Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

* Frsm. meiri hl. (Bjarni Ásgeirsson): Landbúnaðarnefnd hefur ekki getað orðið sammála um afgreiðslu þessa máls. Minni hlutinn, flutningsmaður, vill samþykkja málið, en meiri hlutinn, 3 nefndarmenn, leggur til, að málinu verði vísað frá með rökstuddri dagskrá, og annar minni hluti skilar sérstöku áliti. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um þessa skoðun nefndarinnar, því að það er tekið fram að mestu leyti í nál. því, sem hér liggur fyrir á þskj. 363. Ég skal þó geta þess, að málið var sent til álits og athugunar búnaðarþings og sömuleiðis til umsagnar sauðfjársjúkdómanefndar. Búnaðarþing gat ekki fallizt á að mæla með frv., eins og skýrt er frá í nál. Álit sauðfjársjúkdómanefndar er einnig prentað hér, og leggur hún einnig á móti því, að frv. verði samþ. Það, sem við sérstaklega höfum á móti þessu frv., er, eins og tekið er fram í okkar nál., að við teljum ekki rétt að fella niður þá liði úr lögunum, sem eru um styrki til vegabóta og jarðabóta og styrki til nýrra framleiðsluframkvæmda. Það er ekki nokkur vafi á því, að þessir liðir, a.m.k. sumir, koma að mestum raunverulegum notum fyrir bændur, þannig að menn, fyrir þá, geta stækkað bú sín og lyft þeim og að með lagningu nýrra vega geta þeir breytt búum sínum úr sauðfjárbúum í kúabú og á þann hátt komið undir sig fótunum aftur með nýju búskaparlagi og nýjum aðferðum og þannig létt á ríkissjóði þeim styrk, sem þeim er ætlaður, vegna þess að sauðfjársjúkdómanefnd hefur það fyrirkomulag að draga fra ákveðna tölu fjár fyrir hverja kú, sem bóndinn eignast, og á þann hátt létta á fóðrunum fyrir nefndinni. Það er ekki nokkur vafi á því, að þetta fyrirkomulag er mikið til bóta og getur óbeinlínis orðið til þess að létta þann stuðning, sem bændur ættu að fá eftir þessum lögum. Því að því stærra sem kúabúið er, því minni er styrkurinn vegna fjárpestarinnar. Þá tel ég ekki rétt að gerbreyta því kerfi, sem nefndin hefur smátt og smátt skapað. Það er erfitt að úthluta bótum svo, að öllum líki, en ég er ekki í vafa um, að með þeirri samvizkusemi, sem nefndin leggur í störf sín, kemst hún næst því að úthluta réttlátlega, og hún leggur sig mjög fram um að haga svo styrkveitingum sínum, að þær komi að sem mestum notum og séu sem réttlátastar. Upphaflega, þegar þessi lög voru samþykkt og grundvöllurinn lagður, var gengið út frá því, að bætur yrðu veittar eftir því, hve miklu tjóni bændur hefðu orðið fyrir vegna fjárpestarinnar. Auðvitað er þetta aldrei bætt til fulls, en eftir því, sem kraftar ríkisins hafa leyft, hefur verið reynt að úthluta sem næst því, að það yrðu bætur fyrir orðið tjón. Það er ekki hægt að neita því, að nefndin hefur á ýmsum sviðum orðið að ganga lengra og hefur reynt að veita þeim, sem fátækastir eru, öllu meiri styrk en öðlum, og tel ég ekki hjá því komizt að haga þannig störfum áfram. Hins vegar, ef grundvellinum væri kippt undan því bótakerfi, sem nefndin hefur skapað, eins og ætlazt er til í frv. á þskj. 11, þá tel ég það stórt spor aftur á bak í þessu. Það er ætlazt til þess í frv., að veittur sé uppeldisstyrkur, kr. 25.00, á hvert lamb, sem sett er á á þessum svæðum, jafnvel þótt veikin hafi ekki komið til einstakra manna á svæðinu, og er ætlazt til, að það verði aðalbæturnar, en nú vitum við, að svo er komið, að fjárstofn manna er mjög misstór á þessum svæðum. Menn hafa haft mismunandi krafta til þess að halda búinu við og jafnvel kaupa í skörðin. Þeir, sem sterkir hafa verið, hafa nokkurn veginn getað haldið búum sínum við, en hinir orðið svo að segja fjárlausir. Ef nú frv. hv. þm. A.-Húnv. yrði samþ., lenti styrkurinn óhjákvæmilega mest til þeirra, sem fjársterkastir eru og ríkastir, en menn fengju þeim mun minna sem þeir væru fjárfátækari, og það er því ekki nokkur vafi á því, að hér er beinlinis verið að lækka styrkinn til hinna fátækari, því að vitaskuld yrði það þannig; að þegar menn eiga vissan ákveðinn styrk til þess að ala upp lömb sín, mundu þeir setja á þau lömb, sem þeir gætu, til þess að fá uppeldisstyrkinn. Það gæti farið þannig, að þeir mundu lóga meiru annars, því að ef þeir eru vissir um að geta fengið 25 króna styrk fyrir hvert lamb, setja þeir á til þess að njóta þessa fjár. Nú er það þannig, að þeir, sem hafa sterkan stofn eða eru búnir að koma sér honum upp, selja á hverju hausti til bænda, sem setja á, og samkvæmt þeim reglum, sem nú gilda, fá þeir líka styrk, en mér skilst eftir þessu, að þeir mundu ekki setja á, og yrði þetta beint og óbeint til þess að bæta aðstöðu hinna ríku, en draga úr aðstoðinni til þeirra, sem fjárfátækastir eru. Ég hef rætt þetta mál töluvert við sauðfjársjúkdómanefndina og minnzt á ýmislegt við hana, sem ég hef orðið var við, að menn á sjúkdómasvæðinu eru óánægðir með, og veit ég, að nefndin tekur mikið tillit til allrar rökstuddrar gagnrýni á störfum hennar. Nefndin hefur m.a. gert þær breyt. við viðhaldshundraðshlutann, sem dreginn er frá áður en uppeldisstyrkurinn kemur til greina, að færa hann niður í 15%, og er þetta stór bót frá því, sem áður var. Sömuleiðis hefur nefndin tekið upp þá reglu að veita ungum mönnum, sem eru að koma sér upp fjárstofni, hliðstæðan styrk við eldri bændur. Þá veit ég enn fremur, að nefndin hefur í undirbúningi að styrkja þá, sem fátækastir voru, þegar veikin kom í fé þeirra, og veita þeim aukauppeldisstyrk á allt að 20 fjár. Tel ég þetta sömuleiðis mikið til bóta á hinni úthlutunarreglunni og álit, að það mundi bæta úr þeim kurr, sem er á sjúkdómssvæðunum, einkum hjá hinum fátækari bændum. Þannig tel ég þær umbætur, sem nefndin gerir nú, svo mikið til bóta, að ekki sé ástæða til að fara að binda hendur hennar, sem yrði gert með lögum, ef þetta frv. verður samþ. Þetta mál er svo vandasamt í framkvæmd, að það er ekki hægt að rígbinda það í lögum, nema illt hljótist af, og tel ég nefnd þá, sem hefur þetta mál til meðferðar, verða að hafa rúmar hendur til þess að geta framkvæmt það, og hygg ég, að það mundi sýna sig, að þótt horfið yrði til þess ráðs, sem ætlazt er til hér í frv. um úthlutun bótafjárins, að við fengjum ekki meira réttlæti en við höfum. Af þessum ástæðum og fleirum, sem ég sé ekki ástæðu til að rekja hér, leggjum við til, að málið verði afgreitt með svo hljóðandi rökstuddri dagskrá: „Með því að neðri deild Alþingis er í höfuðatriðum samþykk þeim starfsreglum, sem sauðfjársjúkdómanefnd fylgir í úthlutun bótafjár, og telur þær breytingar, er hún hefur' gert á þeim undanfarið, eðlilegar, og í trausti þess, að hún sjái sér fært að bæta enn aðstöðu þeirra bænda um uppeldi sauðfjár, er fjárfæstir voru, er veikin kom í fé þeirra, eða hófu búskap eftir þann tíma, sér hún ekki ástæðu til að samþykkja frumvarp þetta, og tekur því fyrir næsta mál á dagskrá.“

