Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti (Árni Gunnarsson) Svo sem hv. deildarmönnum mun kunnugt gat ekki orðið af þeim fundi sem fyrirhugaður var í gærkvöld í deildinni vegna fámennis. Um þinghaldið í dag vill forseti taka fram eftirfarandi: Forseti hyggst fyrst taka fyrir frv. um tekjuskatt og eignarskatt, en hv. 1. þm. Reykv. varð að hætta í miðri ræðu um þau mál þegar fundi var slitið í gær. Samkomulag hefur orðið um að hann ljúki ræðu sinni nú á eftir og síðan verði tekin fyrir 1., 2. og 3. dagskrármálið og þess freistað að ná fram atkvæðagreiðslu um þessi þrjú mál kl. 4. Að því loknu verður aftur tekið til við frv. um tekjuskatt og eignarskatt og önnur dagskrármál. Stefnt er að því að fundi ljúki kl. 5, en næsti fundur í deildinni er kl. 2 á mánudag.

Friðrik Sophusson (frh.) : Virðulegur forseti. Það er söguleg stund að sjá svo marga þingmenn í salnum. Ég lýsi ánægju minni með það að svo margir hv. alþm. hafi haft tækifæri til þess nú að koma til þingfundar, en eins og öllum er kunnugt var ekki hægt að halda fund hér í gærkvöld sökum fámennis þrátt fyrir það að slíkur fundur hafi verið boðaður stjórnarþingmönnum sérstaklega. Í gær sýndi ég fram á það í fyrri hluta ræðu minnar að skattkerfisbreyting sú sem hæstv. ríkisstjórn stendur að leiðir til verulegrar íþyngingar á skattbyrði. Gera má ráð fyrir því, ef saman er lagt það sem kemur út úr virðisaukaskattinum annars vegar og hins vegar breytingum sem gerðar verða væntanlega á tekju- og eignarskattinum, að meðalfjölskyldan, fjölskylda á stærð við vísitölufjölskylduna sem oft er notuð til viðmiðunar, þurfi að borga u.þ.b. 7 þús. kr. hærri skatta á mánuði en er á yfirstandandi ári. Þeir skattar koma fram í auknum tekjusköttum, orkuskatti, skatti á bifreiðar og hækkun á virðisaukaskatti umfram það sem kemur fram í söluskatti. Þar var komið ræðu minni að ég ætlaði að lýsa einstökum greinum frv. frá mínum sjónarhóli. Mér varð það á í messunni að hæla hæstv. ráðherra í gær í ræðu minni þar sem ég misskildi hann og hélt að hann hefði lýst því yfir að hann væri tilbúinn til samstarfs við stjórnarandstöðuna um afgreiðslu á frv. í hv. fjh.- og viðskn., en það frv. fjallar um það hvernig rýmka má frádráttarliði frá skatti til þess að treysta betur eiginfjárstöðu fyrirtækjanna í landinu. Frammíkall hæstv. ráðherra benti þó til þess að það hefði ekki verið hugmynd hans að koma til móts við þessi vitrænu sjónarmið, og það er athygli vert, þegar til þess er litið að hæstv. viðskrh. hefur mjög gumað af því að hann vilji bæta eiginfjárstöðu fyrirtækjanna, að þá skuli það eina sem kemur fram í þessu frv. vera lítils háttar hækkanir á nokkrum liðum, hækkanir sem vart ná þeirri hækkun sem orðið hefur á lánskjaravísitölu. Um þetta fjallar m.a. 1. gr. frv. þar sem greint er frá hámarki arðs og hlutafjárkaupa sem draga má frá tekjum. Í 2. gr. er lítils háttar hækkun á gjaldfærslu sem má reikna á kaupárinu jafnvel þótt fyrningartíminn sé lengri og er það vissulega til bóta. En ég vil vekja sérstaka athygli á 3. gr. því að hún er dæmigerð fyrir það hvernig hæstv. ráðherra leikur sér að tölum og hvernig hann reynir að blekkja menn með frumvarpsgreinum. Í 3. gr. frv. stendur nú: ,,1. tölul. 1. mgr. 67. gr. orðist svo: Af tekjuskattsstofni reiknast 32,8%.`` Þessi grein er orðuð allt öðruvísi en aðrar greinar í frv., en þær orðast þannig að í stað ákveðinnar tölu komi önnur tala og allar þær tölur hækka yfirleitt þó að þær hækki ekki eins mikið og lánskjaravísitalan hefur hækkað. En hvernig skyldi nú standa á því að þessi 3. gr. orðast svo? Jú, það er vegna þess að í lögunum segir nú að af tekjuskattsstofni reiknist 28,5% en ekki 30,8%. Þannig vill nefnilega til að núv. hæstv. ríkisstjórn, undir forustu hæstv. fjmrh., beitti sér fyrir breytingu á þessum lögum fyrir ári síðan og hækkaði tekjuskattshlutfallið, en það átti einungis að gilda í eitt ár. Það mun hafa verið hv. þm. Karvel Pálmason, þingmaður Alþfl., sem kom í veg fyrir það að þetta skatthlutfall yrði hærra til langframa, enda hefur það verið mikið baráttumál Alþfl. að halda tekjuskattinum í 28,5%. Í stað þess að orða þessa frumvarpsgrein með þeim hætti sem aðrar frumvarpsgreinar eru orðaðar kýs ráðherra að fara svona að til að það sjáist ekki hve mikil hækkunin er í raun. Minnir þetta óneitanlega á vinnubrögð hæstv. ráðherra þegar hann var að breyta eignarskattinum fyrir ári síðan sem hann gerði með þeim hætti að margir hv. stjórnarþingmenn skildu ekki út á hvað breytingin gekk. Í 4. gr. er persónuafslátturinn hækkaður en ekki nándar nærri því eins og hann hefði gert að óbreyttum lögum. Sjómannaafsláttur er hækkaður í 5. gr., í 6. gr. barnabætur og í 7. gr. er fjallað um barnabótaauka. Þá kem ég að 8. gr. frv. Ég tel að sú grein sé til bóta. Það er greinin um vaxtabætur. Í tengslum við húsbréfakerfið og breytingar á lögum um Húsnæðisstofnun ríkisins á sl. vori kom inn í tekju- og eignarskattslögin ákvæði um vaxtabætur. Nú er verið að breyta því ákvæði. Ég skal viðurkenna það að ég hef ekki farið nákvæmlega ofan í þessa frumvarpsgrein en mér sýnist hún, eins og henni hefur verið lýst, vera til bóta og fagna ég því að eitthvað skuli vera til bóta í þessu frv. hæstv. ríkisstjórnar. En þegar rætt er um vaxtabætur kemst ég ekki hjá því að nefna þá hækkun sem varð á vöxtum húsnæðismálastjórnar nú fyrir skömmu. Og nú bið ég hv. þm. að taka vel eftir. Þau tíðindi gerðust að hæstv. ríkisstjórn hækkaði vexti af óteknum lánum húsnæðismálastjórnar fyrr í þessari viku. Eins og öllum hv. alþm. er kunnugt gefur húsnæðismálastjórn út bréf til þeirra sem taka lán, skuldabréf, og í skuldabréfunum eru ákvæði um það að vextir skuli vera breytilegir. Öll þessi skuldabréf eru eins, bæði þau sem nú eru notuð, í þessari viku, og hin sem voru notuð í síðustu viku, nákvæmlega eins bréf, enda styðjast þessi bréf og þessi lán við nákvæmlega sömu lögin frá 1986. Reyndar hefur slíkt ákvæði verið í öllum bréfum a.m.k. frá 1984 og líklega frá 1980, þó að ekki sé textinn endilega nákvæmlega sá sami. Í lögum sem hv. Alþingi samþykkti 1986 stendur skýrum stöfum að ríkisstjórnin hafi heimild til þess að hækka vexti í hverjum lánaflokki fyrir sig á hverjum tíma. Ég vil halda því fram að sá lagatexti þýði það að það hafi verið hugsun löggjafans að ef vextir yrðu hækkaðir væri einungis hægt að hækka vextina á öllum lánaflokknum frá upphafi. Og ég vek sérstaka athygli á þessu. Ég tel með öðrum orðum að þessi samþykkt ríkisstjórnarinnar brjóti í bága við lög og skal rökstyðja það frekar. Það er skylda samkvæmt lagagreininni að leita álits stjórnar Húsnæðisstofnunar annars vegar og Seðlabanka Íslands hins vegar. Stjórn Húsnæðisstofnunar felldi hækkun á vöxtum eins og frægt er orðið, en Seðlabanki Íslands lagði til að vextir á teknum lánum yrðu hækkaðir um 0,5% en vextir af óteknum lánum yrðu hækkaðir um 1%. Með öðrum orðum, Seðlabanki Íslands viðurkenndi það að sjálfsögðu að hægt er að hækka vexti af þeim lánum sem þegar er búið að taka. Mér er kunnugt um að innan hæstv. ríkisstjórnar var mikið deilt um þetta mál. Margir hæstv. ráðherrar töldu eðlilegra að láta jafnt yfir alla ganga. Og ég segi það hér og bið fólk um að hlusta á að vöxtum hefur aldrei verið breytt í lánaflokkum nema samfara lagabreytingu. Það er því nýmæli að hækka vexti með þessum hætti. Nú tek ég það skýrt fram að ég er hér ekkert að dæma um það hvort eðlilegt sé að hækka vextina eða ekki. Ég er einungis að tala um það hvort það sé löglegt --- það er alla vega siðlaust --- að hækka eingöngu vexti af óteknum lánum. Ég tel að hér sé um að ræða grundvallarbrot á jafnræðisreglunni. Það sé ljóst að öll bréfin séu eins. Það sem er alvarlegast er að þeim sem hafa notið mest í kerfinu er sleppt. Hinum, sem hafa orðið að bíða lengst, hafa keypt íbúðir, orðið að greiða háa markaðsvexti á biðtímanum, jafnvel í 2--3 ár, er síðan gert að greiða hærri vexti fyrir hina sem hafa notið þess að hafa lánin á lágum vöxtum þegar vaxtamunurinn var mestur. Ég tel að hæstv. félmrh. þurfi að gera hreint fyrir sínum dyrum í þessu máli, hann þurfi að skýra það út með haldbærum hætti hvort þetta sé hægt, því að ef þetta er hægt, og nú bið ég menn um að hugleiða þetta mjög vel, þýðir þetta það að hægt er að hækka vexti á hvaða hópi sem er í þessum lánaflokki og þá jafnt hópi sem er búinn að taka lán fyrir löngu síðan. Ef þetta má gera með þessum hætti getur hæstv. ráðherra í næstu viku hækkað vexti sérstaklega af lánum sem tekin voru t.d. frá 25. jan. til 25. mars á þessu ári og réttlætt það t.d. með því að þá hafi vaxtamunur verið meiri. Í raun og veru er þetta algjörlega óskiljanleg ráðstöfun sem hér hefur verið gerð. Ég hef leitað eftir því hvernig á þessu standi. Og nú skulum við aðeins átta okkur á því hvernig staðan í þinginu er. Framsfl. hefur lýst því yfir að hann sé á móti þessari vaxtahækkun. Borgfl. hefur lýst því yfir að hann vilji að vextirnir séu jafnháir af öllum lánum í lánaflokknum. Með öðrum orðum, það er enginn meiri hluti á Alþingi fyrir því að hækka vextina með þessum hætti. Sá meiri hluti er ekki til. Þetta er gerræði sem byggir á minni hluta Alþingis og þegar maður spyr einstaka hæstv. ráðherra að því hvernig á þessu standi kemur eitt svar: Þetta er samningur við Kvennalistann. Með öðrum orðum, hæstv. ráðherrar, hver um annan þveran, hafa sagt: Auðvitað er það rétt. Þetta er siðlaust. Auðvitað ætti að hækka vextina. Ef þarf að hækka vextina þarf að hækka í öllum lánaflokkum. En það er Kvennalistinn sem kemur í veg fyrir það að þetta réttlæti náist fram. Ég hlýt þess vegna að spyrja fulltrúa Kvennalistans sem hér talar í umræðunni hvort rétt sé að Kvennalistinn hafi gert það að skilyrði að þessir hlutir gengju fram sem hafa gerst með þessum hætti sem er grundvallarbrot á jafnræðisreglunni. Getur það verið að Kvennalistinn hafi gert það að skilyrði, þegar hann átti í hrossakaupum við hæstv. ríkisstjórn um húsnæðismálin á sl. vori, að ekki ætti jafnt yfir alla að ganga heldur skyldu þeir sem hafa orðið verst úti, þeir sem hafa orðið að bíða lengst, þeir sem hafa orðið að greiða hæstu vextina meðan þeir biðu, borga síðan hærri vexti en aðrir til þess að borga þann mun sem hefur orðið og ríkissjóður að standa undir, líka fyrir þá sem njóta lægri vaxtanna? Mér er auðvitað kunnugt um að ýmsir hv. þm. Kvennalista hafa tekið að sér störf fyrir hæstv. félmrh. Það kann vel að vera að eitthvert samband sé þar á milli. Því hefur verið haldið fram. Ég trúi því ekki en Kvennalistinn hlýtur að þurfa að gera hreint fyrir sínum dyrum því að ég get staðfest hér að ráðherrar úr öllum stjórnarflokkunum hafa haldið því fram að ekki hafi verið farið að með eðlilegum hætti af því að Kvennalistinn hafi krafist þess í sérstökum samningum sínum við hæstv. ríkisstjórn til að koma húsbréfakerfinu fram. Þetta er alvarlegur áburður ef Kvennalistanum er kennt um þetta. Ég ætla að segja meira. Í fyrramorgun hringdi til mín kona, sjómannskona hér úr Reykjavík sem átti peninga hjá Húsnæðisstofnun. Á þriðjudaginn átti hún að sækja þessa peninga en barnið hennar var veikt og hún komst ekki. Þessi kona komst ekki til að taka út peninga sem hún átti, sem voru tilbúnir og lágu þar hjá gjaldkeranum í veðdeild Landsbankans af því barnið hennar var veikt, maðurinn var úti á sjó. Hún frestaði því um eina nótt, kom daginn eftir og var nokkrum tugum ef ekki hundrað þúsundum fátækari og þetta skrifast á reikning Kvennalistans. Ég geri þetta að umtalsefni hér, herra forseti, vegna þess að það hlýtur að þurfa að koma því á hreint hvort verið geti að Kvennalistinn ráði því að farið sé að með slíkum ósiðlegum hætti og það sé einungis minni hluti alþm. sem styðji þetta. Framsfl. hefur sagt nei. Borgfl. hefur sagt nei. Það er ekki stuðningur við það frá Sjálfstfl. og ég kannst ekki heldur við að stuðningur sé við það hjá Frjálslynda hægriflokknum og fæ það staðfest hér. Með öðrum orðum, minni hluti Alþingis ræður þessu og Kvennalistanum er kennt um. Ég bið þess vegna hæstv. félmrh. að segja það hér skýrt hvort rétt sé að sá skilningur hafi verið staðfestur af lögfræðingum að hægt sé að hækka lán með þessum hætti. Því það þýðir aðeins eitt. Það þýðir að hvaða ríkisstjórn sem er, hvenær sem er, getur hækkað á hvaða hópi sem er innan lánaflokksins svo framarlega sem jafnræði sé út frá því sjónarmiði að þeir sem fengu lán frá tilteknum degi til tiltekins dags. Ég verð að segja að ég hef sjaldan vitað um svívirðilegri athöfn en þessa. Ég tel að tími sé kominn til að hæstv. ráðherra geri hreint fyrir sínum dyrum. Í Morgunblaðinu í dag er bókun hæstv. Borgaraflokksráðherranna í ríkisstjórn og dálítið merkilegt kemur fram í þeirri bókun, þar á meðal að ekki hafi þurft að hækka vextina nema um 0,5% hjá öllum til að ná meiri árangri fyrir ríkissjóð eða Húsnæðisstofnun en að hækka um 1% hjá þeim sem ekki hafa þegar tekið lánin. Og svívirðan er mest vegna þess að þeir sem hafa notið mestu fríðindanna, verið fyrstir í röðinni, ekki þurft að taka markaðsvextina, eiga áfram að njóta 3,5% en hinir sem nýir eru, hafa þurft að bíða lengst, hafa farið verst út úr þessu, þeir eiga að borga brúsann. Ef það er hægt, þá getur hvaða hæstv. ráðherra sem stýrir félmrn., hvenær sem er, hækkað vexti eftir ,,behag``, svo að ég sletti dönsku, af hvaða hópi sem er innan þessa kerfis. Og nú spyr ég: Hvernig stendur á því að menn leyfa sér að leiða slíka réttaróvissu yfir fólk? Menn verða að átta sig á því að í kaupsamningum um íbúðir fara stundum fram makaskiptasamningar. Menn verða líka að átta sig á því að sá maður sem nú hættir við að taka lán af því að vextirnir eru 4,5% og kaupir íbúð sem er með 2 millj. kr. áhvílandi skuld hjá Húsnæðisstofnun og heldur að hann sé að græða á því, auðvitað hækka þær íbúðir í verði núna, sá maður getur átt von á því að í næsta mánuði sé vöxtunum breytt af sjóðnum. Það er nákvæmlega það sem er að gerast með þessu athöfn. Þetta mál hef ég kannað og ég veit að ef það er rétt að þessi athöfn sé lögleg, þá er jafnlöglegt að hækka þann hóp sem tók lán hvenær sem er af því að eina lögskýringin sem kemur til greina er að nota hugtakið ,,á hverjum tíma.`` Ég bið hv. þm. að hugleiða í hvers konar ógöngur er komið, og ég er að ræða þetta vegna vaxtabótanna sem auðvitað geta tekið einhvern kúf af, í hvers konar ógöngur er komið þegar minni hluti Alþingis gengur svona fram hjá meiri hlutanum. Það er gert vegna þess að einn lítill þingflokkur er talinn hafa sett pressu á málið með þessum hætti. Og hvað fær svo Kvennalistinn í staðinn í þessum hrossakaupum á sl. vori? Mig langar til þess að spyrja hv. þm. Kvennalistans að því. Hvað fékk Kvennalistinn í staðinn? Og hefur verið staðið við það? Mér er kunnugt um að Kvennalistinn gerði kröfu til að fá einhver hundruð millj. í Byggingarsjóð verkamanna, til félagslegra íbúðaframkvæmda, sumt á næsta ári. Takið eftir því, þetta er flokkur sem hefur staðið að vantraustsumræðu í ríkisstjórninni og ætlar að fá útborgað á næsta ári. --- Á næsta ári. Ég held að tími sé kominn til að hv. þm. Kvennalistans komi upp í ræðustól og geri hreint fyrir sínum dyrum og segi alþjóð frá því hvort það sé rétt sem margir hæstv. ráðherrar hafa sagt að þeir hafi verið nauðbeygðir til að grípa til þessa óyndisúrræðis vegna þess að Kvennalistinn hafi krafist þess í samningum. 

