Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frú forseti. Það er háttur margra alþingismanna að gera stutta sögu langa þegar þeir koma í ræðustólinn. Ég ætla að reyna að hafa þetta öfugt og gera langa sögu stutta. Á þskj. 307 er þáltill. sem við hv. þm. Finnur Ingólfsson flytjum saman um alþjóðlega fjármálamiðstöð á íslandi. Tillgr. hljóðar þannig; ,,Alþingi ályktar að kjósa nefnd sjö manna til þess að kanna hvort raunhæfir möguleikar séu á að koma upp alþjóðlegri fjármálamiðstöð á Íslandi. Nefndin kýs formann úr sínum hópi og skilar skýrslu til Alþingis fyrir árslok 1995.`` Þannig hljóðar tillögugreinin, frú forseti. Við þetta er því að bæta að lega Íslands kann að bjóða upp á ákveðna möguleika að koma hér upp alþjóðlegri kauphöll. Á Íslandi er fjármálastofnunum lokað síðar á deginum en í öðrum löndum Evrópu og héðan væri hægt að gera viðskipti vestan hafs síðdegis eftir að hliðstæðum stofnunum hefur verið lokað í þeim löndum sem liggja á austlægari lengdargráðum. Hér eru stofnanir opnaðar fyrr á morgnana en í Ameríku. Með aukinni fjarskiptatækni býður lega landsins e.t.v. upp á möguleika til alþjóðlegra fjármálaviðskipta sem aðrir hafa ekki. Íslendingum er mjög mikilvægt að standa bæði vörð um stjórnarfarslegt og efnahagslegt sjálfstæði sitt og vera sjálfbjarga í landi sínu og þess vegna er okkur nauðsyn á að starfrækja hér fjölbreytt atvinnulíf. Við flm. teljum að starfsemi sú sem hér er lagt til að könnuð verði gæti stuðlað að því að skjóta nýrri stoð undir efnahagslíf landsmanna og það er ástæða til þess að leggja áherslu á mikilvægi þess að sú starfsemi sem hér um ræðir yrði að vera undir stjórn Íslendinga og virkum yfirráðum og hlíta íslenskum lögum. Við teljum, frú forseti, sterk rök hníga í þá átt að það sé tímabært að kanna þetta mál. Það er ekkert víst að sú könnun verði jákvæð og þá verður þar við að sitja en hugsanlega eru þarna tækifæri sem óskynsamlegt er að láta ónotuð. Menn hafa haft á orði að hætta væri á því að í slíkri kauphöll kynni að fara fram peningaþvætti og víst er hætta á því en menn þurfa ekki að láta hugfallast alveg þó að þarna kynnu að vera einhverjir möguleikar á því að óvandaðir menn vildu misnota þessa stofnun til að þvo þar peninga. Þess vegna leggjum við sérstaka áherslu á að þessi stofnun sé undir stjórn Íslendinga og hlíti virkum yfirráðum og íslenskum lögkjörum og á þetta leggjum við sérstaka áherslu í niðurlagi greinargerðarinnar. Ég tel sem sagt að menn eigi ekki að láta hættuna á peningaþvætti hræða sig frá heldur að finna ráð gegn því. Ég legg til, frú forseti, að þessari tillögu verði vísað að lokinni fyrri umr. til hv. efh.- og viðskn.

Virðulegur forseti. Ég mæli hér fyrir frv. til laga á þskj. 312 um breyting á lögum um þingsköp Alþingis, nr. 55/1991, með síðari breytingum. Breytingin ef af yrði felst í því að aftan við 2. mgr. 36. laganna komi ný málsgrein sem hljóðar þannig: ,,Lagafrumvörp, sem varða breytingar á skattalöggjöf, skal leggja fram eigi síðar en sex mánuðum áður en þau eiga að taka gildi.`` Þetta þýðir í raun að þær skattabreytingar sem eiga að taka gildi um áramót verða almennt að vera unnar á vorþinginu á árinu á undan. Þessi tillaga er öðrum þræði lögð hér fram til þess að vekja á því athygli að það er mikill brestur í störfum Alþingis hvað snertir ríkisfjármálin sá háttur sem er hér hafður á varðandi framlagningu skattafrumvarpa, þ.e. þeirra frumvarpa ríkisstjórnar á hverjum tíma sem þurfa að fylgja fjárlagafrv. til þess að hægt sé að ganga frá ríkisfjármálum. Samkvæmt þingsköpum ber að leggja frv. til fjárlaga fram á fyrsta starfsdegi Alþingis að hausti. Það eru engin slík ákvæði varðandi fylgifrumvörpin, skattafrumvörpin, sem eru þó alger forsenda þess að hægt sé að afgreiða fjárlög. Það er skemmst frá því að segja að það fór þannig í vetur að það varð svo mikill dráttur á því að þessi frumvörp kæmu fram að það var ekki mögulegt að klára þingstörf fyrir jól. Það vitum við sem hér vorum að Alþingi var í desember, fyrri hluta og fram um miðjan desember, meira og minna verklaust vegna þess að skattafrumvörpin komu ekki fram. Og vonandi verður þetta víti til varnaðar og menn stefni að öðrum vinnubrögðum hvað þetta snertir í framtíðinni. Þess vegna legg ég fram þetta frv. að það er mín skoðun að það sé nauðsynlegt að ákvæði um þetta séu í lögum um þingsköp. Það kann að vera að hægt sé að koma því á annan hátt fyrir en hér er lagt til en þetta er samt sú niðurstaða sem ég komst að með hjálp og í samráði við góða menn sem hafa af þessu verulega reynslu. Ég ætla aðeins, virðulegi forseti, í þessu samhengi að ræða stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu sem að mínu mati er of veik. Það er kannski sá brestur í okkar stjórnarskipun sem er hvað stærstur í dag. Það hefur verið lögð í það mikil vinna á síðustu árum að skilja betur á milli framkvæmdarvalds og dómsvalds og var það að mínu mati tímabært. Eftir stendur að skilin á milli framkvæmdarvaldsins og löggjafarvaldsins eru afskaplega óljós og svo verður vissulega meðan við höfum hér þingræðisstjórn. Ég er í sjálfu sér og alls ekki að mæla með því að frá því verði horfið en það verður hins vegar að mínu mati með öllum ráðum að styrkja stöðu Alþingis gagnvart framkvæmdarvaldinu. Ég held að það verði m.a. að gera á þann hátt að gera embætti forseta Alþingis hærra undir höfði en er í dag og segi ég þetta með fullri virðingu fyrir þeim sem hafa skipað það embætti nú og áður og forsætisnefnd eftir að hún tók til starfa. En það er skoðun mín að það verði að koma þeim hugsunarhætti inn að staða forseta Alþingis hafi sama ,,status`` og staða forsrh. og forseti Alþingis geti tekið hér á beinið miskunnarlaust bæði þingmenn og ráðherra og agað menn til betri vinnubragða. Að mínu mati í stöðu eins og var uppi nú fyrir jólin þá á forseti Alþingis að setja ráðherrum og ríkisstjórn stólinn fyrir dyrnar, ef frumvörp eru ekki komin fram fyrir einhvern ákveðinn tíma þá fái þau enga afgreiðslu á því þingi sem stendur yfir, þ.e. á haustþinginu. Það er nú ekki svo að ekkert hafi áunnist í þessum efnum og ég vil ekki vanmeta það sem hefur verið unnið á þessu kjörtímabili í þessum efnum. Ég held að þær breytingar sem voru gerðar á þingsköpum fyrir rúmu ári síðan og fólust m.a. í því að stytta ræðutíma við 1. umr. og ekki síst að deila formennsku í nefndum milli stjórnar og stjórnarandstöðu hafi hafi sannað sig og sýnt sig vera til mikilla bóta og gert það að verkum að Alþingi lítur meira á sig sem sjálfstæða stofnun sem beri að standa að fullu í ístaðinu gagnvart framkvæmdarvaldinu. Hins vegar vil ég taka fram til að forðast allan misskilning að vissulega verður forseti og forsætisnefnd að taka fullt tillit til ríkisstjórnar á hverjum tíma varðandi framgang nauðsynlegra mála, enda er það ekki það sem hér er verið að gagnrýna heldur fyrst og fremst hitt að þau mál eru ekki lögð fram. Virðulegi forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa um þetta langa ræðu. Ég hef margsinnis úr ræðustól í hinu háa Alþingi bent á að hér sé úrbóta þörf og það sé þinginu mikil nauðsyn að skerpa sjálfstæði sitt gagnvart framkvæmdarvaldinu og tel ég þetta frv. sem hér er lagt fram lið í því þar sem því verði settar skorður hvað hægt er að draga lengi að koma fram með frumvörp til breytinga á skattalögum í tengslum við fjárlög á hverjum tíma. Virðulegur forseti. Mér láðist að hugsa það mál til enda hvert ætti að vísa þessari tillögu. Það er kannski tvennt til. Annars vegar að forsætisnefnd taki hana til skoðunar. Hitt væri að vísa henni til allshn. en ég held að ég verði að biðja forsetaembættið að kanna hvað þar kæmi helst til greina.

