Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég þakka fyrir leyfið til að gera athugasemd og skal reyna að misnota það ekki, en tala stutt. Ég lét um daginn þau orð falla að gefnu tilefni frá hæstv. dómsmrh., að ef hann flytti till. um að gera heimild þá, er frv. felur í sér, að heimild handa ríkisstj. til þess að ábyrgjast almennt fyrir sveitarstjórnir lán til togarakaupa, þá mundi ég geta stutt þá till. Ég flutti frv. vegna Húsavíkur sérstaklega sem þingmaður þar, en mér fannst hugsun sú, sem hæstv. dómsmrh. lét í skína, fara honum mjög vel sem landsföður þeim, sem tekið hefur að sér að hugsa jafnt um öll landsins börn, hvar sem þau eru búsett, og hét því að styðja þá hugsun, ef hún kæmi fram í till. En hún hefur enn ekki komið fram. Aftur á móti flytur hæstv. dómsmrh. mjög einhæfa till. og hlutdræga á þskj. 263. Í þeirri till. horfir hann bara á hag þeirra, sem með einhverjum ráðum eru búnir að komast yfir togara. Vegna þeirra lætur hann ekki nægja, að ríkisstj. sé heimilað að veita úrlausnir, heldur er henni fyrirskipað að gera það. „Hún skal“, segir í till., ef sótt er um ábyrgð til kaupa á skipi, sem skrásett hefur verið á öðrum stað, leita eftir því, - það dugir ekki minna en hún fari í leit eftir því, hvort þar sé engan að finna, sem fáanlegur sé til að gera skipið út, og hún „skal“ bjóða honum, ef hann finnst, allt að 90% ábyrgð fyrir láni, - minna dugir ekki, hver sem þessi aðili er. M. ö. o. á að synja stöðum, sem ekki hafa þegar fengið til sín togara, um aðstoð til togarakaupa innanlands, meðan nokkur fyrirfinnst, sem vill taka við togaranum með 90% ábyrgð ríkisins á þeim stað, sem hann hefur áður verið. Engu máli skiptir samkv. till., hvort meiri þörf er annars staðar, hvort betri aðstaða kann að vera til að reka togarann annars staðar, hvort hann er í einkarekstri, en á að verða fjöldafyrirtæki annars staðar, hvort sá, sem finnst í leitinni, er þurfinn fyrir 90% ábyrgð eða ekki, - hún „skal“ boðin. Ríkisstj. er ekki heimilað að fara eftir ástæðum, heldur er henni fyrirskipað kalt og ósveigjanlega að veita mönnum á stað, sem hefur togara, hverjir sem það eru, fyllstu ábyrgðaraðstoð og fyrirbyggja með því sölu milli staða, þó að hún væri eðlileg. Eftir till. virðist mér, að braskarar fái óvenjulega aðstöðu til þess að heimta ríkisábyrgð til togarakaupa, ef það liggur ekki fyrir svart á hvítu, að þeir séu óhæfir, því að ríkisstj. „skal“ gefa þeim kost á ábyrgðinni, bara ef þeir eiga heima þar, sem togarinn hefur verið skráður og gerður út. Slík löggjöf sem till. er um mundi leiða af sér flutning fólks frá þeim stöðum, sem nú biðja um aðstoð til togarakaupa, til þeirra staða, er stuðninginn fá. Till. er þess vegna í raun og veru illa dulbúin bending um það, að fólk skuli flytja til Reykjavíkur og annarra þeirra staða, sem togara hafa. Þar hefur það forréttindin. Og hvenær skyldi hafa komið fram á Alþ. till., sem boðið hefur jafnótvírætt bröskurum upp á ríkisábyrgð og skyldað ríkisstj. til þess að veita hana? Aldrei, að ég hygg. Till. er að mínu áliti alls ekki samboðin hæstv. dómsmrh. sem landsföður, og taki hann ekki till. aftur, þá tel ég, að hv. d. verði að fella hana til þess að bjarga bæði sóma málsins og sóma ráðherrans.