Nei, hún er að spyrja um bankaráðin, samkomulag Sjálfstfl. og Kvennalistans um bankaráðin.

Já, já, það er fullt samkomulag um það.

Milli Sjálfstfl. og Kvennalistans?

Ekki veit ég betur.

Um bankaráðin?

Ekki veit ég betur.

Já, hvernig er það samkomulag?

Hæstv. forseti. Leyfir forseti að ég svari fyrirspurnum um bankaráð hérna úr ræðustól í þessari umræðu eða finnst forseta að það ætti að bíða til betri tíma? ( Forseti: Ég hef í sjálfu sér ekkert á móti því að hv. þm. svari þessum spurningum, en það mundi hins vegar lengja þessa umræðu sem ég hef áhuga á að stytta.) Virðulegur forseti. Ég tel að það sé fullt samkomulag milli stjórnarandstöðuflokkanna um kosningar í bankaráð. Ég hef hins vegar efasemdir um að fullt samkomulag sé milli stjórnarflokkanna og ég spyr hæstv. fjmrh. að því hvort hann hafi spurt hv. þm. Stefán Valgeirsson hvort hann sé sáttur við þá niðurstöðu sem verið er að reyna að berja í gegn af fjmrh. Þegar hann hefur svarað þeirri spurningu þá skal ég svara hinni. Í 9. gr.

Ég er búinn að svara því.

--- ef ég fengi nú smáhljóð, forseti, þá gengi þetta greiðar.

Ég bið hv. þm. að gefa ræðumanni nú gott hljóð.

Ég ætla aðeins, áður en ég vík frá málinu sem ég var að tala um áðan, að tala um eitt hugtak, hugtakið ,,afturvirkni.`` Mjög er nauðsynlegt að tekið sé á því. Ég hef heyrt suma halda því fram, auðvitað af fullum misskilningi, að ekki megi hækka lán afturvirkt og að það þýði að ef þeir sem þegar hafa tekið lán þurfi að greiða nýja vexti þá sé það afturvirkt. Þetta er auðvitað alrangt. Þetta er ekki til nema í kollinum á þeim sem ekki vita hvað afturvirkni er. Afturvirkni þýðir að reikna eigi vexti aftur á bak. Afturvirkni í skattamálum þýðir að reikna eigi skatta af tekjum sem þegar er búið að vinna fyrir. Hins vegar er það ekki afturvirkni þó að bankar, húsnæðisstjórn eða hver sem er ákveði, af því að í skjali stendur að vextir séu breytilegir, að vextir skuli hækka frá tilteknum degi sem er að líða. Þetta vita allir nema sumir og það skiptir máli. Það eru þeir sem hafa flutt ræðu í vor, sem hægt er að fletta upp á, og töluðu um afturvirkni í því sambandi og þar á meðal sá þingmaður sem kallaði hér fram í. Þá var ég að lesa mér til í gærkvöld og get staðfest það hvenær sem er. Hv. þm. Kristín Einarsdóttir notaði hugtakið afturvirkni í þessu sambandi í ræðu sem hv. þm. flutti sl. vor og ég skal vísa hv. þm. á þessa ræðu sína þegar ég hef lokið minni ræðu hér. Vona ég að þessi kennslustund hafi nægt í því sambandi. Í 9. gr. er talað um frádrátt vegna hlutabréfaeignar og annarra bréfa. Þessa grein tel ég vera til mikilla bóta, en tel þó að hv. nefnd eigi að skoða hvort ekki eigi að gera þessa grein víðtækari en hún er. Í 10. gr. er fjallað um eignarskattinn. Ég fagna því vissulega með öðru að hæstv. ráðherra skuli hafa séð að sér og vilji nú lækka eignarskattinn. Ég hef hins vegar efasemdir um hvort rétt sé í grundvallaratriðum að tekjutryggja eignarskatt. Það er auðvitað heil brú í því sem hæstv. ráðherra hefur stundum sagt að leggja eigi skatta á fjármagnstekjur eða eignartekjur. En það er ekki að sama marki jafnvíst að eðlilegt sé að leggja á eignarskatta og miða við allt aðrar tekjur en þær sem koma af eignuum. Ég hef efasemdir um það. Ég ætla ekkert að segja. Ég ætla að skoða þetta mál í nefndinni, en ég hef efasemdir um að þetta sé rétt í grundvallaratriðum. Í 11. gr. og 12. gr. er fjallað um ríkisskattanefnd og kærur. Ég tel að þessi atriði séu mjög nauðsynleg en tel að þau eigi ekki heima í þessu frv. Tel að ekki sé ástæða til að afgreiða þessar greinar með frv. nú. Það sé hægt að taka það fyrir í janúar og frekar beri að líta á töluleg atriði og atriði sem skipta máli vegna áramótanna, en taka sér tíma til að ræða þessar greinar svo við getum náð betri árangri í skilum ríkisskattanefndar. Ég er fyllilega sammála hæstv. ráðherra að það beri að gera. Nú hef ég talað í tæpan hálftíma, virðulegi forseti, eins og um var samið og skal ég ekki brjóta á því samkomulagi, jafnvel þótt það gerist nú rúmum hálfum sólarhring síðar en ég hugði. Mig langar til þess að biðja hæstv. félmrh., taki hann til máls hér, að segja þingheimi frá því hvort hann telji að Alþfl. standi óskiptur að því að hækka tekjuskattana eins og gert er ráð fyrir í þessu frv. Ég vísa þessari spurningu til hæstv. félmrh. sem tekur til máls væntanlega á eftir vegna þess að mér er kunnugt um að einstakir þm. Alþfl. féllust ekki á að hækka tekjuskattana í fyrra, þar á meðal hv. þm. Karvel Pálmason. Það hefur verulega þýðingu fyrir þetta mál að vita hvort Alþfl. stendur við sína fyrri skoðun á þessu máli eða hvort hann ætlar að haga sér eins og skopparakringla í þessum málum sem þó hæstv. utanrrh. hefur hælt sér mest af að hafa gert, þ.e. að setja tekjuskatts- og eignarskattsmálin í það horf sem þau eru núna og talið það til sinna afreka. Nú er verið að brjóta þá stefnu, sem hann studdi, á bak aftur með þessu frv. Að lokum, virðulegi forseti, mun ég skoða þetta mál mjög vandlega í nefnd. Við höfum fengið fjölmargar athugasemdir frá hinum og þessum aðilum í þjóðfélaginu sem er full ástæða til að rannsaka náið. Þar á meðal hlustaði ég á leiðinni hingað niður eftir á rökræður milli fulltrúa fjmrn. og fulltrúa Alþýðusambands Íslands. Það er fullkomlega eðlilegt að nefndin kanni það mál, þá útreikninga og þær forsendur sem báðir aðilar gefa sér til þess að hægt sé að afgreiða þetta mál með þeim hætti sem Alþingi er til sóma.

Forseti (Árni Gunnarsson) Ég þakka hv. 1. þm. Reykv. fyrir að standa svo kyrfilega við samkomulagið og er þetta mjög til eftirbreytni.

Frsm. félmn. (Rannveig Guðmundsdóttir) Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir nál. vegna frv. til laga um breytingu á lögum nr. 83/1984, um erfðafjárskatt, frá félmn. Nefndin hefur fjallað ítarlega um frv. á nokkrum fundum og var Ragnar H. Hall borgarfógeti nefndinni til aðstoðar við athugun málsins. Í gildandi lögum um erfðafjárskatt er ákvæði þess efnis í 2. mgr. 1. gr. að ekki skuli innheimtur erfðafjárskattur af fasteignum hér á landi úr dánarbúum sem skipt er erlendis ef greiddur er sambærilegur skattur í því ríki þar sem búskiptin fara fram. Ákvæði þetta mun hafa komið í lögin við síðustu endurskoðun þeirra árið 1984. Skv. því er komist hjá tvísköttun erfðafjár með því að íslenska ríkið gefur eftir sinn erfðafjárskatt af fasteignum hérlendis þegar sambærilegur skattur er lagður á í ríkinu þar sem dánarbúi er skipt. Dæmi um að dánarbú erlendis eigi fasteignir hérlendis munu vera fá en alls ekki óþekkt. Áður en lagabreytingin varð árið 1984 voru þó dæmi þess að mjög stór hluti af verðmæti fasteigna í eigu dánarbús, sem svona háttaði til um, rann til að greiða erfðafjárskatta í báðum ríkjunum, ekki síst þegar um var að ræða fjarskylda arftaka. Frv. gerir í raun ráð fyrir að ákvæðið frá árinu 1984 verði fellt niður og aftur tekin upp skattlagning hérlendis í þessum tilfellum, nema þar sem sérstakir samningar um gagnkvæmar ívilnanir á erfðafjárskatti geri ráð fyrir öðru. Slíkur samningur hefur þegar verið gerður milli Norðurlandaþjóðanna og í frv. er heimild til handa ríkisstjórninni að fullgilda þann samning og aðra sem síðar kunna að verða gerðir. Nefndin taldi hins vegar óeðlilegt að um leið og heimild til slíkra samninga er veitt skuli þrengdur réttur þeirra er búa í ríkjum þar sem slíkur gagnkvæmur samningur er ekki fyrir hendi, þ.e. annarra ríkja en Norðurlanda. Vegna þessa flytur nefndin brtt. á sérstöku þskj. og er þar lagt til að bætt verði inn nýrri mgr. við 2. gr. frv., 25. gr. laganna. Brtt. er ætlað að koma í veg fyrir verulega ósanngjörn málalok gagnvart aðilum sem ekki njóta þess hagræðis sem fylgir tvísköttunarsamningum á þessu sviði. Þetta nýja ákvæði er hliðstætt 3. mgr. 117. gr. laga nr. 75/1981, um tekjuskatt og eignarskatt. Er ráðgert að við álagningu erfðafjárskatts í slíkum tilvikum fylgi skiptaráðendur sams konar verklagsreglum og skattstjórar við álagningu í áþekkum tilvikum. Nefndin leggur á það áherslu að hagur skattaðila í slíkum tilvikum verði ekki verri en skv. núgildandi lögum. Í þessu sambandi bendir nefndin á að heimild til lækkunar erfðafjárskatts getur jafngilt því að hann verði felldur niður. Undir nál. skrifa Rannveig Guðmundsdóttir, Guðrún Helgadóttir, Geir H. Haarde, Alexander Stefánsson, Eggert Haukdal, Anna Ólafsdóttir Björnsson og Jón Kristjánsson. Brtt. sem vísað er til í nál. er svohljóðandi: ,,Við 2. gr. bætist ný mgr. er orðist svo: Nú er eigi fyrir hendi samningur við annað ríki um að komast hjá tvísköttun verðmæta, sem lög þessi taka til, og skattaðili, sem skattskyldur er hér á landi skv. 1. gr. laganna, greiðir til opinberra aðila í öðru ríki skatta af sömu verðmætum, sem skattskyld eru hér á landi, og er skiptaráðanda þá heimilt, samkvæmt umsókn skattaðila, að lækka erfðafjárskatt hans hér á landi með hliðsjón af þessum skattgreiðslum hans.``

Þórhildur Þorleifsdóttir Virðulegur forseti. Áður en forseti gengur úr sal langar mig aðeins að minnast á að það kom mér nokkuð spánskt fyrir sjónir hvernig dagskráin var rofin núna til að koma öðrum málum að. Það var ekki í samræmi við það sem á áætlun var hér á fundi í gærkvöldi, þeim fundi sem var síðan frestað vegna þess hve þingmenn mættu illa, og mér leikur forvitni á að vita hvern var verið að ... 

Það var rætt við formann ...

Já, það er nefnilega það. Þá sný ég mér að þessum virðulega forseta.

Hann er hér.

