Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. hefur, að því er ætla má, hlotið mikinn undirbúning og góðan. Það var flutt á þingi í fyrra af heilbr.- og félmn. þessarar hv. deildar, þá eftir ósk landlæknis, en hann hafði undirbúið frv. Málið fékk ekki afgreiðslu í fyrra, enda seint fram komið. Síðan mun ríkisstj. hafa fjallað um frv., og að tilhlutun hennar eru gerðar á því tvær breytingar, þ.e. um ný læknishéruð í Kópavogi og á Rangárvöllum. Mér þykir rétt að geta þess, að heilbr: og félmn. hefur haft til athugunar álit mþn. í heilbrigðismálum, þ.e. þeirrar n., er skipuð var samkvæmt þál. frá síðasta þingi. En álit hennar snertir atriði þessa máls næsta lítið, og kemur það ekki frekar við sögu hér. Aðalmarkmið þessa frv. má segja að sé það að færa saman og samræma þau lög, sem nú hafa gilt um læknaskipun í landinu. Síðustu heildarlög um læknaskipun eru frá 1932. Síðan hafa verið gerðar á þeim margar breytingar, sem er að finna hér og hvar í stjórnartíðindum, og var orðin brýn nauðsyn að færa þetta saman. Frv. hreyfir ekki við læknaskipuninni í stórum atriðum. Henni er haldið óbreyttri að mestu eins og hún hefur verið. Það má sjálfsagt finna marga kosti og marga galla á þeirri skipan, en hún er yfirleitt miðuð við það að gera sem flestum landsmönnum kleift að ná til læknis á sem skemmstum tíma. Hitt sjónarmiðið hefur einnig oft komið fram í umr. um þessi mál, að æskilegra væri að hafa læknissetrin færri, hafa þá betur útbúnar heilsugæzlustöðvar með fleiri læknum og fyrir stærri svæði. Þetta hefur yfirleitt ekki þótt tiltækilegt til þessa. Þó má segja, að það hafi aðeins verið borið við á einstökum stöðum, sbr. þegar tvö læknishéruð á Fljótsdalshéraði voru sameinuð, en með tveim læknum þó, fyrst lækni og aðstoðarlækni og nú síðast tveimur föstum læknum. En í heild hefur þetta sjónarmið ekki ráðið um læknaskipunina. Mér þykir rétt að drepa aðelns á helztu atriði frumvarpsins, áður en ég kem að brtt. þeim, sem n. hefur gert. Eins og ég gat um áðan, var að tilhlutan ríkisstjórnarinnar sett inn í frv. ákvæði um tvö ný læknishéruð, nýtt hérað á Rangárvöllum og svo um Kópavogshérað. Í því frv., sem landlæknir fékk flutt hér á þingi í fyrra, var að vísu ákvæði um Kópavogshérað, en það var í öðru formi en nú. Þá var til þess ætlazt, að sami héraðslæknir yrði fyrir núverandi Álafosshérað og Kópavogshrepp; þetta yrði eitt hérað. En nú er tekið upp alveg sérstakt læknishérað í Kópavogi og Álafosshérað látið haldast. Þá er í frv. á nokkrum stöðum gert ráð fyrir, að heilir hreppar færist á milli læknishéraða. Þetta mun gert að undirlagi landlæknis, og tilgangurinn er að stækka minnstu læknishéruðin. Eins og nú hagar til, eru nokkur héruð á landinu svo lítil, að verksvið læknisins er mjög takmarkað og oft nokkrir erfiðleikar að fá til þeirra lækna. Þetta atriði hefur verið nokkuð rætt í n., og það hafa komið fram ákveðnar óskir, a.m.k. frá tveimur stöðum, um að færa héraðamörkin aftur til hins fyrra horfs. Hefur n. fallizt á það, og kem ég að því síðar. Þá er það eitt atriði frv. að miða læknishéraðatakmörk ævinlega við heila hreppa. Þetta er gert vegna hagstofunnar og þeirrar nýju vélaspjaldskrár, sem nú hefur verið tekin í notkun. Það þykir mjög óheppilegt, að læknishéruðin fylgi ekki sömu takmörkum og hreppar. Það var nokkuð rætt um þetta í n., og eins og tekið er fram í nál. á þskj. 178, sem hv. dm. hafa væntanlega fyrir framan sig, þá hefur n. talið rétt að fallast á þetta, þar sem hún telur, að fulltryggður sé með ákvæðum 2. gr. réttur þeirra, sem þannig flytjast milli læknishéraða, til sömu læknisþjónustu og þeir hafa nú. Má þó í rauninni segja, að þeir hafi tvöfaldan rétt eftir frv., því að þeir eiga þá einnig fyllsta rétt til læknisþjónustu í því héraði, sem þeir eru færðir til. Í frv. eru ákvæði um að heimila ríkisstj. að launa að tveimur þriðju hjúkrunarkonur í nokkrum afskekktustu sveitum landsins, þar sem nokkurt fjölmenni er saman komið, en læknislaust. Þetta hefur áður verið gert á stöku stað með heimild í fjárlögum, a.m.k. á Suðureyri í Súgandafirði og ef til vill víðar, en þetta er nú tekið inn í frv. sem almenn heimildarákvæði. Mér þykir rétt að fara aðeins yfir þær brtt., sem n. hefur flutt. Þar er fyrst og fremst um breytingar á 1. gr. að ræða. Um stafliði a og b er það að segja, að þeir eru leiðrétting eingöngu. Um e-lið er það að segja, að íbúar Barðastrandarhrepps hafa ekki viljað sætta sig við, að sá hreppur færðist til Flateyjarhéraðs, en vilja halda áfram að tilheyra Patreksfjarðarhéraði. Var á það fallizt. D-liður fjallar um sama efni. E- og f-liðir eru alveg sama eðlis; Svalbarðsstrandarhreppur austan Eyjafjarðar hafði í frv. verið fluttur til Grenivíkurlæknishéraðs frá Akureyrarlæknishéraði, en því var mjög mótmælt að heiman, og n. féllst á að taka það einnig til greina. Fyrir nokkru hafa komið fram brtt. frá hv. þm. V-Sk. N. hefur tekið þær upp til glöggvunar og væntir þess, að hv. þm. taki þá sínar till. aftur. Hér ræðir um Austur-Eyjafjallahrepp, sem samkv. frv. var fluttur til Hvolshéraðs, en er nú gert ráð fyrir að haldist áfram í Vikurhéraði, sbr. g- og h-liði. I-liður brtt. er þess efnis, að aftan við 1. gr. bætist tvær nýjar málsgr., svo hljóðandi: „Við bætast eftirtalin læknishéruð, þegar þau verða skipuð: a) Staðarhérað: Miklaholtshreppur, Staðarsveit og Breiðavíkurhreppur. - Læknissetur á Staðarstað. b) Raufarhafnarhérað: Raufarhafnarhreppur. - Læknissetur á Raufarhöfn. Ólafsvíkurhérað, Stykkishólmshérað og Kópaskershérað skerðast samsvarandi.“ Menn mættu ætla fljótt á litið, að hér væri um að ræða að taka upp tvö ný læknishéruð, en svo er þó í rauninni ekki. Staðarhérað hefur áður verið í lögum sem sérstakt læknishérað, en ekki verið skipað. Frv. gerði ráð fyrir að fella það niður, en mjög eindregin mótmæli bárust heiman úr héraði, og í samráði við þm. Snæf. féllst n. á að leggja til, að þetta hérað fengi að haldast í lögum og yrði tekið upp í frv., þó á þennan hátt, sem segir: „Við bætast eftirtalin læknishéruð, þegar þau verða skipuð.“ Um b-liðinn í þessum staflið brtt., Raufarhafnarhérað, er hins vegar það að segja, að þar er í rauninni um nýtt læknishérað að ræða. Raufarhöfn er mikill síldarvinnslubær, og koma þangað mörg skip á sumrum og er þá sérstök þörf fyrir læknisþjónustu. Sú þörf hefur þegar fengizt viðurkennd á þann hátt, að þar hefur verið starfandi læknir síðustu sumur. Nú er því einnig haldið fram af staðkunnugum mönnum, að það sé mjög erfitt fyrir Raufarhafnarbúa á vetrum, í misjöfnum veðrum og færð, að ná lækni frá Kópaskeri. Þetta var mikið rætt í n., og niðurstaðan varð sú, eins og sjá má af þskj., að leggja til, að stofnað verði nýtt læknishérað á Raufarhöfn. Þá eru taldar þær breytingar, sem n. leggur til að gerðar verði við 1. gr., en af þeim leiðir hins vegar, að gera þarf smábreytingar á 2. gr., sem fjallar um rétt manna á tilteknum svæðum til læknisvitjana í önnur héruð, sbr. tölul. 2 á þskj. Er ástæðulaust að skýra þær sérstaklega. Þær eru nálega allar afleiðing af breytingum á 1. gr. Þó má geta þess um d-liðinn: „Á eftir 13. tölulið komi nýr liður, svo hljóðandi: Hafnarhérað: íbúar Hofshrepps til Kirkjubæjarklausturs“ - að hann er í rauninni till. hv. þm. V-Sk. Ég sé ekki ástæðu til að fara um þetta fleiri orðum að svo stöddu. Ég vænti, að ég hafi hér gert grein fyrir helztu breytingunum, sem n. leggur til að gerðar séu á frv., en eins og nál. ber með sér, þá mælir hún með því, að frv. verði samþ. með þessum breytingum.



