Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Auður Auðuns) Hv. forseti. Þegar þessari umr. var frestað fyrir helgina, hafði hv. 1. þm. Norðurl. e. (KK? gert grein fyrir brtt. á þskj. 438, sem hann ásamt tveim öðrum hv. þm. í heilbr.- og félmn. flytur við 2. gr. frv., en breyt. er í því fólgin, að algert bann við tilteknu búfjárhaldi verði ekki heimilað fyrr en eftir 1. okt. 1968, eða eftir hálft fimmta ár. Ég er andvíg þessari brtt., og ég mun greiða atkv. gegn henni. Ég skal stuttlega gera grein fyrir þeirri afstöðu minni. Með því að nema burt eða fresta heimild til algers banns við búfjárhaldi eða tilteknu búfjárhaldi tel ég, að búið væri að rýra svo gildi frv., að það kæmi ekki að tilætluðum notum þann tíma, þ.e.a.s. í þessu tilfelli 41/2 ár, sem bann gæti ekki komið til framkvæmda. Þar með er ég síður en svo að fullyrða neitt um það, að bæjarstjórnir mundu á þessu tímabili notfæra sér heimildir til algers banns, ef fyrir hendi væru. Þvert á móti tel ég líklegt, að reynt yrði að koma búfjárhaldi í skaplegt horf með því að notfæra sér aðrar heimildir frv., svo sem takmörkun á fjölda búfjár eða að binda búfjárhald við tiltekin svæði í bæjarlandinu. En ég tel langtum minni líkur til þess, að slíkt takist á skaplegan hátt, ef ekki er fyrir hendi það aðhald, sem heimild til algers banns veitir. Í þessu sambandi er fyllsta ástæða til þess að undirstrika það alveg sérstaklega, að skv. frv. yrði hér aðeins um heimildarlög að ræða. Og mundi nú vera ástæða til að ætla, að hlutaðeigandi bæjarstjórnir eru að beita heimildum frv., þ. á m. algerri. bannheimild, af ósanngirni eða óbilgirni? Ég verð að segja, að það kemur mér á óvart, ef hv. 1. þm. Norðurl.e., sem sjálfur er þaulreyndur sveitarstjórnarmaður, telur, að það þurfi að óttast slíka framkomu af hálfu hlutaðeigandi borgar- og bæjarstjórna. Ég vil minna á það, sem ætti þó að vera nokkurt aðhald fyrir bæjarstjórnir um að fara hóflega í sakirnar, að í 5. gr. frv. er gert ráð fyrir því, að bæta skuli búfjáreigendum atvinnutjón, sem þeir verði fyrir af banni eða af takmörkunum á búfjárhaldi skv. frv. Heldur væri það nú ótrúlegt, að bæjarstjórnir færu að nauðsynjalausu að baka bæjarfélagi bótaskyldu með því að skella á fyrirvaralaust eða fyrirvaralítið algeru banni eða víðtækum takmörkunum, sem gætu leitt til atvinnutjóns, og þó er hitt kannske enn þyngra á metunum, að það er ekki heldur trúlegt, að bæjarstjórnir færu að baka sér alveg að óþörfu óvinsældir þeirra, sem við búfjárhald fást á hlutaðeigandi stöðum. Þegar því nú sleppir, að algert bann eða takmarkanir, sem valda atvinnutjóni, á að bæta, þá er á hitt að líta, sem mönnum verður tíðrætt um í þessu sambandi, sem sé það, að fjáreigendum sé það viðkvæmt mál, ég vil segja tilfinningamál, ef þeir verði sviptir möguleika til þessarar tómstundaiðju sinnar. Í því sambandi verð ég að segja það, að brtt. og sú langa, þ.e.a.s. hálfs fimmta árs, frestun á bannheimild, sem hún felur í sér, sýnist mér lítið til þess fallin að milda þessa hlið málsins. Ég sé ekki annað en að það hljóti að verða fjáreigendum alveg jafnviðkvæmt að hætta sauðfjárhaldi eftir fjögur og hálft ár eins og t.d. eftir eitt ár, sem ég hefði talið eðlilegan fyrirvara, og ég var í n. reiðubúin til þess að standa að brtt: í þá átt, að árs fyrirvari skyldi vera ávallt á því, að bann kæmi til framkvæmda. Og þegar þessi tími, 41/2 ár, er liðinn, er allsendis óvíst, að á nokkrum þeirra staða, sem frv. eða l. taka til, verði talið tímabært að setja á algert bann, og þá sé ég ekki annað en að fjáreigendur á þeim stöðum stæðu alveg í sömu sporum og í dag. Ég hef nefnt hér fjáreigendur og aðallega rætt um sauðfé, vegna þess að þótt miðað sé við búfjárhald almennt í frv., er það nú svo, eins og við vitum og eins og til hagar a.m.k. hér í Reykjavík nú í dag, að vandamálið snýst svo að segja eingöngu um sauðfjárhald. Um hestahald, ég vil nefna það, vegna þess að það hefur verið minnzt á hestahaldið fyrr við þessa umr., - er það að segja hér í bænum, að það veldur að vísu einhverjum óþægindum, en það er ekkert vandamál a.m.k. ekki enn eða eins og nú stendur neitt vandamál á borð við það, sem sauðfjárhaldið er hér í bæjarlandinu. Ég held nú, að þeir, sem eins og hv. 1. þm. Norðurl. e. treysta ekki hlutaðeigandi borgar- og bæjarstjórnum til að beita heimildum frv. af sanngirni og varúð, séu í rauninni ekki að gera búfjáreigendum neinn greiða með flutningi þessarar brtt., en að hún sé hins vegar til þess fallin að draga úr gagnsemi frv., ef að lögum verður, gagnsemi til þess að koma búfjárhaldi á viðkomandi stöðum í viðunandi horf, og einmitt það tel ég að sé einnig hagsmunamál fjáreigenda. Ég vil þá víkja nokkrum orðum að ræðu hv. 1. þm. Norðurl. e. að öðru leyti. Hv. þm. hóf mál sitt með því að segja, að raunverulega hafi n. verið klofin um málið. Svo var vissulega ekki. N. í heild mælir með samþykkt frv. að öðru leyti en því, að þrír nm. lýstu því yfir, að þeir mundu flytja brtt. við 2. gr. frv., að því er varðar algert bann við tilteknu búfjárhaldi, og brtt. þess efnis er nú fram komin á þskj. 438. Í framsöguræðu fyrir brtt. sagði hins vegar hv. 1. þm. Norðurl. e., að hann hefði helzt kosið, að frv. hefði dagað uppi, en að mér skildist af tillitssemi og kurteisi við mig hefði hann þó fallizt á að mæla með frv. með fyrirvara varðandi 2. gr. Það sæti auðvitað sízt á mér að vanþakka tillitssemi hv. þm., en ég held nú líka, að hann eigi eftir að sjá, að hún hafi leitt hann til skynsamlegrar niðurstöðu að þessu leyti. Hv. þm. útlistaði það í alllöngu máli, hvað hann hefði að ýmsum ákvæðum frv. að finna, og það var ekki laust við, að hann brygði því fyrir sig að höfða eilítið til tilfinninga manna. Það er gamalkunn aðferð, sem oft gefst vel, þegar leiða skal athyglina frá bláköldum og stundum ekki alls kostar þægilegum staðreyndum. Hann las upp úr bréfi Fjáreigendafélagsins um fólk, sem virtist ekki þola sambýli við dýrin. Hann talaði um göfgi hestamennskunnar, það, hve þroskandi sambýli við dýrin væri fyrir hina uppvaxandi kynslóð. Ég held nú, að Reykvíkingar og kaupstaðarbúar yfirleitt séu dýravinir alveg til jafns við aðra landsmenn og þeir kjósi gjarnan, að börn þeirra umgangist dýrin, en það verður að stofna til þeirra kynna í réttu umhverfi, ekki á götum borga og bæja og ekki í skrúðgörðum eða matjurtagörðum íbúanna í þéttbýlinu. Hv. þm. las upp, að ég held, úr öllum eða a.m.k. flestum þeim erindum, sem borizt hafa til að mótmæla frv. eða einstökum ákvæðum þess. Hann las upp langt mál úr umsögn Fjáreigendafélags Reykjavíkur, sem finnur frv. flest til foráttu. Um afstöðu Fjáreigendafélagsins vil ég aðeins segja, að það er ósköp mannlegt, að menn bregðist til varnar, ef þeir telja, að eitthvað eigi að þrengja að þeim, þar sem þeir hafa áður leikið að meira eða minna leyti lausum hala. Ég vil alveg sérstaklega taka það