Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. – Það hafa farið fram langar umr. um þetta mál, og þingið hefur eytt fleiri dögum í það. Ég hef setið hér þolinmóður og hlustað, en ummæli fyrrv., hv. 1. þm. Reykv. gáfu mér tilefni til þess að segja nokkur orð. Hann sagði, að þetta þing, þetta hálfdeyjandi þ., sem ekki gæti komið sér saman um stóru málin, væri að eyða tíma í þetta litla mál. Mér finnst það ekki sitja á þessum hv. þm., sem setið hefur á Alþ. í mörg ár og átt sæti í stjórn landsins, að gerast fylgjandi þeirra, sem kasta hnútum að þ. á þessum tíma. Og því má ekki vera ósvarað. Hann veit, að það er m.a. af því að ekki er hægt að segja allan sannleikann, að þ. verður nú að þola, að því sé álasað. Hann veit, að þegar allur sannleikurinn verður sagður, þá skilur þjóðin, við hve mikla erfiðleika þ. hefur átt að etja. Annars vil ég snúa mér að meðferð þessa máls. Ég vil benda á, hvernig það er undirbúið, svo að við, sem ekki viljum ræða það, getum betur gert okkur grein fyrir því, hvernig við viljum greiða atkv. Ég hef komizt að þeirri niðurstöðu, að málið muni hafa verið sent til menntmn. 11. jan. Síðasti fundur í n. var haldinn 5. febr. Svo skeður það merkilega í málinu, að 2 nm., form. og frsm., gefa út sameiginlegt nál. 5. marz, eða mánuði eftir að síðasti fundur er haldinn í n., og án þess að halda fund sjálfir. Á þskj. 575 kemur líka fram, að fundur hefur ekki verið haldinn í menntmn. síðan 5. febr. Svo er ekkert gert, þar til frsm. leggur fram sérstakt nál. og gleymir þá sameiginlega nál. frá 5. marz. Þetta síðara nál. er á þskj. 575 og dags. 19. marz. Þá kemur form. n. fram með annað nál., dags. 22. marz, og loks kemur 3. nál., dags. 24. marz, frá 3. nm. Þessi nál. semja þeir hver um sig án þess að tala saman. Ef þessir hv. nm. ætlast til þess, að þessi hv. d. geti skapað sér skoðun á málinu, án þess að það sé betur undirbúið, þá finnst mér það benda til þess eins, að það þurfi að skipta um menn í n. og láta málið fara til baka í n. Sjálfur frsm. hefur farið í gegnum sjálfan sig í nál. og líka í ræðum sínum. Sannleikurinn er sá, að frv. byggist upphaflega á flokkshatri. Og svo er öll meðferð málsins í n. eftir því, eins og von er, því að a.m.k. tveir nm. geta ekki fengið sig til að sitja við sama borðið og ræða málið og leggja til hliðar persónulegar óvildir á meðan. Hér í þessari hv. d. hefur flm. kastað fram alls konar staðhæfingum og óvirðulegum orðum að öllum, sem hér hafa setið. Það er raunverulega það eina, sem maður getur séð, að þetta frv. eigi að þýða, - að nota það til að óvirða pólitíska andstæðinga, persónulega andstæðinga og hv. d. Hv. 1. þm. Reykv. fannst sjálfsagt, að menn fylgdu hv. flm. að málum, af því að hann hefði svo mikið vit á bókmenntum, en mér finnst, að það ætti að vísa málinu til baka til nefndar.



