Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Nú á síðustu tímum hefur borið mjög á því, að smáþjóðirnar hafa verið óöruggar með sinn hag og talið, að hætta steðjaði að. Sá uggur og kvíði er vissulega ekki ástæðulaus eftir þeirri reynslu, sem fengizt hefur síðustu 10–20 árin, og ekki sízt af reynslu tveggja síðustu heimsstyrjalda, sem svo oft hefur verið lýst. Mörg smáríki, sem höfðu verið undir áþján stórvelda, fengu frelsi eftir stríðið 1914–18. Má þar nefna ríki eins og Finnland, Tékkóslóvakíu, Eistland og Lettland, sem öll fengu frelsi í lok þess stríðs. En það ömurlega hefur skeð eftir stríðið 1939–45, að nokkur þessara ríkja hafa orðið yfirgangssömum stórveldum að bráð og misst aftur frelsi sitt. Má þar nefna Eistland, Lettland og Lithauen og óhætt að segja Tékkóslóvakíu, og ógnin vofir yfir finnska lýðveldinu. Það er von, að smáríkin hugsi um sinn hag og á hvern hátt sé hægt að bægja hættunni frá. - Af hverju stafar þessi hætta, sem vofir yfir smáríkjunum? Ef maður vill svara þessari spurningu, þarf maður ekki að rifja upp marga~ staðreyndir til að fá svarið. Svarið er það, að ýmis stór og voldug ríki hafa sett sig yfir hlut smáríkjanna og neytt færis til þess að leggja þau undir sig, svo að þau hafa glatað frelsi sínu. Menn bjuggust við, að síðasta stríð yrði barátta fyrir rétti smáríkjanna. En örlögum smáríkjanna er ekki borgið, sumpart fyrir yfirgang Sovétríkjanna og sumpart fyrir eftirlátssemi annarra stórvelda, sem sömdu við þau eftir síðasta stríð. Þó vonuðu menn, að eftir síðasta stríð kæmu tímar friðar og öryggis. Þær þjóðir, sem stóðu saman í styrjöldinni, vonuðust til að geta staðið saman áfram, eins og orð Roosevelts forseta bera með sér. Undirbúningur að stofnun Sameinuðu þjóðanna var órækt vitni þess, að menn vonuðu að þau ríki, sem voru stríðsaðilar, gætu lifað saman í sátt og samlyndi. Þegar undirbúningur að stofnun Sameinuðu þjóðanna var hafinn í San Fransisco, var auðsætt, hvernig leikurinn mundi enda. Þá var Þýzkaland Hitlers fallið, og Japan gat ekki staðið lengi gegn sameinuðum herstyrk þeirra þjóða, sem stóðu saman að verulegu leyti síðari hluta heimsstyrjaldarinnar 1939–45. Ég hygg, að þau smáríki, sem héldu frelsi sínu eftir síðara stríðið, hafi ákaft vonað, að sú samvinna tækist með þeim ríkjum, sem stóðu saman í stríðinu, að nú hæfist langt og farsælt friðartímabil. En því miður hefur þetta ekki reynzt svo. Þó að nú sé ekki heimsstyrjöld, þá kannast allir við hið kalda stríð, sem er þó ekki alltaf kalt, heldur blossar upp í ljósum logum, eins og sjá má í Kóreu, víða í Asíu og jafnvel hérna í Evrópu. Von okkar um frið var byggð á því, að einstök ríki tækju sig ekki út úr til óþurftarverka. Vesturveldin sýndu það í verki, að þau vildu frið. Órækt vitni þess er afvopnun sú, sem hinar engilsaxnesku þjóðir framkvæmdu upp úr lokum síðustu heimsstyrjaldar. Í styrjöldinni hafði England 5 millj. manna undir vopnum, sem var geysimikill herstyrkur hjá ekki stærri þjóð. 1947–48 var herstyrkur þess kominn niður í 750 þús. manns. Bandaríkin höfðu í lok síðustu heimsstyrjaldar 10-12 millj. manna undir vopnum, en 1947–48 var her þeirra ekki orðinn stærri en 11/2 millj., svo mikil var afvopnunin. En það var eitt stórveldi, sem fór ekki sömu braut, Sovétríkin. Í stað þess að afvopnast hélt Rússland enn þá sterkari her. Þegar engilsaxnesku ríkin höfðu rúmar 2 millj. manna undir vopnum, þá höfðu Rússar 4 millj. Það gerðist annað í löndunum í Austur-Evrópu, þar sem Rússar höfðu her. Þau fóru fyrir atbeina Rússa og undir vernd þeirra að koma sér upp her, her, sem var þjálfaður af her Rússlands. Það var ekki aðeins, að landið sjálft væri undir herstjórn Rússa, heldur var t.d. settur rússneskur yfirhershöfðingi í Póllandi, og skýrara tákn um rússneska hervernd er ekki hægt að finna. En það var ekki nóg, að þessi mikli her héldist í Sovétríkjunum og að þessi ríki í Austur-Evrópu væru háð Rússlandi, þar sem rússneskur her var í landinu, heldur þurftu þau að auka herstyrk sinn. Sýnir þetta eitt á hernaðarsviðinu ekki nægilega, hvað hefur orðið til að auka þá þenslu, sem nú ríkir í heiminum? Óttinn er ekki ástæðulaus og ekki sízt hjá smáþjóðunum, sem eiga mest undir friði komið að fá að njóta þess sjálfstæðis, sem þau hafa öðlazt. - En á sviði fjármála og viðskiptamála hefur stríðið verið kalt eða jafnvel heitt. Árið 1947 kom Marshall með tillögu sína um, að Bandaríkin hjálpuðu löndum Evrópu til að rétta aftur við atvinnu- og fjármálalífið. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að fjármálalífið í Stóra-Bretlandi var í öngþveiti. Í stríðinu var öllu fórnað, verðmætum og lífi manna, til að vinna stríðið gegn Hitler. Það var auðsætt, að válegir tímar vofðu yfir Evrópu, ef fjármála- og atvinnulíf yrði ekki eflt. Þá kom Marshall fram með sína merku tillögu, sem við hann er kennd, um aðstoð til ríkja í Evrópu. Ég segi af ásettu ráði: til ríkja í Evrópu, því að hún var ekki bundin eingöngu við Vestur-Evrópu. Mér finnst Marshallaðstoðin vera beint framhald af og í orsakasambandi við láns- og leiguframkvæmd Roosevelts forseta í stríðinu, þar sem Bandaríkin með sínum möguleikum hjálpuðu samherjum sínum í stríðinu, svo að þeir stæðu betur að vígi í baráttunni gegn Hitler, og var það vel þegið bæði að Bretum og Rússum. Þetta er beint framhald á þeirri fögru hugsjón Roosevelts, að þjóðirnar standi saman til þess að sigrast á erfiðleikunum. Tillögu Marshalls til endurreisnar Evrópu var vel fagnað, jafnvel í þeim ríkjum, sem að verulegu leyti voru háð Rússlandi. Það leyndi sér ekki, að bæði Tékkóslóvakía og Finnland vildu taka þátt í þessari endurreisn, en Rússland hindraði þau ekki aðeins í því, heldur sagði Marshallskipulaginu stríð á hendur. En Vestur-Evrópa lét hvorki undan hótunum Rússa né fimmtu herdeilda þeirra, sem