Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Um kl. 1.30, að loknu hádegishléi, fer fram umræða utan dagskrár um stöðuna í sjávarútvegi, kjör sjómanna og fiskvinnslufólks. Málshefjandi er hv. þm. Björn Valur Gíslason. Hæstv. sjávarútvegsráðherra Einar K. Guðfinnsson verður til andsvara. Umræðan fer fram skv. 1. mgr. 50. gr. þingskapa og stendur í hálfa klukkustund.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs undir liðnum um störf þingsins til að ræða einkavæðingu orkufyrirtækja á Íslandi, sér í lagi fyrirhugaða einkavæðingu Hitaveitu Suðurnesja þar sem augljóslega er fyrir dyrum að koma henni úr eigu almennings í hendur einkaaðila og það fyrr en seinna. Málið hefst með þeirri ákvörðun fjármálaráðherra að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja með þeim áskilnaði að aðrir opinberir aðilar megi ekki kaupa þann hlut, heldur verði það að vera einkaaðilar sem eignist hlut ríkissjóðs. Stefnan er mörkuð og undirstrikuð í ummælum hæstv. forsætisráðherra í þinginu á þriðjudaginn þar sem hann upplýsti að orkuréttindi þyrftu ekki endilega að vera andlag sölu Hitaveitu Suðurnesja. Það er nákvæmlega kjarni málsins, að það kemur vel til greina og er meira að segja að því stefnt að þessi réttindi fari úr höndum hins opinbera vegna þess að það er ekki endilega - ef maður færir ummæli hæstv. forsætisráðherra lengra - að þessi réttindi eigi að vera í höndum hins opinbera. Sá er kjarni málsins. Staða málsins er sú að 48,6% í Hitaveitu Suðurnesja eru nú í eigu REI sem að meiri hluta til, þ.e. tveimur þriðju, er í eigu einkaaðila. Fyrir liggja annars vegar yfirlýsingar sjálfstæðismanna í borgarstjórn um að selja hlut borgarinnar í REI þannig að REI verði að öllu leyti í eigu einkaaðila og hins vegar yfirlýsing bæjarstjóra Reykjanesbæjar, sjálfstæðismannsins Árna Sigfússonar, um að skipta Hitaveitu Suðurnesja í tvennt þannig að virkjanir í eigu fyrirtækisins og þá væntanlega réttindin verði færð í sérstakt hlutafélag sem verði að öllu leyti í eigu REI. Gangi þetta tvennt eftir sem sjálfstæðismenn hafa boðað verða öll virkjunarréttindi og virkjanir Hitaveitu Suðurnesja komin í einkaeigu innan skamms. Ég vek því athygli á þessu, virðulegi forseti, og hlýt að spyrja samstarfsflokk Sjálfstæðisflokksins, Samfylkinguna: Ætlar Samfylkingin að láta þetta gerast? Ætlar hún að sitja í ríkisstjórn og láta Sjálfstæðisflokkinn einkavæða orkulindir Íslands?

Herra forseti. Þetta er afskaplega einkennilegur málflutningur hjá hv. þingmanni þegar hann leitar upphafs á þeim málum sem hafa verið í fjölmiðlum að undanförnu í sölu ríkisins á hlut sínum í Hitaveitu Suðurnesja. Áður en sú sala fór fram átti ríkið u.þ.b. 15% í fyrirtækinu og sveitarfélög 85% þannig að það getur varla verið um það að ræða að þar hafi farið fram einkavæðing þegar sá hlutur var seldur. Af því að hann nefndi sérstaklega að það hefði verið skilyrt að sá hlutur yrði ekki seldur opinberum aðilum var það ekki alveg þannig, heldur yrði hann ekki seldur opinberu orkufyrirtækjunum, hvorki Landsvirkjun né Orkuveitu Reykjavíkur. Það var gert út frá samkeppnissjónarmiðum og eftir samráð við Samkeppniseftirlitið til að gæta að því að ekki yrði um of mikinn samruna að ræða á fyrirtækjum á markaði. Þess vegna hafa margir reyndar velt fyrir sér hvers vegna Samkeppniseftirlitið gerði ekki athugasemd við þau viðskipti sem síðan sigldu í kjölfarið þegar Orkuveita Reykjavíkur keypti stóran hlut í Hitaveitu Suðurnesja af öðrum sveitarfélögum. Þau viðskipti sem þarna hafa farið fram hafa að stærri hluta til verið af hálfu þeirra aðila sem áður voru þá sameigendur ríkisins í félaginu og seldu til annarra sveitarfélaga eða þann hluta sem þeir aðilar seldu einkaaðilum. Það sem er hins vegar athyglisverðast í þessu máli er að verðmæti orkufyrirtækjanna hafa komið miklu skýrar í ljós þannig að við vitum miklu betur hvaða verðmæti við höfum í höndunum og þar af leiðandi hvernig við getum ráðstafað þeim í framtíðinni þjóðinni til hagsbóta.

Herra forseti. Ég vil í upphafi þessa máls minna á að þrátt fyrir að ríkisstjórnin hafi á sínum tíma tekið ákvörðun um söluferli sem var væntanlega gert með umboði Framsóknarflokksins og hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar á sínum tíma var það svo að ríkið seldi ekki einkaaðila, heldur keyptu þrjú sveitarfélög, Grindavík, Hafnarfjörður og Reykjanesbær, hlut ríkisins. Það var ekki ríkið sem færði í raun og veru hlutina á markað, heldur voru það sveitarfélög suður með sjó sem tóku ákvörðun um að selja síðan í framhaldinu Geysi Green og önnur sveitarfélög tóku ákvörðun um að selja Orkuveitunni. Í framhaldi af því náðist hluthafasamkomulag í félaginu en ég vil að það liggi alveg skýrt fyrir að þrátt fyrir það söluferli sem ríkisstjórnin tók ákvörðun um á sínum tíma var það þannig að menn nýttu forkaupsrétt sinn. Hann er enn til staðar inni í þessu félagi, forkaupsrétturinn, og hvert og eitt sveitarfélag getur nýtt hann hverju sinni. Ég hef sagt í umræðu um þetta að auðvitað er það ákvörðun til að mynda Vogamanna, Grindavíkur eða hverra sem er að taka upp hvort menn skoði kauptilboð eða sölutilboð þegar þau liggja fyrir. Nú deila menn um hvort sá samruni sem hefur verið kynntur gangi eftir út af því að forkaupsrétturinn er til staðar. Þetta þarf að liggja skýrt fyrir. Hluthafar, hvert og eitt sveitarfélag, sveitarfélögin eða þá Geysir Green, þurfa að taka ákvörðun á faglegum grunni. Það sem við höfum bent á í þessari umræðu er einfaldlega að auðlindirnar hverju sinni eiga að vera í eigu almennings og mér heyrist ekki annað en að það sé góður hljómgrunnur um það á þingi að svo sé, jafnframt að dreifikerfin séu í meirihlutaeigu almennings. Nú er það alveg ljóst að arðsemi af rekstri dreifikerfanna er mjög lítill því að það er bundið í raun og veru hvernig framleiðnin af því verki er. Ég vil hins vegar benda ágætum þingmönnum á það að framtíð Hitaveitu Suðurnesja liggur í landsvæði sem Grindavík, Hafnarfjörður og Vogamenn eiga og þar er verið að sækjast eftir rannsóknum á þessu stigi.

Hæstv. forseti. Það er ekkert einkennilegt að þetta málefni sé tekið upp á þessum vettvangi eins og hæstv. fjármálaráðherra ýjaði að hér áðan. Hér er nefnilega um stóralvarlegt mál að ræða, og hvert er upphaf þessa máls? Það er að 15% hlutur ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja var seldur. Hvernig var hann seldur? Jú, Alþingi veitti framkvæmdarvaldinu heimild, án nokkurra skilyrða, til að selja þessi 15%. Það er grundvallaratriðið í þessari umræðu og allri umræðu um 6. gr. heimildir sem núverandi ríkisstjórn hefur í því fjárlagafrumvarpi sem hún hefur lagt fram. Málið er að salan á Hitaveitu Suðurnesja fór fram af hálfu framkvæmdarvaldsins án þess að opin og lýðræðisleg umræða hefði farið fram í sölum Alþingis um það málefni. Að sjálfsögðu hefðum við þingmenn átt að ræða um það  Hæstv. forseti. 

Herra forseti. Sú einkavæðingarferð sem er nú hafin á orkulindum landsmanna er alveg forkastanleg. Í gildandi fjárlögum fyrir árið 2007 stendur í heimildagrein, með leyfi forseta: „5.1 Að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. 5.2 Að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja.“ Svo mörg eru þau orð. Á grundvelli þessara heimildagreina er síðan Hitaveita Suðurnesja seld. Ríkið selur sinn hlut, 15%, í Hitaveitu Suðurnesja, ekki bara rör og lagnir, heldur líka þær orkuauðlindir, bæði nýttar og ónýttar, sem hitaveitan á og gerir það að skilyrði að opinberir aðilar, sveitarfélög og aðrir, geti ekki boðið í. Sem betur fer hefur Hitaveita Akraness og Borgarfjarðar sloppið enn þá en hún er hér á sölulista við hliðina á Hitaveitu Suðurnesja. Það er líka sóst eftir heimild til þess að mega selja hlut ríkisins sem er 20% í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar. Hver er þar stærsta eignin? Jú, það er einn stærsti hver á Íslandi, vatnsmesti hver í heimi, Deildartunguhver sem með þessari einu setningu fer á sölulista hjá ríkisstjórninni, ríkisstjórn Sjálfstæðisflokksins sem vill allt einkavæða. Samfylkingin segir ekki múkk. Framsókn studdi þetta líka með ráðum og dáð. 

Herra forseti. Mér fannst ansi athyglisvert að hlusta á hv. þm. Birki Jón Jónsson, fyrrum formann fjárlaganefndar, fara yfir þetta mál og dósera hér um það að þingmenn ættu auðvitað að ræða og hefðu átt að ræða frekar um þetta mál þegar tekin var ákvörðun um að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Hvernig var það? Hafði ekki hv. þingmaður tækifæri til þess á þeim tíma sem formaður fjárlaganefndar? Hvar var Framsóknarflokkurinn í þessu máli sem átti tvo ráðherra í sérstakri ráðherranefnd og tvo fulltrúa í einkavæðingarnefnd ríkisins þegar þessi ákvörðun var tekin? Svo kemur hv. þingmaður hér upp og talar um að menn þurfi að ræða málin betur. Framsóknarflokkurinn var í lykilhlutverki í þessu máli við að taka ákvörðun um að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja. Það þýðir ekkert, í ljósi sögunnar, að koma hér upp og segja að menn eigi að ræða hlutina frekar. Hv. þingmaður og félagar hans í Framsóknarflokknum höfðu fullt tækifæri til þess að gera það á þeim tíma sem ákvörðunin var tekin. Svo kemur hv. þingmaður hér og veltir því fyrir sér hvernig borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins ætlar að haga sér í þessu máli. Fólk sem er ekki hér til andsvara. Ég get bara sagt það við hv. þingmann að borgarstjórnarflokkur Sjálfstæðisflokksins tók skynsamlega ákvörðun í síðustu viku um það að selja hlut Orkuveitu Reykjavíkur í fyrirtækinu REI. Á hverju byggir sú ákvörðun? Hún byggir á því að fulltrúar fólksins í borginni eiga ekki að stunda áhættufjárfestingar og spákaupmennsku fyrir reikning umbjóðenda sinna. Þeir sem eru á móti þessu sjónarmiði, eins og mér heyrist að hv. þingmaður sé, 

Hæstv. forseti. Það er nú eðlilegt að þetta sé rætt hér. Þannig er að ég barðist dálítið mikið fyrir því fyrir nokkrum árum að koma frumvarpi í gegnum þingið um ný raforkulög, ef einhvern skyldi reka minni til þess. Það voru nokkur róttæk lög og breyttu mjög miklu um allt raforkuumhverfið. Þau gengu út á það að skipta þessum þáttum upp í sérleyfisþætti og svo samkeppnisþætti. Hvað varðar samkeppnina og þar með virkjanaréttinn þá erum við hreinlega ekki með hann í okkar hendi, Íslendingar, lengur. Það er búið að opna á það gagnvart öllu Evrópska efnahagssvæðinu að fyrirtæki geti komið hingað og einstaklingar og virkjað, svo framarlega sem þeir hafa farið í gegnum allt það ferli sem þarf að fara í gegnum til þess að slíkt sé mögulegt. Mér finnst sumir ágætir þingmenn vera að rugla svolítið saman, leyfi ég mér að segja, þessu með auðlindirnar sjálfar. Hverjir eiga auðlindirnar? Það er tvennt til í því. Annaðhvort eru þær í eigu opinberra aðila, ríkisins, og flestallar auðlindir, flestar mikilvægustu auðlindir okkar eru í þjóðlendum og þar með í eigu ríkisins, en auðlindir geta líka verið í einkaeigu vegna þess að við höfum sett lög á Alþingi sem varða einkaeignarréttinn og því munum við ekki breyta nema með nýjum lögum. Ég á eftir að sjá það, þrátt fyrir hinar digru yfirlýsingar samfylkingarmanna um að auðlindir eigi að vera í eigu almennings, ég á eftir að sjá að þeir nái samkomulagi við Sjálfstæðisflokkinn um að breyta lögunum frá 1998, auðlindalögunum. Menn verða að vera alveg klárir á því hvað þeir eru að tala um þegar þeir tala um auðlindir í eigu almennings, eins og hv. þm. Gunnar Svavarsson sagði áðan. Það hljómar óskaplega fallega en það er dálítið mikil aðgerð að fara í þá breytingu. Ég bíð ákaflega spennt eftir að sjá hvernig það muni ganga að ná samkomulagi við Sjálfstæðisflokkinn 

Herra forseti. Ég tel ekkert óeðlilegt að stjórnarandstaðan taki þetta mál upp í þessum sölum. Hins vegar er það svolítið óeðlilegt að það skuli vera hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson sem gerir það í ljósi þess að hv. þm. Ögmundur Jónasson hefur þegar beðið um utandagskrárumræðu um þetta mál. Ég skal hins vegar svara hv. þingmanni algerlega skýrt fyrir mína parta. Ég hef lýst því yfir margsinnis á síðustu dögum að ég sé með frumvarp í smíðum sem kemur ákveðinni reglu á orkumarkaðinn. Það eru þrír meginþættir sem ég vinn eftir. Í fyrsta lagi að skilja á milli þess sem nú er að lögum samkeppnisrekstur og hins vegar sérleyfisþátturinn. Í öðru lagi að sérleyfisþátturinn eða það sem býr núna við einokun lögbundna eða náttúrulega, dreifing á heitu vatni, köldu vatni, rafmagni og fráveitur, verði að meiri hluta í félagslegri eigu. Fordæmi fyrir því sæki ég í vatnsveitulögin eins og þau eru í dag. Í þriðja lagi, og það svarar kannski spurningu hv. þingmanns, þá er gert ráð fyrir því að þær orkulindir sem í dag eru í samfélagslegri forsjá verði það áfram. Staðan í dag er sú að meginhluti þeirra virkjuðu linda í vatnsafli og jarðgufu sem Íslendingar eiga í dag er í samfélagslegri forsjá og reyndar líka það sem óvirkjað er. Þá gæti hv. þingmaður spurt hvort einhver ágreiningur væri um þetta efni milli Sjálfstæðisflokksins og Samfylkingarinnar. Ég vísa þá hv. þingmanni t.d. í grein hv. þm. Illuga Gunnarssonar í Fréttablaðinu um síðustu helgi þar sem tekið er undir meginpartinn af því sem ég hef hér að segja. Ég skildi heldur ekki orð hæstv. forsætisráðherra í gær með þeim hætti sem hv. þingmaður skildi. En allt um það. Mig langar hins vegar aðeins að koma að þætti Framsóknarflokksins. Það er í hans höndum núna hvort þessi hlutur í Hitaveitu Suðurnesja verður einkavæddur. Ef hann felst á það hjá Reykjavíkurborg að selja hlutinn í REI gæti það orðið að veruleika.

Hæstv. forseti. Ég vil fagna sérstaklega yfirlýsingu hæstv. iðnaðarráðherra um að frumvarp sé á leiðinni þar sem farið verður yfir samkeppnismarkaði í veitufyrirtækjum sveitarfélaganna og sérleyfin. Ég fagna því alveg sérstaklega og tel það mjög mikilvægt miðað við þá þróun sem er að eiga sér stað í landinu og þann atgang allan. 
             Ég viðurkenni það auðvitað, hæstv. iðnaðarráðherra, að ég sat í ríkisstjórn á Alþingi þar sem samstaða var um að selja hlut í Hitaveitu Suðurnesja, 15%. Þegar það var gert hófst mikið ferðalag, kannski meira ferðalag en menn áttuðu sig á á þeim tíma. Þarna mynduðust hærri verð og meiri og sveitarfélögin sjálf fengu auðvitað gullglampa í augun til að losa sig við skuldir og bæta stöðu sína í gegnum þetta. Þar með er þessi mikla veitustofnun farin frá sveitarfélögunum að hluta til yfir á hinn almenna markað. Það er aftur á móti áhyggjuefni. Ég get alveg sagt sem svo hér að það er ekkert víst að ríkisstjórn mín á þeim tíma hafi verið að gera alveg réttan hlut. Við getum líka litið á það þegar Reykvíkingar og Akureyringar seldu sinn hlut í Landsvirkjun til ríkisins að þá var um það samið. Það er öllum heimilt að vera vitrari í dag en þeir voru í gær. Við þurfum að fara yfir þessi mál. Mér finnast áhyggjur sveitarfélaganna í Suðurkjördæmi og þeirra sem eiga í Hitaveitu Suðurnesja og hafa af henni þjónustu, eðlilegar. Mér finnst mjög eðlilegt að ríkisstjórnin og sveitarstjórnarmenn á þessu svæði komi saman og fari yfir þessa nýju stöðu og meti hana út frá hagsmunum íbúa sinna. Við þurfum ekki í sjálfu sér að hafa mikið moldviðri um þetta, aðalatriðið er að finna farsæla lausn sem ég finn að hér vakir yfir þessu þingi. 
             Ég vil líka segja hér að það er skoðun mín að auðlindir háhitasvæðanna á Íslandi eigi að vera samfélagsleg eign Íslendinga. Það er enginn vafi að 

Virðulegur forseti. Ruglið í Ráðhúsi Reykjavíkur síðustu daga sýnir okkur svo ekki verður um villst að Alþingi Íslendinga hefur ekki unnið heimavinnuna sína. Við höfum ekki enn tryggt með lögum ótvírætt áframhaldandi eignarhald almennings á orkuauðlindum landsins og almenningseign á náttúrulegri einokun sem er í veitustarfsemi. Við þurfum að vinda bráðan bug að því vegna þess að annars stefnir hér í sams konar samfélagsdeilur um orkuauðlindirnar næstu árin og hafa skipt þjóðinni upp í fylkingar vegna auðlindanna í hafinu, um kvótakerfið og fiskinn í sjónum. Vegna þess að hér eru undir gríðarlegir hagsmunir, hér hafa orðið miklar breytingar á lagaumhverfinu og við höfum ekki enn sett lögin. Ég bind vonir við að ríkisstjórnin muni vinna hratt að því máli og að Sjálfstæðisflokkur og Samfylking geti í sameiningu tryggt bæði almannahagsmuni í auðlindunum og í veitustarfseminni en um leið skapað einkafyrirtækjum innkomu í orkuiðnaðinn til að nýta þá þekkingu sem þar er til útrásar. Það er hins vegar í besta falli hlægilegt að heyra þingmenn Framsóknarflokksins, að hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni meðtöldum, fara mikinn um þessi mál, því það eru þeir sem síðustu 12 árin áttu að standa þessa vakt. Það eru þeir sem höfðu forustu um lagasetninguna í þessu umhverfi, Valgerður Sverrisdóttir hv. þingmaður, meðal annarra. Það er þó fagnaðarefni að formaður Framsóknarflokksins vilji vera gáfaðri í dag en í gær og við skulum vona að 

Virðulegi forseti. Það hefur að mörgu leyti verið ánægjulegt að hlýða á hv. framsóknarmenn í þessari umræðu koma hér upp og í reynd viðurkenna að sú vinna sem hefði þurft að vinna á sínum tíma fór ekki fram. Það er alveg kórrétt. Sá vandi sem Alþingi stendur frammi fyrir núna er að sú sala sem fór fram og sú þróun sem hefur orðið í kjölfarið gerir það að verkum að nú þarf Alþingi að bregðast við, bregðast við ástandi sem er orðið í stað þess sem hefði átt að vera, að Alþingi hefði brugðist við áður en þessi hlutur var seldur. Þetta eru staðreyndir málsins, þetta er sú staða sem við stöndum frammi fyrir. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson, sem hóf þessa umræðu, spurði einmitt hver væri afstaða Samfylkingarinnar í þessu máli. Hæstv. iðnaðarráðherra hefur gert ágæta grein fyrir því en afstaða okkar er afar skýr. Hún er sú að í dag eru svo til allar auðlindir í eigu almennings eða sveitarfélaga eða ríkisins og þar viljum við tryggja að þessar auðlindir verði áfram. Það er alveg skýrt. Á sama hátt er það alveg skýrt að við viljum tryggja að dreifing og flutningur á orkunni verði áfram í félagslegri eigu. Hins vegar er ljóst að framleiðslan á orkunni getur farið yfir á samkeppnismarkað. Fyrir þessu höfum við talað lengi og staðreyndin er sú að þessi uppákoma, auðvitað er ekki hægt að kalla þetta neitt annað en uppákomu, sem orðin er er þess eðlis að Alþingi þarf að bregðast við ef ekki á að verða hér einhvers konar allsherjarstríð um orkulindir og annað í þessu samfélagi, vatn, hita og rafmagn. Að þessu þarf Alþingi sameiginlega að vinna. Það er alveg ljóst að við þurfum að hreinsa til og 

Forseti vill vekja athygli á því að sú umræða sem hér fór fram er samkvæmt þingskapaákvæðinu um störf þingsins. Það kannski segir hv. þingmönnum eitthvað um það hvort ekki sé ástæða til þess að gera einhverjar breytingar hér á störfum þingsins.

Herra forseti Ég mæli fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2007, 103. máli þingsins á þskj. 103. Með frumvarpinu er lögð fyrir Alþingi endurskoðuð áætlun um tekjur í samræmi við endurskoðaða þjóðhagsspá og tillögur um breytingar á fjárheimildum ýmissa fjárlagaliða ársins 2007. Frumvarpið byggir einnig á endurmati á helstu hagrænum forsendum fjárlaganna, áhrifum af lögbundnum útgjaldaliðum, samningum og ýmsum ákvörðunum ríkisstjórnarinnar um mál sem fram hafa komið eftir afgreiðslu fjárlaga. Í fjárlögum fyrir þetta ár var áætlað að tekjuafgangur ríkissjóðs yrði 9,1 milljarður kr. en nú er áætlað að hann verði 66 milljarðar, eða 5,4% af vergri landsframleiðslu. Aðhald ríkisfjármála verður því mun meira en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir annað árið í röð. Aukinn tekjuafgang má fyrst og fremst rekja til meiri umsvifa og hærri tekna en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga. Er áætlað að tekjur ríkissjóðs verði um 72 milljörðum meiri en áætlað var í fjárlögum eins og nánar verður komið að síðar. Með frumvarpinu er lagt til að útgjöld ríkissjóðs verði aukin um 15,8 milljarða, en bent er sérstaklega á að greiðslur úr ríkissjóði aukast mun minna eða um tæplega 9,7 milljarða. Stafar það af því að nokkuð er um reiknaða liði sem færðir eru til gjalda en kalla ekki á greiðslur úr ríkissjóði. Handbært fé frá rekstri, eða það fé sem regluleg starfsemi ríkissjóðs skilar, er áætlað að verði tæplega 53 milljarðar kr. í stað 6,7 milljarða eins og áætlað var í fjárlögum. Þrátt fyrir það verður lánsfjárþörf ríkissjóðs tæplega 13 milljarðar en reiknað var með tæplega 10 milljarða lánsfjárafgangi í fjárlögum. Stafar lækkunin, sem verður þrátt fyrir hækkun handbærs fjár, nær alfarið af tveimur tilefnum. Annars vegar leggur ríkissjóður Seðlabanka Íslands til 44 milljarða í eigið fé á árinu og hins vegar keypti ríkissjóður eignarhlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun um síðustu áramót fyrir um 30 milljarða kr. Í fjáraukalögum síðasta árs var gert ráð fyrir að þau viðskipti færðust á árið 2006 en samkvæmt samningum tók ríkissjóður yfir eignir og skuldbindingar Landsvirkjunar 1. janúar á þessu ári. Gert er ráð fyrir að heildartekjur í ár verði 448 milljarðar kr. sem er tæplega 72 milljarða kr. hækkun frá þessu ári. Þar af eru skatttekjur tæplega 62 milljörðum meiri, vaxtatekjur 4,6 milljörðum hærri og tekjur af sölu eigna 5,7 milljörðum meiri en áætlað var. Hækkun skatttekna má rekja til breytinga á þjóðhagsforsendum fjárlaga og til niðurstöðu ríkisreiknings 2006. Þannig er því nú spáð að einkaneysla verði 3,9% meiri en forsendur fjárlaga gerðu ráð fyrir sem stafar af meiri hækkun ráðstöfunartekna á mann en spáð var. Er nú gert ráð fyrir að ráðstöfunartekjur á mann hækki um 9,8% frá síðasta ári sem er 1,3% meira en í forsendum fjárlaga. Óbeinir skattar verða því um 26 milljörðum meiri en spáð var og má þar rekja 22 milljarða til meiri tekna af virðisaukaskatti. Beinir skattar á tekjur og hagnað hækka meira eða um 28 milljarða kr., þar af skilar tekjuskattur einstaklinga 15 milljörðum meira í tekjur og fjármagnstekjuskattur 12 milljörðum meira en áætlað var. Hækkun tekna má rekja til meiri hagvaxtar árið 2006 og meiri þjóðarútgjalda árið 2007 en forsendur fjárlaga byggðu á. Nánari grein er gerð fyrir tekjuspánni og forsendum hennar í frumvarpinu. Útgjöld verða 15,8 milljörðum meiri en í fjárlögum. Stærstan hluta útgjaldanna, eða 10,7 milljarða kr., má rekja til ýmissa reiknaðra liða og ákvarðana sem hafa verið teknar til mótvægis lækkun fiskveiðiheimilda í þorskveiðum. Þar af vegur þyngst 4 milljarða reiknuð hækkun á afskriftum skattkrafna í kjölfar endurskoðunar á tekjuáætlun og í ljósi þróunarinnar árið 2006. Þá hækka reiknuð framlög í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga um 1,1 milljarð vegna tenginga framlaganna við tekjur ríkissjóðs, en þar að auki er sérstakt 700 millj. kr. framlag til sveitarfélaga sem standa höllum fæti. Mótvægisaðgerðir kosta samtals 1,3 milljarða á þessu ári og þar til viðbótar kemur 1,2 milljarða kr. stofnframlag til Byggðastofnunar sem ekki er fært til gjalda. Samtals nema því mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar 2,5 milljörðum kr. Eru þær aðgerðir miðaðar við að styrkja atvinnu og menntun á þeim svæðum sem talið er að verði fyrir mestum neikvæðum áhrifum af minni þorskafla. Er gert ráð fyrir að um tímabundinn vanda sé að ræða þar til hægt verður að auka við kvótann. Birt er sérstakt yfirlit yfir aðgerðirnar í greinargerð frumvarpsins sem nema samtals 1,3 milljörðum kr. eins og áður sagði. Aðgerðirnar skiptast í verkefni sem ætlað er að hafa bein áhrif strax og ýmsar aðgerðir sem bæta stöðu sjávarbyggðanna til lengri tíma litið. Aðgerðirnar snúa að einstaklingum, að fyrirtækjum og sveitarfélögum. Þá má nefna að vegna breytinga á reikningsskilum ríkissjóðs er 1,1 milljarður kr. færður til gjalda vegna mismunar á fjármögnunarkostnaði og útlánsvöxtum á lánum til leiguíbúða. Núvirtur vaxtamunur er færður í einu lagi en ekki dreift á lánstímann. Áætlað er að vaxtagjöld verði 1,2 milljörðum hærri en í fjárlögum, þá greiðir ríkissjóður 1,1 milljarði meira í fjármagnstekjuskatt vegna söluhagnaðar af Hitaveitu Suðurnesja og af meiri vaxtatekjum af sjóðsstöðu sem hefur batnað með betri afkomu innan ársins. Aðrir reiknaðir liðir eru sem dæmi aukin fasteignagjöld sem ríkissjóður greiðir, framreikningur á útgjöldum vegna búvörusamninga og áhrif kjaraúrskurðar. Á móti kemur að atvinnuleysi verður minna en spáð var sem lækkar útgjöld um 1,3 milljarða og vaxtatekjur ríkissjóðs verða 500 millj. kr. meiri en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Helstu breytingar á útgjöldum sem eru stefnumarkandi eru hækkandi útgjöld almannatrygginga um tæplega 600 millj. kr. vegna ákvörðunar ríkisstjórnarinnar um að afnema tengingu lífeyris við atvinnutekjur 70 ára og eldri auk þess að ríkisstjórnin ákvað að flýta gildistöku ákvæða í samkomulagi við félag eldri borgara. Loks má nefna sem stefnumarkandi útgjöld að ríkissjóður ákvað að greiða sérstakt 700 millj. kr. framlag í jöfnunarsjóð vegna þeirra sveitarfélaga sem höllum fæti standa. Verða sérstök framlög ríkisins í sjóðinn þá samtals 1,4 milljarðar kr. Herra forseti. Mun ég nú víkja nánar að lánsfjármálum ríkissjóðs árið 2007, skv. 2. og 3. gr. frumvarpsins. Í 3. gr. er farið fram á að lántökuheimildir ríkissjóðs aukist úr 30 milljörðum í tæplega 61 milljarð kr. Munar þar mestu um 26,8 milljarða kr. lántöku vegna kaupa ríkissjóðs á eignarhlut sveitarfélaganna í Landsvirkjun. Að öðru leyti er auknum lánsfjárheimildum varið til að endurfjármagna ríkissjóð. Er gert ráð fyrir að ríkissjóður greiði niður skuldir er nema 33,6 milljörðum þannig að nettólántökur verða 27,3 milljarðar kr. Í 3. gr. er lögð til 27,2 milljarða kr. hækkun á ríkisábyrgðum sem veittar eru aðilum sem hafa heimild til lántöku samkvæmt sérlögum. Þar af eru 21,7 milljarðar vegna meiri lánsfjárþarfar Íbúðalánasjóðs en gert var ráð fyrir í forsendum fjárlaga og 6 milljarðar vegna Landsvirkjunar. Þar munar mestu um 3 milljarða lántöku fyrirtækisins vegna yfirtöku Landsnets á flutningslínum Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja og 2,3 milljarða auknum afborgunum af teknum lánum. Eins og fram hefur komið er áætlað að handbært fé úr ríkissjóði verði tæplega 46 milljörðum kr. meira en áætlað var í fjárlögum, eða samtals 52,6 milljarðar kr. Á móti kemur að áætlað er að fjármunahreyfingar verði neikvæðar um samtals 65,5 milljarða kr. Munar þar mestu um stofnfjárframlög og kaup á eignarhlutum í félögum fyrir 77 milljarða kr. Þar af eru 44 milljarðar kr. aukin stofnframlög til Seðlabanka Íslands og áðurnefnd kaup ríkissjóðs á eignarhlut Reykjavíkur og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun 30,3 milljarðar kr. Þar að auki er gert ráð fyrir að auka eigið fé Byggðastofnunar um 1,2 milljarða kr. og er það hluti af mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar. Þá er gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi til allt að 400 millj. kr. hlutafé í eignarhaldsfélagið e-Farice ehf. vegna áforma um nýjan sæstreng til meginlands Evrópu um Danmörku. Loks er gert ráð fyrir að ríkissjóður leggi fram 150 millj. kr. eigið fé til Matíss ohf., en þar af eru framlagðar eignir umfram skuldir 68 millj. kr. og 82 millj. kr. í reiðufé. Er þar um að ræða hlutafé í samræmi við lög um stofnun félagsins og áætlanir um nauðsynlega eiginfjárstöðu fyrirtækisins við stofnun þess samkvæmt áætlunum Ríkisendurskoðunar þar um. Á móti auknum eiginfjárframlögum í félögum kemur að ríkissjóður seldi á árinu hlut sinn í Hitaveitu Suðurnesja og nam söluandvirðið 7,6 milljörðum kr. Að öllu samanlögðu verður hrein lánsfjárþörf ríkissjóðs því 13,8 milljarðar kr. og eins og áður sagði verða lántökur umfram afborganir 27,3 milljarðar. Þá verða 4 milljarðar greiddir inn á lífeyrisskuldbindingar ríkissjóðs hjá B-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins og staðan við Seðlabanka bætt um 9,5 milljarða kr. Herra forseti. Hef ég nú rakið helstu efnisatriði frumvarpsins sem sýna að staða ríkissjóðs er sterk og mun betri en fyrri áætlanir gerðu ráð fyrir. Þannig verður tekjuafkoman 66 milljarðar kr., staðan við Seðlabanka er yfir 100 milljarðar og verulegir fjármunir hafa farið til að lækka skuldbindingar ríkissjóðs á næstu árum. Legg ég til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. fjárlaganefndar þingsins.

Herra forseti. Það vakti athygli mína að í frumvarpi til fjáraukalaga, sem er þó ætlað að draga í land yfirsjónir löggjafans eða framkvæmdarvaldsins gagnvart fjárlögum yfirstandandi árs, er eitt stærsta málið fjármál svokallaðrar Grímseyjarferju. Eina heimildin sem er á fjárlögum þessa árs er heimildin við 6. gr. sem hljóðar upp á það að selja Grímseyjarferjuna m/s Sæfara og ráðstafa andvirðinu til kaupa eða leigu á annarri hentugri ferju. Nú skyldi maður ætla að verkið væri komið það langt og það hefði verið unnið á þessu ári og í fjárlögum er ekki áætlað neitt fjármagn til þessa verkefnis. Samt er verið að vinna í því á fullu. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvers vegna er áfram keyrt á heimild sem ráðherra gaf til að veita yfirdrátt til smíði ferjunnar? Er það í samræmi við fjárreiðulög? Og hvers vegna er ekki sótt um neyðarheimild til þess að greiða áfallinn kostnað við ferjubreytinguna á þessu ári? Hversu mikill kostnaður er nú þegar fallinn á ferjusmíðina og hver er áætlaður heildarkostnaður við hana þannig að fjárlaganefnd geti þá skoðað málið þegar það kemur til hennar?

Herra forseti. Ég hef ekki neinar nýjar tölur um kostnað við Grímseyjarferjuna umfram þær sem komið hafa fram í umræðunni að undanförnu. Það hafa engar breytingar orðið á þeim ákvörðunum sem teknar voru við upphaf verksins, að verkið verði fjármagnað af þeim heimildum sem Vegagerðin hefur til framkvæmda eins og fram hefur komið og Vegagerðin hefur ekki ráðstafað til annarra verka. Það liggur því fyrir að Vegagerðin hefur mjög rúmar heimildir, hefur reyndar haft það á undanförnum árum vegna þess að verk hafa ekki gengið fram. Um er að ræða lögbundin verkefni Vegagerðarinnar og því hefur hún bæði heimild í 6. gr. til að kaupa ferjuna og í fjárlögum til að ráðstafa fjármunum til verksins.

Herra forseti. Ég hlýt að krefjast þess að fjármálaráðherra komi með tölur um stöðu þessa verks, bæði hvað varðar heildarútgjöld sem áætluð eru til verksins, hvernig það stendur í dag og hvenær ætlunin er að því verði lokið. Það að ætla að skjóta sér áfram á bak við heimildargrein eins og ráðherra reyndi að gera er að mínu mati á svig við lög, en það er annað mál, en ég krefst þess að hæstv. ráðherra komi með þessar tölur strax og opinberi fyrir þingheimi hver staða kostnaðar sé, bæði áætlunarkostnaðar og þess kostnaðar sem kominn er í Grímseyjarferjuna eða Hafnarfjarðarferjuna sem er enn þá föst í Hafnarfirði og enginn veit hversu lengi verður þar.

Herra forseti. Það er sjálfsagt að þessum upplýsingum verði komið á framfæri við nefndina eins og hefðbundið er þegar farið er dýpra ofan í einstök mál. Eins og kom fram í máli hv. þingmanns þá er ekki um það að ræða að það séu neinar sérstakar fjárveitingar eða einhverjar sérstakar heimildir vegna Grímseyjarferjunnar í þessu frumvarpi sem hér er um að ræða en að sjálfsögðu er ekkert því til fyrirstöðu að upplýsa hv. þingmann og aðra þingmenn um stöðu málsins á vettvangi nefndarinnar.

Herra forseti. Hæstv. fjármálaráðherra hefur mælt fyrir frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2007. Við höfum fyrr á þessu hausti farið í gegnum einstakar forsendur fjárlaga þessa árs, borið áætlanir saman við það sem lagt var upp með í fjárlögunum fyrir ári síðan. Ég ætla svo sem ekki að fara mjög ítarlega í það mál hér en ég vitna bara til þess hversu gríðarlegt vandaverk áætlanagerð af hálfu fjármálaráðherra er við fjárlagavinnu og allar helstu grunntölur fyrir efnahags- og fjármálaáætlanir í þjóðfélaginu. Viðskiptahallinn á síðasta ári sem hafði verið áætlaður, að mig minnir, kringum 13,2% fyrir árið 2006 reyndist síðan einhvers staðar í kringum 26% sem lýsir í hnotskurn hvernig aðrar forsendur eru. Sama er í ár, viðskiptahallinn í ár var áætlaður, að mig minnir, einhvers staðar í kringum rúm 10% en núna er spáð að hann verði tæp 16% og reynsla undanfarinna ára sýnir okkur að það er álíka merkileg ágiskunartala. Hann getur þess vegna lent í 18 eða 20% í lok árs, miðað við reynslu fyrri ára. Sama er með aðrar forsendur eins og vexti, mig minnir að þegar hækkunarferli á stýrivöxtum fór í gang fyrir um ári síðan hafi verið gert ráð fyrir því að stýrivextir yrðu farnir að lækka aftur en núna er því spáð að það verði á næsta ári. Þetta er sem sagt sama spá og var fyrir ári síðan. Þá var því líka spáð að stýrivextir færu að lækka á næsta ári þannig að það ætti að vera óþarfi að prenta þessar spár upp árlega. Þær eru jafnómarkvissar. Við sjáum svo líka tekjuforsendur fyrir ríkissjóð á tekjum og gjöldum, bara innan ársins frá því að fjárlög voru samþykkt fyrir ári síðan og þess sem nú er gert ráð fyrir munar samtals bæði á tekjum og gjöldum yfir 80 milljörðum kr. Það má vera að sumum finnst gott að fá svona fjármagn óvænt eins og hæstv. ráðherra hefur lýst því að það sé skemmtilegt og ánægjulegt og það er hægt að taka undir það að því marki en það sýnir hversu forsendur sem stuðst er við eru veikar og illa unnar fyrir fjárlög innan ársins. Þetta held ég reyndar að sé einn höfuðvandi okkar sem erum að koma að stjórn landsmála hvað þessari grunnvinnu er ábótavant. Hitt atriðið sem ég ætlaði síðan að koma að í upphafi, herra forseti, eru þá sjálf fjárreiðulögin sem skapa þennan ramma en eins og við þekkjum þá eru fjárlög lögð fram í upphafi þings hvert haust fyrir næsta ár. Þá leggur ríkisstjórnin fram sitt fjárlagafrumvarp sem er í rauninni stefna viðkomandi ríkisstjórnar í fjármálum ríkisins. Síðan fer hún til meðhöndlunar í fjárlaganefnd þingsins og geta verið gerðar á því nokkrar breytingar en þó eru þær sjaldan í neinum veigamiklum atriðum. Sú hefur ekki verið reynslan. Fjárlög fyrir næsta ár eru síðan samþykkt skömmu fyrir jól. Svo koma fjáraukalög sem eru líka lögð fram í upphafi þings fyrir þær breytingar sem talið er nauðsynlegt að þurfi að gera á fjárlögum ársins fyrir þetta yfirstandandi ár. Ég hef í sjálfu sér gagnrýnt þessi vinnubrögð og lagt þunga áherslu á að samkvæmt lögum er það Alþingi sem hefur og ber ábyrgð á fjárveitingavaldinu, fer með það vald og þá ábyrgð, ekki framkvæmdarvaldið. Framkvæmdarvaldinu er aðeins ætlað að vinna úr þeim verkefnum sem Alþingi fær því. Ég hef því lagt áherslu á að lögum um fjárreiður ríkisins yrði breytt með þeim hætti að fjárlagafrumvarp kæmi fram með líkum hætti og nú er að unnið en það verði skylda að leggja fram fjáraukalög að vori í þinglok sem tækju á þeim meginbreytingum sem orðið hafa innan þingsins. Það hafa getað verið samþykkt ný frumvörp sem kosta útgjöld og einnig breytingar á hinum ýmsu forsendum einstakra fjárlagaliða og þá tæki Alþingi afstöðu til þeirra og gengi frá því. Samkvæmt lögum um fjárreiður ríkisins er lögð áhersla á að ekkert gjald má greiða úr ríkissjóði án heimildar Alþingis. Þó er til undantekning á því, sú eina undantekning sem er í 33. gr. fjárreiðulaganna en þar stendur, með leyfi forseta: „Valdi ófyrirséð atvik því að greiða þarf úr ríkissjóði án heimildar í fjárlögum er fjármálaráðherra að höfðu samráði við hlutaðeigandi ráðherra heimilt að inna greiðsluna af hendi enda þoli hún ekki bið. Fjármálaráðherra er skylt að gera fjárlaganefnd Alþingis grein fyrir slíkum ófyrirséðum greiðslum strax og ákvörðun hefur verið tekin um þær og leita heimilda til þeirra með frumvarpi til fjáraukalaga.“ Þetta er mjög skýrt og ætti í sjálfu sér ekki að þurfa að velkjast í vafa um framkvæmd þessa. Um fjáraukalögin stendur hins vegar í V. kafla, í 43. gr. fjárreiðulaganna, með leyfi forseta: „Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir.“ Í 44. gr. er talið upp hvað fjáraukalög geta kallað á, með leyfi forseta: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga. Heimilda fyrir fjárráðstöfunum af þessu tagi, sem grípa þarf til eftir samþykkt fjáraukalaga, skal leitað í lokafjárlögum.“ Hér er sem sagt alveg skýrt kveðið á um vinnulag og hvernig þetta skuli gert. En það hefur einnig verið mikið vandamál með framkvæmdarvaldið að það hefur í raun tekið sér fjárveitingavald. Þegar við nú hér stöndum með frumvarp til fjáraukalaga í höndum þá er að meginþorra búið að ákveða eða samþykkja að inna af hendi þær greiðslur sem verið er að leita heimilda eftir og það er ekki samkvæmt lögunum og á þetta hefur mjög ítrekað verið bent en ráðherra ekki farið eftir því. Ég tel því einna brýnast að það sé skerpt á þessum ákvæðum í fjárreiðulögunum og ekki aðeins hvað varðar fjárheimildirnar sjálfar heldur líka hvað varðar annan lið í þessu fjárlagadæmi sem heitir heimildargreinar, þar sem leitað er eftir heimildum, tiltölulega opnum heimildum til að selja, kaupa eða ráðstafa fjármunum ríkisins án þess að bera það að öðru leyti undir Alþingi. Við ræddum í upphafi þings eitt dæmið sem var sala á hlut ríkisins í Hitaveitu Suðurnesja þar sem veitt er slík heimild með örstuttri setningu sem getur síðan kollvarpað eða sett allt orkuveitukerfi landsmanna flot. Það sér hver heilvita maður að það er ekki hægt að una því og eins og ég minntist á áðan þá er hérna m.a. einnig opin heimild til að selja hlut ríkisins í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og eins og fjármálaráðherra beitti þeirri heimild gagnvart Hitaveitu Suðurnesja þá er alveg eins hægt að beita þessari heimild með sama hætti gagnvart Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar en ríkið á einmitt 20 eða tæplega 21% í Hitaveitu Akraness og Borgarfjarðar og þar með líka sinn hlut í einum vatnsmesta hver landsins, Deildartunguhver. Með þessum heimildum getur því ríkið sett Svartsengi og Krýsuvík, hitasvæðin þar, á uppboð með sama hætti og Deildartunguhver. Eins er það með svokallaða Grímseyjarferju að heimildin til að fara í þær endurbætur eða framkvæmdir varðandi Grímseyjarferju er bara í einni slíkri opinni heimild, en í lið 7.9 stendur, með leyfi forseta: „Að selja Grímseyjarferjuna m/s Sæfara og ráðstafa andvirðinu til kaupa eða leigu á annarri hentugri ferju.“ Þetta er öll heimildin. Fátt hefur meir verið hér um rætt nú seinni partinn í sumar en hvernig farið hefur verið með þá fjárráðstöfunarheimild. Ég vil vitna í það bréf sem ég var áður með og hæstv. fjármálaráðherra víkur sér undan að svara. Ég vek athygli forseta á því með hvaða hætti hæstv. fjármálaráðherra víkur sér undan ábyrgð og víkur sér undan því að svara beinum spurningum sem hann er spurður um. Maður skyldi þó hafa haldið að hann kæmi lesinn í tíma varðandi Grímseyjarferjuna en sú heimild sem gefin er til að ráðast í þær framkvæmdir er hér í bréfi sem er dagsett 25. nóv. 2005. Þar er sagt með einni setningu sem hæstv. fjármálaráðherra ber ábyrgð á, með leyfi forseta: „Hafi Vegagerðin ekki svigrúm til að nýta ónotaðar heimildir mun fjármálaráðuneytið heimila yfirdrátt sem þessari vöntun nemur.“ Herra forseti. Það þarf mikið hugmyndaflug eða afar lélegt hugmyndaflug til að halda að hægt sé að beita þessari grein til þess að opna fyrir heimild upp á fleiri hundruð millj. kr. verkefni. Nú vil ég taka það fram að ég er mjög hlynntur því að landsmenn fái góða ferju sem gengur á milli fastalandsins og Grímseyjar. Ég hef lagt til að það verði skoðað hvort ekki væri réttast að kaupa nýja ferju eða smíða nýja ferju sem uppfyllti þá þau skilyrði sem væri verið að sækjast eftir. En á þessari stundu, eftir alla þá umfjöllun sem hefur verið í fjárlaganefnd - meiri hlutinn guggnaði á því að fylgja málinu eftir til loka. Ef við spyrðum formann fjárlaganefndar að því hvaða kostnaður eða fjármagn væri komið í Grímseyjarferjuna efast ég um að hann gæti svarað því. Alla vega stendur málið þar. Þetta mál kom til umræðu á Alþingi síðasta vetur í orðaskiptum við núv. hæstv. samgönguráðherra og fyrrv. samgönguráðherra sem nú er forseti þingsins. Þá spyr hv. þingmaður, sem nú er samgönguráðherra, með leyfi forseta: „Hvenær er áætlað að nýja Grímseyjarferjan verði tilbúin til notkunar, og hvenær átti hún að vera tilbúin samkvæmt útboði?“ „Samkvæmt endurskoðaðri verkáætlun verktaka, dagsettri 13. janúar sl., eru verklok nú áætluð 25. maí 2007. Samkvæmt upphaflegum samningi eftir útboð voru verklok áætluð 31. október 2006, þannig að ljóst er að mikil seinkun hefur orðið …“. Þá hafði því þegar seinkað um eitt ár en samt var enn unnið eftir þessari verkáætlun. Ég ítreka því spurningu mína til hæstv. fjármálaráðherra: Hver er staða þessa verks nú? Ég vek athygli forseta á því að fylgjast með því hvort ráðherra ætlar enn að hafna því að svara, og við erum að ræða fjáraukalög og framkvæmd fjárlaga á árinu. Önnur atriði sem væri líka rétt að minnast á, um framkvæmd fjárlaga, og ég skrifaði einmitt fjárlaganefnd út af, er ráðstöfun á fjármagni til heræfinga. Ég vísa til þess sem stendur í lögum um fjárreiður ríkisins að ekkert gjald má inna af hendi nema það hafi áður fengið samþykki Alþingis. Þó stendur hér undir liðnum utanríkisráðuneyti að lagt sé til að veitt verði - takið eftir því að textinn í frumvarpinu, það er lagt til að veitt verði - 45 millj. kr. fjárheimild til sameiginlegra heræfinga Íslands og Bandaríkjanna, Norðurvíkingur 2007. Þeir sem fylgjast með fréttum töldu sig nú vita af því að þessar heræfingar fóru fram nú síðsumars. Er það ekki rétt, hæstv. fjármálaráðherra, fóru þær ekki fram þá? Og kom þetta svo skyndilega upp á að ekki væri hægt að taka það með inn á fjárlög ársins þá? Eða er það samkvæmt fjárreiðulögum að vera að sækja um heimild eftir á til að greiða þessar heræfingar? Nei, þetta er brot á fjárreiðulögum og ég þarf ekkert að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því. Það er brot á fjárreiðulögum að sækja um eftir á 45 millj. kr. heimild til þess að greiða fyrir heræfingar sem fóru fram í sumar. Hvort sem menn eru með eða á móti þessum heræfingum er þetta ekki samkvæmt fjárreiðulögunum. Hægt er að tilgreina fleiri slík dæmi í frumvarpinu um að fjárreiðulögin séu virt að vettugi. Á fjáraukalögunum, neyðarráðstöfun, er farið fram á 9,8 millj. kr. til þess að skipta um bifreið hjá forseta Íslands. Það er sjálfsagt að hann hafi góðan bíl en þurfti það endilega að flokkast undir neyðartilvik? Sama má segja með háskólatorg. Óskað er eftir 282 millj. kr. fjárheimild til að ljúka framkvæmdum við háskólatorg. Jú, vafalaust þarf að ljúka framkvæmdum við háskólatorg en var það einhver neyðarráðstöfun sem þarf að koma inn í fjáraukalög? Var það ekki allt saman fyrirséð við fjárlagagerðina í fyrra? Hægt er að nefna fleiri dæmi. Þjóðleikhúsið, það er afar brýnt að gera við það. Á það var bent af þingmönnum Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs við umræður um fjárlög í fyrra og var einmitt gagnrýnt að ekki skyldi vera fjármagn á fjárlögum til að gera við Þjóðleikhúsið. En nú kemur hér, góðu heilli, 130 millj. kr. framlag svo að unnt verði að ljúka utanhússviðgerðum á Þjóðleikhúsinu. Jú, gott mál, en það átti ekki að fara inn á fjáraukalög, það átti heldur að fara að tillögum við gerð fjárlaga því að þetta var vitað. Svona má lengi telja, góð mál en þau eiga ekki að koma svona inn. Þátttaka í bókakaupstefnu í Frankfurt, jú, jú, besta mál, en á það að koma inn sem fjáraukalagamál? Nei. Svona getum við rakið þessi mál áfram þannig að það skortir enn mikið á að fjármálaráðherra virði fjárreiðulög. Það hefur ekkert með það að segja hvort málið sé gott eða slæmt. Margt af því sem verið er að gera tillögur um í fjáraukalögum átti með eðlilegum hætti að koma inn í fjárlögin sjálf enda var það vitað. Hins vegar eru málaflokkar sem standa út af. Ég spyr um Landspítalann. Við bentum á það fyrir ári að fjárveitingar til Landspítalans væru allt of lágar á þessu ári. Við töldum að þær væru að minnsta kosti 1 milljarði of lágar. Við höfum upplýsingar um það nú að hann var skilinn eftir með um 800 millj. kr. halla á síðasta ári og nú er hallinn á Landspítalanum kominn eitthvað hátt á 2 milljarð kr. á þessu ári. Það er ekkert rætt um það eða tekið á því hér. Það skiptir máli að 

Herra forseti. Ég verð að segja að mér finnst afar óviðkunnanlegt hvernig hv. þingmaður ræðir um þjóðhagsáætlunina og forsendur hennar, og talar um að hún sé illa unnin. Það getur vel verið að honum finnist sniðugt að tala um að fjármálaráðherra sé svo lélegur í þessu að hann vinni svona slæmar áætlanir. En hv. þingmaður og ég held allur þingheimur, og jafnvel miklu fleiri, vita að fjármálaráðherra sest ekkert niður og vinnur þjóðhagsáætlun. Það er skrifstofa með heilum hópi af hæfum hagfræðingum sem vinnur þjóðhagsáætlun og þar eru ekki lagðar neinar pólitískar forsendur um það hvernig meta eigi tekjuáætlanir. Staðreyndin er sú að þessum ágætu hagfræðingum gengur bara ekkert verr, nema síður væri, en öðrum hagfræðingum sem stunda það að gera slíkar áætlanir, að láta þær síðan standast við raunveruleikann. Staðreyndin er hins vegar sú að raunveruleikinn er ekki alltaf í samræmi við áætlanir. Fólkið úti í bæ tekur sínar ákvarðanir alveg óháð því hvað hv. þingmaður vill eða hvað áætlanir segja. Þess vegna finnst mér það óréttmætt og rangt af hv. þingmanni á einhverjum misskildum forsendum - þegar hann heldur að hann sé að gera lítið úr fjármálaráðherranum þá er hann í raunveruleikanum að gera lítið úr fólki sem er að reyna að vinna sína vinnu af bestu samvisku. Það fer hv. þingmanni ekkert sérstaklega vel að vinna þannig og hann á ekki að gera það, því að hann veit betur og ég held að hann ætti alla vega í næsta andsvari, sem hann væntanlega fer í, að biðja þetta fólk afsökunar á því hvernig hann hefur talað til þess hér í dag.

Herra forseti. Þetta eru miklir útúrsnúningar hjá hæstv. fjármálaráðherra og veldur mér áhyggjum að hann skuli ekki gera sér grein fyrir þeim veikleika sem þarna er að baki. Að ætla að fara að snúa því upp á starfsfólkið er lélegt hjá ráðherranum. Ég hef aldrei minnst á starfsfólkið, ég hef kallað til ábyrgðar ráðherrans sjálfs og hann verður að gjöra svo vel að axla hana en ekki vera að setja hana á starfsfólk sitt. Það finnst mér ekki stórmannlegt af hæstv. ráðherra. Það er vandamál að grunnurinn er ekki nógu ábyggilegur. Ég hef lagt áherslu á að stofnuð yrði efnahagsskrifstofa þingsins. Við höfðum Þjóðhagsstofnun og hún safnaði gögnum sem var unnið eftir. Auðvitað hefur margt breyst síðan. Var það ekki hæstv. forsætisráðherra og ráðherra Sjálfstæðisflokksins sem í einhverju geðvonskukasti lagði Þjóðhagsstofnun niður vegna þess að hún kom með athugasemdir sem honum ekki líkaði? Ég minnist þess, ég var hér þá. Ég tel mjög mikilvægt að í því sé gert stórátak að safna upplýsingum og tryggja grunninn sem unnið er á. Ráðherra getur ekki sagt að það sé í góðu lagi hvernig þetta birtist, þá væri hann mjög óraunsær. Ég held að ráðherra ætti frekar að fagna og taka undir með þeim sem hér stendur um að þetta sé eitt brýnasta málið, ekkert að byrja á að vera að sakast við starfsmennina, þeir vinna örugglega vel sína vinnu, það er alveg klárt mál og þar sem ég þekki til, og á ekki að vera að hlaupa í skjól við þá. Þetta er eitt brýnasta málið að taka á, það er að við fáum hér betri grunn, við fáum efnahagsstofu þingsins sem gæti starfað sjálfstætt og þingmenn, jafnt í stjórn sem stjórnarandstöðu, geti leitað til og stofnanir aðrar. Það vantar þessa grunnvinnu eins og við sjáum á 

Herra forseti. Enn heldur þingmaðurinn áfram og talar niður til hagfræðinganna í fjármálaráðuneytinu. Efnahagsskrifstofa þingsins? Hverju ætli hún mundi bæta við það sem kemur frá fjármálaráðuneytinu,  Það er síðan annað mál hvort bæta megi aðstöðu þingmanna, það skal vera til skoðunar eins og lýst hefur verið yfir. Efnahagsskrifstofa fjármálaráðuneytisins hefur hins vegar boðið þingflokkunum að kynna fyrir þeim þjóðhagsáætlunina og ég geri ráð fyrir því að þar með muni fylgja samanburður á því hvernig áætlanir efnahagsskrifstofunnar eru og hvernig áætlanir annarra þeirra aðila sem ég nefndi eru. Þá sjáum við hvernig staða þessara mála er. Ef einhverjum dettur í hug að það eitt að bæta við enn einni skrifstofunni, enn einum aðilanum sem metur þetta, breyti einhverju er það í besta falli barnaskapur.

Herra forseti. Ég hygg að það sé mesti barnaskapur að hafa hv. þingmann sem ráðherra. Ég býst við að það sé vandinn. Hæstv. ráðherra blandar starfsmönnum fjármálaráðuneytisins ágætum inn í umræðuna og skýtur sér á bak við það. Þeir koma ...  Ég hef bent á þetta áður, í fyrra, í hittiðfyrra og árið þar áður - þetta er ekki í fyrsta skiptið sem ég geri það - og áfram þverskallast hæstv. ráðherra eins við heyrðum áðan. Ég spurði hann um Grímseyjarferjuna. Nei. Hann gat engu svarað um Grímseyjarferjuna, engu. Er hún og það mál þó kannski dæmigerðast fyrir embættisfærslu fjármálaráðherrans núna síðustu mánuðina.

Herra forseti. Hér hlýddum við á fyrstu ræðu talsmanns Vinstri grænna í ríkisfjármálum, að minnsta kosti þennan þingvetur, eða kannski ætti maður að kalla hann talsmann stjórnarandstöðunnar í ríkisfjármálum. 
             Ég kem hér upp vegna málflutnings hv. þingmanns í ríkisfjármálum, fyrstu umræðu um fjáraukalög. Hann tiltók sérstaklega eitt mál, svokallað Grímseyjarferjumál. Það sem hann sagði í því máli, herra forseti, fannst mér einkennast af miklum popúlisma. Hvað var þingmaðurinn að leggja til? Hann var að leggja til að menn legðu til hliðar það skip sem hefur verið unnið að endurbótum á núna. Ef við umreiknum það í peninga þá erum við kannski að tala um svona 600 milljónir. Hann lagði til að því skipi yrði lagt og að keypt yrði nýtt skip. Hvað skyldi það kosta ríkissjóð þegar upp er staðið? Ég mundi skjóta á að það væri einhvers staðar í kringum 1 milljarð kr. Ég spyr: Er það ábyrgur málflutningur talsmanns stjórnarandstöðunnar í ríkisfjármálum að leggja bara sisvona til eins milljarðs útgjöld, að hætta við skip sem er búið að fullvissa okkur um að muni þjóna hagsmunum Grímseyinga ágætlega, hætta við það og kaupa bara sisvona nýtt skip? Þetta er billegur málflutningur. Það er auðvelt að gagnrýna og það er auðvelt að standa í þessum ræðustól og gagnrýna og tala um allt sem miður fer. En ég gagnrýni það að á sama tíma og menn gera það skuli þeir ekki koma með neina sýn, enga sýn á ríkisfjármálin, ekki það hvað fyrir þeir standa, bara gagnrýni á gagnrýni ofan 

Herra forseti. Hér er til umræðu frumvarp til fjáraukalaga. Ég fór talsvert ítarlega í að gera grein fyrir þeim breytingum sem ég vildi sjá á þeim, hvernig þau eru unnin, þ.e. að það kæmu frumvörp til fjáraukalaga oftar á ári þannig að Alþingi hefði í raun fjárveitingavaldið og auk þess þá mundum við skoða það að fella niður þessar heimildargreinar þannig að þær kæmu inn í þingið til meðferðar hverju sinni. Ég fór nokkuð ítarlega yfir þetta mál hvað það varðar, herra forseti. Varðandi Grímseyjarferjumálið þá var ég aðeins að spyrja hæstv. fjármálaráðherrann um hverjar væru núna tölurnar, hvað þetta kostar og hve mikið fjármagn hafi verið lagt í skipið. Hvað er áætlað að það muni kosta verði það fullbúið eins og væntanlega er verið að vinna að og hvenær verður það tilbúið? Ég spurði hæstv. ráðherra bara þessara þriggja einföldu spurninga vegna þess, eins og hv. þingmaður veit, að þetta verkefni er ekki á fjárlögum. En hvort það ætti að skoða það að fara að byggja nýtt skip þá var ég ekki í sjálfu sér að tala um það.  
            

Herra forseti. Þetta var nú ósköp rýrt andsvar hjá hv. þingmanni. Hann svaraði fyrirspurn minni þannig að hann hefði gert athugasemdir við vinnubrögð í kringum fjárlagafrumvarpið og fjáraukalögin. Það er rétt. Ég tók eftir því. Hann gerði það. Það voru bara vinnubrögðin en ekkert efnislega um það sem talsmaður stjórnarandstöðunnar í ríkisfjármálum mundi vilja sjá öðruvísi. En kannski heyrum við það hér í dag í umræðum. Vonandi fáum við að heyra hvernig hv. þingmaður hefði haft þetta öðruvísi hefði hann verið í ríkisstjórn. Það vakti líka athygli mína í þessu andsvari þingmannsins að hann er svolítið á flótta frá yfirlýsingum Vinstri grænna hingað til um Grímseyjarferjuna. Má ég minna þingmanninn á að hann og hv. þm. Árni Þór Sigurðsson skrifuðu samgönguráðherra og samgöngunefnd þingsins bréf þar sem meðal annars var farið fram á að sá háttur yrði hafður á að hætta við smíði Grímseyjarferju og kaupa nýtt skip? Kannski hefur þingmaðurinn áttað sig á því núna í umræðum um þetta mál að þetta er ekki afstaða sem er stjórnarandstöðunni eða Vinstri grænum til framdráttar vegna þess að hún sýnir það sem ég kallaði í fyrra andsvari mínu popúlisma og er ekki sannfærandi þegar menn tala um ábyrgan ríkisrekstur og góða nýtingu opinberra fjármuna.

Herra forseti. Varðandi umræðuna um fjáraukalögin sem slík þá hafa þau bara ákveðið stjórnsýslulegt hlutverk. Þau eru fyrst og fremst til þess að leiðrétta eða taka inn skyndilega nauðsynlegar breytingar innan ársins. Þau eru ekki fjárlög sem slík þannig að þau eru ekkert stefnumarkandi sem slík nema að því marki sem þau taka þá inn atriði sem hafa verið samþykkt áður í lögum. Það er nú þannig. Ég hef meira að segja flutt ítrekað frumvarp um breytingar á þessum lögum þannig að það liggur nú fyrir. Hitt kemur mér á óvart, herra forseti, að hv. þingmaður skuli hlaupa til varnar vinnubrögðum fjármálaráðherra varðandi umgengni við fjárreiðulögin. Ég man nefnilega að núverandi samgönguráðherra - og ég er með hér útskrift af nokkrum ræðum hans - gagnrýndi þetta sem hv. þingmaður er nú að verja. Það að geta ekki gefið upplýsingar um kostnaðurinn núna við ferjuna, hver áætlaður heildarkostnaður við lok smíðinnar sé, hvenær ferjan verði tilbúin, að geta ekki svarað þessum þrem spurningum eftir alla umræðuna og stöðu málsins, athugasemdir frá Ríkisendurskoðun og bréfa- og skeytasendingar milli fjármálaráðuneytis og Ríkisendurskoðunar, að geta ekki svarað þessum þrem spurningum nú, einmitt þegar þetta heyrir undir meðferð fjárlaga ársins og fjáraukalög, finnst mér lélegt.