Forseti mun athuga það áður en atkvæðagreiðsla fer fram hvar ástæða er til þess að vista það mál sem hv. þm. hefur hér mælt fyrir.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um breyting á lögum nr. 13/1992, um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands. Þetta er 264. mál þingsins á þskj. 313. Flm. er einn af 20 hv. þm. Sjálfstfl. og Alþfl. sem hafa talið nauðsynlegt að gera breytingu á lögum nr. 13/1992, um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands. Frv. er í tveimur greinum og efnisgrein frv. hljóðar svo., með leyfi hæstv. forseta: ,,2. mgr. 3. gr. laganna orðast svo: Sjávarútvegsráðherra er þó heimilt að takmarka heimildir skv. 1. mgr. þegar um er að ræða veiðar úr sameiginlegum nytjastofnum sem veiðast bæði innan og utan íslenskrar efnahagslögsögu hafi íslensk stjórnvöld ekki gert samning um nýtingu viðkomandi stofns við stjórnvöld hlutaðeigandi ríkis og alvarlegur ágreiningur er um stjórnun á nýtingu stofnsins.`` Í grg. með frv. þessu er gerð grein fyrir því að frv. hafi verið lagt fram á 117. löggjafarþingi en ekki mælt fyrir því. Frv. er nú endurflutt óbreytt og kemur fram í grg. að með lögum nr. 13/1992, um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands, hafi erlendum fiskiskipum verið heimilað að landa eigin afla og selja í íslenskum höfnum og sækja þangað alla þá þjónustu er varðar útgerð skipsins. Í lögunum var þó sett löndunarbann á erlend fiskiskip ef um var að ræða veiðar úr sameiginlegum nytjastofnum sem veiðast bæði innan og utan íslenskrar efnahagslögsögu hafi íslensk stjórnvöld ekki gert samning um nýtingu viðkomandi stofns við stjórnvöld hlutaðeigandi ríkis. Í lögunum var hins vegar tekið fram að í slíkum tilfellum var sjútvrh. heimilt að víkja frá löndunarbanninu þegar sérstaklega stóð á. Ekki var í lögunum né í nefndaráliti gerð tilraun til að skilgreina hvaða aðstæður væri átt við að öðru leyti en því að kveðið var á um það í lögunum að erlendum veiðiskipum væri ávallt heimilt að koma til hafnar í neyðartilvikum. Upphaflegu frv. sjútvrh. um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands, sem var 135. mál á 115. löggjafarþingi, var breytt í grundvallaratriðum í meðförum þingsins. Í frv. var gert ráð fyrir að erlendum veiðiskipum væri löndun heimil eða eins og kom fram í framsöguræðu sjútvrh., með leyfi hæstv. forseta: ,,Meginbreyting þessa frv. frá gildandi rétti er að erlendum veiðiskipum verður almennt heimilt að landa eigin afla og selja í íslenskum höfnum og sækja þangað þjónustu fyrir skipið.`` Sjútvrh. var hins vegar samkvæmt frv. heimilt að takmarka þær heimildir vegna skipa er stunduðu veiðar úr nytjastofnum sem veiðast bæði innan og utan íslenskrar efnahagslögsögu hefðu íslensk stjórnvöld ekki gert samning um nýtingu viðkomandi stofns við stjórnvöld hlutaðeigandi ríkis. Helstu rök fyrir breytingunni sem gerð var í meðförum þingsins á þessu þingmáli voru þau að löndunarbannið drægi úr líkum á að aðrar þjóðir gætu nýtt sér sameiginlega stofna og hefði bannið því þau áhrif að ýta undir að samningar yrðu gerðir um þá stofna sem ósamið er um við nágrannaþjóðir okkar. Kom í þessu tilliti einkum til álita sameiginlegur karfastofn á hafsvæðinu milli Grænlands og Íslands. Í umræðum um málið var þó vikið að þeirri mikilvægu undantekningu sem hefur verið gerð á þessu grundvallarsjónarmiði að því er varðar rækjustofninn á Dohrn-banka sem er sameign Íslendinga og Grænlendinga. Landað hefur verið úr þessum stofni árum saman þótt ekki hafi verið samið um nýtingu hans við grænlensk yfirvöld. Hefur komið fram að ein af forsendunum fyrir því að sjútvrn. hefur ekki treyst sér til að banna að landa rækju sé sú að það telur bann við löndun úr sameiginlegum rækjustofni Grænlendinga og Íslendinga ekki líklegt til að knýja á um að samkomulag náist um nýtingu stofnsins. Það er því ljóst að í framkvæmd laganna hefur verið verulegur munur á því hvernig heimildum til löndunar hefur verið beitt eftir því um hvaða afla er að ræða. Það er rétt að geta þess að löndunarbann á karfa úr sameiginlegum stofnum hefur ekki leitt til þess að samið hefur verið við nágrannaþjóðir okkar um karfaveiðarnar. Það verður að segjast alveg eins og er að það er afskaplega ólíklegt að löndunarbann á karfa muni hafa þau áhrif að ýta undir að samningar verði gerðir milli Grænlendinga og Íslendinga um karfastofninn. Ástæður þess eru margvíslegar en þó ræður þar mestu að á Grænlandi er mjög takmarkaður áhugi fyrir því að veiða karfa. Er það bæði vegna þess að verð á karfa er þar metið svo lágt að það þjóni ekki hagsmunum Grænlendinga að gera út á hann sjálfir. Þeir eru til þess að gera ánægðir með þá samninga sem þeir hafa nú við t.d. Evrópusambandið um að fá skipti á karfakvótanum fyrir þorskkvóta. Grænlendingar gera ekki út á karfa en þeir gera út á þorsk og því eru þeim þessi skipti hagstæð. Það er einnig ljóst að karfakvóti ESB hefur ekki verið veiddur að öllu leyti og má því segja að hlutur Grænlendinga í þessum samningi sé að nokkru leyti pappírsfiskur. Grænlendingar hafa engin skip sem henta til karfaveiða og það má því segja að það sé mjög lítill grundvöllur fyrir því að þeir leggi út í veiðar af þessu tagi, þeir eru því ánægðir með skipan mála og engin ástæða fyrir þá að fara sérstaklega út í samninga við Íslendinga um þennan stofn og síst af öllu er hægt að færa fyrir því sterk rök