Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég vil gera hér grein fyrir brtt. á þskj. 311. Þær eru fluttar af okkur tveimur fjárhagsnefndarmönnum, mér og hv. 4. þm. Austf. Fyrri brtt. er við 1. gr. frv. Í þeirri grein segir, að bankavaxtabréfin, sem á að gefa út, skuli notuð til að breyta í föst lán lausaskuldum bænda, sem hafa ekki fengið nægileg lán til hæfilegs tíma til framkvæmda, sem þeir hafa ráðizt í á árunum 1956–1960, að báðum meðtöldum. Við leggjum til í okkar brtt., að í stað 1960 komi 1961. Ef till. okkar verður samþykkt, eiga bændur þá kost á að fá lán til greiðslu á lausaskuldum vegna framkvæmda árið 1961, til viðbótar lánum til greiðslu á skuldum, sem myndazt hafa næstu árin á undan. Framkvæmdakostnaður allur er miklu hærri nú og hefur verið síðustu tvö árin heldur en áður var. Það má því búast við því, að lausaskuldir hafi myndazt hjá bændum á s.l. ári, þegar um einhverjar verulegar framkvæmdir hefur verið að ræða. Lögin munu því koma að meiri notum, ef þessum skuldum fæst einnig breytt í föst lán. Síðari till. okkar er um það, að umsóknir um lán samkvæmt lögunum skuli senda veðdeildinni fyrir 1. maí 1962. Um þetta atriði var töluvert rætt við 2. umr., að gefa mönnum kost á að senda nýjar umsóknir, og skal ég því ekki fjölyrða um það. Upplýsingar, sem fengizt hafa um samninga við bankana, benda til þess, að ýmsir kröfuhafar, sem áður treystu sér ekki til að taka bréfin til greiðslu á lausaskuldum bænda, muni nú sjá sér fært að taka greiðslu á þann hátt, og þá sýnist alveg sjálfsagt að gefa mönnum kost á að senda nýjar umsóknir. Það er breytt viðhorf, ef menn geta nú fengið þær yfirlýsingar, sem lánveitandi hefur krafizt frá kröfuhöfum um, að þeir taki bréfin, þó að slíkar yfirlýsingar hafi ekki fengizt á næstliðnu hausti, þegar eftir þeim var leitað. E.t.v. verður því haldið fram, að samþykkt á þessum brtt. á þskj. 311 muni tefja fyrir afgreiðslu lánanna. Því er þar til að svara, að þó að okkar tillögur verði samþykktar, þarf það ekki á nokkurn hátt að tefja fyrir afgreiðslu á lánum til þeirra bænda, sem nú þegar hafa sent umsóknir og þurfa ekki á því að halda að fá lán til greiðslu á skuldum, sem myndazt hafa hjá þeim árið 1961. Það er hægt, hvað sem þessum tillögum líður, að fara að afgreiða hvenær sem er lán til þeirra manna. Hins vegar má búast við, að það verði einhver dráttur á afgreiðslu lána til þeirra, sem notuðu sér heimildina til þess að sækja um lán til greiðslu á lausaskuldum frá árinu 1961, en í mörgum tilfellum mundu þeir telja það tilvinnandi að fá hærra lán, sem kæmi að meiri notum, þó að það hefði í för með sér, að þeir fengju lánið litlu síður en annars hefði orðið. Ég sé ekki ástæðu til að hafa um þetta fleiri orð. Ég vænti, að mönnum sé það ljóst, þegar þeir athuga þessar tillögur okkar, að ef þær verða samþykktar, þá koma lögin að meiri og almennari notum fyrir bændur heldur en ef frv. er samþykkt óbreytt, eins og það nú er.



Herra forseti. Það er út af umr., sem urðu við 2. umr., sem ég ætla að segja hér nokkur orð. Hv. 2. þm. Norðurl. v. lét orð falla í ræðu, sem hann hélt um þetta mál, á þá leið, að hann hlyti að líta svo á, að þeir, sem á þessum lánum þurfa að halda, hafi þegar sótt um þau. Ég held, að hv. 2. þm. Norðurl. v. viti betur. Ég þarf ekki að óska eftir því, að umsóknarfrestur verði framlengdur vegna bænda í Austur-Húnavatnssýslu. Ég átti tal við kaupfélagsstjórana um þetta í sumar og eins við ýmsa forráðamenn sveitarfélaganna, og ég held, að það hafi verið gengið að því að hvetja menn til að sækja um lánin. Ég hygg, að í þeirri sýslu séu fáir, sem hafa ekki sótt um lán. En ég hygg, að í Skagafjarðarsýslu horfi þetta nokkuð öðruvísi við og að í Fljótum hafi forráðamenn kaupfélagsins og sparisjóðsins sagt bændum, að þeir hefðu ekki aðstöðu til þess að taka bréfin til að liggja með þau. Það lá ekkert fyrir um það, eins og allir vita, að bréfin yrðu keypt af Seðlabankanum. Það voru aðeins Búnaðarbankinn og Landsbankinn, sem höfðu gefið vilyrði fyrir því, og í ræðu, sem landbrh. hélt hér við 1. umr., gaf hann það alls eigi í skyn, að Seðlabankinn mundi kaupa bréfin. Það er ekki eðlilegt, að ráðherra segi meira en hann getur staðið við, jafnvel þó að hann geri sér einhverjar vonir. En það er ekki hægt að ætlast til þess, að bændur uppi í sveitum geti fylgzt svo með, hvað gerist hér bak við tjöldin. Ég held því, að þarna sé ekki um réttlætismál að ræða, að það sé ekki rétt að farið, ef þetta verður ekki gert. Hv. 2. þm. Norðurl. v. lét liggja orð að því, að hv. 1. þm. Austf. hefði haft nógan tíma á s.l. sumri að hvetja bændur í Tímanum til að sækja, annað hefði ekki þurft að gera, og það hefði verið nær fyrir þann hv. þm. að gera það heldur en að vera að einhverju verkfallsbrölti s.l. sumar. Ég læt það liggja á milli hluta, hvort hv. 1. þm. Austf. hefur haft einhver afskipti af verkfallsbröltinu eða ekki. Hitt vil ég benda á, að það er ósanngjarnt að láta bændur í einhverju sveitarfélagi gjalda þess, hvað einhver maður í einhverjum flokki aðhefst. Ekki segja þeir honum fyrir verkum. Og viðvíkjandi blöðunum get ég bent á það, að ég veit ekki til, að neitt blað hafi sérstaklega hvatt bændur til að sækja um þessi lán, ég hef ekki lesið það, það hefur þá farið fram hjá mér a.m.k. þetta var látið liggja á milli hluta. Þetta voru brbl., sem gefin voru út, og það lá ekkert fyrir um það, á hvern hátt það vandamál yrði leyst viðvíkjandi skuldabréfunum. Ég held, að blöðin hafi hvorki verið að segja bændum að gera þetta né segja þeim að gera það ekki. En það er ranglátt að ætla að láta bændur gjalda þess, þótt einhver þm. eða fyrrv. ráðherra eða þótt hann sé jafnvel í blaðstjórn einhvers blaðs hafi ekki látið skrifa einhverja sérstaka grein til að hvetja þá til að gera eitt eða annað. Ég skal játa, að hv. 2. þm. Norðurl. v. er að mínu áliti drengskaparmaður og vel gefinn, og það er einmitt þess vegna, sem ég er að tala um þetta. Við vitum, að auk þess er hann prestur. Í því sambandi datt mér í hug dæmisagan, þegar Jesús mettaði fimm þúsundir. Hann deildi fáum brauðum og fáum fiskum á milli fjölda fólks. Mér datt í hug í því sambandi, að fólkið hafi ekki orðið satt af því, hve mikið það borðaði, heldur af því, að þessu litla var bróðurlega skipt. Mér datt í hug í því sambandi að benda mínum góða vini á það, hvort hann hefði íhugað, hvað Jesús mundi gera, ef hann væri í sporum þessara hv. sjálfstæðismanna, sem öllu ráða nú, hvort hann mundi láta suma af þeim, sem þörf hafa fyrir lán, fá þau, en aðra ekki. Ég get vel fallizt á, að fjármagnið sé takmarkað, en við eigum undir öllum kringumstæðum að skipta því eins réttlátlega og hægt er og ekki láta neinn gjalda þess, þó að hann hafi af einhverjum misskilningi ekki sótt á réttum tíma. Ég held, að það sé ekki réttlátt. Ef einhverjir geta ekki fengið lán, þá á að gefa öllum kost á að sækja og láta þá svo sitja á hakanum, sem bezta aðstöðuna hafa, þá sem ekki skulda meira en það, að líkur eru til, að þeir geti borgað það t.d. á þessu ári og næsta ári. Það er það eina, sem er rétt og skynsamlegt. Ég veit, að landbrh. hefur haft talsvert fyrir þessu máli, og ég efast ekki um hans góða vilja, ég hef metið hann. Hvað mundi hann segja t.d., ef hann hefði þjón, sem ætti að taka til í húsi, hann kæmi svo inn í húsið og sæi, að þjónninn hefði ekki þvegið nema vissa bletti á gólfunum í herbergjunum, það væru eftir smáblettir, og þegar hann hefði átt að taka til í rúmunum, þá væri eitt og eitt rúm eftir? Hann mundi finna að við þennan þjón og segja, að hann hefði gert þetta illa. Hvað mundi hann segja við málara, sem ætti að mála herbergi og skildi eftir smábletti ómálaða, það yrði að vinna verkið aftur? Hann mundi vanþakka þessum málara og segja, að hann hefði gert verkið illa, þetta væri gagnslaust verk. Nú er það hans hlutskipti að inna þetta af hendi, sjá um, að þetta fari allt vel úr hendi, og mundi þá ekki vera viturlegra og skynsamlegra að gera þetta þannig, að það þyrfti ekki að vera að ganga í það á eftir? Og það megið þið vera vissir um, að ef þið skiljið vissa hreppa eftir eða vissa einstaklinga, sem hafa af óaðgæzlu eða einhverra ástæðna vegna ekki sótt um lán, þá verður gengið á það á eftir, það verður ekki látið liggja kyrrt. Þó að þið séuð nú í meiri hluta, þá er ekki víst, að þið verðið alltaf í meiri hluta. Við munum áreiðanlega reyna að rétta hlut þeirra, sem á að setja hjá nú af þeim ástæðum, sem ég hef áður nefnt. Það er ekki búmannlegt, hyggilegt eða skynsamlegt af hæstv. landbrh. og ekki honum samboðið, úr því að hann fer að vinna að þessu, að gera það ekki sómasamlega. Það munar svo litlu, hvort verkið er gert vel eða illa. Pólitískt vinnið þið ekkert á þessum aðgerðum, það get ég alveg fullvissað ykkur um. Það er ævinlega svo, ef menn breyta rangt, að það kemur fram á þeim sjálfum. Ég vona, að þarna eigi sér ekki stað neinn hefndarhugur, þannig að menn eigi að gjalda þess, að þeir hafi frekar trúað Tímanum eða einhverjum framsóknarmönnum heldur en öðrum. Ég held, að það sé ekki. Ég efast ekki um, að það séu einhverjir sjálfstæðismenn, sem eiga eftir að sækja. Ef menn ætla að hefna sín á einhverjum, þá kemur það vanalega fram á þeim sjálfum, og þið skuluð athuga það, að með því að gera hluti, sem eru ekki réttir eða skynsamlegir, þá ljáið þið andstæðingunum vopn í hendur. Og Tíminn getur ábyggilega skrifað fáeina leiðara út af því, ef menn eru rangindum beittir í þessu, þannig að ef þið hjálpið einhverjum, þá eru það þeir, sem skrifa leiðara Tímans, þeir fá þarna efni til þess að skrifa um, og þið gefið sjálfir höggstað á ykkur. Ég held því, að það sé meira en rangt af ykkur að gera þetta, það er vitlaust líka, það er vitleysa. Og þegar það fer saman að gera rangt og gera það, sem er óskynsamlegt, þá er bezt að láta það ógert. Það er aukaatriði, hvort þið samþykkið þessa brtt. eða ekki. Við vitum, að það er ekki venjulegt að samþ. brtt. frá okkur. Aðalatriðið er, að málið sé framkvæmt á réttan hátt, þótt það sé gert með reglugerðarákvæði eða með öðrum ráðstöfunum bak við tjöldin, það er alveg aukaatriði. Það þarf ekki að þakka okkur neitt í því efni, við ætlumst ekki til þess. Aðalatriðið er það, að hluturinn sé gerður og gerður rétt og heiðarlega.

