Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þessi fsp., sem lögð var fram 18. nóv. s. l., þskj. var útbýtt hér í þinginu 19 nóv., var fjórum sinnum á dagskrá á fyrra ári, en þá ekki hægt að taka hana fyrir vegna fjarvista ráðh. Hún hefur verið tvisvar sinnum á dagskrá nú í byrjun þessa árs eftir að þing kom saman og var þá ekki hægt að ræða fsp. vegna fjarveru minnar. Ég var erlendis í opinberum erindagerðum. Segja má því að hluti þess, sem um er spurt í þessari fsp. og þeirri, sem hér verður tekin fyrir á eftir, sé kannske úrelt orðið, en þó held ég að sé rétt að fara yfir öll atriði þessarar fsp., og vil ég leyfa mér, með leyfi forseta, að lesa fsp. fyrst: 1. tölul. hljóðar á þessa leið: „Hvenær má vænta formlegrar viðurkenningar siglingamálastjóra á sleppibúnaði gúmbjörgunarbáta sem Sigmund Jóhannsson í Vestmannaeyjum hefur hannað? 2. Þegar sú viðurkenning er fengin verða þá ekki sett reglugerðarákvæði sem skylda eigendur skipa til að búa skip sín strax þessum öryggisbúnaði? 3. Má vænta þess, að Siglingamálastofnun gefi á næstunni út nýjar reglur um gerð og búnað björgunarbáta á hinum stærri skipum?“ Varðandi fyrsta atriði þessarar fsp., 1. tölul., munu hafa orðið nokkur blaðaskrif ekki alls fyrir löngu, og að því sem mér skilst mun hafa komið þar fram full viðurkenning á ágæti þessa búnaðar. Hins vegar sjá hv. þm. að megintilgangur fsp. kemur fram í 2. tölul., að þegar sú viðurkenning er fengin, sem um er spurt, hvort ekki verði þá sett reglugerðarákvæði sem skyldi eigendur skipa til að búa skip sín strax þessum öryggisbúnaði. Ég þarf ekki að skýra hér fyrir ykkur, hv. þm., forgöngu Vestmanneyinga sem slíkra, bæði sjómanna þar og iðnaðarmanna og útgerðarmanna. sem vissulega eiga sinn stóra þátt í þeirri þróun sem hefur orðið frá fyrstu tíð í björgunarmálum á þeim þýðingarmikla útgerðarstað. Ég held þó að á síðustu árum hafi vakið athygli þáttur Vestmanneyinga í að taka upp og nota gúmbjörgunarbáta og nú síðast það, að þessi hugvitsmaður okkar, Sigmund Jóhannsson, hefur hannað það sem hér er verið að spyrja um sleppibúnaðinn, og reyndar fleiri þætti sem teljast til öryggisbúnaðar á skipum, - það muni lengi verða í minnum haft meðal a. m. k. þeirra sem við eiga að búa, sjómannanna sjálfra. Ég leyfi mér að fullyrða að ekki muni aðeins forganga Vestmanneyinga sjálfra, heldur og þessa einstaklings, sem hefur lagt gífurlega mikið hugvit fram við að koma þessum búnaði í notkun með þeim ágætu mönnum sem með honum hafa unnið, útgerðarmönnum og iðnaðarmönnum ásamt sjómönnum, - að þetta muni lengi verða í minnum haft og verða til fyrirmyndar fyrir aðra útgerðarstaði og aðra sem að slíkum málum vinna hér á landi. Ég skal ekki taka upp þá umr. sem hefur orðið hér á milli mála. Minn tilgangur með þessari fsp. er ekki að ráðast á nokkurn hátt að hv. siglingamálastjóra né hæstv. sjútvrh. Siglingamálastjóri býr við það sem flestir stjórnendur í embættum hér á landi búa við. Þeir búa við mikið fjármagnsleysi. Mér er kunnugt um að það er margt og mikið sem hann vildi gera á vegum síns embættis, en hann hefur ekki fengið því fram komið vegna þess að embættinu hefur ekki verið veitt það fjármagn sem skyldi til þess að hægt væri að vinna það lífsnauðsynlega starf sem þar er oft og tíðum unnið. Skal ég ekki fara út í það nánar að sinni og ekki nema tilefni gefist til, en vill þó samt láta þetta koma fram vegna þess að oft hafa heyrst háværar gagnrýniraddir frá sjómönnum í sambandi við þessi mál. 3. tölul. er að gefnu tilefni settur fram með þessari fsp. Hann orðast svo, með leyfi forseta: „Má vænta þess, að Siglingamálastofnun gefi á næstunni út nýjar reglur um gerð og búnað björgunarbáta á hinum stærri skipum?“ Rannsóknir á þessu hófust í Noregi á vegum iðnþróunarsjóðsins strax árið 1973. Þeim rannsóknum lauk 1979. Það var margt merkilegt sem kom þar fram, og niðurstaða þeirra rannsókna, sem fóru fram í Noregi, hefur verið kynnt bæði í sjónvarpi og öðrum fjölmiðlum. Því er þessi liður fsp. fram borinn.



Herra forseti. Ég vil taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að það er leitt hve dregist hefur að svara þessu af þeim ástæðum sem hann rakti. Reyndar hygg ég að ég geti bætt því við, að þegar við báðir vorum hér viðstaddir fyrir jólahlé á þinginu voru annir það miklar að ekki var hægt að koma þessu að. Það svar, sem ég flyt hér, er byggt á svari siglingamálastjóra frá því um mánaðarmótin nóv.-des., og eins og kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda hefur nokkurt vatn runnið til sjávar frá því að spurt var og frá því að svar var tilbúið. Bið ég menn að hafa það í huga um leið og ég kem að þessum spurningum. 1. spurning: „Hvenær má vænta formlegrar viðurkenningar siglingamálastjóra á sleppibúnaði gúmbjörgunarbáta sem Sigmund Jóhannsson í Vestmannaeyjum hefur hannað?