Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Virðulegi forseti. Að gefnu tilefni sé ég mig knúinn til að kveðja mér hljóðs um þingsköp fyrir hönd þingmanna Borgarafl., en við lýsum yfir undrun okkar á fréttaflutningi Ríkisútvarpsins af þingstörfum laugardagskvöldið 6. maí sl. Þar sagði þingfréttaritari m.a. að forseti Sþ. hefði vítt þingmenn Borgarafl. fyrir að vera ekki viðstaddir atkvæðagreiðslu um flugmálaáætlun sem þá var til afgreiðslu. Hér er hallað réttu máli og kastað rýrð á þingmenn Borgarafl. Hið sanna í málinu er að á fundi í Sþ. laugardaginn 6. maí voru óvenjumargir þingmenn stjórnarliðsins fjarverandi. Þingmenn Borgarafl., sem sátu fundinn, utan tveir sem höfðu boðað lögmæt forföll, höfðu ákveðið að sitja hjá við atkvæðagreiðslu um flugmálaáætlun ríkisstjórnarinnar. Gerði formaður flokksins, Albert Guðmundsson, grein fyrir þeirri afstöðu við atkvæðagreiðsluna. Borgarafl. er ekki á móti flugmálaáætluninni sem slíkri, en hefði kosið að hafa hana öðruvísi. Vegna þess hve marga stjórnarþingmenn vantaði gekk illa að knýja fram lögmæta atkvæðagreiðslu. Það er ekkert nýtt því á yfirstandandi þingi hefur oft gengið erfiðlega að afgreiða mál ríkisstjórnarinnar. Eru það oft stjórnarandstöðuþingmenn sem hafa það hlutverk að gera atkvæðagreiðslur lögmætar, en meiri hluti hv. þm. verður að vera viðstaddur til þess að svo megi verða. Við atkvæðagreiðslu um 1. gr. í till. um flugmálaáætlun greiddu 32 þingmenn, sem er meiri hluti þingmanna, atkvæði með handauppréttingu við þriðju tilraun forseta til að knýja fram lögleg úrslit. Við atkvæðagreiðslu um 2. gr. töldust aðeins 31 hönd á lofti og atkvæðagreiðslan því ekki lögleg. Einn stjórnarliða hafði bersýnilega laumast á brott. Var þá gripið til þess ráðs að hafa nafnakall. En hjáseta hv. þm. kemur þá fram og þar með teljast slík atkvæði með. Strax og þingmenn Borgarafl. höfðu gefið til kynna afstöðu sína að viðhöfðu nafnakalli gengu þeir út úr þingsalnum, enda komið langt umfram þann tíma á laugardagseftirmiðdegi sem samkomulag hafði verið gert um að ljúka þingfundi. Á leiðinni út úr þinghúsinu var okkur tjáð að enn ætti eftir að afgreiða eitt mál fyrir utan flugmálaáætlun. Við hröðuðum okkur aftur inn í þingsalinn, en þá var forseti Sþ. að slíta þingfundi án þess að taka fyrir fleiri mál. Vítti forseti þingmenn almennt fyrir að vera ekki viðstaddir atkvæðagreiðslu sem þeim ber skylda til skv. þingsköpum. Þingmenn Borgarafl. voru viðstaddir allar atkvæðagreiðslur þennan laugardag. Það voru því aðrir hv. þm. sem forseti var að víta með orðum sínum. Engu að síður sá þingfréttaritari Ríkisútvarpsins ástæðu til þess að skýra frá því í kvöldfréttatíma Ríkisútvarpsins að forseti hefði vítt þingmenn Borgarafl. fyrir að gegna ekki þingskyldu sinni. Við teljum nauðsynlegt að leiðrétting á þessu sé gerð úr þessum háa ræðustól því að við viljum ekki una því að það séu bornar rangar sakir á þingmenn Borgarafl..



Herra forseti. Eins og hv. þm. muna endaði umræðan um vegáætlun í hv. Sþ. á sérstakan máta. Það var búið að gefa mér orðið, en vegna umræðna utan dagskrár var ákveðið að fresta umræðu um vegáætlunina. Ég held að það hafi verið af því góða og skemmtilegra að sjá þetta fjölmennan hóp þingmanna við lokaafgreiðslu þessa máls en jafnfámennt og var hér á laugardaginn var. Ég hafði lokið umfjöllun minni um vegáætlunina, en aðeins út af nokkrum fullyrðingum og ábendingum hv. þm. í umræðunni óskaði ég eftir að fá að segja nokkur orð. Ég skal ekki eyða tíma þingsins nú á hinum miklu annatímum til að flytja aftur langa ræðu. En ég vil þó í upphafi vekja athygli á því að ég varð nokkuð undrandi á því að hér skyldu ekki koma upp fleiri ræðumenn til að fjalla um vegáætlun, ekki síst kannski frá stjórnarflokkunum, ekki kannski síst frá þeim flokki sem taldi fulla ástæðu til að kalla saman miðstjórnarfund um stöðu í þjóðfélaginu, stöðu efnahagsmála, að framsóknarmenn skyldu ekki vekja athygli á því að á árinu 1987 voru mál þannig í sambandi við vegamál að aldrei síðan 1964, svo sem kemur fram í skýrslu samgrh. um vegaframkvæmdir, hefur jafnlitlu fjármagni verið veitt til vegaframkvæmda miðað við þjóðarframleiðslu og á árinu 1987. Á því ári þegar hvað mestar framkvæmdir voru og hvað mest þensla, tvær Kringlur o.s.frv. svo sem nefnt hefur verið og framkvæmdir á flestum sviðum fóru langt fram úr áætlun, voru framkvæmdir í vegamálum á Íslandi aðeins 1,16% af þjóðarframleiðslu í staðinn fyrir 2,4% eins og gert er ráð fyrir skv. langtímavegáætlun. Ég vænti þess að hv. þm. hafi skoðað þetta plagg og séð hvert stefnir hjá fyrrv. og núv. ríkisstjórn. Það er hraðferð niður á við. Það stefnir að því nákvæmlega sama í ár. Þó að tölurnar í vegáætlun séu á þann máta að þær séu nokkru hærri en á síðasta ári er þar verið að ræða um tölur sem eru reiknaðar með aðeins 15% verðlagsbreytingu á milli ára. Og við vitum öll að það stefnir að allt öðru þar. Við megum jafnvel vera heppin ef við náum 1% af þjóðarframleiðslu til framkvæmda í vegamálum á árinu 1988. Á sama tíma og málin standa þannig fullyrða stjórnarsinnar að það sé aukið fjármagn til þessara framkvæmda og hv. 2. þm. Norðurl. e. bar á móti því að það væri verið að minnka framlag til vegamála með þeirri vegáætlun sem hér er lögð fram. Ég endurtek að það er verið að minnka samþykkt fjármagn til vegamála. Það er verið að falla frá samþykkt skv. vegáætlun sem samþykkt var á síðasta ári um að beint ríkisframlag til þessara framkvæmda yrði eins og þar stendur 1463 millj. kr. Frá þessari samþykkt er fallið. Menn geta svo metið hvort það á að taka mark á þál. frá hv. Alþingi eða ekki, en staðreyndin er sú að það var samþykkt á síðasta vori að áætla til vegaframkvæmda 1463 millj. kr. umfram sértekjur. Það er verið að staðfesta það með þeirri brtt. sem hér er nú til umfjöllunar. Hv. 2. þm. Norðurl. v. taldi að verkin á undanförnum árum hefðu skilað sér. Þrátt fyrir alla þá skerðingu sem hefur verið á framlögum til vegamála hafi verkin skilað sér. Ja, ég geri ráð fyrir að þeir séu ekki margir hér hv. þm. sem eru tilbúnir að segja að þau hafi skilað sér. Það er að vísu komin svipuð vegalengd af bundnu slitlagi og áætlað var á þessum tíma, en því miður, eins og sagt var við mig á laugardag, eru þær ansi langar "einhjólabrautirnar" sem hafa verið lagðar í staðinn fyrir að leggja vegina eins og áætlað var skv. langtímaáætlun. Það hefur verið farið í að leggja bundið slitlag á vegina eins og þeir eru svo gott sem, með tiltölulega lítilli styrkingu, bráðabirgðaframkvæmdir, og það hefur verið lagt víða á landinu aðeins einbreitt slitlag, ekki breiðara slitlag en svo að þar er varla hægt að mætast á litlum fólksbifreiðum. Þetta var ekki meiningin við uppbyggingu langtímaáætlunar. Meiningin var sú að hvarvetna þar sem byggður yrði vegur og sett á bundið slitlag yrði þetta gert á þann máta að það yrði full breidd þar sem væri hægt að mætast á eðlilegan máta. Ég vildi undirstrika þetta. Í öðru lagi kom fram í umræðunum frá hv. 4. þm. Reykn. hugleiðing um að hér væri verið að taka mikla peninga frá höfuðborgarsvæðinu til vegaframkvæmda. Það væri verið að færa fjármagn út á land frá höfuðborgarsvæðinu. Ég mótmæli svona umræðu. Ég tel það alveg fráleitt þegar verið er að ræða um að byggja upp vegakerfi á landinu, hvort sem það er á Austfjörðum eða á höfuðborgarsvæðinu, að þá sé verið að færa til eitthvert fjármagn á milli landshluta. Það er alveg fráleitt. Eins og ég tók fram í ræðu minni á laugardaginn hljótum við að viðurkenna að einmitt á höfuðborgarsvæðinu eru ýmis verkefni sem þarf að fara í og eru mjög dýr. Ég benti einmitt á að við landsbyggðarmenn hefðum haft von um að það kæmi ekki að hinum dýru verkefnum á Reykjavíkursvæðinu fyrr en búið væri að sinna uppbyggingu vega út um land miklu betur og meir en þegar er gert. Fjármagn til vegagerðar verður engan veginn metið þannig að það komi frá þessum eða hinum staðnum. Framkvæmdir í vegagerð eru jafnréttmætar og sjálfsagðar hvort sem þær eru á Reykjavíkursvæðinu eða á landsbyggðinni.



Herra forseti. Það er ekki ætlan mín að taka þátt í deilum um vegáætlun fyrir árið 1988. Við getum allir verið sammála um að það þyrfti að hafa meira fjármagn til vegamála og ráðast í meiri framkvæmdir því að við erum sammála um að vegamálin eða samgöngumálin almennt eru eitt þýðingarmesta byggðamál á Íslandi og hefur hvað mest að segja fyrir byggðaþróun hér á landi hvernig sem við tölum um byggðamál almennt. Ég rakti í framsögu fyrir vegáætlun fyrir árið 1988 að ég held það helsta sem þessi endurskoðun nú ber með sér, sem er ekki regluleg endurskoðun vegáætlunar, hún á að fara fram á næsta ári, heldur tilkomin vegna þess að það kom viðbótarfjármagn inn í framkvæmdaáætlun fyrir árið 1988 sem var eðlilegt að Alþingi tæki ákvörðun um með hvaða hætti yrði ráðstafað og fjvn. var algerlega sammála um að leggja þær brtt. fram sem hér eru til umræðu á þskj. 1024. Ég get endurtekið það, sem kannski er nægilegt svar til hv. síðasta ræðumanns, að það er alveg hárrétt að það þarf meira fjármagn og það er einnig hárrétt að í vegáætlun á síðasta ári var gert fyrir hárri upphæð sem var engan veginn séð fyrir hvernig yrði útveguð og það var einnig staðreynd að það var ekki samkomulag í síðustu ríkisstjórn um hve mikið fjármagn skyldi útvegað til að fjármagna meiri vegaframkvæmdir. Þetta liggur allt fyrir og þarf ekki að rifja það upp. En það er líka staðreynd í till. til þál. sem hér liggur fyrir að miðað við verðlagsforsendur tillögunnar eykst ráðstöfunarfé á árinu 1988 um 16% frá árinu 1987 og um 6% frá gildandi vegáætlun 1988. Þess vegna erum við að tala um brtt., sem hér liggur fyrir, sem er eðlilegt að Alþingi fjalli um. Auðvitað hljóta allir hv. þm. að fagna því að það er þó eitthvað jákvætt í þessum málum. Ég vil leiðrétta hv. 4. þm. Vesturl. að því leyti til að hann talar um óljóst orðalag um ráðstöfun á 285 millj. í tillögunni. Ákvörðun fjvn. um að skipta fjármagni til framkvæmda 1989 milli kjördæmanna er þvert á móti ákvörðun sem ekki er hægt að breyta ef Alþingi samþykkir þannig að hér er ekki óljóst mál heldur er verið að negla fasta ákvörðun sem ekki er hægt að breyta nema með samþykkt Alþingis. Ég skal ekki tefja umræður, herra forseti, því að hér er naumur tími, en ég vil aðeins segja að ég tel nauðsynlegt við formlega endurskoðun vegáætlunar á næsta ári að það fari fram endurmat á verkefnum sem eftir er að framkvæma og ekki hvað síst verkefnum sem við flokkum undir sérverkefni. Þar á ég við jarðgöng, brýr yfir firði og jafnvel veg undir firði. Það er staðreynd, sem ég geri ráð fyrir að hv. alþm. átti sig á, að það er eftir að fjármagna dýrustu og erfiðustu kaflana í vegakerfi þjóðarinnar. Þess vegna er fullkomin ástæða til þess að menn geri sér grein fyrir því hvernig staðan er í þessum málum og kalli eftir meiri áætlunargerð í sambandi við þessi verkefni. Ég held að það sé ástæðulaust annað en minna á þetta nú þegar tiltölulega stutt er í endurskoðun á vegáætluninni fyrir næstu ár. Ég vil einnig í því sambandi benda á þýðingarmikinn þátt sem hefur verið mikil aukning á núna á síðari árum og það er í sambandi við viðhald og styrkingu vega. Í vegáætlun, í langtímaáætluninni sjálfri, er eitt aðalmarkmiðið að allir aðalvegir landsins geti borið tíu tonna öxulþunga. Þetta er þýðingarmikið atriði í sambandi við uppbyggingu vegakerfisins þó að okkur þyki mörgum hægt ganga. Ég tel að það sé alveg hárrétt stefna sem Vegagerðin bendir á og felst í því að þeir telja að það sé eðlilegt að um leið og búið er að byggja malarvegina upp og styrkja þá að þessu leyti til verði samsíða lagt á þá bundið slitlag eða klæðning þannig að við missum ekki þann árangur sem þar með er fenginn í okkar misjöfnu veðrum, ryki, vatnavöxtum og öðru slíku eins og þið vitið hvernig fer með malarvegi. Þetta held ég að sé nauðsynlegt að undirstrika og einmitt styrkja Vegagerðina í þessum áformum sem hefur tekist víða með miklum ágætum. Það væri freistandi að ræða við hv. þm. Kjartan Jóhannsson um hans skilgreiningu á því hvað þéttbýlið við Faxaflóa hefur látið mikið fjármagn í vegagerð úti um land. Ég ætla ekki að eyða tíma í það. Þetta er svo augljós röksemdafölsun og vitleysa að ég veit að hann hefur sagt þetta meira til að ýta undir að upp kæmu fjörugar umræður en að hann meinti þetta í raun og veru. Auðvitað vitum við að vegakerfið byggist upp á því að allir, hvort sem þeir búa í þéttbýli eða dreifbýli, njóti þess og allir leggja jafnt til þessara hluta sem einstaklingar. Ég held þess vegna að ég geti endað mál mitt með því að ég vonast til þess að hv. þm. og Alþingi beri gæfu til þess að menn standi saman um að auka þungann í vegagerð og standa saman um að reyna að flýta öllum framkvæmdum í vegagerð í landinu því að samgöngurnar, ekki síst vegasamgöngurnar, eru eitt af því sem er kjölfestan í þeirri byggðaþróun og þeirri byggðastefnu sem við erum allir sammála um að þurfi að vera í heiðri höfð á þessu landi og hafa forgang.



