Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Stefán Stefánsson) : Herra forseti! Þetta frv. er samið af milliþn. í bankamálum. Hún var skipuð 1937, svo frv. er vel úr garði gert, enda árangur af 4 ára starfi n. Fjhn. hefur farið yfir frv. og borið saman þær breytingar, sem með því eru gerðar á gildandi sparisjóðalögum. Breytingarnar eru yfirleitt smávægilegar, en miða allar að því að koma starfsemi sparisjóðanna í fastara form, og eru þær aðallega í þrennu lagi : 1. Að takmarka og miða við eigið fé sparisjóða þá fjárhæð, er lána megi. 2. Að takmarka, hvað lána megi einum viðskiptamanni. 3. Að stofna tryggingarsjóð sparisjóðanna, sem hlaupi undir bagga í svipinn með sparisjóðum um greiðslu á innstæðum, ef óvæntar kröfur eru gerðar til þeirra um það, en fé þeirra hins vegar fast í útlánum. Fjhn. telur þessar breyt. á l. miða til að auka öryggið að því er snertir starf sparisjóðanna. N. flytur nokkrar brtt. við frv. á þskj. 420. Þær miða allar til bóta á frv. Að öðru leyti leggur n. til, að það verði samþ. óbreytt.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Eins og tekið er fram í nál. á þskj. 456, hefur allshn. haft þetta frv. til ýtarlegrar athugunar, en það er shlj. bráðabirgðal., sem sett voru 3. okt. s. l. Í þeim bráðabirgðal., sem n. hefur ekki gert brtt. við, er gert ráð fyrir, að ekki megi taka íbúðarherbergi til annars en íbúðar og ekki megi rífa hús, ef það er íbúðarhæft. Jafnframt er húsaleigunefnd gefið leyfi til að taka autt húsnæði handa húsnæðislausu fólki, að sjálfsögðu gegn fullu eftirgjaldi. Þessi bráðabirgðal. voru sett vegna þess, að veruleg vöntun var á húsnæði hér í Reykjavík og Hafnarfirði, vegna þess að brezka setuliðið hafði tekið á leigu fjölda húsa. N. getur fyrir sitt leyti fallizt á þetta frv., en athuga mætti, hvort ekki væri rétt að setja sams konar ákvæði um verzlanir og felast í 1. gr. Jafnframt því, sem þetta frv, var til athugunar í allshn., komu einnig þar til umræðu tilmæli frá félagi húseigenda hér í bænum um breyt. á húsaleigulögunum frá 14. maí 1940, svo húseigendur gætu hækkað húsaleiguna til samræmis við aukinn viðhaldskostnað. Stjórn Fasteignaeigendafélagsins hefur komið að máli við n. og skýrt málið frá sínu sjónarmiði. Enn fremur hefur hún sent n. frv. til l. um þær breyt., sem hún óskar, að gerðar séu. Er það frv. prentað hér í nál. ásamt bréfi stjórnarinnar. N. sendi húsaleigunefnd frv. það til umsagnar, og er svar hennar einnig prentað í nál. Með gengisl. frá 4. apríl 1939 er sett ákvæði um, að óheimilt sé að hækka leigu eftir húsnæði frá því, sem var þann dag, nema að svo miklu leyti sem samrýmist eðlilegri hækkun vegna viðhalds og endurbóta og hækkun á sköttum og vöxtum, sem húseigendur yrðu að greiða. Nú voru þessi ákvæði sett inn í l. nr. 91 1940 með nokkrum viðbótum, þar á meðal því, að l. næðu ekki til einstakra herbergja, sem leigð eru út frá húsum. N. er sammála um að leyfa húseigendum að leigja íbúðir sínar, án þess að reistar séu skorður við, að hækkun eigi sér stað, sem á þessu stigi fyrir rás viðburðanna eru ekki óeðlilegar. Það má segja, að þrjú atriði komi sérstaklega til greina gegn þessu. Í fyrsta lagi er það vitað, að þótt fólksfjölgunin í bænum væri eðlileg, þá eru hvergi nærri byggð svo mörg hús, að það samsvari eðlilegri fólksfjölgun á venjulegum tíma, en til víðbótar við þetta kemur sá mikli fólksstraumur, sem verið hefur til bæjarins, og sú stóraukna eftir spurn eftir húsnæði, sem af því hefur stafað. Í þriðja lagi bætist það við, að brezka setuliðið hefur reynt það, sem það hefur getað, til að fá sem mest af húsnæði í bænum og tekið á leigu fjölda húsa og íbúða. Af þessu öllu leiðir, að eftirspurnin eftir húsnæði er óeðlilega mikil og þar af leiðandi möguleikar til að hækka húsaleiguna óeðlilega mikið. Þess vegna er álit n., að ekki sé fært að taka burt þær skorður, sem reistar hafa verið af löggjafanum við því, að húsnæði hækkaði. Á hitt er svo einnig að líta í þessu sambandi, að nú fer rekstur húseigna ört vaxandi, sérstaklega viðhaldskostnaður. Eftir því, sem n. fékk upplýsingar og vottorð um, að vísu í gegnum stjórn Fasteignaeigendafélagsins, en frá valinkunnum byggingarmeisturum hér í bænum, var meðalviðhaldskostnaður fyrir stríð 15% af húsaleigunni. Að sjálfsögðu er það jafnaðartala, sums staðar meira og sums staðar minna, og auk þess áramunur að því, því að húseigendur láta sér oft nægja minnsta viðhald í nokkur ár, en gera svo vel við húsin á vissu árabili. Jafnframt segja byggingarmeistararnir, að viðhaldskostnaðurinn hafi ekki hækkað um minna en 100% frá því fyrir stríð. Í húsaleigulögunum er heimilað að hækka leiguna eftir því, sem nauðsynlegur viðhaldskostnaður hækkar, og er það komið undir mati húsaleigunefndar, og verða húseigendur þannig að eiga það undir n., hvort hún vill samþ. að hækka húsaleiguna. Má því búst við, að húseignir gangi úr sér af því, að viðhald sé ekki nægilegt, og getur það ekki verið neinum til hagnaðar, hvorki leigjendum, húseigendum né bænum eða landsmönnum yfirleitt. Til þess að ráða bót á þessu, þannig að húseigendum sé gefinn auðveldari aðgangur að því að hækka húsaleiguna í samræmi við það, sem gera má ráð fyrir, að viðhaldskostnaður hækki, er það, að allshn. gerir það að till. sinni, að fundin sé út vísitala, sem sé miðuð viðalmennan viðhaldskostnað eins og hann var fyrir 4. apríl 1939. Sé hún reiknuð út tvisvar á ári, fyrir 14. maí og 1. okt. Kauplagsnefnd á að reikna hana út með aðstoð hagstofunnar. Með þessu móti vinnst það, að húseigendur geta hækkað húsaleiguna að svo miklu leyti, sem þessi vísitala segir til, að almennur viðhaldskostnaður hafi hækkað. Hins vegar má segja, að þeir, sem verða að greiða meira en meðalviðhaldskostnað, tapi á þessu, en hinir græði á því, en ég held, að þetta muni koma nokkuð jafnt út, ef miðað er við lengri tíma, svo sem 2–4 ár. Einnig er það unnið við þetta, að húseigendur þurfa ekki að leita til húsaleigunefndar til að fá úrskurð í hverju tilfelli, enda er ókleift fyrir n. að ganga um allar íbúðir og fullvissa sig um, hvað viðhaldskostnaður sé mikill og hvað húsaleigan megi hækka frá 4. apríl 1939. Í samræmi við allt þetta þótti allshn. réttast, að þessir óvilhöllu aðilar, kauplagsnefnd og hagstofan, finni, hver hækkun er á viðhaldskostnaðinum, og slík hækkun gangi jafnt yfir alla. Ég vona, að hv. d. geti fallizt á þessa niðurstöðu n., sem nánar er orðuð í brtt. 2. brtt. n. er sú, að húsaleigunefnd sé skylt að hafa lokið við afgreiðslu eða kveðið upp úrskurð um ágreiningsatriði, sem til n. er skotið, innan 14 daga frá því málið var afhent n. til afgreiðslu eða það lagt undir úrskurð hennar. Það liggja fyrir margar kvartanir um það, að n. hafi ekki afgr. mál eða úrskurðað ágreiningsatriði fyrr en eftir verulega langan tíma, og það er að sjálfsögðu óþægilegt fyrir bæði leigusala og leigutaka, að slík ágreiningsefni séu óafgreidd. Þetta kemur að sjálfsögðu af því, að n. hefur haft svo mikið að starfa, að hún hefur ekki komizt yfir þetta verkefni sitt, en ég hygg, að ef úr höndum n.. eru teknir úr skurðir um hækkun vegna víðhaldskostnaðar, þá léttist hennar starf verulega, og er sjálfsagt að hafa tímatakmark um, hvenær úrskurðir eru kveðnir upp, enda er þetta ákvæði í samræmi við það, sem viða er annars staðar í löndum um afgreiðslu ýmissa mála, að dómar og úrskurðir skuli kveðnir upp innan ákveðins tíma. Ég skal svo bæta því við, að það láðist að taka fram, að þessi almenna vísitala á eðlilega að koma til framkvæmda 14. maí í ár. N. mun athuga það, og verður það væntanlega sett inn í frv. Frá bæjarstjórn Reykjavíkur hefur n. borizt bréf, sem gengur í þá átt að óska eftir, að sett verði ákvæði, sem tryggi innanbæjarmönnum húsnæði frekar en aðkomumönnum. Ég tel rétt, að d. viti um þetta, en n. hefur ekki gert neina till. um að setja slíkt ákvæði inn í frv., því að með þessu væri komið á nokkurs konar átthagaböndum. Það, sem húseigendur eru óánægðir með, er það, að hömlur séu settar við, að þeir fái meiri arð af því fé, sem þeir eiga í húseignum sínum, en menn almennt fá, en ég tel, að með till. n. sé komið það mikið á móti þeirra óskum, að n. treysti sér ekki til að ganga lengra, þó að ekki sé því móti mælandi, að þessir menn, sem hafa lagt fé sitt í húseignir og ætlað að hafa af því sitt lífsframfæri, þeir verða nokkuð hart úti, en hins vegar yrði, eins og ég gat um áðan, hækkunin á húsaleigunni væntanlega svo ör, að það gæti orðið óviðunandi fyrir almenning. Ég vona, að d. hafi gert sér ljóst, út á hvað till. n. ganga og hvað það er, sem vakir fyrir henni með þessum brtt. hennar.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég vil fyrst og fremst þakka n. fyrir, að hún leggur til, að samþ. verði óbreyttur sá viðauki við húsaleigulögin, sem fólst í bráðabirgðalögum þeim, sem út voru gefin um það efni á s. l. ári. Hins vegar hefur n. einnig tekið til athugunar, eins og vænta mátti, hvort þörf vær í á að breyta að öðru leyti húsaleigulögunum, sem sett voru á síðasta þingi. Hefur nú hv. frsm. skýrt þær brtt., sem fyrir liggja frá n., og þarf ég ekki margt um þær að segja. Aðaltill. n. er um það, að heimilað verði að hækka húsaleigu vegna aukins viðhaldskostnaðar á þann hátt, að fundin sé sérstök vísitala, er sýni þennan aukna víðhaldskostnað, en í l. nr. 90 frá 1940 var almenn heimild til að hækka húsaleigu fyrir þessum aukna kostnaði, en ætlazt til, að sú hækkun verði framkvæmd eftir mati og till. húsaleigunefndar. Ég skal fyllilega ganga inn á rök hv. frsm. um, að það sé miklum v andkvæðum bundið fyrir húsaleigunefnd í Reykjavík, þar sem jafnmikill fjöldi íbúða er, að ákveða, hversu mikið húsaleiga skuli hækka vegna aukins viðhaldskostnaðar, mismunandi fyrir hverja íbúð í bænum, og þess vegna ekki kleift að framkvæma, ég vil segja, þessa eðlilegu hækkun á húsaleigunni með öðrum hætti en þeim, sem n. leggur til. eða eitthvað í þá átt a. m. k. En ég sakna þess hinsvegar, að n. skuli ekki hafa séð sér fært að verða við óskum meiri hl. húsaleigunefndar Reykjavíkur um að binda heimild til hækkunar vegna viðhaldskostnaðar við það að skila til húsaleigunefndar húsaleigusamningi, en samkv. 4. gr. húsaleigulaganna frá 1940 er skylt að skila slíkum samningi til húsaleigunefndar, en það er eina örugga tryggingin fyrir því, að ekki sé farið á snið við ákvæði húsaleigulaganna. Það hefur orðið misbrestur á því, að menn skiluðu samningum til n., og mun það sumpart stafa af því, að samningar eru oft ekki skriflegir, og sumpart stafa af trassaskap manna að fylgja fyrirmælum laga, en hins vegar er lítt kleift fyrir húsaleigunefnd að ganga eftir því, að öllum samningum sé skilað, því að þá yrði hún að fara til hvers einasta húseiganda og fá að vita hjá honum, hvort hann hefði gert nýjan samning. - Ég vil skjóta því til hv. allshn., hvort hún vill ekki, þegar hún gengur endanlega frá frv., verða við þessum vilja meiri hl. húsaleigunefndar. Ég geri ráð fyrir, að ekki sé hægt að láta standa, enda ekki sanngjarnt, að húsaleiga hækki með tilliti til aukins víðhaldskostnaðar, og önnur leið verði í því efni vandfundin en sú, sem bent hefur verið á .af n. En ég get tekið undir það með n. og vil sérstaklega undirstrika það í sambandi við þessi l., eins og nú standa sakir, að mjög hættulegt væri, að það opinbera hætti að reyna að sporna við óeðlilegri hækkun á húsaleigu, bæði í Reykjavík og annars staðar á landinu. Í því sambandi vil ég benda á, að það kann að verða verkefni þessa Alþingis á þeim tíma, sem það á eftir að starfa nú, að gefa a. m. k. stj. einhverja heimild til að reyna að gera einhverjar ráðstafanir til að halda niðri dýrtíðinni í landinu, og eitt af stærstu málunum í því sambandi er, að húsaleigan hækki ekki um of, og hefur það að mínu viti tekizt sæmilega á þessum miklu dýrtíðartímum. Það munu flestir vera sammála um það, sem eitthvað hugsa um landsmál og hafa einhverja ábyrgðartilfinningu, að nauðsynlegt sé að setja þær skynsamlegustu skorður, sem unnt er að finna, til þess að halda niðri dýrtíðinni. Ég get ekki séð, að brtt. n. geti orðið til þess að hækka húsaleiguna, svo að nokkru verulegu nemi til hækkunar hinnar almennu dýrtíðar, en til þess að þær skorður geti orðið sem traustastar, vil ég benda n. á þetta atriði og biðja hana að segja til um, hvort hún treysti sér ekki til að fallast á, að það skilyrði verði sett fyrir því, að menn megi hækka húsaleigu samkv. þessari vísitölu, að þeir hafi skilað húsaleigusamningum til húsaleigunefndar.