fram, að í Fjáreigendafélagi Reykjavíkur eru margir félagsmenn, sem gera sér far um að haga svo sínu sauðfjárhaldi, að ekki hljótist af því tjón eða óþægindi fyrir samborgara þeirra, en það verður bara hreint ekki um alla fjáreigendur sagt. Í umsögn Fjáreigendafélagsins er því haldið fram, að þetta frv. sé eiginlega óþarft. Það er að því vikið, að félagið hafi ávallt átt vinsamleg samskipti við yfirvöld borgarinnar. Ég verð að segja, að ég sé nú ekki, hvernig félaginu væri sæmandi að neita samvinnu við borgaryfirvöldin. Gallinn er bara sá, að félagið sem slíkt ræður ekki við framferði allra fjáreigenda í Reykjavík, og þó að skynsamari og gætnari menn í þeim félagsskap séu allir af vilja gerðir til þess að kippa í lag því, sem úrskeiðis fer, hafa þeir það hreint ekki á valdi sínu. Hins vegar mundi samþykkt frv. einmitt greiða fyrir því, að Fjáreigendafélagið gæti beitt sér fyrir því, að verulega væri bætt úr þeim ágöllum, sem nú eru á í þessum málum, og ég efast ekkert um það, að í fáreigendafélagið sé til þess reiðubúið, og vænti þess, að yfirvöld Reykjavíkurborgar geti átt við það hina beztu samvinnu í þessum efnum, samvinnu, sem verður miklu auðveldari, að ég tel, eftir að þetta frv. hefur orðið að lögum. Þegar minnzt er á samskipti borgaryfirvaldanna og Fjáreigendafélagsins, er kannske rétt að víkja aðeins að því, sem einnig kemur fram, að ég ætla, í þeirra umsögn, að yfirvöld borgarinnar hafa látið Fjáreigendafélaginu í té landssvæði hér aðeins utan við byggðina, sem hefur verið girt. Það var gert á kostnað Reykjavíkurborgar, og það hefur tekizt að fá allmarga fjáreigendur til þess að flytja þangað féð, byggja þar kofa og geyma þar fé sitt. En það er ekki nema hluti af þeim, því að fjöldi er enn með kindur hingað og þangað í bænum og það inni í íbúðarhverfum til leiðinda og ama fyrir umhverfi sitt. Það gefur auga leið, að það leiðir í mörgum tilfellum til óþæginda, þegar menn eiga - og þess munu vera dæmi - kannske fram undir 100 kindur og hafa í rauninni ekki ráð yfir lófastórum bletti til þess að láta þetta fé sitt vera á vor og haust. Þetta landssvæði, sem fjárkofarnir eru á og þar sem margir geyma fé sitt, er hins vegar lítil girðing og gefur því ekki neina möguleika til þess að beita á það fé. Nú er það svo, að þegar að þessu ráði var horfið fyrir nokkrum árum, vildu eðlilega sauðfjáreigendur ekki fara mjög langt út úr bænum með fjárhús sín, vegna þess að það gat torveldað þeim að sinna skepnum sínum, það er ofur skiljanlegt. En byggðin þenst það óðfluga út í Reykjavík, að nú er svo komið, að þetta land - leigusamningurinn rennur út núna í júnímánuði - þarf að taka til skipulagningar, og þá verður að leita nýrra úrræða um það, hvað verði um sauðféð, sem þarna hefur verið geymt, hvernig geymslu þess verði hagað eða á hvaða stað eftir það. Það má kannske aðeins minnast á það, að það er allmikill kostnaður, sem Reykjavíkurborg hefur beinlínis af búfjárhaldi. Það er maður að störfum allt árið, fleiri að sumrinu, til þess að annast vörzlu bæjarlandsins, garðlönd, matjurtagarða o.s.frv. Þá má minna á það, að hér hefur verið reist stór girðing, sem settur er í búfénaður, sem flækist í bæjarlandinu. Þessi girðing er allstór að vísu, en þó takmarkað, hvað hægt er að hafa að kroppa þar fyrir skepnurnar, sem í girðinguna eru settar. Það þarf þess vegna stöðugt að vera að flytja þetta búfé, flytja það aftur úr girðingunni og upp á afrétt, og girðingin fyllist svo að segja jafnharðan. Svo er allur girðingarkostnaðurinn, sem er bein afleiðing af búfjárhaldinu, sem skiptir auðvitað milljónum, viðhald þeirra girðinga o.s.frv. En á þetta minnist ég ekki til þess að telja það eftir, ef með þessu væri hægt að halda hlutunum í skaplegu horfi, en ég tel, að með þessu sé það sýnt, að yfirvöld borgarinnar hafi viljað leggja sig fram um að koma til móts bæði við fjáreigendur og eins við ræktendur í bæjarlandinu. Ég ætla ekki að fara að eltast við allt það, sem hv. þm. las upp úr þessum erindum. En ég vil þó í tilefni af bréfi yfirdýralæknisins varðandi tilraunaðýrin á Keldum segja það, að það kemur manni undarlega fyrir, að nokkur maður láti sér yfirleitt detta í hug, að borgaryfirvöldin kynnu að leggja stein í götu þeirrar vísindastarfsemi, sem þarna fer fram, með því að banna þar nauðsynlegt skepnuhald. Um afstöðu lögreglustjórans í Reykjavík sagði hv. þm., að það væri ofur eðlilegt, að hann væri frv. meðmæltur, það létti störfum af lögreglunni, en til þess væri lögreglan m.a. að sinna kvörtunum, sem kynnu að berast í sambandi við búfjárhald. Þetta er auðvitað rétt, svo langt sem það nær. En þegar kærur og kvartanir hrúgast svo upp, að það er hætt að bókfæra þær og ekki unnt að sinna þeim öllum er þessi þáttur í starfi lögreglunnar kominn út fyrir og það langt út fyrir öll þau takmörk, sem telja má eðlileg. Í ræðu sinni kom hv, þm. sem sé víða við. En honum varð ekki sérlega tíðrætt um þann fjölmenna hóp borgarbúa, sem á hagsmuna að gæta í sambandi við þetta frv., hagsmuna, sem eru að verulegu leyti andstæðir hagsmunum búfjáreigenda. Ég á þar við allan þann fjölda Reykvíkinga, sem fást við ræktunarstörf í matjurtagörðum, á sumarbústaðalöndum og síðast, en ekki sízt í skrúðgörðum við íbúðarhúsin hér í borginni. Þúsundir eða réttar sagt tugþúsundir Reykvíkinga og að sjálfsögðu kaupstaðarbúa annars staðar á landinu einnig verja að meira eða minna leyti frístundum sínum við garðyrkjustörf og veita sjálfum sér, umhverfi sínu og vegfarendum öllum ánægju og yndi af fögrum gróðri og snyrtilegri umgengni. Allir þeir, sem slíkt kunna að meta og láta sér annt um þrifnað og hollustuhætti í borginni, og ég ætla, að þar muni vera allur þorri Reykvíkinga, eiga kröfu til þess, að búfjárhaldi sé unnt að halda í skaplegu horfi, eins og ráð er líka fyrir gert í þessu frv. Hv. þm. sagði, að borgarbúum væri það engin ofætlun að girða svo hjá sér garða sína og gróðurlönd. að verjast mætti ágangi búfjár. Það er sem sé ráðið, að búfjárhaldið á að haldast, en íbúarnir í þéttbýlinu eiga bara beinlínis að víggirðast gegn búpeningnum. Þegar talað er um girðingar, má víkja að því, að það stefnir annars staðar og einnig orðið hér á landi í þá átt í þéttbýli að forðast sem mest girðingar, enda verður svípur bæjanna allur annar og skemmtilegri, þar sem ekki eru girðingar um hvern blett og hvert hús, ef hægt er að koma því við. Og 3 því sambandi mætti t.d. nefna þá milljónatugi, sem ár hvert fara í girðingar í bæjum, í kaupstöðum og kauptúnum og allir væru ásáttir með að sleppa, ef unnt væri. Nú er það skiljanlegt, að verulegan þátt í því, að ekki er hægt að hafa ógirtar lóðir, verulegan þátt í því á búfjárhald í nágrenninu, í umhverfinu. Og jafnvel þar sem girðingar eru, hafa menn opnar akbrautir, svokallaðar innkeyrslur inn á lóðirnar fyrir bíla, og það sést varla orðið, að fyrir slíkum akbrautum séu hlið, sem