Virðulegi forseti. Mig langar til að fjalla í örfáum orðum almennt um vegáætlun og með hvaða hætti hún er undirbúin og hvaða ákvarðanir eru teknar í vegamálum, þ.e. hvaða fjármagni er veitt til vegamála og hvernig. Í stefnuskrá Borgarafl. kemur það skýrt fram að við viljum ráðstafa fé til vegamála með allt öðrum hætti en hingað til hefur verið gert. Við teljum að Alþingi eigi einungis að marka meginlínurnar í vegáætlun og ákveða heildarfjárhæð fjárlagaársins, en síðan sé miklu eðlilegra að heimamenn í viðkomandi héraði ráðstafi þeim skammti, sem þeim er ætlaður, sjálfir. Það er ekki nokkur vafi á því að heimamenn eru miklu betur færir um að ákveða hvar þurfi að beina fjármagni til nýrra verkefna en þingmenn viðkomandi kjördæmis. Þeir eru kallaðir á fund í Reykjavík með sérfræðingum Vegagerðarinnar til að karpa þar um smáupphæðir til smáverkefna og hafa miklu minni möguleika til að setja sig inn í hvar þörfin er brýnust en heimamennirnir. Í þessu tilviki á ég við sveitarstjórnarmenn í viðkomandi landshlutum. Þá teljum við fyrir löngu orðið tímabært að skilgreina verkefnin miklu betur. M.a. þarf að skilgreina hvaða verkefni í samgöngu- og vegamálum eru verkefni sem varða alla þjóðina í heild sinni en ekki ákveðin kjördæmi. Sem dæmi um slíkt má nefna hringveginn, höfuðveg 1 umhverfis allt landið. Hann er ekkert kjördæmismál. Þetta er þjóðþrifaverkefni sem varðar allt þjóðfélagið í heild sinni. Því er sjálfsagt að taka hringveginn út úr vegáætlun og leysa hann sem sjálfstætt og sérstakt verkefni og ljúka honum í einum áfanga en ekki viðhalda þeirri stefnu sem verið hefur undanfarin ár. Ég kalla það bútastefnuna. Það er verið að leggja smábúta hér og þar. Síðan eru vegavinnuflokkarnir færðir til og þegar þeir koma aftur til starfa verður verkið margfalt dýrara fyrir vikið vegna þess að það er ekki hægt að halda viðstöðulaust áfram. Annað dæmi um verkefni sem varðar allt þjóðfélagið í heild sinni er tvöföldun Reykjanesbrautar þannig að þjóðin geti komist til alþjóðaflugvallarins og stöðvar Leifs Eiríkssonar án þess að lenda þar nánast í hættu vegna allt of mikillar umferðar um þann einfalda veg sem þar er nú. Þá er ámælisvert hvað framlag til vegamála hefur verið skert á undanförnum árum. Miðað við upphaflegar áætlanir í vegamálum hefur sífellt dregið úr framlagi til vegaverkefna og má ætla að það vanti orðið um 11/2 milljarð til vegaframkvæmda, þ.e. sem framlög til vegamála hafa dregist saman um á undanförnum árum. Þá má minna á eitt lítið frv. sem hefur verið fyrir þinginu undanfarið, þ.e. staðfesting á brbl. varðandi bifreiðagjald. Því er ætlað að renna beint í ríkishítina, en ekkert af þeim gjöldum rennur til vegamála þangað sem þau ættu að sjálfsögðu að fara. Og að lokum vil ég benda á að bensínhækkun hefur aðeins að litlu leyti skilað sér til framkvæmda í vegamálum. Svo held ég að megi undir lokin minnast á höfuðborgarsvæðið, en þar vantar stórkostlega fjármagn til brýnna verkefna, til að greiða úr því umferðaröngþveiti sem ríkir á höfuðborgarsvæðinu. Má þá enn einu sinni minna á að það er ætlað að um það bil 80% af öllum tekjum sem umferðin skilar í ríkissjóð á Íslandi falli til á höfuðbogasvæðinu.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður. Hér er einvörðungu um að ræða hina reglubundnu framreiknun upphæða að því er varðar fjármagn til vegaframkvæmda. Hér er ekki um að ræða hina venjulegu endurskoðun sem á sér stað. Ég vil aðeins minna á að á sl. vori, þegar hin reglulega endurskoðun átti sér stað, var ég þeirrar skoðunar að þá ættu menn í ljósi þess að kosningar væru fyrir dyrum að gera áætlun til eins árs og að loknum kosningum, með hliðsjón af nýrri stjórnarmyndun, ætti að taka þessi mál til gagngerðrar endurskoðunar og setja í það meira fjármagn en verið hefur undangengin ár og a.m.k. að staðið yrði við þá langtímaáætlun sem gerð var á sínum tíma og verulega hefur hrakað í þessum efnum. Þetta var ekki gert. Menn höfðu hinn gamla hátt á og gerðu þetta með hinum hefðbundna hætti. Ég skal ekki fara frekar út í það. Að vori hlýtur að koma til þess að menn geri þetta dæmi betur upp en nú er verið að gera. Á því er enginn vafi. Það er greinilegt af þeim upplýsingum sem komið hafa fram að langtímaáætlunin hefur verulega raskast, miklu meira en menn höfðu gert sér grein fyrir að gæti orðið á ekki lengri tíma en er liðinn síðan þetta var gert. Við slíkt verður ekki búið til lengdar. Það ætti öllum hv. þm. að vera það ljóst að samgöngurnar úti á landsbyggðinni eru sá grunnur sem við byggjum á ef það á að halda uppi byggð í landinu. Einhver arðbærasta fjárfestingin sem í verður lagt eru vegaframkvæmdir. Ég hygg að hv. þm. Júlíus Sólnes hafi farið eitthvað um Vestfjarðakjördæmi fyrir kosningar á sl. vori og ætti því að þekkja þá þörf sem þar er fyrir auknar framkvæmdir og meiri að því er varðar vegagerð á því svæði. Trúlega er svo víðar þó ég sé þeirrar skoðunar að á Vestfjörðum sé nánast versta ástandið að því er varðar samgöngur innan héraðs og við heildarsvæðið af öllum kjördæmunum. En ég ætla ekki að fara út í það hér. Mér sýnist að þær umræður ættu miklu frekar heima að vori þegar hin reglulega endurskoðun á sér stað en vera að teygja hér lopann. En við hljótum, eða þeir sem þá verða til staðar hér á Alþingi, því það er ekkert sjálfsagt að hér verði allir sem nú eru - eða hver gengur út frá slíku hér?

Þeir sem hafa peningamálin.

Þeir sem hafa peningamálin, segir hv. þm. Albert Guðmundsson. Hann hugsar á sama hátt og áður.

Er stjórnarliði að tala?

Það verður hv. þm. Hjörleifur Guttormsson að gera upp við sig, hver það er sem er að tala, sé honum það ekki ljóst. Ég er fyrst og fremst að tala um að hér er lýðræði. Það veit enginn af hv. þm. hversu lengi hann kann að sitja nema þá þeir sem telja sig sjálfsagða til þeirra hluta og kannski er hv. þm. Hjörleifur Guttormsson einn af slíkum.

Ódauðlega?

Ódauðlega já. Rétt hjá hv. þm. Pálma Jónssyni. Ég er ekki einn af þeim. Hér geta orðið breytingar á einu ári. Eitt ár í pólitík er vissulega langt. Það sem ég ætlaði nú fyrst og fremst að gera í ræðustól var að spyrja hæstv. samgrh. um hvort núna væri gert ráð fyrir fjármagni til undirbúnings fyrirhuguðum jarðgöngum t.d. á Vestfjörðum sem mikið hefur verið um rætt eða ætla menn enn einu sinni að slá slíkri ákvörðun á frest? Ég held að það sé mikils virði...

Er þeim frestað?

Ja, ég sé ekki að hún hafi verið hafin. Kannski hv. þm. Egill Jónsson hafi einhverja vitneskju um að það sé byrjað. Mér er ekki um það kunnugt og var ég þó vestra nýlega. En ég held að það sé mikils virði fyrir það fólk sem þarna er um að ræða að hv. Alþingi taki afstöðu til þessa máls, það sé ljóst að þetta verði gert og ákvörðun verði tekin.  Auðvitað kostar það peninga, það er ljóst, og það kostar töluverða peninga, en tiltölulega litla miðað við það gagn sem það kann að gera og mun skila þjóðfélaginu í framhaldinu. Ég teldi nauðsynlegt, þó að hér sé ekki um reglulega endurskoðun vegáætlunar að ræða, að menn slægju því föstu að fjárveiting yrði sett í undirbúning að slíkum mannvirkjum þannig að fólk hafi trú á því að menn meini eitthvað sem verið er að tala um en ekki bara orðin. Því spyr ég hæstv. ráðherra: Er meiningin að setja í þetta fjármagn til undirbúnings eða ætla menn enn einu sinni að slá slíku á frest?



Virðulegur forseti. Að gefnu tilefni í síðustu ræðu hv. 3. þm. Vestf. Karvels Pálmasonar fannst mér rétt að koma upp og benda á að það er stjórnarþingmaður úr þingflokki fjmrh. sem var að tala. Ég vil sjálfur sem þingmaður og þátttakandi í atkvæðagreiðslum um mál sem borin eru fram á Alþingi lýsa yfir stuðningi ef hv. þm. kemur með tillögu um þá fjármögnun sem hann er að tala um þegar hann beinir fsp. sinni til hæstv. samgrh. Ég lýsi hér með yfir stuðningi við þá tillögu sem fram kemur væntanlega frá hv. þm. og varðar svo mjög vegagerð á Vestfjörðum.



Herra forseti. Ósköp verða menn hvumpnir ef bent er á einfaldar staðreyndir eins og ég gerði í ræðu minni þegar þetta mál var til umræðu sl. laugardag. Ég benti á þá einföldu staðreynd að það væri augljóst að a.m.k. 60% af því fé sem færi til vegagerðar rynni frá íbúum í Reykjavík og Reykjaneskjördæmi á sama tíma og það hlutfall sem færi til framkvæmda á þessu svæði væri um það bil 14% þannig að hér væri dæmi um straum af fé frá fólki á höfuðborgarsvæðinu til framkvæmda úti á landi öndvert við það sem oft væru nefnd dæmi um úr þessum ræðustól. Ég hélt að menn þyldu að heyra svona augljósar staðreyndir og ég hélt að menn þyldu að heyra að þetta þýðir að íbúar höfuðborgarsvæðisins leggja til nýframkvæmda í þjóðvegum og þjóðbrautum um það bil 500 millj. samkvæmt þeim tölum sem eru fyrir framan okkur umfram það sem þeir fá sjálfir til framkvæmda á sínu svæði eða, ef við tækjum tölurnar í heild sinni sem hér er verið að úthluta, þá væri um það að ræða að það væri um 11/2 milljarður sem flyttist hér til. Ég hélt að menn þyldu að heyra dæmi af þessu tagi. Ég hef ekki talað um þetta nema sem dæmi og ég tók líka fram að ég teldi augljóst að höfuðborgarbúar og þeir sem búa á suðvesturhorninu nytu auðvitað vegaframkvæmdanna úti á landi með sama hætti og þeir sem úti á landi eru nytu þeirra þegar þeir kæmu hingað. Ég tók líka fram að ég er ekki að tala um að það þyrfti að draga úr vegaframkvæmdum úti á landi heldur hlyti ég í þessu sambandi að benda á að við stæðum frammi fyrir gífurlegum verkefnum hér á þessu svæði til að leysa þá umferðarhnúta sem augljóslega eru þegar komnir eða eru í uppsiglingu á næstu árum og þess vegna þyrfti að auka heildarfé til vegamála til þess að menn gætu haldið a.m.k. sama framkvæmdastigi í framkvæmdum úti á landi og er núna jafnframt því að vinna að framkvæmdum á þessu svæði í auknum mæli og umfram það sem menn hafa gert að undanförnu. Ég veit ekki nema það sé ástæða til að benda á örfáar staðreyndir til viðbótar í þessu sambandi þannig að það liggi ljóst fyrir. Það liggur t.d. ljóst fyrir að umferð á þjóðvegum skiptist þannig að 36,8% eða tæp 40% af umferð á þjóðvegum talið í eknum kílómetrum eru í Reykjaneskjördæmi einu sér, eru á þjóðvegum í Reykjaneskjördæmi einu sér. Ég sagði að það væru um 14% af framkvæmdafé til höfuðborgarsvæðisins. En ef við tökum nú Reykjaneskjördæmi eitt eru það um 12%. Þarna hafa menn umferðarþungann tæp 40%, framkvæmdaféð 12%. Ef við tökum höfuðborgarsvæðið í heild verður þetta enn þá geigvænlegra vegna þess að umferð mæld í eknum km innan umferðarsvæðisins sem er ekki á þjóðvegum er talin 500 millj. km meðan umferð á þjóðvegum alls staðar annars staðar, í öllum kjördæmum þess vegna ef menn vilja það, eru 725 þús. þúsunda. 725 millj. km eru eknar á þjóðvegum víðs vegar um landið, en innan höfuðborgarsvæðisins er talið að eknir séu 500 millj. km. Ef þetta er lagt saman væri það meira en helmingur umferðarinnar í landinu sem er innan Reykjavíkur og Reykjaness, um það bil 60% nánar tiltekið. Þessar staðreyndir finnst mér sjálfsagt að menn hafi í huga og ég hygg að það sé engum til góðs að horfa fram hjá þessum staðreyndum. Hv. 1. þm. Vesturl. Alexander Stefánsson sagði réttilega að allir eigi að borga til þessa og allir eigi að njóta og það á auðvitað að vera markmiðið. En menn njóta þess nú ekki alveg sérstaklega að standa í samfelldri biðröð frá Sóleyjargötunni inn á Kringlumýrarbraut til þess að komast þennan spöl og vera kannski 20 mínútur á leiðinni frá Kringlumýrarbraut og upp að Kringlu t.d., svo maður taki dæmi af því hvernig þetta er stundum á þessu svæði núna. Og slysagildrurnar gæti ég auðvitað talið upp. Ég vil líka minna á það, bara svo að menn hafi það í huga sem ég benti á hér á laugardaginn, að ein framkvæmd eins og sú sem fram undan er á Arnarneshæðinni og varið er 14 millj. til samkvæmt þessum tölum hér mun kosta 190 millj. kr. Þetta er til marks um hvers konar verkefnum við stöndum frammi fyrir á höfuðborgarsvæðinu. Mér finnst, herra forseti, að það sé alveg nauðsynlegt að menn séu tilbúnir að horfa á staðreyndir. Ég er ekki að biðja um neinn landshlutaríg, en ég ætlast til þess að menn séu tilbúnir að sjá staðreyndir eins og þær eru og ræða málin út frá því. Og ég ítreka: Ég hef ekki gerst talsmaður þess að það væri dregið úr vegaframkvæmdum úti á landi, síður en svo, en ég hlýt að benda á þetta dæmi um fjárstreymi, sem er öndvert við það sem menn gera hér oftast að umtalsefni, og ég hlýt að benda á þau verkefni sem fram undan eru hér á þessu svæði. Það var reyndar athyglisvert að hv. þm. Stefán Valgeirsson sagði efnislega: Hvaðan koma peningarnir? Ég skildi hann svo að hann vildi skilgreina hlutina þannig að í rauninni væri hér verið að skila aftur peningum sem höfuðborgarsvæðið hefði áður hirt af landsbyggðinni. Vitaskuld má halda því fram. En ég held að hv. þm. Stefán Valgeirsson, af því að ég tel víst að hann sé að miða við útflutningsframleiðsluna, ætti að gá að því hversu stór hluti af útflutningsframleiðslu landsmanna kemur einmitt úr Reykjaneskjördæmi. Þar stendur Reykjaneskjördæmi mjög vel og áreiðanlega ekki síður en hans kjördæmi ef hann langar í samanburð af því tagi. En það var ekki það sem ég var að biðja um. Ég er að biðja menn um að horfa á staðreyndir og vera viðbúnir framtíðinni.



