Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Herra forseti. Ég hef í sjálfu sér engar sjálfstæðar forsendur til að meta tæknilegu erfiðleikana eða tæknilega flækjustigið í þessu máli. Ég treysti bara þeim sérfræðingum sem hafa komið að þessu, sérstaklega horfi ég til reynslunnar sem hefur safnast hjá ríkisskattstjóra við að taka rafrænt við gögnum og vinna úr þeim og leggja á skatta í landinu á nokkurra mánaða tímabil á ári. Ég er hins vegar ekki í neinum vafa um að einhverjir munu verða í vandræðum með að sækja um rafrænt. Ég geri líka ráð fyrir því að upp muni koma ýmis jaðartilvik þar sem reynist erfitt að framkvæma útreikningana vélrænt og svo verða einhver tilvik þar sem fólk verður ósátt við niðurstöðuna, telur hana reista á röngum upplýsingum eða röngum forsendum. Það mun þurfa að vinna úr þeim fjölda. Ég ætla að leyfa mér að vera með þá ágiskun að þetta kunni að falla einhvers staðar nærri 80 til 20% reglunni, að við komumst í gegnum 80% af málinu vélrænt og án stórkostlegra vandræða, en við megum alveg gera ráð fyrir því að allt að 20% kunni að þurfa frekari skoðunar við. Það verður þá að koma í ljós. Ég veit einfaldlega að ríkisskattstjóri gerir ráð fyrir því að þurfa að leiðbeina fólki í gegnum ferlið. Varðandi lögaðilana. Það er rétt að tekin var sérstök ákvörðun um að beina aðgerðinni að einstaklingum. Eru þeir sem til dæmis hafa leigt af leigufélögum algjörlega út undan? Ég segi: Nei, þeir er ekki alveg út undan. Í fyrsta lagi kann að vera að þeir hafi misst húsnæði sitt, þeir hafi átt húsnæði og séu núna á leigumarkaði. Þeir munu þá geta notið góðs af aðgerðinni vegna þess að þeir geta átt inni skattalega inneign vegna fasteigna sem þeir misstu í hruninu. Ef þeir eru á leigumarkaði geta þeir líka notið góðs af séreignarsparnaðarleiðinni, vegna þess að hún býður upp á að þeir leggi fyrir með skattafslætti til þess að ráðast  En það er rétt að aðgerðin beinist fyrst og fremst að einstaklingum en ekki að lögaðila.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra svörin. Er það ekki rétt skilið hjá mér að umsóknirnar allar þurfi að liggja fyrir til þess að hver og einn fái sína niðurstöðutölu? Þannig hef ég skilið þetta. Mér finnst mikilvægt að það liggi fyrir vegna þess að hér hefur komið fram í umræðunni í gær og í dag, ekki hjá mörgum en hjá stöku þingmanni, að menn haldi að um leið og þeir sæki um, 15. maí eða síðar, komi einhver tala fram, ekki þannig að þeir sæki um og svo komi ekkert í ljós fyrr en í fyrsta lagi 1. september og að líkindum síðar vegna þess að heildarumfangið þarf að liggja fyrir áður en talan fellur hverjum og einum í skaut. Ég spyr: Ef 80% liggja fyrir strax og úrvinnsla 20 prósentanna sem út af standa tekur einhverjar vikur, 

Herra forseti. Ég hef ekki haldið ræðu um þetta mál en ég hef hlustað á næstum því hverja einustu ræðu sem hefur verið flutt um það. Ég er þeirrar skoðunar að það sé bæði sanngjarnt og rétt og að ríkið hafi efni á því að leggja fé af mörkum til þess að hjálpa þeim sem eru í verstum málum út af verðtryggðum húsnæðisskuldum. Sú afstaða mín er algjörlega í samræmi við það sem ég sagði löngu fyrir kosningar. Ég held að það sé rétt sem hæstv. ráðherra sagði áðan, að í salnum ríkir ekki ágreiningur um markmiðið heldur um útfærsluna. Ég er ósáttur við útfærsluna og það er í samræmi við fyrri afstöðu mína. Ég tel meira að segja að þeir 80 milljarðar sem beinlínis fara af ríkisins hálfu mundu duga til þess að ná því fram sem ég taldi æskilegt fyrir kosningar og tel enn æskilegt, þ.e. að kvöl þess hóps sem varð langverst úti verði linuð. Ég tel líka að strúktúrinn á þessum pakka, þ.e. annars vegar skuldaniðurfellingin og hins vegar skattalækkunin, sé ágætur. Hið fyrra hefur klárlega þensluaukandi áhrif, meðan hin síðari dregur úr þeim. Það er mjög jákvætt. En ég á erfitt með að fallast á að við séum að afhenda fé úr ríkissjóði til þeirra sem urðu ekki fyrir neinum forsendubresti. Þeir sem keyptu til dæmis íbúðir þegar íbúðaverð var lægst, 1998, 1999, urðu ekki fyrir honum. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort honum finnist ekki svolítið skrýtið að við, ég og hann og skattborgararnir, skulum vera að láta þetta fólk fá peninga og finnst honum ekki svolítið skrýtið að fólk sem er það vel efnað að það borgar auðlegðarskatt til hans og okkar skuli líka fá kannski á þriðju milljón? Það eru dæmi um það tel ég.

