Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Tilefni þess, að ég kveð mér hljóðs utan dagskrár, eru umr. þær sem orðið hafa um réttindi okkar annars vegar og Norðmanna hins vegar á Jan Mayen-svæðinu, bæði hér á landi og í Noregi, ekki síst ummæli hæstv. utanrrh, í norska sjónvarpinu s.l. miðvikudagskvöld, sem því miður verða naumast skilin öðruvísi en svo, að hann telji Norðmönnum heimilt að lýsa yfir efnahagslögsögu við Jan Mayen út í 200 mílur. Vona ég þó að einhvers misskilnings gæti hér sem hæstv. utanrrh. takist að leiðrétta. En spurningar þær, sem ég á þessu stigi mun leyfa mér að bera fram til ráðh., eru eftirfarandi: 1) Hvað áformar utanrrh. eða hæstv. ríkisstj. að gera til að leitast við að tryggja hagsmuni Íslands á Jan Mayen-svæðinu utan 200 sjómílna efnahagslögsögu Íslendinga? 2) Hefur ríkisstj. eitthvað gert til að hraða rannsókn landgrunns Íslands, og hvað áformar hún að gera í því efni? 3) Hefur ríkisstj. eitthvað gert til að gæta réttinda okkar þegar ytri landgrunnsmörk til suðurs verða ákvörðuð, og hvað hyggst hún gera? Hefur samstarf við Færeyinga um sameiginlega réttargæslu þjóðanna verið rætt við þá? Um fyrstu spurninguna og þá sem mestu varðar nú leyfi ég mér að fara eftirfarandi orðum: Skömmu eftir að núv. hæstv. ríkisstj. var mynduð lauk síðasta fundi Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna. Ljóst var þá að þau málefni, sem í brennidepli mundu verða á næsta fundi ráðstefnunnar, sem nú hefur verið ákveðið að hefjist 17. mars n.k., og Íslendinga varða mestu, mundu verða deilurnar um skiptingu hafsbotnsins utan 200 sjómílna efnahagslögsögu. Þar mundu ýmiss konar jarðfræðileg atriði geta haft meginþýðingu svo og réttarstaða smáeyja. Eins og að líkum lætur fór ekki mikið fyrir þessum umr. meðan barist var um hin stærri málin, m.a. efnahagslögsöguna og réttindi strandríkja yfir henni. Öruggt má telja að þar hafi nú unnist fullnaðarsigur. 200 mílna efnahagslögsaga undan ströndum þjóðlanda er orðin alþjóðalög „de faeto“, þótt hún sé það kannske ekki „de jure“. Þá taka ný viðfangsefni við. Að því er okkur Íslendinga varðar eru þýðingarmestu viðfangsefnin nú að leitast við að tryggja réttindi okkar á Jan Mayen-svæðinu, sem á máli jarðfræðinga nefnist „íslenska hásléttan“, neðansjávarháslétta, í öðru lagi að rannsaka gaumgæfilega hvaða réttindi við kynnum að eiga langt suður af landinu og í þriðja lagi réttindi okkar umhverfis Reykjaneshrygginn, sem í rauninni ætti ekki að leiða til hagsmunaárekstra við aðra. Að mínu mati hefði íslenska ríkisstj. þegar að loknum fundi Hafréttarráðstefnunnar átt að taka þessi mál föstum tökum. Svo var þó ekki gert, og því báru átta þm. Sjálfstfl., einn úr hverju kjördæmi, fram þáltill. um þessi málefni þegar í upphafi þings, og eru það 1., 2. og 3. mál þingsins. Hæstv. utanrrh. hefur nú upplýst í viðtali við Morgunblaðið, að ríkisstj. hafi ekki svo mikið sem rætt Jan Mayen-vandamálið á hartnær hálfs árs ferli sínum. Þess vegna hef ég takmarkað fsp. mína um það málefni við framangreint orðalag. Hins vegar leyfi ég mér að óska þess við hæstv. utanrrh., að hann svari því við umr. á morgun í Sþ. um staðfestingu á samningnum við Færeyinga, sem þessi málefni hafa þegar blandast inn í, hver sé afstaða hæstv. ríkisstj. varðandi réttarstöðuna á Jan Mayen-svæðinu. Spurning mín er svo hljóðandi: Er ríkisstj. sammála þeirri túlkun hæstv. utanrrh., að Norðmönnum sé heimilt að alþjóðalögum að lýsa yfir efnahagslögsögu við Jan Mayen út í 200 mílur? Eftir ummæli hæstv. utanrrh. í norska sjónvarpinu sé ég ekki ad ríkisstj. eigi annarra kosta völ en að gera hreint fyrir sínum dyrum. Ef hún óskar ekki þegar í stað formlegra viðræðna við Norðmenn um réttindi þjóðanna hvorrar um sig á þessu hafsvæði, þar sem einarðlega verði á málum haldið og Alþ. gefinn kostur á að fylgjast með umr., hlýtur Alþ. að taka málið í sínar hendur og gera um það samþykkt sem ekki verði misskilin. Þar yrði ályktað að Íslendingar eigi réttindi á Jan Mayen-svæðinu og muni engar aðgerðir af Norðmanna hálfu virða eða viðurkenna, nema um það verði samið milli ríkjanna. Eins og alkunna er verða fundir Hafréttarráðstefnu Sameinuðu þjóðanna a.m.k. tveir enn og væntanlega fleiri. Fjarri fer því, að nokkur alþjóðalög hafi á Hafréttarráðstefnunni myndast að því er varðar réttindi umhverfis smáeyjar utan efnahagslögsögu strandríkja, þótt telja megi að almenn efnahagslögsaga þjóðríkja sé nú orðin að alþjóðalögum þar sem fiskverndar- og fiskveiðisjónarmið hafa haft meginþýðingu. Er nú einmitt mest um það deilt, hvernig háttað skuli réttarreglum á landgrunnssvæðum utan 200 mílna marka strandríkjanna. Þar er sú skoðun ráðandi, að strandþjóðirnar öðlist hagnýtingarrétt á hafsbotni og yfir lífverum sem á honum eru langt út fyrir 200 mílna efnahagslögsögu, þar sem aðstæður eru með þeim hætti að telja verður botninn eðlilegt framhald viðkomandi lands. Samkv. þeim kenningum mundum við Íslendingar einmitt öðlast réttindi á Jan Mayen-svæðinu. Hins vegar mundi 200 sjómílna efnahagslögsaga Norðmanna við Jan Mayen skerða þessi íslensku réttindi. Af þeim sökum einum hljótum við Íslendingar að mótmæla öllum tilraunum Norðmanna til að færa lögsögu sína út í 200 sjómílur án samráðs við okkur. Á það hefur verið bent á Hafréttarráðstefnunni, m.a. af íslensku sendinefndinni, að sérstakar reglur verði að setja um smáeyjar, sem eru á landgrunni annars ríkis, en óumdeilanlegt er að Jan Mayen er á íslenska landgrunninu, en undir engum kringumstæðum hinu norska. Þá hefur íslenska sendinefndin og margar sendinefndir aðrar bent á að sömu reglur ættu að gilda um óbyggðar eða lítt byggðar smáeyjar eins og um kletta, að þær öðluðust einungis 12 mílna landhelgi. Um þetta hafa 10 þjóðir raunar flutt sérstaka tillögu. Ekki er mér kunnugt um að ríki hafi neins staðar í veröldinni lýst yfir eða komist upp með að slá eignarhaldi sínu á 200 mílna hafsvæði umhverfis óbyggða smáeyju á landgrunni annars ríkis, þar sem efnahagslögsögur skerast og eyjan er víðs fjarri landgrunni þess ríkis sem eyjuna á eða telur sig eiga. Engin alþjóðaregla hefur því myndast „de facto“ í þessu efni sem líkja mætti við alþjóðareglur um 200 mílur undan ströndum þjóðríkja - og því síður auðvitað „de jure“. Alveg er ljóst að alþjóðalög um þetta efni hafa engin myndast enn sem komið er, en hins vegar kann næsti fundur Hafréttarráðstefnunnar að ráða úrslitum í þessu efni og því lífsnauðsynlegt að Íslendingar mæti þar með fastmótaðar skoðanir. Meginundirstaða allra aðgerða á Hafréttarráðstefnunni og þess gífurlega starfs, sem unnið hefur verið til að reyna að leysa hafréttarmálin friðsamlega, er einmitt sú, að þjóðum ber að semja sín á milli þar sem hætta er á árekstrum. Og þeir samningar eiga að byggjast á sanngirnissjónarmiðum, þar sem hliðsjón sé höfð af öllum aðstæðum. Og hverjar eru aðstæðurnar að því er Jan Mayen varðar? 1. Jan Mayen er á íslenska landgrunninu. 2. Jan Mayen má teljast óbyggð smáeyja. 3. Eignarhald Norðmanna á Jan Mayen hefur aðeins varað í nokkra áratugi. 4. Jarðfræðilega hefur Jan Mayen ætíð verið talin tilheyra „íslensku hásléttunni“. 5. Hagsmunir Íslendinga á þessu svæði eru allt aðrir og meiri en Norðmanna. 6. 200 sjómílna efnahagslögsaga Noregs umhverfis Jan Mayen mundi skerða hafsbotnsréttindi Íslendinga. 