* Frsm. minni hl. (Jón Pálmason): Þetta mál er nú búið að liggja æði lengi fyrir Alþingi og hefur þegar valdið nokkrum deilum utan þings. Bæði í sauðfjársjúkdómanefnd og á búnaðarþingi hefur það verið rætt, svo að dögum skiptir. Meiri hluti landbúnaðarn. byggir skoðun sína algerlega á afstöðu sauðfjársjúkdómanefndar og meiri hluta búnaðarþings, því að þar var meiri hl. og minni hl. Þetta er ekkert undarlegt, en ég tel, að þegar um mikið mál er að ræða, verði Alþingi að fara sínar eigin götur, án tillits til þess, hvort þessi eða hin stofnunin er með á nótunum eða ekki. Þess vegna lít ég svo á, að þeim rökum, sem fram hafa komið frá sauðfjársjúkdómanefnd og búnaðarþingi, beri að taka með varúð. Það er auk þess ekki svo undarlegt, að þessum breytingum sé ekki vel tekið á þessum stöðum, þar sem ætlazt er til að kippt sé fótunum undan því kerfi, sem sauðfjársjúkdómanefnd hefur sett sér og viljað starfa eftir. Auk þess ber að taka það til greina, að sauðfjársjúkdómanefnd og bú naðarþing hafa hina sömu stefnu í sauðfjársjúkdómamálum, nefnilega að keppa beri að því, fyrr en síðar, að skera niður allt fé á þessum svæðum og aðliggjandi sveitum. Miðað við þessa stefnu er það eðlilegt, að þeir, sem vilja fella, vilji ekki stefna að því að koma upp nýjum stofni. En tildrög þess, að ég flutti þetta frv. ásamt hv. þm. Dal., eru þau meðal annars, að aðalfundur búnaðarsambands A.-Húnv., þar sem þessi mál voru rædd., samþ. með öllum greiddum atkv. að skora á Alþingi að breyta þessum l., og það er það, sem hér er farið fram á. Þau mótmæli, sem fram komu í nál. meiri hl. og í framsöguræðu hv. þm. Mýr., er þannig vaxin, að þeim er að nokkru leyti svarað í nál. minni hl. á þskj. 243, en ég skal þá fara fáeinum orðum um þá aðalþætti málsins, sem hér um ræðir. Til þess að vekja athygli á því, á hvaða rökum þessi mótmæli eru byggð, vil ég benda á það, að þessir menn vilja leggja niður styrk, sem greiddur hefur verið undanfarin ár til vegaframkvæmda. jarðabóta og nýrra umbóta. Nú er það svo, að til þessara hluta hefur verið varið miklu fé, en ég tel mjög óeðlilegt, að það sé verið að greiða í tilefni af mæðiveiki og garnaveiki, vegna þess að þær fjárhæðir, sem til þess eru látnar, eiga að fara eftir hinum venjulegu leiðum. Ég veit, að hv. fjvn. hefur á undanförnum árum tekið verulegt tillit. til þess, hvort þannig væri ástatt í viðkomandi héruðum, að þörf væri meiri atvinnu en ella vegna þessa fjárdauða. Ég hef leyft mér að bjóðast til þess, ef samkomulag hefði getað um það orðið, að fella niður vaxtastyrk af slíku fé, ef mönnum skyldi vaxa í augum þær fjárhæðir, sem frv. gerir ráð fyrir, að menn fái úr ríkissjóði til uppeldisstyrks samkv. því frv., sem hér liggur fyrir. Ég hef ekki séð ástæðu til þess að leggja fram till. uni að leggja þann styrk niður vegna þess, að ekki er útlit fyrir, að samkomulag geti orðið um afgreiðslu málsins. En vaxtastyrkurinn er svo útlits nú orðið, að það eru í mörgum tilfellum mjög vel efnaðir menn, sem fá mest af honum, ef þeir hafa stóran rekstur og miklar skuldir, því að það fer ekki alltaf eftir því, hvað efnahagur manna er góður, hvort þeir skulda mikið eða lítið. En í mörgum tilfellum fá fátækir menn engan vaxtastyrk, af því að þeir skulda ekki nema litlar upphæðir. Hvort það sé rétt að breyta þessu bótafé, er höfuðágreiningsefni þessa máls, og það er þannig vaxið, að ágreiningur er um það, hvort það á að verr; á valdi Alþ., hvernig þessu fé er úthlutað, eða hvort það á að vera á valdi einnar nefndar. á undanförnum árum hefur meira og minna verið farið inn á það svið, að vald Alþ. hefur verið flutt í hendur einstakra nefnda, sem með það hafa að gera að úthluta peningum og afgreiða málefni, sem beinlínis heyrðu áður undir Alþ. sjálft. Ég tel þessar aðferðir ekki til fyrirmyndar og tel miklu réttara að hafa þá aðferð, sem ég fer fram á, að það sé ákveðið í l., hvernig þessu fé skuli úthlutað. Að það sé rétt, sem hv. frsm. meiri h). talaði um, að með þessu fengju þeir meiri bætur, sem efnaminni eru, er mjög fjarri sanni, því að það er alveg öfugt. Hér er farið fram á að hafa sama og enga takmörkun á því fé, sem megi veita sem uppeldisframlag til manna, og ég hef boðið meiri til. n. að færa það hámark niður, ef n. hefði getað gengið inn á regluna að öðru leyti. að þetta sé stórt spor aftur á strik, geta þeir menn sagt, sem vilja halda í það, að skipta þessu í fjölda marga smástyrki, en leggja ekki aðaláherzlu á það að hjálpa mönnum til þess að koma fénu upp aftur. En það er grundvallaratriði þessa frv. að koma því til leiðar, að ungir menn í sveitum landsins fái til þess betri aðstöðu en verið hefur að stunda búskap og koma á stofn sauðfjárrækt. Það er mesti misskilningur, að þessir ungu menn hafi ekki orðið fyrir neinu tjóni af völdum veikinnar, þó að ekki hafi drepizt fé hjá þeim. Í sumum sveitum hefur það verið þannig, að þessir ungu menn hafa ekki alið upp neitt fé á undanförnum árum, og það er þess vegna stórkostlegt tjón, sem beinlínis og óbeinlínis stafar af þeim faraldri, sem hér um ræðir. Um önnur atriði skal ég ekki fara mörgum orðum, en é g vil geta þess, að í nál. mínu er talað um það, hvernig aðstaðan er fyrir menn, eins og t. d. horfir í mínu héraði, A.-Húnavatnssýslu, að ala upp fé og fjölga því. Það virðist vera aðalmótstaðan hjá sauðfjársjúkdómanefnd og meiri hl. landbn. gegn þessu máli, að það sé hætt við því, að þetta verði misnotað á þann hátt, að fénu muni fjölga of fljótt og farið yrði að drepa veturgamlar gimbrar. Þetta er fjarstæða, sem ekki kemur til greina, eins og enn horfir. Í mínu héraði fórst af völdum mæðiveiki á. s.l. ári um 6 þús. fjár, og tjón, sem áætlað er af völdum hennar, var nokkuð á fimmta hundrað þús. kr. Þær bætur, sem komið hafa, eru því ekki nema brot af því mikla tjóni. sem þarna var um að ræða. Þá var hv. frsm. meiri hl. að tala um það, að það hefðu verið gerðar nokkrar umbætur á reglum sauðfjársjúkdóman. með því að færa gjaldið úr 20% niður í 15%, og þannig hefði skapazt aðstaða fyrir uppvaxandi menn, að því er þetta snertir, og það skal játað - og því má slá föstu -, að þær breyt. hafa orðið nokkuð til bóta og spor í rétta átt. Ég skal þó til sönnunar því, að þessar breyt. á reglum sauðfjársjúkdóman. koma ekki að fullnægjandi notum, að því er snertir unga menn, skýra frá því, hvernig útkoman yrði, ef farið yrði eftir því, sem lagt er til í nál. meiri hl. Ég hef tekið saman yfirlit yfir framlög til 47 ungra manna í mínu héraði, og niðurstaðan af því er sú, að þessir 47 menn hafa sett á á s.l. ári allt að 20 lömb, og þeir hafa fengið uppeldisframlag að meðaltali á 6 lömb hver. Það eru einmitt þessir menn, sem ég er að fara fram á, að fái uppeldisframlag á öll sín lömb. Og ég býst við því, að ef þeir fengju það, þá mundi það verða þeim hvöt til þess að fjölga fénu. Með því, að það sé svo farið með þessa menn, sem verið hefur eftir reglum sauðfjársjúkdóman. og lagt er til í nál. meiri hl., verður óánægjan svo mikil, að hún veldur því, að þessir menn flytja burt úr sveitunum. Mér þótti rétt að draga þetta fram, svo að það komi greinilega fram, hvað það er, sem fyrir okkur flm. frv. vakir. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri að sinni, en ég vil þó segja það, að mér þykir það furðu gegna, að sumir þeir menn, sem ekki hafa bingað til getað fallizt á, að það væri rétt framtíðarstefna á þessu sviði að skera niður fé á öllum veikindasvæðum, skuli ekki vilja koma í veg fyrir það, að áframhaldandi vonleysi grípi um sig í okkar sauðfjárrækt á þeim sviðum, sem verst er farið.

