Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Ég ætla fyrir hönd fjhn. að óska þess, að þetta mál sé tekið af dagskrá þessa fundar, en jafnframt, að það verði tekið á dagskrá á morgun.

Forseti (BG): Það er sjálfsagt að verða við ósk form. n. um að taka málið af dagskrá og taka það á dagskrá næsta fundar.



Ég ætla ekki að flytja langa ræðu um þetta mál. Það er þm. kunnugt, því að það er í einni eða annarri mynd búið að liggja fyrir allmörgum undanförnum þingum. Í þeirri mynd, sem það er nú, var það lagt fyrir hv. Ed. á síðasta þingi, var samþ. þar og sent hingað til Nd., vísað til 2. umr. og landbn., en dagaði uppi, vegna þess hvað áliðið var orðið þings og komið fast að þinglokum. Og nú í haust var málið tekið upp aftur á ný, að mestu af sömu mönnum og áður höfðu beitt sér fyrir þessari breyt. Það var samþ. í Ed. og sent því næst hingað til Nd., sem vísaði málinu til 2. umr. og landbn. 2. des. Það má því segja, að málið sé búið að dvelja lengi hjá okkur í landbn., en ástæðan fyrir því er fyrst og fremst sú, að samþ. var í n. að senda málið til umsagnar stjórnum allra búnaðarsambanda landsins. en það eru þau, sem ákvæði þessara breyt. gilda alveg sérstaklega. Eins og öllum er ljóst, tók þetta mikinn tíma, og n. beið með að skila áliti sínu og gat það ekki fyrr en svör höfðu borizt. Þau eru nú komin frá öllum búnaðarsamböndunum, sem lýsa öll yfir því, að þau séu samþykk þessari breyt. Þó eru tveir stjórnarnefndarmenn, hvor í sínu búnaðarsambandi, - þau eru 14 alls, - sem telja sig ekki geta aðhyllzt þessa breyt. - Þegar þetta lá fyrir, kom n. saman á fund, og eins og nál. ber með sér, klofnaði n. Meiri hl. n. taldi rétt og skylt, að fengnum þessum upplýsingum, að hlíta þessu og leggja til, að frv. yrði samþ., þar sem búnaðarsamböndin öll hafa tjáð sig því fylgjandi, að þessi breyt. verði gerð. Minni hl. hefur hins vegar skilað séráliti og leggur til, eins og nál. hans ber með sér, að málinu verði vísað frá. Ég vil nú vekja athygli á því, að þessar brtt. eru fram bornar sem miðlunartill., tilraun til þess að miðla málum í þeim deilum, sem staðið hafa um þetta mál um nokkurt skeið, og þannig er líka á þetta litið af hálfu þeirra manna, sem með þetta hafa að gera, búnaðarsambandanna og annarra, sem telja, að þetta sé eðlileg miðlun. Auk þess hafa um þetta mál fjallað ekki aðeins búnaðarsamböndin, fundir þeirra, heldur einnig búnaðarþing og aðalfundur stéttarsambands bænda. Báðir þessir fundir hafa lýst yfir því, að þeir geti fyrir sitt leyti fallizt á þessa breyt. Fundur stéttarsambands bænda veitti þessu samþykki með öllum samhljóða atkvæðum. Ég held þess vegna, að það sé ekki lengur hægt að segja, að vilji manna í þessum efnum sé ekki orðinn nokkurn veginn fullskýr. Og þá er að meta það, hvort menn vilja taka tillit til þeirra óska, sem þarna koma fram, þeirra jákvæðu svara, sem þarna birtast. Ég tel nú, að það geti ekki orkað tvímælis, að slíkt beri að gera, og styðst ég þá m. a. við það, að þótt menn kynnu eitthvað að hafa að athuga við greiðslur til þessa stéttarsambands, eitthvað að athuga við þetta form á því, má benda á það, að Alþ. veitti í fyrra stéttarfélagi útvegsmanna alveg sams konar rétt með lögum um útflutningsgjald af sjávarafurðum. Það er þess vegna ekki verið að skapa hér neitt fordæmi. Þvert á móti. Hér er fetað af hálfu okkar bænda í þá slóð, sem þegar hefur verið farin og Alþ. samþykkti fyrir sitt leyti, og mér finnst það undarlegt, ef alþm. telja sjálfsagt að veita einu stéttarfélagi slík réttindi, en synja okkur bændum um það sama. Ég á ekki von á því, að alþm. sýni slíka hlutdrægni í okkar garð. Ég vænti þess vegna, að þetta, sem er, eins og ég sagði áðan, tilraun til þess að miðla málum, verði til þess að háðir aðilar geti vel við unað og slái báðir nokkuð af kröfum sínum. Ég vænti þess vegna, að menn geti fallizt á þetta og þetta geti gengið nokkurn veginn viðstöðulaust, það sem eftir er. Um nál. minni hl. ætla ég ekki að ræða. Hann gerir að sjálfsögðu grein fyrir sinni afstöðu, sem ég ætla, að ég þurfi litlu að svara. Virðist þar vera fetað í svipuðum anda og fram kemur í þeim greinum, sem birzt hafa um þetta á undanförnum árum og hefur verið svarað áður, og ætla ég mér því ekki að eyða miklum tíma í að gagnrýna það nú, þótt síðar yrði.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 49, er nú ekki neitt nýtt mál hér á Alþ., því að eins og kunnugt er og frsm. meiri hl. veik að, þá er þetta mál búið að vera til umr. á allmörgum undanförnum þingum í ýmsum myndum. Það hefur af einstökum mönnum og einum flokki sérstaklega verið gert að stórpólitísku deilumáli á undanförnum árum, og kann að vera, að það þyki mjög í samræmi við ýmislegt annað, sem gerzt hefur á síðustu árum. Saga þessa máls hefst á Alþ. 1943. Þá er hér til umr. frv. um orlofsl., sem gert var að lögum á því þingi. Samkvæmt þeim lögum er, eins og kunnugt er, ákveðið, að borga skuli 4% viðbót á allt kaupgjald og öll laun í landinu. Um þetta frv. urðu nokkrar deilur, sem ekki var mjög óeðlilegt, en í sambandi við það flutti formaður Framsfl., hv. þm. Str., og fleiri menn frv. um nokkurt framlag til kynnisferða bænda og fóru fram á, að ríkissjóður greiddi sem svaraði 10 kr. á hvern bónda í landinu, sem leggja skyldi í ferðasjóð og Búnaðarfélag Íslands ætti að skipta milli þeirra bænda, sem kynnu að vilja fara í skemmtiferðir. Þetta frv. var samþ. í hv. Ed. og kom hingað til Nd. í þessari mynd. Við, sem þá vorum í landbn. þessarar hv. d., tókum það til athugunar og þótti heldur lítilfjörlegar till., sem þarna var komið með, samanborið við þan stórkostlegu framlög, sem jafnframt voru lögfest fyrir allar launastéttir landsins. Upp úr þessu varð svo samkomulag um það í landbn. að leggja til, að lagt væri 1/2% gjald á heildsöluverð landbúnaðarafurða og af því stofnaður ferðasjóður fyrir sveitafólk og borgað úr honum til þeirra bænda, sem færu hópferðir til skemmtunar í önnur héruð, og jafnframt gefin heimild til að borga nokkurt fé úr þessum sjóði til þess að veita vinnuaðstoð fátækum einyrkjum, sem ekki gætu komizt heiman að. Í þessari mynd var þetta frv. samþ. hér í Nd. En þegar til Ed. kom, urðu um það harðar deilur og talað um, að þarna væri um nýtt mál að ræða og óhæfilegt að fara að skattleggja vörur bænda til þess að stofna handa þeim ferðasjóð í eins stórum stíl og þarna væri lagt til, enda varð sú raunin á, að í hv. Ed. var þessu frv. vísað frá með rökst. dagskrá, og síðan hafa ekki komið till. um að stofna neinn slíkan ferðasjóð fyrir sveitafólkið. Það var talið sjálfsagt af þeim, sem komu þessu fyrir kattarnef, að hafa einkarétt fyrir þá, sem taka laun hjá öðrum og hafa fjármagn til slíkra ferðalaga, sem almennt eru kallaðar skemmtiferðir. Búnaðarþing, sem kom saman næst á eftir, tók upp þessa hugmynd að leggja 1/2% gjald á afurðir landbúnaðarins, en það mátti ekki fara í ferðasjóð, eins og Nd. hafði lagt til, heldur urðu um það margvíslegar þráttanir á búnaðarþingi, hvort þetta skyldi heldur fara í það að styðja að félagslegum framkvæmdum búnaðarsambanda landsins eða það ætti að fara til þess að stofna nýtt landssamband bænda, því að það gamla var þá annaðhvort alveg dautt eða í andarslitrunum. Eftir langar þráttanir varð ofan á í búnaðarþingi, að hin síðari leið yrði tekin og fellt með öllu að láta 1/2 % af þessu fé renna til framkvæmda í búnaðarsamböndum landsins. Þannig var það svo flutt hér á Alþ. 1944 og varð að lögum, en í sambandi við þau urðu allharðar deilur um það, að sett hafði verið inn í þessi l. ákvæði um það, að á hverjum tíma skyldi landbrh. samþykkja úthlutun úr þessum sjóði. Í tilefni af þessu voru, eins og margir alþm. muna, hafnar stórdeilur á þáv. hæstv. landbrh. og alla þáv. ríkisstj., að hér væri verið að setja bændastéttina undir óeðlileg yfirráð, með því að það skyldi vera háð samþykki landbrh., hvernig skyldi úthluta þessu fé. Að þessum árásum, sem hafnar voru um allt land, stóðu allir þáverandi stjórnarandstæðingar, sem voru fyrst og fremst Framsfl. og þeir menn í Sjálfstfl., sem voru andstæðingar þeirrar ríkisstj., og átti þetta að vera ein af hennar helztu syndum að hafa samþykkt þetta tiltölulega litla og. að því er manni virtist, meinlausa ákvæði í sambandi við þessi l. Auðséð var, að þetta átti að vera eitt af helztu kosningamálum þessara manna, sem hlut áttu að máli. Á Alþ. um haustið 1945 var svo af sömu mönnum borið fram frv. um að fella úr l. þetta ákvæði, sem deilur höfðu staðið harðastar um, en þá var komið í ljós, að mjög mikill ágreiningur var meðal bændastéttarinnar um það, hvort heppilegra væri að verja þessu fé heima í búnaðarsamböndum landsins, til nauðsynlegra framkvæmda þar, eða hitt, að nota það til sambands, sem þá var óstofnað, og að öðru leyti til hótelbyggingar hér í Rvík, sem raunar sveif í lausu lofti, vegna þess hvað þar var um stóra hugmynd og áætlun að ræða, því að vitanlega hefði slíkt hótel kostað margar milljónir króna. Út af þessu skeði svo það, að við, sem nú erum í minni hl. landbn., fluttum till. um það, að þessum I. skyldi breytt, til þess að losa þá, sem deilurnar höfðu hafið, undan því, sem þeir töldu fargan og yfirgang af hálfu stjórnarvaldanna, að landbrh. mætti hafa með höndum úthlutun á þessu fé, og lögðum til, að því yrði skipt upp til búnaðarsambandanna í þeim sömu hlutföllum og tekjur kæmu inn á hverju búnaðarsambandssvæði. Þessi breyt. náði samþykki, eins og kunnugt er, og í þeirri mynd eru lögin enn. En það hefur verið haldið uppi þrálátum árásum - í sambandi við kosningarnar 1946 og í rauninni alltaf síðan - út af því, að þarna hafi verið farið inn á einhverja óeðlilega og óhæfilega leið að skipta þessu fé, sem er nú ekki mikil upphæð, milli búnaðarsambandanna og gefa þeim tækifæri til þess að hafa fleiri framkvæmdir með höndum en áður hefur verið. Í þessu sambandi er ástæða til að minnast á það, að alla þá götu síðan búnaðarsamböndin hafa verið til í þessu landi, hafa þau verið í mjög mikilli fjárþröng. Þau hafa ekki haft neinn styrk, nema lítilfjörlegan styrk frá Búnaðarfélagi Íslands. M.a. þeirra hluta vegna eru íslenzkar sveitir aftur úr með framkvæmdir, ekki aðeins félagslegar framkvæmdir, heldur einnig heimilislegar. Við, sem lengi höfum verið starfandi í búnaðarfélögum landsins, höfum oft fundið sárt til þess, hve illt er að hafa ekki yfir neinu fé að ráða, og við fundum allir, hversu brýn nauðsyn var á að bæta úr þessu, og þess vegna var farið inn á þá braut að taka prósentugjald af landbúnaðarafurðum. Nú er það vitað, að andstæðingar frv. vildu, að fé það, sem búnaðarmálasjóði áskotnaðist, yrði aldrei greitt til Búnaðarsambandanna, og óskuðu þeir, að það yrði ekki gert, nema til Búnaðarsambands Suðurlands, og herjaði það út 60 þús. kr., sem það þó að vísu hafði lagalegan rétt til. Sumum þótti heppilegra, að komið væri í veg fyrir, að l. um búnaðarmálasjóð væru framkvæmd eins og þau voru sett 1946, og 1947 var reynt að breyta þeim og frv. flutt í því skyni. en það mistókst og var frv. vísað frá með rökst. dagskrá. Í vetur kom svo fram í Ed. frv. það, sem hér liggur fyrir, og fór það í gegnum Ed. Hv. frsm. landbn. gat þess, að n. hefði leitað álits og umsagnar allra. búnaðarsambanda landsins um málið, svo að ljóst væri, hver væri vilji þeirra um afgreiðslu þess, áður en n. gengi frá till. sínum. Nú hafa n. borizt svör frá öllum búnaðarsamböndunum, 14 að tölu, og hafa þau öll lýst sig fylgjandi frv. 3 stjórnarnefndarmenn, hver í sínu sambandi, hafa þó lýst andstöðu sinni við frv. - Það er ekki svo undarlegt, þó að búnaðarsamböndin hafi snúizt þannig við þessu, þar sem þau hafa hingað til verið svikin um greiðslu á fé til sjóðsins, svo sem þeim ber samkvæmt lögum, og halda þau sýnilega, að það eigi nú að halda áfram, ef samkomulag næst ekki, og þess vegna sé þó betra að fá helming fjárins með skilum en eiga von á framhaldandi óskilum frá hálfu þess opinbera í þessum efnum. Annars er innheimta fjárins öll í vafasömu horfi. Ég hef að vísu fengið skýrslu um hana hjá Búnaðarbankanum, og liggur hún fyrir á þskj. 505 og sýnir, hversu mikið er búið að innheimta fyrir árið 1946, en síðar munum við reyna að fá vitneskju um, hve mikið búið er að innheimta fyrir árið 1947. Þegar litið er á skýrsluna á þskj. 505, er það auðsætt, að ekki er innheimtan eins í öllum fjórðungunum, og tekur sig sérstaklega út, hvað lítið hefur komið inn hjá sumum samböndunum. Mér er kunnugt um, að sumir hafa farið með gjald þetta eins og gjaldið í fjárpestarmálunum. Gerðar hafa verið athugasemdir við innheimtuna á sumum stöðunum, en engin leiðrétting hefur fengizt á henni. Nú er það svo, að stéttarsamband bænda er í rauninni þannig byggt, að búnaðarsamböndin eru deildir í því, og það að ætla að láta Alþ. skipta fénu með lögum milli deildanna og heildarinnar, finnst mér allsendis óþörf ráðstöfun, því að eftir þeim undirtektum, sem mál þetta hefur fengið, þá er það vitað mál, að búnaðarsamböndin eru fús til að taka að sér innheimtu og greiðslu á því fé, sem þau telja nauðsynlegt fyrir starfsemi stéttarsambands bænda. Það er því eðlilegast, að tekjur búnaðarmálasjóðs gangi óskiptar til búnaðarsambandanna, en síðar verði svo ákveðið, hvað mikið fé skuli lagt til stéttarsambandsins. Samkvæmt lögunum, eins og þau eru nú, er það lagt undir stjórn Búnaðarfélags Íslands að skipta fénu á milli sambandanna, eftir þeim ákveðnu og föstu reglum, að hvert samband fái það fé, sem innheimt er á svæði þess. Þetta eðlilega og rétta form ætti að vera hvatning til forráðamanna hvers sambands að koma betri skipan á innheimtuna en hingað til hefur verið. En það, sem farið er fram á með frv. og er megintilgangur þess, er, að þau búnaðarsambönd, sem meiri framleiðslu hafa, t.d. Búnaðarsamband Suðurlands og Búnaðarsamband Eyjafjarðar, borgi nokkurs konar skatt til hinna sambandanna, sem verr eru sett að þessu leyti. Þó að nokkur þörf sé á þessu fyrir smærri búnaðarsamböndin, þá finnst mér ekki sanngjarnt, að eitt eða tvö búnaðarsambönd séu skattlögð á þennan hátt til þess að styrkja hin smærri, því að sá styrkur á að koma í gegnum Búnaðarfélag Íslands eða ríkissjóð, en ekki á þennan hátt. Það eru ýmsir, og þar á meðal margir í mínu héraði, sem vildu, að þessi l. yrðu algerlega úr gildi numin, því að það er ekki sanngjarnt að leggja slíkt gjald á afurðir bænda, því að það fer eftir því, hversu mikil framleiðslan er, en að öðru leyti ekki eftir efnahagnum. Menn ættu að vera þess minnugir, að ekki er langt síðan halli var á öllum rekstri, bæði landbúnaði og sjávarútvegi, og við getum búizt við, að þeir tímar komi enn, og þá verður þess meiri halli, sem framleiðslan verður meiri, og gjarnan hafa það verið skuldugustu mennirnir, sem í mest hafa ráðizt. Ég skal svo ekki að sinni fara fleiri orðum um þetta, en vil ítreka það, að við í minni hl. n. leggjum áherzlu á, að dagskrá okkar verði samþ., því að okkur er það ljóst, að engin trygging er fyrir því, að nokkru réttlátari skipting fáist milli þessara félagssamtaka, sem hlut eiga að máli, með því að fara að lögbjóða það, því að eðlilegt er, að þegar um er að ræða samtök slík sem samtök bænda, þá séu þau frjáls með að ákveða tillögin, og engin ástæða er til að ætla annað en að bændur muni fúsir að leggja stéttarsamtökum bænda fé, ef þeir finna, að gagn er að þeim félagsskap. - Ég skal svo ekki fara inn á, hvernig sá félagskapur hefur verið rekinn, en legg áherzlu á, að málið verði afgreitt eins og við í minni hl. n. leggjum til, enda er það í samræmi við það, sem áður var. Ég hygg, að það sé hinn mesti óþarfi að vera að hafa þetta mál sem stórdeilumál ár eftir ár.



