Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef leyft mér að flytja þetta frv. um breyt. á hafnarl. Keflavíkur frá síðasta þingi. Þá var áætlað, að mannvirki við höfnina kostaði 1200 þús. kr. Þeirri framkvæmd er nú mjög langt komið, og hefur allt gengið nokkurn veginn eftir því, sem menn gerðu ráð fyrir. Mannvirkið er fyrst og fremst skjólgarður við höfnina. Þegar hann er kominn, hafa menn þar syðra séð enn betur en áður nauðsynina að byggja bryggjur í skjóli við hann. Mér var því falið að beitast fyrir breyt. þessari á hafnarl. um að hækka áætluð framlög um ½ milljón upp í 1700 þús. kr. í þessu skyni. Ég hef í frv. fylgt venjulegum reglum um framlög, þannig að 2/5 fjárins séu ríkisframlag, 2/5 hluta aflað með ríkisábyrgð, en 1/5 hluti lagður fram án ríkisábyrgðar. Áætlun um kostnaðinn hefur vitamálastjóri látið gera, að vísu bráðabirgðaáætlun, en þó líklegt, að hún fari nærri lagi. Henni hefur verið flýtt eftir föngum, en frv. þetta gat ekki komið fyrr fram á þinginu en henni væri lokið. Vona ég, að þm. láti frv. ekki gjalda þess, þótt áliðið sé þings. Nauðsynin er mikil, að það gangi fram, svo að framkvæmdir þurfi ekki að stöðvast. Eftir umr. á síðasta þingi er málið ljóst flestum og kunnugleiki þm. á þörfunum á þessu svæði aflar því fylgis. Ég óska, að frv. verði vísað til 2. umr. og sjútvn.



Ég vil í fjarveru hv. frsm. lýsa yfir því, að sjútvn. hefur athugað þetta frv. og mælir eindregið með því, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Þetta er að sönnu gamalt mál hér í hv. d., en þarf þó skýringa við, vegna þess að það er hér í nokkuð öðru formi en það hefur áður verið flutt. Ég skal ekki fara langt út í forsögu málsins, en aðeins geta þess, sem reyndar er tekið fram í grg. frv. á þskj. 341, að mál þetta hefur verið flutt fjórum sinnum áður hér í hv. Nd., fyrst 1939, á næsta þingi fyrir stríðið, síðan árið 1940 og árið 1942 og svo síðast á þingi árið 1943. Örlög frv. hafa orðið þau á þessum undanförnu þingum, að það komst, að mig minnir, í tvö fyrstu skiptin til hv. Ed. og dagaði þar uppi. Á þinginu 1940 vísaði þessi hv. d. málinu til ríkisstj. og svo var beðið eftir aðgerðum hennar árið 1941, en það kom ekkert frá hæstv. ríkisstj. þá um þetta mál, svo að fyrri flm. tóku frv. aftur upp á fyrra þinginu, sem háð var á þessu ári, og þá komst það enn ágreiningslítið til hv. Ed. og var þá vísað til aðgerða ríkisstj. Nú þarf ekki að taka það fram, að áður en frv. var flutt fyrst og á þessu tímabili síðan hafa farið fram umr. og verið gerðar samþykktir og áskoranir um þetta mál. Frv. var flutt fyrir áskoranir ýmissa samtaka útgerðarmanna og sjómanna og líka fyrir tilmæli og bendingar margra einstaklinga. En það, sem lá til grundvallar fyrir þessu, var auðvitað það, að vegna aflaskorts og verðfalls á sjávarafurðum urðu hlutir sjómanna sífellt lægri og lægri. Og þeir, sem sjó stunduðu, sáu sér ekki fært að ráða sig í skiprúm, nema þeim væru tryggðar einhverjar lágmarkstekjur. En þá var svo komið fyrir útgerðinni, að þó að hún vildi gera þetta og gerði það að nafninu til, þá var engin trygging í því, vegna þess að útgerðin gat því aðeins staðið við tryggingarnar, að annaðhvort aflaðist vel eða þá að lánardrottnar aðstoðuðu til þess. Nú þótti það þess vegna nauðsynlegt, að til væri einhver sjóður, sem hægt væri að taka til í sérstökum aflaleysis- eða verðfallsárum, svo að ekki þyrfti að koma til þess ágreinings milli útgerðarmanna og sjómanna, að útgerðin stöðvaðist að meira eða minna leyti, auk þess sem það er alveg nauðsynlegt fyrir fólkið, sem að þessu vinnur, að það sé ekki í algerri óvissu um það, hver árangur þess verði af vinnu sinni eftir vertíð ársins. En á meðan á þessum barningi hefur staðið hér í þinginu, hafa auðvitað farið fram mjög miklar umr. um þetta mál utan þings, og við þær hefur það komið æ betur í ljós, að þeir menn, sem bezt til þekkja, álíta, að það þurfi einhverjar tryggingar að vera til gegn aflaleysis- og tekjurýrðarárum vegna verðfalls. Nú fór þetta svo um frv. í þessi fjögur skipti sem ég hef greint. Og ég sem upphaflega flm. þess hlýt að harma það, að útgerðin hefur misst í þessu tilliti tekjuhæstu ár, sem komið hafa yfir sjávarútveginn og sennilega tekjuhæstu ár, sem koma yfir hann í okkar tíð. Útgerðin hefur tapað þessum árum til þess að koma upp þessum tryggingum, sem eiga að verða til gagns og öryggis á komandi tímum. En það þýðir ekki að sakast um orðinn hlut, og sízt getum við í þessari hv. d. mikið að þessu gert, því að aðallega hefur staðið á hv. Ed. um afgreiðslu þessa máls. Nú, þegar málinu var vísað frá umr. í hv. Ed. á síðasta þingi, þá var svo fyrir mælt, að það væru gerðar ráðstafanir til þess, að ríkisstj. léti væntanlega mþn. í sjávarútvegsmálum afla allra nauðsynlegra upplýsinga snertandi þetta mál og að þeim fengnum undirbyggi frv. um jöfnunarsjóð aflahluta. Nú sendi Alþ. mþn. í sjávarútvegsmálum mál þetta til meðferðar, - og það er kannske sá formgalli á því, að í sjálfu sér hefði átt að senda hæstv. ríkisstj. málið fyrst og hún svo mþn. En það ætti að koma í sama stað niður. En mþn. reyndi að afla sér upplýsinga um málið. Hún sendi mörgum mönnum og félagasamtökum útgerðarinnar beiðnir um umsögn um málið, og einnig reyndi hún að afla annarra gagna, sem kvartað hafði verið undan að væru ekki fyrir hendi, svo sem það að reikna út, hver útgjöld ríkissjóðs mundu verða af þessum tryggingum miðað við þá reynslu, sem fyrri ár hafa gefið um verðmæti afla. Það bárust nokkrar umsagnir um þetta til mþn. En annars voru þær umsagnir mjög margar og miklu fleiri, sem áður höfðu komið til hæstv. Alþ. og flm. frv. í formi áskoranná um að flytja og samþ. frv. um þetta efni. En allt hefur þetta hnigið í þá átt, að allir, sem um þetta hafa fjallað, hafa álitið, að setja ætti löggjöf til þess að tryggja aflahluti. - Að þessum upplýsingum fengnum reyndi mþn. í sjávarútvegsmálum að gera sér grein fyrir, eftir hvaða leiðum væri líklegast að koma þessu máli gegnum Alþ., því að mótstaðan gegn þessu máli virðist einungis hafa verið í þinginu. Og nm. sáu strax, að