Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þar sem lög þessi þvinga alla aðila í lagmetisiðnaði til þess að selja sínar afurðir í gegnum viðkomandi aðila ef þeir eiga að hafa nokkurn möguleika á að selja afurðir til landa austantjalds og það er verið að framlengja einokun sem átti að vera aðeins örfá ár segi ég nei.



Herra forseti. Þetta mál hefur tekið smábreytingu í Ed. frá því að samgn. Nd. gekk frá því. Þessi grein var þannig eftir 2. umr. í Nd.: „Um skipulag og starfsháttu Landmælinga Íslands skal nánar ákveðið í reglugerð, þ. á m. skulu vera ákvæði um að þeir aðilar, sem landmælingar stunda. hafi samráð sín á milli.“ Eftir breytinguna í Ed. hljóðar hún þannig: „Um skipulag og starfsháttu Landmælinga Íslands skal nánar ákveðið í reglugerð, þ. á m. skulu vera ákvæði um að þeir aðilar, sem stunda landmælingar og kortagerð, hafi samráð sín á milli um samræmi í vinnubrögðum og skipulagi mælinga og kortagerðar.“ Ég hef rætt við suma nm., sem ég hef náð til, um þetta atriði og sé ég ekki annað en þetta sé allt í lagi.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir áliti meiri hl. fjh.- og viðskn. um frv. til l. um breyt. á lögum nr. 41 frá 2. maí 1968. um verslunaratvinnu. Nefndin hefur athugað frv. á fundum sinum. Nefndin varð ekki sammála um afgreiðslu málsins og meiri hl. leggur til að frv. verði samþykkt með eftirfarandi breytingu: Í stað orðsins „lausafjármuna“ í ákvæði til bráðabirgða komi: myndbanda. Undir þetta rita á Alþingi 22. maí 1985: Páll Pétursson, Halldór Blöndal, Friðrik Sophusson, Þorsteinn Pálsson og Kjartan Jóhannsson. Þessi breyting, sem hér er lagt til að gerð verði, er afleiðing af breytingu sem gerð var í hv. Ed. þar sem þessu frv. var talsvert breytt og það einskorðað við myndbönd í staðinn fyrir að í upphaflegu frv. var talað um miklu víðtækari útleigustarfsemi en á myndböndum. Hv. Ed. komst að þeirri niðurstöðu að það væri óþarflega víðtækt og einbeitti sér að myndböndum, en það láðist að setja orðið „myndbönd“ í ákvæði til bráðabirgða í stað orðsins „lausafjármuna“ og þá breytingu leggjum við sem sagt til að gera hér og nú.



Herra forseti. Þegar fjh.- og viðskn. þessarar deildar fór að athuga frv. á þskj. 550 um breytingu á lögum um verslunaratvinnu varð það niðurstaða okkar að í rauninni væri mjög óeðlilegt að setja reglur um myndbandaleigur inn í lögin um verslunaratvinnu. Ég taldi og tel að þessi ákvæði eigi þar ekki heima vegna þess að lögin um verslunaratvinnu fjalla eingöngu um verslun en ekki um leigu lausafjármuna. Í gildi eru í landinu lög frá 1979 um sölu notaðra lausafjármuna og í gildi eru lög um lausafjárkaup. Engin lagaákvæði eru til um leigu lausafjármuna. Þess vegna hefur það verið þannig, að fyrirtæki sem hafa starfað við að leigja út þjónustu og vörur hafa ekki verið starfrækt á grundvelli neinna laga. Í þeim efnum nefni ég bílaleigur, áhaldaleigur, bátaleigur og nú síðast myndbandaleigur. Þegar frv. kom frá hæstv. ríkisstj. voru tekin af tvímæli um það í tillögum ríkisstj. að leiga lausafjármuna í atvinnuskyni telst einnig verslun skv. lögum þessum. Frv. frá ríkisstj. var þess vegna mjög víðtækt og náði til hvers konar leigustarfsemi. Þegar Ed. fór að skoða frv. varð það niðurstaða Ed., og ég var sammála þeirri niðurstöðu, að þetta ákvæði væri of víðtækt vegna þess að ef það væri túlkað bókstaflega næði það einnig t. d. til bókasafna, það væri verið að gera kröfu um það að til þess að geta rekið bókasöfn yrði að vera til staðar verslunarleyfi. Þess vegna breytti hv. Ed. frv. á þann veg sem fram kemur á þskj. 919 þar Sem segir: „Lög þessi taka einnig til leigu myndbanda." Þar með er verið að segja að lögin um verslunaratvinnu eigi einungis að taka til eins þáttar í leigustarfsemi á lausafjármunum, þ. e. til leigu myndbanda. Ég tel að óeðlilegt sé að löggjafinn standi þannig að málum, þetta sé óeðlilegt og passi ekki inn í lögin um verslunaratvinnu. Af þeim ástæðum, herra forseti, hef ég lagt til á þskj. 981 eftirfarandi: „1. minni hl. n. telur eðlilegra að menntmrh. setji reglur um starfsemi myndbandaleiga.“ Ég tel sem sagt að þetta sé málefni sem eigi að heyra undir menntmrh. frekar en viðskrh. „Þess vegna flytur 1. minni hl. n. nýtt frv. í stað frv. um breyt. á lögum um verslunaratvinnu. Þá leggur 1. minni hl. til að þessu frv. um breyt. á lögum um verslunaratvinnu verði vísað til ríkisstj. en frv. á þskj. 982 um breyt. á lögum um kvikmyndamál verði samþykkt í stað þess. Guðrún Agnarsdóttir, sem sat fundi n., er samþykk nál. þessu.“ Af þessum ástæðum höfum við lagt fram á þskj. 982 515. mál þingsins sem er frv. til 1. um breyt. á lögum um kvikmyndamál. Flm. þess eru Svavar Gestsson og Guðrún Agnarsdóttir. Frv. er á þessa leið: „Myndbandaleigur þurfa leyfi til starfsemi sinnar. Menntmrh. ákveður hver skráir leyfin, enda fullnægi leyfishafi a. m. k. skilyrðum laga um verslunaratvinnu nr. 41/1968. Getur ráðh. samið við viðskrh. um að skrá leyfi fyrir myndabandaleigu samhliða skráningu verslunarleyfa. Gjald fyrir starfsleyfi myndbandaleiga skal vera hið sama og greitt er fyrir verslunarleyfi. Gjaldið rennur í Kvikmyndasjóð. 2. gr.: Lög þessi öðlast þegar gildi.“ Frv. þetta er sem sagt flutt í beinu framhaldi af frv. um breyt. á lögum um verslunaratvinnu vegna þess að við viðurkennum að það er eðlilegt að opinberir aðilar hlutist til um skráningu á starfsemi myndbandaleiga og skapi þeim aðhald og forsendur til eftirlits. Það er þess vegna okkar niðurstaða, mín og hv. þm. Guðrúnar Agnarsdóttur, að leggja til að þessu frv. verði vísað til ríkisstj., en í staðinn verði samþykkt frv. á þskj. 982. Ég hef þá, herra forseti, gert grein fyrir áliti 1. minni hl. fjh.- og viðskn. og jafnframt frv. til l. um breyt. á lögum um kvikmyndamál á þskj. 982 og óskað eftir að það verði litið á þessa ræðu sem framsöguræðu líka fyrir því frv. og að því verði að lokinni 1. umr. vísað til 2. umr. og hv. menntmn.



