Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr. og félmn. hefur rætt þetta frv. á tveim fundum og mælir með því, að það verði samþykkt. Frv. hefur inni að halda ákvæði um það, að breyt. á bótagreiðslum almannatrygginga til hækkunar geti eftirleiðis orðið til samræmis við hækkun á grunnkaupstaxta verkamanna við almenna fiskvinnu, í stað þess að áður hefur þurft lagabreytinga við hverju sinni, til þess að slíkar hækkanir gætu átt sér stað. Í bráðabirgðaákvæði er ráðh. heimilað, að fengnum till. tryggingaráðs, að ákveða, að greidd skuli 5% uppbót á elli- og örorkulifeyri á tímabilinu frá 1. júli 1964 til gildistöku laganna. - Eins og ég áðan sagði, mælir heilbr.- og félmn. með því, að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Allshn. hv. þd. hefur haft þetta frv. til athugunar og m.a. rætt nokkur atriði þess við hagstofustjóra, sem hefur samið frv. í samráði við dómsmrn. Með frv. er lagt til, að gefin verði út nafnskírteini til allra einstaklinga, 12 ára og eldri, sem skráðir eru hér á landi. Skírteini þessu er ætlað að vera almennt persónuskilríki, og er í því sambandi m.a. nauðsynlegt, svo að unnt reynist að framkvæma ákvæði í áfengislöggjöf og lögreglusamþykktum, að því er varðar takmörkun á athafnafrelsi ungmenna. Auk þess er tilgangur frv. sá að skapa skilyrði fyrir fullri hagnýtingu hins svonefnda nafnnúmers þjóðskrárinnar. Með hinum nýju rafeindavélum og annarri nýtízku vélvæðingu við hagskýrslugerð og margs konar bókhalds- og skrifstofustörf hafa skapazt nýir möguleikar til öruggari og afkastameiri vinnuhraða og raunar möguleikar til þess að framkvæma verkefni, sem áður voru mjög torleyst. Nafnnúmer er í þessu sambandi til mikils hagræðis sem öruggt einkenni einstaklingsins og skilríki. Frv. var afgreitt shlj. frá d. Að vísu mun þar hafa verið hreyft því, hvort ekki væri rétt að lögbjóða skyldu til þess að hafa ljósmynd á skírteinunum, a.m.k. fyrir vissa aldursflokka. Þetta atriði kom einnig til sérstakrar athugunar í allshn. þessarar hv. þd., en í n., eins og í hv. Ed., var horfið frá því ráði við nánari athugun og eftir að rætt hafði verið um málið við þá, sem undirbjuggu frv. Í frv. er heimild til þess að krefjast ljósmyndar, og má gera ráð fyrir því, að það verði gert að því marki, sem æskilegt er og nauðsynlegt verður talið í einstökum byggðarlögum, og fyrir vissa aldursflokka, eftir því sem þurfa þykir að athuguðu máli í hverju tilviki, án þess að gera það að almennri kvöð að nauðsynjalausu. Allshn. hv. d. leggur því til, að frv. verði samþykkt óbreytt, eins og Ed. hefur þegar gert samhljóða.



Herra forseti. Í júnísamkomulaginu svokallaða varð samkomulag milli Alþýðusambands Íslands, Vinnuveitendasambands Íslands og ríkisstj. um lengingu orlofs hjá verkafólki. Frv. ríkisstj., sem hér liggur fyrir til umr., er þess efnis, að starfsmenn ríkisins fái sömu lengingu orlofs og það fólk, sem náði þessum kjarabótum með samningum á s.l. ári, á þann veg, að starfsmenn fái í stað 18 daga 21 virkan dag nú í orlof án þess að missa af föstum launum, og þeir, sem hafa verið í þjónustu ríkisins í 10 ár og lengur skuli fá 24 daga. Allshn. hv. d. hefur haft þetta frv. til athugunar og mælir einróma með því, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Frv. það til jarðræktarlaga, sem hér er til 2. umr. í hv. d., er stjórnarfrv. komið frá Ed. Landbn. hefur haft það til meðferðar og mælir með samþykkt þess með áorðnum breytingum, er hv. Ed. gerði á frv., sem voru ekki miklar og enginn ágreiningur varð um. Stjórnarandstæðingar í n. skrifa þó undir með áskildum rétti til brtt., og þeir hafa lagt brtt. fram á þskj. 414. Þær brtt. eru um enn frekari hækkun framlaga og nokkuð breytta aðferð við ákvörðun þeirra. En samkv. frv., eins og það liggur fyrir hér, felst í því sem næst 30% hækkun framlaga frá gildandi lögum á hinum almenna framkvæmdastuðningi. Var það haft í huga sem hliðarráðstöfun við ákvörðun afurðaverðs á landbúnaðarvörum á s.l. hausti, eins og kunnugt er. Í brtt. stjórnarandstæðinga er gert ráð fyrir stuðningi við vatnsveitur á einstökum sveitabæjum. Og því er ekki að leyna, að aðstaða er misjöfn til vatnsöflunar og sums staðar allkostnaðarsöm. Hér er því málefni, sem þarf að gefa gaum. En mín skoðun er, að það eigi að athugast undir hinum almennu vatnsveitulögum. Vatnsveitumálin, það má segja, að þau stefni í ógöngur í þorpum og þéttbýlisstöðum, sem sífellt eru að myndast, og ber þar margt til. Mikil þörf, vaxandi kröfur um vatnsgæði, matvælaiðnaður o.s.frv. og af þessu sífellt vaxandi kostnaður. Þau mál hljóta því að koma til athugunar á næstunni, og ég held, að vatnsveitur sveitabæja í einstökum kostnaðarsömum tilfellum eigi að falla þar undir. Það er stundum talað um stefnur í landbúnaðarmálum. Sú stefna, sem birtist í jarðræktarlögunum og þeim stuðningi, sem er veittur til ræktunar, er stefna hinna frjálsu bænda, - stefna hinna mörgu frjálsu bænda, - stefna, sem vill byggja landið allt og framleiða landbúnaðarvörur og ala upp fólk, hvar sem gróðurmold gefur möguleikana. Þessi stefna byggist á frumkvæði bændanna. Það heyrast oft um það raddir, að við þurfum að skipuleggja landbúnaðinn, það eigi að stjórna honum með eins konar alföðurauga, hvort sem það er eitt eða fleiri, og matvælasjónarmiðið eitt eigi að ráða. Já, lítur þetta ekki ósköp vel út? Ég hef hrærzt í landbúnaði öll mín ár, og ég hef lagt mig eftir að virða fyrir mér athafnir og afkomu einstakra bænda víðs vegar um landið. Ef stefna skipulagningarinnar er rétt, stefna hinnar föðurlegu forsjónar, ætti afkoma búskaparins að vera í beinu samhengi við gæði jarðanna, búskapargildi þeirra. Allir, sem hafa kynnt sér íslenzkar sveitir og búskap, vita, að þetta er ekki svo. Og hvers vegna? Vegna þess að það er m.a. hæfni bændanna, sem veldur svo miklu um afkomuna. Sú stefna í landbúnaðarmálum, sem örvar athafnasemi og sjálfsbjargarhvöt bændanna, er farsælust. Með jarðræktarlögunum er sagt við hvern einasta bónda: Ef þú beitir orku þinni að þessu verkefni, að ræktun lands, stendur þér þessi stuðningur til boða. Og til þess að örva enn meir til stækkunar smábúanna hefur verið farið inn á þá braut að veita stærri hlut á ræktunina undir 25 ha. marki hjá hverjum bónda. Mér þótti rétt við þetta tækifæri að benda á þetta. Jarðræktarlögin, stuðningur ríkisvaldsins við ræktun í landinu, grundvallast á því, að bændurnir sjálfir eigi frumkvæðin. Þau byggja á hinni farsælu undirstöðu sjálfsbjargarviðleitninnar, af því að bændur þurfa sjálfir að framkvæma, en ekki er framkvæmt fyrir þá. Þessa dagana hugsa margir stórt í landi voru og þeir hugsa líka stórt í landbúnaði, þ.e.a.s. halda a.m.k., að þeir geri það. Þess vegna eru uppi raddir um stórrekstur í landbúnaði. En allar athuganir, sem farið hafa fram á afkomu bænda og búskapar, benda til þess, að viss stærð búa gefi farsælustu afkomuna. Og skyldu ekki bændur sjálfir vera líklegastir til þess að finna hina hagkvæmustu bústærð? Stóru búin gefast ekki betur. En allt of mörg bú eru of lítil. Með auknum stuðningi jarðræktarlaga við litlu túnin eru bændur örvaðir til að ýta úr vör. Áður fundu þeir gjarnan vanmátt sinn til þess. Misráðið verðhlutfall milli nautgripa- og sauðfjárafurða hefur átt stóran þátt í því, hve seint hefur miðað í stækkun búanna víðs vegar. Á verðhlutfallinu hefur orðið stór breyting síðustu árin, enda er hugur sauðfjárbændanna allur annar nú. Ég hef einhvern tíma áður orðað það svo, að galdur stjórnmálanna væri að leggja kraftsins ör á bogastreng fólksins. Stefna jarðræktarlaganna, stuðningurinn við ræktunina, er í þessum anda. Og á engu fremur byggist velferð þjóðar í þessu landi á komandi árum en frjálshuga bændastétt með sívakandi sjálfsbjargarhvöt, á frjálshuga einstaklingum í sveit og við sjó, sem trúa á mátt sinn og megin. Fyrsti landnámsmaður í Eyjafirði var Helgi magri. Þess er getið, að hann hafi verið kristinn, en hét þó á Þór til stórræða. Ég held, að Helgi magri hafi verið ákaflega hygginn bóndi. Ég lít á þessa frásögn miklu fremur sem tákn, og þessi frásögn dregur ekkert úr gildi hins kristna siðar né er niðrandi fyrir kristna trú. Hún er mér sönnun þess, að Helgi magri skildi, að fyrst og síðast ætti hver að treysta sjálfum sér