Það eina sem virðist öruggt varðandi skattamál hér á landi er að öll umfjöllun um þau gerist í óðagoti og flaustri. Sú staðfesta sem menn sýna í því að draga til elleftu stundar framlagningu frumvarpa um skatta og álögur mætti gilda víðar. Það verður því enn einu sinni að hefja umræður með því að gagnrýna harðlega vinnubrögð. Það er einkennilegt að þeir sömu menn og gagnrýna flumbruganginn og álagið sem af þessu vinnulagi leiðir, ár eftir ár, skuli svo taka upp námvæmlega sömu vinnubrögð þegar þeir setjast í þessa eftirsóttu og margumræddu stóla. Það meira en hvarflar að manni að þetta sé með ráðum gert, sem sé að það þjóni hagsmunum þeirra sem hafa veg og vanda af því verki sem ræður svo miklu um afkomu heimila og fyrirtækja að menn nái ekki að átta sig á afleiðingum gerða þeirra í tíma. Það aftur vekur grunsemdir um að niðurstöður verði ekki eins heillandi og þeir vilja vera láta þegar öll kurl eru komin til grafar. Enda hefur það sýnt sig æ ofan í æ að stjórnvöld falla á eigin bragði, hafa sjálf ekki séð fyrir endann á afleiðingum verkanna. Er skemmst að minnast breytinga á eignarskattslögum sem gerðar voru fyrir réttu ári og eru reyndar afturkallaðar að hluta núna. Þá mátti hæstv. fjmrh. ekki heyra á það minnst að þær breytingar kynnu að leiða til óréttlætis sem kæmi ósæmilega niður á ýmsum. Þau óþægindi sem skapast hér á þinginu vegna fyrrnefndra vinnubragða eru ótvíræð en kannski ekki aðalatriðið heldur hitt að þetta er hrein móðgun við skattgreiðendur þessa lands, henda yfir þá breytingum sem allflestir vita nú orðið að hafa ekki fengið þann undirbúning og ígrundun sem sjálfsagt er. Sífelldar hækkanir og breytingar sem menn eiga svo alltaf að gleypa hrátt að séu raunverulega til hagsbóta. Þó vita auðvitað allir að ríkissjóður stendur höllum fæti, jafnvel hallari en viðurkennt er og það er því verið að reyna að stoppa í gatið. Til þess er verið að breyta, ekki til þess að bæta hag launþega, enda eykst skattabyrði með hverju ári þrátt fyrir rýrnandi laun og kaupmátt. Enginn trúir lengur fögrum útreikningum. Hvernig eiga skattgreiðendur að skipuleggja sín fjármál? Það er þýðingarlaust í raun og veru þegar áformum er kollvarpað jafnóðum. Á heimilum venjulegs launafólks eru ótal atriði sem verið er að reyna að skipuleggja. Þess gerist þörf þar sem halda þarf vel á. Flest áform byggja að einhverju leyti á fjárhagsáætlunum sem standast svo ekki. Forsendur breytast, eins og það heitir, en skilaboð ríkisvaldsins eru ótvíræð. Skipuleggið ekki, umfram allt engar langtímaáætlanir. Skammtímaáætlanir eru skömminni skárri. Skipulagsleysi er auðvitað aldrei til fyrirmyndar, en sá er þó munur á skipulagsleysi ríkisins og heimilis að hið fyrrnefnda getur aukið tekjur sínar á kostnað hins síðarnefnda, hefur því betri möguleika á því að útvega sér stoppugarn til þess að staga með í götin. Heimilin verða bara að gjöra svo vel að borga og aðeins eitt úrræði er til bjargar, ef það er þá fyrir hendi --- að vinna meira. Einnig er vert að nefna hve óþægilegt þetta óðagot hlýtur að vera fyrir þá embættismenn sem eiga að sjá um framkvæmd síbreytilegra laga. Hvaða undirbúning fá þeir? Hversu mikið eykur tímaskorturinn ekki líkurnar á rangri framkvæmd eða mistökum af ýmsu tagi? Og hvað skyldi þetta kosta í raun og veru í beinhörðum peningum? Hve mikla yfirvinnu? Það segir sig sjálft að kerfisbreytingar ganga ekki átakalaust fyrir sig. Ekki þýðir að bæta við nýliðum til að mæta auknu álagi og því hljóta síðbúnar breytingar fyrst og fremst að koma fram í auknu vinnuálagi starfsfólks sem er þó kvartað yfir að sé ærið fyrir. Það kostar fé og eykur hættu á mistökum og því að mönnum yfirsjáist eitthvað. Það er því sama hvert litið er, alls staðar er þetta vinnulag til óþæginda og auðvitað kostnaðarauka. En það er eins og valdsmenn séu óforbetranlegir. Upptöku virðisaukaskatts var frestað til að betri tími gæfist til undirbúnings. En hvað gerðist? Nákvæmlega sama sagan endurtók sig. Ákvarðanir teknar í hasti, sem hafa svo keðjuverkandi afleiðingar. Erfist þetta vinnulag frá manni til manns í embætti fjármálaráðherra? Eða hvað veldur? Ef einhver hagnast á þessum vondu vinnubrögðum, hver gerir það þá? Að þessu sögðu, virðulegi forseti, sný ég mér að frv. sem hér er til umræðu. Það má segja að um sé að ræða þrjá meginþætti. Það er í fyrsta lagi hækkun tekjuskatts, í öðru lagi nokkur leiðrétting þess óréttlætis sem varð niðurstaða meiri hlutans við ákvörðun eignarskatts í desember sl. og í þriðja lagi vaxtabæturnar sem nú koma í stað vaxtaafsláttar og húsnæðisbóta. Sem fyrr látum við kvennalistakonur okkur miklu varða afkomu heimila og fjölskyldna í landinu og því nefni ég þessa þrjá þætti. Hvað viðkemur fyrirtækjum eru flest ákvæði frv. sem þau varða til hagsbóta fyrir atvinnurekstur en það sama gildir því miður ekki fyrir heimilin. Staldra ég fyrst við hækkun á álagningu tekjuskatts. Hlutfallið á nú að hækka úr 30,8% upp í 32,8%. Það hefur sem sagt ekki tekið nema tvö ár að hækka álagningu um 4,3% frá því að staðgreiðslukerfið var tekið upp og er þá ótalin sú hækkun sem varð í raun við upptöku þess. Helstu rök hæstv. fjmrh. fyrir þessari hækkun er sú að virðisaukaskattur verður 24,5% í stað 25% í söluskatti. Við það er áætlað að tekjur ríkissjóðs minnki um tæpa 2 milljarða frá því sem gert er ráð fyrir í fjárlagafrv. Á móti vega --- eins og segir orðrétt í athugasemdum með frv., með leyfi forseta: ,,Á móti vega breytingar á tekjuskatti.`` Þarna segir beinum orðum að hækkun á tekjuskatti eigi að bæta tekjumissi vegna virðisaukaskatts. Til þess að breiða yfir þessa staðreynd er bætt við að hins vegar eigi að hækka barnabætur og persónuafslátt. En þarna stendur einmitt hnífurinn í kúnni. Er sú hækkun raunveruleg? Maður fyllist efasemdum því viðmiðanir virðast skekktar. Með öðrum orðum, staðreyndum er hagrætt. Það heyrir nú að vísu varla til tíðinda í þessu hanaati lýðræðisins. Barnabætur og persónuafsláttur ættu hvort eð er að reiknast upp 1. jan. og er þeirri staðreynd sleppt úr dæminu. Annars kæmu líklega ekki út fjórir. Barnabætur og persónuafsláttur miðast nú við skattavísitölu sem er í botni í desember en janúartölur eru uppreiknaðar. Þarna mætist sem sagt til samanburðar það versta annars vegar og það besta hins vegar. Dálagleg tilraun það. Í tilkynningu sem hagdeild ASÍ sendi frá sér er bent á að forsendur þessara útreikninga og samanburður séu afar hæpnar og þeirri fullyrðingu að skattbyrði minnki harðlega mótmælt. Mig langar því aðeins að vitna í þessa tilkynningu, með leyfi forseta, eins og hún birtist í Morgunblaðinu í gær. Þar segir að þessar fullyrðingar séu byggðar á samanburði á skattbyrði í desembermánuði 1989 og janúarmánuði 1990. Þessi samanburður gefi hins vegar alls ekki rétta mynd af raunverulegri skattbyrði. Til að gera raunhæfan samanburð við skattbyrði í janúar 1990 verði að bera hana saman við skattbyrði í júlí 1989 vegna þess að þá breyttust persónuafsláttur og barnabætur. Hagdeild ASÍ segir að samanburður á skattbyrði ýmissa tekjuhópa sýni að hlutfallsleg skattbyrði sé yfirleitt hærri í janúar 1990 en í júlí 1989 og einnig komi greinilega í ljós að skattbyrði þyngist við launahækkanir í september og nóvember. Hagdeildin segir síðan að töluvert hafi verið rætt um hvort eðlilegt sé að hækka persónuafslátt og barnabætur samkvæmt lánskjaravísitölu í stað þess að miða við forsendur fjárlaga eða aðrar ákvarðanir skattayfirvalda. Síðan fjallar tilkynningin að mestu leyti um útreikninga á persónuafslætti og barnabótum og við hvað skuli miðað. Í ljósi þess er fróðlegt að spyrja hæstv. fjmrh. hvort hann hafi á reiðum höndum --- og ég vona að hann sé að hlusta.

Ég hlusta alltaf. Já, já.

Hann getur sem sagt bæði lesið og hlustað.

Já, já, já, já.

Gott.  Í DV eru mótmæli ASÍ frá í gær ítrekuð og BSRB hefur bæst í hópinn. Þar kveður við sama tón. Forsendur útreikninga dregnar í efa. Nokkur dæmi eru rakin um mismunandi niðurstöður eftir því hvaða forsendur menn gefa sér. Að því eru leidd rök að verið sé enn og aftur að hækka skattbyrði verulega. Ég ætla ekki að rekja þessi dæmi hér því að niðurstöðutölum ASÍ og BSRB ber heldur ekki saman, en þær eiga það þó sameiginlegt að vefengja útreikninga fjmrn. og að útkoma dæmanna er skattgreiðendum verulega óhagstæð. Eftir stendur það að það breytir dæmum stórlega að barnabætur og persónuafsláttur miðast ekki lengur við lánskjaravísitölu. Um það var þó samið. Lánskjaravísitalan er að vísu breytt núna og launþegum sýnu óhagstæðari en hún var og er enn eitt dæmi um breytingar sem skerða hag launþega, allt undir flaggi hagsbóta, en flaggið falskt eins og oft áður. Ofan á nýjar forsendur og nýjar viðmiðanir bætist að búið var að margfalsa, eða það heitir líklega að hagræða, útreikningum áður. Kvennalistakonur lögðu á það mikla áherslu við upptöku staðgreiðslukerfisins og í milliþinganefndinni sem átti að fara yfir það frv. að persónuafsláttur yrði reiknaður út mánaðarlega. Það náði ekki fram að ganga. Ef sú tillaga hefði verið samþykkt litu málin talsvert öðruvísi út í dag. Þá þýddi ekki fyrir hæstv. fjmrh. að bera þær tölur á borð fyrir fólk sem hann gerir í dag og kalla það hækkun. Fróðlegt verður að reikna dæmið núna út frá þeim forsendum sem kvennalistakonur lögðu til. En í stað þess að reikna mánaðarlega var reiknað á þriggja mánaða fresti. Jafnvel þar var bellibrögðum beitt. Má minnast á þegar persónuafsláttur var uppreiknaður vorið 1988. Það var gert í júní í stað júlí eins og til stóð. Þáv. hæstv. fjmrh. lét í veðri vaka að það væri gert með hag launþega í huga, til að þeir nytu hækkananna fyrr! Lét þess ógetið, og hélt líklega að enginn kæmi auga á það, að fyrsta júlí voru forsendur aðrar og hækkun persónuafsláttarins hefði orðið meiri. Við afgreiðslu tekju- og eignarskattsfrv. í desember sl. notaði núv. hæstv. fjmrh. sömu blekkingaraðferðina og nú, tók ekki fram hversu mikið persónuafslátturinn hefði átt að hækka ef launa- og verðhækkunarbannið hefði ekki komið til, sló svo um sig með tölum um stórhækkaðan persónuafslátt. Og hvernig dettur honum í hug að hann geti komist upp með sömu blekkingaraðferðina ár eftir ár? Barnabætur vil ég ekki tala um í sömu andránni og skatta. Barnabætur eru framlag hins opinbera til uppeldis og viðurværis barna og koma því sköttum ekki við. Auðvitað hækkar framfærsla barna eins og annar framfærslukostnaður. Dagvistargjöld hafa hækkað mikið, svo eitthvað sé talið. Forsendur hækkana barnabóta nú eru jafnskekktar og forsendur persónuafsláttarins og því ekki marktækar fremur en hækkun hans. Auk þess eiga ekki allir börn, allra síst þau tvö börn sem alltaf er gert ráð fyrir, þar sem annað er undir sjö ára aldri. Fyrst ég minnist nú á þetta verð ég að geta þess að fyrst verið er að taka barnabætur inn í skattareikningsdæmið í fegrunarskyni má spyrja hvers vegna aldrei sjást nein dæmi þar sem ekki er gert ráð fyrir tveim börnum og öðru undir sjö ára aldri. Það skyldi þó aldrei vera vegna þess að þannig lítur dæmið best út? Miklu betur en ef börn eru tvö, annað 17 ára og hitt 15 ára, eða ef barnið er eitt eða ef börnin eru fjögur eða fimm eða ekkert? Það verður fróðlegt að vita hve margar fjölskyldur sem njóta barnabóta eru rétt saman settar. Um það munum við kvennalistakonur vilja fá upplýsingar í hv. fjh.- og viðskn. Að öllu þessu töldu verður það að teljast enn eitt dæmið um þá ótrúlegu ósvífni og kokhreysti sem jafnan einkennir málflutning og framkomu hæstv. fjmrh. að hann skuli henda þessu frv. framan í launþega svona útlítandi. Væri ekki heiðarlegra að reyna ekki með svo gagnsæjum hætti að breiða blæju velvildar og jöfnuðar yfir raunverulegt inntak frv. heldur standa við þau orð sem hann tiltekur fyrst í athugasemdum með því. Það er verið að auka tekjur ríkisins til að bæta upp fyrirhugað tap vegna virðisaukaskatts. Hve mikið langlundargeð telur hæstv. fjmrh. að launþegahreyfingin hafi? Er hann kannski að greiða fyrir samningum við opinbera starfsmenn? Er það sáttasemjarahlutverkið sem hann er að leika núna? Virðulegur forseti. Það er margt sem þarf að athuga varðandi frv. og segir mér svo hugur um að ýmsar forsendur þess verði gjörbreyttar þegar það kemur til 2. umr. í þessari hv. deild. Ég get þó ekki skilið við þennan þátt frv., þ.e. tekjuskattinn, án þess að minnast á fleiri forsendur sem lagðar eru til grundvallar og eru hæpnar. Þar er ég þó ekki að tala um falsaða útreikninga, heldur forsendur sem standast ekki raunveruleikann, en það eru skattleysismörkin. Skattfrjálsar tekjur eru nú, eða eiga að vera samkvæmt frv. 63.567 kr. á mánuði. Forsendur skattfrelsismarka hljóta, ef rétt er að staðið, að gera ráð fyrir því að ofan þeirra sé fólk aflögufært. Hæstv. fjmrh. telur sem sagt að hafi umræddar tekjur náðst geti einstaklingar með góðu móti framfleytt sér og séu því aflögufærir. Að baki þessari upphæð liggur hjá þúsundum einstaklinga, aðallega konum, mikil vinna því það er kunnara en frá þurfi að segja að grunnlaun flestra þeirra eru langtum lægri, þ.e. flestra kvenna, þrátt fyrir tekjujöfnunarsamninga. Fjölyrðum ekki um vinnuálagið og margvíslegar afleiðingar þess en víkjum aftur að skattleysismörkunum. Í fyrra fengum við kvennalistakonur, eftir langa bið, útreikninga Hagstofunnar á framfærslu einstaklings, eitthvað í svipuðum dúr og hv. þm. Stefán Valgeirsson er nú að biðja um í þáltill. og verður fróðlegt að fá niðurstöður þeirrar ályktunar. Framfærsla einstaklings reyndist í fyrra vera rúmlega 84 þús. kr. á mánuði. Var sá einstaklingur þó ekki þurftarfrekur. Þvert á móti var hann lítillátur í alla staði og ráðdeild hans til fyrirmyndar. Ekki hafa aðstæður þessa fyrirmyndareinstaklings batnað á heilu ári og því engar meiri líkur til þess að hann sé aflögufær nú en þá. Því er það fullkomlega óraunsætt að telja fólk aflögufært, svo framarlega sem það hefur, oft með ómældu erfiði og álagi, krækt sér í 63.567 kr. á mánuði. Við reifuðum þá skoðun í fyrra að ná mætti upp tapi ríkissjóðs sem hlytist af því að hækka skattleysismörk með hátekjuþrepi í tekjuskatti. Hæstv. fjmrh. sagði í fyrra að löngun sín stæði til þess að koma á öðru þrepi í tekjuskatti. Hann mundi snúa sér að því verkefni um leið og færi gæfist. Enn stendur löngun hans til þess en líklega hefur ekki gefist tími. Ekki getur þó ástæðan verið annríki við undirbúning virðisaukaskatts. Þar var ekki tekið til hendinni fyrr en nýlega. Er það kannski af tillitssemi við starfsfólk skattheimtu sem hann vill ekki leggja á það aukna vinnu? Það er þá nýtilkomin tillitssemi. Á fundi nú í haust um skattlagningu fjármagnstekna voru rök kvennalistakvenna fyrir frestun þeirrar skattlagningar léttvæg fundin. Okkar rök voru einmitt þau að ekki væru aðstæður til þess núna að bæta svo stórfelldri breytingu við aðrar sem í bígerð væru. Sammála þessu virtust ýmsir embættismenn sem áttu að hafa á hendi framkvæmd skattbreytinganna. Hæstv. fjmrh. fannst þetta beinlínis hlægileg rök. Hann hlær ekki eins hátt núna. Það er búið að fresta þeirri skattlagningu. Ég býð hann velkominn í hóp þeirra sem vildu fresta þessari skattlagningu, þann hóp sem fannst frestunin skynsamleg. En hann er búinn að hafa langan tíma til að undirbúa að hrinda í framkvæmd hátekjuþrepi því það er svo sannarlega ekki nýtilkomin hugmynd. Það var áhugamál Alþb. áður en það komst í ríkisstjórn. Hvað dvelur orminn langa? Hefur hæstv. fjmrh. e.t.v. fallist á þau rök vina sinna í ríkisstjórn að það séu svo fáir aflögufærir í þjóðfélaginu að það svari ekki kostnaði að ná til þeirra? Velur þann kost heldur að hækka tekjuskatt á öllum í nafni jafnréttis og félagshyggju. Virðulegur forseti. Það hefur ekki verið siður okkar kvennalistakvenna að minnast ekki líka á það sem vel er gert. Þær breytingar sem hér eru boðaðar á álagningu eignarskatts virðast tvímælalaust til bóta. Vona ég einungis að forsendur þeirra útreiknuðu dæma sem við blasa í fylgiskjölum frv. reynist traustari en þær sem ég hef gert hér að umtalsefni. Ef þær reynast réttar er stigið stórt skref í þá átt að bæta það óréttlæti sem lögfest var í fyrra. Þó næðist vegna baráttu Kvennalistans að mýkja örlítið afleiðingar eignarskattsins við missi maka voru held ég allir sammála um, þegar afleiðingar skattsins komu í ljós, að þær væru í mörgum tilfellum harkalegar. Kom þar margt til. Eignarskattsálagningin var hækkuð úr 0,95% í 1,2%. Fasteignagjöld hækkuðu verulega og við bættist svo háþrep eignarskatts. Þar gætti þess verulega að forsendur útreikninga leiddu ekki allan sannleika í ljós. Eignaviðmiðunin var of lág og allt of mikill munur var á leyfilegum eignum hjóna annars vegar og einstaklinga og einstæðra foreldra hins vegar. Í öllum tilfellum máttu hjón eiga helmingi stærri skuldlausa eign en einstaklingar og einstæðir foreldrar. Nú hefur þetta verið fært til betri vegar en ég verð þó að játa að ég skirrist við að lýsa hrifningu minni of mikið þar til fullsannað er hvernig útkoman verður í raun og veru. Mistökin sem urðu í álagningu eignarskatts í fyrra voru einmitt afleiðingar óðagotsvinnubragða. Ekki skoðað til enda hverjar afleiðingar yrðu. Nú þarf að vinda ofan af og ekki í eina skiptið. Nóg er nú annríkið hér síðustu daga fyrir hátíðir þó ekki fari verulegur tími í að leiðrétta fyrri mistök. Því hefðu menn óskað að stórfelld mistök í álagningu eignarskatts yrðu mönnum víti til varnaðar en svo varð ekki, því miður. Vil ég þó gjarnan enda umfjöllun um þennan þátt frv. með jákvæðum orðum og vona því að uppskeran verði eins og sáð virðist til. Get ég þó ekki stillt mig um að geta þess að heildarendurskoðun á eignarskattslögum væri að mati okkar kvennalistakvenna þörf aðgerð. Virðulegi forseti. Sný ég mér nú að þriðja þætti frv. sem ég nefndi áðan, þ.e. vaxtabótunum. En nú er þörf að víkja til baka og rifja aðeins upp söguna. Frv. um vaxtabætur sem samþykkt var sl. vor var fylgifiskur húsbréfafrv. Fulltrúi Kvennalistans í nefnd þeirri sem samdi húsbréfafrv. í fyrra gerði þegar í skýrslu nefndarinnar athugasemdir um vaxtabæturnar. Hún efaðist um forsendur útreikninga þeirra og gerði ýmsa fyrirvara þar að lútandi. Setti þá fram þá skoðun að afstaða til húsbréfafrv. markaðist af því hvernig til tækist með útfærslu vaxtabóta. Þegar svo vaxtabótafrv. var til umfjöllunar á þinginu tóku kvennalistakonur þráðinn upp að nýju, gerðu það að skilyrði fyrir stuðningi við vaxtabótafrv. að sérstaklega yrði tekin til umfjöllunar tekju- og eignaviðmiðun við ákvörðun vaxtabóta. Þetta var skjalfest í nál. fjh.- og viðskn., og þar segir, með leyfi forseta: ,,"Ríkisstjórnin hefur ákveðið að hækkun vaxta hjá Byggingarsjóði ríkisins verði ekki afturvirk.`` Meiri hluti nefndarinnar lítur svo á að fenginni þessari yfirlýsingu að eftir gildistöku laganna verði vextir af byggingarsjóðslánum ekki hærri en að hámarki 4,5%. Frv. þetta er flutt í tengslum við frv. til laga um húsbréf, 344. mál. Við afgreiðslu þess máls varð að ráði að fela milliþinganefnd að athuga nánar ýmis atriði húsbréfamálsins og móta útfærslu þess. Meiri hl. þykir einboðið að vísa frv. um vaxtabætur einnig til þeirrar milliþinganefndar og óskar eftir því að hún taki sérstaklega til umfjöllunar ákvæði um tekju- og eignaviðmiðun við ákvörðun vaxtabóta.`` Nú er skemmst frá því að segja að við þetta var ekki staðið. Ég ætla ekki að dæma um hvers vegna það var. Kannski vegna þess að pappírar, komnir fram í þingi, eru lagðir til hliðar og e.t.v. ekki lesnir nógu vel því að enginn virtist vita hvað hafði staðið í þessu nál. Það kom jafnflatt upp á alla að vaxtabótafrv. hafði ekki verið tekið til meðferðar í nefndinni. Þar af leiðandi og m.a. vegna þess greiddi fulltrúi Kvennalistans ekki atkvæði með vaxtahækkun í húsnæðismálastjórn. Önnur ástæða var líka að ekki er alveg sami skilningur á því hvort staðið hafi verið við þau framlög sem lofað var. Í samkomulagi Kvennalistans við stjórnina segir að á árinu verði 100 millj. kr. raunaukning á framlögum. Á þessu er kannski nokkuð mismunandi skilningur, hvað ,,raunaukning á framlögum`` þýðir. Við kvennalistakonur álítum ekki að kaup á bréfum frá lífeyrissjóðunum séu framlög. Varðandi orð hv. 1. þm. Reykv. um hlut Kvennalistans að þessu máli vil ég aðeins nefna eftirfarandi: Í fyrsta lagi brigslar hv. þm. Kvennalistanum, en um leið er hann náttúrlega að brigsla allri ríkisstjórninni og væntanlega öllum þingheimi, um að skilja ekki orðið ,,afturvirk``. Það má vel vera að til séu einhverjar lögfræðilegar útskýringar á því hvernig það orð er notað samkvæmt strangasta skilningi. En maður verður að líta svo á að einhver almenn tilfinning fyrir íslensku máli sé í fullu gildi enn þá á Alþingi Íslendinga, og afturvirkni þýðir held ég í hugum allra Íslendinga það sama, eitthvað sem virkar aftur fyrir sig. Í orðabók Menningarsjóðs stendur: ,,Afturvirkur: sem verkar aftur fyrir sig.`` Ég held að hv. þm. sé fullkunnugt um þann skilning sem að baki lá, þ.e. ekki yrðu teknar ákvarðanir um breytingar á vöxtum þess fólks sem þegar hafði tekið lán og undirskrifað þar með skuldbindingar um einhverja ákveðna tiltekna vexti, mismunandi á hverjum tíma. Sú var hugsun okkar kvennalistakvenna að ekki væri sífellt komið aftan að fólki með breyttum stjórnvaldsaðgerðum þannig að fólk hefði smámöguleika á því að skipuleggja fjárhag sinn og útgjöld í samræmi við þær skuldbindingar sem það hafði á sig tekið. Annað orð tók hv. þm. sér nokkuð oft í munn og það var orðið ,,hrossakaup``. Margur heldur mig sig og það hefur iðulega vafist fyrir þingmönnum að skilja einmitt þá afstöðu Kvennalistans að standa ýmist með, eins og þeir kalla, stjórn eða stjórnarandstöðu eftir því hvernig málin horfa við hverju sinni. Það virðist vera fullkomlega ofvaxið skilningi margra hv. þm. að þau vinnubrögð séu viðhöfð og dettur þeim sömu hv. þm. aldrei neitt annað í hug en að eitthvað búi að baki og þá örugglega eigin hagur. Vil ég bara endurtaka að margur heldur mig sig. Í orðabók Menningarsjóðs segir um orðið ,,hrossakaup`` fyrir utan þá merkingu að selja hross 