Halldór Ásgrímsson Hæstv. forseti. Áður en ég ræði þetta mál, eins og það liggur nú fyrir hv. þd., vænti ég, að mér leyfist að víkja lítils háttar að tildrögum þess og forsögu. Strax og hin svokallaða viðreisnarlöggjöf hæstv. ríkisstj. kom á sínum tíma til umr. á hv. Alþingi, benti Framsfl. og raunar öll stjórnarandstaðan á það með sterkum rökum, að fyrirhuguð löggjöf með væntanlegum fylgifiskum væri ranglát og auk þess alger ofraun fyrir atvinnuvegi þjóðarinnar, þ. á m. og ekki sízt fyrir tvo aðalatvinnuvegina, landbúnað og sjávarútveg. Ég skal ekki fara nánar út í það mál, en aðeins minna á eitt atriði, sem sterklega var að fundið og varað við, en það var vaxtaokrið, sem var einn þáttur í hinni illa þokkuðu löggjöf. Það kom líka strax á daginn, þegar til framkvæmda kom, að málsvarar atvinnuveganna, hvar í flokki sem þeir stóðu, tóku undir ádeilur Framsfl. um vaxtaokrið. Og svo fór, að stjórnarflokkarnir sáu sér ekki annað fært í árslok 1960 en að lina það að nokkru. Sú aðgerð, þótt um hana munaði, nægði þó ekki til að fleyta atvinnuvegunum áfram með aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. á herðum sér. Þetta var svo augljóst, að hæstv. sjútvmrh. sá sig til neyddan að gefa út brbl. hinn 5. jan. 1961, þar sem útvegsmönnum var opnuð leið til að breyta lausaskuldum sínum í hagstæð föst lán til langs tíma, og mun ráðh. hafa sett þau brbl. í samráði við ýmsa forsvarsmenn stéttarinnar. Strax að liðnu jólahléi lagði hæstv. sjútvmrh. málið fyrir Alþingi, og voru allir sammála um að afgreiða það. En jafnframt lagði Framsfl. mikla áherzlu á, að inn í frv. skyldi bætt ákvæði um samtímis og sams konar aðstoð til bænda. Því máli eyddi þá hæstv. landbrh. og bar m.a. fyrir, að ekki væri vitað til, að bændur þyrftu þessarar aðstoðar við. En síðar gaf hann þó yfirlýsingu um, meðan á málsafgreiðslu stóð, að athugun yrði gerð, hvort bændum bæri nauðsyn til að fá sams konar fyrirgreiðslu í þessum efnum, og fyrir þinglok lét hann lýsa því yfir, að ríkisstj. hefði ákveðið að beita sér fyrir því, að bændum yrði gert kleift að breyta lausaskuldum sínum í föst lán til langs tíma, á svipaðan hátt og gert hafði verið með sérstökum lögum vegna þeirra, sem stunda útgerð fiskiskipa og fiskvinnslu. Í forsendum fyrir brbl. sínum frá 5. jan. 1961 segir hæstv. sjútvmrh., að vegna rekstrarörðugleika sjávarútvegsins beri brýna nauðsyn til að breyta allmiklu - ég segi allmiklu - af lausaskuldum hans í löng lán. Hæstv. landbrh. var lengur að átta sig á ástæðum bænda í þessu sama efni. En hinn 15. júlí s.l. hefur hann þó komizt að þeirri niðurstöðu, að nauðsyn beri til, að sams konar ákvæði verði gefið út til handa bændum, og gefur því út brbl. þann dag um málið. Verður ekki annað séð samkvæmt forsendum þeirra brbl. en bændur eigi að njóta svipaðrar fyrirgreiðslu og kjara og veitt var sjávarútvegsmönnum og að framkvæmd skuldabreytinganna verði þannig, að hún nái tilgangi sínum. Eitt er þó athyglisvert í forsendum hæstv. landbrh. fyrir sínum brbl., samanborið við það, sem hæstv. sjútvmrh. lét fylgja sínum. Hæstv. sjútvmrh. lýsir því yfir, að hann ætlist til, að allmiklu af skuldum sjávarútvegsins til skamms tíma verði breytt í löng lán. Má segja, að ráðh. gat tæplega tekið sterkar til orða um það atriði en hann gerði. Hins vegar segir hæstv. landbrh., að fyrirheit sé gefið um að breyta hluta af lausaskuldum bænda í föst lán. Má segja, að þar hafi verið tekið eins linlega til orða og fært þótti og að þetta orðalag hafi verið notað af ráðnum hug, og bendir til þess, sem verða átti um afgreiðslu málsins. Þetta mál hefur valdið allmiklum umr. í hv. þd., enda að vonum, þar sem um er að ræða mikið hagsmunamál bændastéttarinnar, en. málatilbúningur af hendi hæstv. landbrh. svo ömurlegur, að segja má, að þar heggur sá, er hlífa skyldi. Sem einn af fulltrúum bænda hér á hv. Alþingi hugsaði ég mér að segja hér nokkur orð við 1. umr. málsins og lýsa því ásamt öðrum, hvað væri óviðunandi í brbl. hæstv. ráðh. og hvað þyrfti því að lagfæra við afgreiðslu málsins hér á hv. Alþingi. En það vildi svo til, að ég var forfallaður, þegar þetta mál var til 1. umr. Hér var þó vitanlega enginn skaði skeður, því að nógir urðu til þess af hendi Framsfl. að benda á hina furðulegu ágalla frv. og gera kröfu til þess, að þeir yrðu lagfærðir í meðferð málsins hér á þingi. Sú n., sem fékk málið til meðferðar, hafði því nægilegar og rökstuddar ábendingar um þær lagfæringar, sem óhjákvæmilegar máttu teljast, ef svo átti að málinu að vinna, að það gæti orðið bændastéttinni að verulegu liði. Það var þó ekki á hæstv. landbrh. að heyra, að nokkuð væri ábótavant um brbl. hans, og því var þess sennilega tæplega að vænta, að stjórnarliðið í hv. fjhn. tæki sig til að ganga inn á, að gerðar yrðu af n. hálfu brtt., sem að gagni mættu verða, og svo varð ekki, því að eins og nál. stjórnarliðsins ber með sér, er það aðeins hallelúja við öllu því, sem hæstv. landbrh. hafði gert og lagt til að gert yrði í málinu. En mikið má vera, ef einhverjum af þeim glöggu mönnum, sem að nál. meiri hl. stóðu, hefur ekki dottið í hug dæmisagan af refnum, sem bauð heim sýndarvini sínum og bar fram fyrir gestinn girnilega rétti, en þó á þann hátt, að gesturinn gat engra þeirra neytt, og fór hann því þurrbrjósta úr boðinu. En þótt svo hafi verið, má gera ráð fyrir, að þeir hinir sömu nm. hafi haft í huga hið forna máltæki í sambandi við hæstv. landbrh. og hugsað sem svo: Sjái hann fyrir sínum málum sjálfur. Hv. minni hl. fjhn. bar hins vegar fram nauðsynlegustu breytingar við brbl., sem hefðu tryggt það, ef samþykktar hefðu verið, að bændur hefðu getað orðið aðnjótandi svipaðrar aðstoðar vegna lausaskulda og veitt hafði verið áður útvegsmönnum. Eins og kunnugt er, voru helztu brtt. minni hl. á þá lund að tryggja bændum rétt til að fá lán til að létta lausaskuldum af vinnslustöðvum sínum, að heimila bændum að fá lán út á landbúnaðarvélar sínar, að vextir af þessum lánum skyldu vera 6½% og að Seðlabankinn legði fram fé til lánveitinga. En allar þessar brtt. minni hl. fjhn. voru felldar við 2. umr. málsins, og stóð allt stjórnarliðið undir forustu hæstv. landbrh. samhuga að því. Eins og þingskjöl sýna, stóð ekki á því, að hv. fjhn. skilaði málinu frá sér, enda var það tiltölulega einfalt í sniðum og sérstaklega þegar tekið var tillit til þeirrar fyrirgreiðslu, sem útvegsmönnum hafði áður verið veitt vegna lausaskulda þeirra. Hjá nm. kom því fyrst og fremst til álita, hvort þeir ættu meira að meta að þjóna undir hug og vanhug hæstv. landbrh. í þessu máli eða að rétta bændum hönd í nauðsyn þeirra. Meiri hl. hv. fjhn. skilaði áliti sínu 16. nóv. s.l. og minni hl. nokkrum dögum síðar. En það einstaka fyrirbrigði skeði, ekki sízt þegar um var að ræða stjórnarfrv., að þrátt fyrir að málið var margsinnis tekið á dagskrá, þá var hæstv. ráðh. ekki tilbúinn að taka málið til 2. umr. fyrr en um miðjan þennan mánuð. M.