Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra. forseti. Mér finnst rétt, áður en þetta frv. fer úr d., að gera í örstuttu máli grein fyrir því, vegna hvers ég hef ekki talið mér fært að taka þátt í afgreiðslu þessa máls og setið hjá við þær atkvgr., sem hér hafa farið fram um það, þegar ég hef verið viðstaddur. Í prinsipinu er ég mótfallinn lögþvinguðum gerðardómi, nema þegar þannig stendur á, að um það sé samkomulag málsaðila. Þannig mun ástatt hér, að málsaðilar eru sammála um þessa málsmeðferð eða gerðardómsleiðina, og hef ég því ekki talið rétt að vera á móti málinu. Hins vegar lízt mér illa á þá skipan oddamannsins, sem hér er ákveðin, þar sem svo er ákveðið, að það skuli vera forstöðumaður Efnahagsstofnunarinnar svokölluðu. Um þessa svokölluðu Efnahagsstofnun eru engin lög, og má því segja, að starfsemi hennar svífi fullkomlega í lausu lofti. Það er engin trygging fyrir því, þar sem engin löggjöf er til um hana, að hún haldi áfram, eða a.m.k. ekki trygging fyrir því, að hún haldi áfram í því formi, sem nú er. Þess vegna held ég, að það sé ekki rétt, sem hér hefur komið fram, að það sé einhver trygging fyrir föstum oddamanni að tilnefna forstöðumann Efnahagsstofnunar til þessa starfs. Eins og nú er háttað um starfsemi og fyrirkomulag Efnahagsstofnunarinnar, er forstöðumaðurinn fyrst og fremst ráðunautur ríkisstj. í efnahagsmálum og að miklu leyti eða mörgu leyti málpípa og fulltrúi ríkisstj. Mér finnst það þess vegna vera nokkuð svipað að fela honum þetta oddavald og að fela það sjálfri ríkisstj. Það fyrirkomulag álft ég ekki heppilegt og er því mótfallinn. Þar sem hins vegar virðist svo, að þeir aðilar, sem hér eiga hlut að því máli, sem gerðardómurinn á að fjalla um, geti sætt sig við þetta fyrirkomulag, hef ég ekki viljað sporna gegn því hér á Alþingi, að það næði fram að ganga, en tekið þann kost að sitja hjá við atkvgr. um málið.



Herra forseti. Frv. það, sem hér liggur fyrir til hjúkrunarlaga, á þskj. 158, er í senn almenn endurskoðun á hjúkrunarkvennalögum nr. 27 frá 19. júní 1933 og felur auk þess í sér nokkur nýmæli, sem ég skal nánar gera grein fyrir. Eins og fram kemur í grg., var málið undirbúið af landlækni og borgarlækni hér í Reykjavík í samráði við hjúkrunarkvennasamtökin í landinu, stjórn Hjúkrunarskóla Íslands og fleiri aðila. En tilgangurinn með endurskoðun hjúkrunarkvennal. var sá að koma inn í löggjöfina breytingum, sem líklegt þótti, að gætu stuðlað að því, a.m.k. að nokkru leyti, að ráða bót á hinum tilfinnanlega hjúkrunarkvennaskorti, sem verið hefur í landinu að undanförnu. Og að álíti þeirra aðila, sem undirbjuggu málið, var talið, að ein leiðin til þess að bæta nokkuð úr þessum skorti væri sú, að þjálfa sérstaka stétt aðstoðarfólks, sem ynni við hjúkrunarstörf undir stjórn hjúkrunarkvenna. Það er vitnað til þess, að sú leið hafi verið farin í nágrannalöndum okkar, þar sem svipaðir erfiðleikar hafa verið og hér, og reynzt nokkuð vel. Þetta svo kallaða aðstoðarfólk eða sérstaklega þjálfað fólk hlýtur aðallega verklega þjálfun um skamman tíma, nokkurra mánaða