*Bjarni Bjarnason: Ég bjóst við því, að hv. 5. þm. Reykv. mundi kveðja sér hljóðs og mæla með þeirri brtt., sem hann á hér á þskj. 372, síðan ætlaði ég að lýsa brtt. minni. sem ég hef flutt við þá brtt. En þar sem þessi hv. n. er fjarstaddur, þá get ég sagt ástæðuna fyrir því nú þegar, að ég hef flutt þessa brtt., sem er á þskj. 385. Mér er kunnugt um það, á sama hátt og hv. 3. þm. Reykv., að hingað kom n. manna frá Ólafsvík til þess að ræða við fjvn. um væntanlega virkjun. og ég minnist þess, eftir þeim upplýsingum, sem þeir gáfu okkur, að þá kostaði þessi virkjun allmiklu meira en gert er ráð fyrir í till. hv. 5. þm. Reykv., og ef ég man rétt, þá fóru þeir fram á ábyrgðarheimild. sem nam allverulega hærri upphæð. Þessi virkjun, sem gert er ráð fyrir, að verði fyrir Ólafsvík og Sand á Snæfellsnesi. kostar, samkvæmt fyrstu áætlun, sem var 700 hestöfl. 1 millj. kr., miðað við verð í Englandi. Nú hefur þessari áætlun verið breyt úr 700 í 1000 hestöfl. og efnið, sem verðið er nú miðað við, er frá Bandaríkjunum. Þetta tvennt, að gert er ráð fyrir, að virkjunin verði aukin úr 700 upp í 1000 hö. og enn fremur, að miðað er við Bandaríkjaefni. veldur því, að þessi virkjun kostar a.m.k. 11/2 millj. kr. vegna þess, að mér var kunnugt um þetta virðist mér brtt. hv. 5. þm. Reykv. ófullnægjandi og leyfi mér því að bera fram brtt. á þskj. 388, að í staðinn fyrir 1 millj. kr. komi 11/2 millj. og vildi ég vænta þess. að hún yrði samþ.

