Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Mér þykir rétt að segja nokkur orð um þetta frv., áður en það verður afgreitt frá hv. deild. Hér er um mikið deilumál að ræða, bæði það, hvort rétt sé að afhenda Seðlabankanum gengisskráningarvaldið, og enn fremur um gengislækkunina, sem framkvæmd var s.l. sumar, en segja má, að þetta frv. sé í raun og veru um hvort tveggja. Það hefur verið sýnt fram á í þessum umr. og ekki komið fram rök gegn því, sem hægt er að taka gild, að útgáfa þessara brbl. hafi verið stjórnarskrárbrot. Það stendur skýrum stöfum í stjórnarskrá Íslands, að brbl. megi ekki gefa út, nema brýna nauðsyn beri til. Og vald hæstv. ríkisstj. til þess að gefa út brbl., þ.e.a.s. löggjafarvald hennar, bráðabirgðalöggjafarvald hennar, er þeirri takmörkun háð, að það verður að liggja fyrir brýn nauðsyn. Ef ekki er hægt að sýna fram á með gildum rökum, að brýna nauðsyn hafi borið til að gefa út brbl., þá eru ekki fyrir hendi þau skilyrði, sem stjórnarskráin áskilur, til þess að ríkisstj. megi taka löggjafarvaldið í sinar hendur. Nú má deila um hvort hyggilegt sé þá og þá að breyta gengisskráningunni. Það getur verið álitamál. Hitt getur alls ekki verið álitamál í því dæmi, sem hér liggur fyrir, að enga brýna nauðsyn og enga nauðsyn bar til þess að gefa út brbl. um að flytja gengisskráningarvaldið úr höndum Alþingis og yfir til Seðlabankans. Ef ríkisstj. taldi brýna nauðsyn bera til þess að breyta gengisskráningunni, gat hún samkv. stjórnarskránni gefið út brbl. um sjálfa gengisskráninguna. En á hinn bóginn var ríkisstj. algerlega óheimilt að færa með brbl. valdið til gengisskráningarinnar yfir til annars aðila. Slíkt var og er með öllu gersamlega óheimilt, vegna þess að það var ekki hægt að sýna fram á, að neina nauðsyn bæri til slíks. Það hefur verið sýnt fram á þetta hér í umr. með svipuðum rökum og ég nú hef notað, og þessu hefur ekki verið hnekkt. Hæstv. dómsmrh. minntist á þetta mikilsverða atriði fyrir nokkuð löngu, - ég hygg, að það hafi verið við 1. umr. málsins, - og sagði, að ríkisstj. hefði í þessu dæmi ekkert annað gert en að notfæra sér þá heimild, sem hún hefði samkv. stjórnarskránni til þess að flytja gengisskráningarvaldið yfir til Seðlabankans. En hæstv. ráðh. gekk alveg fram hjá því, að ríkisstj. hefur alls ekki óskorað löggjafarvald eftir stjórnarskránni og alls ekki skilyrðislaust vald til þess að gefa út brbl. Það er bundið við, að brýna nauðsyn beri til. Og það mun reynast öllum mönnum um megn að sýna fram á, að það hafi nokkra nauðsyn borið til að færa gengisskráningarvaldið yfir í þessa stofnun. Ríkisstj. gat og hafði til þess vald samkv. stjórnarskránni að gefa út brbl. um gengisskráninguna sjálfa. Nú kynnu menn að vilja halda því fram, að þetta hefði ekki praktíska þýðingu, vegna þess að væri meiri hl. á þingi fyrir þessum brbl., þá væri þetta a.m.k. ekki þingræðisbrot, því að þá lægi ljóst fyrir, að þess ákvörðun hæstv. ríkisstj. hefði raunverulega stuðzt við vilja meiri hl. þings. En þessu er því til að svara, að það þarf að athuga í þessu sambandi, að þegar hæstv. ríkisstj. hefur gefið út brbl., þá getur vel farið svo, að sá raunverulegi, rétti þingvilji um málið komi aldrei fram. Það er vegna þess, að hæstv. ríkisstj. setur alveg vafalaust metnað sinn í að beygja þingmenn undir það, sem hún hefur gert milli þinga, hvað sem þeir svo kynnu að hafa ríka tilhneigingu til þess að líta öðruvísi á. Er því þá vafalaust borið við, að þingmenn megi ekki gera stjórninni þann óleik að ógilda eða snúast gegn brbl., sem hún hafi sett. Þannig getur ófyrirleitin ríkisstj. þvíngað fram eftir bráðabirgðalagaleiðinni úrlausnir í málum, sem þingmeirihluti er í raun réttri ekki til fyrir, ef allt væri látið fara fram á eðlilegan hátt og með felldu. Og núv. hæstv. ríkisstj. liggur einmitt undir sterkum grun um að nota þessa aðferð nokkuð gagnvart sínum mönnum, hyllast til þess að gefa út brbl. um þýðingarmikil atriði, sem ágreiningur er um og skoðanir kunna að vera skiptar um og álitamál, hvernig færi, ef allir væru réttilega til kvaddir, - nota þá aðferð að gefa út í skyndingi brbl. um slík málsatriði og þinga þannig vilja sinn fram og láta hv. alþm. standa frammi fyrir gerðum hlut, - nota síðan óspart þær röksemdir til að láta þetta standa, fá þetta til að standa, að menn megi ekki gera það, sem kallað er óvinafagnaður, en óvinafagnaður mundi í því dæmi vera að vera með einhverjum breytingum á því, sem þannig hefur verið ákvarðað, og þannig er reynt að veita sterkt aðhald. Þessi vinnuaðferð er auðvitað brot á þingræðinu og með öllu óeðlileg. En við vitum, hvernig hæstv. ríkisstj. hefur notað brbl. valdið. Stundum hefur það beinlínis verið notað á þann hátt, að það er ómögulegt annað en gera því skóna, að stjórnin sé í raun og veru að fara á bak við sína eigin menn, setja þá í þessa aðstöðu, sem ég var að lýsa. Mér skilst, að það hafi í þessu falli verið kallaður saman einhver fundur í sumar, þegar gengisbreytingin var ákveðin, einhver skyndifundur. Mér hefur skilizt það. En vinnuaðferðirnar hafa verið á þessa lund, sem ég hef verið að greina, við ýmis af málum stjórnarinnar. Ég leyfi mér að mótmæla þeirri brbl. útgáfu, sem hér hefur átt sér stað, og vísa til þeirra raka, sem ég og fleiri höfum flutt fram um það, að hér sé um stjórnarskrárbrot að ræða, misnotkun á ákvæði stjórnarskrárinnar og brot á ákvæðum stjórnarskrárinnar um útgáfu brbl. Því var haldið hér fram af hv. frsm. meiri hl. fjhn., þegar málið var til 2. umr., að gengisskráningin væri í raun og veru tæknilegt atriði, ekki pólitískt atriði, og það væri þess vegna eðlilegt, eins og skipan efnahagsmála væri orðin nú hér í landinu, að þessi tæknilega framkvæmd væri á vegum Seðlabankans, en ekki Alþingis eða pólitíska valdsins. Nú er það sönnu næst, að ef þetta frv. verður samþykkt, verður gengisskráningin í raun og veru á valdi ríkisstj., því að Seðlabankinn er nú eiginlega ekkert annað en skrifstofa á vegum ríkisstj, og lýtur hennar valdi. En það hef ég raunar persónulega alltaf álitið, að seðlabankar ættu að gera. Ég tel, að ríkisstj. verði að ráða í fjárhagsmálefnum, og hef aldrei haft neitt við það að athuga, að yfirráð ríkisstj. væru æði sterk yfir Seðlabankanum. En þetta þýðir, að með þessu er gengisskráningarvaldið í raun og veru lagt á vald ríkisstjórnarinnar í stað þess, að það var áður á valdi Alþingis. Ég var að segja, að hv. frsm. hefði haldið því fram, að hér væri í raun og veru um tæknilegt atriði að ræða. Þessa skoðun get ég alls ekki fallizt á, og mér finnst hún vera fjarstæða, eins og málum er háttað. Það mætti segja, að gengisskráningin sjálf væri tæknileg framkvæmd, ef gjaldeyrisverzlunin væri algerlega frjáls og verðmyndun á gjaldeyrinum færi algerlega eftir lögmálinu um framboð og eftirspurn svo að segja frá degi til dags. Ef þessu væri til að dreifa, finnst mér, að skráningin sjálf væri lítið annað en formsatriði og raunverulega tæknileg framkvæmd. En þessu er alls ekki til að dreifa. Það er langt frá því, að gjaldeyrisverzlunin sé frjáls, og það er óralangt frá því, að gengisskráning sé tæknileg framkvæmd einvörðungu. Það er skylt samkv. lögum að afhenda gjaldeyrisbönkunum allan gjaldeyri, og enginn má verzla með gjaldeyri nema þeir, og það er háð ströngum reglum. Í raun og veru er ströng einkasala á gjaldeyrinum, og mönnum er ófrjálst að verzla með hann. Það verður að afhenda hann til þessara stofnana, sem hafa einkarétt til að verzla með hann. Og það er skylt að verzla með hann samkv. föstu, skráðu gengi, sem alls ekki er miðað við framboð og eftirspurn á gjaldeyri frá degi til dags. Það er því fjarstæða að halda því fram, að gengisskráning sé tæknileg framkvæmd við þær ástæður, sem hér eru og raunar víða annars staðar. Gengisskráningin er vitanlega pólitísk ákvörðun og ein hin allra stærsta af þeim, sem teknar eru. Það stafar af þessu, sem ég hef sagt, að þar er ekki verið að skrá eitthvað, sem gerzt hefur, miðað við reynsluna, eins og t.d. gert væri, ef framboð og eftirspurn réði, heldur er verið að verðleggja, beinlínis setja fast verð á gjaldeyrinn, og þeirri verðákvörðun er fylgt fram með algerri einkasölu og sterku eftirliti með gjaldeyrisverzluninni. Og í þessu tilliti hefur engu verið breytt. Ég kann þess vegna alls ekki við, að verið sé að flytja þetta mál á þá lund, að hér sé um einskisvert tæknilegt atriði að ræða. Þeir, sem hér eiga hlut að máli, hljóta að skilja, að hér er allt öðru til að dreifa. Það er mín skoðun, að þetta vald, gengisskráningarvaldið, eigi að vera áfram í höndum Alþingis, eins og það hefur verið, og þegar af þeirri ástæðu hef ég ásamt ýmsum fleiri beitt mér eindregið gegn þessu frv. Ég vil þá eftir þennan inngang aðeins víkja að gengislækkuninni í sumar, sem var grundvöllur að þessari löggjöf, og nokkrum atriðum í sambandi við hana og efnahagsmálin almennt. Ég mun ekki fara mjög langt út í þetta, en mun stikla á mjög stóru. Þegar ríkisstj. beitti sér fyrir efnahagslöggjöfinni 1960, var tekin upp sú stefna að reyna að bæta jöfnuðinn í viðskiptunum við útlönd og koma á nýju efnahagskerfi. Og meginstefnan var sú að magna sem allra mest dýrtíðina í landinu og draga á þann hátt úr neyzlu og framkvæmdum. Enn fremur átti að stuðla að því, að kaupgjaldið í landinu breyttist ekki og ekki heldur verðlag á afurðum. Þá voru gerðar ráðstafanir til þess að draga mjög úr lánsfé, sem menn áttu kost á, og innleiddir okurvextir, sem líka áttu að verka í þá átt að draga úr peningaumferðinni. Þetta var sú aðferð, sem ríkisstj. hafði mjög sterka trú á til þess að bæta ekki aðeins afkomuna út á við, heldur átti þetta að verða til að koma betra lagi á þjóðarbúskapinn yfirleitt. Nú var augljóst, þegar þetta var gert, strax 1960, og var ýtarlega rakið af þeim, sem voru á móti þessu, að með þessu mundi verða reist svo gífurleg verðbólgualda, dýrtíðaralda í landinu, að ekki mundi ráðast við neitt og mundi því afleiðingin verða ein dýrtíðaraldan af annarri. Þetta mundi ekki leiða til jafnvægis eða stöðvunar á verðlagi, heldur þvert á móti mundi þarna rísa svo stórfelld dýrtíðarbylgja, að af henni mundi aftur rísa önnur og svo koll af kolli. Þá var sýnt fram á, að verðhækkunar áhrif þessara ráðstafana hlytu að verða meira en einn milljarður þegar á fyrsta ári, miðað við þjóðarframleiðslu og þjóðarbúskap, eins og hann var þá. Og þegar þess er gætt, að þjóðartekjurnar voru þá metnar á 5½–6 milljarða, þá átti það að vera hverju barni augljóst, að með þessu var stefnt til hinna mestu vandræða, bæði fyrir framleiðsluna og eins fyrir almenning í landinu, og það mundi vera gersamlega ómögulegt að hemja efnahagsmálin á þessari undirstöðu. Dýrtíðaraukningin hlaut að verða svo gífurleg og kjaraskerðingin svo óskapleg, að við slíkt yrði ekki unað. Að vísu mátti gera ráð fyrir, að veruleg framleiðsluaukning væri fram undan, vegna þess að áður en þessi stefna var tekin upp, höfðu verið gerðar alveg óvenjulega víðtækar og stórfelldar ráðstafanir til þess að afla nýrra framleiðslutækja til landsins, auk þess sem landhelgin hafði verið færð út. Og það var augljóst, að af þessu mundi verða stórfelld framleiðsluaukning. En þó að það væri fyrirsjáanlegt, var jafnframt augljóst, að jafnvel sú framleiðsluaukning gat ekki komið í veg fyrir, að sú meinsemd græfi um sig, sem hæstv. ríkisstj. hafði svo að segja gróðursett í íslenzku efnahagslífi með þessum fávíslegu ráðstöfunum, sem gerðar voru með efnahagslöggjöfinni 1960. Afleiðingarnar af þessu hafa ekki látið á sér standa. Er af því orðin allmikil saga, sem ég skal ekki rekja hér í löngu máli í kvöld, enda er nú af og til verið að víkja að einstökum þáttum þeirrar sögu. En í stuttu máli var þannig komið sumarið 1961 eða vorið 1961, að ríkisstj. réð ekki við neitt, eins og fyrirsjáanlegt var, að hlaut að verða. Kjaraskerðingin var orðin svo stórkostleg, að ekki einu sinni ráðherrarnir treystu sér til að halda því fram, að launafólk, verkamenn t.d. eða launafólk yfirleitt, gæti lifað af því kaupi, sem því var ætlað. Ekki einu sinni hæstv. ráðherrar treystu sér til að halda slíku fram. Svo stórkostleg var kjaraskerðingin orðin þá strax, eins og líka nærri mátti geta, þegar athugað er, hvernig út var siglt, með þessum gífurlegu ráðstöfunum til þess að magna dýrtíðina á allan hátt, sem ég var að drepa á áðan. Það er skemmst af því að segja, að ríkisstj. stóð þá uppi algerlega ráðalaus, nær allur atvinnurekstur í landinu var stöðvaður vegna verkfalls, og það var svo fjarri því, að þar væri um pólitískt verkfall að ræða, að þar var enginn munur á afstöðu manna í launþegasamtökunum eftir stjórnmálaskoðunum. Það var hreinlega, að menn voru neyddir til að reyna að fá þarna einhverja bót á ráðna. Fyrst hélt hæstv. ríkisstj. því fram, að engu mætti