Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Hannes Hafstein) Jeg vil leyfa mjer að leiða athygli háttv.þm. strax að því, að láðst hefir við prentunina á brtt. nefndarinnar að geta þess, að falla skuli niður síðasta málsgrein 10. gr frv. En það leiðir af öðrum breytingum, sem nefndin hefir gert, að málsgrein þessi falli burt, og vona jeg, að lagfæra megi misfellur þessar við hreinprentun frv., án þess að komið sje með brtt. um það. Annars eru breytingar nefndarinnar mest formlegs efnis. Þær eru allumfangsmiklar að ytra áliti, en frá efni frv. er þar ekki vikið svo að um muni. Nefndin hefir lagt það til, að 1., 2. og 3. gr. frv. verði slengt saman í eina grein, og álítur hún, að í henni felist alt, sem segja þarf. Hjer er um svo lítil laun að ræða, að ekki þótti þörf að búa til langan lista yfir launamismuninn, þótt ýmist sje 10 kr. meira eða minna. Slík flokkun er ekki heldur í samræmi við önnur lög, sem ákveða slíka þóknun til annara starfsmanna. Nefndin hefir því lagt til, að hreppstjóri fái í þóknun 80 kr. þar sem íbúatalan fer ekki fram úr 300 manns, og skal þóknun þessi hækka um 5 kr. fyrir hverja 5 tugi íbúa, sem umfram eru 300. Þetta er ekki stórvægileg breyting og fer ekki fram á mikla hækkun. Skiftir ekki nema 5 kr. að neðan og mest 30 kr. í fjölmennustu hreppunum. En breyting þessi gerir reglurnar miklu einfaldari. Brtt. 2. er líka samsteypa úr 5. og 6. gr. frv., en það, sem stendur í 4. gr. frv., er fært aftur þannig, að reglurnar um ferðakostnað og dagpeninga komi á eftir reglunum um gjöld fyrir sjerstök verk hreppstjóra. Þótti það betra en að láta reglur þær koma í miðjum klíðum, og verða svo altaf að skírskota til þeirra, eins og gert er í frv. á einum 5 stöðum. Álít jeg, að breytingar þessar geri lögin aðgengilegri fyrir þá, sem eiga að fylgja þeim og læra þau. Þá hefir nefndin leyft sjer að bæta við nýrri grein, sem gleymst hefir við samningu frv. Það er ákvæði um skoðun skipaskjala. Er það tekið úr lögum frá 14. febr. 1902. Getur það ekki talist nein breyting frá gildandi lögum. Af breytingum þessum leiðir það, að greinatala frv. hlýtur að breytast. Vona jeg, að rjett sje með það farið í brtt. nefndarinnar. En sje svo, að gallar finnist, þá má leiðrjetta það við hreinprentun frv.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Frv. þetta er mjög líkt lögum þeim, sem nú eru í gildi, frá 22. okt. 1912. Aðalbreytingin er ákvæðið í 3. gr. frv., að leggja skuli 4 kr. gjald á hvert steinolíufat, sem renni að ¾ hlutum í landssjóð, en að ¼ hluta í veltufjár- og varasjóð steinolíuverslunarinnar. Ekki er auðvelt að segja, hve miklu þetta gjald myndi nema, en hefði gjald þetta verið lagt á steinolíu fyrir ófriðinn, hefði það numið: 1911 kr. 94,296,00 1912 - 93,468,00 1913 - 118,000,00 1914 - 88,600,00 Líkindi eru til, að steinolíuflutningur muni aukast eftir ófriðinn, og ætti gjaldið þá að gefa nokkru meira af sjer. En þó að það næmi meiru, munu allir sjá, að hjer er ekki um mikinn skatt að ræða. Nefndin hefir ekki gert neinar brtt. við frv., en leggur til, að það verði samþykt óbreytt. Annars hefi jeg ekki leyfi til að segja annað fyrir nefndarinnar hönd, en það, sem tekið er fram í nefndarálitinu, er jeg býst við að hv. deildarmenn hafi kynt sjer rækilega. Vonar nefndin, að frv. nái fram að ganga. Um skoðun mína á málinu vil jeg vísa til þess, er jeg sagði 1912, er samskonar frv. var til umræðu. Þá lagði jeg áherslu á, að rjettast væri, að verslunin væri frjáls. En hins vegar er ástæðan til þess, að jeg felst á frv., hin sama sem jeg tók þá fram, að jeg get felt mig við, að landssjóður taki einkasölu á sjerstökum vörutegundum, sem einokun er þegar orðin á. Nú er svo komið, að kalla má, að einokun sje á steinolíu, þar sem kaupmenn hafa orðið að binda sig samningum við eitt fjelag. Fellst jeg því á frv. Annars er hjer ekki um neitt nýtt að ræða. Landsstjórnin hefir sömu heimild samkvæmt núgildandi lögum. Hið eina, sem er nýtt, er 4 kr. gjaldið á hverri tunnu, eins og þegar er tekið fram. Ástæðan til þessarar breytingar er sú, að takist verslunin vel, rennur þetta gjald, sem annars hefði farið í vasa kaupmanna, beina leið í landssjóð. Jeg ætla ekki að minnast á brtt. fyr en flm. þeirra hafa gert grein fyrir þeim. Annars vona jeg, að háttv. deild taki frv. þessu vel.