starfa í hverju landi, hún lét hvorki undan æsingi Rússa né áróðri fimmtu herdeilda þeirra. Baráttan var háð úr austri og ógnað með miklum herstyrk, þegar vesturveldin afvopnuðust. Það var barizt gegn því, að vestrænar þjóðir gætu náð sér fjárhagslega. Hér var augsýnilega hætta á ferð, og hættan var mest fyrir smáríkin yfirleitt. Þegar ég talaði um afstöðu smáríkjanna, varpaði ég fram tveimur spurningum út af háskanum, sem stafaði af öryggisleysi. Af hverju stafar sú hætta, og hver eru úrræðin? Hættan stafar frá hinum alþjóðlega kommúnisma, en uppruni hans er í Rússlandi. Þar er að finna mikinn herstyrk, sem er hafður til taks, þegar afvopnun fer fram í öðrum löndum. Þetta er stríð gegn viðreisn og atvinnuöryggi þjóða Vestur-Evrópu. Hættan stafar því frá útþenslu einræðis, sem rennur frá Rússlandi, eins og hún stafaði áður frá einræði, sem stafaði frá Þýzkalandi Hitlers. Þá kemur að síðari spurningunni: Hvað er til bragðs að taka, hvað eiga smáþjóðirnar - þá er Ísland meðtalið - að gera, og hvaða úrræði er að finna til að bægja burt þeirri hættu, sem stafar af öryggisleysinu? Ég held, að ekki sé efi á því, að einmitt siðasta stríð hafi fært Íslandi heim sanninn um það, að það sé ekki til annað, sem hægt sé að gera, þegar ógnir einveldis séu á ferð, en að búast til varnar og það svo myndarlega, að það sé of áhættusamt að leggja út í árás. Þetta er ekki sízt nauðsynlegt fyrir smáþjóðirnar. Danmörk, Noregur, Holland og Belgía vildu ekki fyrir síðasta stríð gera bandalag við Stóra-Bretland og Frakkland, meðan tími var til, til varnar, ef ráðizt væri á þau. Þessi ríki trúðu eða vonuðust til, að þau mundu sleppa, ef til átaka kæmi, og óttuðust hótanir Hitlers, sem bjó næstur þeim. Danmörk, Noregur, Holland og Belgía vildu ekki sverjast til varnar með Bretum og Frökkum. Þýzkaland hótaði þeim öllu illu, og þau létu undan þeim hótunum. Það var lifað í þeirri von í hverju landi, að það slyppi, ef til átaka kæmi. En kaldur veruleikinn kenndi þessum þjóðum, að vonirnar um það, að einvaldsríki hlífði vopnlitlum eða vopnlausum þjóðum, voru tálvonir einar. Það var vaðið yfir Holland, Belgíu og Luxemburg og ráðizt á Danmörku og Noreg af herskörum Hitlers. Þessar þjóðir vildu ekki eða þorðu ekki að sverjast til samvinnu til varnar við Breta og Frakka. Það var fullseint að kalla á Stóra- Bretland, sem hafði nóg að gera fyrir sig sjálft, þegar ráðizt var inn í Noreg í síðustu styrjöld. Bretland gat ekki veitt þá hjálp, sem það hefði getað, ef varnarsamningur hefði verið milli þessara aðila. Við þekkjum víssulega söguna af því, hvernig fór fyrir Noregi. Norska þjóðin barðist hetjulegri, en vonlausri baráttu í 100 daga og var allan þann tíma pínd og hrjáð af innrásarherjunum og raunar út allt stríðið. Nú, þegar ríki með útþensluvilja sínum ógnar öryggi og friði í heiminum, þ.e. Sovét-Rússland, sem líkja má við Hitlers-Þýzkaland, hafa smáþjóðirnar lært af reynslunni. Út af þessu varð Atlantshafsbandalagið til. Það má einnig nefna þjóðir eins og Holland, Luxemburg, Noreg og Danmörk, sem 1939 vildu ekki gera sanming við Frakkland og Stóra-Bretland, en reynslan hafði kennt, að það var nauðsyn að hafa fyrir fram gerðan varnarsamning. Vegna þess varð Atlantshafsbandalagið til, og vegna þess gekk Ísland í Atlantshafsbandalagið. Ísland hafði fengið þá reynslu í síðustu styrjöld, að vegna tækniþróunar og legu sinnar var það orðið þýðingarmikið í átökum milli austurs og vesturs, og það vildi láta í ljós, hvorum megin það stæði. Af þessum ástæðum gekk Ísland og hin smáríkin í Atlantshafsbandalagið, til þess að reyna að bægja frá sér hættu vegna skorts á öryggi. Það þarf enginn lifandi maður að láta sér detta í hug, að ríki eins og Beneluxlöndin og Norðurlönd gangi í bandalagið til þess að hefja stríð. Sama má segja um engilsaxnesku stórveldin og Frakkland. Þau ganga ekki í Atlantshafsbandalagið til að hefja stríð, heldur til að tryggja öryggi sitt með sameiginlegum vörnum. Einkenni Atlantshafsbandalagsins eru því hrein varnareinkenni. Einræðis- og ofbeldisríkin virða ekki neitt annað en aflið, og ég vil taka undir þau orð merks stjórnmálamanns á Norðurlöndum, að „brjótist út stríð þrátt fyrir Atlantshafsbandalagið, þá hafi það ekki náð tilgangi sínum“. En það yrðu mikil vonbrigði fyrir öll þessi ríki, ef svo færi, en þrátt fyrir það að svo illa kynni að fara, eru þó þessi ríki betur stödd á vegi en þau voru 1939, ef þriðja heimsstyrjöldin brytist út. Ég sagði það áðan, að það eina, sem einræðisríkin virða, eru kröftug samtök og afl. Hin samstilltu og styrku átök Sameinuðu þjóðanna í Kóreu gegn innrás kommúnistanna hafa verið Sovétríkjunum og leppríkjum þeirra þörf áminning. Það kann svo að fara, að þessar þjóðir hugsi sig um, áður en þær leggja út í annað slíkt ævintýri. Fullyrðingar um, að Atlantshafsbandalagið sé árásarbandalag, eru svo kjánalegar, að ekki er hægt að bera þær á borð fyrir fólk, sem eitthvað fylgist með því, sem gerist í heimsstjórnmálunum. En þótt bandalagið sé stofnað, - og einkum með því að viðsjár hafa enn vaxið í heiminum, - er það ekki nóg, það þarf að fá því í hendur þau tæki, er geri það meira en orðin tóm, vegna þess að vopnaframleiðslu og hervæðingu er stöðugt haldið áfram í Sovétríkjunum og leppríkjum þeirra. Þess vegna urðu ríkin í Atlantshafsbandalaginu líka að efla hervarnir sínar, og þess vegna hefur Evrópuher verið myndaður undir stjórn Eisenhowers, sem er frægastur allra hershöfðingja úr síðustu styrjöld og ekki aðeins frægur sem hershöfðingi, heldur og sem stjórnmálamaður. Það er dálítið óvanalegt og sýnir hina frábæru hæfileika hershöfðingjans, að hershöfðingi, sem er enn í starfi, sé jafnframt stjórnmálamaður. Það hefur því orðið að efla hervarnir í löndum Atlantshafsbandalagsins, en það þarf enginn að halda, að það sé neinn