og allra helzt þegar í harðbakka slær. Ellefu alda búskaparsaga í landinu sannar það, að á sjálfstrausti, forsjálni og sjálfsbjargarviðleitni björgumst við. Það er og verður grundvöllur búskaparins. Sjálfsbjargarviðleitnin hagnýtir sér vísindalega þekkingu. Það gera alir, sem hafa hyggindi Helga magra. Við þurfum að efla bændasjónarmiðin. Bóndi hugsar ekki eins og launþegi og má aldrei gera það. Í mínum huga væri „bóndinn“ þá dauður. Stefna jarðræktarlaganna er stefna hinna frjálsu bænda, sem treysta fyrst og fremst á sjálfa sig, bændanna, sem eru félagslega sinnaðir einstaklingshyggjumenn. Nefndin eða meiri hl. hennar leggur sem sagt til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Með þessu frv., sem hér er á dagskrá, eru jarðræktarframlögin hækkuð til samræmis við það, sem hæstv. ríkisstj. lofaði á s.l. sumri, þegar fyrir lá að ákveða verðlagsgrundvöll landbúnaðarafurða, en fulltrúar bænda í verðlagsnefnd og stjórn Stéttarsambands bænda mátu slíkt loforð þá sem nokkra viðurkenningu á því, að hlutur bænda þyrfti að batna. Frá sjónarmiði ríkisstj. hefur slíkt loforð á þeim tíma, þegar það var gefið, vafalaust ekki siður verið gefið með það í huga að halda hækkun landbúnaðarvaranna niðri að nokkru, svo að ríkisstj. ætti hægara með að halda í heiðri sínum hluta af júnísamkomulaginu svokallaða. Með frv. er að mínum dómi stigið spor í rétta átt, en hefði þó þurft að hafa þar meiri stórhug og víðsýni gagnvart landbúnaðinum, og í leiðinni hefði gjarnan mátt minnast þess og reyna að bæta fyrir það, sem bændastéttin ein stétta í landinu tapaði, er vísitala á framlög til jarðabóta var afnumin með efnahagsmálalöggjöfinni 1960. Aðrar stéttir flestar a.m.k. náðu þó að verulegu leyti, a.m.k. að nokkru leyti, með uppsögn samninga því, sem þær töpuðu með afnámi vísitölunnar. En bændurnir urðu að búa við jarðræktarframlög hin sömu og 1959, þótt allur tilkostnaður við umbætur margfaldist í verði. Hið eina, sem fékkst, var hækkunin á aukaframlaginu til túnræktar fyrir þá, sem ekki höfðu komið túnrækt sinni upp fyrir ákveðna stærð, eins og kunnugt er, og var það að vísu veruleg bót fyrir hina smærri bændur, það skal ég játa. Við framsóknarmenn bárum hvað eftir annað fram till. um hækkun á framlagi til að stækka litlu túnin, enda átti flokkurinn frumkvæði að lagaákvæði um slíkt 1957, og þó að till. okkar framsóknarmanna um þetta væru felldar hér á Alþ., fyrst um hækkun upp að 15 ha. markinu og síðar upp að 25 ha. markinu, þá tók hæstv. ríkisstj. slíkar till. upp sjálf seinna og gerði að sínum, og er auðvitað gott um það að segja, þó að það hefði að mínum dómi verið henni til meiri sóma að fallast á slíkt strax, þó að það kæmi frá öðrum en henni sjálfri. Við framsóknarmenn höfum bæði á Alþ. í fyrra og einnig núna á þessu þingi flutt frv. um hækkun jarðræktarframlaganna og sett þær till. fram í nýju formi, eins og kunnugt er, þannig að miða framlögin við hundraðshluta af kostnaðarverði framkvæmdanna. Þetta hefur ekki fengið hljómgrunn hjá hv. stjórnarflokkum. Í Ed. báru fulltrúar Framsfl. í landbn. fram brtt. við þetta frv., og voru þær í samræmi við efni þess frv., sem við nokkrir þm. fluttum hér snemma í vetur í þessari hv. d. Þessar brtt. voru felldar í Ed., en samt hef ég leyft mér ásamt tveimur öðrum hv. þm., 5. þm. Vestf. og 5. þm. Norðurl. v., að flytja og leggja hér fram samhljóða brtt, við frv. eins og þær, sem framsóknarmenn í Ed. fluttu þar. 1. brtt. okkar er um það, að skrifstofu- og ferðakostnaður búnaðarsamtakanna greiðist að hálfu úr ríkissjóði og að hálfu af hlutaðeigandi búnaðarsambandi. Samkv. frv. er ekki gert ráð fyrir neinni greiðslu úr ríkissjóði til þeirra hluta, og búnaðarsamböndin verða ein að sjá um slíkt, þó að sá kostnaður verði óneitanlega að verulegum hluta til vegna framkvæmda búnaðarsambandanna við mælingar og úttekt jarðabóta og fleira, sem mér finnst og okkur flm. eðlilegast að ríkið taki þátt í, alveg eins og það á samkv. þessu frv. að borga fullan helming af launum héraðsráðunauta. 2. brtt., sem er við 10. gr. frv., er um það að hækka jarðræktarframlögin og að þau miðist við hundraðshluta af kostnaðarverði framkvæmdanna, eins og ég hef áður vikið að. Ég vil, með leyfi hæstv. forseta, lesa þessa brtt. Það er við 10. gr., að gr. orðist svo: „Til framkvæmda þeirra í jarðrækt og húsabótum, sem taldar eru í þessari gr., skal greiða framlag úr ríkissjóði sem hér segir: I. Framræsla vegna túna-, akur-, engja- og hagaræktar, vélgrafnir og handgrafnir opnir skurðir, svo og hvers konar lokuð ræsi: Framlag 85% kostnaðar. II. a. Frumvinnsla lands vegna grænfóðursog kornræktar. b. Túnrækt á söndum. c. Túnrækt á valllendi, móum og melum. d. Túnrækt á þurrkuðu mýrlendi. e. Endurvinnsla túna vegna kals eða þýfis. f. Grjótnám: Framlag 25% kostnaðar. III. Girðingar um ræktunarlönd: a. Sex strengja gaddavírsgirðing. b. Fimm strengja gaddavírsgirðing. c. Þriggja strengja gaddavírsgirðing á skurðbakka. d. Vírnetsgirðing með einum gaddavírsstreng: Framlag 25% kostnaðar. IV. Þurrheyshlöður úr varanlegu efni: Framlag 15% kostnaðar. V. Votheyshlöður úr varanlegu efni: Framlag 25% kostnaðar. VI. Áburðargeymslur: a. Safnþrær, b. Áburðarhús, haugstæði og kjallarar: Framlag 25% kostnaðar. VII. Súgþurrkunarkerfi með eða án blásara: Framlag 40% kostnaðar. VIII. Garðávaxtageymslur steyptar með þaki úr varanlegu efni: Framlag 15% kostnaðar. IX. Vatnsveitur til heimilis- og búsþarfa, vatnsupptaka, þar með talin borun fyrir vatni, vatnsgeymar og vatnsleiðsla frá vatnsupptökum að vegg íbúðarhúss: Framlag 1/3 kostnaðar. Búnaðarfélag Íslands og Teiknistofa landbúnaðarins láta sérfræðinga sína meta árlega kostnað hverrar tegundar framkvæmda, sem upp eru taldar í grein þessari.“ Þetta ákvæði um stuðning við vatnsveitur til heimilisþarfa hefur ekki verið í jarðræktarl. En við flm, teljum, að slíkt framlag væri mjög eðlilegt, því að fyrsta skilyrðið fyrir búrekstrarhæfni jarðar er auðvitað það, að þar sé vatnsból virkjað á þann hátt, sem nútíma búrekstur og lifnaðarhættir manna gera nauðsynlegt. Í vatnsveitul. er ákvæði um ríkisframlög til vatnsveitufélags eða sveitarfélags, en þau ákvæði ná ekki til vatnsveitna í sveitum, nema þar sem margir bæir geta verið saman um sömu vatnsveituna. Einstakir bæir koma þar ekki til greina, eins og kunnugt er, og ekki nær styrkur nema til stofnæðar að fyrstu greiningu, þó að margir bæir séu um sameiginlega vatnsveitu. En skilyrði til sameiginlegrar vatnsveitu fyrir marga bæi eða bólstaði eru mjög óvíða til staðar í sveitum vegna strjálbýlis. Það reynist mjög dýrt og erfitt víða að ná góðri og öruggri vatnsveitu fyrir sveitabæi. Er það kostnaður, sem mörgum bónda reynist erfitt að borga, og ég veit ekki til þess, að það sé nokkurs staðar lán að fá til slikra framkvæmda. Búnaðarþingsnefndin, sem endurskoðaði jarðræktarl., tók upp í frv. sitt ákvæði um heimilisvatnsveitur, og teljum við flm. brtt. á þskj. 414, að slík ákvæði eigi fyllilega heima í jarðræktarl. og stuðningur við slíkar framkvæmdir mjög tímabær, ekki sízt með tilliti til stækkaðra búa og nýrra hreinlætis- og lífsvenja. Með þessum brtt., sem ég hef nú hér lítillega vikið að og lesið, er, ef þær verða samþykktar, tekin upp sú stefna hvað framlögin snertir til umbóta í jarðrækt og byggingum bænda, að þau verði hluti af kostnaði við framkvæmdirnar. Það er ný stefna, sem við í Framsfl. höfum markað með þessum tillöguflutningi, og ég vænti þess, að það líði ekki mörg ár þangað til þessari stefnu verður komið í framkvæmd. Ég tel, að það sé nauðsynlegt gagnvart landbúnaðinum að efla stuðning við þessar framkvæmdir í sveitunum, jarðræktina, byggingarnar, sem tilheyra búrekstrinum, og t.d. vatnsveituframkvæmdir, því að það er vitanlega grundvöllur eða skilyrði fyrir því, að hægt sé að reka búskap, að þar sé nægt vatn fyrir hendi. Og þetta tel ég mjög þýðingarmikið, ekki einasta fyrir bændurna sjálfa, að þessi stuðningur verði aukinn, heldur líka fyrir þjóðfélagið í heild, sem hlýtur að eiga mikið undir því, að þau matvæli, sem landbúnaðurinn framleiðir, séu framleidd í landinu og ekki þurfi að fá þau annars staðar að. Ég held nú, herra forseti, að ég hafi ekki ástæðu til að segja fleira að svo stöddu um þetta.