“ Svar siglingamálastjóra ber með sér að þessi sleppibúnaður hlaut samþykki Siglingamálastofnunar ríkisins sumarið 1981 með því skilyrði að rakastýrði losunarbúnaðurinn geti ekki losað gúmmíbjörgunarbát án þess að til þess sé ætlast. Ef um aðrar gerðir búnaðarins verður að ræða þarf að fá sérstakt samþykki áður en hann er settur upp. Er sérstaklega vísað í þessu sambandi til rits stofnunarinnar, Siglingamál, frá því í júlí 1981, þar sem er ítarlega fjallað um þennan mjög athyglisverða búnað og kemur fram sú niðurstaða Siglingamálastofnunar, að búnaðinn beri að samþykkja með því skilyrði sem ég rakti. Síðan er 2. spurning: „Þegar þessi viðurkenning er fengin, verða þá ekki sett reglugerðarákvæði sem skylda eigendur skipa til að búa skip sín strax þessum öryggisbúnaði?“ Ég hef haft mikinn áhuga á að það verði gert af þeim ástæðum, sem hér hafa komið fram, að hér er um mjög athyglisverðan öryggisbúnað að ræða. Ég beindi því til siglingamálastjóra, að það yrði undirbúið eins fljótt og frekast er unnt. Í bréfi siglingamálastjóra til mín, dags. 20. ágúst 1981, vekur siglingamálastjóri athygli á að útgerðarmenn í Vestmannaeyjum muni ætla að útbúa skip sín fyrir vetrarvertíð með þessum búnaði og þar fáist gullið tækifæri til að fá nauðsynlega reynslu á búnaðinn og þá á ýmis atriði sem tengjast mismunandi aðstöðu í hinum ýmsu bátum. Siglingamálastjóri leggur áherslu á að það atriði sérstaklega hefur ekki verið nægilega skoðað og kunni að þurfa að gera sérstakar kröfur til einstakra báta í því sambandi. Í því bréfi leggur hann til að beðið verði með að afla formlegra umsagna, eins og ætíð er gert, þangað til sú reynsla er fengin. Rn. taldi rétt að haga málum eins og siglingamálastjóri leggur til, en strax og þessi vitneskja liggur fyrir, sem fæst á vetrarvertíðinni, mun rn. ganga eftir því, að leitað verði til hagsmunaaðila, eins og gert er í öllum slíkum tilfellum, þ. e. til sjómannasamtaka, samtaka útgerðarmanna, farmanna og fiskimanna, og búnaður þessi verði síðan lögbundinn með reglugerð og þá með þeim skilyrðum sem reynsla þessarar vertíðar og niðurstöður siglingamálastjóra og hagsmunaaðila gera ráð fyrir að setja þurfi. Þá er þriðja spurningin. Þar er spurt: „Má vænta þess, að Siglingamálastofnun gefi á næstunni út nýjar reglur um gerð og búnað björgunarbáta á hinum stærri skipum?“ Samandregið svar siglingamálastjóra er á þessa leið: Fylgst er stöðugt með þróun í gerð og búnaði björgunarbáta, jafnt á minni sem stærri skipum. Nú er unnið að grundvallarendurskoðun á Solar-samþykktinni frá 1974 að því er varðar björgunartæki skipa. Hluti hennar verður algerlega endurnýjaður og fjölmargar nýjar kröfur gerðar m. a. með björgunarbáta flutningaskipa. Sérstakur fundur, segir hann hér í desember, verður haldinn nú í janúar í Alþjóðasiglingamálastofnuninni, IMCO, og er þá gert ráð fyrir að gengið verði endanlega frá texta þessa kafla. Fari þetta eftir er þess að vænta að íslenskum reglum verði breytt til samræmis við nýjustu kröfur um björgunartæki flutningaskipa. - Fundur þessi var haldinn og er nú verið að endurskoða íslenskar reglur með tilliti til þess, sem niðurstaða varð um á fundinum. Ég hef lagt á það áherslu, að því verki verði hraðað. Geri ég fastlega ráð fyrir að ég fái niðurstöður fljótlega á mitt borð. Ég vil aðeins að lokum taka það fram, að ég mun, eins og ég hef gert, leggja á það mikla áherslu að kappkostað verði að bæta öryggi á sjó eftir hverri þeirri leið sem fær þykir. Mér hefur sýnst af því að fylgjast með þróun þessa athyglisverða björgunarbúnaðar, sem kenndur er við Sigmund Jóhannsson og hann hefur hannað, að þar sé sannarlega um mjög athyglisvert skref í þessa átt að ræða. Ég hef því lagt áherslu á að unnið verði eins ötullega og hægt er að því að koma þessu í öll skip, en hef hins vegar ekki talið mér fært að ganga hraðar fram í því máli en siglingamálastjóri og sérfræðingar hans telja eðlilegt. - En ég mun fylgja því eftir að málinu verði sinnt eins fljótt og eins vel og frekast er kostur.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. og sjútvrh. fyrir þessi svör, sem ég tel fullnægjandi að sinni, og þykir að sjálfsögðu sérstaklega vænt um að hæstv. ráðh. skuli bera lof á teikningar Sigmunds Jóhannssonar á þessu sviði þótt hann sé kannske ekki jafnsammála teikningum hans á 4. síðu Morgunblaðsins daglega.



Herra forseti. Ég vildi aðeins koma hér upp og leggja áherslu á það, sem raunverulega liggur bak við þessar spurningar sem hv. þm. Pétur Sigurðsson hefur borið fram í sambandi við sleppibúnað björgunarbáta sem fundinn er upp af Sigmund Jóhannssyni, og leggja áherslu á að gengið verði í að koma á reglugerðarákvæðum og gera fullnaðarsamþykkt um þessi tæki. Einnig hef ég áhuga á að koma hér á framfæri ályktun Fiskiþings, 4. lið þeirrar ályktunar, þar sem nefndur er þessi búnaður. Reyndar er í upphafi þeirrar samþykktar lögð áhersla á að þessi björgunarbúnaður verði samþykktur. Í 4. lið samþykktar Fiskiþings er sagt að strax verði gerð ný og fullkomin kvikmynd um gúmmíbjörgunarbáta og notkun þeirra. Ef slík mynd er í smíðum eða búin og ekki er í henni hinn nýi sjósetningarbúnaður, sem fundinn er upp af Sigmund Jóhannssyni, verði honum bætt í hana. Fyrr telur Fiskiþing slíka kvikmynd ekki fullkomna. Aðeins þessu langaði mig til að koma hér á framfæri.