*Jón Pálmason: Ég hef leyft mér að bera fram brtt. við þetta frv., og er hún á þskj. 378. Í þessari brtt. er farið fram á, að þessi heimild nái einnig til Höfðahrepps og vindhælishrepps, ef hún kemur til framkvæmda. S.l. haust fór fram athugun á aðstöðu á þessum stað, og var hún framkvæmd af verkfræðingi frá rafmagnseftirliti ríkisins, og eru þær athuganir í tvennu lagi. Annars vegar var virkjun á Hallá, og er hún talin frekar vatnslítil en getur þó komið til greina, og hljóða áætlanir, sem þar koma til greina, upp á 440 þús. kr. Hin áætlunin var gerð um virkjun á Laxá, og er kostnaður við virkjun á henni áætlaður 460 þús. kr., miðeð við 200 hestafla stöð. Þessar áætlanir eru miðaðar við enskt efni, og má því gera ráð fyrir, að þetta verði talsvert dýrara, þar sem nú verður að miða við efni frá Bandaríkjunum. Ég vil vænta þess, að hv. þd. líti með velvilja á þessa till. og geti samþ. hana á sama hátt og hinar tvær till. sem hér liggja fyrir.

*Eiríkur Einarsson: Ég sé, að samkv. frv. þessu og brtt. þeim, sem fyrir liggja, eru komnar fram allmargar óskir, víðs vegar að af landinu, um heimildir til ábyrgðar fyrir lánum til rafveituframkvæmda, og tel ég ekki mitt hlutverk að gera þar á nokkurn hátt upp á milli. Þar sem margir hv. þm. hafa orðið til þess að óska eftir ábyrgðarheimild ríkisins fyrir þessum lánum, þá fannst mér sanngjarnt að fara fram á slíka heimild fyrir væntanlega rafveitu til Selfoss, Stokkseyrar og Eyrarbakka. Það mun vera óumdeilt, að rafleiðsluskilyrði eru þarna örugg fyrir hendi og fullnægja fjölda fólks. or rannsakað er til hlítar af fagmönnum ríkisins, að þessi rafveita muni bera sig. Frv. um rafveitu þessa mun hafa orðið að l. á Alþ. í dag, þ.e.a.s. rafveitu til kauptúnanna í þéttbýlinu austanfjalls. Selfoss, Eyrarbakka og Stokkseyrar. Ég skal taka það fram, að það er ekki víst, að þessi rafveita þurfi á slíkri heimild að halda, en yfirleitt er alltaf gott að hafa slíka ábyrgðarheimild frá ríkinu til staðar, ef til hennar þarf að taka. Þó að þessar tölur, sem hér liggja fyrir, séu samtals nokkuð háar fjárhæðir, þá finnst mér í rauninni ekkert ægilegt við það, þar sem um slíkt þjóðþrifamál er að ræða sem þessi rafveitumál. Ef brtt. mín verður færð í letur, þá geri ég ráð fyrir, að hún hafi til þess fullan rétt að fylgjast þarna með. Ég vil leyfa mér að tilkynna. með leyfi hæstv. forseta, að ég er hér með brtt. við frv., sem er búið að afhenda til prentunar. en er ekki komin úr prentun, og vil því leyfa mér að bera fram skrifl. brtt. við 1. gr., sem er á þessa leið: „og allt að 1 millj. kr. lán til rafveitufélags í Árnessýslu, til rafmagnsveitu frá orkuveri Sogsins til kauptúnanna og annars þéttbýlis í neðanverðri sýslunni.“ Ég vil taka það fram, að þar sem ég hef nefnt allt að 1 millj. kr., þá er það að vísu enginn hnitmiðun á því milli, þannig að það hefur engan möguleika í sér til þess að vera hnitmiðað. Ég hef í brtt. minni nefnt upphæð, sem gera má ráð fyrir, að sé rífleg. en það ætti ekki að koma að sök, þó að áætlað sé ríflega, heldur þvert á móti, því að ríkisstj. hefur það alltaf í hendi sér að veita ekki meira fé en nauðsynlegt er. Ég vil þá leyfa mér að afhenda hæstv. forseta hina skriflegur brtt. mína.