að löndunarbann á karfa ýti undir að slíkur samningur verði gerður. Það eru hreinlega ekki forsendur fyrir þessum samningi og því engin ástæða til þess að láta löndunarbann gilda um karfastofninn fremur en um rækjustofninn. Virðulegi forseti. Í ljós hefur komið að sjútvrn. hefur litið svo á að ekki séu neinar forsendur fyrir því að nýta ákvæði laganna um heimild til landana þegar um er að ræða skip sem veiða úr sameiginlegum stofnum sem ósamið er um að öðru leyti en að því er varðar rækjuaflann. Hefur þetta komið berlega í ljós þegar Útgerðarfélag Akureyringa hefur sótt um leyfi til að landa karfaafla úr togara Mecklenburger Hochseefischerei sem fyrirtækið á meiri hluta í. Er ljóst að ráðuneytið hefur mótað viðhorf sitt í samræmi við umræður á Alþingi um þetta mál þar sem löndunarbann var lögfest sem grundvallarregla og átti að þjóna því hlutverki að knýja nágrannaþjóðir okkar til samninga og frávik frá því löndunarbanni var skilgreint sem meiri háttar utanríkismál. Við framkvæmd laganna hefur komið í ljós að aukin atvinna, sem hlýst af löndunum erlendra skipa, er ekki talin koma til álita þegar ráðuneytið fjallar um undanþáguheimildir. Eru meintir samningahagsmunir Íslendinga látnir vega þyngra á vogarskálunum en áhrif á atvinnulíf sem þó er í meiri lægð en verið hefur lengi. Það er því ljóst að þessir meintu samningshagsmunir sem erfitt er að rökstyðja vega þyngra í umræðunni og í framkvæmdinni heldur en þeir atvinnuhagsmunir sem tengjast löndunum erlendra togara hér á landi sem eru þó miklu nærtækari möguleikar. Í því frv. sem hér er lagt fram, virðulegi forseti, er gert ráð fyrir að horfið verði til þess grundvallarsjónarmiðs, sem kom fram í frv. sjútvrh. sem lagt var fram á 115. löggjafarþingi, að erlendum veiðiskipum sé heimilt að landa eigin afla og selja í íslenskum höfnum. Sjútvrh. er þó heimilt að takmarka heimildir til löndunar þegar um er að ræða veiðar úr sameiginlegum nytjastofnum sem veiðast bæði innan og utan íslenskrar efnahagslögsögu hafi íslensk stjórnvöld ekki gert samning um nýtingu viðkomandi stofns við stjórnvöld hlutaðeigandi ríkis og alvarlegur ágreiningur er um stjórnun á nýtingu stofnsins. Er í því orðalagi tekið tillit til 5. gr. í bókun 9 með samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Er gert ráð fyrir að sjútvrh. geti ekki beitt undanþáguákvæði 2. mgr. nema til þess standi gild rök og ljóst sé að það þjóni íslenskum hagsmunum. Hér er á ferðinni þingmál sem miðar að því að færa núgildandi lög um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands í áttina til þess frv. sem sjútvrh. lagði fram upphaflega á 115. löggjafarþingi en í því frv. var rétturinn til löndunar grundvallarreglan en heimild til löndunarbanns fráviksákvæði. Þetta gengur því gegn þeirri breytingu sem gerð var í þinginu sem fólst í því að setja löndunarbannið sem grundvallarreglu en heimildina til þess að veita leyfi til að landa afla sem fráviksatriði. Eini munurinn á þessu þingmáli sem hér er lagt fram á þskj. 313 og á frv. sjútvrh. á 115. löggjafarþingi er það að í lok 2. mgr. 3. gr. laganna, eins og frv. gerir ráð fyrir að hún verði, er tekið fram að það sé áskilið að alvarlegur ágreiningur sé um stjórnun og nýtingu stofnsins. Þar er verið að taka tillit til bókunar 9 sem fylgir samningnum um hið Evrópska efnahagssvæði. Í 5. gr. þeirrar bókunar, sem fjallar um viðskipti með fisk og aðrar sjávarafurðir, er svohljóðandi ákvæði, með leyfi hæstv. forseta: ,,Samningsaðilar skulu gera nauðsynlegar ráðstafanir til að tryggja að öll fiskiskip, sem sigla undir fána annarra samningsaðila, hafi jafnan aðgang og þeirra eigin fiskiskip að höfnum og markaðsmannvirkjum vegna frumvinnslu ásamt öllum tækjum og aðstöðu sem þeim tengjast. Þrátt fyrir ákvæði undanfarandi málsgreinar má samningsaðili hafna löndun á fiski úr fiskistofnum sem báðir aðilar hafa hagsmuni af að nýta og sem alvarlegur ágreiningur er um stjórnun á.`` Þetta orðalag, virðulegur forseti, er tekið upp á þskj. í brtt. sem frv. felur í sér. Ég tel því að í framkvæmd þessara laga hafi það komið mjög skýrt í ljós að það eru engin sérstök rök fyrir því að löndunarbann sem verið hefur á karfa úr sameiginlegum karfastofni Íslendinga og Grænlendinga hafi ýtt undir samninga um þann stofn. Samningar hafa ekki verið gerðir um rækjustofnana sem eru sameiginlegir. Þar hefur löndun verið heimil og má því segja að nokkurs ójafnvægis hafi gætt í meðferð stjórnvalda á rækjuafla annars vegar og þeirri atvinnu sem hefur hlotist af því að það hefur verið heimilt að afla rækju úr sameiginlegum stofnum og svo að því er varðar karfaaflann en þeim afla hefur verið bannað að landa. Virðulegi forseti. Ég held að hér sé um að ræða mikilvægt mál sem varðar í raun og veru atvinnulífið miklu. Það skiptir miklu máli hvort við leiðum í lög sem grundvallarreglu frelsi eða höft. Upphaflega frv. um breytingu á lögum um rétt til veiða í efnahagslögsögu Íslands gekk út á heimild til löndunar. Það var löndunarfrelsi en undanþáguákvæði á því. Lögin sem samþykkt voru fólu í sér grundvallarregluna um löndunarbann. Ég hygg að það hafi verið óheillaspor sem þarna var stigið og full ástæða til að leiðrétta það en tilraun er gerð til þess með þessu þingmáli. Virðulegi forseti. Ég hef lokið máli mínu og legg til að eftir 1. umr. verði frv. vísað til 2. umr. og hæstv. sjútvn.