Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Jónas Jónsson) Það er hægt að vera fáorður um þetta mál. Það skýrir sig sjálft. Þegar Kristneshælið var reist, voru engin l. sett um læknisembættið þar. Var þá þegar ráðinn þangað Jónas Rafnar, sem síðan hefir gegnt þar læknisstörfum við góðan orðstír. Hælisnefnd álítur, og það er ósk hans sjálfs, að starfið eigi að vera samningsbundið við ríkið. Enda gerir það enga breytingu. Þessi læknir hefir verið þarna svo lengi, að ástæða er til að verða við þessari sanngirniskröfu.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) Landbn. hefir athugað þessa breyt., sem Ed. hefir gert á frv. um útflutning hrossa. Ég sé ekki ástæðu til að fara að hrekja málið milli deilda, og af þeim ástæðum leggur n. til, að það verði samþ. eins og það nú er orðið. Annars vil ég taka fram, að n. áleit, að sú breyt. sé ekki til bóta, að þessi heimild gildi aðeins til ársloka 1935. Ég er þess fullviss, að hvenær sem nokkur möguleiki er til markaða erlendis fyrir hross, þá muni sú stjórn, sem situr í það skiptið, hver sem hún svo verður, setja bráðabirgðalög til þess að leyfa slíkan útflutning. Þess vegna sýnist mér heppilegra, að þessi heimild gildi áfram, svo ekki þurfi að breyta síðar eða að losna við það, að sú stjórn, sem þá situr, þurfi að setja bráðabirgðalög um þetta efni. Það hefir komið fyrir, og getur ávallt komið fyrir, að það opnist möguleikar til þess að selja íslenzka hesta á erlendum markaði að vetri til, og það virðist engin ástæða til að hafa á móti því, að þeir möguleikar séu notaðir hvenær sem er. Frá mínu sjónarmiði er sjálfsagt að nota þetta, og þá ekki rétt að vera að girða fyrir það með löggjöf. Þrátt fyrir þetta leggur n. þó til, að frv. verði samþ. með þeim breyt., sem hv.Ed. gerði á því.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Allshn. hefir haft frv. þetta til athugunar og leggur til, að það verði samþ. óbreytt. Það er vitanlegt um flestar veðmálabækur, að þær eru meira og minna ónákvæmar, sökum þess, að menn hirða ekki um að láta aflýsa skjöl og samninga, og eina leiðin til að hreinsa til í veðmálabókunum virðist vera þessi, sem hér er farið fram á. N. hefir ekki séð ástæðu til að breyta tímatakmörkunum og leggur því einhuga til, að frv. verði samþ. óbreytt.

Tryggvi Þórhallsson Ég beygi mig nú að sjálfsögðu yfirleitt fyrir ályktun hæstv. forseta. En eftir 29. gr. þingskapa er það ekki forseti, sem ákveður um þetta, heldur deildin. Með leyfi hæstv. forseta: „Ályktar deildin eða þingið, eftir uppástungu forseta, hvort hún skuli rædd í einni eða tveimur umræðum“. Deildin hefir ályktað áður, eftir uppástungu forseta, að hafa eina umr. Svo koma ennfremur ákvæði í 29. gr.: „Ef ein umr. er ákveðin, skal henni og atkvgr. hagað eftir fyrirmælunum um 2. umr. lagafrumvarpa“. Þetta hefir verið gert. Það hefir verið ákveðin ein umr., og þessari umr. hefir þess vegna verið hagað eftir fyrirmælum um 2. umr. lagafrv. Nú hefir hinsvegar komið fram till., sem felur í sér fjárveitingarheimild. En ég verð að líta svo á, að þegar ákveðin hefir verið ein umr. um málið og síðan komið fram brtt., sem felur í sér fjárveitingarheimild, þá sé sú heimild ekki fullnægjandi, eða að það verði að koma fram sérstök till., sem feli í sér slíka heimild. Þessu vil ég vekja athygli á.

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Ég þarf ekki að láta nema fáein orð fylgja þessu frv. Í grg. er minnzt á, af hverju frv. þetta er fram borið, og fram á það sýnt, hversu mikil nauðsyn er á því. Veit ég, að engum blandast hugur um, að svo er. Það hefir nokkuð verið ritað um það megna sleifarlag, sem er á þessu, ég vil segja bæði heilbrigðis- og menningarmáli, og ber það vott um, maður getur sagt hálfgerðan skrælingjahátt. En þrátt fyrir þessi skrif, þ. á m. fyrir nokkrum árum í almanaki Þjóðvinafélagsins, hefir lítill árangur sézt. Og þeir, sem málinu eru kunnastir, telja, að því muni seint verða kippt í lag á annan hátt en með lagaboði. Er því frv. þetta fram komið. Það getur vel verið, að einhverjir líti öðrum augum á einstök atriði þessa máls en við flm., t. d. hve mikið skuli styrkja þetta og eins hitt, hve víðtækt það eigi að vera, hvort það eigi ekki að ná til sjávarþorpa líka. En þessu öllu má breyta í n., ef þurfa þykir. - Ég tel, að rétt muni að vísa þessu frv. til hv. landbn. og ber fram till. um, að svo verði gert.

Jóhann Jósefsson Ég vil benda hæstv.dómsmrh. á það, að þær aths., sem ég gerði út af 12. gr., eru engan veginn fram komnar vegna þess, að saklausir menn verði dregnir fyrir dóm vegna ímyndaðra landhelgisbrota. Heldur var ég að benda á það, að hér er vikið inn á aðra braut heldur en ísl. yfirvöld hafa hingað til viljað ganga í þessu efni. L. frá 1926, þar sem heimilað er að lúka svokallaðri hlerasekt með áminningu eða lágri sekt, benda ótvírætt í þá átt, að sú lúkning eigi að gerast fyrir dómara, en ekki úti á hafi. Það er beinlínis komizt svo að orði í l., að málum þessum megi lúka á þann veg. Enda staðhæfi ég, að það hefir ekki verið venja að túlka þessi lög þannig, að þeim yrði lokið annarsstaðar en fyrir dómi. Ég man heldur ekki betur en að það hafi komið fram opinberlega fyrir nokkrum árum, að skrifstofustjóri í dómsmrn. hafi beinlínis látið þess getið í blaðagrein, að gefnu tilefni, að íslenzkir varðskipstjórar hefðu ekki umboð til þess að gefa áminningu og láta skip sleppa með það úti á hafi. Þetta er það, sem ég vil nú við þetta tækifæri sérstaklega benda mönnum á. En það er alls ekki svo, að ég sé að gerast talsmaður þess, að skip séu að nauðsynjalausu tekin til hafnar vegna meintra brota. En ég slæ því föstu, að með þessari 12. gr. er gengið inn á aðra braut en þá, sem yfirvöldin í landinu hafa hingað til farið í þessum efnum. Þetta vildi ég, að yrði tekið til athugunar nú, til þess að það komi ekki á óvart, þótt að þessum spursmálum yrði vikið síðar. Því að þetta er oft ákaflega mikið álitamál, hvernig eigi að lúka svona vafaspursmálum. Ég man ekki eftir því, að hæstiréttur hafi kveðið upp sýknunardóm á áðurnefndum grundvelli í þessu efni, og tel því skýringu 12. gr. samningsins að þessu leyti ranga.

Forseti (JörB): Viðvíkjandi því formi, sem hv.þm. Str. vék að í sinni ræðu, þá hefi ég hugsað mér, ef brtt.hv. samgmn. nær samþykki í deildinni, að þessi umr. verði skoðuð sem fyrri umr. og síðar fari fram síðari umr. Það er að vísu búið að samþ. eina umr., en ef þessi breyting verður samþ., þá felur hún það í sér, að önnur umr. verði að fara fram.

Héðinn Valdimarsson Það er ákaflega eðlilegt, að menn vilji vekja athygli á þessu máli, eins stórt og það er, og ég játa, að það er skoðun okkar, sem erum andstæðingar málsins, að enginn þm., sem greiðir atkv. með samningunum, eigi að verða kosinn aftur á þing.

Fors.- og fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) [óyfirl.]: Hv. þm. Ak. leggur mikla áherzlu á það, hvað okkur sé óhagstætt að framlengja gömlu verzlunar- og siglingasamningana við Noreg, sem gilt hafa um áratugi. Ég vil nú segja hv.þm. það, að þeir samningar, sem nú gilda milli Norðmanna og Íslendinga, a. m. k. hinn almenni verzlunarsamningur, eru yfirleitt um svona rétt venjuleg verzlunarviðskipti, eins og þau gerast milli siðaðra þjóða í Evrópu. Í hinni hörðu viðskiptabaráttu, sem átt hefir sér stað á síðustu árum milli þjóða í Norðurálfunni, hefir slíkum samningum í mjög fáum tilfellum verið sagt upp. Við vitum um hið harða viðskiptastríð, sem verið hefir milli Svía og Þjóðverja, Dana og Þjóðverja og Hollendinga og Þjóðverja að undanförnu. T. d. hafa Þjóðverjar nú svo að segja lokað landi sínu fyrir dönskum landbúnaðarafurðum. Þrátt fyrir þetta hafa þessar þjóðir ennþá ekki sagt upp sínum gömlu verzlunarsamningum. Sama er að segja um Englendinga; þeir hafa ekki heldur enn sagt upp sínum „beztukjara“ samningum við aðrar þjóðir. Jafnvel þó til þess dragi, að við segðum upp þessum samningi, t. d. fyrir næstu áramót, til þess að hann gilti ekki nema eitt ár, þá höfum við í höndum öll þau meðul, sem þarf til þess að forðast svo kallaðan yfirgang Norðmanna hér. Ef við þá kæmumst að þeirri niðurstöðu, að heppilegast væri að taka ráð hv.þm. Ak., að tolla alla veiði, sem Norðmenn geta selt í land samkv. fiskiveiðalögunum, þá gætum við notað það til hins ýtrasta. Fleira ætla ég ekki að benda á í þessu sambandi. En hitt, að hinn almenni verzlunarsamningur við Norðmenn gildir eitt ár eftir að honum er sagt upp, það setur okkur ekki stólinn fyrir dyrnar í neinu. Það gæti e. t. v. heldur orðið til þess að hindra okkur í að gera þær ráðstafanir, sem verða mundu okkur sjálfum til skaða. Hversvegna ættum við ekki að verzla við Norðmenn í þeim tilfellum þegar við fáum beztu kjör hjá þeim? Ég hygg, að þó fjandskapur yrði mikill milli þjóðanna, þá myndu jafnvel íslenzkir útgerðarmenn ekki síður en aðrir vilja kaupa af Norðmönnum þá hluti, sem þeir fá ódýrasta þaðan. Að halda slíkum viðskiptum áfram í sama horfi og verið hafa, yrði vitanlega niðurstaðan, þó samningar um kjöttollsívilnanir og veiðihlunnindi strönduðu. En að ætla sér að nota þá almennu verzlunarsamninga sem repressalia á Norðmenn, svo að þeir verði betri viðureignar í viðskiptum um kjöttollsmálið, er vitanlega meiningarlaust, því það mega allir vita, að ef Íslendingar og Norðmenn fara í hár saman út af þessum málum, þá verða Íslendingar að sjá sér farborða með annan markað fyrir það kjöt, er þeir hafa flutt til Noregs, og til samningsslita frá okkar hendi getur ekki komið, nema slíkir möguleikar séu fyrir hendi. Um siglingasamninga milli landanna er það að segja, að þeir eru eins og þeir samningar, sem hér liggja fyrir, uppsegjanlegir með 6 mán. fyrirvara. Ég hygg því, að ekkert sé að óttast við þetta ákvæði um framlengingu verzlunar- og siglingasamninganna, og ef þessir samningar, sem hér liggja fyrir, verða samþ., þá mun ríkisstj. að sjálfsögðu afturkalla uppsögn hinna samninganna frá 6. júlí síðastl. Þá ræddi hv.þm. Vestm. um, hvort ekki mundi vera rétt að gefa stj. nú þegar, jafnframt því sem samningarnir yrðu samþ., heimild til þess að segja þeim upp fyrir næstu áramót. Það væri óneitanlega alleinkennileg ráðstöfun, að gefa slíkt umboð, sérstaklega þegar á það er litið, að stj. þarf ekkert umboð til þess að segja upp samningum eins og þessum. Slík þál. væri því ekkert annað en áskorun um að segja upp samningunum þegar í haust, og ég fyrir mitt leyti vildi þá heldur ráða frá því að samþ. samningana með slíku fororði. Hv. þm. Vestm. spurði ennfremur stj., hvort hún mundi hafa forgöngu um uppsögn samninganna, ef þeir í framkvæmdinni reyndust verri en það ástand, er verið hefir. Þar til er því að svara, að afstaða stjórnarinnar til niðurstöðu samninganna mun vera lík og afstaða hv.þm. sjálfs. Stj. er það ljóst, að samningarnir hafa á sér galla, en hún telur kostina það meiri, að þeirra vegna beri að samþ. samningana. Ég get ekki betur skilið en að hv.þm. hafi sama álit á þeim. Hv. þm. talaði um, að í fiskiveiðalöggjöfinni væru ákvæði, sem ekki væru betra en ákvæði samningsins. Verð ég að taka það sem nokkra viðurkenningu til stjórnarinnar á afstöðu hennar til samninganna, þó ég hinsvegar búist ekki við, að hann beygi sig að öllu leyti fyrir kenningum stjórnarinnar í þessu efni. Hv. þm. og stj. eru sammála um það, að samþ. samningana og halda þeim meðan við teljum þá okkur í hag. Aðstæðurnar geta breytzt á ýmsa lund, kjötmarkaðurinn getur breytzt og síldarmarkaðurinn sömuleiðis. Okkar möguleikar til þess að segja upp samningunum geta batnað, en afstaða Norðmanna versnað. Það, að stj. leggur samninga fyrir þingið, þýðir ekki, að hún sé að biðja það um jafnóhagganlega lagasetningu og 10 boðorð Móse, heldur það, að stj. og samninganefndin telur þessa samninga hagstæða fyrir Íslendinga eins og nú er ástatt um hagi þeirra. Ég vil endurtaka það, að ég get vel hugsað mér, að Íslendingum kunni að opnast leið til samninga við aðrar þjóðir, sem geri okkur fært að segja upp þessum samningum við Norðmenn, og það kannske fyrr en seinna, en þetta er því aðeins hugsanlegt, að mögulegt verði að fá jafngóðan markað fyrir saltkjötið í öðru landi en Noregi. Ef slíkir möguleikar skyldu opnast, og ef samningar tækjust við ríki, sem væri þess megnugt að kaupa af okkur mestar þær vörur, sem við höfum að selja, fyrir utan það, sem við seljum til Miðjarðarhafslandanna, þá mun ég ekki verða því fylgjandi að kaupa sama hlutinn á tveim stöðum. Ef svo færi, að þingið þá féllist á að gera gagnkvæma verzlunarsamninga og kaupa sömu vörur aðeins frá einu ríki gegn því, að það keypti af okkur þær vörur, sem við þurfum að selja, þá væri kominn möguleiki til þess að endurskoða samninga við Norðmenn. En þetta fer allt eftir þróun viðskiptanna í Evrópulöndunum á næstu árum. Hv. þm. Ak. var ákaflega illa við það, að Norðmönnum þættu samningarnir „gunstugir“ sérstaklega í pólitískum og menningarlegum skilningi og vildi gefa í skyn, að Norðmenn teldu sig með samningnum öðlast möguleika til stjórnarfarslegra yfirráða hér, en þessi ummæli þýða ekki annað en það, að viðskipti milli þjóðanna verði bæði stjórnarfarslega og menningarlega séð „gunstug“ fyrir báðar þjóðirnar, það þýðir ekkert annað en góðan tón í viðskiptum þjóðanna. Annars var þetta skeyti, sem hv.þm. las, aðeins venjulegt hlaðaskeyti kryddað með sterkum lýsingarorðum, sem fræðimenn í þessum efnum mundu ekki vilja viðhafa, og ég held a. m. k., að réttara sé að lesa heldur samninginn sjálfan til þess að mynda sér skoðun um hann. Það er vitanlegt, að Norðmenn álíta samninginn það góðan fyrir sig, að hann sé betri en enginn. Íslendingar hafa yfirleitt, fyrir utan fáeinar undantekningar, hið sama að segja um samninginn fyrir sitt leyti. Það mun aldrei hægt að gera þá samninga milli ríkja, sem aðeins vektu óánægju í báðum löndum. Ef hv.þm. vill ekki gera sig ánægðan með aðra samninga en þá, sem blöð beggja aðilja tækju með gráti og gnístran tanna, þá fær hann aldrei þá samninga, sem hann getur sætt sig við. Þeirri viðureign, þar sem hvorir tveggja aðilja halda fast á sínum málstað og við höfum gagnvart Norðmönnum, nærtæk rök, má ekki snúa. við, eftir að samningar eru komnir á, á þann hátt, að við Íslendingar tökum öll rök, sem Norðmenn færa fram heima í sínu landi, til þess að sýna, að þeir hafi hag af samningunum. Norðmenn mega ekki heldur taka okkar rök fyrir því, að við höfum haft hag af samningunum. Þjóðirnar hvor fyrir sig mega ekki gera þá ályktun, að úr því hin þjóðin sé ánægð og bendi á hagnað sinn af samningunum, þá séu samningarnir vondir og því réttast að eiga ekki við þá, heldur að láta allt sundrast. Sannleikurinn er sá, að ef tónninn út af samningunum er góður hjá hvorri þjóð fyrir sig, þá er það einmitt sönnun fyrir því, að samningarnir séu góðir. Hv. þm. Vestm. minntist á hagstæðan og óhagstæðan verzlunarjöfnuð sem grundvöll fyrir verzlunarsamninga milli ríkja, og virtist hann byggja á þeirri reglu, að land, sem hefði óhagstæðan verzlunarjöfnuð gagnvart öðru landi, eins og við höfum gagnvart Norðmönnum, gæti fengið allar sínar óskir í viðskiptamálunum uppfylltar. En þó að verzlunarjöfnuður sé eitt af þeim stóru atriðum, sem máli skipta í slíkum samningum, þá hjálpar ekki að veifa því eina vopni. Hv. þm. er aðalkonsúll Þjóðverja á Íslandi. Honum er kunnugt um það, að þrátt fyrir það, þó við kaupum meira af Þjóðverjum heldur en þeir af okkur, þá hefir undanfarið jafnt og þétt verið hert á ýmsum hömlum á innflutningi íslenzkra vara til Þýzkalands, nú síðast svo á fiski og síld, að það stappar nærri, að telja verði sama sem bann við þeim vörum. Þar við bætist, að valutu þá, sem við höfum fengið þar fyrir okkar framleiðsluvörur, er við höfum selt, höfum við aðeins getað notað til kaupa á þýzkum vörum. Hv. þm., sem aðstoðað hefir stj. dyggilega í þessum samningum, hefir í sambandi við sína þátttöku komizt að þeirri dýrkeyptu reynslu, að óhagstæður verzlunarjöfnuður er ekki einhlítur til þess að fá hagkvæma samninga. Annað atriði, sem mikið er litið á, er það, hve mikill hundraðshluti það er af verzlun hvorrar þjóðar fyrir sig, sem felst í viðskiptum hlutaðeigandi samningsaðilja. Þetta er grundvallaratriði, sem alltaf verður Íslendingum í óhag. Þá er ennfremur á það litið, hvaða möguleika ein þjóð hefir til þess að sleppa á einu augnabliki markaði, sem hún hefir haft í öðru landi fyrir sínar vörur. Aðstaða okkar gagnvart Norðm. var að þessu leyti hin versta hvað kjötið snerti á þessu ári, og sýnilega verður hún einnig vond á næsta ári. Okkur dugir það ekki gagnvart Norðmönnum, Þjóðverjum eða Englendingum að veifa verzlunarjöfnuðinum einum. Okkur þýðir ekkert að segja, þó við höfum óhagstæðan verzlunarjöfnuð við þessar þjóðir. Við gerum ekki samninga nema við fáum betri kjör en áður, því að slík afstaða frá okkar hendi leiddi aðeins til meiri dauða fyrir okkar verzlun, heldur verður að liðka ágreiningsmálin. Það er alveg rétt hjá hv.þm., að þeir ágallar eru á samningnum, að Norðmönnum er heimiluð veiði í okkar landhelgi, en þetta er gömul saga, þessa heimild hafa þeir haft. En einmitt af því að þetta er gömul saga, þá er ekki rétt að vera að rifja hana upp nú, þegar stj. er nýbúin að gera samninga eftir eindreginni ósk Alþingis, og án nokkurrar aths. frá því, um að hin gömlu réttindi Norðmanna ættu að falla niður. Ég ætla ekki að fara fleiri orðum um þetta mál að þessu sinni. Hygg, að langar umr. hér eftir hafi ekki mikið að segja. Megindrættir málsins eru þegar skýrir orðnir undir umr., og eftir að hv.n. hefir nú lagt fram einróma meðmæli sín með frv. þykir mér fyrirsjáanlegt, að frv. nái samþykki. Væri gott, ef hægt væri að hraða afgreiðslu málsins til hv.Ed.