Hannes Hatstein Jeg hefi skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara. Sá fyrirvari þýddi, að jeg áskildi mjer óbundið atkvæði um frv., ef jeg sannfærðist ekki um ágæti þess. Jeg hefi ekkert á móti einkasölu á steinolíu. Jeg var sjálfur í nefnd þeirri, er bjó til gott og ítarlegt frv. um þetta efni, er lagt var fyrir þingið 1912. En þetta frv. er illa samið og ónákvæmt. Þingið 1912 drap hið vel undirbúna og rökstudda frv. nefndarinnar. En svo iðruðust menn þessa og komu fram með frv. líks efnis síðasta dag þingsins. Það frv. var flaustursverk, og nú eru þessi ólög komin fram sem frv. til laga frá landsstjórninni. Þó er felt í burt ákvæðið í 3. gr. frv., er heimilar landsstjórninni að afhenda innlendum hlutafjelögum og einstökum mönnum heimild sína og einkarjett til olíuinnflutnings. Að vísu er annað ákvæði sett inn í 2. gr. frv., er ef til vill mætti skýra á þessa leið, en jeg efast um, að það verði skilið svo. Ímynda jeg mjer, að menn muni skilja það á þá leið, að heimilt sje að leyfa mönnum að flytja inn steinolíu handa sjálfum sjer í einstöku tilfellum. Jeg hefi ekki tekið ákvörðun um, hvort jeg greiði atkvæði með eða móti frv., ætla fyrst að sjá, hvernig fer um brtt.

Magnús Kristjánsson Jeg á brtt. á þgskj. 173. Jeg þykist hafa fært gild rök fyrir því við 1. umr., að 4 kr. gjaldið, sem að mestu leyti kemur niður á einum atvinnuvegi, er ofhátt. Þess vegna hefi jeg gert þá brtt., að þetta fastagjald verði lækkað um helming, niður í 2 kr. Þetta fastagjald, segi jeg, því að í frv. er rúm heimild að leggja talsvert á vöruna auk þessa, ?: selja olíuna fyrir það verð, er liðlega svarar innkaupsverði og öllum kostnaði. Annars skal jeg ekki endurtaka rök þau, er jeg færði við 1. umr.; þau standa öll óhrakin. Háttv. frsm. (S. E.) taldi þennan skatt ekki tilfinnanlegan, þar eð hann myndi reynast samsvara venjulegum kaupmannahagnaði. Þetta getur rjett verið, ef vissa fæst fyrir því, að landsstjórnin gæti selt olíuna ódýrara en menn ættu kost á, væri verslun frjáls. En þar sem engin vissa er fyrir þessu, er bein þörf á að fara gætilega af stað. Vjer þurfum reynslu í þessum efnum. Það er engin ástæða til að ákveða nokkurt fast gjald á olíuna, og síst svo hátt, þar sem heimilt er að leggja svo ríflega á hana, eins og þegar er tekið fram. Jeg vænti, að háttv. deild hafi athugað frv. svo rækilega, að hún geti aðhylst brtt. mína.