Herra forseti. Ég skal ekki fara langt út í ræðu hv. þm. A-Húnv., en ég vil minnast á eitt atriði í henni. Hv. þm. sagði, að verið væri að svíkjast nm að greiða það fé til búnaðarsambandanna, sem þeim bæri lögum samkvæmt, og innheimtan á fénu væri í mjög slæmu lagi. Ég veit ekki til, að innheimtan 1946 hafi verið neitt öðruvísi en 1947. og því engu verri. Hitt er svo annað, að menn hafa viljað skilja sum ákvæði l. um búnaðarmálasjóð misjafnlega. Ég hef athugað ágreining út af þessu, og ég verð að viðurkenna, að mér finnst vafasamt, á hvern hátt eigi að skýra sum ákvæðin. Hitt, að verið sé að svíkjast um að greiða fé það, sem tilskilið er, er mesti misskilningur. Það, að ekki er enn búið að greiða úr sjóðnum til búnaðarsambandanna, stafar af því, að varla er búið að innheimta allt féð. Og þar sem reikningsskil ganga svo seint, og ekki er vitað með vissu, hvað tekjur sjóðsins verða miklar, þá er ekki hægt að skipta fénu nákvæmlega strax. Hins vegar var farið fram á, að eitt búnaðarsamband fengi nokkra fúlgu af því fé, sem það kemur til með að eiga rétt á, og var það veitt. Og strax ettir að sýnt er, hversu tekjur sjóðsins verða miklar, hefst skiptingin. Það var aðeins þetta, sem ég vildi taka fram í sambandi við ræðu hv. þm. A-Húnv.



Herra forseti. Ég hef skrifað undir nál. meiri hl. n. með fyrirvara. Ég hef áður verið því andstæður, að Alþingi hefði afskipti af innheimtu gjalda til stéttarfélaga. Fyrir nokkrum árum var flutt frv. þess efnis, að 1/8% af útfluttum sjávarafurðum skyldi renna til Landssambands íslenzkra útvegsmanna. Ég gat þess þá, að ef þetta yrði samþ., þá kæmu fleiri á eftir með slíkt. Það reyndist samt svo, að frv. flaug í gegnum þingið, og var mér þá ljóst, að þetta mundi draga dilk á eftir sér. Þegar svo búnaðarmálasjóðsfrv. kom fram nú, ákvað meiri hl. n. að spyrjast fyrir um það hjá samböndunum, hver væri vilji þeirra um afgreiðslu þess. Þegar svo svörin komu, fannst mér skylt að taka þau til athugunar. Ég hef samt ekki fallizt á skoðun þeirra, og þess vegna hef ég skrifað undir álit meiri hl. n. með fyrirvara. Ég vil benda á það, að afleiðingin af þessum lagasetningum er sú, að ekki er lengur hægt að neita neinu stéttarfélagi um innheimtu gjalda til starfsemi þess, ef það á annað borð eru möguleikar fyrir hendi. Nú er komið út á þá braut, að annaðhvort verður að taka hér í taumana og neita þessu eða þá að verða við óskum allra, sem um það kunna að biðja. Búnaðarsamböndin mæltu öll með frv. því, sem hér liggur fyrir, að undanteknum 3 mönnum. og má segja, að til þess ætti að taka tillit. Að síðustu vil ég taka það fram, að hvað snertir skiptingu upphæðarinnar, sem til sambandanna rennur, þá finnst mér rétt, að hún sé í samræmi við það, sem innheimt er á hverju svæði.



