Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Virðulegi forseti. Á þskj. 237 er svohljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh. varðandi Sementsverksmiðju ríkisins: 1. Er fyrirhugað að selja hlutabréf í Sementsverksmiðjunni á almennum markaði verði hún gerð að hlutafélagi? 2. Ef svo er, á hve löngum tíma er fyrirhugað að selja hutaféð og kemur til greina að selja verksmiðjuna í einu lagi? 3. Hvaða breytingum er ætlað að ná fram með sölu hlutafjár í verksmiðjunni? Ég tel mjög mikilvægt að fá skýr svör við þessum spurningum. Í upphafi umræðna um einkavæðingu almennt kom fram hjá hæstv. forsrh. að einokunarfyrirtæki skyldu ekki seld. En síðar, það var í umræðu um ráðstafanir í ríkisfjármálum, kom fram hjá sama hæstv. ráðherra að sama Sementsverksmiðja ríkisins skuli vera eitt þeirra fyrirtækja sem beri að selja. Eins og öllum er kunnugt er Sementsverksmiðjan eina fyrirtækið á Íslandi sem framleiðir sement. Þrátt fyrir að innflutningur hafi verið gefinn frjáls árið 1975 eftir að Ísland gerðist aðili að EFTA nýtur íslenska sementið eðlilegrar fjarlægðarverndar. Því er spurt: Er sala einokunarfyrirtækja það sem koma skal án þess að hér séu í gildi lög um einokun og hringamyndun? Það fyrirtæki sem er til umræðu, Sementsverksmiðja ríkisins, hefur aldrei verið baggi á ríkissjóði. Þvert á móti hefur hún staðið af sér öll áföll og efnahagssveiflur og hefur fjármagnað nýjar framkvæmdir af eigin rammleik. Því spyr ég: Er það vegna stundarvandræða ríkissjóðs að slíkar hugmyndir koma upp? Eða hver er hugmyndafræðin á bak við breytinguna? Ætlar hæstv. ríkisstjórn að freista þess að ná fram lægra sementsverði með sölu? Sjá menn einhver merki þess að slíkt sé auðveldara með einkavæðingu? Er eitthvað í rekstri fyrirtækisins sem hæstv. ríkisstjórn telur að megi betur fara ef um einkavæðingu er að ræða? Um nokkurra ára skeið hefur farið fram markviss hagræðing hjá fyrirtækinu sem þýðir að starfsfólki hefur fækkað með aukinni tæknivæðingu. Því spyr ég hvort um er að ræða einhverjar nýjar hagræðingarhugmyndir sem hæstv. ríkisstjórn hefur í huga með sölu? Á sl. ári var fyrirtækið réttum megin við strikið hvað hagnað snertir og hefur reyndar verið það nokkur undanfarin ár og sum árin skilað verulegum hagnaði. Fyrir Akurnesinga er Sementsverksmiðjan afar mikilvægt fyrirtæki og góður atvinnurekandi. Því vil ég sem hérna stend kanna hvaða hugmyndir hæstv. iðnrh. hefur í huga því að ég tel að hlutafélagsformið sem slíkt auki sveigjanleika í stjórnun fyrirtækisins en tel rétt að hlutaféð sé allt í eigu ríkissjóðs. Svör ráðherra skipta því miklu máli um að hvaða ákvörðun ég tel rétt að taka þegar frv. um Sementsverksmiðjuna kemur til endanlegrar afgreiðslu.

Virðulegi forseti. Hv. 2. þm. Vesturl. hefur borið fram þrjár spurningar varðandi Sementsverksmiðjuna. Í fyrsta lagi er spurt hvort fyrirhugað sé að selja hlutabréfin í verksmiðjunni á almennum markaði verði hún gerð að hlutafélagi. Svar mitt við þeirri spurningu er að eins og vel er kunnugt hefur ríkisstjórnin á sinni stefnuskrá að selja ríkisfyrirtæki eins og hér er um að ræða og því hlýtur sala bréfa í verksmiðjunni að koma til greina á kjörtímabilinu. Þar kemur bæði til álita sala hlutabéfa til að afla fyrirtækinu aukins eigin fjár og einnig sala á hlut ríkisins í félaginu. Í frv. um þetta efni sem hefur verið til umfjöllunar á nokkrum undanförnum þingum og nú hefur enn verið endurflutt er lagt til að samþykkt Alþingis sé áskilið við sölu hluta í verksmiðjunni. Að sjálfsögðu er áfram ætlunin að þannig verði búið um hnútana. Fyrirspyrjandi spyr líka um það á hve löngum tíma sé fyrirhugað að selja hlutaféð og hvort til greina komi að selja verksmiðjuna í einu lagi. Ég tel að komi til sölu hlutabréfa í verksmiðjunni, og það er að sjálfsögðu háð ákvörðun Alþingis, eigi að reyna að ná tveimur markmiðum. Í fyrsta lagi þurfi ríkissjóður að fá sannvirði fyrir þessa eign sína og í öðru lagi að stuðla að sem jafnastri og sem mestri dreifingu eignaraðildar í fyrirtækinu. Um framkvæmdaratriði í málinu ætla ég ekki að segja neitt að þessu sinni. Þegar heimild Alþingis liggur fyrir mun m.a. verða haft samráð við verðbréfafyrirtæki og banka og síðan ákveðið hvernig nánar verði staðið að málinu í því skyni að ná þessum markmiðum. Ég bendi líka á að ríkisstjórnin hefur sett sérstaka nefnd til að samræma aðferðir við sölu ríkiseigna og þar mun þetta mál líka koma til álita. Þá var í þriðja lagi spurt hvaða breytingum sé ætlað að ná fram með sölu hlutafjár í verksmiðjunni. Ég svara því þannig að í fyrsta lagi sé afar mikilvægt að breyta verksmiðjunni í hlutafélag, m.a. af ástæðum sem hv. fyrirspyrjandi nefndi. Verði síðan tekin ákvörðun um að selja hlutafé í verksmiðjunni getur það verið gert í tvennum tilgangi. Í fyrsta lagi, eins og ég hef þegar nefnt, til þess að afla fyrirtækinu aukins eigin fjár og um leið minnkar hlutur ríkisins þótt það selji ekki eign sína í fyrirtækinu eins og hún er nú. Í öðru lagi getur ríkið að sjálfsögðu ákveðið síðar að selja hlut sinn ef fyrirtækinu hefur verið breytt í hlutafélag til þess að afla fjár og að hætta afskiptum af sementsframleiðslunni. Það er vissulega ekki svo eins og fyrirspyrjandi lét að liggja að hér ráði einhver skammtímavandamál í ríkisbúskapnum. Það sést best af því að frv. hefur verið flutt ítrekað á mörgum þingum við mismunandi aðstæður í ríkisfjármálum. Hins vegar er það mín skoðun að ríkissjóður hafi með Sementsverksmiðjunni byggt upp blómlegt fyrirtæki og nú sé kominn tími til að ríkið dragi sig í hlé og láti aðra aðila um að reka hana ef það getur gerst með þeim hætti sem gæti vandlega hagsmuna skattborgaranna. Þá vil ég líka nefna það vegna þess sem fram kom hjá fyrirspyrjanda að auðvitað eru í gildi í landinu lög um óréttmæta viðskiptahætti og alls ekki hægt að lýsa aðstæðum svo að neytendur séu gjörsamlega óvarðir fyrir einokunaraðilum. Vandamál sem kynnu að koma upp vegna sterkrar stöðu Sementsverksmiðjunnar á markaði af því að hún nýtur fjarlægðarverndar yrði að leysa á grundvelli laga um samkeppnismál. Á vegum ríkisstjórnarinnar er í bígerð að flytja frv. til nýrra samkeppnislaga sem mundu færa íslenska löggjöf í fremstu röð löggjafar á því sviði í þeim löndum sem við höfum nánastan samgang við. Ég ætla ekki, virðulegur forseti, að segja fleira að sinni og vonast til að þetta hafi svarað spurningunum þremur.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að koma með þessa fsp. Ástæða er til að vekja athygli á þessu máli sem reyndar liggur fyrir í þinginu í frumvarpsformi. Ég held að menn þurfi að gera sér fulla grein fyrir því að í fyrsta lagi var málið upphaflega kynnt sem breyting yfir í hlutafélag og það eigi að vera fyrst og fremst í því skyni að auka skilvirkni í stjórn fyrirtækisins og annað því um líkt sem hér hefur verið lýst. Þegar var verið að fá stuðning við þessar fyrirætlanir hjá þessum aðilum, t.d. á Akranesi og reyndar fleirum, var þetta kynnt þannig að ekki stæði til að selja fyrirtækið. Nú er orðin yfirlýst stefna þeirra stjórnvalda sem eru við völd að selja hlut í fyrirtækinu og þá verða menn auðvitað að gera sér grein fyrir því að þetta er einokunarfyrirtæki. Menn verða að gera sér grein fyrir öðru líka og það er að um leið og fyrsta hlutabréf verður selt í fyrirtækinu er kominn nýr útgjaldapóstur inn í rekstur fyrirtækisins sem felst í því að auðvitað verður að borga þeim arð sem kaupa hlutafé í fyrirtækinu. Ekki er hægt að bjóða á almennum markaði til sölu hlutabréf öðruvísi en að þeir sem eiga kost á þeim kaupum viti fyrir fram að þeir eigi að fá arð af fé sínu.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. svörin. Í svörum hans kom ekkert fram að mínu mati sem réttlætir sölu fyrirtækisins. Hæstv. ráðherra telur að nýtt fé muni koma inn í fyrirtækið og verði því til góða. Nú er Sementsverksmiðjan ekki í fjárþörf þannig að það eina svar sem var gildandi er að mínu mati ekki gilt. Þannig að í upphafi skyldi endirinn skoða og ég minni á það að innan tíðar ganga í gildi ný lög þar sem útlendingar geta keypt hlutafé í íslenskum fyrirtækjum að undanskildum sjávarútvegsfyrirtækjum. Það eitt finnst mér líka vera íhugunarefni. Ég tel því að svör ráðherra hafi ekki gefið neitt til kynna sem réttlæti sölu á þessu einokunarfyrirtæki.

Virðulegur forseti. Í fyrsta lagi vil ég láta koma fram vegna orða hv. 3. þm. Vesturl. að Sementsverksmiðja ríkisins er ekki einokunarfyrirtæki. Innflutningur á sementi er frjáls. Það er rétt eins og kom fram í máli fyrirspyrjanda að Sementsverksmiðjan hún nýtur verulegrar fjarlægðarverndar og aðstöðumunar vegna þess hvernig hún er til komin í krafti ríkisframlags og ríkisaðstöðu. Hins vegar mun fyrirtækið jafnan þurfa að starfa undir ströngu samkeppniseftirliti samkvæmt gildandi íslenskum lögum um óréttmæta viðskiptahætti bæði fyrr og síðar. Í öðru lagi vil ég nefna vegna orða 3. þm. Vesturl. að að sjálfsögðu er eðlilegt að arðkrafa sé gerð til þess fjár sem í fyrirtækið er lagt. Arður hefur fengist af fyrirtækinu m.a. í uppbyggingu þess. En að lokum vegna þess sem fram kom í máli hv. 2. þm. Vesturl. vil ég láta það koma fram að Sementsverksmiðjan hefur oft og einatt verið í þörf fyrir aukið fé, stofnfé sem rekstrarfé, og hefur þá tekið það að láni. Það er að mörgu leyti óhagkvæmt og óheppilegt fyrir fyrirtæki sem stundar sveiflukenndan atvinnuveg eins og Sementsverksmiðjan gerir að eiga þess ekki kost að leita til sparifjáreigenda og sparenda með hlutfjárútboðum. Ég er alveg sannfærður um það að ef hv. fyrirspyrjandi beindi slíkum spurningum til stjórnenda fyrirtækisins, hvort þetta væri ekki æskilegt og fýsilegur kostur, yrði svarið já. Reyndar stendur einmitt svo á nú að aukins fjár er þörf vegna þess að afturkippur er í byggingarstarfseminni og rekstur fyrirtækisins því í vissum vanda. Þetta segi ég fyrst og fremst vegna þess að þetta er æskilegt hver sem á fyrirtækið og ég tek það fram að breytingin í hlutafélag hefur alveg sjálfstætt gildi, er sjálfstæð ákvörðun til þess að gera fyrirtækið öflugra, sterkara og betra fyrir Akraneskaupstað og aðra sem á því byggja.

Virðulegi forseti. Ljóst er af þeim svörum sem hér hafa verið gefin að markmiðið með því að breyta Sementsverksmiðjunni í hlutafélag er í raun og veru ekkert annað en þær gömlu trúarkreddur sem ákveðnir stjórnmálamenn og stjórnmálaflokkar hafa tekið ástfóstri við sem er það að allt sem heitir hlutafélag er betra en allt það sem ríkið hefur verið með. Ég vara við þessu sjónarmiði, að afhrópa alla þá starfsemi sem ríkið hefur haft með höndum og koma því inn hjá þjóðinni að það sé vond starfsemi. Ég vil segja um þessa breytingu að einmitt sú staðreynd að innflutningur hefur verið frjáls en enginn innflutningur verið segir okkur að þetta fyrirtæki muni sitja eitt að markaðnum. Þeir munu kaupa það sem hefðu annars orðið innflytjendur og höndlarar með innflutt sement. Auðvitað reka þeir þetta fyrirtæki með allt öðru markmiði heldur en Sementsverksmiðjan er rekin í dag. Fyrst og fremst mun sú breyting tefla í tvísýnu hagsmunum landsbyggðarinnar, virðulegi forseti. Ég minni á að flutningsjöfnun á sementi hefur verið um allt land, a.m.k. til skamms tíma og er kannski enn.

Virðulegi forseti. Hér er um tvö mál að ræða í rauninni, þ.e. að breyta Sementsverksmiðju ríkisins í hlutafélag og síðan hvort selja eigi hlutabréf í slíku félagi. Þegar frv. um Sementsverksmiðja ríkisins verður afgreitt er verið að taka ákvörðun um að breyta fyrirtækinu í hlutafélag. Hv. þm. Kristinn H. Gunnarsson hefur kannski ekki fylgst svo gjörla með þessari umræðu en aldrei hefur staðið til og stendur ekki til að leggja niður þá flutningsjöfnun á sementi sem hefur verið við lýði. Því er ekki verið að bera þá hagsmuni landsbyggðarinnar fyrir borð sem hv. þm. taldi sig bera sérstaklega fyrir brjósti. En það er furðulegt og einkennileg tímaskekkja að þegar ríkisrekstur kommúnismans um gjörvalla Austur-Evrópu er hruninn að þá skuli talsmenn þess sjónarmiðs koma í ræðustól og predika á hinu háa Alþingi að það sé sáluhjálparatriði að ríkið standi í stórkostlegum fyrirtækjarekstri.

Virðulegur forseti. Þessi síðasta ræða var allsérkennileg en það er ekkert óvanalegt hljóð frá hæstv. umhvrh. Hann svarar því hér til í máli sínu að bara sé verið að breyta Sementsverksmiðjunni í hlutafélag. Það sé bara mál út af fyrir sig og ekkert liggi fyrir um sölu þeirra. Hér kom þó hæstv. iðnrh. og lýsti því yfir sem markmiði ríkisstjórnarinnar, sem ekkert hefur farið leynt, að selja fyrirtækið. Þessum hæstv. ráðherrum Alþfl. sem hér tala ber ekki sérstaklega saman. Nú er það auðvitað svo að ekki er sama hvaða rekstur ríkið hefur með höndum. Geta gilt um það mismunandi sjónarmið hvort það er skynsamlegt. Alþb. hefur ekki nein kredduviðhorf að því er það snertir og hefur ekki haft. Alþb. hefur ekki verið talsmaður ríkisrekstrar almennt séð en hefur hins vegar ekki verið andvígt því að í vissum tilvikum stæði ríkið að atvinnurekstri og alveg sérstaklega í sambandi við þjónustufyrirtæki. En einnig þau á nú að falbjóða á almennum markaði samkvæmt stefnu núverandi ríkisstjórnar og eru þar síðast á blaði Rafmagnsveitur ríkisins. Hvað um jöfnunarsjónarmiðin, virðulegu ráðherrar? Er ekki verið að boða það í sambandi við olíusölu í landinu að gefa hana frjálsa? Hætta flutningsjöfnun þó deilur standi um það innan ríkisstjórnar nú? Ætli það geti ekki orðið upp á teningnum varðandi orkumál í landinu, varðandi sementsverð í landinu og fleira? Þeir taka þetta í áföngum.

Herra forseti. Mér er fullljóst að verið er að tala um að breyta Sementsverksmiðjunni í hlutafélag. Hins vegar verður það að vera fullkomlega ljóst hvaða hagræðingu menn ætla að ná með því. Ekki er hægt að breyta ríkisfyrirtæki í hlutafélag og segja bara: Af því bara. Það eru trúarbrögð. Hvaða hagræðing á að nást með slíku? Ég man eftir því í efri deild fyrir nokkrum árum að ég hjálpaði þingmönnum Vesturlands við að fella frv. um Sementsverksmiðjuna. Ég man að hæstv. umhvrh. var þá ákaflega glaður yfir þeirri liðveislu.

Það var svo vitlaust frv.

Mér er spurn: Hvað hefur breyst síðan? En eitt að lokum. Það verður náttúrlega að vera fullkomlega ljóst að hér vantar algerlega reglur um sölu hlutabréfa í ríkisfyrirtækjum. Áður en menn fara inn á þessa braut þá verða slíkar reglur að vera til. Það vantar alveg inn í þetta dæmi.

Virðulegi forseti. Sá aðili sem stórtækastur hefur verið að breyta rekstrarformi yfir í hutafélagaform heitir Samband ísl. samvinnufélaga. Ég efast um að það sé sérstakt trúaratriði hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga. Ég er alveg viss um að hv. þm. Framsfl. gætu fengið upplýst hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga hvernig stendur á því að þeir tóku þá ákvörðun að breyta öllum sínum rekstri yfir í það form. Það vafðist ekkert fyrir þeim heldur að gera ráð fyrir því að hver sem vildi gæti keypt hlutabréf í þeim rekstri þannig að ég mundi vísa hv. þm., sem talaði hér áðan, í skóla hjá samvinnuhreyfingunni, hann hefur verið þar áður. Ég vil hins vegar segja alveg hreint eins og er að ég bíð alltaf með nokkurri óþreyju í hvert skipti sem hv. 4. þm. Austurl. biður um orðið um skipulagsbreytingar í atvinnulífi einfaldlega vegna þess að nú er mikil eftirspurn eftir mönnum með þekkingu á því kerfi sem verið er að leggja niður í Austur-Evrópu. Fáir menn á Íslandi hafa eins mikla þekkingu á því kerfi og hann og ég er alltaf að vonast til að hann ausi úr viskubrunni sínum og upplýsi þjóðina sem bíður í ofvæni.