Forseti (JörB): Hv. þdm. hafa nú heyrt þessa skrifl. brtt., sem hv. 8. landsk. þm. hefur afhent mér, en þar sem deildin er ekki ályktunarfær í svipinn, mun ég fresta að leita afbrigða um hana.

Frsm. (Skúli (Guðmundsson): Eins og þetta frv. er nú, hefur það að geyma heimild fyrir ríkisstjórnina um að ábyrgjast lán til rafveituframkvæmda. sem nema 51/2 milljón króna. Nú er til viðbótor brtt. um ábyrgðarheimild sem nemur 4 milljónum kríma. eða eitthvað nálægt því. þannig að hér er um nokkuð stórt mál að ræða. Nú tel ég það ekkert undarlegt. þótt slíkar tillögur komi fram. Það er alkunnugt. að undanfarin ár hefur ríkið gengið í ábyrgðir fyrir alla stærstu kaupstaði landsins fyrir slíkum lánum. Og er þá eðlilegt, að fram komi tilmæli um slíkan stuðning bæði frá kauptúnum og sveitarfélögum, sem ráðast í slíkar framkvæmdir, en ég vil benda á, að mér þykir óviðkunnanlegt, að fluttar séu brtt., eftir að málið er komið frá þeirri nefnd, sem hafði það til athugunar, og jafnvel skriflegar brtt. við síðustu umr. málsins. Ég vil skjóta því til forseta, að hann taki málið út af dagskrá og fresti því, þannig að fjhn. geti haft málið til umr. og kynnt sér það. sem fyrir liggur um rafvirkjunarframkvæmdir.

Forseti (JörB): Ég mun verða við þessum tilmælum, þegar þeir hafa lokið máli sínu, sem nú eru á mælendaskrá.

*Bjarni Bjarnason: Það er sjálfsagt ástæða til þess að þakka fyrir það, þegar einstaka þm. taka sig fram um að flytja tillögur fyrir sérstök kjördæmi, og er sjálfsagt að þakka hv. 8. landsk. fyrir að flytja till. varðandi kjördæmi mitt. Mér þykir undarlegt, að hann kemur með þessa till., því að í gær, þegar ég var að athuga með Ólafsvík og Sand, var hann að skyggnast í það, og sýndi ég honum tillöguna, og segi ég við hann, að það þurfi ekki að koma með ábyrgðarheimild fyrir Árnessýslu, því að þeir hafi nóg fjármagn, og segir hann þá: „Já, þeir bera sig borginmannlega.“ Ekkert annað. Ég veit, að hann ber mikla umhyggju fyrir sýslunni og hefur boðið sig þar fram, en mér finnst óþarfi af honum að koma með þessa tillögu, eftir að við höfum vitað, að þetta félag hefur nægilegt fjármagn. Hitt skaðar auðvitað ekki, að ábyrgðarheimildin sé til fyrir þessu verki, ef til þarf að taka. En þetta sýnir aðeins, hvernig blær verður á þinginu, ef við eigum eftir að lifa það, að þingmenn í tvímenningskjördæmum verði sinn úr hvorum flokki. Við höfum satt að segja um nokkur ár haft nóg af þessum uppbótarþingmönnum, sem hafa elt þingmenn á röndum með yfirboðum og undirferli, - því að ég býst ekki við, að þm. neiti því, að þetta hafi farið okkar á milli í gær og ekki batnar, þegar þar við bætist, að tvímenningskjördæmin fá sinn manninn af hvorum flokki. Annars mæli ég með því, að þessi till. verði samþ., því að alltaf er til bóta, að ríkisstj. hafi þessa heimild.

* Frsm. (Emil Jónason): Eins og fylgiskjöl þau, sem prentuð eru með grg., bera með sér, þá hafa iðnn. borist allmörg erindi frá ýmsum iðnfélögum það, að ýmis ákvæði tollskrárinnar væru óréttlát í þeirra garð. 1. sendi þessi erindi tollstj. til umsagnar, og er umsögn hans einnig prentuð með grg. Tollstj. leggur til, að ein aths. iðnrekenda verði tekin til greina, þ.e.a.s., að tollur af bókbandsvélum verði færður niður í 8% úr 30% og sé það gert til samræmis við það, sem gildir um aðrar vélar. Þessari breyt. vill n. mæla með. Öðrum óskum um breyt. á þessum ákvæðum tollskrárinnar treystir n. sér ekki til að mæla með. Ég vil vænta þess, að hv. d. sjái sér fært að afgr. þetta mál fljótlega. svo að það fái fulla afgreiðslu á þessu þingi.