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frv. til laga um jöfnun verðlags. Flm. eru ásamt mér Margrét Frímannsdóttir og Jóhann Ársælsson. Markmið þessa frv. kemur skýrt fram í 1. gr. en það er að stuðla að því að lífskjör þjóðarinnar verði sem jöfnust, óháð búsetu. Í þeim tilgangi ber að tryggja eftir því sem kostur er að algengustu lífsnauðsynjar og almenn þjónusta verði boðnar á sama verði hvar sem er á landinu. Það er tvímælalaust löngu orðið tímabært að algengustu lífsnauðsynjar og almenn þjónusta sé boðin á sama verði hvar sem er á landinu. Lífskjör þjóðarinnar eiga að vera sem jöfnust, óháð búsetu. En staðreyndin er sú að á mörgum sviðum er verulegur munur á verðlagi eftir landshlutum. Þar má nefna bæði rafmagns- og hitunarkostnað, símakostnað, smásöluverð í verslunum og yfirleitt verð á hvers konar þjónustu sem háð er flutningskostnaði. Í þessu frv. er leitast við að jafna þennan mun á þremur sviðum, þ.e. hvað varðar símakostnaðinn, raforkuverðið og hvað varðar heildsöluverð á hvers konar söluvarningi. Ef við lítum fyrst á símakostnaðinn þá segir í 2. gr. frv., með leyfi forseta: ,,Eigi síðar en 1. apríl 1995 skal samgrh. ákveða að landið allt sé eitt gjaldsvæði og öll símtöl innan lands séu verðlögð á sama hátt, óháð vegalengdum milli notenda.`` Það verður ekki séð að nokkur rök eða nokkur sanngirni mæli með því að dýrara sé fyrir símnotanda í einum landsfjórðungi en öðrum að hringja til höfuðborgarsvæðisins, svo dæmi sé nefnt. Hér syðra búa langflestir landsmenn og þar eru langflestar ríkisstofnanirnar, meiri hluti landsmanna. Hingað þurfa margir að hringja. Það eru engin tæknileg rök sem mæla með því að það eigi þá að vera dýrara að hringja inn á þetta svæði úr nálægum sveitarfélögum eða vestan eða austan eða norðan af landi. Mishá gjöld eftir svæðisnúmerum er tvímælalaust leifar frá liðinni tíð þegar símaþjónustan var handvirk. Það má vel vera að það hafi á sínum tíma verið dýrara að tala frá Reykjavík til Akureyrar heldur en frá Reykjavík til Hafnarfjarðar ef tekið var tillit til þess hve margir símastaurar væru á leiðinni. En það er bara liðin tíð að samtöl fari fram í gegnum símastaura eða með aðstoð þeirra. Nú er þetta í loftinu meira eða minna og þarna er um að ræða mismunun sem á engan rétt á sér, sem er algjörlega úrelt og á því tafarlaust að afnema. Ódýrustu þriggja mínútna símtöl kosta núna 5,60 kr. en þegar taxtinn er hæstur geta símtölin kostað 21,20. Hlutfallið er því tæplega 1:4 nánar tiltekið 1:3,8. Þetta hlutfall er í æpandi ósamræmi við veruleikann og á engan rétt á sér. Þetta hlutfall á auðvitað að vera 1:1 það á að vera nákvæmlega jafndýrt alls staðar að tala í símann. Það má að vísu viðurkenna að hlutfallið hefur farið lækkandi á undanförnum árum. Það var miklu hærra, það var á sínum tíma 1:10 en það hefur farið lækkandi. Hvers vegna er þá ekki þetta spor stigið til fulls og full jöfnun framkvæmd? Það er mér algjörlega óskiljanlegt. Ég vil í þessu sambandi geta þess að Póst- og símamálastofnunin greiðir árlega 900 millj. kr. til ríkisins, það er um 10% af tekjum. Þarna er því augljóslega um svigrúm að ræða ef stofnunin væri látin greiða í ríkissjóð eitthvað minna, hún væri skattlögð eitthvað örlítið minna þá væri auðvelt að skapa svigrúm til að framkvæma fullan jöfnuð símgjalda. Ef við snúum okkur svo að jöfnun raforkuverðs þá verðum við að viðurkenna að þar er um miklu flóknara mál að ræða einfaldlega vegna þess að skipulag raforkumála er mjög flókið. En hins vegar þarf enginn að efast um að það er hægt að ná fullri jöfnun raforkuverðs, til þess eru margar færar leiðir. Í þessu frv. er við það miðað að vandinn sé leystur með sameiginlegu átaki Landsvirkjunar og ríkissjóðs svo og hugsanlega einhverju framlagi orkuneytenda í formi orkugjalds ef talið er að ekki verði hjá því komist. Rafmagnsverð til ljósa og heimilisnotkunar er núna 14% hærra hjá Rafmagnsveitum ríkisins en hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Þarna er munurinn vissulega ekki eins mikill og er í símagjöldunum, þarna er miklu minni munur því það var 400% munur í símagjöldunum en hér er þó ekki nema 14% munur. En sá munur er auðvitað allt of mikill. Munurinn hefur vissulega minnkað verulega á síðustu árum og á vissum sviðum er svipað verð t.d. á iðnaðartöxtum sem m.a. gilda fyrir fiskvinnsluna, það er góðra gjalda vert. En því miður er þessi mismunur enn fyrir hendi í raforkusölu til ljósa og til almennrar heimilisnotkunar. Það er talið að árssala Rafmagnsveitna ríkisins til ljósa og almennrar heimilisnotkunar mundi lækka um 100 millj. kr. ef taxtinn væri gerður hliðstæður því sem er hjá Rafmagnsveitu Reykjavíkur. Af því sjáum við að það kostar ekki nema 100 millj. kr. að ná þarna fram fullum jöfnuði milli Rafmagnsveitna ríkisins annars vegar og Rafmagnsveitu Reykjavíkur, það er ekki stór upphæð. Þegar menn velta fyrir sér hver sé ástæðan fyrir því að þessi munur er fyrir hendi á töxtum þá verður að hafa það í huga að Rafmagnsveitur ríkisins eru látnar bera kostnað af viðhaldi og afskriftum af dreifiveitum um sveitir landsins og þessar afskriftir, bara afskriftirnar einar af dreifilínum í sveitum munu kosta 164 millj. kr. árlega. Rarik fær örlítið brot af þessum kostnaði árlega greiddan úr ríkissjóði, þ.e. 14 millj. kr. en það dregur skammt. Þarna standa út af 150 millj. af kostnaði sem Rarik verður að standa undir og hliðstætt