Herra forseti. Ég tek eftir því að hv. þingmaður segir þörf fyrir aðgerðir en að hann vilji sjá útfærsluna með einhverjum öðrum hætti. Mér finnst alveg málefnalegt sjónarmið að hafa skoðun á því hvernig aðgerðin er framkvæmd, en ég þykist hafa lesið um það einhvers staðar í blöðum nýlega að hv. þingmaður hafi í þingflokki sínum verið talsmaður þess að fara í almenna niðurfærslu húsnæðisskulda. Það kann að vera að ekki sé rétt eftir haft innan úr þingflokki Samfylkingarinnar, en einhvers staðar var birt fyrir stuttu síðan að mikið hefði verið rætt um það í þingflokki Samfylkingarinnar á síðasta kjörtímabili að fara í almenna niðurfærslu skulda með flötum niðurfærslum í anda þess sem við erum að ræða í þessu frumvarpi. Það væri fróðlegt að heyra hvort hv. þingmaður kannast við að hafa verið mótfallinn því þá. Varðandi eignafólk, þá sem greiða auðlegðarskatt og eru með hátt hlutfall eigin fjár, bendi ég í fyrsta lagi á að tölurnar sem við erum með fyrir framan okkur segja okkur að meginþorri aðgerðarinnar rennur til þeirra sem skulda meira en 5 milljónir, einhvers staðar yfir 95%. Mér sýnist taflan benda okkur á að um 97% renni til heimila þar sem skuldirnar eru a.m.k. 5 milljónir. Ef við skoðum töfluna yfir það hverjir borga auðlegðarskattinn er það ótrúlega hátt hlutfall af eldra fólki sem ég geng út frá að sé laust undan skuldum, enda skulum við hafa í huga að um helmingur þjóðarinnar, helmingur húsnæðiseigenda, skuldar ekki neitt og fær ekkert út úr þessari aðgerð. Það eru mjög miklar líkur til þess að þeir sem í dag greiða auðlegðarskatt og eru með hreina eign yfir 100 milljónum séu ekki með mikið af húsnæðislánum á heimilum sínum.

Herra forseti. Ég verð fyrir svolitlum vonbrigðum með hvað hæstv. ráðherra er illa lesinn. Hann getur lesið sér nákvæmlega til um afstöðu mína í þessum málum með því að lesa bók sem kom út fyrir síðustu jól, þar sem afstöðu minni er nákvæmlega lýst. Ég var þeirrar skoðunar að það ætti að ráðast í svona aðgerðir, en ekki á þann hátt sem hæstv. ráðherra leggur til. Ég vildi með svipuðum hætti og til dæmis hv. þm. Helgi Hjörvar sagði á forsíðu Fréttablaðsins á sínum tíma, og ekkert launungarmál, hnitmiða þessum fjárútlátum á tiltekinn hóp. Ég gæti ekki teiknað þann hóp algjörlega upp, til þess að vera ærlegur, en það eru aðrir menn sem eru miklu betur hæfari til þess en ég. Að öðru leyti er ég ekki ósammála markmiði þessara aðgerða, en mér fannst hæstv. ráðherra taka mjög hraustlega til máls þegar hann sagði að þetta væri fullfjármagnað. Á sínum tíma taldi ég að það ætti að fjármagna með hinu fræga svigrúmi. Ég sé ekkert um það. Ég hef vaxandi efasemdir eða meiri en fyrir kosningar um að sá ágæti skattur sem ég studdi á 

Herra forseti. Það er ekkert 100% öruggt varðandi neina skattheimtu hjá ríkinu og oft látið reyna á heimildir þingsins til þess að leggja skatta á eignir og tekjur, en öll lögfræðiálit sem ríkisstjórnin hefur fengið um þessi efni benda til þess að skattlagningarheimildir löggjafans séu mjög rúmar og þeim séu mjög lítil takmörk sett í stjórnarskrá. Af þeirri ástæðu hef ég ekki svo miklar áhyggjur af lögmæti skattsins. Við skulum líka hafa í huga hér að það er hluti þessarar aðgerðar að hún verði fjármögnuð á hverju ári með sérstöku framlagi þingsins þannig að þingið, ef í harðbakka slær eins og mér finnst hv. þingmaður hafa áhyggjur af, að fjármögnun aðgerðarinnar bresti hreinlega, hefur það úrræði að grípa inn í á síðari stigum og leita annarra leiða til fjármögnunar eða bregðast við á annan hátt. Varðandi það að 