Herra forseti. Við erum að ræða um frumvarp til fjáraukalaga sem hæstv. fjármálaráðherra hefur gert grein fyrir. Ég vil í upphafi máls míns þakka hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytinu fyrir þá vinnu sem þau hafa lagt í gerð frumvarpsins og óska þeim til hamingju með að hafa komið með þetta fram á tilsettum tíma. Eins og kom fram í umræðu um fjárlögin í síðustu viku þá skiptir það þingheim miklu máli að við stöndumst tímaáætlanir og verkáætlanir við fjárlagagerð og fjáraukalagagerð. Hæstv. ráðherra og fjármálaráðuneytið, auk annarra ráðuneyta, hafa komið að þessu verki þannig að tímamörk hafa staðist og nú er frumvarpið komið hingað til umfjöllunar. Hæstv. fjármálaráðherra hefur gert grein fyrir innihaldinu og þeim breytingum sem þar eru. Auðvitað má kannski segja sem svo í upphafi að sú breyting sem við sjáum í tekjujöfnuðinum upp á 56 milljarða, eða frá 9,1 milljarðs kr. tekjujöfnuði yfir í um 66 milljarða, sé mikil og í framhaldi af því tók hv. þm. Jón Bjarnason, talsmaður Vinstri grænna í ríkisfjármálum, upp umræðu um þjóðhagsspá og forsendur fyrir fjárlögum þessa árs og þar með talda þá breytingu sem boðuð er nú í frumvarpi til fjáraukalaga. Hæstv. fjármálaráðherra svaraði hv. þingmanni og fór nokkuð yfir þá hluti líkt og við gerðum í síðustu viku þegar við ræddum frumvarp til fjárlaga. Hins vegar hefur fjármálaráðuneytið mætt á fund fjárlaganefndar og farið yfir haustskýrslu sína. Ég vil ítreka að mjög margt athyglisvert kom þar fram og ekki hvað síst sá samanburður sem fjármálaráðuneytið sýndi í samanburði við aðrar spár eins og hæstv. fjármálaráðherra vék að. Spáin sem fjármálaráðuneytið gengur út frá hefur verið ein sú besta, eigum við ekki að segja, í samanburði við aðrar spár ef við tökum tillit til meðaltals. Vissulega getur menn alltaf greint á um hvaða spá sé best hverju sinni. Hins vegar er öll áætlanagerð eins og þessi flókin. Greiningardeildir bankanna hafa lent í því sama og OECD hefur lent í því sama. Ég er alveg klár á því að þótt Þjóðhagsstofnun væri enn við lýði og/eða efnahagsskrifstofa þingsins eins og hv. þm. Jón Bjarnason, skuggaráðherra ríkisfjármála, hefur boðað þá er ég alveg klár á því að ákveðin óvissa fælist alltaf í spá sem kæmi frá slíkri skrifstofu. Ég vil hins vegar benda á, eins og ég gerði hér í síðustu viku, vegna þess ég sé hv. þm. Pétur Blöndal, formann efnahags- og skattanefndar, að það er hlutverk efnahags- og skattanefndar þar sem allir þingflokkar eiga aðkomu að fara yfir tekjugrunninn í fjáraukalögum og fjárlögum hverju sinni og því frumvarpi sem við erum með til umræðu. Ég hef ekki fundið fyrir öðru en að hv. þm. Pétur Blöndal vilji halda utan um þá vinnu þannig að þingmenn allir sem þar sitja hafi ríkt tækifæri til að koma að slíku. Nýlega hafa mætt á fund efnahags- og skattanefndar fulltrúar greiningardeildanna. Einnig hefur efnahags- og skattanefndin átt fund með Seðlabanka og stærstu lífeyrissjóðunum þannig að í efnahags- og skattanefndinni er mikil vinna einmitt til þess að undirbúa það álit sem nefndin mun væntanlega senda frá sér í ljósi þeirra áætlana sem fjármálaráðuneytið hefur lagt fram annars vegar í frumvarpi til fjárlaga og nú frumvarpi til fjáraukalaga. Hæstv. fjármálaráðherra hefur nú mælt fyrir frumvarpinu og ég ætla ekki að fara efnislega í einstaka liði frumvarpsins. Það liggur einfaldlega fyrir að við munum taka þetta til efnislegrar umræðu í fjárlaganefndinni og stefnt er að því að 2. umr. um fjáraukalögin verði 20. nóvember. Þá vil ég leggja áherslu á það við þingheim allan að það er afar mikilvægt í jafnflókinni vinnu og þessari og jafnyfirgripsmikilli vinnu og þingið stendur frammi fyrir hverju sinni að við virðum þau tímamörk sem sett eru upp í verkáætlun fjárlaganefndar í samvinnu við fjármálaráðuneyti og forseta þingsins. Umrædd umræða, hvort heldur 2. eða 3. umr. fjáraukalaga og fjárlaga, er sett á starfsáætlun þingsins og allar breytingar sem kunna að verða á verkáætlun fjárlaganefndar raska þar af leiðandi umræddri starfsáætlun. Þar af leiðandi þýðir þetta að ráðuneyti og starfsmenn ráðuneyta svo og annarra stofnana þurfa að virða þau tímamörk sem við setjum þeirri vinnu. Þar af leiðandi bíður fjárlaganefndar og annarra sem að koma mikið verk. Við höfum boðað það nú í upphafi þings í samráði við fjármálaráðuneyti og forseta þingsins að við viljum leggja megináherslu á þann hljómgrunn sem hefur birst í greinargerðum Ríkisendurskoðunar ár hvert um framkvæmd fjárlaga. Í ágústmánuði sendi Ríkisendurskoðun frá sér skýrslu um framkvæmd fjárlaga fyrir árið 2006. Þann 10. ágúst sendi fjármálaráðuneytið til fjárlaganefndar yfirlit yfir ríkisreikninginn vegna ársins 2006 og fjallaði um einstök frávik þar. Samhliða þessu hefur fjármálaráðuneytið sent fjárlaganefnd reglulega yfirlit á undanförnum mánuðum, þann 13. júní síðastliðinn yfirlit yfir framkvæmd fjárlaga frá janúar til mars árið 2007 og 12. september yfirlit yfir framkvæmd fjárlaga fyrir janúar til júní 2007. Í kjölfar þessara yfirlita hefur fjárlaganefndin óskað eftir skýringum jafnt sem fjármálaráðuneytið hefur einnig gert hið sama og skýringar vegna rekstursins janúar til mars hafa komið fram frá öllum ráðuneytum. Nú er það okkar að skoða þær skýringar, meðan beðið er eftir skýringum vegna apríl, maí og júní, samhliða því frumvarpi sem hér er til umræðu. Hv. þm. Jón Bjarnason vék í lokin að málefnum Landspítalans. Sú stofnun er liður í fjárlögunum. Hann nefndi ákveðin frávik sem hafa komið fram í umræddum yfirlitum sem ég vék að áðan. Það kom skýrt fram á fundi fjárlaganefndar með starfsmönnum heilbrigðisráðuneytisins að málefni Landspítala – háskólasjúkrahúss væru í yfirferð í sérstakri nefnd og þar af leiðandi mundu þau verkefni verða lögð inn hér síðar. En það var fullljóst af hálfu heilbrigðisráðuneytisins og einnig fulltrúa fjármálaráðuneytisins sem voru með okkur á þeim fundi að um er að ræða mjög stórt verkefni og miklar breytingar hafa verið á rekstrarumhverfi spítalans sem þurfa að sjálfsögðu að speglast í fjárlögum hverju sinni. Ég held að þingheimur og ekki hvað síst hæstv. ráðherrar séu meðvitaðir um þetta stóra verkefni. Því vil ég einfaldlega segja í þessu eins og svo mörgu öðru að allur þingheimur og þingflokkar hafa tækifæri til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri til þess að betur megi fara. Hér er ekki verið að ýta einhverju verki frá heldur fyrst og fremst að setja það í sérstakan farveg, enda er málið mjög stórt. Að framansögðu óska ég eftir góðri samvinnu hér eftir sem hingað til við alla þingmenn í fjárlaganefndinni, meiri og minni hluta. Einnig óska ég þess að við getum unnið þetta í góðu samstarfi við framkvæmdarvaldið en um leið að hver og einn hafi tækifæri til að koma sjálfstæðri skoðun sinni á framfæri því þannig á þessi vinna að fara fram. Þó við höfum hugsanlega ólíkar skoðanir í einstaka málum, eins og hv. þm. Jón Bjarnason hefur svo iðulega nefnt, þá viljum við öll vinna faglega að þessu verkefni þannig að endapunkturinn verði okkur til sóma. Þar af leiðandi vil ég ítreka að gagnrýni á forsendur þessa máls þarf að vera hóflega framsett. Ég þekki það sjálfur að vinna í umhverfi eins og þessu þar sem nauðsynlegt er að fara fram með forsendur jafnvel nokkrum mánuðum eða árum áður en við fáum, má segja, raunstöðu á verk. Mjög margar breytingar er því ekki hægt að sjá fyrir þannig að fyrstu áætlanir þyrftu kannski að taka breytingum. En þetta er einmitt það sem er verið að gera með frumvarpi til fjáraukalaga. Það er verið að reyna að bregðast við breytingum. Í þessu tilfelli er lagt til grundvallar mat fjármálaráðuneytis og hæstv. fjármálaráðherra og annarra ráðuneyta sem að verkinu koma og nú er það þingsins að leggja faglegt mat á þessar breytingar og taka þær til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Við undirbúning að þessari umræðu fór ég sem nýliða sæmir að glugga í það sem forverar mínir höfðu sagt um þessi mál og hnaut þá strax mjög um langar og miklar ræður stjórnarandstöðunnar frá fyrri árum um það að breyta þyrfti vinnubrögðum varðandi fjárlagagerð og fjáraukalög. Ég ætla mér ekki þá ósanngirni að ætla hv. þm. Gunnari Svavarssyni að hafa þegar komið þessum breytingum í kring. Nógu mikil vinna hefur verið að setja sig inn í þetta fyrir nýja þingmenn. Mér þykir sjálfum nógu mikil vinna að vera í stjórnarandstöðu og veit ég að hans vinna er meiri. En ég kalla samt eftir því að menn lagfæri vinnubrögð og sé að margt í þeirri gagnrýni sem hefur verið sett fram á undanförnum árum er fyllilega réttmætt. Sú gagnrýni hefur m.a. komið frá flokksbræðrum hv. formanns fjárlaganefndar og bendi ég honum á að kynna sér hana. Hér hefur verið rætt nokkuð um Grímseyjarferjumál. Við lestur fjáraukalaga datt mér í hug í barnaskap mínum að við lifðum hér í umhverfi þar sem menn tækju tilsögn, þar sem stjórnkerfið virkaði þannig að þegar eftirlitsstofnanir gera athugasemdir væri örlítið eftir því farið. Því hnaut ég um lið í fjáraukalagafrumvarpi á bls. 106 þar sem gert er ráð fyrir nokkur hundruð milljóna kr. fjárveitingu til ferjumála en við nánari athugun reyndist þetta vera Grímseyjarferju alfarið óviðkomandi. Ég tel, herra forseti, allsendis óviðunandi að ekki sé gerð tilraun til að taka athugasemdir til greina með því að færa þó ekki sé nema þann sannanlega kostnað sem þegar er kominn fram vegna ferjunnar, til gjalda í fjáraukalagafrumvarpi. Raunar er þetta alfarið sambærilegt við það að á bls. 6 í núverandi fjáraukalögum er ein heimildargrein sem heimilar fjármálaráðherra að selja eignir ríkisins í Gunnarsholti, stóðhestastöðina, og verja andvirðinu til uppbyggingar á landsmótsaðstöðu á Gaddstaðaflötum. Ég vil vekja athygli á því, og einmitt í tengslum við umræðu sem var hér í gær, að það segir í fjáraukalagafrumvarpi, herra forseti, Gaddastaðaflötum en það er vitaskuld meinleg villa og það er mikilvægt að þingið og hið opinbera fari rétt með örnefni og við berum virðingu fyrir örnefnum landsins. Það verður hluti af mínum hætti hér að halda daglega helst uppi einhverju málsfarsnöldri eins og þessu en Gaddstaðaflatir og Gaddstaðir er auðvitað eitthvað sem dregið er af gaddi í hestum eða gaddi í veðri og er samstofna því en ekki neinu sem líkist gaddakylfu. Þetta þarf að laga í þessu frumvarpi. Það sem ég ætlaði að minnast á í þessu sambandi er að sú heimildargrein sem er í fjáraukalögum núna gæti með sama hætti og heimildargreinin sem endursmíði Grímseyjarferju byggir á heimilað fjármálaráðherra og hæstv. landbúnaðar- og sjávarútvegsráðherra að byggja alfarið upp landsmótsaðstöðuna á Gaddstaðaflötum. Auðvitað væri það bæði mér og hæstv. fjármálaráðherra mjög hugnanlegt að ríkið gerði þetta en við vitum að svo einfalt er það ekki að ríkið ætli að kosta þetta alfarið en þarna er einfaldlega sagt að það eigi að selja þessar eignir og verja andvirðinu til að byggja upp landsmótsaðstöðu. Ég er alls ekki að mótmæla þessu efnislega en ég er að mótmæla þeim skilningi að geta talið að þetta heimili síðan framkvæmdir eins og gert hefur verið í Grímseyjarferjumálinu. Sama vandamál er vitanlega varðandi hinn mikla hallarekstur og hið mikla vandamál Landspítalans en það er þó sá munur á að þar hefur verið rætt um viðfangsefnið. Þar er skipuð nefnd til að taka það til umfjöllunar. Það hefði auðvitað verið æskilegt að einhver hluti af því sem enginn vafi er á að þarf að greiða hefði verið tekinn inn í fjáraukalög en það er ekki gert. Að öðru leyti eru í rauninni engar stórar efnislegar athugasemdir sem ég hef fram að færa varðandi þessi fjáraukalög. Það er rétt sem hér hefur komið fram að í þeim er ekki mikil stefnumörkun, þau eru fyrst og fremst viðurkenning á því sem þegar er komið fram. Það sem er aftur á móti mikið umhugsunarefni eru þeir 70 milljarðar sem fundust í ríkiskassanum við endurmat á ríksreikningnum og koma fram í fjáraukalögum. Þessir 70 milljarðar og þessi góða staða ríkissjóðs hefur skapað mikla stemningu í hinni nýju ríkisstjórn. Það hefur svo sem lengi verið ákveðin Klondyke-stemmning í íslensku efnahagslífi og það er máli að linni. Í stað þess að ríkisstjórnin taki á efnahagsvandanum og átti sig á því að vandamálið er ekki það að lítils háttar hefur safnast fyrir í ríkissjóði heldur er vandamálið ofkeyrsla hagkerfisins þá ákveða ríkisstjórnarflokkarnir að koma fram með þenslufjárlagafrumvarp og þarf í rauninni að fara aftur fyrir tíma þjóðarsáttar til að finna jafnmikla aukningu ríkisútgjalda milli ára og nú er boðuð. Að hluta til er þetta byggt á spádómum sem voru hér aðeins til umræðu í svörum og andsvörum milli hæstv. fjármálaráðherra og hv. þm. Jóns Bjarnasonar. Ég get alveg tekið undir með hæstv. fjármálaráðherra að ég held að efnahagsskrifstofa þingsins, jafnvel þótt þær væru þrjár, mundi litlu breyta um þetta ástand, mundi lítið laga stöðuna. Við sem sitjum í fjárlaganefnd höfum kynnst því á undanförnum dögum að það koma fram mjög margar og mismunandi spár um efnahagsástandið. Það sem ríkisstjórnin gerir er að velja eina þeirra, fjármálaráðuneytið gerir mat á þessum spám og gerir sína eigin út frá þessu og út frá henni eru ríkisútgjöldin ákveðin. Herra forseti. Við getum einfaldlega aldrei lagt þá ábyrgð á sérfræðinga þjóðarinnar hvernig ástandið verður í hagkerfinu og þess vegna erum við kjörnir til þeirra starfa sem við gegnum hér. Það sem er lykilatriði að komi til viðbótar er hið pólitíska mat. Hið pólitíska mat segir okkur að þessar spár um gang efnahagslífsins eru allar vanáætlaðar og hafa verið það um mjög langt skeið. Það er ekkert sem bendir til að þar sé að verða stórfelld breyting á og fjáraukalögin koma í rauninni þessu máli við þannig að þau sanna það að enn og aftur eru spár hagfræðinga og sérfræðinga, sem vinna þær eftir bestu samvisku, ég ætla ekki að gagnrýna þá, ekki endanlegar, það þarf að leggja á þær pólitískt mat. Þetta er alveg sami hlutur og við höfum rætt hér lítillega í sambandi við þorskstofninn, ég ætla ekki að fara út í það í smáatriðum en mundi gera það ef hér væri viðstaddur hæstv. byggðamálaráðherra vegna þess að honum hefur ekki gengið sem öðrum að skilja gildi þessa. Það er í rauninni ekkert undrunarefni í mínum huga að hv. þm. Jón Bjarnason og hæstv. byggðamálaráðherra skilji þetta svolítið öðruvísi. Þeir tímar voru að menn trúðu á vísindalega stjórnun samfélagsins og arfur af þeirri hugsun er víða í pólitískri hugsun samtímans að það sé einfaldlega hægt að reikna þetta allt út.  Mitt helsta átrúnaðargoð í bókmenntum, Þórbergur heitinn Þórðarson, talar um þetta á einum stað, að þeir tímar muni koma að hér verði vísindaleg stjórnun á samfélaginu. Margir trúa á þetta enn, þeir eru farnir að trúa þessu í Brussel aftur núna. Það leysir ekki vandann að þrátta um það hér hvort spárnar séu réttar, það er ekki vandamálið varðandi fjárlagagerðina á Íslandi. Vandamálið er að það vantar kjark og raunsæi til að taka á efnahagsmálum. Það vantar þann kjark að leggja pólitískt mat á allar þessar spár, það þarf ekkert að horfa mjög lengi á þær og bera þær saman við það sem verið hefur undanfarin ár og ég held að allir hugsi það sama þegar þeir horfa á þessa spá: Þetta er vanáætlað, kreppan er ekkert að koma. Tilefni til að koma með kreppufjárlög er ekki fyrir hendi, herra forseti. Það er einfaldlega ekki þannig að við höfum leyfi til að keyra efnahagslífið upp með þeim hætti sem núverandi ríkisstjórn vill gera í kapp við einkageirann og í kapp við hið frjálsa efnahagslíf. Það er ekki hlutverk ríkisstjórnarinnar. Hitt skal ég fyrstur manna viðurkenna að þegar harðnar á dalnum þurfa stjórnvöld vissulega að grípa inn í, þá þurfa þau vissulega að vera tilbúin. Ég stóð sjálfur í kosningabaráttu minni margoft frammi fyrir þeirri spurningu frá kjósendum mínum og þeim sem kannski voru að hugsa um að kjósa mig og kannski hættu við að kjósa mig af því hvernig ég svaraði spurningunni: Á ekki að ráðast í stórfelldar vegaframkvæmdir, á ekki að gera þetta allt á næstu árum? Svar mitt var alltaf það sama, að það ætti ekki að ráðast í stórfelldar vegaframkvæmdir við núverandi aðstæður í efnahagslífi. Það ætti ekki að ráðast í stórfellda þenslu ríkisútgjalda við núverandi aðstæður í efnahagslífinu en ríkisstjórnin metur hlutina öðruvísi og hún gerir það með tvennt að leiðarljósi, ákveðna óskhyggju og ákveðna tegund af kjarkleysi. Kannski er það samstöðuleysi en það gerðist auðvitað í ríkisfjármálunum núna í nýrri ríkisstjórn að gullgrafaralyktin af þessum 72 milljörðum skiptir miklu máli í þessari mynd, þessir 72 milljarðar sem fundust á miðju sumri. Um það erum við hæstv. fjármálaráðherra sammála og höfum báðir sagt í þessum stól á síðustu dögum að það þarf sterk bein til að þola góða daga. Gulllyktin af þessum 72 milljörðum er einfaldlega svo sterk að það er ekki auðvelt fyrir nýskipaða ráðherra, fyrir menn sem eru nýsestir í fallega stóla að eiga að sitja á sér en það þurfa þeir bara að gera. Ef aðstæður breytast skyndilega til hins verra, ef skyndilega verður samdráttur þá gerist það samt ekki svo hratt að það sé ekki fært, með þeim forsendum sem eru í stjórnkerfinu, með nýjum fjárlögum. Það koma nefnilega alltaf aftur ný fjárlög. Mér finnst reyndar að hv. þingmenn átti sig ekki alveg á afstæði tímans, stundum tala menn eins og allt sé endanlegt. Þannig fáum við framsóknarmenn oft og einatt að heyra þá gagnrýni að við höfum ekki mikið um þetta að segja af því að við vorum í ríkisstjórn fyrir tæpu ári og af hverju við löguðum þetta ekki þá. Ef menn trúa því að allt sé svo endanlegt, spyr ég á móti: Af hverju var verið að kjósa eftir síðustu ríkisstjórn fyrst hún var svona góð? Var ekki bara búið að ákveða þetta allt saman? Auðvitað þarf sífellt að taka á hlutunum, auðvitað er þetta sífellt viðfangsefni. En þegar við komum að stöðunni núna og berum saman þau fjárlög sem nú eru til umræðu og þau fjárlög sem hafa verið til umræðu undanfarin ár, segjum undanfarin 12 ár, þá eru fjárlögin og fyrirætlanir ríkisstjórnarinnar núna alveg einstök, kannski vegna þess hve búið frá Framsóknarflokki er gott, frá samstarfi Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks svo öllu sé til skila haldið, og kannski vegna þess að samstaðan í ríkisstjórnunum tveimur, ríkisstjórn Samfylkingar og ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks, er ekki eins góð og vera ætti. Ég er ekki viss um að þingið geri sér alltaf grein fyrir því hvað er svona alvarlegt við það að keyrt sé hratt í kapp við einkaframtakið, að keyrslunni sé haldið uppi með einkaframtakinu og þenslunni sé haldið uppi. Við höfum fregnir af því að í hverri viku sé verið að bera fátækt fólk út úr húsum sínum í Reykjavík. Við höfum fregnir af því að á Íslandi séu hæstu vextir í heimi. Allt eru þetta afleiðingar af of harðri keyrslu á efnahagslífinu. Það er langt í frá að það eina eftirsóknarverða í hagstjórn sé meiri og meiri hagvöxtur, það er ekki svo einfalt. Eitt það eftirsóknarverðasta í hagstjórn er jafnvægi. Fjáraukalagafrumvarpið sem nú er til umræðu sýnir okkur fullvel að hér hefur skort nokkuð á þetta jafnvægi en afleiðingarnar af þessum fjáraukalögum og þeim 72 milljörðum sem þar eru til staðar boða okkur að ríkisstjórnin ætlar að standa að enn meira ójafnvægi í hagkerfinu og af því hef ég áhyggjur, herra forseti.

Herra forseti. Ég vil nota tækifærið og þakka hv. þm. Bjarna Harðarsyni fyrir ræðu hans. Hv. þm. Bjarni Harðarson er talsmaður Framsóknarflokksins í ríkisfjármálum og ég verð að segja að miðað við málflutning hans gerir hann eiginlega tilkall til þess að verða skuggaráðherra stjórnarandstöðunnar en við vorum auðvitað búin að útnefna hv. þm. Jón Bjarnason, talsmann vinstri grænna í ríkisfjármálum, sem skuggaráðherra.  Ég vil hins vegar rétt koma að ábendingu varðandi atriði sem kom fram í upphafi ræðu hv. þingmanns varðandi breytingar á verklagi og ýmsu sem lýtur að þeim hlutum. Það kom fram í ræðu um fjárlagafrumvarpið á fimmtudaginn að boðaðar eru af hálfu fjárlaganefndar allrar ákveðnar breytingar sem við höfum verið að vinna að og ég finn ekki betur en að það sé ákveðinn hljómgrunnur í þeim efnum. Vissulega mun það taka ákveðinn tíma en umfram allt er hljómgrunnur fyrir því í fjárlaganefnd og einnig hjá fjármálaráðuneyti og hæstv. fjármálaráðherra svo og forseta þingsins að ákveðnir þættir í vinnu fjárlaganefndar og verklagi verði með öðrum hætti en verið hefur. Ég vil ítreka það að þingmenn allir munu fá tækifæri til að koma að því líkt og við höfum verið að ganga frá síðustu daga varðandi skipan í starfshóp til að fylgja eftir ákveðnum málum sem tengjast m.a. fjárreiðulögum og öðru.

Virðulegi forseti. Það fer vel á því að hv. þm. Bjarni Harðarson hefji mál sitt um frumvarp til fjáraukalaga á því að leggja mönnum línur varðandi notkun á íslensku máli. Hann hefur gert það reglulega frá því að við höfum átt samskipti í þinginu og ég skora á hann að halda því til streitu því að tengja má það ágætri umræðu sem fór fram hér í gær að frumkvæði hv. þm. Ólafar Nordal um stöðu íslenskrar tungu. Ég heiti því að leggja honum lið í þessu máli sem mest ég má en fátt annað get ég tekið undir í þeirri ræðu sem hann flutti þingheimi áðan sem sérstakur talsmaður Framsóknarflokksins við fjárlagagerðina. Í ræðu sinni fór hv. þingmaður um víðan völl og ræddi að mínu mati miklu frekar þau atriði sem lúta að fjárlagafrumvarpi næsta árs en því frumvarpi sem hér liggur fyrir og að einbeita sér að því að taka þá á því vandamáli sem vissulega endurspeglast í frumvarpinu, hvernig ríkisreksturinn á það til að losna úr þeim böndum sem Alþingi hefur hnýtt hann í. Í stað þess að koma með fastar og fullmótaðar tillögur í því efni lagði þingmaðurinn meira upp úr því að vitna til þess að í fyrri þingræðum sem hann hefði lesið og kynnt sér áður en hann hóf þessa umræðu hefði þetta verið stef sem hefði verið sungið alla tíð og menn væru hálfpartinn við það að gefast upp á því. Formaður fjárlaganefndar, hv. þm. Gunnar Svavarsson, vitnaði um það áðan að fjárlaganefnd hefur einbeittan vilja til að taka á í þessum málum og ég heiti á hv. þingmann að taka á með okkur í þeim efnum.

Herra forseti. Ég vil þakka þau viðbrögð sem ég hef fengið hér og jákvæðar undirtektir formanns fjárlaganefndar. Varðandi ræðu hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar, þá átta ég mig ekki alveg á hvernig mér ber að svara henni. Ég tók það fram í ræðu minni að ég gæfi þeim félögum, hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og hv. formanni fjárlaganefndar, nokkurn frest til þess að móta hvernig þeir telji best að koma þessum hlutum í lag, enda hafa þeir ekki komið fram með fullmótaðar reglur um það og það væri afar ósanngjarnt að ætlast til þess af mönnum sem hófu þingmannsferil sinn fyrir fáum mánuðum. Mér finnst óneitanlega að það gæti ekki sömu sanngirni á móti þar sem hv. varaformaður fjárlaganefndar ætlast til þess að ég leggi honum nú til þessar reglur allar fullmótaðar. Það er að vísu það sem hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins eru löngum vanir, að framsóknarmenn vinni fyrir þá verkin og leggi fyrir þá reglurnar og útbúi þetta fyrir þá. En þeir dagar ríkja ekki nú. Hitt veldur mér meiri undrun og áhyggjum að hv. varaformaður fjárlaganefndar skyldi ekki geta tekið undir neitt í ræðu minni. Ég ræddi nokkuð um alvarleika þess að ríkisútgjöld væru þanin út og einnig um alvarleika þess að menn tryðu um of á áætlanabúskap. En þá er þess að gæta að Sjálfstæðisflokkurinn hefur löngum verið mjög rúm regnhlíf og þar hafa jafnvel rúmast menn sem trúa á áætlanabúskap og eru það nokkur tíðindi.

Virðulegi forseti. Þetta er oft spurningin um sanngirni eða ósanngirni í garð einstaklinga. Í ræðu minni vildi ég ekki á neinn hátt mæla móti hv. þm. Bjarna Harðarsyni af ósanngirni og skal alveg játa að ef honum hefur þótt eitthvað skorta á í þeim efnum þá skal ég taka undir það sjónarmið hans að við skulum ekki leggja ábyrgðina í hendur sérfræðinga, heldur þarf alltaf að koma til þetta pólitíska mat sem við hljótum að standa og falla með við ákvarðanir sem okkur er ætlað að taka. Ég hlýt hins vegar að mótmæla þeim orðum sem hann hefur hér um verklag okkar sjálfstæðismanna og kýs að túlka orð hans með þeim hætti að hann hafi verið að reyna að skýra út þá skringilegu staðhæfingu sína að pólitísk völd Sjálfstæðisflokksins á undanförnum áratug eða meira hefðu ekki verið í neinu réttu hlutfalli við það fylgi sem hann hefur uppskorið úr kosningum. Því þannig geta menn ekki snúið út úr staðreyndunum. Við sjálfstæðismenn höfum ekki staðið þannig að verkum, að við höfum allra síst ætlað hv. framsóknarmönnum í ríkisstjórnarsamstarfi að móta fyrir okkur tillögur. Til þess hefur flokkurinn ekki haft kjörfylgi að við gætum treyst því að bakgrunnurinn væri nógu drjúgur til að þær væru á vetur setjandi. Ég vænti þess að í því samstarfi sem Sjálfstæðisflokkurinn á núna við Samfylkinguna sé miklu breiðara bakland og þær tillögur sem komi fram muni halda til muna betur en áður hafi gert.

Herra forseti. Ég vil aðeins að það komi fram hér að ég kveinka mér seint undan því að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson hafi sýnt mér ósanngirni en vakti aðeins athygli á því á að meðan ég teldi fyllilega eðlilegt að forusta fjárlaganefndar hafi nokkurn tíma til að móta nýjar reglur, þá hlýtur að vera eðlilegt að ætla stjórnarandstöðu líka nokkurn tíma til þess. Varðandi vinnulag milli stjórnmálaflokka þá ætla ég ekki að fara langt út í þá sálma en vek þó athygli á því að á liðnu sumri komu fram tillögur að mótvægisaðgerðum sem unnar voru af núverandi stjórnarflokkum og ég fullyrði að þær hefðu verið unnar af meiri vandvirkni í tíð samstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins, a.m.k. að því er lýtur að samlagningaraðferðum.

Hæstv. forseti. Við erum að ræða fjáraukann, fjáraukalögin fyrir árið 2007. Það er svo sem af nógu að taka ef menn vilja drukkna í smáatriðunum en ég ætla nú kannski ekki að gera það í þessari ræðu minni. Í upphafi máls vil ég þó minna á að hér við 1. umr. fjárlaga ræddi ég nokkuð um það hver væri undirstaða fjárlagafrumvarpsins, hversu traust það væri eða ótraust eftir atvikum og átti um það nokkur skoðanaskipti við fjármálaráðherra. Ég vitnaði þar í greiningardeildir bankanna o.s.frv. þar sem talsvert ber á milli varðandi framsetningu fjármálaráðuneytis annars vegar og greiningardeildar bankanna hins vegar. Ég ætla nú ekkert að orðlengja það mjög mikið en það er alveg ljóst að í fjáraukanum nú má sjá þess merki að fjárlögin fyrir árið 2007 eru ekki mjög áreiðanlegt plagg að því er varðar nokkra liði. Það er alveg ljóst að tekjustreymið á yfirstandandi ári er miklum mun meira en menn gerðu ráð fyrir þó að menn þurfi auðvitað ekki að kvarta undan því að hafa tekjur. Annaðhvort væri nú, menn hafa fundið þess stað að hafa fjármuni til ráðstöfunar, að hafa tekjur, því ekki er gott að ráðstafa því sem ekki er til. Þannig að í sjálfu sér er ekki hægt að gráta það þó að við fáum meiri tekjur. En það er auðvitað skylda okkar sem erum að reyna að vinna í fjárlögunum, jafnt mín sem annarra, að reyna að hafa áhrif til þess að vera eins nálægt niðurstöðum sem vænta má og kostur er. Það var þess vegna, hæstv. forseti, sem ég ræddi þetta mjög í fyrstu ræðu minni um fjárlögin. Hins vegar eru nokkur atriði í fjáraukalagafrumvarpinu sem mig langar til að ræða. Af því við höfum tekið nokkrar umræður um m.a. mótvægisaðgerðir hér í þingsal þá er kannski bara rétt að byrja á að skoða það svolítið. Á bls. 66 er tafla í fjáraukalagafrumvarpinu um mótvægisaðgerðir. Til þess að vera ekki fletta þessu fram og til baka held ég að best sé að líta á þessa töflu og fara yfir hana í stuttu máli. Ég hef verið að reyna að flokka þetta niður fyrir mér með því hugarfari hvað við gætum í raun og veru tengt mótvægisaðgerðum, því ég verð var við að víða í frumvarpinu er verið að tala um að þetta og hitt teljist til mótvægisaðgerða. Ég held að það sé langbest að skoða bara töfluna á blaðsíðu 66 og bið þá sem áhuga hafa til andsvara um að hafa hana fyrir framan sig. Þar er byrjað að tala um háskólana, Háskóla Íslands, framhaldsskóla almennt, framhaldsskólann í Vestmannaeyjum, á Norðurlandi vestra o.s.frv. og svo símenntun og fjarkennslu. Þetta er liður í fjáraukalagafrumvarpinu upp á 178 millj. kr. Þetta er allt talið sem mótvægisaðgerðir. Ég fagna því vissulega að við séum að taka á í þessum efnum en ég er ekki endilega sammála því að þetta gildi allt sem mótvægisaðgerðir. Þetta er bara stefnumótun sem er verið að reyna að ýta undir um það að efla menntunarstig hér á landi og stuðla að frekari háskólamenntun og almennt að styðja við menntun í landinu. Það er af hinu góða en að flokka það allt saman sem sérstaka mótvægisaðgerð, tel ég ekki endilega rétt. 
             Hæstv. forseti. Ég veit ekki af hverju hæstv. ráðherra Össuri Skarphéðinssyni líður illa undan því þótt ég sé að reyna að fara yfir það í rólegri rökræðu hvað séu mótvægisaðgerðir og hvað séu ekki mótvægisaðgerðir. Ég vil nú biðja hæstv. ráðherra að sitja á strák sínum, eins og einhvers staðar hefur verið sagt. 
             Já, við skulum nefna t.d. eitt sem a.m.k. var búið að ræða hér lengi í þinginu og var flutt um þingsályktunartillaga á síðasta þingi. Þá var verið að tala um - og ég held að við höfum stutt það langflestir hér í þingsal á síðasta þingi - uppbyggingu framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Er það svo, hæstv. forseti, að sú stefnumörkun sem ég held að menn hafi algerlega verið sammála um og tengdist m.a. því að tengja saman byggðirnar á Tröllaskaga, Fjallabyggð, teljist nú sérstök mótvægisaðgerð? Auðvitað mun hún gagnast sem slík en hún var ekki sett þannig af stað, hún var einfaldlega sett þannig af stað að þörf væri fyrir þennan skóla á svæðinu, sérstaklega þegar búið væri að efla samgöngur á milli þessara byggðarlaga. Ég er bara að benda á þetta, hæstv. forseti, vegna þess að mér finnst að menn eigi ekki að setja þetta fram með þessum hætti, að skíra allt upp á nýtt af því að ríkisstjórnin þykist vera að taka mikið á í sambandi við byggðamálin og atvinnumálin og er ég þá ekkert að gera lítið úr því sem reynt er að gera. En ég segi enn og aftur að því miður er margt í þessum mótvægisaðgerðum sem ekki hittir á þá hópa sem mest verða fyrir skaðanum. Sjómenn, fiskvinnslufólk, útgerðaraðila, en tökum þá út fyrir sviga í bili. Síðan er önnur aðgerð sem ég get alls ekki fallist á að eigi að heita mótvægisaðgerð. Í fjáraukalögunum er beðið um 50 millj. kr. til útvíkkunar svæða vegna togararalls, bæði á grunnslóð og djúpslóð. Ég álít það ekki sérstaka mótvægisaðgerð. Það hefur lengi verið þörf fyrir að takast á við það að efla þessar rannsóknir og endurskipa togararallinu með markvissum hætti. Sú gagnrýni hefur verið uppi meðal íslenskra skipstjórnarmanna fiskiskipa í áratugi að þessa væri þörf. Ég er bara að benda ríkisstjórninni á að þegar hún lætur þetta nú heita sérstaka mótvægisaðgerð þá passar það illa inn í umræðu undanfarinna ára.  Síðan eru nokkur atriði eins og félagsmál, Vinnumálastofnun, Atvinnuleysistryggingasjóður, sérstakt átak í atvinnumálum kvenna til að auka svigrúm fiskvinnslufyrirtækja o.s.frv. - ég tek undir það, þetta eru mótvægisaðgerðir í þeirri stöðu sem uppi er. Sama má segja um flest það sem á eftir kemur í töflunni. Það má taka undir það að þær aðgerðir geti kallast mótvægisaðgerðir upp að ákveðnu marki þó að þær nái ekki utan um þann hóp sem niðurskurðurinn bitnar harðast á, sjómenn og fiskvinnslufólk. Það ber að taka því vel sem lagt er til en mér finnst að menn eigi að nota rétt orð um hlutina. Í þessu sambandi mætti t.d. spyrja um það deilumál sem kom upp áður en þing kom saman nú í haust og snertir Grímseyjarferjuna. Ætla menn í þeim lokahnykk að setja fram einhvern texta um að það sé mótvægisaðgerð að klára hana? Ég vænti þess að svo verði ekki. Nóg er nú samt. Úr því sem komið er óska ég þess eins að okkur takist að ljúka viðgerð ferjunnar og gera hana að skipi sem dugar Grímseyingum til margra ára. Ég vænti þess. Ég held að það geti vel tekist en það er alveg ljóst að mjög margt í þessu ferli hefur leitt til þess að fjárveitingar til verksins voru illa skipulagðar. Það er fjöldamargt sem að má finna í því sambandi. Það er víti til varnaðar fyrir okkur sem vinnum að fjárlagagerðinni að horfast í augu við að það er ekki hægt að setja svona opnar heimildir inn í 6. gr. fjárlaga og vinna svo verkin á grundvelli þeirra árum saman. Ég minni á ræður sem hv. fyrrv. þingmaður, vinur minn Einar Oddur Kristjánsson, flutti oft í þessum ræðustól, þegar hann var að tala um Austurhöfnina og minnti á hvernig það verk hófst með texta í 6. gr. fjárlaga. Það er reyndar enn í fjárlögunum, liður 7.6, með leyfi forseta: „Að greiða hlut ríkisins í undirbúningskostnaði Austurhafnar TR sem stofnað var á grundvelli samnings við Reykjavíkurborg um rekstur og byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss í Reykjavík.“ Ég held að við þurfum að læra af þessu, fjárveitinganefnd í heild sinni og fjármálaráðuneytið, að fara ekki af stað með mál með þessum hætti og ef það er gert þá sé það strax sett inn í fjárlögin en ekki keyrt áfram á 6. gr. heimild. Hæstv. forseti. Ég lét þess getið í ræðu fyrir nokkru að ég teldi að ekkert væri því til fyrirstöðu að ríkið notaði fjármuni sína með sem bestum hætti og þess vegna mætti horfa til þess að útvista verkefni, meðal annars á heilbrigðissviði. Við höfum alls ekki hafnað því í Frjálslynda flokknum en um það þarf að fara fram stefnumótun. Það þarf stefnumótun í þeim málum og þess vegna finnst mér þetta allt of opið. Ég sé víða í fjárlagafrumvarpinu og fjáraukalögunum setningar um að það megi semja um þetta og semja um hitt. Mér sýnist að það sé allt hengt á liðinn á bls. 55 í fjárlögunum þar sem segir, með leyfi forseta: „Að heimila sjúkrahúsum að taka þátt í eða eiga samstarf við fyrirtæki sem vinna að vísindarannsóknum og þróun nýjunga á sviði heilbrigðismála og læknisfræði. Samningar, sem fela í sér fjárskuldbindingar, skulu lagðir fyrir ráðherra heilbrigðismála og fjármála til staðfestingar.“ Þetta er galopin 6. gr. heimild um alls konar fyrirkomulag í heilbrigðisþjónustunni og ég er ekki sammála því að við vinnum þetta svona. Ég vara við því að við séum enn að halda inn á þá braut að sitja uppi með mál langt fram í tímann, mál sem eru svo galopin að tveimur ráðherrum er nánast lagt það í vald hvað þeir vilja gera við þá stefnumótun til framtíðar. Í þjóðfélaginu er nú tekist á um orkuauðlindir landsins og við erum ekki aldeilis sammála um hvert stefnir. Ég held að við eigum að vanda okkur mjög þegar við erum að tala um það sem snýr að ríkisfjármálum og sölu ríkiseigna eða því sem við köllum að útvista verkefni, sem er náttúrlega allt annar hlutur en að einkavæða reksturinn. Í ljósi reynslunnar vil ég segja að við höfum verið minnt á það í fjárlaganefnd að vanda okkur vel í þessum efnum því að sporin hræða. Þegar sú staða kemur upp að sjávarútvegsráðuneytið biður um sérstaka fjárveitingu vegna hvalatalningar set ég spurningarmerki við það. Ég hef alltaf talið að slíkt væri skipulagt með löngum fyrirvara og menn ættu að geta séð það fyrir. Ég er ekki sammála því að slík rannsókn þurfi að lenda á fjáraukalögum. Það hlýtur að vera hægt að sjá það betur fyrir. Fyrir Hafrannsóknastofnun er verið að biðja um mikla fjármuni til viðbótar því sem áður var og það kunna að vera rök fyrir því. Við erum vissulega í mjög breytilegu lífríki miðað við það sem áður var, miklum breytingum á hitafari sjávar og hafstraumum, og ég hygg að þeir peningar sem settir eru í að efla rannsóknir verði okkur til góðs. Í fjáraukalagafrumvarpinu er einnig verið að tala um samning við áhugamannasamtökin SÁÁ. Þar er ekki kominn á samningur og nánast er verið að afgreiða málin frá einu ári til annars. Ég held að enginn samningur sé kominn á fyrir næsta ár. Þetta er mjög mikilvæg stofnun í samfélaginu, sem snýr að vímuefnavörnum og áfengisvandamálinu, og mér finnst, og hef talað um það áður oft í þessum ræðustól, að samskipti ríkisins og þessara áhugamannasamtaka þurfi að komast í miklu fastara form en verið hefur á undanförnum árum. Síðan vil ég nefna, hæstv. forseti, örorkuþáttinn, það er það sem er undir lið fjármálaráðuneytisins um jöfnun á örorkubyrði almennra lífeyrissjóða, talað er um að setja eigi í það 1.000 millj. Ég vil spyrja að því, ef einhver getur svarað, hvort ekki hafi verið stefnumótun til lengri tíma en eins árs að því er þetta varðar. Hæstv. fjármálaráðherra getur vafalaust upplýst mig um það. Mig minnti að gert hefði verið samkomulag við heildarsamtök á vinnumarkaði um að lækka kostnað lífeyrissjóðanna, sérstaklega þeirra sem höfðu erfiðustu örorkubyrðina með inngreiðslum til einhverra ára en ekki eins árs og þætti vænt um ef fjármálaráðherra rifjaði það upp. Ég hélt að gert hefði verið samkomulag til tveggja eða þriggja ára um að ná þessari byrði niður hjá þeim lífeyrissjóðum launamanna sem hafa langmestu og erfiðustu örorkubyrðina, en þær 1.000 millj. kr. sem hér eru merktar eru ætlaðar til þess. Síðan langar mig að spyrja fjármálaráðherra um afskrift skattkrafna upp á 4 milljarða kr. Ekki það að ég ætli að fara fram á það við hæstv. ráðherra að hann fari með nöfn einstaklinga eða fyrirtækja. Ég spyr einfaldlega: Hvaða greiningu hefur hæstv. ráðherra eða fjármálaráðuneytið á þessum skattkröfum sem verið er að afskrifa? Er þetta meira í einni atvinnugreininni en í annarri? Er þetta eftir landsvæðum? Það væri fróðlegt að heyra eitthvað um það því að hér er þetta afgreitt með einni tölu, hæstv. forseti. Nú er tíma mínum að verða lokið og læt ég staðar numið að sinni.

Herra forseti. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson er allt of góður og vandaður þingmaður til að verja tíma sínum í að festast í tuði og málalengingum, að ég segi ekki svartsýni. Hann á ekki að koma hingað til að tala niður góða hluti sem verið er að gera fyrir landsbyggðina. Ef maður legði þann mælikvarða sem hv. þingmaður leggur á orðið mótvægisaðgerðir á þá hluti sem hv. þingmaður hefur stundum sjálfur lagt til, þá má segja að ekki sé hægt að fara í neinar mótvægisaðgerðir. Það á hvort sem er að gera allt það sem nefnt er. Er það ekki til hagsbóta fyrir landsbyggðina t.d. að flýta uppbyggingu skólakerfisins? Hv. þingmaður gerði lítið úr því að verið væri að setja fjármagn í að flýta stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Hvaðan kemur sú hugmynd? Hún kemur frá norðanmönnum. Ríkisstjórnin varð við óskum þeirra, þeir báðu sérstaklega um þetta. Hv. þingmaður gerði lítið úr því að verið er að verja 50 millj. kr. á hverju ári næstu þrjú árin til að styrkja með rannsóknum umhverfi togararallsins. Hvaðan kom sú hugmynd? Frá þeim samtökum og þeirri stétt sem hv. þingmaður hefur, sem betur fer, varið obbanum af starfsævi sinni á þingi í að berjast fyrir, það er sjómönnum. Það voru sjómenn sem báðu um aukið fjármagn í hafrannsóknir. Í mótvægisaðgerðunum er að finna 500 millj. kr., ef allt er tekið til og líka það sem menn marka til þess þáttar í markáætlunum, í rannsóknapeningum framtíðarinnar, í hafrannsóknir. Svo kemur hv. þingmaður, fyrrv. forustumaður í samtökum sjómanna, og gerir lítið úr þessu. Úr hverju er hann þá að gera lítið? Úr sínu eigin fólki sem bað um þetta. Það rann eins og rauður þráður í gegnum óskir sveitarfélaga að efla menntastigið, bæta samgöngur, auka fjarskipti og styrkja nýsköpun. Allt þetta er gert í þessum mótvægisaðgerðum. Svo kemur hv. þingmaður og gerir lítið úr því. Hvar eru tillögur Frjálslynda flokksins? Ég hef ekki enn séð þær nema eina sem ég tók þátt í lítilli umræðu um í gær.

Hæstv. forseti. Ég verð að reyna að svara hæstv. ráðherra. Ef hæstv. ráðherra telur að ég hafi verið að tala niður aðgerðir á landsbyggðinni þá er það rangt. Það er einhver misskilningur sem ráðherra hefur komið sér upp. Ég var ekki að því. Ég var einfaldlega að benda á að ýmislegt sem menn hafa verið að stefna að á undanförnum árum er inni í þessari upptalningu og meðal annars að flýta uppbyggingu framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð. Ég var einn af þeim sem studdu þá tillögu svo að ég upplýsi hæstv. ráðherra um það. Ég var einfaldlega að benda á að mér fyndist að ríkisstjórnin legðist í ákveðna leit að því að láta allt sem hún er að gera heita mótvægisaðgerð. Mér finnst að margt af því sem verið er að leggja til sé ekki hægt að nefna mótvægisaðgerðir. Það eru ágætisaðgerðir út af fyrir sig og ekki hægt að amast við þeim og ég var ekki að gera það. Ég var ekki að leggjast gegn tillögunum sem slíkum. Ég var að benda á að mér fyndist þær ekki eiga heima undir heitinu mótvægisaðgerðir. Ætli sá sem hér stendur hafi ekki talað nokkuð oft fyrir því á undanförnum árum að efla hafrannsóknir og einnig fyrir ýmsum breytingum sem ég teldi að þar þyrftu að komast á. Venjulega kosta breytingar talsverða fjármuni þannig að ég hygg að því verði ekki fundinn staður að ég hafi lagst gegn því að efla hafrannsóknir. Ég hef hins vegar haft ýmislegt við hafrannsóknir að athuga, hvernig að þeim er staðið, hvernig menn leggja út af þeim o.s.frv. Ég hef ekki neina ástæðu til að breyta háttum mínum í því, hæstv. forseti.

Herra forseti. Það er eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson skilji það ekki að það er ör framþróun í öllum atvinnugreinum. Sú grein sem hann tilheyrði áður en hann kom hingað, þ.e. stétt sjómanna, er að breytast vegna þess að bæði um borð í fiskiskipum hefur tæknin haldið innreið sína og eins við verkun fisks í landi. Þetta þýðir að sjálfkrafa fækkar og hefur fækkað í þessum stéttum um langt árabil. Það er því miður ekkert sem við getum gert til þess að koma í veg fyrir það og við viljum það ekki einu sinni. Við getum ekki staðið í vegi fyrir tækninni. Það þýðir það einfaldlega, herra forseti, að ef við ætlum að halda byggð úti á landi þá þurfum við að reyna að byggja upp aðrar atvinnugreinar sem ekki eru háðar hinum hvikula sjávarafla. Það er það, ólíkt Frjálslynda flokknum, sem sveitarstjórnirnar báðu um. Það var þess vegna sem í þeim tillögum sem ég og hæstv. fjármálaráðherra lögðum fyrir ríkisstjórn og liggja núna fyrir Alþingi, að verið er að setja 600 millj. í að efla menntastigið á landsbyggðinni. Það er verið að setja samtals 800 millj. með einhverjum hætti til þess að efla nýsköpun starfa á landsbyggðinni og þjálfun og endurmenntun sem tengist því. Það er verið að leggja fast að 500 millj. í hafrannsóknir. Svo kemur hv. þingmaður og gerir bara lítið úr þessu. Ég spyr hv. þingmann, af því hann talar heldur háðulega um þá framkvæmd að flýta framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð: Vill hann þá ekki líka koma hérna og spotta framlag ríkisstjórnarinnar til þess að styrkja háskólasetur á Vestfjörðum? Það er nákvæmlega það sem ríkisstjórnin er að gera hérna. Hv. þingmaður. Ég er ekki viss um að þeir sem búa á ýmsum stöðum á landinu sem njóta stuðnings og liðsinnis ríkisstjórnarinnar með þessum fjáraukalögum og fjárlagafrumvarpinu, séu sammála honum. Hann ætti að fara til Hafnar í Hornafirði, til Sauðárkróks, til Hólmavíkur, til Ísafjarðar, til Bolungarvíkur, til Patreksfjarðar, til Ólafsfjarðar, til Stykkishólms, og ég gæti haldið áfram. Þetta eru þeir staðir þar sem menn tóku fagnandi framlögum  
            

Hæstv. forseti. Ég ætla nú að leyfa mér að segja það að mér þykir leitt þegar hæstv. ráðherra Össur Skarphéðinsson kemur hérna upp í ræðustól til að gera sig að fífli.  Ég geri mér vel grein fyrir því að það er framþróun í öllum atvinnugreinum. Það breytir hins vegar ekki því að sjávarútvegurinn er undirstaða byggðanna í landinu og verður það væntanlega og vonandi um talsvert langa framtíð. Það er afar slæmt og erfitt að framkvæma það að reyna að byggja upp og efla byggðina með því að byrja á því að rífa frá henni atvinnutekjurnar. En það er það sem bæði kvótakerfið hefur gert og það sem síðasta tillaga hæstv. sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórnarinnar um yfir 60 þús. tonna niðurskurð í þorski gerir. Það hljóta allir að átta sig á því að það er miklu betra að reyna að efla nýjar atvinnugreinar þegar undirstaðan fær að vera til staðar heldur en að byrja á að rífa hana í burtu og fara svo að reyna að stoppa í götin. Þetta vildi ég nú bara sagt hafa. Við Íslendingar höfum alltaf þurft að byggja á hvikulum sjávarafla. Hann hefur alltaf verið breytilegur. En hann hefur aldrei verið jafnbreytilegur og hann er boðaður núna. Það þarf nefnilega að fara aftur í frostaveturinn 1918 til að finna sambærilegan þorskafla sem boðað er að veiða megi á þessu fiskveiðiári og því næsta væntanlega líka. 

Forseti vill biðja hv. þingmenn að gæta orða sinna.

Herra forseti. Það virðist gæta einhvers misskilnings varðandi 6. gr. heimildina, að það séu einhverjir óútfylltir tékkar og hvað eina. Til þess að hægt sé að nýta 6. gr. heimild á tilteknu fjárlagaári verður auðvitað að gera ráð fyrir fjármunum til þess verkefnis sem um er fjallað í greininni í fjárlögunum sjálfum. Það getur annars vegar verið gert í sérstakri grein sem veitir fjármuni til heimildagreina eða þá í öðrum þeim fjárheimildum sem tilheyra þeim verkefnum sem verið er að fjalla um í 6. gr. Í þriðja lagi er síðan um það að ræða að verið sé að heimila framtíðarskuldbindingar. Þá verður auðvitað að áætla fyrir þeim í fjárlögum síðari ára. Þær verða þá auðvitað líka að vera í samræmi við fjárreiðulögin en þar er einmitt fjallað um það hvernig eigi að standa að því að skuldbinda ríkissjóð fram í tímann. Þar eru meira að segja heimildir til ráðherra til þess að gera það án atbeina Alþingis ef um fjárlagaliði er að ræða. Ég held að það hafi ekkert mál verið eins vel kynnt í gegnum 6. gr. og málefni Austurhafnar. En hins vegar er umfjöllunin um heilbrigðisþjónustu 6. gr. sem hv. þingmaður vitnaði til bara að verða brandari haustsins, held ég, því hún er búin að vera í fjárlögum frá því árið 2000 og afskaplega lítið notuð en kom upp vegna samninga sem Krabbameinsfélagið var að gera. Þetta er alls ekki grein sem er ætluð til að útvista verkefnum heldur snýst hún um rannsóknir í heilbrigðiskerfinu. Ég man eiginlega ekki eftir því að hún hafi verið nýtt í annað 

Hæstv. forseti. Ég þakka ráðherranum fyrir svörin. Það sem ég var einfaldlega að benda á var að víða í fjárlagafrumvarpinu má finna orðalag sem bendir til þess að stofnanir, sérstaklega á heilbrigðissviði, geti samið um fyrirkomulag. Mér sýnist að í fjárlagafrumvarpinu núna séu menn akkúrat að leggja upp með það að setja hingað og þangað inn heimildir sem gætu beinlínis nýst við það að nýta þessa 6. gr. heimild, hvort sem hún hefur verið lítið nýtt til þessa eða ekki. Ég var því bara að vara við því að menn færu á þá braut án þess að fara í umræðu um stefnumótun um það hvert við viljum stefna með heilbrigðiskerfið og annað hitt, hvaða verkþættir það eru sem menn eru þá sammála um að útvista til einkaaðila sem taka að sér að framkvæma verkið. Hæstv. ráðherra nefnir það að það komi heimildir síðar inn í fjárlög að því er varðar 6. gr. En ég verð að segja eins og er, ég hef ekki séð neina sérstaka heimild í fjárlögunum eða fjáraukalögunum núna fyrir þeim fjármunum sem verið er að verja til þess að klára þá umræddu Grímseyjarferju sem við höfum margoft rætt um. Ég bið hæstv. ráðherra að benda mér á hvar það standi.

Það er ekki fjallað sérstaklega um Grímseyjarferjuna í fjáraukalögunum því að Vegagerðin sem fer með það lögbundna hlutverk að byggja þessa ferju hefur nægar fjárheimildir til þess að standa undir verkinu. Það hefur verið þannig undanfarin ár, hún hefur haft ríflegar fjárheimildir og ekki nýtt þær allar og hefur þess vegna getað farið í þetta lögbundna verkefni sitt án þess að það væri sérstaklega áætlað fyrir því á þessum árum. En hins vegar er gert ráð fyrir því í samgönguáætlun að það verði komið fjármagn til þess á næstu árum og m.a. er gert ráð fyrir því í fjárlagafrumvarpi ársins 2008, það fæst inn á þennan framkvæmdalið þar. Ég átti eftir að svara tveimur öðrum spurningum hv. þingmanns, annars vegar varðandi örorkubyrðina. Þar var um samkomulag að ræða sem gilti til að mig minnir þriggja ára með stighækkandi framlögum, ég er bara með þetta eftir minni. Síðan varðandi afskriftir skattkrafna, þá er ég ekki með tölur um niðurbrot á því. En það verður sjálfsagt hægt að koma með slíkar tölur og kynna í fjárlaganefndinni við yfirferð málsins. En eðli málsins samkvæmt, þegar tekjurnar aukast, skatttekjurnar aukast, þá eykst það sem þarf að leggja til hliðar vegna skattaafskriftanna. Því miður er enn of mikið um áætlanir á sköttum í skattkerfinu þó að þær hafi minnkað á síðustu árum, samanber það sem kemur fram í umfjöllun Ríkisendurskoðunar um ríkisreikning 2006.

Forseti. Fyrir sléttum einum mánuði tilkynnti ríkisstjórnin um aðgerðir sem hún hygðist grípa til til að sporna gegn neikvæðum áhrifum af fiskveiðióstjórninni. Í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá þeim tíma segir um framtíðarhorfurnar í sjávarútvegi: „Ekki er líklegt að til fjöldaatvinnuleysis komi neins staðar á næstu mánuðum, hvorki hjá sjómönnum né landverkafólki. Mörg fyrirtæki munu bíða fram yfir áramót með að sjá til hvernig málin þróast.“ - Það mun ekki koma til fjöldaatvinnuleysis á næstu mánuðum. Þetta var yfirlýsing frá ríkisstjórninni sem birt var fyrir sléttum mánuði, þann 12. september sl. En hver er þá staðan í dag? Hefur þessi framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar ræst, nú þegar mánuður er liðinn frá því að henni var varpað fram? Hver fiskvinnslan af annarri hefur þegar gripið til fjöldauppsagna og síðast í gær bárust fréttir af uppsögnum í fiskvinnslu á Austfjörðum og á Eyjafjarðarsvæðinu og þar var tilkynnt um að útgerðin væri að leggja upp laupana sökum samdráttar í veiðiheimildum. Fjórðungur fiskverkafólks á Vestfjörðum hefur misst vinnuna og stór hluti þeirra sem eftir eru óttast atvinnuleysi. Starfsfólk í sjávarútvegi, sjómenn og fiskverkafólk, veit ekki hvað morgundagurinn ber í skauti sér hvað varðar atvinnu þess og framtíðarhorfur mánuði eftir að ríkisstjórnin taldi afar ólíklegt að til fjöldauppsagna kæmi. Staðreyndin er önnur og fjöldauppsagnir dynja yfir í greininni bæði til sjós og lands. Hverjar telur sjávarútvegsráðherra nú vera framtíðarhorfurnar í sjávarútveginum, mánuði eftir síðustu spá? Ég er ekki að fara fram á neina langtímaspá. Vika til hálfur mánuður dugar til að reyna að sjá aðeins fram í tímann. Sjómenn eru sú stétt fólks sem fór verst út úr niðurskurðinum í þorskkvótanum síðasta sumar og staða sjómannastéttanna hefur líklega aldrei verið lakari en hún er einmitt í dag hvað varðar starfsöryggi og framtíðarhorfur. Það þarf enga spámenn til að sjá það fyrir. Nú er þannig komið fyrir íslenskri togaraútgerð að verulegir erfiðleikar eru við að manna skipin og koma þeim á sjó. Bátaútgerðin á við sama vanda að stríða og mörg dæmi eru um að skip hafi ekki komist til veiða af þessum sökum. Útgerðir eru byrjaðar að yfirborga menn til að fá þá til skips, fast kaup á hvern úthaldsdag, en það dugar varla til. Og hverjir þrífast best í slíkum jarðvegi sem búið er að plægja í sjávarútveginum, hverjir mæta þá til leiks? Jú, það eru íslensku þrælahaldararnir sem eru mættir á kajann, bjóða þræla sína fala í hásetapláss á skipum sem illa gengur að manna. Upp á síðkastið hafa nefnilega borist fréttir af því að erlent fólk sem narrað hefur verið til landsins með loforðum um gull og græna skóga sé starfandi um borð í íslenskum fiskiskipum á kjörum - það er rökstuddur grunur um það - sem eru ekki samboðin nokkrum einasta manni, á föstu kaupi þar sem á að vera hlutur o.s.frv. Þetta er sá jarðvegur sem er orðinn til í þessari grein í dag. Fyrir þinginu liggur nú frumvarp sjávarútvegsráðherra um afnot veiðigjalds á þorski vegna niðurskurðarins, eins og segir í frumvarpinu, til að „koma til móts við þær útgerðir sem verða fyrir skerðingu veiðiheimilda vegna niðurskurðar aflamarks í þorski“. Ég vil rifja upp í leiðinni að það er ekki langt síðan ríkisstjórnin setti líka Byggðastofnun í sérstaka viðbragðsstöðu til að bregðast við erfiðleikum í sjávarútvegi og biðlað er til bankastofnana og annarra lánastofnana að sýna útgerðinni góðvild og umburðarlyndi af sömu ástæðu. Allt er þetta gott og gilt og ég ætla ekki að setja mig upp á móti því eða gera verulegar athugasemdir við. Hitt vil ég minna á að tekjur sjómanna taka mið af tekjum útgerðar, aflaverðmætinu sem hlutur sjómanna er reiknaður af. Sjómenn verða því að sjálfsögðu fyrir hlutfallslega sömu tekjuskerðingu og útgerðin í landinu. Hásetahlutur á skipi sem veiddi 1.000 tonn af þorski á síðasta ári skerðist um nærri milljón á yfirstandandi fiskveiðiári. Hásetahlutur á skipi sem veiddi 1.500 tonn af þorski á síðasta fiskveiðiári skerðist um eina og hálfa milljón og það munar um slíkt í heimilisbókhaldinu ofan í 25–30% skerðingu vegna gengisskráningar og sterkrar stöðu krónunnar. Þorskveiðar bera uppi tekjur útgerðar og sjómanna. Svo einfalt er það nú. Þetta eru þær staðreyndir sem blasa við okkur í dag. Er sjávarútvegsráðherra kannski með sambærilegt frumvarp í smíðum sem á að milda það áfall sem sjómenn urðu fyrir líkt því sem liggur fyrir þingi varðandi útgerðirnar? Hafa opinberar lánastofnanir verið settar í viðbragðsstöðu vegna yfirvofandi tekjutaps fólks til sjós og lands og hafa ráðherrar kannski biðlað til lánastofnana um að sýna því skilning og blíðu þegar að skuldadögum kemur? Það er ekkert slíkt í mótvægisaðgerðum ríkisstjórnarinnar enda snúast þær ekki um sjávarútvegsmál. Forseti. Staðan í sjávarútveginum er alvarlegri en flesta grunar. Greinin hefur aldrei áður staðið frammi fyrir jafnalvarlegu ástandi og í dag. Og hvað ætlar þessi frjálslynda umbótastjórn að gera í þeim málum? Ætla nýir ráðherrar Samfylkingar að stilla sér upp í varnarvegginn með kvótaliðunum, urra þar og gelta á alla þá sem krefjast breytinga 

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir að vekja athygli á þessu máli sem auðvitað skiptir gríðarlega miklu að við ræðum og reynum að komast til botns í. En við skulum byrja á því að velta fyrir okkur hver þessi vandi er. Hvers vegna stöndum við hér og ræðum þessi mál? Ástæðan er auðvitað sú að við tókum um það ákvörðun að lækka aflamarkið í þorski eins og allir vita. Þannig er nú mál með vexti að fyrsti aðilinn til að hvetja til þess að þeirri leið yrði fylgt var flokkur hv. þingmanns sem kvað upp úr með það löngu áður en ríkisstjórnin hafði komist að sinni niðurstöðu þannig að ég lít þannig á að flokkur hv. þingmanns og hv. þingmaður séu þeirrar skoðunar að það hafi verið óhjákvæmilegt að fara þessa leið. Spurningin hefur þá verið fyrst og fremst sú hvernig ætti að bregðast við. Við vitum auðvitað, og það þarf ekki að hafa um það mörg orð, að við getum ekki skapað ný störf í sjávarútvegi fyrir það sem hverfur við það að lækka aflamarkið í þorski. Til þess að bregðast við þessum vanda urðum við að gera það með þeim hætti að reyna að skapa ný störf á nýjum sviðum. Það var það sem lá til grundvallar þeim mótvægisaðgerðum sem við höfum kynnt og ríkisstjórnin hefur lagt fram og sér m.a. stað bæði í fjáraukalagafrumvarpinu og frumvarpi til fjárlaga. Þetta lýtur bæði að því að bæta innri gerð samfélaganna, auka menntunaraðgengi, bæta samgöngur, m.a. til að draga úr tilkostnaði heimila og fyrirtækja sem auðvitað kemur til góða fyrir sjómenn og fiskverkafólk og alla þá sem á landsbyggðinni búa. Ætlar einhver að halda því virkilega fram að þetta skipti ekki einhverju máli, bæði fyrir kjör og atvinnumöguleika fólks á landsbyggðinni? Hitt er það síðan að þess var líka freistað að leggja fram hugmyndir sem stuðla að því að skapa tafarlaust ný störf á ýmsum sviðum. Ég ætla að taka dæmi af einu atriði sem búið er að reyna að gera tortryggilegt. Ríkisstjórnin ákvað að leggja sérstaka fjármuni til þess að stuðla að atvinnusköpun bæði með því að styrkja stoðir sveitarfélaganna og fara í sérstök verkefni á vegum ríkisins vegna þess m.a. að við gerum okkur grein fyrir því að þegar við drögum saman seglin eins og verið er að gera í heildaraflamarkinu hefur það áhrif á umsvifin í þessum byggðum, ekki bara hjá sjómönnum og fiskverkafólki heldur líka í ýmsum atvinnugreinum sem leiða af umsvifum sjávarútvegsins. Þetta skiptir auðvitað miklu máli. Þess vegna finnst mér að við eigum ekki að gera lítið úr því sem þarna er verið að gera. Þetta hefur þau áhrif til skemmri tíma að það verða umsvif sem ella hefðu ekki orðið í þessum byggðum og kemur til góða fyrir byggðirnar og fyrir það fólk sem þar býr og starfar. Það blasir líka við að það þurfti sérstaklega að huga að atvinnumöguleikum kvenna. Við vitum að í fiskvinnslunni eru konur mjög stór hluti vinnuaflsins og þess vegna er mjög eðlilegt að í mótvægisaðgerðunum hafi verið sérstaklega kveðið á um ýmis úrræði til að bregðast við þeim vanda sem konur stóðu sérstaklega frammi fyrir. Mér fannst sérkennilegt þegar menn voru að reyna að gera lítið úr því og tala það niður að það væri sérstök ástæða til að nefna konur í þessu sambandi. Ég er þeirrar skoðunar að það hafi verið fyllilega verðskuldað og nauðsynlegt að það væri gert eins og hægt væri. Hv. þingmaður vék að sjálfsögðu mjög að stöðu sjómanna í þessu sambandi. Ég er fyrstur manna til að viðurkenna það og átta mig á því að auðvitað hlýtur þetta að koma sérstaklega hart niður á sjómönnum. Það er eðli málsins samkvæmt og enginn þarf að fara í neinar grafgötur með það. Vitaskuld eru þessar aðgerðir sem ég nefndi hér aðgerðir af því taginu sem koma sjómönnum bæði beint og óbeint vel. Hins vegar er þetta þannig að ég hef átt viðræður við forustumenn sjómanna, bæði Sjómannasambandsins og Farmanna- og fiskimannasambandsins. Þeir hafa nefnt ýmsa hluti í þessu sambandi, svo sem eins og það - af því að hv. þingmaður nefndi það sérstaklega - hvort einhver viðbúnaður væri uppi hjá opinberum lánastofnunum gagnvart vanda fólks á landsbyggðinni sem stafaði af þessum minnkandi tekjum í sjávarútvegi. Það er þannig eins og við vitum í hinum opinbera lánasjóði sem flestir landsmenn eiga viðskipti við, Íbúðalánasjóði, að þar er viðvarandi verið að bregðast við með skuldbreytingum, lánafrestunum o.s.frv. Það þarf í sjálfu sér ekki opinbert átak til þess. Þær aðstæður eru allar fyrir hendi. Hins vegar hafa m.a. stéttarbræður hv. þingmanns, skipstjórnarmenn, fyrst og fremst lagt áherslu á eitt í viðræðum við mig. Þeir hafa sagt við mig: Það sem skiptir mestu máli núna er að við reynum að fara í það hvort hægt sé að bæta aðgengi okkar að öðrum tegundum eins og ufsa og ýsu, m.a. með því að fara í það að skoða aðstæðurnar í hólfunum vítt og breitt um landið. Ég ætla að vitna t.d. í einn þekktasta togaraskipstjóra landsins og einn þann reyndasta, Björn Jónasson, skipstjóra á Málmey SK, sem sagði í næstsíðustu Fiskifréttum: „Það hefur gengið mjög illa að ná ýsukvótanum enda er ýsan öll lokuð inni í reglugerðarhólfum. Ýsumiðin hérna úti fyrir Norðurlandi eru að stærstum hluta lokuð. Besta mótvægisaðgerðin,“ segir þessi reyndi skipstjóri, „gagnvart þorskkvótaskerðingunni miklu væri sú að opna þessi hólf enda eru engar forsendur lengur fyrir lokun þeirra.“ Þess vegna var farið í það að skoða þessi hólf. Þess vegna höfum við opnað ýmislegt á þessum hólfum og brugðist þannig við áskorun Farmanna- og fiskimannasambands Íslands - ég átti fundi með mörgum skipstjórum úr þeirri hópi - og áskorun frá reyndum mönnum 

Hæstv. forseti. Ég þakka fyrir þessa umræðu þó að vissulega sé erfitt á tveimur mínútum að ná yfir svo stórt mál sem sjávarútvegurinn er og staða sjómanna og fiskverkafólks. En ég þakka málshefjanda. Sjávarútvegurinn er mikilvæg atvinnugrein þó að vissulega hafi dregið úr mikilvægi sjávarútvegs á síðustu árum og jafnvel áratugum vegna nýrra greina, en ég segi: Sjávarútvegurinn er mjög mikilvæg atvinnugrein. Eins og ég hef komið að áður hefur Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn sagt að gengið sé 15–25% of hátt skráð. Þetta kemur mjög við útgerðina og ekki bara útgerðina heldur náttúrlega sjómennina líka vegna þess fyrirkomulags sem hér ríkir. Niðurskurður á aflaheimildum er hér kannski hvað helst til umræðu og þær mótvægisaðgerðir sem ríkisstjórnin greip til. Ég held því fram að þær hafi því miður ekki náð nægilega vel til þeirra hópa sem skyldi og þá erum við að tala um sjómenn og fiskverkafólk. Eins vil ég segja að þær hafi ekki náð nægilega vel til þeirra svæða þar sem t.d. ég þekki best til, þar sem niðurskurðurinn er mestur, í Norðausturkjördæmi, svo langmestur. Hvað varðar þessar aðgerðir og niðurstöður ríkisstjórnarinnar í þeim efnum er Norðausturkjördæmið varla á blaði og þetta gagnrýni ég. Við framsóknarmenn komum með okkar eigin tillögur sem við höfum lagt fram sem ganga út á það að ríkið í samstarfi við sjómenn og fiskverkafólk gefi þeim sem annars mundu missa vinnuna tímabundið vegna skerðingar á þorskkvóta tækifæri til að afla sér menntunar og þjálfunar í allt að fjórar vikur á launum sem tækju mið 

Frú forseti. Eins og aðrir sem hafa tekið þátt í þessari umræðu hingað til fagna ég henni auðvitað, þetta er mikilvægt málefni og varðar líka ákveðið grundvallaratriði. Við þekkjum það, Íslendingar, af margra alda reynslu að við búum við atvinnuvegi sem eru sveiflukenndir og núna horfumst við í augu við það að við þurfum að taka mikla niðursveiflu í sjávarútvegi. Við höfum líka horft upp á þetta í öðrum atvinnugreinum, við höfum horft upp á það að bændum hefur fækkað á Íslandi svo dæmi sé tekið. Við horfum líka upp á það að fólk sem vinnur við sjávarútveginn býr við sveiflur af öðrum orsökum en þeim að við þurfum að skera niður þorskafla, það eru ýmsar tækninýjungar í sjávarútvegi sem t.d. leiða til þess að það þarf færra fólk í vinnu svo dæmi sé tekið. Ekki viljum við banna tækninýjungar þannig að við þurfum auðvitað að hafa einhvers konar heildarstefnu og einhvers konar heildarhugmyndafræði um það hvernig við búum einfaldlega á Íslandi undir þessum kringumstæðum. Nú liggur það sem sagt fyrir að við þurfum að skera verulega niður í þorskafla. Hvernig hefur ríkisstjórnin ákveðið að mæta því? Hún ákveður að reyna eftir fremsta megni að auka fjölbreytni í atvinnulífinu, takmarkið er að skapa ný störf á landsbyggðinni. Þetta gerum við með því að efla grunngerðina, efla menntun, nýsköpun, fjarskipti og samgöngur. Á síðasta þingi var samþykkt tillaga að okkar frumkvæði sem hét Störf án staðsetningar. Auðvitað getur stjórnarandstaðan tekið hvern lið fyrir sig og sagt að hann geri ekkert fyrir sjómenn sérstaklega en þegar við horfum á allar þessar aðgerðir saman eru þær til þess fallnar að gera þjóðfélagið betur í stakk búið til að mæta áföllum eins og þessum.  Að síðustu, niðurskurðurinn á þorskkvóta er ekkert annað en 

Frú forseti. Hetjur hafsins og hermenn þjóðarinnar hafa orðið eftir ásamt fiskvinnslufólki í þeim mótvægisaðgerðum sem gerðar hafa verið. Það er ekki komið til móts við þetta fólk og það þarf öllum alþingismönnum í þessum sal að vera ljóst. Það er á það hallað í þessu, aðrir njóta góðs af þessum aðgerðum sem eru sumar til langframa og geta skilað sér eftir mörg ár en fæst af því sem lagt er til kemur til þess fólks sem þarf á því að halda. Það er ömurlegt til þess að vita að það eina sem stjórnarflokkarnir ætla að gera er að skipa nefnd til að skoða stöðu sjávarbyggðanna. Það er ömurlegt að þetta skuli vera tillögur þeirra í sjávarútvegsmálum. Það er sorglegt þegar það fólk sem situr á Alþingi áttar sig ekki á því hver staðan er. Að setja allan fiskinn á fiskmarkað er mótvægisaðgerð sem dugar og hjálpar til. Það þarf ekki að telja upp alla þá kosti sem því fylgir að gera það. Að setja allan fiskinn á fiskmarkað er alvörumótvægisaðgerð. Það er löngu tímabært að menn átti sig á í hvað stefnir með þessi mál og það þarf ekki að skipa nefndir. Það þarf að framkvæma hlutina, það tryggir afkomu fólks sem verður fyrir skerðingum af þorskniðurskurðinum. Ég hvet menn til að endurskoða það sem þeir hafa lagt til.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir að efna til þessarar mikilvægu umræðu. Á undanförnum árum hefur þjóðfélagsumræðan í allt of litlum mæli beinst til sjómanna og fiskvinnslufólks. Þjóðfélagið hefur verið uppteknara af milljarðamæringunum, hvernig þeim líður, og margir eru farnir að trúa því og treysta á að þeir komi til með að afla okkur bjargar í bú á komandi tíð. Það hefur verið, eins og við þekkjum, nánast heilög kennisetning hjá Sjálfstæðisflokknum að ekki megi skerða hár á höfði þessa fólks, ríka fólksins. Því hefur verið veittur skattafsláttur og hvers kyns ívilnanir á ívilnanir ofan. Minni áhyggjur hafa stjórnvöld haft af þeim atvinnuvegum sem hafa um árhundruð verið undirstöðuatvinnuvegir á Íslandi, landbúnaði og sjávarútvegi. Við stefnuræðu forsætisráðherra í þingbyrjun sagði hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, formaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, að betur hefði verið hlustað á þær tillögur sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefur sett hér fram á nánast hverju þingi frá því að flokkurinn varð til um atvinnumál og byggðamálin. Hann sagði jafnframt að við þær aðstæður sem við búum við nú, stórfelldan niðurskurð á fiskkvóta, verði að horfast í augu við vandann í víðu samhengi og við yrðum að viðurkenna að fiskveiðistjórnarkerfið sem við höfum búið við hefur brugðist, það hefur ekki skilað þeim árangri sem margir ætluðu. Aðalsteinn Baldursson, sem er í forsvari fyrir fiskvinnslufólk á Íslandi,  
            

Virðulegi forseti. Þær aðgerðir sem nauðsynlegt hefur verið að grípa til vegna tímabundins ástands þorskstofnsins hafa víðtæk áhrif í samfélaginu. Það liggur í augum uppi að það kemur verst niður á þeim sem við greinina starfa og þeim byggðum sem byggja afkomu sína á sjávarútvegi. Það er ljóst að þrátt fyrir góðan vilja og ýmsar mótvægisaðgerðir kemur það aldrei í stað þeirra 60 þús. tonna sem skerðingin er á yfirstandandi fiskveiðiári. Ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir ýmsum mildandi aðgerðum til að styðja við útgerðarfyrirtæki, sveitarfélög og einstaklinga sem mæta erfiðleikum við þessar aðstæður. Byggðastofnun hefur verið gert kleift að standa við bakið á fyrirtækjum og sveitarfélögum, gert er ráð fyrir aukinni þátttöku Atvinnuleysistryggingasjóðs gagnvart fiskvinnslufyrirtækjum og fiskvinnslufólki og það er ástæða til að hvetja til skoðunar á því hvort aðgerðir sjóðsins eigi einnig að taka að einhverju leyti til sjómanna og útgerða. Það er þó grundvallarmunur á uppsagnarákvæðum sjómanna og fiskvinnslufólks. Við síðustu kjarasamninga breyttust samningar sjómanna mikið að þessu leyti og þeir búa nú við sambærileg kjör og flestar aðrar stéttir í þeim efnum. Í frumvarpi hæstv. sjávarútvegsráðherra er gert ráð fyrir skerðingu veiðigjalds á þorski. Þetta þýðir lækkun um 250 millj. á yfirstandandi fiskveiðiári. Þá hefur einnig verið gripið til þeirra úrræða að flýta verkefnum á sviði samgangna og fjarskipta, flýta uppbyggingu skólakerfis og fleira mætti telja. Allar þessar aðgerðir miða að því að gera fyrirtækjum kleift að þurfa ekki að grípa til stórfellds samdráttar í rekstri með tilheyrandi uppsögnum eins og annars væri, hjálpa þeim til aðlögunar á þessu tímabundna ástandi. Með þessum aðgerðum munu skapast störf sem sjómenn og aðrir hafa möguleika á að leita tímabundið í. Virðulegi forseti. Við höfum áður upplifað erfiðar aðstæður á sjávarútvegi af ýmsum ástæðum og ég deili áhyggjum með málshefjanda, hv. þm. Birni V. Gíslasyni, vegna áhrifa þeirra á samfélagið, ekki síst sjávarbyggðirnar og þá sem þar búa. Við höfum ekki áður verið jafn vel í stakk búin til að takast á við erfiðleika sem fylgja aflabresti. 

