Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um heimild fyrir fjmrh. fyrir hönd ríkissjóðs til að ábyrgjast lán fyrir Arnarflug hf. á þskj. 424. Með því frv. sem hér hefur verið lagt fram óskar ríkisstj. heimildar Alþingis til að veita Arnarflugi hf. ríkisábyrgð vegna láns sem taka á til að bæta rekstrarfjárstöðu félagsins og getur numið allt að 1.5 millj. dollara. Áætlun Arnarflugs miðar að því að greiða lausaskuldir fyrirtækisins með hinu nýja láni, sem væntanlega verður tekið til fimm ára. Þessar lausaskuldir eru að langmestu leyti erlendar skuldir og eru vegna viðhalds- og varahlutakostnaðar og eldsneytiskaupa. Þetta mál var fyrst borið undir stjórnvöld með bréfi Arnarflugs hf. til samgrn. og fjmrn. hinn 25. jan. s. l. Í bréfinu kemur fram að hallarekstur síðustu tveggja ára knýi félagið til að leita þessarar aðstoðar stjórnvald a til að gera því kleift að komast yfir erfiðleika. Ástæður taprekstursins eru skýrðar í aths. með frv. og vísast þangað um þá hlið málsins. Til frekari skýringar má geta þess að innanlandsflug fyrirtækisins hefur gengið erfiðlega. Ástæður þess eru að ýmsir þeir staðir sem flogið er til eru litlir og aðstæður erfiðar, m. a. vegna snjóþyngsla og aurbleytu á flugvöllum. Stjórn Arnarflugs hf. hefur upplýst að í athugun sé að endurnýja að hluta til flugvélakost í innanlandsfluginu og með hagkvæmari flugvélum eigi að vera unnt að breyta erfiðri afkomu í innanlandsfluginu mjög til hins betra. Um millilandaflugið er það að segja að félagið varð fyrir því áfalli að vél félagsins af gerðinni Boeing 720–B var úrskurðuð óhæf til reksturs vegna tæringar. Þá hefur fé félagsins farið í að byggja upp nánast frá grunni allt markaðsstarf á þeim stöðum í Evrópu sem því var úthlutað flugleyfum til, þ. e. Amsterdam, Düsseldorf og Zürich. Allt þetta gerir að verkum að fyrirtækið þarf tíma til að vinna sig út úr þeim erfiðleikum. Ég vil geta þess að lokum að forráðamenn Arnarflugs hf. telja að rekstraráætlunin sýni að taprekstri verði snúið við á næstu árum. Þessar áætlanir hafa þeir sent samgrn. Forráðamenn Arnarflugs hf. telja að á næstu vikum og mánuðum geti fyrirtækið sett þær tryggingar sem setja þarf ríkisábyrgðasjóði til þess að ríkisábyrgð komi til greina skv. almennum reglum. Fallist hv. Alþingi á frv. þetta mun venjuleg athugun fara fram á eignum félagsins og þeirri athugun verða hraðað sem föng eru á. Ég legg til, hæstv. forseti, að frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. fjh.- og viðskn.



Virðulegi forseti. Ég á reyndar sæti í þeirri nefnd sem um þetta mál fjallar, en vildi beina þeirri beiðni strax til hæstv. fjmrh., vegna þess að mér finnst alveg sjálfsagt að skoða þetta mál ítarlega, hvort hann geti ekki strax orðið a. m. k. nm. fjh.- og viðskn. innan handar með að útvega þeim rekstraráætlanir Arnarflugs fyrir 1984–85, þannig að maður megi kynna sér þetta mál með sem beinustum hætti og gera þar með upp við sig hvort ríkisábyrgð er gerleg. Það má allavega ætla það, án þess að hafa þá yfirsýn sem ég er hérna að biðja um, að eiginfjárstaða fyrirtækisins sé með þeim hætti að ekki sé hægt að taka veð í eignum þess fyrir þessari upphæð og því sé þessi beiðni trúlega til komin. Verður þá að skoða mjög náið hvort rekstraráætlunin gefur tilefni til að ætla að félagið klári sig fram úr þessum vanda á næstu tveim árum. En sé það svo finnst mér eðlilegt og sjálfsagt að veita þessa heimild.