Herra forseti. Ræða hv. síðasta ræðumanns var athyglisverð fyrir margra hluta sakir, kannski ekki síst fyrir þá sök að það er mjög fróðlegt að fylgjast með því hvernig talsmenn Alþfl. tala um málefni eins og vegamál, eins og landsbyggðarmál og annað sem tengist viðkvæmum atriðum í pólitík nú síðustu dægrin. Nú er það svo að þau málefni sem mest varða ríkisfjármálin eru mjög í höndum Alþfl., eins og t.d. embætti fjmrh., og ráðherrar Alþfl. og þingmenn geta undir engum kringumstæðum skotið sér undan því að þeir bera mikla ábyrgð á því hvernig á ríkisfjármálum í heild er haldið og bera auðvitað líka mikla ábyrgð á því hversu miklu fé er varið til samgöngumála, vegamála og ýmislegs annars. Hv. þm. talaði um að hann væri ekki að efna hér til kjördæmarígs og vel má það vera, en hann hafði þó mörg orð um það hversu litlu fé væri varið til Reykjaneskjördæmis og Reykjavíkur og bar það saman við landsbyggðina. Gefur það auðvitað tilefni til að rifja upp að hæstv. fjmrh. hefur látið hafa það eftir sér opinberlega að vel komi til tals að slá á frest jarðgöngum í gegnum Múlann sem um leið gefur tilefni til þess að rifja upp að þegar Alþfl. var í stjórnarandstöðu flutti þingmaður Alþfl. þáltill. og þeir alþýðuflokksmenn í heild voru mjög áfjáðir í að flýta göngunum í gegnum Múlann. Þannig er þetta nú oft um Alþfl. þegar hann er í þessu kjördæmapoti og fáa þingmenn á Alþingi hef ég fundið eins og þann hv. þm. sem síðast talaði sem notar einlægt hvert tækifæri sem hann hugsanlega getur til að vera með kjördæmapotið en tekur þó alltaf sanngjarnlega fram samtímis að hann sé ekki í kjördæmapoti og biður menn að horfa á staðreyndir málsins. Auðvitað getum við horft á staðreyndir málsins. Hvaða mark eigum við landsbyggðarmenn að taka á þingmanni Alþfl. þegar hann segir að ekki sé nægilegu fé varið til vegamála í Reykjaneskjördæmi og lætur mjög að því liggja, en segir um leið að hann vilji ekki og sé ekki að fara fram á að draga fé frá öðrum kjördæmum? Hafa ráðherrar Alþfl. gefið í skyn að þeir séu reiðubúnir að auka framlög til vegamála? Það hefur ekki staðið á þingmönnum Sjálfstfl. að gera það. Ég vil þess vegna taka í framrétta hönd hv. þm. Ef það er svo að ekki er um kjördæmapot að ræða heldur einlægur vilji fyrir samgöngumálum og vegamálum vil ég taka í hans framréttu hönd og biðja hann um að hjálpa okkur þá við að eiga við ráðherra Alþfl. þannig að þeir fáist til þess að láta meira fé í samgöngumálin, meira fé í vegina, meira fé í hafnirnar. Ekki skal standa á mér að ýta á eftir því. Þvert á móti höfum við sjálfstæðismenn mjög haldið því fram þegar viðræður hafa orðið um ríkisfjármálin milli stjórnarflokkanna að nauðsynlegt sé einmitt að auka framlagið til vegamálanna, auka framlagið til hafnamálanna. Ég er alveg sammála honum um að það er eitt mesta framfaramál sem við getum fundið. Ég er sammála því, sem hann segir, að slysagildrur eru víða á Stór-Reykjavíkursvæðinu, á Reykjanesi og slysagildrur eru út um allt land. Þegar við erum t.d. að tala um göng í gegnum Ólafsfjarðarmúla er það fyrst og fremst af þeim sökum að enginn vegur á landinu er eins hættulegur og sá vegur. Snjóflóðin sem þar falla á hverju ári skipta tugum eða hundruðum. Við erum þar að tala um slysagildrur og höfuðrökin með þeim vegi eru þau að menn óttast að þar kunni að koma til alvarleg slys og um leið og við erum að leggja ríka áherslu á að tengja byggðirnar við Eyjafjörðinn erum við að reyna að koma í veg fyrir að til fjöldaslyss komi á þessari hættulegu leið. Ég get vel sagt það sem mína skoðun að tími er kominn til að huga að því hvernig hægt sé að leggja aðra akrein til Keflavíkur t.d. einmitt vegna þeirrar miklu slysahættu sem er á þeim vegi og ég er sammála um að Arnarneshæðinni þurfi að ljúka. Það er einmitt af þeim sökum sem ég hef lagt ríka áherslu á nauðsyn þess að auka framlögin til vegamálanna. Og ég skal láta þessa ræðu hv. 4. þm. Reykn. verða til þess að ég æsist allur upp og fylgi því máli eftir af miklu meiri krafti en ella mundi vitandi það að ég á hauk í horni þarna inni í herbergi Alþfl. þar sem ég bjóst ekki við að sjá hann. Ég er þess vegna mjög ánægður yfir að finna vængjaþytinn og ég veit að það verður arnsúgur þegar hv. þm. beitir sér inni í herberginu og fer að fjmrh. og lætur hann finna fyrir því að ef maður hefur klær, þá bíta þær. Við þingmenn utan af landi virðum að það þurfi að bæta samgöngur á Reykjavíkursvæði og reyna að koma í veg fyrir þær slysahættur sem hér eru, ég geri ekkert með það.þótt menn þurfi stundum að bíða í miðborg Reykjavíkur eftir því að komast áleiðis. Menn geta þá bara lagt fyrr af stað. Ég geri ekki mikið úr því. Það kemur fyrir að menn tefjist af öðrum alvarlegri ástæðum á öðrum stöðum líka, kvörtum ekki í þingsölum þó maður þurfi svolítið að bíða. Og það er fallegt við Tjörnina, ekki síst á þessum síðustu dögum. En við úti á landsbyggðinni berum hins vegar mjög fyrir brjósti að hægt sé að tengja saman byggðirnar einmitt nú á þessum síðustu tímum þegar við verðum varir við að ekkert lát er á að menn fari suður hingað. Mér er nú ekki alveg ljóst eftir hverju menn eru að sækjast að vísu, en svona er þetta. Menn eru að sækja suður hingað og fækkar úti á landi og hér þarf að byggja meira og meira. En þá erum við að reyna að tengja saman byggðirnar og við sjáum t.d. við Eyjafjörð, eftir að hinar góðu samgöngur komust á milli Dalvíkur og Akureyrar, hvernig verkaskipting milli byggðarlaganna hefur vaxið, hvernig öll þessi byggðarlög eru núna í örum og blómlegum vexti og hvað þessar bættu samgöngur gefa mikla bjartsýni. Eins er nauðsynlegt að gera víðar á landinu og þess vegna hljótum við að fagna því, landsbyggðarmenn, að hv. 4. þm. Reykn. sér alls ekki eftir því að við fáum þann hluta af vegafénu sem við höfum fengið og erum honum þakklátir fyrir að hann skuli svo skilja okkar þarfir. En það gefur enn og aftur ástæðu til að lofa honum því á móti að ég skal ekki skorast undan. Við skulum fara saman að hæstv. fjmrh. og hæstv. viðskrh. og ekki gefast upp fyrr en við höfum náð okkar máli fram, að verulega aukið fé verði nú látið í vegamálin á næsta ári og hafnirnar ekki látnar eftir sitja.



Herra forseti. Já, það falla mörg orð, en það er minna um vegaféð. Það er í þessu eins og mörgu öðru að loforðin, fyrirheitin sem hafa verið gefin, gleymast, sérstaklega eftir kosningar. En það getur verið að það verði kosið aftur einhvern tímann og ætli það byrji þá ekki sami söngurinn: Loforð. En loforð reynast létt á vog sem ljómi er af gulli stafar. Eftir því sem stendur í þessari bók hérna, sem er skýrsla hæstv. samgrh. um framkvæmd vegáætlunar 1987, á bls. 42 kemur fram að það er ekki helmingur af því sem að var stefnt og lofað var sem er látið í vegina. 5,16% stendur á bls. 42 og það hlýtur að vera rétt. Þetta er frá hæstv. samgrh. Hann ber sjálfur ábyrgð á þessari tölu. Því var líka heitið að halda áfram að grafa sundur fjöll og þannig erum við leiknir í Norðurlandi eystra að við komum ekki áfram vegunum vegna þess að við viljum ekki láta okkar eftir liggja til þess að það sé hægt að standa við það loforð. Og það eru vegir í okkar kjördæmi sem víðar sem eru í því ástandi að a.m.k. yfir vorið og stundum á vetrum eru þeir mikil hindrun til flutninga. Það þarf þá að takmarka þungaflutninga á einu mesta framleiðslusvæði landsins sem Eyjafjörður er. En sem sagt: Efndirnar ná ekki nema að hálfu leyti miðað við fyrirheitin í þessu efni. Hér stendur það svart á hvítu í skýrslu samgrh. hæstv. Ég er út af fyrir sig ekkert hissa á því þó þingmenn Reyknesinga, sem eru komnir með bundið slitlag á alla sína vegi, - ég sagði alla sína vegi, ég þekki mig nokkuð á Reykjanesi, ég var þar í nokkuð mörg ár og var að skoða það, ég kalla það alla vegina, það er a.m.k. nokkuð annað en er annars staðar, - ég er ekkert hissa á því þó þeir telji eftir þó það sé skilað einhverju af því sem landsbyggðin hefur látið í þjóðarbúið, þó það komi til baka út á land. Annars hefði ég vænst þess að hæstv. samgrh. kæmi í ræðustól og ræddi þessi mál. Kannski hefur hann gert það, en ég hefði vænst þess vegna þess að ég held að hann sé svo réttsýnn maður að hann muni viðurkenna að lítið af því fjármagni fari aftur út á land í gegnum kerfið miðað við það sem fer af landsbyggðinni hingað til höfuðstöðvanna.  Nei, það er ástand þannig í okkar þjóðlífi að það virðist ekkert ganga. Það virðist enginn grundvöllur nema eitthvað í kringum hermangið. Þar blómstrar þar sem er hermangið einhvern veginn og þeir angar sem að því liggja. Allt annað á hausnum. Hvað ætli það séu margar verslanir úti á landsbyggðinni, kaupfélög, einkafyrirtæki, hvað ætli það séu mörg útgerðarfyrirtæki sem eru að stöðvast ef ekki verður eitthvað aðhafst? Og hvað verður gert til þess að breyta um þannig að vonleysið, sem er orðið almennt úti á landi, breytist í einhverja von? Hæstv. viðskrh. var í sjónvarpinu hér á dögunum og mér heyrðist að það gæti allt beðið þangað til að fjárlög yrðu afgreidd og þau mál sem þeim tengjast, lánsfjárlög, sem mundu taka gildi um næstu áramót. Hvað verða mörg fyrirtæki þá komin á hausinn ef á að fara eftir þeim ráðum? Hvað ætlar t.d. hv. þm. Karvel Pálmason að bíða lengi eftir að þeir loki allir á Vestfjörðum áður en hann gerir upp við þessa ríkisstjórn? Og ég gæti nefnt fleiri nöfn. Ég gæti nefnt 1. þm. Vesturl. Hvað ætlar hann að bíða lengi?

Hann er nú dyggur.

Dyggur? Sá sem er dyggur, það er hann sem þorir að fara eftir sinni sannfæringu. Hann er ekki bundinn af öðru.

Hver?

Ég vona að hv. þm. Karvel Pálmason fari eftir því. Það er alveg þýðingarlaust fyrir þessa þingmenn hvað sem þeir heita, hvort sem þeir heita Pétur eða Páll, Árni eða Karvel, að skrifa eða tala á móti þessari ríkisstjórn en greiða svo atkvæði með henni í hverju málinu á eftir öðru. Er það að vera samkvæmur sjálfum sér? Er það? Athafnir verða að fylgja orðum eða þá að orðin eru ekki marktæk. Það er málið. Ég ætla ekki, herra forseti, að taka meiri tíma. Ég varð að segja það sem ég hef sagt. Ég hef reynt að gera það í eins fáum orðum og mér er unnt. En ég vil ekki níðast á forsetanum með því að fara að tala öllu lengur. En ég vænti þess að hæstv. samgrh. geri grein fyrir því og mótmæli því á, sem er í hans eigin skýrslu, sem ég hef hér sagt. Ég vænti þess að aðrir hv. þm., sem geta í raun og veru ekki horft aðgerðarlausir á þróun mála úti á landsbyggðinni og raunar víðar, manni sig upp og tali út úr pokanum og setji hausinn út úr pokanum og segi hvernig þeim líður og hvernig þeir ætla að standa að málum ef þetta á að ganga lengur svo sem hingað til.



