Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

umr. Landbrh. (Jón Helgason) Hæstv. forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar á þskj. 464. Í 1. gr. frv. eru talin upp nöfn 18 manna sem sótt hafa um íslenskan ríkisborgararétt og að mati rn. uppfylla þau skilyrði sem Alþingi hefur sett fyrir því á undanförnum árum. Í fyrri mgr. 2. gr. eru sömu ákvæði um nafnabreytingar og gilt hafa síðustu árin, en í síðari mgr. 2. gr. er um nýmæli að ræða. Eftir að Alþingi hvarf frá skilyrðislausri kröfu um að taka upp íslenskt nafn hefur það vakið óánægju hjá nokkrum þeirra, sem áður höfðu verið skyldaðir til þess, sérstaklega hjá þeim sem haldið hafa áfram að nota sitt fyrra nafn og það jafnvel í opinberum skilríkjum. Hér er því sett fram till. um það að þeir, sem þess óska, geti fyrir lok þessa árs fengið nafni sínu breytt á ný og haldið sínu upphaflega nafni í samræmi við ákvæði fyrra málsliðar. Þess er varla að vænta að margir muni nýta sér þetta ákvæði, þó að lögum verði, en það er nokkrum einstaklingum mikið áhugamál að eiga kost á þessu. Ég vænti þess að nefnd sú, sem fær málið til meðferðar, muni athuga þessa tillögu vel og hvort hún geti ekki fallist á það skammtímaákvæði sem hér er lagt til. Enn fremur mun nefndin að venju fá margar umsóknir sem rn. hafa borist og ekki uppfylla öll þau skilyrði sem sett hafa verið fyrir veitingu ríkisborgararéttar. Í þeim hópi munu vera einhverjir sem orðnir eru hér rótgrónir og sótt er eftir að fá til starfa. Hlýtur því að koma til athugunar hjá nefndinni hvort fært sé að gera einhverjar breytingar á fyrri reglu. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. allshn.



Virðulegi forseti. Nefndin hefur haft frv. til meðferðar og mælir með því að það verði samþykkt óbreytt.



Virðulegi forseti. Þetta mál hefur áður borið á góma hér í þessari hv. deild. Það var á síðasta ári. Þá var það samþykkt hér en náði eigi fram að ganga í gegnum hv. Nd. Frv. var síðan endurflutt nú á haustdögum. Allshn. hefur lokið sinni umfjöllun um það og er það samdóma álit nm. að mæla með því að frv. verði samþykkt. Það felur í sér í sem skemmstu máli að heimilt verði að beita sektarákvæðum láti menn í framsæti bifreiðar það undir höfuð leggjast að nota öryggisbelti.



Virðulegi forseti. Þetta verða ekki mörg orð af minni hálfu, aðeins nokkrar athugasemdir og spurningar um leið til hæstv. fjmrh. Ég minnti á það hér á dögunum að eðlilegt væri að umfjöllun um þessi mál við 1. umr. færi fram eftir að hæstv. ríkisstj. hefði sýnt sínar víðtæku efnahagsráðstafanir, sem hún hefur nú gert, en mönnum reyndar ekki veist ýkja langur tími til að skoða og kanna í hverju eru fólgnar. Hafði ég því jafnvel vænst þess að menn fengju betra ráðrúm til að kynna sér þær, einmitt í tengslum við þessa lánsfjáráætlun, lengra ráðrúm til þess en hefur þegar gefist, áður en 1. umr. um þessi mál færi fram. Hins vegar eru nokkur atriði, sem hafa komið fram í þessari tilkynningu ríkisstj. sem hefur verið kynnt stjórnarandstöðuflokkunum, sem kalla á spurningar einmitt nátengdar þessu máli. Talsmaður Alþb. í þessum málum, hv. þm. Ragnar Arnalds, er nú fjarri. Hann á sæti í þeirri nefnd sem um málið fjallar og mun fá það þar til meðferðar. Málið fær svo frekari umr. hér við 2. umr. þegar einnig liggur ljóst fyrir hvernig á hinum einstöku þáttum muni verða tekið. Vitanlega er hér um eitt stærsta mál hvers þings að ræða, þar sem eru fjárfestingar ríkisins og lántökur til þeirra og því full þörf á að hafa um það vandaðri umr. en a.m.k. ég er þess umkominn að hafa á þessu stigi. Annars vegar er rétt að gera athugun nokkra á þeim skerðingarákvæðum, sem í frv. felast, en við vitum að þau eru þegar í fjárlögum. Fjárlög hafa þegar ákveðið þessi skerðingarákvæði, þ.e. ekki lögfest þau. Þau þarf að lögfesta með þessum hætti, en það er greinilegt að þegar er búið að ganga frá í fjárlögum framlögum til hinna ýmsu málaflokka sem skipta mjög miklu máli. Hv. 3. þm. Norðurl. v., Þórður Skúlason, kom hér á dögunum inn á þau ákvæði t.d. sem snerta sérstaklega sveitarfélögin og þarf ég ekki neinu þar við að bæta. Í raun og veru væru öll þau atriði umhugsunarverð og umræðuverð. En ég vék hér í stuttu framhjáhlaupi á dögunum að Kvikmyndasjóði og það mál er vissulega nú í sviðsljósinu í þess orðs fyllstu merkingu og fullyrðingar um frekari framlög í Kvikmyndasjóð ganga þar nokkuð á víxl. Hæstv. fjmrh. aftók hins vegar í stuttu svari að það mál væri á borðum ríkisstj., Alþingi hefði tekið sína ákvörðun. Það er rétt. Alþingi hefur tekið sína ákvörðun um framlag í Kvikmyndasjóð. Hins vegar ganga yfirlýsingar annarra ráðherra nokkuð á víxl miðað við þessa fullyrðingu og það er haft eftir ýmsum mönnum, sem þar eru innst í búri, að von sé nú á frekari framlögum með aukafjárveitingum í Kvikmyndasjóð til þess m.a. að mæta þeim brýnu verkefnum sem þar bíða og koma eitthvað til móts við nýsamþykkt lög um þennan sjóð. En það virðast sem sagt ekki allir ráðherrar vera á sama máli því að öðru hverju er verið að ýja að þessu. Hins vegar trúi ég alveg hæstv. fjmrh. þegar hann segir að málið sé hreinlega ekki til meðferðar hjá hæstv. ríkisstj. og ekkert á döfinni um að bæta úr hneykslanlegri ákvörðun Alþingis nú fyrir jólin. Ég trúi hæstv. ráðh. í þessu efni og reikna með að hitt sé bara gert til að friða ákveðnar sálir og segja þeim rangt til um hver sannleikurinn í málinu sé og upphæðin muni verða óbreytt eins og hæstv. fjmrh. hefur hér fullyrt. Nú gengur hæstv. menntmrh. í salinn og ég veit að frá hennar embættismönnum hafa komið yfirlýsingar um að Kvikmyndasjóður mundi fá meira fé. En hæstv. fjmrh. upplýsti það hér úr þessum ræðustól að Alþingi hefði tekið sína ákvörðun og málið um Kvikmyndasjóð væri ekki á borðum ríkisstj. eða til afgreiðslu þar. Og meðan annað kemur ekki fram hlýt ég að taka þau orð trúanleg enda hæstv. fjmrh. óvanur því að fara með fleipur. Ég vildi aðeins gera 16. gr. þessa frv. að umræðuefni, ekki þó löngu, vegna þess að frv. hefur þegar verið rætt það ítarlega á Alþingi að þess gerist ekki þörf. Það varðar framlögin til Framkvæmdasjóðs fatlaðra. Það segir að vísu ekki nema hluta af því dæmi vegna þess að við fjárlagaafgreiðsluna var framlaginu nokkuð breytt varðandi Erfðafjársjóð, en framlög til Erfðafjársjóðs af erfðafjárskatti voru hækkuð úr 19 í 25 millj. við afgreiðslu fjárlaga enda eðlilegt að allur erfðafjárskatturinn sé látinn renna til þessa verkefnis svo sem lög segja til um. Það var upplýst fyrir jólin, skv. því sem landssamtökin Þroskahjálp höfðu gefið frá sér, að framlagið á fjárlögum nú væri aðeins um 48% þess sem lögákveðið væri að því er þeir best sæju. Ég efa ekki að þessar tölur séu nokkuð réttar, enda hef ég ekki séð þeim mótmælt og ég veit að vandi þeirrar stjórnarnefndar sem nú er að úthluta úr Framkvæmdasjóði fatlaðra er gífurlegur. Þar er mér sagt af stjórnarmönnum að vandinn mundi verða miklu minni eða ekki verða eins áberandi mikill og ekki kæmi til niðurskurðar eins og útlit er fyrir nú ef þarna fengjust 15–20 millj. kr. til viðbótar þeim 65 millj. kr., sem samtals eru til ráðstöfunar. Hér er eingöngu um að ræða framhald verkefna sem þegar eru í gangi, því það er rétt að á vegum sjóðsins er ekki gert ráð fyrir neinum nýjum framkvæmdum. Til þess er ekki fé og við skulum taka það gott og gilt að ekki séu hafnar nýjar framkvæmdir í þessum brýna málaflokki meðan efnahagsástand er ekki gott. Engu að síður verður að ætlast til þess að séð verði fyrir því að hægt sé að halda áfram við þær framkvæmdir, sem þegar eru í gangi. Ég hef því leyft mér að bera fram brtt. við 16. gr. frv. um að í stað 40 millj., sem þar eru ákvæði um, verði 60 millj. Ég reikna með því að þær 20 millj. sem þar mundu bætast við - og þá með aukafjárveitingu eftir að fjárlög hafa verið afgreidd, með því móti mundi stjórnarnefndin geta nokkurn veginn séð um brýnasta fé í þær framkvæmdir sem eru í gangi. En aðalumræðuefnið, sem ætti nú að vera, er nátengt þeim yfirlýsingum sem hæstv. ríkisstj. hefur gefið frá sér um væntanlegar efnahagsráðstafanir. Þar er talað um 1000 millj. kr. niðurskurð á erlendu lánsfé, sem tilkynnt var um helgina. Við