Virðulegi forseti. Eins og ég gat um í framsögu með frv. kemur fram að rekstraráætlanir þær sem hv. 8. þm. Reykv. fer fram á að hv. fjh.- og viðskn. fái til athugunar eru þegar komnar til samgrn., það eru þær upplýsingar sem ég hef, og ég skal óska eftir því að nefndin fái þær áætlanir í hendur. Annars er hér aðeins um heimild að ræða. Að sjálfsögðu verður sú heimild ekki notuð nema tryggt sé að öll veð séu í lagi á þann hátt sem ríkisábyrgðasjóður gerir kröfu til.

Menntmrh. (Ragnhildur Helgadóttir) Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um bókasafnsfræðinga, sem er 219. mál þessa þings. Þetta er eitt af þeim málum sem fjalla um lögverndun starfsheitis eða öllu heldur heitis sem felur á bak við sig tiltekna menntun. Það hafa risið nokkrar deilur eða ágreiningur um það hvað stendur á bak við starfsheitið bókasafnsfræðingur og frv. þetta er flutt til þess að taka af tvímæli um það. Það er í fyrsta lagi að menntmrh. þarf að gefa út leyfi til þess að maður geti kallað sig bókasafnsfræðing. Ekki er um það að ræða að þetta frv. fjalli um starfsréttindi heldur einungis réttindi til þess að nota þetta starfsheiti. Aftur á móti geta önnur lög fjallað um réttindi sem bundin eru þessu starfsheiti. Greint er frá þeim skilyrðum sem sett eru skv. þessu frv. í 2. gr. þess til þess að menn megi kallast bókasafnsfræðingar. Þau eru í fyrsta lagi að maður hafi lokið BA-prófi frá Háskóla Íslands með bókasafnsfræði sem aðalgrein, en það eru a. m. k. 60 einingar skv. núgildandi reglugerð Háskóla Íslands eða 3 stig skv. eldri reglugerð. Í öðru lagi þeir sem tekið hafa lokapróf frá háskóla og a. m. k. 60 einingar í bókasafnsfræði við Háskóla Íslands. Í þriðja lagi þeir sem lokið hafa hliðstæðu prófi erlendis, sé námið viðurkennt sem slíkt af yfirvöldum þess lands þar sem námið er stundað. Í fjórða lagi þeir sem hafa lokapróf frá háskóla og framhaldspróf í bókasafnsfræði til viðbótar. Áður en leyfið er veitt skv. 3. og 4. lið, þ. e. þeim sem hafa lokið prófi erlendis eða hafa lokið háskólaprófi og eru með framhaldsgráðu, skal leita umsagnar Félags bókasafnsfræðinga og fastra kennara í bókasafnsfræði við félagsvísindadeild Háskóla Íslands. Að öðru leyti er þetta frv. sams konar og svo mörg frumvörp sem flutt hafa verið um réttindi til þess að bera tiltekið starfsheiti sem tákni tiltekna menntun. Um það fjallar þetta frv. og annað ekki. Ég leyfi mér, hæstv. forseti, að óska þess að frv. verði vísað til 2. umr. og legg til að því verði vísað til menntmn.