Herra forseti. Hv. 2. þm. Sunnl. hefur lýst stefnu Framsfl. í jarðræktarmálum, eins og hann segir að hún birtist í brtt. á þskj. 414. Þetta er nú stefna Framsfl. í dag og verður örugglega, á meðan hann er utan ríkisstj., en á það mundi reyna, ef flokkurinn kæmist í ríkisstj., hvort þannig yrði á málum haldið eins og hv. 2. þm. Sunnl. lýsti hér áðan. Hv. þm. lýsti því yfir, að væri æskilegt, að þetta jarðræktarlagafrv. væri rismeira en raun ber vitni. Við gætum sjálfsagt verið sammála um, að það væri æskilegt, að hlutdeild þess opinbera væri stærri í ræktun og framkvæmdum í landbúnaðinum heldur en er og jafnvel heldur en lagt er til með þessu frv. En verður ekki samt sem áður að viðurkenna það, að með flutningi þessa frv. sé stigið stórt og heillavænlegt spor til þess að ýta undir ræktun og framfarir í sveitum landsins, stærra og heillaríkara spor en áður hefur verið með setningu laga samkv. þessu frv. og því, sem gert var einnig á síðasta þingi í ræktunarmálunum? Það er komið í ljós, að lagasetningin 1964 hefur haft heillavænleg áhrif með því að ýta mjög undir ræktun í landinu, og hv. 2. þm. Sunnl. veit, að í Árnessýslu einni hefur ræktunin á árinu 1964 aukizt um nær 50% vegna l. frá síðasta Alþ., og í Rangárvallasýslu er aukningin svipuð, og sennilega er aukningin mikil um land allt vegna aukins framlags til ræktunarmálanna með lagasetningunni í fyrra, og vegna þess, að bændur áttu von á, að jarðræktarl. í heild yrðu endurskoðuð og framlagið aukið. Ég vil gera eina aths. við það, sem sagt var hér áðan, að þetta frv. væri flutt vegna samkomulags við fulltrúa bænda í sex manna n. á s.l. hausti. Ég skal viðurkenna, að það var gott samstarf milli fulltrúa bænda og fulltrúa sex manna nefndar yfirleitt á s.l. hausti og samkomulag náðist um verðlagninguna, en í júnímánuði s.l. skrifaði ég Búnaðarfélagi Íslands og Landnámi ríkisins bréf og óskaði eftir því, að fundinn væri grundvöllur fyrir endurskoðun jarðræktarl. með tilliti til þess, að ríkisstj. hygðist flytja frv. til nýrra jarðræktarl., þegar Alþ. kæmi saman s.l. haust. Og í tilefni af því gerði Landnám ríkisins og Búnaðarfélag Íslands athugun á því, hvað eðlilegt væri, að jarðræktarstyrkurinn hækkaði, og samkv. bréfi frá stjórn Búnaðarfélags Íslands, sem rn. barst í ágústmánuði, höfðu útreikningarnir sýnt, að eðlilegt væri að reikna með 28.8%. Og það má e.t.v. segja það, að ef ekki hefði orðið sérstakt samkomulag víð fulltrúa bænda í sex manna nefnd um flutning jarðræktarlagafrv., hefði þetta ekki verið 30%, heldur t.d. tæp 29%. Þó skal ég ekki um það segja, því að eðlilegra væri a.m.k. að reikna með heilu prósenti en broti úr prósenti. En samkomulag við fulltrúa bænda í sex manna nefnd sérstaklega var um það að hækka styrkinn til súgþurrkunar, þannig að hann mætti verða 1/3 af kostnaði, og var þess vegna sérstakt framlag á fjárl. í því skyni, styrkur til viðbótar því, sem er í jarðræktarl., framlag skulum við segja, og að öðru leyti sérstakt samkomulag um framlag til þeirra bænda, sem verst eru settir, og það eru 5 millj. kr. á 5 árum, samtals 25 millj. kr. Þetta er það sérstaka samkomulag, sem gert var við fulltrúa bænda í sex manna nefnd, og var það út af fyrir sig heillavænlegt spor, að samkomulag náðist um verðlagninguna, og ekki verra fyrir það, þó að það væru gerðar hliðarráðstafanir í því skyni að auðvelda samkomulagið. Það frv., sem hér er um að ræða, gengur í svipaða átt og frv. mþn, búnaðarþings. Pálmi Einarsson landnámsstjóri hefur gert samanburð á þessu frv. og frv. mþn. búnaðarþings, og það, sem fram kemur, er það, að í því frv., sem hér um ræðir, er framlagið á hverja einingu, grunnframlagið, látið standa á heilum krónum, en áður var það oft á aurum, og það er fellt niður í þessu frv., en sá reginmunur er á orðinn frá því, að frv, mþn. búnaðarþings varð til, að þá var sérstakt framlag aðeins til þeirra jarða, sem voru með tún undir 15 ha., en nú er það til jarða, sem eru með tún að stærð undir 25 ha., og á árinu 1964 var talið, að það væru um 3800 býli, sem nytu þessa sérstaka styrks, vegna þess að túnstærðin væri undir 25 ha. Og samkv. lögunum, sem afgreidd voru hér í hv. Alþ. í fyrra, eiga þessir menn, sem hafa túnstærð undir 25 ha., að fá 50% af ræktunarkostnaðinum. Og þegar tillit er tekið til þess, sem hefur gerzt á þessu þingi með flutningi þessa frv., og til þess, sem gert var í fyrra, er náttúrlega miklu lengra gengið en gert var ráð fyrir með frv. mþn. búnaðarþings, og út af fyrir sig er ekki ástæða til annars en að fagna því, og það hlýtur hv. 2. þm. Sunnl. einnig að gera. Þá er enginn vafi á því, að það er mikil breyting til bóta að hafa ákveðið, að hér skuli jarðræktarframlagið greitt samkv. sérstakri jarðræktarvísitölu, sem hagstofan finnur út hverju sinni. Og það er vitanlega miklu eðlilegra og hagstæðara en áður var, þegar miðað var við framfærsluvísitöluna. Nú verður miðað við jarðræktarvísitölu eða kostnað við jarðræktina, og sé ég ekki annað en þá sé náð því hugtaki, sem hv. 2. þm. Sunnl. var að ræða hér um áðan, að framlagið skyldi miðað við hundraðshluta. Samkv. jarðræktarl. er ákveðið grunnframlag, og ofan á það greiðist viðbót samkv. jarðræktarvísitölu, sem fundin er og reiknuð út árlega af hagstofunni og miðast við raunverulegan kostnað. Þetta í frv. er áreiðanlega miklu hagstæðara fyrir þá, sem eru að rækta, heldur en hin vísitalan, ef hún hefði verið tekin upp aftur. Hv. stjórnarandstæðingar hafa lagt til, að framlag væri veitt til vatnsveitna í sveitum. Það var nú ekki fyrr en á s.l. hausti, sem stjórn Búnaðarfélags Íslands minntist á við mig að taka þetta inn í frv. Ég óskaði eftir því, að það væri gerð grein fyrir, hvað þetta mundi kosta á ári, ef það væri tekið inn í frv. Af eðlilegum ástæðum lá það ekki fyrir og engin áætlun um það. Það er þess vegna ekki eðlilegt, að þetta ákvæði verði tekin inn núna. Það er alveg nýtt. Auk þess eru skiptar skoðanir um það, hvort þetta eigi að vera í jarðræktarl. eða í vatnsveitul., sem fyrir hendi eru. Það eru ýmsir, sem halda því fram, að þau eigi frekar að breyta þeim, þar eigi þetta ákvæði heima, og þeir sömu, sem telja það eðlilegt og rétt að taka þetta upp, eru þeirrar skoðunar margir, að það eigi frekar heima