Magnús Torfason Jeg og háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.) eigum hjer 2 brtt., á þgskj. 211, þar sem farið er fram á, að þessu 4 kr. gjaldi sje skift jafnt á milli landssjóðs og veltufjár- og varasjóðs verslunarinnar, í stað þess, að landssjóður fái mikinn meiri hluta gjaldsins, en verslunin einungis hluta þess. Ástæðan til þessa er sú, að eigi þessi steinolíuverslun að verða að gagni, þá er enginn vafi á, að búa þarf til ýmisleg tæki, er kosta afarfje. Þess vegna er nauðsynlegt, að varasjóður verslunarinnar aukist sem fyrst. Komist landsverslunin á, er ekki ætlast til, að olían verði flutt á tunnum, heldur í sjerstökum steinolíuflutningaskipum. En til þess þarf að eiga olíugeyma eða olíubrunna, er kosta stórfje. En að eiga ekki olíugeyma er stórskattur á versluninni. Tunnurnar, sem nú er flutt olía í, eru oft illa lekar, og hefir komið fyrir, að alt að 25% af steinolíunni hafa lekið niður. Flutningstækin verður fyrst og fremst, að bæta, því að það er skylda landsstjórnarinnar að sjá um, að verslunin verði verulega hagkvæm. Það er sjálfsagt, að það verður að haga steinolíuversluninni svo, að hún verði öllum hagkvæm. Það er sagt hjer í 2. málsgr. 3. gr., að það eigi að öðru leyti að selja olíuna fyrir það verð, er liðlega svarar innkaupsverði og öllum kostnaði, og getur þetta orð »liðlega« hjer eigi þýtt annað en að það sje heimilað að leggja á olíuna, enda er það augljóst, að svo lengi, sem olían er flutt á tunnum, þá verður að leggja ríflega á hana, ef olíuverslunin á að vera skaðlaus. Og jeg er ekki í neinum vafa um það, að það á að styrkja varasjóð sem mest og sem fyrst. Því er haldið fram af þeim, sem mæla 4 kr. skattinum bót, að hjer sje ekki um háan skatt að ræða, en það er alls ekki rjett. Í venjulegum árum mun mega segja, að steinolíufat kosti 10 kr., og að leggja þá 4 kr. skatt á það er hár skattur. Það er 40%, sem skattupphæðin getur numið. Þetta sjá allir að er afarhátt, einkum er þess er gætt, að hjer er um nauðsynjavöru að ræða. Við vitum, að álagning á nauðsynjavörur er yfirleitt lítil; fiskkaupmenn eru ánægðir þegar þeir græða 10%, og álagning á erlenda nauðsynjavöru er oftast minni; á sykri var hún fyrir stríðið t. d. nærfelt engin. Þingið verður að gæta þess, að hjer er um nýja braut að ræða. Hygg jeg, að það sje ekki góð braut, sem gengin er, ef landssjóður vill afla sjer mikilla tekna með háum tollum eða álagningu á nauðsynjavörur. Það er kunnugt, að landsverslun virðist hafa byr nú; það hefir komið fram hjer á þingi, að landið reki verslun með sement, og það er ekki með öllu ástæðulaust um salt, kol og gaddavír. Og eigi að fara að ganga þá braut, að reka þessa verslun, þá verða menn strax í öndverðu að gera sjer ljóst, hversu mikinn skatt megi á það leggja, en jeg hygg, að hann megi ekki vera jafnstór og hjer er ráð fyrir gert. Jeg býst ekki við því, að Alþingi vilji láta sjávarútveginn greiða svo háan skatt. En jeg er ekki í neinum vafa um það, að sjávarútvegurinn og kaupstaðarbúar nota að minsta kosti 90% af allri steinolíu, sem notuð er hjer á landi. En jeg legg mesta áherslu á það, að arðinum af versluninni sje skift jafnt á milli landssjóðs og varasjóðs verslunarinnar, því að það er einkar áríðandi, að hann sje gerður sem öflugastur, og ef brtt. sú, er jeg ber fram um það efni ásamt háttv. 2. þm. G.-K. (K. D.), verður samþykt, þá legg jeg minni áherslu á skattinn, þótt jeg telji rjett, að hann verði lækkaður. En geta vil jeg þess, að jeg tel það óvíst, að olían verði nokkru ódýrari þótt frv. nái fram að ganga, einkum fyrst, meðan verslunin er að komast í lag. Hið eina, er við getum gengið að sem vísu, er að skatturinn verður á oss lagður.

Fjármálaráðherra (B. K.) Jeg vil að eins lýsa yfir því, fyrir hönd landsstjórnarinnar, að hún aðhyllist brtt þær við frumv., sem hjer hafa verið bornar fram og skráðar eru á þingskj. 173 og þingskj. 211, enda eru þessar brtt. í fullu samræmi við það, er landsstjórnin lagði til, er hún bar frv. fram. Landsstjórnin lagði til, að álagningin næmi 6 % af verði steinolíunnar, en það er hið sama og tæpar tvær kr. á fatið með venjulegu steinolíuverði í meðalári. Þetta er því nærfelt hið sama og brtt. á þingskj. 173 fer fram á, þar sem skattupphæðin er gerð 2 kr. á fatið. Brtt. á þingskj. 211 fer fram á, að arðurinn skiftist að jöfnu á milli landssjóðs og veltufjár- og varasjóðs verslunarinnar, og er það hið sama og landsstjórnin lagði til í frumv. sínu, en háttv.Nd. breytti því; stjórnin varð þar í minni hluta um þetta. En eftir umræðunum í háttv.Nd. og öðru skil jeg ekki, að háttv.Nd. geri þessi atriði að kappsmáli. Jeg vil því mæla með því, að báðar brtt nái fram að ganga.