Virðulegur forseti. Það er ekki hægt að skilja við þennan þingfund án þess að ræða þá pínlegu uppákomu sem fjarvera hæstv. forsætisráðherra hefur verið hér í tvo daga og tvö kvöld og nú fram í nóttina í stærsta kosningaloforði sem gefið hefur verið í Íslandssögunni um heilt heimsmet sem aldrei varð og hann var upphafsmaður að og er flutt af ríkisstjórn hans, og er sennilega einhver stærsta fjárhagslega tillaga sem kemur fram á kjörtímabilinu. Nú verður ekki úr þessu bætt úr þessu, en ég bið hæstv. forseta um að setja nú þegar á dagskrá fundar þingflokksformanna í hádeginu á morgun viðveru ráðherra við umræður á Alþingi. Það er algerlega óviðunandi að þingmenn þurfi að búa við það að kalla hér aftur og aftur eftir viðveru ráðherra, ekki aðeins í þessu máli heldur hefur þetta gerst oft í vetur. Það þarf augljóslega að skerpa á því 

Virðulegi forseti. Ég tek undir óskir hv. þm. Helga Hjörvars og formanns þingflokks Samfylkingarinnar um að sú staða sem kemur ítrekað upp hér í þinginu verði tekin upp sem sérstakt dagskrármál á fundi þingflokksformanna hjá forseta á morgun því að það er orðið regla frekar en undantekning að forsætisráðherra hunsi þingið. Hér er um að ræða mál sem var hans stærsta kosningamál, stærsta kosningamál Framsóknarflokksins og stærsta mál ríkisstjórnarinnar og hann hefur ekki látið svo lítið sem að láta sjá sig hér við umræðuna. Við þurfum að taka þetta til sérstakrar umræðu vegna þess að við þetta verður ekki búið með öðrum hætti en að það verði tekið fyrir sem sérstakt umræðu- og dagskrárefni á fundi þingflokksformanna og kannað með hvaða hætti hægt sé að kippa þessu í liðinn.

Virðulegi forseti. Vegna þessara orða þá er það nú þannig að málið er komið inn í þingið og hafa margir hv. þingmenn 

… alltaf hreint.

Við getum haft ýmsar skoðanir á því, en hins vegar hefur hæstv. fjármálaráðherra, sem fer með málið, svo sannarlega tekið þátt í umræðunni hér og fylgst með henni. Ég velti fordæminu fyrir mér, ég ætla ekkert að gera lítið úr því að hæstv. forsætisráðherra hefur ákveðnar skoðanir á þessu máli eins og væntanlega mörgum öðrum, en er þá eðlilegt að hægt sé að kalla á hæstv. forsætisráðherra í öllum málum? Ef það er gert í þessu máli og mönnum finnst það sjálfsagt að taka það upp á fundi þingflokksformanna þá á það auðvitað við um öll mál. Og eftir því sem ég best veit þá hafa núverandi forsætisráðherra, fyrrverandi forsætisráðherra og væntanlega framtíðarforsætisráðherra haft skoðanir á mjög mörgum málum.