Herra forseti. Fsp. mín til hæstv. ráðh. hljóðar svo: „1. a. Hvaða skip er Skipaútgerð ríkisins nú með á leigu? Er fyrirhuguð fjölgun þeirra? b. Undir hvaða flaggi sigla þau? c. Samkv. hvaða samningum er lögskráð á þau? 2. Er farið að ákvæðum íslenskra laga og samningum við innlend stéttarfélög um fjölda áhafnarmanna?“ Nú standa mál þannig, að Skipaútgerð ríkisins hefur haft á leigu skip og annað íslenskt skipafélag hefur haft á leigu systurskip þess sem nú hefur verið ákveðið að Ríkisskip eða Skipaútgerð ríkisins kaupi. Um þessi leiguskip og öll önnur leiguskip, sem eru á leigu hjá íslenskum skipafélögum, sem munu vera 8 eða 9 að tölu, a. m. k. mun Hafskip vera með 3, 3 vera hjá Eimskipafélagi Íslands og a. m. k. 2 hjá Sambandi ísl. samvinnufélaga, - um þau háttar þannig að um áhafnarfjölda, en áhafnirnar eru skipaðar erlendum mönnum nær algerlega, er ekki farið að íslenskum samningum eða lögum. Hafandi í huga, að þessi félög öll, og þar á meðal Skipaútgerðin, eru með leiguskip hlýtur auðvitað, til viðbótar því sem hér er verið að spyrja um, að vakna sú spurning, hvernig standi á því, að eitthvað af alvöruskipafélögunum, sem verða að standa undir sínum rekstri, geti hreinlega ekki staðið undir því að reka tvö leiguskip til viðbótar til nauðsynlegrar þjónustu við þá sem við strendur landsins búa. En um það ætla ég ekki að ræða núna. Þessar spurningar liggja hér fyrir. Um leið er auðvitað rétt að vekja athygli á því, sem líka fellur undir embætti siglingamálastjóra og reyndar alþjóðlegar reglur, að þær stöðugu breytingar, sem verið er að gera á mælingarreglum skipa, ná auðvitað ekki nokkurri átt lengur. Ég held að íslenski löggjafinn, og þá þær stofnanir sem um þetta fjalla ásamt rn. hæstv. samgrh., verði að fara að huga að þessu máli allalvarlega vegna þess að það virðist vera hægt að mæla skip niður eftir því hvernig þurfi að komast í kringum gildandi lög í hverju landi og samninga um fjölda áhafnarmanna. Það er aðeins á einni tegund íslenskra skipa sem íslensk lög hafa verið þverbrotin með þegjandi samþykki viðkomandi yfirvalda, - þar á ég við hæstv. dómsmrh., bæði núverandi og fyrrv., og hæstv. sjútvrh., bæði núv. og fyrrv., - og á ég þá við hina svokölluðu minni togara, en á þeim hafa, frá því að þeir komu til landsins verið þverbrotin þau gömlu góðu lög sem samþykkt voru á sínum tíma, lífsnauðsynleg lög, vökulögin. En að sjálfsögðu eru það nokkurs konar vökulög og vökusamningar sem gerð eru í sambandi við verslunarskipin þegar verið er að gera kröfu til ákveðins fjölda manna. Þetta eru einu vinnustaðirnir á Íslandi þar sem réttur skipstjórans, yfirmannsins og stjórnandans, er svo ótvíræður að það er hægt að láta þá, sem um borð eru, vinna eins og skepnur án þess að fá nokkra hvíld fyrr en viðkomandi yfirmönnum þóknast. Auðvitað hafa reglur verið settar og samningar verið gerðir þess vegna. Það er því að gefnu tilefni að þessi fsp. er borin fram til hæstv. ráðh. vegna Skipaútgerðar ríkisins sem hefur verið staðin að því að brjóta þessar reglur. Þar hefur verið staðið að því að brjóta önnur lög. Þar á ég við uppsagnarákvæði, sem sett voru í lög ekki alls fyrir löngu, og reyndar fleiri lög í sambandi við viðskipti atvinnurekenda og þeirra launþega sem hjá þeim vinna. Ég sé ekki ástæðu til að hafa fleiri orð um þetta nema frekara tilefni gefist til.



Herra forseti. Fyrsta spurning er í þremur liðum. Spurt er: Hvaða skip er Skipaútgerð ríkisins nú með á leigu? Er fyrirhuguð fjölgun þeirra? Skipaútgerð ríkisins hefur verið með eða var í desember með tvö skip á leigu, annað norskt og hitt íslenskt, sem var reyndar á leigu tímabundið. Þessi skip eru m/s Vela og síðan íslenska skipið til stutts tíma, m/s Helgey. Ég vil taka það fram, að ekki er fyrirhugað að fjölga leiguskipum útgerðarinnar. Skipaútgerðin hefur alllengi verið með eitt erlent skip á leigu. Það stafar einfaldlega af því að ekki hefur fengist fjárveiting til þess fyrr en nú nýlega að endurnýja skipakost Skipaútgerðarinnar. Eins og hv. þm. vita hefur Skipaútgerðin rekið tvö skip sem eru orðin gömul og mjög úrelt miðað við þær kröfur sem gerðar eru í dag. Til að koma rekstri Skipaútgerðarinnar í betra horf var horfið að því ráði að leigja eitt erlent skip sem er miklu fullkomnara í öllum tækniútbúnaði en þau gömlu íslensku, en fleiri verða þau ekki. Þá er spurt í b-lið: Undir hvaða flaggi sigla þau? Íslenska skipið m/s Helgey siglir að sjálfsögðu undir íslensku flaggi, en m/s Vela undir norskum fána. Þá er spurt í c-lið: Samkv. hvaða samningum er lögskráð á þau? Svar við þessu er þannig: Skipin eru leigð með áhöfn og eru því samningar og lögskráning í höndum eigenda þeirra. Einn maður er þó um borð í norska skipinu frá Ríkisskip og er sá skráður samkv. norskum reglum, en greidd laun samkv. íslenskum samningum. Þetta er viðkvæmt mál og ég hef átt viðræður við fulltrúa farmanna og fiskimanna um þetta mál. Mér er fyllilega ljóst að þarna stangast reglur á. Hins vegar hafa þessir fulltrúar, með tilliti til þess, hve mikilvægt hefur verið að bæta skipakostinn, ekki gert alvarlegan ágreining við það að eitt skip yrði á leigu, en hins vegar lagt á það ríka áherslu, að skipin yrðu ekki fleiri, og hafa tjáð mér að þeir muni ekki una því, enda er engin hugmynd uppi um það. Ef þeirri hugmynd hefur einhvern tíma verið hreyft hef ég ekki fallist á hana og mun ekki fallast á hana. Þá er spurning 2: Er farið að ákvæðum íslenskra laga og samningum við innlend stéttarfélög um fjölda áhafnarmanna? M/s Helgey er í eigu Reykhólaskips h/f og heyrir að sjálfsögðu undir íslensk lög. Fyrir m/s Vela hef ég svarað með því sem ég sagði áðan. Farið er að norskum lögum, enda siglir skipið undir norskum fána og í samningum um norsk leiguskip er það sett að skilyrði að norsk áhöfn sé á skipunum. Almennt skal ég ekki fara ítarlega út í það sem hv. fyrirspyrjandi sagði áðan. Hv. fyrirspyrjandi taldi Ríkisskip ekki alvöruskipafélag. Ég vil andmæla því. Á Ríkisskip hvílir sú kvöð umfram önnur félög að koma varningi til ýmissa hafna og staða sem tvímælalaust er mjög óarðbært að sigla á. Þetta viðurkenna allir. Reynt hefur verið að hagræða þessu nú þannig að fækka þessum viðkomustöðum, en flytja hins vegar á milli með bifreiðum og fullnægja þannig þeirri þjónustu sem Ríkisskip er ætlað að sinna. Engu að síður gæti ég upplýst hér um viðkomu á fjölmörgum stöðum á landinu og leyfi mér að fullyrða að fáum af þeim skipafélögum, sem hann kallar alvöruskipafélög, dytti í hug að koma við á stöðum eins og Norðfirði, Kópaskeri og mörgum fleiri. Ég held að menn megi ekki gera lítið úr þessari þjónustu, og ég trúi því varla að hv. fyrirspyrjandi hafi hugsað sér það. Nú hefur hv. Alþingi fallist á hugmyndir um að endurnýja skipakostinn og gera Skipaútgerð ríkisins betur úr garði til að sinna þessum mikilvægu verkefnum. Þetta kemur þegar fram í lánsfjáráætlun ársins 1981, og hefur á grundvelli þeirrar samþykktar verið gerður samningur um nýtt skip og gert jafnframt ráð fyrir að kaupa systurskip m/s Vela, enda verði þá gömlu skipin bæði seld. Ég get jafnframt upplýst, að á síðasta ári varð kostnaður ríkissjóðs sem hlutfall af rekstri Skipaútgerðarinnar töluvert minni en hann hefur verið áður. Ég held að ég megi segja að aðild ríkissjóðs hafi orðið um 40% rekstrarkostnaðar, en hefur áður verið um helming. Ég get loks upplýst að hafnar eru núna viðræður á milli Skipaútgerðarinnar og „alvöruskipafélaganna“ um samvinnu um strandferðir. Ég skipaði þá nefnd að ósk eins skipafélagsins. Tel ég það vera mjög virðingarverða ábendingu, og ég geri mér vonir um að þá geti orðið samvinna og samstarf sem verði öllum skipafélögunum til góðs.



