Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Borist hefur bréf frá Óttari Proppé, 7. þm. Suðvest., þar sem fram kemur að hann geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Bjartrar framtíðar í kjördæminu, Karólína Helga Símonardóttir. Kjörbréf hennar hefur þegar verið rannsakað og samþykkt. Karólína Helga Símonardóttir hefur ekki tekið sæti á Alþingi áður og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Karólína Helga Símonardóttir hefur undirritað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til starfa á Alþingi. Borist hefur bréf frá Þórunni Egilsdóttur, 5. þm. Norðaust., þar sem fram kemur að hún geti ekki sinnt þingstörfum á næstunni. Í dag tekur því sæti á Alþingi 1. varamaður á lista Framsóknarflokksins í kjördæminu, Líneik Anna Sævarsdóttir. Hún hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðin velkomin til starfa.

Borist hefur bréf frá velferðarráðuneyti þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 644, um gögn um útgjöld til heilbrigðismála á Norðurlöndum, frá Jóni Þór Ólafssyni.

Forseta hefur borist bréf um afturköllun munnlegrar fyrirspurnar. Katrín Jakobsdóttir kallar aftur fyrirspurn til munnlegs svars á þskj. 434, 316. mál, um tækni og gervigreind.

Forseti vill tilkynna að á þingfundi 16. maí var 289. máli, réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins (brottfall kröfu um ríkisborgararétt), vísað til efnahags- og viðskiptanefndar. Málið átti hins vegar að fara til allsherjar- og menntamálanefndar og hefur það verið leiðrétt.

Virðulegi forseti. Ég fagna því að við séum loks að ræða Brexit hér í þingsal, útgöngu Breta úr Evrópusambandinu og áhrif þess á framtíðarsamband Íslands og Bretlands, enda hef ég óskað eftir þeirri umræðu frá því í janúar sl. Okkur er öllum ljóst að útganga Breta úr Evrópusambandinu eru ein allra stærstu tíðindi í alþjóðastjórnmálum síðustu misserin. Nú, næstum ári síðar, er rétt að fá að vita hvað íslensk stjórnvöld hafa gert í því að leggja grunn að framtíðarsamskiptum við Breta í framhaldi af útgöngu þeirra úr ESB. Til að árétta það er ég fyllilega meðvituð um að engir samningar eru komnir af stað enda staðfesti hæstv. utanríkisráðherra það í þingsal þann 4. maí sl. Brexit er eitt af allra mikilvægustu viðfangsefnum í íslensku utanríkisstefnunni um þessar mundir og það staðfestir stefnuyfirlýsing ríkisstjórnarinnar. Þar segir um utanríkismál, með leyfi forseta: „Sérstakan gaum þarf að gefa mögulegri úrsögn Bretlands úr sambandinu.“ Í skýrslu utanríkisráðherra um utanríkisstefnu Íslands er áréttað að Brexit sé eitt af helstu verkefnum okkar næstu árin. Þá er rétt að fá að vita nánar um það hér í þingsal hver sýn og stefna ríkisstjórnarinnar er varðandi Brexit og hvað Ísland hefur gert á því tæpa ári sem liðið er frá því að Bretar kusu að ganga úr Evrópusambandinu. Hvað hafa íslensk stjórnvöld gert varðandi þessi samskipti? Við hverja hefur verið talað innan bresku stjórnsýslunnar? Hverjir hafa séð um þau samskipti að hálfu Íslands? Hefur mikilvægi málsins alls verið lyft á forsætisráðherraplan? Hafa forsætisráðherrar landanna beggja hist vegna Brexit? Ekki eftir því sem ég hef séð og engar áætlanir þar um. Ef stefnan er að ná sérsamningi við Bretland, hvaða málefni vill íslenska ríkisstjórnin þá leggja áherslu á? Þann 6. mars sl. sagði hæstv. utanríkisráðherra orðrétt hér í þinginu, með leyfi forseta: „Það liggur alveg fyrir að Íslendingar starfa með öðrum EFTA-ríkjum að því sem snýr að útgöngu Breta úr ESB.“ Er það markmið íslensku ríkisstjórnarinnar að einbeita sér að tvíhliða fríverslunarsamningi við Bretland eða marghliða samningi gegnum EFTA eða í samvinnu við önnur lönd á borð við Norðurlöndin? Ef markmiðið er að gera marghliða samning í gegnum EFTA, hvaða samskipti hafa átt sér stað? Og á hvaða hagsmuni ætlar íslenska ríkisstjórnin að leggja áherslu? Við hljótum öll að vera sammála um að það er gríðarlega mikilvægt að standa vörð um hagsmuni okkar í sjávarútvegi þegar viðræður eru í gangi við Breta enda er Bretland eitt mikilvægasta viðskiptaland okkar fyrir sjávarafurðir. Í skýrslu utanríkisráðherra um utanríkisstefnu Íslands er lögð áhersla á það að meginmarkmið Íslands sé að gæta að aðgangi íslenskra fyrirtækja að breskum mörkuðum og væntingar viðraðar um enn betri aðgang að þeim eftir Brexit en áður. Virðulegi forseti. Þetta hefur mér þótt veruleg bjartsýni og því er illa svarað á hverju þessi mikla bjartsýni er byggð. Því miður verð ég að segja að allt er varðar Brexit, sérstaklega í skýrslu ráðherrans um utanríkismál, er almennt orðað og frekar loðið. Ég hef ákveðinn skilning á því enda eiga Bretar sjálfir fullt í fangi með að halda utan um þennan nýja veruleika sinn í Evrópusamstarfinu og öll breska stjórnsýslan er nánast undirlögð undir Brexit og undirbúning hinnar formlegu útgöngu. Ég vil líka halda því til haga að við leggjum áherslu á aðra hluti en fisk og sjávarútveg í samræðum okkar við Breta eins og hver framtíðarsamskiptin eigi að vera á sviði menntunarmöguleika, menningarsamskipta, ferðaþjónustu og flugsamgangna og atvinnuréttinda Íslendinga í Bretlandi og réttinda íslenskra námsmanna í Bretlandi. Að mínu mati verður líka að koma fram hver framtíðarsýn ríkisstjórnarinnar er, bæði í tengslum við Brexit og óháð því, á hagsmunagæslu okkar og samskipti við Evrópusambandið. Ætlum við til að mynda að feta í fótspor Dana og styrkja aðra markaði ef leiðirnar til Bretlands skyldu þrengjast? Hefur verið mörkuð stefna um það og tekin ákvörðun um það af hæstv. ráðherra? Áhugavert væri að vita hvort sú vinna hefur farið fram. Ég hlakka til þess að heyra nánar um sýn, áherslu og stefnu hæstv. ráðherra þegar kemur að Brexit og samskiptum Íslendinga við Breta þar að lútandi; hver sú sýn og stefna er. Ég vil að lokum leggja áherslu á nauðsyn þess að þingið sé reglulega upplýst um framvinduna í hvers kyns viðræðum eða samskiptum við Breta um framtíðarskipulagið og samvinnuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir að vekja máls á þessu brýna máli, útgöngu Bretlands úr Evrópusambandinu. Ég tek það fram í upphafi ræðu minnar að Brexit er forgangsmál í utanríkisráðuneytinu og raunar víðar í stjórnkerfinu. Hér er um afar stórt, víðfeðmt og þýðingarmikið hagsmunamál að ræða Í okkar huga munu næstu misseri snúast um skýrt markmið: Að tryggja sambærileg eða betri viðskiptakjör við Bretland eftir Brexit en þau sem við njótum á grundvelli evrópskra samninga. Hið sama á við um réttindi íslenskra ríkisborgara í Bretlandi. Við Íslendingar ráðum auðvitað ekki för í þessu efni. Við ráðum ekki því hvernig viðskilnaði Breta við Evrópusambandið verður háttað, en við getum haft áhrif. Einmitt þess vegna hef ég síðustu mánuði lagt allt kapp á að eiga viðræður við þá aðila sem að þessum málum koma. Ég hef rætt þessi mál við utanríkisráðherra allra EFTA-ríkjanna. Ég hef átt fundi við utanríkismálastjóra ESB, Federica Mogherini, og Brexit-stjóra ESB, Michel Barnier, auk þess sem ég hef rætt þessi mál ítarlega við utanríkisráðherra Þýskalands, Sigmar Gabriel. Þá átti ég fyrir skemmstu fundi með utanríkisráðherra Breta, Boris Johnson, sem og þeim ráðherrum sem sjá um Brexit-málin þar, þeim David Jones og Greg Hands. Skilaboð ríkisstjórnar Íslands á öllum þessum fundum hafa verið skýr: Við hvetjum til þess að Evrópusambandið og Bretland nái góðum samningum sín á milli þar sem áfram verður byggt á fríverslun og samstarfi á sem flestum sviðum. Það er öllum í hag, ekki síst aðildarríkjum Evrópusambandsins sem eiga mjög mikið undir útflutningi Bretlands. Það verður enginn sigurvegari ef það verða viðskiptaþvinganir eða hindranir á milli landa í Evrópu. Það verða einungis taparar. Auðvitað blasa við margvísleg úrlausnarefni. Það er engum vafa undirorpið að um er að ræða miklar áskoranir í ákveðnum efnum en í þessari stöðu felast líka tækifæri. Þau verða ekki nýtt með því að sitja og bíða þess sem verða vill. Innan stjórnsýslunnar hefur á síðustu mánuðum verið unnið hörðum höndum að því að kortleggja hagsmuni okkar með tilliti til útgöngu Breta. Þótt enn sé það tiltölulega skammt á veg komið í ferlinu er líklegt að niðurstaða samninga Breta og ESB verði fríverslunarsamningur af nýrri kynslóð slíkra samninga. Það er ekki loku fyrir það skotið að EES-samningurinn verði með einhverjum hætti sniðmát að samskiptum Breta og ESB. Allt of snemmt er þó að spá um það. Hitt er skýrt að íslensk stjórnvöld hafa lagt fram nokkrar sviðsmyndir. Í fyrsta lagi að Ísland og Bretar semji sín á milli um djúpan og víðfeðman efnahags- og samstarfssamning sem undirstriki náin tengsl okkar á öllum sviðum. Þá er einnig vissulega möguleiki á því að EFTA-ríkin geri slíkan samning við Breta í sameiningu. Þriðja leiðin væri að samningur EES/EFTA-ríkjanna tæki mið af samningi ESB og Breta. Hugsanleg aðild Breta að EFTA er að sjálfsögðu einnig fær leið og er þá aðild þeirra og aðkoma að fríverslunarneti EFTA raunhæf leið. Öðru máli kann að gegna um EES og er mikilvægt að greina þar skýrt á milli, þ.e. á milli EFTA og EES. Aðaláherslan er að koma í veg fyrir röskun viðskipta og halda áunnum réttindum borgara og fyrirtækja. Gerðum EES-samningi hefur þannig verið skipt upp milli einstakra ráðuneyta og þau beðin um að gera grein fyrir mikilvægi þeirra og hvernig unnt væri að sinna hagsmunum með tvíhliða samkomulagi. Þeirri rýni er nú að ljúka og þegar lokagreining liggur fyrir munum við eiga samráð um það við atvinnulífið og að sjálfsögðu hv. utanríkismálanefnd. Ég vil undirstrika hversu mikilvægt það er að aðilar atvinnulífsins standi þétt með stjórnvöldum í þessu mikilvæga máli. Hvað tiltekna hagsmuni varðar, án þess að hægt sé að fara í tæmandi umfjöllun, tel ég að Ísland og Bretland eigi ríka samleið. Það væri í beggja þágu að aflétta tollum. Vonir mínar standa til þess að hægt verði að koma í veg fyrir aukna tollheimtu og jafnvel liðka fyrir markaðsaðgangi. Einnig verður að teljast líklegt að markaðsaðgangur iðnvarnings haldist óbreyttur enda þurfa Bretar að reiða sig á innflutning slíkra vara til framleiðslu á eigin útflutningsvörum. Þó svo að aðgangur okkar að Evrópumarkaði fyrir sjávarafurðir sé greiður eru fullir tollar innheimtir, t.d. á vissar afurðir af laxi, makríl, síld, humri og hörpudiski. Enn fremur njóta ýmsar aðrar afurðir sem skipta okkur máli einungis takmarkaðra tollaívilnana. Mér finnst eðlilegt að stefna að fullri fríverslun með fisk í framtíðarviðskiptum við Bretland. Bretar njóta nú þegar fulls tollfrelsis fyrir iðnvarning og sjávarafurðir. Langflestar landbúnaðarafurðir eru á engum eða óverulegum tollum, en viðskiptahindranir eru einkum þegar kemur að kjöti og mjólkurafurðum. Þá er mikilvægt að okkar öflugu þjónustufyrirtæki geti áfram stundað starfsemi sína í Bretlandi og því verður mikilvægt að semja um áframhaldandi viðskiptafrelsi fyrir þjónustu og tryggja tengd réttindi út frá þeim ramma sem við höfum í dag. Loftferðafrelsi vegna millilandaflugs er eitt þeirra atriða sem þarf að vera í algerum forgangi. Annað mikilvægt mál eru réttindi íslenskra borgara í Bretlandi. Þeir eru vel á þriðja þúsund talsins. Það er að sjálfsögðu forgangsmál að það verði þannig áfram. Ég vil líka upplýsa þingið um að ráðamenn ESB hyggjast upplýsa og eiga samráð við EES/EFTA-ríkin með reglubundnum hætti um framvindu samninga ESB og Bretlands. Það má líka nefna í þessu sambandi að bæði Michel Barnier og Boris Johnson hafa lýst yfir áhuga á að koma hingað til lands til samráðsfunda um þessi mál. Ég vil að endingu ítreka þakkir til málshefjanda fyrir að sýna þessu mikilvæga máli áhuga. Fyrirhugaður er fundur í utanríkismálanefnd þar sem ég mun gera ítarlega grein fyrir stöðu málsins og fara sérstaklega yfir einstaka þætti þess. Það er vilji minn að eiga náið og gott samráð við þingið um þetta 