Virðulegi forseti. Ég mæli fyrir frumvarpi til laga um ríkisendurskoðanda og ríkisendurskoðun. Frumvarpið flyt ég fyrir hönd forsætisnefndar Alþingis en nefndin stendur öll að frumvarpinu ásamt áheyrnarfulltrúa Pírata í nefndinni. Frumvarpið er samið á grundvelli tillagna nefndar sem forsætisnefnd Alþingis skipaði í lok árs 2011 til þess að fara yfir og endurskoða gildandi lög um Ríkisendurskoðun, m.a. í tilefni af skýrslu vinnuhóps forsætisnefndar frá árinu 2009 um eftirlit Alþingis með framkvæmdarvaldinu. Í nefndinni sátu Þuríður Backman, alþingismaður og formaður nefndarinnar, Sveinn Arason ríkisendurskoðandi og Stefán Svavarsson endurskoðandi. Nefndin skilaði af sér drögum að frumvarpi í febrúar 2013. Forsætisnefnd fjallaði sérstaklega um frumvarpsdrögin á sumarfundi sínum í ágúst á síðasta ári og hefur haft þau til meðferðar á liðnum vetri. Við undirbúning frumvarpsins leitaði nefndin meðal annars álits og ábendinga aðila sem töldust líklegir til þess að láta sig varða málefni Ríkisendurskoðunar. Má þar nefna Félag forstöðumanna ríkisstofnana, Samband íslenskra sveitarfélaga, Félag löggiltra endurskoðenda, fjármálaráðuneyti, efnahags- og viðskiptaráðuneyti og þær nefndir þingsins sem starfa náið með ríkisendurskoðanda. Þá kynnti nefndin sér sérstaklega löggjöf um norrænar ríkisendurskoðanir. Frumvarpið byggist á því að það sé Alþingi sem fari með fjárstjórnarvaldið, kjósi einstakling til þess að stýra Ríkisendurskoðun sem annist endurskoðun og hafi eftirlit með rekstri og fjármálum ríkisins. Ríkisendurskoðun er því skrifstofa ríkisendurskoðanda. Að þessu leyti verður staða ríkisendurskoðanda ákveðin með sama hætti og umboðsmanns Alþingis. Ríkisendurskoðandi verður þannig trúnaðarmaður Alþingis, hann njóti trausts þess í störfum sínum og um leið sjálfstæðis. Tekur heiti frumvarpsins mið af þeim atriðum og af ákvæðum laga um umboðsmann Alþingis þar sem þau hafa þótt eiga við. Í I. kafla frumvarpsins kemur fram sú meginbreyting að ríkisendurskoðandi verði kosinn af Alþingi í stað þess að vera ráðinn af forsætisnefnd. Með því er sjálfstæði hans undirstrikað. Frumvarpið gerir ráð fyrir því að ríkisendurskoðandi verði kosinn af Alþingi til sex ára í senn og að einungis verði hægt að endurkjósa hann einu sinni til jafn langs tíma. Þá eru ákvæði um hvernig standa skuli að kosningu ríkisendurskoðanda forfallist hann eða ef víkja á honum úr starfi, en þá er lagt til að 2/3 hlutar þingmanna þurfi að samþykkja slíkt líkt og nú gildir um umboðsmann Alþingis. Loks er mælt fyrir um störf staðgengils í forföllum ríkisendurskoðanda en forsætisnefnd staðfestir ráðningu hans, sbr. 19. gr. frumvarpsins. Enn fremur eru ákvæði um setu ríkisendurskoðanda reynist kjörinn ríkisendurskoðandi vanhæfur í máli. Í II. kafla frumvarpsins er gerð grein fyrir starfssviði ríkisendurskoðanda og til hvaða aðila endurskoðun og eftirlit hans tekur. Efnislega er ekki um breytingu að ræða en ákvæðin eru gerð skýrari, sem á einnig við um fyrirmæli frumvarpsins um fjárhagsendurskoðun og stjórnsýsluendurskoðun. Helstu nýmæli kaflans lúta að því að í stað þess að vísa til góðrar endurskoðunarvenju við framkvæmd fjárhagsendurskoðunar er gert ráð fyrir því að um endurskoðunina verði litið til endurskoðunarstaðla og verklagsreglna sem gilda um endurskoðun hjá opinberum aðilum eftir því sem við á. Gildandi rannsóknarheimildir Ríkisendurskoðunar eru nú í III. kafla frumvarpsins. Í framkvæmd hafa ekki komið upp mál eða atvik sem kalla á endurskoðun þeirra og eru því ekki lagðar til efnisbreytingar á þeim. Í gildandi lögum er ekki að finna fyrirmæli um meðferð mála hjá Ríkisendurskoðun. Ákvæði IV. kafla um þagnarskyldu og um hæfi til þess að fjalla um einstök mál taka til ríkisendurskoðanda, starfsmanna Ríkisendurskoðunar og annarra sem starfa í þágu stofnunarinnar. Ákvæði um rétt til umsagnar um drög að skýrslum og greinargerðum eru einnig ný og er ætlað að tryggja betur réttarstöðu þeirra sem falla undir eftirlit ríkisendurskoðanda. Loks er það nýmæli að fjallað er um aðgang almennings að upplýsingum hjá Ríkisendurskoðun. Fram til þessa hefur verið litið svo á að starfsemi Ríkisendurskoðunar væri undanþegin ákvæðum upplýsingalaga. Í frumvarpinu er lagt til að upplýsingaréttur almennings verði rýmkaður þegar um er að ræða gögn sem til verða í samskiptum ríkisendurskoðanda og eftirlitsskylds aðila. Um meðferð skýrslubeiðna til ríkisendurskoðanda og um upplýsingagjöf hans til Alþingis er fjallað í V. kafla frumvarpsins. Gildandi lög og ákvæði frumvarpsins miða við að ríkisendurskoðandi sé sjálfstæður í störfum sínum og ákveði sjálfur hvernig hann sinnir hlutverki sínu. Er því lagt til að forsætisnefnd geti ýmist að eigin frumkvæði eða samkvæmt beiðni þingflokka eða þingnefnda farið fram á, í stað þess að krefjast þess, að ríkisendurskoðandi taki saman skýrslu um einstök mál er falla undir starfssvið hans. Meðal nýmæla eru að gert er ráð fyrir því að ríkisendurskoðandi greini forsætisnefnd frá umfangi beiðni og áætluðum skýrsluskilum. Þannig skal ríkisendurskoðandi upplýsa forsætisnefnd ef í ljós kemur að umfang athugunar reynist umtalsvert meira en áætlað var eða ekki er unnt að ljúka skýrslu á áætluðum tíma og tillögum sínum þar að lútandi. Í VI. kafla frumvarpsins eru ýmis ákvæði sem flest eru nýmæli. Meðal annars er lagt til forsætisnefnd ákveði starfskjör ríkisendurskoðanda til samræmis við laun hæstaréttardómara og að heimilt verði að ráða staðgengil ríkisendurskoðanda í fjarveru hans. Þá er ákvæði um heimild stofnunarinnar til aðildar að Alþjóðasamtökum ríkisendurskoðana og um heimild til þess að tilnefna Ríkisendurskoðun við endurskoðun þeirra alþjóðastofnana sem Ísland er aðili að. Enn fremur má nefna ákvæði um gildissvið laga um endurskoðendur gagnvart ríkisendurskoðanda og starfsmönnum hans. Í frumvarpinu er því gert ráð fyrir að ríkisendurskoðandi verði kosinn í fyrsta sinn samkvæmt 1. mgr. 2. gr. frumvarpsins þegar núverandi ríkisendurskoðandi lætur af störfum, en núverandi ráðning gerir ráð fyrir að hann starfi til 1. maí 2018. Loks er við það miðað að frumvarpið taki gildi 1. janúar 2015. Hæstv. forseti. Ég hef nú lokið við að greina frá meginefni frumvarpsins og helstu nýmælum þess. Ég legg til að mál þetta gangi til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar að lokinni þessari umræðu. Ég vil í lokin þakka öllum þeim sem hafa komið að því að búa þetta mál í þann búning sem hér liggur fyrir og hafa lagt sig fram um að ná þeirri samstöðu sem um málið ríkir meðal forsætisnefndarmanna og annarra þeirra sem hafa komið að málinu. Sömuleiðis vil ég þakka nefndinni sem vann að undirbúningi frumvarpsins.

