Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hafa tvö bréf um forföll þingmanna. Hið fyrra er frá 8. þm. Suðvest., Bjarna Benediktssyni, og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í einkaerindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþingmaður Sjálfstæðisflokksins í Suðvesturkjördæmi, Þórdís Sigurðardóttir, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Síðara bréfið er frá 1. þingmanni Framsóknarflokksins í Norðaust., Valgerði Sverrisdóttur, og hljóðar svo: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi á næstunni óska ég eftir því, með vísan til 2. mgr. 53. gr. þingskapa, að 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, Þórarinn E. Sveinsson forstöðumaður, taki sæti á Alþingi á meðan.“ Þórdís Sigurðardóttir og Þórarinn E. Sveinsson hafa áður tekið sæti á Alþingi og eru boðin velkomin til starfa á ný.

Hæstv. forseti. Á nýafstöðnum fundi miðstjórnar Framsóknarflokksins sagði formaður flokksins og hæstv. iðnaðarráðherra í ríkisstjórninni m.a.: „Mikið hefur verið rætt um ákvarðanir íslenskra stjórnvalda á sínum tíma um málefni Íraks. Þær byggðust á röngum upplýsingum, forsendurnar voru rangar og ákvarðanaferlinu ábótavant. Þessar ákvarðanir voru því rangar eða mistök. Svonefndur listi um staðfastar þjóðir var einhliða framsetning Bandaríkjastjórnar og hluti af þessari hörmulegu atburðarás. Ákvarðanir um öryggismál og alþjóðaverkefni ber ævinlega að taka eftir vandaðasta undirbúning og eftir trúnaðarsamráð við lögmætar stofnanir eins og utanríkismálanefnd Alþingis. Við skulum tala hreinskilnislega um þetta, hvort sem einhver okkar tengdust þessu sjálf eða komu þar hvergi nærri.“ Lýkur þar tilvitnun í ummæli hæstv. iðnaðarráðherra, formanns Framsóknarflokksins. Hæstv. forseti. Þessi ummæli ber að taka alvarlega því að vonandi er þeim ekki ætlað að vera yfirklór í aðdraganda alþingiskosninga til þess eins að kaupa Framsóknarflokknum frið við kjósendur og fá þá til að gleyma framkomu flokksins og forsvarsmanna hans í þessu máli. Nú hefur formaður Framsóknarflokksins tekið undir með stjórnarandstöðunni um að ákvörðun Davíðs Oddssonar og Halldórs Ásgrímssonar fyrir hönd ríkisstjórnarinnar, Alþingis og þar með íslensku þjóðarinnar hafi verið ólögmæt, það hafi verið ólögmætt af þeirra hálfu að lýsa yfir stuðningi við innrásina í Írak. Þetta er mikilvæg yfirlýsing en við hana verður ekki skilið með þessu móti og ég leyfi mér að beina þeirri spurningu til formanns Framsóknarflokksins, hæstv. iðnaðarráðherra sem er hér í salnum, hvort þetta mál hafi þegar verið tekið upp í ríkisstjórn og enn fremur spyr ég: Er formaður Framsóknarflokksins og Framsóknarflokkurinn reiðubúinn að styðja þá tillögu sem liggur fyrir þinginu um að skipuð verði rannsóknarnefnd til að rannsaka aðdraganda og ástæður þess að 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að lesa upp orð mín og taka af mér það ómak. Um var að ræða framsöguræðu á flokksfundi þar sem verið er að vinna að málefnum til sérstaks málefnaflokksþings sem verður haldið á vegum framsóknarmanna í febrúar nk. Ég held að hv. þingmaður hafi farið alveg rétt með textann. Hins vegar las hann miklu meira úr honum en efni standa til. Það hefur farið fram lögfræðileg athugun á lögmæti þessarar ákvörðunar á liðnum tíma. Þetta var sem sagt ræða á flokksfundi framsóknarmanna og er liður í málefnavinnu okkar sem stendur yfir. Það er ekki venja að menn flytji skýrslur í ríkisstjórn um ræður sínar á flokksfundum og ég hyggst ekki taka það upp, enda þarf miðstjórn Framsóknarflokksins ekki á neinum leiðbeiningum að halda þaðan.

Virðulegur forseti. Þetta var nokkuð sérkennileg ræða af hálfu formanns Framsóknarflokksins. Hann talaði eins og þetta væri einungis mál sem hann ætti við Framsóknarflokkinn og það væri bara spurning hvernig Framsóknarflokkurinn tæki á þessu máli á sínum miðstjórnarfundi. Þetta er mál sem formaður Framsóknarflokksins og formaður Sjálfstæðisflokksins eiga við þjóðina og þetta snýst ekki bara um eitthvert lögmæti. Þetta snýst um siðferðilega ranga ákvörðun sem tekin var upphaflega af tveimur mönnum og studd af ríkisstjórninni allri og af þingmeirihlutanum öllum. Það eru þessir ráðamenn, þessir formenn þessara flokka, ríkisstjórnin og þingmeirihlutinn sem bera siðferðilega ábyrgð á því að hafa tekið þessa ákvörðun sem var röng. Hún var röng þá, hún byggði á röngum forsendum þá og hún er röng núna. Þessir menn komu fram í þinginu - og Morgunblaðið skrifaði t.d. um Samfylkinguna á þeim tíma að þeirri skoðun minni sem ég setti fram í mars 2003 um að það ætti að taka okkur af þessum lista var lýst sem ístöðuleysi Samfylkingarinnar, að vilja ekki vera á lista hinna staðföstu þjóða. En hverjir voru ístöðulausir? Hverjir voru ístöðulausir og afvegaleiddu þjóðina? Það var ríkisstjórnin, þessir ráðamenn sem gerðu það og þeir skulda okkur afsökun sem sitjum hér í minni hluta á þingi, stjórnarandstöðunni, þeir skulda þjóðinni afsökun og þeir skulda alþjóðasamfélaginu það að gera grein fyrir þeirri afstöðu sinni að ákvörðunin á sínum tíma hafi verið röng. Hún byggði á röngum forsendum, og hún var röng siðferðilega og lagalega.

Forseti. Orð formanns Framsóknarflokksins á miðstjórnarfundi okkar voru skýr. Hv. þm. Ögmundur Jónasson fór rétt með þau og aðrir ættu kannski að gera upp sína fortíð rétt eins og við gerum í þessu máli. Það liggja fyrir allar staðreyndir sem máli skipta um hvernig þessi ákvörðun var tekin. Jafnframt liggur fyrir það álit lögfræðinga að sú ákvörðun þáverandi forsætisráðherra og utanríkisráðherra að styðja við innrásina í Írak hafi verið lögmæt. Það er ekki mitt að kveða upp úr með hvort nægilegt samráð hafi verið haft við utanríkismálanefnd og Alþingi í skilningi laga eða ekki en á hinu hef ég skoðun, og hún er sú að það hefði verið hyggilegt og rétt að hafa um þetta víðtækt pólitískt samráð við Alþingi og utanríkismálanefnd.  Hvaða lærdóm drögum við af þessari reynslu og hvernig bregðumst við við til að hindra að þessi atvik endurtaki sig í framtíðinni? Við drögum þann lærdóm að við þurfum að treysta þann grundvöll sem utanríkisstefna okkar byggir á. Sjálfstætt ríki sem rekur sjálfstæða utanríkisstefnu þarf fyrst og fremst að geta reitt sig á þekkingu innlendra stofnana og innlendra sérfræðinga og mat þeirra á innlendum hagsmunum við aðstæður sem þessar. Viðbrögð okkar eiga að vera þau að halda áfram þeirri efnislegu umræðu um þessi mál sem hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra hóf á miðstjórnarfundi Framsóknarflokksins. Við eigum að leiða þá umræðu til lykta að íslensk utanríkisstefna taki aðeins mið af íslenskum veruleika, íslenskum hagsmunum og þeirri hefð sem er Íslendingum allra hefða dýrmætust, að hér býr þjóð sem fer með friði. Við þurfum að stíga ný skref í varnar- og öryggismálum okkar. Það er nauðsynlegt og gott að eiga nána vini og bandamenn í alþjóðlegu samstarfi en hversu góðir sem þeir eru og hversu náið sem samstarfið er getur sjálfstæð þjóð ekki framselt öðrum ábyrgð sína á vanda til eigin ákvarðana.

Virðulegi forseti. Innrásin í Írak var viðbjóðslegt glæpaverk sem kostað hefur hundruð þúsunda manna lífið. Hundruð þúsunda, ef ekki milljónir, búa við örkuml, milljónir eru á flótta, landið logar í borgarastyrjöld. Það er liðið þrjú og hálft ár. Ég hef oft skoðað þetta mál, m.a. í gögnum Alþingis, og mig langar til að minna á það að í febrúar árið 2003 þegar rúmur mánuður var í innrás lagði þingflokkur Vinstri grænna fram þingsályktunartillögu. Hún hljóðaði svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að koma þeirri afstöðu á framfæri á vettvangi Sameinuðu þjóðanna og annars staðar þar sem við á að leita skuli allra leiða til að afstýra innrás í Írak, þar á meðal að veita vopnaeftirlitsmönnum Sameinuðu þjóðanna nægan tíma til að ljúka störfum sínum. Komi til hernaðaraðgerða gegn Írak á næstu mánuðum skal Ísland tilkynna að ekki verði heimiluð afnot af aðstöðu á íslensku yfirráðasvæði né verði um neins konar þátttöku að ræða af Íslands hálfu í slíkum aðgerðum.“ Virðulegi forseti. Þessi þingsályktunartillaga fór inn í utanríkismálanefnd og sást ekki aftur. Meiri hlutinn í utanríkismálanefnd, og þar voru m.a. tveir hv. þingmenn sem sitja í salnum núna, báðir eru ráðherrar í dag, hæstv. dómsmálaráðherra Björn Bjarnason og hæstv. sjávarútvegsráðherra Einar Kristinn Guðfinnsson, ætti kannski að gefa okkur skýringar á því hvernig stóð á því að þessi þingsályktunartillaga fékkst ekki rædd í þinginu þótt nægur tími væri til að gera það á þessum örlagaríku dögum í aðdraganda þessarar innrásar. Hvað gerði það að verkum að málið fékkst ekki rætt á Alþingi þrátt fyrir einlægan vilja stjórnarandstöðuflokkanna til að gera það? Við hljótum öll, bæði við sem erum hér á þingi og íslenska þjóðin, að gera kröfu um það að við fáum skilyrðislaus svör við þessari spurningu.

Frú forseti. Við höfum orðið vitni að því á skömmum tíma að hæstv. iðnaðarráðherra, formaður Framsóknarflokksins, hefur gert tvær mjög athyglisverðar tilraunir til að þvo af flokknum óþægileg mál og fría Framsóknarflokkinn af allri ábyrgð á fortíð sinni. Hitt var þegar hæstv. iðnaðarráðherra reyndi að þvo af flokknum stóriðjustefnuna í sumar með eftirminnilegum hætti. Það er einnig ljóst af þessu að hin hefðbundna transformasjón, umbreyting Framsóknarflokksins í stjórnarandstöðuflokk á síðustu mánuðum kjörtímabils, er hafin. Nú er gamla Framsókn komin með skottið niður og er farin að reyna að mjaka sér yfir í stjórnarandstöðu og láta eins og hún beri ekki ábyrgð á nokkrum sköpuðum hlut þótt hún sé að búin að vera 12 ár í ríkisstjórn, 12 árum of lengi. Það er líka undarlegt ef ræðumaður á miðstjórnarfundi hjá Framsóknarflokknum, Jón Sigurðsson, er einhver annar maður en hæstv. iðnaðarráðherra Jón Sigurðsson og formaður annars stjórnarflokksins. Hafa orð ræðumannsins einhverja aðra stöðu, eitthvert annað vægi en þó að hæstv. iðnaðarráðherra og formaður annars stjórnarflokksins talaði? Það var helst að heyra á hæstv. iðnaðarráðherra áðan að þetta væri allt önnur Ella af því að þetta hefði verið ræða á miðstjórnarfundi hjá Framsókn, hvað væru menn að blanda því saman við ábyrgð Framsóknarflokksins hér sem ríkisstjórnarflokks. Nei, formaður Framsóknarflokksins hefur sagt svona hálft a. Hann á eftir að segja seinni helminginn af a-inu og allt b-ið og það sem þar á eftir kemur. Ef þetta voru mistök ætlar þá formaður Framsóknarflokksins að taka upp baráttu fyrir því að þau verði leiðrétt, það verði beðist afsökunar á þeim og beita sér fyrir því að samstarfsflokkurinn breyti líka um áherslur og þar með ríkisstjórnin öll? Annars eru engar innstæður fyrir þessu hjali 

Virðulegi forseti. Það er sérkennilegt þegar menn tala hér í þessum þingsal eða á öðrum vettvangi eins og að Íslendingar hafi verið beinir aðilar að innrásinni í Írak.  Hvaða ákvörðun var tekin hér fyrir Íslands hönd árið 2003? Hún var í nokkrum þáttum, hún var um að heimila lendingar og flug í íslenskri lofthelgi vegna þessara aðgerða sem er hefðbundin aðgerð og hefur oft verið heimiluð áður við svipaðar aðstæður. Hún var í öðru lagi sú að veita 300 millj. kr. til mannúðaraðstoðar í Írak og til enduruppbyggingar í kjölfar átaka. Hvaða aðili veitti þá fjárveitingu? Skyldi það ekki hafa verið Alþingi Íslendinga? Það var í fjáraukalögum árið 2003. 100 millj. fóru til mannúðaraðstoðar á árinu 2003 og 200 millj. hafa síðan runnið til endurbyggingarverkefna og síðasti hlutinn var í samstarfsverkefni með Össuri til stoðtækjanota í landinu. Þetta eru þær ákvarðanir sem skiptu máli á árinu 2003. Síðan tók ríkisstjórnin þá ákvörðun að amast ekki við því að Ísland væri á lista yfir hinar svokölluðu staðföstu þjóðir. 
             En Ísland hefur ekki átt beina aðild að þessu stríði og það vita auðvitað allir menn. Það er alveg furðulegt stærilæti í fólki sem telur að íslenska ríkisstjórnin eða Íslendingar skipti það miklu máli í alþjóðlegu samhengi og í sambandi við ákvarðanir af þessu tagi að það hafi haft einhver áhrif á atburðarásina sem þarna varð. 

Forseti. Þetta er orðið alvarlegt ágreiningsmál innan ríkisstjórnarinnar því að hæstv. iðnaðar- og viðskiptaráðherra kallar það ranga ákvörðun og mistök sem hæstv. forsætisráðherra segir að hafi falist í mannúðlegum stuðningi við íröksku þjóðina og leyfi til flugferða yfir landið. Þetta verðum við að fá skýrt. Hvaða ákvarðanir er um að ræða? Samkvæmt forsætisráðherra er um að ræða þessar tvær ákvarðanir. Það eru þær sem hæstv. ráðherra Jón Sigurðsson kallar mistök og rangar ákvarðanir, eða hvað? Hvaða skrípaleikur er þetta? Einn þáttur af því sem nú hefur gerst hefur utanríkispólitíska hlið. Fyrst Jón Sigurðsson, síðan hæstv. ráðherra Guðni Ágústsson í Blaðinu og nú Geir Haarde hafa í raun og veru lýst atburðarásinni þannig að fyrsti kafli hafi verið sá að í Hvíta húsinu hafi nafn Íslands verið sett á hinn fræga lista yfir viljugar þjóðir. Það fellur reyndar saman við atburðarásina eins og ég minnist hennar, sem var þannig að við heyrðum fyrst um þennan lista og um stuðning Íslendinga þvert á það sem utanríkisráðherra hafði látið í veðri vaka dögum áður frá blaðamannafundi í Hvíta húsinu þar sem blaðafulltrúinn Fleischer, sem þá var upplýsingafulltrúi Bush, lýsti þessu yfir. Þá kom fát á íslenska ráðamenn en að lokum tóku þeir undir þetta. Ef þetta stenst þýðir það annaðhvort það að það er verið að kalla okkar menn druslur, Halldór Ásgrímsson og Davíð Oddsson, að þeir séu þær druslur að hafa hlýtt skipunum, beinum fyrirmælum frá Washington, eða þá að það er verið að ásaka Bandaríkin um gróft brot á sjálfstæði og fullveldi Íslendinga með því að þeir taki ákvörðun 

Frú forseti. Það er vægt til orða tekið að segja sem svo að þetta mál verði undarlegra með hverjum deginum sem líður, og eru þó tæplega fjögur ár liðin frá því að tveir menn í ríkisstjórn Íslands veittu pólitískan stuðning sinn, allan sinn stuðning, við innrásina í Írak og hafa varið hann þar til á laugardaginn var að formaður annars stjórnmálaflokksins dró í land. Svo segir hann núna að of mikið hafi verið lesið í orð sín. Og enn ver formaður Sjálfstæðisflokksins stuðninginn og mun væntanlega gera það um aldur og ævi. Hann reynir hins vegar að gera lítið úr honum, þetta hafi allt saman verið einhver smáatriði, einhver tæknileg atriði. Hver voru þá mistökin sem formaður Framsóknarflokksins var að biðjast afsökunar á um helgina? Voru það einhver tæknileg mistök sem urðu á stjórnarheimilinu þegar veittur var fullur, 100%, pólitískur stuðningur við innrásina í Írak sem hefur verið varinn með kjafti og klóm síðan þar til það kom einhver smásvikkur á menn um helgina? Hingað til hefur hann verið varinn með kjafti og klóm, frú forseti. Menn verða að fara að gera það upp við sig til hvers þeir studdu þessa innrás og allt sem henni fylgdi. Þeir verða að fara að skýra það út fyrir þjóðinni og gera sér grein fyrir því að það að amast ekki við því að fara á lista hinna vígfúsu þjóða þýddi í raun að þar var verið að gefa Bandaríkjastjórn og bresku ríkisstjórninni pólitískt vilyrði, pólitíska heimild, til innrásar vegna þess að þessa menn vantaði meiri hluta í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna. Þá vantaði meiri hluta í öryggisráði Sameinuðu þjóðanna til að fá stuðning við þessa innrás. Menn ættu kannski að setja það í samhengi við framboð 

Virðulegi forseti. Ég átti sæti í utanríkismálanefnd á þessum umrædda tíma. Ég hlustaði á þetta í fréttum sem við erum að ræða hér. Fyrstu upplýsingarnar um kúvendingu íslenskra stjórnvalda í utanríkismálum komu í erlendum fréttum, á erlendum fréttastofum við það að lesinn var upp listi yfir 30 viljuga. Þannig gerðust þessir hlutir. Nú, eftir alla þá umræðu sem hefur farið fram, kemur nýr formaður Framsóknarflokksins á miðstjórnarfund. Hann heldur ræðu um þetta viðkvæma mál sem aldrei hefur fengist niðurstaða í á Alþingi. Hann segir: Þetta voru rangar upplýsingar. Þetta voru rangar ákvarðanir. Þetta var ekki vandaður undirbúningur. Klappið varð svo mikið að hann varð að gera hlé á ræðu sinni og það féll steinn frá hjarta allra viðstaddra. Við erum vön uppákomum hjá Framsókn á kosningavetri. Ég er ekki vön því að formaður flokks sé með eina afstöðu á miðstjórnarfundi sínum og aðra afstöðu í ríkisstjórn en svo virðist vera nú. Svo virðist vera nú eftir ræðuna hér. Ágæti forseti. Ekkert sem nú er sagt breytir stuðningi íslenskra stjórnvalda við innrásina í Írak á sínum tíma eða þurrkar okkur út af lista 30 viljugra á þeim afdrifaríka tíma. Orð hæstv. forsætisráðherra Geirs H. Haardes um að ákveðið hefði verið að amast ekki við því að við værum á listanum eru grundvallaratriði. Það breytti atburðarásinni. Það breytti ásýnd Íslands og okkar utanríkisstefnu. Það er ljóst að Alþingi á eftir að gera upp þessi mál og mér er stórlega misboðið á þessu augnabliki.

Hæstv. forseti. Mig langaði til að ræða um stjórn fundarins og stjórn þinghaldsins fram undan. Gert er ráð fyrir því að þingi verði frestað í lok næstu viku, á föstudaginn í næstu viku. Fyrir þinginu liggur fjöldi mála. Okkur er sagt í þingnefndum að mörg þeirra verði að klára fyrir áramótin, þau verði að verða að lögum. Við í stjórnarandstöðunni erum öll af vilja gerð til að ganga til samstarfs við stjórnarmeirihlutann um markvisst þinghald fram undan. Forsenda þess að svo geti orðið er að menn setjist yfir verkefnið, ríkisstjórnin forgangsraði þeim málum sem hún telur brýnast á þessari stundu að fá lögfest í þinginu. Við höfum óskað eftir því, formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar, að ríkisstjórnin geri okkur grein fyrir því hvaða þingmál það eru sérstaklega sem hún leggur áherslu á. Við höfum engin svör fengið. Ég beini þeirri spurningu til hæstv. forseta þingsins hvenær þess sé að vænta að við fáum niðurstöður í þessu efni.

Virðulegi forseti. Samkvæmt starfsáætlun þingsins eru ekki margir dagar þangað til þing á að ljúka störfum fyrir jól. Ef ég man rétt er talað um 8. desember, þ.e. föstudaginn eftir rétt rúma viku. Við þingflokksformenn höfum ekki fengið neinar upplýsingar enn þá um það hvernig hæstv. forseti hyggst lenda þessu þinghaldi, ef svo má segja, hvaða mál stendur til að afgreiða héðan sem lög áður en Alþingi fer í jólafrí. Við sjáum hins vegar að enn berast inn frumvörp, m.a. var nú í morgun dreift frumvarpi um svokallaðan matarskatt þar sem mér sýnist vera á ferðinni einhvers konar jólapakki ríkisstjórnarinnar í aðdraganda kosninga. Það er alger óþarfi að fara að sýsla eitthvað með það frumvarp núna því að nægur tími er til stefnu, ég fæ ekki betur séð af textanum en að hér séu ákvæði sem eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. mars á næsta ári. Alþingi kemur saman í janúar þannig að okkur ætti að gefast góður tími til að afgreiða þetta mál þá með þinglegum hætti sem er okkur til sóma í staðinn fyrir að ætla að vinna í því með einhverjum bægslagangi núna á síðustu dögunum fyrir jólahlé. Fjölmörg frumvörp hafa þegar verið afgreidd úr nefndum, stór frumvörp, en við höfum afskaplega takmarkaðar upplýsingar um það hvað eigi að gera við þessi mál núna áður en þing lýkur störfum fyrir jól. Það væri mjög gott að fá einhverjar upplýsingar um það frá hæstv. forseta hér og nú hvernig þinghaldi skuli haldið áfram eða þá að formenn þingflokka ættu fund strax með hæstv. forseta. Við gætum gert hlé á þingfundi og gert út um þetta þannig að við getum öll farið að leggja niður fyrir okkur og skipuleggja hvernig við hyggjumst haga störfum okkar hér á næstu dögum.

Frú forseti. Hér er verið að leggja það fyrir þingið að veita afbrigði fyrir hinum svokallaða matarskatti. Hér er um að ræða mál sem hæstv. ríkisstjórn kynnti strax í upphafi þings að hún hygðist leggja fram. Síðan hefur hún haft allmargar vikur til að færa það í þingtækan búning. Það hefur hins vegar ekki tekist fyrr en í gær þegar þetta mál var lagt fram á útbýtingarfundi. Tilskilinn frestur er ekki liðinn til þess að hægt sé að taka þetta mál á dagskrá. Það er því ekki hægt að ræða þetta mál nema til komi atbeini stjórnarandstöðunnar. Við höfum lýst því yfir í stjórnarandstöðunni að við erum reiðubúin til þess að rétta fram hönd sátta til þess að hægt verði að ljúka þinghaldi hér á skikkanlegum tíma, og til að undirstrika þann sáttavilja munum við í Samfylkingunni og fleiri í stjórnarandstöðunni greiða því atkvæði okkar að þetta mál verði tekið á dagskrá hér á eftir. Með því undirstrikum við í fyrsta lagi það sem við höfum áður sagt að í þessu máli er margt jákvætt en í öðru lagi undirstrikum við vilja okkar til að ná samstöðu með ríkisstjórninni um að hægt verði að ljúka hér þinghaldi á skikkanlegum tíma. Þessi afstaða okkar er því til staðfestingar.

Frú forseti. Ég tek undir orð síðasta ræðumanns, hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar. Það kemur nokkuð á óvart að hæstv. ríkisstjórn komi með þetta mál svo seint sem raun ber vitni og enn meira á óvart að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki hafið neinar viðræður við stjórnarandstöðuna, eða forseti þá sem verkstjóri slíkra hluta rætt neitt um það hvernig eigi að haga þinghaldinu næstu daga. Ef ríkisstjórnin leggur mikla áherslu á að fá þetta mál afgreitt fyrir jól - sem í sjálfu sér er engin knýjandi nauðsyn á að gera vegna þess að það á ekki að koma til framkvæmda fyrr en 1. mars nk., ef ég veit rétt, og er ekki með neinum beinum hætti tengt áramótunum þannig að þess vegna mætti í sjálfu sér alveg lögtaka það í janúar eða febrúar nk. - ætti hæstv. ríkisstjórn, áður en hún t.d. ætlast til þess að stjórnarandstaðan fari að styðja hér að þetta mál komi á dagskrá með afbrigðum, að sjá til þess að menn væru eitthvað farnir að reyna að kortleggja þingstörfin og hvernig þinginu megi ljúka hér á tilsettum tíma, 8. desember nk. Nú liggur það fyrir að ýmislegt er við það miðað að þingi ljúki þá, m.a. störf þingnefnda, þannig að það mun skapa mikil vandræði ef ekki verður hægt að standa við þá áætlun. Væntanlega er það ætlun forseta og allra sem að málinu koma að svo verði. Í ljósi þess, frú forseti, að ríkisstjórnin leggur ekkert á sig í þessum málum og hefur ekki beðið um neinar viðræður um þessa hluti finnst mér að stjórnarliðar geti bara sjálfir séð um þessi afbrigði sín.

Virðulegi forseti. Eins og ég sagði í ræðu minni áðan átta ég mig ekki alveg á því af hverju það liggur svona mikið á að taka þetta tiltekna frumvarp á dagskrá fyrir jól. Ég hreinlega sé enga ástæðu fyrir því og man ekki til þess að ég hafi fengið neinar skýringar hjá hæstv. forseta fyrir þessu, til að mynda á fundum með formönnum þingflokka. Við fáum engar upplýsingar um það hvernig þinghaldið verður hér næstu daga. Við vorum á fundi í gær, formenn þingflokka, og þar var okkur ekki tjáð að það mætti búast við kvöldfundi í kvöld. Hins vegar fengum við tölvupóst sendan á eftir okkur hvað það varðaði þegar fundinum með formönnum þingflokka var lokið. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að þetta bendir ekki til mikillar auðmýktar eða samvinnuvilja stjórnarliða við stjórnarandstæðinga. Enn og aftur, ég sé ekki nein haldbær rök fyrir því að þetta frumvarp um matarskattinn verði tekið á dagskrá því að þessi lög eiga ekki að taka gildi fyrr en 1. mars á næsta ári. Samkvæmt starfsáætlun þingsins kemur þingið að sjálfsögðu saman aftur eftir jól, í janúar, og þá munu okkur gefast einar 6–7 vikur að ég vænti til þess að fjalla einmitt um þetta mál. Hér er einfaldlega á ferðinni frekar ódýrt áróðursbragð af hálfu ríkisstjórnarinnar, eins konar jólapakki í aðdraganda kosninga sem hún ætlar að færa þjóðinni, og þess vegna grunar mig að þetta frumvarp um matarskattinn sé lagt fram einmitt á þessum tíma. Það leiðir líka kannski hugann frá ýmsum öðrum óþægilegum málum sem ríkisstjórnin þarf að kljást við. Við ræddum hér áðan Íraksmálið, og Ríkisútvarpsfrumvarpið bíður hér 2. umr. sem verður væntanlega mjög löng og mjög ströng. Þetta gæti kannski orðið til þess að dreifa athygli almennings frá þeim málum sem valda að sjálfsögðu ríkisstjórninni og stjórnarmeirihlutanum þó nokkru hugarangri þessa dagana, eins og við reyndar sjáum á því hvernig sambúðin er núna á stjórnarheimilinu, hvernig brestirnir á milli Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks koma sífellt betur í ljós. Virðulegi forseti. Við í Frjálslynda flokknum munum sitja hjá við afgreiðslu þeirra afbrigða sem hér verða greidd atkvæði um á eftir.

Frú forseti. Ég vona að hv. stjórnarandstæðingar átti sig á því að þetta frumvarp sem við erum að veita hér afbrigði í dag kemur inn í fjárlögin, ég ætla að vona að menn átti sig á því. Ég vona að þeir vilji ekki hafa fjármunina í fjáraukalögum, það þykir ekki góð lenska. Þess vegna er mikilvægt að þetta frumvarp verði samþykkt fyrir áramót og ég sé ekki að það sé neinn grundvallarágreiningur um málið sjálft. Ég hvet menn til að styðja þessi afbrigði og vinna hratt og vel í nefndum. Ég mun leggja mitt af mörkum til þess að þetta nái fram. Þetta er gott mál, þetta er skattalækkun og ég held að allir gleðjist yfir því, jafnt stjórnarandstæðingar sem stjórnarliðar.

Virðulegur forseti. Eins og kom fram í máli þingflokksformanns Samfylkingarinnar mun Samfylkingin greiða fyrir því að þetta mál geti komið hér á dagskrá með afbrigðum. Það gerum við bæði til þess að reyna að liðka fyrir þingstörfum en við gerum það líka vegna þess að hér er auðvitað á ferðinni mál sem hefur áhrif á kjör fólks í landinu og það skiptir máli að vel sé að því staðið og það vel undirbúið. Þar kem ég kannski að merg málsins. Hann var einmitt að finna í ræðu hv. þm. Péturs Blöndals sem réttilega benti á það að þetta hefði áhrif á fjárlögin. Hvar erum við stödd í þessu þinghaldi? Við erum stödd viku fyrir jólaleyfi þingsins og þá er komið hingað með stórt skattamál með afbrigðum, mál sem hefur áhrif á fjárlögin sem koma til 3. umr. í næstu viku. Skipulagið á starfi ríkisstjórnarinnar og þinghaldinu er auðvitað alveg fáránlegt, það sést í hnotskurn í þessu máli. Stórt skattamál kemur inn í þingið með afbrigðum, mál sem er viðurhlutamikið og þarf mikillar skoðunar við en hefur bein áhrif á fjárlögin sem eru að koma til lokaafgreiðslu núna fyrir jólaleyfi. Þessi vinnubrögð eru engu lagi lík. Þingmeirihlutinn og ríkisstjórnin verður að bera ábyrgð á svona vinnulagi en við munum ekki setja hindrun í veg þess að þetta mál geti komið til umræðu í þinginu og farið inn í nefnd. Við vitum hins vegar auðvitað ekkert hverjar lyktir málsins verða síðan þegar það kemur til skoðunar í nefndinni. Það getur vel verið að þar þurfi miklu meiri vinnu við en svo að það takist að ljúka því á einni viku.

Hæstv. forseti. Til þess að koma í veg fyrir að þetta þingmál komist á dagskrá þyrfti stjórnarandstaðan að greiða atkvæði gegn því að svo yrði. Við höfum marglýst því yfir, margir fulltrúar stjórnarandstöðunnar, hér í dag að við erum því fylgjandi að taka brýn hagsmunamál til umræðu, þar á meðal þetta. Við viljum ræða um almannatryggingar og lagabreytingar á því sviði og sérstaklega það sem gæti orðið til hagsbóta öryrkjum og þeim sem standa höllum fæti í okkar samfélagi. Það sem ríkisstjórnin á eftir að gera er að segja okkur frá forgangsröð sinni.  
            

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 frá meiri hluta fjárlaganefndar. Nefndin hefur haft frumvarpið til athugunar og í því skyni leitað skýringa hjá fjármálaráðuneyti og fagráðuneytum varðandi beiðnir um auknar fjárheimildir. Meiri hlutinn gerir breytingartillögur við sundurliðun 2 sem samtals nema 377,8 millj. kr. til hækkunar. Auk þess eru gerðar breytingartillögur við 4. gr. frumvarpsins. Einstakar tillögur eru skýrðar í álitinu auk þess sem fjallað verður nánar um þær í framsögu. Hæstv. forseti. Ég vísa til þeirra breytingartillagna sem hefur verið dreift hér og eru á sérstöku þingskjali. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með þeim breytingum sem gerð er tillaga um í sérstökum þingskjölum. Undir nefndarálitið rita hv. þm. Birkir J. Jónsson, Einar Oddur Kristjánsson, Drífa Hjartardóttir, Arnbjörg Sveinsdóttir, Dagný Jónsdóttir og Ásta Möller. Hæstv. forseti. Við 2. umr. fjáraukalagafrumvarpsins kom skýrt fram að meiri hluti nefndarinnar taldi að hann þyrfti meira svigrúm til að fara sérstaklega yfir málefni heilbrigðisráðuneytisins á milli 2. og 3. umr. Tillögur meiri hluta nefndarinnar bera þess merki að við höfum tekið málefni heilbrigðisráðuneytisins sérstaklega til skoðunar og leggjum til að útgjöld til sjúkrahúsa, heilbrigðisstofnana og heilsugæslustöðva verði aukin um 200 millj. kr. á milli umræðna til að mæta greiðsluvanda þeirra stofnana. Jafnframt leggjum við til viðbótar 360 millj. af ónotuðum fjárheimildum til öldrunarstofnana en það er ofan á 500 millj. sem komu frá tillögum ríkisstjórnarinnar við 2. umr. fjáraukalaga. Hæstv. forseti. Við leggjum mikla áherslu á að þær tillögur sem við höfum lagt fram til að koma til móts við fjárhagsvanda heilbrigðisstofnana, öldrunarstofnana og dvalarheimila í landinu skipta mjög miklu máli. Staðreyndin er sú að margar af þessum stofnunum hafa glímt við ákveðinn greiðsluvanda og það hefði verið mjög erfitt fyrir þessar stofnanir sem sinna svo mikilvægu hlutverki að fara yfir áramót með mikinn skuldahala sem hefði þá leitt það af sér að viðkomandi stofnanir hefðu fljótlega lent í miklum greiðsluerfiðleikum sem hefðu aftur leitt það af sér að þær stofnanir hefðu þurft að greiða dráttarvexti og vanskilagjöld eins og við þekkjum. Það hefur að sjálfsögðu gríðarlega mikil áhrif á rekstur viðkomandi stofnana og því mjög brýnt að koma til móts við þær. Gerð er grein fyrir því í þingskjalinu hvernig þessum fjármunum er skipt á milli einstakra heilbrigðisstofnana, öldrunarstofnana og dvalarheimila. Við áttum ágætt samstarf í meiri hluta nefndarinnar við starfsmenn heilbrigðis- og tryggingamálaráðuneytisins í þessari vinnu og það sem hér er lagt fram hefur verið unnið í samvinnu við starfsmenn heilbrigðisráðuneytisins. Hæstv. forseti. Við 3. umr., lokaumræðu fjáraukalaga fyrir árið 2006 er gert ráð fyrir því að tæpum 378 millj. kr. verði varið til hækkunar. Þar af leiðir að afgangur ríkissjóðs frá árinu 2006 verður u.þ.b. 44,6 milljarðar og við skilum þar með ríkissjóði með miklum afgangi. Við verjum jafnframt heilmiklum fjármunum aukalega til velferðarkerfisins og til þess að bæta hag almennings í landinu. Í ljósi góðrar stöðu ríkissjóðs er mikið ánægjuefni að geta afgreitt fjáraukalög ársins 2006 með svo miklum afgangi sem raun ber vitni. Hæstv. forseti. Þar með hef ég lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti minni hluta fjárlaganefndar en auk mín eru á þessu áliti hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Ellert B. Schram, Jón Bjarnason og Guðjón Arnar Kristjánsson. Virðulegi forseti. Við 3. umr. um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 leggur meiri hluti fjárlaganefndar til að útgjöld ríkisins verði enn aukin um tæplega 380 millj. kr. að viðbættum þeim rúmlega 19 milljörðum sem þegar hafa verið samþykktir eftir 2. umr. Að stærstum hluta er um að ræða 200 millj. kr. framlag til að mæta rekstrarhalla ýmissa heilbrigðisstofnana. Þá eru einnig millifærðar 360 millj. kr. af fjárlagaliðnum Öldrunarstofnanir, almennt sem er nr. 08-401, á ýmis hjúkrunarheimili og öldrunarstofnanir, einnig til að mæta rekstrarhalla. Verður það að teljast nýbreytni að óskað sé sérstaks samþykkis í fjáraukalögum til að millifæra fjárheimildir með þessum hætti, ekki síst í ljósi þess að í ríkisreikningi er gerð sérstök grein fyrir millifærslum fjárheimilda innan ársins og þarf 10 blaðsíður í reikningnum til að gera grein fyrir þeim öllum. Sjálfsagt væri full þörf á því að fjárlaganefnd yrði gerð nánari grein fyrir ýmsum millifærslum þar. Fjöldi millifærslnanna sýnir svo ekki verður um villst að á liðnum árum hefur myndast sérstakt fjárveitingavald innan framkvæmdarvaldsins sem rýrir þá yfirsýn sem nauðsynlegt er að Alþingi hafi yfir fjárveitingar. Frú forseti. Samkvæmt fyrirliggjandi tillögum er nú gert ráð fyrir að tekjujöfnuður ársins 2006 verði tæpir 45 milljarðar kr. en fjárlög ársins 2006 gerðu ráð fyrir tekjujöfnuði að fjárhæð tæplega 20 milljörðum kr. Tekjujöfnuðurinn hefur því ríflega tvöfaldast á árinu og nú er gert ráð fyrir að tekjur ríkissjóðs verði tæplega 380 milljarðar kr. sem er 13,3% hærri fjárhæð en gert var ráð fyrir í fjárlögum. Gjöldin eru nú áætluð tæplega 335 milljarðar kr., 6,2% meiri en fjárlög gerðu ráð fyrir. Gera má ráð fyrir því að útgjöld ríkissjóðs verði meiri en hér er áætlað vegna þess að fjölmargar stofnanir eiga í rekstrarvanda sem ekki hefur verið tekið á af hv. Alþingi og benda bráðabirgðatölur til þess að mun fleiri stofnanir hafi um mitt ár 2006 verið komnar 10% fram úr fjárheimild en voru í lok árs 2005. Það er líka sérkennilegt að þurfa að horfa upp á það ár eftir ár hvernig fjáraukalögin eru notuð til að bæta tilteknum stofnunum uppsafnaðan rekstrarhalla en ekki er bætt úr rekstrarhalla annarra. Sumar stofnanir virðast eiga mun greiðari aðgang að fjáraukalögum en aðrar. Leiðréttingarnar eru því tilviljanakenndar og ekki að sjá að fylgt sé neinum reglum í þeim efnum. Frú forseti. Eitt af stærstu vandamálunum við fjárlagagerð undanfarinna ára er skortur á upplýsingum um fjárhagsstöðu stofnana ríkisins, bæði þeirra sem eiga við rekstrarvanda að stríða og hinna sem virðast alltaf hafa nægt fé milli handanna. Er þetta m.a. gert að umtalsefni í nefndaráliti sem sömu hv. þingmenn stóðu að en var nefndarálit 2. minni hluta fjárlaganefndar við 2. umr. um fjáraukalögin. Í greinargerð með frumvarpi til fjárreiðulaga er sérstaklega fjallað um tilgang fjáraukalaga. Segir þar m.a. að með frumvarpinu sé mörkuð skýr stefna um efni fjárlaga, fjáraukalaga og lokafjárlaga. Þannig er gert ráð fyrir því að allar fyrirsjáanlegar fjárráðstafanir komi fram í fjárlögum. Síðan segir orðrétt, með leyfi forseta: „Í fjáraukalögum innan fjárhagsárs verði fjallað um þær fjárráðstafanir sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Fjáraukalög snerust þannig fyrst og fremst um ófrávíkjanleg málefni en ekki um rekstrarvanda einstakra ríkisstofnana. Aðrar fjárhagsráðstafanir eiga að koma til umfjöllunar eftir atvikum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár eða við afgreiðslu lokafjárlaga fyrir síðasta fjárhagsár.“ Ef litið er til síðustu ára kemur í ljós að aldrei hefur verið gengið um lokafjárlög og fjárlög á þann hátt sem lögin gera ráð fyrir. Í 7. gr. fjárreiðulaganna segir, með leyfi forseta: „Fjármálaráðherra skal leggja endurskoðaðan ríkisreikning næstliðins árs fyrir Alþingi eigi síðar en tveimur vikum eftir að þing kemur saman að hausti.“ - Þá segir enn fremur í 45. gr. að, með leyfi forseta, „með ríkisreikningi sem lagður er fram á Alþingi, sbr. 7. gr., [skuli] fylgja frumvarp til lokafjárlaga honum til staðfestingar“. Nú er liðinn nær einn og hálfur mánuður frá því að leggja átti fram frumvarp til lokafjárlaga fyrir árið 2005 en hvergi bólar á því. Þetta er sérkennilegt í ljósi þess að ríkisreikningur fyrir árið 2005 kom út í júlí á þessu ári og því hefði átt að vera nægur tími til að leggja frumvarpið fram. Lokafjárlögin eru mjög mikilvæg. Þar á að leita heimilda til uppgjörs á skuldum eða ónotuðum fjárveitingum sem ekki eru fluttar á milli ára. Jafnframt skal leggja fram sérstaka skrá ásamt skýringum yfir geymdar fjárheimildir og um þá aðila sem farið hafa fram úr fjárheimildum ársins. Enn fremur skal gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum liðins árs. Þessu er ekki fylgt nú fremur en áður. Það er athyglisvert að þau lokafjárlög sem lögð hafa verið fram á undanförnum árum hafa ekki efnislega uppfyllt ákvæði fjárreiðulaganna. Þetta höfum við gagnrýnt í stjórnarandstöðunni á hverju einasta ári. Þar hefur m.a. hvorki verið gerð grein fyrir ónýttum lántökuheimildum né veittar skýringar á geymdum fjárheimildum. Það má því velta því upp hvort frumvarp sem efnislega uppfyllir ekki skilyrði þeirra laga sem það byggir á sé tækt til þinglegrar meðferðar á Alþingi. Það eru önnur atriði sem eru mikilvæg þegar kemur að umfjöllun um frumvarp til fjáraukalaga. Má þar t.d. nefna að aldrei er þess getið í skýringum hvort útgjöld sem leitað er heimilda fyrir séu þegar til fallin eða hvenær áætlað sé að þau falli til. Hins vegar hefur það gerst að leitað hefur verið eftir heimildum til útgjalda í fjáraukalögum þar sem beinlínis er tekið fram í skýringum að meginþungi útgjaldanna falli ekki til fyrr en á næsta ári. Þetta eru auðvitað ekki tæk vinnubrögð samkvæmt fjárreiðulögunum. Ég ætla að nefna nokkur dæmi um atriði sem ekki eiga heima beinlínis í fjáraukalögum. Ég vil í fyrsta lagi nefna að það vekur athygli að það er óskað eftir 15 millj. kr. framlagi vegna athugunar á samgöngumiðstöð í Vatnsmýri og á Reykjavíkurflugvelli. Það kemur fram í skýringum að með fjáraukalögum 2005 voru veittar 18 millj. kr. til verkefnisins en það vekur líka athygli að þetta viðfangsefni er hvorki í fjárlögum ársins 2006 né í fjárlögum ársins 2005 en fær aukafjárveitingu bæði árin. Þetta mál ætti með öllu eðlilegu að hafa komið inn í fjárlög á þessum árum en ekki sem viðbótarfjárveiting. Þá vil ég í öðru lagi nefna að óskað er eftir 150 millj. kr. framlagi til að standa undir hlutdeild ríkissjóðs í áföllnum kostnaði vegna undirbúnings að byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss. Þetta viðfangsefni hefur beinlínis verið falið í heimildargreinum fjárlaga undanfarinna ára og samið um útgjöld sem aldrei hafa komið til efnislegrar meðferðar í fjárlaganefnd. Þá vil ég í þriðja lagi nefna að lagt er til að veitt verði 120 millj. kr. viðbótarframlag á nýju viðfangsefni undir fjárlagaliðnum 02-982, Listir og framlög, til að standa straum af útgjöldum við menningarsamninga. Hér er gott dæmi um ný útgjöld sem ekki eiga heima í fjáraukalögum. Þau eru ekki ófyrirséð þar sem þau byggja á meðvitaðri ákvörðun um gerð þessara samninga. Eðlilegast hefði verið að ræða þá í umræðu um fjárlög fyrir árið 2007. Frú forseti. Annað dæmi sem ég vil nefna er að landbúnaðarráðuneytið óskar eftir 354,5 millj. kr. framlagi til að styrkja byggingu reiðhalla, reiðskemma og reiðskála sem reistir verða í samvinnu við hestamannafélög. Frú forseti. Þetta eru án efa ágæt verkefni en þetta eru ekki ófyrirséð útgjöld þar sem ákvörðunin lýtur að styrkjum til þessara félaga og hefði auðvitað átt að kynna í frumvarpi til fjárlaga fyrir árið 2007. Fleira mætti nefna sem dæmi um fjárveitingar sem ranglega eru tilfærðar í fjáraukalögum og vil ég nefna líka að t.d. er óskað eftir 1.000 millj. kr. framlagi vegna umferðaröryggis á vegum út frá höfuðborgarsvæðinu. Um er að ræða framkvæmdir sem munu bæta verulega umferðaröryggi, eins og segir í frumvarpinu. Svo mörg voru þau orð. Ekki er gerð nánari grein fyrir þessum framkvæmdum, hvort þær séu hafnar, hvenær áætlað sé að þeim ljúki og hvort öll útgjöldin falli til á þessu ári. Það má líka nefna að það er lagt til að Fjarskiptasjóður fái 500 millj. kr. á árinu 2006 í stað ársins 2007. Þá vil ég spyrja: Hvaða kostnaður hefur fallið til og mun falla til núna til áramóta sem veldur því að það þarf að færa þessar 500 millj. frá fjárlögum 2007 yfir á árið 2006? Þá má líka nefna lið sem fellur á aðalskrifstofu menntamálaráðuneytisins, 10 millj. kr., vegna vinnu við gerð frumvarps um fjölmiðla vegna þess að kostnaðurinn hefur verið umfram það sem getur talist eðlilegt að aðalskrifstofan geti borið enda var kostnaðurinn ekki allur fyrirséður. Virðulegur forseti. Það má vel vera að þetta hafi verið ófyrirséð atvik en það verður að skýra fyrir okkur hvernig „eðlilegt“ er skilgreint í þessu samhengi. Ekki koma nægilegar útskýringar með frumvarpinu. Hins vegar má segja að það er staðreynd að umræður um fjáraukalög vekja oft minni athygli en umræðurnar um fjárlögin. Því er kannski meiri freisting að koma ýmsum málum í gegnum fjáraukalögin en í gegnum fjárlög. Það er ómögulegt að meta ágæti fjárlaga út frá umfangi fjáraukalaga einna og sér. Til þess þarf mun meiri upplýsingar, t.d. frumvarp til lokafjárlaga fyrra árs, skýrslu um framkvæmd fjárlaga fyrstu níu mánuði fjárlagaársins og áætlun um útkomu til áramóta. Án þessara upplýsinga verða bæði fjárlög og fjáraukalög hálfgerð eylönd án innbyrðis tengingar, án upphafs og án endis. Það hefur margoft komið fram í álitum minni hluta fjárlaganefndar í gegnum árin að hvergi meðal hinna vestrænu ríkja þekkist að framkvæmdarvaldið komist upp með að umgangast fjárlög með þeim hætti sem hér tíðkast. Lítil sem engin virðing er borin fyrir fjárlögum og sú ábyrgð og sú vandvirkni sem nauðsynleg er við framkvæmd þeirra er ekki til. Þess vegna hafa öll fjárlög þessarar ríkisstjórnar verið marklaus plögg, málamyndagerningar sem leiða af skyldu hverrar ríkisstjórnar til að leggja fram fjárhagsáætlun fyrir næsta ár. Sitjandi ríkisstjórnarmeirihluti á Alþingi hefur ekki viljað gera bót á þeim slælegu vinnubrögðum sem meiri hlutinn hefur vanið sig á. Það verður því verkefni, frú forseti, nýrrar ríkisstjórnar að skapa þann aga og þá festu sem nauðsynleg er í ríkisfjármálum. Ég hef nú lokið því að gera grein fyrir minnihlutaáliti úr fjárlaganefnd. Eins og fyrr segir rita undir það ásamt þeirri er hér stendur hv. þm. Einar Már Sigurðarson, Ellert B. Schram, Guðjón Arnar Kristjánsson og Jón Bjarnason. Frú forseti. Áður en ég lýk máli mínu er atriði sem ég vil taka hér upp vegna þess að í breytingartillögum meiri hluta fjárlaganefndar er gert ráð fyrir 90 millj. til vaxtabóta til viðbótar þeim 200 millj. sem þegar hafa verið samþykktar eftir 2. umr. Þessi upphæð er tilkomin vegna samkomulags sem var gert í sumar, þ.e. ríkisstjórnin gaf út yfirlýsingu í tengslum við endurskoðun kjarasamninganna og lofaði því að leiðrétta skerðingu á vaxtabótum sem stór fjöldi heimila í landinu varð fyrir vegna hækkunar á fasteignamati. Frú forseti. Ég tel rétt að gera þetta mál að örlitlu umtalsefni hér vegna þess að það er auðvitað til algjörrar skammar hvernig á því máli hefur verið haldið. Hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir gerði ágætlega grein fyrir afstöðu okkar þegar málið var hér til umræðu fyrir helgi en ég tel rétt að koma inn á það núna vegna þess að hér er lögð til hækkun á framlaginu sem er nú þegar alveg ljóst að er ekki nándar nærri nóg. Ríkisstjórnin brýtur samkomulagið sem gert var við ASÍ í sumar. Það var um það rætt að haft yrði samráð við ASÍ um þessar leiðréttingar. Það hefur ekki orðið, og hefur forusta ASÍ margoft gert grein fyrir því og fullyrt að frumvarpið sem samþykkt var hér fyrir helgi, að viðbættum þessum 90 millj. sem hér koma til, sé einfaldlega vanefndir af hálfu ríkisstjórnarinnar á því sem lofað var. Það segir Grétar Þorsteinsson m.a. í yfirlýsingu sem er finna á vef Alþýðusambands Íslands. Þar segir hann að ríkisstjórnin hafi lofað því í sumar við endurskoðun kjarasamninga að tekið yrði á vanda þess fólks sem missti stóran hluta vaxtabóta sinna eða hreinlega allar bæturnar fyrir þær sakir einar að fasteignamatið hafði hækkað á milli ára. Frú forseti. Ekkert annað hefur breyst í lífi þessa fólks en það að fasteignamatið hækkaði. Það hefur ekkert meira á milli handanna og það gerði ráð fyrir þessum vaxtabótum við áætlanagerð sína. Það er alveg ljóst að þessar 290 millj. sem núna koma inn til viðbótar eru ekki nóg til að mæta þessum gríðarlegu skerðingum sem þetta fólk varð fyrir. Fjöldi heimila í landinu gerir ráð fyrir bótum vegna loforða ríkisstjórnarinnar í sumar um að leiðrétta þessar skerðingar, fólk gerði hreinlega ráð fyrir því að fá leiðréttingu á þessum vaxtabótum fyrir jól. Það fólk verður fyrir miklu áfalli vegna þess að mjög margir munu ekki fá þessa leiðréttingar. Það eru aldeilis kaldar kveðjur sem þessu fólki eru sendar héðan af hinu háa Alþingi. Það á þó ekki að koma á óvart, frú forseti, að menn skeri vaxtabæturnar hér niður vegna þess að það er það sem þessi ríkisstjórn hefur markvisst gert á undanförnum árum, og hér sjáum við enn eina birtingarmynd þess. Frú forseti. Það kemur mér á óvart og það hryggir mig að Framsóknarflokkurinn sé stokkinn á þann vagn með Sjálfstæðisflokknum að eyðileggja vaxtabótakerfið. Þegar hv. þingmenn Framsóknarflokksins standa hér í þessum ræðustól og halda því fram að þeir séu í velferðarríkisstjórn veit ég ekki á hvaða plánetu þeir búa. Velferðarríkisstjórn gerir ekki svona. Hún kemur ekki aftan að heimilunum í landinu eins og verið er að gera hér. Þetta eru engar smáupphæðir, frú forseti, þessar upphæðir geta hlaupið hátt í mánaðarlaun eftir skatt hjá lágtekjufólki í landinu. Ég lýsi vonbrigðum mínum með þessa niðurstöðu hjá ríkisstjórninni en segi jafnframt að hún kemur mér ekki á óvart vegna þess að við vitum að Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki verið hlynntur þessu vaxtabótakerfi. Hafa deildir innan þess stjórnmálaflokks beinlínis ályktað gegn því þannig að það kemur ekki á óvart að Sjálfstæðisflokkurinn fari þá leið að eyðileggja vaxtabótakerfið. En að Framsóknarflokkurinn skuli hoppa á vagninn svona auðveldlega með Sjálfstæðisflokknum hryggir mig og sýnir manni að það er ekkert að marka hin stóru orð framsóknarmanna þegar á hólminn er komið, þegar þau eru komin í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum. Þá lúffa þau í einu og öllu til þess að halda sínum sex ráðherrastólum. Þá er öllum prinsippum varpað fyrir róða. Frú forseti. Þegar fyrrverandi forsætisráðherra, Halldór Ásgrímsson, setti á laggirnar fjölskyldunefnd til að skoða stöðu fjölskyldnanna í landinu var blásið í herlúðra og sagt að núna ætti að fara að skoða hag fjölskyldunnar í heildarsamhengi. Þá verð ég að segja, frú forseti, að ef þessar skerðingar á vaxtabótunum eru fjölskyldustefna Framsóknarflokksins krefst ég þess að hv. þingmenn komi hér upp og greini frá því hvað þeir ætli að gera fyrir heimilin í landinu. Það að setja á laggirnar fjölskyldunefnd til að skoða heildstætt mál fjölskyldunnar er eingöngu yfirklór yfir stórfelldan niðurskurð á framlögum til heimilanna í landinu. Frú forseti. Það hefur verið með hreinum ólíkindum að fylgjast með því á þessu kjörtímabili hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur skorið niður með markvissum hætti vaxtabætur til heimilanna í landinu. Vil ég þá nefna að í rauninni má segja að þeir hafi ævintýralegt hugmyndaflug í þeim efnum. Þá vil ég í fyrsta lagi nefna að sífellt lægri hluti eftirstöðva skulda er lagður til grundvallar við útreikning vaxtabóta. Árin 2003 og 2004 miðuðust vaxtabætur við 7% af eftirstöðvum skulda. Árið 2005 var þetta hlutfall lækkað í 5,5% og síðan í 5% á þessu ári. Samkvæmt fjárlagafrumvarpinu á ekki að ganga nema til hálfs við að vinda ofan af þessari skerðingu og þá á að miða við 6%. Í öðru lagi voru einungis greidd um 90% af hámarksupphæð vaxtabóta árið 2004, og 95% árið 2005. Þá komum við að því að í þriðja lagi hefur húsnæðisverð hækkað mjög mikið á tímabilinu og langtum meira en eignaviðmið til útreiknings vaxtabóta hefur gert ráð fyrir sem stóð í stað milli áranna 2005 og 2006. Frú forseti. Ég krefst þess að fulltrúar hæstv. ríkisstjórnar komi hér í eitt skipti fyrir öll upp í þennan ræðustól og segi okkur frá því hvað þeir ætla sér með vaxtabótakerfið. Þessi niðurskurður bitnar mjög harkalega á heimilunum í landinu og ekki síst fólki með lágar tekjur og millitekjur og þá helst líka ungu fólki með gríðarlega þunga framfærslubyrði sem missir vaxtabæturnar. Þarna er komið aftan að fólki og við hljótum að krefjast þess að hv. þingmenn sem standa að þessum skerðingum og hafa samþykkt þær á þessu kjörtímabili geri grein fyrir því hvað þeir eru að fara með vaxtabótakerfinu. Frú forseti. Hver einn og einasti fasteignareigandi sem hefur fengið vaxtabætur finnur það á framlögunum á hverju einasta ári hvernig þau hafa verið skert. Þegar einstaklingarnir fara í íbúðarkaup gera þeir ráð fyrir þessum vaxtabótum og þá er mjög mikilvægt að það liggi fyrir hvernig á að reikna þær út hverju sinni en þessi ríkisstjórn kemur aftan að fólki með alls kyns æfingum og skerðingum sem koma mjög illa niður á þessum hópi. Frú forseti. Ég verð að nefna það hér að þessi ríkisstjórn hefur markvisst skert framlög til vaxtabóta og má nefna það að á næsta ári, miðað við það fjárlagafrumvarp sem fyrir liggur hér í þinginu, verða útgjöld til vaxtabóta 226 millj. kr. lægri en þau voru árið 2003 að krónutölu. Sé tekið mið af þróun vísitölu neysluverðs frá árinu 2003 til september 2006 eru áætluð útgjöld vegna vaxtabóta tæplega milljarði króna lægri á næsta ári en þau voru árið 2003. Þegar þessi ríkisstjórn gerir upp þetta kjörtímabil, hvernig hún hefur staðið sig, og stendur frammi fyrir heimilunum í landinu stendur þetta eftir, milljarður í skerðingu á vaxtabótum. Frú forseti. Þetta eru kaldar kveðjur frá ríkisstjórninni. Þetta er þó staðreynd og þetta er sú staðreynd sem blasir við heimilunum í landinu þegar við göngum til kosninga í vor. Þá er eins gott líka að hv. þingmenn Framsóknarflokksins fari rétt með en komi ekki með aumt yfirklór eins og þeir eru að gera í Íraksmálinu núna. 
             Frú forseti. Þá vil ég í lokin segja að það eru ansi kaldar kveðjur sem ríkisstjórnin sendir Alþýðusambandi Íslands sem fer fyrir stærstum hópi launafólks í landinu. Það eru heldur kaldar kveðjur þegar samkomulag sem gert var í sumar er brotið með þessum hætti. Það verður að segja að svona vinnubrögð hljóta að hafa eftirmála og áhrif þegar það kemur hér berlega í ljós í þessu máli að ekki er hægt að treysta samkomulagi sem Alþýðusamband Íslands gerir við ríkisvaldið. Það er grafalvarlegt mál þegar svo er. Það mun án efa hafa einhverjar afleiðingar. Auðvitað verða aðilar vinnumarkaðarins að geta treyst yfirlýsingum ríkisstjórnarinnar. Frú forseti. Ég ætla ekki að hafa orð mín um þetta öllu fleiri en ég tek undir gagnrýni sem komið hefur frá Alþýðusambandi Íslands og ég átel það mjög harðlega að fjöldi fólks sem væntir þess að fá leiðréttingar á vaxtabótum vegna þess að því var lofað í yfirlýsingum í sumar muni væntanlega fá engar eða mjög litlar leiðréttingar á greiðslum vaxtabóta núna fyrir jólin. Þetta tel ég mjög alvarlegt mál, frú forseti, og gat ekki látið hjá líða að nota tækifærið til að segja um það nokkur orð í þessum stóli þegar við erum að afgreiða þessa smánarlegu viðbót, þessa pínulitlu viðbót, þessa örflís til viðbótar vaxtabótunum. Ég vænti þess, frú forseti, að hv. þingmenn Framsóknarflokksins muni þurfa að standa frammi fyrir kjósendum í vor og svara þeirri spurningu hvers vegna flokkurinn sem lofaði því að hér ætti að efla stöðu fjölskyldunnar og styrkja hana kemur svo aftan að fólki með milljarði í skerðingu á vaxtabótunum á kjörtímabilinu. Ég tel að hv. þingmenn, sérstaklega Framsóknarflokksins, skuldi heimilunum í landinu skýringar á þessu vegna þess að það er staðreynd að ekkert hefur komið út úr þessari fjölskyldunefnd og það eina sem gerist hér í þinginu er að það er kroppað í tekjur fjölskyldnanna, ekki síst ungu barnafjölskyldnanna sem eru að koma sér upp þaki yfir höfuðið.

Hæstv. forseti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir hafði nú ekki mikið fyrir því að setja stöðu fjölskyldunnar í vítt samhengi. Hún kallaði eftir stefnu Framsóknarflokksins í málefnum fjölskyldunnar og staðreyndin er sú að barnabætur eiga að hækka á næsta ári um 25%, um 1,7 milljarða kr. Það er verið að lækka tekjuskattinn á fjölskyldurnar í landinu um 1%, en stjórnarandstaðan er reyndar á móti því að tekjuskatturinn verði lækkaður. Það er verið að hækka skattleysismörkin úr 78 þús. kr. upp í 90 þús. kr. Það er verið að lækka matarskattinn úr 14% niður í 7%. Þetta er stefna Framsóknarflokksins í skattamálum. Jafnframt hefur verið unnið að vaxtabótamálum innan efnahags- og viðskiptanefndar. Nú voru lagðar til rúmlega 90 millj. kr. til aukinnar hækkunar. Ég þekki ekki í þaula þá vinnu sem þar fór fram en ég treysti þeim nefndarmönnum sem lögðu þar hönd á plóg til að standa vel að þeirri vinnu. Hæstv. forseti. Hv. þingmaður dró upp dökka mynd af stöðu íslenskra fjölskyldna þrátt fyrir að kaupmáttaraukningin hafi hvergi verið eins mikil og á Íslandi með hliðsjón af þeim löndum sem við berum okkur saman við. Kaupmáttaraukningin á þessu ári hjá heimilunum, ráðstöfunartekjur fjölskyldnanna, aukast um 5,6% á þessu ári, munu aukast um rúmlega 5% á næsta ári ef spár ganga eftir og um rúm 2% á árinu 2008. Við ætlum því að halda áfram á þessari braut, að minnka álögur á fjölskyldurnar í landinu. Við ætlum að lækka skatta og láta fjölskyldurnar í landinu njóta þeirrar gríðarlega sterku stöðu sem ríkissjóður býr nú við. Við ætlum að halda áfram á þessari braut en ég vek sérstaka athygli á því að hv. þingmaður benti ekki á eitt einasta jákvætt atriði sem ríkisstjórnin hefur unnið að til að bæta hag fjölskyldnanna í landinu. Hún fann eitt strá til þess að hengja sig á en horfði ekki á heildarsamhengi hlutanna.

Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson svaraði ekki spurningunni sem ég lagði upp með í ræðu minni varðandi vaxtabæturnar. Hann svaraði ekki á hvaða ferðalagi Framsóknarflokkurinn væri varðandi vaxtabæturnar og hverju hinar skipulegu skerðingar sættu. Hann svaraði því ekki. Í stað þess nefnir hann dæmi um hvar ríkisstjórnin hefur hækkað framlög. Frú forseti. Hv. þingmaður nefndi barnabæturnar. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að mér þykir hann ansi brattur að nefna barnabæturnar og að þar sé verið að gefa í. Það er vissulega rétt en þessi ríkisstjórn hefur beitt þeim vinnubrögðum að skerða fyrst harkalega framlögin og koma síðan með hluta af því til baka rétt fyrir kosningar. Þetta eru vinnubrögð ríkisstjórnarinnar, að skerða fyrst harkalega og koma síðan með hluta til baka. Ég vil í þessu samhengi spyrja hv. þingmann hvar barnakort Framsóknarflokksins eru. Þau er ekki að finna hér. 
             Frú forseti. Hv. þingmaður talaði drýgindalega um skatta og lækkun á þeim. Við vitum hvernig þróunin á skattbyrðinni hefur verið á undaförnum árum. Það hefur komið fram í svari frá fjármálaráðuneytinu að eingöngu 10 prósentin sem hæstar hafa tekjurnar búa við lægri skattbyrði. Þannig hafa skattalækkanir ríkisstjórnarinnar skilað sér til heimilanna í landinu. Þær hafa skilað sér með aukinni skattbyrði vegna þess að skattleysismörkin hafa nánast staðið í stað á sama tíma. Það sem skila á til baka í hækkun á persónuafslætti er eingöngu brot af því sem ætti að vera ef persónuafslátturinn hefði verið látinn fylgja t.d. launaþróun.

Hæstv. forseti. Það er leitt til þess að vita að hv. þm. Katrín Júlíusdóttir skuli ekki vera betur að sér um barnabótakerfið en svo að hún viti ekki að núverandi ríkisstjórn hefur staðið að breytingum sem miða að því að sjö ára börn og yngri fái ótekjutengdar barnabætur. Það er leitt til þess að vita að hv. þingmaður skuli ekki vita það en þannig eru svokölluð barnakort sem hv. þingmaður talaði um að sjálfsögðu að hluta til komin til framkvæmda. Í annan stað nefndi hv. þingmaður að hún áttaði sig ekki á því hvert Framsóknarflokkurinn stefndi í vaxtabótakerfinu. Ég bendi hv. þingmanni á fjárlagafrumvarp fyrir árið 2007 þar sem gert er ráð fyrir að vaxtabætur verði rúmir 5,5 milljarðar kr. Þær eru á þessu ári, á fjárlögum ársins í ár, 5,1 milljarður kr. Nú er verið að bæta þar í um 300 millj. kr. Stefnan er sú að við erum að auka við vaxtabæturnar. Hins vegar getur hv. þingmaður fundið heppilegt ártal til þess að bera sig saman við. Við getum farið aftur til ársins 1991 ef við viljum eða ársins 1997. Menn velja sér alltaf hentug viðmið.  Kaupmáttur er að aukast hér á landi. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir getur reynt að halda því fram að við séum á annarri leið en kaupmáttur fjölskyldnanna er aukast, það eru miklar skattalækkanir fram undan og mikil kaupmáttaraukning. Við ætlum að halda áfram á þeirri leið. En ekki veit ég, hæstv. forseti, hvert hv. þm. Katrín Júlíusdóttir vill stefna í þeim efnum.

Frú forseti. Þetta var aumt yfirklór með vaxtabæturnar. Ég benti á þá staðreynd að bara á þessu kjörtímabili, það er mjög eðlilegt að miða bara við þetta kjörtímabil, hefur ríkisstjórnin skert vaxtabætur og mun niðurstaðan úr því verða 1 milljarður í mínus á næsta ári. Vaxtabæturnar ættu að vera 6,5 milljarðar á næsta ári ef þær hefðu haldið sér frá árinu 2003 þegar þessi ríkisstjórn tók við. Það mjög eðlilegt að miða við það ártal. Hv. þingmaður er eitthvað viðkvæmur fyrir því að ég velji ártalið 2003 sem viðmiðun en það er ekki óeðlilegt vegna þess að þá tók þessi ríkisstjórn við. Ég lýk með því að spyrja: Hver verður útkoman þegar þessi ríkisstjórn hefur setið sín fjögur ár? Hún verður milljarður í mínus. 
             Frú forseti. Hún verður ekki bara milljarður í mínus heldur eru það 226 milljónir af krónutölu. Stjórnarliðar koma upp og halda því fram að verið sé að auka við vaxtabætur og barnabætur og ég veit ekki hvað og hvað, meðan í raun er aðeins verið að skila til baka örlitlum hluta af harkalegum skerðingum. Frú forseti. Það er ekki hægt að halda svona blekkingatali áfram. Auðvitað sér fólk í gegnum þetta vegna þess að hver einasta fjölskylda í landinu hefur fundið fyrir þessu. Fólk finnur þetta þegar vaxtabæturnar koma og eins við greiðslu á barnabótunum. Frú forseti. Barnakort Framsóknarflokksins eru að hluta komin til framkvæmda. Það má vel vera. En að bjóða upp á að hér sé eingöngu ótekjutengt upp að sjö 

Frú forseti. Við ræðum frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 við 3. umr. Ég held að aldrei verði of oft farið í gegnum það hvert er lögformlegt hlutverk fjáraukalaga. Ég hef reyndar flutt þessa ræðu held ég við hverja umræðu um fjáraukalögin um það hvernig eigi að nota fjáraukalög og hvaða lögformlega stöðu þau hafa. Mín skoðun er sú að meðferð og beitingu fjárreiðulaga hafi hrakað undanfarin ár. Við erum æ meir að færast yfir í svokölluð ráðherrafjárlög, þ.e. að ráðherrarnir, ríkisstjórnin og einstök ráðuneyti taka sér fjárveitingavald, ákveða útgjöld og ákveða málaflokka sem eru jafnvel í uppáhaldi hjá þeim og síðan er það fjárlaganefndar svo sem að fara í gegnum það eftir því hvernig atvikast en þingið stimpli ákvarðanir sem ráðherrarnir hafa í rauninni löngu ákveðið. Í lögum um fjárreiður ríkisins er kveðið á um hvernig fara skuli með ákvarðanir á útgjöldum, hvernig þær eru ákvarðaðar og hvernig fjárlögum er síðan framfylgt. Þar er líka skýrt kveðið á um hver hin lögformlegu verkaskipti framkvæmdarvaldsins og Alþingis eru hvað varðar meðferð fjármuna ríkisins og þeirra ákvarðana sem Alþingi tekur. Að sjálfsögðu er hin lagalega hlið þannig að það er Alþingi sem á að hafa lögformlegt ákvörðunarvald og ráðherrarnir eiga að fara eftir þeim ákvörðunum en þetta virðist hafa snúist við. Þetta virðist í æ fleiri atriðum hafa snúist við þannig að það eru ráðherrarnir sem taka ákvarðanirnar og Alþingi er síðan notað til þess að stimpla þær. Tökum t.d. meðferð fjáraukalaga. Eins og við þekkjum eru fjárlög samþykkt fyrir næsta ár. Við stöndum nú frammi fyrir að samþykkja fjárlög fyrir árið 2007, þau eru að koma núna inn til 3. umr. og komu í byrjun desember. Það eru fjárlög íslenska ríkisins gagnvart árinu 2007. Við fengum reyndar frumvarp til fjárlaga ekki hér inn í þingið fyrr en í byrjun október. Á þingsetningardag var fjárlagafrumvarpinu dreift á þinginu. Þremur dögum seinna áttum við að taka það til efnislegrar umræðu á þinginu. Þessu var reyndar dreift til fulltrúa í fjárlaganefnd sem trúnaðarmáli í upphafi þingsetningardags, það er það fyrsta sem þingið fær að sjá af frumvarpinu. Síðan á að taka það til efnislegrar umræðu þremur dögum seinna, og sér hver heilvita maður að þó að þingmenn séu upp til hópa miklir andans atgervismenn er það samt ofætlan að halda að þeir geti almennt sett sig inn í þessi mál til hlítar á þremur dögum þannig að hægt sé að taka eðlilega efnislega umræðu áður en málið fer til fjárlaganefndar þar sem frumvarpið er meðhöndlað. En tíminn er skammur því að 2. umr. fer gjarnan fram um mánuði eða innan við mánuði síðar og svo 3. umr. einum og hálfum mánuði eða tveimur mánuðum síðar. Þinginu er því á tveimur mánuðum ætlað að afgreiða fjárlögin á þennan hátt. Þetta eru náttúrlega alveg óþolandi vinnubrögð. Í haust kom fjárlaganefnd danska þingsins í heimsókn til okkar. Þegar við lýstum fyrir þeim þeim vinnubrögðum sem hér tíðkuðust við svokölluð ráðherrafjárlög, þ.e. þegar ráðherrarnir ráða og Alþingi er bara afgreiðslustofnun að stórum hluta fyrir ráðherrana, þá blöskraði dönsku þingmönnunum. Þeir sögðu að slík vinnubrögð mundu ekki líðast þar. Þar er fjárlagafrumvarp kynnt mönnum og fjárlaganefnd tveimur mánuðum fyrir þingbyrjun og fer þá í gang vinna og gagnasöfnun af hálfu fjárlaganefndar. Þegar því er dreift á þinginu eru þingmenn undirbúnir undir efnislegar umræður í þinginu og síðan fer það aftur í vinnslu. Vinna þingsins með fjárlagafrumvarp, þá á ég við alls þingsins, stjórnarþingmanna og stjórnarandstöðuþingmanna, tekur því a.m.k. um hálft ár. Hér er þessu rubbað af. Enda sjáum við hvernig afraksturinn verður. Frumvarpi til fjáraukalaga er einungis ætlað að taka á skyndilegum atriðum sem koma upp innan ársins, sem alltaf geta gerst, enda segir í lögum um frumvarp til fjáraukalaga sem við erum að fjalla um, í 43. grein, með leyfi forseta: „Ef þörf krefur skal í frumvarpi til fjáraukalaga leitað eftir heimildum til frekari fjárráðstafana en fjárlög ársins gera ráð fyrir.“ Síðan koma forsendurnar: „Valdi ófyrirséð atvik, kjarasamningar eða ný löggjöf því að grípa þarf til sérstakra fjárráðstafana sem ekki var gert ráð fyrir í fjárlögum ársins skal leitað heimilda fyrir þeim í frumvarpi til fjáraukalaga.“ - Valdi ófyrirséð atvik. „Öðrum óskum um breyttar heimildir til fjárráðstafana en getur í 1. mgr. skal jafnan vísað til ákvörðunar Alþingis í tengslum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta ár.“ Það er ósköp skýrt kveðið á um þetta. Ég vildi gjarnan heyra ábyrgðaraðilana, formann og varaformann fjárlaganefndar, hv. þingmenn Birki Jón Jónsson, fyrir hönd Framsóknarflokksins, og hv. þm. Einar Odd Kristjánsson, fyrir hönd Sjálfstæðisflokksins, fara yfir það hvernig þeim finnist þeim lögum hafa verið framfylgt þegar við erum að meðhöndla fjáraukalögin. Hefur lögum verið framfylgt um að aðeins skuli koma með á fjáraukalög heimildir fyrir því ef upp koma ófyrirséð atvik? Eða ef Alþingi hefur samþykkt lög í millitíðinni sem kveða á um útgjöld, gerðir hafa verið kjarasamningar sem ríkið er aðili að, sem krefst breytinga? Aðrar heimildir eru ekki á fjáraukalögum sem slíkum. En þetta virðist vera allt öðruvísi nú. Þess vegna skiptir máli að fjárlögin sjálf séu mjög vel unnin. Lítum aðeins á hvernig þetta var fyrir ári þegar við vorum að afgreiða fjárlög fyrir þetta ár. Veltum fyrir okkur vinnubrögðunum. Tökum Háskólann á Akureyri. Fyrir lá að fjárveiting til Háskólans á Akureyri væri allt of lág, það lá fyrir þá. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þingmenn Samfylkingarinnar og þingmenn Frjálslynda flokksins fluttum tillögu á Alþingi fyrir ári um að bæta þyrfti a.m.k. 100 millj. kr. inn í rekstrargrunn Háskólans á Akureyri, það lægi alveg fyrir. Það var fellt. Þingmaður Norðausturkjördæmisins, Birkir Jón Jónsson, honum þótti jú leitt að geta ekki orðið við þessu, en þetta lá alveg fyrir. Ekki vildum við á miðju ári stöðva Háskólann á Akureyri, ekki vildum við það. Þá er komið með á fjáraukalögum núna að hækka fjárveitingar til Háskólans á Akureyri um nánast þær upphæðir sem við lögðum til fyrir ári. Svo koma þingmenn, eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson, og hæla sér af því að hafa hækkað þessi framlög og þetta sé ofboðslegt góðverk. Þetta eru slæm og léleg vinnubrögð. Þetta lá allt fyrir þá. Við skulum taka fleiri dæmi, Landspítala – háskólasjúkrahús. Fyrir lá fyrir ári að það fjármagn sem veitt var þá á fjárlögum þessa árs til Landspítala – háskólasjúkrahúss væri allt of lágt miðað við að sjúkrahúsið ætti að halda óbreyttri starfsemi, það lá alveg fyrir. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, þingmenn Samfylkingar og þingmenn Frjálslynda flokksins lögðum til á Alþingi fyrir ári að fjárhagsgrunnur Landspítala – háskólasjúkrahúss fyrir árið 2006 yrði hækkaður um a.m.k. 1 milljarð kr. Það var fellt af þingmönnum Framsóknarflokksins og þingmönnum Sjálfstæðisflokksins. Þetta lá samt alveg fyrir. Hvað gerist nú við fjáraukalög? Jú, auðvitað varð að koma til móts við rekstrarvanda Landspítala – háskólasjúkrahúss og nú er lagður til 1 milljarður kr. á fjáraukalögum þessa árs til að gera það. Það lá fyrir fyrir ári síðan. Svo koma hv. þingmenn og segja: Ofboðslegt góðverk erum við að gera, að veita 1 milljarði meira til Landspítala – háskólasjúkrahúss en var á fjárlögum ársins. Þeir ættu frekar að skammast sín fyrir léleg vinnubrögð og biðjast afsökunar á vinnubrögðum sínum  Svona getum við rakið hvert dæmið á fætur öðru um hvernig ríkisstjórnarmeirihlutinn fer á svig við lög í fjárlagaafgreiðslunni. Framhaldsskólarnir. Fyrir ári síðan lá fyrir að 250–300 millj. kr. þyrfti til viðbótar til framhaldsskólans, það lá fyrir. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, Samfylkingarinnar og Frjálslynda flokksins fluttum um það tillögu að slík upphæð kæmi inn á fjárlög ársins eins og eðlilegt var og allt lá fyrir. Nei. Hv. þingmenn Framsóknarflokksins og hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins felldu það fyrir ári síðan. Þetta lá fyrir. Á öllum tillögum frá menntamálaráðuneytinu og frá framhaldsskólanum lá fyrir að fjármagn vantaði inn í framhaldsskólann á þessu ári. Lögum samkvæmt átti að verða við þeirri beiðni, nema þá að lögin kvæðu á um að það yrði eitthvað skorið niður, að stofnunum yrði skipað að skera niður. Við afgreiðslu fjárlaga fyrir árið 2006 fór meiri hlutinn því ekki að lögum. Í fjáraukalagafrumvarpinu núna erum við náttúrlega eðlilega tilneydd til að koma með nákvæmlega þær fjárupphæðir inn í rekstur framhaldsskólans, en það lá fyrir. Svo koma þeir hv. þingmenn, Birkir Jón Jónsson, þingmaður Framsóknarflokksins, Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárlaganefndar og hæla sér af því að vera að bæta þarna í, vera að gera þarna góðverk. Vissulega má segja að það sé góðverk að draga þarna í land það sem löngu var vitað en þarna er verið að fara á svig við lög. Þarna er ekki verið að fara í raun að lögum um fjárreiður ríkisins. Þarna er verið að fara eftir handahófskenndum vinnubrögðum við fjárlagagerð. Ég get nefnt fleiri slík dæmi sem við munum nú heyra og höfum heyrt í ræðum í haust, sérstaklega hjá hv. þm. Birki Jóni Jónssyni, formanni fjárlaganefndar, þar sem verið er að hæla sér af því verið sé að auka fjármagn til hinna og þessara verkefna á fjáraukalögum, verkefna sem nánast öll voru fyrirsjáanleg fyrir ári síðan, nánast öll sem þingmenn stjórnarandstöðunnar bentu á, annaðhvort í einstökum nefndum eða hér á þingi, fluttu um það tillögur að fjárlögin eins og þau lágu fyrir gætu ekki staðist. Þær tillögur voru hins vegar felldar þá, þó að allt væri ljóst. Nú koma þessir þingmenn og hæla sér af því að hafa verið neyddir til að draga stofnanir og verkefni að landi, af því að fjárlögin voru röng og þau voru röng frá byrjun. Þeir ættu frekar að skammast sín og biðjast afsökunar á lélegum vinnubrögðum við fjárlagagerðina frekar en að vera að hæla sér af lélegum vinnubrögðum, eins og hv. þm. Birkir J. Jónsson hefur gert, hæla sér af því að hafa staðið gegn því eða ekki fylgt því eftir og neitað að samþykkja fyrir ári auknar fjárveitingar til Landspítala – háskólasjúkrahúss sem þá lágu fyrir, hæla sér svo af því í dag að koma með sömu upphæð. Það verður aldrei lag á fjárlagagerð íslenska ríkisins með þeim vinnubrögðum sem við höfum nú staðið frammi fyrir, hvorki í ár né á undanförnum árum með þessu ráðherraríki og þingmenn ríkisstjórnarinnar lyppast niður á Alþingi fyrir kröfum ráðherranna. Það er það sem við erum að sjá þegar verið er að kynna þetta fjáraukalagafrumvarp. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt það til að öll fjárlagavinnan verði endurskoðuð, það gangi ekki svona vitleysisgangur eins og við upplifum hér. Hann gengur hvorki upp gagnvart því að hér sé haldið uppi eðlilegri stjórnsýslu og utanumhaldi um fjármál ríkisins, um gjöld og tekjur, né gagnvart stofnununum. Ég hef lagt til gjörbreytingu á þessu, að grunnforsendur fjárlaga verði lagðar fram að vori, það verði eitt síðasta verk vorþings að ríkisstjórnin leggi fram ákveðnar grunnforsendur fjárlagafrumvarps síns fyrir næsta ár. Sú vinna væri í gangi. Um hana gæti verið tekin ein prinsippumræða um vorið þar sem ræddar væru forsendur og áherslur fjárlaga fyrir næsta ár. Síðan kæmi það aftur til vinnslu seinni parts sumars og nefndin sjálf fengi frumvarpið til vinnslu og meðferðar, Alþingi yrði styrkt hvað varðar efnahagslega ráðgjöf, stofnuð yrði efnahagsskrifstofa Alþingis sem væri sjálfstæð og óháð framkvæmdarvaldinu. Þingmenn og nefndir gætu notið styrks þessarar efnahagsskrifstofu til þess að undirbúa og fara yfir á eigin forsendum einstaka þætti sem lúta að fjárlagagerðinni. Við höfðum Þjóðhagsstofnun á sínum tíma sem hafði hluta af þessum verkefnum. Einhvern tíma kom hún ekki með rétta spá eða réttar niðurstöður fyrir yfirvaldið, og í samræmi við gerræðislegar ákvarðanir þessarar ríkisstjórnar líkaði forsætisráðherra ekki umsögn Þjóðhagsstofnunar vegna þess að hún laut ekki beint boðvaldi hans og ríkisstjórnarinnar og Alþingis - og hún var lögð niður. Flutt var frumvarp á Alþingi þar sem meiri hluti þingmanna náttúrlega lúffaði eins og alltaf, meiri hluti ríkisstjórnarinnar, og Þjóðhagsstofnun var lögð niður, eina tækið sem Alþingi hafði þá til að leggja mat á fjárlagaforsendur á eigin grunni. Ég ætla ekki að gera lítið úr efnahagsskrifstofu fjármálaráðuneytisins, hún er sjálfsagt hið besta mál, en það er greinilegt að fjármálaráðuneytinu veitir ekki af enn betri ráðgjöf hvað fjármálastjórn ríkisins varðar. Hún er fyrst og fremst hluti af framkvæmdarvaldinu, hluti af fjármálaráðherra sem leggur svo sín mál inn í þingið. Við vitum alveg hvernig framkvæmdarvaldið vinnur. Það er í sjálfu sér engin ráðgjafarnefnd fyrir Alþingi. Þetta tel ég vera mestu grundvallarþörf sem við þurfum að bregðast við, styrkja Alþingi þannig að Alþingi geti á eigin forsendum unnið fjárlagafrumvarp, lagt mat á efnahagsforsendur og gjaldaforsendur í miklu ríkari og betri mæli en við núna höfum möguleika til, ekki síst þegar við höfum meiri hluta sem gerir lítið annað en að hlýða boðvaldi ráðherranna. Ég hef lagt til að við komum með fjáraukalagafrumvarp að vori, þá sé farið yfir hvaða breytingar hafi orðið yfir veturinn, hvaða frumvörp hafi verið samþykkt til breytinga á gjöldum. Þá má endurskoða tekjuáætlun ef þannig er. Eitt síðasta verk þingsins að vori væri að yfirfara fjárlög ársins og koma með nauðsynlegar breytingar sem þarf að gera og það sé þá þingið sem taki þá ákvörðun þannig að framkvæmdarvaldið geti fylgt henni eftir. Síðan komi þá fjáraukalagafrumvarpið aftur að hausti. Sjáið hvað þetta er vitlaust og löglaust, það er að koma desember og við erum að fjalla um heimildir til viðbótarútgjalda á þessu ári og það er einn mánuður eftir. Við erum að fjalla um milljarðaútgjöld sem hafa að sjálfsögðu dreifst á þetta ár. Skuldbindingar vegna þeirra hafa dreifst á þetta ár. Fjárlög næsta árs verða afgreidd eftir viku. Meginhluti af því sem hér er verið að taka ákvörðun um hefði annaðhvort átt að tilheyra fjárlögum næsta árs eða verið ákveðinn með fjárlögum á sínum tíma. Umgengni stjórnvalda, ríkisvalds og meiri hluta fjárlaganefndar, og meiri hluta Alþingis sérstaklega sem styður þessa ríkisstjórn, um fjármál ríkisins finnst mér ekki boðleg. Ég ítreka það að í mörgum dráttum er farið á svig við lög um fjárreiður ríkisins, enda hefur Ríkisendurskoðun - sem er ein af fáum stofnunum sem enn fær að starfa óháð á vegum Alþingis - ítrekað bent á að framkvæmd fjárlaga sé ekki alltaf lögum samkvæmt. Ekkert hefur hins vegar verið gert til bóta. Ég get þess vegna, frú forseti, ekki annað en farið í þetta í byrjun til að alþingismenn átti sig á því þegar hv. formaður fjárlaganefndar lýsir fjálglega að hér sé lagt til til viðbótar, og til viðbótar þar, á fjáraukalögum, allt vafalaust hin bestu verkefni eða að meginhluta, en að meginhluta verkefni og fjármagn sem var vitað um og átti að koma inn á fjárlög þegar þau voru samþykkt fyrir ári. Við vitum það öll hér. Samt hefur meiri hlutinn ekki döngun í sér til að fylgja því eftir að þannig sé unnið og lúffar fyrir ráðherravaldinu í þeim efnum. Það er þó alveg skylt að geta þess sem gott er í þessu sambandi. Við höfum tekið þessa orðræðu í fjárlaganefndinni. Í umfjöllun einstakra nefndarmanna eru menn meira sammála um þessa grunnnálgun sem reynist þó erfitt að koma yfir í reynd. Ég vil sérstaklega nefna hv. þm. Einar Odd Kristjánsson sem hefur þó helst, bæði í nefndinni og á Alþingi, tjáð sig um að vinnubrögðin séu ekki ásættanleg. Og ég met það. Þess vegna tel ég eitt hið brýnasta mál þegar við nú ræðum hér þessi fjáraukalög, síðustu fjáraukalög þessarar ríkisstjórnar - vonandi kemur hún aldrei aftur - að fara yfir vinnubrögðin og hverju þarf að breyta og hvað ný ríkisstjórn, laus við Framsóknarflokkinn og Sjálfstæðisflokkinn, mun þá hafa sem sín höfuðmarkmið. Ég mun leggja það til að Alþingi verði styrkt og því gert kleift að vinna betur á eigin forsendum að þessum fjárlagamálum en nú er. Ef hv. þm. Birkir Jón Jónsson fer aftur að hæla sér af þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn gerir við fjáraukalagafrumvarpið get ég lesið upp tillögurnar sem við fluttum fyrir ári.  Ég ætla að fara, frú forseti, í nokkra þætti í þessu frumvarpi. Ég ætla fyrst að velta upp málefnum sjúkrahúsanna og heilbrigðisstofnananna. Má ég rifja upp í því sambandi að þegar við afgreiddum fjárlög fyrir ári mótmælti ég því að fjárlögin yrðu afgreidd út úr nefnd vegna þess að það var ekki tekið á fjárhagsvanda öldrunarheimila, hjúkrunarheimila og margra heilbrigðisstofnana. Ég lét bóka það sérstaklega þá. Ég man líka að ég krafðist þess að frumvarpið yrði tekið í nefnd fyrir 3. umr. til að taka á málefnum þessara stofnana. Því var hafnað af þessum ríkisstjórnarmeirihluta þó að það væri vitað að það vantaði hundruð millj. kr. inn í rekstrargrunn þessara stofnana, hjúkrunarheimilanna, öldrunarheimilanna, margra heilbrigðisstofnana, og þannig afgreiddi meiri hlutinn þetta mál fyrir ári með gríðarlegu fjárhagslegu gati og fjárvöntun fyrir þessar stofnanir, enda hefur þetta verið eitt aðalumræðuefnið í sumar og tekist á um fjárhagsvanda hjúkrunarheimila og öldrunarheimila. Allt þetta lá fyrir í fyrra en ekki var tekið á því. Það lá því ljóst fyrir að það yrði að koma til einhver bragarbót á málefnum þessara stofnana við afgreiðslu á fjáraukalögum. Það var ekki hægt að láta stofnanirnar ganga fram óbreyttar. Það verður að segjast að tillögurnar sem ríkisstjórnin kom með í fjárlaganefnd hvað fjárhagsvanda þessara stofnana varðaði voru ekki burðugar. Örfáar stofnanir voru teknar út úr og kynntar við 2 umr. fjáraukalaga eins og við munum eftir. Það virtist hafa verið beitt handahófskenndri aðferð um það að þessi stofnun skyldi fá eitthvað, skuldir skyldu klipptar af þessari stofnun en ekki hinni, það virtist fullkomlega handahófskennd aðgerð af hálfu ríkisstjórnarinnar, bar meira keim af framboðs- eða prófkjörsmálum einstakra ráðherra en að tekið væri á málaflokknum í heild. Það var þó samhljóða álit fjárlaganefndar við 2. umr. fjáraukalaga að við svo búið mætti ekki standa. Að því áliti stóðu saman bæði meiri hluti og minni hluti hvað það varðaði að ekki gengi það upp eins og ríkisstjórnin ætlaði að gera tillögur um að afgreiða hjúkrunarheimili, öldrunarheimili og heilbrigðisstofnanir í landinu. Það eru örfá skipti sem það hefur opinberast innan fjárlaganefndar að meiri hluti og minni hluti hafa sagt að svona lagað gengi ekki þegar ríkisstjórnin ætlaði að skilja mikinn fjölda og meginþorra heilbrigðisstofnana og öldrunarheimila, sérstaklega á landsbyggðinni, eftir með mikinn skuldahala og rekstrargrunn sem engan veginn var í takt við skuldirnar. Lengra náði að vísu samstarfið ekki þannig að meiri hlutinn kemur nú við 3. umr. með nokkra leiðréttingu á skuldum þessara heilbrigðisstofnana en þó er fjarri því að á málunum sé tekið. Þetta er meira yfirklór en að á málefnunum sé tekið. Ég vil láta meiri hlutann njóta sannmælis, að þarna sé viðleitni, en því fer fjarri að á vandanum hafi verið tekið. Hvaða þýðingu hefur það að láta stofnanir fara með halla yfir næstu áramót, að burðast með halla þegar vitað er að þær hafa enga möguleika á að greiða þann halla upp af einhverjum framlögum ríkisins til almenns rekstrar? Sérstaklega hefur Heilbrigðisstofnunin á Akranesi verið í umræðunni og ég ætla að gera hana að umtalsefni á eftir, bara sem dæmi. Það er hægt að taka fleiri, en Heilbrigðisstofnunin á Akranesi er stofnun sem hefur verið í mjög góðum rekstri og með öfluga starfsemi. Fyrir ári gerði hún samning um sértækar liðskiptaaðgerðir, stofnun sem býr yfir mikilli fagþekkingu og möguleikum. Á síðasta ári og þessu hefur hins vegar rekstrargrunnur hennar ekki staðið undir starfseminni sem þar hefur verið. Ekki vegna þess að stjórnunin þar sé eitthvað verri, síður en svo, það er viðurkennd góð stjórnun, heldur vegna þess að rekstrargrunnurinn og framlög af hálfu ríkisins eru ekki í takt við starfsemina sem hún hafði þó beðið um og við vorum sammála um að skyldi veitt. Núna er lagt til að hallinn verði minnkaður um 10 millj. kr. þó að vitað sé að hann er um 40 millj. Við höfum allar tölur upp á það. Við höfum líka sannfærst um að reksturinn sé í góðu lagi, starfsemin líka o.s.frv. Ef eitthvað er vildum við frekar færa þangað aukin verkefni en hitt. Þeir sem hafa komið á sjúkrahúsið á Akranesi ættu að geta verið sammála um það. En þá er afgreiðslan sú að í staðinn fyrir að taka á þessum málum eins og raunveruleikinn kallar á eru í þessu frumvarpi veittar 10 millj. kr. til að lækka skuldir Heilbrigðisstofnunarinnar á Akranesi þótt vitað sé að hallinn er tæpar 40 millj. Svona er það með fleiri heilbrigðisstofnanir sem við fjöllum hér um. Tekinn er hluti af uppsöfnuðum halla en þær látnar áfram bera halla sem verður þeim að fótakefli í frekari rekstri. Ekki viljum við fara að skera þá starfsemi niður, eða er það? Mig langar til að ræða aðeins betur um sjúkrahúsið á Akranesi. Dæmið þar er svo hróplega ósanngjarnt. Ég er með frétt hérna úr Skessuhorninu frá 6. janúar 2006 og í henni stendur, með leyfi forseta: „Samið um 18 biðlistaaðgerðir á Akranesi. Jón Kristjánsson heilbrigðismálaráðherra hefur gert samning við Heilbrigðisstofnunina á Akranesi um 18 biðlistaaðgerðir á árinu 2006. Er það hluti af samningi við fjórar heilbrigðisstofnanir um 600 aðgerðir. Samningurinn er gerður til að stytta biðtíma sjúklinga sem bíða eftir tilteknum læknisaðgerðum og stofnanirnar sem í hlut eiga eru Landspítali – háskólasjúkrahús, Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, St. Jósefsspítali í Hafnarfirði og Heilbrigðisstofnunin Akranesi.“ Þarna er byggð upp sérhæfð þekking til að takast á við liðskiptaaðgerðir en þegar kemur að fjármagninu til að halda úti þessari starfsemi er annað upp á teningnum. Er að furða þótt bæjarstjórnin á Akranesi hafi óskað samhljóða eftir fundi með fjárlaganefnd aftur til að skoða þessa meðferð. Samkvæmt frétt í Skessuhorninu 29. nóvember sl. er staðan svona, með leyfi forseta: „Bæjarstjórn Akraness óskar fundar með fjárlaganefnd vegna SHA. Bæjarstjórn Akraness samþykkti samhljóða í gær að fela forseta bæjarstjórnar að hafa forgöngu um að óska eftir fundi ásamt yfirmönnum Sjúkrahússins og heilsugæslustöðvarinnar (SHA) á Akranesi með formanni og varaformanni fjárlaganefndar Alþingis á næstu dögum. Á fundinum verði farið fram á að endurskoðuð verði sú ákvörðun fjárlaganefndar að veita ekkert af fjáraukalögum til SHA.“ Á Akranesi eins og á mörgum öðrum stofnunum er mikill metnaður. Þarna hafa félagasamtök verið að gefa tæki. Nýlega voru Lionsklúbbarnir, að mig minnir í Borgarfirði og á Akranesi, að gefa sjúkrahúsinu tæki til að styrkja samkeppnisstöðu og möguleika sjúkrahússins. Það var líka verið að safna fyrir sneiðmyndatæki til að gefa á sjúkrahúsið á Akranesi og ég held að það sé komið. En þegar við heyrum frá fulltrúum heilbrigðisráðuneytisins segja þeir: Nei, við viljum ekki að það sé neitt sneiðmyndatæki sem kalli bara á aukinn rekstur. Manni er spurn: Eigum við ekki að taka þessa heilbrigðisumræðu um leið og við tökum hér fjárlagaumræðu heilbrigðisstofnananna? Það er í peningum sem stefnan skýrir sig. Það dugar ekkert að skrifa undir samninga sem síðan er ekki staðið við, heldur haldið aftur af fjárveitingum. Tökum sem dæmi, af því ég þekki svo vel til, heilbrigðisstofnanirnar á Hvammstanga og Blönduósi. Þar var skorið niður. Á árinu 2005 var skorinn niður reksturinn til beggja stofnananna, um 6 millj. kr. á Hvammstanga og um 12 millj. á Blönduósi, reyndar 5 millj. á Patreksfirði. Ég þekki vel til á þessum stofnunum. Ég gagnrýndi þetta þá mjög hart sem varð til þess að veittar voru úr potti ráðuneytisins árið 2005 til þess að lina þessar svokölluðu hagræðingarkröfur 2 millj. til Hvammstanga og 8 millj. til Blönduóss upp í þessar 12 millj. sem voru skornar af. En árið 2006 var þessi niðurskurður látinn koma til framkvæmda að fullu. Ég minnist þess að fyrir ári þegar við ræddum fjárlög fyrir þetta ár gagnrýndi ég þetta og spurði hvort þetta ætti að vera raunin, hvort þetta væri sú sparnaðar- og hagræðingaraðgerð sem ríkisstjórnin beitti sér fyrir, að skera niður framlög til lítilla sjúkrahússtofnana eins og á Hvammstanga, Blönduósi og Patreksfirði, og reyndar Bolungarvík þá líka. Þá sagði þáverandi formaður fjárlaganefndar, Magnús Stefánsson - ég hef það ekki hér alveg orðrétt - en hann mótmælti því að þessi niðurskurður væri í gangi og vísaði til þess að á vegum heilbrigðisráðuneytisins væru óskiptir liðir sem ættu að renna til þessara stofnana og að þessi niðurskurður kæmi ekki til framkvæmda. Það hefur ekki staðist. Þessi niðurskurður er kominn til framkvæmda. Fyrir árið 2006, miðað við fyrir tveimur árum síðan, óverðbætt, er búið að skera niður á Hvammstanga um 6 millj. og á Blönduósi um 12 millj. Menn taka enga umræðu um hvort þetta sé vilji Alþingis en hann speglast svo sem í því þegar meiri hlutinn samþykkir þetta. Svo kemur mönnum á óvart þegar þessar stofnanir safna halla. Ef menn vilja endurskilgreina þjónustuhlutverk þessara heilbrigðisstofnana ættu þeir ekki að byrja að taka þá umræðu áður en peningarnir eru skornir niður? Hvammstangi hefur t.d. sóst eftir því að fá ákveðin sérverkefni og hefur verið veitt vilyrði fyrir því. Hins vegar hafa engir peningar komið. Á Blönduósi var tekin í notkun endurhæfingarstöð sem vitað var að mundi krefjast fjármagns. Þangað hafa engir peningar komið. Svona getum við farið, frú forseti, hringinn í kringum landið þar sem gengið er á þessar litlu stofnanir. Ég veit að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárlaganefndar, hefur lýst því, a.m.k. í fjárlaganefnd, að hann sé ekki sammála þessum vinnubrögðum. Engu að síður er þetta veruleikinn og við höfum lýst yfir óánægju þar. Ég er alveg heiðarlegur og segi að hv. þingmaður hefur gert það. Raunveruleikinn er eins og einhver maskína sem gengur yfir. Það eru þessar litlu stofnanir, hvort sem það er elliheimili eða heilbrigðisstofnanir úti um land, sem verða að taka á sig stefnu ríkisstjórnarinnar um að skera niður þjónustu. Þó að í þessu fjáraukalagafrumvarpi sé komið að nokkru til móts við þessar stofnanir með því að skera af þeim uppsafnaðan halla sem allir vissu fyrir að mundi safnast upp þegar fjárveitingar voru skornar niður - það vissu allir - hefur Alþingi samt keyrt í gegn niðurskurð gagnvart heilbrigðisstofnunum eins og ég nefndi hér, á Hvammstanga, Blönduósi, Bolungarvík og Patreksfirði. Svo lengi sem þær eru látnar bera stöðugan niðurskurð - er ekki gerð hagræðingarkrafa á þær núna til viðbótar? - geta þær ekki annað en safnað halla eða skorið niður þjónustu. Viljum við það? Viljum við að þessar stofnanir skeri niður þjónustu sína? Ég vil það ekki. Það er mjög fróðlegt þess vegna, frú forseti, að fara yfir þennan lista sem við höfum hér, um það hvað er lagt til hinna einstöku heilbrigðisstofnana í fjáraukalagafrumvarpi sem hv. þm. Birkir Jón Jónsson formaður fjárlaganefndar montaði sig af að væri verið að gera núna. Það lá fyrir fyrir ári síðan. Það væri miklu nær og réttara að setja þessa peninga inn í rekstrargrunn stofnananna en að pína þær og hengja þær upp og láta þær þjást með skuldahala eins og hér er áfram gert. Þegar við heyrum fleiri stjórnarþingmenn hæla sér af því hvað lagt sé til á fjáraukalögum til að skera af halla þessara stofnana, sem er í sjálfu sér gott mál, minni ég á að það var það allt saman fyrirsjáanlegt. Þetta er aðeins hluti af vandanum og ætti að koma inn á fjárlög en ekki inn með þessum hætti. Það verður þess vegna fróðlegt að sjá við afgreiðslu fjárlaga, við 3. umr. hvað kemur inn í rekstrargrunn þessara stofnana til að þær haldi ekki áfram annaðhvort að safna halla eða skera niður þjónustu. Ég hef upplýsingar um það að t.d. á Akranesi vantar að lágmarki 40–50 millj. kr. inn í rekstrargrunn sjúkrahússins á Akranesi til að halda þar óbreyttri starfsemi. Það væri fróðlegt að sjá hvort það kemur inn í fjárlög fyrir næsta ár. Ég veit að þessa stöðu vantar áfram, a.m.k. þessar 12 millj. kr. inn í rekstrargrunn Heilbrigðisstofnunarinnar á Blönduósi. Það verður fróðlegt að sjá hvort það kemur inn í rekstrargrunn þessara stofnana við 3. umr. fjárlagafrumvarps. Hið sama er um stofnunina á Hvammstanga. Aðrir þingmenn geta rakið fjárhagsstöðuna hjá Heilbrigðisstofnuninni á Húsavík, á Austurlandi o.s.frv. Þótt hér sé látið að nokkru í standa þær áfram eftir. Frú forseti. Það er ýmislegt fleira sem má velta fyrir sér hvað standi út af. Af því að það er svo gott að finna það vil ég nefna stofnun sem heitir Veiðimálastofnun. Hún er mjög mikilvæg, hefur eftirlit með vatnalífríki landsins og stundar rannsóknir. Hún aflar gagna til leiðbeiningar um umgengni og nýtingu á ferskvatnsfiski. Við afgreiðslu fjárlaga í fyrra var alveg ljóst að rekstrargrunnur hennar var með þeim hætti að hún þurfti aukið fjármagn í rekstur sinn. Við vissum það. Það var tekist á um þetta í fjárlaganefnd og í landbúnaðarnefnd. Allir nefndarmenn vissu að rekstrargrunnurinn gengi ekki upp. Samt fékkst ekki tekið á málum fyrir ári síðan. Stofnunin er með lögboðin verkefni sem hún getur ekki vikið sér undan að vinna og má ekki lagalega víkja sér undan. Það er því visst fagnaðarefni að nú skuli vera skorinn af henni þessi uppsafnaði halli og henni þannig gert mögulegt að starfa áfram hvað það varðar. Við höfum ótal gögn og upplýsingar um mikilvægi stofnunarinnar, um möguleika hennar, rannsóknir í ám og vötnum, rannsóknir á veiðinýtingu, rannsóknir varðandi fiskeldi, gagnagrunn, lífríki og umhverfi vatna. Auk þess er komin krafa, þjónustutilskipun Evrópusambandsins vegna þess að við þurfum að geta rannsakað og staðfest efnainnihald og stöðu ferskvatns hér á landi. Þetta vitum við allt. Þetta lá fyrir fyrir ári síðan, við hefðum getað sett það beint inn í rekstrargrunn stofnunarinnar en sem betur fer kemur þetta núna inn á fjáraukalög en átti að koma inn fyrir ári síðan. Það er því í sjálfu sér fagnaðarefni. Eitt langar mig til að spyrjast fyrir um sem við höfum fengið upplýsingar um og ekki er tekið á í fjárlagafrumvarpinu. Á fundi með þingmönnum Norðvesturkjördæmisins í Varmahlíð 23. október 2006 komu sveitarstjórnarmenn með nokkur atriði sem þeir vildu ræða við þingmenn. Eitt af því var veiðar á ref og mink og kostnaðarþátttaka ríkisins í þeim efnum. Það er kveðið á um í lögum að sveitarfélögin eru ábyrg fyrir að halda niðri fjölda refa og minka og þau eru skyldug til þess samkvæmt lögum. Flest reyna þau að gera það eins og lög kveða á um. En það er líka kveðið á um að ríkið skuli vera þátttakandi í kostnaðinum og það er kveðið á um hver viðmiðunarþátttaka ríkisins skuli vera, mig minnir að hún sé 40%, ég man það ekki alveg nákvæmlega. En það eru komin mörg ár síðan ríkið hefur staðið við þá kostnaðarhlutdeild þannig að æ stærri og þyngri hluti þessa sameiginlega verkefnis hefur fallið á viðkomandi sveitarfélög. Sveitarfélögin eru misstór. Sum eru með gríðarleg landflæmi en fátt fólk hlutfallslega þannig að það að halda uppi eftirliti og veiðum á ref og mink er kannski eitt af stærri verkefnum og útgjaldaverkefnum sumra sveitarfélaga. Þarna bregst ríkið. Ég sé hvergi í þessum tillögum fjáraukalaga að verið sé að kom til móts við þessa greiðsluskyldu ríkisins sem ekki er efnd, þ.e. að ríkið greiði sinn hlut í eyðingu refa og minka eins og kveðið er á um. Ég er reyndar þeirrar skoðunar að ríkið ætti alfarið að bera ábyrgð á að eyða minknum. Minkurinn er aðskotadýr í íslenskri náttúru, hann var fluttur hingað inn á ábyrgð ríkisins á sínum tíma. Loðdýrarækt er sjálfsögð atvinnugrein og núorðið er svo um búið að minkar sleppa ekki lengur út. En sá minkur sem er í íslenskri náttúru í dag er kominn til vegna aðgerða stjórnvalda og það ætti ekki að leggja það á einstök sveitarfélög að bera meginþorrann af kostnaðinum við að halda útbreiðslu hans niðri. Ríkið ætti að mínu mati eitt að bera ábyrgð á kostnaði við að halda niðri og helst eyða minknum úr íslenskri náttúru. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar: Hvað er sett til viðbótar til sveitarfélaganna eða til þess að greiða hlut ríkisins í eyðingu refa og minka? Einn stærsti liður margra sveitarfélaga er kostnaður við þetta verkefni sem þeim er lögum samkvæmt skylt. Í minnispunktum frá sveitarstjórnarmönnum í Skagafirði kemur fram að endurgreiðsla ríkisins vegna refa hafi einungis numið rúmlega 22% fyrir tímabilið 1. september 2005 til 31. ágúst, en mig minnir að það eigi að vera um 40%. Sama hlutfall er með mink. Ég veit að hv. þingmenn, bæði varaformaður og formaður fjárlaganefndar hafa eins og ég fengið fjölmörg bréf frá sveitarfélögum vítt og breitt um landið þar sem þeir benda á að ríkið standi ekki við þann samning og þær skuldbindingar sem gerðar voru um þátttöku ríkisins í þessum kostnaði og þar munar miklu, það munar tugum milljóna. Þetta bitnar harðast á dreifbýlinu, fátækum sveitarfélögum. Ég vil spyrja hv. þingmenn: Hvar sést þess stað að komið sé til móts við þessa fjárvöntun sem hefur þó legið rækilega fyrir og kemur hart niður á þessum sveitarfélögum? Mér finnst það ekki vansalaust að það skuli einmitt alltaf vera þessi sveitarfélög, dreifbýlið, sveitarfélögin stóru sem eru sniðgengin eða að ríkið skuli fyrst og fremst velja þau til þess að níðast á hvað svona þætti varðar. Þetta eru stórútgjöld hjá sveitarfélögum, t.d. Dalabyggð, Vesturbyggð og svo mætti áfram telja vítt og breitt um landið, stór og víðfeðm sveitarfélög sem samt, lögum samkvæmt og af metnaði, vinna í því að halda niðri ref og mink en ríkið svíkst undan því að standa við skuldbindingar sínar hvað þetta varðar. Ég óska eftir svörum frá hv. fulltrúum ríkisvaldsins, formanni og varaformanni fjárlaganefndar hvað fjármagn til eyðingar refa og minka varðar. Ég þykist vita og veit að hv. þingmenn vita það líka og hafa fengið um það mörg bréf að þarna vantar tugi milljóna upp á að ríkið standi við sinn hlut hvað það efni varðar. Annað atriði vil ég líka spyrjast fyrir um. Við fengum ágæta áminningu í áðurnefndu bréfi frá sveitarstjórn Skagafjarðar þar sem spurst er fyrir um tónlistarnámið á framhaldsskólastigi. Ég er reyndar með fyrirspurn hér inni á Alþingi til hæstv. menntamálaráðherra hvað varðar tónlistarnámið en tónlistarnám er hluti af námi við framhaldsskóla og hluti af námskrá. Fram til ársloka 2004 lagði ríkið fram hluta á móti sveitarfélögunum hvað varðaði námskostnað í tónlistarnámi við framhaldsskóla en það hefur ekki verið gert nú í ár, ekkert. Ég þekki margt fólk sem verður að senda ungmenni sín í önnur sveitarfélög í framhaldsskóla, ungt fólk sem vill stunda tónlistarnám, bæði innan framhaldsskólans og einnig sem sjálfstætt nám. Ríkið ber ábyrgð á því að jafnræðis sé gætt hvað varðar nám á framhaldsskólastigi. Hvers vegna er tónlistarnámið undanskilið? Hvers vegna stendur ríkið ekki við sinn hlut hvað tónlistarnámið varðar? Þetta eru ekki háar upphæðir hvað varðar tónlistarnám í framhaldsskólum, þetta eru kannski 50, 60, 70 milljónir, en þetta skiptir það fólk sem stundar slíkt nám gríðarlega miklu máli. Þetta sýnir líka hvaða virðing er borin fyrir tónlistarnámi og reyndar oft öðru listnámi í framhaldsskólum að einmitt það skuli vera valið til þess að skera niður framlög. Það fylgir því heilmikill kostnaður þegar fólk verður að senda börn sín burtu, hvort sem það er í framhaldsskóla á Akureyri eða til Reykjavíkur þar sem hluti af náminu er tónlistarnám, hluti af námskránni er tónlistarnám, en getur ekki farið með eðlilegum hætti innan veggja skólans í heimabyggð. Þetta verða viðkomandi foreldrar að bera. Er eitthvert jafnræði í þessu? Ég spyr hvort ekki hefði verið lag og hefði ekki verið nær að koma og leiðrétta þessa synd gagnvart íbúum landsins en aftur bitnar þetta sérstaklega á íbúum dreifbýlisins því að mörg sveitarfélög þau sem hafa framhaldsskóla hjá sér reyna að koma í veg fyrir að þetta bitni beint á nemendunum sjálfum, en þeir sem þurfa að senda börnin sín frá heimili í framhaldsskóla verða að taka á sig þennan kostnað. Aftur eru það íbúar dreifbýlisins sem verða að taka á sig stefnu ríkisstjórnarinnar í þessum fjármálum. Þó að við séum með fyrirspurn, sem vonandi kemst á dagskrá í næstu viku um það hvað hæstv. menntamálaráðherra hyggist gera varðandi tónlistarnámið, varðandi framhaldsskólanám í tónlistarnámi og kostnað af því, finnst mér allt í lagi að fulltrúar ríkisvaldsins, fulltrúar fjármálavaldsins, meiri hlutinn og Alþingi, hv. formaður og varaformaður fjárlaganefndar svari því: Var ekkert hugleitt að taka kennslukostnað í tónlistarnámi við framhaldsskóla inn í fjáraukalögin til þess að rétta þennan þátt? Þegar litið er yfir þetta ár er varla hægt að yfirgefa það án þess að ræða um vegamálin og mig langar að koma aðeins að þeim í lokin. Þó áður, um frétt sem við heyrðum í dag um að Breiðafjarðarferjan Baldur hafi ekki getað lent við Brjánslæk, ferðum í dag hafi verið aflýst. Ég held að þetta sé þriðji eða fjórði dagurinn í röð sem ferðum á milli Stykkishólms og Brjánslækjar er aflýst vegna þess að það þarf að gera smá endurbætur á höfninni í Brjánslæk. Samtímis kom frétt um að ófært væri um Klettsháls þannig að vegurinn að vestanverðu, frá Reykhólum og til Patreksfjarðar væri ófær. Ég spyr: Hefðum við ekki átt að bregðast við núna? Það er alveg ljóst að höfnin við Brjánslæk getur ekki annað því öryggi sem nauðsynlegt er til þess að ferjan geti gengið með eðlilegum hætti á milli Stykkishólms og Brjánslækjar. Það er ekki kostnaðarsöm framkvæmd sem þarf að ráðast í en það þarf að gera hana. Ef þetta er fjórði dagurinn sem er stopp og Breiðafjarðarferjan Baldur - sem er mjög gott skip - getur ekki lent, er þetta ekki skyndileg uppákoma sem Alþingi ætti að sameinast um að takast á að taka á? Það finnst mér. Endurbætur á hafnaraðstöðunni á Brjánslæk eru ekki beint inni á hraðferð í vegáætlun, í samgönguáætlun. Erindið hefur þó verið kynnt fyrir okkur bæði í samgöngunefnd og í fjárlaganefnd. Þegar við sjáum fram á að þarna er flöskuháls í samgöngumálum milli heilla byggðarlaga, þ.e. endurbætur á höfninni í Brjánslæk, þá finnst mér það vera mál sem við ættum að taka á. Það er skyndilegt mál, það er mál sem kemur upp nú og við sjáum að verður að leysa ef ekki á að stefna í óefni í allan vetur. Fróðir menn segja mér að hægt sé að ráðast í þessar framkvæmdir þó að vetrarlagi sé, þ.e. það sem þarf að gera við höfnina, og ég spyr: 

Forseti vill trufla ræðu hv. ræðumanns. Nú er komið að þeim tíma þegar áformað var að gera hálftíma matarhlé og forseti vill spyrja ræðumann hvort hann sé að ljúka ræðu sinni, hvort hann vilji ljúka henni núna á næstu mínútum áður en gert verður matarhlé eða hvort hann eigi enn þá mikið eftir af ræðunni.

Frú forseti. Ég á nokkra kafla eftir í ræðu minni, málaflokka sem ég vil gera skil og það eiginlega hentar mjög vel að ljúka hér á þessari spurningu sem ég var með, frú forseti: Eigum við ekki að taka á málefnum hafnaraðstöðunnar á Brjánslæk? Það er mál sem snertir einmitt fjáraukalagavinnu, skyndileg þörf sem er augljós og verður að taka á. Ég held að það sé mjög hæfilegt, frú forseti, að gera hlé …

Er ræðumaður þar með að ljúka fyrstu ræðu sinni eða …

Nei, að gera hlé, frú forseti.

Hv. ræðumaður ætlar að gera hlé á ræðu sinni og þá verður gert hlé á þessum fundi fyrir matarhlé.

Frú forseti. Ég var í ræðu minni fyrir matarhlé kominn að kaflanum um samgöngumál og ætlaði einmitt að ræða um hafnaraðstöðu fyrir Breiðafjarðarferjuna og Brjánslæk. Ég vona að hæstv. samgönguráðherra muni heyra orð mín en núna er held ég fjórði dagurinn í röð sem Breiðafjarðarferjan Baldur getur ekki lent við höfnina í Brjánslæk vegna ókyrrðar og veðurs. Jafnframt er ljóst að ef ráðist verður í nokkrar endurbætur á höfninni við Brjánslæk er hægt að halda uppi þessum ferðum. Svo háttar til samtímis að vegurinn um Klettsháls sem tengir Suðurfirðina á sunnanverðum Vestfjörðum er líka ófær þannig að þarna er þessi landshluti samgöngulaus. Nauðsynlegar endurbætur á höfninni við Brjánslæk eru ekki á áætlun, en alveg ljóst að þarna þarf að grípa til aðgerða. Hin nýja ferja, Breiðafjarðarferjan Baldur sem hóf siglingar fyrr á þessu ári, er hið besta skip og hefur miklu meiri flutningsgetu en eldri ferja, bæði hvað varðar fólk og flutningabíla, og er þess vegna mikil samgöngubót. Verstöðvarnar eða bæirnir á sunnanverðum Vestfjörðum gátu sent fisk t.d. beint á flug með nokkru öryggi með ferjunni en nú kemur í ljós að það þarf að laga hafnaraðstöðuna á Brjánslæk til þess að hún geti lent þar. Reyndar þarf líka að laga hafnaraðstöðuna í Flatey á Breiðafirði til að hún geti lent þar í slæmum veðrum en fyrst og fremst þarf að laga hafnaraðstöðuna á Brjánslæk. Ég er með erindi eða minnisblað sem kom til fjárlaganefndar þar sem segir að það að lengja stálþil hafnarinnar um 17 metra, sem mér skilst að sé lágmarksaðgerð, mundi kosta 20–22 millj. kr. Mér hefur líka verið tjáð að hægt sé að ráðast í þessar endurbætur þó að það sé vetur, það sé ekkert bundið við að ráðast í þær að sumrinu, enda vitum við að það er hægt að athafna sig þarna hvort sem það er vetur eða sumar hvað það varðar að bæta þennan viðlegukant sem þarf til. Mér finnst þetta vera alveg hreint ekta mál sem á að taka upp í fjáraukalögum. Þarna kemur upp brýn þörf sem er skyndilega augljós og hafði svo sem verið vitað að það þyrfti að bæta höfnina í Brjánslæk og brýnt að úr þessu sé leyst. Þarna mætti, að mér skilst, ráðast í framkvæmdir með tiltölulega litlum fyrirvara, þetta sé það einföld framkvæmd að ekki þurfi mikinn tæknilegan undirbúning til að ráðast í hana og þarna væri einmitt kjörið mál inn í fjáraukalagaafgreiðslu og þess vegna svo sem inn á fjárlög á næsta ári en í þetta væri hægt að ráðast. Ef Alþingi samþykkti nú þegar í þessari viku eða við afgreiðslu fjáraukalaga heimild upp á einhverja þá upphæð sem þarna er verið að tala um væri kannski hægt að ráðast í þessar framkvæmdir nú fyrir jól. Heill landshluti verður án samgangna eins og við stöndum hér frammi fyrir þannig að ég óska eftir því, frú forseti, að hv. meiri hluti Alþingis og formaður og varaformaður fjárlaganefndar hugleiði hvort þetta sé ekki mál sem við eigum að taka á. Ég hefði líka viljað heyra í samgönguráðherra. Ef hæstv. samgönguráðherra er hérna í húsinu hefði ég gjarnan viljað að hann kæmi hér á eftir, frú forseti, og svaraði því hvað hann hygðist gera til að ráða nú þegar bót á hafnaraðstöðu við Brjánslæk þannig að ferjan geti gengið með eðlilegum hætti, a.m.k. hvað það varðar. Ég óska þess að forseti sjái til þess að þessi spurning komist til hæstv. ráðherra samgöngumála þannig að hann geti svarað henni hér.

Óskar ræðumaður eftir því að leitað sé eftir því að samgönguráðherra komi til fundar?

Já.

Forseti mun kanna hvort það er mögulegt.