Herra forseti. Eins og nál. á þskj. 178 ber með sér, þá hef ég tekið þar fram mitt sérálit um borgarlæknisembættið í Reykjavík. Ég hafði nú búizt við, að bv. frsm. mundi minnast á það og hefði þá getað sparað mér að taka hér til máls, en með því að hann gerði það ekki, þykir mér rétt að skýra frá því, af hvaða ástæðu ég hef sérstöðu í þessu máli. Eins og kunnugt er, hefur læknisþjónusta í Reykjavik verið greidd af ríkissjóði eða landssjóði allan þann tíma, sem læknir hefur setið í Reykjavík, þar til bæjarlæknirinn, sá síðasti, sem hér var, Magnús Pétursson, lét af störfum. En þá mun hafa verið málum skipað þannig, að ríkissjóður hafi kostað hálft annað læknisembætti eða greitt laun hálfs annars læknis hér í Reykjavík. Siðan hann lét af störfum, hefur málunum hins vegar verið skipað þannig, að Reykjavíkurbær kostar eingöngu heilbrigðisstarfið hér, án þess að ríkissjóður taki nokkurn þátt í því. Ég tel þetta mjög ósanngjarnt og tel, að Reykjavík eigi engu síður en aðrir landshlutar kröfu á því, að héraðslæknir í Reykjavík eða borgarlæknir í Reykjavik verði kostaður af ríkissjóði. Ég skil ekki, hvernig unnt er að halda því fram, að 60 þús. manns í landinu skuli vera sviptir að öllu læknisþjónustu, sem kostuð er af ríkissjóði, og einkum og sér í lagi þegar um það er að ræða, að þessum ákveðna lækni, sem kostaður er algerlega nú af Reykjavík, er gert að skyldu að inna af hendi ákveðin verk fyrir ríkið, m.a. að hafa skýrslugerðir, ekki einasta í Reykjavík, heldur og í öðrum héruðum, sem liggja ekki undir umdæmi Reykjavíkur. Hins vegar þykir mér eðlilegt, að ef ríkissjóður greiðir laun borgarlæknis, þá hafi heilbrigðisstjórnin ein íhlutunarrétt um skipun læknisins og þar komi enginn íhlutunarréttur af hálfu bæjarins frekar en á öðrum stöðum. Ég hef hins vegar ekki borið fram brtt. á þessu stigi málsins, vegna þess alveg sérstaklega, að ég tel, að þessi till. eigi að koma frá hæstv. ráðh. Ég tel, að hann eigi að óska þess, að n. beri fram brtt. hér að lútandi, en hún eigi hvorki að koma frá mér sérstaklega né öðrum aðilum, og þá mun n. sjálfsagt taka það til athugunar, ef slík ósk kemur frá hæstv. ríkisstj. Ég hef því geymt mér rétt til þess að mega fylgja slíkri brtt. og til þess að bera hana sjálfur fram, ef útséð er um það, að hún komi frá réttum aðila. Ég sé ekki, hvernig hægt er að beita stærsta hérað landsins því ranglæti að neita því um þátttöku í heilbrigðismálum sem öðrum héruðum. Mér þótti rétt að láta þetta koma fram þegar við þessa umr.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. heilbr: og félmn. fyrir afgreiðsluna á máli því, sem hér er verið að ræða um, og get sparað mér að hafa mörg orð um frv. eða þær brtt., sem fyrir liggja. Þetta mál hefur verið rætt við landlækni og mig, áður en nál. var gefið út, og ég get lýst því yfir, að ég get fallizt á þær brtt., sem n. flytur, svo og aðrar brtt., sem tveir hv. þm. hafa flutt og geta ekki talizt veigamiklar. Það á að stofna nýtt læknishérað á Raufarhöfn. Mönnum sýnist það vera nokkuð mikið fámenni þar til þess að fá sérstakan lækni, en það hafa nú verið dregin fram eigi að síður mörg rök til stuðnings því máli, og ég tel, að mig bresti kunnugleika til þess, að ég geti lagzt algerlega á móti málinu, því að það eru óneitanlega ýmis rök, sem mæla með. Og þannig hefur það verið undanfarin sumur, að sérstakur læknir hefur verið á Raufarhöfn. Það, sem hv. þm. Barð. sagði hér áðan í sambandi við borgarlækninn í Reykjavík, þar sem hann minntist á, að það væri eðlilegt, að ósk kæmi frá heilbrmrh. um, að borgarlæknirinn í Reykjavík væri launaður af ríkissjóði, þá er það út af fyrir sig rétt, sem hv. þm. sagði, að það er vítanlega engin sanngirni í því, að Reykjavík hafi ekki a.m.k. einn héraðslækni launaðan af ríkinu. En þegar borgarlæknisembættið var stofnað, þá mun bæjarstjórn Reykjavíkur hafa boðizt til þess að greiða laun hans, og borgarlæknirinn er ráðinn af bæjarstjórninni, en hann er ekkí skipaður af ráðherra svo sem aðrir héraðslæknar. Og ég býst við, að hv. þm. Barð. sé mér sammála um það, að um leið og borgarlæknir tæki laun hjá ríkinu, þá væri eðlilegt, að hann væri skipaður af heilbrmrh. eins og aðrir héraðslæknar. Ég tel, að þetta geti ekkí veríð neitt stórmál fyrir Reykjavíkurbæ út af fyrir sig, og hér í þinginu var líka á s.l. ári til umr. frv. til læknaskipunarlaga. Á þetta mál var eitthvað minnzt þá, en lítillega, og alls ekki það ákveðið, að það kæmi fram brtt. um það að breyta þessu ákvæði í lögunum. Og úr því að ekki þótti alveg nauðsynlegt á árinu 1953 að breyta ákvæði laganna. þá getur það tæplega verið a]veg bráðnauðsynlegt núna. Þetta atriði má vitanlega alltaf taka til athugunar og umr., án þess að læknaskipunarlögin í heild séu til afgreiðslu, eins og nú er. Það getur engin deila staðið um það, hvort það er sanngjarnt, að þessi læknir taki laun hjá ríkinu eða ekki, en það verður að breyta því þá um leið, að ráðh. skipi manninn og velji manninn í stöðuna, en að hann sé ekki ráðinn af bæjarstjórn Reykjavíkur. Og þar sem við getum verið sammála um, að þetta sé lítið fjárhagslegt atriði, bæði fyrir Reykjavíkurbæ og eins fyrir ríkið, þótt þessu væri breytt, þá getum við einnig verið sammála um að vera ekki að gera það að neinn stórmáli nú í sambandi við afgreiðslu þessa máls og láta hjá líða að flytja brtt. um það.