í sérstökum lögum en jarðræktarl. Um það vil ég ekkert fullyrða. Ég get vel ímyndað mér, að þetta ákvæði verði lögfest, það verði tekinn upp sá háttur að auðvelda bændum að afla sér vatns, því að það er rétt, sem hér var sagt, að það er erfitt á mörgum sveitabæjum. En það hefur vitanlega verið lengi þannig, og þess vegna má í sjálfu sér segja, að það sé harla einkennilegt, að till. um, að það verði tekið inn í jarðræktarlögin eða vatnsveitulögunum skuli vera breytt, skuli ekki hafa komið upp fyrr en á s.l. hausti. Mér finnst þetta mál svo mikilvægt, að það væri eðlilegt, að það hefði komið fyrr fram, og það sé alveg sjálfsagt að athuga, með hvaða hætti það megi verða. Um brtt. hv. stjórnarandstæðinga í hv. landbn. tel ég ekki ástæðu til að ræða sérstaklega. Þær ganga að sjálfsögðu nokkru lengra en frv., og það er eins og gengur, að stjórnarandstaðan finnur sig oft knúða til þess að flytja brtt., sem ganga lengra en það, sem á fram að ganga og ákv eðið er af stjórnarflokkunum. Og ég geri ráð fyrir því, að það mætti færa ýmis rök fyrir því að lögfesta þessar till. Þá geri ég ráð fyrir því, að jafnvel þó að þessar till. væru inni í frv. og hefðu verið það í byrjun, hefðu hv. stjórnarandstæðingar samt fundið sig knúða til að ganga eitthvað lengra en ríkisstj. með flutningi frv. En ég skal ekkert vera að fullyrða um þetta. Gangur málanna er oft með þessum hætti hér í hv. Alþ., og ég veit það og hef reyndar heyrt það hjá stjórnarandstöðunni, að ýmsum og jafnvel flestum þeirra finnst þetta frv. harla gott og viðurkenna, að þarna sé gengið langt í áttina og þarna sé um verulegan stuðning við ræktun og framkvæmdir í sveitum að ræða. Og það er enginn vafi á því, að þessi löggjöf, bæði í fyrra og nú, mun marka stórt spor í ræktunarmálunum, og þegar við athugum það, hvaða þýðingu ræktun landsins hefur í nútíð og framtíð, hljótum við að vera sammála um, að það er eitt það helzta, sem verður byggt á í framtíðinni, og þegar landbúnaðurinn hefur fengið nægilega ræktun, er það mín skoðun, að það verði hægt að flytja út landbúnaðarafurðir án framlaga úr ríkissjóði.



Herra forseti. Ég ætla ekki að fara að halda langa ræðu eða blanda mér mikið inn í þessar umr., en það var eitt atriði, sem kom fram í ræðu hæstv. landbrh., sem var á misskilningi byggt. Hann undraðist, að það skyldi ekki hafa komið fram fyrr en á s.l. hausti, að óskað hefði verið eftir því að taka upp styrk til vatnsveitna eða breyta l. um vatnsveitur. Þetta er ekki rétt, því að við hv. 4. þm. Sunnl. höfum flutt tvö undanfarin þing frv. til breyt. á l. um vatnsveitur, og á síðasta þingi var því máli vísað til hæstv. ríkisstj. Ég gerði fsp. um það um daginn, sem hæstv. félmrh. svaraði og gaf þær skýringar, sem hann taldi til framkvæmda í þeim málum, fólgnar í því að breyta túlkuninni á lögunum að því er varðaði dreifbýlið í sambandi við stofnæðina. Ef hæstv. landbrh. hefur mikinn áhuga á því að koma þessu máli áleiðis, eins og kom beint fram í ræðu hans hér áðan, þó að hann sé ekki undir það búinn að gera þá breytingu í sambandi við jarðræktarlagafrv., þá hefur hann möguleika til þess, þar sem þetta mál hefur ekki fengið afgreiðslu hjá hæstv. ríkisstj. Það er svo með þetta mál sem önnur, að það er mjög á dagskrá í dag, vegna þess að þörfin fyrir stærri vatnsveitur til sveitabæjanna fer vaxandi eins og þörfin fyrir stærri vatnsveitur í kaupstöðum og kauptúnum. Það þarf því engan að undra, þótt þetta mál sé til meðferðar hér nú, m.a. vegna þess að það hefur ekki fengizt sú afgreiðsla á því gegnum breytingu á vatnsveitul., sem við lögðum til, ég og hv. 4. þm. Sunnl., með frv. okkar, sem við höfum flutt hér á tveim undanförnum þingum og hlaut þá afgreiðslu að verða vísað til hæstv. ríkisstj. á síðasta þingi, eins og ég áður sagði. Ég treysti því, að hæstv. ráðh. sýni þar áhuga sinn og fái einhverju áorkað til breytinga á vatnsveitul., fyrst ekki er hægt að koma málinu áfram í sambandi við jarðræktarlagafrv., eins og hann lét í veðri vaka.



Herra forseti. Ég veit nú ekki, hversu skýrt ég hef talað áðan. Það, sem ég átti við, var, að það var fyrst á s.l. hausti, sem minnzt var á það að taka þetta ákvæði inn í jarðræktarl. Hitt var mér ljóst, að það var rætt um þetta mál á síðasta Alþ. í sambandi við vatnsveitulögin. En það hefur ekki komið til orða að taka þetta inn í jarðræktarl. fyrr en á s.l. hausti.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, sem ég vildi segja, en mér virtist gæta mishermis í ræðu hæstv. landbrh. hér áðan, sem sjálfsagt hefur ekki komið fram viljandi frá honum, en ástæða er til að leiðrétta. Hæstv. ráðh. komst svo að orði, að út á ræktun í túnum, sem eru undir ákveðnu marki, þ.e.a.s. 25 ha., væri jarðræktarframlag að viðbættu sérstöku framlagi samkv. landnámsl. 50% af ræktunar- og girðingarkostnaði. Því miður eru ákvæði l. ekki á þann veg, heldur segir, með leyfi hæstv. forseta, í lögunum: „Óafturkræft framlag má þó ekki vera hærra en sem nemi að viðbættu framlagi samkv. jarðræktarl. 50% af ræktunar- og girðingarkostnaði“ o.s.frv. Þessi 50% eru hámark þess, sem greitt er og greiða á. Og í 2. gr. landnámsl. er ákveðin fjárupphæð, sem veitt er ár hvert um nokkurt árabil til þessara útgjalda. Það hefur að sjálfsögðu verið þetta, sem hæstv. ráðh. vildi segja. En þó að þetta sé svona í l., er þess nú að vænta, og ég vil mega vænta þess, að þetta ákvæði l. verði framkvæmt á þann hátt, að framlag samkv. landnámsl. verði greitt að fullu upp í það hámark, sem heimilað er, og þá séð fyrir fjármunum til þess.



Herra forseti. Það, sem ég sagði áðan, var það, að þeir, sem hefðu tún undir 25 ha., ættu að fá 50% í styrk, og ég held, að ég megi segja, að undanfarið hafi þetta náðst að mestu leyti, það hafi verið allt að 50%, sem hefur tekizt að láta þessa menn hafa. Það er vitanlega sjálfsagt að leiðrétta það, ef það er ekki, en ég hef skilið landnámsstjóra svo, að þetta hafi í aðalatriðum tekizt.



Herra forseti. Ég vildi aðeins mega draga till. á þskj. 328 til baka eftir samkomulagi, sem gert hefur verið í fjhn. Fjhn. mun við 3. umr. flytja aðrar brtt.



Herra forseti. Brtt. mínar á þskj. 351 tek ég aftur nú, þar sem samkomulag hefur orðið um, að fjhn. flytji þær óbreyttar við 3. umr.