Herra forseti. Ég var nú bundinn við önnur störf og gat þess vegna ekki verið hér á fyrri hluta þessa fundar, það skiptir nú ekki miklu máli. Mér er að vísu sagt, að minn ágæti vinur, hv. þm. S-Þ., hafi haldið hér ágæta og vel undirbúna skrifaða ræðu með miklum snillibrag, eins og hans var von og vísa. Vonast ég til þess, að mér endist aldur til þess að lesa hana einhvern tíma í elli minni, en geri nú ráð fyrir því, að ég hirði ekki um það fyrr en ég hef ekki öðrum störfum að sinna, og skal þess vegna leiða hest minn hjá því afreksverki að þessu sinni. Till., sem ég flyt hér, er rækilega rökstudd af mér fyrr í þessum umr. Segja má, að í henni sé samandreginn kjarni þess. sem ég hef haldið fram. Ég hef síður en svo á móti því, að Húsavík - allra sízt Húsavík - og ekki heldur Ólafsfjörður, fái togara með tilstyrk ríkisvaldsins, ef með því er ekki hallað á aðra. Ef Húsvíkingar vilja t. d. kaupa togara frá öðru landi, þá er heimildin til þess alveg óskert fyrir mína till. Sú eina takmörkun, sem í henni felst á tilstyrk ríkisins, er sú, að gefa á aðilum, sem ríkisstj. metur til þess hæfa að gera út skip, kost á því að kaupa skip, sem taka á frá þeim stað, sem það hefur verið á, ef þeir aðilar vilja gera skipið áfram út þaðan. Þetta er alþekkt ákvæði í l., að aðilum er veittur forkaupsréttur, - þekkjast t. d. forréttindi innansveitarmanna til kaupa á jarðeignum umfram utansveitarmenn og er gamalt og gott fyrirmæli, sem mjög er eðlilegt að eigi einnig við hér. Og það má öllum vera ljóst, að það er mjög óeðlilegt að taka togara burt frá þeim stað, sem fyrst og fremst hefur byggt upp afkomu sína á togaraútgerð, - taka hann burt með tilstyrk þess opinbera og ætla að fara með hann þangað, sem togari hefur aldrei verið gerður út, þó að til séu aðilar á fyrri staðnum, sem vilji tryggja útgerð skipsins. Og það tjáir ekki að segja, að með því sé verið að fá bröskurum skipið í hendur, vegna þess að þetta er komið undir mati ríkisstj., og ég veit, að hv. þm. S-Þ. tekur okkur í núverandi stjórn, ekki sízt mig og hv. 1. þm. S-M. saman, sem næga ábyrgð fyrir því, að þetta skip yrði ekki látið í óvandaðra hendur, enda vitum við það, að það eru nógir fjársterkir aðilar hér í Rvík, sem sækjast eftir eignum, svo sem t. d. S. Í. S., svo að við nefnum aðeins eitt dæmi, sem mjög hefur sótzt eftir því að ná undir sig margs konar eignum hér í bænum, og er því mjög óeðlilegt, ef það er sérstaklega hugstætt hv. þm. S-Þ. að halda, að skipin hljóti endilega að lenda í höndum braskara, þó að sá háttur sé á hafður, sem ég legg hér til. En aðalatriðið er, að um leið og menn vilja veita Húsvíkingum og Ólafsfirðingum réttmætan styrk, þá sé það tryggt, að ekki séu að ófyrirsynju tekin burt atvinnutækin þaðan, sem þau hafa verið, ef hæfir aðilar fást til að gera þau út þaðan framvegis. Það er þetta, sem í minni till. felst, og vonast ég til, að þingheimur geti á það fallizt. Um leið og ég lýsi ánægju minni yfir, að mér gafst tækifæri á að bera fram þessa brtt., vil ég lýsa vonbrigðum mínum yfir því, að hv. n. skuli ekki hafa notað þann tíma, sem gefizt hefur, til þess að spyrja atvinnumálanefndina að því, sem nauðsynlegt var að fá vitneskju um til viðbótar hennar fyrri umsögn, hvaðan hún ætlaðist til, að skipið væri fengið, sem ætti að fá Húsvíkingum í hendur.