Herra forseti. Þetta mál hefur nú nokkrum sinnum verið til umr. hér á Alþ., og þeir menn, sem til þess hafa stofnað, hafa nú rekið sig á, að skoðun þeirra er röng, og hafa þeir því mjög orðið að lækka seglin, og mun ég nú víkja nokkuð að því. Það eru nú liðin tvö ár síðan tveir hv. þm. héðan úr d., þeir hv. 1. þm. S-M. og hv. 1. þm. Skagf., komu til fundarhalda norður í Þingeyjarsýslu til þess að sannfæra bændur um það, að það væru svík við þá, ef nokkru af fé búnaðarmálasjóðs væri varið öðruvísi en Stéttar samband bænda vildi ráðstafa því. Það hefði þótt einkennilegt norður í Þingeyjarsýslu, að hv. 1. þm. Skagf. ætti að gera helmingaskipti við sannleikann. Þetta var ekki annað en viðurkenning á skoðun okkar, sem höfðum gagnrýnt skipulag þetta. Ég tel það stuðning við málið, að hv. 1. þm. Skagf., sem gerði sér langa ferð til að sannfæra sýslunga okkar beggja, hefur nú vikið af fundi og hefur sennilegast komizt að raun um, að ekki er auðgert að halda fram málstað sínum. Eins og löggjafinn ber fram þessa breyt., er hún fordæmalaus, þar til fiskábyrgðin í fyrra kom til sögunnar. Og þótt ótrúlegt sé, hefur hæstv. landbrh. fengið stuðning í sambandi við hættulegustu og heimskulegustu löggjöf, sem gerð hefur verið á þinginu og er Alþ. til skammar og háðungar. Það er vel, að hæstv. landbrh. fylgir málinu á undanhaldinu, sem lýkur ekki fyrr en þessi sneypa hefur með öllu verið afnumin. Þessi löggjöf er án fordæmis meðal siðaðra þjóða. Þegar verkalýðssinnum tókst að koma á hinum illa undirbúna orlofsl., til þess að fólk í kaupstöðunum gæti létt sér upp og skemmt sér, sem hvílir að nokkru á atvinnurekendum, vildu fulltrúar bænda úr Framsfl. og Sjálfstfl., að bændur fengju nokkuð á við kaupstaðafólkið. Og er ekkert nema gott um það að segja, að þeir menn, sem stunda framleiðslu í sveitunum, fái tækifæri til að létta sér dálítið upp. En þessu var illa tekið af forsprökkum bæjarmanna og allar till., sem fram komu um réttlæti á þessu sviði, voru umsvifalaust brotnar á bak aftur. Og mátti nú glögglega sjá, að þungamiðja þjóðfélagsins var flutt úr sveitunum til kaupstaðanna. Með þessari afstöðu kaupstaðabúa var framið réttarbrot á sveitafólkinu, þar eð það hafði að sjálfsögðu sama rétt til hvíldar og skemmtana og þeir, sem í bæjunum búa. Þá komu málsvarar bænda, þar á meðal hv. þm. Str., fram með þá till., að greiddar skyldu úr ríkissjóði 10 kr. til hvers sveitaheimilis, er varið skyldi til skemmtiferða. En þetta fékkst heldur ekki. Á þessum tíma er metnaður sveitanna orðinn svo lítill, að farið er fram á 10 kr. styrk úr ríkissjóði til skemmtiferða sveitafólks. Þegar þetta er borið saman við orlofslögin, sést glögglega, hversu lágt er lagzt. Búnaðarfélagsforkólfarnir og hæstv. landbrh. hafa ekki staðið fyrir máli sínu, og lætur nú hæstv. ráðh. auðan stól eftir til að verja miklar sakir og litlar afsakanir. Það er honum sjálfum að kenna, að hann leggur á flótta, og get ég því ekki hlíft honum, þótt hann ætlist ef til vill til þess með fjarveru sinni. - 10 kr. aðgerð hv. þm. Str. er táknræn fyrir alla meðferð málsins. Það er svo mikil þolinmæði og auðmýking og svo mikil þolinmæði í því að taka við neitun meiri hluta þm., að furðu sætir. Og þetta þurfa fulltrúar á búnaðarþingi við að stríða. Bændur. sem áður voru í meiri hluta, en eru nú í minni hluta, biðja meiri hlutann að reyta til sín peninga, sem þeir eiga raunar sjálfir. Bændur geta ekki leitað til þess aðila og beðið um hjálp, sem hefur sýnt sig að því að bera ekki of mikla virðingu fyrir bændum, hinna sömu manna, sem vildu ekki láta þá hafa orlof og ekki einu sinni 10 krónurnar og gætu kippt í strenginn, þegar þeim þætti miður við bændur. Ógæfa bænda liggur í því, að þeir þurfa að fara beiningaleið að þeim mönnum, sem eru þeim ekki of hliðhollir, og fá þá til að innheimta þessi gjöld fyrir sig. Ég hét Ólafi Jónssyni, formanni Ræktunarfélags Norðurlands, verðlaunum í hittiðfyrra, ef hann gæti nefnt dæmi þess í frjálsu landi, að stéttarfélag léti ríkisstj. innheimta félagsgjöld sín. Hann gat ekkert dæmi fundið, sem varla er von, því að þetta er fordæmislaus vitleysa. Hv. 1. þm. Skagf. og hæstv. landbrh. og hv. 2. þm. Skagf., sem einnig hefur látið flækja sig í þetta mál, hafa nú séð sinn kost vænstan í því að flýja út úr d., en það bjargar ekkert við máli þeirra, er var og verður ranglátt, en ég vil láta koma fram í Alþt., hversu rökþrota þeir eru og flæktir. Ólafur Jónsson á Akureyri sá, að hann gat ekki bjargað málinn við. Eftir að búið var að neita um réttlátan styrk til skemmtiferða og eftir að búið var að neita um 10 krónurnar, fundu forráðamenn búnaðarmálanna það upp, að við skyldum biðja bæjarmeirihlutann að leggja bönd á okkur sjálfa fyrir okkur sjálfa. Og þeir gerðu það. Þeir lögðu skatt á bændur, til þess að bændur gætu skemmt sér. Hv. þm. A-Húnv. tók það fram, að bygging gistihúss hér í bæ væri bændum nauðsynleg. Þetta er rétt, en eðlilegast væri þá að leggja á landsskatt. Bændur hafa sýnt, að þeir geta leyst þetta vandamál. T.d. hafa bændur í Eyjafirði reist myndarlegt gistihús á Akureyri fyrir sína eigin peninga og þannig leyst gistihúsvandræðin á Akureyri. Víðar um land hafa kaupfélögin leyst þetta vandamál, þótt í smærri stíl sé. Eins hefðu kaupfélögin getað gert hér í gegnum S.Í.S., fyrst samvinnufélögin gátu leyst þetta vandamál víðs vegar um land. En þeim datt ekki í hug, að þeir gætu gert það sama hér og eyfirzkir bændur gerðu norður á Akureyri. Í Danmörku hafa danskir samvinnumenn byggt gistihús, Grundtvigshúsið í Khöfn, vistlegt og gott gistihús, þar sem bændur, sem til borgarinnar koma. geta fengið kjarngóða og heilsusamlega fæðu eins og þeir voru vanir heima. En hér gáfust bændasamtökin upp við að koma upp gistihúsi, þótt sýnt væri á einum stað og tveimur stöðum í smærri stíl hér á landi, að slíkt væri hægt. Þeir gáfust því upp við það, en hugðust skattleggja bændur til þess að koma þessu í framkvæmd. Búnaðarfélagsforkólfarnir vantreystu þannig bændum, þótt þeir hefðu sýnt, að þeir væru þessum vanda vaxnir, ef þeir fengju sjálfir að ráða, og höfðu á einum stað í stórum stíl og tveimur stöðum að nokkru leyti leyst hið vandasama hótelspursmál. Búnaðarleiðtogarnir í Sjálfstfl. og Framsfl. höfðu staðið saman á stríðsárunum til að tryggja eðlilegt verð á landbúnaðarvörum. Samtök þessi voru nefnd „tvennir fjórtán“, þ.e. 14 framsóknarmenn og 14 sjálfstæðismenn. Í stríðsbyrjun, þegar Bretar tóku að draga fólk úr sveitunum til sjávarsíðunnar, gengust þessi samtök fyrir því, að nokkuð af því mikla fjármagni, sem aflaðist við sjávarsíðuna, væri látið í sjóð. Þessi samtök „tvennir fjórtán“, sem ég átti nokkurn hlut að með hv. þm. Borgf.. tókust vel. En þá kom annað til sögunnar, sem ekki var eins heppilegt fyrir bændur. Það gerðist haustið 1944, að búnaðarþing var kvatt saman skyndilega til að ráða fram úr stjórnarmyndun, og var þetta furðuleg ráðstöfun. Og í Morgunblaðinu, sem er málinu kunnugt. er sagt, að leiðtogar Framsfl. og Sjálfstfl., þar á meðal formenn þeirra, Hermann Jónasson og Ólafur Thors, hafi farið fram á það við sína menn í stjórn Búnaðarfélagsins, að þeir reyndu að leysa vandamálið. Og strax nokkrum vikum fyrir lýðveldisstofnunina var hafizt handa að mynda stjórn. Reynt var að fá kommúnista með í þessa stjórn og var svipað því eins og á dansleik, þegar piltarnir keppast um að ná í fallegustu dömuna. Eins var nú rauða daman eftirsótt af borgaraflokkunum. En rauða daman hélt áfram að vera treg allt sumarið 1944 og neita dansinum. Hinir stóðu þungbúnir, og undir haust andvörpuðu forkólfar Framsfl. og Sjálfstfl. þunglega og sáu, að nú var ekki um annað að gera en hafa dansinn nokkuð öðruvísi en þeir höfðu ætlað í fyrstu. - Svo virðist sem þessi frásögn Morgunblaðsins sé sönn. A.m.k. hefur henni aldrei verið hnekkt. Búnaðarfélagsstjórnin hefur heimtað þetta, og þótt misráðið hafi verið, hefur bæði henni og Búnaðarfélaginu gengið gott til. Hv. þm. Borgf. var ljúft að mynda stjórn án kommúnista, eins og síðar kom fram. Stjórn Búnaðarfélagsins þótti mikils um vert, að samstarf tækist og framhald yrði á stefnu hinna „tvennu fjórtán“. Búnaðarþingsfulltrúar voru nú kallaðir til Rvíkur, og vitað er, að fulltrúar tveggja flokka, Sjálfstfl. og Framsfl., fullyrtu, að ákveðið væri að mynda stjórn, sem þessir tveir flokkar ættu sæti i. Hvort Alþfl. átti að vera með, er ekki vitað. Markmið hinnar nýju stjórnar var að lækka dýrtíðina, og var því farið fram á það við búnaðarþingsfulltrúana, að þeir gæfu eftir uppbót til bænda, sem það ár átti að vera á 9. millj. samkvæmt áliti 6 manna n. Þessi upphæð var að vísu nokkuð stór, en því var haldið fram, að þessi meiri hluti ætlaði að lækka dýrtíðina, og ef bændur riðu á vaðið í þessum efnum, mundu aðrir koma á eftir. Og hvernig var svo gengið frá þessu máli? Bændur voru þarna gabbaðir af þeim mönnum, sem þeir treystu. Ef bændur hefðu þarna verið að semja við júrista, mundu þeir hafa haft þetta skriflegt. En sveitamenn eru vanir að treysta hver öðrum, og svo var einnig í þetta sinn. Þótt bændur hafi um 1000 ára skeið haldið uppi sjálfstæðri menningu, þá tapa þeir, er þeir koma á leikvöll með kaupstaðarbúum. Það er notað sem nokkurs konar skammaryrði um bændur, hve auðgert sé að leika á þá. Kaupstaðamenn, sem eru á ferð uppi í sveit, eru algerir viðvaningar í því að fara með hesta. Eins er það, þegar sveitamenn koma á leikvang kaupstaðabúa. Þá eru þeir algerir viðvaningar, og svo reyndist í þessu máli, sem eru hinar stórkostlegustu bændaveiðar, sem saga vor getur um. Og það var meira að segja komið svo langt, að talað var um, hver ætti að verða atvmrh., og það var einn af trúnaðarmönnum Búnaðarfélags Íslands. En þegar svo átti að fá fastan grundvöll í málinu, þá var öllu frestað. En svo kemur rauða daman og var ekki alveg óvinnandi. Hún hafði haldið biðlunum frá sér allt sumarið. En kommúnistar vissu, hvað þeir vildu. Þeir vildu koma á stjórn undir haustið og leika þannig á bændur, og til þess ætluðu þeir að fara að eins og þeir reyndar gerðu. Og þegar búið er að kalla búnaðarþingið saman og búið að lýsa yfir hér, að þeir sætti sig við að falla frá þeim eina rétta grundvelli, sem byggður var á sexmannanefndarálitinu, - þegar þar er komið sögu, fer eins og stormsveipur gegnum hið pólitíska loft, því að þá koma kommúnistar til form. Sjálfstfl. og segja, að það sé síður en svo, að þeir hafi á móti því að vinna með honum, og að hann sé einmitt maðurinn, sem þeir hafi alltaf verið að hugsa um, og einmitt með því að mynda með honum ríkisstj., þá sé hægt að stjórna landinu vel. Eftir að hafa þurft að vera svona lengi á biðilsbuxunum vegna hinna tveggja flokka, þá var nú vandi vel boðnu að neita. Þeir, sem höfðu þarna mest barizt fyrir því að mynda þingræðisstjórn, fengu þarna tækifærið. Og endirinn varð því sá, að þriggja flokka stjórn var mynduð. En sá maður, sem sat nú eftir með sárt ennið, var form. Framsfl. Og hvernig sem það atvikaðist, þá á það kannske við þarna í þessum pólitíska leik, sem Einar Benediktsson sagði: „Sekur er sá einn, er tapar“. Annar eftirminnilegur þáttur er það, þegar bændur voru fengnir til þess að gefa eftir þessa peninga. Þá skrifuðu þessir tveir menn, form. Framsfl. og Sjálfstfl., tvær greinar. Þær voru svo áþekkar, að þær gætu hafa verið skrifaðar í sama herberginu. Þeir gætu hafa haft sama uppkastið. Þeir þökkuðu bændum landsins fyrir þennan drengskap og þjóðarhollustu, sem þeir hefðu sýnt með því að ganga á undan með góðu eftirdæmi og gera ekki eigingjarnar kröfur. En þrátt fyrir það mikla þakklæti þá risu bændur í einum landshluta upp á móti þessum aðgerðum, og mun þeim hafa tekizt að fá eitthvað lítils háttar af þeim peningum, sem þeir áttu að fá. Ég vil ekki eyðileggja matmálstíma hv. þm., en aðeins þetta, að eftir að sunnlenzkir bændur sáu, að þeir höfðu verið þarna verulega sviknir, vildu þeir gera eitthvað í málinu. Ég tók mig fram um það. af því að ég var ekki við þessa samningsgerð, að boða til fundar á Selfossi og bjóða þessum forkólfum Framsfl. og Sjálfstfl. að mæta þar. En af því að þarna var þá sýnilega um stjórnarmyndun að ræða, og kannske annar þeirra líklegur til þess að verða forsrh., þótti forráðamönnum útvarpsins rétt að láta ekki tilkynninguna um fundinn fara gegnum útvarpið, nema þeir fengju um það að vita. En hv. þm. Str. misnotaði aðstöðu sína þarna, því að þegar hann fékk að vita um þennan umræðufund, sem boðaður hafði verið í samráði við bændur, þá fékk hann útvarpið til þess að skjóta inn í auglýsingu um fundi, sem hann ætlaði að halda. Þarna var ekki aðeins um misnot á ríkisútvarpinn að ræða, heldur líka gerð tilraun til þess að eyðileggja samtök bænda. Ég ætla nú að enda ræðu mína á þessu stigi, þegar búið er að leika á bændur á þennan hátt. Það er búið að fá þá til þess að gefa eftir stórar fjárhæðir, en hvergi hefur átt sér stað lækkun, heldur hækkun, en það hefur ekki tekizt að þagga niður óánægju meðal þeirra, og bændur á Suðurlandi hafa gort uppreisn. - 



Með stofnun búnaðarmálasjóðs er lagt til, að 1/2% gjald sé tekið af allri innlendri framleiðslu og lagt í sjóð, sem nefnist búnaðarmálasjóður. Eins og l. eru nú, er gert ráð fyrir, að þetta gjald sé innheimt af Búnaðarbanka Íslands og því úthlutað til búnaðarsambandanna í réttu hlutfalli við framleiðslumagn þeirra. Ég er einn af þeim, sem hafa talið, að þetta fyrirkomulag væri það heppilegasta fyrir bændastéttina og með því að búnaðarsamböndin fengju féð til ráðstöfunar. væri bezt trygging fengið fyrir því, að fénu yrði varið til nauðsynlegra framkvæmda í þágu bændasamtakanna. Með því að aðalfundur búnaðarsambandanna hefur ákvörðunarrétt um það, hvernig fénu er varið, þá er það sú bezta lausn, sem hægt er að fá, til þess að fénu verði varið á sem hagnýtastan hátt. Það er kunnugt, að búnaðarsamböndin hafa ekki haft fé til nauðsynlegra framkvæmda og hafa þess vegna mörg þeirra í síðustu fjárhagsáætlun, fyrir árið 1947, byggt á því að fá fé úr búnaðarmálasjóði til ýmiss konar nauðsynlegra framkvæmda innan sambandanna. Þess vegna hefur nú við síðustu áramót eitt búnaðarsambandið komizt í vandræði vegna þess, að því hefur ekki tekizt að fá neitt úr búnaðarmálasjóði, enda þótt það ætti lögum samkvæmt þar inni fleiri tugi þúsunda. Það var ekki fyrr en í febrúarmánuði, að þessu búnaðarsambandi tókst að fá nokkurt fé úr sjóðnum, 60000 kr., með samþykki hæstv. landbrh. Ég skal segja það til lofs hæstv. landbrh., að hann veitti leyfi til þess, að Búnaðarsamband Suðurlands fengi þetta fé, af því að leikar stóðu þannig, að hann hafði vald til þess að stöðva greiðslu úr sjóðnum, og þess vegna mun hann halda, að hann hafi verið að gera eitthvert sérstakt góðverk. Hins vegar er ég þeirrar skoðunar, að hæstv. landbrh. hafi ekkert vald til að fyrirskipa Búnaðarbankanum að greiða ekki úr sjóðnum, vegna þess að lögum samkvæmt ættu búnaðarsamböndin kröfu á því að fá þetta fé. Eina búnaðarsambandið á öllu landinu, sem nokkurt fé hefur fengið, mun vera Búnaðarsamband Suðurlands, 60000 kr., sem greiddar voru í febrúarmánuði s.l., og því er ekki að undra, þó að búnaðarsamböndin séu ekki í dag búin að átta sig á því, hvers virði það er fyrir þau, að l. um búnaðarmálasjóð eru eins og þau raunverulega eru. Mér er kunnugt um, að það hefur verið hafinn töluverður áróður víðs vegar um landið og því dreift út meðal bænda, að það sé vafasamt, að þeir fái nokkurn tíma greiðslu úr sjóðnum, a.m.k. ekki fyrr en l. hafi verið breytt. Það er þess vegna ekkert undarlegt, þó að þau væru í nokkrum vafa, þegar komið var til þeirra fyrir skömmu og leitað eftir umsögn þeirra um það, hvort þau gætu fallizt á að samþ. yrði frv. til l. um búnaðarmálasjóð eins og það liggur nú fyrir. Það er ekkert undarlegt, eftir að ráðamenn sjóðsins og margir forráðamenn búnaðarsamtakanna hafa reynt að telja bændum og stjórnum búnaðarsamtakanna trú um, að ekki yrði greitt fé úr búnaðarmálasjóði fyrr en búið væri að breyta lögunum. Hér liggja fyrir tvö nál., frá meiri hl. og minni hl. Ég harma það, að í nál. meiri hl. er ekki farið með rétt mál. Ég harma það vegna þess, að hv. frsm. meiri hl. er frá mínu sjónarmiði það vandaður maður, að ég hélt, að það væri óhætt að trúa honum til að fara rétt með. En í nál. meiri hl. er sagt: „ N. hafa nú borizt svör frá öllum búnaðarsamböndunum, 14 að tölu, þar sem stjórnir allra sambandanna lýsa yfir fylgi sínu við frv. og mæla með því, að það verði samþ. Tveir stjórnarnefndarmenn, sinn í hvoru sambandi, lýsa þó yfir andstöðu við frv.“ Hér er ekki farið rétt með. Ég hef ekki séð þessar umsagnir allar, en ég hef séð eina. Ég hef séð afrit af svari stjórnar Búnaðarsambands Suðurlands, og það er ekki í samræmi við þetta. Svarið er ákveðið og skýrt, og stjórnin er öll sammála. Í þessu afriti, sem ég sá, segir eitthvað á þá leið, að stjórn Búnaðarsambands Suðurlands geti eftir atvíkum fallizt á samþykkt frv. um búnaðarmálasjóð eins og það nú er, enda verði þeim helming fjárins, sem ekki gengur til hreppabúnaðarsambandanna, skipt eftir framleiðslumagni búnaðarsambandanna. M.ö.o., það er sett það skilyrði fyrir samþykkt frv. frá hendi stjórnar Búnaðarsambands Suðurlands, að skiptingin á þeim helmingi, sem gengi í hreppabúnaðarsamböndin, verði gerð á sama hátt og nú er í l. Það eru þess vegna 5 stjórnarnefndarmenn í stjórn Búnaðarsambands Suðurlands, sem eru á móti frv. eins og það er nú, og ég harma, að meiri hl. skuli hafa gleymt að geta um það, en segja aðeins, að 2 stjórnarnefndarmenn sinn úr hvoru sambandi, mæli á móti frv. Er það ekki vandlega farið með heimildir, þar sem þetta er stærsta búnaðarsamband á landinu. Og fyrst gleymt er að geta um umsögn stjórnar Búnaðarsambands Suðurlands, þá er ekki ábyggilegt, að umsagnir hinna 13 búnaðarsambandanna, sem hér er talað um, séu heldur réttar, og væri fróðlegt að fá að sjá þessi svör, og væri rétt að birta þau.

