Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja á þskj. 668 þá brtt. við 3. tölulið 3. gr., að Seðlabanki Íslands skuli tryggja byggingarsjóði verkamannabústaða 15 millj. kr. lán árlega með hagkvæmum vöxtum næstu 5 árin, ef sjóðsstjórnin óskar þess. Ástæður mínar fyrir þessari till. eru í stuttu máli þessar: Ef sjóðurinn fær þær tekjur, sem gert er ráð fyrir í 1. og 2. málslið 3. gr., þá eru þær áætlaðar í grg. frv. minnstar 20 millj. og mestar 30 millj. á ári. Mér sýnist, að ef þetta fé innheimtist þannig, þá yrði hægt að lána árlega til 65–100 verkamannabústaða, ef miðað er við það, að hvert lán verði í kringum 300 þús. kr., eins og gera má ráð fyrir. Ég álít, að þetta sé ekki nægilegt og það þurfi að gera ráðstafanir til að tryggja það, að hægt verði að byggja eitthvað fleiri verkamannabústaði en þetta. Þess vegna flyt ég þessa brtt. um, að sjóðnum skuli a.m.k. tryggt árlega 15 millj. kr. lán næstu fimm árin, en það mundi þýða, að það yrði þó alltaf hægt að byggja 50 verkamannabústöðum fleira árlega. Meira er nú ekki farið fram á en þetta. Ég hygg, að hv. þm. sjái, að hér er mjög hóflega í sakirnar farið og það sé ekki rétt að gera ráð fyrir, að byggðir verði færri en 100–150 verkamannabústaðir árlega. En til þess að svo verði, er samþykkt svipaðrar till. og ég flyt nauðsynleg.

Þórarinn Þórarinsson Hæstv. forseti. Það fer ekki milli mála, að Alþ. og hæstiréttur eru mikilvægustu stofnanir íslenzks Þjóðfélags og á Þessum stofnunum tveimur veltur Það meira en nokkrum stofnunum öðrum, hvort tekst að halda hér uppi Þjóðfélagi mannhelgi og lýðræðis. Það er því óhjákvæmilegt, að allt sé gert, sem unnt er, til að tryggja Það, að hæstiréttur verði eins vel skipaður mönnum og kostur er á og Það verði gert eftirsóknarvert fyrir Þá, sem hæfastir eru til að gegna slíkum störfum, að taka sæti í réttinum. Eitt m.a. til Þess að tryggja Það er að haga svo launakjörum hæstaréttardómara, að embættin séu sæmilega eftirsóknarverð. Þetta hefur verið gert á Þann hátt að undanförnu, að hæstaréttardómurum hafa verið ákveðin laun samkv. I. fl. launalaga. Þau laun eru nú eitthvað í kringum 10 Þús. kr. á mánuði, eða miklu lægri en margir aðrir aðilar hafa, eins og t.d. hæstaréttarlögmenn, og Þess vegna geta Þessi launakjör ekki gert Þessi störf eftirsóknarverð. Nokkuð hefur verið reynt að bæta úr þessu með Því að tryggja hæstaréttardómurum ýmis aukastörf, en a.m.k. gildir Það um sum þeirra, að Það er mjög vafasamt, hvort slíkt sé heppilegt og viðeigandi. Nú er það þannig, að Þó að ríkið sjálft eða flestir starfsmenn ríkisins og ýmissa ríkisstofnana séu undir launalögum, hefur það átt sér stað í vaxandi mæli á undanförnum árum, að launalög taka ekki til ýmissa ríkisstofnana. Og það er yfirleitt undantekningarlaust, að launakjör eru hærri hjá þessum stofnunum en þeim, sem eru undir launalögum ríkisins. Ég minnist þess t.d., að nú á þessu þingi og líka á þingi í fyrra var fjallað um mál einnar ríkisstofnunar, Seðlabanka Íslands, Þar sem Þannig er gengið frá launakjörum, að forstöðumenn Þeirrar stofnunar hafa miklu hærri laun en hæstaréttardómarar. Og þannig mætti nefna margar fleiri stofnanir. Ég hygg, að ég geti t.d. nefnt tólf forstöðumenn ríkisstofnana, sem hafa hærri laun en hæstaréttardómarar, vegna Þess að þeir taka laun utan launalaga. Af Þeim ástæðum hefði mér þótt eðlilegt, að inn í þessi lög um Hæstarétt Íslands kæmi það ákvæði, að laun hæstaréttardómara skuli jafnan vera í flokki hæstu launa, sem ríkið eða stofnanir þess greiða, þannig sé Það tryggt, að ef ríkið greiðir hærri laun en I. fl. launalaga segir til um forstöðumönnum ýmissa stofnana, Þá nái það einnig til hæstaréttardómara. Ég álít, að störf hæstaréttardómara séu svo mikils virði og þessi stofnun eigi að njóta þess aðbúnaðar í þjóðfélaginu, að það sé jafnan tryggt, að þeir, sem þar eru til forstöðu, njóti þeirra beztu launakjara, sem ríkið greiðir hverju sinni. Og til þess að tryggja það er ekki fullnægjandi, eins og nú er háttað málum, að ákveða, að Þeir séu í I. fl. launalaga, vegna Þess, eins og ég áður sagði, að margar ríkisstofnanir eru nú utan launalaganna og forstöðumenn þessara stofnana margir hverjir fá hærri laun en ákveðið er í I. fl. launalaganna. Það kemur hér einnig til greina, að eðlilegt sé að tryggja þetta í 1. um Hæstarétt Íslands. því að búast má við, að annaðhvort á þessu þingi eða mjög fljótlega öðlist samtök opinberra starfsmanna samningsrétt og jafnvel verkfallsrétt. Ég held, að það verði ekki talið eðlilegt, að hæstaréttardómarar séu aðilar að stéttarsamtökum, þess vegna geti Það tæpast komið til greina, að það verði samið sérstaklega um þeirra kjör í samningum milli ríkisins og bandalags opinberra starfsmanna, og þess vegna sé eðlilegt að hafa sérákvæði um þá í lögum og tryggja, að þeir á hverjum tíma njóti þeirra hæstu launa, sem ríkið greiðir hverju sinni, hvort sem er samkv. samningum við opinbera starfsmenn, launal. eða eftir öðrum ákvæðum. Ég hygg, að þegar menn íhuga þessar ástæður, sem ég hef nú greint, ætti að geta orðið samkomulag um þessa till.



Herra forseti. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) hreyfir hér mjög athyglisverðu máli, og ég vil þakka honum fyrir að vekja athygli á því. Ég tel, að það sé alveg rétt hjá honum, að launakjör hæstaréttardómara eru nú með öllu óviðunandi, miðað við tekjur annarra manna í þessu þjóðfélagi, ekki aðeins embættismanna, heldur almennt. En málið er Þó ekki eins einfalt og hann vill vera láta. Ef ég heyrði rétt efnið úr hans till. eða skildi það rétt, þá er auðvitað mjög erfitt að segja, að hæstaréttardómarar eigi að hafa hin hæstu laun, sem ríkið greiðir. Nú skulum við segja, að maður sé ráðinn til sérstakra starfa og fái fyrir það háa þóknun, eins og við skulum viðurkenna að getur orðið, ef menn taka að sér verk í ákvæðisvinnu og ljúka því á skemmri tíma en reiknað hefur verið með. Þá geta komið út allháar launatekjur, t.d. hjá verkfræðingi, sem ráðinn er með slíkum hætti eitt ár. Er þá ætlunin, að hugmynd hv. þm. taki til þess, að hæstaréttardómarar fái jafnhá laun og þessi maður hefur fengið af þessum sérstöku ástæðum? En jafnvel þótt við sleppum því, þá horfir töluvert öðruvísi við t.d. með seðlabankastjóra en hæstaréttardómara þegar af því, að seðlabankastjórarnir eru ráðnir með miklu lausari samningsákvæðum en hæstaréttardómarar. Það eru engir menn í landinu, sem hafa sína stöðu betur tryggða til 65 ára aldurs en hæstaréttardómarar. Aftur á móti er hægt að segja seðlabankastjórum upp með þeim ákvæðum, sem samþ. voru hér fyrir ári og ég get nú ekki tekið nákvæmlega til eftir minni, hvernig voru, en við munum, að þeir eru í raun og veru lausráðnir, þannig að það er ákaflega auðvelt, ef vilji er til þess, að losna við þá úr starfi. Þess vegna er allt öðruvísi um þessar stöður búið og eðlilegt, að það komi fram í nokkrum launamun. Ég held því, að ákvæði um laun hæstaréttardómara þurfi töluvert betri íhugunar við en mér virðist eftir till. hv. þm., að hann hafi enn gefið sér tíma til þess að gera í Þessu mjög vandasama, en þýðingarmikla máli. Það stendur fyrir dyrum á einn eða annan veg að taka upp til endurskoðunar þær reglur, sem gilda um laun opinberra starfsmanna almennt, og ég hygg, að launakjör hæstaréttardómara séu svo viðurhlutamikil, að það sé eðlilegt, að ákvörðun um, með hverjum hætti og eftir hvaða reglum þau séu ákveðin, sé tekin í sambandi við launamál opinberra starfsmanna almennt, en ekki á síðasta stigi umr. þessa máls. Nú getur hv. Þm. bent á Þar á móti, að þarna sé nú tekið inn fyrirmæli varðandi hæstaréttarritara, en það er einungis varðandi flutning á honum milli tveggja flokka, tiltölulega einfalt mál og atriði, sem menn gera sér alveg glögga grein fyrir, hvað í felst, hvort sem Þeir eru með Því eða á móti. En varðandi hæstaréttardómarana er það, eins og ég segi, mun flóknara og viðurhlutameira. Ég hef ekki heyrt um þessa till. hv. þm. fyrr en hér á fundinum. Ég mundi telja ráðlegra, að þessi till. væri ekki samþ. í sambandi við þetta frv., heldur í sambandi við nýskipan á reglum um launakjör opinberra starfsmanna almennt. Ég vil þó taka fram, þar sem þessu er nú hreyft að mönnum óviðbúnum, að ég hef ekkert á móti Því, þó að málið yrði nú tekið af dagskrá og menn athuguðu það í einn eða tvo daga, hvort ráðlegt er að samþ. þessa till. í þessu formi eða einhverju öðru. Ég viðurkenni réttmæti meginröksemda hv. þm. og ítreka mínar Þakkir til hans fyrir að hreyfa Þessu mikilsverða máli hér, en tel a.m.k., að Það sé ekki hægt að samþ. Þessa till. án Þess að athuga hana betur. Og í stað þess að leggja til, að till. sé felld, þá mundi ég, ef hv. Þm. er Því samþykkur, mælast til Þess við forseta, að málið yrði nú tekið af dagskrá a.m.k. til morguns eða fram eftir vikunni, eftir því sem vill, til þess að hægt verði að sjá, hvað verður um launakjör opinberra starfsmanna almennt.