barnaleikur né verði gert án mikilla fórna og átaka. En þær þjóðir, sem meta mest frelsi sitt, vilja leggja þetta á sig til þess að geta varið frelsi sitt og sjálfstæði, ef á þarf að halda. Ríkin í kringum okkur haf lagt mikið á sig vegna hervarna. Svíar t.d., sem ekki eru í Atlantshafsbandalaginu og enginn mun væna um ástæðulausan stríðsundirbúning, verja 4250 millj. kr. til hervarna hjá sér, en það svarar til um 740 ísl. kr. á mann í Svíþjóð. Það er þannig ekki litið, sem þessi þjóð leggur á síg í varnarskyni. Í Danmörku eru útgjöldin til landvarna áætluð um 1300–1600 millj., sem svarar til 360–400 ísl. kr. á mann í Danmörku. En til samanburðar má nefna það, að eftir þeim upplýsingum, sem beztar er hægt að fá, eru hernaðarútgjöld Sovétríkjanna 1900 ísl. kr. á hvern mann. Það er meira en helmingi hærra en í því ríki, sem ég hef nefnt og hæst er, Svíþjóð. En þessar tölur munu vera byggðar á þeim beztu upplýsingum, sem hægt er að fá um þetta. Svo er verið að tala um, að smáríkin séu að kikna undir álögum vegna hervæðingarinnar. Hvað má þá alþýðan í Sovétríkjunum segja, hefur hún þá ekki ástæðu til að kvarta? Þegar miðað er við þjóðartekjur, ver Danmörk 6%, Noregur og Svíþjóð 5% og England 10% til þessara mála. Þetta er að vísu mikið fé, en þó bókstaflega hverfandi, þegar miðað er við það, sem Sovétríkin eyða í þessu skyni. Ísland hefur ekkert lagt fram til hervarna eða herkostnaðar. Það var tekið fram, er Ísland gekk í bandalagið, að það hefði engan her, ætlaði engan her að hafa. Það var samt auðsætt, eftir því sem hættan á alheimsstyrjöld jókst, að ekki var hægt að hafa Ísland eitt allra bandalagsríkjanna án allra hervarna. Þá var ekki um annað að gera en semja við eitthvert bandalagsríki okkar um að taka að sér hervarnir hér, og þá var samningurinn frá 5. maí, sem einmitt er hér til umræðu, gerður við Bandaríki Norður-Ameríku. Framlag Íslands var ekki herkostnaður, eins og ég hef rakið á öðrum stað í ræðu minni, heldur að lána land sitt til vistar vinveittum varnarher til þess að tryggja öryggi Íslands. Það kostaði íslenzka ríkissjóðinn ekkert í beinum fjárframlögum. Menn geta litið sjálfir í fjárlögin og séð, að þar er ekki einum einasta eyri varið til hernaðarútgjalda. Ég skal játa, að hver einasti Íslendingur hefði kosið það heldur, að hér væri enginn her, en yfirgnæfandi meiri hluti þjóðarinnar og sá, sem hugsar um hagsmuni Íslands og metur þá mest, er því samþykkur, að þetta varnarlið sé hér. Ég veit, að engum er ánægja að dvöl erlends hers hér, en það er víst, að það eru minni óþægindi fyrir íslenzku þjóðina að hafa þennan her heldur en að leggja á hana þau miklu útgjöld, sem smáþjóðirnar hafa orðið að taka á sig vegna þessara mála. Ég held, að við Íslendingar þurfum ekki að kvarta, þegar við berum okkur saman við hinar smáþjóðirnar í þessum efnum. Það var eðlilegt, að Bandaríkin yrðu sú þjóð, sem tæki að sér þessar varnir hér á landi fyrir Atlantshafsbandalagið. Íslendingar hafa reynslu af Bandaríkjunum, og sú reynsla er ánægjuleg. Þetta ríki hefur aldrei þröngvað högum okkar á neinn hátt, heldur sýnt okkur í hvívetna skilning og tilhliðrunarsemi. Bandaríkin og Vestur-Evrópa verða að vinna saman. Tvær síðustu heimsstyrjaldir hafa sýnt, að án hjálpar Bandaríkjanna væri Vestur-Evrópa glötuð. Þessi stríð hafa sýnt, að Vestur-Evrópa væri lögð í rústir, ef ekki hefði notið aðstoðar Bandaríkjanna. Eins og það sýndi sig 1917 og 1941, að án aðstoðar Bandaríkjanna hefði Vestur-Evrópa verið glötuð, eins mundi það sýna sig, ef til stríðs kæmi 1951 eða 1952, að Vestur-Evrópa getur ekki komizt af án Bandaríkjanna. Við skulum játa þessar staðreyndir fyrir sjálfum okkur, að Vestur-Evrópa væri komin á vonarvöl, ef Bandaríkjanna hefði ekki notið við. Við hefðum orðið einræðinu að bráð 1941 og yrðum það einnig bráðlega nú án Bandaríkjanna. Allur sá dólgsskapur í garð Bandaríkjanna, sem kemur fram hjá kommúnistum, er einmitt af þessu. Það er alveg víst, að kommúnistar á Íslandi og annars staðar í heiminum beittu ekki áróðursvél sinni svo sem þeir gera gegn þeim, ef svo væri ekki. Þessi beiting áróðursvélarinnar er eðlileg, því að þeir sjá Bandaríkin sem hindrun gegn því, að hinn alþjóðlegi kommúnismi geti flætt yfir Evrópu. Ég mun svo ekki hafa fleiri orð um þetta á þessu stigi málsins og ekki fara út í að ræða einstök atriði samningsins. Ég vil þó benda á, að í niðurlagi 5. gr. samningsins stendur þetta ákvæði: „Ekkert ákvæði þessa samnings skal skýrt þannig, að það raski úrslítayfirráðum Íslands yfir íslenzkum málefnum.“ Ég fyrir mitt leyti vona, að þetta sé hinn rauði þráður samningsins. - Ég vil endurtaka það, að Atlantshafsbandalagið og allt, sem gert hefur verið í sambandi við það, nær ekki tilgangi sínum, ef styrjöld brytist út. En aðstaðan verður þá önnur og betri og samvizkan verður betri, eftir að það hefur verið gert, sem gert hefur verið með stofnun Atlantshafsbandalagsins. Og sigur lýðræðisþjóðanna væri með því gerður tryggari, ef einræðisþjóðirnar legðu út í árásarstyrjöld, en þegar herskarar Hitlers flæddu yfir Evrópu, og þótt þetta kosti átök, þá er ég víss um, að þau borga sig. En við skulum vona, að þessi ríki verði sigruð á annan hátt en með blóðugri styrjöld, að ofbeldið, sem kemur frá Rússlandi, verði sigrað af fólkinu sjálfu, og ég er viss um, að ekkert þeirra ríkja, er að bandalaginu standa, óskar eftir, að til komi annað, og við skulum vona, að þessi ríki verði sigruð á þann hátt.

Forseti (SB): Umr. um 17. mál er frestað um skeið.

Herra forseti.

Óskar hv. 2. þm. Reykv. að ræða þingsköp? 

Það er ekki venja að slíta ræður frsm. í sundur, og ég sem frsm. minni hl. óska að flytja mína ræðu nú.

Umr. er frestað um skeið. Það má vera, að það vinnist tími til að taka málið aftur fyrir áður en fundi verður slitið kl. 4.