Þau eru til sýnis

. Einhvers staðar á lestrarsal eða á skrifstofunni, en það verður þá að fletta þar upp og leita að því, ef á að lesa það. Það er kunnugt, að þetta mál hefur verið mikið hita- og deilumál frá hendi ýmissa manna, og eins og ég sagði áðan, er þetta frv. komið fram sem bræðings- eða sáttatilraun, eins og reyndar hv. frsm. viðurkenndi áðan, en ekki til þess að bæta l. eða bæta undirstöðuna fyrir bændastéttina. Því verður ekki neitað, að við, sem höfum barizt fyrir því að hafa l. um búnaðarmálasjóð eins og þau eru í dag, höfum unnið mikið á í því að geta snúið ýmsum þm., sem verst hafa látið, í hálfhring, en okkur hefur ekki tekizt enn að snúa þeim nema í hálfhring. Þess vegna er það sem þeir segja: Búnaðarsamböndin skulu fá helming. - Við segjum: Búnaðarsamböndin eiga að fá allt. - Í fyrra, þegar frv. um búnaðarmálasjóð var til umr., sögðu þessir menn: Búnaðarsamböndin eiga ekkert að fá. Búnaðarþing og stéttarsambandið eigi að hafa það allt til eigin ráðstöfunar. - Og raddir voru uppi á síðasta þingi um að verja þessu fé til hótelbyggingar. Þær voru ekki alveg kafnaðar, en voru farnar að lækka vegna þess, að það var sannað, að bændur úti um byggðir landsins vildu ekki láta skattleggja sig til þess að byggja hótel í Rvík. Bændur – og það munn fáir lá þeim það - vildu fyrst leggja áherzlu á að koma upp hjá sér hentugum og góðum íbúðum og góðum peningshúsum, áður en þeir færu að leggja í slíka byggingu. Þess vegna er það, að sú rödd sem farin var að lækka á síðasta þingi og tala í hvíslingum um að nota nokkuð af þessu fé í hótelbyggingu, er nú algerlega þögnuð og þorir ekki að láta á sér bæra. Það verður að viðurkenna, að það er framför. Um það að vilja nú láta búnaðarsamböndin hafa helming af fénu til eigin ráðstöfunar, en taka hinn helminginn handa Stéttarsambandi bænda, er það að segja, að ég tel þetta nokkurn vinning frá því, sem áður var, þegar taka átti allt af búnaðarsamböndunum og láta þau áfram vera félaus og sem sagt óstarfhæf. En ég tel nú, eins og fyrr, algerlega óþarft að lögfesta gjald af framleiðslu bænda til þess að afhenda stéttarsambandinu. Ég er enn þeirrar skoðunar, að Stéttarsamband bænda geti lifað og starfað fyrir bændastéttina með frjálsum framlögum frá bændunum sjálfum. En margir forustumenn bænda, t.d. þeir, sem stjórna Búnaðarfélagi Íslands, og aðrir, a.m.k. framsóknarmenn, hafa ekki svo mikið álit á bændastéttinni, að þeir telji óhætt að ætla bændunum það mikinn félagsþroska og viðsýni í baráttu fyrir sinum eigin hag, að þeir opni budduna til þess að leggja í sameiginlegan sjóð svo að stéttarsambandið verði starfhæft. Ég segi, að þessir menn hafi ekki það mikið traust á bændastéttinni, vegna þess að þeir hafa leitað aðstoðar Alþ. um innheimtu á þessu gjaldi handa stéttarsambandinu. Það hefur verið á það minnzt hér áður, og það með fullum rökum, að framsóknarmenn hafi oft litið bændastéttina mjög smáum augum. Enginn, sem liti á bændastéttina sem stétt þroskaðra manna, hefði látið sér til hugar koma að bera fram frv. til l. á Alþ. um það að fá 10 kr. í ferðasjóð handa hverjum bónda í landinu. Og ég er dálítið hissa á því, hvað bændur hafa litið tekið þetta óstinnt upp, og ég er hissa á því, að það skuli ár eftir ár vera vegið í sama knérunn í þessum efnum. Það er vegið í sama knérunn, þegar barizt er fyrir því þing eftir þing að fá lögfest stéttargjald, sem byggt er á þeim forsendum, að ekki er hægt að innheimta það með frjálsu móti. Ég er ekki kunnugur bændum um allt land, en þó þekki ég bændur úr öllum landsfjórðungum, og þeir bændur, sem ég þekki, eru ekki með þeim hugsunarhætti, sem ætla mætti, að framsóknarmenn héldu, að þeir hefðu. Þeir bera ekki utan á sér þann smásálarskap og þann mannleysuhátt, sem ætla mætti, að framsóknarmenn teldu þá hafa. Og ég veit, að hér sunnanlands er engin hætta talin á því, að ekki sé hægt að innheimta stéttargjaldið af frjálsum vilja. Form. Búnaðarsambands Suðurlands hefur margsinnis lýst yfir, að hann sé reiðubúinn að innheimta frjáls framlög af öllum meðlimum Búnaðarsambands Suðurlands. Hann hefur margsinnis lýst yfir, að stjórn búnaðarsambandsins, eða meiri hl. hennar, telji engin vandræði að ákveða það á fundi sambandsins, hvað stéttargjaldið ætti að vera hátt, og innheimta það hjá bændunum sjálfum. Maður gæti þess vegna vonað, að allir þm. af Suðurlandi, sem hljóta að þekkja þennan sama hugsunarhátt eins og ég, teldu óþarft að leita til þingsins um aðstoð í þessu efni, en það hefur ekki verið því að heilsa. Ég minntist á það áðan, að ég teldi rétt að hafa þá skiptingu, að búnaðarsamböndin fái helminginn af þessu fé og innheimtan yrði svipuð og hún er nú í l., enda þótt l. verði að breyta í það horf að láta stéttarsambandið fá helminginn. Ég skal ekkert segja um það, hver niðurstaðan verður hér á þessu þingi, en ég hef heyrt eftir framsóknarmönnum, að nú væri svo komið, að þeir teldu, að málið væri tryggt og þeir fengju nú loksins sitt fram. Út af fyrir sig er ekki nema gott um það að segja, að stéttarsambandið hafi fé til umráða. En eins og ég sagði áðan, þá tel ég, að hægt væri að tryggja nóg fé til umráða án þess, að lagasetning sé um það gerð. Um stéttarsambandið hefur verið töluvert rætt, og framsóknarmenn hafa haldið því fram, að við, sem ekki höfum viljað tryggja því fé með l., værum andvígir þessu stéttarsambandi og vildum ekki. að það þrifist. Ég skal ekki vera að orðlengja um það hér eða reyna að afsanna það, enda þótt ég komist ekki hjá að taka það fram, að ég tel vel farið, að stéttarsambandið hefur verið myndað. Ég tel vel farið, að bændur myndi sinn stéttarfélagsskap, eins og verkamenn mynda verkalýðsfélög og Alþýðusamband Íslands. Hitt má svo deila um, hvernig þessu stéttarsambandi er stjórnað og hvort það gefi eins góða raun og ætla mætti. En það er ungt enn þá, og ég tel ekki sanngjarnt að gera þær kröfur til þess enn, að það geti fullnægt öllu því, sem bændur vildu kjósa. É g tel, að það sé klaufaskapur fyrir bændur, ef stéttarsambandið getur ekki orðið þeim að gagni, og er það þá vegna þess, að forustan er ekki eins góð og nauðsynlegt er og eins og hún getur verið, ef hún er valin af frjálsum vilja og með það fyrir augum að láta stéttarsambandið gott af sér leiða fyrr hönd bændastéttarinnar. Hitt getur verið háskalegt og staðið starfseminni fyrir þrifum, ef farið væri að selja forustuna ettir pólitískum leiðum og gæta að því, hvaða pólitískt mark væri á þeim manni, sem til þess væri valinn. Um það að skipta hinum helmingnum, ef búnaðarsamböndin eiga ekki að fá nema helminginn af fénu, eftir sömu leið og nú er gert, tel ég alveg sjálfsagt. En í frv., eins og það liggur fyrir, þar sem gert er ráð fyrir, að búnaðarþing skipti milli búnaðarsambandanna því fé sjóðsins, er fellur í hlut þeirra, þá finnst mér alveg fáránlegt að vera að tala um það, að búnaðarþing skuli skipta þessu fé. Í fyrsta lagi er það, að búnaðarþing kemur ekki saman nema annað hvert ár, og samkvæmt l. um Búnaðarfélag Íslands er það aðeins annað hvert ár, sem á að taka ákvörðun um það, hvernig skipta eigi fé búnaðarmálasjóðs. Þetta út af fyrir sig er nægilegt til þess, að menn hljóta að vera á móti því að búnaðarþing annist skiptinguna. Ég tel alveg óþarft að efna til deilna á búnaðarþingi í sambandi við þetta mál. En eins og 1. gr. er, þá eru engar reglur um það, hvernig skipta skuli fénu. Búnaðarþing á eftir að koma sér saman um það, og svo er ætlazt til þess, að þeir 25 menn. sem sitja búnaðarþing, eyði dögum og vikum í það að koma sér saman um einhvern grundvöll til að skipta fénu, því að eftir því, sem einn framsóknarmaður sagði, er það ekki félagslegur þroski að fara eftir því, hvað héruðin leggja til af framleiðslu. Það má ómögulega láta héruðin fá sinn hlut aftur, það heitir skortur á félagslegum þroska á máli framsóknarmanna. Þeir ætlast hins vegar til, og þá væntanlega meiri hl. búnaðarþings líka, því að þar eru framsóknarmenn í meiri hluta, - þeir ætlast t.d. til þess, að hérað, sem leggur sjóðnum til 30 þús. kr., fái jafnmikinn hlut og hérað, sem leggur til 100 þús. kr. Þetta getur út af fyrir sig verið jafnaðarmennska, en getur þó hæglega orðið hreinasti ójöfnuður, ef fólksfjöldi á því svæði, sem leggur fram 100 þús. kr., er stórum meiri en á því svæði, sem leggur aðeins fram 30 þús. kr. Ég tel sjálfsagt, ef ekki verður komizt hjá því að samþykkja þetta frv. að einhverju leyti, að þá verði ákvæðin um skiptingu þess fjár, sem ekki gengur til stéttarsambandsins, látin vera í svipuðu formi og nú er, og flyt því brtt. við 1. gr. þess efnis. Eins og frv. nú er, hljóðar þetta þannig: „Búnaðarþing skiptir á milli búnaðarsambandanna því fé sjóðsins, er fellur í hlut þeirra.“ En í brtt. minni er lagt til, að Búnaðarfélag Íslands skipti þessu í réttu hlutfalli við framleiðslumagn héraðanna. Þá eru gefnar ákveðnar línur um það, hvernig fénu skuli skipt, og komið í veg fyrir margs konar ranglæti, sem orðið gæti, ef búnaðarþing eða einhver annar aðili skiptu þessu af handahófi. Og ég tel, að ef 1. gr. verður samþ. að öðru leyti eins og hún er nú, þá verði mörg búnaðarsambönd skattlögð óeðlilega. Það má vera. að einhver tali um eigingirni eða þröngsýni af minni hálfu, þegar ég segi, að Búnaðarsamband Suðurlands leggi fram 120 þús. kr. Ef 1. gr. verður samþ. óbreytt, leggur Búnaðarsamband Suðurlands í fyrsta lagi fram 60 þús. kr. til stéttarsambandsins og í öðru lagi 60 þús. kr., sem búnaðarþing á að skipta, og gæti þá svo farið, að enn yrðu teknar a.m.k. 30 þús. kr. og fluttar í önnur héruð og Búnaðarsamband Suðurlands fengi aðeins um 30 þús. kr. af 120 þús. kr. framlagi. Mér er sama, hvort talað er um þröngsýni og eigingirni. Afstaða mín byggist á því, að ég veit, að bændur á þessu svæði standa ekkert betur fjárhagslega, og það er ekkert nema grobb að segja, að það sé félagslegur þroski að samþykkja þetta frv. Og það er ekkert annað en grobb að segja, að það sé skortur á félagslegum þroska að vilja standa að einhverju leyti með sínum mönnum í þessu máli. Verði 1. gr. samþ. með minni breyt., fær Búnaðarsamband Suðurlands 60 þús. kr. af sínu 120 þús. kr. framlagi endurgreiddar til eigin ráðstöfunar. - Stjórn Búnaðarsambands Suðurlands segir í svari sinu til Alþingis: „Við getum eftir atvikum fallizt á, að frv. verði samþ., enda verði skiptingin á þeim hluta fjárins, sem ekki rennur til stéttarsambandsins, þannig, að héruðin fái endurgreitt í réttu hlutfalli við framleiðslumagn.“ Hv. frsm. gleymdi að geta þess, en mig undrar ekki, þótt stjórnin segi dræmt: „getum eftir atvikum fallizt á“. Það var ekki að ófyrirsynju, að hv. frsm. sagði, að frv. þetta væri sáttatilraun og málamiðlun. Stjórn Búnaðarsambands Suðurlands segist geta fallizt á frv., en með því skilyrði, að hún fái helming fjárframlags síns til ráðstöfunar, en ekki 1/4 eða 1/5, eins og orðið gæti, ef búnaðarþing ætti að skipta því. Mér er vel kunnugt, hvernig bændur á Suðurlandi líta á lögin um búnaðarmálasjóð. Mér er kunnugt, að þeir og bændur víða annars staðar vilja hafa lögin óbreytt, en það hefur verið haldið uppi látlausum pólitískum áróðri gegn l. og allt gert til að koma breyt. á þeim í gegn, áður en þau fengju að sýna sig í framkvæmd. Það óttuðust andstæðingar þeirra, og þess vegna er dregið að innheimta fé sjóðsins og greiða samböndunum þeirra hlut. Og það var aðeins með tangarhaldi á hæstv. landbrh., að ég gat togað út úr honum þær 60 þús. kr., sem Búnaðarsamband Suðurlands átti. Hann, hæstv. landbrh., tók sér það vald að skipa svo fyrir, að búnaðarsamböndunum skyldi ekkert fé greitt, því að bændum var sagt af áróðursmönnunum, að þeir fengju engan pening fyrr en l. væri breytt. Með þessari aðferð er hægt að kalla fram samþykktir, sem eru raunverulega gegn vilja bænda. Og varðandi umsagnir búnaðarsambandanna í nál. á þskj. 439 hef ég sannað, að það er að miklu leyti rangt. Þar er Búnaðarsambandi Suðurlands sleppt, og þar sem stærsta búnaðarsambandsins er ekki getið, er hætt við, að rangt sé farið með fleira. Ég ber brtt. mína fram til vara, ef dagskrártill. minni hl. n. verður felld, því að ég tel, að hún sé til mikilla bóta, þó að frv. verði samþ. að öðru leyti. Þess vegna ber ég hana fram í trausti þess, að a.m.k. sú leiðrétting fáist, ef útilokað er að fella frv. algerlega. Og ég mun greiða atkv. með dagskrártill., því að ég veit, að lögin eru bezt eins og þau eru nú. Og meiri hl. n. hefur raunar viðurkennt það með því að snúast í hálfhring inn á okkar mál með því að segja. að frv. sé flutt sem málamiðlun og sáttatilraun, en það er líka flutt í þeim tilgangi að gera þeim, sem biðu ósigur áður, léttara um vik og láta skömm þeirra ekki verða eins augljósa. Það hefur verið bent á, hvað fyrir ýmsum bændaleiðtogum vakti, þegar fyrst var talað um stofnun búnaðarmálasjóðs, og hvað þeir töldu nauðsynlegast að gera við féð. Það eru ekki mörg ár síðan, ég held það hafi verið árið 1945, að ýmsir forustumenn bænda töluðu hátt um það, að nota ætti féð til að byggja fyrir hótel hér í Rvík. En það hefur farið svo með þann málstað eins og málstað þeirra, sem nú vilja breyta l., að þeir hafa fallið á eigin bragði. Þeir eru nú hættir að tala um hótelbygginguna, og eins og þeir eru nú hættir því og bændur hafa fært þeim heim sanninn um, að það væri rangt að verja fé þeirra til hótelbyggingar, meðan þeir sjálfir bjuggu við ófullkomin húsakynni, þá hafa þeir sömu menn, sem héldu fram hótelbyggingunni, fallið fyrir rökum okkar í búnaðarmálasjóðsmálinu, um leið og þeir snúast nú í hálfhring og stanza á miðri leið, til þess að þeir verði ekki eins berir að því að hafa haldið fram röngum málstað. Ég skal svo ekki orðlengja þetta öllu meira að svo stöddu. Vera má, að hv. frsm. eða aðrir talsmenn þessa frv. hafi svo eitthvað frekar fram að bera og gefi tilefni til lengri umr. En talandi vottur um hinn slæma málstað þeirra og kjarkleysi er það, að þeir hafa nú flestir kosið að vera ekki við umr., en hafa farið inn í ráðherraherbergið og lokað að sér. Hv. frsm. sýnir þó þann manndóm að vera við umr., og verð ég að segja, að hann tekur hinum langt fram. Ég mun greiða dagskrártill. minni hl. atkv., en verði hún felld, ber ég fram brtt. mína, sem ég hef lýst, því að hún lagfærir mjög það ranglæti, sem með þessu frv. á að fremja gegn bændastétt landsins.