Hæstv. forseti. Já, staðan og útlitið sem nú er uppi eftir skerðingu á þorskkvótanum er sannarlega mjög alvarlegt. Hún snertir sjávarbyggðirnar, fólkið í sjávarútveginum, þjónustugreinar og sveitarfélögin. Ég verð að viðurkenna að ég óttast að afleiðingarnar verði mjög slæmar í mörgum byggðarlögum landsins. Það þrengir mjög að mörgum sjávarútvegsfyrirtækjum og afkoma margra þeirra er í hættu. Margar minni útgerðir og fiskvinnslufyrirtæki standa illa að vígi en hins vegar eru mörg þeirra stærri betur stödd hvað varðar afkomu en þau þurfa náttúrlega að ganga í gegnum ákveðna hagræðingu sem hefur áhrif. Það er margt í þessu máli, hæstv. forseti. Mér barst áðan í hendurnar bréf frá Strandabyggð þar sem mótmælt er skerðingu á rækjubótum sem kemur í kjölfar þessarar þorskaflaheimildarskerðingar. Þar er vitnað til loforða hæstv. sjávarútvegsráðherra um að þetta yrði ekki gert og þar er fjallað um að væntanlega muni rekstrargrundvöllur bresta undan mörgum útgerðum. Ég beini því til hæstv. sjávarútvegsráðherra hvernig hann muni bregðast við slíku ákalli frá þessu sveitarfélagi og svo mörgum öðrum. Virðulegi forseti. Útlitið er ekki gott í sjávarbyggðunum og því miður er það mín skoðun að svokallaðar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar muni ekki duga til að halda uppi lífskjörum þess fólks sem hér um ræðir, því miður. Ég óttast að víða muni eitthvað láta undan og að veruleg byggðaröskun sé í sjónmáli. Það er auðvitað ekki ánægjulegt að þurfa að tala svona en þetta er þó það sem ég tel að blasi við, því miður. Ég tek undir með hv. málshefjanda, ég held að útlitið og staðan sé mun alvarlegri en mjög margir gera sér grein fyrir, því miður, og ég óttast að það muni birtast fyrr en varir.

Herra forseti. Það er ljóst að sjávarbyggðir landsins verða fyrir geipilegum áföllum þegar hinn mikli niðurskurður á heimildum til þorskveiða fer að virka fyrir alvöru. Ég tel reyndar að mörg byggðarlög hafi þegar orðið fyrir meiri áföllum en þeim niðurskurði sem við stöndum nú frammi fyrir, eins og t.d. þegar heilu togararnir voru seldir í burtu og ekkert kom í staðinn. Minna var sagt þá en nú. Sú breyting hefur þó orðið á með nýrri ríkisstjórn að byggðavandinn er viðurkenndur og mjög er leitast við að taka á honum með margvíslegum hætti, enda kemur það nú fram í einum allra öflugustu aðgerðum sem gripið hefur verið til í málefnum byggðanna síðustu áratugina.

Trúirðu þessu?

Já, þetta er sannleikurinn. Beinar aðgerðir felast m.a. í breytingum á úthlutun byggðakvóta, aukningu fjármuna sem Atvinnuleysistryggingasjóður leggur til vegna hráefnisskorts og gríðarlegri innspýtingu fjár frá Byggðastofnun til sjávarútvegsfyrirtækjanna. Ég vænti þess, frú forseti, að Byggðastofnun gangi þar fram með hugrekki og trú á framtíðina. Ríkisstjórnin gerir sér líka grein fyrir því að landsbyggðinni verður ekki haldið í byggð með sjávarútveginum einum saman. Aukin fjölbreytni verður að koma til og þess vegna mun gríðarlegum fjármunum beint til uppbyggingar menntunar, rannsókna hvers konar og svo auðvitað annarra vaxandi atvinnugreina, svo sem ferðamennsku. Samgöngur verða stórbættar og einnig verður komið upp betri tengingu við netið sem er grundvallaratriði í öllum fyrirtækjarekstri í dag. Enn fremur minni ég á rannsóknir á þorskeldi, þær verða stórefldar sem og vonandi kræklingarækt. Hver veit nema við getum framleitt þúsundir tonna af þessum matvælum innan nokkurra ára með þessum hætti. Frú forseti. Það er rétt að 

Hæstv. forseti. Það er algjörlega ljóst að það verður afar erfitt að halda uppi tekjum sjómanna við þann mikla niðurskurð þorskafla sem boðaður hefur verið. Á það höfum við bent í Frjálslynda flokknum og lagt til að hann verði aukinn. Það er líka fleira sem hægt er að gera til þess að ná upp þeim afla sem þó þarf að veiða á þessu fiskveiðiári. Við stefnum að því eftir tilfærslur á milli ára að veiða sennilega yfir 110 þús. tonn af ýsu. Til þess að ná ýsunni af veiðislóðinni þarf að komast að henni og það er það sem sjávarútvegsráðherra var að segja hérna áðan, að hann væri að opna hólf. Ég veit til þess að hann er búinn að opna eitt hólf á Kolkugrunninu í Húnaflóa. Þar hefur ekki hingað til verið talin mikil ýsuslóð en hins vegar rétt norðan við það er mikil ýsuslóð, svokallað Hornabankasvæði, og það væri fróðlegt að vita hvenær sjávarútvegsráðherrann hyggst opna það því að það kann auðvitað að verða til þess að gera mönnum veiðina auðveldari og takast á við það að veiða sínar aflaheimildir. Ég óttast reyndar mjög að svo þröngur stakkur sem mönnum er nú sniðinn muni leiða til verulega aukins brottkasts. Það er einfaldlega þannig að það er illa hægt að framkvæma veiðar á Íslandsmiðum með svo litlum þorskafla sem boðaður er. Það veit sjávarútvegsráðherra, það vita fiskifræðingar, það vita allir sjómenn og allir vita hvað er fram undan í þessum efnum ef ekkert verður að gert. Það verður aukið brottkast, það þýðir ekkert annað en að horfast í augu við það. Því miður. Menn munu ekki horfa á litlu fiskana þegar þeir koma inn fyrir borðstokkinn eða halda þeim og koma með að landi á verði sem enginn getur unað við. Í annan stað vil ég minna á að leiguverð á þorski er svo óheyrilega hátt að það er nánast ógerningur fyrir útgerðir að leigja til sín þorsk til að gera út. 

Forseti. Það fór eins og mig grunaði að ekki yrði mikið um svör varðandi nýjar eða öflugar aðgerðir fyrir þær tvær stéttir sem ég nefndi áðan og var að spyrjast fyrir um hvort stæði til að grípa til einhverra ráðstafana fyrir, þ.e. sjómanna og fiskverkafólks. Sérstaklega ollu mér vonbrigðum viðbrögð samfylkingarmanna, nýliðanna í ríkisstjórn, sem lengi vel töluðu háum rómi fyrir breytingum í fiskveiðistjórnarkerfinu en þar er annað hljóð núna. Það er engin huggun í því sem hv. þm. Jón Gunnarsson nefndi áðan fyrir sjómenn að vera nú loksins komnir með sams konar uppsagnarákvæði í kjarasamninga sína og aðrir. Ég get ekki séð að það leysi neinn vanda hjá fiskvinnslufólki í dag. Ráðherrann nefndi áðan að verið væri að fara eftir ráðum reyndra skipstjórnarmanna um opnun veiðisvæða og ekki bara opnun veiðisvæða til að veiða ýsu heldur til að auka sóknina í smáýsu. Búið er að breyta reglugerðum um það hvað er smáýsa í dag og hvað er smáýsa á morgun, færa reglugerðina úr 45 sm ýsu niður í 41 og ég spyr: Hvaða fiskifræðilegu rök eru það? Hvaða fiskifræði býr þar að baki? Er kannski bara verið að fikta eitthvað í metrakerfinu? Er þetta jafnstór ýsa fyrir það? Ég vitna í skýrslu Hafrannsóknastofnunar um ýsu og hvernig á að byggja upp ýsustofninn fyrst ráðherra vill gjarnan fara eftir þeirri skýrslu: „Undanfarin ár hefur ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar miðast við meðalveiðidánartala 4–7 ára fisks fari ekki yfir 0,47. Hafrannsóknastofnun leggur það til að frekar verði horft til stærðar ýsu en aldurs við ákvörðun aflamarks til að ná fram skynsamlegri nýtingu stofnsins.“ Með öðrum orðum, að veiða ekki smáa ýsu, beina skal sókninni í stóra ýsu til að hægt sé að byggja upp stofninn. Á þetta þá ekki við um aðrar fisktegundir líka sem verið er að skera niður, t.d. ýsu, karfa eða ufsa, eða er þetta bara neyðaraðgerð 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessa umræðu en vil segja það út af orðum hv. síðasta ræðumanns að það er dálítið sérkennilegt þegar búið er að hvetja mig til þess vikum og mánuðum saman að bregðast við breyttum aðstæðum, m.a. með því að opna hólf og skoða breytt viðmiðunarverk, og þegar við því er brugðist þá kemur þessi hv. þingmaður og reyndi skipstjóri og talar eins og hér hafi verið drýgð einhver erkisynd. Það var verið að bregðast við m.a. óskum starfandi sjómanna og skipstjórnarmanna sem hafa mikla þekkingu á þessum sviðum. Farið var yfir þetta með Hafrannsóknastofnun og þessi mál voru skoðuð mjög ítarlega á fundum þar sem bæði skipstjórar og vísindamenn sátu saman og þetta var niðurstaðan af því. Ég vek athygli á því að í Morgunblaðinu í dag er viðtal við Árna Bjarnason, forseta Farmanna- og fiskimannasambands Íslands, sem fagnar þessu sérstaklega. Ég held að það sé nú þannig almennt talað að meðal starfandi sjómanna sé mikill skilningur á þeim breytingum sem við erum að gera. Í þessari umræðu komu í sjálfu sér ekki fram miklar tillögur, einungis þessi gamla tillaga hv. þm. Grétars Mars Jónssonar um að slíta á öll tengsl veiða og vinnslu og koma í veg fyrir að útgerðarmenn og fiskverkendur geti starfað saman eins og verið hefur og menn geti tryggt sæmilegt atvinnuöryggi hjá fiskverkunarfólki.  Það sem hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði hins vegar í fyrri ræðu sinni um að verið væri að brjóta samninga er náttúrlega mjög alvarlegt ef satt reynist og auðvitað verður þá að grípa til ráðstafana með viðeigandi hætti. Þess vegna höfum við einmitt frjáls verkalýðsfélög og launþegahreyfingu til að gæta réttar þess fólks sem er að starfa hvort sem er til sjós eða lands. Virðulegi forseti. Eins og við höfum margoft sagt þegar við erum að draga saman seglin vegna fiskveiðistjórnarinnar, draga úr heildarafla, þá þurfum við einfaldlega að gera það á þann hátt sem við höfum gert. Við erum að reyna að skapa ný störf, við erum auðvitað ekki að skapa eins störf og hverfa vegna minnkandi aflaheimilda, það vissu allir fyrir, það gátu allir sagt sér sjálfir. Eða var það hulið fyrir þeim sem t.d. lögðu það fyrstir til að við færum í 130 þúsund tonn, þingflokkur Vinstri grænna?

Virðulegi forseti. Það vekur sérstaka athygli við þetta fjáraukalagafrumvarp hversu ónákvæm tekjuspá frumvarpsins eða fjárlaganna hefur orðið annað árið í röð en við fórum aðeins yfir þetta mál í umræðunni um fjárlög fyrir nokkrum dögum þannig að ég ætla ekki að endurtaka það og vísa einfaldlega til þess sem ég hafði um það mál að segja við þá umræðu. Ég vildi aðeins beina athyglinni að fáeinum atriðum í fjáraukalagafrumvarpinu og fá fram skýringar hæstv. fjármálaráðherra við þau. Ef svo gæti staðið á að hæstv. ráðherra gæti verið viðstaddur væri það þegið en ég geri ekki alvarlega athugasemd við það þótt hann verði fjarverandi, væntanlega verða hér aðrir menn sem geta tekið upp merki hans og hlaupið í skarðið og veitt svör við þeim fyrirspurnum sem ég kann að bera fram. Til dæmis veit ég að hv. þm. Kristján Júlíusson er örugglega á þeirri skoðun að hann sé fullfær um að gegna starfi fjármálaráðherra og geti tekið að sér að svara fyrir ráðherrann ef hann er vant við látinn  Fyrst langar mig að koma að þeim lið í kaflanum um fjármálaráðuneytið sem varðar viðhald fasteigna ríkissjóðs. Þar eru lagðar til 333 millj. kr. til framkvæmda við endurbætur og viðhald fasteigna og mannvirkja í eigu ríkisins. Það er í samræmi við það sem kynnt hefur verið í mótvægisaðgerðum og það má finna þessa fjárhæð í fréttatilkynningu ríkisstjórnarinnar frá þeim tíma. Í athugasemdum við frumvarpið segir að litið verði sérstaklega til þeirra sveitarfélaga og svæða þar sem í ljós kemur að aflasamdráttur í þorski muni leiða til fækkunar starfa. Ég vil gjarnan fá frekari skýringar á þessu. Hvernig verður litið til þessara svæða? Verður þar einvörðungu horft á hversu mikill samdrátturinn er í sjávarútvegi eða verður horft til þess hve samdrátturinn í sjávarútvegi er mikill af heildaratvinnustarfsemi svæðisins. Það er ólíku saman að jafna verði töluverður samdráttur í þorskveiðum í byggðarlagi þar sem þorskveiðar eru stór hluti atvinnustarfseminnar og aðrir atvinnuvegir ekki öflugir, eða í stóru sveitarfélagi eins og t.d. Reykjavík þar sem segja má að sé yfirfljótandi vinna. Þannig að þótt þar yrði töluverður samdráttur í störfum vegna niðurskurðar á þorskveiðiheimildum mundi ég varla telja að það hefði í heildina áhrif á atvinnustöðu svæðisins. Það gæti haft áhrif á þá sjómenn eða starfsmenn í greininni sem misstu vinnuna en þeir ættu a.m.k. möguleika á störfum á sínum heimaslóðum. Ég tók eftir því þegar þetta var kynnt á sínum tíma að þá var það kynnt með þeim hætti að taka ætti tillit til atvinnusamsetningar og miða við að sjávarútvegur væri a.m.k. 10% af atvinnusamsetningu viðkomandi byggðarlags. Ég sé að það er hins vegar ekki í skýringunum með þessu fjárlagafrumvarpi þannig að ég spyr hvort fallið hafi verið frá þessari viðmiðun og hvort ætlunin sé að verja þessu fé til viðhalds eigna ríkissjóðs á miklu fleiri svæðum, fleiri byggðarlögum en ætla mátti miðað við þær skýringar sem komu fram á sínum tíma á blaðamannafundi þegar mótvægisaðgerðirnar voru kynntar. Það skiptir auðvitað máli t.d. hvort verja á einhverju af þessu fé, 330 milljónum, til viðhalds mannvirkja í eigu ríkissjóðs á höfuðborgarsvæðinu því þá væri peningurinn ákaflega fljótur að fara af því að þar eru náttúrlega langflestar eignir í eigu ríkissjóðs. Það mætti örugglega draga fram að samdráttur í sjávarútvegi verður tilfinnanlegur hjá þeim útgerðum og fyrirtækjum sem starfa þar og ef aðeins er horft á áhrifin í greininni kæmi höfuðborgarsvæðið til greina í þessu sambandi. Verði hins vegar tekið mið af skýringum fjármálaráðherra þegar hann kynnti málið á sínum tíma að fénu yrði einungis varið til þeirra byggðarlaga þar sem sjávarútvegur væri yfir 10% af atvinnustarfsemi, þá horfir málið auðvitað öðruvísi við. Mér finnst skipta máli að fá þetta á hreint þar sem skýringarnar með fjárlagafrumvarpinu passa ekki við skýringarnar í mótvægisaðgerðunum. Í öðru lagi staldra ég við liðinn Rekstur fyrrum varnarsvæða á Keflavíkurflugvelli, 280 millj. Það er eiginlega meira til að átta mig á því sem þar hefur verið að gerast. Ég sé í fréttum af því að á annað þúsund íbúðum þar var ráðstafað til þróunarfélagsins sem síðan er búið að selja til nýs hlutafélags sem heitir Háskólavellir ehf. Þeir hafa keypt 1.660 íbúðir auk annarra mannvirkja fyrir 14 milljarða kr. Það þýðir að söluverð á hverri íbúð er ekki hærra en 8,4 millj. að meðaltali en þá á eftir að taka tillit til verðs á öðrum mannvirkjum en íbúðarhúsnæði. Ég býst þess vegna við að verð á hverri íbúð sé nokkru lægra en 8,4 millj. Ég spyr: Eiga þessar 280 millj. kr. að renna til þróunarfélagsins? Er verið að greiða hlut ríkissjóðs inn í kaup á þessum eignum eða á þetta fé að renna til að greiða reksturinn á þessum íbúðum og þar með talinn rekstur á þeim 350 íbúðum sem hafa verið leigðar á svæðinu til nemenda sem stunda háskólanám á höfuðborgarsvæðinu og fengu tilboð um leigu á íbúðum í Keflavík á mjög hagstæðum kjörum miðað við leiguverð íbúða þar hvort heldur miðað er við stúdentaíbúðir eða íbúðir á almennum markaði? Munurinn fyrir sambærilega íbúð er um 100 þús. kr. á mánuði sem leigan í Keflavík er lægri en á almennum markaði í Reykjavík. Það dregur auðvitað að stúdenta frá Reykjavík til að setjast að í Keflavík auk þess sem þeim eru boðnar fríar ferðir í almenningsvögnum á milli og frír netaðgangur eða hann er innifalinn í leiguverðinu. Er verið að verja þessu fé, 280 milljónum, til að greiða niður þessar ráðstafanir? Það væri fróðlegt að fá skýringar ráðherra á því í hvað á að ráðstafa þessu fé og almennt um ráðstöfun á þessum íbúðum. Ég sé þessa ráðstöfun á íbúðum í Keflavík til háskólastúdenta við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík vera kannski dæmigerðar mótvægisaðgerðir við það að herinn fór. Það er verið að aðstoða byggðina á Suðurnesjum við að halda velli eftir þá breytingu sem varð, sem var töluvert áfall í atvinnumálum fyrir þetta svæði. Ég hef engar athugasemdir við það að hæstv. ráðherra sé að vinna að mótvægisaðgerðum þarna eins og annars staðar þar sem áföll verða í atvinnulífinu. En ég vildi gjarnan fá upp á borðið aðgerðirnar sem ríkisvaldið hefur gripið til, mótvægisaðgerðirnar á Suðurnesjum. Er þessi liður sem ég spyr um bara hluti af því og verður framhald á því til dæmis í fjárlögum næsta árs að ríkið leggi til fé til þess að gera Keili kleift að leigja út íbúðir og laða til sín fólk á mjög hagstæðum kjörum. Það er alveg greinilegt að þessi aðgerð virkar og ég held að menn ættu þá að læra af því og nota hana til dæmis annars staðar. Það væri til dæmis líka hægt að láta hana virka á Akureyri með því að ríkið greiddi niður húsaleigu þar fyrir til dæmis fólk sem stundar nám við Háskólann á Akureyri, til að laða fólk til að stunda nám sitt við Háskólann á Akureyri. Þrátt fyrir að stjórnmálamenn hafi á síðustu árum gert býsna mikið til að reyna að efla atvinnulíf á Akureyri þá verður að segjast eins og er að ef maður skoðar tölur um íbúaþróun þar þá hefur lítið í raun gerst þar meira en að halda í horfinu, virðulegi forseti. Ég veit að þetta er sárt fyrir fyrrverandi bæjarstjóra en ég held að þetta séu svona kannski sannmælin í því. Það hefur auðvitað margt verið gert en á engan hátt hefur tekist að gera Akureyri að einhverju mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Það hefur algerlega mistekist. Það er eðlilegt að menn leiti þá að frekari leiðum til að styrkja þann stað sem mér finnst eðlilegt að gera. Þetta væri þá leið sem ég bendi á með vísan til þess að hún hefur þegar verið farin og með góðum árangri. Mótvægisaðgerðir hljóta að vera þannig hugsaðar af hálfu stjórnvalda að þau séu tilbúin að beita sambærilegum aðgerðum sem víðast um landið þar sem þær eiga við. Ég hef nefnt sem dæmi inn í þessa umræðu mótvægisaðgerðir sem raunverulega er það sama og felst í því að auka ráðstöfunartekjur fjölskyldna með þessum hætti og það er einfaldlega að lækka skattana, hvort sem menn gera það í gegnum tekjuskattinn eða útsvarið. Það hefur áhrif alveg eins og þetta hefur áhrif með stúdentana. Ef fólkið bætir kjör sín með aðgerðum hins opinbera þá hefur það áhrif til þess að draga fólk til búsetu þar sem ætlast er til. Ég spyr hæstv. fjármálaráðherra líka hvar sé að finna í frumvarpinu fjármuni til að standa undir ákvörðun hans og dómsmálaráðherra um að greiða lögreglumönnum sérstaka 30 þús. kr. greiðslu á mánuði sem kveðið er á um í kjarasamningum, reyndar við fleiri stéttir en lögreglumenn, og spyr hæstv. ráðherra hvort hann muni ekki beita sér fyrir því að sambærilegt ákvæði verði nýtt í öðrum kjarasamningum sérstaklega þar sem eftir því hefur verið sótt. 
             Í fjórða lagi vil ég vekja athygli á því að fjárlögin og fjáraukalögin gefa okkur ekki heildarmynd af umsvifum hins opinbera. Ég spyr: Hvar er að finna í þessu fjáraukalagafrumvarpi umsvifin við Reykjavíkurhöfn, uppbygginguna í tónlistar- og ráðstefnumiðstöðinni. Hvar er það að finna í fjárlagafrumvarpinu? Þetta eru framkvæmdir upp á 14–16 milljarða kr. hlut ríkissjóðs sem á að vera lokið á árinu 2009. Fyrir atbeina og afl ríkissjóðs inn í þessar framkvæmdir er ráðist í byggingu hótels á sama tíma með 250 herbergi sem líklega kostar jafnháa fjárhæð og tónlistar- og ráðstefnumiðstöðin. Þar til viðbótar er verið að reisa nýjar höfuðstöðvar Landsbanka Íslands á sama stað. Þar til viðbótar er verið að byggja verslunarmiðstöð. Ef við skoðum þennan byggingarreit má ætla - vil ég þó ekki fullyrða því ég hef ekki nákvæmar upplýsingar um kostnað á öllum þessum framkvæmdum - en það má ætla að þessar framkvæmdir séu á bilinu 30–50 milljarðar kr. sem standa yfir núna og á næstu tveimur árum.  Hvar eru mótvægisaðgerðirnar á landsbyggðinni gegn þessum framkvæmdum, virðulegi forseti? Hvar eru þær mótvægisaðgerðir, hv. varaformaður fjárlaganefndar? Ætlar fjárlaganefndin að steypa öllum framkvæmdum á vegum ríkissjóðs eða með tilverknað ríkissjóðs inn á höfuðborgarsvæðið? Er verið að flytja fólkið suður, virðulegi forseti? Menn hljóta að spyrja: Hvað ætlast ríkisstjórnin fyrir? Ég ætla ekki að þreyta hæstv. fjármálaráðherra á því að rifja upp umræður sem hafa orðið í þingsalnum á undanförnum tveimur árum um skuldbindingu ríkissjóðs, um hlut ríkissjóðs í byggingu og rekstri tónlistar- og ráðstefnumiðstöðvarinnar á næstu 35 árum. Samningurinn og skuldbinding ríkissjóðs var aldrei lögð fyrir Alþingi. Það er ekki ég sem fullyrði þetta, virðulegi forseti, það er fyrrverandi varaformaður fjárlaganefndar og ég veit að hæstv. fjármálaráðherra veit hver hann er. Ég þarf ekki að rifja það upp. Hvar eru þessar skuldbindingar? Af hverju koma þær ekki inn í fjárlögin? Hvar eru skuldbindingarnar á samningi hæstv. menntamálaráðherra við Háskóla Íslands? Sá samningur var undirritaður skömmu fyrir síðustu kosningar, snemma á þessu ári, upp á 8 milljarða kr. á fáum árum. Það eru 8 milljarða kr. útgjöldum ríkissjóðs á fáum árum. Hvar eru þau útgjöld í fjáraukalagafrumvarpinu eða fjárlagafrumvarpinu? Hvernig getur það gengið, virðulegi forseti, að stóru fjárhæðirnar eru ekki hér á blaðinu fyrir framan okkur? Þær eru gerðar utan þingsalarins. Fjármálastjórn gengur ekki, virðulegi forseti, með þessum hætti. Alvörufyrirtæki á einkamarkaði sem hefði svona forstjóra eða fjármálastjóra mundi reka slíkan mann strax.

Ættum við ekki bara að gera það?

Ég hlýt að spyrja hvort þeir ábyrgu stjórnmálaflokkar sem eru við völd um þessar mundir ætli að viðhalda þessum lausatökum í fjármálum ríkissjóðs, ætli að líða það að einstakir ráðherrar geti skrifað undir skjöl úti í bæ og skuldbundið ríkissjóð um tugi milljarða kr. Og svo er hér verið að rífast um einhverjar 5 milljónir í einhverjar mótvægisaðgerðir á þessum stað og 10 milljónir á hinum staðnum og egna þingmenn til að deila um það þegar stóru stærðirnar liggja þarna. Ég held, virðulegi forseti, að það þurfi að verða veruleg bragarbót á í þeim efnum og það er nærtækast að vísa til álits ríkisendurskoðanda og hvatningar hans til að gera breytingar í þessum efnum. Ég vil að lokum, virðulegi forseti, minna á það, svo það gleymist ekki við þessa umræðu, að margt af því sem hér er dregið fram óbirt í þessu fjáraukalagafrumvarpi sem mótvægisaðgerðir vegna niðurskurðar á þorskveiðiheimildum eru tillögur til að mæta stöðunni á Vestfjörðum eins og hún var í vetur samkvæmt skýrslu sem kom út í mars skömmu fyrir síðustu alþingiskosningar, skýrslu nefndar sem í sátu nær eingöngu sjálfstæðismenn ef ég veit rétt - aðrir fengu nú ekki að koma þar að borði - sem var til þess að telja Vestfirðingum trú um að hægt væri að skapa aðstæður með jákvæða framtíðarsýn þar sem fólki mundi fjölga og verða orðið árið 2020, þ.e. að þá yrðu Vestfirðingar hvorki fleiri né færri en 8.300. Til þess að ná því markmiði var útbúin mikil skýrsla með mörgum tillögum. Þær eru svo hér lið fyrir lið teknar inn í þetta fjáraukalagafrumvarp og heita þar aðgerðir til mótvægis niðurskurði á þorskveiðiheimildum sem ekki var komið til tals á þeim tíma. Ég hlýt þá að spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hefur þá ríkisstjórnin með tilkomu Samfylkingarinnar fallið frá þessari framtíðarsýn að það fjölgi á Vestfjörðum fram til 2020? Á þá bara að reyna að andæfa niðurskurði þorskveiðiheimilda? Eru menn þá búnir að ýta til hliðar öllum áformum um að reyna að gera betur, reyna að snúa þróuninni við? Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér finnst ekki stórmannlegt af hæstv. ríkisstjórn að skreyta sig með þessum fjöðrum sem hún seldi kjósendum í Norðvesturkjördæmi fyrir kosningarnar í maí síðastliðnum, að reyna að endurvinna þær sem mótvægisaðgerðir við ákvörðun ríkisstjórnarinnar eftir kosningarnar í maí síðastliðnum. Ég held að ég láti máli mínu lokið, virðulegi forseti, með þessum fáu orðum um fjáraukalagafrumvarpið fyrir þetta ár.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi andsvars míns lýsa sérstakri ánægju með þann áhuga sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur á því að Akureyri byggist upp sem sveitarfélag og þjónustukjarni fyrir landsbyggðina. Það er annað viðhorf en við höfum oft mátt mæta þar fyrir norðan í hans málflutningi á Alþingi undanfarin ár og ég fagna þeim sinnaskiptum sem hv. þingmaður sýnir í þessum efnum. Það kom ágætlega fram hjá hv. þingmanni að þessar smáu upphæðir sem oft er um að ræða í því sem við getum kallað að teljist til byggðaaðgerða verði þess valdandi að hrepparígurinn leiði menn til að karpa um smámolana sem falla af stærri borðum. Það er mikið til í því. En með sama hætti hallast ég líka að því að ræða um eitthvert sveitarfélag eða byggðarlag sem mótvægi við eitthvert annað eins og hv. þingmaður nefndi, þ.e. að Akureyri væri ekki mótvægi við höfuðborgarsvæðið. Ég lít ekki svo á. Þessi svæði eiga að sjálfsögðu að spila saman og þetta er einfaldlega annarra valkostur til búsetu í landinu heldur en setja sig niður á höfuðborgarsvæðinu. Við eigum ekki að ræða byggðamál undir þeim formerkjum að svæðin séu að bítast hvert við annað heldur er það sameiginlegt markmið okkar allra, þeirra 300 þúsund íbúa sem byggja þetta land, að byggja það saman. Það er meginatriði í mínum huga. Sökum þess að tími minn er að renna hér út mun ég í seinna andsvari örlítið að rökstyðja það sem ég mótmælti í ræðu hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar áðan þar sem hann talaði um að íbúaþróun á Akureyri hefði ekki verið með eðlilegum hætti. Ég skal víkja að því nokkrum orðum í seinna andsvari mínu.

Virðulegi forseti. Ég held að ekki þurfi annað en bara skoða tölur um íbúaþróun á Akureyri á síðustu árum annars vegar og hins vegar taka saman á einn stað allt það sem stjórnvöld hafa beitt sér fyrir að gert verði á staðnum á undanförnum árum, sem er býsna mikið, til að átta sig á því að árangurinn til uppbyggingar hefur ekki verið í samræmi við það sem ætlast var til. Íbúum hefur fjölgað ákaflega hægt og lítið og langtum minna en á höfuðborgarsvæðinu eða að landsmeðaltali. Ég held því að erfitt sé að andmæla þessu sjónarmiði mínu í þeim efnum. Það er misskilningur hjá hv. þingmanni að fram hafi komið einhver önnur sjónarmið af minni hálfu gagnvart Akureyri á undanförnum árum. Hann hefur að vísu ekki verið í þingsalnum þannig að ég held að hann hafi fengið 

Virðulegi forseti. Fyrst varðandi íbúaþróun á Akureyri og upplýsingar mínar um þá orðræðu sem á sér stað á Alþingi þá hef ég hana einfaldlega úr þingtíðindum og gæti við betra tækifæri vitnað orðrétt til ræðu sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hélt hér eitt sinn um málefni Akureyrar. En það er annað mál og við skulum láta það liggja á milli hluta. Íbúaþróun á Akureyri hefur verið yfir landsmeðaltali síðastliðin 10 ár og ég bið hv. þingmann um að kynna sér það. Svo getum við alveg deilt um það hversu æskilegt hámark ætti að vera í því. Landsmeðaltal íbúaþróunar í landinu öllu liggur nærri einu prósenti og íbúaþróun á Akureyri hefur verið þar yfir síðastliðin ár, eins og ég gat um hér áðan og tel það bara vera þokkalega vel að verki staðið. Ég er ekki þeirrar skoðunar að það sé að þakka aðgerðum stjórnvalda. Það er svo langur vegur frá. Það er fyrst og fremst að þakka áræði og dugnaði heimamanna sjálfra. Líka innan sjávarútvegs. Það var fyrirtækið Samherji hf. sem tók við þegar sambandsverksmiðjurnar með 700 störfum hrundu gjörsamlega til grunna, því miður. Þá byggði endurreisn bæjarfélagsins í atvinnulegu tilliti til á frumkvæði og dugnaði og áræði einstaklinga. Við njótum þess enn í dag. Ég hef aldrei verið talsmaður þess að ríkið ætti að hafa bein inngrip inn í þennan atvinnurekstur. Það er langur vegur frá. Varðandi umræðu sem farið hefur fram um mótvægisaðgerðirnar vil ég líka nefna að þær aðgerðir sem þar er verið að ræða um í byggðarlegu tilliti hefðu löngu fyrr verið komnar fram. Þá værum við kannski ekkert að ræða það sem mótvægisaðgerðir í dag, þessi sjálfsögðu verkefni, að gefa fólki á landsbyggðinni kost á því að breyta um í atvinnulegu tilliti þegar þrengir að í þeim sveiflukennda atvinnuvegi sem sjávarútvegurinn er. 

Virðulegi forseti. Ég dreg ekkert úr því að einkaframtakið hefur auðvitað mikil áhrif á þróun í atvinnumálum. En hinu er ekki hægt að neita, og hv. þingmaður getur nú ekki eytt því eða gert minna úr því en efni standa til, að hlutur hins opinbera í þeirri þróun á undanförnum árum fyrir norðan hefur verið býsna mikill. Sérstaklega hefur það verið vel heppnað að byggja upp Háskólann á Akureyri, sem var pólitísk aðgerð, gerð gegn vilja hagsmunaaðila skulum við segja og mikilli andstöðu hagsmunaaðila. Það þurfti pólitískt þrek til að fara með það mál í gegnum stjórnsýsluna og þingið. Það hefur einmitt verið lykilatriði að það var sjálfstæður skóli en ekki deild í einhverjum öðrum skóla eða annexía að sunnan. Ríkið hefur lagt sig fram um að efla það á undanförnum árum og leggja því til fé, bæði til reksturs og uppbyggingar. Þannig að ég vil nú draga það fram sérstaklega sem aðgerð sem hefur lagt mikið af mörkum til þess að geta mætt þeim miklu breytingum sem hafa orðið í atvinnuháttum á Akureyri, m.a. vegna þess hve iðnaðurinn í raun og veru ekki bara dróst saman, hann hvarf á tiltölulega fáum árum á þessum stað sem var mjög sterkur í þeim efnum. Ég vil ekki sleppa hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni, 

Virðulegi forseti. Við erum hér að ræða fjáraukalög og vorum á dögunum að ræða frumvarp til fjárlaga fyrir komandi ár. Ég ætla hvorki að ræða hér efni fjárlaga né heldur efni fjáraukalaga, ég ætla að ræða það sem vantar í hvort tveggja. Í 40. gr. stjórnarskrárinnar eru reistar mjög stífar skorður við fjárútlátum úr ríkissjóði. Þar er skýrt tekið fram að ekki megi taka lán er skuldbindi ríkið né selja eða með öðru móti láta af hendi neina af fasteignum landsins né afnotarétt þeirra nema samkvæmt lagaheimild. Við köllum þessa lagaheimild fjárlög og svo eru sett fjáraukalög þegar nauðsynlegt reynist að greiða úr ríkissjóði fé utan fjárlaga eins og það mál sem nú er á dagskrá. Í 29. gr. fjárreiðulaga eru þessar skorður nánar útfærðar og þar segir m.a. að ríkið og ríkisstofnanir skuli hverju sinni afla heimilda í lögum til að kaupa, selja, skipta eða leigja til langs tíma eignir sem þar eru upp taldar, m.a. fasteignir og aðrar eignir sem verulegt verðgildi hafa og ekki falla undir upptalningu sem þar er um að ræða, t.d. skip og flugvélar, söfn og fleira. Þar er líka tekið fram að með þessu ákvæði sé ekki verið að takmarka venjulegar rekstrarleigu. Sem sagt þá er bannað að selja eða láta af hendi fasteignir og afnotarétt samkvæmt stjórnarskránni. Það skal afla heimilda hverju sinni þegar ríkið eða ríkisstofnanir láta af hendi eignir sem verulegt verðgildi hafa. Í 36. gr. fjárreiðulaga er þetta enn ítrekað, að óheimilt er að gefa eða afhenda eigur ríkisins án endurgjalds. Þetta tekur sem sagt ekki bara til sölu, þar sem endurgjald kemur fyrir, heldur tekur þetta líka til þess að eignir ríkisins séu afhentar án þess að fyrir komi endurgjald. Það skal sem sagt leita heimilda hverju sinni, lagaheimilda samkvæmt stjórnarskránni. Hér er, virðulegi forseti, vandlega um hnúta búið af hálfu löggjafans. Ég sé í rauninni ekki hvernig hægt er að gera þetta betur. Það er þeim mun undarlegra að ráðamenn þjóðarinnar, hæstv. ráðherrar, skuli staðnir að því að hundsa þessi ákvæði. Að þeir séu staðnir að því, því miður, að sýsla með fé og eigur ríkisins eins og þær væru þeirra eigin án heimilda og jafnvel án fyrirvara um samþykki Alþingis. Fyrir síðustu kosningar var þannig ausið úr ríkissjóði loforðum og skuldbindingum, jafnvel til margra ára fram í tímann. Ég hygg að vikan fyrir 12. maí síðastliðinn eigi eftir að reynast sú dýrasta á öllu liðnu kjörtímabili þegar allt verður talið. Þingflokkur Vinstri grænna hefur einmitt óskað eftir því að allt þar verði talið. Við höfum óskað eftir skýrslu um kosningavíxlana og ég vænti þess að þegar hún hefur litið dagsins ljós þá verði hún tekin hér til umræðu. Ég ætla því ekki að fara mörgum orðum um þessi kosningaloforð. Ég ætla að fjalla hér um eitt tiltekið mál, einn tiltekinn gjörning, sem hvergi er að finna í fjárlögum og heldur ekki á því þingskjali sem hér er til umræðu, frumvarpi til fjáraukalaga fyrir árið 2007. Þetta er, hæstv. forseti, samkomulag íslenska ríkisins og Landsvirkjunar um yfirtöku vatnsréttinda í neðri hluta Þjórsár. Þetta er samkomulag sem þrír ráðherrar undirrita, ráðherra fjármála, ráðherra iðnaðar og ráðherra landbúnaðar annars vegar og svo forstjóri Landsvirkjunar hins vegar. Eins og segir á forsíðu þessa samnings, þá fjallar þetta um yfirtöku vatnsréttinda í neðri hluta Þjórsár. Hér er um að ræða 93% af öllum vatnsréttindum neðan Búrfells. Vatnsréttindi sem ríkið eignaðist með afsali Titan-félagsins sáluga, Einars Benediktssonar, á árinu 1952, 16. janúar 1952 nánar tiltekið. Þetta samkomulag um yfirtöku Landsvirkjunar á vatnsréttindum ríkisins á Þjórsá var undirritað 9. maí, þremur dögum fyrir kosningar í fullkominni leynd. Þessa daga þegar ráðherrar böðuðu sig í kastljósi fjölmiðla. Það var ekki hægt að opna svo blað eða kveikja á ljósvakamiðli öðruvísi en þeir væru þar með klippur og penna, að lofa fram í tímann. En þessi gjörningur þoldi ekki dagsins ljós. Honum var haldið leyndum. Það vissi enginn af honum, ekki heimamenn, ekki Alþingi, enginn. Hulunni var svipt af þessum samningi á fjölmennum fundi iðnaðarnefndar Alþingis og umhverfisnefndar Alþingis í Árnesi, um miðjan ágúst síðastliðinn. Þar voru leiddir saman heimamenn, þ.e. fulltrúar sveitarstjórnanna vestan Þjórsár, sem hagsmuna eiga að gæta vegna fyrirhugaðra framkvæmda Landsvirkjunar við Hvammsvirkjun, Holtavirkjun og Urriðafossvirkjun. Þar voru líka samankomnir fulltrúar landeigenda og sumarbústaðaeigenda og fulltrúar Sólar á Suðurlandi og annarra náttúruverndarsamtaka, og síðan fulltrúar Landsvirkjunar. Fulltrúi Sólar á Suðurlandi gerði athugasemd við það þegar talsmaður Landsvirkjunar á fundinum sagði að Landsvirkjun ætti nú nær því öll vatnsréttindin í Þjórsá. Hann spurði: Hvenær eignaðist Landsvirkjun þessi vatnsréttindi? Á ekki ríkið þau? Og smám saman var togað upp úr fulltrúum Landsvirkjunar sem þarna voru á fundi með fulltrúum iðnaðarnefndar og umhverfisnefndar, hvernig í pottinn var búið og þessi samningur kom upp á yfirborðið. Með honum er verulegum verðmætum afsalað úr hendi ríkisins til Landsvirkjunar, eins og ég segi, án nokkurrar heimildar í lögum. Spurningar hljóta að vakna, m.a. í ljósi spurninga sem umboðsmaður Alþingis sendi sveitarstjórnum á höfuðborgarsvæðinu og á Akranesi og í Borgarfirði í gær vegna þess sem menn eru þar að sýsla með eigur almennings. Hvernig er hægt að afhenda einu fyrirtæki, fyrirtækinu Landsvirkjun, slík réttindi, fyrirtæki sem á að heita að starfi í svokölluðu samkeppnisumhverfi? Ég óska eftir því að hæstv. ráðherra útskýri það fyrir þingheimi hér á eftir hvernig á því getur staðið. Þessi samningur felur það í sér að Landsvirkjun yfirtekur frá undirritunardegi, þrem dögum fyrir kosningar, nýtingarrétt allra vatnsréttinda í neðri hluta Þjórsár neðan Búrfellsvirkjunar og yfirtekur auk þess réttindi ríkisins til nýtingar lands og landsafnota. Hvað skyldi það nú þýða? Þar er um að ræða réttindin til þess meðal annars að reisa stíflugarða, grafa skurði og reisa stíflur því að ríkið hafði með vatnsréttindunum, samkvæmt gamla Titan-samningnum, réttindi til að ráðstafa landinu í þágu þessarar nýtingar. Þetta á að heita tímabundið samkomulag til 15 ára. Hér segir að hafi Landsvirkjun ekki fengið virkjunarleyfi þegar 15 ár eru liðin frá undirritun þessa samkomulags gangi það einfaldlega til baka og réttindin fari aftur í hendur ríkisins. Ég nefndi áðan að í fjárreiðulögum væri skýrt tekið fram að óheimilt sé að ráðstafa eigum ríkisins jafnvel þótt ekkert endurgjald komi fyrir. Ég hef heyrt þær varnir hafðar uppi um þetta samkomulag að hér hafi ekkert verið selt vegna þess að ekki hafi verið samið um neitt verð. Í samkomulaginu segir að endurgjald fyrir þessi réttindi skuli koma eftir að virkjunarleyfi er gefið út og skuli um það samið innan 90 daga eftir að virkjunarleyfi liggur fyrir - um endurgjald - og þá skuli það taka mið af öðrum samningum um vatnsréttindi. Þetta er eins og ég sagði áðan undirritað af þremur ráðherrum og forstjóra Landsvirkjunar, Friðriki Sophussyni. Það er athyglisvert vegna þess að hvergi er að finna heimildir fyrir þessum gjörningi. Síðasta setningin áður en menn setja nafn sitt undir gjörninginn er þessi, með leyfi forseta: „Í samræmi við framangreint rita fulltrúar samningsaðila í fullri heimild“ - í fullri heimild - „nöfn sín undir samkomulag þetta sem gert er í fjórum samhljóða eintökum, þremur fyrir íslenska ríkið og einu fyrir Landsvirkjun.“ Í fullri heimild hverra, virðulegi forseti? Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra: Hvaða fulla heimild er þetta? Hvaða fulla heimild er það sem hann og aðrir ráðherrar fyrri ríkisstjórnar töldu sig hafa til þess að afhenda öll vatnsréttindi neðan Búrfells á einu bretti til eins fyrirtækis, fyrirtækis sem á að heita á samkeppnismarkaði? Hér er um mjög stórt mál að ræða. Þetta snertir miklar deilur sem eru uppi við Þjórsá vegna þeirra framkvæmda sem Landsvirkjun áformar við þrjár virkjanir. Haldnir hafa verið fjölmennir fundir heimamanna, landeigenda og sumarhúsaeigenda og hafa þessir menn hlotið mjög góðar undirtektir við þeim varnaðarorðum sem þeir hafa haft uppi vegna þessarar framkvæmdar. Meðal annars telja menn sem búa í Flóahreppi mikla hættu á því að stíflur bresti og flóð geti orðið íbúum þar hættuleg í Suðurlandsskjálfta eða við aðra jarðskjálfta en þessar stíflur og þessi lón eru öll reist á mesta og virkasta sprungubelti landsins. Ég spyr mig: Hvað gekk þessum ráðherrum til, að kippa stoðum undan samningsstöðu landeigenda sem eiga 7% vatnsréttinda í Þjórsá og margir hverjir hafa lýst því yfir að þeir ætli sér ekki að láta þau af hendi? Þessi gjörningur kemur algjörlega í bakið á þeim og algjörlega í bakið á sveitarfélögunum sem slíkum. Það hefur verið bent á að hér sé í raun um dulbúið eignarnám að ræða og þingmenn sem tjáðu sig um slíkt á síðasta þingi voru allir á einu máli um að eftir að svokallað samkeppnisumhverfi væri komið upp í raforkuöflun og -vinnslu á Íslandi væri óeðlilegt að veita eignarnámsheimild til þess að framleiða rafmagn fyrir eitt stykki álver. Það var upplýst á þessum fundi, og ég get vitnað til umræðna sem urðu 22. febrúar á síðasta ári hér á Alþingi, en í þeim tók meðal annars þátt núverandi hæstv. viðskiptaráðherra, Björgvin G. Sigurðsson, og þáverandi umhverfisráðherra. Allir þingmenn sem hafa tjáð sig um þessa hluti hafa verið á einu máli um að eignarnám komi ekki til greina. En þarna er um dulbúið eignarnám að ræða, það er verið að taka þessi vatnsréttindi og afhenda þau Landsvirkjun án þess að farið sé í formlegt eignarnám. Þessi gjörningur, virðulegi forseti, það er sama hvernig á hann er litið, stenst enga krítik. Það var upplýst á fundinum í Árnesi að samningaviðræður hefðu staðið við Landsvirkjun frá því í nóvember 2006 sem hefðu endað með þessum hætti. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra: Hvernig stendur á því að þingheimur var ekki upplýstur um þær samningaviðræður þegar málefnið var hér til umræðu 22. febrúar 2007, þegar verið var að ræða það hvernig ætti að afla Landsvirkjun þessara vatnsréttinda og landa, hvort mögulegt væri að gera það með eignarnámi? Og þingheimur sem tjáði sig var allur á einu máli um að það væri ekki hægt. Við þingmenn Vinstri grænna óskuðum eftir því 22. ágúst sl. að ríkisendurskoðandi færi í saumana á þessu samkomulagi og léti í ljós álit á því hvort gerningurinn fengi staðist. Þær upplýsingar sem ég fékk í morgun frá skrifstofu ríkisendurskoðanda eru á þann veg að málið sé þar í vinnslu. Það kann vel að vera að við fáum að sjá þá niðurstöðu innan tíðar. Það kann líka vel að vera að það þurfi að fara sömu leið og í Reykjavíkurborg, búið er að stefna forsvarsmönnum þess gjörnings sem mest hefur verið til umræðu þar undanfarna daga, það getur vel verið að það þurfi að draga menn fyrir dóm sem afsala eigum ríkisins með þessum hætti. Ég velti því fyrir mér, virðulegi forseti. Ég nefndi áðan að þetta fór algjörlega fram hjá og á bak við allar sveitarstjórnir á svæðinu og heimamenn. Það er eitt atriði til viðbótar í þessum samningi sem ég vil vekja athygli á - og spyrja hæstv. fjármálaráðherra hvort mörg slík dæmi séu til - og það varðar jörðina Þjótanda. Jörðin Þjótandi er ein af þeim jörðum sem eru í þessari frægu 6. gr. á fjárlögum ársins 2007, ,,heimilt er að selja jörðina Þjótanda“ o.s.frv. Jörðin Þjótandi er inni í þessu samkomulagi, það er minnst á jörðina Þjótanda. Það er gert þannig - hún er í Flóahreppi - að landbúnaðarráðuneytið lýsir því yfir að það sé reiðubúið að taka upp samningaviðræður við Landsvirkjun í þágu þeirra virkjunarframkvæmda sem fyrirhugaðar eru, eins og þar segir, með leyfi forseta: „þar á meðal þær hugmyndir Landsvirkjunar að koma upp upplýsingamiðstöð á jörðinni um vatnasvæði Þjórsár og virkjanir í ánni“. Flóahreppur, sveitarfélagið sem þessi jörð er í, óskaði eftir því að fá að kaupa þessa jörð í ljósi þess að heimilt var að selja hana samkvæmt fjárlögum. Hún var aldrei auglýst. Henni var leynilega afsalað til Landsvirkjunar með þessu plaggi hér. Svo kom svarið til sveitarfélagsins: Nei, landbúnaðarráðuneytið getur ekki látið sveitarfélagið neyta forkaupsréttar á grundvelli þess samkomulags sem hér er. Herra forseti. Ég hef varið tíma mínum hér við umræður um fjáraukalög til þess að fjalla um gjörninga sem hvergi finnst stafur fyrir í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég fann ekki annan stað betri í dagskrá þingsins en þennan. Ég tel að þetta hafi verið vafasamur gerningur í meira lagi og tel mikinn vafa leika á að hann standist lög. Í því ljósi væri æskilegt að vita í hvers umboði Landsvirkjun er nú að semja við heimamenn þar eystra.

Frú forseti. Það er rétt hjá hv. þingmanni að vandlega er búið um hnúta í þessum efnum. Á þessum tíma var afskaplega mikilvægt að gert yrði samkomulag við Landsvirkjun um þessi vatnsréttindi þar. Ef það hefði ekki verið gert eða væri ekki gert gæti það staðið því fyrir þrifum að þessi mál gætu þróast áfram á eðlilegan hátt, meðal annars vegna þess að sveitarfélögin höfðu sett það skilyrði fyrir því að breyta skipulagi að búið væri að semja við þá sem eiga vatnsréttindi sem ríkið á ekki. Því var þetta nauðsynlegt, málið hefði getað stöðvast. Þannig er um hnúta búið í þessum málum, og er um það fjallað í raforkulögum, í lögum um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu og í þjóðlendulögum, að í fyrri tilvikunum tveimur hefur iðnaðarráðherra það hlutverk að semja um endurgjald fyrir nýtingu á vatnsréttindum ríkisins. Hann hefur reyndar líka það hlutverk að úthluta rannsóknarleyfum og þeim hefur verið úthlutað til Landsvirkjunar í þessu tilfelli, auk þess að úthluta virkjunar- eða nýtingarleyfum. Það má eiginlega lýsa þessu samkomulagi sem svo að það sé ekki klárað þar sem það er háð því skilyrði að nýtingarleyfið fáist. Það er hlutverk iðnaðarráðherra að veita það og fyrr en það er komið er ekki hægt að fullnusta samkomulagið. Landbúnaðarráðherra kemur að þessu vegna jarðarinnar Þjótanda. Hún hefur ekki enn verið seld en Flóahreppur á ekki forkaupsrétt. Fjármálaráðherra kemur að þessu vegna almenns fyrirsvars fyrir eignum ríkisins. 

Frú forseti. Það er rétt í síðustu setningunni að hæstv. ráðherra kom að því hvert hlutverk fjármálaráðherra hefði verið og væri í þessum efnum, jú, hann á að passa eigur ríkisins. Ég tel, frú forseti, að það hafi hann ekki gert. Það er til lítils að vísa á það að iðnaðarráðherra beri að semja um endurgjald fyrir réttindi sem þessi, samkvæmt raforkulögum og þjóðlendulögum og guð má vita hvaða lögum. Það er ekkert komið að því enda ekkert virkjunarleyfi sem liggur fyrir og þess vegna ekki um neitt endurgjald að semja. Ég tel að orð ráðherrans hafi staðfest þann grun sem menn hafa haft um tilganginn með þessu, það er að ríkisstjórnin hafi á þeim tíma talið það mikilvægt að Landsvirkjun hefði þessi réttindi í hendi til þess að hægt væri að semja við landeigendur, til þess að hægt væri að sauma að landeigendum, vil ég orða það, til þess að hægt væri að kippa samningsstöðunni undan landeigendum í samningum við Landsvirkjun. Ég vil vekja athygli hæstv. ráðherra á því að ekki hefur enn verið samið við landeigendur og það eru landeigendur þar eystra sem ætla sér ekki að semja við ríkið á þeim forsendum sem fyrir liggja. Þeirra á meðal eru jarðeigendur sem var boðin jörðin Þjótandi í skiptimynt fyrir sína jörð.

Ég ætla aðeins að leiðrétta, það kom ekki alveg skýrt fram hjá mér í fyrra andsvari, að í tilfelli þjóðlendulaga er það forsætisráðherra sem hefur það hlutverk sem iðnaðarráðherra hefur varðandi raforkulög og lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Raforkulög varða fallvötnin en lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu varða jarðvarma. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að þetta var gert til þess að auðvelda samninga. Til þess að hægt væri að semja um þessi réttindi og þann aðgang sem sá sem nýta mundi réttindin ætti að hafa til þess að geta gert það samkvæmt því samkomulagi sem Titan-félagið gerði á árum áður. En það er rangt að það hafi verið gert til þess að sauma að einhverjum eða kippa samningsgrundvelli undan einhverjum. Það er rangt. Því er ekki að heilsa í þessu, þarna þurfa að fara fram eðlilegir samningar. En það var nauðsynlegt og er nauðsynlegt ef þarna eiga að fara fram einhverjar framkvæmdir að semja. Það var því afar mikilvægt að þetta væri gert á þessum tíma. En það er ekkert vafasamt við þetta þrátt fyrir það. Þó að hv. þingmaður sé á móti því að einhverjar framkvæmdir verði í þessum tilgangi gerir það hluti ekki vafasama samkvæmt lögum. Þeir eru mjög skýrir samkvæmt lögunum.

Virðulegi forseti. Hæstv. ráðherra svaraði því engu hvaða heimildir hann hefði haft til þessa gjörnings.

Lögin sem ég var að vísa í.

Það er ekkert í raforkulögum, það er ekkert í þjóðlendulögum, það er ekkert í fjárlögum og ekkert í fjáraukalögum. Það er ekkert sem segir að ráðstafa megi 93% af vatnsréttindum í Þjórsá án endurgjalds eða fyrir endurgjald án heimilda. Það er bara þannig. Enda sagði hæstv. ráðherra það hreint út. Það eru engar heimildir fyrir þessu enda þótt það standi hér að menn skrifi í fullri heimild nöfn sín undir þetta. Hæstv. ráðherra talar um að þetta hafi verið eðlilegur gjörningur. Það hafi þurft að ná þarna samningum. Með þessum gjörningi eru 93% af vatnsréttindum í Þjórsá neðan Búrfells afhent Landsvirkjun á silfurfati, án endurgjalds og án heimildar, eins og ég hef rakið hér. Samningsstaða hinna sem fara með 7% hlýtur að vera öllum ljós. Þar er ólíku saman að jafna, samningsaðstöðunni. Því stend ég við það, frú forseti, sem ég sagði, að með þessum gjörningi var fráfarandi ríkisstjórn að kippa allri samningsstöðu undan íbúum og landeigendum við Þjórsá og gerði það í þágu stóriðjustefnunnar sem sú ríkisstjórn gekk fyrir.