Herra forseti. Þetta mál er nokkuð skondið og segir okkur sitthvað um það hvernig vinnubrögðin við löggjafarstörfin verða stundum þegar hart er róið. Upphafið að þessu virðist vera að það kemur upp óánægja vegna þess að menn telja að á vídeóleigum séu menn að brjóta lög um ofbeldismyndir, höfundarétt og menn telja jafnvel að það sé verið að svíkja undan skatti. Það sem þá er til bjargar er að koma því svo fyrir að þeir sem reka svona fyrirtæki verði að fá til þess leyfi til þess að síðan sé hægt að svipta þá leyfinu. Eins og lýst hefur verið hér fyrr rjúka menn fyrst til og ákveða að flytja um það frv. að setja alla leigu lausafjármuna undir lög um verslunaratvinnu, vegna þess að það ku vera í þeim lögum ákvæði um að menn skuli hafa siðferðisvottorð um að þeir séu góðir og gegnir menn og ekki líklegir til að vera neytendunum neitt til ógnar, hverja sem menn telja svo reynsluna af því að hafa þannig gefið verslunarfólki siðferðisvottorð. Þá kemur að því að menn sjá að leiga lausafjármuna er afar sundurleitt svið. Þar falla undir hestaleigur og bílaleigur, bókasöfn, áhaldaleigur, myndbandaleigur og þar gætu fallið undir útleigur á búningum eða útleigur á fermingarkyrtlum svo við tækjum dæmi. Það er augljóst að innan þessa sviðs er hægt að gera afar ólíkar kröfur til siðgæðis. T. d. er ég ekki viss um að kyrtlaleigur og myndbandaleigur ættu að uppfylla sams konar siðgæðiskröfur. Ég veit ekki hvað menn mundu gera í sambandi við hestaleigur og bílaleigur. Þar er á vissan hátt um að ræða farartæki í báðum tilfellum, en afar ólíkar kröfur sem þarf að gera ef menn ætluðu að fara að taka þetta svið sérstaklega undir. Menn hafa augljóslega komist að niðurstöðu um að þarna sé ekki hægt að búa um með einum hnút. En ég sé samt að það gæti verið fullkomin ástæða fyrir löggjafann að setja lög um hestaleigur. Hvað með hestaleigur sem hvað eftir annað leigir hasta hesta og er þannig hestaleigjendum mjög til trafala? Mér fyndist að það ætti að vera hægt að koma lögum yfir menn sem leigja hasta hesta. Þess vegna er full ástæða til að setja hestaleigur undir lög um verslunaratvinnu ef við tökum áfram þessa röksemdafærslu.

Hvað með hrekkjótta hesta?

Jú, hrekkjóttir hestar líka. Það hlyti að koma þarna undir.

En ef menn vilja hasta hesta?

Ég held að augljóst sé að munir eru leigðir í mjög ólíku skyni ef við berum saman bókasöfn og áhaldaleigur, til siðferðis þarf að gera mjög ólíkar kröfur svo við tökum kyrtlaleigur og myndbandaleigur og svo mætti lengi telja. Við höfum bátaleigur, skipaleigur og alls konar leigur. Ég held að það sé löggjafanum alls ekki samboðið að fara svona á taugum þó að í ljós komi að það þurfi kannske að setja reglur því að það sé eitthvað sem megi betur fara á einhverjum stað. Mér finnast þessi taugaveiklunareinkenni löggjafarsamkundunnar alls óviðeigandi. Þess vegna hef ég lagt til að þetta frv. verði fellt og menn líti á málið frá byrjun aftur og spyrji: Er þörf í fyrsta lagi og er í öðru lagi möguleiki á því að setja lög um leigu lausafjármuna almennt? Þá er ég til í að taka þátt í að smíða löggjöf um þessi mál. Eins og um þetta mál hefur verið búið finnst mér, eins og ég segi í minnihlutaáliti, alls ekki löggjafarsamkundunni samboðið að fara svona á taugum þó að menn hafi grun um að lög séu brotin einhvers staðar og þess vegna þurfi að veita mönnum leyfi til þess að hægt sé síðan að svipta þá þessu leyfi. Ég held að ríkisstj. ætti að nota til þess þinghlé, ef eitthvert þinghlé verður yfirleitt, að fara ofan í saumana á því hvort setja þurfi allsherjarlöggjöf um leigu lausafjármuna og athuga hvort ekki sé hægt að vinna þetta mál út frá því og taka þá tillit til ólíkra hagsmuna og ólíkra aðstæðna sem eru í hinum ýmsu greinum leigustarfseminnar.



Herra forseti. Ég tek undir upphafsorð hv. 4. landsk. þm. um að þetta sé skondið mál. Það eru orð að sönnu. Þetta er afar sérkennilegt mál. Ég varð ekki vör við annað en að þingheimur væri mjög sammála um það fyrr í vetur, þegar rætt var um myndbönd og eftirlit með starfsemi myndbandaleiga með tilliti til höfundaréttar og reglna um önnur atriði, að setja þyrfti lög um fyrirtæki sem hefðu að atvinnu leigu myndbanda og raunar annarra lausafjármuna. Það skýtur e. t. v. nokkuð skökku við að hér skuli rísa upp hv. 3. þm. Reykv. Svavar Gestsson og vilji nú helst af öllu skjóta skjólshúsi yfir þá viðskiptavinnu sem fram fer án allra laga og tefja það að lögum verði komið yfir þá atvinnu með því að vísa málinu til ríkisstj. Hv. þm. leggur til í staðinn með flutningi frv. að menntmrh. skuli gefa út leyfi til slíkrar starfsemi. Ég þakka flm. traustið, en mér þykir þetta heldur sérkennilegt. Þetta er eins og við legðum til að landbrh. gæfi út leyfi til að reka verslun með landbúnaðarvörur, kannske nýlenduvöruverslun, að iðnrh. gæfi út leyfi til þess að versla með tilbúinn fatnað, sem er iðnaðarvara, og fleiri vörutegundir mætti til telja. Það er auðvitað tiltekin tegund verslunar eða viðskipta þegar leigt er til afnota. Menn borga ekki fyrir það að fá hlutinn til eignar í þessum tilvikum, heldur til afnota. Það er tekið fram í frv. að hér sé fjallað um leigu lausafjármuna í atvinnuskyni. Það er því ekki sambærilegt við bókasöfnin sem eru rekin sem almannaþjónusta en ekki í atvinnuskyni. Það má til sanns vegar færa að einstaklingsfrelsið væri meira ef menn þyrftu ekki leyfi til að reka ýmis viðskiptafyrirtæki. En ég hygg að hörðustu einkaframtaksmenn viðurkenni að slíkt sé skynsamlegt og að viðskiptastarfsemin eigi að fara eftir lögum og reglum, slík fyrirtæki eigi að skrá til þess að öllu verði til skila haldið þar eins og annars staðar. Þess vegna var það sem stóð í aths. með frv. þegar hæstv. viðskrh. lagði það fram að gert væri ráð fyrir að verslunarleyfi þyrfti til leigu lausafjármuna í atvinnuskyni, t. d. myndbanda, áhalda og bíla. Ég hygg að þrátt fyrir þá breytingu sem nefndin leggur til að gerð verði og veldur því að frv. fjallar aðeins um myndböndin sé það mjög til bóta að samþykkja þetta mál eins og það liggur fyrir en ekki að drepa því á dreif með því að flytja tillögur um að það falli undir önnur rn. Ég hygg að það sé einföldun á málum að fylgja þessu máli eins og það liggur fyrir nú. Ég verð að játa að ég hafði ekki alveg áttað mig á nauðsyn þess að breyta frv. í þetta horf sem hv. n. leggur til, en það má vel vera að til þess liggi rök sem ég hef ekki haft ráðrúm til að átta mig á. Ég hefði einmitt talið að skynsamlegt væri að gera frv. að lögum eins og það var lagt fram. Þar með væri fengin allsherjarlöggjöf eins og hv. þm. lýsa eftir hver af öðrum. Slík allsherjarlöggjöf þarf ekki að vera afskaplega margorð. Hún þarf einfaldlega að taka fram að leiga lausafjármuna í atvinnuskyni teljist einnig verslun skv. þessum lögum og þá gilda lögin sjálfkrafa um slíka starfsemi sem rekin er í atvinnuskyni. Ég vildi, hæstv. forseti, vekja máls á þessum atriðum, að ég tel leigu í atvinnuskyni alveg tvímælalaust vera viðskiptafyrirtæki og að þau eigi heima á vegum viðskrn. eins og önnur viðskiptafyrirtæki.