Virðulegi forseti. Breytingar þær sem felast í þessu frv. eru eðlilegar og sjálfsagðar. Allshn. mælir með því að frv. verði samþykkt, eins og nál. á þskj. 409 ber með sér.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Tilefni þessa frv. er þáltill. sem samþykkt var á Alþingi á s. l. ári um staðfestingu alþjóðasamnings um varnir gegn mengun frá skipum frá 1973 og bókunar frá 1978. Frv. sama efnis var flutt á síðasta þingi en náði ekki fram að ganga. Um ítarlega grg. fyrir frv. þessu skal vísa til athugasemda við þáltill. og einnig athugasemda um þetta lagafrv. Með þáltill. voru tvö fskj., Alþjóðasamningur um varnir gegn mengun frá skipum 1973 og viðbótarbókanir varðandi hann frá 1978. Þetta frv., ef að lögum verður, er hugsað sem heimild til þess að unnt sé að framfylgja samningnum um varnir gegn mengun frá skipum. Einnig er ætlunin að lögin geri kleift að staðfesta breytingar á samningnum, svo og aðra samninga um sama efni sem kunna að verða gerðir. Í viðauka við samninginn eru allítarlegar reglur um varnir gegn mengun frá skipum. Flestar þeirra snerta ekki íslenska skipaflotann nema að mjög litlu leyti en rétt þykir að fara þá leið hér að setja reglur um þau atriði sem geta varðað íslensk skip sérstaklega og til þess að geta fylgt ákvæðum samningsins og bókunarinnar gagnvart erlendum skipum í íslenskri lögsögu. Þá má einnig geta þess í þessu sambandi að fram kemur að innan efnahagslögsögunnar hafi Ísland lögsögu að því er varðar verndun hafsins. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði þessu frv. vísað til hv. samgn.



Virðulegi forseti. Mig langar til þess að spyrja fáeinna spurninga út af þessu frv. um nokkuð sem mér er ekki ljóst af lestri þskj. sem hér liggur. Nær þetta frv. eða sú heimild sem hér er um að ræða til allra skipa innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi, án tillits til þess hvort þau eru íslensk eða erlend, eða nær þetta til íslenskra skipa án tillits til þess hvort þau eru innan íslenskrar fiskveiðilandhelgi eða ekki? Mér finnst mjög óljóst af þessu þskj. um hvort atriðið er að ræða eða hvort um bæði atriðin er að ræða. Í öðru lagi er vísað í athugasemdunum til þess að lagaheimild skorti til að geta sett reglur um alla þá þætti sem samningurinn og bókunin fjallar um. Ég vildi gjarnan fá að spyrja ráðh. að því hverjir þessir þættir eru og hvort það lagafrv. sem hér er á ferðinni á að ná til þeirra allra. Í framhaldi af því langar mig til að spyrja hvort hér sé eingöngu verið að tala um mengun sjávar af völdum olíu eða hvort verið er að tala um aðra mengunarvald a og, ef svo er, hvort og hvernig þessi lagaheimild nær til losunar eiturefna og geislavirks úrgangs í íslenskri fiskveiðilandhelgi.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Þetta frv. er eingöngu um það að staðfesta þann atþjóðasamning um varnir gegn mengun frá skipum sem gerður var, eins og ég sagði hér í upphafi, 1973 í London og viðbótarbókun frá 1978. Þessi samningur er mjög langur og mikill og flókinn. Hann nær vitaskuld yfir mengun almennt en hins vegar eru ekki til alþjóðasamningar enn þá um losun eiturefna í hafið en að þeim er unnið og ég svaraði nýlega fsp. í Sþ. um þessi efni sem ég vísa til í því sambandi. Hér er eingöngu um það að ræða að staðfesta þennan samning og hann nær einnig til minni skipa, sem atþjóðasamningur nær ekki til, þannig að um minni skip gildi nákvæmlega það sama og um þau stærri. Framkvæmd alþjóðasamnings nær eðlilega til lögsögu hverrar þjóðar fyrir sig. Skip erlendra þjóða innan íslenskrar lögsögu eru háð eftirliti af Íslands hendi. Alveg eins eru íslensk skip í lögsögu annarrar þjóðar háð eftirliti þeirrar þjóðar þannig að við höfum gerst aðilar að alþjóðlegu samstarfi. Ég tel að ég hafi þá svarað fsp. hv. þm.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Samhljóða frv. var flutt á síðasta þingi rétt fyrir þinglok og náði ekki fram að ganga. Með samþykkt þess er leitast við að samræma og einfalda þær aðferðir sem hinar ýmsu þjóðir viðhafa við mælingu skipa. Á s. l. ári, nánar tiltekið 18. júlí, tók gildi ný alþjóðasamþykkt um mælingu skipa, sem gerð var á ráðstefnu Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar í London 1969. Skv. lögum frá 12. maí 1970, um skipamælingar, var samþykkt að Ísland staðfesti þessa samþykkt og hefur það verið gert. Hins vegar er nauðsynlegt að breyta lítillega lögum frá 1970 um skipamælingar. Því er með þessu frv. lagt til að Siglingamálastofnun verði heimilað að mæla skip eftir núgildandi reglum jafnframt nýju reglunum, svo lengi sem ástæða þykir til. Eftir núgildandi mætingarreglu, svokallaðri Osló-samþykkt, er mælieiningin rúmlestir, en samkvæmt nýju mælingarreglunum er stærð skipa mæld í tonnum. Þar er nokkur munur á. Vegna þess að fjölmörg ákvæði í lögum og reglugerðum hér á landi nota rúmlestir sem viðmiðunarmörk mundi tonnaviðmiðun eingöngu valda ruglingi í skipamælingum hér. Og til þess að unnt sé að ákvarða rúmlestatölu skips, þegar stærð þess skv. hinni nýju mælingasamþykkt er fundin í tonnum, er nauðsynlegt að mæta skipið aftur skv. núgildandi mælingarreglu. Rétt er að geta þess að alþjóðasamþykktin frá 1969 nær aðeins til skipa sem eru 24 metrar að lengd eða meira. Því er óhjákvæmilegt að hafa reglur, sem ráðh. setur, um þau skip sem samþykktin nær ekki til og þess vegna er heimildarákvæði í frv. þess efnis. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. samgn.



