Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Haraldur Guðmundsson Ég mun hafa kvatt mér hljóðs við fyrri hluta þessarar umr. og skal ekki lengja umr. mikið. Við 1. umr. upplýsti hæstv. fjmrh., að allar tekjur af þessum skattstofni mætti áætla 300 þús. kr. Síðast þegar þetta mál var til umr. skýrði hæstv. ráðh. frá því í sambandi við brtt. frá hv. 4. þm. Reykv., að eftir hans till. mundi skatturinn lækka um hér um bil helming, en samkv. brtt. þessa hv.þm. er þessi skattur áætlaður 212700 kr., en þar af eru 12000 kr. viðbót frá því, sem var í frv. hæstv. fjmrh. Þannig er skatturinn áætlaður eftir áætlun þessara tveggja heiðursmanna samkv. frv. 400 þús. kr., í staðinn fyrir 300 þús., eins og hæstv. ráðh. áætlaði við 1. umr. Ég vil leyfa mér að henda hæstv. fjmrh. á það, að ef honum fyrst og fremst er annt um að afla ríkissjóði tekna, þá er honum auðvelt á annan veg en rennan að afla ríkissjóði tekna, a. m. k. eins mikilla og hann gerir rað fyrir, að fáist með þessu frv. En það er með því að koma á einkasölu á bifreiðum, gúmmi og varahlutum til bifreiða. Enginn vafi er á því, að ríkissjdður fengi þar a. m. k. jafnháa upphæð og honum er ætlað að fá með þessu frv., án þess þó að verðlag þurfi að hækka. Þar við bætist það, að landsfólkinu er meira öryggi í því, að bifreiðaverzlunin komist öll í hendur þess opinbera, svo að ekki séu fluttar inn nema góðar tegundir og nógir varahlutir séu ávallt fyrir hendi, en á það hefir oft þótt skorta. Ef ég man rétt, þá var hæstv. fjmrh. því fylgjandi, að ríkið hefði einkasölu á víðtækjum. Alveg það sama mælir með því, að ríkið hafi einkasölu á bifreiðum og varahlutum þeirra og gúmmí o. þ. h. og jafnvel benzíni, þó að stj. þætti ekki fært að taka einkasölu á allri steinolíu. Við Alþýðuflokksþm. munum greiða atkv. gegn frv. hæstv. fjmrh., en með brtt.hv. 4. þm. Reykv., að einni undanskilinni, þeirri að leggja þungaskatt á flutningabifreiðar. Ég tel, að af tvennu illu sé þó skárra, að samþ. verði till.hv. 4. þm. Reykv. en frv. Það, sem hæstv. fjmrh. flytur. En jafnvel þótt brtt. verði samþ., mun ég greiða atkv. gegn frv. Engum heilskyggnum manni getur blandazt hugur um það, að þessi skattur verði til þess að auka á dýrtíðina í landinu. Flutningsgjöld hækka, fólksflutningur líka, en þar sem meiri hluta skattsins á að taka af benzíni, sem flutningabifreiðarnar nota mest, þá hlýtur skatturinn að koma langþyngst niður á nauðsynlegasta flutningnum, þungavöruflutningnum um landið. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta að sinni. Eftir till.hæstv. fjmrh. verður sá bifreiðaskattur, sem nú er, þre- til fjórfaldaður, og slík skattaaukning, sem því nær eingöngu verður lögð á nauðsynjar landsmanna, er óafsakanleg í því árferði, sem nú er. Ég óska svo að lokum hæstv. fjmrh. til hamingju með þessa arfleifð, sem hann hefir þegið af hv.þm. G.-K. Hv. þm. G.K. flutti fyrstur frv. um sérstakan benzínskatt. Framsóknarforingjar formæltu því að maklegleikum og nefndu það „litla og ljóta frv.“. Nú flytur stj. Það, og hefir gert það ennþá ófrýnilegra en það var, þegar hv.þm. G.-K. flutti það fyrst.