Herra forseti. Heilbr. og félmn. mælir með því, að frv. verði samþykkt með einni breyt., sem nefndin flytur á þskj. 323. Samkv. 1. gr. frv. er gert ráð fyrir, að lán út á íbúðir, sem byggðar eru á vegum byggingarfélaga verkamanna, hækki úr 300 þús. kr. í 450 þús. kr., eða um 50%. Síðast þegar þessum lánsupphæðum var breytt, var hækkunin úr 154-160 þús. kr. í 300 þús. kr., eða 100%. Í annan stað er svo lagt til í 2. gr. frv., að tekjuviðmiðunin, sem farið hefur verið eftir við veitingu lánsfjár úr byggingarsjóði verkamanna, verði hækkuð nokkuð, miðað við breyttar aðstæður. Í frv. er gert ráð fyrir, að miðað verði við 100 þús. kr. árstekjur að meðaltali á 3 árum, að viðbættum 7500 kr. fyrir hvert barn á framfæri, og að viðkomandi megi ekki eiga meiri skuldlausa eign en 200 þús. kr., miðað við þann tíma, þegar hann kaupir íbúðina. Það er þetta atriði, sem heilbr: og félmn. leggur til að verði breytt þannig, að í stað „100 þús. kr. árstekjur“ komi: 120 þús. kr., og í staðinn fyrir „7500 kr. fyrir hvert barn á framfæri“ komi: 10000 kr., og loks, að í stað þess að eignarviðmiðunin sé 200 þús. kr., verði hún 250 þús. kr. Ég skal geta þess, að ég hef heyrt þá viðbáru gegn þessari till. heilbr.- og félmn., að hún mundi e.t.v. valda því, að umsóknafjöldi um lán úr sjóðnum mundi aukast verulega, ef tekjumarkið væri rýmkað eins og n. leggur til. Það mun hafa verið upplýst í hv. Ed., að fyrir lægju um 190 umsóknir um lán úr sjóðnum. Ég hygg nú, að það sé ekki fyrst og fremst tekjumarkið, sem sker úr um umsóknafjöldann, heldur hitt, að hjá byggingarsjóði verkamanna er um að ræða þau hagstæðustu lánskjör til íbúðabygginga, sem völ er á, og hygg ég, að það sé það, sem ræður úrslitum um umsóknafjöldann, hámarksupphæðin hafi þarna ekki veruleg áhrif. En það hefur sýnt sig undanfarið, að þær tölur, sem miðað hefur verið við í lögunum, hafa fljótlega reynzt of lágar. Út frá því leggur heilbr. og félmn. til, að gerð verði á frv. þessi breyting. Síðast, þegar lögunum um verkamannabústaði var breytt, var sett inn í þau ákvæði, sem heimiluðu íbúðareigendum að greiða upp lánin að 10 árum liðnum. Gátu þeir samkv. því notið fullrar verðhækkunar á söluverði íbúðarinnar, ef um sölu var að ræða. Með ákvæði 3. gr. þessa frv. er lagt til, að hert verði á ný á þessum fyrirmælum laganna, og voru nm. í heilbr.- og félmn. sammála um, að rétt væri að gera það. Munu jafnvel sumir hverjir vera þeirrar skoðunar, að réttast væri að hverfa aftur til sömu lagaákvæða varðandi þetta atriði og áður voru í lögunum, þegar mönnum var ekki heimilt að njóta verðhækkunar að þessu leyti. Hv. Ed. hefur breytt ákvæðum frv. um þetta efni, eins og fram kemur á þskj. 335, þannig, að ef maður hefur átt íbúðina í 10 ár, þá má hann að auki njóta verðhækkunar sem svarar helmingi af eftirstöðvum byggingarlánsins, enda greiði hann helming af eftirstöðvum lánsins, þegar sala fer fram. En hafi maður átt íbúðina í 20 ár, má hann njóta hækkunarinnar á verði allrar íbúðarinnar, ef hann greiðir eftirstöðvar lánsins að fullu. Eins og ég sagði, eru sumir nm. heilbr.- og félmn. ekki alls kostar ánægðir með þetta atriði í frv., en sáu þó ekki ástæðu til að leggja til breytingar á því. Það mun hafa komið fram í umr. um þetta frv. í hv. Ed., að ef frv. nær fram að ganga, sé það ætlun ríkisstj. að afla meira fjár til byggingar verkamannabústaða, en það er að sjálfsögðu nauðsynlegt, um leið og lánsupphæðirnar eru hækkaðar. Ég leyfi mér svo fyrir hönd heilbr.- og félmn. að leggja til, herra forseti, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem n. flytur.

Frsm. meiri hl. (Jónas Pétursson) : Herra forseti. Frv. þetta til l. um loðdýrarækt hefur legið fyrir hv. landbn. Nd. og n. ræddi það á nokkrum fundum, sendi það til umsagnar nokkurra aðila og þær umsagnir bárust og eru, svo sem hv. alþm. hafa séð, prentaðar sem fskj. með nál. Nefndin varð ekki einhuga um afgreiðslu málsins, en það vildi svo til, meðan þetta frv. var til athugunar hjá n., að það urðu skipti vegna tilkomu varaþm. einmitt í n., þannig að t.d. hv. 2. þm. Sunnl., Ágúst Þorvaldsson, var fjarverandi að mestu, á meðan þetta var rætt í n., en varamaður hans hins vegar með, en þegar kom til, að það væri afgr., var hv. þm. Ágúst Þorvaldsson hins vegar kominn, en þá taldi hann sig hafa of lítil kynni haft af málinu, til þess að hann vildi taka afstöðu til þess. Einnig má segja svipað um hv. 5. þm. Vestf., hann var fjarverandi við lokaafgreiðsluna, en fylgdist að öðru leyti nokkuð með umr. um málið í n., en kaus þó vegna þess að standa ekki að þessu nál. En um afstöðu hans að öðru leyti skal ég þó ekki neitt segja, enda mun hann sjálfur gera grein fyrir því við þessa umr., ef hann sér ástæðu til. En svo sem nál. ber með sér, erum við 4 nm., sem stöndum hér að áliti meiri hlutans og þó einn með fyrirvara og við leggjum til, að frv. verði samþykkt eins og það liggur fyrir, þó með nokkurri orðalagsbreytingu á ákvæði til bráðabirgða, eins og fram kemur á þskj. 383. Ég vil aðeins víkja að umsögnum þeim, sem bárust um þetta mál, m.a. og sérstaklega því, sem segir í niðurlagi umsagnarinnar frá búnaðarþingi, þar sem vikið er að því, að samkv. l. um stofnlánadeild landbúnaðarins sé gert ráð fyrir, að heimilt sé úr þeirri deild að lána til loðdýraræktar. Út af þessu vil ég aðeins benda á það, að þar er gert ráð fyrir ýmsum fleiri verkefnum, sem enn hefur ekki verið unnt vegna takmarkaðra fjárráða í stofnlánadeildinni að sinna og ég tel ástæðulaust að óttast, þó að í einhverjum mæli yrði farið af stað með loðdýrarækt, að stjórn stofnlánadeildarinnar teldi sér fært að hefja lánveitingar í því skyni, meðan ýmsum öðrum sviðum, sem þar er einnig gert ráð fyrir að lán séu veitt til, hefur ekki verið unnt að sinna. Ég taldi rétt að benda á þetta vegna þess, sem fram kemur í niðurlagi grg. búnaðarþings. Þá er annað atriði, sem fram kemur í umsögn veiðistjóra. Hann bendir á, að það muni vera hyggilegt að setja inn í frv. ákvæði um hámarksfjölda dýra í væntanlegum loðdýrabúum. Ég fyrir mitt leyti tel þetta mjög skynsamlega ályktun. En það er kannske á þessu stigi, þó að hann bendi þarna á 1.000 fullorðnar læður, dálítið örðugt að slá því föstu, hvort það er einmitt hið rétta, en auk þess er þetta í raun og veru framkvæmdaatriði, sem eins og við víkjum að í nál., liggur hér fyrir til athugunar, þegar til leyfisveitinganna kemur, ef lög verða sett. Að öðru leyti ætla ég ekki á þessu stigi málsins að fjölyrða um það. Það er svolítið sérstakt með þetta mál, að það virðist vera nokkurt tilfinningamál með þjóðinni og það kann að vera, að ekkert sé óeðlilegt við það vegna forsögu þess. En ég held, að það sé mjög örðugt að færa rök gegn því, að við eigum að hefja tilraun með ræktun minka í búrum hér, með þeim rökstuðningi, að það sé svo hætt við, að þeir sleppi úr haldi, vegna þess að við höfum villiminkinn fyrir. Ég get sagt það fyrir mitt leyti, að vitanlega hefði mér aldrei komið til hugar að flytja frv. um það að hefja hér ræktun minka, ef þeir hefðu aldrei til landsins borizt. En við höfum reynt að setja þetta frv. fram í því formi, að það sé gætt fyllstu varúðar og það sé ýtt úr vör eða farið af stað með það í huga að skapa nokkra reynslu í þessari atvinnugrein, áður en segja má, að það verði gefið með öllu frjálst. Ég held, að það sé gætt skynsamlegrar varúðar. Það má deila um það, hvort búin ættu að vera 2, 5 eða 10 í byrjun, það má líka deila um það, hvort tímabilið, sem þetta er bundið til að byrja með, eigi að vera 2 eða t.d. 3 ár. Einhvers staðar þarf að setja markið og það er sem sagt mat okkar, - við ræddum þetta allmikið í n., - en það var mat okkar, að við hefðum hitt þarna nokkuð nærri meðalhófinu. Við þessir 4 í meiri hluta landbn. leggjum sem sagt til, að þetta frv. verði samþykkt.