skeið og starfar ekki upp á eigin spýtur, heldur undir stjórn hjúkrunarkvenna. Um þetta, sem er helzta nýmælið, er ákvæði í 8. gr. frv. Og það er gert ráð fyrir þeirri tilhögun, að Rauði kross Íslands muni taka að sér þá verklegu þjálfun, sem hér kann að verða um að ræða. Af þessu mun leiða nokkurn kostnað, þó ekki ýkja mikinn. En mér hefur verið tjáð, að þeir, sem undirbjuggu málið, geri ráð fyrir, að hann nemi kannske árlega um 150 þús. kr., svo að það er ekki verulegt atriði, ef það getur orðið til þess að leysa að einhverju leyti úr þeim vanda, sem við er að glíma. Að öðru leyti er, eins og ég sagði, nokkur endurskoðun á eldri lögum, hjúkrunarkvennalögum. Þetta er nú kallað frv. til hjúkrunarlaga, en það heiti byggist á því, að nú eru einnig til hjúkrunarmenn og kom því til álita að taka upp bæði heitin, hjúkrunarkonur og hjúkrunarmenn, en eins og fram kemur í 7. gr. frv., þótti sá háttur betur við eiga, að ákvæði 1.–6. gr. skyldu einnig taka til karla, sem ljúka hjúkrunarnámi og hafa þá rétt til að kalla sig hjúkrunarmenn. Það er svo nýmæli í 1. gr., að þar er gert ráð fyrir því, að fleiri hjúkrunarskólar, en Hjúkrunarskóli Íslands geti verið reknir hérlendis og hjúkrunarkonur, sem útskrifaðar eru úr hjúkrunarskóla, gangi undir sérstakt viðurkennt próf, áður en þær eru taldar hæfar til hjúkrunarstarfa og öðlast rétt til að kalla sig hjúkrunarkonur. Að öðru leyti held ég, að sé nokkuð auðskilið, hvað í frv. felst, með þeirri grg., sem fylgir hinum einstöku greinum En ég vil láta þess getið, að við mig hafa haft samband fulltrúar frá stjórn Hjúkrunarfélags Ísland og hafa borið fram ósk um, að það yrði stofnað sérstakt embætti hjúkrunarkonu á vegum ríkisstj. Íslands, þ.e. eins konar embætti hjúkrunarkonu við hlið landlæknis eða hjá landlæknisembættinu. Þær hafa vitnað til þess, að þessi háttur hafi gefizt vel, sérstaklega hjá Dönum og öðrum nágrönnum okkar. Hins vegar hefur verið nokkuð óljóst, hvernig ætti að koma því fyrir og hvert ætti að vera afmarkað verksvið slíkrar embættishjúkrunarkonu. Ég hef óskað eftir því, að þær legðu fram till. um það og stjórn Hjúkrunarfélags Íslands samþykkti á stjórnarfundi 30. okt. að skipa nefnd til þess að undirbúa tillögur um þetta atriði, um starfssvið og starfsskiptingu slíkrar embættishjúkrunarkonu. Mér hafa ekki enn borizt þær í hendur og ég hef ekki talið ástæðu til að setja ákvæði um þetta inn í lög. Að vísu gæti komið til álita, að það væri heimildarákvæði í slíku frv. um að stofna slíkt embætti hjúkrunarkonu, sem vikið hefur verið að, en þó taldi ég það ástæðulaust. Ég hygg, að þetta sé fyrst og fremst framkvæmdaratriði, sem ráðh. gæti ráðið fram úr án sérstaks ákvæðis í l., ef það teldist æskilegt, þegar fyrir liggja hinar endanlegu till. frá stjórn Hjúkrunarfélags Íslands. Ég geri ráð fyrir því, að n., sem fær þetta til meðferðar, muni berast þær till., ef þær koma undir meðferð málsins í þinginu og málið megi þá athugast nánar, þegar þar að kemur. Að svo mæltu legg ég til, að málinu verði vísað að lokinni þessari umr. til 2. umr. og hv. heilbr.– og félmn.

