn á lofti. Það er t.d. athyglisvert - af því að við ræddum hér mjög mikið fyrr á þessu ári málefni loðnunnar og hvernig staðið var að loðnuveiðum - að hér kemur fram að heldur meira hafi verið af loðnu í þorskmögum en undanfarin ár. Það kemur líka fram að lifrarstuðullinn hafi verið hærri en áður og allt þetta ætti að vera vísbending um það að fiskurinn sé eitthvað betur haldinn. Þetta eru jákvæð teikn sem rétt er að halda til haga þó að ég sé ekki að segja að þetta togararall færi okkur gríðarleg tíðindi.

Forseti. Sjómenn og útgerðarmenn og þeir sem hafa starfað í sjávarútveginum hafa lengi efast um gildi togararallsins og allt frá upphafi, en það kemur fram í tilkynningu frá Hafrannsóknastofnun að þetta sé 24. skiptið sem vorrall fer fram. Sjómenn hafa stundum sagt að þetta jafngilti því að ætla sér að beita svokallaðri 17. júní aðferð við manntal á Íslandi en það fer þannig fram að einu sinni á ári, þ.e. á 17. júní, er mannfjöldinn í miðbæ Reykjavíkur talinn og út frá því er reiknaður út mannfjöldi á Íslandi. Það fer síðan eftir veðurfari og tíðarfari hversu margir Íslendingar eru til samkvæmt þeim mælingum, þ.e. hve margir mæta í bæinn. Það hefur nefnilega margt fleira áhrif á veiðarnar á fyrir fram ákveðnum þorskslóðum en eingöngu það hvort menn kasti þar og hafi fengið fisk fyrir 20 árum, 10 árum, 5 árum eða einum degi. Það kemur fram í þessari skýrslu að breyting á hitastigi veldur því m.a. að breyting er að verða á fiskgengd. Það er því fleira sem skiptir máli en menn vilja stundum vera láta í þessum togararallsmælingum. Hæstv. sjávarútvegsráðherra sagði áðan um ýsuna að hún hefði verið gríðarlega sterk og þolað mikla veiði en hún væri ekki að hrynja. Við skulum þá vera minnug þess að þegar sjávarútvegsráðherra lagði til 30 þúsund tonna veiði í ýsu tvö ár í röð var ekki hlustað á það heldur var veitt 50% og stundum meira en ráðlagt var. Árin á eftir margfölduðust heimildirnar í ýsu. Það voru engin tengsl á milli veiðanna á ýsunni þá og heimildanna sem á eftir komu. Þessir sterku árgangar komu upp úr mikilli veiði sem þó var reynt að hamla og ef við hefðum farið eftir þeim ráðleggingum sem Hafrannsóknastofnun veitti 

Herra forseti. Stofnmælingar, mæling botnfisks á Íslandsmiðum sem fór fram 26. febrúar til 18. mars sl. mætir mikilli gagnrýni og er sú gremja að mörgu leyti skiljanleg þegar á sama tíma og þorskstofninn mælist slakur er mokveiði af feitum og vænum fiski á miðunum. Fáir efast samt um mikilvægi þess að fagleg og nákvæm rannsókn fari fram á fiskstofnunum. Hefur Hafrannsóknastofnun verið að reyna að taka tillit til þeirrar gagnrýni sem fram hefur komið, t.d. með þeim 50 aukatogum sem bætt var við núna síðast og eru til bóta.

Hæstv. forseti. Enn einu sinni ræðum við hér mál sem er okkur öllum ofarlega í huga og skiptir þjóðarbúið miklu máli, þ.e. að það takist að efla þorskstofninn þannig að veiðar geti aukist. Það hefur gríðarleg áhrif á þjóðarhag og á atvinnuástandið, ekki síst á landsbyggðinni. Hæstv. ráðherra sagði hér áðan að í vorralli Hafró væri vonarneisti um betri stöðu. Það er þó alla vega einhvers virði að heyra hæstv. ráðherra segja það. En auðvitað hefðum við viljað að miklu meira af jákvæðum fréttum bærust eftir að sá leiðangur var farinn. Ég vil lýsa ánægju með að gerð hefur verið ákveðin breyting á togararallinu. Ný svæði hafa verið tekin inn og það er til bóta. Það gerir það að verkum að maður hefur meiri trú á því að meira sé að marka þessa rannsókn, þetta svokallaða vorrall, en kannski oft hefur verið. Ég get tekið undir það, sem hér hefur komið fram, að maður fær mjög miklar fréttir af gríðarlega mikilli fiskgengd og þeim sem starfa við þessa atvinnugrein þykir súrt í broti að geta ekki veitt meira þegar þeir horfa upp á ástandið jafngott og raun ber vitni. Ég held að ríkisstjórnin ætti að leita í smiðju til Framsóknar og kíkja á mótvægisaðgerðirnar sem við lögðum til hér á dögunum og vita hvort þær geti ekki komið að gagni í sambandi við frekari mótvægisaðgerðir 