Þetta er nákvæmlega það sem ég var að segja.

Já. Nú langar mig til að biðja um rök fyrir því að Kvennalistinn hafi haft eitthvað upp úr þessum viðskiptum. ( FrS: Hann er búinn að hafa eitthvað upp úr þeim eða á eftir að hafa eitthvað upp úr þeim ...) Ja, ef við eigum að tengja einhverjar aðgerðir sem gerðar eru á vissum tíma við alla framtíð efast ég ekki um að hv. þm. muni geta krækt sér í ýmiss konar rök. Mér þætti hins vegar gaman ef hann gæti bent á eitthvert eitt ákveðið atriði þessara samninga sem réttlætir fullyrðingar hans um hrossakaup eða hvort hann álítur að samningar séu alltaf hrossakaup og hvort andstæð öfl í stjórnmálum geti aldrei samið um nokkurn skapaðan hlut nema að baki liggi einhverjar annarlegar hvatir, von um ábata eða annað sem varðar eigin hag. Svo að ég víki aftur að vaxtabótunum og þeirri áherslu sem við kvennalistakonur lögðum á það að vaxtabæturnar yrðu teknar til endurskoðunar, þá var það auðvitað vegna þess að við vorum þess fullmeðvitaðar að húsbréfakerfið væri ekki til bóta fyrir þá sem minna höfðu umleikis. Það auðveldaði fleirum sem á því höfðu efni að kaupa húsnæði fyrr, en við ítrekuðum þráfaldlega að einmitt þess vegna legðum við áherslu á það að allt félagslega húsnæðiskerfið yrði endurskoðað. Til þess yrði sett sérstök nefnd. Það hefur þegar verið gert. Og við lögðum líka áherslu á það að vaxtabæturnar væru byggðar á tekju- og eignaviðmiðum sem stæðist raunveruleikann á sama hátt og ég talaði áðan um skattfrelsismörk, að þau miðuðu ekki við einhvern ímyndaðan raunveruleika, þ.e. að búið væri til dæmi sem síðan stæðist í raun og veru ekki. Því er það svo, þar sem þessi endurskoðun fór ekki fram, að við efumst nokkuð um réttmæti þeirra dæma sem hér eru tekin. Þar er fyrst og fremst verið að ræða um húsnæðiskaup fólks sem við getum ekki með nokkru móti séð að geti yfir höfuð keypt húsnæði. Það gefur auga leið að þau dæmi sem tekin eru um vaxtabætur og líta best út, þ.e. dæmi af fólki sem fær verulegar vaxtabætur til að mæta vaxtagjöldum vegna húsnæðiskaupa, eru í raun aðeins dæmi og ætla ég að taka aðeins eitt til marks um það. Dæmi II í fskj. 5 með frv. er um einstætt foreldri, ég kalla það nú einstæða móður. Tekjuskattsstofn er 1 millj. kr. Það þýðir að þessi einstaklingur hefur um 83 þús. kr. á mánuði í laun. Aftur væri freistandi að víkja að því hvað það hefur tekið hana langan tíma að vinna fyrir þessum 83 þús. kr., en látum það nú bíða. Hún á að greiða 175 þús. kr. á ári, þ.e. 14.600 kr. á mánuði í vaxtagjöld og eru þá afborganirnar sjálfar ótaldar. Vaxtabætur hljóða upp á 115 þús. kr. Mismunurinn er 60 þús. kr., þ.e. um það bil 5000 kr. á mánuði. Þetta lítur ekki sem verst út. En ósvarað er: Hvernig fór hún að því að eignast þessa íbúð? Það er gert ráð fyrir skuldlausri eign að upphæð 1 1 / 2 millj. kr. Hvernig tókst henni að eignast þann hluta með 83 þús. kr. á mánuði til framfærslu. Ég tel ekki barnabæturnar með því að þær eru ætlaðar börnunum og nægja þó engan veginn til framfærslu þeirra. Ég vísa aftur til dæmisins um fyrrnefndan fyrirmyndar hagstofueinstakling. Hann sýnir ráðdeild og sparnað í hvívetna en þarf ekki að láta sig dreyma um að geta keypt sér íbúð. Þetta er einmitt það sem við kvennalistakonur höfum efasemdir um varðandi vaxtabótakerfið. Það er til bóta að það skuli ekki vera tímamörk á hve lengi fólk getur fengið vaxtabætur. Það er líka ágætt að tekju- og eignaviðmiðun sé beitt og að vaxtagjöldin tengist óvefengjanlega húsnæðiskaupum. En þessi ágætu ákvæði eru lítils virði ef matið á þörfum fólks er ekki raunsætt. Það er einmitt það sem maður óttast við tekjuviðmiðun, ekki bara í tekjuviðmiðun vaxtabóta heldur í ýmiss konar tekjuviðmiðun sem verið er að tala um núna, þ.e. að tekjubinda alls konar bætur --- það er einmitt það sem maður óttast að viðmiðunin sé ekki raunsæ. Matið á hvað séu lágar tekjur, hvað miðlungstekjur og hvað háar tekjur sé byggt á röngum forsendum. Ef talið er að einstaklingur sem hefur 63.567 kr. á mánuði sé þar með aflögufær til skattgreiðslu er von að álitið sé að einstaklingur með 83 þús. kr. á mánuði eigi fé afgangs til íbúðakaupa. Síðan reiknast dæmið áfram á sömu forsendum. Kvennalistakonur munu fara fram á upplýsingar um fjölda þeirra einstaklinga sem sótt hafa um lán til íbúðakaupa og falla undir tiltekin dæmi sem tekin eru í fylgiskjölum þar sem vaxtabætur er útskýrðar. Ég á ekki von á því að hæstv. fjmrh. geti upplýst þær tölur nú en ef hann gæti það væri það að vísu ágætt. Virðulegi forseti. Ég fer nú að ljúka máli mínu. Eins og fram hefur komið verður af nógu að taka og nóg um að tala í hv. fjh.- og viðskn. Hætt er við að fólki gefist varla sá tími til íhugunar og athugunar sem vert hefði verið. Helgast það augljóslega af þeim tímaskorti sem nú hrjáir þingheim og ekki batnaði ástandið við það sem gerðist hér í gærkvöldi. Ég á fastlega von á því að það hefði verið boðað til fundar í fjh.- og viðskn. núna í morgun hefði verið fundarfært hér í gærkvöldi en svona rekur hvað annað. Ég vona þó að frv. rati ekki aftur inn í þessa deild fyrr en afdrifaríkum spurningum hefur verið svarað og efasemdum um forsendur eytt. Þá verður hægara fyrir kvennalistakonur og þingheim allan að taka afstöðu til frv. en þangað til verður manni hugsað til vísunnar sem svo oft er rauluð rétt fyrir jólin: ,,Hvað það verður veit nú enginn, vandi er um slíkt að spá. En eitt er víst að alltaf verður ákaflega ...`` og ég lýk tilvitnun. Botninn kemur seinna.

Stefán Valgeirsson Herra forseti. Ég ætla mér ekki að fara að taka þetta frv. til umræðu. Það er búið að gera það að verulegu leyti, en það er athyglivert að hæstv. fjmrh. segir að skattar léttist á þeim sem eru með lægri tekjur en þyngist á þeim sem eru með hærri tekjur. Síðan kemur forusta Alþýðusambandsins og segir þetta ekki rétt. Loks kemur forusta BSRB og segir það heldur ekki rétt en er þó með aðra útreikninga. Ég fyrir mitt leyti tel að það sé nauðsynlegt að fjh.- og viðskn. verði þess umkomin að kafa í þetta mál því að það má ekki koma fyrir að verið sé að þyngja byrðar á þeim sem eru á nauðþurftartekjum. Það er alveg rétt sem hv. þm. Þórhildur Þorleifsdóttir sagði hér áðan að þessi mörk sem þarna eru sett eru nauðþurftartekjur. Ég harma það að sú þáltill. sem ég flutti hér í fyrra um að kanna þetta til hlítar hafi ekki enn fengið hljómgrunn í þinginu því að það hlýtur að verða undirstaðan, að sú úttekt verði gerð, til þess að hægt sé að ákveða lágmarkslaun og aðrar fjármagnsstærðir þá eftir því. Það á að vera grunnurinn. Ég harma það að ekki hefur komist í framkvæmd að taka annað þrep í tekjuskatti, þ.e. hátekjuþrep sem við, mín samtök, höfum lagt þunga áherslu á að verði gert. Hitt er svo annað mál að ríkið verður að láta enda ná saman, a.m.k. þegar til lengri tíma er litið. Það verður að fá með einhverjum hætti tekjur fyrir þeim útgjöldum sem menn standa frammi fyrir til þess að halda uppi velferðarríkinu, til þess að geta framkvæmt þannig að það sé a.m.k. ekki neðan við lágmark sem menn geta hugsað sér og tekið afstöðu til. Og þá er einmitt þetta að finna það út með hvaða hætti er hægt að skipta byrðunum af réttlæti. Það er málið. Það var verið að tala hér áðan um vaxtahækkun sem var ákveðin á lánum þeirra sem eru að fá lán nú eftir margra mánaða eða jafnvel ára bil. Ég verð nú að segja það að það er eiginlega ofvaxið mínum skilningi hvernig stóð á því að þessi ákvörðun var tekin eins og hún var tekin. Ég hef ekki haft aðstöðu til þess að athuga það mál og það kann að vera að það hafi verið nauðsyn, eins og allt þjóðfélagið er, að hækka eitthvað þessa vexti yfirleitt. En að hækka þá á þann veg sem gert var er forkastanlegt, hvorki meira né minna. Þeir sem eru búnir að bíða eftir lánum og eru að tapa sínum íbúðum annars vegar og hinir sem jafnvel hafa notið þess, eru búnir að kaupa, var þá ekki réttara að setja 0,5% á alla? Er það ekki frekar í átt til jafnréttis heldur en að níðast á þeim sem eru kannski búnir að bíða í fleiri mánuði og jafnvel ár með lausaskuldir, jafnvel á dráttarvöxtum? A.m.k. er það mín afstaða. Og ég bara trúi því ekki að þetta nái fram að ganga. Ég vil þá spyrja: Hvar er réttlætið orðið í þessu þjóðfélagi? Eða er fólk ekki í sambandi, er hæstv. ráðherra ekki í sambandi við fólk? Hvað hefur gerst? Í sambandi við húsbréfamálið þá hefur það farið alveg eins og ég hef gert ráð fyrir, eins og ég sagði fyrir. Mér datt ekki í hug að standa að þessu máli þegar ég var búinn að tala við hæstv. ráðherra og átta mig á hvað var verið að gera. Og vera hissa á því að það hafi ekki kannski farið alveg eftir einhverju samkomulagi. Ég held að ég hefði verið jafnvel enn þá meira hissa ef það hefði staðið. Nei, við þurfum að vera raunsæ á hvernig hlutirnir eru. Sannleikurinn er sá að það verður ekki hægt að ná tökum á þjóðfélaginu, tökum á efnahagslífinu, það verður ekki hægt í raun og veru hvorki fyrir fyrirtæki né einstaklinga að gera neinar áætlanir á meðan lánskjaravísitalan er í gildi því ef verðlag hækkar erlendis þá hækka skuldirnar, t.d. á húsnæðisstjórnarlánum, á öllum lánum. Og á meðan þetta vitleysisfyrirkomulag er, sem er alveg merkilegt að menn sem þykjast vera langskólagengnir telja að það sé ekkert annað hægt, að það skuli vera svona ár eftir ár og setja þjóðina í þann vanda sem hún stendur í fyrir þessum málum. Og að vera að gefa ákveðnar forsendur fyrir því að það skuli vera nægt að ná þessu niður jafnvel í 5%, ja, ég veit ekki á hverju þetta er byggt. Það er náttúrlega hægt að setja sér forsendur sem eru svo langt frá raunveruleikanum og geta aldrei ræst. Það er hægt. Og margir hafa reiknað sig á þann hátt hálfvitlausa. En ég ætla bara að endurtaka það að ég vonast til þess að fjh.- og viðskn. hv. deildar taki þessi mál alvarlegum tökum, komi með niðurstöðu hér við 2. umr. hvernig þetta verkar í raun og veru og hvaða forsendur nefndin þá gefur sér. Ég sé það að aðilar vinnumarkaðarins gefa sér allt aðrar forsendur en hæstv. ríkisstjórn og fjmrh. Þetta þarf að kanna. Ég fyrir mitt leyti vil ekki sætta mig við annað en það komi berlega í ljós áður en þetta er afgreitt að það þyngist á þeim sem hafa hærri tekjur en það sé létt á hinum sem eru á nauðþurftartekjum.