Virðulegi forseti. Það verður að segjast alveg eins og er að á ýmsu á maður von þegar hæstv. heilbrrh. stígur hér í stól. Ég vil reyndar alveg frábiðja mér það að hann taki okkur í einhverjar kennslustundir um uppbyggingu samvinnuhreyfingarinnar og þær ástæður sem liggja að baki því að þar hefur verið ákveðið að setja vissa hluti yfir í hlutafélög. Þetta sýnir ekkert annað en það að hæstv. ráðherra kann ekki að greina á milli rekstrarforma annars vegar, sem eru bara tæki til þess að vinna eftir, og hugmyndafræði hins vegar og kemur þetta ekkert á óvart miðað við málflutning hans í öðrum málum að undanförnu. Ég ber engan kvíðboga fyrir hlutafélagsforminu sem slíku. Ég ber hins vegar mikinn kvíðboga fyrir áformum, leyndum og ljósum, núv. hæstv. ríkisstjórnar um að einkavæða ýmsa þætti í okkar rekstri og þætti þar sem um er að ræða einokun og einokun verður áfram. Ég nefni þar sérstaklega óskabarn núv. hæstv. inðrh. í einkavæðingu, þ.e. Bifreiðaskoðun Íslands. Að lokum, virðulegi forseti, voru ummæli hæstv. heilbrrh. í garð hv. 4. þm. Austurl., eftir að hann hafði lokið sínum tíma í þessari umræðu, forkostuleg og alls ekki sæmandi ráðherra.

Herra forseti. Í fréttatilkynningu frá Verðlagsstofnun, dags. 4. febr. 1992, kemur fram að eftir að Verðlagsstofnun hafði kannað verðlag á matvörum í matvöruverslunum vítt og breitt um landið kom í ljós að mismunur á verðlagi á landsbyggðinni og höfuðborgarsvæðinu hafði hækkað frá því í október 1989 úr 3,8% í 4,9%. Þessi þróun um aukinn verðmun á nauðsynjavörum milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar veldur sannarlega miklum áhyggjum. Það er líka ástæða til að spyrja hvort ríkisstjórnin sjái ekki að það er kominn tími til að grípa til nauðsynlegra aðgerða til að stemma stigu við þessari þróun. Hærra verðlag á nauðsynjavörum á landsbyggðinni í samanburði við höfuðborgarsvæðið skapar aðstöðumun sem erfitt er að líða. Upplýsingar hafa einnig komið fram um það að hugsanlega njóti smásöluverslunin á landsbyggðinni verri viðskiptakjara í viðskiptum við heildsala á höfuðborgarsvæðinu. Flutningskostnaður réttlætir ekki eins mikinn verðmun á nauðsynjavörum milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins og raun ber vitni. Það er rétt að smásöluverslunin á landsbyggðinni á víða við mjög mikla erfiðleika að stríða. Meðaltalstölur segja ekki alla söguna, sérstaklega á smærri stöðum þar sem kannski er ein verslun og hún berst í bökkum eins og komið hefur fram. Einnig kemur fram í fréttatilkynningu frá Verðlagsstofnun að þessi munur á milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar er mismunandi eftir kjördæmum. Hann kemst upp í það að verðlag er um 9% hærra á Vestfjörðum en á höfuðborgarsvæðinu og 6,2% hærra á Austurlandi en á höfuðborgarsvæðinu. Þarna tek ég tvö dæmi. Þess vegna er ástæða til að spyrja hæstv. viðskrh.: Hyggst ríkisstjórnin grípa til sértakra ráðstafana til þess að hamla gegn verðmun á nauðsynjavörum á milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar og í hverju yrðu slíkar ráðstafanir fólgnar?

Hæstv. forsti. Eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda, 5. þm. Austurl., hefur komið í ljós í víðtækum verðkönnunum sem Verðlagsstofnun hefur gert, einkum í matvöruverslun á síðustu árum, að verðmunur milli höfuðborgarsvæðisins og landsbyggðarinnar í þessari verslunargrein hefur farið nokkuð vaxandi. Þar má nefna að meðaltölurnar í þessu, sem ég er sammála hv. fyrirspyrjanda að segi ekki alla sögu, voru þær að þessi verðmunur var í október 1989 3,8% en 4,9% í október 1991. Hverjar skyldu vera skýringarnar á þessu? Þær eru að sumu leyti augljósar. Samkeppni á milli verslana á höfuðborgarsvæðinu er mun meiri en víðast utan þess og hún hefur leitt til hlutfallslegrar lækkunar á verðlagi í Reykjavík og nágrannabyggðum. Ég leyfi mér að halda því fram að á undanförnum árum hafi þessar breytingar fyrst og fremst verið þannig að aukin samkeppni hafi lækkað verð á þéttbýlisstöðunum. Stærð markaðarins á höfuðborgarsvæðinu og nálægð verslana þar við þorra innflytjenda og innlenda framleiðendur leiðir líka til þess að flutningskostnaður leggst ekki ofan á vöruverðið á höfuðborgarsvæðinu í sama mæli og þegar er farið út um land. Verðlagsstofnun bendir líka á að miklu minni verðbólga á síðustu missirum hafi leitt í ljós aukinn verðmun á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis, en skýringin á því er auðvitað sú að veltuhraði vörubirgða úti um land er mun minni en á höfuðborgarsvæðinu. Af þeirri ástæðu er gjarnan eldra verð í birgðunum úti á landi. Þegar verðbreytingar voru miklar, verðbólga ör, var verð á eldri birgðum lægra en verð á nýjum vörubirgðum. Tregðulögmálið olli því að þetta dró úr hinum almenna verðmun á milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis sem núna hefur komið betur í ljós við kyrrari kjör. Hins vegar er lítill sem enginn munur á nýjum birgðum og eldri birgðum við núverandi aðstæður vegna þess að verðlag á matvöru hefur lítið sem ekkert hækkað og í sumum tilfellum lækkað núna hin síðustu missiri. Önnur ástæða fyrir auknum verðmun á milli landsbyggðarinnar og höfuðborgarsvæðisins er m.a., eins og ég hef þegar nefnt, síaukin samkeppni á höfuðborgarsvæðinu sem hefur leitt til aukins afsláttar sem verslanir á því svæði fá frá framleiðendum og heildsölum. Aukin umsvif umboðs- og heildverslana úti um land eru líka að áliti Verðlagsstofnunar ein af ástæðunum fyrir hækkandi vöruverði þar. Þar má t.d. nefna að dreifbýlisverslunum er í mörgum tilfellum meinað að kaupa inn beint frá framleiðendum eða innflytjendum heldur er þeim gert að kaupa af umboðsmanni í héraði. Á þessum aðstæðum fer nú fram athugun og Verðlagsstofnun vinnur að því að kanna hvort óeðlileg mismunun kunni að eiga sér stað í afsláttarkjörum hjá þeim sem versla hjá framleiðendum og heildsölum hér og úti um land. Jafnframt hef ég beðið stofnunina að kanna áhrif umboðsverslunar á landsbyggðinni á vöruverð. Það hafa þegar verið lögð fram gögn í málinu og drög að þessari vinnu og að henni verður áfram unnið og reynt að þrýsta þar á að innkaupsverð til dreifbýlisverslananna verði hagstæðara. Þá vil ég líka láta það koma fram að viðskrn. hefur látið gera sérstaka úttekt á vandamálum dagvöruverslunarinnar í strjálbýli og byrjað á því að taka fyrir dagvöruverslun á Vestfjörðum en eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda þá er verðmunur á höfuðborgarsvæði og Vestfjörðum mestur í samanburði við önnur svæði á landinu. Af þeirri úttekt, sem þegar liggur fyrir, er mjög ljóst að víða eru þarna miklir erfiðleikar að halda uppi þessari nauðsynlegu þjónustu og þrátt fyrir hærra vöruverð en í stórmörkuðum höfuðborgarsvæðisins á verslunin á Vestfjörðum við mikla fjárhagserfiðleika að stríða. Ég ráðgeri á næstunni sérstakan fund viðskrn. með verslunareigendum, fulltrúum sveitarstjórna og fleiri aðilum í því skyni að leita lausnar á þessum vanda, sérstaklega fyrir Vestfirði. Þess er vænst að við finnum þar einhverjar þær lausnir sem einnig gætu átt við í öðrum landshlutum. Einkum er ég þar með í huga ráðgjöf, samstarf um innkaup og fleira af því tagi en ráðuneytið hyggst síðar gera sams konar úttekt á dagvöruverslun á öðrum landsvæðum. Ég vona, virðulegi forseti, að þetta svari a.m.k. að nokkru þeirri spurningu sem hér var fram borin.

Herra forseti. Ég þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu máli sem vissulega er brýnt. Svör ráðherra voru á þann veg að þau voru upptalning á því af hverju þessi verðmunur stafaði. Það eru engin tíðindi fyrir okkur. Við viljum frekar vita hvort ríkisstjórnin hugsar sér að gera eitthvað í þessu máli. Að gera úttekt og halda fund á næstunni er góðra gjalda vert. En hins vegar er veruleikinn þannig að ríkisstjórnin hefur gert sitt til að auka þennan verðmun með því t.d. að fella niður alla flutningsstyrki út á land, með því að leggja á hafnagjald og vörugjald sem margfaldar þennan kostnað og margfaldar þennan verðmun. Þetta er veruleikinn sem menn búa við. Síðan er hægt að halda fundi með sveitarstjórnarmönnum og athuga hvað er hægt að gera. Ég held að það væri nærtækast að afturkalla þær nýju álögur sem lagðar hafa verið á dreifbýlisverslunina. Ég held að það væri gott að byrja á því, hæstv. viðskrh.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að hreyfa þessu nauðsynlega máli. Spurning hans var einföld: Hvað hyggst ríkisstjórnin gera? Svarið kom ekki fram en við höfum í vetur fengið svör um það sem ríkisstjórnin er að gera. Hún er í fyrsta lagi búin að fella niður allar greiðslur úr ríkissjóði til að flytja vörur út á land. Það mun hækka flutningskostnað á vörum til landsbyggðarinnar og það mun hækka vöruverð enn meira frá því sem þessi könnun gefur upp. Í öðru lagi. Ríkisstjórnin neitar að ívilna strjálbýlisverslun í sérstakri skattlagningu sem hún knúði hér í gegn fyrr í vetur, skatti á verslunar- og skrifstofuhúsnæði. Þar talaði ég fyrir því sjónarmiði að hlífa þeim sem verst stæðu, þ.e. dreifbýlisversluninni, og ég met það við hæstv. viðskrh. að hafa tekið að nokkru undir þau sjónarmið. En þau fengu engan stuðning hjá ríkisstjórninni og flokkum hennar. Það er þetta sem ríkisstjórnin er að gera. Hún er að auka enn þennan mun sem er eins og skýrt var frá í máli hv. fyrirspyrjanda.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að leggja fram þessa bráðnauðsynlegu fsp. til hæstv. viðskrh. Og ég tek undir það að mér finnst að svör ráðherrans hafi alls ekki gefið tilefni til bjartsýni um að úr þessum málum sé neitt að rætast. Ég minni á að það hafa legið fyrir mjög lengi tillögur um að bæta hag dreifbýlisverslunarinnar í landinu en ekki hefur bólað á því að það sé hugmyndin að fara að framkvæma þessar tillögur í einu eða neinu. Ég tel að sú könnun sem fram hefur farið á verðmuninum sé hins vegar ekki alveg nægjanleg og ég hefði viljað fá athugun á því hver sé verðmunur í dreifbýlisversluninni annars vegar og hins vegar almennri smásöluverslun. Ég geri mér grein fyrir því að auðvitað er það þannig eðli málsins samkvæmt að stórmarkaðir hér í Reykjavík munu alltaf hafa einhverja yfirburðaaðstöðu. En þrátt fyrir það verðum við hins vegar að tryggja það að þeir geti ekki mismunað og þeir geti ekki notað stærð sína og kraft sinn til þess að ná niður verðinu frá heildsölum og öðrum birgjum þannig að fólk á landsbyggðinni sé í raun og veru að borga herkostnaðinn af þeirri samkeppni sem nú á sér stað í Reykjavík milli þessara stórverslana.

Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda þessa fsp. og að hreyfa þessu máli hér á Alþingi. Hins urðu svör hæstv. viðskrh. mér vonbrigði. Hann skipaði nefnd í fyrri ríkisstjórn til þess að kanna ástand og horfur strjálbýlisverslunar. Það nefndarálit hef ég séð og spurt um á þingi hvað ætti að gera við. Ekkert hefur gerst í þessum málum og ástandið fer sífellt versnandi. Ég verð að taka undir með hv. 2. þm. Austurl. varðandi álögur á strjálbýlisverslunina. Það er eini árangurinn sem hefur náðst því miður og það er kominn tími til, hæstv. viðskrh., að það sé eitthvað gert annað en að kanna og kanna og líta á eða gleyma nefndarálitum sem þegar hafa legið fyrir allt of langan tíma án þess að neitt hafi verið gert.

Virðulegi forseti. Ég skil vel óþolinmæði þeirra þingmanna úr landsbyggðarkjördæmunum sem hér hafa talað en vil þó beina því til þeirra að það er mjög mikilvægt að fá réttan skilning á þessum vanda og til þess þarf kannanir hvort sem mönnum er það ljúft eða leitt. Á ég þar sérstaklega við orð hv. 2. þm. Austurl. Það er fráleitt að halda því fram að ríkisstjórnin hafi staðið fyrir, eins og hann sagði, að fella niður alla flutningsjöfnun í landinu. Þetta er fjarstæða og þingmaðurinn hlýtur að vita betur. Á borðum þingmanna liggur nú tillaga um flutningsjöfnun á olíuvörum. Það er enn í gildi flutningsjöfnun á sementi og ég vil leyfa mér að láta í ljós þá skoðun að aukin hagkvæmni í strandflutningunum kunni að draga úr flutningskostnaði þegar fram í sækir, m.a. vegna samruna Ríkisskipa og Samskipa. Það er líka fjarstæða sem þingmaðurinn hélt fram að nýjar álögur hefðu verið lagðar á landsbyggðarverslunina. Hann getur alls ekki fundið þeim orðum sínum stað þótt ég skilji vel að í hita leiksins finnist honum þetta hljóma vel. En þetta er ósatt. Ég vildi líka láta það koma fram að ég vonast til þess að eiga gott samstarf við Byggðastofnun og ekki síst formann stjórnar þeirrar stofnunar um þetta byggðaverkefni. Honum verður sannarlega boðið til þeirra funda sem til verður stofnað í kjördæmi hans, Vestfjörðum, til þess að ræða vanda dagvöruverslunar í þeim strjálbýlu héruðum. Það er yfirboð og sýndarmennska að halda því fram að ríkið eigi að veifa einhverjum töfravendi til þess að breyta þessu máli. Þingmenn verða í þessu efni eins og öðrum að sætta sig við að það er skynsamlegt að leita hagkvæmni eftir farvegum markaðarins en jöfnuðar eftir öðrum leiðum og þar kemur til kasta þingsins að ákveða hversu miklu fé menn eru fúsir til að verja til þess. En menn eiga ekki að leita jöfnuðar í hverri einustu úrlausn í atvinnulífinu. Þar þurfum við fyrst og fremst að leita hagkvæmi og þetta tvennt rekst yfirleitt alls ekki á. Þvert á móti er oftast nær hægt að finna lausnir sem eru bæði hagkvæmar og réttlátar með því að sérhæfa þær á sínu sviði.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin og hv. þm. sem hafa lagt þessu máli lið. Það má sannarlega um það deila hvernig túlka megi svör ráðherrans en meginmálið er þetta: Hvenær má þess vænta að það sem ráðherrann ætlar að gera skili árangri?  við önnur kerfi. Ég held að við þurfum að taka tillit til þessa þegar við erum að ræða jafnmikilvægt mál sem er nú kannski mál málanna. Það er verðlagið á þeim vörum sem við kaupum. Ég vil einnig vekja athygli á því að ef við ætluðum bara að miða við verðlag í stórmörkuðunum í Reykjavík eða á höfuðborgarsvæðinu í samanburði við verðlag í smásöluverslunum á landsbyggðinni, þá er um 10% mun að ræða. Og ef þessi þróun heldur áfram sem horfir þá getum við verið að tala um 20% mun hér á næsta eða þar næsta ári ef ekki verður gripið til afgerandi aðgerða. Ég trúi ekki öðru en að ráðherra sé þessi vandi ljós og ætli sér að taka hraustlega á þessu máli ella verðum við hér í þinginu að grípa til sérstakra aðgerða með nýrri löggjöf.

Virðulegur forseti. Þegar borin eru saman svör hæstv. viðskrh. og væntingar hv. 5. þm. Austurl. þá sýnist mér ekki vera eftir neinu að bíða að hefja vinnu að þeirri lagasmíð sem hv. þm. var að boða. Og mér sýnist það vera nærtækt að hv. þm. Alþfl. með ráðherrum sínum setjist á rökstóla hið fyrsta til þess að leggja drög að þessari löggjöf. Ég vona að það verði gert fljótlega og við sjáum ávextina hér inni í þingsölum.

Hv. 2. þm. Austurl. óskar að bera af sér sakir.

Herra forseti. Ég vil bera af mér þær sakir að ég hafi sagt ósatt hér í ræðustól áðan. Það er út af fyrir sig þó að mér, sem hef unnið við dreifbýlisverslun í 20 ár, sé sagt að ég skilji þetta ekki réttum skilningi. Ég læt mér það í léttu rúmi liggja. En hins vegar þykir mér verra þegar sagt er að ég hafi sagt ósatt í því --- hvað er vörugjald, sem er lagt á vörur út á land mörgum sinnum, annað en álögur á dreifbýlisverslunina? Ég tek það ekki aftur.