Herra forseti. Ég þakka forseta og hv. þm. Einari K. Guðfinnssyni fyrir skörulega framsögu fyrir frumvarpinu. Ég vil nota tækifærið og lýsa því yfir að ég er algjörlega samþykkur þeirri meginbreytingu sem felst í því að Alþingi kjósi ríkisendurskoðanda. Það undirstrikar sjálfstæði þeirrar stofnunar. Mig langar, herra forseti, af því að Alþingi ber ábyrgð á Ríkisendurskoðun samkvæmt þessum lögum og við erum í formlegum starfstengslum við stofnunina að lögum, að vekja aðeins máls á réttindum starfsmanna stofnunarinnar. Þeirra er getið í einni setningu, þar sem sagt er að lög um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins gildi um starfsfólk Ríkisendurskoðunar. Þetta er lítill vinnustaður. Þar er starfsmannafélag þeirra 40–50 starfsmanna sem þar vinna. Ég velti fyrir mér með hvaða hætti skýlir Alþingi þeim ef koma upp erfið mál á vinnustaðnum. Það er vel þekkt á litlum vinnustöðum að menn eigi oft skjól í stéttarfélagi sínu, en þetta er lítið félag. Við vitum að á öllum litlum vinnustöðum eins og stórum koma upp alls konar mál, t.d. einelti og annað slíkt. Ég spyr: Ef slík mál er ekki hægt að leysa á þeim vinnustað gæti þá starfsmaður eða starfsmenn eða félagið leitað ásjár og skjóls hjá forsætisnefnd þingsins ef þeir telja þess þörf?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurninguna og enn fremur þau ummæli hans sem lúta að málinu sjálfu. Ég skal bara játa það að það mál sem hv. þingmaður spyr mig um kom ekki upp í umræðunni þegar við vorum að undirbúa málið og ég var þátttakandi að slíkum undirbúningi frá miðju síðasta ári. Ég held hins vegar að þetta sé brýn spurning og hlutur sem ætti að íhuga aðeins betur þegar málið kemur til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Annars vegar hefur Ríkisendurskoðun mikið sjálfstæði, og reynt er að skýra það sem mest í frumvarpinu, en hins vegar er hún líka sjálfstæð stofnun á vegum Alþingis og þess vegna er þetta samband Alþingis og Ríkisendurskoðunar kannski aðeins flóknara en manni sýnist við fyrstu sýn. Við vitum að í flestum stofnunum sem heyra undir ríkið og reyndar í fyrirtækjum almennt hefur verið lögð aukin áhersla á það sem menn hafa kallað nú orðið mannauðsstjórnun, þ.e. starfsmannahald og ýmislegt sem lýtur að þjónustu við starfsmenn. Til dæmis hér á Alþingi höfum við verið að stíga lítil skref í þá átt með því að styrkja starfsmannaskrifstofu Alþingis sérstaklega með þeim hætti, til dæmi til að takast á við möguleg slík mál sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni og líka önnur mál sem lúta að endurmenntun, símenntun og mögulegum framgangi fólks í framhaldi af því. Ég tel hins vegar rétt og árétta það að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skoði þennan þátt málsins sérstaklega í ljósi þess með hvaða hætti þessi réttindi verði tryggð umfram það sem gert er ráð fyrir í lögum um opinbera starfsmenn sem hv. þingmaður gerði að umtalsefni líka í þessu sambandi, sérstaklega það sem lýtur að sambandi Alþingis og Ríkisendurskoðunar.

Herra forseti. Ég þakka hv. framsögumanni kærlega fyrir þann blíða skilning sem hann sýnir gagnvart fyrirspurn minni. Hún er ekki út í bláinn. Ég lít svo á að við séum eins konar stjórnvald í tengslum við stofnunina og stjórnvald verður alltaf að gera ráð fyrir ófyrirséðum atburðum. Við áttum í merkilegum samræðum um daginn í ræðupúlti Alþingis um þjóðkirkjuna og hvernig ætti að taka á slíkum málum ef upp kæmu innan hennar. Ég tel að mikilvægt sé að þegar við erum að fjalla um stofnunina hugum við líka að vernd starfsmanna. Ég er þeirrar skoðunar sem alþingismaður að starfsmenn Ríkisendurskoðunar eigi, ef þeir telji þörf á, að geta sótt skjól til Alþingis og þá forsætisnefndar ef svo ber undir. Þess vegna vænti ég þess að í kjölfar umræðna milli mín og framsögumanns málsins, hv. þm. Einars K. Guðfinnssonar, verði að þessu hugað þegar stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd fær málið til umfjöllunar.