séu kirfilega látin aftur, ef bíll hefur farið um hliðið. Inni í miðjum bæ er ekki hætt við, að garðræktendur verði fyrir ágangi búfjár. Það er í úthverfunum, sem sú hætta vofir yfirleitt yfir. Ég vil benda á t.d. hér í Reykjavík, að nú á að fara að úthluta stórum flæmum undir íbúðarhús innan við Elliðaár, og þar er ágangurinn af búfé þó enn þá meiri en hérna megin við árnar. Ég er hrædd um, að ef búfé ætti að leika lausum hala - og sauðfé vil ég þó segja aðallega, - þá yrði dálítið erfitt um ræktunarframkvæmdir hjá þessu fólki, sem þarna kemur til með að reisa nýtt borgarhverfi, ef það á þá ekki að þurfa að girða rammlega hverja einustu lóð og gróðurblett. Með umsögn garðyrkjustjórans í Reykjavík um frv. fylgdi skýrsla, sem hann og Skúli Sveinsson lögregluvarðstjóri sömdu í nóvember 1962 um búfjárhald í Reykjavík, og eins og í umsögninni segir, veitir hún upplýsingar um ástand það, sem nú ríkir vegna sauðfjárbúskapar í Reykjavík. í þessari skýrslu kemur margt fram. Það er byrjað að rekja það, að þegar fjárskiptin fóru hér fram fyrir 10 árum, við niðurskurðinn 1951, mátti heita, að væri orðið fjárlaust í Reykjavík og nærliggjandi sveitum, og þá var reynt að vinna að því, að hér á Reykjanesskaganum yrði tekið fyrir, að fjárbúskapur hæfist aftur. Og því var spáð af flestum ráðamönnum eða mörgum þá, að það ýrði óþarft að banna sauðfjárhald í Reykjavík og nágrenni, því að það mundu fáir verða til þess að taka það upp aftur. En reyndin hefur nú orðið önnur, því að eins og fram kemur í skýrslunni, þá var það, þegar skýrslan var samin, að síðustu tölur, sem menn þá vissu um, voru þær, að þá hafði 4000 fjár verið fært til sauðfjárböðunar héðan úr Reykjavík. Það er þess vegna enginn smáhópur af kindum, sem ýmsir fjáreigendur hér í bæjarlandinu eiga, en eins og segir í skýrslunni, er ekki vitað um einn einasta mann, sem hafi fjárbúskap sem aðalatvinnu, utan tvo fullorðna bændur, í lögsagnarumdæminu. Þá segir í skýrslunni orðrétt, með leyfi forseta: „Fæstir þessara fjáreigenda hafa hentuga aðstöðu til að halda slíkan búskap. Fáir hafa tún eða heppilegt land til geymslu fjárins haust og vor. Öflun heyja til fóðurs er að langmestu leyti bundin við heykaup af bændum í nærliggjandi sveitum eða með snöpum af húsalóðum og ræktuðum svæðum inni í borginni. Hýsing fjárins yfir vetrarmánuðina er þeim langflestum mikið vandamál, og mikil brögð hafa verið að því, að skúrar hafi verið reistir fyrir kindur inni á milli íbúðarhúsa ellegar bílskúrar hafi verið teknir í notkun sem fjárhús og heygeymslur. Með því að af þessum sökum hafði skapazt alvarlegt ástand í borginni, var horfið að því ráði fyrir þremur árum að fá fjáreigendur til þess að flytjast með gripahús sín á einn stað í útjaðri borgarinnar, og náðist um það samkomulag, að þeir fengju afgirtan reit við Breiðholtsveg vestan Blesugrófarbyggðar. Þar eru nú setztir að 30 af hinum 129 fjáreigendum, og er það strax nokkur bót á ástandinu, sem skapazt hafði inni í sjálfri borginni, en hinir 99 eru eftir sem áður ærið vandamál. Á vorin, þegar grös eru komin, ráða menn illa við fé sitt, og æðir það þá um allt, svo að vart verður við nokkuð ráðið, og hefur þráfaldlega komið fyrir, að það hefur stórskemmt fyrir fólki, sem er að undirbúa matjurtagarða og skrúðgarða sína. Í maílok eða snemma í júní er féð svo flutt á fjall, eftir að sauðburði er að fullu lokið. Langflest fé ér flutt upp fyrir Sandskeið eða Svínahraun. Þar eru rýrir hagar, og leitar féð fljótt til baka og tollir hvergi úr því sumarlangt nema í borgarlandinu.“ Ég má hér skjóta því inn í, að í öðrum stað í skýrslunni er talað um afréttarland Reykjavíkur og nágrannasveita. Það er sagt um afréttarland þeirra, að það sé það lélegasta, sem fyrirfinnst á landinu öllu, og vænleiki fjár í fullkomnu samræmi við það. Þetta segir hér fyrr í skýrslunni. Ég held þá áíram lestrinum, þar sem ég hvarf frá áðan. „Dag hvern allt sumarið er smalað saman stórum fjárhópum, sem komizt hafa niður fyrir Elliðaár, inn á tún og lóðir í Sogamýri og Vogabyggðinni eða hafa staðnæmzt í Ártúnsbrekkunni og í matjurtagörðum og sumarbústaðalöndum í Selásbyggðinni. Fjárhóparnir eru reknir í víðáttumikla girðingu, sem er ofan við Blesugróf og kennd er við Breiðholt. Þar er einnig komið í vörzlu hrossum, sem eru á flækingi í borgarlandinu. Beitin innan girðingar gengur því fljótt til þurrðar. Er þá kostað til flutninga á fénu til fjalla til að létta á beitinni innan girðingarinnar. Þess er þó jafnan stutt að bíða, að þar sé komið jafnmargt fé og flutt var á brott. Kærur vegna ágangs sauðfjár á lönd og garða eru það tíðar, að löngu er hætt að bókfæra þær, heldur reynt, eftir því sem unnt er, að handsama hverja þá kind, sem sleppur gegnum girðingarnar inn á ræktunarlönd borgarbúa.“ Þá segir síðar í skýrslunni, eins og ég reyndar áður vék að: „Fæstir fjáreigendur hafa nokkurt land til að geyma fé sitt á haust og vor, eins og áður er sagt, og geta þar af leiðandi ekki haft það í vörzlu á öruggum stað. Næstum óhugsandi er fyrir fólk, sem hefur matjurtagarða ofan Elliðaáa, að rækta nokkurn gróður annan en kartöflur, með því að sauðfé sér fyrir öllum öðrum gróðri. Auðvelt er að tilfæra margvíslegan skaða, sem fólk hefur orðið fyrir vegna sauðfjár, en í fæstum tilfellum er þó um bókfærðar kærur að ræða með því að tilgangslaust hefur reynzt hjá fólki að ná lögum yfir sauðfé og eigendur þess. Fólki er aðeins ráðlagt að vera vel á verði gagnvart þessum ófagnaði og girða vandlega ræktunarreiti sína. Af hálfu Reykjavíkurborgar er miklu til kostað til að verjast hinum sívaxandi ágangi sauðfjár inn í sjálfa borgina. Mestallt sumarið eru menn að starfi við endurbætur ú girðingum og í smölun og flutningum fjárhópa til fjalla. Að vetrinum fer fram endurnýjun á girðingum, sem hafa gengið úr sér, eða settar upp nýjar vörzlugirðingar, og reynt er að hamla gegn því, að fjárhópar valdi umferðartruflunum eða slysum á þjóðvegum.“ Ég sé nú ekki ástæðu til að lesa fleira upp úr þessari skýrslu, en ég ætla, að hún bregði nokkru ljósi yfir það, hvernig þessum málum er komið hér í Reykjavík, og ég ætla, að hún sýni, að það er tímabært, að þetta frv. sé flutt, þó að hins vegar 1. þm. Norðurl. e. telji sig ekki hafa heyrt eiginlega nein dæmi, sem réttlæti það að flytja þetta frv., eða ég tel, að ég hafi tekið rétt eftir, að hann hafi sagt það í sinni framsöguræðu. Og ég dreg það ekki í vafa, að mat forráðamanna þeirra þriggja kaupstaða, sem hafa óskað eftir, að frv. væri látið ná til þeirra, á aðstæðum á viðkomandi stöðum hljóti að vera slíkt, að á því sé byggjandi í því efni, að fyllsta þörf sé á lagasetningu einnig fyrir þá kaupstaði. Ég skal svo ekki hafa þessi orð fleiri og vænti þess, að það, sem hér hefur komið fram, hafi orðið til þess að færa hv. þm. heim sanninn um það, að flutningur þessa frv. er fyllilega tímabær og á fyllsta rétt á sér.