Herra forseti. Ég er Þakklátur hæstv. dómsmrh. fyrir Þær undirtektir, sem Þessi till. mín hefur hlotið, og ég fellst að sjálfsögðu á Það, að málið verði tekið af dagskrá til nánari athugunar. Ég skal viðurkenna, að Það getur verið erfitt fyrir hv. Þm. að taka afstöðu til málsins, vegna Þess hve seint Það kemur, og fyrir mér vakir ekki heldur annað í Þessu sambandi en að reyna að tryggja sem bezta lausn Þessa máls og gera Það ekki að neinu kappsmáli, og ég mun Þess vegna ekki. ef Það álízt heppilegra, leggja neitt kapp á, að Þessi till. komi undir atkv., nema Það geti orðið samkomulag um hana eða eitthvað svipað henni.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir þau ummæli hæstv. ráðh., að það sé nokkuð óviðeigandi að samþ. Þessa till. nú á síðasta stigi málsins inn í það frv., sem hér liggur fyrir til umr. Það eru ýmis atvik, eins og hæstv. ráðh. benti hér á, sem gera Það að verkum, að ríkisstofnanir kunna að fara á vissum tímum með laun einstakra manna miklu hærra en almennt er, og vil ég Þar m.a. benda á, að meðan skipstjórar hjá Skipaútgerð ríkisins höfðu áhættuþóknun fyrir að sigla á áhættusvæðum, voru laun Þeirra miklu hærri en eðlilegt hefði verið á friðartímum, en það mundi í slíkum tilfellum að sjálfsögðu tryggja hæstaréttardómurum einnig jafnhá laun sem Þá væru greidd frá slíkri stofnun, Þó að Það væri undir óvenjulegum kringumstæðum. En Það var ekki Þess vegna, sem ég stóð upp í sambandi við þetta mál, heldur vegna Þess, að ef ég man rétt, mun hafa verið sett inn í Ed. ákvæði um Það, að hæstaréttardómarar skyldu hafa skattfrelsi í sambandi við afgreiðslu hins nýja skattalagafrv. Verði Það samþ. hér á hv. Alþ., er Það vitanlega mjög mikil kjarabót fyrir Þessa menn. Ég teldi því rétt, að Það yrði ekki gert út um Þetta atriði, fyrr en séð er, hvort Það ákvæði nær fram að ganga. Þá vil ég einnig í Þessu sambandi leyfa mér að benda á, að ef till. verður samþ. óbreytt, eru sömu laun áætluð hæstaréttardómurum og hæstv. forseta Íslands. Og ef Þar við bætist einnig skattfrelsi, má a.m.k. deila um Það, án Þess að ég sé að gera nokkurn samanburð á Því, hvort Það sé rétt, að hæstaréttardómarar hafi sams konar laun og forseti landsins. Ég mundi Því telja heppilegast, að hv. Þm. tæki Þessa till. sína aftur og hreyfði Þessu máli í sambandi við hin almennu launalög, þegar þau verða hér til umr., eins og hæstv. ráðh. hefur bent á. Auk Þess Þykir mér líka rétt að benda á, að Þessir embættismenn einir allra halda launum sínum óskertum, svo lengi sem Þeir lifa, Þótt Þeir hafi látið af embætti, og hafa Þar sín sérstöku réttindi. Einnig skilst mér, að það liggi ekki fyrir neinar upplýsingar um Það, hvaða aðrar tekjur hæstaréttardómarar almennt hafi haft í landinu síðan þessi háttur var hafður á, og væri æskilegt að vita um Það, áður en gengið er til atkv. um Þá till., sem hér liggur fyrir.



Herra forseti. Ég hygg, að Það sé misskilningur hjá hv. Þm., að skattfrelsi hafi verið ákveðið handa hæstaréttardómurum. Það kom til orða hjá n., sem fjallaði um tekjuskattslögin, en sú till. var ekki borin fram, og það hefur a.m.k. farið fram hjá mér, hafi hún komið fram á Þinginu og verið samþ. Ég bið afsökunar á Því, ef ég misskil Það, en ég hygg, að Það hafi ekki einu sinni komið til umr. á Þinginu. En hvað sem því líður, Þá held ég, að Það sé bezt að fresta Þessari umr. nú og athuga Þetta mál nokkru nánar í sambandi við Þá ákvörðun, sem stendur fyrir dyrum og er nú verið að vinna að varðandi tillöguflutning um laun opinberra starfsmanna.

Gísli Jónsson Hæstv. forseti. Snemma á þessu þingi bar ég fram frv., 56. mál, á þskj. 73. frv. til l. um breyt, á l. nr. 93 16. des. 1943, um hafnarbótasjóð. Málið var tekið til 1. umr, hér hinn 7. nóv. og þá vísað til hv, sjútvn. Ég hef síðan margsinnis rætt við hv. form. n. um að afgreiða málið frá n., án þess að mér hafi orðið nokkuð ágengt. Nú er sýnilegt, að liðið er svo langt á þingið, að vart verður hægt að koma þessu máli í gegn, þó að það hefði nægilegt fylgi í deildinni. En með því að hér er um ákaflega veigamikið atriði að ræða fyrir íslenzkan sjávarútveg, tel ég það vera óverjandi, að hv. sjútvn. skuli ekki hafa gefið út nál., skýrt afstöðu sína til málsins og birt þær umsagnir, sem komið hafa til n. um þetta atriði. Ég vil því mælast til þess við hæstv. forseta að taka málið á dagskrá hér á næsta fundi, svo að hægt sé þannig að knýja fram þær ástæður, sem liggja til þess, að hv. sjútvn. hefur tekið sér það einræðisvald að halda hér merku máli hjá sér án þess að skila um það nál. svo langan tíma, en það er algerlega óverjandi af þn. að taka sér slíkt vald. Ég vænti þess, að hæstv. forseti sjái sér fært að taka málið til umr. og knýja þannig fram þær ástæður, sem liggja fyrir því, að málið hefur ekki verið tekið fyrir.



Herra forseti. Það er ekki óeðlilegt eftir venju á Alþ., að allmikið af till. hafi verið lagt fram um að setja tiltekna vegi í þjóðvegatölu. Samgöngumálanefndir beggja deilda hafa sent frv. og brtt. um þessi mál til vegamálastjóra og óskað eftir umsögn hans. Hann hefur tekið saman, hversu mikið hér er um að ræða, og samkv. upplýsingum, sem hann hefur sent samgmn. þessarar hv. deildar, gera frumvörp og brtt. í báðum d., sem fram hafa komið til þessa dags, ráð fyrir 845 km af nýjum vegum, sem setja ætti í þjóðvegatölu, ef allt yrði samþ. Þar af eru nú í tölu sýsluvega 675.8 km, í tölu hreppavega 47.7 km, en 121.5 km í engum vegaflokki, þ.e.a.s. hvorki þjóðvegir, sýsluvegir né hreppavegir, og er því um að ræða einkavegi eða fjallvegi. Af þessum vegum eru nú 285.5 km taldir lagðir vegir, en 317.1 km ruddir vegir, og 242.4 eru ekki akfærir nú, þegar þessi mál eru flutt. Samtals mundu þessir vegir, sem nú ættu að koma í þjóðvegatölu, ná til 419 bæja, og eru þar 77 óbrúaðar ár. Í marzmánuði s.l. ár var samþ. þál. um endurskoðun á gildandi lögum um vegi og brýr. Nokkrum vikum siðar skipaði samgmrh. nefnd samkv. þessari ályktun, og hefur sú nefnd starfað siðan. Er allt útlit á því, að nefndin muni ljúka störfum nú á komandi sumri og þá leggja till. sínar fyrir hæstv. ráðherra, sem væntanlega mun þá geta lagt þær fyrir næsta reglulegt Alþ. Þar sem alger endurskoðun á gildandi vega- og brúalögum er svo langt komin, þykir ekki ástæða til þess að opna vegalög nú seint á þessu þingi; og hefur meiri hl. samgmn. því lagt til á þskj. 635, að frv. og brtt. verði vísað til ríkisstj.