Herra forseti. Það er rétt að ítreka að fjh.- og viðskn. Ed. lagði til breytingar á þessu frv. Þetta er efrideildarmál og breytingin var raunverulega gerð þar í Ed. Hins vegar færðum við texta ákvæðis til bráðabirgða til samræmis við áður gerðar breytingar í Ed. Við féllumst á þær röksemdir sem efrideildarnefndin lagði til grundvallar, þ. e. að Verslunarráð Íslands sendi umsögn um þetta mál þar sem það taldi að þessi allsherjarlöggjöf væri of víðtæk þannig að mjög torvelt væri að framkvæma hana. Það væru of mörg tilfelli sem væru alveg á mörkum og það væri erfitt að framkvæma þetta út í ystu æsar hvað væri leiga og hvað væri leiga í atvinnuskyni. Hins vegar er myndbandaleiga orðin umfangsmikil viðskipti og ég held að menn eigi ekki að þurfa að greina á um að eðlilegt sé að það séu settar reglur um þessi viðskipti. Um bílaleigur er reglugerð og þar þurfa menn að uppfylla ákveðin skilyrði. Það er tiltölulega ný atvinnugrein að leigja út myndbönd og menn hafa ekki þurft nein leyfi, það hefur ekki verið háð neinum reglum. Hins vegar hefur, því miður, komið fyrir að það hafa verið brotnar reglur, t. d. reglur um höfundarétt, önnur lög brotin, ofbeldiskvikmyndir hala verið í trássi við lög hafðar til útleigu og fleira mætti tína til. Þess vegna er eðlilegt að það sé bundið leyfum að stunda þessi viðskipti. Þá þegar af þeirri ástæðu að það er hægt að svipta menn, sem ítrekað verða brotlegir í þessum viðskiptum, leyfi til þessara viðskipta og þá mega þeir ekki stunda þessa atvinnu. Það er alls ekki að hér sé verið að ráðast með einum eða neinum hætti að þeirri stétt manna sem leigir út myndbönd eða gera henni torvelt fyrir. Margir af þessum mönnum hafa nú þegar verslunarleyfi og þetta er rekið sem þáttur í annarri verslunarstarfsemi fyrirtækjanna. En þetta mundi verða til þess að efla gott siðferði með þeim sem leigja út myndbönd. Mér finnst að það sé langsótt samlíking að jafna þessu við hestaleigur eins og hv. þm. Guðmundur Einarsson orðaði það að hestaleigur kynnu að hafa hrekkjótta hesta til útleigu. Ég hef ekki trú á því að sú hestaleiga mundi þrífast sem hefði hrekkjótta hesta til útleigu vegna þess að viðskiptavinirnir mundu hvekkjast og það mundi koma illt orð á þá hestaleigu. Að sjálfsögðu er framúrskarandi gott siðferði meðal hestanna og þeirra sem stunda útleigu á hestum og engin ástæða til þess að búast við því að þar séu hafðir einhverjir hrekkjajálkar til útleigu.



Herra forseti. Það er greinilega full ástæða til að ræða þetta mál mjög ítarlega og setja hæstv. menntmrh. inn í málið sem ég hélt þó að hefði átt að fylgjast með því dálítið. Þegar við tveir hv. þm. flytjum till. um að þessi málaflokkur verði látinn heyra undir menntmrh. rís hæstv. menntmrh. upp með þeim hætti sem hún gerði áðan og fullyrðir að ég væri með tillögu minni að drepa málinu á dreif, skjóta skjólshúsi yfir lögbrjóta og tefja fyrir að lögum yrði komið yfir þessa aðila. Ég veit eiginlega ekki hvaðan hæstv. ráðh. hefur þessi ósköp. En að gefnu tilefni er kannske ástæða til þess að ræða málið aðeins nánar. Fyrir nokkrum vikum varð mikil umræða á hv. Alþingi um myndbandaleigur. Þá var bent á að þarna væri jafnvel verið að brjóta lög, einkum og sér í lagi höfundalög. Auðvitað hefði hæstv. menntmrh. þá átt að flytja frv. um breytingu á höfundalögum til að tryggja rétt höfunda í sambandi við starfsemi þessara myndbandaleiga. Það frv. er ekki flutt. Það hefði einnig verið hugsanlegt að flytja frv. til l. um breytingu á lögum um ofbeldiskvikmyndir, en það eru lög sem voru sett hér snemma á árinu 1983. Það frv. er ekki flutt. Í staðinn flytur ríkisstj. frv. um það að hvers konar leigustarfsemi með lausafjármuni verði sett inn í lögin um verslunaratvinnu. Og hvað eru lög um verslunaratvinnu? Lögin um verslunaratvinnu ganga út á það að setja reglur um lágmarksskilyrði sem þeir þurfa að uppfylla sem stunda verslun - ekki leigustarfsemi heldur verslun. Þegar hv. Ed. fær þetta mál til meðferðar kemst Ed. að þeirri niðurstöðu að þetta sé óeðlilegt, þetta sé allt of víðtæki eins og það kemur frá hæstv. ríkisstj. Eins og ríkisstj. lagði þetta til átti að leyfisbinda hvers konar leigustarfsemi undantekningarlaust. Ed. kemst samhljóða að þeirri niðurstöðu að takmarka þetta eingöngu við myndbönd. Tilgangurinn með þessu öllu er auðvitað sá að reyna að koma lögum yfir þessa aðila og tryggja að það megi svipta þá starfsleyfi ef þeir eru, að ætla má, að brjóta reglur. Þegar þetta mál kemur til meðferðar í hv. fjh.- og viðskn. Nd. er það rætt mjög ítarlega á tveimur eða þremur fundum n. Það er m. a. rætt við lögfræðinga eins og Jón Ögmund Þormóðsson deildarstjóra í viðskrn. og við ríkislögmanninn Gunnlaug Claessen. Eftir þá ítarlegu yfirferð verður það niðurstaða hv. þm. Guðmundar Einarssonar, eins nm., að það sé fráleitt að samþykkja þetta frv. eins og það liggur hér fyrir. Hann vill fella frv. Hins vegar flytjum við hv. þm. Guðrún Agnarsdóttir frv. um að þetta mál heyri undir menntmrh., þetta sé mennta- og menningarmál og þess vegna eðlilegt að vista málið í menntmrn. en ekki í viðskrn. Í staðinn fyrir að taka því nú vel þegar það er lagt til að mál fari til menntmrn. eins og hér er lagt til lýsir hæstv. ráðh. því yfir að með þeirri till. okkar séum við að drepa málinu á dreif. Það er ekki rétt. Það er ekki hér verið að gera tillögu um að drepa málinu á dreif. Það er ekki hér verið að gera tillögu um að skjóta skjólshúsi yfir lögbrjóta. Það er ekki hér verið að gera tillögu um að tefja það að lögum verði komið yfir aðila. Það er einfaldlega verið að leggja til að þessi mál fái meðferð eins og mennta- og menningarmál, rétt eins og kvikmyndamál almennt. Það er það sem verið er að gera tillögur um. - Og ég mótmæli harðlega á síðustu stundu umr. um stjfrv. hér á hv. Alþingi útúrsnúningum af því tagi sem hæstv. menntmrh. fór með hér áðan. Það voru hreinir og beinir útúrsnúningar og ekkert annað. Ég er þeirrar skoðunar að í þessu efni sé langeðlilegast að málið falli undir menntmrn. með þeim hætti sem hér er lagt til með breytingu á lögunum um kvikmyndamál. Þetta á ekkert skylt við það að landbrh. eigi að gefa út leyfi fyrir verslun með landbúnaðarvörur. Þetta á heldur ekkert skylt við það að iðnrh. gefi út leyfi fyrir verslun með iðnaðarvörur. Hér er verið að tala um mjög ríkan þátt í okkar menningarstarfsemi, sem eru myndbönd og notkun þeirra. Margir mundu segja að það væri ekki allt menningarlegt sem þar kemur fram, en það er ekki okkar hlutverk hér á Alþingi að hafa skoðun á því í hverju einstöku atriði. En við teljum að alveg á sama hátt og leikhús, kvikmyndahús og kvikmyndastarfsemi falla undir menntmrn., bókmenntir og listir hvers konar, þá eigi þessi starfsemi líka að eiga þar heima, auk þess sem við leggjum svo til að tekjur af útgáfu þessara leyfa renni í Kvikmyndasjóð. Það er að vísu ekki há upphæð, en ég hélt að Kvikmyndasjóð munaði um allt. Ég veit ekki betur en að það hafi verið ákveðið við afgreiðslu fjárlaga að skera Kvikmyndasjóð niður í 8 millj. kr. í staðinn fyrir 30. Síðan hafi verið veitt einhver aukafjárveiting. En staðan hjá Kvikmyndasjóði sé mjög bágborin og verulegur hluti af því fjármagni sem Kvikmyndasjóður á fór í að borga halla af myndum sem þegar höfðu verið gerðar. En í stað þess að taka þessum ábendingum vel snýr hæstv. menntmrh. út úr máli manna með þeim hætti sem hún gerði hér áðan og ég mótmæli því mjög harðlega. Ég er andvígur þeirri till., sem hv. þm. Guðmundur Einarsson flytur hér. að fella þetta mál. Ég tel það óeðlilegt. Við atkvgr. um málið mun ég í fyrsta lagi styðja að málinu verði vísað til ríkisstj. og í samræmi við það, ef það yrði samþykkt, ýta á eftir því að frv. um breyt. á lögum um kvikmyndamál verði samþykkt. Verði það hins vegar fellt að vísa málinu til ríkisstj. sem mér heyrist á hæstv. menntmrh. að eigi að gera, mun ég styðja þessa undarlegu breytingu á lögunum um verslunaratvinnu vegna þess að ég vil koma lögum yfir eigendur myndbandaleiga. Þess vegna er ég andvígur þeirri till. hv. þm. Guðmundar Einarssonar, sem hann hér leggur til, að frv. verði fellt. Ég vænti þess, herra forseti, að þetta mál sé nægilega skýrt af minni hálfu. Hér er ekki verið að skjóta skjólshúsi yfir lögbrjóta, tefja að lögum verði komið yfir aðila né heldur að drepa máli á dreif. Hér er verið að leggja til að málið fái eðlilega meðferð og eðlilegan sess í löggjöf landsins.