Pétur Halldórsson [óyfirl.]: Ég skal ekki vera fjölorður um þetta mál. Ég vil til að byrja með benda á það, að það er ólík meðferð, sem þetta mál sætir hér og í Noregi. Þar hefir málið verið afgreitt á lokuðum þingfundum og við fáum tilkynningu um, að búið sé að afgreiða það, en við erum ennþá að deila um þetta stóra mál, ekki einungis á opinberum þingfundum, heldur geta svo að segja allir landsmenn heyrt það sem sagt er með og móti. Þetta ber e. t. v. vott um okkar frjálslynda stjórnarfar, en ég held samt, að þetta fyrirkomulag sé ekki svo heppilegt, að við megum framvegis hafa það til fyrirmyndar. Ég held, að slíka megi benda á það í þessu sambandi, að það er dálítil hætta á að við lítum of mikið á það, að hér er við vingjarnlega frændþjóð að semja, og ber að gera sér grein fyrir því í þessu sambandi, það ætti að líta á málið án tillits til frændsemi, einungis með hagsmuni fyrir augum eins og væri verið að semja við einhverja fjarskylda þjóð. En ég vil ekki með þessu segja, að það hafi haft áhrif á samningamenn okkar, eða að þeir hefðu getað komizt lengra í samningunum, ef ekki hefði verið svona ástatt. Þó ber þetta allt fyrir augun þegar metin eru þau fríðindi, sem boðin eru, og það, sem á móti er látið. Ég held, að þetta sé stærra mál fyrir okkar þjóðfélag en mótsemjandann og þess vegna sé eðlilegt, að við athugum þetta nánar og meira, hvað hér er boðið, heldur en hinn samningsaðilinn, sem ekki hefir líkt því eins mikilla hagsmuna að gæta hlutfallslega og við. Ég vil fyrst taka þá hlið samningsins, sem við að vonum höfum meiri áhuga á, þar sem það er okkar sóknarmál á hendur Norðmönnum, en það er salan á ísl. saltkjöti til Noregs. Ég vil þá fyrst spyrja: Hvaða líkur eru til þess, að við höldum áfram að hafa markað í Noregi? Ég lít svo á, að engin vissa sé fyrir því, að við höfum þar markað fyrir það magn, sem inn má flytja og tolllækkunin nær til. Það er athyglisvert, sem hv.þm. hefir glögglega bent á, hversu hraðlækkandi innflutningur til Noregs á ísl. kjöti hefir farið undanfarandi ár. Okkur ber skylda til að meta það gagn, sem í okkar hluta fellur vegna samninganna, eftir því, hvernig okkur tekst að hafa markað fyrir kjöt okkar í Noregi, og þá hitt ekki síður, með hvaða verði það selst. Ég er hræddur um, að eins og nú stendur sé ekki af miklu að láta hvað þetta snertir. Það er a. m. k. tilfinning mín. En þess ber þó að gæta, að ekki er nú hægt að benda á aðrar leiðir til að afla þess markaðar, sem samningurinn veitir. En ég legg áherzlu á það, að okkar hagsmuni af samningunum ber að meta eftir því, hversu mikið selst af kjöti í Noregi og með hvaða verði. Á þessu hvorttveggja ber að hafa vakandi auga. En þá er að líta á hina hliðina - fórnir okkar Íslendinga vegna samningsins. Hv. þm. G.-K. segir, að það muni ekki mikið um þann mun, sem er á söluleyfi Norðmanna á síld hér á land eftir samningnum frá því, sem áður var, og að síldveiði Íslendinga þurfi ekki að minnka þess vegna. Mér er það nú ljóst, að á fleira verður að líta í þessu sambandi. Það eru fleiri þjóðir en Norðmenn, sem veiða síld hér við land og hafa heimild til að selja hana hér eftir fiskiveiðalöggjöfinni. Mér skilst, að það hafi ekki verið nægilega athugað, á hvern hátt aðrar þjóðir muni hagnýta sér þennan rétt á næstu árum. Er því ekki hægt að fyrirbyggja það, að um meira framboð verði að ræða en það, sem samningarnir gefa tilefni til. Og ég óttast það, að jafnvel þótt samningarnir verði vel framkvæmdir af Norðmanna hálfu, þá þurfum við þó að koma því svo fyrir, ef við ætlum að færa okkur í nyt þann markað, sem er til fyrir ísl. síld, að ísl. þjóðin geti meir setið að honum en nú er. Ég vil skjóta fram spurningu um það, hvernig fer, ef framboð á saltkjöti verður meira frá okkar hálfu á norskan markað en salan leyfir. Hefir nokkuð verið hugsað um fyrirkomulag á því? Ef framboðið verður meira en salan leyfir, þá þarf ráðstafanir af ríkisins hálfu, um skipulagningu á útflutningi kjötsins til Noregs. Þetta er atriði, sem ég tel, að líta beri á í upphafi og ráðstafa svo, að enginn þurfi undan að kvarta. Þótt ég líti svo á, að samningur þessi sé ekki viðunanlegur nema til skamms tíma og ég sé við því búinn, að fella þurfi hann niður eða breyta honum innan skamms, þá verð ég þó að líta á hitt, að enginn möguleiki virðist vera á því, að hægt sé að selja þetta kjötmagn á annan hátt, og af þeim ástæðum sé nauðsynlegt, að hann sé samþ. Ég mun því greiða honum atkv., en þó í því skyni, að vel sé fylgzt með þessari reynslu, er fæst við framkvæmd hans. Og að Alþ. breyti honum eða felli hann niður, þegar hann er ekki lengur hagstæður landsmönnum.

Forseti (JörB): Ég ætla, að það sé ekkert því til fyrirstöðu, þótt ákveðin sé ein umr. upphaflega, sem gert var samkv. því efni, sem í till. var þegar hún kom fram, að hin síðari umr. megi fara fram um málið, þegar búið er að færa það í það horf, sem heimtar, að slík meðferð máls sé viðhöfð í þinginu. Sú breyt., sem gerð er á till., felur það í sér, ef samþ. verður, að tvær umr. þurfi að fara fram. Ég ætla, að brtt.hv. samgmn. geti því aðeins haft nokkurt gildi, að stjórnin megi framkvæma það, sem henni er þó vissulega falið að framkvæma. Og gildi fyrir ríkisstj. getur hún því aðeins haft, að það séu viðhafðar tvær umr. í hvorri deild. Upphaf till. eins og það er og var þegar hún kom fyrst, er ekki því til fyrirstöðu, að tvær umr. fari fram í deildinni. Vitaskuld hefir deildin í hendi sér, hvort hún gerir þessa breyt. á till. eða ekki. Þetta er ekki meiri breyt., sýnist mér, en oft gerist um meðferð ýmissa laga í þinginu. Ef því þessi breyt., sem samgmn. leggur til að verði gerð á till., verður samþ., þá mun ég skoða þessa umr. sem fyrri umr., og síðar fer fram síðari umr. um málið.

Jóhann Jósefsson Fyrstu umr. um þetta mál var hagað þannig (umr. útvarpað), að ekki var tækifæri fyrir aðra en einstaka mann að láta uppi álit sitt. Þótt við 2. umr. máls sé að jafnaði ekki ætlazt til, að menn tali um málið á við og dreif, þá vonast ég til, að hæstv. forseti sjá í gegnum fingur við mig, þar sem ég hefi ekki tekið til máls fyrr í þessu máli. Það er rétt, sem hv.þm. Mýr. sagði, að n. var ekki klofin um það eins og á stóð, að mæla með frumvarpi þessa máls. En ég áskildi mér þá þegar rétt til að gera nokkrar aths. við 2. umr. Ég ætla nú ekki að fara að auka á þann styr, sem staðið hefir um þennan samning, né heldur þær árásir, sem sérstaklega þeir menn, sem unnu að samningnum, hafa orðið fyrir, en ég vil benda á, að þó að það sé viðurkennt, að þessi samningur virðist vera allóhagstæður okkur Íslendingum, að meinið liggur dýpra. Það er margra ára gamalt og byrjar með því, að Íslendingar hafa ýmist liðið eða leyft Norðmönnum ágang og annað af slíku tægi hér á landi, sem öðrum þjóðum hefir ekki verið látið haldast uppi. Þetta hefir jafnvel gengið svo langt, að þessi þjóð hefir komið hér upp fasteignum í trássi við, eða án leyfis ísl. yfirvalda. Mikið hefir verið rætt í þessu sambandi um skýringar ísl. yfirvalda á l. um rétt til fiskveiða innan landhelgi Íslands frá 1922. Með þeim l. var ætlazt til, að svo væri frá gengið, að landhelgin væri fyrir Íslendinga eina til veiða með þeim veiðarfærum, sem þar má nota. Og ákvæði 3. gr. 1., sem banna erlendum skipum að hafast við í landhelgi til fiskveiða, áttu að útiloka aðrar þjóðir. Nú hafa formælendur þessa samnings haldið því mjög fram, að útskýring þeirrar stj., er sat við völd 1922, á framkvæmd þessarar 3. gr.l., sé bindandi fyrir Íslendinga um óákveðna framtíð. Hér er að vísu um skýringu ráðh. að ræða, en mér þykir nú fullmikið lagt upp úr þeirri skýringu, ef hún á að binda hendur löggjafans um óákveðna framtíð, eins og mér skildist á hv.þm. G.-K. Það er ekki svo sem hér liggi dómur fyrir. Hæstiréttur hefir aldrei lagt úrskurð á þetta.

