Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um frv. til l. um breytingu á lögum nr. 10 frá 1960, um söluskatt. Þetta nál. er frá minni hl. fjh.- og viðskn. Málið hefur verið nokkuð rætt í nefndinni, en með leyfi forseta ætla ég að lesa upp nál. eins og það er á þskj. 689: „Á s.l. ári skipaði samgrh. nefnd til að endurskoða tekjuöflun til vegagerðar af umferðinni. Skilaði nefndin fyrir nokkru ítarlegum skýrslum og tillögum um breytta tekjuöflun, sem nú eru til athugunar hjá samgrn. og fjmrn. Undirritaðir nm. telja sjálfsagt að endurskoða hlutdeild Vegasjóðs í óbeinum sköttum sem lagðir eru á bensin. Í því sambandi kemur til greina sú leið, er frv. gerir ráð fyrir, eða að taka tillit til þess við ákvörðun ríkisframlags samkv. fjárlögum. Í því sambandi vísast til meðfylgjandi umsagnar fjmrn. Með tilvísun til ofanritaðs leggja undirritaðir nm. til að málinu verði vísað til ríkisstj.“ Ég vil benda hv. þdm. á fskj. sem er prentað með nál., en þar kemur fram m.a. að telji Alþingi þörf á að auka þessi fjárframlög sýnist eðlilegast að slík ákvörðun fari fram með venjulegum hætti án þess að til mörkunar á tilteknum söluskattstekjum komi, enda sú leið mun einfaldari að því markmiði sem að er stefnt samkv. þessu.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um breyt. á lögum nr. 68 frá 10. okt. 1967, um Iðnlánasjóð, sbr. fleiri breytingar sem tilteknar eru í heiti frv. og varða breytingu á lögum um sjóðinn, og er frv. flutt að höfðu samráði við Félag ísl. iðnrekenda og Landssamband iðnaðarmanna. Frv. þetta felur í sér þrjár meginbreytingar. Í fyrsta lagi er lagt til að iðnlánasjóðsgjald verði lækkað um 90%, þ.e. úr 0.5% af aðstöðugjaldsstofni í 0.05%. Í öðru lagi er lagt til að lánstími og lánshlutfall verði rýmkað verulega, þannig að hámarkslánstími verði 25 ár í stað 15 ára samkv. gildandi lögum og að hæsta leyfilegt lánshlutfall hækki úr 60% í 70%. Í þriðja lagi er lagt til að ákvæði í núgildandi lögum um Iðnlánasjóð um sérstaka veiðarfæradeild verði fellt niður. Sú deild byggðist á sínum tíma á sérstöku gjaldi, sem innheimt var af innfluttum veiðarfærum, en sú gjaldtaka féll niður fyrir nokkrum árum. Lagt er til að lækkun iðnlánasjóðsgjaldsins komi til framkvæmda á árinu 1983 á aðstöðugjaldsstofn ársins 1982. Lækkun iðnlánasjóðsgjaldsins mun bæta rekstrarskilyrði iðnaðarins, og hækkun lánshlutfalls og lenging lánstíma eru einnig breytingar sem ganga í sömu átt. Iðnlánasjóður er sá fjárfestingarlánasjóður sem hvað fyrst tók upp verðtryggingu á sínum útlánum. Með þessari aðgerð og fleiri hefur tekist að varðveita höfuðstól sjóðsins þannig að í lok seinasta árs nam eigið fé hans 137 millj. kr. Það er samdóma álit iðnrn. og samtaka iðnaðarins og ríkisstj., að við þessar aðstæður sé unnt og rétt að starfrækja Iðnlánasjóð sem gegnumstreymissjóð, þ.e. að hann sinni sínu hlutverki með lántökum. En þá þarf að hafa auga á því í sambandi við lánsfjárheimildir á næstu árum til sjóðsins, að þær verði svo rúmar að nægi til þess að sinna brýnni þörf. Með væntanlegri lögfestingu þessa frv. yrði stigið skref til að bæta starfsskilyrði iðnaðarins. Nauðsynlegt er að fleiri þættir fylgi í kjölfarið. Frv. þetta er komið frá hv. Ed. og um það varð þar samstaða. Ég vænti þess, að það verði einnig hér í þessari hv. deild þannig að frv. verði að lögum fyrir lok þessa þings. Ég legg til að því verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Ég ætla ekki að ræða nema einn þátt þessa frv. sem mér kemur á óvart, og það er, hygg ég, 1. gr. frv. þar sem Iðnlánasjóði er heimilað að lækka framlög til Iðnlánasjóðs úr 0.5% í 0.05%. Mætti kannske segja og spyrja til hvers yfirleitt sé verið að halda eftir þessum 0.05% með þeirri skriffinnsku og fyrirhöfn sem það hlýtur að vera að innheimta skattinn. Nú er það að vísu rétt, að eftir því sem árin liða og Iðnlánasjóði vex fiskur um hrygg kann að vera að til þess dragi, að óhætt sé að létta af iðnaðinum þessum skyldusparnaði, sem ég kalla, og ég bið skyldusparnaðarmenn alveg sérstaklega að leggja við hlustir. Hvað hefði það þýtt í ár ef þetta gjald, þessi skyldusparnaður á iðnaðinum hefði ekki verið til? Það hefði þýtt, ef Iðnlánasjóður hefði átt að halda útlánagetu sinni, 16 millj. kr. meiri erlendan peningaslátt. Það gegndi ekki öðru máli. Iðnlánasjóður fær samkv. lánsfjáráætlun, ef ég man rétt, 80 millj.

Voru það ekki 85?