Alexander Stefánsson Herra forseti. Í sambandi við þetta lagafrv. sem hér liggur fyrir um breytingu á tekjuskatti og eignarskatti þá ætla ég ekki að hafa efnisumræðu um það frv. Við í þingflokki Framsfl. vorum búnir að fallast á að þetta frv. yrði lagt fram og auðvitað er ekkert um annað að ræða en að það verði afgreitt hér á hv. Alþingi miðað við það sem stefnir að í fjármálum ríkisins og dugar lítið til. En það sem fékk mig til að koma hér upp var í fyrsta lagi ræða hv. 1. þm. Reykv. sem kom hér inn á nokkur alvörumál sem hafa verið í gangi í þjóðfélaginu og verið afgreidd með allfurðulegum hætti að mínu mati, þ.e. þessi einhliða hækkun félmrh. á húsnæðislánum sem er gerð með sérstökum hætti sem ekki hefur áður tíðkast. Það er gengið gegn ákvörðun húsnæðismálastjórnar sem lögum samkvæmt á að leggja til þær vaxtahækkanir sem húsnæðismálakerfið á að fjalla um eða fellur á það. Ég vil aðeins segja frá því hér vegna þess að um þetta var rætt að afstaða mín gegn þessu var mjög ákveðin. Hún byggist fyrst og fremst á því að ég tel að það hefði þurft að gera úttekt á því hvernig vaxtakerfið virkar í húsnæðismálakerfinu í heild og gefa sér tíma til þess að skoða það í samráði við aðila vinnumarkaðarins sem vissulega eru framkvæmdakrafturinn í þessum málum þar sem aðilar vinnumarkaðarins leggja til raunverulega mest af því fjármagni eða raunar allt fjármgn sem húsnæðiskerfið byggir á. Það hefði átt að gefa sér tíma til að taka þarna sameiginlega afstöðu og skoða það í hvaða formi þessi vaxtabreyting hefði átt að vera í húsnæðiskerfinu í heild. Auðvitað er það fáránlegt að fara ekki þá leið þar sem ljóst er að þarna er um stórt og viðamikið kerfi að ræða. Það hefði verið miklu eðlilegra að gera vaxtabreytingu í einu lagi á allt húsnæðiskerfið, þar á ég bæði við Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins, og skoða þá í leiðinni hvort um væri að ræða að nýta þá heimild í húsnæðislögum að hafa mismunandi vexti eftir lánaflokkum. Það er hægt þó að ég sé ekki hér með að mæla með því. En mín afstaða var fyrst og fremst að menn gefi sér tíma til þess að endurskoða þetta mál frá grunni í samráði við aðila vinnumarkaðarins og aðra þá aðila í þjóðfélaginu sem um þessi mál fjalla. Þetta var ekki gert og þess vegna var samþykkt í þingflokki framsóknarmanna að mæla algjörlega gegn þeirri kröfu félmrh. inni í ríkisstjórn að taka þessa einhliða ákvörðun um það að hækka vexti aðeins frá Byggingarsjóði ríkisins á þessum málaflokki og miða það við daginn í dag, þ.e. frá þeim degi sem þessi ákvörðun er ákveðin og láta það gilda eingöngu um þá sem eftir eru að taka lán. Það mætti halda langa ræðu um það að þetta náttúrlega kemur dálítið skondið fyrir þegar um er að ræða fólk sem er búið að pína sig í þeirri frægu biðröð og hefur orðið að taka alls konar aukalán hingað og þangað í kerfinu, bæði hjá bönkum og verðbréfaaðilum, til þess að fleyta sér yfir biðtímann og sæta svo þessari meðferð eins og þessi ákvörðun er í raun og veru. Það sem mér finnst fyrst og fremst óskiljanlegt er hvers vegna svona ákvörðun er tekin með því fororði að vitað er um andstöðu allra þingflokka sem að ríkisstjórninni standa eða a.m.k. flestallra og gegn Húsnæðisstofnun sjálfri sem á fyrst og fremst að fjalla um þessi mál og vega og meta gildi þeirrar hækkunar og meðferð sem á að framkvæma. Ég er búinn að heyra það í áraraðir að það megi ekki líða einn eða tveir eða þrír mánuðir þangað til húsnæðiskerfið hrynur vegna þessa vaxtamunar en samt sem áður er eiginfjárstaða byggingarsjóðanna slík að það eru engin rök fyrir því að það þurfi að gera þessa breytingu í skyndi því að meðan sú staða er fyrir hendi er a.m.k. engin ástæða til annars en að gefa sér einhvern tíma til þess að gera þessa heildarendurskoðun áður en ákvörðun er tekin. Og nú er ég ekki með þessum orðum að mæla gegn því að vextir yrðu hækkaðir, alls ekki. Mér finnst alveg sjálfsagður hlutur að gerð sé vaxtabreyting, en hún á að ná yfir allt kerfið og að undangenginni þeirri athugun sem ég minntist hér á. Það sem ég vildi aðeins ræða hér var það sem kom fram í ræðu hv. 18. þm. Reykv. og það var í sambandi við meðferðina á þessum málum. Þegar húsbréfafrv. svokallaða var samþykkt hér á hv. Alþingi sl. vor ásamt með breytingu á lögum um vexti, þ.e. vaxtabætur, var einmitt rætt um þetta og menn höfðu uppi ýmsar efasemdir um það að þetta ákvæði í vaxtalögun, þ.e. þessar vaxtabætur, væru nægjanlega útskýrðar, að menn lentu ekki þarna sjálfkrafa í blindgötu eins og oftast hefur komið fyrir í sambandi við meðferð vaxta sem eiga að vera til frádráttar tekjum o.s.frv. Við vitum það að í fyrri skattalögum voru frádráttarbærir vextir í sambandi við húsnæðismál það flóknir í framtölum að menn völdu heldur einfaldari leiðina, að taka 10% frádrátt sem heimilt var í skattalögum, en að fara út í útskýringar á vaxtakerfinu eða réttara sagt framreiða fyrir skattayfirvöld þau vaxtaútgjöld sem menn höfðu orðið fyrir. Og þannig tapaði fjöldi einstaklinga í kerfinu raunverulega réttbærum frádrætti í sambandi við meðferð skattamála. Það var reynt að bæta úr þessu en samt sem áður er óvissa enn og ég er í engum vafa um það að hvað sem líður fullyrðingum og útreikningum og töflum um þessar svokölluðu vaxtabætur, að þær eigi að skila sér, tek ég undir það með hv. 18. þm. Reykv. að hér er enn um spádóm að ræða sem í flestum tilfellum er ekki í samræmi við raunveruleikann þegar skattframtöl manna eru tekin til meðferðar. Það á eftir að sannast þó að síðar verði, því miður. En það sem aðallega vakti athygli mína var það að hv. þm. minntist hér á milliþinganefndina sem var skipuð í sambandi við afgreiðslu þessa máls hér á hv. Alþingi og átti að athuga málið, bæði afstöðuna, áhrif húsbréfakerfisins miðað við markaðinn, miðað við þá aðstöðu sem er í okkar þjóðfélagi, hvaða þýðingu það hefði á peningamarkaðnum, og einnig í sambandi við vaxtabæturnar og skila um þetta skýrslu og niðurstöðu hér í byrjun þessa þings sem nú stendur yfir þannig að hægt væri að taka afstöðu til þess hvort ætti að fresta eða breyta þessari lagasetningu og gefa um það nákvæma skýrslu til þingsins. Hvar er sú skýrsla? Ég hef spurt fulltrúa okkar þingflokks í þessari nefnd um þessa niðurstöðu. Og auðvitað hefur þessi hv. þm. okkar sagt: ,,Ég veit ekki neitt`` af þeirri einföldu ástæðu að það hefur aldrei verið afgreitt neitt í þessari milliþinganefnd. Það er ekki aðeins um húsbréfakerfið sjálft heldur einnig um vaxtabæturnar. Það er engin niðurstaða komin. Þetta hlýt ég að undirstrika hér og benda á það um leið og ég tek undir með hv. 18. þm. Reykv. Ég spyr þess vegna alveg sérstaklega Kvennalistann: Hvernig hefur Kvennalistinn þolað það að láta fara svona með sig miðað við alla sögu þess flokks í sambandi við hið svokallaða húsbréfakerfi? Eru þær orðnar svona skaplausar eða hvað? Ég átti von á öðru. Þetta er atriði sem mér fannst ástæða til að koma að hér og undirstrika að algjörlega hefur verið brotin sú sjálfsagða skylda þegar Alþingi setur milliþinganefnd, alþingismenn, sem fyrir fram er ákveðið að eigi að gefa skýrslu um ákveðið mál í byrjun þings til að taka ákvörðun um það hvort það á að taka gildi samkvæmt lögunum sem samþykkt voru á þeim tíma eða hvort á að breyta þeim. Allt í lagi, ef nefndin hefði komist að þeirri niðurstöðu að það væri allt í lagi að breyta engu, og þar með þyrfti ekki að ræða um málið frekar. En svo komu bara þingmenn sem hafa átt aðild að milliþinganefndinni og segja: Við vissum bara ekki neitt og vitum ekki neitt. Þetta er nokkuð sem ætti ekki að heyrast úr þessum virðulega ræðustól hér í Alþingi, að þingmenn sem ætla að vinna málin upp milli þinga láti sig hafa það að koma hér upp þegar gildistími er löngu liðinn og lögin hafa tekið gildi og segja svo: Við bara vitum ekki neitt og erum áhyggjufullir o.s.frv. o.s.frv. Þess vegna verð ég að nota tækifærið og lýsa því yfir hér að ég harma það að þessi lög, um húsbréf og vaxtabætur, skyldu hafa verið látin taka gildi án þess að þessi mál væru skoðuð í kjölinn um leið og ég hlýt að endurtaka mótmæli mín gegn því að þessi vaxtaákvörðun var tekin, sem er röng vegna þess að það hefði átt að láta þetta ná yfir allt kerfið, og hafa þá lægri prósentu, og stutt af þeim rökum sem heildarathugun á þessu hefði leitt í ljós. Ég tel að ríkisstjórnin hafi sett niður við það að fallast á kröfu eins ráðherrans í ríkisstjórninni þegar vitað var að það var ekki heildarstuðningur við þessa ákvörðun. Og það þýðir ekkert að koma hér upp eða í fjölmiðla og segja: Ja, vaxtabæturnar, vaxtabæturnar eiga að bjarga þessu. Það veit enginn hvernig þær virka þó að þær séu settar upp á þennan hátt. Það á eftir að koma í ljós. Aðgerðin er hins vegar röng og þess vegna hlýt ég að fordæma hana.

Forseti (Árni Gunnarsson) Til máls tekur hv. 12. þm. Reykv. og vill forseti fara þess vinsamlega á leit við hv. þm. að hafi hann ekki lokið máli sínu kl. 4 geri hann hlé á ræðu sinni svo að sú atkvæðagreiðsla sem þá á að fara fram geti farið fram.

Kristín Einarsdóttir Virðulegi forseti. Ég hafði ekki hugsað mér að taka til máls um frv. sem hér er til umræðu en sé mig knúna til að víkja örlítið að þeim þætti sem fjallar um vaxtabætur og kannski þá sérstaklega þau orð sem hér féllu af hálfu hv. 1. þm. Reykv. þar sem hann ræddi um orðnotkunina ,,afturvirk``, fyrst og fremst, sem hann virtist skilja á annan hátt en margir aðrir. Það má vel vera að hans skilningur á því orði sé réttur, en það breytir ekki því að þeir sem fjölluðu um vaxtabótafrv. og húsnæðisfrv. í fyrra, þar sem rætt var um húsbréfakerfið, höfðu annan skilning á því orði en kom fram í máli hv. 1. þm. Reykv. Hann vitnaði til orða minna í umræðum um þetta mál frá 8. maí sl., að því er ég held, þegar talað var um þetta ákvæði og sagði ég m.a. um hækkun vaxta og vitnaði til orða hv. 17. þm. Reykv. sem fjallaði um þetta mál þá, með leyfi forseta: ,,Það kom fram í máli hv. 17. þm. Reykv. hér annaðhvort á föstudag eða laugardag að hann taldi þetta mjög misráðið og fannst mikið óréttlæti að vextir á lánum til þeirra sem væru nú þegar búnir að fá lán mundu ekki hækka einnig ef vextir af lánum Byggingarsjóðs ríkisins mundu hækka. Því er til að svara að auðvitað er aldrei hægt að fullnægja öllu réttlæti í þessum efnum, en það verður að muna eftir því að fólk er nú þegar búið að gera áætlanir miðað við þá vaxtabyrði sem það hefur nú, 3 1 / 2 % vexti, og það væri að koma aftan að fólki ef vextirnir væru hækkaðir afturvirkt. Þannig að auðvitað verður það meiri greiðslubyrði sem kemur á það fólk sem fær lán núna, en ég tel alveg ófært og Kvennalistinn taldi það ófært að vera að hækka vexti á þegar teknum lánum.`` Þetta voru þau orð sem ég reikna með að hv. 1. þm. Reykv. hafi verið að vitna til þegar hann taldi mig hafa misskilið orðið ,,afturvirkt``. Það er ekki rétt, eins og hann hélt fram, að ég hafi skilið það þannig að ef vextir hækkuðu á þegar teknum lánum þýddi það að fólk þyrfti að greiða vexti mörg ár aftur í tímann. Það hefur hvergi komið fram og ég skil ekki að nokkur maður hafi skilið þetta þannig. Alla vega gerði ég það ekki og ég vona að hv. 1. þm. Reykv. hafi ekki haldið það því að það kom a.m.k. ekki fram í umræðunni í fyrra og að hann sé að uppgötva það fyrst núna hvað þetta samkomulag okkar fól í sér. Í samkomulaginu, 3. lið, stendur, með leyfi forseta: ,,Vextir af lánum sem úthlutað hefur verið úr Byggingarsjóði ríkisins verða ekki hækkaðir þegar húsbréfakerfið kemst í framkvæmd.`` Og í nál. fjh.- og viðskn. á þskj. 1033 frá síðasta löggjafarþingi stendur: ,,Ríkisstjórnin hefur ákveðið að hækkun vaxta hjá Byggingarsjóði ríkisins verði ekki afturvirk,,, þannig að ég held að enginn hafi skilið þetta á þann veg sem hv. 1. þm. Reykv. virtist halda eftir orðum hans hér áðan. Þetta vildi ég leiðrétta. Það má vel vera að fólk telji það siðlaust að hækka ekki vexti á öllum lánum eins og fram kom í máli þeirra sem hér hafa talað, hv. 1. þm. Reykv. fyrst, en síðan hafa fleiri komið hér á eftir og tekið undir það álit. Við höfum litið þannig á að það væri verið að koma aftan að fólki sem búið er að gera sínar áætlanir miðað við ákveðnar vaxtagreiðslur. Ég vil vekja athygli á því að í núgildandi lögum er gert ráð fyrir að fólk komi til Húsnæðisstofnunar og leggi fram sínar áætlanir um það hvernig það ætlar að greiða af lánum. Það er talað um það að fólk verði að koma til ráðgjafarstöðvarinnar og leggja fram áætlun um það hvernig það hyggist greiða af þessum lánum og þar hlýtur að vera tekið tillit til ýmissa þátta, svo sem tekna. Síðan á skyndilega annar aðilinn, Húsnæðisstofnun, að hækka vextina einhliða. Hvað gerist þá með allar áætlanir fólks? Þær hljóta náttúrlega að hrynja til grunna auk þess sem það hefur komið fram hér áður á Alþingi að ráðgjafarstöð Húsnæðisstofnunar hefur neitað fólki um lán á þeim forsendum að það muni ekki ráða við afborganir af lánunum og þar af leiðandi hlýtur að gerast nákvæmlega það sama núna. Ef vextir eru hækkaðir á lánum þar sem fólk hefur gert sínar áætlanir hlýtur það að leiða af sér að þetta fólk geti hugsanlega ekki ráðið við lánin. Við kvennalistakonur metum það því þannig að þó að sjálfsögðu sé það óréttlæti að einhverjir þurfi að greiða hærri vexti af sínum lánum sé það meira óréttlæti af hálfu húsnæðismálastjórnar eða ríkisvaldsins að hækka vexti einhliða af lánum sem þegar eru tekin. Ég vil benda á að eldri húsnæðislán eru sum með 2,25% vöxtum og það er ekki ætlunin að breyta þeim. Það er ekki hægt samkvæmt skuldabréfunum að hækka þau lán. Það virðist vera mismunandi skilningur fólks á því hvernig þessu skuli háttað. Okkar skilningur er þessi. Og þá er ég ekki að tala um að ég skilji það þannig að fólk þurfi að greiða vexti af lánum frá því 1984 og þurfi þá e.t.v. að greiða hundruð þúsunda í vexti þó vextir hækki af þegar teknum lánum, eða ,,afturvirkt`` eins og margir kalla það. Ég vildi láta þetta koma fram, virðulegur forseti, í þessari umræðu, en af því að spurt var einnig um hversu vel ríkisstjórnin hefði staðið við það samkomulag sem gert var vil ég aðeins víkja að því. Ef við víkjum að árinu í ár því það er nú að verða liðið og þar af leiðandi er auðveldara að taka á því, þá stendur, með leyfi forseta: ,,Á árinu 1989 verði 100 millj. kr. raunaukning á framlögum auk þess sem felst í bréfi ríkisstjórnarinnar til Alþýðusambandsins í tengslum við kjarasamninga 1. maí 1989,,, en ég bendi á að þar var gert ákveðið samkomulag. Mig minnir að það hafi falist í því að það ætti að byrja á 200 íbúðum á þessu ári og þetta var sem sagt aukning auk þess. Í endurskoðaðri áætlun í frv. til fjárlaga frá 1989 er ríkisframlagið óbreytt þannig að það hefur greinilega ekki verið staðið við þetta atriði. Síðan er líka talað um í samkomulaginu að árið 1990 verði 500 millj. kr. raunaukning á framlögum til félagslega íbúðalánakerfisins. Þar er einungis talað um að það verði raunaukning á framkvæmdafé. Ekki er búið að fjalla um fjárlagafrv. þannig að það er erfitt að meta nákvæmlega núna hverjar efndirnar verða, en samkvæmt fjárlagafrv. er framlag ríkisins í Byggingarsjóð ríkisins einungis 150 millj. en í félagslega íbúðalánakerfinu --- samkvæmt fjárlagafrv., ég tek það fram, --- er lækkun á framlagi ríkissjóðs til Byggingarsjóðs verkamanna, en það verður aukning á framkvæmdafénu samkvæmt frv., þannig að það er spurning hver niðurstaðan verður. Í sambandi við einn punkt enn þá er talað um að fyrir 1. nóv. verði lokið endurskoðun á félagslega húsnæðislánakerfinu. Sú nefnd hefur að því er mér skilst ekki enn lokið störfum þannig að það hefur alla vega ekki orðið fyrir 1. nóv. hvernig svo sem þeirri nefnd líður. Mér er kunnugt um að hún starfar enn. Það er því alveg rétt að það hefur ekki að öllu leyti verið staðið við þetta samkomulag. Það er ákaflega erfitt fyrir kvennalistakonur að standa upp og rífa hár sitt út af því. Ég veit ekki hvaða aðferð við eigum að beita. Ég reyni kannski að fara í smiðju til hv. 1. þm. Vesturl. til að læra hvaða aðferðum á að beita til að fá sínu framgengt, en það er ákaflega erfitt þegar verið er að gera samkomulag þar sem um er að ræða --- ja, hvað á maður að kalla það, gagnkvæmt traust þegar síðan er gengið á svig við það sem samið er um. Hins vegar vil ég vekja athygli hv. 1. þm. Reykv. á því að við höfum ekki staðið að né samþykkt hækkun vaxta. Fulltrúi Kvennalistans í húsnæðismálastjórn greiddi atkvæði gegn því þannig að sjómannskonan sem hv. þm. minntist á áðan þurfti ekki að greiða hærri vexti vegna þess að Kvennalistinn hefði samþykkt hækkun vaxtanna. Mér finnst það ósanngjarnt að fullyrða hér úr þessum ræðustól að það hafi verið vegna samþykktar Kvennalistans við ríkisstjórnina að hún hafi þurft að greiða hærri vexti núna af sínu láni en annars hefði verið.