gildir um Orkubú Vestfjarða. Ég hef aldrei skilið rökin fyrir því að viðskiptavinir Rafmagnsveitna ríkisins, sem m.a. eru að sjálfsögðu í þéttbýliskjörnum víðs vegar um land, eiga einir að standa undir kostnaði af dreifikerfum í sveitum. Af hverju skyldu Reykvíkingar eða Hafnfirðingar eða Akureyringar ekki alveg eins standa undir þessum kostnaði af dreifikerfi í sveitum og þeir sem búa í öðrum þéttbýliskjörnum á landinu? Það er alveg ljóst að ef Rafmagnsveitur ríkisins fengju eitthvað þessum afskriftum, t.d. helming af afskriftum sveitalínanna, greiddan af almannafé árlega þá ætti fyrirtækið auðvelt með að bjóða raforku til heimilisnota á hliðstæðu verði og Rafmagnsveita Reykjavíkur. Rafhitunarkostnaður var til umræðu fyrr í dag. Þar kom skýrt fram í fyrirspurn frá hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni sem hæstv. ráðherra Sighvatur Björgvinsson svaraði áðan að enn hefur jöfnuður ekki náð ýkja langt hvað rafhitun snertir. Það vantar mikið á að þar hafi viðundandi markmið náðst. Ég upplýsti það þá og vil endurtaka hér að rafhitunarkostnaður er nú talinn nærri tvöfalt meiri fyrir meðalheimili en hitunarkostnaður samkvæmt verðskrá Hitaveitu Reykjavíkur. Ég er ekki að segja að það sé raunhæft að jafna þennan mun að fullu þannig að það verði nákvæmlega jafndýrt að hita hús með raforku úti á landi eins og það er að kynda hús með hitaveituvatni hér í Reykjavík. Ég ímynda mér ekki að það markmið sé raunhæft í bráð, þar er margt fleira sem kemur inn í myndina sem ruglar hana og gerir lausn vandans erfiðari, t.d. það að við erum með hitaveitur hringinn í kringum landið sem eru miklu dýrari í rekstri og selja orku á mikið hærra verði heldur en gert er hér í Reykjavík. Ég reikna ekki með að það yrði farið að fara með rafhitunartaxtana eina sér niður fyrir þann hitunarkostnað sem algengur er hjá hitaveitum úti á landi þar sem hann er verulega miklu hærri en í Reykjavík. En það mætti kannski setja sér það markmið að lækka þennan mun á hitunarkostnaði með rafhitun annars vegar og svo hitunarkostnaði samkvæmt hitaveitu í Reykjavík um t.d. 50%. Mér telst svo til og færi rök fyrir því í greinargerð að þetta muni kosta um 250 millj. kr. þegar rafmagnsveiturnar eru annars vegar. Með þessi rök í huga þá höfum við sem sagt flutt tillögu um það, sem er 3. gr. frv., að eigi síðar en 1. apríl 1995 skuli Landsvirkjun bjóða raforku í heildsölu til dreifiveitna á sama verði um land allt miðað við afhendingu orkunnar í spennistöð viðkomandi dreifiveitu. Jafnframt að ríkisstjórnin skuli vinna að samræmingu raforkuverðs í smásölu með ákvörðun hámarksverðs sem komi til framkvæmda eigi síðar en 1. apríl 1995. Við segjum líka í þessari frumvarpsgrein að tryggja beri að mismunur á rafhitunarkostnaði og verðskrá Hitaveitu Reykjavíkur fyrir upphitun meðalheimilis lækki um helming frá því sem var 1. sept. 1994 fram til 1. apríl 1995. Í því skyni að gera dreifiveitum raforku kleift að laga sig að samræmdu orkuverði verði ríkissjóði heimilt að yfirtaka hluta af skuldum þeirra, svo og að leggja fast gjald á alla raforkuvinnslu til að standa undir viðhaldi og afskriftum af sveitalínum. Þetta teljum við að sé lausnarorðið í þessum vanda en til viðbótar og jafnhliða gæti að sjálfsögðu komið til greina að auka niðurgreiðslur. Loks eru það verðlagsmálin almennt sem við gerum hér tillögu um. Það er svo að verðlag er verulega miklu hærra í matvöruverslunum úti á landi en er hér á höfuðborgarsvæðinu. Verðlagsstofnun kannaði þetta mál haustið 1991 í á annað hundrað matvöruverslunum um land allt og fékk það út að vöruverð í þessum verslunum væri allt að 9% hærra úti á landi en er á höfuðborgarsvæðinu. Það var hæst á Vestfjörðum en heldur lægra í öðrum landshlutum. Og það sem verra er, að þessi munur fer verulega vaxandi. Miðað við könnun sem hafði verið gerð tveimur árum áður var ljóst að það dregur frekar í sundur en hitt milli höfuðborgarsvæðisins annars vegar og landsbyggðar hins vegar. Í skýringum Verðlagsstofnunar á þessu fyrirbrigði kom það fram að ein af mörgum ástæðum gæti verið sú að stórmarkaðir á höfuðborgarsvæðinu hafa veitt vaxandi afslátt. Þeir hafa fengið hjá heildsölum lægra verð en það leikur sterkur grunur á því að þeir sem hafi orðið að borga þann kostnað séu einmitt verslanir á landsbyggðinni sem hafi orðið að gjalda fyrir í hærra innkaupsverði frá heildsölum. Það hefur þá að sjálfsögðu leitt til hærra smásöluverðs úti um land. Sem sagt, það bendir margt til þess að samkeppni stórmarkaða á höfuðborgarsvæðinu sem hefur mjög aukist í seinni tíð hafi orðið til þess að hækka verulega verðlag úti á landsbyggðinni. Landsbyggðin hefur verið látin borga herkostnaðinn af verðstríðinu hér í Reykjavík. Við teljum því að það sé óhjákvæmilegt að Samkeppnisstofnun sé falið að setja reglur sem geti stuðlað að sem jöfnustu vöruverði í landinu og að landsbyggðin njóti ekki verri kjara en gerist á höfuðborgarsvæðinu. Í því skyni er sett fram tillaga um 4. gr. á þann veg að það sé gert að hlutverki Samkeppnisstofnunar að vinna að því að jafna vöruverð í landinu og að Samkeppnisstofnun skuli stuðla að því að heildsölufyrirtæki bjóði smásöluverslunum vörur á sama verði um land allt og undirboð á einum stað séu ekki fjármögnuð með hærra verði annars staðar. Virðulegi forseti. Ég legg til að að lokinni þessari umræðu verði máli þessu vísað til efh.- og viðskn.