Herra forseti. Ég þarf ekki að fara um þetta mál mörgum orðum, vegna þess að í sjálfri grg. frv., stuttri eins og hún er þó, segir í raun og veru allt, sem segja þarf um málið. Þar er frá því skýrt, að ástæðan til þess, að farið er fram á breyt. á þingsköpunum varðandi skipan utanrmn., sé sú, að lýðræðisflokkarnir hafi ekki á undanförnum árum séð sér fært og sjái sér ekki heldur fært enn að sýna kommúnistum þann trúnað í utanríkismálum, sem þó er skilyrði þess, að hægt sé að hafa eðlilegt samstarf í utanrmn. um meðferð þessara mála eins og í öndverðu var ætlazt til, þegar ákvæði þingskapa í þessum efnum voru sett. Nú er það engu að síður ósk ríkisstj. að geta samt sem áður ráðfært sig við menn utan ríkisstj., jafnt hvort sem þing á setu eða ekki, um utanríkismálin og þá sérstaklega við þá menn, sem Alþ. hefur falið að fjalla um þessi mál. Og þetta er það, sem nú er fram borið hér í þessu frv., að utanrmn. kjósi úr sínum hópi með hlutfallskosningu þrjá menn, sem sérstaklega séu ríkisstj. til aðstoðar í utanríkismálum, þegar ríkisstj. þykir það æskilegt. En eins og segir í grg. frv., þá hefur kommúnistaflokkurinn eftir sem áður sinn rétt til þess að fjalla um þau utanríkismál, sem til utanrmn. koma. Aðalmunurinn verður því sá, að meðan þessi vandamál og viðkvæmu mál eru á samningastigi, eða meðan Íslendingar hafa ekki gert upp sinn hug um það, hverja stefnu Íslendingar skuli taka hverju sinni og hvaða málsmeðferð sé höfð, til þess að íslenzkum hagsmunum sé sem bezt borgið, þá er það tilgangur lýðræðisflokkanna að hafa samráð um það sín á milli, án þess að kveðja kommúnista þar til ráða. Það er engu leynt í þessu frv. og grg. þess um tilgang þann, sem vakir fyrir ríkisstj. og lýðræðisflokkunum á Alþ. Ég veit að vísu, að kommúnistar munu telja, að þeir séu fullkomlega verðugir þess trausts, sem nú eigi að svipta þá. Við, sem stöndum að flutningi þessa frv., erum á öðru máli. Hverjir fylgja okkur að málum í því efni, kemur fram við atkvgr. En ég tel það ófrjóa iðju að eyða tíma Alþ. til þess að rökræða það frekar. En öllum hv. þm. er ljóst, hvernig þessum málum er komið, og þarf í því efni ekki annað en að vitna í ræðu, sem einn af hv. þm. flutti hér nú á fundinum um mál það, sem næst var rætt á undan þessu hér. Ég tel ekki, að það þurfi að hafa meiri málalengingar um þetta mál, og óska ekki að stofna til þeirra, en legg til, að þessu frv. verði að lokinni umr. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Hæstv. atvmrh. hefur hér mælt nokkur orð fyrir frv. því, sem hér liggur fyrir, sem, eins og lýst er yfir í ræðu hans og í grg. frv., stefnir að því að útiloka fulltrúa Sósfl. frá því að hafa aðstöðu í utanrmn. til þess að fjalla um þau mál, sem hættulegust kunna að að verða þjóðinni og óheppilegast væri, að fulltrúar meiri hlutans á þingi réðu einir til lykta. Ég hef nú í níu ár átt sæti í utanrmn. sem aðalmaður eða varamaður, og ég geng þess vegna út frá, að af hálfu hæstv. atvmrh. sé þessu frv. alveg sérstaklega stefnt gegn þeim mönnum, sem eiga fulltrúa eða hafa verið fulltrúar Sósfl. í utanrmn., og að það sé verið að lýsa því þar með yfir, að þeir verðskuldi ekki það traust að taka þátt í umr., sem þar fara fram. Nú er það máske nokkur óþarfi af hv. flm. þessa frv. að koma nú fram með þetta, því að á undanförnum tveimur árum hafa þeir haft hægð á um þetta með því einfaldlega að brjóta þau lög, sem Alþ. hefur sett um þessi mál. Og þess vegna virðist þetta lagafrv., sem nú er komið hér fram, vera svona eins konar samvizkurumsk hjá þessum hæstv. ráðh. og lögbrjótum um, að það sé nú viðkunnanlegra að breyta lögunum en að halda áfram að brjóta þau og breyta þeim þá þannig, að lögbrotin, sem hafa verið praktíseruð undanfarið, verði lögleg héðan af. Að vísu hafa þessi lögbrot, sem tíðkazt hafa tvö undanfarin ár með samstarfi þeirra þriggja flokka, sem stóðu að Atlantshafssamningnum, ekki verið neitt nýtt atriði í þessu sambandi, og þau hafa ekki alltaf beinzt gegn Sósfl. Hæstv. atvmrh. hefur haft sömu vinnubrögð, þegar hann sem utanrrh. sat í ríkisstjórn með Sósfl. og var þá að undirbúa Keflavíkursamninginn. Hann hafði líka þann hátt á þá að útiloka utanrmn. og þar með þann flokk, sem þá var í stjórnarandstöðu, frá áhrifum á málið, þó að sumir í þeim flokki yrðu samþykkir þeim samningi seinna meir. Og í meðferð þeirri, sem þessi hæstv. ráðh. hafði þá á þeim samningi og við þá samningagerð, fórst honum það svo illa úr hendi, að Alþ. þurfti síðar að gera stórkostlegar breyt. þar á, jafnvel þó að samningurinn væri lagður fram af hæstv. atvmrh., þáv. fors.- og utanrrh., með þeirri yfirlýsingu, að þar yrði engu um þokað. Það hefur sýnt sig í meðferð þessara mála í utanrmn., þó að menn séu sammála þar og eins þó að þeir séu ekki sammála, að það mundi vera heppilegra og tryggara, jafnvel þótt meiri hl. hljóti að ráða meir áliti n., og mundi tryggja betur, að Ísland fengi þá slíka samninga sem bezta, sem bornir eru undir utanrmn., þegar þeir eru gerðir, að sem flest sjónarmið komi fram í utanrmn. Það er sá kostur við það, að andstæðingar slíkra mála geti tekið þátt í umr. um þessi mál, að það yrði með því móti - eins og sýndi sig viðkomandi Keflavíkursamningnum - hægt að benda á ýmsar veilur, sem meiri hl. n. og jafnvel samningsaðilar verða að taka tillit til, en meiri hl. utanrmn. sæi kannske alls ekki. Slíkar ábendingar geta ekki komið fram, svo framarlega sem þessi mál eru ekki rædd í sjálfri utanrmn. Það fer því svo fjarri, að nokkurt vit sé í því, frá því sjónarmiði að tryggja Íslandi sem bezta milliríkjasamninga, að sleppa því að ræða í utanrmn. þá samninga, sem yrðu á þennan hátt deilumál. Þarna er ekki um það að ræða að leggja fyrir utanrmn. eitthvað - við skulum segja eins og nú er komið málum á Íslandi - sem mundi snerta hér beinlínis hernaðaraðgerðir eða annað slíkt. Ég býst við, að hvenær sem slík mál væru á döfinni, mundu þau ekki vera rædd í utanrmn. Það, sem þannig mundi við þurfa að taka ákvarðanir um á Íslandi, mundi vera rætt annars staðar. Ef hins vegar Ísland á að verða mikið herveldi, þá býst ég við, að þess verði nú ekki langt að bíða, að hermálaráðh. og hermálaráðuneyti verði sett á laggirnar, eins og hæstv. ráðh. virðist hafa áhuga fyrir. En hvað snertir þessi mál og samninga, sem íslenzka ríkið á að gera, þá er það ófyrirleitni að gera þá samninga þannig, að þeir séu af Íslands hálfu einungis gerðir af þeim, sem eru fylgismenn þeirra flokka, sem gera samningana, án íhlutunar andstæðingaríkisstj., vegna þess að þegar þeir menn, sem styðja ríkisstj., gera samninga, þá er hugur þeirra fullur af pólitísku fylgi við þann aðila, sem verið er að gera samninga við, og af áhuga fyrir að gera þann samning og fá hann gerðan er hætta í því sambandi, sem hefur sýnt sig hvað eftir annað í þessum málum. Annars verð ég að segja, að ég veit ekki, hversu alvarlega ég á að taka frv. eins og það, sem