Herra forseti. Ég tel rétt. að þetta frv. fari ekki svo í gegnum hv. þd.. að ég segi ekki um það nokkur orð, þar sem ég er annar í minni hl. landbn. ásamt hv. þm. A-Húnv. Þetta mál hefur orðið eins konar fylgifé þingsins síðan það kom hér fyrst fram, en það var, eins og tekið var fram af hv. frsm. minni hl., nokkurs konar afleiðing af orlofslögunum. Það er athyglisvert með orlofsl., að áður en þau voru sett, var orlofið orðið að föstum samningi milli verkamanna og atvinnurekenda, en þegar þetta mál kom fram, fannst fulltrúum einnar stéttar, bændanna, að þeir væru eitthvað settir hjá, en hins vegar voru menn alls ekki á einu máli um, til hvers féð ætti að nota. Ég hef áður bent á, að það er hættuleg leið, að gjöld í einhverjum félagsskap skuli vera lögboðin. Ég hafði þá reynslu, að ég vissi, að það var betra að vera búinn að ákveða, hvað gera skyldi með félagsgjöldin áður en þau væru lögfest. En um það hefur verið sífelldur skoðanamunur og ýmist orðið ofan á. Fyrst áttu gjöldin að renna til Búnaðarfélags Íslands, síðan til stéttarsambandsins, og 1946 var svo ákveðið, að þau rynnu til búnaðarsambandanna, en þau skorti fé til ýmis konar uppbyggingar, og virtist þá málið komið í höfn, þannig að bændur sjálfir ættu að fá féð til sinna nota. En nú er borin fram breyting á þessu, og ég verð að segja, að ég skil ekki þessa félagsuppbyggingu. Ég veit ekki betur en búnaðarsamböndin kjósi stéttarsambandsfulltrúana, þannig að stéttarsambandið virðist sambærilegt við Alþýðusambandið, en samböndin við verkalýðsfélögin. Og úr því að Búnaðarfélagið mátti ekki hafa féð, hvers vegna geta þá samböndin nú ekki fengið að skipta því? Og eru þetta ekki allt sömu mennirnir, í búnaðarsamböndunum, stéttarsambandinu og Búnaðarfélagi Íslands? Ég álít ekki heppilegt, að félagsgjöldin séu lögboðin, enda er sú hugmynd ekki runnin frá bændunum sjálfum, heldur er hugmyndin fram komin meðal alþm., að allt skuli vera lögboðið. En þannig verður enginn virkilegur félagsskapur byggður upp. Vegna þess, að þetta er félagslega röng aðferð og nær ekki tilgangi sínum, þá vona ég, að dagskrártill. okkar í minni hl. n. verði samþ., því að það er betra fyrir bændastéttina en að samþykkja það frv., sem hér er á dagskrá.

Forseti (StgrSt): Mér hefur borizt skrifleg brtt. frá hv. 2. þm. Rang. og hv. 2. þm. Eyf., sem hv. 2. þm. Rang. hefur lýst, þess efnis, að í 1. gr. komi „Búnaðarfélag Íslands“ í stað „búnaðarþing“. Það þarf tvöföld afbrigði, og vil ég leyfa mér að spyrja hv. þdm., hvort þeir vilja veita þau.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að spyrja, hvort hæstv. landbrh. geti ekki verið viðstaddur umr., sem snerta svo mjög hans starf. Ég vil leyfa mér að óska þess, að fundi verði frestað, ef hann getur það ekki.

Forseti (StgrSt): Ég skal láta athuga, hvort hæstv. landbrh. er við, en umr. verður haldið áfram.



Ég á erfitt með að skilja, að málið verði rætt, án þess að hæstv. ráðh. sé við. Auk þess óska ég að fá skýringu á því, hvort ekki er litið á ræðu mína áður sem fyrri part ræðu. Ég lít svo á.

Forseti (StgrSt): Eins og ég sagði áður, skal ég láta athuga, hvort hæstv. ráðh. er við. Um hitt atriðið get ég ekki dæmt. Hæstv. aðalforseti verður að skera úr um það.



Herra forseti. Ég hefði að vísu helzt óskað að fá úr því skorið, hvort hér á að víkja frá venju. en það kemur ekki beint við mig, hvort vikið er út frá reglunum, og get ég því byrjað og sagt það, sem ég þarf að segja. Það hefur verið fátt sagt af hálfu fylgismanna frv., en þó hefur ýmislegt komið fram, sem ástæða er til að víkja að. Hæstv. atvmrh. sagði nokkur orð næst á eftir mér, sem eru eftirtektarverð og snerta aðalkjarna málsins, eins og búið er að reka það af þeim, er valdið hafa. Hæstv. ráðh. sagði að vísu, að gjaldíð hefði innheimzt sæmilega, en að enn væri ekki allt komið inn fyrir árið 1946. Innheimtan er því ekki í betra lagi, eins og ég þóttist sjá, er ég fékk skýrslu þessu viðvíkjandi frá Búnaðarbankanum. Þetta kemur manni heldur ekki á óvart, því að það er kunnugt, að sumir sýslumenn hafa ekki fengið fyrirmæli um það enn að innheimta gjaldið 1947. Þetta er því sönnun fyrir því. sem ég sagði, og kemur fram í nál. minni hl., að það hefur verið svikizt um að borga gjöldin til búnaðarsambandanna. Svo eru stjórnir þeirra kúgaðar til þess að ganga inn á breyt., er felst í frv., og þær hafa gert það í þeirri von, að þá muni þær að minnsta kosti fá eitthvað. Þarna er rótin. Meðal þeirra, sem gengizt hafa inn á þetta, eru menn, sem raunverulega eru harðir á því að hafa l. eins og þau eru nú. Það kom líka fram í ræðu hv. 2. þm. Rang., að hann hefði orðið að ganga hart að og toga með töngum 60 þús. kr. út úr Búnaðarbankanum fyrir búnaðarsamband, sem á að fá 100 þús. kr. á ári. Það er þessi eini hv. þm., sem hefur sýnt þann manndóm að herja þetta út, þrátt fyrir tregðu. Hv. þm. V-Ísf., sem nú er mér til raunar í meiri hl. landbn., sagði hér nokkur orð og færði orsakir fyrir því, hvers vegna hann hefði nú tekið öðruvísi á málinu. Eins og vænta mátti, hafði hann um það hófleg orð, en mér þykja ástæðurnar undarlegar. Ég þykist vita, að hv. þm. hafa ekki grunað, af hverju samböndin svöruðu svona eindregið. En það var annað, sem mestu máli skipti og hafði mest áhrif. Á síðasta þingi var það samþ. að veita Landssambandi íslenzkra útvegsmanna ákveðið prósentugjald af útfluttum fiski til starfsemi félagsins. Hv. þm. V-Ísf. lýsti því yfir, að hann hefði verið þessu andvígur, og það var ég líka, og að hann hefði séð fram á það, að þetta væri upphafið að því, að önnur stéttarfélög fengju sömu réttindi, Af hverju vill hann þá slá undan nú, þótt hann álíti þetta rangt, því að mér er kunnugt um það, að hv. þm. skilur vel, hvað hér er á ferðinni? Hann er ekki þeirrar skoðunar, að stéttarfélagsgjöld eigi að innheimtast með l. En mér virðist aðferðin sú, að af því að það var gerð vitleysa í fyrra, hvað útvegsmennina snertir, þurfi að endurtaka þessa vitleysu gagnvart bændum, og næst koma sennilega verkalýðsfélögin og öll önnur stéttarfélög og heimta, að ríkið innheimti félagsgjöldin. En þetta er aðferð, sem mér finnst óhafandi. Þetta minnir á hið forna spakmæli, að svo skal böl bæta að bíða annað meira. Eins og nú er komið, eru völdin ekki lengur hjá Alþ. eða stj., heldur í höndum ýmissa ráða, nefnda og stéttarfélaga, sem geta eyðilagt löglegar ákvarðanir. Ég á ekki við það, að stéttarsamband bænda sé hættulegt í þessu sambandi, en ég álít, að þessar innheimtuaðferðir séu rangar, og því hef ég verið á móti því, að gjöldin séu innheimt á þennan hátt. Það er rétt, sem hv. þm. Rang. sagði, að grundvöllurinn fyrir þessu er sá, að þeir, sem að málinn standa, bera svo lítið traust til stéttarbræðra sinna, að þeir álíta, að þessi gjöld verði ekki innheimt nema með l. Bændur eiga þetta vantraust ekki skilið, og það er auðvelt að skipa þessu á annan veg. Stjórnir búnaðarsambandanna hafa að vísu látið undan síga, en Framsfl. hefur lengi legið á því lúalagi að sýna bændum yfirgang. Það er engin tilviljun, að menn leggjast á hnén, þegar þeir eiga í baráttu við Framsfl. Það er kannske utan við verkefni þessarar umr., hver afrek liggja eftir svokallað stéttarsamband bænda, er stofnað var á leynilegan hátt, svo að ekki sé meira sagt. Það er eðlilegt, að bændur hafi stéttarsamband, og það hafa þeir líka haft í búnaðarfélögum hreppanna, búnaðarsamböndunum og Búnaðarfélagi Íslands. En hér var reynt að koma upp pólitísku stéttarsambandi. En það reyndist erfitt að halda þessu saman, enda þótt ágreiningur væri enginn meðal bændanna. Varðandi stéttarsamband bænda er tvennt, sem vert er að minnast. Annað er breyt. á l. um verðlagningu landbúnaðarafurða, og það er það, sem ég á við, er ég segi í nál., að það verði að skipta um stjórn og starfshætti. Í stað þess, að áður ákváðu fimm bændur verðlagið, er það nú þriggja manna nefnd. Fyrst átti að reyna samkomulag við launastéttirnar, en ef í harðbakka slægi, átti gerðardómur að koma til. En í þessum gerðardómi var ekki krafizt meiri hl., heldur átti oddamaður að skera úr. Og oddamaðurinn var ekki bændafulltrúi, heldur embættismaður í Reykjavík. Það var góður og gegn maður, en annarrar stéttar maður, sem átti að ákveða tekjur bænda, og fyrsta reynslan var sú, að verðið var ákveðið 12% fyrir neðan það verð, sem ákveðið var í 6 manna nefndinni 1943. Fulltrúar bænda í nefndinni, hv. 1. þm. Skagf., búnaðarmálastjórinn, sem hefur haldið sér bezt af þeim framsóknarmönnum, sem ekki hafa verið strikaðir út af flokkslistanum, Sigurjón í Holti og Sverrir Gíslason í Hvammi, heimtuðu, að haldið væri við það sama og 1943. En raunin varð önnur, eins og ég hef bent á og skólastjórinn á Hvanneyri hefur sannað enn betur í grein í Morgunblaðinu og Ísafold. Þetta er aðalafrek sambandsins. Annað afrek sambandsins stendur í sambandi við þá ákvörðun bænda milli Blöndu og Héraðsvatna að fá fjárskipti í tæka tíð. Þessir bændur bundust samtökum um það í Varmahlíð að halda sitt strik, hvað sem stjórnarvöldin segðu, til þess að forða héruðunum frá háska garnaveikinnar. En vitið þið, hvað stéttarsamband bænda gerir á fundi sinum á Akureyri? Það ávitar bændur fyrir það að halda á rétti sínum. Ég skal ekki rekja þessa sögu lengra, en snúa mér að því, sem virðist aukaatriði, en er það ekki, heldur aðalundirstaðan, og það er að breyta l. þannig, að það verði lagt undir búnaðarþing að skipta fé sjóðsins milli búnaðarsambandanna, en nú er sjóðurinn í vörzlu Búnaðarbanka Íslands. sem hefur á hendi stjórn hans og reikningshald. Það er rétt hjá hv. 2. þm. Rang., að það getur kostað rifrildi á búnaðarþingi, eftir hvaða reglum eigi að skipta þessu fé. Aðaltilgangur frv. er að fá bændur skattlagða á einu svæði til þess að borga til annarra sambanda. Það er ekki að furða, þótt rödd komi fram frá Búnaðarsambandi Suðurlands, sem fyrst og fremst yrði þarna fyrir barðinu. Hinn aðaltilgangur frv. og það, sem fyrir stuðningsmönnum þess vakir, er, að búnaðarsamböndin fái þetta fé, í stað þess að það gangi til hótelbyggingar í Reykjavík. Þetta var á sínum tíma mikið kosningamál. Það kom varla svo út blað af Tímanum, að ekki væru þar óbótaskammir um bændaóvininn Jón Pálmason. Þetta verkaði mér þó allt til gagns í kosningunum, og því vilja þessir menn nú rétta eitthvað sinn hlut. Varðandi brtt. hv. 2. þm. Rang. og hv. 2. þm. Eyf. vil ég segja það, að mér þykir hún óþarflega snemma fram komin, því að væntanlega gera þeir ekki ráð fyrir því, að dagskráin verði felld. En það er um fleiri breyt. að ræða, ef málið kemur til 3. umr., og ég vil gjarnan hafa samvinnu við þessa hv. þm., ef dagskráin verður felld, um fleiri breyt. og kysi því helzt, að þeir drægju brtt. sína til baka til 3. umr. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um málið. Ég held, að ég hafi gert grein fyrir því, hvaða orsakir liggja til þess, að það er flutt.