það, sem aðallega, - a. m. k. að því er séð varð, - hafði orðið málinu að fótakefli áður, var ágreiningur um það ákvæði, hvort þessar tryggingar ættu að vera frjálsar og styðjast við heimildarl. eða þær skyldu vera lögboðnar sem skyldutryggingar. Og með því að mþn. leit svo á, að vonlaust væri að koma málinu gegnum þingið, nema látið yrði undan þeim mönnum, sem vildu ekki aðhyllast lögboðnar tryggingar í þessum efnum, þá hneig n. að því ráði að semja frv. þannig að breyta því í það form, að tryggingarnar séu ekki lögboðnar, heldur séu sett um þær heimildarlög. En mþn. réð af að breyta þessu svo að hafa ekki skyldutrygging. Ef menn sjá hag sinn í að koma upp tryggingum eftir þeim reglum, sem hér eru tilgreindar, hljóta tryggingarnar brátt að verða almennar, og má þá breyta þeim í skyldutryggingar. Ég held mér sé óhætt að fullyrða, að flestir í n. hafi haft trú á þeirri framtíðarniðurstöðu, þótt réttara þætti í bili að afgreiða frv. í því formi, sem það hefur. Samþykkt frv. er leið til að fá úr því skorið, hverja framtíð þessar tryggingar eiga. Ef reynslan sýnir, að frjálsu samtökin duga ekki, getur það verið ástæða til að setja skyldutrygging í staðinn. Samkv. frv. á ekki að verða einn tryggingasjóður fyrir allt landið, heldur sjóður í hverjum hreppi eða kaupstað, þar sem samtökin myndast, og er þetta breytt frá því, sem fyrst var í frv. Í sjóðina skulu renna 0,7% af óskiptum afla eða meira samkv. félagssamþykkt. Ríkissjóður leggur á móti sem svarar 0,7% af verði óskipts afla, en aldrei meira. N. lét rannsaka, hver útgjöld ríkisins mundu hafa orðið af þessu þrjú næstu árin fyrir styrjöldina og enn fremur aflahæsta styrjaldarárið, 1942. Fiskifélagið gerði þetta og hefur farið allnákvæmlega í útreikningana. Útkoman er þessi: Árið 1936 kr. 79765,00 – 1937 – 112070,00 – 1938 - 116494,00 – 1942 – 577465,00 Fyrsta frv. fylgdi nokkur rannsókn á því, hvaða ríkisútgjöld mundu stafa af samþ. þess, eins og það var þá úr garði gert. Rannsóknina gerði Fiskifélagið og flm., sem var ég. Árið 1938 taldist okkur, að útgjöldin hefðu orðið um 140 þús. kr. eða 23½ þús. hærri en nú er reiknað. Þetta kemur af því, að þá var reiknað með 1% af óskiptum afla og jafnháu ríkisframlagi. Þegar málið var rætt síðast, létu þm. í Ed. þau orð falla, að ríkissjóður risi ekki undir þeim útgjöldum, sem af þessu gæti leitt, þau mundu skipta svo mörgum milljónum á ári. Hið sanna er, að aflahæsta árið hefðu þau orðið rúm hálf milljón, og ætla ég, að þetta sýni, hvílíkar fjarstæður þótti þurfa að bera fram gegn frv., en við afgreiðslu fjárl. hefur ekki ætíð sézt, að mönnum yxi mjög í augum hálf milljón. Ég veit af reynslu, að þetta mál fær góðar undirtektir hér í d. Þar sem það hefur verið rætt af sjútvn. d., ætla ég, að ekki þurfi að vísa því til n., og óska ég, að því verði vísað til 2. umr.

Forseti (JörB) : Hv. 8. þm. Reykv. (SigfS) beindi þeirri fyrirspurn til mín, hvort ég teldi, að brtt. á þskj. 286 mundu geta átt við frv., sem fyrir liggur, og hvort það yrði sama málið, eftir að þær hefðu verið samþ. Vera kynni, að mér hefði sézt yfir þetta, þegar ég gerðist flm. að till., en nokkrar líkur virtust til, að mér hefði ekki sézt yfir að athuga það áður, - enda var svo. Þessar till. gera að vísu frv. víðtækara, ef þær ná samþykki, fellur þá sumt úr því niður, en annað breytist mjög og helzt þannig í frv. Ég hygg, að oft yrði torvelt að bera fram brtt. við mál, ef ekki mætti leggja til breytinga á þennan hátt. Ég hirði ekki að bera saman efnisatriði frv. og brtt., því að það er hverjum þm. ljóst.

Flm. (Páll Zóphóníasson) : Herra forseti. Þetta litla frv., sem hér liggur fyrir, er flutt eftir beiðni nokkurra oddvita. Ég var á s. l. sumri beðinn af tveimur oddvitum að hreyfa þessu máli hér. Í sjálfu sér var ég nú ekki alls kostar viss um, hversu réttmætt málið væri. Ég er yfirleitt heldur frekar með því, að skattar séu lagðir öðruvísi á en sem nefskattar. Þess vegna var það, að ég skrifaði mörgum oddvitum í fleiri sýslum og sagði þeim frá þessum beiðnum, sem hefðu komið frá tveimur oddvitum, og ég vildi fá álit þeirra um þetta mál. En beiðnin var um heimild til þess að mega hækka það hreppavegagjald, sem fyrir nokkru var 3 kr., en er nokkru hærra nú, þannig að hækkunin yrði upp í það, að hver verkfær karlmaður á tilskildum aldri skyldi greiða þetta gjald með dagsverki. Sumir oddvitanna, sem ég skrifaði, vildu þetta. Aðrir vildu, að hámarkið hækkaði dálítið, og tiltóku það hámark, sem hreppsnefndin mætti fara upp í, allt upp undir dagsverk eða 50 kr. Út af þessum fyrirspurnum mínum komst ég að þeirri niðurstöðu, að velflestir oddvitanna vildu hækka þetta nokkuð og vildu fá leyfi til þess. En þörfin fyrir þetta gjald er mjög misjöfn, og geri ég ráð fyrir, að það hafi haft áhrif á svör oddvitanna við fyrirspurn minni. Sumir þeirra vildu, að þeir mættu miða við, að þetta gjald væri ekki langt fyrir neðan dagsverk, svo að það væri sem næst því, sem var í gamla daga, en þá var það dagsverk, sem menn unnu af sér. En það sjá allir, að ef þetta gjald á að vera aðaluppistaðan i lagningu hreppavega, þá hrekkur þriggja króna gjald ekki neitt og ekki heldur, þó að leyft sé að fara eitthvað ofurlítið hærra, eins og nú er í l. Það mun meira að segja hrökkva skammt til þess það, sem gert er ráð fyrir í þessu frv. En ég vildi ekki fara inn á hitt að láta þetta gjald vera dagsverk alls staðar, af því að það hagar sums staðar svo til, sérstaklega í hreppum, sem bæði eru í sveit og sjávarþorpi, að það er óheppilegt fyrir menn, sem stunda fasta atvinnu, að þurfa að fara frá henni til þess að vinna af sér þetta eina dagsverk. Og vildi ég því heimila hreppsnefndum að ákveða fyrir eitt ár í senn, að hreppavegagjald megi vera hærra - eða allt að 40 kr. fyrir hvern verkfæran karlmann. Ég legg til, að þessu frv. verði að lokinni þessari umr. vísað til hv. samgmn. Og ég óska að fá að skýra þeirri hv. n. nákvæmlega frá áliti ýmissa oddvita á landinu um þetta atriði, bæði hvers einstaks og allra í heild, sem mér hafa skrifað, það, hvernig hreppsnefndir líta á þetta mál.