Sveinbjörn Högnason Mér þótti miður, þegar ég heyrði þá yfirlýsingu hjá hæstv. fjmrh., að hann mundi ekki taka til greina þá till., sem við þm. Rang. höfum komið með, að nokkur hluti af þessum skatti færi til að styrkja flutninga til hafnleysishéraðanna. Hann viðurkenndi þó rétt þessara héraða í öðru orðinu, og er enda ómótmælanlegt, eins og ég tók fram síðast, að þessi héruð, sem hafnleysið þjáir mest, verða mest útundan með styrk til flutninga sinna. Hæstv. ráðh. sagði, að betra væri, að slíkur styrkur væri tekinn upp í fjárl. en að veita til þess nokkrum hluta af þessum skatti, en ég fæ ekki skilið þá röksemdaleiðslu. Það er ekkert annað en að taka úr þessum vasanum, en ekki hinum, því að svo er til ætlazt, að allur þessi skattur renni í ríkissjóð - og verður þá ekki séð, hver munur er á því, að styrkurinn sé ákveðinn hér eða með fjárlagaákvæði. Það er miklu réttara, að þessi styrkur kæmi sem víst hundraðsgjald af skattinum, því að eftir því sem þessi flutningatæki eru meira notuð, þá verða þessar tekjur meiri, svo að styrkurinn færi á hverjum tíma eftir því, hve mikið þessi flutningatæki eru notuð. - Eftir því, sem flutningarnir, og umferð eykst, vex þá einnig styrkurinn og er það í alla staði réttmætt. Hæstv. ráðh. viðurkenndi, að rétt væri að styrkja þessi héruð með því að veita þeim fé í fjárl., en ég hefi samt ekki getað séð bóla á því í fjárlagafrv. því, sem hér hefir verið lagt fyrir þingið, og eftir því, sem allt útlit bendir til, þá býst ég við, að langt verði þangað til þessi styrkur verður tekinn þar upp. Þá minntist hæstv. fjmrh. á það, að þetta væri ekki bein skattaálagning á þessi flutningatæki, því að með þessu væri aflað tekna, sem færu til að bæta vegina, og því betri sem vegirnir væru, því auðveldari flutningar og því minna slit á bílunum og eyðsla á benzíni. Það er rétt, að ef þessum tekjum væri varið til að bæta vegina, að auki við það fé, sem nú er til þess varið, þá hefði hæstv. ráðh. nokkuð til síns máls. En ég býst ekki við, að þetta sé meiningin, þó að frv. verði samþ., heldur eigi að létta af ríkissjóði þeim fjárframlögum, sem veitt hafa verið í fjárl. hingað til, en eigi að flytjast yfir á flutningatækin sjálf. þau eiga að bera allt viðhald veganna, a. m. k. hefi ég skilið hæstv. ráðh. svo. Og þá sé ég ekki að þessi héruð séu betur komin en áður, eða neitt sé unnið til að gera vegina betri og draga úr eyðslu og sliti flutningatækjanna, sem um þá fara. þetta er ekkert nema tilraun til að koma vegaviðhaldinu yfir á flutningana sjálfa, og það viðurkenndi hæstv. fjmrh. að nokkru leyti í sinni framsöguræðu. Ég tók það fram, síðast þegar ég minntist á þetta mál, að ég teldi þennan skatt eiga nokkurn rétt á sér, en höfuðókostur hans er sá, að þessir nauðsynjaflutningar til þeirra héraða, sem eingöngu verða að nota landflutninga, eru, eins og hv.þm. Seyðf. tók fram, skattlagðir jafnvel hærra en fólksflutninga- og „luksus“-bílar. Þetta er ómótmælanlegt, þar sem vitanlegt er, að það er allt að helmingi meira benzín, sem flutningabifreiðar þurfa, heldur en fólksflutninga- og „luksus“-bifreiðar, en svo er til ætlazt, að aðalskatturinn verði á benzíninu. Ég vil beina því til hæstv. fjmrh. og hv.þdm. yfirleitt, hvort þeir viti þess nokkur dæmi í siðuðu landi, að skattlagðir séu flutningar á nauðsynjavörum manna út um landið. Það mætti með jafnmiklu réttlæti skattleggja vöruflutninga milli hafna og með ströndum fram á strandferðaskipunum.

Það er gert með kolatolli og skipagjöldum.

