Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það er um mjög smátt mál hér að ræða. Það er í raun og veru um það eitt að lengja frest, sem ákveðinn var í lyfsölulögunum á sínum tíma, til þess að sækja um, að sérlyf verði tekin á lyfjaskrá, sem var ákveðinn sex mánuðir, en er lagt til í þessu frv., að verði 12 mánuðir. Ég legg til, að þessu máli verði vísað til heilbr.- og félmn. til athugunar og 2. umr.



Herra forseti. Þetta mál hefur átt nokkurn aðdraganda, eins og þm. er kunnugt um, og því miður hef ég lítið eða ekki undirbúið meðferð málsins. En fyrrv. heilbrmrh. hefur kvatt sér til ráðuneytis sérfræðinga á þessu sviði, og um það hef ég í raun og veru lítið annað að segja en það, að ég mundi að sjálfsögðu verða mjög fús til að vinna með þeirri nefnd, sem fær málið til meðferðar, ef það er eitthvað, sem henni sýndist að mætti betur fara en nú er í þessu frv. Það hefur verið samkomulag um málið í Nd., en hins vegar getur vel verið, að hv. n., sem fær málið til meðferðar hér, geri einhverjar breytingar á því, og ég vil ekki segja annað en það, að ég mundi starfa að því með henni, ef hún vildi koma að breytingum.



Herra forseti. Lögin frá 1949 um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra reyndust hafa slæma ágalla, sem síðan hafa verið drykkjumannahjálpinni í landinu fjötur um fót. Megingallinn í gildandi lögum um þetta efni er sá, að yfirstjórn allra drykkjumannalækninga í landinu hafði Kleppsspítalinn. Þetta hefur reynzt mjög óheppilegt um hjálpina við drykkjumenn. Á þetta var bent, þegar áður en þau lög voru sett af sérfróðum mönnum hér á landi, og vitnað í reynslu erlendra sérfræðinga, en allt kom fyrir ekki, lögin voru höfð á þennan veg, að yfirumsjónin skyldi öll í höndum Kleppsspítalans, þ.e.a.s. geðveikrahælis ríkisins. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er að vissu leyti bót í þessu efni. Nú er með þessu frv. ekki tiltekið, að yfirumsjón með drykkjumannahjálpinni skuli vera í höndum Kleppsspítalans, enda þótt Kleppsspítalinn eftir sem áður fari með meðferð drykkjusjúklinga. Ég vil hafa orð á þessu, því að hér tel ég vera um bót að ræða. Nú er læknum og sjúkrahúsum, heilsuverndarstöðvum og öðrum stofnunum, sem til þess hafa hlotið sérstakt leyfi heilbrigðisstjórnarinnar, leyft að hafa meðferð drykkjusjúkra með höndum. Raunar varð þetta ákvæði í l. aldrei annað en pappírsgagn, vegna þess að ýmsir aðilar, einkaaðilar svo ég bæjarfélög, hafa tekið upp drykkjumannahjálp, sem ekki er í neinum tengslum við Kleppsspítalann. Má þar sérstaklega geta, að Heilsuverndarstöð Reykjavíkur hefur haft þessa meðferð með höndum um 10 ára skeið, enda er það í samræmi við önnur lög, lög um heilsuverndarstöðvar. Ég skal ekki orðlengja þetta, en aðeins hafa orð á því, að hér er um bót að ræða. Annar megingallinn á þessum lögum, sem nú eru í gildi um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra, er I. kafli laganna, þar sem gert er ráð fyrir því, að allir menn, sem lögreglan tekur höndum, skuli fluttir í sjúkrahús eða sjúkradeild. Ég tel þennan kafla gallaðan, vegna þess að þess var aldrei að vænta, enda aldrei orðið, að þetta kæmi til framkvæmda. Allur I. kafli laganna er pappírsplagg eitt, sem engum hefur dottið í hug að framkvæma. Á meðan sjúkrahússkortur er eins mikill og hann er nú hjá okkur, væri það óðs manns æði að ætla að fara að framfylgja því að flytja ölvaða menn, einungis af því að lögreglan tekur þá höndum, í sjúkrahús án tillits til, á hvaða stigi þeirra drykkjuskapur er. Ég sakna þess, að þessum kafla skyldi ekki breytt meira en raun hefur á orðið í þessu frv., og sannarlega hefði þessi kafli alveg mátt niður falla, því að hann verður eftir sem áður pappírsgagn eitt. Um þetta frv., sem hér liggur fyrir, vildi ég annars aðeins fara fáeinum orðum. Ég skal ekki fjölyrða um, að mér finnst ýmsir ágallar í því, m.a. formgallar, að svo miklu leyti sem þetta er ekki upptaka úr gildandi lögum, en þau eru samin á mjög góðu máli, bersýnilega af fyrrv. landlækni, Vilmundi Jónssyni. Að svo miklu leyti sem þetta frv. er ekki samið upp úr þeim orðrétt, er um mjög lélegt málfar á þessu frv. að ræða, og það er leitt, því að lagamál tel ég að ætti að vanda. Ég skal ekki heldur fara mörgum orðum um það, að hér er í einni grein prentað á fínu máli, latínu, sem sennilega enginn þm. skilur öðruvísi en með því að fletta upp í orðabók, en látum það vera. Hitt er verra, að það skuli ekki einu sinni vera hægt að fara málfræðilega rétt með þessa latínu, sem hér er skartað með. Ég vil mælast til þess við hv. n., sem þetta mál fær, að hún kynni sér latínuna og færi þar til betri vegar. Þarna eru ýmsir formgallar á, en ég skal láta því lokið að ræða um þá, að þessu sinni a.m.k. En það er annað, sem ég vildi hafa orð á, af því að ég tel, að þar sé um meira en formgalla að ræða, þar eru einnig efnisgallar. Í 9. gr. og 10. gr. ræðir um hæli. Í 9. gr. er rætt um hæli, sem ríkið kemur upp og rekur. Í 10. gr. er rætt um hæli, sem sveitarfélög eða félagasamtök koma upp og reka með leyfi heilbrigðisstjórnarinnar. Hér er um tvennt að ræða, sitt í hvorri grein, ríkishæli og hæli sveitarfélaga og einstaklinga. Þegar kemur til 11. gr., er rætt um, hverja taka megi á þessi hæli, en þá er eingöngu rætt um ríkishæli. 