ö.o.: það tók hæstv. ráðh. marga mánuði að búa sig undir að fylgja málinu eftir, eftir að n. hafði skilað áliti. Þrátt fyrir þessi furðulegu og einstæðu vinnubrögð hæstv. ráðh. ber ekki að lasta þau svo mjög, því að það kom í ljós, að ádeila Framsfl. varðandi brbl. og kröfur bænda og bændasamtaka um leiðréttingar mála sinna virðast hafa sannfært ráðh. um, að svo mikill maðkur var í þessari mysu hans, að ófært væri þrátt fyrir þingmeirihlutann að bera þann rétt óbreyttan fram fyrir bændur landsins. Hæstv. ráðh. virðist því að lokum hafa sannfærzt um, að öll meginatriði í málfærslu Framsfl. um leiðréttingar í málinu og kröfur bænda um hið sama væru réttmætar og nauðsynlegt að gera þó a.m.k. einhverja bragarbót þar á. Þótt hæstv. ráðh. virðist hafa haft fullan hug á að hunza eftir föngum þessar kröfur, þá mun sennilega einhver samráðherra hans hafa bent honum á, að ekki yrði komizt hjá því að laga meginatriði brbl. að verulegu leyti og að nauðsyn bæri því til a.m.k. að afla einhvers fjár vegna fyrirhugaðra fjárveitinga, svo að bændum gæti orðið einhver hjálp að þessari ráðstöfun, en af brbl. ráðh. er augljóst, að hann hefur ekki hirt um að fara sömu leið og hæstv. sjútvmrh. fór, þegar hann og Alþingi tryggðu sjávarútvegsmönnum aðstoð vegna lausaskulda sjávarútvegsins og skylduðu Seðlabankann að veita fé til fyrirgreiðslu í þeim málum. En þessa leið hefur hæstv. landbrh. hvorki fyrr né síður viljað aðhyllast eða fara og því ætlað bændum það vonlitla hlutverk að berjast að mestu óstuddir fyrir því við lánardrottna sína, að þeir tækju hin fyrirhuguðu bankavaxtabréf til greiðslu á lausaskuldum þeirra. Sem sagt, hæstv. landbrh. sá sér ekki einu sinni fært að taka þessa höfuðkröfu stjórnarandstöðunnar til greina, en sá auðvitað jafnframt, að ekki var stætt á því að gera ekki eitthvað í málinu, og kaus því þá í raun og veru óskörulegu leið að ganga fyrir dyr Seðlabankans og biðja ráðamenn þar um aðstoð, þá menn, sem hæstv. ráðh. gat réttilega haft yfir að segja í þessu máli, samanber það sem gert hafði verið í sambandi við löngu lánin í þágu útvegsmanna. Og vafalaust gátu ráðamenn Seðlabankans látið sér eins vel líka lagaboð í þessu efni vegna bændanna eins og vegna útvegsmannanna. Árangurinn af þessari Canossa-göngu ráðh. kom svo í ljós við 2. umr. málsins, því að þá las ráðherrann upp yfirlýsingu frá stjórn Seðlabankans um, að hann mundi aðstoða í sambandi við þessi fyrirhuguðu aðstoðarlán bænda. Vissulega verður þessi aðstoð Seðlabankans þakksamlega þegin, enda mikils virði og gefur bændum vonir um, að væntanlegar lánveitingar verði þeim að liði. Þegar svo var komið málum við 2. umr., að hæstv. landbrh. hafði lesið fyrrgreint bréf frá Seðlabankanum, skoraði hv. 1. þm. Norðurl. v. á hæstv. ráðh. að hlutast til um, að þeir bændur, sem áður töldu sér þýðingarlaust að sækja um lán vegna óhagstæðra og fráleitra ákvæða brbl., fengju nú tækifæri til að bera fram sínar umsóknir. Hæstv. ráðh. taldi það fjarstæðu, þótt þm. hefðu réttilega bent á, að mikilvægt atriði hefði nú breytzt til hags fyrir bændur og rétt væri því og skylt að gefa bændum tækifæri til að nota sér þá aðstoð, sem yfirlýst væri nú af hálfu Seðlabankans. Eins og málefni stóðu til, var það staðreynd, að hæstv. ráðh. hrökk ekki til að verja málstað sinn við 2. umr. málsins. Og þegar hann var að verulegu leyti búinn að leggja árar í bát, þá töldu ýmsir af stuðningsmönnum hans hér í þessari hv. deild ástæðu til að leggja honum lið í mátflutningnum. Til máls tóku í þeim tilgangi hv. 3. þm. Austf. (JP) og hv. 2. þm. Norðurl. v. (GunnG), og voru ræður þeirra að mestu lofsöngur og þakkir til hæstv. ráðh. fyrir, hversu ágætlega hann hefði leyst þetta mikla vandamál bændanna. Taldi hv. 3. þm. Austf., að hæstv. ráðh. hefði leyst mikið afrek af höndum og það þrátt fyrir mikla andstöðu Framsfl., eftir því sem á ræðumanni mátti skilja. Vakti ræða hv. 3. þm. Austf. nokkra athygli þeirra, sem á hlýddu, því að svo haganlega fléttaði hv. ræðumaður saman háði og smeðjulegu lofi í garð hæstv. ráðh., að furðu gegndi. En um rætni í garð Framsfl. var ekki að villast. En hvað varðaði háðið, þá vil ég spyrja: Hvað er það annað en háð að lýsa því fyrst yfir með fjálglegum orðum, að brýna nauðsyn beri til, að sem allra mestu af lausaskuldum bænda sé breytt í föst lán, að vextir af lánum þessum verði sem allra hagstæðastir og að allir bændur, sem á því hafi þörf, fái að njóta lánanna, og jafnframt að þakka hæstv. ráðh. fyrir frammistöðu hans í þessum efnum? Ef þetta er ekki græskufullt háð í garð hæstv. ráðh., þegar litið er á alla mátavexti, þá veit ég ekki, hvað það er. Og er það ekki háð í garð hæstv. ráðh. að fjargviðrast yfir því, hve málið sé óskaplega erfitt á allan hátt og hve mikið afrek það sé að koma því heilu í höfn, en gæta þess ekki, að nýverið var sams konar mál, en miklu stærra og fjárfrekara, hávaðalaust og betur leyst fyrir sjávarútveginn? Snorri Sturluson segir á einum stað, þar sem hann ræðir um sannindi lofkvæða hirðskálda konunganna fornu, að hann hafi það fyrir satt, sem skáldin segi til lofs konungum sínum, því að enginn mundi þora að segja konungi það til lofs upp í eyru hans, sem hann sjálfur og allir aðrir, sem á hlýddu, vissu að væri ósatt. Og slíkt lof vildi Snorri Sturluson því telja skrök eða háð. Þessari gullvægu reglu virðist hv. 3. þm. Austf. hafa gleymt í ákafanum um að koma hæstv. ráðh. til liðs. En annars má væntanlega spyrja, í hverju afrek hæstv. landbrh. sé fólgið í þessu máli. Það mun vera flestra álit, að afrek geti það eitt talizt, sem betur er gert en annað, sem gert hefur verið í sömu grein, eða a.m.k. jafnvel og það bezta. Það verður því að telja heimilt að bera svokölluð afrek hæstv. landbrh. um að beita sér fyrir að koma lausaskuldum bænda á hagkvæman hátt í föst lán saman við sams konar aðgerð hæstv. sjútvmrh. um að breyta á sömu lund lausaskuldum útvegsmanna. Má geta þess, að jafnvel jöfn afrek eru ekki alls kostar sambærileg, sökum þess að hæstv. sjútvmrh. braut ísinn, skapaði fordæmið og greiddi götu hæstv. landbrh. með aðgerðum sínum í hliðstæðu máli. Afrekaannáli þessara hæstv. ráðh. er í stórum dráttum svo hljóðandi: Hinn 5. janúar 1961 setur hæstv. sjútvmrh. bráðabirgðalög, þar sem stofnlánadeild sjávarútvegsins er heimilað að veita útgerðarmönnum lán til að breyta lausaskuldum þeirra í föst lán. Við meðferð þess máls á þingi leggur Framsfl. til, að inn í lögin sé bætt ákvæði, sem veiti bændum sams konar úrlausn. En þeirri till. var hafnað undir forustu hæstv. landbrh., sem svo gefur út brbl. hinn 15. júlí s.l., þar sem veðdeild Búnaðarbankans er heimilað að gefa út bankavaxtabréf til að lána bændum til að greiða með lausaskuldir sínar. Hæstv. sjútvmrh. leggur fyrir, að lánin til útvegsmanna skuli veitt út á skip þeirra, vinnslustöðvar og vélar. Hæstv. landbrh. leggur fyrir, að lán til bændanna séu aðeins út á fasteignir þeirra, og dæmir þannig frá upphafi þá bændur úr leik, sem eiga ekki fasteign, þótt á þeim sömu bændum hvíli lausaskuldir vegna vélvæðingar þeirra. Og í viðbót við afrek hæstv. landbrh. í þessu efni má geta þess, að hann sleppti hliðstæðu atriði um að veita bændum aðstoðarlán vegna lausaskulda, sem hvíldu á vinnslustöðvum þeirra. Hæstv. sjútvmrh. leggur fyrir, að allmiklu af lausaskuldum útvegsins skuli breytt í föst lán. Hæstv. landbrh. leggur fyrir, að hluta af lausaskuldum bænda skuli breytt í föst lán. Hæstv. sjútvmrh. leggur fyrir, að til taks sé nefnd til að meta eignir útgerðarmanna. Landbrh. leggur ekkert slíkt fyrir, og urðu því bændur, hver og einn, að eltast við að fá lögskipaða matsmenn hver fyrir sig. Hæstv. sjútvmrh, mælti svo fyrir, að Seðlabankinn skuli leggja stofnlánadeildinni fé vegna lánveitinga til sjávarútvegsins, en engin fyrirmæli um slíkt eru gerð af hæstv. landbrh. varðandi lausaskuldir bænda. Hæstv. sjútvmrh. gerir