hér liggur fyrir. Og mér virðist nú, - svona eftir þessari rólegu ræðu hæstv. atvmrh., sem stakk mjög í stúf við þá æsingaræðu, sem hv. 8. landsk. þm. hélt hér áðan um annað mál, - að meining þessara manna, sem flytja þetta frv., sem hér liggur fyrir, sé meir sú að sýnast gagnvart yfirboðara, að sýnast gagnvart Bandaríkjunum, að sýnast gagnvart stórveldi, sem alltaf er að heimta af þeim róttækari aðgerðir gagnvart Sósfl. á Íslandi, - að sýna, að þarna séu þeir að samþ. voldug lög, sem útiloki þessa óttalegu kommúnista frá þessari gífurlega miklu stofnun, sem utanrmn. Íslendinga hafi verið á undanförnum árum ! Og mér liggur þess vegna að sumu leyti við að taka það frekar svona húmoristískt, þegar þessir góðu herrar eru að koma fram með svona frv., - sérstaklega þegar þeir svo lýsa því yfir um leið, að þeir hafi nú ekki traust á ótætis kommúnistunum til þess að taka þátt þarna. Það er nú ekkert nýtt þetta, að við fulltrúar Sósfl. fáum svona yfirlýsingar hér á Alþ. Þetta gengur nú nokkuð svona í bylgjum hjá hæstv. núv. atvmrh. og öðrum þjóðstjórnarflokkamönnum eftir því, hvernig utanríkismálaástandið sveiflast í heiminum á hverjum tíma. Hæstv. atvmrh. núverandi reiddist hér fyrir nokkrum árum síðan, - ég held, að það hafi verið um miðjan marz 1939, - út af því, að Hitler hafði farið fram á flugvelli hér á Íslandi og ég hafði orðið til þess hér á Alþ. að koma fram með fyrirspurn, sem leiddi það í ljós, að sendinefnd frá Lufthansa var þá á leiðinni hingað heim til þess að gera þessa kröfu, og ég símaði út til erlendra blaða um þessa fyrirspurn og upplýsingar, sem fram komu. Hæstv. atvmrh. ókyrrðist mjög, þegar heimsblöðin fóru að tala um það, ekki sízt þau amerísku, að Hitler væri að fara fram á flugvelli hér á Íslandi, og viðhafði þau orð, að það væru landráð af mér að hafa símað út og gert það heimi kunnugt, þegar sendinefnd kæmi frá svona vinsamlegri stjórn eins og Hitlersstjórninni til þess að fara fram á þessa hluti hér á Íslandi. Nokkru seinna - það leið víst tæpt ár - var því lýst yfir hátíðlega af hálfu flm. þessa frv., sem hér liggur fyrir, að við í þessum kommúnistaflokki værum óalandi og óferjandi og ættum helzt ekki að vera nokkurs staðar í siðaðra manna félagsskap. Og svo var ekki líðið nema ég held 41/2 ár, þangað til hæstv. atvmrh. núverandi myndaði ríkisstjórn með þessum voðalegu landráðamönnum, með þessum mönnum, sem voru óalandi og óferjandi fyrir fáum mánuðum síðan. Og ég býst við, að hve gamall sem hann verður, - og megi hann verða sem elztur, - þá muni hann telja, að það hafi verið það bezta verk, sem hann hafi gert á ævinni. Þá var það svo, að það var ekki aðeins, að hæstv. atvmrh. núverandi taldi það nauðsynlegt til þess að gæfulega yrði stjórnað á Íslandi, að Sósfl. væri í ríkisstj. með Sjálfstæðisflokknum, heldur líka hitt, að hann persónulega sem fors.- og utanrrh. skyldi hafa samráð við mig persónulega sem formann Sósfl. um öll veigamikil utanríkismál, sem fyrir yrðu tekin. Og samtímis þessu vildi hann, að ég væri þá form. utanrmn., þótt hann nú allt í einu virðist álita, að ég sé ekki þess trausts maklegur að koma þar neins staðar nærri. Ég er sami maður nú sem ég var 1939 og sami maður sem ég var 1944, og það hefur ekkert breytzt hjá mér. En það hefur orðið sú breyt. á afstöðunni á Íslandi, að sú eina frjálsa og sjálfstæða ríkisstjórn, sem okkar lýðveldi hefur haft, sú stjórn, sem mynduð var undir forustu hæstv. núv. atvmrh., hún er liðin undir lok, og síðan hafa setið á Íslandi ríkisstjórnir, sem allar hafa verið háðar boði og banni Bandaríkjanna, þannig að þær hafa meira að segja ekki þorað í smámálum innanlands eins og Alþ. hefur fengið að kenna á í sambandi við íbúðarhúsabyggingar - að taka ákvarðanir um íslenzk mál. Ég verð þess vegna að segja, að ég kippi mér ekkert upp við það, þó að svona frv. eins og þetta, sem skýtur upp kollinum hér í dag, séu komin inn á Alþ. Það hrærir mig ekki nokkurn skapaðan hlut. Ég fyrir mitt leyti brosi bara að því. Það er í raun og veru skiljanlegt, að þegar menn gera sig einu sinni seka um svona fíflaskap. þá geri menn það aftur, þó að mér finnist það leitt. Hitt verð ég að segja, að það er mjög óheppilegt upp á afgreiðslu mála í utanrmn. að hafa þann átt á, sem undanfarið hefur verið hafður og nú virðist vera meiningin að gera smátt og smátt að föstu fyrirbrigði. Mín reynsla er sú af því að starfa í utanrmn., meðan hún hefur verið starfandi, að þar sé ekki svo mikil þekking saman komin hjá þeim mönnum, sem hana skipa, á utanríkismálum - og undantek ég ég þar ekki hv. flm. þessa máls - að það veiti af því, að a.m.k. þekking um staðreyndir berist þeim til eyrna, þegar verið er að ræða mál, og að það sé ekki ráðið til lykta þýðingarmiklum málum án þess að ýmsir, sem eru að taka ákvarðanir um þau, viti um einfaldar staðreyndir, sem eru að gerast. Þetta á ekki aðeins við um utanríkismál, sem snerta - við skulum segja - mál eins og Keflavíkursamninginn, hernámið núna eða önnur slík mál. Þetta á ekki síður við um mál, sem snerta utanríkisverzlunina. Það var áður siður, að fyrir utanrmn. voru lagðir allir samningar, sem gerðir voru um milliríkjaviðskipti Íslands og annarra landa. Það var ráðgazt við þessa n. um þessi mál. Og lengi hélt hæstv. núv. atvmrh. þeim sið, þegar hann var fors.- og utanrrh., að kalla mjög oft saman utanrmn. til þess að ráðgast við hana um verzlunina, samninga um hana, sem Ísland væri að gera, og ákvarðanir voru teknar á fundum utanrmn. um bæði venjulega tilnefningu manna í slíkar sendinefndir og hvernig þær væru samsettar og um þau verkefni, sem þeim voru lögð á herðar, og síðan, þegar þessar n. voru í samningum, um þá samninga, sem þessir menn gerðu, um einstök atriði þeirra. Undanfarið hafa þessi mál verið dregin út úr meðferð utanrmn. Og á sama tíma sem ríkisstj. heldur sem allra fastast í sinn einkarétt til þess að ráða utanríkisverzlun Íslendinga, er verið að koma undan valdi Alþ. þeim milliríkjasamningum, sem gerðir eru um verzlunina. Það virðist vera eitt af því, sem auðsjáanlega á að draga sem mest undan eðlilegum áhrifum Alþ., hvað ríkisstj. sé að aðhafast í slíkum málum. Og þrátt fyrir það, þó að hæstv. atvmrh. sé miklu betur að sér í þessum málum en í því, sem snertir hin hreinpólitísku mál, og miklu betur að sér um hvort tveggja heldur en sá maður, sem nú fer með utanrrh.