11, gr. hefst á þessum orðum, með leyfi hæstv. forseta: „Til hælisvistar samkv. 9. gr. verða teknir“ svo eru þeir taldir upp. Það eru dæmdir menn, það eru menn, sem hafa misst lögræði, og það eru menn, sem óska af frjálsum vilja að fara í ríkishæli. En það er ekkert ákvæði í frv. um, hvaða reglur skuli gilda fyrir upptöku sjúklinga í sveitarfélagahæli né hæli félaga og félagasamtaka. Hér hefur verið boðið upp nýtt og gamalt, en frv.-höfundum því miður láðst að melta þetta og samræma það. Það vantar sem sagt alveg ákvæði um, hverja megi taka í sveitarfélagahæli, í mótsetningu við ríkishæli. Má t.d. taka á hæli AA-samtakanna eða hæli Reykjavíkurborgar, ef það kæmi einhvern tíma, menn, sem eru dæmdir til hælisvistar vegna drykkjuskapar, eða menn, sem sviptir hafa verið lögræði? Um þetta er ekkert ákvæði. En sennilega er ætlunin, að það gildi sömu reglur fyrir öll þessi hæli, aðeins láðst að láta þess getið í frv. Það er eitt atriði enn, sem ég vildi gera að umtalsefni, sérstaklega af því að hæstv. ráðh. er viðstaddur og einnig vegna þess, að hér í hv. d. eru góðir lögfræðingar. Það er ákvæðið í 11. gr. um skuldbindingu umsækjenda um hælisvist, um að dveljast eins lengi í hæli og þeir hafa sótt um í upphafi. Ef drykkjumaður sækir um hælisvist og sendir umsókn og í umsókninni tekur hann fram, að hann skuldbindi sig til að dveljast í hælinu í 6 mánuði, er hann lögbundinn af því, og ef hann fer í óleyfi burt af hælinu, má þá setja lögregluna á hann, láta sækja hann, taka hann með valdi og setja í hælið aftur? Nú getur það auðveldlega hugsazt, að maður, sem er andlega miður sín eftir langvarandi drykkjuskap, lætur telja sig á þessa skuldbindingu, að dveljast svo og svo lengi í hælinu. Þegar hann kemur til sjálfs sín betur og jafnar sig, óskar hann ekki að vera allan þann tíma og heimtar sig útskrifaðan, heimtar sig brautskráðan. Þá á hann engan rétt á því. Hann hefur með einfaldri undirskrift svipt sjálfan sig persónufrelsi og lagt í hendur annarra aðila ákvörðunarvald yfir sínu persónufrelsi um 6 mánaða tíma. Ég er ekki að gagnrýna þetta í þessu frv., vegna þess m.a., að það er í gildandi lögum um meðferð drykkjumanna. En nú langar mig til að beina þeirri fsp. til þeirra, sem henni vilja svara: Er það mögulegt að setja lög um slíkt? Er það yfirleitt í samræmi við stjórnarskrána, að maður geti þannig afsalað sér persónufrelsi um einhvern tiltekinn tíma? Er ekki undirskrift hans ónýt, ef honum snýst hugur? Á hann þá ekki sjálfur rétt á að ákvarða á annan veg? Ef nokkur grunur skyldi vera á um, að þetta væri ekki í samræmi við bókstaf eða anda stjórnarskrárinnar, þá finnst mér, að nú ætti að nota tækifærið og fella þetta úr lögum. Mér finnst ákvæðið ljótt, þó að ég viðurkenni, að það geti í ýmsum tilvikum verið þægilegt, t.d. fyrir lækninn, sem hefur sjúklinginn til meðferðar, að geta þannig ráðið yfir persónu hans. Mér finnst það samt sem áður óhæft og hljóti að koma í bága við a.m.k. anda stjórnarskrárinnar um persónufrelsi. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta frv. Ég vil aðeins minna á, að þetta er búið að vera mjög lengi á döfinni. Það var þegar á árinu 1959, sem þáv. heilbrmrh. skipaði nefnd ágætra manna til að semja frv. til nýrra laga um meðferð ölvaðra manna og drykkjusjúkra. Formaður þessarar n. var núverandi landlæknir, dr. Sigurður Sigurðsson. Þessi nefnd vann sitt verk og skilaði áliti í jan. 1960. Síðan var það látið liggja ár eftir ár óhreyft í skúffum rn. Ég hef átt kost á að kynna mér þetta frv., og ég tel það að mörgu leyti standa miklu framar því frv., sem hér liggur fyrir, bæði um form og efni. Í frv. þessarar nefndar var m.a. gert ráð fyrir því, að öll drykkjumannahjálp yrði undir einum hatti, undir einni yfirstjórn, og sérstakur áfengisyfirlæknir yrði framkvæmdastjóri þeirrar yfirstjórnar. Þetta var mjög heppileg uppástunga og heppileg ráðstöfun, að fara þannig að, því að þótt ég mæli á móti sameiginlegri yfirstjórn undir Kleppsspítala, geðveikrahæli, þá mæli ég ekki gegn því, að drykkjumannahjálpin öll yrði sett undir eina yfirstjórn og eina yfirumsjón. Ég hef talað í því máli hér áður í þessari hv. d. fyrir nokkrum árum og lýst kostum þess, hvernig m.a. það fé, sem hið opinbera ver til drykkjumannahjálpar, mundi nýtast miklum mun betur, ef þessi hjálp yrði samræmd og höfð undir einni yfirstjórn. En yfirstjórnin mátti ekki vera geðveikrahæli, því að það var af ýmsum og viðkvæmum ástæðum óheppilegt frá upphafi, þó að menn sannfærðust ekki um það fyrr en seint og síðar meir, að fenginni dýrkeyptri reynslu. Ég harma, að þetta skuli hafa gengið þannig fyrir sig, og einkum, að niðurstaðan, þetta frv., sem hér liggur fyrir, skuli vera, þrátt fyrir nokkra kosti, öllu lakara en það frv., sem búið var að liggja í salti hjá rn. um árabil.