85 millj., það leiðréttist hér með. Ég geri ráð fyrir að samsetning þess fjár verði að einhverjum meiri hluta til erlent fé. Ég minni enn á að nú um stundir hefur nokkur samdráttur átt sér stað í iðnaði og sér í lagi á síðasta ári. Vegna ástæðna hans hafa áform um fjárfestingu dregist saman, og það er rétt, það þarf að létta á rekstrarstöðu iðnaðarins. Að því leyti er hægt að taka undir þetta sjónarmið og eins með vísan til þess, sem ég áður sagði, að sjóðnum muni vaxa svo fiskur um hrygg að hann sé í færum um að missa af þessum eiginfjárstofni sem ég kalla, tekjustofni sem rennur til hans sem eigið fé. En þann veg er umhverfið ekki enn þá að þessu leyti. Og þegar það er haft í huga að við erum komnir fram af brúninni um söfnun erlendra skulda, þá er þetta á þessum tímum ekki rétt stefna. Ég hlýt að lýsa yfir fullkominni andstöðu minni við hana. Ég hygg að það muni fljótlega rakna úr fyrir iðnaðinum, og þá veitir honum ekkert af að eiga öflugan fjárfestingarlánasjóð. Eins ef raknar úr fyrir honum verður hann í þeim mun betri færum um að standa undir þessum skyldusparnaði sínum. En meðan svo er að hann þarf að leita lána til starfrækslu sinnar í svo stórum stíl sem raun ber vitni um nú, þá tekur það engu tali að fella niður þennan skatt til sjóðsins. Ég vil upplýsa það sem mönnum er e.t.v. kunnugt um, að þetta fellur að stefnu Sjálfstfl. sem hann hefur mótað um að slíkt gjald skuli fellt niður. En það er ekki sama hvenær og undir hvaða kringumstæðum það er gert. Enn eru þessar ástæður ekki fyrir hendi. Það er áreiðanlegt að þeir hjá iðnaðinum þurfa að sýna fram á stórminnkaða þörf frá því sem nú er á erlendum lántökum áður en hægt sé að verða við óskum þeirra um að fella niður þessa söfnun eigin fjár Iðnlánasjóðs. Og ég endurtek það um skyldusparnaðarmenn, sem leggja stórt undir nú í skattlagningu, eins og sumir vilja kalla það, að mér kemur á óvart að þeir skuli samhliða skyldusparnaðartillögum sínum leggja til að þessi sjálfsagði skyldusparnaður, sem ég vil kalla, verði lagður niður. Og enn þyrfti að fá upplýsingar um hvernig stendur á því að á að hanga á þessum 0.05% með þeim örðugleikum sem hljóta að fylgja slíkri innheimtu, miðað við örlítið fjármagn. Ég bið þá nefnd, sem þetta færi til meðferðar, alveg sérstaklega að athuga þetta mál. Og ég spyr enn: Er ekki kostur á að taka þetta mál til umr. á haustþingi, en ekki rubba því af á allra síðustu stundum á starfstíma hins háa Alþingis nú? Ég þarf að fá miklu haldbetri rök en ég hef til þessa heyrt fyrir því, að þessu megi hætta. Ef Iðnlánasjóður hefði átt að hafa sömu fyrirgreiðslugetu í ár og hann hefur, en þetta gjald hefði verið búið að fella niður, þá hefði þurft að auka erlendar lántökur um 16 millj. kr. Og það eru líka peningar, þegar menn eru sammála um, stjórnarliðið, að fulltroðið sé varðandi erlendar lántökur og stjórnarandstæðingar stórgagnrýnir á hinar hrikalegu erlendu lántökur og skuldasöfnun erlendis.



Herra forseti. Mér kemur dálítið á óvart að heyra málflutning hv. 4. þm. Austurl. í sambandi við flutning þessa frv. Ég get að vísu tekið undir það með honum, að auðvitað er matsatriði hvenær aðstæður eru fyrir hendi til þess að gera breytingu sem þá sem hér er lögð til. En það er mat jafnt samtaka iðnaðarins sem ríkisstj. að þessar aðstæður séu fyrir hendi, og ástæðan fyrir því, að metið er réttmætt að létta því, sem hv. þm. kallaði skyldusparnað, af iðnfyrirtækjum í formi iðnlánasjóðsgjaldsins um 90%, er sú, að tekist hefur að ávaxta pund þessa sjóðs með verulega öðrum hætti en annarra atvinnuvegasjóða, eins og skýrt kemur fram í skýrslum fjárfestingar- og lánsfjáráætlunar yfirstandandi árs, töflu 14, minnir mig, þar sem er yfirlit um þetta, þar sem sést öflug eiginfjárstaða Iðnlánasjóðs, andstætt við það sem því miður gildir um Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeild landbúnaðarins. Þeim sjóðum er lögum samkv. lagt til umtalsvert fjármagn úr ríkissjóði, en Iðnlánasjóður fær þar mjög litið í sinn hlut, hefur ekki notið lögverndar að því leyti og þar hefur verið dregið saman í framlögum til hans eins og annarra sjóða, þannig að ríkisframlagið til Iðnlánasjóðs er mjög óverulegt á þessu ári, mig minnir aðeins 500 þús. Þetta hefur verið kleift og má teljast bærilegt fyrir sjóðinn sem slíkan. Þó að út af fyrir sig sé ekki réttlæti í því með tilliti til annarra lánasjóða atvinnuveganna, þá hefur þetta verið kleift vegna þess, hvernig Iðnlánasjóður, stjórn hans og forstöðumenn hafa haldið á málum varðandi ávöxtun á lánsfé úr sjóðnum. Og ég tel, andstætt við það sem fram kom h já hv. 4. þm. Austurl., að þetta sé í senn réttmæt og eðlileg ráðstöfun nú þegar eiginfjárstaða Iðnlánasjóðs er svo sem raun ber vitni, höfuðstóllinn í lok síðasta árs 137 millj. kr. Ástæðan fyrir því, að ekki er gert ráð fyrir að fella þetta með öllu niður, er að ríkið leggur þó lítils háttar til sjóðsins. Og það var einnig um það samstaða við samtök iðnaðarins; að ekki yrði gengið lengra að þessu leyti. Ég má segja að þetta tengist einnig innheimtu á iðnaðarmálagjaldi sem innheimt er samkv. sérstökum lögum af ríkissjóði og er til hagræðis fyrir samtök iðnaðarins. Því varð það að ráði að ganga ekki lengra að þessu leyti. Af iðnlánasjóðsgjaldi hefur runnið allt að 10% til sérstakra hagræðingarrannsókna varðandi iðnaðinn, sem veitt hefur verið samtökum iðnaðarins, og er gert ráð fyrir að svo verði áfram þó að sú upphæð, sem þar kemur til skipta, sé að sjálfsögðu sem svarar þessu lægri í framtíðinni miðað við að þetta verði lögfest. Ég tel ekki eftir neinu að bíða með að stíga það skref sem hér er lagt til, og tel að forsendur séu þar fyrir hendi og það gildi verulega annað um Iðnlánasjóð og iðnfyrirtækin, sem í hann hafa greitt, að þessu leyti heldur en um aðra stofnlánasjóði atvinnuveganna sem sannarlega þyrftu að athuga sinn gang. Raunar hefur verið breytt ávöxtun lánsfjár frá þeim sjóðum til verðtryggingar, en neikvæð staða eftir sem áður og um verulegt ríkisframlag að ræða til þeirra sjóða þar sem væri mjög þröngt fyrir dyrum ef það væri ekki. En eins og ég sagði er þetta vissulega matsatriði. Menn geta haft mismunandi skoðanir á því, hvenær þetta sé tímabært, og varðandi lántökurnar tel ég enga goðgá að taka erlend lán miðað við að þeim sé ráðstafað til arðbærrar fjárfestingar. Og fjárfestingar Iðnlánasjóðs eru metnar af stjórn hans, hvaða fjárfestingar eru lánshæfar og arðbærar taldar, þannig að þó að bætt sé við lánsfé til sjóðsins til þess að vega upp á móti því sem skerðist vegna niðurfellingar iðnlánasjóðsgjaldsins, þá tel ég að þar sé ekki verið að stofna til óeðlilegra skuldbindinga.



