Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er bara aths. um meðferð málsins. Ég vil biðja um, að málinu verði frestað, þangað til hæstv. landbrh. verður hér viðstaddur til að ræða málið.

Forseti (BSt): Landbrh. er þm. í þessari hv. d. og því vitanlega vanalega mættur hér, nema hann þurfi að standa fyrir máli sínu í Nd. Mér er ómögulegt að sjá svo um, að þm. séu hér ætið viðstaddir. Það er í mínu valdi að fresta málinu, en það er ekki í mínu valdi að sjá um, að þm. séu hér. Ég skal verða við ósk þm. Barð. í þetta sinn, en get það ekki oftar.



Herra forseti. Stundum gerast þau óhugnanlegu fyrirbrigði, að foreldrar hafa sum börn sín útundan. Nú á tímum dæmir almenningur þetta hart, svo sem rétt er. Stundum eru olnbogabörnin einmitt þau börn, - það er svo undarlegt, - sem reynast foreldrum sínum bezt og eru þeim þörfust í verki, og ekki léttir það dóminn, sem foreldrarnir fá. Nú hefur það gerzt hjá þjóðinni, sem kalla mætti móður okkar allra, að hún hefur haft vissa borgara fyrir olnbogabörn, og þessir borgarar hafa þó verið henni mjög hollir. Þessi olnbogabörn þjóðarinnar eru einmitt það fólk, sem hefur aurað saman fé og lagt það til ávöxtunar í banka eða sparisjóði, hefur eytt minna en það hefur aflað og ráðstafað afganginum á þann hátt, að hagfellt hefur verið fyrir þjóðfélagið. Þessir borgarar hafa verið látnir, ef svo mætti segja, bera vatn í hripum. Ég hef haft tækifæri til þess að kynnast þessu hlutskipti manna sérstaklega, af því að ég hef haft með höndum stjórn dálítils sparisjóðs um 20 ára skeið. Ég þekki t. d. mann, sem átti fyrir 12 árum 1000 kr. í sparisjóði. Hann hefur haldið áfram að spara og safna í sjóðinn og á nú inni 10000 kr. En þannig er með hann farið, að 1000 kr., sem hann átti fyrir 12 árum, voru þá álíka mikils virði fyrir hann eins og 10000 krónurnar eru nú. Fyrir 12 árum gat hann keypt fyrir 1000 krónurnar 3 kýr, og nú fær hann ekki meira fyrir 10000 kr. en 3 kýr. Sama verður reyndin, ef hann ætlar að nota þessar ávísanir, sem peningarnir eru, sér til framfæris; þá endast þessar 10000 kr. ekki betur nú en 1000 kr. gerðu áður. Þannig hefur þessi sparsami og iðjusami maður verið látinn bera vatn í hripum í þessi 12 ár. Verðgildi peninganna hefur raskazt, fyrst og fremst vegna verðbólgu og einnig vegna hreinnar ráðstöfunar ríkisvaldsins með gengislækkun. En það er ekki einungis, að þetta fé hafi rýrnað svo í höndum þessa sparsama manns, heldur hefur hann líka alveg sérstaklega verið skattlagður af þjóðfélaginu vegna þessa fjár harðar en ýmsir aðrir, sem eigur eiga. Þessi maður, sem á nú 10000 kr., verður að borga eignarskatt af þeim, og af vöxtunum verður hann að borga tekjuskatt. En annar maður, sem ég þekki líka, keypti nýlega húseign fyrir 100000 kr. og gat af eigin efnum borgað 90000 kr., en fékk 10000 kr. lánaðar, sem getur verið sama upphæðin sem sparsami maðurinn átti. Hann þarf engan skatt að greiða af þessari 100000 kr. eign sinni, vegna þess að hún er ekki metin til skatts nema 10000 kr., og þar hylur skuldin hana og hann fær skuldavexti reiknaða til frádráttar tekjum sínum. Þessir menn, sem haga sér eins og maðurinn, sem keypti húseignina, haga sér skynsamlega. Þeir eru eftirlætisbörn þjóðfélagsins og þó engu þarfari þegnar - nema síður sé - en þessi iðjusami og sparsami maður, sem þannig var ástatt fyrir, að hann gat lánað fé sitt til húskaupanna eða sama sem. Nú er það svo, að þetta ástand hefur leitt til þess, að sparnaðarhneigðin hefur þorrið hjá fólkinu og sparifjáröflunin stórkostlega minnkað. Margir sparisjóðir í landinu standa svo að segja í stað frá ári til árs að krónutölu þrátt fyrir það, þó að krónurnar séu í miklu minna verði en áður var, og dæmi eru til þess, að þeir hafi minnkað. Sama gildir í raun og veru um sparisjóðsdeildir bankanna. Þetta er ákaflega óheppilegt fyrir þjóðfélagið. Það er ekki heilbrigt ástand, þegar fólk á vissum aldursskeiðum leggur ekki fé til hliðar, þegar t. d. ungt, einhleypt fólk, sem engu þarf sérstaklega að kosta til sín, hefur ekki afgang til þess að geyma til manndómsára sinna og athafnaára og felur ekki sparisjóðum þetta fé, til þess að það geti komið að notum fyrir þá, sem eru á athafnaaldrinum. En nú er svo komið, að jafnvel þó að þetta fólk eigi fé afgangs og láti það ekki fjúka, þá geymir það féð frekar í bankahólfum eða jafnvel heima hjá sér heldur en að láta það vinna sem innlánsfé í útlánsstofnunum. Það er ekki heldur heilbrigt, þegar fólk, sem hefur lokið því af að koma upp börnum sínum og er fullkomlega vinnufært, hefur ekki fé aflögu og leggur það ekki til hliðar til elliáranna. En það er von undir því ástandi, sem nú er, að fólkið, sem hefur haft þessi skilyrði, gefist upp á því að bera vatn í hripum eins og maðurinn hefur gert, sem ég nefndi sem dæmi áðan um innstæðueigendur. Þetta litla frv. sem ég hef leyft mér að flytja hér, er lagt fram til þess a. m. k. að sýna hinu sparsama fólki það, að viðleitni þess sé virt. Ég efast ekki um, að fólk, sem hefur það hugarfar, að það vill aura saman, það virðir slíka viðurkenningu. Ég viðurkenni það, að í þessu frv. er ekki ráðin bót á því, sem hefur verið örlagaríkast fyrir sparifjáreigendur, að spariféð rýrnar. En þess verður að vænta, að þjóðfélagið gæti þess betur en að undanförnu, að ekki endurtaki sig ástandið, sem gert hefur peningana, gjaldmiðil þjóðarinnar, jafnótraustan sem hann hefur verið síðasta tímabil. Það er lífsnauðsyn. Ég hef tekið upp í þessu frv. þrjár tegundir innstæðna, sem allar eru þannig, að þær eiga ekki að vera uppsegjanlegar með minna en 6 mánaða fyrirvara. Það eru innstæður á uppsagnarbókum eða innlánsskírteinum í bönkum, opinberum sparisjóðum eða löglegum innlánsdeildum félaga. Allt þetta fé hefur þá náttúru, að það á ekki aðeins að vera eign þess, sem þetta leggur inn, heldur líka lánsfé handa þeim, sem við athafnir fást og