7. Engar alþjóðareglur, hvorki „de facto“ né „de jure“, heimila Norðmönnum einhliða aðgerðir án samþykkis Íslendinga. Hér hafa aðeins verið talin helstu rökin, sem hníga að því, að Íslendingar og Norðmenn hljóti að semja sín á milli um þessi réttindi. Skoðun mín er sú, að það hljóti að vera sameiginlegir hagsmunir þjóðanna að gera svo og helst að koma þeim samningum eitthvað áleiðis áður en næsti fundur Hafréttarráðstefnunnar hefst eftir rúman mánuð. Eðlilegast er og hagkvæmast að loka þessu hafsvæði með 200 sjómílna efnahagslögsögu sem samið yrði um. Þannig yrðu ryksuguskip stórþjóðanna útilokuð frá rányrkju og óðfluga að því stefnt að þjóðir Norður-Atlantshafsins, Íslendingar, Norðmenn, Færeyingar og Grænlendingar, gætu tekið upp sameiginlega fiskveiðistefnu. Ég hef ekki trú á því, að nein þjóð mundi mótmæla því, að Íslendingar og Norðmenn stigu slíkt skref. Það væri einmitt í anda draganna að hafréttarsáttmála og mundi varða veginn. Það væri fordæmi sem eftir yrði tekið og vitnað til. Frænd- og vinaþjóðir semja sín á milli og leysa vandamálin fyrirfram. Einmitt þetta er það sem að er keppt á hafréttarráðstefnu. Ekki efast ég um það eitt augnablik, að Norðmenn vildu gjarnan að slík lausn gæti fundist. Hins vegar verður því miður ekki hjá því komist að benda á, að eitthvert óskiljanlegt tregðulögmál virðist ríkja hjá hæstv. ríkisstj. Íslands. Ég held þess vegna að því megi slá föstu, að það sé sök íslenskra stjórnvalda, en ekki norskra, ef enn dregst úr hömlu að hefja formlegar viðræður um Jan Mayen-vandamálið. Læt ég svo útrætt um það. Ég leyfi mér, herra forseti, að nota þetta tækifæri til að benda á tvær aðrar þáltill. og spyrjast fyrir um afdrif þeirra. Eins og augljóst er af því, sem áður segir, ríður á miklu að þegar í stað verði safnað saman öllum þeim upplýsingum sem til eru um jarðfræði þeirra hafsvæða sem Íslendingar gætu átt tilkall til utan 200 sjómílna efnahagslögsögunnar. Mig grunar að lítið eða ekkert hafi af hálfu hæstv. ríkisstj. verið gert til að afla þessara upplýsinga, þrátt fyrir margítrekuð tilmæli, en ekki skal ég ræða það frekar fyrr en svör hæstv, utanrrh. liggja fyrir hér á eftir. Þá leyfi ég mér einnig að fara nokkrum orðum um ytri landgrunnsmörk Íslands til suðurs. Suður af Íslandi og suðvestur af Færeyjum er sokkið land mjög víðáttumikið, sem Bretar og Írar gera nú tilkall til á þeim grundvelli að það sé eðlilegt framhald þessara landa. Jarðfræðingar munu sammála um að upphafleg gliðnun, þegar landrek hófst, hafi einmitt verið á milli þessa sokkna lands og Skotlands og Írlands, þannig að þar sé að finna elsta úthafsdýpi Norður-Atlantshafsins, land þetta hafi þá verið áfast Grænlandi, en síðan hafi nýtt landrek byrjað þar sem þetta neðansjávarsvæði rak frá Grænlandi. Ýmis rök benda þess vegna til þess, að það sé á íslensk-færeyska landgrunninu. En allt þarf það að sjálfsögðu að skoðast miklu nánar. Fjarstæða er hins vegar að gæta ekki hugsanlegra réttinda okkar, þótt ekki væri til annars en hindra aðgerðir annarra á þessu svæði sem gætu stofnað lífríki Norður-Atlantshafsins í hættu, en líkur eru taldar á að olíu og jarðgas megi finna á þessum slóðum. Mikilvægt er, herra forseti, að mál þessi séu öll þegar í stað skoðuð vegna þess fundar Hafréttarráðstefnunnar sem hefst eftir rúman mánuð. Vona ég því að þessi umr. utan dagskrár verði ekki talin ótímabær.



Herra forseti. Hv. 5. þm. Norðurl. v. hefur flutt fróðlega ræðu með fsp. sínum og fjallar að minni hyggju um tvo þætti hafréttarmálanna sem ekki er nauðsynlegt að þurfi að fara saman. Það kom til umræðu og hefur lengi verið til meðferðar á Hafréttarráðstefnunni, hver skuli vera lögsaga ríkja og þá hvers konar mismunandi lögsaga, og náðist fljótlega árangur í stórum dráttum. Í lok þeirrar lotu má segja að við höfum með átökum okkar við tvö stórveldi, sem áður veiddu hér við Ísland, unnið raunverulega lokasigur í landhelgismáli okkar. En ljóst er að enn eru óleyst vandamál, annars vegar varðandi mörk á milli landa og réttindi eyja á svæðinu fyrir norðan Ísland sem okkur snerta, og svo er hitt málið, sem ég held að við ættum ekki að blanda algerlega saman við þetta, en það eru ytri mörk landgrunnsins og sá réttur sem ríki eiga að hafa til auðlinda í landgrunninu sjálfu og í hafsbotninum, jafnvel utan við 200 mílur. Þetta síðastnefnda ræddi hv. þm. allítarlega og gerði grein fyrir því, enda rík ástæða til. Það mál er miklu styttra komið en hitt og má segja að nú standi yfir hvað heitust meginátök um stefnu í því máli á Hafréttarráðstefnunni, eins og honum er mætavel kunnugt um þar sem hann hefur verið fulltrúi þar. Það er, að því er mér er tjáð af mönnum sem þekkja vel til þessara mála, vel hugsanlegt að ein þjóð eigi rétt til auðlinda í botni á sjálfu landgrunninu, en á sama stað geti önnur þjóð átt réttinn til auðæfanna í hafinu fyrir ofan. Þetta fer eftir því, hverjar niðurstöður verða á Hafréttarráðstefnunni, en þar er um að ræða fleiri en eina meginhugmynd. Þar eru ríki sem aðhyllast þá skoðun, að draga eigi ein og sömu mörkin og segja að 200 mílur skuli gilda bæði fyrir hafið og fyrir botninn, en mörg ríki eru á annarri skoðun, - telja að gilda eigi sérstakar reglur fyrir hafsbotninn þar sem hann teygir sig út fyrir 200 mílur. Togast þar á tvær megintillögur. Annars vegar er sú sem kennd er við Íra. Þeir hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga, því að þeir vilja ná valdi á grunnu hafsvæði sem er alllangt út af Írlandi, þar sem talið er hugsanlegt að allmikill olíuauður sé. Hin kenningin er kennd við Sovétríkin. Mun væntanlega koma í ljós á þeim fundi Hafréttarráðstefnunnar sem næst verður haldinn og byrjar eftir miðjan næsta mánuð, og síðan væntanlega í framhaldi hans, hvernig þessu máli lyktar. Það er að sjálfsögðu rétt hjá hv. þm., að það getur farið svo, að Íslendingar öðlist mögulegan rétt til hafsbotns sem yrði utan við 200 mílna mörk okkar, þar sem yrði um réttindi til hafsins þar fyrir ofan að ræða, og þess vegna veitum við þessu máli mikla athygli. Það verður tekið til frekari athugunar um leið og undirbúningur næstu Hafréttarráðstefnu hefst. Varðandi það, að ekkert hafi verið gert til að afla upplýsinga um þetta mál, vil ég aðeins vísa til yfirlýsinga Hans G. Andersen ambassadors á fundi utanrmn., þar sem hann tiltók margvíslega upplýsingasöfnun og þ. á m. að á síðasta hafréttarráðsfundi fór sá jarðfræðingur, sem mest þekkir til þessara mála, héðan vestur um haf. Hitt málið er mönnum vafalaust öllu frekar hugleikið hér á landi, en það snertir línur á milli landa og þar með réttindi sem næðu yfir markalínur milli landa á svæðinu fyrir norðan Ísland. Um þetta hafa orðið nokkur blaðaskrif, sem hv. þm. nefndi, nú síðustu dagana. Hefur verið vísað þar í viðtal sem norska sjónvarpið átti við mig, og hafa orð mín verið túlkuð á mismunandi hátt. Í því sambandi vil ég lýsa afstöðu minni, sem ég tel að sé í beinu sambandi við þá afstöðu sem Íslendingar hafa mótað sér í þessum málum og engin breyting er á. Að gefnu þessu tilefni óska ég að taka fram: 1) Síðan núv. ríkisstj. var mynduð hefur utanrrn. haft stöðugt samband við norsk yfirvöld, ráðh., ambassadora og aðra embættismenn, um lögsögumál Jan Mayen. Tilgangurinn hefur verið að fylgjast mjög vandlega með framvindu málsins í Noregi og fara fram á að Norðmenn færðu ekki út fiskveiðilandhelgi Jan Mayen án þess að ræða það mál vandlega við íslensk yfirvöld. Fyrirheit um slík samráð hafa verið gefin. Ég tel mig hafa þau afdráttarlaus. 2) Fulltrúar Íslands hafa aldrei látið í ljós neins konar viðurkenningu á rétti Jan Mayen til fiskveiðilögsögu. Ummæli mín í norska sjónvarpinu, þar sem minnst var á texta Hafréttarráðstefnunnar um lögsögu eyja, fjallar aðeins um kunna staðreynd og felst engin viðurkenning í þeim. Ætlunin með svarinu var beinlínis að vísa í texta Hafréttarráðstefnunnar, sem eins og hv. þm. benti á er ekki hinn endanlegi enn þá.

Er ekki hægt að fá þessi ummæli orðrétt?