Herra forseti. Það var á fyrstu dögum þingsins, sem ég leyfði mér að flytja frv. til l. um breyt. á vegalögum og leggja þar með til, að vegalögin yrðu opnuð. Ég heyrði, að hv. 1. þm. Vestf. kvaddi sér hér hljóðs áðan og vítti nefnd harðlega fyrir það að hafa legið á máli nokkuð lengi af þingtímanum, en þó áreiðanlega ekki eins lengi og hv. samgmn. hefur legið á þessu máli, því að hún hefur legið á því allt þingið og í raun og veru mjög slitrótt starfað, ekki haldið fundi nema eftir hörðum eftirgangsmunum - og þó í raun og veru aldrei á öllum þingtímanum nema í sambandi við afgreiðslu flóabátastyrkjanna, í sambandi við fjárlögin, þangað til nú, að orðið var við óskum manna um að halda fund í nefndinni til þess að taka fyrir þetta og önnur þau mál, sem lágu þar í salti. Þannig er upplýst mál, og það er náttúrlega ekkert leyndarmál, að starfsaðferðir nefnda í hv. Alþingi eru hvergi nærri eins og þyrfti að vera í ýmsum tilfellum, fyrir utan þá aðferð að liggja miskunnarlaust frá þingbyrjun til þingloka, eftir því sem hægt er, á málum stjórnarandstöðunnar, sem eru engin vinnubrögð heldur. Þinglega meðferð eiga þau að fá, hvort sem ætlunin er að samþykkja þau eða drepa þau. Ástæðan til þess, að ég flutti frv. til breyt. á vegalögum í upphafi þings, var sú, að nú vorum við staddir á miðju kjörtímabili, og allan þann tíma, sem ég hef setið á þingi, hafa þm. talið það góða reglu, að ef opna skyldi vegalög, þá væri skynsamlegast að gera það á miðju kjörtímabili. Sízt af öllu væri hentugt að gera það á síðasta þingi fyrir kosningar, því að þá væri miklu erfiðara að hafa stjórn á því, taumhald á því, hvaða till. til vegalagabreytinga yrðu teknar til greina, þá væri miklu erfiðara við það að eiga, og er það skiljanlegt. Nú erum við staddir einmitt á þingi á miðju kjörtímabili, og ég taldi því, að það mætti ekki undan ganga, að vegalögin yrðu opnuð nú, og meginrökin, sem undir hníga, eru þau, að mjög er langt síðan vegalög voru seinast opnuð, alveg óvenjulega langt tímabil. Á þessu tímabili hefur margt breytzt í samgöngumálum landsins. Vegir, sem ekki hafði verið talin ástæða til að taka í þjóðvegatölu, þegar þau voru seinast endurskoðuð, eru nú í þannig lagaðri afstöðu til vega, sem verið er að leggja, að langsamlega væri hagfelldast að byggja þá um leið. Hitt er náttúrlega rétt, að ekki er búið í neinu kjördæmi landsins, svo að ég viti, að fullgera alla þá vegi, sem teknir hafa verið í þjóðvegatölu, þannig að verkefnið sé tæmt, og það verður aldrei beðið svo lengi eftir opnun vegalaga, að þannig ástand hafi skapazt, enda tvímælalaust ekki æskilegt. En það fer varla á milli mála, að nú var orðið aðkallandi og í sumum kjördæmum mjög aðkallandi, að vegalögin væru opnuð og nýir vegir teknir í þjóðvegatölu, sem nauðsynin kallaði meira á að leggja einmitt í sambandi við vegalagningu undanfarinna ára heldur en jafnvel ýmsa af þeim vegum, sem búnir eru að vera um lengri eða skemmri tíma fram að þessu í tölu þjóðvega. Vika leið eftir viku og mánuður eftir mánuð, og jólafrí leið, án þess að þessum málum væri verulega hreyft, og það er fyrst nú undir þinglok, sem málið er tekið til afgreiðslu. Það, sem meiri hl. hv. samgmn. deildarinnar bar fyrir sig, var, að það væri nefnd starfandi, ein af þeim mörgu nefndum, sem hæstv. ríkisstj. hefur skipað og koma í ljós smátt og smátt, - og sú nefnd mundi ekki ljúka störfum á þessu þingi og ekki skila árangri sins starfs fyrir þetta þing, en hefði sem sé vegalögin til athugunar. Nú hreyfði ég andmælum við því í nefndinni, að það gæti verið verkefni mþn. að leysa úr því, hvaða vegi bæri að taka í þjóðvegatölu í hinum ýmsu kjördæmum, því að till. um það hljóta að byggjast á kunnugleika viðkomandi þm. í kjördæmunum, í samráði við fólkið, sem á við vegina og vegleysurnar að búa, og geta aldrei verið gerðar till. af viti um það af stjórnskipaðri mþn. um vegamál. Hún hlýtur að hafa fengið önnur verkefni í sambandi við endurskoðun vegalaga heldur en að gera till. um það, hvaða nýja vegi ætti að taka í þjóðvegatölu. Það getur ekki verið, að það sé hennar verkefni. En samt sem áður er það röksemdin fyrir því að opna ekki vegalögin nú, að starfandi sé milliþn., sem ríkisstj. hafi skipað, sem hafi vegalögin til athugunar. Þegar umr. fóru nánar út á þá braut, um hvað hennar starf snerist, þá kom það á daginn, að það var í raun og veru allt annað en vegalagabreytingar að þessu leyti, að ákveða um, hvaða vegir yrðu teknir í tölu þjóðvega. Þessi n. mun hafa til yfirvegunar, hvort sú skipting, sem verið hefur á vegakerfinu, í hreppavegi, sýsluvegi og þjóðvegi skuli haldast áfram, og ýmisleg þess konar prinsipmál, að því er snertir gerð vegalaga, enda liggur í hlutarins eðli, að það getur ekki verið verkefni mþn. að bera fram till. fyrir hin einstöku kjördæmi um það, hvaða vegi skuli taka úr tölu sýsluvega og gera að þjóðvegum. Þetta hlýtur að vera samstarfsatriði milli fólksins í kjördæmunum og viðkomandi þingmanna. Ég taldi t.d., að því er snerti Vestfjarðakjördæmi, orðið mjög aðkallandi, að vegalögunum yrði breytt og nýir vegir þar teknir í þjóðvegatölu. Þar er svo ástatt, eins og mörgum er kunnugt, að heil sveitarfélög eru enn þannig sett, að þau eru ekki komin í samband við akvegakerfi landsins, og þau sveitarfélög eru nokkuð mörg í Vestfjarðakjördæmi. Þeir vegaslóðar og þær vegleysur, sem þarna er eftir að leggja akfæra vegi um, þurfa að komast í þjóðvegatölu og það fyrr en seinna. Þess vegna tók ég altmarga vegi upp í mitt frv., sem eru einmitt þess konar að koma héruðum í akvegasamband, treystandi á það, að þegar þeir verði komnir í þjóðvegatölu, þá verði það talið svo brýnt verkefni að tengja heil sveitarfélög við vegakerfið, að að því verkefni yrði gengið jafnvei á undan öðru. Það hefur líka verið breytt kjördæmaskipun landsins, síðan vegalög voru seinast endurskoðuð, og það gefur að skilja, að það er æskilegt, að það fólk, sem ákveðið hefur nú verið í eitt og hið sama kjördæmi, að skuli starfa saman í einu og sama kjördæmi, að það sé gengið þannig frá vegum og samgöngum, að þessar heildir geti orðið heild einnig að því er snertir samgöngumöguleika, geti orðið ein efnahagsleg, fjárhagsleg heild. Þetta verður t.d. tæpast sagt um Vestfirði. Maður, sem ætlar sér frá byggðunum við Ísafjarðardjúp í norðurhluta Strandasýslu, á þangað enga greiða götu. Hann verður mestan tíma árs að fara suður í Borgarfjörð til þess að komast í Árneshrepp í Strandasýslu. Þetta er m.a. af því, að það hefur ekki verið litið á málið frá því sjónarmiði að tengja byggðir Strandasýslu við hinn hluta núverandi Vestfjarðakjördæmis, fyrr en þau sjónarmið koma eðlilega ofar á baug, þegar búið er að breyta kjördæmaskipuninni. Menn hljóta að viðurkenna, að það er full þörf á því að bæta úr svona samgöngum innbyrðis í kjördæmi, að maður, sem ætlar af norðanverðum Vestfjörðum, t.d. frá Ísafjarðardjúpi eða vestan Ísafjarðardjúps, norður í Árneshrepp í Strandasýslu, það er nokkuð andsnúið, að hann skuli þurfa að fara suður í Borgarfjörð og um Holtavörðuheiði og síðan norður alla Strandasýslu til þess að komast í áfangastað.

Það er nú vegur yfir Steinadalsheiði.