Herra forseti. Ég vil fyrst láta ánægju mína í ljós yfir því, að hæstv. aðalforseti hefur gert eitt af þeim fáu góðverkum, sem honum hefur auðnazt að gera, að hverfa af fundi, svo að hæfari maður geti setzt í forsetastól. Það er sérstök ánægja fyrir þá, sem vilja, að málið sé rætt alvarlega, að hér er staddur einn af þeim, er framarlega stóðu að þessu ranglæti, þar sem það er svo með hæstv. landbrh., sem mikið hefur haft með málið að gera, og hv. 2. þm. Skagf., að annar er farinn í rúmið, en hinn er geymdur í herbergi skammt hér frá. Það er ávinningur, að hér er einn greinagóður maður í forsetastóli, sem getur borið þeim óminn af umr. Hv. 2. þm. Rang. og hv. þm. A-Húnv. eru að vísu sammála í þessu máli. Báðir hafa, sem von er, ekki mikla aðdáun á meðferð búnaðarfélagsmanna á þessu máli. En það er bezt, að rétt sé rétt. Það er ekki hægt að gera neinn mun á Sjálfstfl. og Framsfl. í þessu máli. Synd þeirra er jafnmikil. Þó að hv. 2. þm. Rang. hafi tilfært dæmi um ábyrgð hv. þm. Str. í sambandi við 10 kr. frv., þá hygg ég, að hv. þm. Str. hafi flutt það upp á eigin ábyrgð og ekki haft flokkssamþykkt bak við sig. Ég met þetta því sem einstaklingssynd og hygg, að það finnist hliðstæðar misfellur hjá Sjálfstfl., ef leitað er. Ef þessi hv. þm. vill athuga upptök þessa máls 1944, þá mun hann sjá, að flokkarnir voru svo hliðsettir, að ekki má upp á milli þeirra gera. Á búnaðarþingi var líka bezta samkomulag. Ef nokkuð hefur hallað á Framsfl., þá var það það, að hann léði tvær stofur til þessara aðgerða, hv. þm. N-M. heima hjá sér, en hæstv. núverandi forseti skaut skjólhúsi yfir leiðtoga Sjálfstfl. í búnaðarfélagshúsinu. Þetta er eina syndin. Ef til eru málsbætur, koma þær væntanlega fram. Leiðtogar Sjálfstfl. unnu sigur við stjórnarmyndunina árið 1944, en bændur í báðum flokkum gáfu eftir fyrir sitt leyti. Það er rétt að þakka það kommúnistum og sniðugheitum þeirra, að þannig var leikið á bændafulltrúana, því að það, sem þeir vildu, var að komast í stj., án þess að til þess þyrfti að færa fórnir til bænda í sveitum landsins. Því meiri sorg er það fyrir búnaðarmálastjóra, að málið skyldi eyðileggjast síðar á þennan hátt. En við það varð að sitja. Og þegar þetta var fram gengið, þá brá þeim í brún bændunum, sem verið höfðu á búnaðarþingi og vonuðu, að dýrtíðin lækkaði, en hún þvert á móti hækkaði þeim til skapraunar. Þetta óhapp bændastéttarinnar, að vera þannig blekkt, var byrjun að óheppilegri aðstöðu. Herforingi, sem beðið hefur ósigur, fær ótrú á sjálfum sér. Það var litið svo á, að 6 manna álitið væri sigur fyrir bændastéttina og ekki á neinum svikum eða undirferli byggt. Eins og kunnugt er, sögðu Morgunblaðið og Tíminn, að nú hefðu bændur á föstu að byggja, búið væri að gera löglegan samning og vörurnar mundu hækka af sjálfu sér. Þessi aðstaða glataðist með eftirgjöfinni, og hefur ekki lagazt síðan. Alltaf síðan hefur verið leikíð á bændur og þeir beðið hvern ósigurinn af öðrum. Þegar stj. var mynduð árið 1944 og kommúnistar komnir í stólana, gerði ég ráð fyrir því, að formaður Framsfl. bæri fram vantraust á stj. Það var sérstök ástæða til þess að ætla það, því að hann hafði sagt, að hv. þm. G–K. væri óheppilegur maður, þm. og ráðh. Það er venja að prófa, hvort stj. nýtur trausts, og hér var nauðsyn að gera það, bæði fyrir formann Framsfl. og flokkinn allan. Ég beið til þess að sjá, hver alvara væri bak við hin stóru orð, en þegar engin vantrauststill. kom, þótti mér rétt að prófa sjálfur, hvernig aðstaða stj. væri. Það var sérstök ástæða til þess, þar sem kommúnistar höfðu komizt inn í stj. með klíkustarfsemi og bragðvísi. Þegar ég bar fram vantraustið, byggði ég það líka á því, að kommúnistar væru ekki á sömu línu og annað fólk, og hvað sem væri um hina ráðh., væri því ekki annað hægt en að lýsa vantrausti á stj. Nú skyldi maður halda það, að hv. þm. Str. fagnaði þessu, þótt hann kannske væri eitthvað feiminn út af fyrri vináttusamböndum sínum við kommúnista, en allur Framsfl. sat hjá við atkvgr. þrátt fyrir óvildina á hv. þm. G-K. og sýndi þannig kommúnistum traust. Nú fer Framsfl. háðulegum orðum um kommúnista í blaði sínu, en þeir eru ekkert verri nú en þeir voru þá, því að þeir hafa ekkert breytzt. Hitt réð mestu, að leiðtogar Framsfl. höfðu ekki þrek og kjark til þess að beita sér á móti þeim, enda vonuðust þeir eftir því að hafa af þeim fagnað síðar. Fimm þm. úr Sjálfstfl. sátu hjá, og það var meiri dyggð af þeirra hálfu. En þessi hjáseta var eina lífsmarkið, sem kom fram um það, hvernig leikið hafði verið á bændastéttina. Þótt endasleppt yrði um suma af þessum mönnum, var þetta þó spor í áttina. Í kvöld kemur það fram, að þetta allt er að bera ávöxt. Þeir menn, sem áður deildu harkalegast, eru að verða fóstbræður út af ósigrinum. Þetta er merkileg saga, ekki vegna þessara 8%, eða 8 millj. kr., sem töpuðust í sambandi við gerðardóminn, heldur hvað viðvíkur kommúnistum, sem eiga skilið viðurkenningu fyrir bragðvísi sína, er þeir léku á foringjana báðum megin. Umr. um búnaðarmálasjóð hafa verið sönnun þess, hvernig þeir léku á báða aðila, og það þarf því enginn að verða hissa yfir því, þó að þessir aðilar flýi umr. í kvöld. Þá langar ekki til að rifja upp sameiginlega sekt. Þegar svona var leikið á búnaðarþingsmenn, reis partur hænda upp og neitaði því, að búnaðarþing hefði rétt til þess að gefa eftir á þennan hátt. Fundir voru haldnir á Suðurlandi, sem náðu til beggja flokka, og þessi Selfosshreyfing er eini ljósi punkturinn í sögu bændastéttarinnar, þótt hún brotnaði. Eins ber hreyfing skagfirzkra og húnvetnskra bænda, sem var tilraun til þess að hrista af sér okið, vott um það, sem koma skal. Það var það sama og þegar sunnlenzkir bændur lýstu yfir því, að þeir vildu hafa sinn eigin félagsskap og sína eigin trúnaðarmenn. Hv. 8. þm. Reykv., sem bæði er gamall bóndi og verkamaður, lýsti því hér einfaldlega, hvernig þessu er hagað í verkalýðssamtökunum, sem eru frjáls félagsskapur. Engum verkalýðsforingja hefur dottið það í hug, að verkalýðsfélögin séu ríkislaunuð, eins og félag útvegsmanna er og ætlunin er með félagsskap bænda. Stéttarsamband bænda er „humbug“ og skrípamynd af stéttarfélagi. Félag útvegsmanna er þyngsti ómaginn á Íslandi. Fyrir þessa menn, sem lögðu sitt fjárhagslega líf á höggstokkinn í fyrravetur, hafa verið borgaðar 23 millj. kr., enda er það mála sannast, að stéttarsamtök bænda eru ekkert annað en „humbug“ og stéttarsamtök útvegsmanna sömuleiðis; hvort tveggja skrípaleikur af réttri mynd stéttarsamtaka. Það, sem bændur á Suðurlandi fóru fram á, var að vera frjálsir menn og hafa sín frjálsu stéttarsamtök. Þá gerðist það, að leiðtogar búnaðarsambandanna sendu menn á laun út um land til þess að brjóta þá á bak aftur og segja þeim ósannindi. Mér er kunnugt um það, að bændur fyrir norðan ætluðu að gera það, sem rétt var, en þá komu kommúnistar og hálf,. kommúnistar og fóru eins og sníkjudýr um sveitirnar, og með þessu móti tókst að fá 2 menn kosna, sem voru á móti því, sem fólkið vildi. Þannig var farið að alls staðar á landinu. Það var farið að með ósvinnu og rangindum, og þar af leiðandi þarf engan að undra útkomuna á þessu. Þá vil ég minnast nokkrum orðum á hinn sögulega fund, sem haldinn var austur á Laugarvatni. Var það eins og í kosningum, að Búnaðarfélagið vissi upp á hár, hvaða menn það hafði þar á sinu bandi, og raðaði mönnum upp á lista, hvernig þessu skyldi hagað. Hafði félagið meira að segja gert lög um það, að bændur skyldu þarna gera dóm hjá sér, sem væri stéttarfélag bænda. Er bezt að segja það eins og er, að bændur á Suðurlandi, sem vildu vera frjálsir og hafa óháð stéttarfélag, biðu ósigur, sem eðlilegt var, því að þeir reyndu ekki að nota nein óleyfileg meðul, og því ekki að furða að hinir, sem það gerðu og höfðu stjórn Búnaðarfélags Íslands, ráðunauta þess og stuðningsmenn úti um land allt í sinni þjónustu, fengju meiri hluta. Og nú vil ég biðja hv. þm., sem eru vanir formum í þessum efnum, að hugleiða, hvað gerist þarna, þegar verið er að stofna þessi félagssamtök bænda. Búnaðarfélagið kemur þangað austur með tilbúna samþykkt handa þessu sambandi og segir: „Hér er dálítill skápur, og setjizt inn í hann, kæru bræður.“ Af þessu sést, að forráðamenn Búnaðarfélagsins líta á bændur sem fé, sem þeir geta farið með eftir geðþótta og boðið upp á hvað sem er, og það hefur aldrei verið reynt af nokkrum félagsskap. síðan hér var afnumin kúgun annarrar þjóðar, að sýna aðra eins lítilsvirðingu og bændum var þarna sýnd, þegar komið er færandi hendi með stjskr., sem þeir eiga að innlima í félagssamtök sín. Hæstv. núv. landbrh., sem ekki óskar að vera viðstaddur þessar umr. af vissum ástæðum, kom og á þennan fund uppdubbaður til þess að vera þar nokkurs konar „stórmúft“. Hann rekur Guðmund Þorbjörnsson úr hásæti, sezt þar sjálfur og segir: „Ég er keisari hér“. Svo var hann keisari þar. En þrátt fyrir allan þann ofsa, sem hann beitti til þess að brjóta vilja bænda á bak aftur, fór þó svo, að þessi minni hluti bænda veitti mótspyrnu. Var þarna gerð ályktun um, að það skyldi borið undir bændastéttina, hvort bændasamtökin ættu að vera frjáls eða ófrjáls, og var það fyrsti ósigur kúgaranna að ganga inn á þetta. En Búnaðarfélagið hélt, að það gæti leikið á bændastéttina eins og áður og ætlaði að beita öllum áhrifaöflum sínum í málinu, þ.e. Frey, hinu pólitíska blaði Búnaðarfélagsins, búnaðarþingi og ráðunautum félagsins. Síðan líður veturinn, og ekkert gerist af hálfu frjálsra bænda, enda höfðu þeir hvorki aðstöðu né fjármagn til að hafa áhrif á gang málsins á móts við Búnaðarfélagið. Urðu úrslit þau, er atkvgr. fór loks fram, að þó að það væri minni hl. bænda að vísu, sem kaus að vera frjálsir, urðu forkólfar Búnaðarfélagsins að láta undan að vissu leyti. Og nú varð að reyna enn meir til þess að innlima stéttarsamtök bænda í félagið. Var boðað til fundar á Hvanneyri um þessi mál, en þar urðu fulltrúar Búnaðarfélagsins að éta allt ofan í sig, sem gerzt hafði á Laugarvatni, og voru samtök bænda gefin frjáls, a.m.k. formlega. Þetta gaf forsprökkum Búnaðarfélagsins bendingu um, á hverju þeir gætu átt von hjá bændum, og því afréðu þeir að leika á þá í stað þess að beita þá ofbeldi, svo sem þeir höfðu reynt í fyrstu, og í stað þess að innlima stéttarfélög bænda í Búnaðarfélagið er búinn til hrærigrautur úr öllu saman, eins og kom fram í ræðu hv. 2. þm. Rang. Stéttarsamtök bænda eru því í raun og veru aðeins deild úr Búnaðarfélaginu, sem sjálfir forkólfar Búnaðarfélagsins ráða lögum og lofum í, þótt þeir séu að reyna að blekkja bændur með, að þetta séu frjáls samtök, því að þau eru ekki frjáls á neinum grundvelli. Þess vegna er það, að þegar verið er að tala um að útvega peninga handa stéttarsamtökum bænda, þá er það ekkert annað en „propaganda“, eins og réttilega var fram tekið af hv. 8. þm. Reykv. Stéttarsamtök bænda eru ekkert annað en froða, gervifélag, sem hefur sprottið upp úr ósigrum búnaðarfélagsleiðtoganna, og það er ekki hægt að hugsa sér ógiftusamlegri þróun en orðið hefur hjá stéttarsamtökum bænda. Byrjunin er sú, að bændur bera fram kröfu um slík stéttarsamtök, sem þeir eru sviknir um að verða við. Þá kemur Búnaðarfélagið og segist ekki vilja slík samtök bænda, því að það sé ríkið. Síðan vill það innlima þau í félagið, beitir bændur svo ofbeldi, verður undir í bili og ætla.r að gera sér leik á borði, og þá er þetta gervifélag myndað, sem hér er nú verið að tala um í kvöld. Eins og hv. þm. A-Húnv. talaði um, má segja, að þetta gervifélag hafi fengizt við 2 mál og þau bæði hin herfilegustu. Annað er það, að þegar samningar stóðu yfir um stjórnarmyndun fyrir ári síðan, - en þá hefðu stéttarsamtök bænda að sjálfsögðu getað beitt áhrifum sínum sér í hag, ef rétt hefði verið haldið á málum þeirra, - þá tókst bæjarflokkunum auðvitað að snúa á Framsfl., sem aðallega nýtur fylgis bænda, þannig að myndaður var gerðardómur, þar sem tveir bæjarmenn eru á móti einum utanbæjarmanni, og Guðmundur Jónsson á Hvanneyri hefur reiknað út, að með þessum gerðardómi eykst ósigur bændanna frá 1944 um helming. Aftur á móti hefur Dagsbrún og önnur verkalýðsfélög, sem eru rétt mynduð, sigrað í sinum hagsmunamálum, þó að það hafi að vísu verið of oft, af því að atvinnurekendur eru eins miklir viðvaningar í þessum málum og bændur. Og nú er svo komið, að bændur og atvinnurekendur liggja gersigraðir og varnarlausir á þessu sviði, og er nú verið að tryggja enn betur, að bændur geti ekki rétt sig á legg úr þessu varnarleysi. Og nú kem ég að því, hvers vegna leiðtogar Búnaðarfélagsins hafa dregizt út í þetta og vilja ekki gagnleg samtök bændastéttarinnar. Þeir hafa einu sinni gert rangt, þeir hafa látið leika á sig. Þeir vissu, að þeir höfðu eyðilagt 6 manna samkomulagið, en í stað þess, að þeir hefðu átt að rísa upp á móti þeim, sem höfðu leikið á þá, bæði Framsfl. og Sjálfstfl., hafa þeir tekið það ráð að fela ósigur sinn með því að leika áfram á bændastéttina. Ef bændastéttin hefði hins vegar fengið að vera í friði fyrir forkólfum Búnaðarfélagsins, sem nú hafa eyðilagt þessi hagsmunasamtök þeirra og fengið að skipuleggja sjálfir þessi mál, hefðu þeir bændur, sem vildu taka þátt í þessum samtökum, skipað sér í deildir úti um land allt á