Herra forseti. Bretland mun ýmist ná nýjum fríverslunarsamningi við Evrópusambandið, og þá líklega að mörgu leyti byggðum á sama grunni og CEDA, eða það mun ekki ná því, og þá mun það falla undir WTO-reglur. Það er óljóst hvaða réttindaskerðingar munu eiga sér stað, en ljóst er að þrátt fyrir góðan vilja verða þær einhverjar. Bretar hyggjast ekki ætla að vera áfram á innri markaðnum. Þetta mun líklega þýða verulega skerðingu á getu Íslendinga til að starfa, sækja sér þjónustu og veita þjónustu í landinu. Þá mun þetta hafa skaðleg áhrif á Bretland til að mynda vegna brotthvarfs erlendra fyrirtækja frá Bretlandi, eins og kemur m.a. fram í bréfi japanska utanríkisráðuneytisins til bresku ríkisstjórnarinnar frá október 2016. Þetta brotthvarf gæti leitt af sér atvinnumissi hjá allt að milljón manns í Bretlandi á komandi árum, sama hætta gæti átt við um endurupptöku á landamæradeilum á Norður-Írlandi, deilum á Gíbraltar og sjálfstæðistilburðum Skotlands. Því er ljóst að efnahagslegur, pólitískur og félagslegur stöðugleiki í Bretlandi er í stórhættu. Það getur haft margvísleg áhrif á stöðu Íslands, bæði vegna aukins álags á okkar félagslega kerfi vegna efnahagslegra flóttamanna frá Bretlandi, eitthvað sem við gátum varla látið okkur detta í hug fyrir nokkrum árum, glötuð viðskiptatækifæri, enda Bretland eitt okkar aðalviðskiptalanda. Kannski er ég að draga upp of dökka mynd, en það er engin leið til þess að vita fyrir fram, en nýlegir atburðir í Bretlandi og þá í breskum stjórnmálum hafa gefið mjög lítið tilefni til að ganga út frá bjartri mynd að sinni. Við verðum að nýta þann tíma sem okkur gefst fram að endanlegri útgöngu Bretlands úr ESB til þess að undirbúa okkar viðbrögð með það fyrir augum að tryggja efnahagslega hagsmuni Íslands, tryggja stöðu þeirra bresku ríkisborgara sem búa á Íslandi í dag og eru í rauninni að lifa í óvissu um framtíð sína og draga sömuleiðis sem mest úr þeim skaða sem mun augljóslega verða til vegna þessara afglapa breskra íhaldsmanna.

Virðulegi forseti. Mig langar að byrja á að þakka frummælanda, hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur, fyrir að hefja umræður um þetta mikilvæga mál í dag. Ég er hrædd um að ef hún hefði beint spurningum til mín hefði hún fengið dálítið önnur svör en þau sem hæstv. ráðherra veitti henni, en það er kannski ekki að furða, enda erum við hæstv. ráðherra ekki í sama flokki. Hæstv. ráðherra er í flokki sem talar fyrir áframhaldandi aukaaðild að Evrópusambandinu í gegnum EES en ég er í Viðreisn sem er galopin fyrir því að kanna og kynna fyrir landsmönnum þá kosti sem fylgja fullri aðild að ESB, og leyfa þjóðinni síðan sjálfri að velja hvað hún vill gera í þeim efnum. Mér skildist á hæstv. ráðherra í umræðunum í þinginu um skýrslu ráðherra fyrir skemmstu að samningaviðræður væru ekki hafnar við Breta um helstu hagsmunamál Íslands. Við höfum verið upplýst í þinginu um að greiningarvinna sé hafin og tæpti hæstv. ráðherra á því áðan hvernig best væri að standa að þeim viðræðum, ef ég hef skilið hann rétt. Ég fagna því að sjálfsögðu að ráðherra ætli að halda áfram að eiga þetta góða samstarf og samráð við utanríkismálanefnd og að hann ætli sé að kynna þá greiningarvinnu sem stendur yfir um áhrif Brexit á Ísland og íslenska hagsmuni. Mig langar að nýta tækifærið hér í dag og spyrja hæstv. ráðherra: Hvaða væntingar hefur ráðherra um samning við Breta eftir Brexit? Hvaða væntingar hefur hann um það sem við getum náð umfram það sem við höfum nú í gegnum samninginn um Evrópska efnahagssvæðið?

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þm. Rósu Björk Brynjólfsdóttur fyrir að vekja máls á þessu stóra utanríkismáli okkar og einnig hæstv. utanríkisráðherra fyrir innlegg hans. Það er alveg ljóst að þetta er eitt stærsta hagsmunamál þjóðarinnar er varðar utanríkismál og við höfum farið yfir það í þingsal. Eins og utanríkisráðherra nefndi eru einkum þrjár sviðsmyndir sem við þurfum að vinna að. Í fyrsta lagi er það einhliða samningur á milli þessar tveggja ríkja, í öðru lagi hugsanlega tvíhliða samningur við EFTA-ríkin og svo í þriðja lagi að EES-ríkin kæmu inn í útgöngusamning. Mig langar að spyrja utanríkisráðherra í framhaldi af því hvort búið sé að ganga frá efnahagsgreiningu til að meta hvaða sviðsmynd kemur best út fyrir bæði þessi ríki og sér í lagi þjóðarbúið okkar. Í öðru lagi hvort ráðuneytin hafi farið yfir EES-samninginn og forgangsraðað þar. Það kann að vera að það verði talsverð óvissa vegna þessa máls á milli Bretlands og Evrópusambandsins en þá þurfum við að vera tilbúin jafnvel með einhvern tímabundinn samning. Mig langar að spyrja utanríkisráðherra hvað það varðar. Virðulegur forseti. Hér mætti þingmaður Viðreisnar í pontu og hún þurfti að árétta það að hún væri þingmaður Viðreisnar. Mér finnst það með algjörum ólíkindum að formaður utanríkismálanefndar komi hér í pontu og geri hreinlega lítið úr stefnu utanríkisráðherra þjóðarinnar hvað þennan málaflokk varðar. Væri ekki miklu heiðarlegra af Viðreisn að segja sig frá þessu ríkisstjórnarsamstarfi? Mér finnst þetta óboðlegt, virðulegur forseti.

Herra forseti. Eðlilega hefur þessi umræða mest snúist um hvernig skuli haga samningum við Breta eftir Brexit, sóknarfæri og veikleika. Það skiptir máli að okkur takist vel upp þar og við verjum hagsmuni okkar við breyttar aðstæður. Mig langar að viðra aðrar hliðar málsins. Ef maður tekur nú enn eina hallærislegu líkinguna úr íþróttaheiminum þá má segja að knattspyrnumarkmenn séu tvenns konar: Það eru þeir sem standa á marklínunni og bíða þess sem verða vill og verja svo af bestu getu. Þetta eru þægilegir andstæðingar fyrir miðherja. Oft eru þeir þó uppáhald áhorfenda, fá á sig mörg skot og geta stundum varist ævintýralega. Svo eru til markmenn sem eru virkari þátttakendur í leiknum, spila framar og grípa fyrr inn í aðstæður. Auðvitað er hætta á einstaka gönuhlaupi en ef vel er spilað má forða mörgum skotum á markið. Við Íslendingar þurfum einfaldlega að fara að taka meðvitaða ákvörðun um hvernig við ætlum að haga utanríkismálum okkar, koma okkur í aðstöðu til að vera virkir þátttakendur, eða ætlum við kannski að spila aftar og bregðast bara alltaf við því sem gerist jafnóðum? Niðurstaða Brexit-kosninganna var líka þannig að ungt fólk og sérstaklega konur kusu áfram að vera í ESB. Það er leiðinlegt að hugsa til þess að unga fólkið missi af þeim tækifærum sem opin alþjóðasamskipti veita og átakanlegt að eldra fólkið og þá ekki síst eldri karlar, sem hingað til hafa verið forréttindahópur í samfélaginu, skuli mögulega hindra það. Það er öruggt, herra forseti, að áhersla á beint lýðræði mun aukast stórkostlega í framtíðinni. Þetta ætti því að brýna okkur til að virkja enn frekar ungt fólk og sérstaklega konur til að láta til sín taka í þjóðmálum og gefa þeim sannarlega vettvang til að koma sjónarmiðum sínum á framfæri.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að taka undir með þeim sem hafa sagt að þetta er gríðarlega mikilvæg umræða sem við eigum hér um Brexit, þ.e. hvaða áhrif útganga Breta úr Evrópusambandinu hefur og stöðu Íslands í því. Mig langar að fagna því sérstaklega sem hæstv. utanríkisráðherra sagði og hefur raunar sagt áður um að hann vilji eiga gott samtal og upplýsa hv. utanríkismálanefnd sem og Alþingi um það sem hér er að gerast. Ég held að það sé afar mikilvægt að því verði haldið áfram og að það verði. Það sem truflar mig svolítið í þessari umræðu allri og er kannski að einhverju leyti óumflýjanlegt er að það er svo mikið af orðum, það er svo margt sagt, en maður veit í rauninni ekki alveg hvað býr að baki eða hvað verður. Það er auðvitað gott og mikilvægt að gera sem bestan samning fyrir Ísland, en ég held að það sé engu að síður á sama tíma mjög mikilvægt að við séum meðvituð um hina dökku sviðsmynd sem hv. þm. Smári McCarthy dró hér upp áðan og hvernig efnahagsstaðan í Bretlandi getur orðið, að við séum alltaf með báða fætur á jörðinni hvað það varðar. Þetta getur orðið efnahagslega mjög erfitt fyrir Breta og þar með líka okkur Íslendinga vegna þess að viðskipti okkar við Bretland eru svo mikil og svo mikilvæg. Þetta verðum við alltaf að hafa í huga. Að lokum langar mig að taka undir það sem hv. þm. Rósa Björk Brynjólfsdóttir sagði að það sé mikilvægt að leggja áhersluna á fleira en fisk og kannski jafnvel fleira en viðskipti, því þetta snýst um samskipti þjóðanna á öðrum sviðum. Svo vil ég að lokum biðja 