Herra forseti. Hér hafa menn gefið tilefni til miklu lengri umræðna en kannski hefði verið ástæða til í upphafi að ætla. Hv. þm. Halldór Blöndal gaf vissulega tilefni til að svara honum örfáum orðum. Hann vék að vísu fyrst og fremst að hv. þm. Kjartani Jóhannssyni, sem ég þarf ekki fyrir að svara, hann mun trúlega gera það sjálfur. En út af því sem Kjartan sagði, þá er það út af fyrir sig rétt að hér eru vandamál í umferð og hættur. Fólk þarf að bíða eftir að komast, en fólk kemst þó. En á öðrum svæðum kemst fólk ekkert og það er kannski meginmálið. Þar er lokað. Þar fer fólk ekki neitt. Það dugar ekki að bíða. Þar getur fólk ekkert farið. Kannski væri réttara að slá þarna tvær flugur í einu höggi og a.m.k. ekki fjölga hér á þessu svæði, frekar kannski að fækka og færa fólk út á landsbyggðina til þess að það þurfi ekki að setja í miklu meiri framkvæmdir á þessu svæði til að leysa umferðarhnúta. Það er auðvitað efnahagsstefnan sem hefur orðið til þess að valda þessum vandræðum. Fólk flykkist af landsbyggðinni á Reykjavíkursvæðið og það veldur þeirri umferðarteppu eða tregðu sem menn eru að tala um. Því væri hægt að breyta með breyttri efnahagsstefnu, ég tala nú ekki um hefði það verið gert fyrr. Hv. þm. Halldór Blöndal talaði eins og einhver sakleysingi eða sóknarmaður í það að vilja miklu meira fjármagn í vegaframkvæmdir, ásakaði hæstv. fjmrh. sem ég ætla ekki að bera blak af.

Það er ekki hægt.

Hvorki nú né síðar.

Það sagði ég ekki. Það er mitt að ákveða það, ekki annarra. En hann sakaði hæstv. fjmrh. og þingmenn Alþfl. um að þeir vildu ekki meira fjármagn í vegaframkvæmdir.

Já.

Við skulum nú rifja aðeins upp, hv. þm. Egill Jónsson, og ástæða til, ekki síst fyrir þig hv. þm., hverjir hafa ráðið þessum málum undangengin ár. Hverjir réðu þessum málum undangengin fjögur ár? Hvaða flokkur átti samgönguráðherrann og fjármálaráðherrana þessi fjögur ár? Hver skyldi það hafa verið? Hvaða flokkur? Var það ekki Sjálfstfl. sem átti alla þessa ráðherra? Þeir voru þrír að tölu, tveir hæstv. fjmrh. og einn samgrh. ef ég man rétt. Sjálfstfl. átti þessa menn. Þetta voru fulltrúar hans. Og hverju skiluðu þeir að því er varðaði aukið fjármagn til vegaframkvæmda í ljósi þess sem ákvarðað var í langtímaáætlun? Hverju skiluðu þessir ágætu menn sem vilja miklu meiri peninga í vegaframkvæmdir? Menn ættu að skoða skýrslu hæstv. samgrh. Hvað segir hún? Árið 1984 var þetta 1,79% sem átti að vera 2,4% þegar upp var lagt, árið 1985 1, 65%, átti að vera 2,4% þegar upp var lagt, 1986 1,40%, átti að vera 2,4%, og 1987 1,16 %, átti að vera 2,4% þegar var byrjað. Eru það þessir menn sem eru að hæla sér af því að þeir hafi viljað meira fjármagn til vegaframkvæmda en staðið á öðrum? Þvílík hræsni! Þvílík hræsni í þessum fulltrúum. Og þetta á reyndar við um hv. þm. Stefán Valgeirsson líka. Hver studdi þá ríkisstjórn sem þetta gerði á sínum tíma? Var það ekki hv. þm. Stefán Valgeirsson? Ég spyr og menn svara. Auðvitað var það hann og studdi hann dyggilega í því að rýra það fjármagn sem átti að fara til vegaframkvæmda. Svo koma menn hér eins og sakleysingjar og þykjast ekki bera ábyrgð á einu eða neinu, uppfullir af hræsni með svikin loforð auðvitað í pokanum.

Hvaða prósentur var þingmaðurinn að lesa upp?

Það er á bls. 42, hv. þm. Albert Guðmundsson, 519. mál, þskj. 1062. Hafi hv. þm. ekki fengið þetta skjal get ég afhent honum það. Þarna eru upplýsingarnar, m.a. handaverk hv. þm. sem hæstv. ráðherra á sínum tíma. En menn eru fljótir að gleyma þegar þeir skipta um hlutverk.

Hvaða prósentur er verið að lesa upp?

Ég bendi hv. þm. á að lesa á bls. 42 í skýrslunni. Það er skýrsla samgrh., fyrrv. flokksbróður hv. þm. og samráðherra á sinni tíð. Ég spyr hv. þm. Stefán Valgeirsson þegar hann er að gagnrýna menn. Auðvitað á að gagnrýna hafi menn efni á því. Ég lagði til á sl. vori einmitt við hv. þm. Stefán Valgeirsson sem stuðningsmann þeirrar ríkisstjórnar sem þá var við völd að menn frestuðu því að afgreiða vegáætlun nema til eins árs og mál yrðu tekin upp að loknum kosningum til að reyna að fá pressu á meira fjármagn. Hvað gerði hv. þm. Stefán Valgeirsson þá? Var hann með þessu? Nei, ekki aldeilis. Hann studdi flokkinn dyggilega í þeim efnum með því að rígbinda þetta í fjögur ár, án þess að skapa það svigrúm sem þurfti til þess að þrýsta á um meira fjármagn í þessar framkvæmdir. Svo koma menn hér uppfullir með englabros á vör og þykjast hvergi hafa komið nálægt í þessum efnum.

Það eru nú 285 millj. þar.

Hvaða milljónir eru það, hv. þm. Egill Jónsson? Það eru margar milljónir til. Ég heyri að það er ekki nema einn og einn af þeim sem bera hvað mesta ábyrgð í þessum efnum undangengin ár sem þorir upp í stól til að segja sína skoðun. Þeir vilja heldur láta í sér heyra úr sætum en taka þátt í efnislegum rökræðum um það meginmál sem við erum hér að fjalla um. Og hér eiga menn auðvitað ekkert að fara í flokkadrætti í þessum efnum. Þetta er miklu meira alvörumál en svo að menn geti bundist flokkshlekkjum bara til að fylgja. Það þarf miklu meira ef menn ætla að fá einhverju áorkað til að breyta um. Auðvitað geta menn dansað í þessu áfram ef þeir vilja og það hafa þessir hv. þm. gert og virðast ætla að gera. Ég bíð a.m.k. þess hvað kann að gerast að vori þegar hin raunverulega endurskoðun á að eiga sér stað, hvort menn ætla þá að draga lappirnar eins og menn hafa gert til þessa, þessir hv. þm., hinir sömu sem þykjast nú hvergi hafa komið nálægt undangengin ár. Þessu er auðvitað öllu vísað til þeirra föðurhúsa sem hafa framleitt þetta á undanförnum árum, hv. sjálfstæðisflokksmanna og hv. framsóknarmanna sem borið hafa ábyrgð á þessum málum undangengin ár og geta ekki vísað því frá sér. Það er hrein blekking að reyna að telja fólki trú um ábyrgðarleysi þessara aðila í þessum efnum. Ég er ekki með þessu að draga úr því að menn gangi til verks og knýi á núv. hæstv. fjmrh. Ekkert mun af veita í þeim efnum. En það fríar ekki aðra sem hafa borið ábyrgðina hingað til.

Hver var krafa Alþfl. í stjórnarmyndunarviðræðunum?

Nú skiptir kannski ekki meginmáli hver var krafan. Það skiptir meginmáli hvort framsókn hafi fallist á hana og mér virðist það hafa gerst, hafi um einhverja kröfu verið að ræða. Og þar hafa menn líka dinglað og dingla enn. Spurningin um kröfu í þessum eða hinum viðræðum: Hvað gerðu þessir hv. þm., þessir hæstv. ráðherrar, eins og hv. núv. þm. Alexander Stefánsson, í sinni ráðherratíð undangengin fjögur ár? Hvað gerði hann? Menn sjá hér á skýrslunni hrapandi tölur í minnkandi fjármagni til vegaframkvæmda. Það eru ær og kýr þeirra sem ráðið hafa ferðinni til þessa. Vonandi tekst að ýta við hverjum sem er sem með þessi mál fer hverju sinni og það mun ekki af veita og ekki mun á mér standa í þeim efnum. Ég ítreka mína spurningu sem ég geri ráð fyrir að hæstv. samgrh. muni svara hér á eftir. Er gert ráð fyrir því að menn slái því föstu við þessa afgreiðslu að veita fé til undirbúningsframkvæmda í jarðgangagerð?



Herra forseti. Ég fagna því að hv. þm. skuli hafa tekið þátt í þessari vegaumræðu frekar en leit út fyrir að verða á laugardagseftirmiðdaginn. Þeir hafa vakið athygli á þeirri þróun sem átt hefur sér stað á undanförnum árum og því að nú er verið að hlaupa frá þeim loforðum sem gefin voru hér á síðustu vordögum um það að staðið yrði við langtímavegáætlun og varið 2,4% af þjóðartekjum til vegaframkvæmda. Ég þakka sérstaklega 1. þm. Vesturl. fyrir það að hafa í ræðu sinni áðan viðurkennt þessa staðreynd, að núv. ríkisstjórn hafi fallið frá fyrirheitum fyrri ríkisstjórnar um það að verja til viðbótar við sértekjur til vegamála 1463 millj. kr. miðað við verðlag þá. Það er sem sagt viðurkennt af frsm. fjvn. að þannig hefur verið staðið að málum og það er viðurkennt af frsm. fjvn. að það er ekki verið að fjalla um vegáætlun fyrst og fremst út af því að það öfluðust nokkuð auknar sértekjur, heldur vegna þess að það er verið að skerða stórlega það fjárframlag sem til þessara mála átti að verja samkvæmt vegáætlun 1987–1990. Til viðbótar aðeins, herra forseti: Hv. 1. þm. Vesturl. taldi að það fjármagn sem nú er geymt á milli ára væri í öruggum höndum vegna þess að búið væri að skipta því niður á ákveðnar framkvæmdir. Ég efast um að svo sé vegna þess að þó að við samþykkjum nú vegáætlun með ákveðnum tölum til ákveðinna framkvæmda eru það ekkert heilagri tölur en þær tölur sem ákveðnar voru í vegáætlun sem við samþykktum á síðasta vori og nú hefur verið fallið frá.



Hæstv. forseti. Að gefnu tilefni frá hv. 3. þm. Vestf. Karvel Pálmasyni vil ég vitna í sömu töflu í sömu skýrslu og hann gerði til þess að sanna hve lítið var lagt til vegamála á árinu 1984. Útgjöld til vegamála samkvæmt því sem hann benti á á bls. 42 í þessari skýrslu samgrh. um framkvæmd vegáætlunar 1987 voru þessi, með leyfi forseta: Útgjöld til vegamála sem hlutfall af þjóðarframleiðslu á árunum 1964–1987. Þar kemur fram að 1984 er framlagið ekki 1,4 af þjóðarframleiðslu heldur 1,79, tæpir 1,8, og ég vil bæta því við að á árinu 1984 var fjárlagagerðin tekin upp í byrjun árs og þá var bætt við þetta þannig að það mætti nærri því þeirri prósentu af þjóðarframleiðslu sem Alþingi hafði stefnt að sem var í kringum 2,1 eða 2,2, ef ég man rétt. Hæstv. þáv. samráðherra og þáv. félmrh. Alexander Stefánsson, gæti þá staðfest það ef menn eru ekki ánægðir með það sem ég segi. Þetta er um hlutfall til vegamála á árinu 1984 sem hv. þm. vitnaði til og samkvæmt þeirri töflu sem hann vitnaði til fór hann með rangt mál. Aftur á móti hefur þjóðarframleiðsla aukist gríðarlega mikið og á árinu 1987 hríðminnkar prósentan. Eins og segir hér á töflunni dettur hún niður í 1,16. Það er hins vegar ekki þar með sagt að krónutölulega hafi hún minnkað vegna þess að þjóðarframleiðsla hefur aukist það mikið. En ég ætla ekki að taka þátt í þeim dansi sem hv. þm. Karvel Pálmason virðist vera að stofna til um meting á milli ára, á milli manna og á milli landshluta, maður sem hefur lýst sig andstæðan ríkisstjórninni en reynist í reynd einhver alþarfasti þjónn ríkisstjórnarinnar eins og kom fram hjá hv. þm. Stefáni Valgeirssyni. Karvel Pálmason er meistari í að tala á móti og greiða atkvæði með, það er orðið þjóðarsport þeirra Vestfirðinga sem fylgja honum að máli. Þá er í næstu töflu, af því að hann vitnaði í hana á bls. 42, talað um heildarútgjöld til vegamála á árunum 1964–1987 og ég sé ekki betur en að árið 1988 sé svona í lægra lagi. Það er hærra 1971, 1972, 1973 og 1974. Það er hærra 1981 og síðan kemur 1984. Það er hærra framlag 1984 en öll hin árin. Ef við förum aftur á bls. 43 í sömu skýrslu, sem vitnað er í svona á niðrandi hátt, sé ég ekki betur en að heildarkostnaður við sumarviðhald og vetrarþjónustu 1964–1987 hafi aldrei verið meira framlag en árið 1984, aldrei. Ef við tökum þá á sömu blaðsíðu bls. 43 kostnaðinn við sumarviðhald 1964–1987 er aðeins 1985, sýnist mér, hærra en 1984. Það gæti verið að súlurnar séu ekki alveg jafnar 1987. Ég sé ekki hvort er hærra, hvort fær meira framlag 1987 eða 1984, þannig að hv. þm., samkvæmt þeim bls. í skýrslunni sem hann vitnaði í, hefur farið með rangt mál. Það er því ekkert annað fyrir hv. þm. en að fletta upp þessum blaðsíðum sem þm. vitnaði til, og lesa þær og bera saman það sem þar er, þá er þetta ljóst mál.