Virðulegi forseti. Í frv. þessu felst sú breyting að niður er felld heimild til málskots til ráðh. í ágreiningsmálum sem varða vörumerki. Í stað þess er sett á stofn svokölluð áfrýjunarnefnd sem á að úrskurða í málum þessum. Ástæðan er talin sú að vörumerkjamál séu nú í höndum starfsmanns rn. og því sé ráðh. ekki eðlilegt áfrýjunarstig. Sé því meira réttaröryggi fólgið í því að skjóta megi málinu til sérstakrar áfrýjunarnefndar. Nokkur kostnaður mun leiða af þessari nýju skipan en þó ekki verulegur. Fram kemur í athugasemdum að það eru ekki nema eitt eða tvö mál á ári hverju sem vísað er til ráðh. Að vísu má gera ráð fyrir því að þeim fjölgi eitthvað þegar hin nýja skipan er tekin upp. Í vörumerkjalögunum segir í 2. mgr. 12. gr.: „Skráninguna annast vörumerkjaskrárritari er ráðh. skipar.“ Trúlega hefur verið gert ráð fyrir því að vörumerkjaskrárritari væri sjálfstæður og óháður en ekki starfsmaður rn. En framkvæmdin hefur orðið á annan veg svo sem greint var og lýst er í athugasemdum. Allshn. telur að eins og framkvæmd þessara mála er nú háttað horfi sú skipan sem frv. gerir ráð fyrir til aukins réttaröryggis í þessum mátum og leggur því til að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Með þessu frv. er ætlunin að lögfesta hliðstæðar reglur í ágreiningsmálum varðandi einkaleyfi eins og um vörumerki. Allshn. mælir með því að frv. verði samþykkt.



Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir nál. sjútvn. um frv. til l. um viðauka við lög nr. 44 25. maí 1976, um Fiskveiðasjóð Íslands. Frv. þetta er flutt til staðfestingar á brbl., sem voru sett 5. apríl 1983, en þá voru mikil vandamál uppi í sjávarútvegi eins og oft áður. Þáv. ríkisstj. tók um það ákvörðun að veita sjálfskuldarábyrgð á allt að 120 millj. kr. vegna vandamála í sjávarútvegi. Sjútvn. leggur til að frv. verði samþykkt án breytinga. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til 3. umr.