vitum að eftir þann darraðardans sem hefur verið í kringum þá ágætu stofnun Landsvirkjun, sem að undanförnu hefur verið mest í umræðum manna, hefur áætlun þeirrar stofnunar verið skorin niður um 200–250 eða jafnvel 350 millj., segja sumir, frá því sem ráð er fyrir gert í þessari lánsfjáráætlun. Ef við reiknum með 250 millj. sem líklegri tölu, þá standa eftir 750 millj. Ég spyr hæstv. ráðh.: Hvað er það sem ríkisstj. hyggst helst skera í framhaldi af þessu? Eru það Rafmagnsveitur ríkisins? Ég á von á því að þær séu inni í þessari mynd. Eða hvaða liðir aðrir eiga að fylla þessa býsna stóru tölu sem þarna vantar upp á þegar Landsvirkjun er reiknuð frá með 250 millj. kr. lækkun? Hvar á helst af að taka? Lánsfjáráætlunin gerir ráð fyrir 708 millj. kr. í F-lán Húsnæðisstofnunar og veitir sjálfsagt ekki af. Tilkynnt er nú að veita eigi 150–200 millj. kr., að mér skilst, til að bjarga þeim sem hafa verið að byggja hús sín á undanförnum árum, 150–200 millj. kr. til G-lánakerfisins til kaupa á eldri íbúðum alveg sérstaklega, ef ég hef skilið rétt. Það hlýtur að þýða að mínu mati, að lántökurnar, 708 millj. í F-lán Húsnæðisstofnunar, muni lækka að sama skapi um þessa upphæð, og að það verði þeim mun minna fjármagn til ráðstöfunar í þann lánaflokk, þ.e. í ný lán. Um þetta væri líka fróðlegt að fá upplýsingar án þess að ég ætli að fara út í neina efnislega umr. um húsnæðismálin í heild sinni. En þegar ríkisstj. hefur nú verið að fjalla um þessi mál svo ítarlega sem hún hefur gert og fengið til sín færustu ráðgjafa, þá eru örugglega nokkrar tölur sem er mjög auðvelt fyrir hæstv. fjmrh. að gera grein fyrir við þessa umr. T.d. hverjar verða hinar erlendu skuldir í lok ársins að mati ríkisstj., að gerðum þessum ráðstöfunum sem nú eru boðaðar. Og þá spyr ég í fyrsta lagi: Hvað verða þær mikið hlutfall af þjóðarframleiðslu í lok ársins? Og hve mikill hluti lækkunarinnar í hlutfalli stafar af því að loðnuveiðin verður meiri? Því að í þessu efni er afgerandi hið mikla gjaldeyrismagn sem fæst fyrir loðnuafurðir en þær verða greinilega miklu meiri en gert var ráð fyrir í upphafi ársins og við afgreiðslu fjárlaga. Og þá er spurt í framhaldi af því hver upphæð erlendra skulda muni verða í lok ársins. Þannig mætti áfram spyrja einnig um gjaldeyriseignina. Hvað áætlar ríkisstj. að gjaldeyriseignin verði mikil í lok ársins eftir að hún hefur gert þessar ráðstafanir? Þær tölur eru örugglega á hraðbergi hjá hæstv. ráðh. og þá alveg sérstaklega hver hún er núna í upphafi ársins. Um það hef ég ekki heldur tölur. Þessar spurningar og margar fleiri vakna við lestur þeirra tilkynninga sem við höfum fengið, þó aðallega í gegnum fjölmiðlana, frá hæstv. ríkisstj., vegna þess að ég er ekki viss um að þessar ráðstafanir í heild sinni séu enn þá það opinberar að menn megi fara með þær hér í ræðustól. A.m.k. þegar ég er með plagg sem á stendur Trúnaðarmál, þá reikna ég með að það sé enn þá svo og ætla þess vegna ekki að vitna í það beint, þó að vel kunni að vera að innsiglið hafi verið rofið um leið og hæstv. ráðherrar gerðu grein fyrir þeim á fréttamannafundi. Þá væri full ástæða til að fara ofan í ótalmarga hluti sem í því plaggi standa. En það verður geymt til seinni tíma. En við þessum spurningum væri öllum hollt að fá svör við núna í upphafi þessarar umr., áður en málið fer til nefndar og fær sína umfjöllun, og þær frekari tillögur sem hæstv. ríkisstj. hlýtur að ætla að gera um meðferð þessa máls. Því að eins og það liggur fyrir okkur núna getur varla nokkur tala verið marktæk. Það hlýtur að eiga eftir að endurskoða flestar eða allar tölur sem í þessari lánsfjáráætlun eru og lækka þær til samræmis við það sem boðað hefur verið. Því hefði ég talið að heppilegt hefði verið fyrir þingheim allan, bæði stjórn og stjórnarandstöðu, að ríkisstj. hefði getað lagt fram plagg um fyrirætlanir sínar úr því að hún er búin að vinna svo vel í þessu máli sem raun ber vitni á undanförnum dögum og hefur náð svo ágætu samkomulagi um það sem gera skal, fullkomnu samkomulagi allra stjórnarþm. að manni skilst. Að hún hefði lagt fram skrá um það hvað ætti að breytast í frv. og í þeirri lánsfjáráætlun sem við erum nú að fjalla um við 1. umr. en vitum í raun og veru ekki um hvað fjallar fyrr en þær upplýsingar liggja fyrir.



Virðulegi forseti. Ég get verið stuttorður um þetta mál þó að stórmál sé hér á ferðinni. Staðreyndin er sú að þetta frv. sem hér liggur fyrir og við erum að ræða, frv. til lánsfjárlaga, er ómark. Það er ekkert að marka þær tölur sem standa í þessu frv. Frá því að frv. hefur verið samið eða prentað er búið að gera margvíslegar ráðstafanir, gefa alls konar yfirlýsingar og þær tölur sem hér eru eiga ekki við lengur. A.m.k. gildir það um langflestar þeirra. Þess vegna hefði verið eðlilegast að hæstv. fjmrh. hefði aldrei lagt þetta plagg fram í þessari mynd, eða þá hann tæki það til baka með einhverjum hætti og legði fram nýtt frv. sem væri talnalega séð nær þeim veruleika sem er verið að fást við í dag. Hv. 2. þm. Austurl. rakti ýmis dæmi um þetta. Hann minntist m.a. á Kvikmyndasjóð þar sem fjmrh. segir eitt og hæstv. menntmrh. segir allt annað. Hann minntist einnig á Landsvirkjun og þær breytingar sem þar hafa orðið. Og síðan þessar svokölluðu efnahagsráðstafanir ríkisstj. sem auðvitað snerta þetta mál á mörgum flötum. Ég ætla því ekki, virðulegi forseti, að fara að eyða tíma deildarinnar í að ræða plagg sem er markleysa. Ég á sæti í þeirri nefnd sem fær málið til meðferðar og verður frv. að fá þar mjög gagngera skoðun, sérstaklega í ljósi þess hve vitlaust það er. Ég veit að okkur mun ganga það verk vel undir ötulli verkstjórn hv. 4. þm. Norðurl. v. En sæmst hefði verið að ráðh. drægi þetta mál til baka og léti endurprenta frv. með þeim breytingum sem þegar er vitað um. Það er tómt mál að vera að tala um þetta plagg og leggja út af þeim tölum sem hér eru, það er bara tímasóun fyrir alla sem hlut eiga að máli. Annaðhvort er að koma með plagg sem er í samræmi við veruleikann eða að setja þetta mál strax til nefndar og byrja á því að endurskoða það og draga fram stærstu vitleysurnar ef vera kynni að unnt væri að leiðrétta þær.



Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það sem hér hefur komið fram, að þetta er orðið úrelt plagg. Hér er reiknað með 9 milljörðum 868 millj. kr. lántökum en hæstv. ráðh. hefur upplýst að undanförnu að hann ætli að skera þetta niður um 1000 millj. Það er ekkert smáræði sem hér er um að ræða. Það vekur mann til umhugsunar. Hversu ábyggileg plögg eru það sem lögð eru hér fram? Er ekki þörf á þessum framkvæmdum sem áætlaðar hafa verið? Það stakk mig strax í augu að í lánsfjáráætlun um fjárfestingar fyrir 1985 er áætlað að Landsvirkjun auki sínar framkvæmdir um 6%. Nú er það boðað að hún muni ekki þurfa á allri þessari aukningu að halda og verði dregin saman. Ef ég man rétt nefndi hæstv. ráðh. 250 millj. fyrir örfáum dögum þegar hann mælti fyrir þessu úrelta plaggi. Eins hef ég heyrt á honum - ég man ekki hvort það var í fjölmiðlum eða hér úr ræðustól - að hann muni ekki taka meiri lán til A-hluta ríkissjóðs en til að standa undir afborgunum og vöxtum af þeim lánum sem fyrr hafi verið tekin. Ég vildi fá útskýringar á því og einnig hvort þær tölur sem standa í þessu plaggi séu miðaðar við það. Afborganir á A-hlutanum eru 1 milljarður 349 millj. kr. En ef við förum í töfluna hérna, þá eru það um 1861 millj. sem á að taka að láni til A-hluta. Ég sé ekki hvort þetta gengur alveg saman eða hvort hæstv. ráðh. hefur meint að þarna væri eingöngu um erlenda lántöku að ræða, að innlend lántaka sem er áætluð 600 millj. sé ekki inni í þessu dæmi. Margar fleiri spurningar bíða svars og ekki hægt að reiða sig á þau gögn sem hér liggja fyrir. Ég held að ekki sé skynsamlegt að fara ítarlega út í þessi mál fyrr en sundurliðun fæst á þessum 1000 millj. sem áætlað er að draga saman í lántöku.



Virðulegi forseti. Ég vil fyrst reyna að svara hv. 2. þm. Austurl. örlítið og þá byrja á því að harma það að hann hlustar meira á fregnir eftir ýmsum mönnum úti í bæ um Kvikmyndasjóð og frekara framlag til hans en fjmrh.

Ég tók hann trúanlegan.