Ég held að þau hafi verið birt orðrétt í Morgunblaðinu. Mér skildist að Morgunblaðið hefði orðréttan texta. Annars skal ég gera ráðstafanir til þess ef þess er óskað. 3) Í reglugerðinni um útfærslu íslensku fiskveiðilandhelginnar í 200 mílur, sem Matthías Bjarnason sjútvrh. gaf út í júlí 1975, er tekið fram í lok 1. gr., að Íslendingar muni ekki framfylgja útfærslunni út fyrir miðlínu gagnvart Jan Mayen. Norskir blaðamenn hafa mikið spurt um þetta atriði og hvort Íslendingar muni fallast á miðlínu eða „grátt svæði“ gagnvart Jan Mayen. Ég hef ávallt neitað að segja orð um miðlínu eða nokkrar aðrar línur, en hef í þess stað lagt áherslu á að í öllu þessu máli beri að láta sanngirnissjónarmið ráða, á Íslandi búi heil þjóð, sem lifir á fiskveiðum, en á Jan Mayen búi enginn maður, sem lifi á auðlindum lands eða sjávar. 4) Samkomulag hefur orðið um að auka samstarf um rannsóknir á loðnustofninum og göngum hans. Munu fundir um það hefjast í Reykjavík eftir nokkrar vikur. Í Noregi hafa verið feiknamiklar umræður um þessi mál s.l. hálft ár og Norsk fiskarlag, samtök útgerðarmanna og sjómanna, hefur lagt þunga pressu á ríkisstj. að færa út mörkin við Jan Mayen. Síðast á fimmtudaginn var gengu fulltrúar frá Norsk fiskarlag á fund forsrh., utanrrh. og sjútvrh. Noregs, en eftir því sem ég kemst næst hefur enginn árangur orðið af þeim fundi. Fiskimálaráðh. Norðmanna, Eyvind Bolle, hefur lýst því yfir í sjónvarpsviðtali, sem við fengum á sínum tíma texta af, að ekki væri að vænta útfærslu allt þetta ár a.m.k. Hann gaf þá aðalskýringu á þessu, að það þyrfti að rannsaka fiskstofna og aðrar auðlindir í hafinu kringum Jan Mayen miklu betur áður en að útfærslu kæmi. Það hefur verið margt um þetta talað í Noregi. Ég hef grun um að þar hafi stundum verið borið við að það væri vegna Íslendinga og af einhverjum hernaðarlegum sjónarmiðum á Íslandi sem norska stjórnin sýndi þá tregðu, sem hún augsýnilega gerir, að verða ekki við svo hörðum kröfum sem þarna er um að ræða. Þrem dögum áður en margumrætt sjónvarpsviðtal átti sér stað birtist frétt frá sama fréttamanni, sem kom til að reyna að fá botn í þessi mál, þar sem hann spurði mig: Eru Íslendingar ekki tilbúnir að hefja viðræður um fiskveiðilögsögu kringum Jan Mayen? Svarið var afdráttarlaust: Já, við erum alltaf reiðubúnir til þess að ræða mál varðandi fiskveiðilögsögu á okkar svæðum. - Í lok þessarar fréttar segir fréttamaðurinn frá eigin brjósti, að nú liggi ljóst fyrir að það séu norsk stjórnvöld sem standi á. Það var spurningin sem hann vildi fá svar við. Þess vegna tel ég að það sé ekki rétt að tala um að tregðulögmál hafi ríkt í þessum efnum af hálfu ríkisstj. Íslands. Hins vegar eru viss vandkvæði á því að hefja formlegar opnar viðræður um þessi hafsvæði. Þetta mundu verða viðræður, ef þær ættu að vera á formlegum grundvelli, um úthafssvæði, a.m.k. þangað til Norðmenn hefðu náð einhverju samkomulagi eða fært út án samkomulags einhliða, - það hefur komið fyrir áður að þjóðir færðu út einhliða, og síst skulum við fordæma það. En ef umr. yrðu á formlegan hátt tilkynntar og hafnar opinberlega um fiskveiðar og hagnýtingu á auðlindum hafsins á þessu svæði, sem er við núverandi aðstæður opið haf, þá er alveg öruggt að á stundinni mundu koma fram óskir eða jafnvel kröfur frá fleiri ríkjum um að komast þarna að. Ég hef örugga vissu fyrir því, að önnur voldug fiskveiðiríki en Ísland og Noregur fylgjast vandlega með því sem þarna er að gerast og mundu sannarlega gera kröfu til að verða aðilar að samningaumleitunum um fiskveiðar á þessu svæði. Ég held það sé tvímælalaust hagur okkar Íslendinga að draga sem fæstar aðrar þjóðir þarna inn í, vegna þess að þeir fiskstofnar, sem við höfum megináhuga á og þekkjum best á þessu svæði, eru viðkvæmir og voldugustu veiðitæki nútímans gætu breytt miklu um líf þeirra. Ég skal ekki, þó ég hafi til að skjótast undan beinu svari bent á síðasta texta sem Hafréttarráðstefnan er með um eyjar, fara langt út í það sjónarmið. Í hafréttarsáttmálanum gildir það meginsjónarmið, að öll lönd eigi rétt á efnahagslegri lögsögu eða fiskveiðilögsögu, og síðan koma undanþágur, hverjir eigi ekki að fá þann rétt. Eins og texti 121. gr, er í dag er undanþága aðeins ein, í 3. lið þeirrar greinar: Klettar, sem ekki geta haldið uppi eigin byggð eða efnahagslífi, skulu ekki öðlast efnahagslögsögu. Það er greinilega talað um kletta. Hins vegar er það rétt, sem hv. þm. sagði, að ýmsar þjóðir hafa gert tilraunir til þess að fá þetta rýmkað og undanskilja einnig það sem kallað er smáeyjar. Ég skal engu spá um það, hvort þeim tilraunum verður haldið áfram, það er þó líklegt, eða ef þær bera árangur, hvaða þýðingu þær hafa. Þetta mál mun skipta miklu þjóðirnar sem búa á Kyrrahafi, þar sem klasar af smáeyjum eru víða. Það getur jafnvel skipt sköpum fyrir ýmsar smáþjóðir sem þar eru nú orðnar frjálsar, og á fleiri svæðum, eins og t.d. á hafinu milli Grikklands og Tyrklands. Þetta er flókið mál og erfitt að spá um hvort á þessu verður breyting eða ekki sem mundi hafa úrslitaáhrif á það svæði sem við búum á. Ég vil að lokum taka það fram, að Bretar halda enn þá fast við það -þeir eru ein þeirra þjóða - og berjast fyrir því að afnema undanþáguna varðandi klettana, því að þeir vilja auðvitað fá að draga landhelgi sína frá Rockall. Í tilefni af því að Alþ. vísaði till. um Rockall til ríkisstj. fyrir jólin hefur þegar borist heilmikil mótmælaorðsending frá Bretum sem ítreka hitt og þetta sem þeir hafa sagt í orðsendingum áður, og þeim hefur verið svarað í nákvæmlega sama dúr og við fyrri atvik. Við færðum út fulla 200 mílna landhelgi til suðurs án þess að taka neitt tillit til Rockall, og það er að sjálfsögðu ekki ætlun nokkurs manns að breyta því. Ef Rockall fellur endanlega undir það að fá ekki nein réttindi, þá fylgir þar með að Rockall getur ekki talist eiga neitt landgrunn - út fyrir kannske 4 eða í mesta lagi 12 mílur. Ég vil biðja menn um að kippa sér ekki upp við það, þó að orðalag í viðtali um mál sem er hitamál í Noregi, og það er það sem norskir blaðamenn eru að fiska eftir, sé hugsanlega hægt að nússkilja. Ég læt það ekki koma mér á óvart þó að kannske ríki mismunandi pólitísk tilhneiging í þeim efnum. Það verður að ganga sinn gang. En ég dreg af hreinni samvisku fram þá fullyrðingu sem ég las upp áðan, að hvorki ég né aðrir fulltrúar Íslands hafa látið í ljós neins konar viðurkenningu. Þær spurningar, sem mér hafa reynst erfiðastar í þessum viðtölum, sem ég hef yfirleitt reynt að forðast, hafa verið varðandi síðustu atriðin í Í. gr. reglugerðar okkar, þar sem við ákváðum að framkvæma ekki landhelgisútfærslu okkar nema að miðlínu gagnvart Grænlandi. Það er það, sem er erfiðast að komast þannig frá að það muni, þegar til alvörunnar kemur í þessum málum, ekki hafa neina raunhæfa þýðingu, en eins og ég hygg að Matthías Bjarnason hafi sagt á þeim tíma: með því afsölum við okkur engum rétti.