Ingi Björn Albertsson Hæstv. forseti. Ég skal ekki tefja þennan fund mikið. Það er búið að ræða þetta mál allítarlega bæði í gær og í dag þannig að það er kannski ekki mjög miklu við að bæta. Hins vegar er hér verið að ræða frv. um tekjuskatt og eignarskatt sem sett er fram í skjóli þeirra ákvörðunar ríkisstjórnarinnar að hafa virðisaukaskatt í einu þrepi, 24,5%, og þá að sjálfsögðu grípur hæstv. fjmrh. tækifærið og leggur fram íþyngjandi skattafrv. á allan meginþorra almennings í landinu. Það er búið að fara allítarlega yfir það hér úr þessum ræðustól að tekjuskattsbyrðin mun aukast allverulega á meginþorra alls almennings í landinu. Hefur verið sýnt fram á það með dæmum útreiknuðum af sérfræðingum bæði ASÍ og BSRB og reyndar fleiri sérfræðingum sem allir virðast sammála um það að skattbyrði alls meginþorra almennings eykst verulega. Hins vegar komast sérfræðingar fjmrn. að annarri niðurstöðu, en það er nú eins og fyrri daginn með þá ágætu sérfræðinga að þeirra verk hrósa þeim ekki í gegnum tíðina. Og verður að segjast að ef maður ætti að velja þarna á milli þessara aðila þá er ekki spurning í mínum huga að hagfræðingar ASÍ og BSRB fara örugglega öllu nærri sanninum heldur en sérfræðingar fjmrn. Þetta frv. skiptist í fjóra meginliði. Það er tekjuskatturinn, það er eignarskatturinn, það er vaxtaþátturinn og það er þáttur fyrirtækja. Ég get í sjálfu sér fagnað því sem snýr að fyrirtækjunum, þar er vissulega skref í rétta átt. Ég hafna hins vegar vaxtaþættinum sem hér hefur verið allítarlega komið inn á og kemur mjög ójafnt niður á fólki. En það sem ég vildi aðallega fá sagt hér við þetta tækifæri, og mun reyndar fá að fjalla nánar um þetta mál í fjh.- og viðskn. þar sem Frjálslynda hægriflokknum hefur nú verið veittur þar áheyrnarfulltrúi, er eignarskattsdæmið. Að vísu er Frjálslyndi hægriflokkurinn svarinn andstæðingur allra eignarskatta og vill helst ekki sjá þá en það er engu að síður nauðsynlegt að ræða þá. Og vissulega, ef hægt er að lina þær þjáningar sem sá skattur veldur, þá erum við reiðubúnir að taka þátt í því þó við viljum helst sjá á bak þeirri skattlagningu, enda mun flokkurinn leggja fram till. þess eðlis á þingi fljótlega. En það sem ég er að velta fyrir mér varðandi þennan þátt í frv. er tekjutenging eignarskatta. Ég sé ekki almennilega hvernig því verður við komið og óska eftir að hæstv. fjmrh. útskýri það fyrir þingheimi og tel reyndar nauðsynlegt fyrir hv. fjh.- og viðskn. að vita hvernig á að standa að þessari skattlagningu. Það er spurning t.d. með álagningu næsta árs. Á hún að byggja á tekjum ársins 1989? Og það má eins spyrja þá um álagningu ársins 1991. Á hún að byggjast á tekjum ársins 1990? En það þýðir þá væntanlega að það er ekki hægt að innheimta þennan skatt fyrr en vel er liðið á árið 1991. Eða á hinn bóginn, á að fara að áætla tekjur á fólk og taka hér upp enn eitt endurgreiðslukerfið? Ég tel alveg nauðsynlegt að hæstv. fjmrh. útskýri þetta fyrir þingheimi, ef hann yfir höfuð veit hvernig hann ætlar sér að framkvæma þetta. Þetta lítur fallega út á prenti sjálfsagt fyrir einhverja en ég óska eftir því að það verði útskýrt fyrir þingheimi hvernig í ósköpunum ríkisstjórnin ætlar sér að standa að innheimtu þessa skatts. Að öðru leyti, hæstv. forseti, hef ég ekki miklu við þessa umræðu að bæta. Ég mun gera nánari grein fyrir skoðun Frjálslynda hægriflokksins við 2. umr. eftir að málið hefur fengið umfjöllun í þeirri nefnd sem ég á nú sæti í.

Félagsmálaráðherra (Jóhanna Sigurðardóttir) Virðulegi forseti. Í þessari umræðu sem hér hefur farið fram um tekjuskatt og eignarskatt hefur nokkuð borið á góma sú ákvörðun sem ríkisstjórnin hefur tekið um hækkun vaxta á húsnæðislánum. Um það mál mætti raunar hafa mörg orð í ljósi þeirra orða sem hér hafa fallið, en tímans vegna skal ég reyna að stytta mál mitt. Ég hlýt þó að fara um þetta nokkrum orðum, ekki síst í ljósi alvarlegra ásakana sem fram komu í máli hv. 1. þm. Reykv. um einstaka þætti þessarar ákvörðunar. Hv. 1. þm. Reykv. hélt því m.a. fram að þessi ákvörðun bryti í bága við ákvæði húsnæðislaganna og ákvæði laganna þýði raunverulega að hækka hefði átt vexti á öll lán. Í öðru lagi gerði þingmaðurinn athugasemd við það að vextir hefðu ekki verið hækkaðir á þegar tekin lán. Í ljósi þess má reyndar spyrja hv. þm. hvort það sé afstaða Sjálfstfl. að það hefði átt að hækka vextina á þegar tekin lán. Í þriðja lagi dró þingmaðurinn í efa að þessi ákvörðun ríkisstjórnarinnar hefði meiri hluta hjá stjórnarflokkunum. Ég vil fyrst, virðulegi forseti, ræða um þá fullyrðingu þingmannsins að þessi ákvörðun brjóti í bága við lög, hafi ekki lagastoð og sé þess vegna ómerk. Ég hef leitað álits nokkurra lögfræðinga á þessari ákvörðun, þ.e. að hún gildi bara á lán frá ákveðnum tíma sem ekki hafa verið greidd út, og hef m.a. fengið skriflegt álit eins lögfræðings sem ég ætla að lesa kafla úr, með leyfi virðulegs forseta. Þar kemur fram m.a. eftirfarandi: ,,Það vandamál sem hér er til álita er framkvæmd vaxtahækkunar á lánum Byggingarsjóðs ríkisins, þ.e. sú ákvörðun að öll lán úr sjóðnum sem komu til útborgunar fyrir ákveðið tímamark beri áfram 3,5% vexti en öll þau lán sem komu til greiðslu eftir þennan tíma beri 4,5% vexti. Í fyrsta lagi verður að kanna hvort telja megi stjórnvöldum heimilt að láta mismunandi vexti gilda á lánum Byggingarsjóðs ríkisins yfirleitt. Í lögum segir það eitt að vextir skuli vera breytilegir. Á það væntanlega bæði við mismunandi vexti eftir lánaflokkum og felur einnig í sér heimild til að breyta vöxtum eftir á, enda er það tekið fram í útgefnum skuldabréfum að vextir séu háðir ákvörðunum ríkisstjórnarinnar hverju sinni. Hvergi er þó að finna neitt ákvæði sem leggur skyldu á stjórnvöld til að breyta vöxtum með ákveðnum hætti, hvorki á ákveðnum tímamörkum, einstökum lánaflokkum né einstökum lánveitingum. Húsnæðisstofnun ríkisins og lánveitingar úr Byggingarsjóði ríkisins hafa verið undirstaða almennra fasteignaviðskipta í landinu. Fjár í Byggingarsjóð ríkisins er í grófum dráttum aflað með tekjum af eigin fé, fjárframlagi ríkissjóðs og sölu skuldabréfa til lífeyrissjóðanna. Lánskjör á skuldabréfum til lífeyrissjóðanna miðast við þau kjör sem ríkissjóður býður almennt á fjármagnsmarkaði. Beint framlag ríkissjóðs til Byggingarsjóðs ríkisins fer því í að jafna þann mun sem er á vöxtum útlána úr sjóðnum, ákveðnum sérstaklega af ríkisstjórninni hverju sinni, og þeim vöxtum sem Byggingarsjóður ríkisins greiðir til lífeyrissjóðanna. Sú vaxtahækkun sem nú á að koma til framkvæmda er til þess að leiðrétta að einhverju þann mun sem þarna er á. Vextir af lánum Byggingarsjóðs ríkisins eru þannig niðurgreiddir af ríkissjóði með ákveðnum hætti og eru sjónarmið við vaxtaákvörðun ekki þau sömu og á almennum fjármagnsmarkaði eða þau sömu og notuð eru við almenna vaxtaútreikninga. Þetta má t.d. sjá glöggt á því hversu lengi útlánsvextirnir hafa verið óbreyttir þrátt fyrir að á þeim tíma hafi orðið töluverðar breytingar á fjáröflun til sjóðsins, m.a. með samningum um kaupskyldu lífeyrissjóðanna á skuldabréfum. Með sjónarmiðum sem þessum má færa rök fyrir þeirri niðurstöðu að ríkisstjórnin sé ekki bundin af neinum sérstökum reglum um það hvernig og hvenær hækka megi vextina af einstökum lánum Byggingarsjóðs ríkisins. Að sjálfsögðu verður að gera þá kröfu að ríkisvaldið láti fagleg og málefnaleg sjónarmið ráða því hverjir skuli greiða hærri vexti en aðrir. Hér er valin sú leið að láta ákveðna reglu gilda um hóp manna sem eins er ástatt um, þ.e. þau lán sem koma til greiðslu eftir ákveðið tímamark bera öll sömu vexti. Hins vegar gildir önnur regla, a.m.k. enn um sinn, um þau lán sem þegar hafa komið til útborgunar og má segja það sama hér að aftur gildir ein regla fyrir alla þá sem eins er ástatt um að þessu leyti. Það eitt sér, að breyta reglum um vexti á lánum Byggingarsjóðs ríkisins miðað við ákveðið tímamark, má því segja að sé eðlilegt og brjóti engan veginn í bága við jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar.`` Þessari afstöðu lögfræðingsins sem ég hef hér lesið og afstöðu nokkurra annarra lögfræðinga sem ég hef leitað til ber saman. Niðurstaða þeirra er á einn veg: Að ríkisstjórnin hafi ekki brotið gegn ákvæðum húsnæðislaganna með ákvörðun sinni. Hitt er aftur á móti ljóst að ríkisstjórnin hafði heimild til þess að hækka vexti á þegar tekin lán. Ég held að það sé nauðsynlegt að fram komi í þessari umræðu að sú ákvörðun sem var tekin nú um vextina er ekki ný af nálinni. Hún lá þegar fyrir á síðasta þingi, sl. vor þegar þessi hv. deild fjallaði um húsbréfakerfið og frv. um tekjuskatt og eignarskatt sem fól í sér vaxtabætur. Með upptöku húsbréfakerfisins og upptöku vaxtabótanna sérstaklega lá það að baki að gjörbreyta því fyrirkomulagi sem hefur verið og gilt hefur á niðurgreiðslu vaxta. Sem sagt að taka það raunverulega allt inn í einn farveg sem er vaxtabótakerfið. Ákvörðun ríkisstjórnarinnar á sl. vori sem er bókuð í ríkisstjórninni og sem ríkisstjórnin stóð öll að og fram kom í þingskjölum hér á Alþingi, þ.e. í nál. meiri hl. fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar, var að ríkisstjórnin stefndi að því að vaxtamunur af teknum lánum hjá lífeyrissjóðunum og útlánum Byggingarsjóðs ríkisins í núverandi húsnæðiskerfi verði ekki meiri en 0,5--1%. Og verða vextir af útlánum Byggingarsjóðs ríkisins lægri sem þeim mismun nemur. Á þeim tíma þegar þetta lá fyrir sl. vor stefndi í það að vextirnir sem ríkissjóður greiðir lífeyrissjóðunum yrðu 5%. Hv. fjh.- og viðskn. lét bóka sína afstöðu í þessu efni og hún var á þann veg sem fram kemur í nál. meiri hlutans: ,,Meiri hl. nefndarinnar lítur svo á að fenginni þessari yfirlýsingu að eftir gildistöku laganna verði vextir af byggingarsjóðslánum ekki hærri en að hámarki 4,5%.`` Það lá því alveg ljóst fyrir að þegar húsbréfakerfið tæki gildi 15. nóv. sl. mundu vextirnir hækka upp í a.m.k. 4,5%. Ríkisstjórnin tók líka aðra ákvörðun þessu samhliða, þ.e. að vextir á þeim tíma mundu ekki hækka á þegar teknum lánum. Því ætti auðvitað engum að koma það á óvart að þessi ákvörðun er tekin nú. Og ef fyrir liggur samþykkt í þingflokki Framsfl., eins og hv. 1. þm. Vesturl. greindi hér frá, þá hlýtur það auðvitað að vera brot á því samkomulagi sem gert var sl. vor ef ákvörðun þingflokks Framsfl. er á þann veg að standa ekki að þessari vaxtahækkun. Þessi ákvörðun var samþykkt í ríkisstjórninni af ráðherrum allra flokka nema ráðherrum Borgfl., enda stóðu þeir ekki að því samkomulagi sem var gert sl. vor um meðferð vaxtanna þegar húsbréfakerfið yrði tekið upp. Það er nokkuð athyglisvert í þessari umræðu að það virðist eiga verulegt fylgi hér í þingsölum að hækka vexti á þegar teknum lánum. Það hefur komið fram í máli nokkurra hér og er það auðvitað athyglisvert út af fyrir sig. Meira að segja kom það fram í máli hv. 1. þm. Vesturl. að hann telur að gera eigi úttekt á vaxtakerfinu og vaxtabreytingar, þegar þær verði gerðar, eigi að ná jafnt yfir allt kerfið, bæði Byggingarsjóð verkamanna og Byggingarsjóð ríkisins. Ná yfir allt kerfið, sagði hv. þm. Það hlýtur þá að þýða það að hv. þm. er tilbúinn að ljá máls á því að hækka vexti t.d. á lánum úr Byggingarsjóði verkamanna. Ég ætla ekki að eyða fleiri orðum á hv. 1. þm. Vesturl. Það er auðvitað orðin regla en ekki undantekning að hann er á móti öllum tillögum sem ég flyt og lúta að húsnæðismálum, og gerir bókanir út og suður þegar þær koma fram. Ég hefði út af fyrir sig ekki orðið hissa þó að hann hefði líka gert bókun og athugasemd við það ef tillaga mín hefði verið um að lækka vexti á lánum úr Byggingarsjóði ríkisins. En það er líka áhugavert að skoða hvort þetta sé í fyrsta skipti sem þannig hefur verið staðið að vaxtaákvörðunum á húsnæðislánum. Við skulum rifja upp hvernig staðið var að vaxtahækkun í Byggingarsjóði ríkisins 1984 þegar Framsfl. og Sjálfstfl. fóru með völd og gátu þá auðvitað haft áhrif á framkvæmd þeirrar ákvörðunar. Þá, árið 1984, voru vextir 2,25%. Ríkisstjórnin tók þá ákvörðun að hækka þá vexti upp í 3,5%, um 1,25% en ekki 1% eins og nú er gert. Var þá sú ákvörðun í samræmi við það sem nú er gagnrýnt, t.d. af fulltrúum Sjálfstfl. og Framsfl., að hækkunin yrði lægri og kæmi á þegar tekin lán? Nei, þeir völdu ekki þá leið þá að hafa hækkunina lægri og láta hana gilda á þegar tekin lán. Þá lá fyrir álit lögfræðings Húsnæðisstofnunar um að þetta væri heimilt. Þar kemur fram: ,,Húsnæðismálastjórn er heimilt, að fengnu samþykki ríkisstjórnarinnar, að hækka vexti svo og dráttarvexti af lánum.`` Og síðar kemur fram: ,,Í 4. gr. segir enn fremur að lánakjör, þ.e. vextir, þóknun og verðtrygging, séu breytileg og er lánveitanda heimilt að breyta þeim án samþykkis lántaka, enda verði slík breyting kynnt opinberlega áður en hún tekur gildi.`` --- Þá er hann að ræða um lán sem voru tekin á tímabilinu 1980--1984. Átti hv. þm. Stefán Valgeirsson, sem nú gagnrýnir þessa ákvörðun, ekki aðild að ríkisstjórn þá og gat haft áhrif á þessa ákvörðun?