Virðulegi forseti. Á þskj. 379 hef ég borið fram fsp. til hæstv. heilbrrh. um gjafakort sem heimila líffæraflutninga. Á síðustu áratugum hefur það færst í vöxt að fólki, sem hefur átt við erfiða ólæknandi sjúkdóma að stríða, hefur verið bjargað með því að það hefur þegið líffæri frá öðrum. Slíkar aðgerðir hafa ekki verið framkvæmdar hér á landi en engu að síður hefur lífi nokkurra Íslendinga verið bjargað á þennan hátt. Þær aðgerðir hafa allar verið framkvæmdar erlendis. Nokkrir líffærabankar eru starfandi í heiminum en líffærabanki er stofnun sem tekur við líffærum frá þeim sem veitt hafa heimild til brottnáms líffæris eða líffæra úr líkama sínum eftir dauða. Á vegum heilbrigðisstofnana eða heilbrigðisráðuneyta víða um heim eru gefin út svokölluð gjafakort sem er yfirlýsing þess, sem undir kortið ritar, að nota megi líffæri hans að honum látnum til ígræðslu í aðra eða til læknismeðferðar í þágu annarra. Hér á landi eru slík kort í umferð þó ekki séu þau á vegum heilbrrn. eða stofnana þess. Þessi kort eru framtak eins manns, Snorra Ólafssonar. Fjölskylda hans hefur af eigin raun kynnst mikilvægi þess að eiga kost á ígræðslu líffæra. Snorri hefur, eins og ég sagði, hafið dreifingu á slíkum gjafa- eða heimildarkortum. Kortin fær hann frá Englandi og eru þau því með enskum texta en íslensk þýðing fylgir með. Samkvæmt upplýsingum hans bera nú um 500 Íslendingar þessi kort á sér. Þetta framtak Snorra er lofsvert og eftir því sem ég best veit er þetta gert með vitund landlæknis og heilbrrn. Ekki veit ég þó hvaða gildi þessi kort hafa hér á landi á meðan ekki hafa verið settar reglur um þessi efni. Eðlilegra verður því að telja að útgáfa slíkra korta sé ekki aðeins með fullri vitund ráðuneytis heldur á vegum þess og undir eftirliti og kortunum verði dreift samkvæmt reglum sem ráðherra setur. Hvarvetna í heiminum þar sem gjafakort, sem heimila brottnám líffæris eftir andlát, eru gefin út er það gert samkvæmt ákvörðun yfirvalda heilbrigðismála og reglum settum af þeim. Nú þegar hefur lífi nokkurra Íslendinga verið bjargað með ígræðslu líffæra. Þótt slíkar aðgerðir séu ekki gerðar hér á landi getum við lagt okkar af mörkum með því að stjórnvöld gefi út þessi umræddu kort og sjái til þess að þeir sem vilja gefa líffæri eftir andlát sitt hafi kost á að undirrita gildandi yfirlýsingu þar að lútandi. Því spyr ég hæstv. ráðherra: ,,Mun ráðuneytið beita sér fyrir útgáfu og dreifingu á svokölluðum gjafakortum þar sem einstaklingur gefur samþykki til brottnáms líffæris úr eigin líkama? Ef svo er, hvenær má vænta þess að slík kort verði tilbúin? Verða settar ákveðnar reglur um dreifingu þeirra?`` Ég vil í framhaldi af þessari spurningu og í ljósi þeirrar staðreyndar að nú ganga a.m.k. 500 Íslendingar með umrædd ensk gjafakort á sér spyrja hæstv. ráðherra að því hvort samningur hafi verið gerður eða sé í undirbúningi við einhverja erlenda líffærabanka eða erlenda sjúkrastofnun um líffæri hugsanlegra líffæragjafa.

Virðulegi forseti. Á sl. vori samþykkti Alþingi lög um ákvörðun dauða. Þessi lög eru nr. 15/1991. Samkvæmt þeim er nú hægt að úrskurða mann látinn þegar öll heilastarfsemi er hætt og engin ráð eru til að heilinn starfi á ný. Með þessu er dauðaskilgreiningin rýmkuð því að áður var eingöngu hægt að úrskurða mann látinn þegar hjartastarfsemi var hætt. Rýmkuð dauðaskilgreining samkvæmt þessum lögum opnar möguleika á brottnámi líffæra úr látnu fólki til nota við læknismeðferð annarra einstaklinga. Samhliða lögunum um ákvörðun dauða samþykkti Alþingi því önnur lög, þ.e. lög um brottnám líffæra og krufningar. Samkvæmt þeim getur hver sem orðinn er 18 ára gefið samþykki til brottnáms líffæris eða lífrænna efna úr eigin líkama til nota við læknismeðferð annars einstaklings. Liggi samþykki einstaklings fyrir má að honum látnum nema á brott líffæri eða lífræn efni úr líkama hans. Liggi samþykki ekki fyrir er heimilt að fjarlægja líffæri og lífræn efni úr líkama hans ef fyrir liggur samþykki nánasta vandamanns og slíkt er ekki talið brjóta í bága við vilja hins látna. Lögin hafa ekki að geyma nein ítarleg ákvæði um það í hvaða formi samþykki hins látna skuli vera. Af greinargerð sem fylgdi frv. má þó ráða að slíkt samþykki skuli vera skriflegt því að þar segir orðrétt: ,,Vottur þarf að geta staðfest munnlegt samþykki.`` Ráðuneytið hefur nú um hríð haft til athugunar útgáfu svokallaðra gjafakorta hér á landi líkt og tíðkast víða erlendis. Ráðuneytið hefur einnig fengið óformlegar fyrirspurnir um þessi efni og svarað þeim á þá leið að í náinni framtíð sé útgáfa slíkra korta ekki fyrirhuguð en ekkert væri því til fyrirstöðu að einstaklingar og félagasamtök beittu sér fyrir dreifingu slíkra korta. Nýverið lauk störfum nefnd á vegum læknaráða Borgarspítala, Landakotsspítala og Landspítala um brottnám líffæra og ígræðslu. Nefndin ræddi sérstaklega hugsanlegan ávinning af gjafakortum. Í nefndarálitinu segir um þetta efni, og er það orðrétt tilvitnun, með leyfi forseta. Þar segir svo: ,,Það mun reynsla manna að kort þessi skili afar fáum ígræðslulíffærum. Raunin mun sú að leitað sé samþykkis ættingja hvort sem hinn látni bar kort eða ekki. Hins vegar geta kortin leitt til umræðu um þessi mál innan fjölskyldna og þannig verið til góðs. Kostnaður við dreifingu slíkra gjafakorta er verulegur en eftirtekja rýr. Nefndin [þ.e. nefnd læknaráða Borgarspítala, Landakotsspítala og Landspítala] mælir ekki með útgáfu gjafakorta af hálfu heilbrigðisyfirvalda. Hins vegar verður tæpast amast við dreifingu slíkra korta á vegum samtaka eða einstaklinga.`` Lýkur þar tilvitnun í skýrslu nefnda læknaráða þessara þriggja spítala. Þessi niðurstaða er í samræmi við niðurstöðu ráðuneytisins. Ráðuneytið hyggst hins vegar á næstu mánuðum beita sér fyrir ítarlegri kynningu á efni laganna um ákvörðun dauða og laganna um brottnám líffæra og krufningar. Virðulegi forseti. Auk þessara spurninga sem eru á þskj. 379 frá hv. þm. beindi hv. þm. til mín fyrirspurn sem ekki er á því þskj., þ.e. hvort til standi að gera samninga við erlenda líffærabanka um brottnám líffæra íslenskra aðila og þá aðgerðir í sambandi við það um flutning líffæra í íslenska sjúklinga. Læknaráðin sem um ræðir hafa verið að skoða þau mál og hafa undirbúið bráðabirgðaskýrslu til ráðuneytisins þar um. Til þess að geta rekið endahnút á þá skýrslu er nú beðið eftir svari dr. Yacobi frá Bretlandi við ákveðnum fyrirspurnum sem til þeirra aðila hefur verið beint sem hafa veitt íslenskum sjúklingum slíka þjónustu. Þar á meðal er Scandia Transplant sem er hinn skandinavíski líffærabanki sem stofnaður hefur verið. Endanleg niðurstaða þar sem læknaráðin munu þá væntanlega gefa meðmæli til heilbrrn. um hvernig þessum málum verði fyrir komið mun ekki fást fyrr en dr. Yacobi hefur svarað þeim fyrirspurnum sem hann hefur fengið ásamt hinum stofnunum sem leitað hefur verið til og hafa þegar gefið svör. Þannig að nú er beðið eftir því að hinn breski læknir sem hefur framkvæmt m.a. hjartaaðgerðir á ýmsum íslenskum sjúklingum veiti svar við þeim fyrirspurnum sem aðrir hafa svarað. Betur get ég ekki svarað þessari fsp. hv. þm. á þessari stundu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svör hans þótt ég hafi vissulega gert mér vonir um að ákveðnari afstaða lægi fyrir. Ég tel það ekki rétt að einstaklingum eða félagasamtökum sé gefin frjáls heimild til þess að hefja útgáfu og dreifingu svokallaðra gjafakorta vegna líffæraflutninga vegna þess að ég tel að eðli málsins samkvæmt þurfi slík útgáfa og dreifing að vera undir eftirliti og samkvæmt ákveðnum reglum sem heilbrigðisyfirvöld setja. Viðbrögðin við kortadreifingu Snorra Ólafssonar, sem reyndar á dóttur sem nú dvelur á sjúkrahúsi í London þar sem hún bíður eftir líffærum, lungum og hjarta, hafa verið svo mikil að það sýnir að Íslendingar vilja gjarnan bera slík kort á sér og gefa líffæri eftir andlát sitt ef það megi verða öðrum til bjargar. Ég get hins vegar ekki hugsað mér að það gerist að líffærakort eða gjafakort vegna líffæraflutninga séu t.d. meðal ýmissa spjalda eða korta sem maður sér liggja frammi í hinum ýmsu opinberu stofnunum eða bankastofnunum landsins og þar geti bæði börn og kannski aðrir, sem vita ekki hvað um er að ræða, tekið og gengið með á sér. Þessi kort verður að undirrita og í flestum tilvikum eru settar ákveðnar reglur um aldur þess sem undirritar og jafnframt er það gert undir eftirliti eða eftir heimild frá lækni þannig að ég teldi að þetta þyrfti að gerast eftir ákvörðun ráðuneytis.

Virðulegi forseti. Ég vil aðeins láta það koma fram að hér er um að ræða samhljóða álit læknaráðs spítalanna þriggja og heilbrrn. þar sem m.a. kemur fram að það muni ekki vera talið fullnægjandi til þess að líffæri verði numið brott úr látnum einstaklingi að hann beri slíkt kort heldur yrði undir öllum kringumstæðum að leita samþykkis nánusta ættingja. Ég vil einnig láta það koma fram að við munum að sjálfsögðu fylgjast með þeirri kortaútgáfu sem kann að vera í boði á vegum samtaka eða einstaklinga og við munum stöðva kortaútgáfu af slíku tagi ef mönnum finnst hún vera óeðlileg eða ekki í samræmi við hlutverkið. Við höfum skoðað þessi kort sem Snorri gefur út og við höfum ekkert við þau að athuga. En ég ítreka að þarna er um að ræða afstöðu ekki bara heilbrrn. heldur læknaráða þessara þriggja spítala.

Herra forseti. Á þskj. 395 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. umhvrh. um veðurathuganir við strönd Austurlands. Á sl. ári var ákveðið að hætta veðurathugunum á Kambanesi, m.a. vegna þess að ekki þótti fært af kostnaðarástæðum að ráðast í endurbætur sem voru nauðsynlegar til þess að starfsemi gæti haldið þar áfram. Veðurathuganir á Kambanesi eru afar mikilvægar, sérstaklega fyrir sjófarendur við allt Austurland. Það er reynsla sjómanna að mælingar þar skipti mestu máli að því er varðar sjóveður og öryggi sjófarenda þar um slóðir. Það voru því afar slæmar fréttir þegar fréttin um þessa ákvörðun barst og hún olli mikilli óvissu og óöryggi hjá mörgum sjómönnum þar um slóðir. Mér er fullkomlega ljóst að síðan hefur verið athugað með hvaða hætti þetta mál verður leyst en mér er ekki ljóst hvort þar er um fullnægjandi lausnir að ræða. Þess vegna vildi ég spyrja hæstv. umhvrh.: Með hvaða hætti verði staðið að fullnægjandi veðurathugunum við strönd Austurlands þannig að öryggi þeirra, sem sjómennsku stunda þar um slóðir, verði fullnægjandi eftir því sem hægt er? Eins og öllum er ljóst eru veðurathuganir mikilvægastar fyrir sjófarendur og það hefur einmitt komið í ljós á þessum vetri að þótt veður hafi verið gott til lands oft og tíðum, þá hefur sjóveður verið með versta móti í ár og valdið því að miklir erfiðleikar hafa komið upp í sjávarútvegi. Þess vegna hefur þessi vetur leitt enn betur í ljós en oft áður hversu mikilvægt það er að veðurathuganir með strönd landsins séu með fullnægjandi hætti.

Virðulegi forseti. Hv. 1. þm. Austurl. spyr um veðurathuganir við strönd Austurlands. Veðurathuganir féllu niður á Kambanesi um síðustu áramót þegar vitinn þar varð sjálfvirkur og starf vitavarðar var lagt niður en vitavörðurinn annaðist jöfnum höndum vitavörslu og veðurathugun. Óvíða er búseta á ystu annesjum og þess vegna var úr vöndu að ráða fyrir Veðurstofuna þegar þessar athuganir féllu niður. Það varð að ráði að setja upp veðurstöð á Núpi á Berufjarðarströnd sem er næsti bær innan við Streiti en á Streiti er ekki föst búseta. Athuganir á Núpi hófust 23. jan. og daginn eftir var byrjað að lesa veðurfregnir þaðan í útvarpi. Athugunartímar eru þeir sömu og áður voru á Kambanesi, þ.e. kl. 6, 9, 12, 18 og 21. Núpur er mjög miðsvæðis milli veðurstöðvanna Dalatanga og Hjarðarness í Hornafirði og að því leyti heppilegur athugunarstaður að mati Veðurstofu. Stöðin er fyrir opnu hafi og því ættu sjólagsathuganir að vera allvel marktækar. Hins vegar ber að viðurkenna að Kambanes er betur sett en Núpur vegna vindmælinga til leiðbeininga fyrir sjómenn. Af þeirri ástæðu og til að koma til móts við óskir sjómanna og annarra aðila um áframhaldandi veðurathuganir á Kambanesi hefur veðurstofan ákveðið að gera tilraun með sjálfvirkar mælingar á vindátt, vindhraða og lofthita á Kambanesi allan sólarhringinn. Á þessu eru þó ýmsir erfiðleikar, bæði fjárhagslegir og tæknilegir enda var ekki gert ráð fyrir þessari starfsemi í fjárhagsáætlun. Starfsmenn tæknideildar Veðurstofu hafa sett upp nauðsynleg mælitæki á Kambanesi og þar hófust tilraunamælingar 25. jan. Mjög æskilegt hefði verið að fá viðbótar símanúmer til að koma þessum athugunum inn á gagnanet Landsímans en því fylgir allnokkur kostnaður og fyrst í stað verður því notaður farsími við þessar tilraunasendingar. Reynslan verður að skera úr um hvernig tekst til með þessa sjálfvirku veðurstöð og mæta þarf nokkrum rekstrar- og viðhaldskostnaði auk stofnkostnaðar sem er um 800 þús. kr. Skeytasendingar frá þessari nýju stöð á Kambanesi eru nú komnar í allgott horf. Vind- og hitamælingar koma reglulega á þriggja klukkustunda fresti allan sólarhringinn og ekki annað að sjá en að þeim beri vel saman við skeyti frá nálægum stöðvum eftir því sem við er að búast og þetta eru upplýsingar frá Veðurstofu Íslands frá því í gær. Þó telja Veðurstofumenn að skeytasendingarnar séu enn á tilraunastigi. Skeytum frá Kambanesi er útvarpað klukkan 6.45, 10.10 og 18.45 og að auki klukkan 1 að nóttu. Nýja stöðin að Núpi reynist ekki síður en vænst var og skeytin eru lesin í útvarp þaðan þrisvar á dag eins og var um veðurfregnir frá Kambanesi fyrir breytinguna. Það er von Veðurstofu Íslands að með þessum aðgerðum verði sómasamlega bætt fyrir þá skerðingu veðurathugana sem varð þegar búseta á Kambanesi vegna vitavörslu lagðist niður. Það er rétt í þessu sambandi, ekki aðeins að því er varðar þetta landssvæði, að benda á að verði framhald á því að vitavarsla verði skert í sparnaðarskyni þá mun það auðvitað gera Veðurstofunni erfiðara fyrir um veðurathuganir á annesjum. Við því verður reynt að bregðast með öllum tiltækum ráðum og til þess þarf þá aukið fjármagn en þjónusta við sjómenn er auðvitað einn allra þýðingarmesti þátturinn í starfsemi Veðurstofunnar, bæði af öryggis- og hagkvæmniástæðum. Vona ég þá að þessari fsp. hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar sé svarað.

Virðulegur forseti. Með þessari fsp. er hreyft máli sem hefur verið mikið til umræðu hjá sjómönnum á Austurlandi að undanförnu og það ekki að ástæðulausu. Auðvitað skiptir mjög miklu máli að upplýsingar sem varða öryggi sæfarenda séu í sómasamlegu horfi og það nær ekki nokkurri átt að gripið sé til skerðinga af kostnaðarástæðum án þess að séð sé fyrir að ekki sé verið að rýra þjónustu og öryggi sæfarenda. Þetta gildir ekki síst um smábáta og þá sem gera út á smábátum Austurlands og fiska á grunnslóð en auðvitað alla sæfarendur sem þarna fara um. Ég tel að flutningur að Núpi á Berufjarðarströnd sé ekki sannfærandi úrlausn í málinu, t.d. að því er varðar athuganir á þoku og slíkum skilyrðum og sjólagi sem snerta ekki síst smábátana mjög miklu máli. Fyrir þessu er reynsla og þeir sem búa við þær aðstæður eins og t.d. á Norðfirði þar sem menn sjá til hafs hafa möguleika sem aðrir hafa ekki sem eru lengra innfjarða. Við gerum því kröfu um það, við hljótum að gera það, að horfið verði frá þessu ráði og reynt að tryggja þær athuganir sem gera þarf ef ekki fæst úrlausn með þeim aðgerðum sem ráðherra var að boða sem ég dreg í efa að verði fullnægjandi.

Herra forseti. Mig langar fyrst til að leiðrétta það sem fram hefur komið að búseta hafi breyst á Kambanesi. Hún hefur ekki breyst, þar búa enn sömu ábúendur og bjuggu þar fyrir áramót og mörg undanfarin ár og hafa þjónað veðurathugunum og vitavarðarvörslu mjög vel mörg undanfarin ár. Fram hefur komið að það á að reyna að leysa þessi mál með veðurathugunarþjónustu fyrst og fremst frá Núpi og frá Kambanesi þó í takmörkuðum mæli og með sjálfvirkum búnaði. Það eru kannski innan við 15 km í beinni sjónlínu á milli Núps á Berufjarðarströnd og Kambaness en þess ber þó að gæta að veðurlag á þessari stuttu sjónlínu getur verið mjög mismunandi, sérstaklega hvað varðar vindáttir og þoku, eins og kom fram hjá hv. þm. Hjörleifi Guttormssyni. En ég spyr hæstv. umhvrh.: Ef þetta var gert til þess að spara, verður ekki af þessu kostnaðarauki ef hinn sjálfvirki búnaður og rekstur hans kostar um 800 þús. kr. til viðbótar við fulla þjónustu á Núpi?