breyta, það kæmi ekki til mála að breyta nokkru. En fljótlega, eftir að átökin hörðnuðu, fór hún að finna á því nokkur missmíði, og var þá farið að halda því fram, að eitthvað væri máske hægt að ganga til móts við launþegasamtökin. Og það endaði með því, að sáttasemjari ríkisins gerði uppástungu um nokkra launahækkun, en þó svo litla, að launþegasamtökin vildu alls ekki sætta sig við hana, enda var þá algerlega bilað allt traust manna á leiðsögu ríkisstj. Hún hafði á örstuttum tíma orðið a.m.k. Þrísaga um möguleika Þjóðarbúskaparins og atvinnurekstrarins til þess að veita hér einhverja úrlausn. En þá var það, sem tókst að forða frá algerri stöðvun framleiðslunnar og eyðileggingu síldarvertíðarinnar. Og það gerðist á þann hátt, að samvinnufélögin í landinu og verkalýðsfélögin gátu komið sér saman um nýjan kjarasamning. Þessi kjarasamningur var þannig, að bað var yfir höfuð gert ráð fyrir 11–12% kauphækkun, og var það 5–6% meira en sáttasemjarar höfðu stungið upp á. Þá var í þessum samningi það svo mjög þýðingarmikla ákvæði, að kaupið skyldi hækka án nýrra samninga um 4% eftir eitt ár, ef báðir aðilar létu samninginn standa áfram, segðu honum ekki upp, og enn fremur, að kaup skyldi standa í stað í eitt ár, ef dýrtíð færi ekki fram úr 5%. En slíkt ákvæði hafði aldrei áður verið sett inn í launasamninga. Með þessum samningum, sem urðu að eins konar fordæmi fyrir öðrum samningum um þessi mál, sem gerðir voru í beinu framhaldi af honum, var lagður æskilegur grundvöllur til að skapa í landinu stöðugt verðlag og jafnvægi í þjóðarbúskapnum og varanlegan vinnufrið. Hefði verið í lófa lagið fyrir hæstv. ríkisstj. að notfæra sér þessa úrlausn á þennan hátt. Að vísu hefði hún þurft að breyta stefnunni frá því, sem hún hafði haft hana. Hún hefði þurft að lækka vextina, sem raunar eru svo háir, að gersamlega er óhugsandi, að íslenzk framleiðslustarfsemi geti staðið undir þeim til lengdar. Þeir eru hærri en í nokkru öðru nálægu landi, og íslenzkir útflytjendur búa við hærri vexti en nokkrir keppinautar þeirra. Þetta er fásinna, sem getur ekki staðið til lengdar og hefur þegar gert óútreiknanlegt tjón framleiðendunum og þar með þjóðinni allri. Ríkisstj. hefði að vísu, til þess að þetta gæti staðizt, þurft að lækka vextina. En ríkisstj. hafði ekki hugsað sér að reyna að notfæra sér þessa samninga til að skapa varanlegt jafnvægi í Þjóðarbúskapnum eða varanlegan vinnufrið. í stað þess réðst hún í það fólskuverk að nota þessa samninga sem átyllu til að fella gengið á nýjan leik í annað sinn á 16 mánuðum, - í annað sinn á 16 mánuðum, og ekki við nein kreppuskilyrði, heldur í einhverju því mesta góðæri, sem Íslendingar hafa lifað, og við hagstæða verðlagsþróun á erlendum markaði. Ríkisstj. Íslands vann það fólskuverk s.l. sumar, að hún lækkaði stórkostlega gengið á íslenzkum gjaldeyri, enda þótt þjóðin byggi við óvenjulegt góðæri og hækkandi verð á útflutningsvörum. Hún leyfði sér að gera þetta og færa fram þá tylliástæðu, að atvinnuvegir landsins og þjóðarbúskapurinn þyldi ekki þá kauphækkun, sem samið var um. En mismunurinn á þeirri kauphækkun og því, sem hæstv. ríkisstj. hafði sjálf lýst yfir að þjóðarbúskapurinn þyldi, nam 5–6% kauphækkun. Það hefur alltaf verið að koma betur og betur í ljós, hvílíkt fólskuverk þessi gengislækkun var. Og aldrei hefur það legið skýrar fyrir en nú, enda er hæstv. ríkisstj. áreiðanlega farin að sjá eftir þessari framkvæmd og á þó alveg tvímælalaust eftir að sjá enn meira eftir henni, því að það er alls fjarri, að sé búið að bita úr nálinni með afleiðingarnar af síðari gengislækkuninni ofan á þá fyrri, og mun ég koma að því hér á eftir. Hæstv. ríkisstj. hefur ekki treyst sér til þess að færa nein málefnaleg rök fyrir þessari gengislækkun. Það hefur verið sýnt fram á hér hvað eftir annað með algerlega pottþéttum rökum, að atvinnuvegirnir gátu borið þessa kauphækkun, og hæstv. ráðh. hafa orðið að hlusta á það þegjandi. Þeir hafa ekki treyst sér til þess að sýna fram á, ekki gert einu sinni tilraun til þess að sýna fram á, að það hafi þurft að lækka gengið s.l. sumar, vegna þess að atvinnuvegirnir gátu ekki borið þessa hóflegu kauphækkun, sem samið var um. Og ég skal enn einu sinni sýna fram á þetta með fáeinum orðum og bæta því við, sem nú hefur verið upplýst, síðan þetta mál var siðast hér til meðferðar. Það er staðreynd, sem ómögulegt er að komast fram hjá, að verð á bræðslusíld og verð á síld í söltun hækkaði s.l. sumar þrátt fyrir kauphækkunina, svo að ekki þurfti gengislækkunina vegna síldarútvegsins. Þetta eru staðreyndir, sem hæstv. ráðherrar hafa aldrei treyst sér til að mótmæla, sem ekki er von. Aðrar greinar sjávarútvegsins, eins og fiskiðnaðurinn, voru taldar standa höllum fæti til að taka á sig kauphækkunina, en það hefur verið sýnt fram á það hvað eftir annað, að hækkun sú, sem varð á kaupinu umfram það, sem hæstv. ríkisstj. hafði talið vel viðunandi, nam sem svaraði 1–2% breytingu á útflutningsverði afurða frystihúsanna. Nú er það komið í ljós, að verðlag á útfluttum fiski á s.l. ári hefur hækkað miklu meira en sem svaraði þessari kauphækkun, - miklu meira. Það liggja nú fyrir yfirlýsingar t.d. frá Jóni Gunnarssyni framkvæmdastjóra Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna um, að það hafi orðið straumhvörf á síðasta ári varðandi verðlag á frosnum fiski til báta, þ.e.a.s. að verðlag hafi hækkað á frosnum fiski á erlendum markaði. Og í skýrslu Seðlabankans er það greinilega tekið fram, að verðlag á sjávarafurðum hafi hækkað verulega á síðasta ári. Þetta kemur í ljós núna, svo að ekki verður um villzt, í þessum skýrslum, sem nú hafa verið gefnar út. Það kemur alveg greinilega í ljós, að það kom ekki til mála, að það þyrfti að breyta skráðu gengi gjaldeyrisins vegna sjávarútvegsins í sambandi við þær kauphækkanir, sem urðu á s.l. sumri. Hæstv. ráðherrar eru algerlega afhjúpaðir í sambandi við þetta mál með þeim upplýsingum, sem hafa komið fram upp á síðkastið og staðfest það, sem stjórnarandstaðan sýndi fram á varðandi þetta mál strax s.l. sumar. Þarna þarf svo að bæta því við, að þetta sýnir, að sjávarútvegurinn gat staðið undir þessari kauphækkun, jafnvel án þess að vextirnir væru lækkaðir, eins og málið stóð s.l. sumar, hvað þá heldur ef vextirnir hefðu verið lækkaðir á þann hátt, sem stjórnarandstaðan lagði til. Um þetta þarf því alls ekki að deila lengur. Það er alveg augljóst mál, að vegna útflutningsatvinnuveganna þurfti ekki að lækka gengið, enda gefur það auga leið, að hæstv. ríkisstj. hefur verið önnum kafin í allan vetur við að kroppa af útgerðinni aftur þá fjármuni, sem til hennar hefðu að öðrum kosti verið fluttir í sambandi við gengislækkunina. Hæstv. ríkisstj. hefur í allan vetur verið að taka, ýmist með eignarnámi verðhækkunar á útflutningsvörubirgðum eða nýjum, stórfelldum álögum, af útgerðinni aftur til baka þá fjármuni, sem til hennar fluttust eða hefðu flutzt að öðrum kosti með gengisbreytingunni í sumar. Þá er það iðnaðurinn. Hvað hefur komið í ljós varðandi iðnaðinn? Og hvað kom í ljós strax s.l. haust? Það kom í ljós, að iðnaðurinn gat auðveldlega staðið undir þeim kauphækkunum, sem samþykktar höfðu verið, og því var lýst yfir af hálfu iðnrekenda í stjórnarblöðunum, að þeir hefðu yfir höfuð alls ekki fengið neinar verðhækkanir samþykktar vegna kauphækkunarinnar. Það hefur komið í ljós, að verðhækkanirnar, sem urðu á iðnaðarvörunum, voru vegna gengislækkunarinnar, voru vegna þeirrar hækkunar, sem hafði orðið á innfluttum hráefnum vegna gengislækkunarinnar. Þannig lá það fyrir og liggur enn greinilegar fyrir núna, að íslenzkir atvinnuvegir gátu vel borið þessa hóflegu kauphækkun, sem samþykkt var. Það hefur einnig verið sýnt fram á það hér í þessum umr. þráfaldlega, að þær ástæður, sem hæstv. ríkisstj. og hennar lið hafa stundum verið að burðast við að færa fram fyrir gengislækkuninni, að hún hefði sett búskapinn út á við úr jafnvægi, eru einnig algerlega úr lausu lofti gripnar. Það sýna þær tölur, sem nú liggja greinilega fyrir varðandi útflutningsverðmætið og gjaldeyrisstöðuna. En hvernig í ósköpunum gat þá staðið á því, að hæstv. ríkisstj. skyldi leggja út í þessa vitleysu að lækka gengið á nýjan leik stórkostlega og efna til nýrrar dýrtíðaröldu í landinu, ef hún væri ekki til þess knúin vegna afkomu atvinnuveganna, en það var hún ekki? Það liggja fyrir sem blákaldar staðreyndir, að það var hún ekki. Hún var alls ekki til þess knúin á nokkurn hátt. Það voru engin efnahagsleg rök finnanleg fyrir gengislækkuninni, og því síður eru þau finnanleg nú, þegar fyrir liggja upplýsingar um þjóðarbúskapinn s.l. ár. Það er alveg tvímælalaust, að það, sem fyrst og fremst vakti fyrir ríkisstj. með gengislækkuninni, átti ekkert skylt við efnahagsmálin, sem ég nú hef verið að rekja. Það, sem fyrst og fremst vakti fyrir stjórninni með gengislækkuninni, var að skjóta launþegasamtökunum skelk í bringu, sýna launþegasamtökunum, að ef samið væri öðruvísi um kaupgjaldsmál en stjórninni þóknaðist, hefði stjórnin þetta vopn, hefði hún það vopn að taka kauphækkanirnar strax til baka með gengislækkunum. Þess vegna þýddi ekkert fyrir verkalýðsfélögin eða launþegasamtökin að gera aðra samninga um kaupgjaldsmál en stjórnin vildi. Með öðrum orðum, að í staðinn fyrir formlega lögbindingu á kaupgjaldi hugsaði stjórnin sér að koma í framkvæmd raunverulegri lögbindingu á kaupgjaldi með því að lækka gengið á þennan hátt, sem hún gerði, og setja ný lög um, að ríkisstj. hefði raunverulega gengisskráningarvaldið í sínum höndum. Það er þetta, sem á að gera með því frv., sem hér liggur fyrir, eins og ég sýndi fram á áðan. Ég geri ráð fyrir því, að einnig hafi komið til greina, að ríkisstj. var í heiftarhug, þegar hún lagði út í gengislækkunina, vegna þess að kaupgjaldsmálin voru leyst nokkuð öðruvísi en hún vildi, og stjórnin varð allt að því að athlægi í sambandi við það, hvernig hún tók á þessum málum. Ég býst þess vegna við, að ríkisstj. hafi verið í heiftarhug. Það er þess vegna ekki alveg víst, að hún hefði ráðizt í að vinna þetta skemmdarverk á íslenzku efnahagslífi: að nota gengisskráninguna sem vopn í styrjöld sinni við verkalýðsfélögin eða launasamtökin, - það er ekki alveg víst, að hún hefði gert það, ef hún hefði ekki verið í heiftarhug. Það er enginn vafi á því, að með þessari síðari gengislækkun hefur stjórnin framkvæmt einhverja sína mestu yfirsjón, því að með þeirri dýrtíðaröldu, sem reist hefur verið með henni, þegar hún bættist við það, sem fyrir var, hafa málefni landsmanna verið keyrð í miklu háskalegri hnút en nokkru sinni fyrr. Og það er alveg augljóst, að málin geta ekki staðizt lengi, eins og þau eru núna í dag. Hæstv. ríkisstj. er ákaflega barnaleg í þessu sambandi. Hún er að láta gorta af því, að það hafi orðið sæmileg útkoma á gjaldeyrisreikningum bankanna. Það mundi nú engum hafa þótt mikið, þótt það væri sæmileg útkoma á gjaldeyrisreikningum bankanna, þegar aflinn hefur verið meiri en nokkru sinni áður í sögu landsins og þar að auki hækkandi verðlag á flestum útflutningsafurðum. Stjórnin leikur sér að því að auglýsa þessa gjaldeyrisreikninga bankanna, eins og börnin sýna gullin sín. En því miður eru miklu alvarlegri og stórfelldari þættir í þessum málum, sem þarf að skoða, en þessir gjaldeyrisreikningar einir saman. Ég skal þó ekki fara langt út í það hér að ræða afkomuna út á við. Ég ætla þó að benda á örfá atriði, sem sýna, hvernig búið er að koma málum þjóðarinnar með þeim aðförum, sem viðhafðar hafa verið, tveimur gengislækkunum og öllum þeim gífurlegu álögum, sem þeim hafa verið látnar fylgja. Og ef menn íhuga þessar staðreyndir, sem ég mun aðeins lauslega drepa á og það örfáar, þá getur menn farið að gruna, hvað líklegt sé að fram undan verði í málefnum Íslendinga á næstu árum og hversu nærri það muni vera - eða hitt þó heldur, að efnahagsmálin séu komin í viðunandi ástand, eins og stjórnarblöðin hafa verið látin segja. Framfærslukostnaður í landinu hefur vaxið um 27% frá því í marzmánuði 1959. Kaupgjald hefur að vísu hækkað dálítið á þessu tímabili, en ekki nema sem nemur nokkru broti af þessari gífurlegu dýrtíðarhækkun, en hún nemur 27 vísitölustigum - eða 54 vísitölustigum miðað við vísitöluna, sem notuð var, áður en nýja efnahagslöggjöf ríkisstj. var sett. Dýrtíðin hefur vaxið um 54 vísitölustig síðan í marz 1959. Er þó ekki öll sagan sögð með því, því að þar inn í vantar að mestu leyti þá gífurlegu hækkun, sem hefur orðið á því að byggja íbúðarhúsnæði. Kaupið hefur sem sagt hækkað um nokkur prósent, en ekki nema um lítinn hluta af þessari gífurlegu hækkun. Á sama tíma hafa þjóðartekjurnar vaxið vegna aukinnar framleiðslu, sem að engu leyti á þó rót sína að rekja til ráðstafana núv. ríkisstj., Því að aukin framleiðsla, sem orðið