Það er stutt aths. Mér skilst, að samkv. brtt. allshn. geti orðið erfitt að ákveða um það, hvað eigi að teljast viðhaldskostnaður. Mér virðist sem n. hafi í a-lið brtt. skotið sér undan að ákvarða nokkuð um það, og gætu orðið vandræði úr, þegar til framkvæmdanna kæmi, því að það er aðeins talað um almennan viðhaldskostnað, sem eigi að ákveða samkv. sérstakri vísitölu. En þegar á að finna út þann almenna aukna viðhaldskostnað, þá er þessi hækkun vafalaust atriði til úrskurðar í mörgum tilfellum, hversu vítt hann skuli taka og hvað skuli í rauninni heyra undir almennan viðhaldskostnað og hvað ekki. Við skulum t. d. taka hús, hvort sem það er gamalt eða nýtt, þar sem þarf að gera hitt og þetta til viðhalds því, svo sem að kítta glugga, mála herbergi og ganga, leggja línoleumdúka á gólf og þar fram eftir götunum. Þetta er sjálfsagður liður í framkvæmd byggingarinnar sjálfrar, þegar um nýbyggingu er að ræða, þannig að það sé leiguhæft á forsvaranlegan hátt. Hvað af þessu t. d. heyrir undir þann almenna aukna viðhaldskostnað og hvað ekki? Þetta finnst mér, að lagasetningin eftir frv. segi ekki nógu glögglega til vegar um, og segi alls ekki til vegar um, og að þetta sé undir mörgum kringumstæðum upplagt atriði til deilu, og virðist mér, að bezt sé þar eins og í fleiri tilfellum að stemma á að ósi, ef unnt væri. Ég vil því skjóta því til n., hvort ekki sé hægt að koma með frekari skilgreiningu en enn þá er orðið í till. hennar hvað skuli meta víðhaldskostnað. Við skulum taka til athugunar ný hús, sem eru tiltölulega vel gerð og leigjandi fer inn í þau með eitthvað hærri leigu, vegna þess að hann kemur inn í góða íbúð, sem ekki er hægt að finna margt til foráttu og ekki hægt að finna margt, sem veldur ágöllum. Slík aðstaða, þegar ætti að leggja álag á þessa leigu eftir almennri, sameiginlegri vísitölu, sem miðuð er við almenna aukningu á víðhaldskostnaði, þá verður það ekki samræmanlegt eða í eðlilegu hlutfalli við þá leigu, sem þeir hafa við að búa, sem búa í gömlum húsum, þar sem leigan er tiltölulega lægri, vegna þess að það er ófullkomnari íbúð, sem þeir eiga við að búa. Ég vil skjóta þessu fram og vona, að það mætti verða til athugunar fyrir allshn. enn þá, þar sem eftir er 3. umr. málsins. Ég vil skjóta þessu fram, ef það gæti orðið til þess, að n. gæti gefið skilgreiningu, sett takmarkanir, til þess að lagasetningin, ef þetta verður að l., vísi ekki í þessu verulega atriði út fyrir bókstaf sinn, eins og mér finnst verða eins og enn þá er, miðað við brtt. n., en það verður hvorum tveggja aðilanum fyrir beztu, bæði leigusala og leigutaka, að aðstaða þeirra geti verið sem skýrust og ótvíræðust í öllum atriðum og vitanlega sem sanngjörnust í hverju sem er.