Flm. (Einar Olgeirsson) : Herra forseti. Ég vil taka það fram í byrjun míns máls, að ég flyt þetta frv. persónulega og það er ekki að neinu leyti á vegum Alþb. og það er aðeins mín persónulega skoðun, sem birtist í þeim till., sem þar koma fram. Ég hef áður flutt þetta frv. hér einu sinni og gerði þá nokkuð ýtarlega grein fyrir nauðsyninni, sem á því væri og get þess vegna verið mjög stuttorður um þann þátt þess. Það er lagt til, að það skuli sérstök nefnd skipuð, eins og fyrir er mælt í 2. gr., til þess að ákveða heildarskipulagið í miðbænum og tilnefnd af þeim aðilum, sem sérstaklega hafa þar hagsmuna að gæta, Alþingi, ríkisstj., borgarstjórn Reykjavíkur o.fl. Það er sérstaklega í sambandi við þrjár byggingar opinberar, sem ég álít alveg óhjákvæmilegt að gera þetta. Það er í fyrsta lagi vegna stjórnarráðshúss, sem hugsað er að byggja við Lækjargötuna, það er í öðru lagi vegna alþingishúss, sem a.m.k. kemur vel til mála, að byggt verði á þessu svæði. Og það er í þriðja lagi vegna ráðhúss Reykjavíkur, sem bæjarstjórn Reykjavíkur hefur líka gert fyrir nokkru samþykkt, sem ekki hefur hlotið neitt fullnaðarsamþykki enn, um að byggja á þessu svæði. Ég býst við, að hjá hverri einustu menningarþjóð mundi ekki koma annað til mála, en ákvarðanir um þær höfuðbyggingar, sem eiga að setja svip sinn á þennan gamla miðbæ, mundu verða teknar í einu lagi, þannig að það rækist ekki hvert á annað. Það hafa að vísu verið til lög í 50 ár um heildarskipulag bæja á Íslandi, en engu að síður hafa þau verið framkvæmd svo hrapallega í Reykjavik, að það hefur ekki verið búið til neitt heildarskipulag að bænum. Hér í miðbænum hefur það verið þannig, að það hefur svo að segja hvert götuhorn eða hver lóð verið skipulögð út af fyrir sig, án þess að menn hefðu nokkra hugmynd um, hvernig umhverfið eigi að vera. Við skulum bara taka Morgunblaðshöllina sem dæmi. Aðfarirnar í þessum efnum eru svo hneykslanlegar og hafa miðazt svo mikið við duttlunga eða einkahagsmuni, að það er hverri höfuðborg til skammar að láta slíkt viðgangast. Og ég álít það því nauðsynlegt að fara að stöðva þetta, þannig að það verði ekki farið að skella niður einni stórbyggingunni enn þá, sem mundi gerbreyta öllu umhverfi hennar, án þess að það sé búið að gera samþykkt um heildarskipulagið. Við skulum segja sem dæmi, ef það ætti t.d. að setja ráðhúsið við Tjörnina, án þess að búið væri að hugsa um, hvar alþingishúsið ætti að vera. Og við skulum segja, að við tækjum einu sinni rögg á okkur á Alþ. og tækjum ákvarðanir t.d. um, að alþingishús skyldi byggt hérna á lóð, sem við um áratugi höfum átt. Við sæjum, hvernig þetta rækist á. Bæði húsin gætu ekki verið svo að segja á sama staðnum. Ákvörðun bæjarstjórnar Reykjavíkur um ráðhúsbygginguna rekst algerlega á allar hugmyndir, sem verið hafa uppi hjá Alþ. í þessum efnum. En þær hugmyndir hafa ekki enn þá fengið fast form, eins og það ætti að vera. Þess vegna álít ég þetta alveg óhjákvæmilegt og það verður stórhneyksli, ef ekki nú, þá síðar meir, ef ekki er hafður sá háttur á að hugsa um eins lítinn hluta og miðbæinn í Reykjavík, sem eina heild. Ég skal bara nefna sem dæmi, ef mönnum dytti nú í hug eftir nokkurn tíma í staðinn fyrir að setja ráðhúsið út í Tjörn og eyðileggja þar með svo og svo mikið, að setja það t.d. þar, sem