takmörkuðum svæðum og gert héraðabandalög. En þetta hefur farið á annan veg, svo sem ég hef hér lýst, og nú er svo komið, að engin félagssamtök í landinu eru eins kúguð og þetta svo kallaða stéttarsamband bænda, sem er ekkert nema froða og til þess gert að leika á bændur. Og það hefur enginn félagsskapur í landinu nokkurn tíma gert annan eins samning og þann að fá andstæðingum sínum diktatorsvald í hendur. Þegar bæjarfulltrúarnir fjórir semja á móti hinum tveimur, þá liggur málið svo fyrir, að bæjarmennirnir geta sagt við framsóknarmennina: Nú viljum við semja um kjötið og mjólkina. - Og bændur hafa ekkert að bera fyrir sig og standa algerlega máttvana. Þessir umboðslausu valdamenn bænda gátu sagt, að þeir hefðu valdið, því að enginn mótmælti þeim; það var búið að afvopna bændur. Aðstaða bænda var algerlega sambærileg við aðstöðu Þjóðverja á hernámssvæði Bandamanna í Vestur-Þýzkalandi. Þeir voru hersetnir af forráðamönnum Búnaðarfélags Íslands. Og eins og herforingjar Vesturveldanna hafa verið mildir og mannúðlegir, þá eru forráðamenn Búnaðarfélags Íslands viðkunnanlegir í umgengni. En hverju ræður þýzka þjóðin nú? Hún er algerlega háð drengskap Engilsaxa. Og þannig eru bændur alveg á valdi þessara svo kölluðu leiðtoga sinna. Það er dálítið hastarlegt, að bændur skuli nú vera þannig settir, sem haldið hafa uppi menningu þjóðarinnar um þúsund ár, og að það skuli vera fyrir misverknað þeirra manna, sem bændur hafa trúað, að þeir eru komnir í það réttleysi, sem sambærilegt er við þá mestu undirokun, sem nokkur vestræn þjóð hefur orðið að þola síðan í 30 ára stríðinu. Þetta hefur þróazt svona stig af stigi - eins konar „infernal line of evolution“ eða helvízk þróun, eins og dr. Helgi Péturss orðar það. Þeir hafa verið framseldir í stjórnarsamvinnu, settur á þá gerðardómur og orðið að lokum eins settir og hin hernumda þýzka þjóð. Það er dálítið athugavert fyrir bændur, er þeir hugsa til þess, hvað þeir láta bjóða sér, að bera það saman við viðbrögð verkalýðsins undir svipuðum kringumstæðum, t.d. þegar ráðherrar Framsfl. og Sjálfstfl. gerðu þær ráðstafanir gegn dýrtíðinni að setja gerðardóm í kaupgjaldsmálum um áramótin 1941–'42. Þá sameinuðust kommúnistar og kratar um eitt allsherjar óp til mótmæla og töldu þetta þrældómslög og sögðust ekki vilja þrældóm. Sú skoðun er reyndar nokkuð vafasöm, og kann svo að fara, að síðar verði horfið að því, að úr slíkum málum verði einmitt skorið af réttlátum dómstólum, en það skiptir ekki máli í þessu sambandi. Verkalýðsforingjarnir neituðu að afhenda verkfallsvaldið og sögðust trúa þeim vopnum betur, sem þeir hefðu reynslu af. Og þeir unnu sigra, sem þeir áttu vopnum sínum að þakka. Og þótt þeir sigrar væru e.t.v. ekki heppilegir fyrir þjóðina, þá voru það samt sigrar. Eftir að verkamenn höfðu sagt: Við hlítum engum gerðardómi og rjúfum heldur þjóðfélagið, - þá var ekki nema eitt ráð fyrir bændur, aðeins eitt svar: Við viljum engan gerðardóm yfir okkur heldur. - En þetta ráð tóku þeir ekki. Það var búið að afvopna bændastéttina. Þjóðverjar biðu ósigur, og vopn þeirra voru tekin af þeim og þeir supu þannig seyðið af óheppilegri stefnu forustumanna sinna. Og eins var það með bændur, að þeir misstu vopn sín fyrir óheppilega forustu. Þess vegna saka ég forkólfa búnaðarmálanna um það að hafa hvað eftir annað brugðizt bændum. Hvar sem litið er á feril þeirra, er skemmdarstarfið augljóst. Þetta byrjaði með frv. um 10 kr. gjaldið, - leiðinlegu fræi, sem hv. þm. Str. sáði í jörðina og leiddi til þess, að farið var að skattleggja bændur. Og fénu átti svo sem ekki að verja í neinn óþarfa. „Við byggjum hótel í Rvík“, sögðu bændaforkólfarnir. „Við verjum skattinum til þess að senda ráðunauta út um landið, byggja yfir búnaðarfélagið o.s.frv.“ Og þetta var allt vegna þess, að verkamenn fengu orlof. Þess vegna áttu nú bændur að fá að skattleggja sjálfa sig. En það kom nú í ljós, að bæjarflokkarnir vildu nú hafa hönd í bagga með ráðstöfun þessara skattpeninga og kröfðust þess, að það yrði lagt í vald ráðh., hvernig þar yrði varið hverjum eyri. Þetta var það, sem við mátti búast, og kom nú að því, að bændaforkólfarnir vildu ekkert hafa með ráðh., og féllust þá bæjarflokkarnir á að láta bændurna fá féð til gagnlegra framkvæmda. En það lá grunur á, að það ætti að leika sér með féð á viðvaningslegan og bjánalegan hátt, og það kom fram, að núverandi leiðtogum bændanna var ekki trúandi til að fara vel með málið. Þá var sett inn í l., sem gengu í gildi fyrir tveimur árum, að bændur skyldu fá féð til jarðræktarframkvæmda heima í sínum eigin héruðum á vegum búnaðarsambandanna. Og loks endaði þetta fálm á því, að farið var fram á, að Stéttarsamband bænda, sem er froðufélag, fái helming fjárins, en búnaðarsamböndin fái að halda helmingnum. Mér er kunnugt um, að einmitt um þetta leyti voru t.d. ýmis búnaðarsambönd á Suðurlandi að afla sér nýrra tækja, en voru bláfátæk, og þess vegna glöddust hinir óháðu leiðtogar yfir því að eiga nú von á að fá nokkurt fé í hendurnar. Átakanlegu dæmi kynntist ég um þetta í Suður-Þingeyjarsýslu við seinustu kosningar. Fulltrúar Búnaðarfélagsins voru þar á þönum útblásnir eins og tilberar af snakki um það, sem þyrfti að framkvæma. En þar var búnaðarsamband að halda fund um sama leyti, og það hafði þá enga peninga handa á milli til framkvæmda, og það varð helzt að ráði, að einstakir bændur tækju víxla. Það var því beinlínis ósvífni af búnaðarfélagsleiðtogunum að vera á móti því, að samböndin fengju einhverja peninga til framkvæmda. En þegar þetta var nú samþykkt hér á Alþ., hefði mátt ætla, að bændur hefðu nú fjárins loksins full not. En hvað gerist? Það er upplýst í dag af hv. frsm. landbn., að maðurinn, sem kallar sig hæstv. landbrh. og er hversdagslega mildur við okkur bæjarmenn, hann er ekki alveg eins mildur við bændur. Hann hefur beitt fullkomnu ofbeldi gagnvart þeim, þverbrotið lögin og neitað að greiða fé úr sjóðnum og sagt, að það væri ekki til. Það væri alveg eins hægt fyrir hæstv. dómsmrh. að upphefja lögin um refsingar fyrir þjófnað og manndráp. - Og af hverju gerir hæstv. landbrh. þetta? Af því að hann veit, að bændur eru varnarlausir. Og þannig er níðzt á bændum, af því að það er engin hætta á, að þeir geti borið hönd fyrir höfuð sér. Það notar hæstv. landbrh. sér. Og það er ekki afskaplega skemmtileg hvöt, sem liggur þarna að baki. Það á að hræða bændur til þess að sleppa aftur því, sem þeir hafa á unnið, og taka féð í hótelið og aðra slíka gamanleiki. Peningunum er haldið fyrir bændum, þótt það séu hrein lögbrot, til þess að reyna að svelta þá til undirgefni. Nú er sagt, að stjórnir búnaðarsambandanna hafi gefizt upp. Stundum gefast valdamiklar stjórnir upp, eins og t.d. í Þýzkalandi, og eins hefur farið um bændur og búnaðarsamböndin. En ef einhverjum af þeim hræddu mönnum, sem ekki þora að vera hér í kvöld, kynnu að berast orð mín til eyrna, þá vildi ég segja við þá: Þið skuluð ekki halda, drengir góðir, að þið sleppið alltaf jafnvel og hingað til, því að reynslan hefur sannað það, sem skáldið segir, að „allt það, sem er illt og rangt, einhvern tíma hefnir sín“, og það bæri þá eitthvað nýrra við, ef svo færi ekki nú. Ég hef nú útskýrt, í hverju ranglætið er fólgið. Allar stéttir hafa með sér sterk félagssamtök og ráða þannig sinum málum og vinna sína sigra, og fyrr en bændur hafa fengið slík félagssamtök geta þeir engu af sér hrundið. Það er til einskis, þótt Alþ. verndi bændur með lögum, því að þau hafa verið „sabotéruð“ af búnaðarfélagsforkólfunum, samtök þeirra drepin og líkið innlimað í búnaðarfélagsskipulagið. Hv. þm. Str. fór hörðum orðum hér um vin sinn, hæstv. landbrh., fyrir, að hann hefði ekki útvegað bændum þær 15 millj. kr., sem lög stóðu til. Synd landbrh. í þessu efni er þó lítil í samanburði við það, sem hér hefur verið rætt. Hann skilaði að vísu ekki peningum, sem bændur áttu að fá til ræktunar og húsabóta, en hann hafði þá atsökun, að þeir væru ekki til. Þessi afsökun kemur hér hins vegar ekki til greina, því að það er ekki annað en ofbeldi og ranglæti við bændur, sem kemur til, að brotin hafa verið lög á þeim og þurft að beita heljartökum, slíkum sem hv. þm. Rang. hefur upplýst hér á þingi, að hann hafi þurft að beita til þess að fá hæstv. landbrh. til að skila 60 þús. kr. úr búnaðarmálasjóði. Og enda þótt ég hafi enga yfirdrífandi trú á hæstv. landbrh., þá hefði ég ekki haldið, að hann bryti svo af sér og héldi peningum fyrir bændum, sem liggja ónotaðir í skúffunni. Hér er slík brennandi sekt yfir hans höfði, að hann mun ekki undan komast, og mun verða því þyngri, sem lengra líður frá. Nú segja búnaðarfélagsmennirnir: „Við höfum snúizt.“ Og rétt er það. Það byrjaði með 10 króna gjaldinu, sem átti að samsvara orlofslögum launastéttanna. Síðan kom skattlagning á bændur. Hún var sett undir eftirlit, og þeir reyndu þá að fá féð til frjálsrar ráðstöfunar, en því fékkst ekki framgengt fyrr en stungið var upp á því, að búnaðar sambönd bændanna fengin það til framkvæmda sinna. Og nú koma piltar og segja: „Við höfum verið háðulega leiknir, og nú viljum við aðeins fá helminginn af fénu.“ Og þeir eru búnir að þreyta búnaðarsamböndin svo, að þau vilja vinna það til að fá eitthvað heldur en ekki neitt, og svo ætla þeir að leika sér með það, sem eftir er. Það, sem þeir gera, mun verða í áframhaldi af því, sem á undan er gengið, og ekki ástæða til að gera sér neinar glæsivonir. En það má minna á það, að verkamannafélagið Dagsbrún t.d. átti líka sína eymdardaga. Og þegar ég var í því félagi fyrir 30 árum, þá þurftum við aðallega að berjast við menn, sem voru innan félagsins til þess að eyðileggja það og voru hjálparkokkar hjá andstæðingunum, og það tók langan tíma að hreinsa þar til. Ég vil ekki spá miklu, en ég geri ráð fyrir, að þegar búnaðarfélagsforkólfarnir hafa misboðið bændum nógu lengi með blekkingum og svikum, þá muni fara eins og í verkamannasamtökunum, að meðal bænda komi fram nýir menn, sem standa ærlega á rétti þeirra og vinna að málum þeirra, en líklega ekki fyrr en það koma erfiðir tímar og neyðin kennir þeim að passa sig sjálfir. Ég hef oft undrazt það, hve það er hættulegt upp á gáfnafarið, ef menn fara að gera rangt. Hér í Sþ. kom nýlega fyrir mál, sem sýnir þetta. Þeir menn, sem mest hafa staðið að óhöppum bænda, töluðu þar um lítið mál, og þetta litla mál varð eitt mesta hitamál fjárlaganna. Það var um akveginn milli Egilsstaða og Rvíkur um Akureyri, sem nú er mjög að styttast með hinni nýju brú á Jökulsá á Fjöllum. En eins og stendur eru á þeirri leið tvær hindranir, báðar í mínu kjördæmi. Það eru tvö fjöll, Fljótsheiði og Vaðlaheiði. Nú hafði ég og fleiri þm. viljað reyna að bæta úr þessu og lagt til, að lítil fjárupphæð, sem veitt hafði verið til minni háttar vegar, sem er ófær mestallan veturinn, væri tekin út og færð yfir á aðalveginn eða aðallínuna, en sá vegur er bæði nauðsynlegur fyrir héraðið í heild og þó sérstaklega Austfirði, vegasamband þeirra við Akureyri. Þegar þessi lína er búin, ætlum við, sem viljum þessum málum vel, að fá lagðan veg utan við Vaðlaheiði, austan við ána. En hvað gerist, þegar við ætlum að fá þessa óverulegu fjárhæð, sem ég nefndi áðan, færða á milli vega, í aðalveginn? Það gerist, að hæstv. varaforseti þessarar d., sem sjálfur er ættaður úr Þingeyjarsýslu, hann er orðinn svo undarlegur, að hann veit ekki um tvö fjöll í sinni eigin sýslu og snýst algerlega á móti þessari litlu tilfærslu. Fimmtán þúsund krónur segja að vísu ekki mikið, en þetta atvík er ágætt dæmi upp á það, sem ég hef sagt og vil segja, og það er, að þegar gert er vísvitandi rangt, hefur það áhrif á vitsmunina og dregur menn niður, og það er þetta, sem verður þeim mönnum til almennrar skammar, þó að greindir séu fyrir, að leggjast á bændastéttina og líta á hana eins og hjörð. Það einkennilega loðir við þá, að svikin hafa áhrif á vitsmuni þeirra. Ég býst við, að ég geti að svo stöddu látið þetta mál niður falla. Ég hef áður, fyrir tveimur árum, talað um það í hv. Ed., hvílík svívirða það er að ætla sér að fjötra bændur sem rétta og slétta niðursetninga. líta á þá sem aumingja, sem innheimta verði stéttargjöldin af með opinberum sköttum. Upphaflega átti að leggja á bændur fulla fjötra, en nú hafa búnaðarfélagsmenn hörfað úr því vígi og ætla að reyna að koma á hálfum þrælalögum. En kraftur bændastéttarinnar er óbilandi. Hálfir hlekkir eru líka hlekkir og hálf þrælalög líka þrælalög, og bændur munu hrista af sér alla hlekki. Þýzka þjóðin, þessi gamla menningarþjóð, er nú illa komin og verður að þola mikið fyrir foringja sína. En hún mun rísa upp aftur. Bændastéttin hér hefur líka orðið að þola margt og mikið fyrir sína foringja, en ofan á allt lýsa þeir yfir því, að bændastéttin, elzta menningarstétt landsins, sé ekki fær um að hafa með höndum félagsmál sín. Þetta er yfirlýsing búnaðarfélagsmanna, en þeir mega vita, að aldrei lánast þeim slík þrælatök. Þegar þeir Björn Kristjánsson og Tryggvi Gunnarsson stóðu í hvelfingu Landsbankans og Tryggvi hafði talið sjóðinn, sem reyndist réttur, þá sagði Tryggvi: „Njóttu eins og þú hefur aflað“, og fleygði um leið lyklunum að fótum Björns. Hið sama vil ég segja við búnaðarfélagsmenn, ef þeir koma hálfum hlekkjum á bændur.