Hæstv. forseti. Ég tek undir þakkir til málshefjanda í þessari umræðu fyrir að taka þetta mál á dagskrá. Við erum auðvitað í þeirri stöðu að vera ekki beinir gerendur í úrsögn Breta úr Evrópusambandinu og höfum ekki áhrif á það með beinum hætti hvernig Bretar og Evrópusambandið semja um þau mál. Það sem fyrir okkur liggur er hins vegar að gæta íslenskra hagsmuna sem eru verulegir, eins og margir ræðumenn hér hafa komið að, enda er Bretland mikilvægasta viðskiptaland okkar ef tekin eru einstök lönd. Samskiptin eru miklu víðtækari en nemur viðskiptunum, þannig að huga þarf að fleiri þáttum og alveg gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að við séum vel á verði og gætum hagsmuna okkar þegar línur fara að skýrast. Eins og hæstv. utanríkisráðherra hefur rakið hafa þegar verið stigin mikilvæg skref til þess að undirbúa, getum við sagt, íslenska stjórnkerfið og íslensku utanríkisþjónustuna undir þetta verkefni. Því ber að fagna. Því ber jafnframt að fagna að áfram verði haldið á þeirri braut. Það skiptir máli að við nýtum þá möguleika sem við höfum, bæði á framkvæmdarvaldsstiginu, en ég nefni það líka að það skiptir máli á þingmannavettvangi að við komum sjónarmiðum á framfæri. Ég verð að segja fyrir mig að samkvæmt minni reynslu af samskiptum við breska stjórnmálamenn á undanförnum misserum hef ég ekki orðið var við annað en mikinn skilning og áhuga á því að finna farsæla lausn á samskiptum Íslands og Bretlands eftir að þessi breyting tekur gildi.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda fyrir þessa mikilvægu umræðu, sem nálgast má út frá mörgum sjónarhornum. Eitt þeirra er hvaða lærdóm við á Íslandi getum dregið af Brexit og þýðingu þessarar afdrifaríku þjóðaratkvæðagreiðslu fyrir lýðræðið, þá sér í lagi beint lýðræði. Ef það er eitthvað sem Brexit hefur sýnt okkur hér á Fróni er það hversu hörmulegar afleiðingar það getur haft að rækta ekki lýðræðið og undirstöður þess í samfélaginu. Fyrst og fremst vísa ég til lýðræðisvitundar og lýðræðisþátttöku í samfélaginu. Brexit sýndi fram á að ungt fólk tók síður þátt í þjóðaratkvæðagreiðslu sem hafði þó stórkostlegar afleiðingar á framtíð þess. Sömuleiðis sýndi þessi afdrifaríka atkvæðagreiðsla okkur að val kjósenda byggðist að miklu leyti á vanþekkingu, sem lýsti sér meðal annars í því að Bretar slógu einna helst inn leitarorðin „Hvað er Evrópusambandið?“ á leitarvélinni Google að lokinni þjóðaratkvæðagreiðslunni um útgöngu þjóðarinnar úr sambandinu. Þá má einnig nefna að aðdragandi þjóðaratkvæðagreiðslunnar einkenndist af megnri útlendingaandúð þar sem ítrekað var gefið til kynna að Brexit fæli í sér getu Breta til að vísa úr landi þeim innflytjendum sem gert hafa Bretland að heimalandi sínu. Ef það er tekið saman eru þetta þættir sem ættu að vera okkur víti til varnaðar. Okkur þykir vænt um lýðræðið og við getum tekið höndum saman og rennt sterkari stoðum undir lýðræði okkar, lýðræðisþátttöku og -vitund. Við getum eflt lýðræðisfræðslu í grunnskólum, menntaskólum og háskólum, eflt lýðræðisvitund í samfélaginu öllu með markvissri fræðslu og samráði og fundum víða um landið. Við getum einsett okkur að efla lýðræðisþátttöku ungs fólks sérstaklega, því að rétt eins og í Bretlandi fer þátttaka ungs fólks á Íslandi í kosningum minnkandi. Það hlýtur að vera okkur öllum áhyggjuefni sem bregðast verður við með markvissum hætti. Loks get ég ekki látið hjá líða að minnast á nýju stjórnarskrána okkar sem samþykkt var með þjóðaratkvæðagreiðslu í október 2012 að skyldi leggja grunn að nýju og betra lýðræði hér á landi. Kjósendur í Bretlandi kusu margir gegn eigin hagsmunum þar sem þeim þóttu þeir vera afskiptir og töldu að atkvæði þeirra hefðu ekki áhrif á samfélagið sem þeir byggju í. Ef við höldum áfram að virða vilja þjóðarinnar að vettugi er ekki loku fyrir það skotið að við munum sjálf upplifa hnignun lýðræðis á Íslandi með ófyrirséðum afleiðingum. Látum okkur lærdóm 

Herra forseti. Það er kannski rétt að árétta í ræðustól Alþingis að það skiptir máli að ólíkum sjónarmiðum ólíkra flokka með ólíka sýn sé haldið á lofti í þingsal. Til þess erum við kjörin og aðeins þannig virkar lýðræðið. Að sjálfsögðu virði ég hæstv. utanríkisráðherra og utanríkisstefnu landsins og hún er mjög vel sett fram í stjórnarsáttmála. En hún á ekki að hamla málfrelsi og skoðanafrelsi þingmanna sé það sett fram á málefnalegan hátt. Mig langar í seinni ræðu minni að koma aðeins inn á þær áskoranir sem felast í Brexit sem komið er inn á í skýrslu utanríkisráðherra um utanríkismál sem kynnt var á þinginu fyrir skemmstu. Þar er rætt um þá staðreynd að EFTA-ríkin eru ósamstiga hvað varðar Brexit og samningaviðræður við Breta. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort hann telji að hægt verði að finna sameiginlegan flöt með öðrum EFTA-ríkjum í samningaviðræðum við Breta, þótt ekki væri nema um aðgreinda eða sértæka þætti, og ef svo er hvaða þættir það kynnu að vera. Einnig er í skýrslunni komið inn á áskoranir þegar kemur að því að semja um flugsamgöngur, sem er gríðarlega mikilvægt hagsmunamál fyrir okkur. Mig langar að inna ráðherra eftir því hvort greiningarvinna hafi leitt í ljós vísbendingar um að við náum að tryggja sambærilega samninga og við höfum nú. Varðandi þá íslensku ríkisborgara sem búa eða nema í Bretlandi eða hafa áhuga á því í framtíðinni, og ég myndi telja að það verði áskorun að tryggja þá hagsmuni: Hefur einhver vinna farið fram sem snýr að því að byrja að tryggja þá hagsmuni? Eru einhverjar vísbendingar sem ráðherra getur upplýst okkur um um það hvernig þær viðræður munu fara? Makríllinn er annað stórt hagsmunamál fyrir okkur. Í skýrslunni segir beinlínis að ekki sé víst að fjölgun samningsaðila muni einfalda viðræðurnar sem fram til þessa hafi reynst flóknar. Þarna er aukið flækjustig, því er ekki að neita, fyrir Ísland. Mig langaði að spyrja hæstv. ráðherra hvernig hann sér fyrir sér að unnið verði úr þeirri áskorun. Þarna eru miklir hagsmunir 

Virðulegi forseti. Ég held að þessi umræða sýni hversu mikilvægt er að þingheimur sé mjög vel inni í þessum málaflokki vegna þess að það eru svo margir snertifletir. Ég fagna líka því innleggi sem kemur frá mörgum þingmönnum, þetta snýr ekki einungis að viðskiptum heldur líka að menntamálum og aukinni samvinnu og þeirri samvinnu sem þessi ríki eiga í. Þess vegna er svo afskaplega mikilvægt að við séum vel búin undir þennan málaflokk. Ég ætla aðeins að koma inn á það sem formaður utanríkismálanefndar nefndi. Að sjálfsögðu er málfrelsi hér. Auðvitað eigum við að skiptast á skoðunum. En hins vegar er það nú svo að ef maður kynnir einhverja stefnu í aðdraganda kosninga, til að mynda þann áhuga og vilja að ganga í Evrópusambandið, ef engin af þeim markmiðum nást í því samkomulagi sem viðkomandi flokkur gerir, kallast það  
            

Forseti hvetur þingmenn til að gefa ræðumanni gott hljóð.

Það sem er líklega svolítið sárt er að þetta kallast á einfaldri íslensku kosningasvik. Kosningasvik.  Nema hvað. Aðalatriðið er að Ísland sé undir Brexit vel búið. Við þurfum að einblína á það. Ég verð að segja að mér líkar vel að heyra hvernig utanríkisráðherra miðlar upplýsingum til þingsins um framgang málsins. Við þurfum að standa sameinuð varðandi þennan stóra málaflokk og ekki missa okkur í einhver smáatriði hvað þetta varðar.