vantar það hreyfiafl sem peningarnir eru. Ég hefði talið rétt, að það fé væri fyrst og fremst látið njóta þess skattfrelsis, sem fram á er farið í frv. Ég hef líka lagt til í þessu frv., að vextir af þessu fé verði skattfrjálsir, ef þeir leggjast við höfuðstólinn. Ég hef lagt til, að féð verði eigi að síður framtalsskylt, því að nauðsynlegt er fyrir skattayfirvöldin að geta prófað, hvort saman ber tekjuöflun og eignahreyfingum á skattaframtölum. Og til þess að það megi verða, þá verða þeir sem fara með banka og sparisjóði, að vera skyldugir til þess að gefa upp, hvort þær innstæður eru fyrir hendi, sem þannig eru taldar fram því að allt of mikil skriffinnska væri að ætlast til þess, að hver framteljandi kæmi með vottorð um innstæður sínar. Ég veit, að sumum mun finnast, að ef ætti að gera þetta sparifé skattfrjálst, þá ætti það helzt að vera svo, að allt sparifé ætti að vera skattfrjálst, jafnvel verðbréf, svo sem ríkisskuldabréf. En um þetta er það að segja, að ef allt sparifé, sem lagt er inn í banka eða í innlánsdeildir, væri skattfrjálst, þó að það væri ekki með fyrirvaraskyldu til uppsagnar, þá væri hætt við, að hægt væri að misnota aðstöðuna svo, að þeir menn, sem reka þannig atvinnu, að þeir hafa sérstaklega laust fé t. d. um áramót, sem yrði þá að miða við, gætu látið þetta fé koma inn, til þess að láta það vera skráð sem skattfrjálst fé og tekið það svo aftur út. Og það er ekki tilgangurinn að verðlauna slíkt fé. Í öðru lagi, ef ætti að taka skuldabréf eins og ríkisskuldabréfin hér undir, þá væri það torvelt í framkvæmd. Enn fremur er það svo með verðbréfin, að þau eru í raun og veru verzlunarvara, sem ætlazt er til að geti gengið kaupum og sölum með markaðsverði, og því allt annars eðlis en sparifé í sjóðum. Í fáum orðum sagt er frv. þetta flutt til þess, að sýndur verði litur á því, að þjóðfélagið hætti að hafa sparifjáreigendur fyrir olnbogabörn í skattaálagningu, eins og hefur verið að undanförnu. Ég sé ekki ástæðu til þess í þessari framsögu að gera frekari grein fyrir frv. Ég óska þess, að því verði að lokinni umr. vísað til 2. umr. og til hv. fjhn. Mér finnst efni þess þannig, að það heyri ótvírætt til verkahrings fjhn.



Herra forseti. Ég kann ekki við að láta þetta frv. fara umræðulaust til n., ekki sérstaklega vegna þess, að frv. í sjálfu sér sé svo veigamikið eða hafi mikla þýðingu, hvort það verður samþ. eða ekki, heldur af því, að hér er hreyft við máli, sem vissulega er ástæða til að vekja athygli á. Þetta frv. er skýlaus viðurkenning á því, að með þessari stöðugu verðfellingu peninganna, sumpart með vaxandi verðbólgu og sumpart með lækkandi skrásetningu gengis íslenzkra peninga, þá hefur eignahlutföllunum innanlands verið raskað stórkostlega, án þess að nokkuð hafi verið gert til þess að jafna metin milli þeirra, sem grætt hafa og tapað, eins og þó að vísu var látið heita í þinglöggjöfinni frá 1950, að greiða ætti t. d. uppbót á sparifé eftir þeim reglum, sem þar voru settar. Þó var viðurkennt af öllum og vitað þegar í upphafi, að slíkt var hégómi einn, sem þá var sett í l. um þetta, því að bæturnar námu engu, sem nokkru nam. Á sama hátt var gert ráð fyrir því, að hinir, sem græddu á gengislækkuninni, skyldu greiða sérstakan stóreignaskatt, sem rynni til almenningsþarfa. Furðuhljótt hefur verið um framkvæmd á því efni til þessa. Það væri gott að fá upplýsingar um það. - Þetta frv. er því skýlaus viðurkenning á því, að með opinberum aðgerðum hafi grundvelli í þessum efnum stórkostlega verið raskað, þ. e. eignaskiptingunni milli manna innanlands, og að það beri að sýna einhverja viðleitni til þess að bæta úr þessu. En þær ráðstafanir, sem gert er ráð fyrir í þessu frv., eru að minni hyggju hvorki bætur til þeirra, sem fyrir óréttlæti hafa orðið, né heldur líklegar til þess, að öðru óbreyttu, að auka sparifjáröflunina. Það skattfrelsi, sem hér er um að ræða, nær aðeins til eignarskatts, þ. e. a. s. sparifjár, sem fellur undir ákvæði frv., að það skuli ekki vera skattskylt til eignarskatts og að vextir af því fé skuli ekki vera skattskyldir til tekjuskatts, ef þeir eru lagðir við höfuðstólinn. Það er augljóst mál, að fyrir allan þorra manna hefur þetta frv. sáralitla þýðingu. Það er alveg eins og ákvæðin í gengislækkunarl. um, að greiða skyldi uppbót á sparifé, sem reynt er að friða menn með, en hefur í raun og veru enga þýðingu. Ég vil leyfa mér að benda hv. flm. á það í þessu sambandi, að það eru önnur atriði og atvik, sem hafa miklu meiri áhrif á sparifjársöfnunina en þetta atriði um skattskylduna. Fyrir tæpum 2 árum mun hafa kostað hér í Reykjavík eitthvað um 400–500 kr. hver rúmmetri í nýbyggðum húsum. Síðan gengið var lækkað, er mér sagt, að nú kosti 700 kr. hver rúmmetri, ef á að koma upp jafngóðum húsum, sem áður kostaði 400–450 kr. rúmmetrinn f. Það gerir enginn óvitlaus maður að geyma fé sitt og binda það í geymslu ákveðinn tíma, ef hann óttast, að það verði stórum verðminna, er hann þarf að grípa til þess síðar. Maður, sem í ársbyrjun 1950 hefur sparað saman 1000 kr. og hættir við að kaupa sér föt, en leggur féð í þess stað í banka og kaupir svo fötin nú, þegar þau kosta um 2000 kr., fær ekki nema hálf föt í staðinn fyrir heil fyrir upphæðina. Það er ekki til nokkurs hlutar að vera að blekkja sjálfan sig í þessu efni, að sú stefna er hér ríkjandi í fjárhagsmálum, sem hindrar menn í því að spara fé sitt og veldur því, að þeim finnst sjálfsagt að breyta því í varanleg verðmæti í stað þess að geyma það í bönkum og fá svo helmingi minna fyrir það. Þetta er sá ömurlegi sannleikur, sem verður að horfast í augu við. Það, sem ætlazt er til skv. frv. þessu, er hégómi, þegar litið er á hina stórfelldu verðlækkun á peningum, sem orðið hefur undanfarið, og það er furðuleg hræsni, þegar talað er um, að hörmulegt sé til þess að vita, að almenningur skuli ekki leggja fé sitt í banka. Það