Herra forseti. Það er kannske ekki neinu sérstöku við að bæta umfram það sem þegar hefur komið fram. Þetta er augljóslega óttalegt klúður. Það hefur hálfpartinn komið fram hjá öllum ræðumönnum. Mér sýnist einsýnt að það eigi að taka á þessu þannig að taka fyrir leigu lausafjármuna í heild. Þar er augljóslega um verulega hagsmuni að ræða, bæði hagsmuni neytenda og hagsmuni leigusala. Ég held að það verði að leggja í það vinnu að athuga hvort hægt sé og ástæða til að gera sambærilegan bálk við lögin um verslunaratvinnu á sínum tíma. Ég þekki þetta ekki nógu vel til að meta hvort sú yrði útkoman. En mér finnst alveg ótækt fyrir löggjafarsamkunduna að hafa ekki meiri metnað en að vera að bjarga í horn af því að á einni eða tveimur myndbandaleigum úti í bæ þykist menn hafa um það grun að menn brjóti lög endurtekið. Það hljóta að vera leiðir til að koma lögum yfir menn í þeim tilfellum. hvort sem um er að ræða vegna höfundarréttar, skattamála, ósæmilegra kvikmynda eða ofbeldismynda. Jafnvel þó að menn væru fyrst skrýddir leyfinu og síðan sviptir því er ekki þar með sagt að viðkomandi rekstur mundi hætta. Við vitum að það eru ýmsar leiðir til þess að fara í kringum slíkar lagasetningar. Það gæti vel verið að menn kæmust að því að þetta vídeóleigusvið sé þess eðlis að það þurfi um það sérstaka löggjöf sem nái þá yfir siðgæðið og peningamálin allt undir einum hatti. Ég endurtek þess vegna að við eigum að setja okkur hærri markmið en að bjarga á þennan hátt í horn, hvort sem það er með því að búa til botnlanga við lögin um verslunaratvinnu eða setja þetta undir menntmrn. á þann hátt sem hv. þm. Svavar Gestsson hefur talað um. Mér finnst það björgun á línu líka vegna þess að það gæti þá komið að því að hestaleigurnar, ef menn yrðu uppvísir að því að leigja út vonda hesta, hrekkjótta eða hasta, yrðu látnar falla undir landbrh. ef menn ætla að halda áfram þessum skyndilausnum á þessu máli. Ég held að menn ættu að sjá sóma sinn í því að fella þessi frumhlaup, sem ég vil kalla, og reyna að koma á þetta skikk, nota til þess sumarið að athuga hvort ástæða sé til að gera annaðhvort samvirka löggjöf yfir allt leigusviðið eða búa til sérstök lög um vídeóleigur, ef það væri niðurstaðan. Svona björgun á línu held ég hins vegar að sé okkur ekki samboðin.



Herra forseti. Ég er fegin því að heyra að hv. 3. þm. Reykv. ætlar. ef tillögur um annað falla, að standa að því að samþykkja frv. með þeirri breytingu sem gerð var á því í Ed. Ég stend upp út af þeim orðum hv. þm. að ekki hefði verið flutt frv. um höfundarrétt í sambandi við myndbönd. Það er nú einmitt það sem var gert og var frv. samþykkt sem lög fyrir ári. Það er m. a. til að auðvelda framkvæmd þeirra laga sem við stöndum andspænis þessu frv. núna og til þess að flýta fyrir þeirri framkvæmd. Það er orðið mjög aðkallandi að samþykkja frv. eins og það sem við höfum nú í höndum. Það var vissulega rætt á sínum tíma í ríkisstj. hver ætti að flytja slíkt frv. eða með hvaða hætti það gerðist á eðlilegastan veg. Þessi varð niðurstaðan. Ég hygg að það greiði mjög fyrir framkvæmd nýju laganna um höfundarrétt að þetta frv. sé samþykki. Sama má segja um lögin um bann við ofbeldiskvikmyndum sem hæstv. núv. forseti Nd. beitti sér fyrir í sinni menntamálaráðherratíð, en það féll í minn hlut að ganga frá reglugerð á grundvelli þeirra laga. Um þetta gildir líka það að samþykkt þessa frv. sem við erum nú að fjalla um er nauðsynleg forsenda fyrir skilvirkri framkvæmd þeirra laga og reglugerða. Þess vegna vil ég hvetja til þess að hv. þm. samþykki þessa breytingu svo langt sem hún nær því að þetta mál er aðkallandi.



Herra forseti. Aðeins nokkur orð. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. En eftir samráð í nefndinni og viðtal við ráðgjafa hennar sem áður voru nefndir fannst mér bæði skynsamlegast og eðlilegast úr því sem komið var að fylgja þeim tillöguflutningi að koma þessu máli undir menntmrn. Það komu ýmsar leiðir til greina í málinu, en mér fannst því best komið hjá hæstv. menntmrh. þar sem þetta væri fyrst og fremst menningarmál þó hún vilji ekki sinna því nú. Það var langt frá því að ætlunin væri að drepa þessu máli á dreif eins og hæstv. ráðh. sagði, þvert á móti. Þetta vil ég leggja áherslu á.