Herra forseti. Það er nú orðið nokkuð langt síðan þetta mál var hér síðast til umr., og þráðurinn er því farinn að slitna í þeim umr., sem þá áttu sér stað. Ég skal því ekki gera mikið að því að elta ólar við það, sem þá kom fram, en það var þó sérstaklega ýmislegt, sem kom fram hjá hv. þm. Siglf., sem ég hefði ástæðu til þess að gera aths. við. Hv. þm. V.-Sk. hafði þó þegar svarað honum allýtarlega, áður en umr. var frestað á dögunum, en ég get þó ekki stillt mig um að minnast nokkuð á það, sem kom fram í ræðu hans. Hann fór út í það að tala almennt um landbúnað og verðlag á landbúnaðarafurðum og sagði meðal annars, að það verðlag, sem nú þyrfti að vera á landbúnaðarafurðum, sýndi það, hvað landbúnaðurinn væri mikið á eftir tímanum samanborið við aðrar atvinnugreinar. En ég vil nú biðja menn að athuga, hvernig er ástatt um aðrar atvinnugreinar hér í landinu, því að þegar verið er að gera samanburð á verðlagi, er það eina, sem kemur til greina að bera saman, það er verðlag á ýmsum afurðum í landinu sjálfu. Það er það, sem verður fyrst og fremst að taka tillit til. Það hefur enga þýðingu að bera saman verð á landbúnaðarafurðum hér og í Suður-Ameríku eða t. d. kaupgjald hér og í Kína. Þetta skraf hv. þm. um verðlag á smjöri í S.-Ameríku er því alveg út í bláinn. Hitt, sem máli skiptir, er að bera saman, hvernig verð á landbúnaðarafurðum stenzt samanburð við verðlag annars varnings, sem er framleiddur hér. Ég ætla því að halda því fram, að ef verð á landbúnaðarafurðum væri borið saman við verð á t. d. iðnaðarframleiðslu í landinu, þá mundi verða nokkuð annað upp á teningnum en sú mynd, sem virðist svífa fyrir hugskotssjónum þeirra, sem tala um þetta mál af lítilli þekkingu og enn minni velvild. Ég hygg, að það mundi verða þröngt fyrir dyrum hjá fleirum en búandkörlum hér í landinu, ef ætti að fara að gera allsherjar samanburð við aðrar þjóðir, sem hafa miklu betri framleiðsluskilyrði. Þá ræddi hv. þm. Siglf. mikið um uppbætur á útfluttar landbúnaðarafurðir og fór háðulegum orðum um bændastéttina í því sambandi. Hann sagði, að það væri sama og að þessu fé væri kastað í sjóinn að vera að ausa því í kotbændur hér í landinu, án þess að nokkuð sæist eftir af því, þar sem þeir hokruðu við vonlaust verk. Hv. þm. finnst hann líklega geta gilt úr flokki talað af hálfu þeirra, sem greiða þetta fé til kotbænda. En ég hygg, að það sé hollt fyrir hann og aðra þá, sem tala í svipuðum tón um þessar útflutningsuppbætur, að gera sér grein fyrir því, hver sé hinn raunverulegi grundvöllur þessara peninga, sem sumir landsmenn draga nú til sín í svo stórum stíl. Það er annars vegar gífurlega hátt verð á fiskafurðum og hins vegar það mikla fjármagn, sem setuliðið hefur flutt inn í landið. Þetta fjármagn hefur dregizt sérstaklega til sumra manna í landinu, án þess að þeir hafi gert nokkuð til þess fram yfir aðra, en þeir hafa af tilviljun setið við þessar auðsuppsprettur. Það er því hreinasta firra að halda því fram, að þeir, sem af tilviljun hafa komizt yfir mikil auðæfi, eigi að fá að halda í allt, sem þeir hafa getað klófest, en hinir, sem hafa ekki haft aðstöðu til þess að njóta þessara gæða, eigi alls ekkert að fá. Allt þetta tal um uppbætur og styrki er því alveg út í bláinn. Það er skylda Alþ. að sjá um það, að hlutfallið milli stéttanna raskist ekki og að allir njóti þess fjármagns, sem hér berst að. Það væri þjóðfélagslegt óréttlæti, ef sumir, sem af tilviljun hafa setið við seðlauppsprettuna, eiga að fá að sitja að því öllu saman, á meðan aðrir geta ekki séð sér sæmilega farborða á þessum veltiárum, þótt þeir vinni að þjóðnytjastörfum. En engin af þessum sérstöku auðsuppsprettum á sér neina verulega framtíð, heldur eru þær og þessar uppbætur aðeins stundarfyrirbrigði, sem hefur skapazt vegna hins óvenjulega ástands, sem er orsök stríðsins. Svo er hv. þm. Siglf. að fjargviðrast yfir því, að það sé varhugavert að færa hluta af þessu fjármagni yfir til bændanna, því að það geti vakið hjá þeim óeðlilega bjartsýni. En hvað heldur hann þá um verkamenn? Getur ekki hið háa kaupgjald vakið óeðlilega bjartsýni hjá þeim? Ég get ekki séð, að það veki neitt hættulegri bjartsýni hjá bændum, þótt þeim séu í eitt eða tvö skipti tryggðar sambærilegar tekjur við aðrar stéttir þjóðfélagsins. Þá var hv. þm. að tala um það, að það þyrfti að koma á breyttum framleiðsluháttum hjá landbúnaðinum. Þetta er nú ekki nein ný speki, enda hefur