Herra forseti. Það kemur fyrir að það sem má kalla feimnismál kemur upp við ýmsar aðstæður. Það held ég að hafi gerst áðan í ræðu hv. fyrirspyrjanda. Í sambandi við fsp. um Skipaútgerð ríkisins fór hann að ræða mælingareglur, sem varða hina svokölluðu minni togara, og sagði næstum orðrétt, að þær mælingareglur hefðu verið brotnar með samþykki núv. og fyrrv. dómsmrh. og þær væru að sumu leyti til þess fallnar, að það væri hægt að láta íslenska fiskimenn vinna eins og þræla á þessum skipum, eins og við vitum að verður án vökulaga. Ég held að þarna hafi verið hreyft máli sem gaman væri að fá rætt dálítið frekar en aðeins að það sé nefnt. Þess vegna kem ég hingað upp. Ef það er staðreynd að íslensku minni togararnir eru meira og minna mældir rangt fyrst og fremst með þetta fyrir augum, þá held ég að það hljóti að vera að hv. Alþingi ætti að líta á þetta mál. Fyrst þetta var nefnt hér taldi ég ástæðu til að koma hér upp og ýta aðeins frekar við því.



Herra forseti. Ég held að ég hafi ekki orðað það á þann veg, að mælingareglurnar sem slíkar hefðu verið brotnar í skjóli viðkomandi hæstv. ráðh., hins vegar vökulögin. Á það bendi ég aftur og undirstrika að það hefur verið viðurkennt af báðum þeim tveim hæstv. ráðh., sem ég vitnaði til, í umr., sem hér urðu á s. l. ári um þessi mál, að þeim væri kunnugt um þetta. Auðvitað gildir um þessa minni togara alveg það sama og hina. Ef þeir kallast togarar og eru skráðir sem togarar gilda vökulögin samkv. gildandi íslenskum lögum um þá hvernig sem mælingareglur og mælingar eru. Ég tók það sem dæmi um vökulögin. Við skulum taka þá einkennilegu staðreynd um verslunarskip sem kemur til landsins yfirbyggt, að það er alltaf hægt að mæla það 499 tonn. Sama er reyndar með þessa svokölluðu minni skuttogara: Það er alltaf hægt að mæla þá undir 500 tonnum vegna þess að sjómannasamtökin féllust á það eitt sinn - illu heilli - að ganga fram hjá vökulögunum við gerð bátakjarasamninga og láta þessi skip falla undir þau. Nú skal ég viðurkenna strax, að ég tel fulla ástæðu til þess, með hliðsjón af þeirri reynslu, sem hefur orðið á undanförnum árum, og með hliðsjón af þeirri félagslegu þróun, sem hefur orðið hjá verkafólki í landi í sambandi við vinnutíma og hvíldartíma, að vökulögin verði endurskoðuð. Ég er alveg ófeiminn við það, þó ég sé í stjórn eins sjómannafélagsins hér á landi, að miða við þá þróun sem verið hefur á undanförnum árum og áratugum í þessum málum. Það er ekki hægt að líða það til lengdar að ein stétt manna, fiskimennirnir og farmennirnir einir allra, fái ekki að njóta þeirrar þróunar sem hefur orðið á sviði vinnuverndar hjá landsmönnum. Við skulum ekki gleyma því þegar við erum að tala um og bera saman við erlenda sjómenn fjölda í áhöfn á verslunarskipum. Ég var fyrir stuttu að horfa á kvikmynd frá hræðilegu slysi sem varð við Landsend í Englandi þar sem verslunarskip fórst og því miður einnig áhöfn björgunarbáts sem kom til hjálpar. En meginástæða þessa slyss er talin vera sú, að skipið var algerlega vanmannað. Svo halda menn hér heima að það sé hægt að taka fljótabáta sunnan úr Evrópu til þess að sigla með strönd Íslands að vetrarlagi og bera það saman við siglingar í Norðursjó með ströndum fram þar sem hægt er að hleypa til hafnar hvenær sem er ef skellur á illt veður. Það er auðvitað barnalagt. En ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans og tek það auðvitað fram, að þótt ég hafi ekki kallað Skipaútgerð ríkisins í þessu tilfelli alvöruskipafélag, sem ég geri ekki vegna þess að öll önnur skipafélög verða að standa undir rekstri sínum, þá fólst ekki í orðum mínum neitt um að það þyrfti ekki að halda uppi samgöngum á sjó við hafnir eins og hæstv. ráðh. nefndi. En ég spyr: Hefur það nokkurn tíma verið athugað í fullri alvöru og hefur t. d. þessari samvinnunefnd, sem hæstv. ráðh. talaði um verið falið að athuga hvort það sé ekki ódýrara að bjóða hreinlega hinum skipafélögunum, sem eru vel rekin í harðri samkeppni við erlend skipafélög, fjármuni fyrir að koma reglulega á þessar sömu hafnir? Ég veit ekki til þess. En ef það hefur ekki verið, af hverju er það ekki reynt? Til hvers er verið að halda uppi þessari þjónustu sem við erum að glíma við á hverju einasta ári við afgreiðslu fjárlaga að setja svo mikla peninga í að mönnum hrýs hugur við í hvert skipti sem þeir rétta upp höndina til þess?



Herra forseti. Án þess að ég fari að blanda mér á þessu stigi í mælingar á skipum og vökulögin, því að það er svo mikið umræðuefni að við ræðum það ekki til hlítar í fsp.-tíma, vil ég taka fram að ég er sammála því, sem hér hefur komið fram, að það er tímabært að endurskoða lög og reglur um þessi mál, og er reiðubúinn að beita mér fyrir því. Staðreyndin er einnig sú, að það er ekkert samræmi á reglum hér á landi og erlendis um mönnun skipa og margt slíkt sem þarf að athuga. Það er líka rétt, sem hv. fyrirspyrjandi sagði, að aðstæður eru í sumu tilliti kannske erfiðari hér en sums staðar annars staðar. En það er einnig staðreynd að sjómannasamtökin sjálf, þar á ég við bæði farmenn og fiskimenn, hafa, a. m. k. sums staðar um landið, ekki verið fús til að fylgja þessum lögum og reglum út í ystu æsar. Þetta þekkja allir menn. Það eru því fleiri en dómsmrh. og sjútvrh. eða samgrh. sem hafa lokað augunum fyrir þessum staðreyndum. En það breytir ekki því og kannske undirstrikar þetta nauðsyn þess að endurskoða þessar reglur og koma þeim í nútímahorf. Ég vil geta þess hér, að unnið er að því að athuga t. d. kröfur um vélstjóra og fleira á skipum og því miður, þrátt fyrir marga fundi og miklar umræður, hefur ekki náðst samstaða um slíkt. Eins og hv. þm. vita er það liður í því samkomulagi, sem gert var um stóru togarana, að mönnun þeirra verði endurskoðuð og ríkisstj. verði beðin að beita sér fyrir því. Það verður viðkvæmt mál sem kemur mjög inn á það sem menn eru hér að drepa á. Ég er sannfærður um að á t. d. minni togurunum í miklum aflahrotum er vinnuálag gífurlega mikið og óeðlilega mikið, þótt sjómenn á þeim hafi fremur kosið að hafa fyrirkomulagið þannig en að skipta á fleiri hendur því sem aflast. Það var með þetta í huga sem ég hét því fyrir nokkrum mánuðum að stofna til athugunar á vinnuálagi á sjó og hvernig það hafi þróast undanfarin ár. Mér var jafnframt bent á að Kjararannsóknarnefnd væri með þetta í athugun. Ég hef því óskað eftir að sú nefnd hraðaði þeim þætti þeirrar athugunar sem að fiskimönnum snýr sérstaklega. Ég get upplýst það hér, að ég hef fyrir nokkrum dögum fallist á, að af því fjármagni, sem sjútvrn. hefur til umráða til mörkunar fiskveiðistefnu, verði varið 250 þús. kr. til Kjararannsóknarnefndar til að gera henni þetta kleift. Ég sá enga ástæðu til, að önnur slík athugun yrði sett í gang, og fagna því, að Kjararannsóknarnefnd fjallar um þetta, og ég vona að þessi aðstoð geti orðið til þess að slíkri könnun verði hraðað.