Ísleifur Högnason Nál. á þskj. 456 er mjög nýtt í d. Ég held, að það hafi verið afgr. í morgun, og hefur mér því ekki gefizt tími til að athuga það nákvæmlega, en þó sé ég á þessum brtt., að ég get ekki fellt mig við þær sumar. Í a-lið segir, að heimilt sé að hækka eftir mati leigu eftir húsnæði, sem af sérstökum ástæðum hafi verið leigt lægra en sambærilegt húsnæði á þeim stað. Eftir þessu er leigusala heimilt að krefjast þeir rar hæstu leigu, sem borguð er á þeim stað fyrir sambærilegt húsnæði. Nú ber að gæta þess, að leigjendur eru eins og aðrir menn, sem eiga viðskipti við aðra, mjög mismunandi hagsýnir og verða að ganga að mjög mismunandi kjörum, þegar þeir taka húsnæði. Þetta ákvæði l. gefur húseigendum mjög góð tækifæri að spenna leiguna úr hófi fram. Sem sé, við fljótlega yfirskoðun skilst mér þetta alveg óhæft ákvæði í l. Í öðru lagi er síðasta málsgr. sömu greinar mjög svo óheppileg, þar sem ætlazt er til, að l. taki ekki til þeirra, sem leigja einhleypum út frá íbúð sinni. Ef það er meiningin að skattleggja einhleypa menn umfram fjölskyldumenn sérstaklega, þá er réttara að gera það í einum sérstökum lögum. Þá ber og þess að gæta, að Reykjavík hefur þau forréttindi umfram aðra bæi, að þar eru allir æðstu skólarnir, og efnalitlir nemendur, sem verða að sækja menntun sína hingað, verða að leigja sér herbergi, en fyrir þá er engin vernd í l. þessum. Ég ætla hér með að beina þessu til þess eina manns í hv. allshn., sem hér er inni, að taka þetta atriði til athugunar fyrir 3. umr. Húsnæðiseklan er nú orðin svo mikil, að altítt er að lesa í auglýsingum dagblaðanna, að fram eru boðnar fjárhæðir, ef einhver geti útvegað herbergi einn eða tvo mánuði. Vitanlega er það að fara í kringum þessi húsnæðislög, ef það á að viðgangast að bjóða nokkurs konar mútur til að ná í húsnæði. Enginn vafi er á því, að á næsta hausti verður þetta húsnæðisspursmál mikið vandamál. Og ef bæjarstj. tekst ekki að útrýma Bretum úr miklu af því húsnæði, sem þeir hafa nú, þá eru fyrirsjáanleg hreinustu vandræði. Ég vil líka benda á, að vegna þess að útlit er fyrir, að nýbyggingum fækki - kannske ekki frá síðasta sumri, en þá var mjög lítið byggt, - og vegna eðlilegrar fólksfjölgunar, enn fremur vegna þess, að Bretavinnan dregur fjölda fólks hingað úr sveitinni, þá hljóta húsnæðisvandræðin að leiða af sér aukna sýkingarhættu. Þess vegna er ekki nóg að setja húsaleigulög sem þessi. Alþingi ber að leysa málið þannig, að hlutast til um, að íbúðarhús verði nú þegar byggð í stórum stíl af hálfu þess opinbera. Önnur lausn á málinu er ekki sjáanleg eins og sakir standa.