Framsm. (Sigurður Eggerz) Jeg gekk að því sem vísu, er jeg tók að mjer framsögu málsins fyrir nefndina, að nokkur ágreiningur kynni að verða um mál þetta, enda sýnist mjer, að það muni rætast. Háttv. meðnefndarmaður minn, 1. landsk.þm. (H. H.), tók það fram, að orðin »engum öðrum leyfilegt« . . . nema með sjerstöku leyfi landsstjórnarinnar í 2. gr. yrðu að skiljast svo, að ekki væri hægt að leyfa annað en undanþágur til einstakra manna í eitt skifti eða svo; en samkvæmt þessu væri ekki hægt að framselja einkaleyfi til einstaks fjelags. Jeg vil taka það skýrt fram, að samkvæmt mínum skilningi, og það var sami skilningur hjer um hjá háttv. 1. landsk.þm. (H. H.), þá er alls ekki heimilt samkvæmt 2. gr. frv. að veita neinu fjelagi allsherjarheimild til sölu og innflutnings á steinolíu, og það er með þessum skilningi einum, að jeg fylgi greininni. Ef jeg hefði talið, að það gæti komið til orða, að svo yrði litið á, sem heimilt væri að framselja olíuverslunina, hefði jeg tafarlaust komið með brtt., og í þessu sambandi þykir mjer rjett að taka fram það, sem jeg gleymdi í fyrstu ræðu minni, að á þessu atriði er einmitt verulegur munur frá lögum frá 1912, því að samkvæmt þeim var heimilt að fela fjelagi um vissan tíma alla steinolíuverslunina. Hvað skattana áhrærir, þá vil jeg taka það fram, að jeg teldi það eins vel farið að sleppa öllum skatti af olíunni eins og að lækka skattinn niður í 2 kr. á fatið. Það er líka álitamál, hvort það væri ekki best að fella skattinn alveg niður, og það er að minsta kosti rjettara en að lækka hann svo, að landssjóð muni hann litlu. Ef brtt. þær, sem hjer eru bornar fram, næðu báðar fram að ganga, þá hefði skatturinn numið í hvorn sjóð: Árið 1911 kr. 23574,00 - 1912 - 23367,00 - 1913 - 29500,00 - 1914 - 22150,00 Það sjá allir, að þessi tollur, rúmar 20 þús. kr., er svoddan smámunir fyrir landssjóð, að það tekur því ekki að ræða þá, og það væri miklu rjettara að fella þá alfarið niður og hugsa um það eitt að selja olíuna sem ódýrast. Sje nánar litið á, hvernig þetta hefði verið árin 1911-1914, þá er það svo: Skatturinn Ár Tala tunna með2kr. með4kr. 1911 23574 47148 94296 1912 23367 46734 93468 1913 29500 59000 118000 1914 22150 44300 88600 En eins og frv. lítur nú út hefði það orðið svo, að landssjóður hefði fengið: 1911 70722 kr., en varasj. 23574 kr. 1912 70101 -, 23367 - 1913 88500 -, 29500 - 1914 66450 -, 22150 - Það sjá nú allir, að ef landssjóð á að draga nokkuð skatturinn, þá má hann ekki vera minni en hjer er ráð fyrir gert í frv., enda held jeg, að það sje ekki rjett, að nokkurn dragi þessi skattur. Ef það er rjett, sem altalað er, að hið svonefnda Íslenska Steinolíuhlutafjelag græði óhæfilega mikið, þá ætti álagning þess að hafa numið svo miklu, að þessa skatts gæti ekki mikið, og menn ættu að geta fengið steinolíu sama verði og verið hefir, eða töluvert ódýrari. Jeg vona því, að háttv. deild fallist á það, annað tveggja að hafa 4 kr. gjaldið óbreytt, eða þá að hafa það ekkert. Nefndin getur ekki heldur fallist á brtt. á þgskj. 211; hún vill aðhyllast í því efni ákvæði háttv.Nd. Nefndin verður að líta svo á, að nægilegt sje, að ¼ hluti sje lagður í varasjóð, og verði sú brtt. samþykt, áskilur nefndin sjer rjett til að koma fram með brtt. um, að allur skatturinn verði feldur niður. Jeg vil endurtaka það, sem jeg hefi áður sagt, svo að það komi skýrt og berlega fram, að það, að jeg greiði atkv. með því að fela landsstjórninni steinolíuverslunina, er eingöngu vegna þess, að nú er einokun á steinolíu á landi hjer, og að nærfelt allir kaupmenn landsins hafa skuldbundið sig til þess að kaupa olíu hjá steinolíufjelaginu og engum öðrum. En jeg vil taka undir ummæli háttv.þm. Ak. (M. K.) við 1. umræðu þessa máls, að svo framarlega sem kaupmenn væru ekki bundnir vissum skuldbindingum við steinolíufjelagið, þá hefði ekkert verið því til fyrirstöðu, að landssjóður, án nokkurrar einkaheimildar, hefði getað verslað með steinolíu, þannig að fjelaginu gæti ekki tekist að beita einokun sinni. Að endingu vil jeg óska þess, fyrir nefndarinnar hönd, að frv. verði samþykt óbreytt, eins og það kom frá háttv.Nd., en brtt. þær, er fram hafa komið, verði feldar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Eins og tekið hefir verið fram þá er hjer um nýja stefnu að ræða, um nýjan skatt til landssjóðs. Þetta er stórt atriði, og nýbreytnisatriði. Alls vegna álít jeg varhugavert að hafa þetta gjald hátt, - vegna þess, að hjer er um mikla nauðsynjavöru að ræða, og eins vegna þess, að það er óheppilegt að hafa mikið gjald á nauðsynjavöru.  (S. E.: Hví hafði þá stjórnin gjaldið?)  Vegna þess, að hún taldi það gjald hæfilegt, sem hún fór fram á, og að það mundi ekki nema meiru en álagning verslana þeirra, er vöruna seldu. Þar sem háttv. framsm. (S. E.) hjelt því fram, að vjer ættum að verða betur settir eftir en áður með verðlag þessarar vöru, þá tel jeg það alls ekki víst. Það er hætt við því, svona í byrjun, að ekki takist eins vel með verslunina eins og þegar gamlir, þrautvanir og enda sjerfróðir verslunarmenn eiga við hana. Jeg hygg því, að það sje mjög hæpið að ætla, að landsmenn verði betur settir. Brtt. á þgskj. 211 tel jeg góða; hún miðar að því að efla sem fyrst varasjóð verslunarinnar. Ef mikill hagnaður verður á versluninni, þá má, ef svo líst, hækka gjaldið síðar meir, en að hafa það hátt strax í byrjun er varhugavert.