Herra forseti. Í nál. hv. heilbr.- og félmn. á þskj. 178 er þess getið, að Gísli Guðmundsson, þm. N-Þ., hafi sent n. ósk um stofnun læknishéraðs á Raufarhöfn, og enn fremur, að það hafi borizt tilmæli frá Sigurði Ágústssyni, þm. Snæf., um að endurreisa læknishérað í hans kjördæmi. Báðar þessar óskir hefur hv. n. tekið til greina og ber fram brtt. í samræmi við það. Ég geri ráð fyrir, að ég hefði haft eins mikla ástæðu til þess að bera fram ósk um nýtt læknishérað og þessir tveir hv. alþm. Og ef ég hefði nú gert það, þá efa ég ekki, að hv. n. hefði tekið þá ósk til greina. Eins og hv. dm. mun vera kunnugt, þá er Akureyrarhérað áreiðanlega fjölmennasta og erfiðasta læknishérað landsins utan Reykjavíkur. En um læknishéraðsstörf í Reykjavík er ekki hægt að gera samanburð, því að þar hagar sérstaklega til. Þar er sá fjöldi lækna, sem starfa á eigin spýtur, og alls konar heilbrigðisstofnanir, að þar er ekki hægt að gera neinn samanburð. Héraðslæknirinn á Akureyri verður að hafa almennt heilbrigðiseftirlit í næststærsta bæ landsins, Akureyri, og gegna þar læknisstörfum, þó að þar séu líka til praktíserandi læknar, og auk þess verður hann að gegna sem héraðslæknir stóru héraði og erfiðu, bæði sakir fjölmennis og einnig sakir þess, að eins og læknishéraðið hefur verið til þessa, er yfir fjallveg að fara, sem stundum er erfiður. Ég skil því ekki, að það hefði þótt ósanngjarnt, þó að ég hefði borið fram ósk um það, að þessu læknishéraði væri skipt í tvö héruð, þannig að það yrði sérstakur héraðslæknir fyrir Akureyri og annar fyrir sveitirnar, sem þessu læknishéraði tilheyra. Og ég tók mjög til athugunar að bera fram slíka ósk um þessi skipti. En ég gerði það þó ekki og hef ekki borið fram neina brtt. um það, og til þess lágu tvær ástæður. Fyrri ástæðan er sú, að eins og nú standa sakir, skipar þetta embætti óvenjulega duglegur maður, sem er trúandi til þess allra manna bezt, sem ég þekki, að leysa þetta mikla starf af hendi, ef það er nokkrum manni fært. Hin ástæðan er sú, að í frv. var lagt til að létta nokkuð á þessum lækni, m.ö.o. að leggja þá tvo hreppa í Þingeyjarsýslu, sem hafa tilheyrt Akureyrarhéraði að mestu leyti, undir nágrannalæknishérað, sem er mjög fámennt. Sá böggull fylgdi þó því skammrifi í frv., að gefa átti íbúum þessara hreppa, sem losnuðu úr Akureyrarlæknishéraði, rétt til þess að leita til héraðslæknisins á Akureyri og þar með skylda hann til að gegna læknisstörfum þar. Er það að vísu í samræmi við það, sem annars staðar er í þessu frv., að þar sem breytt er til um læknishéruð, þá er íbúum veittur réttur til þess að leita til síns fyrri læknis. Efast ég mjög um, að þetta ákvæði eigi fyllilega rétt á sér, og virðist mér einkennilegt, að breytingin skuli, úr því að breyting er gerð, ekki vera gerð nema e.t.v. að nafninu. Ég hugsaði mér því frá upphafi að bera fram brtt. við frv. um að fella úr því ákvæði um það, að héraðslæknirinn á Akureyri væri skyldur til þess að gegna læknisstörfum austan Vaðlaheiðar, eða í Fnjóskadal, sem átti samkv. frv. að sníða af hans læknishéraði. Og brtt. um það hef ég nú borið fram á þskj. 187, að 10. töluliður 2. gr. frv., sem um þetta fjallar, falli burt. En nú hefur hv. n. borið fram brtt. um það, að Svalbarðsstrandarhreppur í Þingeyjarsýslu skuli tilheyra áfram Akureyrarlæknishéraði. Þó að héraðslæknirinn á Akureyri hafi meira en nóg að gera og verkefni hans hefði verið meira en nægilegt, þó að frv. hefði verið samþ. óbreytt að þessu leyti ásamt minni brtt., þá verð ég þó að segja það, að mér finnst þessi brtt. n. eðlileg. Það er vitanlega langhægast fyrir íbúa Svalbarðsstrandarhrepps í Þingeyjarsýslu að sækja lækni á Akureyri. Það er miklu hægara fyrir þá að sækja lækni til Akureyrar heldur en út á Grenivík. Og jafnvel þó að læknissetrið yrði fært, Grenivik yrði ekki lengur læknissetur, sem sjálfsagt er nú að breyta, þá mundi verða það sama upp á teningnum, að það yrði erfiðara fyrir íbúa Svalbarðsstrandar að sækja lækni annað en til Akureyrar. Ég fyrir mitt leyti mun því greiða atkv. með þessari brtt. hv. n. En þá vil ég, að það fylgi að leysa héraðslækninn á Akureyri undan skyldu til þess að gegna læknisstörfum austur í Fnjóskadal. Og það mundi mest létta á honum störfum, ef sú till. yrði samþ. Mér sýnist það líka mjög óvarlegt að hafa héraðslækninn í þessu fjölmenna héraði, Akureyrarhéraði, oft og tíðum tepptan af ófærð eða illviðrum austur í Fnjóskadal, þannig að ómögulegt er að ná til hans fyrir meginhluta íbúanna í læknishéraðinu. Það gat verið eðlilegt, að Akureyrarlæknishérað væri látið ná austur í Fnjóskadal, eins og gert hefur verið, en ástæður eru breyttar. Það var ekkert vegasamband þangað til fyrir fáum árum við Höfðahverfi og Grenivík, og þá var það eðlilegt, að héraðslæknirinn á Grenivík hefði ekki öðru að þjóna en Grýtubakkahreppi og neðsta hluta Hálshrepps. En nú er þetta breytt. Nú er kominn akvegur alla leið til Grenivíkur og akvegur alveg inn í Fnjóskadalinn frá Höfðahverfinu, og þar af leiðandi mundi vera sízt erfiðara fyrir Fnjóskdæli að fá lækni frá Grenivík heldur en frá Akureyri. Og oft og tíðum gæti fallið svo, að það sé vel fært á milli Fnjóskadals og Grenivíkur, þó að það sé með öllu ófært yfir Vaðlaheiði. Hitt er svo annað mál, að þegar farið er að breyta Grenivíkurlæknishéraði á annað borð, þá ætti læknissetrið, að því er mér virðist, hreint ekki að vera á Grenivík, heldur ætti það að vera annaðhvort uppi í Dalsmynninu eða inni í Fnjóskadal, og þá mætti auðveldlega taka hluta af Breiðumýrarlæknishéraði og bæta við þetta læknishérað og yrði sennilega hagkvæmara. Mér er ómögulegt að sjá, að þessi regla, sem upp er tekin í frv. og hv. n. hefur bundið sig við, að þegar læknishéruðum er breytt, þá eigi íbúarnir að sjálfsögðu rétt til að leita síns gamla læknis eða fyrri læknis, þrátt fyrir það að þeir séu komnir úr hans læknishéraði, - mér finnst þessi regla ekki vera nein stjórnarskrá, sem alls ekki megi víkja frá. Og þær breytingar, sem á læknishéruðunum eru gerðar í frv. og yfirleitt munu vera skynsamlegar, eru gerðar hálfþýðingarlausar með þessu. Ég vona því fastlega, að hv. d. sjái sér fært að samþykkja mína brtt. Verði það ekki gert, þá mun ég taka til athugunar að bera fram við 3. umr. till. um að skipta Akureyrarlæknishéraði í tvö læknishéruð. Og jafnvel þó að ég falli frá því á þessu þingi, þá getur ekki hjá því farið, að ef læknirinn á að gegna störfum fyrir austan Vaðlaheiði jafnframt sínum miklu störfum fyrir vestan heiðina, þá er það ekki nema lítið tímaspursmál, þar til verður að skipta þessu læknishéraði, því að eins og ég mun hafa vikið að í upphafi, þá er það ekki öðrum fært en alveg sérstökum dugnaðarog þrekmönnum að gegna slíku starfi. Mér er t.d. vel kunnugt um það, að héraðslæknirinn á Akureyri hefur oft orðið að vaka nótt eftir nótt og vinna auk þess á daginn. Hann er enn á sæmilega góðum aldri, en þó er það oft þannig, að hann er ákaflega þreyttur og verður að leggja ákaflega mikið að sér, og það ekki hvað sízt vegna þess, að hann verður oft að brjótast austur yfir Vaðlaheiði í ófærð og vondum veðrum. Að hinu leytinu er Grenivíkurlæknishérað fámennt, og það mundu ekki verða mikil störf fyrir lækninn í því héraði, þó að Fnjóskadalurinn allur bættist við hann raunverulega.