Frú forseti. Mig langar til að blanda mér aðeins í þessa 1. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2007 sem fjármálaráðherra hefur mælt fyrir og hefur nú þegar verið talsverð umræða um. Það kemur hér fram að veruleg frávik séu í þessum fjáraukalögum frá samþykktum fjárlögum fyrir árið 2007. Í athugasemdum með frumvarpinu segir að mesta breytingin sé fólgin í því að heildartekjur ríkissjóðs verði um 72 milljörðum hærri en reiknað var með í fjárlögum. Það eru að sjálfsögðu jákvæð tíðindi fyrir ríkissjóð að hann skuli rekinn með myndarlegum afgangi en á því máli eru alltaf fleiri hliðar sem vert er að skoða. Í fyrsta lagi bíða fjölmörg verkefni þess að fá úrlausn og væntanlega eru þá til fjármunir til að takast á við þau. Það eru verkefni í menntamálum, heilbrigðismálum, félagsmálum, umhverfismálum, jafnréttismálum o.s.frv. Það hlýtur líka að verða umræðuefni hversu illa áætlanir ríkisins standast þegar á hólminn er komið. Við höfum orðið vitni að talsverðri umræðu um ýmislegt sem hefði mátt fara betur í þessu samhengi. Mér nægir þar að vísa til umræðunnar um Grímseyjarferju sem talsvert hefur verið til umfjöllunar á hv. Alþingi. Ég fæ ekki séð að því máli sé nándar nærri lokið eða að þar séu öll kurl komin til grafar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, í fjárlaganefnd annars vegar og í samgöngunefnd hins vegar, höfum óskað eftir því í bréfi til hæstv. samgönguráðherra að það verði skoðað hvort til greina komi, hvort það geti verið hagstætt fyrir ríkið og málið í heild, að endurskoða þau áform öll og jafnvel ákveða að fara í nýsmíði á ferju, ferju sem væri sérstaklega smíðuð fyrir þær þarfir sem hún á að sinna í samgöngum milli Grímseyjar og lands. Út af fyrir sig er það ekki afdráttarlaus afstaða okkar að það beri að gera það en við viljum að látið verði á það reyna og kannað til þrautar hvort það kunni þegar upp er staðið að vera skynsamlegasta leiðin og það skip sem nú er í undirbúningi að taki við þessu hlutverki verði þá selt. Hæstv. samgönguráðherra hefur nú svarað þessu erindi okkar og segir þar meðal annars, með leyfi forseta: „Samgönguráðherra fór þess á leit við Vegagerðina að hún skipaði þegar í stað sérstaka verkefnisstjórn sem hafi það markmið að ljúka verkinu og gæta hagsmuna ríkissjóðs“ - ég vek athygli á þessu, gæta hagsmuna ríkissjóðs - „samanber bréf ráðuneytisins til Vegagerðarinnar, dagsett 14. ágúst síðastliðinn. Hlutverk hennar er að greina stöðu mála og vinna nákvæma verkáætlun þar sem meðal annars koma fram þeir verkþættir sem vinna þarf og kostnaðar- og tímaáætlun þeirra.“ Þetta er út af fyrir sig nánast svar frá ráðherranum um að hann hafi móttekið erindi okkar en engin efnisleg afstaða er tekin til þess. En það vekur spurningar um hvort rétt sé og skynsamlegt að sá aðili sem hefur borið alla ábyrgð á þessu máli og því sem sumir stjórnarliðar, meðal annars hv. formaður samgöngunefndar, hafa kallað klúður á klúður ofan, sé hinn rétti til þess að stýra yfirferð á málinu og gæta hagsmuna ríkissjóðs í því samhengi. Það er vægast sagt undarlegt að ætla sér að fara yfir það mál allt með þeim hætti með þeim sömu aðilum, og ekki virðast aðrir eiga að koma að því. Ég vil leyfa mér að fullyrða að það sé óeðlilegt að standa þannig að málum. Þetta mál þarf miklu frekari umfjöllun á vettvangi Alþingis og í þeim nefndum sem um það eiga að fjalla, fjárlaganefnd, sem að sjálfsögðu á að fjalla um framkvæmd fjárlaga og meðferð fjármuna, og samgöngunefnd, sem hlýtur að fjalla um þetta mál frá sínu sjónarhorni. Það er fleira sem vekur athygli í frumvarpinu. Ég tek sérstaklega eftir þeim miklu viðbótarfjármunum sem gert er ráð fyrir að fari til svokallaðra hermála eða varnarmála sem kemur í kjölfar þess að Bandaríkjamenn tóku ákvörðun um að loka herstöð sinni hér á landi - því fögnum við að sjálfsögðu sem höfum barist fyrir því lengi. En sá böggull fylgir skammrifi að allt í einu verða til heilmikil útgjöld hjá íslenska ríkinu sem ekki virðist hafa verið gert ráð fyrir í fjárlögum fyrir árið 2007 enda þótt þetta hefði átt að vera alveg ljóst á þeim tímapunkti. Þau útgjöld koma nú inn í frumvarpi til fjáraukalaga þar sem farið er fram á verulegar fjárhæðir, meðal annars í heræfingar og aðra slíka hluti. Við hljótum að spyrja hvort þær æfingar séu nauðsynlegar og hvort eðlilega og rétt sé að þessum hlutum staðið. Ég vil enn fremur vekja máls á því að í einni grein frumvarpsins, heimildargrein frumvarpsins, 4. gr., er meðal annars farið fram á að liður sem heitir 460 í 6. gr. fjárlaga heiti nú Að selja fasteignir og landsvæði fyrrum olíustöðvar NATO í Hvalfirði. Þegar grannt er skoðað kemur í ljós að í upphaflegu greininni hafði fjármálaráðuneytið fengið heimild á fjárlögum til þess að selja landspildur ríkisins í Hvalfirði, eins og það hét í fjárlögum. Ég leyfði mér, virðulegi forseti, að gera þetta að umtalsefni í 1. umr. um fjárlögin og spurði fjármálaráðherra út í það hvort hann hefði skoðað þetta mál til þrautar. Ég lét það sjónarmið koma fram að ég teldi að ekki væru heimildir til að fara í þá sölu sem auglýst var í byrjun september af hálfu Ríkiskaupa fyrir hönd ríkissjóðs. Ég hef líka lagt fram ítarlegar fyrirspurnir til hæstv. fjármálaráðherra og óskað skriflegs svars við þeim. En þar sem þetta mál kemur inn í fjáraukalögunum finnst mér óhjákvæmilegt að fjalla um það nú. Ég spyr meðal annars: Á grundvelli hvaða heimilda eru húseignir, tækjabúnaður og bryggja fyrrum olíubirgðastöðvar NATO í Hvalfirði auglýstar til sölu? Það var mín skoðun þá að orðalagið í fjárlögunum hefði ekki veitt heimild til að auglýsa allar þessar eignir til sölu. Í mínum málskilningi eru landspildur ríkisins í Hvalfirði bara ósköp einfaldlega land en ekki öll þau mannvirki, olíutankar, hús eða bryggjur, sem þar voru og voru líka auglýst til sölu. Enda kemur það í ljós, þegar fjáraukalagafrumvarpið birtist, að fjármálaráðherra óskar nú heimildar til að selja fasteignir og landsvæði fyrrum olíustöðvar NATO í Hvalfirði. Það er í raun svar. Þótt ég hafi ekki enn þá fengið skrifleg svör frá hæstv. fjármálaráðherra við fyrirspurnum mínum er hér engu að síður svar við fyrstu spurningu minni. Fjármálaráðuneytið viðurkennir að þessar heimildir hafi skort og er nú að leita þeirra þrátt fyrir að þessar eignir hafi allar verið auglýstar til sölu í byrjun september og ekkert þar undanskilið. Ég gagnrýni það og tel það ámælisverð vinnubrögð að standa þannig að málum. Ef það voru áform ríkisins að selja allar eignir á þessum stað ásamt landi hefði annað tveggja átt að afla þeirra heimilda strax í fjárlögum fyrir árið 2007 eða þá að fara ekki í þessa sölu fyrr en allar heimildir væru fyrir hendi. En það er ekki gert heldur er einfaldlega ákveðið að auglýsa eignirnar og síðan er kylfa látin ráða kasti um það hvort heimild fæst síðar. Það er auðvitað fjölmargt annað í því máli sem ég tel ámælisvert í vinnubrögðum ríkisins. Það er tilefni til að fara aðeins betur í þetta mál hér vegna þess sem gert er ráð fyrir eða óskað eftir í fjáraukalögum. Ég hef t.d. líka spurt hvort fjármálaráðuneytið hafi, áður en það auglýsti söluna, gengið úr skugga um að umræddar eignir væru skráðar í Landsskrá fasteigna og ef svo er ekki hvort ráðherrann telji eðlilegt að auglýsa til sölu óskráðar eignir. Ég hef fyrir því heimildir núna, m.a. kemur það fram í bréfi frá sveitarstjórn Hvalfjarðarsveitar að engin af umræddum eignum séu skráðar í Landskrá fasteigna. Þær eru í raun sem sagt ekki til en eru engu að síður auglýstar lausar til sölu. Mér finnst fróðlegt að vita hvort þetta eru eðlileg vinnubrögð hjá ríkinu. Það er líka þannig að í gögnunum sem fylgdu auglýsingunni er ekki samræmi í því hversu stórt þetta land er sem er verið að selja. Mér þætti líka fróðlegt að vita það hvað þeir sem buðu í þessar eignir voru í raun að bjóða. Voru þeir að bjóða í 18,6 hektara lands sem stóð í auglýsingu eða voru þeir að bjóða í 47,3 hektara sem stóð í sölugögnum? Ég held líka að það sé mikilvægt þegar svona mál er til meðferðar, þegar verið er að selja eignir og land, að menn viti undir hvaða starfsemi það land getur nýst samkvæmt skipulaginu. Samkvæmt heimildum mínum og því sem fram kemur í bréfi Hvalfjarðarsveitar til Ríkiskaupa þá liggur ekki fyrir neitt skipulag á þessu svæði og því vita hvorki seljandinn né kaupandinn undir hvaða starfsemi má nota þetta land. Mér finnst ekki vel haldið á hagsmunum að standa þannig á málum. Það er ekki heiðarlegt gagnvart kaupandanum að hann viti ekki til hvers má nota landið sem hann er að kaupa og það er ekki skynsamlegt af hálfu ríkisins að selja land sem það veit ekki hvers er virði vegna þess að ákvæði skipulagsins geta haft heilmikið um það að segja hvers virði landið er. Ég tel því að þarna hafi ríkisvaldið farið fram úr sjálfu sér. Svo verð ég líka að rekja það, frú forseti, sem þykir nú eiginlega bara brandari, en í sölugögnum er húseignunum lýst og þar segir m.a. um eina húseignina að hún sé metin ónýt og svo segir, með leyfi forseta, að hún sé í eigu bónda í sveitinni. Ein húseignin sem auglýst er til sölu af hálfu ríkisins er sögð í eigu bónda í sveitinni. Þá spyr maður sig: Hefur Ríkiskaup, fjármálaráðuneytið og Ríkiskaup fyrir hönd fjármálaráðuneytisins tekið að sér að selja eignir fyrir fólk hér og þar í landinu? Að því forspurðu kannski? Það á eftir að fá að vita það hvort fjármálaráðuneytið hafði umboð viðkomandi eiganda. En það er engu líkara en að fjármálaráðuneytið eða Ríkiskaup fyrir hönd þess sé orðin hálfgerð fasteignasala. Það sé farið að selja eignir sem fólk á og að því er virðist að því forspurðu. Síðan er líka alvarlegt í þessu máli að í þeim gögnum sem Ríkiskaup birta með auglýsingunni þá birtir Ríkiskaup kafla úr skýrslu Almennu verkfræðistofunnar um ástand þessara eigna frá árinu 2004. Í auglýsingunni verður ekki betur séð en að Ríkiskaup kjósi að birta ekki allar þær auglýsingar sem voru í hinni raunverulegu skýrslu frá árinu 2004 heldur aðeins valinn hluta. Til dæmis er öllum áætlunum Almennu verkfræðistofunnar um kostnað kippt burtu í auglýsingu Ríkiskaupa. En í upprunalegu skýrslunni eins og hún er í sinni fullu mynd, þá segir m.a. þar sem verið er að útlista þessar eignir allar og hvernig hægt sé að nýta þær, með leyfi forseta: „Reiknað er með að loka stöðinni og fjarlægja allan búnað, fasteignir og það sem er innan svæðis NATO, fjarlægja mengaðan jarðveg og ganga frá jarðvegsyfirborði. Áætlaður kostnaður við slíka framkvæmd eru 900 millj. kr.“ Og hver á að bera þann kostnað eða á kannski ekkert að fara í þetta verkefni? Það segir hér líka, virðulegi forseti, að halda við eignum og öllum búnaði og tækjum sem tilheyra olíubirgðastöðinni er áætlað að kosti 60 millj. kr. á ári. Og áfram segir, með leyfi forseta: „Einn valkostur er að olíubirgðastöðin verði sett í notkun fljótlega og til að svo verði hægt þá þarf að leggja út í kostnað vegna viðgerða og fleira til að hægt sé að starfrækja stöðina. Áætlaður kostnaður við standsetningu eru 450 millj. kr. og við það bætist að viðhald á eigninni er 90 millj. kr. á ári.“ Ég spyr: Hver á að bera þennan kostnað? Hvers vegna fengu bjóðendur í þessar eignir ekki upplýsingar um þennan þátt? Svo segir hér að lokum í þessari ágætu skýrslu, virðulegi forseti: „Að nota stöðina fyrir annað en olíubirgðastöð telst ekki álitlegur kostur. Þeir möguleikar sem væru hugsanlega í stöðinni væru að sett verði upp stríðsminjasafn. Nota rafstöðvar til að selja inn á dreifikerfi, toppstöð eða nota sem hluta af olíuhreinsistöð. Kostnaður við niðurrif gæti því verið nokkuð lægri ef gert væri t.d. stríðsminjasafn þar sem hluti af eignum stæðu um ókomna tíð.“ Það er nefnilega það. Hefur sveitarfélagið verið spurt eitthvað um þetta? Nei. Í erindi Hvalfjarðarsveitar til Ríkiskaupa eru gerðar athugasemdir, mjög alvarlegar athugasemdir við þessa málsmeðferð fjármálaráðuneytisins og Ríkiskaupa og þar kemur fram að það hefur ekkert verið við sveitarfélagið talað. Ég segi nú alveg eins og er, að ég hefði talið að ríkið hefði átt að standa allt öðruvísi að þessu máli. Það átti að sjálfsögðu að fara í viðræður við sveitarfélagið um það hvaða nýtingu, hvaða landnotkun yrði hugsanlega heimiluð í skipulagið því það þarf að sjálfsögðu að vinna að skipulagi á þessu svæði, landið allt er skipulagsskylt, en því var kippt til baka þegar sveitarfélagið gerði sitt aðalskipulag vegna þess að þarna var um herstöð að ræða, eða svæði á vegum Atlantshafsbandalagsins. Nú þarf að sjálfsögðu að klára aðalskipulag þessa svæðis og um það þarf að ræða við sveitarfélagið. Af hverju fór ríkisvaldið ekki í viðræður við sveitarfélagið um það hvernig ætti að nýta þetta land og hvaða heimildir yrðu í skipulagi? Síðan kæmu menn sér að einhverri sameiginlegri niðurstöðu um hvernig ætti að fara með þetta. Ég er þeirrar skoðunar, virðulegi forseti, að þetta sé enn eitt dæmið um að það er ekki haldið vel á hagsmunum ríkisins og það er farið býsna frjálslega með þær heimildir sem menn hafa í lögum. Mér finnst það mjög miður að svo sé staðið að málum og mér finnst engin sanngirni í því hvernig komið hefur verið fram við sveitarfélagið. Ég er sannfærður um að þeir sem voru að bjóða í þessar eignir hafa ekki vitað allt um ástand þeirra. Þeir vita ekki nákvæmlega hvað sveitarfélagið hyggst fyrir um landnotkun á svæðinu. Þeir vita ekki um ástand olíugeymanna. Þeir vita ekki hvort þeir uppfylla þær kröfur sem gerðar eru í íslenskum lögum til birgðahalds. Allt þetta skiptir verulega miklu máli og á að sjálfsögðu að vera uppi á borði þannig að það liggi fyrir þegar menn eru að bjóða í eignir og líka af hálfu ríkisins þegar það er að selja eignir. Fyrir utan það að ríkið þarf að sjálfsögðu að hafa klárar heimildir áður en það leggur af stað í svona leiðangur.

Frú forseti. Nú er það orðið svo í umræðunni hér í dag að fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytið hafa bæði verið gagnrýnd fyrir það að leita fyrst heimilda og selja svo og líka að fara út í það að auglýsa og selja áður en heimildin er fengin. Auðvitað geta menn haft mismunandi skoðanir á þessu en það er ekki örgrannt um að gagnrýni á báða vegu hafi komið fram hjá þingmönnum úr sama flokki. Varðandi Hvalfjarðarmálið sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson spyr um þá fór fjáraukalagafrumvarpið í prentun fyrir 1. umr. fjárlaga þannig að heimildarbeiðnin þar var komin af stað áður en hann hélt ræðu sína. Hann las hér upp heilmikið af athugasemdum sem hann hafði. Þetta eru efnislegar athugasemdir sem sveitarstjórn Hvalfjarðarstrandarhrepps sendi til Ríkiskaupa og hefur verið svarað bréflega og greinilegt að hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hefur það bréf. Hann hefði því ekki þurft að spyrja allra þessara spurninga hérna. Og þegar hann talar um að ekkert hafi verið talað við sveitarfélagið, þá er í þessum bréfaskriftum vitnað til funda sveitarfélagsins í fjármálaráðuneytinu. Það merkilegasta sem hv. þingmaður sagði er hins vegar að honum fyndist ekki vel haldið á hagsmunum ríkisins. Ég velti því fyrir mér um hvaða hagsmuni við séum að tefla hérna. Jú, þessi eign var boðin til sölu. Hæsta boð var 470 millj. kr. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson situr í stjórn Faxaflóahafna og honum var tíðrætt um bjóðendur í þessari umræðu. Hann situr þar í stjórn og Faxaflóahafnir voru einn af bjóðendunum og bauð 110 millj. Um hvaða hagsmuni er þá verið að tefla og hverra hagsmuna er verið að ganga í þessu máli? 
            

Frú forseti. Ég get upplýst hæstv. fjármálaráðherra um að það er rétt sem hann heldur fram að ég hafi undir höndum erindi Hvalfjarðarsveitar til Ríkiskaupa. Ég hef líka svar Ríkiskaupa við nokkrum spurningum sem komu frá Faxaflóahöfnum að því er þetta mál varðar og fullyrði að það er ekkert á þeim svörum að græða. Í svörunum er engin efnisleg afstaða tekin um þau álitamál sem þar var spurt um, ekki um nokkurn skapaðan hlut. Ég er þeirrar skoðunar að það þurfi að sjálfsögðu að hafa heimildir fyrir fram til þess að auglýsa eignir til sölu, að ég tali nú ekki um til að ganga frá samningum. Þegar hann spyr hvaða hagsmuni sé verið að tala um og vitnar þar í hæsta boð og svo boð Faxaflóahafna þar sem ég sit sannarlega í hafnarstjórn, þá segi ég bara að ég tel að bæði hugsanlegir kaupendur og seljandinn eigi að vita fyrir fram hvað verið er að selja. Það er alveg klárt í mínum huga að af hálfu Faxaflóahafna lágu fyrir ýmsar upplýsingar vegna þess að þessar gömlu skýrslur lágu fyrir í heild sinni og menn vissu nokkurn veginn hvað var verið að tala um. Kannski var það hið raunverulega sannvirði, ég veit ekkert um það en ég tel líka að það gæti vel verið ef ríkisvaldið hefði vitað hvaða skipulag yrði heimilað á þessu svæði þá hefði verðmæti svæðisins aukist. En það vissu menn ekki um fyrir fram, hvorki bjóðendur né fjármálaráðuneytið. Ég er því þeirrar skoðunar að ef fjármálaráðuneytið hefði farið í viðræður við sveitarfélagið þá hefði niðurstaðan hugsanlega orðið sú að þetta svæði hefði orðið enn verðmeira. Ég veit ekkert um það. Ég er bara að segja að þessar upplýsingar lágu ekki fyrir og ég tel það ekki góða stjórnsýslu.

Frú forseti. Ég held að þetta andsvar hv. þingmanns hafi staðfest það sem ég var að segja hérna áðan, að Faxaflóahafnir koma meira inn í þetta hjá hv. þingmanni heldur en mér sýnist hagsmunir ríkissjóðs koma. Ef hv. þingmaður er ekki ánægður með það verð sem boðið hefur verið í eignina og ef hv. Alþingi er ekki ánægt með það verð sem hefur verið boðið í eignina, þá verður hún auðvitað ekki seld nema heimild fáist eðli málsins samkvæmt og lögum samkvæmt. Það er þá ekki um stórvandamál að ræða og það verður þá ekki brotið á þeim réttindum hvað það varðar. En miðað við það boð sem Faxaflóahafnir sendu inn þá sýnist mér að hæsta boðið sé talsvert gott og jafnvel viðunandi og kannski sættir hv. Alþingi sig við það.

Frú forseti. Mér finnst að hæstv. fjármálaráðherra eigi að koma hér og svara því sem til hans er beint. Hann hefur sérstakan áhuga á því hvort ég sé meira að hugsa um hagsmuni eða sjónarmið hafnanna á umræddu svæði. Auðvitað finnst mér málefni þeirra skipta máli. En fjármálaráðherra á hér að svara fyrir hönd ríkissjóðs og hann á að gera það hér á hinu háa Alþingi og svara alþingismönnum því sem um er spurt en ekki snúa út úr. Ég segi bara að ef það er rétt sem fram kemur í skýrslu Almennu verkfræðistofunnar að það kosti hundruð milljóna að koma þessu svæði í kring, finnst fjármálaráðherra þá rétt að standa þannig að sölunni að sá sem á hugsanlega hæsta boð bjóði það án þess að hafa upplýsingar um hvað kunni að fylgja þegar eignin verður svo loksins seld? Mér finnst það ekki vera góð stjórnsýsla og mér finnst að fjármálaráðherra eigi ekki að vera stoltur af því. Ég hvatti hann til þess hér í umræðu um fjárlög að fara í saumana á þessu máli. Hann hefur kannski gert það og kannski hrín það ekkert á hann þó að sveitarfélagið, Hvalfjarðarsveit, geri verulegar athugasemdir við málsmeðferð ríkisins. Ég ætla þess vegna að spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því, það kann vel að vera að það sé ekki venja hér á hv. Alþingi, en ég ætla að leyfa mér það samt, að spyrja hann að því: Hvenær er að vænta skriflegra svara fjármálaráðuneytisins við þeirri fyrirspurn sem hér liggur fyrir um þetta málefni?

Virðulegi forseti. Ég get ekki látið hjá líða að blanda mér örlítið í þá umræðu sem hér á sér stað um frumvarp til fjáraukalaga. Eins og gefur að skilja fara menn vítt um völl í umræðunni og drepa þar niður sem áhugasvið þeirra liggur frekast og þrengja því töluvert í umræðunni um það. Áður en ég fer yfir frumvarpið vildi ég gjarnan vekja máls á því að undir þessari umræðu, líkt og við 1. umr. fjárlagafrumvarpsins þegar það var lagt fram, hefur verið nægt rými í þingsalnum. Það hefur verið fámennt en afskaplega góðmennt við þessar umræður og það hefur vakið mig til umhugsunar um það hvort fjárlögin séu ekki nægilega spennandi umræðuefni. Á þeim skamma tíma sem ég hef setið á hinu háa Alþingi virðist a.m.k. vera nokkuð beint samband á milli þátttöku þingmanna í umræðum og þess hvort um er að ræða mál sem fjalla um það hvort við eigum að eyða einhverjum fjármunum í tiltekin „góð verkefni“. Þá er spenningurinn miklu meiri, þá er þátttakan meiri og þá er atið meira. Hér reynum við að horfa á hinar stóru línur í ríkisbúskapnum og leggja drög að starfsemi ríkisins á hverju ári í fjárhagslegu tilliti og það er, eins og ég raunar kom að við 1. umr. fjárlaga, verkefni sem hefur kannski ekki svo mikinn kjörþokka meðal þingmanna. Hitt hefur miklu meira aðdráttarafl að fá að eyða þeim krónum sem fjármálaráðuneytið hefur með höndum að draga í ríkiskassann af þegnum þessa lands. Ef við lítum á þetta frumvarp til fjáraukalaga eins og það liggur fyrir sjáum við að stóru línurnar liggja í því að tekjur ríkissjóðs á árinu 2007 sveiflast verulega umfram þær forsendur sem lagðar voru í fjárlögunum, um heila 72 milljarða, og stefna í að verða rétt tæpir 450 milljarðar á árinu 2007. Þetta gerist þrátt fyrir að margumrædd lækkun á tekjuskatti einstaklinga upp á 1% hafi komið til framkvæmda á árinu og sannar að mínu mati ágætlega þá fullyrðingu og þá skoðun sem við sjálfstæðismenn höfum haldið fram að því minni skattbyrði þeim mun meiri tekjum höfum við úr að spila í ríkiskassanum. Það eykur einfaldlega svigrúm einstaklinga og fyrirtækja til athafna sem skilar okkur með öðrum hætti inn í ríkiskassann. Gjaldahliðin er að sama skapi líka verulega frábrugðin því sem menn lögðu upp með. Hins vegar liggur fyrir í þessu frumvarpi ósk eða tillaga um að fjárheimildir ráðuneyta á árinu 2007 verði auknar um tæpa 16 milljarða kr. Bróðurpartur þeirrar fjárhæðar, eða rétt um 10 milljarðar, er reiknaðar stærðir og minni stærðir liggja í einstökum fjárveitingum til einstakra ráðuneyta en stærstu atriðin í þessu eru hins vegar, eins og komið hefur fram áður í þessari umræðu, 4 milljarða afskrift af skattaskuldum og síðan hefur verið rætt töluvert um 1,3 milljarða, sem ég ætla að koma að á eftir, í svokallaðar mótvægisaðgerðir í tengslum við niðurskurð á þorskaflahámarki. Allt þetta tengist síðan líka inn í sjóðstreymi ríkissjóðs og þar eru einnig gríðarlegar sveiflur. Ef við lítum örlítið á það nánar eins og það er birt í frumvarpinu þá var gert ráð fyrir að útstreymi fjármunahreyfinga á sjóðstreyminu yrði jákvætt um 3 milljarða, innstreymi, en niðurstaðan verður útstreymi upp á 63,5 milljarða. Þarna er umsnúningur upp á hátt í 70 milljarða sem er gríðarleg sveifla og þetta stafar aðallega af tveimur þáttum. Annars vegar auknum eiginfjárframlögum og hins vegar kaupum og sölum á eignarhlutum og stærst í þeim efnum eru kaup ríkissjóðs á eignarhlutum sveitarfélaga í Landsvirkjun en í eiginfjárframlögunum er innleggið inn í Seðlabankann upp á 44 milljarða. Það er alveg rétt eins og margítrekað hefur verið í umræðunni um fjáraukalagafrumvarpið að það eru gríðarleg frávik fyrirsjáanleg í niðurstöðum ríkisreiknings árið 2007 frá fjárlögum sama árs. Það kemur ágætlega fram á blaðsíðu 60 í frumvarpinu og ég ætla að leyfa mér að vitna orðrétt til þess, með leyfi forseta. „Viðvarandi þróttur efnahagslífsins er meginskýring enduráætlunar tekna ríkissjóðs til hækkunar en gagnstætt því sem reiknað var með við áætlun fjárlaga hefur einkaneysla aukist og atvinnuleysi minnkað á árinu. Laun hafa hækkað meira en áætlað var í upphafi árs og starfandi fólki haldið áfram að fjölga, m.a. vegna aðstreymis erlends vinnuafls.“ Þetta eru að sjálfsögðu þær stærðir sem hleypa þessu öllu úr böndunum. Við höfum átt umræðu um þessa þætti í fjárlaganefnd við undirbúning fjárlaga fyrir árið 2008, m.a. átt viðræður við fulltrúa fjármálaráðuneytisins um þær staðreyndir sem hér liggja á borðinu. Þær hljóta að kalla á að við förum í gegnum það með mjög ákveðnum hætti hvernig forsendur fyrir fjárlagafrumvarpi eru lagðar og hvaða líkön fjármálaráðuneytið og þingið hefur til þess að spá fyrir um væntanlega efnahagsþróun á komandi árum. Það er sameiginleg niðurstaða okkar og skilningur að við þurfum að endurbæta þau líkön frá því sem nú er. Ég nefndi það líka áðan að það færi dálítið eftir áhugasviði hvers og eins þingmanns hvað hér kæmi til umræðu. Við heyrðum það í umræðunni áðan hjá hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni, hvað hann ræddi. Fyrr á þessum þingfundi voru miklar umræður um svokallaðar mótvægisaðgerðir ríkisstjórnarinnar og bar töluvert á milli í skilningi manna á þeim aðgerðum sem þar eru boðaðar. Ég ítreka að þær aðgerðir sem felldar eru undir þetta samheiti, mótvægisaðgerðir, eru þess eðlis að allir rétthugsandi einstaklingar á þinginu hljóta að fagna því sem þar er á ferðinni. Vissulega getum við haft skiptar skoðanir á því hvort gera eigi meira eða hvort áherslur eigi að vera aðrar en öll hljótum við að geta verið sammála um að aðgerðirnar sem þarna er lagt til að ráðist verði í hljóti með einum eða öðrum hætti að bæta þau lífsskilyrði sem fólk býr eða hefur búið við í afskekktari byggðum landsins. Það er alveg einboðið að draga þá ályktun og það er vel. Ég hef haldið því fram að ráðast hefði átt í mörg þeirra verkefna sem þarna er um að ræða fyrir löngu síðan. Við sjáum það á hvoru tveggja, í forsendum og niðurstöðum þeirra tillagna sem liggja fyrir í fjárlagafrumvarpi ársins 2008 og enn fremur í því frumvarpi til fjáraukalaga sem hér liggur fyrir að efnahagsleg geta og fjárhagslegt svigrúm ríkissjóðs til að takast á við þessi löngu tímabæru verkefni, hefur aldrei verið betra en einmitt nú og því er ekkert skrýtið að menn grípi til þessara aðgerða. Að því hefur verið spurt - mig minnir að það hafi verið hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hér áðan þegar hann var að fjalla um fjáraukalagafrumvarpið - hvernig ég áliti að staðið yrði við það að þessi fjárveiting sem mest væri viðhald fasteigna ríkissjóðs út um land yrði nýtt til viðhalds á ríkiseignum á þeim svæðum sem yrðu hart úti í niðurskurði þorskaflaheimilda. Ég get svarað því hér og nú að ég tek að sjálfsögðu þá skýringu gilda sem þar er lögð til grundvallar og sett fram í frumvarpinu og lít þannig til að megináherslan verði á þær fasteignir sem ríkissjóður hefur trassað viðhald á síðastliðin ár og að þær eignir njóti forgangs í þessum efnum. Það er einboðið að horfa þannig til og ég tel ekki nokkra ástæðu til annars en að ætla að eftir því verði unnið. Við höfum rætt m.a. við heilbrigðisráðuneytið sem upplýsti okkur á fundi í fjárlaganefnd í gærmorgun að sú vinna sé hafin á milli heilbrigðisráðuneytisins og fjármálaráðuneytisins að móta tillögur í þeim efnum hvernig þessum eina milljarði verði skipt og meginástæðan, eins og kemur fram í texta frumvarpsins, liggur til þess að leggja bróðurpart þessara fjármuna inn í viðhald heilbrigðisstofnana. Ég get alveg játað það úr þessum ræðustóli, eftir ferð fjárlaganefndar um Suðvesturkjördæmi og Suðurkjördæmi ásamt því að þekkja til heilbrigðisstofnana víðar um land, að ekki er vanþörf á að leggja aukna fjármuni til viðhalds þessum eignum og er í rauninni í mínum huga fyrst og fremst vörn ríkisins til að verja þessar eignir gegn frekari skemmdum. Í fjárlagafrumvarpinu er, ef ég man rétt, gert ráð fyrir því í heilbrigðisráðuneytinu, sem hefur með höndum mjög stóran eignastabba, að til viðhalds allra húseigna eða fasteigna sem þar heyra undir fari um 73 millj. Það hlýtur að vera einboðið að bæta í þá tölu að mínu mati vegna þess að eignasafnið er gríðarlega stórt og þessi fjárveiting, að öllu óbreyttu, dugar lítt til að halda í við þær skemmdir sem þar hafa verið að myndast. Vil ég þá sérstaklega nefna eina húseign sem ég gekk inn í og það var heilbrigðisstofnun í Keflavík sem var afskaplega illa farin. Ég vænti þess svo sannarlega að á þessum málum verði tekið með miklum myndarbrag. Ég sé ekki annað af því fjáraukalagafrumvarpi sem hér liggur fyrir en að efni séu til þess og enn fremur vænti ég þess ef maður tengir þetta frumvarp við það frumvarp sem liggur fyrir um fjárlög ársins 2008 að við getum tekið ágætlega á. Ég vil að lokum geta þess að við erum að hefja umræðu og vinnu með þetta mál í fjárlaganefndinni og ég vænti góðs samstarfs eins og áður við fjármálaráðuneytið í þeim efnum sem og önnur ráðuneyti þegar við förum yfir tillögur eða óskir þeirra um viðbót á fjárlögum ársins 2007. Ég ítreka og vil raunar líka taka undir þær þakkir sem bornar hafa verið fram til þeirra starfsmanna sem lagt hafa hönd að verki við að semja þetta frumvarp.

Forseti. Ég tók eftir því að hv. þm. Kristján Þór Júlíusson nefndi áðan að þingmenn virtust sýna fjárlögum og umræðu um fjárlög frekar litla athygli sem er rétt. Þetta hefur loðað við í stjórnsýslunni almennt, hvort heldur það er í þinginu eða í sveitarstjórnum. Hitt var ég ekki eins ánægður með, þegar hann fór að ræða um mótvægisaðgerðirnar og taldi að allir rétthugsandi einstaklingar, eins og hann orðaði það, hlytu að geta tekið undir þær tillögur sem koma fram í frumvarpi til fjárlaga og í því sem verið er að ræða hér, fjáraukalagafrumvarpinu. Gagnrýnislaust hlytu allir rétthugsandi einstaklingar að taka undir slíkt. Ég er ekki alveg klár á því hvað þingmaðurinn á við um rétthugsandi einstaklinga. Ég hélt að það væri hugsunarháttur sem væri á miklu undanhaldi í okkar þjóðfélagi að flokka fólk sem rétthugsandi eftir því hvort það væri manni sammála eða ekki. En varðandi mótvægisaðgerðirnar. Í fjáraukalagafrumvarpinu er víða talað um mótvægisaðgerðir. Ég er ekkert viss um að allir séu sammála um að ævinlega sé um mótvægisaðgerðir að ræða. Ég get séð mörg dæmi þess að verið er að telja til verkefni sem þegar eru í gangi og eru jafnvel búin að vera í gangi í áratugi sem einhvers konar mótvægisaðgerð í dag. Ég nefni framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð sem er búinn að vera í umræðu lengi á Alþingi og er löngu búið að að ákveða að verði við utanverðan Eyjafjörð. Ég nefni togararall sem er búið að standa yfir í 20 ár og er núna kallað mótvægisaðgerð. Og ýmsar aðgerðir í menntamálum sem kallaðar eru mótvægisaðgerðir núna benda hreinlega til þess að ekki hafi staðið til að fara í neinar aðgerðir varðandi menntamál  
            

Virðulegi forseti. Ég skal með ánægju útskýra fyrir hv. þingmanni Birni Val Gíslasyni hvað ég átti við með orðunum allir rétthugsandi einstaklingar. Það skýrist, hv. þingmaður, m.a. af því sem ég nefndi fyrr í umræðunum, ég er sannfærður um að allir rétthugsandi Íslendingar hafa áhuga á því að við byggjum þetta land í sameiningu, þessir 300 þús. íbúar. Markmið okkar er að búa þegnum þessa lands sem best búsetuskilyrði hvar svo sem þeir kjósa að búa á landinu. Það er okkar meginverkefni. Og það er þetta sem ég á við þegar ég tala um rétthugsandi Íslendinga. Það á hvorki skylt við einhverja pólitíska lífssýn né neitt annað, er þvert á móti fyrst og fremst út frá þessu sjónarhorni. Varðandi mótvægisaðgerðirnar sem hér hafa verið leystar upp og eru raunar tilgreindar allar á blaðsíðu 66 í frumvarpinu til fjáraukalaga, nákvæmlega tilgreindar þar, get ég tekið undir margar þeirra athugasemda sem menn gera við einstök verkefni sem hafa verið lengi í burðarliðnum. Vissulega hefðu þau, mörg hver, mátt vera komin fram miklu fyrr. Vissulega er búið að vinna að þeim, eins og t.d. stofnun framhaldsskóla við utanverðan Eyjafjörð, í mörg herrans ár eins og hér hefur komið fram og kom m.a. ágætlega fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni. Ég læt mér í léttu rúmi liggja skilgreininguna á því hvort þetta eiga að heita mótvægisaðgerðir eða byggðaaðgerðir, eða bara framkvæmdir til þess að styrkja stöðu fólks sem vill búa utan þessa svæðis. Meginatriðið í mínum huga er að hér er verið að leggja fram tillögur til þess að efla byggð um landið. Við getum hins vegar verið alveg sammála um að við vildum gera miklu meira, vissulega, til að styrkja og bæta búsetuskilyrði vítt um land. En við eigum 

Virðulegi forseti. Það var ágætt að fá seinni skýringu þingmannsins á því hvað hann á við með rétthugsandi einstaklingum, þ.e. að það eru þeir einstaklingar sem eru að byggja þetta land en ekki eins og mátti auðveldlega lesa úr orðum hans hér áður að það væru þeir einstaklingar ekki sem ekki væru honum sammála um mótvægisaðgerðir. Hann lætur sér í léttu rúmi liggja hvað aðgerðirnar heita sem eiga að koma landsbyggðinni til bjargar vegna niðurskurðarins í þorskinum og stöðunnar í sjávarútvegi. Í sjálfu sér má taka undir að það skipti ekki máli hvað hlutirnir heita, svo framarlega sem þeir eru gerðir og ekki ætla ég að lasta það sem vel er gert af hálfu ríkisstjórnar í þeim málum. En ég tel bara alls ekki vel að málum þar staðið. Mér finnst það líka skipta máli að verkefni sem þegar hafa verið í farvatninu og þegar hafa verið í gangi séu flokkuð frá þeim séraðgerðum sem ríkisstjórnin hyggst fara í sem mótvægisaðgerðir. Mér finnst skipta máli að ekki sé verið að kippa inn í mótvægisaðgerðirnar og skíra upp á nýtt þá hluti sem eru búnir að vera í gangi árum og áratugum saman eins og ég nefndi hér áðan, varðandi framhaldsskólann, togarararallið og ýmis menntamál að auki. Mér finnst það líka skipta máli og lýsa viðhorfi ríkisvalds til uppbyggingar á landinu, t.d. í menntamálum og vegamálum, að það séu kallaðar sérstakar mótvægisaðgerðir að byggja upp menntun í landinu og efla vegasamgöngur. Ég lít ekki á það sem einhvers konar neyðaraðgerð eða mótvægisaðgerð. Það á að byggja hér upp jafnt og þétt menntunarstigið í landinu og það á að byggja hér upp jafnt og þétt vegakerfið í landinu, óháð því hvernig staða fiskstofnanna er hverju sinni.

Virðulegi forseti. Ég álít að í grunninn séum við innilega sammála, ég og hv. þm. Björn Valur Gíslason, enda kannski ekki langt á milli okkar í búsetunni. Við höfum alist upp á svipuðum slóðum og skynjum veröldina með áþekkum hætti að mörgu leyti, en þó ekki pólitískt. Ég held að við séum sammála um að við erum að horfa til þess hvernig við viljum byggja þetta land. Við erum kannski ekki sammála um það hvernig við viljum standa að því að nýta skattalegar heimildir. Sumir vilja hækka skattana en aðrir lækka þá o.s.frv. Meginmarkmiðin eru ágætlega  Ég vil undirstrika það úr þessum ræðustóli að ég lít ekki svo á að með þessum aðgerðum, þeim framkvæmdum sem hér eru boðaðar, séum við þar með búin að leysa úr þeim verkefnum sem lúta að því að tryggja betur en verið hefur á undanförnum áratugum búsetu fólks um allt land þar sem það kýs að búa. Það er margt óleyst enn í þeim í efnum.

Frú forseti. Ég tek heils hugar undir orð hv. þm. Kristjáns Þórs Júlíussonar um mikilvægi þess að láta ekki húseignir ríkisins grotna niður. Það verður að standa vel að viðhaldi þeirra og veita til þess myndarlega fjármuni. Það er rétt að heilbrigðisstofnanir eru margar hverjar nokkuð komnar til ára sinna og þarfnast mikils viðhalds. Hann nefndi húsnæði heilbrigðisstofnunar í Reykjanesbæ. Ég vil leyfa mér að minna á hús Rannsóknarstofu í veirufræði við Ármúla þar sem ekki hefur verið, held ég, sett króna í viðhald árum eða áratugum saman. Það er svo komið að límband er sett yfir rúður þegar kemur í þær brestur eða brot. Það hefur verið lenska hér á undanförnum árum að draga úr viðhaldi á opinberum byggingum þangað til það er orðið nær óviðráðanlegt að gera þær upp. Þá er gripið til þess ráðs að láta einkaaðila byggja fyrir sig nýtt hús og leigja það aðeins til 30 eða kannski 50 ára. Þannig hefur í rauninni ein mesta einkavæðing Íslandssögunnar farið fram hægt og hljótt á undanförnum árum. Ég fagna því að nú kveður við annan tón hjá hv. þm. Kristjáni Þór Júlíussyni og tel að það sé tími til kominn að við tökum höndum saman um viðhald á húseignum ríkisins í stað þess að láta þær grotna niður.

Virðulegi forseti. Ég vil segja það eitt við þessa umræðu að ég fagna því hversu góða samleið við virðumst eiga, vinstri græn og sjálfstæðismenn, í þessum efnum, þ.e. að verja eignir okkar skemmdum. Ég álít raunar að mjög myndarlegt átak hafi verið gert í þeim efnum, bæði af hálfu sveitarfélaga og ríkisins á síðustu árum. Það má samt alltaf gera betur. Ég skynja það og finn að það er fullur vilji til þess, enda er það einfaldlega vörn á þeim eignum sem ríkissjóður hefur komið sér upp að sinna vel viðhaldi á þeim. Það er bara vel. Það er fínt og gott að heyra að um þetta er góð samstaða.

Frú forseti. Ágæti þingheimur. Ég vil svona í lokin á þessari umræðu fá að þakka hér fyrir allt það sem komið hefur fram í dag og ítreka óskir til handa hæstv. fjármálaráðherra og fjármálaráðuneytis og annarra ráðuneyta sem hafa komið að gerð þessa frumvarps og sett það hér inn í meðferð í þinginu. Ég vil einnig ítreka það að fjárlaganefndin vinnur eftir mjög fastmótuðu verklagi við yfirferð á þessu verkefni og hér þurfum við öll að standa saman og virða þau tímamörk sem okkur eru sett gagnvart þinginu. Ég vonast til þess, enda hef ég heyrt það í umræðunni í dag að við viljum koma að þessu af heilum hug og fylgja þessu verki áfram líkt og fjárlögunum sjálfum sem við ræddum um í síðustu viku. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Það eru það mikil tíðindi að gerast annars staðar og þar af leiðandi tel ég kannski rétt að við getum lokið þessari umræðu í dag, enda sýnist mér flestir þingmenn vera búnir að tæma sig. Ég ítreka þakkir til handa hæstv. ráðherra og ráðuneytis svo og annarra sem hafa lagt hér efni inn í þessa umræðu.

Frú forseti. Þetta hafa orðið ansi fjörlegar umræður í dag og farið eins og oft áður um víðan völl. En mér þykir afskaplega miður að mér tókst ekki í tæka tíð að leiðrétta prentvilluna um Gaddstaðaflatir. Nógu vel þekki ég þann stað til þess að vita hvernig á að stafsetja nafnið. Mér finnst hins vegar að það þurfi afskaplega mikinn vilja til þess að misskilja skýringar í frumvarpinu með viðhaldsfjármununum sem eru hluti af mótvægisaðgerðunum, eins og hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson virtist gera, að telja að þessi texti væri ekki í samræmi við það sem áður hefur fram komið varðandi mótvægisaðgerðirnar. Ég held að það sé bara ekki hægt að skilja þennan texta þannig. Þetta er í fullu samræmi við það sem sagt hefur verið. Við höfum einbeitt okkur að þeim sveitarfélögum sem eru með yfir 10% af starfandi fólki við veiðar og vinnslu og það verður haldið áfram við það. Síðan varðandi fyrrum varnarsvæðið og þá fjármuni sem þangað eiga að renna, þeir renna auðvitað til þess að fjármagna þá starfsemi, viðhald, breytingar, öryggisgæslu og þar fram eftir götunum. Það starf mun standa undir sér þannig að ég á ekki von á því að það sé raunverulega hægt að tala um að það séu einhverjar niðurgreiðslur á einu eða neinu. Hv. þingmaður spurði um viðbótarlaun. Ég held að ég geti verið nokkuð sáttur við sjálfan mig hvað viðbótarlaunin varðar því að ég setti um þau reglur með reglugerð fyrr á árinu. Slíkt hafði ekki verið gert vegna þess að það var ósamkomulag milli ráðuneytisins og stéttarfélaganna um þetta málefni. Þó höfðu tilteknar stéttir fengið launahækkanir á þessum grundvelli hjá einstaka stofnunum. Það verður þó að taka fram að viðbótarlaun, hvort sem það er vegna þess að þau séu samningsbundin hjá þeim sem teljast til embættismanna eða vegna lagaákvæða hjá þeim sem ekki eru embættismenn, fara í gegnum stofnanirnar og gegnum stofnanasamningana og hvorki dómsmálaráðherra né aðrir ráðherrar gera um þau samninga. Síðan varðandi þá samninga sem gerðir hafa verið er gert ráð fyrir þeim í launa- og verðlagslið fjáraukalagafrumvarpsins. Umsvif hins opinbera koma ekki fram í fjárlagafrumvarpinu og það er kannski svolítið erfitt að telja allar framkvæmdirnar hér við höfnina til umsvifa ríkisins ef þær tölur eru réttar sem hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson fór með. Ég ætla svo sem ekkert að rengja það. Þá má gera ráð fyrir að hlutur ríkisins sé kannski þegar upp er staðið, eftir 35 ár eða hvað það nú var sem er samningstímabilið, svona á bilinu 10–15% af heildarupphæðinni. Þá spyr hv. þm. Árni Þór Sigurðsson hvenær hann megi vænta svars við fyrirspurn vegna Hvalfjarðarsölunnar. Ég geri ráð fyrir því að það verði vandalaust að svara því innan tilskilins tíma. Að lokum, frú forseti, þakka ég umræðuna og óska eftir góðu samstarfi við nefndina um afgreiðslu málsins hér eftir sem hingað til.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingar á lögum nr. 43/1990, um Lánasýslu ríkisins, sem fela í sér að starfsemi stofnunarinnar Lánasýslu ríkisins verði lögð niður en þau ákvæði laganna sem snúa að lánastýringu og almennri lánaumsýslu ríkissjóðs standi óbreytt. Lögin um Lánasýslu ríkisins voru upphaflega sett á þeim tíma er miklar breytingar áttu sér stað á íslenskum fjármálamarkaði í frjálsræðisátt, m.a. með uppbyggingu markaðsviðskipta. Þetta breytta umhverfi leiddi til þess að endurskoða þurfti stöðu, þróun og markaðssetningu ríkisverðbréfa. Talið var heppilegra á þeim tíma að það yrði gert með því að setja á fót sérstaka stofnun sem færi með þetta verkefni á innlenda fjármagnsmarkaðnum en að það yrði að hluta til innan fjármálaráðuneytisins og Seðlabankans eins og verið hafði. Hins vegar var gert ráð fyrir að Seðlabanki Íslands mundi áfram sinna erlendum lánamálum ríkissjóðs. Á þeim tíma sem liðinn er frá lagasetningu þessari hafa miklar breytingar orðið á umhverfi lánaumsýslu ríkissjóðs. Innlendi fjármálamarkaðurinn hefur tekið stórstígum framförum og fyrirtæki sem þar starfa eru nú tilbúin að taka við stærri verkefnum en áður. Þá hefur ríkissjóður alfarið dregið sig út af smásölumarkaði og selur nú ríkisverðbréf eingöngu í útboðum til viðskiptavaka sem miðla bréfunum áfram út á markað til viðskiptaaðila. Samkeppnisstaða og hlutverk ríkisverðbréfa hefur einnig breyst þar sem fjármálafyrirtæki telja nú mikilvægt að til séu markaðshæfir flokkar ríkisverðbréfa sem geta myndað vaxtaviðmiðun fyrir önnur verðbréfaviðskipti á markaði. Hins vegar hefur minni lánsfjárþörf ríkissjóðs og takmörkun endurlána dregið verulega úr umfangi verðbréfaútgáfu ríkissjóðs undanfarin missiri og útgáfan því ekki í samkeppni um fjármagn með sama hætti og áður. Fjármálafyrirtækin líta þar af leiðandi ekki lengur á ríkisverðbréf sem samkeppnisvöru heldur sem mikilvægan þátt til að viðhalda öflugum fjármálamarkaði með íslensk verðbréf sem einfaldar bæði markaðssetningu og söluferli ríkisverðbréfa frá því sem áður var. Í ljósi þessa tel ég nú mögulegt að framkvæma lánaumsýslu ríkissjóðs með hagkvæmari hætti en verið hefur með því að flytja verkefni Lánasýslu ríkisins til Seðlabanka Íslands. Helstu kostir við að færa heildarumsjón lánamála ríkissjóðs á einn stað eru að með því fæst betri yfirsýn og skilvirkari lána-, gjaldeyris- og lausafjárstýring og hagræðing næst hvað varðar fastan kostnað og nýtingu starfsmanna. Til þess að sinna áfram verkefnum á sviði lánaumsýslu ríkissjóðs hefur verið gerður samningur milli fjármálaráðuneytis og Seðlabanka Íslands um verkefni þau sem Lánasýsla ríkisins sinnti áður og tók hann gildi 1. október 2007. Markmið samningsins er að stuðla að hagkvæmri og vandaðri lánaumsýslu fyrir ríkissjóð sem byggist á stefnumörkun fjármálaráðuneytisins í lánamálum. Í því felst að halda innlendum og erlendum vaxta- og fjármagnskostnaði ríkisins í lágmarki með því að leita hagkvæmra fjármögnunarleiða fyrir ríkissjóð innan lands sem erlendis, dreifa gengis-, vaxta- og verðlagsáhættu vegna skulda ríkissjóðs á sem hagkvæmastan hátt og draga eins og kostur er úr áhættu ríkissjóðs vegna ábyrgða og endurlána. Þar sem eitt meginhlutverk Seðlabankans snýr að peningamálastjórnun, sem þarf ekki alltaf að fara saman við hagkvæma lánastýringu ríkissjóðs, er í samningnum skýrt kveðið á um verkskiptingu milli aðila og um ákvörðunarvald fjármálaráðuneytisins í lánamálum og endanlegt úrslitavald ráðuneytisins gagnvart framkvæmd samningsins. Þannig skal ábyrgð á stjórn lánamála ríkisins vera í höndum fjármálaráðuneytisins sem tekur ákvarðanir um skuldabréfaútgáfu ríkissjóðs. Ráðuneytið ákvarðar ávöxtunarkröfu tekinna tilboða í útboðum ríkisverðbréfa, tekur ákvarðanir um uppbyggingu einstakra lánaflokka, tímalengd og eiginleika þeirra, uppkaup flokka og/eða gerð skiptasamninga. Seðlabankinn sér hins vegar um framkvæmdina og skuldstýringu í umboði fjármálaráðuneytis og í samræmi við viðmiðunarreglur sem settar eru af ráðuneytinu. Þetta fyrirkomulag er ekki ósvipað því og er við lýði í Danmörku og Noregi en horft var til þessara landa við ákvörðunartöku um breytta tilhögun lánaumsýslu ríkissjóðs. Ég legg til, frú forseti, að frumvarpi þessu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. efnahags- og skattanefndar.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að hafa langt mál um frumvarpið nú við 1. umr. þess en með frumvarpinu er gert ráð fyrir því að leggja niður ríkisstofnun, Lánasýslu ríkisins. Ég tel mjög mikilvægt að þingið fari mjög rækilega í saumana á þessu. Ég minnist þess að mjög athyglisverð grein var birt á leiðaraopnu Morgunblaðsins um þetta efni þar sem vísað var til fyrirkomulags hjá öðrum þjóðum og því haldið fram að við værum ekki að stíga framfaraskref með því að færa þessa starfsemi inn undir Seðlabankann. Það er vissulega rétt að umfang starfsemi Lánasýslu ríkisins hefur dregist verulega saman í seinni tíð, einfaldlega vegna þess að lántökur af hálfu hins opinbera hafa verið minni en þær voru áður en við skulum minnast þess að sá tími getur runnið upp að nýju að þörf sé á því að ríkið ráðist í umfangsmiklar lántökur. Sú gósentíð mun ekki vara að eilífu að hægt sé að selja eignir ríkisins og afla þannig tekna í ríkissjóð og það er ekki endilega víst að við búum alltaf við þær skatttekjur sem við gerum nú í ljósi þess að verulegur hluti skattekna ríkisins eru svokallaðir þensluskattar þannig að þetta er allt saman breytingum undirorpið. Ég kem hingað fyrst og fremst til þess að leggja áherslu á að fara þurfi mjög rækilega í saumana á þessum málum í meðförum þingsins og munum við þá að sjálfsögðu skoða þær röksemdir sem komu fram í umræddri Morgunblaðsgrein sem birtist mánudaginn 1. október eftir Þór Sari, sem er starfsmaður Lánasýslunnar og Morgunblaðið sá ástæðu til að birta þessa grein á leiðaraopnu sinni. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta að sinni enda þekki ég málið ekki svo að ég hafi tök á því að ræða það í þaula en legg áherslu á að þetta er mál sem við þurfum að gaumgæfa rækilega áður en það verður afgreitt í gegnum þingið.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á siglingalögum, nr. 34/1985, með síðari breytingum. Um er að ræða breytingu á IX. kafla siglingalaga sem fjallar um ábyrgð útgerðarmanns og takmörkun ábyrgðar en í þeim kafla er að finna undantekningu frá þeirri meginreglu skaðabótaréttar að sá sem ber ábyrgð á tjóni skuli bæta það að fullu. Þessar undantekningarreglur eru í formi ábyrgðartakmörkunar, þ.e. þar er kveðið á um hver getur verið hámarksbótafjárhæð vegna bótaskylds tjóns. Þetta eru sérreglur sem byggjast á alþjóðlegum samningi frá 19. nóvember 1976 og var sá samningur saminn að tilstuðlan Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar eða IMO. Hann öðlaðist gildi 2. desember 1986 og eru nú 50 ríki aðilar að honum. Ísland hefur ekki gerst aðili að samningnum og er því ekki bundið af honum þrátt fyrir að reglur IX. kafla endurspegli ákvæði hans. Ísland hefur hins vegar fullgilt og er aðili að eldri samningi frá 1957 um sama efni. Þótt Ísland sé ekki bundið af ákvæðum samningsins frá 1976 endurspegla reglur IX. kafla siglingalaga ákvæði hans. Í kaflanum er því eins og í samningnum fjallað um hverjir eigi rétt á að takmarka ábyrgð, hvaða kröfur falla undir ábyrgðartakmörkun, hver eru ábyrgðartakmörkin, missi réttar til að takmarka ábyrgð og stofnun takmörkunarsjóða. Þann 1. maí 1996 var samþykkt af hálfu Alþjóðasiglingamálastofnunarinnar bókun við samninginn frá 1976. Með þeirri bókum voru einkum gerðar breytingar á ábyrgðartakmörkunarfjárhæðunum og voru fjárhæðir hækkaðar verulega frá því sem var í samningnum enda full ástæða til, m.a. vegna verðbólgu á tímabilinu. Bókunin öðlaðist gildi í maí 2004. Nú eru 26 ríki aðilar að henni og er unnið að því á vegum utanríkisráðuneytisins að Ísland gerist einnig aðili. Þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu sem hér er lagt fram eru í samræmi við þær breytingar sem gerðar voru með fyrrnefndri bókun. Með frumvarpinu er því verið að leggja til verulega hækkun þeirra fjárhæða sem bætur takmarkast við og leiðir það til mun betri stöðu þeirra sem verða fyrir tjóni eins og áður hefur verið sagt. Þá er einnig lögð til sú breyting með frumvarpinu að í stað þess að miða stærð skipa við brúttórúmlestir er miðað við brúttótonn. Auk þess er lögð til breyting á því hvaða vexti skuli reikna af takmörkunarfjárhæðum. Ég mun nú í stuttu máli gera nánari grein fyrir breytingum sem lagðar eru til á einstökum ákvæðum. Í fyrsta lagi er um að ræða breytingu á 177. gr. sem fjallar um upphæðir takmörkunarfjárhæða bæði vegna lífs- og líkamstjóns sem og annars tjóns. Auk þess að hækka fjárhæðir vegna einstakra krafna verulega er fellt niður ákvæði í 1. mgr. 177. gr. um hámarksfjárhæð bóta vegna farþegaskips enda er slíkt ákvæði ekki lengur að finna í bókuninni frá 1996. Eins og áður sagði er einnig lögð til sú breyting að miða stærð skipa við brúttótonn í stað brúttórúmlesta og er það í samræmi við áðurnefnda bókun. Í öðru lagi eru lagðar til breytingar á 180. og 183. gr. Þær breytingar snúa einungis að því að breyta tilvísun í samningi frá 1976 í tilvísun til bókunar frá 1996. Hér eru engar efnislegar breytingar á ákvæðunum á ferðinni. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, er lögð til breyting á 2. málslið 185. gr. laganna þar sem fjallað er um vexti sem reikna skal af takmörkunarfjárhæðum sem lagðar eru í takmörkunarsjóðinn sem kveðið er á um í 179. gr. laganna. Sú vaxtaviðmiðun sem er í gildandi lögum þykir óhentug enda liggur ekki alltaf fyrir hver hún skal vera á hverjum tíma. Því er lagt til að um vexti fari samkvæmt vaxtalögum, nr. 38 frá 2001, nánar tiltekið 2. málslið 4. gr., sem fjallar um vexti af almennum verðtryggðum útlánum. Hér er á ferðinni veruleg einföldun á vaxtaviðmiðinu frá því sem er í gildandi lögum. Hæstv. forseti. Eins og áður hefur komið fram eru þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu að mestu leyti fólgnar í hækkun takmörkunarfjárhæða og þar með verulega betri stöðu tjónþola. Þetta eru nauðsynlegar breytingar sem gera þarf, sérstaklega þar sem nú er unnið að aðild Íslands að bókuninni frá 1996 sem kveður á um þetta. Ég tel ekki ástæðu til að hafa um þetta frekari orð heldur legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um um breytingu á lögum nr. 73/2005, um skipan ferðamála. Með lögunum sem tóku gildi 1. janúar 2006 voru gerðar verulegar skipulagsbreytingar sem fólust meðal annars í því að sett var á stofn Ferðamálastofa sem fer með það hlutverk að sjá um leyfisveitingar og aðra umsýslu vegna þeirrar starfsemi sem fellur undir lögin. Vel hefur tekist til við framkvæmd en orðið vart við einstök atriði sem betur mega fara. Rétt þykir að taka á þeim strax og eru þær úrbætur lagðar til með frumvarpinu sem hér er lagt fram. Ég geri nú nánari grein fyrir einstökum breytingum. Í fyrsta lagi er lögð til breyting á 7. gr. laganna þar sem fjallað er um skilgreiningu á hugtakinu ferðaskipuleggjandi. Nokkuð hefur borið á misskilningi meðal umsækjenda á því hvaða starfsemi getur fallið hér undir. Snýr það helst að því hvað felst í hugtakinu „dvöl“ og telja sumir að þar undir falli gisting og ferðaskipuleggjendur hafa þannig selt ferðir beint til neytenda sem standa lengur en í 24 klukkustundir. Þá er hins vegar komið inn á svið alferða og eru það einungis ferðaskrifstofur sem selja slíkar ferðir eins og skýrt er í öðrum ákvæðum laganna. Þær breytingar sem lagðar eru til eru til að fyrirbyggja þennan misskilning enda er mjög mikilvægt að munurinn á starfsemi ferðaskipuleggjenda og ferðaskrifstofu sé skýr, einkum þar sem um sölu alferða fylgir skylda til að hafa sérstaka tryggingu. Í öðru lagi er lögð til breyting á 2. mgr. 8. gr. laganna en þar er kveðið á um myndrænt auðkenni sem Ferðamálastofa skal heimila leyfishöfum að nota. Með breytingunni er lagt til að leyfishöfum verði skylt að nota það auðkenni en eins og ákvæðið er nú orðað er sú skylda ekki nægilega skýr. Almennt nota leyfishafar þetta auðkenni þar sem það er staðfesting á því að viðkomandi hafi leyfi í lagi. Auk þess er auðvelt fyrir neytendur að ganga úr skugga um að viðskiptaaðilar hafi sín leyfi í lagi. Það þykir þó rétt að gera ráð fyrir að hægt sé að fá undanþágu frá þessari skyldu og er þá einkum verið að horfa til þess að það sé tæknilega erfitt eða kostnaðarsamt að koma því við, til dæmis ef starfsemin stendur einungis stuttan tíma ársins. Sækja þarf um slíka undanþágu til Ferðamálastofu. Í þriðja lagi er um breytingu á 3. mgr. 18. gr. að ræða þar sem fjallað er um frest fyrir ferðaskrifstofu til að skila ársreikningum vegna mats á tryggingaskyldu. Í gildandi lögum er sá frestur til 1. apríl en lagt er til að fresturinn verði til 1. október. Það er í samræmi við almennan frest fyrirtækja til skattskila, en fyrirtæki eru almennt ekki í stakk búin að skila ársreikningum sínum fyrr en þá. Í fjórða lagi, virðulegi forseti, er lögð til breyting á 1. mgr. 21. gr. um tímamörk ef leyfið fellur niður. Þar er um að ræða þegar leyfishafi verður gjaldþrota og lagt til að það miðist við uppkvaðningu úrskurðar héraðsdóms. Í fimmta lagi er lögð til breyting á 26. gr. en þar er fjallað um úrræði vegna brota á lögum og má segja að þetta sé veigamesta breytingin sem lögð er til í frumvarpinu. Hér er bæði um að ræða breytingu á 1. mgr. 26. gr. þar sem brotalýsinguna er að finna og einnig í 3. mgr. 26. gr. þar sem kveðið er á um úrræði vegna brota. Þar sem lögin kveða á um leyfisskylda starfsemi er nauðsynlegt að hafa virk úrræði til að grípa til ef brotið er gegn þeim með því að stunda starfsemi án þess að hafa lögbundið leyfi. Breytingar á 1. mgr. snúa aðallega að skýrari brotalýsingu, þ.e. hvað teljist brot gegn ákvæðum laganna og er þar einnig tekið fram hvaða brot geta varðað úrræði það sem 3. mgr. kveður á um. Breytingin á 3. mgr. varðar það úrræði sem hægt er að grípa til vegna brota. Það felst í því að stöðva hina brotlegu starfsemi og er lagt til að Ferðamálastofa geti óskað eftir því við lögreglu að það verði gert. Þetta eru að sjálfsögðu verulega íþyngjandi úrræði sem verður að beita varlega. Til að takmarka beitingu þess eru því í ákvæðinu talin upp þau tilvik þar sem þetta er heimilt og er fyrst og fremst um að ræða að leyfisskyld starfsemi sé stunduð án tilskilins leyfis og starfsemin fer út fyrir það leyfi sem viðkomandi hefur. Heimild til beitingar þessa þvingunarúrræðis er því takmörkuð við þessi tilvik. Hæstv. forseti. Ég hef rakið helstu breytingar sem lagðar eru til í frumvarpinu og legg áherslu á að hér er um að ræða úrbætur á annars ágætri löggjöf sem mun stuðla að bættri framkvæmd á þessu sviði. Þess má geta líka, virðulegi forseti, að þessar tillögur eru unnar í samráði við Ferðamálastofu sem fer með framkvæmd laganna. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Aðeins nokkur orð um það frumvarp sem hér er til umfjöllunar og hæstv. samgönguráðherra hefur mælt fyrir. Ég vil segja að það er áhugavert að takast á við málefni ferðaþjónustunnar sem atvinnugreinar og koma að þeim málum á þessum vettvangi núna. Það er orðið nokkuð langt um liðið síðan ég starfaði að ferðamálum meðal annars sem varaformaður Ferðamálaráðs Íslands á sínum tíma og kynntist þá vel þessari atvinnugrein og öllu því sem undir hana fellur. Það er alveg ljóst og við vitum það hér að ferðaþjónustan er orðin einn af burðarásunum í íslensku atvinnu- og efnahagslífi. Umfang hennar hefur farið sívaxandi og hún skapar þjóðarbúinu æ meiri gjaldeyristekjur ár frá ári. Það hefur verið mjög ánægjulegt að fylgjast með þróun hennar sem slíkrar og því að Ísland er orðið afar áhugaverður áningarstaður fyrir ferðafólk hvaðanæva að úr heiminum. Eftir því sem samgöngur batna verða fjarlægðir og ferðatími að minnsta kosti styttri og styttri og margir kjósa að koma til Íslands í frí. Ég tel þess vegna mjög þýðingarmikið að vel sé búið að ferðaþjónustunni af hálfu hins opinbera, að löggjöf sem um þessa starfsemi gildir sé skýr og ég er þeirrar skoðunar svona í öllum meginatriðum að í lögum frá 2006 eða lögum sem þá tóku gildi, 1. janúar 2006, tóku við af eldri lögum frá árinu 1994 um skipulag ferðamála, hafi verið búið vel að ferðaþjónustunni, skýrt skilgreint hlutverk Ferðamálastofu sem stjórnsýslustofnunar. Hennar hlutverki var breytt og ég tel að það hafi allt í meginatriðum verið jákvætt. Í framsöguræðu hæstv. samgönguráðherra kemur fram að í þessu frumvarpi sé fyrst og fremst verið að sníða einhverja agnúa af lögunum sem hafi komið fram við framkvæmd þeirra á þeim tíma sem liðinn er frá því þau tóku gildi. Það er að sjálfsögðu ekkert nema gott um það að segja að það sé gert. Ég vil líka leggja áherslu á að mikilvægt sé að vinna löggjöfina og líka þegar verið er að gera lagfæringar að gera það þá í góðri samvinnu við þá sem starfa eftir lögunum, þ.e. að mikilvægt sé að hafa gott samráð við þá. Nú kemur það út af fyrir sig ekki alveg fram í athugasemdum við þetta lagafrumvarp en það kom fram í máli ráðherra að frumvarpið væri unnið í samráði við Ferðamálastofu. En það kannski kemur ekki alveg fram að hve miklu leyti hefur verið haft samráð við hagsmunaaðila sem starfa í greininni. Þeir eru fjölmargir. Ég tel sjálfsagt að gera þær breytingar sem hér er gerð tillaga um. Það eru að minnsta kosti mín fyrstu viðbrögð. Ég velti að vísu fyrir mér því sem segir í 3. gr. þar sem verið er að breyta fresti til að skila ársreikningum til ríkisskattstjóra. Það kemur fram í máli hæstv. ráðherra að almennt séu fyrirtæki ekki reiðubúin til að skila þessu fyrr en síðar miðað við þau tímamörk sem eru í gildandi lögum. En einhvern veginn finnst mér að fyrirtæki séu almennt á markaði að halda sína aðalfundi fyrri hluta árs, í mars jafnvel eða apríl og þá liggi fyrir ársreikningar ársins á undan. Ég veit því ekki alveg hvað er á bak við það að gefa þurfi svona langan frest. Er þetta þá sérstakt fyrir ferðaþjónustuna að ársreikningar liggi ekki fyrir fyrr en svona seint? Það kemur mér dálítið spánskt fyrir sjónir. Síðan tek ég undir það með hæstv. samgönguráðherra að það sé mikilvægt að vanda sig þar sem á í hlut ákvæði sem varða úrræði vegna brota á lögum. Þar er að sjálfsögðu um íþyngjandi ákvæði að ræða og mikilvægt að vandað sé til verka, að stjórnsýslan sé mjög yfirveguð og menn viti nákvæmlega hvaða áhrif þau ákvæði hafa. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að hafa mörg orð um þetta frumvarp við 1. umr. Ég á sæti í hv. samgöngunefnd sem fær þetta mál til umfjöllunar og áskil mér að sjálfsögðu allan rétt til þess að fara dýpra ofan í málið og skiptast vonandi á skoðunum og sjónarmiðum við þá sem málið varðar í umfjöllun nefndarinnar og fá þangað þá hagsmunaaðila sem starfa á vettvangi þessarar atvinnugreinar. En við fyrstu yfirferð finnst mér allt benda til þess að um þetta frumvarp hæstv. samgönguráðherra geti orðið nokkuð góð samstaða á Alþingi.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003. Hér er um að ræða tvær smávægilegar breytingar á lögunum, annars vegar til nánari skýringar á einu ákvæði laganna og hins vegar breytingu sem leiðir af ákvörðun ríkisstjórnarinnar í júlí síðastliðnum um sérstakar aðgerðir vegna samdráttar í þorskafla. Nánar tiltekið er um að ræða breytingu á 3. tölul. 1. mgr. 17. gr. sem fjallar um geymslugjöld. Eins og ákvæðið er nú orðað er ekki nægilega skýrt að heimilt er að taka geymslugjöld hvort sem varan er geymd innan eða utan húss. Breytingunni sem lögð er til er ætlað að koma í veg fyrir slíkan vafa og er með henni skýrt kveðið á um heimild til gjaldtöku í báðum tilvikum. Síðari breytingin snýr að því að heimila sveitarfélögum að fresta styrktum hafnarframkvæmdum á meðan samdráttartímabilið vegna skerðingar þorskkvóta varir. Samkvæmt gildandi hafnalögum í bráðabirgðaákvæði II er gert ráð fyrir að ný ákvæði um styrktar framkvæmdir taki gildi 1. janúar 2009. Vegna þess má búast við því að sveitarfélög sem þegar hafa fengið heimildir til framkvæmda á grundvelli eldri styrkjareglna muni ráðast í þessar framkvæmdir fyrir þann tíma. Það munu þau gera til að missa ekki af þeim betri styrkjum sem eldra kerfið hefur í för með sér hvað sem líður tekjusamdrættinum vegna aflasamdráttarins og áhrifum hans. Rétt þykir því að breyta bráðabirgðaákvæðinu þannig að heimila þeim sveitarfélögum sem þess óska að fresta slíkum hafnarframkvæmdum þann tíma sem samdrátturinn varir. Hæstv. forseti. Þetta eru þær breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu og ég tel ekki ástæða til að hafa um það fleiri orð. Ég legg því til, virðulegi forseti, að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Frú forseti. Hér liggur fyrir frumvarp til laga um breytingu á hafnalögum sem eru frá árinu 2003. Þannig vill til að þau lög voru að mestu leyti byggð á starfi nefndar sem samgönguráðherra þáverandi skipaði til þess að endurskoða hafnalögin í heild sinni. Undirritaður átti þá sæti í þeirri nefnd sem fulltrúi Hafnasambands sveitarfélaga. Ég get upplýst það hér að það nefndarstarf var undir forustu núverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Einars K. Guðfinnssonar og var að mörgu leyti mjög gott. Þar var unnið að því breyta hafnalögum og gera höfnum kleift að takast á við ýmsar breytingar sem orðið hafa á, má segja, rekstrarumhverfi hafnanna vegna breytinga í samfélagsmunstri, flutningamunstri og þess háttar, sem var óhjákvæmilegt að gera. Hins vegar er kannski líka rétt að halda því til haga að á þeim tíma var ýmislegt í lagafrumvarpinu sem þáverandi samgönguráðherra flutti ekki algerlega í anda þeirra tillagna sem komu frá þeirri ágætu nefnd. Ráðherra ákvað sem sagt að víkja frá ýmsum tillögum sem komu frá nefndinni og að sjálfsögðu er ekkert annað um það að segja en að ráðherra hefur að sjálfsögðu heimildir til þess. Það er jú hann sem leggur fram frumvarpið í sínu nafni og hlýtur að ráða því hvernig hann gerir það úr garði. Engu að síður held ég að full ástæða sé til að skoða jafnvel fleiri greinar í hafnalögunum en gerð er tillaga um í þessu frumvarpi. Ég tek undir það með hæstv. samgönguráðherra að skynsamlegt sé að gera þær breytingar sem hér eru lagðar til varðandi 17. gr. Ég vil samt segja það strax í þessari umræðu, 1. umr., að ég mun á vettvangi samgöngunefndar óska eftir umfjöllun um fleiri greinar í þessu frumvarpi svo sem eins og 24. gr. Ég tel ástæðu til að fara betur yfir það hvernig hún er úr garði gerð. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt í ljósi þess sem hefur verið að gerast varðandi tekjusamdrátt sveitarfélaga vegna skertra veiðiheimilda að breyta ákvæðum til bráðabirgða og framlengja þann tíma sem hafnirnar hafa til að ráðast í endurbætur. Ég hef hins vegar fyrirvara við það sem segir í fylgiskjalinu þar sem er umsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið. Þar segir í lokaniðurstöðu, með leyfi forseta: „Ekki er gert ráð fyrir breytingum á framlögum til samgöngumála. Verði frumvarpið óbreytt að lögum verður ekki séð að það hafi teljandi áhrif á útgjöld ríkissjóðs.“ Ég held, virðulegur forseti, að nauðsynlegt sé að fara aðeins betur yfir þetta vegna þess að mér er kunnugt um að staða fjölmargra hafnarsjóða, ekki síst lítilla vítt og breitt um landið er mjög bágborin og aflasamdráttur sá sem nú hefur verið ákveðinn mun hafa veruleg áhrif á afkomu þeirra. Sömuleiðis er ljóst að ef slíkur aflasamdráttur er varanlegur til einhverra ára, fleiri en eins árs, kannski þriggja, fjögurra, fimm ára, þá mun það hafa enn þá alvarlegri afleiðingar fyrir fjölmarga hafnarsjóði. Ég held þess vegna að full ástæða sé til að skoða fleiri ákvæði þessara laga og sjá hvort unnt er að koma betur til móts við þessa hagsmuni hafnarsjóðanna. Ég er ekki síst að tala um smærri hafnarsjóði vítt og breitt um landið, meðalstóra kannski, þar sem afkoman er bágborin. Ég held að það geti verið ástæða til að kanna hvort það sé skynsamlegt og lag og stuðningur við það að ekki bara framlengja þennan tíma sem hér er um að ræða, eins og bráðabirgðaákvæðið gerir ráð fyrir, heldur jafnvel að bæta einhverju inn í samgönguáætlunina til að koma betur til móts við þessa hafnarsjóði. Mér finnst mikilvægt, virðulegi forseti, nú við 1. umr. að upplýsa að ég mun alla vega á vettvangi nefndarinnar óska eftir umræðum um þetta og að fá álit þeirra hagsmunaaðila sem hér um ræðir, meðal annars Hafnasambands Íslands og einstakra hafnarsjóða sveitarfélaga þess vegna. Ég er þess vegna kannski ekki algerlega sammála, ef svo má segja, niðurstöðunni í umsögn fjármálaráðuneytisins. En ég skil hana þannig að fjármálaráðuneytið geri ekki ráð fyrir neinum slíkum breytingum. Mér þætti fróðlegt að heyra það frá hæstv. samgönguráðherra hvort hann teldi það vera eitthvað sem kæmi til greina að skoða, eins og ég segi, bæði 24. gr. og framlögin í samgönguáætlun til hafnaframkvæmda á vegum sveitarfélaganna.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Málið varðar varðveislu viðkvæmra hafsvæða. Þannig er mál með vexti að þetta frumvarp var flutt í fyrra en það var hvorki útrætt né afgreitt frá sjávarútvegsnefnd Alþingis. Þá var það flutt sem hluti af öðru og stærra frumvarpi en er nú flutt sem sérstakt frumvarp. Í frumvarpinu er gert ráð fyrir því að gerðar verði þær breytingar á lögunum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, að bætt verði inn tveimur málsliðum. Annars vegar þar sem kveðið er á um varðveislu viðkvæmra hafsvæða og hins vegar er gert ráð fyrir því að ráðherra geti með reglugerð ákveðið sérstök friðunarsvæði þar sem veiðar með öllum eða tilteknum veiðarfærum eru bannaðar. Þetta á sér þann aðdraganda að fyrrverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra, Árni M. Mathiesen, skipaði á sínum tíma nefnd til að fara yfir það hvort eðlilegt væri og æskilegt að setja upp tiltekin hafsvæði þar sem veiðar væru algjörlega bannaðar í því skyni að vernda viðkvæm hafsvæði. Þetta eru nokkur nýmæli í þeim skilningi að hingað til höfum við fyrst og fremst bannað veiðar á tilteknum svæðum með hliðsjón af stöðu fiskstofna o.s.frv. En þarna var verið að taka afstöðu til þess hvort eðlilegt væri að við bönnuðum tilteknar veiðar og veiðar algjörlega í kringum viðkvæm hafsvæði, t.d. kóralsvæði. Skemmst er frá því að segja að nefndin, sem hæstv. fyrrverandi ráðherra, skipaði skilaði áliti sínu og mælti með tilteknum friðunarsvæðum sem yrðu sett út við landið. Við sendum þetta síðan til umsagnar til hagsmunaaðila og ég hef stundum sagt frá því að niðurstaðan í hópi þeirra var athyglisverð, þ.e. að setja fram breytingar sem fólu það í sér að stækka þessi hafsvæði frá því sem upprunalega hafði verið hugmyndin að gera. Á þeim grundvelli var síðan sett reglugerð sem kveður á um verndun þessara svæða. Það er nauðsynlegt að setja styrkari lagastoð undir aðgerðir af þessu tagi. Hingað til hafa þessar aðgerðir fyrst og fremst miðað að því að vernda fiskstofnana en þarna erum við að ganga skrefinu lengra og taka ákvörðun um að vernda tiltekin hafsvæði. Við vitum að umræða um þessi mál er heilmikil, bæði á innlendum vettvangi og ekki síður á alþjóðlegum vettvangi. Við Íslendingar höfum verið í fararbroddi. Við höfum beitt hólfalokunum mjög mikið, m.a. af þeim ástæðum sem ég hef nefnt, svo mikið raunar að margir hafa kvartað undan. Þess vegna er það rangt, sem sumir halda fram, að við séum ekki að beita þessari aðferð við fiskveiðiverndun. Síðan er það svo að það er þróun í þá átt að hafa meiri áhyggjur af hafsbotninum og áhrifum á lífríki hafsins. Frumvarpið er flutt til þess að koma til móts við þessi sjónarmið, sem ég tel að séu eðlileg. Ég held að um þessi mál eigi að geta skapast víðtæk sátt. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Forseti. Frumvarp til laga um breyting á lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands snýr að því, eins og ráðherra kom að, að vernda lífríki sjávar kannski frekar en fiskstofnana með beinum hætti. Í 1. gr. frumvarpsins segir að það eigi að snúa að varðveislu viðkvæmra hafsvæða. Það er orðið löngu tímabært að að varðveita viðkvæm hafsvæði í mun meira mæli en við höfum gert fram til þessa. Þau veiðisvæði sem eru lokuð í dag, sérstaklega í þessum tilgangi, eru einungis þrír lófastórir blettir, eins og við segjum sem þekkjum fiskimiðin út af Suður- og Suðausturlandi, sem eru kóralsvæði. Reyndar er ekki svo langt síðan að þessi svæði voru friðuð. Þó að fram hafi farið nokkrar rannsóknir á þessum atriðum á vegum Hafrannsóknastofnunar á undanförnum árum þarf miklu fleiri rannsókna við, þ.e. ekki bara á kóralsvæðum og þeim ósnertu svæðum sem eru hugsanlega orðin eftir innan fiskveiðilögsögunnar og á landgrunninu - þau eru ekki mörg reyndar, þau þrjú sem eru út af Suður- og Suðausturlandi eru reyndar þau stærstu sem ég í fljótu bragði man eftir sem hægt væri að kalla ósnert svæði í dag. Þetta eru afar lítil svæði, ná yfir lítil svæði á hafsbotninum, og það tálgast af þeim hægt og rólega og hefur tálgast af þeim með hverju árinu. Tilhneigingin er sú þegar menn leita sér fiskjar, sérstaklega með botnveiðarfærum, að reyna að elta hann þangað þar sem hann helst finnur skjól á svæðum þar sem erfitt er að toga á. Smám saman verður það til þess að menn nálgast þessi svæði kannski meira en hollt er fyrir gróðurinn og botnlagið. Vissulega hafa orðið miklar breytingar á hafsbotninum við Ísland á síðustu áratugum, eða frá því að togveiðar hófust við landið. Enn er það nú samt þannig að við erum að veiða þessar botnlægu tegundir, aðallega þorsk og ýsu, á sömu svæðunum áratug eftir áratug. Mesta veiðin í þorski er á Vestfjarðamiðum, á gjöfulum Halamiðum, og síðan árstímabundið hér út af Suðurlandinu í hrygningarfiski og öðru slíku. Það bendir til þess, sem er augljóst, að það séu fleiri atriði en botnlagið sem skiptir máli varðandi fiskstofnana og aðgang okkar að þeim. Hafstraumar, ætiskilyrði, hlýindi í sjónum o.s.frv. breyta miklu. Nú hafa nokkuð stór svæði við landið verið lokuð fyrir öllum veiðum og önnur eingöngu fyrir togveiðum. En nokkur stór svæði - t.d. út af Norðurlandi, norður af Horni, út af Skagatá og vestur af Grímsey, í kringum Kolbeinsey, við Hvalbak, stór veiðisvæði við enda landgrunnsins allt vestur af landinu suður úr Reykjanesi vestur og norður að Bjargtöngum o.s.frv. - eru kjörsvæði til þess að rannsaka hvaða breytingar verða á lífríki sjávar eftir að togveiðum er þar hætt. Þær litlu rannsóknir sem hafa verið gerðar sýna að gróður tekur ótrúlega fljótt við sér á þessum svæðum, það er hægt að græða hafsbotninn upp að nýju með því að hætta að draga þar veiðarfæri. Eins og ráðherra kom inn á er í æ meira mæli þrýst á aðila í sjávarútvegi, jafnt veiðimenn og útgerð og þá sem selja fisk til útlanda, að leita uppruna fisksins, hvar hann er veiddur, hvernig, hvort það er á botnlæg veiðarfæri eða hvort það er á línu, þ.e. hreyfanleg veiðarfæri eða kyrrstæð veiðarfæri, og hvers konar aðferðum er beitt, hvort hann er frystur úti á sjó, hvort hann er frystur í landi, hvort hann kemst ferskur á markað eða með öðrum hætti. Við sem störfum í þessari atvinnugrein finnum fyrir æ meiri þrýstingi gegn togveiðarfærum og það er spurt um það æ oftar hvort fiskurinn sem við erum að selja sé veiddur með hreyfanlegum veiðarfærum sem eru dregin eftir botninum og hvort fiskiskipin, togararnir sem við erum að ná í fiskinn á, skilji eftir sig mikla mengun í andrúmsloftinu. Við höfum heyrt það víða, m.a. á vettvangi Sameinuðu þjóðanna á undanförnum árum og síðast núna í vetur ef ég man rétt þar sem rætt var um þessi mál og að takmarka með öllum mögulegum hætti togveiðarfæri, bæði reyndar flotvörpu sem botnvörpu. Við þessu hafa menn reynt að bregðast og þá aðallega varðandi fiskstofnana. Í samtölum mínum við menn í Hampiðjunni, því íslenska merkilega fyrirtæki sem er með umsvif úti um allan heim, segja þeir mér að æ meiri orka hjá þeim, æ meiri kraftur, beinist í það að hanna veiðarfæri sem skaða umhverfið sem minnst, þ.e. veiðarfæri sem eru notuð í umhverfisvænna efni skulum við segja, kannski ekki umhverfisvæn en umhverfisvænni en þau efni sem við þekkjum úr hefðbundnum veiðarfærum. Hönnun veiðarfæra tekur æ meira mið af því að það sé léttara að draga þau yfir hafið, þau mengi minna og það fari minni orka í það. Síðast en ekki síst eru á undanhaldi þau veiðarfæri sem eru dregin eftir botninum, þ.e. botntrollin, toghlerarnir og vírarnir, má segja í því formi sem við þekkjum í dag. Það er að færast æ í aukana að skip eru hætt að nota þessa hefðbundnu togvíra, svera þunga togvíra sem dragast eftir botninum og skrapa hann upp. Í stað þess eru notuð önnur efni, svokölluð Dynex-efni og nælonefni sem dragast ekki eftir botninum. Hönnun á hlerum, sem eru mjög skaðlegir fyrir hafsbotninn og miklu skaðlegri en í raun og veru veiðarfærið sjálft að mínu viti, miðast að því í dag að þeir snerti botninn ekki nema að mjög litlu leyti og helst ekki neitt, heldur svífi yfir botninum án þess að snerta hann. Með alls konar búnaði, tækjum og tólum sem hægt er að hengja á veiðarfærin geta skipstjórnarmenn stýrt þessu nokkuð vel. Að lokum snýst hönnun að því sem áður var kallað bobbingjalengjur eða fótreipislengjur sem dragast eftir botninum. Þær voru í eina tíð kúlur sem snerust eftir botninum og að margra mati sköðuðu ekki botninn nándar nærri eins mikið og þau veiðarfæri sem við notum ekki í dag, þ.e. stórir gúmmíhólkar sem snúast ekki, heldur dragast eftir botninum og mylja það sem undir þeim lendir. Nú er þessi þróun að fara aftur til baka í þá veru að hanna að nýju fótreipi og bobbingalengjur fyrir troll sem velta eins og hjól eftir botninum í stað þess að dragast eftir honum. Allt er þetta auðvitað liður í því að menn leita leiða til umhverfisvænni veiða, bæði varðandi orkunotkun og verndun á lífríki sjávar. Það sem snýr að útgerð og fiskveiðum er að stærstum hluta af efnahagslegum hvötum, þ.e. menn eru reknir áfram til þessara verka vegna þrýstings erlendis frá af fiskkaupendum og því að reyna að spara orkuna. Ég fagna því að hér skuli vera komið frumvarp sem beinist að því að fara að sinna rannsóknum og verndun á hafsbotninum meira en gert hefur verið. Ég tel reyndar að það hefði átt að vera komið fram miklu fyrr að við færum að huga að hafsbotninum og reyndar sjávarauðlindum öllum með sama hætti og við ræðum um og hugsum um aðrar náttúruauðlindir til lands, hvort sem það eru fallvötn, jarðhiti eða hvað annað. Við erum að tala um náttúru hafsins, náttúruvernd í hafinu, við erum að tala um að nýta þessa náttúruauðlind með þeim hætti að sjálfbær verði sem er langt frá því að sé í dag, því miður. Aðrar aðgerðir sem menn hafa gripið til varðandi friðun á veiðarfærum snúa allar að því að vernda fisk og reyndar hrygningarstöðvar líka en ekki beint að náttúru landsins. Það sem ég set spurningarmerki við í þessu frumvarpi er að mér er persónulega illa við að ráðherra sé gefið mikið vald í þeim efnum að taka ákvarðanir um verndun eða nýtingu náttúruauðlinda og það á jafnt við um náttúruauðlindir í sjó og á landi. Ég tel að þessi umræða eigi að fara fram á Alþingi sem og sú hvernig við nýtum náttúruauðlindirnar í sjónum, náttúruauðlindir í hafinu, auðlindir hafs og sjávar og hvernig við stýrum verndun og nýtingu fiskstofna og botnlagsins á landgrunninu. Þessi umræða á fyrst og fremst að fara fram á Alþingi að mínu viti og Alþingi á að taka ákvörðun um allar slíkar ákvarðanir. Nýjasta dæmið um það sem ég reyndar nefndi lítillega við aðra umræðu fyrr í dag varðandi þetta atriði er sú ákvörðun sjávarútvegsráðherra að hvetja til aukinna veiða á grunnslóð með hreyfanlegum veiðarfærum með því að gera breytingar á viðmiðunarmörkum á ýsu og leggja niður reglugerðarákvæði um notkun smáfiskaskilja á landgrunninu. Nú ætla ég í sjálfu sér ekki að taka afstöðu til þess hvort það er rétt eða röng ákvörðun hvað varðar það að geta haldið úti fiskiskipaflotanum á Íslandsmiðum. Ég geri mér fulla grein fyrir því að miðað við ástandið í dag er nánast ómögulegt að gera út skip á Íslandi án þess að hafa meiri aðgang að fiskimiðunum. En ég set spurningarmerki við fiskifræðilega þáttinn í því vegna þess að það stangast á við allt annað það sem við höfum verið að gera við stjórn fiskveiða, þ.e. að forðast það að veiða smáfisk. Það hefur verið mín glíma í því fagi áratugum saman, að reyna að forðast að veiða smáfisk af öllum tegundum, hvort sem það er ýsa, ufsi, karfi eða þorskur. Mér finnst það stangast á við þau markmið Hafrannsóknastofnunar, sjávarútvegsráðuneytisins og laga um stjórn fiskveiða að byggja upp fiskstofna við landið ef raunin er sú að það má ekki veiða smáfiskinn. Þess vegna set ég spurningarmerki við fiskifræðilega þáttinn í þeirri ákvörðun. Þeirri ákvörðun fylgir að auki hvati til þess að fara lengra upp á landgrunnið til veiða með hreyfanleg veiðarfæri, nær þeim stöðvum sem við kannski teljum til hrygningarstöðva og þeirra svæða sem við kannski og ekki ólíklega mundum vilja vernda lífríki sjávar. Einn þáttur hvað þetta varðar sem mér finnst jafnvel að snerti þetta mál eru þau áhrif á framburð jökuláa eftir að búið er að sigta úr þeim lífrænu efnin áður en þau falla til sjávar, eftir stíflugerðir og virkjanir, að ýmislegt bendir til þess í erlendum rannsóknum og víða úti í heimi að það hafi meiri áhrif á lífríki sjávar en menn hafi nokkru sinni ætlað. Jökulárnar bera til sjávar ýmis lífræn efni sem smáfiskur, eða smáseiði fyrst og fremst, nærist á við yfirborð sjávar þangað sem seiðin forða sér fljótlega eftir gotið og þar er þeirra lífríki. Þau forða sér undan áti annarra fiska og á því nærast þau. Það eru til um þetta upplýsingar hjá meðal annars Sameinuðu þjóðunum þar sem hægt er að skoða það mjög myndrænt, t.d. í Kína og í Suður-Ameríku ef ég man rétt, þar sem áhrifin sjást á loftmyndum, hvernig yfirborð sjávar hefur breyst, hvernig það hefur nánast verið gerilsneytt á sumum hafsvæðum vegna þess að þangað rennur sjór sem búið er að sía alla lífræna þætti úr. Þetta er einn hluti af því sem mér finnst frumvarpið snúast um, þ.e. varðveislu hafsvæða og varðveislu lífríkis sjávar. Mér finnst varla hægt að aðskilja þetta að miklu leyti. Þetta er í raun og veru einn og sami hluturinn. Að lokum ítreka ég bara að ég fagna því að þetta frumvarp er komið fram. Ég hvet til þess að það verði tekið til alvarlegrar umræðu en ég set fyrirvara um ráðherravaldið, heimild ráðherra til að taka ákvörðun í þessum málum einn og sér. Það tíðkast ekki varðandi aðrar náttúruauðlindir. Það á ekki að eiga við varðandi auðlindir sjávar heldur.