Herra forseti. Ég vil að það komi fram að ég hef alltaf verið með ýtrustu kröfur í sambandi við fjármagn til vegamála. Hins vegar var ég oft og tíðum ekki þess megnugur vegna þess að það voru ekki nógu margir til þess að taka undir við mig og þá félaga mína sem þá voru sem vildu mikið meira fjármagn. Hins vegar kom það fram hjá hv. þm. Alexander Stefánssyni áðan að ekki hefði verið staðið við það sem var búið að lofa, um 1400 millj. sem vantaði upp á það sem var búið að heita. Getur hv. þm. Karvel Pálmason kennt mér um það? Ég vil minna á, af því að fyrrv. samgrh. er hér ekki, að ég varð var við það að hann var með meiri kröfur en honum tókst að koma fram í ríkisstjórninni sem þá var, að standa við þessa áætlun um fjármagn til vegamála. Ég vil að það komi fram því það var ekki tekið undir við hann og það er mér kunnugt um og mörgum öðrum þm. hér. En ég vísa ummælum Karvels Pálmasonar til föðurhúsanna hvað mig varðar.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd og nánast að bera af sér sakir. Ég get auðvitað tekið undir það sem hv. þm. Stefán Valgeirsson var að segja að fyrrv. hæstv. samgrh. hafði sína djöfla að draga í þessum efnum eins og ýmsir aðrir. Hann vildi meira en fékk því ekki áorkað. Það skal tekið undir það hér. Út af því sem hv. þm. Albert Guðmundsson sagði: Hér erum við að tala um, eins og stendur í skýrslunni á bls. 42, útgjöld til vegamála sem hlutfall af þjóðarframleiðslu. Langtímaáætlunin var ákveðin sem hlutfall af þjóðarframleiðslu, það er samanburðurinn og þess vegna er það akkúrat rétt sem ég las hér upp: 1984 1,79, 1985 1,62, 1986 1,40 og 1987 1,16. Þetta eru þær staðreyndir sem við erum að bera saman og verðum að bera saman ef við erum að tala annars vegar um langtímaáætlun og hlutfallið af henni í þjóðarframleiðslu. Hitt er bara að fara út og suður í kjaftagang, að þvæla um allt annað, til þess að reyna að dreifa athygli frá raunveruleikanum. Það virðist henta sumum á stundum að gera slíka hluti. Ég vísa þessu algjörlega á bug. Það er nákvæmlega rétt sem hæstv. samgrh. fullyrðir hér í skýrslunni, og ég vísa auðvitað til orða hans á prenti, hvernig þessi þróun hefur orðið í langtímaáætluninni miðað við þjóðarframleiðsluna. Það er það sem ég er að bera saman og það stendur hér.



Herra forseti. Ég skal ekki lengja þessar umræður um of, en ég vil þó gjarnan víkja aðeins að þeim atriðum sem hér hafa verið til umræðu. Skýrsla samgrh. um framkvæmd vegáætlunar hefur legið frammi og hér hefur verið að henni vikið nokkuð. Samkvæmt vegáætlun fyrir 1987–1990 var heildarfjáröflun til vegamála 1987 áætluð 2 milljarðar 150 millj. kr. Þessi fjáröflun var öll af mörkuðum tekjustofnum, þ.e. bensíngjaldi og þungaskatti samkvæmt lögunum um fjáröflun til vegagerðar. Bifreiðum hefur fjölgað ört og það hefur ekki farið fram hjá neinum í þessum umræðum hvar og með hvaða hætti og með hvaða afleiðingum slíkt hefur orðið, en auðvitað hefur í kjölfar þess orðið mikil aukning á bensínsölu, meiri aukning en gert hafði verið ráð fyrir þegar þessi vegáætlun, sem samþykkt var fyrir 1987–1990, var samþykkt. Salan á bensíni 1987 var 14% meiri en 1986 og það gerði það að verkum að markaðar tekjur voru umfram það sem fjárlög gerðu ráð fyrir, 160 millj. kr. Þessa upphæð hefur verið ákveðið að geyma til ráðstöfunar síðar eins og fram kemur í þeirri tillögu að breyttri áætlun 1988 sem við ræðum hér og nú. Í framkvæmdum var mikil áhersla lögð á bundin slitlög svo sem verið hefur undanfarin ár og forveri minn lagði sérstaka áherslu á. Til þess að komast áfram með það verk hefur í vaxandi mæli verið gripið til þess ráðs að styrkja og lagfæra vegi í stað þess að endurbyggja þá undir slitlagsgerðina. Jafnframt þessu hefur verið lögð áhersla á styrkingu aðalvegakerfisins fyrir viðhaldsfé eins og fram kemur í skýrslunni. Nokkuð er um að lagt sé bundið slitlag í framhaldi af slíkum styrkingum og er það að hluta til greitt af viðhaldsfé. Það hefur tvennt unnist með þessu. Hið fyrra er að dregið hefur verulega úr þungatakmörkunum á vorin, einkum þó á aðalleiðunum. Hið síðara er að tekist hefur að halda í við langtímaáætlun um lögn bundins slitlags og jafnvel fara fram úr henni núna síðustu árin. Á sl. ári var lagt bundið slitlag á 308 km og er það meira en nokkru sinni áður. Í lok ársins voru alls 1729 km af þjóðvegum með bundnu slitlagi. Er það um 21% af öllum þjóðvegum á landinu en á þessum hluta vegakerfisins fara um 70% af akstrinum fram. Að venju hafa verið tekin nokkur bráðabirgðalán til ýmissa framkvæmda. Að langmestu leyti eru þetta lán sem heimamenn hafa haft frumkvæði að. Alls voru bráðabirgðalán í árslok 212 millj. og er það rúmlega tvöfalt meira en áður ef mælt er á föstu verði. Þar er um að ræða vinnulán frá verktökum og vélareigendum, um 3/4 hlutar þessara lána, en fjórði hlutinn var frá sveitarstjórnunum og lánastofnunum. Þessi aukning í lánum undirstrikar hina miklu þörf fyrir umbætur í vegamálunum um land allt. Verkefnin blasa hvarvetna við eins og hér hefur mátt heyra, hvort sem litið er til hefðbundinnar vegagerðar sem mest hefur verið á dagskrá á undanförnum árum eða sérstakra stórverkefna, svo sem jarðganga, stórbrúa og svo vegagerðar á höfuðborgarsvæðinu sem mönnum hefur svo mjög orðið tíðrætt um við þessa umræðu. Sýnist nú ekki hjá því komist að veita aukið fé til þessa málaflokks á næstu árum. Núverandi markaðir tekjustofnar vaxa allört um þessar mundir eins og ég vék hér að áðan og meira en gert hafði verið ráð fyrir. Hins vegar er ljóst af þeim umræðum sem hér hafa farið fram að nokkuð vantar á að þingheimur láti sér það fjármagn duga sem til skiptanna er og kom mér það ekkert á óvart. Ég get ekki annað sagt en að ég hygg gott til samstarfs við þá þm. sem hér hafa talað og reyndar marga aðra við gerð næstu vegáætlunar og ég get hughreyst hv. 3. þm. Vestf. með því að ég hef ekkert í huga að þar verði ekki tekið hraustlega á. Við gætum átt samstarf saman um það, hann og ég, ásamt, eins og ég sagði, fleiri þm. Hvað snertir umræðurnar um fjármagn, hvaðan fjármagnið kemur og hvernig því er ráðstafað, held ég að það sé kannski ekki skynsamlegt í raun og veru að við deilum um það í þessum verkefnum frekar en öðrum því að þar væri erfitt að gera dæmið upp. Mér sýnist að við hljótum hér, eins og annars staðar, að meta þörfina fyrir ráðstöfuninni því að hér er um að ræða sameiginlegan sjóð, hvaðan svo sem fjármagnið kemur. Hér erum við að della fjármagni til vegagerðar og ástæðurnar fyrir því að m.a. höfuðborgarsvæðið hefur kannski verið meira í umræðunni stafar einfaldlega af því að umferðin, að ökutækjafjölgunin á síðustu tveimur árum er kannski miklu meiri hér en annars staðar. En við komumst ekkert út á vegina í dreifbýlinu ef þannig er háttað með vegi hér á höfuðborgarsvæðinu eins og gerist á vissum stöðum. Ég vék að því að þetta væri eitt af þeim verkefnum, ég vék líka að því að stórbrúaverkefnin væru fram undan og ég nefndi líka jarðgangagerðina. Ég skil og veit mjög vel hvað vakir fyrir hv. 4. þm. Reykn. Ég held að hann sé ekki aðeins kominn upp í ræðustólinn til þess að gera umræðurnar fjörlegri eins og sagt var, heldur og hitt að hér kreppir skórinn og hv. þm. hefur að sjálfsögðu viljað vekja athygli á þeim hlutum. En hv. 6. þm. Norðurl. e. kom réttilega inn á það sjónarmið hér að við erum í sameiningu að dreifa því fjármagni sem við ætlum okkur til vegagerðar á árinu 1988 og ég held að karp á milli kjördæma sé ekki það hið skynsamlegasta. Við erum hér að ræða um breytingu á vegáætlun fyrir árið 1988 og hér kom hv. 2. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson og spurði hvað hefði orðið af 1 milljarði 463 millj. kr., ef ég man töluna rétt. Það sem við erum hér að gera er í fyrsta lagi það að við erum að skipta meira fjármagni en vegáætlun hafði gert. Vegáætlunin gerði ráð fyrir því að það yrði 10% aukning á vegaframkvæmdum frá árinu 1987 yfir til 1988. Það sem hér er verið að gera er að verið er að skipta 6% til viðbótar. Í vegáætluninni stóð þessi tala, það er alveg rétt hjá hv. þm., en það sem hefur skeð er það að Alþingi hefur samþykkt fjárlög, Alþingi hefur samþykkt lánsfjárlög og það er ákveðin tala sem gert hefur verið ráð fyrir. Að vísu hefur ríkisstjórnin tekið þá ákvörðun að 35 millj. kr. af þeim 2 milljörðum 900 millj. kr. sem fjárlögin gera ráð fyrir til vegamála skuli látin bíða til næsta árs. Auk þess eru það 160 millj. kr. sem eru frá árinu 1987, þar að auki 90 millj. sem reiknað er með að tekjurnar verði meiri 1988 en tekjuhlið fjárlaganna gerir ráð fyrir. Auðvitað hefðu menn viljað hafa meira fjármagn. Við hefðum viljað hafa meira fjármagn til hafna, til skóla o.s.frv.

Hver ber ábyrgð á þessu?

Alþingi ber ábyrgð á samþykkt fjárlaganna. Ríkisstjórnin lagði fram sínar tillögur í sambandi við efnahagsráðstafanir. Þar var gert ráð fyrir því að 35 millj. kr. yrðu dregnar af þeim útgjöldum og þeim yrði frestað til næsta árs. Allt hefur þetta komið inn hér til Alþingis, verið afgreitt héðan og það sem verið er að gera hér er að það er verið að leggja fram tillögur um skiptingu á því fjármagni sem Alþingi hefur samþykkt í fjárlögum, lánsfjárlög gera ekki ráð fyrir neinu, og deila því á milli hinna einstöku verkefna eins og verið hefur áður og með hefðbundnum hætti. Hv. 4. þm. Vesturl. Skúli Alexandersson hefur mjög svo vikið að því að ekki sé staðið við langtímaáætlun. Ég vék að því hér áðan að ákveðnir þættir langtímaáætlunar, sér í lagi bundnu slitlögin, eru meiri. Og eins og kom fram hjá hv. 2. þm. Norðurl. v. Pálma Jónssyni þá hefur þetta getað gerst m.a. vegna þess að það hefur verið ódýrara, það hafa verið hagkvæmari útboð, það hafa verið hagkvæmari verk sem unnin hafa verið og þannig hefur verið hægt að standa við þessa áætlun og örlítið betur í sumum tilvikum. Hv. þm. Karvel Pálmason spurði sérstaklega um fjármagn til rannsókna á jarðgöngum þar vestra. Það er gert ráð fyrir því í þeim tillögum sem hér liggja fyrir að 3 millj. kr. verði til rannsókna á þessu verkefni á árinu 1988 í tveimur tillögum um útgjöld, þ.e. Vestfjarðavegur 14,6 millj. kr., af því er 1,9 til þessara hluta, og svo Djúpvegur 14,6 millj. kr., af því er 1,1, samtals 3 millj. kr. Hér hefur verið nokkuð rætt um prósentur og vikið að því sem hér kemur fram, hver hefur verið prósenta til vegamála af þjóðarframleiðslu. Þær staðreyndir liggja hér fyrir, en ég vil aðeins leiðrétta því að hér er talað um og sagt: Nýr grunnur. Hér er miðað við og við höfum verið að tala um 2,4% sem var samþykkt hér á Alþingi, en miðað við þann nýja grunn eru það 2,14% sem í krónutölu ættu að skila sér í viðkomandi verkefni. Hitt liggur svo ljóst fyrir að miðað við þann tíma þegar sú áætlun var gerð hefur tækniþróunin verið með þeim hætti að við höfum fengið miklu meiri framkvæmdir fyrir sama pening en við þá gerðum ráð fyrir. Ég ætla ekki að hafa þessi orð mín fleiri. Ég vil leyfa mér að þakka hv. fjvn. fyrir hennar störf, bæði varðandi afgreiðslu á vegáætluninni, svo og á flugmálaáætluninni sem afgreidd var hér sl. laugardag og ég vil gjarnan þakka þm. fyrir þær umræður sem hér hafa farið fram. Ég veit hvar skórinn kreppir. Ég hef ferðast það mikið um landið. Ég geri mér grein fyrir því að við þurfum að gera mikið átak í þessum málum og við skulum vona að okkur takist að halda áfram. Því að um leið og menn gagnrýna og meta og vega það sem gert hefur verið, þá vil ég mjög gjarnan undirstrika að það sem hefur verið að gerast í þessum málum á undanförnum árum hefur m.a. verið undir forustu forvera míns sem haft hefur á þessum málum sérstakan áhuga og að mínum dómi unnið að þessum málum mjög vel.



Herra forseti. Ég spurði hæstv. samgrh. á laugardaginn hver bæri ábyrgð á því að út úr vegáætlun ársins 1988 hefur horfið u.þ.b. 11/2 milljarður kr. Hæstv. ráðherra tekur hér þá sök á ríkisstjórnina, skrifar hana á ríkisstjórnina í heild sinni. Þetta er út af fyrir sig svar. 



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að mótmæla því að sá sem lagði þá vegáætlun hér fram hafi viðhaft nokkrar blekkingar. Ég man að sjálfsögðu ekki hvernig hann orðaði það þegar hann lagði tillöguna hér fyrir.

Var það einkaframtak hans?