gamli barnaskólinn er nú, raunverulega við endann á Lækjargötunni, þar sem það mundi blasa ákaflega vel við bæði Lækjargötunni og hafa sínar fögru hliðar líka út að Tjörninni, sem alltaf virðist vera sótt eftir. Það eru ótal möguleikar til, en það þarf bara að gefa sér tíma til að athuga alla þessa möguleika. Við höfum alþingishúsnefnd hér starfandi. Á allt í einu að vera búið að setja henni þannig stólinn fyrir dyrnar, að hún geti ekki haft alþingishúsið þar, sem henni þóknast? Alþ. er sá aðili, sem ræður þessum hlutum og hefur valdið til að ákveða það. Ég vil þess vegna eindregið leggja til, að það sé hætt þeim molbúahætti hér í höfuðborg landsins að skipuleggja eitt hús í einu, eina lóð í einu, eftir því, hvernig hagsmunir viðkomandi manns eru, eða eitt götuhorn í einu og mismunandi götuhornin við sömu götuna. Þið þurfið ekki að ganga nema Smiðjustíginn til þess að sjá, hvernig þar er farið að. Þetta handahóf verður að hætta. Þó að menn séu máske almennt á móti skipulagningu, er nú í 50 ár búið að viðurkenna, að það eigi að vera heildarskipulag af Reykjavík eins og öðrum bæjum og það er eftir 50 ár kominn tími til þess, að slík lög séu framkvæmd. Ég skal ekki eyða frekar orðum um þetta, en það er eitt annað, sem mig langar til að minnast á í sambandi við það. Eins og fyrir er mælt í 4. gr., er lagt bann við að byggja í miðbænum, þangað til þessari heildarskipulagningu er lokið. Mér er ljóst, að lóðir í miðbænum kunni að falla í verði. Og ég held, að það sé engin goðgá. Lóðir í miðbænum í Reykjavík og þeirra háa verð, er ekki neitt verðmæti, sem þeir einstaklingar, sem eiga þær, hafa skapað. Það verðmæti, sem í þessum lóðum felst, er eingöngu skapað af þjóðfélaginu sjálfu. Það er eingöngu vöxtur Reykjavíkur, sem hefur skapað þetta. Ég veit ekki, hvort menn hafa athugað, hvers virði þessar lóðir eru. En ég lét fyrir nokkru tína saman, hvað lóðirnar í Austurstræti, Bankastræti og upp á Laugaveg 99, inn að Snorrabraut, mundu kosta, og þá tek ég fram: lóðirnar án húsanna, sem á þeim eru. Og mér telst til, með frekar lágu verði, þ.e. bara reiknað með 5, 6 og upp í 8 hundruð kr. m2 eftir því, hvar það liggur, þá mundu þessar lóðir kosta 335 millj. á söluverði núna. Ég hef að vísu ekki látið taka saman, hvað lóðirnar hérna í miðbænum, sem ráðhúsið þyrfti að kaupa meira eða minna upp eða breyta, mundu kosta, en ég er hræddur um, að það færi alltaf fram úr 100 millj. Það er rétt fyrir menn að athuga það um leið, ef menn hneykslast ekki neitt á milljónum lengur, hvað allar jarðir á landinu mundu kosta. Fasteignamat 1957 á öllum jörðum, t.d. í öllum sýslum á landinu, var 139 millj. og þá eru taldar með lóðir í ýmsum kauptúnum. Ég býst við, að ef maður ætti að meta söluverð allra jarða á landinu og þá er það án hlunnindanna og án húsanna, að jarðirnar, allar bændajarðirnar, þessar 6000, sem í landinu eru, færu ekki fram úr 200 millj. Allar jarðir á Íslandi eru á söluverði í dag ekki eins mikils virði og lóðirnar í Bankastræti, Austurstræti og upp á Laugaveg 99. Það þjóðfélagsverðmæti, sem skapað hefur verið í þessum lóðum í Reykjavík, ætti raunverulega að vera þjóðareign. Það ætti ekki að vera einstaklingseign. Og mikið okur viðgengst í sambandi við þessar lóðir, við vitum t.d., að smábúðarholur við Laugaveginn eru