Frsm. minni hl. (Benedikt Gröndal) : Herra forseti. Með þessu frv. er vakið upp á Alþ. deilumál, sem hér hefur verið öðru hverju í meira en 3 áratugi. Í þessari deilu hafa jafnan togazt á tvö öfl, annað draumurinn um það, að við gætum komið okkur upp nýjum atvinnuvegi, sem veitti þjóðinni miklar tekjur og hins vegar óttinn við það, að illa kynni að fara við innflutning á mink til landsins, óttinn, sem fyrir löngu varð að veruleika. Í staðinn fyrir gullið, sem hér átti að flæða inn, fékk þjóðin hörmulega landplágu, villiminkinn. Minkaeldi var stundað hér á landi í meira en 20 ár. Það reyndist aldrei sá arðvænlegi atvinnu- og gróðavegur, sem menn höfðu gert sér vonir um. Það var upplýst af reyndum mönnum, m.a. hér á Alþingi, að minkabú voru oft rekin með tapi og gjaldeyristekjur af þeim urðu aldrei svipaðar því, sem menn hafði dreymt um. Þegar minkaeldi loks var bannað fyrir nokkru, meira en áratug, var þetta hrörnandi, lítil atvinnugrein og aðeins sjö bú starfandi í landinu. Þó var nægur markaður fyrir minkaskinn, þó var nægur fiskúrgangur, sem við þurftum að koma í verð, en samt gekk ekki betur. Þegar minkurinn var fyrst fluttur inn, vöruðu náttúrufræðingar okkar við því, að mikil hætta væri samfara flutningi þessa „gráðuga og slungna rándýrs“, svo að ég noti þeirra orð, til landsins. Þeir töldu, að aldrei yrði hægt að búa svo um, að eitthvað af þessum dýrum slyppi ekki út og stofn þeirra kæmist upp villtur í landinu. Aðvaranir náttúrufræðinganna reyndust vera á rökum reistar. Minkurinn slapp fljótt úr búrum, villiminkastofninn óx hröðum skrefum og breiddist út um mestallt landið, þar sem hann hefur valdið gífurlegu tjóni. Nú þarf Alþingi að verja milljónum króna á hverju ári til að reyna að eyða villimink eða a.m.k. að halda honum í skefjum. Þetta er það, sem við fengum í staðinn fyrir gullið, sem menn dreymdi um fyrir 1930 og raunar oft síðan, gullið, sem menn dreymir enn um að hafa upp úr þessum mjög svo varhugaverða og áhættusama atvinnuvegi. Villiminkur hefur orðið miklu alvarlegri plága hér á landi en hann er t.d. á Norðurlöndum, vegna þess að íslenzk náttúra hefur verið einangruð í milljónir ára, en t.d. á Norðurlöndum er ekki um slíka einangrun að ræða. Þar eru mörg villidýr og hafa verið í þúsundir ára, þannig að náttúran öll hefur á löngu tímabili lagað sig að þeim aðstæðum. En hér er sérstök viðkvæmni fyrir innflutningi dýra, sem við höfum oft rekið okkur á, t.d. á sauðfjárræktarsviðinu og mætti ætla, að við kynnum nú að varast þennan eld, svo oft og illa sem við höfum brennt okkur á honum. Villiminkastofninn er sérstakur þyrnir í augum þeim, sem unna íslenzkri náttúru og þá sérstaklega hinu fjölskrúðuga fuglalífi, sem setur mikinn svip á þá náttúru. Það er fróðlegt að rifja upp, hvað maðurinn hefur gert við náttúru Íslands. Hann hefur flutzt hingað sjálfur og haft með sér ágæt og gagnleg húsdýr. En maðurinn hefur einnig eytt skógana, sem hér voru, hann hefur spillt veiðivötnum, hann hefur eytt fiskimiðum, hann hefur útrýmt fuglategundum, og hann hefur flutt með sér til þessa lands, langt úti á hjara veraldar, ekki aðeins húsdýrin, heldur líka rottur og mýs, skorkvikindi og villimink. Á síðustu árum hefur mikið starf verið unnið til að afplána þessa 1.100 ára sekt. Við höfum tekið upp stórfellt skógræktarstarf. Við erum nú á þessu þingi að samþykkja ný lög um áframhaldandi landgræðslu. Við höfum fært út landhelgi. Við höfum tekið upp ræktun fiskivatna. Við höfum bannað minkaeldi og eyðum milljónum til að halda minkastofninum í skefjum. Mundi það frv., sem hér liggur fyrir, verða skref í rétta átt, þegar litið er á málið frá þessum sjónarhóli, eða ekki? Eins og frsm. skýrði frá, var ég ekki viðstaddur afgreiðslu þessa máls í n., fyrr en rétt í lokin. En ég vakti þar strax athygli á því, að þetta frv. þokast áfram með meðmælum meiri hl. landbn., án þess að fyrir liggi álit frá náttúruverndarráði Íslands, án þess að fyrir liggi umsögn frá þeim náttúrufræðingum okkar, sem vöruðu við þessu máli í upphafi og reyndust sannspáir. Ég get ekki talið, að það sé verjandi fyrir Alþ. að afgr. svona mál, án þess að fyrir liggi skoðanir þessara aðila. Vil ég þó taka fram, að meðnefndarmenn mínir tóku því ekki illa, þegar ég stakk upp á, að leitað væri til þessara aðila og ég segi þetta því ekki til þess að ásaka þá, en ég kom of seint aftur inn í n. til að geta gert kröfu um. að krafizt væri álitsgerða frá þessum aðilum. Þegar við gyllum fyrir okkur þann hagnað, sem sagt er að við getum haft af minkarækt, er rétt að gleyma ekki skuld okkar við íslenzka náttúru og gleyma ekki heldur, hvað hún gefur okkur í aðra hönd á eðlilegan hátt, t.d. í dúntekju, í margs konar arði og yndi, sem við höfum af fuglalífi, fyrir lax- og silungsveiði og jafnvel alifuglarækt, sem nú er vaxandi í landinu. Allt þetta er í hættu vegna minksins og því meiri hættu sem minkastofninn eykst. Nú er fullyrt, að tækni sé orðin svo mikil, að ekkert dýr muni sleppa úr haldi, jafnvel þó að hér væru 1–2 millj. minka, eins og Einar Sigurðsson talaði um af sínum venjulega stórhug fyrir nokkrum árum hér á Alþ. En það hefur alltaf verið sagt, að hægt væri að búa svo um, að enginn minkur slyppi út, en það hefur aldrei reynzt rétt. Ég veit ekki betur en Íslendingar hafi þekkt vel til steinsteypu og vírneta um 1930 og hafi ekki orðið neinar byltingar í tækni, sem gera það að völdum, að þetta sé ekki vandamál nú, en hafi verið það þá. Í þessu sambandi vil ég benda á eitt atriði, og hér er í raun og veru um kjarna deilunnar að ræða, því að ég ætla engum manni, að hann sé ekki sammála mér um það, hve villiminkurinn er mikil og hættuleg plága. Þetta frv. gerir aðeins ráð fyrir fáum búum, en svo sem fram kom hjá frsm. meiri hl., á það aðeins að vera byrjunarstig og síðan á að gefa málið frjálst. Ég tel sjálfsagt, að hann hafi ekki átt við, að það eigi að gefa villiminkinn frjálsan. En augljóst er, að þjóðhagslega er lítill hagur af 5, 8 eða 10 búum. Ef teljandi hagur á að verða af minkaeldi, verða að vera mörg hundruð þúsund dýr og Einar Sigurðsson áætlaði á sínum tíma, að við þyrftum frá 1½–2 millj. til þess að hagnýta allan fiskúrganginn. En segjum svo, að við göngum ekki það langt. Nú er talað um, að við mundum geta litið á 1–2 þús. minka bú sem stórbú, þó að þau séu auðvitað til miklu stærri, en allur þorri minkabúa í Noregi mun vera minni. Ef við eigum að koma þessum minkastofni upp svo stórum, að af honum verði einhver efnahagsleg þýðing, þannig að hann verði a.m.k. 100–200 þús. dýr og búin eru aðeins með 1–2 þús. dýrum hvert, verðum við að dreifa minkabúum um allt landið og þau hljóta að verða fljótlega um 100 og síðan fleiri. Það er þetta, sem ég óttast mest, að þegar bú eru komin um allt, farin að skipta tugum og jafnvel komin á annað hundrað, kemur sama hætta og áður, þá er hætta á sömu mistökunum og áður fyrr. Þess vegna óttast ég það fyrst og fremst, að svo geti farið, að nýtt minkaeldi yrði til þess, að út slyppu dýr og það yrði aftur til að auka enn villiminkastofninn. Þessu til viðbótar má segja, að víðtæk reynsla er fyrir því, að barátta gegn villimink lamast, þegar minkarækt er leyfð og menn vita, að það sleppa alltaf einhver dýr