Herra forseti. Það er rétt, ég get borið um það, að Iðnlánasjóður er einn af ef ekki einn best rekni atvinnuvegalánasjóður ásamt með kannske Lánasjóði sveitarfélaga og Framkvæmdasjóði. Ég beið aðeins eftir því, að hæstv. iðnrh. nefndi Fiskveiðasjóð og Stofnlánadeild landbúnaðarins. Hvað halda menn að þetta fordæmi þýði þeirra vegna? Það liggur alveg augljóst fyrir að þeir munu krefjast þess, að það verði farið í sama kjölfarið, siglt í sama kjölfarið, og samtök útvegsins verða óðar í bili komin á hálsinn á hæstv. sjútvrh. að afnema alla þá fjölmörgu pinkla sem á þá mösulbeina meri hafa verið lagðir um áratuga skeið. Sama er að segja um Stofnlánadeild landbúnaðarins. Ég hygg að það mál hafi verið sérstaklega rætt á síðasta Búnaðarþingi. Ég hygg einnig að bændur sjálfir, sem þurfa að greiða þetta, hafi þó ekki verið svo bjartsýnir að leggja til að leggja þetta af með öllu strax, en hugsi til þess. Við það, að þetta er afnumið fyrir Iðnlánasjóð þarf engum blöðum um það að fletta, að þess muni verða krafist af þessum samtökum, að sams konar álögum verði létt af þeim. Og það er auðsýnt mál, að þarna hafa samtök iðnaðarins þrýst hæstv. iðnrh. og hæstv. ríkisstj. til þess að láta að þessum óskum sínum. Menn eru hættir að þola allan ágang og þrýsting. Þeir láta undan öllu sem á fjörur þeirra rekur. Mér er sem ég sjái framan í hæstv. sjútvrh. þegar Kristján Ragnarsson leggst á bakið á honum með sín samtök. Eigi að refsa útvegsmönnum fyrir illa rekinn Fiskveiðasjóð, þá er verið að hengja bakara fyrir smið, vegna þess að það eru aðeins örfá ár liðin síðan fulltrúar hagsmunaaðila komu að stjórn þess sjóðs. Og það er áreiðanlegt, að hann hefur stórrétt við í stjórnun, sá sjóður, síðan þeir eignuðust aðild þar að. Það eru gamlar syndir sem hvíla á forráðamönnum Stofnlánadeildar landbúnaðarins, eldgamlar syndir, þar sem sjóðsstjórnin sá sér löngum og löngum fært að taka lán og endurlána þau með ódýrari hætti og lægri vöxtum en hún tók þau. Þetta er liðin saga. En mér er stórlega til efs að bændur telji að þeir eigi að borga fyrir þær syndir nú, en muni þess vegna krefjast þess eindregið, að samsvarandi verði gert þeirra vegna. Og útvegurinn allur, þá líst mér á, eins og komið er fyrir Fiskveiðasjóði Íslands. sem satt að segja er illa staddur svo að ekki sé meira sagt, mjög illa staddur, og langt frá því að Stofnlánadeild landbúnaðarins hafi rétt svo við sem þyrfti. En ég stilli dæminu einfaldlega svona upp fyrir framan hv. þdm. Það fjármagn, sem Iðnlánasjóði var ætlað í ár, þóttust menn skera við nögl. Af hverju? Af því að menn treystu sér ekki í hærri lántökur erlendis. Ef þetta gjald hefði verið búið að fella niður, þá hefði annaðhvort þurft að skera 16 millj. kr. af ráðstöfunarfé Iðnlánasjóðs, eins og það er í ár, eða bæta við erlendum lántökum upp á 16 millj. kr. Ætli sé ekki ráð að hugsa sig um aðeins andartak? Ætli það komi ekki annað hljóð í strokkinn þegar menn fara að setja saman lánsfjáráætlun fyrir næsta ár á hausti komanda? Ætli menn þykist þá ekki þurfa að grípa til allra tiltækra ráða til þess að fjárhagsstaða og útlánageta Iðnlánasjóðs sem og annarra sjóða verði með þeim hætti, að atvinnugreinarnar megi við það búa? Það þarf enga spádómsgáfu til að segja þetta fyrir. Að sjálfsögðu verðum við í hinum mestu þrengingum, enn meiri þrengingum en við vorum í s.l. haust og undanfarin ár, af því sem erlendu skuldirnar vaxa svo gífurlega sem raun ber vitni og við neyðumst til þess að draga úr þeim. Á sama tíma sem svo er komið fyrir okkur ætla menn að fara að leggja niður innlenda tekjuöflun, frjáls framlög til stofnlánasjóðanna. Ég hygg nú, að ef menn fá að hugsa sig um, þá sjái þeir að þetta er ekki rétt nú. Ég er ekki fjarri því að úr rætist fyrir iðnaðinum, og vitanlega verður þessi sjóður rekinn áfram af mikilli hagsýni. Þá er ég ekkert fjarri því, að það þurfi ekki að liða mörg ár þar til við getum athugað þetta af fyllstu alvöru. En þá verða menn líka að vera viðbúnir því að önnur hagsmunasamtök sigli í sama kjölfarið. Gera menn sér þetta alveg ljóst? Þá þekkja menn ekki til innviðanna í þessu þjóðfélagi ef þeir gera sér ekki þetta ljóst. A.m.k. ættu fulltrúar verkalýðsins að geta sagt sér það því hver étur úr annars aski þegar eitthvað kemur upp á borðið.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til l. um aukningu hlutafjár í Kísiliðjunni hf. Frv. þetta er komið frá hv. Ed. sem afgreiddi málið af sinni hálfu án breytinga, að ég hygg, frá því sem það var lagt fram af ríkisstjórninni. Samkv. 1. gr. frv. er ríkisstj. heimili að yfirtaka kröfur að jafnvirði allt að 1.3 millj. bandaríkjadollara í íslenskum krónum á hendur Kísiliðjunni hf. og leggja þá fjárhæð fram til aukningar hlutafjár ríkissjóðs í fyrirtækinu. Gert er ráð fyrir að aukning hlutafjár ríkissjóðs verði með þeim hætti að ríkissjóður taki að sér að greiða fjögur lán, sem nú hvíla á Kísiliðjunni, og eru þau talin upp í frv. Samtals eru þessi lán að upphæð í bandaríkjadölum talið 1 290 460 eða um 13 millj. ísl. kr. Annar aðaleigandi Kísiliðjunnar hf., Manville, mun yfirtaka lán að upphæð 262 500 bandaríkjadali, sem Manville veitti Kísiliðjunni fyrir nokkrum árum. Samhliða þessu verða gerðir nýir samningar milli Kísiliðjunnar hf. og Manville um söluþóknun og greiðslu fyrir tækniþekkingu. Í samningi um söluþóknun er kveðið á um 25% gjald en í reynd hefur gjald þetta verið mun lægra frá byrjun. Er áformað að semja um 12%, og hugsanlega verða fleiri breytingar gerðar á sölusamningi. Í tæknisamningi um fyrirtækið er kveðið á um að Kísiliðjan greiði Manville 6% tækniþjónustugjald, en í reynd hefur verið greitt 2% tækniþjónustugjald og er ætlunin að fastsetja það í nýjum samningi. Þær ráðstafanir, sem ég hef greint frá, hafa það að markmiði að treysta rekstrargrundvöll Kísiliðjunnar hf. Fulltrúar iðnrn. og Manville hafa átt viðræður um málefni Kísiliðjunnar að undanförnu, og varð niðurstaða þeirra viðræðna í samræmi við það frv. sem hér er rætt og lagt var fyrir Alþingi sem stjfrv. Þess má geta, að Kísiliðjan varð sérstaklega hart úti á síðasta ári vegna gengisþróunar, þar sem hún flytur nær eingöngu út á Evrópumarkað og þær gengissveiflur, sem urðu á alþjóðamörkuðum á gjaldmiðlum, komu mjög