Herra forseti. Samkv. því frv., sem hér liggur fyrir um læknaskipun, átti sú breyting að verða á læknishéruðum við Eyjafjörð, að Svalbarðsstrandarhreppur, sem tilheyrt hefur að undanförnu Akureyrarlæknishéraði, skyldi ganga undir Grenivikurlæknishérað, og sömuleiðis skyldu sóknirnar í Fram-Fnjóskadal, Illugastaðasókn og Hálssókn, sem hafa mátt vitja læknis til Akureyrar og verið í Akureyrarlæknishéraði, ganga til Grenivíkurhéraðs. Hv. heilbr: og félmn. leit með sanngirni á aðstæðurnar þarna og leggur til, að Svalbarðsstrandarhreppur haldi áfram að vera í Akureyrarlæknishéraði, enda virðist annað ekki koma til mála eftir aðstöðu hreppsins, sem er rétt á móti Akureyri, handan við Akureyrarpollinn. Fólk þar á daglegar ferðir til Akureyrar, hefur stöðugt opna mjólkurflutningaleið að vetrinum þangað, en aftur á móti lokaða leið norður í Grenivik, þegar verst viðrar, og sjaldan ferðir þangað. Nú hefur hv. 1. þm. Eyf. lagt hér fram till., sem kom fram eftir að fundur hófst og felur í sér, að réttur sá, sem frv. áskildi þessum tveimur byggðarlögum, Svalbarðsstrandarhreppi og sóknunum í Hálshreppi, til að sækja til Akureyrar, þótt þau teldust til annars læknishéraðs, verði af þeim tekinn og þessar byggðir hafi eingöngu rétt til að vitja læknis til Grenivíkur. En við nánari athugun hefur þó tillögumaðurinn fallizt á það, sem heilbr.- og félmn. leggur til, að Svalbarðsstrandarhreppur haldi áfram að vera í Akureyrarlæknishéraði, og með því viðurkennt staðreyndir, þó að till. upphaflega virðist vera miðuð við hitt. En þá er eftir í efni till. það, að Illugastaðasókn og Hálssókn fái ekki að hafa rétt til að sækja til læknisins á Akureyri. Ósjálfrátt rifjast upp fyrir mér mál, sem var hér til meðferðar í hv. Ed. í fyrra, afréttarmál, sem hv. 1. þm. Eyf. flutti þá. Hann krafðist þess, taldi eðlilegt og sanngjarnt og hægt um vik fyrir Eyfirðinga hönd, að þeir fengju að nota Bleiksmýrardal, sem er afréttur, sem tilheyrir einmitt sömu mönnum sem eiga hlut að þessu læknaskipunarmáli, og má því segja, að ágengni Eyfirðinganna sé söm við sig í ár eins og hún var í fyrra. Þannig háttar til í Illugastaða- og Hálssóknum, að aðstaðan til að vitja læknis til Akureyrar er miklu betri en til Grenivíkur, þó að hún sé ekki góð, þar sem Vaðlaheiði er yfir að fara. Þessar sóknir eru, eins og ég sagði áðan, í Fram-Fnjóskadal og liggja því framan við höfuðleiðina úr Þingeyjarsýslu yfir Vaðlaheiði til Akureyrar. Það er sú leið, sem oftast er farin og lengst er haldið opinni, en hins vegar er leið sú, sem þessir menn ættu að fara yfir þvera höfuðleiðina norður til Grenivíkur, ekki fullbyggður vegur, og henni er ekki haldið opinni á vetrum. Hv. flm. till. sagði, að það fyrirkomulag, að Suður-Fnjóskdælir vitjuðu læknis til Akureyrar, en ekki Grenivíkur, hefði verið eðlilegt, þegar Grenivíkurhérað var stofnað og sú læknaskipun höfð, sem nú hefur gilt æði lengi, vegna þess að þá hefði ekki verið vegasamband fyrir Fnjóskdæli til Grenivíkur, eins og það er nú. En sannleikurinn er sá, að það hefur enn ekki verið byggður upp vegur á þessari leið um Dalsmynni og þess vegna er þarna um torvelda leið að fara, þó að fyrir komi á vorin, þegar Vaðlaheiði er að leysa, að sá, sem ræður yfir umferð f.h. vegamálastjóra, fyrirskipi, að Vaðlaheiði sé hvíld og þá sé farið um Dalsmynni, sem liggur lægra og hefur ekki eins dýran veg, og því minni eftirsjá, þó að hann skerist í vorleysingum, heldur en hinn dýri vegur yfir Vaðlaheiði. Allar höfuðferðir Suður-Fnjóskdælinga liggja til Akureyrar, en það er fágætt, að leið þeirra liggi til Grenivíkur. Akureyri er þeirra aðalviðskiptastaður og Svalbarðseyri. Enn fremur kemur það til greina, að símasambandið við Grenivík er miklu torveldara en við Akureyri, því að í Grenivík er mikinn hluta ársins aðeins 3. flokks stöð. Hv. flm. till. sagði það, eins og rétt er, að Akureyrarhérað er erfitt fyrir héraðslækni, og það nýtur þess nú, að þar er afburða duglegur læknir. En úr því að vitnað er til læknis, sem gegnir embætti, og frá því sagt, að hann orki sínu starfi, af því að hann er duglegur, þá má líka geta þess, að sá læknir, sem gegnir nú embætti í Grenivíkurlæknishéraði, er heilsulítill maður, og það eitt út af fyrir sig mundi gera það mjög ófýsilegt í augum Fnjóskdælinga, ef þeir ættu að breyta til og vitja þess læknis, þótt torleiðið sé auðvitað aðalatriði. Þess má geta, og á það mætti flm. till. líta, að gert er ráð fyrir því, að Illugastaðasókn og Hálssókn heyri til Grenivíkurlæknishéraði, en með fullum rétti til læknisvitjunar á Akureyri. Mér skilst, að þá verði þjónusta af hendi Akureyrarlæknis að einhverju leyti léttari en áður, t.d. muni eftirlit með barnaskóla ekki hvíla á honum áfram. Það mælir fyllsta sanngirni með því, að sú skipun haldist áfram, að Fram-Fnjóskdælir megi sækja lækni til Akureyrar, og ég er viss um það, að ef till. hv. 1. þm. Eyf. yrði samþ., þá mundu íbúar í sóknunum í Fnjóskadal telja það tilræði við sig.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. hefur að mestu tekið af mér ómak og skýrt þetta einstaka atriði. Mér þykir þó rétt að benda á það, að læknaskipun landsins er yfirleitt byggð upp með það fyrir augum að verða við óskum manna í hinum einstöku byggðarlögum um rétt til skjótrar læknisþjónustu, að svo miklu leyti sem þess er framast kostur. Læknaskipunin er þannig uppbyggð nú, og frv. gerir ekki ráð fyrir breytingu á því. Það er enginn vafi, að óskir manna í þeim hluta Hálshrepps, sem hér um ræðir, hniga að þessu, að halda áfram sínum rétti til læknisvitjunar á Akureyri. Ég hef rætt þetta mál við oddvita Hálshrepps, sem hefur verið staddur hér syðra undanfarið, og fullvissað mig um, að svo er. Ég get því ekkí mælt með því, að brtt. hv. l. þm. Eyf. verði samþ. Þetta mál var rætt í n. Ég skal ekki fullyrða, að þetta einstaka atriði hafi verið rætt þar alveg til hlítar, og þori þess vegna ekki að staðhæfa neitt um afstöðu einstakra nm. í þessu sambandi. En persónulega vil ég taka það alveg skýrt fram, að ég get ekki fallizt á samþykkt þessarar tillögu.



Herra forseti. Ég þakka hv. heilbr.- og félmn. fyrir góðar undirtektir við tili. mínar á þskj. 40 og 56. N. hefur tekið þessar till. upp í brtt. sínar á þskj. 179, og tek ég því minar till. báðar aftur.