hefur á þessu tímabili, á að engu leyti rót sína að rekja til ráðstafana núv. ríkisstj., en fyrst og fremst til þeirrar kröftugu framfara- og uppbyggingarstefnu, sem fylgt var í landinu, áður en núv. hæstv. ríkisstj. og valdasamsteypa hennar kom til greina. En dýrtíðaraukningin er sem sagt sem svarar 54 stigum eða 27 stigum í nýju vísitölunni, eða 27% frá því í marz 1959. Þetta þýðir, að það hefur verið framkvæmd í landinu stórkostleg kjararýrnun, enda þótt framleiðslan hafi vaxið. Ef við svo lítum á þetta ástand frá sjónarmiði heimilanna og tökum t.d. vísitöluheimilið, sem á að vera einkennandi fyrir heimili almennings í landinu, þá verður dæmið þannig, að matvörurnar, sem vísitöluheimilið þarf að kaupa, eru komnar upp í 30 þús. kr., hiti og rafmagn upp í 5200 kr., fatnaður upp í 12900 kr. og ýmis vara og þjónusta upp í 15600 kr. Þetta er byggt á hinum nýja vísitölugrundvelli, sem hafði verið mjög vel athugaður. En þá er eftir húsnæðisliðurinn, sem er í vísitölunni metinn mjög lágt, og þá ekki að neinu leyti verið tekinn upp í hann kostnaður eins og hann er nú orðinn við að búa í nýjum húsum. Gerum nú ráð fyrir því, að þessi fjölskylda eigi að búa í húsi, sem fram að þessu hefur verið álitið viðeigandi, og gerum ráð fyrir, að þessi fjölskylda eigi að hafa til umráða 90 fermetra húsnæði, og miðum við það, sem kostar núna að koma upp slíkri íbúð, en vitanlega verður að miða við það, það verður að miða þjóðarbúskapinn við, að það geti fleiri lifað en þeir, sem eiga gamla íbúð. Ég ímynda mér, að jafnvel hæstv. ríkisstj. muni ganga inn á það, að unga fólkið þurfi líka að lifa og það eigi ekki að hætta að stofna heimili á Íslandi. En sé þetta tekið með í dæmið og reiknað með slíkri íbúð og kostnaði við hana og reiknað með, að fjölskyldan greiði aðeins 8% af kostnaðarverði slíkrar íbúðar, þá verða það 34700 kr., bara 8% af kostnaðarverði slíkrar íbúðar. Þá er ekki gert ráð fyrir að greiða húsið niður um einn einasta eyri, bara reiknaðir 8% vextir, og eru það ekki einu sinni fullir vextir, eins og hæstv. ríkisstj. reiknar af íbúðalánunum, hvað þá víxlum og öðru slíku. Og þá er ekkert fyrir sköttum og gjöldum af húsinu eða neinu þess konar. Þessi fjárhæð er því náttúrlega allt of lág. En við skulum bara setja hana svona lága til þess að verða ekki sakaðir um öfgar í þessu á einn eða annan hátt viðreisninni í óhag. En við þetta verður framfærslukostnaður vísitölufjölskyldunnar, ef hún á að búa í slíkri íbúð og greiða 8%, 98500 kr., en Dagsbrúnarverkamaður hefur núna 54500 kr. á ári eða vantar 44 þús. kr. á ári til að geta lifað lífi vísitölufjölskyldu og búið í 90 fermetra íbúð og greitt aðeins 8% af andvirði hennar. Ef slíkur maður hefði eftirvinnu í tvær stundir hvern einasta vinnudag ársins, gæti hann komizt það hátt, að hann vantaði 22200 kr. En ef það ætti að reikna með eðlilegri afborgun af svona íbúð, verður dæmið enn þá ljótara og verra. En á þessu dæmi sjáum við svona hér um bil, hvernig ráðstafanir hæstv. ríkisstj. eru búnar að koma íslenzkum þjóðarbúskap. Ég ætla, að þetta dæmi sýni það betur en hitt, hvort það er 10 millj. meiri eða minni inneign á gjaldeyrisreikningi Seðlabankans. Ég ætla, að þetta sé veigameiri þáttur að íhuga fyrir hæstv. ríkisstj. og aðra. Og hvað halda menn, að svona vitleysa geti lengi staðizt? Við skulum segja t.d., að menn segðu sem svo, að það ætti að miða við hærra kaup en verkamannakaupið. En það er alveg sama, þó að menn færu upp í að miða við 8 þús. kr. á mánuði eða jafnvel 10 þús. kr. á mánuði, þetta er botnlítið samt. Svo lætur hæstv. ríkisstj. blöðin sín segja, að viðreisnin hafi tekizt vel, ágætlega, allt sé í góðu lagi og ástandið viðunandi. Ætli þessir menn, sem skrifa svona, eigi kannske heima í gömlum húsum? Þeir eru kannske fyrir löngu búnir að greiða sín hús og gera alls ekki ráð fyrir því, að næstu kynslóðir á Íslandi þurfi húsnæði, það þurfi ekkert að reikna með slíku. Hvað heldur svo sjálf hæstv. ríkisstj., að þetta geti staðizt lengi, þetta ástand? Hvað heldur hún, að kaupgjald í landinu geti staðið lengi eins og það er núna, miðað við þessar kringumstæður? Ég bara spyr. Það væri fróðlegt, ef hæstv. ríkisstj. vildi segja sitt mat á því, hvað hún heldur yfirleitt, að kaupgjald geti lengi staðið óbreytt í landi, þar sem svona er ástatt. Þetta væri fróðlegt að heyra. Hvað á t.d. unga fólkið lengi að biða eftir því, að það sé einhver grundvöllur hugsanlegur fyrir þess búskap? Ég held, að þær gjaldeyriskrónur, sem hæstv. ráðh. eru að leika sér að, þau gull séu nokkuð dýrt keypt, - ef þessar aðfarir yfir höfuð hafa þá þar ofan í kaupið nokkuð orðið til þess að fjölga þeim, sem ég raunar dreg alveg í efa, en jafnvel þótt svo væri, að einhverjar af þessum krónum ættu rætur sínar að rekja til þeirra aðfara, sem svona hafa leikið íslenzkan þjóðarbúskap, þá held ég, að þær mundu dæmast samt sem áður óalandi og óferjandi og að slíkt væri allt of dýru verði keypt. Þetta var varðandi möguleika heimilanna til að standa undir daglegum nauðsynjum. En svo verður það sama upp á teningnum, ef litið er á þá liði, sem varða uppbyggingu framleiðslunnar. Það er búið að koma þannig málum, t.d. varðandi búskap, að það má teljast með öllu óhugsandi að stofna heimili í sveit frá grunni. Í nýlegri áætlun, sem Stéttarsamband bænda hefur látið frá sér fara, er um þetta nokkur vitnisburður á þá lund, að eins og búið sé að koma þessum málum, sé yfir höfuð ekki hægt að gera ráð fyrir því, að ný heimili verði stofnuð í sveit. Það sé helzt möguleiki að bæta eitthvað á þeim heimilum, sem fyrir eru, og þá allvel grónum. Þetta er ekki álit andstæðinga ríkisstj. einna saman, heldur sumra þeirra, sem hafa stutt a.m.k. annan flokkinn, sem stendur að hæstv. ríkisstj. Þetta er þeirra mat á því, hvernig búið sé að leika íslenzkan landbúnað með þessum ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið. Ef við lítum að sjávarsíðunni, blasir það sama við. Skip og bátar hafa hækkað gífurlega í verði, en aðstoð ríkisins við að afla þessara tækja verið minnkuð og dregin saman. Það er ómögulegt að sjá, að nokkur grundvöllur sé fyrir því, að áfram haldist öflug uppbygging sjávarútvegs víðs vegar við landið, eins og þessi mál horfa, þegar það er t.d. orðið þannig, að til að eignast 50 tonna bát vel búinn þarf að mæta með 1 millj. 700 þús. kr. í framlag að frádreginni einhverri smálús í atvinnuaukningarfé, sem alltaf er verið að skera niður og bráðum er orðið að engu með þessum aðförum. Á undanförnum árum hafa sjómenn nærri því flykkzt inn í útgerðina sem framleiðendur og atvinnurekendur, og er það einhver ánægjulegasta þróun, sem hægt er að hugsa sér. En hvað ætli það verði margir sjómenn, sem á næstunni geta orðið útgerðarmenn og geta tekið þátt í því að byggja upp sjávarútveginn, eins og nú er búið að ganga frá þessum málum? Ég spyr. Og ég vil leyfa mér að spyrja hæstv. ríkisstj. Auðvitað veit ég, að hæstv. ráðh. sjá þetta. Þeim hlýtur að vera það ljóst nú orðið, þó að þeir hafi vafalaust alls ekki gert sér grein fyrir því, þegar þeir lögðu út í þessa fásinnu alla saman, - þeim hlýtur að vera orðið það algerlega ljóst nú orðið, að fram undan eru alveg stórkostlegar verðbyltingar í landinu. Þeim hlýtur að vera það ljóst t.d., að það verður að stórauka t.d. lánsfé, ef þessi uppbygging á ekki að stöðvast, - verður að stórauka lánsfé og fyrirgreiðslu á mörgum sviðum, auk þess sem það er auðvitað algerlega óhugsandi, að kaupgjald og afurðaverð eða tekjur yfirleitt geti staðizt til lengdar, eins og það er nú. Það er alveg óhugsandi. Það má geta um það rétt í leiðinni t.d., að þetta hefur nú þegar haft áhrif. T.d. hefur framræslan í landinu orðið þriðjungi minni 1961 en hún hefur verið á undanförnum árum. Íbúðabyggingar dragast stórkostlega saman, sem er ekki að furða, eins og að þeim málum er búið og ég hef lauslega bent á. Auðvitað er mér það ljóst, að hæstv. ríkisstj. hugsar sé ekki að stuðla að því, að þessi mál geti aftur þróazt í þá átt, sem var. Mér er það algerlega ljóst, að hæstv. ríkisstj. lætur sér það í léttu rúmi liggja, þó að ekki byggist upp stórfelld aukning í sjávarútveginum og á vegum sjómanna eða almennings yfir höfuð úti um land, - einnig þó að stöðvist myndun nýrra heimila í landbúnaðinum, að þeir stefna að því að fækka bændaliði stórkostlega, eins og hvað eftir annað hefur komið í ljós úr þeirra herbúðum. Mér er einnig ljóst, að þeir láta sér einnig í léttu rúmi liggja, þótt uppbygging sjómanna minnki, því að þeir vonast eftir því, að í staðinn komi stór og rík félög, sem fá aukinn gróða vegna þess, hve kaupgjaldi er haldið niðri, og þau taki uppbygginguna að sér. Það er þeirra hugsjón. Það er þeirra hugsjón, að aftur komi þeir gömlu og góðu dagar, að hin stóru félög taki uppbygginguna að sér, jafnvel eignist eignir hinna, sem verða að gefast upp fyrir þessum búsifjum, sem ríkisstjórnin hefur staðið fyrir. Þessi þróun er nú þegar að byrja, eins og hv. þm. Björn Pálsson sagði hér í dag. Það hefur verið búið þannig að þeim, sem hafa verið að útvega sér framleiðslutæki undanfarið, að margir af þeim hljóta að gefast upp vegna þeirra áfalla, sem þeir hafa orðið fyrir af tveimur gengisfellingum og öðrum ráðstöfunum hæstv. ríkisstj. Þá er það hugsunin, að þeir stóru, félögin, sem græða á þessu búskaparlagi og meira og meira eftir því sem þetta búskaparlag stendur lengur, þau stígi fram og setji upp atvinnurekstur á sínum vegum. Þetta er það, sem Sjálfstfl. kallaði að draga úr hinni pólitísku fjárfestingu, þ.e. að draga úr stuðningi við uppbyggingu almennings og að í staðinn komi hin efnahagslega fjárfesting. Alveg eins er það með íbúðamálin. Ef þessu verður haldið áfram svona, er vafalaust hugsunin sú, að þeir, sem þurfa að ávaxta fé, eignast mikið fjármagn, sópa að sér miklu fjármagni, þeir taki að sér að byggja íbúðir, nógu litlar, sem þeir geti leigt mönnum. Fólk eigi ekki að vera að standa í því, eins og undanfarið hefur verið, að koma sér upp eigin þaki yfir höfuðið. Það er svo einkennandi fyrir alla framkomu og allan málflutning Sjálfstfl. og ríkisstj., að þessi stefna, sem ég hef verið að lýsa með því að nefna nokkrar staðreyndir sem dæmi, hún er rekin undir kjörorðinu „eign fyrir alla“. Og það er víst ætlazt til þess, að vísitölufjölskyldan, sem ég var að nefna dæmið um hér áðan, - það er víst ætlazt til, að hún kaupi hlutabréf í almenningshlutafélagi, hafi afgang til að kaupa hlutabréf í almenningshlutafélagi. Einkunnarorð þessarar stefnu á að vera „eign fyrir alla“, en hún er þó beinlínis miðuð við að koma í veg fyrir, að almenningur geti á sama hátt orðið efnahagslega sjálfstæður og tíðkazt hefur hér á undanförnum áratugum. Nú á að gerbreyta þessu með því móti, sem hér hefur verið lýst, og kjörorðið er „eign fyrir alla“. Það er líka í prýðilegu samræmi við kjörorð þess flokks, sem gekk til kosninga síðast undir kjörorðinu, að það ætti að stöðva dýrtíðina, Alþfl., og hefur svo staðið fyrir því, sem ég hef nú lauslega drepið á. Og það sama má auðvitað segja um Sjálfstfl., sem sagði, að leiðin til bættra lífskjara væri að kjósa frambjóðendur Sjálfstfl. En hverjar eru efndirnar? Hver er útkoman núna, eins og málin horfa við fjölskyldunum í landinu, ekki séð frá sjónarhóli bókhaldaranna í Seðlabankanum, heldur frá sjónarhóli fjölskyldnanna í landinu? Hvernig hefur verið staðið við þetta kjörorð? Það er í ágætu samræmi við þetta, að það er búið að finna þetta ljómandi nýja einkunnarorð fyrir þessa stefnu, þ.e. „eign handa öllum“. Það er sem sé afgangurinn af kaupinu, afgangurinn af tekjunum, afgangurinn af afurðaverðinu, sem mönnum er ætlað að leggja í almenningshlutafélög. Það væri hægt að draga fram margt fleira til þess að sýna fram á þau mistök, sem orðið hafa í þessum málum, og hversu geigvænlega horfir. Það var alveg sérstaklega hryggilegt, að hæstv. ríkisstj. skyldi flana út í þá ráðstöfun að lækka gengið í sumar ofan á það, sem komið var. Ég held satt að segja, að það sé ekki hægt að finna nokkurn mann, sem heldur því fram í alvöru, að gengislækkunin hafi verið þörf eða knýjandi. Á hinn bóginn eru til einstaka öfgamenn og æstir fylgismenn núv. ríkisstj., sem segja, að gengislækkunin hafi verið allvel valin ráðstöfun sem vopn í orrustu hæstv. ríkisstj. við almenning í landinu, þá orrustu, sem hún heyr við almenning í landinu. Það eru til öfgamenn í liði hæstv. ríkisstj., sem álíta það. En hinir held ég að séu vandfundnir, ef ekki algerlega ófinnanlegir, sem halda því fram í alvöru, að gengislækkunin hafi verið skynsamleg ráðstöfun eða verið byggð á nokkrum efnahagslegum rökum. Sem sagt, það eru til æsingamenn í þessu liði, sem halda því fram, að þetta hafi verið vel heppnað högg. En ég óttast, að hér muni fara sem oftar, að skamma stund verður hönd höggi fegin.