Herra forseti. Einhver kynni að halda að hér væri um sýndarmennskufrumvarp að ræða en ég er ekki í þeim hópi og það vil ég taka alveg skýrt fram. Ég tel að tilgangur frumvarpsflytjenda sé góður og réttmætur. Ég þekki þetta mál dálítið af eigin raun því að ég rek tvö heimili, annað heima hjá mér fyrir norðan, hitt hér í Reykjavík og mér er þessi mismunun ákaflega augljós og tek eftir henni nánast á hverjum degi. Varðandi 2. gr., þ.e. um símann, að landið sé eitt gjaldsvæði og öll símtöl innan lands séu verðlögð á sama hátt, þá er þetta sjálfsagt mál og aldeilis ótrúleg íhaldssemi hjá símanum að hafa þrjóskast við að stíga jöfnunarskrefið til fulls. Að vísu hefur nokkuð áunnist á undanförnum áratugum en þetta er ekki komið í lag og það er hreint ótrúlegt að þessu máli skuli ekki vera kippt í lag og ég treysti því að það líði ekki mjög langur tími þangað til jöfnuði verði náð á þessu sviði. Varðandi 3. gr., þ.e. um jöfnun á raforkukostnaðinum, þá er það eins og hv. flm. sagði miklu flóknara mál og það er rétt að taka það fram að Landsvirkjun býður raforku á sömu spennu á sama verði á öllum sölustöðum sínum um land allt, þ.e. Landsvirkjun jafnar verðið á raforku á þeim stöðum þar sem hún afhendir raforku til dreifiveitnanna. Mér skilst að í þessari grein felist það að Landsvirkjun eigi að koma orkunni í spennistöð hjá viðkomandi dreifiveitum. Þetta er nokkuð flóknara mál því að þá þarf að flytja í mörgum tilfellum eða a.m.k. sumum tilfellum orkuna eftir línum sem ekki eru í eigu Landsvirkjunar og Landsvirkjun hefur reyndar engin umráð yfir. Þetta er í rauninni að koma orkunni til hverrar dreifiveitu fyrir sig og það kostar töluvert mikla breytingu á skipulagi rafmagnsmála í landinu. Það er reyndar svo með alla raforkujöfnun, hvort heldur þá sem rætt er um hér í þessari frumvarpsgrein eða raforku til annarra nota að Landsvirkjun hefur þetta mál ekki á valdi sínu. Þarna þarf að koma til samstarf Landsvirkjunar og Rafmagnsveitna ríkisins eða annarra dreifiveitna. Það er reyndar búið að fara illa með Rafmagnsveitur ríkisins og minnka möguleika þeirra til þess að jafna eða standa fyrir stórfelldri jöfnun og Alþingi hefur gert ráðstafanir sem skerða mjög tekjumöguleika rafmagnsveitnanna. Ég nefni það þegar Hitaveita Suðurnesja yfirtók rafmagnssölu á Suðurnesjum sem vafalaust eðli málsins samkvæmt voru á hagkvæmasta orkusölusvæði rafmagnsveitnanna. Varðandi 4. gr. frv., þ.e. að Samkeppnisstofnun ætti að stuðla að því að heildsölufyrirtæki bjóði smásöluverslunum vörur á sama verði um land allt og undirboð á einum stað sé ekki fjármögnuð með hærra verði annars staðar, þá er hér líka um flókið mál að ræða. Það er mikið ólag orðið á verslun á Íslandi og það er reyndar að skapast alveg stórhættulegt ástand þar sem Hagkaup/Bónus fyrirtækið er búið að ná svo miklum hluta verslunarinnar í landinu undir sig að það er orðið algerlega markaðsráðandi. Út af þessu hafa spunnist ýmis ævintýri og er of langt mál að rekja það hér í þessari umræðu. Ég nefni þó eitt eða tvö dæmi. Það var frægt í haust þegar þetta fyrirtæki var farið að selja kartöflur á ég man ekki hvort það var 8 eða 5 kr., kartöflur sem voru kannski keyptar af bóndanum eða framleiðandanum á 30 kr. en svo er nú skattalögum háttað hjá okkur að ríkið greiddi fyrirtækinu með þessari kartöflusölu, þ.e. það fékk endurgreiddan virðisaukaskatt fyrir þeim halla sem varð af þessum viðskiptum. Auðvitað haga heildsalar sér og jafnvel innlendir framleiðendur líka mjög óskynsamlega og láta undan þessum risa með undirboðum og ná síðan upp verðinu eða slétta út skaðann af versluninni við Hagkaup/Bónus veldið með því að smyrja á minni kaupendur. Og það eru ekki einasta kaupendur úti á landi heldur líka hinar smærri verslanir hér í Reykjavík sem verða að sæta þessum ókjörum að það er ódýrara í sumum tilfellum a.m.k. að kaupa gosdrykki í Hagkaup eða Bónus en að kaupa beint frá framleiðanda. Svona viðskiptahættir eru óheilbrigðir og það er eðlilegt að ráðist sé gegn þeim. Það er hins vegar ekki einfalt mál og gildir þarna það sama og með verslanir sem setja t.d. á útsölu og geta fengið virðisaukaskattinn endurgreiddan eða greitt með frá ríkinu í gegnum virðisaukaskattinn. Það er reyndar fleira sem kemur upp í hugann af þessu tilefni. Það viðgengst hér að bankarnir, jafnvel ríkisbankar, borga stórum innleggjendum hærri vexti heldur en litlum innleggjendum og þeir flokka líka lántakendur þannig að Jón og séra Jón sitja ekki við sama borð. Ég tel sem sagt, herra forseti, að hér sé um ágætt mál að ræða. Ég þakka hv. 1. flm. fyrir það frumkvæði sem hann hefur haft af því að hreyfa þessu máli hér og ég vona að það nái afgreiðslu fyrir þinglok. Ef ekki þá tel ég einsýnt að halda áfram að berjast í þeim anda sem fram kemur í þessu frv.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. flm. fyrir að leggja þetta frv. fram, reyndar ekki í fyrsta sinn sem það er lagt fram. Kannski má geta þess í leiðinni að ég hafði einmitt hug á því á þessu þingi að leggja fram sérstaklega frv. um það að landið skyldi gert að einu gjaldsvæði Pósts og síma og sérstaklega með símtöl að þau væru öll verðlögð á sama hátt. En þar sem ég sá að þetta var hér inni í þessu frv. þá finnst mér í raun ekki ástæða til þess að leggja það fram sérstaklega en vil að sjálfsögðu einmitt ekki síst þess vegna taka undir það sem hér segir í 2. gr. frv. Þó að mikið hafi áunnist í þessum málum til jöfnunar í símamálum þá er löngu orði tímabært að landið sé allt eitt gjaldsvæði. Það mætti kannski einnig vísa því til þeirrar nefndar sem núna er að ræða um jöfnun atkvæðisréttar og hugsanlega landið allt eitt kjördæmi, sem vafalaust verður í framtíðinni, að huga að því að landið verði eitt gjaldsvæði í símamálum og eitt gjaldsvæði