Herra forseti. Það kom nú hljóð úr horni frá hv. þm. S-Þ. út af brtt. minni. Skal ég ekkí fara langt út í að svara hans ræðu. Hann sagði, að till. mín væri um að taka þennan rétt til læknissóknar á Akureyri af Svalbarðsstrandarhreppi og þeim hluta Hálshrepps, sem hefur haft þennan rétt. Ég tók það fram í minni fyrri ræðu -  Næst líkti hv. þm. þessari till. minni við annað mál, sem hér var á döfinni í fyrra viðvíkjandi Bleiksmýrardal. Ég sé ekki beinlínis líkinguna, en hann sagði eitthvað á þá leið, að Eyfirðingar vildu ekki gera það endasleppt að beita Þingeyinga eða Fnjóskdæli, nánar tiltekið, yfirgangi. Yfirgangurinn var nú sá í fyrra að því er Bleiksmýrardalsmálið snerti, að Eyfirðingar vildu fá að nota eign sína og vildu fá að nota rétt, sem þeir að lögum og rétti höfðu haft um aldaraðir, en Þingeyingar vildu taka af þeim. Ég sé ekki, að það sé mikil] yfirgangur að vilja halda á sínum rétti. Og ég sé ekkí heldur, að það sé mikill yfirgangur, þó að Eyfirðingar geri kröfu til þess, að þeim sé séð fyrir læknisþjónustu eins og öðrum mönnum, þannig að það sé mögulegt fyrir mann að komast yfir þau störf. Það getur staðið svo á, bæði á Akureyri og þá sérstaklega í sveitum Eyjafjarðar, að þó að það sé lífsnauðsyn að ná í lækni, þá sitji hann veðurtepptur austur í Fnjóskadal. Þetta hefur komið fyrir oft og mörgum sinnum, og það mun koma fyrir áfram, ef það helzt, að hann eigi að gegna þar læknisstörfum. Ég vék að því, að það væri breytt viðhorf vegna vegasambands, sem komið er á til Höfðahverfis og Grenivíkur. Hv. þm. S-Þ, vildi ekki gera mikið úr því, að ástandið væri breytt að þessu leyti. Ég verð þó að halda því fram, að það sé gerbreytt, og það svo, eins og hann reyndar varð að viðurkenna að ætti sér stað stundum á vorin, að það kemur endalaust fyrir, að Vaðlaheiði er ófær, og þá er farið út með Eyjafirði og í gegnum Dalsmynni á bílum, sem sé þá leið, sem héraðslæknirinn á Grenivík þyrfti að fara inn í Fnjóskadalinn. Hann minntist á, að -  Hv. þm. minntist á það, að læknirinn í Grenivik, sem nú er, væri heilsulítill. Það er nú ekki gott að setja lög, sem miðuð eru við heilsu einstakra manna, sem nú gegna embættum. En hitt sjá allir, sem nokkuð vita um íbúafjölda á þessum svæðum, að þó að Fnjóskadalur bætist við lækninn á Grenivík, þá hefur hann miklu léttara starf en héraðslæknirinn á Akureyri. Ég gæti haldið, að hann hefði svona tíunda partinn af því starfi, sem héraðslæknirinn á Akureyri verður á sig að leggja, og þá ætti að sjást, hvar sanngirnin er í þessu máli. Hv. þm. sagði, að þó að þessi réttur manna til að sækja lækni til Akureyrar héldist, þá mundi nokkru samt sem áður vera létt af héraðslækninum á Akureyri í störfum við það, að þetta svæði sameinaðist Grenivíkurhéraði, og hann nefndi þar sérstaklega eftirlit með skólum. Ég býst við því, að þetta sé rétt. En ég hugsa líka, að þetta yrði það eina, sem á honum létti, þ.e. að skoða skólabörnin á haustin. Hitt er svo aftur rétt, eins og ég aðeins vék að, að þegar Grenivíkurlæknishérað breytist, og hv. þm. hefur ekkert á móti því að breyta því, þó að það eigi að hans áliti að vera meira að nafni, meira í orði heldur en á borði, þá er í sjálfu sér ekkert vit í læknissetrinu, að það sé á Grenivík, og ég held, að það hefði verið réttara af honum sem þm. Þingeyinga að flytja till. um að flytja læknissetrið þarna til heldur en að leggjast á móti minni brtt. Hv. þm. sagði, að íbúar Illugastaða- og Hálssókna í Hálshreppi mundu skoða þessa till. mína tilræði við sig. Ég veit nú ekki beint, hvað hann meinar með tilræði, sennilega það að setja menn þar í lífshættu, vegna þess að þeir geti ekki fengið læknisþjónustu, - en að halda því fyrirkomulagi, sem verið hefur, að hafa héraðslækninn á Akureyri sí og æ austur í Fnjóskadal, hríðtepptan stundum og tepptan af ófærð, held ég, að sé þá tilræði við æði marga Eyfirðinga. Hv. frsm. n. minntist á till. mína og hafði það eitt að segja, að læknaskipunin væri byggð upp að mestu eftir óskum manna og það mundu vera óskir manna í fremri hluta Hálshrepps, að þeir hefðu rétt til læknissóknar á Akureyri. En ég get fullyrt, að það eru almennt óskir Eyfirðinga að fá að hafa sinn lækni í friði og hann þurfi ekki að vera tepptur í öðrum héruðum, þegar þeir eru veikir. Og hverjir skyldu vera fleiri, Eyfirðingar í þessu læknishéraði eða íbúar Háls- og Illugastaðasókna í Hálshreppi? Ég er ekki alveg viss um það, að stefna n. í þessu atriði sé nokkuð lýðræðislegri en mín till. Það verð ég mjög að draga í efa. Það gengur oft svo, að álit nefnda er samþykkt, og þannig var það í fyrra um Bleiksmýrardal, að hv. þm. S-Þ. varð að sætta sig við það, að þar var álit n. samþykkt. Ég býst við, að fari eins fyrir mér, en eins og ég aðeins vék að í minni fyrri ræðu, þá hlýtur að leiða þar af krafa um skiptingu Akureyrarlæknishéraðs. Það er ómögulegt fyrir venjulegan mann að gegna þessu læknishéraði eins og það hefur verið, ef Fnjóskadalur á að fylgja með. Ég get alveg fullyrt það og hef nægan kunnugleika til þess að fullyrða það. Ég fullyrði ekki um, hvort sú krafa kemur endilega fram á þessu þingi, í sambandi við afgreiðslu þessa frv., en þetta er óhjákvæmilegt innan mjög skamms tíma.



Herra forseti. Hv. 1. þm. Eyf., flm. brtt. á þskj. 187, er augsýnilega ekki vel ánægður með þá till. og greip til nokkurra undanbragða, sem honum eru nú annars ekki sérstaklega töm, því að venjulega er hann mjög hreinskilinn. Hann taldi, að í till. sinni fælist ekki það, að hann hefði ætlazt til, að með henni væri tekinn réttur af Svalbarðsstrendingum til þess að sækja lækni til Akureyrar. Ég sagði, að þetta fælist í till., en hann hefði séð sig um hönd, og ég þykist geta staðið við það. Hann hlýtur að viðurkenna það sem þaulæfður forseti og úrskurðarmaður um þingsköp, að till. hans mun koma til atkvæða á undan till. heilbr.- og félmn. og þar af leiðandi ná bæði til Svalbarðsstrandarhrepps og Illugastaðahrepps, ef hún verður samþykkt. Þess vegna er ekki til neins að ætla sér að gefa henni annað innihald eftir á en henni er hleypt af stokkunum með. Það er ekki rétt sem hv. þm. hefur verið að halda fram, að auðveldari leið sé, nema með undantekningum, til Grenivíkur í lækniserindum heldur en til Akureyrar. Það er sem sé styttri leið til Akureyrar fyrir Illugastaðasóknarmenn og Hálssóknarmenn, bæði sumar og vetur. Það er aðeins sú undantekning, sem ég gat um í fyrri ræðu minni, stundum á vorin, þegar verið er að hlífa Vaðlaheiðarveginum.

Stundum á haustin og stundum á veturna.

Hv. þm., tillöguflytjandi, talaði um, að það hefði átt að flytja læknissetrið úr Grenivík upp í Fnjóskadal eða eitthvað annað, til þess að hægt væri að taka inn í læknisumdæmið þessar sóknir og máske eitthvað af Reykdælahéraðinu. Nú er það svo, sem hann veit vel, en kannske ekki allir hv. þm. í þessari d., að fjölmennasta sveitin er Grýtubakkahreppur, og þar er talsvert stórt þorp, sem heitir Grenivík, og þar situr læknirinn. Nú er enginn vafi á því, að þessi fjölmennasti hreppur og þorpsbúarnir þar mundu verða mjög óánægðir með það, að læknissetrið yrði flutt frá þeim, og þeir hafa veruleg rök að mæla. A.m.k. þyrfti til þess miklu meiri undirbúning að sætta menn við slíka hluti og gera ráðstafanir um læknissetur heldur en hægt er að gera við afgreiðslu málsins nú. Þá minntist hv. 1. þm. Eyf. á, að það væri ekki tilræði við Fnjóskdæli, þó að af þeim yrði tekinn rétturinn til að leita læknis til Akureyrar, heldur mætti segja, að það væri tilræði við Ákureyringa eða þá, sem eru í því læknishéraði, þegar læknirinn þaðan færi austur í Fnjóskadal og veðurtepptist þar, sem gæti komið fyrir. En á það vil ég benda, að ekki er það sambærilegt, vegna þess að á Akureyri eru margir læknar. Þar eru spítalalæknar, og þar eru sérlæknar, sem vitanlega hlaupa í skarðið, þegar lífsnauðsyn er, ef héraðslæknirinn er fjarverandi. En í Fnjóskadal er ekkert að leita, nema þá leitað væri ofan í Grenivík, sem venjulega er torveldara að komast heldur en til Akureyrar. Ég sendi því gjöfina aftur. Ég verð að segja það, að mér finnst þessi till. hv. 1. þm. Eyf. í alla staði óviðeigandi. Það hefði verið miklu mannborlegra af honum að flytja till. um það, að læknishéraði Akureyrar væri skipt, ef hann telur, sem líklega er rétt, mjög erfitt fyrir einn lækni að þjóna því héraði. En þar er þó bót í máli þetta, að á Akureyri eru fleiri læknar, sem hjálpa jafnan til, þegar mikið liggur við. Ég vænti þess, að hv. þdm. felli brtt. 1. þm. Eyf., enda mun hann nú gera ráð fyrir því. Það réð ég af orðum hans, þeim sem hann sagði áðan og boðaði undanhald með.