*Garðar Þorsteinsson: Ég og hv. 6. þm. Reykv. (JGM) berum fram brtt. við þetta frv., og er brtt. okkar á þskj.. 359, í tveim stafl. Fyrri brtt. er um það að stytta tímann, sem hægt er að gera læknakandidötum það að skyldu að vera aðstoðarhéraðslæknar eða gegna læknisstörfum í héraði, úr 6 mánuðum í 4 mánuði. Hin brtt., þ.e. síðari málsliðurinn, er um það, að launin, sem þessir aðstoðarlæknar skuli hafa, skuli hækkuð úr 400 kr. á mánuði upp í 500 kr. á mánuði, auk dýrtíðaruppbótar, og séu þá greiddar 400 kr. af því frá ríkissjóði, eins og nú er ætlazt til, en þessum læknum séu svo tryggðar 100 kr. á mánuði annars staðar frá. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, gengur út á það, að það sé heimilt að gera það að skilyrði fyrir því, að læknakandidatar fái ótakmarkað lækningaleyfi, að þeir hafi gegnt læknishéraði eða aðstoðarlæknisstörfum hjá héraðslækni í allt að 6 mánuði að loknu námi. Og ástæðan fyrir því, að þetta frv. er komið fram, mun vera sú, að erfitt mun hafa verið að fá lækna í ýmis héruð, sem hafa verið læknislaus, og eins það, að héraðslæknar hafa ekki getað fengið læknakandidata til að vera hjá sér. Með þessu móti, sem í frv. má sjá, á svo að þvinga það fram, að læknakandidatar taki við þessum störfum um ákveðinn tíma, og það á að gerast með þeirri aðferð að neita þeim að öðrum kosti um lækningaleyfi. Ég dreg nú nokkuð í efa, að þetta sé rétt leið til þess að bæta úr þessari annmarka. Það er a.m.k. svo, að Læknafélag Reykjavíkur hefur skrifað Alþ. bréf, þar sem það af ýmsum ástæðum mælir gegn því, að þetta mál verði samþ. Í fyrsta lagi telja þeir félagsmenn, að þetta nýmæli muni að vísu geta þvingað marga unga lækna til þess að vinna að þessum störfum, en samt sem áður muni þetta ekki bæta úr þeim vandkvæðum, sem eru tilefni þessa frv., því að naumast þurfi að búast við, að lækna kandidatarnir, sem gegn vilja sínum fari í slik embætti, muni ílengjast í héruðunum fram yfir þann nauðungartíma, sem þeir væru skyldaðir til að gegna störfum í héruðunum, auk þess sem þessi skyldukvaðartími sé mjög langur, og að þess sé krafizt af þessum mönnum (læknunum), að þeir þurfi að sigla og vinna við spítala erlendis, og í það fari jafnvel nokkur misseri. Það má þess vegna segja, að þessir menn séu orðnir gamlir, þegar þeir loks geta farið að gefa sig við sínu eiginlega lífsstarfi hér heima, eftir langt og dýrt nám. Og þeir kandidatar, sem taka að sér læknishéruðin, eiga að leggja sér sjálfir til lækningaáhöld, a.m.k. í mörgum tilfellum, sem eru mjög dýr. Við, hv. 6. þm. Reykv. og ég, sem berum fram þessa brtt., viljum samt sem áður ekki skilyrðislaust beita okkur á móti þessu frv., af því að það kann að vera nokkur nauðsyn á ákvæðum í þessa átt. En við viljum, að tíminn sé ekki 6 mánuðir, sem ákvæði þessara l. miðast við, heldur 4 mánuðir. Það hlýtur þó að bæta nokkuð úr, en er þar hins vegar gengið nokkuð til móts við óskir læknanemanna. Ég get ekki fallizt á, að nauðsyn sé á að þvinga þá til þess að gegna þessum störfum lengri tíma. A.m.k. finnst mér ekki sanngjarnt að gera það að skilyrði fyrir ótakmörkuðu lækningaleyfi, að þeir gegni þessum störfum í 6 mánuði. Í l., sem hafa verið afgr. eða eru í þann veginn að verða afgr. frá þessu þingi (50. mál.), er gert ráð fyrir því, að læknakandidatar fái sem aðstoðarlæknar 400 kr. í laun á mánuði úr ríkissjóði. Virðist ekki vera nema sanngjarnt, ef læknakandidatar eru þvingaðir gegn vilja sínum til að gegna þessum læknisstörfum að afloknu löngu og dýru námi, að þeir fái þá nokkrar sárabætur með því að fá aukin laun fyrir það. Og þess vegna er síðari stafl. brtt. okkar fram fluttur, um það, að þeim verði tryggðar a.m.k. 100 kr. á mánuði annars staðar frá en frá ríkissjóði eftir hinu frv. um þetta mál. Og þá er till. okkar hugsuð þannig, að um leið og. landlæknir semur við læknakandidat um að fara sem aðstoðarlæknir út í hérað, þá tryggi landlæknir kandidatinum með samningi a.m.k. þessar 100 kr. auk hinna 400 frá ríkissjóði. En ef þetta hérað, sem læknakandidatinn fer í, er ekki skipað, þá fái læknakandidatinn a.m.k..500 kr. úr ríkissjóði á mánuði. Ég veit af viðtali við ýmsa læknanema, að þeir telja nokkra bót í þessu, ef þeir fá hækkuð laun sín. Það er sitt hvað að fara - viljugur út í slíkt starf sem þetta, sem hér er um að ræða, eða fara í það nauðugur, og má því ekki minna vera en að læknakandidötum sé bætt það upp, og þá helzt með launaviðbót, ef þeir eru þvingaðir til þess að takast slík störf á hendur. Og að því miðar þessi brtt., sem ég vænti því, að verði samþ., því að hún er á fyllstu sanngirni byggð.