Herra forseti. - Það er rétt, sem hv. þm. Barð. hefur sagt, að umr. um þetta mál hafa orðið langar, og þakkast þolinmæði þeirra, sem lagt hafa á sig að hlusta, en eru fáorðir sjálfir. Ég stend upp af því, að mér fannst hálfgerðar sakir vera bornar á mig af hv. 7. landsk. um, að ég hefði með samningagerð svíkið þann félagsskap, sem ég var meðlimur í. Þegar ég afsannaði það, sagði hann, að ég hefði lagt á móti styrkjum til Fornritafélagsins. Aðrir, sem hafa unnið með mér, geta borið á móti því. Ég hef þvert á móti reynt að styðja, að það fái sem mesta styrki. Þetta verð ég að leggja fram. Ég get ekki unað því, að borið sé upp á mig, að ég sé að gera ,trafala og ég sitji á svikráðum við þá, sem ég er skuldbundinn að styðja. Ég verð að segja, að mér nærri því kom á óvart sú umsögn hv. 1. þm. Reykv. um hv. 7. landsk., að það væri hann, sem ætti að vera bókmenntaljósið hér í hv. d. og hann legði meira upp úr því, sem hann segði, en allir hinir. Hann sagði, að hann hefði svo mikla æfingu í að lesa handrit. Ég efast um, að hann sé nokkuð betri við það en aðrir. Það er vafasamt, ef hann og hv. 1. þm. Reykv. færu í samkeppni, að hann bæri sigur úr býtum. Hann var að tala um, að það væri engin goðgá, þótt stytt væri eða breytt útgáfum Íslendingasagna. Það hefði meira að segja átt sér stað með biblíuna. Kannske hann vilji, að Halldór Kiljan Laxness sé fenginn til að gera nýja útgáfu af biblíunni, sem hann gæti svo haft til kennslu í guðfræðideild háskólans. Og nú. á að byrja á Njálu. Honum þótti hart, að við værum að tala um þetta sem héraðssögu. Þetta væri orðið eign alls heimsins. Það er nokkuð til í því, að almenningur út um heim hefur aðgang að því að lesa Íslendingasögurnar, en sögurnar eru samt bundnar meira eða minna við héraðið sjálft. Þeir, sem vilja skilja þær bezt, ferðast um héruðin, þar sem sögurnar hafa gerzt, til þess að kynnast öllum staðháttum. Og fyrst og fremst er það héraðið, sem á að hafa áhuga fyrir sinni sögu. Það var fyrirboði þess, sem kom á eftir frá hv. 1. þm. Reykv., þegar hv. flm. var að tala um það; að hér sætum við eins og í tossabekk, en hann væri sá eini, sem eitthvað vissi. En það ber ekki vott um neinn sérstakan skilning eða ást á bókmenntum, að Mann skuli standa með því, að gefnar séu út brenglaðar og aflagaðar útgáfur af Íslendingasögunum. - Ég hef svo ekki þessi orð fleiri. Það var aðallega það, sem ég vildi taka fram, að ég hef ekki brugðizt þeim félagsskap, sem ég átti að styðja.



Herra forseti. - Ég skal ekki vera að lengja þessar umr. mikið. Mér finnst satt að segja þ. vera búið að gera sér nógan sóma með þessu máli. Það er einkennilegt, sem kemur fram hjá þeim, sem ég hef heyrt tala um það, að hér sé um að ræða, hvort afbaka megi Íslendingasögur eða ekki. Hv. þm. S.-Þ. kom með það, ef ég væri á móti l. um þetta, þá væri ég með afbökunum sagnanna. Ég er honum alveg sammála um það, að það á að koma í veg fyrir óvirðulega meðferð Íslendingasagna eða þannig meðferð, að til skemmda horfi. En ég tel óþarfa að ætla að gera það með löggjöf. Eins og menn hneyksluðust á því, þegar þeir héldu, að það ætti að fara að skemma Laxdælu, eins veit ég, að almenningur mundi rísa upp í hvert skipti, sem farið væri illa með Íslendingasögurnar. Ég er sannfærður um það, að bezta verndin er almenningsálitið. Það var athyglisvert hjá hv. þm. S.-Þ., að hann var að tala um grein, sem Árni frá Múla hefði skrifað, þegar hann frétti, að ætti að þýða Íslendingasögurnar á nútímamál. Hann vildi álíta, að þeir Árni væru samherjar. Það er það, sem okkur skilur á um. Ég vil hafa aðferð Árna, en ekki aðferð hv. þm. S.-Þ. Árni skrifaði á móti útgáfunni. Þetta er rétt. Það á að skrifa um svona hluti og kveða þá niður, en ekki rjúka strax í Alþ. og fá það bannað með l. Þeir eru einmitt sinn úr hvorum flokki, Árni frá Múla og Jónas Jónsson, í þessu máli. Ég veit ekki, hvað hv. þm. S.-Þ. átti við, er hann talaði um heilagan Sebastian. Ég veit ekki, hvað hann er kunnugur sögunni um þann heilaga mann og hvort honum er það ljóst, að það voru óþokkar og illmenni, sem réðust á hann, og hvort hann er að líkja sér og öðrum við þá, sem réðust á Sebastian. Ef hv. 7. landsk. er eins og heilagur Sebastian, þá hljóta þeir, sem á hann ráðast, að vera líkir hinum. Ég veit ekki, hvort hann hefur átt við þetta.