Herra forseti. Við 2. umr. þessa máls færði ég fram ýmis rök fyrir því, að gengislækkunin, sem framkvæmd var snemma í ágústmánuði s.l. ár, hefði ekki átt rétt á sér, hefði verið með öllu óþörf vegna atvinnuveganna. Ég minntist þar m.a. á hagskýrslur, bæði um fiskafla, sem var miklu meiri árið sem leið en áður, og einnig nefndi ég skýrslur hagstofunnar um útfluttar vörur frá landinu og verðmæti þeirra. Ég vitnaði í janúarhefti Hagtíðinda 1962, en þar er birt skýrsla um útfluttar íslenzkar afurðir allt árið 1961 og einnig til samanburðar árið 1960. Ég reiknaði það út eftir þessari skýrslu, að verðmæti útflutningsins hefði verið árið 1961 13.7% meira en það var 1960 og 16.6% meira en 1959, ef borið er saman við það ár. Hins vegar hafði ég þá ekki veitt því athygli, að í þessari skýrslu í Hagtíðindunum, sem birtist í janúarheftinu, er ekki búið að samræma tölurnar gengisskráningunni nýju frá í ágúst, þannig að þarna eru lagðar saman í þessari skýrslu tölur, sem sýna útflutninginn fyrstu sjö mánuði ársins, en þar er um að ræða nokkru verðhærri krónur en taldar eru fyrir útflutninginn síðustu fimm mánuðina. Ég hef tekið þessar tölur rétt upp og reiknað rétt út prósenturnar, en vegna þess að þarna er ekki búið að samræma þessar tölur vegna gengisbreytingarinnar, þá gefa þær ekki svo rétta mynd af breytingunum sem hægt er að fá með því að umreikna, eins og það er kallað, til hins nýja gengis. En eins og ég gat um einnig, þegar ég ræddi um þetta, þá gefa þessar útflutningstölur út af fyrir sig nokkuð takmarkaða hugmynd um útflutningsvöruverðmætið hvert árið fyrir sig, vegna þess að birgðir eru mismunandi frá ári til árs, útflutningsvörubirgðir í árslokin. Ég hef því gert á þessu nýja athugun. Ég hef í fyrsta lagi umreiknað útflutningstölurnar fyrir árin 1959 og 1960 og fyrstu sjö mánuði ársins 1961 eftir hinu nýja gengi og í öðru lagi athugað og fengið upplýsingar hjá Seðlabankanum um útflutningsvörubirgðir um hver áramót, eftir því sem Seðlabankinn hefur metið þær hverju sinni. Í þessum upplýsingum, sem ég fékk, eru birgðirnar reiknaðar öll árin á því gengi, sem nú er, eða við það er miðað. Á árinu 1959 var birgðaaukning nokkur, aftur töluverð birgðarýrnun 1960, og skv. ársskýrslu Seðlabankans jukust útflutningsvörubirgðir árið 1961 um 186 millj. Þegar ég hef gert samanburð á útflutningnum, sem byggður er á þennan hátt, og bætt við útflutningsheildartöluna í Hagtíðindum birgðaaukningu 1959, hins vegar dregið frá tölunum fyrir 1960 þá birgðarýrnun, sem varð á árinu, og bætt við útflutningstöluna birgðaaukningu 1961, þá verður útkoman sú, að 1961 er útflutningsvöruverðmætið 19% meira en 1960 og 11.6% meira en 1959. Nú er það auðvitað svo, að þó að það hafi geysimikla þýðingu fyrir þjóðarbúskapinn, hvað mikið fæst fyrir útfluttar framleiðsluvörur ár hvert, þar sem útflutningurinn nemur nú um 3000 millj. á ári, þá segir það auðvitað ekki allt um afkomu þjóðarbúsins. Þar kemur vitanlega fleira til greina, svo sem framleiðsla til innanlandsnotkunar, sem er vitanlega mikil. En þetta gefur þó, þegar það er reiknað með þessum hætti, allmikla bendingu um það, hverjar breytingar hafa orðið á hag þjóðarinnar á þessu tímabili. Það eru vitanlega ýmsar fleiri skýrslur, sem ástæða er til að athuga, og ég gerði það einnig í framsöguræðu minni við 2. umr. Ég vitnaði þar nokkuð í nýkomna ársskýrslu Seðlabanka Íslands. Ég tók upp í mitt nál. setningu úr ársskýrslunni, þar sem greint er frá því, hver heildarfiskaflinn hafi orðið á árinu 1961, og Þar kemur fram, að hann hefur orðið 23.3% meiri en 1960. En í skýrslu bankans segir, að verðmæti aflans hafi hins vegar ekki aukizt að sama skapi, þar sem aflaaukningin stafaði svo að segja eingöngu af auknum síldarafla. Síðan segir í skýrslu bankans, í frh. af þessu: „Áætlað er, að heildarframleiðsluverðmæti sjávarafurða á árinu 1961 hafi numið nærri 3000 millj. kr. á móti 2628 millj. kr. 1960 og 2838 millj. kr. 1959, og eru þá allar tölurnar umreiknaðar til sama verðs og þess gengis, sem nú er í gildi.“ Ég hafði ekki, þegar ég tók þessa setningu upp í mitt nál., íhugað það sérstaklega, hvað þetta þýddi, sem segir í niðurlagi þessarar setningar, að tölurnar séu umreiknaðar til sama verðs og þess gengis, sem nú er í gildi. Skiljanlega þurfti að umreikna þær til þess gengis, sem nú er í gildi, til þess að geta fengið út úr þessu eðlilegan samanburð. En svo fór ég að spyrjast fyrir um það hjá bankanum, hvernig stæði á þessum orðum þarna: „til sama verðs“, og þá kemur það upp úr kafinu, að þetta hafði verið reiknað þannig hjá bankanum, að þeir tóku útflutningsvörurnar allar og hverja tegund fyrir sig árin 1959 og 1960 og reiknuðu út, hvað hefði fengizt fyrir þær, ef þær hefðu selzt fyrir sama verð og útflutningsvörurnar 1961, og birta svo þetta í sinni skýrslu, þessa útkomu, og kalla það heildarframleiðsluverðmæti. Nú getur út af fyrir sig verið skemmtilegt að finna út, hvað þjóðin hefði fengið fyrir útfluttar vörur t.d. 1959, ef þær hefðu selzt fyrir sama verð hver vörutegund og fékkst fyrir þær 1961. En það hefur litla þýðingu að reikna út slík dæmi og birta þau, ef menn ætla að sjá, hvernig hagur þjóðarinnar raunverulega breytist vegna breytinga á verði og magni vöruframleiðslunnar. En ég reiknaði út frá þessum tölum Seðlabankans og setti í mitt nál., að þær sýndu, að framleiðsluverðmæti sjávarafurða hefði aukizt um rúml. 14% 1961 frá árinu áður, verið rúml. 14% meiri en árið 1960. En síðan fékk ég mér aðrar upplýsingar. Fiskifélag Íslands reiknar út framleiðsluverðmæti sjávarafurða og birtir þær skýrslur, og ég fékk hjá Fiskifélaginu í fyrradag upplýsingar úr þeirra útreikningum um framleiðsluverðmæti sjávarafurða umreiknað til þess gengis, sem nú er, og þeir byggja sínar skýrslur vitanlega á því, hvað raunverulega fékkst fyrir vörurnar, hvert söluverð þeirra var raunverulega hvert árið. Og þeir finna það út, að framleiðsluverðmæti sjávarafurða 1960 umreiknað til þess gengis, sem nú er, hafi verið 2557 millj., í staðinn fyrir að talan hjá Seðlabankanum, fundin á þann hátt, sem ég nefndi áðan, er 2628 millj., og þetta er skiljanlegt, að Seðlabankinn fær þarna með því að reikna með verði ársins 1961 hærri tölu en rétt er, vegna þess að verðið mun hafa verið lægra 1960 en 1961. En Fiskifélagið var hins vegar ekki í fyrradag búið að ljúka sínum útreikningum á framleiðsluverðmætinu fyrir árið 1961. En ef miðað er við þá tölu fyrir það ár, sem Seðlabankinn nefnir í sinni skýrslu, 3000 millj., og hún er borin saman við þessa tölu, sem Fiskifélagið gefur upp, 2557 millj., Þá kemur út framleiðsluaukning 1961 eða verðmætisaukning framleiddra sjávarafurða 1961 frá árinu áður 17.3%. Ég held, að þessar skýrslur, sem ég hef hér vitnað til, bæði skýrslur hagstofunnar um útflutningsverðmæti í heild og þegar er þá tekið með í reikninginn, hvað miklar birgðir hafa verið bæði nú við síðustu áramót og næstu áramót á undan, þetta er borið saman, einnig skýrslur Fiskifélagsins um framleiðsluverðmæti sjávarafurða út af fyrir sig, þá sýni það mjög glöggt, að það hefur orðið svo mikil framleiðsluaukning hjá þjóðinni árið sem leið, að þessi gengislækkun var gersamlega ástæðulaus þrátt fyrir þá kauphækkun, sem varð í júnímánuði næstliðið ár. Og eins og ég sagði áður, þá tel ég þar hafa verið hið mesta ógæfuverk framið að lækka gengið, öllum væri betra, að það hefði verið látið standa óbreytt, og meiri friður ríkt á vinnumarkaðinum en nú er og minna um kröfur um kjarabætur, því að það hefði vitanlega verið miklu betra fyrir verkamenn og aðra launamenn að búa við það kaup áfram, sem þeir sömdu um í júnímánuði s.l., og óbreytt gengi, heldur en að fá á sig gengislækkunina og þær miklu verðhækkanir á öllum nauðsynjum, sem þar með fylgdu, þó að þeir fái svo síðar hækkun á kaupi. Þá hefur það gerzt, að krónan hefur verið lækkuð að óþörfu, og það má aldrei gera. Okkar króna var sannarlega orðin nógu verðlítil fyrir.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja brtt. við frv. það, sem hér er til umr., ásamt 7. þm. Reykv. (ÞÞ). Það yrði þá á undan 1. greininni í þessu frv. um breyt. á lögum um Seðlabanka Íslands og kæmi inn í 13. gr. l. um Seðlabanka. Brtt. er þannig, að á undan 1. gr. komi ný grein, svo hljóðandi: „Á eftir 2. málslið 13. gr. laganna komi nýr málsliður, svo hljóðandi: Ákvörðun sína um hámark vaxta skal bankinn miða við það, eftir því sem unnt er, að íslenzkir atvinnuvegir sæti ekki lakari vaxtakjörum en atvinnuvegir þeirra þjóða, sem Íslendingar þurfa einkum að keppa við.“ 13. gr. öll yrði þá þannig: „Seðlabankinn hefur rétt til að ákveða hámark og lágmark vaxta, sem innlánsstofnanir, sem um ræðir í 10. gr., mega reikna af innlánum og útlánum. Nær þetta vald einnig til þess að ákveða hámarksvexti samkv. lögum nr. 58 1960.“ Og þarna bætist inn í: „Ákvörðun sína um hámark vaxta skal bankinn miða við það, eftir því sem unnt er, að íslenzkir atvinnuvegir sæti ekki lakari vaxtakjörum en atvinnuvegir þeirra þjóða, sem íslendingar þurfa einkum að keppa við.“ Og svo er áframhaldið þá: „Vaxtaákvarðanir skulu birtar í Lögbirtingablaði. Ákvörðunarvald þetta nær einnig til þóknunar, sem jafngildir vöxtum að áliti Seðlabankans.“ Það, sem farið er fram á þarna, er, að vextirnir séu miðaðir, eftir því sem unnt er, við það, sem nágrannaþjóðir okkar, sem við þurfum að keppa við um markaðinn, haga sínum vöxtum. Það hefur verið þannig, að ríkisstj. hefur falið Seðlabankanum að ákveða alla vexti. Það voru sérstök lög um vexti hjá Ýmsum sjóðum og stofnunum, en þessi völd hafa öll verið dregin á eina hönd, og Seðlabankinn á að ákveða þetta með samþykki ríkisstj., og það er vitanlega það sama og að ríkisstj. ráði þessu í framkvæmdinni. Það er eins og með gengið, að þrátt fyrir það þó að Seðlabankinn eigi að taka formlega ákvörðun, þá á að gera það í samráði við ríkisstj., og bankinn hagar sér eðlilega eða gerir eftir því, sem ríkisstj. mælir fyrir. Ég er ekki að segja, að það sé óeðlilegt. Það er eðlilegt, að ríkisstj. ráði mestu um Seðlabankann. En náttúrlega er anzi langt gengið að taka allt vald af Alþingi til að ákveða vexti og fela Seðlabankanum eða réttara sagt ríkisstj. sjálfri það. Valdið að skrá gengi íslenzkrar krónu og ákveða vexti er algerlega tekið af þinginu og fært í hendur Seðlabankans og ríkisstj. Það er gengið svo langt, að menn mega ekki ákveða vexti af því fé, sem þeir raunverulega lána sjálfum sér, - á ég þar við innlánsdeildir kaupfélaganna, - Því að bankinn hefur vald til að ákveða vexti þeirra líka. Og það er ekkert annað en að félagsmennirnir eru þar að lána sjálfum sér. Fiskverðið er t.d. talsvert lægra hér en í Noregi. Við vorum að athuga þetta á fundi hjá L.Í.Ú., og okkur virtist, að s.l. ár hefði þetta munað 50–60 aurum á kg af fiski upp úr sjó, þegar búið var að draga frá alla þá styrki, sem norska ríkið veitir sjávarútveginum. Ég hygg, að þessi verðmunur komi ekki af því, að norski fiskurinn seljist fyrir hærra verð, því að eftir þær upplýsingar, sem ég hef fengið, mun okkar fiskur seljast fullt eins vel. Það, sem veldur þessum mismun, er, að það eru hærri vextir hér og það eru hærri útflutningsgjöld hér. Þetta er það, sem aðallega skapar verðmuninn. En þetta er 20–25% verðmunur á fiski upp úr sjó. Þarna er um stóra hluti að ræða. Nú er gert ráð fyrir því, að við myndum einhvers konar tengsl við Efnahagsbandalag Evrópu, og þá kemur það til greina í einhverri mynd, að við þurfum að keppa á sömu mörkuðum, og þá er erfitt fyrir íslenzka atvinnuvegi að keppa á þessum mörkuðum, sem við raunar höfum orðið að gera undanfarið, að keppa við þessar þjóðir, ef mikill munur er á lánskjörum hér og þar. Ég hef alltaf litið svo á, að þessi vaxtahækkun, sem gerð var hér, það væru eiginlega innfluttir hlutir. Ég hef litið svo á, að vegna þess að ríkið þurfti að fá yfirdráttarheimild hjá peningastofnunum ytra, þá hafi þau skilyrði verið sett, að vextirnir hækkuðu. Við vitum vel, að það er hægt að draga úr eftirspurn peninga með því að hækka vexti. Og tilgangurinn með vaxtahækkuninni var fyrst og fremst að draga úr eftirspurn eftir peningum. Það var látið í það skína, að það væri líka til að auka sparifjármyndun, en það gefur auga leið, þegar gengi er fellt um 40% á tveimur árum eða rúmlega tveimur árum, hvort það hefði ekki verið hægt að fara aðra leið til að bæta sparifjáreigendum lægri vexti, með því að fella gengið minna. Það má vera, að þetta hafi verið nauðsynlegt í bili, en ég hef ekki trú á, að úr þessu fari ekki að vera hægt að lækka vextina, færa þá til samræmis við það, sem gerist hjá öðrum þjóðum. Síðastliðið ár munu hvergi í Evrópu hafa verið jafnháir vextir og hér og ekkert svipað því. Eftir þeim upplýsingum, sem ég hef getað fengið, voru hvergi jafnháir vextir og á Íslandi nema í Suður-Ameríku hjá Indíánablendingunum, þar sem öll fjármál eru í óreiðu, og suður í Íran. Það má vel vera, að þetta hafi átt einhvern þátt í því að draga úr mönnum að gera framkvæmdir og festa fé. Hér á landi er ekki hægt að komast nema að vissu marki í því efni, því að það þarf geysilega mikið fé til þess að geta rekið atvinnuvegi eins og sjávarútveg, verzlun og landbúnað hér á landi. Umsetningin er svo mikil, það þarf svo mikið kapítal. Og vegna gengislækkunarinnar þurfti í krónutölu miklu meira rekstrarfé. Vaxtabyrðin varð óbærilega þung fyrir einstaklinga og fyrirtæki. T.d. bátur, sem kostar 8–9 millj. með veiðarfærum, 2/3 fást lánaðir í fiskveiðasjóði með 6½ % vöxtum, þá eru það 400 þús. kr. af því láni og 3 millj. í lausaskuldum. Ef allt væri tekið að láni með 9–10% vöxtum, gerir það 300 þús. Vextir af stofnfé þessa báts eru því um 700 þús. kr. árlega. Þetta er meira en lítill skattur. En svo er meira en það, sem hleðst á útgerðina. Það eru vextir, sem frystihúsin þurfa að borga af stofnkostnaði sínum, og vextir af vörubirgðunum, sem frystihúsin liggja með, þannig að þegar þetta kemur allt saman, verða vextirnir geysilega stór kostnaðarliður í útflutningsframleiðslunni og ekki sama þess vegna, hve háir þeir eru. Enn fremur hefur vaxtahækkunin skapað mikið misrétti milli einstakra manna, því að þeir, sem voru búnir að fá föst lán með lágum vöxtum, bæði bændur og útgerðarmenn, borga allt að því helmingi lægri vexti eða jafnvel meira en þeir, sem eru nú að hefja framkvæmdir eða kaupa skip. Þannig er það t.d. með bændur. Þeir, sem búa að gömlu lánunum, sem eru með 2–4% vöxtum í ræktunarsjóði og byggingarsjóði, geta þar að auki borgað sínar tiltölulega verðmiklu krónur með verðlitlum krónum. Það er önnur aðstaða fyrir þá eða hina, sem eru að gera framkvæmdir nú og þurfa að borga 6½% í vexti af föstum lánum og miklu hærra af lausaskuldum. Þegar verðlag landbúnaðarins er reiknað út, er tekið tillit til, hvað meðalvextir eru. Skuldugi bóndinn skapar efnaða bóndanum í raun og veru tekjur með því að borga háa vexti. Þessu fylgir þess vegna mikið óréttlæti. Það, sem við förum fram á með þessari brtt. okkar, er ekkert annað en það, að Seðlabankinn reyni, eftir því sem unnt er, að samræma vexti hér við það, sem vextir eru í nágrannalöndum okkar. Takmarkið þarf að vera það, að við búum við svipuð vaxtakjör og þeir, sem við þurfum að keppa við á markaðinum með okkar afurðir.