ráð fyrir, að stofnlánadeildin veiti útvegsmönnum bein veðlán. Hæstv. landbrh. mælir svo fyrir, að bændur fái bankavaxtabréf, sem þeir verði að verulegu leyti að semja sjálfir um við lánardrottna sína, að þeir taki upp í lausaskuldirnar. Hæstv. sjútvmrh. mælir svo fyrir, að vextir af lánum útvegsmanna skuli vera 6½%. Hæstv. landbrh. mælir svo fyrir, að bændur skuli greiða 8% af sínum lánum, af tiltölulega óhentugum gjaldmiðli, bankavaxtabréfunum. Og þeir vextir hljóta að standa óbreyttir áfram, þótt svo færi, sem ástæða er til að ætla, að hæstv, ríkisstj. heykist á því til langframa að halda uppi þeim okurvöxtum, almennt talað, sem nú eru í gildi. Hinn 14. jan. 1961 gaf hæstv. sjútvmrh. út reglugerð varðandi mál sitt, eða 9 dögum eftir að hann setti brbl., og þar með fóru framkvæmdir í gang varðandi aðstoðarlánin til útvegsmanna. Hæstv. landbrh. gaf út sína reglugerð 9. okt. s.l., eða 86 dögum eftir að hann hafði gefið út brbl. og 9 dögum eftir að upphaflega hafði verið lagt fyrir bændur að hafa skilað öllum lánaumsóknum. Hæstv. sjútvmrh. gaf strax út öll fyrirmæli, sem máli skiptu um lánamöguleika og lánskjör, og vissu því útvegsmenn frá upphafi, að hverju var að ganga í því efni. Hæstv. landbrh. fór ekki þá leið, og urðu bændur því að leita, að því leyti sem brbl. sögðu ekki fyrir um málsatriði, upplýsinga hjá Búnaðarbankanum, sem gaf þær, eftir því sem hann gat bezt í té látið, meðan reglugerðin var ekki út gefin. En svo nú, þegar hæstv. ráðh. upplýsir, að vænta megi, að með aðstoð Seðlabankans geti þessi lán orðið til miklu almennari hjálpar bændum en hann hafði ráð fyrir gert, þá er helzt svo að heyra, að þeir bændur, sem höfðu ekki séð þýða fyrir sig að sækja um lán vegna vissra annmarka brbl., sem nú ættu að vera að verulegu leyti úr sögunni, fái ekki tækifæri til þess að nota sér þessi lán. Ég skal láta þessum afrekaannál lokið og læt menn um að dæma, hvor hinna tveggja hæstv. ráðh. er nær því að hafa sýnt afrek, sá, sem beitti sér fyrir úrlausninni, skapaði fordæmið og gerði það á margan hátt farsællega, eftir því sem nú verður bezt vitað, eða hinn, sem drattaðist á eftir og gerði flest verra en sá, sem á undan fór. Ég skal nú, hæstv. forseti, fara að láta máli mínu senn lokið, en vil þó aðeins lítils háttar víkja að örfáum atriðum af hinum rætnu slettum hv. 3. þm. Austf. í garð Framsfl., sem hann lét falla við 2. umr. þessa máls, þrátt fyrir það, þó að þær séu vissulega í raun og veru ekki þess verðar, að þeim sé svarað. Hv. ræðumaður taldi, að lausaskuldir bænda væru frá eldri tíma en árum núv. hæstv. ríkisstj., og gaf helzt í skyn, að þær væru frá tímum vinstri stjórnarinnar svokallaðrar. Þetta er vitanlega órökstudd og furðuleg fullyrðing, sem í raun og veru brbl. hæstv. landbrh. afsanna, því að þar er tekið fram, að þær lausaskuldir, sem hafi safnazt frá árslokum 1955 til ársloka 1960, komi til greina, þegar um er að ræða að veita hin fyrirhuguðu aðstoðarlán. Auðvitað hafa lausaskuldir fyrr og síður komið illa við bændur, og stafar það m.a. af vöntun á nægum framkvæmdalánum. En löngum var þó byrði lausaskuldanna þolanleg og ekki sízt einmitt í tíð hinnar svokölluðu vinstri stjórnar, og það keyrði fyrst um þverbak fyrir bændum í þessum efnum, þegar núv. hæstv. ríkisstj. dembdi viðreisnarlöggjöfinni á með tilheyrandi okurvöxtum og öðru fleira, sem þeim fylgdi. Og það ætti ekki að þurfa að segja hv. þingmanni, að þessi aðstoðarlán, bæði til sjávarútvegsins og landbúnaðarins, eru til komin af þessum sökum. Þá leyfði hv. þm. sér að segja, að Framsfl. hefði spillt fyrir framgangi þessa máls. Það eru fleiri en hv. þingmenn, sem vita, að þetta eru herfileg ósannindi, og m.a. vita bændurnir það um allt land. En út í það skal ég ekki nánar fara, því að væntanlega gefst okkur hv. 3. þm. Austf. tækifæri til að ræða það mál nánar í viðurvist austfirzkra bænda, jafnt frammistöðu hv. þingmanns í þessu máli sem í öðrum hagsmunamálum bændastéttarinnar, síðan hann komst á Alþingi. Hv. 3. þm. Austf. var með ráðleggingar í garð okkar framsóknarmanna í sambandi við vinnubrögð okkar á Alþingi, sérstaklega þegar um landbúnaðarmál væri að ræða, og taldi okkur það reyndar fyrir beztu að breyta um svip í vinnubrögðum. Þrátt fyrir góðan vilja eigum við framsóknarmenn vafalaust okkar yfirsjónir í málflutningi og afstöðu til mála eins og aðrir þingflokkar. En ég vil fullyrða, að það situr ekki á þessum hv. þm. né hans þingflokki að brigzla Framsfl. í því efni eða að ætla sér að gerast tyftunarmeistari. Og ég vil fræða hv. 3. þm. Austf, um það, að fullyrða má, að bændur eystra mundu setja upp óhýran svip, ef það kæmi í ljós, að við framsóknarmenn settum hans svip á afstöðu okkar til hagsmunamála bændanna. Annars virtist hv. þm. tæplega sjálfrátt í glefsum sínum í garð framsóknarmanna, en yfir tók þó, þegar hann fór að brigzla bændum í Suður-Múlasýslu. Þótt orðalagið væri annað, um ódugnað og ræfildóm og leiddi um leið orð að því, að slíkt væri að mestu leyti að kenna hv. 1. þm. Austf. Þessi fáheyrðu fúkyrði eru vitanlega jafnósmekkleg sem þau eru ósönn, og þarf ekki að hafa fleiri orð um það, nema þau eru vissulega Jónasarleg. Má segja, að með þessu hafi hv. þm. launað fylgi sjálfstæðisbænda í Suður-Múlasýslu sem hann var maður til. Og innræti sínu í garð bændastéttarinnar almennt jafnhliða þjónustuvilja sínum við þau öfl innan Sjálfstfl., sem vilja hafa bændur eftir atvikum sem mest hornreka í hverju máli, lýsti hv. 3. þm. Austf. vafalaust bezt með því að segja, að hann harmaði það, að ekki skyldu fyrr en raun varð á hafa verið hækkaðir vextir á stofnlánum landbúnaðarins hjá Búnaðarbankanum, og kenndi réttilega Framsfl. um, að svo varð ekki, meðan hann gat einhverju ráðið í þeim efnum. Eftir að hæstv. landbrh. hafði við 2. umr. málsins tilkynnt orðsendingu Seðlabankans um aðstoð hans í málinu, talaði hv. 5. þm. Norðurl. v. (BP) og var prúður og hógvær að vanda. Morgunblaðið gerir mikið úr þakklæti því, sem hv. ræðumaður lét í ljós vegna þeirrar úrlausnar málsins, sem fólst í tilkynningu Seðlabankans, og virtist blaðið yfirfæra allt það þakklæti til hæstv. landbrh. Þótt það skipti nú ekki miklu máli, verð ég að segja það, að ég er ekki grunlaus um, að fréttamaður blaðsins hafi misskilið að nokkru þökk hv. ræðumanns í garð hæstv. landbrh. Víst var það þökk, sem hann flutti fram. En ég held, að það hafi verið álíka þakkarorð og hægt er, ef menn hafa geð til, að bera fram við mann, sem gefur félaga sínum kjaftshögg að ósekju, en hættir svo við, að góðra manna tilhlutan, að gefa annað, úrslitahöggið. Þetta má þakka fyrir bændanna hönd, og mér skildist, að þökk hv. 5. þm. Norðurl. v. væri eitthvað á þessa lund. Hv. ræðumaður minntist einnig á þá hollu venju til sveita, að gestir þökkuðu fyrir veittar góðgerðir. Sem betur fer er þessari fornu venju við haldið, jafnt í sveit sem annars staðar, og venjan er, að ef þeir eru einhverra hluta vegna ekki viðlátnir, sem góðgerðirnar veittu, þegar gesturinn fer, þá er það venjan að biðja einhvern framámann heimilisins að skila kveðju og þökk fyrir veittar góðgerðir. Ég vil taka undir ábendingu hv. 5. þm. Norðurl. v. um alla kurteisi, og vil þess vegna leyfa mér fyrir hönd íslenzkra bænda að biðja hæstv. landbrh. að skila kveðju og þökk til ráðamanna Seðlabankans fyrir að hafa bjargað þessu máli eins vel og mikið og í þeirra valdi stóð.