Herra forseti. Hér er hreyft máli sem er mjög viðkvæmt fyrir Íslendinga og mikilsvert. Það er líka mikilsvert að upp rísi ekki ágreiningur milli Íslendinga um þetta mál. Ég hafði haldið þar til fyrir skömmu að Íslendingar, hvar í flokki sem þeir stæðu, væru einhuga í þessu máli, að því er varðaði réttindi Íslands á því svæði sem hér er um rætt, á svæðinu milli Íslands og Noregs, og að menn væru sammála um að taka þyrfti upp samninga við Norðmenn um þetta atriði. Það lá fyrir formleg þáltill. þegar í upphafi þings í vetur og henni var vísað til utanrmn. Ég skildi afstöðu allra nm. svo, að menn væru á einu máli um að hana yrði að afgreiða samhljóða. Það hvarflaði ekki annað að mér en orðalagi þáltill. - með þeirri mildun þess, ef svo má orða, sem fram kom í nál. þegar málinu var vísað til ríkisstj. - yrði framfylgt. Nú skilst mér á hæstv. ráðh. að málið hafi að vísu verið rætt af hálfu ríkisstj. fyrir löngu við ýmsa fulltrúa Norðmanna og ráðamenn þeirra, en aftur á móti skilst mér á hv. fyrirspyrjanda, hv. 5. þm. Norðurl. v., að hann hafi fregnir af því, að málið hafi ekki formlega verið tekið fyrir í ríkisstj. Hlýt ég að undrast það og harma þegar um svo mikilvægt mál er að ræða, sem raunar hefur verið mikið á dagskrá, ekki síður í Noregi en hér á landi. Það liggur nú fyrir gagnvart Íslendingum og líka Norðmönnum, að sjálfur hæstv. utanrrh. Íslands hefur gefið yfirlýsingu í norska sjónvarpinu, sem er þess eðlis að túlka má hana, svo notuð séu orð hæstv. utanrrh. sjálfs, á þann veg sem fram kom í fregnum af þessari yfirlýsingu í fjölmiðlum hér á landi. Hvort sem sú yfirlýsing hefur verið afdráttarlaus með þeim hætti, að allir skildu hana svo, eða hvort hún var þannig að túlka mætti hana svo, tel ég málið vera stóralvarlegt. Ef ég hefði vitað, þegar við afgreiddum þáltill, um samninga við Norðmenn um réttindi landanna á Íslandshafi, að hæstv. utanrrh. hefði afstöðu sem túlka mætti sem hans yfirlýsingu eins og nú hefur verið gert þá hefði ég talið nauðsynlegt að samþykkja till. óbreytta. Ég taldi rétt og ýmis rök fyrir því, að ekki væri nauðsynlegt á því stigi að hafa frumkvæði um formlegar viðræður, en eftir að slík yfirlýsing hefur komið fram af munni hæstv. utanrrh. Íslands tel ég nauðsynlegt að taka upp slíkar formlegar viðræður. Það er ekki að efa, að fjöldi manna í Noregi telur mikinn feng í yfirlýsingu hæstv. utanrrh. Því miður er hætta á því, að yfirlýsing, sem ekki er afdráttarlaus að þessu leyti, gati spillt fyrir rétti Íslands, sérstaklega þegar til þess er litið að ríkisstj. Norðmanna er undir stöðugum þrýstingi frá mikilvægum þrýstihópum úr mikilvægum atvinnugreinum í sjávarútvegi. Það eitt gerir enn þá erfiðara fyrir ríkisstj. Norðmanna að sýna Íslendingum sanngirni, vil ég segja, þegar fyrir liggur að hæstv. utanrrh. Íslands gefur yfirlýsingu sem kann að samræmast hagsmunum einmitt þessara þrýstihópa. Nú efast ég ekki um góðan vilja hæstv. utanrrh. í þessu máli. Ég skora á hann að fara þær leiðir sem unnt er, til að leiðrétta afdráttarlaust þá yfirlýsingu sem fram hefur komið. Hæstv. ráðh. sagði að margir mánuðir væru liðnir, - hæstv. ráðh. orðaði það ekki svo, en ég skildi það svo, - mér skildist að fljótlega eftir að ríkisstj. hefði verið mynduð hefði verið haft stöðugt samband við norska ráðamenn í þeim tilgangi að Norðmenn færðu ekki út efnahagslögsöguna við Jan Mayen án þess að ráðgast við Íslendinga. Það hefur komið fram hjá norskum ráðamönnum, að gengið væri út frá því af þeirra hálfu. Ég vil spyrja hæstv. utanrrh.: Fyrst stöðugt samband hefur verið haft við norska ráðamenn af hálfu íslensku ríkisstj. í þessum tilgangi, hefur þá verið sett fram af hálfu Íslands afdráttarlaus beiðni um það og yfirlýsing um að við göngum út frá því, að ekki verði hafist handa að þessu leyti nema með samkomulagi við Íslendinga? Mér sýnist fullt tilefni til þess, að hafi þetta ekki verið berum orðum tekið fram í viðræðum við norska ráðamenn, að fyrir liggi eindregið af Íslendinga hálfu beiðni um slíkt, krafa um slíkt. Ég vil biðja hæstv. ráðh. að skýra okkur frá því, ef slík tillaga eða krafa hefur þegar verið lögð fram af okkar hálfu. Mér er vel kunnugt að ýmsir norskir ráðamenn hafa lýst þessu yfir í viðtölum við einstaka Íslendinga, þannig að þeir persónulega ganga út frá þessu, en eftir því sem mál standa nú þarf það að vera miklu afdráttarlausara og formlegra. Hæstv. ráðh. segir að fulltrúar Íslands hafi aldrei látið í ljós að Jan Mayen ætti rétt til efnahagslögsögu. Í sömu ræðu segir hæstv. ráðh. að hann hafi gefið yfirlýsingu sem túlka mætti svo. Þetta er ekki heldur nægilega afdráttarlaust og er nauðsynlegt að komi enn betur fram. Hæstv. ráðh. nefndi sem þriðja atriðið í ræðu sinni, að það hefði komið fram í reglugerðinni um útfærslu íslensku fiskveiðilögsögunnar á sínum tíma að Ísland mundi ekki framfylgja útfærslu nema að miðlínu til Jan Mayen. Um þetta atriði spyrja Norðmenn mjög. En það er auðvitað ljóst og þarf að vera ljóst gagnvart þeim, að ástæðan fyrir því, að þetta var í íslensku reglugerðinni á sínum tíma, var sú, að þessi mál voru mjög í deiglunni þá. Með þessu var ekki gefin yfirlýsing sem gildir um aldur og ævi, hvað sem liður alþjóðlegum hafréttarreglum. Hæstv. ráðh. nefndi í fjórða lagi, að samkomulag væri þegar komið á um að auka rannsóknir á loðnustofni og loðnugöngum og er það vitanlega gott. Síðan fór hæstv. ráðh. betur út í þann þrýsting sem norska ríkisstj. verður fyrir af hálfu samtaka, fyrst og fremst Norsk fiskarlag, og að Eyvind Bolle lýsti því yfir að yrði ekki fiskveiðilögsagan við Jan Mayen færð út a.m.k. þetta ár. Þetta er vitanlega gersamlega ófullnægjandi. Þá komu vangaveltur, eins og vel geta verið og eru vafalaust hjá einhverjum Norðmönnum, um að það kunni að vera einhver hernaðarleg sjónarmið í sambandi við hafið í kringum Jan Mayen sem valdi tregðu Norðmanna varðandi útfærslu lögsögunnar þar. Þetta eru sennilega sjónarmið sem koma t.d. fram hjá mönnum í Norsk fiskarlag. Ekki veit ég það. En ástæðan fyrir því, að þetta mál var ekki mjög á dagskrá hjá Norðmönnum fyrr í vetur, var nokkuð augljós. Það var vitanlega vegna þess að Jens Evensen, þáv. hafréttarráðh. Noregs, var algerlega upptekinn við að reyna að ná samkomulagi við Sovétmenn um svæðin á Barentshafi. Á meðan Norðmenn stóðu í því var ekki eðlilegt að þeir gæfu sér tíma til að sinna sérstaklega málunum í kringum Jan Mayen og viðræðum við Íslendinga, þjóð sem stendur allt öðruvísi að vígi í flestum málum en stórveldi eins og Sovétríkin. Þetta held ég persónulega að hafi verið ástæðan fyrir því, að Norðmenn hafa ekki þegar tekið málið um hafið í kringum Jan Mayen upp sérstaklega eða í meira mæli en verið hefur. Hæstv. ráðh. ræddi að lokum um viss vandkvæði eða viss rök sem hann teldi e.t.v. mæla gegn því að hefja formlegar, opinberar viðræður við Norðmenn. Ég sé í fyrsta lagi ekki nauðsynina á því, að formlegar viðræður þurfi að vera opinberar. Mér hefur einmitt virst að ýmsar formlegar viðræður um mikilvæg þjóðréttarleg málefni yrðu að fara fram sem trúnaðarmál milli þeirra sem þátt tækju í þeim. Ég geri ráð fyrir að hæstv. ráðh. hafi átt við að fram færu formlegar viðræður sem allur heimurinn vissi um að væru í gangi. En hæstv. ráðh. segir, eftir því sem mér tókst að skrifa eftir honum, að ef opinberar viðræður færu fram væri enginn vafi á því að óskir, jafnvel kröfur kæmu frá öðrum ríkjum um réttindi til veiða á sama hafsvæði. Ef hættan af því að alþjóð viti um viðræður milli Norðmanna og Íslendinga er svona mikil, hver er þá hættan af því að gefa yfirlýsingu í sjálfu norska sjónvarpinu sem túlka má sem stefnumótandi í þessum málum af hálfu utanrrh. Íslands? Ég held að sú hætta, sem hæstv. ráðh. telur stafa af slíkum formlegum viðræðum, sé ekki fyrir hendi. Auðvitað er hverri þjóð, sem hagsmuna telur sig hafa að gæta á þessu sviði, algerlega ljóst að þessar viðræður eru sagðar vera í gangi. Það hefur komið fram opinberlega af hálfu hæstv. ráðh. á Alþingi Íslendinga. Þær þjóðir, sem telja sig eiga hagsmuna að gæta á þessu svæði, fylgjast vitanlega með því hvað gerist í þessum málum á þjóðþin um landanna. Ég skil það á máli hæstv. ráðh., auk þess sem það liggur almennt ljóst fyrir, að það hlýtur að fela í sér vissa hættu og mikla hættu fyrir stöðu okkar í þessum málum að fram komi óljósar yfirlýsingar að þessu leyti, og það liggur fyrir gagnvart okkur að hæstv. ráðh. ætlaði sér í raun alls ekki að taka undir óskhyggju Norsk fiskarlag, heldur hefur hann, að ég held, afstöðu sem er miklu meira í samræmi við afstöðu okkar hinna. Vegna þessarar hættu tel ég brýna nauðsyn til að miklu afdráttarlausari yfirlýsing en jafnvel hér hefur komið fram af hálfu hæstv. ráðh. sé gefin og ekki aðeins hér, heldur helst á sama vettvangi og hin fyrri yfirlýsing var gefin, svo að hæstv. ráðh. geti gert Norsk fiskarlag ljóst hvað það var raunverulega sem hann átti við. Annars gæti svo farið að yfirlýsing hæstv. ráðh. kynni að verða sterkasta vopnið í höndum Norsk fiskarlag, að þessu leyti. Það væri illa farið, því að það eru fyrst og fremst sameiginlegir hagsmunir þessara þjóða sem við ætlum að semja um, en ekki hagsmunir einstakra hópa innan þeirra. Ég er alveg að ljúka máli mínu, herra forseti, en vil, til að ítreka þá samstöðu sem þarf að vera í þessu máli, leyfa mér að lesa þá stuttu yfirlýsingu sem gefin var af hálfu hv. form. utanrmn. um þetta mál f.h. nefndarinnar þegar það var afgreitt rétt fyrir jól og því vísað til ríkisstj. Yfirlýsingin hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Upplýst hefur verið, að viðræður við norsk stjórnvöld um Jan Mayen-málið séu hafnar og verði haldið áfram. Jafnframt hefur verið kunngert, að Norðmenn muni ekki grípa til einhliða aðgerða á næstunni. N. leggur því til að till. verði vísað til ríkisstj. í trausti þess að samningaumleitunum verði haldið áfram og leitast verði við að koma í veg fyrir árekstra við Norðmenn.“