Jú, það eru til tveir hæstaréttardómar fyrir þessu

. Ég hygg, að þeir dómar séu til komnir eftir að loforðið var gefið 1924 um vinsamlega framkvæmd fiskiveiðalaganna. Þegar við nú stöndum gagnvart þessum samningi og hörmum það, hve langt við þurfum að ganga í að veita Norðmönnum fríðindi gegn því litla, sem við fáum í aðra hönd, þá má sem sagt ekki gleyma því, að við höfum undirbúið þessar kröfur af hendi Norðmanna fyrir mörgum árum. 1923 var því haldið fram í blaði Framsóknarflokksins, að við ættum að láta Norðmönnum í té fiskveiðiréttindi gegn fríðindum í kjöttollssamningnum. Síðan var samið við Norðmenn 1924, og sá samningur þótti á þeim tíma góður, og ég held, að hann hafi verið það eftir atvikum. Þegar svo Norðmenn segja upp samningnum nú, þá hafast Íslendingar undarlega lítið að. Það má segja e. t. v. við mig og einstaka þm.: Hví gerðuð þið ekki ráðstöfun til að tryggja samningamönnum betri aðstöðu við Norðmenn en þið hafið gert? Því svara ég á þann veg, að til er utanríkismálanefnd, þar sem sérstaklega er farið með utanríkismál þjóðarinnar. Er fyrst og fremst til þess ætlazt, að hún búi í haginn þegar svo ber undir eins og hér var, þegar Norðmenn sögðu upp samningnum í febr. 1932. Átti hún ekki að reyna að búa svo í haginn, að við stæðum ekki alveg berskjaldaðir gagnvart þessari þjóð, í nýjum samningum? En fram hjá þessu atriði virðist stj. og þingið algerlega hafa gengið. Þetta allt verður maður að taka með í reikninginn, þegar dæma á um það verk hæstv. stj. að semja við Norðmenn á þeim grundvelli, sem hér liggur fyrir, því að það er vitanlega fyrst og fremst ríkisstj., sem hefir ráðið öllum samningsatriðum. Því hefir verið lýst yfir, af hæstv.forsrh., að Norðmenn hafi síðastl. vor lengi vel ekki viljað tala við Íslendinga um kjöttollsmálið, hvað þá meira. Þetta virðist óneitanlega alleinkennilegt, þegar þess er gætt, sem jafnan hefir verið haldið fram hér á Alþingi og víðar af málsmetandi mönnum, að verzlunarjöfnuður landsmanna væri sá grundvöllur, sem allir verzlunarsamningar ríkja á milli væru byggðir á. Þessu hefir ekki aðeins verið haldið fram meðal okkar Íslendinga og af okkar hálfu, heldur mun þetta viðurkennd regla um allan heim. Nú vill þannig til, að viðskipti okkar gagnvart þessari frændþjóð okkar, Norðmönnum, standa þannig, að verzlunarjöfnuðurinn er okkur mjög í hag, þar sem það er sýnt, að við höfum keypt af þeim vörur fyrir 7,7 millj. kr. síðastl. ár, en selt þeim vörur aðeins fyrir 4,1 millj., og það, sem við höfum flutt út til Norðmanna er mikið þeirra eigin framleiðsla hér, svo hagnaður þeirra er hér meiri en tölurnar sína. Maður skyldi nú ætla, að þessi hagstæði verzlunarjöfnuður frá okkar hálfu hefði átt að tryggja okkur góða aðstöðu til samninganna, en í stað þess neita Norðmenn að taka hið minnsta tillit til þessa. Það skiptir engu máli hér, þó að því hafi verið haldið fram, að það, sem við kaupum af Norðmönnum, sé þeim svo lítils virði. Hér er það sama principið, sem lagt er til grundvallar um allan heim. Ég veit t. d. ekki betur en að það séu þessar nótur, sem spilað er á við Englendinga nú og hefir að undanförnu verið spilað á við Þjóðverja. Hvorug þessara stóru þjóða hafa neitað þeim rétti, er við höfum átt gagnvart þeim í þessu efni, en það gera Norðmenn, að því er virðist. Þó er það svo, að auk þess sem aðstaða okkar hvað verzlunarjöfnuðinn snertir er okkur hagstæð, þá hafa Norðmenn hér mikla siglingahagsmuni umfram allar aðrar þjóðir. Það er því eðlilegt, að menn spyrji, hvaða vonir hægt sé að gera sér um góð afdrif hvað snertir samningana við stórþjóðirnar, t. d. Englendinga, þegar svona fer um samningana við þessa frændþjóð okkar. Það er auðséð á þessum norsk-ísl. samningi, að markaðsmöguleikarnir fyrir saltkjöt okkar minnka mjög í Noregi. Þetta viðurkenna samningamenn okkar líka. Og það verður jafnvel svo í reyndinni, að síðastl. haust gátu Íslendingar ekki notað til fulls þau tollfríðindi, sem þeir þó áttu kost á þar eftir samningnum, vegna þess að varan seldist þar illa. Tollfríðindi þau, sem hér er um að ræða, eiga að magni til að vera komin niður í 6000 tn. markaðsárið 1937-38. Sé nú tekið tillit til þess, sem selt var til Noregs af saltkjöti síðastl. haust, þá erum við mjög fljótlega komnir niður í þetta lágmark. Þeir háttv.þm., sem greiða vilja fyrir þessu máli, gera það fyrir þá sök, að hér er um að ræða sölumöguleika fyrir aðalframleiðslu landbúnaðarins, saltkjötið. Og hvað mig snertir, þá er það svo, að þrátt fyrir það þó að mér sé mjög í nöp við anda samnings þessa, þá vil ég ekki gera neitt það, sem leitt geti til þess að gera sölu landbúnaðarafurðanna á erlendum markaði torveldari en hún er nú. Til þess þekki ég of vel þá örðugleika, sem á því eru að selja þessa framleiðslu. Í sambandi við þetta mál virðist mér ekki fjarri lagi að minnast lítilsháttar á það, hversu lítill gaumur er gefinn markaðsmöguleikunum fyrir ísl. kjöti innanlands. Því hefir verið haldið fram, að ísl. markaðurinn tæki á móti kjötmagni, sem svaraði til 35 þús. tn. En það mesta, sem til Noregs má flytja, eru 13 þús. tn. Nemur það því ekki helming þess kjötmagns, sem notað hefir verið í landinu sjálfu. Hér er því verkefni fyrir hendi, sem ég hygg, að ekki muni vera erfitt, sem sé að auka kjötsöluna innan lands. Ég hefi t. d. heyrt það, að í sumum kaupstöðum landsins sé jafnvel skortur á kjöti nú þegar á þessu ári, og sé það rétt, þá þyrfti að athuga, hvort ekki væri eins heppilegt að láta kjöt liggja fyrir á þessum stöðum til sölu, eins og hafa það í umboðssölu úti í Noregi. Hér hefir töluvert verið ýtt undir menn um það, að nota síld til neyzlu, og hefir það haft nokkurn árangur. Er þó síldin lítt þekkt sem fæða hjá landsmönnum að fornu. En kjötið þekkja allir, það hefir verið ein aðalfæða okkar frá fyrstu tíð. Þó er það svo, að neyzla þess gæti verið miklu meiri en hún er. Að aukning hennar þarf því að vinna meir en gert hefir verið. Með því yrðu slegnar tvær flugur í einu höggi, að auka markað kjötsins innanlands, og í öðru lagi að draga úr neyzlu erlendra kornvörutegunda. Hitt má ekki eiga sér stað, sem ýmsir hafa haldið fram, að kjötið sé selt að mun dýrara innanlands en fyrir það fæst á erlendum markaði, t. d. svo miklu dýrara, að það jafnvel borgi sig að kaupa það úti í Noregi og flytja það hingað. Að sjálfsögðu mun þetta ekki vera algeng regla, en þó mun eitthvað vera til í þessu. Eitthvað er bogið við söluna hvað þetta snertir. Þegar nú svo er komið um kjötsöluna, sem hér er raun á orðin, að Íslendingar sjá sig neydda til að ljá erlendum þjóðum svo mjög fangstaðar á sér um fiskiveiðaréttindi, eins og samningur þessi ber með sér, til að hafa dálitla kjötsölumöguleika hjá útlendingum þessum, þá er fyllsta ástæða til að nota til fulls alla þá möguleika um sölu þessarar vöruteg., sem til eru í landinu sjálfu, og rannsaka þá einnig, hvað auka megi kjötsöluna með niðursuðu á kjötinu innanlands. Jafnvel þó að einn hæstv. ráðh. væri að skopast að slíku áðan. Annars má vel vera, að mál þetta skipist þannig fyrir 15. apríl, að þá verði betra að sjá heldur en nú, hvort rétt sé að staðfesta samning þennan eða ekki, en ennþá tel ég, að vafi geti leikið á því, hvað gera skuli. Það mun nefnilega ennþá óvíst, hvernig fer um kjötsöluna til Englands, hvort samningar takast eða ekki. En ég ætla, að þá er samningur þessi var gerður, hafi stj. gengið út frá von um samninga við Englendinga, sem nú mun tvíbent um. En vel má vera, að þetta spursmál verði leyst, áður en þingið gengur endanlega frá samningi þessum. Þá vildi ég leyfa mér að minnast lítilsháttar á 12. gr. samningsins. Um hana hefir að vísu nokkuð verið rætt, en þó tel ég hana ekki hafa verið skýrða til hlítar. Þar stendur: „Norsk fiskiskip, sem geta sannað, að þau hafi rekið inn í landhelgi vegna straums eða storms, skulu ekki sæta ákæru ef það er ljóst af öllum atvikum, að þetta hafi ekki átt sér stað vegna stórkostlegs gáleysis eða ásetnings“. Skýringin við þetta er í aths. við 12. gr. Þar er því haldið fram, að til hliðsjónar við þetta hafi verið haft vilyrði, sem brezku stj. hafi áður verið gefið um, að skipherrar varðskipanna mættu sjálfir áminna togaraskipstjóra, sem hafi reynzt brotlegir við lagaákvæði um búlkun veiðarfæra. Ennfremur er því haldið fram, að þetta sé í samræmi við dóma hæstaréttar í slíkum málum og sé því engin ívilnun. Nú er svo að sjá á 12. gr., að ívilnun sú, sem Norðmönnum er veitt samkv. henni, nái ekki aðeins til brota gegn lagaákvæðum um búlkun veiðarfæra, heldur og líka til brota gegn lagaákvæðum um veiðar í landhelgi. Hv. þm. Ak. benti greinilega á, hversu ákvæði þessarar greinar myndu torvelda framkvæmd landhelgisgæzlul. Skip, sem t. d. stunduðu snurpunótaveiðar, þyrftu ekki annað en kasta rétt fyrir utan landhelgislínuna og láta svo straum og vind bera sig inn fyrir hana. Þau gætu með fyllsta rétti haldið því fram, að þau hefðu ekki sjálfkrafa farið inn fyrir línuna og væru því sýkn saka samkv. ákv. 12. gr. samningsins. Hæstv. forsrh. lagði sérstaka áherzlu á það við 1. umr. þessa máls, að skipstjórar þyrftu að geta sannað, að þá hefði borið inn fyrir línuna, ef þeir ættu að njóta þessara fríðinda. Það er því bezt að athuga, hvernig þetta í raun og veru fer fram. Hér er lagt á vald varðskipstjóranna að sleppa skipstjórum þeirra veiðiskipa við ákæru, sem geta sannað, að skip þeirra hafi rekið inn fyrir landhelgislínu vegna straums eða vinds. Um lögfulla sönnun getur hér ekki orðið að ræða, heldur aðeins hitt, hvað sennilegt er, því í viðureign milli skipstjóranna á gæzlu- og veiðiskipunum á hafi úti getur ekki annað komið til greina. Ef þessari framkvæmd landhelgisgæzlunnar á að verða almennt beint gegn þeim skipstjórum, sem brotlegir verða gegn landhelgislögunum, þá fæ ég ekki betur séð, en að hér sé gengið inn á nýja framkvæmd þessara laga. Það hefir nefnilega ekki hingað til verið tekið til greina af ísl. yfirvöldum, þó að ýmislegt hafi verið hægt að færa til sönnunar því, að skip hafi rekið inn fyr.ir landhelgislínu vegna straums eða vinds. Sú staðreynd ein hefir verið látin ráða, að skipin hafa verið komin inn fyrir landhelgislínu, að mestu án tillits til þess, af hvaða ástæðum þau hafa verið komin þangað. Þá veit ég ekki hvaða hæstaréttardóma vitnað er til í aths. 12. gr. Mér er alls ekki kunnugt um, að skip hafi verið sýknuð, hvorki í undirrétti né hæstarétti með þessum forsendum einum. Hafi það komið fyrir, að skip hafi verið sýknuð, þá hefir það venjulegast verið sökum þess, að ákæran hefir verið byggð á skökkum mælingarforsendum, sbr. sýknun enskra og þýzkra togara vegna þess að landhelgislínan í sjókortinu frá 1928 hefir ekki verið viðurkennd rétt af hæstarétti. Enda segja flestir dómarar það, að ef fara ætti inn á þá braut að taka til greina þær viðbárur, að skipin hefðu hrakið inn fyrir línu vegna vinds eða straums, þá væri komið inn á alltof hála braut með framkvæmd landhelgisgæzlunnar. Flest landhelgisbrot undanfarin ár hafa verið svo vaxin, að skipin hafa aðeins verið nokkur hundruð metra frá landhelgislínunni; verður því að hafa það hugfast, ef þetta ákvæði, sem 12. gr. samningsins ræðir um, á að framkvæmast gagnvart öðrum þjóðum eins og Normönnum, þá verður tæplega undan því komizt, ef á annað borð kröfur koma um það, en að láta allar þjóðir hafa sama rétt, sem fiskiveiðar stunda hér. Þetta ákvæði 12. gr., að sakborningur verði að sanna mál sitt, er lítil trygging, því eins og ég benti á áðan getur hér ekki orðið um neina lögfulla sönnun að ræða. Það getur alltaf orðið álitamál milli skipstjóra veiðiskipsins og foringja varðskipsins, hvort skipið hafi í raun og veru rekið inn fyrir línuna. Annar getur talið það sannað, sem hinn telur ósannað. Þannig gæti það t. d. komið fyrir, að foringi varðskips fari með veiðiskip í höfn til dómara, af því að hann teldi ekki sannað, að það hefði hrakið inn fyrir línu. Færi þá svo, að dómari féllist á skoðun þess ákærða, yrði aðstaða varðskipsforingjans verri næst, þegar úr slíku þrætumáli ætti að skera. Hér er því verið að setja foringja varðskipanna í erfiða aðstöðu. Annars er það, eftir því sem háttv.þm. Ak. lýsti snurpinótaveiðunum, lítill vandi fyrir skipstjóra, sem þá veiði stunda, að sanna það, að þá hafi rekið inn fyrir landhelgislínuna vegna straums eða storms, án þess að segja nokkuð mót betri vitund. Þessi hlið 12. gr. samningsins hefir ekki verið rædd hér í háttv. d. sem skyldi. Fyrir því hefi ég viljað láta þessar aths. mínar koma fram, sérstaklega ef útfæra á ákvæði greinarinnar gagnvart veiðiskipum yfirleitt. Það hefir nokkuð verið um það deilt, hver yrði afleiðingin af samþykkt þessa samnings. Að sjálfsögðu stafar okkur nokkur hætta af honum, og í því efni sem öðru mun reynslan verði tryggasti mælikvarðinn, og er því réttast að haga sér eftir henni. Því hefir verið haldið fram af formælendum samningsins, að þau fríðindi, sem Norðmenn öðlast hér samkv. honum, hafi þeir haft að mestu áður samkv. fiskveiðalöggjöfinni frá 1922. Út af þessum ummælum vil ég benda á þá staðreynd, að Norðmenn hafa þolað mótmælalaust, að við settum lögin um Síldareinkasöluna 1928. Löggjöf, sem gerði að engu lagaskýringuna frá 1922 og löndunarmöguleika þeirra hér á landi. Þetta nægir til þess að afsanna það, að við séum bundnir við þessa lagaskýringu um aldur og æfi. Þá hefir og verið vitnað í lagaskýringu Jóns Krabbe. Ég vil að sjálfsögðu ekki rýra álit hans í neinu, en aðeins benda á, að hans álit er gefið 1921-22, en síðan hefir sem kunnugt er andrúmsloftið í þessum efnum breytzt mjög í heiminum. Það hefir síðar margt það skeð í viðskiptum milli þjóða, sem þá hefði þótt allt of langt gengið. Ég hefi skilið hæstv. stj. og háttv.þm. G.-K. þannig, að með gildistöku þessa samnings verði ekki í verulegum atriðum skipt um til hins verra fyrir Íslendinga frá þeim ákvæðum, er áður giltu um fríðindi Norðmanna hér á landi, sem þeir hefðu öðlazt með leyfum eða verið liðið. Sé svo, að skoðun stjórnarinnar sé rétt í þessu efni og reynslan staðfesti hana, þá skal ég fyrir mitt leyti ekkert fást um það, þó að samningur þessi hafi verið gerður. En hinn möguleikinn er líka til, að þetta reynist rangt. Og ef svo fer, að framkvæmd samningsins sýnir, að skoðun sú, sem hæstv. stj. hefir nú á þessu máli, reynist ekki rétt, ef það kemur í ljós, að síldveiðimenn vorir verða fyrir þyngri búsifjum vegna samningsins heldur en þeim, sem leitt hefðu af því ástandi, sem var áður en samningurinn var gerður, þá virðist mér liggja í hlutarins eðli, að hæstv. stj. verði að beita sér fyrir því, að við losnum við samninginn strax aftur. Ég vil því nota þetta tækifæri til þess að spyrja hæstv. stj., hvort hún muni ekki beita sér fyrir því, að samningurinn falli úr gildi svo fljótt sem unnt er, svo framarlega að reynslan sýnir, að ástandið ætlar að verða okkur miklu verra en áður, að því er snertir norska samkeppni við íslenzkan síldarútveg. Nú er uppsagnarákvæðum samningsins svo hagað, að ef hann t. d. á að geta gengið úr gildi fyrir sumarið 1934, verður uppsögn að hafa farið fram um næstu áramót. Ef uppsögn samningsins er dregin fram yfir áramótin, þýðir það það, að samningurinn verður að gilda a. m. k. fram yfir síldveiðitímann næsta sumar. Þannig er frá samningnum gengið. Nú hefir komið fram upp á síðkastið, að Norðmenn virðast gera sér mjög miklar vonir um afrakstur sér til handa af þeim hlunnindum, sem samningurinn lætur þeim í té. Um það bera norsk blöð ljósan vott. Það er því mjög líklegt, að það komi í ljós þegar á komandi sumri, að hve miklu leyti og á hvern hátt Norðmenn nota sér þá aðstöðu, sem þeim er fengin hér við land. Það er búið að sýna, að eftir „teoriunni“ geta þeir notað sér hana mjög mikið. Nú er því bara spurningin, hvað reynslan sýnir í þessu efni. Sýni nú reynslan, að Norðmenn noti rétt sinn svo óhæfilega mikið, að það verði til stórskaða íslenzkum síldarútveg, þá virðist mér að það verði að segja samningnum þegar upp. Því þau fríðindi, sem við fáum á móti, sem ég ekki neita, að eru nokkur, eru ekki svo mikil, að þau réttlæti það að láta samninginn vera í gildi áfram, ef sú kenning hæstv. stj. reynist röng, að hann valdi tiltölulega litlum skaða á öðrum sviðum. En eins og ég benti á áðan, verður samningurinn að vera í gildi allt næsta ár að því er fríðindi Norðmanna snertir, ef honum er ekki sagt upp fyrir næstu áramót. Þess vegna finnst mér, að ef þingið samþ. samninginn nú, þá þurfi stj. um leið að fá heimild til að segja honum upp fyrir næstu áramót, til þess að ekki sé fastbundið, að Norðmenn njóti þeirra hlunninda yfir síldveiðitímann á sumrinu 1934, sem þeir fá hér samkv. samningnum. Það kann að þykja hart að gengið að fara fram á það, að um leið og hæstv. stj. leitar samþykkis Alþingis fyrir því, að samningurinn megi ganga í gildi, afli hún sér meðala til þess að geta sagt honum upp þegar um næstu áramót. En mér finnst þetta bara praktískt atriði, sem sjálfsagt sé að hugsa fyrir. Ef hæstv. stj. fengi heimild til að segja samningnum upp hvenær sem ástæða virtist til, gæti það jafnvel verkað sem hemill á Norðmenn, þannig að þeir misnotuðu síður þá aðstöðu, sem samningurinn veitir þeim. Ég vildi mjög gjarnan heyra skoðun hæstv. stj. á þessu atriði. Fyrir mitt leyti legg ég hina mestu áherzlu á, að hæstv. stj. sé sem bezt vakandi í þessu efni og að hún vanræki ekki að fá í sínar hendur þær heimildir, sem til þess þurfa, að hún geti snúizt svo vel við til varnar hagsmunum síldarútvegsmanna landsins sem ástæða sýnist til, þegar reynsla næsta sumars hefir sýnt, hvað í húfi er. Að því er snertir hina hlið þessa máls, hagsmuni bændastéttarinnar íslenzku, þá sýnist mér a. m. k. á þessu stigi málsins ekki rétt að ganga á móti þeim möguleikum til sölu á saltkjöti, sem hér er um að ræða, þó maður hinsvegar verði að kannast við, að þeir séu ekki miklir. Við því verði sem þeir eru keyptir, eru þeir allt of litlir, því miður. En það verður slíka í þessu sambandi að líta á það, hvað lítill tími er til stefnu til þess að bæta úr markaðsörðugleikunum á annan hátt, ef samningurinn væri felldur niður nú þegar. Ef aftur væri haft fyrir augum að láta samninginn ganga úr gildi á árinu 1934, ímynda ég mér, að frekar væri þó einhver leið að finna sölumöguleika fyrir kjötframleiðsluna annarsstaðar en í Noregi, þó ekki sé hægt að benda á ákveðið ráð til þess í bili.