hvað snertir allar nauðsynjar sem fólk þarf á að halda. Ég held að það þurfi líka að stefna að því. Ef við eigum að standa undir nafni að þetta sé velferðarþjóðfélag, þá held ég að það sé eitt af þeim meginmarkmiðum sem við verðum að ná að fólk geti búið við svona svipað verðlag í nauðsynjum hvað varðar lífskjör. Það er kannski erfitt um vik eins og stendur í 3. gr. að tryggja að það sé enginn mismunur á rafhitunarkostnaði og verðskrá Hitaveitu Reykjavíkur fyrir upphitun heimilis. Við vorum einmitt að ræða þetta mál rétt áðan í fyrirspurnum og sú sem hér stendur hefur oftar en einu sinni rætt það mál í ræðustól á hv. Alþingi en mér finnst einmitt ástæða til að gera hér aðeins betur grein fyrir því eins og þau mál standa núna að það hefur ósköp lítill árangur náðst á þessu kjörtímabili þar sem það er viðurkennd staðreynd frá Rafmagnsveitum ríkisins að kostnaður við upphitun á þeim svæðum sem nota raforku til húshitunar, kostnaður þeirra heimila er nánast nákvæmlega sá sami, jafnvel aðeins meiri heldur en hann var í upphafi kjörtímabils þessarar ríkisstjórnar. Það hefur því engin jöfnun náðst þó það hafi verið auknar niðurgreiðslur eins og þeir réttilega bentu á í umræðum áðan. Vissulega hafa verið auknar niðurgreiðslur í krónum talið en jafnframt hefur verðið hækkað. Það hefur hækkað þó nokkuð oft frá Landsvirkjun og dreifiveiturnar hafa orðið að taka á sig hækkun líka þar af leiðandi. Síðan hefur virðisaukaskattur verið lagður á húshitun og þannig stendur í dag að kostnaður þeirra neytenda sem búa á þessum svokölluðu köldu svæðum er nánast sá sami miðað við byggingarvísitölu og hann var um mitt ár 1991. Það er leitt til þess að vita að ríkisstjórnin hefur á þessu kjörtímabili lagt 14% virðisaukaskatt á húshitun og það skilar ríkisstjórninni 400 millj. kr. Þegar búið er að taka tillit til þeirrar niðurgreiðslu sem felst í því að jafna kostnað neytandans af virðisaukaskattinum þá hefur ríkissjóður eftir 400 millj. kr. sem heimilin greiða í þennan 14% virðisaukaskatt. Það er nokkurn veginn nákvæmlega sú upphæð sem notuð er til niðurgreiðslu á rafhitun í dag. Þannig hefur nú ríkisstjórnin farið að því á þessu kjörtímabili að standa við loforð sitt um lækkun húshitunarkostnaðar að hún hefur aðeins lagt á virðisaukaskatt á húshitun og fengið þannig tekjur til að standa undir niðurgreiðslunum en þær niðurgreiðslur sem voru í upphafi kjörtímabilsins eru raunverulega ekki lengur fyrir hendi í fjárlögum. Það er ein hugmynd sem er sett fram í 3. gr. þessa frv. um að hugsanlega sé hægt að gera eitthvað í þessu með því að leggja á fast gjald á alla raforkuvinnslu til að standa undir viðhaldi og afskriftum af sveitalínum vegna þess að það er mjög erfitt að halda við öllum þeim línum sem þurfa að liggja út um landið. Rafmagnsveitur ríkisins hafa engan veginn fengið eðlilegt framlag á fjárlögum til að halda við dreifikerfinu og gerð hefur verið úttekt á því að það þarf nokkur hundruð millj. kr. til þess að halda því við. Hins vegar hefur alltaf verið mjög lítið lagt til þess málaflokks á fjárlögum. Sú hugmynd að leggja fast gjald á alla raforkuvinnslu er í raun og veru góðra gjalda verð og það veltir kannski upp þeirri spurningu hvort það sé í raun og veru eðlilegt að allir þeir sem geta nýtt orkulindir okkar eins og fallvötn og hita í jörðu eigi að hafa aðgang að því án þess að greiða neitt fyrir það. Þá erum við auðvitað farin að ræða um hvort auðlindaskattur í víðara samhengi ætti þá að gilda. Einu sinni var verðjöfnunargjald líka lagt á raforku sem var síðan notað til að jafna út mismundandi kostnað. En það var fellt niður og hefur ekki verið tekið upp aftur hin síðari ár. Ég held að það sé mjög nauðsynlegt að vinna að jöfnun húshitunarkostnaðar og ég minni aftur á það sem kom áðan til umræðu, þ.e. till. til þál. um lækkun húshitunarkostnaðar. Ef eftir henni væri unnið þá held ég að þetta markmið mundi alveg nást. Að þessari þáltill. stóðu fulltrúar frá öllum stjórnmálasamtökum og það átti samkvæmt áætlun ríkisstjórnarinnar í upphafi þessa kjörtímabils að vinna eftir þáltill. þó hún hafi ekki verið samþykkt fyrir lok síðasta kjörtímabils en það hefur bara því miður ekki verið gert því eins og ég sagði er það nákvæmlega sami kostnaður sem neytendur á hinum köldu svæðum þurfa að greiða í dag ef við miðum við byggingarvísitölu. Raunar hef ég línurit frá Rafmagnsveitum ríkisins þar um þannig að það er hér staðfest. 4. gr. er um að vinna að því að jafna vöruverð í landinu og að breyta lögum um Samkeppnisstofnun og samkeppnislögunum. Það veltir aftur upp þeirri spurningu hvort ekki þurfi verulega að skoða það hvort eitthvað er til í því að heildsölufyrirtæki bjóði smásöluverslunum úti á landi vörur á hærra verði, þau selji þeim á hærra verði vörur í heildsölu en þau gera hér á Reykjavíkursvæðinu og þannig geti þau boðið þetta lægra hér og stórverslanir selt síðan vöruna aftur á lægra verði. Með öðrum orðum: Er landsbyggðin að borga þarna fyrir lægra verð á höfuðborgarsvæðinu? Ég teldi það vera eitt af hlutverkum Samkeppnisstofnunar að skoða þetta mál. Ég fagna því að þetta frv. er komið fram og það vekur a.m.k. athygli á því óréttlæti sem viðgengst hér á landi hvað snertir nauðsynjar fjölskyldna út um landið, hversu misjafnt það er og hvaða aðgang fólk hefur að þessari þjónustu og þessum vörum á sambærilegum kostnaði. Mér finnst ekki síður þurfa að skoða það í tengslum við þá nýju kjarasamninga sem bæði ríki og vinnuveitendur þurfa að gera við stéttarfélög á næstu mánuðum að skoða hversu misjafn framfærslukostnaður heimilanna er í landinu. Ég þakka fyrir þetta enn og aftur enda þótt mér sýnist ef maður er raunsær að því miður takist ekki að afgreiða þetta fyrir þinglok en allt um það þá vekur það athygli á þessu þarfa máli.