Herra forseti. Á nál. á þskj. 976 kemur fram að samgn. hefur rætt þetta frv. á tíu fundum. mörgum þeirra löngum, og gert nokkrar brtt. Þetta frv. er komið frá Ed., en samt sem áður bárust samgn. Nd. ýmsar ábendingar og umsagnir um þetta frv. sem leiddi til breytinga, þ. á m. frá Stýrimannafélagi Íslands. Þá barst umsögn frá Arnljóti Björnssyni prófessor, frá Steingrími Gaut Kristjánssyni og Friðgeiri Björnssyni, sem eru stjórnarmenn í Dómarafélagi Reykjavíkur, og frá Pétri Sigurðssyni alþm. og raunar ýmsum fleirum. Magnús Jóhannesson siglingamálastjóri kom á fund nefndarinnar. Tryggingafræðingarnir Þórir Bergsson og Björgvin Þórðarson mættu einnig á fundum hjá nefndinni og gáfu henni margvíslegar upplýsingar. Enn fremur komu á fund nefndarinnar Jón H. Magnússon, Kristján Ragnarsson, Ingólfur Stefánsson, Halldór Rósmundsson og Guðjón Kristjánsson. Einnig Ragnhildur Hjaltadóttir lögfræðingur í samgrn. og skrifstofustjóri þess Halldór S. Kristjánsson og 'ráðuneytisstjórinn, Ólafur Steinar Valdimarsson. Páll Sigurðsson dósent, sem var formaður þeirrar nefndar sem samdi frv., sat alla fundi nefndarinnar og veitti henni margvíslegar upplýsingar sem reyndust nefndinni ómetanlegar. Nefndin leggur til að frv. verði samþykki með þeim breytingum sem fylgja á sérstöku þingskjali. Undir þetta skrifa allir nm., en hv. þm. Karvel Pálmason skrifar undir nál. með fyrirvara og mun gera grein fyrir þeim fyrirvara hér á eftir. Brtt., sem eru allmargar, víkja hvergi frá meginstefnu þeirri sem mörkuð er í frv. um einstök atriði. Að frátöldum þessum brtt. getur n. sem sagt fallist á að frv. sé í því formi sem það hefur verið eftir 2. umr. í Ed. Við 6. gr. er gerð till. um breytt orðalag í 1. mgr. sem miðar að einföldun orðalags og auknum skýrleika. Í 2. mgr. er skv. till. nefndarinnar tekið af skarið um að rannsókn sú sem þar er talað um fari eftir því sem fyrir er mælt í lögum nr. 52/1970, um eftirlit með skipum. Í 3. mgr. þykir rétt að nota orðið „mengunarlögsaga“ í stað „landhelgi“ til að taka af öll tvímæli í því efni. Við 20. gr. Síðasti málsl. 1. mgr. er óþarfur eftir að 2. mgr. 6. gr. hefur verið breytt svo sem nefndin leggur til því að skv. lögum um eftirlit með skipum getur skip eftir þess háttar skoðun eigi látið úr höfn nema hafa til þess tilskilin leyfi. Við 26. gr. Upphafi greinarinnar er breytt lítillega til samræmis við orðalag í 1. mgr. 124. gr. Við 42. gr. Rétt þykir að taka sérstaklega fram að vara sé merkt skv. hinum afþjóðlegu reglum um flutning á hættulegum varningi. Við 68., 71., 72., 73. og 102. gr. eru gerðar till. um minni háttar orðalagsbreytingar sem m. a. er ætlað að tryggja að viðkomandi ákvæði séu í fullkomnu samræmi við hina svokölluðu Haag-Grimsby-reglu sem lagt er til að íslenska ríkið fullgildi. Í 159. gr. er orðalagsbreyting sem ekki þarfnast sérstakrar skýringar. Í 172. gr. Nefndin telur fulla ástæðu til að lögfesta það samkomulag um orðalag þessarar greinar frv., sem hagsmunaaðilar í sjávarútvegi gerðu með ser hinn 28. febr. s. l. og sem var liður í lausn þáverandi kjaradeilu milli útvegsmanna og sjómanna, svo sem samgn. Ed. lagði einnig til. Nefndin leggur þó til að það frávik verði gert frá því sem lagt var til í samkomulaginu varðandi makabætur einvörðungu að sé eftirlifandi maki 45 ára og eldri þegar slys ber að höndum og eigi með barn eða börn á framfæri sínu sem bætur taka vegna sama slyss skuli maki halda mánaðarlegum bótum í sex ár eða í helmingi lengri tíma en ella er gert ráð fyrir í frv. Í þessu sambandi er rétt að taka fram að í umræddu samkomulagi var það í þessu eina tilviki sem aðilar standa verr að vígi en skv. gildandi lögum. Nefndinni þykir full ástæða til að vernda þannig hagsmuni kvenna sem komnar eru á eða yfir miðjan aldur ef þær missa mann sinn af slysförum sem starfi hans tengjast, enda er allt óvíst um aðstöðu þeirra kvenna á almennum vinnumarkaði. Væri ella hætta á því að aðstaða þeirra yrði skerf verulega frá því sem er að núgildandi lögum þar sem gert er ráð fyrir að ekknabætur haldist í átta ár. Sjómannskonur sem komnar eru yfir þennan aldur eru ekki margar þegar á heildina er litið og þarf því ekki mikla iðgjaldaaukningu að leiða af þessari breytingu. Á hinn bóginn leggur nefndin einnig til að ekknabætur gangi ekki í arf, enda ekki brýn þörf á því, og vegur þetta nokkuð á móti hinni fyrrnefndu breytingu. Brtt. við ákvæði greinarinnar um barnabætur er ekki efnisbreyting, heldur einungis smávægileg orðalagsbreyting sem ekki þarfnast sérstakrar skýringar. Við 187. gr. er gerð till. um orðalagsbreytingu sem miðar að því að fyllsta samræmis sé gætt í greininni. Við 199. gr. Hér er að mestu byggt á brtt. við þessa grein frv., sem kom frá samgn. Ed., en þó með orðalagsbreytingum sem eru til frekari glöggvunar og fyllingar. Við 200. gr. er gerð till. um orðalagsbreytingu sem ekki þarfnast sérstakrar skýringar. Óþarfi er að telja upp útgerðarmenn og skipstjóra því að það er gert í 1. mgr. greinarinnar, enda er lagt til að 7. mgr. 126. gr. frv. falli brott. Við 121. gr. Orðalagsbreyting á upphafi 2. mgr. þarfnast ekki sérstakrar skýringar og þær breytingar í formi viðauka, sem að öðru leyti er lagt til að verði gerðar á 121. gr., skýra sig einnig sjálfar. Við 222. og 226. gr. Lagt er til að í greinum þessum sé eigi rætt um eftirlitsmenn Siglingamálastofnunar, heldur eingöngu um stofnunina sjálfa. Réttara þykir að hún taki fyrir sitt leyti ákvörðun um hvernig hún bregst við tilkynningu um sjóslys, t. d. hvern hún sendir sem fulltrúa sinn í sjópróf af því tilefni. Við 230. gr. Hér er mestmegnis um að ræða auðskildar orðalagsbreytingar frá því sem er í frv. Mikilvægt er að sjálfstæði og úrræði sérstakrar rannsóknanefndar sé vel tryggt, en nefndin leggur áherslu á að hér sé ekki um fastanefnd að ræða og ætla verður að nefnd af þessu tagi verði einungis kvödd saman þegar alvarlegar og sérstakar ástæður mæla með því. Í þessu sambandi vill nefndin taka fram að hún telur að æskilegt hefði verið að í XIII. kafla frv., þar sem fjallað er um rannsóknir sjóslysa, hefði jafnframt verið ákvæði um hina föstu rannsóknanefnd sjóslysa sem starfað hefur um allmörg ár og sem ákvæði eru nú um í 45. gr. laga nr. 52 frá 1970, um eftirlit með skipum. Telur nefndin að síst sé ástæða til að raska eða draga úr starfsemi þeirrar nefndar sem sjálfstæðs rannsóknaraðila. Þrátt fyrir tilkomu nýs ákvæðis um sérstakar rannsóknanefndir í einstaka tilfellum hefði þess háttar ákvæði um rannsóknanefnd sjóslysa þá þurft að vera nokkru fyllra en núverandi ákvæði í 45. gr. laga nr. 52 frá 1970 og a. m. k. á þann veg orðað að starfssvið og heimildir þeirrar nefndar væru skýrari og ótvíræðari en nú er í lögum og því betur tryggt en nú er að hún gæti rækt hið mikilvæga starf sitt á sjálfstæðan hátt og þá m. a. kvatt til aðstoðar rannsóknastofnanir, Landhelgisgæslu o. s. frv. í þeim tilvikum er mál lúta ekki sérstakri rannsókn skv. 230. gr. Örðugt þótti þó að semja slík ákvæði nú þar sem svo mjög er liðið á þingtímann og mikilvægt að frv. þetta nái fram að ganga á þessu þingi, en nefndin leggur á það þunga áherslu að á vegum samgrn. og með samráði við rannsóknanefnd sjóslysa verði hið fyrsta hafist handa um samningu frv. til laga um þetta efni sem bætt verði við hin nýju siglingalög og þá verði 45. gr. laga nr. 52 frá 1970 jafnframt afnumin. Vonast nefndin til þess að frv. í þá átt verði lagt fram á Alþingi á hausti komandi.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 976 og raunar kom fram hjá hv. síðasta ræðumanni, frsm. n., hef ég skrifað undir þetta nál. með fyrirvara og ég tel rétt að gera með örfáum orðum grein fyrir því hvers vegna ég skrifa undir með fyrirvara. Sá fyrirvari snýr einvörðungu að 19. brtt., þ. e. við 230. gr. Eins og hv. þdm. er örugglega um kunnugt hefur starfað í nokkurn tíma nefnd sem kölluð hefur verið öryggismálanefnd sjómanna og eitt af þeim málefnum sem þar hafa verið rædd og ekki það sísta er spurningin um hvernig bæta megi úr og koma í veg fyrir að sjóslys eigi sér stað og koma rannsóknum á sjóslysum sem verða í sem best horf. Í þeim tilvikum hafa menn borið sig nokkuð saman við hvernig staðið er að rannsóknum þegar flugslys eiga sér stað. Ég vil ekki kalla það ágreining við meðnm. mína þó að ég hafi sérskoðanir. Hér er lagt til, með leyfi forseta: „ Samgrh. er heimilt að skipa sérstaka nefnd kunnáttumanna til að rannsaka tiltekin sjóslys ef ríkar ástæður mæla með því, t. d. ef sjóslys hefur orðið eða líkur benda til að rannsókn muni verða óvenjuumfangsmikil.“ Eins og allir vita er til rannsóknanefnd sjóslysa sem er ekki rannsóknaraðili í þessu tilviki heldur sá aðili sem fylgist með rannsókninni. Í rannsóknanefnd sjóslysa eru svokallaðir hagsmunaaðilar og á engan hátt vil ég gefa í skyn að þeir mundu í einu eða neinu tilviki misbeita aðstöðu sinni í þeirri nefnd. Ég er hins vegar sannfærður um að nauðsyn er á því að hafa til staðar nefnd sérfræðinga sem eru óháðir öllum hagsmunaaðilum sem að þessu gætu komið. Mín skoðun er sú að þessi sérstaka nefnd kunnáttumanna, sérfræðinga, eigi að vera fastanefnd, eigi að vera til staðar, skipuð, og það þurfi ekki nema eitt símtal af hálfu viðkomandi ráðh. til þess að sú nefnd sé komin af stað ef á annað borð er talið að hún eigi að rannsaka slys. Ég óttast það nefnilega að ef á að fara að skipa þessa nefnd í hvert skipti sem til hennar þyrfti að taka gæti það tekið of langan tíma. Ég vek athygli á því að þetta sjónarmið hefur komið fram hjá núverandi siglingamálastjóra. Hann hefur lagt á það nokkra áherslu að hann teldi, eins og augljóst má vera, að í flestum tilvikum mætti engan tíma missa og nauðsynlegt sé því að slíkir aðilar geti komið á vettvang sem allra fyrst. Það er af þessu tilefni sem ég tel að eðlilegra hefði verið að gera ráð fyrir að hér væri föst nefnd en starfaði eigi að síður ekki nema því aðeins að ráðh. ákvarðaði slíkt og þá í hvert skipti. Eins og brtt. er núna er ráðh. heimilt að skipa þessa nefnd og mun þá gera það í hverju tilviki sem hann telur þurfa. Breytingin er einvörðungu sú að fastanefndin yrði til og í hana kallað ef ráðh. teldi til þess ástæðu. Ég veit að í umræðum um öryggismálanefnd sjómanna hafa allir nm. og allir þeir sem komið hafa til viðtals við nefndina um þennan þátt mála lagt á það áherslu að allt verði gert til að tryggja eins og mögulegt er að ítarlegar rannsóknir eigi sér stað á þeim sjóslysum sem verða þannig að allar upplýsingar sem hugsanlegt er að fá geti legið fyrir sem víti til varnaðar í þessu mikilvæga máli. Menn staðnæmdust þá fyrst og fremst við það og sérfræðingar ræddu um það að t. d. þegar flugslys eiga sér stað væri þannig við brugðist sem hvað best hefði tryggt eðlilegar, nauðsynlegar rannsóknir í tilvikum sem þeim. Ég þarf ekki, herra forseti, að hafa þessi orð öllu fleiri. Ég ítreka að hér er ekki um neinn meginágreining af minni hálfu að ræða við nm., en ég taldi þó rétt að koma þessu á framfæri í þingdeildinni svo að menn veltu því fyrir sér hvort ekki væri æskilegra að fara hina leiðina. Ég er ekki með brtt., en ég held að þarna eigi ekki, þó svo að það kostaði meira að hafa fastanefnd, að horfa í peninga ef það gæti orðið til þess að tryggja á sem bestan hátt að öll kurl kæmu til grafar í rannsókn, ef um slys er að ræða, sem gæti orðið til þess að forða öðrum frá álíka sem síðar kæmu. Ég tel að það þyrfti ekki að kosta neitt meira, en ég tel að tryggingin sé mjög mikil í því að nefndin sé til staðar, hægt sé í hana að kalla svo að segja á stundinni, ef til þess þyrfti að koma, og það hefði verið réttara að hafa þessa nefnd fastanefnd en að hafa hana nánast lausbeislaða eins og sú till. sem hér liggur fyrir gerir í raun og veru ráð fyrir að verði.