Herra forseti. Þetta mál er nú komið á lokastig hér í hv. deild, og ég skal ekkert fara inn á það að ræða þetta vandamál almennt og ekki heldur fara að svara þeirri eldhúsræðu, sem hér var flutt af síðasta ræðumanni og sýnilega er flutt í þeim tilgangi að tefja afgreiðslu þessa máls. Þeir menn, sem þar var veitzt að, eru fullfærir um að svara fyrir sig sjálfir, ef þeim þykir ástæða til. En ég kvaddi mér hér hljóðs til að segja nokkur orð út af þeirri brtt., sem hér er flutt af minni hl. hv. fjhn. Það hefur verið um það kvartað, að það hafi orðið langur dráttur á afgreiðslu þessara lána, sem hér eru fyrirhuguð. Sú kvörtun er ekki að öllu leyti ástæðulaus. Mér er kunnugt um það, að margir þeir menn, sem sóttu um þessi lán, eru orðnir þreyttir eða leiðir yfir því, hvað afgreiðsla þeirra hefur dregizt lengi. En ef ætti að fara að samþykkja nú þessa brtt. frá minni hl. fjhn., þá yrði drátturinn nokkuð langur, ég veit ekki, hve langur, a.m.k. fram undir lok þessa árs. Það er búið að leggja í það mikla vinnu í Búnaðarbankanum að sundurliða umsóknirnar og skuldirnar, sem um er að ræða hjá þeim bændum, sem sótt hafa um þessi lán. öll sú vinna verður ónýt, ef þessi till. verður samþykkt. Það verður að endurtaka hana alla vegna þess, að eftir henni á að miða við árslok 1961 í staðinn fyrir árslok 1960. Það verður auðvitað að endurtaka alla þessa vinnu, og það yrði líka að endurnýja algerlega samninga þá, sem gerðir hafa verið við bankana um að taka veðdeildarbréfin, því að þeir samningar eru miðaðir við þær upphæðir, sem fyrir liggja í þeim lánbeiðnum, sem settar hafa verið fram og um er að ræða. Þá er það enn fremur, að ef ætti að fara að gefa nýjan umsóknarfrest, þá mundi það tefja alla framkvæmd málsins stórkostlega, og ég verð að segja, að á því er í raun og veru engin þörf. Það var gefinn umsóknarfrestur í 2½ mánuð á s.l. sumri og hann rækilega auglýstur í útvarpi og blöðum, og á þessu tímabili var m.a. haldinn stéttarsambandsfundur bænda. Bændur höfðu þess vegna allir nægilegan tíma og tækifæri til þess að sækja um þessi lán, því að það var ekki um það tilgreint í þeim auglýsingum, hvaða skjöl þyrftu að fylgja, því að það var ekkert bundið við, að þau yrðu öll að vera til staðar, þegar umsóknarfresturinn væri liðinn. En ég verð að segja það, að mér kemur það ekkert á óvart, þó að framsóknarmenn vilji fá nýjan umsóknarfrest. Þeir hafa í þessu máli haft allt á hornum sér, tafið málið og lagt meiri áherzlu á að rægja hæstv. landbrh. fyrir að hafa flutt það heldur en að gera málinu gagn. Og eitt m.a., sem ég hef spurnir af að þeir hafa gert og þeirra fulltrúar víðs vegar um land, það er að eggja bændur á að sækja ekki um þessi lán, því að þeir mundu ekkert gagn hafa af því. Og nú sjá þeir, að þetta muni vera dálítið athugavert og það er ekki bændum alls kostar til happa að hafa ekki sótt um, og þá vilja þeir auðvitað fá nýjan umsóknarfrest. En ef þetta mál verður afgreitt eins og það liggur fyrir nú, þá verður að ráðast, hvort það verður farið síðar í það að setja önnur lög, sem gefa frekari heimildir til þess að breyta lausaskuldum bænda í önnur lán. Ég vildi taka það fram, til þess að mönnum væri ljóst, að ef þessi till. verður samþykkt, þá er það til þess að tefja allt málið og tefja stórkostlega fyrir afgreiðslu allra þeirra lána, sem sótt hefur verið um.



Herra forseti. Það hafa nú orðið nokkrar umr. um þetta mál og ekki að ófyrirsynju, bæði við 1. umr. málsins, við 2. umr. og einnig nú við 3. umr. Ég hef ekki tekið þátt í þeim umr. hingað til og veit ekki, hvort ég hefði gert það, ef ekki hefðu komið fram ummæli nokkur í ræðu hv. síðasta ræðumanns, sem mér finnst ástæða til að gera að umtalsefni. Þar virtist mér hjá þeim mæta manni koma fram nokkur misskilningur eða þá það, að hann hafi ekki íhugað þau málsatriði, sem þar er um að ræða, sem skyldi. En úr því að ég hef kvatt mér hljóðs, mun ég fara nokkrum orðum um þetta frv., sem hér liggur fyrir, og upphaf þess. Eitt kvöld á slættinum s.l. sumar, ef ég man rétt, birti ríkisútvarpið þá frétt, að út hefðu verið gefin brbl. um breytingu á lausaskuldum bænda í föst lán, og síðan birtur texti þessara brbl. Eins og venja er, fylgdi þessum brbl. grg. sú, sem hlutaðeigandi ráðherra hafði látið forseta lýðveldisins í té, þegar brbl. voru fyrir hann lögð. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðaði þessi grg. til forsetans á þessa leið, eins og frá henni er skýrt af forseta: „Landbrh. hefur tjáð mér, að ríkisstj. hafi gefið fyrirheit um breytingu á hluta af lausaskuldum bænda í föst lán til langs tíma, með svipuðum hætti og gert hefur verið með sérstökum lögum gagnvart fyrirtækjum, sem stunda útgerð fiskiskipa og fiskvinnslu. Þar eð undirbúningi að þessari breytingu er lokið og nauðsynlegt að létta nefndum lausaskuldum af bændum hið allra fyrsta, beri brýna nauðsyn til að veita veðdeild Búnaðarbanka Íslands nauðsynlegar heimildir til þess, að breytingin geti farið fram og náð tilgangi sínum“ o.s.frv. Aðalákvæði þessara brbl. voru svo á þá leið, að veðdeild Búnaðarbankans væri heimilt að gefa út nýjan flokk bankavaxtabréfa og að bankavaxtabréf þessi yrðu notuð til þess að breyta í föst lán lausaskuldum bænda vegna framkvæmda, sem þeir hafa ráðizt í á jörðum sínum á árunum 1956–60, og að lán samkv. lögum þessum skuli aðeins veitt gegn veði í fasteign bónda ásamt mannvirkjum, sem á jörðinni eru. Lánstími skuli vera allt að 20 ár og vaxtakjörin ákveðin sérstaklega. Enn fremur, að lán, samkv. þessum lögum að viðbættum veðskuldum þeim, sem hvíla á fyrri veðréttum, skuli ekki nema hærri fjárhæð en 70% af matsverði veðsins. Ég var staddur í Norðurlandi, þegar þessi frétt barst um brbl. og efni þeirra, og ég varð þess strax var af viðtölum við bændur, sem komu að máli við mig út af þessari frétt, að menn áttuðu sig ekki fullkomlega á því, í hverju þessi fyrirgreiðsla væri fólgin. Sýndist flestum hún vera fremur lítil, ef ekki væri um annað að ræða en að menn gætu fengið bankavaxtabréf, sem þeir yrðu svo að ráðstafa sjálfir, og þá vafamál, hvort þau kæmu að haldi til þess að greiða þær lausaskuldir, sem um væri að ræða. Einnig varð ég þess var hjá mönnum, sem eiga ekki jarðir sínar sjálfir, að þeim sýndist mundi vera nokkur bagi á, að þeir gætu notað sér lögin, þar sem ekki væri gert ráð fyrir, að hægt væri að veðsetja vélar eða bústofn. Um vextina af þessum lánum var á þeim tíma enn ekkert kunnugt. Það var gert ráð fyrir, að þeir yrðu ákveðnir síðar. En það var auglýst eftir umsóknum og umsóknarfrestur settur til 1. okt. Ég ætla, að það hafi verið hv. síðasti ræðumaður, og ég bið hann afsökunar, ef það hefur verið einhver annar úr hans flokki, en mig minnir, að það væri hann og e.t.v. einhverjir fleiri, sem létu orð falla um það, að þm. Framsfl. hefðu latt menn í sambandi við umsóknir um þessi lán, hefðu dregið úr því, að menn sæktu um þessa fyrirgreiðslu. Ég veit ekki, hvaðan þessi hv. þm. eða aðrir hv. þm. hafa þær fréttir. Ég skal ekki svara fyrir aðra menn, en að því er mig sjálfan varðar, þá vil ég alveg vísa þessu til baka, þessari frétt eða fullyrðingu, svo að ég hafi ekki um það önnur orð, heim til föðurhúsanna, því að ég get sagt fyrir mitt leyti, að við þá menn, sem spurðu mig um það, hvort ráðlegt mundi vera að sækja um þessi lán, - kannske hafa það ekki verið margir, en það voru einhverjir, - þá sagði ég alltaf það sama, að það væri sjálfsagt að gera það, alveg sjálfsagt að gera það, því þó að aðstoð samkv. þessum brbl. væri sýnilega eða virtist vera mjög ófullkomin, þá væri ekki fyrir það að synja, að hér kynni að verða bætt úr á einhvern hátt. Mér þætti líklegt, að Alþingi mundi gera athugasemdir við þessi brbl., þegar það kæmi saman, og þar mundi vera vilji fyrir því að gera þessa fyrirgreiðslu meiri og láta hana koma að notum, það mundi verða reynt - eða væri ekki ólíklegt, að það yrði reynt að leysa úr því á einhvern hátt og þá sennilega með breytingu á brbl., því að það þótti mér reyndar líklegast að yrði. Hins vegar verð ég að segja það og vil hér með skýra frá því hér á þessum vettvangi hæstv. landbrh. og öðrum, sem það vilja taka trúanlegt, að ég hef ástæðu til að ætla, að það fyrirfinnist menn í hópi bænda, sem hafa ekki sótt um þessi lán, af því að þeim sýndust lögin ekki þessleg, að neitt gagn mundi verða að slíkum umsóknum, og af því að engin endurbót var komin á lögunum eða neitt fyrirheit um slíka endurbót um það leyti, sem umsóknarfresturinn var útrunninn. Og ummæli hæstv. landbrh. í formálanum fyrir brbl., sem ég las áðan, að undirbúningi að lagasetningunni sé lokið, eins og þar er orðað, þau gátu vissulega gefið mönnum tilefni til þess að ætla, að ekki væri að vænta breytinga hér á. Það er nú svona, að þó að það þyki kannske í fljótu bragði ekki mikil fyrirhöfn að senda hingað suður í veðdeild Búnaðarbankans nokkra pappíra áritaða, þá er það stundum töluvert mikil fyrirhöfn að ná í þessa pappíra og bændur hafa oft í öðru að snúast en vera að afla sér þeirra, ef þeir þá telja, að það hafi enga þýðingu. Hins vegar vil ég segja