Herra forseti. Í sambandi við þessa till., sem nú var mælt fyrir, langar mig til þess að beina stuttri og mjög einfaldri fsp. til hv. fyrra flm., sem nú var að ljúka máli sínu. Efni þessarar till. er það, að Seðlabankinn eigi að ákveða vexti í sem mestu samræmi við hæð vaxta í nágrannalöndunum. Nú langar mig til þess að vita, hvort þessi till. þýði, að hv. flm. hafi almennt áhuga á því, að verðlag hér á landi sé sem næst því, sem það gerist í nágrannalöndunum. Maður skyldi halda það, af efni till. að dæma, og hef ég sérstakan áhuga á að vita, hvort hv. þm. t.d. telur, að verðlag á afurðum landbúnaðarins, einnar af okkar höfuðatvinnugreinum, eigi að vera hér sem næst því, sem gerist í nágrannalöndunum. Um þetta vildi ég gjarna fá sem greiðust svör hjá hv. flm. En til að hjálpa honum til að svara spurningunni umsvifalaust ætla ég að skýra frá því, hvert er verðlagið á nokkrum helztu afurðum landbúnaðarins hér í Reykjavík og í þeirri af höfuðborgum nágrannalanda, sem okkur er næst og greiðastar samgöngur eru við, þ.e.a.s. Kaupmannahöfn. Lítil flaska af nýmjólk kostar hér í Reykjavík óniðurgreidd kr. 6.87, en í Kaupmannahöfn kr. 5.19. Kílóið af 45% osti kostar hér í Reykjavík kr. 63.30, en í Kaupmannahöfn kr. 42.33. Kílóið af eggjum kostar hér kr. 50.93, en í Kaupmannahöfn kr. 32.33. Kílóið af kjöti kostar hér óniðurgreitt kr. 37.25, en í Kaupmannahöfn kr. 34.89. Kílóið af kartöflum kostar hér óniðurgreitt kr. 5.55, en í Kaupmannahöfn kr. 2.13. Mig langar til þess að fá að vita hjá hv. flm. þessarar till., hvort hann ætlast til þess, að t.d. verðlag á landbúnaðarvörum hér og í nágrannalöndunum sé samræmt, hvort beri að taka till. svo alvarlega eða ekki.



Herra forseti. Það minnast þess vafalaust allir, að í kosningunum haustið 1959 fór fram kapphlaup núverandi stjórnarflokka um að lofa bættum lífskjörum og óbreyttu verðlagi, ef þeir sigruðu í kosningunum. Þá voru stór orð sögð af hálfu flokkanna, og þeir voru jafnvel afbrýðisamir um það, eins og sagt hefur verið, hvor ætti frumritið af þessum loforðum og hver ætti kópíuna. En báðir hafa þeir síðan verið samtaka um það að hlaupa frá öllum kosningaloforðum sínum um bætt lífskjör og stöðugt verðlag í landinu og verið innilega sammála um að leiða yfir þjóðina æðisgengnari dýrtíð, æðisgengnara dýrtíðarkapphlaup en nokkurn tíma hefur verið áður, og er þá mikið sagt. Eitt fyrsta stigið var gengisbreytingin 1960, 132% gengislækkun íslenzkrar krónu, og olli það því, að mestu nauðsynjar hækkuðu um 70–80% eða meira, en óþarfinn hækkaði aðeins um 30%, og var það alveg í samræmi við stjórnarstefnuna. Byggingarefni, sem telst til hinnar þörfu vöru, hækkaði yfirleitt um 70–80%, samhliða því sem vextir af byggingalánum hækkuðu úr 7% upp í 11–12%, og var það í mörgum tilfellum nær 60% hækkun á vöxtum á byggingalánum. Samhliða þessum víðtæku ráðstöfunum í sambandi við gengisbreytinguna var almenningi sagt, að lífskjörin versnuðu aðeins um 3% hjá barnafjölskyldum, en ekkert hjá öðrum. Þetta er vitanlega sú mesta blekking, sem nokkurn tíma hefur verið haldið fram, og er reynslan nú ólygnust í þeim efnum. Sjávarútvegurinn, sem gengisbreytingin átti einkum að bjarga, var ekki betur settur en svo, að t.d. hin stórvirku tæki, togararnir, að hagur þeirra versnaði um eina milljón 1960, miðað við sama aflamagn og var 1959. Þetta reiknuðu út hinir vísu menn, sem bezt þekktu til togaraútgerðar hér á landi, og var það eðlilegt, þar sem rekstrarvörur þeirra, olía og ýmislegt annað, hækkaði gífurlega samfara tryggingum og vöxtum og ýmsum óhjákvæmilegum útgjöldum í sambandi við togarareksturinn. Með þessu móti og mörgu öðru var meiri dýrtíðaralda skollin yfir þjóðina en dæmi voru til áður. Hér var ekki um neitt óbreytt ástand að ræða, hér var ekki um neina 3% verðhækkun að ræða, heldur var orðin gífurleg hækkun á öllum lífsnauðsynjum, á öllu byggingarefni, á vöxtum og öðru þess háttar. Þetta sagði vitanlega fljótt til sín, og a.m.k. á fyrsta ári og einkum á öðru ári viðreisnarstjórnarinnar drógust byggingarframkvæmdir mjög saman, og lánin, sem hinar opinberu stofnanir veittu til húsbygginga, voru í mörgum tilfellum aðeins fyrir þeirri hækkun, sem kom á byggingarkostnaðinn. M.ö.o.: þessar ráðstafanir ríkisstj. urðu raunverulega til þess að afnema allar lánveitingar, sem áður voru, til húsnæðismála eða jafngiltu því, þar sem lánin námu um það bil hækkuninni og stundum ekki það. Það verður ekki sagt annað en verkamenn og launamenn hafi samt sýnt nokkra biðlund, því að þeir biðu yfirleitt í eitt ár eða lengur, og á þeim tíma var oft rætt við ríkisstj., margir fundir haldnir með henni, en algerlega án árangurs. Ríkisstj. sat föst við sinn keip og taldi, að ekkert mætti hækka laun í þessu landi, þá rugluðust allar áætlanir ríkisstj., og það voru þau svör og engin önnur, sem fulltrúar launasamtakanna fengu, þegar við ríkisstj. var rætt um þessi mál. Þegar aftur á móti til hörkunnar var komið í fyrravor, lét ríkisstj. eða a.m.k. blöð hennar skína í það, að hugsanlegt væri að hækka kaupið strax um t.d. 3% og kannske væri hægt að hækka það síðar um önnur 3%. Þetta kom þó ekki fram fyrr en eftir að verkfall var skollið á og sýnt var, að þau mál yrðu ekki leyst, nema einhver kauphækkun kæmi til greina. Og síðar, þegar till. sáttasemjara var lögð fram, eftir að verkfall hafði staðið nokkrar vikur, þá mun till. hans hafa verið 6% strax, 4% að ári liðnu og 3% eftir tvö ár. Þessi till. var felld eins og önnur tilboð, sem áður höfðu komið fram. En hér var það sýnt, að stjórnin var komin á undanhald í málinu, hún var farin að viðurkenna, að það væri hægt og nauðsynlegt að hækka kaupgjaldið. Hún var einnig farin að viðurkenna það, að hún þyrfti að skipta sér af þessum málum. Hún hafði lýst því hátíðlega yfir, að það mundi hún aldrei gera, en með þessum afskiptum sínum valdi hún þá leið, sem flestar aðrar ríkisstj. hafa áður gert og ekki er beint hægt að ásaka hana fyrir, þ.e. að hafa afskipti af vinnudeilunni, þegar í óefni var komið. Eftir langvarandi verkfall, einn mánuð eða meira, var svo samið um 12–14% strax, svolítið mismunandi, og 4% til viðbótar 1. júlí 1962. Þegar þetta hafði skeð, hófst einn óhugnanlegasti þáttur þessa máls. þm. stjórnarliðsins, þm. Alþfl. og Sjálfstfl., er hóað saman á fund hér í Reykjavík, aðeins tveggja klst. fund, og þeim er talin trú um, að þessi smávægilega kauphækkun sé svo alvarleg, raski svo grundvelli efnahagslífsins, að óhjákvæmilegt sé að láta nú þegar 13–14% gengisfellingu skella yfir. Þetta var þó ekki það versta, sem stjórnin ákvað á þessum skyndifundi, þessum tveggja tíma fundi með sínum stuðningsmönnum hér í þinginu, heldur það að svipta Alþingi gengisskráningarvaldinu, og svo slæm sem gengisbreytingin sjálf var, þá voru þessi vinnubrögð að svipta Alþingi gengisskráningarvaldinu enn þá alvarlegri og enn þá verri. Ég hygg, að þetta sé, eins og þá stóð á, alveg fáheyrð ráðstöfun, og hefur það ekki verið skýrt með neinum rökum, hvers vegna stjórnin valdi þá leið umfram venjulega gengisbreytingu. Þessi ráðstöfun og sérstaklega sú aðferð að svipta Alþingi gengisskráningarvaldinu með brbl., sem tókst með því að telja kjarkinn í sína eigin menn, var vissulega hnefahögg í garð launastéttanna og sú mesta ögrun, sem hugsazt gat. Flestar aðrar leiðir hefðu verið betri, og það er öruggt mál, að þessi ráðstöfun, sem var fyrst og fremst hefndarráðstöfun gagnvart launastéttum landsins, hlýtur að hefna sín síðar meir. Næst þegar setzt verður að samningaborðinu, munu launastéttirnar vara sig á þeim hrekk, sem ríkisstj. hefur hér viðhaft. Þegar samið var eftir verkfallið í fyrravor, munu fulltrúar launastéttanna ekki hafa gert ráð fyrir því, að slíkum aðferðum væri beitt eins og þarna kom í ljós. Þær munu áreiðanlega nú vera á verði fyrir því, að slíkt endurtaki sig ekki, að ríkisstj. eða ráðgjafar hennar í Seðlabankanum geti hvenær sem er tekið aftur þá hækkun, sem vinnst í sambandi við kjarabaráttuna. Þetta er mjög svipuð aðferð og ein stétt - mjög fjölmenn stétt - hefur verið beitt undanfarin ár, það er kennarastéttin. Í fyrra báru kennarar fram þá ósk, að kjör þeirra yrðu bætt sem svaraði einum launaflokki. Þetta var algerlega hunzað af ríkisstj. Kennarar hafa enga áheyrn fengið um sérstakar kjarabætur, enda þótt viðurkennt sé, að þeir standi verr að vígi eða laun þeirra séu lakari en flestra annarra launastétta í landinu. Ég hef heyrt á tal kennara um þessi mál, og þeir segja, að nú hafi skapazt svo almenn samtök fyrir bættum hag og kröfurnar hafi hækkað það mikið, að nú sé alveg tilgangslaust fyrir ríkisstj. að ræða um einn launaflokk, sem auðvelt hefði verið að semja um í fyrra. Kennarastéttin hefur núna undirbúið stærri og öflugri hreyfingu til að ná sínum málum fram heldur en nokkurn tíma hefur verið gert áður. Þetta og ýmsar samþykktir verkalýðsfélaga í sambandi við þessi mál og í sambandi við hina ört vaxandi dýrtíð bendir til þess, að launastéttirnar séu enn albúnar að segja viðreisnarstefnu ríkisstj. stríð á hendur. Í sambandi við þessi mál er enn fremur fróðlegt að minnast á það, og það bendir örugglega á, hver þróunin er í byggingamálum landsins, að 1958 eru seld 96 þús. tonn af sementi hér innanlands. Á síðastliðnu ári, 1961, eru aðeins seld 61 þús. tonn á innanlandsmarkaði, eða lækkun á sementssölu er nálægt 35–40%. Og nú horfir málið þannig við, að sementsverksmiðjan framleiðir og framleiðir gjall til að mala í sement, en sú stærsta birgðaskemma á Íslandi, birgðaskemma sementsverksmiðjunnar á Akranesi, sem mun vera rúmlega 100 þús. rúmmetrar, er löngu orðin full, og það er malað og malað í port við hliðina á efnisgeymslunni og fyllist það óðum, og munar minnstu, að gjallið sé þegar farið að renna í sjóinn. Stjórnin magnar dýrtíðina, sementsverksmiðjan malar og malar gjall, en fólkið getur ekki keypt sementið, verðlagið hækkar svo gífurlega, samhliða öðrum ráðstöfunum, sem gerðar hafa verið til þess að minnka möguleika fólksins í landinu til þess að byggja sér húsnæði. Þetta minnir aðeins á ástandið í Ameríku á kreppuárunum, þegar sagt var, að bændur hefðu orðið að brenna kornbirgðir sínar til þess að geta fengið sæmilegt verð fyrir afganginn. Þetta er spegilmynd af þeim kreppuráðstöfunum, sem er verið að búa til í landinu. Mundu þó margir telja, að bygging íbúðarhúsnæðis sé hin nauðsynlegasta framkvæmd. sem vaxandi þjóð verður að standa að. Í þessu sambandi er rétt að minna á eitt. Á s.l. ári hafa farizt óvenjulega margir bátar hér við land. Ég hef það eftir kunnugum mönnum, að ekki færri en 15 stórir og öflugir vélbátar og a.m.k. einn togari hefur farizt s.l. ár. En það, sem hefur bætzt við í fiskibátaflota landsmanna, er sáralítið, það eru hverfandi fá skip, sem hafa komið í staðinn. Þróunin á síðasta ári er þess vegna örugglega sú, að bátafloti landsmanna minnkar að rúmlestatölu. Þetta er öfug þróun, sé miðað við hin síðustu 3–4 ár, sem hefur sýnt svo greinilega, að ekki verður um villzt, að aukið hefur svo mjög framleiðslumöguleika þjóðarinnar, því að það er ekki girnilegt að bæta um, þegar bátur ferst, Þar sem verðlag á miðlungsbátum að stærð mun vera um 6–9 millj., eftir því sem upplýst var hér á Alþingi í dag af hæstv. bankastjóra Jóhanni Hafstein, og það mun áreiðanlega þurfa að leita talsvert lengi til þess að finna menn, sem geta ráðizt í slíkar framkvæmdir, þegar verðlagið er orðið slíkt eins og hér er um að ræða. En hvað segir svo reynslan eftir þetta s.l. ár, 1961? Hafa þau rök, sem sett voru fram fyrir gengisbreytingunni í ágúst s.l., rætzt eða ekki? Ég hygg, að skýrsla Seðlabankans, sem minnzt hefur verið á áður hér í þessum umr., sé ef til vill bezta vitnið í þessum málum, og það ætti a.m.k. að vera vitni, sem hv. stjórnarsinnar tækju gilt. Ég held, að skýrsla bankastjórnar Seðlabankans sé bezta sönnun þess, að hér var um ótímabærar hefndarráðstafanir að ræða í garð launastétta landsins, því að bankastjórar Seðlabankans segja, eftir að þeir eru búnir að ræða um aflabrest togaranna á s.l. ári, sem allir þekkja nú, með leyfi hæstv. forseta, að „á móti þessum erfiðleikum“, þ.e. togaraútgerðarinnar, „komi stóraukin síldveiði, bæði á sumarvertíð fyrir norðan land og austan og haustvertíð fyrir Suðvesturlandi. Má þakka þann aukna afla að verulegu leyti nýrri veiðitækni, sem vaxandi fjöldi báta hefur tekið upp og vonir standa til að geri síldveiðarnar að árvissari atvinnugrein en reyndin hefur verið áður fyrr. Verðlag á síldarafurðum batnaði einnig á árinu frá því, sem var 1960, sérstaklega hækkaði verð á síldarmjöli, og hagstæðir samningar tókust með sölu á miklu magni af saltsíld. Þegar á heildina er litið, hefur verð á útflutningsafurðum batnað verulega á árinu 1961,“ segir stjórn Seðlabankans enn fremur. Ég held, að þetta séu beztu eftirmæli um það, hvers vegna atvinnulífið hefur gengið vel s.l. ár og hvers vegna þessar ráðstafanir, sem ríkisstj. gerði í fyrrasumar, eru einberar hefndarráðstafanir og algerlega ótímabærar. Í sambandi við þróun þessara mála munu þm. minnast þess, að fjmrh. gaf þá skýrslu hér á hv. Alþ. s.l. miðvikudag, að ríkið hefði á síðasta ári orðið að greiða 68 millj. í ríkisábyrgðir og aldrei orðið að greiða jafnháa upphæð. Þetta er athyglisvert, og þessar tölur tala sínu máli og sanna, að þessar viðreisnarráðstafanir stjórnarinnar hafa ekki allar nægt til þess, að atvinnulífið gengi eins og það ætti að ganga. Þrátt fyrir það þó að seðlabankastjórnin segi, að aflinn hafi verið meiri en nokkru sinni áður, - og munar það um 121 þús. tonnum, sem aflinn jókst á síðasta ári, frá því, sem var 1960, - verðlag hafi hækkað og þar fram eftir götunum, hefur aldrei orðið að greiða meira í ríkisábyrgðir heldur en á s.l. ári, og langstærsti hlutinn af greiddum ríkisábyrgðum er einmitt til sjávarútvegsins eða útflutningsframleiðslunnar, og það hefur aldrei verið hærri upphæð en einmitt þetta s.l. ár. Ég hef athugað þessa skýrslu samkvæmt hinu ágæta boði hæstv. fjmrh., og þar kemur í ljós, að það hafa verið greiddar milljónir í ábyrgðir s.l. ár og það sem af er þessu ári fyrir ýmis frystihús, sem lifðu alveg sæmilegu lífi á hinum svonefndu vinstristjórnarárum, bárust sæmilega af, en s.l. ár og það sem er af þessu ári hefur orðið að greiða fyrir þessi frystihús 1–2 millj. og jafnvel meira, og mennirnir, sem stjórna þessum frystihúsum sumum og standa að þeim, eru einmitt mennirnir, sem ríkisstj. segir að vegsama vaxtaokrið, vegsama lánsfjárskortinn og vegsama þessar ráðstafanir, sem eru að drepa atvinnurekstur viðkomandi manna. Þessar tölur um ríkisábyrgðir eru bezta spegilmynd af þeim rekstrargrundvelli og þeim erfiðleikum, sem atvinnulífið á við að búa, og þess vegna er furðulegt, þegar málpípur stjórnarinnar. geta sungið dýrðin, dýrðin, um leið og þeir hinir sömu menn verða að láta ríkið greiða milljónir í ábyrgðum fyrir eigin atvinnurekstur vegna þeirra ráðstafana, sem ríkisstj. stendur að. Hæstv. ríkisstj. mun sannfærast um, að það er rétt, sem segir í Heilagri Jóhönnu, að „reiðin er slæmur ráðgjafi“. Frv. þetta er staðfesting á sviknum kosningaloforðum stjórnarflokkanna, einhverjum þeim mestu, sem sögur fara af á Íslandi, og í verri og óhugnanlegri búningi en nokkurn gat órað fyrir. Ráðgjafar stjórnarinnar, bankastjórar Seðlabankans, hafa m.a. orðið til þess að sanna það í skýrslu sinni, að þetta er rétt. Því er virðingu Alþingis bezt borgið með því að fella þetta frv. og færa gengisskráninguna til baka, eins og hún var fyrir 1. ágúst 1961, og stjórnin mundi sanna, að það yrði mesta gæfusporið, sem hún stigi, og auðveldara yrði að fást við þau vandasömu mál, sem nú eru fram undan í sambandi við þær kröfur, sem verkamenn og aðrar launastéttir setja nú óðfluga fram.