Það er vegleysa, um Steinadalsheiði, Jón Pálmason. Það er vegleysa, en ekki vegur. Og hann er ekki fær nema sérstökum bílum um hásumarið. Það hefur líka verið klöngrazt um fleiri heiðarvegi um hásumar á sérstökum bílum, t.d. um Tröllatunguheiði, en hér er einmitt verið að leggja til, að Tröllatunguheiðarvegurinn upp úr Reykhólasveitinni og að Steingrímsfirði verði tekin í þjóðvegatölu. Hann er ekki í þjóðvegatölu enn þá. Steinadalsheiðin er hins vegar þannig, að henni hefur ekki verið haldið við um lengri tíma, aldrei lagður vegur um hana, og má heita ófær, nema þegar þurrast er á sumrin og þá a.m.k. helzt ekki venjulegum fólksbílum. Talað hefur líka verið um það, að vegarstæði þar sé ekki heppilegt og betri samgöngubót væri að því, að Tröllatunguheiði fengi lagðan veg, enda liggur sá vegur betur við norðurhluta Strandasýslunnar, sem hér er verið að ræða um, en Steinadalsheiðin. Það er líka dálítið skothent klúður, þegar Strandasýslan er geysilega löng frá norðri til suðurs, eins og kunnugt er, vegalengdin frá Hrútafjarðarbotni og í norðurenda Strandasýslunnar er jafnmikil og vegurinn frá Reykjavík fyrir Hvalfjörð um Borgarfjarðarhérað og í Hrútafjarðarbotn. Strandlengja Strandasýslunnar er þessi spotti. Þess er full þörf, að vegur sé lagður úr botni Gilsfjarðar og að Bitrubotni, eða um svokallaðan Krossárdal norðan frá og að Kleifum í Gilsfirði. Þetta er eiðið, sem tengir Vestfirðina við landið að öðru leyti, og þarna er auðvitað lágur fjallvegur og mundi tengja ágætlega vel Austur-Barðastrandarsýsluna og miðhluta Strandasýslu saman og er um 10 eða 11 km vegalengd. Í þessu frv., sem hér er til umr., er m.a. lagt til, að tekinn verði í þjóðvegatölu vegurinn af Strandavegi um Krossárdal og á Vesturlandsveginn hjá Kleifum í Gilsfirði. M.ö.o.: það eru tvær till. í þessu frv. um vegabætur til þess að tengja byggðir Strandasýslu betur saman við aðrar Vestfjarðabyggðir, enda er það eðlilegt, þegar þessar byggðir eiga að vera samstarfandi fjárhagsleg heild í einu og sama kjördæmi. En það lítur nú út fyrir það, að hv. meiri hl. á Alþingi vilji ekki á það fallast að opna vegalögin nú, og hafa þó fjölmargir þm. orðið til þess að flytja brtt. við vegalögin og þar með láta í ljós, að þeir telji orðið ærna þörf á því, að vegalögunum sé nú breytt og inn á þau teknir nýir vegir til samgöngubóta í hinum ýmsu byggðum. Hv. frsm. meiri hl. gaf upp ýmsar tölur úr bréfi vegamálastjóra. Jú, þær eru út af fyrir sig fróðlegar. Hann gefur okkur vitneskju um, hve margir km bættust við í þjóðvegatölu, ef frv. væri samþ., og hve margir km þar af væru sýsluvegir og hreppavegir og hvað margir km fjallvegir og vegleysur, og það var á annað hundrað km, 121 km, en er þó alls staðar um að ræða svæði í byggðum landsins, að langmestu leyti á Austfjörðum og Vestfjörðum. Það er á annað hundrað km samkv. bréfi vegamálastjórans, sem nú geta hvorki flokkazt undir hreppavegi né sýsluvegi, eru sem sé fjallvegir og vegleysur, en full þörf á að taka í þjóðvegatölu og till. komnar fram um það á Alþ, Þá veit ég ekki, hvers vegna það er sett í bréf vegamálastjórans, að aðeins 419 bæir kæmust í akvegasamband við það þjóðvegakerfi, sem nú eru till. frammi um á Alþ, að bætist við. Vafalaust er það gert til þess, að þm. fái hugmynd um, að það séu svo sárafáir bæir, sem fái þarna akvegasamband, að það sé varla artandi upp á það. Þetta fólk megi vera áfram búandi við sínar vegleysur. Það eru ekki margir hausarnir þarna, og það þarf ekki að sinna því þess vegna. En þetta sýnir einmitt það, að það eru mörg hundruð manna í landinu enn þá, sem búa við vegleysur og till, eru frammi nú á Alþ. um að fái vegi, og er tími til kominn. En aðrir virðast leggja málið þannig út, að það megi bíða, af því að fólkið sé svo fátt. Þetta er sjónarmiðið, sem enn þá virðist vera ríkjandi hjá embættismönnum landsins og líklegast hjá hv. meiri hl. Alþingis gagnvart dreifbýlinu í landinu. Svo eru upplýsingar gefnar um það, að það séu mjög margar óbrúaðar ár á þessum svæðum landsins, sem nú sé lagt til að vegir séu lagðir um og þeir teknir í þjóðvegatölu. Mikið rétt. Það eru sem sé margar torfærur þarna á vesum, sem þm. hafa borið fram tili. um að úr þurfi að bæta, að það þurfi sem sé að leggja vegi og brúa ár, svo að fólk geti þó búið á þessum 419 bæjum, og ætla ég þó, að það þætti nokkurt skarð fyrir skildi, ef þessir 419 bæir legðust í eyði, af því að það hefur verið daufheyrzt við óskum um, að þeir fengju vegi og brýr. En hver er meiningin með að bíða? Er meiningin sú, að þessir bæir leggist í eyði, að bíða þangað til? Ekki koma brýr á árnar þessar, þó að beðið sé. Annaðhvort verður að leggja þessa vegi og brúa þessar ár, eða þá að menn eru að hugsa um að bíða, til þess að þessir bæir hverfi. Og þá hefur biðin einhvern tilgang, en annars ekki. Nei, ég verð að segja það, að ég tel, að einmitt þessar tölur, sem hér hafa verið gefnar upp á brúm, sem vanti, sýni það, að það séu hundruð bæja, sem búa við vegleysur, sem þurfa að fá vegi og smám saman brýr á óbrúuð vatnsföll, og fá það fyrr eða seinna þó, ef þessir vegir verða teknir í þjóðvegatölu. Og það er ekki bót að því að ýta þessu verkefni frá sér og láta því vera ósinnt. Þegar svona upplýsingar eru gefnar, þá sýnir það, að það er brýn þörf á að taka þetta verkefni fyrir og leysa það, einkanlega ef menn hafa það sjónarmið, að það skuli reynt að koma í veg fyrir, að þessi 419 dreifðu býli leggist í auðn, en það hljóta þau að gera, ef ár eftir ár er neitað um að leggja vegi í námunda við þau og að brúa óbrúaðar ár og vatnsföll, sem yfir er að fara frá þessu fólki, sem heyr þarna lífsbaráttuna. Ég er alveg sannfærður um það, að þeir mörgu hv. þm., sem flutt hafa brtt. við frv. mitt á þskj. 27, í báðum d. þingsins, hafa gert það að yfirveguðu ráði, af því að þeim fannst tími til kominn að opna vegalögin og af því að þeir vissu, að það voru vegir í þeirra byggðarlögum, sem fólk þurfti að fá lagða og sýslusjóðirnir hafa ekki haft fjármagn til að leysa að því leyti sem þeir eru sýsluvegir, og þeir eru nokkuð margir, eins og upplýst var áðan, sýsluvegirnir. Og það hefur alltaf verið þróunin hér á Alþingi, að létt hefur verið smám saman á herðum sýslufélaganna með því að taka sýsluvegi og gera þá að þjóðvegum. Bolmagn ríkisins er auðvitað margfalt á við sýslufélögin, og frekar má gera sér vonir um, að af vegalagningu verði, þegar ríkið hefur tekið þessi illa veguðu landsvæði að sér. Það er því ekki hægt um það að deila, að rök eru gild og góð fyrir því, hvernig sem á málið er litið, að vegalögum sé nú breytt. Það er svo langt liðið, síðan vegalögunum var seinast breytt, að það hafa orðið margs konar breytingar í samgöngumálum siðan, sem gera nauðsynlega lagningu vega, sem þá var ekki eins aðkallandi að lagðir væru, og fleiri breytingar, sem ég hef hér vikið að. Þm. staðfesta þessa þörf með fjöldamörgum brtt., og nú er betra að standa að breytingu vegalaga einmitt á miðju kjörtímabili heldur en það verður t.d. á næsta ári, síðasta ári fyrir kosningar, síðasta ári kjörtímabilsins. Ég veit alveg, hver mótbáran verður á næsta þingi. Hún verður sú: Það er glapræði hið mesta að opna vegalögin á seinasta þingi fyrir kosningar, það verður hér allt vitlaust, og allir þm. eru þá illa haldnir af kjósendahræðslu. Það er ógerningur að gera það núna, það verður að bíða næsta kjörtímabils. - Og þá er orðið miklu, miklu lengra tímabil milli endurskoðunar vegalaga en nokkurn tíma í þingsögunni áður. Nei, á þessu þingi átti auðvitað að opna vegalögin, úr