Herra forseti. Ég er nú í hópi þeirra þm. sem urðu sannast sagna furðu lostnir við þá frétt austan úr Noregi, að hæstv. utanrrh. Benedikt Gröndal hefði lýst yfir því, að hann teldi Norðmenn hafa rétt til þess að færa út efnahagslögsögu við Jan Mayen í 200 sjómílur. Nú hefur hæstv. utanrrh. sagt okkur það skýlausum orðum, að hvorki hann né nokkur embættismaður ríkisins, sem um þau mál fjallar, hafi gefið Norðmönnum í skyn neina slíka skoðun af sinni hálfu. Það þekkjum við, a.m.k. þau okkar sem starfað höfum langan tíma við fjölmiðla, að það er gjarnan úr alllöngu viðtali, ekki síst um málefni eins og það sem hér var um fjallað, hægt með lagni - það er misjafnlega auðvelt - að draga saman úr tali stjórnmálamanna merkingu, ef laglega er að unnið, og setja hana síðan fram í lok viðtals eða eftir viðtal sem skýlausa skoðun þess sem við var rætt. Við þekkjum mörg dæmi þess arna og ég vil alls ekki bera brigður á lýsingu hæstv. utanrrh. á því, með hvaða hætti þetta bar að í sjónvarpsviðtalinu við hann. Af þessum sökum var það sem ég innti eftir því úr sæti mínu, hvort unnt mundi vera að fá þessi ummæli hans skrifleg, og átti þá við miklu ítarlegra og lengra mál en það sem fram kemur í Morgunblaðinu, því að það verður að liggja ljóst fyrir okkur, einmitt þetta atriði, með hvaða hætti frændur okkar Norðmenn og þeir, sem þannig vilja leggja út, komast að þessari niðurstöðu. Þennan texta þyrftum við því að geta haft fyrir okkur skriflega í heild til þess að geta athugað þetta mál. Nú segir hæstv. utanrrh. okkur í þessari hv. d., sem ég trúi, að hann hafi alls ekki lýst yfir þeirri skoðun sinni að Norðmenn hefðu rétt til slíkrar útfærslu við Jan Mayen. Ég tek undir það, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir sagði og einnig hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson, að hin gagnstæðu sjónarmið hæstv. utanrrh. þurfa að verða ljós þannig að ekki verði um deilt. Hvað okkur alþm. varðar, þá mundi að mínum dómi nægja að hæstv. utanrrh. lýsti yfir því ljósum orðum, enn þá ljósari orðum en hann áðan gerði, að hann sé þeirrar skoðunar að Norðmenn hafi ekki rétt til þess að færa út einhliða við Jan Mayen á þennan hátt. Með þeim hætti væri hann búinn að leiðrétta þennan misskilning gagnvart okkur, og þeirri leiðréttingu yrði síðan komið á fullnægjandi hátt til skila við Norðmenn. Þetta mundi nægja okkur. Þar með teldi ég að við værum komin á þennan stað, sem hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir, og raunar hv. þm. Eyjólfur Konráð líka, taldi að við ættum að vera á í sátt okkar og samlyndi um þessi mál. Ég tek undir það, sem hv. 5. þm. Reykv. sagði. Ég hygg að allir þm., sem fjölluðu um fyrrnefnda þáltill. í jólaösinni, hafi verið einmitt þeirrar skoðunar að þann veg skyldi með þetta mál farið. Ég vil ekki að þessu sinni fara að tæpa á þeim atriðum, sem ég vil vænta að séu óskhyggja eða afbrigðileg málsmeðferð af hálfu sumra aðila í Noregi, að hin hernaðarlega staða á Norðaustur-Atlantshafi ráði því, að Norðmenn hafi hikað við að færa út einhliða lögsögu sína, sem þeir telji sér við Jan Mayen. A.m.k. er það ábyggilega ekki vegna hernaðarstöðunnar á Jan Mayen. Ef um er að ræða að hernaðarstaða valdi einhverju þar um, þá hygg ég að Norðmenn séu að gefa í skyn að það sé af sérstakri tillitssemi við Íslendinga, sem Norðmenn þurfi enn sem fyrr að hafa alveg framúrskarandi góða, til þess að þeir hætti ekki að hafa herstöð fyrir Norðmenn á Keflavíkurflugvelli. Það er fremur sú ástæða en það sem lýtur að hernaðarstöðu í næsta nágrenni við Jan Mayen eða á Jan Mayen. Ég vil minna á það í því sambandi sem lýtur að ágætri stuttri málsgrein í ræðu hv. þm. Eyjólfs K. Jónssonar, sem laut að samstarfi Íslendinga, Norðmanna, Færeyinga og Grænlendinga um tilhögun fiskveiðimála og um fiskveiðar og annað það sem lýtur að þessum þýðingarmikla þætti í efnahagsgrundvelli þjóðanna við Norður-Atlantshaf, að á þingi 1971 var samþykkt þáltill. þar sem því var beint til ríkisstj., að hún ætti frumkvæði að viðræðum um raunverulegt samstarf að fiskveiðum þeirra þjóða, sem lifa á fiskveiðum við Norður-Atlantshafið, og þá að því vikið, að það samstarf ætti ekki aðeins að ná til vísindalegra rannsókna og nýtingar fiskstofna sem flakka á milli lögsaga þessara þjóða, heldur einnig beinast að markaðsmálunum og öðru því sem lýtur að því að þessar þjóðir tryggi sem besta afkomu sína af fiskveiðunum til frambúðar. Sjálfur næri ég ekki í brjósti mér glæstar vonir í sambandi við nýtingu okkar á auðæfum á hafsbotni, þótt á eða í framhaldi af landgrunni okkar séu. Aftur á móti er ég því sammála, að við verðum að taka tillit til þess möguleika, að ef við forsómum að gera kröfu til einkaréttar á slíkri vinnslu, ef við forsómum að helga okkur slíkan rétt, eigum við á hættu að aðrir kynnu að gera það sem mundu þá kannske minna skeyta um þau lífrænu verðmæti á þessum svæðum sem eru okkur mjög þýðingarmikil. Hv. þm. Eyjólfur K. Jónsson minntist á olíu- og gasvinnslu á miklu dýpi. I.jóst mál er að við tilraunir til slíkrar vinnslu kynni ýmislegt að geta skeð sem spilla mundi þeim verðmætum sem nú eru okkur efst í huga og við sjáum fram á að hljóta að verða undirstaða afkomu okkar um ófyrirsjáanlega framtíð. Margar hugmyndir hafa komið fram. Sjálfur hef ég ekki átt þess kost að sitja ráðstefnur um hafréttarmál sem háðar hafa verið á vegum Sameinuðu þjóðanna, en allmikið lesið af þeim plöggum sem þar hafa komið fram. Hugmyndirnar hafa verið ótalmargar, sem þar hafa komið fram í mynd ýmiss konar skjala, og þ. á m. þær hugmyndir að hugsanlegt væri að ein þjóð, og á sú hugsun sér býsna langan aðdraganda í sambandi við meðferð þessara mála, eigi rétt til vinnslu verðmæta úr hafsbotni, en önnur þjóð rétt, þótt á landgrunni sé, til að nýta þar fisk eða helga sér þau verðmæti sem synda þar yfir. Þar er náttúrlega skemmst af að segja, að um tíma lögðum við í landhelgisátökum okkar megináhersluna á þetta atriði, sem laut að eignarhaldi á fiskinum yfir sjávarbotni, sem við gerðum ekki tilkall til eignarréttar á. Ég skal ekki segja að hve miklu leyti við getum farið að líkja saman stöðunni á Eyjahafi, þar sem nú koma fram Grikkir og Tyrkir vegna hugsanlegra verðmæta á hafsbotni, borið það dæmi saman við það sem er umhverfis Jan Mayen. En hvað sem því liður hefur búseta verið ólíkt meiri og lengur á Tyrklandi, ef við skyldum setja okkur í spor Grikkja, en búseta Norðmanna á Jan Mayen. Hitt er ég alveg sammála um, að um þessi mál hljótum við að ræða nánar. Ef mig minnir rétt, gáfum við engin fyrirheit um það þegar við drógum miðlínu okkar á milli Íslands og Jan Mayen á sínum tíma, að í slíku fælist einhvers konar viðurkenning á sérstökum rétti Norðmanna til efnahagslögsögunnar við Jan Mayen. Þetta var látið liggja á milli hluta. Það var lýðum ljóst og einnig hitt, að það kom mjög til álita að þessu mundum við breyta. En aðeins þetta í lokin, að ég tel að okkur ætti að nægja í þessari hv. þd. og á Alþ. ef hæstv. utanrrh. vildi nú með ljósum orðum, sem ég tel að honum hljóti að vera ljúft, lýsa yfir því, að hann sé þeirrar skoðunar að Norðmenn hafi ekki rétt til einhliða útfærslu við Jan Mayen - það ætti að nægja okkur alveg fyllilega - og þar af leiðandi að orð hans hafi verið mistúlkuð í Noregi. Svo í allra síðasta lagi þetta: Það hafa fleiri orðið fyrir því en hæstv. utanrrh. og gengið frá því alveg ógrátandi, að samantekt væri gerð úr alllöngu viðtali í útvarpi eða sjónvarpi, þar sem fjallað er um allflókin mál og maður er knúinn til að taka tillit til ýmissa sjónarmiða, að orð hans væru túlkuð á þá lund að hann væri ekki ánægður með það á eftir. En slíkt er auðvelt að leiðrétta með ljósum orðum. Það er aðeins þetta sem ég legg áherslu á.



Ég vil vekja athygli á því að umr. utan dagskrár hafa nú staðið í meira en helming af þeim fundartíma sem ætlaður er deildinni í dag. Ég vil líka minna á að fyrir liggur dagskrá og ætlunin er að taka dagskrána fyrir. Ég vil mælast til þess við þá, sem kunna eiga eftir að taka til máls, að þeir hafi þetta í huga.