- embættið, þá held ég samt, að það mundi verða þjóðinni til hagsbóta, ef þessi mál væru rædd í utanrmn. og tekin þar fyrir og aðstaða sköpuð til þess, að hægt væri að leysa þau yfirleitt á þann hátt, að Íslandi mætti að sem mestu gagni verða. - Ég veit, að hæstv. atvmrh. rekur máske minni til þess, að í stríðslokin nú fyrir fáum árum fóru skoðanir manna mjög á víxl um það, hverju mætti búast við um verðlag á íslenzkum afurðum, þegar stríðinu lyki. Það var skoðun, sem Framsfl. alveg sérstaklega hafði beitt sér fyrir og agiterað mikið fyrir og ýmsir menn í Sjálfstfl. líka, að strax og stríðinu lyki, mundi allt verðlag í Evrópu hrapa gífurlega. Og þetta var skoðun, sem var búið að reka svo mikinn áróður fyrir, að hún var komin ákaflega mikið inn í menn. Svo var send út sendinefnd af þeirri ríkisstj., sem hæstv. atvmrh. núverandi þá veitti forsæti, og í janúar 1945 stóðu yfir samningar í London milli þeirrar sendinefndar ríkisstj. og Breta. Sendinefndin hafði farið út með þá hugmynd, - það er alltaf sama sendinefndin, sem þangað fer, hún er eilíf og óumbreytanleg, –að það mætti gott heita, ef Íslendingar gætu samið við Breta um sama verðlag og hafði verið áður. En í ýmsum blöðum hér, t.d. í Vísi, hafði sérstaklega verið yfir því hlakkað, að Bretar höfðu gert kröfu um lækkun á fiskverði. Ég held, að það hafi verið 4. apríl 1945, sem hæstv. utanrrh., núv. atvmrh., lagði fram frá þeirri n. skeyti, þar sem n. lýsti yfir, að hún gæti fengið samninga við Breta um sama verð og hafði verið áður, og lagði til, að gengið yrði að þessu tilboði. Ég talaði á móti þessu, og ég man eftir, að hæstv. þáv. utanrrh., núverandi atvmrh., varð mjög hissa. Honum fannst svona hálfljótt af mér sem einum í stjórnarliðinu að vera að taka afstöðu á móti hans till. og lýsti því yfir, að hér væru allir svo glaðir, og m.a. stjórnarandstaðan, Framsfl., hefði látið ánægju sína í ljós yfir því, að náðst hefði sama verð fyrir okkar vöru og áður. Og ég man, að ég greiddi einn atkv. á móti þessum samningi. Það var m.a. samið í þeim samningi um verð á síldarlýsi, sem átti að framleiða sumarið 1945. Verðið mun hafa verið það sama og undanfarið, 38 sterlingspund tonnið. Verðið í ágúst þetta sama ár mun hafa verið komið yfir 60 sterlingspund tonnið. Sá áróður, sem rekinn hafði verið hér heima, að miklu leyti í pólitísku skyni sem eins konar aðstoð við kauplækkunarkröfur, sem Framsfl. og vissir menn í Sjálfstfl. líka héldu fram og höfðu beitt sér fyrir, og fjallaði um, að vöruverð mundi strax verða fallið í Evrópu, þegar stríðinu lyki, hafði haft þau áhrif, að þessi fluga sat föst í kollínum á þeim, svo að þeir fengust ekki til að taka tillit til þeirra staðreynda, sem hverjum, sem kynnti sér það, hlutu að vera ljósar, að gífurleg verðhækkun mundi koma í stríðslokin, m.a. vegna uppbyggingar þeirrar, sem tæki þá við. Ég rifja þessa hluti hér upp núna, af því að ég sé, hvert stefnt er með þessari till. Það á að útiloka þann möguleika, að í utanríkismálum eða utanríkisverzlun komi fram menn, sem gætu þar haft áhrif á, að þau mál yrðu grandskoðuð, áður en þau eru afgreidd, og þetta er gert undir því yfirskini, að það eigi að koma í veg fyrir, að út berist sögusagnir um þessi mál, sem gætu haft óheillavænleg áhrif á þau. - Ég verð að segja, að þar sem þetta kom fram hjá hæstv. atvmrh., þá virðist mér sem því sé sérstaklega beint gegn mér, og grundvöllur þess er, að ég eigi ekki það traust skilið. Ég held hins vegar, að honum hefði farizt betur, ef hann hefði haft samráð við alla um utanríkismál, en ekki afgreitt utanríkismál heillar þjóðar með káki og handahófi, eins og hann gerði t.d.. þegar hann gerði Keflavíkursamninginn. Hann var þá önnum kafinn sem forsrh., og hann var önnum kafinn í alls konar einkamálum og sem þm. Gullbringu- og Kjósarsýslu, með kjósendur sína vaðandi inn til sín, og svo þurfti hann að gera Keflavíkursamninginn um leið. Á meðan sat Mr. Cummings hér víkum saman og athugaði málið, en hæstv. atvmrh. hafði aðelns fimm mínútur á stangli og stangli til þess að lita á málið. En hann vildi ekki út frá sömu forsendum leggja málið fyrir utanrmn. Hann vildi ekki heyra rök þeirra manna, sem hann vissi að voru samningnum mótfallnir, enda þótt hann hefði þá getað notað þeirra rök til þess að knýja fram betri samninga fyrir Íslands hönd. Það er hugsanlegt, að þegar menn eru settir til þess að vinna fyrir eina þjóð og þessir sömu menn skipa sér í pólitískan flokk, sem hefur ríka samúð með þeirri þjóð, sem við á að semja, láti þeir fylgispekt sína við þá aðila erlenda, sem þeir hafa samúð með, ráða fyrir sér í þessum milliríkjaviðskiptum. Og sökum þess, að þessir þrír flokkar, sem að þessu frv. standa, hafa ríka samúð með Bandaríkjunum, þá er hætta á, að þeir líti á þá hlið, eigi þeir að semja við Bandaríkin. Í stað þess væri það heppilegra fyrir Íslendinga, að um þessi mál væri fjallað af þeim fulltrúum Íslendinga, sem þar eru á öndverðum meiði og mundu þá um leið skapa þeim bezta aðstöðu. Það eru þessi pólitísku atriði, sem hér hafa verið látin ráða á Alþingi í vetur, í stað þess að í hvert skipti, sem samningur er gerður við erlent ríki, þá á að grandskoða hvert atriði í uppkastinu, áður en það er samþykkt sem gildandi samningur við viðkomandi ríki. Þegar þetta frv. er lagt fram, er verið að gera það að reglu, að hvert mál, sem fram kemur, skuli rannsakað og athugað af fulltrúum allra flokkanna, nema þegar um Bandaríkin er að ræða, en við þau munum við nú á næstunni þurfa að semja meira en við nokkurt annað ríki. Með þessu á það að vera tryggt, að engir komi þar nálægt, sem hefðu nokkra hvöt til þess að gagnrýna gerðir þessara herra. Þetta er sú fráleitasta aðferð, sem verið getur, til þess að fá hagkvæma samninga út úr samningaumleitunum. Ég veit ekki, hvort hv. flm. frv. hugsa sér nokkra aðra breytingu á störfum sameinaðs þings né yfirleitt nokkra aðra breytingu á störfum utanrmn., og mér er nær að halda, að svo sé ekki. Það er nú svo, að utanrmn. hefur verið heldur aðgerðalítil. Það má t.d. geta þess, að hún hélt að ég held ekki nema einn fund í fyrra og það þá til þess að kjósa formann, af því að það þótti fallegra að geta sagt, að sá sami maður væri „fungerandi“ formaður utanrmn., þegar svo átti að fara að skipa hann sendiherra erlendis. Það mun því ekki eiga að gera þar á aðrar breytingar, en hitt vil ég taka fram, að eftir að þessi breyting hefur verið gerð, er hægara að dylja þau hneyksli, sem þarna fara fram, þegar búið verður að skikka n. svo sem hér er gert ráð fyrir. Að lokum vil ég taka það fram, að hv. flm. hugsa of skammt í sínum till. Það er ef til vill rétt að fara hægt í sakirnar, en segjum nú svo, að þarna eigi að kjósa 3 menn. Þá er það nú svo, að sósialistar þurfa ekki að bæta við sig nema 2 mönnum; þá fá þeir þarna einn mann kosinn, og þá þarf nýjar breytingar til þess að taka af þeim þann rétt, sem þeir eiga. Ég vil bara minna þá á, að þetta sama átti að gera 1939–40. Þá átti að útiloka sósíalista, en það skemmtilega skeði bara, að ótætis kjósendurnir tóku sig til og stækkuðu Sósfl. það mikið, að hann varð ekki lengur minnsti flokkur þingsins. Það er þess vegna ekki varlegt fyrir þessa menn að ganga losaralega frá ákvæðum sínum í þessu efni. Ég sé, að þeir hafa orðið að breyta þessu einn sinni, og ég held, að þeir ættu að athuga, hvort ekki kynni enn að finnast einhver smuga á þessari smíð, svo að aftur verði að prenta frv. upp einu sinni enn.