Herra forseti. Það voru aðeins tvö atriði, sem ég vildi minnast á, áður en þetta mál færi til nefndar. Þó að um margt í því mætti að sjálfsögðu ræða, skal ég ekki gera það. En þessi tvö atriði, sem ég vildi minnast á og skjóta til hv. n., eru annars vegar í sambandi við heimildina til að taka menn til hælisvistar samkv. 11. gr. Þar er gert ráð fyrir, að þá sé um tvo möguleika að ræða, þá, sem eru dæmdir til hælisvistar, og þá, sem sækja sjálfir um að verða aðnjótandi slíkrar vistar. Út af fyrir sig er þetta gott og blessað. En um fyrra atriðið er það að segja, að ég tel fulla ástæðu til að íhuga, hvort það geti talizt fullnægjandi heimildir fyrir hendi í núgildandi lögum til þess að úrskurða menn til hælisvistar. Grundvallaratriðið í hegningarlögum og núgildandi lögum um þessi mál er það, að til þess að dæma menn til hælisvistar, skuli þeir hafa beinlínis brotið af sér eða gerzt sekir um refsiverðan verknað. Það er auðvitað mjög vandmeðfarið, hve langt megi ganga í því að svipta menn frelsi sínu, en þó hefur verið talið, þegar um sjúkdóm er að ræða, að það megi undir vissum tilfellum gera það, jafnvel þótt menn hafi ekki neitt af sér brotið, ef það er talið, að af því stafi hætta fyrir aðra, að ekki séu gerðar ráðstafanir til þess að lækna viðkomandi mann. Og það, sem ég vildi leggja áherzlu á að væri athugað hér í sambandi við afgreiðslu þessa máls, er, hvort ekki væri ástæða til að setja ný ákvæði eða ganga lengra í þá átt að heimila að úrskurða drykkjusjúka menn til hælisvistar. Það er því miður mikill fjöldi manna, bæði hér í bæ og annars staðar, sem er umhverfi sínu og heimili hreint vandræðamál og böl vegna síns drykkjuskapar. Þessir menn út af fyrir sig komast kannske aldrei í kast við dómstóla, þannig að þeir yrðu dæmdir til eins eða neins, en allir þeir, sem hafa fengizt við áfengismál og áfengisvarnir, verða æ ofan í æ varir við þetta vandamál. Til þeirra kemur fólk, bæði eiginkonur og jafnvel börn, sem ekkert vita, hvað til bragðs á að taka vegna dæmalauss framferðis heimilisföður. Í norskri löggjöf um áfengisvarnir eru mjög víðtæk ákvæði, þar sem gert er ráð fyrir heimildum til þess með vissum og ákveðnum hætti að úrskurða menn til hælisvistar, enda þótt þeir hafi ekkert raunverulega af sér brotið, sem sé hægt að dæma þá fyrir. Það er, eins og ég áðan sagði, mikið vandamál, hversu langt á að ganga í þessu efni, en ég vildi skjóta því mjög til hv. n., að þessi norska löggjöf yrði athuguð. Í umsögn um þetta frv. til hv. heilbr.- og félmn. Nd. sendi áfengisvarnaráð með umsögn sinni hin norsku lög um þetta efni og óskaði eftir því, að það væri tekið til athugunar, hvort annaðhvort væri hægt að taka upp einhver ákvæði í þetta frv. eða eftir atvikum önnur lög. Það er ekki endilega víst, að það heyri hér til að taka það upp í þetta frv., þó að það mætti vel hugsa sér það, og eða þá hvort n. sæi ekki ástæðu til að beina því til ríkisstj., að það yrði a.m.k. athugað gaumgæfilega, hvort ekki væri hægt að ganga lengra en hér er gert ráð fyrir í sambandi við þetta vandamál, því að ég fullyrði það, að hér er um mjög stórt vandamál að ræða, sem ber brýna nauðsyn til að verði tekið til gaumgæfilegrar íhugunar, hvort ekki er hægt að leysa á fullkomnari hátt en lagt er til í þessu frv. Þá er hitt atriðið, sem ég vildi minnast á og ég tel að sé ákaflega hæpið, að tengja þetta of mikið við geðveikrahæli. Út af fyrir sig má segja, að það megi telja, að áfengissýki sé nokkurs konar geðveiki, en reynslan hefur sýnt það í mörgum tilfellum, að menn, sem mundu gjarnan vilja af fúsum vilja leita sér lækninga við þessari miklu meinsemd, hafa veigrað sér við það á þeim grundvelli, að þeir þyrftu að vera tengdir geðveikrahæli. Það kann að vera erfitt að koma þessu fyrir á annan veg, en ég held, að það sé fullkomlega ómaksins vert að íhuga það til hlítar, hvort ekki sé nauðsynlegt að fara hér inn á aðra braut og að á þessi hæli verði ekki litið sem geðsjúkdómahæli beint. Þetta eru þau tvö atriði, sem ég vildi minnast á og sérstaklega skjóta fram til athugunar þeirrar hv. n., sem fær þetta frv. til meðferðar, hvort hún vildi ekki eiga hlut að því, annaðhvort að breyta þessu frv. eða þá beina því til ríkisstj., hvort ekki væri ástæða til framhaldsathugunar ýmissa atriða í sambandi við þetta mikla vandamál, sem hér er um að ræða. Það ber hins vegar að fagna ýmsum atriðum í þessu frv. og ekki hvað sízt þeim auknu fjárveitingum, sem hér er gert ráð fyrir, og þá sérstaklega einum þætti þess máls, sem vissulega er mjög mikilsvert að sinna, en það er, að það sé betur unnið að vísindalegum rannsóknum á bæði orsökum, eðli og meðferð drykkjusýki, eins og hér er gert ráð fyrir í þessu frv., og að því leyti tel ég tvímælalaust, að ýmis meginatriði þess stefni til bóta.