Herra forseti. Ég hafði ekki ætlað mér að taka þátt í þessum umr., en hæstv. viðskmrh. beindi hér fyrirspurn til okkar flm. að brtt. á þskj. 500, og finnst mér rétt að svara þeirri fyrirspurn nokkuð. Áður en ég geri það, vil ég lauslega víkja að því, hvernig umr. hafa farið fram hér í kvöld eða hvert hefur verið aðaleinkenni þeirra að mínum dómi. Ég held, að því verði einna bezt lýst með því að vitna til atriðis í skemmtiþætti, sem nýlega var leikinn í afmælishófi hjá prenturum. Þar var varpað fram þeirri spurningu, hver væri munurinn á stjórnarfarinu í Sovétríkjunum og á Íslandi, og svarið var á þá leið, að í Sovétríkjunum þegir stjórnarandstaðan, en á Íslandi þegja stjórnarflokkarnir. Það hefur verið mjög táknrænt einmitt fyrir umr. hér í kvöld, að stjórnarflokkarnir eða talsmenn þeirra hafa ekki látið neitt til sín heyra. Og hver er ástæðan til þess, að stjórnarflokkarnir hér á hv. Alþ. hafa valið þessa aðferð? Það má dæma ljóslega af þeim umr., sem hafa farið hér fram í kvöld. Þessar umr. hafa að verulegu leyti snúizt um gengislækkunina, sem var ákveðin á síðasta sumri, og það hafa verið færð hin þyngstu rök, hver á fætur öðrum, fyrir því, að þessi gengislækkun hafi verið algerlega óþörf, og stjórnarfl. treysta sér ekki til þess að færa nein rök á móti þessu. Þeir verða að játa það með þögn sinni hér á hv. Alþingi, að þeir hafa haft rangt fyrir sér, þegar þeir réðust í gengislækkunina á s.l. sumri, og það sem verra er, að þeir vissu það þá þegar, að þeir hefðu rangt fyrir sér, og þeir réðust eingöngu í þessa ráðstöfun sem hefndaraðgerð, vegna þess að þeir höfðu orðið undir í verkföllunum og töldu sig geta ógnað launastéttunum með því að grípa til þeirra aðgerða, sem gengislækkunin var. En það eiga hv. stjórnarflokkar eftir að sanna, þó að þeir telji sig standa sæmilega í dag, að sú staða getur breytzt fljótlega og að launastéttirnar, smáframleiðendurnir og vinnandi fólk landsins mun ekki sætta sig við það til langframa að fá ekki bætta þá kjaraskerðingu, sem var framkvæmd á s.l. sumri. Það getur komið að skuldadögunum miklu fyrr en stjórnarflokkarnir reikna með í dag. Ég ætla þá að snúa mér að því, sem hæstv. viðskmrh. sagði, og ég vil byrja á því að þakka honum fyrir það, vegna þess að það, sem hann sagði, var í raun og veru ekkert annað en stuðningur við þá tillögu, sem liggur hér fyrir á þskj. 500 og við hv. 5. þm. Norðurl. v. stöndum að. Hæstv. ráðh. bar saman verð á landbúnaðarvörum hér og í því landi Evrópu, þar sem landbúnaður er á hæstu stigi, og það var ekkert óeðlilegt, að það kæmi nokkur mismunur þar fram. En ég hygg, að ef hann gerir samanburð á landbúnaðarvöruverði í ýmsum öðrum löndum Evrópu, þar sem landbúnaður er ekki kominn enn á eins hátt stig og í Danmörku, þar sem hann er sennilega fullkomnastur í Evrópu, þá væri þessi munur miklu minni og mjög miklu minni, t.d. þó að hann færi til landa eins og Bretlands og Noregs og Vestur-Þýzkalands, þar sem landbúnaður stendur þó á allháu stigi, en landbúnaðarvöruverð er þó talsvert miklu hærra í þessum löndum en í Danmörku, og þar að auki eru þar miklu meiri niðurgreiðslur og styrkir, sem landbúnaðurinn nýtur. En þrátt fyrir það má vel svo vera, að íslenzkur landbúnaður sé að ýmsu leyti ekki samkeppnisfær við landbúnað í öðrum löndum. Ég skal ekkert fullyrða um það. Það má vel vera, að það sé talsvert rétt í því, sem hæstv. viðskmrh. sagði um það efni. En hvað sannar það? Það sannar ekkert annað en það, að við þurfum að vinna að því að bæta aðstöðu íslenzks landbúnaðar, að hann verði samkeppnisfær við hliðstæðar atvinnugreinar í öðrum löndum, og það er einmitt það, sem tillaga okkar hv. 5. þm. Norðurl. v. stefnir að. Hennar megintakmark er það, að íslenzkum landbúnaði eins og öðrum íslenzkum atvinnugreinum verði sköpuð svipuð samkeppnisaðstaða hvað vexti snertir og hliðstæðir atvinnuvegir njóta í öðrum löndum. Og svar mitt við þeirri fyrirspurn, sem hann bar hér fram, er í stuttu máli það, að við flm. þessarar tillögu viljum vinna að því, að íslenzkur landbúnaður verði sem samkeppnisfærastur við landbúnað annars staðar, og einmitt til þess að tryggja það er þessi tillaga flutt, vegna þess að hún stefnir að því, að íslenzkur landbúnaður búi við svipuð vaxtakjör og landbúnaðurinn býr við annars staðar. Það mun hæstv. menntmrh. líka geta fullvissað sig um, að ef hann gerir samanburð á lánskjörum dansks landbúnaðar og íslenzks landbúnaðar, þá er þar um verulegan mun að ræða íslenzkum landbúnaði í óhag, og það er ekki síður ástæða til þess að fá hjá honum skýrslu um það. Ég held, að allir hv. þm. eigi að vera sammála um að stefna að því að skapa atvinnuvegum hér á landi sem samkeppnisfærasta aðstöðu við atvinnuvegi í öðrum löndum, og við eigum að stefna að því, að íslenzkur landbúnaður geti ekki aðeins búið þeim, sem við hann starfa, viðunandi lífskjör, heldur líka að verðið, sem neytendur þurfa að borga, geti verið sem lægst. En til þess er ekki hægt að ætlast, að þessu marki verði náð, ef íslenzkur landbúnaður þarf að búa við allt að helmingi hærri vexti en hliðstæðir atvinnuvegir þurfa að búa við annars staðar. Ég vænti þess, að þegar hæstv. menntmrh. athugar þetta í þessu ljósi, þá verði hann fylgjandi þeirri tillögu, sem hér liggur fyrir, þá sjái hann fram á nauðsyn þess, að við þurfum að búa ekki aðeins landbúnaðinum, heldur öðrum íslenzkum atvinnuvegum sem samkeppnisfærasta aðstöðu. En eitt meginmálið í þeim efnum er einmitt það, að vaxtakjörin séu ekki allt að því helmingi óhagstæðari hér en er í öðrum löndum, en það eru þau í dag. Ef við tökum t.d. Noreg, eins og hv. fyrri flm. þessarar tillögu benti á, þá býr t.d. norskur sjávarútvegur og að ég hygg norskur landbúnaður líka við allt að því helmingi hagstæðari vaxtakjör en hliðstæðar atvinnugreinar hér á landi, og þetta hefur vitanlega ekki lítið að segja. Og hvernig er hægt að ætlast til þess, að verðlag á landbúnaðarvörum geti verið eins lágt hér á landi og í þessum löndum, meðan íslenzkir bændur þurfa að standa undir miklu óhagstæðari lánum og þyngri vaxtakjörum en stéttarbræður þeirra gera annars staðar? Ég held, að einmitt þetta dæmi, sem hæstv. menntmrh. las hér upp, sanni fullkomlega nauðsyn þeirrar tillögu, sem við hv. 5. þm. Norðurl. v. höfum hér flutt, og ég vil þess vegna vænta þess, að eftir að hæstv. menntmrh. hefur athugað þessar tölur sínar betur, hefur hugsað um þær nánara, þá verði það einmitt til þess, að hann verði einn af stuðningsmönnum þessarar tillögu, því að vafalaust vill hann stuðla að því, að íslenzkur landbúnaður, eins og aðrir íslenzkir atvinnuvegir, geti búið við sem samkeppnisfærasta aðstöðu, miðað við atvinnuvegi annars staðar. Og dæmið, sem hann nefndi hér áðan, sýndi einmitt, að svo er enn ekki, og þess vegna er enn þá meiri þörf á því en ella, að þessi tillaga okkar verði samþykkt.