Þau gjöld eru ekki á innanlandsflutningum. Að vísu veit ég, að þess eru dæmi í öðrum löndum að skattur er lagður á benzín, en þar er það ekki notað til þess að knýja aðalflutningatækin, þar eru flutningar að mestu með járnbrautum, en hér á landi eru bílarnir einu flutningatækin. Hæstv. fjmrh. sagði, að erlendis þekktist það ekki, að flutningarnir væru styrktir meira en það, að járnbrautirnar væru gefnar. Við mundum þá ekki heldur sjá ástæðu til að kvarta, ef hæstv. ráðh. vildi gefa vegi fyrir bílana til flutninga á nauðsynjavörum um sveitirnar og gefa bílana líka. En héruðin standa nú að mestu sjálf undir vegakerfinu hér á landi og mikill hluti vegaviðhaldsins hvílir á heim. Hinsvegar mun það ekki vera rétt hjá hæstv. ráðh., að flutningar með járnbrautum erlendis séu hvergi styrktir af ríkjunum. Járnbrautir eru víðast hvar reknar með miklum halla, og rekstrarhallinn er venjulega greiddur af rikjunum. Opinber flutningastyrkur er því venjulega mestur með járnbrautum. Hæstv. fjmrh. minntist á, hvað bifreiðaskatturinn yrði hár samkv. þessu frv. og taldi, að hann yrði ekki þungbær. Hafði hann það eftir vegamálastjóra, að skatturinn mundi verða 2 kr. á hverja smálest fyrir 100 km. vegalengd. En ég hefi það eftir bifreiðastöð, sem hefir mikla reynslu um flutninga á vegum hér austanfjalls, að þessi skattur muni ekki verða undir 5–6 kr. af hverri smálest fyrir slíka vegalengd, af því að vegirnir eru oft slæmir og bílarnir eyða þá miklu meira benzíni en ella. Það má ekki miða þessa áætlun við það, þegar vegirnir eru beztir að sumarlagi. Ég get ekki fallizt á, að flutningaþörf á meðalheimili yfir árið sé ekki meiri en 4–5 bílhlöss. Ef hæstv. ráðh. hefir miðað við þetta, er hann samdi frv. sitt, þá skil ég betur og get frekar afsakað afstöðu hans nú til þessara héraða, og þar sem hann þá líka hefir gert sér alranga hugmynd um skattgreiðslu af hverri smálest. Þetta sýnir ókunnugleik hæstv. ráðh. á flutningaþörf heimilanna. Flutningaþörf meðalheimilis, sem þarf að flytja allar nanðsynjavörur að og frá heimilinu, er áreiðanlega miklu meiri en 4–5 smálestir á ári. Við skulum t. d. nefna mjólkurflutningana í þeim sveitum, þar sem mjólkurbúin starfa. Eftir því, sem ég þekki sjálfur til nú, munu ekki minna en 7–8 smálestir frá hverju meðal heimili á ári af mjólkinni einni, og víða þarf að flytja hana um 50–60 km. veg til búanna. Síðan bætist svo allt hitt við. Ég hygg, að nær lægi væri að áætla 10–12 bílhlöss á ári á meðalheimili, og með segjum 5 kr. skatti á hvert verður það upphæð, sem margan bóndann munar um. Hæstv. ráðh. talaði um, að koma mætti betra skipulagi á mjólkurflutningana en nú væri og að heimilin austanfjalls þyrftu ekki að flytja mjólkina til Rvíkur. Það getur vel verið, að eitthvað megi bæta úr núverandi erfiðleikum við mjólkurflutningana, en þó verður alltaf langur og erfiður flutningur austan úr Rangárvalla- og Skaftafellssýslum til mjólkurbúanna, sem nú starfa. Ég bið hv.þdm. að athuga, að hér er ekki um smáræðisskatt að gera á þessum flutningum, og þó að mjólkin sé ekki öll flutt til Rvíkur, þá þurfa bændur að flytja þangað þá vöru, sem unnin er úr mjólkinni. Með bættum samgöngum á að koma meira fjör í framleiðsluna í sveitunum og aðrar framkvæmdir þar; samhliða því vex flutningaþörfin á tilbúnum áburði, kraftfóðurvörum og byggingarefni o. m. fl. Hvernig getur svo hæstv. ráðh. hugsað sér, að flutningarnir séu ekki meiri en 4–5 smálestir á meðalheimili? Með auknum framförum í sveitunum vex flutningaþörfin og flutningamagnið, og eftir því verður þessi flutningaskattur þyngri og tilfinnanlegri fyrir bændur. Með tilliti til okkar, sem búum á Suðurlaglendinu, er hér ekki farið fram á beinan flutningastyrk í þeirri brtt. á þskj. 97, sem við flytjum við frv., heldur að þau héruð, sem ekkert gagn hafa af strandferðum ríkisskipanna, fái að losna við a. m. k. nokkurn hluta af þeim nýju álögum, sem hér er farið fram á að leggja á þau. En af því að við viðurkennum, að benzínskatturinn sé í vissum tilfellum réttlátur, þá flytjum við till. í því formi, að þessi héruð fái hluta af skattinum endurgreiddan sem styrk. Það er okkar mesta mein, hvað bílaflutningarnir eru skipulagslausir, og með félagsskap og samtökum bænda mætti gera þá ódýrari, ef kostur væri á ákveðinni fjárupphæð árlega til þess að létta undir með þeim og koma því í fast og ákveðið horf. Ég hefi ekki aflað mér upplýsinga eða gert yfirlit um það, hvort héruðin austanfjalls hafi fengið meira fé til vegagerða og vegaviðhalds en öll önnur héruð samanlögð, eins og vikið var að af einhverjum hv.þdm., og mun ég ekki deila um það nú. En meðan það er ekki sannað samkv. skýrslum um fjárframlög til vega í landinu, þá leyfi ég mér að halda því fram, að héruðin sunnanlands hafi ekki fengið meiri fjárframlög til vega og brúa en önnur héruð, og þó hefir Suðurlaglendið verið afskipt strandferðastyrknum, eins og kunnugt er. Það er mikill galli, að strandferða- og flutningastyrk þeim, sem ríkissjóður veitir, skuli ekki skipt eftir flutningamagni í hinum einstöku héruðum landsins og eftir aðstöðu þeirra til að flytja að sér og frá. Þá fyrst fengist eitthvert samræmi, sem réttlæti væri í.