Herra forseti. Ég tel rétt að gera hér nokkra grein fyrir frv, þessu, er snertir kostnað ríkissjóðs af eyðingu refa og minka. Til viðbótar þeim kunnugleika, sem ég þykist hafa á þessum málum gegnum sveitarstjórnarstörf, hef ég leitað til veiðistjóra um upplýsingar um tölur, að því er snertir útgjöld vegna laga um eyðingu refa og minka nú hin síðustu ár. Samkv. skýrslu frá honum hafa verið felldir 2408 refir 1961, þar af hlauparefir, sem svo eru nefndir, 517. Kostnaður á hvert hlaupadýr samkv. l. er 350 kr., en kostnaður á hvert grendýr, að viðbættum þeim dýrum, sem eytt hefur verið af eitri, er liðlega 1000 kr. til jafnaðar. 81 dýr er talið hafa farizt af eitri þetta ár, samkv. skýrslum, sem veiðistjóra hafa borizt. Tel ég efalaust, að kostnaður við eitrun hafi aldrei verið minni á hvert þetta dýr, en jafnaðarmeðalkostnaðurinn á grendýr varð um 1000 kr. á dýr. Mundi það gera 80 þús. kr. 1.962 voru felldir alls 2065 refir, þar af eru hlaupadýr 375 eða 142 færri en árið áður. Kostnaðurinn varð enn sem fyrr um 1000 kr. á grendýr eða liðlega það, en þá fundust 45 refir, sem höfðu farizt af eitri, og eru þeir þar með taldir. Kostnaður á hlaupadýr var þá líka 350 kr. samkv. þeim lögum, sem gilt hafa um verðlaun fyrir að vinna þau dýr. Þó nú að verðlaun hækki upp í 700 kr., eins og hér er gert ráð fyrir, verður kostnaður miklu minni samt á hvert dýr heldur en á hin dýrin, eða 300–400 kr. a.m.k. Er því sýnilegt, að það er ódýrast að vinna dýrin með þessum hætti, ef á annað borð er hægt að fá menn til þess. En það er nú orðið svo til ógerlegt fyrir þá greiðslu, sem greidd er fyrir þetta, sem eru 5–6 ára gömul ákvæði og allir hlutir hafa hækkað síðan, eins og menn vita. Gera má ráð fyrir, að aukin verðlaun örvi hlaupadýraveiðar, svo að ekki dragi úr þeim, ef þau eru hækkuð. Með sömu verðlaunaveitingum leggjast þær veiðar áreiðanlega svo til niður. En segjum, að skotin verði 400 dýr, ef verðlaunin verða hækkuð. Þá nemur hækkunin 140 þús. kr. Þar frá tel ég, að megi draga a.m.k. 50 þús. kr. vegna sparnaðar við eitur, ef það ákvæði frv, verður samþykkt. Aðrar hækkanir, sem kunna að verða á kostnaði við eyðingu refa á næstunni, stafa þá ekki af ákvæðum þessa frv., ef samþ. verða, heldur af auknum vinnulaunum og aukinni dýrtíð. Þá kem ég aftur að því er snertir minkana. Alls var 1961 felldur 2881 minkur. Kostnaður varð um 768200 kr. Felldir minkar 1962 alls 26.58, kostnaður 764200 kr. Sannast að segja eru þetta ótrúlega lágar kostnaðartölur í sambandi við eyðingu minkanna, og stafar það af því, að gilt hafa gömul ákvæði síðan 1957 um að greiða aðeins 200 kr. í verðlaun fyrir að eyða minkum, en nú er sýnt, að enginn maður fæst til þess að vinna minkana upp á þessi kjör, heldur verður að semja við þá um einhverja dagpeninga og tímakaup og ferðakostnað. Ef till. þær, sem fluttar hafa verið, verða samþykktar, mundi kostnaður við minkaveiðar hækka um 300–400 þús. kr., miðað við það, að jöfn tala dýra ynnist eins og meðaltalið 1961 og 1962. En þessi verðlaun eru nú svo lág, eins og ég sagði áðan, að það er, held ég, útilokað, að nokkur maður fáist til að sinna þessari starfsemi upp á þau ein, eins og aðalreglan hefur verið hingað til. En ég tel af allmiklum kunnugleika á þessum málum, að hafi megi með engu móti minnka sú ástundun, sem hafa verður á að veiða minkinn, vegna þess að allt fuglalíf hér á landi er í stórhættu, ef þessu dýri fjölgar úr því sem er. Nú mun minkurinn vera kominn svo til um allt land. Brtt. við 8. og 9. gr. laganna eru gerðar mjög í samráði við veiðistjóra, sem er þessum málum allra manna kunnugastur. Og það skal tekið fram, að hækkun sú, sem talað er um vegna verðlaunanna, sem ég ræddi hér um áðan, og allur annar kostnaður verður greiddur að 1/3 af sveitarsjóðum og sýslusjóðum samkv. l., og virðist mér veiðistjóri reikna í sínum útreikningum alls staðar með öllum kostnaði af þessari starfsemi. kostnaðarhluti ríkissjóðs samkv. þessu ætti þá að hækka um eitthvað liðlega 300 þús., miðað við það, að viðlíka mörg dýr vinnist og hafa unnizt tvö síðustu ár að meðaltali. Hámarksákvæði, sem nefnd eru í sambandi við 8. gr., eru aðeins gerð til þess að. stemma stigu fyrir því, að kröfur verði gerðar um að verðlaun fyrir grendýr hækki til samræmis við verðlaunin fyrir hlaupadýr. Og þær tölur, sem þar eru nefndar, eru aðeins hinar sömu tölur og yfirleitt hafa gilt fyrir að vinna þessi dýr í grenjum, svo að þar held ég að sé engin breyting á, að því er snertir útgjöld ríkissjóðs. Um 11. gr. l. skal ég vera fáorður og þá till. frv. að fresta framkvæmd hennar um 5 ár. Ég gerði nokkra grein fyrir nauðsyn þess við 1. umr., einnig í grg. og nál. Vil ég vísa til þess og taka fram sérstaklega, að í áliti dr. Finns Guðmundssonar kemur fram eindreginn stuðningur við að leggja niður eitrun fyrir refi. Álit veiðistjóra og stjórnar Búnaðarfélags Íslands er einnig jákvætt að því leyti, að þeir menn telja skynsamlegt að gera þar hlé á um 3 ár, en frv. gerir ráð fyrir 5 ára hléi. Það er aðeins það, sem á milli ber, hvort þessi reynslutími eigi að vera 3 ár eða 5. Ég tel, að hann megi ekki vera minni en 5 ár, til þess að séð verði, hvort aðaltilgangi þessarar breytingar á 11. gr. l. verði náð, þ.e.a.s. að koma í veg fyrir, að eitrunin eyði arnarstofninum. Og ég vænti þess, ef þetta 5 ára tímabil verður ákveðið, að aukinn skilningur vaxi á þeim tíma fyrir því, að stryknin-eitrun, sem nú hefur verið framkvæmd meira og minna síðan um það bil 1890, verður að afnema sem allra fyrst.