Guðbrandur Ísberg Hv. þm. Mýr. vildi halda því fram, að ég hefði farið hér með rangt mál, er ég sagði, að það kjöt, sem flutt var til Noregs síðastl. haust, mundi enn vera óselt að einhverju leyti. Ég vil nú ekki halda því fram, að hv.þm. fari hér viljandi með rangt mál. En upplýsingar hans koma mér þó einkennilega fyrir. Ég hafði leitað mér upplýsinga um þetta atriði á þeim stað, er ég taldi ábyggilegastan, og fékk það svar, að kjötið væri enn ekki allt selt. En jafnframt var þó gert ráð fyrir því, að það kynni að seljast allt, því sala á því fer fram allt fram í maímánuð. En samkv. þessum heimildum held ég því fram, að rétt hafi verið frá skýrt hjá mér, að nokkuð af kjötinu sé óselt enn. Hér er því um einhvern misskilning að ræða. Dettur mér nú í hug, að hugsanlegt sé, að hann liggi í því, að Íslendingar kunni að hafa lokið sölu á kjötinu í desember, en einhver hluti þess liggi enn óseldur hjá norskum milligöngumönnum. Þetta atriði vildi ég leiðrétta. En fyrst ég stóð upp á annað borð, vil ég stuttlega drepa á nokkur fleiri atriði. Því hefir oft verið slegið fram í umr. þeim, sem orðið hafa um þetta mál, að það væri einkennilegt, að þeir, sem nú hafa sitthvað við samninginn að athuga, hefðu ekki hreyft sig á síðasta þingi. En þetta er ekkert undarlegt. Málið lá þá á allt annan veg fyrir þm. Þeir gátu á engan hátt þá vitað, hvernig samningar við Norðmenn mundu falla. Og þeir renndu sízt grun í það, að eins miklu þyrfti að fórna af hálfu Íslendinga og raun hefir á orðið. Og í annan stað var þm. það ekki ljóst þá, að Norðmenn mundu takmarka markað hjá sér á ísl. saltkjöti svo mjög, sem raun er á orðin. Í því sambandi vil ég slá því föstu, að fullyrðing hv.þm. Mýr., að hægt hefði verið að selja þriðjungi meira kjöt til Noregs í haust en gert var, er bara ágizkun og hefir sízt við meiri rök að styðjast en það, er ég hélt fram, að ekki hefði verið hægt að selja meira en gert var, svo teljandi væri. Þá hefir það slíka verið gert að umtalsefni, að ekki hafi verið rétt að ásaka stj. hér fyrir það að ganga að þessum samningi. Ég hefi nú ekki orðið þess var, að neitt sérstaklega hafi verið veitzt að stj. fyrir þetta. Henni var falið að leita samninga, og ég býst við, að hún hafi reynt að komast eins langt og hægt var. En þess ber að gæta, að þótt stj. hafi unnið að samningunum og lagt samþ. sitt á þá, er þó gildistaka þeirra þeim skilyrðum bundin, að þeir verði samþ. af Stórþinginu í Noregi og Alþ. hér. Og þegar á það er litið, þá er einkennilegt það kapp, sem hæstv. stj. leggur í það, að samningarnir séu samþ., þar sem lokaatkv. um það er þó hjá öðrum aðiljum. Þá hefir það slíka verið tekið fram, að betra sé en ekki að hafa markað í Noregi fyrir það kjötmagn, sem samningurinn tiltekur. Þessu hefir enginn mótmælt. Það getur vitanlega talizt hagur að því að hafa markað þar fyrir eitthvað, þó lítið sé, t. d. ef vel lætur 6-7 þús. tn., eða þó ekki sé nema 4-5 þús. tn. En það má alla hluti of dýru verði kaupa. Og það er sú hlið málsins, sem ég hefi leyft mér að benda á. Ég vil drepa á tvö atriði úr ræðu hv.þm. G.-K., enda þó þau séu þaulrædd áður. Annað atriðið var það, að hv.þm. hélt því fram, að munur væri á því að selja síld í land og að salta hana. Það er rétt, að samningurinn hefir ekkert ákvæði um það, að Norðmenn megi salta síld í landi. En hv.þm. veit það vel, eins og allir aðrir, og um það er reynslan ólygnust, að það söluleyfi í land, sem Norðmönnum er veitt, er praktiskt séð alveg sama og söltunarleyfi. Þetta er svo þekkt, að um það þarf ekki að fara fleiri orðum. Þá taldi hv.þm. mig hafa beitt rakafalsi, þar sem ég hefði ekki tekið tillit til þess, að hér væri aðeins um aukna sölumöguleika að ræða frá því, sem var áður. Þetta er rétt. Ég hefi einmitt bent á það, að ef samningurinn verður felldur, þá mundum við loka fyrir síldarsölu útlendinga með verndartollalöggjöf. Eldri venja kemur þá ekki til greina. Þetta hefi ég sagt áður með svo skýrum orðum, að ekki hefði átt að þurfa að taka það fram aftur. Það nálgast rakafölsun hjá hv.þm. sjálfum að segja þetta, eftir að búið er að taka hitt margsinnis fram. Hæstv. forsrh. þarf ég litlu að svara. Hann var að venju hógvær. Hann sagði, að þessi samningur væri bæði hér og í Noregi talinn betri en enginn samningur. Það er nú heldur lítið sagt með því. Og það er ekki langur vegur frá því og til þess, að hægt sé að segja, að samningurinn sé verri en enginn samningur. Hann vildi leggja áherzlu á það, að það væri hugur Norðmanna að eiga eingöngu vinsamleg viðskipti við okkur Íslendinga. En mér skilst nú, að sá vinarhugur sé á þann veg, sem stundum á sér stað milli stórabróður og litlabróður. Stóribróðir vill a. m. k. í þessu tilfelli gjarnan vera vinur litlabróður, ef litli bróðir gerir allt eins og honum slíkar.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Það er örstutt aths. Hv. þm. Ak. sagði, að ég vissi eins vel eða betur en nokkur annar, að sala á síld í land væri í framkvæmd alveg hið sama og söltunarleyfi. Ég vil nú spyrja hv.þm., á hverju hann byggir þetta? reynslunni byggir hann það ekki. Hv. þm. veit, að undanfarin ár hafa Norðmenn samkv. fiskiveiðalöggjöfinni haft heimild til að selja í land 500-700 tn. af skipi, eftir veiðiaðferð. Það gerir 100-150 þús. tunnur eftir skipaafla Norðmanna hér við land. Ef landsöluleyfi samningsins er sama sem söltunarleyfi, þá hefði eins mátt nota ísl. leppa áður, eins og nú eftir þessum samningi. En reynsla síðustu ára mælir þessu í gegn. Norðmenn munu aldrei hafa saltað meira hér á landi en þeir gerðu 1927, og þá munu þeir hafa saltað 32 þús. tunnur.  (Rödd af þingbekkjum: Hvernig veit hv.þm., að það er ekki meira?)  . Íslenzkar skýrslur sýna það. Ég held, að þær séu frá forseta Fiskifélagsins. Ég hefi þess vegna það að segja um málið, að ef ég veit þetta manna bezt, þá verða aðrir að beygja sig undir þann dóm minn, að ég hefi af mikilli reynslu ályktað það, að þetta ákvæði muni ekki verða misnotað. Enda er ekki hægt að misnota það, nema fyrir þjónustu íslenzkra ríkisborgara. Hverjar getsakir, sem ég vil gera Norðmönnum í þessu efni, þá vil ég ekki gera Íslendingum þær getsakir, að þeir ljái lið sitt til slíkra óþrifaverka. Þá þótti hv.þm. Ak. ég vera óbilgjarn í ádeilu minni, þegar ég í fyrri ræðu minni sagði, að mér þætti það stappa nærri rakafalsi, að telja, að Norðmenn með þessum samningi öðluðust aðstöðu til að salta í landi 150-200 þús. tunnur, til samkeppni við Íslendinga. Ég geri þá grein fyrir þessari ákæru minni á hendur þeim mönnum, sem slíkum rökum hafa beitt, að þeim hefði borið að koma með þær staðreyndir, sem liggja í augum uppi. - Hv. þm. vill færa orðum sínum stað með þeim rökum, að ef samningarnir verða samþ., þá sé hægt, með sérstakri tollalöggjöf, sem hann sjálfur stingur upp á, að loka glompunum á fiskveiðalöggjöfinni. En einmitt þetta, að hv.þm. talar um, að þessi löggjöf eigi að loka glompunum á fiskveiðalöggjöfinni, - einmitt það sannar, að það er þeim glompum, sem þarf að loka, jafnt hvort sem þessi samningur verður samþ. eða ekki. Og í þessu liggur það, að veilan er hjá okkur í ákvæðum fiskveiðalöggjafarinnar, en ekki sérstaklega í þessum samningi. Enda er það vitaskuld á valdi Íslendinga að loka þeim glompum og samþ. löggjöf, þó að samningurinn verði samþykktur. Hitt er annað mál, að ef við förum þá leið, þá væri ekki viðfelldið að samþ. samninginn, því að það væri að fara aftan að Norðmönnum í þessu efni. Deilan á millj hv.þm. og mín er raunverulega ekki önnur en sú, að mér hefir ekki þótt hann taka það nógu skilmerkilega fram, að ljóðurinn á okkar ráði liggur í þeirri veilu, sem er í ákvæðum fiskiveiðalöggjafarinnar, og kemur ekki þessum samningi við. Þetta vil ég, að menn viðurkenni. Hitt má gjarnan segja, að þær glompur, sem þarna eru, séu svo stórar, að það verði að byrgja þær, og ef svo er, þá verðum við að fella samning inn. Ég álít hinsvegar að dómur reynslunnar sé sá, að okkur stafi ekki veruleg hætta af þessum glompum. En ef hin nýja reynsla verður önnur, þá ættum við að taka málið til yfirvegunar, og þó að ég álíti, að þessi hætta sé ekki mikil, og ég sjái hina miklu nauðsyn bænda til að halda opnum þeim kjötmarkaði, sem til þessa hefir verið í Noregi, enda þótt ég í dag sé þessa hugar, þá býst ég við, að ef ég sé nýja og aukna hættu, sem stafaði af fiskveiðalöggjöfinni, þá muni ég hallast á sveif með þeim, sem vilja loka glompunum á fiskveiðalöggjöfinni, enda þótt það kostaði það, að kjötmarkaður okkar í Noregi lokaðist með því. En ég vil ekki gera það fyrr en fengin er reynsla, sem er gagnstæð hinni fyrri reynslu í þessu efni, en ekki er ástæða til að gera ráð fyrir, að svo komnu.

Flm. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Það kann að vera, að sú krafa láti vel í eyrum, að heimta skipagjöld jafnóðum. En hér er aðallega um að ræða gjöld af fiskiskipum. Gjöld af útlendum skipum eru auðvitað alltaf tekin áður en skipunum er sleppt. Innlend fiskiskip koma og fara á öllum tímum sólarhringsins. Tíminn er þá jafnan svo dýrmætur, að ekki er forsvaranlegt að tefja skip um svo mikið sem einn klukkutíma til þess að heimta inn gjöldin. Reynslan hefir orðið sú, að þeir, sem skammta útveginum lánsfé, eru þess ekki megnugir að veita svo ríflegt rekstrarfé, að skipið geti þegar greitt öll áfallin gjöld, fyrr en aflinn selst. Vona ég, að hv. sjútvn. leiti upplýsinga um þetta hjá hafnarstjóra Reykjavíkur og taki svo fullt tillit til þeirra upplýsinga. Hér er ekki verið að fara fram á annað en það, sem telja verður nauðsynlega ráðstöfun, eins og nú er ástatt.

Jakob Möller [óyfirl.]: Brtt. mín fer fram á það, að 2. gr. frv. verði breytt þannig, að hún hljóði aðeins um, að niður falli l. frá 1925 um hækkun útflutningsgjalds. Er óþarft að taka þetta fram um l. frá 1921, því að þau falla úr gildi af sjálfu sér með þessari lagasetningu, að því er snertir landbúnaðarafurðir. Ákvæði 1. gr. tekur af allan vafa um það, að þau eru úr gildi fallin. En jafnframt fer brtt. fram á nýtt atriði, sem sé það, að l. frá 1925 falli ekki einasta úr gildi að því er snertir landbúnaðarafurðir, heldur sé líka felld úr gildi hækkun á útflutningsgjaldi af öðrum afurðum. Vil ég vekja athygli á því, að öll sanngirni mælir með því, að ef létt er hækkun útflutningsgjaldsins af landbúnaðarafurðum, þá nái það einnig til sjávarafurða. Hér er um það eitt að ræða, að niður falli hækkun sú á útflutningsgjaldi, sem gerð var 1925. Í frv. er farið fram á það, að allt útflutningsgjald af landbúnaðarafurðum falli niður, og yrði þá að sjá ræktunarsjóði fyrir því fé, er hann á að fá, af öðrum tekjum ríkisins. Mælir þá sama sanngirni með því, að ríkinu sé séð fyrir því fé, er til verður að kosta, er þessar tekjur falla niður. Ég veit, að mönnum mun verða það ljóst, að ástæður sjávarútvegsins, ekki síður en landbúnaðarins, eru þannig, að hann þarf aðstoðar við. Reykjavík hefir gert mikið til þess að létta gjöldum af sjávarútveginum, t. d. með því að lækka til muna hafnargjöld. Færi vel á því, að ríkið veitti slíka aðstoð líka. Geri ég ráð fyrir því, samkv. áætlun fjárl. um þessar tekjur, að verið geti að ræða um allt að 250 þús. kr., sem ríkissjóður missir við með lækkun útflutningsgjaldsins. Yrði þá að sjá honum fyrir öðrum tekjum til að bæta þetta upp, ef það er ekki hægt með auknum sparnaði, sem ég held þó, að sé fær leið. Vænti ég svo þess, að hv. d. samþ.till.

Guðmundur Ólafsson Ég var spurður að því nú, er ég yfirgaf forsetastólinn, hvort ég þyrfti á salerni að halda. - Það er nú víst að sumu leyti rétt, að ég þurfi að koma þar við. - Ég vildi lítillega víkja að því, sem hv.þm. Snæf. sagði. Hv. aðalflm. viðurkenndi nú reyndar, að það, sem athugunarvert þætti við frv., mætti laga í n., og voru aðfinnslur hv.þm. Snæf. þess eðlis, að ætlazt mætti til, að n. taki þær til athugunar og lagfæri frv. samkv. því, eftir því sem ástæða þykir til. Það er rétt, sem hv.þm. Snæf. tók fram, að salerni mun víða vanta í kauptúnum og sjávarþorpum, jafnvel ekki loku fyrir skotið að slíkt hittist líka í kaupstöðum. Og sízt er betra, að slíkt ástand eigi sér stað í þéttbýlinu en í sveitunum, þótt vitanlega sé það hvergi ánægjulegt, að salerni vanti. Þá fór hv.þm. að tala um einhvern hátíðleik í frv. - Ekki ætti það nú að vera neitt verra, þó það væri að einhverju leyti hátíðlegt. Skoða ég það frekar sem lof en last. Þá þótti hv.þm. frv. tiltaka of háan styrk fyrir þessar framkvæmdir. Sá styrkur er þó ekki hærri en sá, sem tiltekinn er í jarðræktarl. - Hann taldi tæplega þörf á svona miklum styrk. En þetta kostar þó mikið, ef byggðar eru góðar safnþrær í sambandi við salernin, en það er nauðsynlegt í sveitum áburðarins vegna og auk þess heppilegast fyrirkomulag. Við flm. gerum þó ekki að neinu sérlegu kappsmáli, hvort styrkurinn verður ákveðinn hærri eða lægri, og ekki heldur hin önnur atriði, sem á hefir verið minnzt. Fyrir okkur vakir það fyrst og fremst, að aðaltilgangur frv. náist. Við vonum, að hv.n. lagi þetta eftir því sem við þykir eiga, eftir nánari athugun. Og við vonum, að hún álíti þetta ekkert hégómamál, sem ekki sé eyðandi tíma í að athuga og afgreiða. Vonum við, að hún afgr. frv. fljótlega og liggi ekki eins lengi á því eins og við hefir brunnið um ýms önnur frv. hér, því miður.

Halldór Steinsson Það má segja, að þetta sé þrifamál, og mun ég því sízt leggjast á móti því. Frá heilbrigðissjónarmiði er nauðsynlegt að koma þessu máli í gott horf. En að því er þetta frv. snertir, þá er ég þó ekki fyllilega ánægður. Það tilgreinir aðeins sveitirnar, og að því leyti tel ég, að það nái of skammt. Það er vafalaust þörf á því, að þessi skylda nái einnig til kauptúnanna. Er því að mínu áliti réttara að gera skylduna almenna. Mætti gera það á þann einfalda hátt að sleppa úr frv. orðunum „í sveitum“. Gilti þá ákvæðið almennt. Eins og nú er, er almenn skylda um þetta í kaupstöðum, og einnig er þetta gert að skyldu í heilbrigðissamþykktum margra kauptúna. En í mörgum sjávarþorpum er þó ekki svo, og ná l. því ekki tilgangi sínum, ef þau eru einskorðuð við sveitirnar. En ég er ekki heldur ánægður með kostnaðarhlið þessara framkvæmda eftir frv. Mér þykir óþarfi að láta ríkið leggja fram mikið fé til þessa. Þetta kostar ekki nema örlítið fé, og má gera ráð fyrir því, að hvert heimili sé fært um að annast framkvæmd þessa á eigin spýtur. Ég vil því fella úr frv., að ríkissjóður leggi til þessa. Þá þykir mér það vera nokkuð hátíðlegt ákvæði í frv., að ráðh. skuli setja reglur um framkvæmd þessa verks. Ég hélt hún gæti orðið í sæmilegu lagi, þótt gerð væri eftir ákvörðun hreppsnefnda, máske í samráði við héraðslækni. Ég set þessar aths. fram til þess, að hv.n. gefist kostur á að taka þær til athugunar.

Frsm. minni hl. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Ég ætla aðeins að leyfa mér að gera litla aths. viðvíkjandi þingsköpum. Ég fer fram á það, að málið verði tekið út af dagskrá, til þess að n. geti fengið tækifæri til að athuga þessa mikilvægu breyt., sem fyrir liggur.

Flm. (Jón Þorláksson) [óyfirl.]: Á síðasta þingi var að vísu afgr. frv. um breyt. á hafnarl. fyrir Reykjavík, en það hefir þó komið í ljós, að ekki hafa verið tekin þar inn í öll nauðsynleg ákvæði. Er því hér farið fram á tvö ný ákvæði. Það fyrra fer fram á, að varafulltrúar skuli vera í hafnarstjórn. Í síðari gr. frv. eru ákvæði, sem tryggja gjaldheimtuna. Er það í rauninni ekkert annað en lögfesting á framkvæmd þeirrar venju, að skoða ógreidd hafnargjöld sem forgangsskuldir í þrotabúum og dánarbúum. Þó er þarna nýmæli, sem sé það, að tryggja hafnarsjóði lögveð í skipinu fyrir skipagjöldum, og gangi það veð í eitt ár fyrir samningsveði í skipinu. Er ekki farið fram á, að þetta sé hliðstætt sjóveði eða gangi fyrir sjóveði, heldur aðeins að það gangi fyrir samningsveði. Eins og nú hagar til um innlend fiskiskip, þá verður oft ekki komizt hjá því að veita þeim gjaldfrest á hafnargjöldum frá vertíðarbyrjun og þangað til seint á haustin, þegar afli þeirra kemst í peninga. Hjá sjávarútveginum er svo þröngt um rekstrarfé, að draga verður allar greiðslur svo sem hægt er. Hefir hafnarsjóður heldur kosið að veita gjaldfrest en að stöðva skipin. En þá er líka nauðsynlegt að hafa einhverja tryggingu fyrir greiðslunni. Er þá ekki ósanngjarnt, að þetta hvíli sem lögveð á skipinu í eitt ár. Þetta lögveð í ekki lengri tíma ætti ekki að þurfa að gera innheimtuna slælegri en vera ber. Hafnarsjóður vildi ekki fara fram á, að lögveðið gilti í 2 ár, eins og annars tíðkast um opinber gjöld, sem venjulega halda rétti sínum í 2 ár. Að endingu vil ég láta þá ósk mína í ljós, að hv. d. lofi málinu að fara sína leið. Ég legg til, að því verði vísað til sjútvn.

Forseti (JörB): Ég ætla, að það, sem hv.þm. Str. heldur fram, brjóti á engan hátt í bág við ákvæði þessarar gr. Að vísu er það rétt, að deildin ákvarðar umræðurnar, en venjan er sú, að forseti geri uppástungu um, hvernig till. skuli ræða, án þess að til atkvgr. komi. Nú er ákvæði þingskapanna það, að atkvgr. um till., sem aðeins ein umr. er ákveðin um, fari fram á sama hátt og atkvgr. um till., sem tvær umr. hafa verið ákveðnar um, þ. e. við fyrri umr. þeirrar till. Það, sem því hér er að gerast nú viðvíkjandi þessari till., er atkvgr., sem fer eins fram hvort sem ein eða tvær umr. hafa verið ákveðnar. En nú á deildin eftir með þeirri atkvgr., sem ég var kominn að, að taka ákvörðun um það, hvort till. skuli fara til síðari umr. Ég ætla þess vegna, að með þeirri atkvgr., sem á nú að fara fram, sé formi þingskapanna í þessari gr. fullkomlega fullnægt.