er vissulega hörmulegt til þess að vita, en það er ekki von, að hann geri það, þegar hann er fældur frá því með þeirri stjórn. sem verið hefur á þessum málum undanfarið. Þeim, sem lánað hafa út peninga sína til framkvæmda, hefur verið refsað með því, að þeir hafa fengið til baka langtum minna virði en þeir lánuðu út. Sannleikurinn er sá, að það þýðir ekki að vera með neinar kákráðstafanir til að efla sparnaðinn, nema fólk hafi þá trú, að peningarnir séu jafngóðir þegar þeir eru teknir út og þegar þeir eru lagðir inn. Því meiri efi sem er um þetta, því ólíklegra er, að fólk spari, enda alveg augljóst, að flm. er ljóst, að svo er, og hann víkur að því síðar í grg. frv., en þar segir: „Hitt er svo annað mál, að líka gæti rétt verið að tryggja sparifé - eða innláns- og útlánsfé yfirleitt - gegn verðgildisfalli. Sennilega mætti framkvæma þetta á þann hátt að taka upp vísitölureikning á því eins og launum, þótt ekki sé till. um slíka vísitölu gerð í þessu frv.“ Á þessu sést, að hv. flm. er ljóst, að það eru ekki skattarnir og óttinn við framtöl, sem veldur því, að menn spara ekki, heldur bara óttinn við, að menn láti meira út en þeir fá inn. Ég skal játa, að það mætti tryggja sparifjárinnstæðurnar með einhverjum ráðstöfunum í þá átt, er hv. þm. drepur á í grg., t. d. með vísitöluútreikningi. En með þeim breytingum, sem undanfarið hafa orðið á vísitölunni, þyrfti talsvert fé til, að slíkt gæti orðið nokkur trygging. Þeir, sem keypt hafa ríkisskuldabréf, gætu þá einnig krafizt, að sér væri sýnd sama virðing. Og þá vaknar sú spurning, hvaðan ætti að fá fé til að halda sparifjáreigendum skaðlausum. Á það drepur hv. þm. ekki. Nú er vitað, að þeir, sem á nokkrum síðustu árum hafa verið svo lánsamir að eiga fasteignir og skulda sem mest, hafa grætt á ráðstöfunum stjórnarvaldanna að undanförnu. Þeim mönnum, sem voru svo heppnir að eiga hús fyrir gengisfellinguna, sem eru 400–450 m3, dettur ekki í hug að hafa sjálfsagða hliðsjón af því og meta. hvað kostar að byggja slík hús nú. Eignaaukning fasteignaeigenda hér eingöngu nemur mörgum millj. kr. Þetta er hrein gjöf til manna, sem strikaðar eru út skuldir hjá jafnframt því, sem fasteignir þeirra eru stórhækkaðar í verði. Á sama tíma og þeim, sem skulda, hefur verið færð þessi gjöf, hefur verið gerð verðlækkun, sem ekki hefur verið bætt, á sparifjáreign landsmanna, og hún verður ekki bætt, nema peningarnir verði teknir frá þeim, sem grætt hafa á þessum ráðstöfunum. Nú má hv. flm. ekki ætla, að ég vilji hindra það, að málið fari til nefndar, þó að ég vilji benda á, að meginatriðin séu ekki tekin fram í þessari grg.



Herra forseti. Þó að ég viðurkenni fúslega það, sem hv. síðasti ræðumaður sagði um það, sem stafaði af ýmsum ráðstöfunum upp á siðkastið, stendur þó þetta mál dýpri rótum en það, því að verðrýrnun peninganna er ekkert einkennandi fyrir Ísland, heldur fyrirbrigði, sem komið hefur fram hjá öllum þjóðum undanfarinn mannsaldur. Peningarnir hafa verið að falla í verði allan tímann, svo að þetta er frekar alþjóðavandamál, þó að við séum að þessu leyti verr staddir en ýmsar aðrar þjóðir, m. a. af því, að við neyddumst til að fella gengið. Þó að vandinn sé misjafnlega mikill hjá þjóðunum, blasir hann við svo að segja hjá hverri einustu þjóð í álfunni. Mikil og knýjandi nauðsyn er af þessum sökum til að finna leið til að hægt sé að halda uppi sparifjársöfnun í landinu. Ég hef ekki trú á, að sú leið, er hv. þm., er síðast talaði, benti á, mundi bæta úr því, og þó að sú leið yrði reynd, mundi hún reynast óframkvæmanleg. Mér finnst nú tækifæri fyrir fjhn. Ed., fyrst þetta frv. er komið fram, til að athuga þessi mál í heild. Ég tel, að þetta frv. nái ekki þeim tilgangi, sem þarf að nást, að menn fái hvöt til að leggja fé til hliðar til framkvæmda. Ég álít, að það sé gengið of stutt hér, þar sem aðeins er rætt um að veita mönnum skattfrelsi af þessari eign og eignarskatti létt af því, sem menn eiga í sparisjóðum. Þetta er ákaflega lítils virði og gefur enga hvöt til að safna sparifé og sízt hjá hinum smærri sparifjáreigendum, sem ekki komast í eignarskatt. Hitt, að vextirnir af slíku fé séu skattfrjálsir, er að vísu nokkur hvöt, en þó held ég, að það sé ekki nóg til að vera hvöt til, að menn leggi fé sitt í sparisjóði. Ég skal ekki fara lengra út í þá sálma, en álit að eigi að ganga miklu lengra í þá átt en hér er gert. Ég ætla ekki að slá fram neinum tillögum í þeim efnum, en það er fyllilega athugandi að veita skattfrelsi af því fé, sem lagt er inn í sparisjóði og liggur þar bundið ákveðinn tíma. - Það er eitt, sem mér er ekki fyllilega ljóst í sambandi við 1. gr. þessa frv., en það er, hvort flm. ætlast til þess, að þetta fé hafi öðlazt skattfrelsi eftir að hafa verið bundið í 6 mánuði á sparisjóði eða hvort það eigi að vera bundið alltaf meðan það nýtur þessa skattfrelsis. Hvað vextina snertir hlýtur öflun vaxta að vera skattfrjáls, ef féð stendur inni í 6 mánuði, en að öðru leyti virðist mér benda til þess, að féð verði að vera bundið, ef það á að njóta skattfrelsisins.

Það er nóg, að það standi inni sex mánuði.

Ef það er svo, að þetta fé á að öðlast skattfrelsi í eitt skipti fyrir öll, ef það liggur inni í 6 mánuði, þarf það að koma ljósar fram. Skal ég ekki fara lengra út í það, en svo sýnist mér, að 2. og 3. gr. frv. mættu gjarnan falla niður, ef sú kvöð væri sett, að þeir, sem gerðu kröfu til skattfrelsisins, sendu vottorð um innstæður sínar til skattstjóra eða skattanefnda. Tel ég það betra en að setja svona ákvæði. Finnst mér það ekki of mikil kvöð, að menn sendi vottorð sitt til viðkomandi skattyfirvalda. Þar leggja þeir sjálfir fram skilríki fyrir því, að þeir eigi rétt þessara fríðinda. - Skal ég svo ekki fara lengra út í þetta, en vil beina því til þeirrar hv. n., er athugar frv., að hún taki málið á víðari grundvelli en fram kemur í þessu frv.