Magnús Kristjánsson; Hæstv. landsstjórn hefir nú lýst skoðun sinni á málinu, og hefir háttv.Nd. fært málið til verra vegar, ef svo má að orði komast, og breytt frv. frá því, sem það var í öndverðu af hálfu landsstjórnarinnar. Mjer finst, að það megi öllum ljóst vera, að þótt háttv.Nd. hafi breytt frv. í þetta horf, þá sje þessi háttv. deild fullkomlega bær um að breyta því til batnaðar, og jeg vil enda segja, að það sje beinlínis skylda hennar að bæta úr þeim göllum, sem hún sjer á frv. Jeg vil, með örfáum orðum, víkja að ummælum háttv. 2. landsk.þm. (S. E.), þar sem hann var að reikna það, hversu miklu þessi skattur mundi nema. Jeg býst við því, að reikningur sá, er hann flutti, hafi verið rjettur eftir þeim grundvelli, sem hann var bygður á, en þótt svo sje, þá þarf reikningurinn ekki þar fyrir rjettur að vera. Og orsökin til þess er augljós. Háttv. þm. (S. E.) gerði ekki ráð fyrir því, að notkun steinolíunnar færi vaxandi, en það er mjög mikilvægt atriði. Þori jeg óhikað að fullyrða það, að steinolíunotkun vex mjög mikið, vex að minsta kosti um helming, og jeg hygg, að það sje ekki ofmælt, þótt gert sje ráð fyrir því, að steinolíunotkun landsmanna nemi að minsta kosti 60 þúsund fötum strax er heimsstyrjöldin hættir og viðskiftalíf vort og framleiðsla kemst í eðlilegt horf, En þetta breytir algerlega reikningi hins háttv.þm. (S. E.), breytir honum svo mjög, að ekkert verður á honum að byggja. Af þessu leiðir það, að jeg get ekki fallist á þá kenningu þm. (S. E.), að eins gott sje fyrir landssjóð að fella niður tollinn og að lækka hann. Og þótt tollurinn nemi ekki meiru en 100 þús. kr. á ári, þá er það svo stór upphæð, að landssjóðinn munar um hana, og það er ekki nema rjett að meta hana einhvers. Jeg vænti þess, að háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) sje mjer samdóma um það, að í þessu sje þó nokkur tekjuauki. Jeg sje ekki ástæðu til að lengja frekar umræður um þetta; málið er svo ljóst og einfalt, að jeg treysti því, að báðar brtt. þær, sem bornar hafa verið fram, verði samþyktar. Þá má leiða fram mörg rök og dæmi þess, hversu það væri óheppilegt, ef frv. væri samþ. óbreytt, eins og það kom frá háttv.Nd., og því er ekki nema eðlilegt, að því verði breytt.