Virðulegur forseti. Úrsögn Breta úr Evrópusambandinu hefur valdið óróleika í samfélögum álfunnar. Úrsögnin var umdeild heima fyrir, Skotar og Norður-Írar andvígir og úrsögnin samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu með litlum mun. Margir telja að fylgismenn úrsagnar hafi greitt atkvæði á hæpnum forsendum, sem fórnarlömb einhliða málatilbúnaðar, að orðræðan hafi verið með svipuðu lagi og andstæðingar umræðunnar hér um fulla og formlega aðild Íslands að samfélagi Evrópuþjóða beita; sleggjudómum, stóryrðum, fordómum og yfirborðskenndum hræðsluáróðri. Gleymum því ekki að engin ein aðgerð á vettvangi stjórnmálanna á síðari tímum hefur skilað almenningi á Íslandi jafn mikilli velsæld, framförum og kjarabótum og aðildin fyrir 25 árum. Þótt blikur séu á lofti nú er það í aðra röndina grátbroslegt, eða eigum við að segja glettni örlaganna, að áhyggjur og alvöruþrunginn málflutningur þeirra sem voru rammir andstæðingar þessarar aðildar snýst nú um það hvernig við getum best varið okkar dýrmæta ávinning þegar eitt af grónum aðildarríkjum segir skilið við þetta þjóðhættulega samstarf sem það þótti vera á sinni tíð. Þessi afstaða er bara jákvæð. Góð fyrir venjulegt fólk á Íslandi. Það er ekki auðvelt, virðulegi forseti, að skilja ástæður Breta fyrir úrsögn, sem eru þó kannski í bland þær að þeir hafa í gegnum tíðina hagað sér eins og fíll í glervörubúð í samskiptum við eigin þegna í eigin landi, m.a. samveldislöndunum og öðrum nátengdum löndum, og hafa ekki enn náð tökum á að eiga eðlileg milliríkjasamskipti á jafningjagrunni. En niðurstaðan er þessi og við sem trúum á að frjáls og opin samskipti á milli þjóða skili okkur aukinni hagsæld eins og sannast hefur hörmum Brexit. Tengsl okkar við Bretland eru mjög sterk og hagsmunirnir verulegir, bæði viðskiptalegir og menningarlegir. Því er eðlilegt og brýnt að við stöndum vaktina og grandskoðum hvernig við getum sem best viðhaldið góðum tengslum þrátt fyrir að Bretar hafi farið svona að ráði sínu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra og þingmönnum fyrir góða þátttöku og áhugaverðar umræður og góð innlegg inn í víðfeðma og mikilvæga umræðu sem Brexit er fyrir okkur Íslendinga. Ég fagna því að hæstv. utanríkisráðherra stefni að djúpum og víðfeðmum efnahagssamningum og að hann stefni að fullri fríverslun með fisk í samskiptum við Breta. Það er mjög áhugavert og merk tíðindi. Það er líka afar nauðsynlegt að heyra það frá hæstv. ráðherra að ráðamenn ESB ætli að upplýsa okkur um samskipti ESB og Breta í viðræðum sínum. En ég vil líka halda því til haga að Ísland er með sjálfstæða utanríkisstefnu og þarf að standa vörð um sjálfstraust sitt þegar kemur að því að halda sjónarmiðum okkar og hagsmunum á lofti. Eins og einhver nefndi áðan þurfa efndir að fylgja orðum, kné verður að fylgja kviði, og ég hef því miður ekki séð neina eyrnamerkta fjármuni til hagsmunagæslu okkar þegar kemur að samskiptum við Breta eftir útgöngu þeirra og í tengslum við útgöngu þeirra úr Evrópusambandinu. Þess vegna myndi gjarnan vilja heyra það frá hæstv. utanríkisráðherra hvort hann sjái fyrir sér að veita meiri fjármuni til þessara hagsmunagæslu og þá hvernig. Síðan árétta ég það sem ég kom inn á í ræðu minni og fleiri hafa talað um, þar á meðal hv. þm. Birgir Ármannsson, að þingið sé ávallt upplýst reglulega um framvindu mála þegar kemur að Brexit og framtíðarsamskiptum okkar við Bretland. Þetta er ekki í eina skiptið sem við munum ræða þetta viðamikla mál hér því að eins og umræðurnar hafa sýnt og sannað snerta þær á mjög viðamiklum málaflokkum, ekki bara efnahagssamskiptunum heldur líka öðrum samskiptum, sem ég efa ekki að hæstv. ráðherra muni halda til haga og ég hvet hann til þess.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. málshefjanda og öðrum þingmönnum þátttökuna í þessum umræðum. Svör við mörgum af þeim fyrirspurnum sem komu fram rakti ég í upphafserindi mínu, það hefur bara farið fram hjá einhverjum hv. þingmönnum. Út af þessari umræðu vil ég segja að það var svolítið sérstakt að heyra í sumum þingmönnum því að hvað sem okkur finnst um Brexit til eða frá þá gengu þær svartsýnisspár um Brexit sem voru uppi fyrir kosningarnar ekki eftir. Það var sérstök umræða í breskum þjóðmálum um það hvernig framganga sérfræðinga var og sumir hafa beðist afsökunar á því hverju þeir spáðu vegna þess að það gekk ekki eftir. Ég veit ekki til þess verið að sé að spá nokkurs staðar annars staðar hvað varðar Breta eins og þingmenn gera hér í þingsal. Aðalatriðið er þetta: Við byrjuðum að undirbúa þetta í tíð síðustu ríkisstjórnar undir forystu þáverandi utanríkisráðherra Lilju Alfreðsdóttur. Við höfum haldið því áfram, ekki aðeins í utanríkisþjónustunni heldur í öllu stjórnkerfinu. Við höfum sömuleiðis sótt á alla þá aðila, talað við alla þá aðila sem að málinu koma, eins og ég rakti sérstaklega. Viðhorf þeirra hafa verið mjög jákvæð. Viðhorf Breta hafa verið mjög jákvæð þegar kemur að þeim samskiptum. Við getum ekki kvartað undan þeim samskiptum eða viðhorfum. Af því að menn tala um einstaka hluti þá setjum við markið hátt. Við erum ekki mætt þarna til að vera í vörn, við ætlum að fara í sókn. Við ætlum að reyna að fá meiri aðgang og betri samskipti. Hver niðurstaðan verður verður að koma í ljós. Við munum gera okkar besta, það er alveg á hreinu. Sama með Evrópusambandið. Við getum ekki kvartað yfir þeim viðhorfum sem við höfum fengið þar í samskiptum okkar eða hjá EFTA-ríkjunum, en það á eftir að vinna úr þeim hlutum. Hv. þingmaður spurði, sem mér fannst áhugavert, hvort við ætluðum að styrkja aðra markaði. Mér finnst þetta vera kjarnamál, alveg sama hvað gerist varðandi fríverslunina við Breta, við þurfum að sinna því betur. Þess vegna erum við m.a. í þessu mati okkar á utanríkisþjónustunni og höfum lagt á það áherslu varðandi þá framtíðarfríverslunarsamninga sem verða gerðir í kjölfar útgöngu Breta að við og EFTA-ríkin getum notið góðs af þeim. En aðalatriðið er þetta: 

Virðulegi forseti. Þann 3. maí sl. var fyrirspurn minni til forsætisráðherra, um upplýsingagjöf til almennings og fjölmiðla, dreift á Alþingi. Samkvæmt þingsköpum skal miða að því að ráðherra svari eigi síðar en tveimur vikum eftir að fyrirspurn er dreift. Síðastliðinn mánudag mættu ráðherrar til að svara fyrirspurnum þingmanna og ég bjóst við að þar myndi forsætisráðherra mæta, enda var það innan tveggja vikna frestsins. Ég var spurður hvort ég myndi mæta með fyrirspurnina sem ég hafði borið fram og var að sjálfsögðu tilbúinn til að gera það en forsætisráðherra hætti við. Nú er fresturinn liðinn og ég gæti alveg fyrirgefið það ef forsætisráðherra myndi mæta í dag til að svara fyrirspurn minni en hér er enginn forsætisráðherra, þótt hann verði hérna eftir hádegi. Hér er heldur engin beiðni um frest til að svara. Það er heldur engin ástæða til að veita frest því að spurningin er ekki flókin og ég hef meira að segja spurt forsætisráðherra sömu spurningar áður, hann bara svaraði ekki í það skiptið og þess vegna spyr ég aftur. Virðulegi forseti. Ég býst við að forsætisráðherra verði gert að mæta í þingsal til að svara fyrirspurnum sem að honum er beint.

Forseti hefur hlýtt á mál hv. þingmanns og það verður tekið til skoðunar.

Hæstv. forseti. Síðustu ár og áratugi hafa þéttbýliskjarnar stækkað auk þess sem samgöngur hafa víða batnað. Samhliða því hafa miklar breytingar orðið á þróun byggða og atvinnusvæða. Fólk jafnt í skilgreindu þéttbýli sem dreifbýli hefur í síauknum mæli leitað í störf í nágrannabæjum og sveitarfélögum þannig að skilgreiningar og hugmyndir um atvinnusvæði hafa verið að breytast. Þessi þróun hefur leitt af sér sífellt stækkandi atvinnusvæði og lengri ferðir til og frá vinnu. Þessi þróun er jákvæð og styrkir byggðir landsins en vandamál fylgja einnig stækkandi atvinnusvæðum og ferðum fólks langar leiðir í og úr vinnu. Nauðsynlegt er að unnið verði að því að auka vægi almenningssamgangna á hverju atvinnusvæði fyrir sig en þar er víða pottur brotinn. Ljóst er að á sumum atvinnusvæðum er engum almenningssamgöngum til að dreifa og um langan veg að fara í og úr vinnu. Á undanförnum þingum hafa hv. þingmenn Framsóknarflokksins lagt fram tillögur til að koma til móts við ferðakostnað einstaklinga vegna ferða til og frá vinnu en málið hefur ekki náð fram að ganga. Ein meginástæðan fyrir því er að umrædd aðgerð er samkvæmt umsögnum ákveðinna aðila sögð flækja skattkerfið. Vegna þessa virðist kerfið sem ætlað er að þjóna hagsmunum landsmanna þjóna kerfinu sjálfu. Tillaga okkar hv. þingmanna Framsóknarflokksins kveður á um að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra undirbúi og leggi fram á Alþingi frumvarp til laga sem feli í sér heimild til hæstv. ráðherra til að útfæra og setja reglur um að þeim skattskyldu mönnum sem greiða þurfa háan kostnað vegna ferða til og frá vinnu, óháð ferðamáta, innan tiltekinna skilgreindra atvinnusvæða innan lands, verði veittur afsláttur af tekjuskatti. Í framhaldinu útfæri hæstv. ráðherra og setji slíkar reglur. Þetta mál var endurflutt á yfirstandandi þingi en náði ekki fram að ganga. Það er örlítil breyting að umrædd tillaga nær til fleiri samgöngumáta en bifreiða. Sú fyrirmynd er m.a. sótt til Danmerkur. Ég vil nota tækifærið og spyrja hæstv. samgöngu- og byggðamálaráðherra, því að hér er um að ræða byggðaaðgerð ef þetta næði fram að ganga, hvort hann sé hlynntur þeirri byggðaaðgerð sem ég ræddi hér að ofan. Spurning mín til hæstv. byggðamálaráðherra er því: Er hann hlynntur þeirri byggðaaðgerð að kostnaður við ferðir til og frá vinnu verði frádráttarbær frá tekjum áður en til skattlagningar kemur? Þannig gætum við styrkt dreifð atvinnusvæði og ákveðna byggðafestu hér á landi, sem er afar mikilvægt.

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Ég held að hér séum við að ræða mál sem getur skipt miklu máli í því að reka alvörubyggðaáætlun. Þær breytingar sem eiga sér stað á landsbyggðinni sérstaklega eru að mörgu leyti mjög miklar, allt að því dramatískar er hægt að segja, þar sem við horfum fram á að þær atvinnugreinar sem á undanförnum áratugum og jafnvel enn lengri tíma hafa stuðlað að sem mestri byggðafestu, grundvallargreinar eins og sjávarútvegur og landbúnaður, munu ekki gera það á næstu árum og áratugum. Því verður að horfa til fjölbreyttari atvinnutækifæra úti um allt land. Það getur þýtt að um verði að ræða meiri flutning á milli byggðarlaga á vinnuafli innan einhverra skilgreindra atvinnusvæða. Þetta verður ein af þeim áherslum sem verður lögð í drögum að nýrri byggðaáætlun fyrir 2018–2024 sem snertir lækkun kostnaðar vegna daglegra ferða milli heimilis og vinnustaðar í dreifbýli, smærri þéttbýlisstaða. Vinnusóknarsvæði þar sem fólk getur sótt vinnu daglega frá heimili hafa stækkað með bættum samgöngum. Markmið slíkrar aðgerðar yrði að auðvelda fólki utan höfuðborgarsvæðisins að sækja vinnu til og frá heimili sínu. Lagt er til í þeirri áætlun að settur verði á fót starfshópur sem falið verði að semja reglur um þá framkvæmd að þeir íbúar sem búa á styrkjasvæði ESA-kortsins fái hluta kostnaðar við ferðir til og frá vinnu endurgreiddan í gegnum skattkerfið. Við mótun nýrrar byggðaáætlunar voru m.a. haldnir fundir með samráðsvettvangi sóknaráætlana í hverjum landshluta. Þar kom fram mikil áhersla á samgöngur sem grundvallarforsendu fyrir atvinnu- og þjónustusókn landsmanna. Vegasamgöngur innan landshlutanna ráða mörkum vinnusóknarsvæða, svæða þar sem íbúar geta ferðast daglega milli heimilis og vinnustaðar, sem og þjónustusvæða, svæða þar sem íbúar geta sótt grunnþjónustu. Í samgönguáætlun er sterkur samhljómur við áherslur fyrri byggðaáætlana og þær áherslur sem hafa komið fram á fundum um nýja byggðaáætlun. Almenningssamgöngur eru í raun ekki valkostur sem ferðamáti nema í stærsta þéttbýli og nágrenni þess. Endurgreiðsla í formi frádráttar frá skatti er fær leið til að koma til móts við óhjákvæmilegan ferðakostnað og styður búsetu í dreifbýli og smærra þéttbýli. Það eru mörg fordæmi um það eins og hv. þingmaður kom inn á. Eitt meginatriða byggðaáætlunar er að jafna tækifæri allra landsmanna til atvinnu og þjónustu. Ég vitnaði áðan í byggðakort ESA og það er ágætt að reifa aðeins fyrir þá sem þekkja það ekki vel hvað það er. ESA-kortið er svokallað byggðakort, er samþykkt af Eftirlitsstofnun EFTA, og tilgreinir þau svæði Íslands þar sem veita má byggðaaðstoð. Þar gilda leiðbeiningarreglur ESA um byggðaaðstoð. Á þeim svæðum getur ESA einnig heimilað að Ísland veiti byggðaaðstoð. ESA-kortið skilgreinir í raun allt landið utan höfuðborgarsvæðisins sem eitt svæði í því samhengi. Þetta kemur einnig inn á svokölluð lög um ívilnun fyrir uppbyggingu atvinnutækifæra, nýfjárfestingar í atvinnulífi, hvort sem um er að ræða erlenda eða innlenda aðila. Þar er miðað við þetta byggðakort sem hefur verið samþykkt og er í raun og veru mjög víðtækt fyrir okkar stóra land. Ég er að láta skoða í ráðuneytinu hvort tilefni sé til að við búum til okkar eigið byggðakort innan þessa byggðakorts ESA þar sem við horfum í raun með sterkari hætti til þeirra svæða sem einangraðri eru og þar sem atvinnuuppbygging er erfiðari. Ég held að það sé að mörgu leyti óraunhæft að bera saman stöðuna á t.d. Suðurnesjum og víða annars staðar á landinu og full ástæða sé til að skoða hvort við eigum að byggja hvata til þess að þau svæði sem eiga frekar undir högg að sækja fái ríkari aðstoð en önnur sem eru kannski nær höfuðborgarsvæðinu og ekki í eins mikilli þörf og raun ber vitni fyrir uppbyggingu í til að mynda atvinnulífinu.