Herra forseti. Að miklu leyti er landbn. sammála um það frv., sem hér liggur fyrir. Þau verðlaun, sem veita skal samkv. lögum, og þær breytingar, sem gerðar eru í þeim till., sem hér liggja fyrir, er enginn ágreiningur um. Við teljum, að það sé nauðsynlegt, ekki sízt vegna þeirra miklu breytinga, sem orðið hafa í kaupgjaldsmálum allt frá 1957, að skotverðlaun séu hækkuð allverulega frá því, sem þá var ákveðið í lögum, og einnig, að það séu tekin upp verðlaun fyrir grendýr, en það hefur ekki verið til þessa. Og það er enginn vafi á því, að þegar þessi háttur verður á hafður, verður mun auðveldara en verið hefur að fá menn til að vinna greni og einnig að vinna hlaupadýr en verið hefur að undanförnu, vegna þess að sum sveitarfélög hafa átt í miklum erfiðleikum með að fá hæfa menn til þessara starfa. En þegar hægt er að benda á, að þessir menn beri meira úr býtum en verið hefur í þessu skyni. efast ég ekki um, að það geri sitt til þess, að hæfir menn fáist til þess að annast grenjavinnslu á vorin. Hv. frsm. meiri hl. n., hv. 8. landsk., gerði hér nokkra grein fyrir þeim kostnaði, sem ríkið þarf að leggja fram árlega til þess að vinna greni og minka. Að sjálfsögðu er hægt út frá þeim skýrslum, sem fyrir liggja, að reikna út kostnað ríkisins við þessa hluti. En annað mál er svo hitt, hvernig til tekst með að gera sér ljóst, hverjum skaða bændur verða árlega fyrir í þessum efnum. Ég held, að það verði mjög erfitt að reikna út þann skaða, sem þeir kunna að verða árlega fyrir, og hef ég aldrei séð neinar tölur um það, þótt einstaka bændur hafi stundum gizkað á, hve mörg lömb hafi farið á vorin í refinn af þeim lömbum, sem fæðzt hafa. Og þótt kostnaður ríkisins kunni að verða nokkur af þessum sökum, hygg ég þó, að oft hafi verið allmiklu meiri sá kostnaður eða sá skaði, sem einstakir bændur hafa orðið fyrir í þessum efnum. Spurningin er því sú, hvaða meðul eru tiltæk, til þess að við getum verið bezt á verði gegn því, að bændur bíði stórtjón árlega af völdum refa og minka. Og hv. 8. landsk. hefur lýst því greinilega, að það muni verða til mikilla bóta hækkun á þeim verðlaunum, sem veitt verða samkv. þeim till., sem hér liggja fyrir, og gerði hann það réttilega og erum við honum algerlega sammála í því. En mér er það minnisstætt, að frá því að þau lög, sem nú gilda í þessum efnum, voru lögfest vorið 1957, voru miklar umr. í hv. Alþingi um viss atriði laganna, vegna þess að með þeirri löggjöf var horfið yfir til margs konar nýjunga frá því, sem lög höfðu fyrir mælt áður. M.a. var þá stofnað nýtt embætti til þess að sjá um þessa hluti, þ.e. veiðistjóri, og ég hygg, að þar hafi verið valið vel og hann hafi staðið vel í sinni stöðu. Eitt atriði var það þó, sem mest var um deilt, því að mþn. sú, sem skipuð var samkv. þál. frá 1956, lagði til, að það skyldi skylt að eitra árlega fyrir refi og minka alls staðar á landinu. Þegar frv. var lagt fyrir Alþingi, hljóðaði 11. gr. þess svo, með leyfi hæstv. forseta: „Skylt er að eitra fyrir refi og minka ár hvert í afréttum og heimalöndum, þar sem þessara vargdýra hefur orðið vart. Skal við eitrun fylgja leiðbeiningum og fyrirmælum veiðistjóra. Stýfa skal hægri væng fugla, sem eitraðir eru. Oddvitar eða bæjarstjórar sjá um eitrun hver á sinu svæði. Héraðslæknar og lyfjaverzlanir láta oddvitum í té eitur samkv: fyrirmælum landbúnaðar- og heilbrmrn.“ Ég vil vekja athygli á því og sé sérstaklega ástæðu til þess að gera það hér við þessa umr., að það varð gerbreyting á þessari 11. gr. við meðferð málsins í Alþingi 1957. En það skal fram tekið, að einn þeirra nm., sem áttu þátt í að semja upphaflega frv., vildi hafa þetta ákvæði heimildarákvæði, en það var yfirdýralæknir, Páll A. Pálsson, en hinir, sem voru í mþn. og sömdu frv., voru Andrés Eyjólfsson bóndi í Síðumúla og Páll Zóphóníasson, þáv. alþm. Þetta frv. var lagt hér fyrir hv. Ed. og hlaut þar fáar breytingar, en í Nd. urðu þó nokkrar breytingar á frv., og m.a. breyttist þá 11. gr. frv, í það horf, sem hún er nú í lögum, og vil ég, með leyfi hæstv. forseta, lesa hana: „Skylt er oddvitum og bæjarstjórum að sjá um eitrun fyrir refi og minka samkv. fyrirmælum stjórnar Búnaðarfélags Íslands og á þeim svæðum, er veiðistjóri - telur líklegust til árangurs hverju sinni. Skal veiðistjóri hafa eftirlit með því, að eitrun sé framkvæmd eins og til er ætlazt. Skal við eitrun fylgja leiðbeiningum og fyrirmælum veiðistjóra. Héraðslæknar og lyfjaverzlanir láta oddvitum í té eitur samkv. fyrirmælum landbúnaðar- og heilbrmrn.“ Mér finnst, að þessi grein laganna sé það rúm, að það sé hægt að koma á móts við óskir fjölda manna, bæði þeirra, sem enga eitrun vilja hafa, og einnig hinna, sem telja útilokað annað en eitra fyrir refi og minka á vissum svæðum á landinu. Og samkv. núgildandi reglugerð eru, eins og fram hefur komið í þessum umr. og fram er tekið í grg. hv. flm., nokkrar sýslur, þar sem eitrun hefur algerlega verið bönnuð. Og það hefur ekki komið fram í þessum umr., að lagðar hafi verið fram neinar óskir til stjórnar Búnaðarfélags Íslands eða veiðistjóra um það að undanþiggja fleiri eða stærri svæði á landinu frá eitrun en nú er gert. Og mér er nær að halda út frá þeim ummælum, sem Búnaðarfélag Íslands og veiðistjóri hafa látið frá sér fara, þegar þeir voru aðspurðir um þetta frv., að það hefði verið auðsótt að fá reglugerðinni breytt í það horf, að það væri ekki eitrun viðhöfð nema á sárafáum stöðum í landinu, en slíkt er, að ég held, algerlega til samræmis við gildandi lög. Ástæðan fyrir því, að við erum í minni hl. landbn., er einungis þetta ákvæði laganna, að við teljum, að hér sé um það þýðingarmikið atriði að ræða við útrýmingu þessara vargdýra, að það sé vart hægt að hugsa sér að útrýma þeim eins og þarf, án þess að eitrun sé viðhöfð. Þess vegna höfum við ekki getað fallizt á að fresta eitrun um næstu 5 ár, heldur viljum við benda á það, að farin sé sú leiðin að fá reglugerðinni breytt í það horf, að það sé hægt við að una fyrir alla aðila; að það séu undanþegin stærri svæði en nú er, jafnframt því sem eitrun er viðhöfð á þeim svæðum á landinu, þar sem kunnugir telja að útilokað mál sé annað en eitrun sé viðhöfð, til þess að hægt sé að útrýma refum og minkum. Ég efast ekki um, að það sé