Herra forseti. Ég fylgi hér úr hlaði fsp. sem borin er fram af Sigurgeir Bóassyni til iðnrh. um iðnað á Vestfjörðum. Fsp. hljóðar svo: „Hvað líður framkvæmd þál. um eflingu iðnaðar og þjónustu á Vestfjörðum, sem samþykkt var á Alþingi 19. maí s. l.?“ Sú þáltill., sem þá var samþykkt, hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir gerð áætlunar um eflingu iðnaðar og þjónustu á Vestfjörðum.“ Þessi þáltill. var samþykki 19. maí og í alla staði væri eðlilegt að fyrir lægi hvaða farveg ríkisstj. hefur ætlað framkvæmd hennar, hvort Framkvæmdastofnun ríkisins hefur verið falið að sjá um það verkefni að gera áætlun í samræmi við þáltill. eða hvort aðrar hugmyndir eru uppi um framkvæmd hennar. Það ýtir nú einnig á eftir að fá skýr svör við þessu, að fyrir þinginu liggur þáltill., sem flutt hefur verið í vetur og er efnislega mjög á sama veg og sú till. sem samþykkt var s. l. vor.



Herra forseti. Áður en ég vík beint að svari við þessari fsp., sem hér er fram borin, um hvað líði framkvæmd þál. um eflingu iðnaðar og þjónustu á Vestfjörðum sem samþ. var hér á þinginu s. l. vor, vil ég leggja á það áherslu að starf það, sem þál. gerir ráð fyrir, er verkefni sem óhjákvæmilega tekur nokkurn tíma og það starf þarf að hvíla á mörgum stoðum ef árangur á að nást. Þar vil ég nefna að koma þarf á samhæfingu á störfum margra aðila og á það við um áætlunargerð af þessu tagi almennt, þ. á m. ráðunauta tækni- og þjónustustofnana iðnaðarins að því er iðnað varðar, og síðast en ekki síst starfi því sem fram fer á vegum aðila í viðkomandi landshluta. Efling iðnaðar verður að eiga upptök sín og rætur í viðkomandi landshluta öðru fremur. Heimamenn þurfa óhjákvæmilega að bera hita og þunga í slíku starfi, og því aðeins kemur stuðningur opinberra stofnana og annarra aðila, sem til eru kvaddir, að notum að jarðvegurinn heima fyrir sé sæmilega undir það búinn. Undantekning frá slíku má segja að geti verið þegar um mjög stór fyrirtæki er að ræða þar sem ríkisvaldið kemur inn sem frumkvæðisaðili. Þetta á að mínu mati almennt við um iðnþróunarstarf á landsbyggðinni. Varðandi þá þætti, sem sú þál., sem hér er spurt um framkvæmd á, varðar, vil ég segja þetta: Þegar samþykkt Alþingis barst rn. í júnímánuði s. l. höfðu þegar farið fram viðræður milli iðnrn. og Fjórðungssambands Vestfirðinga um málefni sem að mati beggja aðila er eitt af frumskilyrðum þess, að hægt væri að byrja að plægja jarðveginn heima fyrir iðnþróunarstarf. Ég á hér við viðræður sem áttu sér stað veturinn 1980–81 um hugsanlegan stuðning stjórnvalda við ráðningu iðnráðgjafa á Vestfjörðum. Þessar viðræður fóru fram í framhaldi af samþykkt stjórnar Fjórðungssambands Vestfirðinga „um að kanna allt sem að ráðningu iðnaðarráðunauts lýtur og til að kynnast m. a. nýtingarmöguleikum á slíkum aðila á Vestfjörðum“, eins og það var orðað í samþykkt Fjórðungssambandsins. Fulltrúar þess lýstu áhuga sínum á að kanna nánar viðhorf sveitarfélaga í fjórðungnum til málsins áður en Fjórðungssambandið leitaði formlega eftir stuðningi við ráðningu slíks iðnráðgjafa. Á Fjórðungsþingi Vestfirðinga 1981 markaði sambandið stefnu varðandi ráðningu slíks starfsmanns og gat sótt um að ráða hann eftir að lög hefðu verið sett um þetta efni, en þau hafa nú verið samþykkt. Jafnframt tók þing Fjórðungssambandsins til umræðu stofnun iðnþróunarfélags í fjórðungnum og fól stjórn sambandsins að athuga hvort áhugi og grundvöllur væri fyrir að stofna iðnþróunarfélag sem næði yfir allt Vestfjarðakjördæmi. Í samþykktinni var einnig gert ráð fyrir að iðnráðgjafi mundi starfa á vegum slíks félags ef af stofnun þess yrði. Þá samþykkti sambandið einnig að kannað yrði hvort sveitarstjórnir innan sambandsins væru tilbúnar að standa að stofnun iðnþróunarsjóðs á svæðinu. Ég tel nauðsynlegt að framangreindar upplýsingar komi hér fram varðandi það undirbúningsstarf sem að er unnið í heimabyggð og er eitt af frumskilyrðum þess, að aðstoð opinberra aðila komi að tilætluðum notum. Rétt er að fram komi að enn hefur Fjórðungssambandið ekki leitað eftir heimild til að ráða til sín iðnráðgjafa samkv. nýsettum lögum, en ég veit að málið er til athugunar heima fyrir. Ég vil þá víkja aðeins að því undirbúningsstarfi sem fram hefur farið að forgöngu iðnrn. og tengist framkvæmd þeirra þátta sem þál. greinir frá varðandi iðnaðarmálið. Þegar þál. barst rn. fól það vinnuhópi, sem annast hefur tengsl út í landshlutana vegna starfa iðnráðgjafa, að fjalla um efni þessarar þál. að því er iðnaðarmálefni varðar. Í þessum hópi er fulltrúi frá iðnrn., Iðntæknistofnun, samstarfsnefnd um iðnþróun og frá Framkvæmdastofnun ríkisins, en síðast talda stofnunin hefur öðrum fremur annast áætlunargerð af ýmsu tagi fyrir einstakar sveitir og svæði á landinu. Með starfi þessa hóps er reynt að tengja þá áætlunargerð starfi innan rn. og hjá Iðntæknistofnun. Þessi vinnuhópur hafði þá unnið að undirbúningi frv. varðandi iðnráðgjafa fyrir hönd iðnrn., og í þeirri tillögugerð var lögð rík áhersla á að stjórnvöld, samtök sveitarfélaga og aðrir áhrifaaðilar leituðust við að samræma viðhorf sín og aðgerðir til eflingar iðnþróun í landshlutunum. Hópurinn taldi eðlilegt að standa að verki með svipuðum hætti og gert hafði verið á Austur- og Norðurlandi, þ. e. að heimamenn næðu samstöðu um að ráða til sín starfsmann og slíkur maður hefði það hlutverk að vera tengiliður á milli aðila á svæðinu og stofnana sem legðu áætlanagerð vegna iðnþróunar lið, og hef ég þegar tilgreint þær: tæknistofnanir iðnaðarins og Framkvæmdastofnun ríkisins. Þess má geta, að iðnrn. hefur á undanförnum árum og nú nýlega ítrekað átt viðræður við Framkvæmdastofnun um hvernig best megi haga samstarfi um áætlunargerð í þágu iðnaðarins sérstaklega. Eins og hv. alþm. þekkja hafa margar áætlanir verið unnar á vegum