Herra forseti. Ég hef ástæðu til að þakka hæstv. viðskmrh. fyrir, hvernig hann hefur tekið undir þetta mál. Ég sé enn fremur ástæðu til að lýsa því yfir strax, að ég hef lagt þetta frv. fram til að koma málinu inn á hv. Alþ. og öfgalaust. Einnig er ég fús til að ræða breyt. á frv. og ekki sízt til að gera það sterkara og áhrifameira fyrir þann tilgang, sem það á að þjóna. Um það, sem hæstv. viðskmrh. sagði, að frv. bæri ekki með sér, hvort átt væri við það fé, sem einu sinni væri lagt inn í 6 mánuði, þá vil ég geta þess, að fyrir mér vakir, að það fé fái skattfrelsisréttinn, sem eitt sinn hefur verið lagt inn, og hann standi þann tíma, sem vaxtagreiðslur eiga sér stað. 2. og 3. gr. frv. virðast mér nauðsynlegar. Það væri of mikil skriffinnska, að hver innleggjandi afli sér skírteinis um innstæðu sína um hver áramót til að láta það ganga til skattanefndar. Hins vegar finnst mér það eðlilegast, að skattanefndirnar afli sér, þegar þær telja sér ástæðu til, upplýsinga um, hvort framtalið er byggt á sannindum, og séu þá forráðamenn viðkomandi stofnana skyldir að gefa upplýsingar. Það er nú dregið mjög í efa, að bankastjórar séu skyldugir að gefa upplýsingar um innstæður einstakra manna, og veit ég dæmi þess, að skattanefndir hafa ekki fengið svör við slíkum fyrirspurnum. Þá er ég líka þakklátur hv. 4. þm. Reykv. (HG) fyrir hans undirtektir, og finn ég ekki betur en að hann sé mjög á þeirri sömu linu sem ég, en finnst aðeins of skammt gengið. Hann segir, að frv. sé aðeins léleg tilraun til að efla sparifjársöfnun. Ég held, að hann vanmeti sparifjáreigendur. Ég held, að þeir mundu virða slík réttindi sem frv. gerir ráð fyrir og þau mundu hafa nokkur áhrif til aukinnar sparifjársöfnunar. - En svo vil ég undirstrika það, sem ég var búinn að segja með öðrum orðum, að það er fleira og meira, sem vinnur gegn sparifjársöfnun en skattarnir. Hv. þm. sagði, að enginn óvitlaus maður legði nú fé á vöxtu af þeirri ástæðu, að hann ætti á hættu, að það rýrnaði vegna verðbólgu eða gengisfellingar. Margir vitlausir menn eru þá í landinu, og mér datt líka í hug, að forstjóri Tryggingastofnunarinnar, sem leggur mikla áherzlu á að safna fé í sjóði, væri þá ekki sjálfur langt frá þeim, sem fá þennan dóm. Hv. 4. þm. Reykv. las upp úr niðurlagi grg. minnar. Það þótti mér vænt um. Þar hreyfi ég hugmynd, sem mér finnst að eigi að koma til framkvæmda á eftir. Mér finnst málið þannig, að ekki sé hægt að leggja það fram í tillöguformi nú, heldur aðeins vekja athygli á því. Það þarf að rannsaka, hvort hægt er að tryggja, að verðfall eigi sér ekki stað á innstæðum. Ef hv. 4. þm. Reykv. vill leggja vinnu í að rannsaka þessi efni, skal ekki á mér standa að gera það, sem ég get í því líka, að reyna að finna skynsamlegan grundvöll til þeirra aðgerða. Álítist framkvæmanlegt - eftir rækilega athugun - að taka upp þann hátt, er ég drap á í grg., svo að þeir, sem geyma þær ávísanir, sem gjaldmiðillinn er, geti gert það án þess, að þær rýrni í höndum þeirra, þá skal ekki á mér standa. Hann sagði, að ekki væri gott að vita, hvaðan ætti að fá fé til að tryggja innstæðurnar. En þar sem ég nefndi bæði innstæður og útistæður, finnst mér augljóst, hvaðan á að fá fé til að bæta sparisjóðsinnstæðurnar. Spariféð á að tryggja á þann hátt, að þeir, sem fá það að láni, skili jafnmiklu verðgildi og þeir fengu, þar er hægt að leita tryggingarinnar. Og það er satt að segja undarlegt og fjarstætt, að sá maður, sem fær fé að láni, skuli ekki eiga að skila jafnmiklu verðmæti og hann hefur tekið á móti og græða þannig á verðfallinu. - Þeir, sem hafa hagað sér skynsamlega samanborið við normaltíma, hafa hreppt hlut hins óvitra, en þeir, sem hafa hagað sér glannalega í fjármálum borið saman við normaltíma, bera frá borði hlut þess, sem hefur hagað sér skynsamlega. - Ég veit vel, að þetta frv. leysir ekki allan vandann í þessum málum, en það er lagt fram í trausti þess, að mjór geti verið mikils vísir, og ég er þakklátur öllum, er vilja leggja lið til, að upp af þessu frv. spretti sem mest réttlæti fyrir þá, sem verið hafa olnbogabörn þjóðfélagsins í umræddum efnum.



Herra forseti. Ég vil fyrir mitt leyti taka undir þau ummæli, er liggja til grundvallar þessu frv. hjá hv. flm. Það getur vel verið, að það þyki ekki nógu djúpt tekið í árinni, en frv. er að mínum dómi, ef samþ. verður, hugmynd að spori í rétta átt. Það er alkunna, að nú sem stendur og nokkuð lengi undanfarið er búið að vera það ástand, að mjög erfitt er með útvegun lánsfjár, þó að trygging sé ekki til fyrirstöðu. Og maður verður að fara að trúa, að fyrirstaðan sé ekki eingöngu þrjózku bankanna að kenna, heldur líka getuleysi, og það getuleysi er fjárskortur. En til þess að bæta úr þeim skorti þyrftu lánsstofnanirnar að hafa meira fé. Það er langæskilegast, að úr þessu sé bætt eftir megni á þann hátt að landsmenn leggi til sitt sparifé, svo að hægt sé að nota það sem lánsfé. Þó er leið til að bæta úr lánsfjárskortinum, og hefur hún verið farin, en hún er sú að taka erlend lán. Getur það ekki talizt nein goðgá, þegar um sérstök rekstrarlán er að ræða til fyrirtækja, sem geta tiltölulega fljótt skilað þeim peningum aftur í fjárhirzlurnar. Ég held, að það, sem hv. flm. segir bæði í grg. frv. og einnig síðar í ræðu um málið, eigi við rök að styðjast. Álít ég einnig, að rétt sé að sannprófa allt, sem miðað getur að því að efla og auka sparifjársöfnun í landinu. Það er nú svo fjarskalega margt í okkar þjóðfélagi, sem vinnur á móti því, að vilji skapist til að safna fé, en viljinn verður fyrst og fremst að vera fyrir hendi, ef einhverju á að safna. Ég tel, að þetta frv. stefni mjög í rétta átt til þess að styrkja þennan vilja. Ég á ekki sæti í þeirri n., sem málið fer sennilega til, en vil fyrir mitt leyti láta þessar fáu aths. fylgja því til n. Það væri mjög æskilegt, ef fært þætti að færa hugmyndina út á yfirgripsmeira svið. Skal ég ekki á þessu stigi málsins leggja neinn dóm á, hvort það geti tekizt, en vissulega væri þörf á því að gera öflugar ráðstafanir til þess að örva og hvetja landsmenn til að spara. Ég vil einnig drepa á, að sérhvert ár kemur út bók, sem hefur að geyma upplýsingar um skattálagningu, bæði tekju- og eignarskatt, t. d. Reykvíkinga. Er það næsta furðulegt að sjá þann mismun, sem virðist vera á eignum manna. Það er svo, að það er ómögulegt að trúa því um suma þessara manna, sem engan eignarskatt greiða, að þeir eigi ekkert til. Það er ekki hægt að fá sig til að trúa því, að hér sé um svo mikla óráðsíumenn að ræða, sem hafi sóað svo sínum fjármunum, að eftir að þeir eru búnir að vera lengi í vel launuðum stöðum, eigi þeir enga fjármuni til að greiða af til ríkisins. Hvað spariféð sjálft snertir, þá er það, eins og hv. flm. hefur bent á, stór þáttur í framkvæmdum og styrkur sá, sem hann kallar orkuver fyrir þjóðfélagslegar athafnir landsmanna. Það orkuver er fengið með samþykkt þeirra ákvæða, sem hér um ræðir, og væri ekki lítill stuðningur að því.