Herra forseti. Þykjustuvísindamenn ráða nú ferð hjá Hafró. Vinnubrögð svokallaðra vísindamanna eru óvönduð og njóta ekki trausts skipstjórnarmanna og annarra sjómanna. Menn muna varla eftir öðrum eins aflabrögðum og hafa verið síðustu tvo mánuðina á þorski sem á að vera í útrýmingarhættu og er í sögulegri lágmarksúthlutun frá því í fyrra stríði eða þar um bil. Það er ómögulegt að ætla að nota eina tegund af veiðarfærum til að mæla þorskstofninn eða aðrar tegundir í sjónum. Það þarf að taka tillit til fleiri veiðarfæra. Við notum línu, net, snurvoð og handfæri á grunnslóð, á djúpslóð notum við, og reyndar á grunnslóð líka að hluta, troll, línu og net. Það er ekki hægt að mæla þorskstofninn eða aðra fiskstofna með þessum hætti. Maður hefur stundum spurt sig að því hvort hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einar Guðfinnsson, sé varðhundur Hafró eins og hann er varðhundur LÍÚ-klíkunnar í öllum málum sem snúa að sjávarútvegi. Ef LÍÚ-klíkan leggur blessun sína yfir gjörningana þá er hann nánast ævinlega eins og hundur í bandi. Rökin fyrir því að skera niður þorskstofninn voru á þann veg að menn ætluðu að draga úr veiðum og nota þetta í haffræðilegum tilgangi. Þeir töldu að það mætti draga úr vinnu á landsbyggðinni og tekjum af því það væri svo mikil þensla í þjóðfélaginu og LÍÚ ætlaði sér, með því að skera niður þorskkvótann, að ná 

Herra forseti. Ég get ekki tekið undir þær hugrenningar hv. síðasta ræðumanns að hjá Hafrannsóknastofnun og sjávarútvegsráðherra hafi eitthvað annað verið á ferðinni en það að vilja haga fiskveiðum á Íslandsmiðum með sem bestum og vísindalegustum hætti. Hitt er síðan alveg rétt að þær ákvarðanir hafa valdið miklum búsifjum á landsbyggðinni og þess er óskandi og það er vonandi að þær fréttir sem berast af miðunum séu vísbending um að við getum aukið þorskveiðina fyrr en ætlað var. 
             Ég tel mikilvægt að hlusta á sjónarmið eins og þau sem komu fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni sem í krafti mikillar reynslu og þekkingar á þessum málum hefur bent á að við þurfum t.d. að hafa áhyggjur af því hvort brottkast kunni að aukast við þær aðstæður þar sem þorskstofninn og þorskveiðin er þetta lítil á meðan veiði í öðrum tegundum eins og ýsu er mikil. Það er rétt að hafa þetta í huga. Um leið vil ég ítreka þá skoðun mína, sem hefur margoft komið fram, að ég tel að við verðum að gera þær breytingar á umhverfi hafrannsókna á Íslandi og Hafrannsóknastofnunar að kalla fram meiri og betri vísindalegar umræður um þetta mikilvæga hagsmunamál okkar Íslendinga. Á meðan um er að ræða einungis eina ríkisrekna stofnun sem hefur allt að því einokunarstöðu í þessari vísindagrein er við því að búast - og það er eðlilegt að uppi séu raddir sem hafa áhyggjur af og telja, og oft með góðum rökum, að ekki sé haldið rétt á. Ég er enginn dómari í slíkri sök og get ekki tekið afstöðu sem slíka. En ég tel affarasælast fyrir okkur að huga vel að því - í kjölfar þeirra skynsamlegu breytinga sem núverandi sjávarútvegsráðherra hefur gert, að auka aðgengi vísindamanna annarra en Hafró að gögnum - að skoða í fullri alvöru hvort við getum byggt upp, innan vébanda Háskóla Íslands, Háskólans á Akureyri eða annarra slíkra menntastofnana, 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni fyrir að nefna hér þær vísbendingar sem koma fram í nýjasta togararalli um stöðu þorskstofnsins. Vissulega ber að fagna því að nokkrar jákvæðar vísbendingar koma þar fram um bætta stöðu ákveðins hluta stofnsins að minnsta kosti. Ég vil þó taka undir orð hv. þm. Björns Vals Gíslasonar um þann ágreining sem ríkir um gildi þessa togararalls, m.a. vegna aðferðafræðinnar sem notuð er. Háværar kröfur hafa verið uppi um að víkka þurfi þær aðferðir út þannig að þær njóti meiri trúnaðar hjá sjómönnum. Ég vil líka leggja áherslu á það sem við höfum lagt hér fram, þingmenn Vinstri grænna, um nánara samstarf á milli sjómanna, rannsóknaraðila og útgerðarmanna um stöðu og mat á fiskstofnunum. Við höfum einmitt lagt til þá hugmyndafræði að sjómenn græði hafið, að það sé beintengt. Og þar finnst mér enn skorta á. Ég vil líka vekja athygli á því að með niðurskurði á þorskheimildum þrengdi hæstv. sjávarútvegsráðherra flotanum inn í meiri og harðari ýsuveiðar. Að því er ég best veit voru stærðarmörk á þeirri ýsu sem mátti veiða skorin niður og það kemur okkur kannski í koll síðar meir. Þá vil ég í lokin, herra forseti, draga athygli að því að hækkanir á verði olíu stefna Hafrannsóknastofnun í mikinn vanda. Talað er um 50 millj. kr. aukningu 