Herra forseti. Þetta er á margan hátt jákvætt þar sem hæstv. sjávarútvegsráðherra er að fjalla um að loka svæðum. Hann kynnti fyrir okkur á fundi í gær í sjávarútvegs- og landbúnaðarnefnd hugmyndir sínar um að loka sérstaklega kóralsvæðum fyrir suðurströndinni og gat þess að sjómenn og skipstjórnarmenn hefðu lagt til stærri og meiri lokanir en fyrirhugaðar eru. Það er auðvitað af því góða en að sama skapi vara ég við því að farið verði að hleypa stórum togurum nær landi þar sem 12 mílna lögsagan hefur verið látin gilda, þessi svokallaða togaralína á fagmáli. Mér líst ekki á að við förum að hleypa stórum skipum miklu nær vegna þess að það stangast æðioft á við veiðisvæði hjá línu- og netabátum og jafnvel snurvoðarbátum þegar stóru togararnir koma inn á þessi svæði. Ég tek undir þau orð hv. þm. Björns Vals Gíslasonar að fara varlega í að smækka viðmiðunarmörk. Til gamans má geta þess út frá fiskifræðinni, verndunarsjónarmiðum og ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar að við erum búnir að veiða hlutfallslega meira fram yfir tillögur fiskifræðinga í ýsu en ef við miðum við þorsk. Samkvæmt því sem Hafrannsóknastofnun leggur til ætti þorskurinn að vera betur staddur. Þetta var smáútúrdúr en segir kannski að það er ekki þörf til að fara í stífar verndunaraðgerðir á þorskinum. Ég vara við því að opna hólf hringinn í kringum landið og halda ekki áfram út af Reykjanesi, Garðskaga, Sandgerðisvita og Stafnesvita þar sem var línu- og netasvæði. Mér finnst þetta vera dálítið hættulegt. Það er nóg um að skip sem eru í dag að koma inn og fá að fara upp á þrjár eða fjórar mílur, eru með stærri vélar og meiri niðurgírun eða stærri og betri skrúfuútbúnað og meiri togkraft, eru komin upp í kálgarða eins og maður segir stundum. Það er líka búið að opna fyrir snurvoðina upp í fjöru frá Þorlákshöfn og austur að Vestmannaeyjum. Á fleiri stöðum vara ég við því að menn sækist eftir smáýsu bara af því að þetta er. Það er miklu nær að snúa okkur að alvörunni, þ.e. aðalforsendunni að skera ekki svona mikið niður þorskkvótann og ég held að það væri gott fyrir hæstv. sjávarútvegsráðherra að taka tillögur Frjálslynda flokksins, sem eru mjög hógværar, um að bæta við núverandi úthlutun 40 þús. tonnum af þorski og geta þá forðast svona aðgerðir eins og að hleypa togurum nær landi og annað til að reyna að tryggja það að menn nái að veiða ýsukvóta sem er kannski allt of stór, ýsukvótinn, og að sama skapi of lítið úthlutað af þorski. Það er augljóst að þessi niðurskurður á þorski mun leiða af sér aukið brottkast og ýmsa aðra ógæfu, menn fara að freistast til þess að landa fiski fram hjá eða annað í þeim dúr. Ég minni á að í vor rétt fyrir kosningar var mjög merkilegur þáttur í sjónvarpinu, hjá Kompás á Stöð 2, um umgengni um auðlindina, spillinguna, svínaríið og svindlið og allt sem þar er í kring. Ég þekki þessa hluti á margan hátt og veit hvernig þetta hefur gengið fyrir sig í gegnum tíðina og ég vara við því að vera með reglur sem þurfa svona stíft prógramm. Og enn og aftur minni ég á að til að viðhalda þessu kvótakerfi borgum við til Fiskistofu 840 millj. á ári en setjum sennilega ekki nema 320 millj. í fíkniefnalögregluna. Þetta segir auðvitað dálítið um kerfið og minnir kannski svolítið á vinnubrögð í Sovétríkjunum sálugu eða í Austur-Þýskalandi hjá Stasi, þar sem allir voru að njósna um alla og allir að reyna að passa. Mergur málsins er sá að kerfið er vonlaust, það er glatað, það er vont og á ekki tilverurétt og þess vegna legg ég til að farið verði að huga að alvörubreytingum. Það má líka taka kvótabundnar tegundir út úr kvóta, eins og löngu, keilu og skötusel. Það hefði létt töluvert á mörgum útgerðum ef þær hefðu verið tekið út úr kvóta. Svo ég minnist ekki á kvótaleiguna sem er í dag og mun leiða af sér aukið brottkast þegar verð á hverju þorskkílói er orðið 220–240 kr. og jafnvel það lítið framboð að menn fá ekki þennan kvóta til leigu þótt þeir vilji borga allt upp í 240 kr. á kíló og séu reiðubúnir til þess. Þetta segir mikið um fiskveiðistjórnarkerfið og ég verð aldrei svo gamall að ég hætti að tönnlast á því meðan það er við lýði og tel náttúrlega fulla þörf á því að menn fari að reyna að átta sig á þessari villu. Það hefur stundum verið sagt að við værum með svo gott fiskveiðistjórnarkerfi, það besta í heimi hefur stundum verið sagt, en það kemur á daginn að þegar við settum það á fyrir 22 árum veiddum við 267 þús. tonn af þorski en núna erum við komin niður í 130 þús. tonna úthlutun. Það segir mér, hæstv. ráðherra, að þetta kerfi sé með öllu vonlaust og það er bara út af eignarhaldinu og peningunum sem liggja í þessu sem menn eru fastir í því og vilja ekki breyta því. Það er ömurlegt að horfa upp á að þetta skuli vera með þessum hætti og menn skuli alltaf vera að gæta hagsmuna fárra, þ.e. sægreifanna, en ekki hagsmuna fjöldans sem hefur náttúrlega liðið fyrir þetta, ég tala nú ekki um byggðirnar kringum landið og mannlífið þar á alla kanta, félagsleg vandamál sem hafa fylgt kvótakerfinu eru víða og á mörgum sviðum. Við þurfum endilega að breyta þessu en það er kannski eins og að tala við stein, hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur ekki séð sér fært að breyta einu einasta snitti eða leggja eitt eða neitt til. Ég sagði áðan að hægt væri að taka tegundir út úr kvóta, ég talaði bara um þrjár tegundir, og ég sæi líka fyrir mér, og það kæmi Vestfirðingum og sveitungum hans til góða, að taka steinbít og jafnvel ufsa og ýsu út úr kvóta líka. Þegar veiða má að tillögu fiskifræðinga 110–120 þús. tonn af ýsu er engin ástæða til að vera með hana kvótabundna. Þess þarf ekki. Það er svo margt sem hægt er að ræða í sambandi við sjávarútvegsmálin að maður getur endalaust rætt um þau en ég vonast til að við eigum eftir að fá meiri umræðu um þau í dag. Þó vil ég taka enn og aftur fram að ég fagna þessum lokunum varðandi kóralrifin fyrir sunnan en ég vara við því að fara að hleypa togurum nær landi. Það er hægt á einstaka svæðum en í flestum tilfellum er það til skaða að hleypa togurum nær landi því að 5 tonna hlerar hafa áhrif á botninn. Þess vegna eigum við að varast það og varast líka að stefna veiðarfærum saman, að hleypa togurum inn á grunnslóð þar sem línu- og netabátar og jafnvel snurvoðarbátar eru að veiða fer bara ekki saman.

Virðulegi forseti. Ég þarf í sjálfu sér ekki að hafa mörg orð um þessi mál frekar og þakka kærlega fyrir þá fróðlegu umræðu sem hér hefur farið fram. Ég held að það hafi verið gagnlegt fyrir okkur að hlusta á raddir þessara reyndu skipstjórnarmanna sem þekkja auðvitað mjög vel til á þessu sviði. Það er alveg rétt sem hv. þm. Björn Valur Gíslason sagði áðan, það hafa orðið miklar breytingar á lífríkinu og við verðum auðvitað vör við það að umræðan, ekki síst úti í hinum stóra heimi, tekur mjög mið af því. Mikið er vísað til þess hvort við veiðum með sjálfbærum og ábyrgum hætti og oft eru uppi spurningar um það hvort við veiðum með veiðarfærum sem valdi skaða í umhverfinu. Við vitum að þessi umræða á alþjóðlegum vettvangi hefur að sumu leyti verið okkur mótdræg en hún hefur líka verið mjög yfirborðskennd vegna þess að hún hefur miðað að því að banna einhver tiltekin veiðarfæri algerlega, en eins og hv. þingmaður vakti athygli á hafa útgerðirnar brugðist við þessari umræðu með því að leggja áherslu á að þróa veiðarfærin á þann veg að ætla mætti að þau leiði til þess að skaðlegu áhrifin á lífríkið verði minni. Ég held þess vegna að við eigum að svara þeirri umræðu með svipuðum hætti og við gerum í þessu frumvarpi, að búa til lagaramma sem gerir stjórnvöldum kleift að loka á veiðar á hafsvæðum þar sem botnsvæðið er sérstaklega viðkvæmt og það er í raun og veru markmiðið með þessum lögum. Það er hins vegar nauðsynlegt að í lögum af þessu tagi sé reglugerðarheimild fyrir ráðherra. Það væri auðvitað mjög erfitt að koma í hvert skipti fyrir Alþingi með breytingar sem lytu að lokunum þannig að reglugerðin verður auðvitað að vera til staðar. Hins vegar er aðdragandinn að svona lokunum sá, eins og við þekkjum, að við leitum eftir áliti bæði vísindamanna og sjómanna. Sem betur fer hefur það í langflestum tilvikum tekist mjög vel og dæmið fyrir Suðurlandi og Suðausturlandi er gott dæmi um það að bæði sjómenn og vísindamenn geta mjög vel unnið saman að svona hlutum. Varðandi opnun á hólfum þá er ég alveg sammála því að við verðum við að vera mjög varkár í þeim efnum og ég tel að sjávarútvegsráðuneytið hafi verið mjög varkárt í þeim efnum. Við þekkjum það að vísindamenn okkar eða Hafrannsóknastofnun hefur verið afar íhaldssöm og gætin þegar kemur að því að opna hólf og miklu oftar höfum við í sjávarútvegsráðuneytinu fengið ákúrur fyrir það að vera of treg til að opna hólf sem menn hafa talið fulla ástæðu til að skoða. Það hafa hins vegar orðið dálitlar breytingar eins og við vitum í lífríki okkar sem kalla á það að við séum meira vakandi en áður fyrir þessum hólfum. Breytingar hafa orðið í lífríkinu og ástand sem var kannski fyrir 10 eða 20 árum er ekki endilega það sama í dag. Þess vegna var ástæða til þess og þetta voru alveg réttmætar ábendingar sem komu frá skipstjórnarmönnum um að að skoða inn í þessi hólf. Sumar af þessum skoðunum leiddu til þess að hólfin voru áfram eins og þau hafa verið. Í öðrum tilvikum voru þau opnuð en það var alltaf gert á efnislegum forsendum. Það átti t.d. við um fjöruna fyrir austan Þorlákshöfn sem hv. þm. Grétar Mar Jónsson talaði um. Þetta hefur verið ágreiningsefni eins og við vitum meðal heimamanna. Margir skipstjórnarmenn á þessum svæðum höfðu hins vegar áhuga á að skoða þetta. Það hafði verið gert áður. Niðurstaðan þá var sú að ekki var ástæða til að opna. Núna var þetta skoðað upp á nýtt og þá kom í ljós að forsendur voru til að opna og þá var auðvitað engin ástæða til að halda þessu svæði lokuðu og koma í veg fyrir að menn gætu nýtt ýsuna. Ég vek t.d. athygli á að sjómenn í Þorlákshöfn hafa bent á að það olli þeim miklu óhagræði, kostnaði og kom í veg fyrir að þeir gætu nýtt möguleika sína að þessu svæði var lokað en ég var mjög staður gagnvart þessu máli í sjávarútvegsráðuneytinu þangað til ég hafði efnislegar forsendur til að opna það. Það er heilmikil íhaldssemi í þessu máli.  Virðulegi forseti. Þetta er kannski önnur saga, aðalatriðið er það sem liggur fyrir í þessu frumvarpi. Ég lít svo á að þessu máli hafi verið almennt vel tekið, bæði núna og áður, og vænti þess að um það geti orðið ágæt samstaða að lokum.

Forseti. Það sem ég vildi bæta við í umræðuna um þetta mál - það væri reyndar hægt að hafa talsvert langt mál um það - varðar opnun hólfa sem ráðherra nefndi áðan að ævinlega hefði verið gert að gefnum efnislegum forsendum og þá reikna ég með að hann eigi við að einhverjar fiskifræðilegar forsendur sé á bak við það. Ég tek ekki undir það að öllu leyti. Ég minni á opnun á hólfi úti á Jökultungu á síðasta vetri sem var náttúrlega lokað jafnharðan af því að menn vissu nákvæmlega hvaða fiskur þar var. Það voru engar efnislegar forsendur fyrir því, það var bara þrýstingur frá útgerðarmönnum, aðallega, til að opna það svæði. Ég bendi á svæðið suðvestur af Reykjanesi, Melsekk, eins og það er venjulega kallað. Þar er jafnsmár karfi og verið hefur áratugum saman en það var náttúrlega opnað út af þrýstingi vegna þess að þá voru menn að fara að flaka smákarfa fyrst og fremst á frystiskipum og gekk illa að flaka þann stóra og á þeim tíma var það þrýstingur frá tveim stórum og öflugum útgerðarfyrirtækjum sem varð til að þau voru opnuð. Ég nefni líka að við höfum hiklaust fært til línur sem hafa markað af úthafskarfastofn og heimakarfastofn. Ef svo vill til að við erum ekki búnir með úthafskarfann okkar þá höfum við fært línuna og elt karfann með línunni og fært hana aftur í þeim tilgangi að reyna að klára úthafskarfann áður en hann breytist í heimakarfa þannig að það eru ekki efnislegar forsendur fyrir öllu því sem við gerum. Þetta er svona til hliðar við þetta frumvarp, en ég vil undirstrika það að ég lít jákvæðum augum á frumvarpið að því undanskildu að ég hef efasemdir um ráðherravaldið. Ég held að erfitt verði að mynda einhvers konar heildarstefnu um verndun lífríkis sjávar og hafsbotnsins nema um það fari fram góð og gagnmerk umræða á Alþingi.

Virðulegi forseti. Eins og hv. þingmaður segir þá eigum við auðvitað að marka heildarstefnuna, almennu stefnuna hér á þinginu. Hins vegar er það þannig þegar við þurfum að grípa til þess að loka hólfum eða gefa heimildir til að opna þau þá verður það ekki gert með því að setja um það lög í hvert einasta skipti. Það er bara þannig að hlutirnir gerast hraðar í okkar lífi en svo að við getum stýrt þeim öllum með lagasetningu frá degi til dags. Það er ekki svo. Þess vegna höfum við reglugerðarvaldið og þess vegna er það reglugerðarvald markað með lögunum sjálfum, það er það sem verið er að gera með þessum lögum. Það er verið að segja: Ráðherrann hefur heimild á þessu sviði til að beita reglugerð og hann verður auðvitað að gera sínar reglugerðir á grundvelli laganna. Ég held að ómögulegt sé að gera þessa hluti þannig að við ákveðum á Alþingi í hvert einasta skipti sem við ætlum að setja niður ný hólf, t.d. vegna verndunar kóralsvæða eða þess háttar. Aðeins varðandi opnanir og lokanir hólfa. Ég ætla ekki að tjá mig um einstakar opnanir. Ég hef ekki forsendur til þess, sumar hafa gerst löngu áður en ég kom að málum í sjávarútvegsráðuneytinu og ég hef engar forsendur til að fjalla um það. Ég vil aðeins segja að þegar krafa hefur komið um opnun hólfa þá hefur hún ekki síður verið frá sjómönnum eins og eðlilegt er. Þeir eru í mesta návíginu og fara auðvitað fram á það vegna þess að þeir telja ástæðu til að sé kíkt sé inn í þessi hólf. Það er gert þannig, eins og hv. þingmaður veit ekki síður en ég, að sendur er út eftirlitsmaður frá Fiskistofu og gerðar eru togprufur og oft er nú kvartað undan því að menn séu ekki nógu duglegir eða leyfi nógu margar togprufur. Á grundvelli mælinga er síðan ákveðið hvort svæðið verði lokað eða opnað að nýju. Viðbrögðin sem ég hef heyrt, a.m.k. viðbrögðin sem ég fæ frá starfandi sjómönnum eru yfirleitt þau að mönnum finnst við vera heldur íhaldssamir í þessum efnum. En auðvitað er sjálfsagt að fara yfir þessa hluti því að það er eðlilegt í þessum efnum að við styðjumst við efnislega þætti. Ég held að við séum örugglega sammála um það, ég og hv. þingmaður.

Forseti. Ég er enn fastur á því að það sé ekki til góðs í þessum málaflokki, hvort sem við ræðum um náttúruauðlindir lands eða sjávar, að það sé eingöngu á valdi ráðherra að taka ákvörðun um það. Það þarf að móta um þetta heildarstefnu, það þarf að móta heildarstefnu í verndun auðlinda sjávar, verndun auðlinda lífríkisins og botnsins, eins og reyndar þetta frumvarp kveður á um að ráðherra eigi að hafa vald til að gera og taka ákvarðanir um. En hvernig fer þetta fram, hverjir gera tillögur um verndun svæða? Hver sér um mat á hafsvæðum, hver á að fylgja þessu eftir? Er ætlunin að Hafrannsóknastofnun sjái um þessi mál eða er ætlunin að Fiskistofa eða einhverjar aðrar stofnanir, sem eru kannski ekki til þess bærar að meta áhrif veiðarfæra á botnlagið eða áhrif á lífríki sjávar sem slíks, geri það? Hafrannsóknastofnun hefur hingað til að langstærstum hluta einbeitt sér að fiskstofnum en ekki lífríkinu sem slíku þó að það sé að fá aukið vægi í rekstri stofnunarinnar sem betur fer, ég held að það geti allir verið ánægðir með það. Það er rétt sem ráðherra segir, það eru jákvæð viðbrögð við þessum hliðarmálum sem við vorum að ræða varðandi ýsustofninn og opnun veiðisvæða. Þau viðbrögð byggjast auðvitað á því að það er afar erfitt fyrir skipstjórnarmann að fara á sjó með skip og 25 til 27 manna áhöfn með þær heimildir að mega veiða 1 til 2 tonn af þorski á hverjum úthaldsdegi. Það er í raun og veru hræðilegt að þurfa að leysa landfestar skips og leggja af stað í slíkt. Þrýstingurinn stafar af því að það er ómögulegt fyrir okkur að róa til fiskjar öðruvísi en fá að veiða hann. En fiskifræðilegu forsendurnar á bak við það eru ekki sterkar.

Herra forseti. Mér koma nú til hugar stjórnsýsluvinnubrögð og vinnubrögð sjávarútvegsráðuneytisins. Það er út af því að smábátafélag Suðurnesja óskaði eftir því að það yrði virt eins og hefur verið síðustu 30 til 40 ár, eða alla vega frá því ég byrjaði að róa, að á ákveðnum tímum á haustin hefur svæði verið lokað og verið sérstakt línu- og netasvæði í vestur frá Sandgerði. Síðan hefur það stækkað þegar liðið hefur fram á vertíð og 15. nóvember hefur það komið í vestur frá Stafnnesi. Þeir sendu bréf í haust eins og þeir hafa gert á hverju hausti nú síðustu árin. Svarið sem þeir fengu var ljósrit af bréfi sem Útvegsmannafélag Suðurnesja hafði sent þar sem þeir töldu að ekki væri ástæða til að loka þessu svæði fyrir línu og net. Ég hef þetta bréf undir höndum og mér finnst það sorgleg vinnubrögð hjá ráðuneytinu varðandi lokanir eða ekki lokanir. Óskir koma frá ákveðnum hópum en það er ekki hlustað á það. Það er heldur farið eftir tillögum aðila, sem við segjum nú stundum, Einar, hæstv. sjávarútvegsráðherra, að þið sem aðhyllist og verjið þetta fiskveiðistjórnarkerfi séuð einfaldlega strengjabrúður fyrir.

Forseti ítrekar að hv. þingmenn virði reglur um ávörp.

Virðulegi forseti. Þegar verið er að taka afstöðu til þessara hólfamála, það þekki ég býsna vel, er það ekki gert átakalaust. Ef einhvers staðar eru uppi trúarbragðadeilur er það þegar kemur að þessum hólfum. Ég held ég geti fullyrt að yfirleitt reynum við að leita eftir áliti hagsmunaaðila, það eru þá útgerðarmenn og sérstaklega útgerðarmenn stærri og minni báta. Stundum tekst okkur að lenda þessu í sæmilegri sátt en stundum þurfum við að taka af skarið og það hefur þá gerst á báða vegu. Smábátasjómenn á Suðurnesjum eru kannski ekki ánægðir með niðurstöðu ráðuneytisins sem hv. þingmaður vísaði til. Ég get síðan vitnað til ýmissa dæma þar sem útgerðarmenn innan LÍÚ hafa verið afar óánægðir með niðurstöðu okkar og hafa talið að við værum að draga taum eigenda minni báta. Ég gæti nefnt ýmis dæmi í því sambandi sem ég ætla út af fyrir sig ekki að rekja. Hv. þingmaður sagði að við værum strengjabrúður LÍÚ en ekki finnst LÍÚ það. Þeir hafa haft mjög hátt, eins og menn hafa tekið eftir, upp á síðkastið og telja að við séum þvert á móti strengjabrúður Landssambands smábátaeigenda og ég alveg sérstaklega tiltekins hóps smábátaeigenda að vestan með því að hafa staðið vörð um línuívilnun, með því að hafa ekki viljað leggja af byggðakvóta og með því að hafa ekki fallist á það að lækka slægingarstuðulinn eins og mikil krafa var uppi um. Þetta eru allt saman mjög mikil álitamál, mikil deiluefni, og það fer ekkert á milli mála hvar ég setti mig inn í þá deilu. Ég kannast því ekki við að vera strengjabrúða þessara manna í LÍÚ og ég held að síðast af öllu mundu þeir vilja kannast við að bera ábyrgð á því sem ég er að gera í sjávarútvegsmálum.

Herra forseti. Hæstv. ráðherra svíður undan því að vera kallaður strengjabrúða. En málið er einfaldlega það að þegar kemur að aðalatriðunum eins og því að fækka kvótabundnum tegundum sem er í reglugerðarformi í dag - þú getur meira að segja tekið þorsk út úr kvóta ef þú teldir ástæðu til þess, hæstv. sjávarútvegsráðherra, og ég hvet þig til þess að koma því af þér að þú sért einn af þeim sem styðja þetta óbreytta kerfi. Ég vona að í framtíðinni leggirðu því lið að gera einhverjar breytingar til þess að taka mestu höggin af fólki sem býr við þá hörmungarkosti að lifa með hinu óréttláta og ósanngjarna fiskveiðistjórnarkerfi.

Virðulegi forseti. Ég ætla aðeins að rifja það upp, sem sögulegan fróðleik, að ekki eru mjög mörg ár síðan tekin var ákvörðun um að taka steinbít út úr kvóta og þá gerðist það merkilega að kötturinn og kanarífuglinn urðu vinir. Þeir sem áður höfðu borist á banaspjót í sjávarútvegsumræðunni urðu skyndilega miklir vinir og töldu þetta óskaplega vitleysu. Ég held ég muni það rétt að það hafi verið tveir einstaklingar sem hafi varið þessa ákvörðun þáverandi hæstv. sjávarútvegsráðherra og það vorum við hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson. Við getum skapað allt eins mörg vandamál með slíkum aðferðum eins og því að hafa hlutina eins og þeir eru í dag. Við höfum einfaldlega tekið þessar ákvarðanir, við erum að reyna að takmarka veiðarnar í tilteknar tegundir og við gerum það með þessum hætti. Þegar aðstæður síðan verða þannig að við þurfum að reyna að auðvelda mönnum aðgang að tilteknum tegundum vegna þess að samsetningin hefur breyst getum við reynt að gera það með ýmsum hætti, til að mynda varðandi þessi hólf. Við vitum það hins vegar, ég og hv. þingmaður, sem báðir þekkjum til í sjávarútveginum, að hlutfall ýsu og þorsks í veiði hefur verið að þróast með ýmsum hætti. Ekki eru mjög mörg ár síðan menn töldu nánast óhugsandi að hægt væri að ná þeim árangri í ýsuveiði á línubáta og menn náðu þegar þorskaflahámarkið var að byrja að festa sig í sessi. Það var mjög athyglisverður árangur sem smábátaeigendur hafa síðan getað nýtt sér. Það sýnir að það er ýmis sveigjanleiki í þessum efnum og það er engin töfratala til um hlutfall ýsu og þorsks í afla eins og við vitum. Við sjáum líka að þegar menn hafa heimildir til þess að stunda veiðar með einhverjum öðrum hætti, t.d. með aðgangi að einhverjum hólfum, verður aflasamsetningin allt önnur.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 116 10. ágúst 2006, um stjórn fiskveiða, með síðari breytingum. Þessar breytingar eru í raun tvenns konar. Annars vegar eru breytingar á ákvæði til bráðabirgða IV við lögin þar sem gert er ráð fyrir því að ákvæðið sem nú er í gildi, og felur það í sér að ekki er innheimt veiðigjald vegna úthafsrækju og rækju sem veidd er á Flæmingjagrunni, - þessi innheimta sem féll niður með lögum og átti að gilda út yfirstandandi fiskveiðiár - nái líka til fiskveiðiáranna 2008/2009. Við vitum að rökin fyrir því að afnema þetta veiðigjald af rækjunni voru skýr. Miklir erfiðleikar hafa verið í rækjuveiðum og -vinnslu og efnahagslegar forsendur til þess að stunda rækjuveiðar hafa varla verið til staðar þó að rækjuveiðin hafi verið aðeins skárri á yfirstandandi ári og síðasta fiskveiðiári en áður og vonandi er það til marks um að rækjuveiðar geti hafist af meiri krafti. Í annan stað hefur verð á rækju á mörkuðum verið lágt og þess vegna hafa ekki verið fjárhagslegar eða efnahagslegar forsendur til þess að stunda rækjuveiðarnar. Það var ankannalegt að menn voru að greiða veiðigjald af rækjukvóta sem þeir ekki gátu nýtt sér, urðu með öðrum orðum fyrir tvöföldu böli, höfðu annars vegar verið með fjárhagslegar skuldbindingar vegna rækjukvótans og urðu síðan að borga veiðigjald af afla sem aldrei var veiddur. Það er sem sagt lagt til að þetta ákvæði, sem felur í sér að ekki sé greitt veiðigjald af rækjunni, nái líka til fiskveiðiársins 2008/2009. Að auki er lagt til að næstu tvö fiskveiðiár, þ.e. yfirstandandi fiskveiðiár og næsta fiskveiðiár, verði ekki heldur innheimt veiðigjald í þorski. Við vitum hverjar forsendurnar eru fyrir því. Ákvörðun okkar um að skerða aflaheimildir í þorski niður um þriðjung hefur í för með sér mikinn tekjumissi fyrir útgerðir í landinu. Það er þess vegna ásetningur stjórnvalda að reyna að finna leiðir til þess að draga úr kostnaði í útgerðinni. Það verður ekki bara til hagsbóta fyrir útgerðarfyrirtækin heldur ekki síður fyrir starfsfólkið, hvort sem það er til sjós eða lands, að við lækkum kostnað í þessum greinum. Kostnaðarauki í greininni veltur með einum eða öðrum hætti yfir á annaðhvort kaupendur að afurðunum eða þá sem eru starfandi í greininni. Það er því sameiginlegt hagsmunamál bæði útgerðarmanna og sjómanna að lækka þetta gjald við þessar aðstæður. Ég hef líka tekið eftir því að fulltrúar ýmissa hagsmunasamtaka launþegamegin í sjávarútvegi hafa fagnað því að þetta sé gert vegna þess að þeir hafa talið að veiðigjaldið hefði neikvæð áhrif á afkomu þeirra. Veiðigjaldið er þannig útreiknað að miðað er við tiltekið tímabil þar sem framlegðin, það sem menn hafa upp í fjármagnsliðina, er skoðuð og síðan er úthlutun aflaheimilda líka skoðuð. Út frá því er veiðigjaldið reiknað út með tilteknum hætti, sem gerð er grein fyrir í lögunum. Það þýddi að á síðasta fiskveiðiári var veiðigjaldið tiltölulega lágt, hafði lækkað talsvert frá árunum á undan vegna þess að afkoman í greininni hafði verið léleg, gengið var allt of sterkt árið 2005. Nú er það hins vegar þannig að árið 2006, sem vigtar mest inn í þetta, var gengið eins og hjá fólki, var veikara, og það hefur þau áhrif að veiðigjaldið hækkar auk þess sem í lögunum er gert ráð fyrir því að veiðigjaldið fari stighækkandi eftir prósentum ár fyrir ár, verði endanlega komið í það horf sem því er ætlað að vera á næsta fiskveiðiári. Þetta hafði það í för með sér að veiðigjaldið verður á þessu fiskveiðiári að öllu óbreyttu um það bil milljarður kr. en var helmingi lægra og rúmlega það á síðasta fiskveiðiári. Niðurstaða ríkisstjórnarinnar var sú að til þess að koma til móts við fyrirtækin og þar með starfsfólk þeirra væri skynsamlegt að fella niður veiðigjald af þorskhlutanum. Þetta má segja að hafi verið svipuð grunnprinsipp og við notuðum varðandi rækjuna. Við erum að taka þá fyrir og afmarka þann stofn þar sem heimildirnar eru sérstaklega að dragast saman og það má segja sem svo að þessi aðferð, að innheimta ekki veiðigjald í þorski, komi þá hlutfallslega best út fyrir þá sem eru með mestar aflaheimildir í þorski. Þetta leiðir til þess að veiðigjaldið lækkar um 275 millj. kr. á yfirstandandi fiskveiðiári. Þetta kallar vitaskuld á lagabreytingu og þess vegna er þetta frumvarp flutt. Lögin eða reglurnar eru hins vegar þannig að innheimt er að 1/3 veiðigjaldið í upphafi fiskveiðiárs, næsti þriðjungur við áramót og svo að lokum síðar á næsta ári. Það þýðir að nú þegar hafa menn greitt hluta af sínu veiðigjaldi og það er gert ráð fyrir að það geti gerst þannig að við næstu innheimtu verði innheimt sem þessu nemur lægri tala eða ef menn eru í þeirri stöðu að hafa greitt meira en sem svarar veiðigjaldinu þegar búið er að draga þorskinn frá fá menn vitaskuld endurgreitt. Hér er að mínu mati um að ræða ágæta aðferð til þess að koma til móts við útgerðirnar sem munu búa við minnkandi tekjur. Þetta er gert til þess að reyna að koma í veg fyrir að fyrirtæki gefist upp við þann mótbyr sem stafar af því að við erum að draga saman seglin í útgefnum veiðiheimildum sem veldur því að tekjurnar minnka og erfiðara verður að láta enda ná saman. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði þessu máli vísað til 2. umr. og hv. sjávarútvegs- og landbúnaðarnefndar.

Herra forseti. Já, við ætlum að fella 275 millj. niður af handhöfum veiðiheimilda, útgefins aflamarks í þorski. Nú vill svo til að þetta er innan við 2 kr. á kíló sem þeir þurfa að borga fyrir veiðiheimildina, fyrir kílóið af þorski borga þeir innan við 2 kr. En þeir mega leigja þetta öðrum útgerðarmönnum. Eins og staðan er í dag er leigan verðlögð á 220–240 kr. kílóið og lítið sem ekkert framboð, hæstv. ráðherra. Það er dálítil skondin staða að við skulum þurfa að gera þetta í besta fiskveiðistjórnarkerfi í heimi, að staðan í þessari atvinnugrein skuli vera orðin svoleiðis að við þurfum að skera niður veiðileyfagjald þrátt fyrir að þeir geti leigt veiðiheimildir á þessu brjálæðislega verði. Þetta er bara eitt af mörgum dæmum sem er sjálfsagt að benda á og sýnir fáránleika þessa kerfis sem við búum við.

Virðulegi forseti. Á síðasta þingi breyttum við lögum um Verðlagsstofu skiptaverðs til að reyna að tryggja að það kæmi ekki fyrir að sjómenn væru látnir taka þátt í kvótakaupum. Sú umræða hafði verið mjög hávær að hluti af þessu háa leiguverði sem hv. þingmaður vísaði til stafaði m.a. af því að sjómenn væru bakdyramegin og með ýmsum aðferðum látnir taka þátt í kvótakaupum. Ég get ekki fullyrt neitt um það en við styrktum lagagrundvöll Verðlagsstofu skiptaverðs sem var stofnun sem var komið á laggirnar í kjölfar sjómannadeilu um árið. Ég trúi því að það geti haft veruleg áhrif og eigi þess vegna að auka öryggi sjómanna í þessum efnum. Ég get út af fyrir sig tekið undir með hv. þingmanni. Mér finnst mjög óskiljanlegt þetta háa leiguverð. Menn vísa til þess að vísu að fiskverð hafi hækkað mjög mikið, fiskverð á erlendum mörkuðum hafi hækkað, fiskverð á innlendum mörkuðum sömuleiðis, og ef við skoðum þetta t.d. í tveggja ára samhengi er alveg ljóst mál ef við tökum bara þorskinn að hann hefur hækkað gríðarlega mikið í verði. Síðan er auðvitað Verðlagsstofu skiptaverðs ætlað að elta þessa verðhækkun uppi. Hv. þingmaður tók til máls í andsvörum um þessi efni og vakti athygli á því. Ég gat hins vegar ekki skilið af andsvari hans hvort hann væri á móti því yfir höfuð að fella niður þetta veiðigjald í þorskinum, hvort hann teldi að það væri eðlilegast að viðhalda því - eða er hann þeirrar skoðunar eins og við í ríkisstjórnarflokkunum að það sé eðlilegt við þessar aðstæður að fella niður veiðigjaldið í þorskinum?

Herra forseti. Já, ég sé ekki ástæðu til að fella niður veiðigjald upp á þau býti sem við erum að tala um, þeir þurfa að borga raunverulega fyrir þessar veiðiheimildir 1–2 kr. en geta leigt á 220–240. Það er óeðlilegt. Og það væri ekki óeðlilegt að gera einhverjar kröfur á fyrirtækin til þess að þau fengju niðurfellingu á veiðigjaldi, m.a. eins og það að vinna aflann í landi og ýmislegt annað sem hægt væri að hugsa sér. Það er auðvitað önnur útfærsla en það er ekki eðlilegt að gera þetta svona. Ég get bara sagt enn og aftur að ég er á móti því að fella niður þetta veiðileyfagjald án þess að það séu þá einhver skilyrði fyrir því með hvaða hætti aflinn er unninn, hvað er gert við hann og annað þess háttar. Ef þetta á að vera einhvers konar partur af mótvægisaðgerðunum sem eru skrautlegar kemur þetta ekki til þeirra sem þurfa á því að halda eins og svo margt í þeim aðgerðum sem því miður eru fyrir allt aðra en þá sem á því þurfa að halda. Við erum búin að tala dálítið um þessar mótvægisaðgerðir síðustu daga í þinginu, afleiðingar af þeim og fyrir hverja þær eru þannig að ég þarf ekki að endurtaka það. Ég get hins vegar sagt enn og aftur að ég er ósáttur við þessa aðferðafræði og tel að miklu nær hefði verið að brjóta þetta kerfi upp.

Hæstv. forseti. Ég hef svo oft tekið umræðu um útfærsluna á veiðigjaldinu, þ.e. að grunnurinn er fundinn fyrir fram og síðan er gjaldið innheimt árið á eftir, og bent á að þetta er svona svipaður galli og þegar við vorum með tekjuskattskerfið og fengum skattinn eftir á. Við vissum ekki hvaða tekjur við hefðum árið á eftir þegar við áttum að greiða tekjuskattinn af árinu á undan. Væntanlega tókum við þess vegna upp staðgreiðslukerfi sem ég held að þjóðin mundi í flestum tilfellum ekki vilja losna við í dag. Kannski er megingallinn á þessari útfærslu sá að við erum að reikna okkur verðmæti frá maí út apríl og síðan er fundinn út tekjugrunnurinn þar, þ.e. heildaraflaverðmætið, teknir frá aflahluta olía og annar rekstrarkostnaður. Út á þorskígildisfjöldann finnum við svo afkomuna og greiðum stærstan hluta gjaldsins á þessu fiskveiðiári miðað við tekjustofninn eins og hann var á síðasta fiskveiðiári. Þetta er bara staðreynd máls og það er náttúrlega í grunninn gallað að kerfið skuli vera með þessum hætti. Það var þó á tímabili annað kerfi uppi vegna þess að það var enginn kvótaútreikningur á sóknardagabátana og þá greiddu þeir veiðigjald af afla ársins miðað við landaðan afla. Það form held ég að ætti að vera á þessu, þ.e. að menn greiddu veiðigjaldið miðað við raunverulegan stofn og greiðslugetu landaðs afla, aflaverðmæti sem menn fá í hverjum mánuði og síðan þyrftu menn kannski að hafa mánaðargreiðslufrest til að skila gjaldinu eða eitthvað svoleiðis eða skila því á þriggja mánaða fresti miðað við raunverulegt aflaverðmæti í mánuðunum á undan. Ég held að það væri skárri útfærsla og endurtek ábendingar mínar til hæstv. sjávarútvegsráðherra í þá veru eins og ég hef reyndar oft gert áður þegar við höfum rætt útfærslu á veiðigjaldinu. Það er hins vegar rétt að benda á það að það frumvarp sem við erum að ræða er tvenns konar, annars vegar um niðurfellingu á veiðileyfagjaldi á rækju, djúphafsrækju og rækju á Flæmingjagrunni, og hins vegar um niðurfellingu á veiðigjaldinu af því sem nemur af þorskígildisverðmætunum. Við erum þar af leiðandi að lækka veiðigjaldið um u.þ.b. 275 millj. á hverju ári, a.m.k. á þessu fiskveiðiári og sennilega næsta ef svo heldur fram sem horfir en samt er rétt að vekja athygli á því, hæstv. forseti, að þó að þetta sé gert er veiðigjaldið á þessu fiskveiðiári sem útgerðin greiðir tæplega helmingi hærra en það var á fiskveiðiárinu í fyrra, yfir 800 millj. á móti 429 millj. eins og það var, sýnist mér, miðað við þá töflu sem ég er með fyrir framan mig. En nóg um það, hæstv. forseti. Ég hef hins vegar talið að eins og staðan hefur verið í rækjuveiðunum á undanförnum árum væri orðið meira en tímabært hjá hæstv. sjávarútvegsráðherra að taka úthafsrækjuna út úr kvóta. Ég sé engin skynsamleg rök fyrir því að hafa hana inni í kvóta og að menn leigi sem sagt hverjir öðrum aflaheimildir af fisktegund sem hefur ekki veiðst upp í kvóta árum saman. Það eru engin rök fyrir því og ég held reyndar að hæstv. sjávarútvegsráðherra sé á mjög hæpnum lagagrundvelli að gera þetta svona.  Ég beini því til hæstv. sjávarútvegsráðherra þar sem við erum hér að tala um rækjukvótann að það verði hreinlega sett í það vinna í ráðuneytinu að skoða hvort það standist lengur að hafa takmörkun á atvinnufrelsi manna við að veiða rækju, hvort það beri ekki að gefa þær veiðar bara frjálsar. Ég held að það sé miklu nær, hæstv. ráðherra, en að hafa þetta eins og þetta er í dag enda lét hæstv. ráðherra þess getið hér í umræðu um fyrra mál að hann hefði til þess völd. Hann hefur staðið fyrir því að vera með steinbítinn inni í kvóta eða utan kvóta og sett hann svo aftur inn í kvóta eins og við vitum báðir og hann nefndi sérstaklega í ræðustól áðan. Það eru reglugerðarheimildir sem stjórna því hvort fisktegund sé kvótabundin. En það er rétt að vekja enn einu sinni athygli á því að þeirri virðulegu fisktegund sem fékk að flakka inn og út úr kvóta, steinbítnum, hefur aldrei vegnað betur en í þessu flakki inn og út, það hefur ekkert komið fyrir hana. Hún er bara í þessu fína lagi eins og hún hefur alltaf verið og veit ekkert af því hvort hún er inni í kvóta eða utan kvóta þannig að …  Ég beini því hins vegar til hæstv. ráðherra að hann fari að skoða í alvöru hvort ekki sé rétt að auðvelda mönnum veiðarnar með því að fækka kvótabundnum fisktegundum, auðvelda mönnum að komast að og ég ítreka einnig það sem ég sagði fyrr í dag að ég tel að það þurfi að skoða veiðisvæðin, sérstaklega að því er varðar ýsuna, upp á nýtt og heimildir manna til að veiða ýsu. Samt verða menn að fara varlega í því. Ég er ekki þar með að mæla fyrir því sérstaklega að menn opni inn á alla flóa og firði fyrir snurvoð eða togveiðar en það eru nokkur góð ýsusvæði verulega fjarri landinu sem nánast eingöngu eru nýtt af togveiðiskipum. Ég held að menn ættu að skoða það í alvöru að það er ekki ástæða til að halda veiðisvæðum þar sem má veiða góðan ýsuafla eins og á svæðinu kringum Hornbankann lokuðum árum saman vegna trúarbragða, trúarbragða um að þetta sé eitthvert sérstakt svæði sem ævinlega þurfi að vera lokað. Ég beini því til hæstv. ráðherra að það verði skoðað. Við ætlum væntanlega að reyna að ná upp þessum mikla afla af ýsu sem við stefnum að og það er þáttur í því að útgerðin komist af, ekki bara það að draga úr veiðigjaldinu heldur líka það að útgerðin nái að veiða þessar heimildir og sjómenn geti framkvæmt veiðarnar skynsamlega og eðlilega. Nógu erfitt verður samt, hæstv. ráðherra, að umgangast veiðislóðina þannig að mönnum líki vel. Það er ömurlegt að vera sjómaður og þurfa að umgangast veiðislóðina með þeim hætti vegna reglna um að mönnum líki ekki vinnan sín en það er akkúrat hættan sem við erum að bjóða mönnum upp á. Þess vegna ber hæstv. ráðherra að gera allt sem hann getur til að auðvelda það að stunda fiskveiðarnar með eðlilegum hætti og það er þess vegna sem við höfum í velvilja í Frjálslynda flokknum lagt til að auka þorskveiðarnar um 40 þús. tonn þannig að það megi komast út úr þeirri krísu sem við erum í. Það er vel meint, hæstv. ráðherra, alveg sérstaklega gagnvart byggðunum í landinu. Við fáum vonandi að fara yfir það síðar í dag þegar við ræðum það mál og þau fjöldamörgu rök sem við bendum á í því sambandi en ég ætla ekki að ræða það sérstaklega hér. Hér er verið að ræða um veiðigjaldið á næsta ári og ég hef að venju bent á galla þess hvernig það er uppbyggt. Ég benti á það strax í upphafi þegar þetta var búið til, þessa eftiráinnheimtu miðað við tekjur ársins á undan sem ekkert endilega fara saman. Núna þegar við erum að horfa á tekjur frá fyrra ári upp á 85 milljarða á viðmiðunartímabilinu en skerum svo þorskinn niður um 63–64 þús. tonn er alls ekki víst þó að fiskverð sé hátt um þessar mundir að tekjugrunnur útgerðarinnar dugi til að greiða það veiðigjald sem hér er. Það er áætlað 2,42 pr. kg en var 0,91 í fyrra. Þrátt fyrir að menn dragi það niður um 275 millj. sýnist mér að veiðigjaldið verði samt 813 millj. á þessu ári í staðinn fyrir 429 millj. á árinu sem var að líða.

Virðulegi forseti. Hv. þingmaður hefur oft farið yfir að hann telji forsendur veiðigjaldsins ekki eins og þær ættu að vera og vísar sérstaklega til þess að það er að hluta til reiknað út frá framlegð sem nær bara til aprílloka á yfirstandandi almanaksári. En það sem hv. þingmaður lagði mesta áherslu á í lokin var að þetta veiðigjald væri mjög íþyngjandi fyrir útgerðirnar. Einmitt þess vegna er verið að flytja þetta frumvarp. Það er verið að reyna að létta á gjöldum af útgerðinni til að auðvelda henni að komast í gegnum þennan skafl, sem sannarlega er fram undan, vegna minni aflaheimilda. Ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en svo að hann væri í raun að hvetja til að ganga lengra í þessum efnum. Eins og hv. þingmaður nefndi var framlegðin góð á árinu 2006 og það náði fram á árið 2007. Síðan hefur hún versnað, bæði vegna minni aflaheimilda í þorski og eins vitum við að gengi krónunnar hefur verið að styrkjast. Var hv. þingmaður að hvetja til þess að við gengjum lengra, að við tækjum meira tillit til þess að aðstæðurnar yrðu erfiðari á komandi mánuðum? Ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi. Hann talaði um að veiðigjaldið væri íþyngjandi og vísar til þess að á kíló hafi það hækkað talsvert, sem er alveg rétt hjá hv. þingmanni. En ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en svo að hann væri að hvetja til að við lækkuðum þetta gjald enn frekar. Út af fyrir sig kæmi það sjónarmið mér ekki á óvart. Ég man ekki betur en við hv. þingmaður höfum verið samstiga þegar Alþingi ákvað breytingar á þessu gjaldi hvað varðar rækjuna. Þá vorum við sammála um að fella þetta gjald algjörlega niður. Ég held að það hafi verið skynsamlegt. Ég man ekki betur en við höfum verið samstiga um það. Þess vegna leikur mér forvitni á að vita hvort hv. þingmaður hafi í raun hvatt okkur til að ganga lengra heldur en gert er með lækkun veiðigjaldsins.

Hæstv. forseti. Það er rétt munað hjá hæstv. ráðherra að ég studdi að fella niður veiðigjaldið af rækjukvótanum á sínum tíma enda sá ég ekki grundvöllinn fyrir því að íþyngja mönnum með veiðigjaldi af veiðiheimildum sem þeir gátu ekki nýtt vegna þess að aðstæður buðu ekki upp á það, hvorki út frá sjónarhóli útgerðarinnar né afkomunnar í rækjuvinnslunni. Ég hvet ráðherrann fyrst og fremst til að fækka kvótabundnum fisktegundum. Ég tel að honum beri að afnema kvótaúthlutun á rækju. Fyrir því eru engar forsendur og það er ekki stutt nokkrum rökum að hefta skuli atvinnufrelsi manna við rækjuveiðar meðan ekki veiðist upp í aflaheimildir. Ég vil líka vekja athygli á því, hæstv. ráðherra, að við veiddum heldur ekki upp í aflaheimildir okkar á ýsu á síðasta ári og munum kannski ekki gera það á þessu fiskveiðiári. Ég hef lengi verið talsmaður þess að menn reyndu að einfalda þetta kerfi með því að hafa færri fisktegundir kvótabundnar. Við höfum margoft talað fyrir því svo það kemur örugglega hæstv. ráðherra ekki á óvart. Ég er talsmaður þess að færri fisktegundir verði kvótabundnar en verið hafa og menn reyni eftir fremsta megni að fara að vinna sig út úr þessu kerfi en ekki á bólakaf í það.

Virðulegi forseti. Ég tók vel eftir því að hv. þingmaður hvatti mig til að fækka kvótabundnum tegundum og það skildi ég mjög vel. Ég var ekki að heyra það í fyrsta skipti af hans vörum og hef meðtekið þann boðskap. Ég er ekki í neinum vafa um hvernig ég eigi að skilja orð hv. þingmanns að því leyti. Það sem mér var hins vegar ekki alveg ljóst, og þess vegna kom ég upp í andsvar, var hver afstaða hv. þingmanns er til frumvarpsins. Við leggjum til að lækka veiðigjaldið með því að afnema veiðigjaldið í þorski. Hv. þingmaður vísaði til þess að fyrirkomulag veiðigjaldsins væri núna þannig að við tækjum tillit til framlegðarinnar á tímabili sem lauk seinast í apríl. Síðan hafa aðstæður versnað. Það er alveg rétt. Gengið hefur orðið útflutningsatvinnuvegunum óhagstæðara og fram undan eru minni aflaheimildir í þorski. Ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi en svo að hann hefði áhyggjur af því að þetta veiðigjald, jafnvel þó að frumvarpið yrði samþykkt, væri of íþyngjandi. Það var ekki hægt að skilja hv. þingmann öðruvísi. Hann vísaði til þess að veiðigjaldið hefði hækkað talsvert á hvert kíló milli fiskveiðiára, sem er alveg rétt hjá hv. þingmanni. Þess vegna vildi ég, til að glöggva mig betur á umræðunni og átta mig á afstöðu hv. þingmanns til frumvarpsins, að hann svaraði mér því hvort hann hefði mótað sér afstöðu til málsins. Mun hann styðja það að ganga til móts við útgerðina með hagsmuni sjómanna og fiskverkafólks að leiðarljósi með því að afnema veiðigjaldið á þorski? Það leiðir til þess að útgjöld útgerðarinnar minnka sem því nemur. Það hefur auðvitað áhrif á kjör sjómanna. 
             Skilur hv. þingmaður sem kallar fram í ekki að ef við leggjum aukin útgjöld á atvinnulífið, hvort sem það er á útgerð eða annað, þá hefur það áhrif, t.d. á hvað hægt er að greiða í laun.

Hæstv. forseti. Svo að það sé alveg ljóst þá er ég ekki að leggjast gegn því að aflétta veiðigjaldi af útgerðinni sem nemur þessum 275 millj. kr. vegna niðurskurðar þorskveiða. Ég held að það geti komið sjávarútvegsbyggðunum til góða. Ég hvet hins vegar hæstv. ráðherra til að horfa í fleiri áttir varðandi hagsmuni útgerða og sjómanna landsbyggðarinnar, sjávarbyggðanna, fiskvinnslufólksins, en bara til þessa þáttar, sem snýr reyndar beint að útgerðinni. Eins og við höfum oft bent á þarf ýmislegt að koma til - það var rætt sérstaklega í dag í umræðu um kjör sjómanna - og þarf að horfa sérstaklega til þess hvernig sjómenn fara út úr þessu, sérstaklega sá floti sem er háður botnfisksveiðum. Það liggur fyrir að sá floti sem er háður botnfisksveiðunum, hefur stundað botnfisksveiðarnar, verður fyrir sérstaklega mikilli tekjuskerðingu vegna þessara aðgerða. Þetta bitnar með allt öðrum hætti á uppsjávarveiðiskipunum.