Herra forseti. Ég hef aðeins rétt til að gera stutta athugasemd. Þar af leiðandi get ég ekki svarað síðustu ræðu lið fyrir lið. Ég ætla þó að láta hv. þm. S-Þ. vita það, að ég sem gamall forseti, eins og hann orðaði, var vanur því, og ég býst við, að flestir forsetar geri það, að bera fyrst upp brtt. við 1. gr. og þar á eftir brtt. við 2. gr. Brtt. n. um það að flytja Svalbarðsstrandarhrepp í Akureyrarhérað er við 1. gr. Mín brtt. er við 2. gr. og hlaut því að berast upp á eftir till. n.  Út af því, að ég taldi, að það væri í raun og veru gengið á Eyfirðinga með því, að læknir þeirra þyrfti oft að sitja tepptur austur í Fnjóskadal, hafði hv. þm. það að segja, að það væru nógir læknar til á Akureyri að hlaupa í skarðið. Þetta er rétt að því er Akureyrarbúa snertir, en það er ekki rétt að því er snertir íbúa sveitanna í kringum Akureyri. Læknar á Akureyri, aðrir en héraðslæknirinn, telja sér yfirleitt ekki skylt að fara út í sveitir og gera það ekki, nema alveg sérstaklega standi á. Það er mér kunnugt um. Ég get ekki kannazt við, að ég sé á neinu undanhaldi í þessu máli. Menn verða oft að lúta ofureflinu. Ég býst við, að nú í þetta sinn sé nefndin í málinu mér ofurefli. En það verður hafin sókn á nýjum vígstöðvum, ef þessi till. mín fellur, eins og ég hef þegar getið um. Með því móti að hafa Akureyrarlæknishérað eins stórt og það hefur verið, - og ég tel, að það verði það að mestu leyti, ef mín till. verður felld, þá verði lítil raunveruleg breyting á því héraði, - þá er það óhjákvæmilegt, að innan mjög skammstíma verður að skipta læknishéraðinu í tvennt.



Herra forseti. Ég var nú því miður ekki kominn í deildina, þegar framsaga var höfð í þessu máli, og veit þess vegna ekki gerla, hvað n. hefur athugað af því, sem ég bað hana að gera við 1. umr. þessa máls. Hins vegar hefur hæstv. ráðh. látið útbýta þeirri skýrslu, sem mþn., sem skipuð var til að athuga heilbrigðismál og spítalamál landsins, hefur samið og ég taldi að læknaskipunin væri svo nátengd, að varla væri hægt að gera það án þess að athuga læknaskipunina líka. Ég bað hv. n. að athuga það vel, að þegar læknalögin voru samþykkt, eins og nú kemur líka ákaflega greinilega fram í nál., þá var miðað við það, að læknar væru það þétt, að þeir gætu veitt læknisþjónustu sóttir ríðandi eftir þeim vegum, sem þá voru, út um byggðirnar. Þá var og það, að ég taldi, að þar sem væru spítalar og kæmu spítalar, þar væri óumflýjanlega nauðsyn á að hafa tvo lækna, þetta bæri henni að athuga. Hafi hún gert þetta, þá hefur hún a.m.k. ekki komizt að þeirri niðurstöðu, sem ég vildi, - og hvort hún hefur gert það eða ekki, veit ég ekki, af því að ég var ekki hér staddur við framsöguræðuna. Nú liggur fyrir þetta nál. frá milliþn., og ég skal nú ekki fara langt út í það, en það upplýsir, að læknarnir hér og þar um landið séu á ómagaframfæri hjá ríkinu. Það er hvorki meira né minna. Þeir eru á ómagaframfæri. Þeir hafa ekkert að gera. Og fleira segja þeir í því sambandi og virðast vera á því, að læknarnir í heild séu óþarflega margir, - svo óþarflega margir, að þeir leyfa sér að segja, að þeir séu á ómagaframfæri hjá ríkinu, hafi ekkert að gera. Það er sagt á 2. bls. í nál. Nú vil ég enn á ný biðja n. að athuga gaumgæfilega þetta mitt sjónarmið, - það sjónarmið, að þar sem sé spítali, þar sé nauðsynlegt að hafa tvo lækna, og það sé óforsvaranlegt að láta liggja á spítala kannske 20, 30, 40 manns, hafa einn lækni til að stunda sjúklingana, og svo á hann líka að hafa hérað til að þjóna. Það geti oft kostað mannslíf á spítölunum sjálfum, ef hann fer frá, - eða útí í byggðinni, geti hann undir þeim kringumstæðum ekki farið, þó að hann sé sóttur, jafnvel hvað sem liggur við, af því að hann sé kannske nýbúinn að skera upp sjúkling, sem hann getur ekki farið frá. Þetta sjónarmið vil ég að komi skýrt fram, og þess vegna vil ég líka, að Alþ. taki ákvörðun um það, hvar eigi að vera spítalar, og setji þar tvo lækna, og þá ekki lækni alveg þar ofan í. Og ég skal þá taka sem dæmi, að hérna 1 nál. á bls. 12 telja þeir, að það eigi að vera spítali á Blönduósi, það er að verða búið að byggja hann. Þeir segja, að sjúkrahús séu í smíðum á Blönduósi, Keflavík og Neskaupstað. 20 km frá Blönduósi er kominn annar læknir, sem hefur ósköp lítið læknishérað. Hvaða vit er í því að hafa annan lækni á Skagaströnd og einn lækni á Blönduósi og setja svo á Blönduósi spítala, sem á að rúma marga tugi manna, sem geta ekki án læknis verið og læknir getur ekki frá farið nærri því alltaf og yrði þess vegna að neita um að fara, þegar hann væri sóttur út úr kaupstaðnum? Í því er ekkert vit. Það á enginn læknir að vera á Skagaströnd, en það eiga tveir læknar að vera á Blönduósi. Það er talað hér um, að það komi spítall á Suðurlandi, og gert ráð fyrir því, að hann komi á Selfossi. Hæstv. ráðh. hélt, að hann mundi koma í Hveragerði. Mér er sama, á hvorum staðnum hann kemur. Hvar sem hann kemur, þá þurfa þar að vera tveir læknar. Og þá höfum við ekkert að gera við lækni 10, 20 km frá honum, eins og núna er. Ef hann kemur á Selfossi, þá er læknir á Eyrarbakka og læknir í Hveragerði. Þeir hafa ekkert að gera. Við þurfum að hafa tvo lækna og spítala á einum staðnum. Og það er allt annað mál, hvort læknirinn núna þurfi að hreyfa sig á bíl 10 km, 20 km eða 30 km eða hann þurfti að gera það, á meðan engir vegir voru og engar brýr. Það er ekki saman berandi. Alveg gegnir sama um Sauðárkrók. Þarna er þó engan lækni hægt að spara, en við þurfum að fá þar spítala og tvo lækna. N. segir, að það eigi að koma þar spítali. Sama máli gegnir á Ísafirði. Við þurfum að fá þar tvo lækna við spítalann, en engan á Súðavík. Það er um hálftíma keyrsla, eitthvað svoleiðis. Við höfum ekkert að gera með lækni þar. Við þurfum tvo lækna á Ísafirði við spítalann, og þeir eiga að hafa læknishéraðið, sem Súðavíkurlæknirinn hefur núna. - Alveg sama máli gegnir um Húsavík. Við þurfum að fá tvo lækna og spítala á Húsavík, og þá er vafamál, hvort lækni þarf á Breiðumýri. Þetta vil ég láta n. rannsaka. Ég mun ekki koma með neina brtt. núna. En þetta er sú stefna, sem við eigum að taka upp í læknamálunum. Það er að setja læknana það þétt, að menn undir þeim skilyrðum, sem núna eru í landinu, en ekki eins og var fyrir 50 árum, geti sótt til þeirra og haft þeirra not, og séu þar spítalar, svo að þeir geti gert að því, sem þarf hjá mönnum, þurfi ekki að senda menn með kýli suður í Reykjavík, og annað þess háttar, heldur þurfum við að hafa spítala, svo að þeir geti lagt menn þar inn, gert á þeim meiri og minni skurði, eftir því sem læknarnir eru menn til. Og það þurfa að vera tveir um hvern spítala. En svo þarf ekki að vera læknir á næstu þúfu við spítalann, eins og lítur út fyrir að verði núna.