Herra forseti. Frv. það til l. um búfjárhald í Reykjavík, sem liggur fyrir þessari hv. d. til umr., gefur mér tilefni til nokkurra aths. Eins og kunnugt er, hafa á þessari öld orðið stórfelldar. breytingar á öllum högum þjóðar okkar. Það er liðinn tími Ingólfs Arnarsonar, þegar kýrnar gengu um Austurvöll og hestarnir um Vatnsmýrina og sauðféð um Þingholtin og hér í nágrenninu og enginn hafði neitt við það að athuga. Þessi búfénaður var hvergi fyrir öðrum. Nú er svo komið, að ys þéttbýlisins og umferðin vegna þess samrýmist ekki búfé á umferðarleiðum. Við þekkjum öll, að af þeim sökum hafa oftlega orðið slys, og það veitir því ekki af að gjalda varhuga við þeim þætti í umferðarmálunum. Einnig kemur að sjálfsögðu þarna fleira til, eins og t.d. spursmálið um landrými, ágangur á garðlönd o.fl., o.fl. Ég vil því telja, að það sé mjög eðlilegt, að þetta frv. hefur hér komið fram á þingi. Ég vil einnig telja eðlilegar þær brtt., sem hv. heilbr.- og félmn. hefur gert við frv., þar sem brtt, fela það í sér, að l. er ætlað að ná einnig til Akureyrar, Hafnarfjarðar og Kópavogs, en þessi bæjarfélög hafa óskað eftir því, að l. næðu einnig til þeirra. En það er einn þáttur þessa máls, sem mér sýnist ekki að hér hafi verið nægilega vandlega gætt og ég vil því vekja athygli á, og það er um reiðhestahald. Ég tel, að reiðhestahald geti í raun og veru ekki fallið undir venjulegt búfjárhald. En mér þykir þó það ekki koma nægilega greinilega fram í þessu lagafrv. og hefði því viljað óska eftir því, að það hefði verið betur skilgreint í frv. Ég er ekki í minnsta vafa um, að það er vilji hv. þdm., eins og það er vilji minn, að reiðhestahald verði ekki bannað hér í Reykjavík, svo rík ítök á þessi holla íþrótt í hugum borgarbúa og svo mikil nauðsyn er það fyrir þá menn, sem að mestu vinna innisetuvinnu, að eiga tækifæri til að koma út undir bert loft öðru hverju og þá við hressilegt erfiði. Hins vegar dettur mér ekki í hug að mæla því í gegn, að reiðhestahald sé einnig háð einhverjum takmörkunum og ákveðnum reglum, enda bendir stjórn hestamannafélagsins. Fáks á það í bréfi, sem það félag hefur skrifað hv. heilbr.- og félmn. Ed., að stjórnin telur eðlilegt, að settar séu strangar skorður við lausagöngu hesta í borgarlandinu, og, tekur fram jafnframt, að félagið hafi frá öndverðu boðið félagsmönnum sínum örugga vörzlu fyrir hesta sína að sumrinu og í því skyni haft á leigu lönd til hagbeitar bæði á borgarlandinu og utan lögsagnarumdæmisins og séð fyrir haustgöngu fyrir þá í öruggum beitarhólfum, auk þess sem það hefur á síðari árum gert myndarlegt átak í því að byggja hús yfir hestana til vistar að vetrinum, þannig að það virðist vera að mínum dómi í mjög góðu lagi gæzla félagsins á þessum hlutum. Brtt. frá meiri hl. n., þeim Karli Kristjánssyni, Jóni Þorsteinssyni og Ásgeir Bjarnasyni; sem hér er á þskj. 438, þykir mér ekki ná til þeirra höfuðbreytinga, sem mér þykir vera mikilvægast að gerðar séu á þessu frv. Það er aðeins frestun á því, að algert bann taki gildi. Það er í raun og veru ekki það, sem er aðalatriðið í þessu máli, heldur að bannið taki ekki til þessa hluta af búfjárhaldi í borginni, þessarar búfjártegundir. Ég hefði því viljað mælast til þess, að hv. heilbr.- og félmn. tæki frv. til yfirvegunar á ný, einmitt með tilliti til þessa atriðis, sem mér er ekki ljóst að hafi verið athugað nægilega í n., því að ég er þeirrar skoðunar, að þótt við treystum borgarstjórn Reykjavíkur fullkomlega til þess að hafa skilning á þessum hlutum nú, þá álít ég, að það sé ekki rétt aðferð á Alþ. að veita heimild til þeirra hluta; sem það vill ekki leyfa, og þess vegna rétt að setja undir þann leka strax. Ef heilbr.- og félmn. telur sig ekki geta orðið við þessum tilmælum, mun ég geyma mér rétt til þess að koma fram með brtt. við 3. umr. þessa máls, sem miðar að því, að algert bann taki ekki til reiðhestahalds á vegum hestamannafélags. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um þetta að svo komnu máli.



Herra forseti. Ég hef ekki ástæðu til þess að ýfast neitt við þeim góðlátlegu aths., sem hv. 2. þm. Reykv. (AuA) gerði við ræðu mína frá síðasta fundi. Og í raun og veru er það svo, að okkur greinir ekki heldur á um það, að skipulag þarf að hafa á búfjárhaldi í bæjum. En okkur greinir á um það, hvort rétt sé að heimila bann, algert bann við búfjárhaldi nú þegar. Í þessum málum standa öndverðir fyrst og fremst búfjáreigendur og garðlandaeigendur, skrúðgarða og annarra garðlanda eigendur. Báðir þessir hópar telja það mannréttindi að mega stunda þá grein starfa, sem þeir gera hér í bænum. Hins vegar er ekki alltaf nægilega litið á það, að í þéttbýlinu reynir á sambúðarhæfileika manna, og verður að gera kröfu til þess, að menn taki tillit hver til annars. Ég hef hitt skrúðgarðaeigendur, sem líta jafnvel á sauðkindur álíka og almennt er litið á mink. Ég hef líka hitt sauðfjáreigendur, sem leggja ekkí mikið upp úr skrúðgarðaeign. En almennt mun það nú vera svo samt, að fólk telur nauðsynlegt að hafa frelsi, og það er litið svo á það, að það sé eðlilegt, að frelsi sé til að sinna hugðarefnum hjá báðum þessum aðilum, og þurfi að vera. Ég lagði áherzlu á það, m.a. í ræðu minni um daginn, að það væri hægt að verjast sauðfé með girðingum, og eitt af því, sem ræktunarme verða að leggja á sig vegna sambúðarskyldunnar, samkomulags- og sambúðarskyldunnar, það er að girða. Og girðingalög eru ströng, og gera ráð fyrir því, að þær skepnur, sem lögheldar girðingar halda ekki, séu réttdræpar, og ég veit ekki til þess, að á móti því sé haft. Hv. 2. þm. Reykv. hélt því fram, og það mátti skilja það á ræðu hennar, að í raun og veru lægi það ekki fyrir að setja á algert bann við skepnuhaldi, þó að heimild til þess yrði leidd í lög. Það mundi ekki verða vilji fyrir því. Og hún benti á, að það væri líklegast, að ég væri þessu kunnugur, þar sem ég væri sveitarstjórnarmaður. Ég þekki þann anda hjá sveitarstjórnarmönnum að telja, að það sé algerlega óþarft að hafa nokkurt skepnuhald í bæjum. Þetta er ekki pólitískt mál, þetta er geðþekkni- og lífsskoðunarmál, og þess vegna er ekkert að tala um í þessu sambandi pólitískan meiri hl. eða þvílíkt. En vel getur svo verið, ef skyndilega er að þessum málum undið og litið verður svo á, að Alþ. hafi lýst yfir vilja sínum í þessu efni með því að gefa heimildina, að þá verði hlaupið í það að ganga nokkuð langt í banni, og þess vegna held ég, að það sé mjög svo viðeigandi að hafa fyrirvara u , að heimildin gangi í gildi. Hv. 2 þm. Reykv. gat réttilega um það, að í heilbr. og félmn. hefði hún gefið kost á samkomula í um það, að aldrei megi nota heimild nema eð árs fyrirvara. Þetta er alveg rétt. En hér er ekki að ræða um slíkan fyrirvara. Frestun á ákvörðun er annað en frestun á framkvæmd. Það er það, sem verður að koma í veg fyrir og við, sem flytjum till., viljum koma í veg fyrir, að of skyndilega sé ákvarðað að banna skepnuhald. Hitt segir sig svo sjálft, að ef eyða á skepnum, verður það að gerast með einhverjum fyrirvara, aðvörunarfyrirvara, og á sérstakri árstíð. En ég bauð annað fyrir mitt leyti, og ég held, að hinir