Virðulegi forseti. Ég vil eingöngu árétta þau meginsjónarmið sem ég setti fram. Staðan er þessi. Annars vegar erum við að tala um stofnun sem er sjálfstæð stofnun á vegum Alþingis. Það er áréttað sérstaklega í 1. gr. frumvarpsins að ríkisendurskoðandi, og Ríkisendurskoðun er stofnun á hans vegum, er sjálfstæður, það er þannig. Hins vegar er samband Alþingis og Ríkisendurskoðunar líka mjög skýrt. Þetta er hlutur sem við þurfum að hyggja að og mögulega styrkja með einhverjum hætti, þ.e. það sem lýtur að starfsmannamálum ef ástæða þykir til. Ég vil eingöngu árétta það að auðvitað hefur sú þróun átt sér stað að menn hafa verið að gera sér æ betur grein fyrir mikilvægi mannauðsins. Það á ekki síst við um stofnun eins og Ríkisendurskoðun sem byggir fyrst og fremst á mannauðnum og byggir á því að fólki líði vel innan hennar vébanda og geti sinnt störfum sínum með þeim hætti sem fólk vill að það geti gert. Þess vegna er full ástæða til að velta þessu máli fyrir sér. Ég tel að eðlilegt sé að stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd skýri það mál frekar í vinnu sinni.

Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að leggjast í löng ræðuhöld  Ég hafði nú búist við að frumvarpið kæmi fram fyrr á þinginu, ég átta mig ekki alveg á af hverju það kemur núna, hann getur kannski svarað því betur á eftir. Hæstv. forseti sagði að ráðningartími núverandi ríkisendurskoðanda væri að renna út og er því ætlunin að klára þetta á þessu þingi áður en tíminn rennur út. Gerð er breyting á ráðningu ríkisendurskoðanda, sem ég held að sé til bóta, þ.e. að þingið kjósi hann. Ég held að það sé líka til bóta að þetta verði sex ár, þetta voru fimm ár. Ég er alla vega ánægð með það að ráðningartíminn er eitt og hálft kjörtímabil, þannig að þá yrðu kosningar á þingi í millitíðinni, ég held að það sé hið besta mál. Ég tek hins vegar eftir því, virðulegi forseti, að nefndin sem skipuð var til að undirbúa frumvarpið hafði ekki lagt til að ríkisendurskoðandi væri löggiltur endurskoðandi. Það þekkist ekki í slíkum stofnunum á Norðurlöndum og þekkist heldur ekki í stofnunum í Bretlandi. Ég segi fyrir mig að ég væri fylgjandi því að yfirmaður Ríkisendurskoðunar væri ekki löggiltur endurskoðandi. Í þessu lagafrumvarpi er verið að auka aðeins á hlutverk Ríkisendurskoðunar í stjórnsýsluendurskoðun, sem er náttúrlega allt annað en fjárhagsendurskoðun. Endurskoðendur sem hafa slíka menntun hafa ekkert meira vit á stjórnsýsluendurskoðun en rekstrarfræðingar eða, ég meina, endurskoðendamenntunin nýtist ekkert sérstaklega þar yfir aðra háskólamenntun eins og sagt er, sem kemur að gagni við störfin, held ég að sé oft sagt í auglýsingum. Hvað varðar stjórnsýsluendurskoðunina held ég að það sé ábyggilega rétt hjá mér að talað er um eftirlit með starfsemi og árangri ríkisaðila. Eftir því sem ég les út úr greinargerðinni með frumvarpinu er ekki bara verið að tala um fjárhagslegan árangur heldur líka hvort stofnunin nái markmiðum sínum. Þetta er mjög viðkvæmt atriði og vandasamt verður fyrir Ríkisendurskoðun nú og í framtíðinni að feta einstigið á milli þess að líta hlutina hlutlægum augum og færa sig inn á hið pólitíska svið sem getur alltaf verið hætta á þegar menn eiga að meta markmið eða árgangur. Það er sem sagt verið að styrkja vægi þessa hlutar í frumvarpinu fyrir utan að það er staðreynd að það hefur styrkst á undanförnum árum. Ég held að núna sé um það bil einn þriðji starfsmanna ríkisendurskoðanda í stjórnsýsluúttektum. Þar hefur aukningin orðið mikil á undanförnum árum, en ekki eins í fjárhagsendurskoðuninni. Ég set ákveðið spurningarmerki við að setja þá kröfu í lögin að ríkisendurskoðandi sé löggiltur endurskoðandi og tel að það að vera yfirmaður Ríkisendurskoðunar krefjist ekki sérstakrar menntunar í endurskoðun heldur krefst það góðrar menntunar, það krefst reynslu og víðsýni, en endurskoðendamenntunin alls ekki. Ríkisendurskoðandi verður þá einn af æðstu eða stærstu embættum landsins og þingsins. Núna er að minnsta kosti 401 löggiltur endurskoðandi í Félagi löggiltra endurskoðenda, mega svo sem vera einhverjir fleiri, þar af eru 18 nemar. Þá er potturinn sem við værum að velja úr í þetta mikilsverða embætti 383 manneskjur. Þar af eru 288 karlar. 75% af löggiltum endurskoðendum eru karlar. Ef við tökum pottinn gætu einungis 25% kvenna sótt um. Nú er ég ekki að segja að það sé aðalatriðið en mér finnst það skipta máli. Mér finnst líka skipta máli að ef löndin í kringum okkur og þau lönd sem við berum okkur saman við telja þetta ekki nauðsynlegt, og líka af því að við erum fá og potturinn er lítill, þá tel ég að við ættum virkilega að líta til þess að hafa þetta eins og þeir sem við lítum almennt til og krefjast ekki þessa skilyrðis. Síðan má allt gott um þetta segja. Það er gott að opna á upplýsingar þannig að Ríkisendurskoðun falli að einhverju leyti undir upplýsingalögin eftir því sem við á. Ég fagna því atriði sérstaklega sem kemur hér inn að ef skýrslugjöf dregst og skýrsla sem beðið hefur verið um kemur ekki út þá er ríkisendurskoðanda skylt að láta forsætisnefnd vita og greina frá umfangi og töfum. Brotalöm hefur verið á því, sem ég ætla ekki að fara að ræða að þessu sinni en geri það kannski síðar. Ég fagna því að málið er komið fram og vil leggja áherslu á það atriði sem ég ræddi lengst. Að öðru leyti er ég í nefndinni og það verður ábyggilega farið mjög gaumgæfilega í gegnum þetta.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem hér hefur farið fram sem hefur verið algjörlega efnisleg. Þar hefur verið hreyft við álitamálum sem að sjálfsögðu er ástæða til að við veltum fyrir okkur. Í fyrsta lagi vil ég segja að ég tel að það hafi á margan hátt verið kostur að þetta mál var undirbúið þannig að það hófst á einu kjörtímabili og lýkur vonandi á næsta kjörtímabili. Það held ég að geri það til dæmis að verkum að við fáum skarpari sjónarhorn á málið. Leiða má líkum að því að þetta leiði til þess að farið sé með krítískari hætti yfir málið í heild sinni, frumvarpið og undirbúning þess, með því að breiðari pólitísk sýn sé á málið sem helgast af því að verið er að skoða það á tveimur kjörtímabilum. Í öðru lagi er það líka fagnaðarefni að tekist hefur mikil samstaða um málið í undirbúningi þess í forsætisnefnd, en það er ástæða þess að málið kemur þetta seint fram á þessu þingi. Það er von okkar í forsætisnefnd að í ljósi þess að það hefur verið þetta lengi í undirbúningi, og það hefur verið skoðað með breiðum pólitískum hætti, að það ætti að gera það að verkum að mögulega væri unnt að ljúka því á þessu vori og ef ekki þá einfaldlega á næsta hausti. Ég geri mér nú engu að síður vonir um að hægt verði að ljúka því á þessu kjörtímabili. Það kemur bara á daginn. Þessi spurning sem 11. þm. Reykv. n., hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir, nefndi hér sem er auðvitað spurningin um það hvort þessi áskilnaður eigi að vera um að ríkisendurskoðandi skuli vera með endurskoðunarpróf og endurskoðunarréttindi. Þetta er rétt, þetta er álitamál. Í undirbúningi málsins var á fyrri stigum gengið út frá því að þessi áskilnaður væri ekki uppi og meðal annars vísað til þess að til að mynda á Norðurlöndunum væri þessi áskilnaður ekki til staðar. Það var hins vegar niðurstaða okkar í núverandi forsætisnefnd, og við vorum öll sammála um það, að til þess væru haldbær rök að gera þennan áskilnað. Þetta er rakið í fyrsta lagi hér lauslega í greinargerð með málinu, með 2. gr., þar sem segir, með leyfi virðulegs forseta: „Að baki þeirri kröfu býr sú röksemd að ríkisendurskoðandi, sem ber meðal annars ábyrgð á endurskoðun ríkisreiknings og ársreikninga stofnana ríkisins, skuli hafa þá þekkingu á reikningsskilum og gerð ársreikninga sem nauðsynleg er til þess að geta staðfest réttmæti þeirra og trúverðugleika með áritun sinni.“ Þetta tel ég raunar að sé grundvallaratriði að eðlilegt sé að ríkisendurskoðandi sé til þess bær að geta undirritað þá ársreikninga sem hann er í raun að endurskoða. Þegar við lesum og skoðun síðan starfssvið ríkisendurskoðanda er það alveg rétt sem hv. þingmaður segir, hún hefur farið vaxandi, ef við skoðum þetta yfir eitthvert tímabil, þessi áhersla sérstaklega á stjórnsýsluendurskoðun og jafnvel mál sem ríkisendurskoðun tekur upp að eigin frumkvæði. Engu að síður er það þannig að burðarásinn í starfsemi ríkisendurskoðanda er endurskoðun með hefðbundnum hætti. Það er liður líka og grundvöllur að margvíslegri stjórnsýsluendurskoðun sem á sér stað á vegum ríkisendurskoðunar að fara í gegnum ársreikninga, ríkisreikninga, ársreikninga ríkisaðila, endurskoðun ársreikninga sjóða og ríkisfyrirtækja, endurskoðun og ársreikninga jafnvel alþjóðastofnana sem Ísland kann að vera aðili að o.s.frv. Við töldum einfaldlega að það væri órökrétt. Í ljósi þess að þessi þáttur væri svo snar í verkefnum Ríkisendurskoðunar væri óeðlilegt annað en að gera þá kröfu að ríkisendurskoðandinn, yfirmaður stofnunarinnar, væri í færum til þess, væri til þess bær, að geta undirritað ársreikninga. Þetta er auðvitað matsatriði sem er sjálfsagt að menn velti fyrir sér og ekkert óeðlilegt við að það kunni að vera á því skiptar skoðanir eins og kom fram við undirbúning málsins. En við lokaundirbúning þess í forsætisnefnd á þessu ári og því síðasta var það eindregin niðurstaða okkar allra sem þar sátu að rökrétt væri að gera þá kröfu að ríkisendurskoðandi hefði endurskoðunarréttindi, ríkisendurskoðandi gæti sem sagt endurskoðað og áritað reikninga. Virðulegi forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem fram hefur farið. Nú gengur málið til stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar sem ég veit að mun fara sínum faglegu höndum um málið.