Fjmrh. (Ásgeir Ásgeirsson) Ég mun ekki svara hv. 2. þm. Rang. nema að nokkru leyti, því að margt af því, sem hann sagði nú síðast, hefir áður verið rætt. Ég hefi gert hv.þm. þessara héraða austanfjalls, við fyrri hluta þessarar umr., tilboð um að styðja till. um styrk til flutninga með bifreiðum í afskekktari héruðum. Það fylgi, sem brtt. þeirra við þetta frv. kann að hafa í þinginu, geta þeir fært yfir á till. um þetta efni, sem borin yrði fram í sambandi við fjárlfrv. þessari brtt. þeirra á þskj. 97 virðist stefnt út í bláinn, án þess að séð verði, hvað bændum á þessum svæðum ber í flutningastyrk. Gæti því farið um þetta mál eins og sagt var um flóabátinn, sem búið var að heita ákveðnum styrk úr ríkissjóði á stríðsárunum, að þegar lokið var öllum flutningum, höfðu engin farmgjöld verið innheimt, styrkurinn hafði borgað allan kostnaðinn, og þó var nokkuð afgangs af styrknum, sem var hægt að skipta upp á milli þeirra, sem áttu því láni að fagna að hafa notað bátinn. Það er skiljanlegt, að þessi krafa komi einmitt frá þeim héruðum, sem hafa vegina, en síður frá hinum, sem enga vegi hafa; en samkv. frv. aukast þó möguleikarnir fyrir þau til þess að fá aukna vegi og betri. Það eru bílarnir, sem hafa ýtt á eftir vegaþörfinni og gert hana miklu ríkari en áður. Þeir eiga mestan þátt í því, hve miklu fé hefir verið varið til vega, og þá sérstaklega vegaviðhalds undanfarin ár. Það er nú sýnt og öllum vitanlegt, að fé verður ekki veitt úr ríkissjóði á næstunni til vegabóta á neitt líkan hátt og síðastl. missiri. En þó verður ekki um það deilt, að þessi bílaskattur mun bæta mikið úr í því efni. Útgjöld ríkisins til vega og viðhalds á þeim sliga ríkissjóð, ef ekki verður séð fyrir þessum sérstöku tekjum á móti. Í öðrum löndum, sem eru 20 eða 30 sinnum þéttbýlli en Ísland, er helmingi hærri skattur af bílum og benzíni en hér er farið fram á. þess vegna skil ég ekki, hvernig hv.þdm. geta hugsað sér, að hægt sé að komast hjá slíkum skatti í okkar strjálbýla landi. Þó að þessi skattur hafi ekki verið upp tekinn fyrri, þá hafa áður komið fram till. um það á þinginu, og sérstaða okkar í þessum efnum heimtar það fyrr eða síðar, að skatturinn verði lögtekinn. Kröfurnar til ríkissjóðs um fjárframlög til vega í öllum héruðum landsins verða ekki stöðvaðar og þær reka á eftir þessari ákvörðun. Þau ríki eru örfá, sem gefa meira en stofnkostnað járnbrautanna af fúsum vilja, og ég þekki ekkert, nema ef það skyldi vera Noregur. Járnbrautunum er víðast hvar ætlað að bera reksturinn. Í Svíþjóð og Danmörku er ætlazt til þess, að flutningarnir beri uppi stofnkostnað og rekstur járnbrautanna; en þegar halli verður á rekstrinum, er strax gripið í taumana og gerðar ráðstafanir til að koma aftur á jafnvægi. Ýmsir kannast vafalaust við baráttuna um þessi mál í Danmörku, enda þótt aðstaðan þar sé ekki sambærileg við það, sem gerist hér á landi, þar sem ríkið kostar byggingu og viðhald veganna. Það þykir ekki alstaðar sjálfsagt erlendis, að ríkin gefi einu sinni vegi og brýr, eins og gert er hér á landi. Ég hefi farið yfir brýr, þar sem ég hefi orðið að greiða brúargjald, en brúargjöldin hafa gengið til afborgunar á stofnkostnaði. Þess vegna má það teljast rausnarlegt hjá okkur, að ríkið eða þjóðarheildin gefi vegina. Þau héruð, sem fá akvegi til að komast í samband við hafnir, þurfa sannarlega ekki að kvarta, þó að þau verði að greiða nokkurn skatt þeim til viðhalds. Og þetta gjald er aðeins örlítill hluti af þeim kostnaði, sem þau hefðu þurft að greiða, ef vegina vantaði, því að flestir munu játa, að sá skattur, sem samgönguskorturinn leggur á héruðin, er tilfinnanlegastur. Í áætlun minni um flutningaþörf meðalheimilis í sveitum gerði ég ekki ráð fyrir mjólkurflutningum frá þeim til sölustaða eða mjólkurbúa.