út. Þá finnst þeim að starfið sé tilgangslaust, þar sem minkur komi í minks stað. Það frv. að lögum um loðdýrarækt, sem nú er fram komið, er styttra og efnisminna, en fyrri lög um sama efni. Mun veikari ákvæði eða réttara sagt engin ákvæði eru um það, hvernig hin minkaheldu bú skuli vera. Finnst Alþ. ástæða til að fara þannig með sauðkindina, að ekki megi minnast á girðingar í lögum, nema það sé nákvæmlega tiltekið, hvernig þær girðingar skuli vera, eins og við gerum í landgræðslul., í girðingal. og mörgum fleiri, en að minkinn sé hægt að afgreiða með einni setningu um, að landbrn. muni gæta hans? Mér finnst vera mjög mikið ósamræmi í þessu og sé ekki rétt að hverfa frá því, sem áður var, að hafa í l. ákvæði um þessa hluti, heldur ætti frekar að hafa um þetta ýtarlegri ákvæði, en áður voru. Með þessu frv. eða þeim skýringum, sem fengizt hafa, eru engar nánari útskýringar á því, hvernig afkoma þessara búa gæti orðið eða til hvers er að vinna, hvað milljónirnar eru margar, sem við eigum að hafa af þeim vafasama atvinnuvegi. Það er oft talað um tölur frá öðrum löndum, þar sem um er að ræða hundruð og jafnvel þúsundir milljóna, en ég veit ekki, hvaða raunverulegar hugmyndir flm. hafa um þau efni eða hvaða upplýsingar liggja fyrir um það. Mætti þó ætla, eins mikið og er í húfi, að þetta atriði væri þess virði, að lagðar væru fram allýtarlegar grg. eða skýrslur um það, hvernig þessi fyrstu bú ættu að vera og hvers konar afkomu mætti búast við, því að það þykir ekki vel undirbúið fyrirtæki nú á dögum, ef festa á í því fé eða taka einhverja áhættu, ef ekki er allýtarlega búið að leggja drög að því fyrir fram og jafnvel teikna hvern nagla og hverja skrúfu. Þá er ekkert talað um þá sérþekkingu, sem þarf til að setja upp minkabú, en það er álit manna, sem um þetta hafa fjallað og kom m.a. mjög skýrt fram í ýtarlegri álitsgerð, sem prentuð var sem fskj. með máli á þinginu 1960–1961, að sérþekking er nauðsynlegasta atriði þessa máls. Það þýðir ekki að leggja út í minkaeldi án þess að hafa þá sérþekkingu og reynslu og sá, sem skrifaði grg., talaði beinlínis um, að sá íslenzki háttur að hlaupa til útlanda í 1–2 mánuði, koma svo heim og halda sig sérfræðing, dugi ekki með viðkvæman atvinnuveg eins og minkaeldi, ef það á að bera árangur. Það skyldi þó ekki vera, að við höfum ekki gert okkur grein fyrir þeirri sérþekkingu, sem þurfti eða því, sem leggja þurfti fram, áður fyrr og því hafi Íslendingum aldrei tekizt að gera arðvænlegan, stóran atvinnuveg úr minkaeldi. Mér finnst, að ekki séu færðar fram með þessu frv. þær röksemdir, sem gefi Alþingi ástæðu til að breyta ákvörðun sinni á þinginu 1950–51, sem gefi Alþ. ástæðu til að afgreiða þetta mál nú á annan hátt, en það gerði, þegar Einar Sigurðsson flutti það, en þá var því vísað til ríkisstj. Fylgdi þá löng og ýtarleg grg. með miklum upplýsingum, en ekkert slíkt hefur sézt að þessu sinni. Mér finnst, að málið sé engan veginn þannig undirbúið, að forsvaranlegt sé að samþykkja það með tilliti til forsögu þess, sem er stórbrotinn harmleikur í íslenzkri náttúru. Finnst mér, að hér eigi að beita ýtrustu gætni, en ekki að afgreiða málið á tiltölulega einfaldan hátt og með eins lítilli athugun og nú hefur farið fram. Af þessum ástæðum tel ég, að nauðsynlegt sé að rannsaka þetta mál og íhuga mun betur, en gert hefur verið. Þessu máli hefur fyrir skömmu verið vísað til ríkisstj. og ég hef ekki heyrt, að hún hafi látið frá sér fara neina álitsgerð eða neina niðurstöðu. Þess vegna tel ég sjálfsagt, að þessu máli verði nú aftur vísað til ríkisstj., þar sem það geti fengið betri athugun, betri íhugun, en hingað til.



Herra forseti. Það mál, sem hér um ræðir, er mikið hitamál í landinu, eins og kunnugt er og sennilega verður töluvert tvísýnt um afgreiðslu þess hér í þinginu. Þó er nú ekki þess að vænta í raun og veru, að hér sé um að ræða mál, sem pólitísku flokkarnir muni láta mjög til sín taka og ég geri ráð fyrir því, að allir flokkar muni klofna um þetta mál. Ég tel það ekki ofmælt, að hv. alþm. séu yfirleitt litlir sérfræðingar í loðdýramálum eða minkarækt og þó er það staðreynd, að þeir eiga að taka úrslitaákvörðun í þessu mikla hitamáli þjóðarinnar. Nú er það síður, en svo nokkuð óeðlilegt, að Alþ. taki um þetta úrslitaákvörðun. Alþ. er einmitt sú stofnun, sem ætlað er að taka ákvörðun í fjöldamörgum málum, sem þó krefjast sérfræðilegrar þekkingar. En til þess að hv. alþm. geti yfirleitt tekið skynsamlega afstöðu í sérfræðilegu máli eins og þessu, er það algert frumskilyrði, að aflað sé umsagnar kunnáttumanna, vísindamanna og annarra sérfræðinga. Álit þessara vísindamanna verður að liggja fyrir, áður en þingið tekur ákvörðun og einstakir þm. Ef svo er ekki, liggur í augum uppi, að það er hrein og bein tilviljun, sem ræður því, hver útkoman verður í máli eins og þessu, sem flestir alþm. hafa í sannleika sagt mjög lítið persónulegt vit á. En hefur þá verið leitað álits kunnáttumanna og vísindamanna í þessu máli? Í nál. meiri hl. hv. landbn. segir: „Nefndin hefur rætt frv. á nokkrum fundum og varð ekki einhuga um afgreiðsluna. Hún sendi það til umsagnar þriggja aðila: Sölumiðstöðvar hraðfrystihúsanna, búnaðarþings og veiðistjóra. Umsagnir hafa borizt frá þeim öllum og má segja, að þær séu allar jákvæðar, þótt misjafnlega sé.“ Ég tel vissulega ekki óeðlilegt, að þetta mál sé sent til veiðistjóra, eins og gert hefur verið, því að hann á að hafa eftirlit með frágangi minkabúanna hvað öryggi snertir. Og vissulega er það ágætt, að búnaðarþingi hefur verið sent það til umsagnar, því að það eru bændurnir, sem bera mesta tjónið af minknum, ef hann sleppur út úr búrunum. Og ég ætla ekki heldur að hafa á móti því, að Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna segi sitt álit, því að það eru einmitt frystihúsin, sem eiga að selja fiskúrganginn ofan í minkinn. En sem sagt, hvar eru sérfræðingarnir og vísindamennirnir? Hvers vegna er ekki leitað til náttúrufræðinganna? Hvers vegna er verið að lauma í gegn lögum um innflutning á lifandi dýrum, án þess að vísindamenn séu spurðir, hvaða áhrif þetta geti hugsanlega haft á íslenzka náttúru? Ég kvaddi mér nú hljóðs hér, strax og þetta mál var tekið á dagskrá, til þess að benda á þetta sérstaka atriði, vegna þess að í nál. meiri og minni hl. þeirrar n., sem um þetta fjallaði, hv. landbn., kemur ekki fram neitt um þetta atriði. En síðan ég kvaddi mér hljóðs, hefur Benedikt Gröndal, hv. 5. þm. Vesturl., upplýst, að hann hafi á seinustu fundum bent á þetta sjálfsagða atriði. Ég vil nú mega bæta því við, að hér er ekki aðeins um sjálfsagt mál að ræða, sem landbn. hefði átt að gæta, hér er líka um lagaskyldu að ræða, hreina lagaskyldu og það, sem gerzt hefur hjá hv. landbn., er alveg ótvírætt lagabrot. Í 5. gr. l. um náttúruvernd, sem samþ. voru á Alþ. 1956, segir svo orðrétt, með leyfi hæstv. forseta: „Áður en leyfi er veitt til innflutnings á lifandi dýrum, skal leita umsagnar náttúruverndarráðs: Þetta ákvæði er ekki lengra, en ég tel, að það sé alveg ótvírætt, að ef á að fara eftir lögum og þessum l. sérstaklega, ber áður en Alþ. samþykkir innflutning á lifandi dýrum eða áður en ráðh. veitir leyfi samkv. einhverjum sérlögum um