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. samgöngu- og byggðamálaráðherra fyrir mjög skýr svör. Ég fagna því að þetta sé ein af þeim aðgerðum sem lögð er áhersla á í þeirri byggðaáætlun sem mun koma fram. Hæstv. ráðherra talar um að þar sé m.a. horft á byggðakort ESA og að við munum jafnvel vinna að okkar eigin byggðakorti og með sterkari aðgerðum til þessara einangruðu svæða. Mig langar samt að spyrja hæstv. byggðamálaráðherra um svæði í nágrenni höfuðborgarinnar, ég vil taka sem dæmi Akranes. Þar sækja um 2 þús. manns í 7 þús. manna byggðarlagi vinnu eða skóla til höfuðborgarsvæðisins. Undanfarin mörg ár, það eru að verða 20 ár, hafa þeir borgað veggjöld og það er óánægja með veggjöldin vegna þess að það koma engar mótvægisaðgerðir á móti. Kemur til greina hjá hæstv. byggðamálaráðherra að skoða hvort það sé möguleiki á einhverjum skattafslætti vegna kostnaðar við að komast til og frá vinnu í byggðarlögum í nágrenni höfuðborgarinnar, hvort hægt sé að koma með aðgerðir á móti veggjöldum og hvort það sé verið að skoða einhverja leið í þeim efnum? Annars vil ég þakka hæstv. byggðamálaráðherra fyrir svörin sem hann veitti í þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég held að mjög mikilvægt sé að við horfum á þetta mál ekki kannski endilega með mjög sterkum nærsýnisgleraugum. Við þurfum að horfa á heildarsviðsmyndina í þessu, ég held að það sé mikilvægt. Ég skil stöðuna, t.d. á Akranesi. Á því svæði hefur reyndar átt sér stað á undanförnum árum gríðarlega mikil uppbygging í atvinnu. Þetta er það svæði þar sem vöxturinn hefur verið kannski hvað mestur hlutfallslega á landinu í fjölgun íbúa. Þeir hafa mjög sterkt atvinnusvæði á Grundartanga og víðar sem hefur skapað góð störf, traust og vel launuð störf. Mér finnst sjálfsagt að skoða þetta. Ég held að það hljóti að koma inn í þær hugmyndir sem við erum að láta skoða almennt gagnvart veggjöldum. Nú er staðan þannig að búið verður að borga Hvalfjarðargöngin um mitt næsta ár. Reiknað er með að ríkið eða þjóðin fái þau þá til endanlegrar eignar. Þá þurfum við auðvitað að meta það og verið er að skoða, eins og fólk þekkir, að fara í frekari framkvæmdir tengdar gjaldtöku á fleiri en þeirri leið. Að öðrum kosti fyndist mér að hætta ætti gjaldtöku í Hvalfjarðargöngunum nema það sé þá merkt einhverjum sérstökum viðbótarframkvæmdum. Ég held að við hljótum að skoða það síðan í öllum slíkum gjaldtökuhugmyndum að það sé einhver verulegur meiri ávinningur af þeim framkvæmdum fyrir þá sem ferðast reglulega um slík gjaldhlið, þannig að það verði sparnaður á ferðatíma, eldsneytiskostnaður sem vegur upp á móti a.m.k. þeim kostnaði sem fólk verður fyrir. Þar erum við að skoða margar útfærslur og leiðir sem koma út úr 

Hæstv. forseti. Ég ætla að spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann ætli að beita sér fyrir starfsemi á Alexandersflugvelli og að hann verði varaflugvöllur fyrir Akureyrarflugvöll. Sú fyrirspurn sem ég lagði fram á Alþingi í vetur hljómar á þennan veg, en mig langar jafnframt að nýta tækifærið og spyrja hvort horft sé til þess hvort flugvöllurinn gæti orðið varaflugvöllur jafnvel fyrir Reykjavíkurflugvöll og Egilsstaðaflugvöll. Eins og margir vita hefur orðið gríðarleg aukning í ferðamannastraumi til landsins. Sá ferðamannastraumur kemur að mestu leyti gegnum Keflavíkurflugvöll. Þar, eins og við vitum öll, er orðið gríðarlegt álag vegna þessa. Það er ábyrgðarfullt að líta til annarra gátta inn í landið, það hefur reyndar verið gert og ýmis vinna farið fram um það og einhver flugfélög hafa lent þar í einhverjum tilvikum. Við hv. þingmenn Framsóknarflokksins leggjum til að unnið verði að stefnumótun í ferðaþjónustu og á þeirri leið væri skynsamlegt að okkar mati að nýta betur þá flugvelli sem eru á Akureyri og Egilsstöðum. Sem hvata fyrir flugfélög til að nota þá flugvelli meira væri hægt að setja lægri komugjöld inn á Akureyri og Egilsstaði. Ef þetta næði fram að ganga væri mjög æskilegt að við hefðum varaflugvelli til staðar. Þá væri Alexandersflugvöllur í Skagafirði mjög ákjósanlegur til að sinna því verkefni, en eins og við vitum líka er stutt á milli Akureyrar og Skagafjarðar. Alexandersflugvöllur er vel staðsettur. Þar er aðflug mjög gott. Fjörðurinn er víður og lítið um hindranir. Flugvöllurinn vísar í norður/suður, sem eru einnig víkjandi vindáttir á þeim slóðum og þá er staðsetning vallarins hagstæð með tilliti til snjóa. Það gæti því verið ávinningur að því að byggja Alexandersflugvöll upp sem varaflugvöll. Þá er augljóst að slíkur flugvöllur mun þjóna Akureyri vel sem varaflugvöllur og tryggja og treysta þá mikilvægu starfsemi sem þar er rekin í sambandi við ferðaþjónustu og flug almennt. Í því samhengi þarf einnig að nefna sjúkraflugið, en það er mikilvægur þáttur í okkar heilbrigðisþjónustu. Ég endurtek því það sem ég byrjaði á og spyr hæstv. samgönguráðherra hvort hann ætli að beita sér fyrir starfsemi á Alexandersflugvelli og að hann verði varaflugvöllur fyrir Akureyrarflugvöll, eins og fyrirspurnin hljómar upp á. Einnig spyr ég hvort Alexandersflugvöllur geti orðið varaflugvöllur fyrir Reykjavíkurflugvöll og Egilsstaðaflugvöll og hvort unnið sé að því.

Virðulegur forseti. Nær allt innanlandsflug er rekið frá Reykjavíkurflugvelli. Áætlunarflug er styrkt til sex flugvalla á landsbyggðinni, þ.e. til flugvallanna á Gjögri, Vopnafirði, Þórshöfn, Hornafirði, Bíldudal og í Grímsey. Við ákvörðun um styrki til áætlunarflugs var það markmið í samgönguáætlun lagt til grundvallar að íbúum væru tryggðar samgöngur þannig að ekki tæki lengri tíma en þrjár og hálfa klukkustund að ferðast til höfuðborgarsvæðisins. Þessi tími, þrjár til þrjár og hálf klukkustund, er einnig góð vísbending um hvenær íbúar byrja almennt að kjósa akstur umfram flug. Með hliðsjón af vegasambandi milli Sauðárkróks og höfuðborgarinnar auk vegasambands við Akureyri og síðan innanlandsflug þaðan er það metið svo að þessu markmiði sé náð fyrir íbúa í Skagafirði. Tölur um flug á árunum fyrir 2013, þegar flogið var frá Sauðárkróki, sýna einnig hvernig farþegafjöldi fór ört minnkandi, en þess má geta í því sambandi að hér á árunum um og upp úr 2000 voru farþegar þó nokkuð vel á annan tug þúsunda en voru komnir á þessum árum minnst eins og 2013 í 1.400 farþega. Þetta ásamt tilkomu Héðinsfjarðarganga voru röksemdir fyrir því að flug á Alexandersflugvöll hefur ekki verið styrkt. Fram til ársins 2013 voru styrkir veittir til flugs á flugvöllinn vegna samgangna við Siglufjörð og nálæg svæði. Isavia hefur fyrst og fremst haldið flugvellinum við sem lendingarstað síðan stuðningur við flug var lagður af. Völlurinn hefur verið notaður til sjúkraflugs þegar þörf hefur verið á. Engar framkvæmdir hafa verið við völlinn um langan tíma, þar af leiðandi er ljóst að kostnaðarsamt yrði að hefja reglubundið flug á Alexandersflugvöll á nýjan leik. Ljósabúnaður er orðinn gamall, gera þarf við slitlag, auk þess sem húsakosti hefur ekki verið haldið við að ráði. Að óbreyttu eru því litlar líkur á því að hafið verði áætlunarflug á Alexandersflugvöll að nýju. Það var reynt í samstarfi við sveitarfélagið Skagafjörð en var lagt af um áramótin 2013/2014 m.a. vegna þessa að færri nýttu sér flugið en vænst var. Fara þyrfti í miklar fjárfestingar ef hefja ætti flug á Alexandersvöll. Nefna má að áætlunarflug er á Húsavíkurflugvöll. Hann getur því einnig nýst sem varaflugvöllur fyrir innanlandsflug á Akureyri. Flugrekstraraðilar hafa ekki sýnt þessu mikinn áhuga. Þrátt fyrir þó nokkrar tilraunir hefur gengið illa að fá þá til þess að hefja millilandaflug á þá skilgreindu millilandaflugvelli sem við erum með á Akureyri og Egilsstöðum. Það eru svo sem uppi hugmyndir um það hvernig við getum bætt úr því. Ég held að það væri að mörgu leyti mjög jákvætt ef við gætum stuðlað að beinu flugi í þessa landshluta. Við erum að reyna að vinna að hugmyndum sem að því lúta. Sem dæmi um uppbyggingarþörf á millilandaflugvelli, ef Alexandersflugvöllur ætti að vera notaður slíkur, má nefna flugverndaraðstöðu, endurnýjun slitlags á vellinum og aðflugsbúnað. Kostnaður vegna uppbyggingar hefur ekki verið metinn nákvæmlega en gera má ráð fyrir því að hann verði jafnvel allt að tveimur milljörðum. Varðandi varaflugvöll þá er það reyndar mjög áhugaverður vinkill vegna þess að við munum þurfa að horfa alveg sérstaklega til þess að byggja upp öflugri þjónustu við varaflugvelli á Íslandi. Vegna aukinnar flugumferðar sem orðin er um landið er það áhyggjuefni að ef eitthvað gerist í Keflavík sem veldur því að völlurinn lokast um lengri eða skemmri tíma þarf að svara því hvar við ætlum að koma þeim flugvélum fyrir sem eru á leiðinni til landsins á þeim tíma. Við erum enn að skoða það atriði. Það byggist auðvitað á því að stækka flughlöð og hafa skipulagið með þeim hætti að þetta geti gengið upp snurðulaust. Hvort einhver slík lausn er í tengslum við þennan flugvöll verður að koma í ljós við þá athugun. Ég átti fund á fimmtudaginn í síðustu viku með sveitarstjórn í Skagafirði þar sem við fórum sérstaklega yfir þessi mál. Það er mikill áhugi heimamanna á því að það verði hafið reglubundið innanlandsflug frá Reykjavík og á Alexandersflugvöll. Við munum setja málið í ákveðinn farveg sem verður skoðaður í tengslum við þá endurskoðun sem við ætlum að ráðast í varðandi rekstur innanlandsflugvalla almennt. Ég tel að það sé ákaflega mikilvægt að við horfum til þess að innanlandsflug verði raunhæfur valkostur fyrir íbúa í ákveðnum svæðum í hinum dreifðu byggðum sem samgönguvalkostur. Til þess þarf verð á innanlandsflugi til almennings á þessum svæðum að lækka. Það er of dýrt. Það er ekki raunhæfur valkostur fyrir flesta íbúa í dag. Það myndi væntanlega þýða hækkun fyrir aðra sem fara sjaldnar, en með breyttu rekstrarfyrirkomulagi, breyttum áherslum á því fjármagni sem ríkið lætur renna til þessa máls, hafa verið nefndar leiðir eins og 