hart niður á fyrirtækinu. Fyrirtækið þurfti á sinum tíma að leggja í verulegan kostnað vegna skakkafalla af völdum jarðeldsumbrota á Kröflusvæðinu, sem náðu yfir á svæði Kísiliðjunnar, og gat þar lagt til af eigin fé umtalsverðar upphæðir á sínum tíma. En þessi hagstæða þróun gekk til baka á allra síðustu árum, eins og ég hef getið um, og því er nauðsynlegt að styrkja fjárhagsstöðu fyrirtækisins með þeim ráðstöfunum sem hér er gert ráð fyrir. Þessu frv., ef lögfest verður, sem ég vænti að verði hér á þinginu, fylgir breyting á eignarhlutdeild í fyrirtækinu. Eignarhlutur ríkissjóðs hækkar úr 51.6% í 63%, en eignarhlutdeild Manville, áður Johns Manville, lækkar úr 47.8%, sem það nú er í, í 36.5%. Auk þess eiga sveitarfélög á Norðurlandi eystra smávegis hlutdeild í Kísiliðjunni, sem nú er 0.6% og yrði hlutfallslega aðeins lægri, eða 0.5%, ef þau auka ekki hlut sinn í fyrirtækinu. Það er hins vegar mál sem getur verið til athugunar áframhaldandi. Ekki hefur verið sérstaklega rætt við sveitarfélög á svæðinu um það, hvort þau kjósi að auka hlut sinn í Kísiliðjunni, en ég tel eðlilegt að þeim gefist kostur á að gera það og það verði kannað við framhaldsmeðferð, eftir að þetta frv. er orðið að lögum. Það er algerlega opið að taka á því máli eftir að frv. þetta hefur verið lögfest. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umr. verði frv. vísað til hv. iðnn.



Herra forseti. Allshn. þessarar deildar hefur haft til athugunar frv. til l. um veitingu ríkisborgararéttar. Það er niðurstaða nefndarinnar eftir þá athugun að rétt sé að bæta inn í frv. þremur nöfnum. Jafnframt er það niðurstaða nefndarinnar að rétt sé eftir nánari athugun að niður falli 34. tölul. í frv. eins og það kom frá Ed. Einn nm., Eggert Haukdal, var fjarverandi afgreiðslu málsins.



Herra forseti. Félmn. hefur haft til meðferðar frv. til l. á þskj. 461 um breyt. á lögum nr. 87/1971, um orlof. Nefndin hefur orðið sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt með orðalagsbreytingu samkv. brtt. sem nefndin flytur á þskj. 713. Í frv. var gert ráð fyrir að atvinnurekandi gæti ekki ákveðið orlof launþega á tímabilinu 2.–31. maí og 1.–15. sept. nema sérstakt samþykki launþega komi til. Orðalagsbreytingin frá félmn. er þannig, að í staðinn fyrir „nema sérstakt samþykki launþega komi til“ komi: nema í samráði við launþega. Nefndin er sammála um að leggja til að frv. verði samþykkt með þessari breytingu.



Herra forseti. Sem 1. flm. að þessu frv. vil ég þakka félmn. fyrir röggsama afgreiðslu á því og jafnframt lýsa því, að tilgangi frv. er náð með þeirri litlu orðalagsbreytingu sem gerð hefur verið. Ég vil lýsa yfir ánægju minni með störf nefndarinnar.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. á þskj. 666 um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 10 frá 22. mars 1960, um söluskatt, með síðari breytingum, og tala ég af hálfu meiri hl. fjh.- og viðskn. Í nál. segir: „Nefndin hefur rætt frv. og fengið til viðtals skattrannsóknastjóra svo og fulltrúa Verslunarráðs Íslands. Meiri hl. n. mælir með því, að frv. verði samþykkt.“ Undir þetta skrifa Halldór Ásgrímsson, formaður, Ingólfur Guðnason, Sighvatur Björgvinsson og Guðrún Hallgrímsdóttir, en Sighvatur Björgvinsson undirritaði álitið með fyrirvara sem prentaður er á þskj. Eins og fram kemur og ég hef þegar sagt varð ekki samkomulag í nefndinni um frv. og skilar minni hl. séráliti. Mörgum mun þykja lög um söluskatt, með öllum þeim breytingum sem við lögin háfa verið gerð á ýmsum tímum, nokkur frumskógur og vandratað þar um krókótta vegu og stigu. Nefndin telur að nauðsynlegt sé að fjmrn. gefi lögin út í heillegri mynd svo að auðveldara sé fyrir þá, sem lögin þurfa að nota vegna starfsemi sinnar, að átta sig á hvað sé rétt og hvað sé rangt við framkvæmd og álagningu söluskatts. Undanþáguákvæði laganna eru orðin allmörg og því ekki augljóst hversu með álagningu skuli fara í hinum ýmsu tilvikum. Sérstaklega gæti þetta átt við um smærri fyrirtæki, sem ekki hafa mikla yfirbyggingu stjórnunarlega séð, ef svo má að orði komast. Mér þykir líklegt að í ýmsum tilfellum megi rekja skekkjur við framtal til söluskatts til þess, hversu erfitt er að finna það rétta í öllum þeim breytingum sem gerðar hafa verið við söluskattslögin á liðinni tíð. En þar sem frv. það, sem hér er til umr. á þskj. 37, gengur í þá átt að gera álagningu söluskattsins markvissari og refsiákvæði eru hert að ýmsu leyti verður að telja tímabært og sjálfsagt að hafa lögin í aðgengilegu formi þannig að hverjum forsvarsmanni fyrirtækis sé tiltölulega auðvelt að átta sig á hversu hann skal að verki standa þegar hann útfyllir þau gögn sem þarf til þess að réttláta álagningu megi finna. En því miður verður ekki allt misferli á framtöldum söluskatti rakið til þess, að menn viti ekki betur en þeir gera á þeim vettvangi. Vitað er að vísvitandi misferli á sér stað við framtöl til söluskatts þótt erfitt sé að sanna þau brot. Einmitt um þessar mundir er nokkur umræða í þjóðfélaginu um svarta atvinnustarfsemi. Þar kemur að sjálfsögðu margt til. Má þar nefna óvilja þeirra, sem samskipti hafa, til að fara að lögum í þessum málum ef auðveld tækifæri gefast til að sniðganga lögin þar sem söluskatturinn er orðinn svo mikill hluti af verði vöru og þjónustu. Mér þykir sýnt að það sé brýnt verkefni Alþingis að koma þessum málum þannig fyrir að þessi blettur á viðskiptum manna á milli festi ekki rætur í þjóðlífi okkar. Sem leiðir að því marki get ég tekið undir eitt og annað í fyrirvara hv. þm. Sighvats Björgvinssonar sem prentað er með nál., en meðan fylgt er þeirri leið, sem lögin um söluskatt gera ráð fyrir, tel ég að frv. það, sem hér er til umr., sé spor í rétta átt, en legg jafnframt áherslu á að leita ber nýrra og betri leiða. Að lokum vil ég leggja áherslu á það álit nefndarinnar, að sem fyrst verði gefin út í aðgengilegu formi þau lög, sem um söluskatt gilda, og einnig reglugerð þeim að lútandi, þannig að hverjum sem rétt vill gera séu ljós þau ákvæði sem um söluskatt gilda og engum eigi að vera það afsökun, að ekki hafi verið tiltækar upplýsingar um starfshætti í þessu tilviki. Herra forseti. Að lokinni þessari umr. óska ég þess, að málinu verði vísað til 3. umr.