Hannes Hafstein Eins og jeg tók fram áðan þá er að eins ein ástæða til þess, að jeg get greitt þessu frv. atkvæði mitt, og sú ástæða er, að hjer er um stutta bráðabirgðaráðstöfun að ræða, til þess að afla landssjóði tekna í bili. En frv. þetta brestur alt til þess, að það geti að nokkru gagni orðið til langframa. Þegar þetta mál er rætt, þá er eins og háttv.þm. gæti þess ekki, að það kostar afarmikið fje að reka olíuverslun, og því var það, að milliþinganefnd sú, er athugaði þetta mál vel og grandgæfilega, sá ekki annað ráð fyrir hendi en að menn væru neyddir til að láta fjelagi í hendur verslunina. Til þess að reka hjer olíuverslun, svo að í lagi sje, þarf að byggja hjer »tanks«, olíugryfjur, en það kostar stórfje; svo þarf að fá bygð sjerstök »olíutank«-skip til flutninga fyrir okkur. Þegar milliþinganefndin vann að þessu máli, þá rannsakaði hún þetta atriði, og þá var það svo, að öll olíuskip með »tanks« eða olíugeymum voru miklu stærri en svo, að við mættum hafa þeirra not; þau voru ætluð til stærri flutninga. Vjer þyrftum því að fá smíðað nýtt olíuskip handa okkur. Og svo þarf járntunnur undir olíuna. Til þessa þarf feiknamikið fje; útbúnaðurinn er svo dýr, að jeg efast um, að hagnaðurinn af versluninni nægði til vaxtagreiðslu og slits. Jeg get því alls ekki fylgt þeim að máli, sem vilja láta lækka gjaldið; ef það væri gert, þá yrði þetta háskalegt kák. Annars fer það alveg eftir því, hvernig atkv. falla um brtt., hvort jeg get fylgt frv. eða ekki, og ef gjaldið verður lækkað, er jeg staðráðinn í að greiða atkv. gegn frv.

Frsm. (Sigurður Eggerz) Aðalspurningin í máli þessu er sú, hvort leggja skuli nokkurt gjald til landssjóðs á verslunina. Jeg hefi þegar játað það, að jeg er ekki harður á, að svo verði gert, en sje gjaldið nokkurt, tel jeg það ekki mega vera minna en gert er ráð fyrir í frv. En það er hæstv. landsstjórn sjálf, sem hefir leitt þann asna inn í herbúðirnar, því að í hinu upphaflega frv. hennar er það »princip«, að skattur verði á lagður. En verði nú brtt.háttv.þm. Ak. (M. K.) samþykt, þá verður fje það, sem skatturinn nemur, hreinasta smáræði fyrir landssjóð, og væri því hreinlegra að hafa hann engan. Það var að vísu rjett, sem háttv.þm. Ak. (M. K.) drap á, að verslunin mundi aukast. Jeg benti líka á það í fyrstu ræðu minni, að líkindi væru til þess, þótt ekki sje hægt að ráða það af skýrslum þeim, er jeg hefi frá síðastliðnum árum. En þótt nú svo yrði, þá mundi skattur þessi ekki nema meiru en 30-40 þús. kr. og getur það engan veginn stórfje talist fyrir landssjóð. Jeg hefi aldrei hugsað, að tilgangur stjórnarinnar með skatti þessum hafi verið sá, að íþyngja sjávarútveginum meir en nú á sjer stað; býst jeg við, að vakað hafi fyrir henni, að fást myndu svo góð kaup á steinolíunni, að kaupendur yrðu betur úti en nú gerist, þrátt fyrir skatt þennan. En jeg álít þetta 2 eða 4 kr. gjald svo smávægilegt atriði, að ekki taki að halda á lofti löngum deilum um það, og jeg lít svo á, að betra sje að láta gjaldið falla niður en lækka það niður í 2 kr. Skal jeg svo ekki teygja meir úr umræðunum um smáræði þetta.