Það er aðeins lítið atriði, sem síðasti ræðumaður kom inn á. Mér finnst mjög óheppilegur og villandi síðasti málsl. í alið brtt., þetta um herbergi, sem leigð eru einhleypum mönnum. Ég hygg, að það gæti orðið deiluatriði í mörgum tilfellum, hvort þessi herbergi ættu að koma undir ákvæði húsaleigulaganna eða ekki. Nú kemur fjölskyldumaður og býr einn eða er einhleypur, þegar hann tekur herbergið á leigu, og lögin ná þá ekki yfir hann. En ef kona hans færi að búa hjá honum, þannig að þau hefðu ekki eldhús eða matreiðslu, heldur keyptu fæði annars staðar, nær þá ákvæðið yfir herbergi þeirra, að það komi ekki undir húsaleigul.? Þarna er þó fjölskyldumaður tvímælalaust. Mér finnst þetta þurfa að koma greinilega fram frá frsm. n., og helzt orða það svo í l., að ekki valdi ágreiningi. Við vitum, að í mæltu máli eru fjölskyldumenn ekki kallaðir einhleypir menn, en mér skilst, að ákvæðið ætti að ná yfir fjölskyldumenn, ef þeir byggju einir og hafa ekki aðgang að eldhúsi. Þess vegna þarf þetta að vera óvéfengjanlegt. Ég sé, að í frv., sem húsaleigunefnd hefur sent ríkisstj. og hér er prentað, er þetta orðað svona, að ákvæðið taki ekki til leigu á einstökum herbergjum, sem húseigandi leigir út frá íbúð sinni. Það skilst mér kjarni málsins. Hitt, hverjir eru einhleypir menn, getur oft valdið ruglingi og þrætu.

Félmrh. (Stefán Jóh. Stefánsson) : Ég skal í raun og veru taka undir það, sem tveir síðustu ræðumenn hafa talað út í niðurlag á a-lið brtt. frá allshn. En þar er ekki um neina breyt. að ræða frá því áður, - það er tekinn upp fyrsti málsl. l. frá 1940. Þetta komst í 1. í fyrra sem brtt., en var ekki. í frv., sem ég lagði fyrir Alþ., og ég var brtt. andvígur. Nú hefur allshn. ekki treyst sér til að fella þetta ákvæði niður, og virðist ekki vera vilji á Alþ. fyrir því, að svo verði gert. Ég fyrir mitt leyti tel enn heppilegast, að þessi málsl. hefði verið algerlega niðurfelldur úr l. og einstök herbergi hefðu alveg skilyrðislaust náð undir það eftirlit, sem á að hafa um húsnæði almennt í bænum. Hins vegar er það misskilningur hjá hv. þm. Mýr., að það sé betra og skýrara, sem er í frv. Fasteignaeigendafélagsins, - því að það var það frv., en ekki frv. húsaleigunefndar, sem hann vitnaði til, - því að þar er ákvæðið miklu víðtækara heldur en í núgildandi l. og að því leyti verra frá mínu sjónarmiði. Því að þar er heimild til þess yfirleitt að undanskilja öll einstök herbergi frá umráðum húsaleigunefndar. Allshn. vildi ekki ganga svo langt. Ég verð að álíta það engum vafa bundið, sem hv. þm. Mýr. talaði um, að ef t. d. hjón leigðu herbergi út frá íbúð einhvers, þá sé ekki um einhleypan mann að ræða lengur, og þá fellur þetta húsnæði undir ákvæði þessara almennu húsaleigulaga, þannig, að verðið á herberginu er háð eftirliti húsaleigunefndar. En ef leigt er einhleypum út frá íbúð, annaðhvort að húseigandi geri það eða leigutaki hans, þá er slíkt herbergi undanþegið almennum ákvæðum húsaleigulaganna, og tel ég það til hins verra.

Frsm. (Garðar Þorsteinsson) : Fyrst vil ég taka til athugunar síðustu málsgr. 1. gr. og 2. málsgr. 1. gr. l. frá 1940. Mig minnir, að þetta kæmi inn í Nd. í fyrra, og það urðu töluverðar umræður um það. Man ég, að hæstv. félmrh. mælti á móti þessari brtt. En það, sem gerði, að þetta var sett í frv., var það, að það er alveg sýnilegt, að gera verður greinarmun á, hvort um einstök herbergi eða íbúð er að ræða. Er það af þeirri ástæðu, að það eru svo hundruðum - eða þúsundum - skiptir herbergja, sem eru leigð út frá íbúðum og kannske þá ekki nema mánaðartíma í einu og á mismunandi tíma árs, og því gersamlega ókleift verk að líta eftir þeim öllum. Vegna vaxandi dýrtíðar og þeirra takmar kana, sem settar eru í 1., er vitað, að húseigendur munu í mörgum tilfellum vilja þrengja að sér og leigja út einstök herbergi og hafa þannig af húsum sínum nokkrar tekjur. Þetta var til umr. í deildinni í fyrra, og greinin, sem tekin var upp í frv., er alveg shlj. því, sem er í l. Og satt að segja datt n. ekki í hug, að orðið gæti ágreiningur um þetta atriði út af fyrir sig. En það virðist koma upp nýr ágreiningur, hvað átt sé við með orðinu „einhleypur“. Ég hef ekki verið í neinum vafa, hvernig það ætti að skilja þó að nú ætti að vera ástæða til nokkurs efa, þegar hæstv. ráðh., sem er lögfræðingur. vill skýra þetta öðruvísi. Það þýðir, að sá, sem býr í herberginu, hefur ekki aðgang að eldhúsi. Það er sem sé gerður sá stóri munur á íbúðum og einstökum herbergjum.

Hvað er þá „einhleypur“ þarna?

Það má segja, að það sé kannske ekki rétt að hafa þetta í frv. En það skiptir engu máli, hvort einn eða fleiri menn eru í herberginu, hvort það er karl eða kona, tvær konur eða tveir karlmenn.