Forseti biður hv. þingmenn að gefa ræðumönnum tóm til að tala máli sínu.

Þakka þér fyrir það, virðulegi forseti. Það veitir ekki af að það sé hljóð þegar maður fer í þessi mál hér. Við ræddum hér í síðustu viku, að mig minnir, um stofnmælingarnar hjá Hafró. Það er svolítið sérstakt, forseti, að það er eins með þetta eins og greiningardeildirnar, efnahagsskrifstofuna og Seðlabankann, að þingheimur hefur á því sínar skoðanir, ef svo má segja, hvernig fræðigreininni vindur fram. Það er mjög merkilegt, virðulegi forseti, hvað við þingmenn erum miklir fræðimenn hver á sínu sviði í þessum efnum og getum deilt á fræðimannasamfélagið, ekki bara í þessu heldur fjölmörgu öðru. Við hljótum að fagna því sérstaklega, forseti, hvað við þingmenn erum vel að okkur á öllum þessum fjölmörgu fræðisviðum - þá er um þverpólitíska samstöðu að ræða í þeim efnum, hvað þingheimur er góður. En niðurstaðan er - og ég heyri að þingheimur hlær - eins og hér hefur komið fram og Hafró segir, að stofnmælingin í ár gefa svipaða niðurstöðu og undanfarin ár hvað varðar magn og útbreiðslu. Á sama tíma kemur hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson inn á það að reynslan sýni hins vegar að menn séu nú að velja úr þorskaflanum og brottkast aukist og um leið sé mikið veitt af ýsu og menn séu hálfpartinn í einhverju skrapi. Það má vel vera að menn ástundi það. Ég vil hins vegar taka undir það sem hér hefur verið sagt, og var sagt síðasta sumar þegar við fórum yfir þessa hluti með háskólann og Hafró, að ef við ætlum að hafa eitthvert haldreipi í tölfræðilegum rannsóknum þá er það Hafró sem gefur línuna og síðan er það ráðuneytisins, og þá þingsins þess  
            

Herra forseti.

Forseti biður þingmenn að gefa hljóð í salnum.

Ég vil þakka fyrir þá umræðu sem hér er og sérstaklega vil ég þakka hv. þm. Gunnari Svavarssyni fyrir einkar skemmtilegt innlegg. Ég get aftur á móti ekki tekið undir að æskilegt sé að við tölum niður til sérfræðiþekkingar þingmanna. Sjálfur ber ég mikla virðingu fyrir sérfræðiþekkingu ýmissa þingmanna á ýmsum málum og þar á meðal virði ég þekkingu hv. þm. Guðjóns Arnars Kristjánssonar á sjávarútvegsmálum. Ég held að það sé mjög mikilvægt að þjóðin hafi traust á þeim rannsóknum sem eru á lífríki í hafinu og það er brotalöm í því trausti. Í tillögum sem við framsóknarmenn lögðum fram á síðasta ári varðandi mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar lögðum við einmitt til að veitt yrði aukið fé til hafrannsókna og þá einkanlega að gert yrði ráð fyrir því að að mati á þessum rannsóknum kæmu útvegsmenn, sjómenn og vísindamenn saman í fagráði. Við verðum að fara einhverjar slíkar leiðir. Ég hef ekki sérfræðiþekkingu á þessu sviði. Með frammíköllum í salnum hefur verið spurt hvort menn hafi migið í saltan sjó, það hef ég ekki gert. Ég hef ekki þá þekkingu sem margir hér inni búa yfir á sjávarútvegsmálum. Ég geri mér hins vegar fullkomlega grein fyrir að við þurfum að leggja meira í hafrannsóknir. Við þurfum að ná trausti sjómanna á rannsóknunum. Ég kalla líka eftir því, sem mjög hefur vantað, að ríkisstjórnin standi við fyrirheit um endurmat á mótvægisaðgerðum vegna aflabrestsins. Það er greinilegt að 