verið unnið að þessu undanfarið. Annars á þetta við allar atvinnugreinar í landinu og sumar enn þá fremur en landbúnaðinn. En er það ekki hlálegt, þegar þessi hv. þm. talar annars vegar um það, að það sé hættulegt að láta fjármagnið renna til bænda, en hins vegar talar hann um hina miklu þörf, sem bændur hafi á því að koma fyrir sig fótunum, að þeir þurfi að leggja í aukna ræktun og aðrar framkvæmdir. Heldur hv. þm., að þeim muni ganga það betur, ef þeir verða nú á stríðsárunum að vera tæplega hálfdrættingar á við aðrar stéttir þjóðfélagsins? Það er því sama, hvar er gripið í þennan lopa hjá hv. þm. Þar er allt jafnóheilt og ósamstætt og rekur sig hvað á annars horn. Ég skal svo ekki gera þennan útúrdúr lengri, þótt hann sé eðlileg afleiðing þess, hvernig hv. þm. Siglf. talaði. Ég skal því víkja að frv. sjálfu. Það fjallar um að nema úr l. þá heimild, sem ríkisstj. hefur nú, til þess að borga niður dýrtíðina. Ef þetta frv. verður samþ. og ekkert látið koma í staðinn, þá mun ríkisstj. hætta að borga niður dýrtíðina sama dag og þetta frv. verður að l., og afleiðingin af því verður sú, að dýrtíðin hlýtur að aukast verulega frá því, sem nú er. Nú er það spurningin, hvort það vakir fyrir öllum stuðningsmönnum frv., að það verði samþ. og ekkert látið koma í staðinn. Ég hef grun um það, að afstaða fylgismanna þessa frv. sé mismunandi, að því er þetta atriði snertir. Það mun vera vilji hv. þm. Siglf. og sósíalista yfirleitt, að frv. verði samþ. og ekkert látið koma í staðinn, þannig að vísitalan hækki og allt verði látið reka á reiðanum, unz það er komið í fullkomna upplausn og vandræði. Það er því eðlilegt, að sósíalistar vilji samþ. þetta frv., því að það er í samræmi við stefnu þeirra, enda er það flutt í Ed. af hv. 5. þm. Reykv. Það er engin furða, þótt þeir, sem vilja, að dýrtíðin vaxi, fylgi þessu frv. Ég skil afstöðu þeirra, en ég skil ekki, hvað vakir fyrir Alþfl. og Sjálfstfl. með því að fylgja þessu frv., vitandi það, að ef það verður samþ., þá verður hætt að borga niður dýrtíðina og hún látin vaxa skefjalaust. Ég er nú ekki viss um, að þeir vilji það, en ef svo er, að þeir vilji ekki sleppa dýrtíðinni lausri, hvernig dettur þeim þá í hug að láta fella þessa heimild niður? En ef þeir ætlast til þess, að eitthvað komi í staðinn fyrir þessa heimild, þá hefðu þeir ekki átt að beita sér fyrir því, að hún verði felld niður, heldur áttu þeir að beita sér fyrir því, að gerðar yrðu þær breyt. á dýrtíðarl., sem þeir telja nauðsynlegar. Ég skil ekkert í afstöðu þeirra hv. þm., sem vilja ekki láta hætta að borga niður dýrtíðina, en eru þó með þessu frv. óbreyttu. Þetta er eins og hver annar skollaleikur, að fella niður þessa heimild, en fara svo strax á eftir að reyna að koma einhverju í l., sem er svipað og það, sem þeir eru nýbúnir að fella niður. Ég get ekki séð, að það sé nein glóra í þessu. Hitt er ekki nema hlálegt, eins og kom fram hjá hv. frsm. meiri hl., að þeir gefa í skyn, að þeir væru fúsir til þess að flytja till. um nýjar heimildir fyrir ríkisstj. Ef þeir vilja það, hvers vegna flytja þeir það þá ekki sem brtt. við þetta mál eða þá í sambandi við fjárl. og þá sem till. um það, hve miklu þeir vilja láta verja til þess að borga niður dýrtíðina? Það er óhjákvæmilegt fyrir þá annaðhvort að hætta við þetta frv. eða þá að sjá um það, að áður en það verður samþ., þá verði komnar fram till. um nýjar heimildir. Það er sem sagt skiljanlegt frá sjónarmiði þeirra, sem vilja hætta að borga niður dýrtíðina, að samþ. þetta frv., en hjá þeim, sem vilja ekki láta hætta að borga niður dýrtíðina, en eru þó með þessu frv., er þetta hreinn skollaleikur. Eins og kom fram í ræðu hv. þm. V.-Húnv., vill Framsfl. ekki samþ. að fella niður þessa heimild. Við viljum ekki eiga það á hættu að fara út á þá braut, á meðan ekkert er komið í staðinn, til þess að halda a. m. k. í horfinu. Við höfum hins vegar alltaf haldið því fram, að það væri neyðarúrræði að borga niður dýrtíðina með framlögum úr ríkissj., bæði vegna þess glundroða, sem kann að skapast, þegar því verður hætt aftur, og svo vegna þess, að hætt er við, að ekki verði hægt að afla nægilegs fjár til þess. Þótt við séum á þeirri skoðun, að það hafi verið gengið of langt í því að borga dýrtíðina niður, þá teljum við samt ekki heppilegt að fella nú niður þessa heimild, eins og á stendur, á meðan verið er að reyna að finna þá lausn, sem við megum treysta á í framtíðinni.