Herra forseti. Eins og fram kom í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. og fram kemur á þskj. 666 og 720 varð fjh.- og viðskn. þessarar hv. deildar ekki sammála um afgreiðslu þessa máls. Það kemur glöggt fram í aths. við lagafrv., hver ástæðan er að dómi fjmrn. til flutnings þess. Jafnframt er þar gerð grein fyrir nefndarskipan frá því í júlímánuði 1980 þar sem rn. skipar nokkra valinkunna menn til að kanna með hvaða hætti hægt sé að bæta sem best skil á söluskatti til ríkissjóðs. Ég verð að segja það eins og er, að ég hefði talið mun skynsamlegra strax á fyrstu mánuðum valdaferils hæstv. núv. ríkisstj., að menn hefðu snúið sér að því að halda áfram þeirri vinnu, sem unnin hafði verið í sambandi við virðisaukaskatt, og freistað þess að leggja fyrir Alþingi frv. um breytta tekjuheimtu ríkissjóðs í sambandi við söluskatt og hverfa frá því sem verið hefur um nokkuð langan tíma, þ.e. að innheimta söluskatt á síðasta stigi, en hverfa í stað þess til virðisaukaskatts eins og hann er orðaður. Á vegum fjmrn. hafði verið unnið að skýrslugerð í þessu máli og á seinasta áratug hafði þetta mál verið mjög til athugunar. Því væri mjög eðlilegt að framhaldið yrði að samið yrði frv. í þessum efnum, því að það hefur ekki komið fram, svo að ég viti til, neinn ágreiningur í sambandi við virðisaukaskatt eða að hverfa frá því söluskattsformi, sem er í dag, yfir til virðisaukaskattsins. Það er vissulega rétt að þetta form, virðisaukaskatturinn, er ekki gallalaust frekar en það form sem við höfum í dag í sambandi við söluskattinn. En það er að sjálfsögðu hægt að nýta sér þá reynslu sem fengist hefur af virðisaukaskattinum í nágrannalöndum okkar, en þar hefur virðisaukaskattur verið tekinn upp. Í stað þessa hefur núv. hæstv. ríkisstj. freistast til að hækka söluskattinn og ekki aðeins hann, heldur aðra skatta sem lagðir eru á. Auk þess fundið upp ótalmarga nýja skatta. Ég hefði talið að í stað þess að auka á skattbyrðina eins og raunin hefur orðið á, þá hefði verið eðlilegra og skynsamlegra að vinna að þessu máli með setningu laga um virðisaukaskatt og koma þar fram lækkun á skattprósentunni og að dómi margra betri skilum á þeirri tegund söluskatts til ríkisins, í stað þess að hækka söluskattinn og þá í leiðinni gera innheimtuna erfiðari, því að um leið og söluskatturinn er sífellt hækkaður freistast að sjálfsögðu þeir, sem á annað borð hugsa þannig, til að skjóta undan því sem þeir þar eru að innheimta fyrir ríkissjóð. Við sjálfstæðismenn höfum bent á þetta þegar þessi mál hafa verið til umr. hér á Alþingi. Núv. hæstv. ríkisstj. hefur daufheyrst við þeim ábendingum, en staðfestir svo réttmæti þeirra ábendinga, sem frá okkur hafa komið, með flutningi þess frv. sem hér er til umr. Vissulega verða að vera til reglur, haldgóðar reglur um skil á þeirri skattheimtu sem á sér stað á hverjum tíma. Þannig hefur að sjálfsögðu verið um hnútana búið. En ég vek athygli á því, að með söluskattslöggjöfinni er verið að fela stórum hópi manna innheimtu fyrir ríkissjóð. Síðan eru í þessu frv. lagðar fram tillögur þess efnis að þyngja mjög refsiákvæði vegna vanskila á því innheimtufé sem þessum mönnum hefur verið trúað fyrir. Svo er á hinn bóginn fjmrh. veitt nánast alræðisvald um það, hvernig þessum málum sé best fyrir komið, alræðisvald til að skylda þá aðila, sem innheimtuna annast, til margháttaðra útgjalda hennar vegna og skriffinnsku. Sé um það að ræða sem þetta frv. gefur í skyn, að innheimta á söluskatti hafi versnað, þá verður ekki hægt að mínum dómi að rekja það til annars en þeirrar skattheimtustefnu sem ríkisstjórnir frá því síðla árs 1978 hafa haft. Það væri því skynsamlegra að núv. hæstv. ríkisstj. breytti um stefnu á þeim vettvangi. Í stað þess, sem hér er lagt til, að afla sér rýmri heimilda til að beita refsingum og veita hæstv. fjmrh. ótakmarkaðar heimildir til þess að setja reglugerð um skriffinnsku og íþyngjandi kostnaðarsamar aðgerðir, eins og ég sagði áðan, hefði verið eðlilegra og skynsamlegra fyrir núv. hæstv. ríkisstj. að breyta um stefnu í skattamálum og hverfa frá þeirri skattheimtu sem hún hefur aukið á undanförnum árum. Með því móti hefði ríkisstj. gert sitt til þess að forða frá frekari skattsvikum en orðið er. Úr því að ekki var talið rétt og eðlilegt að breyta um kerfi í sambandi við innheimtu á söluskatti hefði verið skynsamlegra að hverfa frá þeirri skattheimtu sem núv. hæstv. ríkisstj. hefur staðið að. Ég er sannfærður um að það hefði strax sýnt betri skil og þess vegna verið miklu eðlilegri og geðfelldari aðferð til þess að vinna að því markmiði sem þessu frv. er ætlað að gera. Við, sem ritum undir nál. á þskj. 720, erum þess vegna andvígir þessu frv. og undirstrikum að eðlilegast væri að koma fram breytingum á þeirri skattheimtustefnu sem hér hefur ráðið ríkjum frá því síðla árs 1978.