Þá vil ég aðeins víkja enn frekar að því sem er í fjárlögunum um heimild til samninga. Við höfum fjárlög og lög um fjárreiður ríkisins þar sem kveðið er á um útgjöld til einstakra málaflokka á fjárlögum. Hins vegar eru æ fleiri tilvik þar sem einstakir ráðherrar gera skuldbindandi samninga, meira að segja til nokkurra ára. Ég held að nærtækasta dæmið sé samningurinn sem gerður var við fyrirtækið Borgir um aðstöðuna fyrir Háskólann á Akureyri þar sem gerður var langtímasamningur um að háskólinn fengi þar inni og greiddi leigu, samningur sem aldrei var borinn undir Alþingi sem slíkur. Þessi ákvörðun byggir á mjög veikri heimildargrein í lögum um fjárreiður ríkisins þar sem ráðherra er heimilt að gera slíka samninga í undantekningartilvikum enda komi þeir fyrir Alþingi hið fyrsta. Nú höfum við staðið frammi fyrir því æ ofan í æ að það verður að auka fjárveitingar til þessara stofnana, eins og Háskólans á Akureyri og Náttúrufræðistofnunar á Akureyri sem leigir þetta hús, vegna þess að húsaleigan er svo há, miklu hærri en ef byggt hefði verið í eigin húsnæði. Samkvæmt fjáraukalagafrumvarpinu, frú forseti, er lögð til 60 millj. kr. aukafjárveiting til Háskólans á Akureyri árið 2006. Með framlaginu er komið til móts við nemendafjölgun upp á 20 millj. kr., og 40 millj. kr. eru til að standa undir kostnaði af Borgum, rannsóknahúsnæði skólans. Stöðugt er verið að setja inn aukið fjármagn til að greiða húsaleigu af rándýru húsnæði sem einkaaðilar eiga og hafa allt sitt á þurru því samningurinn er verðbættur o.s.frv. Ég vil spyrja hv. formann fjárlaganefndar og ég spurði að því líka í fjárlaganefnd: Kemur ekki til greina að segja þessum samningi upp? Til hve langs tíma var þessi okursamningur gerður? Eru þessar stofnanir skuldbundnar til að skrifa út tékka til einkaaðila sem eiga þetta hús sem verður þeim sá rekstrarbaggi að fjárveitingavaldið hefur varla undan að veita fjármagn til þessarar stofnunar? Frú forseti. Ég sé að hæstv. samgönguráðherra er kominn og þá ítreka ég þá spurningu sem ég vildi leggja fyrir hann af því að við erum að ræða fjáraukalög. Þau eru einmitt til að taka á skyndilegum og óvæntum kostnaði við eitthvað sem þarf að ráðast í mjög skyndilega og ekki var hægt að gera ráð fyrir á fjárlögum þess árs. Það er einmitt hlutverk fjáraukalaga. Nú berast fréttir af samgönguvandræðum, ætli nú sé ekki fjórði dagurinn í röð sem ferðir Breiðafjarðarferjunnar Baldurs á milli Stykkishólms og Brjánslækjar eru felldar niður vegna veðurs og þá fyrst og fremst vegna þess að ferjan getur ekki lent við höfnina í Brjánslæk. Þessi nýja ferja er nokkru stærri en þær sem voru áður, hið besta skip, gott flutningaskip og gott sjóskip, en höfnin við Brjánslæk sem reyndar var vitað að yrði ófullnægjandi sýnir nú að ferjan getur ekki lent þar við erfið veðurskilyrði. Það liggur jafnframt fyrir hvað þarf að gera við höfnina í Brjánslæk til að þetta geti verið í þokkalegu lagi, fyllsta öryggis gætt svo að hægt sé að halda uppi þessum ferjusiglingum. Jafnframt komu fréttir í hádeginu eða í morgun um að Klettsháls væri ófær þannig að landleiðin var líka stopp. Það er mjög alvarlegt þegar þessi samgönguleið lokast eins og við verðum þarna vitni að. Breiðafjarðarferjan er mjög mikilvæg, flytur bæði fólk og vörur til og frá Vestfjörðum, Suðurfjörðunum. Hún flytur fisk á markað, hvort sem er hér innan lands eða erlendis þannig að hún gegnir mjög mikilvægu hlutverki. Nú liggur nokkurn veginn ljóst fyrir eða okkur hefur a.m.k. verið kynnt minnisblað sem segir hvað þurfi að gera á Brjánslæk til þess að ferjan geti lagst þar að. Þar þarf að lengja stálþil og ráðast í nokkrar framkvæmdir, þó ekkert óyfirstíganlegar. Á því minnisblaði sem ég er með er talað um liðlega 20 millj. kr. Ég veit ekki hvort það dugar í sjálfu sér en fróðir menn segja mér einnig að það sé hægt að ráðast í þessar framkvæmdir hvort sem er um sumar eða vetur, það sé í sjálfu sér ekkert bundið við það. Ef það væri vilji Alþingis að ráðast nú þegar í þessar framkvæmdir væri hægt að taka um það ákvörðun. Þetta er ekki há upphæð. Þetta er einmitt að mínu viti dæmigert mál um skyndilega og brýna þörf sem hægt er að verða við, sem hægt er að leysa, sem hægt er að koma í gang eins og endurbætur þarna. Það væri alveg ekta mál fyrir fjáraukalög til að afgreiða þannig að jafnvel væri hægt að ráðast í framkvæmdir á þessu ári. Þetta er alveg gríðarlega mikið mál, þetta með að ferjan geti gengið með eðlilegum hætti á milli Stykkishólms og Brjánslækjar. Það liggur fyrir hvað þarf að gera og ég spyr hæstv. ráðherra: Hvernig hyggst ráðherra koma að þessu máli og hvernig er þá sú hugmynd að við tökum það upp hér á Alþingi og gerum tillögu um það við afgreiðslu fjáraukalaga þannig að fjármagn verði veitt til þessara endurbóta? Þetta er ekki há upphæð en skiptir þessi samgöngumál afar miklu máli. Ég tel þetta eitt af því brýnasta sem við þurfum að gera núna, að bæta hafnaraðstöðuna við Brjánslæk þannig að ferjusiglingin geti gengið með eðlilegum hætti. Þetta var fyrst og fremst spurning mín til hæstv. ráðherra hvað þetta varðaði, frú forseti, og ég þakka fyrir að hæstv. ráðherra er kominn til að heyra hana. Ég hef rætt um málefni sjúkrahúsanna, sjúkrahússins á Akranesi, heilbrigðisstofnananna á Blönduósi, Hvammstanga, Patreksfirði. Allar þessar stofnanir eru skildar eftir með hala og við bíðum spennt eftir því að sjá hvort fjármagn komi til þessara stofnana á fjárlögum. Ef við lítum örstutt yfir þetta ár efnahagslega, við erum að ræða fjáraukalög fyrir þetta ár, var á fjárlögum fyrir ári gert ráð fyrir því að hér yrði 11–12% viðskiptahalli. Það var gert ráð fyrir því fyrir ári síðan í fjárlögum sem þá voru afgreidd. Nú horfir til þess að hann verði nálægt 20% af vergri landsframleiðslu, verði ekki 120–130 milljarðar eins og gert var ráð fyrir að hámarki á fjárlögum fyrir ári, heldur að hann verði yfir 200 milljarðar. Þetta sýnir hvernig efnahagsstjórnin hefur verið hér. Í lok þessa árs erum við komin með stýrivexti Seðlabankans upp í 14% sem er með því hæsta sem gerist sem lýsir engu nema miklu jafnvægisleysi í efnahagsmálum. Þetta hefur þá áhrif á gríðarlega hátt vaxtastig. Það segja mér menn að vextir á skuldabréfalánum séu komnir yfir 20%. Yfirdráttur er kominn í 23–24% og við tölum áfram um mesta góðæri. Það er þá góðæri sem hefur verið nýtt vel ef þetta á að speglast í þessum mikla ójöfnuði og óöryggi í efnahagsmálum. Það hefur líka verið minnt á að skuldir þjóðarbúsins hafa vaxið alveg hreint gríðarlega. Það er meira að segja svo að matsfyrirtækið Fitch sá ástæðu til að breyta nýlega mati á horfum sínum um lánshæfi ríkissjóðs úr stöðugum í neikvæðar. Sérfræðingur þessa virta alþjóðlega matsfyrirtækis Fitch bendir á að erlendar skuldir þjóðarbúsins muni á þessu ári hækka í 360% af vergri landsframleiðslu á árinu sem er meira en þreföld skuldastaða þjóðarbúsins árið 2000. Vissulega hafa komið þarna eignir á móti en engu að síður hafa nettóskuldir þjóðarbúsins vaxið alveg gríðarlega. Erlend staða þjóðarbúsins núna er neikvæð um sem nemur 13-földum útflutningstekjum og hefur hríðversnað á skömmum tíma. Menn eru hér að tala um góðæri, vissulega er góðæri en þetta er mikið pappírsgóðæri. Mig minnir að það hafi verið í bók Andra Snæs Magnasonar, Draumalandinu, þar sem talað var um heróínhagvöxt þar sem viðskiptahallinn, óráðsían keyrir sig áfram með sjálfvirkum hætti því að við þorum ekki að taka á timburmönnunum. Þegar við metum efnahagshorfurnar fyrir næsta ár kemur skýrt fram hjá þeim aðilum sem hafa gefið þar álit að það sé hægt að stefna að nokkuð mjúkri lendingu ef mjög varlega er stigið til jarðar á næstu mánuðum og missirum. Það gerum við ekki með 14% stýrivöxtum Seðlabankans, það vitum við. Það gerum við ekki með 7–8% verðbólgu. Það gerum við ekki með 15–20% viðskiptahalla þannig að það er ljóst að það verður að fara hér mjög varlega en allir segja að verði áframhald á þessari stóriðjustefnu sem rekin hefur verið á undanförnum mánuðum og missirum verður ekkert efnahagsjafnvægi í landinu. Frú forseti. Ég hef farið yfir nokkur þau atriði í þessari fyrri ræðu minni um fjáraukalagafrumvarpið og get þá í seinni ræðu minni komið að þeim atriðum sem hér standa enn þá út af.

Virðulegi forseti. Eftir þetta langa mas hv. þingmanns er mér dálítil spurn. Það er vissulega þannig að menn geta deilt um marga hluti. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því hvernig ber að setja hluti fram og hvernig ber að vinna að hlutum. Það er hið eðlilegasta. En það sem ég skil ekki við þessi ræðuhöld er hvaða nauð rak hv. þingmann til að viðhafa þetta orðbragð? Hvenær í veröldinni skyldi það hafa gerst, virðulegi forseti, að ég hafi staðið upp og hælt mér af góðverkum? Því í ósköpunum getur hv. þingmaður staðið hér upp og sagt þetta aftur og aftur? Getur hann fundið orðum sínum stað? Ég á ekki von á því en ég bið hv. þingmann að gera það því ég kann ekki við svona. Mér finnst þetta mjög óviðkunnanlegt. Ég veit ekki hvað ég hef unnið til þess að vera nafngreindur æ ofan í æ og sagt að ég tilheyri þeim þingmönnum sem alltaf lyppist niður. Síðan er maður nafngreindur aftur og sagt að þingmaðurinn eigi að skammast sín fyrir slæleg vinnubrögð. Nefndur aftur og aftur, mennirnir sem lúffa alltaf. Hafa ekki döngun í sér. Hvaða nauð rekur hv. þingmann til að tala svona um samstarfsmenn sína í fjárlaganefnd sem hann er að vinna með? Telur hann sig hafa einhvern hag af því? Telur hann að það sé einhverjum til fremdar þó hann haldi því fram að við séum einhverjar druslur? Ég trúi því ekki að menn þurfi að hafa svona orðbragð. Ég vil ekki trúa því og ég spyr hv. þingmann: Af hverju gerir hann þetta? Sér hann ekki ástæðu til þess að draga í land og biðjast afsökunar á því?

Frú forseti. Ég minnist þess ekki að hafa sagt orðið drusla og ætla ekki að taka það orð mér í munn.

Þá hefði forseti þurft að víta þig.

Hins vegar verða hv. þingmenn að meta það sjálfir við sig hvernig þeir skoða það. Það sem ég vakti rækilega athygli á er að verið er að leggja fram frumvarp til fjáraukalaga með upphæðum til málaflokka sem lágu fyrir að voru vanáætlaðir við fjárlagaafgreiðslu fyrir ári síðan. Ég minni þingmanninn á að við afgreiðslu fjárlaga úr nefnd fyrir ári, mótmælti hann því að það væri þinghæft vegna þess að ekki væri tekið á fyrirsjáanlegum vanda, rekstrarvanda, uppsöfnuðum halla öldrunarheimila, hjúkrunarheimila og sjúkrahúsa. Ég minni hann á að bókuð voru mótmæli á þingi og við lögðum fram tillögur við afgreiðslu fjárlaga þá. Hvað var gert við þær tillögur, frú forseti? Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er varaformaður fjárlaganefndar og hann stendur ágætlega undir því. En þessar tillögur voru allar felldar þá. Getur þingmaðurinn nefnt það við mig hér, þ.e. við forseta, að þær upplýsingar hafi ekki legið fyrir fyrir ári síðan? Rekstrarvandi Landspítala – háskólasjúkrahúss, lá hann ekki fyrir? Á að beita fjáraukalögum á þann hátt koma með upphæðir sem voru fyrirsjáanlegar og áttu að koma inn á fjárlögum ársins? Eru það rétt vinnubrögð?

Virðulegi forseti. Ég spurði hv. þingmann hvort hann gæti fundið orðum sínum stað þar sem hann fullyrðir að ég væri að hælast um af góðverkum. Ég bað hann um að finna orðum sínum stað. Hann virtist ekki geta það. Ég skora á hann að reyna aftur. Ég er alveg viss um, virðulegi forseti, að í málvitund allra Íslendinga er það svo, að þeir menn sem alltaf lyppast niður, þeir menn sem hafa ekki í sér eina döngun, þeir menn sem alltaf lúffa, það eru menn sem í almennri vitund eru bara druslur. Ég misskil því hv. þingmann ekki þegar hann lýsir mér og félögum mínum og nefnir með nafni við slíkar lýsingar. Ég fer aftur yfir þetta. Ég spyr hv. þingmann aftur. Hvaða nauð rak hann til þessa orðbragðs? Hvaða nauð var það sem rak hann til þess að koma hér upp í ræðustól á hv. Alþingi, hafandi þessi ummæli um félaga sína?

Frú forseti. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson situr á þingi sem þingmaður og er jafnframt talsmaður Sjálfstæðisflokksins í fjármálum og er varaformaður fjárlaganefndar. Þegar ég hef nefnt þingmanninn hefur það ávallt verið sem þingmaður eða varaformaður viðkomandi nefndar varðandi störf hans eins og þau birtast á Alþingi. Ég ber mikla virðingu fyrir persónunni Einari Oddi Kristjánssyni. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson er með skörulegri, málefnalegri og harðdrægari málsvörum ríkisstjórnarinnar og einnig andstæðingur hennar í ýmsum málum. En ég spyr þingmanninn á móti: Hvað réð því þegar hv. þingmaður greiddi atkvæði gegn því í fyrrahaust, við afgreiðslu fjárlaga, að Landspítali – háskólasjúkrahús fengi 1 milljarð sem var fyrirsjáanlegt að vantaði? Og að elli- og hjúkrunarheimilin fengju það fjármagn sem þar þurfti til? Að Háskólinn á Akureyri fengi það fjármagn sem þurfti til og var fyrirsjáanlegt og lágu tillögur um og allir sáu að var fyrirsjáanlegt? Hvað kom til að þingmaðurinn felldi það? Að kröfu hvers? Við í fjárlaganefnd vorum allir sammála um að þetta fjármagn þyrfti. En hvers vegna voru þá tillögurnar felldar? Svo koma þær núna inn sem fjáraukalög. Gott og vel. En þær áttu að koma inn sem fjárlög. Þeir þingmenn sem felldu þær þá gegn betri vitund eða gegn upplýsingum að minnsta kosti sem lágu þá fyrir um að þær gengju ekki upp - ég veit ekki af hverju þeir greiddu þá atkvæði gegn þeim þegar þeir vissu að þetta mundi koma 

Frú forseti. Ég ætla hvorki að blanda mér í umræðu um köpuryrði hv. þingmanns né það að hann skuli ekki hafa fundið orðum sínum stað. Hann verður bara að hlíta því ef hann finnur ekki orðum sínum stað, þá er þetta meiningarlaust sem hann sagði. Ég ætlaði að spyrja hv. þingmann um tímalengd ræðunnar. Hann talaði í einn klukkutíma og 22 mínútur með matarhléi. Það er ókostur við svona ræður að maður veit ekki hvenær þær eru búnar. Þess vegna er svo erfitt að fara í andsvar. Þess vegna er svo erfitt að mynda málefnalega umræðu. Af tilviljun hlustaði ég á hann tala um að koma ætti með fjáraukalög að vori og hausti. Það var góður punktur. En svona góðir punktar týnast í öllum vaðlinum. Þetta er svo langt, þetta er svo mikið. Það er svo margt. Ég mundi því ráðleggja hv. þingmanni og öðrum þeim sem tala svona lengi að tilkynna fyrir fram hvað þeir ætli að tala lengi svo einhver málefnaleg umræða geti myndast. Maður situr ekki hérna lon og don og bíður í von og óvon hvort hv. þingmaður talar tíu mínútur, hálftíma, einn klukkutíma eða fjóra klukkutíma. Það er bara ekki hægt. Svona aðferðir við málflutning og ræðuhöld eyðileggja alla málefnalega umræðu, því miður. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort honum finnist þetta vera málefnalegt að tala svona lengi og koma með einstaka góða punkta sem týnast og að ekki sé hægt að fara í andsvör við hann vegna þess að maður veit ekki hvenær ræðan er búin?

Frú forseti. Ég vorkenni hv. þm. Pétri H. Blöndal ekkert þó hann sitji í þingsalnum. Ég sit þar lengst af sjálfur og hv. þm. Pétur H. Blöndal er líka mjög duglegur að taka þátt í umræðum. Hins vegar finnst mér hann gera lítið úr því máli sem hér er til umræðu, þ.e. fjáraukalögum ríkisins. Við erum að fara í rauninni yfir útkomu ársins 2006 og leita jafnframt skýringa hvað hafi farið úrskeiðis. Kannski vill hv. þingmaður upplýsa mig um hvers vegna það gerðist að spáð var 11–12% viðskiptahalla en hann reyndist síðan vera um 20%? Er það einhver áætlanagerð, áætlanagerð fyrra árs var nú ekkert betri, þegar við erum að gera upp árið? Ég spyr, af hverju eru stýrivextir núna 14% en var spáð að yrðu miklu lægri? Þetta er með því hæsta sem gerist. Við erum að taka út fjárlagaumræðu ársins. Það má vel vera að hv. stjórnarþingmönnum finnist það vera smámál. Það má vel vera. En fyrir mér er það ekki smámál, fjárlög íslenska ríkisins, segi það alveg eins og er, þegar verið er að fara ofan í einstaka þætti þess eða hvernig fjárlögin hafa verið framkvæmd. Ég spyr, af hverju þurfum við núna að setja inn stórar upphæðir einstakra málaflokka, sem lá fyrir fyrir ári síðan að þyrfti? Mér finnst því að hv. þingmaður megi ekki gera mjög lítið úr þessum mikla og stóra málaflokki. Fyrir mér er þetta stórmál.

Frú forseti. Mér hefur reynst miklu erfiðara að halda stuttar ræður en langar og segja jafnmikið í stuttum ræðum og löngum. Reyndar er ég með það markmið, frú forseti, að ræðutími minn sé að meðaltali undir þremur mínútum og ég hef haldið því nokkurn veginn og ég skammast mín þegar ég er farinn að tala mjög lengi, vegna þess að þá finnst mér ég vera hættur að meitla hugsun mína á þann hátt að ég geti komið henni til skila í stuttu máli. Það er engin lítilsvirðing við málefnið sem við ræðum hér þótt ég spyrji hv. þingmann hvort hann geti ekki sagt fyrir fram hvað hann muni tala lengi, þannig að maður geti nokkurn veginn komið í andsvar við hann og haldið uppi málefnalegri umræðu. Málið snýst um það. Mín vegna má hann tala í fjóra klukkutíma ef hann segir það fyrir fram. En ef hann kemur ekki hugsun sinni skýrar á framfæri en á fjórum klukkutímum, þá er það hans vandamál en ekki mitt. Hins vegar hef ég margoft rætt um fjárlög og fjáraukalög og sagt að fjárlög séu að sjálfsögðu spádómur. Það sem hv. þingmaður talaði um í sambandi við viðskiptahallann og háa vexti, er vegna þess að þar gerðist eitthvað, sem ég held að enginn þingmaður hafi ímyndað sér að mundi gerast, sem var styrkur bankanna og innhlaup þeirra inn á íbúðalánamarkaðinn, sem hefur keyrt upp þenslu. Sú þensla er að mínu mati og margra annarra meginástæðan bæði fyrir verðbólgu - því að húsnæðisverðið er reiknað inn í verðbólguna - og líka viðskiptahallanum vegna kaupmáttaraukningar, vegna auðsáhrifa. Ég held því að enginn hafi getað spáð fyrir um þessa þenslu á íbúðamarkaðnum fyrir tveim, þrem árum. Hins vegar verða menn stöðugt að vanda sig við að spá. Það er að sjálfsögðu rétt. Og það eru réttmætar ábendingar að sumt af því sem er í fjáraukalögunum hefði mátt sjá fyrir í fjárlögunum. Ég er sammála því. En ég fór aðallega upp í andsvar til að ræða um fyrirkomulag ræðunnar.

Frú forseti. Ég heyri að hv. þingmaður er farinn að draga í land og viðurkenna að það sé í sjálfu sér  Hitt sem ég ætla að leiðrétta hjá þingmanninn er þegar hann sagði að fjárlög væru spár. Tekjuhliðin er almennt spá en þó út frá þeim miklu forsendum sem til eru. En fjárlög fyrir einstakar stofnanir og verkefni eru ekki spár 

Frú forseti. Ég verð að hryggja hv. þm. Pétur H. Blöndal með því að ég treysti mér ekki til þess í upphafi ræðu minnar að segja mjög nákvæmlega hversu löng ræða mín verður, en eins og hv. þingmaður veit hef ég ekki lagt í vana minn að halda hér mjög langar ræður. Ég hef hins vegar reynt að hafa þær málefnalegar og hafa næstum því hvert orð einstakt gullkorn, eins og hv. þingmaður veit. Ég geri því ráð fyrir að hv. þingmaður fylgist gaumgæfilega með og grípi þau gullkorn sem hér munu falla, því að ekki mun af veita, miðað við þau andsvör sem hér hafa verið veitt, að ákveðnir þættir séu skýrðir enn frekar en gert hefur verið fram að þessu. Það er eðlilegt þegar við förum yfir frumvarp til fjáraukalaga, og það við 3. umr., að við rifjum aðeins upp til hvers fjáraukalög eru. Hvað segja fjárreiðulögin um hvað eigi að vera í fjáraukalögunum? Það verður að segjast eins og er að því miðar ansi hægt að fjáraukalögin falli innan þess ramma sem fjárreiðulög gera ráð fyrir. Undanfarin sjö ár hefur næstum því á hverju ári verið rætt um að gerð verði bragarbót á því og reynt verði að nálgast fjárreiðulögin eins og kostur er en því miður hefur það gengið afar hægt, eins og hér hefur nokkuð verið til umfjöllunar. Það liggur t.d. ljóst fyrir að núna er bæði í frumvarpinu sjálfu og þeim breytingartillögum sem fram hafa komið, ótrúlega lítill hluti þess sem við mundum segja að félli klárlega undir það sem gert er ráð fyrir í fjárreiðulögum, þ.e. að þetta hafi algerlega verið ófyrirséð eða séu afleiðingar af kjarasamningum eða lagabreytingum. Langminnsti hlutinn er þannig til kominn. Frú forseti. Vegna þeirrar umræðu sem hér hefur farið fram held ég að nauðsynlegt sé að rifja þetta örlítið upp þannig að það liggi alveg ljóst fyrir hvað segir í fjárreiðulögunum. En þar segir, m.a. í því sem fylgdi í greinargerðinni þegar fjárreiðulögin voru samþykkt, orðrétt, með leyfi forseta: „Í fjáraukalögum innan fjárhagsárs verði fjallað um þær fjárráðstafanir sem ekki var hægt að sjá fyrir við afgreiðslu fjárlaga. Fjáraukalög snerust þannig fyrst og fremst um ófrávíkjanleg málefni en ekki um rekstrarvanda einstakra ríkisstofnana. Aðrar fjárhagsráðstafanir eiga að koma til umfjöllunar eftir atvikum við afgreiðslu fjárlaga fyrir næsta fjárhagsár eða við afgreiðslu lokafjárlaga fyrir síðasta fjárhagsár.“ Þetta er mjög skýrt, frú forseti. Það er því með ólíkindum að talsmenn meiri hluta fjárlaganefndar og stjórnarmeirihlutans á þinginu komi hér og fjalli síðan fyrst og fremst um það sem hér eru gerðar tillögur um og snýr að rekstrarvanda einstakra stofnana. Hér segir mjög skýrt að það eigi ekki heima í fjáraukalögum. Það er alveg sama hve rekstrarvandinn er mikill og nauðsynlegur, það á að leysa hann á annan hátt. En vandinn er nákvæmlega sá sami, að sjálfsögðu. Ég mun síðar í ræðu minni nefna nokkur dæmi um það hvernig menn fara á mjög áberandi hátt á svig við þessi ákvæði fjárreiðulaga. Það er ekki til sóma þegar þannig er staðið að málum ár eftir ár. Auðvitað má segja að það sé eðlilegt að það taki einhvern tíma, að það sé einhver aðlögunartími til að menn nái algerlega utan um málið, en nú er sá aðlögunartími löngu liðinn og þess vegna á þetta að heyra sögunni til. En ekki eins og við verðum, því miður, vitni að núna, að það sé jafnvel verið að bæta í, að það sé verið að bæta í á þennan hátt. Það segir hins vegar ekkert um að ekki hafi verið nauðsynlegt að taka á rekstrarvandanum. Það á, samkvæmt fjárreiðulögunum, ýmist að gera í lokafjárlögum ársins eða í fjárlögum næsta árs. Þetta er mjög skýrt. En af því það eru lokafjárlög þá er það líka alvarlegur hlutur að lokafjárlög fyrir árið 2005 hafi ekki enn litið dagsins ljós, þrátt fyrir að í fjárreiðulögunum segi að það eigi að gerast samhliða ríkisreikningi. Sá tími sem miðað er við er löngu liðinn. Þess vegna má í rauninni segja að fjáraukalögin og fjárlögin hafi hvorki upphafspunkt né endapunkt og séu í lausu lofti. Við höfum margoft gagnrýnt það og mjög harðlega hvernig að þessu staðið. Það liggur t.d. ljóst fyrir að fjárhagsárið 2006 hefur ekki upphafspunkt af því að það er ekki einu sinni búið að leggja fram lokafjárlögin, hvað þá heldur samþykkja þau fyrir árið 2005. Það liggur ekki fyrir hvar upphafspunkturinn er eða á hverju á að byrja. Það liggur ekki ljóst fyrir fyrr en búið er að samþykkja lokafjárlög fyrir árið 2005. Það eru ýmis atriði í fjáraukalagafrumvarpinu sem benda til þess að ekki verði allt nýtt á þessu ári. Það er t.d. afar stór upphæð í afskaplega þarft mál sem ég vil nefna sem dæmi um þetta, en það er milljarður vegna umferðaröryggis á vegum út frá höfuðborgarsvæðinu. Þar segir orðrétt: „Um er að ræða framkvæmdir sem munu bæta verulega umferðaröryggi.“ Vonandi. Og eins og ég sagði áðan, afskaplega brýnt mál, 1 milljarður. Ég er þess fullviss að það mun ekkert veita af því til að gera þetta. En það liggur ekkert fyrir um það og við höfum engar upplýsingar um hvað er að ræða. Hvaða framkvæmdir eru þetta? Eru þessar framkvæmdir búnar? Er þeim ólokið eða hvernig standa málin? Verður þessi milljarður allur nýttur fyrir áramót eða verður hann nýttur að einhverju leyti á næsta ári? Hvað breyttist frá því að fjárlög voru samþykkt um þetta? Þetta liggur ekki fyrir. Við vitum því raunverulega ekki hvort við erum að hluta til að fjalla um fjárveitingar á árinu 2007 í fjáraukalögum fyrir árið 2006. Þetta er dæmi í þá áttina. Það er búið að nefna nokkur dæmi um það sem augljóst var að bæta þyrfti við þegar við samþykktum fjárlög fyrir árið 2006 fyrir ári síðan, ýmislegt blasti við og ýmsar tillögur komu frá minni hlutanum varðandi þau efni. Það er allt í lagi að rifja það upp að eitt dæmið er líklega skýrast í þeim efnum en það eru framhaldsskólarnir þar sem við gerðum tillögu um 250 millj. vegna þess að nemendafjöldi ársins væri vanáætlaður. Það gerist síðan að nú kemur tillaga frá meiri hlutanum um nákvæmlega sömu krónutölu. Þá blasti þetta við. Þarna er auðvitað verið að fara á svig við fjárreiðulögin vegna þess að þetta var algerlega fyrirséð. Það sem mér þykir verst er að það kemur í raun og veru aldrei skýring frá meiri hlutanum um hvernig á þessu stendur. Af hverju ná menn ekki tökum á þessu? Af hverju þurfa menn endilega að fara á svig við fjárreiðulögin? Aðlögunartíminn er löngu, löngu liðinn. Og ég verð að segja, frú forseti, að mér finnst fulltrúar meiri hlutans skulda skýringar á því af hverju að fara þarf á svig við fjárreiðulögin ár eftir ár. Ef fjárreiðulögin eru þannig að mati hv. þingmanna að ekki sé hægt að fara eftir þeim, hlýtur að vera eðlilegt að þeir komi með tillögur um breytingar á þeim lögum. Ég trúi því ekki að það sé vilji meiri hlutans að fara ár eftir ár á svig við fjárreiðulögin. Annaðhvort verður meiri hlutinn að taka sér tak og reyna að vinna innan fjárreiðulaganna eða að koma með tillögur um að breyta fjárreiðulögunum þannig að þessir þættir verði í lagi. Því miður bendir ekkert til þess að það sé einu sinni vilji til að gera annað hvort. Það skortir a.m.k. mjög á að það komi nokkrar skýringar frá hv. þingmönnum í meiri hlutanum á því hvernig á þessu standi. Meðan það er þá hlýtur maður að álykta að það sé eitthvert vandamál á ferðinni sem hv. þingmenn treysti sér ekki til að fjalla um eða gefa skýringar á. Það er alls ekki gott. Það vantar líka skýringar á því, sem ég vona að hv. þingmenn komi með seinna í umræðunni, hvað tefur lokafjárlög ársins 2005. Það er eiginlega algjörlega óskiljanlegt vegna þess að í umræðum lokafjárlaga nokkurra undanfarinna ára hafa verið heitstrengingar um að nú mundu menn ná takti í þessu. Ég held að það sé skoðun allra að auðvitað sé æskilegt að lokafjárlög, eins og núna lokafjárlög ársins 2005, væri búið að samþykkja áður en við samþykkjum fjáraukalög fyrir árið 2006, ég tala nú ekki um áður en við samþykkjum fjárlög fyrir árið 2007. En nú er ekkert sem bendir til þess að svo verði því lokafjárlagafrumvarpið hefur ekki einu sinni verið lagt fram. Það er því augljóst mál að enn eitt árið verðum við ekki með upphafspunkt í þessu ferli öllu saman. Það er ýmislegt fleira sem þyrfti að fara yfir og lagfæra í ferlinu. Ég tók eftir því að hv. þm. Jón Bjarnason ræddi um ákveðna þætti í því sambandi og það er óþarfi að endurtaka nokkuð af því. Ég vildi þó aðeins fara inn á það sem bæði ég og aðrir hafa nokkrum sinnum nefnt í ræðum sínum í gegnum tíðina en það er sú breyting sem á varð þegar ákveðið var að nota svokölluð rammafjárlög, sem í raun og veru hafa aldrei staðið undir nafni. Því miður er eingöngu um rammafjárlagafrumvarp að ræða en eftir að fjárlagafrumvarpið hefur verið lagt fram eru allir rammar lagðir til hliðar og eins og fram hefur komið í nokkrum skýrslum, m.a. Ríkisendurskoðunar, virðist það vera helsta áhugamál ríkisstjórnarinnar hverju sinni að fella þessa ramma og láta þá ekki gilda lengur. Ég er sannfærður um það, frú forseti, að við munum ekki ná tökum á þessu almennilega fyrr en við ljúkum því ferli sem hófst fyrir alllöngu síðan, ég þori nú ekki alveg að fara með ártalið en það var líklega 1992 sem það var tekið upp og hefur raunverulega ekkert þróast frá þeirri tíð. Þá var ákveðið strax að byrja þetta með því að hafa rammafjárlagafrumvarp og síðan var auðvitað ætlunin að þróa það áfram. Í flestum nágrannalöndum okkar þar sem þessari aðferð er beitt er það þannig að fyrst er umræða um rammann en það er auðvitað eitt af því sem skortir hér, að Alþingi komi að samþykkt rammanna. Nú er það eingöngu ríkisstjórnin sem hverju sinni ákveður rammana en treystir sér síðan ekki til þess að hafa rammana þannig að þeir geti haldið alla leið og þess vegna hverfa þeir þegar fjárlagafrumvarp er lagt fram. Eðlilegustu vinnubrögðin væru auðvitað þau að rammarnir yrðu ræddir á lokadögum þings að vori. Þar væri farið gaumgæfilega yfir hvernig þeir ættu að vera, hvað teldist eðlilegt, tekist væri á um það á þeim tíma og komist að niðurstöðu. Út frá þeirri niðurstöðu fengi framkvæmdarvaldið það hlutverk að semja fjárlagafrumvarp sem yrði lagt fram eins og hefðin er á fyrsta degi þings að hausti. Eftir það tæki fjárlaganefndin við fjárlagafrumvarpinu og hefði verkstjórn um hvernig það færi í gegnum þingið. Rammarnir segðu auðvitað til um hvað mikið færi í hvern málaflokk og síðan færu fagnefndirnar faglega yfir sína þætti hver og ein, skiluðu inn til fjárlaganefndar sem síðan mundi samræma og fara yfir þættina. Fjárlaganefndin hefði ákveðna verkstjórn yfir þessu verklagi öllu saman. Þannig vinnubrögð ættu að vera í þessum þáttum. Þá væri þetta t.d. ekki eins og við höfum heyrt fagnefndir gagnrýna, að þær fá ákveðin verkefni frá fjárlaganefndinni, senda þau síðan aftur inn í nefndina og nefndin gerir, eftir aðstæðum, ýmsar breytingar þar á sem er misjafnlega tekið í fagnefndunum, eins og eðlilegt er, því rammi nefndanna og verkefni þeirra í öllu þessu ferli er í rauninni afar óljós. Niðurstaðan verður þar af leiðandi oft margvísleg. En eins og hin raunverulega rammafjárlagagerð er hugsuð þarf þetta að sjálfsögðu að halda alla leið til þess að það gagnist eins og það er hugsað. Þetta bendir líka á þann vanda sem við sitjum uppi með hér í þinginu og hefur því miður farið versnandi frá því að ákvörðun var tekin um að leggja Þjóðhagsstofnun niður. Það er miður hvernig þau mál hafa þróast en þar hefur orðið mikil breyting á síðan opnuð var skrifstofa eða deild hjá fjármálaráðuneytinu sem hefur sinnt þessu fyrir ráðuneytið. Sú áætlunargerð hefur síðan verið lögð til grundvallar í allri fjárlagavinnu og ekkert nema gott um það að segja. En það liggur alveg ljóst fyrir að sjálfstæði þingsins hefur minnkað við það að hafa ekki aðgang að öðrum aðilum til þess að fara yfir hlutina. Það er minnisstætt að þegar hér var rætt um að leggja Þjóðhagsstofnun niður þá tók þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Davíð Oddsson, býsna vel í það og taldi ekkert óeðlilegt að hér hjá þinginu kæmi sérstök hagdeild sem tæki að hluta til við þessu verkefni. Það er nákvæmlega það sem okkur vantar, að hér sé ákveðin deild, hagdeild sem við hefðum aðgang að. Sú deild væri sjálfstæð gagnvart framkvæmdarvaldinu og þingið gæti látið hana vinna ýmsa þætti í þessu ferli öllu saman, fara yfir áætlunargerðina, gefa sér alls konar niðurstöður sem síðan væri hægt að byggja á út frá því sem fyrir lægi. Þá hefðu menn á einhverju öðru að byggja þannig að það væri ekki allt tekið í raun veru - ég veit ekki hvort rétt er að nota orðið gagnrýnislaust eða að menn hafi ekki neina valkosti. Þetta skapar þinginu allt of mikið ósjálfstæði gagnvart framkvæmdarvaldinu, sem raunverulega hefur ferlið allt í hendi sér og það er auðvitað þannig, eins og við höfum mýmörg dæmi um, að þar er valdið allt of mikið og ráðherraræðið hefur stöðugt farið vaxandi og því miður hallar þar af leiðandi á löggjafarvaldið í þessu sambandi. Þetta er mjög miður, sérstaklega gagnvart fjárlagagerðinni og þess vegna hefur bæði eftirlitshlutverk nefndarinnar og aðhald fjárlaganefndarinnar stöðugt farið minnkandi. Ég tók hins vegar eftir því að hv. þm. Birkir J. Jónsson, formaður fjárlaganefndar, tók svo til orða að samstarf meiri hlutans við starfsfólk heilbrigðisráðuneytisins hefði verið mjög gott varðandi þær tillögur sem hér liggja fyrir um ýmsar heilbrigðisstofnanir. Það er auðvitað gott og vel að meiri hluti fjárlaganefndar nái góðu samstarfi við starfsfólk einstakra ráðuneyta en það segir því miður svolítið um störf fjárlaganefndar að hv. þm. og formaður fjárlaganefndar, Birkir J. Jónsson, skuli sérstaklega tilgreina að þetta góða samstarf hafi aðeins verið við meiri hluta nefndarinnar. Þetta er, frú forseti, dæmigert vegna þess að meiri hluti nefndarinnar hefur á stundum því miður litið þannig á að eiginlega væri önnur nefnd í nefndinni sem væri meiri hluti nefndarinnar, nefndin væri ekki ein heild. Þess vegna er störfum nefndarinnar oft skipt þannig að meiri hluti nefndarinnar er sér að störfum og minni hlutinn síðan bara á stundum að vinna með meiri hlutanum. Auðvitað ræður meiri hlutinn för, þó það nú væri, þannig er það auðvitað þegar meiri hluti er við lýði, hann ræður för. Þetta er hins vegar ekki góður vitnisburður um störf fjárlaganefndar sem hefur gífurlega mikilvægu hlutverki að gegna bæði sem aðhaldsaðili á framkvæmdarvaldið og einnig til að sýna sjálfstæði löggjafans gagnvart framkvæmdarvaldinu. Með því vinnulagi, að meiri hlutinn sé í sérstöku samstarfi við framkvæmdarvaldið án þess að hafa minni hlutann með í för eru hlutirnir ekki eins og þeir eiga að vera. Í því sambandi má t.d. nefna að sum þjóðþing líta svo alvarlega á hlutverk fjárlaganefndarinnar og á eftirlitshlutverk fjárlaganefndarinnar gagnvart framkvæmdarvaldinu að það er sett inn að formaður fjárlaganefndar skuli vera úr stjórnarandstöðu, einmitt til þess að tryggja að eftirlitshlutverkinu og aðhaldshlutverkinu sé sinnt sem skyldi þannig að ráðherraræðið ráði ekki öllu í ferlinu. En þetta hefur þróast á þennan hátt hjá okkur og það er augljóst mál að sá meiri hluti sem hér er við lýði nú mun engu breyta, er orðinn vanur eða samdauna þessu vinnulagi og virðist láta sér vel líka. Það blasir því við að það mun bíða nýrrar ríkisstjórnar að gera einhverjar breytingar á þessum þáttum. Það er búið að fara yfir það hér og ég hef minnst á það líka að ýmsar tillögur sem hér liggja fyrir eiga ekki heima í fjáraukalögum, þær eiga ýmist heima í lokafjárlögum eða fjárlögum næsta árs. Ég lofaði því áðan að ég mundi nefna nokkur dæmi þar um og ég held að það sé rétt að gera það. Það er t.d. athyglisvert að gerð er tillaga í fjáraukalagafrumvarpinu um 15 millj. kr. vegna viðfangsefnis sem heitir Athugun á samgöngumiðstöð í Vatnsmýri og á Reykjavíkurflugvelli. Vissulega þarft verk og nauðsynlegt og ef ég man rétt var gert samkomulag um þetta á milli samgönguyfirvalda og Reykjavíkurborgar og málið var sett í ákveðið ferli. Það er því mjög sérkennilegt að þetta viðfangsefni hefur aldrei verið á fjárlögum en hefur hins vegar tvö ár í röð verið á fjáraukalögum. Í hvorugt skiptið hefur þetta átt heima í fjáraukalögum. Það liggur ljóst fyrir að samningurinn var ekki ófyrirséður, þetta var á fjáraukalögum fyrir árið 2005 og kemur svo aftur núna á fjárlaukalögum fyrir árið 2006. Þetta var séð fyrir þegar við vorum að samþykkja fjárlög fyrir árið 2006, að minnsta kosti. Hér er því enn eitt dæmið um það þegar farið er á skjön við fjárreiðulög. Það er einnig merkileg tillaga sem er í upphaflega frumvarpinu, einnig um mjög þarft mál, þ.e. 150 milljónir til undirbúnings að byggingu tónlistar- og ráðstefnuhúss. Þar er líka um ákveðinn samning að ræða og þess vegna sérkennilegt að þetta sé í fjáraukalagafrumvarpi. Þetta er samningur sem gerður hefur verið á milli aðila og er því ekkert ófyrirséð, því að maður væntir þess að samningar séu gerðir þannig að menn viti hvað þeir eru að gera hverju sinni. Af því að ég er að nefna samning er eðlilegt, frú forseti, að rifja það upp að þessi samningur hefur nokkrum sinnum verið nefndur hér í þessum sal og nýlega bættist við annar samningur varðandi kaup ríkisins á hlut Reykjavíkurborgar og Akureyrarbæjar í Landsvirkjun. Hvorugur samningurinn hefur verið ræddur efnislega í fjárlaganefnd þrátt fyrir að hæstv. fjármálaráðherra hafi sagt hér úr ræðustól að eðlilegt væri að þessir samningar yrðu birtir í fjárlaganefnd og um þá fjallað. En staðan er sú þegar við erum komin í 3. umr. um fjáraukalög fyrir árið 2006 að hvorugur samningurinn hefur borist til fjárlaganefndar. Og miðað við mínar upplýsingar er líklega einn fundur eftir í fjárlaganefnd áður en við förum í 3. umr. um fjárlög fyrir árið 2007. Það er því ekki seinna vænna og þess vegna eðlilegt, frú forseti, að nýta það tækifæri og vekja sérstaka athygli á þessu. Ég held að það sé nauðsynlegt að óska eftir því, hæstv. forseti, að forsætisnefnd aðstoði fjárlaganefnd við það að fá þessa samninga inn til nefndarinnar. Ég veit ekki betur en að þessi fundur verði á mánudag og það er afar nauðsynlegt að forsætisnefnd hafi afskipti af málinu, því að eins og ég fór hér yfir áðan þá eru nokkuð margir mánuðir frá því að óskað var eftir fyrri samningnum - gott ef það er ekki jafnvel ár frá því að upphaflega var óskað eftir honum. Hinn samningurinn kom upp fyrir nokkrum vikum og hæstv. fjármálaráðherra hefur sagt það úr þessum ræðustól að það væri mjög eðlilegt að báðir þessir samningar yrðu kynntir og ræddir í fjárlaganefnd af þeirri einföldu ástæðu að verið er að gera tillögur um töluvert fjármagn í þessu skyni og þess vegna mjög óeðlilegt að hvorugur samningurinn hafi komið þar til umfjöllunar. Ég vil því nota tækifærið og óska eftir að forsætisnefnd kanni hvort ekki sé tryggt að þessir samninga báðir verði til umræðu í fjárlaganefnd á mánudag þegar nefndin kemur saman í síðasta skipti fyrir 3. umr. fjárlaga ársins 2007. Ellegar, frú forseti, held ég að óhjákvæmilegt sé að við munum gera alvarlegar athugasemdir við það að 3. umr. um fjárlög ársins 2007 fari hreinlega fram á þriðjudag í næstu viku. Því það er algerlega óhjákvæmilegt og eðlileg krafa af okkur hálfu að við það verði staðið að samningarnir verði lagðir fram í nefndinni áður en 3. umr. um fjárlög ársins 2007 fer fram því það er síðasta umræða sem á sér stað í þinginu um þau mál. Frú forseti. Ég hef farið yfir nokkur dæmi þess að ákveðnir hlutir ættu ekki heima í fjáraukalögum og tek enn fram að það á ekkert skylt við innihald þeirra mála sem eiga í hlut. Næsta dæmi sem ég tek er einmitt um mjög þarft mál sem þarf að ræða, en það eru svokallaðir menningarsamningar. Þetta eru samningar sem hafa víða reynst mjög vel og var fyrst gerður slíkur samningur á Austurlandi fyrir nokkrum árum. Reynslan af því hefur sýnt að þetta hefur stóraukið framlög til menningarmála. Sveitarfélögin hafa því komið með miklu meiri styrk inn í þessi mál en áður var. Því er um mjög þarft mál að ræða. Hins vegar hlýtur maður að spyrja: Hvað eru 120 millj. kr. viðbótarframlag að gera inn í fjáraukalagafrumvarpið til þessa viðfangsefnis vegna menningarsamninga sem ekki er búið að gera? Eða hvað, frú forseti? Að vísu skortir okkur gjarnan upplýsingar um hvaða samninga hæstv. ráðherrar eru að gera hverju sinni. Suma samninga gera þeir sem við lesum um í fjölmiðlum eða fréttum að búið sé að rita undir og skuldbinda þá ríkissjóð þess vegna um ómældar milljónir ófá árin fram í tímann. Eða að komið er með eins og þetta inn í fjáraukalagafrumvarp, 120 millj. kr. vegna menningarsamninga, og gefnar þær skýringar að þetta séu samningar sem eigi eftir að gera. Þetta séu samningar sem eftir er að gera við þá landshluta sem ekki hafa menningarsamning. Enn ítreka ég að vissulega er um afskaplega mikilvægt verkefni að ræða. En þetta á að sjálfsögðu ekki heima í fjáraukalagafrumvarpi. Vegna þess að slíkir samningar geta ekki verið ófyrirséðir. Það er algerlega útilokað að samningagerð sé ófyrirséð. Samningagerð sem þessi hlýtur að vera fyrirséð því fólk hlýtur að vita hvenær það er að gera samninga og hvenær ekki. Fólk gerir að sjálfsögðu ekki samninga, skyldi maður ætla, öðruvísi en að það hafi umboð til þess og þeir séu þá að lágmarki undirritaðir, eins og mýmörg dæmi eru um, með fyrirvara um að upphæðir verði í fjárlögum viðkomandi árs. Hér eru settar 120 milljónir í fjáraukalagafrumvarpið fyrir árið 2006, sem þýðir að þessa samninga á að gera fyrir áramót. Og þessa peninga á að nota fyrir áramót. Ég minnist þess ekki, frú forseti, að hafa séð nýjan menningarsamning undirritaðan nýlega, þó mikið hafi verið sagt frá samningum í fjölmiðlum. Ég hugsa að það verði þá heldur betur að drífa sig til verksins ef á að koma þeim 120 millj. kr. í lóg fyrir áramót og nýta. Nema ef vera kynni að þetta væri raunverulega hugsað enn einu sinni á skjön við fjárreiðulögin. Að það væri meðvitað verið að velta því fyrir sér að nýta eitthvað af þessu á næsta ári. Ekki vitum við, því ekki fáum við upplýsingar um það. En hér er alveg augljóslega hvort sem er verið að fara á skjön við fjárreiðulög. Fleiri dæmi væri hægt að nefna. Ég ætla að láta að duga að nefna tvö til viðbótar. Annað er nokkuð sérkennilegt orðalag sem ég hef áður gert að umræðuefni, ef ég man rétt, við 1. umr. um fjáraukalögin en ekki fengið neina skýringu á. Við í fjárlaganefnd höfum hins vegar fengið sundurliðun á ákveðnum kostnaði. Í frumvarpinu segir varðandi þetta, en um er að ræða aðalskrifstofu menntamálaráðuneytisins sem óskar eftir og tillaga er gerð um að fái 10 millj. kr. vegna vinnu við gerð frumvarps um fjölmiðla. Notað er það sérkennilega orðalag að ekki sé talið eðlilegt að aðalskrifstofan beri kostnaðinn. Ekki er talið eðlilegt að aðalskrifstofan beri slíkan kostnað. Nú skyldi maður ætla að það væri eðlilegt að aðalskrifstofan, þegar hún setur einhverja vinnu í gang, átti sig á hversu mikill kostnaður muni falla á verkið. Það hljóti að vera eðlilegt. En ég get engan veginn séð að þetta orðalag eigi við, að það geti ekki talist eðlilegt að aðalskrifstofan beri kostnaðinn sem hún leggur sjálf til. Hann hefur varla verið ófyrirséður. Þetta er því enn eitt tilfellið um að óeðlilegar tillögur eru í fjáraukalagafrumvarpinu. Frú forseti. Síðasta dæmið sem ég ætla að nefna er um að ekki getur verið um ófyrirséð útgjöld að ræða. Ég tek enn fram að ég er ekki að lýsa nokkurri skoðun á því verki sem um er rætt. Um 354,5 millj. kr. framlag er að ræða til að styrkja byggingu reiðhalla, reiðskemma og reiðskála. Mjög góð mál sem verið er að gera í samvinnu við hestamannafélög og afskaplega gott sem slíkt og á vonandi eftir að skila hestaíþróttinni verulega fram á við. En hér getur ekki verið um ófyrirséð útgjöld að ræða. Það er algerlega ómögulegt. Því að ákvörðun hefur verið tekið um að styrkja félögin eða taka þátt í þessu verkefni með félögunum og sú ákvörðun hlýtur að hafa verið meðvituð, en ekki eitthvað sem menn hafa allt í einu staðið frammi fyrir að ákveða. Það er því algerlega út úr öllu korti að þetta skuli vera á fjáraukalögum fyrir árið 2006. Þetta á auðvitað að vera á fjárlögum ársins 2007. Þar á þetta heima. Frú forseti. Hv. þm. Birkir Jón Jónsson hefur nokkuð víða komið við, þótt það hafi ekki verið í framsöguræðunni, sem var skorinorð og nett en ekki víða farið, en andsvörum hefur hv. þingmaður farið nokkuð mikinn og á kunnuglegan hátt að ýmsu leyti. Mér þótti afar magnað þegar hv. þingmaður reisti sig mikið í stólnum og tilkynnti að stefna Framsóknarflokksins væri m.a. sú, og að því mér skildist hafi verið býsna lengi, að lækka matarskattinn niður í 7%. Það er að vísu hárrétt hjá hv. þingmanni að nú virðist stefna Framsóknarflokksins vera orðin sú. En lengi vel var hún allt önnur. Margoft hefur komið fram opinberlega að ástæðan fyrir því að ríkisstjórnarflokkarnir hafa ekki náð saman um þetta fyrr en nú, hafi í raun verið andstaðan í Framsóknarflokknum. Væntanlega vegna þess að Framsóknarflokkurinn vildi koma einhverju öðru fram. En ég verð að segja að í þessu máli hafi, sem betur fer, Sjálfstæðisflokknum tekist að hafa vit fyrir Framsóknarflokknum. Það er afar sjaldgæft að þannig sé staðið að verki, vegna þess að hin dæmin eru því miður miklum mun fleiri þar sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur beygt Framsóknarflokkinn, hefur hreinlega beygt Framsóknarflokkinn og sveigt hann algerlega frá þeim markmiðum sem sá flokkur hefur margoft lýst. En í þessu tilfelli hefur þetta þó verið á jákvæðan hátt og ég heyri það og trúi því að hv. þm. Birkir Jón Jónsson sé farinn að trúa því sjálfur að þetta hafi alltaf verið stefna Framsóknarflokksins. Ég vona að hv. þingmanni líði bara betur við það og ég samgleðst hv. þingmanni hreinlega yfir því að gleði hans skuli vera mikil yfir því skrefi. Ég ætla ekki að fjalla neitt frekar um það en bara samgleðjast hv. þingmanni með þetta, því hér er verið að stíga skref sem við mörg hefðum talið að hefði átt að vera búið að gera fyrir löngu. Þetta verður náttúrlega rætt sérstaklega í 1. umr. sem væntanlega fer fram seinna í dag, þar sem þetta er í frumvarpsformi og þar getum við rætt það nánar. En ég vildi aðeins minnast á þetta því ég taldi rétt að vera með svona jákvæða strauma til hv. þingmanns varðandi þetta og endurtek að ég samgleðst hv. þingmanni yfir því að nú skuli Framsóknarflokkurinn vera orðinn þeirrar skoðunar að þetta hafi trúlega ætíð verið brýnt mál. Frú forseti. Ég fer að stytta mál mitt en vil rétt undir lokin vekja athygli á að því miður virðist vera afar tilviljanakennt hvernig tekið er á vanda stofnana. Nú vil ég samt rifja upp það sem ég sagði í byrjun ræðu minnar þegar ég rifjaði upp fyrir hv. þingmönnum fjárreiðulögin, að á vanda stofnana á að taka á annan hátt en hér er gerð tillaga um samkvæmt fjárreiðulögunum. Þetta á einmitt að gera í lokafjárlögum eða í fjárlögum næsta árs. En látum þeirri umræðu lokið að sinni og veltum þá fyrir okkur samhengi hlutanna. Hvernig stendur á því að stefna gagnvart stofnunum er ekki samræmd hvað þetta varðar? Hér er t.d. verið að taka á vanda ýmissa heilbrigðisstofnana, og út af fyrir sig allt gott um það að segja. Eins og ég sagði áðan tók hv. þm. Birkir Jón Jónsson sérstaklega fram að mjög gott samstarf hafi verið milli meiri hluta nefndarinnar og starfshóps heilbrigðisráðuneytisins. Ég ætla ekki að fara yfir allt sviðið því það tæki of langan tíma. Ég ætla að taka eitt dæmi, annað ráðuneytið, þ.e. menntamálaráðuneytið. Hvernig stendur á því að ekki tókst jafngott samstarf við starfsfólk menntamálaráðuneytisins um vanda ýmissa stofnana þar? Við skulum þrengja þetta og halda okkur eingöngu við framhaldsskólana svo við séum ekki að fara um allt sviðið. Það liggur alveg fyrir og við í minni hlutanum fengum meira að segja að vera með á þeim fundum þegar um þessi mál var fjallað. Eins og kom fram í máli formanns fjárlaganefndar var meiri hlutinn hins vegar algerlega einn með þessi mál gagnvart heilbrigðisráðuneytinu. Þar var hið góða samstarf við meiri hlutann - tek fram sérstaklega, við meiri hlutann. En fulltrúar menntamálaráðuneytisins komu á fund nefndarinnar og við fórum nokkuð vel yfir málin og fengum nokkuð góða kynningu á málefnum framhaldsskólans. Fengum ágæta glærusýningu þar sem um þetta var fjallað. Þar kom fram að ýmsir framhaldsskólar hafa um nokkuð langt árabil átt við ákveðinn halla að stríða sem því miður hefur ekkert verð gert í. Það hefur verið lagfært innan ársins. Margir skólar hafa náð að sýna jafnvægi innan ársins en á milli ára flytjast alltaf, hvað eigum við að segja, gömlu, mögru árin. Á ákveðnum árabilum var það sem sagt viðurkennt að það hefði verið rangt gefið og reynt var að lagfæra það. Það hefur tekist gagnvart ýmsum skólum innan ársins. En gamli vandinn siglir alltaf með og ekkert gert í því. Hefði maður nú ætlað, miðað við það sem verið er að gera gagnvart heilbrigðisráðuneytinu, að meiri hlutinn hefði hugsanlega getað - kannski hefur hann gert tilraun til að ná góðu samstarfi við starfsfólk menntamálaráðuneytisins en það ekki tekist. Það vitum við ekki í minni hlutanum. Ég vænti þess að talsmaður meiri hlutans gefi okkur skýr svör um hvort sú tilraun hafi verið gerð og hún hafi mistekist og það sé skýringin á því að gert er upp á milli stofnana eins og hér er augljóslega gert. Á kynningunni sem við í minni hlutanum fengum að sitja, og erum þess vegna ágætlega að okkur í þeim efnum, heyrðum við að margir framhaldsskólar eru með skuldahala sem stöðugt er til staðar. Það var upplýst að líklega hafi síðast eitthvað verið gert í að stytta halann hjá Menntaskólanum í Kópavogi árið 1993 en síðan eru liðin nokkuð mörg ár. Við fengum líka að heyra, sem ég trúi að hafi verið að minnsta kosti verið ýmsum í meiri hlutanum ákveðin kennsla, að hið svokallaða reiknilíkan framhaldsskólanna hefur í raun ekki verið reiknilíkan í þeirri merkingu sem menn leggja gjarnan í það orð. Reiknilíkanið hefur ekki verið notað eins og það var hugsað í upphafi, þ.e. til að reikna út kostnaðinn við að reka skóla með ákveðnum nemendafjölda. Nei, reiknilíkanið svokallaða kvað fyrst og fremst hafa verið notað sem skiptilíkan, þ.e. til að skipta ákveðinni upphæð til framhaldsskólanna. Sú upphæð var ekki reiknuð út heldur fundin eftir öðrum leiðum sem starfsmenn menntamálaráðuneytisins gátu að sjálfsögðu ekki lýst fyrir okkur. Þeir fengu eingöngu það hlutverk að nota líkanið til að skipta upphæðinni. Við þekkjum það frá umræðum fyrri ára að oft á tíðum var nemendafjölgunin vanáætluð. Það var alkunn leið til nokkurra ára. Af og til var hins vegar reynt að áætla fjölgun nemenda rétt en þá var reynt að klípa úr öðrum þáttum. Þannig hófst t.d. umræðan í haust. Í fjárlagafrumvarpinu var hreinlega gerð hagræðingarkrafa upp á 300 millj. kr. til framhaldsskólanna. Nú hefur hins vegar tekist að fá 250 millj. kr. af þeim til baka. Þó er skilinn eftir allur vandi fyrri ára og það sem þarf til að sækja fram í framhaldsskólunum, sem er gífurlega mikilvægt mál. Við höfum séð það í öllum alþjóðlegum samanburði að framhaldsskólastigið stendur hvað verst í þeim samanburði. Þar þarf virkilega að bæta í og er hálfhjákátlegt þegar forsvarsmenn ríkisstjórnarinnar í málaflokknum koma fram og hæla sér af auknu fjármagni til framhaldsskóla landsins en geta ekkert um fjölgun framhaldsskólanema. Í þessu samhengi er fróðlegt að rifja upp samanburð sem starfsmenn menntamálaráðuneytisins komu með á fund fjárlaganefndar, glærur sem starfsmennirnir kölluðu hagræðingu framhaldsskólans. Þar er talað um hagræðingu framhaldsskólans, hún sett á mælistiku og fundið út að gífurlegur árangur hafi orðið í hagræðingunni með því að bera saman grunnskóla og framhaldsskóla. Við vitum að grunnskólinn, eftir að hann var færður til sveitarfélaganna, hefur vaxið gífurlega og þjónustan batnað. Þar hefur orðið raunveruleg umbylting. En því miður sanna þessar ágætu glærur ráðuneytisins að framhaldsskólinn hefur ekki fylgt þeirri þróun. Framhaldsskólinn hefur orðið eftir. Það kallar ráðuneytið hagræðingu. Hvaða tölur voru lagðar fram? Jú, í grunnskólanum hefur störfum fjölgað á árabilinu frá 2000 til 2005 um tæp 25%. En nemendafjölgunin hefur aðeins verið 1,6%. Það þýðir að þjónustan hefur stóraukist í grunnskólanum. Hvernig eru sambærilegar tölur í framhaldsskólunum á sama árabili frá 2000 til 2005? Jú, störfum hefur fjölgað um tæp 5%. En ársnemendum, sem er það viðmið sem ráðuneytið notar til að útdeila fjármunum, hefur fjölgað um tæp 26%. Við sjáum að þarna hefur væntanlega dregið verulega úr þjónustu og ekki að sjá nokkurt samræmi á milli skólastiga. Þetta mun því miður, ef fram heldur sem horfir, skapa breiðari gjá á milli skólastiganna sem ég hélt að væri sameiginlegt markmið og áhugamál allra að reyna að hafa sem minnsta þannig að sem minnst viðbrigði yrðu fyrir nemendur að fara úr grunnskóla yfir í framhaldsskóla. Þetta er a.m.k. alþekkt meðal skólafólks sem eitt af þeim vandamálum sem þarf að leysa. Ég hef heyrt mörg dæmi af foreldrum sem hafa fylgst með börnum sínum í grunnskóla og því að þau fengju ákveðna þjónustu vegna vanda sem nemendurnir hafa átt við að etja. Þeir koma til framhaldsskólans og gera ráð fyrir að sama þjónustan sé til staðar í framhaldsskólunum. Þeim hefur brugðið mjög þegar í ljós kemur að framhaldsskólinn getur ekki boðið upp á hið sama. Þar myndast því miður vandi sem verður að taka á en þetta er eitt af því, eins og annað sem ég hef nefnt, sem bíður nýrrar ríkisstjórnar. Það verður þó að nefna að það er jákvætt í þeim efnum að í það styttist með hverjum deginum að ný ríkisstjórn komist til valda. Frú forseti. Aðeins aftur að reiknilíkaninu. Það skiptir töluverðu máli til að átta sig á því hvað það kostar í raun að reka framhaldsskólana. Ég sagði áðan, og hef heimildir fyrir því sem allir í fjárlaganefnd urðu vitni að, að starfsmenn ráðuneytisins sögðu að líkanið hefði ekki nýst og ekki þróast eins og það var hugsað heldur hafi það fyrst og fremst verið notað til að skipta fyrir fram ákveðinni fjárupphæð. Að sjálfssögðu er eðlilegt að líkanið verði endurskoðað nákvæmlega. Það þarf að þróa það og taka inn breytingar sem verða á skólastarfi. Það hefur því miður ekki verið gert í þróun líkansins. Einnig þarf að horfa til þess sem Ríkisendurskoðun hefur bent á. En það er vandi sem þarf einnig að taka á á öðrum vettvangi að Ríkisendurskoðun gerir skýrslur, gera tillögur um hitt og þetta en það er raunverulega engin eftirfylgni og enginn sem ber ábyrgð á að þeim tillögum sé fylgt eftir. Ríkisendurskoðun hefur einmitt bent á að varðandi reiknilíkan framhaldsskólanna sé óeðlilegt að fastakostnaður, eins og stór hluti af húsnæðiskostnaði, skuli tengdur nemendafjölda og taka breytingum miðað við nemendafjölda. Sá fasti kostnaður breytist ekkert eftir nemendafjölda. Það er afar óeðlilegt og eðlilegt að taka slíkt til endurskoðunar. Það kom einmitt fram hjá starfsmönnum menntamálaráðuneytisins að þeir könnuðust við þessa ábendingu en því miður hefði ekkert enn verið gert í þessum efnum. En þessu þarf að breyta og miðað við allt virðist þetta enn eitt verkefnið sem bíður nýrrar ríkisstjórnar og er þá af mörgu að taka og augljóst að upphafstími nýrrar ríkisstjórnar verður verkum hlaðinn. Mörg verkefni bíða og mörg hver afar nauðsynleg. Frú forseti. Ég hef stiklað á stóru í þeim athugasemdum sem ég hef fram að færa varðandi frumvarpið og þær breytingartillögur sem liggja fyrir um fjáraukalagafrumvarp fyrir árið 2006. Það væri vissulega hægt að tína fleira til en ég lofaði hv. þm. Pétri H. Blöndal í byrjun ræðu minnar að reyna að vera stuttorður og held mér hafi tekist það þokkalega. Ég vona að hv. þingmaður staðfesti að hér hafi verið nokkuð mörg gullkornin.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni fyrir ágætt samstarf í nefndinni á þessu hausti þótt okkur greini á um margt í frumvarpinu sem hér er rætt um. Hv. þingmanni var tíðrætt um matarskattinn eins og mörgum öðrum þingmönnum Samfylkingarinnar. Á þessu kjörtímabili hafa hv. þingmenn talað sem svo liti út sem framsóknarmenn hafi sérstaklega viljað koma í veg fyrir að virðisaukaskattur á matvælum yrði lækkaður. Ég minni hv. þingmann á að það hefur verið stefnumið framsóknarmanna, samþykkt á flokksþingum framsóknarmanna, að stefna að því að lækka virðisaukaskatt af matvælum. Við þingmenn Framsóknarflokksins höfum hins vegar sagt að við þyrftum að fara varlega í skattalækkanir til að geta staðið undir öflugu velferðarkerfi. Nú er ljóst að ríkissjóður er það sterkur og afgangur af rekstri ríkissjóðs það mikill að við höfum svigrúm til að fara út í frekari skattalækkanir. Matarskatturinn verður lækkaður 1. mars á næsta ári, sem mun þýða verulega kjarabót fyrir heimilin í landinu, lægri verðbólgu og umfram allt munum við halda áfram á þeirri braut að bæta hag allra landsmanna. Þetta kemur ekki síst þeim tekjulægstu til góða auk þess sem við ætlum að stórhækka skattleysismörk, stórhækka barnabætur til lágtekju- og millitekjufólks um 25% og lækka tekjuskattsprósentuna. Unnið er að því á ýmsum sviðum að bæta kjör fjölskyldnanna í landinu, ekki síst þeirra sem lægstar tekjur hafa enda munu skattleysismörk hækka verulega um næstu áramót. Við þurfum að halda áfram á þeirri braut að auka kaupmátt, ekki síst þeirra sem lægstar tekjurnar hafa 

Frú forseti. Það er nokkur misskilningur hjá hv. þingmanni að mér hafi orðið tíðrætt um matarskattinn. Ég minntist aðeins á hann í framhjáhlaupi til að reyna að samgleðjast hv. þingmanni. Hann virtist trúa því að þetta hefði ætíð verið stefna Framsóknarflokksins. Ég ætla ekki að rengja hv. þingmann um hvað hafi verið samþykkt á flokksfundum og flokksþingum. Ég er ekki sérfræðingur í þeim samþykktum. 
             Ég trúi því auðvitað að þetta sé rétt hjá hv. þingmanni en það vekur mér fyrst og fremst undrun þar sem fyrrverandi formaður Framsóknarflokksins var helsti talsmaður þess að ekki væri rétt að lækka matarskattinn. Ég minni á það að samstarfsflokkurinn, hv. þingmenn samstarfsflokksins, hafa á stundum hreinlega sagt það opinberlega að það sem tefði framkvæmd þessa loforðs Sjálfstæðisflokksins frá síðustu kosningum væri Framsóknarflokkurinn. Ég held að hv. þingmaður ætti að hjóla í aðra en mig varðandi það mál. Ég held að það sé eðlilegt að menn eigi það sem þeir eiga. En þeir eru mjög ánægjulegir þessir föstu kaflar í andsvörum og ræðum hv. þingmanns, um hvað allt sé gott og ríkisstjórnin alltaf að bæta, að áfram verði haldið á þeirri braut o.s.frv. Það minnir mig á slagorð Framsóknarflokksins sem ég man ekki alveg hvenær var og er kannski aðeins farinn að ruglast í - mig minnir að það hafi verið „fólk í baksýnisspeglinum“. Mér sýnist að hv. þingmaður hafi farið og skoðað spegil því ég man eftir því að hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson benti hv. þingmanni á spegil. Frú forseti. Ég held að ég kanni spegilinn sem hv. þingmaður er að horfa í.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður virðist eitthvað hafa ruglast í ríminu áðan þegar hann fór að rifja upp gömul slagorð Framsóknarflokksins. En það sem hann nefndi áðan hefur nú ekki verið sérstakt slagorð Framsóknarflokksins svo ég muni eftir.  Hæstv. forseti. Ég vil bara benda á það enn og aftur að eins og við höfum rætt á kjörtímabilinu þá hefur Samfylkingin verið með eintóm yfirboð í skattamálum. Við höfum reiknað þau upp á tugi milljarða í sumum tilfellum, þær tillögur sem Samfylkingin hefur komið með. Við framsóknarmenn leggjum áherslu á að nauðsynlegt er að standa undir öflugu velferðarkerfi í landinu og menn þurfa að hugsa sinn gang þegar teknar eru ákvarðanir um skattalækkanir. Nú hef ég fullvissu fyrir því, í ljósi sterkrar stöðu ríkissjóðs, að við getum hvort tveggja, bætt velferðar-, mennta- og heilbrigðiskerfið og einnig farið í ákveðnar skattalækkanir, hækkun á persónuafslætti, hækkun á barnabótum og svo má áfram telja. En það er nauðsynlegt að þetta haldist í hendur, að við höfum svigrúm til að sinna heilbrigðis-, mennta- og velferðarmálum. Það getur verið að einstaklingar innan Samfylkingarinnar vilji minnka samneysluna og minnka framlög til ákveðinna þátta í þessum málaflokkum. Það hefur ekki verið og er ekki stefna Framsóknarflokksins. Við höfum varað við því að fara of geyst í skattalækkanir. Við þurfum að hafa borð fyrir báru til að standa undir mikilvægum þáttum í velferðarþjónustunni. Það er ljóst að sterk staða ríkissjóðs gerir það að verkum að við getum bæði aukið kaupmátt heimilanna en líka staðið vörð um heilbrigðiskerfið, félagskerfið og menntakerfi landsins.