En þeir eru á öllu þessu svæði austanfjalls

. Ekki alstaðar En mjólkurflutningarnir auka vitanlega flutningaþörf heimilanna, og ef gert er ráð fyrir, að þeir nemi 7–8 smál. á meðalheimili árlega, þá er ekki of lítið að áætla aðflutninga heimilisins 4–5 smál., eins og ég gerði, enda er mjólkin óvíða flutt langan veg. Mig minnir, að vegamálaskrifstofan hafi áætlað flutningaþörf meðalheimilis á aðfluttri vöru 300–400 kg. á mann. Hv. 2. þm. Rang. spurði, hvort það þekktust nokkursstaðar dæmi þess, að flutningar væru skattlagðir, en hann svaraði sér í raun og veru sjálfur með því að minna á strandferðaskipin, enda var honum þegar bent á það, sem allir kannast við, skatt af kolum, lestagjald af skipum, vitagjald og núgildandi bílaskatt, þó lágur sé. Það hryggir mig, að hv.þm. Seyðf. skuli beita sér á móti þessu frv., því að búast má við, að það tefji fyrir Fjarðarheiðarveginum, ef frv. nær ekki fram að ganga. Því bjóst ég við, að hann mundi styðja það.

Á skatturinn ekki að fara til vegaviðhalds?

. Nú, en því meira fé, sem fæst til vegaviðhaldsins, því meiri líkur eru fyrir, að hægt verði að byrja á lagningu nýrra vega, svo sem Fjarðarheiðarvegar, sem hv.þm. Seyðf. hefir sérstaklega borið fyrir brjósti á undanförnum þingum. Hv. þm. kvaðst mundu greiða atkv. á móti bifreiðaskattinum, af því að hann mundi leiða til aukinnar dýrtíðar í landinu, en ég vil benda á það, að með skattinum er hægt að halda við vegunum, og hjá því verður aldrei komizt, og leggja meira af nýjum vegum en ella. Þessi nauðsyn hlýtur að tryggja frv. fylgi. Vegamálastjóri hefir gert lauslega áætlun um, að þessi skattur mundi gefa 300–400 þús. kr. í tekjur. Það má vel vera, að hægt sé að fá meiri tekjur á hann hátt, að ríkið taki einkasölu á bifreiðum, en það er allt annað mál og liggur ekki hér fyrir. Sama er að segja um innflutningstoll af bifreiðum; það liggur ekki fyrir, enda er sem stendur innflutningsbann á bílum, svo að samkv. þessum tillögum er lítils að vænta fyrst um sinn fyrir ríkissjóð. - Ef hv.þm. Seyðf. hefði verið þm. í sócíalistaflokknum í Danmörku síðastl. ár, þá hefði hann orðið að greiða tvívegis atkv. með hækkun á benzínskattinum undir forustu ráðh. flokksins, Staunings og Bramsnæs. En það er þægilegra fyrir hv.þm. Seyðf. og flokksbræður hans að greiða atkv. um þessi mál hér, meðan þeir þykjast ekki bera ábyrgð á jöfnuði fjárlaga og landsreikninga, og gegnir það furðu, hvað ábyrgðartilfinning þessara hv.þm. gerir lítið vart við sig. Það hlýtur að vera öllum hv.þdm. ljóst, að þörfin fyrir þennan skatt er meiri nú en nokkru sinni áður, og að það tjáir ekki að bíða lengur með að logfesta hann. En ég mun síðar á þessu þingi taka til athugunar, hvað unnt er að gera til úrlausnar flutningaörðugleikum þeirra héraða, sem engin not hafa af strandferðunum, og flytja till. um það í sambandi við fjárl., að fullnægt verði þessari þörf, svo sem auðið er.