Það var tillaga sem ríkisstjórnin stóð að. Hann sem samgrh. mælti fyrir henni, en það hlýtur alltaf að vera á valdi Alþingis, á valdi fjárveitingavaldsins, fjárlaga, hver verður sú upphæð sem er til skiptanna. Og það er þess vegna sem lögð er fram breyting við þessa áætlun, breyting við vegáætlun 1988, en sú breyting þýðir að það er verið að auka við vegaframkvæmdir frá því sem gert hafði verið ráð fyrir um 6%, 16% miðað við þær framkvæmdir sem voru 1987.



Herra forseti. Enn virðast menn gera sér vonir um þinglok í þessari viku. Ég vil aðeins vekja athygli hæstv. forseta á að fyrir tæpum mánuði bar ég fram tvær skriflegar fsp. til hæstv. fjmrh. Sú fyrri er á þskj. 754 og var dreift 11. apríl sl., en spurning mín til hæstv. fjmrh. er um hlutdeild ríkisstarfsmanna í tekjuskattsgreiðslum í ríkissjóð. Sú seinni er borin fram af mér ásamt hv. þm. Kristínu Einarsdóttur. Hún er á þskj. 830 og var dreift 12. apríl sl. og er um heildartekjur launafólks á tilteknum árum. Vil ég nú fara fram á það við hæstv. forseta að hann ýti við því að svör við þessum fsp. berist áður en þinghaldi lýkur nú í vor.



Herra forseti. Árdegis í dag ritaði ég fyrir hönd þingflokks Alþb. hæstv. forsrh. svohljóðandi bréf, með leyfi þínu, herra forseti: "Þingflokkur Alþb. telur það ófremdarástand sem nú ríkir í atvinnulífi og efnahagsmálum landsmanna sanna svo ekki verður um villst að stjórn þeirra mála hefur gersamlega mistekist og að stjórnarstefnan er röng. Hvarvetna í þjóðfélaginu er nú krafist breytinga og stjórnarliðar sjálfir tala opinskátt um að grípa eigi til efnahagsaðgerða. Þingflokkur Alþb. fer því fram á að ríkisstjórnin geri Alþingi áður en það lýkur störfum undanbragðalaust grein fyrir því hvort efnahagsráðstafanir séu í aðsigi og þá hverjar þær séu. Í ljósi þessara aðstæðna telur þingflokkur Alþb. einsýnt að Alþingi starfi áfram, en geri ef þurfa þykir hlé á fundum sínum í nokkra daga. Á Alþingi verði síðan rætt um aðgerðir í efnahags- og atvinnumálum og þær afgreiddar þar eins og eðlilegast er. Þingflokkurinn lýsir sig reiðubúinn til viðræðna um nánari tilhögun þinghaldsins svo af þessu megi verða. Einnig er óskað svara ríkisstjórnarinnar um þetta efni. Sé það hins vegar ætlun ríkisstjórnarinnar og stjórnarmeirihlutans að slíta þingi næstu daga án þess að svara neinu til um þær aðgerðir sem í vændum kunna að vera, vill þingflokkur Alþb. mótmæla því sérstaklega. Þingflokkurinn mun þá beita sér fyrir því að Alþingi geri áður en það lýkur störfum ráðstafanir til að hugsanlegar aðgerðir ríkisstjórnarinnar skerði ekki lífskjör launafólks. Þetta verði m.a. gert með því að verðtryggja laun ef gengið verður fellt. Þess verður óskað við forseta Sþ. að efni bréfs þessa og spurningar sem í því felast komi til umræðu utan dagskrár á fundi Sþ. síðar í dag." Herra forseti. Við teljum eðlilegt að hæstv. forsrh. gefi hv. Alþingi skýr svör í þessum efnum. Í fyrsta lagi um þær ráðstafanir sem í vændum kunna að vera og í hverju þær þá felast. Í öðru lagi hvort stjórnarmeirihlutinn vilji ganga til samninga um tilhögun þinghaldsins þannig að hér á Alþingi megi ræða og afgreiða þær ráðstafanir. Að lokum vil ég taka fram, herra forseti, að það er eindregin krafa Alþb. að grípi ríkisstjórnin til aðgerða og hverjar sem þær verða, þá bitni það ekki á lífskjörum launafólks, að ekki verði komið aftan að almenningi í landinu með þeim hætti.



Herra forseti. Það hefur komið fram í umræðum hér á hinu háa Alþingi að undanförnu að íslenskt þjóðarbú hefur orðið fyrir áföllum vegna verðfalls á erlendum mörkuðum og vegna lélegrar vertíðar víða um land. Ríkisstjórnin mun að sjálfsögðu mæta þessum breyttu aðstæðum á grundvelli þeirrar stefnu sem hún hefur fylgt. Í fyrsta lagi að tryggja rekstur undirstöðuatvinnugreina landsmanna, útflutningsframleiðslu og samkeppnisiðnaðar og að fylgja fast fram þeirri stefnumörkun sem þegar hefur skilað árangri að draga úr verðbólgu og stefna hér að betra jafnvægi í efnahagsmálum. Á þessum grundvelli verður unnið hér eftir sem hingað til. Það liggur auðvitað í augum uppi að þessi ríkisstjórn mun mæta þeim ytri áföllum sem við höfum orðið fyrir. Það er daglegt verkefni framkvæmdarvaldsins að annast þessi verkefni og ég sé ekki að sú sjálfsagða skylda og sú ábyrgð sem hvílir á framkvæmdarvaldinu að þessu leyti eigi á nokkurn hátt að raska þeim áformum sem uppi hafa verið um að ljúka þingstörfum nú í þessari viku. Það hefur verið ráðgert að þingslit eða þinglausnir gætu farið fram á miðvikudag. En það er um margt athyglisvert að Alþb. skuli hreyfa umræðum um efnahagsmál hér á hinu háa Alþingi eftir þessa helgi. Þeir eru nú nýbúnir að taka þátt í og flytja hér vantraust á ríkisstjórnina. Vantraustið var byggt á þeirri efnahagsstefnu sem þeir fylgdu þá, þ.e. reka ríkissjóð með halla, eins og þeir lögðu til við afgreiðslu fjárlaga, og að fastgengisstefnan væri kolfallin, eins og formaður Alþb. hafði lýst og talsmenn Alþb. lýstu hér í umræðum um vantraustið. Nú komu þeir saman um helgina, alþýðubandalagsmenn, og formaður Alþb. lýsir því nú yfir að það sé alveg víðs fjarri að það eigi að reka ríkissjóð með halla eins og flokkurinn hefur lagt til fram að þessu, ekki einungis með jöfnuði heldur miklum tekjuafgangi og stóraukinni skattheimtu. Og þar að auki hefur formaður Alþb. dregið í land með fall fastgengisstefnunnar. Nú er það orðið aðalsmerki Alþb., ef formaðurinn er að tala yfir hönd Alþb. sem enginn veit, hvort þetta er samþykkt stefna Alþb. eða bara einkaskoðanir formannsins, það kemur kannski fram í umræðunum hér á eftir, en nú er það orðið aðalsmerki að fylgja fast eftir fastgengisstefnunni. Þannig hefur þessi stjórnmálaflokkur gjörsamlega snúið við blaðinu frá því að hann flutti hér vantraust á ríkisstjórnina fyrir nokkrum dögum. Þá var vantraustið á því byggt að ríkissjóð átti að reka með halla og fastgengisstefnan væri hrunin. Nú á að reka ríkissjóð með tekjuafgangi og fastgengisstefnan er eitthvað það besta sem þeir hafa fundið upp. En kannski eru þetta bara orð formanns Alþb. Það er ekki allt vitlaust í því sem hann hefur fram að færa, en þjóðin veit eiginlega ekkert um það hvort þetta eru einungis hans orð eða stefna flokksins.



Herra forseti. Ég vil þakka hv. 4. þm. Norðurl. e. að hefja þessa umræðu. Það skiptir auðvitað meginmáli að hér á Alþingi starfi þeir sem bera skynbragð á þarfir þjóðfélagsins og einstaklinganna sem það byggja. Okkur þm. er það því afar nauðsynlegt að tapa ekki tengslum við þjóðlífið, en fá tækifæri til þess að hrærast þar án þess að vera of bundin af því annríki sem dagleg störf þessarar stofnunar bjóða. Þess vegna eru hlé á störfum þingsins af hinu góða. Hitt er svo annað mál að aldrei er meiri þörf fyrir afskipti lýðræðislega kjörinna fulltrúa en þegar vandi steðjar að. Nú blasir við mikill vandi í efnahagslífi sem þrengir ekki síst að undirstöðuatvinnuvegum okkar. Ríkisstjórnin hlýtur því að þurfa að grípa til margvíslegra aðgerða gegn þessum vanda eins og reyndar ýmsir ráðherrar hennar hafa þegar boðað. En lýðræðislega kjörnir fulltrúar fólksins í landinu eiga að sjálfsögðu að vera með í ráðum og fá að fjalla um þær ráðstafanir sem fyrirhugaðar eru. Það hlýtur því að vera ríkisstjórninni stoð og er jafnframt sjálfsögð virðing fyrir lýðræðislegum vinnubrögðum að þingið sitji lengur. Enn er langur tími til 10. okt. er þingstörf hefjast að nýju og reyndar allt of langur tími að mínu mati, ekki síst með tilliti til þeirra miklu vandamála sem við blasa og nauðsynlegt er að þingið fjalli um. Satt að segja óar mér við því að þessi sundurlynda ríkisstjórn leiki lausum hala í sumar eins grátt og hún hefur þegar leikið hag fjölskyldna margra í þessu landi og vil ég hér með bera fram þá kröfu fyrir hönd Kvennalistans að þingi ljúki ekki nú en sitji a.m.k. fram í næsta mánuð þar til tekið hefur verið á hinum bráðasta efnahagsvanda. Mig langar að ítreka fsp. sem ég bar hér fram í eldhúsdagsumræðum en fékk engin svör við þar sem ég var síðasti ræðumaður kvöldsins. Hvað með fólkið í þeim byggðarlögum sem nú horfa mörg hver upp á hrun í atvinnulífi vegna fyrri ráðstafana stjórnarinnar, vegna aðgerðarleysis hennar og vegna vaxandi aðþrenginga af völdum ytri aðstæðna? Hvað hyggst ríkisstjórnin gera fyrir það fólk sem horfir fram á byggðarlög sín hrynja nú? Hvað ætlar ríkisstjórnin að gera?



Herra forseti. Ég tel að það sé alveg óviðunandi að slíta þinginu nú miðað við þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu og miðað við það að fram hefur komið hjá sumum hæstv. ráðherrum að gerðar verði ráðstafanir í þessum mánuði. Það væri því eðlilegast að fresta þingfundum um hálfan mánuð á miðvikudag og að hæstv. ríkisstjórn notaði þann tíma til þess að koma fram með sínar hugmyndir um ráðstafanir og að þær yrðu svo ræddar hér þegar þing kemur aftur saman að hálfum mánuði liðnum. Ég mótmæli því sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Þær aðstæður sem eru í þjóðfélaginu eru ekki einvörðungu og ekki fyrst og fremst að kenna þeim breytingum sem hafa orðið á málum þjóðarinnar út á við. Það er af annarri ástæðu. Það er vegna fjármagnskostnaðarins í þjóðfélaginu. Það er fyrst og fremst það sem hefur orðið til þess hvernig atvinnuástandið er í landinu. Ég er ekki á sömu skoðun og frummælandi. Það er ekki hægt að fella gengi og ná árangri með því að allt launafólk fái fullar bætur, en auðvitað á að hækka laun þeirra sem lægst eru settir en setja hitt fast. Öðruvísi náum við ekki árangri. Við verðum að líta á málið eins og það er en ekki láta óskhyggjuna ráða.



Hæstv. forseti. Það kom mér á óvart að Alþb. skyldi bera fram þessar spurningar til hæstv. forsrh. nú, en spurningarnar eiga fyllilega rétt á sér. Eru efnahagsráðstafanir á döfinni? Forsrh. svaraði því ekki. Það var spurt hvort ekki væri rétt að Alþingi tæki sér hlé í nokkra daga og kæmi svo saman til að ræða þær tillögur sem væntanlega koma til lausnar efnahagsvandanum frá ríkisstjórninni. Forsrh. svaraði ekki. Það er stóralvarlegt mál, þegar svona stórar spurningar eru lagðar fram, að hæstv. forsrh. skuli leyfa sér að koma hér upp og svara eins og hann sé staddur á málfundi hjá skólafélagi. Hann talar um að allt sé að fara í kaldakol vegna þess að það sé verðfall á mörkuðum okkar erlendis. Sums staðar er það. En það er hvergi það mikið verðfall að við séum komin niður fyrir það lágmark sem greitt hefur verið fyrir okkar afurðir. Þegar stjórnarliðar tala um verðfall þá eru þeir að tala um að við fáum ekki alltaf hámarksverð fyrir okkar afurðir. Og það er stóralvarlegt að sú viðurkenning skuli koma frá ráðherrum ríkisstjórnarinnar hvað eftir annað að við getum ekki lifað á okkar framleiðslu, þjóðarframleiðslu nema alltaf sé hámarksverð á okkar vörum. Það er stóralvarlegt. Spurningarnar eru komnar fram. Þeim hefur ekki verið svarað. Vandinn er fyrir hendi. Ég vil segja það fyrir hönd Borgarafl. að við gerum okkur grein fyrir vandanum og við erum reiðubúnir til drengilegs samstarfs eins og allir aðrir í stjórnarandstöðunni, sem ég hef rætt við, til þess að leysa þann vanda.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. var spurður tveggja spurninga. Hann var spurður að því í fyrsta lagi hvort til stæði á næstu vikum að ákveða hér efnahagsaðgerðir og í öðru lagi hvort hann ætlaði í ljósi þess að senda þingið heim á næstu dögum eða viðhafa þá sjálfsögðu lýðræðislegu reglu að láta þingið fjalla um stórlega mikilvægar ákvarðanir í efnahagsmálum. Ég vil leyfa mér að vekja á því athygli að forsrh. hefur alls ekki svarað þessum spurningum. Hann virðist ætla að reyna að lauma sér út úr þessari umræðu án þess að svara því sem hann er spurður um. Hann segir að vísu að þingslit séu ráðgerð í þessari viku og að vandamálin séu stór. Annað segir hann ekki. Ég ítreka það að við hér í þinginu eigum heimtingu á að fá svör við þessum spurningum og ég segi það alveg eins og er, það er ekki Alþingi bjóðandi að vera hér með einhverja flugeldasýningu, einhver ómerkileg skot í garð stjórnarandstæðinga til þess að leiða athyglina frá því að hann hefur ekki svarað spurningunni. Auðvitað er það ekkert annað en flugeldasýning að vera að tala um það að Alþb. vilji reka ríkissjóð með halla og hafi flutt tillögur við afgreiðslu fjárlaga um útgjöld og annað þess háttar. Ef hann skoðar tillögusmíð okkar frá því í vetur og reyndar frá undanförnum árum, þá mun hann sjá það að við höfum ævinlega komið með tillögur um tekjur í staðinn fyrir þau útgjöld sem gerðar hafa verið tillögur um. Þetta mál snýst reyndar heldur ekkert um það hvort það verður mikil eða lítil gengisfelling á næstu dögum og hverjir standa með því og hverjir ekki. Ég vil í því sambandi leggja á það áherslu að það er almennt viðurkennt að launakjör í landinu eru í lágmarki og að það er auðvitað fásinna að það sé þörf á því að skerða launakjör hinna lægst launuðu. Og það er að sjálfsögðu stefna Alþb. En spurningin sem er lögð fyrir hæstv. forsrh. snýst hins vegar alls ekki um þetta heldur um hitt hvort hann ætlar að sýna þinginu þá lítilsvirðingu á næstu vikum að senda það heim og koma svo með efnahagsráðstafanir fáeinum dögum seinna eða hvort hann ætlar að virða þingræði í landinu og gera tillögur um efnahagsaðgerðir þannig að þingheimur hafi tækifæri til að ræða þær eða taka afstöðu til þeirra.