Virðulegi forseti. Mér finnst full ástæða til að endurskoða það hvort ríkið eigi að styrkja innanlandsflug til Alexandersflugvallar sem ekki hefur verið flogið á í nokkur ár. Forsendur hafa breyst. Við erum með þennan mikla ferðamannafjölda, hátt á þriðju milljón í ár, og ef ekki er framboð kemur ekki í ljós hver eftirspurnin er. Þannig eru markaðslögmálin. Þarna liggja miklar fjárfestingar undir og eru kannski að drabbast niður. Alltaf verður dýrara og dýrara að endurræsa flugvöll eins og Alexandersflugvöll. Mér finnst að það eigi að leyfa því að njóta vafans og gera tilraun til ákveðins tíma og sjá hvernig það kemur út. Ég held að full ástæða sé til þess. Þetta er ein leið til að dreifa ferðamönnum um landið, að nýta þær fjárfestingar sem við höfum, og þörf er fyrir varaflugvöll eins og komið var inn á. Þessir flugvellir - ég vil líka nefna Þingeyrarflugvöll - hafa verið látnir drabbast niður og menn verða að fara að taka sig á í þessum efnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja athygli á þessu mikilvæga máli. Ég tek jákvætt í þau orð hæstv. ráðherra að hafin sé skoðun á innanlandsfluginu almennt og að vinna eigi að því að gera það að raunhæfum valkosti þegar kemur að almenningssamgöngum fyrir dreifðari byggðir landsins. Að mínu mati hefur umræðan um fyrirkomulag innanlandsflugs allt of lengi verið föst í hjólförum sem snúa að flugvelli í Vatnsmýri eða ekki. Á meðan höfum við látið flugvelli víða um land drabbast niður og ekki sinnt þeim nægilega og ekki verið með nægilega góða stefnu í þeim málum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra út í orð hans áðan, þegar hann kom inn á það að með breyttu rekstrarfyrirkomulagi flugvalla væri mögulega hægt að fara hina svokölluðu skosku leið. Hvað á hæstv. ráðherra við þegar hann talar um breytt rekstrarfyrirkomulag á innanlandsflugvöllum?

Hæstv. forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svörin. Ég vil jafnframt taka undir orð hv. þingmanna sem hafa tekið þátt í umræðunni að það er mikilvægt að endurskoða innanlandsflugið og styrkja það því að við erum ekki með sömu forsendur núna og við vorum árið 2013. Við vitum öll að það hefur orðið gríðarleg aukning í ferðamannastraumi til landsins og okkur vantar tæki og betri samgöngur í flugi og á landi til þess að dreifa ferðamönnum betur um landið. Ég vil jafnframt spyrja hæstv. samgönguráðherra þess sama og hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé spurði: Hvað á hann við með breyttu rekstrarfyrirkomulagi innanlandsflugs? Það er mjög mikilvægt að við hér á þingi fáum upplýsingar um hvað það er. Og ég tek undir undir orð hv. þm. Lilju Rafneyjar Magnúsdóttur hvort ekki sé tímabært að fara í tilraun til að athuga hvort innanlandsflug m.a. á Alexandersflugvöll geti staðið undir sér. Ég tel mjög mikilvægt að unnið sé að stefnumótun í ferðaþjónustunni. Ég tel og við hv. þingmenn Framsóknarflokksins að ef við setjum á komugjöld sem verði hærri í Keflavík, lægri inn á Egilsstaði og Akureyri, yrði það hvati fyrir flugfélög að lenda þar. Þau þurfa auðvitað að horfa í rekstri sínum í hin ýmsu gjöld. Við þurfum að vinna að öflugri þjónustu í flugmálum, standa vörð um flug hingað til Reykjavíkur og landsbyggðina um leið. Ég þakka hæstv. samgönguráðherra fyrir svör hans.

Virðulegur forseti. Það er alveg hárrétt sem fram kemur hjá hv. þingmönnum að forsendur hafa mikið breyst í samgöngumálum almennt vegna aukins straums ferðamanna til landsins á undanförnum árum. Það er auðvitað eitthvað sem við verðum að taka tillit til og skoða hvort það geti styrkt grundvöll innanlandsflugs, ekki bara til Sauðárkróks heldur annars staðar á landinu einnig. Innanlandsflug er þjóðhagslega hagkvæmt. Það hefur verið skoðað. Það er því hagkvæmt að efla innanlandsflugið fyrir utan að það breytir auðvitað mjög lífsskilyrðum, getum við sagt, úti á landi að geta flogið og rekið erindi sín fram og til baka á sama degi. Það er einmitt það sem þetta snýst um, að tíðnin sé þannig að hún þjóni þörfum heimafólks og atvinnulífs á þessum stöðum. Hv. þm. Kolbeinn Óttarsson Proppé spyr mig hér að því, og fleiri reyndar, hverjar þær breytingar eru í rekstri innanlandsflugvalla sem ég kom inn á í framsögu minni. Ég nefndi að það væri verið að skoða svokallaða skoska leið, reyndar er verið að skoða einnig norsku útfærsluna. Þetta eru leiðir sem þessar þjóðir hafa farið með ágætisárangri sem breyta svolítið rekstri bæði flugvallanna og innanlandsflugsins í heild. Þetta byggir á því að íbúar á þessum svæðum eigi greiðari aðgang og innanlandsflug verði raunhæfari valkostur fyrir þá. Það getur þýtt að þeir styrkir sem hið opinbera setur í þetta í dag og koma fyrst og fremst að rekstri flugvallanna sjálfra verði færðir til íbúanna og það verði þá greidd bara eðlileg gjöld til þess að reka þessa flugvelli við þá lendingu. Það þýðir eins og ég sagði áðan að flugfar getur hækkað eitthvað til annarra aðila sem sjaldnar nota þennan ferðamáta. Hvort það sé tímabært að gera tilraun? Já, ég tel að það sé tímabært að gera tilraun 

Herra forseti. Umferðarslysum hefur fjölgað gríðarlega, eðlilega, í takt við aukna umferð, ekki síst hjá erlendum ferðamönnum. Árið 2014 slösuðust 123 erlendir ferðamenn, þar af 21 alvarlega. Ári síðar voru þeir orðnir 213, 26 slösuðust alvarlega og þá létust fimm. Á síðasta ári voru þeir 223 og þar af 43 sem slösuðust alvarlega og tveir létust. Hlutfallslega var það svo að Kínverjar voru flestir þeirra sem slösuðust í umferðinni í fyrra. Þar á eftir komu Ítalir og svo Frakkar. En hver er skýringin? Mikið hefur verið rætt um að Asíubúar þurfi ekki að gangast undir eins dýr námskeið og kennslu og þekkist hér á landi. Jafnvel er talað um að sumir hafi aldrei setið undir stýri eða að próf sé tekið í ökuhermi þar sem ekki er gert ráð fyrir aðstæðum eins og hér geta skapast, m.a. í hálku og á mjóum malarvegum, en þar hafa einmitt flest umferðarslysin átt sér stað, þ.e. á malarvegum, og svo hefur verið töluvert um bílveltur í hálku. Það er einnig svo að bílbeltanotkun virðist ábótavant, sérstaklega í aftursætum, en víða er það ekki bundið í lög. Vissulega má segja að margur erlendur ferðamaðurinn sé vanari akstri í stórborgum eða nýti almenningssamgöngur dags daglega. Þess vegna er sú víðátta sem hér blasir við þeim ókunnug og við sjáum það m.a. í formi þess að bílar eru stopp á miðjum þjóðvegi. Við sjáum ferðamennina skoða hesta, kindur eða norðurljós og hugsa ekki beint um umferðina sem á móti eða eftir kemur. Forvarnir eru mikilvægar. Gott dæmi um þau er samstarfið milli kínverska sendiráðsins og Samgöngustofu þar sem ýmislegt hefur verið þýtt yfir á kínversku, bæði akstursleiðbeiningar, vegskilti og fleira. Nú veit ég til þess að krafist er að ökuskírteini frá Kína séu með latnesku letri eða þýdd af löggiltum skjalaþýðanda. Svo er fræðsluefni Samgöngustofu líka afhent um leið og þeir fá áritun í vegabréfið, sýnt er kennslumyndband í afþreyingarkerfi Icelandair, en það þyrfti svo sannarlega að gera í fleiri flugvélum sem hingað fljúga. Bílaleigurnar hafa líka stóraukið fræðslu til ökumanna með því að setja t.d. límmiða á stýri með upplýsingum, enda full þörf á þar sem við höfum heyrt af slysum sem hefði mátt koma í veg fyrir með ýmsum aðgerðum. Alvarlegasta dæmið sem ég hef heyrt um er af starfsmanni á bílaleigu á Keflavíkurflugvelli sem var í rúman klukkutíma að kenna viðkomandi ökumanni á bílinn en sá gat hreinlega ekki skipt um gír og hafði ekki kunnáttu til að setja í bakkgír. Skömmu seinna velti þessi einstaklingur bílnum á Reykjanesbrautinni. Sem betur fer er þetta ekki algengt en ýmislegt svona virðist koma fyrir of marga erlenda ökumenn og þeir sem aðstoða þá hafa svona sögur að segja, þó ekki jafn alvarlegar og þessa. Ég sé að tími minn er búinn. Spurningarnar liggja fyrir ráðherra og ég vona að hann geti svarað þeim. 