Herra forseti. Eins og kom fram hjá frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn., hv. þm. Ingólfi Guðnasyni, undirritaði ég nál. á þskj. 666 með fyrirvara. Fyrirvarinn markast af því, að sú tekjuöflunaraðferð að innheimta háan söluskatt á síðasta stigi viðskipta með þeim hætti, sem gildandi lög gera ráð fyrir, er fyrir alllöngu gengin sér til húðar. Meginástæðurnar fyrir því eru einkum tvær: Í fyrsta lagi að hin fjölmörgu undantekningartilvik, sem gefin eru í lögunum, gera alla framkvæmd laganna ákaflega ruglingslega og allt eftirlit erfitt. Má raunar segja að þeir aðilar, sem eiga að hafa eftirlit með söluskattsskilum, eigi orðið mjög erfitt um vik vegna hinna miklu undantekninga sem lögin gera ráð fyrir. Auk þess er það kapítuli út af fyrir sig, að hvergi skuli vera til í hellu lagi í einni útgáfu gildandi lög um söluskatt. Þetta eru lög, sem gerðar hafa verið á þetta ein og upp í þrjár breytingar á hverju einasta ári á undanförnum árum, og þeir, sem eiga að starfa eftir lögunum og hafa eftirlit með þeim geta ekki neins staðar á einum stað fengið upplýsingar um heildarlög þau um söluskatt sem í gildi eru. Ég vil því ítreka mjög óskir frsm. meiri hl. fjh.- og viðskn. við hæstv. fjmrh., sem ég held að hafi ekki verið í salnum þegar sá ágæti þm. flutti sína ræðu, að það eru eindregin tilmæli ekki bara meiri hl. fjh.- og viðskn., heldur fjh.- og viðskn. þessarar deildar allrar, að séð verði til þess, að gildandi lög um söluskatt verði gefin út í heilu lagi af rn. hans svo að þeir, sem eiga að fara að þeim lögum, geti með auðveldum hætti aflað sér upplýsinga um hvaða lög eru í gildi. Þetta var fyrra atriðið, þ.e. hin ruglingslega álagning og framkvæmd söluskattsins. Síðari ástæðan fyrir því, að þessi aðferð, að taka söluskatt á síðasta stigi viðskipta, er úr sér gengin, er sú, að álagsprósenta skattsins er orðin svo há og skiptir orðið svo miklu máli í viðskiptum aðila að það getur verið mikið fjárhagslegt hagsmunamál kaupanda og seljanda að viðskipti þeirra séu ekki skráð, söluskattur ekki greiddur og jafnvel að um frekari undanbrögð frá skattheimtu sé samið. Er það augljóst, þegar næstum því fjórða hver króna, sem gengur handa á milli í viðskiptum aðila, á að vera í formi söluskatts sem seljandi á að innheimta til ríkisins, hversu mikið fjárhagslegt atriði það er orðið fyrir báða aðila, bæði kaupandann og seljandann, að gera með sér samkomulag um að láta viðskiptin hvergi koma fram. Þetta er orðinn mjög algengur háttur, því miður, í ákveðnum tegundum viðskipta. Rétta leiðin til þess að koma í veg fyrir slíka starfshætti er að mínu áliti ekki sú að herða viðurlög eða hækka sektir. Kerfið, sem þessi skattur er álagður eftir, er orðið þess eðlis, að það er varla hægt að setja þær refsingar eða þau eftirlitsákvæði í lög sem útiloka þessa viðskiptahætti með öllu. Miklu raunhæfara er að breyta kerfinu sem hefur skapað þessa óeðlilegu viðskiptahætti. Það er tiltölulega einfalt að gera það með því að hætta að innheimta allan söluskattinn á síðasta stigi viðskipta, en innheimta hann hins vegar smátt og smátt í áföngum, eftir því sem verðmæti vörunnar eykst, með svokölluðu virðisaukaskattskerfi. Sú er einnig reynsla nágrannaþjóða okkar. Þær gáfust upp á að innheimta söluskatt á síðasta stigi viðskipta, ekki bara vegna þess, hversu erfitt það var orðið og hversu mikil brögð voru orðin að undanþágum og undandrætti á þeim skatti, heldur einnig vegna slæmra áhrifa sem sú aðferð að innheimta neysluskatta hefur á uppbyggingu atvinnulífs og samkeppnisaðstöðu atvinnufyrirtækja. Ráðamenn á Norðurlöndum fóru því þá leið að afnema söluskattskerfið en taka í staðinn upp virðisaukaskatt. Eru þeir síður en svo einir um það, því að í flestum löndum, þar sem sá skattur er innheimtur, hefur honum verið breytt úr söluskatti á síðasta stigi viðskipta yfir í virðisaukaskatt. Sú er stefna Alþfl., sem hefur m.a. verið mörkuð á flokksþingi hans, að það eigi að stíga þetta spor hér á Íslandi. Við eigum að leggja niður söluskattskerfið eins og við þekkjum það, en taka upp í staðinn innheimtu á neysluskatti í gegnum virðisaukakerfi. Það er einnig vitað að fjölmargir aðrir stjórnmálaflokkar og aðilar í stjórnmálaflokkum hafa áhuga á sama efni. Hins vegar hefur aldrei verið tekin afstaða til þessa máls hér á Alþingi, þannig að menn vita raunar ekki hver er vilji Alþingis í þessu sambandi. Sumir þm. hér eru mjög andvígir virðisaukaskattinum, jafnandvígir og sumir aðrir eru honum fylgjandi. Það liggur hins vegar ekki fyrir hver er vilji þingmeirihlutans, en það væri nauðsynlegt að slíkt lægi fyrir áður en menn færu nánar út í það mikla starf sem tillögugerð um framkvæmd þessa skatts útheimtir. M.a. þess vegna lagði ég fram á Alþingi haustið 1979 till. til þál. um virðisaukaskatt í stað söluskatts, sem var 88. mál þess löggjafarþings. Þar lagði ég til að Alþingi tæki ákvörðun um að hafinn yrði undirbúningur að lagasmíði um virðisaukaskatt er leysa mundi söluskattinn af hólmi. Í grg. með þáltill. var enn fremur áætlað hvaða tíma mundi þurfa til þess að útbúa slíkt lagafrv. og hvað mundi þurfa að fylgja áður en slíkt frv. gæti orðið að lögum. Þessi till. mín, sem fól það í sér, að Alþingi tæki þarna stefnumarkandi ákvörðun, var ekki afgreidd. En ég tel óhjákvæmilegt að mjög fljótlega komi að því, að Alþingi taki ákvörðun af slíku tagi, því að nauðsynlegt er að það verði gert áður en öllu meiri vinna er lögð í það að semja frv. eða frumvörp um slíka breytingu á neysluskattsheimtu. Þessi breyting er hins vegar ekki á dagskrá nú, eins og að framan segir, og tillögur Alþfl. um að slík kerfisbreyting verði tekin á dagskrá hafa ekki fengist afgreiddar á Atþingi. Þrátt fyrir það vil ég ekki standa í vegi fyrir þeim tilraunum til að bæta skil og eftirlit með skattinum í núverandi mynd sem frv. gerir ráð fyrir. Mun ég því ljá frv. samþykki mitt þó að ég samkv. framansögðu hafi ekki mikla von um að árangurinn geti orðið marktækur. Það er ekki eftirlitið og refsingarnar sem skortir. Það, sem er ábótavant, er að söluskattskerfið sjálft hefur gengið sér til húðar og söluskattsskil verða ekki tryggð nema með því einu að því kerfi sé breytt í átt til virðisaukaskattheimtu. Ég vil ekki ljúka máli mínu svo að ég komi ekki nokkrum orðum að öðru máli sem að vísu á ekkert skylt við þetta. Hér á Alþingi var fyrr í vetur lagt fram frv. um staðgreiðslu opinberra gjalda. Hæstv. fjmrh. lagði það fram. Við það tækifæri lýstum við Alþfl.