Frú forseti. Það er augljóst mál að hv. þingmaður horfir eingöngu í baksýnisspegilinn vegna þess að það er ekki horft á neitt annað en það sem er langt aftur á bak og síðan sagt að nú ætlum við að laga. Við erum alltaf að laga og bæta frá því sem við skertum og því sem við breyttum og nú erum við að reyna að fara í rétta átt af því að það eru að koma kosningar.  Hv. þingmaður hefur hins vegar tekið þátt í ríkisstjórnarsamstarfi sem hefur einkennst af því að auka ójöfnuð í samfélaginu. Hv. þingmaður er í þeim hópi sem hefur gengið þá leið að auka skattheimtu á þá sem minnst hafa en létta henni af þeim sem meira hafa. Þetta hefur verið einkenni ríkisstjórnarinnar og í þessu hefur hv. þingmaður tekið þátt, því er verr og miður. En batnandi mönnum er best að lifa og ég ætla rétt að vona að Framsóknarflokkurinn - vegna þess að ég ber ákveðna umhyggju fyrir Framsóknarflokknum þrátt fyrir allt - sé að átta sig og breyta til og ætli nú að skila sér eitthvað nálægt upprunanum en ekki að fjarlægjast hann eins og hann hefur gert jafnt og þétt undanfarin ár. Þá er hugsanlega hægt að hafa eitthvert gagn af Framsóknarflokknum í framtíðinni  Við vonum að Framsóknarflokkurinn nýti næsta kjörtímabil, þegar hann verður úti í horni, hugsi sinn gang og komi síðan eftir það kjörtímabil vígreifur til að taka þátt í að auka jöfnuð í samfélaginu, komi með okkur og verði þá hugsanlega orðinn hæfur til að vera meðreiðarsveinn í ríkisstjórn jafnaðarmanna á Íslandi.

Virðulegi forseti. Við erum í 3. umr. fjáraukalaga og það hefur verið töluvert mas sem af er deginum eins og við er að búast á slíkum degi. Við erum að leggja lokahönd á fjárlögin fyrir þetta ár, fjárlög sem menn höfðu efasemdir um fyrir ári hvort fengju staðist,  Við getum fagnað því vegna þess að við vitum aldrei hvað framtíðin ber í skauti sér. Eins og ég hef sagt einhvern tímann áður þarf ekki alltaf að vera góðæri og það er mjög nauðsynlegt að ríkið standi það vel að vígi að það geti gripið til ráðstafana ef einhvers staðar herðir á og kreppir að þessari þjóð. Stjórnarandstaðan hefur talað hér nokkuð lengi og nokkuð mikið og eins og við var að búast hefur hún fundið þessu flest til foráttu. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir talaði mjög lengi og var mjög hneyksluð, tók það fram aftur og aftur að hún var mjög hneyksluð og þótti flestir hlutir með ólíkindum. Ég veit ekki hvaða hlutir voru ekki með ólíkindum. Hún var dálítið illskeytt í ræðu sinni og það var greinilegt af málflutningi hennar í hvern veg a.m.k. sumir stjórnarandstæðingar vilja færa þessa umræðu, ef ekki allir stjórnarandstæðingar, ekki ræða efnislega um hversu vel hefur tekist til í efnahagslífi Íslendinga á liðnum árum. Nei, við sáum nefnilega á föstudaginn var, virðulegur forseti, í hvaða farveg stjórnarandstaðan vill leiða þetta. Það var að mínum dómi dálítill skrípaleikur við atkvæðagreiðslu eftir 2. umr. fjárlaga. Hvernig stóð á því, virðulegi forseti? Jú, við skulum rifja þetta aðeins upp. Á þessu ári hefur ríkisstjórnin gert heilmikla samninga, meiri samninga en nokkurn tíma áður hafði verið gert til að auka velferð til að stækka tryggingakerfið á Íslandi þannig að, eins og við höfum talað um áður, rúmlega 10% aukning á almannatryggingakerfinu var raunaukning milli ára sem ég ætla að sé mesta aukning sem nokkurn tíma hefur verið. Það var gerður samningur sérstaklega við eldri borgara og samtök þeirra og menn lýstu yfir mikilli gleði. Það voru allir mjög kátir, eða hvað? Voru ekki allir mjög kátir? Mig grunar nefnilega að svo hafi ekki verið. Ég held að stjórnarandstaðan hafi ekki verið mjög kát. Hvernig mátti það vera, virðulegi forseti, að hún væri það ekki? Nei, þetta var of gott. Hún varð út undan, hún varð að láta á sér bera. Þess vegna kemur hún allt í einu hér á haustdögum og segir að 5.500 millj. sem er verið að setja í velferðarmálin séu ekki nóg, það þurfi meira. Það þarf að fara með aukninguna upp í 13 milljarða, ekki 10,5%, nei 25% raunaukningu til velferðarmála. Það eru kosningar að vori, virðulegur forseti, það á að kjósa. Svo var efnt til þessa gleðifundar á föstudaginn þegar stjórnarandstaðan vildi fá nafnakall um tillögur sínar, hér kom upp hver hv. þingmaður á fætur öðrum og gerði grein fyrir atkvæði sínu, gerði réttara sagt grein fyrir því hversu góður hann væri. Það var akkúrat leikritið, að sýna hina góðu stjórnarandstöðu og hina vondu stjórnarsinna. Þetta átti alltaf að vera spurning um einhverja góðmennsku. Það er hörmulegt, virðulegur forseti, þegar svo er komið fyrir þinginu að keppnin er um það hvort menn séu góðir eða vondir. Það er alveg skelfilegt. Ég efast ekkert um að hv. þingmenn, hvort sem þeir eru stjórnarsinnar eða stjórnarandstæðingar, séu mjög góðir menn, ég efast ekkert um það. Það hefur hent ýmsa að vera stjórnarsinnar og ráðherrar og þurft að lifa við það að kjör fólks, öryrkja og ellilífeyrisþega, hafa rýrnað. Þurft að lifa við það, þurft að vera félagsmálaráðherra kannski árum saman við þær aðstæður að kjör fólksins rýrnuðu. Aldrei hef ég efast t.d. um það að hv. þm. Jóhönnu Sigurðardóttur hafi þótt það mjög slæmt. Ég veit að hún er mjög góð kona, ég efast ekkert um að hún hefur þjáðst mikið. En hvernig stóð á því að kjörin versnuðu? Var það vegna þess að stjórnin var vond? Nei, það var vegna þess að aðstæður í þjóðfélaginu voru mjög slæmar. Það voru erfiðleikar í efnahagslífinu. Þess vegna rýrnuðu þau. Núna, þegar við getum bætt kjör fólks, er það ekki af góðmennsku þingmanna, hvorki stjórnarþingmanna né stjórnarandstæðinga. Það er vegna þess að það er góðæri í landinu, efnahagslífið gengur vel. Þess vegna er þetta hægt. Þess vegna er það mjög slæmt ef þingið vill setja þetta í þær skorður að fara að metast um góðmennsku manna eða velvild. Við trúum því öll að Íslendingar geti lifað góðu lífi í þessu landi en til þess þarf að halda rétt á hlutunum og það hefur tekist með þeirri efnahagslöggjöf sem við höfum sett okkur á umliðnum árum og áratugum, gjörbreytt því þannig að íslenskt efnahagslíf skilar meiri og betri árangri en áður. Þess vegna fáum við 20 milljörðum meiri tekjur á árinu 2006 en við ætluðum. Efnahagslífið skilar miklu meiri afgangi og miklu meiri hagnaði og þannig miklu meiri tekjum í ríkissjóð. Þessu eigum við að fagna. Við skulum vona að ríkissjóður standi það vel í dag að hann geti tekið við ef á móti blæs. Sumt í ræðum hv. þingmanna er náttúrlega skiljanlegt. Þegar við göngum frá fjáraukalögum er þar ýmsu ábótavant og mætti betur fara. Mér fannst þó, virðulegur forseti, hrapallega ósanngjarnt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni þegar hann hélt langa ræðu um afkomu heilbrigðis- og sjúkrastofnana. Þetta hefur verið viðfangsefni okkar svo lengi sem ég man eftir mér og það hefur alltaf gengið þannig að það hefur verið erfiðleikum bundið að átta sig á fjármagnsþörf þessara stofnana. Ýmsar ráðstafanir hafa verið gerðar til þess og það hefur alls ekki tekist eins og skyldi, það er langt frá því. Við höfum vonast til þess að okkur takist að hafa betra hald á þessu en áður. Það tekst að sumu leyti, margar stofnanir standa mjög vel eða ágætlega, aðrar ekki. Mér finnst mjög ósanngjarnt hjá hv. þingmanni þegar hann segir að fjárlaganefnd Alþingis sem vann af heilum hug við að leggja fram mjög margar tillögur til að bæta fjárhag þeirra og skera niður halann stundi aumt yfirklór, eins og hv. þingmaður kallaði það. Við lögðum okkur alla fram við að fara í gegnum þetta. Hins vegar liggur fyrir að það er mjög erfitt að átta sig á rekstrarvanda sumra stofnana. Það er ekki nokkurt einasta samræmi á milli nýtingarinnar í stofnununum eða fjárhagsafkomu þeirra. Okkur tókst samt að leysa peningavandræði flestra þeirra. Nokkrar liggja eftir vegna þess að við gátum ekki fundið nokkurn einasta flöt á því að vita hvernig við áttum að koma til þeirra fjármunum. Eða er það kannski þannig að hv. þm. Jón Bjarnason telur rétt hjá ríkinu að auglýsa um hver áramót hvernig staðan er og borga svo alltaf brúsann? Eigum við þá alltaf að borga eins og hann sagði? Eins og raunveruleikinn er, sagði hann, það ætti að borga eins og raunveruleikinn er. Hvernig haldið þið að það yrði, virðulegur forseti? Það ætti bara alltaf að borga. Á þá að henda öllu því sem búið er að vinna að í ein 10 ár, öllu RAI-matinu og öllum tilraunum til að meta hjúkrunarþyngdina og allt sem við erum að gera? Eigum við að henda því öllu fyrir róða og segja: Hver er skuldin á áramótum, við borgum það bara eins og raunveruleikinn er? Þetta er fullkomlega ábyrgðarlaust, virðulegur forseti. Við erum að reyna að ná tökum á þessu. Okkur hefur tekist það að sumu leyti en það er mjög margt eftir varðandi heilbrigðisþjónustuna og kostnaðinn við heilbrigðismálin sem ég hef mjög oft gert að umræðuefni í sambandi við fjárlögin, mjög oft farið yfir það við hvaða vanda við Íslendingar eigum að stríða varðandi það að við getum ekki hamið kostnaðinn. Við erum með flest sjúkrarúm á þúsund íbúa af öllum þjóðum heims. Við erum næstyngsta þjóð Evrópu, við erum næstríkasta þjóð Evrópu. Verga landsframleiðslan hér er í 3. eða 4. sæti í Evrópu. Samt eyðum við 10–11% af landsframleiðslunni í heilbrigðismálin og dugar ekki til. Þetta er vandamál sem við skulum ekki hlæja að, ekki gera þannig að við séum bara með eitthvert aumt yfirklór. Við stöndum frammi fyrir miklum vanda sem okkur hefur ekki tekist að leysa. Hins vegar eru heilbrigðismálin í mjög góðum farvegi þannig að það er hvergi betri heilbrigðisþjónusta en á Íslandi. Ríkið stendur frammi fyrir því að það verður að ná betri tökum á þessum hlutum, það verður að gera það. Ég sé ekki ástæðu til að fara efnislega meira ofan í þetta mas sem hefur komið fram hjá hv. þingmönnum. Íslenska ríkið stendur mjög vel. Þessi fjárlög sem við afgreiðum núna eru með meiri afgang í rekstri en nokkurn tíma áður. Við erum með betri afkomu í ríkisfjármálum en hjá nokkurri annarri þjóð. Við skulum þakka fyrir það. Við eigum bara að þakka. Það er miklu nær fyrir okkur að vera þakklát en að fárast yfir því hvernig hlutirnir standa. Ég skil vel stjórnarandstöðuna. Hún hefur mjög lítið að segja um þetta. Þess vegna reynir hún að fara með masi austan við sól og sunnan við mána eins og vanalegt er þegar menn hafa lítið um að ræða. Það er svoleiðis sem þetta gengur fyrir sig og við þekkjum það frá fyrri tíð, verður eflaust þannig áfram og er ekkert við því að segja. Ég vil samt segja það hér, virðulegur forseti, að ég sé ástæðu til að þakka öllum meðnefndarmönnum mínum í fjárlaganefnd fyrir mjög mikið og gott samstarf á þessu hausti. Það reynir mikið á menn í þessari nefnd, þeir þurfa mikið að vinna saman en það reynir mjög mikið á það að þeir séu samheldnir og fari skipulega í þessa miklu vinnu. Okkur hefur tekist það á þessu hausti og fyrir það er ég þakklátur og vil koma þeim þökkum til þeirra allra. Þessi 45 þús. millj. afgangur á fjárlögum er eitthvað sem við skulum vera þakklát fyrir. Við skulum vonast til þess að framtíðin verði björt á Íslandi en minnast þess líka að það er gott að eiga borð fyrir báru ef svo færi, sem oft hefur gerst áður, að það syrti eitthvað á dalnum. Ég á von á því að svo gæti hent en þá þurfum við ekki að örvænta vegna þess að við höfum sterkan ríkissjóð sem getur tekið á og varið kjör þeirra sem verst eru staddir.

Virðulegi forseti. Þessi ræða hjá hv. þingmanni var nú nokkuð fyrirséð. En það olli mér hugarangri var að hann sagði að menn hefðu glaðst mjög við yfirlýsinguna sem gefin var í tengslum við samkomulag eldri borgara og ríkisins. Hv. þingmaður veit það jafn vel og sú sem hér stendur, enda situr hann í hv. fjárlaganefnd og sat á nefndarfundi þegar Landssamband eldri borgara mætti á fund nefndarinnar og lýsti því hvernig þeim var stillt upp við vegg í þessu máli, að ekkert yrði af samkomulaginu um uppbyggingu á hjúkrunarrými og annarri þjónustu ef þeir héldu kröfum sínum um bætt kjör til streitu. Þetta veit hv. þingmaður og þess vegna er það rangt þegar hann heldur því fram að hér hafi verið almenn mikil gleði með þennan samning. Hann veit hug Landssambands eldri borgara. Virðulegi forseti. Það er rangt hjá hv. þingmanni að við höfum lagt til 13 milljarða útgjöld. Þetta gerir hann til að reyna að slá ryki í augu manna. Við lögðum til nettó 5,5 milljarða.  
             Virðulegi forseti. Það er bara staðreynd að ef grunnlífeyrir og tekjutrygging hefðu haldið raungildi sínu frá árinu 1995 væru þau 17 þús. kr. hærri nú en þau eru. Þetta veit hv. þingmaður. Sömuleiðis má nefna skattleysismörkin sem leggjast mjög þungt á eldri borgara, en þau væru 137 þús. kr. hefðu þau haldið í við launavísitölu og sennilega um 120 þús. ef þau hefðu haldið í við vísitölu neysluverðs. Þetta veit hv. þingmaður og þess vegna hryggir það mig að hann skuli standa hér og fara með svo  
            

Virðulegi forseti. Ég var vitni að viðtölum bæði í sjónvarpi, útvarpi og blöðum við Landssamband eldri borgara og ríkisstjórnina um það samkomulag sem gert var. Ég var vitni að því. Það lýstu allir yfir mikilli ánægju sinni. Hins vegar er það rétt sem hv. þingmaður sagði að á fund fjárlaganefndar kom stjórn þessa landssambands og sagði frá því, því miður, að formaður þessarar nefndar, samninganefndarinnar, aðspurður hver það hafi verið, hefði kúgað þá, eins og hann orðaði það, til þess að skrifa undir. Hann var spurður að því hver hefði gert það. Jú. Það var formaðurinn, en formaðurinn heitir Ásmundur Stefánsson. Ég lít á þau ummæli sem hörmuleg vegna þess að ég veit að þau eru eintómur rógur og ósannindi. Ég þekki Ásmund Stefánsson og ég veit það vel og er tilbúinn að leggja höfuð mitt að veði fyrir því að aldrei nokkurn tíma mundi sá maður  Við vitum að það var bara boðið betur. Það var boðið betur og þá var fyrri samningi afneitað. Fyrri samningi var afneitað af því það var boðið betur. Það voru boðnar 7.500 kr. millj. betur. Það var yfirboð og þá var ákveðið að hafna því samkomulagi sem menn höfðu lýst yfir opinberlega að þeir væru mjög ánægðir með. Það er hægt að kalla það samkomulag smánarbætur, 5.500 millj. sem er mesta hækkun í sögu lýðveldisins. Ef menn hafa smekk fyrir því að kalla það smán þá gera þeir það. En um þetta var samið. Yfir þessu lýstu menn ánægju alls staðar. Þannig stendur það þó menn hafi talið rétt og viljað heldur afneita því síðar þá er það þeirra vandamál og þeim til smánar.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að mótmæla því að svona sé talað um fjarstadda menn úr ræðustóli Alþingis og þeir rægðir með þeim hætti sem hér var gert. Ég vil byrja á því að mótmæla því. Það er ekki hv. þingmanni til sóma að tala svona um fjarstadda menn sem heimsóttu fundi fjárlaganefndar. Virðulegi forseti. Ég vil að við ræðum þetta mál efnislega. Ég vil spyrja hv. þingmann. Hann lýsti því hér í ræðu sinni að íslenska ríkið stæði mjög vel. Hann barði sér hér á brjóst og fór yfir það. Það er rétt. Tekjujöfnuðurinn er mun meiri en búist var við og mikið stendur eftir eða um 20 milljörðum meira en gert var ráð fyrir. Virðulegi forseti. Við vitum það líka að launatekjur ýmissa hópa hafa hækkað mikið og hér hefur verið uppsveifla og kaupmáttur aukist mikið. En ég verð að spyrja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson. Hvers vegna hefur það verið látið gerast að kaupmáttur lífeyrisþega 

Ég vek athygli á því að klukkan í ræðustólnum er ekki rétt. Hv. ræðumaður hafði aðeins eina mínútu til umráða. Það hefur næsti ræðumaður líka.

Virðulegi forseti. Það voru 20 manns eða rúmlega það á þessum fundi hjá fjárlaganefnd Alþingis og voru vitni að nefndum ummælum. Þau hafa verið ítrekuð alls staðar og mjög oft og mjög víða. Ég fer rétt með þetta. Menn geta staðfest það. Sá sem sagði frá ætla ég að sé varaformaður samtakanna. Ég ætla að eldri borgarinn heiti Helgi. Ég man nú ekki hvers son hann er. Hann sagði frá þessu að þeir hefðu verið kúgaðir af Ásmundi Stefánssyni, formanni nefndarinnar, til að skrifa undir þetta. Menn geta svo haft hvaða skoðun sem er á því. Ég fullyrði það séu rangindi og að farið sé rangt með að segja að lífeyrir og örorkubætur hafi hækkað helmingi minna að annarra launþega í landinu. Þetta er bara hrein vitleysa. Þetta er bara uppspuni. Þetta er algjörlega rangt. Þær hafa fylgt almennri þróun launa. Það er hægt að sýna fram á það. Það er enginn vörn í því að koma hérna upp 

Frú forseti. Í fyrsta lagi verð ég að víkja að þeim orðaskiptum um það hver hafi opinberlega kúgað eldri borgara til samnings. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson kemur hér og reynir að varpa því á formann nefndarinnar, Ásmund Stefánsson. Þær upplýsingar sem ég hef eru að það hafi verið eftir tilskipun frá ráðherra, enda hvaðan kæmu tilskipanir annarra um það hve langt skuli ganga í samningum en frá ráðherra og ríkisstjórn? Það er mjög aumt að ætla að varpa því frá þeim sem raunverulega bera ábyrgð. Ég trúi ekki að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson ætlist til þess. Hins vegar verðum við að víkja aftur að því sem hv. þingmaður kom inn á, þ.e. að ríkissjóður stæði óvenjuvel og að tekjuafgangur hefði verið á þessu ári. Vonandi stendur ríkissjóður vel áfram að minnsta kosti á næsta ári ef skynsamlega verður haldið á málum og enn þá betur á þarnæstu árum ef við skiptum um ríkisstjórn. Þá verður tekjugrunnur ríkisins betri og raunsannari. En er þá ekki einmitt rétt núna við þessar aðstæður að leiðrétta kjör örorkulífeyrisþega og eldri borgara sem um munar sem hafa svo sannarlega dregist aftur úr á undanförnum árum miðað við aðra í þjóðfélaginu? Menn hafa minnst hér á skattleysismörkin o.s.frv. Við höfum áður rakið tengingarnar við allar mögulegar tekjur. Þær skerða lífeyrinn. Við hv. þingmaður erum báðir fylgjandi því að fólk geti unnið sem lengst og lagt þjóðarbúinu til með verkum sínum, höndum og hug. Því leggjum við til að frítekjumarkið verði hækkað, já, vegna atvinnutekna í 75 þús. kr. á mánuði strax. Hverjar voru tillögur ríkisstjórnarinnar? Þær voru um 200 þús. kr. á ári árið 2009. Var það ekki eða hvað? Þeir eru að vísu núna 

Virðulegi forseti. Á fundi fjárlaganefndar var stjórn eldri borgara innt eftir því hver hefði kúgað þá. Svarið var: Formaður nefndarinnar. Ég hef þetta bara beint eftir þeim. Það voru 20–25 manns inni á þessum fundi. Formaður nefndarinnar. Þannig var það sagt og ég hef enga ástæðu til að rengja það. Maðurinn vildi meina svo að ætti það vera. Ég ætla að leyfa mér að fara í gegnum það að samkvæmt núgildandi lögum hækka örorkubætur og ellilífeyrisbætur samkvæmt almennri launaþróun. Það hefur fylgt henni nákvæmlega í mörg ár og enginn hvikað frá því. Ég ætla líka að segja frá því sem liggur alveg fyrir: Við erum að leggja hér til við fjárlagafrumvarp fyrir 2007, 5.500 millj. kr. hækkun á almannatryggingum sem er að raungildi rúmlega 10%. Ég tel það vera mjög gott. Við megum að þakka fyrir ef það tekst. Það er mikil bjartsýni á bak við þá tölu. Ég fullyrði að hitt er eingöngu yfirboð, yfirboð stjórnarandstöðunnar að telja sig geta farið upp í raunhækkun á þessu upp í 25% á milli ára. Það er bara yfirboð. Það er bara skrum.

Frú forseti. „Yfirboð,“ segir hv. þingmaður, gagnvart þessum hópi, lífeyrisþegum, þ.e. örorkulífeyrisþegum og ellilífeyrisþegum. Það er hægt að hafa þá aðferð að halda niðri kjörum og hækka þau svo skyndilega rétt fyrir kosningar, þó allt of lítið. Ég minnist þess líka að eldri borgarar sögðu á þessum fundi - án þess að ég sé að vitna í einstök orð nefndarmanna, þeirra manna sem komu á fund fjárlaganefndar, því það gerir maður almennt ekki - en þeir sögðu: „Best væri að vera með kosningar einu sinni ári því þessir ríkisstjórnarflokkar reyna aldrei að gera neitt nema aðeins að hysja upp um sig buxurnar síðustu mánuði fyrir kosningar. Síðan hin árin þá er allt í lagi að láta reka á reiðanum.“ Ég vona að hv. þingmaður muni þau orð líka að það þurfi að kjósa árlega til þess að ríkisstjórnarflokkarnir, 

Virðulegi forseti. Um þetta liggja öll gögn fyrir. Við vitum nákvæmlega hvað hefur gerst á umliðnum árum. Umliðin 10–12 ár eru þau farsælustu í sögu Íslands. Það hefur aldrei fyrr tekist að bæta kjör og kaupmátt Íslendinga meira en á þessu tímabili. Það hefur aldrei tekist fyrr að bæta svo og treysta almannatryggingakerfið eins og okkur hefur tekist á þessu tímabili. Þökk sé efnahagslífinu. Þökk sé hversu vel hefur tekist til við íslenskt efnahagslíf. En það er lykillinn að því að við getum rekið hér velferðarsamfélag. Það er þess vegna sem við erum rík þjóð. Það er þess vegna sem við getum stutt og stuðlað að miklu velferðarsamfélagi. Þjóðir sem ekki geta stjórnað fjármálum sínum geta ekki bætt kjör þegna sinna. Þjóðir sem ekki kunna fótum sínum forráð geta ekki byggt upp almannatryggingakerfi eins og við höfum gert.

Frú forseti. Ég tók eftir því að hv. þingmaður fór hér nokkuð yfir þær leiðréttingar sem gerðar væru á vanda ýmissa heilbrigðisstofnana. Ég átti nú von á því að hv. þingmaður mundi að einhverju leyti svara þeim spurningum sem ég beindi til meiri hluta fjárlaganefndar um það hvernig á því stæði að enn þann dag í dag væri farið mjög á skjön við fjárreiðulög, hvort það væri vegna þess að meiri hlutinn treysti sér ekki til að fara að lögum eða vegna þess að meiri hlutinn teldi eðlilegt að fara á skjön við lögin, eða að meiri hlutinn teldi að lögin væru bara þannig gerð að eftir þeim væri ekki hægt að fara. Í framhaldi af því spurði ég hvernig á því stæði að meiri hlutinn kæmi þá ekki með einhverjar tillögur um breytingu á lögunum. En það er athyglisvert að nú er - ég þori nú ekki að fullyrða sem aldrei fyrr - en það hefur ekkert dregið úr þeim vana meiri hlutans að fara mjög á skjön við fjárreiðulögin. Ég veit ekki hvort það var þetta sem hv. þingmaður vildi kalla mas. En það kæmi mér út af fyrir sig ekkert á óvart að þetta væri flokkað undir það vegna þess að ekki virðist vera nokkur leið að fá hv. þingmenn meiri hlutans til að fara í efnislega umræðu af þessum toga. Það er eins og meiri hlutinn hafi engan áhuga á að bæta þau vinnubrögð sem viðhöfð eru í þessum efnum. Mér sýnist því miður að ef ég fæ ekki svör frá hv. þingmanni um þessa þætti þá sé það hreinlega staðfesting á því að áhugi er ekki fyrir hendi til að reyna að ná tökum á ríkisfjármálunum.

Virðulegi forseti. Ég held að ég muni það rétt að ég sé búinn að sitja í i fjárlaganefnd ásamt hv. þm. Einari Má Sigurðarsyni í átta ár. Hann hlýtur að vita og muna það mætavel að við höfum allan þann tíma verið einmitt að kljást ekki hvað síst um kostnaðinn í heilbrigðismálum, um það vandamál að reyna að halda utan um rekstrarkostnað heilbrigðisstofnana. Það hefur víða tekist ágætlega. Við eigum margar stofnanir sem standa sig mjög vel í því. En það eru margir þættir sem við höfum ekki ráðið við. Við höfum ekki ráðið við útþensluna og við höfum ekki ráðið við kröfurnar um aukna þjónustu. Við höfum heldur ekki ráðið við marga þætti í kostnaðarþróuninni. Ég vil minna á það sem dvalarheimilin og öldrunarheimilin standa frammi fyrir í ár - og við vorum einmitt að reyna að laga og erum að laga með tillöguflutningi okkar núna um að setja verulegt fé, nokkur hundruð millj. kr. inn í þær stofnanir - að þær hafa átt í miklum erfiðleikum með launaþróunina. Og man nú enginn þegar borgarstjórinn í Reykjavík hækkaði í desember síðastliðnum launin hjá hinum lægst launuðu, eins og hún sagði sjálf frá, sem reyndist ekki vera hjá hinum lægst launuðu því menn gátu lesið það strax á heimasíðu Eflingar að samningarnir áttu við alla alveg upp í topp. Síðan gerðu sveitarfélögin fleiri samninga sem hafa verið þeim mjög erfiðir og kostnaðarauki mikill vegna þess að þeir eru hærri en samningar ríkisins. Þetta er eitt af því sem stjórnendur þessara stofnana hafa ekkert ráðið við, staðið alveg ráðþrota, og ekki þeim að kenna eða hægt að ásaka þá á nokkurn hátt fyrir það að þeir hafi ekki staðið sig í stykkinu gagnvart fjárlögum. Við erum einmitt að leysa þau frá þeim vanda vegna þess að við höfum skilning á því í mörgum tilfellum að þetta er ekki þeirra sök. Í öðrum tilfellum er það svo, virðulegi forseti, og við kunnum hreinlega ekki svörin en við þurfum að halda áfram á næstu árum að leita þeirra svo okkur takist betur til en hingað til.

Frú forseti. Því miður bárust engin svör, það er rétt hjá hv. þingmanni. Hins vegar höfum við verið allan þann tíma sem við höfum setið saman í fjárlaganefnd verið að kljást við svipaðan vanda gagnvart heilbrigðiskerfinu og víða hafa menn náð ágætum árangri. En hluti af vandanum og hluti af því að farið er á skjön við fjárreiðulögin er að það er ekkert samhengi í hlutunum. Nú er verið að bæta stöðu ýmissa stofnana, eins og hv. þingmaður kom inn á, en það er hins vegar ekkert sem bendir til þess að grunni stofnananna verði breytt í fjárlögum næsta árs. Það eru því allar líkur á að næsta haust eða þarnæsta haust verði vandinn kannski svipaður vegna þess að ekki er verið að taka á meginhluta vandans. En meginspurning mín til hv. þingmanns var þessi: Hvernig stendur á því að enn þann dag í dag er farið á skjön við fjárreiðulögin? Hver er ástæðan fyrir því? Ætlar hv. þingmaður enn einu sinni að víkja sér undan að svara hvernig á því stendur að meiri hluti fjárlaganefndar treystir sér ekki til að fara að fjárreiðulögum? Hvernig stendur þá á því, ef það er ekki hægt að þeirra mati, af hverju koma þeir þá ekki með breytingar á fjárreiðulögunum þannig að hægt sé að fara eftir lögunum?

Virðulegi forseti. Ég verð að viðurkenna að ég skil bara ekki spurninguna. Ég veit ekki betur en við höfum gert allt sem í okkar valdi stendur á umliðnum árum til að hafa fjárlögin svo rétt sem við best vissum. Við höfum bara ekki ráðið við þróunina. Ég var að segja frá því réttilega að við höfum gert allt sem við höfum getað til þess og við ætlum að halda því áfram. Það er þó verið að vinna mjög markvissa og góða vinnu í heilbrigðisráðuneytinu og við höfum lofað heilbrigðisráðuneytinu að vera með þeim núna strax eftir áramótin og halda áfram þeirri vinnu. Ég efast ekki um að stjórnarandstaðan mun taka þátt í því með okkur. Það er nauðsynlegt. En þetta er ekki einfalt. Ef við finnum einhverja einfalda formúlu til að gera þetta þá mundum við flytja hana út um allan heim vegna þess að kostnaður við heilbrigðisþjónustuna er hlutur sem allar vestrænar þjóðir eru að glíma við og tekst nú mismunandi vel til. Við erum ekki ein í þessu vandamáli. Þau eru þekkt alls staðar.