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. umhvrh. fyrir svör hans og tel að þær aðgerðir sem hefur verið farið í séu að sjálfsögðu til bóta. Hitt er svo annað mál að ég fell ekki frá þeirri skoðun að það hafi verið afar bagalegt að fella niður veðurathuganir á Kambanesi og mikilvægt að fara yfir þessi mál í ljósi þeirrar reynslu sem þarna hefur átt sér stað, ekki aðeins að því er varðar Kambanes heldur önnur annes landsins. Ég minni t.d. á mikilvægi veðurathugana á Dalatanga á Austurlandi og sömu sögu má áreiðanlega segja um marga staði víðs vegar um landið. Ég get vel skilið að það þurfi að gæta aðhalds að því er varðar kostnað við vitavörslu og veðurathuganir en öryggi í þessum málum er svo þýðingarmikið að til þess verður að líta með mjög afgerandi hætti. Ég efast ekkert um vilja hæstv. umhvrh. í því sambandi og skilnings hans í málinu en ég tek undir að það verður að draga í efa að það svari kostnaði að fella niður slíkar veðurathuganir eins og þarna hefur verið gert ef síðan þarf að ráðast í umfangsmiklar framkvæmdir til að koma upp sjálfvirkum búnaði. Ég tel að með því að koma upp þessum sjálfvirka búnaði hafi verið fallist á þær röksemdir að nauðsynlegt sé að veðurathuganir séu á Kambanesi, sérstaklega vindmælingar. Það hefði átt að liggja ljóst fyrir þegar ákvörðun var tekin. En ég vænti þess að í ljósi reynslunnar verði staðan endurmetin og það er ekkert því til fyrirstöðu að mínu mati að hefja veðurathuganir á nýjan leik á Kambanesi sem er að allra mati betri staður og betur til þess fallinn en Núpur, jafnvel þótt aðeins sé um tiltölulega litla fjarlægð milli þessara staða að ræða. Ég vil því hvetja hæstv. umhvrh. til þess að endurmeta málið í ljósi þeirrar reynslu sem kemur eftir að þessi sjálfvirki búnaður hefur verið tekinn í notkun og taka ákvörðun sem gæti m.a. falist í því að taka upp veðurathuganir á Kambanesi að nýju.

Virðulegi forseti. Vegna þeirra ummæla sem hér hafa fallið er rétt að ítreka það að þessi starfsemi á Kambanesi er á tilraunastigi og að sjálfsögðu er rétt og skylt að meta málið að nýju þegar meiri reynsla er á það fengin. Hins vegar er það nú svo eins og hv. fyrirspyrjandi þekkir áreiðanlega mætavel að vindmæling á landi segir ekki allt um vind á sjó. Í fyrradag mældist 15 hnúta vindur á Kambanesi, skip á siglingaleið þar skammt fyrir utan mældi hins vegar 30 hnúta vind. Þannig að þó að mikilvægar upplýsingar fáist á slíkri veðurathugunarstöð skiptir auðvitað líka máli að góð tengsl séu við þá farmenn og sjómenn sem eru á miðunum og gefa þaðan upplýsingar. Ég hygg að við munum standa andspænis svipuðum vandamálum víðar eftir því sem sjálfvirkni í vitakerfinu verður aukin og störf vitavarða lögð niður og þá kemur auðvitað til álita hvort launa eigi sérstaka veðurathugunarmenn á þessum stöðum. Talið er að því fylgi meiri kostnaður en sjálfvirkum búnaði en auðvitað gefur sjónmat miklu meiri og öðruvísi upplýsingar í flestum tilvikum en hin sjálfvirku mælitæki geta gert. Þá held ég að menn þurfi líka að búa sig undir það sem mér finnst raunar athugunarefni að þá þarf að afla Veðurstofu Íslands aukinna tekna til að standa undir auknum kostnaði og sjálfsagt hljóta að koma þar til álita eins og með marga aðra þjónustu að notendur greiði a.m.k. hluta þjónustunnar.

Herra forseti. 5. febr. 1990 skilaði starfshópur áliti um málefni vegalausra barna. Í starfshópnum voru Arthur Morthens, Gunnar Sandholt, yfirmaður fjölskyldudeildar Félagsmálastofnunar Reykjavíkurborgar, Ingvar Kristjánsson geðlæknir, Halla Þorbjörnsdóttir barnageðlæknir og Víðir Kristinsson, forstöðumaður sálfræðideildar skóla, en Arthur Morthens er sérkennslufulltrúi á fræðsluskrifstofu Reykjavíkur. Niðurstaða hópsins var sú að hann lagði fyrir ríkisstjórnina tillögu um málið þar sem megináhersla er lögð á að stofnuð verði tvö meðferðarheimili fyrir vegalaus börn þar sem verði möguleiki á vistun í allt að tvö ár, en auk þess yrði stofnað fjölskylduheimili fyrir svokallaða langtímavistun. Niðurstaðan varð sú að þetta mál færi til meðferðar í félmrn. og af þeirri ástæðu hef ég lagt fyrirspurnir hér fyrir hæstv. félmrh. í fjórum liðum: ,,1. Hve mörg börn eru talin ,,vegalaus`` að mati félagsmálaráðuneytisins? 2. Hvar eru þau börn aðallega vistuð um þessar mundir? 3. Hvaða úrræði eru nauðsynleg að mati ráðherra til þess að koma til móts við þarfir þessara barna? 4. Hvaða áform eru á döfinni af hálfu ríkisstjórnarinnar í þessum efnum?`` Hvaða börn eru vegalaus? Það eru börn sem eiga hvergi höfði sínu að halla. Samkvæmt íslenskri málvenju er langbest að orða það þannig. Skilgreiningin sem notuð var í starfi nefndarinnar var þessi: Í fyrsta lagi börn sem eiga enga trausta forsjáraðila. Í öðru lagi börn sem eiga við geðræna og félagslega erfiðleika að stríða. Í þriðja lagi börn sem eiga við svo alvarlega hegðunarörðugleika að etja að fósturheimili megna ekki að taka við þeim eða sinna þeim. Í fjórða lagi börn sem eiga við að stríða mikla náms- og félagslega örðugleika í skóla. Talað er um að þau börn sem hér um ræðir séu á aldrinum 7--12 ára. Þær tölur sem heyrst hafa um fjölda þessara barna eru mismunandi. Menn hafa talað um allt að 200 börn í þessu sambandi og án þess að það liggi út af fyrir sig fyrir nákvæm rannsókn á því er fullkomlega ljóst að um er að ræða allmarga tugi barna sem ekki er hægt að koma neins staðar fyrir samkvæmt venjulegum vistunarúrræðum í þessum efnum. Stjórnvöld, hvort sem þau eru á vegum menntmrn., félmrn., heilbrrn. eða sveitarfélaga kunna engin úrræði í þessu efni vegna þess að ekki hefur verið tekið skipulega á málinu af því fyrst og fremst að þessi málefni ganga þvert á ráðuneyti og heyra undir margar og mismunandi stofnanir. Félagið Barnaheill hefur ákveðið að efna til söfnunar núna á útmánuðum fyrir meðferðarheimili í þágu vegalausra barna. Frá því er skýrt í síðasta tímariti Barnaheilla sem kom út núna í desembermánuði þar sem formaður samtakanna, Arthur Morthens, skýrir frá því hvaða hugmyndir eru þarna á ferðinni. Um leið og ég legg þessar fyrirspurnir fyrir hæstv. félmrh. vil ég bæta þeirri fyrirspurn við hvort hugsanlegt sé að ríkið muni koma til móts við þetta söfnunarátak með beinum hætti að því er varðar stofnkostnað og síðar að því er varðar rekstrarkostnað þessa meðferðarheimilis fyrir vegalaus börn.

Virðulegi forseti. Áður en vikið verður að þeim spurningum sem til mín er beint er nauðsynlegt að skoða forsögu málsins og fjalla stuttlega um þann hóp barna sem hefur verið gefið það heiti að vera vegalaus. Í ársbyrjun 1990 barst þáv. menntmrh. Svavari Gestssyni erindi frá nokkrum sérfræðingum sem höfðu starfað saman í því skyni að finna úrræði fyrir vegalaus börn. Fyrirspyrjandi hefur farið yfir hvernig þessi hópur er skilgreindur og skal ég ekki endurtaka það hér. Erindi var sent þáv. menntmrh. þar sem barnaverndarmál heyra undir ráðuneyti menntamála. Að mati menntmrn. lá hins vegar ekki beint við undir hvaða ráðuneyti mál þetta heyrði þar sem venjuleg barnaverndarúrræði virtust ekki eiga við, þ.e. fósturheimili. Því leitaði menntmrn. eftir samstarfi heilbrigðis- og félagsmálaráðuneytisins í því skyni að finna lausn á málinu. Líklega lá þessu til grundvallar sú spurning hvort líta bæri á umrædd börn sem sjúklinga sem þá gæfu þeim rétt á þjónustu í heilbrigðiskerfinu eða fötluð sem í því tilviki ættu að njóta þjónustu samkvæmt lögum um málefni fatlaðra. Þetta var aðdragandi þess að stofnað var til samstarfshóps þessara þriggja ráðuneyta, félags-, mennta- og heilbrigðisráðuneyta sem áttu að vinna að tillögum um að komið yrði á fót meðferðarheimili fyrir 6--7 börn á aldrinum 7--12 ára. Niðurstöður þessa hóps voru á þá lund að keypt yrðu hús á Stór-Reykjavíkursvæðinu þar sem starfrækt yrðu meðferðarheimili fyrir vegalaus börn. Ég kynnti tillögur ráðuneytahópsins fyrir ríkisstjórn Steingríms Hermannssonar á fundi ríkisstjórnarinnar 17. júlí 1990. Þar var samþykkt að fulltrúar þeirra þriggja ráðuneyta sem unnið höfðu í málinu ásamt fulltrúa dómsmrn. undirbyggju málið til athugunar við gerð fjárlaga fyrir árið 1991. Ekki náðist samstaða við fjárlagagerðina á árinu 1990 um að leggja fé til þessa máls sem lagt var til af hálfu félmrn. það árið. Skal nú vikið að spurningum hv. þm. Fyrst skal svarað þeirri spurningu sem lýtur að mati mínu á úrræðum sem nauðsynleg eru til að koma til móts við þarfir þessara barna. Ég hef látið yfirfara málefni þessa hóps barna í félmrn. á nýjan leik frá grunni. Niðurstaða þeirrar yfirferðar er sú að óhjákvæmilegt er að líta á málið sem barnaverndarmál og því verði lausnin að verða á grundvelli barnaverndarlaga. Samkvæmt sérfræðiáliti sem samstarfshópur ráðuneytanna lét vinna geta umrædd börn ekki talist fötluð í skilningi laga um málefni fatlaðra. Að mati sérfræðinga þarfnast börn þessi ekki fyrst og fremst læknishjálpar heldur heimilis þar sem boðið er upp á félagslega hæfingu og meðferð. Það sem einkennir þennan hóp barna er að þau skortir fyrst og fremst trausta forsjáraðila og því eru þau flest á ábyrgð barnaverndarnefnda. Talið er að finna megi fósturheimili fyrir sum barnanna að lokinni 1--2 ára meðferð. Önnur eru það illa stödd að búast má við að þau þurfi varanleg meðferðarheimili til fullorðinsára. Unglingaheimili ríkisins sinnir þeim börnum sem eldri eru en 12 ára. Því hefur vöntunin fyrst og fremst verið fyrir þá sem yngri eru. Unglingaheimili ríkisins er rekið á grundvelli barnaverndarlaga fyrir sveitarfélögin en barnaverndarmál eru viðfangsefni sveitarfélaga svo sem kunnugt er. Með sama hætti tel ég að ríkinu beri að reka meðferðarheimili fyrir hin vegalausu börn. Ég skal viðurkenna að ákvæði gildandi barnaverndarlaga eru ekki jafnafdráttarlaus um skyldu ríkisins til að reka meðferðarheimili fyrir börn eins og unglinga. Hins vegar tel ég að heimildin til þess sé óyggjandi. Á þessu þingi verður lagt fram stjfrv. að nýjum lögum um vernd barna og ungmenna. Frv. þetta var samið að mestu leyti í embættistíð hv. fyrirspyrjanda sem lagði það fram á síðasta þingi og varð það þá ekki afgreitt. Þannig segir í 56. gr. þess frv. sem ber heitið ,,Heimili fyrir börn og ungmenni``, með leyfi forseta: ,,Heimili sem undir kafla þennan falla eru hvers konar vistheimili eða meðferðarheimili fyrir börn eða unglinga, hjálparstöðvar eða neyðarathvarf fyrir unglinga, sumardvalarheimili, sumarbúðir eða önnur heimili sem taka börn til uppeldis, umönnunar eða aðhlynningar um langan tíma eða skamman enda falli þau ekki undir önnur lög.`` Þá segir í sömu grein: ,,Félmrn. er skylt að reka unglingaheimili svo og meðferðarheimili fyrir börn sem eiga við hegðunarerfiðleika að stríða.`` Frv. gerir ráð fyrir að málaflokkurinn flytjist frá menntmrn. til félmrn. Verði frv. afgreitt á yfirstandandi þingi mun ég láta mál þetta sérstaklega til mín taka vegna fjárlagagerðar 1992. Ég vil nota þetta tækifæri til að vekja á því athygli hversu núverandi rekstrarform Unglingaheimilis ríkisins er óheppilegt og því er að mínu mati það rekstrarform ekki heppileg fyrirmynd að meðferðarheimili fyrir vegalaus börn. Þannig háttar nú að enda þótt rekstur unglingaheimilisins sé á vegum ríkisins er sveitarfélögunum gert að greiða daggjald fyrir dvöl unglinga á deildum þess. Á þessu er þó ein undantekning, deild fyrir unga vímugjafaneytendur, meðferðarheimilið að Tindum þar sem rekstrarkostnaður fellur að öllu leyti á ríkissjóð. Ekki er í sjálfu sér til nein eðlileg skýring á þessu mismunandi fyrirkomulagi. Meiru skiptir þó að daggjöld á aðrar deildir unglingaheimilisins eru mjög há. Þannig geta sveitarfélög þurft að greiða vel á aðra milljón fyrir vistun eins unglings í eitt ár. Því er augljóst að það er ekki á færi annarra en fjársterkustu sveitarfélaganna að færa sér unglingaheimilið í nyt. Fyrir það líða margir unglingar. Nýting rýma á unglingaheimilinu hefur jafnframt verið slök af þessum ástæðum. Enn fremur hef ég vitneskju um að afar illa gengur að innheimta daggjöldin hjá sveitarfélögunum og er það ein meginskýring þess að heimilið hefur farið fram úr á fjárlögum. Ég álít að þessu þurfi að breyta og að ríkissjóður reki úrræði af þessu tagi enda er um mjög sérhæfða þjónustu að ræða. Einstök sveitarfélög og stjórn Sambands ísl. sveitarfélaga hafa oft ályktað um afnám þessara daggjalda. Auðvelt ætti því að vera að ná samningum við sveitarfélögin um að þau tækju önnur útgjöld á móti greiðsluskyldu vegna rekstrar unglingaheimilisins. Þannig mætti hugsa sér að ríkið hætti á móti að greiða framlag vegna umönnunar fatlaðra barna á leikskólum eða aksturs fatlaðra en um svipuð útgjöld er að ræða í báðum tilvikum auk þess sem slík breyting fæli í sér einföldun í stjórnkerfinu. Í fsp. er spurt hversu mörg börn séu talin vegalaus að mati félmrn. Í gögnum málsins frá þeim tíma að það var til skoðunar á vegum samstarfsnefndar ráðuneytanna kom fram að hér væri um um það bil 20 börn að ræða. Ekki hefur verið gerð athugun á því síðan. Nú er hins vegar í undirbúningi sérstök athugun á þeim fjölda barna sem um gæti verið að ræða. Slíkt þarf að kanna mjög vandlega áður en nokkrar ákvarðanir eru teknar svo að úrræði verði hæfileg. Ég vil sérstaklega vara við þeim hugmyndum að meðferðarheimili séu vænleg lausn í barnavernd, almennt séð. Við verðum að gæta þess að hér á landi verði ekki komið upp munaðarleysingjahælum sem víða þekkjast erlendis. Áfram verður að fylgja þeirri stefnu að freista þess að finna börnum fósturheimili þangað til það er fullreynt. Spurt er hvar þau börn, sem um ræðir, eru vistuð. Flest þessara barna eru nú vistuð á barna- og unglingageðdeild Landspítalans, Meðferðarheimili barna á Kleifarvegi og vistheimili barna á vegum Félagsmálastofnunar Reykjavíkur við Mánagötu og Hraunberg hafa einnig vistað þennan hóp. Álitið er að nokkur hluti þeirra sé í tímabundnu fóstri og raunar séu tíð skipti fósturheimila hlutskipti þeirra barna sem kölluð hafa verið vegalaus. Að lokum vil ég láta það álit mitt í ljós að fyllilega er tímabært að barnaverndarmálum sé meiri gaumur gefinn. Umhyggja okkar fyrir þeim sem eru smæstir á meðal hinna smáu hefur verið meiri í orði en á borði. Á því verður að verða veruleg breyting svo um munar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. fyrir ágæt svör. Tilgangur minn með flutningi þessarar fsp. var fyrst og fremst sá að flytja þetta mál hingað inn á Alþingi. Það hefur ekki áður verið rætt eða alla vega ekki oft áður verið rætt hér. Annar tilgangur minn var að undirstrika nauðsyn þess að á málinu verði tekið við afgreiðslu næstu fjárlaga eins og hæstv. félmrh. gat reyndar um í sinni ræðu. Ég er viss um að hún á marga stuðningsmenn hér á Alþingi til þess að ýta á eftir því að til verði meðferðarheimili, að sjálfsögðu á þeim forsendum sem hæstv. ráðherra rakti og ég tel í sjálfu sér enga ástæðu til að fjölyrða um. Það liggur auðvitað í augum uppi að við höfum engan áhuga á því að fara að koma hér upp neinu sem heitir munaðarleysingjahæli. Það er ástæðulaust að tala um slíkt í þessu samhengi. Það sem skiptir máli er að hér er um fjölda barna að ræða sem eru vegalaus og eru núna vistuð á stöðum þar sem þau eiga ekki eða ættu ekki að þurfa að vera öllu heldur, t.d. á barna- og unglingageðdeildinni. Varðandi rekstrarformið er ég þeirrar skoðunar að svona stofnun, ef hún er til á annað borð, eigi að vera á vegum ríkisins og hún eigi að sjálfsögðu að vera fjármögnuð eins og meðferðarheimili ungra fíkniefnaneytenda á Tindum en ekki eins og Unglingaheimili ríkisins. Fyrirkomulagið á fjármögnun Unglingaheimilis ríkisins er fyrir neðan allar hellur. Þar er um að ræða gamla sveitauppgjörskerfið þar sem spurt er um það hvar fólk á heima en ekki hvað er að því áður en vistunin er ákveðin. Þess vegna er eðlileg skýring á þessum mismun á rekstrinum á Tindum annars vegar og unglingaheimilinu hins vegar af því að við vildum ekki að Tindar yrðu reknir á sömu forsendum og Unglingaheimili ríkisins. Ég vil í framhaldi af þessu að sjálfsögðu taka undir það með hæstv. félmrh. að ég tel að í langflestum tilvikum sé hér um að ræða barnaverndarmál. Ég tel að í rauninni falli þessi mál engu að síður og þrátt fyrir gildandi lög mjög vel að verkefnum félmrn. Ég flutti á síðasta þingi sem menntmrh. frv. til laga um vernd barna og ungmenna, mjög ítarlega endurskoðun á þeim lögum sem hafði verið unnin af nefnd undir forustu Ingibjargar Rafnar lögfræðings. Ég vil spyrja hæstv. félmrh. hvernig stendur á því að þetta frv. er ekki komið hingað inn nú þegar. Það eru þegar liðnir margir mánuðir af þessu þingi og ég skil ekkert í því hvað menn eru að gaufa. Af hverju er það ekki komið fyrir löngu? Er ekki samkomulag um málið? Mér er kunnugt um að hæstv. dómsmrh. hefur af ýmsum ástæðum möguleika á því að kynna sér stöðu málsins og ég er viss um að bæði hann og félmrh. hafa áhuga á því. Ég skil því ekki alveg hvernig stendur á því að málið er ekki komið inn fyrir löngu. Þetta var á málefnalista ríkisstjórnarinnar í haust þannig að ég vil leyfa mér að bæta þeirri fyrirspurn við til hæstv. félmrh. Ég ítreka svo að lokum spurningu mína: Mun ríkisstjórnin með einhverjum hætti vera tilbúin til að koma til móts við það söfnunarátak sem efnt verður til á vegum Barnaheilla núna á útmánuðum vegna stofnunar meðferðarheimilis fyrir vegalaus börn?