Herra forseti. Ég þarf fá orð um ræðu hv. þm. að hafa. Það undrar mig ekkert, þó að hann hreyfi andmælum, og vil ég þó taka fram, að hann skoðar þessa breytingu ekki annað en lögleysu, og skal ég ekki fara að rífast við hann út af því. Hins vegar skal ég minnast lítillega á það, sem hann taldi sig færa fram af rökum. Hann óttast, að samningar við erlend ríki verði vanhugsaðir, ef aðstoðar sósíalista njóti ekki við. Ég ætla nú ekki að fara að halda því fram, að hér eigi við þetta gamla orðtæki, „að því verr gefast heimskra manna ráð, sem þeir koma fleiri saman“; það mun nú ekki vera algild regla hvað þessu viðvíkur. En hitt er hygginna manna háttur, að athuga sem bezt sínar gerðir, áður en þeir láta til skarar skríða, og það er því góð regla, að sem flestir viti bornir menn fjalli um öll mál, áður en frá þeim er gengið. Ég verð að játa það, að þótt ég vanvirði ekki þekkingu formanns sósíalista á öðrum sviðum, þá þykjumst við færir um það einir að sjá bag Íslendinga borgið í þessum stjórnarefnum án hans aðstoðar, en ég furða mig ekkert á því, þó að hann dragi það í efa. Og ef hann hefur rétt fyrir sér, þá er skaði að geta ekki notið hans á þessum sviðum. Það er sorglegt að mega ekki bera sama traust til hans og flokks hans á þessum sviðum eins og við þó þorðum að gera á öðrum sviðum. Ég veit, að hv. þm. langaði ekkert til að segja annað eða verra um mig en inni fyrir bjó, en þó sagði hann, að með þessum hætti kæmu til með að semja um utanríkismál menn, sem væru með hugann fullan af pólitísku fylgi við þann aðila, sem verið væri að semja við. Ég neita því, að nokkur okkar, sem að þessu frv. stöndum, hafi nokkurn tíma gengið að samningaborðinu með þvílíku hugarfarl. Við höfum samið um hagsmuni Íslands við þær þjóðir, sem við viljum ekki sýna fjandskap, en viljum ekki heldur láta hlut okkar fyrir að neinu leyti. Ég tel því, að hér sé um misskilning að ræða. En þessi misskilningur lýsir því engu að síður, að hv. þm. telur, að til geti verið þeir menn á Íslandi, sem gangi að samningaborði við erlendar þjóðir með hugann fullan af pólitískri fylgispekt við þær. Þetta veitir nokkra innsýn í huga hv. þm., hvernig hann hugsar þegar um það er að ræða að semja um hagsmuni Íslendinga við erlendar þjóðir. Það er þessi hugsunarháttur, sem ég harma að skuli hafa fest rætur í huga hans, og það er vegna þessa hugsunarháttar, sem við þorum ekki að treysta honum og hans skoðanabræðrum til að standa á verði um hagsmuni Íslands gegn erlendum þjóðum. Með þessu er þó ekki allt sagt, sem segja má um þetta mál. Ég man það enn, þegar við hv. þm. unnum saman og þá líka í utanríkismálum. Ég man það líka, að ég spurði hann þá, hvort ég mætti treysta einlægni hans á því sviði. Hann lofaði mér því. En reynsla mín af honum hefur bannað mér að gera það framar. Hv. þm. spurði að því, hvað hefði skeð síðan þá. Ég er alveg sami maðurinn og ég var þá, og ég veit, að hann er enn sami gæðamaðurinn og hann var. En ég hef bara bilað í trúnni, að honum megi treysta á þessu sviði; mynd hans hefur breytzt hvað það snertir. Ég endurtek það, að ef svo er, að við sem skipum forustu þessa þjóðfélags, getum ekki ráðið fram úr vanda þess, þá er það ekki af því hugarfari, sem hv. þm. gat um. En við viljum ekki heldur láta spilla fyrir hlut þess með óvönduðum fréttaburði, meðan á samningum stendur. Ég vil minnast á það til gamans, sem hv. þm. sagði, að ég hefði sagt um sósíalista 1940, að þeir væru óalandi. Það sagði ég nú reyndar aldrei. Ég er nú ekki vanur að leggja á minnið, hvað ég segi, en það vill nú svo vel til, að ég man, hvað ég sagði í þessu tilfelli. Ég sagði, að það gleddi mig, að sósialistar skyldu vera til, því að einhvers staðar yrðu vondir að vera. En þeir breyttu um skoðun. Það þarf ekki að vitna til þess, hvernig þeir breyttu um skoðun við það, að Hitler samdi við Rússa, og svo aftur eftir að Rússar og Þjóðverjar voru komnir saman í stríð. Ef þeir vildu nú taka sömu sinnaskiptum og þeir gerðu þá, skyldi ég verða fyrstur til að bjóða þessa glötuðu syni velkomna heim. Ég man ekki svo glöggt, hvað ég kann að hafa sagt um kommúnista á árunum 1939–44, þegar hv. þm. segir, að mig hafi farið að langa til að semja við þá. En ég man ekki heldur glöggt, hvað þessi hv. þm. sagði um mig á þessum sömu árum. Mig minnir, að þá væri herra Ólafur Thors Kveldúlfsþorpari og þjófur ekki sérlega hátt skrifaður, en svo urðu þessir sömu menn til að setja mig í forsætisráðherrastól, og enn þá er ég sá sami Ólafur og ég var þá. Ég hugsa nú, að þetta yrði nokkuð kaup kaups, ef allt yrði saman tínt. Það er alveg rétt, að ég kvaddi ekki kommúnista til ráða, þegar ég gerði Keflavíkursamninginn, og ég harma, að ég skyldi ekki geta gert það. En þá var vaknaður grunur minn um það, að við þá væri ekki hægt að hafa samstarf um utanríkismál. Það má vel vera, að hann þyrfti um margt að breytast, en einmitt fyrir þá ástæðu, að þeir voru ekki þar til ráða kvaddir, er honum þó um minna ábótavant. Önnur atriði í ræðu hv. þm. voru um það, hvað hafi gerzt á fundi utanrmn. 1945, hverjir þá hafi verið bjartsýnir um verðlag og hverjir ekki. En það hugsa ég að verði mér aldrei til aldurtila, að ég verði talinn um of svartsýnn, heldur hef ég þótt bjartsýnni en efni stæðu til. Þá má geta þess, sem hv. þm. var að tala um, að vel gæti svo farið, að sósíallstar bættu við sig tveimur þm. Ég held, að fjölgunin yrði nú að verða nokkuð ör til þess, að þær vonir gætu staðizt. - Ég held það hafi verið lagaprófessor, sem sagði við nemanda sinn: Hvað segðir þú, ef þú t.d. lánaðir mér 10 krónur, svo færum við til altaris saman, svo þegar við erum að bergja á kaleiknum, þá rétti ég þér 10 krónur og borgaði þér skuldina? Er það þá lögformlegt tilboð um greiðslu skuldarinnar? Nemandinn gaf þá hið fræga svar: „Ég held, að maður verði að vona, að þetta komi ekki fyrir.“ Ég skal ljúka þessum orðum mínum með því að segja: Ég held, að maður verði að vona, að þetta komi ekki fyrir, að sósíallstar vaxi svo á þingi, að þeir bæti við sig manni.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir, lá fyrir síðasta þingi. Það fylgdi því þá allýtarleg grg., og er hún nú endurprentuð á þskj. 216. Þetta mál var borið seint fram á þinginu og var þá afgreitt með rökstuddri dagskrá, þar sem þess var óskað, að ríkisstj. sendi stjórn Búnaðarfélags Íslands frv. með ósk um, að hún legði það fyrir búnaðarþing til umsagnar, og átti þá að vera hægt að leggja frv. fram á næsta þingi. Þetta hefur verið gert. Málið lá fyrir á síðasta búnaðarþingi, sem athugaði það rækilega og vísaði því til mþn. Enn fremur hefur landbn. haft frv. til athugunar. Enginn þessara aðila hefur séð ástæðu til að gera breyt. á frv. eins og það kom frá flm., og hefur landbn. því séð ástæðu til að flytja það nú. - Ég skal taka það fram, að landbúnaðarn. hefur í smiðum nokkurn viðauka við þetta frv., og mun hann verða borinn fram við 2. eða 3. umr. málsins, en það var ekki frá honum gengið, þegar frv. var lagt inn. Ég sé svo ekki ástæðu til að ræða frv. frekar nú, þar sem því fylgir allýtarleg grg. Ég óska þess svo, að málið gangi áfram, en það þarf ekki að vísa því til n., þar sem það kom frá nefnd.