Virðulegi forseti. Hér hefur verið farið nokkuð vítt um í umræðum um frumvarp til fjáraukalaga og víða komið við eins og gefur að skilja og að mörgu leyti hefur það snúist upp í nokkuð almenna stjórnmálaumræðu um fjárlög, áherslur og áhersluleysi meiri hlutans við fjárlagagerðina. Ég ætla að koma sérstaklega inn á nokkra þætti. Hv. þm. Katrín Júlíusdóttir flutti afskaplega athyglisverða og skorinorða ræðu þar sem hún tók sérstaklega til vaxtabæturnar og þau alvarlegu svik sem eiga sér stað hjá ríkisstjórnarflokkunum, sérstaklega Framsóknarflokknum, hvað varðar vaxtabótamálin. Því var lofað hástemmt fyrir nokkrum missirum að í fjölskyldustefnu ríkisstjórnarinnar, í sérstakri stefnu ríkisstjórnarinnar, yrðu vaxtabæturnar sérstaklega settar fram. En svo kemur í ljós að á ferðinni er aðför að vaxtabótakerfinu þar sem vaxtabætur í skjóli Framsóknarflokksins eru lægri, yfir 220 millj. kr., en árið 2003 og milljarði lægri ef reiknað er út frá vísitölu en vera ættu á fimm ára tímabili. Það er grafalvarlegt mál þegar verið er að svíkja þá sem mest þurfa á vaxtabótum að halda, fólkið sem hefur lægri tekjur, fólkið sem er að byggja yfir fjölskyldu sína, fólkið með börnin. Verið er að svíkja þá hópa í samfélaginu um vaxtabæturnar sem voru á meðal meginstoða í loforðum stjórnarflokkanna á sínum tíma um að staðið yrði við. Og það er náttúrlega alveg sérstök saga á bak við skattleysismörkin, hvernig þau hafa staðið í stað og skattbyrði lágtekjufólks aukist stórkostlega á þeim tíma á meðan skattbyrði hinna tekjuháu, skattbyrði þeirra sem háar hafa tekjurnar og lifa af fjármagnstekjum og slíkum hlutum, hefur minnkað, hefur helmingast niður á við. Ef við lítum aðeins yfir skattkerfið til að átta okkur á um hvað er að ræða í fjáraukalögunum, kemur í ljós að skattbyrðin jókst um rúmlega 10% á tíu árum samkvæmt skýrslu frá OECD og skattheimtan sem var 32% af vergri landsframleiðslu árið 1995, þegar núverandi ríkisstjórn tók við af ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks, fór upp í 42% samkvæmt bráðabirgðatölum fyrir árið 2005. Skattbyrðin, skattheimtan af landsframleiðslu hefur sem sagt aukist úr 32% í 42%, það er gífurleg aukning. Af þeim 24 löndum sem OECD tekur til er mesta aukning í skattprósentu á Íslandi eða um 3,7 prósentustig. OECD ber einnig saman hvar mestu breytingarnar hafa orðið á skattheimtu sem hlutfall af landsframleiðslu á milli áranna 1995 og 2004 og samkvæmt þeim lista er Ísland í öðru sæti með tæplega 8% aukningu. Það er sérstaklega fróðlegt í því ljósi að líta til þess hvar sú mikla skattheimta, þessi mikla aukning á skattheimtu á þeim tíu árum, kemur niður. Kemur hún niður á hátekjufólkinu sem hefur efni og stöðu á að borga hærri skatta? Nei, hún kemur fyrst og fremst niður á fólkinu með lágu tekjurnar og bótaþegunum. Jafnnöturlegt og það nú er er hin aukna skattheimta fyrst og fremst tekin þar. Hátekjuliðið er að sjálfsögðu látið í friði, að sjálfsögðu segi ég, þegar áherslur hægri stjórnarinnar eru skoðaðar. Hátekjufólkið borgar miklu minni skatta en fyrir tíu árum en lágtekjufólkið og bótaþegarnir borga skatta af sínum lágu launum. Þegar litið er á skatta á tekjur og hagnað hafa þeir nálega tvöfaldast á sama tímabili, úr 10% af landsframleiðslu í tæp 19%. En ef einungis eru skoðaðir skattar á tekjur einstaklinga hafa þeir aukist úr 9,7%, tæplega 10% af landsframleiðslu fyrir 11 árum, í 14,3% árið 2004, á tíu ára tímabili. Þannig kemur fram að tekjuskattur af einstaklingum hefur aukist um tæpan helming á tímabilinu og skattar á tekjur fyrirtækja um 0,9% af landsframleiðslu í 1,3%. Hér eru mjög merkilegar tölur á ferðinni og mjög afhjúpandi fyrir þá pólitík sem er í rauninni rekin í landinu fyrir undirstöðuna að þeim stjórnmálum sem hægri stjórn Framsóknar og Sjálfstæðisflokks hefur staðið fyrir á síðustu tíu árum, sem hefur einkum falist í því að ráðast í mjög stórbrotnar virkjana- og stóriðjuframkvæmdir og hins vegar að lækka skatta og álögur á fólk með háar tekjur og auka raunverulega skattbyrði á þá sem hafa lægri meðaltekjur og lífeyrisþega. Kjör þessara hópa, kjör þeirra sem hafa það verra í samfélaginu hafa versnað. Bilið á milli ríkra og fátækra, bilið á milli efnafólksins og efnalítils fólks hefur aukist stórkostlega í samfélaginu á síðustu árum og á áratug hefur skapast gjá á milli stétta og hópa í íslensku þjóðfélagi. Það er í rauninni það sem öllu skiptir þegar við hefjum umræðurnar um þetta allt saman, setjumst yfir smáatriðin og einstök atriði og ræðum um stóru myndina. Hvernig heildarmynd íslenskra stjórnmála hefur breyst á umræddum áratug, á þeim tólf árum sem ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks hefur verið við völd. Efnahagskerfið hefur verið keyrt áfram af mjög stórbrotnum og umdeildum framkvæmdum á vettvangi stóriðju og virkjana. Auðurinn sem hefur orðið til í samfélaginu er orðinn miklu misskiptari en nokkurn tíma áður í Íslandssögunni og á sér engan samjöfnuð. Fátækt fólk, eldra fólkið, öryrkjarnir og lífeyrisþegarnir lifa við mjög kröpp kjör á Íslandi í dag. Þeir eru fastir í fátæktargildru sem ríkisstjórnin hafnar að losa þá út úr, samanber afgreiðslu meiri hlutans á sameiginlegri tillögu stjórnarandstöðuflokkanna, Samfylkingar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins fyrir örfáum dögum og var ríkisstjórnarflokkunum til skammar þar sem þeir höfnuðu því að forgangsraða fjármununum í þágu þeirra sem langmest þurfa á því að halda. Það eru forgangsstjórnmál umfram öll önnur verkefni í samfélaginu að hækka laun lífeyrisþeganna í landinu og gera fólki kleift með því að hækka tekjuviðmið, hækka frítekjumarkið og afnema tekjutenginguna við laun maka, gera því fólki kleift sem lifir á lífeyri hvort sem það er vegna örorku eða hás aldurs, að lifa með sóma, reisn og virðingu í íslensku samfélagi. Það er lykillinn að mildara og manneskjulegra samfélagi en því var sópað út af borðinu í einni atkvæðagreiðslu af stjórnarflokkunum fyrir nokkrum dögum. Það var átakanleg atkvæðagreiðsla að því leyti og það var mjög leitt að stjórnarflokkarnir sáu sér ekki hag í að koma að þeirri tillögu stjórnarandstöðunnar og afmá eða minnka þá skömm sem kjör margra lífeyrisþega eru í íslensku samfélagi. Við munum það vel fyrir 5–6 árum þegar samfélagið var skekið til og frá í mjög hörðum og illvígum deilum um öryrkja þegar íslenska ríkisstjórnin var rekin fyrir Hæstarétt hvað eftir annað í mannréttindabaráttu öryrkja fyrir mannsæmandi lífi og sjálfsögðum réttindum. Það þurfti að reka hægri stjórnina fyrir Hæstarétt og dómstóla hvað eftir annað til að ná fram sjálfsögðum mannréttindabótum á lífi þessa fólks. Og áfram skal keyrt í þá áttina. Af því að stjórnarflokkunum hefur verið tíðrætt um skattalækkanirnar eða, eins og það var orðað, þá hrinu skattalækkana sem átt hefur sér stað á Íslandi á síðustu árum, hljótum við að spyrja við umræður um fjárlög og fjáraukalög: Hver er þá staðan að skattalækkunarhrinunni lokinni? Hún er einfaldlega sú að það er orðin gjá á milli stétta í íslensku samfélagi. Það er dýpkandi gjá, hylur á milli hópa og stétta í samfélaginu, og þeir sem hafa háu launin og lifa við velsæld og auð búa einfaldlega í allt öðru samfélagi en þeir sem lökust hafa kjörin. Þeir sem lægst hafa launin, þeir sem verið er að svíkja um vaxtabætur, þeir sem verið er að svíkja um eðlilegar og sjálfsagðar breytingar á lífeyriskerfinu lifa í allt öðru samfélagi heldur en það fólk. Hálaunafólkið og þeir sem hafa það gott í íslensku samfélagi lifa í allt öðru þjóðfélagi en fátæka fólkið, eldra fólkið, bótaþegarnir, lífeyrisþegarnir. Og núna við þau tímamót þegar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks flytur sín síðustu fjárlagafrumvörp á þessu kjörtímabili - þetta síðasti veturinn áður en við göngum til vonandi sögulegra alþingiskosninga hinn 12. maí 2007 - hafnar ríkisstjórn Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks því einstæða tækifæri að snúa þessari þróun örlítið við. Að ganga fram af réttlæti og sanngirni gagnvart þeim hópum í samfélaginu þar sem aftur á móti öll stjórnarandstaðan nær samkomulagi um að leggja til hliðar allar aðrar breytingartillögur við fjárlögin til að standa saman að tillögu um að bæta hlut þeirra sem hafa það slæmt efnalega í íslensku samfélagi, gamla fólksins sem hefur ekki sjóði til að sækja í eða fær háan lífeyri, fólksins sem lifir á berstrípuðum bótagreiðslum, öryrkjanna sem haldið er í fátæktargildru með skerðingunni við launatekjur og tekjur maka, sem er ekkert annað en mannréttindabrot og skammar- og smánarblettur á íslensku samfélagi. Ég held að þorri Íslendinga skammist sín fyrir hvernig komið er fram við gamla fólkið, sem hefur ekki fjármagn eða fjármagnstekjur til að lifa af aukalega, við bótaþegana, öryrkjana og þá sem þurfa að lifa á strípuðum lífeyrisgreiðslum. Ef eitthvert mál sameinar íslensku þjóðina þá held ég að það sé viljinn til að gera vel við þetta fólk, að forgangsraða fjármunum hins opinbera á þann hátt að þetta fólk geti lifað með reisn, með sama hætti og aðrir í þjóðfélaginu sem hafa það gott, hafa ágætar tekjur og geta lifað góðu lífi. En því miður hafnaði ríkisstjórnin þessu sögulega tækifæri, þessu síðasta tækifæri sínu til að snúa við hinni alvarlegu þróun til aukins ójafnaðar, þróun sem er ævintýraleg á þeim 10–12 árum sem ríkisstjórn hægri flokkana hefur setið. Ríkisstjórnin hafnaði sögulegu tækifæri, sjálfsagt af þeirri einföldu ástæðu að ekki er pólitískur vilji í flokkunum til að snúa þessari þróun ójöfnuðar, ranglætis og óréttlætis við. Það er alvarlegt mál. Ef kjósa á um eitthvað í vor á að kjósa um hvernig við viljum forgangsraða í samfélaginu, hvernig við viljum breyta samfélaginu, hvernig við viljum horfa á þessa þróun á næstu tíu árum. Hvernig í ósköpunum halda menn að staðan verði eftir tíu ár í viðbót undir stjórn sömu hægri flokka? Hún yrði að sjálfsögðu óskapleg af því að á síðustu tíu árum hefur orðið gríðarlega breyting á, gjá hefur myndast milli stétta og hópa í þjóðfélaginu og menn geta ímyndað sér hvernig yrði hér umhorfs eftir tíu ár í viðbót ef sömu flokkar sætu áfram við völd. Þess vegna er svo mikilvægt að skipta um ríkisstjórn í vor og þess vegna þurfa kosningarnar í vor að snúast um ójöfnuðinn, að snúast nákvæmlega um það hvernig við viljum að þessum málum sé háttað í íslensku samfélagi eftir nokkur ár, hverjir eiga að bera byrðarnar og hverjir eiga að standa undir samfélaginu. Dregið hefur mest úr skattbyrði þeirra sem hæstar hafa tekjurnar, skattbyrði þeirra hefur helmingast niður á við, úr 35% af tekjum en var 15,8% af tekjum árið 2004. Hins vegar hefur mesta aukning skattbyrði orðið í tekjulægstu hópunum þar sem hún hefur í mörgum tilvikum margfaldast. Ef litið er til tekjulægsta fjórðungsins hefur skattbyrði þeirra tvöfaldast eða meira. Stefán Ólafsson prófessor á mikinn heiður skilinn fyrir umfjöllun sína um íslenska kerfið, íslensku leiðina, það fyrirkomulag sem við búum við, höfum byggt upp og hefur verið að þróast á síðustu árum. Stefán skýrir það svo að rýrnun skattleysismarka hafi aukið skattbyrði lágtekju- og millitekjuhópa meðan óvenjulágur fjármagnstekjuskattur skýri einkum lækkaða skattbyrði hátekjufólks. Þetta er í sjálfu sér ósköp einfalt mál en þróunin hefur verið mjög hröð á síðustu árum. Það sem við eigum að hafa í huga þegar við göngum inn í kosningabaráttuna sem hefst upp úr áramótum og lýkur 12. maí í vor, eru afleiðingarnar af þessu og er hver staðan er en hún er nákvæmlega sú að Ísland er í fjórða sæti þeirra þjóða innan Evrópska efnahagssvæðisins þar sem tekjuskiptingin er ójöfnust samkvæmt margfrægum Gini-stuðli, aðeins Lettland, Portúgal og Tyrkland búa við meiri ójöfnuð og Bretar og Eistlendingar koma þar á eftir. Þessu er fullkomlega öfugt farið á Norðurlöndunum þar sem ég held að Íslendingar vilji almennt skipa sér á bekk. Við munum kjósa um það í vor hvort Ísland eigi að verma áfram ójafnaðarbekkinn með Bandaríkjunum og þeim löndum sem ég taldi upp áðan eða fara norrænu leiðina til jöfnuðar og réttlætis þar sem Svíþjóð, Danmörk, Finnland og Noregur mynda hóp þeirra landa þar sem tekjuskiptingin er jöfnust, ásamt reyndar Slóveníu og Tékklandi. Auðvitað eigum við að fara norrænu leiðina og jafna hlut þess fólks í landinu sem hefur hæstar tekjurnar og lægstar. Við eigum að sjálfsögðu að lækka fjöllin og hækka dalina og um það á að kjósa í vor. Við hljótum að fara rækilega yfir þetta allt núna þegar verið er að afgreiða fjárlög og fjáraukalög frá þinginu. Eins og ég nefndi áðan fór hv. þm. Katrín Júlíusdóttir, í sinni góðu og vönduðu ræðu, ítarlega yfir vaxtabótamálin þar sem ríkisstjórnin boðaði 430 millj. kr. hækkun framlaga vegna vaxtabóta í frumvarpinu en þrátt fyrir það verða útgjöldin vegna bótanna 220 millj. lægri en þau voru árið 2003. Í raun og veru er því verið að svíkja fólkið sem þarf mest á vaxtabótum að halda um vaxtabætur upp á milljarð ef reiknað er út frá þeim viðmiðunum sem rétt er að gera. Ef við tækjum mið af þróun vísitölu neysluverðs frá 2003 til september 2006 eru áætluð útgjöld vegna vaxtabóta að raungildi 968 millj. kr. lægri núna þau voru en þá. Eins og hv. þm. Katrín Júlíusdóttir kom inn á hefur ríkisstjórnin beitt margvíslegum aðferðum á kjörtímabilinu til að skerða vaxtabæturnar. Því eru þetta að sjálfsögðu ekkert annað en svik af hálfu ríkisstjórnarinnar við fólk sem gerði sér vonir um vaxtabætur og þarf svo nauðsynlega á þeim að halda, sérstaklega í ljósi þess hver þróunin hefur verið á húsnæðismarkaði á síðustu árum og hve margir hafa farið út í það að offjárfesta í húsnæði og þurfa mjög á bótunum að halda, fólk sem er með millitekjur, lægri millitekjur og lágar tekjur, fólk sem er að eignast og ala upp börn og er að koma sér upp þaki yfir höfuðið í fyrsta sinn. Hitt sem ég vildi koma inn á við 3. umr. um fjáraukalög, og hv. þm. Einar Már rakti hér nokkuð áðan, er þegar verið er að elta uppi hallann í menntakerfinu til að loka þar hinum ýmsu liðum eins og auðvelt er að gera og hver staðan er í framlögum til menntamála og í íslenska menntakerfinu. Það er sérstaklega athyglisvert að velta því fyrir sér í ljósi þeirrar umræðu sem t.d. fer fram í háskólunum sjálfum, en hinn 11. maí síðastliðinn var samþykkt mjög vandað og yfirgripsmikið stefnuplagg um framtíð íslenska háskólans þar sem metnaðarfull, vel skilgreind markmið, framtíðarsýn og leiðir til að ná markmiðunum, aðgerðaráætlun, fylgir plagginu, þar sem rætt er um afburðaárangur og framúrskarandi háskóla, sem ég er ekki í neinum vafa um að er bæði metnaður og mannafli til að ná. En það strandar allt á einu: Það er á metnaðarleysi ríkisvaldsins, á skorti og ónógum framlögum til að við förum þó ekki nema í áttina að því að koma Háskóla Íslands, íslenska rannsóknarháskólanum, í hóp þeirra 100 bestu í heimi, hvað þá þeirra 500 bestu í heimi. Það er einfaldlega svo, virðulegi forseti, að fjársveltið ógnar gæðum háskólanna eins og skýrsla Ríkisendurskoðunar dró mjög glögglega fram í fyrra um fjárskort Háskóla Íslands, Kennaraháskóla Íslands, Háskólans á Akureyri, opinberu háskólanna. Skólarnir eru einfaldlega komnir í þrot, þeir nýta fjármagnið vel en þeir komast ekki lengra. Ef gæði skólanna eiga ekki að dragast verulega saman þurfa þeir annaðhvort að fá verulega aukin framlög frá hinu opinbera, heimild til innheimtu hárra skólagjalda og/eða heimild til að vísa frá töluverðum hluta þeirra sem sækja um inngöngu þar sem væri mjög drastískt skref. Menntamálaráðherra og meiri hlutinn á Alþingi, hinn metnaðarlausi meiri hluti sjálfstæðismanna og framsóknarmanna í skólamálum, hefur svarað þessu með mjög einföldum en undarlegum hætti, þ.e. að skólarnir sjálfir verði að marka þá braut hvort þeir vilji innheimta skólagjöld af nemendum sínum eða ekki, að skólarnir skuli sjálfir kveða upp úr um það hvernig þeir eigi að vera fjármagnaðir, það sé ekki pólitískt málefni ríkisstjórnarinnar. Það er með algerum ólíkindum að velta þeim beiska bikar í fangið á skólunum sjálfum af því að það er stórpólitísk spurning og það er algert grundvallarmál, eitt af grundvallaratriðunum í íslensku samfélagi. Rétt eins og það er grundvallarmál hvernig við skattleggjum einstaka tekjuhópa í þjóðfélaginu þá er algert grundvallarmál hvernig við fjármögnum háskólana, hvort við veljum það að láta nemendur borga há skólagjöld eða hvort við kjósum að hafa gjaldfrjálsa menntaleið eins og ég og Samfylkingin og við jafnaðarmenn styðjum. Jafnaðarstefnan felst að sjálfsögðu fyrst og fremst í því að hér sé til staðar gjaldfrí menntaleið frá leikskóla og upp í gegnum grunnnám í háskóla. Það er hið minnsta. Rétt eins og jafnaðarstefnan felst í því að lækka fjöllin og hækka dalina í tekjuviðmiðunum og endurskipuleggja skattheimtuna þannig að skattbyrði einstakra hópa, tekjuhópa í samfélaginu, séu ekki með þeim hætti sem ég lýsti áðan, þar sem skattbyrði þeirra sem hæstar hafa tekjurnar hefur helmingast niður á við en skattbyrði þeirra sem lægstar hafa tekjurnar hefur tvöfaldast hið minnsta. Ójöfnuðurinn hefur vaxið gríðarlega. Eins og það er inntakið í jafnaðarstefnunni að draga úr ójöfnuði og auka jöfnuð með beinum hætti í samfélaginu þá er það að sjálfsögðu eitt helsta baráttumál jafnaðarmanna að bjóða upp á bestu skóla í heimi, bestu leikskóla í heimi, gjaldfrjálsa leikskóla, bestu grunnskóla í heimi, gjaldfrjálsa grunnskóla, bestu framhaldsskóla í heimi, gjaldfrjálsa framhaldsskóla, bestu háskóla í heimi, gjaldfrjálsa menntaleið alla leið frá leikskóla og upp í gegnum háskóla. Fjársveltið og fjárhagsstaðan ógnar að sjálfsögðu gæðum þessara stofnana í dag. Staðan er þannig að háskólarnir eru í fjárhagskreppu og besta dæmið um það er að núna eru yfir 500 virkir nemendur við Háskóla Íslands umfram kennslusamning. Fjárveitingar til rannsókna við skólann hafa farið lækkandi á liðnum árum og framlag ríkisins á hvern nemanda er núna lægra en árið 1999, fyrir sjö árum. Auðvitað hafa heildarframlögin aukist verulega enda stunda fleiri nám í háskólum um allan hinn vestræna heim en fyrir tíu eða fimmtán árum síðan. Nemendaframlagið dregur fram kjarna málsins og fjárveitingar á nemanda hafa farið lækkandi á síðustu sjö, átta árum. Áralangt fjársvelti verður alvarlegra með hverju árinu, ógnar gæðum skólanna og vegur að stöðu Háskóla Íslands sem eina rannsóknaháskóla þjóðarinnar á sama tíma og menntamálaráðherra talar fjálglega um að það sé frá henni komið að Háskóli Íslands eigi á næstu fimm árum að ná háleitum markmiðum. Það er talað um það í stefnumótuninni sem ég gat um áðan. Hún nær frá árinu 2006 til 2011 en árið 2011 verður Háskóli Íslands 100 ára gamall. Þetta flaggskip hinnar fullvalda og frjálsu þjóðar er að verða hundrað ára gamalt og af því tilefni settu menntamálaráðherra og rektor Háskóla Íslands fram það metnaðarfulla markmið að á þeim tíma skuli Háskóli Íslands komast í hóp 100 bestu skóla í heimi. Það er stórt markmið og jákvætt að Háskóli Íslands og forustumenn hans og menntamálaráðherra hugsi stórt. Það er afskaplega jákvætt. En hvaða efndir fylgja orðum hæstv. menntamálaráðherra? Nákvæmlega engar. Hæstv. menntamálaráðherra knýr ríkisreknu háskólana niður á hnén til að grátbiðja um heimild til skólagjalda til að komast út úr kreppunni. Menntamálaráðherra sveltir ríkisreknu háskólana til að óska eftir skólagjaldaheimild til að komast út úr fjárhagskreppunni. Það er eina leiðin fyrir skólana meðan þeir fá ekki aukin framlög frá ríkinu, eina leiðin til að koma í veg fyrir að gæði skólanna minnki verulega. Á sama tíma er í gangi hjá hæstv. menntamálaráðherra blekkingaleikur um að undir hennar forustu sé unnið að því að gera Háskóla Íslands að einum af 100 bestu háskólum í heimi. Ja, heyr á endemi. Menntamálaráðherra hefur staðið fyrir því að skólarnir eru fjársveltir, sveltir til að gráta út heimildir til að leggja á skólagjöld. Við jafnaðarmenn bjóðum upp á betri kosti fyrir næsta vor. Við ætlum að ráðast í umfangsmikið fjárfestingarátak í menntakerfinu. Til að nefna dæmi um það þyrftu framlög Íslendinga til háskólastigsins að vera 4–8 milljörðum kr. hærri á hverju einasta ári til að við stæðum á pari við norrænu þjóðirnar í framlögum til háskólastigsins sem hluta af þjóðarframleiðslu. Við þyrftum að verja um 5–6 milljörðum kr. meira á ári til háskólastigsins. Það væri fjárfestingarátak sem bragð væri að og eitthvað kæmi út úr. Það væri ekki einu sinni nóg til að fylgja eftir hinum háleitu markmiðum en það væri kannski áfangi á þeirri leið og mundi hugsanlega skila okkur í hóp 500 bestu háskóla í heiminum til að byrja með og síðan koll af kolli. Hjá Háskóla Íslands blasir ekki annað við en að fara fram á heimild til að taka upp harkalegar fjöldatakmarkanir og innheimta há skólagjöld eins og skýrsla Ríkisendurskoðunar um Háskóla Íslands frá því í fyrra sýnir fram á. Niðurstaða þeirrar fínu úttektar á skólanum var að skólinn væri vel rekinn, fjármagnið gjörnýtt, frábærlega vel nýtt, og það eina sem vantaði væru meiri peningar, annars lægi leið skólans niður á við, ekki upp á við. Flaggskip okkar, Háskóli Íslands, mundi einfaldlega rýrna að inntaki og skólinn ætti enga möguleika á að komast í hóp bestu skóla í heimi. Ég nefndi að við þyrftum að verja 4–8 milljörðum kr. meira á ári í háskólastigið ef við vildum standa á pari við norrænu þjóðirnar sem allar hafa aukið framlög sín. Það á sérstaklega við Finna. Þegar kreppti að og atvinnuleysi í Finnlandi var fyrir 10–15 árum hátt í 20% þá réðust Finnar í umfangsmikla fjárfestingu í menntakerfi sínu sem núna hefur skilað þeim í hóp ríkustu og best menntuðu þjóða í heiminum. Við verjum um 1% af landsframleiðslu til háskólastigsins á meðan norrænu þjóðirnar og Bandaríkin verja til þess á bilinu 3–5%. Það vantar fleiri milljarða inn í menntakerfið til að aðbúnaðurinn verði þannig að hægt verði að skapa þar aðstæður til að búa til bestu skóla í heiminum. Það er eitt af því orðið hefur eftir á stjórnartíð hægri flokkanna síðustu tólf árin. Eitt af alvarlegustu dæmunum um forgangsröðun hægri flokkanna síðustu tólf árin er að mínu mati sveltistefnan í menntakerfinu. Það vantar milljarða í það. Um áratuga skeið hafa flestar vestrænar þjóðir aðrar en Íslendingar aukið hlutfall af framleiðslu sinni til menntamála mikið á meðan við sitjum eftir með áherslu okkar á aukna stóriðju sem sókn til nýrra tíma. Tölurnar tala sínu máli. Í skýrslu OECD eru framlög einstakra landa til háskólastigsins eftir þessu. Íslendingar eru eftirbátar í samfélagi þjóðanna þegar kemur að fjárfestingum í háskólastiginu og menntakerfinu öllu að grunn- og leikskólastiginu undanskildu. Eftir að sveitarfélögin tóku við þeim hafa þau opnað upp á gátt fyrir miklar fjárfestingar og framlög til þeirra eru nú með því hæsta í heiminum á meðan framlög til framhaldsskólans og háskólastigsins eru með því lægsta innan OECD-landanna, langt fyrir neðan meðaltal, sérstaklega til háskólastigsins þar sem framlög á nemanda hafa dregist saman síðustu átta ár í stað þess að aukast. Þetta er grundvallaratriði fyrir komandi vetur, þ.e. að háskólastigið, sem hefur verið fjársvelt, verði frelsað úr þeirri spennitreyju. Ríkisendurskoðun komst að þeirri niðurstöðu að Háskóli Íslands væri ódýr í rekstri, hefði náð góðum árangri á mörgum sviðum, sérstaklega þegar horft væri til útskrifaðra nemenda í grunn- og meistaranámi. Doktorsnemum fjölgaði einnig töluvert eða úr 36 árið 2000 í 107 árið 2004. Þetta hlutfall þarf þó að sjálfsögðu að margfaldast eigi skólinn að komast í úttektir yfir bestu háskóla í heiminum. Menntakerfið er ein besta fjárfesting sem er hægt að ráðast í, bæði fyrir einstaklinga og ríkisvaldið, sé það gert með skynsamlegum hætti og inntak skólanna endurskoðað. Talið er að að meðaltali hafi hvert viðbótarár í skóla í för með sér efnahagsleg áhrif fyrir þjóðarbúið á bilinu 3–6% og í kringum 22% tekjuauka fyrir einstakling og ríki að ljúka háskólagráðu. Efnahagslegur ávinningur af aukinni menntun, t.d. á Norðurlöndunum - oft er vísað sérstaklega til Finnlands sem fór með stórbrotnari hætti í slíkar breytingar en nokkur önnur þjóð í heiminum - er hafinn yfir allan vafa. Skýrsla OECD um stöðu máli í 30 löndum er glöggur vegvísir um hvert við stefnum og hvert við ættum að stefna. Ég nefndi áðan stefnumótun Háskóla Íslands sem samþykkt var á fundi þar í vor, metnaðarfullt og glæsilegt plagg um vaxandi háskóla. Þar er lítillega vikið að fjármögnun og samkeppnisstöðu ríkisreknu háskólanna sem er óviðunandi í dag. Einkareknu háskólarnir hafa heimild til að innheimta án þess að nokkurt þak sé sett á það. Bifröst hækkaði t.d. skólagjöldin óhóflega, að mínu mati, í haust. Einkareknu háskólarnir hafa heimild til að innheimta skólagjöld ofan á nemendaframlögin frá hinu opinbera sem eru jafnhá og til opinberu háskólanna. Þetta er ójafnræði sem kannski var hægt að réttlæta til að byrja með, meðan einkareknu skólarnir voru að koma sér fyrir og byggja upp starfsemi sína, en að sjálfsögðu þarf að leiðrétta stöðuna með einhverjum hætti þegar fram í sækir. Það er á hreinu. Til að skýra stöðu háskólans má t.d. nefna að í Háskóla Íslands er að meðaltali einn kennari á hvern 21 nemanda á meðan hlutfallið í öðrum háskólum af svipaðri stærðargráðu og umfangi er einn kennari á hverja 15–17 nemendur. Það segir töluvert um stöðuna. Eins er aðbúnaður háskólans og ríkisreknu háskólanna fullkomlega ósambærilegur við það sem gerist hjá skólum á lista 100–200 bestu háskóla í heiminum. Við eigum að gera nýjan sáttmála. Samfélagið á að gera nýjan sáttmála við Háskóla Íslands, við opinberu háskólana, rétt eins og aðra háskóla í landinu, þannig að við höfum hér einn rannsóknarháskóla, sameinaðan rannsóknarháskóla, Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands, sem yrði á meðal 100–200 bestu háskóla í heimi eftir nokkur ár. Á afmælisárinu árið 2011 sæjum við kannski glytta örlítið í þetta markmið. Þannig ætti framtíðarsýnin að vera. Í stefnumótunarskýrslunni sem var samþykkt var á háskólafundi 11. maí í vor sagði, með leyfi forseta: „Til að þjóna íslensku samfélagi leggur háskólinn áherslu á að eiga gott samstarf við stjórnvöld, grunn- og framhaldsskóla, menningarstofnanir, aðra innlenda háskóla, rannsóknastofnanir og íslenskt atvinnulíf. Það gerir okkur kleift að ná markmiði okkar um að skipa skólanum í raðir 100 bestu háskóla heims.“ Við hljótum að velta því sérstaklega fyrir okkur þegar fjárlög og fjáraukalög íslenska ríkisins eru samþykkt hvernig búið er að háskólamenntun og menntun almennt á landsbyggðinni. Flestir viðurkenna það í dag að bestu byggðaaðgerðirnar eru að sjálfsögðu samfélagslegar, í menntun og atvinnulífi um leið, eru aukið aðgengi að menntun úti á landi, að efla menntastofnanir á landsbyggðinni. Við vitum hvaða áhrif Háskólinn á Akureyri hefur haft á stóru svæði fyrir norðan. Hann hefur gjörbreytt samfélaginu. Þar er fjölbreyttara, öflugra, skemmtilegra og betra samfélag en áður en skólinn þar var byggður upp. Það má nefna fleiri menntastofnanir utan höfuðborgarsvæðisins sem hafa skilað frábærum árangri eins og háskólann á Bifröst og landbúnaðarháskólana á Hvanneyri og Hólum í Hjaltadal. Þetta eru allt stofnanir sem hafa náð frábærum árangri og gjörbreytt mannlífinu á viðkomandi svæðum. Við eigum að gera menntunina að inntaki nýrrar byggðastefnu, um leið og við eflum samgöngur, tvöföldum vegi og gerum átak í samgöngumálum, sem glyttir ekkert í hjá ríkisstjórninni nema á aumkunarverðum blaðamannafundum hjá hæstv. samgönguráðherra. Þegar rýnt er í það á að tvöfalda og bæta vegina á næstu 100–200 árum. Við erum að tala um raunverulegar úrbætur á næstu missirum. Við viljum einnig efla þær menntastofnanir sem hafa sprottið upp, að mörgu leyti af sjálfu sér en að mörgu leyti vegna þess að þær voru settar á fjárlög af fjárlaganefnd á sínum tíma, þ.e. fræðslunetin, símenntunarstöðvarnar sem fyrst voru stofnaðar til að bjóða upp á öfluga fullorðinsfræðslu, símenntun og endurmenntun. Þær hafa nú í raun tvö jafngild hlutverk, annars vegar öfluga fullorðinsfræðslu og hins vegar háskólamenntun með fjarnámi sem hefur skipt ótrúlega miklu máli. Núna stunda t.d. tugir nemenda nám á fræðslunetinu á Selfossi, það eru nemendur við Háskólann á Akureyri í hjúkrunarfræði, tugir nemenda sem sækja úr heimabyggð sinni háskólanám, hjúkrunarfræði eða kennaramenntun. Ég hitti þennan hóp í haust þegar hann barðist fyrir því að fá aukin framlög. Hve margir hefðu farið í nám ef ekki hefði verið boðið upp á þetta fjarnám? Meira en helmingurinn sagðist líklega ekki hafa farið í háskólanám en hinn helmingurinn sagði að líklega hefði hann flutt búferlum til Reykjavíkur og væntanlega ekki flutt til baka fyrr en seinna. Lykillinn að byggðasókninni er að efla aðgengi að námi eins og við gerðum með framhaldsskólana, þegar við byggðum upp glæsilega framhaldsskóla um allt land sem gjörbreyttu heilu svæðunum. Nú eigum við að byggja upp öflugar menntastofnanir, fjarnám í háskólum og margt annað í gegnum þær stofnanir sem til staðar eru, símenntunarstöðvarnar og fræðslunetin um allt land: á Suðurnesjum, á Suðurlandi, á Vesturlandi, Norðurlandi vestra, Austurlandi og Þingeyjarsýslum, auk vísis að háskólastarfsemi vestur á Ísafirði. Þetta eru stofnanir sem við eigum að leggja mikið í að efla á næstu árum. Þessar stofnanir eiga að starfa undir regnhlíf Háskóla Íslands eða Háskólans á Akureyri af því að almennt er talið að lágmarksstærð rannsóknaháskóla sé um 20.000 nemendur og upptökusvæðið 500.000 manns, þ.e. helmingi stærri en Háskóli Íslands og mannfjöldinn næstum helmingi meiri en íslenska þjóðin. Háskólinn telur innan við 10.000 nemendur og þjóðin er 300.000 manneskjur. Það er ekki síst út af þessu að hlúa þarf sérstaklega að háskólastiginu í stað þess að svelta það til tjóns, dreifa kröftum með allt of mörgum háskólum og trassa að innleiða sjálfstætt gæðaeftirlitskerfi með starfsemi skólanna sem reyndar er kominn vísir að. Að mörgu er að hyggja, virðulegi forseti, í þessu sambandi. Við fögnum á morgun 1. desember, fullveldi okkar, t.d. með samkomu í Háskóla Íslands sem hefst kl. 1 í Hátíðarsalnum. Þar verða ræðumenn frá öllum flokkunum sem túlka þar á 5–7 mínútum, að ég held, stefnu flokka sinna í málefnum háskólans. Fróðlegt verður að heyra hvað flokkarnir hafa þar að segja um stöðu skólans. Rannsóknaháskóli er talinn þurfa að að lágmarki 20.000 nemendur en margir slíkir skólar eru miklu stærri. Við þurfum að gera helmingi betur við Háskóla Íslands, eða sameinaðan Háskóla Íslands og Kennaraháskólann, til að sá skóli verði einn af þeim bestu í heiminum. Í stefnuskránni frá því í vor eru nefndir samanburðarháskólar Háskóla Íslands. Þar segir, með leyfi forseta: „Í viðleitni til að ná afburðaárangri vill Háskóli Íslands bera sig saman við nokkra háskóla bæði austan hafs og vestan. Þeir eru: Háskólinn í Kaupmannahöfn, Danmörku; Háskólinn í Helsinki, Finnlandi; Háskólinn í Lundi, Svíþjóð; Háskólinn í Uppsölum, Svíþjóð; Háskólinn í Tromsø, Noregi; Háskólinn í Bergen, Noregi; Háskólinn í Aberdeen, Skotlandi; Boston University, Bandaríkjunum.“ Þetta eru hinir opinberu samanburðarháskólar Háskóla Íslands. Þetta eru allt framúrskarandi skólar sem hafa, eins og segir hér, náð afburða árangri. Íslenskir háskólarnir geta allir náð slíkum árangri því þeir hafa mannaflann og metnaðinn en það skortir hins vegar fjármagn til þess og ytri umgjörð. Þessir skólar eru sambærilegir að rekstrarformi, stærð og námsframboði. Valdir eru háskólar á Norðurlöndum og í Bandaríkjunum sem almennt eru taldir, í hinum ýmsu úttektum, meðal 100 bestu háskóla í heimi. Með leyfi forseta, segir svo: „Við slíka röðun eru mikilvægustu mælikvarðarnir birtingar á rannsóknarniðurstöðum í viðurkenndum alþjóðlegum ISI-tímaritum, fjöldi greina í tímaritunum Nature og Science, vísindaverðlaun til kennara og nemenda, áhrif af rannsóknarniðurstöðum vísindamanna, fjöldi erlendra nemenda, fjöldi erlendra kennara og mat virtra fræðimanna á háskólunum. Enn fremur er tekið mið af þáttum á borð við fjölda nemenda á hvern kennara og árangri nemenda eftir brautskráningu.“ - Ég nefndi áðan að fjöldi nemenda á hvern kennara er 21 við Háskóla Íslands en meðaltalshlutfall er 15 eða 16 nemendur á kennara í fremstu skólum heimsins. En við höfum alla burði til að koma Háskóla Íslands eða íslensku háskólunum í hóp bestu háskóla í heimi. Það er engin spurning. Við erum með frábæra kennara. Það þarf hins vegar að einfalda mjög innviði skólanna. Ég held að skoða eigi vandlega, þegar við erum búin að sameina Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands, sem ég held að verði gert, tel ég að við eigum að skoða hvort gera eigi skólann að sjálfseignarstofnun. Ég held að með því að gera sameinaðan háskóla að sjálfseignarstofnun verði stofnunin öflugri þar sem innra stjórnkerfi mundi einfaldast verulega og hinn nýi skóli mundi njóta hins besta úr einkarekstrarfyrirkomulagi sem sjálfseignarstofnanir ná vel yfir eins og við ræddum um í sambandi við Ríkisútvarpið. Ég held það gæti orðið farsælt að skoða vandlega að gera Háskóla Íslands að sjálfseignarstofnun. Hann fengi meira sjálfstæði, yrði öflugri og dýnamískari, stjórnkerfið einfaldara og innviðirnir nútímalegri og betri. Þannig held ég að við gætum náð afburðaárangri, þeim árangri sem við þurfum að ná með rannsóknaháskólum okkar eigi hann að komast í hóp hinna bestu. Ég vildi líka nefna eitt, virðulegi forseti, sem mér þykir athyglisvert, sem dregur fram hve langt hin íslensku fjárlög, fjáraukalög og þær pólitísku áherslur sem við hljótum að lesa út úr fjárlögum, hve óralangt íslensku háskólarnir eru frá markmiðum sínum. En hér segir, með leyfi forseta: „Til að vinna að því langtímamarkmiði að verða meðal 100 bestu háskóla heims hefur Háskóli Íslands sett sér stefnu fyrir tímabilið 2006–2011. Hún felur í sér að stórefla doktorsnám við skólann, fjölga birtingum greina í virtum alþjóðlegum fræðiritum, laða að hæfustu nemendur og kennara, efla samstarf við virta erlenda háskóla, treysta tengslin við íslenskt atvinnulíf, styrkja stjórnkerfi skólans og bæta stoðþjónustu. Stefnan miðar að því að ná þremur aðalmarkmiðum ásamt tilheyrandi undirmarkmiðum. Stefnan felur jafnframt í sér aðgerðaáætlun.“ Aðalmarkmiðin eru, með leyfi forseta: „1. Framúrskarandi rannsóknir. Háskóli Íslands ætlar að efla hágæðarannsóknir sem standast alþjóðleg viðmið á fjölbreyttum sviðum vísinda og fræða. Til þess þarf að stórefla doktorsnám og auka samstarf við aðra háskóla, rannsóknastofnanir og fyrirtæki. 2. Framúrskarandi kennsla. Háskóli Íslands þjónar samfélaginu og þörfum þess fyrir menntun á heimsmælikvarða með því að veita nemendum framúrskarandi kennslu í nánum tengslum við rannsóknastarf skólans. 3. Framúrskarandi stjórnun og stoðþjónusta. Háskóli Íslands ætlar að styðja vel við rannsóknir og kennslu með skilvirku stjórnkerfi, góðri stoðþjónustu og öflugu gæðakerfi.“ Þessu er síðan fylgt eftir í hinu vandaða plaggi um stefnu Háskóla Íslands og markmiðin til ársins 2011, þegar Háskóli Íslands, flaggskip okkar Íslendingar í menntun og fræðum, verður 100 ára gamall. Þá eru 100 ár frá að þessi fátæka, unga og litla þjóð réðst í það stórvirki að stofna háskóla. Ég held að enginn deili um að alvöruháskóli, rannsóknaháskóli sem stendur að öflugu námi og rannsóknum, ekki síst í íslenskum fræðum, er undirstaða sjálfstæðrar og frjálsrar en fámennrar þjóðar. Við hljótum að velta því yfir okkur þegar háskólinn er að verða 100 ára gamall, en á morgun fögnum fullveldi þjóðarinnar, hvert við stefnum með skólana okkar. Við höfum að mörgu leyti náð góðum árangri með íslenska skóla á síðustu 100 árum, afburðaárangri. Skólarnir hafa gjörbreyst. En samt stöndum við langt að baki þeim þjóðum sem hafa unnið sig upp úr sömu örbirgð. Margar þeirra hafa náð betri árangri á sama tíma, þjóðir sem reiða sig oft eingöngu á hugvit, mannafla og þekkingu af því að þær búa ekki við ríkulegar auðlindir eins og við Íslendingar. Við búum að fisknum í sjónum, fallvötnum okkar, háhita í jörð og mörgum öðrum auðlindum. Olía og fiskur eru auðlindir Norðmanna, járnnámur í Svíþjóð o.s.frv. Þjóðir eins og Danmörk og Finnland reiða sig meira á menntaðan, upplýstan mannafla og jöfnuð í samfélaginu. Þessar þjóðir gæta að því að ekki myndist hyldýpisgjá milli stétta og hópa í þjóðfélaginu eins og þróast hefur hjá Íslendingum á síðustu tíu árum. Það á að vera rauður þráður í gegnum umræðuna um fjárlagagerð íslenska ríkisins, hvort sem er í umræðum um frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006 eða frumvarpið til fjárlaga fyrir árið 2007, að mest hefur dregið úr skattbyrði þeirra sem hæstar hafa tekjurnar. Skattbyrði þeirra hefur helmingast, farið úr 35% í 15,8 á meðan mesta aukning skattbyrðar hefur orðið í tekjulægstu hópunum. Þar hefur hún í mörgum tilfellum margfaldast. Þetta er algert grundvallaratriði. Það er forgangsverkefni að breyta þessu og leiðrétta kjör fátækra Íslendinga, kjör þeirra sem lifa á lífeyrisbótunum strípuðum. Leiðrétta kjör eldri borgara og öryrkja. Síðan eru næstu skref í menntamálum og heilbrigðismálum. Ég hef gert hér menntamálin að sérstöku umtalsefni síðustu klukkustundina eða svo þar sem ég hef fært rök fyrir því og dregið fram með tölulegum staðreyndum, að fjársveltið ógnar gæðum og innra starfi íslensku háskólanna. Í minni skólum hefur farið fram eftirtektar- og aðdáunarvert uppbyggingarstarf á síðustu árum, t.d. í háskólanum á Bifröst og Háskólanum í Reykjavík, sem eru einkareknir skólar. Þeir hafa staðið sig afskaplega vel. Aukin samkeppni um íslenska háskólanemendur er að flestu leyti af hinu góða. En við erum líka að keppa við erlenda skóla. Við erum að keppa við erlenda rannsóknaháskóla í fremstu röð um bestu og öflugustu nemendurna og þar erum við að mínu mati að gefa eilítið eftir eða a.m.k. eru uppi vísbendingar um að ekki sé pólitískur vilji fyrir því eða að það sé ekki á pólitískri verkefnaskrá ríkisstjórnar hægri flokkanna tveggja að ráðast í neins konar fjárfestingarátak í menntun. Þeir eru á harðahlaupum að elta uppi þróunina sem á sér stað eiginlega fyrir framan nefið á þeim og án þeirra aðkomu, má segja. Fullorðið fólk, fólk á aldrinum 30–50 ára fer nú aftur í skólana út um allan hinn vestræna heim, til Norðurlandanna, Vestur-Evrópu og Bandaríkjanna og sækir sér aukna menntun og aukna fræðslu. Það er glæsileg þróun. Það er eins og fyrir 20–30 árum þegar fullorðnir Íslendingar stefndu í öldungadeildir menntaskólanna og fjölbrautaskólanna þegar áfangakerfið kom upp. Guði sé lof, þegar það kom upp fyrir um 30 árum og opnaði nýja menntaleið fyrir fullorðið fólk sem hafði ekki haft aðstæður, tækifæri og efni á því að sækja sér menntun eftir barnaskólann og grunnskólann fyrr en það var orðið fullorðið fólk sem var kannski komið langt með að ala upp börnin sín, var farið að hafa tekjur og gat þá nýtt sér þessi tækifæri. Nú er þetta að gerast aftur. Nú er fullorðið fólk sem ekki hafði aðstæður til að sækja sér háskólamenntun á sínum tíma að sækja aftur í háskólann út um allan heim. Íslensk stjórnvöld bregðast þannig við að í fyrra var 2.500 umsóknum um vist í háskóla hafnað. Það segir ekki alveg að 2.500 manns hafi ekki fengið inni í neinum háskóla því þetta var eitthvað dreift um o.s.frv. Það er ekki samræmt kerfi yfir þetta en það segir okkur að miklum fjölda Íslendinga er haldið frá því að sækja sér nám af því að stjórnvöld eru svo upptekin af því á fjárlögum hvers árs að elta þetta uppi en samt sem áður tekst þeim ekki að halda betur í við þróunina en svo að framlög á nemanda nú eru lægri en árið 1999 til Háskóla Íslands. Þannig er staðan í dag, virðulegi forseti, og það er nauðsynlegt að ræða mjög ítarlega slíka þætti árlega í umræðu um fjárlaga- og fjáraukalagagerð. Um hvað erum við að tala? Hvernig samfélagsgerð er að þróast? Samfélagsgerðin hefur þróast með dramatískum hætti síðustu 12 árin en á þeim tíma hefur íslenskt samfélag greinilega gerbreyst hvað varðar jöfnuð og ójöfnuð. Jöfnuður á milli hópa og stétta heyrir í dag sögunni til þar sem ójöfnuðurinn hefur aukist gífurlega. Stærsta verkefni frjálslyndrar jafnaðarmannastjórnar eftir nokkra mánuði verður að sjálfsögðu - og það er risavaxið verkefni - að leiðrétta ójöfnuðinn, jafna kjör fólks eftir því hvernig aðstæður þess eru í lífinu. Fyrsta skrefið í því er að gerbreyta högum þeirra sem lifa af lífeyrisgreiðslum, þ.e. eldri borgara, öryrkja og annarra eins og kom fram í sameiginlegri tillögu stjórnarandstöðunnar fyrir nokkrum dögum en þá kaus ríkisstjórnarmeirihlutinn með rauða takkanum frá sér það sögulega tækifæri að stíga eitt lítið skref í áttina að því að minnka ójöfnuð í íslensku samfélagi og auka jöfnuð. Þetta er inntakið í þeirri pólitísku sókn sem við jafnaðarmenn erum að ráðast í núna á næstu mánuðum og við munum sækja fram af fullum krafti, fullri festu og til sigurs núna fyrir 12. maí í vor. Næstu sex mánuðina verður að eiga sér stað hvöss og gagnrýnin umræða um grundvallargildin í íslensku samfélagi. Þetta er þróunin síðustu 12 árin en hvernig viljum við að þróunin verði næstu 12 árin ræðst í vor vegna þess að með ríkisstjórnarskiptunum þá verður að sjálfsögðu ekki tjaldað til einnar nætur heldur kemur þar vonandi ríkisstjórn sem sitja mun lengi og hafa tíma og tækifæri til að snúa þróuninni við og hverfa af þessari ömurlegu braut ójafnaðar og misskiptingar og í átt að því að jafna verulega kjörin, lækka fjöllin og hækka dalina. Út á það á sókn okkar jafnaðarmanna að ganga í vor. Ég hef farið töluvert yfir stöðu Háskóla Íslands og hve gríðarlega hin háleitu markmið Háskóla Íslands um að komast í hóp hinna 100 bestu háskóla eru á skjön við veruleikann. Það er himinn og haf á milli þeirra fjármuna sem nú er varið til Háskóla Íslands á fjárlögum ríkisins og þeirra metnaðarfullu markmiða sem skólinn og menntamálaráðherra lýðveldisins - þó að erfitt sé að trúa því að menntamálaráðherra hafi haft nokkra einustu aðkomu að málinu miðað við hve dapurlega, að ég segi ekki grátlega ráðherrann hefur komið að rekstri Háskóla Íslands þar sem skólinn hefur verið að heyja harða varnarbaráttu, ég tala ekki um Háskólann á Akureyri en þar þurfti að leggja niður tvær deildir í fyrra bara til að halda sjó. Nei, íslenski menntamálaráðherrann lætur hafa það eftir sér að hann sé þátttakandi í því að íslenski háskólinn eigi að komast í hóp hinna hundrað bestu í heiminum. Það er ekkert annað en skrum, virðulegi forseti, það er pólitískt orðagjálfur sem er ekkert að marka og um þetta munum við að sjálfsögðu kjósa í vor. Stórbrotið fjárfestingarátak í menntun, meira fé til menntamála, við eigum að fara finnsku leiðina, við eigum að fjárfesta á öllum skólastigum. Mér hefur orðið tíðrætt um háskólastigið og Háskóla Íslands af því að þar brennur eldurinn kannski hvað heitast núna. Hv. þm. Einar Már Sigurðarson fjallaði ítarlega um hið handónýta reiknilíkan sem er notað í framhaldsskólanum. Það virkar sem skiptilíkan á fyrir fram ákveðna upphæð sem er úr tengslum við raunveruleikann og er notað til að hagræða, til að skera niður í rekstri framhaldsskólanna, til að mæta stærstu árgöngum Íslandssögunnar sem komu inn í framhaldsskólana í fyrra og núna, þá átti einfaldlega að skera eitt ár niður af framhaldskólunum. Menntamálaráðherrar Sjálfstæðisflokksins hafa gert þrjár atlögur, þrjú áhlaup á íslenska framhaldsskólann, sem alltaf hefur verið hrundið sem betur fer, með skerðingar- eða styttingartillögum sínum sem endað hafa í ruslakörfunni hér eftir hvert þing, enda illa ígrundaðar og vondar tillögur. En í hvert einasta skipti hefur menntamálaráðherra ætlað að berja þær og þvinga í gegn en sem betur fer hefur m.a. menntasamfélagið komið í veg fyrir það og stjórnarandstaðan í þinginu og margir, margir aðrir. Um leikskólann og grunnskólann þarf að sjálfsögðu að fjalla mjög ítarlega í hinni pólitísku umræðu. Sveitarfélögin hafa með rekstur þeirra að gera. Þau hafa að mjög mörgu leyti staðið sig frábærlega vel við að umbylta innri og ytri gerð þessara tveggja skólastiga. Leikskólinn hefur þróast mjög hratt og vel. Það er búið að byggja yfir grunnskólann eins og hann leggur sig, það er búið að einsetja grunnskólann síðan sveitarfélögin tóku við honum. Það er hins vegar hægt að færa rök fyrir því að sveitarfélögunum hafi verið ansi naumt skammtað, það þurfi að jafna og koma á réttlátri tekjuskiptingu á milli ríkis og sveitarfélaga þar sem sveitarfélögin, mörg hver, berjast í bökkum. Skuldir sveitarfélaganna hafa aukist á síðustu árum úr 122 milljörðum í lok ársins 2003 í 136 milljarða í lok síðasta árs og hafa skuldir sveitarsjóða á hvern íbúa aukist úr 422 þús. í 455 þús. Afkoma sveitarfélaganna er því afskaplega breytileg, aðallega eftir stærð þeirra, og mörg þeirra eiga í verulegum erfiðleikum. Á síðasta ári skiluðu 60 sveitarfélög jákvæðri afkomu sem nam 6,4 milljörðum á meðan 37 sveitarfélög voru rekin með halla upp á einn og hálfan milljarð. Ef 48 þúsund manns eða 16% íslensku þjóðarinnar búa í sveitarfélögum sem standa ekki einu sinni undir rekstri hvað þá auknum fjárfestingum í framfaramálum eins og gjaldfríum leikskóla, sem er nokkuð þverpólitísk sátt um allra flokka nema Sjálfstæðisflokksins að ráðist verði í, þá kallar það á endurskoðun á tekjustofnum og tekjuskiptin milli ríkis og sveitarfélaga. Það er ekki hægt að hverfa frá umræðu um fjáraukalög eða fjárlög nema rýrt hlutskipti sveitarfélaganna sé nefnt og það hve illa ríkisstjórn hægri flokkanna hefur komið fram við sveitarfélögin á síðasta ári og ekki síst þau 12 ár sem R-listinn var við völd í Reykjavíkurborg. Reykjavíkurlistinn stóð sig frábærlega vel og umbylti félagslegri þjónustu í borginni, byggði upp leikskólana, byggði upp grunnskólana. Minnisvarðar hans eru glæsilegir og hafa gerbreytt öllum infrastrúktúr sveitarfélaganna. Önnur sveitarfélög hafa fylgt í kjölfarið og svo eru mörg sem eru núna að ganga skref í nýjar áttir og bjóða upp á enn þá meiri þjónustu sem tryggir aukinn jöfnuð burt séð frá efnahag fólksins. Þar má nefna hvað Hafnfirðingarnir hafa verið að gera í frístundamálunum. Það eru glæsileg skref og það þarf að koma á móti sveitarfélögunum og tryggja þeim hlutdeild í veltusköttunum til að þau hafi nógu öfluga tekjustofna til að standa undir rekstri og til að ráðast í þau verkefni sem pólitískur meiri hluti á hverjum stað telur að ráðast þurfi í. Það hefur sérstaklega borið á því í yfirstandandi umræðu um fjárauka- og fjárlög að sveitarfélögin hafa orðið fyrir tekjuskerðingu, t.d. vegna fjölgunar einkahlutafélaga. Þetta hefur rýrt útsvarstekjur þeirra um leið og það eykur tekjur ríkissjóðs af fjármagnstekjuskatti, jafnósanngjarnt og það nú er. Þess vegna held ég að það sé svo mikilvægt að gæta að tekjustofnaskiptingunni á milli ríkis og sveitarfélaganna. Nú hafa sveitarstjórnarmenn ítrekað farið fram á leiðréttingu á tekjustofnum í kjölfar þessara breytinga þó þeir hafi ekki enn þá haft, því miður, erindi sem erfiði. Til að draga upp mynd af þessu þá voru einkahlutafélögin 20 þúsund árið 2004 en á einu og hálfu ári, þ.e. um mitt árið 2006 voru þau orðin 25.600. Tekjur ríkisins af fjármagnstekjuskatti höfðu aukist úr 9 milljörðum árið 2004 í 21,7 milljarða á síðasta ári. Það sama ár höfðu 6.600 fjölskyldur hærri fjármagnstekjur en launatekjur og 2.200 framteljendur höfðu engar tekjur aðrar en fjármagnstekjur. Þannig hef ég komið inn á nokkra mjög áríðandi og mikilvæga þætti um stöðuna í stærstu, öflugustu og mikilvægustu málaflokkum okkar og ég mun fara betur yfir það síðar, virðulegi forseti.

Hæstv. forseti. Við erum hér við lokaumræðu um fjáraukalögin og hefur víða verið komið við. Ég hlýddi síðast á ræðu hv. þm. Björgvins G. Sigurðssonar og hún var að mörgu leyti mjög merkileg. Hann fór ákaflega vel yfir menntamálin og ýmislegt í þeim málum og get ég þess vegna nánast algjörlega sleppt því að fjalla um menntamál í ræðu minni. Þeim hafa verið gerð mjög góð skil og ekki ástæða til að taka annan hálftíma í það af minni hálfu. Þar er búið að draga fram þær áherslur sem við þurfum að horfa til varðandi þróun menntamála hér á landi til framtíðar litið og þá stefnumótun og átak sem við munum vissulega þurfa að stefna að. Það er hins vegar svoleiðis, hæstv. forseti, að stjórnarandstaðan hefur valið sér það sem forgangsmál við fjárlagavinnuna núna í haust að fylgja eftir stefnumótun sinni frá því í upphafi þings í velferðarmálum. Ég ætla í ræðu minni að byrja á að fjalla nokkuð um velferðarmálin í víðu samhengi og gera þeim nokkur skil við 3. umr. fjáraukalaga. Hægt væri vissulega að leggjast í það að velta sér sérstaklega upp úr fjáraukalagaafgreiðslunni sem slíkri, en þar er líka búið að segja á skilmerkilegan hátt ýmislegt eins og það að sum atriði eigi ekkert endilega heima í fjáraukalögum en eigi að vera í fjárlögunum hverju sinni að því er varðar að ná utan um það sem menn telja að þurfi til til að standa við það að við getum verið með nokkurn veginn fyrirsjáanlegan rekstur á þeim stofnunum sem við ætlum okkur að reka og til að þær stofnanir nái að vinna þau verkefni sem við viljum að þær vinni og skili af sér án þess að það fylgi jafnframt með að stofnanir safni upp skuldum á milli ára sem ættu að okkar viti að vera nokkuð fyrirsjáanlegar. Það er heldur ekki eðlilegt að við tökum ekki á því að stofnanir geti rekið sig án þess að beinlínis sé hægt að lesa það út úr afgreiðslu fjárlaga að slíkar stofnanir muni vera í fjáraukalögum ársins á eftir fyrir viðkomandi ár og síðan jafnvel að það ekki dugi til þannig að ekki sé tekið á þeim vanda sem til staðar er. Eða þá í annan stað að ríkisstjórnin hafi skýra stefnu um að viðkomandi stofnanir skuli skera niður starfsemi sína eða beita mjög miklu aðhaldi í starfsemi sinni. Forstöðumenn stofnana reyna að leysa verk sín af hendi og vafalaust hafa forstöðumenn og starfsfólk stofnananna sýn á það og stefnu hvert eðlilegt sé að stefna miðað við það sem sagt hefur verið undanfarin ár og þá aðstöðu sem fjárfest hefur verið í. Áður en ég fer í að ræða almennt um velferðarmálin vil ég nefna eitt atriði sem snýr að svona máli en það er sjúkrahúsið á Akranesi. Mér finnst ástæða til þess, af því að ég lít svo á að sjúkrahúsið á Akranesi hafi verið ákaflega vel rekið á undanförnum árum og hafi að mörgu leyti sýnt framúrskarandi starf bæði í rekstri og þjónustu. Ég minnist þess að hæstv. forseti, sem nú situr í forsetastól, fyrrverandi heilbrigðisráðherra, veitti sjúkrahússtofnuninni á Akranesi sérstök viðurkenningarverðlaun fyrir árangur í starfi og góða þjónustu. Ég held að allir hafi verið sammála um það þegar þau voru veitt. Stofnunin hefur hins vegar haldið áfram að reyna að bæta þjónustu sína og hefur leyst mörg verk ágætlega af hendi, hefur tekið virkan og öflugan þátt í að reyna að höggva á biðlista, t.d. hvað varðar liðskiptaaðgerðir, aukið afköst sín þar um 70 aðgerðir á þessu ári umfram það sem var. Það hlýtur að hafa dregið úr biðlistum, t.d. í Reykjavík hvað slíkar aðgerðir snertir, og auðvitað kostar það einhverja fjármuni að taka þannig til verka. Þarna erum við að nota aðstöðu og þekkingu sem er til staðar og væntanlega að hjálpast sameiginlega til við að létta á sjúkrahúsunum í Reykjavík við að vinna að aðgerðum er snerta liðskipti og minnka þar af leiðandi og stytta biðlista. Á sjúkrahúsinu á Akranesi var aðstaða sængurkvenna einnig endurbætt nýlega, eftir því sem ég best veit, og aðstaða til fæðingarhjálpar og hefur fæðingum á þeirri stofnun fjölgað. Starfsemin hefur því aukist og ég hygg að menn hafi verið sammála um að þannig skyldi það gerast. En nú hagar svo til að stofnunin er rekin með halla. Menn komu frá stofnuninni og gerðu okkur grein fyrir því í fjárlaganefnd að þannig væri það og menn yrðu þá að taka afstöðu til þess hvort stofnunin gæti haldið áfram að bæta starfsemi sína eða a.m.k. að veita sömu þjónustu og hún veitir á þessu ári eða hvort stefna eigi að því að draga saman í starfseminni á næsta ári. Því miður held ég að niðurstaðan sé sú, hæstv. forseti, að allar horfur séu á því að draga þurfi úr starfseminni á næsta ári að óbreyttum fjárveitingum. Held ég þó að aukið hafi verið í og muni koma fram í fjárlögum um 10 millj. kr., ef ég man rétt, og að hallinn sem var tæpar 40 milljónir muni enda í kannski 27 milljónum á næsta ári. Það er líka óásættanleg staða fyrir þá sem reka sjúkrahúsið og einnig fyrir okkur sem fjöllum um slíkar rekstrarhorfur og fjárveitingar, að horfa til þess að vita ekki hvort stofnunin getur haldið áfram að veita þá góðu þjónustu sem hún hefur veitt og hvort stofnunin getur aukið við hana, heldur standa frammi fyrir því nú, þegar komið hefur fram hallarekstur, m.a. vegna aukinna verkefna og aukinnar þjónustu, að stofnunin þurfi aftur að draga saman seglin og minnka starfsemi sem ef til vill mun draga úr þeirri þjónustu sem hefur verið vaxandi, því hún hefur verið aukin og bætt á undanförnum árum. Þetta er auðvitað afar bagalegt. Víða er þörf í heilbrigðiskerfinu og víða er svo sem verið að veita fjármuni til heilbrigðisstofnana. Ég minni á sjúkrahúsið á Akureyri og Landspítala – háskólasjúkrahús sem fær rúman milljarð í fjáraukanum. Það er svo sem sums staðar verið að bæta í. Þarna er að vísu aðeins bætt í en það dugar engan veginn til þess að hallinn sé tekinn það niður að menn standi ekki frammi fyrir einhvers konar aðhaldi eða niðurskurði. Vonandi tekst nú að lagfæra þá stöðu þannig að sjúkrahúsið geti að minnsta kosti veitt sambærilega þjónustu og það hefur veitt á þessu ári. Ég vænti þess, hæstv. forseti, að það verði kannski gert í fjárlögum fyrir næsta ár þó að hallinn fari að hluta til yfir áramót. Þetta vildi ég sagt hafa varðandi þetta atriði. Tek þetta svona sem dæmi um stofnun sem ég tel og held að sé vel rekin og ég held að við öll í fjárlaganefnd höfum ekki getað myndað okkur þá skoðun eftir viðtal við forstöðumenn stofnunarinnar og af þeim gögnum sem við fengum, að stofnunin sé illa rekin eða hafi ekki veitt góða þjónustu. Þetta er spurning um aukafjárveitingar eða samdrátt í starfsemi stofnunarinnar. Því verðum við í síðasta lagi að svara við lok afgreiðslu fjárlaganna fyrir næsta ár því að ekki er gert ráð fyrir að lagfæra stöðu stofnunarinnar í fjáraukanum að mínu viti til að stofnunin sjái til þess að hún hafi eðlilegan og góðan rekstur á næsta ári. Það er náttúrlega leitt þegar stofnanir sem árum saman hafa verið reknar innan fjárlaga en hafa verið að auka þjónustu sína þurfa að draga úr henni. Það verður þá að liggja fyrir einhver stefnumótun um það í heilbrigðisráðuneytinu að þannig eigi það að vera, að menn vilji draga úr hjá viðkomandi stofnun. Ég fæ ekki alveg heim og saman rökin í því, því ég held að full þörf sé á þessum sérstöku þáttum sem sjúkrahúsið á Akranesi hefur verið að bæta sig í, annars vegar í liðskiptaaðgerðum og hins vegar í fæðingarhjálp. Þetta er spurning sem við stöndum frammi fyrir, hæstv. forseti, og eðlilegt að hún sé nefnd í þessari umræðu sem dæmi um að við horfum á vanda sem við ættum að taka á en gerum ekki og færum hann yfir áramót. Það getur þýtt að svo haldi áfram og menn verði jafnvel með þann vanda áfram á næsta ári inni í fjárlögum eða fjáraukalögum. Ég sagði í upphafi ræðu minnar að ég ætlaði að ræða nokkuð um velferðarmálin að þessu sinni við lokaumræðu fjáraukalaganna. Ég hef, hæstv. forseti, og minn flokkur gengið út frá því í okkar pólitísku sýn að við vildum hafa öflugt og gott velferðarkerfi í landinu. Það væri markmið að hafa öflugt og gott velferðarkerfi. Þar af leiðandi hljótum við líka sem stjórnmálaafl að hafa svarað því, þar sem gott velferðarkerfi kostar fjármuni, að vildum tryggja það að velferðarkerfið gæti fengið þá fjármuni að hægt væri að veita góða og eðlilega þjónustu og að þeir sem þurfa á aðstoð að halda í velferðarkerfinu geti fengið hana og lifað af henni mannsæmandi lífi. Þeim spurningum hljótum við að hafa svarað jákvætt og við höfum gert það í Frjálslynda flokknum. Við viljum sem sagt gott og öflugt velferðarkerfi og við viljum sjá fyrir fjármagni til að hægt sé að standa þannig að málum að fólk geti haft eðlilega og góða velferð í lífi sínu og komist af. Ég hef stundum orðað það svo að velferðarkerfið ætti að vera þannig upp byggt að enginn Íslendingur þyrfti á því að halda að ganga við betlistaf til að komast af og það held ég að sé markmið. Stjórnarandstaðan tók þá merku afstöðu á síðasta hausti að svara þeirri spurningu með jái að tryggingakerfi til framtíðar skuli vera þannig að það veiti fólki mannsæmandi líf. Í samræmi við það lögðum við á liðnu hausti fram stefnumótun um það hvernig við teldum að þyrfti að stíga fyrsta skrefið varðandi lagfæringu á kjörum eldri borgara og öryrkja. Við lögðum fram sérstakar tillögur í því efni, þ.e. að strax yrði tekist á við verkefnið af þó nokkrum myndugleika 1. janúar næstkomandi. Við lögðum ýmsar tillögur fram sameiginlega fram í hv. Alþingi og við höfum svo fylgt þeim eftir við fjárlagaumræðu næsta árs. Við fluttum ákveðnar tillögur í fjárlögunum við 2. umr. um að auka þyrfti fjárveitingar inn í þessa liði, þ.e. tekjutryggingu aldraðra og öryrkja, að draga þyrfti úr skerðingarmörkum, opna frítekjumark upp að 75 þús. kr. o.s.frv., lagfæra vasapeninga, lagfæra greiðslur til fólks á stofnunum og afnema tekjutengingar og síðan að öryrkjar sem yrðu eldri borgarar við 67 ára aldur héldu sérstakri örorkuuppbót. Þetta var meginefni tillagna stjórnarandstöðunnar og er í samræmi við það sem ég sagði áðan, þ.e. að við viljum stefna til þess að þeir sem þurfa á því að halda að fá greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins, hvort sem það eru eldri borgarar eða öryrkjar, komist af á tekjum sínum og til framtíðar verði síðan gert sérstakt átak í því að meta hvað einstakir lífeyrisþegar þurfa til framfærslu, þ.e. einhleypir, hjón, öryrkjar með mismunandi stöðu o.s.frv. Til framtíðar viljum við í stjórnarandstöðuflokkunum svara því að þangað viljum við stefna þegar þessari endurskipulagningu verður lokið - það getur auðvitað tekið einhver ár - þannig að allir sem ekki eiga möguleika á að afla sér tekna eða eiga tekjur annars staðar að úr þjóðfélaginu, t.d. í lífeyrissjóðum, séreignasjóðum eða fjármagnstekjur, geti komist af í kerfinu. Við höfum út af fyrir sig ekki sagt í stefnumótun okkar að við ætlum að fella niður allar tekjutengingar. En við höfum sagt: Tekjutengingarnar eins og þær eru í dag eru óeðlilegar. Þær eru 45%, þ.e. skerðingarreglurnar hjá Tryggingastofnun og við höfum lagt til í fyrsta skrefi að þær færu strax niður í 35%. Við höfum svo sem ekki tekið nákvæma afstöðu um hvaða skref við viljum stíga næst. En við höfum þó lýst því í greinargerð með tillögum okkar að það þyrfti að skoða sérstaklega lífeyristekjur fólks einnig með tilliti til þess að lífeyristekjur skertu ekki tryggingabætur. Við höfum einnig bent á að við slíka útfærslu til framtíðar væri mjög eðlilegt að útfæra það með þeim hætti að skerðingar væru ekki jafnbrattar og þær eru í dag, kæmu nánast að lífeyrisþegum á einhverri ákveðinni krónutölu og þar með hæfist skerðing upp á 45% eða 35% heldur væri hægt að útbúa regluna þannig að þegar skerðing ætti að koma til samkvæmt þeirri samsetningu sem menn vildu hafa þá hæfist hún á miklu lægri prósentutölu en 35 eða 45 eins og nú gildir. Við höfum bent á að þetta mætti taka í þrepum þegar lífeyrir eða atvinnutekjur væru orðnar yfir eitthvert ákveðið mark og þá kæmi skerðingin inn sem kannski 9% á tekur yfir 60 þúsund eða 70 þúsund eða 50 þúsund eða hvaða tölu sem menn setja þar inn og síðan kannski 18% á næstu 10 þús. kr. þar á eftir. Það væri þá ekki fyrr en menn væru komnir verulega upp í tekjum sem skerðingarnar væru farnar að ná þeim tölum sem hafa verið í gildi hér á landi á undanförnum árum. Ég ætla ekki að rekja sögu tryggingakerfisins að þessu leyti. En hægt er að minna á að ekki eru mörg ár síðan skerðingarreglan var 67% í tryggingakerfinu. En þá var að vísu ákveðið frítekjumark. Það var svo fellt út og settur inn tekjutryggingarauki og sérstök heimilisuppbót í staðinn og út á þá framsetningu hafa menn haldið því fram að það væri sérstakt frítekjumark gagnvart tekjutryggingunni, þ.e. vegna þess að það þyrfti ákveðnar tekjur þegar menn væru búnir að eyða með skerðingarreglunni og komnir að tekjutryggingunni. Það er auðvitað hægt að kalla það frítekjumark á undan tekjutryggingu þegar búið er að eyða heimilisuppbót og sérstakri tekjutryggingu. En ég held að eldri borgurum og öryrkjum sem fá þessar samsettu lágmarksbætur Tryggingastofnunar finnist það ekki neitt sérstakt frítekjumark þegar þeir horfa fyrst á heimilisuppbótina hverfa og síðan á sérstöku tekjutrygginguna. Ég hef því aldrei skilið þessa röksemd sem hefur oft verið flutt af stjórnarliðum um sérstakt frítekjumark í tryggingakerfinu eins og það er, en því hefur stundum verið haldið fram að það væri þannig. Hæstv. forseti. Tryggingakerfið er geysilega flókið og er í raun allt of flókið. Það stefnir vonandi í að við einföldum það með því að steypa saman tryggingaflokkum sem heita tekjutrygging og sérstök tekjutrygging eða tekjutryggingarauki í einn flokk sem heitir ný tekjutrygging. Í sumar var samið um sérstaka greiðslu til viðbótar fyrir þá sem lægstar hafa bæturnar upp á 15 þús. kr. og hefur það síðan verið fimmti bótaflokkurinn, þ.e. sérgreiðsla samkvæmt samkomulagi frá því í júlí, held ég hafi verið. En það fellur niður um næstu áramót þannig að eldri borgarar munu upplifa það að bótaflokkarnir í tryggingakerfinu verða þrír. Þeir verða gamli ellilífeyririnn sem núna er 24 þús. kr., hin nýja tekjutrygging sem við erum hér að leggja til að verði 85 þús. kr. í okkar tillögum og 86 þús. fyrir öryrkja, en ríkisstjórnin felldi þá tillögu við 2. umr. fjárlaganna. Þar af leiðandi, ef þeir ætla að halda sér við þá afstöðu við afgreiðslu fjárlaganna, mun þessi upphæð ekki verða 85 þús. heldur 78 þús. og einhverjar krónur eins og ríkisstjórnin hefur lagt til í sínum tillögupakka. Við höfum lagt til 75 þús. kr. frítekjumark og að vasapeningar hækki um 50% eða um 11 þús. kr. rúmar og verði tæplega 34 þús. kr. Síðan var ég búinn að nefna aðrar tillögur sem ekki eru beinlínis krónutölutengdar, til dæmis niðurfellingu miðað við tekjur maka en það er auðvitað mjög breytilegt eftir því hvernig tekjuskiptingin er annars vegar milli lífeyrisþegans og hins vegar makans eða hvort báðir eru lífeyrisþegar eða makinn með háar eða lágar tekjur o.s.frv. Þetta kerfi er allt mjög flókið og ekki er undarlegt þó að eldri borgarar og öryrkjar eigi erfitt með að átta sig á útfærslu þessa kerfis. Þess vegna er mjög nauðsynlegt að taka þetta kerfi til gagngerrar endurskoðunar og lagfæra og við teljum enga ástæðu til þess að bíða eftir því að stíga fyrstu markverðu skrefin. Þess vegna höfum við einmitt lagt til að þetta verði gert núna um áramót. Ég sagði áðan: Við viljum öflugt og gott velferðarkerfi og við vitum að gott velferðarkerfi kostar fjármuni. Stjórnarandstaðan er tilbúin að leggja þá fjármuni inn í þetta kerfi til þess að fólk geti lifað af því. Þess vegna höfum við lagt þetta til og það mun kosta ríkissjóðinn okkar 7,4 milljarða á næsta ári að uppfylla þessa tillögu. Við höfum einfaldlega sagt já við því. Þannig á það að vera. Sú er forgangsröðun stjórnarandstöðunnar í velferðarmálum að við göngum til þess leiks að taka 7,4 milljarða til viðbótar til að tryggja betri afkomu fólks sem þarf að lifa af lífeyrisbótum. Það er auðvitað sérstök stefnumótun í velferðarmálum og velferðarkerfinu og við gerum okkur vissulega grein fyrir því að þó að nokkuð vel ári hjá ríkissjóði nú meðal annars vegna þess að ríkissjóður hefur fengið það sem ég vil kalla mikið af eyðslufé í sína sjóði, þ.e. fé sem rennur inn í ríkissjóð vegna þess að eyðslan í þjóðfélaginu er mikil og spennan mikil, þá getum við engan veginn gert ráð fyrir því til framtíðar, hæstv. forseti, að þannig verði það um aldur og ævi. Þess vegna getum við á komandi árum þurft að fást við það að skattkerfið okkar þarf að bera uppi þann kostnaðarauka sem við leggjum til og við gerum okkur fyllilega grein fyrir því. Hæstv. forseti. Ég hef sagt það í ræðu og riti og get endurtekið það hér að ef við sem höfum það gott og erum með miklar tekjur þurfum að greiða hærri skatta til að halda uppi eðlilegu velferðarkerfi og því velferðarkerfi sem við viljum sjá og stefna að þá segi ég bara já við því. Það er ekki flóknara en það. Ef það þarf hærri skatta til að hafa hér eðlilegt og gott velferðarkerfi þá hljótum við sem leggjum til breytingar að segja já við því ef það er nauðsynlegt. Hins vegar velur sér auðvitað hver ríkisstjórn á sínum tíma sín forgangsatriði og það er misjafnt hvernig menn leggja upp stefnu sína varðandi það hvernig þeir vilja ráðstafa fjármunum. Það er líka misjafnt hvernig ríkisstjórnir og stjórnmálaflokkar leggja upp sínar skattastefnur. Í því sambandi langar mig, hæstv. forseti, að víkja að því að alla vega við í Frjálslynda flokknum lögðum það til fyrir síðustu alþingiskosningar, miðað við að til væru þeir 16 milljarðar sem þá var veifað af ríkisstjórnarflokkunum sem væri auðvelt að nota til skattalækkana hjá launþegum, þ.e. ef þeir væru til og í hendi þá lögðum við til að þessir 16 milljarðar yrðu notaðir til að hækka persónuafsláttinn því það væri sú aðferð við skattalækkanir sem við vildum stefna til vegna þess að við töldum og teljum enn að það leiði til aukins jöfnuðar í þjóðfélaginu og lagi stöðu þeirra sem minna bera úr býtum og þar með eldri borgara og öryrkja og annars fólks sem hefur minni tekjur. Það hefði sem sagt híft upp betur rauntekjur þessara hópa heldur en skattastefna ríkisstjórnarinnar og forgangsröðunin í henni. En við höfum ekki ráðið stefnunni í skattamálum. Það hefur ríkisstjórnin gert og hún hefur valið allt aðrar áherslur. Fyrsta áhersla ríkisstjórnarinnar var sú að velja það að leggja algerlega niður hátekjuskatt, bara leggja hann algerlega niður. Nú geta menn deilt um það hvort hátekjuskattur eigi að vera 7%, 5% eða einhver önnur tala og menn geta líka deilt um það hvort það séu hátekjur að vera með 400 þús. kr. á mánuði, 500 þús. kr. eða 600 þús. kr. En stefnumótun ríkisstjórnarinnar um að setja þetta í forgang og fella niður hátekjuskattsþrepin í áföngum á nokkrum árum er auðvitað stefnumótun um að þeir sem hafa hæstu tekjurnar í þjóðfélaginu eigi að borga minna eftir skattbreytingarinnar heldur en áður var - svo einfalt er það - því að lágtekjufólkið var ekki að borga hátekjuskatt. Þetta gera menn á sama tíma og misvægið eykst í þjóðfélaginu og það dregur í sundur, þ.e. hér verða til mikil hálaunastörf og launaþróun hjá fólki sem hefur sjálftöku í launum gengur í allt aðra hátt en hinna sem eru á almennum vinnumarkaði. Það hefði varla skaðað milljónkrónumanninn þó hann hefði borgað 5% hátekjuskatt. Það hefði varla sett hann á hliðina. Ef það hefði hins vegar orðið til þess að við efldum velferðarkerfið frekar þá hefði ég sagt já við því, þ.e. ef spurningin snerist eingöngu um þann valkost. Næsta skref ríkisstjórnarinnar var að fara í flata prósentulækkun í skatti í stað þess að fara persónuafsláttarleiðina og það hefur verið stefna ríkisstjórnarinnar allt þetta kjörtímabil. ASÍ knúði hins vegar ríkisstjórnina til að breyta 1% af þessum 4% sem hún ætlaði að lækka skattana með niður í það að færa það 1% og fjármuni sem þar voru yfir í það að hækka persónuafsláttinn og þar með skattleysismörkin. Það mun sennilega duga til þess að skattleysismörkin fara á næsta ári úr 78–79 þús. kr. sem þau eru í dag rétt upp fyrir 90 þús. kr. Um það munar fyrir þá sem eru með 110–130 þús kr. í tekjur eða þaðan af minna. Það munar um það. Það hefði verið ákaflega auðvelt hæstv. forseti að marka þá stefnu á sínum tíma, úr því að svona miklir fjármunir voru til, 16 milljarðar til að setja í lækkun tekjuskattanna, þ.e. að fara þá leið að setja meiri hluta þess inn í persónuafsláttinn og þar með koma skattleysismörkunum yfir 100 þús. kr. og meira að segja þó nokkuð yfir þær. En það var ekki gert vegna þess að það er jú ríkisstjórnin sem ræður för og keyrir fram sína stefnu. Þó að þess sé einstöku sinnum saknað, m.a. síðast í umræðu um fjárlögin við 2. umr., að stjórnarandstaðan hafi flutt fáar tillögur til breytinga þá var það nú samt svo, hæstv. forseti, að á síðasta ári fluttum við 42 tillögur og þær voru allar felldar, hver einasta. Núna fluttum við þrjár og þær voru felldar en þær sneru eingöngu að velferðarmálum sem ég hef gert að meginefni í ræðu minni. Hæstv. forseti. Það hefur verið venja við afgreiðslu fjárlaga og stefnumótun ríkisstjórnar á undanförnum árum, að ekki hefur verið tekið mikið tillit til tillagna stjórnarandstöðunnar hvort sem það hefur verið í velferðarmálum, skattamálum eða öðrum málum. Þess vegna þarf viðhorfsbreytingu við stjórn landsins ef vera á breyting á þeirri stefnu. Þá viðhorfsbreytingu er sennilega eingöngu hægt að knýja fram með því að fólk kjósi öðruvísi í næstu kosningum í maí í vor en það hefur gert undanfarin ár og felli þá sem hafa setið við völd á undanförnum árum. Mér virðist, hæstv. forseti, að þannig þurfi hlutirnir að ganga fram og vænti þess að kjósendur fari að velta því fyrir sér í alvöru með hvaða hætti þeir ætla að ná fram breyttum áherslum við stefnumótun, m.a. í velferðar- og skattamálum hér á landi. Hæstv. forseti. Við viljum vissulega gera margt í þjóðfélagi okkar en við höfum misjafna sýn á hvað við viljum setja í forgang og þannig er það. Við í Frjálslynda flokknum höfum þá sýn t.d. að við viljum gott og öruggt samgöngukerfi. Það greinir sjálfsagt enga þingmenn á um að vilja það en menn hafa þó mismunandi sýn á það hvað teljist helst til bóta við samgöngubætur. Þá er ég að tala um það sem ég kalla varanlegar samgöngubætur sem duga okkur til markverðra áfanga inn í framtíðina, bæði í því að stytta vegalengdir milli svæða og landshluta og einnig til að auka umferðaröryggi. Þá hljótum við að spyrja okkur, hv. þingmenn: Hver hefur reynslan verið? Hvað er það sem hefur verið að færa okkur aukið öryggi í umferðinni á undanförnum árum? Hvað er það sem hefur verið að stytta flutningstíma eða ferðatíma fólks um landið og um leið veitt fólki aukið öryggi? Við í Frjálslynda flokknum höfum svarað því á ákveðinn hátt. Við höfum búið til ályktun um það sem við höfum flutt í hv. þingi að við teldum að til framtíðar ætti að horfa til þess að fara undir þau fjöll sem við þurfum að fara undir, þar sem erfiðustu fjallvegirnir eru, í stað þess að vera að gera vegi yfir fjöll. Við höfum einnig svarað því að stytta ætti vegalengdir þar sem mögulegt er, m.a. með því að fara yfir firði þar sem því yrði við komið, enda eðlilega þá staðið að vegagerð og öðru slíku með tilliti til náttúrunnar en ekki að lengja leiðir, t.d. með því að teygja sig fyrir fjarðarbotna og fara yfir fjöll og hálsa. Við höfum sagt að hægt sé að auka mikið umferðaröryggi með því að gera verulegar endurbætur á gatnakerfi, m.a. út frá Reykjavík og höfum minnst á Sundabraut í því sambandi. Við bentum á Reykjanesbraut á sínum tíma sem núna hillir undir að verði með tvær akreinar í hvora átt og aðskildar akstursleiðir. Við höfum bent á Vesturlandsveg og Suðurlandsveg en þetta eru þær tvær leiðir sem mestur umferðarþunginn er á. Ég held að þingmenn greini ekkert endilega á um þetta en það spurning um hvernig menn vilja raða þessu upp í forgangsröð. Ég get sagt það fyrir mína parta að ég vil frekar keyra eitt ár á malarkafla og fá varanlega lausn en að fara einhverja leið sem dugar ekki til þess að veita það umferðaröryggi eða samgönguöryggi sem sóst er eftir. Við getum bara velt þessu upp með nokkrum dæmum. Hvalfjarðargöng. Ég hygg að ekkert dauðaslys hafi verið í Hvalfjarðargöngum. Ég hygg líka að áður en þau komu hafi það verið árvisst að fólk dó í umferð í Hvalfirði, við að aka fyrir Hvalfjörð. Vestfjarðagöng. Sama sagan þar, ekkert slys, sem betur fer, sem telst alvarlegt eða dauðaslys. Meðan við þurftum að fara yfir fjöllin dó fólk við að komast þær leiðir. Ég held að við verðum að horfa á þessi atriði, hæstv. forseti, en þau kosta fjármuni og þau kosta að við setjum fjármunina á ákveðna stefnu og að saman fari stefnumótun okkar varðandi fjárlög og fjáraukalög hvers árs og hvert við viljum stefna. Í tillögu Frjálslynda flokksins er talað um að við þurfum að gera sennilega ein 14 jarðgöng til viðbótar á Íslandi til að koma öllum leiðum sem núna eru yfir fjallvegi á láglendisvegi undir 200 metra hæð yfir sjó og ná þar með fram miklu umferðaröryggi og mikilli styttingu veganna. Ef það kostar 700 milljónir að gera hvern kílómetra í jarðgöngum og ef kílómetrarnir eru um 60 þá eru það 42 milljarðar sem þarf í slíka áætlun. Þá er spurning: Hvað ætla menn að gera þetta á mörgum árum og hvað þarf að tryggja mikla forgangsröðun fjármuna í það? Þetta held ég að menn eigi að gera og vonandi verður tekist á við það í nýrri samgönguáætlun að svara svona grundvallarspurningum varðandi stefnumótun okkar til framtíðar. Það getur ekki verið, hæstv. forseti, að við Íslendingar þurfum alltaf að finna upp hjólið. Nánast allar þjóðir sem búa í fjöllóttu landslagi - og nægir þá að nefna þá sem næstir okkur eru, Færeyinga, Norðmenn - hafa leyst samgöngur sínar með því að gera jarðgöng, og þannig er það auðvitað víða annars staðar í fjöllóttu landslagi. Það er sú aðferð sem hefur dugað til til að leysa samgöngubætur þjóðvegakerfisins. Ég hvet því til þess, hæstv. forseti, að til framtíðar horfum við til þess og stýrum saman fjárlögum og fjáraukalögum hvers árs miðað við það hvaða markverðar framkvæmdir og raunhæfar umbætur út frá öryggisþætti og umferðarþætti við viljum gera í samgöngumálum og tengjum saman fjárlög og fjárlagagerð og samgönguáætlanir að þessu leyti. Það hefur verið svo á undanförnum árum, hæstv. forseti, að í fjárlögum, sérstaklega á kosningaári, hafa stundum verið markaðar miklar tekjur til að setja í samgöngubætur. Það hefur hins vegar verið þannig að þegar frá kosningaárinu líður hefur dregið úr fjárveitingunum og hægt á framkvæmdum. Síðan er aftur gefið í á næsta kosningaári. Þetta eru ekki mjög markviss vinnubrögð, hæstv. forseti, og þau þarfnast endurskoðunar við og menn eiga að ræða þá stöðu eins og hún er. Það er kannski tvennt, hæstv. forseti, tvö stutt dæmi sem ég vil ræða um varðandi fjárlög og samgöngur, sem eru nokkuð nálægt okkur í tíma. Reyndar er annað dæmið þannig að það er skollið á og veldur því að samgöngur eru ekki eðlilegar og það er ferjuhöfnin á Brjánslæk. Keypt var ný ferja til að sigla yfir Breiðafjörð sem var mun stærra skip en það sem fyrir var. Það þarf öðruvísi aðstöðu eða aukna aðstöðu á höfninni á Brjánslæk til að komast þar upp að í flestum eðlilegum veðrum. Þetta sáu menn nánast strax og skipið fór að sigla frá Stykkishólmi til Brjánslækjar. En þetta eru þær vetrarsamgöngur, stundum þær einu sem fólkið í Vesturbyggð og á Tálknafirði þarf að búa við til að komast inn á suðvesturhorn landsins, því að fjallvegurinn sem lagður var yfir Klettháls er náttúrlega háður þeim náttúrutakmörkunum sem þar hafa verið í þúsund ár og breyttust ekkert við nýjan veg. Þar gerir alltaf vitlaust veður þegar gerir vont veður og alveg sérstakur forgangur að það verður alltaf snælduvitlaust veður á Kletthálsi, hvort sem hann blæs að norðaustan, austan eða sunnan og suðvestan. Þannig er það bara og þetta vissu menn auðvitað fyrir og hefði átt að fara undir Kletthálsinn einum hjalla neðar og fara þar með göng í gegn frekar en að gera þann veg sem gerður var, því að hann veitir ekki það umferðaröryggi sem sóst var eftir. Þetta var mönnum bent á, m.a. af þeim sem hér stendur sem flutti um þetta sérstakar tillögur hér á þingi og ræddi um þetta við vegagerðamenn þegar að þessu var stefnt. Því miður var ekki hlustað á þetta og ekki var heldur hlustað á heimamenn sem þekktu þetta svæði og þennan fjallveg. Þess vegna sitja menn enn þá uppi með það að í vondum veðrum, á splunkunýjum uppbyggðum vegi yfir Klettháls er hann kolófær, oft með fyrstu vegum sem verður ófær. Þetta áttu allir að geta vitað. Þannig er nú það, hæstv. forseti. Núna sitjum við sem sagt uppi með það að ferjuhöfnin á Brjánslæk getur ekki tekið við þessu skipi með fullkomnu öryggi þegar eitthvað er að veðri vegna þess að skipið er stærra en fyrra skip og höfnin hefur ekkert breyst. Vinda þarf bráðan bug að því, hæstv. forseti, að lagfæra höfnina ef fullt gagn á að verða að þeim samgöngum sem fást með ferjusiglingum yfir Breiðafjörð. Fólk þarf auðvitað að geta treyst á þetta að vetrarlagi í flestöllum veðrum þó að komi stundum þannig veður að ekki sé hundi út sigandi hvað þá heldur fólki. Þá ferðast menn náttúrlega ekki hvort sem er á bílum eða skipum. En að öllu öðru leyti þarf þetta að vera þannig að menn geti treyst á samgöngurnar. Á þessu þarf að taka, hæstv. forseti, og væntanlega og vonandi verður það gert því að nú er einmitt komin upp sú staða sem m.a. sá sem hér stendur varaði við á fjórðungsþingi Vestfirðinga í haust, að ef ekkert yrði að gert mundi það gerast í fyrstu veðrum að siglingar féllu niður. Hver maður sæi það í hendi sinni sem væri búinn að reyna kannski einu sinni, tvisvar að komast norður yfir Breiðafjörð og væri snúið við rétt við hafnargarðinn vegna þess að þar væri ekki fært að, að menn legðu ekki oft í slíkar ferðir. Það er engin sérstök skemmtisigling að sigla yfir Breiðafjörð í vondum veðrum og menn sækjast ekkert sérstaklega eftir þeim viðsnúningi að sigla í sex tíma sem ferðin tekur fram og til baka. Slíkt fyrirkomulag gerir það að verkum að ef óöryggið í ferðatíðninni er slíkt að fólk geti ekki treyst á það mun bara draga úr því að menn sækist eftir að fara með ferjunni. Þá munu menn reyna frekar að brjótast eftir þjóðvegunum og þá kannski stundum við aðstæður sem eru ekki til þess fallnar og geta kallað á slys, hæstv. forseti, það hljóta allir að gera sér ljóst. Síðan er eitt atriði að lokum, hæstv. forseti, sem ég vil tengja samgöngumálum en er líka öryggisatriði fyrir fólk á Íslandi. Það er svokölluð norðaustur-suðvesturbraut á flugvellinum í Reykjavík og gagnast helst þegar er erfiður útsynningur, en til stendur að loka þeirri braut og það verður sjálfsagt gert. Í Keflavík er einnig norðaustur-suðvesturbraut og henni var lokað fyrir nokkrum árum. Ef það reynist svo að menn ætli að loka suðvestur-norðausturbrautinni á flugvellinum í Reykjavík þarf að opna brautina á Keflavíkurflugvelli þannig að það sé neyðarbraut þegar veðuraðstæður eru með þeim hætti sem ég lýsti og þegar sérstaklega þarf á slíkri braut að halda sem hefur þessa stefnu, norðaustur/suðvestur, til að flugvélar geti lent. Þetta þurfa menn að skoða og hugsa sérstaklega fyrir næsta ár og taka það inn í fjárlagafrumvarp næsta árs og gera áætlanir um hvar slík öryggisbraut á að vera til staðar. Hún verður að vera til staðar á öðrum hvorum staðnum, upp á annað er vart bjóðandi, hæstv. forseti. Hæstv. forseti. Ég ætla að láta staðar numið í máli mínu og vænti þess að menn horfi til þess sem ég hef verið að segja.