Framkvæmdastofnunar, en því miður hefur ekki tekist að fylgja eftir um framkvæmd margra þeirra hugmynda, þótt nýtar séu, sem fram hafa komið í þessum áætlunum, sumpart vegna þess að tengslin við framkvæmdavaldið og ekki síður við aðila í heimahéraði hafa ekki verið eins góð og skyldi. Iðnþróun á landsbyggðinni er margþætt verkefni, og reynslan hefur eflaust kennt mönnum að vel samdar áætlanir hafa takmarkað gildi ef ekki er jafnhliða verið að treysta undirstöður iðnþróunar á landsvísu, þ. e. fyrir landið sem heild, og með félagslegum aðgerðum á viðkomandi svæði. Sem dæmi um slíkar aðgerðir má nefna undirbúning að stofnun iðnþróunarfélaga og iðnþróunarsjóða, eins og nú er að unnið á Vestfjörðum. Herra forseti. Ég hef drepið hér á nokkur atriði sem lúta að undirbúningi að framkvæmd þessarar þál. um eflingu iðnaðar og þjónustu á Vestfjörðum. Nauðsynlegt er að hafa í huga að þál. tekur til fleiri þátta atvinnustarfsemi en iðnaðar, svo sem grg. með till. ber glöggt með sér. Ekki síst er þar vakin athygli á nauðsyn þess að efla hvers konar þjónustustarfsemi og þá einkum verslunarþjónustu. Afskipti af þeim þætti eru að mestu utan seilingar þess rn. sem ég fer með. Á vegum Framkvæmdastofnunar hefur verið unnið að upplýsingasöfnun varðandi verslun á Vestfjörðum. Það þekkja fulltrúar Vestfirðinga hér á þingi. Kom út skýrsla þar að lútandi í nóv. 1977, en ég sé ekki ástæðu til að rekja það starf hér frekar. Við framhald vinnu að þessu máli, framkvæmd þessarar þál., mun iðnrn. leita eftir nánu samstarfi við Framkvæmdastofnun ríkisins og heimaaðila, eins og þegar hefur verið lagður grunnur að, til að reyna að tryggja árangur af þeirri áætlunargerð sem þál. gerir ráð fyrir. Ég dreg ekki í efa, að þörf sé fyrir eflingu atvinnulífs á Vestfjörðum umfram það sem nú er - og þá m. a. á sviði iðnaðar til að auka þar fjölbreytni. Heimamenn hafa staðið þar að myndarlegu framtaki, m. a. á sviði rafeindaiðnaðar og þjónustuiðnaðar við þá öflugu útgerð og fiskvinnslu sem rekin er á Vestfjörðum og ekki þarf að fjölyrða um hér. Það hlýtur að vera bæði rétt og skylt, að stjórnvöld reyni að stuðla að því, að þessi vilji heima fyrir njóti eðlilegs stuðnings hins opinbera.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans og tel mig mega treysta því, að þessi þál. sé að komast til framkvæmda hvað iðnaðinn snertir. Hins vegar taldi ég og tel eðlilegt að Framkvæmdastofnun ríkisins verði falið að sjá um framkvæmd þál. því að hún fellur til a. m. k. tveggja annarra ráðuneyta og þjónustan er ekki síður atriði í henni en iðnaðurinn. Ég vænti þess nú, að eftir því verði leitað að Framkvæmdastofnunin sjái um framkvæmd ályktunarinnar án þess að hér þurfi að koma fsp. til hvers ráðh. um sig. Ég teldi a. m. k. óeðlilegt ef svo þyrfti að vera. En ég þakka iðnrh. fyrir svör hans.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. hér á hinu háa Alþingi sem finna má á þskj. 169. Fsp. er til hæstv. viðskrh. og hljóðar svo, með leyfi forseta: „Hvaða ákvæði eru í lögum um nafngiftir fyrirtækja, svo sem verslana, verksmiðja, veitinga- eða gistihúsa eða annarra fyrirtækja, svo að nöfn þeirra samrýmist íslensku máli? 1. Séu engin lagaákvæði í gildi, eru þá áform um að setja slík lög?“ Á árinu 1958 var lagt fram hér á Alþingi frv. til l. um breyt. á lögum nr. 43 13. nóv. 1903, um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, og frv. til l. um veitingasölu, gistihúsahald o. fl. Efni þessara frv. var sem hér segir, með leyfi forseta: 2. Frv. um breyt. á lögum um veitingasölu, gistihúsahald o. fl.: Þar var, í þeim lið sem fjallar um skilyrði til að stofna slíkan veitingarekstur, lagt til að sá liður hljóðaði svo m. a.: „Hefur meðmæli bæjarstjórnar eða hreppsnefndar, þar sem hann ætlar að reka atvinnu, enda beri veitingastaðurinn eða gistihúsið nafn, sem að dómi skrásetjara samrýmist íslensku málkerfi. Ágreiningi, sem rísa kann út af nafni, má skjóta til nefndar þeirrar, sem starfar samkv. lögum nr. 33/1953.“ Hitt frv. hljóðaði svo eða frvgr., með leyfi forseta: „Hver sá, er rekur verslun, handiðnað eða verksmiðjuiðnað, skal hlýða ákvæðum þeim, er hér fara á eftir, um nafn það, er hann notar við atvinnuna og um undirskrift fyrir hana (firma), enda beri fyrirtækið íslenskt nafn.“ Bæði þessi frv. urðu að lögum, en í breytingu á öðru frv. var kveðið svo á, að örnefnanefnd skyldi skera úr ágreiningi sem upp kæmi. Á Alþingi 1962 var flutt stjfrv. til heildarlaga um veitingasölu, gistihúsahald o. fl., en við samningu þess sýnist ekki hafa verið hirt um að sinna þessum lagabreytingum, sem orðið höfðu, þannig að lög þau um veitingasölu og gististaðahald o. fl., nr. 53 frá 1963, sýnast ekki hafa þessi ákvæði. Í blaðaskrifum, sem orðið hafa á þessum vetri um þróun í þá átt að skýra íslensk fyrirtæki erlendum nöfnum, hefur komið fram, að langt er síðan örnefnanefnd hefur fengið nokkur vafamál til umsagnar. Þeir, sem skrásetja fyrirtæki hér á landi, munu vera hlutafélagaskrá, firmaskrá hjá borgarfógeta og vörumerkjaskrá hjá iðnrn. Hjá borgarfógeta munu vera skráð önnur fyrirtæki í Reykjavík en hlutafélög. Það var því nokkurt vafamál í mínum huga til hvers ætti í raun og veru að beina þessari fsp., en við athugun kom í ljós að hæstv. viðskrh. hlyti að vera sá aðili. Á síðustu öld unnu áhugamenn um íslenska tungu það afrek að hreinsa málið af erlendum áhrifum sem þá ógnuðu því verulega. Það, sem þá varð tungunni vafalítið til bjargar, var að alþýða manna talaði og kunni enn hreint íslenskt mál, en dansksinnuð yfirstétt var orðin ótalandi og óskrifandi, eins og embættisbréf frá þessum tíma sýna, sem í dag væru gamanmál, vona ég, í hugum okkar. Nú sækja erlend áhrif á tungu okkar að okkur öllum með aukinni fjölmiðlatækni. Lágmarkskrafa hlýtur að vera að þeir, sem tala vilja þokkalega íslensku, séu ekki daglega neyddir til að bögglast með erlendar nafngiftir ýmissa fyrirtækja sem þeir þurfa að sækja til og margir hverjir kunna engan veginn að nota eða bera fram. Fjölmörg fleiri rök má færa til þess, hve óæskilegar þessar nafngiftir eru. Íslensk sérkenni mega gjarnan haldast í heimi þar sem fjölmörg þjóðlönd verða í æ ríkari mæli án fyrri sérkenna. Ferðamálaráð er vel vitandi um þessa hættu og hefur reyndar ályktað um að nafngiftir sem þessar séu langt frá því æskilegar. Ég skal ekki, herra forseti, lengja málflutning minn. Öllum hv. alþm. eru þessar umr. vel kunnugar, en það er mat mitt, að Alþingi beri að gæta að og vernda íslenska tungu, og þess vegna hefur þessari fsp. verið beint til hæstv. viðskrh.