Í upphafi þessa þings, eða nánar tiltekið á fyrstu dögum þess, var útbýtt hér á Alþingi frv. því, sem hér liggur fyrir til 3. umr., um breytingar á lögum um Seðlabanka Íslands. Frv., sem er stjfrv., er flutt í því skyni að fá staðfest brbl., sem útgefin voru 1. ágúst í sumar, þar sem Seðlabanka Íslands var falið að ákveða stofngengi íslenzku krónunnar gagnvart erlendum gjaldeyri, eða m.ö.o. valdið til að skrá gengi íslenzkrar krónu er tekið af Alþingi og afhent Seðlabanka Íslands. Bankastjórar Seðlabankans gripu fegins hendi hið mikla vald, sem hæstv. ríkisstj. ásamt forseta landsins hafði fengið þeim í hendur, og verð á erlendum gjaldeyri var hækkað um 13.1% og lækkun íslenzku krónunnar tilsvarandi. Áður en orsakirnar fyrir hinni nýju gengisskráningu verða ræddar, tel ég rétt að ræða lítillega um starfsaðferðir hæstv. ríkisstj. í sambandi við hina nýju gengisskráningu. Samkv. stjórnarskránni hefur ríkisstj. leyfi til að gefa út brbl., ef sérstaklega stendur á, eða eins og segir, þegar brýna nauðsyn ber til o.s.frv. Engin ríkisstj. má, svo framarlega sem hún vill halda í fullum heiðri embætti sínu, misnota þetta vald. Ríkisstj. ber á hvaða tíma sem er og í öllum málum að sýna fyllstu sanngirni gagnvart þegnunum, og sízt af öllu má ríkisstj. beita hlutdrægni eða gera upp á milli þegnanna á kostnað annars hvors aðilans. Þetta er viðtekin regla hjá öllum ríkisstjórnum í öllum löndum, sem vilja halda lýðræði í heiðri. Nú er það svo, að útgáfa nefndra brbl. var að mínum dómi hin freklegasta árás á mikinn meiri hl. þjóðarinnar og sett í fullri óþökk alls almennings í landinu. Það eitt út af fyrir sig að gefa út brbl., sem hæstv. ríkisstj. hefur hlotið að vita að ekki áttu fylgi að fagna hjá þjóðinni, heldur hið gagnstæða, er stórvítavert og hefði átt vitanlega að vera nægilegt til þess, að sú ríkisstj., sem þannig hefur brotið af sér í huga alþjóðar, hefði látið það vera sitt fyrsta verk, eftir að þing kom saman í haust, að segja tafarlaust af sér. En sjálfsagt hefur ekkert slíkt hvarflað að hæstv. ráðh. Það, sem er þó langalvarlegast í þessu máli, er, að setning brbl. er ekki í anda sjálfrar stjórnarskrárinnar, heldur alveg þveröfugt. Um þessa hlið málsins hefur verið rætt af þeim, sem hér hafa talað í málinu á undan mér, og það af fleiri en einum, og get ég því látið þetta nægja. Ég vil þó alveg sérstaklega undirstrika það, að brbl. má ekki gefa út, nema brýna nauðsyn beri til. Á þeim einu forsendum getur forseti Íslands gefið út brbl. á milli þinga. Þetta er svo skýrt afmarkað í stjórnarskránni, að um þetta þarf ekki að deila. Að svipta Alþingi því lagalega valdi, sem það eitt hafði til að ákveða um gengi krónunnar gagnvart erlendri mynt, er athæfi, sem tæplega mun eiga sér hliðstæðu í allri þingsögunni. Að taka vald til að skrá gengi íslenzkra peninga og afhenda það sérstakri peningastofnun, er eitt út af fyrir sig nægilegt til þess, að ríkisstj. sé harðlega vítt fyrir slíkt, að taka slíkt vald úr höndum Alþingis og afhenda það nokkrum bankastjórum hlýtur að vera umdeild ráðstöfun, svo að ekki sé meira sagt, ráðstöfun, sem er sízt til þess fallin að auka á virðingu Alþingis hjá öllum almenningi í landinu, að ég nú ekki tali um þá hæstv. ráðh., sem framkvæmt hafa slíkt gjörræði, sem hér um ræðir. Þá kem ég að því, hverjar geti verið orsakirnar fyrir því, að hæstv. ríkisstj. greip til þessa óyndisúrræðis. Þær hljóta að hafa verið mjög veigamiklar. Annars hefði hæstv. ríkisstj. ekki leyft sér að fara inn á þessa braut. 1958 var tímakaup verkamanna víðast hvar á landinu 21,85 kr. á klst. í desember sama ár urðu stjórnarskipti í landinu. Vinstri stjórnin fór frá völdum, m.a. vegna ósamkomulags um ráðstafanir í efnahagsmálum og ráðstafanir um kaupgjaldsmál samkv. sérstökum tillögum, sem fram voru settar af ráðherrum Framsfl. Ég mun ekki hér gera þær tillögur sérstaklega að umræðuefni, en þær voru þannig, að verkalýðsfélögin töldu sig þá ekki geta fellt sig við þær. Og út frá því taldi þáv. forsrh. sig ekki heldur geta borið áfram ábyrgð á ríkisstj., sem endaði svo með því, að vinstri stjórnin sagði af sér. Tók þá við völdum ný ríkisstj., flokksstjórn Alþfl. með hlutleysi Sjálfstfl. Það leið ekki á löngu, frá því að flokksstjórn Alþfl. tók við völdum, að hagur verkafólks í landinu stórlega versnaði frá því, sem áður hafði verið. t febrúar 1959 var allt tímakaup verkafólks lækkað niður í 20.67 kr. Það mun hafa verið nálægt því 5.4% lækkun frá því, sem áður hafði verið. Mánaðarkaup verkamanna varð því rúmar 4000 kr. á mánuði, gengið út frá 8 klst. vinnudegi. Geta nú allir séð, eins og þessum málum er komið, eins mikil og dýrtíðin er, hvernig verkamenn eða fólk, sem hefur ekki hærri tekjur, hefur átt að geta lifað af ekki hærri launum en þessum. En þar með er ekki öll sagan sögð enn. Með gengisfellingarlögunum, sem samþykkt voru 1960, og ýmsum öðrum ráðstöfunum, var enn á ný ráðizt allharkalega á lífskjör fólksins í landinu og þau stórlega skert frá því, sem áður hafði þekkzt, kaupmáttur launanna stórlega rýrður um mörg prósent. Afleiðingarnar af öllu þessu urðu svo þær, að verkalýðsfélögin sögðu upp kaupgjaldssamningum sínum við atvinnurekendur. Það skal þó tekið fram, að verkalýðsfélögin sýndu alveg sérstaklega mikla þolinmæði í sambandi við þessi mál og gerðu allt, sem hægt var, til þess að rétta hlut meðlima sinna með samkomulagi við atvinnurekendur og hæstv. ríkisstj., en án nokkurs árangurs. Það hlaut því að draga að því, að fyrr eða síðar yrði því ekki forðað, að aðrar leiðir yrðu farnar en samningaleiðin. Á s.l. ári, nánar til tekið í júní s.l., var boðað til vinnustöðvunar í mörgum stærstu félögum á landinu. Hæstv. ríkisstj. setti sig algerlega á móti öllum kröfum verkalýðsfélaganna og stappaði stálinu í atvinnurekendur um það að neita öllum hækkunartillögum verkalýðsfélaganna. Mér er þetta sjálfum persónulega vel kunnugt, vegna þess að ég var með í samningum við það verkalýðsfélag, sem ég er í norður á Siglufirði, og vissi ég til þess og hægt að sanna það hvenær sem vera vill, að ráðherrarnir beinlínis lögðu á móti því, að fyrirtæki ríkisins á Siglufirði, síldarverksmiðjur ríkisins, gerði nokkra samninga við viðkomandi verkalýðsfélög, og meira að segja torvelduðu það, að samningarnir yrðu gerðir fyrr en eftir hálfan mánuð frá því, sem hefði þurft að vera. Beitti sér þar enginn frekar á móti en hæstv. sjútvmrh. Í júní s.l. náðust svo samningar á Húsavík og síðar við samvinnufélögin á Akureyri um 10% hækkun á dagvinnukaupi og nokkur önnur atriði, svo sem 1% í slysatryggingasjóð verkalýðsfélaganna, hækkun á eftirvinnu og 4% hækkun, sem ganga skyldi í gildi eða koma til hækkunar á kaupi í júní í sumar. Það skal tekið fram, að þessir samningar voru sannarlega ekki gerðir með vilja og vitund hæstv. ríkisstj. Mér er vel kunnugt um, að hæstv. ríkisstj. gerði allt, sem hún gat, til þess að eyðileggja þessa samninga og torvelda, að þarna næðist samkomulag á milli samvinnuhreyfingarinnar og verkalýðshreyfingarinnar. En það voru bara önnur öfl, sem þar voru að verki, sem betur fór, og fyrir atbeina þessara aðila var beinlínis síldarvertíðinni bjargað. Það er ekkert leyndarmál, að ef stefna hæstv. ríkisstj. hefði sigrað, hefði engin síldarvertíð orðið, hvorki á Norður- né Austurlandi eða annars staðar í sumar. Það var beinlínis stefnt að því að stöðva þennan atvinnurekstur, með fullri vitund og fyrir beina aðstoð, vil ég segja, ríkisstj. í sambandi við þessi mál. Eftir að búið var að semja á þessum stöðum, náðust svo samningar við atvinnurekendafélagið á Siglufirði. Þá mun hæstv. ríkisstj. hafa verið ljóst, að ekki var á því stætt öllu lengur að neita öllum samningum við verkalýðsfélögin, auk þess sem þá nokkru á eftir náðust samningar hér í Reykjavík, við samvinnufélögin hér, sem vitanlega varð til þess, að deilan hérna leystist fyrr en ella. En hlutur hæstv. ríkisstj. verður ekkert betri í þessu máli fyrir það, því að hún gerði sannarlega ekkert til þess að leysa þessa deilu, heldur alveg þveröfugt, gerði allt, sem hægt var til að draga hana á langinn, þreyta meðlimi verkalýðsfélaganna með löngu verkfalli, sem hægt hefði verið að leysa, ef vilji hefði verið til, á örfáum dögum, í staðinn fyrir það, að verkalýðsfélögin urðu að standa í margra vikna verkfalli, að mestu leyti eða öllu leyti vegna mótþróa af hendi ríkisvaldsins. En hæstv. ríkisstj. hefur sannarlega hugsað sér að ná sér niðri á verkalýðshreyfingunni eins fljótt og því yrði við komið, því að 1. ágúst s.l. gaf hún út brbl. og fól Seðlabankanum að lækka gengi íslenzkrar krónu um nákvæmlega sömu upphæð og kauphækkanirnar, sem fengust fram í fyrra, námu. Hæstv. menntmrh. hefur hælt sér af því í blaðaviðtali úti í löndum, að ríkisstj. hafi lækkað gengi íslenzkrar krónu um 13% á einni nóttu. Það er sannarlega hægt að hæla sér af flestu! Og hann bætir því við: og þar með tekið svo að segja alla þá kauphækkun, sem hefði náðst fram í vinnudeilunum í vor. Ég held, að það verði tæplega um það deilt, að gengisfellingin í ágúst í sumar hafi verið hefndarráðstöfun gagnvart verkalýðssamtökunum, gerð í trausti þess, að verkalýðsfélögin, sem búin voru að standa í verkfalli í margar vikur, treystu sér ekki til þess þá að svara þessum árásum með nýjum gagnráðstöfunum. Því miður verður það að viðurkennast, að verkalýðshreyfingin hefur ekki fram á þennan dag treyst sér til eða viljað leggja út í nýjar aðgerðir og orðið að þola bótalaust það, sem ríkisvaldið rændi af hinum vinnandi stéttum með gengisfellingarlögunum frá 1. ágúst s.l. Hins vegar er hægt að segja það, hvar sem vera vill, að verkalýðshreyfingin mun fyrr eða síðar krefjast síns réttar fyrir hönd meðlima sinna. Verkalýðshreyfingin mun nú sem oftast nær áður athuga sinn gang mjög vel og ekki leggja til atlögu, nema hún sé nokkurn veginn örugg um það, að hún fari með sigur af hólmi. Við höfum lært margt af þeim aðgerðum, sem voru gerðar núna í sumar, og það er mjög gott að draga rétta lærdóma af því, sem fyrir kemur. Og það má segja, að til þess eru vítin að varast þau. Það er ekki alveg víst, að verkalýðsfélögin, ef þau fara út í deilu á annað borð, sleppi þessu máli úr höndum sér svo auðveldlega, að ríkisstj., hver sem hún kynni að verða, geti náð sér eins vel niðri á verkalýðshreyfingunni og hún taldi sig gera með því að lækka gengið í sumar. Hæstv. ríkisstj. getur máske hrósað sigri í bili, en hún má vera alveg fullviss um það, að verkalýðshreyfingin mun fyrr eða síðar taka þessi mál til rækilegrar athugunar. Og þessi mál hafa þegar verið rædd í verkalýðsfélögunum. Þau eru þegar að undirbúa sig undir átökin, hjá því verður ekki komizt, og hæstv. ríkisstj. má reikna með því, að fyrr en varir verði lagt til atlögu, og þeirri atlögu verður ekki hætt, fyrr en aftur er búið að heimta það, sem af þeim var rænt s.l. sumar, og kannske frílega það. Ég verð að segja, að það er mjög athyglisvert, að hæstv. ríkisstj. skyldi nú í sumar, eftir allt það, sem á undan var gengið, eftir að búið var að sauma eins að launastéttunum í landinu og gert hafði verið með efnahagsráðstöfununum og mörgum öðrum hliðstæðum ráðstöfunum, enn á ný vega í sama knérunn og hún hefur áður oft gert. Og ég vil segja það að lokum, að ég vil aðvara hæstv. ríkisstj. alvarlega um að halda ekki sama leiknum áfram. Það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að bjóða launastéttunum. Það eru takmörk fyrir því, hvað hægt er að færa lífskjörin niður. Í dag eru lífskjörin hjá almenningi, þannig, að það er svo að segja útilokað, að verkamaður, sem vinnur er ekki nema 8 klukkustundir á dag, geti lifað af því. Eða viljið þið, hv. alþm., lifa af 4500 kr. á mánuði? Hver mundi vilja gera það? Ég veit ekki. Mundu hæstv. ráðh. treysta sér til þess? Ég held ekki. Nei, ég held, að hér hafi verið stigið það stórt skref í þá átt að rýra kjör hins vinnandi manns, að sá mælir hlýtur að vera orðinn fullur, og fyrr eða síðar mun koma til kasta verkalýðssamtakanna og annarra launþegasamtaka í landinu að svara fyrir sig og það þá á eftirminnilegan hátt.