Magnús Torfason Jeg vil að eins leyfa mjer að fara örfáum orðum um brtt. á þgskj. 211. Hún fer ekki fram á, að lækkaður verði skatturinn, heldur að meira af honum fari í veltufjár- og varasjóð en gert er ráð fyrir í frv. Eftir því, sem mjer skildist á ræðu háttv. 1. landsk.þm. (H. H.), þá er hann með því, að svo verði. Háttv. þm. Ak. (M. K.) taldi víst, að gera mætti ráð fyrir, að 60,000 tunnur af steinolíu flyttust til landsins á ári. Jeg álít, að það sje helst til lágt til getið, því að, eins og kunnugt er, hefir bifbátum fjölgað mjög á síðustu tveim árum, og margir eru í smíðum, og þegar útlendingar fara aftur að sækja hingað til landsins, þá mun þurfa miklu meiri steinolíu heldur en nú. Og það er einmitt með útlendingana fyrir augum, sem jeg get verið með skatti þessum, því að annars mundi hann ekki verða annað en útflutningsgjald á fiskafurðum. Þetta er svo ljóst mál, að ekki ætti það að valda deilum. Annars get jeg ekki fylgt háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) að málum í því, að skattur þessi sje hreinasta smáræði, því að hann mundi brátt verða alt að því helmingur vörutollsins. Og hann er góður að því leyti, sem hann mundi leggja þingi og stjórn þá skyldu á herðar að sjá fyrir, að olíuverslunin kæmist hjer í betra horf, og útveguð yrðu nýtileg tæki til flutninga og geymslu.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Háttv. 1. landsk.þm. (H. H.) kvaðst að eins mundu verða með frv., svo fremi það væri að eins bráðabirgðaráðstafanir. Jeg lít nú svo á, að hjer muni ekki koma til greina, fyrst um sinn, kostnaður við að útvega skip og geymslustaði, þótt frv. yrði samþykt, svo að ekki þyrfti, að svo komnu, að taka þesskonar með í reikninginn. Háttv. 2. landsk.þm. (S. E.) komst svo að orði, að með skatti þessum hefði stjórnin leitt asnann inn í herbúðirnar. Jeg læt þessu ósvarað, því að jeg veit eigi, við hvaða asna eða herbúðir hann á. Jeg hygg annars, að það sje engin nýlunda, að lagt sje gjald á verslun. Að minsta kosti hefir það viðgengist hingað til, að gjald nokkurt hvíli á allri verslun. Hjer er að eins um ofurlítið hærra gjald að ræða en venja er til, og er það gert í þeirri von, að varan fáist á þennan hátt með betri kjörum en verið hefir, en alls ekki til þess að íþyngja einum atvinnuvegi landsins. En auðvitað má lengi deila um það, hvað hæfilegt sje að hafa gjaldið hátt; hygg jeg þó, að oft hafi hjer í þinginu verið deilt um lægri upphæð en þá, sem gjald þetta mundi nema, sem tekjur fyrir landssjóð, þótt farið væri eftir því, sem upphaflega stóð í stjórnarfrv.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil leyfa mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað í landbúnaðarnefnd.

Eggert Pálsson Þetta frv. snertir aðallega kjördæmi mitt, og er jafnframt mikils varðandi. En þar sem jeg þykist vita að háttv. þingdeild sje ljóst, bæði af greinargerð frv. o. fl., hversu málið horfir við, þá finn jeg ekki ástæðu til að fjölyrða um það, en treysti því, að háttv. þingdeild sýni því velvild. Jeg skal geta þess, að málið var í landbúnaðarnefnd í Nd., og styð jeg því þá till.hæstv. atvinnumálaráðherra, að þessi deild vísi því einnig til landbúnaðarnefndar.