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. hefur beint til mín tveimur fsp. um nafngiftir fyrirtækja. Fyrst er spurt um hvaða ákvæði séu í lögum um nafngiftir fyrirtækja, svo sem verslana, verksmiðja, veitinga- eða gistihúsa eða annarra fyrirtækja, svo að nöfn þeirra samrýmist íslensku máli. Þessari spurningu er fljótsvarað. Ákvæði um þetta er einungis að finna í 8. gr. laga nr. 42 frá 1903, um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, eins og greininni var breytt með lögum nr. 24 frá 1959 sem hv. fyrirspyrjandi gerði grein fyrir í sambandi við fsp. Í þessari lagagrein er gert ráð fyrir að fyrirtæki, sem starfa á sviði verslunar, handiðnaðar eða verksmiðjuiðnaðar, beri nafn er samrýmist íslensku málkerfi. Mat á því, hvort nafn fullnægi þessu skilyrði, falli undir þá aðila er annast skráningu þessara fyrirtækja. Firmu skal að jafnaði tilkynna til verslanaskrár, en þær halda lögreglustjórar, sýslumenn og bæjarfógetar og í Reykjavík borgarfógetaembættið. Viðskrn. annast þó skráningu hlutafélaga eða hlutafélagaskrá. Ágreiningi, sem rísa kann út af nafni, má skjóta til örnefnanefndar sem starfar samkv. lögum nr. 35 frá 1953, um bæjanöfn o. fl. Af þeim upplýsingum, sem aflað hefur verið, má ráða að skráningaraðilar hafa að meginstefnu til skýrt 8. gr. firmalaga svo, að heimili væri að skrá fyrirtækin undir erlendu nafni ef nafnið félli að hljóð- og framburðarkerfi íslensks máls. Nú eru ugglaust ýmsir þeirrar skoðunar, að nöfn margra fyrirtækja séu varla í samræmi við þessar skýringarreglur, og geta bent á dæmi máli sínu til sönnunar. Ástæður þessa geta verið ýmsar og skal ég rekja þær helstu: Í fyrsta lagi getur verið um fyrirtæki að ræða sem hafa fengið nafn sitt skráð áður en 8. gr. firmalaga var breytt og lögbundið var að nöfn fyrirtækja skyldu samrýmast íslensku málkerfi að dómi skráningaraðila til þess að þau fengjust skráð. Þá á ég við endurskoðunina á lögunum frá 1903 sem fór fram 1959, eins og áður segir. Í annan stað tekur 8. gr. aðeins til fyrirtækja á sviði verslunar, handiðnaðar og verksmiðjuiðnaðar. Af því leiðir t. d. að veitinga- og gistihús þurfa ekki að fullnægja kröfum greinarinnar um nafn er samrýmist íslensku málkerfi. Í þriðja lagi fá ýmis fyrirtæki skráð vörumerki hjá vörumerkjaskrá iðnrn. og auglýsa síðan vörur sínar og þjónustu undir vörumerkinu sem verður þá nafn fyrirtækisins í huga almennings enda þótt rétt nafn geti verið allt annað. Hafa orðið mikil skrif í blöð í vetur um tiltekin fyrirtæki hér í borginni. Ég held að öll þessi fyrirtæki hafi verið skráð undir ágætum íslenskum nöfnum sem hlutafélög, en hafi verið rekin undir öðrum nöfnum. Þá vaknar spurningin um það, hvað heimildir ganga langt til varðandi slíkt. Í vörumerkjalögum mun ekki vera að finna ákvæði sambærilegt við 8. gr. firmalaga, en ekkert er því til fyrirstöðu, að fyrirtækin geti fengið erlend orð eða orðasambönd skráð sem vörumerki að öðrum skilyrðum þeirra fullnægðum. Nánari lýsingu á skráningu vörumerkja verð ég hins vegar að vísa til hæstv. iðnrh. Í fjórða og síðasta lagi verður að leggja áherslu á að í þessum efnum eins og mörgum öðrum er vandratað meðalhófið. Það, sem sumum finnst geta gengið sem nafn á fyrirtæki, kann öðrum að þykja hin versta útlenska. Síðari fsp. er efnislega á þá leið, hvort áform séu uppi um að setja lagaákvæði er tryggi að nafngiftir fyrirtækja samrýmist íslensku máli. Er gengið út frá að svarið við fyrri fsp. hafi leitt í ljós að engin slík lagaákvæði væru í gildi. Hér er því til að svara, að ég hef ekki hugsað mér að flytja sérstaki lagafrv. er gengi í þessa átt. Hv. fyrirspyrjanda er hins vegar að sjálfsögðu heimilt að leggja slíkt frv. fyrir Alþingi telji hann þess þörf. En umr. verða áreiðanlega um þetta mál þegar firmalögin verða tekin til endurskoðunar, sem vonandi ætti að geta orðið áður en langt um líður, og ég hef stefnt að því, að sú endurskoðun gæti hafist ekki síðar en um n. k. áramót. Það er nú þannig með mörg af þessum lögum, að það eru ekki mjög margir sérfræðingar, sem vinna að endurskoðun á lögum skyldum þessum, og nú eru nokkur lög í endurskoðun, þannig að ég geri ekki ráð fyrir að þessi heildarendurskoðun geti hafist fyrr en um næstu áramót. Að sjálfsögðu verða þessi atriði tekin til endurskoðunar, enda þörf á því að mínu mati. Í sambandi við þá endurskoðun finnst mér koma til athugunar að rýmka 8. gr. laganna þannig að hún nái til allra fyrirtækja, en ekki aðeins til þeirra sem starfa á sviði verslunar, handiðnaðar eða verksmiðjuiðnaðar. Ég verð þó að lokum að játa það, að ég efast um að lagasetning af þessu tagi geri mikið gagn ein sér. Mestu máli skiptir að efla alla umræðu um íslenskt mál. Þar hafa að sjálfsögðu fjölmiðlar miklu hlutverki að gegna. En það er ástæða til að undirstrika það sem ég kom inn á áður í mínu svari, að það er býsna algengt að það eru skrásett hlutafélög undir íslenskum nöfnum, t. d. veitingarekstur, svo að ég taki dæmi, og síðan er viðkomandi rekstur eða þjónusta rekin undir vörumerki, sem er skrásett, eða undir erlendum nöfnum, eins og mörg dæmi má nefna um.