Herra forseti. Þetta mál hefur verið rætt mikið, enda er það ekki undarlegt. En það er undarleg kenning, sem hefur verið haldið hér fram af hæstv. ríkisstj. og hv. frsm. minni hl. En þessi kenning er um það, að þessi setning, sem nú á að falla niður úr 4. gr. dýrtíðarl., eigi að vera ævarandi og ótakmörkuð heimild fyrir ríkisstj. til þess að borga niður dýrtíðina. Mér er hins vegar kunnugt um það, að er þetta mál lá fyrir fjhn. í fyrra, - og mér hefur að nokkru verið kennt um það samkomulag, sem þar náðist, - þá held ég, að engum í fjhn. hafi dottið í hug, að þessi setning veitti ríkisstj. heimild til þess að borga meira fé til þess að borga niður dýrtíðina heldur en það fé, sem aflaðist með þeim sköttum, sem gert var ráð fyrir í þessu sama frv. Nú hefur hæstv. ríkisstj. lýst yfir því, að það fé væri búið. Mér finnst því ærið undarlegt, að ríkisstj. skuli nú vilja hanga á þessari setningu sem ævarandi heimild til þess að borga niður dýrtíðina, að þetta sé heimild til stærri fjárútláta en gert er ráð fyrir, að þeir tekjustofnar, sem l. fela í sér, geta staðið undir. Varðandi það, sem 2. hv. þm. S.-M. sagði. að hann ætti bágt með að skilja okkur, sem vildum fella niður þessa heimild, en vildum þó ekki láta hætta að borga niður dýrtíðina, þá verð ég að segja, að mér þykir einkennilegt, ef jafnskynsamur maður skilur ekki tilgang okkar í þessu máli. Við teljum ekki heppilegt, að þingið geti ekki ráðið öllu í þessum málum, ef því þykir ástæða og þörf til. En það er annað atriði í þessu máli, sem vert er að taka til athugunar, og það er það, sem háttv. þm. V.-Sk. ræddi um. Hann vildi svo vera láta, að hér væri verið að svíkja eitthvert samkomulag. Ef einhverjir eru sviknir, þá eru það ekki bændur, því að engir eru óánægðari með þessa niðurborgun en einmitt bændur. Einnig álít ég, að launþegar séu ekki ánægðir með þessa leið. Þetta er einungis gert vegna erlendra markaðsins, og ég tel það ekki svik við neinn aðila, þótt réttur þings og stjórnar sé skýrt afmarkaður. Annars verð ég að segja það, að ég er dálítið undrandi yfir því, að hæstv. ríkisstj. skuli ekki hafa komið fram með neinar till. varðandi lausn þessa máls á komandi tíma. Það hefur komið bændum allilla, á hvern hátt kjötið hefur verið verðbætt og þó sérstaklega kartöflurnar, en út í það skal ekki farið hér, þar eð það hefur fram komið í öðru sambandi. En ég vildi víkja nokkrum orðum að ræðu, sem hv. þm. Siglf. hélt hér um daginn, enda þótt henni hafi verið svarað að nokkru af 2. þm. S.-M. Hjá honum gætti nokkuð mótsagna, sem oft vill verða, er menn ræða hér um landbúnað. Hann sagði, að landbúnaðarafurðir væru hér allt of dýrar, en hins vegar hefur ekki komið fram hjá honum eða flokksmönnum hans að þeir álitu, að bændur fengju of hátt verð fyrir afurðir sínar samanborið við kaup launþega. Hann sagði, að hér væri nær eingöngu rekinn kotabúskapur, og því vil ég þar til svara, að auðvitað vantar hér ýmislegt til þess, að landbúnaðurinn sé fullkominn, en þó er það svo, að þar, sem hann er lengst kominn, sýna tölur, að hann getur borið sig og svarar að öllu kröfum tímans. Að öðru leyti vildi ég ráðleggja þessum þm. að athuga ástand og afkomu þeirra ríkisbúa, sem nú eru starfrækt og búa við hin beztu skilyrði. Má vera, að hann öðlaðist við það nokkra reynslu. Þá er hér till. frá 6 manna n., sem fer fram á, að ný nefnd verði skipuð til að hafa eftirlit með verðlagi og samræma það kaupgjaldi. Komi það fyrir, að n. finni, að grundvöllur sá, er byggt hefur verið á, sé rangur, þá mun hún að sjálfsögðu leiðrétta það. Þannig tel ég, að þessu máli sé bezt komið. Það var af slíkum ástæðum, að tveir nm. vildu ekki flytja þetta með okkur, en út í það fer ég ekki, enda munu þeir gera grein fyrir afstöðu sinni.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) Háttv. þm. V.-Ísf. hefur talað nokkuð um þetta mál, og vildi ég víkja að ræðu hans með nokkrum orðum. Mér virtist koma fram í ræðu hans, að hann hefði gert ráð fyrir, að yrði samkomulag í vísitölun., þá mundi niðurborgun landbúnaðarafurða hverfa úr sögunni, vegna þess að verðið á innlendum afurðum mundi lækka. Mér kom þetta aldrei til hugar, því að ég vissi, að verðlagið var ekki of hátt í samanburði við kaupgjald, enda kom það í ljós. Hv. frsm. meiri hl., 3. þm. Reykv., lýsti yfir því, að meiri hl. fjhn. mundi fylgjandi áframhaldandi greiðslum til verðlækkunar innan lands. Það lítur út fyrir, að hann sé þessu fylgjandi, og hið sama kom fram hjá þm. A.-Húnv. Sé þetta svo, virðist mér, að þessir háttv. þm. hafi verið að villast, er þeir skrifuðu undir álít með sósíalistum, sem vilja ekki verja fé til þess að halda dýrtíðinni í skefjum. Hv. þm. A.-Húnv. segir, að engum muni hafa komið til hugar, að ríkisstj. mundi nota annað fé til niðurborgunar en það, sem aflaðist með ákvæðum dýrtíðarl. En í 4. gr. stendur: „Þó er stjórninni heimilt . . .“ o. s. frv.

En önnur gr.?

Ég veit það. En þar er ekki sagt, að ekki megi verja meira fé en því, sem ríkisstj. fær samkv. þeirri grein.

Það er einmitt sagt

. Nei, það er alls ekki sagt. Þá er það brtt. meiri hl., sem JPálm segir, að minni hl. muni kannske greiða atkvæði með, þótt við vildum ekki flytja hana með þeim. Ég lýsi því yfir, að ég verð ekki með till., og ég vildi biðja þm. að athuga hana vel, áður en þeir samþykkja hana, því að þar er ákvæði, sem er þvert ofan í ákvæði dýrtíðarl. En það er ákvæðið um, að 6 manna n. skuli starfa áfram og ákveða verðið ár hvert fyrir 15. ágúst. Þetta er alveg gagnstætt ákvæði 4. gr. dýrtíðarl., og ég skil ekkert í háttv. þm. A.-Húnv., að hann skuli verða til að flytja slíka till. Hins vegar get ég vel skilið, að hv. þm. Siglf. gerist flm. slíkrar till. Þegar þessi n. var skipuð, var lagt fyrir hana að skila áliti fyrir 15. ágúst 1943, og það gerði hún. Með því var starfi hennar lokið. Þá er hér einnig rætt um breyt. á þeim grundvelli, er n. byggði á. Tel ég, að samþ. þessarar till. geti orðið til þess að eyðileggja það samkomulag um þessi mál, sem náðist með starfi vísitölun. og vil ég því vara hv. þm. við því að samþ. tillöguna.



Mig langar til að spyrja hv. flm. till. á þskj. 344, hvernig beri að skilja hana, því að mér virðist efni hennar þannig, að verði hún samþ., sé með henni kippt burtu grundvellinum fyrir starfi n. Í till. stendur, að n. skuli skila áliti fyrir 15. ágúst ár hvert. Niðurstöður hennar gilda því ekki nema til eins árs. Nú er það svo, að þessi n. átti ekki að hafa úrslitavald nema því aðeins, að hún yrði öll sammála. En þá vil ég spyrja: Hvaða verðlag á að gilda á landbúnaðarafurðum, ef n. verður ekki sammála? Á þá ekkert verðlag að gilda? Ég leit svo á, að þegar 6 manna n. hafði einu sinni fundið hlutfallið milli verðlags á landbúnaðarafurðum og kaupgjalds, þá væri það einungis skrifstofuverk, sem ríkisstj. gat alltaf látið framkvæma, að reikna út breyt. á núverandi verðlagsgrundvelli. En nú á þetta ekki að vera svo lengur, heldur á að ákveða verðið á hverju ári fyrir 15. ágúst. Og þá sé ég ekki annað en í gildi sé komið það ákvæði l. um, að ef ekki verða allir sammála, þá gildir ekki samkomulag neins meiri hl. í n. Ég vildi óska þess að fá fram skoðun allra hv. flm. brtt. á þskj. 344 um það, hvernig þeir líti á þetta atriði, hvernig fari um verðlagið, ef n. yrði ekki sammála um það, næst þegar hún á að ákveða um þetta fyrir 15. sept. n. k., ef brtt. þessi væri samþ.