Herra forseti. Ég býst ekki við, að ég tali hér mikið í þessu máli, þar sem það fer væntanlega til n., sem ég á sæti í. En það hafa fallið hér ýmis ummæli um þetta mál. Þó að ég ætli ekki að svara þeim lið fyrir lið nú, get ég ekki látið hjá líða að minnast nokkuð á þau. Mér finnst, að einkum hjá hv. 4. þm. Reykv. (HG), og reyndar einnig hjá hæstv. viðskmrh., hafi komið fram sú skoðun, að þetta frv. sé næsta lítils virði. Ég fyrir mitt leyti vil nú þegar láta þá skoðun mína í ljós, að ég álít þetta frv. töluvert mikils virði. Skal ég reyna að rökstyðja að nokkru þessa skoðun mína, en þó aðeins stuttlega, og vísa til þess, sem hv. flm. þessa máls hefur hér sagt. - Í fyrsta lagi álit ég, að einmitt í þessum efnum hafi verið beitt svo hróplegu ranglæti undanfarin ár, að það sé mikils virði að stíga þótt ekki sé nema eitt spor í réttlætisátt. Það er vissulega alveg hróplegt ranglæti, sem hefur komið fram í skattamálunum á þann hátt, að fasteignir hafa ekki fallið í verði eins og peningar og hafa ekki rýrnað að gildi, en þeir, sem hafa átt peninga í sparisjóðum og í bönkum, hafa orðið að telja þá fram upp á eyri. Eru þeir svo skattlagðir í samræmi við það, þó að þessar eignir þeirra séu sílækkandi að verðgildi. - Eins og komið hefur fram hjá hv. flm., þá er það alveg áreiðanlegt og er ég sannfærður um það, að þessar aðgerðir, þótt ekki væru þær stórfelldar, mundu samt greiða mjög fyrir því, að menn vildu leggja fé sitt í banka og sparisjóði, spara og geyma peninga sína. Hefur verið svo undanfarið, að peningastofnanir hafa verið í hreinustu vandræðum með lánsfé. - Mér er það vel kunnugt af viðtölum við ýmsa menn, að fólk vill ekki eiga peninga. Það segir. að peningar séu verðlausir eða séu að verða verðlausir og þá sé um að gera að koma þeim í eitthvað. Bæði hv. 4. þm. Reykv. og hæstv. viðskmrh. hafa gert of litið úr þýðingu þessa frv., sem er mikilvægt, ef það nær fram að ganga. Ég skal nú segja dæmi um þetta, sem ég er svo nákunnugur, að enginn getur verið því kunnugri en ég sjálfur. Það er um mann, sem átti að borga eitthvað um 400 kr. í eignarskatt árið 1950, og svo var þar að auki tekið tillit til eigna hans í útsvari í þeim bæ, sem hann átti heima í, og voru það um 1000 kr., sem voru lagðar á eignirnar í útsvarinu. En þessi maður var að byggja hús, sem var það langt komið um síðustu áramót, að búið var að meta það til skatts. Eignin, sem hann átti 1949 og kom til skatts 1950, var peningar, en það, sem kom til skatts 1951, var hús. Þá fór það þannig, að maðurinn borgar engan eignarskatt og útsvarið hans er tiltölulega 1000 kr. lægra en áður. M. ö. o., þá breytir þessi maður eign sinni úr peningum í hús, og það munar hann um 1400 kr. í útgjöldum. Að vísu eru 1400 kr. ekki miklir peningar nú, en fyrir þá, sem ekki eru sérstaklega tekjuháir, eru það þó peningar, og það hefur sitt að segja. Undanfarið hefur það varla borgað sig að hafa peninga á vöxtum. Nú má segja, að frv. þetta sé þannig byggt upp, eins og það nú er, að það mundi ekki lækka útsvörin á þeim, sem leggja peninga fyrir í bönkum og sparisjóðum. Þar sem hv. flm. ætlast til þess samkvæmt frv., að peningar í lánsstofnunum verði taldir fram, þó að ekki eigi að greiða af þeim eignarskatt eða tekjuskatt af vöxtunum, þá mætti búast við því, að niðurjöfnunarn. mundi taka tillit til þessara eigna og leggja útsvar á samkvæmt þeim. Mætti taka það til athugunar í n., hvort ekki ætti að stíga sporið lengra og ákveða, að ekki mætti taka tillit til eigna í bönkum og sparisjóðum við útsvarsálagningu. Ef það væri gert, er ég sannfærður um, að frv. þetta hefði mikla þýðingu. Það mundi hvetja menn, sem eitthvað geta sparað saman af tekjum sínum, til þess að leggja sína peninga í lánsstofnanir. Að vísu var margt athyglisvert, sem hv. 4. þm. Reykv. sagði um þá eignaröskun, sem orðið hefur í landinu vegna verðfalls peninganna. Það er mörg sorgarsagan til í þessu sambandi. Tökum t. d. aldraðan mann, sem átti árið 1939 nægilega peninga til þess að geta lifað góðu lífi á vöxtum þeirra. Þó að hann eigi nú sömu upphæð, þá er það aðeins lítilfjörlegur styrkur fyrir hann. Þannig hafa sparsömustu mennirnir, sem spöruðu saman peninga sína til elliáranna, misst sínar eigur. En eins og hæstv. viðskmrh. vék að, þá er þetta ekkert einstakt fyrir Ísland og ekki heldur einstakt fyrir þá tíma, sem við lifum á. Að vísu hefur verðfall peninga verið stórstígara nú eftir að síðasta stríð hófst, en verðfall peninga hefur átt sér stað um margar aldir. Ég held, að það verði ákaflega erfitt að gera ráðstafanir til þess að bæta úr því óréttlæti, sem hefur átt sér stað. Ég sé ekki, hvernig hægt væri að bæta eigendum allt það tjón, sem þeir hafa orðið fyrir t. d. síðan árið 1939; ég veit ekki, hvar ætti að taka fé til þess. - Ekki lízt mér nú á það, sem bent er á í grg. frv., að setja vísitölu bæði á innlánsfé og útlánsfé. Það er hætt við, að það gengi æði illa að innheimta skuldir, ef verðfall yrði á peningum. Ég lít svo á, að þótt öllu réttlæti sé ekki náð, þá sé betra að ná nokkru réttlæti en engu. Einmitt þessar ráðstafanir gætu e. t. v. orðið til þess, að vextir legðust við höfuðstólinn. Gæti þá kannske gildi peninga í bönkum og sparisjóðum haldizt við, en með því fyrirkomulagi, sem nú er, þá fer því fjarri. Ég skal ekki orðlengja þetta frekar, einkum vegna þess, að ég á fyrir höndum að fjalla frekar um þetta mál sem nm. Ég hef þá sannfæringu, að þetta frv. sé þýðingarmeira en margur hyggur nú í byrjun einmitt til þess að efla sparifjársöfnun í landinu, sem nú er allt of lítil.