Frsm. (Jón Jónsson) Ég skal aðeins geta þess, út af aths., sem fram komu við 2. umr. frá hv.þm. Hafnf., að allshn. hefir talað sig saman um málið á ný, en sér ekki ástæðu til að koma með nýjar brtt. við það, en treystir hinsvegar því, að þegar ákveðin verða daggjöld sjúklinga, þá verði tekið tillit til þess, hvort þeir dvelji þar langvistum eða einungis um skemmri tíma. Ennfremur er þess að vænta, eftir samtali við landlækni að dæma, að bráðlega verði hafizt handa um undirbúning heildarlöggjafar fyrir sjúkrahús landsins.

Bjarni Snæbjörnsson Mér hefði þótt viðkunnanlegra og reyndar alveg sjálfsagt, að hv.allshn. hefði gert einhverjar till. um daggjöldin, því að í lögum þeim, sem hér er verið að nema úr gildi, voru ákvæði um þetta, taxti, og það getur ekki staðizt að nema þau úr gildi, þannig að ekkert komi í staðinn. Ég get þess vegna ekki greitt atkv. með frv. eins og það er úr garði gert, en þó myndi ég í þessu efni hafa látið það nægja, ef hv.n. hefði í umr. látið vilja sinn eða till. koma fram, eða að hæstv. stj. hefði á sama hátt lagt eitthvað til málanna, en þar sem um hvorugt slíkt er að ræða og hér er gengið út í algerða óvissu, hlýt ég sem sagt að greiða atkv. móti frv.

Dómsmrh. (Jónas Jónsson) ég vildi segja það, út af þessum aths. hv.þm. Hafnf., að með þessu frv. er önnur hlið spítalamálsins leyst, nefnilega sú, að gera ástandið á Gamla-Kleppi lögum samkvæmt. Um Nýja-Klepp hefir engin löggjöf verið sett ennþá, og hefir það máske ekki komið að sök fyrst í stað, en hinsvegar hlýtur að koma að því, að slík löggjöf verði sett, og er ekki með öllu ósennilegt, að hún verði undirbúin til næsta þings og þá lögð fram. Eða þá hitt, sem mér virðist vel geta staðizt, að fjhn. eða fjvn. þingsins gerðu ákveðnar till. um þetta, sem síðan mætti fara eftir, þar til löggjöf verður sett um þetta. Ég hefi reynt að halda nokkru af daggjöldunum svo háum sem unnt er, til þess að afstýra tekjuhalla á nýja spítalanum, en álit um það hefir mér verið það vel ljóst, að þingið verður að ákveða þetta fyrr eða síðar, og ég hefi í því skyni hugsað mér að talfæra þetta við þær n. þingsins, sem einkum hafa með fjármál landsins að gera, og að þær gerðu þá till. um þessa hluti, sem hægt væri að fara eftir, þangað til löggjöf kæmi.

Halldór Steinsson ég er sannfærður um, að þetta mál er þarft og gott, en hitt er ekki álitamál, að breyt. sú, sem hv.Nd. gerði á frv., er allsendis ótæk. Í 3. gr. frv. eins og það liggur hér fyrir, segir, að námstíminn sé eitt ár, en síðan er því bætt við, að veita megi undir vissum kringumstæðum leyfi til að ljúka námi á 9 mánuðum. Þetta er alveg ótækt, enda munu þess finnast engin dæmi um skóla eða skólalög, að námstími sé mismunandi, á þá lund, sem hér er ætlazt til. Námstími ljósmæðra er eftir frv. svo stuttur sem frekast er forsvaranlegt, og erlendis er hann yfirleitt til muna lengri. Þess vegna er eitt ár sá allra skemmsti tími, sem til mála getur komið, og þó mjög tvísýnt, að ljósmæður geti orðið fullkomlega starfinu vaxnar af ekki lengri námstíma. Ég bendi aðeins á þetta til athugunar fyrir n., og vona, að hún sjái sér fært að leggja til, að deildin breyti þessu aftur, þannig að námstíminn sé undantekningarlaust eitt ár.