Jón Baldvinsson Ég vil beina því til hv.flm. og n. að athuga, hvort heppilegt muni vera að veita þetta lögveð í skipum, sem farið er fram á í 2. gr. frv. Held ég, að þetta geti einmitt valdið drætti á greiðslu gjalda, þó að flm. hafi viljað varast það. Myndi það geta komið sér illa fyrir þá, sem lána skipum kol, salt o. fl., að vita ekki fyrr en eftir eitt ár, að svo og svo mikið hafi safnazt upp af gjöldum, því að það geta orðið stórar fjárhæðir á heilu ári. Held ég, að betra væri fyrir höfnina að innheimta heldur öll gjöld tafarlaust. Þeim, sem lána til útgerðarinnar, kæmi þetta betur, og skipin hefðu þá öruggara lánstraust. Væri þá vitað fyrirfram, hversu mikið lánsfé þyrfti til að leggja: Væri eðlilegast, að fyrirtæki eins og höfnin gæti fengið sína peninga strax, en væri ekki að gefa skipunum undir fótinn um að draga þetta í heilt ár.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég vil þakka hv. samgmn. fyrir skjóta og góða afgreiðslu þessa máls. En ég vil taka það fram, að mér þótti ekki rétt að fara fram á þá heimild, sem hv.n. býður nú fram, til þess að koma á sambandi milli Íslands og útlanda, vegna þess að ég áleit, að ekki væri hægt að fá því máli ráðið til lykta fyrir næsta þing. En það er langt frá því, að ég sé á móti því, að heimildin sé veitt, því það getur hugsazt að hægt verði að gera þetta fyrir næsta þing, þó ég hafi hinsvegar litla trú á, að það takist, því gert er ráð fyrir, að það kosti um 1/2 millj. króna, og ekki er hægt að koma því á, nema hægt sé að ná þannig löguðum samningi um lánsfé til þess, að það verði tryggt, að það verði borgað með því, sem kemur inn fyrir samtöl, því það mun tæplegast hægt að leggja frekari byrðar á ríkissjóð en hann hefir nú. Út af orðum hv.frsm. viðvíkjandi þessum skilyrðum frá Mikla norræna, að ekki verði komið á talsambandi með sæþræði fyrir árslok 1934, þá er það þýðingarlaust atriði, því það kostar svo gífurlega mikið að koma á þráðsambandi, að um það getur ekki verið að ræða, sennilega aldrei, og allra sízt á tímum eins og nú. Álít ég þetta skilyrði þýðingarlaust. Vona ég svo, að hv. d. hafi ekkert á móti því að samþ. þessa till. með þeirri breytingu sem n. leggur til.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Hæstv. forseti ræður, hvernig hann fer með till., og má vel vera, að þetta sé leiðin, sem hann benti á. Annars vil ég taka fram, að hvort sem ein umr. eða tvær fara fram um málið, þá mundi stj. ekki fastbinda þessa samninga fyrr en þingið hefði samþ. fjárframlag í þessu skyni. Hér er um svo stóra upphæð að ræða, að ég álít ekki nema eðlilegt, að þingið vilji fá að segja sitt endanlega orð þar um. Eins og ég tók fram áður, þá býst ég við, að þessu máli verði ekki komið lengra á næsta þingi en svo, að það liggi fyrir tilboð, sem hægt er að ganga að eða frá. Ég lýsi yfir því fyrir mitt leyti, að ef ég hefi með þessi mál að gera á næsta þingi, þá mun ég ekki fullgera um þetta án samþykkis þingsins, ef ekki er nauðsyn á að gera það áður en þing kemur saman.

Bjarni Ásgeirsson Það var aðeins örlítil aths. út af orðum hv.þm. Ak., um það, hvort kjötið, sem nú í haust var sent héðan til Noregs, væri allt selt. Ég held, að ég megi fullyrða það, að ég hafi þær upplýsingar frá svo ábyggilegum stað, að ekki þurfi að vefengja það, að kjötið hafi allt verið selt löngu fyrir jól. Hitt atriðið skiptir litlu fyrir okkur Íslendinga, hvort það er allt selt til neytenda; eða m. ö. o., hvort það er allt étið ennþá. En það, að Norðmenn hafi keypt það allt upp og það löngu fyrir jól, sannar það, að þeir eru ekki hræddir um, að það seljist ekki. Eftir áreiðanlegum upplýsingum að dæma, hefir eftirspurn eftir ísl. kjöti í Noregi verið talsvert mikil. Henni er að vísu lokið nú, en það er af því, að Norðmenn vita, að héðan er að þessu sinni ekki meira kjöt að fá. En þetta sýnir það, að hægt hefði verið að selja til Noregs í haust meira kjöt en selt var. Ég get auðvitað ekki sagt um, hvort það hefði getað orðið þriðjungi eða helmingi meira, en það er víst, að ótrúlega miklir markaðsmöguleikar eru enn fyrir okkar kjöt í Noregi, þrátt fyrir hina miklu auknu kjötframleiðslu þar. Ég held, að ég hafi ekki þurft að svara fleiru, og get játið þetta nægja.

Guðbrandur Ísberg Sjútvn. hefir nú skilað áliti sínu um norska samninginn og hefir orðið sammála um að leggja til, að hann verði samþ. Má því segja, að ekki horfi byrlega fyrir þessum mönnum, sem þennan samning vilja feigan. Má það þó vera þeim nokkurt gleðiefni, að þeir, sem samþ. ætla samninginn, virðast margir hverjir gera það með blandinni ánægju. Það er nú búið að ræða efni samningsins allmikið og ætla ég ekki að fara mikið út í það. Vil aðeins benda á nokkur einstök atriði, sem ekki verður of oft á minnzt. Viðvíkjandi afgreiðslu samningsins er ekki nema um tvennt að velja. Annað er að samþ. hann ekki, og missum við þá vitanlega þann litla saltkjötsmarkað, sem við enn höfum í Noregi. En um leið ættum við að sjálfsögðu að leggja svo háan toll á síld, sem seld er í land af útlendingum til bræðslu eða söltunar, að Norðmenn verði praktískt séð útilokaðir frá að nota þá heimild, sem þeir hafa haft til þess að selja síld í land. Verði hitt aftur á móti ofan á, að samþ. samninginn, er rétt að athuga hvað við vinnum við það. Við vinnum ekkert annað en það, að fá markað fyrir fáeinar tunnur af saltkjöti í Noregi. Í þessu sambandi er rétt að benda á það, að árið 1930 fluttum við til Noregs nálega 18 þús. tunnur af saltkjöti, eftir því sem næst verður komizt eftir hagskýrslum. Árið 1931 voru fluttar þangað um 12 þús. tunnur, sem seldust með mestu harmkvælum, svo við lá, að flytja þyrfti sumt heim aftur. Nú í haust munu hafa verið sendar til Noregs 6-7 þús. tunnur af saltkjöti, sem enn er þó óselt að einhverju leyti. Þessi mikla minnkun á saltkjötssölunni til Noregs er engin tilviljun. Hún er bein afleiðing af því, að Norðmenn hafa á undanförnum árum aukið kjötframleiðslu sína svo gífurlega, að í stað þess að þeir áður þurftu að flytja mikið inn af kjöti, framleiða þeir nú meira af því heldur en þeir þurfa sjálfir að nota. Ég hefi hér nokkrar tölur úr norskum hagskýrslum, sem sýna aukningu kjötframleiðslunnar frá því árið 1923, þegar gamli kjöttollssamningurinn var gerður. Nautgripum hefir á þessu tímabili fjölgað um 264 þús. Gefur sá liður geysilega aukið kjötmagn. Svínum hefir fjölgað um 110 þús., eða sem svarar um 50%. Gefa þau slíka af sér geysilegt kjötmagn. Þá hefir sauðfjárstofninn aukizt um 292 þús. Samsvarar það ca. 40 þús. tunna aukinni framleiðslu af sauðakjöti. En árið 1923 fluttum við aðeins tæpar 20 þús. tunnur af saltkjöti til Noregs. Loks má geta þess, að á þessu tímabili fjölgaði geitfé Norðmanna um 109 þús. Þó það sé að vísu fyrst og fremst alið til mjólkur, er þarna einnig um nokkra aukningu á kjötframleiðslunni að ræða. Það er þess vegna eins og ég hefi sagt engin tilviljun, hin mikla minnkun á kjötsölu okkar til Norðmanna. Og það eru engar líkur til annars en að sú minnkun haldi áfram, þannig að í stað þess að í fyrra voru fluttar til Noregs 12 þús. tunnur af saltkjöti og á þessu ári 6-7 þús. tunnur, verði á næsta ári ekki fluttar þangað meira en 4 til 5 þús. tunnur eða minna. Þetta er allt og; sumt, sem við vinnum við að samþ. samninginn, að fá möguleika til að selja í Noregi þessar 4 til 5 þús. tunnur af kjöti á næsta ári og svo því minna sem lengra liður. Við höfum enga aðra vöru, sem Norðmenn kaupa af okkur. En hvað fá svo Norðmenn í staðinn? Fyrst það, að norsku síldarverksmiðjurnar mega starfa hér áfram og kaupa 60% af þeirri bræðslusíld, sem þær þurfa árlega, af erlendum skipum. Í öðru lagi mega Norðmenn selja í land, við skulum segja 150 til 200 þús. tunnur af síld til söltunar; það skiptir ekki miklu máli, hver af þeim tölum reynist réttari. En slíkt söluleyfi er í þessu sambandi það sama eins og ef þeim væri leyft að salta sama síldarmagn í landi. Hér við bætist svo það, hvað geysilega mikilla verzlunarhagsmuna Norðmenn hafa að gæta hér, þar sem þeir selja okkur árlega vörur til eigin nota fyrir 7,7 millj. kr. Þessar norsku vörur gætum við allar útilokað, svo framlega að „beztukjara“ samningunum við Noreg væri ekki lengur til að dreifa, og þeir gætu gengið úr gildi 8. júlí næstk. Ég leyfi mér að fullyrða, að það sé rothögg á íslenzka síldarútgerð að samþ. norska samninginn. Hvað mikið tjón af því hlýzt er ekki hægt að reikna út fyrirfram, en engum blandast hugur um, að það er geysilega mikið. Þó jafnvel gengið sé út frá því, að sagt verði upp samningnum mjög fljótt, þá er óútreiknanlegt, hvað það gæti samt valdið íslenzka síldarútveginum miklu tjóni að hleypa Norðmönnum hér inn. Þeir hafa enn ekki haft aðstöðu til þess að nota þann markað, sem hér er nú um að ræða, Þýzkalandsmarkaðinn, en það er ekki víst, að þeir sleppi honum svo fúslega aftur, þegar þeir einu sinni eru komnir inn á hann, og er þá líklegt, að þeir mundu ganga hart fram til þess að halda honum. Þó gengið væri alveg fram hjá þessum miklu hagsmunum síldarútvegsins, þá álít ég, að það sé Íslendingum svo mikil smán að ganga að slíkum ókjörum, sem þeim eru boðin með þessum samningi, að þingið megi þess vegna ekki samþ. hann. Gleggstur vottur um það, þvílík ókjör hér er um að ræða, eru ummæli Norðmanna sjálfra, þar sem þeir eru stöðugt að hamra á því í blöðum sínum, hvað geysilega mikill ávinningur það sé þeim að fá þennan samning. Ég ætla aðeins að koma hér með eina tilvitnun þessu til sönnunar, með leyfi hæstv. forseta. Það er einkaskeyti frá Osló, sem birt er í blaðinu „Politiken“ þann 11. þ. mán. Í íslenzkri þýðingu hljóðar það þannig: „Eins og kunnugt er hófust síðastl. sumar samningar milli Norðmanna og Íslendinga um nýtt verzlunarsamkomulag. Samningamennirnir urðu á eitt sáttir og samningurinn var samþ. í Stórþinginu á lokuðum fundi fyrir nokkrum dögum. Alþingi Íslendinga fær málið til meðferðar einhvern næstu daga, og er talið alveg víst, að það muni einnig samþ. samning inn. Samningurinn mun stórlega létta undir með fiskiveiðum Norðmanna, m. a. við það, að Íslendingar leyfa norskum fiskiskipum aðgang að mörgum íslenzkum höfnum. Á hinn bóginn verður tollur á íslenzku saltkjöti í Noregi lækkaður úr 30 aur. niður í 10 aur. pr. kíló. Í Noregi er mikil og almenn ánægja yfir samningnum, sem talinn er hafa mjög mikla hagfræðilega þýðingu, og sem álitið er, að einnig muni hafa mikla þýðingu í stjórnmálalegu og menningarlegu tilliti“. Hér liggur fyrir bein yfirlýsing frá Norðmönnum. Þeir segja með skýrum orðum, að samningurinn muni „stórlega létta undir með fiskveiðum sínum“. Og „í Noregi er mjög mikil og almenn ánægja yfir samningnum“, segir í skeytinu. Ég veit ekki, hvernig væri hægt að kveða fastar að orði um gleði Norðmanna yfir því, hvað vel þeim hefir tekizt að koma ár sinni fyrir borð hér. Væntanlega má skilja þetta svo, að í Noregi séu allir flokkar ánægðir með samninginn. Svo bætir höfundur skeytisins við, að samningurinn sé talinn hafa mjög mikla „hagfræðilega þýðingu“. Það þarf ekki að benda á það, að sú hagfræðilega þýðing horfir að Norðmönnum; þeir hefðu ekki farið að undirstrika það, þó þeim virtist samningurinn hafa hagfræðilega þýðingu fyrir okkur. Loks er einnig álitið, að samningurinn hafi „mikla þýðingu í stjórnmálalegu og menningarlegu tilliti“. Þetta er ekki nákvæm þýðing að vísu, og mér finnst þetta vera mjög lævíslega orðað á frummálinu. Þar segir „og som man og saa mener vil faa gunstige politiske og kulturelle Fölger“. Þarna er áreiðanlega ekki átt við, að samningurinn hafi „gunstige“ afleiðingar fyrir okkur. Það er auðvitað meiningin, að hann muni hafa „gunstige“ afleiðingar fyrir Norðmenn sjálfa, og það í stjórnmálalegu og menningarlegu tilliti. Það er e. t. v. of langt farið, en liggur þó nærri að segja, að Norðmenn í gleði sinni yfir undanlátssemi frænda sinna hér á Íslandi geri sér í hugarlund, að þeir geti nú bráðum farið að ná stjórnarfarslegu tangarhaldi á þessari gömlu nýlendu sinni, og e. t. v., að þeir geti nú fyrir alvöru farið að eigna sér þær bókmenntir, sem þeir stundum hafa verið að reyna að telja norskar.