Eða hjón með barn!

Það eru þeir, sem eru í herbergi, sem ekki veitir íbúunum aðgang að eldstó. Og munurinn er sá, að það er hægt að segja slíkum leigjendum upp með 14 daga fyrirvara, en ef aðgangur er að eldhúsi, þá með 3 mánaða fyrirvara. Þetta er það, sem vakti fyrir mér. Það má segja, að það brjóti í bága við það, sem almennt er meint með orðinu „einhleypur maður“, en ég á við einhleyps manns not af herberginu. Það þýðir þetta teknískt, að hann búi þarna, en borði ekki eða hafi aðgang að eldhúsi. Hv. þm. Mýr. býr á Reykjum. Setjum, að hann leigi um þingtímann hjá mér eitt ákaflega gott herbergi, en ég leigi honum nokkuð dýrt. Kveðst hann þá skjóta málinu undir úrskurð húsaleigunefndar. Ég segi „nei, þú ert einhleypur, hefur einhleyps manns not af herberginu, það er enginn aðgangur að eldhúsi.“ Svo eitt laugardagskvöld kemur kona hv. þm. ofan frá Reykjum og ætlar að búa hjá honum næstu viku eða svo. Getur hann þá farið til húsaleigunefndar með húsnæðismál sitt?

Ef ég er ekki einhleypur.

Hann er í þessum skilningi einhleypur eftir sem áður. Ef ætti að gera greinarmun, þá er eðlilegt að tiltaka eins og í frv. Fasteignaeigendafélagsins skilgreiningu milli íbúða þeirra, sem hafa aðgang að eldhúsi, og hinna. Mér þótti ekki sanngjarnt hjá hv. 4. landsk. að ætlast til, að húseigendur fái ekki hækkun sem svarar viðhaldskostnaði.

Það var ekki það, sem ég talaði um, heldur seinni málsl.

Um matið?

Já.

Sú málsgr. er shlj. lögunum eins og þau voru. Það er fjöldi íbúða í Reykjavík, sem eru ekki leigðar án hita, heldur með hita. Það er ein miðstöð fyrir margar íbúðir. Ef ágreiningur er um hækkun á húsaleigu vegna þess að kolin hækka í verði, þá er réttur til þess að leggja undir mat húsaleigunefndar, sem á jafnt að gæta hagsmuna húseigenda og leigjenda. Það er ekki heldur um að tala að hækka húsnæðið sjálft, heldur aðeins greiða dýrara eldsneyti. Það má gera ráð fyrir, að fasteignaskatturinn hækki, og þá er leyfilegt að taka fyrir því. Nú á líka að setja nýjan skatt á, tryggingarskatt. Er vel líklegt, að húsaleigun. fallist á nokkra hækkun þess vegna. Hv. 4. landsk. spurði, hvað n. skoðaði almennan viðhaldskostnað. Hún getur enga reglu gefið um það; það verður hagstofan að gera, af sinni reynslu og þekkingu. Hún hefur sínar töflur yfir marga liði og tekur meðaltal af hækkuninni; og þá kemur vísitalan, eins og dýrtíð í landinu er fundin með því að gefa upp ákveðnar vörutegundir og reikna út frá mismun á verði þeirra nú og áður. En það er sú almenna vísitala um viðhald húsa, sem á að reikna út, en ekki fyrir einstök hús. Hæstv. félmrh. minntist á, að réttast væri að láta þessa vísitölu ná til þeirra, sem hafa lagt húsaleigusamning fyrir húsaleigun. til úrskurðar. Þetta atriði hefur verið til sérstakrar athugunar hjá húsaleigun., en hún komst að þeirri niðurstöðu, að það skipti litlu máli, af þeirri ástæðu, að bæði húseigandi og leigutaki eiga kröfu til þess hvenær sem er að hafa skriflega samninga eða leggja þá samninga fyrir húsaleigun. til samþykktar. Það kann að vísu að vera svo, að menn hiki við þetta stundum. En n. komst að þeirri niðurstöðu, að sá réttur, sem leigutaki hefur til þess að fá úrskurð á sitt húsnæði, sé ekki betur tryggður, þó að þetta ákvæði væri sett, því að þeir hafa þennan rétt samkv. l. Það mun sýna sig í haust, að ef ekki á að taka fastari tökum á þessu máli en hér virðist standa til að gera, þá munu stjórnarvöldin, bæði bæjarstj. og ríkisstj., komast að því, að hér verða þau vandræði á ferðinni, sem verða illviðráðanleg.



Það er eitt, sem ég gleymdi að taka fram síðast, er ég talaði, í sambandi við síðustu málsgr. a-liðs í 1. gr., og það er, að nú geta húseigendur séð sér hag í því að breyta íbúðum með eldstó í herbergi handa einstökum mönnum. Þess vegna álít ég, að verði þetta ákvæði samþ. í l., þá verði húsaleigul. að meira eða minna leyti gerð gagnslaus. Þá sé ég ekki betur en að húseigandi, sem getur fært rök fyrir því, að sambærilegt húsnæði hafi verið leigt hærra af öðrum húseigendum, hversu miklu hærra sem það var, geti átt kröfu til þess að fá grunnleiguna hækkaða upp í sama verð. Þetta álít ég alveg óhæft líka. Ég vona, að allshn. taki þessa liði til rækilegrar yfirvegunar og hvort með þessum ákvæðum sé ekki verið að eyðileggja þá vernd, sem leigjendum á að vera tryggð með þessum l. Það hefur sýnt sig, að ákvæðið um það, að venzlafólk húseiganda sitji fyrir þeim, sem áður hafa búið í íbúðinni, hefur oft komið illa við. Ég álít sjálfsagt, að venzlafólkið sitji við sama rétt og óvenzlað fólk. Ég þekki þó nokkur tilfelli, þar sem venzlafólk húseiganda þóttist þurfa á húsnæði að halda, og hafa leigjendur af þeim ástæðum orðið að hrekjast úr húsnæðinu og út á götuna.

Frsm. (Bjarni Ásgeirsson) : N. hefur orðið sammála að mæla með samþykkt þessa frv. Þó gat n. ekki að öllu orðið sammála því, sem gert er ráð fyrir í b-lið 6. gr. frv., um heimild til að taka eignarnámi undir hrepp lönd, sem liggja í öðrum hreppi. Því flytur n. brtt. við þetta ákv. á þskj. 454. Að öðru leyti er hægt að taka lönd eignarnámi, með þeim takmörkunum, sem í 1. eru, og tel ég óþarft að skýra það nánar hér.

Forseti (JörB) : Brtt., sem hv. þm. V.-Húnv. boðaði, er enn ekki fram komin, og verður því málinu frestað um stundarsakir. Umr. frestað um stund, en var fram haldið síðar á fundinum.