því að ekki var horfið að því ráði í fyrra að gera það. Og ég er alveg viss um, að verði það ekki gert núna, þá bíður það fram á næsta kjörtímabil. Það verður ekki talið fært að gera það á siðasta þingi fyrir kosningar. Ég og hv. 5. þm. Norðurl, v. (BP) leggjum til, að þetta mál verði samþykkt. Nál. okkar hefur ekki verið útbýtt, að því er virðist, en því hefur verið skilað í prentun og hlýtur að koma á hverri stundu, ef ekki hafa orðið einhverjar óvenjulegar tafir með það. Hins vegar leggur meiri hl. til, að þessu máli sé, að mér skilst, vísað til stjórnarinnar. Þeir leggjast undir öllum kringumstæðum á móti því, að vegalögin séu nú opnuð og frv. samþykkt. En því aðeins að þetta frv. verði samþykkt, koma til meðferðar þingsins þær fjölmörgu brtt. við vegalög, sem hv. þm. hafa flutt á þessu þingi í trausti þess, að vegalögin yrðu opnuð. Ég hefði talið eðlilegt, að ákvörðun hefði verið tekin um þetta mál miklu fyrr á þinginu. En það er sannleikur, sem ég áðan sagði, störf samgmn. hafa verið mjög slitrótt á þessum vetri og þetta mál loksins tekið fyrir nú fyrir örskömmu, þegar það hafði legið hjá n. frá því í októbermánuði s.l. Það er aðeins tylliástæða, sem nú er borin fram gegn endurskoðun vegalaganna, að nefnd sé að vinna að athugun vegalaganna út frá allt öðrum sjónarmiðum og með tilliti til alls annars en að ákveða, hvaða vegi sé þörf á að taka í þjóðvegatölu út frá aðstæðum heima í byggðarlögunum, því að það hefur þessi milliþn. ekki aðstöðu til að líta á og kynna sér nákvæmlega fyrir landið allt. Sá staðkunnugleiki, sem þarf að vera á bak við slíkar tillögur, og það samstarf, sem þarf að vera á milli fólksins í byggðarlögunum, það er eingöngu til staðar í tengslum við þm. viðkomandi kjördæmis, og hljóta því breytingar á vegalögunum alltaf að vera undirbyggðar af óskum fólksins í samráði við þm. viðkomandi kjördæmis, og till. þær, sem hér liggja fyrir í þessu frv. og brtt. við það, eru þannig til komnar. Og þannig hygg ég að þetta hljóti að vera, þrátt fyrir það, þó að þessi ágæta n., sem ríkisstj. hefur skipað, skili sínum störfum. Ég hygg, að það komi á daginn, að hún hefur tekið almenn prinsipmál viðvíkjandi uppbyggingu vegalaga fyrir, en ekki svona mál, eins og það, hvaða vegi eigi að taka í þjóðvegatölu á hverjum tíma, það getur tæpast verið hennar hlutverk, Ég mæli sem sé fyrir hönd minni hl. með því, að vegalög verði nú opnuð og að frv. á þskj. 27 verði samþykkt.



Herra forseti. Hv. 4. landsk. þm. (HV) var með hálfgerð ónot í garð hv. samgmn., og undraðist ég nokkuð yfir því, sérstaklega þar sem hann er meðlimur þeirrar n. og gat því vissulega haft áhrif á það, hefðu honum þótt þau málefni, sem hefur verið vísað til þeirrar n., ganga seint og illa. Ég minnist þess ekki, að hann sem meðlimur n. hafi nokkru sinni talað við mig sem formann n. um, að það gengi seint um afgreiðslu þeirra mála, sem til hennar hafi verið vísað. Ég get verið sammála hv. þm. um, að það er leitt að geta ekki opnað vegalög, en hann gekk alveg fram hjá því, sem er aðalorsökin fyrir því, að vegalög eru ekki opnuð, að það vantar fjármagn til þeirra vega, sem við óskum eftir að taka í tölu þjóðvega. Það vantar mikið fjármagn til þeirra vega, sem þegar hafa verið teknir upp í tölu þjóðvega, og það veit hv. 4. landsk. þm. vel. Ég held, að við, sem skipum samvinnunefnd samgöngumála, getum vissulega verið sammála vegamálastjóra um það, að það er ótímabært að taka fleiri sýslu- og hreppavegi upp í tölu þjóðvega, á meðan ekki fást hærri fjárveitingar til vegaframkvæmda en raun ber vitni um. Aðalástæðan fyrir því, að vegalög hafa ekki verið opnuð á undanförnum árum, er hið takmarkaða fjármagn, sem hefur verið veitt til nýbyggingar þjóðvega. Það er réttilega á bent af vegamálastjóra, að það er gagnslaust að taka fleiri vegi upp í tölu þjóðvega, á meðan ekki er verulegu aukið það fjármagn, sem þarf til þess að koma þeim vegum áleiðis, sem þegar eru teknir upp í tölu þjóðvega. Ég veit, hvað snertir mitt gamla kjördæmi, Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, að þar eru töluvert margir þjóðvegir, sem fá ekki fjárveitingu ár eftir ár. Ég tel, að það sé röng stefna að fjölga þjóðvegum, taka þá úr tölu hreppavega og sýsluvega. Með því að taka þá upp í tölu þjóðvega eru þeir sviptir fjárframlögum ár eftir ár, sem þeir annars hefðu getað notið úr sýslusjóðum og hreppssjóðum, þar sem nú er hallazt að því ráði hjá hv. alþm. að veita færri en stærri upphæðir til hinna ýmsu þjóðvega, sem ég tel einnig að sé rétt stefna. Aðalvandinn í sambandi við að leysa hina miklu þörf, sem vissulega er fyrir það að fá fleiri og fleiri vegi tekna upp í tölu þjóðvega, er sá, að ekki hefur fengizt nægilega mikið fjármagn á fjárlögum til þess að geta veitt verulegu fjármagni til þjóðveganna. Það er a.m.k. álit mitt, að sú vegalagan., sem nú starfar og við gerum okkur vonir um að hafi lokið störfum sínum fyrir næsta Alþ., að hæstv. vegamálaráðh. leggi þá frv. fyrir næsta þing varðandi þjóðvegi og brýr, að í sambandi við það frv. verði gerðar ráðstafanir til að verja verulega auknu fjármagni til þessara framkvæmda, því aðeins kemur þessi endurskoðun að gagni. Og við í meiri hl. samgmn. höfum alveg fallizt á sjónarmið bæði vegamátastjóra og form. vegalaganefndar um það, að rétt væri að opna ekki vegalög að þessu sinni, heldur láta það bíða, þar til liggja fyrir till. vegamálan. og væntanlegt frv., sem við gerum ráð fyrir að hæstv. samgmrh. leggi fyrir næsta þing. Það er mjög rangt hjá hv. 4, landsk. að halda því fram, að þetta sé gert til bekkni stjórnarandstöðunni. Ég skil ekki í jafnglöggum manni og hann er, að hann skuli halda slíkri firru fram. Ég held, að það rétta í þessum málum sé, að allir hv. þm. strjálbýlisins hafi gert brtt, um opnun vegalaganna, að taka fleiri vegi í tölu þjóðvega í sínum kjördæmum. Það er ábyggilega sameiginleg ósk allra hv. þm., að þjóðvegum sé fjölgað. En við getum viðurkennt, að það komi ekki að gagni, meðan ekki er séð fyrir því, að mun meira fjármagn sé veitt á fjárlögum til þessara framkvæmda. Eins og ég tók fram áðan, þá er það von mín, að eftir að álitsgerð vegalagan. liggur fyrir og hæstv. ráðh. leggur frv. sitt fyrir næsta þing, þá megum við eiga von á stórauknu fjármagni til vega- og brúarframkvæmda á næstu árum. Ég veit, að þegar hv. 4. landsk. athugar þetta, verður hann á sama máli og við, sem skipum meiri hl. hv. samgmn., að hér er stefnt rétt að málunum.