innflutning á lifandi dýrum, að leita umsagnar náttúruverndarráðs. Hv. þm. eru skynsamir menn og fjölfróðir og hafa auðvitað gott vit á ýmsum hlutum. En ég mundi tvímælalaust telja það hreina hneisu, ef þd. afgreiddi þetta mál, án þess að hafa hlýtt á röksemdir og ummæli náttúrufræðinga. Það eru einkum tvær röksemdir, sem bornar eru fram því til stuðnings, að ný heimild til minkaræktar muni ekki leiða af sér nýja minkaplágu. Í fyrsta lagi er sagt, að það sé alveg útilokað, að minkurinn sleppi úr búrunum í þetta sinn. Nú á að vera fyrir það girt, að þetta geti endurtekið sig. Þetta hlýtur að vera ein helzta forsendan fyrir flutningi þessa frv. Í öðru lagi er sagt, að jafnvel þó að minkurinn sleppi að þessu sinni, geri það ekkert til, það sé svo mikið af þessum dýrum fyrir í landinu og það breyti ekki neinu, þó að fáein dýr bætist í hópinn. Ég þarf varla að taka það fram, að ég er ekki sérfræðingur um málefni minksins og er það ekki frekar, en aðrir hv. þm. En ég nefni nú þessar röksemdir vegna þess, að þegar ég á að taka afstöðu til málsins, viðurkenni ég fúslega og hef viðurkennt, að þessar röksemdir eru að ýmsu leyti skynsamlegar og þær verka sannfærandi, sérstaklega sú seinni. En það er einmitt vegna þess, að eftir að ég af hreinni tilviljun heyrði röksemdir vísindamanna og náttúrufræðinga í þessu máli, sem hv. landbn. reynir nú að sniðganga, - það var eftir að ég heyrði röksemdir þessara manna, að ég fór að efast um réttmæti þessa máls þrátt fyrir þessar ágætu röksemdir, sem ég nefndi hér áðan. Eins og ég sagði, tel ég, að næsta skrefið í þessu máli sé tvímælalaust að leita til vísindamannanna, eins og skylda er samkv. lögum. En úr því að ég er nú kominn hér á annað borð, langar mig til að drepa í örfáum orðum á þessar röksemdir, sem ég nefndi áðan og viðbrögð náttúrufræðinga, sem ég hef orðið var við gagnvart þeim. Fyrst vil ég nú aðeins minnast á hina fyrri röksemd, þ.e.a.s. spurninguna um það, hvort minkarnir sleppi úr búrunum eða ekki. Það er nú auðvitað ekki sérstakt viðfangsefni náttúrufræðinga að skera úr um það. Ég er sjálfur ákaflega ófróður um þessi efni og hef ekki fengið neinar sérstakar upplýsingar eða haft aðgang að upplýsingum, sem sýndu mér fram á, að það væru minni líkur til þess, að minkar slyppu úr búrum, nú en var fyrir fáeinum árum. Mér er hins vegar kunnugt um, að áður fyrr voru mjög ströng viðurlög, ef það óhapp skyldi henda, að minkur slyppi úr búri. En hvernig fór? Við vitum það. Þeir sluppu umvörpum þrátt fyrir þessi lagaákvæði og ströngu viðurlög, og af þeim ástæðum var bannað minkaeldi í landinu og það aðeins fyrir fáeinum árum. Áður en ég get fallizt á, að það verði leyft að nýju, verð ég að fá einhverjar upplýsingar um það, hvað hafi breytzt í sambandi við útbúnað minkabúa frá því, að ákveðið var að banna minkaeldi í landinu. Reynslan er ólygin í þessu efni: minkurinn slapp og við verðum að ganga út frá þeirri staðreynd, að svo muni einnig verða áfram, þar til við höfum eitthvað annað í höndum. En svo er það aftur hin röksemdin, sem er að sjálfsögðu miklu merkilegri, þ.e.a.s. sú, að það geti vel verið rétt, að einhverjir sleppi úr búrunum, en það skipti bara engu máli, því að svo mikið sé fyrir af mink í landinu, að það muni ekkert um það, þótt fáeinir bætist í hópinn. Það er einmitt í sambandi við þetta atriði, sem vísindamenn hafa bent á athyglisverðar staðreyndir. Þeirra orð eru í stuttu máli þessi, þeirra röksemdir: Þeir halda því fram, að minkurinn hafi dálítið ólíka náttúru, dálítið ólíkt eðli eftir því, við hvaða lífsskilyrði hann býr. Þeir halda því fram, að aliminkur, sem er nýsloppinn úr búri og svo aftur villiminkur, sem er búinn að vera lengi í landinu, hegði sér alls ekki á sama hátt, hafi töluvert annað eðli. Aliminkur, sem er nýsloppinn úr búri og hefur ekki fengið að laga sig að þessum nýju aðstæðum, er talinn miklu, miklu grimmari en villiminkurinn, sem hefur aðlagað sig landinu og tekið upp nýja lifnaðarhætti. Það voru margar sögur sagðar af því hér áður fyrr, að minkar sluppu úr búrum, réðust inn í hænsnahús og bitu hænurnar á barkann og röðuðu þeim upp í láréttri röð, hverri af annarri án þess að éta eina einustu. Það var bara grimmdin, sem réð þessu, ekkert annað. Mér er sagt, að þetta sé liðin saga, liðin tíð, það sé langt síðan slíkir atburðir hafi gerzt og það sé fyrst og fremst vegna þess, að villiminkurinn, sem hefur aðlagað sig hinum nýju aðstæðum, sé búinn að venja sig af þessu óeðli og veiði sér til matar. Þetta er sem sagt mjög mikilvægt atriði, að aliminkur, sem sleppur úr búrunum, er miklu grimmari og háskalegri fyrir önnur dýr en sá, sem er búinn að vera lengi í landinu og búinn að laga sig að nýjum aðstæðum. Í öðru lagi er því haldið fram, hvort sem það er nú rétt, ég veit ekkert um það, en því er haldið fram, að aliminkur tímgist oftar og fjölgi miklu hraðar fyrst í stað, eftir að hann sleppur úr búrunum, heldur en villiminkurinn. Það er talið, að minkum hafi farið heldur fækkandi á seinni árum. Auðvitað þarf ekki að því að spyrja, að minkabanarnir þakka sér þetta afrek fyrst og fremst og má vel vera, að þeirra hlutur sé allmikill í þessu sambandi. En ýmsir vísindamenn halda því fram, að meginástæðan sé breytt eðli minksins, eftir að hann er búinn að dveljast í íslenzkri náttúru í langan tíma og kynslóð eftir kynslóð. Þetta atriði skiptir auðvitað mjög miklu máli, ef satt reynist. Sem sagt, þótt aðeins fáir minkar slyppu út árlega, mundu þeir geta orðið til þess að endurvekja þessa miklu plágu, sem hér var áður og koma henni á það stig, sem hún var verst á sínum tíma. Það má auðvitað nefna ýmis atriði í sambandi við þetta mál. Rétt er að benda á í sambandi við það, sem menn ræða um áhuga manna á minkarækt, að minkaskinnin eru tízkufyrirbrigði í dag og í allháu verði. En eins og við vitum, vill það nú oft verða svo, að tízkufyrirbrigðin ganga yfir og það er einnig þannig, að Íslendingar eru oft dálítið seinir að átta sig á þessum tízkufyrirbrigðum. Þeir koma seint inn í þessa þróun og þá er fyrirbrigðið e.t.v. að ganga yfir. Ég vil engu spá um það, hvort þetta tízkufyrirbrigði á eftir að minnka, draga úr því á næstu árum,og hvort skinnin eiga eftir að falla í verði. En ekki er það nú alls kostar ólíklegt miðað við þróunina í svipuðum málum. Ef svo fer, að þetta reynist aðeins tízkufyrirbrigði og minkaskinnin falla í verði, þarf varla að taka það fram, að þeir, sem eiga minkabúin, munu hafa heldur minni hag af þessari framleiðslu en áður og þá mun áhugi þeirra fyrir því að gæta þess, að minkarnir sleppi ekki úr búrunum, sá áhugi mun réna allmikið og hættara er við því, að ef tap yrði á þessum atvinnurekstri, yrði þess ekki ýkjamikið gætt, að dýrin slyppu ekki úr búrunum. Sem sagt, ég vildi aðeins segja, að það er margs að gæta í þessu máli. Það er fjöldamargt, sem vísindamenn og náttúrufræðingar geta sagt okkur um þessi mál og nauðsynlegt er að hafa í huga. Ég hirði ekki um að rekja fleira, sem heyrzt hefur frá vísindamönnum um þessi mál, en ég vil aðeins ítreka, að þetta þarf að athugast miklu, miklu betur, en gert hefur verið og málið má alls ekki afgreiða fyrr, en haft hefur verið samráð við íslenzka náttúrufræðinga, eins og lög bjóða.