tillögumennirnir hefðu líka fallizt á það, og það er að stytta ákvörðunarfrestinn ofan í 3 ár. Á það vildi hv. 2. þm. Reykv. ekki fallast, og sýndist mér á því, að það væri undarlega mikil áherzla lögð á það að vinda að þessu bráðan bug að setja bannið. Hv. þm. sagði, að með því að nema burt heimildina úr frv., þannig að hún mætti ekki koma í gildi fyrr en eftir 41/2 ár, væri eyðilagt gildi frv. þennan tíma. Ég verð að líta svo á, að þetta sé mikið ofsagt, og ég er algerlega á annarri skoðun. Fyrst og fremst er 5 frv. heimild til að takmarka skepnuhald og ekkert tekið fram um það, hvað langt eða skammt megi ganga. Sú heimild er mjög rúm í takmörkuninni. Sú heimild gengur vitanlega í gildi þrátt fyrir þá brtt., sem við leggjum til að verði samþ. og ég tel að eigi að samþykkja. En svo er annað, ég álít, að það sé alveg rétt, sem fjáreigendur í Reykjavík segja, að þeir vilji leita samkomulags við bæjarstjórn Reykjavíkur, og svo mun sjálfsagt vera um fjáreigendur í hinum þéttbýlisstöðunum, sem l. eiga að ná til, og ég álít nauðsynlegt að gefa ráðrúmstíma til þess að leita þessa samkomulags. Ég lít svo á, að þessi tími verði sáttatími og skipulagningartími í þessum málum, og ég er trúaður á það, að samkomulag náist, eða ég tel þá, að þeir, sem með málið fara sem stjórnendur bæjanna, standi ekki vei í stöðu sinni, ef á þessum tíma tekst ekki að ná sáttum. Og alltaf hafa þeir, eins og til áherzlu til að ná samningum, viðunandi samkomulagi, viðunandi skipulagi í þessum málum, þá hafa þeir alltaf á bak við sig réttinn, sem þeir fá til að banna algerlega skepnuhaldið eftir 41/2 ár frá þessu ári að telja. Þeir hafa þess vegna vopnið í hendi sér, en hinir alls ekki. Hv. 2. þm. Reykv. sagði, að sveitarstjórnirnar mundu hika við að fara geyst í þessum efnum, að banna, þar sem l. gerðu ráð fyrir, að betur yrði að greiða af hálfu bæjarfélaganna vegna atvinnutjóns til þeirra, sem yrðu að fella fénað sinn. Ég álít, að slíkar bætur vegna atvinnutjóns mundu varla verða dæmdar í stórum stíl, því að yfirleitt lít ég ekki á þetta skepnuhald sem atvinnu. Ég lít á það sem tómstundaiðju, holla tómstundaiðju, sem ekki megi taka af því fólki, fyrr en óhjákvæmilegt er vegna sambúðarinnar í þéttbýlinu. - taka af því fólki, sem hefur upplag til að sinna þessu. Og ég álít, eins og ég sagði um daginn, að það sé skerðing fyrir bæjarlífið, fyrir fólkið að nema burt rétt fólks til þess að sinna skepnuhaldi. Gamlir menn fullnægja þar þrá sinni eftir því, sem þeir hafa gjarnan stundað alla ævi, og æskulýður hefur gott af því að ganga með slíkum mönnum að skepnuhirðingu. Umgengni við skepnur er mannbætandi. Ég sé ekki, að bæjarfélögin hafi upp á svo mikið að bjóða, sem er jafnhollt og þessi störf sem tómstundaiðja. Hv. 2. þm. Reykv. lagði dálitla áherzlu á, að það væri nokkur almennur kostnaður fyrir borgina af skepnuhaldinu, því að eftirlitsmaður væri hafður vegna garðlandanna og til þess að annast það, að sauðfé færi ekki til skemmda. Mér er sagt, að hins vegar taki fjáreigendur á sig kvöð, sem hvert sveitarfélag - og þá borgin sem sveitarfélag - verður að inna af höndum, en það er að annast smalanir og fjallskil í landi byggðarinnar og enn fremur í fjárskil til nágrannabyggða. Þá benti hv. frsm. á það, að girðingarkostnaður væri mikill, bæði hjá sveitarfélaginu og einstaklingum, vegna þess að sumir hefðu skepnur, sem þyrfti að stemma stigu fyrir að skemmdu gróður. En í sauðfjárræktarlandi er ekki hægt að komast hjá girðingum, og þó nú að Reykvíkingum yrði ekki leyft skepnuhald, verða byggðirnar umhverfis Reykjavík alltaf með búfjárhald, og mér skilst á því, sem hér hefur sagt verið, a.m.k. af þeim, sem mikið fara með þessi mál, að allmikil brögð séu að því, að fénaður úr nágrannabyggðunum komi inn í borgarlandið og geri þar usla og eitthvað af því fé, sem kom fram í skýrslu þeirri, sem hv. 2. þm. Reykv. las upp úr áðan, að valdið hefur hér óþægindum og usla, mun hafa verið aðkomufé, svo að þau dæmi, sem þar koma fram, geta ekki eingöngu reiknazt til usla af hálfu búfjár þeirra Reykvíkinga, sem hafa fé. Hv. 5. þm. Sunnl. gerði hér aths. við frv. og taldi, að till. okkar þremenninganna næði ekki nógu langt til þess að koma í veg fyrir þann ágalla eða bæta úr þeim ágalla, sem hann taldi vera á frv. fyrst og fremst, en það er, að þar væru ekki undanskildir banni reiðhestar. Reiðhestahaldið væri sett á bekk með sauðfjárhaldinu og eftir l. yrði þá gefin heimild til að banna það. Ég er honum alveg samdóma í því, að það er reginfjarstæða að hugsa sér það, að farið verði að banna reiðhestahald í þéttbýlinu. Ég lýsti afstöðu minni til þess á síðasta fundi. Og ég skil varla í því, satt að segja, að þó að mig gruni, að það gæti farið svo, að sauðfjárhald yrði í fljótræði bannað, þá gengi það svo langt, að reiðhestahald yrði bannað. Fyrr mætti nú vera. En ég flutti ekki till. um það að undanþiggja hestahald sérstaklega, því að ég vildi í raun og veru ekki styrkja frv. gegn sauðfjárhaldinu með því að taka hestahaldið út úr, og ég hef hugsað mér það, að fresturinn, sem till. okkar þremenninganna vill að verði á heimildinni til þess að banna búfjárhald, geti orðið til þess, að hestaeigendur geti fullkomlega tryggt sig í samningum við borgar- og bæjarvöldin í þessu efni. Auðvitað hef ég ekkert á móti því fyrir mitt leyti að ræða málið aftur í heilbr.- og félmn., taka þátt í að ræða það aftur þar og hlusta á till. hv. 5. þm. Sunnl. Og alls ekki mundi ég líka vera frá því að ræða um breyt. á minni till. um það að færa frestinn ofan í 3 ár, því að ég álít, að hann mundi hafa ekki ólíkt gildi þannig, ef hv. 2. þm. Reykv. vildi nú fallast á að breyta frv. á þá leið og sættir gætu orðið um það. Ég tel, að í raun og veru sé n. klofin, eins og ég sagði um daginn. Hún er klofin um þetta meginatriði. En hinir almennu töfrar konunnar gerðu það að verkum, að n. skilaði ekki tveimur álitum. En nál. er þannig orðað, að ég tel mér alls ekki skylt að greiða atkv. með því. Ég tel mig ekki í nál. leggja til, að frv. verði samþ., ef brtt. gengur ekki fram. Svo langt tel ég ekki, að tillitssemi við konu megi ganga, að menn fari ekki að sinni skoðun. Ég sé varla ástæðu til þess að orðlengja þetta meira. Ég hygg, að hv. þdm. muni öllum vera það ljóst, að það, sem á milli ber, er ekki, að við þrír, sem flytjum till., viljum ekki, að fullkomin skipun sé á þessu máll. Við viljum, að það sé fullkomin skipun. Við viljum ekki, að troðið sé á mannréttindum, en við viljum, að knúið sé til þess, að samningar séu gerðir og sættir komist á milli þeirra aðila, sem hér eiga gagnstæðra hagsmuna að gæta, sem sveitarstjórnir, borgarstjórn og bæjarstjórnir verða að vinna að því að komist á. Ef formaður heilbr.- og félmn. verður ekki við ósk hv. 5. þm. Sunnl. um að taka málið til umr. á ný í n., sýnist mér þó, að allir þeir, sem eru sömu skoðunar og hann um, að fjarstæða sé að hugsa sér bann á hestahaldi, telji, að frv. sé þó betra gagnvart því atriði með því að hafa þennan umþóttunartíma, sem lagt er til í till. okkar þremenninganna, og ég vona raunar, að allir hv. þdm. geti fallizt á þá miðlunartillögu.