Ég vildi aðeins leyfa mér að vekja athygli hæstv. forseta á því, samkvæmt þeirri yfirlýsingu, sem hann gaf í fundarbyrjun, að það vantar marga hv. þm. á fundinn, og spyrja, hvort ekki væri réttara, þar sem n., sem fer með málið, er ekki sammála um afgreiðslu þess, að hafa atkvgr. þegar fleiri eru á fundi, svo að vilji hv. þm. komi betur í ljós um málið.



Ég vildi aðeins vekja athygli á því, að atkvgr. um þetta mál hefur verið frestað fund eftir fund 

Forseti (SB): Það er rétt, sem hv. þm. V-Húnv. vakti athygli á, að nokkrir hv. þdm. eru fjarverandi. En hins vegar er einnig rétt, að atkvgr. um málið hefur verið frestað tvísvar eða þrisvar áður, þannig að það þykir illmögulegt, að svo gangi lengur.

Er það ekki vegna fjarvistar hv. 7. þm. Reykv. áður? - GTh: Nei, það er tilhæfulaust.



Ég er þeirrar skoðunar, að það mál, sem hér liggur fyrir, komi ekki í bága við störf mþn. í bankamálum, þó að frv. yrði samþ., og segi því nei.



Þar sem hæstv. viðskmrh. hefur fyrir skömmu skipað n., sem fjallar um bankamál landsins og þar á meðal um það efni, sem í þessu frv. felst, þá er ég þeirrar skoðunar, að rétt sé að fresta þessu máli að svo stöddu, og segi ég því já við dagskrártill. 1. gr. samþ. með 14 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SG, StJSt, MJ, BÓ, EOl, EmJ, GTh, JóhH, JPálm, JS, JÁ, JR, SÁ, SB. SkG, AE, ÁB, EystJ, GG, JG, PÞ greiddu ekki atkv. 14 þm. (StgrSt, ÁkJ ÁÁ ÁS, FJ, GÞG, HÁ, HelgJ, IngJ, JörB, KS, LJós, ÓTh, PO) fjarstaddir. 2. gr. samþ. með 14 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: EOl, EmJ, GTh, JóhH, JPálm, JS, JÁ, JR, SÁ, SG, StJSt, MJ, BÓ, SB. EystJ, GG, JG, PÞ, SkG, AE, ÁB greiddu ekki atkv. 14 þm. (FJ, GÞG, HÁ HelgJ, IngJ, JörB, KS, LJós, ÓTh, PO, StgrSt, ÁkJ, ÁÁ, ÁS) fjarstaddir. Brtt. 156 samþ. með 15 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JóhH, JPálm, JS, JÁ, JR, SÁ, SG, StJSt, MJ, ÁkJ, BÓ, EOl, EmJ, GTh, SB. JG, PÞ, SkG, AE, ÁB, EystJ, GG greiddu ekki atkv. 13 þm. (HÁ, HelgJ, IngJ, JörB, KS, LJós, ÓTh, PO, StgrSt, ÁÁ, ÁS, FJ, GÞG) fjarstaddir. 3. gr., svo breytt, samþ. með 14 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SÁ, SG, StJSt, MJ, ÁkJ, BÓ, EOl, EmJ, GTh, JPálm, JS, JÁ, JR, SB. SkG, AE, ÁB, EystJ, GG, JG, PÞ greiddu ekki atkv. 14 þm. (StgrSt, ÁÁ, ÁS, FJ, GÞG, HÁ, HelgJ, IngJ, JóhH, JörB, KS, LJós, ÓTh, PO) fjarstaddir. 4. gr. samþ. með 15 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: JR, SÁ, SG, StJSt, MJ, ÁkJ, BÓ, EOl, EmJ, GTh, JóhH, JPálm, JS, JÁ, SB. PÞ, SkG, AE, ÁB, EystJ, GG, JG greiddu ekki atkv. 13 þm. (JörB, KS, LJós, ÓTh, PO, StgrSt, ÁÁ, ÁS, FJ, GÞG, HÁ, HelgJ, IngJ) fjarstaddir. 5.–12. gr. samþ. með 15 shlj. atkv., að við höfðu nafnakalli, og sögðu já: SÁ, SG, StJSt, MJ, ÁkJ, BÓ, EOl, EmJ, GTh, JóhH, JPálm, JS, JÁ, JR, SB. SkG, AE, ÁB, EystJ, GG, JG, PÞ greiddu ekki atkv. 13 þm. (StgrSt, ÁÁ, ÁS, FJ, GÞG, HÁ, HelgJ, IngJ, JörB, KS, LJós, ÓTh, PO) fjarstaddir. Fyrirsögn samþ. án atkvgr. Frv. vísað til 3. umr. með 15 shlj. atkv., að viðhöfðu nafnakalli, og sögðu já: SG, StJSt, MJ, ÁkJ BÓ, EOl, EmJ, GTh, JóhH, JPálm, JS, JÁ, JR, SÁ, SB. SkG, AE, ÁB, EystJ, GG, JG, PÞ greiddu ekki atkv. 13 þm. (StgrSt, ÁÁ, ÁS, FJ, GÞG, HÁ, HelgJ, IngJ, JörB, KS, LJós, ÓTh, PO) fjarstaddir.



Herra forseti. frv. þetta er um það að selja eyðijörðina Múlasel í Mýrasýslu Gísla Jónssyni bónda á Helgastöðum í sama hreppi. Með frv. fylgdu umsagnir umboðsmanns kirkjujarðarinnar Múlasels og meiri hluta hreppsnefndar Hraunhrepps, eða fjögurra hreppsnefndarmanna af fimm. Landbn. tók þetta mál til athugunar og óskaði síðan eftir umsögnum um það frá landnámsstjóra og dóms- og kirkjumrn. Svör bárust frá báðum aðilum og voru mjög á sama veg og umsagnir hreppsnefndarinnar og umboðsmanns, að heppilegast væri að sameina þessar tvær jarðir og að Múlasel væri svo lítil jörð. að það mundi tæplega vera hægt að reka á henni sjálfstæðan búskap. Eftir að þetta mál var borið fram hér á þinginu, barst umsögn fimmta hreppsnefndarmannsins í Hraunhreppi. Leggur hann á móti því, að jörðin verði seld, og aðalrök hans í málinu eru þau, að þarna sé um að ræða allmikið skóglendi, sem ríkið gæti tekið til sinna nota síðar. Einnig barst n. umsögn skógarvarðarins á Vesturlandi, þar sem hann telur, að þarna sé aðeins um kjarrskóg að ræða, og muni ríkið varla fara að sækjast eftir landinu til skógræktar. Landbn. hefur athugað frv. á tveim eða þrem fundum, og fékk hún landnámsstjóra til að mæta á einum fundinum, og staðfesti hann þar sína fyrri umsögn svo og það, að lýsing jarðarinnar, eins og hún kom frá hreppsnefnd Hraunhrepps, væri rétt og jörðin mundi tæplega verða byggð, þar sem hún væri fremur illa fallin til ræktunar og engjar litlar og lélegar. Landbn. er öll þeirrar skoðunar, að það beri frekar að fjölga býlum en fækka þeim, en eftir að hafa athugað allar aðstæður í sambandi við þetta mál, taldi hún þó rétt, að þessar tvær jarðir yrðu sameinaðar, því að með því gætu skapazt möguleikar fyrir tvö býli á Helgastöðum, en þá jörð, sem er fjallajörð, skortir beitiland, og þar mun fyrst og fremst verða um sauðfjárbúskap að ræða. Því varð það niðurstaða n. að leggja til, að frv. yrði samþykkt.