Herra forseti. Ég skal leitast við að verða við tilmælum um að stytta mál mitt. Hins vegar hygg ég að tíma þessarar hv, d. í dag geti ekki verið betur varið en að ræða um mikilvægustu málefni þjóðarinnar, landhelgismál, þó að allur fundartími einn dag færi til þess. En ég skal reyna að stuðla að því að svo verði ekki. Mér er skylt að þakka hæstv. utanrrh. svör hans. Kannske voru þau ekki beinskeytt að því er beinlínis hverja fsp. um sig varðar, en hins vegar voru það svör. Það, sem ég þó vil sérstaklega þakka honum, eru þær málefnalegu umr., eins og vænta mátti að hann vildi að hér færu fram, en ekki skætingur eða orðhengilsháttur. Tilefni mitt, sem ég gat í upphafi ræðu minnar, voru ummæli hans úti í Noregi, sem mér fundust ill tíðindi eins og þau voru fram sett. Ég fagna þess vegna mjög að hann lýsti því eindregið yfir úr þessum ræðustól, og væntanlega alls staðar þar sem hann fær tækifæri til, að það hefði alls engin viðurkenning, eins og hann orðaði það, verið fólgin í þessum ummælum og slíkt hafi aldrei verið ætlun hans. Hins vegar gat hann þess, eins og hæstv. ráðh. sagði orðrétt: Orð mín hafa verið túlkuð á mismunandi máta. - Þau hafa sannarlega verið túlkuð þannig og yfirleitt á hinn versta veg fyrir okkur Íslendinga. Þess vegna er auðvitað brýn nauðsyn að hann komi við leiðréttingum sínum. Ég tel raunar ekki nægilegt að hæstv. ráðh. einn komi með leiðréttingu, heldur tel ég það skyldu ríkisstj. á þeim fundi, sem hún heldur í fyrramálið, að taka af skarið í þessu máli, að ríkisstj. í heild gefi út yfirlýsingu og einnig að hún óski þegar í stað formlegra viðræðna við Norðmenn um þetta mál. Ég hef þegar borið fram ósk um að yfirlýsing í þessa átt verði gefin við umr. í Sþ. á morgun. Vænti ég þess, að hæstv, ráðh. og ríkisstj. í heild telji það kærkomið tækifæri til að hreinsa andrúmsloftið, og skora enn á hæstv. utanrrh. að beita sér fyrir því, að ítarleg umr. fari fram í hæstv. ríkisstj. í fyrramálið um Jan Mayen-málið, svo við þurfum ekki lengur en til síðdegis á morgun að bíða eftir því að loftið verði hreinsað. Ég vil víkja að örfáum atriðum úr ræðu hæstv. utanrrh., þó að hv. þm. Ragnhildur Helgadóttir hafi tekið af mér ómakið að sumu leyti í mjög góðri og rökfastri ræðu. Ráðh. bendir á að uppi hafi verið raddir um að svo kynni að fara, að ein þjóð ætti eignarrétt að hafsbotni, önnur að auðæfum hafsins. Þetta þekkjum við. Það hefur gerst í sögunni. Við vitum að þó að stórþjóðirnar berðust gegn því að við gætum tekið okkur fiskveiðilögsögu, helgað okkur auðæfi hafsins, þá stóðu þær að alþjóðasamþykkt um að ríki mætti tileinka sér hafsbotninn. Sannleikurinn er raunar sá, að strax árið 1945 þegar Truman Bandaríkjaforseti lýsti yfir eignarhaldi Bandaríkjanna á öllu landgrunni þess ríkis út í 200 mílur, var alveg ljóst hvert stefna mundi. Stórblaðið New York Times benti einmitt á það á þeim tíma, að ekki yrði lengi, a.m.k. ekki um aldur og ævi, staðið gegn því að ríki fengju 200 mílna fiskveiðilögsögu, úr því að stórveldið Bandaríkin hefði þegar kastað eignarhaldi sínu á botninn. Það var upphaf þessa máls. Við Íslendingar urðum einna fyrstir til að feta í fótspor Bandaríkjamanna, þótt með öðrum hætti væri þar sem við lögðum áherslu á fiskveiðarnar. Við settum þegar árið 1948 lög um vísindalega verndun fiskimiða landgrunnsins, sem allar okkar aðgerðir hafa síðar verið byggðar á. Þetta þekkir auðvitað landslýður allur. Það er út af fyrir sig alveg rétt, sem hæstv. ráðh. segir, að hugsanlegt er að semja um málið á þennan hátt, en einmitt vegna þess að reglur í þessu efni eru ekki raunverulega ráðnar í einu eða neinu, þá á að taka upp viðræður við Norðmenn. Kannske gætum við samið við þá á gagnstæðan hátt: við hefðum meiri réttindi á hafinu, þeir meiri réttindi á botninum. Þetta er allt opið enn þá, það er alveg rétt. En enginn stafur í uppkasti að hafréttarsáttmála bendir mér vitanlega í þessa átt, sem hæstv. ráðh. orðaði. Í 55. gr. l. tl. a. er því einmitt lýst rækilega, að í hugtakinu efnahagslögsaga felist ekki einungis yfirráð yfir hafinu og lifandi verum þess, heldur líka yfir hafsbotninum og öllum verum á honum og auk þess öllum jarðefnum. Það er meginreglan í þessu uppkasti. En uppkastið er ekki orðið samningur. Þess vegna er allt hugsanlegt. Og einmitt þess vegna eigum við þegar í stað að ræða málið við Norðmenn til að reyna að forðast árekstra og til að reyna að finna-lausn sem gæti mjög vel rúmast innan endanlegs samkomulags. Það yrði gleðiefni á Hafréttarráðstefnunni, ef á einu hafsvæði, víðáttumiklu hafsvæði eins og hér er, væru málin leyst eftir sanngirnissjónarmiðum, sem er sú meginregla sem allt þetta plagg byggist á, það eigi að vera sanngirnissjónarmið sem ráði. Það er leitast við að fá 150 þjóðir veraldar til þess að ganga frá samkomulagi án þess að ganga til atkv. um eitt eða neitt. Þetta er í fyrsta skipti í veraldarsögunni sem slíkt hefur gerst. Menn fárast yfir því, að Hafréttarráðstefnan dragist á langinn, og vissulega eru menn stundum þreyttir. En það hefur þó gífurlega mikið gerst. Það hafa myndast þjóðréttarreglur „de facto“ um geysilega mikilvæg málefni, flest þau mikilvægustu. Þegar hafréttarsáttmáli verður samþykktur, ef hann verður einhvern tíma samþykktur, þá myndast þjóðréttarreglur „de jure“. En að því er smáeyjar varðar og um það sem hérna skiptir máli hafa engar reglur myndast, auðvitað ekki „de jure“ og ekki heldur „de facto“. Þess vegna er óleyfilegt að bera aðstöðu eyjar eins og Jan Mayen við aðstöðu stórs strandríkis - þjóðríkis. Jan Mayen er ekki þjóðríki. Það er á þessu sem við verðum að byggja málflutning okkar, og það eigum við auðvitað öll að vera sammála um. Við verðum að leitast við að hafa samstöðu í þessu máli og í landhelgismálinu oftast, þó að út af hafi brugðið. Ég fyrir mína parta geri allt sem í mínu valdi stendur til að hefja ekki illdeilur um þetta mál. Ég held að tillögumenn að hafréttartillögunum í haust hafi sýnt langlundargeð, hafi gengið talsvert langt, einmitt vegna þess að við vissum að það voru miklar annir hjá nýskipaðri ríkisstj. Ég harma það vissulega, að það skuli ekki fyrir mörgum mánuðum hafa verið gerðar ráðstafanir bæði til að hefja formlega viðræður við Norðmenn og eins til þess að sjá til þess að rannsókn landgrunnsins héldi áfram. Sannleikurinn er sá, að því miður er mér ókunnugt um að núv. hæstv. ríkisstj. hafi nokkurn skapaðan hlut gert í því að hraða rannsókn landgrunnsins. Ég held m.a.s. að ég geti fullyrt að hún hafi ekkert gert. En látum það liðna vera gleymt og látum nú hendur standa fram úr ermum. Það eru aðeins örfáar vikur þangað til Hafréttarráðstefnan kemur saman, og við getum ekki mætt þar bæði stefnulausir og vopnlausir. Við verðum a.m.k. að safna saman þeim jarðfræðikortum, sem til eru, og fá þá jarðfræðinga, sem við eigum innanlands, til að gefa okkur upplýsingar og leiðbeina um hvaða stefnu við eigum að taka, og þó að verði kannske fengnir einn eða tveir erlendir sérfræðingar í viku eða hálfan mánuð til þess að aðstoða okkur. Við getum ekki framkvæmt neinar vísindalegar rannsóknir lengur og ekki heldur um miðjan vetur, en þetta, sem ég nefndi, er þó enn þá hægt. Ég skora á hæstv. utanrrh. að beita áhrifum sínum í ríkisstj. þannig að þetta verði líka ákveðið af hendi þeirra í hæstv. ríkisstj. Hann og stjórnin mundu vaxa af því. Þá vík ég að skoðun hæstv. utanrrh., að stórveldi og aðrar þjóðir mundu þegar í stað grípa inn í ef við hæfum formlegar viðræður við Norðmenn. Ég get ekki séð að það geti með nokkru móti gerst, að nein þjóð geti krafist þess að fá að taka þátt í viðræðum milli tveggja annarra þjóða. Mér finnst það vera alveg fráleitt. Ég veit ekki til að það séu neinar þjóðréttarreglur í þá átt. En við skulum gæta þess, að til eru atriði þar sem hagsmunaárekstrar hljóta að verða ef ekki verða samningar við Norðmenn, þó ekki væri nema þetta eitt, að eftir þeim texta, sem nú liggur fyrir, ættum við að eiga svo og svo mikið af botninum, en þeir ættu líka að eiga botninn, þ.e.a.s. ef þeir fara út í 200 mílur erum við firrtir þeim rétti, og það gæti þó aldrei talist sanngirnissjónarmið af Norðmanna hálfu að ætla að firra okkur þeim rétti. Ég held þess vegna að það sé alveg ljóst mál, að samninga verði að taka upp. Ég vil aðeins víkja örfáum orðum að ræðu Stefáns Jónssonar sem sagði flest vel. Ekki veit ég um það, hvort hernaðaraðstaða hafi ráðið einhverju um að Norðmenn eru ekki búnir að færa út í 200 mílur við Jan Mayen, og ef svo er, að þeir hafa tekið þessa afstöðu af þeim sökum, þá það. Ég held nú ekki að svo sé. Ég held að Norðmenn geri sér grein fyrir því, að þeir hafa ekki lagalegan rétt til útfærslu við Jan Mayen, og það er meginatriðið. Þeir vilja ekki brjóta á öðrum þjóðum - og kannske síst þeirri sem minni máttar er, frændþjóð og vinaþjóð. Ég ætla Norðmönnum það ekki að þeir muni færa út í 200 mílur við Jan Mayen. Ég trúi því ekki, enda hefur utanrrh. góðu heilli hér og nú sagt að það hafi verið gefin fyrirheit um samráð við Íslendinga áður en nokkuð verði aðhafst, og hann hefur sagt að Norðmenn virðist a.m.k. ekki færa út á þessu ári. Það gleður okkur alla auðvitað mjög að vita það þó, að slíkt eigi ekki að gerast á næstunni. En það breytir engu um hitt, að samráð á að taka upp og formlegar viðræður sem allra fyrst. Það er báðum þjóðunum og öllum til heilla og mundi verða tekið eftir því á alþjóðavettvangi - og á fundum Hafréttarráðstefnunnar til þess vitnað. Ég ítreka að ég treysti því, að hæstv. ríkisstj. taki af skarið strax á morgun, þannig að við þurfum ekki að vera í neinum vafa um að Íslendingar hafi engum rétti afsalað og enginn íslenskur ráðamaður hafi nokkru sinni afsalað neinum rétti á Jan Mayen-svæðinu. Þann rétt eigum við, eins og ég þykist hafa rökstutt í frumræðu minni. Við eigum þar rétt, mikinn rétt. Við skulum ekki dæma um á þessu stigi hver hann er. Við skulum mæta með opnum huga í viðræðum við Norðmenn, en við krefjumst formlegra viðræða við Norðmenn. Og við krefjumst þess, að íslenska ríkisstj. geri hreint fyrir sínum dyrum. Ef hún gerir það ekki á morgun hlýtur Alþ. að taka af skarið á miðvikudaginn og lýsa því skýrt og skorinort yfir, hver vilji þess sé.