það, að ég álít, að margir eða e.t.v. mikill meiri hluti af þeim, sem óska eftir aðstoð vegna lausaskulda, hafi sótt. En ég þykist, eins og ég sagði áðan, hafa ríka ástæðu til að ætla, að það muni vera nokkuð af mönnum, sem ekki hefur gert það. Svo gerist það í málinu, að hæstv. landbrh. gefur út reglugerð samkv. brbl. hinn 9. okt. s.l., og sú reglugerð var eiginlega ekki til þess fallin að hvetja menn til þess að reyna að koma inn umsóknum, eftir að umsóknarfresturinn var liðinn, jafnvel þó að veðdeildin hefði viljað taka á móti umsóknum eftir það. Reglugerðin gaf ekki neinar nýjar vonir í þessu máli, síður en svo. Þó að liðnir væru þrír mánuðir frá útgáfu brbl. og hefði því gefizt allríflegur tími fyrir hæstv. ráðh. til þess að sinna málinu, þá gaf þessi reglugerð frá 9. okt. ekki neinar nýjar vonir í þessu máli, heldur þvert á móti, því að þar var ekki komið fram með neitt úrræði til þess að gera verð úr þessum vaxtabréfum, gera þau nothæf til síns brúks, og þar kom svo ákvæði um vextina, sem mun ekki hafa aukið bjartsýni manna verulega í þessu sambandi, þar sem þeir voru ákveðnir 8%, eins og margsinnis hefur verið vikið að hér í umr. Og ég held, að það sé ekki ofmælt, þó að það sé sagt, að mörgum bændum, sem var kunnugt um vexti í stofnlánadeild sjávarútvegsins í sambandi við fyrirgreiðslu þar, hafi komið þetta á óvart, að vextirnir til bænda skyldu vera þetta hærri en til útvegsmannanna, án þess að menn séu þar með nokkurn meting. Það er sannarlega ekki ástæða til þess, að menn séu með neinn meting á milli sjávarútvegsmanna og bænda, nema síður sé. En bændum finnst þetta eðlilegt, að þeir njóti sams konar kjara og ekki lakari í sambandi við lán og aðrar atvinnustéttir eða aðrir atvinnuvegir, og það hefur verið í seinni tíð viðurkennt hér á Alþingi, a.m.k. í orði kveðnu, af öllum eða svo að segja öllum, að bændur og landbúnaðurinn ættu að njóta þess, sem kalla mætti beztu kjör í lánsfjármálum, að þeir ættu ekki að greiða hærri vexti eða yfirleitt að öðru leyti að hafa óhagstæðari lánskjör en aðrir atvinnuvegir eða aðrar stéttir á hverjum tíma, og þannig held ég, að hafi verið yfirleitt að málum staðið fram að þessu. Þess vegna virðist mér, að hér sé um nokkurt nýmæli, nokkra nýlundu að ræða, þar sem bændum í þessu tilfelli er ætlað að sitja við annað borð, lægra en öðrum, sæta óhagstæðari kjörum. Í því virðist mér eiginlega örla á nýrri stefnu í þessum málum, nýrri stefnu í landbúnaðarmálum. Þó að þar sé kannske ekki um nýja stefnu að ræða, þá virðist mér örla á henni þarna, og væri vonandi, að það væri ekki undanfari meiri tíðinda af því tagi. En í því sambandi verð ég að segja það, að þau hryggðu mig mjög, ummæli, sem hér féllu við síðustu umr. frá hv. þm., sem hefur nú verið starfandi við landbúnað, hv. 3. þm. Austf., þar sem hann eiginlega lagði lykkju á leið sína til þess að ræða þessi lánsfjármál landbúnaðarins umfram það, sem þetta mál, sem hér liggur fyrir, gaf beinlínis tilefni til. Og hann gekk svo langt í því, að hann lýsti yfir því sem sinni skoðun, að vaxtahækkunin, sem gerð var fyrir tveimur árum hjá Ræktunarsjóði Íslands, hefði verið fullkomlega réttmæt og eðlileg, og hann teldi meira að segja, að hún hefði átt að koma fyrr, þessi vaxtahækkun á lán bændanna hefði átt að koma fyrr. Mig furðaði töluvert mikið á þessum ummælum, ekki sízt frá þessum hv. þm., sem ég hef álitið að væri einn þeirra manna í Sjálfstfl., sem helzt mundu hneigjast til þess að líta á þarfir landbúnaðarins og nauðsyn og kunna skil á þýðingu hans almennt fyrir þjóðlífið. Þess vegna furðaði mig á þessum ummælum, og ég ætla, að svo muni fleirum fara. Ég hefði haldið, að þessi þm. og aðrir slíkir, sem studdu vaxtahækkunina á sínum tíma á stofnlánum landbúnaðarins, mundu vilja skýra afstöðu sína á þá leið, að þetta væri neyðarráðstöfun, hrein neyðarráðstöfun eða samkomulagsráðstöfun innan flokks eða meðal stjórnarstuðningsmanna, en ekki að þeir í sjálfu sér teldu þetta réttmætt og að aðra eins ráðstöfun hefði átt að gera miklu fyrr. Og það er illt til þess að vita, ef þetta er tákn nýrrar stefnu í landbúnaðarmálum á vegum hæstv. ríkisstj. Nú var það svo, eins og ég var að ræða um áðan, að reglugerðin samkv. brbl. var gefin út 9. okt. s.l., og eins og ég sagði áðan, var hún síður en svo til þess fallin að glæða vonir manna um góða fyrirgreiðslu í þessu máli. Svo leið og beið og málið var lagt fyrir Alþingi. Frv. var vísað til nefndar, og nefnd skilaði áliti eða álitum. Síðan er langur tími liðinn, og nú er komið fram í febrúarmánuð 1962. Nú hefur það gerzt, að hæstv. landbrh. hefur tilkynnt þingheimi það, sem út af fyrir sig verður að telja góðar fréttir, að Seðlabankinn hafi fallizt á að veita viðtöku vaxtabréfum þeim, sem hér er um að ræða, á þann hátt, að ætla má, að að gagni geti orðið, a.m.k. flestum þeim, sem um þessi lán þurfa sækja, þannig að þeir geti greitt lausaskuldir sínar með þessum bréfum. Þó sýnist mér, að svo geti farið, að ekki komi þetta öllum að gagni, eða hvernig fer um þá, sem skulda ekki bönkum, ekki sparisjóðum og ekki verzlunum, heldur einhverjum einkaaðilum? Það eru lausaskuldir og geta verið óþægilegar við að fást ekki síður en hinar, en ég hef ekki komið auga á það, að fyrirheit Seðlabankans, eins og það er skráð í bréfi, sem hæstv. ráðh. las upp í deildinni, leysi vanda þeirra manna. Ef það væri, þá væri mér mjög kært að fá það upplýst, því að það skiptir vissulega máli. Eins er um hitt, að bændur, sem eiga ekki jarðir sínar, verða hér í nokkrum vanda, því að þeir verða þó að geta tryggt lánin. Hér er um að ræða bæði landseta ríkisins, þ. á m. embættismenn, t.d. presta í sveitum, og einnig menn, sem búa á jörðum í einkaeign sem leiguliðar. Nú getur verið, að hæstv. ríkisstj. geti tryggt það, að veðleyfi fáist fyrir þá, sem búa á opinberum jörðum, og vonandi tekst að tryggja það, en þá eru hinir, sem búa á jörðum í einkaeign sem leiguliðar. Lögin heimila ekki, að þeir veðsetji eignir, sem þeir kunna að eiga, eða verðmæti, sem þeir kunna að eiga og í ýmsum tilfellum hafa verið veðhæf, eins og vélar og bústofn. Og við 2. umr. var felld - því miður - brtt. frá minni hl. fjhn. um það, að vélar væru veðhæfar í þessu sambandi. En ýmsar af þeim lausaskuldum, sem hér er um að ræða, eru áreiðanlega orðnar til einmitt í sambandi við vélakaup og ekki óeðlilegt, að vélarnar gætu þá staðið sem trygging fyrir lánunum, enda var það svo í þeim lögum, sem samþykkt voru hér á hv. Alþ. árið sem leið um lausaskuldir útvegsins, að þá var gert ráð fyrir því, að vélar yrðu veðsettar fyrir lánunum. Í framhaldi af því, sem ég sagði áðan, virðist mér, að brtt. tveggja hv. þm. úr minni hl. fjhn. á þskj. 311 um, að umsóknarfrestur skuli vera til 1. maí 1962, sé eðlileg og sanngjörn, og ég vil mjög mega vænta þess, að menn geti fallizt á að samþykkja hana. Einnig virðist mér, að eðlilegt sé að samþykkja fyrri brtt. á þskj. 311, um það, að lán skuli veitt til framkvæmda, sem bændur hafa ráðizt í á jörðum sínum á árunum 1956–61. Í frv. stendur: 1956–60. Samkv. þeim ákvæðum er ekki heimilt að lána til greiðslu á lausaskuldum, sem stofnaðar eru vegna framkvæmda á árinu 1961. Ég held, að sanngirni og nauðsyn mæli með því, úr því að afgreiðsla málsins hefur dregizt svona á annað borð, að taka árið 1961 með. Ef það verður ekki gert, þá er hætt við því, að ýmsar skuldir, sem til voru á árinu 1960 og taldar hafa verið fram, falli niður og verði ekki veitt lán til greiðslu á þeim, því að eftir lögunum og reglugerðinni mundi það vera svo, að ekki verður veitt lán til greiðslu á öðrum skuldum en þeim, sem eru til, þegar lánið er veitt. En ýmis dæmi munu vera um það að menn hafi greitt skuld frá árinu 1961 á þann hátt að stofna til annarrar skuldar. Það er í raun og veru um sömu skuldina að ræða, þó að það líti ekki þannig út við skuldaframtal eða við það yfirlit, sem gert er, um leið og lánið er afgreitt. Auk þess er það áreiðanlegt, að á árinu 1961 hafa safnazt nýjar skuldir hjá allmörgum, og það er ekki óeðlilegt. Ef hætta hefur verið á því á árunum 1956–1960, að skuldir söfnuðust hjá bændum, vegna vélakaupa og vegna bygginga og ræktunar, þá hefur sú hætta þó verið miklu meiri á árinu 1961, því að aldrei hefur verið eins dýrt að byggja, aldrei eins dýrt að kaupa vélar, aldrei eins dýrt að rækta. Ég trúi því ekki, fyrr en ég heyri það eða sé, að hv. þm. felli till. á þskj. 311. Nóg var að gert, þegar hv. deild felldi við 2. umr. brtt. minni hl. n., sem þá voru fluttar. Ég hef gert þær till. hér nokkuð að umtalsefni ásamt öðru, þótt þær liggi ekki fyrir nú, og mun ekki ræða þær umfram það, sem ég hef gert. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta mál. Ég ætla ekki að ræða það, hvort ástæða sé til, að fulltrúar bænda standi hér upp í hv. deild til þess að bera fram þakkir til hæstv. landbrh. út af þessu máli. Það geta þeir gert, sem sýnist, og hæstv. ráðherra veitt þeim þökkum viðtöku, sem honum þykir ástæða til. En ég hygg, að hann ætti a.m.k. að beita sér fyrir því, að þær brtt. verði samþykktar, sem nú liggja fyrir.