Ég veit ekki hvaða ýmsir menn þetta eru úti í bæ, en oft hef ég undrast það hvað skrifað er á reikning fjmrh. Mér finnst stundum eins og margir fjmrh. séu að verki hingað og þangað um bæinn. En í þessu tifelli er vitnað í mín orð, svo að ég held mig við þau. En ég verð að segja það alveg eins og er að eins og fjármálum þjóðarinnar er komið og við erum í þrengingum með, stöndum uppi með 700 millj. kr. halla á fjárlögum, þá finnst mér óverjandi að taka einn sérstakan lið út úr, lið sem er þó tiltölulega nýr og hækka hann verulega, hvað sem líður fjárfestingum einstaklinga úti í bæ og hinum ýmsu nýju atvinnutækifærum sem virðast vera að skapast. Ég á eftir að sjá Alþingi samþykkja slík gríðarleg stökk í fjárveitingu. En ég mun ekki leggja það til, það hef ég sagt úti í bæ og ég mun standa við það. Aftur á móti hef ég vissan áhuga á þeirri till. sem hv. 2. þm. Austurl. boðaði að hann mundi flytja hér og varðar Þroskahjálp. Ég hef miklu meiri tilhneigingu til að standa vel að því verki en að stórauka framlög til Kvikmyndasjóðs. Við erum nýbúnir að eignast nýja afreksmenn í handknattleik. Það er atvinnugrein. Íþróttir eru atvinnugrein víðast hvar í heiminum. Ég veit ekki betur en atvinnuíþróttir séu einhver stærsta tekjulind heims. Ekki nokkur atvinnugrein dregur eins mikið að. En það hefur engum dottið í hug að stórauka framlag til að búa til slíkt aðdráttarafl fyrir Ísland. Hitt er annað mál að við skulum standa vel að kvikmyndum og öðrum nýatvinnugreinum eins og okkur ber skylda til að gera. En sem sagt, þessi brtt. sem hv. 2. þm. Austurl. boðaði hefur miklu meiri hljómgrunn í mínum eyrum. Hvort hægt er að verða við þeirri ósk eða ekki verður að koma í ljós þegar nefndin hefur fjallað um þessa till. eins og aðrar góðar till. af velvilja. Virðulegur þm. gerði að umræðuefni þær 1000 millj. sem stendur til að skera niður á fjárlögum, bæði A- og B-hluta. Ég er ekki með lista yfir það sem á skera niður, hvorki þær 250 eða 350 millj., hvort sem verður, frá Landsvirkjun né heldur mismuninn sem þarf að ná þar til að ná 1000 millj. Ef þeirri nefnd sem starfar undir forustu ríkisendurskoðanda og annarra fagmanna í fjmrn. tekst eins vel til 1985 og 1984, sem ég vona, þá tel ég að hægt verði að taka minna erlent lán á A-hluta árið 1985. En árið 1984 voru erlendar lántökur 600 millj. minni en ætlað var við endurskoðun á fjárlögum í maí 1984. Þessu til viðbótar hefur mjög breytt meðhöndlun á tollafgreiðslum flýtt tekjuinnstreymi í gegnum tollþjónustuna. Þar hefur verið komið á svokallaðri hraðbraut fyrir stærstu viðskiptavinina og hefur það skapað tolltekjur ríkissjóðs miklu fyrr og með meiri hraða en áður var. Því til viðbótar höfum við tekið mjög alvarlega ábendingar og tillögur stjórnarandstöðunnar og lagt mjög mikla áherslu á hert skattaeftirlit. Það er nú talað um að flýta dómsmálum á því sviði og við reiknum með að það gefi bæði betri skil og hraðari tekjur til ríkissjóðs. Þetta samanlagt reikna ég með að nægi til að mæta þessum 1000 millj. Þá talaði hv. þm. um þær 200 millj. sem ætlaðar hafa verið frá nýbyggingum í húsnæðiskerfinu til þeirra sem eru í greiðsluvanda. Ég lít á þessa hugmynd sem eins konar varatillögu við þá hugmynd að skaffa peninga annars staðar frá og gera aðrar ráðstafanir til að hlaupa undir bagga með þeim sem eru í greiðsluvandræðum og hafa fengið lán hjá húsnæðismálastjórn á ákveðnu tímabili, og það sé þá með lengingu lána. En það veit hver maður sem fengið hefur lán að lenging lána getur bjargað mjög miklu í greiðsluerfiðleikum. Eins er með samstarfið við aðra aðila, t.d. Seðlabankann. Það hefur a.m.k. verið mín hugmynd og ég mun leggja á það áherslu áfram að reyna að færa bindifé úr Seðlabankanum yfir til húsnæðismálastjórnarinnar, þannig að nýtt fé leysi þann vanda en ekki verði tekið frá nýjum lánum til húsbyggjenda sem byggja í fyrsta sinn og binda vonir sínar við fyrirgreiðslu hins opinbera. Þá spurði hv. þm. um hverjar lántökur yrðu í lok ársins. Það er á bls. 6 sem fylgiskjal I í frv., það kemur þar fram og einnig heildarlántökurnar sundurliðaðar. Ég sé ekki ástæðu til að tefja tímann við að lesa það upp. En hitt er svo annað mál að hver skuldaprósentan verður af þjóðarframleiðslu í lok ársins er mér ómögulegt að segja. Ég held að það verði erfitt að fá þá tölu frá Þjóðhagsstofnun með nokkurri vissu um að hún geti verið rétt.  Þetta er það sem ég hef að segja. Eins er það með lánsfjárþörfina á árinu, hún kemur fram á bls. 7, svo að ég ætla ekki að tefja tímann með frekari upptalningu á því. Ég sé ekki þörf á að gera að umræðuefni þær ráðstafanir sem ríkisstj. er nú að hrinda af stað. En það er rétt sem kom fram hjá hv. 5. landsk. þm. og fleirum að þessi lánsfjárlög, eða drög að þeim, koma fram áður en nýjar ráðstafanir eru ræddar í ríkisstj. þó þær hafi verið kynntar. Og það er eðlilegt að við málsmeðferð og í nefnd komi fram brtt. til nánari skoðunar en venja er til við afgreiðslu á slíku máli. Ég er sem sagt opinn fyrir því að skoða hvaða till. sem fram kynnu að koma og eru til bóta, til sparnaðar og til að draga úr erlendum lántökum. En það er eitt af því sem ríkisstj. stefnir hvað ákveðnast að.

Heilbr.- og trmrh. (Matthías Bjarnason): Virðulegi forseti. Frv. það sem hér liggur fyrir til breytinga á matvælalöggjöfinni, sem að grunni til er frá 1936, er flutt að beiðni Hollustuverndar ríkisins og heilbrigðiseftirlits sveitarfélaganna í þeim tilgangi að heilbrigðiseftirlitið geti starfað á þann hátt sem nauðsynlegt er. Með frv. er lagt til að sönnunarbyrði verið snúið við. Finnist t.d. matvara á framleiðslu-, dreifingar- eða sölustað verði það hér eftir framleiðenda, dreifenda eða seljenda að sanna að vara sem að öðru jöfnu er þar á boðstólum sé ekki til dreifingar eða sölu. Þyrfti þá heilbrigðiseftirlitið ekki að standa frammi fyrir því, eins og átti sér stað í því tilviki sem greint er frá í grg. með þessu frv., að færa sönnur á að óstimplað kjöt, sem finnst á kjötborði veitingahúss, sé ætlað til neyslu. Þarf ekki að tíunda það frekar hér að eigi eftirlitið framvegis að búa við þá kosti áorkar það litlu. Ekki þarf að óttast um framkvæmdina því það hlýtur að vera auðvelt fyrir framleiðendur, dreifendur og seljendur að sanna að mál sitt sé allt með felldu. Auk þess hvetur þessi skipan til frekari gætni, því skemmd vara getur skemmt út frá sér sé henni ekki komið fyrir á forsvaranlegan hátt.



Virðulegi forseti. Á þskj. 224 hef ég borið fram frv. til útvarpslaga. Í grg. með frv. segir svo, með leyfi forseta: „Fæstum blandast hugur um þýðingu fjölmiðla í nútímasamfélagi. Almennur þekkingarforði ræðst sífellt meira af starfsemi fjölmiðla og þeir gegna æ stærra hlutverki í skoðanamyndun og félagsmótun almennings. Auk þess eru fjölmiðlar mikilvægur miðill menningar, listsköpunar og afþreyingar. Fjölmiðlar eru því áhrifavaldar á öllum sviðum þjóðfélagsins. Hin öra tækniþróun, sem átt hefur sér stað í dreifingu hljóðvarps- og útvarpsefnis, hefur skapað margvíslega möguleika m.a. til móttöku erlends efnis. Það má þó aldrei verða stefna Íslendinga að nota tæknina tækninnar vegna og verða þannig þrælar hennar heldur ber að taka tæknina í þjónustu íslenskrar menningar. Ef allar gáttir eru látnar standa opnar í þessum efnum gefur auga leið að íslenskri menningu og tungu er hætta búin. Ríkisútvarpið hefur verið eitthvert öflugasta menningartæki landsmanna og hefur lögum skv. miklar menningarlegar skyldur. Menning kostar peninga en gildi hennar er ómetanlegt. Það er hagur allra landsmanna að menning og tunga þjóðarinnar sé varðveitt. Enginn einn aðili í landinu annar en Ríkisútvarpið á hagsmuna að gæta í að miðla íslenskri menningu og efla hana í allri sinni fjölbreytni handa öllum landsmönnum í senn. Þess vegna er m.a. í frv. þessu tryggt að hlutfall íslensks efnis verði aldrei minna en helmingur af útsendu efni hverrar útvarpsstöðvar. Samræmd fjölmiðla- og menningarstefna hefur úrslitaþýðingu fyrir okkur sem þjóð og einstaklinga og það ber að hafa í huga þegar sett eru útvarpslög. Menningar- og fjölmiðlastefna Íslendinga hlýtur að byggja á lýðræðislegum grunni. Á undanförnum misserum hefur mikið verið rætt um frelsi og lýðræði í útvarpsmálum. Því hefur verið haldið fram að frelsi fælist í ótakmarkaðri uppsetningu útvarpsstöðva og ótakmarkaðri móttöku útvarpsefnis. En „frelsi“, sem aðeins kveður á um réttindi en ekki skyldur, sem helgar rétt hins styrkari án þess að gæta réttar þess sem minna má sín, er frelsi án ábyrgðar og samræmist vart raunverulegu lýðræði. Útvarpsrekstur er fjárfrekt fyrirtæki. Aðeins þeir sem fjármagn hafa eiga þess kost að setja á stofn og reka útvarpsstöðvar. Lýðræði fjármagnsins er ekki það lýðræði sem stjórnarskráin kveður á um og stuðlar ekki að tjáningarfrelsi allra einstaklinga. Eingöngu útvarp allra landsmanna, þ.e. Ríkisútvarpið í nýrri mynd, getur haldið í heiðri raunverulegt lýðræði og tjáningarfrelsi í útvarpsmálum. Í þessu frv. heldur