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs fyrst og fremst til þess að mótmæla harðlega þeim furðulega málflutningi, sem hv. 4. landsk. (HV) viðhafði í ræðu sinni áðan. Við erum ýmsu vanir frá þessum hv. þm., en heyrðum það óvenjulega vel, hvernig sannleikurinn gufar upp í orðum hans og hann er kominn út á hálan ís ósanninda og blekkinga, áður en hann sjálfur veit af. Ég skal nefna dæmi. Það er tiltekið skv. upplýsingum vegamálastjóra í nál., og ég gat þess áðan, að þeir vegir, sem lagt er til að gera að þjóðvegum, mundu ná til 419 bæja. Svo byrjar hv. þm. að bæta við sinni eigin útgáfu. Jú, þeim þykir 419 lítið, segir hann. Það sagði ég ekki, og það hefur vegamálastjóri ekki sagt heldur. Svo segir hann, að þeim finnist, að þessir 419 megi bíða, fólkið sé svo fátt þar, svona séu embættismenn og svona sé meiri hl. Þetta er hreinn uppspuni, það hefur ekkert slíkt verið sagt, hvorki í skriflegu nál. né framsögu. Hv. þm. stígur einu skrefi lengra: Það er eins og þessir vondu menn, vegamálastjóri og meiri hl. n., vilji leggja bæina í eyði, af því að þeir megi ekki fá vegi ! Ég verð að segja, að það er furðulegt, að einn þm. skuli flytja mál á þennan hátt, þar sem einfaldar staðreyndir liggja fyrir og hver hv. þm. getur sannreynt, hvað um er að vera. Mér fannst sjálfum, þegar ég skrifaði nál. og þegar ég flutti framsöguræðuna, talan 419 um sveitabæi á Íslandi vera býsna há. Þeir eru ekki nema 6 þús. eða þar um bil allt í allt. Og ég skil ekki, hvernig hv. þm. getur fundið það út úr orðum, sem ég hef aldrei sagt og ekki standa í nál., að okkur finnist þetta svo litið, að ekki sé hægt að skipta sér af því. Hann er visvitandi að snúa hlutunum við. Mér finnst 419 bæir vera mikið og fyllsta ástæða, eins og hverjum einasta þm. á þessu þingi, til að láta einskis ófreistað til að lengja vegakerfið, strax og fjármunir eru til þess. Þar að auki vil ég benda hv. þm. á, að það stendur í nál. og grg. vegamálastjóra að þeir 845 km, sem nú er lagt til að verði þjóðvegir, nái til 419 bæja, en af þessum 845 km eru 2/3 eða yfir 600 km þegar færir velgir, svo að það liggur ekki fyrir, hve margir af þessum 419 bæjum hafa ekki vegasamband og hve margir hafa það með öðrum vegum en þjóðvegum. Sama máli gegndi um það, sem hv. þm. sagði um störf vegamálanefndar. Hann flutti úr sínum huga alls konar yfirlýsingar um það, hvað n. ætti að gera og hvað ekki að gera. Hann lýsti því yfir, að það komi n, ekkert við, hvaða vegir séu þjóðvegir og hvaða vegir ekki. Ég vil aðeins benda hv. þm. á, að hann hefur ekki umboð til að gefa neinar yfirlýsingar um það, hvað þessi n. á að gera. Henni er falið almennt að endurskoða lög um vegi og brýr og engin takmörkun þar á sett. Ég hef reynt að útskýra fyrir honum á nefndarfundi, að eitt af því, sem hlýtur að koma mjög til álita og hefur verið rætt í n., er að flokka vegi miklu meira en gert hefur verið hingað til, þannig að það, sem nú eru þjóðvegir á Íslandi, gætu vei orðið eins og í öðrum löndum 3 eða 4 mismunandi flokkar vega. Mundu þá vegir, sem fyrir eru og ólagðir eru, flokkast eftir því, hvers konar vegur þarf að koma á viðkomandi svæði. Ég vil enn fremur segja, að ég álít persónulega ekki, að þetta kerfi, sem við höfum haft um ákvörðun þess, hvað eru þjóðvegir og hvað ekki, sé svo dásamlegt, að það megi ekki íhuga endurskoðun á því. Hingað til hefur það verið háð samþykki Alþ., en í rauninni farið eftir því, hvað þm. hafa verið duglegir að koma sínum vegarspottum áfram, hvar þjóðvegum hefur fjölgað og hvar ekki. Við vitum vel, að árangurinn af þessu er sá, að til eru stór svæði á landinu, þar sem nálega hver einasta heimreið að sveitabæ er þjóðvegur, og önnur svæði, þar sem nauðsynlegir vegir í sambandi milli byggðarlaga eru ekki orðnir þjóðvegir enn þá. Mér finnst þetta dæmi eitt vera næg sönnun þess, að það er fyllsta ástæða til að endurskoða þetta kerfi. Það eru vissulega margar færar leiðir til að endurskoða það án þess að skerða það grundvallarvald, sem Alþingi hefur yfir því, hvaða vegir eru lagðir og hvaða vegir ekki. Ég vil svo að lokum benda á, að þótt vegur sé tekinn í þjóðvegatölu, er ekki þar með ákveðið, að það verði byrjað að leggja hann í sumar eða haust. Þetta veit hv. þm. ósköp vel. Þess vegna felst í afstöðu til þessa máls enginn dómur um það, hvort þessi vegur eða hinn er nauðsynlegur eða ekki, enginn dómur um það, að einn eigi að bíða og annar ekki. Það er ákveðið fyrst og fremst við afgreiðslu fjárlaga, hvaða vegaframkvæmdir er ráðizt í á næsta ári. Fari svo, sem allar líkur benda til, að endurskoðun vegalaganna verði lögð fyrir Alþ. á komandi hausti, þá mun sjást mynd þeirrar endurskoðunar, sem væntanlega getur jafngilt opnun vegalaga og vel það, um leið og fjárlög eru afgreidd í haust. Þannig er vegur engu nær að verða lagður eða endurbættur, þó að hann sé tekinn í þjóðvegatölu nú, þegar tækifæri verða til þess fyrir afgreiðslu fjárlaga á næsta hausti. Ég vil ítreka mótmæli mín gegn þeim furðulega málflutningi, sem hér var viðhafður, og neita því algerlega, að þær skoðanir, sem hv. þm. gerði vegamálastjóra og meiri hl, n. upp, eigi við nokkur rök að styðjast.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að segja nokkur orð til andsvara þeim tveim hv. þm., sem nú hafa talað. Það má vera furðulegt minnisleysi bv. form. samgmn., þegar hann leyfir sér að fullyrða, að ég hafi aldrei kvartað um það, að ekki væru kallaðir saman fundir í n. Það var liðið eitthvað fram yfir miðjan vetur, þegar ég sneri mér til hans beint og óskaði eftir fundi í n., en þá var hv. þm. að fara vestur til Ameríku og kom því ekl:i í verk, áður en hann fór í sína Ameríkureisu, að halda þennan fund. Mundi þetta nú ekki rifjast upp fyrir hv. þm., ef hann hugleiðir það? Eða vili hann segja, að það sé ósatt? Nei, þetta er satt, ekki varð af fundarhaldi, áður en hann fór í sína Ameríkuför. Svo kom varamaður. Þá sneri ég mér til varamannsins og óskaði eftir fundi. Hann kallaði eftir nokkurn tíma saman fund, og það var einasti fundurinn, sem þá hafði verið haldinn í samgmn., frá því að afgr. voru flóabátastyrkirnir í sambandi við fjárlög, en það varð að afgreiðast þá. Þá var því komið í verk að senda málið til umsagnar, en það hafði legið ósnert fram yfir miðjan vetur. Þegar svo hv. form. n., hv. 2. þm. Vesturl. (SÁ), kom aftur heim frá Ameríku, óskaði ég einnig eftir fundi, í n. Upp úr því hélt hann, eftir nokkurn tíma, fund aftur. Og það er sá fundur, sem leiddi til þess, að ein 3 eða 4 mál voru afgreidd frá n. En þetta er á seinni skipunum gert, því verður ekki neitað. Og það verða ekki bornar fram neinar sómasamlegar afsakanir fyrir þessu. Þetta eru engin vinnubrögð. Nú skyldum við segja t.d., að hv. þd. samþ. að opna vegalögin, samþ. það frv., sem hér er til umr. Er þá ekki orðinn ærið knappur tími fyrir n. að athuga þær till. til breytinga á frv., sem hér liggja fyrir? Það er ekki búið að koma því í verk að taka neina afstöðu til neinna brtt. við frv. Jú, það er hætt við því, að fólk segi þá: Það er komið alveg að þingslitum, og það er enginn tími til að athuga brtt., og við verðum þess vegna, af því að við erum komnir í ótíma, að þetta við að afgreiða málið. - Þetta eru ekki góð vinnubrögð, og hv. form. átti ekki að mannskemma sig á því að reyna að mæla þessu bót eða herma upp á mig ósannindi í samhandi við það, að ég hafi ekki rekið á eftir honum, því að það hef ég gert, - gert bæði við hann og þann mann, sem settist í formannssæti n, í hans fjarveru. Þar að auki á ekki að þurfa neinn eftirrekstur til við formenn n., þeir eru verkstjórarnir í n. og eiga að annast störfin, án þess að nm. séu á hælunum á þeim að reka á eftir þeim. Þá kemur að efnishlið málsins. Við erum á móti því, segir hv. form. samgmn., að vegalögin séu opnuð, af því að það vantar fjármagn. Nú hefur það oft skeð náttúrlega, að vegalög hafa verið opnuð. Ég spyr: Hafa þá legið fyrir yfirlýsingar um það frá stjórnarvöldunum, að nú væri hægt að opna vegalög, af því að nú væru til nóg fjárframlög til að gera alla þá vegi, sem hafa verið teknir í þjóðvegatölu? Nei, hver einasti þm. veit, að slik yfirlýsing hefur aldrei legið fyrir. Það hefur aldrei legið fyrir nein skuldbinding af hendi Alþ. um, að það væri til nóg fjármagn til þess að byggja þá vegi, sem vegalög gætu talið í þjóðvegatötu. Þetta er því hrein fjarstæða. Þingið hefur opnað vegalögin með nokkurra ára millibili, alveg án tillits til þess, hvort menn vissu, að það væri til nóg fjármagn til þess að gera vegina, - alveg án tillits til þess. Síðan hefur verið ákveðið við afgreiðslu fjárlaga á hverju