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir það með fyrirspyrjanda að það er mjög slæmt að frv. um vernd barna og ungmenna sé ekki komið inn í þingið. Ég hef leitað eftir því við menntmrh. hvort þess sé ekki að vænta fljótlega. Ég hef orð menntmrh. fyrir því að frv. muni verða lagt fram á næstu dögum. Töluvert hafði verið unnið í þessu máli í þinginu þegar hv. fyrirspyrjandi, sem fyrrv. menntmrh., lagði það fram hér á Alþingi. Það var komið úr nefnd og hafði fengið vinnu þar svo að ég tel að það ætti að vera tiltölulega auðvelt að ná samstöðu um þetta mál hér í þinginu og það þurfi ekki langa meðferð. En ég legg áherslu á að þetta mál komi sem fyrst inn í þingið. Varðandi þá spurningu hv. fyrirspyrjanda hvort ríkisstjórnin muni með einum eða öðrum hætti styðja við bakið á því söfnunarátaki sem fyrirhugað er og hv. fyrirspyrjandi nefndi, þá hefur þetta mál ekki verið tekið sérstaklega upp í ríkisstjórninni. En ég mun athuga málið og væntanlega færa það inn í ríkisstjórnina eftir að ég hef kannað það og skoðað.

Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að taka mér það bessaleyfi undir umræðum um þennan lið að þakka hæstv. félmrh. fyrir það svar sem hún gaf síðast í umræðunni um síðasta dagskrármál. Ég vona að ég verði ekki gagnrýndur fyrir það af hæstv. forseta að hlaupa þannig á milli dagskrárliða. Ég hef borið fram fyrir hæstv. félmrh., á þskj. 413, eftirfarandi fyrirspurnir: ,,1. Hyggst ráðherra beita sér fyrir því að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar um jafna möguleika og jafnrétti til handa körlum og konum verði staðfest af ríkisstjórn Íslands? 2. Ef svo er, hvenær má vænta þess að samþykktin verði staðfest? 3. Hvaða lögum telur ráðherra óhjákvæmilegt að breyta verði Ísland aðili að þessari samþykkt?`` Þessi samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunarinnar er nú komin nokkuð til ára sinna. Ég hygg að hún sé frá Alþjóðavinnumálaþinginu í Genf 1981 en ástæðan til þess að þessi fsp. er borin fram nú, sem er um leið ábending um það að ég er þeirrar skoðunar að æskilegt sé að staðfesta samþykktina, er sú að fram undan er svokallað ár fjölskyldunnar, árið 1994, og sú samþykkt sem hér um ræðir snertir það ár alveg sérstaklega. Ég hefði talið að það væri eðlilegt að Ísland staðfesti þessa samþykkt þegar á þessu ári í aðdraganda að ári fjölskyldunnar. Í þessari samþykkt er lögð megináhersla á ábyrgð vinnumarkaðarins gagnvart því sem kallað er fjölskylduábyrgð, þ.e. að fólk geti rækt ábyrgð sína við fjölskyldu sína, börn eða aldraða eða aðra á heimilum enda þótt það hafi skyldur á vinnumarkaði. Íslenski vinnumarkaðurinn hefur í raun aldrei fengist til þess að skilja að það fólk sem vinnur á vinnumarkaðinum er líka fjölskyldufólk. Það á ekki aðeins við um konur, það á líka við um karla. Íslenska félagsmálakerfið og stjórnmálakerfið hefur ekki fengist til að viðurkenna þennan veruleika heldur, að við sem erum starfandi í stjórnmálum og félagsmálum eru líka fjölskyldufólk, eigum börn og fjölskyldu. Ég hygg að þetta hafi komið niður á báðum kynjum með býsna alvarlegum hætti í mörgum tilvikum. Sú samþykkt sem hér er vitnað til tekur aðeins á þessu máli. Auðvitað hefur það gerst á undanförnum árum að menn hafa tekið aðeins á þessu í kjarasamningum. Ég hygg að samningarnir sem voru gerðir við starfsmannafélagið Sókn árið 1981 eða 1982 þar sem gert var ráð fyrir heimild til þess að vera heima hjá börnum sínum í veikindum þeirra, kannski verið fyrsti samningurinn á vinnumarkaðinum af því tagi sem sýndi skilning í þessa átt. Mér er sagt að í núv. kröfum Sambands ísl. bankamanna sé gert ráð fyrir vissum möguleikum í þessa átt og líka því að foreldri, móðir, geti verið í hlutastarfi allt fram að tveggja ára aldri barnsins en gengið þá inn í fullt starf á ný og haldið öllum sínum réttindum. Þetta er auðvitað ákaflega mikilvægt atriði. Fyrir um það bil 20 árum var stofnað hér á landi tilraunadagheimilið Ós. Það mun vera starfrækt enn þá. Þá var tekin um það ákvörðun að þeir sem ættu þar börn yrðu að vera a.m.k. einn vinnudag í mánuði, hvort foreldri ef um tvo var að ræða, með börnum sínum inni á barnaheimilinu. Staðreyndin er sú að mörgum þótti þetta fráleitt til að byrja með en niðurstaðan varð sú að allir viðkomandi atvinnurekendur voru fúsir til þess að lokum að taka undir þessa nauðsyn og fallast á leyfi til starfsmanna sinna, sem voru að vísu við þær aðstæður, launalausir. Ég tel að hér sé um að ræða umræðu sem við þurfum að þróa talsvert mikið hér á Íslandi og við höfum ekki gert lengi. Þess vegna hef ég leyft mér að bera fram þessa fsp. til hæstv. félmrh.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Svavar Gestsson hefur beint til mín fsp. á þskj. 413 um það hvort félmrh. hyggist beita sér fyrir að samþykkt Alþjóðavinnumálastofnunar um jafna möguleika og jafnrétti til handa körlum og konum verði staðfest af ríkisstjórn Íslands, eins og segir í fyrirspurninni. Ég vil fyrst geta þess að Alþjóðavinnumálastofnunin eða réttara sagt Alþjóðavinnumálaþingið hefur afgreitt samtals 172 alþjóðasamþykktir. Af þessum samþykktum eru tvær sem sérstaklega fjalla um jafnrétti karla og kvenna. Önnur þeirra er nr. 100, um jöfn laun karla og kvenna fyrir jafnverðmæt störf. Hin er nr. 111, um misrétti með tilliti til atvinnu og starfs. Ísland hefur fullgilt báðar þessar samþykktir og gefur félmrn. alþjóðavinnumálaskrifstofunni reglulega skýrslur um framkvæmd þeirra eins og fram kemur í árlegri skýrslu félmrh. til Alþingis. Þriðja samþykktin sem hér er til umfjöllunar er alþjóðasamþykkt nr. 156, um jafna möguleika og jafnrétti til handa körlum og konum í atvinnu, starfsfólk með fjölskylduábyrgð, sem er hið rétta heiti samþykktarinnar í íslenskri þýðingu, og Alþjóðavinnumálaþingið afgreiddi árið 1981. Þessi samþykkt hefur verið til umfjöllunar í þríhliða samstarfsnefnd félmrn. og helstu samtaka aðila vinnumarkaðarins sem fjalla um samskipti Íslands við Alþjóðavinnumálastofnunina. Árið 1988 komst nefndin að þeirri niðurstöðu að nauðsynlegt væri að setja lög til að framfylgja ákvæði 8. gr. samþykktarinnar en þar er kveðið á um það að fjölskylduábyrgð sem slík skuli ekki vera gild ástæða til uppsagnar starfs. Á Íslandi eru aðstæður þannig að ekki þarf að gefa upp ástæður uppsagnar. Ég vil upplýsa það að haustið 1990 var tekin saman skrá yfir nokkrar alþjóðasamþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar með fullgildingu að markmiði. Samþykkt nr. 156 var á þeirri skrá. Þann vetur varð þó að ráði að leggja áherslu á fullgildingu alþjóðasamþykktar sem snertir öryggi og hollustuhætti á vinnustöðum. Frá því þetta gerðist hef ég síðan skipað landsnefnd sem vinnur að undirbúningi að alþjóðaári fjölskyldunnar 1994 sem Sameinuðu þjóðirnar standa að. Í landsnefndinni eiga m.a. sæti fulltrúar heildarsamtaka launafólks, atvinnurekenda og fjölmargra samtaka er láta sig fjölskyldumál varða. Nefndin hefur afar víðtæk markmið sem m.a. felur í sér að styrkja fjölskylduna á þann hátt að hún geti betur annast meðlimi sína samhliða atvinnuþátttöku. Landsnefndin hefur víða skilgreiningu á fjölskyldunni til hliðsjónar þannig að hinar mismunandi fjölskyldugerðir eru teknar með í allri undirbúningsvinnu. Hins vegar hefur verið ákveðið að huga sérstaklega að barnafjölskyldum með það að markmiði að auðvelda þeim að annast ung börn sín ásamt því að taka þátt í atvinnulífinu. Framangreind alþjóðasamþykkt ILO tekur til vinnandi kvenna og karla sem hafa skyldum að gegna gagnvart eigin börnum á sínu framfæri þegar slíkar skyldur skerða möguleika þeirra undirbúnings þátttöku eða frama í atvinnulífinu. Ákvæðin taka einnig til þeirra sem hafa skyldum að gegna gagnvart nánum vandamönnum, þ.e. þeirra sem greinilega þarfnast umönnunar. Starfshópur innan landsnefndarinnar er að huga að lögum og reglugerðum sem áhrif hafa á fjölskyldulíf og hefur hann fengið samþykktina til athugunar. Ég vil vekja athygli á 9. gr. samþykktarinnar. Samkvæmt henni má ná markmiðum samþykktarinnar m.a. með setningu laga og ákvæða í kjarasamningum þótt enn hafi ekki farið fram ítarleg úttekt á því hvaða lögum þurfi að breyta eða hvaða atriði þarfnast sérstakrar lagasetningar. Samkvæmt því sem ég sagði hér áðan er ljóst að ef hrinda á markmiðum hennar í framkvæmd kallar það á samstarf ríkis, sveitarfélaga og samtaka aðila vinnumarkaðarins. Ég hef einnig óskað eftir því, auk þess sem landsnefndin fjallar nú um þessa samþykkt, að samstarfsnefnd félmrn. og helstu samtaka aðila vinnumarkaðarins, sem fjallar um samskiptin við Alþjóðavinnumálastofnunina, taki á nýjan leik upp þetta mál og þar verði kannaðir möguleikar á því að ná samstöðu um fullgildingu umræddrar samþykktar sem fyrirspyrjandi spyr hér um og fyrir mig verði lagt hvaða lagabreytingar þarf að gera til að við getum fullgilt umrædda alþjóðasamþykkt.

Virðulegi forseti. Ég vil fagna þeirri umræðu sem hér er og þeim upplýsingum sem fram komu í máli hæstv. félmrh. Ég vona að það verði ekki löng bið á að þessi umrædda samþykkt verði tekin fyrir, afgreidd og gerðar þær lagabreytignar sem nauðsynlegt er til að hún verði fullgild. Það er ekki síst vegna þess að til þess að fólk hafi möguleika á að geta sinnt fjölskyldu sinni, jafnframt því að stunda vinnu, þá þurfa að vera skýlaus ákvæði í kjarasamningum og lögum að það sé réttur fólks að geta annast t.d. veik börn sín. Það hefur því miður verið nokkur misbrestur á að þessi réttur sé fyrir hendi þrátt fyrir að ýmsir möguleikar séu til eftir mismunandi starfsstéttum. Ég held líka að máli skipti að þetta sé lögfest og vel frá því gengið í kjarasamningum til þess að gera það mögulegt að báðir foreldrar, bæði faðir og móðir, hafi möguleika á jafnri foreldraábyrgð því annars hefur reynslan og kannanir, m.a. lífskjarakönnun Félagsvísindastofnunar, sýnt að þessi ábyrgð lendir fyrst og fremst á mæðrunum og vinnuveitendur feðranna sýna lítinn skilning.

Virðulegi forseti. Hér er verið að ræða sennilega eitt allra stærsta mál sem komið hefur fyrir þingið mjög lengi vegna þess að ef á þessum málum yrði tekið mundi það sjálfsagt breyta þjóðfélaginu meira en mjög margt annað. Ef víðtæk samstaða næðist um að þjóðfélagið, vinnumarkaðurinn sérstaklega, viðurkenndi fjölskylduábyrgð, þá værum við í allt öðru þjóðfélagi. Ég tel að það sé mjög mikilvægt sem fram kom í máli hæstv. félmrh. og vil þakka henni fyrir góðar undirtektir og skilning á þessu máli. Ég vek athygli á því sem hún sagði að í rauninni þyrfti að breyta lögum að hluta til, sérstaklega vegna 8. gr. þar sem segir: ,,Fjölskylduábyrgð sem slík skal ekki vera gild ástæða til uppsagnar starfs.`` Það væri byltingarkennd breyting ef þetta tæki gildi. Og ég vil inna hæstv. félmrh. eftir því hvort ætlunin er í þessum þríhliða viðræðum við aðila vinnumarkaðarins að taka á þessu máli í því skyni að breyta lögunum um uppsagnir verkafólks og rétt verkafólks við uppsagnir. Það er auðvitað alveg augljóst að eins og sakir standa eru þau lög mjög rúm og menn geta sagt upp fólki svo að segja að ástæðulausu eða án þess að gefa upp ástæðu. Ég er sannfærður um að ef þetta ákvæði væri bundið í lög mundi það breyta mjög miklu að því er varðar stöðu fólks á vinnumarkaði en þó alveg sérstaklega að því er varðar stöðu fjölskyldunnar yfirleitt. Ég vil einnig leyfa mér að inna hæstv. félmrh. eftir því hvað líður starfi fjölskyldunefndar, vegna árs fjölskyldunnar, og spyrja að því hvort það er hugsanlegt að einhver bráðabirgðaskýrsla eða skýrsla um áform nefndarinnar komi til umræðu á Alþingi þannig að við getum áttað okkur á því strax á þessu ári hvað ætlunin er að gera á árinu 1994 til þess að styrkja fjölskylduna og stöðu hennar á Íslandi. Um það sem gerst hefur í þeim efnum eru mjög skiptar skoðanir eins og kunnugt er. Spurningin er hins vegar sú hvort okkur gæti auðnast að ná samstöðu um það sem á að gera þrátt fyrir það sem gerst hefur.

Virðulegi forseti. Mig langar sérstaklega að taka undir orð 9. þm. Reykv. sem benti á það að ef þessi alþjóðasamþykkt sem um ræðir verður staðfest á Alþingi þá verður gjörbreyting á högum fjölskyldna í landinu og þar með gjörbreyting á þjóðlífinu öllu. Mig langar sérstaklega til að benda á að það eru náin tengsl á milli þess að bæta aðstöðu fjölskyldunnar í gegnum slíka löggjöf og þess að bæta hag hinna vegalausu barna sem var rætt um hér á undan. Þetta eru náskyld efni því að hinar raunverulegu úrbætur fyrir vegalaus börn framtíðarinnar á Íslandi eru að bæta hag fjölskyldunnar og gefa foreldrum, hvar í stétt eða stöðu sem þau eru, möguleika á að annast börnin.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir með þeim sem hafa talað að hér er um mjög mikilvæga samþykkt að ræða og brýnt að um hana geti tekist samstaða. Ég vil þó segja að þegar alþjóðasamþykktir Alþjóðavinnumálastofnunarinnar eru lagðar fyrir þingið þá er það mjög mikilvægt að um slíkar samþykktir náist samstaða í samstarfsnefnd ráðuneytisins og aðila vinnumarkaðarins sem fjallar um þessar samþykktir og undirbýr þær fyrir Alþingi. Árið 1988 var fjallað um þessa samþykkt og þá náðist ekki samstaða um hana. Eins og ég gat um áðan hef ég óskað á nýjan leik eftir að umrædd samþykkt sé tekin til skoðunar í þessari nefnd og fyrir mig verði lagðar ákveðnar breytingar sem þarf að gera á lögunum ef við fullgildum samþykktina. Ég vona að þessi málsmeðferð geti leitt til þess að við sjáum þessa samþykkt á Alþingi. Ég tek undir mikilvægi hennar sem hefur komið fram í máli þeirra sem hér hafa talað. Varðandi fjölskyldunefndina þá hefur hún mjög víðtækt verksvið að vinna eftir samkvæmt skipunarbréfi og ég tel sjálfsagt að skoða það að Alþingi geti á einhverju stigi málsins fjallað um áfangaskýrslu þessarar nefndar og áform hennar. Ég á þó ekki von á því að starf nefndarinnar verði komið það langt á þessu ári að hægt sé að leggja það fyrir þingið en þegar á næsta ári mundi ég leggja áherslu á að slík áfangaskýrsla væri til og þá fyrr en seinna á því ári. Alþingi gæti þá haft yfirlit yfir það hvað þessi nefnd er að fjalla um, áform nefndarinnar, lagabreytingar og reglugerðir sem hún er að fjalla um og snerta málefni fjölskyldunnar. Ég mun beita mér fyrir því að slík áfangaskýsla komi eins fljótt og auðið er inn í þingið en ég á ekki von á að það geti orðið fyrr en í byrjun næsta árs.