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður hreyfir við máli sem er þó nokkuð til umræðu og ástæða að líta til. Ef ég fer í gegnum þær spurningar sem lagðar voru fyrir eru svörin þessi: Já, erlendir ferðamenn mega aka þeim ökutækjum sem gild þjóðarskírteini þeirra heimil. Á grundvelli skírteina sem gefin eru út í ríki utan EES-svæðisins má þó ekki aka ökutækjum í atvinnuskyni hér á landi. Gerð er krafa um að skírteinið sé með latneskum bókstöfum eins og kom fram hjá hv. þingmanni. Sé það ekki raunin þarf skírteini að fylgja þýðing á íslensku, dönsku, norsku, sænsku eða ensku. Viðkomandi þarf síðan að uppfylla aldursákvæði þau er hér gilda. Um þær reglur sem gilda í þeim tilfellum þegar ökuréttindi eru veitt af öðru ríki en á EES-svæðinu vísa ég til míns fyrra svars. Á Íslandi gilda síðan svipaðar reglur um ökuskírteini sem gefið er út í ríki sem er ekki aðili að Evrópska efnahagssvæðinu. Slíkt skírteini veitir handhafanum rétt til að stjórna sömu ökutækjum hér á landi og það heimilar að stjórna í útgáfulandinu. Skírteinið gildir í allt að einn mánuð eftir að skilyrðum um fasta búsetu er fullnægt. Það sama á við um fólk sem hingað kemur sem ferðamenn og dvelur í skemmri tíma. Hvort sambærilegar reglur eru í gildi um íslensk ökuskírteini í öðrum ríkjum fer eftir því hvaða reglur viðkomandi ríki hefur sett sér. Ökutækjaleigur annast útleigu skráningarskyldra ökutækja. Þeim er heimilt að leigja ökutækið öðrum en þeim sem hafa réttindi til að stjórna ökutækinu sem leigja á. Þeim er þó heimilt að gera leigusamning við aðila sem ekki hefur tilskilin ökuréttindi en hann þarf þá að tilnefna ökumann skriflega sem má aka ökutækinu. Sá ökumaður þarf þá að uppfylla framangreind skilyrði. Reglur um viðurkenningu erlendra ökuréttinda til aksturs hér á landi eru í samræmi við gildandi reglur annars staðar á Norðurlöndunum. Skoða mætti hvort gera ætti kröfu um framvísun alþjóðlegs ökuskírteinis ásamt þjóðarskírteini þegar skírteinið er gefið út af ríki utan Evrópska efnahagssvæðisins. Alþjóðlegt ökuskírteini er fyrst og fremst stöðluð þýðing á þjóðarskírteini. Erlendis hefur verið mikið af fölsuðum alþjóðlegum ökuskírteinum í umferð og því má efast um að slík krafa auki eitthvað á öryggi. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður kom inn á, það er vaxandi hætta af þessari þungu umferð í samgöngukerfi okkar og einmitt hafa verið nefnd dæmi um útlendinga sem stoppa bara í vegkanti og fara að skoða hesta eða annað í náttúrunni sem vekur athygli þeirra. Þjóðvegakerfið ber keim af þeim sparnaði sem gripið var til eftir hrun. Við getum tekið sem dæmi vegmerkingar sem hefur verið ákaflega ábótavant á undanförnum árum. Við tökum eftir því ef við ökum um þjóðvegi landsins að þar eru víða strikaðar brotnar línur í vegkantana þar sem ætti að vera heil lína. Þetta var gert í sparnaðarskyni. Þetta segir útlendingum sem eru á ferðinni að það sé óhætt að stoppa þar. Svo komum við og bölsótumst út í þá en þeir telja sig fara að reglum, þessir ferðamenn sem heimsækja okkur. Við jukum framlög til Vegagerðarinnar í viðhaldsþáttinn úr 5,8 milljörðum á síðasta ári í 8,1 milljarð á þessu ári. Þess mun sjá stað víða í sumar í umferðarmerkingum sem eru mjög stórt öryggisatriði í umferðinni. Það er alveg ljóst að við þurfum að leggja áherslu á umferðaröryggi. Þar sem við höfum stigið stór skref, eins og t.d. bara í tvöföldun Reykjanesbrautarinnar á kafla, hefur dregið umtalsvert úr öllum umferðarslysum. Á þessum kafla var til að mynda algengast að yrðu banaslys í vegakerfinu okkar. Þar hefur ekki orðið banaslys frá því að sá vegur var tvöfaldaður. Þetta segir okkur einfaldlega að með alvöruuppbyggingu í samgöngukerfinu, vegakerfi okkar, er hægt að takast á við þetta krefjandi verkefni af mikilli alvöru. Sennilega er fátt eins þjóðhagslega hagkvæmt og að draga úr slysum í umferðinni og bæta samgöngur. Það er einmitt á þessum forsendum sem við höfum sett í gang þessa vinnu, sem hefur verið nokkuð umtöluð og jafnframt umdeild, við að hefja átak á grundvelli einhvers konar gjaldtöku þar sem ekki síst yrði horft til þess mikla ferðamannastraums sem er orðinn um þjóðvegakerfið, að hann taki þátt í því með okkur að byggja upp þjóðvegakerfið, gera alvöruátak í þágu okkar allra og taka þannig vonandi mjög góðan skerf af þeim mikla kostnaði sem augljóslega fylgir slíkum framkvæmdum. Það er gríðarlega mikilvægt fyrir okkur að muna að við erum 340 þús. manna þjóð sem býr í 103 þús. ferkílómetra landi. 

Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Ég gæti nú talað við hann um samgöngumál í nokkuð marga daga, um vegakerfið okkar og allt það. En ég ætla að reyna að halda mig við það sem ég var að velta fyrir mér, þ.e. ökuréttindi. Það getur haft margs konar afleiðingar að ekki eigi að gera auknar kröfur, eða finna leiðir til að ganga t.d. úr skugga um fölsun á alþjóðlegum skírteinum. Við þekkjum það menn kaupa sér prófgráður, ekki bara í háskólum. Ég veit um dæmi þar sem maður, búsettur í Danmörku, keypti sér ökuskírteini fyrir 200 dollara, það var ekki flóknara en það. Honum þótti engin ástæða til að taka ökupróf. Einhverjir hafa slíkt viðhorf en aðrir ekki, en í ljósi þess hvernig ástandið er hjá okkur er varasamt að geta ekki kannað það með óyggjandi hætti hvort skírteini séu raunverulega í gildi. Svo er þetta auðvitað menningarmunur, ég ætla ekki að horfa fram hjá því. Ég er ekkert viss um að ég yrði mjög flink í umferðinni í Kína. En það breytir því ekki að við verðum að bregðast við á einhvern hátt. Ég tek undir það að heilmála þarf veglínurnar mjög víða þannig að það samsvari alþjóðlegum stöðlum. Ég ætla Vegagerðinni það ekki að hafa af sparsemi ekki látið mála þar sem öryggi er verulega ábótavant eða ástæða hefur þótt til að gera það sérstaklega. Við þurfum hins vegar að velta því fyrir okkur að skírteinin okkar gilda til dæmis ekki í Kína. Það er dálítið áhugavert að velta því fyrir sér. Því hefur verið kastað fram að vegna fjölgunar slysa 

Virðulegur forseti. Já, það er í mörg horn að líta þegar kemur að því að ræða slysin almennt. Ég fór aðeins yfir það áðan að þetta snertir í raun miklu fleira en þessi mögulegu ökuskírteini. Það er vandamál sem við þekkjum og ég hef heyrt þær sögur sem hv. þingmaður vísar til. Við höfum hins vegar ekkert fengið staðfest í þeim efnum. Þrátt fyrir að leitað hafi verið til bílaleigna, af því að við heyrum ýmsar sögur, hefur ekkert verið sérstaklega staðfest þar. Það er áhugavert að hafa í huga að ef við horfum til banaslysa á síðasta ári þá voru þau 18 og þar af voru 14 Íslendingar, 2 ferðamenn og 2 innflytjendur. Það er áhyggjuefni hve Íslendingar koma við sögu í mörgum slysum. Ef við horfum á það hvernig við viljum draga úr slysum þá hefur þeim t.d. fjölgað gríðarlega vegna ölvunar og fíkniefna. Málið er því ekki einangrað við það sem hér hefur verið rætt. Málið er miklu stærra. Það snýr að umferðaröryggi í samgöngukerfinu, bættum merkingum, t.d. við einbreiðar brýr og slíkt, við vegkanta. Það sem ég rakti áðan, um merkingar, var gert í sparnaðarskyni á sínum tíma. Við höfum aukið framlögin verulega og ég vænti þess að þess muni sjá stað um allt land í sumar. Það slösuðust 215 alvarlega í umferðinni, þar af 151 Íslendingur og 47 erlendir ferðamenn. Það er allt of hátt hlutfall. Þetta er allt of mikið. Við þurfum þess vegna að horfa til allra þessara þátta. Ég held að það sé sjálfsagt að skoða sérstaklega það mál sem hv. þingmaður spyr hér um og ræðir. En ég er bara að reyna að vekja athygli á því að það eitt og sér mun væntanlega ekki skila okkur þeim ávinningi sem við viljum sjá, þ.e. að það verði umtalsverð fækkun á slysum í umferð á Íslandi. Þar þurfa fleiri þættir að koma til, aukin fræðsla og miklu betri samgöngumannvirki, átak á þeim vettvangi. Ég held að það geti leitt okkur mjög sterkt fram veginn í þessum efnum.

Forseti. Í 24. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks, sem fjallar um menntun, segir m.a., með leyfi forseta: „Aðildarríkin viðurkenna rétt fatlaðs fólks til menntunar. Þau skulu, í því skyni að þessi réttur megi verða að veruleika án mismununar og þannig að allir hafi jöfn tækifæri, koma á menntakerfi á öllum skólastigum án aðgreiningar og símenntun sem miða að því: a. að auka mannlega getu til fulls og tilfinningu fyrir meðfæddri göfgi og eigin verðleikum og auka virðingu fyrir mannréttindum, mannfrelsi og mannlegri fjölbreytni, b. að fatlað fólk geti fullþroskað persónuleika sinn, hæfileika og sköpunargáfu, ásamt andlegri og líkamlegri getu, c. að gera fötluðu fólki kleift að vera virkir þátttakendur í frjálsu þjóðfélagi.“ Alþingi samþykkti í september sl. að fullgilda þennan samning. Í ljósi þess hefur Myndlistarskólinn í Reykjavík boðið menntamálaráðuneytinu til áframhaldandi samstarfs um kennslu á námsbraut í diplómanámi í myndlist fyrir fólk með þroskahömlun. Það má geta þess hæstv. ráðherra til upplýsingar að á morgun er einmitt útskrift 12 nemenda sem eru að ljúka námi á þessari námsbraut og líka að í tilboði og erindi Myndlistarskólans í Reykjavík til ráðuneytisins, dagsettu 17. febrúar 2017, kemur fram að kostnaðurinn fyrir hvern nemanda er innan við 250 þúsund krónur á önn. Þetta er leið sem breytir lífi fólks, leið sem gefur fólki með þroskahömlun tækifæri til að nýta sína hæfileika. Eins og sagði í viðurkenningu sem námsbrautin hlaut, Múrbrjótinn, á vef Þroskahjálpar á árinu 2015 segir þar, með leyfi forseta: Viðurkenningin er veitt vegna þess „framlags sem í því felst í þágu jafnra tækifæra til náms og listsköpunar.“ „Námsbrautin er innlegg í að bæta stöðu listafólks með þroskahömlun og gefa fólki færi á að rækta hæfileika sína í faglegu námsumhverfi.“ Við erum að tala um að halda þessari námsbraut gangandi fyrir 6 milljónir króna á ári. Ég spyr því hæstv. ráðherra: Verður Myndlistarskólanum í Reykjavík tryggt fé til að halda þessu diplómanámi úti áfram? Í öðru lagi: Sér ráðherra fyrir sér breytingar á hlutverki símenntunar og þekkingarmiðstöðvarinnar Fjölmenntar þegar þjónustusamningur um rekstur hennar rennur út um næstu áramót? Í þriðja lagi: Hver er skoðun ráðherra á gildi símenntunar fyrir fatlað fólk og hvernig telur ráðherrann að standa eigi að sí- og endurmenntun fatlaðra með tilliti til fjármögnunar og framkvæmdar?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrirspurnina. Því er fyrst til að svara að í samræmi við þjónustusamninginn sem er í gildi á milli Fjölmenntar og mennta- og menningarmálaráðuneytisins samdi Fjölmennt og semur við ýmsar menntastofnanir um námskeiðahald fyrir sína markhópa. Árið 2015 gerði Fjölmennt meðal annars samning við Myndlistarskólann í Reykjavík um tveggja ára diplómanám í myndlist með það fyrir augum að einn hópur gæti lokið námi. Þessi samningur var tilraunaverkefni til tveggja ára. Haustið 2016 var það mat Fjölmenntar á fjárhagsstöðu miðstöðvarinnar að ekki yrði hægt að styrkja þetta nám áfram. Í gildi er þjónustusamningur milli ráðuneytisins og Myndlistarskólans í Reykjavík sem rennur út 30. júní á næsta ári. Í þeim samningi eru engin ákvæði um diplómanám í myndlist fyrir fólk með þroskahömlun. Þess vegna er þessi samningur sérstakur á milli Fjölmenntar og Myndlistarskólans. Það er rétt, sem hv. þingmaður nefndi, að Myndlistarskólinn sendi inn erindi til ráðuneytisins í febrúar, þann 17. En ég þekki ekki þá tölu, 6 milljónir, sem hv. þingmaður nefndi hér áðan. Þvert á móti minnir mig að það sé talan sem Fjölmennt greiðir Myndlistarskólanum en Myndlistarskólinn fari fram á tvöfalda þá upphæð, eða hátt í 12 milljónir, fyrir tvö ár. Ég vil halda því til haga í þessu sambandi að samningar við einkaaðila verða að hafa réttan aðdraganda. Þeir verða að vera faglega uppbyggðir og fjármögnun tryggð. Regluverkið, sem okkur er uppálagt að vinna eftir, kveður á um það. Ekki liggur fyrir stefnumótun á þessu sviði né heldur þarfagreining. Hvort tveggja þarf að liggja fyrir áður en ákvörðun er tekin um hvort fella eigi diplómanámið inn í endurskoðaðan samning við skólann. Ég hef enga ástæðu til að draga í efa gæði þess starfs sem Myndlistarskólinn í Reykjavík hefur byggt upp í myndlist fyrir fólk með þroskahömlun. Þvert á móti. Ég vil ekki með neinum hætti gera lítið úr stöðu málsins. Það breytir hins vegar ekki þeirri staðreynd að engar sérstakar heimildir eru til þess fyrir ráðherra, hvorki í fjárlögum ársins né í regluverkinu, að taka þetta mál til einhverrar sérstaklega þóknanlegrar meðhöndlunar honum einum í hag. Því síður liggja fyrir sérstakar fjárheimildir sem unnt er að styðjast við í þessu efni. Í öðru lagi spyr hv. þingmaður hvort ráðherra sjái fyrir sér breytingar á hlutverki Fjölmenntar þegar þjónustusamningur um reksturinn rennur út um næstu áramót. Samkvæmt vinnulagi við endurskoðun þessara samninga eiga viðræður um það að hefjast í haust. Í slíkum viðræðum verður farið yfir hlutverk og markmið og önnur ákvæði samningsins eins og almennt er gert við endurskoðun þjónustusamninga. Í því sambandi vil ég að einfaldlega verði látin fara fram greining á þörfum og eftirspurn eftir þjónustunni, athugun á því hvernig hún verður fjármögnuð. Það er okkar sameiginlega verkefni að nýta opinbert fjármagn í þessu skyni afskaplega vel. Ég get alveg lýst þeirri skoðun minni að það væri æskilegt að geta komið þessum þáttum fyrir en það tengist að sjálfsögðu síðustu spurningu hv. þingmanns um það hver skoðun mín sé á gildi símenntunar fyrir fatlað fólk og hvernig ég telji að standa eigi að því með tilliti til fjármögnunar og framkvæmdar. Það efast enginn um mikilvægi þess að fatlað fólk eigi kost á gæðamenntun, hvort sem er á framhaldsskólastigi eða að því loknu. Það liggur fyrir að námsleiðir eða námskeið að loknu fjögurra ára námi á starfsbrautum fyrir fatlaða nemendur í framhaldsskólum eru af afar skornum skammti í dag. Eins og vitað er er lagagrunnur fyrir slíkt nám mjög veikur. Hann er helst að finna í lögum um framhaldsfræðslu. Í því sambandi tel ég, og hef raunar rætt í ráðuneytinu hjá mér, tímabært að hefja heildarendurskoðun á löggjöf um fullorðinsfræðslu á Íslandi. Slík endurskoðun gæti tekið til ýmissa þátta eins og íslenskukennslu fyrir fullorðna innflytjendur, lýðfræðslu, sem er annað heiti yfir lýðháskóla eins og sumir kalla, en síðast en ekki síst að styrkja grunninn undir námið fyrir fatlaða fullorðna einstaklinga. Þetta eru hugmyndir sem að mínu mati væri vel hægt að útfæra og taka til umræðu í tengslum við endurskoðun á lögum nr. 27/2010, um framhaldsfræðslu. Ég tel, í ljósi þess sem nú er að koma upp, sérstaklega í sambandi við nám fyrir fatlaða einstaklinga, að það sé löngu tímabært og raunar áríðandi að hefja þá endurskoðun. Jafnframt yrði að sjálfsögðu að greina þörf fyrir og meta kostnað við núverandi fyrirkomulag og reyna að sjá fyrir sér hvort og hvernig auka mætti aðgengi og ekki síst fjölbreytni í námi fyrir fatlaða einstaklinga.