Herra forseti. Ég ætla að víkja sérstaklega að því atriði í frumvarpinu sem hér er til umræðu og lýtur að veiðigjaldi á veiðiheimildir í þorskafla. Það er því miður held ég varlega sagt að skuggi vofir yfir mörgum sjávarbyggðum landsins á næstu missirum í kjölfar þeirra skerðinga sem hafa verið ákveðnar af hálfu stjórnvalda í þorskafla. Það bætir um betur þegar það er ljóst að með 130 þús. tonna aflamarki í þorski er ekki hægt að veiða aðrar tegundir sem eru þó áætlaðar og fram boðnar, svo sem ýsu. Það er ekki hægt, það vita allir. Það vita allir hvað þarf að gera til að það megi ganga fram og þá var betur heima setið en af stað farið. Þessi skerðing hefur gríðarleg áhrif í flestum sjávarbyggðum landsins. Gott dæmi er Grindavík og Suðurnes þar sem skerðingin er 9 þús. tonn. Það er ámóta skerðing og allur afli sem er veiddur í þorski á Vestfjörðum þannig að höggið er feiknarlega mikið. Það er oft talað um að þessi vandi liggi ekki annars staðar og það er því miður lenska í því sambandi hjá mörgum í þjóðfélagi okkar að þessi vandi liggi aðeins á Vestfjörðum. Það er bara ekki þannig og það ætti að vera markmið sjávarútvegsráðherra að kynna það hvað þessi vandi liggur víða. Það vantar að hæstv. sjávarútvegsráðherra geri það. Þessi vandi er um allt land og alveg sama hvort við tökum dæmi eins og Grindavík með 6 þús. tonna skerðingu, Vestmannaeyjar með 4 þús. tonna skerðingu, Hornafjörð með yfir 2 þús. tonn eða Garðinn með 1.500, þetta mun þýða verulega fækkun starfa í þessum sjávarplássum og þess vegna skýtur skökku við að ganga ekki til fullnustu í það að taka veiðileyfagjaldið úr sambandi í öllum tegundum. Það eru engin rök fyrir veiðileyfagjaldinu, ekki nokkur. Veiðileyfagjaldið er í raun geðþóttaákvörðun, pólitísk ákvörðun sem er aldrei byggð á neinum rökum vegna þess að það er ekkert samræmi í veiðileyfagjaldinu gagnvart annarri skattheimtu í landinu. Því hefur aldrei verið fylgt eftir að skilgreina auðlindaskatt á aðrar greinar í landinu og þess vegna á að taka þetta úr sambandi. Eða er einhver sérstakur skattur á þá sem véla um verðbréf og eru í bankastarfsemi á Íslandi? Nei, þar er enginn skattur. Þeir hafa meira að segja aðstöðu til að leggja sjálfir á skatt sem ekkert er gert við og hirða hann eins og þeim sýnist. Þetta eru hlutir sem við verðum að horfast í augu við því að þarna gætir ójöfnuðar og ósamræmis. Það er áætlað að veiðileyfagjaldið á næsta ári verði 1.100 millj. Þorskurinn er metinn 275 millj., þ.e. til fjórðungs. Skerðing með þessu móti sem gerð er - það er ekki að mínu mati bara skerðing í þorskinum, það er líka skerðing í tekjumöguleikum útgerðanna vegna þess að þær eru á röngum forsendum - þýðir að fyrirtæki víða um land, sjávarútvegsfyrirtækin, útgerðir og fiskvinnslufyrirtæki þar sem þetta spinnst saman hafa mun lakari stöðu til að bregðast við þessari gríðarlegu skerðingu og verða mun verr í stakk búin til þess að tryggja fólkinu í þessum byggðarlögum meiri vinnu og frambærileg kjör. Þessar aðgerðir eru alveg þvert á það sem annars er vilji ríkisstjórnarinnar, að koma til móts við byggðarlögin í þessum efnum. Því miður er ekki hægt að kalla þessa uppsetningu eins og hún er annað en hálfkák. Það er ekki vel spúlað dekk fram undan í þessum efnum með þessari aðgerð. Að mínu mati er full ástæða til þess að fella veiðileyfagjaldið niður meðan þessi óáran gengur yfir, vonandi, í þrjú ár og taka þá nýja ákvörðun í málinu. Ég stefni að því að flytja við 2. umr. breytingartillögu er þetta varðar. Það segir nokkuð mikið þegar vitnað er einfaldlega í orð þeirra sem við vandann eiga að glíma. Tökum dæmi af bréfi og ályktun Útvegsmannafélags Suðurnesja, með leyfi forseta: „Þessa dagana eru útvegsmenn um allt land að leita leiða til þess að mæta niðurskurði á aflamarki í þorski. Ómögulegt verður að mæta 33% samdrætti veiðiheimilda án þess að það komi niður á starfsemi fyrirtækjanna í greininni og þeim sem hafa viðurværi sitt af því að þjónusta þá sem starfa í sjávarútvegi, fyrirtæki, sveitarfélög og einstaklinga. Það er allur pakkinn undir. Vegna niðurskurðarins mun þorskafli á Suðurnesjum verða tæplega 9 þúsund tonnum minni á yfirstandandi fiskveiðiári, en í engu einu sveitarfélagi er niðurskurðurinn jafnmikill og í Grindavík þar sem hann nemur um 6 þúsund tonnum. Til viðbótar þeirri tímabundnu skerðingu sem útvegsmenn á Suðurnesjum standa nú frammi fyrir hafa margir þeirra þegar verið skertir umtalsvert og varanlega með tilfærslu aflaheimilda í nafni byggðastefnu. En þær aðgerðir hafa komið sérlega illa niður á útgerðarfyrirtækjum á Suðurnesjum. Útgerðarmenn hafa ekki farið fram á sérstakan stuðning frá stjórnvöldum vegna þessarar skerðingar. Útvegsmannafélag Suðurnesja skorar aftur á móti á alþingismenn í kjördæminu að þeir beiti sér fyrir almennum aðgerðum og skapi greininni þannig aðstæður sem geri henni kleift að dafna þrátt fyrir umrædda skerðingu. Nokkur atriði eru mikilvægust og það eru einmitt atriðin sem víða brenna á, að mismunun í sjávarútvegi verði hætt, línumismununin verði felld niður strax og slægingarstuðlar leiðréttir. Byggðakvóti verði felldur niður í áföngum á þremur árum og þar sem tekið verður af aflamarki vegna aflabrests og vegna byggðakvóta verði þá tekið af öllum útgerðum með aflahlutdeild. Flestar þessar aðgerðir eiga það sammerkt að með þeim er verið að færa veiðiheimildir frá einni sjávarbyggð til annarrar eða jafnvel milli útgerðaraðila innan sömu byggðar. Annað atriði er að stjórnvöld afnemi sérstakar álögur og gjöld sem sjávarútvegsfyrirtæki þurfa að axla umfram aðra atvinnuvegi í landinu,“ - ég endurtek, umfram aðra atvinnuvegi í landinu - „og er þar sérstaklega nefnt hið svokallaða veiðigjald sem í rauninni er skattur er leggst þyngst á landsbyggðina því þar er stærstur hluti þeirra fyrirtækja sem eru í sjávarútvegi og hafa sérstöðu miðað við Reykjavík í þeim efnum.“ Aðeins skerðingin á Suðurnesjum og í Suðurkjördæmi þýðir það sama og að höfuðborgarsvæðið yrði fyrir um 300 millj. kr. skerðingu. Það eru nærri 2 millj. á mann og þess vegna verða menn að horfast í augu við þetta með þeim hætti. Það mundi eitthvað hvína í ef þessi skerðing ætti að ganga yfir okkar ágæta höfuðborgarsvæði sem hefur forskot í svo mörgu í þjóðfélaginu, í félagslegu tilliti, menningarlegu, heilbrigðisgæslu og ýmsum öðrum þáttum. Hitt fólkið í landinu - ég segi hitt fólkið sem er úti á landsbyggðinni - á að njóta þess að það er þar að afla verðmæta sem hafa safnast saman jafnt og þétt, hægt og sígandi yfir langt tímabil. Þetta er það sem blasir við og skiptir miklu máli að menn loki ekki augunum fyrir því. Það er lykilatriði í þeim aðgerðum sem nú hafa verið ákveðnar og vonandi ganga ekki fram jafnlengi og stefnt hefur verið að að þeir sem verða fyrir skerðingunum njóti þá réttarins á ný þegar úr raknar. Grímsey er ágætt dæmi.  Það er kannski ekki ástæða til þess í umræðunni núna að fjalla mikið um hvað það var skynsamlegt að fara niður í 130 þús. tonnin. Ég mótmæli því ekki að það halli á en það vantar gjörsamlega í þessar rannsóknir Hafrannsóknastofnunar samstarf við aðra vísindamenn utan stofnunarinnar og ekki síst samstarf við starfandi sjómenn víða um land. Ég hef reyndar í mörg ár haldið því fram að það væri rík ástæða til þess að kalla til reyndustu skipstjórnarmenn í ýmsum greinum víða um land og fá þá til að leggja sína fiskifræði á borðið. Skipstjórnarmenn á Íslandi í dag eru ekki bara veiðimenn, þeir eru líka fiskifræðingar vegna þess mikla og vandaða tækjabúnaðar sem er í svo mörgum íslenskum fiskiskipum. Auðvitað á að nota þessa þekkingu. Auðvitað á að kalla þá til. Þeir eru kannski bestu gæslumennirnir á þeim miðum sem þeir þurfa síðan að sækja og afla sér lífsviðurværis á. Þeir þekkja túnið í hafinu eins og bóndinn þekkir túnið sitt á landinu. Bóndinn kann best að rækta sitt tún og ugglaust eru skipstjórnarmennirnir sjálfir best færir um að rækta bleyðurnar í hafinu. Þetta er erfitt mál. Það skiptir miklu að menn hafi trú á hlutunum þegar þeir ganga fram. Því miður eru mjög margir sem hafa ekki trú á rannsóknarlíkani Hafrannsóknastofnunar. Ég er einn af þeim. Ég tel það götótta flík sem þarf að bæta á margan hátt og ég hefði talið miklu hyggilegra að halda sjó í kannski 2–3 ár, fara að tillögu útvegsmanna um að aflinn yrði 160 þús. tonn en ekki 130 þús. og byggja upp nýjan rannsóknarferil, styðjast við þann gamla en byggja upp nýjan með nýjum mönnum, nýrri aðkomu og taka til greina ýmsa gagnrýni sem hefur legið í loftinu um árabil, svo sem slóðir togararallsins sem mjög mikið hefur verið gagnrýnt. - Það væri æskilegt að hv. þingmenn og hæstv. ráðherrar mundu fylgjast með þessari umræðu því hún er í fullri alvöru.  Auðvitað efast ég ekki um að hæstv. sjávarútvegsráðherra færir hlutina fram best og öruggast að mati sínu. Ég þekki hæstv. sjávarútvegsráðherra ekki að neinu öðru, en það er skoðanaágreiningur um þessi mál og þetta er svo alvarlegt mál fyrir byggðirnar í landinu, það eru svo miklir hagsmunaárekstrar innifaldir í umfjöllun þessa máls og ákvörðunum að það hlýtur að vera erfitt að ná alhliða samstöðu um það. Það er því óskandi að hæstv. sjávarútvegsráðherra taki upp þann þráð að skipuleggja markvisst ný vinnubrögð í rannsóknastefnu, ný vinnubrögð hjá Hafrannsóknastofnun sem ná lengra en gerst hefur í þessum þrönga ramma, þessum fámenna hópi, ekki segja sérfræðinga heldur manna sem vinna hjá Hafrannsóknastofnun. Það eru víðar sérfræðingar en í stofnunum.  Það er grundvallaratriði til að ná sátt um þessi mál í framtíðinni að kalla til vísindamenn frá öðrum stofnunum og, ég ítreka, skipstjórnarmenn víða um land, leita álits þeirra og láta þá leggja á ráðin. Það er mikilvægast að við getum siglt þessu áfram, komist út úr þessu dæmi með eins mikilli sátt og hægt er.

Herra forseti. Mig langar að benda hv. þingmanni á að hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur þegar gefið út yfirlýsingu um að efla eigi starf Hafrannsóknastofnunar og þar með hafrannsóknir. Ég sé ekki að neitt bendi til þess að við getum ekki treyst því og bind miklar vonir við það. Það er alveg ljóst að Hafró hefur sætt mikilli gagnrýni og það er ekkert óeðlilegt þegar jafnmikil hagsmunamál eiga í hlut. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur ákveðið að skera niður þessar veiðar vegna fiskverndarsjónarmiða sem lögð hafa verið til. En jafnframt leggur hann til að farið verði að vinna frekar í hafrannsóknum, m.a. í togararallinu sem endalaust er verið að tala um. Niðurskurður á þorski bitnar gríðarlega hart á samfélaginu en margoft hefur komið fram að grípa á til svokallaðra mótvægisaðgerða. Það er gert með miklum aðgerðum, bæði í sambandi við að láta fjármagn beint út í sjávarútvegsfyrirtæki og annað. Veiðigjaldið er ákveðin niðurstaða samkomulags. Veiðigjaldið er tákn þess að fiskstofnarnir í kringum Íslandsstrendur séu sameign íslensku þjóðarinnar. Í raun og veru má segja að þeir sem veiða fiskinn greiði veiðigjald vegna þess að þeir fái leyfi til þess frá íslensku þjóðinni. Það verður því ekki afnumið.

Virðulegi forseti. Veiðigjaldið í fiskveiðum er ekkert annað en valdbeiting gagnvart einni atvinnugrein. Hægt er að standa á því af fullri festu vegna þess að engir aðrir í landinu eru rukkaðir um neitt samsvarandi gjald, skattlagðir svo gríðarlega. Það var ágætt að heyra í hv. síðasta ræðumanni en allt sem hann sagði er morgunljóst úr Litlu gulu hænunni, svona grundvallaratriði. Það hefur lengi verið sagt á Íslandi að það þurfi að efla rannsóknir. Það er af hinu góða. Það hefur hins vegar gerst mjög hægt og mjög seint. Engin viðbrögð hafa t.d. komið frá hæstv. sjávarútvegsráðherra í þá veru að kalla til og leita eftir reynslu skipstjórnarmanna. 

Frú forseti. Það er nú gott að það kemur hér fram að mikið verður lagt í auknar rannsóknir. Ég minni hv. þingmann á samveru okkar á Grænlandi á þingi Vestnorræna ráðsins þar sem samþykkt var ályktun um að auka samstarf í rannsóknum á milli Íslands, Færeyja og Grænlands. Ráðherra hefur verið tjáð um þá tillögu og fann ég ekki betur en að hann brygðist vel við henni. Hún mun verða lögð hér fram síðar. Ýmsu má velta fyrir sér í sambandi við alls konar gjöld og skatta. Ákveðið hefur verið að koma til móts við fiskvinnslurnar með því að nota Atvinnuleysistryggingasjóð til að fjölga greiðsludögum vegna hráefnisskorts. Ég vona að þegar hráefnisskortur er í fiskvinnslustöðvunum verði hægt að nýta krafta fólks með öðrum hætti, t.d. við viðhald og lagfæringar og annað. Í þetta verður sett stóraukið fjármagn. Þetta skiptir allt mjög miklu máli. Það sama gildir fyrir útgerðina þegar veiðileyfagjaldið er lækkað, verið er að koma til móts við útgerðina vegna niðurskurðarins. Það er að minni hyggju alls ekki inni í myndinni að fella veiðileyfagjaldið niður. Það kemur til vegna ákveðins samkomulags og er niðurstaða mikillar vinnu. Þótt menn hafi ekki endilega verið sáttir við þá niðurstöðu var hún þó ákveðið 

Útgangspunkturinn, virðulegi forseti, er að veiðileyfagjaldið er fyrst og fremst þungur skattur á landsbyggðina. Það er mjög undarlegt að heyra landsbyggðarþingmann mæla því bót að ekki sé í fullri alvöru tekið tillit til þess að mikið vandatímabil er fram undan. Það er mjög furðulegt að heyra slíkt. Þótt einhver hafi komist að samkomulagi um annað við póleruð skrifborð í Reykjavík þá er raunveruleikinn allt annar úti á landsbyggðinni þar sem vandinn blasir við. Ef við ætlum að koma sjávarbyggðunum út úr þeim brimgarði sem þær munu illu heilli lenda í á næstu missirum verður að taka af fullri alvöru í taumana og ekki gefa tommu eftir. Eitt af því sem á að gera er að hnika til sköttum sem eiga sér enga fyrirmynd gagnvart öðrum í atvinnurekstri á Íslandi.

Virðulegi forseti. Það var nú margt áhugavert sem kom fram í ræðu hv. þingmanns og sumu af því er ég ágætlega sammála. En hins vegar brást þingmaðurinn því ekki að vera talsmaður stórútgerðarinnar sem helst vill fénýta auðlindina í eigin þágu og á kostnað margra annarra. Hann sagði að veiðigjaldið, sem er 2 kr. og 42 aurar á hvert kíló af þorski, væri þungur skattur á landsbyggðina. Ég get tekið undir það að þeir sem veiða sinn fisk og þurfa að borga veiðigjald verða fyrir útgjöldum sem þeir voru án áður en veiðigjaldið var sett á. En þungur skattur getur það ekki verið því miðað við meðalverð á þorski, sem menn fá í dag, eru það kannski á milli 1–2% af aflaverðmæti sem menn greiða í veiðigjald af veiddum fiski. Síðan eru það þeir sem ekki nota veiðiheimildir til þess að veiða heldur til þess að fá aðra til að veiða fyrir sig gegn gjaldi. Það eru þeir sem leigja til sín veiðiheimildirnar sem eru að borga þungan skatt, virðulegi forseti. Þeir eru að borga frá 150–180 fyrir hvert kíló af heimild sem þeir taka á leigu. Miðað við upplýsingar Fiskistofu voru liðlega 55 þús. tonn af aflamarki í þorski flutt á milli skipa í eigu óskyldra aðila á síðasta fiskveiðiári. Miðað við 150 kr. í leiguverð þá skilar það þeim sem hefur kvótann undir höndum 8,2 milljörðum kr. í tekjur. Þeir greiða hins vegar aðeins um 130 millj. kr. í veiðigjald þannig að þeir hafa af þessu gríðarlegan hagnað. Það eru þeir sem framleigja kvótann sem eru að leggja þungan skatt á ýmsar útgerðir í landinu.

Forseti. Hér er til umræðu frumvarp til laga um breytingu á lögum um stjórn fiskveiða til að koma til móts við þær útgerðir sem orðið hafa fyrir skerðingu veiðiheimilda með niðurskurði aflamarks í þorski. Ráðherra fór ágætlega yfir frumvarpið og þá hugsun sem að baki því býr. Hann útskýrði m.a. hvernig veiðigjaldið hefur verið reiknað út og í raun líkist það æðimikið útreikningum á launaseðli sjómanna. Þetta er hálfgert hlutaskiptakerfi. Menn reikna áætlað aflaverðmæti á flotann, fyrir árið í ár eru það 85 milljarðar kr. Síðan er dregin frá því olía og annar rekstrarkostnaður rétt eins og hjá sjómönnum áður en launin þeirra eru reiknuð út. Þá er fundið út veiðigjald sem var áætlað í ár rétt tæpar 1.100 millj. kr. eða um 2,42 kr. á hvert kíló. Sú upphæð sem til stendur að fella niður snýr eingöngu að þorski en ekki bara að þessari 30% skerðingu heldur af öllum heimildum, ólíkt því sem gert er í mótvægisaðgerðum annars staðar. Þær aðgerðir voru t.d. raktar í ræðum í dag. Aðrar mótvægisaðgerðir snúa að því að reyna að bæta þessa 30% skerðingu með einhverju móti en í þessu tilfelli er aflagjald af þorski fellt niður í heild sinni, ekki eingöngu þar sem skerðing verður. En upphæðin er ekki há, 275 millj. kr. í þessu samhengi eru kannski rétt um einn þriðji af aflaverðmæti eins togara hér á landi á ári. Því er ekki um neinar gríðarlegar upphæðir hvað það varðar. Ég efast um að þær muni, þegar búið er að deila því niður á þær útgerðir sem skerðast í þorskinum, verða til að þær annaðhvort sökkvi eða fljóti. Þegar álagning á veiðigjald er skoðuð frekar sést að veiðigjald er líka lagt á aflaheimildir utan lögsögu, þ.e. ekki eingöngu á þorsk í landhelgi og aðrar tegundir heldur líka á þorsk sem veiddur er utan lögsögu, t.d. í norskri lögsögu eða rússneskri. Þar verður ekki sambærileg skerðing að neinu leyti við það sem rætt er um innan lögsögunnar. Þar halda menn heimildum sínum þrátt fyrir það sem gerist á Íslandsmiðum. Þetta er að mörgu leyti dálítið einkennilegt gjald. Það má nefna að t.d. úthafskarfi er flokkaður niður í fjórar gjaldtegundir, þ.e. úthafskarfa á Reykjanesi innan lögsögu, í öðru lagi úthafskarfa á Reykjaneshrygg utan lögsögu, í þriðja lagi úthafskarfa innan landhelgi og í fjórða lagi úthafskarfa utan landhelgi. Við erum samt sem áður alltaf að tala um sama fiskstofninn. Bæta má við veiðigjaldi á karfa innan íslenskrar lögsögu, sem sagt djúpkarfa, sem er enn og aftur sami fiskurinn. Menn taka þennan stofn og búta niður í mismunandi gjaldflokka eftir því hvar hann veiðist burt séð frá því hvaða kostnaður er þar að baki eða hvert verðmætið er. Hið eina sem aðskilur þessa stofna, þ.e. þessar tegundir, er að það skiptir máli hvar hann er veiddur upp á afurðaverðið að gera.

Úthafskarfinn í Smugunni.

Já, þar fyrir utan. Hann er sennilega eitthvað „innviklaður“ í þetta að auki. En þarna fyrir utan er reiknað veiðigjald á fiskstofna utan landhelgi í rússneskri og norskri lögsögu og sömuleiðis veiðigjald á rækju sem veidd er á Flæmingjagrunni o.s.frv. Þetta útskýrir að hluta til tilgang veiðigjaldsins, sem er ekki sá sem hv. þm. Karl Matthíasson sagði áðan að væri sáttargjörð á milli þjóðar og útgerðar, um sameign þjóðarinnar. Svo er alls ekki. Þvert á móti undirstrikar gjaldið eignarhaldið sem útgerðarmenn krefjast á þessum veiðiheimildum. Eftir að gjaldið var tekið upp á sínum tíma og eftir að það hefur verið í gildi í nokkuð mörg ár þá fara menn að líta á það sem sína eign, sem þeir hafi borgað fyrir. Þetta gengur þvert á þau markmið sem hv. þm. Karl Matthíasson taldi að veiðigjald ætti að snúast um. Það gerir það bara alls ekki. Þetta var þrautalending á sínum tíma til að koma á gjaldi, m.a. til að standa undir ýmsum kostnaði varðandi sjávarútveginn, rannsóknir, veiðistýringu og annað í þeim dúr, hvað sem okkur finnst um það. Ég bendi á, líkt og ég gerði í ræðu fyrr í dag, að fleira er að gerast í sjávarútveginum en eingöngu samdráttur í útgerð vegna niðurskurðar á þorski. Sjómenn og fiskverkafólk verður fyrir mikilli tekjuskerðingu eins og komið hefur fram við þessa umræðu, mikilli tekjuskerðingu. Lausnin þar felst í, eins og ég sagði áðan, að reyna að bæta upp þá 30% skerðingu en ekki meira. Menn hafa viðurkennt það og að sjálfsögðu gengist við því enda ekki annað hægt enda erfitt ef ekki ómögulegt að bæta það. Gagnvart útgerðinni á að bæta þetta allt frá upphafi til enda hvað þorskinn varðar. Þarna skarast auðvitað aðgerðir, annars vegar gagnvart útgerð og hins vegar gagnvart sjómönnum og fiskverkafólki. Samningar eru lausir víða í samfélaginu í dag, kjarasamningar hjá launafólki sem er að brýna hnífana og ætlar að krefjast launahækkana, mikilla kjarabóta. Fólk flýr úr ákveðnum stéttum. Við þurfum ekki að ræða mikið um það en fólk flýr úr umönnunarstéttum, kennarastétt og öðrum stéttum. Getum við ímyndað okkur hvað gerðist í stéttarfélögum þessa fólks, hvers konar línu þau legðu fyrir kjarabaráttu sína, ef félagsmenn þeirra hefðu kannski misst 20 eða 25% af launum sínum með beinum hætti vegna stjórnvaldsaðgerða? Ætli það fólk væri í vinnu í dag? Hefðu menn ekki hreinlega látið sig hverfa? En þetta blasir við okkur í dag í sjávarútveginum. Það er tómt mál fyrir okkur að tala um að fá það til baka með einhverju móti. Það eru fleiri gjöld sem tengjast ríki og útgerð. Ég hef haldið því fram, stundum í gamni en stundum af meiri alvöru, að sjávarútvegur eða útgerð á Íslandi sé sennilega mest ríkisstyrkti atvinnuvegur á landinu. Hvers vegna segi ég það? Í fyrsta lagi: Í upphafi var veiðiheimildum útdeilt samkvæmt reglum sem þá voru ákveðnar án nokkurrar gjaldtöku, án nokkurs gjalds. Menn fengu afhentan aðgang að auðlindinni með kvótasetningu og þurftu ekki að greiða krónu fyrir það. Þeir fengu kvótann til sín og gátu ráðstafað að eigin vild og hafa gert það síðan. Það er enginn smástyrkur, enginn smástuðningur og það voru bara örfáir aðilar í sjávarútvegi sem fengu hann.  Ég tel að áhrif af lækkun veiðigjalds, gjalds sem ýtir undir kröfur þeirra sem hafa yfir veiðiheimildum að ráða um að það sé þeirra eign, veiðigjaldið eykur þá kröfu, hvetji til áframhaldandi framsals á veiðiheimildum og leigu án þess að snerta nokkurn tíma þá sem menn hafa rætt um, t.d. bæta kjör sjómanna og fiskverkafólks. Því fólki kemur ekki til góðs að sköttum verði aflétt af útgerðinni. Það hef ég aldrei upplifað nokkurn tíma. Ég hef aldrei upplifað það eða notið góðs af því að gjöld hafi verið færð af útgerð. Þetta mun hins vegar hafa áhrif á leiguverð á þorski og framsal á þorski. Menn fá þá kvótann fyrir annan pening, ef svo má segja, eftir að gjaldið hefur verið fellt niður, heldur en áður. En það mun ekki skila sér í vasa sjómanna. Leigubraskið og framsalið eru að mínu mati langvanmetnasti áhrifavaldurinn varðandi fiskstofnana. Fyrir viku eða svo var endanlega staðfest, sem margir sjómenn hafa viljað halda fram um langan tíma, að fleiri en einn fiskstofn væru við landið, þ.e. þorskstofnar. Það var staðfest af vísindamanni fyrir skemmstu, þ.e. að það er einn hægvaxta stofn fyrir norðan land og tveir hraðvaxta stofnar út af Suðurlandi, einn á grunnslóð og einn á djúpslóð. Þeir eru erfðafræðilega aðskildir. Framsalið hefur haft þau áhrif, t.d. á netabátaútgerð sem var mjög öflug og sterk við Suðurlandið - menn veiddu þar stóran fisk, kannski 180 eða 120 fiska í tonni og öfluðu sér veiðiheimilda með slíkum veiðiskap - að sú útgerð hefur nánast lagst af. Netaútgerð hefur nánast lagt af. Þær veiðiheimildir hafa síðan verið fluttar frá Suðurlandi úr formi netafisks jafnvel norður í land, jafnvel norður í Húnaflóa eða í Eyjafjörð þar sem sömu heimildir eru fylltar af fiski sem þarf kannski 500–600 stykki í tonnið á móti 100 áður og að auki úr öðrum stofni. Það þarf ekki að ræða ítarlega um hvaða áhrif það hefur á þann stofn ef hann hugsanlega hefur enga burði til að bera þá veiði. Þetta er nánast sambærilegt við að ætla sér að skera niður veiði í laxveiðiá á Suðurlandi um helming en auka hana um helming á Norðurlandi, fá jafnmarga laxa á land, bara úr öðrum stofni. Þetta mun hafa gríðarleg áhrif á viðgang þorskstofnsins, sem er reyndar orðið viðurkennt. Reyndar snerist umrædd rannsókn ekki beint að veiðinni en vísbendingarnar eru mjög sterkar hvað þessi áhrif varðar. Talsvert hefur verið rætt um Hafrannsóknastofnun varðandi fiskveiðiráðgjöfina og einnig veiðigjaldið, þ.e. áhrif fiskveiðiráðgjafarinnar á veiðigjaldið. Þess vegna ræðum við um þetta hér. Ég vil ekki gera lítið úr vísindamönnum Hafrannsóknastofnunar. Það geri ég ekki. Ég þekki þá að góðu einu. Þeir vinna sína vinnu og þeir leggja fram tillögur um veiðar og stöðu fiskstofna eftir bestu vitund. Ég hef átt við þá ágætissamstarf í gegnum árin. Það er ekki deilt um það meðal sjómanna hvort færri fiskar eru í sjónum í dag en voru fyrir 30 árum eða 20 árum eða 50 árum. Það þarf ekki að deila um það. Við vitum að það eru færri fiskar í sjónum en voru fyrir daga fiskveiðistjórnarkerfisins. Það eru kannski örfáar hræður sem mótmæla því en það eru ekki góð rök á bak við þau mótmæli. Spurningin er hins vegar: Hvers vegna eru færri fiskar í sjónum í dag en voru áður en við fórum að stýra veiðunum? Hvernig stendur á því að þegar við gripum í taumana, þegar við þóttumst sjá að allt væri að fara til fjandans, hefur ástandinu farið aftur, þrátt fyrir það að við höfum fylgt niðurstöðum og ráðleggingum Hafrannsóknastofnunar í öllum veiðiheimildum, öllum fiskikvótum, hvort sem við tölum um ýsu, þorsk, ufsa, karfa, loðnu eða grálúðu. Þrátt fyrir að hafa fylgt því eftir til hins ýtrasta, öllum ráðleggingum, þá er staðan svona. Það er rangt sem hefur komið fram, sem orðræðan hefur snúist um, að við séum að ofveiða þorsk ár eftir ár. Það er beinlínis rangt. Tölur Hafrannsóknastofnunar sýna annað. Þegar við veiðum um og innan við 1% af veiðistofninum umfram ráðleggingarnar, langt innan þeirra skekkjumarka sem Hafrannsóknastofnun sjálf setur, þá er það ekki ofveiði. Á undanförnum 11 árum hefur einu sinni verið veitt meira en 3% umfram af veiðistofni en Hafrannsóknastofnun hefur ráðlagt. Það er ekki ofveiði. Þessi 3% fóru ofan í smábátana sem misstu sig eitthvað eitt árið. Við höfum fylgt eftir ráðgjöf um loðnu nánast upp á kíló. Við höfum fylgt eftir ráðleggingunum, yfir milljón tonn upp í 1,6 millj. tonn held ég þegar það var mest. Við erum komin niður í 300 þús. tonn í ár og erum í basli með að ná því. Við höfum fylgt eftir ráðleggingum í grálúðu alveg þar til síðustu árin vegna þess að við höfum ekki getað fylgt þeim eftir. Við náum ekki grálúðunni. Það er alltaf gefinn út sami kvótinn burt séð frá veiðinni og við erum langt frá því að ná henni. Sama sagan er í ýsu. Það er reyndar eini fiskstofninn sem við höfum ekki veitt eftir ráðleggingum Hafrannsóknastofnunar. Við höfum árum saman veitt þriðjungi meira en ráðleggingarnar kveða á um og jafnvel 50% meira. Fyrir 5 árum veiddum við 50% meira af ýsu heldur en okkur var ráðlagt að gera og frá þeim degi hafa ráðleggingar ráðherra og Hafrannsóknastofnunar um ráðlagðan ársskammt í ýsu aukist um 250%. Ég er ekki að segja þetta til að gera lítið úr vísindum Hafrannsóknastofnunar, langt frá því, heldur til að vekja athygli á því á því að þetta er ekki svart/hvít mynd. Það eru margir þættir sem stjórna því hvernig fiskstofnarnir standa. Mér heyrist ekki vera vilji til þess núna á Alþingi frekar en áður, að takast á við þennan vanda, kjarna málsins, um hvernig við stjórnum veiðunum, hvernig við ætlum að byggja upp fiskstofnana. Það er ekki vilji til þess að horfa til reynslunnar og nota reynslu okkar bæði við fiskveiðar og stjórnina til að snúa við af þeirri braut sem við höfum fylgt. Það væri hins vegar besta mótvægisaðgerð sem við gætum tekið upp. Það hlýtur að fara að renna upp fyrir flestum að við höfum verið að gera eitthvað rangt fyrst við náum aldrei árangri og ef markmið laga við stjórn fiskveiða eru svo gersamlega á röngunni að þau eru farin að vinna í þveröfuga átt við það sem þeim er ætlað, að byggja upp fiskstofna, efla atvinnu, auka hagkvæmni o.s.frv. Ekkert af þessu hefur gengið upp. Við þurfum að víkja af þeirri leið. Það er líka rétt sem kom fram áðan hjá hv. þm. Árna Johnsen að vandinn í sjávarútvegi er víðar en á Vestfjörðum án þess að ég ætli að gera lítið úr honum þar. En ég tel rétt að vekja athygli á því að þetta er vandi sem er um allt land. Sem betur fer eru augu manna að opnast fyrir því við hvað er að kljást í þessu samhengi og mig langar að ljúka máli mínu á að vitna, með leyfi forseta, í orð sem sögð voru í 17. júní-ræðu vestur á Fjörðum: „Áform okkar um að byggja upp fiskstofnana með kvótakerfinu sem stjórnkerfi fiskveiða virðist hafa mistekist. Sú staða kallar á allsherjaruppstokkun á fiskveiðistjórnarkerfinu ef marka má niðurstöðu Hafrannsóknastofnunar.“ Þetta eru orð sem núverandi forseti Alþingis, Sturla Böðvarsson, lét falla á 17. júní í sumar.

Virðulegi forseti. Það eru aðeins tvö, þrjú atriði sem mig langar að nefna hérna. Í fyrsta lagi að vandinn sé víðar en á Vestfjörðum. Það er öllum ljóst að vandinn er víðar en á Vestfjörðum. Í fyrra setti ég af stað vinnu af hálfu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands sem ég kynnti rækilega áður en hún fór af stað, m.a. af tilefni sem gefið var í skýrslu Hafrannsóknastofnunar þá. Ætlunin var að reyna að átta sig á hver áhrifin yrðu af mismunandi aflareglu, m.a. á byggðirnar, á einstaka skipaflokka o.s.frv. Þessi skýrsla kom út um það leyti sem skýrsla Hafrannsóknastofnunar kom út. Þá kom glögglega fram hver áhrifin yrðu fyrir hvert sveitarfélag, annars vegar í tonnum og hins vegar hlutfallslega. Þarna kom greinilega fram hvar aflaheimildir eru mestar fyrir í þorski og því er auðvitað ljóst að þar verða menn fyrir mestu tapinu þegar við skerum niður aflann í þorskinum en við sjáum líka að hlutfallslegt vægi þorsksins í heildaraflamarki einstakra verstöðva er líka mjög mismunandi. Það verða menn að hafa í huga jafnframt því að við vitum að aðstæður til nýrrar atvinnusköpunar eru mismunandi milli svæða. Allt þetta kemur fram í þessari skýrslu. Í öðru lagi hef ég líka sett af stað vinnu við það að varpa betra ljósi á fiskveiðiráðgjöf okkar. Það er gert ráð fyrir því í fjáraukalagafrumvarpinu sem var verið að ræða í dag og það kemur fram í fjárlagafrumvarpinu líka að lagðar eru fram 50 millj. til að styrkja grundvöll togararallsins. Til þess verks verða vitaskuld kallaðir skipstjórnarmenn, sjómenn og aðrir sem þekkja þarna best til. Í þriðja lagi er verið að efla annars konar vinnu utan Hafrannsóknastofnunar með því að setja á laggirnar samkeppnissjóð sem bara í þessari viku auglýsti eftir umsóknum til að geta kallað eftir fleiri viðhorfum en eru inni í Hafrannsóknastofnun. Og undir forustu prófessors í fiskifræði við Háskóla Íslands fer líka fram sérstök athugun þar sem 

Forseti. Umræðan hefur nú farið víðar en um sjálft frumvarpið sem hér er til umræðu en allt snertir það auðvitað málið sem sjávarútvegsráðherra er að leggja hér fram. Það kom fram hjá hv. þm. Guðjóni A. Kristjánssyni áðan að lækkun eða niðurfelling veiðileyfagjalds er í raun og veru hækkun þegar upp er staðið því að reiknistuðlarnir eru einfaldlega þannig að þegar búið er að leggja saman og draga frá þá lítur út fyrir að veiðigjaldið hækki umtalsvert á milli ára, líklega um hærri upphæð en þá sem sögð er vera lækkunin. Eins og ég sagði áðan í ræðu minni hef ég ekki verið svo hlynntur veiðigjaldi frá upphafi vegna þeirrar ástæðu að ég óttaðist það strax í upphafi, sem reyndar er að verða raunin núna, að veiðigjald mundi ýta undir þá kröfu þeirra sem væru að leigja að þeir eignuðust það sem þeir væru að leigja með tímanum, það myndaðist eignarréttur. Það vil ég ekki sjá. Ég vil að 1. gr. laga um stjórn fiskveiða verði gild og að við getum ævinlega gengið að því sem vísu að auðlind sjávar sé sameign þjóðarinnar en ekki séreign þeirra sem hafa peninga til að kaupa hana eða hafa einhvern tímann fengið hana afhenta. Ég held að í sjálfu sér sé ágætissamkomulag, a.m.k. svona opinberlega, um eignarhaldið á auðlindinni en leigugjaldið og lögin hvetja til annars. Því hef ég gert athugasemdir við þetta veiðigjald á þeim rökum. Ég set mig ekki upp á móti þessari aðgerð, að lækka veiðigjaldið, komi það útgerðinni til bjargar. Það ætla ég ekki að gera.

Virðulegi forseti. Ég fagna síðustu yfirlýsingu hv. þingmanns sem felur í sér afdráttarlausan stuðning hans við þetta frumvarp og það er auðvitað mjög af hinu góða. Hv. þingmaður sagði að hann væri þeirrar skoðunar, það kom fram í ræðu hans áðan, að það að leggja á veiðigjald væri til þess fallið að styrkja eignarhald útgerðar á aflaheimildum. Ég er út af fyrir sig ekki sammála því en væntanlega lítur hann svo á að þessi ákvörðun núna, að taka burt veiðigjaldið í þorskinum, veiki eða afnemi með sama hætti væntanlega meint eignarhald útgerðar á þorskinum. Þess vegna er þetta mjög mikilvæg yfirlýsing sem hér kom fram. Það liggur þá fyrir í þessari umræðu stuðningur bæði formanns Frjálslynda flokksins og talsmanns Vinstri grænna, stuðningur þeirra beggja við það frumvarp sem hér hefur verið lagt fram, þannig að ég vænti þess að það hljóti góða meðhöndlun og um það megi nást mjög víðtækt pólitískt samkomulag.

Forseti. Það er réttur skilningur sem ráðherra lagði í orð mín áðan að ég mun ekki leggjast gegn því að fella niður veiðigjald á þeirri forsendu eins og ég margítrekaði áðan að ég tel það styrkja eignarhaldið á heimildunum í sessi. Mér finnst slæmt þegar menn eru farnir að líta svo á að úr því að þeir séu búnir að leigja slíkar heimildir í mörg ár geti þeir litið á þær sem sína eign. Það vil ég ekki. Ég vil undirstrika það líka að þessi lækkun er ekki til frambúðar. Það kemur hér fram að þetta sé ætlað fyrir fiskveiðiárið 2007/2008 og fiskveiðiárið 2008/2009. Það er því ekki ætlunin í sjálfu sér að draga úr ferðinni hvað þetta varðar og líklega verður þetta lagt á að nýju á fiskveiðiárinu 2009/2010 svo framarlega sem menn telja ástæðu til að gera það vegna ástands fiskstofnsins.

Frú forseti. Mig langar bara til að árétta þann skilning að veiðigjaldið er í raun og veru staðfesting á því að fiskurinn sem syndir í sjónum og nytjastofnar sjávar eru eign íslensku þjóðarinnar, sameign þjóðarinnar. Þess vegna er gjaldið. Það er verið að greiða þetta gjald sem nokkurs konar veiðigjald, veiðileyfi. Þeir sem veiða fiskinn fá leyfi hjá þjóðinni til að veiða hann. Þess vegna var þetta gjald sett á og það er skilningurinn. Ef einhver veiðir fisk í vatni gegn því að borga fyrir það og gerir það árum saman þýðir það ekki að hann muni eignast allan rétt til að veiða fiskinn í vatninu. Það er ekki þannig, það vildi ég taka fram hér.

Forseti. Ég vil endurtaka það sem ég sagði áðan um þetta álit hv. þm. Karls V. Matthíassonar um veiðigjaldið og tilurð þess að það er auðvitað ekki staðfesting eða einhvers konar samkomulag á milli þjóðar og útgerðar um eignarhaldið á auðlindinni. Það er langt í frá að veiðigjaldið hafi verið sett á sem einhvers konar samkomulag milli útgerðarmanna og þjóðarinnar, að með því bara að greiða gjald fyrir auðlindina staðfestu þeir þar með eignarhald þjóðarinnar á auðlindum sjávar. Þetta kom til vegna þess að það var orðið afar umdeilt í þjóðfélaginu og þar á meðal í þinginu að útgerð gæti valsað um, eins og hún hafði gert fram að því, með þessa þjóðarauðlind eins og hún vildi án þess að spyrja einn eða neinn á meðan þjóðin bæri af því ákveðinn kostnað að auki. Þá var engin staðfesting á því að þjóðin ætti auðlindina en ekki útgerðin. Það hafði ekkert samkomulag verið gert um það, þetta á ekkert skylt við það. Þetta var auðvitað sett á í þeim tilgangi að því fylgir ákveðinn kostnaður að halda utan um þessa eign, þessa þjóðarauðlind. Þannig var þetta sett á. Hins vegar hafa útgerðarmenn og þeir sem hafa ráðið yfir veiðiheimildum og greitt fyrir þær litið á þetta gjald sem viðurkenningu á rétti á sínum á auðlindinni, sem kemur fram í því að þeir framselja veiðiheimildir og þær heimildir sem þeir hafa fengið og greitt þetta gjald fyrir eins og þeir vilja. Þeir fara með þessa eign eins og þeir vilja og þeir veðsetja hana og selja eins og þeir vilja. Það bendir ekki til þess að gert hafi verið samkomulag milli þjóðarinnar og útgerðarinnar um að þetta sé sameign þegar menn geta hagað sér þannig með þær heimildir sem þeir hafa.

Frú forseti. Veiðileyfagjaldið var í raun og veru ekki niðurstaða einhvers samkomulags á milli útgerðar og - ja ég veit ekki hverra. Þetta var niðurstaða auðlindanefndar sem skipuð var af ríkisstjórn á sínum tíma. Sumir voru mjög ósáttir við þá niðurstöðu af því að þeim fannst hún ekki vera nógu afmarkandi og skýr um þetta eða koma nóg inn á auðlindir almennt og umræðu um auðlindir í samfélaginu. En ég get aldrei skilið að veiðigjald sem verið er að greiða til þjóðarinnar tákni það að sá sem greiði það eigi orðið fiskinn í sjónum, þann fisk sem hann er að veiða eða þann stofn sem hann er að veiða úr. Ég næ því alls ekki, frú forseti.

Forseti. Þar deilum við skoðunum, ég og hv. þm. Karl V. Matthíasson, ég sætti mig ekki heldur við að menn líti á það sem ávísun á eign að fá að leigja hana eða fá að greiða gjald fyrir hana. Ég skil ekki heldur að menn geti notað það ákvæði til þess að kasta eign sinni á það sem verið er að greiða fyrir. En það gera menn nú samt.  Og þetta er viðurkennt í þjóðfélaginu, viðurkennt af bankastofnunum, lánastofnunum og öðrum þeim sem taka veð í veiðiheimildunum og lána út á þær fé. Það er viðurkennt að það gera menn vegna þess að þeir líta á þetta sem sína eign og til eigin ráðstöfunar eingöngu.

Frú forseti. Það er um margt merkileg umræða sem farið hefur fram um þetta ágæta frumvarp. Hv. 4. þm. Norðaust. varpar því fram að augljóslega sé það staðreynd að fiskur hefur minnkað í sjónum. Um það geta allir verið sammála, enginn deilir um það. Við vitum hins vegar ekki orsakir þess, hvort um er að ræða ofveiði af einhverjum orsökum, breytingar í náttúrunni, minnkað fæðuframboð o.s.frv. En það er alveg ljóst að ef við lítum til annarra landa hvað varðar þorskveiðar, og sérstaklega hér við norðanvert Atlantshaf, þá hefur þorskurinn alls staðar hopað. Fyrst í Norðursjónum, svo í kringum Bretland, Noreg, Nýfundnaland o.s.frv. Hver er orsökin? Um það er líka deilt en reynslan í kringum heimsstyrjaldirnar sýndi okkur að þegar veiðin datt niður kom fiskurinn upp aftur. Ég hef mestar áhyggjur af því að niðurskurður á þorskaflaheimildum dugi ekki til að byggja upp okkar ágætu stofna. Við vitum ekki hvað þarf til en ljóst er að við þurfum að grípa til verndaraðgerða. Hins vegar hefur þjóðarbúið oft séð það svartara. Við höfum gengið í gegnum hrun á mörkuðum kringum saltfisk, síldin hvarf og ég trúi því að við fáum tækifæri. Við eigum að nota þetta tækifæri til að byggja upp aðra atvinnuvegi.

Forseti. Það er rétt, sem kemur fram hjá hv. þm. Þorvaldi Ingvarssyni, að fiskunum hefur fækkað í sjónum. Það er alveg hárrétt og það er það sem við eigum að ræða um í þessu máli. Við verðum að horfast í augu við þá staðreynd að fiskunum hefur fækkað, fiskstofnarnir hafa gefið eftir og við eigum að velta því fyrir okkur hvers vegna í ósköpunum það hefur gerst, þegar við höfum farið vel og nákvæmlega eftir þeim ráðum sem lögð hafa verið til. Af hverju er niðurstaðan jafnslæm og hún er hjá okkur í dag? Eru vísindin ekki öflugri en þetta? Búum við ekki yfir nægilega mikilli þekkingu á náttúru sjávar, fiskstofnum, auðlindum sjávar og lífinu í sjónum, til að geta tekið ákvarðanir um þetta? Veiðarnar eru það eina sem við getum stjórnað að stærstum hluta til. Veiðiráðgjöfin hefur í áranna rás beinst að því fyrst og fremst að vernda smáfisk með öllum tiltækum ráðum og gripið hefur verið til ótal ráða við hönnun veiðarfæra, svæðalokana o.s.frv. til að reyna að vernda smáfisk. Það hefur verið útgangspunkturinn í allri ráðgjöf og menn hafa tekið því nokkuð þegjandi. En það eru samt ýmsar efasemdir um þessa leið. Nú er sjávarútvegsráðherra að leggja til, síðast í þessari viku, að auka veiðar á smáfiski, að auka veiðar á smáýsu með reglugerðarbreytingum eða fella niður reglugerðir um að nota smáfiskaskilju á ýsuslóð og opna að nýju svæði uppi á grunnslóð til smáýsuveiða. Þannig að margt stangast á í þessum fræðum hjá okkur. Ég vil undirstrika að varðandi fiskifræðina og fiskstofnana er ekkert svart/hvítt. Þar spila margir hlutir saman.

Frú forseti. Við verðum að fara vel með fjöregg þjóðarinnar. Við getum horft til reynslu annarra þjóða við norðanvert Atlantshaf í þeim tilgangi. Það er ekkert sem bendir til annars en að ofveiði og kannski breytingar í náttúrunni hafi t.d. valdið hruni á þorskstofninum í Nýfundnalandi. Fræðin eru ekki óskeikul en við hljótum að geta litið til reynslu annarra þjóða í þessu efni.

Forseti. Ég er sammála því sem kom fram í andsvari hv. þm. Þorvalds Ingvarssonar, við verðum að fara vel með það sem hann kallar fjöregg þjóðarinnar sem eru fiskstofnarnir og þá sérstaklega þorskstofninn og þeir stofnar sem við nytjum. Um það snýst þetta mál. Enginn veit það sennilega betur en þeir sem starfa í sjávarútvegi hversu mikilvægt það er að varðveita fiskstofnana. Þess vegna spyrjum við: Hvar hefur okkur mistekist? Hvernig stendur á því að markmið sem sett voru fyrir meira en 20 árum með stjórn fiskveiða, um að efla fiskstofna, um að auka atvinnu og um að auka hagkvæmni í útgerð, hafa ekki náðst? Við stefnum í þveröfuga átt. Að þessu þurfum við að spyrja okkur gagnrýnislaust. Við eigum hvorki að vanmeta ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar hvað það varðar eða annarra sem koma að sjávarútvegi.

Virðulegi forseti. Við förum um víðan völl í umræðu um skerðingu á veiðileyfagjaldi. Á sínum tíma, þegar gjaldið var sett á, var um það mikill ágreiningur og sýndist sitt hverjum eins og fram hefur komið í ræðum manna. Menn nálguðust málið með misjöfnum hætti. Mörgum finnst þetta vera skattlagning á ákveðna atvinnugrein sem ekki þekkist á aðrar atvinnugreinar sem þó nýta náttúruauðlindir með einum eða öðrum hætti. Fram hefur komið að einhverjum hv. þingmönnum finnst þetta geta verið festing á eignarhaldi. Öðrum finnst þetta vera leiga til þjóðarinnar, leiga sem skal greidd sem veiðileyfi, veiðileyfagjald, og þannig var þetta hugsað. Þrátt fyrir þennan ágreining náðu menn samkomulagi um þessa leið og hún er niðurstaðan. Við höfum lög um veiðileyfagjaldið sem hefur verið stigvaxandi. Á yfirstandandi fiskveiðiári er það, samkvæmt þeim tölum sem fyrir liggja, rétt rúmur milljarður og nær því en þeim 1.100 millj. sem hér voru nefndar fyrr í dag. Það er athyglisvert þegar rætt er um þetta gjald að á sínum tíma voru sjómenn og útgerðarmenn og þeir sem að greininni komu sammála um að veiðileyfagjaldið væri ekki af hinu góða og lögðust gegn því. Skerðing á þorskkvóta á yfirstandandi fiskveiðiári hefur mikil áhrif. Hún hefur eðlilega hvað mest áhrif á sjávarbyggðirnar, hinar dreifðu byggðir sem byggja afkomu sína á fiskveiðum, útgerð og fiskvinnslu. Ég get þó ekki verið sammála vini mínum, hv. þm. Árna Johnsen, þegar hann ber þetta saman við það hvernig slík skerðing kæmi við höfuðborgarsvæðið. Ég vil biðja hv. þingmann um að fara ekki með málið í þann farveg. Við eigum ekki að gera þetta að einhverju ágreiningsmáli eða samanburðarmáli milli höfuðborgar og landsbyggðar. Þetta er mál sem hefur það víðtæk áhrif í samfélaginu að það snertir alla. Það hefur líka bæði bein og óbein áhrif á höfuðborgarsvæðinu. Það er á ábyrgð okkar þingmanna að komast að einhverri niðurstöðu í þessum málum og koma að sem víðtækustum stuðningi á meðan þetta tímabil gengur yfir. Við trúum því öll, eða flest skulum við segja, að við séum að breyta rétt. Við trúum því að við séum að fara í gegnum tímabundið ástand og að við munum sjá árangur skerðingarinnar að einhverjum tíma liðnum. Ríkisstjórnin hefur ákveðið að bregðast við með því að fara í svokallaðar mótvægisaðgerðir og engin ástæða er til að ætla annað en að farið sé í þær aðgerðir af heilum hug. Sennilega hefur aldrei verið efnt til annarra eins aðgerða til að koma til hjálpar og bregðast við erfiðum aðstæðum eins og nú, enda er staða okkar þannig að við getum gert hluti af meiri myndarskap en oft áður. Markmiðið með mótvægisaðgerðunum er að skapa fleiri atvinnutækifæri og efla annað atvinnulíf á meðan við förum í gegnum þessar þrengingar. Þær taka til mjög margra þátta í samfélaginu. Þær taka til flestra grunnstoða samfélagsins eins og samgangna, fjarskipta og skólamála og einnig eru sjóðir, sem eru hugsaðir til frekari aðstoðar, eins og Atvinnuleysistryggingasjóður og Byggðastofnun, efldir svo um munar svo að hægt sé að standa við bakið á þeim sem erfiðast eiga með fjárhagslegum stuðningi. Það hefur líka komið fram að hluti aðgerðanna felst í auknum hafrannsóknum, menn eru að skoða hið margumtalaða togararall, rannsóknir á Grænlandsgöngum og á staðbundnum stofnum. Það er alveg rétt, sem fram kom hjá hv. þm. Birni Val Gíslasyni, að Hafrannsóknastofnun hefur staðfest að það eru fleiri en einn þorskstofn við landið, það eru nokkrir stofnar. En Hafrannsóknastofnun hefur líka sagt að hlutdeild þessara staðbundnu stofna í heildarveiði sé mjög lítil. Þarna þurfum við frekari rannsókna við eins og á svo mörgum öðrum sviðum. Það er markmiðið að fara í þær núna. Við ræðum um veiðigjald sem á að vera, samkvæmt þeim tölum sem áætlaðar eru fyrir yfirstandandi fiskveiðiár, rúmlega milljarður. Við ræðum tillögu hæstv. sjávarútvegsráðherra um að lækka eða fella niður veiðigjaldið af þorskveiðum á yfirstandandi ári sem mun gera um 275 millj. kr. Það mun, virðulegi forseti, þýða að gjaldið mun hækka um 275 millj. kr. á milli fiskveiðiára, úr 450 millj. kr. á síðasta fiskveiðiári í 725 millj. kr. Það er þarna sem ég stoppa við. Ég vil ekki nálgast málið út frá ágreiningi um veiðigjaldið sem slíkt og tilverurétt þess. Við munum ábyggilega halda áfram að takast á um veiðigjaldið í framtíðinni. Við höfum mismunandi skoðanir á því hvort það er skattur, hvort það er veiðileyfagjald eða hvort það festi eignarhald útgerðarfyrirtækjanna eða þeirra sem hafa kvótann í sessi. Ég vil nálgast þetta með öðrum hætti. Við erum að tala um atvinnugrein sem er að fara í gegnum einhverja dýpstu lægð sem hún hefur farið í gegnum með tilheyrandi áhrifum á allt samfélagið. Það er ákveðin mótsögn í því þegar við tökum okkur til og setjum milljarða króna í svokallaðar mótvægisaðgerðir sem eru ætlaðar til þess að hjálpa þessum sömu fyrirtækjum ásamt öðrum til að þau geti dregið eins mikið úr uppsögnum starfsfólks og frekast er unnt. Auka svigrúm þeirra til að takast á við þennan vanda. En á sama tíma erum við með veiðileyfagjaldinu að auka álögur á milli fiskveiðiára um 275 millj. Ég vil skora á hv. þingmenn að hugsa þetta út frá þessari hlið málsins og vil hvetja til þess að í meðförum þingsins verði þetta mál skoðað með það í huga að þessi gjaldtaka verði lækkuð enn frekar og helst felld niður, að minnsta kosti tímabundið á meðan við erum að komast yfir þennan erfiða tíma. Við getum áætlað það í einhver tvö, þrjú ár. Við höfum sýnt það í gegnum tíðina að þegar eitthvað bjátar á þá sýnum við samstöðu og það eru vissulega erfiðir tímar. Við erum með atvinnugrein sem er veik fyrir og við eigum ekki að mæta því, virðulegi forseti, með auknum álögum.

Frú forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á vatnalögum. Í þessu frumvarpi er að finna ákaflega einfaldar tillögur. Lagt er til að gildistöku vatnalaganna, sem áttu að taka gildi 1. nóvember næstkomandi, verði frestað um ár. Tildrög þessa máls, frú forseti, eru öllum ljós. Á sínum tíma þegar fyrrverandi ríkisstjórn lagði fram frumvarp til nýrra vatnalaga spunnust um það heiftarlegar deilur í þessum sölum. Líkast til voru það hörðustu átök sem urðu á því kjörtímabili milli stjórnar og stjórnarandstöðu. Undir lok 2. umr. var gert samkomulag milli stjórnar og stjórnarandstöðu og á þeim tímapunkti umræðunnar gaf þáverandi ríkisstjórn ákveðna yfirlýsingu. Mig langar, með leyfi forseta, að lesa þessa yfirlýsingu eða hluta úr henni, sem flutt var af þáverandi iðnaðarráðherra miðvikudaginn 15. mars 2006, þ.e. daginn eftir næturfundinn þar sem samkomulagið náðist. Ég vitna í ræðu hv. þm. Valgerðar Sverrisdóttur, sem þá gegndi embætti iðnaðarráðherra, með leyfi forseta: „Ég mun nú lesa yfir yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar í tilefni af samkomulaginu, með leyfi forseta: „Náðst hefur samkomulag milli allra þingflokka um framvindu frumvarps til nýrra vatnalaga. Samkomulagið felur í sér að iðnaðarráðherra mun, þegar frumvarpið hefur verið samþykkt, skipa nefnd með fulltrúum allra þingflokka, auk eins fulltrúa sem tilnefndur skal af umhverfisráðherra og formanns sem skipaður skal án tilnefningar. Skal nefnd þessi taka til skoðunar samræmi laga þessara við önnur þau lagaákvæði íslensks réttar sem vatn og vatnsréttindi varða, þar á meðal fyrirhugað frumvarp umhverfisráðherra til vatnsverndarlaga, sem byggjast mun að stofni til á tilskipun Evrópusambandsins frá árinu 2000, nr. 60, og fyrirhugað frumvarp iðnaðarráðherra til laga um jarðrænar auðlindir. Í starfi sínu skal nefndin einnig hafa til hliðsjónar tillögur nefndar iðnaðarráðherra, sem skipuð er á grundvelli ákvæðis til bráðabirgða við lög nr. 57/1998, um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu, svo sem þeim hefur verið breytt á yfirstandandi þingi. Nefndin skal skila áliti sínu eigi síðar en 1. október 2006.““ Síðan frú forseti, fylgdi með yfirlýsing um seinni hluta samkomulagsins sem var svohljóðandi, með leyfi forseta: „Þá hefur verið ákveðið að gildistöku nýrra vatnalaga verði frestað fram til 1. nóvember 2007.“ Eins og má ráða af þessu, frú forseti, gerði þáverandi stjórnarandstaða samkomulag við framkvæmdarvaldið á þessum tíma. Það fólst í tvennu. Í fyrsta lagi að fresta skyldi gildistöku vatnalaga um tiltekinn tíma. Í öðru lagi var því lofað af hálfu ríkisstjórnarinnar að Alþingi fengi að koma að tiltekinni skoðun sem lýst var í yfirlýsingu þáverandi iðnaðarráðherra. Sérhver þingflokkur á Alþingi átti þá að tilnefna mann til nefndarstarfa sem átti að hafa þetta með höndum. Frá því er skemmst að segja, frú forseti, að þegar ég kom í iðnaðarráðuneytið og fór að spyrjast fyrir um framvindu starfa þessarar nefndar þá kom það í ljós að hún hafði aldrei verið skipuð. Þáverandi iðnaðarráðherra hafði að vísu óskað eftir tilnefningum í nefndina. Ég fann í fórum ráðuneytisins drög að skipunarbréfi sem dagsett var 1. september síðasta árs, þ.e. hinn sama dag og nefndin, sem aldrei var skipuð, átti að ljúka störfum. Hér er um að ræða loforð framkvæmdarvaldsins gagnvart Alþingi. Ég hef sagt það skýrt að ég vil ekki bera það á mínum öxlum að framkvæmdarvaldið, sem ég er nú hluti af, svíki það loforð. Þess vegna legg ég fram þetta frumvarp. Um það er góð sátt milli núverandi stjórnarflokka. Nefndina mun ég síðan skipa á næstu dögum þegar máli þessu vindur fram og þess er að vænta að hún vinni hratt og vel og skili niðurstöðum til að hægt verði að leiða þetta mál til lykta, eða eins og einhver sagði, í jörð. Ég legg svo til, frú forseti, að að þessari umræðu lokinni að verði málinu vísað til iðnaðarnefndar.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu stjórnarfrumvarp um frestun á gildistöku svokallaðra vatnalaga. Að lokinni umræðu um frumvarpið kemur annað frumvarp til umræðu. Það er frumvarp sem borið er fram af öllum þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um að umrætt frumvarp eða umrædd lög komi aldrei til framkvæmda. Ég ætla að fara nokkrum orðum um það frumvarp þegar þar að kemur þótt að sjálfsögðu fjalli það um sama efni. Ég fagna því sérstaklega að þetta frumvarp skuli fram komið. Það er alveg rétt sem fram kom hjá hæstv. iðnaðarráðherra, þegar hann vísar í ummæli og yfirlýsingar og heitstrengingar sem gefnar voru í marsmánuði 2006 þegar samkomulag varð milli stjórnar og stjórnarandstöðu um að skjóta málinu á frest, eða gildistöku laganna. Ég ætla að vitna í önnur tilmæli sem þá voru einnig gefin. Vegna þess að þó að hæstv. iðnaðarráðherra segi okkur að þetta sé í góðri sátt stjórnarflokkanna þá höfum við orðið vitni að öðru. Við fylgdumst með því í sumar, eftir að hæstv. iðnaðarráðherra lýsti því yfir að hann hygðist fresta gildistöku vatnalaganna, að frjálshyggjudeild Sjálfstæðisflokksins reis upp og sagði að það skyldi aldrei verða.

Hvar er hún núna?

Ég minnist þess að hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson kom fram í fjölmiðlum og fleiri þingmenn ef ég man rétt. Hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, formaður þingflokks Samfylkingarinnar, sagði hins vegar að sinn flokkur stæði einhuga að baki hæstv. iðnaðarráðherra hvað þetta snerti. Ég vænti þess að sú skoðun sem fram fer á þessu frumvarpi og þessum lagabálki verði ekki bara að forminu til. Ég hef ástæðu til að ætla að gerðar verði efnislegar breytingar á málinu vegna þess að formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, lýsti því yfir í þingsal að gerðar yrðu raunverulegar breytingar á frumvarpinu, að lögin yrðu ekki samþykkt óbreytt með hennar stuðningi. Ég vísa í yfirlýsingu sem formaður Samfylkingarinnar, hæstv. utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir, gaf 16. mars árið 2006. Þá sagði hún að vatnalögin gætu ekki gengið í gildi óbreytt. Ráðherrann sagði þá eftirfarandi, með leyfi forseta: „Frestun á gildistöku gefur okkur tækifæri til að breyta þessum lögum að afloknum kosningum og það munum við að sjálfsögðu gera.“ Það má frjálshyggjudeild Sjálfstæðisflokksins vita að það stendur til að breyta þessum lögum. Ég mun koma að því í ræðu sem ég hyggst flytja, sem verður ekki mjög löng, um frumvarp Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs á eftir, hvers vegna þarf að breyta þessum lögum í grundvallaratriðum. En að því kem ég síðar. Ég fagna frumkvæði hæstv. iðnaðarráðherra sem er, eins og hann hefur getið um, í samræmi við fyrri yfirlýsingar sem gefnar voru af þáverandi ríkisstjórn á Alþingi. Ég hef síðan bætt í heitstrengingum formanns Samfylkingarinnar um að grundvallarbreytingar verði gerðar á þessum lögum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir góða ræðu og að lýsa yfir stuðningi við þetta mál. Við töluðum báðir lengi, vel og mikið í fyrra þar sem við töluðum gegn þessum lögum og kannski er ástæða til að rifja það upp eða benda á að auðvitað eru vatnalögin bara einn angi af þeirri miklu umræðu sem nú fer fram um orkumál, auðlindir o.s.frv. Það var athyglisvert í umræðu í morgun að fulltrúi þess stjórnmálaflokks sem hefur kannski gengið harðast fram einmitt í þessum efnum, þ.e. Framsóknarflokkurinn sem stóð fyrir lögum um auðlindir í jörðu, sá sem bar fram vatnalögin o.s.frv., kom hér í pontu í morgun og baðst á einn eða annan hátt afsökunar á sjálfum sér, gjörðum sínum, og lýsti því enn fremur yfir að þeir væru vitrari í dag en þeir voru í gær. Ég lít því svo á að sú vinna sem nú er fram undan sé angi af meiri vinnu sem við þurfum að fara í. Við þurfum að ná utan um það hvernig við skipum auðlindum okkar í framtíðinni, tryggjum þar almannaeigu á auðlindum o.s.frv. Þetta er angi af þeirri vinnu. Stjórnarflokkarnir eru mjög samstiga um að setja þessa vinnu af stað og ég lýsi bara ánægju minni með það að hv. þm. Ögmundur Jónasson er tilbúinn til að leggja sitt af mörkum í þá vinnu líka.