Ríkisútvarpið einkarétti á útvarpsrekstri í landinu en starfsemi stofnunarinnar er efld og komið er til móts við óskir um meiri fjölbreytni og greiðari aðgang landsmanna allra að fjölmiðlun þeirri sem útvarpstækni veitir þriðju hljóðvarpsrásinni og möguleikum á staðbundnum útvarpsstöðvum, þ.e. hljóðvarps- og sjónvarpsstöðvum. Í annan stað er skipulagi og rekstri stofnunarinnar breytt í grundvallaratriðum og er það gert á eftirfarandi forsendum: Íslenskt þjóðfélag byggir á valdakerfi fulltrúalýðræðis. Í hugum fólks býður þetta fyrirkomulag upp á eins mikið réttlæti og raunsætt þykir að fara fram á í samfélagi manna. Þetta valdakerfi hefur samt augljósa annmarka í framkvæmd. Menn kjósa fulltrúa til að annast mál sín á öllum sviðum og afsala sér oft um leið möguleika til að hafa bein áhrif á nánasta umhverfi sitt. Afleiðing þessa kerfis er að allur þorri manna er gerður nánast óvirkur og jafnvel afskiptalaus um samfélag sitt. Þetta á við alls staðar í þjóðfélaginu. Eina leiðin til að vega þar upp á móti er aukin valddreifing á sem flestum sviðum þjóðlífsins. Í stefnuskrá Samtaka um kvennalista segir svo um valddreifingu, með leyfi forseta: „Við teljum nauðsynlegt að dregið verði stórlega úr miðstýringu íslensks samfélags. Síaukin miðstýring færir völd og ábyrgð á æ færri hendur. Talandi dæmi um þetta eru viðamikil rn. þar sem ákvarðanir eru teknar um jafnt hin stærstu mál sem varða alla þjóðina og minni mál sem snerta eingöngu einstök sveitarfélög. Allir þekkja ráðuneytistilskipanir um hvernig skuli hagað þjónustu t.d. við fatlaða og aldraða, og hvernig fyrirkomulagi skólastarfs skuli háttað án tillits til staðhátta eða þarfa neytenda. Sambærilega miðstýringu er að finna í öllum ríkisstofnunum en þar ráða ríkjum flokkspólitísk ráð og nefndir en starfsfólk og neytendur eru áhrifalitlir um allar meiri háttar ákvarðanir. Flestir fá þannig litlu ráðið um skipan samfélags síns, verða áhorfendur og þolendur í stað þess að vera þátttakendur. Í slíkum kerfum er rödd kvenna veik og hagsmunir þeirra fyrir borð bornir. Því viljum við leggja áherslu á að kannaðar verði leiðir til aukinnar valddreifingar í stjórnkerfinu. Við viljum valddreifingu sem felur í sér að fjármála- og stjórnunarvald færist frá miðstýrðum ríkisstofnunum út til fólksins í landinu. Einkum leggjum við áherslu á að minnka miðstýringu og kerfisbindingu í skóla- og menningarmálum og á sviði heilbrigðis- og félagsmála. Á þessum sviðum viljum við smáar og sjálfstæðar einingar þannig að hver og einn hafi tækifæri til að hafa þar bein áhrif á gang mála... Með valddreifingu af þessu tagi viljum við stuðla að frjórra og Fjölbreytilegra mannlífi sem tekur tillit til þess sem hver og einn hefur fram að færa þar sem samheldni og samábyrgð sitja í fyrirrúmi.“ Með þessu frv. er gerð tilraun til valddreifingar í Ríkisútvarpinu þar sem sérhver starfsmaður er gerður ábyrgari í starfi og honum jafnframt gefinn kostur á að nýta hæfileika sína betur. Til þess að svo megi verða er ákvarðanataka færð úr höndum deildarstjóra og annarra yfirmanna til starfsmanna þeirrar deildar er málið varðar hverju sinni. Þetta á við um allar ákvarðanir hvort sem um er að ræða rekstur, mannaráðningar eða annað sem til fellur, t.d. á þetta við um dagskrá í dagskrárdeildum. Með þessu er starfsmönnum treyst til að vinna störf sín af metnaði og ósérplægni sem er stofnuninni nauðsynlegt til að fullnægja kröfum sem gerðar eru til hennar. Ef upp kemur ágreiningur innan deildar sem ekki semst um á annan hátt skal atkvæðagreiðsla skera úr um málið og er eðlilegast að það sé gert með vægiskosningu enda tryggir hún best jafnt vægi allra skoðana. Starfsmenn hverrar deildar velja umsjónarmenn og sjá þeir um að framkvæma ákvarðanir sem teknar eru af starfsmönnum deildarinnar. Umsjónarmenn sitja í framkvæmdanefnd sem samræmir störf og ákvarðanir deildar og eru þeir fengiliður milli deilda og framkvæmdaráðs. Framkvæmdaráð tekur að hluta til við þeim störfum sem nú er gegnt af útvarpsstjóra en starfssvið þess er víðtækara þar sem ráðið er einnig tengiliður milli allra útvarpsstöðva. Útvarpsráð í núverandi mynd leggst af. Reynslan hefur sýnt að meiri hluti útvarpsráðs, sem er pólitískt kjörið og hefur endanlegt ákvörðunarvald um dagskrá, hefur vald og aðstæður til að þjóna flokkshagsmunum fremur en að gæta hlutleysisskyldu sem á stofnuninni hvílir lögum samkvæmt. Það getur einnig reynst starfsmönnum erfitt að gæta fyllsta hlutleysis í starfi þegar úrslitavald til að ákveða dagskrá er að lokum í höndum fulltrúa pólitískra afla. Pólitískt kjörið útvarpsráð er því óæskilegt. Þess í stað kemur notendaráð skipað 14 konum og körlum. Notendaráð er valið með tilviljunarúrtaksaðferð enda er hún eina úrtaksaðferðin sem tryggir jafna möguleika allra landsmanna, sem kjörgengi hafa og kosningarrétt, til setu í notendaráði. Slík tilnefning hefur hvetjandi áhrif á einstaklinga til skapandi hugsana og starfa. Jafnframt eykur valddreifing af þessu tagi áhuga einstaklinga á að hafa mótandi áhrif á umhverfi sitt. Hlutverk notendaráðs er að móta dagskrárramma útvarpsstöðvanna hvað varðar hlutfall hinna ýmsu efnisflokka (t.d. hlutfall barnaefnis, íþrótta, afþreyingarefnis) og ráðið gætir þess að mismunandi sjónarmið allra málaflokka fái sambærilega umfjöllun. Að öðru leyti skiptir notendaráð sér ekki af dagskrárgerð né framkvæmd dagskrár en gagnrýnir hana eftir á og veitir starfsmönnum Ríkisútvarpsins þannig aðhald í störfum sínum. Valddreifing sú, sem frv. þetta byggir á, er að mati flm. undirstaða sanngjarnari þjóðfélagsskipunar en við búum nú við. Með þessu frv. er leitast við að færa sér kosti valddreifingar í nyt í útvarpsmálum og tryggja að Ríkisútvarpið verði ótvírætt fjölmiðill landsmanna allra, lýðfrjálst útvarp þar sem íslensk menning og virðing fyrir skoðunum allra einstaklinga og hópa í íslensku þjóðfélagi sitja í öndvegi.“ Hér lýkur grg. með frv. Mun ég nú fjalla um einstakar greinar þess. Það er óhjákvæmilegt að hafa þann háttinn á því að nýmæli í frv. eru mörg og vísast eru aðrar leiðir ekki betri til að koma þeim skilmerkilega til skila við þessa umr. Í 1. gr. frv. er kveðið á um að Ríkisúfvarpið sé sjálfstæð stofnun í eigu íslenska ríkisins. Er þessi grein óbreytt frá 1. gr. gildandi laga. Í 2. gr. frv. er einkaréttur Ríkisútvarpsins á útvarpi, þ.e. hljóðvarpi og sjónvarpi, hér á landi áfram tryggður. Er ástæða til að fjalla hér dálítið um þetta atriði. Skilningur manna á því hvað felist í einkarétti Ríkisútvarpsins er nokkuð mismunandi. Eins og fram hefur komið í umr. um útvarpsmál að undanförnu hafa sumir talsmenn svonefnds „frjáls útvarps“ gengið svo langt að kalla einkarétt Ríkisútvarpsins á útvarpi einokun án þess þó að skilgreina hver sé að einoka hvern í þessum málum. Að mínu viti einokar einkaréttur Ríkisútvarpsins engan og ekkert hér á landi af þeirri einföldu ástæðu að Ríkisútvarpið er eign íslensku þjóðarinnar og ber skv. lögum að gæta hagsmuna landsmanna allra. Einkaréttur Ríkisútvarpsins á útvarpi er því almenningsréttur sem á að tryggja að landsmenn allir hafi sama rétt gagnvart þeirri fjölmiðlun, sem fram fer í útvarpi, að útvarp hér á landi sé almenningseign þar sem öllum sjónarmiðum sé gert jafnhátt undir höfði. Raunverulegt einkaréttarfyrirkomulag á útvarpi felst hins vegar að mínu viti í þeim einkarekstri útvarpsstöðva sem frv. ríkisstj. til útvarpslaga kveður á um. Og sá einkaréttur getur fyrirsjáanlega snúist upp í raunverulega einokun á þessu sviði fjölmiðlunar, það sem nefnt hefur verið einokun fjármagnsins í fjölmiðlaheiminum. Þegar eru teikn á lofti sem benda í þá átt að svo kunni að fara. Er þar nærtækast að minna á fyrirtækið Ísfilm, sem tilbúið er til að hefja útvarpsrekstur strax á morgun, að því er virðist, ef leyfi fengist, en að því fyrirtæki standa m.a. tvö dagblöð, Morgunblaðið og Dagblaðið/Vísir, sem þegar ráða yfir stórum hluta þess fjölmiðlamarkaðar sem hér er fyrir hendi. Í stað þess að auka á það misvægi, sem þegar er í fjölmiðlum hér á landi þegar litið er til dagblaðanna, og færa lögmál dagblaðamarkaðarins yfir á útvarpsrekstur í landinu vil ég tryggja almenningsrétt á þeirri fjölmiðlun, sem fram fer í útvarpi, m.a. til að mynda eðlilegt mótvægi við einkarekstursfyrirkomulag dagblaða. Að öllu samanlögðu tel ég brýnt að tryggja jafnan rétt landsmanna allra gagnvart útvarpsfjölmiðlun og því er einkaréttur Ríkisútvarps á útvarpi áfram tryggður í 2. gr. frv. Jafnbrýnt er vitaskuld að gera Ríkisútvarpinu kleift að gegna hlutverki sínu sómasamlega. Eru tekjustofnar þess því efldir í þessu frv., skipulagi og stjórn stofnunarinnar breytt í grundvallaratriðum og starfsemi hennar stóraukin og opnuð, m.a. með þriðju rásinni sem á að vera öllum þeim, sem áhuga hafa á útvarpsútsendingum, opin til notkunar. Kem ég nánar að þessum atriðum hér á eftir. Nýmæli í 2. gr. frv. er að felld eru niður tollagjöld af tækjum sem Ríkisútvarpið flytur inn til eigin þarfa. Árið 1983 námu tollagjöld af tækjabúnaði innanhúss rúmum 20 millj. kr. Þetta er liður í að mæta auknum kostnaði sem Ríkisútvarpinu er gert að standa straum af vegna uppbyggingar nýrra stöðva og aukins starfsmannahalds. Nýr kostnaðarliður Ríkisútvarpsins er einnig dreifikerfi og tækjabúnaður vegna rásar þrjú en gera má ráð fyrir að stofnkostnaður við hana verði svipaður og vegna rásar tvö, eða um 60 millj. kr. á núgildandi verðlagi skv. upplýsingum fjármálastjóra Ríkisútvarpsins. 