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir á þskj. 472, er flutt af fjhn. Nd. Það er, eins og grg. ber með sér, fram komið eftir tilmælum frá Landssambandi íslenzkra útvegsmanna, sem benti á það við þær breyt., sem gerðar voru á s.l. þingi á lögum varðandi útflutningsgjald af sjávarafurðum, að undanþáguákvæði um útflutningsgjald af saltfiski væri fellt niður. Er því hér aðeins um leiðréttingu að ræða, því að það var ekki tilgangurinn hjá n. að afnema þessa undanþágu á saltfiski. Hins vegar er það svo, að þessi löggjöf var og er orðin flókin um útflutningsgjöld, og fjhn. rak sig á það í fyrra, þegar gengið var frá l. Af þeim sökum hefur þetta komið hér inn í löggjöfina. - Þá hefur tollstjórinn óskað eftir að hafa samband við fjhn. varðandi eitt eða önnur atriði, sem leiðrétta þurfi. En það hefur ekki unnizt tími til að athuga það fyrir þessa umr. Fjhn. óskar, að málið nái fram að ganga nú til 2. umr.

Atvmrh. (Bjarni Ásgeirsson) : Herra forseti. Ég hef áður bent á, að sum ákvæði í 1. um kjötmat eru þegar úrelt, og fól ég því 3 mönnum á s. l. sumri að endurskoða l., og liggja nú hér fyrir með frv. þessu þær breyt., sem n. þessi lagði til, að gerðar yrðu á l., sem nú eru í gildi. Þeir menn, sem unnu að samning frv., voru: Sæmundur Friðriksson. Jónmundur Ólafsson og Kristjón Kristjónsson. Þessir menn sömdu brtt. við l. og lögðu til, að nýtt frv. um kjötmat yrði borið fram á Alþ., og liggur það nú hér fyrir. Höfuðbreyting frv. þessa frá fyrri l. er fólgin í því, að áður var matsskylda aðeins á frystum kjötmat til útflutnings, en nú er þessi matsskylda yfirfærð á allt kjöt. Þá eru og ákvæði í frv. um eftirlit með sláturstörfum og um eftirlit með fé, áður en því er slátrað. Þá er og lagt til, að skipaðir verði 4 yfirmatsmenn fyrir allt landið, en þeir voru áður 3. Starf þessara manna hefur verið það umfangsmikið, að 3 menn hafa ekki komizt yfir umdæmi sín, og hefur 4. maðurinn undanfarið starfað fyrir Vestfjarðakjálkann, og sýnist því rétt að fjölga matsmönnunum úr 3 í 4. - Þá er lagt til, að einn þessara manna verði kjötmatsformaður, og er það gert í því augnamiði að fá frekara samræmi í störf þessara manna en nú er. Ég sé ekki ástæðu til að fjölyrða frekar um frv. þetta. Það liggur ljóst fyrir og skýrir sig að öðru leyti sjálft. Ég vænti svo þess að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. landbn. og að hv. n. afgr. það fljótt.



Herra forseti. Ég skal viðurkenna það strax, að ég hef enn ekki lesið frv. þetta vel yfir. En það var út af ákvæðum 5. gr. frv., sem ég kvaddi mér hljóðs. Þar stendur: „Læknisskoðun skal fara fram á öllum sláturfénaði, sem um getur í l. þessum, áður en slátrun fer fram, og mega ekki líða meira en 12 klst. frá þeirri skoðun og til slátrunar. Enn fremur skal heilbrigðisskoðun á öllu kjöti og innyflum af þeim sláturfénaði, sem um getur í l. þessum. fara fram áður en afurðirnar eru boðnar til sölu nýjar á opinberum markaði og enn fremur áður en kæling, frysting, söltun eða önnur verkun fer fram.“ Í þessu sambandi vil ég benda á, hvort það muni ekki reynast erfitt í framkvæmdinni að hafa dýralækni eða héraðslækni við höndina til athugunar á fénu, áður en slátrun fer fram. Ég held, að það muni reynast erfitt að hafa kjötmat bæði undan og eftir slátrun. Hins vegar er ég ekki svo fróður, að ég geti neitt fullyrt um það, hversu nauðsynlegt slíkt sé. Hingað til hefur verið látið nægja að stimpla skrokkana, og það er ekki fyrr en nú, að krafa kemur fram um það, að féð sé skoðað áður en því er slátrað. - Frv. fer nú til hv. landbn., og ég vildi benda á þetta atriði. Það þarf að athuga ákvæði 5. gr. nánar. Ef nauðsynlegt er að skoða féð fyrir og eftir slátrun, þá mun slíkt að mínum dómi hafa mikil óþægindi í för með sér, og finnst mér álitamál, hvort ekki eigi að láta nægja læknisskoðun eftir slátrun. Það má vera, að ýmislegt fleira sé við frv. að athuga. Hv. landbn. mun fá málið til meðferðar, og ég mun kynna mér betur efni þess á milli umr. En ég rak augun í ákvæði 5. gr. frv., og ég vildi vekja athygli hv. þdm. á þessu nú.

Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Herra forseti. Ég leyfi mér að fara fram á það við hæstv. forseta, að hann fresti umr. um þetta mál. Landbn. hefur ekki getað haldið fund um málið fyrir 3. umr. þess, en það stafar af því. að fundir n. hafa fallið niður vegna jarðarfara. Hins vegar mun landbn. halda fund á morgun. Hv. þm. Borgf. (PO) er ekki við í dag, en hann mun fýsa að vera viðstaddur, er atkvgr. fer fram um málið. Sökum þessa, sem ég hef hér nefnt, vænti ég þess, að hæstv. forseti fresti umr. um málíð til morguns.

Forseti (BG) : Samkvæmt ósk hv. 1. þm. Skagf. (StgrSt) um að fresta umr. um málið er málið tekið af dagskrá.



Herra forseti. Hv. frsm. sjútvn. getur ekki mætt hér í dag, og tel ég því eðlilegast að bíða með efnisumræður um málið þar til síðar, og vona ég. að hv. þdm. geti fallizt á að bíða með efnisumr. þar til við 3. umr.



Herra forseti. Það er enginn frsm. sjútvn. til í þessu máli, því að það hefur ekki enn verið afgr. frá n. Annað mál er það, að er sjútvn. afgreiddi málið á sínum tíma, vildi enginn nm. mæla með framgangi þess. En frá Reykjavíkurbæ er áhugi fyrir hendi að koma þessu frv. í gegnum þingið, en það hefur verið rætt um það að setja ákvæði þessa frv. inn í hin almennu hafnarlög, sem nú eru til 2. umr. í hv. Ed., og hefur sjútvn. mælt með því. Ég mæli ekki með því, að frv. þetta gangi áfram, en ég mun í umr. um frv. í sjútvn. og hér í hv. þd. gera grein fyrir málinu. Það verður næstu daga.



Herra forseti. Þegar mál þetta var til umr. í sjútvn., lenti það saman við annað mál. Hv. þm. Siglf. hafði framsögu í málinu, en þar sem hann er ekki mættur, tel ég eðlilegt að fresta umr. þar til við 3. umr. Ég skal ekki karpa við hv. þm. Ísaf., en ég skil ekki. hversu mikinn áhuga hann hefur fyrir því að drepa þetta mál strax.



Herra forseti. Ég mæli með því, að umr um málið verði frestað og það tekið út af dagskrá. eins og hv. þm. Snæf. hefur óskað.

Frsm. (Sigfús Sigurhjartarson) : Herra forseti. Svo sem ljóst er af frv., sem hér liggur fyrir til umr., er hér till. um að veita þá heimild, að lagt sé 25 aura gjald á hvern bíómiða, sem seldur er í landinu. og er reiknað með, að þessi upphæð nemi alls 600 þús. kr. Svo er til ætlazt, að þetta gjald renni í sérstakan sjóð, sem verði í vörzlum hæstv. menntmrh., og þar verði veitt úr honum samkv. settum reglum til hljómsveitarinnar. Það hafa verið færð ljós rök fyrir þessu í grg., og þarf ekki mörgum orðum þar við að bæta. Ég vil segja, að frá mínu sjónarmiði er þarna um að ræða eftirtektarvert atriði á sviði okkar menningarmála, einmitt á sviði hljómlistarinnar. Síðan tónlistarskólinn var stofnaður, hefur það verið talin lofsverð framför. Ég hygg, að þeir menn séu margir, sem lagt hafa fram óeigingjarnt starf í þágu menningarmála, og ég segi, í þarfir einnar hinna göfugustu hugsjóna. Nú eru tónlistarmenn á einu máli um það, að til þess að tónlistin lifi og blómgist í landinu, þá er nauðsynlegt að koma hér upp fullkominni hljómsveit. Þetta hefur verið reynt oftar en einu sinni og víst með furðulega góðum árangri. En tilraunir til að láta slíka hljómsveit starfa til langframa hafa strandað á því sama, þ. e. fjárhagsörðugleikum, því að slík hljómsveit krefst margra kunnáttumanna og mikils starfs. Nú hafa leiðtogar hljómlistarmanna komið að máli við hæstv. menntmrh. og rætt við hann um sín áhugamál. Árangur þessara viðræðna er fyrir hendi, sem sé í frv., sem er til úrlausnar á málinu. Þeir gerðu þegar drög að frv., sem þeir síðan sendu hæstv. menntmrh. Hæstv. ráðh. vildi gera nokkrar breytingar á frv., og var frv. síðan breytt í þá mynd eins og það nú liggur hér fyrir. Þeir aðilar, sem hlut áttu að máli með samningu frv., mættu síðan á fundi menntmn., og féllst n. á að flytja frv. Ég skal ekki endurtaka það sem getið er í grg. um starfssvið hljómsveitarinnar, en henni er ætlað að vinna fyrir ríkisútvarpið, þjóðleikhúsið og einnig að halda opinbera hljómleika. Að sjálfsögðu mun ríkisútvarpið og þjóðleikhúsið bera kostnað þann, sem verður af rekstri hljómsveitarinnar, en þó munu þeir aðilar ekki geta lagt til allt það fé, sem með þarf, og er því lagt til, að ráðstafanir fari fram vegna þessarar starfsemi. Að svo komnu máli sé ég ekki ástæðu til þess að fjölyrða frekar um málið, en vænti þess fyrir hönd menntmn., að málinu verði vísað til 2. umr.



Herra forseti. Það er ekki nema góðra gjalda vert, að þeir, sem taka þátt í störfum, sem hér um ræðir, leggja oft á sig mikla vinnu við flutning tónverka. Annað mál er það, hversu mikil störf symfóníuhljómsveit muni vinna í þágu kvikmyndahúsa úti um land. Starfssvið hennar mun fyrst og fremst verða í Rvík. Eins og menn vita, þá hefur verið innheimtur skattur af skemmtunum um allt land til byggingar þjóðleikhúss í Reykjavík. Hins vegar tel ég þjóðleikhús gott mál og þarft, en það er að bera í bakkafullan lækinn að bæta ofan á þjóðleikhússkattinn skatti til hljómlistarstarfsemi, sem aðallega yrði bundin við Reykjavík. Ég get fallizt á frv. þetta með þeim breytingum. að þessi skattur yrði bundinn við Reykjavík. Mér finnst það eðlilegra, og vil ég bera fram brtt., sem miðar í þá átt, þannig að á eftir orðinu „kvikmyndahúsum“ komi í Reykjavík.

Frsm. (Sigfús Sigurhjartarson) : Herra forseti. Ég vil fara fram á það við hv. þm. Ísaf., að hann geymi brtt. sína, þar til við 2. umr. málsins, svo að menntmn. geti athugað hana á milli umr. Eins og nú standa sakir, liggur ekkert fyrir um það, hversu mikið fé til skemmtanaskattsins muni koma utan af landi. Hins vegar er vitað, að hljómsveit þessi muni vinna mikið fyrir ríkisútvarpið, eins og segir í grg., sem fylgir frv. Fyrir þau störf mundi hljómsveitin geta aflað töluverðra tekna, og með nokkrum styrk af almannafé ætti hún að vera fjárhagslega tryggð. Með því að starfa fyrir ríkisútvarpið mundi sveitin þannig starfa fyrir allan landslýð. Slík hljómsveit ætti að auðga mjög tónlistarlíf landsmanna, engu síður en þjóðleikhús og háskóli hafa þau áhrif, að þau mega teljast nauðsynlegar menntastofnanir fyrir allt landið. Á þessu stigi málsins ræði ég ekki brtt. hv. þm. Ísaf., og ég vil mælast til þess. að umr. um hana bíði þar til við 2. umr., er menntmn. hefur athugað, hvað í henni felst.