*Helgi Jónasson: Frv. þetta á þskj. 92 er nú búið að vera fyrir hv. Ed. og fékk þar góða afgr., svo að ég vænti þess sama í þessári hv. d. Það er rétt, sem hv. 7. landsk. tók fram, að í l. þessum er um nokkra þvingun að ræða, ef ákvæðum er fylgt fram. En þetta er af nauðsyn, því að það hefur reynzt ákaflega erfitt að fá lækna út í héruðin. Og þessa heimild á alls ekki að nota, nema brýna nauðsyn beri til. Því er margbúið að lýsa yfir. Um brtt. skal ég ekki fara mörgum orðum, en mér sýnist þær heldur óþarfar. Ég get ekki séð, að það skipti miklu máli fyrir kandidata, hvort þeir eru skyldaðir til þessarar þjónustu í 4 eða 6 mánuði. Það var fyrst talað um eitt ár, og þótti ýmsum ekki of langur tími, en til samkomulags við lækna og kandídata var horfið að því að stytta tímabilið í 6 mánuði. Um launakjörin, sem hv. þm. var að tala um, er það að segja, að byrjunarlaun eru ákveðin upphæð, og mundu þeir, sem fara í héruðin til þessara starfa, fá þau og tekjur fyrir læknisvitjanir að auki. Sé ég ekki, að þeir séu verr tryggðir en aðrir læknar, sem þessu verða að sæta, og getur ekki talizt illa farið með ungan lækni, þó að hann sitji við sama borð og læknirinn, sem í héraðinu hefur verið. Í lakari héruðum fá menn strax launahámark, og það mundu kandídatar líka fá. Í þessum fámennu héruðum, sem helzt vantar lækna, eru því launakjörin mjög sæmileg. Þeir hafa líka læknisbústað með góðum kjörum, og sumir áhöld og lyf, sem ríkið leggur til. Þá talaði hv. 7. landsk. um bréfið frá læknum í Reykjavík. Ég hef ekki séð bréfið, en mér er kunnugt, að ýmsir læknar hér eru alls ekki á móti þessu og telja þetta sanngjarnt, eins og kom fram á fundi stúdenta. Og utan af landinu hafa borizt símskeyti frá mörgum læknum, sem eru mjög fylgjandi þessu máli og telja mikla bót, ef frv. yrði að I. Ég tel brtt. ekki stórvægilegar, en tel rétt að fella þær.

*Bergur Jónsson: Ég hef skrifað með fyrirvara undir nál. í þessu máli. Fyrirvarinn er viðvíkjandi því, að ég er sömu skoðunar og hv. 7. landsk., að þar sem læknisnám er langt og erfitt, gæti verið nokkuð hart að gengið að bæta við þessari kvöð, sem farið er fram á. Hins vegar treysti ég því, að þetta verði ekki misnótað, heldur aðeins, þegar brýn þörf er til. Og þess vegna mun ég hætta á það að fylgja þessu frv. Enda lýsti hv. 2. þm. Rang. yfir, að heimildin mundi ekki verða notuð í öðrum tilfellum. Tveir hv. þm. hafa borið fram brtt. við þetta frv. Sú fyrri, að stytta tímann í 4 mánuði, finnst mér ekki stórvægileg. En ef á annað borð á að nota þessa heimild, sýnist mjög meiningarlítið að hafa tímann skemmri en 6 mánuði. Um hitt atriðið er þess að gæta, að með öllum þessum frv., þskj. 59 og 80 og þessu, er verið að reyna að bæta úr þeirri brýnu þörf, sem er fyrir hendi um að fá sæmilegan lækniskost í héruðin úti um landið. Og allir, sem um þetta mál hafa látið í ljós skoðun sína, eru sammála um, að úr þessari þörf verði að bæta. En þessi brtt. er um það að tryggja á sérstakan hátt launakjör þeirra fjögurra aðstoðarlækna, sem gert er ráð fyrir í frv. á þskj. 80, þannig að auk þeirra 400 kr., sem nú eru komnar inn í það frv., að greiða skuli til þessara aðstoðarlækna, skuli einnig greiða 100 kr. annars staðar að, hvort tveggja auk dýr tíðaruppbótar. Ég álít, að þessi breyt. eigi alls ekki við í þessu frv. Sést það bezt á því, að ef svo bæri undir, að til þessara aðstoðarlæknisstarfa, sem gert er ráð fyrir í hinu frv. að stofna til, fengjust reyndir læknar, þá væri ákaflega einkennilegt, að í l. um þá væri eingöngu gert ráð fyrir 400 kr. greiðslu úr ríkissjóði, en hærri greiðslu til hinna ungu manna og óreyndu. Þessi till. átti í raun og veru að koma fram við hitt frv., því að þetta frv. er eingöngu borið fram til þess að reyna að tryggja það, ef í nauðir rekur, að hægt sé að fá menn í þau störf, sem þar um ræðir. Um þessar 100 kr. annars staðar frá er ég í dálitlum vafa, hvort hér er verið að bæta hag þeirra manna, sem hlut eiga að máli. Ég hygg það engum vafa undirorpið, enda upplýst af þeim, sem betur þekkja, að margir héraðslæknar á landinu, og í raun og veru allir, sem mundu þurfa hjálpar þessara aðstoðarlækna, mundu leggja af mörkum meira og minna til þess, og geri ég ráð fyrir, að það yrði meira en 100 kr. pIús dýrtíðaruppbót. Ég er þess vegna í vafa um það, að bæta mundi hag þeirra að setja inn í hvaða frv., sem væri, ákvæði um þetta. Ég efast ekki um góðan tilgang hjá flm. brtt. En ég mun fyrir mitt leyti greiða atkv. á móti þessu. Hins vegar harma ég, að menn skyldu ekki hreyfa þessu í sambandi við fyrra frv., því að þar átti till. heima.