Herra forseti. Ég vildi þakka hv. 8. landsk. þm. fyrir að vekja athygli á þessu og bera fram þá fsp. sem þm. hefur nú gert um nafngiftir á fyrirtækjum. Ég vil líka segja frá því, að skömmu fyrir jól barst allshn. Nd. erindi þar sem vakin var athygli á sögu löggjafar í þessum efnum, efnislega mjög í þá veru sem hv. þm. gerði grein fyrir í framsögu með þessari fsp. Á vegum allshn. Nd., í framhaldi af því erindi sem nefndinni barst, hefur farið fram umræða og athugun á því, hvort mögulegt sé að á vegum nefndarinnar verði lagt fram lagafrv. sem feli í sér að komið verði í veg fyrir nafngiftir á atvinnustarfsemi sem falli ekki að málkerfi íslensks máls. Umr. um þetta hefur nú um nokkurra vikna skeið farið fram í nefndinni. En eins og hæstv. ráðh. gat um eru margháttaðir erfiðleikar á framkvæmd þessari. Hæstv. ráðh. nefndi það t. d., að skráð fyrirtæki, sem eru skráð með alíslenskum nöfnum, reka hins vegar atvinnustarfsemi sem ber erlend nöfn. Þetta hefur í framkvæmd valdið verulegum erfiðleikum. Um leið og ég greini frá þessari umræðu á vegum nefndarinnar vil ég láta það í ljós sem mína persónulegu skoðun, að mikil ómenning hefur hlotist af þessum erlendu nöfnum, enda ástæðulaust með öllu og oftar en ekki smekklaus. Þessi umræða og athugun hefur farið fram á vegum nefndarinnar og eru til drög að frv. Von mín er sú, að á vegum allshn. verði hægt að leggja fyrir Alþingi frv. í þessa veru þar sem þessi sjónarmið komi fram.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. viðskrh. fyrir hans svör og einnig hv. allshn. Nd., sem hefur sýnt áhuga á þessu máli, sem mér var ókunnugt um, en ég tel mjög af hinu góða. Mér er auðvitað ljóst að þetta mál er ekkert auðleyst. Ég held þó að nauðsynlegt sé að huga að þessu og t. d. væri það verðugt verkefni allshn. Hins vegar vekur það nokkra athygli mína, ef hægt er að láta skrá hlutafélag undir e. t. v. sómasamlegu íslensku nafni, en síðan er það kannske einungis stofnað utan um fyrirtæki, sem heitir erlendu nafni. En þetta er eflaust ein af hinum mörgu kúnstum viðskiptalífsins sem mér hefur alltaf gengið dálítið illa að skilja. En það, sem vakti undrun mína, var að hæstv. viðskrh. lýstu yfir að hann hefði ekki neinn hug á því að leggja fram frv. í þessa veru, sem mér fyndist satt best að segja vera jafnvel verkefni hans í samráði við ýmis önnur hæstv. ráðuneyti. Ég vil a. m. k. benda hæstv. viðskrh. á og hans góða flokki, að ég hygg að það færi að fara hrollur um hið háa Alþingi ef hæstv. forseti. skýrði bæ sinn Hollywood og hv. formaður þingflokks framsóknarmanna byggi í Manhattan í Húnavatnssýslu. Þetta finnst mönnum auðvitað algerlega fráleitt, en það er ekkert fráleitara en það sem við búum við hér í Reykjavík. Enn þá hefur íslensk bændastétt ekki talið það eftir sér að finna bústöðum sínum íslensk nöfn, og ég held að það sé engin goðgá að ætlast til hins sama af okkur borgarbúum, ef við viljum skíra fyrirtæki okkar eða bústaði sérnöfnum. En ég vil sem sagt þakka fyrir svar hæstv. ráðh. og undirtektir hv. þm. Vilmundar Gylfasonar og vænti þess, að Alþingi sinni þessu máli a. m. k. með umr. og helst með frv.-flutningi.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Mér er kunnugt um vinnu og umr. sem hafa átt sér stað í allshn. Nd. varðandi þetta sérstaka atriði, og mér finnst það ákaflega eðlilegt og raunar sjálfsagt og ánægjulegt ef nefndin beitir sér fyrir því að flytja frv. um þetta atriði. Ég boðaði hins vegar endurskoðun, en þar átti ég við lögin um verslanaskrár, firmu og prókúruumboð, en það er ein grein í þeim lögum, 8. gr., sem fjallar sérstaklega um þetta afmarkaða mál. Það er öðrum þræði með tilliti til þessarar vitneskju sem ég hef ekki hugsað mér að flytja sérfrv. um þessi atriði. Eins og hv. fyrirspyrjandi gat um eru ákveðin fyrirtæki sem eru rekin undir erlendum nöfnum, en þau eru skráð undir ágætum íslenskum nöfnum sem hlutafélög, þ. e. Álfabakki 8 h/f og Borgarholt h/f. Það gefur auga leið að það er þörf á skýrari ákvæðum í þessum efnum en nú er að finna í lögum. Það væri auðvitað hægt að hugsa sér það að það væri gengið beint til verks og menn gerðu tilraun til að breyta þessu með valdi. En ég hef ekki trú á að það mundi breyta miklu í munni og högum almennings úr því sem komið er. Ég er þeirrar skoðunar, að það sé sjálfsagt að endurskoða þessi lagaákvæði sérstaklega, og vegna þess að ég veit að málið hefur verið til meðferðar í allshn. er eðlilegt að fsp. komi fram. Meðan ég veit að það er í þeim góðu höndum sé ég ekki ástæðu til að flytja sérstakt frv. um málið.