rétt, sem hv. 8. landsk. þm. sagði, að það væri ekki vitað um á árunum 1961 og 1962 nema eitthvað á milli 120 og 130 dýr, sem hefðu drepizt af völdum eitrunar. Ég efast ekkert um, að það sé rétt. En hitt er svo annað mál, að það er útilokað mál fyrir hvern og einn að fylgjast með því eða finna þau dýr, sem farast af völdum eitrunar árlega, því að það er margsannað mál, að refir geta komizt þó nokkurn spöl, frá því að þeir éta eitrið og þar til það drepur þá algerlega. Og því er það, að þessi aðferð til að útrýma þessum vörgum kann að hafa miklu viðtækari og meiri áhrif í þessari útrýmingarstarfsemi en menn ætla og gera sér ljóst. Og það kemur greinilega fram í þeim umsögnum, sem birtar voru í frv., sem lagt var fyrir Alþingi 1957, að það eru vissir hreppar á landinu og jafnvel sýslur, sem telja útilokað annað en viðhafa eitrun. Og af þeim ástæðum, þar sem ég ætla, að þetta hafi ekki breytzt neitt, frá því að lögin voru sett, á þann veg, að það sé ástæða til, að eitrun sé ekki viðhöfð, sé ég ekki ástæðu til þess, að eitrun sé bönnuð hvar sem er á landinu, heldur vil ég leyfa mér að benda á, að það sé skorað á stjórn Búnaðarfélags Íslands og veiðistjóra að endurskoða núgildandi reglugerð og undanþiggja öll þau svæði, sem tiltækilegt þykir vegna útrýmingar refa og minka, en á öðrum svæðum. þar sem það hefur sýnt sig, að eitrunin hefur borið ríkan árangur og er næstum eina leiðin, sem hægt er að nota til að útrýma þessum dýrum, þar verði áfram eitrað. Að því er varðar fuglastofninn í landinu, þ.e.a.s. arnarstofninn, sem í raun og veru virðist vera aðalgrundvöllurinn fyrir því, að þetta mál er hér fram komið á Alþingi, þá skal ég ekki móti því bera, að það kann að hafa haft sín áhrif á árum áður að fækka örnum í landinu. En ég held þó, að þar sem arnarfuglinn er yfirleitt bundinn við viss landssvæði nú, þá ætti þetta að vera mun auðveldara nú en áður var. Og svo er þetta, sem er aðalkjarni þessara laga, að vernda sauðfjárstofninn í landinu fyrir ágangi þessara vargdýra, og þar verður að gera upp á milli þess gildis, sem arnarstofninn kann að hafa fyrir landsmenn, annars vegar og sauðfjárstofninn hins vegar. Og þegar þarf að gera það dæmi upp, er ég ekki í neinum vandræðum, vegna þess að ég tel, að sauðfjárstofninn hafi það miklu meira gildi fyrir landsmenn en arnarstofninn, að mér finnst, að þar verði heldur á hann á halla, ef það er nauðsynlegt, sem ég tel að þurfi ekki að vera, þegar búið er að skoða þetta mál niður í kjölinn. Ég vænti því þess, að hv, þm. íhugi þetta mál og sjái sér fært að láta 11. gr. laganna vera óbreytta áfram, en það verði reglugerðin, sem verði breytt, án þess að til þess þurfi að koma að undanþiggja eitrun um næstu 5 ár og með því móti e.t.v. valda einstaka bændum í landinu stórkostlegum fjárskaða.



Herra forseti. Ég skal ekki fara í neinar kappræður um þetta mál, því að sannast að segja ber ekki ýkjamikið á milli, þar sem er álit meiri hl. og minni hl. landbn. í þessu máli, og get ég verið mjög ánægður með það. En viðvíkjandi því, sem hv. 1. þm. Vesturl. sagði hér um gildi eitrunar fyrir refi, þá vil ég benda á, að samkv. skýrslum veiðistjóra, - ég gat um það raunar áðan, - hafa ekki fundizt nema 45 refir 1962, sem hafa farizt af eitri. Ég get alveg tekið undir það, að þar muni ekki vera alveg allt fram talið, því að öll eiturdauð dýr hafa að líkindum ekki fundizt. En ég held, að það sé miklu færra af dýrum, sem ferst af þessum sökum, heldur en margir þeir, sem mikla trú hafa á þessari starfsemi, halda. Og ég held, að mér sé einnig óhætt að leyfa mér að benda á grein, sem birtist í Morgunblaðinu núna fyrir 2 dögum frá einum allra þekktasta manni, sem fengizt hefur við refaveiðar um 44–50 ára bil. Hann er algerlega á þeirri skoðun, að eitrun sé ekki jákvæð til þess að halda niðri dýrbítum, heldur þvert á móti. Og reynsla þeirra sveitarfélaga, þar sem ég þekki bezt til, er sú, að þar sem engin eitrun hefur verið framkvæmd um mjög langan tíma, þar fjölgar refum ekkert meira en annars staðar, og það merkilega er, að í þeim byggðarlögum kemur það tæplega fyrir, að refur taki lamb. Það er að sjálfsögðu eðlilegt, að það séu mismunandi skoðanir á þessu. En ég tel, að ég hafi allmikla reynslu í þessu og nokkra þekkingu, og mín skoðun er sú, að eitrun hafi svo til ekkert gildi fyrir það að halda refastofninum niðri. Þar fyrir utan er svo það, að þessi eyðingaraðferð er afskaplega óhugnanleg. Látum vera, að það verði kannske að viðhafa óhugnanlegar aðferðir til að halda niðri skaðsömum dýrum. En þetta gengur yfir margt annað en aðeins refi. Ég gæti sagt fjöldamargar sögur af því, hvernig önnur dýr hafa farizt af eitri, sem borið hefur verið út fyrir refi, fyrst og fremst hundar, jafnvel kýr og kindur, og þar að auki örninn, eins og allir vita, að er svo til aleyddur úr landinu, að miklu leyti, að því er ég álít, fyrir útburð á eitrinu, og fálkinn er að fara sömu leið. Því var lengi trúað, að fálkar tækju ekki fugla, nema þeir veiddu þá sjálfa. En ég veit mýmörg dæmi til þess, að þeir hafa tekið fugla, sem bornir hafa verið út eitraðir fyrir refi, og ég gæti nærri trúað því, að fleira af rjúpum, sem borið hefur verið þannig út, fari ofan í aðrar skepnur en refinn. En ég skal ekki þreyta menn á orðræðu um þetta efni. Ég hef áður talað um þetta við 1. umr. þessa máls og einnig nokkuð hér áðan, auk þess í þáltill. um ráðstafanir til að reyna að vernda arnarstofninn, og skal ekki endurtaka það. En ég vænti þess, að hv. þdm. sjái sér fært að samþykkja einmitt þessa grein, þar sem ekki ber meira á milli en þetta. Það er að vísu rétt hjá hv. frsm. minni hl., það mundi vera möguleiki eftir lögunum að fá reglugerðinni breytt. En ég álít, að það sé eðlilegt, að Alþingi segi sjálft til um það, að það vilji breyta l., ef það á annað borð telur það þarflegt að afnema eitrunina. Og án þess að ég beri minnsta vantraust til veiðistjóra eða Búnaðarfélags Íslands, gæti ég vel hugsað mér, að það yrðu þó einhverjir erfiðleikar á því að fá reglugerðinni breytt, og a.m.k. þyrfti eitthvert framtak, einhverjir að hafa framtak um það og ganga í það, að reglugerðinni verði breytt. Ég sé ekki, að það sé neitt auðveldari leið en einfaldlega að breyta greininni eða leggja hana niður.