Hæstv. forseti. Ég held að hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, með fullri virðingu fyrir honum, eigi að fara varlega í að gefa yfirlýsingar fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins. Ég ætla að vona að þessir tveir flokkar, Sjálfstæðisflokkur og Samfylking, séu ekki að fullu leyti samstiga í auðlindamálum og þar er ég að horfa til yfirlýsinga formanns Sjálfstæðisflokksins hér fyrir fáeinum dögum þegar hann sagði að það stæði ekki endilega til að einkavæða allar orkuauðlindirnar. Hann orðaði það öðruvísi, hann orðaði það fremur aulalega til að reyna að drepa málinu á dreif og talaði um andlag, að þær þyrftu ekki endilega allar að verða andlag einkavæðingar, en það var þetta sem hann átti þar við. Ég tel það vera stóra mál komandi ára í stjórnmálum að tryggja eignarhald þjóðarinnar á auðlindunum, hvort sem það er til sjávar eða til landsins. Þá þurfa að sjálfsögðu allir að spyrja sig þessarar grundvallarspurningar: Hverjir eiga samleið til að tryggja þetta verkefni í höfn? Það þurfa allir að spyrja sig þeirrar grundvallarspurningar. Að sjálfsögðu munum við fylgjast með því hvernig þessum málum vindur fram. Menn eru að boða hér frumvörp um eignarhald á auðlindunum. Við skulum sjá hvernig Sjálfstæðisflokkurinn tekur í slíkt. Ég fagna yfirlýsingum sem fram hafa komið frá hæstv. iðnaðarráðherra um það efni en hversu samstiga þessir stjórnarflokkar eiga eftir að reynast hvað þetta snertir á einfaldlega eftir að koma í ljós. Ég held að það sé kominn tími til að allir skoði og endurskoði 

Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga sem þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur allur að en í þessu frumvarpi er lagt til að lög nr. 20/2006, vatnalög, falli brott. Við ræddum áðan tillögu ríkisstjórnarinnar sem borin var fram af hæstv. iðnaðarráðherra, frumvarp um að gildistöku laganna yrði frestað um eitt ár. Ef ekkert verður að gert verður þetta illræmda frumvarp að lögum 1. nóvember nk. og þarna yrði leikinn millileikur með því að fresta gildistökunni um eitt ár. Við viljum ganga lengra og nema lögin algjörlega úr gildi. Ég vek athygli á því að ég hef lesið upp yfirlýsingu formanns Samfylkingarinnar sem gefin var hér í þingsal 16. mars árið 2006 um að hún líti svo á að gera þurfi grundvallarbreytingar á frumvarpinu. Ég fagna því. Þetta er skuldbindandi yfirlýsing sem gefin var af hálfu Samfylkingarinnar og við munum fylgjast með því hvort Samfylkingin standi við þær yfirlýsingar sem fulltrúar hennar gáfu á sínum tíma í umræðu um vatnalögin. Aðeins örfá orð um þetta frumvarp. Um er að ræða breytingu á lögum sem voru sett á Alþingi árið 1923. Þar var um að ræða umfangsmikinn lagabálk sem menn hafa síðan verið að kroppa í á umliðnum árum í ýmsum frumvörpum sem hafa komið fyrir þingið. Ég nefni lög um vatnsveitur, lög um jarðefni frá 1998 og fleiri lagabálka mætti tína til sögunnar en þetta er grundvallarbálkurinn engu að síður. Hvað sögðum við af hálfu stjórnarandstöðunnar við þessa umræðu? Við sögðum að í gegnum aldirnar hefði það viðhorf verið ríkjandi á Íslandi, staðfest í reglum og lögum frá gamalli tíð að rétturinn til vatnsins væri að uppistöðu til afnotaréttur en ekki eignarréttur. Þetta voru sjónarmið sem menn tókust á um í aðdraganda þess að vatnalögin voru sett 1923. Stjórnarmeirihlutinn á þinginu sagði að á 20. öldinni hefði það hins vegar verið að gerast að eignarréttarnálgunin hefði verið að styrkjast í sessi í gegnum dómskerfið, dómapraxís hefði verið að beina túlkun laganna á þá braut og að í því frumvarpi sem ríkisstjórnin lagði fram væri í reynd verið að laga gömlu vatnalögin að nýjum dómapraxís. Þetta voru rökin sem sett voru fram af hálfu ríkisstjórnarinnar. Við andmæltum þessu en sögðum jafnframt að jafnvel þótt svo hefði verið bæri okkur við endurskoðun laganna að taka mið af þeim viðhorfum sem væru uppi á okkar tíð. Hver eru þau? Hvað eru almannasamtök í heiminum að segja, hvað eru Sameinuðu þjóðirnar að segja? Jú, þar er allt á einn veg, að styrkja beri almannarétt til eignar á grundvallarauðlindum og þá ekki síst á orkunni og vatninu. Það væri grundvallaratriði. Hér á landi myndaðist breið samstaða í þjóðfélaginu milli verkalýðssamtaka, að því kom kirkjan og Rauði krossinn og fjölmörg samtök, ég man ekki hversu mörg þau voru, það myndaðist mjög víðtæk og breið samstaða um það í samfélaginu að tryggja ætti vatn sem grundvallareign þjóðarinnar. Þetta var grunnstefið í málflutningi okkar af hálfu stjórnarandstöðunnar, að endurskoðun vatnalaganna ætti að fela það viðhorf í sér að við ættum að styrkja almannaréttinn en ekki einkaeignarréttinn. Ég er þeirrar skoðunar mjög eindregið að við eigum að taka til endurskoðunar ýmis lög sem sett hafa verið á undanförnum árum sem hafa gengið í gagnstæða átt. Ég tel einhver skaðlegustu lög sem hér hafa verið sett vera lögin um eignarrétt á verðmætum í jörðu, jarðefnum, ég man ekki nákvæmlega hvað þau hétu, sem voru sett 1998 þar sem eignarréttur var tryggður, einkaeignarréttur á jarðvarma nánast alla leið til Kína. Við göngum jafnvel lengra en Texasbúar með olíuna í að tryggja einkaeignarréttinn. Þetta er nokkuð sem við eigum að reyna að snúa til baka með. Ég man eftir því að þegar þessi lög voru til umræðu í þinginu fór sá þingflokkur sem ég átti þá aðild að í Elliðaárdalinn og hélt fréttamannafund við borholu sem þar var. Við höfðum fundið það út að verðmæti úr þessari borholu reyndist hálfur milljarður á ári ef borholan hefði verið …  Ég held að margir hafi áttað sig á því síðar hversu vitlaus þessi lagasmíð var, hversu arfavitlaust þetta var. Ég tel að við eigum að nota þetta tækifæri núna til að taka alla þessa lagasmíð til endurskoðunar. Við stóðum hér í miklum slag á sínum tíma þegar lög um vatnsveitur voru sett en þá heimtaði ríkisstjórnin sem þá sat, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur, að einkavæða mætti vatnsveitur. Við af hálfu stjórnarandstöðunnar og einnig verkalýðshreyfingar - ég þekki til þess að t.d. BSRB beitti sér mjög við að reyna að ná einhverri góðri niðurstöðu í því máli - bentum á að tvær leiðir mætti fara. Annars vegar evrópsku leiðina þar sem verkalýðshreyfing og almannasamtök hafa lagt áherslu á að tryggja eignarhald samfélagsins á vatninu og hins vegar amerísku leiðina, sem ég er ekki eins hliðhollur, en þar hafa menn fellt sig við það að auðlindirnar séu einkavæddar en samkvæmt mjög ströngum skilyrðum. Skilyrðin eru þá iðulega þau að eigandi og rekstraraðili vatnsveitna t.d. má ekki taka út meiri arð en kveðið er á um í lögum og reglum. Þar er talað um að „regúlera“ þessa þjónustu, að setja henni skorður með reglugerðarverki. Þá segja menn: Ef við höfum þetta nógu hófstillt sækja braskararnir ekki inn í þessa veröld, ef menn mega ekki taka nema segjum 2%, 3%, 4% út úr greininni. Niðurstaðan varð sú varðandi lögin um vatnsveitur að farin var eins konar blanda af þessu. Sett voru skilyrði um hámarksarð sem taka mætti út og það var líka sett þak á eignarhaldið á vatnsveitunum, að þær yrðu að vera a.m.k. að helmingi til í eigu opinberra aðila. Við í stjórnarandstöðunni vorum, mörg hver, óhress með þessa niðurstöðu, sáum ekki og sjáum ekki enn hvers vegna yfirleitt ætti að veita einkakapítalinu aðgang inn í vatnið, inn í Gvendarbrunnana, og vildum þess í stað tryggja almannaeign. Mér finnst síðan stóra málið að greina á milli reksturs og eignarhalds á auðlindum, það er náttúrlega stóra málið í þessu öllu. Þegar Jón Ólafsson fer að selja vatnið undan Ingólfsfjalli, eða hvar það nú er, finnst mér grundvallaratriði að tryggt sé að eignarhaldið sé hjá samfélaginu. Ég mundi geta sætt mig við að fyrir vatnið yrði greitt vægt gjald til að byrja með en mér finnst skipta öllu máli að við tryggjum eignarhaldið hjá almenningi, hjá þjóðinni. Þetta eru framtíðarhagsmunir, hitt skiptir ekki eins miklu máli. Ég vek máls á þessu hér vegna þess að eins og ég kom inn á áðan finnst mér þetta vera grundvallarspurningin sem pólitíkin stendur frammi fyrir. Ég held að einhver afdrifaríkustu mistök sem hér hafa verið gerð í seinni tíð hafi verið kvótakerfið, þegar sjávarútvegurinn og auðlindir til sjávar voru í reynd einkavædd. Það er alveg rétt sem hv. þm. Karl V. Matthíasson sagði í umræðunni í dag, hinni ágætu umræðu sem hv. þm. Björn Valur Gíslason, fulltrúi okkar í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, hafði frumkvæði að, en hv. þm. Karl V. Matthíasson sagði að það væri alveg rétt að það væri áfall fyrir byggðarlag sem treysti á sjávarútveg þegar kvótinn væri dreginn saman en við mættum ekki gleyma því að byggðarlög hefðu einnig orðið fyrir miklu áfalli þegar togari hefði farið með kvótann úr byggðarlaginu. Er hann þar að vísa í hin skaðlegu áhrif sem kvótakerfið hefur haft í sjávarbyggðum á Íslandi. Ég tel að við eigum að taka auðlindamálin öll til endurskoðunar núna, öll lög sem lúta að auðlindum þjóðarinnar á að taka til endurskoðunar og það á að verða viðfangsefni næstu ára. Ég tel að hlutirnir séu að gerast svo hratt að þjóðin sé núna loksins að vakna upp til vitundar um nauðsyn þess að taka á þessum málum á nýjan leik. Framsóknarflokkurinn hafði frumkvæði að því hér síðastliðið vor að setja fram tillögur sem að mati flokksins áttu að styrkja eignarhald samfélagsins á kvótanum, á sjávarauðlegðinni. Það er alveg rétt sem hér hefur komið fram að það var einmitt sami flokkur sem stóð að ýmsum þeim illu frumvörpum sem ég hef verið að vísa til hér í orkuiðnaðinum. En ættum við ekki öll að sameinast um að endurskoða afstöðu okkar, þau okkar sem þurfa á annað borð að gera það? Það eru ekki allir, það er alveg rétt. Ég held að það sé að verða vitundarvakning í þjóðfélaginu og þá held ég að allir stjórnmálaflokkar þurfi að endurskoða afstöðu sína og menn þurfi þá að sjálfsögðu að spyrja með hverjum þeir eigi samleið þegar tekið er á þessum málum.

Herra forseti. Hv. þingmaður lagði fram þá frómu ósk að sú tillaga sem flutt var hér fyrr í dag og varðar vatn og vatnalög væri ekki sýndarmennska af hálfu Samfylkingarinnar eða ríkisstjórnarinnar, eða eins og hann orðaði það: „Ég vona að sú vinna eigi ekki bara að vera að forminu heldur raunveruleg.“ Nú er það svo, herra forseti, að tillagan felur það í sér að allir þingflokkar eiga fulltrúa í þeirri nefnd sem ég mun skipa og þar með aðkomu að málinu. Þá fer það náttúrlega töluvert eftir sannfæringarkrafti fulltrúa þingflokkanna og þeim rökum sem þar verða flutt hvernig sú vinna verður. Viðfangsefni nefndarinnar er hins vegar alveg skýrt. Það er hið sama og kom fram í yfirlýsingum fyrrverandi iðnaðarráðherra. Að öðru leyti, herra forseti, finnst mér mál hv. þm. Ögmundar Jónassonar vera nokkuð merkilegt. Ég skil hann svo að hann telji að kerfið sem þurfi að vera á auðlindinni sé eftirfarandi: Að eignarhaldið á henni sé alfarið í eigu samfélagsins, sömuleiðis að dreifingin til neytenda þurfi að minnsta kosti að vera að meiri hluta í eigu samfélagsins, eða 100% eins og hv. þingmaður sagði, en jafnframt með vísan til vatnslinda og þess ágæta viðskiptamanns sem hv. þingmaður nefndi í sinni ræðu þá sé í lagi að markaðurinn komi að því að vinna þessa auðlind svo fremi hann greiði gjald til eigendanna, þ.e. samfélagsins. Í megindráttum er ég sammála þessu viðhorfi. Mig skiptir ekkert miklu máli hvort það er 100% eða meirihlutaeignarhald á dreifikerfinu. Af því að hv. þingmaður vísaði til ræðu minnar og yfirlýsingar um orkumálin þá er alveg ljóst að sú hugmynd mín um félagslega meirihlutaeign er tekin úr vatnsveitulögunum. Það er niðurstaða sem ég get sætt mig við svo fremi það sé félagsleg stjórn á þeirri starfsemi.

Hæstv. forseti. Í grundvallaratriðum er þetta rétt og sérstaklega það sem hæstv. ráðherra sagði að ég vildi og það er okkar afstaða að vatnsveiturnar eigi að vera 100% í eigu opinberra aðila. Engu að síður geri ég greinarmun á því að fela einhverjum aðila tímabundið rekstur á tilteknu fyrirtæki annars vegar og eignarréttinum hins vegar, á nákvæmlega sama hátt og við tölum um sjávarauðlegðina, þ.e. að mikilvægt og lífsnauðsynlegt sé að tryggja eignarhald þjóðarinnar án þess að þjóðin endilega eigi öll veiðiskipin. Það er önnur saga. Ég tel reyndar að vatnsveitur og orkuveitur eigi að vera í almannaeign og það eru önnur rök. En grundvallaratriðið er að tryggja eignarhald á þessum auðlindum. Varðandi vatnalögin þá var alveg skýrt hver afstaða flokkanna var. Þó að þingmenn Frjálslynda flokksins geri að sjálfsögðu grein fyrir því eflaust þá man ég að við vorum þar á sama róli og Samfylkingin, þ.e. Vinstri hreyfingin – grænt framboð, og þar er meiri hluti, alveg klár meiri hluti, fyrir því að endurskoða þessi lög í grundvallaratriðum og fella úr gildi hin umdeildu atriði enda var ég að vísa í yfirlýsingar formanns Samfylkingarinnar frá 16. mars 2006 þar sem hún segir að 

Herra forseti. Í hreinskilni sagt finnst mér sem hv. þingmaður sem hér talaði áðan sé orðinn markaðssækinn miðað við þann gamla góða Ögmund sem ég hef þekkt hér fyrr á árum. Ég vil segja að þegar við erum að ræða um auðlindir og eignarhald á þeim þá liggur alveg ljóst fyrir hver afstaða mín er varðandi sjávarauðlindina. Hins vegar er miklu auðveldara að beita þeim rökum sem lúta að samfélagslegri eign varðandi til dæmis orkulindir og vatnslindir vegna þess að nýting þeirra hefur verið uppbyggð með öðrum hætti en nýtingin á sjávarauðlindinni. Sjálfstæðisflokkurinn hefur til dæmis jafnan haldið því fram eða að minnsta kosti hluti hans að það sé andstætt ákveðnum grundvallarhugsjónum hans að sjávarauðlindin verði með þeim hætti sem til dæmis hv. þingmaður hefur talað fyrir, í samfélagslegri eigu vegna þess að einstaklingar hafi lagt bæði eigið atgervi og fjármagn í áhættu við að byggja hana upp. Það eru rök sem ber a.m.k. að skoða og maður skilur hvernig þau eru fram sett. En ég er ekki sammála þeim. Hins vegar er ekki hægt að beita þeim rökum - og það er lykilatriði - varðandi til dæmis orkuauðlindina eða vatnsauðlindina vegna þess að þar hefur samfélagið byggt það upp að öllu leyti. Þar er ekki hægt að segja að einstaklingar hafi farið í áhætturekstur eins og í sjávarútvegi til þess að byggja upp auðlindina. Þetta gerir það að verkum að í mínum huga er grundvallarmunur á rökræðunni um annars vegar sjávarauðlindina og hins vegar þessar tvær auðlindir sem ég hef hér nefnt og ætti að gera það að verkum að það væri hugsanlega auðveldara að ná samkomulagi um það tvennt en um sjávarauðlindina sem við höfum deilt um hér hátt á annan áratug, ég og ýmsir góðir vinir mínir í Sjálfstæðisflokknum, og ekki enn náð því að komast til fjöru.

Hæstv. forseti. Það væri nú fróðlegt að láta á það reyna í þessum sal þar sem menn væru allir óbundnir hvort ekki væri hægt að ná samstöðu og meiri hluta fyrir því að rífa kvótakerfið upp með rótum  Hæstv. iðnaðarráðherra þarf ekki að hafa neinar áhyggjur af því að ég sé að gerast mjög markaðssækinn þegar vatnsveitur eða rafveitur eru annars vegar, aldeilis ekki.  Ég er andvígur því að einkavæða reksturinn af praktískum, pragmatískum ástæðum. Það er þetta sem við erum að leggja til í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði 

Virðulegi forseti. Það er vel við hæfi að ljúka deginum með umræðu um vatnsauðlindina. Þessi þingfundur hófst á umræðum um jarðhitann, orkuna og ráðstöfun þeirrar auðlindar. Ég held að mönnum eigi að vera orðið ljóst að það er eitt stærsta viðfangsefni stjórnmálamanna að ná niðurstöðu um nýtingarrétt á auðlindum lands og sjávar og hvernig eignarhaldi á þeim auðlindum verði háttað. Vatnið er þar engin undantekning. Það þarf að ganga frá löggjöf um það mál með tryggilegum hætti með almannahagsmuni í fyrirrúmi, rétt eins og menn þurfa að taka upp löggjöfina um stjórn fiskveiða sem hefur reynst svo illa að þrátt fyrir að lögin hafi verið í gildi í 20 ár eru enn þá yfir 70% landsmanna óánægð með þau og aðeins um 15% landsmanna ánægð með þau. Auðlindamálin þarf að skoða öll í samhengi. Menn þurfa að koma sér niður á forgang í þeim efnum, hvaða hagsmuni menn setja ofar öðrum. Það þarf að grundvalla þau á almannahagsmunum. Rétt eins og er verið að breyta um meiri hluta í borgarstjórn Reykjavíkur vegna þess að það stóðst ekki að setja sérhagsmuni ofar almannahagsmunum hvað varðar ráðstöfun og eignarhald á orkuauðlindinni í gegnum Hitaveitu Suðurnesja stenst auðvitað ekki til lengdar að byggja löggjöf á sérhagsmunum í sjávarútvegi eða í virkjunarframkvæmdum, eða lög um vatn, hvort sem það er kalt eða volgt. Þetta er ekki hægt að sundurskilja auðlindamálin. Það þarf að setja samræmda stefnu með þessa grundvallarhagsmuni í fyrirrúmi. Ég held, virðulegur forseti, að stjórnmálaflokkarnir verði að gangast við ábyrgð sinni í þessu efni. Það liggja fyrir nokkuð skýrir megindrættir ef við tökum þessi mál í heild sinni sem löggjöf á að grundvallast á og það er í fyrsta lagi að eignarhaldið á að vera þjóðareign.

Hvað segir Jón Magnússon um það?

Arðurinn af nýtingu auðlindanna á að renna til þjóðarinnar með skýrum hætti. Það liggur fyrir, virðulegur forseti, að það er meiri hluti fyrir þessu viðhorfi á Alþingi Íslendinga. Það er skýr meiri hluti fyrir þessu viðhorfi meðal almennings og þeir sem ganga fram með þá stjórnmálastefnu að einkaeignarhagsmunir eigi að vera ofar almenningshagsmunum hvað varðar eignarhald og skiptingu arðs af auðlindum okkar eru í minni hluta. Því verða menn að gera sér grein fyrir sem eru í samstarfi við minnihlutasjónarmiðin að það felst mikil ábyrgð í að fleyta þeim áfram og gera þau að lögum þrátt fyrir að það séu minnihlutasjónarmið. Það gerðist með löggjöfina um stjórn fiskveiða. Það gerðist í skrefum vegna þess að sú löggjöf var þróuð í áföngum og þar urðu minnihlutasjónarmið ofan á og það hefur reynst mönnum erfitt að snúa því til baka. Sjálfsagt verður ærið verkefni að taka þá löggjöf upp til að færa hana að þeim almennu sjónarmiðum sem ég rakti. Samfylkingin verður að gangast við þeirri ábyrgð sinni í ríkisstjórn, sem flokkur sem kynnir sem sína stefnu hin almennu viðhorf sem ég lýsti sem meirihlutaviðhorfum. Hún verður að gangast við þeirri ábyrgð sinni að koma í veg fyrir að minnihlutaviðhorfin, sem eru fyrst og fremst innan Sjálfstæðisflokksins, verði ofan á í löggjöf um auðlindanýtingu og eignarhald á auðlindum landsins. Samfylkingin getur ekki hlaupið frá því að hún mundi bera ábyrgð á löggjöf sem er í andstöðu við almennan vilja landsmanna. Þetta er verkefni sem liggur fyrir stjórnmálamönnum þjóðarinnar á næstu árum að útkljá. Þeir eiga að sameinast um almenningssjónarmiðin sem þau styðja. Þeir stjórnmálaflokkar sem hafa almannahagsmuni í fyrirrúmi í auðlindanýtingu eiga að taka höndum saman og móta þá löggjöf. Þeir eiga ekki að láta aðild sína að ríkisstjórn trufla það verk. Aðild að ríkisstjórn getur ekki verið svo mikilvæg að hún komi í veg fyrir nauðsynlega og skynsamlega löggjöf um auðlindanýtingu hér á landi. Það er greinilegt á löggjöfinni um vatnið, sem sett var á á síðasta ári og er nú lagt til að verði frestað, að hún er þeim annmörkum háð að of mikið í henni byggist á minnihlutasjónarmiðum. Of mikið af einkaeignarlegum sjónarmiðum er inni í löggjöfinni til þess að um hana geti orðið friður. Samfylkingin verður ekki bara að beita sér fyrir því að fresta gildistöku laganna um eitt ár, hún verður líka að taka þátt í því með öðrum stjórnmálaflokkum hér á Alþingi að leiða fram hin almennu sjónarmið sem um þessi mál gilda í þjóðfélaginu. Það er verkefni Samfylkingarinnar ásamt þeim flokkum sem eru í stjórnarandstöðu á þessu kjörtímabili. Það er mikið óhappaverk ef menn láta kjörtímabilið líða án þess að ganga frá útlínum í þeirri löggjöf og festa þau mál í sessi. Það kann að vera nauðsynlegt að gera breytingar á stjórnarskránni til þess að tryggja grundvöll löggjafarinnar og ég minni á, t.d. varðandi jarðhitann, að fluttar hafa verið á Alþingi breytingartillögur við afgreiðslu tillagna um breytingar á stjórnarskránni um að jarðhiti undir tilteknum metrafjölda undir yfirborði jarðar sé sameign þjóðarinnar eða þjóðareign en ekki eign landeigenda. Það er því alveg ljóst að færir lögfræðingar telja það færa leið að skilgreina slíkt sem þjóðareign. Ég hygg að það megi gera það líka með aflið í rennandi vatni þó að það sé á yfirborði. En það er hugsanlegt að einhverjar bætur þurfi að koma til. Það kann að þurfa að skoða nánar. Aðalatriðið er að festa í sessi stefnu um hvernig eigi að nýta þessar auðlindir, að þær séu eign þjóðarinnar og að afraksturinn skiptist á milli þeirra sem stunda atvinnustarfsemina sem byggist á auðlindinni. Um það hygg ég að megi segja að sé líka almenn sátt, að þeir sem stunda þá atvinnustarfsemi eigi að vera einkaaðilar en afraksturinn og eignarhaldið verði á höndum þjóðarinnar og í höndum hins opinbera fyrir hennar hönd, virðulegi forseti.

Herra forseti. Frumvarp til laga sem lagt hefur verið fram um breytingu á vatnalögum er staðfesting á þeim sjónarmiðum að þjóðin sé eigandi auðlinda landsins, sjávarins og jarðarinnar, þær séu sameign þjóðarinnar. Þetta hefur þráfaldlega komið fram í umræðunni, líka í morgun í umræðu um orkumál og eignarhald þjóðarinnar á orkunni, heita vatninu. Hins vegar finnst mér í þessari umræðu, þegar við erum að ræða um þetta, mikið talað um arð. Við tölum mjög mikið um peninga, hvað auðlindirnar gefi mikinn arð o.s.frv. Það sem mér finnst skipta mestu máli í þessu, í sambandi við vatnið, er að hver einstaklingur hafi sitt vatn. Það er bara hluti af því að vera frjáls manneskja, að geta lifað óttalaus við að verða vatnslaus. Þurfa ekki að óttast að fá ekki vatn. Eins er þetta með fiskinn. Þetta tengist frelsi mannsins til að lifa en ekki að hugsa endilega um allt sem peninga 

Virðulegi forseti. Þetta voru athyglisverðar og fróðlegar hugleiðingar hjá hv. þingmanni. Vissulega lýsir það mikilli eðlisbreytingu á þjóðfélaginu þegar réttindi og auðlindir eru skilgreind með þessum hætti, frá því sem áður var, þegar menn gengu um tiltölulega frjálsir og nýttu land og sjó að eigin vild. Þessar auðlindir voru ekki eign eins eða neins heldur miklu frekar almennings sem gat gengið í þær eftir þörfum. Ég hygg að þeir tímar séu að baki að flestu leyti. Það þarf ekki að vera að öllu leyti en ég held að það þurfi að gæta að því að virða réttindi og frelsi manna til að umgangast þær auðlindir og nýta að vissu marki. Menn mega ekki missa sjónar á því. Menn þurfa líka að virða atvinnurétt manna, réttinn til að nýta auðlindirnar. Það má ekki verða svo þröngt skilgreint, eins og reyndin hefur orðið í löggjöfinni um stjórn fiskveiða, að menn hafi ekki aðgang að því að nýta þessa auðlind öðruvísi en að kaupa hana af millilið sem hefur nokkurn veginn frjálsar hendur um hvernig hann ástundar þau viðskipti. Það er afar óeðlilegt fyrirkomulag og hefur oft verið farið yfir það hér í ræðustól. Stjórnarfrumvarpið í þessu máli er aðeins um frestun. Það þýðir, virðulegi forseti, verði það samþykkt sem ég býst nú við, að lögin taka engu að síður gildi nema Alþingi grípi inn í ferilinn áður en árið er liðið. Þess vegna er það ófullnægjandi til lengri tíma að búa við frestun og þarf að vinna að endanlegri breytingu á löggjöfinni.

Herra forseti. Það er ágætt að þetta komi fram hjá hv. þm. Kristni H. Gunnarssyni. Hæstv. iðnaðarráðherra tók fram í máli sínu áðan að gert hefði verið ráð fyrir því að skipuð yrði nefnd til að fjalla um þennan þátt, um þessi lög og skoða þau. Það mun hann gera í tengslum við þetta mál. Við skulum vænta þess að eitthvað komi út úr því starfi annað en bara status quo.

Herra forseti. Mig langar að blanda mér örlítið í umræðu um frumvarpið sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um brottfall laga nr. 20/2006, vatnalaga. Inn í umræðu um það mál blandast að sjálfsögðu fleiri þingmál sem hér eru til meðferðar um þessar mundir, bæði frumvarp til laga um breytingar á vatnalögum, nr. 20/2006, sem hæstv. iðnaðarráðherra mælti fyrir fyrr í kvöld og einnig tillaga til þingsályktunar frá þingflokki Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs um rannsókn á áhrifum markaðsvæðingar samfélagsþjónustu. Það er nefnilega þannig að við ræðum í raun afar stór grundvallarmál í stjórnmálum. Við ræðum um auðlindirnar og eignarhald á þeim. Í mínum huga liggja stærstu átakalínurnar í stjórnmálum einmitt í umræðum um þau mál. Átakalínur í stjórnmálum liggja ekki síst um það hvaða verkefni eiga að vera samfélagsleg og hvaða verkefni við viljum setja til einkaaðila. Í því samhengi er spurningin um eignarhald á auðlindunum sjálfum gríðarlega stór og fyrirferðarmikil. Ég tek því undir með þeim sem hafa lagt á það áherslu í þessari umræðu að við séum að takast á um stór, pólitísk álitamál og það er eðlilegt að hinar pólitísku línur á Alþingi snúist um þessa spurningu. Ef einhver stuðningur er við einhverja tiltekna afstöðu í svona stóru og viðamiklu máli á hv. Alþingi ætti sú afstaða að ná fram að ganga. Hér er ekki neitt smámál á ferðinni. Í umræðum á sumarþingi, þar sem við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs fluttum sama frumvarp, um brottnám vatnalaga, var að sjálfsögðu minnt á þau miklu átök sem orðið höfðu á hv. Alþingi þegar vatnalögin frá 2006 voru til umfjöllunar og þegar gert var ákveðið samkomulag um að fresta gildistöku vatnalaganna til 1. nóvember 2007 til þess að ný ríkisstjórn gæti brugðist við og þá breytt hinum mjög svo umdeildu vatnalögum. Nú er það líka ljóst, og á það hefur verið bent í þessari umræðu, að annar stjórnarflokkurinn, Samfylkingin, hafði mjög afdráttarlausa afstöðu til þessa máls, stóð að því með hinum flokkunum í stjórnarandstöðu að knýja það í gegn að vatnalögin öðluðust ekki gildi fyrr en 1. nóvember 2007, stóð mjög keik í því. Og frá forustumönnum Samfylkingarinnar komu einnig mjög ákveðnar yfirlýsingar um að mikilvægt væri að endurskoða þessi ákvæði. Það kom líka fram að þegar fulltrúar þáverandi minni hluta á 132. löggjafarþingi skiluðu nefndaráliti sínu í iðnaðarnefnd um frumvarp til vatnalaga var sú afstaða skrifuð í nefndarálit að heildarlög um vatnsréttindi, sem eru frá árinu 1923, hafi staðist tímans tönn furðuvel, eins og þar er sagt, og hafi verið merkileg lagasetning á sínum tíma og kannski ekki síst fyrir þá sök að þar var verið að móta reglur um nýtingarrétt á vatni - og því hefur verið haldið fram að í vatnalögunum frá 2006 hafi verið snúið af þeirri línu og þeirri braut sem lögð var á sínum tíma og einkaeignarréttinum gert mjög hátt undir höfði. Ég held að þær áhyggjur sem menn hafa lýst í umræðum um þetta mál, sérstaklega hvað einkaeignarréttinn snertir, eigi við ekkert síður nú en þegar þetta var til umfjöllunar síðast. Vakið hefur verið máls á því að spurning sé hvort ekki sé nauðsynlegt að tryggja sameign þjóðarinnar á auðlindunum í stjórnarskrá. Það er gert á einhverjum stöðum í kringum okkur. Víðast hvar er vatnið í samfélagslegri eigu. Ef við horfum yfir þetta á heimsvísu eru vatnsveitukerfi sem eru fjármögnuð með einkarekstri um 5% en 95% af hálfu opinberra aðila. Vissulega er þetta eitthvað misjafnt á milli ríkja en þetta mun vera staðan þegar menn horfa á þetta heildrænt. Í yfirgnæfandi fjölda tilvika eru vatnsveitur í eigu opinberra aðila. Vatnsveitan er þýðingarmikið verkefni sveitarfélaganna í landinu. Það er að mínu viti ákaflega mikið mannréttindamál að allir hafi aðgang að vatni. Í mínum huga er það dæmigert verkefni fyrir samfélagið, hvort sem það er á vegum ríkis eða sveitarfélaga, að tryggja öllum aðgang að vatni á ásættanlegu verði.

En mat?

Það liggur fyrir, held ég, að flestir að minnsta kosti viðurkenni að ekkert líf fær þrifist án vatns. Ég vona að hv. þm. Illugi Gunnarsson sé sama sinnis hvað það snertir. 
             Í athugun sem gerð hefur verið á vatnsverði í borgum í Frakklandi kemur fram athyglisverður munur á vatnsverði til almennings sem fyrst og fremst ræðst af því hvort vatnsveiturnar eru í einkaeign eða almannaeign. Þar er það þannig að tvö- til þrefaldur munur er á verði. Það er meginreglan að tvö- til þrefaldur munur sé á því verði sem almenningur greiðir fyrir vatn eftir því hvort veiturnar eru í einkaeign eða almannaeign. Þetta er eitt af því sem menn hafa sagt og haldið fram í þessari umræðu og á reyndar við um orkuna, og á við um rafmagnið. Þar sem rafmagnið hefur verið einkavætt hefur það víðast hvar, ég ætla ekki að halda því fram að það sé undantekningarlaust, leitt til hærra raforkuverðs og meira óöryggis í orkuafhendingu. Það er einfaldlega vegna þess að það eru ekki lögmál samfélagsþjónustunnar, almannaþjónustunnar, sem ráða ferðinni heldur lögmál einkaeignarréttarins, markaðarins, gróðans. Ég er þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að tryggja sameign þjóðarinnar á þessum mikilvægu auðlindum, vatninu þar með talið, og inn í það má draga fleiri auðlindir, tryggja sameign þjóðarinnar í stjórnarskrá eða öllu falli tryggilega í löggjöf um eignarhald á auðlindum sem þjóðareign. Ég tel að það sé verðugt verkefni fyrir hæstv. iðnaðarráðherra að beita sér fyrir því að slík löggjöf líti dagsins ljós. Stóru línurnar í stjórnmálum snúast ekki síst um samfélagsþjónustuna, hvernig hún er veitt, hverjir veita hana, hverjir bera ábyrgð á henni og hvaða aðgang hefur almenningur að henni? Er það á jafnræðisgrundvelli? Þær geta orðið býsna miklar deilurnar um það hvernig farið er með sameiginlegar auðlindir almennings. Dæmi eru um að hin pólitísku átök um þær spurningar velti jafnvel stjórnarmeirihlutum, eins og nýlegir atburðir sanna. Ég er þess vegna sammála því sem kom fram í máli hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar að það er ekki eðlilegt að minnihlutasjónarmið á Alþingi hvað þetta snertir ráði ferðinni og að Sjálfstæðisflokkurinn geti, í krafti samstarfs í ríkisstjórn, knúið fram stefnu sína um einkaeignarrétt á auðlindum þegar fyrir liggur, að ég tel, að meiri hluti Alþingis er annarrar skoðunar. Sá meiri hluti á að sjálfsögðu að fá að ráða í þessu efni. Herra forseti. Við fjöllum hér um pólitísk átakamál. Þetta er pólitískt mál þar sem pólitísk hugmyndafræði ræður þeim áherslum sem uppi eru. Þegar verið var að byggja upp vatnsveiturnar í lok 19. aldar og í byrjun 20. aldar hélst sú uppbygging í hendur við þróun félagshyggjunnar þar sem sveitarstjórnum var vissulega ætlað stórt hlutverk. Það tengdist hugmyndinni um að almannaþjónustan sé órjúfanlegur hluti opinbera geirans, alveg á sama hátt og einkavæðing síðustu 15–20 ára hefur tengst pólitískri hugmyndafræði, frjálshyggjuhugmyndafræðinni, sem trúir því að einkavæðing sé leiðin fram á við. Í nokkrum löndum hafa verið sett ákvæði í lög eða jafnvel í stjórnarskrá til að vernda vatnsauðlindina og vatnsveiturnar frá einkageiranum. Þetta er spurning um almannagæði og í mínum huga gilda ekki sömu lögmál um þau almannagæði og um hefðbundna vöru. Nú veit ég og skynja á frammíköllum sem hér hafa verið að þau viðhorf eiga ekki upp á pallborðið í röðum Sjálfstæðisflokksins. En það endurspeglar það sem ég sagði þegar í upphafi máls míns að hinar pólitísku átakalínur snúast einmitt um slík grundvallaratriði. Jafnvel þótt einkavæðing hafi átt nokkurn meðbyr í þjóðfélaginu og meðal almennings á einhverjum tímapunkti held ég að almenningsálitið sé að breytast hvað þetta snertir og á það vil ég leggja áherslu. Ekki síst þegar við erum komin að þessum mikilvægu auðlindum okkar, vatninu, rafmagninu, heita vatninu og því öllu saman. Ég held að almenningi blöskri hvernig græðgisvæðingin er að halda innreið sína í þennan geira svo að fólk getur ekki lengur verið öruggt um að það fái notið þessara almannagæða af öryggi og á viðráðanlegu og sanngjörnu verði. Ef menn vilja hlusta á samfélagið, hlusta á þjóðina, þá hljóta þeir að komast að þeirri niðurstöðu að tryggja eigi að þessar eignir verði skilgreindar og skýrt ákveðnar þjóðareign í lögum og helst stjórnarskrá. Um það getur áreiðanlega orðið breið samstaða á Alþingi. Ef einhverjir vilja ekki vera með í þeim leiðangri er þeim það að sjálfsögðu frjálst að standa upp úr stólunum hérna, þar sem enginn að vísu situr núna, og víkja fyrir öðrum sem vilja tryggja framgang þjóðareignar á auðlindum. Herra forseti. Þetta er að mínu viti mikilvægt baráttumál. Ég vil því að lokum segja að ég tel að ekki sé nægilega langt gengið með frumvarpinu sem hæstv. iðnaðarráðherra hefur lagt fram um að fresta gildistöku laganna um eitt ár. Vissulega má segja að frestur sé á illu bestur og það sé það eina sem Samfylkingin hefur náð fram í þessu efni í samtölum sínum og samningum við Sjálfstæðisflokkinn. Vissulega er það áfangi í sjálfu sér. En eftir sem áður þýðir það bara frest á málinu og hin umdeildu vatnalög taka þá gildi ári síðar ef ekki hefur tekist að ná samstöðu um nýja löggjöf á þessu sviði. Ég hygg að það sé fyrst og fremst Sjálfstæðisflokkurinn sem muni standa í vegi fyrir því og þess vegna óttast ég að við munum standa í sömu sporum að ári og ræða þá aftur tillögu um brottfall eða frestun vatnalaga. Ég tel að það sé ekki góð niðurstaða. Það er mikilvægt að taka þessi lög algerlega til gagngerrar endurskoðunar pólitískt og á meðan á einfaldlega að búa við þá löggjöf sem við höfum búið við um langt árabil og hefur verið farsæl þó flestir viðurkenni að á henni megi gera einhverjar lagfæringar og breytingar. En það er ekki svo aðkallandi að það þoli ekki bið eftir almennilegri endurskoðun á vatnalögunum sem þó verður að hafa það markmið að leiðarljósi að vatnsauðlindin sé almenningseign.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til breytinga á vatnalögum, um það að fresta gildistökunni enn og aftur, nú til 1. nóvember 2008.

Ég vil benda frummælanda á að við erum að ræða núna um …

... brottfall. Já, við ræðum hér brottfall vatnalaga. En hér er einnig annað frumvarp sem var rætt fyrr og var um frestun á gildistökuákvæðum. Það er nú einu sinni þannig vaxið að þessi lög voru mikið deilumál vorið 2006. Þá var gert um það sérstakt samkomulag að málinu skyldi frestað og skipuð yrði sérstök nefnd til þess að vinna að niðurstöðu þess. Nú er sem sagt lagt til í frumvarpi, 1. flutningsmaður er Steingrímur J. Sigfússon, að lögin skuli falla úr gildi. Það er í nokkru samræmi við það sem sá sem hér stendur hélt meðal annarra fram í umræðunni vorið 2006, að ekki væri ástæða til að flýta sér við að setja ný vatnalög og að þau lög sem sett voru og eru frá 1923, með síðari breytingum, hafi að mörgu leyti reynst okkur vel. Ekki væri ástæða til þess að flýta sér, einkum þar sem ríkisstjórnin hélt því þá fram að fyrst og fremst væri um formbreytingu á lögunum að ræða. Hæstv. forseti. Ég held að óhætt sé að segja að umræðan í þjóðfélaginu nú um stundir hafi leitt í ljós að nokkur vakning er með þjóðinni um það að hún vilji halda í auðlindir sínar. Frjálslyndi flokkurinn hefur barist fyrir því alla sína tíð að auðlindir til sjávar væru sameign þjóðarinnar og að eingöngu væri verið að tala um nýtingarrétt en ekki það form að handhafar veiðiréttarins hafi nánast öll völd og allar heimildir með þá úthlutun og þau réttindi eins og hefur verið að gerast. Handhafar veiðiréttarins geta selt þær sín á milli, leigt þær sín á milli o.s.frv. Fært þær milli byggðarlaga eftir eigin geðþótta eða selt þær milli byggðarlaga eftir eigin geðþótta. Um þetta hafa hafa staðið miklar deilur, hæstv. forseti, þ.e. um sameign auðlindarinnar í hafinu, fiskinn í sjónum. Þær deilur hafa staðið lengi og þeim er væntanlega ekkert að ljúka á næstunni. Það er alveg ljóst að við í Frjálslynda flokknum munum halda áfram að standa vaktina í því máli og halda fram þeim skoðunum okkar að þau réttindi eigi að vera þjóðarinnar og nýtingarréttinn eigi að skipa með lögum og reglum en ekki að þeir sem hafa nýtingarréttinn hafi þar fénýtingarrétt. Stefna Frjálslynda flokksins er ljós og hefur verið það alla tíð. Við höfum viljað afnema kvótakerfið eins og það hefur verið. Umræðan um nýtingu á auðlindum í jörðu og vatni, á og í jörðu, heitu og köldu vatni, ber með sér að þjóðin er að átta sig á því að frjálshyggjuliðið vill búa til einkaeignarrétt á þessum auðlindum. Að einkaaðilar geti átt auðlindirnar í jörðu, heitt eða kalt vatn, og farið með þær að eigin geðþótta. Og jafnvel, eins og umræðan hefur verið undanfarna daga, að þann eignar- og nýtingarrétt, eins og í Hitaveitu Suðurnesja, sé hægt að setja í sérstök útrásarfyrirtæki sem eigi fyrst og fremst að standa að fjárfestingum á erlendum markaði, og þar eigi sem sagt að leggja þennan rétt til sem eignarpart til þess að gera þau fyrirtæki meira aðlaðandi. Fjárfestarnir eru komnir á fulla ferð og farnir að sækjast eftir auði og völdum og einkanlega því að tryggja sér góða kaupréttarsamninga og eignarhald. Ég tek undir þau orð hv. þm. Kristins H. Gunnarssonar í umræðunni hér í kvöld og einnig hv. þm. Ögmundar Jónassonar, að full ástæða sé til þess að taka öll þessi mál til gaumgæfilegrar umfjöllunar, um réttindi þjóðarinnar til auðlinda sinna, til sjávar, sveita, fjalla og niðri í jörð. Og að sérstaklega verði tekist á við það að fara í gegnum þá réttarstöðu alla saman. Ég held að fullt tilefni sé til þess, hæstv. forseti, og kom hér eingöngu upp til að tjá þessa skoðun mína. Ég vænti þess að þjóðin sé sífellt betur að átta sig á því að málstaður Frjálslynda flokksins í gegnum árin hefur verið réttur. Fólk skilur að við höfum verið að tala um almannahagsmuni að þessu leyti þó við séum vissulega þeirrar gerðar að vilja nýta orkuauðlindirnar til hagsbóta fyrir þjóðina. Við erum ekki þar með að segja að þessar grunnauðlindir þjóðarinnar eigi að vera einkaeignarréttur fárra sem hafi af því allan auð og arð.

Herra forseti. Ég vil byrja á að vekja athygli á því að fjórir þingmenn eru í salnum,  Áður en lengra er haldið finnst mér sjálfsagt að við hælum hæstv. iðnaðarráðherra, Össuri Skarphéðinssyni, fyrir það að fresta gildistöku vatnalaga um eitt ár. Væntanlega gefst tími til þess að endurskoða lögin og koma með ný ef menn vilja ekki hreinlega fella þessi lög úr gildi sem væri kannski best. Í þessu eins og öllu öðru þarf að gæta hagsmuna heildarinnar en ekki sérhagsmuna. Við erum kannski farin að fjalla um einmitt þennan þátt hér í þinginu, þ.e. hagsmuni heildarinnar en ekki hagsmuni fárra útvalinna. Það er grundvallaratriði í allri pólitík hvort við erum tilbúin til þess að verja hagsmuni fárra frekar en hagsmuni heildarinnar. Stundum finnst manni eins og sérhagsmunirnir, hagsmunagæsla fyrir þrýstihópa og ákveðin samtök, verði ofan á. Að sérhagsmunir séu hafðir að leiðarljósi en ekki heildarhagsmunir. Nú er t.d. verið að einkavæða Hitaveitu Suðurnesja, búið er að selja að minnsta kosti 48%. Svo er þetta Reykjavíkurfár sem enginn veit hvernig endar, hvort fjórmenningarnir sem eru að mynda meiri hluta í Reykjavík í dag bera gæfu til að starfa saman eða hvort þeir verða tvístraðir á morgun. Það er ánægjulegt að hæstv. iðnaðarráðherra er mættur í hús og það er kannski ekki verra  Hæstv. þingforseti. Það er hlaupinn svefngalsi í fólk og menn eru farnir að gera að gamni sínu úti í sal. Ég vakti athygli á því í upphafi ræðu minnar hve fáir þingmenn eru í salnum en ég sé ekki ástæðu til að hafa þessa ræðu mína lengri í bili.

Hæstv. forseti. Ég tek undir með hv. 10. þm. Suðurkjördæmis og þakkir til iðnaðarráðherra fyrir að hafa frestað gildistöku vatnalaga þannig að þjóðkjörnum fulltrúum gefist færi á að endurskoða lögin og þau sjónarmið sem lágu til grundvallar þegar vatnalögin voru samþykkt á síðasta þingi. Það er nú einu sinni þannig að um þau urðu miklar deilur og núverandi iðnaðarráðherra fór mikinn og tók þátt í þeim umræðum. Hann mælti þar óvenjulega margt af mikilli snilli sem kom mörgum á óvart. En það er nú einu sinni þannig að við erum að tala um viðkvæma náttúruauðlind og eina þá mikilvægustu og það verður að vanda mjög til lagasetningar varðandi hana. Þar af leiðandi, miðað við þau sjónarmið sem fram eru komin, þær deilur og ágreining sem ríkir, að það besta sem við gætum gert í þessu máli væri að fella þau vatnalög sem voru lögtekin á síðasta þingi úr gildi. Ég mæli því með samþykkt þeirrar tillögu sem hér er til umræðu. Vatnið er náttúruauðlind sem á að vera þjóðareign. - Ég bið forseta um að hafa stjórn á þessum ólátamönnum í salnum. - Vatnið er þannig að það á að vera þjóðarauður. Það er ein mikilvægasta náttúruauðlind sem um er að ræða. Hér áður fóru fram umræður þar sem hv. þm. Árni Þór Sigurðsson, 9. þm. Reykv. n., velti fyrir sér nauðsyn á þjónustu og á öðrum nauðsynjum. En þannig er að fólk lifir ekki af nema vatnið sé til staðar. Því þarf vatnið, eins og auðlindamálin öll, á mjög mikilvægri og ítarlegri umræðu að halda. Eins og komið hefur fram á síðustu dögum, í umræðum í borgarstjórn Reykjavíkur hjá þáverandi meiri hluta, og væntanlega í þeim meiri hluta sem tekur við völdum, að stjórnmálamennirnir eru í umræðunni ekki komnir nægilega langt. Þeir sem voka yfir auðlindinni, vilja hreppa hana, taka hana til sín og nýta í eigin þágu, eignast hana fyrir sjálfa sig. Því miður hefur manni virst það á undanförnum dögum að stjórnmálamenn hafi að hluta til ekki verið búnir undir þá sókn sem hófst varðandi þær náttúruauðlindir sem um var að ræða og tengdust Orkuveitu Reykjavíkur. Það er þannig með auðlindamálin, varðandi vatn, rafmagn, heitt vatn og fiskimiðin, að umræðan er vanþróuð og stjórnmálamenn hafa því miður fallið í þá gryfju að láta hagsmunaaðila taka stjórnina og þoka málunum í þann farveg sem þeim var hentast. Það er nokkuð sem við verðum að taka til gagngerrar skoðunar, löggjafarþing þjóðarinnar, og koma þeim málum í þann farveg að við störfum til hagsbóta fyrir þjóðina alla þannig að fólkið í landinu, komandi kynslóðir, geti sagt að við höfum þó gengið götuna til góðs og hugsað um heildarhagsmuni til framtíðar en ekki fórnað mikilvægum auðlindamálum á altari vanþekkingar og skorts á tíma eða umræðu sem nauðsynlegt var að láta fara fram. Hv. 9. þm. Reykv. n. fór vítt og breitt í ítarlegri ræðu sinni um með hvaða hætti og hvernig hefði verið staðið að einkavæðingu í landinu. Ég gat ómögulega skilið hann öðruvísi en svo að hann væri almennt á móti einkavæðingu, að það skipti ekki máli hvernig hlutirnir væru en hann væri á móti einkavæðingu. Menn skiptast jú í ólíka stjórnmálaflokka vegna þess að sumir telja ákveðna hluti mikilvæga …  Ég tel mjög mikilvægt að einkavæða það sem hægt er að einkavæða til hagsbóta fyrir fólkið í landinu, þ.e. þau verkefni sem eru betur komin í höndum einstaklinga og félaga en í höndum ríkisins, þar sem eðlileg samkeppni getur ríkt og fengist er við atriði sem markaðurinn á að sinna og getur sinnt betur en ríkið. Þegar við horfum á einkavæðingu liðinna ára koma til skoðunar ýmsir hlutir þar sem við getum sagt að fyrirtækin séu jafnvel betur rekin en þau voru í höndum ríkisins en þess hafi e.t.v. ekki verið gætt hvernig staðið var að einkavæðingunni. Ég minnist þess að á sínum tíma var talað um, þegar fyrst var byrjað að ræða um einkavæðingu ríkisbankanna, að nauðsynlegt væri að hafa dreifða eignaraðild. En úr varð að þegar til komu viljugir, kappsfullir kaupendur þá skipti þessi stefnumörkun ekki máli heldur var fallist á að selja þeim sem vildu kaupa og voru þóknanlegir þáverandi stjórnarherrum. Líklegt má telja að staðið hafi verið að einkavæðingunni að hluta með óeðlilegum hætti, jafnvel með þeim annmörkum að ég hefði talið að það ætti að sæta sérstakri skoðun, einkum ætti sala ríkisbankanna að sæta sérstakri rannsókn á með hvaða hætti og hvernig æðstu stjórnendur stóðu að þeim málum á sínum tíma. Samt sem áður verður að viðurkenna að einkavæðingin tókst sem skyldi, að öðru leyti en því að samkeppnisumhverfið hvað varðar hinn almenna neytanda hefur ekki fengið að njóta sín sem best. Vítt og breitt um veröldina hefur rekstur verið einkavæddur. Eftir að einkavæðingarferlið hafði staðið í um tvo áratugi var gerð könnun á því hvort einkavæðingin hefði skilað sér í aukinni hagkvæmni í rekstri fyrirtækjanna og eins gagnvart neytendum. Í langflestum tilvikum var um það að ræða þannig að einkavæðingin varð ekki til þess að draga úr þjóðarframleiðslu heldur til að auka hana og til þess að sækja inn á ný svið og auka möguleika borgaranna í hverju þjóðfélagi. Það má því ekki fordæma einkavæðingu þó að við höfum ekki verið tilbúin að setja allt í þá sömu körfu. Við frjálslynd höfum lagt mikla áherslu á það, eins og kom fram í máli Guðjóns Arnars Kristjánssonar, formanns Frjálslynda flokksins, í ræðustól áðan, að stefna okkar miðar við það að náttúruauðlindir þjóðarinnar séu í þjóðareign. Þar erum við að tala um vatn, rafmagn, heitt vatn og fiskimiðin. Þar hefur rangt verið tekið á málum, í stað þess að þjóðin hafi umráðarétt yfir þessum auðlindum hefur fáeinum útvöldum verið falið að gæta þjóðarauðsins. Við leggjum áherslu á að þeim reglum verði breytt. Við gerðum ráð fyrir að myndast gæti meiri hluti, eftir alþingiskosningar í vor, sem mundi hrinda þeim ólögum sem hafa gilt um mikilvægustu náttúruauðlind þjóðarinnar, fiskimiðin. Af því hefur því miður ekki enn orðið. Við teljum líka nauðsynlegt að borgararnir, þjóðin, hafi með að gera allt sem varðar nauðsynlega þjónustu, þær nauðsynjar sem eru grundvöllur þess að fólk lifi mannsæmandi lífi. Við erum að tala um aðgang að náttúruauðlindunum, að heitu og köldu vatni, að rafmagni og ýmsum öðrum þáttum. Þá vaknar spurningin um viðhald náttúruauðlindanna, hvernig því er við komið. Ef við erum þeirrar skoðunar að eðlilegt sé að náttúruauðlindirnar séu í þjóðareigu þá er spurningin: Er eitthvað óeðlilegt þó að nýtingarrétturinn sé stundum framseldur í hendur einkaaðilum? Að sjálfsögðu getum við ekki amast við því. Að sjálfsögðu erum við ekki að amast við því þó að nýtingarrétturinn sé framseldur einkaaðilum sé það gert með þeim hætti að eðlileg samkeppni geti verið á þeim markaði sem þá verður til. Eitt mesta vandamálið sem við stöndum frammi fyrir í dag, sem hefur t.d. kristallast varðandi Orkuveitu Reykjavíkur og Hitaveitu Suðurnesja, er að raunverulegt samkeppnisumhverfi er ekki fyrir hendi hvað þessi fyrirtæki varðar. Eigendur þeirra geta í raun ákveðið verðið, komist yfir auðlindina og gert sér mat úr henni eins og þeim hentar. Slíkt umhverfi viljum við ekki. Í umræðunni á undanförnum dögum, meira að segja var getið um það í einu víðlesnasta blaði þjóðarinnar, að allt sé dýrast á Íslandi. Það skiptir máli fyrir okkur að koma í veg fyrir að aðgangur að náttúruauðlindum, m.a. aðgangur að vatni, fari ekki í þann farveg að einkaaðilar sem komast yfir vatnsréttindin geti nýtt sér það sér til hagsbóta en skattleggi alla þjóðina að öðru leyti. Hæstv. forseti. Á grundvelli þeirra sjónarmiða og raka sem ég hef hér talið fram tel ég mikilvægt að fallist verði á þá tillögu sem hér er til umræðu og vatnalögin felld úr gildi. Eins og ég byrjaði ræðu mína á er mikilvægt að þjóðin og löggjafarþingið hafi möguleika til að fara í gegnum vandaða umræðu um þessi mál og taki ákvörðun sem geti orðið þjóðinni til hagsbóta til lengri tíma en ani ekki eins og gert var með samþykkt vatnalaga sem hafa verið samþykkt en gildistöku þeirra frestað.

Virðulegi forseti. Mig langaði að koma aðeins inn á það sem hv. þingmaður nefndi. Ég get tekið undir margt sem hv. þingmaður sagði. En mig langar sérstaklega að taka undir með honum í þessu samhengi, ég held að það sé kórrétt hjá hv. þingmanni, að Alþingi hefur ekki markað þann ramma sem þarf að marka varðandi orkulindir í landinu og auðlindir. Ég held að það sé afar mikilvægt að þingið taki um þau mál vandaða umræðu svo málunum verði komið í ákveðinn farveg. Sá vandi sem núna er uppi er að meginstofni kominn til vegna þess að Alþingi samþykkti á sínum tíma lög um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu og auk þess vatnalögin, sem hér eru til umræðu, sem hefur átt stóran þátt í því sem hefur gerst hefur í Reykjavík, varðandi nýjan meiri hluta þar. Þegar hlutur í Hitaveitu Suðurnesja var seldur var lagaramminn ekki sem skyldi, þ.e. að löggjöfin var ekki undir það búin að taka við sölunni. Það gerir það að verkum að við höfum lent í ógöngum. Nú er það hlutverk þingsins að greiða úr þeim ógöngum og það er mikilvægt að menn verði samstiga og tilbúnir í það verkefni. Ég vildi koma því að í þessu andsvari og ég fagna því að hv. þm. Jón Magnússon virðist tilbúinn til þess eins og margir góðir þingmenn í salnum.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Suðurk. fyrir andsvarið. Ég verð að segja að ég sé ekki annað en að við getum átt gott samstarf um að standa að þeim hlutum, þ.e. að marka þann ramma sem nauðsynlegt er að marka varðandi orkulindirnar. Ég er alveg sammála hv. þingmanni að eitt af mestu vandamálunum sem menn stóðu frammi fyrir og hafa staðið frammi fyrir var að lagaramminn sem átti að vera til og hefði átt að vera til fyrir löngu varðandi Orkuveitu Reykjavíkur og aðrar orkuveitur og almenningsveitur, var ekki fyrir hendi. Það skapar ákveðna réttaróvissu og ákveðinn vanda sem nauðsynlegt er að menn fari í gegnum og höggvi á. Það er nú einu sinni svo að menn hafa horft á það í mörgum löndum að ákveðnir, fáir einstaklingar hafa yfirtekið auðlindir heilla þjóða, jafnvel milljónaþjóða. Við viljum ekki sjá íslenskt þjóðfélag þróast þannig.

Hæstv. forseti. Ég er á nokkuð svipuðu róli og hv. þm. Lúðvík Bergvinsson, þingflokksformaður Samfylkingarinnar, í mati á þessari ræðu sem mér þótti skemmtileg og málefnaleg. Enda þótt hv. þm. Jón Magnússon sé markaðshyggjumaður en ég félagshyggjumaður, og við eigum þar af leiðandi ekki samleið í sama flokki og áherslur okkar ekki hinar sömu í mörgum málum, get ég tekið undir flest af því sem hann sagði áðan því að hann lagði áherslu á að verkefni samtímans, og ég vil segja mest knýjandi og brennandi verkefni sem stjórnmálin standa frami fyrir, sé að tryggja eignarhald þjóðarinnar á auðlindunum. Síðan væri hitt, hvernig við virkjuðum ólík eða mismunandi tæki við að veita þjónustu. Hann vill kannski skoða þar tæki markaðarins í ríkari mæli en ég geri en hann sagði að við ættum að hafa það að leiðarljósi að gera það sem hagkvæmast væri fyrir þjóðina hverju sinni. Út á það gengur þingmálið sem við ræddum í upphafi vikunnar og við lögðum fram, Vinstri hreyfingin – grænt framboð, að ráðist yrði í slíka rannsókn. En ég verð að segja - og ég sakna þess að fulltrúi Samfylkingarinnar skuli vera farinn úr salnum - að ég tel að allir sem eru sammála þessu grundvallarsjónarmiði, að tryggja eignarhald þjóðarinnar á auðlindunum, verði að taka höndum saman núna. Þá er ég að hugsa um auðlindina í sjónum, fallvötnin og jarðvarmann. Nú á ekki lengur að láta þá sem standa gegn slíkri grundvallarlagasetningu 

Hæstv. forseti. Ég tek undir það sem hv. 6. þm. Suðvest. sagði áðan. Það liggur alveg fyrir að við erum í ólíkum stjórnmálaflokkum vegna þess að við höfum ólíka sýn á ákveðnar grundvallarspurningar varðandi það hvernig stjórna eigi þjóðfélaginu. Það er hins vegar svo að markaðshyggja og markaðshyggja er ekki endilega alveg það sama. Við í Frjálslynda flokknum höfum lagt áherslu á mannúðlega markaðshyggju sem er töluvert öðruvísi og öðru marki brennd en t.d. sú sem sjálfstæðismenn hafa lagt til grundvallar á undanförnum árum. Við höfum lagt til grundvallar markaðshyggju þar sem tekið er mið af heildarhagsmunum þjóðarinnar þó að markaðurinn væri nýttur sem allra best í þágu þjóðarinnar. Síðan er það spurningin sem lýtur að virðingu Alþingis, virðingu löggjafarstofnunarinnar, að marka lagaramma um auðlindir þjóðarinnar til framtíðar þannig að það megi vera þjóðinni til heilla, ekki til skamms tíma heldur til lengri tíma. Það á að vera verkefni okkar og það á að vera viðmiðun að við sköpum breiða samstöðu um það þannig að við getum lengi búið að þeirri gerð. Það er mikilvægasta atriðið. Menn hafa velt því fyrir sér hvernig haga eigi eignarráðum yfir auðlindunum og ég segi: Við eigum að mestu leyti og eins og unnt er að hafa eignarhald yfir náttúruauðlindum þjóðarinnar í höndum samfélagsins eða samfélagslegra aðila. Hitt er annað mál hvað varðar framsal til nýtingar, þar hafa komið fram ýmsar hugmyndir sem væri kannski of langt mál að fara út í hér miðað við þann stutta tíma sem ég á eftir.

Hæstv. forseti. Ég tel að sú umræða sem hér fer fram, og er svona svolítið á hlaupum í nokkurra mínútna tilsvörum, sé mjög mikilvæg, að menn ræði um grundvallaratriði. Hv. þingmaður vék að markaðsvæðingu undangenginna ára og eitt af því sem umdeildast var í einkavæðingunni var einkavæðing ríkisbankanna. Í okkar huga í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði er það ekki sáluhjálparatriði að ríkið eigi eða reki banka, langt í frá, heldur var þetta praktísk spurning þar sem við veltum því upp hvað mundi gerast í agnarsmáu hagkerfi á borð við okkar þegar beggja vegna borðsins sæti eigandi bankans og sá sem þægi lán frá bankanum. Síðan hefur það náttúrlega gerst sem við verðum vitni að að samráð þessara fáu banka á markaði er með þeim hætti að vextirnir eru nánast hinir sömu og hver kemur þá til skjalanna til að færa þá niður til hagsbóta fyrir almenning annar en ríkið? Það er Íbúðalánasjóður sem hefur stuðlað að því að vextirnir eru þó ekki hærri en þeir eru. Ég nefni þetta sem dæmi um nálgun okkar til einkavæðingar og markaðsvæðingar. Við leggjum síður en svo að jöfnu einkavæðingu heilbrigðisþjónustunnar eða ýmsa þætti velferðarþjónustunnar annars vegar og bankastarfsemi, skipaútgerð og aðra þætti af því tagi hins vegar.

Hæstv. forseti. Það er alltaf spurning með hvaða hætti og hvernig menn nálgast hlutina. Það er nú svo að bankastofnanir eru víða í einkaeigu eins og hér á landi og íslensku bankarnir eiga meira að segja útibú í nágrannalöndum okkar og bjóða viðskiptavinum sínum þar upp á lægri vexti og betri lánakjör en Íbúðalánasjóður býður viðskiptavinum sínum hér. Þá er spurning hvort Íbúðalánasjóður er eitthvað sem skiptir máli í þessu sambandi eða hvort einhverjir aðrir hlutir valda því að umhverfið fyrir neytandann er hagkvæmara en gerist í bankaumhverfinu hér án þess að ég sé að gera lítið úr þætti Íbúðalánasjóðs sem skiptir máli en spurningin er kannski líka varðandi hann, hvort menn þurfi ekki að skilgreina betur hvert hlutverk hans á að vera í framtíðinni. Spurningin varðandi bankaþjónustuna og hvort við höfum búið hér þann ramma, það umhverfi að þar sé um nægilega fullkomið samkeppnisumhverfi að ræða, þá er svarið einfaldlega nei, vegna þess að þessar sömu stofnanir sem eiga sambærilega viðskiptabanka á hinum Norðurlöndunum bjóða viðskiptavinum sínum þar upp á betri kjör en þeir bjóða íslenskum neytendum. Það er dálítið sérkennilegur mergur málsins. Hvernig skyldi standa á því? Jú, bankamennirnir segja að það sé vegna þess að það kosti svo mikið að hafa íslensku krónuna. En það getur ekki verið einhlít skýring. Það koma fleiri atriði til en þar eins og í svo mörgum öðrum hlutum verðum við einmitt að gjalda varhuga við og það er akkúrat þetta: Við búum í svo agnarsmáu þjóðfélagi að markaðsstarfsemin verður oft erfið og þá skiptir miklu máli að gæta þess að passa upp á að samkeppnin sé ekki eyðilögð.

Hæstv. forseti. Ég ætla í rauninni ekki að gera annað en þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um þingmál sem allur þingflokkur Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs stendur að og gengur út á það að hið umdeilda vatnalagafrumvarp sem fyrrverandi ríkisstjórn keyrði í gegnum þingið í mikilli óþökk stjórnarandstöðunnar á þeim tíma, falli úr gildi. Ég vek athygli á að allir sem hafa tekið til máls um þetta þingmál hafa lýst yfir eindregnu samþykki við að svo verði gert.

Hæstv. Forseti. Til umræðu er tillaga til þingsályktunar frá þingmönnum Frjálslynda flokksins um aukinn þorskafla á fiskveiðiárinu 2007/2008. Tillagan gerir ráð fyrir að leyfilegur þorskafli fiskveiðiársins verði aukinn um 40 þús. tonn og að heildarafli þorsks verði alls 170 þús. tonn á yfirstandandi fiskveiðiári. Úthlutað aflamark þorsks og þorskaflamark krókabáta verði hækkað sem nemur hlutdeild þeirra í 40 þús. tonna viðbót því sem áður var ákveðið. Í greinargerð með tillögunni segir: „Það er mikil nauðsyn nú að ræða rök og tillögur Hafrannsóknastofnunarinnar (Hafró) ofan í kjölinn enda um vafasaman málstað að ræða.“ Ég get því að hluta tekið undir það sem fram kemur í þingsályktunartillögunni, þ.e. ég tel óhætt að veiða meira af þorski en ráðherra ákvað og lagði til í sumar, sem er reyndar það sem við höfum rætt um nánast í allan dag. Það tengist að auki því máli sem var rætt hér áðan varðandi vatnalög, þ.e. yfirráð yfir auðlindum. Ég ítreka að hugmyndin að baki tillögunni hugnast mér, þ.e. að auka veiðar. En ég set þann fyrirvara við að mér finnst að þingsályktunartillagan hefði átt að taka betur á kjarna málsins, á því sem það snýst í raun um, þ.e. stjórn fiskveiða í heild sinni í stað þess að við beinum sjónum okkar eingöngu að þorskinum. Það er hluti af þeim mistökum sem ég tel okkur oft á tíðum hafa gert í þeim leikreglum sem við höfum notað til að byggja upp fiskstofnana. Við höfum ekki litið á heildarmyndina heldur ákveðna stofna, einangraða hvern frá öðrum, sem þeir eru ekki. Dæmi um þetta er t.d. samhengið á milli nytjastofna eins og þorsks og síðan stofna eins og loðnu. Með leyfi forseta, vitna ég í skýrslu Hafrannsóknastofnunar frá því í sumar um nytjastofna sjávar þar sem segir m.a. um þessi mál: „Þrátt fyrir nokkra kólnun á liðnum vetri, virðist enn ríkja hlýskeiðsástand á Íslandsmiðum. Af þeim sökum hefur ástand loðnustofnsins verið í mikilli óvissu síðastliðin ár og þar með viðgangur ýmissa mikilvægra fiskstofna sem á loðnu lifa.“ Síðar í skýrslunni segir, með leyfi forseta: „Meðalþyngd þorsks eftir aldri hefur lækkað verulega á síðustu árum og var meðalþyngd flestra aldursflokka í stofnmælingu haustið 2006, afla ársins 2006 og stofnmælingu í mars 2007 í eða við sögulegt lágmark. … Líklega má rekja þessa þróun að einhverju leyti til minna aðgengis þorsks að loðnu.“ Þetta kemur fram í niðurstöðum Hafrannsóknastofnunar og ég tek undir þetta. En tillaga Hafrannsóknastofnunar um niðurskurð á þorski er byggð á tveimur meginrökum. Annars vegar út frá því að það séu færri fiskar í sjónum, 60% af rökunum fyrir þessum 30% niðurskurði eru að það séu færri fiskar og það hafi verið gengið á stofninn. Að 40% er það vegna þess að fiskurinn er of léttur. Þetta eru í sjálfu sér ekkert mjög flóknir útreikningar þegar á endastöðina er komið í öllum rannsóknunum eins og kemur fram í skýrslunni. Til að ákveða veiðistofn úr ákveðnum árgangi er áætlaður fjöldi fiska úr árgangi margfaldaður með þyngdinni og út kemur veiðistofninn. Þyngdin hefur í þessu tilfelli lækkað, einn liðurinn í dæminu hefur lækkað og þess vegna er útkoman lægri. Í ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar varðandi loðnu verður ekki séð að menn velti þessu mikið fyrir sér, þ.e. samhenginu sem Hafrannsóknastofnun sjálf bendir á, að fiskurinn sé of léttur, vanti loðnu og þannig ástand sé í sjónum. Það hefðu verið rök fyrir því að draga úr loðnuveiðum eða jafnvel hætta loðnuveiðum tímabundið eins og gert hefur verið bæði á Íslandi og víðar, t.d. í Noregi, meðan sá stofn væri að byggja sig upp og byggja í leiðinni upp aðra stofna. Það er þekkt í þessum fræðum eins og annars staðar í líffræðinni að bráðin, sjálf bráðin, ræður mestu um stofninn. Ætið, í þessu tilfelli loðnan, ræður langmestu um stofninn sem nærist á henni, þ.e. þorsk og aðrar fisktegundir. Þetta er þekkt á meðal ýmissa fuglategunda og fleiri tegunda í lífríkinu. Ég hefði viljað að í tillögu frjálslyndra væri farið víðar í þessum stjórnaraðgerðum fiskveiða og fleiri fiskstofnum í stað þess, sem mér finnst hún bera keim af að sumu leyti, að falla í sömu gryfju og við höfum talað um að Hafrannsóknastofnun hafi gert, þ.e. horfi of einangrað á ákveðna stofna í stað þess að líta á samhengi þeirra. Ég hefði t.d. viljað að í tillögu sem þessari kæmi fram sú niðurstaða sem Hafrannsóknastofnun birti sjálf í skýrslu sinni um veiðar á stofnun, þ.e. hvað veiðin sjálf virðist hafa lítið að segja, eins og ég hef nefnt áður í dag. Við veiðum nánast upp á kíló hið sama úr stofnum eins og þorski og það sem ráðlagt er að veiða af loðnu án þess að það virðist bera þann árangur sem við teljum að ná ætti. Það er sá fyrirvari sem ég hefði viljað hafa á þessu. Ég hefði líka talið að í þingsályktunartillögu eins og þessari, sem á að taka á fiskveiðum og auka fiskveiðar í kringum landið, ætti að felast meiri framtíðarsýn til að taka heildstætt á málinu. En ég er sammála því sjónarmiði sem kemur fram í tillögunni varðandi þorskinn. Hafrannsóknastofnun hefur svarað því í dag hvaða áhrif hugsanlega það kann að hafa að við landið eru fleiri en einn þorskstofn. Með leyfi forseta, vitna ég í svar við spurningu sem Kolbrún Halldórsdóttir þingmaður beindi til sjávarútvegsráðherra og hefur verið svarað núna. Hafrannsóknastofnun segir: „Lengi hefur verið vitað að þorskur hrygnir víða umhverfis landið … Ekki liggja þó fyrir niðurstöður um mikilvægi einstakra hrygningareininga með tilliti til heildarframleiðslugetu stofnsins. … Enn sem komið er vantar þó mikið á að nægileg þekking á stofneiningum þorsks sé fyrir hendi til að hægt sé að stjórna veiðum á grundvelli slíkrar þekkingar.“ Í þessum orðum felst viðurkenning á því að upplýsingarnar hafi lengi legið fyrir án þess að við höfum tekið tillit til þess og hiklaust fært veiði úr einum stofni í annan með framsali, sölu, veiðiheimildum o.s.frv., en ekki tekið tillit til þessa í veiðiráðgjöfinni. Hafrannsóknastofnun leitar eftir því að fá heimildir, bæði fé og búnað, til að gera slíkar rannsóknir.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Birni Val Gíslasyni fyrir ræðu hans. Það er auðvitað mikill fengur að því að fá menn beint úr greininni, beint utan af sjó og hingað inn. Það færi betur að við værum fleiri hérna sem þekktum málið ofan í grunninn. Það er alveg rétt að það að drepa fisk hefur áhrif og að veiða fisk sem annars gæti verið æti fyrir annan fisk hefur áhrif. Lífkeðjan spilar öll saman. Oft eru veiðar ekki það sem ræður úrslitum. Það kom fram í ræðu fyrr í kvöld hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni að verulegu máli skiptir hve mikið er veitt af æti. Hann benti á rækjustofninn sem er mældur í sögulegu lágmarki til margra ára, 20 ára. Menn fara í rækjurall á hverju ári og þar hefur mælst að þorskur á rækjuslóðinni heldur niðri rækjustofnunum. En það er eitt sem þarf að athuga, þ.e. flottrollsveiðar á síld og loðnu. Ég held að við ættum kannski að byrja á því og leyfa ekki loðnuveiðar nema á sjálfri vetrarvertíðinni þegar loðnan er hæf til frystingar, sérstaklega á Japansmarkað sem gefur hæsta verðið, þ.e. meðan hún er hrognafull. Flottrollsveiðar eigum við að banna, ekki síst út af seiðum í meðafla og öðrum tegundum.