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að fara að blanda mér í mál þeirra 1. þm. Eyf. og þm. S-Þ. Ég vildi aðeins láta það koma fram, sem rætt var um aðeins á fundum heilbr.- og félmn., þegar frv. til læknaskipunarlaga lá fyrir. Það var einmitt í sambandi við þetta; það var talað um það þó nokkuð fram og aftur. Það vita þeir, sem kunnugir eru, að þetta hérað er frekar lítið og með þeim minni. En það, sem er mestur baginn, er, að læknissetrið er á öfugum enda í sveitinni. En það er ekkert undarlegt, þó að svo sé, því að viða hér á landi hefur það verið þannig, að byggðin hefur færzt til, það hefur fjölgað á einum stað, það hefur jafnvel lagzt niður byggð, - menn hafa algerlega flutt í burtu úr héruðum, og það hefur fjölgað mjög í öðrum. En það er ómögulegt að fylgja svo fljótt eftir, að það sé hægt að flytja lækninn, setja upp ný læknissetur á nokkurra ára fresti; það er fjarri því. En annars kom það til mála, að eðlilegasta læknissetur í þessu héraði, sem um er að ræða, væri á Svalbarðsströnd, á Svalbarðseyri, því að það væri miðsvæðis, og væri heppilegast fyrir þá, sem læknis þyrftu að vitja, að fara þangað og þá þyrfti ekkert um Akureyri að ræða. En eins og ég sagði, það er ekki svo auðgert allt í einu að fleygja einum læknisbústað og kaupa annan. En þetta er atriði, sem liggur fyrir að rannsaka, því að það virðist svo, að byggðin færist meira inn en út, og það eru því meiri líkur til þess, að nauðsyn verði fyrr en seinna að breyta þessu svo; ef hægt væri á hentugan hátt að fá máske læknisbústað á Svalbarðseyri, þá væri það því fyrr því betra. En ég skil ósköp vel það, sem hv. þm. S-Þ. sagði, að þeim þætti illt, íbúum í Grenivík, að missa sinn lækni, sem þeir hafa haft um alllangt skeið. Það má nú ekki líta of fast á það, en um leið þarf að undirbúa og athuga þetta mál. En það var ekki þess virði, að vert væri að stöðva framgang laga um læknaskipun út af þessu eina, því að það er viðar, sem þarf að stinga við fæti og athuga, en það tekur allt sinn tíma. Það, sem vakti fyrir n., var að koma þessum læknaskipunarlögum frá í sem mestri heild, þó að menn væru ekki að öllu sammála um ýmis atriði. En í þessu atriði virtist ekki vera hægt að ljúka þessu núna, svo að vel væri. En það er sannarlega þess virði, að það væri athugað, helzt fyrir næsta þing, hvort þetta væri gerlegt á ekki allt of dýran hátt, því að það er alveg rétt, sem hv. 1. þm. Eyf. tók fram, að héraðslæknir þeirra Eyfirðinga hefur sannarlega nóg á sinni könnu, enda liggur miklu verr við að fara inn fyrir fjörðinn og út með honum eða þá þvert yfir hann heldur en ef hann hefði byggðina alla hinum megin, sem hann á að stunda að mestu leyti. En bæði þetta og önnur héruð, sem heilbrmrh. er kunnugt um, þurfa athugunar við, hvort þarf að flytja læknisbústaðinn á hentugri stað en áður var.



Herra forseti. Ég þarf ekki að bæta miklu við þessar umr., en þykir þó rétt að taka fram fáein atriði. Hv. 1. þm. Eyf. vildi gera lítið úr óskum hlutaðeigenda austan Vaðlaheiðar í læknamálunum og benti á það, að þeir væru fleiri vestan heiðar, sem óskuðu annarrar skipunar. Ef þetta væri rétt, þ.e.a.s. að hægt væri að líta á málið á þennan hátt, þá er það alveg gefið, að öll 2. gr. frv. er út í hött, því að hún er yfirleitt um þetta, að tryggja tilteknum litlum svæðum rétt til læknisþjónustu, þar sem þeim er það hentugra að dómi íbúanna sjálfra, og vitanlega gerist það á kostnað þess hverfis, sem næst liggur lækninum, því að alltaf getur það komið til, að hann teppist. En sennilega kæmi það miklu meira að sök í flestum öðrum tilfellum en þarna, vegna þess að á þeim fjölmenna stað, Akureyri, er þó hægt til annarra að leita í neyðartilfellum. Ég legg ekki trúnað á það, að læknar á Akureyri hagi sínum störfum þannig, að þeir í neyðartilfellum neiti aðstoð út um sveitir Eyjafjarðar. Því trúi ég ekki. Nei, hér stendur það eftir, að læknaskipunarlöggjöfin reynir til hins ýtrasta að haga læknisþjónustu og læknaskipun þannig, að menn eigi sem greiðastan aðgang að læknishjálp í nauðsyn. En hver er tilgangurinn með till. hv. 1. þm. Eyf.? Hvað vakir fyrir hv. flm.? Mér skilst, að hann sé fyrst og fremst sá að bæta læknisþjónustuna í Akureyrarlæknishéraði, sem nær yfir Akureyrarkaupstað, mikinn hluta Eyjafjarðarsýslu og einn hrepp í Þingeyjarsýslu. Með því að losa héraðslækninn undan þeirri kvöð að gegna læknisþjónustu í Háls- og Illugastaðasóknum með sárafáu fólki, við skulum segja um 200 manns, á að bæta verulega ástandið í Akureyrarhéraði. Mér finnst hér vera lotið að litlu. Ég er ekki að vefengja það, að hér sé um stórmikið vandamál að ræða, læknisþjónustu í þessu héraði, en ég held það sé óhugsandi að bæta hana, svo að nokkru nemi, með því að svipta þá fáu menn, sem þarna eiga hlut að máli, þeim rétti, sem þeir hafa haft og lagt er til í frv. að þeir haldi áfram. Vandamálið er miklu stærra en svo, að það verði leyst á þennan hátt. Ég legg til enn sem fyrr að þessi till. verði felld. Út af ummælum hv. 1. þm. N-M. vil ég segja örfá orð. Eins og ég gat um í framsögu, hafði heilbr.- og félmn. þessarar hv. d. aðgang að áliti mþn. um heilbrigðismál og kynnti sér það að sjálfsögðu. En það álit fjallaði ekki nema að litlu leyti um læknaskipan í landinu, og n. taldi ekki mikið á því að græða í því sambandi. Það er satt, að með þessu frv., sem hér liggur fyrir, er ekkí gert ráð fyrir neinni gerbyltingu á læknaskipunarkerfinu, þvert á móti. Eins og ég gat um í framsögu, þá eru skiptar skoðanir um þetta mál í heild. Margir álíta, að nú sé tímabært í mjög stórum stíl að stækka læknishéruðin, koma upp heilsugæzlu- eða lækningastöðvum með góðum aðbúnaði og fleiri en einum lækni staðsettum. Það má vel vera, að þetta sé rétt í sjálfu sér. En ég er alls ekki viss um það. Það er ósköp auðveit að segja það hér í þingsölum, að nú séu allar samgöngur breyttar, menn geti farið á bíl á svona og svona stuttum tíma, svona og svona marga tugi og hundruð km. En þetta verður bara allt annað, þegar út í reyndina kemur, um vetrardag í íslenzkri veðráttu og færð. Hún er enn þá söm við síg þrátt fyrir okkar að mörgu leyti ágætu samgöngur. Ég er þess vegna alls ekki viss um, að það sé tímabært nú að gerbreyta læknishéraðaskipuninni í þessa átt, þó að sjálfsagt sé að taka þetta mál allt til gaumgæfilegrar athugunar áfram. Heilbr.- og félmn. hefur ekki gert tillögur í þessa átt, og ég held þess sé tæpast að vænta, að hún geri till. um gerbyltingu á læknaskipun landsins nú á milli 2. og 3. umr.