Það er ekkert um Snorra Sturluson í samningnum

. Að lokum vil ég leyfa mér að fara nokkrum orðum um 17. gr. samningsins. Á hana hefir ekki verið minnzt svo ég muni við umr. um þetta mál. Þar er tekið fram, að samningurinn gangi í gildi, þegar þrenn skilyrði séu fyrir hendi. Hið fyrsta er það, að Stórþingið samþ. samninginn fyrir sitt leyti. Það hefir það þegar gert. Annað er það, að Alþingi samþ. samninginn, sem ógert er ennþá. En svo kemur þriðja skilyrðið, sem ég skal lesa upp, með leyfi hæstv. forseta: „Þegar samningum milli landanna hefir verið komið í lag, annaðhvort með afturköllun uppsagnarinnar af Íslands hálfu eða með því að gera nýjan verzlunar- og siglingasamning, er byggi á sömu meginreglum og samningar og yfirlýsingar, sem nú eru í gildi, en hefir verið sagt upp“. Í vor sem leið var verzlunar- og siglingasamningum við Norðmenn sagt upp, og geta þeir því gengið úr gildi 8. júlí næstk. Nú er það gert að skilyrði fyrir gildistöku samningsins, auk samþykkis þinga beggja þjóðanna, að þessi uppsögn sé afturkölluð eða nýir verzlunar- og siglingasamningar gerðir á sama grundvelli og þeir gömlu. Verði uppsögnin afturkölluð, verður að fresta a. m. k. um tvö ár að gera nýja verzlunar- og siglingasamninga við Norðmenn, því þeim samningum verður ekki sagt upp nema með árs fyrirvara. Ef aftur hin leiðin er tekin og nýir verzlunar- og siglingasamningar gerðir við Norðmenn fyrir 8. júlí, þá megum við á engan hátt hagga við efni gömlu samninganna, ef samningurinn, sem hér liggur fyrir, er samþ. Þetta láta Íslendingar bjóða sér á því herrans ári 1933.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég geri ráð fyrir, að umr. um þetta mál fari nú að styttast, en þar sem ég hefi ekki sagt neitt um þessa samninga ennþá, vildi ég segja nokkur orð. Ég vil fyrst og fremst benda á það, að enginn hefir haldið því fram, að hægt hefði verið að komast að betri samningum en þessum. Fyrst svo er, þá er það undarleg afstaða að vilja ekki, að þeim sé tekið. Á þingi í fyrra var ekki minnzt á það einu orði, að fara ætti í tollstríð við Noreg. Samningunum frá 1924 var sagt upp fyrir þing í fyrra og ekki orðað allt þingið, að fara ætti í stríð við Norðmenn út af þessu máli, heldur var almenna verzlunarsamningnum frá 1924 sagt upp með það fyrir augum að hafa óbundnari hendur og leita nýrra samninga. Þeir hv.þm., sem nú mæla á móti samningunum, hefðu átt að athuga það strax í fyrra, að þetta var ekki rétta leiðin til samninga og fitja þá upp á tollstríði við Noreg. Hér hefir ekkert gerzt annað en það, að farið hefir verið eftir því, sem þingið ákvað þegjandi í fyrra. Síðan um þingslit í fyrra hefir heldur ekki komið fram nein rödd um það, að ekki beri að semja við Norðmenn. Og þingið verður að standa við það, sem það hefir gert. Margir þeirra, sem hér hafa talað, hafa gefið það í skyn, að samkv. samningnum frá 1924 hafi Norðmenn engin réttindi haft hér við land. En eins og búið er að sýna fram á, er þetta ekki rétt. En allan tímann frá 1924 og til uppsagnar samninganna, þá kom engin óánægja fram um það, hvernig Norðmenn notuðu þessi réttindi sín eða samningana yfirleitt. Ég hefi farið vandlega í gegnum þær ívilnanir, sem Norðmenn fá í þessum samningum umfram þær, sem þeir höfðu samkv. samningnum frá 1924, og ég er þeirrar skoðunar, að þau fríðindi svari ekki meiru en því, sem við fáum í staðinn. Ég þekki það vel frá framkvæmd norsku samninganna 1924, hvað erfitt var að fullnægja kröfum Norðmanna um velviljaða framkvæmd samninganna. Þeir færðu sig stöðugt upp á skaftið, og heimtuðu meira og meira. Nú, þegar ákvæðið um þetta er fellt niður, stöndum við miklu betur að vígi. Ég veit ekki, hvað þeir hv.þm., sem berjast gegn þessum samningum álíta, að stj. hefði átt að gera við þær 7000-8000 tunnur af kjöti, sem Norðmenn keyptu af okkur síðastl. haust. Stj. hafði enga heimild til þess að vísa á neina hjálp frá útgerðarmönnum. Eins hygg ég, að það verði í framtíðinni. Vel getur verið, að við getum selt meira kjöt til Noregs næsta ár; um það veit enginn fyrirfram. Nú er það svo, að jafnvel þótt engir samningar væru gerðir við Norðmenn, þá gætum við ekki farið með norsk skip eins og að hér byggi villimannaþjóð. Milli allra menningarþjóða eru til reglur, þannig, að þó engir sérstakir samningar séu á milli þeirra, má hvergi fara með erlenda þegna sem væru þeir réttlausir. Auðvitað hafa Norðmenn hér ýms réttindi samkv. alþjóðareglum, hvort sem nokkrir samningar verða gerðir eða ekki. Í þessum umr. í dag hefir aðallega verið deilt á tvær gr. samningsins, þá 12. og þá 17. Hvað viðvíkur 17. gr., þá hefir hæstv.forsrh. svarað því svo rækilega, að ekki gerist þess frekar þörf. En um 12. gr. ætla ég að segja nokkur orð. Ég vil þá fyrst minna á, að með 1. frá 15. júní 1926 hefir Englendingum og raunar öllum þjóðum, sem stunda hér botnvörpuveiðar, verið gefnar svipaðar undanþágur og nefndar eru hér í þessari 12. gr. Í þessum 1. frá 1926 stendur: „Nú er það ljóst af öllum atvikum, að skipið hefir hvorki verið að veiðum í landhelgi né undirbúningur gerður í því skyni, og má þá lúka málinu með áminningu, ef um fyrsta brot er að ræða“. Þetta á við togara, sem hittast í landhelgi, án þess að hafa veiðarfæri úti. Svipuð eru ákvæðin í 12. gr. samningsins, en þó bætt því við, að skipin verði að hafa sannað, að þau hafi rekið inn í landhelgi vegna straums eða storms. Það er rétt, sem hv.þm. Vestm. sagði, að yfirleitt væri ætlazt til þess, að þegar ekki væri hægt að fá lögfulla sönnun um veiðar í landhelgi, þá sé það látið nægja, að varðskipin veita áminninguna úti í sjó, en þó stendur hvergi, að ekki megi taka skip inn á höfn undir slíkum kringumstæðum, til rannsóknar. Annars standa þarna í 12. gr. svo að segja sömu orðin eins og í l. frá 1926, „ef það er ljóst af öllum atvikum, að þetta hafi ekki átt sér stað vegna stórkostlegs gáleysis eða ásetnings, í þeim tilgangi að veiða eða verka aflann innan landhelgi, enda sé þessu kippt í lag svo fljótt sem auðið er“. Mér finnst, að þarna sé svo vel um hnútana búið, að ég sé ekki, hvernig hv. andmælendur samningsins geta staðið sig við að segja, að hér eftir sé aldrei hægt að taka norskt skip, sem að veiðum sé í landhelgi. Ég vil leyfa mér að efast um, að eftir alþjóðareglum sé það talið sæmilegt að taka skip, sem eins stendur á um og nefnt er í 12. gr., inn á höfn og sekta það, og eftir samningnum 1924 hefði það heldur ekki verið leyfilegt. Talsvert hefir verið rætt um það, að sá hluti af saltkjöti okkar, sem við seljum nú til Noregs, muni fara minnkandi. Þetta getur verið rétt, því að framleiðsla Norðmanna sjálfra á kjöti fer stöðugt vaxandi. Ef litið er svo til Englands, þá eru allar líkur til þess, að á næstunni verði einnig farið að takmarka innflutning kjöts þar. En þá sé ég ekki, hvað við getum gert við kjötframleiðslu okkar, ef við lokum nú þessari smugu á norska markaðinum. Ég verð að álíta, að betri sé hálfur skaði en allur, og að við verðum frekar að slá af kröfum okkar við Norðmenn en að láta útiloka okkur alveg af kjötmarkaðinum þar. Um uppsögn þessara samninga er það að segja, að þeim verður auðvitað sagt upp þegar þing og stj. telur þá ekki viðunandi lengur, en ef við samþ. þá nú, en látum jafnframt í veðri vaka, að þeim muni verða sagt upp eftir 6 mán., þá er það auðvitað ekkert annað en skollaleikur, mjög ósæmilegur í milliríkjamálum.

Tryggvi Þórhallsson Mér skildist á hæstv. forseta, að hann ætlaði að bera undir atkv. að vísa málinu til síðari umr. Ég vil vekja athygli hans á orðalagi 29. gr. þingskapa, sem segir alveg ákveðið, hvernig fari um till., ef ein umr. er ákveðin. Ég vil láta í ljós þá skoðun, að undir svona kringumstæðum eigi að koma fram ný till. og hún að fela í sér fjárhagsatriði.

Frsm. (Guðbrandur Ísberg) Allshn. hefir haft frv. þetta til athugunar og hefir leitað umsagnar dóms- og kirkjumálaráðuneytisins um það. N. fellst á þau rök, sem sett eru fram í grg. fyrir því, að rétt sé að selja Búnaðarfélagi Íslands jörðina Mið-Sámsstaði. Búnaðarfélagið hefir látið gera svo miklar umbætur á jörðinni, bæði húsabyggingar og jarðabætur, að landverðið, eins og það var áður en þær umbætur hófust, er aðeins örlítið brot af núv. heildarverði býlisins. Virðist því sanngjarnt og sjálfsagt, að Búnaðarfélagið fái jörðina keypta, svo eignin sé öll á einni hendi. Þarf ekki að fjölyrða frekar um þetta mál, það er svo einfalt og óbrotið, og leggur n. eindregið til, eins og ég tók fram í byrjun, að það verði samþ.

Frsm. (Sveinn Ólafsson) Ég get að mestu leyti vísað til álits samgmn. á þskj. 202 um þetta mál. Þar er tekið fram það, sem máli skiptir um meðferð þessa samnings. N. lítur svo á, að sú breyting, sem fengizt hefir í næstl. febrúarmánuði um samning milli íslenzku símastjórnarinnar annarsvegar og símastjórnarinnar dönsku og Mikla norræna ritsímafélagsins hinsvegar, sé talsverður ávinningur fyrir okkur, eftir því sem áður hafa samningar staðið til, og að breytingin frá samningnum 1926 sé okkur yfirleitt hagfelld. Það eru 2 meginatriði, sem koma til greina í þessum nýju samningum. Í fyrsta lagi, að skýlaus heimild er fengin fyrir Íslendinga til að koma á talsambandi við útlönd, og í öðru lagi er breyting, sem gengur oss í vil um skiptingu á tekjum af sæsímanum. Einnig má álíta það nokkurn ávinning, að breytt er til um uppsagnarskilyrði samningsins, þannig, að nú er uppsagnarfresturinn aðeins 9 mánuðir eftir þessum nýja samningi, en var áður heilt ár. Það gæti því farið svo, ef snemma þings væri tekin ákvörðun um að segja upp samningnum, að ekki þyrfti lengri frest en til næsta nýárs á eftir. N. lítur svo á, að tillgr., sem felur í raun og veru ekki annað í sér en samþykkt samningsins, ætti einnig að fela í sér heimild fyrir ríkisstj. til að koma á talsambandi við útlönd, ef sérstaklega hagfelld boð fengjust um að mynda sambandið. Þetta hefir landssímastjóri, sem að samningum stóð, líka lagt mikla áherzlu á, að heimildin yrði fengin sem fyrst, og n. vill fyrir sitt leyti leggja til, að hún verði veitt með þessari till. Í því skyni flytur n. viðaukatill. við tillgr. með áliti sínu á þskj. 202. En það er ekki með því sagt, að til heimildarinnar verði tekið á þessu ári eða fyrir næsta þing, og líkurnar mestar til þess, að það verði ekki. Hinsvegar álítur n. rétt, ef stj. byðust hagfelld og góð boð um myndun sambandsins, að hún eigi að geta tekið þeim. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um þetta mál. Ég þykist vita, að hv.þm. hafi kynnt sér grg.till. til hlítar, og ég vænti þess, að till.n. um þessa heimild fyrir ríkisstj. verði vel tekið.

Ólafur Thors [óyfirl.]: Ég þarf ekki að halda hér langa ræðu að þessu sinni. Höfuðatriði málsins eru þegar fullrædd. Auk þess hefir hæstv.forsrh. hrakið í ræðu sinni hér í dag öll þau andmæli, sem komið hafa fram gegn samningunum. - Hv. þm. Vestm. gerði grein fyrir sinni afstöðu til málsins með langri og ýtarlegri ræðu, og þó ég geti ekki verið honum sammála um margt, sem hann sagði, þá verð ég að viðurkenna, að ég get vel skilið afstöðu hans. Hv. þm. sér margt athugavert við samningana, en hinsvegar sér hann marga kosti við þá, og hann skilur vel okkar erfiðu aðstöðu að ýmsu leyti. Ef allir hv.þdm. hefðu þegar á frumstigi málsins tekið því með jafnmikilli dómgreind og skilningi og þessi hv.þm. hefir gert, þá hefðu umr. um það fallið í ákjósanlegri farveg en orðið hefir. Jafnvel þótt einstaka atriði í ræðu hans séu þess eðlis, að ég geti ekki aðhyllzt þau, þá tel ég þó, að ég geti vel við unað þá gagnrýni, sem hann hefir fram borið. Ég vil ekki lengja þessar umr. með því að fara nú að gera sérstaka grein fyrir einstökum atriðum, sem við erum ekki sammála um. Ég get um þennan ágreining, sem er okkar á milli, vísað til minnar frumræðu, sem ég flutti við 1. umr. þessa máls. Ég vil svo víkja örfáum orðum að ræðu hv.þm. Ak. Hann sagði, að Norðmenn hefðu með þessum samningi öðlazt rétt til þess að selja í land 150-200 þús. tn., og þessi réttur væri sama og réttur til að salta í landi. Þetta er náttúrlega sama og að segja, að það að gera samninga af hendi Íslendinga við Norðmenn sé það sama og að sá samningur sé með öllu brotinn af hendi hins aðilans. Hv. þm., sem sjálfur er lögfræðingur og þessu kunnugur, veit, að í samningnum eru engin ákvæði, sem heimila Norðmönnum að salta eina einustu tunnu hér á landi. Þegar hv.þm. heldur þessu fram, þá liggur í því, að hinn aðilinn með aðstoð Íslendinga brjóti þennan samning í öllum höfuðatriðum. Hann gengur út frá því, að Íslendingar séu reiðubúnir til að selja sig til þess að vera böðlar á ísl. hagsmuni erlendri þjóð til framdráttar. Ég vil að ósekju ekki gera Íslendingum þessar getsakir, þó þeir menn kunni að vera til, sem eru þannig skapi farnir, að þeir vilja ljá sig til slíks óþrifaverks. Ég vil benda hv.þm. á það, að meginatriði þessa máls er það, hvort sem samningurinn verður felldur hér á Alþingi eða samþ., að íslenzkir böðlar hafa þessa aðstöðu til þess að berja á bræðrum sínum, ef þeir vilja samkv. heimildum fiskiveiðalöggjafarinnar, sem ég held því miður, eins og ég hefi áður tekið fram, að sé óbreytanleg. Norðmenn hafa þann rétt að selja í land 500-700 þús. tunnur af hverju veiðiskipi. Ef veiðiskipin eru 200, þá nemur þessi réttur 140 þús. tunnum, þó samningurinn verði ekki samþ. Munurinn er, ef samningurinn verður samþ., sá eini, að þessar 140 þús. tunnur hækka um 25 þús. tunnur, þegar mikið er í lagt. En nú er það svo, að þessi auknu réttindi öðlast þau skip ein, sem ekki hafa samband við móðurskipin og auk þess hafa samning um sölu á bræðslusíld við norskar síldarverksmiðjur yfir allt síldveiðitímabilið, „sæson kontrakt“ eins og það er kallað á norsku. Menn verða að hafa það hugfast, að þessi fríðindi til þess að hagnýta sér íslenzka þrælslund eru fyrir hendi, hvort sem samningurinn er gerður eða ekki í nægilega ríkum mæli til þess að rífa niður íslenzkt atvinnulíf. Þetta eru því ekki rök hjá hv.þm. heldur rakafals. Og þar sem slíkt rakafals hefir komið fram í blaðinu „Heimdalli“, þá er það því til mikillar minnkunar. Það verður að ræða þetta mál þannig, að það sé viðurkennt, hver séu réttindi Norðmanna, ef samningurinn verður ekki gerður, og svo, hver réttarauki fylgir samningnum. Það er tilgangslaust fyrir þá, sem vilja fella þennan samning, að ætla sér að gera það með því að strika yfir þá staðreynd, sem öllum er kunn, að Norðmenn hafa mestan hlutann af þeim réttindum, sem þeim með samningnum er tryggður. Það er því ekki réttmæli, að það sé „rothögg“ á íslenzkan sjávarútveg, þó samningurinn verði samþ. En hitt kann að vera rétt, að þau ákvæði í fiskiveiðalöggjöfinni, sem að mínu áliti eru óbreytanleg, séu svo veik um vernd Íslendinga, að í skjóli þess veikleika geti Norðmenn hagnýtt sér þau eftir alþjóðarrétti. Ef svo er, þá játa ég, að þær till., sem þessi hv.þm. hefir gert um skatta og tolla á innflutningsvöru á þessu sviði, geti komið til alvarlegrar umr. Eins er rétt, sem hv.þm. sagði, að kjötmarkaðurinn er alltaf að þrengjast. Það er ómótmælanlegt að sú staðreynd, sem átti þátt í því, að stj. og íslenzku samninganefndarmennirnir töldu, að þetta ákvæði um niðurskurð á kjötmagninu væri þess eðlis, að það væri ekki rétt að veita því svo fasta mótspyrnu, að samningarnir væru látnir stranda á því, og það vegna þess, að þó að samningarnir séu okkur óhagstæðir, þá er það jafnvíst, að það magn, sem við fáum að flytja til Noregs, er einasta lausnin, sem fyrir hendi er til þess að koma kjötinu á markað, og er ekki sjáanlegt, að hægt sé að veita þeirri þörf útrás á annan veg. Hæstv. forsrh. gerði grein fyrir því, að það væri ekkert neyðarúrræði fyrir Íslendinga, þó verzlunar- og siglingasamningarnir væru látnir halda áfram að gilda, ef samningurinn verður gerður. Ég þarf engu við að bæta hina ýtarlegu greinargerð hæstv.forsrh. Ég vildi bara benda hv.þm. Ak. á það, þar sem hann talar um, að okkur sé svo mikil niðurlæging að þessum samningi, að við skulum láta bjóða okkur annað eins og þetta á því herrans ári 1933! að hér er ekki neitt, sem þarf að fjargviðrast út af. Það er engum misboðið. En það kann að mega segja, að Alþingi sé misboðið, þegar verið er að tefla fram slíkum rökum, sem hv.þm. hefir komið með, og eins yfirleitt með öllu því aðkasti, sem við samningamennirnir höfum orðið fyrir eftir að hafa innt af hendi okkar starf eftir beztu getu og beztu vitund. Ég hefi ekki þurft að kvarta undan þessum hv.þm., heldur beini ég þessu til hv. 2. þm. Reykv. og samherja hans. Þeir eru þeir einu hér í hv. d., sem hafa talað þannig um þetta mál, bæði gagnvart samningamönnunum og samningaþjóðinni, að ég álít, að af því geti stafað hin mestu vandræði. Ég geri ekki ráð fyrir, að margir muni fást til þess að standa í samningum við erlendar þjóðir, ef þeir eiga von á því, að öllu sé snúið upp á versta veg fyrir þeim og jafnvel núið því um nasir, að þeir hafi þegið mútur og þeim gerðar margar fleiri viðlíka getsakir, þó að bæði hv. 2. þm. Reykv. og aðrir viti, að þeir hafi gert það, sem bezt var hægt að gera eftir þeirri aðstöðu, sem fyrir já. En það má slíka segja, að það geri ekki mikið til, þó að engir fáist til að standa í slíkum samningagerðum fyrir þjóðarinnar hönd, ef eiðar og heit eru rofin af samningaþjóðinni, eins og hefir verið um það þagnarheit, sem hún gaf, því þá fæst enginn til að tala við okkur í framtíðinni. Um ræðu hv. 2. þm. Reykv. vil ég fara örfáum orðum. Það er rétt, sem hann sagði, að það hefir alltaf verið nokkuð rætt í sambandi við slíka samninga, hver voru verzlunarviðskipti þjóðanna, þ. e. a. s. hverri þjóðinni verzlunarviðskiptin séu hagkvæmari. Ég ætla að verja nokkrum mín. til þess að minnast á það; af því að mér vannst ekki tími til þess í minni frumræðu, að við Íslendingar lögðum mikla áherzlu á þetta í samningagerðinni við Norðmenn, og sýndum þeim fram á, að ef þeir útilokuðu íslenzka kjötið á norska markaðinum, þá væru þeir með því að höggva á verzlunarviðskipti þjóðanna, án þess að Íslendingar gerðu nokkra ráðstöfun í þessu efni. Við lögðum fram verzlunarskýrslur Íslands um langt árabil og sýndum þeim, að verzlunarjöfnuðurinn færi batnandi fyrir Norðmenn, og bættum því við, að Norðmenn hefðu haft hag af skipagöngum, sem skipta meiru en hv.þm. hefir komið auga á, því að fragtin, sem við kaupum af Norðmönnum, nemur a. m. k. um 4 millj. kr. á ári. Við sýndum þeim fram á, að viðskipti Íslendinga og Norðmanna standa á tveimur stoðum. Önnur er sú, að ísl. kjötsalar þurfa að hafa umboðsmenn í Noregi. Þessir umboðsmenn hafa litlar tekjur af kjötsölunni og reyna því að auka sínar tekjur með því að selja norskar vörur til Íslands, og ísl. kjötsalar hafa eðlilega tilhneigingu til að hlynna að sínum norsku umboðsmönnum og hjálpa þeim til að selja vörur sínar hingað. Þetta er önnur stoðin, sem stendur undir ísl. og norskum viðskiptum. Hin stoðin hefir skapazt fyrir beinar skipagöngur milli Noregs og Íslands. Þessar beinu skipagöngur hafa aukið viðskipti milli landanna. En ef sú stoð, sem stendur milli kjötsala og umboðsmanna fúnar og fellur, þá er hin stoðin ekki ein nægileg til þess að rísa undir flutningsþörf þeirra skipa, sem annast þessi viðskipti. Og þá eru báðar stoðirnar fallnar. Við hömruðum því á því við Norðmenn, að ef þeir útilokuðu kjötið okkar af norska markaðinum, þá væru þeir að höggva á viðskipti, sem þeir hefðu sjálfir hagnað af. Þennan þátt málsins vil ég ekki rekja, því ég hefi gert það ýtarlega í minni frumræðu við 1. umr. En ég vil bara benda á það, að það er hæpið fyrir okkur Íslendinga að halda of fast fram þessari stefnu við þennan samning. Ef við sláum því föstu, að við eigum ekki að gera samning við neina þjóð, nema við fáum aukin fríðindi, þá er um þá stefnu að segja, að nái hún fyrir okkar frumkvæði eða annara, fótfestu hjá þeim viðskiptaþjóðum, sem við eigum mest undir, þá eru Íslendingar dauðadæmdir. Ef Spánverjar, Portúgalar og Ítalir tækju upp þessa stefnu, að spyrja um það, hvað við keyptum af þeim, þá værum við ekki vel settir. Hv. þm. er að beina athygli þessara þjóða inn á braut, sem leiðir til okkar bana í verzlunar- og atvinnulífi. Ég hefi ekki séð spánskar hagskýrslur yngri en frá 1929. Eftir þeim kaupa Íslendingar fyrir rúma 1 millj. kr., en við seljum þeim fyrir 31 millj. kr. Hvernig stæðum við, ef Spánverjar tækju upp verzlunarstefnu hv. 2. þm. Reykv.? Það er freistandi fyrir okkur að halda á þessari stefnu gagnvart Norðmönnum, þegar við erum að semja við þá, en við megum fara varlega í að hamra á því. Við verðum að sveigja frá þessari stefnu í öllu opinberu tali, því okkur er hún sjálfum hættulegust. Hv. þm. segir, að vernd okkar byggist á því, að Norðmenn noti ekki sín fríðindi í samningnum. Það er ekki rétt. Hún byggist á því, að Norðmenn misnoti ekki sinn rétt. Ef þeir misnota hann, þá reynir mest á íslenzk stjórnarvöld og löggæzlu. Og við höfum þá þann varnagla eins og margoft hefir verið tekið fram, að við getum sagt samningnum upp. En sú uppsögn er vottur um getuleysi, annarsvegar vottur um, að okkar fiskiveiðalöggjöf sé þess eðlis, að við sjáum ekki fært að þrengja ákvæði, sem fjalla um fríðindi erlendra manna hér á landi. Hv. þm. sagði, að það mætti marka undirtektir landsmanna á samningnum á því, að ég hefði farið á fund í landsmálafélaginu Verði til þess að ræða málið og ekki þorað að bera upp till. í málinu. Ég átti þess ekki kost, vegna þess að formaður félagsins tók það fram, þegar hann setti fundinn, að félagið óskaði ekki, að það kæmi fram till. í málinu, því að Sjálfstæðisfl. væri þar klofinn og það væri félaginu ekki til farsældar að bera upp neina till. Þetta voru hans orð og það var ekki á mínu valdi að breyta neinu um það. Það er hálfhlægilegt þegar hv.þm. reiðir upp grein úr norsku blaði, þar sem Norðmenn tala um hin miklu fríðindi, sem þeir fái með samningnum. Það hlægir mig, að það skuli vera búið að hafa hlutverkaskipti í þessum leik, sem við lékum, Norðmenn og Íslendingar, þegar við sátum við samningaborðið. Þá reyndum við að sannfæra Norðmenn um það, hvað þeir fengju mikil fríðindi með þessum samningi, og þeir reyndu að sannfæra okkur um, að sá réttur væri miklu minni en ekki neitt. Formaður norsku samningamannanna, sem er þm. Aalesundkjördæmis, sagði það alltaf við okkur, að ef hann samþ. samningana, þá félli hann í sínu kjördæmi. Við vikum í engu frá því, sem við höfðum haldið fram. En nú, þegar búið er að gera samningana, skiptum við um hlutverk. Eins og við höfum haldið samningnum fram frá sjónarmiði Norðmanna, eins erum við nú farnir að halda honum fram frá sjónarmiði Íslendinga. Þetta má ekki taka sem rök til andmæla samningnum. Hvað snertir fríhafnirnar, sem Norðmenn eru að tala um, þá læt ég mér nægja að vísa til samningsins. Norðmenn hafa ekki fengið nein aukin fríðindi á þeim höfnum, umfram þau, sem þeir hafa áður haft. Norðmenn hafa á hverri höfn allar ráðstafanir, sem þeir nú mega hafa og hafa jafnvel leyft sér mikið meira óátalið. Aðalfríðindin, sem þeir fá, eru þau, að þeir mega bæta veiðarfæri sín. Það hafa þeir mátt gera óátalið undanfarið og þegar þeir hafa beðið ísl. stjórnarvöld um leyfi til þess, þá hefir úrskurður jafnan fallið á einn veg, að þeim væri það heimilt. Maður getur bezt séð öfgarnar í þessu norska blaði, þar sem Norðmenn eru að tala um, að þeir hafi fengið Akureyri til umráða, eins og stendur í greininni. Þeir eiga þá væntanlega að verða kóngar á Akureyri. Ég er hræddur um, að þetta sé ekki nema staðlausir stafir. - Hv. þm. sagði, að í þessari grein væri talað rækilega um samninginn frá sjónarmiði Norðmanna. Hér er um tvö sjónarmið að ræða, íslenzkt og norskt, og hv.þm. hefir gerzt talsmaður norska sjónarmiðsins. Hann hefir sómann af því, ef honum þykir það sómi. - Hv. þm. segir í lok ræðu sinnar, að hann sé sannfærður um, að mótmæli hvaðanæfa af landinu séu þýðingarlaus, því þingið sé búið að taka sína afstöðu. Ef þetta er þýðingarlaust, hvernig stendur þá á því, að þessi hv.þm. er vakinn og sofinn í að láta sendisveina sína hlaupa hús úr húsi til að smala undirskriftum þeirra, sem mótmæla samningnum, og að allir, sem í þjónustu hans eru, vinna að sama verki? Af því að aðstaða hans er og verður til þess að nota málið til framdráttar sínum flokki, til pólitískra hagsmuna. Því þessi hv.þm. tekur jafnan flokkshagsmuni fram yfir þjóðarhagsmuni.