Þetta frv. er um heimild til ríkisstj. til að kaupa jarðir, lönd og lóðir í kauptúnum og sjávarþorpum eða í grennd við þau. Í 6. gr. frv. eins og það koma frá Ed. er ætlazt til þess, að til geti komið, að slík lönd séu tekin eignarnámi, ef ekki næst samkomulag, og fari fram eftir lögum frá 1917. Í 6. gr. er vel séð fyrir því, að ekki verði um of þrengt að einstökum mönnum, sem eiga löndin, sem sé í b-lið G. gr. Það er tekið fram, að áður en eignarnám fari fram, skuli leitað ráða og umsagnar Búnaðarfélags Íslands, og að eignarnám megi ekki gera nema með þess samþykki. Er svo ákveðið, að Búnaðarfélag Íslands skuli sérstaklega gæta þess, að ekki verði um of þrengt að hagsmunum annarra aðila í hreppnum, og eigendur geti haldið eftir hæfilega stóru landi til að geta haft þar sjálfstæðan rekstur. Í frv. eins og það liggur fyrir er ákveðið, að ef þurfi að taka land eignarnámi, sem liggur utan hreppsfélags, megi það því aðeins gera, að landið liggi að hreppsmörkum. Verður þá mörkunum breytt svo, að landið verði innan þess hrepps, sem fær það til afnota. Landbn. hefur á þskj. 454 lagt til, að ef þarf að taka land eignarnámi, sem liggur í öðru hreppsfélagi, skuli það gert með sérstökum l. Hins vegar hefur n. ekki gert neinar brtt. að öðru leyti við frv., og virðist það því álit n., að nógu vel sé fyrir því séð í frv., að ekki muni um of þrengt að einstökum eigendum. Það vakir því fyrir n. að koma í veg fyrir, að nágrannahreppur, sem land er tekið frá, verði fyrir tjóni. Það verði tekið til meðferðar sérstaklega á Alþ. í hvert sinn og farið er út yfir hreppamörkin. Það liggur fyrir brtt. frá mér og hv. þm. Seyðf. í. stað brtt. landbn., um, að ef land er tekið utan hrepps, skuli séð fyrir því, að sá hreppur, er landið fær, skuli bæta hinum hreppnum tekjurýrnunina eftir mati dómkvaddra manna, ef ekki næst samkomulag. Í sveitarstjórnarl. er svo ákveðið, að atvmrh. geti skilið hreppa eða sameinað eftir beiðni hreppsn., og hreppum hefur oft verið skipt að undanförnu. Gilda sérstakar reglur um það. Ef til kæmi, að tekið yrði land frá öðrum hreppi, getur það haft í för með sér breyt. á fjárhag beggja hreppa, og þá er eðlilegt, að sá hreppur, er landið missir, fái bætur frá hinum. Viljum við láta það koma skýrt fram í l., að til bóta sé ætlazt. Kemur þá til athugunar bæði tekjumissir og hvort þessi breyt. á hreppamörkunum hefur áhrif á framfærsluskyldu hreppanna. Við sjáum ekki, að það sé ástæða til, að brtt. landbn. verði samþ., ef okkar till, verður samþ., enda mundi okkar till. ekki eiga við, ef till. landbn. væri samþ. Við óskum sem sé, að okkar till. komi í staðinn fyrir till. landbn. og vonum, að nm. geti á það fallizt.



Ég vil aðeins segja nokkur orð út af brtt. landbn. og fyrst geta þess, að það er mikill misskilningur hjá flm. að till. á þskj. 477, ef þeir hafa litið svo á, að samkv. ákvæðum frv. eins og það kom frá Ed. hefði viðkomandi hreppur ekki átt að fá bætur fyrir eignarnám. Vitanlega hefði ekki komið til mála að gera slíkt án bóta, enda hefur það komið skýrt fram í meðferð málsins í Ed. Bætur fara fyrst og fremst eftir samkomulagi, en náist það ekki, þá eftir mati dómkvaddra manna. Brtt. á þskj. 477 er því í raun og veru að þessu leyti engin breyt. á frv. En hér er brugðið út frá þeirri venju, að þegar um er að ræða, að ekki hefur fengizt samkomulag um hreppaskipti, hefur alltaf verið hafður sá gangur á, að það hefur verið borið fram sérstakt frv. um þetta á Alþ. En Alþ. hefur farið varlega í að setja slík l. fyrr en fullreynt væri, hvort ekki væri hægt að leysa málin heima fyrir með samkomulagi. Þá vil ég vekja athygli á því, að þrátt fyrir það, þó að heimilað sé að taka land eignarnámi af einstökum mönnum, gegnir nokkuð öðru máli hér. Sú eignarnámstaka tekur bara til þess manns, er landið á. En hér bætist það við, að taka má land frá einum hreppi og leggja til annars. Það er því um tvenns konar tilfærslu að ræða, og því tvöföld ástæða til, að allrar varkárni sé gætt. Að vísu eiga bætur að koma til þess hrepps, sem landið er tekið af, en þær bætur eru miðaðar við það ástand, sem ríkir er eignarnámið fer fram. En orðið getur mikil og skjót breyt. á verðmætum, og er þá opin leið til ranglætis á annan hvorn bóginn. Ég vil eindregið mælast til þess við hv. d., að hún geti fallizt á að láta gildandi reglur vera áfram. Þegar samkomulag næst ekki milli hreppsfélaga, verði skorið úr með löggjöf. Ég vil enn fremur geta þess, að slíkt fyrirkomulag þarf ekki að hindra það, að hægt sé að fá land til ræktunar í viðkomandi hreppi, því að það er algengt, að menn kaupi land í öðrum hreppi án þess að breytt sé hreppamörkum. Ákvæði frv. um það eru óþörf. Brtt. á þskj. 477 er í raun og veru engin efnisbreyt., heldur bara skýring á hinni sjálfsögðu hugsun í frv., en till. n. er, gerð til að færa þetta mál til samræmis við venju þá, sem gilt hefur lengi, og það er sjálfsagt að tryggja það, að þeirri reglu verði fylgt.

Skúli Guðmundsson Hv. þm. Borgf. segir, að það sé misskilningur hjá okkur, að ekki sé til ætlazt, að bætur komi fyrir eignarnám. En það er bara gott að taka af allan vafa. Hv. þm. sagði líka, að hann teldi eðlilegt, að þegar tekið er land úr öðrum hreppi, yrði það ekki gert nema með sérstökum 1., ef ekki næst samkomulag. En ég vil benda honum á, að eins og brtt. þeirra við b-lið er orðuð, er ekki gert ráð fyrir slíku samkomulagi. Hún segir það skilyrðislaust, að þetta skuli gert með sérstökum 1. Ég vil skjóta því til n., hvort hún vill ekki taka till. sína aftur til 3. umr., og við tökum þá okkar till. aftur líka.



Frv. er byggt á. því, að fullt samkomulag takist, en ef það tekst ekki, komi eignarnám til. Það liggur því ljóst fyrir, að ef samkomulag næst, þurfi enga lagasetningu. - Ég mun verða við ósk hv. síðasta ræðumanns um að taka till. okkar aftur til 3. umr., þar sem langæskilegast er, að samkomulag geti fengizt um málið.