Frsm. meiri hl. (Jakob Möller) : Herra forseti. Ég hélt satt að segja, að ég hefði gert svo skýra grein fyrir þessu máli, að hverjum manni hefði átt að vera auðvelt að skilja afstöðu mína. En hér hefur staðið upp hver þm. á fætur öðrum til þess aðallega að lýsa yfir því, að þeir skildu bara hreint ekkert í því. En flutningur þessa máls kemur til af því, að sumir hv. þm. a. m. k. - og ég hygg meiri hluti hv. þm. - vefengja það, að í l. frá í vor um dýrtíðarráðstafanir felist ótvíræð heimild fyrir ríkisstj. til þess að greiða þessa upphæð, sem hér er um að ræða. Og jafnvel þó að ekki væri deilt um það, að þessi heimild væri fyrir hendi samkvæmt öðrum l., þá gæti enginn vafi leikið á því,. að ríkisstj. þyrfti að vita sig örugga um það að hafa meiri hluta þingsins að baki sér, hvenær sem hún notaði þessa heimild. Og það er ekkert annað, sem farið er fram á hér, en leggja það undir atkv. Alþ., hvernig þessa heimild skuli nota. Þetta ætti hver maður að geta skilið. Það liggur líka í hlutarins eðli, þó að maður taki þessa heimild eins og hún er orðuð, sem er þannig, með leyfi hæstv. forseta: „þó er ríkisstjórninni heimilt að ákveða lægra verð á einstökum vörutegundum gegn framlagi úr ríkissjóði“, - að hér er vitanlega átt við þingræðislega heimild, en ekki einræðislega heimild, heimild, sem ríkisstj. hefur leyfi til að nota samkvæmt vilja þingsins á hverjum tíma. En undir eins og vilja þingsins vantar til fyrir því, að ríkisstj. noti þessa heimild, þá vantar heimild samkvæmt þingræðisreglum. Og það er misskilningur núverandi hæstv. ríkisstj., sem liggur á bak við það að bíta sig svo fast í þetta orðalag laganna, án þess að taka til greina þær þingræðisreglur, sem hlýtur að verða krafizt, að bak við heimildina séu. Og þess vegna er það líka, að þegar hv. þm. V.-Sk. segir, að hér séu rofnir samningar, þá er það líka misskilningur. Það er auðvitað ekki gert. Því að jafnvel þó að litið væri svo á, að þessi heimild í 4. gr. laganna væri þáttur í samningum, sem gerðir hafa verið, þá verður að nota heimildina sem þingræðislega, sem þá ekki aðeins hæstv. ríkisstj. á að ákveða, hvort notuð sé, heldur líka hæstv. Alþ. Og mér finnst ákaflega undarlegt um þing, sem þykist standa á þingræðisgrundvelli, að nokkur rödd skuli koma yfirleitt fram um það, að ekki megi fara eftir venjulegum þingræðisreglum í þessu máli. Hv. 2. þm. S.-M. taldi, að við, sem viljum breyta l. og þó erum ekki yfirlýstir andstæðingar þess, að uppbætur séu greiddar á verð landbúnaðarafurða, hefðum heldur átt að lagfæra l., þannig að þessi heimild væri veitt í þeim ótvírætt. Já. Við viljum fyrst og fremst slá þessari reglu fastri, sem ég hef greint, og það eru alveg sérstakar ástæður til þess nú. Þegar það kemur fram, að hæstv. ríkisstj. vill ekki leita heimildar, sem mikill hluti þings gengur eftir, að leitað sé, þá er alveg sérstök ástæða til þess að slá föstu, hvað ber að gera. Og það er ekkert annað en grýla, sem hv. þm. eru að mála upp, þegar þeir eru að gera ráð fyrir, að til þess geti komið, að heimildin verði felld niður og hætt verði að greiða verð þessara vara niður, vegna þess að engin heimild sé til þess. Ég hef bent á það fyrir hönd meiri hl. fjhn., að n. mundi verða fús til þess milli umr., ef frv. yrði samþ. við þessa umr., að flytja fyrir ríkisstj. frv. um það, að henni skuli veitt þessi heimild. Og til þess getur unnizt nægur tími að fá þá heimild, ef ríkisstj. vill lúta svo lágt að leita hennar. Spurningin er ekki um neitt annað en þetta, sem ég hef tekið fram. Ég hef áður gert svo skýra grein fyrir afstöðu meiri hl. n. í málinu, að ég tel óþarft að fara um hana fleiri orðum. Viðvíkjandi brtt., sem hér hefur komið fram, þá skilst mér, að hún sé flutt vegna þess, að forsendur fyrir framkvæmd l. séu breyttar frá því, sem var, þegar l. voru sett. L. mæltu svo fyrir, að 6 manna n. skyldi finna vísitölu, sem hún hefur ekki fundið. Hún hefur ekki sett neina vísitölu upp. Þess vegna skilst mér, að það verði að taka málið upp á hverju ári, af því að þessi vísitala hefur ekki verið sett upp, sem þó var höfuðtilgangur þessara l., að fundin væri föst vísitala, sem gæti sagt til um, hvernig verðlagið ætti að breytast á þessum vörum á hverju ári.