Ég var á móti því þá.

Mér sýnist því að framkvæmdin sé raunverulega með alveg sama hætti og var 1984 og þar var reyndar gengið ögn lengra. Þar kemur t.d. fram að 12. júlí 1984 tekur ríkisstjórnin þessa ákvörðun að hækka vexti um 1,25%, úr 2,25 í 3,5%, og skyldi sú ákvörðun vera framkvæmd á lánin frá 1. júlí. Það þýðir að þeir, sem höfðu fengið sín lán útgefin þá með vaxtaákvæði inni í sínum samningi um 2,25%, bjuggu við það 12 dögum seinna að ríkisstjórnin hafði hækkað vextina um 1,25% á þeirra láni einnig. Þessi ákvörðun var tekin, að hækka vextina á þegar tekin lán 12 daga aftur í tímann. Það sem ég hef hér kynnt liggur fyrir skjalfest í bréfi sem ég er hér með í höndunum frá Húsnæðisstofnun. Þar segir: ,,Framkvæmd vaxtahækkunarinnar 1984 var með sama hætti og nú, þ.e. öll lán sem voru greidd úr veðdeild Landsbanka Íslands frá og með 1. júlí 1984 bera 3,5% vexti og 1% vexti.``  Og hér segir: ,,Í skuldabréfum sem gerð voru frá 1. júlí 1984 til 12. júlí 1984 voru lægri vextir skráðir. Hins vegar þegar kom að fyrsta gjalddaga var reiknað með þeim vöxtum sem tóku gildi hinn 1. júlí 1984.`` Og hér er sagt orðrétt: ,,Framkvæmdin þá var því með nákvæmlega sama hætti og nú er.`` Ég vil því segja það, virðulegi forseti, að mér þykir þeir þingmenn, sem koma hér nú og gagnrýna þessa framkvæmd, nota sterk orð. Hv. þm. Friðrik Sophusson sagðist sjaldan hafa vitað um svívirðilegri athöfn en þessa. Hv. þm. Stefán Valgeirsson talaði um forkastanlega ákvörðun. Þetta er nákvæmlega sama ákvörðun og var tekin 1984 þegar Framsfl. og Sjálfstfl. höfðu þessi mál í sínum höndum. Og þá var framkvæmdin í höndum hv. þm., þáv. félmrh., Alexanders Stefánssonar. Hann notaði ekki tækifærið þá að hafa lægri vextina og láta þá ná yfir öll þegar tekin lán. Virðulegi forseti. Ég get farið að stytta mál mitt. En ég vil endurtaka það að ákvörðun um vaxtahækkun lá fyrir þegar í vor. Það mátti því öllum vera ljóst að vaxtahækkun yrði þegar húsbréfakerfið tæki gildi og ég hef lýst því hér að fyrir þessari framkvæmd eins og að henni var staðið eru fordæmi frá 1984. Ég vil líka bæta því við í lokin, virðulegi forseti, þar sem verið er að tala um að þessi ákvörðun íþyngi --- ja, sumir tala um láglaunahópana og fólk með miðlungstekjur. Svo er ekki. Það er einmitt vaxtabótakerfið sem á að taka upp nú um áramótin sem er jöfnunaraðgerð, sem skilar því sem við höfum svigrúm til að veita til niðurgreiðslu betur til láglaunafólksins og fólks með miðlungstekjur. Þeir sem vilja viðhalda óbreyttum vöxtum í núverandi kerfi, 3,5% vöxtum, fyrir hverju eru þeir að tala? Þeir eru að tala fyrir því að viðhalda vöxtum, niðurgreiddum vöxtum, einnig til hátekjuhópanna, fólks sem fer í biðraðirnar bara til að sækja sér niðurgreidd lán. Ég fæ ekki annað séð en þeir sem tala fyrir niðurgreiddum vöxtum séu einmitt að tala fyrir hátekjufólkið. Og meðan við greiðum niður vextina svo mikið fyrir hátekjufólkið, hvernig tökum við peninga fyrir því? Við þurfum þá að hækka skatta. Eru menn tilbúnir að standa að því?  Ég get einmitt tekið dæmi af því hvernig þetta vaxtabótakerfi kemur út t.d. gagnvart fólki með lágar tekjur og hvernig það kemur út gagnvart fólki með háar tekjur. Við skulum taka dæmi af fjölskyldu sem á ekki neitt, hvorki neina eign eða neitt framlag sem hún getur sjálf lagt fram. Hún kaupir sér 6 millj. kr. eign, fær 4 millj. kr. að láni í húsbréfakerfi. Hún er með 1500 þús. í heimilistekjur. Hún er með vaxtagjöld vegna þessa upp á 260 þús. Útborgaðir vextir hjá þessari fjölskyldu eru 170 þús. kr. Þessi fjölskylda greiðir því sjálf 90 þús. kr. Raunvextir hjá þessari fjölskyldu eru 2,8% og hún fær vaxtabætur greiddar nánast allan lánstímann, í 25 ár. Staðreyndin er einmitt sú að fólk með lágar og miðlungstekjur greiðir raunverulega ekki með upptöku vaxtabótakerfisins nema 2--3% raunvexti. Og þá getum við tekið samanburð einnig af fjölskyldu með 4 millj. í árstekjur sem kaupir sér 11 millj. kr. eign og fær 8 millj. lánaðar í gegnum húsbréfakerfið. Vaxtagjöld þessarar fjölskyldu eru 520 þús. Hún fær greitt í vaxtabætur svipað og láglaunafjölskyldan, 173 þús. en vaxtabyrðin er 347 þús. á móti 90 þús. hjá lágtekjufjölskyldunni. Það sem er munurinn er að raunvextir þessarar hálaunafjölskyldu eru 4,4% vextir á móti því að raunvextir lágtekjufjölskyldunnar eru ekki nema 2,8%. Ég held að þetta dæmi sýni nokkuð vel að vaxtabótakerfið er til hagsbóta fyrir láglaunafjölskyldur, fólk með miðlungstekjur og er miklu meira jöfnunarkerfi fyrir láglaunafólk heldur en það kerfi sem við nú búum við þar sem allir fá sömu niðurgreiðslu, hálaunafólk sem láglaunafólk. Í lokin, virðulegi forseti, af því að spurt var: Af hverju var ekki tekin ákvörðun um 0,5% vaxtahækkun á þegar tekin lán, þá alveg frá 1984, sem hefði gefið ríkissjóði sömu upphæð? þá vill svo til að þegar dæmið er skoðað lengra fram í tímann þá gefur 1% hækkun á lán sem eru tekin frá ákveðnum degi, í þessu tilfelli frá 6. des. en virkar ekki á þegar tekin lán, hún gefur meira til lengri tíma litið.

Þeir eiga að borga fyrir hina.

Hún gefur meira til lengri tíma litið og munar þar verulegu. Munar þar t.d. upp undir 100 millj. hvað 1% vaxtahækkun á lán frá þessum ákveðna tíma gefur ríkissjóði t.d. á árinu 1993 heldur en ef þetta hefði verið ákveðið á þegar tekin lán frá 1984 sem mér finnst margir tala fyrir við þessa umræðu.

Hjörleifur Guttormsson Virðulegur forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka til máls sérstaklega vegna þess frv. sem hér er til umræðu, en ástæðan fyrir því að ég kvaddi mér hljóðs var sú umræða sem hér hefur farið fram í hv. deild undir þessum dagskrárlið varðandi húsnæðismál og vaxtaákvarðanir varðandi húsnæðismálin. Ég ætla ekki að fara ítarlega út í þau efni, það er ekki ástæða til þess af minni hálfu. En vegna þess að ég tók nokkurn þátt í umræðum um þessi mál á síðasta þingi þegar til umræðu var frv. um húsbréfakerfi og um vaxtaákvarðanir, þá sé ég ástæðu til að nefna nokkur atriði. Sú vaxtaákvörðun sem nú hefur verið ákveðin á húsnæðisstjórnarlánum er auðvitað tilfinnanleg, felur í sér mjög verulega hækkun á vöxtum þeirra sem taka lán í almenna húsnæðislánakerfinu. Sú hækkun nemur ekki minna en þriðjungi miðað við það að vextirnir hefðu haldist óbreyttir. Og það þarf auðvitað ekki neina spekinga til þess að sjá það að hér er um verulegar upphæðir að ræða fyrir þá aðila sem þurfa að greiða þessa hærri vexti. Það ber hins vegar að minna á það jafnhliða að það er vegna þess hvernig staðið var að ákvörðunum hér á síðasta þingi um þessi mál að ekki hefur farið verr heldur en þetta í sambandi við vaxtaákvarðanir á húsnæðislánum. Ég stóð hér í þessum ræðustól oftar en einu sinni varðandi umræður um þessi efni og átti hlut að því að það var neglt niður í áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. að vextir af húsnæðislánum vegna þeirra breytinga sem til umræðu voru færu aldrei yfir 4,5% hið hæsta. En það er ekki rétt að mínu mati sem haldið var fram hér af hæstv. félmrh. að slík ákvörðun, um að nýta þessa heimild, hafi verið tekin þá. Hún var ekki tekin á þeim tíma heldur var verið að taka hana nú alveg nýverið. Svigrúmið sem ríkisstjórnin og hæstv. ráðherra höfðu varðandi þetta mál var að hámarki 4,5% en ekki að minnsta kosti 4,5% eins og hæstv. ráðherra orðaði það hér í ræðu sinni áðan, enda hefur ríkisstjórnin virt þetta hámark við ákvörðun sína og ekki gengið gegn þingviljanum, enda hefði það þótt tíðindum sæta. Það er hins vegar rétt að nefna það að af hálfu hæstv. ráðherra og af hálfu Alþfl. var hugmyndin að standa að þessu máli með allt öðrum hætti. Ef hæstv. félmrh. hefði komið vilja sínum fram hér gagnvart þinginu sl. vor hefðu menn ekki staðið frammi fyrir þriðjungs hækkun á húsnæðisstjórnarlánum heldur einhverjum öðrum og hærri tölum því að það var hugmyndin að ekkert þak yrði á þessari vaxtaákvörðun og engin binding að öðru leyti en því að vextirnir yrðu ekki hærri en sem svaraði að vaxtamunur gagnvart raunvöxtum væri 0,5--1%. Hvað ætli raunvextir séu um þessar mundir, almennt? Ég hef það ekki nákvæmlega fyrir mér hér, en ég efast um að þeir séu fjarri því að liggja á bilinu 6,5--7% eða þar um bil. Og þá sjá menn það hver niðurstaðan kynni að hafa orðið ef hæstv. félmrh. hefði getað knúið fram þá stefnu sína sem hann boðaði hér og reyndi að fá samþykkta sl. vor í sambandi við svigrúm til vaxtaákvarðana í húsnæðismálum. Ég tel að þessi ákvörðun sem nú liggur fyrir sé óskynsamleg miðað við allar aðstæður og alveg sérstaklega miðað við það að ekki er búið að ganga frá því verðbótakerfi sem við á að taka og hæstv. ráðherra gerði hér að umtalsefni hvernig það verður útfært í einstökum atriðum. Og það sem ég hlýt að gagnrýna í þessu efni er að það er ekki samfella í ákvörðunum. Það er ekki stillt saman um þessar ákvarðanir sem réttmætt væri þannig að ljóst sé hvað er verið að gera á hverjum tíma. Verðbótakerfið sem á að taka gildi um áramót en vaxtaákvarðanir þegar teknar. Milliþinganefnd sem átti að fara ofan í þessi efni hefur ekki skilað af sér til þingsins. Þetta eru ekki vinnubrögð við hæfi í svo stórum málaflokki sem varðar jafnmarga miklu eins og húsnæðismálin. Á þetta er skylt að benda. Ég hlýt líka að nefna hér við þessa umræðu það samkomulag sem Kvennalistinn stóð að við ríkisstjórnina varðandi húsbréfakerfið sl. vor. Þær hjálpuðu hæstv. félmrh. til að fá það kerfi lögfest hér í þinginu og raunar tryggðu framgang þess eins og ljóslega kom fram á þeim tíma. Það er viðurkennt hér af talsmanni Kvennalistans að í dag vildu þær gjarnan reyta hár sitt ef það mætti verða til þess að tryggja það að við þetta samkomulag væri staðið en viðurkennt að það yrði kannski til heldur lítils. Þess vegna sitja þær ósköp prúðar hér í þingsölum. Mér finnst það ósköp dapurlegt Kvennalistans vegna, vegna þess að eflaust var þetta samkomulag gert í góðri trú, að þær standa nú frammi fyrir þessari niðurstöðu, og það er virðingarvert að þær viðurkenna það að sú hefur reyndin á orðið. En þær voru varaðar við í umræðum hér í þinginu að það samkomulag sem þær stóðu að á þessum tíma tryggði ekki framkvæmd þeirra mála sem þær voru að reyna að fá fram í sambandi við félagslegar íbúðabyggingar og fleira. Þær gengu ekki frá þessu samkomulagi þannig að þær gætu haft það í hendi að eftir gengi. Ég kalla það hraustlega að verið hjá hv. 12. þm. Reykv. að standa hér fyrir máli sem varðar þetta samkomulag á þessum tíma vegna þess að það var alveg ljóst að hv. þm. hafði ekki mikinn hug á því eða var ekki mjög bjartsýnn í þessum efnum að því er húsbréfakerfið varðaði þegar það mál var hér til umræðu upphaflega í þinginu, líklega í marsmánuði. Auðvitað gat ekkert tryggt framgang þessara mála varðandi félagslegar íbúðabyggingar og magnaukningu í þeim efnum nema aukin framlög til þeirra mála af ríkisins hálfu, en það var ekki það sem Kvennalistinn samdi um. Og nú er það í mikilli óvissu hvað verður um framgang þess máls út af fyrir sig og sjálfsagt seint úr því skorið hvað verður rakið til þess samkomulags sem þarna var gert á sínum tíma sem gerði félmrh. kleift að ná fram og lögfesta frv. um húsbréf, breytingu á húsnæðisstjórnarlánunum þar að lútandi sl. vor. Það sem snýr að Kvennalistanum skiptir þó ekki mestu máli í þessum efnum þó að hann beri ábyrgð á lagasetningunni, fyllstu ábyrgð á þeirri lagasetningu, heldur hitt að það tókst að fá hér niðurneglda ákvörðun meiri hl. fjh.- og viðskn. í nál. um það að svigrúm til vaxtahækkana væri takmarkað, þar væri sett á þak, en í því þaki fólst engin ákvörðun um það að vextir skyldu hækka á tilsettum tíma, einhverjum ákveðnum tíma eins og hæstv. félmrh. var að láta liggja að hér. Það er sjálfstæð ákvörðun sem ríkisstjórnin hefur nú tekið.