Herra forseti. Hér er um að ræða frv. til breyt. á lögum um kerfisbundna skráningu á upplýsingum er varða einkamálefni. Frv. þetta var lagt fyrir hv. Ed. og er þaðan komið með þeirri breytingu einni að þar var sett inn svokallað sólarlagsákvæði, þ. e. að allshn. Ed. leit svo á að þessum lögum skyldi marka ákveðið lífshlaup eins og gert var í þeim lögum sem þau eiga að koma í staðinn fyrir. Ég veit ekki hvort það er til beinnar fyrirmyndar að setja slíkt ákvæði inn í löggjöf almennt, en það ætti þó ekki að saka í þessu tilviki. Það hefur verið fjallað um þetta mál í allshn. Nd. og virtust allir vera á einu máli um að samþykkja eða leggja til að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kom frá hv. Ed., enda rita allir undir nál. án fyrirvara. En hér áðan sá ég að hv. 4. landsk. þm. hefur flutt brtt. við þetta mál sem gefur að líta á þskj. 1020. Það er brtt. sem varðar eitt atriði málsins sem ég tel nú ekki skipta miklu máli satt að segja. Eigi að síður stóð ég í þeirri meiningu að allir nm. væru á einu máli í þessu efni. Við höfðum sama hátt á og Ed. að við kölluðum á okkar fund eða n. kallaði á sinn fund formann og ritara hinnar svonefndu tölvunefndar, þ. e. Benedikt Sigurjónsson fyrrv. hæstaréttardómara og Hjalta Zóphaníasson deildarstjóra í dóms- og kirkjumrn. Gáfu þeir okkur ýmsar góðar og mikilvægar upplýsingar. Eins og kunnugt er var tölvunefndin sett á stofn samkv. lögum nr. 63 frá 5. júní 1981. En lög þessi varð, eins og ég sagði, að endurskoða nú til þess að löggjöfin félli ekki niður um næstu áramót. Þeir formaður og ritari nefndarinnar greindu frá því að nefndin hefði að þessu sinni aðeins gert þær breytingar sem tölvunefnd öll varð sammála um og koma heim við þá reynslu sem hún hefur öðlast við starf sitt s. l. þrjú ár. Sá háttur hefur verið á hafður að formaður tölvunefndar hefur jafnan látið kalla á nefndarfundi bæði aðalmenn og varamenn svo að þessir sexmenningar, eru um málin hafa fjallað, eru orðnir þeim mjög kunnugir. Þeir lögðu til þær breytingar sem ég hef gert hér að umtalsefni. Um þessi mál má svo segja eitt og annað almennt. Það er enginn maður einn í heiminum. Enginn maður nú á tímum fær lifað svo að ekkert sé um hann vitað. Margs konar upplýsingar eru skráðar um hvern einstakling sem fylgja honum eins og skugginn allt frá vöggu til grafar. Á hinni miklu tækni- og tölvuöld þegar hægt er að safna öllum hugsanlegum upplýsingum af slíku tagi saman um hvern einstakling og geyma þær von úr viti og framvísa þeim, leggja þær á borðið við ýmis tækifæri, hefur þótt nauðsynlegt í flestum lýðfrjálsum löndum að setja einhverjar reglur um þessi efni, þ. e. að leitast við að vernda einstaklinginn, að hann þurfi ekki að ætla því að standa uppi berskjaldaður og varnarlaus hvar og hvernig sem á stendur gegn upplýsingum sem hampað er og hafðar eru á lofti um hann sjálfan. Í þessu efni má minna á skyld ákvæði, t. d. 237. gr. almennra hegningarlaga þar sem segir svo: „Ef maður bregður manni brigslum án nokkurs tilefnis, þá varðar það sektum þótt hann segi satt.“ Margt fleira mætti segja um þetta mál almennt. Að mínum dómi hefur tölvunefndin starfað vel og samviskusamlega að þessum málum. Það varð að ráði, þegar þessi löggjöf var sett, að hafa hana einfalda, mun einfaldari en víða í sumum nágrannalöndum okkar. Það er satt að segja hægt að hafa hana miklu ítarlegri og viðameiri en hún er hér á landi, en þá verður framkvæmdin í samræmi við það. Ber að forðast að hlaða upp óþarfa skjalabunkum í kringum þessi efni. Að mínum dómi er alveg bráðnauðsynlegt að hafa þetta einföld og skýr ákvæði. Framkvæmdin verður þá í samræmi við það. Þessu hefur tölvunefnd fylgt að minni hyggju. Ég er hérna með í höndunum ársskýrslu tölvunefndar frá 1984 og ég ætla að leyfa mér að lesa upp nokkrar setningar úr formála hennar, með leyfi forseta. Þar segir svo: „Nefndin sendir nú frá sér þriðju ársskýrslu sína. Nálgast nú lok gildistíma laga nr. 63/1981 og starfsferils þeirra manna sem skipað hafa þessa tölvunefnd frá upphafi. Hér hefur verið um frumraun að ræða og án efa hefur nefndinni misheppnast margt. Þegar það er metið verður að gæta hinnar öru þróunar. sem orðið hefur á þessu sviði, á þessum skamma tíma. Það skal þó endurtekið að samvinna við tölvuþjónustufyrirtæki og skráningaraðila hefur gengið vel og klögumál hins almenna þegns eru mjög fá. Má nefndin una þessu vel.“ Undir þessi orð tölvunefndar get ég tekið í einu og öllu. Með hliðsjón af því sem ég hef nú sagt verð ég að lýsa því yfir að ég get ekki stutt brtt. hv. 4. landsk. þm. á þskj. 1020, en legg á hinn bóginn til fyrir hönd nm. að frv. verði samþykkt óbreytt eins og það kinn frá hv. Ed.