Jón Pálmason Hv. þm. V.-Húnv. vildi andmæla því, að það hefði verið til þess ætlazt með dýrtíðarl., að ekki væri notað fé til þessara dýrtíðarráðstafana samkvæmt þeim, umfram það, sem aflaðist með þeim skatti, sem í þessum l. felst. Þetta er nú beinlínis tekið fram í 2. gr. l., þar sem sagt er, að þessi skattur sé á lagður til þess að standa undir þeim kostnaði, sem stafar af 4. og 5. gr. þessara l. Og það var það, sem vakti fyrir fjhn. a. m. k. og ég held öllum hv. þm. Það er því undarlegur hugsunarháttur, ef menn vilja draga út af þessu það, að það sé einhver ótakmörkuð og ævarandi heimild, sem megi draga út af þessum orðum, sem ég vitnaði til. En eftir aths. hv. þm. V.-Húnv. og hv. þm. Mýr. viðkomandi brtt. 344 virðast þeir miða mest að því að reyna að gera allt annað úr þessari till. en í henni felst í raun og veru. En að svo miklu leyti sem aths. þeirra byggjast á því, að viðhafa alla varfærni í þessu efni, þá er það náttúrlega allrar virðingar vert. En þeir höfðu báðir sömu aðferð, að lesa upp úr brtt. aðeins eina setningu, sem sé þá, að 6 manna n. skuli ákveða verðið fyrir 15. ágúst ár hvert. En þeir slepptu því, sem kemur strax á eftir, á hvaða grundvelli þetta skuli gert. Því að eins og ég tók fram áðan, þá er ekkert átt við með þessari till. annað en það, að starf þessarar n. skuli vera hliðstætt starfi kauplagsn. Í brtt. stendur, með leyfi hæstv. forseta: „Breytingar á verðlaginu skulu miðaðar við þær breytingar, sem á liðnu ári hafa orðið á kaupgjaldi í landinu og rekstrarkostnaði landbúnaðarins að öðru leyti“. Brtt. á ekki að vera nein önnur, nema því aðeins, að n. verði öll sammála um það vegna nýrra upplýsinga, að hún hafi gert einhver mistök, þannig að leiðrétting á þeim leiði annaðhvort til lækkunar eða hækkunar á verðlagi þessara vara. Ég hef borið þetta undir tvo af nm., sem í þessari 6 manna n. voru, og þar á meðal samflokksmann þessara hv. þm. tveggja, sem andmælt hafa þessari brtt. Og þessir tveir nm. telja, að ekkert sé óeðlilegt víð það, þó að þetta sé haft á þennan veg, sem gert er ráð fyrir með brtt., eins og ég hef nú skýrt það. Hitt er máske rétt hjá þessum hv. þm. báðum, að það væri hægt að reikna þetta út bara í stjórnarráðinu, hvaða breyt. er þörf í þessu efni. Og þá væri sjálfsagt líka hægt að reikna út verðlagsuppbótina á hverjum mánuði, án þess að hafa sérstaka n. starfandi til þess. En ætlunin var, að þetta verðlag yrði ekki reiknað út nema einu sinni á ári og það breyttist eftir breyt. á kaupgjaldi og öðrum liðum rekstrarkostnaðar við landbúnaðinn. Þá er eitt meginatriði í sambandi við þessa brtt., sem hv. þm. Mýr. spurði um. Get ég sagt um það álit mitt, og ef meðflm. mínir hafa eitthvað við það að athuga, þá beini ég því til þeirra að segja til þess, ef þeir hafa einhverjar aths. fram að bera við álit mitt. Ég álít, að ef n. verður ekki sammála um útreikning eða breyt. á verðlaginu, þá verði við það að standa, sem í gildi er á þeim tíma um verðlagið. Þá er ætlazt til þess, að verðið sé óbreytt. Og það er líka alveg greinilega tekið fram í síðustu málsgrein brtt., að það sé alveg ófrávíkjanlegt skilyrði, að n. sé öll á einu máli. Ég held svo, að ekki sé þörf á frekari skýringum varðandi þetta og að þessar aths., sem ég tek náttúrlega ekkert illa upp, séu þess vegna óþarfar.



Mér finnst nú ekki alveg samræmi í þeim svörum, sem ég hef fengið við fyrirspurn minni hjá tveimur af hv. flm. brtt. á þskj. 344. Hv. 3. þm. Reykv. (JakM) gaf þá skýringu á nauðsyn þessarar brtt., að landbúnaðarvísitölun. hefði ekki leyst af hendi það verk, sem henni var falið, þ. e. a. s. ekki fundið verðvísitölu, eða m. ö. o., að starf n. væri hálfgerð markleysa og þess vegna væri ástæða til þess að taka málið aftur upp að nýju. Og eftir orðum brtt. get ég vel skilið þessa afstöðu. Aftur á móti vildi hv. þm. A.-Húnv. halda fram, að hér væri ekki um aðrar breyt. að ræða en þær, sem eftir eðli málsins hlytu að koma fram við breytt verðlag og þá líka við breyttar tekjur annarra stétta í þjóðfélaginu. En eins og ég sagði áðan, álít ég, að það sé starf, sem ríkisstj. geti falið ráðuneytinu að framkvæma útreikning á, án þess að sérstakri n. sé ætlað að vera starfandi til að reikna þetta út. Og hv. þm. A.-Húnv. sagði, að ef samkomulag næðist ekki í þessari n. fyrir 15. ágúst, þá stæði verðlagið óbreytt. Ég álít, að þessi skýring út af fyrir sig geti ekki staðizt. Ef það t. d. kæmi fram við athugun á þessu máli af nýju, að allt kaupgjald við landbúnaðarframleiðslu hefði lækkað um helming, þá ætti eftir þessari skýringu einn maður í n. að geta, bara með því að skerast úr leik, komið í veg fyrir, að breyt. fengjust fram á verði landbúnaðarvaranna í samræmi við kaupgjaldið, vegna þess að það þyrfti þá, eftir brtt. og skýringu hv. þm. A.-Húnv., samkomulag allra nm. til þess að taka þessa viðurkenndu reglu til greina, að afurðaverð landbúnaðarins skuli ákveðið í samræmi við framleiðslukostnað og laun annarra stétta í þjóðfélaginu en bænda. Slíkt næði ekki nokkurri átt, því að verðið á þessum vörum á að breytast eftir framleiðslukostnaðinum við þær og breyt. á kaupgjaldi í landinu. En þá gæti líka hugsazt, að fleira en þetta kæmi til greina um það, að ekki væri hægt að taka þessa nýju niðurstöðu til greina. Og ég vil algerlega neita því, sem kom fram hjá hv. 3. þm. Reykv., að landbúnaðarvísitölunefnd hafi algerlega látið undir höfuð leggjast að vinna það, sem fyrir hana var lagt, um að finna verðvísitölu landbúnaðarvara, því að slíka verðvísitölu hefur hún fundið, þó að hún liggi ekki fyrir í einstökum tölum. En hún hefur fundið hana með því að meta og vega, hve mikið hver kostnaðarliður í framleiðslu landbúnaðarafurða vegur. Og með því að athuga á hverjum tíma, hvaða verð er á hverjum þessum kostnaðarlið, þá er hægt samkvæmt því að finna út nauðsynlegar breytingar á verði landbúnaðarvara. Í þessu er fólginn annar þáttur verðvísitölu landbúnaðarafurða. En hinn þáttur þessarar verðvísitölu má segja, að sé hlutfallið milli kaupgjalds og verðlags, og það þarf þá að athuga, hvaða breyt. kaupgjaldið á hverjum tíma tekur, og ákveða verðlag landbúnaðarafurða í samræmi við það ásamt með tilliti til framleiðslukostnaðar. En ég held, að sá skilningur geti alls ekki staðizt, að ef n. kemur sér ekki saman um þær breyt., sem hún vill vera láta á verði landbúnaðarafurða, þá eigi það verð að haldast óbreytt, - jafnvel þó að framleiðslukostnaður hafi t. d. lækkað um helming. Og ég er hins vegar hræddur um, þó að hv. þm. A.-Húnv. hafi ekki ætlazt til þess, þá sé hann með þessari brtt. að búa málinu þá gryfju, sem það geti ekki komizt úr, þannig að ef ekki sé fullt samkomulag í n., þá séu raunverulega, ef brtt. þessi væri samþ., úr gildi fallnar allar þær ákvarðanir um verð landbúnaðarafurða, sem náðst hefur niðurstaða um með starfi 6 manna n., og mundi þá ringulreiðin byrja á ný. En ég vildi heyra álit hv. þm. Siglf. um þetta atriði, hvernig hann lítur á það, hvaða verð er í gildi, ef brtt. þessi væri samþ., en ekki næðist samkomulag í n., þegar hún færi að ákveða verðið á þessum vörum fyrir 15. sept. n. k., hvort verðið á þá að haldast óbreytt á landbúnaðarafurðum, eins og það þá hefði verið, eða hvort allar ákvarðanir landbúnaðarvísitölun., sem nú gilda, væru þá úr gildi fallnar.