Frsm. (Halldór Steinsson) Jeg ætla ekki að hafa langa framsögu í þessu máli, því að sú leið, sem fjárhagsnefndin hefir farið, er svo sjálfsögð, að tæplega er önnur farandi. Mig furðar á, að frumvarpið skyldi ekki liggja fyrir í byrjun þingsins frá hæstv. stjórn, þar sem hún þó áætlar vörutollinn tekjumegin í fjárlagafrv. fyrir 1918-1919. Það lítur svo út, sem hún hafi gleymt því, að lögin áttu að falla úr gildi við næstu áramót. Flestir viðurkenna, að landssjóði veiti ekki af þeim tekjum, sem honum eru áætlaðar í fjárlögunum, fyrir því, að sýnilegt er, að útgjöldin verða hærri en tekjurnar, sem og er ekki heldur að furða á þessum tímum. Í fjárlagafrv. er vörutollurinn áætlaður 350000 kr. á ári eða 700000 á fjárhagstímabilinu. Þetta er svo álitleg fúlga, að ekki er hugsanlegt, að hún sje feld burt, nema skattalöggjöfinni sje gerbreytt. En til þess er hvorki tími nje ástæður á þessu þingi. Annars álít jeg þá fjármálastefnu rjettasta, eins og nú standa sakir, að róta sem minst við tollalöggjöfinni, en halda sjer við gamla fyrirkomulagið, að svo miklu leyti sem hægt er. Jeg er algerlega móti því, að lagðir sjeu á þjóðina nýir tollar. En þessi tollur er ekki nýr; hann hefir verið í gildi síðan árið 1912, og jeg álít óhjákvæmilegt að halda honum. Hins vegar áleit nefndin ekki þörf að framlengja tollinn lengur en næsta fjárhagtímabil, því að gera má ráð fyrir, að nauðsyn beri til að breyta tollalöggjöfinni eftir stríðið. Jeg vonast þess vegna til, að háttv. þingdeild samþykki frumvarpið.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað í landbúnaðarnefnd.

Eggert Pálsson Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að frv. verði vísað til allsherjarnefndar.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg leyfi mjer að stinga upp á, að málinu verði vísað í mentamálanefnd.

Eggert Pálsson Jeg ætlaði líka að gera það að tillögu minni að vísa málinu til mentamálanefudar, en nú hefir hæstv. atvinnumálaráðherra orðið fyrri til þess, þótt jeg bæði mjer fyr hljóðs en hann.

Eggert Pálsson Það er ekki ætlun mín að halda langa ræðu. En af því að mál þetta var í allsherjarnefnd í Nd., og þessi háttv. deild mun vísa því til nefndar, þá vildi jeg vekja athygli á því, hvort eigi mundi rjett, fyrst að einstaklingarnir eru leystir frá þeirri skyldu að nota sóknarprest sinn til þess að láta hann gefa sig í hjónaband, eða greiða honum gjald það, sem hann hingað til hefir átt rjett á að fá, hafi annar prestur gift, að þá væri einnig sóknarpresturinn leystur frá þeirri skyldu að gifta persónur, sem hann af einhverjum ástæðum, segjum trúarlegum, vill ógjarnan gifta. Nú kveður 7. gr. frv. svo á, að hjónaefni geti eigi að eins látið sýslumann eða bæjarfógeta gifta sig, heldur einnig annan prest en sóknarprestinn, án þess að þau leysi nokkurt gjald af hendi til prestsins. Því fyndist mjer rjettast og í bestu samræmi við þetta ákvæði, að prestur sje líka undanþeginn þeirri skyldu að gifta hjónaefni, ef honum, af einhverjum ástæðum, kynni að vera það ógeðfelt. Það getur hugsast, að presti þætti ekki geðfelt að gifta t. d. fráskildar persónur. Það hefir komið fyrir í Danmörku, að málaferli hafa risið út af því, að prestur neitaði að vígja þesskonar persónur, og varð úr hæstarjettarmál, og prestur sýknaður. Sömuleiðis gæti það auðveldlega komið fyrir, að prestar sæju sjer ekki fært, vegna trúarskoðunar sinnar, að gifta hjónaefni, sem eigi hefðu hlotið skírn, og sýndist þá engin ástæða til að þvinga prestinn til að framkvæma slíka vígslu, allra síst þar sem hjónaefnin geta samkvæmt frv. þessu eigi að eins látið sýslumann eða bæjarfógeta gifta sig, heldur hvern prest sem vera skal. Þess vegna fyndist mjer rjettast, að sóknarprestarnir væru undanþegnir þessari skyldu, úr því að hjónaefnin eru losuð við gjaldið til hans. Jeg vildi skjóta þessu fram, væntanlegri nefnd til athugunar. En má ske slíkt ákvæði í þessu frumvarpi sje með öllu óþarft, fyrir þá skuld, að sömu lög sjeu hjer gildandi og í Danmörku í þessum efnum, samkvæmt hinum áminsta hæstarjettárdómi.

Jóhannes Jóhannesson Jeg hefi heyrt kunnuga menn eystra bera brigður á, að nauðsynlegt sje að friða hreindýr alt árið. Það muni nægja að friða þau 11 mánuði; en óþarft sje að friða í ágústmánuði. Málið hefir gengið nefndarlaust gegnum Nd., og vildi jeg leyfa mjer að stinga upp á, að þessi háttv. deild vísaði því til landbúnaðarnefndar, til þess að hún geti athugað þetta.