Það stóðu á honum allra örvar

. Já, en heilagur Sebastian dó ekki af þessum örvum. Hann fékk ráðningu að vísu, en hann lifði og hefur lifað síðan á því. Hann hefur verið málaður oftar og meistaralegar en nokkur annar dýrlingur. Og ég gæti trúað, að þrátt fyrir allar þessar örvar, sem hér hefur verið skotið, þá yrði það málstaður þessa nýja heilaga Sebastians, sem lifði. Mér fyndist hv. þm. S.-.Þ. ætti að beina skeytum sínum í aðra átt en hann gerir, því að ýmsar meiri hættur eru fyrir íslenzkt mál en þær útgáfur Íslendingasagna, er gefnar hafa verið út. Ég þekkti mann hér í bænum, sem var svo mikið á móti gamaldagsguðfræði, að hann þorði ekki að láta börn sín ganga til spurninga hjá séra Jóhanni. Ég spurði þennan mann, hvort hann teldi ekki ýmsar meiri hættur geta orðið á vegi barnanna á götum bæjarins heldur en þótt þau hlustuðu á séra Jóhann. Enda þótt felldir séu úr Íslendingasögunum einstaka kaflar og breytt um orðalag, þá er það lítil hætta fyrir íslenzka tungu á móts við margt annað. Hitt er annað mál, að þjóðin verður að standa vörð um, að sómasamlega sé frá útgáfum Íslendingasagna gengið. Mér fannst einkennileg samlíking hjá hv. þm. S.-Þ., er hann sagði, að menn yrðu að vera á varðbergi með fornbókmenntirnar eins og gegn fölsuðu smjörlíki. Að vísu er þörf að setja l. gegn fölsuðum vörum, en ég sé ekki líkingu milli fornbókmennta okkar Íslendinga og smjörlíkis, líklega vegna þess, að mér dettur aldrei í hug smjörlíki í sambandi við Íslendingasögur. Sennilega orsakast þetta hugsanasamband hv. þm. S.-Þ. af því, að Ragnar í Smára er smjörlíkisframleiðandi, og hann gaf einnig út Laxdælu og Hrafnkötlu. Ég held, að líkt sé með þessa löggjöf og mannanafnalöggjöfina, sem sett var af Alþ. fyrir allmörgum árum. Börn foreldra, sem höfðu ættarnöfn, máttu halda ættarnöfnunum fram að tíma þessara l., en eftir það urðu þau að hætta því. En ég álít, að lítið hafi verið eftir þessum lögum farið. Það voru ágætir menn, sem stóðu að íslenzku ættarnöfnunum, frábærir íslenzkumenn, eins og t.d. Guðmundur Finnbogason og Einar Kvaran. Tilgangur þeirra var, að Íslendingar tækju upp falleg ættarnöfn, sem væru rétt mynduð, en þeir vildu ekki, að allt yrði yfirfullt af Jónssonum og Björnssonum. Ekki held ég, að þjóðin hafi haft tjón af þessum ættarnöfnum, - og var ekki alveg sama, hvort Einar Hjörleifsson hét bara Hjörleifsson eða Kvaran? Þessi ættarnafnavitleysa gekk svo langt, að fjvn. eyddi heilmiklum tíma í að taka þá menn út af fjárlögunum, sem höfðu ættarnöfn. Þeim tókst það að mestu leyti, en ein embættismannsekkja fékk þó að halda sínu nafni, af því að ómögulegt var að finna, hvers dóttir hún var. Hún var nefnilega dönsk. Svona langt gekk vitleysan. Sama máli gegndi með áætlun „Esju“. Það voru tekin upp eldri nöfn á viðkomuStöðum skipsins, og enginn botnaði neitt í neinu, svo að það þurfti að gefa út vísindalegar skýringar við áætlunina, til þess að fólk gæti áttað sig. Ég hygg, að þessi