Herra forseti. Ég ætla ekki að koma með brtt. í samræmi við það, sem ég sagði að ég teldi að þyrfti að gera, fyrr en ég sé, hvort n. athugar málið eða ekki, en ég mun þá koma með þær við 3. umr., svo að það liggi fyrir, hvað ég vil. En ég vil bara benda síðasta hv. ræðumanni á það, að geti hann sannfært mig um það, að það komi svo mikill snjór, meiri snjór núna á veturna heldur en hafi verið áður, að það sé þess vegna þörf á fleiri læknum, - læknum, sem fari meira en hlutfallslega fjölgandi með bættum vegasamgöngum, - þá skal ég beygja mig. En ég held, að tíðarfarið sé ósköp líkt og það hefur verið, og hafi Skagstrendingar getað sótt lækni á Blönduós á hestum, frá því að landið byggðist, og utan af Skagatá, og til þessa dags, þá er þó ólíkt hægara núna að gera það heldur en var, eins og þeir hafa þurft að gera um langan tíma. En það, sem ég stóð upp til núna, var að leggja hérna fram tvær brtt., sem eru báðar skriflegar, og þær eru fluttar eftir ósk íbúanna í Loðmundarfjarðarhreppi. Þeir hafa alla tíð heyrt til Seyðisfirði og óska eftir að fá að heyra til Seyðisfjarðarlæknisumdæmi áfram. Þangað er yfir einn, að vísu brattan, en stuttan fjallgarð að fara. En oftast er farið á sjó, og er stutt á sjó og að sumrinu til fastar áætlunarferðir þangað. Þar reka þeir alla sína verzlun, öll sín viðskipti, og þangað liggja allar þeirra leiðir, meðan þær liggja ekki til Borgarfjarðar, enda bæði lengra og verri fjallgarð yfir að fara og aldrei yfirleitt farið á sjó nema þá um hásumarið, því að það er miklu lengri leið og þar fyrir utan út á opið haf. Ég legg þess vegna til, að á eftir orðinu „Seyðisfjarðarhérað“ í upphafi 38. töluliðar í I. gr. komi: Loðmundarfjarðarhreppur, - og úr 2. gr., tölulið 12, falli burt orðin „og íbúar Loðmundarfjarðarhrepps til Seyðisfjarðar“.



Herra forseti. Við endurskoðun laga um tekju- og eignarskatt á seinasta þingi leyfði ég mér að benda á og bera fram till. um, að persónufrádrátturinn yrði ákveðinn það hár, að tryggt væri, að bótagreiðslur frá Tryggingastofnuninni kæmu ekki til skatts, ef ekki væri um aðrar tekjur að ræða. Í lögunum, eins og þau voru afgreidd, er tekið fram, að dánarbætur, sem greiðast í einu lagi, teljast ekki skattskyldar. Að því er snertir aðrar bætur, þá er það svo, að þær teljast með öðrum tekjum og koma til skatts, ef fer fram yfir það mark, sem lögin tiltaka. Þó hefur við afgreiðslu tekjuskattslaganna verið höfð nokkur hliðsjón af bótum Tryggingastofnunarinnar í þessu sambandi, þegar hámark persónufrádráttar var ákveðið. Það er í lögunum ákveðið 6500 kr. fyrir einstakling, og það er hér um bil sama upphæð og fullur lífeyrir til elli- eða örorkulífeyrisþega nú nemur. En fari upphæðin fram úr þessu, kemur hún til skatts eftir reglum tekjuskattslaganna, þ. e. a. s. ef hún fer 1000 kr. umfram persónufrádráttinn. Þetta var rækilega bent á við afgreiðslu tekjuskattslaganna á síðasta þingi, en ekki fékkst meiri hækkun á persónufrádrættinum en þá var. Ég hygg, að það geti varla orkað tvímælis, að það sé hið mesta ranglæti - og heimska, liggur mér við að segja - að ætla að skattleggja það fólk, sem engar aðrar tekjur hefur en þær bætur, sem Tryggingastofnun ríkisins greiðir, því að það er fullvist, að það er svo naumt skammtað þar, að ekki er möguleiki á að greiða skatt af þessum fjárhæðum. En við framkvæmd skattalaganna á síðasta sumri kemur í ljós, að það er verulegur fjöldi fólks, sem hefur ekki neinar aðrar tekjur en bætur frá Tryggingastofnuninni, aðrar en eingreiðslur, sem á að greiða tekjuskatt. Skal ég leyfa mér að gera nokkra grein fyrir þessu. Lífeyrir gamalmenna og öryrkja er ákveðinn í lögunum með gildandi vísitölu mjög nálægt 6500 kr. á ári. Í lögunum er heimilað að hækka þessa upphæð um allt að 40%, ef hlutaðeigandi þarf á umönnun og hjúkrun að halda, og þá getur upphæðin komizt upp í milli 8800 kr. og 8900 kr. Persónufrádrátturinn fyrir þennan mann er ekki nema 6500 kr., og þó að 1000 kr. í viðbót sé sleppt undan skatti. þá lendir hann samt í 15–20 kr. skatti eða e. t. v. 30 kr. Satt er það. að upphæðin er ekki há, en það er beinlínis óeðlilegt á allan hátt, að slíkar tekjur sem þessar séu skattlagðar. Fyrir það, að maðurinn þarf á umönnun og hjúkrun að halda og ellilífeyrir hækkar af þeim sökum, lendir hann í skatti. Þetta er algengasta dæmið. - En það er annað líka. Ekkja fær greiddar í bætur á fyrsta árinu rösklega 9 þús. kr., auk barnalífeyris og annars þess háttar. Þessar 9 þúsund kr., ef hún er ekki öryrki og ekki orðin 50 ára, eru það eina, sem hún fær á því ári greitt með mánaðarlegum greiðslum. Persónufrádráttur hennar er 6500 kr. Hún á að borga skatt af þessu, þó að hún hafi engar aðrar tekjur. Barnalífeyririnn er 3800 kr. Sé barnið munaðarlaust, má hækka þessa upphæð um allt að 50%. Þá getur upphæðin orðið 5700 kr., en barnafrádrátturinn er 4500 kr. Þetta barn ætti líka að lenda í skatti. Ég hirði ekki að rekja fleiri dæmi. Þetta er augljóst. Efnisgrein frv. okkar hljóðar á þessa leið: „Frádráttur þessi“ - þ. e. a. s. persónufrádrátturinn, sem upp er talinn hér á undan í greininni - „skal þó aldrei nema lægri upphæð en þeirri, sem skattgreiðandi hefur fengið greidda í bætur hjá Tryggingastofnun ríkisins á árinu.“ Efni gr. er í stuttu máli það, að þegar svo fer, að bætur frá Tryggingastofnuninni, aðrar en eingreiðslur, sem út hafa verið greiddar eftir sérstöku ákvæði, eru hærri en persónufrádráttur samkvæmt lögunum, þá hækkar persónufrádrátturinn sem því nemur, þannig að ekki er lagður skattur á þessar upphæðir. Þetta er svo einfalt og auðskilið, eðlilegt og réttlátt, að ég skal ekki þreyta hv. þdm. á langri ræðu um það. Ég vænti, að menn sjái, að þetta er alveg eðlileg og sjálfsögð breyting, og vil vænta, að það hafi verið aðgæzluleysi, sem olli því, að þetta var ekki tekið, þegar lögunum var breytt síðast. Þær fjárhæðir, sem hér um ræðir, eru að sjálfsögðu einskis virði fyrir ríkissjóð. Þetta gildir bara um þá, sem hafa þessar lágu tekjur, og hefur engin áhrif á skatta þeirra, sem komast hærra í skattstiga. Hins vegar er það réttlætismál, sem sjálfsagt er að leiðrétta, og upphæðir skattsins, þó að ekki þyki okkur háar, eru þó þær, að fólk, sem á að greiða þær af slíkum tekjum, finnur til þeirra. Ég býst við samkv. formi frv., að eðlilegt sé, að málið fari til fjhn., þó að kannske ætti það jafnvel heima í félmn. Ég leyfi mér að leggja til, að því verði að lokinni umr. vísað til fjhn.