Herra forseti. Ég hef fylgst með ræðu hv. þingmanns, hann kom víða við og síðast kom hann að ferjusiglingunum yfir Breiðafjörð. Í dag er einnig felld niður ferð yfir Breiðafjörðinn vegna þess að ekki er hægt að lenda við bryggjuna á Brjánslæk. Það eru komnir fimm dagar núna á skömmum tíma sem ekki hefur verið hægt að fara yfir vegna þess að ekki hefur verið hægt að lenda við bryggjuna. Og samtímis voru fregnir um að Klettsháls væri ófær. Í ljósi þeirrar þekkingar á siglingum og veðrum sem hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson hefur þá langar mig til að spyrja: Hvað má búast við að þetta geti gerst oft á næstunni í svona vetrarveðrum? Af því að hv. þingmaður þekkir mjög vel til þessara aðstæðna vildi ég aðeins heyra hvað við eigum að gera. Hvað getum við gert? Það er hægt að ráðast í framkvæmdir strax. Ég hef lagt til að taka þurfi a.m.k. ákvörðun þegar í stað. Þarna er um gríðarlegt hagsmunamál að ræða og öryggismál fyrir alla íbúa á sunnanverðum Vestfjörðum. Ég vildi aðeins heyra nánar um þetta hjá hv. þingmanni vegna þess að þó að hann sé góður á öllum sviðum þá veit ég að siglingarnar eru hans fag og meðferð báta í góðum og slæmum veðrum.

Hæstv. forseti. Það er nú þannig með Barðaströndina að þar standa strengir út úr öllum fjörðum í norðaustanátt en þó missterkir. Það getur oft verið æðisterkur strengur út úr Vatnsfirði og þó að fjörðurinn sé ekki mjög langur er dalurinn mjög langur. Þarna er oft það sterkt veður að það er ekki auðvelt að fara upp að bryggjunni vegna þess hvernig þetta skip er hannað til að taka lendingu við þessa bryggju. Eldri Baldur var þannig hannaður að hann sigldi upp með bryggjunni með stefnið á undan. Þessi ferja bakkar upp að bryggjunni og það er náttúrlega dálítið annar handleggur fyrir utan það að eldri Baldur var sennilega einum 12–14 metrum styttri en sá sem nú er, ef ég man rétt. Ég sé því ekki, hæstv. forseti, ef maður lítur alveg raunsætt á málið, að það dugi neitt annað ef á að leysa þetta mál en að reka niður viðbótarstálþil og lengja bryggjuna um 15–20 metra. Ég hygg að endi bryggjunnar þyrfti að vera rúnnaður eins og víða er gert í hafnarinnsiglingum, þannig að skip geti komið að bryggjunni með mismunandi stefnu eftir vindi og fært sig svo upp með henni. Bráðabirgðalausnir í þessu efni duga ekki neitt. Menn verða einfaldlega að reka niður stálþil og gera það sem allra fyrst, og fylla upp í það, ella 

Frú forseti. Þetta er nákvæmlega sama og ég kom inn á í ræðu minni varðandi siglingar yfir Breiðafjörð. Ferjan Baldur er gott skip og lætur vel í sjó en hefur ítrekað orðið að hverfa frá höfninni á Brjánslæk vegna þess að ekki hefur verið hægt að lenda. Ég legg því til að þetta verði forgangsmál sem tekið verði upp strax. Það kemur í ljós núna að þetta þarf að gerast. Eins og hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sagði þá er ekkert annað að gera en að ráðast þegar í að lengja þarna stálþilið og viðlegukantinn og rúnna hann af þannig að skapist var fyrir skipið til að leggja að. Þetta er samgönguæð við heilan fjórðung. Klettsháls er iðulega ófær vegna hálku og veðra. Stórir bílar með flutning á fiski komast ekki um. Hv. þm. Guðjón A. Kristjánsson áréttar einmitt það sem ég hef sett fram að þarna sé brýnna aðgerða þörf.

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hv. þm. Jóni Bjarnasyni að þarna er brýnna aðgerða þörf. Það er auðvitað ekki hægt að una við þetta þegar svo hagar til að Vegagerðin hefur lagt veg yfir Klettsháls sem því miður er oft ófær vegna veðurs og veðuraðstæðna. Það er ekki vegna þess að vegurinn sé illa lagður sem slíkur, heldur verður hann oft ófær vegna veðuraðstæðna og mjög fljótt í vondum veðrum. Það mun ekkert breytast meðan vegurinn liggur þar sem hann er. Þess vegna er ekki nema eitt til ráða, það verður að bæta hafnaraðstöðuna þarna ef tryggja á að flesta daga við eðlilegar aðstæður sé fært fyrir fólk sem býr í Vesturbyggð að komast yfir Breiðafjörð eða fólk sem býr sunnan Breiðafjarðar að komast norður yfir. Það verður ekki leyst nema með bættri hafnaraðstöðu. Það verður ekkert undan því vikist að takast á við það ef ekki á að verða hreint vandræðaástand í vetur. Við virðumst oft gleyma því, Íslendingar, að það er engin áskrift til að góðum vetri. Hún er ekki til frekar en þegar menn ætla að taka veð í góðu sumri.

Hæstv. forseti. Við höfum til lokaumræðu frumvarp til fjáraukalaga fyrir árið 2006. Menn hafa farið vítt yfir sviðið. Ég get eiginlega ekki látið hjá líða að fara nokkrum orðum um þetta frumvarp í framhaldi af því sem ég hafði að athuga við afgreiðslu fjárlaganefndar í umræðunni um fjárlög ársins 2007. Hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson sem var í ræðustól á undan mér fjallaði um skattkerfið og hvernig ríkisstjórnin hefur notað það eða misnotað, jafnvel látið undir höfuð leggjast að nýta það eins og stjórnarandstaðan hefur lagt til, en hún hefur unnið að því að sameina sjónarmið sín varðandi skattkerfið og þær hugmyndir sem þar liggja til grundvallar. Mig langar í því sambandi að minnast á viðtal við Indriða H. Þorláksson ríkisskattstjóra, sem var ríkisskattstjóri í tæp átta ár en lét nýverið af störfum. Í nýútkominni Tíund, fréttablaði ríkisskattstjóra, fer Indriði nokkrum orðum um skattkerfið okkar. Það eru orð í tíma töluð sem ættu í sjálfu sér að vekja þingheim til nokkurrar umhugsunar um hvernig við höfum farið með skattkerfið og hvernig því hefur verið stýrt á undanförnum árum og í tíð þessarar ríkisstjórnar. Indriði segir að það skorti fyrst og fremst heildstæða sýn á skattkerfið og telur að stýra þurfi því mun markvissar til að það nýtist eins og upphaflega var gert ráð fyrir. Þar hefur hann fyrst og fremst í huga grundvallaratriði í þá veru að skattkerfið sé skilvirkt tekjuöflunarkerfi fyrir hið opinbera þar sem gætt sé jafnræðis og sanngirni, skattkerfið eigi að vera hlutlaust að því marki sem mögulegt er og í því innbyggð ákveðin tekjujöfnun sem við höfum ekki nýtt okkur. Því er ætlað, segir Indriði, að leiðrétta ýmsa bresti markaðsbúskaparins sem til staðar eru. Brestum markaðsbúskaparins hefur í raun fjölgað í tíð þessarar ríkisstjórnar og skattkerfið frekar verið nýtt til að breikka bilið á milli þeirra sem hafa mikið á milli handanna og hinna sem minna bera úr býtum. Það er nokkur áfellisdómur fólginn í orðum hinn reynda ríkisskattstjóra, Indriða H. Þorlákssonar, í þessu viðtali þar sem hann ásakar í sjálfu sér löggjafarsamkunduna fyrir að hafa heimilað misræmið í skattalegri meðferð einstaklinga og hópa eftir tegundum tekna og það ójafnræði sem ríkir í kerfinu. Ég held að þingheimur ætti að lesa viðtalið við Indriða H. Þorláksson af kostgæfni og skoða í ljósi orða hans og reynslu þá umsýslu og þær ákvarðanir sem teknar hafa verið í þessum sal um skattkerfið og notkun þess undanfarin ár. Það er alkunna að nágrannalönd okkar, sérstaklega Norðurlöndin, hafa gengið fram fyrir skjöldu og verið fremst í flokki þjóðríkja við að byggja þetta kerfi þannig upp að það jafni byrðina af hinum samfélagslega kostnaði á einstaklingana og tryggi að þeir sem meira hafa greiði stærri hlut af hinum sameiginlega kostnaði. En þannig hefur það ekki verið hjá ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, sannarlega ekki. Þar hafa menn farið út af brautinni sem við höfðum markað okkur með því að sækja í reynslubrunn annarra Norðurlanda, sem eru okkur fremri að þessu leyti og hafa reynslu umfram okkur. Þau hafa borið gæfu til að standa vörð um grundvallarsjónarmið skattkerfisins sem Íslendingar með Sjálfstæðisflokk og Framsóknarflokk í broddi fylkingar virðast ætla að klúðra. Þetta eru alvarleg mál, virðulegi forseti, sem taka þarf til gaumgæfilegrar skoðunar. Við þurfum reyndar sífellt að skoða það á löggjafarsamkundunni hvernig þetta kerfi okkar vinnur. Hvort það er farið að snúast upp í andhverfu sína og hvort það sé hætt að vera tekjujöfnunarkerfi eins og því var ætlað. Nóg um skattkerfið, frú forseti. Ég ákvað að gera nokkrar athugasemdir við fjáraukalögin í framhaldi af umræðum um þau fyrir fáum dögum. Ég gagnrýndi nokkuð fjárlaganefnd fyrir það á hvern hátt hún sýslaði með fjárútlát og fjárstuðning til ýmissa verkefna á safnliðum. Það er lenska, eins og menn vita, að safnliðir eru iðulega strikaðir út í fjárlagafrumvarpi en síðan settir inn, ótæpilega að mínu mati, af fjárlaganefndinni þegar hún rýnir í frumvarpið. Í ljós kemur að í þessu fjáraukalagafrumvarpi hafa að minnsta kosti 25 millj. kr. virði í verkefnastyrkjum fallið út úr fjárlögum fyrir árið 2006 en þau eru sett aftur inn á fjáraukalögunum sem við ræðum nú. Sem dæmi um þetta eru fjárveitingar til safnahúss í Búðardal, framlög til Nemanets, sem er tilraunaverkefni í námsráðgjöf. Fjárframlög til endurbyggingar Reykholtskirkju og fjárframlög til Textílseturs Íslands á Blönduósi. Allt eru þetta dæmi um verkefni sem fjáraukalagafrumvarpið segir að hafi fallið niður í meðförum þingheims á fjárlögunum fyrir 2006. Ég verð að segja að sá vitnisburður sem kemur fram í þessu fjáraukalagafrumvarpi hvað þetta varðar staðfestir það sem ég sagði við 2. umr. um fjárlög fyrir 2007. Þetta ráðslag fjárlaganefndar, að útdeila ótæpilega til verkefna á þeim nótum sem gert er, er til vansa. Þegar fjáraukalögin eru notuð til að leiðrétta störf fjárlaganefndar á þennan hátt þá er það að mínu mati staðfesting á þeim vinnubrögðum sem hér eru viðhöfð. Við verðum að snúa af þessari braut. Eða ætla menn að halda áfram að láta fjáraukalagafrumvarpið segja fjárlaganefnd að hún hafi gleymt þessu og hinu smáverkefni vítt og breitt um landið þegar þau eru afgreidd undir lok árs? Hver maður hlýtur að sjá, virðulegi forseti, að svona vinnubrögð ættu ekki að líðast á löggjafarsamkundunni. Hér ætti að vinna mun markvissar og gera áætlanir um verkefni af þessu tagi til ákveðins tíma, meta fjárþörf þeirra og ákveða í ráðuneyti menntamála hvers konar fjárstuðning viðkomandi verkefni fá og til hve langs tíma sá samningur ætti að gilda. Í ofanálag, frú forseti, er á bls. 61 í fjáraukalagafrumvarpinu fjallað um menningarsamninga og lagt til að 120 millj. kr. viðbótarframlag verði sett á fjárlagalið menntamálaráðuneytisins til að standa straum af útgjöldum við menningarsamninga. Það er tekið fram í þessari greinargerð, frú forseti, að í gildi sé menningarsamningur við sveitarfélögin á Austurlandi og Vesturlandi og sömuleiðis við Akureyri um stuðning ríkisins við rekstur atvinnulistastofnana í bænum en önnur samtök sveitarfélaga á landinu hafi óskað formlega eftir samstarfi um menningarmál. Tilgangur menningarsamninganna var að efla menningarstarf í landshlutunum og beina stuðningi ríkis og sveitarfélaga í einn farveg. Í einn farveg, stendur hér. Mikið rétt, frú forseti. Þeir menningarsamningar sem nú þegar hafa verið gerðir voru gerðir með það að markmiði að taka fjármuni, sem fjárlaganefnd hafði úthlutað fram að þeim tíma að menningarsamningarnir voru gerðir, til einstakra verkefna og færa undir hatt einhvers konar menningarráðs í viðkomandi landshluta. En sú ákvörðun fær ekki staðist. Fjárlaganefnd getur ekki á sér setið. Í fjáraukalagafrumvarpinu er núna lagt til að áframhaldandi samningar verði gerðir við sveitarfélögin eða landshlutana og í það veittar 120 millj. kr. á fjáraukalögum, sem samkvæmt fjárreiðulögum ætti auðvitað að gera þegar búið væri að gera samningana. Fjárreiðulögin segja að fjáraukalögin séu til að standa straum af kostnaði við ófyrirséðar uppákomur og ófyrirséð fjárútlát á yfirstandandi ári. Ég tel að það verði að svara þessu, virðulegi forseti, við þessa umræðu. Ég er ekki eini þingmaðurinn sem hefur gert athugasemdir við nákvæmlega þessi atriði. Ég tel að hv. þm. Birkir Jón Jónsson, formaður fjárlaganefndar, eða aðrir þeir sem hér eru vel að sér um fjárlögin geri grein fyrir því við lokaumræðu fjárlaga á hvern hátt þetta er komið til. 120 millj. í menningarsamninga sem ekki er búið að gera og sem ekki er til stafkrókur um, til hvaða sveitarfélaga eða landshluta það eigi að fara. Það er ekki hlutverk fjáraukalaga að gera það sem hér er lagt til. Það stangast á við fjárreiðulög. Ég gagnrýni þessa afgreiðslu, frú forseti, að hér skuli vera farið fram með þessum hætti. Fjallað er um menningarráð sem verði samstarfsvettvangur sveitarfélaganna varðandi þessa menningarsamninga. Það eigi að hafa það hlutverk að standa fyrir öflugu þróunarstarfi í menningarmálum og úthluta fjármunum til menningarverkefna, eins og segir í greinargerð með frumvarpinu, og verkefna á sviði menningartengdrar ferðaþjónustu sem og að annast samningana. Á sama tíma horfum við upp á þá afgreiðslu sem fjárlaganefndin viðhefur í þessum málum. Við sjáum að menningarsamningarnir taka ekki ómakið af fjárlaganefnd. Fjárlaganefnd leyfir sér ekki þann munað að losa sig við verkefnin til þessara menningarsamninga. Hvar á að gera við þá samninga sem þessar 120 millj. kr. heyra undir? Hvaða verkefni eru í farvatninu? Hvaða hugmyndir liggja þarna að baki? Virðulegi forseti. Ég undirstrika að fjárreiðulögin segja nákvæmlega til um á hvern hátt beri að nota fjáraukalög. Það er leitt til þess að vita að ár eftir ár skuli farið út fyrir verksvið fjáraukalaga að þessu leyti og það á ekki einungis við um fjárlagaliði menntamálaráðuneytisins í þeim efnum. Það eru ekki einungis þeir sem eru þannig í fjáraukalagafrumvarpinu sem hér er til umræðu. Einnig má nefna gríðarlega háar upphæðir á landbúnaðarráðuneytið þar sem sótt er um hátt á fjórða hundrað milljóna króna til að styrkja byggingu reiðhalla, reiðskemma og reiðskála vítt og breitt um landið. Ég sé ekki annað en að hér fari gríðarlega háar upphæðir til verkefna sem auðvelt hefði verið að sjá fyrir og setja beinlínis á fjárlögin 2007 sem enn eru opin. Þau eru enn til umfjöllunar í þinginu. Hér finnst mér hin mesta ósvinna í gangi og mér þykir sárgrætilegt að hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson, varaformaður fjárlaganefndarinnar, sem flutti ræðu fyrr í dag, skuli kalla þessar ávirðingar okkar stjórnarandstöðuþingmanna mas, mas sem ekki sé svara vert. Við þeim fyrirspurnum sem beint var til varaformanns fjárlaganefndar, þegar hann flutti ræðu sína, fengust engin svör. Hann virti spurningar hv. þingmanna og athugasemdir ekki viðlits heldur kallaði þær mas og baðst undan masi stjórnarandstöðuþingmanna. Ég verð að hryggja hv. þm. Einar Odd Kristjánsson með því að ég læt það ekki fæla mig frá því að koma í ræðustól Alþingis og lýsa sjónarmiðum mínum í þeim efnum. Ég vil, frú forseti, einnig benda á lið sem heyrir undir sjávarútvegsráðuneytið sem er sama marki brenndur, þ.e. liður sem hefði átt að koma á fjárlögum, annaðhvort þessa árs eða 2007. Þetta er fjárstyrkur eða fjárheimild til Hafrannsóknastofnunar sem á að auka samkvæmt frumvarpinu um tæpar 200 millj. kr. Þar af eru um 53,3 millj. kr. vegna kostnaðar við vísindaveiðar á hrefnu sem fóru fram í sumar. Það kemur í ljós í greinargerð með þessu frumvarpi að um sé að ræða fjármuni sem eiga, að því er virðist, að fara í vasa Félags hrefnuveiðimanna sem hafa gert samning við sjávarútvegsráðuneytið um veiðarnar. Gegn samningnum skuldbindur þetta félag hrefnuveiðimanna til að veiða allt að 60 hrefnur á árinu 2006 í vísindaskyni. Hæstv. forseti. Þetta var allt vitað þegar frumvarp til fjárlaga 2006 var samþykkt. Ég spyr: Hvernig getur á því staðið að annar eins lapsus skuli koma fram þegar menn vita að barist er í þessum vísindaveiðum við litla hrifningu fjölda fólks og stórs hluta þjóðarinnar? Af hverju áttuðu menn sig ekki á því að slíkir fjármunir ættu að vera inni í fjárlagafrumvarpinu? Úr því að þeir voru ekki inni í fjárlagafrumvarpinu 2006 þá spyr ég: Eru fjármunir fyrir vísindaveiðunum á næsta ári inni í fjárlagafrumvarpinu 2007? Eða ætlar hv. þm. Birkir Jón Jónsson leiðrétta svona hluti afturvirkt til frambúðar? Fáum við annan svona pakka í fjáraukalagafrumvarpi 2007, þar sem þurfum afturvirkt að greiða til Félags hrefnuveiðimanna fyrir vísindaveiðar á hrefnu? Nei, frú forseti. Svona ráðslag með fjármuni ríkisins ber að gagnrýna. Það er skylda okkar í stjórnarandstöðunni að hafa auga á þeim þingmönnum sem leggja fram frumvarp af þessu tagi, þar sem farið er á svig við fjárreiðulög, ekki bara á einni blaðsíðu eða tveimur, ekki bara í einu atriði eða tveimur, heldur gegnumgangandi í öllu frumvarpinu, ráðuneyti eftir ráðuneyti. Að lokum fletti ég á bls. 82, í kafla iðnaðarráðuneytisins. Þar kemur fram að lagt sé til að veitt verði 25 millj. kr. framlag til leiðréttingar á óskiptum lið iðnaðarráðuneytisins til samræmis við þau verkefni sem liðnum er ætlað að fjármagna. Þetta er einhvers konar safnliður undir iðnaðarráðuneytinu. Ég lýsi því yfir að skýringin með þessum lið er fullkomlega óásættanleg og ófullnægjandi. Ég hef fylgst með umræðum, 1. umr. og 2. umr. og 3. umr. sem nú er að ljúka, og enginn úr meiri hlutanum hefur útskýrt hvað hér um ræðir. Menn hafa ekki skýrt eitt einasta af þessum atriðum. Þegar við stjórnarandstöðuþingmenn höfum rýnt í einstök atriði þessa frumvarps þá höfum við ekki fengið svör. Enn einu sinni lætur stjórnarmeirihlutinn eins og fjárlög ríkisins séu einkamál stjórnarliða, einkamál ráðherra og þeirra sem styðja þessa ríkisstjórn. Ég lýsi því yfir, frú forseti, að það er ekki svo. Þetta eru mál sem þjóðinni allri koma við. Við í stjórnarandstöðunni reynum eftir fremsta megni að bera gagnrýnin sjóngler á það sem hér er verið að sýsla. Það er ekki boðlegt, eins og gerðist í dag, að hv. varaformaður fjárlaganefndar skuli leyfa sér að kalla þá gagnrýni mas. Ég vísa þeim ummælum til föðurhúsanna og óska eftir því að menn taki sig á og skoði af alvöru hvort ekki beri að stunda annars konar vinnubrögð og tryggja að starfað verði í samræmi við fjárreiðulög.

Virðulegur forseti. Hv. þm. Jón Bjarnason spurðist fyrir um það í ræðu sinni í dag hvernig tryggja mætti endurbætur á hafnaraðstöðu vegna siglinga Breiðafjarðarferjunnar Baldurs, þá sérstaklega vegna þess að nú er þar komin ný og stærri ferja sem þarf betri hafnaraðstöðu. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu sem sýnir kannski að það er vaxandi áhugi á siglingum ferjunnar og þeirri þjónustu sem hún sinnir. Eins og fram kom hjá hv. þm. Guðjóni Arnari Kristjánssyni er Klettshálsinn ófær um þessar mundir og við finnum það að sjálfsögðu þegar veður verða verri yfir vetrartímann og ófærð er á veginum um Barðaströnd hversu mikilvægt það er að ferjan geti sinnt þessari þjónustu. Það hefur legið fyrir að bæta þyrfti hafnaraðstöðuna. Það var lagt fyrir hafnaráð og í framhaldi af umfjöllun þess um málið lá fyrir að kostnaður vegna endurbóta á hafnaraðstöðunni bæði á Brjánslæk, í Flatey og Stykkishólmi væri hluti af kostnaði við hafnargerð þar vegna ferjunnar. Í því ljósi hefur verið unnið. Hvað varðar aðstöðuna í Stykkishólmi var strax brugðist við þar og farið í endurbætur. Gert er ráð fyrir að þær verði einhverjar til viðbótar. Þar hafa stjórnendur ferjunnar ekki talið teljandi vandkvæði, hvorki við að leggjast að né fara frá. Í Flatey hins vegar er gömul timburbryggja sem ferjan hefur lagst upp að og það er alveg ljóst að þar þarf verulegra endurbóta við, og sömuleiðis á Brjánslæk. Siglingastofnun hefur unnið að athugun og útfærslum á endurbótum þarna og að þeim verður unnið áfram. Hafnarstjórnirnar þurfa auðvitað að koma þar að, bæði í Vesturbyggð, Reykhólasveitinni og Stykkishólmsbæ. Ég veit ekki annað en að bæði heimamenn og Siglingastofnun geri sér fulla grein fyrir því hvað er nauðsynlegt að gera þarna og samgönguráðuneytið hefur lagt ríka áherslu á og ég hef gefið um það fyrirmæli að fundnar verði leiðir til að bæta þar úr. Við erum að endurskoða samgönguáætlunina og hafnahluta hennar og gerum ráð fyrir því að það fjármagn sem þarf til þess að standa að endurbótunum verði tekið af þeim fjármunum sem fjárlög gera ráð fyrir á næsta ári, og eftir atvikum ónýttar fjárveitingar á þessu ári, til þess að hægt verði að ljúka því sem þarf að gera þarna. Ég sé því ekki að fjárskortur eigi að koma í veg fyrir framkvæmdir hvað þetta varðar. Þetta er sú lína sem samgönguráðuneytið hefur lagt mjög skýra, þ.e. að það á að gera þær endurbætur sem nauðsynlegar eru. Hins vegar, eins og kom fram í umræðum hjá hv. þingmönnum, sem voru raunar lærðar umræður um hönnun hafnarmannvirkja að hluta til, er að ýmsu að hyggja. Það er náttúrlega ekki auðvelt að leggjast upp að, eins og á Brjánslæk í ofsaveðri þannig að það verður vart búið svo um hnúta að hægt sé að sigla í hvaða veðri sem er. Engu að síður þarf að framkvæma þarna endurbætur og að því er unnið og Siglingastofnun hefur það verkefni á sinni könnu í samstarfi við heimamenn. Þetta vildi ég, virðulegur forseti, að kæmi hér fram. Að öðru leyti þakka ég þá umræðu sem hér hefur farið fram. Hún er gagnleg og það er gott að hv. þingmenn fari yfir þessa þætti eins og annað, þ.e. það sem snýr að samgöngumálum.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir að bregðast við og ræða þessi mál varðandi ferjuaðstöðu Breiðafjarðarferjunnar Baldurs, bæði í Stykkishólmi, Flatey og ekki hvað síst á Brjánslæk. Eins og nú er hafa ferðir fallið niður, í líklega eina fimm daga á skömmum tíma, vegna þess að ekki hefur verið hægt að lenda á Brjánslæk. Þótt menn hafi vænst þess þegar hin nýja ferja var keypt að ekki þyrfti að ráðast strax í brýnar hafnarbætur á Brjánslæk til að hægt yrði að halda uppi eðlilegum siglingum er raunin önnur. Ferjusiglingar yfir Breiðafjörð eru gríðarlega mikilvægar fyrir allt atvinnulíf á Vestfjörðum og fyrir samskiptin bæði hvað fólk og flutninga varðar á milli Snæfellsness, Vesturlands og til Suðurfjarða. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra hvort hann vilji ekki svara nákvæmar hvernig brugðist verður við fyrirsjáanlegum erfiðleikum við lendingar á Brjánslæk. Auðvitað koma hin verstu veður og það er ekkert hægt að gera en eins og nú hefur verið undanfarna daga hefði alveg verið hægt að sigla yfir fjörðinn en vegna þess að hafnaraðstaðan á Brjánslæk er ekki nægilega góð og fullkomin hefur skipið ekki getað lagst að. Ég hef lagt það til að það verði strax gripið til aðgerða og 

Virðulegur forseti. Það er ágætt að hv. þingmaður telji að það eigi að grípa strax til aðgerða. Það hefur verið gert nú þegar og út af fyrir sig er ekkert frekar um það að segja. Það er unnið að undirbúningi, hönnun og athugun á því sem þarf að gera þannig að það hefur verið gripið, og fyrir löngu síðan, til aðgerða en þær eru ef til vill umfangsmeiri en menn höfðu búist við. Þetta er hin blákalda staðreynd, það hafa verið gefin fyrirmæli um að ganga til þeirra framkvæmda sem nauðsynlegt er til að hægt sé að halda úti þessari ferjuleið. Ég vænti þess bara að hv. þm. Jón Bjarnason styðji samgönguráðherrann í þeim áformum og aðgerðum sem nauðsynlegt er að hafa í frammi þarna.

Frú forseti. Það liggur fyrir að það þarf að lengja þarna viðlegukant og reka niður stálþil upp á 17–20 metra. Kostnaður við þetta er áætlaður einhvers staðar á milli 20–23 millj. kr. Þetta er samdóma álit þeirra sem ég hef rætt þetta mál við nú að þurfi að gera. Ef þetta eru þær aðgerðir sem hæstv. ráðherra segir að þurfi að ráðast í þá fagna ég því. Fjáraukalögum á einmitt að beita til að taka upp svona skyndilega fjárþörf, skyndilegar aðgerðir til að halda uppi samgöngum við heilan landshluta eins og þarna er um að ræða. Það kemur í ljós að ferjuhöfnin á Brjánslæk uppfyllir ekki þær nauðsynlegu kröfur sem þarf að gera til að ferjan geti gengið eðlilega yfir. Þá er bara að bregðast við því. Ég vona að skilja megi orð hæstv. ráðherra þannig að það eigi að ganga í að setja þetta stálþil eins og talið er að þurfi og að ráðist verði í þær framkvæmdir eins hratt og nokkur kostur er, varðandi undirbúning. Undirbúninginn strax og framkvæmdir í beinu framhaldi. Mér skilst að það sé hægt að vinna þessar framkvæmdir mjög auðveldlega að vetrinum. Ég legg áherslu á að þegar upp kemur slík staða að heill landshluti býr við svona mikið samgönguóöryggi og það liggur fyrir hvað þurfi að gera þá eigi að gera það.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breyting á gildandi lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands frá síðasta ári sem finna má á þskj. 410. Í frumvarpinu er lagt til að samtals 3.400 millj. kr. af fyrirhugaðri ráðstöfun söluandvirðisins verði færðar milli ára. Frumvarpið er að sjálfsögðu nátengt fjárlagafrumvarpi næsta árs og skarast einnig við fjáraukalagafrumvarp fyrir yfirstandandi ár. Markmiðið með frumvarpinu er að jafna framkvæmdum á milli ára og draga úr fyrri áformum um framkvæmdir á næsta ári í ljósi þess að umsvif þá verða almennt meiri í þjóðarbúskapnum en áður var áætlað. Má m.a. rekja þessi auknu umsvif til þess að enn eru miklar framkvæmir í gangi og verða á næsta ári á vegum einstaklinga og fyrirtækja þótt yfirstandandi framkvæmdum í tengslum við stóriðju ljúki að mestu á næsta ári. Í frumvarpinu er ýmist um að ræða flýtingu fjárveitinga yfir á þetta ár, árið 2006, eða frestun fram á árið 2008, eftir stöðu einstakra verkefna. Þannig er með frumvarpinu lagt til að verkefnum er nema 1 milljarði kr. af fyrirhugaðri ráðstöfun á næsta ári verði flýtt og að þau færist yfir á þetta ár. Þau skiptast til jafns, annars vegar á smíði nýs varðskips og hins vegar á aukið framlag í Fjarskiptasjóð. Er þar um að ræða verkefni sem stefnir í að verði fyrr á ferðinni en áður var áætlað. Er því lagt til að þau flytjist fram og hefur þegar verið gert ráð fyrir þeim breytingum í frumvarpi til fjáraukalaga sem nú er útrætt hér í þinginu, samanber þær umræður sem var að ljúka rétt í þessu. Gerð er grein fyrir þessum atriðum í athugasemdum við frumvarp til fjáraukalaga. Helsta breytingin með því frumvarpi sem ég mæli nú fyrir er sú að lagt er til að framkvæmdir sem nema 2,4 milljörðum kr. færist frá árinu 2007 til ársins 2008. Er þar að stærstum hluta um að ræða verkefni í vegamálum sem af ýmsum ástæðum er ólíklegt að unnt verði að ráðast í á næsta ári. Þrátt fyrir frestun verkefna er áætlað að framlög til vegaframkvæmda aukist um 3,5 milljarða á næsta ári, í tæplega 10,5 milljarða. Við ákvörðun um frestun fjárveitinga hefur að sjálfsögðu verið stuðst og miðað við stöðu einstakra verkefna og lagt til að þeim verði frestað sem styst eru á veg komin eða fyrirsjáanlegt er að muni hvort sem er tefjast af öðrum ástæðum, t.d. skipulagslegum. Þær fjárveitingar sem lagt er til að frestað verði til ársins 2008 eru í fyrsta lagi fjárveitingar vegna Sundabrautar en samkvæmt frumvarpinu er gert ráð fyrir að í það verkefni fari 100 millj. á næsta ári í stað 1.500 millj. Þessi fjárveiting, ásamt þeim heimildum sem fyrir hendi eru, mun eigi að síður nægja til að eðlilegur undirbúningur verksins geti haldið áfram á næsta ári en þá mun hin frestaða fjárveiting koma af fullum þunga inn í verkið. Í öðru lagi er lagt til að fjárveiting við gatnamót við Nesbraut dreifist á tvö ár og verið 400 millj. kr. á næsta ári í stað 600. Í þriðja lagi er lagt til að fjárveiting í Tröllatunguveg um Arnkötludal verði lægri en áður var áformað og til verkefnisins verði varið 200 millj. kr. á næsta ári í stað 400 en á móti hækki framlagið að sama skapi árið 2008. Ekki er gert ráð fyrir að það hafi í för með sér töf á því að verkinu ljúki. Í fjórða lagi er lagt til að 300 millj. kr. framlag til Norðausturvegar færist yfir á árið 2008 en það mun lítil sem engin áhrif hafa á framgang verkefnisins eins og horfur eru nú. Loks er lagt til að 300 millj. kr. vegna nýbyggingar fyrir Stofnun íslenskra fræða færist yfir á árið 2008. Frumathugun á verkefninu er að hefjast og í framhaldi af henni er áformað að efna til samkeppni um hönnun byggingarinnar sem á að rísa við Suðurgötu eins og kunnugt er. Þegar niðurstaða úr samkeppninni liggur fyrir verða gerð útboðsgögn og er miðað við að takist að bjóða verkið út seinni hluta árs 2008. Ég vil að lokinni þessari framsögu, virðulegi forseti, leggja til að málinu verði vísað til 2. umr. og í ljósi efnis þessa máls legg ég til að því verði vísað til hv. efnahags- og viðskiptanefndar.

Frú forseti. Það var mikið bögglauppboð þegar ríkisstjórnin tilkynnti ráðstöfun silfursins úr sölu Landssímans. Menn slógu mjög um sig og ætluðu að gera góðverkin hér og góðverkin þar. Eitt af því sem menn gerðu var að eyrnamerkja fjárveitingar ýmsum þörfum samgönguframkvæmdum. Menn glöddust eðlilega yfir því, ekki síst á þeim svæðum sem lengi hafa beðið úrlausnar og hafa mátt sæta því að verk hafa dregist, jafnvel árum saman, sem menn hafa bundið miklar vonir við að yrði ráðist í og gjarnan talið brýnasta viðfangsefni til að bæta skilyrði og aðstæður byggðar, ekki síst á jaðarsvæðum. Það fer að verða þörf á því að gera heildarúttekt á því og fá fram greinargerð um það hvernig þessi hæstv. ríkisstjórn hefur hringlað með framkvæmdafé, sérstaklega til samgöngumála, fram og aftur á undanförnu kjörtímabili. Ég veit eiginlega satt best að segja ekki hvað stendur eftir af upphaflegri samgönguáætlun hæstv. samgönguráðherra og þeim lögmælta farvegi sem framkvæmdir á þessu sviði eiga að lúta. Nú er það þannig að í vegalögum og lögum um samræmda samgönguáætlun er lagt niður ákveðið verklag þar sem Alþingi á að koma að því á grundvelli tillögu frá samgönguráðherra að ákveða framkvæmdaröð í vegamálum, flugmálum og höfnum. Þetta byggir á ýmsum gömlum hefðum um að þingmannahópar kjördæma komi að þessu verki. Á seinni árum hefur það hins vegar orðið æ algengara að þetta verklag er einfaldlega klippt úr sambandi. Stærri og stærri hluti ákvarðana um framkvæmdir í samgöngumálunum er kokkaður við ríkisstjórnarborðið með því að annaðhvort skera niður áður ákveðnar framkvæmdir sem Alþingi hefur samþykkt eða taka inn nýjar á grundvelli þess að ríkisstjórnin af örlæti sínu hafi fundið einhvers staðar peninga til að ráðast í slíkar framkvæmdir. Heil jarðgöng hafa skotið upp kollinum og farið í framkvæmd á örfáum mánuðum sem alls ekki voru inni á neinni samgönguáætlun á sama tíma og önnur verkefni sem búið er að bíða lengi eftir og menn hafa tekist á um að koma inn í röðina eru sett út eða þeim er frestað. Ég fer fram á það, frú forseti, að samgönguráðherra leggi fyrir Alþingi greinargerð þar sem þetta er allt saman sett í töflur eða samanburðarhæf gögn, þ.e. framkvæmdirnar sem menn hafa ýmist flýtt eða skorið niður, fé sem menn hafa aukið í eða dregið til baka vegna þenslu o.s.frv. Er einhver hér í salnum sem botnar almennilega í þessu, kann þetta? Ég efast um að hæstv. samgönguráðherra geri það sjálfur og er þá mikið sagt. Ég verð að játa að þó að ég hafi fylgst þokkalega með þessum málum á ég orðið æ erfiðara með að hafa einhverja yfirsýn yfir það hvernig gefið er í eða stigið á bremsurnar á víxl. Hvernig í ósköpunum stendur á því að þessi eini framkvæmdaflokkur ríkisins, vegaspottarnir, sérstaklega í afskekktum byggðum, skuli vera stóri stillirofinn í hagkerfinu? Okkur er talin trú um að það standi allt og falli með því að flýta eða fresta nokkurra tuga eða nokkurra hundruða milljóna króna vegaframkvæmdum. Mér hefur ekki sýnst á ýmsum öðrum sviðum að það hafi mikil efnahagsáhrif þó að menn hlaupi til með milljarðana og/eða, ef við berum það saman við aðrar stærðir í hagkerfinu, það sem bankarnir dæla inn í hagkerfið eða draga út úr því. Ég bara verð að segja það, frú forseti, að mér finnst ákaflega tilfinnanlegt og dapurlegt að sjá t.d. enn á ný höggvið í sama knérunn og flutt til fjármagn, fjárveitingum til langþráðra úrbóta í samgöngumálum á Vestfjörðum og norðausturhorni landsins bakkað. Gátu ekki hæstv. ráðherrar látið sér detta eitthvað annað í hug en að fara enn að hringla með þessa hluti og bera það fyrir sig að verkin hafi kannski ekki gengið alveg jafnhratt fram og til stóð? Hvað með það? Þá bíða fjárveitingarnar eins og alsiða er í hinum opinbera geira, fjárveitingin bíður þá eyrnamerkt eftir viðkomandi framkvæmd, hún er til staðar og það er engin tortryggni og engin óvissa sköpuð með því. Síðan er verkið boðið út eins fljótt og það er hægt. Mér eru það mjög mikil vonbrigði, svo að ég tali t.d. um það verkefni sem er í Norðausturkjördæmi, að af svonefndri Hófaskarðsleið milli Öxarfjarðar og Þistilfjarðar skuli vera teknar 300 millj. sem áttu að vera þar til ráðstöfunar úr þessu silfri á næsta ári og færðar yfir á árið 2008. Er það vegna þenslunnar á norðausturhorni landsins sem ríkisstjórnin grípur til þessa ráðs? Gæti hæstv. forsætisráðherra Geir Hilmar Haarde komið hérna upp fyrir mig og farið yfir það hvort þenslan á norðausturhorninu, t.d. í nágrenni við Raufarhöfn, hafi verið til stórlegra vandræða? Þetta er hluti af því að koma Raufarhöfn loksins í almennilegar vegasamgöngur, vegur sem þverar Hólaheiði um Hófaskarð og leggur til Raufarhafnar. Ég hygg að hið sama eigi við um framkvæmdir í Arnkötludal eða Tröllatunguheiði vestra, að mönnum þyki nú eftir mikla baráttu fyrir því að koma þeirri framkvæmd inn, sem mjög margt mælir satt best að segja með, til að tengja svæðin beggja megin á Vestfjarðakjálkanum, að þar skuli svo borið niður þó að þar sé farið aðeins vægar í sakirnar en þegar Hófaskarðsleiðin á í hlut. Hver eru rökin í þessu? Veit hæstv. forsætisráðherra, eða hæstv. samgönguráðherra, ekki að t.d. í tilviki Hófaskarðsleiðar er um að ræða stórt verkefni sem er nokkurn veginn vitað að taki 2–3 ár og verður boðið út í einu lagi? Hvaða tilgangi þjónar að taka af því fé og færa milli ára öðrum en þeim að skapa tortryggni og valda mönnum óróleika á þessu svæði? Það á sjálfsagt eftir að reyna að fara með hefðbundna vafninga um að verkið hafi tafist í undirbúningi o.s.frv. en það eru engin rök í mínum huga vegna þess að, eins og ég segi, þá bíður bara fjárveitingin. Komi nú að því, sem vonandi verður, að hægt verði að bjóða þetta út öðru hvorum megin við áramótin vitum við vel að verktakar hafa heilmikið svigrúm til að vinna verkin hraðar, sérstaklega ef nægir fjármunir eru til að greiða inn á verkið strax á fyrri hluta framkvæmdatímans. Heimamenn þarna bundu vonir við að leiðin yrði akstursfær undir haust 2008 þannig að menn yrðu einum vetri nær því að fá þessar heilsárssamgöngur milli byggðanna en ella verður. Það að færa féð af árinu 2007 yfir á 2008 getur auðvitað torveldað þetta auk þess sem ekki er nægt pláss fyrir þá lausafjármuni á þessari leið því að hún er þegar búin að sæta miklum töfum. Ef við tökum norðausturleiðina frá Húsavík eða þess vegna úr Ljósavatnsskarði með ströndinni austur um og upp á Hérað, og Vopnafjarðarheiði þar með talin, er nú ærið handtak þar eftir. Það er ekki eins og að það séu vandræði að færa þá til fé og vinna einhverja aðra áfanga á leiðinni fyrir það sem ekki yrði þörf fyrir á árinu 2007 á þessari leið. Auðvitað er þetta ákveðin frestun framkvæmda á þessu svæði. Það er sköpuð óvissa og það er boðið upp á það að menn geti tekist á um þessa hluti eitt ár enn, sem sagt á næsta ári verði þá aftur opnað á að takast á um þessa hluti. Ég verð að segja alveg eins og er að ég kaupi ekki rök hæstv. ríkisstjórnar, a.m.k. ekki hvað varðar þessar tiltölulega litlu fjárhæðir sem eiga að renna til almennra vegaframkvæmda á jaðarsvæðum landsins. Það má auðvitað segja að t.d. stórframkvæmd upp á 1,5 milljarða í þenslunni á suðvesturhorninu hafi talsverða skírskotun til þenslunnar, hvort sem það er Sundabraut eða einhver tvöföldun eða eitthvað annað hér á svæðinu. En geta menn ekki skilið tilfinningar þeirra sem sæta því aftur og aftur að framkvæmdir í afskekktum landshlutum og á jaðarsvæðum eru meðhöndlaðar svona á sama tíma og ýmsar brýnar framkvæmdir á suðvesturhorninu eru settar í flýtimeðferð, boðnar út jafnvel áður en þær koma inn á samgönguáætlun, og þá bera menn fyrir sig vaxandi umferðarþunga, umferðaröryggi eða annað því um líkt? Ég get ekki sagt annað en að mér finnst þetta vera óskaplega rislágt hjá hæstv. ríkisstjórn. Menn hugsa þetta kannski þannig að það muni ekki svo mikið um þá kjósendur sem þarna búa af því að það vekur athygli manna að menn láta sig hafa þetta, jafnvel á kosningavetri. Það er ástæða til að óska stjórnarþingmönnunum til hamingju með að fara með þetta veganesti og selja mönnum það á þessu svæði, en ekki finnst mér mjög hátt á þessu risið, satt best að segja. Maður er ærið hugsi yfir þessum vinnubrögðum og þeim hefðum sem smátt og smátt hafa skapast í þessum efnum, að nota niðurskurð eða þá allt í einu ákvarðanir sem menn slá um sig með og halda gjarnan blaðamannafundi til að tilkynna að nú hafi þeir af gæsku sinni ákveðið að stórauka framkvæmdir með þessum eða hinum viðbótarfjármununum sem eru komnir af sölu ríkisfyrirtækja eða einhverju öðru slíku. Hvað er ríkisstjórnin búin að halda oft blaðamannafundi þar sem hún hefur stært sig af því að nú verði heldur betur gefið í? Og hvað er hún oft búin að draga þá hluti aftur til baka? Þetta er eins og jójó, eins og krakkarnir segja, þetta er jójó ríkisstjórnarinnar og vegamálin verða alltaf fórnarlambið alveg sérstaklega. Það á t.d. alls ekkert að auka þenslu að færa fjármuni í hina áttina, varðandi varðskip eða Fjarskiptasjóð eða annað því um líkt. Það er ekki þensluhvetjandi þótt milljarður sé færður fram en það er nauðsynlegt að bakka 1,5 milljörðum eða hvað það nú er í þessu tilviki. Ég legg til að a.m.k. þessir liðir frumvarpsins verði einfaldlega teknir út og að í öllu falli fái að standa framkvæmdirnar á þessum jaðarsvæðum landsins, Vestfjörðum og norðausturhorninu, sem sannanlega hafa ekki orðið mikið vör við þensluna sem ríkisstjórnin hefur í þessu tilviki svona miklar áhyggjur af. Sé það svo að verkin hafi ekki sjálf strax þörf fyrir allt þetta fé er venjan sú að svæðið fær að njóta þess og þingmannahópar kjördæmanna hafa þá svigrúm til að lána þær fjárveitingar milli ára og milli verka. Hvers vegna á að taka það svigrúm af þingmönnum Norðvest. og Norðaust. í þessu tilviki? Hver eru rökin fyrir því? Við vitum það öll sem þekkjum þessa hluti og höfum komið eitthvað nálægt þeim - sumir kannski í 24 ár eins og sá sem hér talar - að þessum peningum verður þá ekki ráðstafað annað, þeir verða ekki notaðir til að flýta framkvæmdum sem kannski væri hægt að gera og endurgreiða svo yfir í verkið sem þeir eru merktir. Það er ósiður að hringla svona með þetta þegar búið er að setja það niður í lög eða samgönguáætlun og það hafa skapast væntingar um að þessir hlutir standi. Hvaða virðingu á fólk að bera fyrir framkvæmdaáætlun ríkisins ef svona er alltaf farið með hlutina, ef það er hringlað með þetta endalaust fram og til baka? Ég vil meina að forveri núverandi hæstv. samgönguráðherra, stórvinur minn, 2. þm. Norðaust., Halldór Blöndal, hafi því miður gert sig sekan um að fara dálítið inn á þessa braut á sínum embættisferli sem samgönguráðherra en ég fullyrði að núverandi samgönguráðherra er að slá hann út. Hann er að verða heimsmeistari í þessum æfingum fram og til baka, þessum jójó-leik með framkvæmdafé í vegamálum. Það er ekki í samræmi við það verklag sem er lögbundið og hefðarhelgað hér að þessir hlutir séu teknir fram hjá Alþingi með aðferðum af því tagi sem hæstv. ríkisstjórn hefur seilst til að gera æ ofan í æ. Ef áframhald á að verða á þessu er bara best að ríkisstjórnin taki alveg við þessu og menn séu ekkert að þykjast með það að Alþingi hafi hér einhverju hlutverki að gegna og það eigi að taka eitthvert mark á samræmdri samgönguáætlun. Það er þá bara að verða eins og hver annar brandari ef þetta er endalaust gert svona. Ég vil líka meina, frú forseti, að það sé reginmisskilningur að almennar vegaframkvæmdir af þeirri stærðargráðu að minni og meðalstórir verktakar ráða vel við þær séu inni í einhverri samkeppni við eða hafi áhrif á þenslu sem fyrst og fremst byggist annars vegar á stórverktökunum, risaverktökunum sem eru í risaframkvæmdunum, og svo þá þenslu í almennum byggingariðnaði. Jarðvinna og efnisflutningar í almennri vegagerð eru ekki sérstaklega mannaflafrek verkefni. Það liggur þegar fyrir að verð í tilboðum lækka nú á nýjan leik vegna þess að það horfir til minni verkefna eða er greinilega meira svigrúm fyrir verktaka af þessari stærðargráðu að taka að sér verk. Það er engin sérstök ástæða til að ætla að í verk af þessu tagi sem yrðu boðin út núna á rólegum tíma öðru hvorum megin áramótanna fengjust ekki ágæt tilboð. Síðan bara réðist hver framkvæmdahraðinn gæti orðið. Ég held að efnisrökin fyrir þessu séu ákaflega veik og í raun og veru alls ekki til staðar, sérstaklega ekki þegar kemur að þessum minni framkvæmdum í almennri vegagerð úti á jaðarsvæðum landsins. Þetta er möndl, frú forseti, sem mér finnst að ríkisstjórnin eigi ekki að smækka sig með. Hún á bara að draga þetta til baka, a.m.k. þessa liði framkvæmdarinnar, og ég áskil mér allan rétt til að hafa á því skoðun og beita mér fyrir því hér í þinginu að þetta verði lagfært. Það er að sjálfsögðu hægt að láta ákvæði sérlaga standa í þessum efnum hvað sem fjárlögunum líður og leiðrétta það þá aftur eftir á með fjáraukalögum ef svo ber undir. Ég spyr líka: Er þess ekki að vænta að hæstv. samgönguráðherra komi hér með eitthvað bitastæðara, þ.e. einhverja heildarendurskoðun á samgönguáætlun eða vegáætlun? Hefði ekki verið nær að takast á við þessa hluti þar? Af hverju þarf að rjúka í þetta núna? Var ekki hægt að leyfa þessum hlutum að standa eins og þeir voru, a.m.k. hvað varðar þessar almennu framkvæmdir í vegagerð, og útkljá það mál hér á útmánuðum?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Steingrími J. Sigfússyni fyrir að gefa mér tækifæri til að skýra þessi mál út. Ég vek athygli á að frumvarpið um ráðstöfun söluandvirðis Símans er um mjög miklar aðgerðir á sviði mikilla framfaramála svo sem samgöngumála. Ég tel að þingmenn, ekki síst stjórnarþingmenn, hafi mjög gott veganesti úr þinginu fyrir kosningabaráttuna varðandi þær ráðstafanir sem við erum að efna til hér með því að taka ákvarðanir um stórátak í vegagerð og út á það gengur ráðstöfun söluandvirðis Símans hvað varðar framlögin til Vegagerðarinnar. Við erum að fara í meira átak, meiri framkvæmdir en nokkru sinni áður. Hins vegar er það þannig, eins og hv. þingmaður þekkir mætavel, að við þurfum að taka ákvarðanir í ríkisfjármálum og við þurfum að taka tillit til aðstæðna í efnahagsmálum og það höfum við gert. Það er að koma fram að það voru hárréttar aðgerðir hjá okkur að hægja á framkvæmdum því að nú erum við að fá mjög góð tilboð, fín tilboð m.a. í vegagerð, og það er verðhjöðnun. Hvað varðar norðausturveginn, sem ég vil gera sérstaklega að umtalsefni, þá höfum við 850 millj. til þeirra framkvæmda. Það liggur hins vegar fyrir, og hv. þingmaður veit það, að ekki verður hægt að bjóða út norðausturveginn fyrr en undir vor. Við höfum eftir sem áður 550 millj. til þeirra framkvæmda og við munum jafnframt geta sett af stað útboð til að klára veginn að Kópaskeri. Ég tel að þetta svæði geti því mjög vel 

Frú forseti. Ég hef heyrt þessar ræður áður hjá hæstv. samgönguráðherra. Hann hélt nákvæmlega sömu ræðuna þegar hann mælti hér fyrir hinni glæstu samgönguáætlun sinni fyrir kosningar 2003. Hver hafa orðið örlög hennar? Þá átti að gera stórátak. Það er samtals búið að skera niður eða fresta framkvæmdum á þessu kjörtímabili fyrir 5,5–6 milljarða kr. 1,5–2 milljarða á hverju ári, 2004, 2005 og 2006. Er þetta ekki veruleikinn, hæstv. samgönguráðherra? Það er hægt að setja upp glæstar áætlanir og hægt að halda svona ræður, en þegar veruleikinn er svona og hann birtist okkur m.a. í svona hentistefnu, svona hringli, og algjöru virðingarleysi fyrir þeim áætlunum sem menn hafa sjálfir sett, eins og hefur auðvitað reynst með hæstv. samgönguráðherra og samgönguáætlun hans. Hann hefur tætt hana í sundur aftur og aftur eða staðið að því með ríkisstjórninni. Þá er náttúrlega von að menn verði að lokum þreyttir á þessu. Staðreyndin er engu að síður sú, þrátt fyrir þá tölu sem hæstv. samgönguráðherra nefndi, að það er að verða mikil seinkun á framkvæmdum eins og við höfðum gert okkur vonir um að þær gætu orðið á norðausturleiðinni og sérstaklega auðvitað því að verkið um Hófaskarð yrði boðið út. Það eru því nýjar fréttir fyrir mér ef það er orðið þannig núna að verkið verði ekki boðið út fyrr en undir vor. Ég hef hringt nokkuð reglulega í Vegagerðina, ýmist í umdæmisstjórann á Akureyri eða Vegagerðina hér fyrir sunnan. Þetta átti að vera í haust, þetta átti að vera síðla í haust, þetta átti að vera snemma vetrar og síðustu fréttir voru að vonandi yrði þetta fyrir áramótin, alla vega ekki mikið lengur en hinum megin við áramótin. Það er því endalaust verið að bakka með þetta. Ég fer nú að efast um að það hafi verið sá kraftur á bak við undirbúninginn á þessari framkvæmd sem vera skyldi ef þetta gengur endalaust svona fyrir sig. Ég endurtek, frú forseti, að það eru þá engin rök til annars en að leyfa fjárveitingunum að bíða á þeim verkefnum sem búið var að eyrnamerkja þær.

Virðulegi forseti. Ég kippi mér ekkert upp við það þó að hv. þingmaður tali af lítilsvirðingu um þær framkvæmdir sem hafa verið í gangi á vettvangi samgöngumála á undanförnum árum. Ég held að þær skýri sig náttúrlega fyrst og fremst í því ljósi að þar talar fyrrverandi samgönguráðherra sem komst hvorki lönd né strönd í þeim framkvæmdaáformum, hvað þá að uppfylla þær þarfir sem voru uppi í samgöngumálum á þeim tíma. Þann samanburð get ég alveg þolað. Aðeins um framkvæmdir við norðausturveginn þá liggur það fyrir, og hv. þingmaður veit það mætavel, að það er ekki vegna þess að slegið hafi verið slöku við varðandi undirbúning framkvæmda af hálfu Vegagerðarinnar að hann hefur tafist. Það er vegna deilna um skipulagsmál, vegna deilna við landeigendur. Ég verð að viðurkenna að það veldur mér vonbrigðum að hv. þingmaður skuli tala eins og hann gerir hér. Það hefur ekki staðið á vegagerðarmönnum og hönnuðum að leggja sig fram um að leysa þá þraut sem er að koma framkvæmdum af stað. En við þekkjum það að vegna skipulagsmála og vegna umhverfismats regluverksins, sem ég tel mjög mikilvægt, hafa framkvæmdir tafist. Við vitum líka að framkvæmdir hafa tafist um allt land vegna deilna við landeigendur og deilna um skipulagsmál. Ég held að þingmenn þurfi að kynna sér þetta betur og jafnvel í kjördæmum sínum til að þeir tali ekki með þeim hætti sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon gerir hér. Það er staðreynd að við höfum sett af stað stórframkvæmdir í vegamálum á Íslandi og við eigum að vera stolt af því.

Frú forseti. Það er auðvitað þvættingur og útúrsnúningur að ég hafi talað af lítilsvirðingu um þær framkvæmdir sem hafa verið í gangi. Hefur hæstv. samgönguráðherra Sturla Böðvarsson heyrt mig tala niðrandi um einhverjar framkvæmdir sem hafa verið í gangi? Ég er að gagnrýna hringlið með þessi mál. Ég er að gagnrýna niðurskurðinn frá kosningasamgönguáætluninni árið 2003. Ég vakti athygli á þeirri óþægilegu staðreynd sem það greinilega er fyrir hæstv. samgönguráðherra að hann hefur tætt niður sína eigin samgönguáætlun og skorið hana niður um 5,5–6 milljarða. kr. á kjörtímabilinu og því hefur hæstv. ráðherra ekki treyst sér til að mótmæla. Hann má vel halda því fram að ég hafi verið ónýtur samgönguráðherra og hvorki komist lönd né strönd. En ég bendi þá hæstv. samgönguráðherra á að draga sig norður á Vestfirði og spyrja heimamenn að því hvort ég hafi verið þeim verri samgönguráðherra en aðrir menn, Vestfirðingum. Ég held að hæstv. samgönguráðherra ætti að gera það. Ég endurtek svo að það eru mönnum mikil vonbrigði að sjá að verið er að hringla með framkvæmdir og fjárveitingar til framkvæmda eins og Hófaskarðsleiðarinnar, sérstaklega vegna þess menn eru búnir að verða fyrir miklum vonbrigðum með að verkið hefur tafist. Ég þekki það allt saman eins og handarbakið á mér, hæstv. samgönguráðherra. Ég veit hvernig það hefur gengið til og veit að það eru á því skýringar sem að flestu leyti eru alveg fullgildar. Það verður ekki við það ráðist að ágreiningur var um vegarstæðið og átök ýmis. En mér var sagt fyrir mörgum vikum síðan að loksins væri þeirri þrautagöngu lokið og lögformlega ekkert lengur í vegi fyrir því að fara af stað með útboðsgögnin. Þess vegna eru mér það nýjar fréttir frá samgönguráðherra og mikil vonbrigði að nú verði verkið ekki boðið út fyrr en undir vor. Það bætir ekki úr skák að síðan eigi að hringla með fjárveitingar sem búið var þó seint og um síðir að ákveða inn á þetta verk, eins og þessa hlutdeild í söluandvirði Landssímans.