Ég skal vera mjög stuttorður. En til mín hefur verið beint fyrirspurn út af brtt. á þskj. 344. Ég ætla ekki að fara út í það að svara því, sem sagt hefur verið um þær aths., sem fram komu í ræðu minni fyrr við þessar umr., því að mikið af því, sem ég sagði um daginn, var ekki beinlínis snertandi þessa breyt., sem með frv. er lagt til, að gerð verði í l. um dýrtíðarráðstafanir, þó að það leiddi af þeim umr., heldur voru almennar hugleiðingar um landbúnaðarmál. En út af brtt. á þskj. 344 er það að segja, að það er rétt, að þegar maður athugar ýmsar gr. dýrtíðarl. frá í vor og þar á meðal 4. gr., þá er sýnilegt, að það eru í þeim l. mörg ákvæði næsta óljós og ógreinileg. Og þetta er eðlilegt, því að menn voru ekki búnir að vita, hvort samkomulag gæti náðst, og ekki búnir að hugsa sér í einstökum atriðum, hvernig það yrði. En sex manna n. varð, að svo miklu leyti sem ákvæði þessara l. voru ekki nægilega skýr, að taka að sér að skýra þau nánar. Ég álít það ekki rétt, eins og þó kom fram í ræðu hv. þm. A.-Húnv., að þáverandi verðlag gildi áfram eftir 15. sept., ef samkomulag næst ekki ágreiningslaust í n. fyrir tiltekinn tíma um afurðaverðið. Og þetta er af þeirri ástæðu, að n. hefur ákveðið verðið eingöngu til 15. sept. 1944, ef brtt. á þskj. 344 verður samþ. Það er greinilega tekið fram í brtt. Það, sem gildir þá framvegis, ef ekki verður samkomulag, er sá verðgrundvöllur, sem n. hefur sett fram og ekki er hægt að breyta, nema allir nm. geti verið sammála um breyt. á sama grundvelli. Það, sem því n. þarf að gera eftir brtt., þegar að 15. ágúst n. k. kemur, er að reikna út, hver sú upphæð er, sem bóndinn þarf að fá, miðað við afurðir meðalbús, til þess að mæta rekstrarútgjöldum búsins og geta fengið hæfileg vinnulaun fyrir sig og sitt fólk. Þetta getur n. gert og jafnvel kannske eins aðrir aðilar. En það er ákaflega óeðlilegt, að einmitt þessi n., sem í náðist samkomulag um þessi mál, verði ekki látin hafa þetta með höndum. Við útreikning hennar í starfi hennar komu til greina margar tölur. Og bak við hverja tölu, sem í áliti n. er fram tekin, liggur mikil vinna og athugun á mörgum tölum. Og það gæti verið álitamál, sem hér er um að ræða, en þessi n. væri bærust að hafa þekkingu á. Og vitanlega væri æskilegast, að hver liður, sem hefur verið þáttur þess samkomulags, sem í n. varð, væri tekinn út af fyrir sig af þessari n., sem gekk frá þessari athugun í upphafi. T. d. er einn liðurinn vinnulaun bóndans, sem eiga að vera miðuð við tekjur launastétta í bæjum. Það er vitanlega ekki hægt að binda sig - við ákvörðun þeirra launa á næsta ári - við þær upplýsingar, sem n. hefur bundið sig við nú, enda gerir n. ráð fyrir, að þessi laun breytist til hækkunar eða lækkunar eftir því, sem fram kemur við athugun á þeim liðum, sem koma til greina við þann útreikning. En þær breyt., sem eftir brtt. má ekki gera, nema öll n. sé sammála um þær, eru breyt., sem byggjast á því, að einn eða annar liður eigi að hafa meiri eða minni verkanir á verðlagsákvarðanirnar en eftir hinu upphaflega samkomulagi. En ef slíkar breyt. kæmu til greina, þá væri eðlilegast, að þá útreikninga, sem kynnu að verða þess valdandi, framkvæmdi n. sjálf. Og ég vil sérstaklega nefna t. d., að það eru engin þau orð í l. um dýrtíðarráðstafanir, sem heimila að skýra þau l. svo, að þessi n. eigi aðeins einu sinni að ákveða verðlag á landbúnaðarafurðum, en svo eigi hún ekki að skipta sér af því framar. Henni er í þessum l. falið að vera búin að finna þennan grundvöll fyrir 15. ágúst 1943, og síðan eru engin nánari ákvæði þar um. En vitanlega er eðlilegast - og til þess var ætlazt, þegar l. voru sett - að n. starfaði áfram. Og hér í brtt. þessari er miðað að því að tryggja, að sá árangur komi að áframhaldandi notum, sem náðist með samkomulagi 6 manna n. og var í því fólginn að binda enda á það eilífa stríð milli neytenda annars vegar og framleiðenda í sveit eða fulltrúa þeirra hins vegar um verðið á landbúnaðarvörum, en verði ekki að engu gerður, og að n. fái gögn til þess að vinna úr, svo sem þarf, til þess að byggja á athugun og niðurstöður um það verð, sem gilda skuli á verðlagstímabilinu frá 15. sept. 1944 og til jafnlengdar 1945. Þetta er það, sem flestir af okkur, sem fylgjum þessu frv. - og þar á meðal ég - töldum þann rétta skilning á þessu máli. Og þetta er það, sem sjálf landbúnaðarvísitölun. vill. Og það er á ýmsu sjáanlegt, að sú n. ætlaðist beinlínis til þess, að hún fengi aðstöðu til þess að starfa áfram að þessum málum, og m. a. að hún treysti sér ekki til að ákveða verðið á þessum vörum lengra fram í tímann en hún hefur gert með nál. sínu.