-menn yfir að við værum mjög fylgjandi því, að staðgreiðslu skatta yrði komið á. Hins vegar hefur það orðið eins og oft vill verða um stór og yfirgripsmikil mál, eins og slíkar kerfisbreytingar eru á skattalögum, að þingnefndum hefur með öðrum verkum á þinginu í vetur alls ekki gefist tækifæri til að leggja fram þá vinnu sem þarf til þess að tryggja nauðsynlegt fylgi allra stjórnmálaflokka við þær kerfisbreytingar. Því er ljóst að frv. um staðgreiðslu skatta fær ekki afgreiðslu á þessu þingi. Við höfum nokkurn lærdóm fyrir okkur í þessu sambandi þegar gerðar voru aðrar meiri háttar breytingar á tekjuskattsheimtu. Þegar nýju tekjuskattslögin voru sett og síðan í kjölfar þeirra mjög verulegar breytingar á þeim gerðar fyrir nokkrum árum, þá brugðu menn á það ráð - til þess að tryggja því máli góðan framgang í þingi og góða athugun við allsherjarsamstöðu um svo mikilvægar lagabreytingar - að fela þingflokkunum að tilnefna menn til þess að kanna þessi mál utan þingtíma, þegar meiri tími gæfist til þess að fara vandlega ofan í saumana á svo flóknum málum, heldur en gefst að öllum jafnaði þegar Alþingi situr á rökstólum. Ég vildi aðeins koma því á framfæri við hæstv. fjmrh., hvort ekki væri ráð til að tryggja framgang staðgreiðslufrv., sem hann lagði fram á Alþingi fyrr í vetur og nú er auðséð að muni daga uppi, að reyna að nota sömu vinnuaðferð við það mál og notuð var þegar gildandi tekjuskattslög voru samin, þ.e. að þingflokkunum, stjórnmálaflokkunum verði falið að athuga málið sérstaklega í sumar með skipun formlegrar eða óformlegrar vinnunefndar, þannig að stjórnmálaflokkarnir geti þá notað sumarið og næsta haust til þess að skoða staðgreiðslukerfi skatta eins vel og nauðsyn ber til til þess að allsherjarsamstaða geti myndast um mál af því tagi. En það er auðvitað nauðsynlegt að reynt sé að ná samkomulagi hér á Alþingi um slíkar breytingar með sama hætti og samkomulag náðist um afgreiðslu gildandi tekjuskattslaga. Þessu, herra forseti, vildi ég aðeins skjóta fram til hæstv. fjmrh. Ég vona að hann virði þennan vilja okkar Alþfl.-manna til að fá fram afgreiðslu á jafnmikilvægu frv. og staðgreiðslufrv. er.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. nefnd fyrir afgreiðslu hennar á þessu frv. um söluskatt, breytingar á innheimtureglum. Ég tel að hér sé um mjög mikilvægt frv. að ræða og að samþykkt þess og útgáfa reglugerðar í tengslum við það geti orðið til að tryggja betri skil söluskatts en verið hefur. Um aðra þætti skattamála tel ég ekki ástæðu til að fjölyrða á þessu stigi málsins. Það er rétt, að til álita hefur komið að söluskattinum verði breytt í virðisaukaskatt. Það eru hins vegar takmörk fyrir því, hvað hægt er að vinna að mörgum stórfelldum breytingum á skattkerfinu á sama tíma, og mjög hæpið að ráðast þar í allt í einu. Það er ljóst að virðisaukaskatturinn og hugmyndin um að koma honum á hefur ýst til hliðar vegna annarra viðfangsefna og þá fyrst og fremst vegna þess að verið er að koma fram verulega breyttu skattkerfi nú þessi árin eins og menn þekkja. Skattkerfisstarfsmenn hafa verið mjög önnum kafnir við að koma þeirri breytingu á. Einnig hefur verið fyrirhugað að koma á staðgreiðslu skatta hið allra fyrsta. Ég tel mjög óhyggilegt að fara bæði í breytingu á söluskatti yfir í virðisaukaskatt og að taka upp staðgreiðslukerfi skatta á sama tíma. Í sambandi við virðisaukaskattinn er margt sem þarf að athuga nánar. Það er ljóst að hann hefur marga góða kosti og tryggir sennilega betur skil á veltuskatti af því tagi sem hér er um að ræða. Hins vegar er ljóst að skriffinnskan vex mjög verulega. Innheimtuaðilarnir eru margfalt fleiri í virðisaukaskattskerfi en í söluskattskerfi. Í öðru lagi verður að leggja virðisaukaskattinn á fjöldamargar vörutegundir sem ekki eru nú söluskattsskyldar. Er stærsti hópurinn þar matvörur sem yrði að leggja virðisaukaskatt á, þ. á m. allar landbúnaðarvörur. Þetta væri að sjálfsögðu veruleg breyting frá því kerfi, sem nú er, og mundi hafa víðtæk áhrif, ekki bara í skattamálum, heldur einnig hvað varðar neysluvenjur fólks og verðlag á mörgum vörum. Þetta mál þarf því að athuga miklu betur en gert hefur verið, og er ljóst að ekki kemst skriður á að taka upp virðisaukaskatt hér á landi fyrr en að einhverjum tíma liðnum. Það hefur verið markmið okkar að koma á staðgreiðslukerfi hið allra fyrsta. Ég lagði fram í haust frv. um staðgreiðslukerfi og lýsti því þá yfir, að ef það frv. yrði afgreitt fyrir áramót yrði möguleiki á því að taka upp staðgreiðslukerfi í ársbyrjun 1983, en ella mundi upptaka kerfisins frestast eitthvað. Nú hefur Alþingi og það einmitt sú deild, sem við erum hér staddir í, Nd., ekki tekið þetta frv. til afgreiðslu og ekkert útlit fyrir að málið verði afgreitt á þessu þingi. Er því ljóst að staðgreiðslukerfi verður ekki tekið upp á árinu 1983. Ég mun hins vegar reyna að stuðla að því eins og ég framast má, að staðgreiðslukerfi skatta verði sem allra fyrst tekið upp, og geri þá ráð fyrir að næstu mánuðir, sumarmánuðirnir, muni eitthvað nýtast til þess að greiða úr þeim ágreiningsmálum sem óneitanlega eru í kringum staðgreiðslukerfisfrv. Þar eru viss atriði sem hafa valdið ágreiningi og tafið fyrir því, að unnt væri að afgreiða málið.