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umr. mikið, en einstök atriði eru þess virði, að á þau sé drepið. Hv. síðasti ræðumaður, 1. þm. Eyf., vill halda því fram, að þetta frv., sem hér um ræðir, sé vissulega mikils virði. Taldi hann þó hæpið, að það væri mikils virði, nema bætt væri inn í frv. þýðingarmiklu atriði, sem sé því, að þetta fé, sem hér um ræðir, væri ekki aðeins undanþegið tekjuskatti, heldur einnig útsvari. Það er vissulega þýðingarmikið, þar sem útsvör til bæjar- og sveitarfélaga eru um tvöfalt hærri en tekju- og eignarskatturinn í landinu. En jafnvel þó að svo verði gert, breytir það ekki þeirri skoðun minni, að frv. þetta hafi lítil áhrif til þess að örva menn til sparifjársöfnunar að öðru óbreyttu. Ég skal því til sönnunar, sem ég sagði, benda á sama dæmi og hv. 1. þm. Eyf. tók, hækkun síðan í ársbyrjun 1950. Ég geri ekki ráð fyrir, að þótt peningaeigandi hefði 400 kr. í eignarskatt og 1000 kr. í útsvar, svo að það væru samtals 1400 kr., sem hann ætti að sleppa við, eins og hv. 1. þm. Eyf. segir, að það munaði svo miklu, að þessi maður hefði heldur varðveitt peningana í banka en keypt húseignina, ef þetta hefði verið komið í lög. Ef maður þessi hefði keypt húseign í ársbyrjun fyrir um það bil 200 þús. kr., þykir mér ekki ósennilegt, að sú húseign yrði metin við árslok það ár á 300 þús. kr. Hagnaður vegna verðfalls peninganna væri því rétt um 100 þús. kr. Það er augljóst mál, að þótt maðurinn hefði verið laus við skatta, hefði hann ekki lagt þessa peninga í banka frekar en að kaupa húseignina. Breyting á verðgildi peninga hefur orðið svo mikil á þessum árum, að slíkir smámunir sem skattfrelsi samkv. frv. þessu hefðu ekkert að segja, jafnvel þótt gerð yrði breyting á því eftir ábendingu hv. 1. þm. Eyf. Frv. er því aðeins viðurkenning á því ranglæti. sem framið hefur verið gagnvart sparifjáreigendum á undanförnum árum. Hv. 1. þm. Eyf. mælti rétt og skörulega, þegar hann sagði, að þjóðfélagið hefði framið hróplegt ranglæti gagnvart þeim sparsömu. Þetta er rétt, og þetta er ástæðan til þess, að menn hafa ekki viljað binda fé sitt í sparisjóðum. Þetta er einnig ástæðan til þess, að tilfinnanlegur skortur hefur verið á fjármagni til útlána í landinu. Það er bein afleiðing af því hróplega ranglæti, sem framið hefur verið undanfarið gagnvart sparifjáreigendum í landinu. Hv. 1. þm. Eyf. lýsti því einmitt svo, að margir vildu ekki eiga peninga og teldu, að það væri um að gera að breyta þeim í eitthvað. Ég tók ekki svo djúpt í árinni, en nefndi bara gagnlega hluti, sem menn vildu koma peningum sínum í. En það mun vera rétt hjá hv. þm., að menn vilji bara breyta peningunum í eitthvað, því að allt sé betra en peningar. Þegar svo er litið á málið, er ekki von, að vel fari. Hv. þm. Vestm. (JJós) sagði, að ef menn litu í skattskrá Reykjavíkur, ættu þeir örðugt með að trúa, að ýmsir þeir, sem engan eignarskatt greiða, séu í raun og veru eignalausir. Mér fannst hv. þm. furða sig á þessu undarlega fyrirbrigði. Ef svo hefði verið, að hv. þm. Vestm. hafi ekki vitað, hvernig hagað er framtölum manna og hvernig fasteignir eru taldar fram til skatts, hefur hv. 1. þm. Eyf. upplýst hann í þessu efni, sem ég tel að hafi verið óþarft. Það er vitað mál, að með því að breyta lausafé sínu í fasteign, sem síðan er talin fram í framtali á fasteignamatsverði, skera menn eigur sínar niður á framtali um a. m. k. 90%. Stórvirkir menn, sem breyta lausafé sínu í fasteign, komast þannig undan skatti. Sá hagnaður, sem af því fæst, er svo margfaldur á við það, sem þau skattfríðindi, sem hér um ræðir, gætu nokkru sinni numið, að hver maður, sem ætti þess kost að gera slíka breytingu á eignum sínum, léti það ekki hjá líða. Það er augljóst mál. Sannleikurinn er sá, að ein allra stærsta synd okkar í fjármálalegum efnum er sú, að sá feikna gróði, sem hrúgazt hefur upp í höndum þeirra manna, sem hafa breytt lausafé í fasteignir, er gersamlega óskattlagður, bókstaflega engir skattar af honum greiddir. Það hafa komið fram sárar kvartanir um það frá bæjar- og sveitarstjórnum, að þær séu í vandræðum með að leggja á skatta, og er það ekki furða, þegar allur þessi gróði hefur einatt ekki verið gefinn upp. Hæstv. viðskmrh. lét þau orð falla, að það, sem hér er um að ræða, væri ekki íslenzkt fyrirbrigði, heldur alþjóðlegt vandamál. Já, það er rétt; verðgildi peninga um heim allan hefur farið lækkandi frá því í síðustu styrjöld og fram að þessu, þótt eitthvað hafi það verið misjafnt. En mér er ekki kunnugt um nokkra þjóð, sem á síðustu 18 mánuðum hefur orðið fyrir jafnmikilli röskun í þessum efnum og við Íslendingar. Hv. flm. sagði, að ég hefði tekið of sterkt til orða að