Virðulegi forseti. Atvinnuleysi eykst nú frá viku til viku hér í Reykjavík sem og víðar á landinu. Spár eru misdökkar og sú skoðun hefur heyrst að allt að 5.000 einstaklingar verði atvinnulausir innan tíðar. Það liggur í augum uppi að í samkeppni um þau fáu störf sem losna, standa fatlaðir höllum fæti. Ekki síst vegna þess að fatlaðir hafa margir hverjir ekki fengið þá menntun sem ungu fólki almennt veitist hér á landi. Einnig er það vitað að fatlaðir geta ekki unnið hvað starf sem er. Komi að uppsögnum starfsfólks þegar vinnuveitandi verður að spara eða hagræða þá er hann oft knúinn til að segja fötluðum starfsmanni upp hversu sárt sem honum finnst það. Í hinu harða kapítalíska kerfi, sem frjálshyggjumenn í stjórninni vilja innleiða hér á landi, mun hinn fatlaði standa mjög illa verði ekki brugðist til varnar. Í hinu nýja frv. um málefni fatlaðra sem hv. félmrh. lagði fram í gær er rætt um fækkun verndaðra vinnustaða og tilkomu verndaðrar vinnu á almennum vinnumarkaði. Í lögum eru ákvæðin óljós og ógjörningur að sjá hvernig á að framkvæma þetta áform. En eitt er víst, nú á þessum atvinnuleysistímum verður að bregðast sérstaklega við auknum atvinnuvanda fatlaðra. Því hef ég leyft mér að bera fram eftirfarandi fsp. til hv. félmrh. um úrræði fyirr fatlaða í atvinnumálum: ,,1. Hve margir fatlaðir hafa misst atvinnu nú á síðustu atvinnuleysismánuðum? 2. Hvað hyggst ráðherra gera til að bæta stöðu þeirra fatlaðra er standa uppi atvinnulausir og eiga því fáar færar leiðir?``

Virðulegi forseti. Spurt er: Hve margir fatlaðir hafa misst atvinnuna á síðustu atvinnuleysismánuðum? Svarið er að við könnun sem gerð var á þremur fjölmennustu svæðunum, þ.e. í Reykjavík, á Reykjanesi og á Akureyri, kom í ljós að 19 fatlaðir einstaklingar hafa fengið uppsögn á síðustu fjórum mánuðum. Þeir skiptast þannig: Reykjavík átta karlar og þrjár konur, Reykjanes tveir karlar og ein kona og Akureyri fimm karlar. Samtals fimmtán karlar og fjórar konur. Hvað hyggst ráðherra gera til að bæta stöðu þeirra fatlaðra sem standa uppi atvinnulausir og eiga því fáar færar leiðir? Fyrir hv. Alþingi liggur nú í þriðja sinn frv. til laga um starfsmenntun í atvinnulífinu. Það er ljóst að frv. þetta, ef að lögum verður, mun ekki einungis gagnast ófötluðum á vinnumarkaði heldur einnig fötluðum þar sem starfsmenntun gæti tengst endurhæfingu. Hingað til hafa tiltölulega fleiri fatlaðir einstaklingar verið á vinnumarkaði hér á landi samanborið við nágrannalönd okkar sökum þess góða atvinnuástands sem við höfum búið við. Reynslan kennir okkur einnig að á samdráttartímum missa þeir hópar gjarnan fyrstir vinnu sem höllustum fæti standa á vinnumarkaðnum. Öflug og virk atvinnuleit og vinnumiðlun gegnir því margþættu lykilhlutverki í atvinnumálum fatlaðra. Í lögum og reglugerð um vinnumiðlun er að finna ótvíræð ákvæði um skyldur vinnumiðlunarskrifstofu sveitarfélaga til að veita sérstaka aðstoð við atvinnuleit fatlaðra í samvinnu við svæðisstjórnir og aðrar hlutaðeigandi stofnanir er einkum fjalla um málefni fatlaðra. Svæðisstjórnum er jafnframt gert skylt samkvæmt lögum um málefni fatlaðra að sinna atvinnuleit. Ágæt samvinna hefur tekist um þessi mál í Reykjavík og á Akureyri þar sem ríkissjóður greiðir ákveðið framlag til vinnumiðlunarskrifstofu viðkomandi bæjarfélaga. Í öðrum umdæmum sinna svæðisstjórnir sjálfar þessari starfsemi. Sammerkt hefur verið þessari starfsemi að hún hefur öðrum þræði beinst að því að sinna þeim hópum fatlaðra sem erfiðast hafa átt með að fá störf á almennum vinnumarkaði. Varðandi aðgerðir fyrir þessa hópa hafa svæðisstjórnir lagt aukna áherslu á úrræði eins og liðveislu og verndaða vinnu á almennum vinnustöðum en minna lagt upp úr uppbyggingu verndaðra vinnustaða. Á nokkur þessara atriða er m.a. lögð áhersla í því frv. til laga um málefni fatlaðra sem hefur verið lagt fram hér á hv. Alþingi. Í frv. er að finna ítarlegri ákvæði um atvinnumál fatlaðra en verið hefur. Jafnframt er þar að finna nýjar áherslur sem miða að því að auka möguleika fatlaðra til að starfa á almennum vinnumarkaði. Um leið er dregið úr áherslu á verndaða vinnustaði þannig að í stað þess að lög mæli fyrir um að verndaða vinnustaði skuli starfrækja á hverju svæði er nú einungis lagt til að heimilt sé að starfrækja verndaða vinnustaði fyrir fatlaða. Rökin fyrir þessum nýju áherslum eru þau að annars vegar hefur komið í ljós að verndaðir vinnustaðir eru mjög fjármagnsfrekir og líkur benda til að þeim fjármunum sé betur varið með því að stuðla að því að fatlaðir fái vinnu á óvernduðum vinnumarkaði. Hins vegar hafa margir orðið til að draga í efa raunverulegt gildi verndaðra vinnustaða til hæfingar þar sem athuganir benda til að mörgum þeirra sem útskrifast á almennan vinnumarkað vegnar ekki alltaf vel. Ljóst er þó að verndaðir vinnustaðir henta ákveðnum hópi fatlaðra sem undirbúningur undir störf á almennum vinnumarkaði og jafnframt að viss hluti fatlaðra kýs fremur að eiga kost á varanlegri atvinnu á vernduðum vinnustöðum en að reyna fyrir sér í óvernduðu starfsumhverfi. Á grundvelli laga um almannatryggingar var á árinu 1979 sett reglugerð um öryrkjavinnu. Reglugerð þessi fól í sér viðleitni til að auka atvinnuþátttöku fatlaðra þar sem Tryggingastofnun ríkisins var falið að annast milligöngu um ráðningu öryrkja hjá fyrirtækjum. Reglugerð þessi hefur því miður ekki gagnast eins og vonir stóðu til. Í frv. til laga um almannatryggingar sem lagt var fram á síðasta þingi hefur ákvæði þetta verið endurskoðað og vankantar þess sniðnir af. Afar býnt er að fá þetta ákvæði lögfest þar sem það getur m.a. liðkað fyrir samningum um starfsþjálfun fatlaðra í almennum fyrirtækjum sem er eitt af áhersluatriðum varðandi atvinnumál í frv. um fatlaða. Til starfsþjálfunar fatlaðra eru áætlaðar 8,5 millj. kr. á fjárlögum þessa árs. Á þeim fjórum árum sem starfsþjálfun fatlaðra hefur verið rekin hafa 60 nemendur lokið vinnu við skólann. Í könnun sem gerð var á síðasta ári meðal fyrrv. nemenda kom í ljós að 54% þeirra voru útivinnandi, 25% heimavinnandi og 20% í námi. Hvort heldur er um að ræða starfsþjálfun fatlaðra eða starfsmenntun almennt er ljóst að afstaða atvinnurekenda almennt hlýtur að ráða þar miklu. Í sumum löndum hefur verið farin sú leið að skylda atvinnurekendur til að taka fatlað fólk í vinnu. Má nefna sem dæmi Þýskaland, en þar verða fyrirtæki yfir ákveðinni stærð að bjóða fötluðum ákveðið hlutfall launaðra starfa. Ef þeir sinna því ekki verða þeir að greiða sektir. Sektarfé rennur til að greiða fyrir atvinnumálum fatlaðra. Sú leið að setja kvóta á störf til að tryggja fötluðum eðlilega hlutdeild miðað við fjöldann hefur aldrei verið reynd hér á landi. Ég tel eðlilegt að við reynum til þrautar að fá atvinnurekendur, bæði opinbera og einkareksturinn, til frjálsrar þátttöku til að veita fötluðum úrlausn í atvinnumálum. Hyggst ég á næstunni taka atvinnumál fatlaðra sérstaklega upp við aðila vinnumarkaðarins. Það er vel hugsanlegt að hið opinbera greiði fjárhagslega fyrir þeim á sama hátt og það leggur fram bein framlög til rekstrar verndaðra vinnustaða ef um væri að ræða stuðning á almennum vinnumarkaði. Minna má á að ríki og sveitarfélög hafa sérstakar skyldur gagnvart þeim sem notið hafa endurhæfingar. Sumarið 1991 veitti félmrn. Landssamtökunum Þroskahjálp fjárstyrk, 1,7 millj. kr., til að vinna að nýjungum í atvinnumálum fatlaðra. Tillögur hafa nú borist frá tíu aðilum úr öllum kjördæmum landsins og beiðni um fjárstuðning til að hrinda hugmyndum í framkvæmd frá sjö aðilum. Þær beiðnir sem borist hafa eru nú til athugunar hjá verkefnastjóra sem starfar á vegum Þroskahjálpar. Þær umsóknir sem þegar hafa borist eru til útbóta í atvinnumálum 65 öryrkja og styrkbeiðnir að upphæði 5,9 millj. kr. Er nú í athugun hjá félmrh. hvort hægt er að verða við þessari beiðni og mun ég leggja allt kapp á að af þátttöku félmrn. í þessu viðfangsefni geti orðið.

Herra forseti. Það er heldur napurt í íslenska þjóðfélaginu um þessar mundir. Ekki bara vegna tíðarfarsins heldur vegna hins almenna ástands sem við búum hér við. Það var sagt frá því í gær að við því mætti búast að 4.000 framhaldsskólanemar fengju ekki atvinnu næsta sumar. Það hefur verið sagt frá því í fjölmiðlum að atvinnuleysistölur eru þær næsthæstu um þessar mundir sem verið hafa síðan 1969. Þá var sjötti eða sjöundi hver félagsmaður Alþýðusambands Íslands atvinnulaus. Og það er alveg ljóst að atvinnumál fatlaðra verður auðvitað að ræða í þessu ljósi. Veruleikinn er allt annar en hann hefur áður verið. Og það er þess vegna sem þessi fsp. frá hv. 18. þm. Reykv., Guðrúnu J. Halldórsdóttur, er mikilvæg. Vegna þess að hún hreyfir við grundvallaratriði. Í rauninni þýðir ekkert fyrir okkur, hvorki ríkisstjórn né stjórnarandstöðu, að ætla að vísa fötluðum á lög eða lagagreinar sem innihalda óljós loforð af ýmsu tagi. Frv. um málefni fatlaðra tekur í raun og veru ekkert á þeim vanda sem er við að glíma í dag. Frv. um starfsmenntun í atvinnulífinu tekur ekkert á þeim vanda sem við er að glíma í dag. Þetta fólk er að fara út af vinnustöðunum þessa dagana. Það er ljóst að útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs á þessu ári, ef svo heldur fram sem horfir, verða 2--3 milljarðar kr. Ég tel að hæstv. félmrh. þurfi að beita sér fyrir því að eitthvað af þeim fjármunum verði tekið núna til þess að tryggja betur atvinnutækifæri fatlaðra. Auðvitað á að ræða þessi mál við aðila vinnumarkaðarins. Reyndar hefur Alþýðusambandið óskað eftir því að fá allra náðarsamlegast að ræða um atvinnumál við hæstv. ríkisstjórn. Vonandi verða þá atvinnumál fatlaðra líka þar til meðferðar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. félmrh. svör hennar við fsp. Ég hef aldrei dregið í efa góðan vilja hennar til að standa með þeim sem höllum fæti standa í þessu þjóðfélagi, síður en svo. Ég veit að hún gerir eins og hægt er og það sem hún getur gert. En hvað getur hún gert? Það kom fram í ágætu máli 9. þm. Reykv. að vandinn er stór nú og það verður að gera eitthvað núna. Það er ekki hægt að setja bara lagaákvæði, sem á að vísa þessu ágæta fólki á, um eitthvað sem muni gerast í framtíðinni. Við verðum að gera þetta núna. Í skýrslum um atvinnumál fatlaðra á vernduðum vinnustöðum og á almennum vinnumarkaði sem félmrn. lét gera og kom út 1990 eru margvíslegar upplýsingar og tillögur um útbætur. Þar kemur fram að tiltekinn hópur fatlaðra á auðveldara með aðgang að vinnu en aðrir, t.d. hreyfihamlaðir og heyrnarskertir. En þessi skýrsla er frá 1990. Og sannleikurinn um heyrnarskerta er allt annar í dag. Ég vil ekki fullyrða um hreyfihamlaða. Einnig vil ég fullyrða að fjölmargir koma í nám, eru kannski skráðir í nám, í kvöldnám eins og ég hef kynnst en eru í rauninni atvinnulausir. Það getur verið að þeir skrái sig í skóla en þeir eru atvinnulausir. Ég held að enginn fatlaður hafi komið í Námsflokka Reykjavíkur núna á miðjum vetri sem ekki var atvinnulaus. Þess vegna beinast augu mín kannski sérstaklega að þessu af því að ég rekst hreinlega á þetta. Í ljós kemur í skýrslu félmrn., sem ég efast ekkert um að félmrh. þekkir vel og hefur nýtt sér, að vinnumarkaðurinn veit lítið um vinnumiðlun og vinnuleit fatlaðra. Þannig var það árið 1990. En mér virðist að nú á undanförnum árum hafi verðið lögð áhersla á starfsemi vinnuleitarinnar og vinnumiðlunarinnar og ég tel að það sé af hinu góða og sú stofnun vinni gott verk og það átak sé gott í dag. Mér finnst það sem hæstv. félmrh. sagði um verndaða vinnu úti á vinnumarkaðnum nokkuð óljóst og lítið sem komið er út úr því. Ég kannast ekki við þessa vernduðu vinnu á almennum vinnumarkaði. Hún getur vel verið fyrir hendi fyrir því. Hún er að því leyti mjög athyglisverð að hún gerir tilraun til þess að rjúfa félagslega einangrun fatlaðra sem er geysimikil hjá mörgum þeirra. Því held ég að þetta sem nú er hafið sé geysimikilvægt og það þurfi að eyða miklu fé í þetta og orku. Verndaðir vinnustaðir verða alltaf að vera til. Hópur fólks getur aldrei verið annars staðar og því má vara sig á því að hafa ekki oftrú á hinni vernduðu vinnu úti á vinnumarkaðnum því að vernduðu vinnustaðirnir verða alltaf að vera og þangað verður stór hópur fólks að geta leitað. Við megum ekki taka trú á hin og þessi kerfi og hinar og þessar stefnur sem leiða okkur út í ófarnað fyrir þá sem mest þurfa á hjálp okkar að halda.

Virðulegi forseti. Hin skelfilega staða íslensks rækjuiðnaðar eru ákaflega slæm tíðindi fyrir íslenskt þjóðarbú og íslenskan sjávarútveg og fyrir ýmsar byggðir landsins. Mikilvægi rækjuiðnaðarins fyrir íslenska þjóðarbúið sést best á því að hlutfall rækju í útflutningsverðmæti sjávarafurða var á sl. ári 8,56% og 7% árið á undan. Þetta er álíka hlutfall og til að mynda á útflutningi á loðnuafurðum árið 1990 en miklu hærra hlutfall en útflutningur á loðnuafurðum var árið 1991 og miklu hærra hlutfall en útflutningur á síldarafurðum svo dæmi séu tekin af atvinnugreinum sem hafa líka mikla þýðingu fyrir íslenskt þjóðarbú. Vegna þessara ástæðna er bullandi taprekstur rækjuverksmiðjanna ár eftir ár afar alvarlegur fyrir okkur öll en þó sérstaklega fyrir þær byggðir sem byggja verulegan hluta af atvinnulífi sínu á rækjuiðnaðinum. Ég nefni byggðirnar við Ísafjarðardjúp, ég nefni staði eins og Hólmavík, ég nefni Hvammstanga og ég nefni Siglufjörð og gæti bætt við enn þá fleiri stöðum. Sannleikurinn er sá að Þjóðhagsstofnun áætlaði í október á síðasta ári að tap rækjuvinnslunnar væri eitthvað nálægt 22%. Þetta er auðvitað ótrúleg tala og sýnir vel í hnotskurn þennan mikla vanda. Sem betur fer er flest sem bendir til þess að tap þetta sé verulega minna núna, bæði vegna þess að aðstæður hafa gert það að verkum að yfirborganir hafa orðið minni, einnig hefur hráefnisverð lækkað og nú er það mat þeirra sem í þessari grein starfa að taprekstur rækjuvinnslunnar í landinu sé 10--12% og telst þó ærið. Alveg er ljóst að við svo búið getur ekki gengið miklu lengur enda hefur það verið að gerast á síðustu mánuðum og síðustu missirum að rækjuverksmiðjur hafa orðið gjaldþrota og allar eiga þær við mikla erfiðleika að stríða. Sem dæmi um þá miklu verðlækkun sem orðið hefur á síðustu árum og er auðvitað helsta ástæðan fyrir vanda rækjuiðnaðarins vil ég nefna það að frá árinu 1987 hefur rækjuverð lækkað um 39% og þá er verið að tala um vegið meðaltal innan hvers árs. Frá árinu 1989, sem margir telja ósköp venjulegt ár, hefur verðlækkunin numið 25% erlendis, þ.e. gagnvart íslenskum rækjuframleiðendum. Þetta segir okkur auðvitað að engin atvinnugrein, hversu vel stæð sem hún var fyrir getur þolað slíkt ástand til langframa. Í ljósi þessara upplýsinga og ljósi þess að þessi atvinnugrein er svo mikilvæg fyrir okkar þjóðarbú hef ég lagt fram fsp. til hæstv. sjútvrh. um hvort ríkisstjórnin hyggist beita sér fyrir aðgerðum til að bæta rekstrarstöðu rækjuvinnslunnar í landinu.