löggjöf, sem hér um ræðir, sýni bezt minnimáttarkennd okkar Íslendinga, sem er því miður allt of áberandi hjá okkur, og þessi löggjöf er því til lítilsvirðingar fyrir íslenzku þjóðina. Þótt þjóðin sé lítil, þá er hrín samt ekki svo litil, að hún þurfi sérstök l. til þess að vernda fornritin. Hv. 7. landsk. minntist á, hvernig færi, þegar þessum l. yrði beitt, og er ég honum þar alveg sammála. Það verði líkt og Þorsteinn Erlingsson kvað. Ef farið verður að refsa mönnum fyrir að brjóta þessi l., þá verðum við til athlægis út á við, og ég vona, að það komi ekki til, að l. þessum verði nokkurn tíma beitt. Ég veit ekki vel, hvað hv. þm. S.- Þ. átti við, er honum fannst óviðkunnanlegt, að Sigurður Nordal skyldi gefa út menningarsögu sína í einkafyrirtækinu „Máli og menningu“, en ekki á vegum háskólans. Ég veit ekki, hvar þessir „vegir háskólans“ eru, en erlendis er það siður, að rit háskólakennara séu gefin út af einkafyrirtækjum, og hin og þessi bókaforlög fást við þess konar. Að vísu eru sumir enskir háskólar svo vel settir fjárhagslega, að þeir hafa sínar eigin prentsmiðjur, og það væri æskilegt, að svo væri einnig hér. Ég tel einmitt mjög heppilegt, að menningarsaga Sigurðar Nordals skuli vera gefin út af „Máli og menningu“, því að það félag dreifir mjög út sínum bókum. Eins væri ágætt, ef bókaútgáfa Menningarsjóðs dreifði út verkum eftir lærða menn. Ég veit ekki, hvort ég á að svara hv. þm. Barð. Hann er nýkominn á Alþ. og ber virðingu þ. mjög fyrir brjósti, en ég álít, að í ræðu minni hafi ekkert komið fram, sem réttlættu ádeilur hans á mig. Mér finnst óviðkunnanlegt, að Alþ. skuli eyða tíma sínum í jafnómerkileg mál og þetta, á meðan því gengur illa að ráða fram úr málinu, sem snertir mjög mikið heill allrar þjóðarinnar. Mér finnst Alþ. standa nógu höllum fótum, þó að það fari ekki að taka fyrir jafnómerkileg mál og þetta. Ég mun ekki að sinni halda varnarræðu fyrir Alþ., en má vera, að ég geri það síðar, en vil aðeins segja það, að ýmsar afsakanir eru fyrir því, hve þ. gengur illa að ráða fram úr vandamálunum. Alþ. er meginstöð íslenzks þjóðernis og menningar, ef það bregzt, þá veit ég ekki, til hvaða staðar er hægt að grípa. Hv. þm. Dal. sagði, að ég bæri fullmikið traust til hv 7. landsk. Ég veit, að hann er eini maður í þessari hv. d., sem er verulega fær í norrænum fræðum, og þess vegna álít ég, að hann hafi bezt vit á þeim. Ef svo væri, að hv. þm. Dal. væri eini löglærði maðurinn hér í hv. d., þá mundi ég taka meira tillit til hans orða, ef um lögfræðileg atriði væri að ræða, heldur en annarra hv. þm. Á sama hátt býst ég við, ef um væri að ræða guðfræðileg efni, að ég hefði meira vit á þeim en aðrir hv. þm. Hv. 7. landsk. hefur leyst af hendi próf í þessum fræðum og er því færari í þeim en aðrir hv. dm. Ég tel ekki þörf að fjölyrða um þetta frekar, nema ef að mér verður veitzt. Ég mun greiða atkv. með þessu frv., því að ég álít, að l. um þetta eigi ekki að vera til.