Herra forseti. Það var ræða sú, er hv. 4. þm. Norðurl. v. (JPálm) flutti hér áðan, sem gefur mér tilefni til að segja örfá orð. Hv. þm. segir, að þegar sé orðinn langur dráttur á afgreiðslu þessa máls og afgreiðslu þeirra lána, sem ætlað er að veita samkv. þessu frv. það er alveg rétt. En um það er ekki hægt að kenna andstæðingum núverandi ríkisstj. Þessi dráttur stafar af því, að málið var illa undirbúið fyrir þingið, og drátturinn stafar af því, að hæstv. ráðherra fór að vinna að málinu, eftir að búið var að leggja það fyrir þingið, og tók það langan tíma. Svo segir hv. 4. þm. Norðurl. v., að drátturinn yrði þó enn lengri og tilfinnanlegri, ef brtt. okkar á þskj. 211 yrðu samþykktar. Ég vil enn vekja athygli á því, sem ég gerði, þegar ég mælti fyrir þessum till., að samþykkt þeirra þarf ekki að valda neinum drætti frekar en orðinn er á afgreiðslu lána til þeirra bænda, sem hafa sent umsóknir og þurfa ekki á að halda lánum vegna skulda frá s.l. ári. Það ætti að verða hægt, þó að okkar till. verði samþykktar, að taka nú þegar að afgreiða lán til þessara bænda. Aftur á móti þegar um er að ræða menn, sem hafa stofnað til viðbótaskulda á næstliðnu ári, þá getur það að vísu dregizt nokkuð, að þeir fái lánin afgreidd, en þá aðeins vegna þess, að þeim þykir það borga sig að bíða dálítinn tíma eftir lánunum, ef þeir fá þá afgreiðslu, sem kemur þeim að meiri notum, ef þeir fá þá meira af sínum lausaskuldum tekið og breytt í fast lán. Nýi umsóknarfresturinn mundi ekki á nokkurn hátt tefja fyrir afgreiðslu þeirra lána, sem nú þegar hefur verið sótt um. Hv. þm. sagði, að það hefði ekkert verið tilgreint í auglýsingum bankans í fyrrasumar, hvaða skjöl þyrftu að fylgja umsóknum. Þetta er ekki rétt. Það var tekið fram, hvaða skjöl þyrftu að fylgja umsóknum, og það var ekki fyrr en um það leyti sem umsóknarfrestur rann út, sem auglýst var í útvarpi, - það var Búnaðarbankinn, sem auglýsti í útvarpi, að það væri nægilegt að senda aðeins umsókn um lán fyrir 1. okt., skjölin mættu koma síðar. Það er samkv. því, sem ég hef nú bent á, alveg rangt, sem þessi hv. þm. hélt fram, að við framsóknarmenn hefðum tafið málið. Málið hefur ekkert tafizt fyrir okkar tilverknað. Hann var einnig með dylgjur um það, að víða um land hefðu bændur verið eggjaðir á að sækja ekki um lánin. Slíkar dylgjur hafa komið fram hjá fleirum í umr. um þetta mál hér í deildinni. Þeir hafa varazt að nefna nokkur dæmi um þetta, og ég geri fastlega ráð fyrir því, að þau séu engin til, og þess vegna eru þetta alveg ósæmilegar dylgjur, - dylgjur um, að einhverjir menn hafi verið að letja bændur í þessum efnum og ráða þeim frá því að sækja um þessi lán, - algerlega órökstuddar ásakanir, og ég geri ekki ráð fyrir, að þær hafi við nokkuð að styðjast, a.m.k. þekki ég engin dæmi þessa. Út af till. okkar um það, að mönnum verði gefinn kostur á lánum vegna skulda, sem myndazt hafa 1961, vil ég segja frá því, að ég hef sannfrétt, að þegar verið var að afgreiða lánin til útgerðarfyrirtækja á næstliðnu ári, þá hafi það verið þannig yfirleitt, að miðað var við ástæður fyrirtækjanna, eins og þær voru í árslok 1960, en þó fengu ýmis útgerðarfyrirtæki einnig teknar með lausaskuldir, sem myndazt höfðu hjá þeim á árinu 1961, áður en afgreiðsla á lánum til þeirra fór fram. Þetta hef ég sannfrétt. Og það væri nokkurt spor í áttina til þess að láta bændur njóta svipaðrar fyrirgreiðslu að samþykkja brtt. okkar um það, að skuldir frá 1961 kæmu hér til greina. Og vissulega ættu bændur að mega í einu atriði njóta hliðstæðra kjara og útvegsmenn hafa notið. Ekki væri þar til mikils mælzt.

Fjmrh. (Gunnar Thoroddsen) Hæstv. forseti. Í sambandi við það mál, sem hér liggur fyrir til umr., vildi ég leyfa mér að gefa eftirfarandi upplýsingar: Ríkisstj. tók á árinu 1959 að sér rekstur togarans Brimness eftir beiðni forráðamanna Seyðisfjarðarkaupstaðar, skv. heimild í 22. gr. fjárlaga fyrir árið 1959, og fól Axel Kristjánssyni forstjóra útgerðarstjórnina. Heimildin gilti samkv. fjárlögum til 1. sept. 1959, en útgerðinni var haldið áfram nokkru lengur vegna beiðni bæjarstjórnar Seyðisfjarðar, sem ekki þótti fært annað en verða við. Þegar útgerð Axels Kristjánssonar á Brimnesi lauk, var af hálfu fjmrn. þegar í stað gerð gangskör að því að krefjast reikningsskila. Þegar reikningsskil bárust rn., var skipuð skilanefnd til athugunar á þeim og til þess að hafa umsjón með endurskoðun reikninganna. Endurskoðunina framkvæmdu tveir starfsmenn ríkisendurskoðunarinnar á vegum skilanefndar. Eftir að endurskoðun var lokið og skilanefnd hafði afhent athugasemdir sínar, taldi fjmrn. rétt að fá umsögn ríkisendurskoðanda. Er málið nú til lokaathugunar í ráðuneytinu. Að því er varðar hlutafélagið Ásfjall, hefur bú þess verið tekið til gjaldþrotaskipta og mun sæta venjulegri meðferð búa undir gjaldþrotaskiptum.