Herra forseti. Ég gerðist meðflm. að þessu frv., og er ástæðan sú fyrst og fremst, að ég verð með hverju ári sem líður eindregnari andstæðingur þessarar eitrunar. Strykníneitrun er mjög grimmdarfull aðferð mannsins til þess að ráða niðurlögum óvinar síns í dýraríkinu. Eitrið veldur mjög kvalafullu dauðastríði og oft langvinnu, og af þessum sökum er stryknínið ákaflega óheppilegt efni til eitrunar. Ég er sannfærður um, að það á ekki langt í land, að þessi eitrun verði algerlega bönnuð á Íslandi. Ég er þeirrar skoðunar, að mannúð og menning standi á það háu stigi í landinu, að þetta eigi ekki langt í land úr þessu. Annars vegar stendur maðurinn með sitt vit og sína miklu tækni og hins vegar skynlaus skepnan. Aðstaðan í baráttunni er því alla vega ójafn, og það er enginn efi á því, að maðurinn getur haft í fullu tré við þennan óvin, refinn, þótt ekki sé gripið til jafnniðurlægjandi aðferðar og strykníneitrun er. Það er annar ágalli, sem fylgir eitrun, strykníneitrun og annarri eitrun fyrir vargdýr. Sá ágalli er, að þetta er ákaflega ómarkviss veiðiaðferð, Það er eitrað og eitrið er sett út á viðavang, og síðan er það algerlega látið ráðast, hverjir fyrir eitrinu verða. Möguleikar eru á því, að það geti orðið alls konar dýr, þ. á m. meinlaus dýr og nytjadýr, og möguleikar eru einnig á, að menn geti orðið fyrir eitrun. Einnig af þessari ástæðu er hér um að ræða aðferð til útrýmingar ákveðnu villidýri, aðferð, sem er mjög gölluð. Ég tel því fortakslaust, að að því beri að stefna að afnema þessa eitrun með öllu en nota jafnframt tæknilega þekkingu til þess að taka upp aðrar öruggari og mannúðlegri aðferðir til að vinna á vargdýrum. Það hefur verið á það bent, að hér væri um að ræða annars vegar tilveru refsins og hins vegar tilveru fjárstofns bændanna. Það er auðvitað firra að mæla á þessa leið. Tilvera fjárstofnsins er ekki í hættu. Hitt er annað mál, að bændur hafa orðið fyrir tilfinnanlegu tjóni af völdum vargdýra allt fram á þennan dag og verða það sennilega enn um skeið. En mín skoðun er sú, að þótt strykníneitruninni yrði hætt, væri hægt að halda upp baráttu gegn refnum með öðrum aðferðum, a.m.k. jafnvirkum þessari: Það eru fleiri ástæður til þess að athuga sinn gang um strykníneitrunina heldur en sú, að hér er um ómannúðlega og grimmdarfulla aðferð að ræða. Þetta er aðferð, sem er harla vafasöm í árangri sínum. Það er mjög umdeilt meðal bænda landsins, að hve miklu gagni þessi eitrun kemur. Og hvers vegna er deilt um það meðal bænda? Það er af því, að árangurinn af eitruninni er mjög vafasamur. Það hefur verið bent á það aftur og aftur af kunnugustu mönnum, m.a. í bændastétt, að refnum lærist að forðast eitrið, í mótsetningu við önnur dýr, m.a. fugla. Það hefur líka verið bent á það, að refir, sem komizt hafa í tæri við stryknineitrun og lifað það af, gerist hálfu verrí dýrbítar en áður var og hættulegri búfé landsmanna. Aðferðin er ljót og manninum ósæmandi, og hún er auk þess mjög vafasöm, hvað nytsemi snertir fyrir manninn. Af þessum tveim ástæðum finnst mér, að allir hv. þm. ættu að íhuga vandlega nú, þegar þetta mál er rætt hér og er til afgreiðslu, hvort ekki væri nú tímabært að bæta hér um og hætta þessum gráa leik: Auðvitað verður baráttunni gegn minki og ref haldið áfram, og þá baráttu þarf að herða og það þarf að finna leiðir, sem eru betri en strykníneitrunin, öruggari til árangurs og því gagnlegri bændum landsins. Þó að ég geti ekki nú bent á nýjar leiðir, er ég viss um, að á hessari tækniöld gefast möguleikar til betri veiðiaðferða. Það er fyrst og fremst þetta, sem gerði það að verkum, að ég varð meðflm. að þessu frv. Það er vegna þess, að eitrunaraðferðin er ljót og ómannúðleg og ósæmandi okkur á Íslandi, að ég gerðist meðflm. Hitt hafði líka áhrif á mig í þessu efni, að með því að banna eitrun af þessu tagi, eru möguleikar á að bjarga arnarstofninum íslenzka. Ef haldið verður áfram að eitra með stryknini fyrir ref og mink, er það gefið mál, að íslenzki örninn verður aldauða eftir fáein ár. Ef eitrunininni yrði hætt, eru möguleikar, en ekki vissa fyrir því, að unnt verði að komast hjá útrýmingu þessarar dýrategundar, og ég tel það vera okkur Íslendingum til sóma sem þjóð að leggja eitthvað af mörkum til þess að varðveita þennan fallega fugl, til þess að varðveita dýrategund, sem er nærri því komin að verða aldauða. Aðrar menningarþjóðir gera þetta og leggja á sig mikið erfiði og mikinn kostnað til viðhalds merkum dýrategundum, sem nærri eru því að verða útdauðar. Ég hygg, að hv. minni hl. þeirrar n., sem þetta mál hefur haft til meðferðar, hafi ekki athugað málið á nógu breiðum grundvelli. Þeir hafa valið sér að mínum dómi heldur þröngt sjónarmið. Væri hér um að ræða að bjarga verðmætum bænda með afstöðu þeirra, þá væri það afsökun fyrir þá. En því er ekki að heilsa. Aðferðin er meira eða minna óvirk, kemur að litlu haldi, og það sýnir bezt, hversu mjög hún er umdeild meðal bænda sjálfra.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að þræta um þetta mái, það má sjálfsagt gera það aftur á bak og áfram frá ýmsum hliðum. En hv. 9. þm. Reykv. talaði mikið um ómannúðlega aðferð við útrýmingu á refum og minkum, þegar væri viðhöfð eitrun. Og ég skal ekkert mæla því gegn, að það má vel vera, að það takist þannig til, að þessi aðferð lukkist ekki, eins og menn gjarnan vildu. En á það vil ég benda, að þeir aðilar, sem skapa þær reglur, sem á að eitra eftir, eru landb.