Virðulegi forseti. Það er fyllsta ástæða til að fara nokkrum orðum um tillögur sem er að finna í þessu lagafrumvarpi, sérstaklega hvað varðar að seinka framkvæmdum við vegabætur á Vestfjörðum og norðausturhorni landsins og færa fjármagn til með lögum frá árinu 2007–2008. Mér líst ekki vel á þær tillögur, virðulegi forseti, og ég á erfitt með að finna rökstuðninginn fyrir þeim. Ég hef hlustað vandlega á mál þeirra tveggja ráðherra sem hafa talað fyrir þessu máli og ég er ekki sannfærður um að rökin sem þeir hafa borið fram dugi til þess að réttlæta þessa tillögu sem er að finna í frumvarpinu. Ég vil fyrst aðeins segja, til að því sé haldið til haga og menn njóti sannmælis í þingsal, að ávirðingar hæstv. samgönguráðherra á fyrirrennara sinn, hv. þm. Steingrím J. Sigfússon, hér áðan voru ekki maklegar. Þær voru ekki maklegar, virðulegi forseti, þegar hann bar það á þingmanninn að hann hefði hvorki komist lönd né strönd í störfum sínum sem samgönguráðherra á sínum tíma. Ég vil benda á tvennt sem tókst að leysa og leiða til niðurstöðu á þeim tíma. Það er annars vegar framkvæmdin um Hvalfjarðargöng, sem ég held að menn hljóti að vera sammála um að var þörf, og hins vegar, sem mér er þó ofar í huga, eru það Vestfjarðagöngin. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon má eiga það og njóta þess sannmælis að hann lagði mikið á sig á þeim tíma til að ná samkomulagi í þinginu til þess að gera þá framkvæmd að veruleika. Honum tókst það og honum tókst að ganga það vel frá málinu fyrir alþingiskosningarnar 1991 að ríkisstjórnin sem þá tók við gat ekki rift þeim samningum. Var þó fullur vilji til þess, virðulegi forseti. Það var fullur vilji til þess hjá oddvita þáverandi ríkisstjórnar og þáverandi samgönguráðherra að rifta þeim samningum og skera af framkvæmdinni jarðgangalegginn til Súgandafjarðar. Enda töluðu menn með þeim hætti á þeim tíma að kannski væri heppilegast að borga fólkinu sem þar býr peninga til að flytja í burtu. Þetta munum við enn sem búum á Vestfjörðum og held að engin ástæða sé til að þegja yfir því. Þessi sjónarmið voru uppi í flokki hæstv. samgönguráðherra og ég held að hann ætti að spara sig í því að bera ávirðingar á menn þegar þessi mál liggja undir. Að öðru leyti ætla ég ekki að blanda mér í deilur á milli þeirra tveggja um samgöngumál. Það verða þeir að útkljá sín í milli. En þarna var um að ræða framkvæmd sem snerti fleiri en þá tvo, sem snerti Vestfirðinga. Ég vil a.m.k. halda því til haga sem ég tel satt og rétt í þeim efnum. Virðulegi forseti. Þau rök sem eru borin fram fyrir þessu frumvarpi er að slá þurfi á þensluna í þjóðfélaginu, það þurfi að fresta framkvæmdum til að slá á þensluna. Lítum aðeins á það mál og hvað frumvarpið hefur að geyma í þeim efnum. Það er lagt til í frumvarpinu að fresta vegaframkvæmdum fyrir samtals um 500 millj. kr. Annars vegar um Arnkötludal eða Tröllatunguheiði og hins vegar á norðausturhorninu um svonefnda Hófaskarðsleið á árinu 2007 og færa þá fjármuni til 2008. Það er þá væntanlega hugsað til þess að slá á þensluna að draga úr þessum framkvæmdum um 500 millj. kr. Gott og vel. Það má skilja þau rök. En á móti kemur í sama frumvarpi að lagt er til að færa til fé frá árinu 2008 fram á árið 2007, annars vegar 500 millj. vegna varðskips og hins vegar 500 millj. í fjarskiptasjóð. Það er því lagt til að auka útgjöld á árinu 2007.

2007 til 2006.

Gott og vel. Það er 2007 til 2006 sem fer yfir á þetta ár. Hvað ár er 2006? Það er árið sem þenslan og verðbólgan er. Er það árið sem menn geta bætt við framkvæmdum upp á 1 milljarð kr.? Ef menn geta það, þá spyr ég: Hvers vegna þarf þá að færa 500 millj. frá árinu 2007 og yfir á árið 2008 þegar verðbólgan á að vera lægri og þenslan er minni? Þarna finnst mér vanta skýringar. Ég vil bæta því við líka sem fram kom í stefnuræðu hæstv. forsætisráðherra, 3. október sl. þar sem segir, með leyfi forseta: „Ríkisstjórnin mun einnig leggja til við Alþingi að þegar í stað verði ráðist í sérstakt átak til úrbóta á umferðaræðum út frá Reykjavík“ o.s.frv. Eftir mínum heimildum er þar um að ræða að bæta við framkvæmdum við Suðurlandsveg og Vesturlandsveg um 500 millj. á hvorum stað á næsta ári. Það er samtals 1 milljarður kr. í viðbót í framkvæmd í vegamálum. Ef það er hægt, hvers vegna þarf þá að fresta þessum framkvæmdum fyrir 500 millj. á sama ári út af þenslu? Mér finnst vanta skýringar á því. Ég fæ ekki betur séð, ef menn taka það sem útgangspunkt að þenslan sé svo mikil, að þá séu menn einfaldlega að færa til framkvæmdir til að skapa svigrúm fyrir nýjar framkvæmdir og þá þurfi að ryðja öðrum til hliðar. Þá kemur að því að maður spyr sig: Er það þá ný forgangsröðun hjá ríkisstjórninni, sem er ekki að finna í vegáætlun eða þeim samþykktum sem menn hafa gert, að seinka vegaframkvæmdum á Vestfjörðum og norðausturhorninu en setja á sama tíma nýjar framkvæmdir á höfuðborgarsvæðinu? Ef það er ný stefnumörkun sem ríkisstjórnin ber hér fram þá styð ég hana ekki. Ég segi það alveg hreint út, ég styð hana ekki. Virðulegi forseti. Þessar tillögur eru viðkvæmar hvað varðar Vestfirði. Menn hafa beðið lengi eftir því að ná árangri í uppbyggingu vega. Þar hefur auðvitað margt gott gerst á undanförnum árum. Það skal dregin fjöður yfir það því að mikið hefur áunnist, en það er líka mikið sem varð eftir og þar er meira eftir en annars staðar á landinu. Þess vegna er það viðkvæmt að seinka mikilvægum samgöngubótum til þess eins, að því að mér virðist, að skapa svigrúm fyrir samgöngubætur á höfuðborgarsvæðinu. Ég ætla ekki að tala gegn því í sjálfu sér. Ég vil bara halda því til haga að það er ósanngjarnt og ekki stefna sem mér finnst skynsamleg að seinka uppbyggingu vega vestur á firði. Ég vil líka fara fram á það að hæstv. samgönguráðherra skýri betur áform sín varðandi Arnkötludal. Það kom fram í ræðu hæstv. forsætisráðherra að ríkisstjórnin hefði aflétt útboðsbanni á framkvæmdum í októberbyrjun vegna þess að náðst hafi góður árangur í baráttunni við verðbólguna og dregið úr þenslunni. Engu að síður er Vegagerðinni ekki heimilt að bjóða út framkvæmdir í Arnkötludal. Náði þá þessi aflétting á útboðsbanni ekki til þeirra framkvæmda? Eftir þeim upplýsingum sem ég hef um áform í þessum efnum er ekki gert ráð fyrir að bjóða út framkvæmdir í Arnkötludal fyrr en í febrúar/mars. Þá leikur mér forvitni á að vita hvort búið verði að ganga frá samningum við lægstbjóðanda í því verki fyrir kosningar. Eða verður málið ófrágengið fram yfir kosningar? Það skiptir auðvitað verulegu máli því að ef það verður ófrágengið veit maður ekki hvað kann að dragast frekar í málinu. En reynslan sýnir okkur að eftir kosningar er tilhneiging til að hægja á framkvæmdum sem menn hafa talað fyrir fyrir kosningar að þyrftu að vinnast á tilteknum tíma. Ég held því að það sé nauðsynlegt að fá skýrar yfirlýsingar samgönguráðherra um það hver áformin eru um útboð og verksamninga varðandi Arnkötludal. Ljóst er að verkið mun hefjast mun seinna en upphaflega stóð til. Gert var ráð fyrir að það yrði boðið út á þessu ári en það verður þá, miðað við það sem fyrir liggur, ekki fyrr en í febrúar/mars, þannig að menn byrja þá engin verk fyrr en með vorinu og það er ljóst að því seinkar alla vega um veturinn. Það má vel vera að takist að hafa verktímann styttri og menn ljúki verkinu á sama tíma og upphaflega var áætlað, eða á árinu 2008, þannig að menn geti tekið veginn í notkun á þeim tíma sem áætlað var með lögunum um ráðstöfun söluandvirðis Landssíma Íslands. En alla vega hafa menn seinkað því að byrja og mér sýnist vera nokkur óvissa um hvort menn nái að hnýta alla enda varðandi þetta verk fyrir næstkomandi alþingiskosningar.

Frú forseti. Hæstv. forsætisráðherra hefur hér mælt fyrir frumvarpi um breyting á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands hf. þar sem verið er að leggja til frestun á framkvæmdum, frestun á ráðstöfun fjár af söluandvirði Símans sem hafði verið gert ráð fyrir að færi í vegaframkvæmdir. Þetta er svo sem ekki nýtt og þarf engum að koma á óvart að þetta sé það fyrsta sem þessi ríkisstjórn ræðst á þegar bregðast á við svokallaðri þenslu, þ.e. vegaframkvæmdir og sérstaklega vegaframkvæmdir úti á landi. Við erum búin að sjá það síðastliðin fjögur ár hvernig þarna hefur verið tekið á. Gert var ráð fyrir stórátaki í vegamálum fyrir síðustu alþingiskosningar á árinu 2003. Þá var komið hér með tillögur um stóra innspýtingu í vegaframkvæmdir. Þess var reyndar gætt að árið 2002 var það var það haft í algeru lágmarki til þess að munurinn væri meiri. Árið 2002 voru framlög til vegamála því ein þau minnstu þá um nokkurt árabil. Síðan varð vissulega nokkur innspýting 2003 og 2004 en engan veginn í samræmi við þá vegaáætlun og þá áætlun sem hafði verið lagt upp með. Mig minnir að fyrst eftir kosningar hafi áætlunin verið skorin niður, ef ég man rétt, um tæpa 1 millj. og 700 þús. kr. eða að 1.700 millj. kr. hafi strax verið skornar niður á fyrsta ári eftir kosningar. Síðan kom niðurskurður upp á tæpa 2 milljarða og svo kom aftur niðurskurður upp á 2 milljarða. Heildarniðurskurður á vegáætlun frá árinu 2003–2006 hefur því numið einhvers staðar liðlega á milli 6–7 milljörðum kr. af þessari kosningavegáætlun sem allir litu þá með væntingum til því fátt er betri fjárfesting en bættar samgöngur vítt og breitt um landið. Væntingar fólks eru miklar og ánægja þegar það heyrir að ráðast eigi í stórframkvæmdir eða stórátak, hvort sem það er lítið eða stórt reyndar, í vegamálum. Það gleður auðvitað fólk og eykur því bjartsýni. Þegar við lítum síðan aftur á hvað hefur gerst á þessum árum þá lítur út fyrir að á árinu 2006 muni verða varið langminnst til vegamála í mörg ár. Ef við förum aftur til 2002, jú, árið fyrir kosningar þá komum við í sama hlutfall. Það sem hefur gerst auk þess til viðbótar er að æ stærri hluti af framlögum til vegamála rennur til viðhalds á aðalvegum landsins vegna þess að umferðin þyngist og viðhaldið eykst. Ég er með hérna súlurit útprentað frá Vegagerðinni um það hvernig þetta hefur þróast. Árið 2006 er að verða eitt aumasta ár í vegagerð á Íslandi í mörg ár. Samanborið við þær væntingar sem þjóðin bar til vegáætlunar sem kynnt var fyrir tæpum fjórum árum þá er þetta - ja, ég veit ekki hvað hæstv. samgönguráðherra vill kalla þetta - en þjóðin held ég að upplifi þetta meira og minna sem svik. Nú í kjölfar alls talsins, allra ræðnanna, hvað ætli hæstv. samgönguráðherra sé búinn að halda margar ræður nú á síðustu dögum og vikum um stórátak í samgöngumálum á næstu árum og hvað ætli ráðherrar sem hafa komið því við hafi haldið margar fjálglegar ræður? Ég vil nefna nokkur dæmi. Það er verið að skella skuldinni á vegaframkvæmdir. Það er sagt að þær haldi uppi þenslunni og þess vegna þurfi að skera niður þessar litlu vegaframkvæmdir til að halda niðri þenslu. Hæstv. forsætisráðherra meira að segja lét sig hafa það að segja það sama hér áðan. Frestun á vegaframkvæmdum um rúmlega milljarð á Vestfjörðum eða á Norðausturlandi var mikilvægari í sumar til þess að slá á þenslu í 1.000 milljarða dæmi. Í haust voru menn í kosningabaráttu í prófkjöri. Það væri stórfróðlegt að heyra viðhorf hæstv. samgönguráðherra og forsætisráðherra af því verið var að tala um þenslu. Ég er hérna með fréttir frá prófkjöri fjármálaráðherra og ég ætla að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvort hann hafi lesið það og fylgst með. Þetta er úr blaði þeirra sem birtist á suðurland.net 8. nóvember. Fyrirsögnin er, með leyfi forseta: „Raunhæft að taka ákvörðun um útboð vegarins fyrir jól, segir fjármálaráðherra“. Það er útboð á tvöföldun Suðurlandsbrautar. Hér segir í fréttinni, með leyfi forseta: „Ályktun árangursríks fundar um tvöföldun þjóðvegarins á milli Selfoss og Reykjavíkur sem haldinn var í Tryggvaskála á þriðjudag er, að herða þurfi baráttuna fyrir því að vegurinn verði boðinn út í einkaframkvæmd.“ - Í einkaframkvæmd. „Þeir sem geta tekið ákvörðun um það eru stjórnarþingmenn og ríkisstjórnin. Fjármálaráðherra sagði á fundinum að það væri raunhæfur möguleiki að taka ákvörðun um þetta núna fyrir jólin svo hægt væri að hefjast handa í janúar 2007 ...“ Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra álits á þessum yfirlýsingum hæstv. fjármálaráðherra. Mér finnst að þingið verði að fá að vita hvernig á þessum málum standi. Ég vil líka spyrja hæstv. forsætisráðherra. Er einkaframkvæmd í vegamálum nokkuð minna þensluhvetjandi eða hættulegri fyrir þensluna en almennar vegaframkvæmdir á vegum ríkisins? Ég krefst svara. Núna ríða hæstv. ráðherrar ríkisstjórnarinnar um héruð og predika einkaframkvæmd í vegamálum, segja að það verði að fara í einkaframkvæmd vegna þess að ríkið standi sig svo illa, svíki loforð um vegaframkvæmdir, svíki fjármagn til vegaframkvæmda, skeri það niður þegar það getur. En svo má fara í einkaframkvæmd. Ég krefst þess að bæði samgönguráðherra og forsætisráðherra svari því hvort þetta sé sú stefna sem eigi að fylgja. Er það þetta sem verið er að leiða inn með því að skera niður fjármagn á vegum ríkisins til vegaframkvæmda til þess að íbúar vítt og breitt um landið, hvort sem það er nær eða fjær höfuðborgarsvæðinu, kalli á einkaframkvæmd í vegamálum vegna þess að ríkið standi ekki við loforð sín? Er það þetta sem verið er að reyna að segja með þessum niðurskurðartillögum sem hæstv. forsætisráðherra er hér að boða á framlögum til vegamála? Ég get látið hæstv. forsætisráðherra hafa bæði viðtöl og yfirlýsingar fjármálaráðherra sem fer með ríkiskassann þar sem hann er að lofa vegaframkvæmdum í einkaframkvæmd á Suðurlandi fyrir áramót. Ég krefst svara. Er hægt að ætlast til þess að fjármálaráðherra, þó svo hann sé í prófkjörsnauð, fari með fleipur? Er það hægt?  Ég hef líka hér yfirlýsingar hæstv. samgönguráðherra þar sem hann segir í viðtölum að hann sjái ekkert einkaframkvæmd í vegamálum til fyrirstöðu og talar í raun fyrir slíku vegna þess að ríkið þá væntanlega standi sig svona illa. Ég krefst svara við þessu hvoru tveggja sem ég hef hér spurt um, þ.e. yfirlýsingu fjármálaráðherra um að ekkert standi vegi fyrir því að taka ákvörðun um þetta fyrir jólin, að semja um einkaframkvæmd og breikkun vegarins og að hefjast handa í janúar 2007. Einnig um hvort það sé þá ekkert þensluhvetjandi og hvort það sé þá stefna ríkisstjórnarinnar að vegaframkvæmdir eigi að fara í einkaframkvæmd vegna þess að ríkið standi ekki við loforð sín gagnvart landsmönnum. Það hlýtur að valda öllum vonbrigðum sem nú heyra að enn á að skera niður vegaframkvæmdir á næsta ári. En svo lofa þeir miklum framkvæmdum á árinu 2008 og 2009. Já, það er auðvelt því þá verður þessi ríkisstjórn vonandi ekki til staðar. Ég held að það hljóti að valda Vestfirðingum vonbrigðum að heyra að enn eigi að fresta eða draga úr áherslum og hraða á fjármagni til framkvæmda á Vestfjörðum. Hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon rakti hér viðhorf íbúa norðausturhornsins til þessara ákvarðana. Ég hef þó ekki heyrt þá enn þá minnast á að þeir verði að fara með það í einkaframkvæmd. Reyndar hafa menn sagt það á Vestfjörðum að vegur um Arnkötludal muni aldrei koma nema í einkaframkvæmd vegna þess að ríkið muni aldrei eða seint eða illa standa við þær skuldbindingar og loforð og vilyrði sem það hefur gefið. Samkvæmt fjárlagafrumvarpi næsta árs á að skera niður samanlagt framlög til vegamála að mig minnir um 3,5 milljarða kr. miðað við það sem hafði verið lofað á vegaáætlun og auk þess það sem hafði verið lofað við sölu Símans. Við erum því þar að tala um áframhaldandi niðurskurð miðað við þau loforð sem hafa verið gefin. Hins vegar vantar ekki loforðin upp á árið 2008 og 2009. Ég vakti athygli á þessu strax þegar verið var að ráðstafa söluandvirði Símans hversu heimskuleg símasalan var og hún verður heimskulegri og heimskulegri eftir því sem frá líður. Svo er það Fjarskiptasjóður og fjármagn sem átti að fara í Fjarskiptasjóð. Jú vissulega er verið að ýta nokkru fé fram á árinu 2006. En hvað er búið að gera? Er búið að gera nokkuð fyrir þetta fé? Og árið 2006 er nánast liðið. Er búið að framkvæma nokkuð á vegum Fjarskiptasjóðs á árinu 2006? Getur hæstv. forsætisráðherra bent á hvað hafi verið gert á vegum Fjarskiptasjóðs á árinu 2006? Ég vil gjarnan fá upptalningu á því. Ég vil gjarnan fá upptalningu á því sem búið er að gera á vegum Fjarskiptasjóðs árið 2006, og þykir núna nauðsynlegt að setja fjármagn fram frá árinu 2007 til 2006. Það væri líka fróðlegt að fá aðeins umræðu um stöðu Fjarskiptasjóðs. Eftir því sem mér skilst átti Fjarskiptasjóður að styrkja fjarskipti og ríkisstyrkja fjarskipti á landsvæðum þar sem svokallaðir samkeppnisaðilar, þ.e. Síminn og Ogvodafone eða aðrir treystu sér ekki til að reka og byggja upp fjarskipti á samkeppnisgrunni. Þeir hafa ekki undan því landið er alltaf að stækka. Alltaf er að stækka það svæði þar sem þessir aðilar segja að þeir geti ekki séð neinar forsendur fyrir því að byggja upp fjarskiptaþjónustu á arðsemisgrunni á þessum og þessum stað. Vestfirðingar voru einmitt að senda frá sér ályktun um daginn. Það var undirskriftasöfnun hjá Bæjarins besta hjá Snerpu á Ísafirði, undirskriftasöfnun, ákall um að fá að lágmarki að sitja við sama borð og aðrir í fjarskiptamálum. Það liggur bara einn strengur um Vestfirði og hann annar ekki því sem á hann er sett. Engar áætlanir liggja fyrir um það hvernig eigi að efla eða bæta fjarskiptasambandið, gagnaflutningskerfið til Vestfjarða, engar. En það er búið að selja Símann sem var sá eini sem hafði afl til að gera þetta. Á meðan sér aumingja Fjarskiptasjóður sem átti að fjármagna þetta fram á æ stærri verkefni því fjarskiptafyrirtækin eru auðvitað ekkert að ráðast í verkefni nema þau sem skila þeim uppsettum arði. Og þetta svæði stækkar á landinu. Sala Símans verður því æ vitlausari og kemur æ meira í koll íbúum landsbyggðarinnar sérstaklega en einnig hér. Símgjöld hækka eins og hérna hefur verið rakið áður í þingsölum, þjónustan versnar og svo þykjast menn hér vera að færa einhverjar upphæðir á milli ára við ráðstöfun á söluandvirði Símans. Nei, frú forseti. Enn mega íbúar landsbyggðarinnar þola að það fyrsta sem þessi ríkisstjórn gerir þegar hún vill slá á þenslu eða skera eitthvað niður, er að skera niður vegaframkvæmdir á Vestfjörðum. Hæstv. samgönguráðherra Sturla Böðvarsson var í andsvari við hv. þm. Steingrím J. Sigfússon og brigslaði honum um dugleysi í samgöngumálum, vegaframkvæmdum og sagði að hann hefði hvorki komist lönd né strönd. Ég heyri það nú æ oftar á Vestfjörðum að þau biðja um að skipt verði um samgönguráðherra og vilja fá heldur Steingrím J. Sigfússon til að leysa úr málum og fylgja þeim eftir en ekki stöðugt, eins og núverandi samgönguráðherra gerir, að lofa fyrst og geta svo ekki staðið við eða fresta og fresta ár eftir ár framkvæmdum. Enn á ný gerist það hér. Frú forseti. Ekki er hægt annað en að vera dapur yfir því sem þessi ríkisstjórn er að gera. Hún gengur enn á framkvæmdir, sérstaklega vegaframkvæmdir á landsbyggðinni. Ég ítreka spurningar mínar til hæstv. forsætisráðherra. Er þetta stefna ríkisstjórnarinnar sem birtist hér í yfirlýsingu fjármálaráðherra, þ.e. að það ætti að vera raunhæfur möguleiki að taka ákvörðun um að semja um einkaframkvæmd á tvöföldun vegarins milli Reykjavíkur og Selfoss? Þetta er mikilvæg framkvæmd, mikil lifandis ósköp, mikilvæg framkvæmd og nauðsynleg. En er þetta hátturinn sem á að viðhafa, annars vegar svona loforð og hins vegar það að einkaframkvæmd eigi að leysa málin þegar ríkissjóður stendur ekki við sitt? Á að stefna í það? Hafa einkaframkvæmdir í vegamálum nokkuð minni áhrif á þenslu en almennar aðrar framkvæmdir? Það er þá alveg nýtt fyrir mér. Ég bið hæstv. forsætisráðherra að skýra betur mál sitt og afstöðu einstakra ráðherra og ríkisstjórnarinnar til þessara mála. Hvers vegna þarf stöðugt að velta þessum niðurskurði og frestunum á þá landshluta þar sem menn hafa beðið sem lengst eftir því að fá almennilega vegi og hvers vegna skulu þeir stöðugt þurfa að taka á sig niðurskurð og frestanir í vegaframkvæmdum?

Hæstv. forseti. Við höldum áfram umræðu um breytingar á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Símans. Nokkur ástæða er til að ræða um þau málefni sem hér eru sett fram að gerðar verði breytingar á. Nokkur umræða hefur orðið um vegamálin í tengslum við frumvarpið og þau undarlegu vinnubrögð sem hafa viðgengist hér árum saman í vegamálum. Við sem höfum fylgst með þeim málum í gegnum tíðina í valdatíð þeirrar ríkisstjórnar sem nú situr höfum séð alveg ótrúlegar æfingar og breytingar á fyrirætlunum í vegamálum í gegnum árin. Núna síðast var ákveðið að hægja á, ekki bara að hægja á, heldur stöðva framkvæmdir í vegamálum. Þetta var gert á síðasta ári. Miklar umræður urðu í Norðvesturkjördæmi um þær ákvarðanir og hvaða rök væru fyrir þeim og hvaða áhrif yrðu af þeim ákvörðunum sem ríkisstjórnin tók. Stjórnarþingmenn Norðvesturkjördæmis og hæstv. ráðherra héldu því fram alveg hiklaust í umræðum og samtölum við þingmenn og aðra, sem vildu vita hvaða áhrif yrðu af þessu, að þetta mundi ekki breyta neinu hvað varðaði framkvæmdir í Norðvesturkjördæmi. Hv. þm. Einar Oddur Kristjánsson orðaði það einhvern veginn þannig að framkvæmdir í Norðvesturkjördæmi mundu ekki tefjast um einn einasta dag vegna þeirra ákvarðana. Nú kemur frumvarp og það er þannig orðað í athugasemdum með frumvarpinu, með leyfi hæstv. forseta: „Í tengslum við fjárlagagerð fyrir árið 2007 ákvað ríkisstjórnin í ágúst 2006 að fresta framkvæmdum á árinu 2007 umfram það sem áður hafði verið ákveðið. Breytingar í frumvarpinu eru í samræmi við þær ákvarðanir ríkisstjórnarinnar og einnig við ákvæði frumvarps til fjárlaga 2007 og frumvarps til fjáraukalaga 2006.“ Ég nefni þetta vegna þess að hér er sérstaklega fjallað um Tröllatunguveg, um Arnkötludal, og þar er skorið niður vegafé til þess verkefnis um helming á árinu 2007 og þeir fjármunir fluttir yfir á árið 2008. Það hlýtur að vekja upp spurningar um hvernig staðið verði að því máli. Ég verð að viðurkenna að mér finnst ástæða til að hafa af því áhyggjur að ekki verði staðið að málum eins og lofað var. Talað var um að bjóða þetta verkefni út strax upp úr áramótum og framkvæmdum mundi ljúka á árinu 2008. Nú er ákveðið að einungis skuli vera 200 milljónir í stað 400 milljóna til verkefnisins á árinu 2007, en meiri fjármunir á árinu 2008 og lok verkefnisins verði áfram eins og ákveðið hafði verið. Maður hlýtur að spyrja. Hvernig stendur á þessum æfingum með fjármagn til vegalagningar þarna? Ég held að skilja verði þetta þannig að þarna séu menn í raun að viðurkenna það sem staðreynd að þetta verkefni mun frestast, það muni dragast. Þess vegna er ástæða til að halda að það sé ekki endilega heldur að marka það sem verið er að halda fram, að verklokin muni ekki dragast. Mér finnst mjög slæmt að svona skuli vera staðið að málum. Þá er um það að ræða líka að verið er að leggja til breytingar á fjármunum til fjarskiptamála. Ég sé ástæðu til að spyrja eftir því hvernig stendur á þeim flutningi fjármagns á milli áranna 2007 og 2006, 500 millj. kr. Nú erum við á þeim tímapunkti að 1. desember er á morgun. Það er ekki líklegt að hægt sé að gera mikið í fjarskiptamálum á þeim tíma sem eftir lifir af árinu. Og erfitt að sjá fyrir sér að hægt sé að ráðstafa hálfum milljarði á þeim tíma. Ég held að kalla verði eftir svörum hæstv. ráðherra samgöngumála um hvernig á þessu standi. Hvaða framkvæmdir það séu sem þarna eigi að koma til sem hægt er ljúka. Hvaða fjárfestingar eru það sem hægt er að taka ákvarðanir um núna á þeim tíma sem eftir lifir af þessu ári? Allt ber þetta vott um að menn hafi staðið illa að skipulagningu verkefna og full ástæða er til að fá fram hvað hefur verið að gerast. Hæstv. samgönguráðherra nefndi það sem hann hefur reyndar verið að nefna á undanförnum dögum, að nú standi til stórátak í vegagerð. Það er eins og maður kannist við það orðalag frá fyrri dögum. Það hefur nefnilega verið blásið til stórátaks í vegagerð við upphaf hvers einasta kjörtímabils á undanförnum árum. En jafnoft hefur ákvörðun verið tekin um að skera niður fjármagn til vegagerðar í framhaldi af því að ríkisstjórn hefur sest að völdum og þá hefur verið tekið til hendinni við að breyta þeim áætlunum sem fyrir hafa legið. Hæstv. ráðherra sagði áðan í ræðu sinni að það hefði verið hárrétt að hægja á, eins og hann kallaði það. Reyndar var ekki tekin ákvörðun um að hægja á neinu. Tekin var ákvörðun um að stöðva útboð á nýjum verkefnum. Eins og ég sagði áðan var málum lýst þannig fyrir okkur þingmönnum í Norðvesturkjördæmi að það hefði engin áhrif á fyrirhugaðar framkvæmdir þar. Hér er verið að staðfesta að það hefur að minnsta kosti áhrif á þennan veg, um Arnkötludal, sem ég var að tala um. Það hlýtur líka að vekja athygli þegar skorið er niður svo gríðarlega mikið fjármagn til Sundabrautar eins og raun ber vitni. Því að á árinu 2007 var meiningin að í það verkefni færu 2,5 milljarðar  Skýringin á því er sú að ekki sé búið að undirbúa framkvæmdir þar með þeim hætti að hægt sé að nýta þessa fjármuni. Gott og vel. Á því skal auðvitað tekið mark. En á maður þá líka að taka mark á því að hægt sé í stað þess að nýta 2,5 milljarða á árinu 2008 í framkvæmdir þarna, að þá sé hægt að nýta þar 3,9 milljarða? Það sé bara hægt að flytja þessa fjármuni þarna á milli ára og það passi þá að bæta því við sem ekki er hægt að nýta á næsta ári yfir í það þarnæsta. Ég verð að segja eins og er að ákveðin tortryggni vaknar gagnvart því að þarna séu í raun enn ein röng skilaboðin á ferðinni hvað þessi verkefni varðar. Þetta eru málefni sem hafa verið og verða ævinlega til mikillar umræðu á Alþingi. Auðvitað hafa menn mikinn áhuga á samgöngumálum og að samgöngur í landinu komist í viðunandi horf. Að fólkið úti á landsbyggðinni fái möguleika til að komast á milli byggðarlaga og um landið með eðlilegum hætti. Upp á það vantar æðimikið víða. Það hefur orðið mönnum mikil vonbrigði á undanförnum árum hversu hægt þetta hefur gengið, að koma vegakerfinu í viðunandi horf. Það sem er svo ef til vill enn verra er að það sem menn hafa haft fyrir sið á undanförnum árum að lýsa sem miklum afrekum í vegamálum, þ.e. þeim framkvæmdum sem þó hafa verið gerðar, að á undanförnum árum hefur verið að koma í ljós að þarfirnar fyrir auknar framkvæmdir hafa aukist miklu hraðar en framkvæmdirnar, sem þó hafa verið gerðar, vega upp á móti. Ég hygg að við stöndum verr núna hvað vegakerfið varðar og þær kröfur sem eðlilegt er að gera til þess heldur en við höfum gert á undanförnum árum. Svo mikil hefur aukning umferðar orðið. Svo mikil hefur aukning þungaflutninga orðið í landinu að við höfum ekki haft undan. Ég held að það væri ráð að hæstv. samgönguráðherra hætti að halda hinar stóru ræður um afrekin í vegamálum úr því hann er enn einu sinni kominn fram á sjónarsviðið með að tala um stórátak í vegamálum. Þörfin fyrir þetta stóra átak í vegamálum, eftir öll hin stóru átökin í vegamálum sem hæstv. ráðherra hefur lýst á undanförnum árum, segir okkur það að menn hafa ekki haft undan þörfinni sem hefur verið að myndast á nýjum framkvæmdum og betra viðhaldi á vegum landsins. Það má líkja hæstv. samgönguráðherra að öðru leyti við ökumann sem ýmist gefur bensínið í botn eða snarbremsar. Það er ekki gott ökulag og slíkir menn eru teknir úr umferðinni í okkar landi ef þeir haga sér þannig að hætta skapast. Ég tel að veruleg hætta hafi skapast. Hún hefur komið niður á byggðarlögunum í landinu. Hún hefur komið niður þar. Auðvitað eru allir sammála um að vegamálin skipti mestu þegar menn velta fyrir sér hvernig hægt er að tryggja byggð í landinu. Það óöryggi sem fólk býr við gagnvart vegamálum í landinu, gagnvart framkvæmdum í vegamálum, að menn geta ekki treyst loforðum um endurbætur í vegamálum, það er hættulegt og það hefur valdið óöryggi fólks á landsbyggðinni og landflótta. Ef Íslendingar koma ekki samgöngumálum í þannig horf að fólkið á landsbyggðinni geti búið við, þá mun aldrei enda taka sú byggðaröskun sem uppi hefur verið á undanförnum árum. Mér finnst að líka sé ástæða til að ræða þetta mál út frá heiðarleika stjórnmálamanna vegna þess að stjórnmálamenn hafa á undanförnum árum gengið fram með hin stóru loforð um samgöngubætur sem jafnóðum hafa verið tekin til baka, hægt á þeim eða hafa jafnvel verið skorin niður, eins og hér hefur verið lýst í dag. Ekki er mikil virðing borin fyrir fólkinu á þeim landsvæðum þegar svona er að málum staðið. Ég er líka á þeirri skoðun að það sé ákaflega óskynsamlegt að ganga ekki fram og koma á betri vegasamgöngum en raun ber vitni. Ég held að sú fjárfesting sé gríðarlega mikils virði. Hún tryggi að menn nýti landið, nýti möguleikana sem landið okkar býður upp á, ef þarna er vel að málum staðið og að sama skapi komi í veg fyrir þá nýtingu og hafi af okkur möguleika landsins ef ekki er vel að málum staðið. Ég ætla ekki að hafa orð mín miklu lengri um þetta. Ég sé ástæðu til að gera þessar athugasemdir og benda á að meira að segja þessi tillaga er ótrúverðug. Það er t.d. ekki líklegt að þeir fjármunir sem verið er að ýta fram á árið 2008 vegna Sundabrautar nýtist. Ég tel ástæðu til að hæstv. ráðherra útskýri það, á hverju hann byggir þá tillögu sem þar liggur fyrir. Á hvaða framkvæmdaáætlun það er byggt að hægt sé að nýta 3,9 milljarða á árinu 2008 úr því að ekki er hægt að nýta nema 100 millj. á árinu 2007. Þetta er það sem ég vildi segja, hæstv. forseti, um málið. Ég vonast til þess að hæstv. samgönguráðherra útskýri þetta betur og ég endurtek, ég geri kröfu um að gerð verði grein fyrir hvernig á að ráðstafa þessum hálfa milljarði sem er fluttur núna af árinu 2007 til ársins 2006 vegna fjarskiptanna. Og líka hvernig eigi að sjá til þess að það sé öruggt að hægt sé að standa við verklok hvað varðar veginn um Arnkötludal.

Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að fara mörgum orðum um þetta frumvarp en rifja aðeins upp tilurð þess. Við erum að ræða um breytingu á lögum um ráðstöfun á söluandvirði Landssíma Íslands. Það frumvarp er frá því í október 2005 en sumarið á undan var Síminn seldur fyrir 66,7 milljarða kr. Það hefur verið rifjað upp í umræðu um frumvarpið hve góð fjárhagsstaða þessa fyrirtækis hafði verið, en árið áður, árið 2004, skilaði Síminn í rekstri tæpum 7.400 millj. kr. - 7,4 milljörðum. Rekstrarhagnaður samstæðunnar fyrir afskriftir voru þá nákvæmlega 7.381 millj. kr. Veltufé frá rekstri var 6.800 millj. kr. Við umræðuna um þetta frumvarp var rifjað upp hve miklum fjármunum Síminn skilaði árlega í ríkissjóð. Það var líka rifjað upp hver afstaða þjóðarinnar almennt var til sölunnar á Símanum. Í öllum skoðanakönnunum sem gerðar voru um sölu Símans og höfðu áður verið um hlutafélagavæðingu þessa fyrirtækis var þjóðin eindregið á móti þessari ráðstöfun. Þjóðin var eindregið á móti því að láta þessa gullkvörn af hendi. Nú voru góð ráð dýr. Ríkisstjórnin ákvað að búa til sérstök einkavæðingarfjárlög þar sem hagnaðinum af Símanum yrði ráðstafað. Ég held að þetta frumvarp sem við ræddum hér haustið 2005, skömmu eftir að þing kom saman, sé eitthvert dæmalausasta frumvarp sem komið hefur til umfjöllunar Alþingis í sögu þess. Hér var ráðstafað fjármunum um ókomin fjárlagaár, allt fram til ársins 2012. Menn ræddu þetta hér í alvöru, menn ræddu í alvöru um Sundabraut, um fjármuni til Árnastofnunar, til geðfatlaðra, allt sem horfði til vinsælda í samfélaginu. Allir óvinsælu hlutirnir voru í hinum almennu fjárlögum en í þessum sólskinseinkavæðingarfjárlögum var bara það sem jákvætt var. Við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði gagnrýndum þessi vinnubrögð, þennan loddaraleik. Við bentum á að það kæmi til ákvörðunar síðari þinga að ráðstafa þessum fjármunum. Niðurstaðan varð engu að síður sú að ákvarðanir voru teknar. Við bentum á og vöruðum við því að menn kynnu að vera að vekja væntingar og nú riði á að staðið yrði við gefin fyrirheit, ella kæmi það í hlut síðari þinga og síðari ríkisstjórna að taka á þessum málum miðað við þær aðstæður sem þá voru uppi. Hvað er að gerast núna? Nákvæmlega það sem við vöruðum við. Nú er byrjað að hringla í þessum einkavæðingarfjárlögum ríkisstjórnarinnar. Það er byrjað að skera niður og fresta framkvæmdum sem áður hafði verið lofað. Hæstv. forseti. Ég ætla ekki að tefja umræðuna með því að endurtaka það sem félagar mínir, hv. þingmenn úr Vinstri hreyfingunni – grænu framboði, hafa farið rækilega yfir hér. En mig langar þó til að vekja athygli á einu atriði til viðbótar og það tengist yfirvofandi alþingiskosningum. Nú er aftur byrjað að lofa, nú er aftur byrjað að koma með stóru, digru loforðin. Nú á að tvöfalda veginn frá Reykjavík til Hveragerðis. Og hvernig? Að sjálfsögðu á að bjóða hann í einkaframkvæmd. Hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. samgönguráðherra eru byrjaðir að lofa vildarvinum sínum í Sjálfstæðisflokknum og Framsóknarflokknum framkvæmdum sem þeir koma til með að hagnast á. Er það í þágu skattborgarans? Nei. Ég hvet menn til að kynna sér úttekt Ríkisendurskoðunar á einkaframkvæmd í vegamálum og vegasamgöngum. Í þeirri skýrslu er komist að þeirri niðurstöðu að slíkar framkvæmdir séu ekki skattborgaranum til hagsbóta. Ég tel ástæðu til að vekja sérstaklega athygli á þessu. Ég vil einnig rifja upp og ítreka ummæli þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í tengslum við fjárlagaafgreiðsluna að þessu sinni. Þar höfum við vakið athygli á því að stjórnarflokkarnir með hæstv. ráðherrana í broddi fylkingar eru aftur farnir að lofa langt fram í tímann. Þeir eiga eftir að sitja að völdum í örfáa mánuði. Engu að síður eru þeir byrjaðir að gefa loforð fram í tímann. Hver koma örlög þessara loforða til með að verða? Niðurskurður að öllum líkindum í einhverjum tilvikum sem þá fellur í hlut næstu ríkisstjórnar. Hæstv. forseti. Á þessu vildi ég vekja athygli og rifja upp þetta dæmalausa frumvarp og loddaraskapinn og blekkingarnar sem því tengjast.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ráðstafanir í kjölfar samnings við Bandaríkin um skil á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli. Aðdragandi málsins er þingmönnum að sjálfsögðu vel kunnur og óþarft að rekja hann í löngu máli. Viðræðum bandarískra og íslenskra stjórnvalda um framtíðarvarnir Íslands og skil á landi og aðstöðu lyktaði með samningum sem kynntir voru 26. september sl. og undirritaðir í Washington 11. október. Samhliða viðræðunum við Bandaríkjamenn markaði ríkisstjórnin stefnu um það hvernig standa skyldi að því að koma varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli með skipulegum hætti í arðbær borgaraleg not. Var ákveðið að fyrst um sinn færi utanríkisráðherra áfram með stjórnsýslu á öllu svæðinu til þess að engin óvissa væri um hvaða ráðuneyti eða stjórnsýslustofnun væri bær til að fjalla um mál. Svæðinu yrði síðan komið í áföngum í almenn not. Var reglugerð um Stjórnarráð Íslands breytt 29. september sl. til að árétta að utanríkisráðherra færi með stjórnsýslu á varnarsvæðum uns birt yrði auglýsing um að slíkt svæði hefði verið tekið til annarra nota í heild eða að hluta. Enn fremur var ákveðið að stofna þróunarfélag með aðkomu sveitarfélaga á Suðurnesjum sem yrði leiðandi varðandi umbreytingu og þróun svæðisins. Meginmarkmið þess frumvarp sem hér er flutt er að skapa skýran lagaramma utan um yfirfærslu varnarsvæðisins á Keflavíkurflugvelli úr hernaðarnotum í almenn borgaraleg not. Í gildandi lögum eru engin ákvæði um það hvað verður um varnarsvæði eftir að því er skilað. Að mati ríkisstjórnarinnar er hyggilegast að sú umbreyting sem stefnt er að gerist ekki á einni nóttu heldur í áföngum og með skipulegum hætti eins og frumvarpið kveður á um. Má benda á að þótt varnarliðið hafi farið af landi brott í lok september sl. er enn á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli fjöldi mannvirkja í eigu Atlantshafsbandalagsins sem lúta sérstöku skilaferli. Frumvarpið sem hér liggur fyrir tekur einungis til varnarsvæðisins á Keflavíkurflugvelli en ekki annarra svæða sem bandaríska varnarliðið hefur skilað. Helgast það af sérstöðu Keflavíkurflugvallar vegna stærðar svæðisins og mannvirkja sem þar eru og starfsemi sem þar hefur farið fram. Önnur svæði mun utanríkisráðherra taka úr notkun, eða afmynstra ef svo mætti segja, með einfaldri auglýsingu. Hefur reyndar þegar verið gefin út auglýsing um að svæðið í Hvalfirði hafi verið tekið í borgaraleg not. Varnarsvæðið á Keflavíkurflugvelli er samtals rúmlega 80 ferkílómetrar. Samkvæmt fyrirliggjandi frumvarpi verður svæðinu skipt í þrennt, í fyrsta lagi flugvallarsvæði, svæði A sem verður athafnasvæði alþjóðaflugvallarins, í öðru lagi öryggissvæði, svæði B sem verður ætlað til varnarþarfa, þar með talið heræfinga og eftir atvikum friðargæsluæfinga, og í þriðja lagi starfssvæði Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar ehf., svæði C sem er það svæði sem koma á hið fyrsta í borgaraleg not. Samkvæmt frumvarpinu mun forsætisráðherra þegar þar að kemur gefa út auglýsingu um að varnarsvæðið á Keflavíkurflugvelli hafi verið tekið til annarra nota en varnarnota. Enn fremur er heimilað að tilteknir málaflokkar verði áfram á einni hendi þótt svæðið falli að öðru leyti undir almennar reglur. Þannig má gera ráð fyrir að fljótlega verði gefin út auglýsing um svæði C, þ.e. að það sé ekki lengur frátekið til varnarnota. Víkjum þá nánar að hinum einstöku svæðum, virðulegi forseti. Í 2. gr. frumvarpsins er mælt fyrir um hvernig staðið skuli að yfirfærslu Keflavíkurflugvallar til samgönguyfirvalda. Flugvallarsvæðið er afmarkað á fylgiskjali en það hefur ekki áður verið skýrlega afmarkað landfræðilega. Mun nefnd sérfræðinga vinna tillögur um framkvæmd yfirfærslunnar og skila þeim ekki síðar en í febrúarlok á næsta ári. Þar verður m.a. tekið tillit til varnarþátta og varnarmálahlutverks utanríkisráðuneytisins en þess má geta að flugbrautirnar sjálfar eru að mestu leyti í eigu Atlantshafsbandalagsins. Þegar samkomulag hefur náðst milli ráðuneytanna um yfirfærsluna mun forsætisráðherra gefa út auglýsingu þar að lútandi. Ekki eru fyrirhugaðar sérstakar lagabreytingar aðrar enda ráð fyrir því gert í 7. gr. frumvarpsins að ekki verði lengur talað um utanríkisráðherra sem æðsta yfirvald í lögum um Flugmálastjórn Keflavíkurflugvallar. Hvað varðar öryggissvæði samkvæmt 3. gr. þykir nauðsynlegt að taka frá afmarkað svæði til varnarþarfa. Samkvæmt samkomulagi Íslands og Bandaríkjanna munu Bandaríkin halda árlega tvíhliða og/eða fjölþjóðlegar heræfingar hér á landi og verður öryggissvæðið m.a. frátekið til þessara nota. Í 4. gr. frumvarpsins er fjallað um svæði sem falið verður Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar ehf. Inni á því svæði er m.a. íbúðabyggðin sem bandaríska varnarliðið skildi eftir. Er Þróunarfélaginu ætlað að annast umsýslu þessara fasteigna í umboði ríkisins. Félagið var stofnað 24. október sl., og undanfarið hefur verið unnið að gerð þjónustusamnings við félagið og er hann nú á lokastigi. Gert er ráð fyrir að auk umsýslu fasteigna á umræddu svæði taki félagið við umsýslu tiltekinna fasteigna á flugvallarsvæðinu og jafnvel eftir atvikum á öryggissvæðinu. Eitt fyrsta verkefni félagsins verður að gera úttekt á fasteignum á svæðinu og tillögur um nýtingu þeirra. Enn fremur er félaginu ætlað að vera leiðandi varðandi þróun svæðisins í heild. Er ljóst að þarna er um að ræða eitt stærsta skipulags- og þróunarverkefni á Íslandi á síðari árum. Fasteignir á varnarsvæðum hafa fram til þessa verið undanþegnar opinberum gjöldum. Í 5. gr. frumvarpsins er sú undanþága framlengd uns einstökum fasteignum hefur verið komið í almenn not með leigu eða sölu. Er ekki talið eðlilegt að ríkið greiði fasteignagjöld af ónýttu húsnæði eða húsnæði og mannvirkjum sem hugsanlega verða rifin að einhverju leyti. Frú forseti. Ég legg til að máli þessu verði að lokinni umræðunni vísað til 2. umr. og hv. allsherjarnefndar.

Frú forseti. Það er ef til vill ekki efni til að fara í langa ræðu um þetta mál. Hér er um heilmikla „bráðabirgða-bráðabirgðaráðstöfun“ að ræða. Ég hef ekki talið hversu oft orðin „til bráðabirgða“ koma fyrir en það eru nokkur skipti í þessu stutta frumvarpi. Það er umhugsunarefni út af fyrir sig, að þrátt fyrir þann tíma sem hefur verið til undirbúnings breytinganna sem tengjast brottför hersins þá virðist enn mikill bráðabirgðabragur á öllu sem snýr að framkvæmd íslenskra stjórnvalda á svæðinu, stjórnsýslu og verkaskiptingu. Ég vil sérstaklega nefna að yfirfærsla flugvallarstarfseminnar og þess sem á að taka til borgaralegra er dálítið óljós eins og um þetta er búið. Reyndar segir í 1. gr. að markmið laganna sé að kveða á um skipan mála til bráðabirgða. Svæðaskipting í flugvallarsvæði, öryggisvæði B og svo svæði sem Þróunarfélag Keflavíkurflugvallar hefur yfir að ráða, er í ekki eins hrein og ætla mætti þegar farið er að skoða ákvæði frumvarpsins. Þá kemur í ljós að í raun má rutta fasteignum og mannvirkjum fram og til baka samkvæmt sérstökum ákvæðum sem af einhverjum ástæðum eru sett í frumvarpið. Þannig er t.d. í 3. gr. kveðið á um að utanríkisráðherra sé heimilt að fela Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar ehf. umsýslu tiltekinna fasteigna á svæði B ef þörf krefur, þ.e. á svokölluðu öryggissvæði. Í næstu grein er kveðið á um að enn fremur sé heimilt að fela Þróunarfélagi Keflavíkurflugvallar að annast í umboði ríkisins umsýslu fasteigna á svæði sem koma á hið fyrsta í arðbær borgaraleg not og merkt eru sem C á fylgiskjalinu. Eðlilega, það svæði er beinlínis skilgreint sem starfssvæði Þróunarfélags Keflavíkurflugvallar svo ég átta mig ekki á af hverju þarf að taka það fram í fyrri málsgrein 4. gr. frumvarpsins. En seinni málsgreinin segir: „Enn fremur er heimilt að fela félaginu umsýslu tiltekinna fasteigna á svæði A og önnur verkefni sem tengjast framtíðarþróun og umbreytingu svæða A og C.“ Þar með eru komnar heimildir til að færa undir félagið verkefni, mannvirki eða svæði, á báðum hinum svæðunum, bæði svæði A og B. Þá fer þetta að verða dálítið grautarlegt. Af þessu verður ekki annað ráðið en að síðan eigi hæstv. ráðherrar, flugmálayfirvöld og aðrir sem koma við sögu eftir að setjast niður, sjálfsagt yfir kaffibolla, og möndla um það hvað fer hvert á svæðinu. Ég held að þetta stafi fyrst og fremst af því, sem var ólánsniðurstaða, að ekki skyldi farið í hreint uppgjör á málinu og svæðin í raun aðeins höfð tvö, þ.e. flugvallarsvæðið og flugvallarstarfsemi og síðan allt hitt, sem Þróunarfélagið hefði fengið til að ráðstafa og koma í not. Þetta helgast af því að menn ætla að halda eftir svæði sem menn burðast við að skilgreina sem öryggissvæði sem verði frátekið undir heræfingar og að því virðist, m.a. á grundvelli samninganna við Bandaríkjamenn, bíður það bara eftir því að þeir noti það eins og þeim kann að sýnast. Þetta hindrar að farið sé í hreint uppgjör á málinu. Utanríkisráðherra á að skipa í nefnd í samráði við samgönguráðherra, fimm sérfræðinga. Það er eins gott að það verði allt sérfræðingar, sem hafi það hlutverk að undirbúa snurðulausa færslu á stjórnun og rekstri Keflavíkurflugvallar. Þar er væntanlega átt við að undirbúa snurðulausa færslu á starfseminni á svæði A yfir til flugmálayfirvalda og frá utanríkisráðuneyti til samgönguráðuneytis. Ég hélt satt best að segja að þetta ætti að gerast fljótlega en hér kemur í ljós að málið er enn í þoku og nefnd þessi á að skila af sér tillögum um framkvæmd yfirfærslunnar fyrir febrúarlok 2007. Ég vil spyrja hæstv. forsætisráðherra um flugstöðina. Nú var það svo að flugstöðin var byggð, illu heilli að mínu mati, í samstarfi við bandaríska herinn. Herinn reiddi fram tiltekna fjárhæð sem, ef ég man rétt, átti að nægja fyrir um 40% af kostnaði við bygginguna en dugði ekki til þess vegna þess að gríðarlegur umframkostnaður hlaust af ýmsu sem óhönduglega tókst til við þessa byggingu. Hún varð miklu dýrari en kostnaðaráætlun gerði ráð fyrir. Ég held því fram að þessi fjárstuðningur Bandaríkjamanna hafi verið býsna dýru verði keyptur þegar upp var staðið. Byggingin varð m.a. miklu dýrari í framkvæmd og óhentugri vegna krafna sem Bandaríkjaher setti í staðinn á móti framlagi sínu, um alls konar kúnstir sem ekkert áttu skylt við þarfir venjulegrar flugvallarstarfsemi og venjulegrar flugstöðvar. En böggull fylgdi skammrifi. Ákvæði var um það í samkomulaginu að bandaríski herinn gæti leyst flugstöðina til sín ef þeir tímar kæmu að herinn teldi sig hafa þörf fyrir aðstöðuna. Nú spyr ég: Er þessi kvöð enn til staðar? Var henni komið út úr heiminum í uppgjörinu eða samningum við Bandaríkjamenn á haustdögum? Þetta hlýtur að skipta máli ef mannvirkið á loksins, og þótt fyrr hefði verið, að færast undir samgönguráðherra. Það hefur verið kúnstug staða allan þennan tíma að mikilvægasta samgöngumannvirki þjóðarinnar, sem ég held að millilandaflugvöllurinn í Keflavík augljóslega sé, hefur ekki heyrt undir samgönguráðherra. En þegar það verður væri dálítið ankannalegt ef þessi gamla kvöð fylgdi enn með, ég tala ekki um ef henni fylgir líka að halda verði við engisprettugildrunum í niðurföllum og öllu því sem var áskilið af hálfu Bandaríkjamanna til að byggingin uppfyllti staðla bandaríska hersins. Jafnvel eins og þeir eru í hitabeltinu eða hvar sem þeir eru. Vandræðagangurinn kemur kannski best í ljós þegar skoðuð er 7. gr. Þar er valin sú leið að setja orðið ráðherra í staðinn fyrir utanríkisráðherra. Þetta er væntanlega gert vegna þess að þar með skiptir ekki lengur máli hvað er hjá hverjum lengur eða skemur, utanríkisráðherra, samgönguráðherra eða jafnvel einhverjum fleirum.  Svo spyr ég hæstv. forsætisráðherra að lokum en hann nefndi það sem voru nýjar fréttir fyrir mér, en má vel vera að hafi komið fram áður, að búið sé að gera þjónustusamning við Þróunarfélagið: Þetta er svolítið skrýtið, er þetta ekki hreint ríkisfyrirtæki? Af hverju þarf að gera þjónustusamning milli ríkisins og þessa Þróunarfélags og um hvað er hann eiginlega? Ég hélt að þetta væri opinber sýslan, opinber framkvæmd, að koma þessu í gagnið. Er það vegna þess að mönnum er svo mikið í mun að reka þetta strax sem fyrirtæki í hagnaðarskyni, í samkeppni eða hvað? Ég spurði um daginn hvaða fjármunir yrðu ætlaðir í hreinsun á svæðinu strax á næsta ári. Svarið var því miður að þeir væru engir, að minnsta kosti ekki í fjárlagafrumvarpi eða í fjárlögum næsta árs eins og til stendur að afgreiða þau. Ég spyr því enn: Er í þessum áformum, t.d. í nefndum þjónustusamningi, kveðið á um að hefjast handa um hreinsun svæða? Ef svo er, með hvaða fjármunum á þá að gera það? Hvernig á að standa þar að svona almennt? Mér finnst þetta fara svolítið veiklulega af stað. Ég verð að segja eins og er. Félagið er stofnað með mjög litlu fé. Það yfirtekur að vísu í sjálfu sér, að nafninu til, verðmætar og miklar eignir eða fær þær til umráða. En þær eru ekki fé í hendi fyrr en þá eitthvað af þeim er farið að gefa þeim nytina sína. Einhverja fjármuni hlýtur félagið að þurfa að hafa á milli handa, ekki síst ef það ætlar að standa undir kostnaði af hreinsunarverkefni strax á næsta ári, sem á að sjálfsögðu að hefjast handa við. Það á ekki að láta það allt saman lenda í útideyðu. Ég vildi gjarnan, annaðhvort nú við þessa umræðu eða áður en málið fer lengra, áður en það kemur úr nefnd og til 2. umr., að fyrir lægju svolítið skýrari línur og svör við spurningum af þessu tagi. Ég vil láta það sjónarmið mitt koma fram að mér finnst einboðið að setja kraft í málið, að láta Þróunarfélagið hafa fjármuni milli handa þannig að það hafi bolmagn til að standa myndarlega að málum, a.m.k. að passa upp á að húsin frjósi ekki og ekki verði þar skemmdir og vandræði eins og þegar er byrjað að bera á. Mér finnst að menn þurfi að taka svolítið betur á að ýmsu leyti, frú forseti.

Frú forseti. Hv. þingmaður vék hér að nokkrum atriðum og ég skal reyna að svara þeim eftir bestu getu. Það er alveg rétt að hér á að skjóta lagastoð undir tiltekið bráðabirgðaástand sem við vonum öll að vari sem styst. Ástæðan fyrir því að gert er ráð fyrir þeim möguleika að Þróunarfélagið yfirtaki tilteknar eignir á svæðum A og B er sú að gert er ráð fyrir að að fenginni reynslu gæti komið í ljós að það sé einfaldlega heppilegri ráðstöfun. Í ljós gæti komið að eignir á svæðinu, eins og það er núna skilgreint, væri betra að leigja eða selja með þeim hætti sem Þróunarfélagið mun gera. Við höfum tekið frá tilteknar eignir, t.d. varðandi svokallað öryggissvæði, íbúðarblokkir. Það er ekki alveg víst að full not verði fyrir allt það húsnæði. Þá finnst mér einboðið að gera megi ráð fyrir því að því verði afsalað til Þróunarfélagsins. Varðandi stjórnsýslumálin vék hv. þingmaður að því að í 2. gr. er talað um nefnd sérfræðinga sem skuli undirbúa yfirfærslu …  Stefnan hefur verið mörkuð. Hún er sú að á fyrrverandi varnarsvæði falli stjórnsýslan í sömu skorður og annars staðar í landinu almennt séð. Það þýðir að flugstarfsemin, það sem henni tilheyrir, mun flytjast frá utanríkisráðuneyti yfir í samgönguráðuneyti. Tollgæslan mun flytjast frá utanríkisráðuneyti yfir í fjármálaráðuneyti. Það er þegar búið að gera ráðstafanir til að löggæslan flytjist milli utanríkis- og dómsmálaráðuneytis. Svo eru önnur mál eins og heilbrigðismál og skipulagsmál sem á endanum munu rata til sinna almennu heimkynna í samræmi við það sem almennt gerist í landinu. Hér er hins vegar gert ráð fyrir því að utanríkisráðherra fari með skipulagsmálin þar til annað verður ákveðið. Það kann vel að vera, þótt ég hafi ekki nefnt það hér, að á endanum verði þetta svæði, Suðurnesin öll og sveitarfélögin sem þar eru, plús fyrrverandi varnarsvæði á Keflavíkurflugvelli, eitt skipulagssvæði. Að mörgu leyti held ég að það væri mjög heppilegt. Það mundi þá lúta hinum almennu lagareglum um þau mál undir yfirstjórn félagsmálaráðherra. Það segir sig sjálft að þegar Bandaríkjamenn hafa yfirgefið varnarsvæðið eru þær skuldbindingar sem gengist var undir varðandi flugstöðina brott fallnar. En flugstöðin sem slík heyrir nú samkvæmt sérstökum lögum undir utanríkisráðherra. Ég tel að það sé þá næsta sjálfgefið að breyta því forræði með lögum þegar það þykir tímabært og færa yfir til samgönguráðherrans. Þessi stefna er í raun mörkuð í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar frá því í september en jafnframt eru menn ásáttir um að hraða þessu ekki um of, en að slík heildaryfirfærsla á flugvellinum, rekstrinum og stjórnsýslunni þar auk Flugstöðvar Leifs Eiríkssonar geti orðið með vorinu. Þar með held ég að þeim spurningum sé svarað. Þingmaðurinn spurði síðan aðeins meira um Þróunarfélagið, hvort það væri ekki opinber aðili. Þróunarfélagið er einkahlutafélag í eigu ríkisins. Það er ekki heimilt að fela slíku félagi, sem er í einkaréttarlegum skilningi eins og hvert annað hlutafélag, eignir ríkisins nema með lagaheimild. Þeirrar lagaheimildar er aflað með breytingartillögu sem lögð hefur verið fram við fjáraukalög. Því þar er lagt til að við 4. gr. bætist nýr liður, 4.61, um að heimilt sé að selja, leigja eða ráðstafa með öðrum hætti fasteignum og landsvæðum á varnarsvæðinu á Keflavíkurflugvelli sem koma á í borgaraleg not. Þarna er heimildin fengin sem væntanlega verður framlengd í fjárlagafrumvarpinu til að fela þessu félagi að annast þau verkefni sem því er ætlað að sinna. Slíkur þjónustusamningur sem þingmaðurinn spurði um yrði gerður á grundvelli, að mig minnir, 30. gr. laganna um fjárreiður ríkisins. En þetta þarf að gerast með þeim hætti til að öllum formsatriðum sé haldið til haga. Hins vegar er félaginu ætlað að starfa á viðskiptalegum forsendum. Þess vegna er eðlilegt að gera þá kröfu til félagsins að það afli sér tekna með leigu húsnæðis eða eftir atvikum sölu þess, m.a. til að fjármagna hreinsun á svæðinu. Það er eitt af því sem tiltekið er í stofnsamþykktum félagsins, að það hafi það verkefni, eftir atvikum, að leigja, selja, hreinsa eða rífa mannvirki á landsvæði innan þess vébanda. Þetta eru náttúrlega heilmikið verkefni. Það er rétt sem hv. þingmaður sagði. Þetta er mikið mál og þetta verður eflaust fjárfrekt. En það er líka rétt sem hann sagði, að þarna eru miklar eignir sem eiga að geta gefið af sér fjármagn til að standa undir þessum verkefnum.