3. gr. frv. kveður á um skyldur Ríkisútvarpsins og hlutverk þess sem útvarps allra landsmanna. Greinin er að mestu leyti óbreytt frá 3. gr. gildandi laga en nýmæli er ákvæði um að a.m.k. helmingur útsends efnis hverrar stöðvar skuli vera íslenskur. Er þetta liður í að efla og varðveita íslenska tungu og menningu eins og fram kemur í grg. Enn fremur er bætt inn í greinina að Ríkisútvarpinu sé skylt að „efla skilning á mismunandi viðhorfum og menningarheimum“. Þetta hefur Ríkisútvarpið hingað til gert og er þessu atriði bætt hér inn eingöngu til áréttingar. Ekki þykir rétt að taka einstaka málaflokka fram yfir aðra og því er orðunum: „... þar á meðal umferðar- og slysavarnarmálum“, sem standa í núgildandi lögum, sleppt í þessu frv. enda kveður greinin ótvírætt á um slíka fræðslu. Í greininni er einnig kveðið á um að menning og reynsla minnihlutahópa fái sambærilega umfjöllun og meirihlutahópa og þess skuli sérstaklega gætt að kynjum sé ekki mismunað á neinu sviði. Þetta ákvæði er sett inn til áréttingar og sem sjálfsagðar starfsreglur starfsmanna fjölmiðils allrar þjóðarinnar. 4. gr. frv. er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Ríkisútvarpið skal senda út til alls landsins a.m.k. þrjár hljóðvarpsdagskrár og a.m.k. eina sjónvarpsdagskrá. Heimilt er Ríkisútvarpinu að stofna til fræðsluútvarps í samvinnu við fræðsluyfirvöld. Ríkisútvarpinu er heimilt að stofna staðbundnar útvarpsstöðvar óski sveitarfélög þess, eitt eða fleiri, að uppfylltum skilyrðum, sbr. 7. gr. laga þessara.“ Eins og fram kemur í aths. við greinina er hér gert ráð fyrir a.m.k. einni hljóðvarpsrás til viðbótar við þær tvær sem fyrir eru. Þriðja rásin er ætluð fyrir hvers konar efni frá félagasamtökum, hagsmunahópum og einstaklingum sem þar með hafa beinan aðgang að þeirri fjölmiðlun sem hljóðvarpstækni veitir. Einnig má benda á að rásin hentar einkar vel fyrir kennsluútvarp og beint útvarp frá Alþingi. Gera verður ráð fyrir að nokkurn tíma taki að byggja upp staðbundnar útvarpsstöðvar, svo og dreifikerfi þriðju rásarinnar, en æskilegt er að hafist verði handa við uppsetningu dreifikerfis rásar þrjú svo fljótt sem auðið er. Landsrásir Ríkisútvarpsins þjóna landsmálum fremur en málum er varða einstök héruð og byggðarlög. Tilgangur staðbundinna útvarpsstöðva er að koma til móts við þarfir einstakra byggðarlaga, sem landsrásirnar geta ekki orðið við. Vil ég í því sambandi nefna það svæðisútvarp sem nú er verið að koma upp á Akureyri. Svæðisútvarpi eða staðbundnum útvarpsstöðvum er ætlað að auðvelda upplýsingastreymi og tjáskipti á afmörkuðum svæðum. Hvað snertir stofnun staðbundinna útvarpsstöðva má telja eðlilega þróun að byrjað verði með landshlutastöðvar þannig að þróunin í uppbyggingu verði sambærileg í öllum landshlutum. Áætlað er að fleiri stöðvar bætist síðan við eftir því sem svigrúm leyfir. Með þessu er þjónusta Ríkisútvarpsins stórlega aukin að umfangi og fjölbreytni. 5. gr. frv. kveður á um skiptingu Ríkisútvarpsins í útvarpsstöðvar og um sjálfstæði hverrar útvarpsstöðvar. Hér eins og ævinlega í frv. á útvarp bæði við um hljóðvarp og sjónvarp. Í aths. með greininni segir svo um sjálfstæði útvarpsstöðva, með leyfi forseta: „Með sjálfstæðri útvarpsstöð er átt við að stöðin fari sjálf með ákvarðanatöku um mál er hana varða innan ramma laga þessara. Miðstýring á þessum vettvangi, sem og öðrum, er óæskileg og því eðlilegt að hver útvarpsstöð verði sjálfstæð eining innan Ríkisúfvarpsins, sbr. þær valddreifingarhugmyndir sem frv. byggir á og fjallað er um í grg.“ Í 6. gr. frv. er kveðið á um starfsemi rásar þrjú. Í aths. við greinina segir að vegna kostnaðar við hljóðver og annan tækjabúnað, sem nauðsynlegur er, þykir flm. fráleitt að félög, hagsmunahópar eða einstaklingar, sem vilja notfæra sér beinan aðgang að hljóðvarpi, þurfi hvert fyrir sig að fjárfesta í slíkum búnaði. Hér er því Ríkisútvarpinu gert skylt að leggja til hljóðver með tækniaðstoð til þáttagerðar á rás þrjú en þeim sem nýta sér útsendingar er gert að greiða annan kostnað við þáttagerðina. Hugsanlegt er einnig að staðbundnar hljóðvarpsstöðvar noti dreifikerfi þriðju rásarinnar hluta úr degi til útsendinga hver á sínu svæði og er þá miðað við að þriðja rásin sendi ekki út til alls landsins allan daginn. Rétt þykir að staðbundnar útvarpsstöðvar hafi sama rétt og aðrir til að bjóða landsrásunum efni. Í 7. og 8. gr. frv. er kveðið á um staðbundnar útvarpsstöðvar. Er það lagt í hendur íbúa hvers sveitarfélags að ákveða hvort stofna skuli staðbundna útvarpsstöð á svæðinu. Hlutverk sveitarstjórna í þessu efni er eingöngu að sjá um að kosning fari fram og sækja, að fenginni viljayfirlýsingu íbúa, formlega um að útvarpsstöð verði stofnuð. Ákvörðunarvaldið er sem sagt hjá íbúum í sveitarfélaginu og hlutverk sveitarstjórnar er eingöngu að sækja formlega um leyfi til að setja á fót staðbundna útvarpsstöð. Nauðsynlegt er að sveitarstjórnir kynni íbúum kostnaðaráætlanir við mismunandi dreifikerfi staðbundinna sjónvarpsstöðva og hljóðvarpsstöðva, svo og annan kostnað sem íbúunum er gert að bera vegna stöðvanna, áður en kosning fer fram. Til þess að auðvelda Ríkisútvarpinu að koma á fót staðbundnum útvarpsstöðvum er til þess ætlast að notendur, sem æskja þessarar þjónustu, standi undir hluta stofnkostnaðar sjálfir. Ríkisútvarpinu er gert að sjá um innheimtu stofngjalds frá notendum og í samvinnu við Póst- og símamálastofnun skal það sjá um að setja upp dreifikerfi staðbundinna útvarpsstöðva. Ákveði sveitarstjórn að styrkja staðbundna útvarpsstöð með framlagi úr sameiginlegum sveitarsjóðum skal það framlag greiðast til Ríkisútvarpsins sem síðan skal standa viðkomandi sveitarstjórn skil á ráðstöfun fjárins. Í 9. gr. frv. er kveðið á um mannaráðningar að útvarpsstöðvum. Í aths. með gr. segir, með leyfi forseta: „Í frv. er gert ráð fyrir að starfsmenn hverrar stöðvar annist að jafnaði ráðningar starfsmanna að stöðinni, sbr. 10. og 11. gr. frv. Því verður augljóslega ekki við komið við stofnsetningu nýrra útvarpsstöðva og því er sá háttur hafður á að framkvæmdaráð Ríkisútvarpsins auglýsir eftir tveimur starfsmönnum og ræður í störfin þegar ný útvarpsstöð er stofnsett. Skal annar starfsmannanna hafa nauðsynlega tækniþekkingu en rétt þykir að hver stöð fyrir sig ákvarði starfssvið hins starfsmannsins.“ Í 10. og 11. gr. er kveðið á um innra skipulag Ríkisútvarpsins. Í aths. segir, með leyfi forseta: „Í samræmi við valddreifingarhugmyndir frv. er gert ráð fyrir að starfsmenn hverrar útvarpsstöðvar taki ákvarðanir um málefni sem stöðina varða innan ramma þessara laga. Á sama hátt er gert ráð fyrir að starfsmenn hverrar deildar innan stórra stöðva eins og landsrásanna stjórni sínum málum. Augljóst er að starfsmenn hverrar deildar hafa besta yfirsýn og þekkingu hver á sínu sviði. Því er eðlilegt að t.d. ákvarðanir um tækjakaup séu teknar sameiginlega af starfsmönnum hverrar tæknideildar í samræmi við fjárhagsáætlun Ríkisútvarpsins, sbr. 11. gr. frv. Á sama hátt teljum við eðlilegt að ákvarðanir um dagskrá hverrar stöðvar séu í höndum starfsmanna dagskrárdeildar og fréttamat og ákvarðanir um fréttir í höndum starfsmanna fréttadeildar enda hlíti þeir ákvæðum 3. gr. frv., sem kveður á um hlutleysisskyldu Ríkisútvarpsins, og þeim sé jafnframt veitt aðhald í þeim efnum frá notendaráði og notendaþáttum. Mannaráðningar eru einnig í höndum starfsmanna hverrar deildar og hverrar staðbundinnar stöðvar þar sem starfsmenn hverrar deildar eru að jafnaði hæfastir til að meta störf við deildina og þar með umsóknir um þau. Þeir munu væntanlega einnig setja hagsmuni deildarinnar ofar öðrum hagsmunum við mannaráðningar sem og í öðrum málum, einfaldlega vegna þess að annað kæmi niður á þeim sjálfum. Hvað snertir störf umsjónarmanns er rétt að starfsmenn hverrar deildar skipti með sér umsjón framkvæmda, sem og öðrum störfum í eins ríkum mæli og unnt er. Ráðningartími umsjónarmanns ræðst af aðstæðum og óskum hverju sinni en ekki er gert ráð fyrir að hver starfsmaður gegni starfi umsjónarmanns lengur en þrjú ár í senn. Hlutverk umsjónarmanns er jafnframt að sitja í framkvæmdanefnd útvarpsstöðvarinnar sem sér um samræmingu á ákvörðunum hinna ýmsu deilda og fjallar um málefni sem snerta fleiri en eina deild. Framkvæmdaráð er skipað þremur mönnum og tekur það að hluta til við störfum núverandi útvarpsstjóra en jafnframt er starfssvið þess umfangsmeira þar sem gert er ráð fyrir fjölgun útvarpsstöðva. Eins og segir í greininni