Herra forseti. Ég hlýt eins og hv. síðasti ræðumaður að ítreka spurningar mínar til hæstv. forsrh. Ég spurði hæstv. forsrh. ekkert út í stefnu Alþb. eða stefnu stjórnarandstöðunnar. Ég spurði hæstv. forsrh., þroskaðan manninn, tveggja einfaldra spurninga og ég held að þær hafi ekkert farið fram hjá honum né öðrum hv. þm. Ég spurði hvort í vændum væru efnahagsráðstafanir. Við því komu engin svör annað en að segja almenn sannindi sem allir vita að ríkisstjórnir eru almennt kosnar til þess að stjórna landinu. Það vita allir hv. þm. og þjóðin líka. En þessi stjórn hefur reyndar ekki gert það og þess vegna finnst hæstv. forsrh. ástæða til að taka þetta sjálfsagða atriði fram. Ég spurði hæstv. forsrh. í öðru lagi hvort stjórnarmeirihlutinn hér á Alþingi vildi virða þingræðið þess að við fengjum í fyrsta lagi að vita hvað væri á döfinni og í öðru lagi gæfist Alþingi kostur á að ræða og afgreiða þær efnahagsráðstafanir sem kunna að vera í vændum. Útúrsnúningum hæstv. forsrh. á stefnu okkar alþýðubandalagsmanna hlýt ég auðvitað að vísa til föðurhúsanna. Ég held að hæstv. forsrh. hefði verið nær að nota þann takmarkaða ræðutíma sem fyrri mgr. 32. gr. þingskapa býður upp á til að reyna að svara þessum spurningum, en fara ekki út í það að sýna Alþingi þá afar takmörkuðu virðingu að snúa út úr því sem hann var spurður að. Yfirlýst stefna Alþb. liggur fyrir í þessu efni. Við viljum að Alþingi taki á þessum málum. Hér er hinn lýðræðislegi vettvangur til að ræða þessa hluti og til að afgreiða þá. Eigi að grípa til efnahagsráðstafana þá leggjum við áherslu á það að launakjörin í landinu eru þegar ósæmileg hvað varðar þann hluta launafólks sem lökust hefur kjörin. Okkar stefna er að hækka lægstu laun í landinu í 45–55 þús. kr. og verðtryggja síðan þá upphæð, þar með talið líka fyrir þeirri hættu sem blasir við, að ríkisstjórnin gefist upp og felli gengið. Hverjar sem ráðstafanir hæstv. ríkisstjórnar kunna að verða þá munum við beita öllum þeim ráðum sem okkur eru tiltæk til að reyna að verja launafólkið í landinu fyrir kjaraskerðingu af þeim sökum. Þess vegna líka á hv. Alþingi heimtingu á því að fá svör um það hér og nú hvað stendur fyrir dyrum hjá hæstv. ríkisstjórn til þess að menn geti rætt það og til þess að menn geti áður en þinginu lýkur leitað þeirra leiða sem hér kunna að vera til til þess að reyna að tryggja hag almennings fyrir þeim ráðstöfunum sem ríkisstjórnin ætlar sér e.t.v. að grípa til rétt eftir að búið er að senda þingið heim. Herra forseti. Ég þakka annars þessa umræðu og ég vona að hæstv. ráðherra noti nú seinna tækifærið til þess að svara því sem hann var spurður um.



Herra forseti. Það voru ekki mín orð að þær nýju hugmyndir sem Alþb. hefur kynnt um stefnu í efnahagsmálum séu flugeldasýning, en auðvitað má nota það orð um þessar tillögur eins og hv. þm. Ragnar Arnalds gerði. Ég gerði einungis það eitt að vekja athygli á því hversu skörp stefnubreyting hefur átt sér stað á vettvangi þessa flokks frá því að hann flutti vantraust á ríkisstjórnina fyrir fáum dögum. Ég þarf ekki að ítreka hér það sem ég hef áður sagt í þessum umræðum og áður hér á hinu háa Alþingi að þessi ríkisstjórn mun að sjálfsögðu mæta þeim vanda sem við blasir í atvinnulífi landsmanna. Það er fylgst með því á vegum þeirra stofnana sem hafa með höndum upplýsingaöflun um gang efnahagsmála. Ýmislegt í þessum efnum er að gerast þessa daga. Það verðfall sem hefur leitt til minni kaupmáttar útflutningstekna á þessu ári er að gerast þessa daga og miklu skiptir að menn geri sér fulla grein fyrir því hvert er eðli þessa vanda og hversu umfangsmikill hann er. Það er ljóst að við getum ekki og munum ekki búa við það að útflutningsatvinnuvegirnir starfi með halla til langframa. En spurningin um það hvað eru efnahagsráðstafanir. Hver ríkisstjórn, þessi ríkisstjórn sem aðrar, eru nánast á hverjum degi að taka ákvarðanir sem hafa efnahagslega þýðingu í meira eða minna mæli. Ég nefni hér dæmi um ákvarðanir sem hafa verulega mikla þýðingu fyrir framvindu efnahagsmála. Það eru fiskverðsákvarðanir. Þær fara jafnan fram í byrjun júnímánaðar. Þær hafa grundvallarþýðingu fyrir til að mynda afkomu fiskvinnslunnar í landinu. Ég veit ekki til þess að það hafi nokkurn tíma verið venja að binda störf Alþingis við þessar ákvarðanir. Það er alveg nýtt ef þau sjónarmið eru uppi. En þessar ákvarðanir hafa gífurlega mikla efnahagslega þýðingu, þannig að eftir stendur að ekkert það er komið fram í þessum efnum sem gefur ástæðu til þess að breyta ákvörðun um þinglausnir að þessu sinni.



Herra forseti. Ég mæli hér fyrir nál. um till. til þál. um klak- og eldisstöð fyrir sjávarfiska og er nál. frá atvmn. Nefndin hefur fjallað um tillöguna á fundi sínum og sent hana til umsagnar og mælir með því að henni verði vísað til ríkisstjórnarinnar til athugunar. Fjarstaddir við afgreiðslu málsins voru Birgir Dýrfjörð og Eggert Haukdal, en undir nál. rita Valgerður Sverrisdóttir, formaður, Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir, fundaskrifari, Guðmundur H. Garðarsson, frsm., Ólafur Þ. Þórðarson og Geir Gunnarsson.



Virðulegi forseti. Allshn. Sþ. hefur haft til athugunar till. til þál. um björgunarþyrlu sem flutt er af hv. þm. Inga Birni Albertssyni o.fl. Á fund nefndarinnar komu nokkrir aðilar. Umsagnir bárust frá m. a. Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, Flugmálastjórn, Félagi ísl. atvinnuflugmanna, rannsóknanefnd sjóslysa, Sjómannasambandi Íslands og Landhelgisgæslu Íslands. Ýmsar þessar umsagnir voru jákvæðar, en fram kom einnig að hér er um mjög stórt mál að ræða sem kostar mikla fjármuni og talið er í sumum þessara umsagna að reksturskostnaður slíkrar þyrlu yrði mjög mikill. Þannig segir til að mynda í umsögn Landhelgisgæslu Íslands, með leyfi forseta: "Vegna hins mikla fjármagns- og rekstrarkostnaðar sem yrði samfara kaupum á stórri þyrlu telur Landhelgisgæslan eðlilegt að stjórnvöld láti gera raunhæfa úttekt á þessum málum með ákveðna stefnumörkun í huga áður en kaup yrðu afráðin og mætti þá hugsa sér leigu á stórri þyrlu til reynslu meðan sú könnun væri gerð." Aðrir aðilar, þar á meðal rannsóknarnefnd sjóslysa, benda á að kanna fleiri leiðir í þessum efnum, þar á meðal hvort unnt væri að ná samkomulagi við varnarliðið og e.t.v. nágrannaþjóðirnar um rekstur öflugrar björgunarstöðvar hér á landi sem lausn á þessu vandamáli um leit og björgun á því hafsvæði sem Íslendingum hefur verið úthlutað til umsjónar og björgunar áður en ráðist verði í kostnaðarsama áætlun um þyrlukaup og fleira. Gætu Íslendingar að einhverju leyti lagt mannafla í þá björgunarsveit, segir í áliti rannsóknanefndar sjóslysa. Áður hefur það komið fram í umræðum hér á hv. Alþingi um mál af þessu tagi að sú björgunarsveit sem starfar á vegum varnarliðsins starfar þar í raun og veru sem alþjóðleg björgunarsveit þannig að hér er ekki einvörðungu um að ræða björgunarsveit sem er til komin vegna varnarliðsins eða hernaðarumsvifa. Að svipuðu efni er einnig vikið í umsögn frá Flugmálastjórn, en þessir aðilar allir láta það koma skýrt fram að hér sé um mikilvægt mál að ræða. Hér er um býsna stórt mál að ræða bæði að því er varðar björgunarmál og öryggismál og ekki síður að því er varðar fjármál. Talið er að þyrla, sem væri af því tagi sem hér er fjallað um, kosti allmörg hundruð millj. kr., líklega eigi fjarri lagi að væri um 700 millj. kr. Og eins og áður sagði er talið að rekstur verði kostnaðarsamur auk þess sem nokkur vafi leikur á að ein þyrla mundi duga til þess að fyllsta öryggis væri gætt vegna þess að að líkindum þyrfti að staðsetja þyrlu á norðausturhorni landsins en einnig á vesturhluta landsins og hér á suðvesturhorninu. Með tilliti til þess sem hér hefur verið rakið hefur allshn. verið sammála um það að leggja til að tillgr. verði breytt og hún samþykkt með svofelldri breytingu: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta gera athugun á kostnaði við kaup og rekstur á björgunarþyrlu af bestu fáanlegri gerð fyrir Landhelgisgæsluna." Nefndin er sammála um að leggja til að till. verði afgreidd svo breytt og undir nál. skrifa Guðni Ágústsson, formaður nefndarinnar, Kristín Halldórsdóttir, Pálmi Jónsson, Guðrún Helgadóttir, Sigbjörn Gunnarsson, Sverrir Hermannsson og Jón Kristjánsson.



Hæstv. forseti. Fyrir liggur á þskj. 958 svohljóðandi nál. frá allshn. um till. til þál. um einnota umbúðir: "Nefndin hefur fjallað um þáltill. á fundum sínum. Umsagnir hafa borist frá eftirtöldum aðilum: Náttúruverndarráði, Hollustuvernd ríkisins, Landvernd, Ferðamálaráði Íslands, Neytendasamtökunum, Vífilfelli hf. og Ölgerðinni Agli Skallagrímssyni. Nefndin er sammála um að mæla með samþykkt tillögunnar. Sverrir Hermannsson var fjarstaddur afgreiðslu málsins." Undir nál. skrifa Guðni Ágústsson, Kristín Halldórsdóttir, Jón Kristjánsson, Guðrún Helgadóttir, Sigbjörn Gunnarsson og Pálmi Jónsson.



Herra forseti. Ég vil aðeins koma hér fyrir hönd flm. til að lýsa ánægju minni með að till. þessi er komin aftur til þingsins og vil þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu á henni. Ég efast ekki um að till. fær hér góðar viðtökur, en mestu máli skiptir þó að þetta mál verði tekið föstum tökum af framkvæmdarvaldinu.



Hæstv. forseti. Allshn. hefur fjallað um till. til þál. á þskj. 121, sem er 117. mál þingsins og fjallar um að ríkisstjórninni verði falið að láta fara fram athugun á flugfargjöldum hjá íslenskum flugfélögum með sérstöku tilliti til hárra fargjalda í innanlandsflugi og jafnframt verði gerður samanburður á fargjöldum innan lands og til útlanda, svo og milli Evrópu og Norður-Ameríku með viðkomu í Keflavík. Lagt er til að grg. um þetta efni verði lögð fyrir Alþingi ekki síðar en haustið 1988. Flm. till. er hv. 2. þm. Austurl. Hjörleifur Guttormsson. Nefndin hefur fjallað um tillöguna á fjölmörgum fundum. Hún leitaði umsagnar eftirtaldra aðila: Flugráðs, Sambands íslenskra sveitarfélaga, Fjórðungssambands Vestfirðinga, Fjórðungssambands Norðlendinga, Sambands sveitarfélaga í Austurlandskjördæmi, Samtaka sveitarfélaga í Vesturlandskjördæmi, Sambands sveitarfélaga á Suðurnesjum, Flugleiða og Neytendasamtakanna. Allir þessir aðilar töldu að hér væri komin fram hin þarfasta tillaga og mæltu með að hún yrði samþykkt. Nefndin varð því einnig sammála um að mæla með samþykkt tillögunnar eins og hún var flutt. Undir þetta nál. skrifa Guðni Ágústsson, formaður, Guðrún Helgadóttir, frsm., Jón Kristjánsson, Sigbjörn Gunnarsson og Sverrir Hermannsson.



Herra forseti. Ég vil þakka allshn. fyrir umfjöllun um þessa till. og er auðvitað ánægður með að hún er komin hér til þingsins með mjög jákvæðri umsögn frá nefndinni og þeim aðilum sem leitað var umsagnar hjá. Ég vænti þess að sú grg. sem till. gerir ráð fyrir að unnin verði varpi ljósi á það sem ljósi er beint að í tillgr. og hægt verði að meta málin og grípa til aðgerða eftir því sem réttmætt þykir í framhaldi af því.