Að gefnu tilefni vil ég taka fram, að þegar ég áðan minnti á að dagskrá lægi fyrir þessum fundi, þá ber ekki að skilja það á þann veg að talið sé þýðingarlítið það mál sem hér er til umr. Það er frá mínu sjónarmiði þess eðlis, að við getum vel frestað umr. og tekið annan dag til þessara umr. ef deildin óskar. En við þurfum líka að taka tillit til þess, að d. hefur verið boðuð á fund samkv. dagskrá.



Herra forseti. Ég mæli fyrir frv. til l. um verðjöfnunargjald af raforku eins og það var afgreitt frá Nd. 21. des. s.l. Þar urðu miklar umr. um málið og í fjölmiðlum í tengslum við meðferð þess í Nd., og veit ég að sú umr. hefur ekki farið fram hjá hv. þm. í Ed. Alþingis Meginefnisbreyting þessa frv., miðað við gildandi lög, er sú, að lagt er til að verðjöfnunargjaldið hækki úr 13% í 19%. Jafnframt var að minni tillögu bætt inn í frv. við 2. umr. í Nd. ákvæði um að tekjum af hækkun gjaldsins um 6% skuli varið til að ná fram verðjöfnun á töxtum til heimilisnotkunar og iðnaðar hjá þeim aðilum er þess njóta, þ.e. Rafmagnsveitum ríkisins og Orkubúi Vestfjarða. Var það gert til að taka af tvímæli um ráðstöfun á afrakstri af hækkun gjaldsins, en nokkurrar tortryggni virðist gæta á uppbyggingu sumra taxta hjá Rafmagnsveitunum, einkum að því er varðar svonefndan marktaxta sem fyrst og fremst er selt eftir til sveitabýla. Gagnrýni þar að lútandi tel ég efnislega ekki hafa við rök að styðjast, og greinargóðar skýringar liggja fyrir frá Rafmagnsveitunum um samsetningu þessa taxta og fylgni hans við olíuverð að því er varðar rafmagn til húshitunar. Hefur sá þáttur nú verið endurskoðaður af Rafmagnsveitunum með tilliti til verðbreytinga á olíu að undanförnu. Ekki þarf að fara mörgum orðum um fjárhagsörðugleika Rafmagnsveitnanna og það háa raforkuverð sem viðskiptavinum þeirra er gert að greiða. Vaxandi fjárhagsörðugleikar fyrirtækisins á undanförnum árum hafa birst í rekstrarhalla og hafa tekjur af verðjöfnunargjaldinu hvergi nærri nægt til að standa undir honum. Mismunurinn hefur æ ofan í æ verið brúaður með óhagstæðum lánum sem viðskiptaaðilar Rafmagnsveitnanna hafa verið látnir standa undir með gjaldskrárhækkunum umfram almennar kostnaðarhækkanir vegna verðbólgu. Þannig hefur skapast sá mikli ójöfnuður í raforkuverði sem endurspeglast í 88% hærra gjaldi fyrir kwst. samkv. heimilistaxta en gerist í Reykjavík og á helstu þéttbýlisstöðum sem reka eigin rafveitur. Hliðstæður munur, eða um 82%, er á iðnaðartöxtum á milli þessara svæða. Þessi verðmunur á nauðþurft eins og raforku er að sjálfsögðu með öllu óviðunandi, enda hefur ríkisstj. bundið það í stefnuyfirlýsingu að vinna gegn honum og stefna að sambærilegu raforkuverði um allt land. Slíku markmiði verður ekki náð í einni svipan, en brýnt er að fá nokkru um þokað nú þegar og stöðva þá öfugþróun sem hér hefur viðgengist allt of lengi. Skipulagsbreyting í raforkuiðnaðinum, sem nú er unnið að og á að felast í sameiningu helstu raforkuöflunarfyrirtækja landsins í eitt landsfyrirtæki, verður spor í átt til verðjöfnunar þegar því hefur verið komið á. Þessu fyrirtæki er ætlað að selja raforku í heildsölu á sama verði til allra landshluta. Undirbúningi að því máli er nokkuð komið á veg í iðnrn. með starfi nefndar sem skipuð var s.l. haust og brátt mun skila áliti. En með jöfnun heildsöluverðs, t.d. út frá meginstofnlínum með 132 kw. spennu, verður engan veginn náð því markmiði um jöfnun raforkuverðs sem ríkisstj. hefur sett fram. Eftir stendur dreifingin innan landshlutanna með mjög mismunandi tilkostnaði, og á þeim vanda þarf að taka sérstaklega. Þar má eflaust sitthvað færa til betri vegar með skipulagsbreytingum. Að þeim verður hugað í samvinnu við heimaaðila. En eftir standa ólíkar landfræðilegar og byggðalegar aðstæður sem valda mismunandi tilkostnaði í raforkudreifingunni hversu vel sem að henni er staðið. Viðskiptaaðilar Rafmagnsveitnanna eru sem kunnugt er íbúar hinna dreifðu byggða, og miðað við höfðatölu þeirra, sem Rafmagnsveiturnar sjá fyrir raforku, búa 48% í sveitum, 37% í kauptúnum og aðeins 15% í kaupstöðum. Í þessum tölum endurspeglast það viðfangsefni og sá erfiði markaður sem þessu ríkisfyrirtæki er ætlað að sinna. Orkubú Vestfjarða starfar við síst betri aðstæður að þessu leyti. Það þarf því enga spekinga til að sjá að viðfangsefni þessara fyrirtækja er annað og kostnaðarsamara en hjá rafveitum sem nær einvörðungu dreifa raforku um þéttbýli. Orkuöflunarþáttur Rafmagnsveitnanna hefur ekki síður verið erfiður, en stendur nú til bóta, m.a. eftir tilkomu Austurlínu, og eftir ca. 11/2 ár á samveitusvæðið á Vestfjörðum að fullu að vera komið í tengsl við landskerfið. Gert er ráð fyrir að létta undir með Rafmagnsveitunum með sérstöku framlagi að upphæð 600 millj. kr. samkv. lánsfjáráætlun sem bráðlega verður kynnt hér á hv. Alþ. Ég hef lagt áherslu á að hér verði um eigendaframlag að ræða, þ.e. að ríkið sjái um kostnað af þessu fjármagni, og vænti ég að sú verði raunin á í reynd. Væri það í samræmi við óskir stjórnar Rafmagnsveitnanna og kæmi á móti þeim óarðbæru framkvæmdum sem fyrirtækinu er ætlað að ráðast í á þessu ári og stjórn Rafmagnsveitnanna hefur að því er mig minnir metið að jafngildi 800 millj. kr. meðaltalskostnaði á ári umfram væntanlegar tekjur. Eftir sem áður hefur verið reiknað með verulegum halla eða sem nemur um 700 millj. kr. að óbreyttu verðjöfnunargjaldi, og ef mæta ætti honum með gjaldskrárhækkunum, eins og gert hefur verið hingað til, ykist enn sá ójöfnuður sem ég hef getið um og lesa má í fskj. með þessu frv. Ætlað var að tekjur af hækkun verðjöfnunargjaldsins skiluðu um 700 millj. kr. á ársgrundvelli, þ.e. um 560 millj. kr., sem kæmu í hlut Rafmagnsveitnanna, og 140 millj. til Orkubús Vestfjarða. Vegna seinkunar á samþykkt þessa frv. hafa þeir tekjuöflunarmöguleikar þegar rýrnað nokkuð. Vænti ég hins vegar að frv. fái greiða meðferð hér í hv. þd. Ég vil að endingu geta þess, að iðnrn. mun á þessu ári beita sér fyrir athugun á tekjuöflun og fleiri þáttum hjá Rafmagnsveitum ríkisins og þá m.a. huga að þeim tekjustofni sem hér er mælt með að á verði lagður til loka þessa árs. Að mínu mati þarf ríkissjóður að gera ráð fyrir að leggja Rafmagnsveitunum til eigendaframlag árlega, a.m.k. fyrst um sinn, sem svari til félagslegra þátta í framkvæmd fyrirtækisins. Herra forseti. Ég legg til að að lokinni umr. hér í d. verði málinu vísað til 2. umr. og hv. iðnn.