Herra forseti. - Það er skylda mín sem form. menntmn. Ed. að svara nokkru þeim ádeilum, sem hv. þm. Barð. bar fram í garð okkar nm. Hann deildi mjög hart á n., og hún hefur gott af því, að á hana sá deilt, ef það er gert í hófi, en þessi hv. þm. varð til þess að hleypa hlassinu ruddalega fyrir sleðann. Hann hafði of öra umvöndunarlund, en litla athugun til þess að færa orðum sínum fullan stað. Hann sagði, að meiri hl. menntmn. hefði gefið út nál., en svo hefði þessi meiri hl. klofnað og gefið út sitt hvort. Hann studdist við þskj. 499, sem á er sameiginlegt álit meiri hl. n., eða var ekki svo?  Þessum sama hv. þm. fannst n. hafa haft þetta mál, sem hér er til umr., of lengi til meðferðar. Ég er honum þar ekki sammála, því að þetta mál er mikið ágreiningsmál og þess vegna þurfti að athuga það rækilega. Samt varð ágreiningur um þetta í n., en þrátt fyrir það er engin sönnun fyrir því, að n. sé illa skipuð, enda þótt ég sé ekki jafnöruggur með sjálfan mig og jafnframhleypinn og hv. þm. Barð. Ég vil taka það fram nú, þegar umr. fer að ljúka og til úrslita dregur, að það hefur sannazt betur og betur við umr. málsins, að réttast muni að afgreiða málið sem hlutlausast, þannig að þ. leiði það ekki hjá sér, heldur vísi því til þeirra manna, sem mesta þekkingu hafa á þessum málum og staðið hafa utan þessarar orrahríðar hér. Í minni viðaukatill. við dagskrána er bent á þessa leið, að málinu verði vísað til ríkisstj. í trausti þess, að hún láti norrænudeild háskólans athuga það og segja sitt álit um málið. Þó að menn séu ekki á eitt sáttir um þetta mál, þá er þó sama Íslendingslundin í öllum, að vilja varðveita hinar íslenzku fornbókmenntir, sem eru hollari fyrir okkur en hinn hollasti svaladrykkur.



Ég vil benda hv. 1. þm. Reykv. á það sem listamanni, hvort hann vilji gera eftirmynd af hinu fræga listaverki af hinum heilaga Sebastian, en tæki í hans stað þennan Húsavíkur-Lalla og hefði hann á myndinni með þeim mörgu spjótum, sem í hann hefur verið stungið. En þar sem stungið hefur verið upp á, að málið væri undirbúið betur, þá sé ég ekkert því til fyrirstöðu, að það gæti orðið þannig, ef þessi hv. þm. kæmi með till. um það, að n. tæki þetta aftur til athugunar og reyndi að gera sérstakan leiðarvísi fyrir hv. 1, þm. Reykv. og aðra þá, sem ekki gætu betur en hann áttað sig á því. Ég býst við, að n. féllist á þetta. og efast ekki um, að það sé hægt. Í sambandi við þessa bókagerð, sem talsvert hefur verið talað um, vil ég benda á annað dæmi eldra, sem kom fyrir nú fyrir nokkrum árum. Sá, sem gaf út Laxdælu og Hrafnkötlu, gaf út fyrir nokkrum árum fræga enska bók, sem átti að vera í léttri þýðingu. Maður nokkur hér í bænum, sem átti 11 ára gamlan son, kaupir þessa útgáfu, sér, að hún er fölsuð og búið að setja pólitískan áróður inn í hana fyrir þann flokk, sem hafði um þetta vélað. Nú fannst þessum föður gaman að vita, hvaða munur væri á þessari útgáfu og eldri útgáfunni, sem var rétt og vel gerð. Hann fær dregnum báðar útgáfurnar, og 11 ára barnið finnur, að sú síðari er fölsuð og vill ekki sjá þá útgáfu, sem gerð var á sama hátt og Laxdæla og Hrafnkatla. Og ekki sízt, þegar það glögga dæmi er athugað, sem hv. 1. þm. N.-M. minnist hér á, að þessir aðilar leggi það í vana sinn að breyta sögunum eftir því, sem þeim býður við að horfa, þá má fyllilega búast við, að þeir fari að setja flokkslegan áróður inn í sögurnar, og ef þeir gefa út Njálu, þá verði Skarphéðinn, Njáll og Gunnar látnir tala eins og menn í Austurvegi, sem ráða Rússlandi. Væri það ekki nema beint framhald af því, sem á undan er gengið, og mætti þannig auðnast að ganga af fornritunum dauðum. Ég er algerlega með till., sem hv. þm. Dal. og hv. 1. þm. N.-M. bera fram, að það sé skorað á stj. að gera þessa löggjöf sterkari og harðari til að fyrirbyggja frekar en orðið er, að skemmdarverk séu unnin á fornsögum okkar.