- og heilbrmrn., og þar tel ég að þeir leiti fyrst og fremst til læknavísindanna um það, á hvern hátt á að meðhöndla þessi meðul. Og ég er ekki neitt sérstaklega að halda með því eiturlyfi, sem notað er nú, þetta stryknínefni eða hvað það heitir. Mér er kunnugt um, að það er um mörg önnur eiturlyf að ræða, og ég geri ráð fyrir því, að heilbrigðisyfirvöldin hér á landi fylgist það vel með í þessum efnum, að þau ráðleggi landsmönnum allajafna það ákjósanlegasta, sem kostur er á og þekking er á í það og það skiptið, án, þess að þau bindi sig nokkuð við sérstök efni, nema því aðeins að reynslan hafi sýnt, að þau séu betri en önnur. En það má vel vera, að það takist þannig til, að eitrið verði að bana ýmsum öðrum en þeim, sem eitrað er fyrir. Og það er að sjálfsögðu skaði, þegar svo tekst til. En mér hefur aldrei fundizt, þegar ég hef verið sjónarvottur að því, þegar refur hefur verið að leika sér í lambfé á vorin eða jafnvel í fullorðnu fé, að þar væru neitt sérstaklega mannúðlegar aðferðir á ferðinni. Ég veit ekki annað en það hafi sézt hálfdauðar kindur í haga, bitnar eftir refi og sömuleiðis með unglömb, og þeir hafa tínt kannske hvert unglambið á fætur öðru, ýmist drepið þau alveg eða hálfdrepið, þannig að ég legg að jöfnu eitrunaraðferðirnar við þær aðferðir, sem refurinn viðhefur, þegar hann er að afla sér sinnar fæðu. Á það vil ég benda líka, að þótt svo þurfi kannske ekki til að takast, veit maður, að það hefur oft mistekizt, þegar skotvopn hafa verið notuð, þannig að dýr hafa ekki fallið samstundis. Þar getur líka verið um það að ræða, að dýr hlaupi særð og séu særð langan tíma og eigi í engu minna stríði undir þeim kringumstæðum heldur en þó að eitur sé viðhaft, þannig að ég sé ekki annað en það sé sama, hvaða aðferð er viðhöfð við útrýmingu þessara dýra, að hún geti undir vissum kringumstæðum valdið einhverlum sársauka, þótt undir flestum kringumstæðum, að ég hygg, muni svo ekki vera. En ég vil leyfa mér, af því að menn virðast vera fljótir að gleyma, að lesa hér upp ummæli úr þingtíðindum frá 1957, sem tveir þáv. merkir þingskörungar viðhöfðu undir umr. um þessi mál. Annar þeirra var þáv. hv. þm. Borgf., Pétur Ottesen, og hann sagði þar, með leyfi forseta: „Það er vitað af öllum, sem fást við refaveiðar, að það er talið vera langöflugasta ráðið til að halda bitvarginum niðri að eitra og gera það mjög rækilega. Það kunna að vera nokkuð mismunandi aðferðir aðrar til þess að eyða refnum í landinu, eins og með skotum og þess háttar, en ég held, að það séu hvergi þær aðstæður hér, að ekki sé alveg fyllsta þörf á því, að samhliða þessum ráðstöfunum sé viðhöfð eitrun. Það er vitað, að sums staðar hagar svo til, að það er alveg árangurslaust gersamlega með öðrum hætti að ætla sér nokkuð að ráða niðurlögum refsins eða halda honum í skefjum, - alveg gersamlega árangurslaust, - þar sem um er að ræða hraun og aðra felustaði fyrir refinn, sem hann getur dulizt í og ekki verður að honum komizt með neinu öðru móti en eitra fyrir hann.“ Þá var það annar þingskörungur, hv. 1. þm. N-M., Páll Zóphóníasson, en hann sagði, með leyfi forseta: ,.Ég er ekkert í vafa um það, að þeir menn, sem t.d. fordæma algera eitrun, hafa bara ekki sett sig inn í það, að það eru milli 10 og 20 svæði í landinu, þar sem tófan er ekki nein plága lengur, af því að þar hefur alltaf verið eitrað og alltaf gengið á greni á hverju sumri, þar sem grenjum hefur farið fækkandi á hverju ári og dýrin, sem menn eiga að ráða við, meðan það eru önnur svæði, þar sem ekkert hefur verið um það hugsað og þeim hefur alltaf farið fjölgandi, og það eru þau svæði, sem þeir þekkja, sem framkvæma eitrunina.“ Það er bara þetta, sem ég vildi láta koma fram og benda á það, að menn skuli kynna sér grg. Og þetta segir einn af þeim mönnum, sem undirbjuggu löggjöfina, og ég efast ekki um, að hann hefur kynnt sér rækilega þau gögn, sem fyrir lágu, því að það var leitað umsagnar um þetta mál hjá öllum sveitarstjórnum landsins, og ég held, að flestar hafi gefið einhver svör, og þ. á m. voru allmargar sveitarstjórnir, sem voru þeirrar skoðunar, að það væri útilokað að halda refnum niðri eða útrýma honum á annan hátt en þann að viðhafa eitrun, jafnframt því sem aðrar veiðiaðferðir væru notaðar. Ég bendi á þetta, að þó að liðin séu nú 6 ár síðan lög þessi öðluðust gildi, þá hefur ekkert það skeð í málinu, sem réttlætir það nú, að við hverfum algerlega frá þessari veiðiaðferð til að útrýma þessum vargi, sem er í landinu. Ég vil líka benda á það, að lögin eru rúm í þessum efnum, og ég fyrir mitt leyti treysti fullkomlega stjórn Búnaðarfélags Íslands og veiðistjóra að breyta reglugerðinni á þann veg, að við getum allir vel við unað í þessum efnum. Ég held, að það hafi ekki verið farin sú leið að ræða þetta mál við stjórn Búnaðarfélags Íslands eða veiðistjóra, og ég hygg, að ef það hefði verið gert, mundi kannske ekki hafa til þess komið hér á hv. Alþingi, að þetta mál væri þar til umræðu. Og ég tel það skynsamlegustu leiðina hjá okkur til þess að geta sinnt báðum þeim aðilum, sem hér eiga hlut að máli, þeim, sem halda sérstaklega og mjög mikið á móti eitruninni, og hinum, sem telja hana óhjákvæmilega, þá sé eina leiðin sú að breyta reglugerðinni og eitra hvergi á landinu annars staðar en þar, sem það er talið nauðsynlegt, til þess að refurinn sé ekki eins mikill vargur í búfénaði landsmanna og hann hefur sýnt sig vera á undanförnum árum oft og einatt.