Herra forseti. Ég ætla að byrja á að þakka fyrirspyrjanda kærlega fyrir að vekja athygli á þessu máli. Ég held að það hafi nú verið flóknari og erfiðari viðfangsefni sem við höfum glímt við hér. Nú bara segi ég við hæstv. ráðherra: Nú segirðu okkur bara til. Ef það vantar einhverjar heimildir þá skulum við ganga í það mál. Ég veit að við munum sameinast hér í þingsal. En ég tek hins vegar eftir því og fagna að hv. fyrirspyrjandi Svandís Svavarsdóttir er farin að bera nokkra umhyggju fyrir einkareknum skólum, sem er Myndlistarskólinn í Reykjavík, sem er einkarekinn. Það kannski veit á gott að í framtíðinni förum við að sameinast um að nýta raunverulega þá krafta sem felast í einkarekstri skóla með þjónustusamningi við ríkið með svipuðum hætti og við ætlumst til að verði gert hér. Þetta er fagnaðarefni og gleður mitt litla íhaldshjarta.

Herra forseti. Þetta er mikilvæg fyrirspurn sem hv. þm. Svandís Svavarsdóttir ber hér upp og tengir við samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks og það sem þar segir um menntun. Það er staðreynd að fatlað fólk hefur almennt séð styttri og minni menntun en ófatlaðir einstaklingar og það er mikið áhyggjuefni vegna þess að menntun skiptir svo miklu máli til að geta tekið þátt í samfélaginu. Mig langar því að beina því til hæstv. ráðherra almennt - því að mér fannst það koma fram í máli hans þegar hann svaraði spurningunum að gríðarlega mikið verk er óunnið þegar kemur að menntun fatlaðs fólks. Þó svo að hér sé verið að tala um hana í ákveðnu þröngu samhengi vildi ég nota tækifærið til að víkka þetta út og tala aðeins um menntun fatlaðs fólks almennt því að hér er svo greinilega mjög mikið 

Herra forseti. Þetta snýst auðvitað um að gera vel við fólk með þroskahömlun eða ekki. Við getum horft til ART-verkefnisins á Selfossi sem hefur verið undir Sambandi sunnlenskra sveitarfélaga. Það hefur kostað fáeina tugi milljóna króna hvert ár og það tókst að tryggja fjármögnun þess núna 2016–2017. Þegar kemur að diplómanáminu á það ekki að vera spursmál um form heldur vilja og árangur í bættum lífsskilyrðum þessa fólks. Þetta eru, eins og komið hefur fram, 12 milljónir til tveggja ára. Víða er vissulega farið fram á einhvers konar björgunaraðgerðir í alls konar verkefnum en þetta er með þeim hætti að það á að vera hægt. Ég vísa þá til orða hv. þm. Óla Björns Kárasonar, sem talaði hér á undan, um að við getum fundið þetta fé. Það er til dæmis til eitthvað sem heitir sérframlag frá ríkisstjórn og ég hvet til þess að það verði athugað.

Herra forseti. Ég þakka sömuleiðis fyrir þessa umræðu. Við erum að tala um skiptimynt í krónum talið sem verður þó til þess að tryggja ákveðin mannréttindi. Það er auðvitað það sem málið snýst um. Það er ánægjulegt að heyra að hæstv. ráðherra er að velta því fyrir sér að endurskoða lagarammann sem er utan um þetta og fleira. Það er mjög mikilvægt að fatlaðir einstaklingar, þeir sem hafa einhverja þroskahömlun, hafi tækifæri til að halda áfram námi eftir að framhaldsskóla lýkur. Eftir að hafa starfað með slíku fólki finn ég að þetta er því mikilvægt samfélag og oft er ekki margt annað að hverfa til eftir að námi í framhaldsskóla lýkur. Þess vegna er afar mikilvægt að tryggja fjölbreytt úrræði um allt land, ekki bara horfa til eins tiltekins skóla hér heldur horfa til þess að við getum séð nemendum sem ekki fara beint inn á hið hefðbundna háskólastig fyrir tækifærum til að koma víða við og halda áfram að mennta sig.

Forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra þátttökuna í þessari umræðu og öðrum þingmönnum og ráðherranum að sjálfsögðu fyrir svörin svo langt sem þau náðu. Mér finnst þetta liggja þannig að ráðherrann geti stigið inn í þessa stöðu nákvæmlega núna, eins og hún lítur út, með fulltingi þingsins. Ég heyri á hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar að hann telur að slík samstaða sé fyrir hendi, eða gæti verið fyrir hendi, við sérstaka afgreiðslu á Alþingi. Mig langar að vita hvort hæstv. ráðherra vill ljá máls á slíkri leið. Mig langar líka að nefna það, vegna þess að hv. þm. Óli Börn Kárason var með skens í garð þeirrar sem hér stendur, að fyrir liggur að Myndlistaskólinn í Reykjavík er sjálfseignarstofnun og má ekki taka sér arð og gerir samninga við ríkið um einstök verkefni, m.a. þetta. Mig langar líka til að nefna, vegna þess að hæstv. ráðherra talar um að ekki liggi fyrir stefnumótun í þessum málaflokki, þ.e. hvað varðar þessar tilteknu brautir, að hin raunverulega stefnumótun í málinu er samningurinn um réttindi fatlaðs fólks. Það er stefnumótun sem við höfum undirgengist og þar á meðal hæstv. ráðherra. Ráðherrann verður að axla ábyrgð á sínum hluta þess samnings með því að sýna með myndarlegum hætti fram á að í raun sé um að ræða jafnrétti til menntunar óháð fötlun, rétt eins og annarra félagslegra þátta. Að lokum vil ég spyrja hæstv. ráðherra hvort og þá hvenær hann hyggist svara erindi Myndlistaskólans í Reykjavík í samræmi við stjórnsýslulög, en það liggur inni í ráðuneytinu frá 17. febrúar síðastliðnum.

Virðulegi forseti. Ég þakka þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Hún er í grunninn þannig að allir sem hér hafa tjáð sig hafa fullan hug á því að leggja þessu máli lið. Ég fagna því. Ég bendi hv. fyrirspyrjanda á það að áður en ráðherrann axlar sína ábyrgð verður hann að taka tillit til fleiri þátta, hann verður að hafa fullvissu fyrir því að hafa fjármagn til þeirra aðgerða sem grípa þarf til. Það er hárrétt að stefnumörkun liggur í grófustu myndinni fyrir, í samningnum um réttindi fatlaðra, sem við höfum staðfest, sem betur fer. En eins og hv. þm. Bjarkey Olsen Gunnarsdóttir sagði snýst þetta líka um að að tryggja fleiri einstaklingum þátttöku í þessu en þeim sem heyra til þessum eina skóla. Jafnræðið verður að gilda fyrir alla. Þess vegna nefndi ég það hér í inngangi að engin stefnumörkun eða þarfagreining liggur fyrir um það hvernig við ættum að bregðast við þessu á landsvísu. Ég bendi á að samningurinn við Myndlistarskólann rennur út á næsta ári. Það er ekkert einfaldur hlutur fyrir ráðuneytið að bæta við slíkan samning, án rökstuðnings annars en þess sem komið hefur fram, einhverjum ótilteknum fjármunum. Ég nefni það bara af því að hér kom hv. þm. Ari Trausti Guðmundsson og sagði að þetta væri ekki spursmál um form heldur vilja. Að mörgu leyti er það rétt, en alls ekki að öllu leyti. Það er fleira undir en vilji þess sem hér stendur eða einstakra þingmanna. Við verðum að byggja það sem við erum að gera og grundvalla á heimild í lögum og regluverki sem fyrir liggur. Það er sjálfsögð krafa sem þarf að beita alls staðar. Ég þakka umræðuna og þann mikla vilja sem fram kemur í þá veru að leysa og greiða úr þessum þætti. Ég heiti því að reyna að beita mér fyrir því að skynsamleg niðurstaða náist, hver svo sem hún kann að verða.