Það voru aðeins örfá orð í sambandi við ræðu hv. síðasta ræðumanns. Það er þá fyrst það, að hann sagði, að ég teldi, að með því að fresta heimild til algers banns í hálft fimmta ár væri eyðilagt gildi frv. eða l. þann tíma. Ég sagði það nú ekki, enda ætti það ekki stoð í veruleikanum, heldur sagði ég, að það mundi rýra gildi frv. En að segja hitt, að gildi þess væri að engu gert með því, það mundi ég ekki láta mér um munn fara, því að í frv. eru að öðru leyti veittar heimildir til ráðstafana, sem eru vænlegar til mikils árangurs. En ég er þeirrar skoðunar, eins og ég áðan sagði, að ef ekki er fyrir hendi það aðhald, sem heimild til algers banns veitir, minnki líkurnar fyrir því, að frv. nái tilætluðum árangri. Þá talaði hv. þm. um það, að menn ættu að taka tillit til annarra og það væri nú einu sinni svo, að menn vildu hafa frelsi til þess að iðka það starf í tómstundum sínum, sem hugur þeirra stendur til, og það er rétt, svo langt sem það nær. En þegar tómstundaiðjan fer að verða til ama eða óþæginda fyrir aðra, fer maður að draga í efa, hve mikinn rétt hún á á sér, og getum við hv. þm. talizt bæði jafngóðir frelsisunnendur fyrir því, þó að við hljótum að taka tillit til staðreynda eins og slíkra. Þá var það út af frestunartímanum, umþóttunartímanum, sem hv. þm. nefnir svo. Það er rétt, sem hann sagði, í n. var talað um það til samkomulags, að þessi frestunartími yrði 3 ár, sem nú hefur verið flutt brtt. um, að hin5 vegar yrði 41/2 ár. En ástæðan til þess, að ég var þessu andvíg, er sú sama og ég áður sagði, að ég held, að frv. nái ekki þeim tilgangi, sem flm. ætla, ef frestað er heimild til algers banns á tilteknu búfjárhaldi, og svo hitt, að mér finnst þessi till., eins og ég áður sagði, vera vanhugsuð. Ég sé ekki annað en að eftir þessi 3 ár stæðu fjáreigendur alveg í sömu sporum og þeir gera í dag. Um að frestunin eigi að notast til þess að ná samningum, sagði hv. þm., ef ég heyrði rétt, að hann teldi, að bæjarstjórnirnar hefðu ekki staðið í stöðu sinni, ef ekki næðust samningar á þessu tímabili. Það er nú nokkuð einhliða fullyrðing. Ég mundi hins vegar líta svo á, að viðsemjendur bæjarstjórnanna, búfjáreigendurnir, yrðu alla vega eða hefðu a.m.k. tilhneigingu til þess að verða erfiðari viðureignar í samningagerð, ef búið er að nema bannheimildina burt um tíma, þ.e. fresta henni í lengri tíma. Ég held, að það sé ekki fleira í ræðu hv. þm., sem ég sé ástæðu til þess að gera aths. við. Hins vegar vék hann aftur að því almennt, hvaða áhrif konur eða viðurvist kvenna í þinginu hefðu á það, hvernig þm. brygðust við málum, og þá vil ég segja það, að ég álít, að þessi orð gætu gefið þingflokkunum og þ. á m. flokki hv. þm., gefið stjórnmálaflokkunum tilefni til þess að leggja á það áherzlu, að konunum fjölgaði hér á Alþingi.



Herra forseti. Þetta frv. er nú komið til 3. umr., og ég vil ekki láta það fara í gegnum allar 3 umr. í þessari hv. d. gagnrýnistaust. Að ég hef ekki fyrr andmælt þessu frv., á sína sögu. Það kom til 1. umr. í febrúarmánuði, og var stungið upp á og gert ráð fyrir, að því yrði vísað til sjútvn., en í þeirri n. á ég sæti, og þótti mér því eðlilegt, að það yrði skoðað í n., áður en ég tæki til máls um það. Það var svo tekið fyrir í sjútvn. þann 19. febrúar og þá aðeins til þess að vísa því til umsagnar til ýmissa aðila. En 19. marz var það svo öðru sinni tekið fyrir í sjútvn., og lágu þá fyrir umsagnir frá ýmsum aðilum, sem um hafði verið beðið, en þetta var seinasti starfsdagur þessarar hv. d. fyrir páskafrí, og ég hafði fengið fjarvistarleyfi til þess að fara úr bænum í brýnum erindum, og þannig atvikaðist það, að ég tók ekki þátt í meðferð þessa máls í sjútvn. Við 2. umr. var svo lagt fram álit hv. sjútvn., og er þess þar réttilega getíð, að ég hafi ekki verið á fundi, þegar málið var afgr. En þar sem ég er nokkuð annarrar skoðunar um þetta mál en aðrir nm. í sjútvn., hef ég kvatt mér hljóðs um það og langar að gera við það nokkrar aths. Þetta frv. var sent m.a. til umsagnar Fiskifélags Íslands og fiskideildar atvinnudeildar háskólans. Umsagnir þessara aðila voru á þá lund, að Fiskifélag Íslands gat ekki mælt með samþykkt frv. Allir í stjórn Fiskifélagsins litu þannig á, að þeir gætu ekki mælt með frv., nema einn stjórnarnefndarmaður, sá aldni þinghöfðingi, Pétur Ottesen, en hann er, eins og hv. þm. er kunnugt, gamall baráttumaður hér úr þingsölunum gegn dragnótaveiði. Umsögn Fiskifélagsins fylgdi sérprentun úr tímaritinu Ægi nýtítkomnu, þar sem Jón Jónsson forstöðumaður fiskideildarinnar birtir grein um áhrif dragnótaveiðanna, en niðurstöðu þeirra er að finna í lok greinarinnar, þar sem segir, með leyfi hæstv. forseta: „Í stuttu máli má því segja, að hingað til hefur ekkert það komið fram í viðbrögðum þorsk og ýsustofnanna gagnvart dragnótaveiðinni, er bendi til þess, að þeim sé meiri hætta búin af þessari veiðiaðferð en af öðrum veiðum." Og fiskifræðingurinn bætir við: „Við verðum að nýta þessa fiskistofna, svo sem þeir framast þola. Við höfum ekki ráð á því að láta fiskinn verða ellidauðan eða lenda í höndum útlendinga, af því að við tökum hann ekki sjálfir" Og hér er auðvitað komið að mjöt; merkri hlið þessara mála, sem ég skal aðeins drepa á síðar . Þetta frv. felur það í sér, að óheimilt skuli að veita undanþágu til veiða með dragnót í Faxaflóa. Ég skal taka það fram, að þótt ég andmæli frv., er ekki þar með sagt, að ég vilji leyfa veiðar með dragnót í Faxaflóa. Til þess sé ég ekki ástæðu til að taka afstöðu, eins og málið liggur fyrir. Ég er ekki endilega að halda því fram, að þetta frv. gangi út af fyrir sig í ranga stefnu með því að koma í veg fyrir veiðar með dragnót í Faxaflóa, heldur hitt, að ég tel frv. algerlega óþarft sökum þess, að í l. nr. 40 frá 1960, um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti, er grundvallarreglan sú, að dragnótaveiðar eru óheimilar. Það er grundvallarreglan. Hins vegar er sjútvmrh. gefin með þeim l. heimild til þess að veita undanþágur, samkv. till. fiskideildar atvinnudeildar háskólans og Fiskifélags Íslands, þ.e. a.s. sjútvmrh. getur ekki veitt þessar heimildir, nema fyrir liggi um það till. frá Fiskifélagi Íslands og fiskideild atvinnudeildar háskólans. En áður en gerðar eru till. um opnun einstakra