Flm. (Geir Gunnarsson) Hæstv. forseti. Það mál, sem hér er til umr., rakti ég svo ýtarlega á mánudaginn, að ég tel ekki ástæðu til að gera það öllu frekar að þessu sinni. Aðalatriðið er, að þetta mál komist nú sem fyrst til nefndar og fái afgreiðslu þar. En vegna ræðu hæstv. utanrrh., fyrrv. fjmrh., vildi ég aðeins benda á, að í ræðu hans s.l. mánudag kom fram alger viðurkenning á því, sem ég hafði haldið fram, að einu upplýsingarnar, sem fjmrn. aflaði sér um togarann Keili, áður en ríkisábyrgðin var veitt, voru frá Axel Kristjánssyni sjálfum. Enn reyndi hæstv. ráðh. að gera þingið sekt í þessu máli, sem mun valda ríkissjóði 9 millj. kr. tjóni, þar sem ekkert kemur upp í tjónið. Allt, sem fyrir skipið fékkst, mun hafa farið til þess að greiða sjóveð og kostnað, sem ríkið hafði, meðan það átti skipið. Hæstv. ráðh. hélt sér eingöngu við það, að Alþ. hefði samþ. ríkisábyrgðina, en hann sleppti að ræða þau skilyrði, sem sett voru í ábyrgðarheimildinni, bæði um gild veð og um upphæð ábyrgðarinnar. En eins og ég hef áður rakið, hefur hvort tveggja komið fram, að ófullnægjandi veð, reyndar einskis virði, voru tekin til tryggingar, án þess að leita annarra, og miklu hærri ábyrgð var veitt en þingið heimilaði. Þá hélt hæstv. ráðh. því enn fram, að ríkisábyrgð sú, sem veitt var vegna togarans Keilis, hafi verið veitt með sama hætti og aðrar ríkisábyrgðir. Ég held, að rækilega hafi verið sýnt fram á, að ábyrgðin vegna Keilis var ekki veitt með venjulegum hætti, heldur mjög óvenjulegum og þó frekast alveg einstökum hætti. Þær ríkisábyrgðir, sem veittar höfðu verið áður samkv. samþykktum Alþingis, voru yfirleitt veittar vegna nýrra eða nýlegra skipa, en Keilir var 10 ára gamalt, úrelt og vélvana skip, sem opinbert fyrirtæki hafði áður hafnað að kaupa, vegna þess að það væri ónothæft fyrir Íslendinga. Auk þess var verð það, sem upp hefur verið gefið á togaranum, mjög tortryggilegt, þegar tekið er tillit til þess, á hvaða verði skipið hafði áður verið boðið. Það hefði því verið sérstök ástæða til þess fyrir fjmrn. að fara varlega og misnota ekki samþykktir Alþingis og gæta að skilyrðum þeim, sem Alþ. setti. Þá hafa þær ríkisábyrgðir, sem áður hafa verið veittar, yfirleitt verið til bæjarfélaga, þannig að viðkomandi bæjarfélag stendur áfram ábyrgt fyrir lánum, þótt útgerðin fari illa, og þó að það sé nú að takast að leggja ýmis togarafyrirtæki að velli, þá lifa væntanlega bæjarfélögin áfram og þrauka viðreisnarstefnuna. En hlutafélag, sem verður gjaldþrota af einni eða annarri ástæðu, gufar þar með upp og stendur í engri ábyrgð fyrir lánunum eftir það. Hér var önnur sérstök ástæða til þess að fara varlega og gæta þess, að ekki væru misnotaðar samþykktir Alþingis, enn eitt atriði, sem veldur því, að ríkisábyrgðin vegna Keilis er ekki með sama hætti og allar aðrar ríkisábyrgðir, eins og hæstv. ráðh. hélt fram. En það er öðru nær en að nokkur aðgæzla hafi verið viðhöfð í þessu efni. Það lá þegar fyrir, að hlutafé Ásfjalls h/f nam aðeins 100 þús. kr. Ég veit í rauninni ekki, hvort það hefur dugað fyrir stimpilgjöldum. Og það nam aðeins 1/50 hluta af uppgefnu kaupverði togarans. Í ábyrgðarheimildinni frá Alþ. var kveðið á um, hversu miklu ábyrgð ríkissjóðs mætti nema, þ.e.a.s. allt að 4 millj. 320 þús. kr. En nú er í ljós komið, að ábyrgð hefur verið veitt á lánum, sem koma til með að kosta ríkissjóð um 9 millj. kr. í vöxtum og afborgunum eftir núverandi gengi. Þetta er líka atriði, sem er, sem betur fer, einstakt um ríkisábyrgðir. Það er því fráleit staðhæfing hjá hæstv. ráðh., að ríkisábyrgð vegna Keilis hafi verið veitt í einu og öllu með sama hætti og aðrar. Eins og ég hef rakið, er hér í fjölmörgum atriðum um einstakt atferli að ræða, misbeitingu og brot á samþykktum Alþingis, og það er full ástæða fyrir hv. Alþ. að taka þegar í taumana, þegar svo er að farið, ella er óvist um, hvað hinir hæstv. ráðherrar telja sér úr þessu heimilt. Hæstv. ráðh. reyndi lítils háttar að koma fram með skýringar vegna Brimneshneykslisins. En eins og ég áður rakti, var skipið tekið undan allri útgerðarstjórn og einn einasti maður látinn um að gera skipið út á kostnað ríkissjóðs, og auk þess var það gert lengur út á ábyrgð ríkissjóðs en þingið hafði heimilað. Um það litla, sem hæstv. ráðh. sagði um það mál, má segja nákvæmlega það sama og endurskoðendur ríkisreikninganna segja á einum stað í athugasemdum sinum með ríkisreikningnum 1960, um eitt af fylgiskjölum Axels Kristjánssonar í reikningum Brimness, en það er svo hljóðandi: „Ekki hefur fengizt skýring á þessum lið, sem nokkurs virði er.“

Einar Olgeirsson Hæstv. forseti. Ég vil leyfa mér að taka mjög undir það, að orðið verði við því, sem tili. til þál. á þskj. 203 fer fram á. Ég álít, að eftir að við höfum heyrt glögga framsögu af hálfu 1. flm. og ræður tveggja ráðh., þá sé orðið alveg greinilegt, að hér er um mál að ræða, sem Alþingi verður að láta til sín taka. Þetta er mál, sem má ekki eingöngu vera í stjórnarráðinu, eins og mér virðast dálitlar tilhneigingar koma fram til, bæði frá hæstv. fyrrv. og núv. fjmrh. Höfuðatriði í þessu er, að Alþ. hefur veitt fjmrh. heimild til að ábyrgjast allt að 4 millj. 320 þús. kr. lán og það hefur raunverulega ábyrgzt miklu hærri upphæð. Og spurningin, sem þess vegna liggur fyrir, er sú: Hver er persónuleg ábyrgð fjmrh., - í þessu tilfelli mundi það vafalaust vera fyrrv. fjmrh., - á þessu atferli? Og það er hlutur, sem Alþ. verður að láta til sín taka, þannig að hér er um að ræða mál, sem hefur ekki aðeins þýðingu í þessu tilfelli, sem hér er um að ræða, heldur einnig framvegis. Ef það ætti t.d. framvegis að verða svo, að Alþ. samþykkir að heimila fjmrh. að taka ábyrgð upp á 1 millj. til einhvers og hann gengur síðan í 10 millj. kr. ábyrgð og sleppur með slíkt, þá er auðséð, að það er búið að afhenda algert einræðisvald í hendur viðkomandi fjmrh. yfir ábyrgðum ríkissjóðs. Og á sama tíma sem er verið að fara fram á, og er að sumu leyti tiltölulega skiljanlegt, einmitt af hálfu núv. hæstv. fjmrh., að það sé haft meira eftirlit með því af hálfu ríkisstj., hvernig farið er með og fer um ábyrgðir þær, sem Alþ. veitir, þá er ekki óeðlilegt, að Alþ. framfylgi sinum kröfum um ábyrgð fjmrh., hvernig hann fer með þær ábyrgðir, sem Alþ. hefur heimilað honum að ganga í. Hér er rannsóknaratriði á ferðinni, sem er alveg afgerandi fyrir allt vald Alþingis um fjárveitingar og um allt framtíðarhlutfall á milli Alþ. og fjmrh. í þessum efnum. Það hefur verið gengið í meiri ábyrgð en heimilað hefur verið með fjárlögum. Hæstv. núv. fjmrh. hefur ekki í þeim fáu orðum, sem hann sagði, gefið neina yfirlýsingu um, hvernig hann áliti að ætti að taka á þessu broti. Það skil ég að ýmsu leyti vel. En það þýðir, að Alþ. verður því meira að láta til sín taka um, hvernig þarna skuli fara að. Raunverulega er brot fyrrv. fjmrh. ekki það eitt að hafa ábyrgzt meira en hann hafði heimild til frá hálfu Alþingis. Alþ. lagði líka áherzlu á í sinni samþykkt, að það væru settar tryggingar, sem ríkisstj. skyldi meta gildar. Við höfum að vísu ekki fengið enn þá upplýsingar um, hvaða tryggingar þetta voru, alveg til fulls, en eftir því sem bezt er vitað, þá er það aðeins skipið sjálft og kannske þessar 100 þús. kr. sem sé hlutaféð. M.ö.o.: það virðist ekki hafa verið gerð gangskör að því að fá neinar meiri tryggingar fyrir þessari ábyrgð ríkissjóðs. Þarna er sem sé í öðru lagi af hálfu fjmrh. um vanrækslu að ræða, um vanrækslu í að framkvæma það, sem Alþ. fól honum að gera. Og það sýnir, að það er brýn nauðsyn á, að Alþ. láti sjálft rannsaka þessi mál. Ég verð að segja það, að mér finnst ekkert undarlegt, þó að hæstv. núv. og fyrrv. fjmrh. séu ekki langorðir um þetta mál, eins og nú er komið. Við munum eftir því, þegar þær ráðstafanir voru gerðar, sem hér er lagt til að rannsaka, þá var það á þessu vori einkaframtaksins, 1959, þegar sá fagnaðarboðskapur var fluttur, að nú ætti einkaframtakið alls staðar að bjarga öllu, og Axel Kristjánsson, sá mikli maður einkaframtaksins, átti að fara að bjarga þessum gjaldþrota togaraútgerðum utan af landi og reisa við togaraútgerðina í nýjum skipum og annað slíkt, - og nú sjáum við, hvernig þessi fagnaðarboðskapur hefur orðið í praxis, og við stöndum frammi fyrir rústunum af þessu og við þurfum að gera þær rústir upp. Ég vil þess vegna mjög taka undir það, að þetta mál fái nú í fyrsta lagi góða rannsókn í fjhn. og fjhn. ræði við núv. og fyrrv. hæstv. fjmrh. um þetta mál, reyni sjálf að athuga þetta eins vel og hægt er, en síðan verði þetta mál, ef þá fjhn. ekki tekst að rannsaka það til fullnustu, þá verði þessi þáltill. samþ. og þessi rannsóknarnefnd sett á laggirnar. Það hefur frá upphafi þingræðisins á Íslandi verið eitt höfuðatriði, að Alþ. hefði í sínum höndum valdið í sambandi við fjárveitingar, ábyrgðir og annað slíkt, einmitt valdið gagnvart ríkisstj. á hverjum tíma. Og þetta er spurning um að halda á því valdi Alþingis og hafa fullt eftirlit með þessum málum, líka gagnvart hæstv. ríkisstj., hver sem hún er á hverjum tíma. Þess vegna álít ég, að fjhn., sem nú fær þetta mál til meðferðar, ætti að sjá til þess, að þetta mál hlyti afgreiðslu á þessu þingi. Það er það mikilvægt, ekki bara sem einstakt mál, heldur líka sem prófmál á vald Alþ. viðvíkjandi fjárveitingu og ábyrgð og eftirlit Alþ. gagnvart fjmrn. á hverjum tíma.