ári, hvað mikil upphæð yrði ákveðin til þess að gera vegi, úr hópi hinna gömlu þjóðvega eða þeirra nýju, allt eftir ákvörðun þings og í samráði við þm. kjördæmanna. Þetta er því annar fyrirslátturinn og öllu aumlegri en sá fyrri og óskynsamlegri. Það var þó á yfirborðinu hægt að skjóta sér á bak við það, að það væri milliþn. að starfa og hefði það verkefni að athuga vegalögin og þess vegna væri bezt að bíða eftir því, að menn heyrðu, hvað hún segði. En að koma með þetta, hlaupa frá hinum fyrirslættinum, því að fyrirsláttur er það og ekkert annað með endurskoðunina og er notað til að skjóta sér á bak við, en að skjóta sér á bak við fjármagnsskortinn í þessu sambandi, það er hlálegt, því að Alþ. hefur aldrei ákveðið nægilegt fjármagn til að leggja hina nýju þjóðvegi á því þingi, sem nýir vegir hafa veríð teknir í þjóðvegatölu. Það gerist í sambandi við afgreiðslu allt annarra laga, sem sé fjárlaganna, eins og allir vita. Ég spyr: Ef þetta er höfuðástæðan fyrir því, að nú er ekki lagt til, að vegalög séu opnuð, að ekki er fjármagn fyrir hendi, á þá að bíða með að opna vegalögin, þangað til nægilegt fjármagn liggur á borðinu til þess að gera þá vegi, sem heita þjóðvegir? Er það ætlunin? Það hlýtur að vera tilætlunin, úr því að fjármagnið verður að vera fyrir hendi. Þá virðist vera verið að gefa fyrirheit um, að það verði beðið með að opna vegalög, þangað til nægilegt fjármagn sé fyrir hendi. Þá hygg ég, að ýmsir þm. verði farnir að verða langeygðir eftir vegalagabreytingum. Jú, hv. þm. gaf í skyn, að það mundi ekki langt undan, að fjármagnið kæmi. Ég vona, segir hann, að þegar vegalagan, lýkur störfum, þá komi fram stóraukið fjármagn til vegagerðar þá sé óhætt að opna vegalögin. - Það mundi gleðja mig alveg sérstaklega mikið, ef það kæmi stórkostleg fjárveiting til vegamála fljúgandi í fangið á okkur við það, að þessi vegalaganefnd skilaði áliti. Það væri alveg sérlega óvenjulegt og ánægjulegt, það verð ég að segja. En hv. form. samgmn., sem er áhrifamikill þm. í liði stjórnarinnar, sagði: Það er ákveðin von mín, að stóraukið fjármagn komi til vegamála, þegar vegalaganefndin lýkur störfum. Hún lýkur væntanlega störfum á þessu ári. Hún var skipuð í fyrra. Væntanlega lýkur hún störfum á þessu ári, svo að þetta er ekki langur tími, sem við þurfum að biða eftir að fjármagnið komi. Ef þetta er nú sannleikur hjá hv. þm., að fjármagnið sé rétt ókomið, það komi á þessu ári, um leið og vegalaganefndin skili af sér störfum, var þá ekki einmitt sjálfsagt núna að opna vegalögin og bæta ýmsum þeim vegum í þjóðvegatölu, sem aðkallandi þörf væri talin fyrir úr héruðunum og af þm., að lagðir væru einmitt á næstunni? Ég hefði haldið það, því að suma þeirra vega, sem nú eru ekki í þjóðvegatölu, er orðið meira aðkallandi að leggja en ýmsa af þeim, sem verið hafa lengri eða skemmri tíma í tölu þjóðvega. Það fer nokkuð eftir því, hvernig vegakerfið í kjördæmunum hefur breytzt, síðan vegalögin væru seinast endurskoðuð. Ég hefði einmitt haldið, að ef við sæjum hilla undir aukið fjármagn til vegamála á næsta þingi eða fyrir næsta þing, þá hefði einmitt verið tímabært að opna vegalögin núna. Og ég kemst hér að allt annarri niðurstöðu en hv. þm., út frá einmitt þeim upplýsingum, sem hann gaf, að fjármagnið mundi koma, mjög mikið fjármagn til vegagerða, þegar vegalaganefndin lyki störfum. Hann talaði um, að ég hefði haldið því fram, að drátturinn á þessu máli væri gerður til bekkni við stjórnarandstöðuna. Það sagði ég alls ekki. Þar hefur hv. þm. ekki hlustað nógu vel. Ég vék að því, að þessi aðferð væri viðhöfð í allt of ríkum mæli til þess, að sómasamlegt gæti talizt viðvíkjandi ýmsum málum stjórnarandstöðunnar, að liggja á þeim í n. frá byrjun þings og til þingloka og stundum þing eftir þing, og taldi að því engan sóma fyrir þingið, því að meiri hl. á alveg hiklaust að geta staðið fyrir sinni afstöðu og afgr. málin með eðlilegum hætti í n. til þingdeildanna, verið með þeim, afgr. þau með rökstuddri dagskrá, vísað þeim til stjórnarinnar eða á hvern annan þinglegan hátt, en ekki að níðast á málum stjórnarandstöðunnar. Það er óþinglegt í alla staði og óviðurkvæmilegt. Hins vegar er búið að beita þetta mál þessum vinnubrögðum. Það er búið að liggja á þessu máli frá því í októbermánuði og þangað til nú í apríl. Númerið á þskj. ber það með sér, þetta er þskj. 27, 27. mál, en stjórnin lagði fram á annan tug mála á fyrsta degi þingsins. Þetta er með fyrstu málum, sem þm. báru fram á þinginu, og er fyrst nú að koma til 2. umr, sökum þeirra vinnubragða, sem hafa verið í n., því að mátið fór snemma til nefndar. Hv. 5. þm. Vesturl. sagðist koma hér í ræðustól til þess að mótmæla harðlega ósannindum og blekkingum, sem ég hafi farið með, og staldraði svo við tölu býlanna, sem hv. vegamálastjóri hafði gefið upp í bréfi sínu til n. að væru 419, sem kæmu til með að njóta þeirra vega, sem teknir yrðu í þjóðvegatölu, ef allar till. þm. yrðu samþ. Hitt þurfti ekkert að hrærast saman í höfði hv. þm., að ég lét í ljós þá skoðun mína, að þessi tala um 419 býlin væri sett í bréfið til þess að rökstyðja það, sem var rauði þráðurinn í bréfinu öllu, að það væri ekki tímabært að opna vegalögin. Hvað átti þá talan á býlunum að þýða annað en að það eitt með öðru, að það væru ekki nema 419 býli, sem kæmust í vegasamband, mælti með þessari niðurstöðu, sem var verið að rökstyðja, að nú væri ekki þörf á að opna vegalögin? Af þessu varð ljós afstaða embættismannsins, hún var þessi í gegnum allt bréfið: Það liggur ekki á. Annars skal ég segja það, að ég man aldrei eftir bréfi frá vegamálastjóra, þegar samgmn. hefur fjallað um það, hvort ætti að opna vegalög, - ég man aldrei eftir bréfi frá vegamálastjóra, sem hafi mælt með opnun vegalaga. Þeir hafa alltaf getað sagt, þeir góðu embættismenn: Ja, það eru svo og svo mörg hundruð kílómetrar í viðurkenndum þjóðvegum, sem er ekki búið að gera enn þá, og það liggur nær að ganga á þá vegi og leggja þá heldur en að bæta nýjum við. - Þeir hafa alltaf verið tregir, eðlilega. En það geta verið gild rök fyrir því, að það sé orðin meiri nauðsyn að gera veg, sem er alveg nýtekinn í þjóðvegatölu, heldur en þörfin, sem liggur fyrir því að gera veg, sem búinn er að vera tíu ár í tölu þjóðvega, ef vegakerfið hefur þróazt þannig. Þetta vita allir þm. Það er alls ekki hægt að ganga á að framkvæma vegalög á þann hátt að taka þjóðvegina eftir þeirri aldursröð, eftir því ártali, þegar þeir voru teknir inn sem þjóðvegir. Í því væri auðvitað ekkert vit. Nei, það getur verið orðin miklu meira aðkallandi þörf á að geta veitt á næsta þingi fjárveitingu í kjördæmi til vegar, sem hefur verið tekinn í þjóðvegatölu á þessu þingi, heldur en í annan veg, sem tekinn var í þjóðvegatölu t.d. fyrir tíu árum. Hv. 5. þm. Vesturl. hafði engu að mótmæla. Ég hafði tilfært rétt úr bréfi vegamálastjórans, bæði þessa tölu um, að býlin væru 419, og aðrar tölur, sem í því bréfi voru því til rökstuðnings frá hendi embættismannsins, að ekki lægi á að opna vegalögin. En ég dró af því allt aðrar ályktanir og var frjáls að því. Ég þarf ekki að spyrja hv. 5, þm. Vesturl. að því, hvaða skoðanir ég hafi á vegaþörfinni, þegar upplýst sé, að 419 sveitabæir búi við vegleysur. Hann segir nú, að hann telji þetta háa tölu. Í n. var m.a. lagt út af því, að hér væri ekki um að ræða nema 419 bæi, sem kæmust í akvegasamband, þó að frv. væri samþ. Það var einmitt tekið í n. sem rökstuðningur fyrir því, að það væri óhætt að bíða. hað er bara svona fátt fólk, sem fær bættar samgöngur