leigðar út á 20–30 þús. kr. á mánuði, eingöngu vegna lóðarinnar, sem þetta stendur á. Sjálf kytran, sem slíkar búðir eru í, er ekki mikils virði. Það er eingöngu legan, sem skapar þetta. Ég held það væri út af fyrir sig þjóðþrifamál að banna í tíma byggingar í miðbænum í Reykjavík, meðan verið er að heildarskipuleggja hann, til þess að láta lóðirnar lækka í verði. Ég tala nú ekki um, ef það væri notað á sama tíma til þess að gera þær ráðstafanir, sem þyrfti til þess að taka þær allar eignarnámi. Ég vil minna á það, að 1947, þegar ríkisstj. Alþfl., Sjálfstfl. og Framsfl. tók við völdum undir forsæti Stefáns Jóh. Stefánssonar, þá var lagt fram stjórnarfrv. til skipulagslaga, þar sem m.a. var gengið út frá að setja 100% verðhækkunarskatt á lóðirnar og láta renna í skipulagssjóð. Eitt af því, sem er óþolandi og gerir allt heildarskipulagið í Reykjavík að fáti og vitleysu, er, að Reykjavíkurbær skuli ekki eiga allar lóðirnar í Reykjavík, allar lóðirnar innan Hringbrautar. Þetta er fyrsta skilyrði til þess, að nokkurt vit verði í heildarskipulaginu á Reykjavík. Og á meðan þetta er ekki gert, að Reykjavíkurbær eigi allar þessar lóðir, þá kemur öll heildarskipulagning og einstök skipulagning lóða og húsa til með að verða braskfyrirtæki. Ef t.d. á að staðsetja þetta og þetta stórhýsi á lóð, sem einstaklingar eiga, þá koma ótal einkahagsmunir þarna í spilið, sem gera að verkum, að endanleg skipulagning fer ekki eftir því, hvað skynsamlegast sé, fegurst eða bezt, heldur oft og tíðum eftir því, hverra einkahagsmunum er verið að þjóna með slíku. Þess vegna væri það út af fyrir sig heilbrigt, að það væri um tíma bannað að byggja á lóðunum á þessu litla, takmarkaða svæði í gömlu kvosinni, þangað til búið væri að búa til þessa heildarskipulagningu. Það væri mjög heppilegt, að þessar lóðir lækkuðu eitthvað í verði, ef svo gæti orðið, en sérstaklega væri þó nauðsynlegt, að það verði gerðar ráðstafanir til þess að koma á heildarskipulagningu og helzt um leið verðhækkunarskatti, sem væri mjög brýnn á þessum stað og mundi gefa stórfé í ríkissjóð án þess að valda verðbólgu, heldur þvert á móti hjálpa til að draga úr henni. Það var háttur framsýnna manna um aldamótin að vinna að því, að bæirnir eignuðust sjálfir þær lóðir og þær jarðir, sem þeir væru byggðir á. Og margir bæir hafa eignazt það og það eru sérstök lög um, hvernig ríkið skuli aðstoða bæina við slíkt. En Reykjavíkurbær, sem hefur innan Hringbrautarinnar lóðir, sem eru líklega milljarða króna virði að söluverði núna, hann hefur ekkert gert í þessum efnum. Og skipulagið innan Hringbrautarinnar hefur þess vegna verið bæði til háborinnar skammar og stórskaða fyrir þjóðfélagið. Það er tími til kominn, að það verði bundinn endi á þetta. Og þetta frv. er flutt til þess að reyna að stuðla að því. Ég vil leyfa mér að leggja til, herra forseti að, að lokinni þessari umræðu sé þessu frv. vísað til 2. umr. og hv. heilbr.- og félmn. og ég vil um leið vænta þess, að þessi nefnd taki afstöðu um þetta mál og skili áliti um það. Ég býst ekki við, að mál eins og þetta eigi að þurfa að skipta flokkum endilega, menn geta verið hinna ýmsu skoðana án tillits til flokka, en ég kynni betur við, ef þetta frv. kæmi til afgreiðslu í þinginu, þannig að það sæist, hvernig menn stæðu í þessu máli.