*Garðar Þorsteinsson: Mér þykja mjög einkennileg síðustu orð hv. þm. Barð. Ef þetta er nauðsynlegt til þess að tryggja aðstöðu þessara manna betur, þá getur hv. þm. alveg eins verið með brtt., þó að hún komi við þetta mál. Ég segi, að till. eigi einmitt að koma við þetta frv. Í hinu frv. er ekki gert ráð fyrir því sem skilyrði fyrir lækningaleyfi, að maðurinn gegni héraðslæknisstörfum svo lengi, ekkert á það minnzt. Þess vegna er ekki hægt í því frv. að gera ráð fyrir möguleikum; sem liggja fyrir í allt öðru máli. Það, sem mér virðist okkur greina á, mig og hv. þm. Barð. og hv. 2. þm. Rang., er það, að ég vil gera greinarmun á því, hvort læknirinn er í héraðinu af fúsum og frjálsum vilja, eða hann er skyldaður til þess eftir langt nám gegn vilja sínum, því að annars færi hann ekki að stunda lækningar. Hv. þm: Barð. kvað óskandi, að málið kæmist á það stig, að það væru eldri læknar og reyndir; sem vildu fara í þau störf. Ég er því sammála, en þá fer reyndari maðurinn þangað af því, að hann vill það sjálfur. Og hann er ekki þvingaður til að breyta námsáætlun sinni, eins og ungi læknirinn, sem er kannske á leið að verða sérfræðingur í einhverri grein læknavísindanna eftir sitt 11 til 12 ára nám hér. Það veit enginn, hverju þetta kann að muna fyrir ungan mann, sem þarf að sigla til að menntast í sérgrein sinni, ef hann er tafinn í 6 mánuði. Enda hefur það komið fram hjá þessum tveimur hv. þm., að þetta sé neyðarráðstöfun, sem óskandi væri, að aldrei þyrfti að grípa til. En er þá ekki rétt að hafa heimild þessa í því formi, að sem minnst geti skemmt aðstöðu þeirra, sem kröfunni þurfa að hlíta? Og báðar þessar till. ganga í þessa átt. Önnur styttir vinnutímann úr 6 mánuðum í 4 mánuði, en hin tryggir þeim betri laun. Vera má, að hægt hefði verið að ganga lengra til að bæta aðstöðu þessara manna, og hefði verið þess vert, þar sem allir viðurkenna þetta sem neyðarráðstöfun. Hv. 2. þm. Rang. sagði, að þegar kandídat gegndi héraðslæknisstörfum, félli hann ekki undir þessi ákvæði um laun, heldur launalögin. Alveg rétt. En það er gert ráð fyrir því í þessu frv., að hann eigi að gegna læknishéraði ekki sem settur læknir, heldur aðstoðarlæknir héraðslæknis. Í þessu frv. er sérákvæði um kandídata, að leyfið til læknisréttinda sé bundið skilyrðinu um þessa þjónustu: Og það er eingöngu gagnvart þessum mönnum, sem ég vil hafa lágmarkslaun hærri. Og þó að héraðslæknir greiddi aðstoðarlækni a.m.k. 100 kr. eða meira á mánuði, þá sé ég ekki að saki að hafa þetta í 1. Við skulum hugsa okkur kandídat, sem öðlast vill ótakmarkað lækningaleyfi og fer í stjórnarráðið og til landlæknis, en er neitað, nema hann fari fyrst út á land og gegni aðstoðarlæknisstörfum. Hefur þessi maður aðstöðu til að knýja út svo og svo hátt kaup? Alls ekki, því að hann verður sjálfur allt til að vinna að fá sitt lækningaleyfi. Ég sé ekki, hvers vegna ekki má lögbinda þetta. Þetta ákvæði um launin á að vera í sambandi við þessa gr. 1., því að þetta er sérákvæði; sem þvingar kandidata til að gegna þessu starfi.

*Bergur Jónsson: Það kennir dálítils misskilnings hjá hv. 7. landsk. Í frv. á þskj. 80 er gert ráð fyrir því að bæta úr þörf á læknum til aðstoðarstarfa úti um landið. Það er auðvitað ekki á nokkurn hátt takmarkað við unga menn og óreynda, heldur er meiningin að ná í þá, sem færastir fást. Í frv., sem hér um ræðir, er aftur á móti verið að reyna að gera öryggisráðstafanir til þess, að ef svo fer, að ekki fást aðrir menn í þessi. störf heldur en nýútskrifaðfr kandídatar, og ef ekki er hægt að fá þá nema að skylda þá, þá megi skylda þá. Frá sjónarmiði fólksins úti um landið, sem þarfnast læknanna, hljóta að verá tvö aðalatriði, sem leggja v erður áherzluna á. Annað það, að hafa greiðan aðgang að því að leita læknis; hitt að læknirinn sé slíkur, að verulegt gagn reynist í að leita hans. Aðstaðan úti um landið yfirleitt er svo óskaplega miklu erfiðari fyrir fólkið heldur en í fjölmenninu. í Reykjavík og einstöku stöðum öðrum, þar sem er fjöldi sérlækna og annarra lækna. Það er verið að reyna að draga. úr þessum erfiðleikum dreifbýlisins með þessum l., og ég vil því leggja hina fyllstu áherzlu á, að ekki verði eingöngu lögð stund á að fjölga þessum læknum, heldur að fá færa menn til starfsins. Og þá kem ég að atriðinu, sem hv. ? landsk. virðist misskilja í minni aðstöðu, ég tel ekki rétt að ganga þannig frá löggjöfinni; að tvímælalaust sé, að þótt yngstu og óreyndustu mennirnir veljist í þessi störf, hafi þeir meiri kauptryggingu. en þeir, sem reyndari eru og færari. Þau öryggisákvæði, sem sett eru inn í löggjöfina til þess að veita aðstoðarlæknum nægilega góð kjör, til þess að góðir menn dragist að starfinu, hefðu átt að vera í hinu frv., en ekki eingöngu um þann flokk manna, sem í neyð á að grípa til, ef ekki fást aðrir. Það er að líta allt of einhliða á málið. Ég tel sjálfsagt, að ef beita þarf menn nauðung, þurfi að sjá svo um, að þeim verði sem minnst raun að. En aðalatriðið er að búa svo í. haginn, að fyrst og fremst fáist af sjálfsdáðum æfðir menn, og ekki þurfi neinni nauðung að beita.



Ég vildi fara fram á, að málinu yrði frestað að þessu sinni vegna brtt., sem væntanleg er við frv.

Forseti (JörB): Málið verður þá tekið út af dagskrá vegna beiðni allshn. En ég vona, að því verði flýtt, því að það er búið að taka langan tíma.



Ég hafði ekki óskað eftir að taka til máls, þar sem annar þm. er flm. að brtt. En ég vil geta þess, að ég tel brtt. til bóta og vil mæla með því, að hún verði samþ.