Frsm. (Jón Pálmason) : Það hefur orðið að samkomulagi milli landbn. og hæstv. fjmrh. að fallast á þá lausn, sem felst í brtt. 452, að framlag sé hækkað úr 250 þús. kr. í 340 þús. kr., og að niður séu felld ákvæði 14. gr. l. nr. 58 8. sept. 1931, um einkasölu á tóbaki. Jafnframt verði breyt. á fyrirsögn frv. samkv. þessu. Ég vænti, að hv. d. verði þessu samþykk.

Fjmrh. (Jakob Möller) : Ég tek þá aftur brtt. á þskj. 408 í því trausti, að brtt. á þskj. 452, frá landbn., verði samþ.



Ég hafði skrifað undir nál. með fyrirvara, sem er miðaður við 1. gr. frv., þar sem um er að ræða, hvernig stjórn nýbýlasjóðs eigi að vera skipuð. Ég hef ekkert við að athuga breyt., sem þar er gerð á stjórn hans frá því, sem nú er. En ég hafði hugsað mér, að hagkvæmt væri að fela stj. þessa. sjóðs stj. Búnaðarbanka Íslands. Búnaðarbankinn hefur nú með höndum reikningshald fyrir byggingar- og landnámssjóð og útborganir, og því gæti þetta verið hagkvæmt líka og til sparnaðar. T. d. hefur Búnaðarbankinn sína fulltrúa og eftirlitsmenn úti um land, og mundu þeir þá jafnframt geta starfað fyrir nýbýlasjóð. Auk þess liggur starfsemi sjóðsins á sama sviði og starfsemi Búnaðarbankans, þar sem um er að ræða lán til jarðræktar og húsabóta. Það hefur ekki tekizt samkomulag í landbn. um að gera þessa höfuðbreyt., en ég hef til samkomulags við meðnm. mína fallið frá að bera fram brtt. í þessa átt. Vildi ég aðeins láta þetta koma fram til skýringar á þeim fyrirvara, sem ég hafði við undirskrift nál. Ég tel, að það fyrirkomulag, sem nú á að hafa á stj. sjóðsins, sé til bóta frá því, sem er í gildandi l., og miði að góðu samstarfi um þetta mikla og þarfa mál.



Ég hef, ásamt hv. þm. A.Húnv., borið fram brtt. við 1. gr. frv. og vil strax taka það fram og skjóta til hv. forseta, að í brtt. er prentvilla, að í staðinn fyrir orðin: „og til enda málsliðarins falla burt“ á að vera: og til enda málsgreinarinnar falli burt. - Ég vil biðja hæstv. forseta að taka þetta til athugunar við atkvgr. Það, sem við viljum fella burt, eru ákvæði, sem sett eru í frv. og eru ný í ábúðarl. og eru um, að eigi megi leigja jörð hærra en sem svari 4% af fasteignamatsverði og önnur ákvæði í samræmi við þetta. Eins og kunnugt er, þá eru ákvæði í ábúðarl., sem segja, að hver maður, sem eigi jörð, sem hann ekki nytjar, skuli skyldur til að leigja hana ábúanda gegn hóflegu eftirgjaldi, að dómi úttektarmanna. Með öðrum orðum, að réttur jarðeiganda er lagður í hendur óvilhöllum mönnum, sem bera skyn á, hvers virði jörðin sé og hvað sanngjarnt sé að meta eftirgjaldið. Mér virðist, að með þess, um ákvæðum séu lagðar þær hömlur á það, að jarðarafgjöld séu spennt upp framar því, sem hóflegt geti talizt, og að við þetta megi hlíta. Auk þess er kunnugt, að jarðir eru byggðar samkvæmt aldagamalli venju, sem sé þeirri, að landskuld er greidd í fríðu, en kúgildaleigur í smjöri, og þegar greiðsla þessi er ekki afhent með ám, sauðum eða gemlingum og leigur í smjöri, þá er það algild regla, að verðlagsskrárverð þessara vara sé lagt til grundvallar fyrir greiðslunni. Það verður að telja, að slíkur eftirgjaldsmáti sé eðlilegri og sanngjarnari heldur en að miða við það að greiða eftirgjaldið í peningum. Við flm. þessarar tillögu hefðum því óskað þess, að slík ákvæði yrðu ekki sett í ábúðarl., sem mundu útiloka þennan gamla og góða leigumáta, sem ég tel langsamlega eðlilegastan, þar sem hann er háður gangverði höfuðframleiðsluvara landbúnaðarins. Ég skal ekki fara fleiri orðum um þetta atriði, það er atkvgr., sem hér sker úr um það, hvað ofan á verður. Hér í 3. gr. frv. þessa eru ákvæði, sem stuðla eiga að því, að jarðir leggist ekki í eyði, eins og nokkuð hefur bólað á í seinni tíð. Á síðasta þingi var samþ. breyt. á ábúðarl., sem ég átti hlut að, í þessa átt, og ég er í vafa um, að þessi breyt. hér sé nokkuð til batnaðar. Í l. frá 1940 var svo ákveðið, að ef jarðareigandi byggði ekki jörð fyrir 15. marz, þá væri honum skylt, að viðlagðri allt að 3000 kr. sekt til ríkissjóðs, að bjóða sveitarstjórn að ráðstafa ábúð á jörðinni gegn hæfilegu eftirgjaldi, og ef ágreiningur yrði um eftirgjaldið, þá skyldu úttektarmenn meta hæð eftirgjaldsins. En að hver aðili geti þó krafizt yfirmats samkvæmt 53. gr. laganna o. s. frv. Hins vegar ef ákvæðin hér í frv. ná tilgangi sínum, þá er ekkert við þessu að segja. Hér í frv. er aðeins bætt við l. frá 1940 þessu: „Takist ekki að byggja jörðina þannig í tvö ár samfleytt, hefur sveitarstjórn kauparétt á jörðinni, og er heimilt að taka hana eignarnámi, ef samningar nást ekki um kaupin. Vilji sveitarstjórn ekki nota kauparétt sinn og enginn hefur not jarðarinnar, er landsdrottni ekki skylt að greiða af henni opinbera skatta, en önnur lögskil af henni verður farin að inna af höndum.“ Ég ætla mér ekki að gera neina tilraun til þess að setja fótinn fyrir þetta ákvæði, þótt ég hins vegar hafi ekki mikla trú á því, að þau bæti verulega úr skák. Breytingartillaga okkar fer ekkert inn á það svið, heldur snertir hún eingöngu hámarksákvörðun. jarðarafgjaldsins.