er það hlutverk framkvæmdaráðs að samræma rekstur útvarpsstöðvanna, sjá um tengsl milli framkvæmdanefnda allra stöðvanna og sjá um gerð og framkvæmd fjárhagsáætlana Ríkisútvarpsins. Deildir Ríkisútvarpsins falla undir þrjú meginsvið útvarpsrekstrar: a) dagskrársvið, b) tæknisvið, c) rekstrar- og fjármálasvið. Þessi þrjú meginsvið eru lögð til grundvallar þegar valið er í framkvæmdaráð þannig að þau eigi hvert sinn fulltrúa þar sem fjárhagsáætlanir eru gerðar og þar sem endanleg ábyrgð á fjármálum er. Með þessu er tryggt að fagleg þekking og sjónarmið þessara þriggja meginsviða útvarpsrekstrar nýtist stofnuninni sem best. Dagskrármenn allra útvarpsstöðva sameinast um að velja einn fulltrúa, tæknimenn allra útvarpsstöðva velja einn fulltrúa og starfsmenn aðalskrifstofu fjármáladeilda allra útvarpsstöðva velja einn fulltrúa til setu í ráðinu. Formleg ákvæði um fundarsetu framkvæmdaráðs eru sett til að tryggja samskipti þess og allra eininga Ríkisútvarpsins. Í frv. er gert ráð fyrir að enginn sitji lengur í framkvæmdaráði en þrjú ár í senn og er það í samræmi við valddreifingarhugmyndir frv. Í 12. og 13. gr. er kveðið á um notendaráð og starfssvið þess en notendaráð kemur í stað núverandi útvarpsráðs sem, eins og menn vita, er pólitískt skipað. Er þessi háttur hafður á þar sem okkur Kvennalistakonum þykir miklu skipta að eigendur og notendur Ríkisútvarpsins, þ.e. almenningur í landinu, eigi þar greiðari og beinni aðgang að skipan mála en fæst með núverandi fyrirkomulagi. Eins og segir í aths. við 12. gr. er notendaráð skipað sjö konum og sjö körlum sem með tilviljunarúrtaki eru valin úr þeim hópi landsmanna sem kjörgengi hefur og kosningarétt skv. lögum. Tilviljunarúrtaksaðferðin er eina úrtaksaðferðin sem tryggir jafna möguleika landsmanna til setu í ráðinu. Við gerð þessa tilviljunarúrtaks þarf að gera ráð fyrir a.m.k. tveimur lagskiptum úrtökum, þ.e. konur annars vegar og karlar hins vegar, og jafnvel fleirum þar sem menn vildu e.t.v. taka tillit til búsetu og jafnvel til aldurs líka. Með þessu móti er öllum kjörgengum og atkvæðisbærum landsmönnum gefinn kostur á að gegna störfum í notendaráði. Líta ber á setu í notendaráði sem þegnskyldu sambærilega við skyldu til að sitja í kviðdómi, t.a.m. í Bretlandi, enda eru störf notendaráðs ólaunuð. Samt er gert ráð fyrir að þeir, sem valdir eru, geti hafnað setu í ráðinu ef góðar og gildar ástæður eru fyrir hendi. Gert er ráð fyrir að notendaráð komi saman eftir þörfum, a.m.k. fjórum sinnum á ári. Ríkisútvarpið greiðir ferða- og dvalarkostnað vegna fundanna. Gert er ráð fyrir að vinnuveitandi veiti leyfi frá störfum án tekjutaps þannig að einstaklingur geti gegnt störfum í notendaráði, enda séu þau skilgreind sem þegnskylduvinna. Sé um ólaunað starf að ræða, t.d. heimilisstörf, verði Ríkisútvarpinu skylt að bera sannanlegan kostnað sem seta í notendaráði kann að hafa í för með sér fyrir viðkomandi að þessu leyti. Einnig er gert ráð fyrir að framkvæmdaráð Ríkisútvarpsins undirbúi fundi notendaráðs og að fulltrúar úr framkvæmdaráði skipti með sér að stjórna fundum ráðsins. Hver útvarpsstöð skal skila notendaráði skýrslu um útsent efni a.m.k. fjórum sinnum á ári, svo og ramma að dagskrá næstu mánaða. Í 13. gr. er kveðið á um starfsemi notendaráðs, hvernig það skal leggja drög að skiptingu efnis í höfuðdráttum í hverri útvarpsstöð og fjalla um drög að dagskrá sem gert er ráð fyrir að útvarpsstöðvar skili til ráðsins reglulega ásamt skýrslum um það efni sem þegar hefur verið sent út. Ráðið skal ávallt gæta þess að ákvæði 3. gr. séu í heiðri höfð. Að öðru leyti skiptir notendaráð sér ekki af framkvæmd dagskrár fyrir fram en gagnrýnir hana eftir á. Framkvæmdaráð sér um að koma vilja ráðsins á framfæri við deildir eða útvarpsstöðvar sem í hlut eiga og að honum sé framfylgt. Notendaráð auglýsir eftir og ræður síðan umsjónarmenn að föstum þætti á hverri útvarpsstöð sem fjallar um gagnrýni notenda á útsendu efni stöðvarinnar. Þannig myndast bein tengsl milli notenda og starfsmanna viðkomandi stöðvar þar sem gert er ráð fyrir að starfsmenn svari gagnrýninni. Þessir þættir eru hluti af því aðhaldi sem starfsmönnum Ríkisútvarpsins er veitt í störfum sínum og skulu umsjónarmenn þáttanna því ekki vera úr hópi fastra starfsmanna Ríkisútvarpsins. Í II. kafla frv. er kveðið á um fjármál Ríkisútvarpsins. Helstu nýmælin þar er að finna í 14. og 15. gr. Í 14. gr. er leitast við að efla tekjustofna Ríkisútvarpsins enda er tilgangurinn með frv. að efla og bæta Ríkisútvarpið og þar með að tryggja fjármagn til þess að það geti fullnægt lagalegum skyldum sínum. Nýmælið í þessari grein er að lögbundið sé að öll aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum og hlutum í þau renni til Ríkisútvarpsins vegna aukinnar fjárþarfar þess. Árið 1983 voru aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum og hlutum í þau 47.5 millj. kr., sérstakt vörugjald nam tæplega 32 millj. kr. og tollafgreiðslugjöld 0.8 millj. kr. Samtals gerði þetta rétt rúmar 80 millj. kr. en þar af runnu til Ríkisútvarpsins 30.5 millj. kr. Þótt lagt sé til að öll aðflutningsgjöld af hljóðvarpsog sjónvarpstækjum og hlutum í þau renni til Ríkisútvarpsins er sýnt að leita þarf fleiri leiða til að efla tekjustofna Ríkisútvarpsins. Má í því efni t.d. benda á þann tekjuöflunarmöguleika að undanskilja Ríkisútvarpið söluskatti af auglýsingum en hann nam rúmum 35 millj. kr. á árinu 1983. Undanþágur sem þessar eru þegar fyrir hendi, sbr. að dagblöð eru undanþegin söluskatti af auglýsingum. Samanlagt munu þessir tekjustofnar auk þeirrar gjaldaniðurfellingar, sem 2. gr. frv. kveður á um, skila Ríkisútvarpinu um 105 millj. kr. miðað við verðlag ársins 1983, en það sama ár námu rekstrargjöld hljóðvarps og sjónvarps rúmlega 350 millj. kr. svo að menn hafi einhverja hugmynd um hlutfall þeirrar fjárhæðar sem hér um ræðir. Vísast eru þessar tekjur engan veginn nægar til að standa undir stórfelldri starfsemi Ríkisútvarpsins á skömmum tíma. En þær eru spor í áttina og það er vitaskuld undir Alþingi komið, eins og kveðið er á um í frv., að ákveða nýja tekjustofna Ríkisútvarpsins og þar með þann hraða sem á uppbyggingu þess verður. Í 14. gr. er einnig gert ráð fyrir að hver útvarpsstöð ákveði auglýsingataxta og aðrar gjaldskrár sínar sjálf enda er hver útvarpsstöð sjálfstæð rekstrareining. Í þessu efni eru þó afnotagjöld undanskilin þar sem gert er ráð fyrir að framkvæmdaráð í samvinnu við framkvæmdanefndir hverrar stöðvar ákveði þau enda er framkvæmdaráð ábyrgt fyrir gerð og framkvæmd fjárhagsáætlunar Ríkisútvarpsins. Í 15. gr. er kveðið á um að hver útvarpsstöð skuli standa sjálf undir rekstri sínum og því er áætlað að tekjur hverrar stöðvar renni óskiptar til hennar. Framkvæmdaráði er ætlað að yfirfara fjárhagsáætlun hverrar útvarpsstöðvar og hafa hönd í bagga með ákvörðun afnotagjalda enda er framkvæmdaráð ábyrgt fyrir gerð og framkvæmd fjárhagsáætlunar. Ríkisútvarpið hefur þegar innheimtukerfi sem sjálfsagt er að nýta fyrir innheimtu afnotagjalda allra útvarpsstöðva því að annars þyrfti hver og ein stöð að koma sér upp slíku kerfi og það yrði mikill kostnaðarauki. Um aðrar greinar frv. sé ég ekki ástæðu til að fjölyrða þar sem þær fela ekki í sér veruleg nýmæli frá gildandi lögum eins og þær greinar sem ég hef rætt um og þess vegna talið nauðsynlegt að fjalla dálítið ítarlega um. Rétt er þó að taka fram að í ákvæði til bráðabirgða er gert ráð fyrir að lög þessi verði endurskoðuð að fimm árum liðnum frá gildistöku þeirra enda er hér um umfangsmiklar breytingar á skipan útvarpsmála að ræða sem eðlilegt er að endurskoða þegar reynslan hefur fengist af framkvæmdinni. Virðulegi forseti. Skipan útvarpsmála á tækniöld er menningarpólitískt stórmál. Hljóðvarp og sjónvarp hafa víðtæk mótandi áhrif hvarvetna í þjóðfélaginu. Þegar við fjöllum um útvarpsmál erum við um leið að fjalla um hvernig þjóðfélag við sjáum fyrir okkur og viljum hafa hér. Og þá megum við ekki gleyma því hver við erum. Við megum ekki gleyma því að við erum lítið menningarsamfélag í stórum heimi og að okkur er nauðsyn að gæta menningar okkar og þjóðlegra einkenna jafnframt því sem okkur er nauðsynlegt að nýta okkur það besta úr menningu annarra þjóða. Ríkisútvarpið hefur allt frá því að það var sett á stofn stuðlað að sameiningu þjóðarinnar í eina menningarheild. Það hefur staðið vörð um tungu okkar og menningu, um það sem gerir okkur að einni þjóð í þessu landi. Slíka hluti hefur engin þjóð efni á að forsmá og því er tryggt í því frv. sem ég er hér að mæla fyrir að Ríkisútvarpið gegni þessu hlutverki áfram. En þótt hér sé um stóra hluti að ræða þá er það samt ekki nóg. Það er ekki nóg að standa vörð um íslenska tungu og menningu. Það verður líka að opna gáttirnar til umheimsins, taka við nýjum hugmyndum hvaðan sem þær koma, nýta þær og þróa. Það verður að halda áfram að skapa íslenska menningu í orðsins fyllstu merkingu. Íslensk menning, og þá á