Herra forseti. Á undanförnum mánuðum hef ég átt nokkrum sinnum viðræður við forustumenn í samtökum rækjuframleiðenda og stjórnendur einstakra fyrirtækja í þessari atvinnugrein um þann mikla vanda sem hún hefur staðið frammi fyrir. Eins og fram kom í máli hv. fyrirspyrjanda hefur verið verulegur hallarekstur í rækjuframleiðslunni að undanförnu og að sumu leyti hefur hún átt við mun meiri erfiðleika að etja en aðrar greinar í sjávarútvegi vegna þess að á sama tíma og aðrar greinar hafa búið við mjög hátt markaðsverð hefur orðið verðfall í rækjuframleiðslu. Það er úr vöndu að ráða þegar þannig stendur á. En hitt er ljóst að um mjög mikilvæga atvinnustarfsemi er að ræða eins og kom reyndar fram í máli hv. þm. Eftir því sem úthafsveiðar á rækju hafa vaxið hefur þýðing rækjuframleiðslunnar fyrir þjóðarbúskapinn og atvinnu í einstökum byggðum vaxið mjög verulega. Fyrir áratug var útflutningur á rækjum um 1--2% af útflutningstekjum en er nú 7--8% þannig að hér er um mjög umtalsverðan þátt að ræða í útflutningi á sjávarafurðum. Ljóst er að að hluta til hefur verðfallið ekki komið fram í lækkuðu útsöluverði á erlendum mörkuðum þannig að milliliðir hafa tekið til sín aukinn hlut og það gefur ástæðu til þess að atvinnugreinin beini sjónum sínum að markaðsstarfsemi. Hún hefur verið mjög sundurlaus. Ekki hafa verið skipuleg samtök eða samstarf rækjuframleiðenda um útflutningsmál. Mér er kunnugt um að á vettvangi þeirra hefur hins vegar farið fram umræða um skipulagt átak í þessum efnum. Ráðuneytið hefur fylgst með þeim umræðum og boðist til þess að greiða fyrir átaki í því efnum og ég tel að það sé mikilvægur þáttur í aðgerðum til að treysta rekstrarstöðu atvinnugreinarinnar. Þá var verð á hráefni allt of hátt miðað við afurðaverð og á því hefur orðið nokkur breyting þannig að hallareksturinn er ekki jafngeigvænlegur og hann var við lok sl. árs en er enn svo mikill að ekki verður við unað til lengri tíma. Á það er svo að líta að mikil nauðsyn er á frekari hagræðingu innan greinarinnar. Athugun sem gerð hefur verið á vegum nefndar sjútvrn. um stefnumótun í sjávarútvegsmálum hefur leitt í ljós að nýting á vélakosti sem fyrir hendi er til rækjuframleiðslu er ekki nema 61%. Unnt er að vinna um 57 þús. lestir í þeim vélum sem eru fyrir í landinu en framleiðslan er um 35 þús. lestir. Því væri auðveldlega hægt með 38% minni vélakosti að vinna þá rækju sem fyrir hendi er. Mikilvægt er að aukin hagræðing eigi sér stað í greininni til þess að almennar aðgerðir treysti frekari undirstöðu í rekstri fyrirtækjanna. Þegar litið er á stöðu greinarinnar í heild og þær aðgerðir sem óhjákvæmilegt er að grípa til innan greinarinnar, bæði í markaðsmálum og innri hagræðingu, er augljóst að ekki er við því að búast að verðsveiflur verði upp á við á erlendum mörkuðum. Því er ekki þess að vænta að ytri skilyrði batni á komandi árum að þessu leyti. Fyrir þá sök hljóta aðgerðir til þess að treysta rekstrarstöðuna að tengjast almennum aðgerðum af hálfu stjórnvalda til þess að styrkja rekstur sjávarútvegsfyrirtækja í landinu. Þær upplýsingar sem birtar hafa verið um afkomu í sjávarútvegi eru þannig, eins og öllum hv. þm. er kunnugt, að með ótvíræðum hætti þarf að bregðast við þeim vanda og rækjuiðnaðurinn er hluti af því viðfangsefni. Ég vænti þess að þegar menn hafa komist að niðurstöðu um með hvaða hætti er eðlilegast að taka á þeim vanda verði um leið skotið sterkari stoðum undir rekstur rækjuframleiðslunnar í landinu. Ég ítreka að rækjuframleiðslan er svo veigamikill þáttur í sjávarafurðaframleiðslu landsmanna að á þennan vanda verður að líta með sama hætti og aðra mikilvæga þætti í sjávarútvegi okkar Íslendinga.

Virðulegi forseti. Hér er nokkuð mikið mál til umræðu. Ég vil þakka hv. fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á málinu þótt það sé út af fyrir sig atriði sem maður tekur eftir að stjórnarþingmaður telur sig knúinn til að spyrja hæstv. sjútvrh. í sinni ríkisstjórn hvað hann hyggist gera í þessum málum. Ég hef áður kvatt mér hljóðs um þessi mál í umræðum um Hagræðingarsjóð og vil endurtaka það að langáhrifaríkasta aðgerðin í þessum málum er að breyta þeirri stöðu sem rækjuvinnslan er í gagnvart útgerðinni þar sem við búum við það kerfi að veiðileyfin eru á hendi útgerðar en ekki vinnslu. Þetta þýðir í úthafsveiðum að vinnslunni hefur verið stillt upp við vegg og hún hefur orðið að kaupa hráefnið, ekki bara á því verði sem Verðlagsráð hefur sett upp, heldur yfirborga það, greiða hærra verð en talning gerir ráð fyrir. Í öðru lagi með því að taka á sig að greiða útgerðarkostnað skipanna, olíu- og veiðarfærakostnað og ýmislegt. Taka verður tillit til þessa atriðis áður en menn fella þann dóm að hráefnisverðið sé endilega of hátt miðað við afurðaverð þannig að þetta er sú breyting sem menn þurfa fyrst að gera. Ég vil svo í lokin, virðulegi forseti, af því að ég sé að hér er ég kominn á rautt ljós, láta það koma fram að ég tel hins vegar að þessar ábendingar mínar eigi ekki við um innfjarðarækju og ég hef áður farið yfir það mál og hæstv. sjútvrh. er kunnugt um skoðanir mínar í þeim efnum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svör hans við fsp. minni um vanda rækjuvinnslunnar. Mér er það mætavel ljóst að það er ákaflega erfitt að finna ákjósanlega lausn á þessu mikla vandamáli sem afkoma rækjuvinnslunnar er og ef sú lausn væri auðfundin hefðu menn vitaskuld farið í að framkvæma þær aðgerðir sem nauðsynlegar eru. Ég vil hins vegar árétta nokkur atriði sem hæstv. sjútvrh. nefndi í ræðu sinni og þá í fyrsta lagi það hversu nauðsynlegt það er að standa vel að baki því markaðsátaki sem greinin sjálf hyggst núna efna til í því skyni að tryggja að verðmyndunin á markaðnum erlendis skili sér með fullum hætti inn til greinarinnar hér á landi. Ég veit að þetta mál er ekki alveg einfalt vegna þess að við kunnum í því sambandi að tefla öðrum hagsmunum okkar í greininni í nokkra tvísýnu en engu að síður er það auðvitað grundvallaratriði að við getum komist fram hjá þeim milliliðum sem selja vörur okkar á neytendamarkaðnum og við getum notið afrakstursins af þeirri sölu beint inn í atvinnugreinina okkur til hagsbóta. Í öðru lagi það sem hæstv. sjútvrh. nefndi varðandi innri hagræðingu sem þyrfti að eiga sér stað í greininni og ég er honum sammála um. Hins vegar er ástæða til þess að árétta það að slík innri hagræðing hefur verið að eiga sér stað og rækjuverksmiðjum hefur fækkað mjög frá því sem þær voru flestar, ég hygg um allt að 40% á bara örfáum árum. Jafnframt er alveg ljóst að greinin sjálf megnar ekki við óbreyttar aðstæður að láta þessa úreldingu fara fram og ég vil þess vegna ítreka þá hugmynd sem ég setti raunar fram fyrr í vetur í umræðum um byggðamál að sá kostur sé skoðaður mjög rækilega að reynt sé að setja upp úreldingarsjóð fiskvinnslunnar líkt eins og við erum nú með úreldingarsjóð fiskiskipa í því skyni að fækka fiskiskipunum í landinu. Þetta er raunar hugmynd sem hefur verið að fá byr undir báða vængi í umræðunum upp á síðkastið um þennan almenna vanda sem við er að glíma í íslenskum sjávarútvegi og snertir vitaskuld rækjuna eins og aðra þætti þeirrar atvinnugreinar. Þriðja atriðið er auðvitað það sem er langsamlega stærst og það eru þær almennu aðgerðir sem nauðsynlegt verður að grípa til gagnvart sjávarútveginum í heild í ljósi þeirra skelfilegu upplýsinga sem birst hafa upp á síðkastið, bæði í útreikningum Þjóðhagsstofnunar og Hagfræðistofnunar Háskólans sem sýna það einfaldlega að skuldsetning greinarinnar af ýmsum ástæðum er orðin svo mikil í heildina séð að ljóst er að meiri hluti fyrirtækjanna ræður ekki við hana þegar til lengri tíma er litið. Ég vil að lokum árétta það og hvetja til þess að þeirri vinnu sem hæstv. sjútvrh. nefndi að nú færi fram til þess að létta á byrðunum hjá rækjuvinnslunni verði hraðað í því skyni að skapa þessari mikilvægu atvinnugrein eðlilegt rekstrarumhverfi, ekki síst í ljósi þess að fyrir ýmsar hinar dreifðu byggðir landsins, byggðirnar við Ísafjarðardjúp, Hólmavík, Hvammstanga, Siglufjörð og fleiri, er hér um að ræða svo gríðarlegt hagsmunamál að öllum má vera ljóst að ef illa fer mun það líka kosta okkar þjóðfélag ómældar fjárhæðir.

Herra forseti. Ég vil í tilefni af ummælum hv. fyrirspyrjanda taka undir það sjónarmið að það er ekki ólíklegt að við verðum að taka mjög til athugunar hvort ekki er nauðsynlegt að koma á einhvers konar úreldingu í fiskvinnslu með svipuðum hætti og við höfum komið á að því er útgerðina varðar. Ég er þeirrar skoðunar að ef ætlunin er að gera þær ráðstafanir sem treysta undirstöður rekstrar í sjávarútvegi til lengri framtíðar geti það verið mikilvægur þáttur í slíkum aðgerðum að koma slíkri úreldingu fram. Þess vegna tek ég undir það sjónarmið sem fram kom hjá hv. fyrirspyrjanda að þetta kemur vel til athugunar við þá skoðun sem nú fer fram á úrræðum til þess að mæta þessum gífurlega vanda sem við stöndum frammi fyrir.

Herra forseti. Ég hef lagt fram fsp. um endurreisn langbylgjusendis og er það í tilefni og framhaldi af því að í miklu ofviðri í ársbyrjun 1991 féll langbylgjusendir á Vatnsenda. Síðan hefur allt langbylgjukerfi landsins verið í miklum ólestri og öll þjónusta Ríkisútvarps, sem öryggisaðila í þjóðfélaginu, verið í lamasessi. Fsp. lýtur að því hver staða mála sé varðandi endurnýjun langbylgjusendis.

Herra forseti. Þann 19. apríl 1991 var nefnd skipuð til að fara yfir þá möguleika sem fyrir hendi eru um þá þjónustu sem langbylgjustöð Ríkisútvarpsins á Vatnsendahæð hefur annast og leggja fram álit um hvernig best verði að þeim málum staðið til frambúðar. Nefnd þessi var skipuð í framhaldi af því að langbylgjumastrið á Vatnsenda féll í byrjun febrúar 1991 en þá komu upp efasemdir um að réttmætt væri að byggja nýja langbylgjustöð í stað Vatnsenda. Var það hlutverk nefndarinnar að fjalla um þá kosti sem í boði eru. Nefndin skilaði áliti ásamt ítarlegri greinargerð hinn 9. des. sl. Athugaði hún ítarlega alla þekkta möguleika á lausn í dreifingarmálum Ríkisútvarpsins og fékk m.a. til liðs við sig erlenda ráðgjafa frá Evrópusambandi útvarpsstöðva. Niðurstöður nefndarinnar eru í meginatriðum að áfram verði notuð blönduð lausn í dreifingarmálum Ríkisútvarpsins með FM-, langbylgju- og metrabylgjustöðvum í þeim mæli sem heppilegt er talið til að þjóna settum markmiðum og ólíkum þörfum notenda á sem hagkvæmastan máta, m.a. með endurbyggingu langbylgjustöðvarinnar á Vatnsenda. Samspil þessara dreifingarkerfa geti fullnægt dreifiþörf mikils meiri hluta þjóðarinnar og á helstu fiskimiðum. Lögð verði áhersla á öflugar langbylgjusendingar og að langbylgjustöðvarnar á Vatnsenda og Eiðum verði endurnýjaðar. Það er mat nefndarinnar að heildarkostnaður við endurbyggingu langbylgjustöðvar með hámarksafli á Vatnsenda kosti um 800--900 millj. kr. Þá leggur nefndin enn fremur til að langbylgjustöðin á Eiðum, sem líkast til endist í 1--2 ár til viðbótar, verði endurnýjuð. Áætlaður kostnaður við þá endurnýjun er um 100--200 millj. kr. Með þessum aðgerðum telur nefndin að viðunandi þjónusta útvarpsins á einni rás nái til alls landsins og næstu fiskimiða um leið og undirstrikað er að dreifikerfi þurfi á hverju ári stöðugrar endurnýjunar og styrkingar við. Spurt var hvort einhver önnur áform um lausn málsins en endurbygging öflugri langbylgjusendis en var á Vatnsendahæð væri í kortunum. Nú liggur fyrir að lóranstöðin á Gufuskálum, sem rekin er af Pósti og síma í umboði bandarísku strandgæslunnar, verði rekin með óbreyttu sniði fram til ársins 1994 en þá mun hún verða lögð niður. Vel kemur til álita að leita eftir samningum við viðkomandi aðila um yfirtöku á þeirri aðstöðu sem þar er, þ.e. húsi, mastri sem unnt er að breyta í langbylgjuloftnet, vararafstöð og fleira. Engar viðræður hafa farið fram en ég tel rétt að athugað verði vandlega hvort ekki séu tök á því að fá þarna aðstöðu fyrir langbylgjusendingar Ríkisútvarpsins sem mundu hugsanlega hefjast síðla árs 1995. Gera má ráð fyrir því að þessi kostur kunni að vera fjárhagslega hagkvæmur. Ef af verður má ætla að þeim áfanga, að endurnýja langbylgjustöð Suðvesturlands, verði náð eins og nefndin um langbylgjuna lagði til. Fullt samráð er milli mín og samgrh. að viðræður verði hafnar af hálfu íslenskra stjórnvalda við bandarísk yfirvöld um möguleika á yfirtöku lóranstöðvarinnar í Gufuskálum. Eins og nú stendur mun sá möguleiki að nýta lóranmastrið í Gufuskálum vera sá kostur sem gæti tryggt uppbyggingu langbylgjukerfisins á sem skemmstum tíma. Eins og ég vék að í upphafi, þá er um gífurlega kostnaðarsamt verkefni að ræða enda þótt yfirtaka á lóranstöðinni kunni að leiða til lækkaðs heildarkostnaðar miðað við útreikninga nefndarinnar. Of snemmt er að segja til um hversu mikill fjárhagslegur ávinningur kunni að verða af því að nýta lóranstöðina á Gufuskálum til langbylgjusendinga en það er ljóst að heildarkostnaður mun verða hundruð milljóna kr. Þetta fé er ekki handbært. Samkvæmt útvarpslögum er einn af tekjustofnum Ríkisútvarpsins aðflutningsgjöld af hljóðvarps- og sjónvarpstækjum. Þessar tekjur áttu að renna í Framkvæmdasjóð Ríkisútvarpsins sem m.a. á að verja í að tryggja viðunandi tækjakost og dreifikerfi. Með lánsfjárlögum hefur á undanförnum árum verið ákveðið að þessi tekjustofn Ríkisútvarpsins renni beint í ríkissjóð. Með þessu móti hefur Ríkisútvarpið í raun orðið af 625,5 millj. kr. á árunum 1987--1989. Það fé sem hefur árlega verið til ráðstöfunar til uppbyggingar dreifikerfisins hefur verið á bilinu 15--25 millj. kr. á ári eða 1% af brúttótekjum stofnunarinnar. Framgangur þessa verkefnis, að reisa nýja langbylgjustöð á Suðvesturlandi, ræðst að sjálfsögðu af því hvort og þá með hvaða hætti unnt er að tryggja fjármagn til þess.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svörin. Rétt ár er nú síðan fárviðrið skall á sem felldi langbylgjumastrið á Vatnsenda. Í utandagskrárumræðum sem ég stóð þá fyrir á Alþingi tók ráðherra til máls og lagði mikla áherslu á að full ástæða væri til að flýta eins og kostur væri uppbyggingu þessarar þjónustu. Ljóst er að með falli mastursins á Vatnsenda hefur öll þjónusta Ríkisútvarpsins snarversnað, ekki aðeins í almennri þjónustu við landsmenn heldur ekki síður í þjónustu við bátaflotann, er lýtur að veðurfréttum og öllum tilkynningum þar að lútandi. Það er þar sem mest reynir á og vandinn er mestur. Raunar er ekki boðlegt að á stórum hluta landsins skuli ekki vera hægt að ná útsendingum Ríkisútvarpsins sem á að vera hinn sameiginlegi tengifjölmiðill allra landsmanna í þeirri þjónustu sem við eigum sameiginlega og ekki er ágreiningur um. Öryggisþátturinn vegur þyngst í þessu, bátaflotinn. Og mikilvægt er að flýta sem kostur er þeirri vinnu að þarna sé hægt að rétta við. Það á að gera Ríkisútvarpinu kleift að ná til allra landsmanna og miðanna í kringum landið. Tillögur um að byggja 500 kw. langbylgjusendi liggja fyrir. Sá gamli var 100 kw. þannig að styrkaukningin er mjög mikil og skiptir máli. Jafnframt er niðurstaða nefndarinnar, sem ráðherra gat um, að hafa áfram samspil FM-og langbylgju og að endurnýja sendinn á Eiðum. Þetta er dýr framkvæmd en með því að tryggja þær tekjur sem Ríkisútvarpinu eru ætlaðar væri unnt að gera þetta á skynsamlegan hátt og tryggja þar með hið mikilvæga þjónustuhlutverk. Ástæða er til að vekja athygli á að dreifikerfi Ríkisútvarpsins stendur höllum fæti. Þeir sendar sem nú eru á landinu og snerta FM-sendingar, örbylgjur, eru alls um 300 talsins. Þeir hafa verið endurnýjaðir og haldið við í lágmarki um árabil og á því sviði stefnir í raun og veru einnig í hrun sem getur dunið yfir nákvæmlega eins og gerðist með langbylgjusendinn á Vatnsenda. Gott er að heyra að sameiginlegt álit hæstv. ráðherra samgöngu- og menntamála er að taka nú þegar upp viðræður um hugsanlega nýtingu mannvirkja á Gufuskálum sem ætlað er að starfrækja til 1994. Ég held að jafnframt megi segja að mjög mikilvægt sé að setja þar tímamörk vegna þess að afgreiðslufrestur á langbylgjusendibúnaði er 12--18 mánuðir. Samkvæmt þeirri skýrslu sem hæstv. menntmrh. vitnaði í er ljóst að verði ekkert að gert mun miðbylgjustöðin á Höfn í Hornafirði loka á næsta ári. Langbylgjustöðin á Eiðum lokar eftir 1--2 ár og langbylgjustöðin á Vatnsenda lokar eftir 5--7 ár. Það tekur eitt og hálft til tvö ár að fá þau tæki sem þarf og reikna þarf með þeim tíma. Þess vegna er mikil ástæða til þess að ljúka öllum undirbúningi ekki seinna en fyrir haustið.