segja, að það legðu engir fé á sparisjóð nema vitlausir menn. Ég komst ekki þannig að orði, heldur átti ég þar aðeins við þá, sem binda fé sitt í sparisjóði, og er það vitanlega allt annað en geyma það þar stuttan tíma. - En svo sagði hv. þm. í viðbót, að ef þetta væri rétt, sem ég hefði fullyrt, þá væru ýmsir vitlausir, meðal annarra forstjóri Tryggingastofnunar ríkisins, sem legði allra mest kapp á að safna í tryggingasjóði. - Þetta er mesti misskilningur hjá hv. þm. Árið 1936 var samþ. hér tryggingalöggjöf, sem átti að starfa eftir þeirri meginreglu, að menn skyldu greiða ákveðið gjald í Lífeyrissjóð Íslands, er átti svo að geymast óeytt til elliáranna, þannig að menn gætu þá lifað að verulegu leyti á þeim peningum ásamt vöxtum. sem þeir hefðu safnað á 50 árum. Þessi löggjöf var ekki nema 10 ára 1946, en þá þótti einsýnt, að þessi leið væri ekki fær, því að auðséð var, að þeir peningar, sem söfnuðust, féllu svo mikið í verði, að þeir yrðu ófullnægjandi til þess að inna það hlutverk af hendi, sem þeim var ætlað. Árið 1946 var því horfið frá þessu fyrirkomulagi og komið á því skipulagi, sem nú hefur verið tekið upp í tryggingalöggjöfina. Visa ég í þessu til hv. þm. Barð., sem var ljóst, af hverju horfið var frá fyrra fyrirkomulagi, enda er auðséð af því, sem síðan hefur gerzt, að slík leið er ekki fær. - Ég get enn fremur glatt hv. flm., hv. þm. S-Þ., með því, að sú litla fjársöfnun, sem síðar varð hjá Tryggingastofnuninni, er löngu hætt, þannig að hv. þm. þarf ekki að hafa áhyggjur af því lengur. Þessa síðustu 18 mánuði mun láta nærri, að Tryggingastofnunin hafi greitt út nokkuð yfir 8 millj. kr. meira en tekjur hennar hafa numið, þannig að hv. þm. þarf ekki að hafa áhyggjur af þessu lengur. - Ég álít, að sá vandi, sem nú ber að mæta, sé sá, hvernig girða eigi fyrir, að þessi halli hjá Tryggingastofnuninni haldi áfram, og vona ég, að hv. þm., sem hefur haft áhyggjur af fjársöfnun stofnunarinnar, snúi sér að því að ráða bót á þeim halla, sem hefur verið undanfarið. Ég skal viðurkenna, að það er ekki auðvelt að gera ráðstafanir til þess að kippa þessu í lag, - bæta fyrir þá efnahagsröskun, sem orðið hefur á síðustu árum í þjóðfélaginu. Ég er ekki svo gáfaður maður að geta ógilt það, sem gert hefur verið á undanförnum árum. Það, sem er mest áríðandi, er að girða fyrir, að slíkt endurtaki sig, og jafnframt, að þegar skattabyrðar eru lagðar á þjóðina, sé tekið tillit til þess, hverjir hafa hagnazt á röskuninni. Þegar almannatryggingal. voru sett 1946, var beinlínis um það rætt, að sanngjarnt væri að einmitt þeir, sem höfðu lagt fé til hliðar til elliáranna, fengju að nokkru lífeyrisgreiðslu strax og l. gengju í gildi, vegna þess að þetta fé, sem þeir ætluðu sér að geyma, var búið að verðfella að verulegu leyti. Það er ekki nema viss hluti manna, sem hefur fengið bætur gegnum þetta, en ég tel eðlilegt, að Tryggingastofnuninni sé ætlað að laga þetta, og væri það þá undir fjárhag hennar komið. Það er rétt, sem hæstv. forseti sagði, að það er fyrir opinberar aðgerðir, að það sparifé, sem menn hafa ætlað sér að geyma til elliáranna, hefur verið að engu gert, og því skylda þess opinbera að bæta það, eftir því sem föng eru á. Ég vænti þess, að hv. fjhn., sem nú fær þetta frv. til athugunar, leggi nú höfuðið í bleyti og sjái, hvort hún getur ekki lagt til, að einhverjar frekari ráðstafanir séu gerðar en í þessu frv. felast, þar eð ég tel þær algerlega ófullnægjandi.



Ég get mjög stytt mál mitt, því að ég á sæti í þeirri n., sem fær frv. þetta til meðferðar. En vegna þess að umr. um þetta mál hér í d. hafa verið mjög merkilegar, og það af hálfu þm., sem eiga ekki sæti í n., vil ég aðeins láta koma hér fram nokkrar aths. nú þegar við 1. umr. Því hefur verið haldið fram hér í umr., að þetta væri mjög merkilegt mál og hér væri verið að leiðrétta mikla rangsleitni gagnvart sparifjáreigendum. Á bak við þessi ummæli hlýtur þá að vera viðurkenning fyrir því, að hér sé um að ræða allverulegt hagsmunamál fyrir sparifjáreigendur, sem annars vegar fái einhverja leiðréttingu á því, sem framið hefur verið gagnvart þeim undanfarin ár, og hins vegar mundi þetta, eftir því sem hv. þm. Vestm. (JJós) fórust orð, hvetja þá mjög til áframhaldandi sparifjársöfnunar. Ef þetta er rétt, þá hljótum við að standa frammi fyrir þeirri staðreynd, að ríkissjóður tapi tekjum við samþykkt frv., því að ef hann tapar ekki tekjum við samþykkt þess, þá geta ekki heldur sparifjáreigendur fengið neinar bætur eða fundið neina hvöt hjá sér til að safna áfram enn meira sparifé. Sé þetta svo aftur athugað, vildi ég benda á, að hér er gert aðeins annað, þ. e. aðeins lagt til, að ríkissjóður bæti það, sem misgert hefur verið áður, en sparar samt sem áður ekkert í útgjöldum, eftir að þetta frv. hefur verið samþ. Þetta sýnir, að það er náttúrlega miklu skynsamlegra að halla sér að því frv., sem ég hef borið hér fram, að afnema tekju- og eignarskattsl. hreint og beint, gefa þessum mönnum fullar uppbætur annars vegar og gefa um leið ríkissjóði ágætt tækifæri til að draga úr gjöldum sínum hins vegar.

Allar leiðir liggja til Róm.