Tryggvi Þórhallsson Ég er samþykkur þessari till., sem hér liggur fyrir, en ég hefi ekki heyrt nefnda þá upphæð, sem gert er ráð fyrir, að það kosti að koma á talsambandi milli Íslands og útlanda.

Allt að hálfri millj. kr.

. Nú skilst mér, að þessi till. sé ekki nema til einnar umr., og felur hún þá ekki í sér heimild til fjárútláta. Þar af leiðandi býst ég við, að verði að líta svo á, að því aðeins geti þetta komið til framkvæmda, að fjárveiting liggi fyrir frá Alþingi.

Dómsmrh. (Magnús Guðmundsson) Ég hefi ekki nema gott að segja um afstöðu hv.þm. Vestm. til samningsins. Hann segir, að sér líki ekki öll ákvæði hans, en segist þó greiða atkv. með honum, vegna þess að hann sér enga aðra sölumöguleika fyrir kjötið. Og þetta er eðlilegt. Það er svo um alla samninga, eða flesta, að á þeim er bæði kostur og löstur. Þetta leiðir af því, að samningsaðiljar verða minnst tveir og verða báðir að slaka til, ef samningar eiga að nást. Það er sannfæring mín, að í þessu tilfelli hafi Norðmenn slakað meira til frá því, sem var hugsað í byrjun og telji slíka, að þeir hafi gert það meira en við gerðum. Viðvíkjandi því, sem talað hefir verið um 12. gr. samningsins vil ég benda á, að í l. frá 1926 er sagt, að lúka megi máli botnvörpunga með áminningu. Og þetta hefir verið gert, þegar ekkert benti til þess að þeir væru að ólöglegum veiðum innan landhelgi. Þegar þetta er borið saman við 12. gr., þá er þar aðeins skýrara tekið fram, að veiðiskip, þegar um slíkt tilfelli er að ræða, skuli ekki leiða fyrir dóm. Og þetta er svo skýrt orðað, að ég hygg, að ekki muni mörg tilfelli koma fyrir, að sek skip sleppi vegna þessa ákvæðis, einmitt vegna þess, hve ákvæði 12. gr. eru skýr. Það má að vísu hugsa sér það, að skipstjóra, sem er að óleyfilegum veiðum innan landhelgi, heppnist að leiða mjög sterkar líkur að því, að hann hafi rekið inn fyrir línuna undan straumi eða vindi. En hve oft verður það hægt? Ég hygg, að slíkt beri ekki oft við. Það verður erfitt að sanna, að þessi sé orsökin, en ekki einn eða annar sjálfráður eða ósjálfráður trassaskapur. Ég tel, að ekki sé neitt lítið, sem heimtað er með þessari sönnunarskyldu. Varðskipsforingjarnir eiga að dæma um það, hvort það sé eftir öllum atvikum ljóst, að svona sé ástatt. Ég er sannfærður um, að slík tilfelli, að það sé hægt, verða ekki mörg. Það er því sýnt og sannað, að 12. gr. verður okkur aldrei hættuleg. Og ef nú skip getur sýnt og sannað, að það hafi óviljandi rekið inn í landhelgi, hvað á þá að gera? Á að fara að refsa því fyrir það? Nei, það mundi aldrei verða gert. Og þá er eigi heldur rétt að taka slíkt skip inn í höfn og tefja það þar með frá veiðum. Og þótt ekkert ákvæði væri um þetta, þá mun sú regla oft vera notuð af varðskipsforingjunum, þegar um vafasamt og lítið brot er að ræða, að veita áminningu og reka skipin frá landhelgislínunni. En þegar skipin í björtu veðri eru langt fyrir innan landhelgislinu að veiðum, þá geta þau vitanlega ekki afsakað sig með því, að um athugaleysi sé að ræða. Skipstjórarnir eru skyldir að athuga, hvar þeir eru staddir. Ef þeir eru að fiska nálægt landhelgislínunni og fara langt inn fyrir, þá eiga þeir að sjá það sjálfir, og þá er vitanlega spursmálslaust, að um ásetning er að ræða. Út af þeim orðum, sem hv.þm. Ak. sagði um gang þessa máls á þinginu í fyrra, vil ég segja það, að þetta mál lá fyrir því þingi. Norðmenn voru búnir að segja upp samningnum. Þm. vissu, að Norðmenn vildu ekki taka undir neina samninga þá. En hvers vegna vöknuðu ekki hv.þm. þá? Hví komu þeir ekki þá fram með tollstreitufrv. sín? Nei, þeir gerðu það ekki! Hvað þýðir það? Það þýðir, að þeir ætluðust til, að samið væri við Norðmenn. Þetta var gert og sá samningur liggur fyrir nú. Stj. hefir því gert það, sem ætlazt var til, að hún gerði. Hv. þm. Ak. taldi, að stj. hefði gengið of langt í því að fylgja þessum samningi fram. En það gerir stj. af hreinni nauðsyn. Hún sér engan annan markað fyrir það kjöt, sem um ræðir í samningnum. Það er rétt, að norski markaðurinn er að þrengjast. En það var vitað áður. Og það verður að vorkenna Norðmönnum það, þótt þeir vilji ekki flytja inn, með stórum lækkuðum tolli, það kjöt, sem þeir telja sig ekki hafa neitt brúk fyrir. Það er varla hægt að ætlast til, að nein þjóð stuðli að innflutningi þeirrar vöru, sem hún þarf ekki að nota. Hv. þm. álítur þessi fríðindi, sem við fáum, of dýru verði keypt. Já, það er nú einmitt þetta, sem um er deilt. Og þótt hv.þm. hafi talið fram alla þá galla, sem á samningnum kunna að vera, þá hefir hann þó ekki sannfært mig um það, að þessi fríðindi séu of dýru verði keypt. Eða hvað eigum við þá að gera við allt að 11 þús. tunnur, sem samningurinn gefur okkur rétt á að flytja inn til Noregs næsta ár? Ekki er til neinn innlendur markaður fyrir þær. Og ekki er í önnur hús að venda með bær erlendis. Ef þær ættu ekki að stórspilla innanlandsmarkaðinum yrði að eyðileggja þær. Og því meiri er þörfin, ef þrengist um enska markaðinn.

Hvað á þá að gera við það kjöt, sem ekki fer til Noregs?

Já, það munar þó alltaf nokkuð um 10 þús. tunnur.

Selja Norðmönnum það!

Nei, gefa þeim það, ef við fellum samninginn! Það er réttara að eyðileggja kjötið innanlands heldur en að gefa Norðmönnum það, eftir að tollstríð er hafið á milli landanna. Og þótt síldarútvegsmenn tali um að kaupa kjötið, sem alla tryggingu vantar nú reyndar fyrir, að verði gert, þá verður samt að eyðileggja það, því annars mundi það alltaf verða fyrir öðru kjöti og eyðileggja markað á því.

Héðinn Valdimarsson Mér finnst nú hæstv.forsrh. hafa farið hringinn í kringum sjálfan sig í þessu máli. Hann sagði upp verzlunarviðskiptasamningnum við Norðmenn á síðastl. sumri til þess að hafa betri aðstöðu í samningunum við þá um kjöttollinn, en nú segir hann, að þessir viðskiptasamningar hafi ekkert að segja, og mundu verða framlengdir jafnt fyrir það, þó samningarnir um kjöttollinn og veiðiréttindi Norðmanna yrðu felldir hér á þinginu. Einnig heldur hann því nú fram, að verzlunarjöfnuður milli þjóða hafi lítið að segja, þegar gengið sé til samninga um verzlunarkjör. Þetta er dálítið annað en hann hélt fram í fyrra, enda er þetta talsvert einkennileg kenning hjá hæstv. ráðh. Það er öllum ljóst, að verzlunarsamningar snúast fyrst og fremst um verzlunarjöfnuðinn, og aðalvopnið, sem við höfum gagnvart Norðmönnum, er það, að við getum keypt þær vörur hjá öðrum þjóðum, sem við fáum nú hjá Norðmönnum. Það hefir ekki komið margt nýtt fram í málinu við þessa umr. annað en það, að hv.þm. Ak. las hér upp úr hagtíðindum órækar tölur um kjötsölu okkar í Noregi hin síðari ár, sem sýna það, að salan fer ört minnkandi vegna þess að möguleikarnir til sölu þverra óðum, og er því salan orðin nær helmingi minni en við höfum tollundanþágu fyrir. Í öðru lagi hefir hv.þm. lesið einkaskeyti frá Osló til Politiken, þar sem kemur mjög fram gleði Norðmanna yfir þeim réttindum, sem þeir hafa unnið með samningunum. Þá hefir einnig verið hent á erfiða aðstöðu okkar með að segja samningnum upp. Það er auk þess nýtt í þessu máli, að ljóst er nú orðið um undirtektir hv.þdm. við því á þá leið, að allir stuðningsmenn stj., að einum undanteknum, hv.þm. Ak., fylgja samningunum með samvizkunnar mótmælum þó, eins og hv.þm. Vestm., sem virðist byggja á þeirri von, að Norðmenn noti sér ekki þann rétt, sem þeim er fenginn, og að ísl. menn muni ekki fást til að kaupa síld af þeim eins og hv.þm. G.-K. heldur líka fram. Mér finnst slíkt mjög barnalegt, því auðvitað hafa Norðmenn sótzt eftir þeim rétti, sem samningarnir veita, til þess að nota hann. Úti um landið hafa samningarnir fengið kaldar viðtökur og mótmæli gegn þeim berast að hvaðanæfa. Það þýðir ekkert fyrir hæstv.forsrh. að reyna að villa þdm. sýn um það. Jafnvel í íhaldsfél. Verði hér í bæ, fékk hv.þm. G.-K. svo hörð mótmæli, að hann þorði ekki að bera fram till. um að hylla samningana, því hann vissi, að hún mundi verða felld, og er þó kunnugt um þau völd, er hv.þm. hefir í því félagi. Sýnir þetta, að það er þó hægt að verzla svo með sjálfstæði þjóðarinnar, að blindum fylgismönnum ofbjóði.