Ég verð að biðja hv. þm. að ljúka máli sínu vegna þess að tími hans er búinn og rúmlega það.

Herra forseti. Ég skal ljúka máli mínu. Málið er mjög mikilvægt og það undirstrikast kannski af því að það hefur tekið heldur meiri tíma en ætlast var til.

Virðulegi forseti. Fyrri fsp. mín er til hæstv. dómsmrh. Þegar litið er í dagblöðin blasa oft við langir dálkar af auglýsingum um uppboð fasteigna. Um síðustu helgi taldi ég 100 slíkar auglýsingar í Dagblaðinu/Vísi. Bak við hverja auglýsingu býr löng saga rangra áætlana, brostnar vonir, erfiðleikar og þjáningar. Sem betur fer fara ekki allar þær fasteignir á uppboð sem auglýstar eru en þegar komið er fram í þriðju auglýsingu blasir uppboðið eitt við. Allar aðrar leiðir eru lokaðar. Sú saga og þær raunir sem að baki þessum litlu formlegu auglýsingum leynast eru oft hörmulegar. Stundum hafa lánveitendur eða lánseljendur komið við sögu sem virðast aðeins hafa gengið það eitt til með lánafyrirgreiðslum sínum að ná taki á lánþegum og möguleika á að sölsa undir sig eignina þegar í gjaldþrot og uppboð er komið. G-samtökin, samtök gjaldþrota fólks, geta frætt okkur um ýmis dæmi þessa. Raunar rekumst við stundum sjálf á þetta í kringum okkur. Oft býður öllu venjulegu fólki við aðferðum hrægammanna sem koma og þykjast í fyrstu vera bjargvættir og lánendur en spyrna síðan lántakandanum, sem í ógöngur er kominn, út yfir gjaldþrotsbrúnina. Ég leyfi mér því að spyrja hæstv. dómsmrh. hvernig með slíkum málum er fylgst og hvernig á þeim er tekið ef þau komast upp og vænti svara þó um sé að ræða hinn svonefnda gráa fjármagnsmarkað þar sem leikið er innan marka eða á mörkum hins löglega en áreiðanlega langt utan við mörk hins siðlega. Ég spyr einnig hversu mörg slík mál hafi komið til kasta dómstóla að undanförnu.

Herra forseti. Sem svar við fsp. er það að segja að stjórnvöld hafa ekki almennt eftirlit með lánastarfsemi fyrirtækja eða einstaklinga nema að því leyti sem það á lögum samkvæmt undir bankaeftirlit Seðlabanka Íslands. Í reglum um bankaeftirlitið í VI. kafla laga um Seðlabanka Íslands er verksvið þess afmarkað þannig að það tekur til starfsemi innlánsstofnana, þ.e. viðskiptabanka og sparisjóða. Því til viðbótar má finna sérreglur í öðrum lögum um eftirlitshlutverk bankaeftirlitsins svo sem ákvæði III. kafla laga um eignarleigustarfsemi og VI. kafla laga um verðbréfaviðskipti og verðbréfasjóði. Eftir þessum lagareglum felst hlutverk bankaeftirlitsins öðru fremur í því að gæta að fjárhagsstöðu bankastofnana, eignarleigufyrirtækja og verðbréfafyrirtækja m.a. með tilliti til áhættu af viðskiptum þeirra og fyrirgreiðslu við einstaka viðskiptamenn sem getur talist óeðlileg í ljósi fjárhagsstöðu þeirra. Með þessu má segja að eftirlit sé haft með viðskiptaháttum vissra stofnana og fyrirtækja sem hafa gagngert með höndum lánastarfsemi og skyldan rekstur. Þetta eftirlit beinist hins vegar að áhrifum viðskipta á hag lánveitandans eða kröfu eigandans en ekki að aðstöðunni gagnvart lánþeganum eða skuldaranum. Á öðrum vettvangi en þeim sem nú hefur verið getið er ekki um að ræða afskipti stjórnvalda eða annarra handhafa ríkisvaldsins af lánastarfsemi fyrirtækja eða einstaklinga með tilliti til þess hvort eðlilegum viðskiptaháttum sé beitt nema að því leyti sem refsiverð háttsemi kann að vera drýgð í viðskiptum. Ef litið er sérstaklega í þessu sambandi til lánafyrirgreiðslu við einstaklinga í fjárþröng má hafa í huga að í 20. gr. vaxtalaga, nr. 25/1987, er mælt fyrir um refsinæmi þess að hagnýta sér á óréttmætan hátt fjárþröng viðsemjenda síns eða annan aðstöðumun til að áskilja sér vexti eða annað endurgjald fyrir lánveitingu umfram gildandi vaxtamörk sambærilegra útlána hjá viðskiptabönkum og sparisjóðum. Varðar slík háttsemi sektum, varðhaldi eða fangelsi sem getur numið allt að tveimur árum fyrir ítrekað brot. Þá liggur sama refsing við því skv. 253. gr. almennra hegningarlaga að maður noti sér bágindi annars manns, einfeldni, fákunnáttu eða það að annar maður sé honum háður til að áskilja eða afla sér hagsmuna í samningum þannig að bersýnilegur munur sé milli þess sem hvor lætur af hendi. Mál vegna brota af þessum toga geta almennt ekki komið til kasta yfirvalda nema með kæru af hendi þess sem misgert er við eða eftir atvikum í tengslum við gjaldþrotaskipti á búi þess sem brot hefur beinst að. Í síðari spurningunni sem borin er fram er leitað svara við því hve mörg mál hafi komið til kasta dómstóla af þessum sökum á síðustu fjórum árum. Eftir því sem næst verður komist hefur ekkert sakamál á þessu tímabili varðað brot af þeim meiði sem fsp. lýtur að. Enginn kostur virðist vera á því að afla upplýsinga um hvort einkamál hafi verið rekin á síðustu fjórum árum vegna atvika af þessum uppruna, t.d. til ógildingar á lánssamningum eða riftunar á ráðstöfunum vegna þeirra, enda eru málaskrár um einkamál við dómstólana ekki svo ítarlega færðar að hægt sé að rekja þar uppruna hvers og eins máls með þeim hætti sem hér þyrfti til.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. greinargóð svör. Mér býður samt í grun að lög okkar séu ekki nægilega afdráttarlaus gagnvart því fólki sem stundar slíkt atferli eins og ég lýsti áðan. Ég vil skora á stjórnvöld og hið háa Alþingi að setja miklu strangari reglur um meðferð og rannsókn á slíkum málum. Ég skora á ráðherra og Alþingi að þegar um gjaldþrot er að ræða sé í hverju tilviki athugað hvernig lánveitendur hafa staðið að málinu. Mér finnst líta út eins og hið íslenska þjóðfélag sé að ala upp peningahrægamma innan hagkerfisins, fólk sem eirir engu og skirrist ekki við að eyðileggja heilsu og framtíð fólks sér til auðsuppsprettu.

Virðulegi forseti. Hinn 21. des. 1990 voru samþykkt í þinginu lög um samskiptamiðstöð heyrnarlausra. Í umfjöllun þingmanna heyrðist hvorki skætingur né dylgjur né neitt annað krassandi en samt sem áður var málið svo gott að fjölmiðlar sögðu allvel frá því. Já, það ríkti eining andans. Nú héldum við að að gera ætti verulegt átak en því miður virðast framvæmdir hafa látið á sér standa, enda stuttur tími liðinn og fjárskortur í landi. Og hver á þá að blæða? Þeir sem síst mega við því eru einmitt skjólstæðingar og viðskiptavinir samskiptamiðstöðvarinnar. Þegar skyggnst er til baka og saga fræðslu heyrnarlausra eða heyrnarskerta er skoðuð þá blasir það við að um langan aldur var sú stefna við völd að kenna heyrnarlausum að tala og lesa af vörum. Táknmál var bannfært. Fylgjendur þessarar stefnu unnu starf sitt af ósérplægni og vissu ekki betur en þeir væru að gera allt hið besta fyrir skjólstæðinga sína og nemendur. En því miður var árangurinn oft grátlega lítill. Út úr Heyrnleysingjaskólanum komu sumir ólæsir að því leyti að þeir kunnu tæknina að kveða að en skildu ekki það sem þeir lásu. Stærðfræðikunnáttan var líka oft í molum. Það lætur að líkum að á vinnumarkaði átti þetta fólk oft erfitt uppdráttar, hvað þá í öðru námi. Fram til 1989 áttu heyrnleysingjar möguleika á að sitja í Heyrnleysingjaskólanum eftir grunnskólanám og bæta við þekkingu sína og einnig fylgdu kennarar skólans oft nemendum inn í aðra skóla, einkum inn í Iðnskólann, og voru þeir þeim þar til leiðbeiningar og aðstoðar. Þetta fólk var þó ekki táknmálstúlkar, til þess skorti það þekkingu en ekki vilja. Nokkrir þeirra hafa síðan farið í táknmálsnám í Kennaraháskólanum en hlotið litla stoð ríkisvaldsins, hvað þá umbun fyrir það. Eftir 1989 hefur þessi þjónusta Heyrnleysingjaskólans fallið niður að því er ég best veit því að nú átti nefnilega að koma á jöfnuði, blöndun í bekki og í skóla. Allar leiðir áttu að opnast fyrir nemendur inn í framhaldsskóla og táknmálstúlkar áttu að taka við. Það er ekki fyrr en á allra síðustu árum að táknmál íslenskra heyrnleysingja hlaut viðurkenningu sem tungumálatjáningartæki. En samþykkt laga um samskiptamiðstöð var einmitt merkur áfangi í þeim efnum. Hlutverk hennar á að vera rannsóknir á táknmáli, kennsla í táknmáli og aðstoð og túlkun. Áætlað var að upp yrði tekið samstarf við málvísindadeild við Háskóla Íslands, um rannsóknir og er það samstarf hafið þrátt fyrir fjárskort. Einnig er fyrirhugað að koma á kennslu til BA-prófs í táknmálstúlkun, þ.e. var fyrirhugað. Nú óttast ég að töf verði á því að sú kennsla komist á en mjög brýna nauðsyn ber til að mennta fleiri táknmálstúlka. Nú standa mál þannig að 20--30 nemendur bíða táknmálstúlkunar og aðstoðar til að komast í framhaldsnám eftir því sem ég best veit en kannski veit menntmrh. eitthvað betur um þetta. Við þeim blasir ekkert nema biðin í dag. Aðeins þrír táknmálstúlkar eru í föstu starfi og þar af mun einn fara í barneignarfrí á næsta hausti. Vandamál þessara ungmenna og aðstandenda þeirra er því hrikalegt. Vandamálin eru bæði félagslegs og andlegs eðlis og beinlínis vegna einangrunar og eilífðarhindrana við samskipti og þess að þeir komast ekki inn í skólana.

Herra forseti. Eins og fyrirspyrjandi sagði þá samþykkti Alþingi lög um samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra haustið 1990. Hlutverk samskiptamiðstöðvar er fjórþætt: Að annast rannsóknir á táknmáli, annast kennslu táknmáls, annast túlkaþjónustu og annast aðra þjónustu sem stöðinni kann að vera falið að inna af hendi. Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskerta hefur tekið til starfa og verið til húsa í Heyrnleysingjaskólanum. Til starfseminnar á þessu ári eru ætlaðar 6,4 millj. kr. á fjárlögum. Mjög stutt er síðan þörfin fyrir táknmálstúlka varð ljós. Það er vegna þess að aðrar áherslur voru í málakennslu heyrnarlausra. Það var ætlast til þess af heyrnarlausum að þeir lærðu að lesa af vörum og að tala íslensku. Það er ekki fyrr en á allra síðustu árum að heyrnarlausir sjálfir ásamt sérfræðingum í málefnum heyrnarlausra hafa talið að táknmál heyrnarlausra væri það mál sem bæri að leggja áherslu á. Samskiptamiðstöð heyrnarlausra og heyrnarskertra er ætlað að flýta þeirri þróun. Spurt var hve mörg heyrnarskert ungmenni hafa útskrifast úr grunnskóla og bíða eftir að geta komist í framhaldsskólanám en komast ekki í námið vegna skorts á táknmálstúlkun. Samkvæmt lauslegum upplýsingum sem ráðuneytið hefur aflað sér hafa bæði félög heyrnarlausra og starfsfólk Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra metið stöðuna á undanförnum árum þannig að um 30 heyrnarlausir hafi hug á að stunda nám í framhaldsskóla og telja sig ekki geta það vegna skorts á táknmálstúlkun. Spurt var hve margir táknmálstúlkar eru í landinu. Á þessu skólaári eru tveir táknmálstúlkar starfandi í framhaldsskólunum og túlka fyrir fimm til sex heyrnarlausa. Einnig er hálf staða túlks við Samskiptamiðstöð heyrnarlausra. Alls er menntmrh. kunnugt um átta einstaklinga sem taka að sér táknmálstúlkun fyrir heyrnarlausa. Spurt var: Hvað líður kennslu fyrir táknmálstúlka við Háskóla Íslands? Hefur fé verið tryggt til þess að slík kennsla komist á hið fyrsta? Þessa dagana standa yfir viðræður milli Háskóla Íslands og Samskiptamiðstöðvar heyrnarlausra um fyrirkomulag náms til BA-prófs í táknmálstúlkun. Samskiptamiðstöð gerir ráð fyrir að hægt verði að fara af stað með nám í táknmálstúlkun næsta haust fyrir fimm til átta einstaklinga sem hafa gott vald í táknmáli heyrnarlausra og hafa hug á að gera táknmálstúlkun að atvinnu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Guðrúnu Halldórsdóttur fyrir að koma fram með þessa fsp. og eins þakka ég ráðherra. En það er samdóma álit okkar sem stóðum að samþykkt laga um samskiptamiðstöð að við álítum að með samþykkt laganna hafi verið stigið nokkuð stórt skref fram á við og vona ég enn að svo hafi verið og reyndar fannst mér það koma fram í svari hæstv. ráðherra. En mig langar, hæstv. forseti, að lesa hluta úr örstuttu bréfi frá Félagi heyrnarlausra sem þingmönnum barst nú í sumar sem er nokkuð sláandi og ég var einmitt með í höndunum. Þar segir, með leyfi forseta: ,,Kæra Valgerður. Viltu heyra okkar mál. Segjum að við komum á fund til þín augliti til auglitis. Þú býður okkur sæti. Við setjumst. Enginn segir neitt. Við tökum fram verkefnalistann. Allt hefur gengið eins og í sögu þangað til núna. Listinn er lesinn upp --- á táknmáli auðvitað. Það er okkar móðurmál. En þú skilur ekki, segir samt eitthvað, við skiljum ekki. Aðstæðurnar verða vandræðalegar.`` Í bréfinu koma einnig fram upplýsingar þar sem bornar eru saman aðstæður hér á landi við aðstæður á hinum Norðurlöndunum og þær segja okkur að við erum því miður komin ákaflega stutt áleiðis í því að bæta málefni heyrarlausra.

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þakkir til hv. þm. Guðrúnar J. Halldórsdóttur fyrir að hafa borið fram þessa fsp. Ég vil aðeins leyfa mér að bera fram þá viðbótarfyrirspurn til hæstv. menntmrh. hvort unnið sé að þeim rannsóknum á táknmálinu sem hann og ráðuneytið telur að séu óhjákvæmilegar til þess að unnt verði að viðurkenna táknmálið sem móðurmál heyrnarlausra. Ég tel að það sé í raun og veru óhjákvæmilegt að fram fari rannsóknir á þessu viðfangsefni, ítarlegar rannsóknir og þær verði auðvitað best unnar með því að þróa táknmálið í samvinnu við málvísindastofnun Háskólans. Ég tel að það væri ómaksins vert að það yrði rætt hér á hv. Alþingi með hvaða hætti væri skynsamlegast að standa að því táknmálið væri viðurkennt sem móðurmál heyrnarlausra.

Hæstv. forseti. Ég þakka þeim sem til máls hafa tekið og tekið undir þessa fsp. og hæstv. menntmrh. þakka ég einnig ágæt svör. Ég vil þó leyfa mér að spyrja hæstv. menntmrh.: Er hægt að treysta því að þessi kennsla hefjist næsta haust?

Herra forseti. Ég treysti mér ekki til þess að svara því með einföldu jái hvort hægt sé að treysta því. Ég hef þær upplýsingar sem ég gat um áðan að nú stæðu yfir viðræður milli Háskóla Íslands og samskiptamiðstöðvarinnar. Samskiptamiðstöðin gerir ráð fyrir samkvæmt upplýsingum sem ég hef frá henni að unnt verði að hefja þessa kennslu á hausti komanda. Annað hef ég því miður ekki í höndunum en ég mun að sjálfsögðu gera mitt til að þetta geti orðið. Hv. þm. Svavar Gestsson spurði hvort unnið væri að þeim rannsóknum, ég held að ég hafi tekið rétt eftir, sem ég mæti viðunandi þannig að unnt yrði að viðurkenna táknmálið sem móðurmál heyrnarlausra. Ég verð að viðurkenna að mér er ekki alveg ljóst hvernig þær rannsóknir standa en ég veit að í ráðuneytinu er vel fylgst með þessum málum og læt í ljós þann vilja minn að stutt verði við þetta eins og mögulegt er því að hér er áreiðanlega um mjög mikilvægt mál að ræða. Fyrir því er fullur skilningur í menntmrn.