Já, það er eins og hv. 4. þm. Reykv. segir, allar leiðir liggja til Róm. Öll frv., sem komið hafa fram á Alþ. í sambandi við skattamál, staðfesta það, sem ég hef haldið fram, að það á að afnema tekju- og eignarskattsl. og ekki káka við að gera þessa breyt. í dag og hina á morgun, sem gerir eftirstöðvar l. miklu ranglátari en þau eru í dag. - Þetta vildi ég ræða við hv. flm., þegar við komum í n., því að það er sýnilegt, að ef á að minnka tekjur ríkissjóðs með því að taka undir skatt allt sparifé, skatta hjón hvort í sínu lagi, hækka persónufrádráttinn og hætta að skatta þá, sem hafa ekki meira en 15–20 þús. kr. tekjur, hlýtur það að verða til þess að rýra mikið tekjur ríkissjóðs, án þess að minnka þann kostnað, sem er því samfara að leggja skatta á eftir þeim l., sem nú eru í gildi. Hv. flm. og hv. 4. þm. Reykv. voru báðir sammála um, að það væri vel þess vert að athuga, hvort ætti ekki að greiða verðlagsvísitöluuppbót á sparifé. Ég verð nú að segja það, að ef fara á inn á þá braut að bæta þeim upp það verðfall, sem þeir hafa orðið fyrir á eignum sínum, með almennri vísitölu, væri það þá nokkur goðgá að taka inn í l. sams konar tryggingu fyrir þá, sem eiga fasteignir, þegar verðgildi peninga hækkar, þannig að þeir fá mjög mikið verðhrun á eignum sínum og missa kannske mest af því, sem þeir eiga í eignum? Ég skal koma með dæmi. Maður hefur í dag keypt sér íbúð eða byggt íbúð, 100 fermetra að stærð, sem kostar 141 þús. kr. Svo hækka peningar í gildi, segjum t. d. um 14 þús. kr. Það verður að standa undir vöxtum og afborgunum og vísitölu, - gamli mælikvarðinn fyrir stríð. Segjum, að verðgildi peninganna hækki það mikið og við getum stöðvað dýrtíðina og komizt niður á það stig, að hún verði ekki lengur nema 100 stig í landinu. Þá erum við komnir í þær aðstæður, að sams konar húsnæði er hægt að byggja fyrir 100 þús. kr., þannig að sá maður er þá búinn að missa 41 þús. kr. af sínu verðmæti. Væri ekki einnig rétt að bæta mönnum eitthvað upp slíkt tjón? Það er ekki litið á það sanngjörnum augum, hvaða þjóðfélagsvandamáli þessir menn hafa verið að þjóna, sem hafa byggt hús í landinu. Þeir hafa sannarlega ekki þjónað minna vandamáli en hinir, sem hafa lagt fé sitt í sparisjóð, og sæti sízt á hv. 4. þm. Reykv. að leggja til, að greitt sé álag á sparifé landsmanna, en hinn liðurinn ekki tekinn með, þegar vitað er, hvað hann og hans flokkur stóð jafnan á móti því, að einhverjar úrbætur væru gerðar á þeirri ranglátu löggjöf, sem sett var hér fyrir mörgum árum í sambandi við húsnæði hér í landinu fyrir tilstilli þess ágæta flokks, þar sem menn neyddust til þess að eiga og leigja eignir sínar til þess að fá engan veginn uppborið vexti eða afborganir eða viðhald á eignunum, heldur urðu að láta þær grotna niður í mörg ár. Þrátt fyrir alla þá rangsleitni, sem talið er að sparifjáreigendum hafi verið sýnd, tel ég, að enn meiri rangsleitni hafi verið sýnd þeim mönnum, sem húsaleigul. bitnuðu á. Hv. 4. þm. Reykv. vildi halda því fram, að því er snertir sjálft verðfallið, að þetta væri gert fyrir opinberar aðgerðir og því bæri því opinbera skylda til að bæta það. En er nú hv. 4. þm. Reykv., ef hann athugar þetta, þeirrar skoðunar, að þetta sé gert fyrir opinberar aðgerðir eingöngu? Er það ekki gert vegna þess, að ekki er hægt að ráða við fjárhagsmálin í einu landi? Meiri hluti þegnanna hefur knúið fram gengisfall í þessu landi, vegna þess að kröfur þeirra hafa verið slíkar, að ekki var hægt að reka atvinnuvegina undir því ástandi, sem var í fjármálum þjóðarinnar. Ég held, að það hafi ekki verið opinberar aðgerðir, sem orsökuðu það, að gengisfall hefur orðið í þessu landi eða öðrum löndum, síður en svo. Gengi peninganna út af fyrir sig, eins og það er skráð, er ekkert annað en viðurkenning á fjármálakerfi þjóðarinnar á hverjum tíma. Það er vitað, að gengið var fallið í þessu landi, þannig að menn keyptu hinn erlenda gjaldeyri fyrir margfalt hærra verð en hann var skráður, og viðurkenning á því ástandi var knúin fram m. a. af stéttarfélögunum í landinu.

Menn kaupa enn gjaldeyri við hærra verði.

Það sýnir þá bara, að launþegarnir í landinu hafa enn með kröfum sínum knúið fram nýtt gengisfall, þannig að hér er ekki um að ræða eingöngu opinberar aðgerðir, ekki eingöngu. Það er látið undan þeim þunga, sem beinlínis stefnir hér að gengisfalli á hverjum tíma í landinu, og verðhækkun aftur á peningum verður vitanlega aldrei, fyrr en hægt er að snúa af þeirri braut, hvort sem það er gert með samkomulagi eða fyrir aðrar aðstæður annars staðar frá. Þá minntist hv. 4. þm. Reykv. mikið á framtölin í landinu og hvernig það mætti ske, að menn gætu verið vellauðugir, en greiddu þó engan eignarskatt, og kom með nokkur dæmi. Ég vil gjarnan benda á, að fjöldamargir menn í þessu landi hafa sett svo og svo mikið af fé sínu í hrein hlutabréf, sem ekki er lagt neitt eignarútsvar á, því að þar verða hlutafélögin að greiða útsvörin. Maður á 300 þús. kr. hlutabréf; hann greiðir þá ekki útsvar af þeirri eign, heldur eignarskatt til ríkisins, en ekki útsvar, hlutafélagið er látið greiða útsvarið, og þess vegna fær ekki bæjarsjóður frá viðkomandi aðila eignarútsvar af þeim tekjum. Má í þessu sambandi benda á, að þótt þessar eignir séu kannske skráðar á 300 þús. kr., eru þær kannske einskis virði, því að í raun og veru er hlutabréf ekki annars virði en vextirnir, sem það gefur, margfaldaðir með 18–20 í hæsta lagi. Á þessu hefur aldrei fengizt leiðrétting í sambandi við skattal., og það er einmitt ein ástæðan fyrir því, að menn hafa reynt að koma eignum sínum undan þunga skattal. með því að breyta þeim í hlutafélög, oft og tíðum í hlutafélög með litlu hlutafé, en síðan eru það hlutafélögin sjálf, sem verða skattaðilar. Ég mun nú í n. bera fram ýmsar breyt. í sambandi við þessa löggjöf, og mun óska eftir því við form. n., að mál þetta verði ekki afgr. fyrr en séð verður, hvort ekki næst samkomulag um að afgr. frv. um afnám skattalaganna, því að öll rök liggja að því, að það sé meira en tímabært að stiga það spor. En sjái ég, að það nái ekki fram að ganga í n., mun ég að sjálfsögðu bera fram róttækar till. við þetta frv. Ég skal ekki lýsa þeim nú, ég fæ tækifæri til þess síðar að gera grein fyrir þeim, og skal því ekki lengja meira mál mitt hér í dag.