Eða benzín og olíu

. Þá vil ég með leyfi hæstv. forseta lesa hér upp grein úr norsku blaði um samningana. Greinin endurbirtist í Alþbl. í gær í þýðingu og heitir: „Fríhafnirnar fyrir fiskimenn vora á norðurströnd Íslands. - Þýðingarmesta ákvæðið í verzlunarsamningnum fyrir fiskiveiðarnar. Ákvæðið um fríhafnirnar fyrir norska fiskimenn meðan þeir stunda Íslandsveiðarnar er vafalaust þýðingarmesta ákvæði verzlunarsamningsins. Eins og kunnugt er, eru norskum síldveiðimönnum tryggðar sérstaklega tvær hafnir. Þangað geta þeir leitað til þess að athafna sig með veiðarfæri sín, þurrkað þau og gert að þeim. Einnig umhlaðið afla og búið um veiðarfæri áður en þeir leggja af stað heimleiðis. Þetta ákvæði er því til tryggingar, að undir venjulegum kringumstæðum geta þeir flutt heim meiri veiði en ella af hverju skipi, og haft að sama skapi meira upp úr útgerðinni. Það er einnig mjög hagkvæmt, að einmitt hafnirnar Akureyri og Siglufjörður hafa orðið fyrir valinu. Því að báðar þær hafnir liggja langbezt við af öllum höfnum á Norðurlandi, h. u. b. í hjarta þess svæðis, þar sem síldveiðin fer fram. Á báðum stöðum eru hafnirnar einkar hentugar og fullkomlega öruggar, með því að þær eru innst í djúpum fjörðum“. Síðan snýr greinarhöf. sér að norsku þjóðinni: „Það var á Siglufirði, að Norðmennirnir settust í öndverðu að á Íslandi, nú fyrir 35 árum síðan, til þess að stunda þar síldarútveg. Nokkrir þeirra reistu stöðvar í landi og stunduðu veiðarnar þaðan, en aðrir komu í stórhópum og söltuðu á íslenzkum stöðvum. Staðurinn ber því þann svip af norsku atvinnulífi, að síðan er hann oft í daglegu tali kallaður Norski bærinn. Sumarmánuðina tvo skipti tala Norðmannanna þar 3-4000, en fastir íbúar staðarins voru aðeins nokkur hundruð. Þorpið stækkaði hinsvegar ört eftir að Íslendingar tóku sjálfir að leggja stund á síldarútgerð, og er nú bær með kaupstaðarréttindum og 2100 íbúum. Norðmennirnir hafa átt sinn þátt í því að byggja bæinn, enda ber hann svip af norsku framtaki og kemur nú þaðan meiri hluti þeirrar síldar, sem út er flutt. Akureyri, annar staðurinn, sem Norðmönnum er nú fenginn til umráða (stillet til nordmennenes raadighet), er höfuðstaður Norðurlands með 4000 íbúum. Þegar þrengjast tók á Siglufirði, hófu Norðmenn síldarútgerð þaðan. Staðurinn liggur ekki eins vel við og Siglufjörður, með því að Eyjafjörðurinn er mjög langur, en höfnin er ágætlega varin, innst í fjarðarbotninum. Akureyri hefir vaxið mjög ört vegna síldarútvegsins, og norskum fiskimönnum finnst þeir eiga þar eins vel heima og á Siglufirði. Síðan fiskimenn vorir vegna hinna ströngu ákvæða íslenzku fiskiveiðalaganna tóku að leggja stund á síldveiðar frá móðurskipum utan landhelgi, hefir athafnalífið á Akureyri og Siglufirði verið mótað af norskri framtakssemi. En fyrir þá ágætu lausn, sem nú hefir fengizt með samningnum, munu norskir fiskimenn aftur geta notað sér takmarkalaust (i full utstrekning) auðæfi hafsins við norðurströnd Íslands“. Hér er talað réttilega um samningana frá sjónarmiði Norðmanna, greinin þarf því engra aths. við. Þeir hafa fengið aðgang að Norðurlandi, eins og þeir hafa óskað eftir. Þeir hafa fengið þar sínar fríhafnir, og nú treysta þeir sér til að láta flota sinn ausa upp auðæfum hafsins eftir vild sinni. Það lítur út fyrir eins og ég gat um áðan, að hv.þdm. láti stj. neyða sig til að samþ. samninginn á þessu þingi. Ég geri ráð fyrir, að mótmælin hvaðanæfa af landinu megni tiltölulega lítið við síðari umr. Það hefir verið hampað fundarsamþykktum frá framsóknarfélagi á Siglufirði og sjálfstæðisfélagi á sama stað, sem eru vínveitt samningunum, en það mun koma brátt í ljós við þá almennu atkvgr. um málið, sem fram fer þar á staðnum, hversu margir þeir leppar þessara flokka eru, sem staðið hafa að fundahöldunum. Það mun koma í ljós, að þeir eru ekki margir þar, sem eru samningunum hlynntir, og sömu fréttir munu berast frá öðrum stöðvum á Norðurlandi. En ég geri ráð fyrir því, að ef á að fella samningana, þá þýði lítið að treysta á þingið. Það eru verkalýðssamtökin, sem yrðu að taka til sinna ráða, til þess að stöðva þennan ófögnuð, og það verður áreiðanlega tekið til athugunar.

Jóhann Jósefsson Hæstv. dómsmrh. eyddi nokkrum tíma til þess að útskýra 12. gr. samningsins, og staðfesti sú skýring þá skoðun mína, að hér væri verið að halda út á hála braut. Hæstv. ráðh. minntist á landhelgislögin, og þá gerbreytingu, sem varð á þeim með l. frá 15. júní 1926, þar sem heimilað var að sleppa skipum, sem náðst hefðu í landhelgi og sætt ákæru fyrir ólöglegan umbúnað veiðarfæra, með áminningu eða smávægilegum sektum. Áður var það svo, að ekki var hægt fyrir nokkurn dómara að láta skip undir slíkum kringumstæðum sleppa með minna en 2000 gullkróna hlerasekt. Nú er það komið í ljós, eins og hæstv. ráðh. er kunnugra um en mér, að það var svo mikill munur gerður á, hvernig veiðarfærunum er fest, að ég held, að það hafi komið fyrir, að danska varðskipið hafi kært togara, sem var með einhvern keðjulás öðruvísi en átti að vera og ekki vel fest veiðarfærin, en skipið lá inni á Reykjavíkurhöfn. Togarinn var sektaður eins og lög ákváðu og fleiri dæmi gæti ég komið með þessu lík. Þess vegna var svo löggjöfin til neydd að gera mun á þessu, þar sem aðeins var um rangan umbúnað á veiðarfærum að ræða, og hinu, að skipið lægi undir þeim grun að hafa veiðarfærin laus í þeim tilgangi að fiska ólöglega inni í landhelgi. En það sjá allir, að þegar um slæman umbúnað er að ræða, þá geta komið fyrir þau tilfelli, að það sé ljóst, að það standi ekki í sambandi við ólöglegar veiðar, t. d. eins og á skipinu, sem lá fyrir akkerum inni á höfn. Í því tilfelli var það ljóst, að það var ekki í sambandi við ólöglegar veiðar. Þetta er þá sú grein úr löggjöfinni, sem hæstv. ráðh. álítur, að hér sé tekin til fyrirmyndar. En ég vil benda honum á 12. gr. samningsins, þar sem talað er um, að norsk fiskiskip, sem geti sannað, að þau hafi rekið inn í landhelgi vegna straums eða storms, skuli ekki sæta ákærum, ef ljóst sé af öllum atvikum, að það hafi ekki skeð í þeim tilgangi að stunda ólöglegar veiðar. Hæstv. ráðh. virðist leggja þann skilning í þetta ákvæði, að dómurunum sé gefin heimild til að sleppa þeim við hegningu. Það er aðgætandi, að í l. frá 1926 er gengið út frá því, að sökudólgurinn sé leiddur fyrir dómara, en þó megi sleppa þeim með áminningu, en í 12. gr. samningsins virðist mér, að ekki sé ætlazt til, að hann sé leiddur fyrir dómara. Þar stendur á norsku: „Det skal ikke innledes rettlig forföining mot norske fiskefartöier som kan bevise å være drevet inn på sjöterritoriet pá grunn av ström“ o. s. frv. Þetta virðist mér auðskilið, að það eigi að afgerast úti á hafi, án þess að viðkomandi sé leiddur fyrir dómara. Ef ég skil þetta ekki rétt, þá bið ég hæstv. ráðh. góðfúslega að leiðrétta það. Ég hefi alltaf skilið, að orðalagið: „að sæta ákæru“ þýddi það, að vera leiddur fyrir dómara. Hér er sá stóri munur, að þar sem áður var heimilt að minnka sekt fyrir ólöglegan útbúnað veiðarfæra niður í 500 kr. eða jafnvel aðeins veita viðkomandi áminningu, ef ljóst þótti, að það stæði ekki í sambandi við ólöglegar veiðar, þá er hér með 12. gr. varðskipsforingjunum næstum skipað að sleppa þeim skipum, sem þarna um ræðir, án þess að leiða þau fyrir dómara. Með þessu er vikið nokkuð langt frá þeirri venju, sem áður tíðkaðist í þessum efnum. Hæstv. forsrh. svaraði þeirri fyrirspurn minni um það, hvort hann vildi beita sér fyrir því, að samningnum yrði sagt upp, ef í ljós kæmi, að hann veitti okkur þyngri búsifjar, að öllu athuguðu, heldur en það fyrirkomulag, sem við eigum við að búa. Mér skildist á hæstv. ráðh., að hann mundi gera það, að því tilskildu, að leið yrði til þess að koma kjötinu á annan markað en hér er fyrir hendi. Það hefir praktiska þýðingu fyrir okkur, að Norðmönnum sé gefið aðhald í þessu efni, með því að gefa í skyn, að við séum reiðubúnir að segja samningnum upp, ef þeir misnota hann á nokkurn hátt, og það er búið að skýra það við umr. um þetta mál, hvað sé misnotkun og hvað sé rétt notkun. Mér finnst sjálfsagt, að þetta spursmál sé tekið til yfirvegunar áður en þingi slítur. Að því er snertir verzlunarjöfnuðinn, sem menn gera sér mestar vonir um, þegar um samninga milli ríkja er að ræða, skal ég minna á það, sem áður hefir átt sér stað hér á landi. Ég skal viðurkenna það, sem hv.þm. G.-K. sagði, að ef þeirri reglu væri fylgt út í yztu æsar, að láta verzlunarjöfnuðinn ráða, þá yrðum við Íslendingar ekki sem bezt úti. En ég mun fá tækifæri til að minnast á það síðar í öðru sambandi og fer því ekki frekar út í það að sinni. Afskipti Þjóðverja af verzlunarmálum okkar Íslendinga, vil ég lítilsháttar minnast á. Hæstv. forsrh. drap á það, að þeir væru nýlega búnir að gera þær ráðstafanir, sem giltu næstum því sem algert innflutningsbann á íslenzkum vörum, þrátt fyrir hagstæðan verzlunarjöfnuð okkar við þá. En það er að því að gæta, að þeir hafa gert þetta almennt, en ekki eingöngu miðað við Ísland eða íslenzkar vörur. En ég vil nú spyrja: er það ekki verkefni utanríkismálanefndar eða stjórnarinnar að leita eftir markaði fyrir íslenzkar afurðir hjá Þjóðverjum eða einhverjum öðrum þjóðum, sem líklegar eru til að veita þeim viðtöku? Af því að ég hefi nú tekið þá afstöðu til þessa samnings að leggjast ekki á móti honum, af því að ég vil ekki á nokkurn hátt rýra markaðsmöguleika bænda, þá vil ég nú alvarlega brýna fyrir hæstv. stj. að ganga ekki fram hjá neinum hugsanlegum möguleika til að efla viðskiptaaðstöðu okkar hjá öðrum þjóðum, hvort sem það eru Þjóðverjar, Englendingar, Belgir eða aðrar þjóðir. Ég veit til þess, að hæstv. stj. hefir möguleika til að selja ísl. afurðir í Belgíu og veit ekki til, að hún hafi sinnt því neitt fram að þessu. Ég vil í þessu sambandi benda á það, að sú þjóðin, sem ófriðlegast hefir látið í þessu efni, nefnilega Þjóðverjar, hefir nú þegar fengið heimsókn frá Norðmönnum. Þrátt fyrir það, að verndartollastefnan er nú ríkjandi í Þýzkalandi, þá leita Norðmenn nú fyrir sér um hagfelldari viðskipti í Þýzkalandi. Íslenzki síldarútvegurinn ætti það ekki síður skilið, að Alþingi og stjórn gerði það, sem hægt væri til að létta undir með honum, t. d. með því að efla ef unnt væri síldarmarkað í Þýzkalandi. Hv. 2. þm. Reykv. var að tala um það, að ég fylgdi þessum samningi með samvizkunnar mótmælum. Ég hefi nú bent á ýmsa agnúa á samningnum og hvers vegna ég vil ekki spyrna fæti við því, að samkomulag náist, ennfremur hefi ég bent hæstv. stj. á það, hver nauðsyn er á því að vera vel á verði, ef samningarnir reynast illa á nokkurn hátt gagnvart okkur Íslendingum. En það er á annað að líta í sambandi við afstöðu mína til þessa máls. Það eru örðugleikar bænda að koma afurðum sínum í verð. Ég fylgi þeirri stefnu að fara varlega í því að hindra á nokkurn hátt sölumöguleika fyrir ísl. afurðir, og það getur verið, að það komi fyrir í sambandi við önnur mál, sem fyrir þingi liggja, að afstaða mín markist skýrar um það að fara varlega í þessu efni, því að nú eru þeir tímar, að alla hugsanlega möguleika verður að nota til að selja afurðir landsins. En ef ég hinsvegar hefði haft þá aðstöðu að geta bent á örugga leið til að selja það kjötmagn, sem við flytjum nú til Noregs, þá þættist ég hafa aðra aðstöðu gagnvart þessum samningi. En með því að það er ekki, þá hefi ég tekið þá afstöðu, sem nál. sjútvn. ber með sér, og geri ég það að yfirlögðu ráði, en ekki með neinum samvizkunnar mótmælum, og getur hv.þm. Reykv. verið viss um það, að ég er reiðubúinn að verja afstöðu mína hvar sem er.

Bjarni Ásgeirsson Af því að hv.frsm. er veikur, hefi ég tekið að mér að segja ofurlítið f. h. nefndarinnar. Ég mun ekki fara langt út í þetta mál, þar sem það nýlega hefir verið rætt ýtarlega dag eftir dag; og ég býst ekki við, að neitt nýtt komi fram í þessum umr. Eins og getið er í nál., hefir n. orðið sammála um það eftir atvikum að mæla með því, að frv. verði samþ. Að vísu hefir einn nm., hv.þm. Vestm., nokkra sérstöðu og skrifar undir nál. með fyrirvara, sem hann mun gera grein fyrir í sérstakri ræðu. Hinsvegar er mér óhætt að segja það f. h. n. sem heildar, að þó að hún hafi sitthvað við samninginn að athuga og hefði óskað, að ýms ákvæði væru öðruvísi en eru, þá álítur hún ekki forsvaranlegt á þessu stigi málsins að fella samninginn. Það er sérstaklega hliðin, sem að landbúnaðinum veit, sem hefir knúð n. til að taka þessa ákvörðun. Eins og vitanlegt er, þá hefir sú hlið samningsins, sem að kjötsölunni veit, ráðizt þannig, að fengizt hafa ekki eingöngu jafngóð kjör hvað tollinn áhrærir eins og áður en samningnum var sagt upp frá Norðmanna hendi, heldur fengizt loforð um lækkun tollsins um 1/3 frá því, sem áður var. Að vísu koma á móti takmarkanir um það, hvað leyfilegt sé að flytja út af kjöti árlega, og fer það magn minnkandi í nokkur ár, og er töluvert deilt um þýðingu þessa atriðis samningsins. En n. lítur svo á, að þar sem vitanlegt er fyrirfram, að kjötmarkaður Íslendinga er að þrengjast í Noregi meir og meir, þó að okkar kjöt hafi alltaf aðstöðu til að þrengja sér nokkuð inn á markaðinn, þrátt fyrir það þótt nægt innlent kjöt sé til framboðs, þá muni þetta ákvæði gera Íslendingum minni skaða en ella. Ég álít, að samningsákvæðin um kjötsöluna hafi tekizt vonum framar. Hinsvegar hefir samningurinn hlotið talsverða gagnrýni vegna þeirrar hliðar, er að síldveiðunum veit. Það má vera, að ýmsir annmarkar séu á þessum samningi fyrir síldarútgerðina, og verður reynslan að skera úr þeim atriðum. En að mörgum atriðum hefir nú verið fundið, sem eru í sama horfi og áður en samningurinn ver gerður. Þau eru viðurkennd framkvæmdaratriði á fiskiveiðalöggjöfinni, þó að menn hafi ekki rekið augun í þau fyrr en nú. En þar sem segja má þessum samningi upp með hálfs árs fyrirvara og auk þess er hægt að þvinga Norðmenn til þriggja mán. fyrirvara, þá álítur n. sjálfsagt að reyna samninginn í eitt ár og sjá, hversu nauðsynlegur okkur virðist kjötmarkaðurinn í Noregi, sem er mikið komið undir, hversu samningar takast við England. En enski markaðurinn virðist nú vera á hverfanda hveli, og við vitum ekki, hve mikið af því kjöti, sem reiknað er enn með að flytja til Englands, kemst á enskan markað. Teljum við því óforsvaranlegt að halda ekki opnum þeim leiðum, sem við höfum með þessum samningi. Ég skal aðeins til skýringar á því, hversu hver þjóð álítur sér mikils virði að halda uppi markaðsmöguleikum fyrir sínar afurðir, geta þess, að Danir, einhver mesta kjötframleiðsluþjóð heimsins virðist ekki ráða sér fyrir fögnuði af því að þeir hafa komið auga á einhvern kjötmarkað í Færeyjum. Þegar við athugum þetta, þá sjáum við, hve mikils virði það er fyrir þjóðirnar yfirleitt að halda opnum þeim markaðsmöguleikum, sem til eru í öðrum löndum. Nú getum við sagt upp þessum samningi með 6 mán. fyrirvara. Við getum sagt honum upp síðasta nóv. næstk., og á meðan er hægt að athuga þá kosti, sem kjötmarkaðurinn hefir í Noregi, og þá annmarka, sem ívilnanir gagnvart Norðmönnum kynnu að hafa í för með sér. Þegar þetta er allt athugað, þá virðist ekki mikið í húfi gagnvart útgerðinni þótt samningurinn sé samþ. En það er allt of mikið í húfi gagnvart landbúnaðinum, ef ekki eru athugaðir vel allir möguleikar fyrir ísl. kjötsölu, áður en þessu sundi er lokað.

Forseti (JörB): Það er rétt, að í þeirri gr. þingskapa, sem hv.þm. Str. vitnaði til, er ákveðið, að viðhafa skuli eina eða tvær umr. um till. eftir uppástungu forseta. En ég get ekki séð á orðalagi þeirrar gr. eða neinu atriði í þingsköpum, að forseti geti ekki á síðara stigi málsins stungið upp á tveimur umr., þótt ein hafi verið ákveðin upphaflega. Sérstaklega þar sem breyt. hefir verið gerð í meðferð þingsins um efni till., sem heimtar það, að tvær umr. fari fram. Og þó að það hafi ekki upphaflega verið gert af minni hálfu að ákveða tvær umr., þá sé ég ekki, að það komi á neinn hátt í bága við ákvæði þingskapanna, að síðari umr. sé ákveðin nú, þar sem efni till. útheimtir þá meðferð, ef brtt. verður samþ.