Flm. (Bergur Jónsson) Eins og sest á grg. þessa frv., þá hefir íslenzku félagi verið veitt leyfi til hvalveiða hér við land 10 ár samkvæmt 1. frá 1928. Þessi atvinnurekstur heimtar mikið rekstrarfé, og því hefir félagið ekki ennþá getað byrjað þennan atvinnurekstur, sökum fjárskorts. Nú er útlit fyrir, að félagið geti komizt í samband við norskt hvalveiðafélag, svo að nú væri unnt að hefjast handa á næsta vori. En útlenda félagið hefir sett það skilyrði, að það fái að nota sín skip til veiðanna, en ef þetta fyrirtæki tekst sæmilega, ætlar félagið sér að kaupa skipin og flytja þau inn í landið. Eins og sest á 1. gr. frv., er undanþágan mjög takmörkuð, nær aðeins til 3 skipa í 11/2 ár, svo að það er áhættulaust að veita þessa undanþágu, en aftur á móti væri það eftirsóknarvert, ef hægt væri að hefja þennan atvinnurekstur hér á landi, þegar atvinnuvegir landsmanna berjast í bökkum og atvinnuleysi þjáir verkalýðinn í landinu. Ég vona því, að frv. verði vel tekið og legg til, að því verði, að umr. lokinni, vísað til sjútvn.

Flm. (Jón Þorláksson) Ég vænti þess, að í grg. frv. séu nægileg rök fyrir nauðsyn þessa máls til þess, að hv.þd. geti fallizt á, að frv. fari mótmælalaust til 2. umr. og nefndar, og af því að orðið er áliðið fundartíma, ætla ég að sleppa því að mæla frekar fyrir frv. við þessa umr., nema andmæli komi fram. Legg ég til, að málinu verði vísað til athugunar til hv.fjhn., sem undanfarið hefir haft þetta og samskonar mál til meðferðar.

Flm. (Bjarni Snæbjörnsson) Það gefur að skilja, að á slíkum framfara- og breytingatímum, sem verið hafa á öllum sviðum hin síðustu ár, þá er það orðið margt í póstlögunum, sem og öðrum eldri lögum, sem betur mætti fara, til þess að svara betur kröfum hinna nýrri tíma. þess vegna hefi ég leyft mér að bera þetta frv. fram, til þess að fá felld burt hin úreltu ákvæði póstlaganna og bæta inn nýjum, eftir því sem nauðsyn krefur. Frv. þetta er að mestu samið af póstmálastjóra, enda má segja það um flest ákvæði þess, að þau eru þegar praktíseruð um lengri tíma, enda mörg þeirra heimiluð í reglugerð frá 1925, og í eðli sínu alveg sjálfsögð. T. d. 1. gr. frv., sem fjallar um þyngd bréfa, þá er það ákvæði í líkingu við það, sem á sér stað erlendis, nefnilega, að bréf megi vera allt að 2 kg. að þyngd. hér er það í lögum, að þau megi ekki vera þyngri en 250 gr., og því hefir það oft komið fyrir, að póststj. hefir verið í vandræðum með bréf, sem hafa verið yfir þessu þyngdarmarki, þar sem ekki hefir mátt bera þau út, hafi hún stranglega viljað fylgja lögunum. Í 2. gr. frv. eru ákvæði um það, hve víðtækur staðartaxti megi vera. Auk þess setti ég inn ákvæði um það, að sami taxti gilti um póst milli Hafnarfjarðar og Reykjavíkur. Á milli bæjanna eru, svo sem kunnugt er, ákaflega mikil viðskipti, enda gengur póstur tvisvar á dag hvora leið. Vegna þess að við Hafnfirðingar búum við landtaxta, þá vilja verða mikil brögð að því, að bréf séu fengin bílstjórum til flutnings, er síðan setja þau í póst í Reykjavík, en af þessu verða oft vanskil og margskonar óþægindi, og veldur þetta mikilli truflun og bága fyrir öll eðlileg og greið viðskipti. Póstmálastjóri hafði ekkert að athuga við þetta ákvæði, enda taldi hann það fremur mundu verða til tekjuauka fyrir ríkissjóð heldur en hitt, þar sem póstur yrði miklu meira notaður en áður. Öll ákvæðin í 3. gr. eru komin til notkunar eftir reglugerðinni 1925, en þarf aðeins lög festing. Eins er um ákvæði 5. gr. frv. um það, að menn geti fengið til sin óborgaðar sendingar og svarbréf eftir samningi við póststjórnina. Ég skal geta þess í þessu sambandi, að rannsóknarstofa háskólans hefir undanfarið sent bændum bréf viðvíkjandi því, hvernig bóluefni hennar hafi reynzt, og til þess að greiða fyrir því, að svör komi, hefir hún leitað álits póststjóra um það, hvort ekki væri tiltækilegt að lög leiða það, sem 5. gr. fer fram á. Loks er ákvæði 6. gr. frv. um það, að nota megi frímerkingavélar í stað frímerkja. Allt þetta er þegar farið að praktisera, en það þarf einungis að fá það tekið upp í gildandi lög. Að þessu athuguðu er þess að vænta, að frv. þetta fái góðar undirtektir og fljóta afgreiðslu í þinginu. Ég vil leyfa mér að leggja til, að frv. verði vísað til hv. samgmn. að lokinni þessari umr.