Herra forseti. Eins og þessi till. hæstv. dómsmrh. á þskj. 263 er orðuð, þá á ég ákaflega erfitt með að fylgja henni, enda þótt aðalatriði hennar séu með þeim hætti, að ég mundi vilja fylgja þeim. Mér virðist það vera rétt, sem hv. þm. S-Þ. sagði í sinni ræðu, að samkv. þessari brtt. sé hvaða braskari sem vera skal gerður jafnrétthár bæjarfélagi eða hlutafélagi, sem bæjarfélag er þátttakandi í og mundi þá hafa þar væntanlega yfirráð. Hins vegar finnst mér sjálfsagt, að sams konar aðili á stað, sem skip væri skráð á, fengi sama rétt og í þessu tilfelli Húsavík og Ólafsfjörður. Ég vil þess vegna leyfa mér að bera fram brtt. við þessa till. hér á þskj. 263, þannig, að í stað orðanna „einhver aðili, sem hún metur til þess hæfan,“ komi: hlutaðeigandi bæjar- eða hreppsfélag eða hlutafélag, sem bærinn eða hreppurinn er þátttakandi í - þannig að till. orðist þá þannig: „Ef ábyrgð samkv. 1. málsgr. á að veita til kaupa á skipi, sem skrásett er á öðrum stað innlendum, og það hefur verið gert út þaðan, þá skal ríkisstj. leita eftir því, hvort hlutaðeigandi bæjar eða hreppsfélag eða hlutafélag, sem bærinn eða hreppurinn er þátttakandi í, er fúst til þess að gera skipið þaðan út, og gefa honum þá kost á sams konar ábyrgð til kaupanna.“ Ég vil svo leyfa mér að leggja þessa till. fram.

Forseti (BSt): Mér hefur borizt svo hljóðandi skrifleg brtt. við brtt. á þskj. 263 frá Brynjólfi Bjarnasyni: „Í stað orðanna „einhver aðili, sem hún metur til þess hæfan,“ komi: hlutaðeigandi bæjar- eða hreppsfélag eða hlutafélag, sem bærinn eða hreppurinn er þátttakandi í.“ Þessi till. er of seint fram komin og þar að auki skrifleg og þarf tvöföld afbrigði, sem ég leita hér með.



Herra forseti. Ég hefði nú ekki tekið þátt í þessum umr. frekar en þegar er orðið, ef það hefði ekki verið vegna orða hæstv. dómsmrh., er hann lét nokkra undrun í ljós út af því, að n., sem fjallaði um þetta mál, hefði ekki spurt atvinnumálanefnd svo kallaða um það, hvar ætti að fá þessi skip, sem frv. ráðgerir að stuðningur verði veittur til að kaupa fyrir Húsavíkurkaupstað og Ólafsfjarðarkaupstað. Sem form. þessarar n. vil ég taka það fram, að ég leit fyrir mitt leyti svo á, að þetta væri í sjálfu sér ekki verk n., sem um málið fjallaði sem þingmál. Mér finnst þetta verkefni ríkisstj., þegar til þess kemur, hvort eigi að nota þá heimild, sem í frv. felst, ellegar ekki. Þá vitanlega athugar ríkisstj. allar aðstæður og þá þar með, hvaðan hentugast muni vera að fá skipið eða skipin. Ég hygg, að þetta eigi fjöldamargar hliðstæður hér á Alþingi um ýmiss konar framkvæmdir, að þingnefndir hafi ekki ráðagerðir um það, á hvern hátt eitt eða annað er framkvæmt í einstökum atriðum af málefnum, sem ríkisstj. er falið með l. eða á annan hátt að framkvæma og gera. Ég geri líka ráð fyrir því, að atvinnumálanefndin hefði yfirleitt ekki getað svarað þessu verulega. Þetta hlýtur að fara eftir því, ef um innlend skip væri að ræða, hvort þau eru föl eða ekki föl o. s. frv. Hæstv. ráðh. sagði nú, að sín till. hefði verið rækilega rökstudd áður, og rétt er það, að hann var búinn að tala áður í þessu máli og rökstyðja það töluvert rækilega, að ekki bæri að taka skip af stöðum, sem þegar hefðu eignazt þau, en mér finnst samt, að þessi till., eins og hún liggur fyrir, hafi ekki verið rökstudd áður af hæstv. ráðh. Þegar ég heyrði hans ræðu, þá áleit ég að sjálfsögðu, að hann ætti við það að setja sams konar heimild til handa ríkisstj. um það að stuðla að eigendaskiptum á sama stað eins og er í frv. En í till. hans er miklu meira en heimild. Þar er sú skylda hreint og beint lögð á ríkisstj. að leita uppi aðila á þeim stað og vita, hvort hann er ekki fáanlegur til að ganga inn í togarakaup með þessum skilmálum. Mér finnst ekki, að þetta sé á neinn hátt sambærilegt forkaupsrétti á jörðum, eins og hæstv. ráðh. var að vitna til og vildi líkja þessu við, því að þar er ekki um neinn slíkan stuðning að ræða. Þegar t. d. ábúandi á jörð á