Herra forseti. Vegna þess, sem hæstv. fjmrh. sagði varðandi virðisaukaskattinn, vil ég endurtaka það sem ég sagði áðan, að þetta mál hefur verið til umfjöllunar um margra ára skeið og það eru til álitsgerðir um virðisaukaskatt sem gerðar hafa verið fyrir fjmrn. Þess vegna hefði að mínum dómi verið miklu eðlilegri framgangur þessara mála á árinu 1980, að hæstv. fjmrh. hefði fram haldið þar sem frá var horfið hjá öðrum sem unnið höfðu að þessu máli á undan honum. Mér er hins vegar ljóst að það eru ýmis atriði sem athuga þarf í þessu máli, eins og hann vék að áðan. Það eru allar þær undanþágur sem eru á söluskattinum í dag. Það er ekki aðeins skattheimtan sem hér um ræðir. Það er líka verðlagið. Ef hugsað væri um virðisaukaskatt þar sem undanþágur væru engar, þá yrði að sjálfsögðu hækkun á þeim vörum sem nú eru undanþegnar söluskatti. Á hitt má benda, að það er ekki einhlítt að þar sem virðisaukaskattur hefur verið tekinn upp hafi ekki verið undanþágur og þá einmitt í sambandi við matvöruna. Það ætti þess vegna ekki að hræða menn svo mjög frá því að skoða þetta mál ofan í kjölinn og reyna að móta sér stefnu varðandi virðisaukaskattinn. Hæstv. ráðh. vék að því frv. sem hann hefur flutt um staðgreiðslu og flutt hafði verið á árinu,1978 af þáv. ríkisstj. þegar ég gegndi embætti fjmrh. Hann fann eins og ég þá að undirtektir Alþingis voru ekki ýkjamiklar í sambandi við það að hverfa yfir til staðgreiðslukerfis, sér í lagi þar sem þær fyrirframgreiðslureglur, sem gilda í dag, gera það að verkum, að staðgreiðsla er framkvæmd eða svo til. Það er a.m.k. ekki nema í undantekningartilfellum sem ekki er hægt að ná henni fram. Vitaskuld gerist það þar sem miklar sveiflur eru í tekjum manna á milli ára, en það kemur líka til með að gerast þar sem um er að ræða staðgreiðslu. Munurinn er hins vegar sá, að dæmið verður gert upp eftir á og þeir, sem ekki hafa náð því að koma sinni skattgreiðslu fyrir til viðmiðunar réttum tekjum, verða að greiða til viðbótar þegar uppgjör fer fram. Hins vegar hafi menn ætlað sér of miklar tekjur, þá kemur til endurgreiðslu. Þá er hitt atriðið sem hér hefur verið, fyrirframgreiðslan og heimild til hennar eftir því hverjar tekjubreytingar eru almennt á milli ára. Það ákvæði var sett inn í lög 1972 eða 1973. Ég man ekki nákvæmlega hvort árið það var. En það var gert - og um það var full samstaða hér á Alþingi - til þess að reyna að ná fram þeim áhrifum, sem staðgreiðslunni er ætlað að hafa, án þess að hverfa til staðgreiðslukerfisins, því að sé horfið að því í eitt skipti geta menn ekki snúið til baka. Hins vegar er ljóst að af þeim, sem hafa haft kynni af staðgreiðslukerfi eins og það hefur verið í okkar næstu nágrannalöndum, eru þeir miklu fleiri sem telja að ekki hefði verið rétt að hverfa til þess. Hitt er spurningin, og það held ég að Alþingi ætti að skoða mjög vel, hvort ekki er hægt að breyta svo verkaskiptingu ríkis og sveitarfélaga að beinu skattarnir verði eingöngu til sveitarfélaganna og þá lagðir á sem brúttóskattar. Þá er mjög auðvelt að koma staðgreiðslunni við, eins og raunar er nú um útsvar til sveitarfélaga. Þetta mundi einfalda dæmið bæði fyrir sveitarfélögin og fyrir ríkið. Ég held að þessi athugun þyrfti að fara fram áður en menn hugsa sér að hverfa til staðgreiðslukerfisins. Þá væru sveitarfélögin styrkt og þeirra forusta í fleiri málum kæmi til en er í dag. Ég vildi aðeins láta þetta koma hér fram af því að hæstv. fjmrh. vék að virðisaukaskattinum og staðgreiðslukerfinu. En staðreynd málsins er sú, að í þessum málum hefur ekkert verið unnið þennan tíma frá haustinu 1978. Allt, sem hefur verið gert í þessum málum, er að auka á skattheimtuna sem svo - að dómi þeirra sem þetta frv. flytja - verður til þess, að skil til ríkissjóðs eru ekki nægjanlega góð. Þá er leiðin, sem þeir vilja fremur fara, að fá ný refsiákvæði, fá nýjar heimildir til útgáfu reglugerða í stað þess að leitast við að draga úr skattheimtunni og nýta þær upplýsingar og greinargerðir sem fyrir liggja, vinna úr þeim og koma með eitthvað raunhæft í þessum málum í stað þess sýknt og heilagt að vera með nýja og nýja skattheimtu.