Forseti. Varðandi auknar þorskveiðiheimildir og ástand fiskstofna, eins og við höfum rætt um í dag, er rétt að hafa það í huga að við höfum farið ýmsar leiðir til að reyna að vernda smáfisk, reyna að byggja upp veiðistofninn. Við höfum í fyrsta lagi takmarkað veiðar, sett á kvóta. Við höfum beitt skyndilokunum á veiðisvæðum allt í kringum landið, ótæpilega að margra mati eins og fram hefur komið í dag. Mér telst til gróflega að lokuð svæði í dag eða takmörkuð veiðisvæði, nemi um 17–18 þús. fermílum, fyrir utan tólf mílna landhelgi. Skoði maður kort af lokuðum og takmörkuðum veiðisvæðum í kringum landið þá gætu leikmenn átt erfitt með að ímynda sér hvernig fiskveiðar eru stundaðar. Við beitum ótal aðferðum við þetta. Við höfum stækkað möskva, beitt skyndilokunum, erum með smáfiskaskiljur o.s.frv. Við höfum frá því í upphafi stjórnar fiskveiða verið að stækka undirmálið, aukið hlutfall þess fisks sem ekki telst undirmál og þannig mætti áfram telja. En þetta hefur ekki borið árangur. Þar liggur hundurinn grafinn. Við verðum að velta því fyrir okkur hvers vegna þetta gengur ekki betur en það gerir þrátt fyrir allar þær leiðir. sem við höfum farið. Um það þurfum við að ræða frekar en að taka ákvörðun um að veiða meira af einni fisktegund en ráðlagt er. Ég ítreka þó að ég skil sjónarmiðin og er sammála sjónarmiðunum í þessari tillögu en ég hefði viljað taka víðar á málinu en þetta.

Herra forseti. Ég fagna því að fá svona umræður um þetta mál. Það er ekki á hverjum degi sem við fáum málefnalegar umræður um fiskveiðistjórn, afleiðingar af vitlausri stjórn og öðru í þeim dúr. Hv. þm. Björn Valur Gíslason getur reitt sig á að við í Frjálslynda flokknum munum flytja mörg frumvörp í vetur sem snúa að sjávarútvegi. Við munum væntanlega flytja frumvarp um stjórn fiskveiða. Ég veit ekki hvenær við getum lagt það fram en það munum við gera fullmótað. En þangað til munum við leggja áherslu á mörg mál sem snúa að sjávarútvegi, nánast á öllum sviðum hans. Við munum leggja okkur fram við að tala fyrir þeim og vekja athygli þingheims á sjávarútvegsmálum. Þrátt fyrir allt, þó að menn reyni að telja íslenskan sjávarútveg niður, að hann hafi orðið svo lítið vægi eftir að til komu peningarnir og bankarnir og orkan þá voru rétt tæp 50% af útflutningstekjum íslensku þjóðarinnar í gegnum sjávarútveginn. Það er auðvitað nauðsynlegt að við áttum okkur á því að eftir sem áður leikur sjávarútvegurinn stórt hlutverk. Hann gerir það í sjávarbyggðunum í kringum landið og þess vegna er mikilvægt að stjórna honum skynsamlega. Það er ljóst að það eru margir þorskstofnar við Ísland. Við þurfum að hugsa um þessi mál út frá allt öðrum forsendum en gert hefur verið hingað til. Eftir að það var staðfest og sannað er að um marga þorskstofna er að ræða þá verðum við að hugsa þetta út frá allt öðrum forsendum. Við verðum að nýta nálægðina við miðin og því 

Forseti. Hv. þm. Grétar Mar endaði ræðu sína áðan á því að lýsa því yfir að hann og þingflokkur hans ættu eftir að flytja mörg mál um stjórn fiskveiða og breytingu á þeim. Ég vara við því. Það er ekki til bóta fyrir lögin um stjórn fiskveiða að gera á þeim fleiri breytingar en þegar eru orðnar.  Ég leit með hraði yfir þau í dag og held að búið sé að gera breytingar á öllum greinum laga um stjórn fiskveiða nema 1. gr. Það er reyndar greinin um markmið laganna, þ.e. að efla atvinnu í landinu, treysta byggð, stækka fiskstofnana og gera nýtingu þeirra hagkvæma. Auk þess er þar ákvæðið fræga í 1. gr. um að auðlindir sjávar skuli vera í sameign þjóðarinnar. Ég held að það sé eina greinin sem er óbreytt frá upphafi enda er hún sú besta en hún setur lögunum markmið sem engan veginn hafa náðst. Ég vara því við því að flytja fleiri breytingartillögur við lögin um stjórn fiskveiða. Þau lög þarf að vinna algjörlega upp frá grunni, frá núllpunkti, og byggja nýja sjávarútvegsstefnu fyrir þjóðina vegna þess að núverandi stefna hefur ekki gengið. Þetta vita flestir sem líta á málið með sæmilegri sanngirni. Einar Oddur Kristjánsson alþingismaður, sem lést í sumar, sagði þegar hann heyrði um niðurskurð í þorskveiðunum, þessi orð við Morgunblaðið, með leyfi forseta: „Það hlýtur hver einasti maður sem ekki er blindur og heyrnarlaus að sjá að þetta hefur mistekist.“ Ég tek undir það.

Virðulegi forseti. Mig langaði að drepa hér á fáein atriði í þessari þingsályktunartillögu sem við flytjum, þingmenn Frjálslynda flokksins, og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur gert ítarlega grein fyrir í framsögu. Ég undirstrika að með tillögunni erum við að leggja til að veiðar úr stofninum verði samkvæmt gildandi aflareglu. Það gæfi 178 þús. tonn ef ekki hefði verið breytt út af þeirri ákvörðun sem tekin hefur verið, að miða við tiltekna aflareglu, og við erum með tillögunni í raun og veru að segja: Við skulum á næstu árum miða við þessar reglur. Hvers vegna erum við með þessar áherslur? Jú, ég vil draga það fram í nokkrum atriðum sem leiðir okkur til þessarar niðurstöður. Í fyrsta lagi vil ég þó taka fram að það eru auðvitað merki um stöðu eða horfur í þorskstofninum sem eru þess eðlis að það er ástæða til að hafa áhyggjur af þeim og taka það alvarlega. Mjög nýleg nýliðun á síðustu árum er áhyggjuefni. Lækkandi meðalþyngd og óhagstæð aldurssamsetning hrygningarstofnsins eru allt atriði sem eru þess eðlis að það er ástæða til að hafa varann á sér við nýtingu stofnsins þegar þau eru uppi annars vegar. En við getum ekki fallist á að þessi atriði eigi að leiða til þeirrar niðurstöðu sem hæstv. ráðherra komst að, að skerða veiðarnar alveg niður í 130 þús. tonn og fara þar með að fullu eftir tillögum fiskifræðinga, ýtrustu tillögum þeirra, og fara í raun og veru lengra en Alþjóðafiskveiðiráðið, ICES, lagði til og vísindamenn þess standa að. Þeir lögðu til að veiðarnar yrðu miðaðar við 152 þús. tonn af þorski. Það eru 10 atriði sem ég vil draga fram og tiltaka sem ástæður fyrir því að það eigi ekki að fara niður í 130 þús. tonn. Það er í fyrsta lagi að hrygningarstofninn hefur stækkað á síðustu tveimur áratugum. Hann var árið 2005 sá stærsti frá 1981. Þó að hann hafi aðeins minnkað, eða mat Hafrannsóknastofnunar á hrygningarstofninum sé það að hann hafi aðeins minnkað, frá árinu 2005 er hann engu að síður metinn langtum sterkari og stærri í tonnum talið en hann hefur verið síðustu tvo áratugina. Það er ekki merki um að stofninn sé í bráðri hættu. Í öðru lagi er stofnvísitala stórþorsks á síðasta ári um 80% hærri en hún var árið 2001. Í þriðja lagi er viðmiðunarstofn þorsksins sem var mjög lágur um miðjan síðasta áratug miklu hærri en hann var þá og hefur náð um 650 þúsundum tonna í upphafi þessa árs. Hafrannsóknastofnun telur líklegast að ef fylgt yrði óbreyttri aflareglu næstu árin yrði þessi viðmiðunarstofn um 600 þús. tonn árið 2011. Það er ekki merki um hættuástand, virðulegi forseti. Í fjórða lagi hefur veiðihlutfall þorskstofnsins farið lækkandi. Um aldamótin var veiðihlutfallið af 5–10 ára þorski um 75% en er talið vera um 60% á þessu ári og það mun lækka í 50% fram til ársins 2009 að mati ICES að óbreyttri aflareglu, þ.e. veiðar sem svara 170 þús. tonnum eins og við leggjum til að verði á yfirstandandi fiskveiðiári. Í fimmta lagi hefur veiðiálagið farið lækkandi. Það var um 40% um aldamótin. Það hefur lækkað niður í 30% nú og það mun lækka niður í 26% að mati ICES árið 2009 verði veiðarnar miðaðar við óbreytta aflareglu. Í sjötta lagi hefur komið fram að afli á sóknareiningu hefur vaxið frá síðasta ári í netum, og í botnvörpu og línu hafa ekki orðið neinar teljandi breytingar. Þetta er ekki merki um undanhald í stofninum. Í sjöunda lagi er staðan á rækjustofninum sú sem hefur verið gerð grein fyrir hér fyrr í umræðunni, og ástæðan fyrir slæmri stöðu rækjustofna um allt land er öflugir ýsu- og þorskstofnar í öllum fjörðum. Það er þorskurinn sem er að éta upp rækjustofninn og gerði það t.d. fyrir nokkrum árum svo eftirminnilegt er í Húnaflóa. Þetta er ekki merki þess að stofninn sé við hættuástand. Í áttunda lagi liggur fyrir að upplýsingar sem aflað er í haustralli benda til þess að þorskstofninn sé stærri en upplýsingarnar sem byggðar eru á vorrallinu. Í níunda lagi liggur fyrir að meðalþyngd í afla fiskiskipa er að jafnaði hærri en í vorralli. Sem dæmi má nefna að viðmiðunarstofninn sem nú er talinn vera um 540 þús. tonn er talinn 675 þús. tonn ef miðað er við meðalþyngd í afla fiskiskipa en ekki við meðalþyngd þá sem Hafró fær í sínu vorralli. Þarna munar 25% á matinu. Annað dæmi er að hrygningarstofninn er talinn vera 180 þús. tonn í skýrslu Hafró en 240 þús. tonn í skýrslu ICES. Þarna munar 34%. Í tíunda lagi, virðulegi forseti, sem eru nú ákaflega sterk rök, er ákvörðun sjávarútvegsráðherra sjálfs. Hann gefur út aflaheimildir í 17 tegundum. Í 12 þeirra hundsar hann ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar og fer að ráðum hennar aðeins varðandi fimm stofna. Hann fer mjög langt fram úr mati Hafrannsóknastofnunar á því hvað megi veiða úr einstaka stofnum, allt upp í 200%. Ráðherrann sjálfur metur upplýsingar Hafró þannig að þetta sé fremur til viðmiðunar en til ákvörðunar. Það er athyglisvert og á því vil ég ljúka erindi mínu, virðulegi forseti, að það er mat bæði Hafrannsóknastofnunar og ICES að ef veiðar úr þorskstofni næstu fjögur ár verða stundaðar samkvæmt aflareglu muni bæði hrygningarstofn 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir efnislega ræðu. Ég get alveg verið nákvæmlega sammála honum um það, og hef haldið því á lofti, bæði hérlendis og erlendis, þegar þessi mál hafa borið á góma, að auðvitað er staðan ekki sú að þorskstofninn sé að hruni kominn. Því hefur aldrei verið haldið fram, a.m.k. hef ég ekki gert það. Það er auðvitað mjög margt sem við sjáum í þessum gögnum sem út af fyrir sig gefa okkur tilefni til bjartsýni. En kjarni málsins er sá að vegna þess að við erum í þessari stöðu, sem við erum í þrátt fyrir allt í dag, getum við tekið ákvarðanir sem síðan stuðla að því að byggja upp þorskstofninn. Ef hann væri að hruni kominn værum við auðvitað í þeirri alvarlegu stöðu að jafnvel drastískar ákvarðanir eins og þær sem gripið hefur verið til mundu ekki endilega leiða til þess að við sæjum uppsveiflu í þorskstofninum að nýju. Við sjáum að hjá þeim þjóðum sem hafa lent í því að veiða niður þorskstofninn sinn eða af öðrum ástæðum lent í því að þorskstofninn hefur minnkað svo mikið, eins og við þekkjum dæmi um annars staðar, í Norðursjónum, Kanada og víðar, er staðan sú að uppbygging þorskstofnsins gengur mjög hægt ef hún þá nokkurn tímann tekst. Þess vegna held ég, virðulegi forseti, að það hafi verið svo mikilvægt einmitt að grípa í taumana núna þegar við erum í þeirri stöðu að sannarlega, miðað við síðustu ár, hefur staða þorskstofnsins slaknað. Það er að vísu hægt að bera saman einhver tiltekin ár eins og hv. þingmaður gerði en engu að síður hefur staða þorskstofnsins slaknað. Það sem meira er eru tíðindin mjög alvarleg ef við skoðum alveg sérstaklega stærsta þorskinn. Þar er staðan alvarleg og það held ég að sé alveg ómótmælanlegt. Ég hlustaði á mjög athyglisvert erindi Guðrúnar Marteinsdóttur prófessors á aðalfundi Samtaka fiskvinnslustöðva. Þetta var það sem hún dró m.a. fram. Okkur getur greint á um held ég flesta hluti í þessum efnum varðandi fiskveiðiráðgjöfina en þetta er hins vegar algjörlega ómótmælanlegt. Við höfum reynt að grípa til aðgerða. Það hefur skilað aðeins árangri, m.a. benti hv. þingmaður á það. Það er ánægjulegt og sýnir okkur að með því að grípa til aðgerða, með því að reyna að stjórna veiðinni, getur okkur tekist að byggja upp þorskstofninn.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að andmæla því að rétt sé að stjórna veiðum. Það er að vísu umdeilt hvort þær hafi einhver áhrif en ég ætla ekki að andmæla því. Það sem ég vil benda á, virðulegi forseti, er að forsendurnar fyrir ákvörðun sjávarútvegsráðherra eru fyrst og fremst aldurssamsetning hrygningarstofnsins. Ef menn byggja á þessu þýðir það að það verður mjög mikill niðurskurður í þorskveiðum í mjög mörg ár vegna þess að aldurssamsetningin breytist mjög hægt. Það er að lágmarki í þrjú ár sem þarf að halda þorskveiðunum niðri í 130 þús. tonnum. Ég vil segja, virðulegi forseti, að ef menn fylgja ákvörðuninni eftir er það þriggja til sex ára mjög harður niðurskurður. Þær upplýsingar sem ég hef dregið hér saman segja okkur að það er fjarri því að það verði nein vá fyrir dyrum, jafnvel þó að við veiðum þorskinn næstu ár samkvæmt gildandi aflareglu. Fjarri því. Þess vegna eigum við fyrst um sinn að gera það en kappkosta að afla betri upplýsinga um þorskstofninn en við höfum vegna þess að þær upplýsingar sem Hafrannsóknastofnun byggir mat sitt á eru svo meingallaðar eins og mjög ítarlega hefur verið rakið, bæði innan þings og utan, og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur ítrekað bent á hversu gallaðar þessar upplýsingar eru. Við höfum tíma til að endurbæta rannsóknaraðferðirnar og afla okkur betri upplýsinga um stöðu þorskstofnsins áður en við grípum til slíkra aðgerða sem þessara sem ráðherra hefur gert.

Virðulegi forseti. Við höfum af því reynslu að gera nákvæmlega það sem hv. þingmaður er að tala um, við reyndum að halda okkur við þá aflareglu sem við höfum stuðst við undanfarin ár. Staðan hefur verið sú að við höfum hjakkað í sama farinu og raunar farið frekar niður á við. Það er það sem við erum að reyna að bregðast þarna við. Það er ómótmælanleg staða að viðmiðunarstofninn hefur minnkað. Hann minnkaði núna á milli ára. Auðvitað geta verið árlegar sveiflur þarna. Eins og hv. þm. Björn Valur Gíslason nefndi hérna áðan eru um 40% af skýringunni af því að viðmiðunarstofninn minnkar um 100 þús. tonn á milli ára þær að hver einstaklingur er léttari en hann var árið á undan. Hann er ekki holdlakari en hann var fyrir einu ári en hann er hins vegar smærri og léttari. Í öðru lagi liggur það líka fyrir að hrygningarstofninn hefur verið að minnka. Síðan er það hitt sem ég nefndi líka í fyrra andsvari mínu að þegar við skoðum stærsta hrygningarfiskinn er ómótmælanlegt að hann hefur dregist mikið saman. Við höfum gripið til aðgerða, við höfum t.d. minnkað möskva í netum og gripið til annarra aðgerða sem hafa leitt til þess að við höfum náð þarna aðeins árangri sem er vísbending um að það er hægt með því að reyna að bregðast við. Við getum haft áhrif á stærð fiskstofnsins sem skiptir miklu máli. Annars staðar höfum við séð þá reynslu að þjóðir hafa komist í þá stöðu að þrátt fyrir að þær grípi til drastískra aðgerða miðar þeim ekkert áfram. Þess vegna skiptir að mínu mati svo miklu máli fyrir okkur, einmitt núna þegar við erum í þessari stöðu, að við erum þó ekki alveg komin að fótum fram með okkar þorskstofn, hann er í lakara ástandi en við vildum að hann væri en við höfum möguleika á því að byggja hann upp og þess vegna eigum við að gera það þótt það kosti okkur tímabundna erfiðleika sem við reynum þá að glíma við með öðrum hætti.

Virðulegur forseti. Ég er ekki sammála hæstv. ráðherra um að við höfum hjakkað í sama farinu undanfarna tvo áratugi. Tölurnar sem er m.a. að finna í gögnum Hafrannsóknastofnunar benda ekki til þess. Hrygningarstofninn er fast að því tvöfalt stærri á árinu 2005 en hann var árið 1983. Jafnvel þó að menn taki nokkurra ára meðaltöl er engu að síður nokkuð ljóst að stærð stofnsins um þessar mundir er verulega meiri en var fram að þeim tíma, síðustu tvo áratugi. Við vitum líka að veiðiálag hefur farið minnkandi. Við vitum að veiðihlutfallið hefur farið lækkandi. Við vitum að smáfiskur fer vaxandi, sérstaklega í þorski, eins og skyndilokanir bera með sér og eins og staða rækjustofnsins um allt land ber með sér. Það er ekki hnignandi þorskstofn sem étur upp alla rækjustofna landsins, hann hefur ekki gert það í heila öld en allt í einu á síðustu árum bregður svo við að þessi veiki þorskstofn étur upp hvern einasta rækjustofn hringinn í kringum landið. Það gerist ekki nema vegna þess að þorskstofninn, sem syndir inn í firði og flóa og étur rækjuna, er öflugur, það er ekki vegna þess að hann sé veikur heldur vegna þess að hann er öflugur. Virðulegi forseti. Býsna mörg teikn eru á lofti um að staðan sé betri en verið hefur á undanförnum árum og áratugum og við eigum ekki að týna okkur alveg í svartsýni í þessum efnum. Ég hugsa að það hefði kannski verið skynsamlegasta ráðið, eins og hér hefur verið bent á, að draga úr loðnuveiðum og sjá hverju það skilaði, því að það er alveg víst að það hefði aukið þyngdina á þorskinum 

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hér hljóðs um þetta mikilvæga mál og vil taka undir þakkir hæstv. sjávarútvegsráðherra til hv. 9. þm. Norðvest. fyrir málefnalegt innlegg í umræðunni áðan. Mér fannst ágæt rök færð fyrir þingsályktunartillögunni en vandinn er sá að það kerfi sem við höfum komið okkur upp varðandi hafrannsóknir og ráðgjöf um fiskveiðar er þannig að ekki er stætt á neinu öðru fyrir stjórnmálamennina, og skiptir þá engu máli hvaða einstaklingur gegnir embætti sjávarútvegsráðherra, en að fara eftir þessum tillögum. Annað væri óábyrgt. Ég er ekki þar með að segja að ég hafi endilega trú á því að þetta séu réttar tillögur, en það er rétt sem menn hafa sagt, þetta eru bestu tillögurnar sem við höfum, einfaldlega vegna þess að sú vinna sem þar fer fram er sennilega einhver viðamesta vinna sem fer fram á Íslandi við það að rannsaka. Það er enginn annar aðili sem hefur viðlíka aðstæður og Hafrannsóknastofnun til þess að komast að rökstuddri niðurstöðu um það hversu mikið við eigum að veiða. Í þessu er fólginn gríðarlegur vandi. Við skulum ímynda okkur að það væri bara ein stofnun sem sinnti hagrannsóknum á Íslandi. Þá væru stjórnmálamenn og þátttakendur í hagkerfinu býsna bundnir þeirri niðurstöðu. Ef sú stofnun segði: Nú verðið þið að auka ríkisútgjöldin eða draga úr þeim eða gera þetta eða gera hitt, hækka skatta eða lækka skatta, þá mundu stjórnmálamennirnir segja, rétt eins og þeir segja varðandi Hafrannsóknastofnun: Þetta er besta fáanlega þekking sem við búum við. Það er reyndar glettilega margt líkt með hagfræðinni og sjávarlíffræðinni. Í báðum tilvikum er um að ræða líkön og líkanagerð þar sem gagna er aflað - í tilfelli hagfræðinnar eru það hagmælingar, vextir eru mældir og fjárfesting o.s.frv., sem fela í sér býsna nákvæma gagnaöflun.  Þá kem ég að því sem ég vildi koma á framfæri. Ég tel að það kerfi að hafa eina ríkisstofnun, eina ríkisrekna stofnun þar sem allar hafrannsóknir fara meira eða minna fram, sé óheilbrigt, óhentugt og óheppilegt. Ég tel takmarkaðar líkur á því að slík stofnun geti skilað skynsamlegri eða réttri niðurstöðu eða eins réttri og mögulegt er. Það er óskaplega lítil vísindaleg umræða eða vísindalegur díalógur á milli þessarar stofnunar og þeirra sem hafa aðra skoðun á fiskveiði eða á fiskveiðiráðgjöf og sjávarlíffræði. Ég hef því gert það að tillögu minni á opinberum vettvangi að Háskóla Íslands verði fengið það hlutverk að skila til sjávarútvegsráðherra einu sinni á ári tillögu til heildarafla, hversu mikið megi veiða á Íslandsmiðum, á sama tíma og Hafrannsóknastofnun skilar sinni niðurstöðu, þ.e. að Háskólinn hafi fullan aðgang að öllum þeim gögnum sem Hafrannsóknastofnun hefur og þá koma fram tvær tillögur. Þetta getur að vísu verið svolítið óheppilegt fyrir stjórnmálamenn vegna þess að þá þurfa þeir að taka afstöðu á milli þeirra tveggja, því að við erum svolítið varðir af því að geta bara sagt: Þetta er besta fáanlega þekkingin.  Ég mundi gjarnan vilja sjá meiri umræðu á milli jafningja. Það er ekki hægt að bera saman annars vegar stöðu stofnunar eins og Hafrannsóknastofnunar og hins vegar einstaklinga úti í bæ sem eru að reyna að fást við rannsóknir einir eða hafa skoðun. Öðrum megin er hin stóra vísindastofnun og hinum megin eru allt að því einyrkjar. Þó vil ég hrósa hæstv. sjávarútvegsráðherra fyrir hversu mjög hann hefur aukið framlag til frjálsra hafrannsókna, ég held að það sé mikilvægt og gott innlegg. En ef við viljum fá alvöruumræðu um það sem er að gerast í hafinu kringum Ísland, hvert ástand fiskstofnanna er og hversu mikið við megum veiða af þeim, verðum við að breyta þessu fyrirkomulagi. Við verðum að komast út úr því að hafa bara eina stofnun sem skilar einu áliti og yfir í það að fá jafningja, helst Háskóla Íslands, sem legði fram sínar tillögur byggðar á sömu gögnum. Ég tel að við gætum aldrei lifað við það kerfi sem við búum við í hafrannsóknum í hagfræðinni, þ.e. í hagspám, við mundum aldrei sætta okkur við það. Ég tel að mikilvægi fiskveiðiauðlindarinnar kalli á það að við grípum til slíkra ráðstafana. Að sjálfsögðu kostar það peninga. Ég hef alltaf verið og mun alltaf vera algjörlega mótfallinn því gjaldi sem var lagt á sjávarútveginn, ég tel það óréttlátt, óviðeigandi og óheppilegt þó að ég beygi mig undir þá niðurstöðu sem er komin í því. Ég mun aldrei í hjarta mínu styðja það, en það væri þá til bóta að taka það gjald og þá peninga sem þar koma í gegn og segja: Við ætlum að bæta þeim peningum við hafrannsóknir af því að þeir peningar sem þangað fara, einhver hundruð milljóna, mundu skila sér margfalt til baka fyrir íslensku þjóðina þegar upp væri staðið á næstu árum og áratugum. Munurinn á því hvort við erum að veiða 130 þús. tonn af þorski eða 230 þús. tonn af þorski á ári er alveg gríðarlegur, ekki bara fyrir þjóðarbúið í heild heldur líka fyrir byggðirnar í kringum allt landið sem eiga svo mikið undir þessari grein. Það er sama hvað við gerum í byggðamálum, það er sama til hvaða ráðstafana og mótvægisaðgerða við grípum í byggðamálum, ef okkur tekst ekki að auka þorskveiðarnar á næstu árum mun allt fara í sömu átt á svo mörgum stöðum í kringum Ísland. Það er því einlæg ósk mín að okkur takist, og helst sem fyrst á næstu árum, að bæta umhverfið í kringum hafrannsóknir á Íslandi. Ég get tekið undir þær óskir sem hafa komið fram hjá öðrum hv. þingmönnum.

Herra forseti. Ég verð að fagna ræðu hv. þm. Illuga Gunnarssonar. Ég held hann sé farinn að átta sig á því að fleiri en eina stofnun þarf í rannsóknir. En einu gleymir hann og það eru grunnrannsóknirnar. Þær byggjast allar á svokölluðu togararalli og þegar grunnurinn er vitlaus verður allt annað vitlaust. Það er fullt af mönnum sem hafa þekkingu og reynslu hvað varðar fiskifræði á Íslandi og má þar nefna sjómennina sjálfa, þ.e. skipstjórnarmennina, ég tek það fram. Ekki er hægt að leggja vélstjóra og háseta, með fullri virðingu fyrir þeim, að jöfnu við skipstjórnarmenn, þar er verulegur munur á. Þeir hafa mikla reynslu. Jón Kristjánsson fiskifræðingur hefur verið notaður sem ráðgjafi víða en við höfum ekki hlustað á hann hér á Íslandi. Auðvitað er ekki allt 100% rétt sem hann segir en hann hefur skoðanir og hefur kynnt kenningar sínar og hefur margt til síns máls, sérstaklega þar sem um staðbundna stofna er að ræða. Fjármagn í rannsóknir er allt of lítið og sérstaklega í háskólastofnanir. Við höfum líka Veiðimálastofnun sem við gætum notað og fengið álit hjá og svo sjálfstæða háskóla, ekki tengda öðrum eins og þetta er allt í dag hjá okkur. Við höfum sjávarsetur eða rannsóknarsetur í Breiðafirði, í Ólafsvík, það er tengt Hafrannsóknastofnun. Við erum með ýmsar stofnanir, fræðasetur o.s.frv. Þar kemur Hafrannsóknastofnun að. Það þarf að aðskilja þetta, slíta þetta í sundur. 

Virðulegi forseti. Það gleður mig að fá annað tækifæri til að geta hrósað hæstv. sjávarútvegsráðherra því að í fjárlögum þessa árs eru framlögin til togararallsins aukin. Það er verið að bæta í þann þáttinn til að bæta gagnaöflunina. Það skiptir miklu máli hvernig staðið er að henni. Ef Háskóli Íslands kæmi að þessum hlutum gæti myndast umræða um það milli stofnana, Hafrannsóknastofnunar annars vegar og Háskóla Íslands hins vegar, hvernig standa eigi að grunnrannsóknum og vissulega þarf að ræða það líka. Við skulum ekki gleyma því að innan vébanda Háskóla Íslands er alveg gríðarleg þekking til staðar á sviði líffræði, á sviði reiknifræði o.s.frv. Með því að ná þeirri þekkingu saman á þverfaglegan hátt má búa til það mótvægi sem ég tel að við þurfum að hafa gagnvart Hafrannsóknastofnun. Hvað varðar fiskifræði sjómannsins skal ég glaður taka undir með hv. þingmanni. Við eigum að sjálfsögðu að nýta þá þekkingu. Ég held ég geti enn á ný talað fyrir munn hæstv. sjávarútvegsráðherra og sagt að vilji sé til þess að gera það. Vandinn felst í því að ekki er ljóst hvernig best er að fara að því. Ég veit að hv. þingmaður þekkir það eins og ég að þar er ekki einhver ein skoðun uppi. Það þarf að finna aðferðir til þess að kalla þá þekkingu fram, finna út hvernig á að vinna með hana og hvernig á að nýta hana við ákvörðun á heildarafla.

Herra forseti. Ég verð enn og aftur að þakka hv. þm. Illuga Gunnarssyni fyrir hans innlegg í umræðuna. Ég held að hún sé af því góða og ég held að þetta eigi - ég hef sjálfur talað fyrir því í tíu ár að hleypa þurfi fleiri aðilum inn í þessar rannsóknir og gefa þeim tækifæri til að rannsaka bæði svæði og tegundir o.s.frv. Ég sé ekki betur en við getum verið sammála um það. Togararallið sem slíkt er allt of umdeilt. Ég hef áður sagt það úr þessu ræðupúlti að við kölluðum saman á fund nokkra af þeim skipstjórnarmönnum sem hönnuðu togararallið í upphafi og heyrðum álit þeirra. Þeim bar öllum saman um að togararallið stæðist ekki tímans tönn. Togararallið er nákvæmlega eins og það var 1984, það hefur ekki tekið neinum breytingum. Á meðan því er ekki breytt og það er ekki aðlagað - og svo er það annað að togararallið byggðist mest á togaraslóðinni. Það eru sárafá tog á grunnslóð og hvað þá uppi í fjöru, það kemst náttúrlega enginn með troll þangað, sérstaklega ekki þar sem er harður botn o.s.frv. Það er því full ástæða til þess að skoða þessi mál og ég fagna því enn og aftur að menn skuli vera að vona. Hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur fram að þessu ekki tekið tillit til skoðana skipstjórnarmanna eða til skoðana annarra en Hafrannsóknastofnunar. Ég hef stundum nefnt Ladda til sögunnar til samanburðar, hann gerir grín að ríkisflokknum en hæstv. ráðherra talar um eina ríkisstofnun, þ.e. Hafrannsóknastofnun.

Virðulegi forseti. Ég vil enn og aftur ítreka þá skoðun mína að hæstv. sjávarútvegsráðherra hafi unnið sitt verk eftir bestu samvisku að sjálfsögðu og líka með þeim eina hætti sem honum var fær. Mín tillaga er sú að við aðstoðum og hjálpum hæstv. sjávarútvegsráðherra og komandi ráðherrum í þessum málaflokki til þess að hafa fleiri sjónarmið uppi sem er hægt að byggja á. Vandinn, enn og aftur, við fiskifræði sjómannsins, þó ég beri fulla virðingu fyrir öllum þeim fræðum og þeirri miklu þekkingu sem þar býr, er sá að það er erfitt að koma henni þannig fram að hægt sé að taka ákvörðun sem hægt sé að rökstyðja fyrir ráðherrann út á við gagnvart þjóðinni, gagnvart greininni. Því eru, að mínu mati, hendur sjávarútvegsráðherra bundnar við í þeirri aðstöðu sem hann nú er. Og þeirri aðstöðu vil ég breyta.

Forseti. Innlegg hv. þm. Illuga Gunnarssonar var ágætt og mér mjög að skapi. Það nánast fellur að því sem ég var að segja hérna áðan um að við þurfum að líta á heildarmyndina, ná utan um stjórn fiskveiða frá öllum hliðum, ná tökum á hverjum þætti sem þar er við að etja, ef við ætlum að ná einhverjum árangri. Ég er hins vegar ósammála honum varðandi ýmislegt sem hann ræðir um til dæmis varðandi ákvarðanir ráðherra um fiskveiðiráðgjöf og að besta ráðgjöfin sem sé völ á sé hjá Hafrannsóknastofnun. Rökin á móti því, meðal annars varðandi sjávarútvegsráðherrann, eins og kom fram hjá hv. þm. hjá Kristni Gunnarssyni áðan, eru að af 17 fisktegundum sem ráðherra veitir ráðgjöf í eða gerir tillögur um fer hann eftir aðeins 12. Hann hundsar sem sagt tillögur Hafrannsóknastofnunar í 12 tilfellum af 17 mögulegum. Það stangast þarna á það sem hann segir um einn fiskstofn umfram annan. En það er rétt að það er erfitt að spá fyrir hvort sem það er hvað þetta varðar eða í mannheimum, eins og Illugi Gunnarssonar orðaði það. Lengi hafa staðið yfir deilur um það hversu margar rjúpur eru á landinu og sjást þær þó stundum á flugi. Menn treysta sér ekki til að kasta tölu á þær. En við höfum samt fengið tillögur nánast upp á kíló, höfum fengið að vita það nánast upp á kíló hvað til er af fiski á ákveðinni veiðislóð. Vísindin eru því ekki óskeikul hvað það varðar. Ég hvet til þess hins vegar, sem hann nefnir og ég nefndi hér fyrr, að það verði aukin umræða um þetta víðar en á Hafrannsóknastofnun. Við verðum að fá fleiri aðila, helst óháða aðila til að ræða þetta. Það þarf að stórauka fjármagn til Hafrannsóknastofnunar. Hafrannsóknastofnun hefur nánast verið fjársvelt á undanförnum árum og fengið langtum minna fé en hún hefur óskað eftir 

Virðulegi forseti. Hvað varðar ákvörðun hæstv. sjávarútvegsráðherra þá er það til að taka, tel ég, að hann hafi nálgast það vandasama verkefni sem hann stóð frammi fyrir þannig að líta til þess fiskstofns sem er hvað verðmætastur fyrir okkur Íslendinga og talið sig þurfa að fylgja þeirri ráðgjöf sem þar kom fram en hafi síðan reynt eftir fremsta megni og bestu getu að deyfa það áfall sem þjóðarbúið og sérstaklega hinar dreifðu byggðir landsins urðu fyrir vegna þeirrar ákvörðunar með því að fara út á ystu mörk hvað varðar veiðar í mörgum öðrum stofnum. Það breytir að mínu mati ekki þeirri grundvallarstöðu sem hæstv. ráðherra stendur frammi fyrir þegar kemur að því að taka þessa ákvörðun. Hann er bundinn í báða skó að mínu mati og á þess vegna óhægt um vik að komast að annarri niðurstöðu en hann gerði. Síðan tel ég að mæliaðferðirnar, eins og hér hefur komið fram, séu um hvað margt sérstakar og geti verið svo umdeilanlegar að það geti verið mjög erfitt að sannfæra sjálfan sig um að þeir hafi nákvæma mynd af þessu. Það er rétt sem kom hér fram hjá hv. þingmanni að það er furðulegt hvað menn hafa leyft sér oft að tala um þetta eins og þeir séu handhafar mikillar nákvæmni og mikillar vissu um hvað sé að gerast í hafinu á sama tíma og við vitum hversu erfiðlega gengur meðal annars að meta rjúpustofninn eða lífríki Mývatns, svo eitthvað sé nefnt sem er þó ekki nema brotabrot af þeim vandamálum sem menn standa frammi fyrir þegar meta þarf lífríki hafsins.

Forseti. Hv. þm. Illugi Gunnarsson nefndi það hér áðan, og hælir enn ráðherra sínum að sjálfsögðu - og það er ekkert nema gott um það að segja - fyrir að taka þá ákvörðun um að deyfa áfallið.  Ég nefndi fyrr í dag nokkrum sinnum þá ákvörðun að beina sókninni meira inn á það að veiða smáýsu þvert ofan í það sem Hafrannsóknastofnun ráðleggur. Þá er ég að horfa á það út frá sjónarhóli fiskifræðinnar og þeirra aðferða sem við erum að reyna að beita til að byggja upp ýsustofninn. Það gengur þvert á það sem Hafrannsóknastofnun nefnir. En við erum sammála um þá þætti samt, ég og hv. þm. Illugi Gunnarsson, að okkur ber að auka umræðuna og reyna að fá hana inn á fleiri svið en nú. Okkur ber að beita okkur í því. Ég sé hins vegar ekki í raun hvað við græðum á því að ætla einhverri stofnun, hvort sem það er Háskóli Íslands eða einhver önnur, að taka ákvörðun og veita ráðgjöf við fiskveiðar byggða á sömu gögnum og Hafrannsóknastofnun vinnur sínar tillögur úr. Það á sem sagt ekki að fara fram nein rannsóknarvinna af hálfu þeirra stofnana sem Illugi stingur upp á heldur á bara að skiptast á 

Virðulegi forseti. Fyrst hvað varðar þessa ákvörðun hæstv. ráðherra sem ég þreytist nú ekki á að hrósa þá er til þess að taka, án þess að ég sé nú sérfræðingur í þessum ýsumálum öllum, að það mátti skilja á Hafrannsóknastofnun að vilji væri til þess að auka möguleika á aðgengi flotans að ýsunni með því að beita viðmiðunarmörkum þannig að það er ástæða fyrir því. Og enn og aftur var tekin þessi ákvörðun um þorskaflann vegna þess að það er sá stofn sem menn höfðu hvað mestar áhyggjur af og er um leið einn okkar verðmætasti stofn. Síðan hitt hvað varðar háskólann þá er ég alls ekki að útiloka að þar séu síðan stundaðar grunnrannsóknir og líka hitt - og enn á ný ber hæstv. ráðherranum hrós - að það er verið að auka jafnt og þétt framlög til frjálsra vísindarannsókna á þessu sviði sem ég tel að muni skila sér þegar upp verður staðið. Aðeins að lokum þetta: Við stöndum frammi fyrir áhugaverðu vandamáli sem felst í umræðunni um það hversu mikið skal veiða af þessari tegundinni eða hinni þegar menn horfa til þess hver éti hvern í hafinu. Þá er það nú þannig að þeir sem eiga kvóta í þorski til dæmis kynnu að hafa skoðun á því hversu mikið er veitt af loðnu. Það þarf ekki að vera þannig að þar sé um að ræða veiðiheimildir á sömu hendi, þ.e. að þetta séu tveir óskyldir aðilar, einn sem eigi loðnuna og annar sem eigi í þorskinum. Þá vaknar spurning: Í hvaða stöðu er ríkisvaldið að ákveða að byggja upp einn stofn með því að veiða meira eða minna af öðrum? Það hlýtur að vera umhugsunarefni þegar til framtíðar er litið.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka fyrir þær umræður sem hafa orðið um þetta mál. Ég held að það hafi verið nauðsynlegt að skiptast hér á skoðunum. Því miður er ekki hægt að koma að öllum upplýsingum í svo stóru máli innan þess ræðutíma sem okkur hv. þingmönnum er ætlaður undir þessu formi, þ.e. umræðu um þingsályktunartillögu. Hins vegar er til alveg aragrúi af upplýsingum sem sýna allt aðra mynd en mynd Hafrannsóknastofnunar. Sjáið þið þessa mynd hérna? Það eru svartar línur sem enda hérna á árinu 1997. Þá var veiðistofninn 530 þús. tonn. Hvernig stóð á því að það var lagður til 200 þús. tonna afli úr þeim veiðistofni, 530 þús. tonnum á árinu 1997, en núna úr 527 þús. tonna afla heildarstofni er aðeins lögð til 130 þús. tonna veiði á þorski úr sömu heildarstofnstærð bæði árin? Maður spyr auðvitað svona spurninga þegar maður situr uppi með ...  
             Já, það er nú þetta með endinguna sko, þegar menn fara út í það, og ég kem þá að því sem hv. þm. Björn Valur Gíslason talaði hér um áðan, þ.e. samspil stofna, hver étur hvern og hvenær? Hvað haldið þið að þorskurinn hafi nú aðhafst á síðasta ári? Að éta smáýsu sem aldrei fyrr. Hvað haldið þið að hrefnan hafi verið að éta á síðasta ári og þessu ári? Að stórum hluta smáýsu og þorsk. Það er auðvitað hægt að tala um þetta í gríðarlega stóru samhengi en það yrði hins vegar svo stór umræða að ég mundi ekki treysta mér til að ljúka henni hér á þremur tímum ef ég ætti að fara kirfilega í gegnum hana. En ég mundi hafa mjög gaman að því. Ég tek alveg undir það að það má alveg ræða samspil stofnanna og hvernig þeir hafa áhrif hver á annan. Við sjáum hins vegar að það er, eins og kemur fram í þingskjalinu, beint samhengi milli stærðar loðnustofnsins og vaxtar þorsksins. Það virðist ekki vera hægt að sjá annað út úr því. Mikið hefur verið talað um að við höfum veitt svo mikið umfram ráðgjöf Hafrannsóknastofnunar á undanförnum árum og til hvers það hafi leitt. Hér er grafið yfir þorskinn. Það eru nú bara 2–4% sem við höfum veitt undanfarin ár umfram tillögur Hafrannsóknastofnunar, þ.e. síðastliðin tíu ár. Þannig að það er alveg rétt sem hv. þm. Björn Valur Gíslason var að benda á áðan. Við höfum ekkert verið að keyra verulega fram úr í ráðgjöfinni í þorskveiðum. Það er því kannski ekki aðalástæðan. Okkur hefur hins vegar ekki tekist að ná þorskstofninum verulega af stað með því að draga úr veiðum og það er aðferðin sem við höfum beitt. Við höfum beitt þessari aðferð - í hvað langan tíma? Alveg frá dögum skrapdagakerfisins - að reyna að ná niður þorskveiðinni til þess að stækka stofninn. Það eru yfir 30 ár án nokkurs sýnilegs árangurs. Hverju var lýst hér í dag? Hvernig lýsti hv. þm. Björn Valur Gíslason stöðu skipstjóra sem núna eiga að veiða? Jú, þeir fá að veiða 2 tonn af þorski á dag. Hvað er það á móti meðalafla togara sem er sennilega 14–16 tonn á dag? Það er orðið lélegra hlutfall í þessum skrapkjörum en var nokkurn tíma í skrapdagakerfinu. Og menn eiga að búa við þetta allt árið, að veiða 2 tonn af þorski á dag til að halda úti veiðum á hinu sem menn mega veiða. Mönnum þótti það erfitt í skrapdagakerfinu að hafa mjög breytilega prósentu, 5%, 10%, 15% og upp í 25% en þarna hafa menn bara valið um það að halda sig að meðaltali við 2 tonn á dag allan ársins hring. Til hvers hefur þá fiskveiðistjórnin leitt okkur á undanförnum 30 árum? Til þess veruleika sem menn þóttust vera að hafna þegar þeir lögðu af skrapdagakerfið, að vera allt árið í skrapi, ár og síð og alla tíð, og ná ekki neinum árangri í því sem við höfum verið að reyna að stefna að varðandi þorskstofninn. Hér er hins vegar ýsan þar sem við veiddum að meðaltali 22–25% umfram ráðleggingar Hafró og hvað gerðist þá? Hér er framhaldið? Hún fór bara beint upp í loftið. Við erum að veiða núna yfir 100 þús. tonn undir veiðiálaginu sem við vorum með á ýsustofninn. Það er því langur vegur frá að það sé samhengi á milli þess að keyra niður veiði og ná árangri við að byggja upp stofn. Það er ekkert sýnilegt samhengi þar á milli. Þess vegna horfir maður orðið mikið á það hvar ætið spilar inn í þetta og hvar samspilið milli stofna spilar inn í alla þessa ráðgjöf og vinnu. Í þessari skýrslu Hafró segir í rækjurallinu að veiðar þorsks á rækjuslóð hafi vaxið undanfarin ár. Ég man ekki hvernig það var í sumar en hæstv. ráðherra veit það kannski. Ég held að það hafi verið einhver afli af þorski en það segir að þorskafli í rækjuralli hafi vaxið. Í netarallinu var miklu meiri afli á síðasta vetri en menn höfðu vanist áður og menn tóku ekki mark á því, menn höfnuðu því að taka mið af netarallinu í þeirri ráðgjöf sem við erum að vinna með núna. Það er fjöldamargt í þessu sem menn hafa ástæðu til þess að athuga og gera athugasemdir við. Þess vegna höfum við komist að þeirri niðurstöðu í Frjálslynda flokknum að ástæðulaust væri að vera að haldin þeirri svartsýni að þorskstofninn væri að hrynja í höndunum á okkur. Hann er ekki að hrynja. Það kann vel að vera að við höfum ekki náð mjög miklum árangri við að byggja hann upp en þó hefur hann aðeins verið á uppleið. Miðað við skyndilokanir ársins sem eru núna komnar yfir 150 og þar af yfir 80 sem eru lokanir vegna þorsks eða þorsks og ýsu nema hvort tveggja sé þá sýnist mér að stefni í met á lokunum vegna þorsks á þessu fiskveiðiári. Kæmi ekki á óvart þó að við enduðum í 100 sem er meira en við höfum séð í skyndilokunum undanfarin ár, jafnvel þegar við vorum að veiða úr árgöngum sem voru taldir 170 milljón þriggja ára nýliðar að meðaltali sem hafa borið uppi veiðina undanfarin ár og voru viðmiðunarárgangar á árunum 2001–2003. Stofnmæling að hausti stendur væntanlega yfir núna. Sú upplýsingagjöf mun bætast í þær upplýsingar sem Hafrannsóknastofnun og sjávarútvegsráðherra hafa í haust til að endurmeta stofninn. Væntanlega mun þá líka koma sýnataka úr veiddum afla í því ralli og sýna þróunina í fallþunganum í ralli, en ég vek athygli á að fallþunginn í togararallinu er annar en fallþungi úr lönduðum afla. Við höfum líka orðið vitni að því að þorskur gekk yfir til Austur-Grænlands og það hefði verið ákaflega áhugavert að rannsaka það, mjög áhugavert að fara þangað og rannsaka hvaða fiskmagn hefur farið yfir á Grænlandsmið. Ég hef sjálfur haldið því fram að mikið fiskmagn hafi farið yfir á Grænlandsmið haustið 2002 þegar við bjuggum við sunnan- og suðaustanáttir í sex vikur samfellt og hitaskilin gengu langt í norðvestur. Ég veit að hv. þm. Björn Valur Gíslason veit það jafn vel og ég þegar menn byrjuðu allt í einu að veiða þorsk á Dohrn-bankanum og rétt þar vestan við, þriggja, fjögurra, fimm ára gamlan fisk haustið 2002. Það þarf því ekki að koma á óvart þó að í vor hafi komið tíu ára gamall fiskur. Það passar alveg við það að hann hafi gengið þar yfir og hafi komið til baka inn á hrygningarslóðirnar í vor og menn hafi svo orðið varir við hann aftur á grálúðuslóðinni þegar hann var að ganga á ætislóðirnar við Grænland á nýjan leik. Þorskurinn hefur alltaf gert það, hann gerði það á árum áður. Þegar hann gekk á vertíðarslóðirnar mættum við honum við Víkurálinn og hann var ýmist að fara austur um Strandagrunn eða gekk út í kant með netaförin á sér og stundum með druslurnar hangandi úr tálknunum. Þetta vita menn. Þorskur gengur aftur á sínar ætislóðir þar sem hann hafði viðveru þegar hann var að alast upp. Það þarf ekki segja neinum það. Það eru meira að segja til nokkrar merkingar frá því fyrr á árum, hvernig þorskur sem merktur var við Austur-Grænland kom hingað til lands og þorskur sem merktur var hér á vertíð gekk aftur yfir til Grænlands. Þetta er til í eldri gögnum. Síðan uppgötvuðum við það í sumar samkvæmt upplýsingum frá Hafrannsóknastofnun að stofnunin telji að menn hafi orðið varir við þorskseiði mun norðar og vestar en þeir hafa áður gert. Ég skal ekki segja hvort svo er en það voru alla vega fréttir um það í sumar að menn hefðu orðið varir við útbreiðslu þorsks þó nokkuð langt norður af landinu. Við höfum búið við breytingar á sjávarhita á undanförnum árum, það er geysilega margt að breytast hjá okkur. Það er hins vegar svo að samfara auknum sjávarhita þarf þorskurinn að éta meira til að þrífast, hann brennir meiru. Að öllu samanlögðu teljum við í Frjálslynda flokknum að mörg rök séu fyrir því að leggja fram þessa tillögu til þingsályktunar til umræðu í þinginu og til meðferðar í sjávarútvegsnefndum um að auka megi við þorskveiðarnar á þessu fiskveiðiári án þess að menn séu að taka neina verulega áhættu af því að þorskstofninn sé að hrynja í höndunum á okkur. Það er ekki svo. Þar fyrir utan vil ég enn á ný vekja athygli á því að það verður afar erfitt að framkvæma fiskveiðarnar á Íslandsmiðum á þessu fiskveiðiári með svo lítinn þorsk sem sjávarútvegsráðherra og ríkisstjórnin hefur tekið ákvörðun um að veiða, 130 þús. tonn, og eiga að veiða hitt, allar hinar tegundirnar. Það verður afar erfitt. Mér er nær að halda að úr þeirri vegferð allri verði akkúrat engin friðun þegar upp verður staðið, ég segi það alveg eins og ég meina það. Ef menn þurfa að framkvæma veiðarnar með þessum hætti mánuðum saman og út allt árið með ekki meiri þorskafla og ætla sér að reyna að veiða annað sem er saman á miðunum eins og ýsa og þorskur, ufsi og þorskur, karfi og þorskur og fleiri fisktegundir þá munu menn lenda í vandræðum. Menn munu lenda í vandræðum með aflasamsetninguna og við vitum alveg hvað menn neyðast til að gera ef svo kemur upp. Þess vegna er vafasamt að svona mikill niðurskurður verði til nokkurrar friðunar eða uppbyggingar á þorski. Og svo er hitt: Ef við hefðum bara séð það á undanförnum 30 árum að aðferðin við að skera niður þorskveiði hefði sveiflað þorskstofninum mörgum sinnum upp í veiði sem gæfi okkur 400 þúsund tonn og við hefðum búið að henni í þó nokkur ár, svo hefði kannski komið slakur árgangur og þá hefðum við hægt á okkur og hann hefði aftur rokið upp. Þetta hefur bara ekki gerst. Við höfum ekki náð þessum árangri að byggja upp þorskstofninn með því að skera niður veiði. Ég vek athygli á því að ýsustofninn stækkaði sem aldrei fyrr undir miklu veiðiálagi smábátanna. Það var auðvitað vegna þess m.a. að sjór hlýnaði í kringum allt land og uppvaxtarsvæði ýsunnar ekki bara tvöfaldaðist heldur þrefaldaðist þegar öll norðurlandsmiðin bættust við þar sem lítið hafði sést af ýsu í mörg ár. Með hlýnandi sjó leitar þorskurinn meira til norðurs þannig að það er ekkert undarlegt þó að vart verði við hann í rækjurallinu, það er mjög eðlilegt að þorskurinn leiti norður í kantana. Þess vegna held ég að menn eigi að taka mark á því þegar svo mikið veiðist af þorski að það er vaxandi afli í rækjurallinu í mörg ár og menn eigi að leggja það með sér í gagnaöflunina. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að umræðan leiði til þess að rökræðan verði tekin mjög djúpt í hv. sjávarútvegsnefnd og að þau viðbótargögn sem hæstv. ráðherra mun fá í haust, eins og úr haustrallinu, eins og um fallþungann og aðrar þær rannsóknir sem væntanlega verða stundaðar í haust sem gætu gefið vísbendingar í aðra átt, m.a. úr lönduðum afla. Ég vænti þess að út úr því geti komið sú skynsamlega niðurstaða að ástæða sé til að auka við þorskaflann og það sé engin hætta á ferðum að gera það. Það væri auðvitað besta mótvægisaðgerðin. Orð hæstv. sjávarútvegsráðherra á sínum tíma um að það komi ekkert í staðinn fyrir 60 þús. tonn af þorski eru alveg rétt. Það kemur ekkert í staðinn fyrir það í sjávarútvegsbyggðunum nema þorskur. Við getum hins vegar dregið verulega úr þeim áhrifum á atvinnu og tekjur fólks með því að auka við þorskveiðina þó að við förum þar ekki upp í háar hæðir heldur nálgumst eingöngu þá 

Virðulegur forseti. Mér fannst hv. þingmaður vera kominn í dálitla mótsögn við það sem er tilgangur þessarar tillögu. Tilgangur tillögunnar er sá að auka heimildir í þorskveiðinni vegna þess að hv. þingmaður hefur verið að leiða að því rök að Hafrannsóknastofnun hafi í raun og veru verið að vanmeta stærð þorskstofnsins. Síðan fer hv. þingmaður í það að útskýra fyrir okkur að það hafi hvorki gengið né rekið og alveg frá því að skrapdagakerfið var lagt af höfum við ekki verið að ná neinum árangri og við séum í raun og veru í verri stöðu en þegar við vorum í skrapdagakerfinu. Hv. þingmaður verður auðvitað að útskýra það fyrir okkur hvernig stendur á því. Hvort er rétt? Erum við að vanmeta stærðina eða erum við að ofmeta stærðina? Er þorskstofninn í alvarlegri stöðu eins og hv. þingmaður var í öðru orðinu að segja eða er þetta allt saman í góðu lagi? Samkvæmt því sem Hafrannsóknastofnun segir hefur hún ofmetið stærð þorskstofnsins og það er ástæðan fyrir því að veiðihlutfallið hefur farið talsvert fram úr 25%. Það er alveg rétt að við höfum ekki veitt fram úr 25% miðað við það sem upphaflega var áætlað heldur höfum við gert það vegna þess 

Hæstv. forseti. Ég skynja að hæstv. ráðherra hefur mikinn vilja til að reyna að misskilja það sem ég sagði. Ég hef margoft sagt það í þessum ræðustól að ég teldi að þorskstofninn væri ekki það neðarlega í dag að ástæða væri til að vera í sérstöku svartsýniskasti yfir því. Það væri hægt að halda veiðinni í 170 þús. tonnum, og þess vegna meira en það, án þess að við stefndum í það að taka stofninn svo niður að hann gæti ekki viðhaldið sér á komandi árum. Ég hef líka sagt það hér að aðalmálið varðandi það að ná upp þyngd þorsksins væri að gefa honum að éta, að hann hefði möguleika á að ná sér í æti og það á auðvitað ekki bara við þorskstofninn heldur fjöldamarga aðra fiskstofna.

Virðulegi forseti. Ástæðan fyrir því að ég spurði hv. þingmann var sú að ég vildi reyna að skilja það sem hann var að segja. Mér fannst hann vera kominn í mótsögn við sjálfan sig en nú segir hann að það beri að skilja hann þannig að hann telji að þorskstofninn sé í betra ásigkomulagi en Hafrannsóknastofnun telur. Ég er alveg sammála hv. þingmanni um að auðvitað skiptir það mestu máli fyrir okkur eða a.m.k. mjög miklu máli að gæta þess að fæðuframboðið sé í lagi. Þess vegna höfum við sýnt mikla íhaldssemi varðandi útgáfu á loðnukvóta. Samkvæmt öllum reglum hefðum við átt að gefa út loðnukvótann í júnímánuði í sumar. Ég ákvað að gera það ekki og fresta því núna til haustsins til þess m.a. að tryggja betra fæðuframboð fyrir þorskinn. Ég tel því að ég hafi komið til móts við það fyrir nú utan það að ég beitti mér fyrir því strax haustið 2005 að draga mjög úr flottrollsveiði, banna stór hafsvæði fyrir flottrollsveiði, til þess m.a. að koma til móts við þetta sjónarmið vegna þess að ég viðurkenni að það skiptir mjög miklu máli og mun auðvitað skila sér, vegna þess að það er áhyggjuefni að þorskstofninn hefur verið að léttast 

Hæstv. forseti. Ég taldi mig hafa rakið það mjög vel í máli mínu að vegna fjölda skyndilokana væri greinilegt að það væri meira að vaxa upp af viðmiðunarárgöngum tveggja til fjögurra ára fisks en Hafrannsóknastofnun hefði gert ráð fyrir. Eins og hæstv. ráðherra veit hefur Hafrannsóknastofnun gert ráð fyrir því að meðaltal þessara viðmiðunarárganga væri um 115 milljónir þriggja ára nýliða sem núna er verið að miða við. Þegar viðmiðunarstofninn var fyrir nokkrum árum 170 milljónir þriggja ára nýliða komust skyndilokanir eitt árið einu sinni í 97. Ég hef verið að segja það alveg hiklaust að miðað við fjölda skyndilokana er allt sem bendir til þess að það sé meira að vaxa upp af ungþorski en við eða Hafrannsóknastofnun höfum gert ráð fyrir að væri í sjónum og þess vegna skiptir auðvitað máli að hann fái að éta og þorskstofninn stækki og þorskstofninn fari ekki að éta sjálfan sig.

Herra forseti. Um þetta mál hefur margt verið sagt og mikið verið talað um rannsóknirnar og starfslag Hafrannsóknastofnunarinnar sem fær hér vægast sagt mjög slæma dóma og er eiginlega að því er má skilja algerlega óalandi og óferjandi stofnun og spurning hvort menn komi ekki bara með frumvarp um að hún verði lögð niður og fiskifræði sjómannsins verði algjörlega látin gilda í þessu máli. Mig langar til að spyrja hv. þm. Guðjón Arnar hvort hann sjái ekki einhverja jákvæðni í þeim tillögum sem hæstv. sjávarútvegsráðherra hefur lagt fram í auknum hafrannsóknum á Íslandi og þeirri auknu vídd sem hann 

Forseti vill minn hv. þingmenn á að nefna þingmenn fullu nafni.

Hæstv. forseti. Jú, ég sé þó nokkurn ávinning í því að auka hafrannsóknir, hef alltaf verið á þeirri skoðun að það væri mjög gott að auka hafrannsóknir og hef viljað að þær væru stundaðar af fleirum en bara Hafrannsóknastofnun og hef mælt fyrir því. Ég hef t.d. oft spurt að því: Hverju máli skiptir einn fjörður á Vestfjörðum af þeim 49 fjörðum sem þar eru? Hvað elst upp í einum firði? Hver hefur svarað því? Hafrannsóknastofnun? Nei. Hafrannsóknastofnun hefur alls ekki svarað því, aldrei, hún hefur aldrei leitast við að svara því þó að við séum búin að horfa á að það séu þorskseiði í Húnaflóa og í Ísafjarðardjúpi, áratugum saman. Það eru því næg verkefni sem hægt er að bæta við. Ég hafna því sem hv. þingmaður sagði að ég sæi ekkert gott í verkum Hafró. Það er ekki svo. Ég hef hins vegar athugasemdir við það þegar ég sé 

Hæstv. forseti. Mig langar aðeins til að bæta smáánægjutíðindum inn í allar þessar hörmungar sem verið er að ræða um, að fiskverð hefur hækkað töluvert mikið undanfarið og ég vona að fiskverð muni halda áfram að hækka, jafnvel meira en um 30%, sem mundi nú gera töluvert mikið. Svo langar mig til að spyrja hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson að einu í sambandi við togararallið: Er rétt að afleggja það eða breyta því? Eru allar þær slóðir sem dregið er eftir núna vitlausar slóðir, á að fara nýjar slóðir? Þessar spurningar hafa 

Hæstv. forseti. Varðandi togararallið þá er það einfaldlega þannig að menn hafa haft á því áhuga í mörg, mörg ár að færa þar til togstöðvar eða bæta við togstöðvum miðað við þá reynslu sem fiskimennirnir upplifa, því að reynslan var jú notuð á sínum tíma til að setja út helminginn af togunum á árunum 1984 og 1985 á þeirri reynslu sem þá var til staðar. Ég vona að reynsluheimur hv. þingmanns sé þannig að hann breytist á milli ára, menn taki mið af lífinu sem þeir eru að fást við.  Það gerum við fiskimennirnir, tökum mið af lífinu sem við erum að fást við og þegar við sitjum í stólnum í brúnni í 300 daga á ári og horfum á lóðningar og fisk þá taka menn mið af því og leggja út af því. Ef hv. þingmaður hefur upplifað það svo að hér hafi eingöngu verið rætt um hörmungar þá hefur hann ekki upplifað mikið af þeim um ævina.

Virðulegi forseti. Grunnurinn að þeirri fiskveiðiráðgjöf sem Hafrannsóknastofnun veitir felst í stofnstærðarmatinu og um stofnstærðarmatið fjalla miklu fleiri vísindamenn en einungis þeir sem vinna hjá Hafrannsóknastofnun. Ég vil nefna Guðrúnu Marteinsdóttur og Kristján Þórarinsson sem vinna á öðrum stöðum og hjá öðrum stofnunum. Allir þessir aðilar eru sammála um að stofnstærðarmatið sé nokkuð rétt og óumdeilanlegt. Þetta er mjög mikilvægt mál. Frummælandi, hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson, fer hér um víðan völl og teiknar þetta mál upp sem mjög einfalt mál og að það séu einfaldar lausnir á þessu máli. Við hin viljum fara af meiri varúð í þetta. Það er áhugavert að lesa í greinargerð þegar Magnúsi Þór Hafsteinssyni, hv. fyrrverandi þingmanni og varaformanni Frjálslynda flokksins, er eignað það að hafa uppgötvað að ástand loðnustofns hafi eitthvað með ástand þorskstofns að gera. Það er náttúrlega eitthvað sem fiskifræðingar eru búnir að nota til margra ára, 

Hæstv. forseti. Ég hef aldrei haldið því fram að öll gögn Hafrannsóknastofnunar varðandi stofnmatið væru út úr korti, ég hef bara verið að benda á nokkur atriði eins og uppvaxandi árganga sem mælast núna í skyndilokunarferlinu, og það er misskilningur hjá hv. þingmanni ef hann heldur að Magnús Þór Hafsteinsson hv. fyrrverandi þingmaður hafi fundið það upp sem við höfum sett inn í þessa tillögu. Það er beinlínis sagt frá því að hann hafi tekið þessar töflur úr gagnagrunni Hafró og sett þær saman til þess að menn sæju samhengið á milli meðalfallþunga og stærðar loðnustofns. Það er engin ný uppgötvun í því, það er bara verið að setja þetta saman þannig að menn geti með einföldum hætti borið þetta saman. Ég vænti þess að menn sækist eftir því að fá skýrar og einfaldar myndir dregnar upp þegar menn eru að halda því fram að beint samhengi sé á milli stærðar loðnustofns og fallþunga þorsksins.

Virðulegi forseti. Það liggur ljóst fyrir að þetta samhengi hefur verið öllum ljóst um langan tíma og hefur verið notað sem viðmið. Ég sagði hér áðan að það er varúðarreglan sem gildir í þeim ákvörðunum sem sjávarútvegsráðherra hefur tekið varðandi veiðar úr þorskstofninum og það er vegna þess að okkur vantar kannski dýpri og gleggri upplýsingar en við höfum. Hann er einnig að leggja grunn að því að hægt sé að safna frekari upplýsingum og fleiri vísindamenn geti komið að þessum málum og haft skoðanir þannig að almenn umræða á vísindalegum grunni geti farið fram um þessi mál. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson sagði í kynningu sinni í upphafi að þótt spáin sé rigning en sólin skíni þá eigi að fara á sjó. Það er rétt að stundum reynast spár rangar en það hefur mörgum sjómanninum orðið erfið raun 

Hæstv. forseti. Ég er ekki búinn að fá útprentaða ræðu mína frá því þegar ég mælti fyrir þessu máli en ég minnist þess ekki að ég hafi minnst sérstaklega á veður og regn.

Ég hjó sérstaklega eftir þessu.

Ég held að það hafi verið Grétar Mar Jónsson sem minntist á það, 

Forseti. Ég vil gera að umræðuefni mínu hérna það sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson nefndi varðandi skyndilokanir en það verður slegið og hefur þegar verið slegið nýtt Íslandsmet í skyndilokunum, held ég, það sem af er þessu ári, og flestar snúa þær að krókaveiðum, þ.e. vegna veiða á línu eða handfæri á smáfiski. Ef ég hef náð að telja rétt fyrir nokkrum dögum þá held ég að nálægt þrír fjórðu hlutar af öllum lokunum hafi verið vegna krókaveiða. Hvers vegna fer svona mikill smáfiskur á króka, hvers vegna bítur smáfiskur á línu eða öngla? Það er vegna þess að hann er svangur, hann hefur ekki um annað æti að velja, þess vegna fer hann þetta. Þess vegna óttast ég það sem ég hef verið að benda á hérna varðandi samhengi fiskstofna, loðnustofns, ætistofnsins og þess stofns sem nærist á honum, að með þessari friðun séum við nánast að reyna að fjölga þeim fiskum í sjónum sem hafa það skítt, verða svangir og litlir. Og þá fer nú að halla 

Hæstv. forseti. Ég hef svo sem ekki miklar athugasemdir við þessa framsetningu hv. þm. Björns Vals Gíslasonar, það er þannig og er löngu vitað að fiskur veiðist almennt ekki á línukróka nema hann sé svangur og ef hann er mjög gráðugur við að taka línukrókana þá er það bein afleiðing þess að fiskurinn hefur ekki nægjanlegt æti. Hins vegar er það þannig að ef bæði er smáfiskur og stórfiskur á sömu slóð þá er smáfiskurinn fljótari að bíta á krókana en stórfiskurinn, það er búið að margsýna það í rannsóknum. Þetta hafa menn skoðað í Noregi m.a. þar sem jafnvel stærri fiskurinn kemst ekki að fyrir smáfiskinum sem er gráðugri en stærri fiskurinn og grípur krókana. En það sýnir auðvitað að það er hellingur að vaxa upp.

Forseti. Þetta er hárrétt sem kom fram hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni varðandi krókaveiðarnar og smáfiskinn. Þetta er þekkt víðar en í þorskinum eða ýsunni, þetta þekkir maður sömuleiðis í stangveiðinni, eiginlega alls staðar þar sem maður veiðir fisk, að svangir smáfiskar eru oft grimmari á krókana en stóru fiskarnir. Það er tvennt annað sem mig langar til að minnast á hérna sem hefur komið fram í fyrsta lagi hjá hv. þm. Karli Matthíassyni varðandi fiskverðið og vonir hans um að það muni hækka enn meira en það hefur gert í dag. Það er rétt að fiskverð hefur hækkað en vonir okkar sem erum að veiða og selja fisk eru þær að það hækki ekki meira en það hefur gert því það ræðst í þessu eins og í mörgu öðru af framboði og eftirspurn. Við höfum áður séð verðið fara í þessar hæðir og það reyndist okkur ekki vel því að fallið verður alltaf dýpra eftir því sem verðið fer hærra og hraðar upp. Það er einmitt það sem er að gerast í dag, m.a. vegna ástandsins í veiðiheimildunum.

Hæstv. forseti. Þetta er rétt athugasemd sem hér kom fram áðan. Of hátt verð á þorski verður til þess að menn fara að kaupa kjúkling eða naut. Það er ekki hægt að hafa uppi endalaus fagnaðarlæti yfir því hvert verðið fer vegna þess að neytandinn breytir hegðun sinni og það getur hreinlega dregið úr eftirspurn og orðið fall sem menn geta lent í til nokkurra mánaða, þetta höfum séð. Þegar verðið fer of hátt og fólk hættir að kaupa þá fellur það hratt og menn geta setið uppi með það í lengri tíma. Hin gullvæga regla um að fagna hækkunum er auðvitað prýðileg svo framarlega sem slíkt keyrir ekki fram úr kaupmætti fólksins.