Friðrik Sophusson Virðulegur forseti. Þessar umræður sem hér hafa farið fram um frv. til breytinga á lögum um tekju- og eignarskatt hafa nú á síðustu mínútum nokkuð snúist um vaxtabætur og einnig um nýlega hækkun á lánum frá Húsnæðisstofnum ríkisins, lánum Byggingarsjóðs ríkisins og réttmæti og lögmæti þeirrar hækkunar. Jafnframt hefur verið rifjuð upp sagan í þessu máli og ýmis sjónarmið komið fram sem eru ákaflega athyglisverð. Það hefur t.d. gerst nú að síðasti ræðumaður, hv. 2. þm. Austurl., hefur rifjað það rækilega upp að ákvörðun um vaxtahækkunina nú var ekki tekin sl. vor. Þvert á það sem hæstv. ráðherra sagði hér áðan kemur það skýrt fram í meirihlutanál. fjh.- og viðskn. Nd., en þar segir, með leyfi forseta: ,,Vextir af útlánum Byggingarsjóðs ríkisins hækka ekki fyrr en húsbréfakerfið tekur gildi og verða þá ekki hærri en 4,0--4,5%.`` Þetta þýðir ekki að það skuli hækka vextina. Það er bara verið að setja þak á vaxtahækkanir yfir höfuð af því að menn höfðu ótta af því að þeir yrðu hækkaðir enn meira. Og það er algjörlega út í bláinn að gagnálykta frá þessu með þeim hætti sem hæstv. ráðherra hefur gert. Og auðvitað er það rétt sem kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni og hefur reyndar verið sagt hér áður, að þessi ákvörðun var ekki tekin þá. Þá kem ég að því sem hefur verið leitt inn í þessa umræðu sem menn hafa talið að skipti máli og það er að ósanngjarnt sé að koma aftan að fólki sem hefur tekið lán því það hafi gert áætlanir. Auðvitað er það svo að fólk gerir áætlanir, a.m.k. margir, ekki allir. En fólkið hefur skrifað undir skuldaviðurkenningu með breytilegum vöxtum og það er enginn munur á því hvort fólkið var búið að fá lánið í hendurnar eða búið að fá lánsloforðið og hafði beðið kannski í þrjú ár, verið búið að kaupa íbúð fyrir tveimur árum, hvor tveggja hópurinn gerði auðvitað áætlanir þannig að þessi rök eru engin rök í þessu máli. Báðir hóparnir hljóta að gera áætlanir. Áætlunin verður að miðast við það að vextir séu breytilegir. Ég mun koma að því hér á eftir og skýra það að það vill svo til að ég var formaður félmn. í Nd. þegar lögin voru sett 1986 og þá sat í nefndinni hæstv. félmrh. Jóhanna Sigurðardóttir. Það er annað. Áður en ég kem að því vil ég þó segja frá því sem mér finnst vera merkilegt að hér hafa aðrir hv. þm. komið upp og bæst í hópinn, þar á meðal hv. 6. þm. Norðurl. e., sem staðfestir það að það er mikill meiri hluti Alþingis á móti þeirri framkvæmd sem hefur orðið á vaxtahækkunum  bæst í hópinn þannig að það er ljóst að hæstv. ráðherra er á mjög hálum ís þegar hann tekur fram fyrir hendur á þingmeirihlutanum vegna þess að hann telur sig bundinn af samningi við örfáa þingmenn úr einum stjórnarandstöðuflokki. Þá kem ég að þeim samningi og ég vil fyrst segja það að ég hlýt að fagna því sem kom fram í ræðum hv. þm. Kvennalistans sem hér töluðu í umræðunni. Í fyrsta lagi kom það fram að Kvennalistinn segir að afstaða listans til þessarar vaxtahækkunar hafi komið fram í atkvæðagreiðslu í stjórn Húsnæðisstofnunar þar sem fulltrúi Kvennalistans greiddi atkvæði gegn vaxtahækkuninni. Það er mjög mikilvægt að þetta komi fram því að þar bætist við að jafnvel þeir sem sömdu við hæstv. ráðherra telja sig ekki hafa verið að semja um vaxtahækkun. Þeir sömdu ekkert um slíkt, og það er mjög mikilvægt að þetta komi fram með þessum hætti. Þeir hv. fulltrúar Kvennalistans sem hér hafa talað hafa sagt að það hafi m.a. verið gert, ef ég hef skilið þá rétt, vegna þess að hæstv. ríkisstjórn hefur ekki staðið við sinn hluta samningsins. Og það er ósköp einfalt að sjá hvaða hlutir það eru. Það hefur verið rifjað hér upp. Samningurinn er í fjórum liðum. Það hefur komið fram í þessum umræðum að við 1. liðinn hefur ekki verið staðið, við 2. liðinn hefur ekki verið staðið. 3. liðurinn fjallar um það mál sem við höfum verið að ræða hér í dag, þ.e. að vextir af þeim lánum sem úthlutað hefur verið úr Byggingarsjóði ríkisins verði ekki hækkaðir þegar húsbréfakerfið kemst í framkvæmd. Við hann hefur verið staðið af hálfu ríkisstjórnar með því að hæstv. ríkisstjórn hefur tekið ákvörðun gegn Kvennalistanum í málinu en þó með þeim hætti að Kvennalistinn getur ekki annað sagt en að staðið hafi verið við samninginn. Þetta er athygli vert. Í fjórða lagi er í samningnum sagt að þingflokkur Kvennalistans taki þátt í undirbúningi gildistökunnar á grundvelli hinna þriggja atriðanna. Mér finnst þetta mál vera svo stórkostlegt og svo nauðsynlegt að almenningur í landinu fái að kynnast því hvernig að þessu er staðið að þessum tíma hér í dag hafi verið mjög vel varið því að það kemur í ljós að ábyrgðin á þessu atriði hvílir eingöngu á hæstv. ríkisstjórn og þó einkum og sér í lagi á hæstv. félmrh. Það er ekkert leyndarmál, og ég get upplýst það hér, að ég hef átt tal við nokkra hæstv. ráðherra í ríkisstjórninni og þeim hefur öllum borið saman um að þeir hefðu kosið að hafa annan hátt á, en hæstv. félmrh. hafi sífellt borið fyrir sig að slíkt væri ekki hægt því að hann væri bundinn af því að hækka lánin einungis á þeim sem hefðu beðið lengst og væru núna fyrst að fá útborgað í desemberbyrjun. Nú hefur Kvennalistinn staðfest það hér í umræðunum að hann sé á móti þessari vaxtahækkun sem hæstv. ráðherra hefur sagt að hann bæri ábyrgð á. Þetta kann að hljóma dálítið flókið en þetta er nú niðurstaðan í þessu máli. Ég sé í sjálfu sér ekki mikinn tilgang í því að vera að munnhöggvast við Kvennalistann um það hvað orð þýði. Ég tek satt að segja mark á orðabók Menningarsjóðs eins og fleiri ágætir hv. þm. Það er þó að mínu mati alveg kristaltært að afturvirkni vaxta þýðir það að vextir séu reiknaðir aftur á bak en ekki það að þeir komi ekki á þá sem þegar eru búnir að taka lán. Á sama hátt er það alveg kristaltært í venjulegu máli, og reyndar staðfestir orðabókin það, að það sama eigi við þegar rætt er um afturvirkni skatta. Það þýðir ekki, ef skattar eru hækkaðir um 2%, eins og hæstv. ríkisstjórn er núna að gera, að þá eigi sú skattahækkun eingöngu að koma á nýja skattgreiðendur, þá sem eru 16 ára í ár, heldur þýðir það allt, allt annað. Ef talað er um afturvirkni í sköttum þýðir það að verið sé að leggja aukaskatta á tekjur aftur í tímann. Þannig er talað um afturvirkni í því sambandi. Og mér er fullkomlega ljóst að fulltrúi Kvennalistans, hv. þm. Kristín Einarsdóttir, þegar hún flutti ræðu hér í hv. Nd. hinn 8. maí sl. og ræddi um afturvirkni í þessu sambandi, var að sjálfsögðu að tala um það sem hún lýsti hér ágætlega í sinni ræðu. En hún notaði hugtakið ,,afturvirkni`` og ég er að reyna að reka það til baka að slíkt hugtak sé notað hér í umræðum því að það gefur til kynna að fólk sem hefur tekið lán gæti haldið að nú eigi að reikna vexti á þann tíma sem það hefur haft lánið á undanförnum mánuðum eða árum, en auðvitað hefur aldrei verið rætt um annað en það að vextirnir reiknast af láninu frá tilteknum tíma, annaðhvort þegar ákvörðun er tekin eða síðar. Og það er það sem skiptir öllu máli því að það er talsverður misskilningur uppi í þjóðfélaginu einmitt um þetta hugtak. Ástæðan fyrir því að ég nefndi það sérstaklega var einmitt sú. Um hrossakaup get ég verið stuttorður. Ég er líka sammála orðabókinni, einmitt um það dæmi sem tekið er af þingmönnum. Það eru kaup um það þegar einn þingmaður semur við annan og ábatinn kemur fram með þeim hætti sem lýst er í orðabókinni. Ábatinn sem Kvennalistinn taldi sig fá af þessu samkomulagi var auðvitað að Kvennalistinn gat sagt: Við fengum það út úr þessu fyrir fólkið sem er í félagslega húsnæðiskerfinu. Við fengum út úr því og það er okkur að þakka að þetta fólk í félagslega kerfinu fær núna frekari framkvæmdir í húsbyggingum en áður. Þetta er það sem Kvennalistinn ætlaði að hæla sér af. En þá gerist það að hæstv. ríkisstjórn platar Kvennalistann, nákvæmlega eins og hv. síðasti ræðumaður sagði: Hæstv. ríkisstjórn eykur framkvæmdamagn fjármagnsins en það fjármagn kemur ekki úr ríkissjóði heldur er tekið að láni og rýrir þess vegna fé sjóðsins án þess að framlög komi.

Það var ekkert um það samið.

Það var ekkert um það samið, það er hárrétt. En ég trúi því ekki að Kvennalistinn hafi verið að semja um annað en það að ríkið legði til aukna fjármuni í þessu skyni. Ég held hins vegar að hæstv. ríkisstjórn hafi kosið að skilja samninginn með þessum hætti og notfært sér þannig orðalag samningsins út í hörgul og hefur ekki einu sinni staðið við það sem í samningnum var. Nú langar mig til að koma hér að hinu lögfræðilega atriði málsins. Árið 1986 var ég formaður í félmn. Nd. ef ég man rétt. Hv. þm. og hæstv. ráðherra Jóhanna Sigurðardóttir sat í nefndinni og á örfáum dögum kýldum við í gegn, þ.e. meiri hlutinn sem þá var við völd, þessar breytingar í kjölfar kjarasamninga. Ég stjórnaði því verki ásamt formanni nefndarinnar í Ed. Það var ekki vinsæl athöfn, hæstv. ráðherra man það. Þetta var gert á löngum fundi sem var haldinn í Rúgbrauðsgerðinni. Ég segi það hér og staðhæfi að þegar talað var um breytilega vexti í þessari grein, þá var það alveg ljóst að það byggðist á því að Húsnæðisstofnun ríkisins, Byggingarsjóðurinn, var að fá nýja fjármögnunarleið, átti að taka lán hjá lífeyrissjóðunum sem hlutu að vera skv. samningi ríkisins við lífeyrissjóðina. Hugmyndin var sú að þeir sem síðan fengju lán úr Byggingarsjóðnum greiddu lægri vexti, en ríkið borgaði muninn. Breytilegir vextir áttu síðan, og það var kannski meginhugmyndin, að geta breyst í takt við þá samninga sem ríkið gerði við lífeyrissjóðina. Með öðrum orðum, ef ríkið hefði orðið að semja við lífeyrissjóðina um 8% vexti hefði átt að hækka útlánavexti Byggingarsjóðs ríkisins í þessum lánaflokki. Ef hæstv. fjmrh. hefði náð samningum um 4% eða 5% þá átti að lækka vextina samsvarandi til þess að hinn mikli vaxtamunur sem þarna myndaðist lenti ekki á ríkinu á örskammri stundu. Um þetta höfum við, ég og hæstv. félmrh., rætt, þar á meðal í síðustu ríkisstjórn, þ.e. um þann mikla vaxtamun sem þarna skapaðist. Þetta er mergurinn málsins. Þetta er kjarninn í því sem við erum að tala hér um. Það er hreint brot á jafnræðisreglunni og mjög óréttlátt og ósiðlegt að hækka vexti með þessum hætti. Þegar hæstv. ráðherra minnist á 1984, þá gerðist það í kjölfar lagabreytingar sem þá átti sér stað. Nú er ekki um það að ræða. Þetta er beinhörð ákvörðun á grundvelli gildandi laga um breytilega vexti í lögunum um Húsnæðisstofnun. Nú kem ég að einu atriði sem ég held að skipti mjög miklu máli að alþjóð veiti eftirtekt. Ef hæstv. ráðherra gerir álit lögfræðingsins, sem hún minntist hér á, að sínu er hún að segja það hér að hvaða hæstv. félmrh. sem er getur, í nafni ríkisstjórnar, hækkað vexti á hvaða tilteknum hóp sem er í þessum lánaflokki eftir að hafa fengið álit stjórnar Húsnæðisstofnunar og Seðlabanka Íslands. Með öðrum orðum, það er staðfest hér að það sé ekki brot á þessum lögum ef hæstv. félmrh. ákveður að hækka vexti sérstaklega á lánum sem tekin voru t.d. á árinu 1988, öllu sl. ári.  íbúð hefur hækkað í verði af því að hún er núna með háum lánum á lægri vöxtum. Sá aðili getur átt von á því í næstu viku eða á næsta ári að vextir verði hækkaðir af þessum lánum af því að þau eru frá einhverjum tilteknum tíma sem hækkunin nær til. Lögfræðilega álitið staðfestir þetta. Það er þetta sem mér þykir vera óréttlátt og ég tel að ef á annað borð hefði átt að hækka vexti, sem ég ætla ekki að leggja neinn dóm á en veit að hæstv. ríkisstjórn hefur rétt til, ef hæstv. ríkisstjórn hefur ætlað að gera það eins og mönnum er sæmandi og ef hæstv. ríkisstjórn hefur viljað gera það í takt við meiri hluta Alþingis, hefði vaxtahækkunin átt að vera lægri og ná til alls hópsins. Það er hið eina sem ég hef verið að segja. Það hef ég verið að gagnrýna og undir þá gagnrýni hafa allir þeir tekið sem hér hafa talað nema hv. þm. Kvennalistans. Þeir hafa hins vegar staðfest að brotið hefur verið á samkomulaginu við þá hv. þm. og þeir beri enga ábyrgð á þessari vaxtahækkun og greitt atkvæði gegn henni í stjórn Húsnæðisstofnunar. Þannig stendur hæstv. félmrh. berstrípaður frammi fyrir þjóðinni í þessu máli. Virðulegur forseti. Ég sé ekki ástæðu til að hafa þessi orð fleiri. Ég ætlast að sjálfsögðu til þess að hæstv. ráðherra taki til máls og svari því sem til hans hefur verið beint, hvort sem það gerist nú í dag eða á mánudaginn. Ef hæstv. ráðherra hefur ekki tekið eftir einu eða neinu sem hér hefur verið sagt, þá get ég rifjað upp eitt atriði fyrir hann. Það er að segja hér skýrt og skorinort frá því hvað hann átti við þegar hann sagði í sinni ræðu að hann væri tilbúinn til að greiða fyrir að ákveðið þmfrv. næði fram að ganga í hv. fjh.- og viðskn. Ég hélt, sjálfsagt af misskilningi, að hæstv. ráðherra væri að taka í útrétta hönd þm. Sjálfstfl. í því máli. En af frammíkalli ráðherrans mátti ráða að um misskilning væri að ræða og ég kýs að hæstv. ráðherra geri grein fyrir því sjónarmiði sínu.