Herra forseti. Á þskj. 486 hef ég leyft mér að flytja till. til þál. um lagaráð Alþingis. Tillögugreinin hljóðar svo: ,,Alþingi ályktar að setja á stofn lagaráð til ráðgjafar um lögfræðileg álitaefni, einkum hvað varðar stjórnarskrá lýðveldisins, mannréttindi og alþjóðlegar skuldbindingar og til að gæta lagasamræmis. Skylt verði að leggja fyrir lagaráð öll stjórnarfrumvörp þar sem reyna kann á ákvæði stjórnarskrár. Lagaráð skal skipað þremur mönnum, einum tilnefndum af Lagastofnun Háskólans, einum tilnefndum af Lögfræðingafélagi Íslands og einum tilnefndum af Dómarafélagi Íslands. Skulu þeir fullnægja skilyrðum um embættisgengi hæstaréttardómara. Nefndir Alþingis og þingflokkar geta leitað álits lagaráðs. Kostnaður við störf lagaráðs greiðist af Alþingi.`` Þannig hljóðar tillögugreinin, herra forseti. Nú er það kunnara en frá þurfi að segja að Alþingi skortir mjög óháðan aðila til að kanna og kveða upp úr um lögfræðileg álitaefni. Þetta er einkum bagalegt þegar um er að ræða viðkvæm deilumál er snerta stjórnarskrá Íslands, mannréttindamál og alþjóðlegar skuldbindingar og þegar gæta þarf lagasamræmis. Við höfum fyrir okkur allmörg dæmi þar sem gott hefði verið að hafa slíka stofnun eða slíka nefnd sem hefði getað leiðbeint okkur vil lagasetningu eða verið okkur til halds og trausts. Við síðustu endurskoðun þingskapalaga var rædd sú hugmynd að setja á stofn sérstaka stjórnlaganefnd, skipaða alþingismönnum. Sú hugmynd hlaut ekki byr að því sinni. Alþingismenn geta leitað ráðgjafar hjá skrifstofu Alþingis og enn fremur geta þingflokkarnir leitað sér lögfræðilegrar ráðgjafar hjá starfsmönnum eða annars staðar. Loks hafa ráðuneytin á sínum snærum lögfræðinga og leita einnig ráðgjafar annars staðar. Þetta er þó ekki nægilegt þegar um viðkvæm og flókin úrlausnarefni er að ræða. Enginn óháður aðili er til staðar til að fást við slík mál. Að sjálfsögðu eru starfsmenn þingflokka háðir sínum flokkum og starfsmenn ráðuneyta lúta húsbóndavaldi ráðherra sinna. Sama kann að gilda þegar ráðherra velur tiltekna lögfræðinga til að kanna ákveðin mál. Að sjálfsögðu kemur til tortryggni hjá stjórnarandstöðu varðandi álit frá mönnum ráðherra og þingmenn annarra flokka kunna að rengja niðurstöður frá starfsmönnum þingflokks. Hér innan húss í starfsliði Alþingis eru ágætir lögfræðingar en þeir eru störfum hlaðnir og þurfa mörgu að sinna og þar af leiðir að stundum fer fram hjá þeim eitthvað sem lagaráð tæki væntanlega eftir. Ríkisendurskoðun var þar til 1987 deild í fjármálaráðuneyti og laut stjórn fjármálaráðherra. Þessu var breytt að tilhlutan ríkisstjórnar Steingríms Hermannssonar og Ríkisendurskoðun gerð að óháðri sjálfstæðri stofnun undir Alþingi. Engum blandast hugur um að þetta var mikið framfaraspor. Ríkisendurskoðun öðlaðist sjálfstæði við það að verða óháð fjármálaráðherra og hefur eftir breytinguna getað beitt sér af öryggi og jafnvel beint gagnrýni að fjármálaráðherra. Þannig er Ríkisendurskoðun orðin öflug og þörf stofnun í stjórnkerfi okkar. Meðal grannþjóða okkar er lögfræðilegri ráðgjöf við þjóðþingin háttað með ýmsu móti. Danska þingið hefur látið taka saman yfirlit um lögfræðilegt eftirlit og sérfræðiráðgjöf í ýmsum þjóðþingum Evrópuríkja og fylgir yfirlitið, dags. 5. september 1991, hér með sem fskj. II. á þskj. 486. Í öllum þessum ríkjum hvílir sú skylda á þingforseta að athuga hvort frumvörp séu í samræmi við stjórnarskrá áður en þau eru tekin á dagskrá. Ef samt sem áður koma upp efasemdir við meðferð máls um hvort það sé í samræmi við stjórnarskrá er mismunandi úrræðum beitt í einstökum ríkjum. Danir hafa til þessa beitt þeirri aðferð að forseti þingsins hefur, í samráði við þingskapalaganefndina, notið ráðgjafar lagadeildar og nefndadeildar þingsins og lagadeildar dómsmálaráðuneytis. Þetta hefur valdið gagnrýni og eru uppi hugmyndir um stofnun sérstaks lagaráðs þar sem álit dómsmálaráðuneytis gætu verið vilhöll. Ekki leikur vafi á að sú skipan, sem Alþingi hefur búið við, er ófullnægjandi og ekki svo markviss sem víðast annars staðar. Að vísu getur Hæstiréttur dæmt endanlega í slíkum málum en það gerist ekki fyrr en lög hafa verið sett og mál höfðað. Þetta er óskynsamleg skipan. Réttara væri að óháður aðili kæmist að niðurstöðu um álitamál strax er frumvarp væri til meðferðar. Að sjálfsögðu hefði Hæstiréttur eftir sem áður síðasta orðið ef svo færi að á Alþingi væru samþykkt lög er einhver teldi fara í bága við stjórnarskrá og hæfi málarekstur. Þess má að lokum geta að árið 1929 voru sett lög um laganefnd. Þau eru prentuð hér sem fskj. I og eru nr. 48 frá 14. júní. Þessi lög hafa aldrei verið virk og sú skipan, sem þar var ákveðin, er ekki markviss. Nauðsyn ber til, herra forseti, að koma upp sjálfstæðum óháðum aðila á vegum Alþingis til að fjalla um lögfræðileg álitamál og með því mætti forðast langvinnar deilur um viðkvæm úrlausnarefni. Ég vil geta þess að þetta frv. hefur áður verið flutt en ekki hlotið afgreiðslu en sífellt eru að gerast þeir atburðir sem sýna enn frekar nauðsyn þess að stofnað verði lagaráð Alþingis. Að lokinni þessari umræðu legg ég til, herra forseti, að þáltill. verði vísað til hv. allshn.

Herra forseti. Það gerðist hér milli jóla og nýárs að loks fékkst niðurstaða í GATT-málið og 29. des. var samþykkt hér á Alþingi svohljóðandi ályktun: ,,Alþingi ályktar að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd samning um stofnun Alþjóðaviðskiptastofnunar sem undirritaður var í Marakess í Marokkó 15. apríl 1994. Alþingi ítrekar að þrátt fyrir fullgildingu samningsins gildi óbreytt skipulag á innflutningi landbúnaðarvara þar til lögum hefur verið breytt með hliðsjón af samningnum. Þær lagabreytingar, þar með taldar tollabreytingar, skulu gerðar með hliðsjón af GATT-tilboði Íslands til að veita innlendri framleiðslu nauðsynlega vernd. Landbrh. verði tryggt forræði um allar`` --- ég endurtek --- ,,allar efnislegar ákvarðanir í því stjórnkerfi sem varðar landbúnað og innflutning landbúnaðarvara og komið verður á fót á grundvelli þessarar ályktunar.`` Í framhaldi af þessari ályktun Alþingis hef ég leyft mér ásamt með hv. þm. Guðna Ágústssyni og Jóhannesi Geir Sigurgeirssyni að flytja frv. sem prentað er á þskj. 547, frv. til laga um breyting á lögum nr. 99/1993, um framleiðslu, verðlagningu og sölu á búvörum, með síðari breytingum. Eins og menn muna þá urðu miklar umræður á sl. vori um búvörulögin og mikil togstreita í landbn. um það hvernig þeim málum skyldi skipað. Í búvörulögin var bætt við málsgrein sem nú er orðin úrelt og ekki á lengur við. Hún hljóðar svo, herra forseti: ,,Við ákvörðun verðjöfnunargjalda skal ráðherra hafa sér til ráðuneytis nefnd þriggja manna. Skal einn skipaður án tilnefningar, annar af fjmrh. og hinn þriðji af viðskrh. Nefndin skal afla upplýsinga um verð sem álagning gjaldanna miðist við en jafnframt tryggja nauðsynlegt samráð milli ráðuneyta þannig að þess sé gætt að samanlögð álagning innflutningsgjalda sé innan þeirra marka sem greinir í 6. mgr. Náist ekki samkomulag í nefndinni skal ráðherra bera málið undir ríkisstjórn áður en ákvörðun er tekin um upphæð verðjöfnunargjalda.`` Niðurstaða deilnanna í fyrravor var sem sagt sú að settur var yfirfrakki, og það frekar tveir en einn, á hæstv. landbrh. í þessu efni. Nú hefur Alþingi ákveðið skipan þessara mála í framtíðinni og það er einungis lagahreinsun að samþykkja þetta frv. Ég legg til, herra forseti, að að lokinni þessari umræðu verði málinu vísað til 2. umr. og hv. landbn.