forkaupsrétt og næst honum hreppurinn, eru ekki á boðstólum 90% af kostnaðarverðinu sem lán, þó að þessir aðilar vilji nota sinn forkaupsrétt, svo að þetta er allt annað. Brtt. hv. 1. landsk. þm. við þessa brtt., sem til umr. er, bætir að sumu leyti nokkuð úr göllum hennar, en þó ekki algerlega, því að hans brtt., - að því er mér virtist, ég hef nú ekki athugað hana mjög nákvæmlega, - heldur þessari skyldu. Hún er ekki um heimild til ríkisstj. eins og frv. er að öllu leyti byggt upp. Hún breytir því ekki, svo að þótt hún mundi bæta nokkuð úr, þá finnst mér, að hún mundi setja óeðlilegan fleyg í þetta mál. Annars verð ég að segja það, að sem stjórnarstuðningsmaður treysti ég hæstv. ríkisstj. vel til þess að sjá um það, að þetta fari ekki fram á þann hátt, að öðrum verði að tjóni. Og mér finnst ekki þurfa þarna frekari varnagla heldur en það, að ríkisstj. hefur þetta í hendi sinni. Að vísu má búast við stjórnarskiptum einhvern tíma og þá komi, skulum við segja, verri ríkisstj. heldur en sú, sem nú er. En eins og stendur verður þá að miða við það, hvaða ríkisstj. við höfum. Og ég sé enga ástæðu til að vera að álíta það, að ríkisstj. muni gangast fyrir því, að togari sé tekinn af einhverjum stað, sem er bráðnauðsynlegt að hafa slíkt atvinnutæki, og senda hann til Húsavíkur eða Ólafsfjarðar. Ég óttast ekki neitt slíkt.



Herra forseti. Segja má, að ekki taki því að halda áfram löngum þrætum um þetta, en eins og ég benti rækilega á við fyrri hluta þessarar umr., þá er málið aðeins leyst að hálfu leyti með því frv., sem hér liggur fyrir, og þess vegna mjög eðlilegt, að þeir, sem raunverulegan áhuga hafa fyrir lausn þess, vilji tryggja það, að lausnin sé alger, en ekki aðeins að nafninu til. Ástæðan til þess, að ég taldi æskilegt, að atvinnumálanefnd ríkisins yrði spurð um það, hvaðan hún vildi að þetta skip yrði tekið, er sú, að þessi n. var skipuð til þess að finna ráð við svo kölluðu tímabundnu atvinnuleysi. Nú hefur hún að gefnu tilefni frá fjhn. Ed. Alþingis lýst yfir því að hún teldi það geta orðið til þess að draga úr hinu árstíðabundna atvinnuleysi í allfjölmennum kaupstað eins og Húsavík, að þar verði gerður út togari, þótt hún taki jafnframt fram, að henni sé ljóst, að fjárhagslegur grundvöllur fyrir togaraútgerð sé hæpinn á Húsavík - eins og annars staðar á landinu - eins og sakir standa nú, eins og segir í þessu áliti. En n. var ekki einungis skipuð til þess að ráða fram úr vandræðum Húsvíkinga, heldur annarra landsmanna. Hún er búin að fá skýrslur hvaðanæva af landinu, og það, sem okkur, sem eigum að byggja á hennar áliti, er nauðsynlegt að fá að vita, er þetta: Er nokkurs staðar sá staður, þar sem togari er gerður út, að n. telji óhætt að taka hann þaðan, án þess að af því skapist vandræði og atvinnuleysi? - Það tjáir ekki að vitna í rök n., eins og hv. fjhn. hefur gert hér undir forustu okkar ágæta hæstv. forseta, fyrir því, að skipið eigi að koma til Húsavíkur, ef n. getur ekki bent á neinn stað, þar sem hún telur togara vera ofaukið. Þess vegna eru þessir hv. þm. aðeins að tala um helming málsins, eins og ég hef oft sagt áður, og það er alveg nauðsynlegt, ef menn vilja nokkuð leggja upp úr þessari umsögn hv. atvinnumálanefndar, að krefja hana sagna um það, hvaðan skipið á að koma. Og það segir í raun og veru alveg sína sögu, af hverju hv. fjhn. undir forustu hæstv. forseta og með hv. þm. S-Þ. sem frsm. fæst ekki til þess að spyrja n. Dettur nokkrum í hug, að þeir mundu ekki strax hlaupa til þess að spyrja n., hvaðan á að taka skipið, ef þeim kæmi til hugar eitt augnablik, að n. gæti vísað á einhvern stað, þar sem togara væri hér ofaukið? Það er vegna þess, að þeir vita fyrir fram, að n. mun reynast ófáanleg til þess að vísa á nokkurt skip, sem þessi tregða er í þeim. Og það er vegna þess lærdóms, sem af þeirri tregðu má draga, að ég vakti athygli á því, að þessi langi tími hefur verið látinn líða án þess að spyrja n. þessarar sjálfsögðu spurningar.