Hæstv. forseti. Menn búa auðvitað að lífsreynslu sinni og ekki ætla ég þingmönnum, sem eru vel gefnir, það að gera lítið úr því að menn læri svo lengi sem þeir lifa. Hér í salnum eru þrír skipstjórnarmenn að mér meðtöldum sem hafa stundað fiskveiðar í áratugi og margir hafa komið á sjó, eins og hv. þm. Kristján Þór Júlíusson o.fl., og stundað fiskveiðar. Við drögum lærdóm af því sem við höfum lifað og þeirri þekkingu sem við höfum aflað okkur. Það er einfaldlega þannig, hæstv. forseti, að langflestir sem stunda fiskveiðar og ég tala við - og ég vænti þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra eigi einhverja trúnaðarvini sem segja honum satt, sem hringja í hann annað slagið og segja honum hvað er að gerast, sem segja frá því, þótt þeir vilji ekki láta nafns síns getið á opinberum vettvangi, að þeir hafi verið beðnir um að velja allan fisk undir tveim kílóum úr aflanum. Ég vænti þess að hæstv. sjávarútvegsráðherra viti hvað er á ferðinni og átti sig á því hvað verður á ferðinni á næstu vikum og mánuðum. Þess vegna vil ég ræða það að farið verði í endurmat á stærð þorskstofnsins og endurmeta hann á raunverulegum veiðum til þess að reyna að átta okkur á því hvort við getum ekki aukið þorskaflann eitthvað og komið þannig í veg fyrir sóun verðmæta - geysilega sóun verðmæta sem einnig þýðir að engin uppbygging á sér stað með niðurskurði á þorskaflanum eins og við stöndum frammi fyrir núna. Þetta er staðreynd máls og ég trúi því ekki að svo illa sé komið fyrir sjávarútvegsráðherra að hann eigi enga trúnaðarvini í röðum sjómanna.

Virðulegi forseti. Ég er svo lánsamur að ég á mjög marga trúnaðarvini í hópi sjómanna og útgerðarmanna og það er alveg rétt sem hv. þingmaður sagði, ég held að það sé skoðun mjög margra þeirra að meira sé af þorski í sjónum og meira af fiski í sjónum en vísindamenn okkar telja. Út af fyrir sig er það ánægjulegt. Þá fyrst væri ástæða til að hafa alvarlegar áhyggjur ef það væri skoðun sjómanna að staða fiskstofnanna væri verri en Hafrannsóknastofnun er að mæla. Út af fyrir sig er það heilmikil viðurkenning á því sem við höfum verið að gera á undanförnum árum, sú skoðun sem hv. þingmaður hefur haldið fram, um það að staða þorskstofnsins sé betri en Hafrannsóknastofnun mælir. Það út af fyrir sig ætti að vera okkur heilmikil örvun vegna þess að hv. þingmaður er einhver reyndasti skipstjórnarmaður og fiskimaður sem við vitum um. En ég vil hins vegar mótmæla því sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson sagði um Hafrannsóknastofnun. Menn geta haft ýmsar skoðanir á því sem þar er verið að gera og það er fyllilega eðlilegt að menn gagnrýni það. En að kalla þá vísindamenn sem þar starfa - menn sem hafa margra ára nám að baki, menn sem hafa starfað með sjómönnum árum og áratugum saman - þykjustuvísindamenn sæmir ekki einu sinni hv. þm. Grétari Mar Jónssyni. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um það. Þetta er honum til rækilegrar skammar og ég vonast til þess að hann verði maður til þess að draga þessi orð sín til baka. Hv. þingmaður sagði að ég væri varðhundur Hafrannsóknastofnunar. Ég hef nú heyrt þessa orðaleppa frá honum áður. En tökum nú þessa ákvörðun mína um hámarksþorskafla. Ákvörðun mín var 130.000 tonn. LÍÚ lagði til 150.000 eða 160.000 tonn. Hv. þingmaður flutti hér tillögu í þinginu um 170.000 tonn. Það er nú bara þannig að hv. þm. Grétar Mar Jónsson og LÍÚ eru greinilega miklu meira sammála í þessum efnum heldur en ég. Er þá hv. þingmaður orðinn varðhundur LÍÚ? Er það vegna þess að LÍÚ lagði til 160.000 tonn að hann fór hér fram í þinginu og lagði til 170.000 tonn? Ég er ekkert að ætla honum það út af fyrir sig þó ég viti að hann mundi sjálfur draga þessa ályktun. Ég vil vekja athygli á því að við höfum verið að fara í gegnum þetta togararall. Það er búið að gjörbreyta því. Það er búið að styrkja það. Það er búið að leggja í það stóraukið fé. Og það ætti þess vegna að leiða til þess 

En önnur veiðarfæri?