ég við menningu í merkingunni þjóðlíf, íslensk menning á að mínu viti ekki að vera nein kyrrstaða. Hún á að vera lifandi og síbreytilegt ferli. Hún á að virða að verðleikum framlag hvers og eins og vera sameign allra sem þetta land byggja. Fjölmiðlar eru einn vettvangur slíkrar menningar eða þjóðlífssköpunar. Því er brýnt að þar finni nýjar hugmyndir sér farveg og að þar eigi allir jafngreiðan aðgang að. Því er ekki aðeins um það að ræða í þessu frv. að hljóðvarp og sjónvarp verði áfram í almenningseign hér á landi heldur eru gerðar tillögur um róttækar breytingar á Ríkisútvarpinu svo að það megi sem best þjóna þessu hlutverki sínu. Skipulagi stofnunarinnar er gerbreytt, starfsmenn hennar gerðir ábyrgari í starfi, pólitísk stýring með útvarpsráði er afnumin og notendum sjálfum gert að veita starfsmönnum það aðhald sem nauðsynlegt er. Starfsemi Ríkisútvarpsins er og stóraukin bæði að umfangi og fjölbreytni, stöðvar þess gerðar sjálfstæðari en nú er og jafnframt er útvarpið opnað öllum sem áhuga hafa á að láta til sín taka á þessum vettvangi. Það er gert með þriðju rásinni og að hluta til með staðbundnu stöðvunum. Að lokum eru tekjustofnar Ríkisútvarpsins efldir svo að það komist í raun nær því að gegna sínu mikilvæga hlutverki. Með þessu viljum við Kvennalistakonur leitast við að tryggja jafnrétti og þar með raunverulegt frelsi landsmanna allra til þessarar fjölmiðlunar, að þar fái sem flestar og helst allar raddir að hljóma og öll grös að gróa hvernig sem þau eru að lit eða lögun. Að lokum vil ég við þetta tækifæri þakka þeim fjölmörgu Kvennalistakonum sem lögðu hönd á plóginn við samningu þessa frv. en einkum vil ég þar nefna þær Elínborgu Stefánsdóttur og Ingibjörgu Hafstað sem eru fulltrúar Kvennalistans í útvarpsráði. Virðulegi forseti. Að lokinni þessari umr. óska ég eftir að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Virðulegi forseti. Það hryggir mig að þurfa að segja það sem ég nú þarf að segja. Mörg eru plöggin vitlaus sem koma hér inn á borð okkar þm. En þetta plagg, frv. þeirra hv. Kvennalistakvenna, eins og þær kalla sig, til útvarpslaga er tvímælalaust eitt allra vitlausasta plagg sem nokkurn tíma hefur verið lagt fram sem þskj. á hinu háa Alþingi. Ég skal rökstyðja þessi orð mín. Það er vandalaust. Þetta er afturhaldsfrv. Í þessum efnum eru fulltrúar Kvennalistans afturhaldssamari en Alþb. og er þá langt til jafnað og mikið sagt. Þær vilja viðhalda einokun Ríkisútvarpsins. Þetta frv. gengur út á það. Það er bundið hinu gamla skipulagi og fulltrúar Kvennalistans heyra greinilega ekki kall hins nýja tíma. Sem sagt skilyrðislaus einkaréttur Ríkisútvarpsins. Hvað er svo sagt hér? A.m.k. þrjár útvarpsrásir. A.m.k. ein sjónvarpsrás, staðbundið útvarp og staðbundið sjónvarp. Hv. þm. Sigríður Dúna Kristmundsdóttir nefndi hér nokkrar tölur áðan. En staðreyndin er sú að fjármálahlið þessa plaggs, þessa frv. sem hér hefur verið lagt fram, er öll í myrkri, hún er öll í óvissu. Hv. flm. nefndi tölur um það að Ríkisútvarpið fengi tolltekjur og afnuminn yrði söluskattur af auglýsingum. Þetta er bara dropi í það kostnaðarhaf sem fylgja mundi ef þessar tillögur væru framkvæmdar, bara dropi í það kostnaðarhaf. Það eru engar áætlanir í þessu frv. um það hversu mikið þetta muni kosta, ekki nokkrar. Auðvitað er vandalaust, hv. þm., að búa til tillögur sem kosta peninga. Það er enginn vandi. Það er hægt að unga þeim út á færibandi og það hafa þm. Kvennalistans gert á Alþingi. En þegar kemur til alvörunnar um það hvernig eigi að fjármagna þessa ágætu hluti, þá verður færra um svör og oftast engin svör. Öll fjármálahlið þessa máls er í brúnamyrkri. Þetta eru óljósir þankar út í loftið. Það eru sko hreint ekki hagsýnar húsmæður sem hafa samið þetta frv. Það eru ekki hagsýnar húsmæður. A.m.k. vildi ég ekki halda heimili með þeim. Það er t.d. gert ráð fyrir óbreyttu skráningarkerfi og afnotagjaldafyrirkomulagi eins og raunar er í frv. hæstv. menntmrh. Það kerfi er hrunið. Það hefur verið sagt frá því í fréttum að dæmi séu um það að allt að fimm sjónvarpstæki sitt í hverju horni bæjarins séu skráð á sama nafn. Þetta kerfi er úr sögunni. Það er orðið ónýtt. Það er ekki hægt að nota það lengur til að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins. Og það ber að viðurkenna. Þá meginstaðreynd verða menn að viðurkenna. Útvarpsráð, sú vonda stofnun, á að leggjast af í núverandi mynd og það er talað um að þar eigi tilviljunarúrtak að ráða. Það er ekkert tilviljunarúrtak sem ræður ef menn gefa sér það fyrir fram að það eigi að vera sjö konur og sjö karlar, þetta fólk eigi svo e.t.v. að vera á ákveðnum aldri og búa á ákveðnum stöðum á landinu. Þá er ekki lengur um að ræða neitt tilviljunarúrtak. Og ef útvarpsráð er svona vont, þá spyr ég hv. þm. Sigríði Dúnu Kristmundsdóttur: Hvers vegna sótti Kvennalistinn það í fyrra af slíkum ofurþunga að fá fulltrúa í þetta vonda, pólitíska útvarpsráð sem sífellt er að misnota aðstöðu sína, eftir því sem hér er sagt? Hér segir á bls. 9, með leyfi forseta, í grg. frv. og á því óska ég skýringa: „Það getur einnig reynst starfsmönnum erfitt að gæta fyllsta hlutleysis í starfi þegar úrslitavald til að ákveða dagskrá er að lokum í höndum fulltrúa pólitískra afla“, m.a. í höndum fulltrúa Kvennalistans. Ég spyr: Hvað þýðir þessi setning? Hún er mér torskilin. Það mætti kannske í þessu sambandi líka víkja að tillögum Bandalags jafnaðarmanna sem einnig vill leggja niður útvarpsráð. En hvað á að koma í staðinn í tillögum Bandalags jafnaðarmanna? Jú, menntamálanefndir Alþingis. Nú eru það ágætar nefndir. En halda menn að það yrði til sérstakra bóta að menntamálanefndir Alþingis tækju að verulegu leyti við hlutverki útvarpsráðs? Ég efast um það. Ég hef miklar efasemdir um það. Hv. þm. nefndi hér tvö nöfn sem höfunda frv. Það kom mér ekkert á óvart. Ég er ekki ókunnugur innanhúss í sjónvarpinu og útvarpinu og það þarf engan fingrafarasérfræðing til þess að sjá hverjir hafa farið höndum um þetta frv. Og það eru fleiri en ég, hv. þm. Sigríður Dúna, sem telja þetta plagg ekki mjög gáfulegt. Í leiðara Dagblaðsins hinn 7. febr. s.l., sem er skrifaður af Jónasi Kristjánssyni ritstjóra, segir, með leyfiforseta: „Í Ríkisútvarpinu hefur verið búið til frv. til l. um að einokun þess skuli ekki rofin, heldur á formlegan hátt breytt í einokun starfsmanna.“ Taki menn síðan eftir: „Kvennalistinn hefur verið gabbaður til að flytja frv. sem er vitlausasta plaggið á Alþingi um þessar mundir.“ Nú veit ég ekki í sjálfu sér hversu kunnugur þessi leiðarahöfundur er innanstokks hjá Kvennalistanum. Þó segir mér svo hugur um að hann sé þar ekki allsendis ókunnugur. Hann hefur a.m.k. hárréttar upplýsingar um það hvernig þetta frv. hefur orðið til. Og eins og mér hefur verið tjáð á mínum gamla vinnustað, þá var það nákvæmlega svona sem þetta frv. varð til. Ég er hjartanlega sammála Jónasi Kristjánssyni ritstjóra DV í þessum leiðara þar sem hann segir að þetta sé vitlausasta plaggið á Alþingi um þessar mundir. Það er dagsatt. Og mér segir svo hugur um, þó að ég ætli að eyða nokkrum tíma í að tala um þetta mál núna, að Alþingi muni ekki verja miklum tíma í að fjalla um þetta mál. Með fullri virðingu fyrir hv. þm. Kvennalistans, þá verða þær að viðhafa vandaðri vinnubrögð en þetta ef þær vilja láta taka mark á sér hér á hinu háa Alþingi. Við skulum skoða aðeins það sem voru meginatriðin í ræðu hv. þm. Sigríðar Dúnu hér áðan. Það er þetta mikla tal um valddreifingu. Er verið að tala um atvinnulýðræði? Nei, aldeilis ekki. Valddreifing, það er þetta uppáhaldslykilorð þeirra hjá Kvennalistanum, orð sem ég held að þær viti bara ekkert hvað þýðir. Í vikuritinu Time 23. des. s.l. var grein um þann stjórnmálaflokk í Þýskalandi sem kallaður hefur verið Græningjarnir og ber mjög fyrir brjósti sum þau sömu mál og Kvennalistinn hér. Það var uppi ágreiningur í þeim flokki. Það eru nefnilega sumir þar sem telja að ekki sé rétt að skipta um menn í öllum trúnaðarstöðum á árs fresti eða tveggja ára fresti með réttlætingunni valddreifing. Þar var viðtal við Petru Kelly sem hefur verið einn helsti talsmaður Græningjanna í Þýskalandi. Hún sagði: „Þetta tal um valddreifingu er fullkomin hræsni.