Herra forseti. Ég leyfði mér að kveðja mér hljóðs til þess að mæla gegn því frv. sem hæstv. iðnrh. var að mæla fyrir. Ég er í fyrsta lagi andvíg þeirri hugsun sem að baki þessu frv. liggur almennt, þ.e.a.s. þeirri hugsun að landshluti eða byggðarlag, sem býr af einhverjum ástæðum við hagstæðari eða ódýrari þjónustu en annað, sé skyldugt að hækka verð á þjónustu sinni til þess að borga hana niður fyrir hitt byggðarlagið. Þessu sjónarmiði er ég almennt talað andvíg. Sá aðili, sem rekur hagkvæmt fyrirtæki, á að njóta þess sjálfur, en ekki af þeim sökum að greiða kostnað sem verður af því að fyrirtæki annars aðila er hugsanlega ekki rekið með hagkvæmum hætti eða er af öðrum ástæðum dýrt í rekstri. Hæstv. ráðh. las í ræðu sinni tilvitnun, að ég held, úr bréfi Rafmagnsveitna ríkisins sem rökstuðning fyrir frv. Sá rökstuðningur var á þá leið, að verðmunur á nauðþurftum eins og raforku á mismunandi stöðum á landinu væri með öllu óviðunandi. Ég leyfi mér að spyrja: Hvað þá um verðmun á nauðþurftum eins og húsnæði? Er það ekki svo, að húsnæði sé afskaplega mismunandi dýrt á ýmsum stöðum á landinu? Ég veit ekki betur en húsnæði í Reykjavík sé dýrast.

Það er ekki rétt. Það er dýrara úti á landi.

Það kann að vera einhvers staðar úti á landi. Ég hef nýlega haft spurnir af því, að ungt fólk, sem var að leita sér að húsnæði til kaups, ætlar að kaupa sér húsnæði, komst að því að það var miklu ódýrara að kaupa sér húsnæði annars staðar en í Reykjavíik. Nú vildi þetta fólk heldur búa í Reykjavík og þess vegna tók það á sig þann aukakostnað. Þannig er þetta á ýmsum sviðum. Ætli það þætti ekki nokkuð ósanngjarnt ef við Reykvíkingar óskuðum þess, að lagður væri skattur á alla notendur húsnæðis í landinu, þ.e.a.s. alla íbúa landsins, þannig að það yrði tekin upp verðjöfnun á húsnæði og þar með lækkaður húsnæðiskostnaður Reykvíkinga? Ég er ansi hrædd um það. Það eru ósköp svipaðar grundvallarröksemdir á bak við þetta tvennt. Ef það er óeðlilegt almennt séð að verðmunur sé á nauðþurftum, þá á það líklegast við um húsnæði líka. Ég tel að slíkir hlutir hljóti að ráðast af ýmsu. Það kom einnig fram í sömu röksemdafærslu sem hæstv. ráðh. flutti, að ólíkar byggðalegar og landfræðilegar aðstæður væru þess oft valdandi, að t.d. raforkuöflun eða flutningur á rafmagni væri dýrari á einum stað en öðrum. Það er ósköp eðlilegt. Margháttaðar aðstæður valda því, að einn hlutur verður dýrari á tilteknum stað, en á sama stað getur annar hlutur orðið ódýrari vegna hinna byggðalegu og landfræðilegu aðstæðna. Ef litið er burt frá þessum almennu bollaleggingum, þá er ég einnig andvíg þeim rökum sem færð eru fyrir þessu frv. sérstaklega og má segja að séu að mati ýmissa bæði takmörkuð og e.t.v. nokkuð tímabundin. Það eru þau rök sem færð eru fyrir því, að hækka þurfi verðjöfnunargjald á raforku til þess að mæta fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins. Ég vil láta í ljós þá skoðun, að verði raforkuverð í Reykjavík hækkað á það að ganga til þess að leysa vandkvæði Rafmagnsveitu Reykjavíkur, þess fyrirtækis sem hefur orðið fyrir miklum búsifjum vegna þess að því hefur verið neitað um heimild til að selja rafmagn við því verði að það geti staðið undir ýmiss konar kostnaði sem nauðsynlegur er. Af þessum sökum hefur Rafmagnsveita Reykjavíkur orðið að taka dýr lán erlendis og hefur orðið fyrir fjárhagslegu tjóni. Undir þessum kringumstæðum er það enn fráleitara að t.d. kaupendur rafmagns frá Rafmagnsveitu Reykjavíkur beri hækkuð gjöld til þess að greiða niður kostnað af rekstri Orkubús Vestfjarða. Ég bið hæstv. forseta forláts á því að ég tala með þessum hætti um Orkubú Vestfjarða. Ég veit að sá búskapur er mikið áhugamál hæstv. forseta. En það kemur stundum fyrir, að Reykvíkingar taki kjördæmisafstöðu, og ég verð að játa að í þessu tilfelli er ég ekki sammála hæstv. forseta og ýmsum þeim sem telja að notendur rafmagns víðs vegar á landinu eigi að greiða þann kostnað sem af þeim búskap hlýst. Það vekur athygli, að hæstv. ríkisstj. sér ekki minnstu ástæðu til að sinna bæði eindregnum mótmælum borgarráðs Reykjavíkur vegna Rafmagnsveitu Reykjavíkur og mótmælum Sambands ísl. rafveitna, sem fram komu fyrir jól. Af þessum ástæðum sá Samband ísl. rafveitna sig til knúið að gera samþykkt á stjórnarfundi 16. jan. s.l. Hún hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Stjórn SÍR mótmælir enn á ný framlengingu svonefnds verðjöfnunargjalds á raforku og ekki síst fyrirhugaðri hækkun þess úr 13% í 19%. Stjórnin telur að leysa beri fjárhagsvanda Rafmagnsveitna ríkisins á annan hátt, m.a. með beinum framlögum úr ríkissjóði, svo sem stjórn RARIK hefur þegar lagt til við iðnrn. Stjórn SÍR bendir á að mörg raforkufyrirtæki önnur en RARIK eiga við fjárhagsvanda að etja.“ Síðan er bætt við að tveir fulltrúar, þeir Kristján Jónsson og Hafsteinn Davíðsson, taki fram, að þeir treysti sér þó ekki til þess að mótmæla gjaldi þessu meðan ekki komi til aðrar lausnir á fjárhagsvanda RARIK og Orkubús Vestfjarða. Undir skrifar stjórn Sambands ísl. rafveitna: Aðalsteinn Guðjohnsen rafmagnsstjóri í Reykjavík, formaður, Eiríkur Briem framkvæmdastjóri Landsvirkjunar, varaformaður, Adolf Ásgrímsson rafveitustjóri Rafveitu Akraness, Garðar Sigurjónsson rafveitustjóri Rafveitu Vestmannaeyja, Hafsteinn Davíðsson svæðisstjóri Orkubús Vestfjarða, Knútur Otterstedt rafveitustjóri Rafveitu Akureyrar og framkvæmdastjóri Laxárvirkjunar, Kristján Jónsson rafmagnsveitustjóri ríkisins, Óskar Eggertsson framkvæmdastjóri Andakílsárvirkjunar, varamaður. Þessi ályktun hefur verið send alþm. og ég vona að einhverjir - og nægilega margir - hv. alþm. í Ed. taki tillit til þessara ábendinga og taki að sér að stöðva þetta frv. hæstv. ríkisstj. Hæstv. ríkisstj. kemur nægilega mörgum málum fram samt með ykkar góðu aðstoð, hv. þm. Ég tel að það væri velgerningur við hin ýmsu byggðarlög, sem menn eru fulltrúar fyrir, ef þetta frv. yrði fellt og fengi þar með viðeigandi afgreiðslu og formlega af hálfu hv. Alþingis. Ég vil leyfa mér, hæstv. forseti, þó að sum þau atriði, sem ég vitna til, hafi þegar komið fram í Nd. og það margsinnis, að láta þau koma fram í þessari d. Ég tel að þó að þessi hv. d. sé smærri sé hún ekki síðri að gæðum og eigi þess vegna ekki síður skilið að henni séu lesin jafnmerk skjöl og borist hafa í sambandi við þetta furðulega mál. Ég leyfi mér að lesa skjal frá borgarráði Reykjavíkur, sem hljóðar svo, með leyfi hæstv. forseta: „Borgarráð Reykjavíkur mótmælir þeim fyrirætlunum, sem felast í frv. er nú hefur verið lagt fram á Alþ., að hækka verðjöfnunargjald á raforku úr 13% í 19%. Í því sambandi bendir borgarráð á að Rafmagnsveita Reykjavíkur á við fjárhagsvanda að stríða, þar sem stjórnvöld hafa undanfarin ár ekki leyft umbeðnar hækkanir á rafmagnsverði í Reykjavík. Af þeim sökum hefur Rafmagnsveita Reykjavíkur neyðst til þess að taka erlend lán sem íþyngja nú rekstri fyrirtækisins. Sú fyrirætlan að leggja nú á aukið verðjöfnunargjald þýðir 300 millj. kr. aukagjald á notendur Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Borgarráð óskar því eindregið eftir því, að mál þetta verði tekið til endurskoðunar og athugunar að nýju.“ Svo mörg voru þau orð og verður varla hægt að hugsa sér mildari og prúðari mótmæli en þessi. Borgarráð sjálfrar höfuðborgarinnar óskar eftir því að málið verði tekið til endurskoðunar og athugunar að nýju. Ég leyfi mér sem þm. þessarar sömu borgar að taka undir þessa ósk um endurskoðun og athugun og jafnframt að mótmæla frv. eindregið.