Herra forseti. Ég stend að þessu nál. ásamt öðrum nm. í hv. allshn. og þannig tek ég eindregið undir meginefni frv., en ég hef flutt brtt. eina sem ég tel að mundi bæta þessi lög, ef samþykki verða, hnykkja kannske betur á um framkvæmd þeirra. Upplýsingar hafa alltaf verið til og mikið af þeim upplýsingum sem nú er verið að mynda skjaldborg um til þess að ekki verði einstaklingum til tjóns eru ekki nýjar upplýsingar. Það hafa alltaf verið til upplýsingar um einkahagi manna. Þær hafa verið til í plöggum og alls kyns skrám. En þær verða hvorki til gagns né ógagns fyrr en þeim hefur verið raðað saman í eina mynd, eina heild. Við getum tekið dæmi. Í vísindatímaritum út um allt eru brot af upplýsingum um allt milli himins og jarðar. Sá sem tæki sér fyrir hendur að safna saman upplýsingum sem eru til um t. d. kjarnorkunotkun gæti búið til kjarnorkusprengju. Hann gæti búið til alls konar víg- og varnarkerfi gegn njósnum, gegn því að upplýsingar berist út. Upplýsingarnar eru sem sagt til. Málið er það að tengja þarf þær saman til þess að það verði til gagns eða ógagns. Kúnstin er að safna þeim. Kúnstin er að tengja þær saman og láta staðreyndir og þekkingu þannig vinna saman og frjóvgast. Um það snýst upplýsingabyltingin margumtalaða. Eins og ég sagði í byrjun hafa ávallt verið til upplýsingar um einkahagi einstaklingsins. Þær hafa í mörgum tilfellum verið illa varðar. Það eru upplýsingar um t. d. skólagöngu, það eru upplýsingar um menn hjá vinnuveitendum þeirra, það eru upplýsingar um menn hjá skattyfirvöldum, það eru upplýsingar um menn í bankastofnunum, það eru upplýsingar hjá lögreglu, upplýsingar á sjúkrahúsum. Í mörgum tilfellum eru þessi gögn ekki vel varin gegn hnýsni utanaðkomandi manna, en vörnin hefur fram að þessu verið fólgin í því að þessi gögn hafa verið á gamla forminu, þ. e. þau hafa verið skrifuð með penna á blað. Það hefur verið vörnin gegn misnotkun upplýsinga gegn einstaklingum. Nú líður að því að allar þessar upplýsingar komist, og eru í mörgum tilfellum komnar, á tölvur, tölvutæk form. Þá gerist það að ef þessar upplýsingar hjá öllum þessum aðilum sem ég nefndi áðan eru merktar sama númerinu, t. d. nafnnúmeri eða fæðingarnúmeri þessa sama einstaklings, alls staðar er merki með þessu sama númeri, þá er lítill vandi að safna þessum upplýsingum saman í vondum tilgangi. Tölvukerfi eru alls ekki þjófheld frekar en ýmis önnur kerfi, svo sem eins og bankar. Við lesum á hverjum degi um að menn eru að brjótast inn í tölvukerfi, eins og kallað er, oft í vondum tilgangi, en stundum í gríni eins og ég las í fréttum um helgina. Tveir skólastrákar í Noregi „brutust inn í“ tölvukerfi dagblaðs og settu inn í blaðið á þann hátt tilkynningu um að kennari þeirra hefði gifst. Málið var að kennarinn var hamingjusamlega giftur einhvers staðar annars staðar og giftur löngu áður. Þetta gerist einfaldlega þannig að í gegnum síma og með tiltekinni vitneskju er hægt að fara svona að. Þó að hin íslensku tölvukerfi séu kannske ekki stór eru þau undir sömu hættu seld. Þegar upplýsingar um okkur verða tölvutækar í skólum, hjá vinnuveitendum, hjá skattstofnunum, hjá bankastofnunum, hjá lögreglu. hjá sjúkrahúsum og fleiri stofnunum, sem leggja það í vana sinni að safna upplýsingum, jafnvel þó þær þurfi ekkert á þeim að halda, þá bjóðum við alltaf betur og betur heim hættunni á því að einhver notfæri sér í vondum tilgangi vitneskju sína og tækni til þess að „brjótast þarna inn" og safna upplýsingum um okkur á einn stað. Það er það sem við köllum upplýsingabyltingu. Mikil vörn gegn þessu er að sérhver skráningaraðili sem safnar svona upplýsingum merki þær á sérstakan hátt, þ. e. að menn noti ekki fæðingarnúmer, nafnnúmer, nafn eða eitthvert annað auðkenni sem augljóslega er persónubundið, heldur búi hver skráningaraðili sér til sérstakan lykil sem er trúnaðarmál og merki upplýsingar sínar um fólk og fyrirtæki með þessum sérstaka leyndarlykli. Á þann hátt er mikið unnið til þess að koma í veg fyrir þá skaðlegu samkeyrslu upplýsinga sem ég talaði áðan um að væri möguleg. Þannig lagað yrði þetta fyrirkomulag gífurleg hindrun. Auðvitað er það alls ekki algerlega helt frekar en önnur mannaverk, en það er mikil hindrun gegn misnotkun þessara upplýsingabanka. Í tilefni af þessu hef ég flutt brtt. við þetta frv. sem ég held að mundi bæta frv. sem að öðru leyti er ágætt eins og lýst var hérna í framsögu áðan. Brtt. er svohljóðandi: „Sérhver skráningaraðili hefur eigin greiningarlykil fyrir lögpersónur til merkingar annarra upplýsinga en þeirra sem teknar eru úr þjóðskrá. Lykillinn er trúnaðarmál og skal ekki tengjast nafni, nafnnúmeri, fæðingardegi né öðrum slíkum auðkennum.“ Á þennan hátt tel ég að við mundum búa okkur undir framtíðina vegna þess að alveg eins og þessi lög voru sett á sínum tíma til þess að búa Íslendinga undir framtíðina í tölvumálum held ég að ákvæði sem þetta mundi búa okkur betur undir framtíð sem rennur upp hér eins og annars staðar, sem sé það að menn fara að nota þetta í vondum tilgangi.



Herra forseti. Ég þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu hennar á þessu máli og þann stuðning sem hún veitir því eins og kom fram í máli frsm., hv. 1. þm. Vesturl., sem er manna best kunnugur þessum lögum vegna forgöngu hans að setningu þeirra og áhrifa við að móta framkvæmd þeirra í upphafi. Ég gat þess hér við 1. umr. og það kom einnig fram í máli frsm. að í Ed. var gerð sú breyting á að setja inn ákvæði um að lög skyldu gilda takmarkaðan tíma og falla þá úr gildi til þess að endurskoðun færi fram fyrir þann tíma. Það var gengið út frá því að þarna væri um sams konar ákvæði að ræða og er í gildandi lögum. En það hefur orðið sú vangá að þarna er aðeins um að ræða þrjú ár eftir till. sem flutt var í Ed., en í gildandi lögum eru það fjögur ár. Nú skiptir þetta kannske ekki miklu máli, hvort um væri að ræða þrjú eða fjögur ár. nema vegna þess að jafnframt er gert ráð fyrir að tölvunefnd verði skipuð til fjögurra ára. Það er óeðlilegt að þarna sé ekki samræmi á milli. Því vildi ég beina því til hv. allshn. að hún athugaði hvort þarna yrði ekki gerð sú lagfæring á að lögin giltu í fjögur ár, til 31. des. 1989, til þess að samræmi yrði milli þessara tveggja ákvæða.