Flm. (Magnús Jónsson) Af því að fundartíminn er liðinn og hv.þdm. er þetta frv. kunnugt frá fyrri þingum, þá mun ég ekki flytja neina framsöguræðu fyrir því, en óska aðeins, að það fái að ganga til 2. umr. og allshn.

Flm. (Guðbrandur Ísberg) Vegna þess að fundartíminn er liðinn, læt ég mér nægja að vísa til grg. fyrir þessu frv. og óska, að því verði vísað til 2. umr. og sjútvn.

Héðinn Valdimarsson Eftir þingsköpum er erfitt að beina fyrirspurnum til stj. Hún þarf langan tíma til að hugsa sig um og svarar oft ekki fyrr en í þinglok. Ég vil því nota þá aðferð, sem var notuð á síðasta þingi af Alþýðuflokknum til þess að afla upplýsinga jafnóðum um fyrirætlanir hæstv. stj., með því að gera fyrirspurnir utan dagskrár. Það, sem ég vil spyrja um, eru tvö mál, hvort frv. þeim viðvíkjandi muni á þessu þingi koma frá stj. Annað er síldarsalan. Það er öllum kunnugt, hverjar horfur eru með það mál nú. Það er nauðsynlegt fyrir þá, sem við þennan atvinnurekstur fast, að fá að vita, hvort nokkurt lögskipað fyrirkomulag eigi að verða á þessum atvinnuvegi í sumar, eða hvort allt eigi að vera „frjálst“ og skipulagslaust. Ég vil því beina þeirri spurningu til hæstv. stj., hvort hún hugsi sér að koma með frv. þessu viðvíkjandi. Hitt er saltfiskssölumálið. Það er kunnugt, að mikil óánægja er meðal útgerðarmanna hér á landi út af fisksölunni, sem raunverulega hefir verið einkasala fyrir tvo fisksölufélög, Kveldúlf og Alliance, og kemur það bæði beint og óbeint niður á sjómönnum og verkalýð landsins. Það hefir heyrzt, að hæstv. stj. hefði í hyggju að koma einhverju skipulagi á fisksöluna. Ég vil því beina þeirri fyrir spurn til hæstv. stj., hvort þetta sé rangt eða hvort von er á frv. viðvíkjandi þessu nú á þessu þingi.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Að því er snertir síldarsöluna vil ég taka það fram, að ég álít rétt, að það mál verði rætt hér, þegar til þessarar d. kemur frv. um síldareinkasöluna, sem Ed. hefir haft til meðferðar. Þá get ég upplýst það, að ekki mun koma af hálfu stj. frv. um skipulag á saltfisksverzluninni að þessu sinni.

Héðinn Valdimarsson mér skildist, að hæstv. stj. ætlaði ekkert að skipta sér af saltfisksverzluninni á þessu þingi og afskipti hennar af síldarsölumálinu yrðu ekki önnur en þau, að láta staðfesta bráðabirgðalög um afnám síldareinkasölunnar.

Fors.- og atvmrh. (Tryggvi Þórhallsson): Ég gat þess, að ekkert frv., sem snertir saltfisksverzlunina, mundi koma frá stj., en að ég áliti rétt að tala um síldarsöluna í sambandi við það frv., sem nú er komið fram. Á 37. fundi í Nd., 29. marz, utan dagskrár, mælti