Virðulegi forseti. Þessi till. fjallar um að koma á fót nefnd til þess að taka til sérstakrar athugunar þá þróun sem fyrir dyrum stendur í Evrópu, einkanlega með tilliti til ákvörðunar Evrópubandalagsins um sameiginlegan innri markað og að þessi nefnd skili skýrslu um athuganir sínar og tillögur. Utanrmn. mælir með samþykkt þessarar tillögu með þeirri breytingu að í stað þess að nefndin skili skýrslu fyrir árslok 1988 verði tímafresturinn til 1. apríl 1989 og enn fremur með þeirri breytingu að í stað þess að utanrrh. skipi nefnd sjö alþm. eftir tilnefningu þingflokka verði nefndin kosin hlutbundinni kosningu hér á Alþingi og hana skipi níu menn.



Hæstv. forseti. Ég vil aðeins fá tækifæri til þess að fagna því að þetta mál skuli vera komið hér á lokastig og vil taka undir það sem kemur fram bæði í tillgr. og enn fremur það sem kom fram í grg. með þáltill. á sínum tíma. Mig langar þó til þess að geta þess, sem hv. frsm. auðvitað veit um, að hæstv. utanrrh. hefur óskað eftir samvinnu við ýmis ráðuneyti sem láta sig þessi mál varða og ég veit ekki betur en embættismannanefnd sé þegar komin á laggirnar. Af því tilefni tel ég eðlilegt að þegar þessi nefnd hefur verið kosin af Alþingi þá hafi hún jafnframt samstarf við embættismannanefndina auk þess sem hún hlýtur að starfa með aðilum á almennum vinnumarkaði. Þá á ég við fyrst og fremst samtök atvinnulífsins. Það er nú þannig með samskipti við Evrópubandalagið að þau tengjast ýmsum ráðuneytum, þar á meðal iðnrn. og ég vil gjarnan gera það sem í mínu valdi stendur til þess að iðnrn. geti lagt þingmannanefndinni lið og vænti þess jafnframt að þingmannanefndin sé tilbúin til þess að eiga samstarf við iðnrn., svo og önnur þau ráðuneyti sem hljóta að láta sig þetta mikilvæga mál varða.



Virðulegi forseti. Þessi till. fjallar um að koma á fót nefnd til þess að taka til sérstakrar athugunar þá þróun sem fyrir dyrum stendur í Evrópu, einkanlega með tilliti til ákvörðunar Evrópubandalagsins um sameiginlegan innri markað og að þessi nefnd skili skýrslu um athuganir sínar og tillögur. Utanrmn. mælir með samþykkt þessarar tillögu með þeirri breytingu að í stað þess að nefndin skili skýrslu fyrir árslok 1988 verði tímafresturinn til 1. apríl 1989 og enn fremur með þeirri breytingu að í stað þess að utanrrh. skipi nefnd sjö alþm. eftir tilnefningu þingflokka verði nefndin kosin hlutbundinni kosningu hér á Alþingi og hana skipi níu menn.



Hæstv. forseti. Fyrir liggur nál. frá allshn. á þskj. 1035, um nýja legu Vesturlandsvegar um Hvalfjörð og Grunnafjörð. Nefndin ræddi þessa till. á allmörgum fundum sínum og kallaði á fund sinn Helga Hallgrímsson, forstjóra tæknideildar Vegagerðar ríkisins. Nefndarmenn eru sammála um að mæla með samþykkt tillögunnar með eftirfarandi breytingu: "Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta kanna hvort hagkvæmt sé að gera göng undir Hvalfjörð eða brú í fjarðarmynni. Fyrirsögn till. verði: Till. til þál. um legu Vesturlandsvegar um Hvalfjörð." Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Pálmi Jónsson og Kristín Halldórsdóttir. Undir þetta nál. skrifa Guðni Ágústsson, Sverrir Hermannsson, Guðrún Helgadóttir, Sigbjörn Gunnarsson og Jón Kristjánsson.



Virðulegi forseti. Ég vil aðeins koma upp til að þakka hv. allshn. fyrir afgreiðslu á þessari till. Það er mikilvægt mál sem hér er verið að fjalla um en tekur mörg ár og það er mikilvægt að fá viljayfirlýsingu frá Alþingi til að vinna áfram að þessu máli. Fyrsta fjármagn á fjárlögum kom á sl. ári og er endurtekið nú þannig að það er visst fjármagn til til þess að hefja þessa vinnu, en þetta er margra ára verk.



Hæstv. forseti. Á þskj. 1043 er nál. allshn. um þáltill. um notkun síma í bifreiðum. Það hljóðar svo: "Nefndin hefur rætt þáltill. á fundum sínum. Umsagnir bárust frá eftirtöldum aðilum: Umferðarráði, Póst- og símamálastofnuninni, lögreglustjóranum í Reykjavík, Bandalagi íslenskra leigubílstjóra, Ökukennarafélagi Íslands. Nefndin leggur til að þáltill. verði samþykkt með svohljóðandi breytingu: Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að beita sér fyrir því að settar verði almennar reglur um notkun farsíma í ökutækjum hér á landi og þær kynntar ökumönnum og við ökukennslu. Fjarverandi við afgreiðslu málsins voru Kristín Halldórsdóttir og Pálmi Jónsson." Undir þetta nál. skrifa Guðni Ágústsson, Sverrir Hermannsson, Guðrún Helgadóttir, Sigbjörn Gunnarsson og Jón Kristjánsson.



Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nál. frá atvmn. á þskj. 1063 um till. til þál. um ráðstafanir til að lækka raforkukostnað í gróðurhúsum. Nefndin hefur fjallað um till. á fundum sínum og fengið til viðræðu fulltrúa frá Landsvirkjun og Rafmagnsveitum ríkisins. Nefndin mælir með að till. verði samþykkt með svofelldri breytingu: Alþingi ályktar að skora á ríkisstjórnina að beita sér fyrir því við stjórnir Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins að garðyrkjubændum verði gefinn kostur á hagkvæmari kaupum á raforku en nú er til lýsingar í gróðurhúsum í því skyni að styrkja samkeppnisaðstöðu innlendrar ylræktar gagnvart innflutningi. Fjarverandi við afgreiðslu málsins var Aðalheiður Bjarnfreðsdóttir. Undir nál. rita Valgerður Sverrisdóttir, formaður, Guðmundur H. Garðarsson, Geir Gunnarsson, Eggert Haukdal, Birgir Dýrfjörð og Ólafur Þ. Þórðarson.



Virðulegi forseti. Þar sem þetta mál hefur fengið afgreiðslu í hv. atvmn. tel ég ástæðu til að fara um till. nokkrum orðum. Það er ljóst að langflestir notendur rafmagns til lýsingar í gróðurhúsum greiða samkvæmt svokölluðum marktaxta, en hann er notaður til búrekstrar, og greiða þá jafnframt rafmagn til annarra nota, svo sem heimilis, samkvæmt þessum taxta. Í dag er þessi taxti þannig að það er greitt orkugjald af allri notkun sem er 1,64 kr. á kwst., síðan er greitt aflgjald en lágmarksstilling eru 4 kw. á ári. Það eru 28 800 kr. sem greiðist fyrir slíkt aflgjald. Síðan er greitt aflgjald fyrir það sem er umfram þessi 4 kw. og að hámarki 20 kw. Það eru 4800 kr. pr. kw. á ári. Þá orkugjald af notkun umfram aflstillingu sem er 5,89 kr. Ef tekin eru 6 kw. og 12 000 kwst. á ári verður meðalverðið 4,84 kr. Nýtingartíminn er yfirleitt mjög stuttur. Það er talið að meðalnotkun heimilis á RARIK-svæðunum sé um 4000 kwst. á ári. Til samanburðar, þar sem mikið er rætt um orkuverð, er rétt að geta þess að meðalverð fyrir heimili í dag mun vera 6,60 kr. á kwst. Ég held að það sé full ástæða til þess að geta um það til samanburðar. Við verðum að átta okkur á því að ef við lækkum orkukostnað til ákveðinna aðila hlýtur það að framkalla hækkun til annarra nema við lendum í því að reka þau fyrirtæki sem framleiða og dreifa rafmagni með umtalsverðu tapi. Þrátt fyrir þetta tel ég fulla ástæðu til þess að þessi till. verði samþykkt. Mér er kunnugt um að garðyrkjubændur hafa átt fyrir nokkrum árum, ég giska á fyrir þremur árum, viðræður við forráðamenn Rafmagnsveitna ríkisins og þá var boðið upp á samvinnu við garðyrkjubændur um að gera tilraun með lýsingu í gróðurhúsi og mæla það sérstaklega vegna hugsanlegra breytinga á orkutaxtanum. Hitt er svo annað mál að fulltrúar bænda hafa ekki haft aftur samband við Rafmagnsveitur ríkisins vegna þess máls. Ég tel einnig, virðulegur forseti, ástæðu til að leggja áherslu á að Landsvirkjun getur að mínu áliti ekki verið aðili þessa máls. Það er ein af meginreglunum að Landsvirkjun afgreiðir rafmagn á föstu verði til þeirra sem síðan selja annaðhvort beint eða til þeirra sem dreifa raforkunni. Hins vegar finnst mér sjálfsagt að vinna að því að koma á samstarfi Rafmagnsveitna ríkisins og garðyrkjubænda fyrst, til þess að gera tilraunir eins og ég hef lýst áður, með það hvort breyta megi töxtum. Verði þessi till. samþykkt, sem ég vonast til að verði, tel ég að framkvæmd till. hljóti að liggja í því að koma slíkri samvinnu á milli garðyrkjubænda og Rafmagnsveitna ríkisins.



Virðulegi forseti. Það er langt því frá að ég sé að beita mér gegn þessari þáltill. nema síður sé, en mér finnst hér vera farið inn á nýja braut. Ef Alþingi er tilbúið að samþykkja ráðstafanir til að lækka raforkuverð á vissum tegundum atvinnurekstrar í landinu, því þá ekki að fara þessa leið til að leita lækkunar fyrir aðra sem vissulega eru ekki í betri aðstöðu en þeir aðilar sem hér um fjallar, garðyrkjubændur, sem ég veit að kvarta og þurfa að fá leiðréttingu á þessu gjaldi í sínum atvinnurekstri? Hvað þá um frystihúsin, hvað þá um allan iðnaðinn úti um landið, smáiðnaðinn og ýmsan almennan rekstur sem stynur undan allt of háu orkuverði, svo ég tali nú ekki um upphitun íbúðarhúsa? Mér fannst það vera að vissu marki merkilegt að heyra hæstv. iðnrh. taka jákvætt undir þessa till. Ég tek það svo að hann sé jákvæður um að reyna að ná fram lækkun á orkuverði hjá hinum ýmsu atvinnugreinum í landinu og þá ekki síst úti um landið sem stynja undan hinu háa orkuverði og hafa margoft beðið um leiðréttingar.



Herra forseti. Ég ítreka það sem ég sagði í minni fyrri ræðu: Ég tel að framkvæmd þessarar till., ef af ályktun verður, hljóti að verða sú að koma á samvinnu garðyrkjubænda og Rafmagnsveitna ríkisins um tilraunir við lýsingu í gróðurhúsum og leita með þeim hætti leiða til að lækka orkukostnað. Þetta vil ég taka skýrt fram við afgreiðslu þessa máls, m.a. af þeim rökum, sem komið hafa fram í umræðunum, að ef einungis verður lækkaður taxti til þessarar atvinnugreinar hlýtur það að koma fram í hækkun annars staðar eða að kalla á sams konar viðbrögð frá öðrum atvinnurekstri, þar á meðal atvinnurekstri sem notar mjög mikið rafmagn, svo sem eins og frystiiðnaðurinn í landinu. Ég vil enn fremur minna á vegna orða hv. 2. þm. Austurl. að þrátt fyrir að hægt sé að fallast á að orkuverð sé hátt hér á landi hefur það þó farið lækkandi og a.m.k. farið lækkandi allan þennan áratug. Á árunum 1982–1984 reis orkuverðið hæst. Síðan hefur það farið lækkandi miðað við annað verðlag í landinu og stefnir í enn frekari lækkun. Það er stefna ráðuneytisins og ríkisstjórnarinnar að halda áfram að vinna að lækkun raforkuverðs í landinu og vonast ég til þess að þingheimur sé sammála þeirri stefnu. Það er rétt, sem kom fram hjá hv. 2. þm. Austurl., að sérstakar ráðstafanir hafa verið gerðar vegna fiskeldis og vonandi eru fleiri aðgerðir þar í undirbúningi. En það er ólíku saman að jafna. Orkukaup við fiskeldi eru jöfn allt árið. Um er að ræða fyrst og fremst dælingu og orkukaupin eru hundrað- til þúsundföld miðað við það sem gerist hjá venjulegum garðyrkjubónda. Þetta gerir talsverðan mun og hefur þýðingu þegar rætt er um orkuverð. Eftir sem áður, það er rétt sem hér hefur komið fram, sé ég ástæðu til að mæla með samþykkt till., hef hér lýst því yfir hvernig ég muni framkvæma hana ef samþykkt verður og ef hv. frsm. hefur ekkert við það að athuga tel ég mjög eðlilegt að Alþingi samþykki till. eins og hún er án þess að flutt sé sérstaklega brtt. við hana.



Herra forseti. Já, ráðherra sendi frá sér skýrslu á dögunum og var að reyna að sannfæra þjóðina um að raforkuverð í landinu hefði aldrei verið lægra en nú og í raun og veru væri það komið niður að því sem olíunotkun kostar. Ég held að hann verði, hæstv. ráðherra, að lesa sér svolítið betur til eða athuga þessi mál betur. Ég held að þrátt fyrir 25 aura lækkun á raforkuverði til t.d. húshitunar komi það samt sem áður í ljós að hann hefði þurft að lækka það hér um bil helmingi meira til að ná olíuverðinu. Mér finnst vera mjög eðlilegt t.d. með gróðurhúsin og með súgþurrkun, miðað við framleiðsluna yfirleitt, að hún fái að njóta lægra verðs en er í dag fyrir utan húshitunina eða þá sem eru á "köldum svæðum". Ég stend í þeirri trú og endurtek það, enda hef ég flutt um það frv. sem ekki hefur nú enn þá komið á dagskrá eða ekki komið til umræðu, að þessi mál skuli athuguð á þann veg að lengja þau lán sem Landsvirkjun hefur tekið erlendis til að lækka raforkuverðið í landinu. Ég ætla að láta þetta duga um þetta mál.



Hæstv. forseti. Ég ætlaði aðeins að þakka hæstv. iðnrh. fyrir góðar undirtektir við till. Ég sætti mig mjög vel við þann skilning sem hann leggur í till. eins og hún er afgreidd frá nefndinni og álít að aðrir nefndarmenn muni einnig hafa lagt þennan skilning í till.