“ Mér fundust þetta athyglisverð ummæli og ég held að þau séu líka sönn. Samkvæmt þessu frv. á að afnema allar yfirmannastöður. Það er greinilegt að deildarstjórar í útvarpi og sjónvarpi fara eitthvað í taugarnar á þeim sem sömdu þetta frv. Og eftir að hv. flm. hefur nefnt nöfn höfundanna get ég að vissu marki kannske skilið það án þess að farið sé nánar út í þá sálma. Það á enginn að ráða, það eiga allir að ráða. Hugsi menn sér skip þar sem allir eru skipstjórar. Færi það skip nokkurn tíma í róður? Nei. Þetta er ekki atvinnulýðræði sem hér er verið að tala um. Þetta er stjórnleysi og rugl, það fullyrði ég. Hvernig ætla menn að reka fréttastofu t.d. ef starfsmennirnir eiga að halda fund um hvert einasta mál og greiða atkv. um hvernig eigi að fjalla um það? Ég skal segja ykkur það, hv. þm., að ef þetta kerfi þeirra Kvennalistakvenna yrði tekið upp í Ríkisútvarpinu, þá yrðu afköstin, sem sumum þykja nú kannske ekki mikil fyrir, nákvæmlega engin vegna þess að starfsfólkið mundi ekkert annað gera en sitja á fundum og reyna að taka ákvarðanir. Það væru engir til að taka af skarið og starfsemi fréttastofanna yrði einn samfelldur fréttafundur þar sem menn diskúteruðu fréttirnar. Það yrðu engar fréttir, það yrði engin útsending. Þetta byggist á svo hlálegum misskilningi á stjórnun og atvinnulýðræði að það er í rauninni sorglegt til þess að hugsa. Það yrði að halda fund um það hvort ætti að kaupa nýjan yddara. Það má enginn ráða, það má enginn vera yfirmaður. Ef slíkt stjórnunarlögmál réði í stofnun eins og Ríkisútvarpinu, hvernig halda menn þá að þetta færi? Ég veit að hv. þm. skilja þetta. Það þarf ekki að hafa um þetta svo mörg orð. Þess vegna þykir mér sorglegt að hv. flm. skuli hafa eytt jafnmiklum tíma í að undirbúa sig eins og hún hafði gert fyrir þessa ræðu, sem hún flutti hér áðan, sem var ágæt frá hennar sjónarmiði, til að tala fyrir jafnvitlausu plaggi, plaggi sem Jónas Kristjánsson ritstjóri DV fullyrðir að Kvennalistinn hafi verið gabbaður til að flytja. Þetta þykir mér miður. Þessir ágætu einstaklingar, sem hér sitja fyrir Kvennalistann, eiga annað skilið en að vera hafðir að fíflum með þessum hætti, að vera gabbaðir til að flytja vitlaus frv. Þetta er sorglegt. Ég skal nú ekki, virðulegi forseti, hafa um þetta mikið fleiri orð. Þetta valddreifingartal er út í hött. Það mætti svo sem fara í gegnum greinar frv. og minnast á ýmis atriði. Ég hef áður um það getið að fjármálahliðin er öll botnlaus og í myrkri. Innheimtukerfið á að vera óbreytt, innheimtukerfi sem er hrunið og allir eru sammála um að verður að breyta. Nei, allt þetta frv., aðdragandi þess og tilbúningur er því miður ein sorgarsaga. Bara eitt dæmi hér sem ég hjó eftir í ræðu hv. flm. Sigríðar Dúnu. Þetta notendaráð á að setja á laggirnar með úrtaki og það á að skylda menn til að taka sæti í því hvort sem menn vilja eða ekki. Og það sem meira er, það á að skylda atvinnurekendur til að borga þessu fólki kaup. Ég efast um að hægt sé með svona frv. að leggja slíkar skyldur á einstaka atvinnurekendur. Ég efast um að það fái staðist að lögum. Ég hef miklar efasemdir um það. Þetta frv. því miður byggir á alveg einstakri vanþekkingu á eðli og hlutverki Ríkisútvarpsins, alveg einstakri vanþekkingu. Án þess að hafa um það öllu fleiri orð, þá er sjálfsagt, virðulegi forseti, að vísa þessu máli til menntmn. þessarar deildar sem tekur síðan ákvörðun um hvaða meðferð það fær. En ég samhryggist þeim hv. þm. Kvennalistans sem hafa látið gabba sig til að flytja þetta mát hér inn á Alþingi.



Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að flytja hér langt mál og hef þó kannske eitt og annað um þetta frv. að segja. Þó er kannske eitt sem stendur öðru fremur upp úr í mínum huga. Lög eru náttúrlega býsna alvarlegur hlutur og setja þá menn sem nota eiga lögin í ákveðinn vanda þegar þeir eiga að skilgreina þau í meðförum sínum. Ég held að þetta frv. útheimti það að höfundar þess eða einhverjir aðrir góðir menn sem treystandi er til skilgreini orðið menning. Og ég meina þetta í fúlustu alvöru. Hér byrjar grg. þessa frv. á því að sagt er: „Hin öra tækniþróun, sem átt hefur sér stað í dreifingu hljóðvarps- og útvarpsefnis, hefur skapað margvíslega möguleika til móttöku erlends efnis. Það má þó aldrei verða stefna Íslendinga að nota tæknina tækninnar vegna og verða þannig þrælar hennar heldur ber að taka tæknina í þjónustu íslenskrar menningar.“ Og þá spyr ég: Hvað er átt við? Hvað er að taka einhverja hluti í þjónustu íslenskrar menningar? Er það að taka hluti í þjónustu fólks eða er það að taka hlutina, tæknina í þjónustu þess sem kallað er hér í grg. „samræmd fjölmiðla- og menningarstefna sem hafi úrslitaþýðingu fyrir okkur sem þjóð og einstaklinga og beri að hafa í hug þegar sett eru útvarpslög?“ Erum við Íslendingar virkilega svo langt komnir í stjórnáhuga okkar að við ætlum að fara að setja lög um það í þessu landi hvað sé menning og hvað sé ekki menning? Við vitum það að til eru lönd hér í þessum heimi sem ákveða það með lögum hvað hafi menningarlegt gildi og hvað ekki. Ég hélt og held enn, trúi því og mun berjast fyrir því að slík lög verði aldrei sett á þessu landi sem kveða á um það hvað sé menning og hvað sé ekki menning. Hér er fullyrt m.a.: „Ef allar gáttir eru látnar standa opnar í þessum efnum“ - þ.e. þróun tækninnar -„gefur auga leið að íslenskri menningu og tungu er hætta búin.“ Ég vil leyfa mér að spyrja: Á hvaða forsendum er svona fullyrðing sett fram? Tölum við Íslendingar verri íslensku í dag en við töluðum fyrir 100 árum síðan? Ég efa það. Ég held t.d. að sú íslenska sem við töluðum fyrir 100 árum síðan almennt upp til hópa hafi verið ólíkt meira dönskuskotin en hún er í dag. Flámælgi og latmælgi var svo mikil hér á landi í byrjun þessarar aldar að skólastefnan beindist eingöngu að því í raun og veru að reyna að útrýma þessum vanköntum í íslensku máli. Menn hafa hafið hlutverk Ríkisútvarpsins hátt í þróun íslenskrar tungu og víst er um það að mjög margir þættir, sem sendir hafa verið út á vegum Ríkisútvarpsins, hafa fjallað um íslenskt mál og íslenska tungu, fróðlegir margir hverjir. En ég held að menn séu líka sammála um það að óholl áhrif Ríkisútvarpsins hvað tungu og málfar snertir geti verið alveg jafnmikil. Ég er alls ekki jafnsannfærður um það eins og höfundar þessa frv. að menning Íslands standi og falli eingöngu með Ríkisútvarpinu. „Það er hagur allra landsmanna,“ segir hér í frv., „að menning og tunga þjóðarinnar sé varðveitt.“ Það er líka fullyrðing sem mér finnst þurfa að sanna. Ég er ekkert viss um að það sé hagur íslenskrar þjóðar að menning hennar og tunga séu varðveitt og maður þurfi að samþykkja um það lög. Var það ekki hagur íslenskrar þjóðar að við köstuðum burt okkar menningu og tungu nánast, og fluttum frá Noregi til Íslands? Eða vilja menn hverfa til baka og snúa þeirri þróun við? Hver segir að við værum ekki alveg eins vel komnir að tala Swahili hér á Íslandi? Það er örugglega góð meining í þessu frv., ég efa það ekki. En mér óar við frösum eins og þeim að menningarstefna á lýðræðislegum grunni sé eitthvað sem sé svona nokkurs konar skapadægur í lífi íslenskrar þjóðar. Ég held að þegar fjöldinn er farinn að ákveða hvað sé menning, þá fari einstaklingnum, hinum skapandi einstaklingi að verða æði mikil hætta búin. Öll framþróun í listum, hvort sem það er myndlist, bókmenntir, tónlist eða eitthvað annað, verður til yfirleitt fyrir tilstilli manna sem brjótast undan hefðum og oki samfélagsins hvað skoðanamyndun snertir, brjótast út og skapa þann grundvöll til nýrrar hugsunar og nýrra hugsjóna. Þessum mönnum væri engin þægð í því að lýðurinn ákvæði í eitt skipti fyrir öll hvað sé menning. Höfundar frv. tala af mikilli lítilsvirðingu um frelsi án ábyrgðar. Það er þó nokkuð í tísku hér í sölum að frelsi og ábyrgð fari saman. Ég get að vissu leyti verið sammála slíkri hugsun. En ábyrgðarlaust frelsi hefur samt sem áður verið ákveðin uppspretta menningar alla tíð, þ.e. frelsi þeirra einstaklinga sem viðurkenndu ekki þá ábyrgð sem aðrir menn ákvæðu að ætti að vera. Þetta voru menn sem ruddust oft og tíðum með kannske allhrottalegum hætti út úr viðjum hefðar og fast mótaðra skoðana til nýrra átta. Við metum þessa menn í dag mjög mikils og heiðrum þá sem nokkurs konar höfunda að því þjóðfélagi og þeirri menningu sem við búum við í dag. Þetta á t.d. við um flestalla þá menn sem við teljum hafa lagt grunn að því þjóðskipulagi sem við búum við í dag, lýðræði og mannréttindum. Að þessu leyti finnst mér kveða við dálítið óheppilegan tón í allri röksemdafærslu sem lögð hefur verið til grundvallar við samningu þessa frv. enda kemur það líka í ljós þegar frv. er skoðað nánar að það breytir í raun afskaplega litlu. Það eina sem raunverulega hefur breyst fyrir manninn sem kveikir eða slekkur á útvarpinu sínu úti í bæ er það að það hefur hugsanlega opnast ein rás í viðbót hjá þessu fyrirtæki. Búið spil, það er allt og sumt. Jú, jú, það er eitthvað ruglað saman reytum í sambandi við valdaspil innan þessarar stofnunar en það er á stundum sett fram með svo klaufalegum hætti að það gleymist t.d. að taka fram hver á að gera hvað. Það er t.d. talað hér um ákveðið úrtak fólks sem á að mynda það sem mundi vera kallað útvarpsráð í dag en er kallað notendaráð í þessu frv. Það gleymist t.d. að segja hver á að taka það úrtak. Hver á að gera það? Það er hvergi tekið fram. Ég hirði ekki að svara hv. 5. landsk. þm., hann er farinn úr salnum, en hann var eitthvað að rugla um hugmyndir Bandalags jafnaðarmanna í útvarpsmálum. Hann hefur greinilega ekki lesið sér til enn þá svo að það þýðir ekkert að vera að rökræða það við hann. Ég hef lokið máli mínu.