Frsm. 1. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Hæstv. forseti. Þingdeildin hefur nú tekið þann kostinn, sem verri var, að samþykkja frv. um breyt. á lögum um Seðlabankann, og þeir, sem það gerðu, ætlast sjáanlega til þess, að þetta fylgifrv. verði einnig samþykkt. Ég skýrði frá því í dag, þegar ég frestaði minni framsöguræðu, að ég mundi, ef ekki yrði á það fallizt að samþykkja mína till. um að fella frv., síðar leggja fram við það brtt., en tími hefur verið mjög lítill til að ganga frá brtt., því að hér hafa verið fundir stöðugt í dag, svo að ég verð að leggja þær fram skriflega. Í 1. gr. frv. eru ákvæði um það, að sú hækkun, sem verður á skuld ríkissjóðs við Greiðslubandalag Evrópu og Evrópusjóðinn vegna breytingarinnar á genginu, skuli færð á sérstakan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabankanum. Þetta ákvæði er alveg samhljóða fyrirmælum, sem sett voru í lögin um efnahagsmál í febrúar 1960, þegar stóra gengisbreytingin var gerð. Ég óskaði upplýsinga um það í fjhn., þegar þetta mál lá þar fyrir, hvað hefði verið fært á þennan reikning ríkissjóðs í Seðlabankanum, bæði samkv. efnahagsfrv. frá 1960 og samkv. þessum brbl. frá s.l. ári. Af þeirri skýrslu, sem nefndin fékk frá Seðlabankanum, kemur fram, að hallinn á þessum reikningi hefur orðið um 190 millj. kr. Er það allt vegna gengisbreytingarinnar í febrúar 1960. Aftur á móti hafa innstæður í erlendum gjaldeyri verið nokkru meiri en skuldirnar, þegar genginu var breytt í sumar; og kom þar fram gengishagnaður um 2 millj., þegar það var upp gert. í ársskýrslu Seðlabankans fyrir s.l. ár er skýrt frá Því, hvernig hafi farið með þessa skuld, þessar 190 millj., sem söfnuðust vegna gengistapsins í sambandi við breytingu á genginu. Til þess að greiða þessa skuld hafa verið teknar innstæður á tveim reikningum í Seðlabankanum, sem voru búnar að vera þar árum saman, innstæður í mótvirðissjóði og á svokölluðum skuldagreiðslureikningi, og nam þetta hvort tveggja 112.5 millj. Síðan hefur bankinn afskrifað 37.6 millj. af tapinu árið sem leið, en fært á gengistapsreikning 40 millj. Eru þær óafskrifaðar um síðustu áramót. En samkv. efnahagsreikningi Seðlabankans fyrir næstliðið ár hefur myndazt innstæða á árinu sem leið í nýjum mótvirðissjóðsreikningi hjá bankanum, sem nemur 75,3 millj. kr. um það bil. Og um þetta segir svo í ársskýrslu bankans: „Þar er um að ræða 90% af mótvirði 6 millj. dollara óafturkræfs framlags Bandaríkjastjórnar. í árslok höfðu verið notaðar tæplega 2 millj. dollara af þessari fjárveitingu.“ Samkv. þessu má gera ráð fyrir og er raunar alveg vist, að inn á þennan reikning kemur mikið til viðbótar, þannig að þessi fjárhæð, sem komin var um áramótin, a.m.k. þrefaldast, því að bankinn segir, að það sé tæplega þriðji partur af heildarframlaginu kominn. Það verður því töluvert á þriðja hundrað millj. íslenzkra króna, sem kemur inn á þennan reikning, sennilega áður en langt líður. Einmitt með hliðsjón af því, að þarna er að myndast stór inneign hjá Seðlabankanum í mótvirðissjóði, tel ég rétt að leggja til, að gengistap, sem fram hefur komið vegna gengisbreytinganna síðustu tvö árin hjá þremur lánasjóðum, Ræktunarsjóði Íslands, Byggingarsjóði sveitabæja og fiskveiðasjóði, verði fært á nýjan reikning í Seðlabankanum á nafni ríkissjóðs, og mætti þá síðar nota hið nýja mótvirðisfé, ef ástæða þætti til, til greiðslu á skuld, sem myndast á þeim reikningi. Það er talið, að gengishallinn á lánum ræktunarsjóðs og byggingarsjóðs í Búnaðarbankanum muni nema alls um 123 millj. Er þá talið gengistapið, sem kom fram við gengisfellinguna 1960 og einnig á s.l. ári. Og ég hef fengið þær upplýsingar viðkomandi Fiskveiðasjóði Íslands, að gengistap í sambandi við gengisfellingarnar á erlendum skuldum sjóðsins muni vera 37–38 millj. kr. Þessir sjóðir eru allt stofnanir, sem ríkið ber ábyrgð á og eru ríkisstofnanir. Það hafa verið tekin lán handa þeim í erlendum gjaldeyri, og þess vegna koma fram þessi gengistöp. Ég tel mjög eðlilegt og raunar alveg sjálfsagt, að það verði farið á sama hátt með gengistöp þessara sjóða og með gengistöp ríkissjóðs og Seðlabankans vegna annarra erlendra lána, sem tekin höfðu verið til að mæta lánsfjárþörf þjóðarinnar. Mér sýnist það svo eðlileg og sanngjörn krafa, að um þetta ætti ekki að geta verið ágreiningur. Þessir sjóðir allir þurfa að losna við þessi töp. Þeir eru allir þannig settir, að þá vantar meira fé til útlána í framtíðinni, og þeir geta ekki borið þennan halla, enda engin sanngirni í því. Og fráleitast af öllu tel ég það, sem till. hefur komið fram um nýlega, að leggja sérstakan skatt á bændastéttina, m.a. til þess að greiða gengistöp hjá sjóðum Búnaðarbankans. Það þótti ekki koma til mála, þegar þessi lán voru tekin handa sjóðunum, að lána féð út aftur til landbúnaðarins með þeim skilyrðum, að lántakendur greiddu gengistöp, ef þau kynnu að koma fram, og það hefur enginn talið, að slíkt hefði verið eðlilegt, fyrr en þá nú, þegar þessi till. kemur fram um að láta bændur borga þetta með þeim hætti að leggja á þá sérstakan launaskatt Ég flyt því brtt. við 1. gr. frv. um þetta mál. Till. er þannig, með leyfi hæstv. forseta, að við 1. gr. bætist ný mgr., þannig: „Hækkun á erlendum skuldum Ræktunarsjóðs Íslands, Byggingarsjóðs sveitabæja og Fiskveiðasjóðs Íslands vegna breytinga, sem orðið hafa á gengi íslenzkrar krónu eftir 1. jan. 1960, skal færð á sérstakan vaxtalausan reikning á nafni ríkissjóðs í Seðlabanka Íslands. Fjmrn. og Seðlabankanum er heimilt að semja um það sín á milli, að fé úr mótvirðissjóði í vörzlum bankans verði varið til greiðslu á þeirri skuld, er myndast samkv. ákvæði 1. málsl. þessarar Þarna er tekið upp heimildarákvæði efnislega eins og ákvæði til bráðabirgða í lögum um Seðlabanka Íslands frá 1961, og hefur það þegar verið notað og samið á grundvelli þess lagaákvæðis um greiðslu á því gengistapi, sem fram kom árið 1960, eins og þegar hefur verið gerð grein fyrir. Næsta brtt. mín er við 6. gr. frv. og er um það, að greinin falli niður. Samkv: 6. gr. á að taka eignarnámi hluta af andvirði útfluttra afurða, sem framleiddar eru á tímabilinu frá 16. febr. 1960 til 31. júlí 1961, ef greiðsla fyrir þessar vörur hefur ekki verið komin fyrir 1. ágúst 1961. Samkv. greininni á þetta að gerast með þeim hætti, að þegar útflytjendur skila til banka gjaldeyri fyrir þessar afurðir, þá fá þeir hann greiddan á því gengi, sem gilti fyrir 4. ágúst 1961. Ég tel mjög óréttmætt að taka þannig af útflytjendum hluta af verði útflutningsvörunnar, og ég tel mjög varhugavert og raunar mjög hæpið, að það sé nokkur heimild til þess samkv. stjórnarskránni að framkvæma slíkt eignarnám, án þess að nokkrar bætur komi fyrir. Engar tillögur hefur hæstv. stjórn flutt um það að selja þeim mönnum erlendan gjaldeyri á gamla genginu, sem höfðu flutt til landsins vörur, fengið andvirðið lánað, en menn hafa verið mjög hvattir til þess síðustu tvö árin að nota möguleika til að fá vörulán erlendis. Þeir, sem hafa fengið lán erlendis til vörukaupa og skulduðu þess vegna, þegar genginu var breytt í sumar, verða að kaupa gjaldeyri með nýja genginu til greiðslu á þessum skuldum. En ef þessir sömu menn eða sömu fyrirtæki, sem þannig verða fyrir gengistapi, vegna þess að þau skulda erlendis, eiga útflutningsvörur ógreiddar, þá fá þau greiðslu fyrir þær samkv. gamla genginu, þ.e.a.s. það er heimtaður af þeim gjaldeyrir fyrir þessar útflutningsvörur og reiknaður á lægra gengi en nú gildir. Þetta verður þannig í mörgum tilfellum, að sömu mennirnir eða sömu fyrirtækin, sem skulda erlendis og þurfa að borga 43 kr. fyrir dollarinn, þegar þau borga þær skuldir, fá á sama tíma aðeins 38 kr. fyrir hvern þann dollar, sem þau skila fyrir útflutningsvörur. Mér sýnist vera mjög fráleitt að fara þannig að, menn séu þarna miklum rangindum beittir. Þetta bitnar fyrst og fremst á útgerðarmönnum, því að útflutningsvörurnar eru að mestu leyti frá sjávarútveginum. Margir þeirra skulda erlendis fyrir báta eða skip, sem þeir hafa keypt að undanförnu, og þurfa að borga til útlanda bæði vexti og afborganir af þeim skuldum. Þá kemur þetta vitanlega mjög illa við þá og þeir eru Þarna rangindum beittir. Það eru mörg dæmi, sem hægt er að nefna um þetta, hvað þetta er óréttmætt. Þeir, sem framleiddu útflutningsvörur t.d. í júlímánuði í sumar, verða að skila gjaldeyri fyrir þær á gamla genginu, en þeir, sem framleiddu útflutningsvörur í ágústmánuði, eiginlega með alveg nákvæmlega sama kostnaði og var í júlí, því að breyting á kaupgjaldinu varð í júnímánuði, fá aftur hærra verð fyrir sinn gjaldeyri. Náttúrlega er þetta í fullkomnu ósamræmi við það, sem ríkisstj. sagðist ætla að stefna að, þegar hún kom til valda. Nú áttu atvinnuvegirnir að standa á eigin fótum. Það átti að hverfa frá öllum uppbótum. Og það var sagt einnig, að menn yrðu að búa við hið skráða gengi, eins og það væri á hverjum tíma. Þetta framferði er vitanlega í æpandi ósamræmi við þær yfirlýsingar. Till. mín er því sú, að þessi grein falli niður. Þá flyt ég loks brtt. við 7. gr. Þeirri grein hefur nú verið breytt nokkuð eftir tillögum frá meiri hl, hv. fjhn. Greinin er um það að hækka ákaflega útflutningsgjald af sjávarafurðum, og þessari hækkun er ætlunin að verja þannig, að um það bil helmingur af henni fari til þess að greiða vátryggingargjöld fyrir fiskiskip, en hinn helmingurinn eða því sem næst á að fara í lánsstofnun fyrir sjávarútveginn. Upphaflega var gert ráð fyrir því, að þessi hluti færi til stofnlánadeildar sjávarútvegsins, en samkv. frv., eins og það er nú eftir 2. umr., á þessi hluti af hækkuninni að fara til stofnlánasjóða sjávarútvegsins eftir nánari ákvörðun ríkisstj. Ég tel alrangt að hækka gjöld á sjávarútveginum í því skyni að afla fjár til lánastofnana. Sjávarútvegurinn á eins og aðrir atvinnuvegir - og ekki síður en aðrir - að fá nauðsynlegt rekstrarfé úr bönkum og lánasjóðum þjóðfélagsins af því sparifé og öðru lausu fé, sem til er til útlána, en það er engin sanngirni í því að leggja á hann sérstaka skatta til þess að afla fjár til lánveitinga. Að vísu hefur það verið svo um alllangan tíma, að nokkurt gjald hefur verið lagt á útfluttar sjávarafurðir og það runnið til fiskveiðasjóðs. En þó að svo hafi verið, tel ég rangt að hækka álögur á sjávarútveginn í þessu skyni. Till. mín er því um það, að síðasti málsl. 4. mgr. 7; gr. verði umorðaður og orðist svo: „Þegar vátryggingariðgjöldin fyrir þessi ár eru greidd, skal útflutningsgjaldið lækkað um 30% og framlögin til trygginganna minnka sem Því svarar.“ En ákvæðið er þannig nú í frv., að fyrst um sinn eiga 62% af útflutningsgjaldinu að fara til greiðslu á vátryggingariðgjöldum fiskiskipa árin 1961 og 1962 samkv. reglu, sem sjútvmrn: setur, en síðan segir: „Þegar vátryggingariðgjöldin fyrir þessi ár eru greidd, skal 32% útflutningsgjaldsins renna til trygginga fiskiskipa samkv. ákvörðun sjútvmrn, og 30% til stofnlánasjóða sjávarútvegsins eftir nánari ákvörðun ríkisstj. Samkv. þessu eiga framlögin til trygginganna að lækka úr 62% niður í 32, þegar lokið er greiðslum á vátryggingariðgjöldum fyrir árin 1961 og 1962, en 32% að fara til stofnlánasjóða sjávarútvegsins: Ég legg hina vegar til, að framlögin til trygginganna verði 32%, eins og gert er ráð fyrir í frv., eftir að lokið er greiðslum tryggingariðgjalda fyrir þessi tvö ár, en þá verði útflutningsgjaldið lækkað um 30% í stað þess að láta það haldast óbreytt og greiða þessi 30% til stofnlánasjóðanna. Um þetta er mín brtt. Það er ýmislegt í þessu frv., sem ástæða hefði verið til að ræða um meira en gert hefur verið, en ég mun þó sleppa því að mestu. Þó eru hér ákvæði í 6. og 7. gr., sem ég vildi leyfa mér að óska upplýsinga um. Í 1. mgr. 6. gr. segir: ,,Þá er skilað er til banka gjaldeyri fyrir útfluttar afurðir framleiddar á tímabilinu 16. febr. 1960 til 31. júlí 1961, skal hann greiddur útflytjanda á því gengi, er gilti fyrir 4. ágúst 1961.“ Og síðan segir: „ Ríkisstj. kveður nánar á um, hvaða afurðir falli undir ákvæði þessarar málsgr., og eru ákvarðanir hennar þar að lútandi fullnaðarúrskurðir.“ Mér sýnist í upphafi greinarinnar, að til þess sé ætlazt, að gjaldeyrir fyrir allar afurðir verði greiddur með þessum hætti. Ég vildi gjarnan fá á þessu nánari skýringar frá hæstv. stjórn, - það er hæstv. forsrh., sem stóð að útgáfu þessara brbl., - hvort gert sé ráð fyrir því, að einhverjar af útfluttum afurðum verði þarna undanþegnar og þá hverjar. Þá er það 7. gr., en hún er um útflutningsgjaldið af sjávarafurðunum. í 1. og 2. mgr. eru þau ákvæði, að útflutningsgjaldið skuli frá gildistöku laganna nema 6% af fob-verði afurða reiknað á nýju gengi, og síðan segir í 2. mgr. um útflutningsgjald af niðursoðnum sjávarvörum og afurðum frá selveiðum, að það skuli vera 2%. En síðan segir í 3. mgr.: „ Ríkisstj. kveður nánar á um, hvaða afurðir falla undir ákvæði 1. og 2. mgr.“ í 1. mgr. segir, að útflutningsgjald af sjávarafurðum, þ. á m. hvalafurðum, skuli vera eins og þar greinir, en í 3. mgr., að ríkisstj. kveði nánar á um, hvaða afurðir falla undir ákvæðin. Getur verið nokkur vafi á því, hvað séu sjávarafurðir? Hvernig ber að skilja þetta í 3. mgr., að ríkisstj. eigi að kveða nánar á um þetta? Ég sé ekki betur en það sé alveg undantekningarlaust, ákvæðið í 1. mgr. um útflutningsgjald af sjávarafurðum, að frátöldum þeim, sem taldar eru í 2. mgr., sem koma Þarna í lægri gjaldstiga. Ég fæ þess vegna ekki skilið, hvernig stendur á þessu ákvæði 3. mgr. um ákvörðunarvald ríkisstj. í þessu efni, og vildi fá á því skýringar. Ég mun, hæstv. forseti, geta afhent mínar skriflegu brtt. innan mjög lítillar stundar.

Frsm. 2. minni hl. (Lúðvík Jósefsson) Hæstv. forseti. Ég taldi miður ráðið að taka þetta mál nú til 3. umr., svo seint á þessum fundi, og hefði talið rétt að fresta afgreiðslu málsins til næsta fundar. Ég held, að það eigi ekki að þurfa að tefja málið hér neitt að ráði í afgreiðslu og það sé ekki líklegt, að umr. þurfi að verða ýkjamiklar um málið, úr því sem komið er. En hér eru á ferðinni margslungnar og nokkuð flóknar tillögur um stórmál. Sumar þessara tillagna eru nú að koma fram, og þær gætu gefið tilefni til þess, að aðrar brtt. einnig við þær kæmu fram, en það er ekki gott að átta sig á því á siðasta stigi málsins og eins og þetta ber allt saman að. Þá vil ég einnig benda á, að ég held, að það séu þeir ágallar á frv., eins og það er, að það sé hætt við Því, að ríkisstj. spari sér engan tíma á því að ætla að ljúka umr. nú í nótt. Ég vil benda á það t.d., að í 8. gr. frv., eins og hún er nú, hefur verið gerð breyting frá því, sem sagði í brbl., sem sett voru um þetta mál í sumar, og þar er gert ráð fyrir því, að ákveðin endurgreiðsla komi nú til greina á þeirri hækkun, sem verður á hlutatryggingasjóðsgjaldinu, því að hað hafði komið í ljós, að ákvæði, sem voru í 7. gr., dugðu ekki í þessum efnum. Ef þau ein hefðu staðið, þá hefði þetta leitt til frekari hækkunar á útflutningsgjaldi á eldri birgðunum en ætlazt hafði verið til. En sú breyting, sem nú hefur verið gerð frá brbl., er þannig orðuð, að hún nær ábyggilega ekki tilgangi sínum. En í 2. mgr. 8. gr. frv. segir nú á þessa leið, með leyfi hæstv. forseta: „Endurgreiða skal útflytjendum samkv. umsóknum þeirra 47% greidds hlutatryggingasjóðsgjalds á síldarafurðum og 65% greidds hlutatryggingasjóðsgjalds á öðrum gjaldskyldum sjávarvörum framleiddum á tímabilinu 16. febr. 1960 til 31. júlí 1961,“ en svo er bætt við: „útfluttum eftir gildistöku þessara laga.“ Þessi endurgreiðsla, sem þarna er verið að gera ráð fyrir, þarf og á að koma einnig á þær vörur, sem framleiddar höfðu verið á þessum tíma, en hafa verið fluttar út, frá því að brbl. voru sett í sumar og þangað til þessi lög verða sett. En þetta ákvæði, sem hér er, nær ekki út yfir þetta. Brbl. eru í fullu gildi, þar til þessi lög taka við, og það þarf að umorða þetta. Það var ekki ætlun mín að fara að hefja hér miklar umr., en ég vildi aðeins skjóta því til hæstv. forseta og hæstv. ríkisstj., hvort ekki gæti orðið samkomulag um að fresta málinu nú og taka það aftur fyrir á nýjum fundi á morgun, ljúka sem sagt ekki umr., þannig að opið standi að flytja brtt. og tala fyrir þeim, þar sem málið liggur svona fyrir, eins og ég hef nokkuð drepið á. í von um það, að við þessari ósk minni verði orðið, mun ég ekki ræða frekar um málið.



Ég tel ekki rétt á þessu stigi málsins að slá neinni upphæð fastri og greiði þess vegna atkv. gegn þessari till. Það þarf ekki að þýða, að ég, þegar endanlega kemur til greina að afgreiða málið, verði á móti endilega þessari upphæð, ef hún kemur upp hjá nefndinni, en ég segi nei nú.