Ég vil í tilefni af svari hv. 2. þm. Árn., form. menntmn., leyfa mér að bera af mér þann áburð, sem hann ber á mig, að ég hafi farið með fleipur út af þessu máli. Ég vil benda á, að þetta mál, sem hér er til umr., er á þskj. 120 skráð 86. mál og heitir frv. til l. um afnám l. nr. 127 9. des. 1941, um viðauka við l. nr. 43 20. okt. 1905, um rithöfundarétt og prentrétt, en nál. á þskj. 499 frá meiri hl. menntmn. er stílað við 86. mál, frv. til l. um afnám l. nr. 127 9. des. 1941 um viðauka við l. nr. 43 20. október 1905, um rithöfundarétt og prentrétt.

Það var prentað upp

. Ef það hefur verið prentað upp, þá sýnir það ekkert annað en að þeir hafa ekki kunnað að afgr. þetta mál, því að þeir hafa ekki einu sinni getað sett rétt númer eða rétta fyrirsögn eða vísað rétt til l. Þetta hefur verið afhent sem þingskjal í d., þó að það hafi verið síðar prentað upp, eins og hv. 2. þm. Árn. sagði, þegar þeir sáu, að þeir voru búnir að gera vitleysu, enda stendur á þessu þskj., ef hann hefur lesið það, að hann áskilji sér rétt til að bera fram alls konar breyt. Þskj. liggur fyrir, því verður ekki mótmælt. Svona lagað er ófyrirgefanlegt af form. n., sérstaklega þar sem það tekur til frsm. líka, þegar um er að ræða afgreiðsluna milli, sem þeir hafa haldið í n. frá því í jan. og þangað til í síðari hluta marz. Þetta er út af fyrir sig svo vítavert að hv. 2. þm. Árn. ætti að blygðast sín fyrir að reyna að gefa afsökun á svona vinnubrögðum, fyrir utan það, að það er gersamlega óverjandi, að slíkt háttalag skuli ríkja innan n. á Alþ., að menn skuli ekki koma sér saman um að afgr. mál, vegna þess að þar sé pólitík á bak við. Sá maður, sem getur ekki jafnað slíkar deilur, ætti að segja formennskunni af sér, ef hann getur ekki stjórnað starfi n. betur er hér hefur verið gert.



Það er svona, þegar mönnum rennur í skap og hafa talað af sér, að þá er um tvennt að gera, að þegja eða þá að tala aftur og láta síðari villuna verða verri hinni fyrri. Það síðar nefnda hefur skeð hjá hv. þm. Barð. Hann segir, að það sé engin afsökun, þó að þskj. hafi verið prentað upp og slíkt sé ófyrirgefanlegt af form. og frsm. n. Það hefur oft komið fyrir, að þurft hafi að prenta þskj. upp, og auk þess vil ég benda á, að samkv. þskj. 499 er ég ekki frsm. Hann segir, að ég hafi áskilið mér rétt til alls konar breyt., og það er rétt um það mál, sem þar er um að ræða og það skjal lýtur að. Hv. þm. Barð. rís hér upp með heilagri vandlætingu og fer að vanda um, hvernig n. hafi hlaupið á sig, það sé óforsvaranlegt að halda málinu svo lengi og réttast sé fyrir n. að segja af sér og aðrir hæfir menn séu valdir til þess að fjalla um þessi mál. Ég get vel hugsað mér, að annar eins atorkumaður og hv. þm. Barð. mundi ekki þurfa langan frest til að afgr. þetta mál úr n., en það hefði þá bara orðið einhver bölvuð lokleysa, og tel ég þá betra að taka sér meiri tíma til afgreiðslu málsins og láta þá vera eitthvert vit í, hvernig það er afgr. Annars er nú svo komið, að ég tel, að lengri umr. verði ekki til að skýra málið frekar, og ég fer ekki heldur að skemmta d. með því að lengja umr. enn, ég hef ekki orðkynngi til þess, töfin vegna þessa máls er þegar orðið nóg.