við þetta. Er það nokkur nauðsyn? Þetta var andinn í n., alveg í samræmi við anda bréfsins. En nú, þegar hv, þm. kemur hér í d., þá vill hann láta það sjást eftir sér í þingtíðindum, að hann hafi alls ekki tekið afstöðu á móti málinu vegna þess, að fólk í dreifbýli og fámenni hafi átt við málið að búa og hann hafi verið á móti opnun vegalaga þess vegna, af því hvað hausarnir voru fáir. Bréfið frá vegamálastjóranum studdi allt að þeirri afstöðu meiri hl., að nú væri aðgerðaleysi það eina, sem ætti við, það þyrfti ekki að opna vegalögin. Ég held, að ég hafi nú svarað því, sem svara þarf frá hendi þessara þm. En ég endurtek það. að vinnubrögð samgmn. á þessu þingi hafa ekki verið til fyrirmyndar. Og það er ekki hægt með sanni að bera það fyrir sig, að nm. hafi ekki rekið eftir formanni sínum, því að það hefur verið gert hvað eftir annað. Og nú er svo komið, að málið er svo seint á ferð, að væri frv. samþ., þá á n. eftir að taka afstöðu til allra brtt., og yrði þá vafalaust sagt: Til þess er ekki tími. Málið verður því að deyja drottni sínum, því að n. hefur ekki tíma til að starfa. Svo mikið hefur verið hangsað í n., að málið er komið í tímaþröng undir þinglok, en var borið fram með fyrstu þingmannafrv. á þessu Alþingi. Ég endurtek svo afstöðu okkar í minni hl. Ég tel fyllstu rök mæla með því, að vegalög verði opnuð, og mæli með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Mér þykir leitt að þurfa að lýsa hv. 4. landsk. þm. (HV ) ósannindamann að því, að hann hafi nokkru sinni leitt tal að því við mig að halda fund í hv. samgmn. Þegar ég varð að hverfa af landi burt, bað ég varamann minn, Friðjón Þórðarson, sem tók sæti mitt á Alþingi, að halda fund í hv. samgmn. og taka fyrir þau þrjú mál, sem þar voru óafgreidd, hvað hann og gerði. Bæði talaði ég um þetta við Friðjón, og auk þess bað ég skrifstofustjóra Alþingis að sjá um, að það yrði gert. Það er mjög leitt að þurfa að deila við hv. 4. landsk. um mál, sem virðist liggja jafnljóst fyrir og þessi mál í sambandi við opnun vegalaganna. Ég benti á það áðan, að það væri mín skoðun, þrátt fyrir það, þótt ég hafi verið meðflm. eða aðalflm. að ýmsum brtt. um opnun vegalaganna í sambandi við kjördæmi mitt á þessu þingi, að þá er ég á sömu skoðun og vegamálastjóri um það, að á meðan þeir þjóðvegir eru ekki lengra á veg komnir, sem þegar eru í tölu þjóðvega, þá er ekki rétt að bæta mörgum fleiri vegum í tölu þjóðvega, nema jafnframt sé séð fyrir stórauknu fjármagni til þeirra framkvæmda. Ég get bent á eitt dæmi, að í mínu gamla kjördæmi, Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, er fé veitt á fjárlögum 1962 til 7 þjóðvega. Það eru 23 vegir í tölu þjóðvega í þeirri sýslu, 16 þjóðvegir fá ekkert fjármagn ár eftir ár og hafa þó allir þörf fyrir það. Telur hv. 4. landsk. þörf á því, eins og nú er farið fram á hvað við kemur Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu, að bæta við 14 nýjum þjóðvegum? Ég benti á það áðan í fyrri ræðu minni, að ég tel, að með því að taka þessa 14 vegi úr tölu sýsluvega og hreppavega,. þá er verið að gera þeim verri skil en þeir hafa í dag, ef ekki er séð um aukið fjármagn almennt til þjóðvega, þannig að þessir þjóðvegir geti fengið fjármagn, til þess að eitthvað sé gert til þess að koma þeim áleiðis. Það er mjög leitt að þurfa að standa í orðaskaki hér við þennan hv. alþm., en hann gefur oft ríkulegt tilefni til þess. Afstaða hv. þm. til þessa máls byggist kannske nokkuð á því, að hann er ekki nógu kunnugur þjóðvegum hér á landi, og má það þó einstakt heita, þar sem hann er forseti Alþýðusambands Íslands og ætti að hafa ferðazt mikið um byggðir landsins. Og það virðist ekki vera ofarlega í huga hans, að það þurfi aukið fjármagn til þjóðvega yfirleitt. En ég tel, að ef ekki fæst aukið fjármagn í sambandi við þær væntanlegu till., sem vegalaganefnd er að semja og verða uppistaðan í því frv., sem hæstv. samgmrh. kemur til með að leggja fyrir næsta þing, þá sé vonlaust að fjölga þjóðvegum að sinni, svo að nokkru nemi. Ef ekki verður gert ráð fyrir auknum fjárframlögum næstu ár til þjóðvega, þá er lítil von um það að taka miklu fleiri vegi í tölu þjóðvega næstu 3-4 árin. Hv. alþm. hafa hallazt að því meira og meira s.l. tvö ár að hafa fjárveitingar til þjóðvega stærri en áður og þar af leiðandi færri í hvert kjördæmi, eða eins og ég benti á áðan, að af 23 þjóðvegum í Snæfellsnes- og Hnappadalssýslu fá aðeins 7 fjárframlög á yfirstandandi ári. Ég tel, að hér sé stefnt í rétta átt. Það vinnst miklu meira í þessum þjóðvegum, sem er verið að snúa sér að því að vinna að með miklum krafti, en fyrir það liða aðrir vegir, sem engin fjárframlög fá, en er búið að taka í tölu þjóðvega. Ég held, að sú stefna, sem meiri hluti hv. samgmn. hefur tekið í þessum efnum, að fallast á málflutning bæði vegamálastjóra og vegalaganefndar, hafi verið rétt og ekki hægt annað að gera, eins og þessi mál lágu fyrir.



Herra forseti. Við því hafði ég aldrei búizt, að hv. 2. þm. Vesturl. (SÁ) hefði þá ofurgnægð af ósvífni að standa upp og neita því, að ég hefði beðið hann að halda fund í nefndinni. Ég gekk til hans þarna, sem hann er nú að setjast, að þessum stól, sem hann nú situr í, og óskaði eftir fundi í nefndinni. Vitni hef ég auðvitað engin, nema ef svo skyldi hafa viljað til, að sessunautar hans hafi heyrt það. En í því skjóli skákar hann sjálfsagt, að þeir hafi ekki hlustað eftir því. En þetta er sannleikur málsins, sem hann svo leyfir sér að koma og kalla mig ósannindamann fyrir. Hins vegar játaði hann afleiðingarnar af þessu, og þær voru þær, að þegar hann svo nokkru seinna fór til Ameríku án þess að hafa haldið fundinn, þá bað hann sérstaklega þann, sem settist í sæti hans, að halda fundinn og hann gerði það, en tilefnið var það, að ég hafði óskað eftir því, að form. n. héldi fundinn, og svo þrætir hann fyrir það og er lítill karl fyrir. Ég hefði ekkert við það að athuga, ef hv. nefnd hefði bara sagt hreinlega: Ég tel ekki þörf á að opna vegalögin núna, því að það er á nóga vegi að ganga í sérhverju kjördæmi, - og hv. form. hefði síðan rökstutt það með sínum ólögðu vegum. En það var ekki gert. Það var skotið fyrir sig rökum, sem voru fyrirsláttur, eins og með störf þessarar endurskoðunarnefndar, sem fjallar um allt annað en það, hvaða vegir eigi að takast í þjóðvegatölu á hverjum tíma, og síðan í enn fráleitara skjól, að tala um, að það væru ekki peningar til að leggja nýja þjóðvegi og þess vegna ætti ekki að opna vegalögin. En Alþingi hefur aldrei séð strax fyrir fjármagni til að byggja þá vegi, sem var verið að taka á hverjum tíma í þjóðvegatölu, og málið á ekkert skylt við það, það kemur aftur til við afgreiðstu fjárlaga. Ég þakka svo hæstv. forseta fyrir, að mér gafst tækifæri til að hnekkja þeim brigzlum, sem á mig voru borin, og a.m.k. endurtaka það enn þá einu sinni, að hv. þm. var beðinn að boða fund, gerði það ekki, en fól sínum staðgöngumanni það.



Herra forseti. Þetta frv. er flutt af hv. landbn. eftir ósk stjórnar Búnaðarfélags Íslands, en allir hv. nm. hafa áskilið sér rétt til hvaða afstöðu sem vera skyldi um fylgi við þetta mál. Ég vil taka það fram, að þetta frv. var flutt, áður en ég kom í hv. landbn. að þessu sinni, og eins og kunnugt er, hef ég frá upphafi vega verið andvígur þessu máli, en ætla ekkert að fara að ræða það efnislega nú. En vil fara fram á það við hæstv. forseta, að það verði ekki tekið á dagskrá til 2. umr., fyrr en hv. landbn. hefur tekið það til athugunar og skilað um það einhverju áliti.