Herra forseti. Ég tek undir þau sjónarmið sem hér hafa komið fram um ágæti og nauðsyn þessa frv. og þeirra laga sem af því leiðir ef að lögum verður og ég tel líka rétta þá ábendingu. sem kom fram hjá hæstv. dómsmrh., að þrjú ár séu heldur skammur gildistími og það sé ástæða til að lengja hann til fjögurra ára. En meginerindi mitt í ræðustól var hins vegar að lýsa stuðningi við þá brtt. sem Guðmundur Einarsson hefur hér flutt. Hana tel ég mjög skynsamlega og hún yrði til þess að auka þann trúnað sem nauðsynlegur er við geymslu á tölvutækum upplýsingum. Við vitum að það er mikil hætta á að slíkar upplýsingar séu misnotaðar. Guðmundur Einarsson gerir hér tillögu um aðferð sem mér sýnist að muni geta skilað verulegum árangri í þeim efnum að tryggja frekar en ella að persónuhagir manna fari ekki á dreif og verði ekki misnotaðir. Þess vegna lýsi ég fyllsta stuðningi við þessa till. sem ég tel að sé fyllilega í anda frv. og geri það sterkara og betra.



Herra forseti. Menntmn. Nd. hefur athugað þetta frv. og er sammála um að mæla með samþykki þess, en en í nál. leggur hún áherslu á að ákvæði 1. töluliðar 1. gr., um að það sé áskilið um þá tónlistarskóla sem fullnægi þeim skilyrðum að njóta fjárhagslegs stuðnings samkv. þessum lögum að slíkir skólar hafi einn fastan kennara auk stundakennara. beri að skilja rúmt, ekki síst úti um land þar sem erfitt getur orðið að fá stundakennara til tónlistarkennslu tímabundið. Þykir n. einsýnt að slík tilvik megi og eigi ekki að draga úr fjárhagslegum stuðningi ríkisins við tónlistarskóla svo fremi að öðrum skilyrðum 1. málsgr. sé fullnægt. Þetta er raunar í samræmi við þá framkvæmd sem verið hefur á fjárhagslegum stuðningi við tónlistarskóla, en eins og ég sagði taldi nefndin nauðsynlegt að árétta þetta atriði sérstaklega. Þá er við 3. gr. gerð sú brtt. að sveitarfélög skuli hafa tvo mánuði til að fjalla um hvort þau samþykki tónlistarskóla sem þessi lög taki til í stað eins, eins og í frv. segir, og er það í samræmi við þann tíma sem rn. er áskilinn. Þá er lagt til að ný málsgrein svohljóðandi bætist við 3. gr.: „Skólanefnd. skipuð fulltrúum eignaraðila, fjallar um málefni skólans og fer með fjárreiður hans. Viðkomandi sveitarfélag skal ávallt eiga fulltrúa í nefndinni.“ Þessi grein er samhljóða því sem er í gildandi lögum. Mér er ekki ljóst hvaða ástæður ollu því að hún var ekki tekin upp í frv.. en þeir aðilar sem komu á fund n. voru sammála um að það væri til bóta að áfram yrði gert ráð fyrir skólanefnd við tónlistarskóla. Í þriðja lagi er lagt til að niðurlagsorð 6. gr. falli niður. Þar er um það rætt að hafi tónlistarskóli notið styrks en sé hættur störfum skuli sveitarfélag varðveita eignir hans þar til eignarinnar er þörf í rekstur annars tónlistarskóla á sama starfssvæði. N. þykir að ekki standi rök til þess að sveitarfélag fái undir öllum kringumstæðum slíkar eignir í hendur án endurgjalds og leggur til að setningin „sem þá fá eignirnar í hendur án endurgjalds“ falli brott. Að svo mæltu legg ég til að frv. verði samþykkt.



Herra forseti. Ég vil einungis þakka hv. menntmn. fyrir afgreiðsluna á þessu frv. og ég vil taka fram að ég hef kynnt mér brtt. n. og get mjög vel fallist á þær.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs aðallega til að afla upplýsinga. Ef ég man rétt var lagt fram á hv. Alþingi annað frv. um tónlistarskóla. Það var lagt fram af hv. 5. þm. Vestf. Magnúsi Reyni Guðmundssyni sem sat hér sem varamaður hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar. Nú hygg ég að hv. 5. þm. Vestf. sé í menntmn. Þess vegna spyr ég: Liggur það frv. þar enn? Á að salta það þar eða var tekið tillit til innihalds þess frv. þegar það mál var afgreitt sem nú er til umræðu? Ég tel fyrir mitt leyti nauðsynlegt að fá um það upplýsingar hvort hér hefur verið um að ræða algjöran forgang þessa máls sem hér er nú til umr. og hvað hefur þá orðið um hitt.



Herra forseti. Það er rétt, sem fram hefur komið hjá hv. 3. þm. Vestf., að hjá menntmn. liggur frv. um tónlistarskóla sem grípur inn á byggingu húsnæðis. Það frv. sem hér er til umr. fjallar aftur á móti ekki um húsnæði. Húsnæði tónlistarskóla nýtur ekki stuðnings frá ríkinu samkv. þeim lögum sem eru í gildi eða þeim lögum sem yrðu í gildi eftir samþykkt þessa frv. Það náðist ekki samstaða í n. um að taka inn ákvæði um kostnaðarhlutdeild ríkisins í tónlistarskólum. Það urðu nokkrar umræður um þetta og var horft sérstaklega til tveggja staða í því sambandi, annars vegar til Ísafjarðar og hins vegar til Akureyrar, hvernig þessi mál stæðu. Þar kom til staðarþekking nefndarmanna. Má vera að það sé mun víðar sem þessi mál eru í óleystu formi, en víða hafa þó tónlistarskólar fengið inni hjá þeim skólum sem eru á stöðunum. Það má vera að ríkið eigi vannotað húsnæði á ýmsum stöðum sem hugsanlegt væri að taka undir starfsemi tónlistarskóla og hugsanlegt er að taka á þessu máli í tengslum við fjárlög þó að það sé ekki gert í tengslum við það frv. sem hér er afgreitt. Hvort hitt málið verður saltað í n. eða hvort það verður afgreitt treysti ég mér ekki til að svara á þessari stundu. Ég hef út af fyrir sig verið hlynntur því að málið færi úr nefnd, en ég veit ekki hvort það hefur nægan byr til þess að það sé líklegt til að það bæri árangur.



Herra forseti. Ég þakka hv. 5. þm. Vestf. fyrir upplýsingarnar. Það er ljóst að það málið sem fyrr kom fram liggur óafgreitt, en hitt hefur fengið afgreiðslu. Ég er ekkert hissa á því þó hv. þm. geti ekki gefið yfirlýsingu um það hvort málið verði afgreitt úr n. eða ekki, en forvitnilegt væri að heyra hvort hv. formaður menntmn. Nd., hv. þm. Halldór Blöndal, hefði um það einhverja vitneskju hvort það mál yrði afgreitt úr nefnd og einnig um hinn þáttinn hvaðan fyrirstaða kemur gegn því frv. sem í n. liggur. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson sagði að ekki væri samstaða um kostnaðarhlutdeildina af hálfu ríkisins. Gott væri að fá um það vitneskju hverjir það eru sem eru andvígir því frv. sem nú liggur óafgreitt hjá menntmn. en eðli málsins skv. ætti að vera búið að afgreiða vegna þess að það mál er miklu eldra hér í þinginu en það sem nú er verið að ræða um.

Formaður Alþfl. hefur ákveðnar skoðanir á því máli.

Það skiptir ekki meginmáli hér og nú, þó að það geri það oft, hvaða skoðanir formaður Alþfl. hefur, en það skiptir miklu máli hvaða skoðanir þeir hafa sem eru að fjalla um málin hverju sinni. Það er um þær skoðanir sem ég er að spyrja og vildi gjarnan fá um það upplýsingar frá hv. formanni menntmn. hvaðan fyrirstaðan kemur.



Herra forseti. Ég held það verði að skoðast í tengslum við gerð fjárlaga hverju sinni hvaða útgjöld menn treysta sér til að leggja á ríkissjóð. Einnig er í þessu sambandi verið að tala um að taka einn mjög þungan útgjaldapóst á ríkissjóð, sem er stuðningur við tónlistarskóla víðs vegar um landið. Ég hef ekki treyst mér til þess að leggja slíkt til. Hins vegar er ég reiðubúinn til þess að þau mál sem í nefndinni eru komi til umfjöllunar í nefndinni. Ég skal vegna þessara aths. reyna að beita mér fyrir því að aðrir nm. fallist á að við afgreiðum málin með einum eða öðrum hætti.