Frú forseti. Ég verð að játa að efasemdir mínar vaxa hratt um að menn hafi valið mjög gáfulega eða skilvirka aðferð í þessum efnum. Þetta er greinilega nokkuð snúið, að stofna einkahlutafélag sem starfar í einkaréttinum og þarf síðan að fá sérstaka heimild til að yfirfæra til þess opinberar eignir. Það á síðan að fá sem lögbundið verkefni að annast hluti sem í raun eru á sviði hins opinbera, eins og að hreinsa upp menguð svæði. Ef þetta er einkafyrirtæki, þó að vísu í eigu ríkisins sé og starfar sem slíkt í samkeppni og á að reyna að afla tekna á móti útgjöldum sínum, þá er spurningin sú: Er þá eðlilegt að það sé jafnframt látið taka að sér verkefni, sem auðvitað eru hreinar skyldur ríkisins að hreinsa þarna mengað land á svæðum sem ríkið tók eignarnámi til að leggja undir herinn? Hefði ekki verið alveg eins einfalt að hafa þetta fyrst og fremst umsýslufélag, að eignirnar héldust í eigu ríkisins, að þegar þær færu að afla tekna eða væru seldar fengi ríkið fjármunina og ríkið reiddi fram fé til að hreinsa svæði? Af hverju að fara með þessa fjármuni í gegnum félag í einkarekstri sem starfar á sviði einkaréttarins? Ég er að sjálfsögðu sammála því að færa stjórnsýslu á þessu svæði til eðlilegs horfs og þó fyrr hefði verið. Það er fagnaðarefni ef svo er að kvöðin gamla á flugstöðinni sé fallin brott. Að sjálfsögðu á flugstöðin að færast yfir til samgönguráðuneytisins og önnur verkefni yfir til viðkomandi ráðuneyta. Og það hefði verið og væri hægt að gera þessi mál öll upp á hreinu borði ef ekki væri verið að þvælast með þessi svæði B, þessi svokölluðu varnarsvæði, leifar af dvöl hersins hér. 

Virðulegi forseti. Fyrst út af Helguvík. Því er til að svara að Helguvík er mannvirki sem er í eigu Atlantshafsbandalagsins og var ekki hluti af mannvirkjum í eigu Bandaríkjamanna. Það eru hins vegar í undirbúningi ráðstafanir til þess að íslenska ríkið geti yfirtekið Helguvík en það hefur ekki enn gerst. Helguvík á það sammerkt með ýmsum öðrum mannvirkjum, bæði innan vallarsvæðisins og utan, að þar hefur Atlantshafsbandalagið kostað mannvirkin. Þau eru formlega í eigu þess og það þurfa að fara fram viðræður um þann tilflutning og þá tilfærslu sem ég vona að geti gengið hratt og vel fyrir sig. Þá geri ég ráð fyrir að við munum taka það hafnarmannvirki til eðlilegra nota fyrir okkur og vonandi tekst að koma olíuflutningunum af Keflavíkurveginum inn á það svæði, svo ég nefni dæmi. En hitt er varðar Þróunarfélagið er í sjálfu sér ekkert flókið. Þessi leið var bara valin. Þetta er fyrirkomulagsatriði til að tryggja að þetta verði sjálfbært með þeim hætti að tekjurnar af svæðinu geti staðið undir kostnaði og jafnvel gott betur. Við höfum ákveðið að fara þessa leið og sú stefna var mótuð í yfirlýsingunni 26. september að gera þetta með þessu móti. Félagið var síðan stofnað mánuði síðar og nú er verið að afla þeirra lagaheimilda sem nauðsynlegar eru en auðvitað er heimilt að gera þjónustusamning, á grundvelli fjárreiðulaganna, eins og ég gat um áðan. En við viljum hafa þetta tryggt með þessum hætti og ég tel að það sé áhrifameiri leið að gera þetta svona en að ríkið sé sjálft með puttana í þessu, þó vissulega sé þetta nú allt á ábyrgð ríkisins á endanum. Að öðru leyti vænti ég þess að við hv. þingmaður þurfum ekki að deila mikið um þetta þó svo ég geri mér grein fyrir að þetta svæði B fer mikið fyrir brjóstið á honum. En það ætti nú að vera alger óþarfi finnst mér.

Frú forseti. Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir greinargóð svör og ég tel að það hafi ýmislegt verið upplýst um þetta mál sem mér lék hugur á að vita og ef til vill fleirum. Það er ekki bókstafurinn sem fer í taugarnar á mér í sambandi við B-svæðin, heldur einfaldlega eðli þeirra. Ég hefði fagnað því enn meir að samhliða brottför hersins og í beinu framhaldi henni hefði farið fram hreint, endanlegt og tæmandi uppgjör á þessum málum. Þar með talið að öllu landsvæði yrði skilað yfir til borgaralegra nota. Menguð svæði hreinsuð upp og eðlileg stjórnsýsla kæmist á á öllu því svæði. Ég spyr um Helguvík vegna þess að þar er lítill reitur merktur áfram sem svæði B, sem öryggissvæði. Ég er sammála hæstv. forsætisráðherra um að það er ákaflega mikilvægt að ná Helguvík og koma henni til fullra nota, af því að þá opnast möguleikar, eins og hann benti réttilega á, að þessir miklu eldsneytisflutningar á vegunum heyri sögunni til. Varðandi síðan starfsemi Þróunarfélagsins er ég ekki þeirrar skoðunar að mestu máli skipti að það fari að afla tekna til að geta svo aftur borið kostnaðinn af menguðum svæðum, hreinsun mengaðra svæða. Mér finnst aðalatriðið vera að Þróunarfélagið verði vel í stakk búið og hafi bolmagn til þess að koma mannvirkjunum og svæðunum í not, að þarna komi starfsemi og arðurinn verði óbeint leiddur af því að mannvirki og svæði komist þarna til nota. En ekki að pressan sé á því að Þróunarfélagið fái strax inn fjármuni vegna þess að annars verði ekki hægt að fara að hreinsa menguð svæði o.s.frv. Ég er tortrygginn út í það fyrirkomulag sem þarna er sett upp að þessu leyti og hefði talið að menn hefðu átt að láta Þróunarfélagið fá talsverðan heimanmund, tannfé, og það sakaði þá ekki ef hann skilaði sér margfalt 

Virðulegi forseti. Ég tel að tortryggni þingmannsins sé ástæðulaus og að sú leið sem valin var muni leiða það í ljós að hægt er að gera hvort tveggja, afla tekna til að standa undir hreinsun eða niðurrifi þegar menn eru búnir að meta það nákvæmlega hvað þarf að gera mikið af slíku, en í stofnskjali þessa félags segir líka og það segir í yfirlýsingu ríkisstjórnarinnar, að markmiðið er náttúrlega það að koma þessum eignum sem fyrst í arðbær borgaraleg not þó án þess það valdi röskun á svæðinu. Það held ég að allir geti verið sammála um.

Frú forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um að leggja niður Þjóðhátíðarsjóð. Eins og margir eflaust muna var Þjóðhátíðarsjóði komið á laggirnar í tilefni af 1100 ára búsetu á Íslandi árið 1974. Hefur sjóðurinn starfað frá árinu 1977 samkvæmt staðfestri skipulagsskrá sem sett var samkvæmt ályktun Alþingis. Tilgangur sjóðsins hefur, eins og segir í samþykktum hans, verið að veita styrki til stofnana og annarra aðila sem hafa það verkefni að vinna að varðveislu og vernd þeirra verðmæta lands og menningar sem núlifandi kynslóðir hafa tekið í arf. Gert hefur verið ráð fyrir að styrkir úr sjóðnum séu viðbótarframlög til þeirra verkefna sem styrkt eru en verði ekki til þess að lækka önnur opinber framlög til þeirra eða draga úr stuðningi annarra við þau. Veruleg umskipti hafa orðið á fjárhagsstöðu sjóðsins og skemmst er frá því að segja að fjármunir hans hafa dregist mjög saman. Á sama tíma hafa ýmsir aðrir aðilar orðið atkvæðameiri í styrkveitingum á þessu sviði, bæði opinberir aðilar og einkafyrirtæki. Upphaflega var stofnfé sjóðsins 300 milljónir gamalla króna sem var ágóði Seðlabanka Íslands af útgáfu þjóðhátíðarmyntar í tilefni af 1100 ára búsetu hér á landi. Reiknað var með að til sjóðsins rynni ágóði af sölu á svokallaðri tilefnismynt. Það hefur á hinn bóginn ekki gengið eftir. Hefur stjórn sjóðsins leitast við að bæta fjárhagsstöðu hans og m.a. kannað aðra tekjumöguleika á sviði myntútgáfu, en þrátt fyrir þessar tilraunir stjórnar sjóðsins hafa ráðstöfunartekjur hans dregist verulega saman. Sjóðstjórnin hefur gert forsætisráðuneytinu grein fyrir stöðu málsins og tillögum sínum sem þessi þingsályktunartillaga byggir á. Sé upphafleg fjárhæð sjóðsins framreiknuð með lánskjaravísitölu mundi hún jafngilda um 345 millj. kr. Eignir sjóðsins í lok síðasta árs voru aftur á móti aðeins um 88 millj. kr. enda tekjum sjóðsins, þar á meðal verðbótum af verðbréfaeign, verið ráðstafað í styrki á umliðnum árum. Með því að ekki hafa fundist aðrir tekjumöguleikar fyrir sjóðinn og stjórn hans telur ólíklegt að þeir muni finnast á næstunni, hvort sem er á sviði myntútgáfu eða með öðrum hætti, er í samræmi við fyrirmæli 11. gr. skipulagsskrár sjóðsins lagt til að heimilað verði í sérstöku bráðabirgðaákvæði eða sólarlagsákvæði að leggja niður starfsemi sjóðsins og að úthlutun styrkja ljúki árið 2011. Gangi tillagan eftir munu árlegir fjármunir sjóðsins til styrkveitinga á næstu fimm árum verða um 20 millj. kr. sem er verulega hærri fjárhæð en verið hefur til ráðstöfunar á undanförnum árum. Til samanburðar úthlutaði stjórn sjóðsins á árinu 2006 samtals 2,6 millj. kr. í styrki. Allir sjá að úthlutun af þeirri stærðargráðu stendur vart undir því virðulega nafni sem Þjóðhátíðarsjóður ber. Með þeim hætti sem hér er lagt til verður unnt að styrkja betur áhugaverð verkefni þar sem óskað er eftir hærri fjárhæðum en sjóðurinn hefur bolmagn til að veita nú. Frú forseti. Ég legg til að tillögunni verði að umræðu lokinni vísað til síðari umræðu og hv. allsherjarnefndar.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á umferðarlögum, nr. 50/1987. Tildrög þessa frumvarps er einkum sú mikla aukning sem orðið hefur á hraða og ofsaakstri í umferðinni á undanförnum missirum og þær fórnir sem sú háttsemi hefur haft í för með sér. Samkvæmt nýjustu tölum var heildarkostnaður umferðarslysa hér á landi á árinu 2005 áætlaður 21–29 milljarðar kr. Ekki verður hjá því komist að grípa til markvissra ráðstafana til að stemma stigu við þeirri óöld sem hefur viðgengist í umferðinni. Það er niðurstaða helstu sérfræðinga á sviði umferðarmála að þessi málaflokkur hafi sérstöðu að því leyti að tveir þættir hafi afgerandi áhrif á hegðun ökumanna, þ.e. viðurlög við umferðarlagabrotum og eftirlit með hegðun ökumanna í umferðinni. Þegar hefur verið brugðist við fyrrgreinda þættinum, annars vegar með verulegri hækkun sekta um allt að 60% með breytingu á sektarreglugerð vegna brota á umferðarlögum sem taka mun gildi 1. desember, þ.e. á morgun. Hámarksupphæð sekta vegna umferðarlagabrota verður samkvæmt reglugerðinni hækkuð í 300 þús. kr. í samræmi við ákvæði umferðarlaga. Enn fremur verða vikmörk vegna hraðaksturs minnkuð úr 10 km á klukkustund í 5 km á klukkustund. Varðandi eftirlitsþáttinn þá er sýnileiki eftirlits mjög mikilvægur og í samræmi við umferðaröryggisáætlun hefur verið gerður sérstakur samningur við ríkislögreglustjóra um aukið eftirlit á þjóðvegum. Sá samningur rennur út um áramót og nú er verið að huga að endurnýjun hans vegna næsta árs. Jafnframt hafa í samræmi við áætlunina verið keyptar myndavélar til umferðareftirlits og tvær vélar verið settar upp á Vesturlandsvegi til Borgarness sem teknar verða í notkun um næstu áramót. Gert er ráð fyrir að allt að 20 nýjum myndavélum á næsta ári. Stefnt er að staðsetningu myndavéla þar sem hætta er á hraðakstri og þar sem slys hafa orðið. Ég hef mikla trú á að myndavélaeftirlit verði til að draga úr hraða og stuðli að fækkun slysa í samræmi við mjög góða reynslu erlendis, sérstaklega í Frakklandi. Mikilvægt er að úrvinnsla gagna vegna myndavélaeftirlitsins verði skilvirk en jafnframt þarf að huga að breytingum umferðarlaga vegna þessa og verður það liður í heildarendurskoðun umferðarlaga sem fyrirhugað er að fari fram á næsta ári. Meginmarkmið frumvarpsins er því annars vegar að herða viðurlög við umferðarlagabrotum, veita heimildir til þess, sérstaklega vegna hraðaksturs og annarrar vítaverðrar háttsemi í umferðinni og hins vegar að auka kröfur til ungra ökumanna sem eru að stíga sín fyrstu skref í umferðinni. Frumvarpið er í samræmi við umferðaröryggisáætlun sem samþykkt var sem þingsályktun á 131. löggjafarþingi 27. maí 2004. Þá var litið til þess að umferðarmál höfðu þann 1. janúar 2004 flust frá dómsmálaráðuneytinu til samgönguráðuneytisins og því var tekin ákvörðun um að fella framkvæmd þingsályktunarinnar inn í samgönguáætlun fyrir árin 2005–2008 í formi umferðaröryggisáætlunar fyrir sama tímabil. Þar er m.a. gert ráð fyrir að fjöldi látinna og alvarlega slasaðra í umferðinni lækki að jafnaði um 5% á ári. Í því sambandi voru gerðar breytingar á umferðarlögum á síðasta þingi, m.a. vegna aksturs undir áhrifum ölvunar og fíkniefna. Við framkvæmd umferðaröryggisáætlunar hafa komið fram ýmis atriði sem kalla eftir breytingum á umferðarlögum til að ná markmiðum áætlunarinnar. Ekki verður fram hjá því litið að bifreiðaeign landsmanna hefur aukist gríðarlega. Árið 1975 voru 71.459 bifreiðar á landinu en árið 2005 voru þær orðnar 214.885. Lætur því nærri að bifreiðaeign hafi fimmfaldast á 30 árum. Því segir það sig sjálft að taka verður umferðaröryggismál föstum tökum og leita allra leiða til að gera umferðina eins örugga og áfallalausa og mögulegt er. Frumvarpinu er ætlað að bregðast við þessu og stuðla að auknu umferðaröryggi og fækkun slysa í umferðinni. Við samningu frumvarpsins hefur verið haft samráð við þá aðila sem koma að umferðarmálum, embætti ríkislögreglustjóra, ríkissaksóknara, lögreglustjóraembættið í Reykjavík og rannsóknarnefnd umferðarslysa svo nokkuð sé nefnt. Drög að frumvarpinu voru kynnt á vegum ráðuneytisins og barst fjöldi athugasemda frá félagasamtökum og almenningi sem tekið hefur verið mið af. Þau ákvæði frumvarpsins sem einkum snúa að ungum ökumönnum eru eftirfarandi: Lagt er til að bráðabirgðaskírteini gildi í þrjú ár í stað tveggja ára. Engu að síður verður mögulegt fyrir ungan ökumann að fá fullnaðarskírteini að ári liðnu hafi viðkomandi sýnt ábyrga hegðun í umferðinni, ekki fengið punkt á ökuferilsskrá vegna umferðarlagabrota og farið í akstursmat hjá viðurkenndum ökukennara. Á þann hátt eru þeir sem standa sig vel verðlaunaðir. Þeir ökumenn sem sýna óábyrga hegðun í umferðinni geta aftur á móti átt það á hættu að fá einungis endurnýjað bráðabirgðaskírteini að þremur árum liðnum með þeim takmörkunum sem slíkt ökuskírteini hefur í för með sér. Þá er í frumvarpinu lagt til það nýmæli að komið verði á stigskiptingu ökuskírteina. Í því felst að heimilt verður að takmarka akstursleyfi byrjanda við tiltekna tíma sólarhrings. Þannig mætti t.d. hugsa sér að ungum ökumönnum með bráðabirgðaskírteini verði óheimilt að aka bifreið milli kl. 12 að nóttu fram til 6 að morgni en tölur fyrir árin 1998–2005 sýna að 20% banaslysa í umferðinni verða frá miðnætti á laugardegi fram til sunnudags. Þegar við bætist að 41% þeirra sem létust í umferðinni árið 2005 var ungt fólk má leiða að því líkur að takmörkun á akstri ungmenna á vissum tímum sólarhringsins geti snúið þeirri óheillaþróun að einhverju leyti við. Í öðru lagi er gert ráð fyrir að heimilt verði að takmarka fjölda farþega yngri en 20 ára í bifreiðum ungra ökumanna. Reynslan sýnir að það getur haft mjög truflandi áhrif á óreynda ökumenn að hafa margt ungt fólk í bifreið sinni á sama tíma og ökumaðurinn verður að einbeita sér að akstri, í sumum tilfellum við aðstæður sem honum eru framandi. Í þriðja lagi er lagt til að heimilt verði að setja reglur um takmörk á vélarafl ökutækis sem ungur ökumaður má stjórna. Þetta er ekki ósvipað því að nýútskrifaðir flugmenn fá heimild til að stjórna litlum flugvélum til að byrja með. Með aukinni reynslu fá þeir síðan heimild til að stýra stórum og öflugum flugvélum. Segja má að með þessum kröfum sé komið til móts við þá sem hafa lagt til að ökuleyfisaldur verði hækkaður í 18 ár en álitamál hefur verið hvort slík aðgerð skili árangri þar sem rannsóknar sýna að fyrsta ár ökumanns sé ávallt það erfiðasta. Þetta fyrirkomulag er við lýði m.a. í Bandaríkjunum, Ástralíu, Nýja-Sjálandi og Þýskalandi og hefur gefist vel. Efnahags- og framfarastofnun OECD hefur sérstaklega mælt með því að hömlur séu settar á ótakmarkað akstursleyfi ungra og reynslulítilla ökumanna. Annað nýmæli varðandi unga ökumenn er að lagt er til að innleitt verði akstursbann í íslensk umferðarlög en ákvæði þetta er að danskri fyrirmynd. Akstursbann beinist að ungum ökumönnum með bráðabirgðaskírteini og felur í sér að hafi ungur ökumaður fengið fjóra punkta eða fleiri í ökuferilsskrá vegna umferðarlagabrota skuli lögreglustjóri afturkalla ökuréttindin sem ökuskírteinið veitir og banna hinum brotlega að aka bifreið þar til hann hefur farið á námskeið og staðist ökupróf að nýju. Segja má að hér sé ungum ökumönnum settar nokkuð þröngar skorður varðandi heimild til aksturs en enn og aftur skal lögð áhersla á að markmiðið með þessum tillögum er að efla umferðaröryggi og koma í veg fyrir að ungir ökumenn valdi sér og öðrum tjóni í umferðinni. Tölur sýna að 28% banaslysa í umferðinni á undanförnum sjö árum eru af völdum ungra ökumanna og eru þeir því hlutfallslega mun fleiri en í öðrum aldursflokkum. Í frumvarpinu er sérstaklega tekið á viðurlögum við hraðakstursbrotum. Markmiðið með breytingum er tvíþætt: Annars vegar er lagt til að sektir vegna hraðakstursbrota verði hækkaðar og hins vegar að sektarupphæð taki í auknum mæli mið af kringumstæðum þegar hraðakstur á sér stað. Þannig er gert ráð fyrir að hlutfallslega hærri sektum sé beitt þegar ekið er yfir hámarkshraða á stórum bifreiðum, svo sem vörubifreiðum og hópbifreiðum. Sama á við um akstur bifreiða með eftirvagni, hjólhýsum og kerrum svo dæmi séu tekin en engum vafa er undirorpið að slíkur akstur krefst mun meiri aðgætni en undir venjulegum kringumstæðum. Enn fremur er lagt til að sektir verði ákveðnar hærri en ella þegar ekið er á yfir 140 km hraða á klukkustund og einnig þegar ekið er á tvöföldum hámarkshraða en í þeim tilvikum er lagt til að svipting ökuréttar verði ákvörðuð eigi skemur en í sex mánuði. Málefni bifhjólamanna hafa verið í brennidepli að undanförnu en bifhjólamenn hafa látist í þremur banaslysum í umferðinni á þessu ári. Athygli hefur beinst að hlífðarbúnaði þeirra en reynslan sýnir að viðurkenndur búnaður getur bjargað mannslífum. Því er lagt til í frumvarpinu að heimild verði veitt til að setja reglur um slíkan búnað og hvað teljist til hans. Að lokum er lagt til í frumvarpinu að gera megi vélknúið ökutæki sem ökuskírteini þarf til að stjórna og notað er við umferðarlagabrot upptækt hafi ökumaður verið staðinn að grófum og endurteknum umferðarlagabrotum. Tilgangur ákvæðisins er að koma í veg fyrir frekari brot á umferðarlögum sem stofnar lífi og heilsu vegfarenda í hættu. Sömuleiðis er lagt til að ökutæki sé gert upptækt ef ökumaður hefur ítrekað orðið uppvís að ölvunarakstri með meira en 1,2 prómill af áfengismagni í blóði. Þetta ákvæði er sett að fyrirmynd í dönsku umferðarlögunum en ekki eru líkur á að oft muni reyna á slík ákvæði í reynd. Engu að síður er æskilegt að umferðarlöggjöfin geri ráð fyrir slíkum möguleika því nauðsynlegt er að geta gripið til sérstakra aðgerða gagnvart síbrotamönnum í umferðinni. Koma verður í veg fyrir að þeir haldi afbrotferli sínum áfram og leggi þannig líf og limi vegfarenda í hættu með háttsemi sinni. Virðulegi forseti. Það er von mín að við getum öll sameinast um þær tillögur sem hér hafa verið lagðar fram. Þær beinast einkum að hættum sem stafa af hraðakstri, vanda ungra og óreyndra ökumanna og að síbrotamönnum í umferðinni. Sjálfsagt finnst sumum of langt gengið í hertum viðurlögum í umferðarlagabrotum. Öðrum finnst ef til vill að lengra mætti ganga. Mikilvægast finnst mér þó að með afgreiðslu lagafrumvarps þessa getum við lagt okkar af mörkum til að fækka slysum í umferðinni og þar með þeim hörmungum sem þau hafa oft og tíðum í för með sér. Eins og áður sagði fluttust umferðarmál frá dómsmálaráðuneyti til samgönguráðuneytis þann 1. janúar 2004. Frá þeim tíma hefur mikil vinna farið fram af hálfu ráðuneytisins í allan þennan málaflokk í samræmi við mikilvægi hans. Enn er talsvert verk óunnið og ég leyfi mér að minna á að þessi lagabreyting, ef samþykkt verður, er skref í mun lengri göngu, því takmarki sem við höfum sett okkur í umferðaröryggisáætlun, að tíðni alvarlegra umferðarslysa verði ekki meiri hérlendis en sú sem lægst er í nágrannalöndum okkar. Margt fleira þarf að koma til, ekki síst umbætur á vegakerfinu sjálfu. Vona ég að við getum einnig náð samstöðu á næstu missirum um það mikla átak sem þær munu kosta. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgöngunefndar og vænti ég góðs samstarfs við þingmenn um að frumvarpið verði að lögum á þessu þingi þar sem mikið er í húfi í þágu umferðaröryggis í landinu.

Herra forseti. Mér nægir andsvar til að koma að athugasemdum mínum við þetta frumvarp við 1. umr. Ég held að við séum öll sammála um að það er nauðsynlegt að grípa til markvissra aðgerða til að reyna að draga úr því mikla manntjóni, dauðsföllum og slysum sem verða í umferðinni. Þar náum við því miður enn ekki þeim árangri sem skyldi, það verður bara að horfast í augu við það. Það gengur seint og í rauninni ekki neitt að ná dauðaslysum niður úr þeim 2–3 tugum á ári sem þau hafa verið í að jafnaði að undanförnu. Í þessu frumvarpi er ýmiss konar viðleitni sem er góðra gjalda verð, eins og að herða eftirlit og hækka sektarmörk og fleira í þeim dúr, auk tiltekinna aðgerða sem tengjast ungum ökumönnum. Þar er þó ekkert sagt um það, sem mér kemur að sjálfsögðu fyrst í hug og væntanlega mörgum fleirum, að einfaldlega hækka aldursmörk fyrir útgáfu ökuskírteinis. Þegar breytingar voru gerðar á umferðarlögum á sínum tíma og innleidd var heimild til æfingaaksturs flutti ég hér á þingi breytingartillögu við það frumvarp um að æfingaaksturstímabilið væri 17–18 ára aldursmörkin þannig að í reynd færðist útgáfa ökuréttindanna upp um ár. Ég er sannfærður um að það hefði þá verið sársaukalítil breyting, menn hefðu sæst á það að í reynd yrði fyrsta árið æfingaár undir þeim formerkjum að það væri æfingaakstur á ábyrgð reyndari ökumanns. Þessa braut mætti vel hugsa sér að feta í áföngum, taka einhverja mánuði eða hálft ár í einu til að mýkja þá aðlögun að hærri aldursmörkum sem við vitum svo sem að ýmsir eru ekki hrifnir af. Ég held að við getum ekki annað en horfst í augu við reynslu margra annarra þjóða og hún er sú að það hefur skilað miklum árangri að vera með hærri aldursmörk en þau sem við notum.

Virðulegur forseti. Ég gat þess í framsöguræðu minni að sá kostur að hækka aldursmörkin hefði verið skoðaður. Niðurstaðan varð sú að gera það ekki, heldur lengja þann tíma sem bráðabirgðaökuskírteinið yrði gefið út og enn fremur herða viðurlög, takmarka í raun ökuréttindin á þessum fyrstu árum og gera þær kröfur að þeir sem brjóta af sér fari í endurhæfingu. Við nálgumst þetta en það kann vel að reynast nauðsynlegt að gera enn frekari breytingar. Ég tel eðlilegt og sjálfsagt að samgöngunefnd taki þennan þátt til sérstakrar skoðunar og meti hvort ganga eigi skrefið svo langt sem hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon nefnir hér. Ég tel að svo komnu máli ekki skynsamlegt að fara þá leið, heldur setja þessar takmarkanir á réttindi ungra ökumanna þannig að þeir sem standa sig vel og sýna að þeir eru vel færir til þess að aka bílum fái tækifæri til þess með öllum þeim takmörkunum sem frumvarpið gerir ráð fyrir.

Hæstv. forseti. Ég fagna frumvarpinu sem hæstv. ráðherra var að mæla fyrir. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að menn fari yfir þessi mál og geri bragarbætur á þeim lögum og reglum sem gilda. Auðvitað eru einstakar hugmyndir og tillögur sem hér koma fram umræðuefni, og menn munu sjálfsagt ekki koma sér fullkomlega saman um hvað sé skynsamlegt og hvað ekki af því sem hér er lagt til. Nefndin mun fara yfir það. Ég tel reyndar að það ætti að hækka aldursmörkin. Það er auðvitað spurning hversu mikið eigi að hækka þau. Mér finnst að nefndin þurfi að fara vandlega yfir það hvaða vandamál fylgja því að hækka aldursmörkin. Ég geri mér alveg grein fyrir því að því fylgja ákveðin vandamál, og ný geta skapast við hækkun aldursmarkanna sem kannski verða ekki endilega miklu betri. Ég held t.d. að ungir ökumenn sem annars mundu sjást á bílum á götunum gætu birst á mótorhjólum eða einhvers konar skellinöðrum, öðrum farartækjum ef þeir fá ekki bílpróf. Það er umhugsunarefni hvort það mundi þá ekki líka valda óöryggi í umferðinni. Ég hef vissar efasemdir um myndavélar sem hæstv. ráðherra virðist binda miklar vonir við. Ég held að þær geti verið mjög góðar á vissum takmörkuðum svæðum og stöðum en varla getum við séð til þess að hraðaksturskappar sem fara út á vegina til að fá útrás þeirrar ástríðu sinnar að keyra hratt muni ekki fljótlega átta sig á því hvar sé hægt að vera við þá iðju. Ég tel fulla ástæðu til að nefndin skoði að það úrræði verði til staðar í reglum um refsingar, getum við kallað, að ökumenn sem gera sig seka um hraðakstursbrot sé hægt að dæma til að aka með skráningartölvu í bílum sínum, tölvu sem skráir ökuhraða, þannig að hafi menn brotið þannig af sér í umferðinni að ástæða þyki til verði þeir að sætta sig við það að aka eingöngu í bílum sem hafa slíka skráningartölvu. Þeir verða þá sjálfir að standa straum af þeim kostnaði sem er fólginn í því að kaupa slíka tölvu og setja í bílana. Það er í sjálfu sér ekkert dýrara en þær sektir sem hér eru á ferðinni ef menn brjóta illa af sér í umferðinni og kæmi prýðilega til greina. Þetta er ekki óþekkt fyrirbrigði. Ökumenn stórra flutningabifreiða þurfa að búa við það að vera með slík tæki í bílunum og ég sé ekki betur en að það úrræði sé a.m.k. allrar athygli vert. Hæstv. ráðherra talaði um að sýnileiki lögreglu væri meðal þess sem þyrfti að vera til staðar. Ég er honum sannarlega sammála um það og tel reyndar að á sínum tíma hafi verið stigið skref aftur á bak þegar vegalögreglan hvarf af vegunum. Hún gerði verulega mikið gagn og vonandi sjáum við þá eitthvað sem kemur þar í staðinn. Refsingar eru út af fyrir sig nauðsynlegar og gera líka gagn en það sem við þurfum að átta okkur á er að þessi mikli hraðakstur sem er á vegunum fer að töluverðu leyti fram á svæðum þar sem erfitt er að koma við eftirliti. Þess vegna tel ég ástæðu til að nefna þá hugmynd að setja megi þá kvöð á ökumenn sem hafa brugðist trausti samfélagsins að þeir megi ekki vera á bílum nema með skráningartæki í. Ég ætla ekki að hafa þetta lengra. Eins og ég sagði í upphafi fagna ég þessu frumvarpi og vona bara að samgöngunefnd gangi vel að fjalla um það.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um breytingu á hafnalögum, nr. 61/2003. Frumvarp þetta var samið af endurskoðunarnefnd skipaðri af samgönguráðherra í samræmi við bráðabirgðaákvæði IV í lögunum. Nefndin var skipuð ýmsum fulltrúum hagsmunaaðila, svo sem hafnarstjórnar, Landssambands íslenskra útvegsmanna og Sambandi íslenskra kaupskipaútgerða, auk þess sem með nefndinni störfuðu starfsmenn ráðuneytisins og Siglingastofnunar Íslands. Nefndinni var falið að meta hvernig til hefði tekist við framkvæmd laganna og gera tillögur að nauðsynlegum breytingum að fenginni reynslu. Niðurstaða nefndarinnar var að ekki væri komin mikil reynsla af lögunum þar sem tiltölulega stutt er síðan þau tóku gildi og framlengdur hefur verið gildistími 24. gr. laganna með sérstakri breytingu á hafnalögum sem Alþingi samþykkti á síðasta ári og sveitarstjórnir höfðu lagt ríka áherslu á. Það er helst að gjaldtaka samkvæmt 17. gr. laganna hafi verið gagnrýnd, bæði af Hafnasambandi sveitarfélaga sem og einstökum höfnum og notendum hafna, en með lögunum voru afskipti stjórnvalda af gjaldtöku hafna afnumin og höfnum gert að setja sér gjaldskrá á grundvelli meginreglu um þjónustugjöld. Hefur sú gagnrýni einkum beinst að því að ekki sé hægt með viðunandi hætti að skipta rekstrarkostnaði skipa- og vörugjalda með þeirri aðferð sem ákvæðið gerði ráð fyrir og þar með ekki unnt að uppfylla grundvallarsjónarmið þjónustugjalda. Drög að þessu frumvarpi voru lögð fyrir hafnasambandsþing sem haldið var síðasta haust á Höfn í Hornafirði og kynnt þar sérstaklega. Ekki voru gerðar neinar teljandi athugasemdir við frumvarpið af hálfu þingsins. Helstu breytingar sem lagðar eru til með frumvarpinu eru eftirfarandi: Lögð er til sú breyting að skipulag hafna er falið hafnarstjórn en í núgildandi lögum er kveðið á um samráð við hafnarstjórn. Áfram er gert ráð fyrir samráði við Siglingastofnun og einnig að framkvæmdaleyfi sé gefið út af sveitarstjórn. Með tillögu þessari er í raun ekki verið að breyta fyrirkomulagi þessara mála, heldur færa lagaákvæðið til samræmis við þá framkvæmd sem nú tíðkast og er hagkvæmust. Þá er rétt að hafa í huga að þetta samrýmist einnig því að þar sem hafnir eru með sérstaka hafnarstjórn fellur kostnaður við deiliskipulag á hafnarsjóð og gildir það sama um hafnir sem falla undir 3. tölul. 8. gr. laganna. Þá er fjallað um birtingu gjaldskráa. Fyrir gildistöku núgildandi hafnalaga var aðeins um að ræða eina gjaldskrá hafna sem gilti um allar hafnir landsins nema einstakar stóriðjuhafnir Gjaldskráin var gefin út af samgönguráðuneytinu og birt í Stjórnartíðindum. Engin ákvæði eru í núgildandi hafnalögum um birtingu gjaldskráa hafna, hvorki hafna í opinberum rekstri né einkarekstri. Framkvæmdin á því hvort og þá hvernig einstakar hafnir hafa staðið að birtingu gjaldskráa hefur verið mjög mismunandi og hefur Siglingastofnun frá því að lögin tóku gildi leitast við að birta á heimasíðu sinni yfirlit um þessar gjaldskrár. Jafnframt hefur verið ágreiningur um hvort höfnum í opinberum rekstri sé skylt að birta gjaldskrá í B-deild Stjórnartíðinda á grundvelli 2. málsl. 1. mgr. 3. gr. laga nr. 15/2005 eða hvort um heimildarákvæði sé að ræða. Vegna þessa og til að tryggja að gegnsæi ríki um gjaldtöku hafna er lagt til að kveðið verði á um það í hafnalögum að höfnum sé skylt að birta gjaldskrár sínar með skýrum og aðgengilegum hætti, svo sem á netinu. Einnig er tekið fram, til að taka af allan vafa, að höfnum í opinberri eigu er heimilt að birta gjaldskrá í B-deild Stjórnartíðinda en ekki er um skyldu að ræða. Þá er fjallað um 17. gr. og upplýsingaskyldu hafna. Lagt er til að þrír gjaldflokkar verði sameinaðir í eitt nýtt gjald, hafnargjald, sem aftur skiptist í fjóra nánar tilgreinda kostnaðarliði. Gjaldinu sé ætlað að standa undir þeim kostnaði sem þar er tilgreindur og er höfnum heimilt að nota alla þessa kostnaðarliði í því skyni að mæta þeim kostnaði sem undir hafnargjaldið fellur. Nauðsynlegt er að gera tillögur um þessar breytingar þar sem núverandi ákvæði er að mati þeirra sem við hafnirnar starfa með öllu óframkvæmanlegt. Lagt er einnig til að notendur hafna geti krafið hafnarstjórn um upplýsingar um kostnað sem almennt hlýst af veittri þjónustu sem gjaldinu er ætlað að standa undir. Þetta er gert til að auka gegnsæi í þessum viðskiptum. Þá er fjallað um breytingu á heimildum hafna sem ekki teljast til opinbers reksturs í gjaldtöku. Í núgildandi hafnalögum, nr. 61/2003, er kveðið á um gjaldtöku hafna sem ekki telst til opinbers reksturs í 1. málsl. 2. mgr. 20. gr. og er miðað við að gjaldtakan standi undir kostnaði við þá þjónustu sem veitt er, ásamt hlutdeild í sameiginlegum rekstri hafnarinnar. Eins og ákvæðið er orðað getur það valdið vafa um hvort heimilt sé að taka tillit til uppbyggingar hafnarinnar og viðhalds við gjaldtöku en ljóst er að slíkt er nauðsynlegur og eðlilegur hluti af starfsemi og rekstri hafnarinnar. Höfnum er ekki heimilt að taka tillit til arðsemiskrafna í gjaldtöku sinni og geta því vart skilað arði en gert er ráð fyrir því í 19. gr. laganna að svo sé. Því er lagt til að 1. málsl. 20. gr. verði breytt og kveðið á um að við gjaldtöku megi gera arðsemiskröfur með takmörkunum eins og nánar er gerð grein fyrir í athugasemdum við greinina. Jafnframt er tekið fram að heimilt sé við gjaldtökuna að miða við stofnkostnað við uppbyggingu hafnarinnar og viðhald til að taka af allan vafa um slíka heimild. Áfram er tryggt í 19. gr. laganna að höfn sé ekki heimilt að greiða arð til eigenda sinna fyrr en eftir að fé hefur verið lagt til hliðar í fullnægjandi viðhald og endurnýjun hafnarinnar samkvæmt nánari ákvæðum í reglugerð hennar sem sett er samkvæmt 4. gr. laganna. Talið er að samkeppnislög og eftirlit Samkeppniseftirlitsins eigi að tryggja að höfn geti ekki gert óhóflegar arðsemiskröfur í gjaldskrá sinni. Þá er fjallað um nýja endurskoðunarnefnd en það er lagt til að á ný verði tiltekið að endurskoðunarnefnd verði skipuð til að fara yfir reynsluna af þessum lögum. Í þetta sinn er miðað við að það verði gert eigi síðar en árið 2010 en þá ætti að vera komin nokkur reynsla á styrkjaákvæði núgildandi hafnalaga. Virðulegur forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til 2. umr. og hv. samgöngunefndar.

Virðulegur forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um áhafnir íslenskra fiskiskipa, varðskipa, skemmtibáta og annarra skipa. Frumvarpið er afrakstur samvinnu samgönguráðuneytis, Siglingastofnunar og hagsmunaaðila sem koma að þessari atvinnustarfsemi. Meginmarkmið frumvarpsins er að efla öryggi íslenskra skipa og áhafna þeirra en jafnframt að stuðla að auknum vörnum gegn mengun sjávar. Frumvarpið felur í sér heildarendurskoðun á tvennum lögum. Annars vegar lögum um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum, nr. 112/1984, með síðari breytingum, og hins vegar lögum um atvinnuréttindi vélfræðinga, vélstjóra og vélavarða á íslenskum skipum, nr. 113/1984, með síðari breytingum. Verði frumvarpið að lögum koma þau í stað þessara laga. Með frumvarpi þessu eru ákvæði alþjóðasamþykktar um menntun og þjálfun, skírteini og vaktstöðvar áhafna fiskiskipa frá 1995 innleidd í íslenska löggjöf en Ísland er eitt sjö ríkja sem fullgilt hefur samþykktina. Markmið alþjóðasamþykktarinnar er að setja lágmarksstaðla um menntun og þjálfun áhafna fiskiskipa sem eru 24 metrar að skráningarlengd og lengri. Af þessu leiðir að þeir sem gegna tilteknum störfum um borð í þeim íslensku fiskiskipum sem mælast 24 metrar að skráningarlengd eða lengri skuli að lágmarki lúta þeim kröfum sem gerðar eru í samþykktinni til menntunar og þjálfunar þeirra sem eiga að gegna viðkomandi störfum. Þó svo að samþykktin hafi ekki enn sem komið er öðlast alþjóðlegt gildi þykir eðlilegt að við endurskoðun laganna sé litið til viðmiða alþjóðasamþykktarinnar sem Ísland hefur fullgilt. Með því eru opnuð ný atvinnutækifæri fyrir íslenska sjómenn til starfa á alþjóðlegum vettvangi. Á sama tíma er stuðlað að samræmingu atvinnuréttinda til starfa á kaupskipum annars vegar og á fiskiskipum og öðrum skipum hins vegar. Helstu breytingar samkvæmt frumvarpinu eru eftirfarandi: 1. Lagt er til að skírteini skipstjórnarmanna miðist við lengd skipsins í metrum talið í stað brúttórúmlestatölu. Eins og framkvæmdin er í dag byggir gildandi löggjöf um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á brúttórúmlestamælingum skipa. Sú aðferð við mælingu skipa er byggð á alþjóðasamþykkt sem nú hefur verið aflögð. Breyting sú sem lögð er til í frumvarpinu er í samræmi við alþjóðasamþykktir auk þess sem mæling skipa í brúttórúmlestum er að leggjast af. Í nýjum alþjóðasamþykktum er miðað við að skip séu mæld eftir brúttótonnum eða skráningarlengd og tekur frumvarpið mið af því fyrirkomulagi. 2. Lagt er til að lágmarksfjöldi skipstjórnarmanna á fiskiskipum, varðskipum og öðrum skipum taki mið af skráningarlengd skipsins í stað brúttórúmlesta. Jafnframt verði tekið mið af reglum, vinnutíma og hvíldartíma. Þetta fyrirkomulag er til samræmis við nýja skírteinisflokka skipstjórnarmanna sem taka mið af skráningarlengd skipsins og útiveru þess. Gildandi lög um atvinnuréttindi skipstjórnarmanna á íslenskum skipum kveða nokkuð skýrt á um lágmarksfjölda skipstjórnarmanna háð brúttórúmlestatölu þess. Eins og áður sagði hafa reglur um mælingu á stærð skipa tekið þeim breytingum að mæling í rúmlestum hefur vikið fyrir nýrri aðferð til mælinga. Stærð skipa mælist nú í brúttó- og nettótonnum í stað brúttó- og nettórúmlesta áður eins og fram hefur komið. 3. Lagt er til að smábátanám komi í stað náms til svonefndra 30 brúttórúmlestaréttinda eða pungaprófs eins og þau réttindi hafa gjarnan verið nefnd. Ég tel afar mikilvægt að undirstrika að við viljum varðveita þau réttindi. Gert er ráð fyrir útfærslu þessa fyrirkomulags í reglugerð. Nokkuð hefur borið á gagnrýni á 30 rúmlesta réttindin eins og þeim er fyrir komið í dag, einkum vegna þess að skip sem mælast vel undir 30 brúttórúmlestum eru á veiðum á sömu miðum og mun stærri fiskiskip þrátt fyrir að kröfur til menntunar og þjálfunar skipstjórnarmanna til starfa á umræddum skipum séu mjög ólíkar. Til að koma til móts við þessa gagnrýni og til að færa þessi réttindi til samræmis við þær hugmyndir sem lágu að baki þeim þegar núgildandi lög voru sett, hefur náðst samstaða við hagsmunaaðila um að í reglugerð verði gert ráð fyrir smáskiparéttindum sem miðist við 12 metra sem mestu lengd skips og að farsvið takmarkist við strandsiglingar sem eru 50 sjómílur frá landi. Ekki er gert ráð fyrir breytingu á fyrirkomulagi kennslu til framangreindra réttinda heldur eingöngu settar fram hóflegar kröfur um gæðastjórnunarkerfi á þá aðila sem sinna umræddri kennslu samkvæmt 4. gr. frumvarpsins. 4. Lagt er til að atvinnuréttindi kennd við 1. stig skipstjórnarnáms sem hafa veitt réttindi til starfa sem skipstjóri á skipum allt að 200 brúttórúmlestum veiti rétt til starfa á skipum allt að 45 metrum að lengd. Frumvarpið gerir jafnframt ráð fyrir nýju réttindastigi til starfa á skipum sem eru allt að 24 metrum að skráningarlengd. Með þessu fyrirkomulagi eru atvinnuréttindi aðlöguð að ákvæðum alþjóðasamþykktarinnar auk þess sem komið er til móts við óskir um mögulega styttingu náms til lægri atvinnuréttinda skipstjórnarmanna. 5. Lagt er til að atvinnuréttindi vélstjórnarmanna miðist áfram við afl aðalvélar í kílóvöttum á svipaðan hátt og í gildandi lögum. Gerðar eru breytingar ár réttindaflokkum vegna starfa á skipum með vélarafl undir 750 kílóvöttum í þeim tilgangi að einfalda menntunarkröfur og skírteinisútgáfu vegna vélstjórnaréttinda. Framangreind breyting tekur mið af þróun í skipagerð og sjósókn undanfarinna ára. 6. Lagt er til að lágmarksfjöldi vélstjórnarmanna á fiskiskipum, varðskipum og öðrum skipum miði að mestu leyti við sömu reglur og eru í gildandi lögum. Áskilið er að lágmarksfjöldi skuli einnig hafa hliðsjón af úthaldi skips og ákvæðum 64. gr. sjómannalaga, nr. 35/1985, um vinnu og hvíldartíma skipverja. 7. Lagt er til að Siglingastofnun Íslands verði falin útgáfa atvinnuskírteina til skipstjórnar- og vélstjórnarmanna. Samkvæmt gildandi lögum hefur útgáfa atvinnuskírteina til skipstjórnar- og vélstjórnarmanna verið hjá sýslumönnum á landsvísu og hjá tollstjóranum í Reykjavík. Tillagan er sett fram með það að markmiði að unnt sé að einfalda núverandi kerfi og stuðla að auknu samræmi við útgáfu skírteina. Talið er heppilegra að útgáfa atvinnuskírteina sé á einni hendi, þ.e. hjá Siglingastofnun Íslands sem hefur yfir að ráða starfsmönnum með mikla sérfræðiþekkingu á þessu sviði. Siglingastofnun Íslands fer samkvæmt gildandi lögum með útgáfu alþjóðlegra skírteina og hefur sett upp sérstakt gæðakerfi til útgáfu slíkra skírteina, sem skiptir mjög miklu máli. Verði frumvarpið að lögum er gert ráð fyrir því að þetta gæðakerfi verði jafnframt notað við útgáfu þeirra skírteina sem hér um ræðir. 8. Lagt er til nýmæli sem varðar stjórnendur skemmtibáta en þau málefni hafa verið mjög til umræðu síðustu missirin. Með skemmtibátum er í frumvarpinu átt við þá báta sem skrásettir eru sem skemmtibátar samkvæmt lögum um skráningu skipa. Hér er um að ræða þá báta sem mælast 6 metrar á lengd eða lengri mælt á milli stafna. Gerð er ótvíræð krafa til þeirra sem stjórna skráningarskyldum skemmtibátum um handhöfn þar til gerðs skemmtibátaskírteinis. Gengið er út frá því að samgönguráðherra geti í reglugerð gert sömu kröfur til þeirra aðila sem stjórna skemmtibátum sem hafa meira en 50 kílóvatta vélarafl óháð skráningarskyldu. Það er óhjákvæmilegt að unnt verði að setja reglur um slíka báta með vísan til öryggissjónarmiða og vegna talsverðrar notkunar svo aflmikilla báta hér við land. Lagt er til að samgönguráðherra verði falin heimild til að setja reglur um skemmtibáta og stjórnendur þeirra, þar með talið um menntun, þjálfun, aldur, heilbrigði, sjón og heyrn, auk skírteinisútgáfu til þeirra sem öðlast vilja rétt til að stjórna skemmtibátum. Jafnframt er gert ráð fyrir heimild samgönguráðherra til að setja reglur um gerð skemmtibáta, stærð þeirra, afl og farsvið og um öryggiskröfur sem gerðar verða til skemmtibáta og stjórnenda þeirra. Gengið er út frá því að stjórnendum skemmtibáta verði gert skylt að afla sér grunnþekkingar á öryggisþáttum sem tengjast siglingum og skipstjórn skemmtibáta. Hér er hugmyndin sú að stjórnendum skemmtibáta verði gert skylt að sækja þar til gerð námskeið af þessu tilefni. Að námskeiði loknu er gert ráð fyrir að nemendur hafi aflað sér fullnægjandi þekkingar og þjálfunar til stjórnunar slíkra báta, þ.e. skemmtibáta, og geti öðlast þar til gert skemmtibátaskírteini. 9. Lagt er til að sömu skilyrði eigi við um þá aðila sem stjórna erlendum skemmtibátum. Með erlendum skemmtibátum er átt við skemmtibáta sem skrásettir eru erlendis óháð því hvort þeir eru í eigu Íslendinga eða erlendra aðila, enda séu þeir notaðir að staðaldri í íslenskri landhelgi. Skulu slíkir aðilar vera handhafar þar til gerðs skemmtibátaskírteinis eða annars sambærilegs erlends skírteinis. Engin ákvæði eru í gildandi lögum varðandi þær kröfur sem gera skuli til stjórnenda skemmtibáta um menntun og þjálfun. Eins og staðan er í dag eru um 400 skemmtibátar á íslenskri skipaskrá og fer fjölgandi. Áhugi manna á þessari tegund siglinga er því mjög mikill og virðist fara vaxandi. Víða erlendis hafa um nokkurt skeið gilt ítarlegar reglur um menntun og þjálfun þeirra sem stjórna skemmtibátum. Ljóst er að það krefst kunnáttu og þekkingar að stjórna skemmtibátum eins og öðrum bátum. Margir þeir sem eiga skemmtibáta hafa nú þegar aflað sér nokkurrar menntunar á þessu sviði. Mikilvægt er að stjórnendur slíkra báta þekki siglingareglur á umferðarleiðum til að fyllsta öryggis sé gætt. Einnig er mikilvægt að þeir geti brugðist rétt við hættum á neyðarstundu. Auknar líkur eru á mistökum ef kunnáttan er lítil. Að teknu tilliti til öryggissjónarmiða og þeirra miklu hagsmuna sem eru í húfi er það mat mitt að brýnt sé að gera bragarbót á því tómarúmi sem í dag er ríkjandi varðandi þessa tilteknu tegund báta. Lagt er til í frumvarpinu að að ákvæðið taki gildi 1. maí 2007. Eftir þann tíma verða allir sem stjórna skráningarskyldum skemmtibátum í íslenskri landhelgi að afla sér tilskilinnar menntunar og þjálfunar til stjórnunar skemmtibáta og hafa fengið útgefið þar til gert skírteini. Að lokum eru í frumvarpinu skilgreind nokkur ný hugtök. Auk þess er hugtökum breytt til samræmis við ákvæði alþjóðasamþykkta. Virðulegi forseti. Ég legg til að frumvarpinu verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. samgöngunefndar og 2. umr.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi á þskj. 411. Um er að ræða frumvarp til laga um breytingu á lögum nr. 96/1997, um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum, með síðari breytingum. Í núgildandi 2. mgr. 11. gr. laga nr. 96/1997, um eldi og heilbrigði sláturdýra, slátrun, vinnslu, heilbrigðisskoðun og gæðamat á sláturafurðum, með síðari breytingum, er kveðið á um með hvaða hætti gjald fyrir þá heilbrigðisskoðun sem fram fer í sláturhúsum samkvæmt ákvæðum III. kafla laganna er innheimt. Eftirlitsgjaldið er innheimt sem ákveðin krónutala á hvert kíló kjöts, nánar sundurgreint eftir tegundum, og rennur það í sjóð í vörslu landbúnaðarráðherra. Einnig kemur fram í sömu málsgrein að eftirlitsgjaldinu sé ætlað að standa straum af heilbrigðiseftirliti kjötskoðunarlækna og að miðað sé við raunkostnað. Í frumvarpi þessu er gert ráð fyrir því að í stað þess að Alþingi ákveði með lögum þá krónutölu sem greiða á fyrir hvert kíló kjöts vegna heilbrigðiseftirlits verði ráðherra falið með heimild í 2. mgr. 11. gr. laganna að setja gjaldskrá fyrir heilbrigðiseftirlitið sem byggð skal á raunkostnaði við það. Að festa gjald til heilbrigðiseftirlitsins í lög, líkt og nú er gert, hefur þann ókost að lagabreytingar er þörf í hvert sinn sem kostnaður eykst eða minnkar við eftirlitið og því tryggja gildandi lög ekki að eftirlitsgjaldið geti staðið straum af raunverulegum kostnaði við eftirlitið. Sú aðferð að heimila ráðherra að setja gjaldskrá sem byggist á raunkostnaði við eftirlitið á sér hliðstæður víða í almennri löggjöf og tryggir það að auðveldara er að bregðast við hækkunum og lækkunum á eftirlitskostnaði en þegar fjárhæð gjalds er lögákveðin. Ráðherra er einnig falið að setja með reglugerð nánari ákvæði um framkvæmd eftirlits, en sams konar heimild er að finna í núgildandi lögum. Frumvarpið byggist á reglugerð Evrópusambandsins, nr. 882/2004 frá 29. apríl 2004, um opinbert eftirlit til að tryggja að uppfylltar séu kröfur laga um fóður og matvæli og um reglur varðandi dýraheilbrigði og dýravernd. Reglugerðin er hluti af viðauka I við EES-samninginn um heilbrigði dýra og plantna sem landbúnaðar-, sjávarútvegs-, umhverfis- og utanríkisráðuneytið eru nú í viðræðum um upptöku í íslenskan rétt. Mikilvægt er að frumvarpið verði að lögum enda mun það leiða til þess að útflutningur íslenskra sláturafurða til okkar helstu viðskiptalanda verður bæði öruggari og greiðari. Í frumvarpinu er afmarkað til hvaða þátta nauðsynlegt heilbrigðiseftirlit tekur og skýrt er kveðið á um að eftirlitsgjaldið taki ekki til greiðslu á öðrum kostnaði en nauðsynlegum kostnaði af þeim verkefnum sem fram koma í frumvarpinu. Í frumvarpinu er það nýmæli að ef þörf er á viðbótareftirliti, eða sértæku eftirliti, með sláturafurðum skuli viðkomandi sláturleyfishafi eða framleiðandi greiða fyrir slíkt eftirlit sérstaklega en kostnaður af því verði ekki innifalinn í hinu almenna eftirliti. Sértækt eftirlit með sláturafurðum er nauðsynlegt þegar tiltekin starfsemi sláturleyfishafa eða framleiðanda uppfyllir ekki þær kröfur sem gerðar eru til sláturafurða vegna gruns um smitefni, mengun og þess háttar. Þetta eftirlit getur því hvort sem er beinst að sláturleyfishafanum vegna sýkingar í sláturhúsi eða að einstaka framleiðendum vegna sýkingar á búum þeirra. Á síðustu árum hafa komið upp allnokkur tilvik þar sem greinst hafa á búum smitefni sem ógna matvælaöryggi og þörf hefur skapast á að taka aukalega sýni úr afurðum búsins. Af frumvarpinu leiðir að þar sem greinast smitefni verður framleiðandinn eða sláturleyfishafi sjálfur að bera þann kostnað sem af viðbótarsýnatökum og prófunum hlýst. Þetta er í anda þess að þeir sem þarfnast nánara eftirlits, e.t.v. vegna verri aðstöðu eða lélegrar heilbrigðisaðstöðu, beri af því kostnað. Með þessu eru framleiðendur hvattir til að tryggja eftir fremsta megni gott heilbrigðisástand svo ekki þurfi að koma til sérstakra prófana vegna smitefna hjá þeim. Með þessu er jafnframt tryggt að kostnaði vegna sýnatöku hjá einstökum framleiðendum sé ekki velt yfir á stéttina í heild sem eykur kostnað allra framleiðenda og getur leitt til hækkunar afurðaverðs. Í frumvarpinu er kveðið á um að heilbrigðiseftirlitsgjald með sláturafurðum megi innheimta með fjárnámi án undanfarins dóms eða sáttar. Með þessu er mælt fyrir um réttarfarshagræði við innheimtu sem á sér margar hliðstæður í löggjöfinni. Að lokum er kveðið á um að endurskoða skuli ákvæðið um eftirlitið í síðasta lagi að fimm árum liðnum. Í fylgiskjali með frumvarpi þessu er að finna kostnaðarumsögn fjármálaráðuneytisins um frumvarpið og læt ég nægja að vísa í það. Að öðru leyti vísa ég til þeirra athugasemda er fylgja frumvarpinu. Hæstv. forseti. Að lokinni þessari umræðu legg ég til að frumvarpinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbúnaðarnefndar.

Herra forseti. Ég er sammála hæstv. landbúnaðarráðherra um að mikilvægt er að hafa þetta eftirlit sem öruggast og best og líka ódýrast. Ég velti hins vegar fyrir mér hinni lögformlegu stöðu þessarar gjaldtöku, að hægt sé að fela það í hendur landbúnaðarráðuneytinu að búa til gjaldskrá sem byggist á einhverjum raunkostnaði. Við fyrirtækjarekstur er náttúrlega hægt að reikna út hver er raunkostnaður einhverra þátta en hér er um opinbert stjórnsýsluverkefni að ræða sem landbúnaðarráðuneytið verður ábyrgt fyrir hvort sem það innheimtir tekjur fyrir það eða ekki, það breytir engu um ábyrgðina. Hver á þá að staðfesta það að gjaldskrá byggist á raunkostnaði og gefa einu ráðuneyti heimild til að leggja á gjaldskrá eftir raunkostnaði? Við fáum iðulega ákvarðanir um tekjur ríkissjóðs vegna ákveðinna verkefna, gott og vel með það, en það breytir ekkert stjórnsýslulegri ábyrgð. Ég held að þegar verið er að binda slíkt í krónutölu sé það hin almenna regla að það verði að ákveða þetta fyrir hvert ár í senn á grundvelli staðfestra útreikninga. Mér finnst það vera nokkuð rúm heimild sem ráðherra fær þarna til að reka starfsemi sem á að standa undir sér, opinbera stjórnsýslu- og eftirlitsstarfsemi. Í öðru lagi vil ég spyrja um kostnaðinn. Hvaða forsendur liggja núna fyrir um kostnaðinn af þessu máli og hvaða áhrif hefur þetta t.d. á afurðaverð til bænda eða rekstur sláturhúsa, því að einhver á að bera hann? Hér stendur í 1. gr.: „Kostnað af eftirlitinu ber sá sem ber ábyrgð á þeirri starfsemi sem er undir hinu aukna eftirliti.“ - Það eru væntanlega sláturhúsin. Í þriðja lagi hefur stöðugt verið beðið eftir lögum eða reglum sem tækju til heimavinnslu afurða. 

Hæstv. forseti. Ég fór rækilega yfir það í ræðu minni að sú aðferð sem lögð er til, að heimila ráðherra að setja gjaldskrá sem byggist á raunkostnaði við eftirlitið, á sér hliðstæður víða í almennri löggjöf og ég bið hv. þingmann að fara vel yfir það þegar málið kemur til landbúnaðarnefndar. Ég veit að hv. þingmaður situr þar og hann getur kynnt sér að það á sér fyrirmyndir í löggjöfinni og þetta er því grandskoðað af okkur og talið eðlilegt. Hvað varðar hækkunina á sláturkostnaði liggur þetta auðvitað fyrir og við vitum báðir að þetta snýr ekki síst að svínum og kjúklingum. Við glímum við mjög litla sjúkdóma í landbúnaðinum, við fáum þó upp og höfum fengið upp salmonellu í svínum og kjúklingum. Það hefur stundum verið töluverð glíma en mikill árangur Íslendinga einstakur, og við höfum náð að taka á því. En til að fylgja því eftir að búin séu hrein getur þurft að taka stroksýni áfram og þá er talið eðlilegt að þau bú sem búa við þennan vanda beri sérstaklega þennan eftirlitskostnað og auk þess, eins og önnur, almennan kostnað. Ég hygg því að þetta sé á margan hátt sanngjarnt en ég bið hv. þingmann að fara vel yfir málið 

Herra forseti. Að sjálfsögðu mun það verða gert en ég vil vekja athygli strax á þessu og einnig því: Hver á að bera kostnað ef verið er að verja sig gegn einhverjum faraldri? Tökum dæmi. Það er stöðugt verið að auka og rýmka heimildir á innflutningi á kjöti og sláturafurðum frá fleiri og fleiri svæðum, því miður. Við vitum að það getur borist hættuleg veiki eins og kúariða og annað því um líkt, Kreutzfeld-Jacobs sjúkdómurinn o.s.frv. Væntanlega ná þessi lög, rannsóknir eða þetta eftirlit ekki til þeirra, eða er það? Það getur þurft að gera býsna dýrar rannsóknir og taka mörg sýni til að gera það. Í lokin vil ég inna hæstv. landbúnaðarráðherra eftir hvalkjötinu. Verið er að tala hérna um kjöt af sláturdýrum, en hvalkjötið? Maður sér að verið er að gera að hval í Hvalfirði og þar eru spígsporandi menn í alls konar fötum, jafnvel með hunda sér við hlið, og þykjast vera að gera að hval. Hvalur er kjöt og kjötvara og tilheyrir að sjálfsögðu því. Hvernig er með eftirlitið á hvalskurði? Ætti hann ekki líka að falla undir þessi lög og þessar reglur? 

Hv. þm. Jón Bjarnason er nú það vel að sér að hann veit að komi upp faraldur er alveg sérstaklega á því tekið. Við höfum verið það miklir gæfumenn, Íslendingar, að við höfum ekki búið við slíkt og ég held að það sé ástæðulaust að reyna að vekja þann ótta upp. Innflutningur á kjötafurðum er undir mjög strangri löggjöf og fylgt mjög eftir að það sé gert eftir settum og virtum reglum sem bæði Evrópusambandið og alþjóðasamfélagið hefur sett sér. Þar er allrar varúðar gætt þó að ég taki undir það með hv. þingmanni að vissulega er mikil þörf á að vaka vel yfir því. Innflutningur hefur svo sem ekki verið í neinni aukningu sem nemur. Einhver innflutningur hefur verið, frá því að opnað var í gegnum GATS-samninga frá 1995, á bæði nautakjöti og kjúklingum og svínum undir þeirri ströngu löggjöf. Ég held því að þetta sé allt saman í öruggri höfn og snýr ekkert að þessu máli sem slíku, það er allt annað mál. Hvað hvalkjötið varðar verður hv. þingmaður að spyrja Heilbrigðiseftirlit Vesturlands. Yfirdýralæknir hefur einnig farið yfir það mál og Landbúnaðarstofnun. Ég vona að það sé í góðu horfi, þó að ég taki undir með hv. þingmanni að