Stundum eru togarar smíðaðir.

Já, það er einmitt það, sem ég legg áherzlu á í þessu og er að benda á, að ef fyrir þessum hv. þm. vakir að fá togara til Húsavíkur án þess að gera öðrum illt, þá er að beina málinu inn á það, sem hæstv. forseti nú segir, að fá smíðaðan togara. Hæstv. forseti sagði í sinni ræðu áðan, að auðvitað yrði að halda þannig á þessu máli, að skip yrði fengið frá einhverjum stað, þar sem tjón yrði ekki af því, að skipið yrði tekið burt, - ja, það er allt eftir því, við hvers tjón er miðað. Hv. 1. landsk. og hv. þm. S-Þ. þykjast allt í einu vera mikið á móti bröskurum, og væri óskandi að þeir væru sjálfum sér samkvæmir í því. En ég spyr: Hver halda þeir að mundi græða á því, ef skip væri keypt einhvers staðar að, t. d. úr Rvík, skip, sem kostaði í innkaupi milli 2–3 millj. kr. og þeir, sem fást við útgerð og stunda hana sem brask, vilja selja nú fyrir 5–6 millj. kr.? Hv. þm. S-Þ. er hér að berjast fyrir því, að það verði látnar 2 eða 3 litlar millj. kr. í vasann á einhverjum manni, sem hann kallar braskara. Svona eru hans raunverulegu áhugamál.  Ég vil aðeins vekja athygli á því vegna þess, sem hæstv. forseti sagði í ræðu sinni, að það kvæði við nýjan tón hjá mér nú í þessari brtt., að í ræðu, sem ég hélt hér 18. nóv. og hef af tilviljun fyrir framan mig, segi ég að minnsta kosti tvisvar og verð að endurtaka, úr því að svo glöggur maður sem hæstv. forseti hefur ekki einu sinni heyrt það þá, - ég vil segja það í þriðja skipti, sem ég segi þar, með leyfi hæstv. forseta: Ég vil fyllilega styðja þeirra mál, en ég vil ekki styðja það á þann veg, að tekið sé skip héðan úr Rvík, þar sem ég er þm., og fengið þeim með hlunnindum, sem ekki fást veitt Reykvíkingum. Um breyt. hv. 1. landsk. er það að segja, að ég er henni andvígur, en ég vil þó miklu heldur samþ. frv. með þeirri breyt. heldur en óbreytt.



Enda þótt ég telji þessa till. mjög á annan veg en ég hefði kosið, sbr. atkvgr. mína um brtt. áðan, þá sé ég mér ekki fært að greiða atkvæði á móti till., þar sem ella er engin trygging fyrir því, að ekki verði keypt skip héðan úr Rvík til þess að fullnægja þörfum þeirra staða, sem um ræðir í frv. Ég hlýt því að segja já við brtt., í trausti þess, að ákvæðið verði fært til betri vegar í hv. Nd. 1. gr., svo breytt, samþ. með 9:1 atkv. 2. gr. samþ. með 12 shlj. atkv. Brtt. 196,2 (ný fyrirsögn) samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 11:1 atkv., með fyrirsögninni: Frv. til l. um heimild handa ríkisstj. til þess að ábyrgjast fyrir Húsavíkurkaupstað og Ólafsfjarðarkaupstað lán til togarakaupa.