veiðisvæða, að því er segir í 1. gr. þessara l., skal Fiskifélag Íslands leita álits sveitarstjórna og annarra aðila, sem hagsmuna hafa að gæta á viðkomandi veiðisvæði, og ef álitsgerðir berast, skal ráðh. óheimilt að opna veiðisvæði eða hluta þess, nema álitsgerðirnar styðji almennt þá framkvæmd. Það segir ekki, að meiri hluti þeirra skuli styðja hana eða neitt því líkt. Það segir: „nema álitsgerðirnar styðji almennt þá framkvæmd: Og það er ekki nóg með þetta, heldur segir áfram í 1. gr. þessara laga: „Ef sveitarstjórnir, samtök útvegsmanna, sjómanna eða verkamanna leiða rök að því, að hagkvæmara sé að stunda aðrar veiðar en dragnótaveiðar á tilteknum hlutum veiðisvæðis, og bera fram óskir um, að þeir hlutar svæðanna verði friðaðir sérstaklega fyrir dragnótaveiði, skal ráðh. í samráði við Fiskifélag Íslands verða við þeirri ósk" Þannig er það ljóst, að samkv. gildandi lögum getur ráðh. ekki veitt heimild til dragnótaveiða í Faxaflóa né annars staðar, nema sú hugmynd hafi gengið í gegnum eina sjö hreinsunarelda. Það er ekki nóg með það, að nokkrar sveitarstjórnir á svæðinu geti komið í veg fyrir, að slíkt leyfi verði veitt, og Fiskifélagið og fiskideild atvinnudeildar háskólans geta það að sjálfsögðu með því að bera ekki fram till. um það, heldur geta einnig samtök útvegsmanna eða samtök sjómanna eða samtök verkamanna á þessum svæðum komið í veg fyrir það, að slík leyfi séu veitt. Ég geri ráð fyrir því, að þegar þetta er athugað, hljóti menn að geta fallizt á það, að núgildandi lög veita mjög sterka vernd gegn því, að leyfð sé dragnótaveiði á þeim stöðum, þar sem hún er ekki æskileg. Ég vil þá aðeins mínna aftur á þá setningu, sem ég vitnaði í eftir forstöðumanni fiskideildar atvinnudeildar háskólans, um það, að við verðum að njóta fiskistofnana, svo sem þeir framast þola, og við höfum ekki efni á því að láta fiskinn verða ellidauðan eða lenda í höndum útlendinga, af því að við tökum hann ekki sjálfir. Nú skal ég endurtaka það, að ég held því ekki fram, að fiskurinn verði ellidauður í Faxaflóa um þessar mundir, en ég bendi á þetta vegna þess, að réttlæting okkar fyrir því, að við viljum hafa umráð yfir fiskimiðum landgrunnsins, hlýtur að falla um sjálfa sig, ef við viljum ekki eða þorum að nýta þessi mið svo sem skynsamlegt er. Það er vissulega rétt, að það vantar mikið á, að þekking okkar sé nægileg, til þess að við getum í öllum tilfellum gert okkur skýra mynd af því, hversu langt er óhætt að ganga í þessum efnum. Og það er auðvitað þess vegna rétt, að það verður að fara með vissri gát. En svarið við þeim vanda, þekkingarskortinum, er ekki það að banna veiðar, heldur hitt, að efla rannsóknirnar og þekkingu okkar á þessum hlutum, svo sem frekast má verða. Það er auðvitað sú leið, sem fara verður í þessum efnum, og ég mundi vilja óska þess, að flm. þessa frv, vildu leggja fram krafta sína í því efni einnig. Ég þykist með þessum orðum hafa fært að því rök, að núgildandi lög um dragnótaveiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti, þar sem grundvallarreglan er sú, að dragnótaveiðar eru óheimilar, veiti nægilega vernd í því efni, sem hér er um að ræða. Niðurstaða mín er því sú, að þetta frv. sé óþarft, og auk þess óttast ég það, að ef Alþingi fer að samþykkja frv. af þessu tagi, sé hægt að mola niður smátt og smátt l. frá 1960, mylja þau smátt og smátt með því að ógilda þau á einstökum svæðum og að því mundi að mínum dómi verða eftirsjón. Ég leyfi mér þess vegna að leggja til, að þetta frv. verði fellt.



Herra forseti. Það voru aðeins nokkur orð út af ræðu hv. 6. þm. Sunnl., Helga Bergs. Það kom reyndar ekkert nýtt fram í þessu máli, sem áður hefur ekki komið við umr. um dragnótina, og eins og hann skýrði frá gangi þessa máls í sjútvn., var það alveg rétt. Hins vegar skýrði ég honum frá niðurstöðu n., áður en við endanlega skiluðum nál., og að þar væri skýrt frá því, að hann hefði ekki verið viðstaddur, og taldi hann, að hann væri samþykkur, að nál. væri afgreitt þannig, og ekkert við það að athuga. Þau rök, sem hér komu fram að þessu sinni og oft hafa reyndar verið dregin fram áður, að slíkt frv. sem þetta sé óþarft, vegna þess að lögin gera ráð fyrir því, að sveitarstjórnir og ýmsir fleiri aðilar geti haft hér á þau áhrif, að það geti ráðið úrslitum um, hvort dragnótaveiði kemur til framkvæmda eða ekki, við þetta er það að athuga, að það er mjög hæpið að hafa þennan hátt á, vegna þess að þeir, sem eiga síðan að ákveða um þetta, tel,ja mikinn vanda á höndum, hvernig eigi að meta þau atkv., sem til falla hverju sinni, hvort eigi að taka bara heildartöluna, sem kemur af með- eða mótatkv. hverju sinni, ellegar hvort eigi að ráða mismunandi t.d. atkv. frá bæjarstjórn Reykjavíkur, bæjarstjórn Kópavogs eða bæjarstjórn Akraness, svo að nefnd séu hér nokkur atriði. Og eins líka eru útgerðarfélög og fiskvinnslustöðvar, það er gert ráð fyrir, að allir þessir aðilar greiði atkv. um það, hvort þeir séu með eða móti dragnótaveiðunum, og síðan á rn. að skera úr um það. Þrátt fyrir andmæli frá mörgum á þessu veiðisvæði, hefur niðurstaðan orðið sú, sem raun ber vitni, að dragnótaveiðarnar hafa verið leyfðar hér í Faxaflóa. Eins og ég gat um í minni framsöguræðu og aftur við 2. umr. málsins, er grundvöllurinn undir þeim rökum, sem voru upphaflega fyrir því að leyfa dragnótaveiðarnar, algerlega fallinn, álít ég, með tilliti til þess, hve kolinn er lítill hluti af heildarmagninu, sem um er að ræða, að nýttur sé úr dragnótinni. í þessu sambandi þykir mér rétt t.d. að geta þess, að á miðju seinasta sumri eða um 15. ágúst komu tilkynningar í útvarpinu til íslenzkra skipa og þar segir m. a.: „Erfiðlega gengur að selja frystan kola úr landinu, og hafa frystihús á vegum Sambandsins forðazt kolakaup af fremsta megni, og nemur framleiðsla þeirra nú tæpum 300 lestum á móti 1150 lestum á sama tíma á árinu áður. Sölumiðstöð hraðfrystihúsanna reynir einnig að takmarka framleiðslu á frystum kola.