* Frsm. (Steingrímur Steinþórsson) : Það er langt síðan þetta mál var hér til 1. umr., og þá skýrði ég með nokkrum orðum, hvað lægi til grundvallar skoðunum þeirra manna, sem breyta vilja ábúðarl. En vegna þess, hve langt er liðið frá 1. umr., þá vil ég rifja upp það, sem ég sagði þá um að setja hámarksleigu á jarðir. Hv. þm. Borgf. sagði, að í ábúðarl. væri ekki hámarksleiga ákveðin. Það er rétt, en aftur á móti hefur verið sett hámark fyrir kúgildisleigu, og er það 6% af skattmati. Það er ekki rétt, að kúgildisleiga sé greidd í fríðu. Þetta er gert til að tryggja, að ekki sé hægt að taka of háa vexti af kúgildum. Svo er í erfðaábúðarl. ákveðið, að jarðir ríkissjóðs séu ekki leigðar gegn hærri vöxtum en sem svari 3% af fasteignamatsverði. Það er því ekkert undarlegt, þó að ákvæðum skjóti upp, sem eru svipuð ákvæðunum um ríkisjarðir. Við hv. þm. Borgf. erum sammála um það tjón, sem af hlýzt, ef jarðir eru of hátt leigðar eða í of háu verði. Mesta bölvun fyrir landbúnaðinn er að þurfa að greiða of háa vexti. Nú er svo ástatt, að menn sækjast mjög eftir fasteignum. Þeir vilja koma peningum sínum í eitthvað fast, sem von er á þessum tímum. Mikil hætta er því á, að jarðir verði keyptar of dýrt og séu svo leigðar út í samræmi við kaupverðið. Úttektarmenn yrðu að taka tillit til, hvað fasteignin var keypt, og þá getur farið svo, að leiga verði hærri en ég álít rétt og hollt fyrir landbúnaðinn. Fyrir búnaðarþingi vakti, að ef slík ákvæði yrðu sett, þá væri hægt að sjá fyrir því, að menn „spekúleruðu“ með jarðeignir, því ef ekki má leigja jarðir hærra en 4%, þá mundu menn hika við að kaupa þær. Því ef mikil ásókn er að kaupa jarðir og þær fara upp úr öllu valdi, þá er hætta, þegar verðfallið kemur. Við þekkjum mörg dæmi slíks úr heimsstyrjöldinni. Ég veit, að fyrir búnaðarþingi vakti þetta fyrst og fremst, og meiri hl. landbn. leggur til, að þetta frv. verði afgr. og þetta ákvæði gert að lögum. Hv. þm. Borgf. talaði um hina gömlu, góðu daga, þegar afgjaldið var greitt í fríðu. Ég tel nú, að þetta sé mjög tvíeggjað, og ég veit, að á ýmsum jörðum er þannig okurleiga, sérstaklega á ýmsum hlunnindajörðum með æðardún og öðru. Ég veit, að afurðir slíkra jarða hafa komizt upp í 30-40% af fasteignamatsverði. Þetta er af því, að verðið fer upp úr öllu valdi, og tilkostnaðurinn við að afla sér hlunnindanna verður meiri. Mörg dæmi eru slíks á þeim tímum, þegar breytingar eru fljótar að gerast, eins og í síðustu heimsstyrjöld, og margt höfuðbólið hefur farið í rústir af þessu. Ég gæti nefnt dæmi um það, ef ég vildi. Ég sé ekki neina ástæðu til að vera að karpa um þetta, því ég býst við, að hv. þm. hafi ákveðið, hvort þeir fylgi þessu eða vilji fella það niður, eins og brtt. hv. þm. Borgf. og hv. þm. A.-Húnv. fer fram á. En ég tel, að ef hámarksleiga yrði samþ., þá mundi fást öryggi fyrir því, að ekki yrði farið að bjóða í jarðir í stórum stíl í einhverri vitleysu.



Ég mun ekki tala langt mál. Það, sem á milli ber, liggur hér ljóst fyrir öllum. Ég get aðeins getið þess, að í ábúðarl. eru ekki ákvæði um, að leigja skuli jarðir fyrir hundraðshluta af fasteignamatsverði, en í l. um erfðaábúð á ríkisjörðum hefur gilt alveg sérstaklega, að ríkisjarðir skuli leigðar fyrir 3% af fasteignamatsverði. Reynslan hefur nú sýnt. að ríkissjóður er mjög vanhaldinn af þessu. Sá maður, sem fer með þessi mál fyrir ríkisstjórnina, hefur tjáð mér, að engan veginn sé hægt fyrir ríkið að standa straum af kaupverði þeirra jarða, sem ríkið hefur verið að kaupa, nema með því móti, að tekin verði upp í fjárl. árlega allstór upphæð til þess að gefa með þessum jörðum. Og það er nokkur bending um það, hver í raun og veru sé grundvöllurinn undir því að setja inn í ábúðarl. slík ákvæði sem þau, er um ræðir í þessu frv. Hv. þm. áleit, að þetta mundu nauðsynlegar ráðstafanir nú, vegna þess að ýmsir menn, sem ættu nú peninga, óskuðu eftir að ná í jarðeignir, af því að þeir teldu þær traustari eign heldur en peninga. Gagnvart þessu vil ég segja það, að ég lít svo á, að viðkomandi bændum í byggðum landsins, þar sem slíkt kann að eiga sér stað, eigi að vera að fullu borgið með löghelgaðri íhlutun úttektarmanna gagnvart þessum bröskurum, sem ætla að setja fé sitt í þessar jarðir án þess að nytja þær sjálfir, svo að þeim verði ekki kápan úr því klæðinu að taka eftir þær eftirgjald, sem mætti teljast hærra en hófleg leiga miðað við þann afrakstur, sem af nýtingu jarðanna flýtur. Ég álít, að óhætt sé að leggja þetta í hendur úttektarmanna, því að þeir menn eru eðlilega á verði fyrir því, að hér sé allrar hófsemi gætt. Að því leyti, sem síðasti ræðumaður minntist á húsaleigul., þá álít ég, að eins og sú n., sem á að ákveða húsaleigu og skera úr um þau mál fyrir leigjendur, hafi úttektarmenn úti um byggðir landsins hliðstæðum störfum að gegna fyrir bændur. Ég álít, að fyrir ábúanda á jörð sé jafnmikið öryggi í úttektarmönnum og fyrir leigjanda í kaupstað að húsaleigun., og sé því með þessu ákvæði vel fyrir hvorum tveggja séð. Það getur vel verið, að það eftirgjald, sem greitt er með dún, á þeim jörðum, þar sem um slíka framleiðslu er að ræða, sé nú orðið hátt eftirgjald, þegar miðað er við það, hve fólksfrekt það er að hagnýta varplöndin og gera dúninn að góðri vöru. Þá kemur það og til greina, að dúntekja hefur ákaflega mikið gengið úr sér á undanförnum árum. En það hefur ekki verið tekið tillit til þess að lækka það dúnmagn, sem ganga á í eftirgjaldið, í samræmi við það, sem dúntekjan í heild hefur gengið saman. Það gæti komið til mála leiðrétting á því. Ég skal svo ekki fara fleiri orðum um þetta, - úr þessu verður skorið við atkvgr.