“ Þar fyrir utan, þó að þetta væri ekki fyrir hendi, þessar upplýsingar, sem koma frá seinasta fundi um örðugleikana að hagnýta og koma í verð þessum verðmæta fiski, sem okkur var talið nauðsynlegt að hagnýta og lægi í miklu ríkari mæli en raun varð á, þegar veiðarnar fóru að koma til framkvæmda, álít ég, að það sé líka einn þáttur í því, sem gerir þetta ekki eins nauðsynlegt, og það er sú staðreynd, að meginhlutinn af þeim afla, sem dragnótabátarnir fá, er bolfiskur, sem ætti að vera hægt að ná til með veiðarfærum, sem ekki eru jafnskaðleg uppfæðingnum í Faxaflóa og dragnótin er. Það sagði svo í grg. frá Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands, með leyfi forseta: „Aðalrökin fyrir því, að dragnótaveiði skyldi leyfð í Faxaflóa, voru þau, að vegna friðunar flóans væri orðið þar mjög mikið af flatfiski, lúðu og kola, og óverjandi væri að hagnýta sér ekki betur þau sjávarföng en gert var með smátækum veiðarfærum þeirra smábáta, sem stunduðu þessi mið til mikils gagns fyrir fjölda manna, þar til dragnótaveiðin var leyfð. Dragnótin var leyfð og skyldi rekin undir ströngu eftirliti eða vísindalegri smás,já, en óþarft er að fjölyrða um það. Það kom brátt í ljós, að skakkar reyndust áætlanir eða fullyrðingar um flatfiskmagnið, því að hann reyndist minnstur hluti aflans og hvergi nærri sá, sem búizt var við og leyfisveitingin mun hafa verið byggð á" Í lok grg. segir, að það sé „viðurkennt, að Faxaflói sé mikil og góð uppeldisstöð fyrir ungfisk, og með það sem aðalorsök fengum við hann friðaðan fyrir ágengni annarra þjóða. Með það í huga ber oss ekki hvað sízt að vernda hann fyrir hvers konar rányrkju, og þegar nú er sýnt, hvert stefnir með dragnótina í þessum efnum, vill Farmanna- og fiskimannasamband Íslands stuðla að því, að veiðar með dragnót séu bannaðar í Faxaflóa, svo að ungviðið fái þar næði til uppvaxtar, eins og friðun flóans var í upphafi byggð á.“ Þetta er mjög í sama anda og aðrar greinargerðir, sem borizt hafa, bæði frá sjómönnum á Akranesi og frá hreppsnefnd í Gerðahreppi. Í dag var verið að skýra frá því, að erindi hefði verið lagt hér fram í þinginu frá bæjarráði Kópavogs, sem gengur mjög í sömu átt, áskorun til þingsins um að samþykkja þetta frv. Ég tel, að það séu mjög miklir annmarkar á því að vera með framkvæmd í sambandi við dragnótaveiðarnar með þeim hætti að leita eftir atkv. ýmissa fyrirtækja, hvort heldur það eru útgerðarmannafélög, sjómannafélög, hreppsnefndir eða bæjarstjórnir, vegna þess að ég álit, að það sé mikið spursmál, við hvaða fyrirtæki á þá að takmarka þessa atkvgr., og það geti oltið mjög á ýmsu um það, hvort rétt niðurstaða verður fundin hverju sinni eða ekki. Ég vænti því, að hv. d. sé sama sinnis og hún var hér við 2. umr. málsins og greiði götu frv, og samþykki það.



Herra forseti. Það er aðeins örstutt aths. í tilefni af ræðu hv. 4. þm. Vesturl. Þau rök, sem hann flutti hér, hnigu mjög í þá átt, að það bæri ekki að heimila dragnótaveiðar í Faxaflóa. Ég hef í rauninni aldrei haldið því fram eða tekið hér upp umr. um það, hvort þær skuli heimilaðar eða ekki, en engin rök flutti hv. 4, þm. Vesturl. fyrir því, að núverandi löggjöf væri ekki nægileg til þess að koma í veg fyrir það, að dragnótaveiðar í Faxaflóa væru heimilaðar. Það voru þó tvö atriði í ræðu hv. 4. þm. Vesturl., sem ég geri ráð fyrir að hafi átt að vera röksemdafærsla í þá átt, sem ég skal aðeins gera að umræðuefni. Hann talaði um vandkvæði á því að meta atkv. sveitarstjórna. Ég vil vekja athygli hv. þm. á því, að samkv. 1. gr. l. nr. 40 frá 3. júlí 1960, um takmarkað leyfi til dragnótaveiða í fiskveiðilandhelgi Íslands undir vísindalegu eftirliti, er ekki um neinar atkvgr. að ræða. Það er ekki um atkvgr. að ræða, heldur er um það að ræða, að til þess að ráðh. geti veitt leyfi til dragnótaveiða, sem annars eru bannaðar, þá skal berast um það till. frá fiskideild atvinnudeildar háskólans og Fiskifélags Íslands, en „áður en þessar stofnanir gera slíkar tili.," segir orðrétt í lögunum, „skal Fiskifélag Íslands leita álits sveitarstjórna og annarra aðila, sem hagsmuna hafa að gæta á viðkomandi veiðisvæði: Hér er ekki um atkvgr. að ræða, heldur skal Fiskifélagið leita álits sveitarstjórnanna, og síðan segir: „Berist álitsgerðir, skal ráðh. óheimilt að opna veiðisvæði eða hluta þess, nema álitsgerðirnar styðji almennt," - það er ekki um það að ræða að telja atkv., heldur stendur: „óheimilt, nema álitsgerðirnar styðji almennt þá framkvæmd." Ég held, að það geti ekki verið neinn vafi á því, að þegar orðalagið er á þennan veg: „styðji almennt“; þá er það nægilegt til þess að koma í veg fyrir það; að nokkrar sveitarstjórnir skerist úr leik og vilji ekki mæla með þessu. Enn fremur sagði hv. 4. þm. Vesturl., að það væri alltaf vafamál, við hvaða fyrirtæki á að takmarka atkvgr. Hér kemur aftur þessi hugmynd um atkvgr., sem er alröng, en seinasta mgr. 1. gr. 1., sem ég hef verið að vitna til, hljóðar svona: „Ef sveitarstjórnir, samtök útvegsmanna, sjómanna eða verkamanna leiða rök að því, að hagkvæmara sé að stunda aðrar veiðar en dragnótaveiðar á tilteknum hlutum veiðisvæðis, og bera fram óskir um, að þeir hlutar svæðanna verði friðaðir sérstaklega fyrir dragnótaveiði, þá skal ráðh. í samráði við Fiskifélag Íslands verða við þeirri ósk" Hér er ekki um það að ræða, að það sé af ráðuneytisins hálfu skipulögð einhver atkvgr., heldur hitt, að einhver þessara samtaka útvegsmanna, sjómanna eða verkamanna eða sveitarstjórnirnar finni hvöt hjá sér til þess að bera fram óskir um það, að hlutar þessara svæða verði friðaðir fyrir dragnótaveiðum. Mér virðist þess vegna, að hv. 4. þm. Vesturl., þó að hann hafi flutt hér sjálfsagt ýmis rök fyrir því, að það beri ekki að leyfa dragnótaveiði í Faxaflóa, þá hafi hann ekki leitt rök að því, að nauðsyn berí til þess að banna þær með lögum frekar en gert er í lögum nr. 40 frá 1960. Þó að ég ætli ekki að taka hér upp umr, við hv. 4. þm. Vesturl. um það, hvort æskilegt sé eða óæskilegt, að dragnótaveiðar séu heimilaðar í Faxaflóa, get ég þó ekki látíð hjá liða að vekja athygli á því, að það væri mjög æskilegt, ef framámenn í íslenzkum sjávarútvegi, eins og hv. 4. þm. Vesturl., gætu borið meira traust til fiskifræðinga okkar, sem þessi mál hafa rannsakað, en raun virðist vera á. Framtíð sjávarútvegs okkar liggur að mínum dómi fyrst og fremst í því, að við getum aflað okkur vísindalegrar þekkingar á stofnunum, og við verðum þess vegna að efla þá starfsemi, sem að því lýtur, og við verðum að bera traust til þeirra manna, sem við þessa hluti fást.