Virðulegi forseti. Húsnæðismál hafa verið mikið í umræðunni að undanförnu og málefni leigjenda til að mynda verið mikið í umræðunni. Það er ekki skrýtið, það eru fleiri og fleiri einstaklingar og fjölskyldur sem líta á það sem vænlegan valkost að búa fremur í leiguhúsnæði en að festa alla peningana sína í fasteignum og fleiri og fleiri átta sig á því að þetta geti verið raunverulegur valkostur, og í rauninni er það kannski það sem stjórnmálaflokkar, félagasamtök o.fl. ættu að skoða sem raunverulegan valkost. Sveitarfélögin, a.m.k. á höfuðborgarsvæðinu, eiga mjög mikið af íbúðum. Flestar þeirra eru bundnar inni í svokölluðum félagslegum leigukerfum en samtals er þetta um 3 þús. íbúðir á höfuðborgarsvæðinu, þar um bil. Til að komast inn í íbúð í þessu félagslega kerfi þurfa menn að uppfylla tiltekna félagslega stöðu hvað varðar tekjur og annað en það er mjög mismunandi eftir sveitarfélögum. Ég hef því velt því fyrir mér hvernig sveitarfélögin gætu byrjað að opna kerfið á annan hátt en hefur verið gert hingað til. Ein hugmyndin sem gæti virkað væri að stofnað yrði nokkurs konar byggðasamlag á höfuðborgarsvæðinu eða annars staðar á landinu um félagslegt leiguhúsnæði þar sem sveitarfélögin á höfuðborgarsvæðinu legðu íbúðir sínar inn og það giltu sömu reglur, það væru samræmdir biðlistar og jafnvel samræmt leigugjald á öllum stöðunum. Þetta gæti gert það að verkum að sveitarfélögin yrðu stór og öflugur þátttakandi í leigumarkaði á höfuðborgarsvæðinu og gætu tryggt að þetta búsetuform og þessi valkostur yrðu raunverulegur valkostur 

Virðulegur forseti. Ég vil gera að umtalsefni umræðu um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána en sú umræða hefur farið fram síðan í gær og stóð langt fram á kvöld í gærkvöldi og mun sennilegast gera það aftur í dag og í kvöld. Um er að ræða frumvarp sem er endanleg birtingarmynd lofaðrar upprisu millistéttar og heimsmets í skuldalækkunum, svo vitnað sé í orð hæstv. forsætisráðherra á ýmsum fundum í aðdraganda frumvarpsins. Það liggur alveg fyrir á hverra vegum frumvarpið er og hver það er sem hefur talað hvað mest fyrir því, bæði í aðdraganda kosninga vorið 2013 og nú það sem liðið er af þessu kjörtímabili. Þetta er stóra mál hæstv. forsætisráðherra, það mál sem kom honum í þann stól sem hann situr nú í og hans flokk í þá lykilstöðu við stjórn þessa lands sem hann er nú í. Það má því undrum sæta, og í raun finnst mér það fráleitt, að hæstv. forsætisráðherra hvorki fylgi frumvarpinu úr hlaði né taki umræðu við okkur þingmenn um það. Ég vil því óska þess að undir liðnum um störf þingsins um þetta mál verði hæstv. forsætisráðherra nærstaddur og taki þátt í andsvörum og ræðum um þetta mikilvæga frumvarp.

Virðulegi forseti. Það er hægt að segja að ferðamönnum sem koma til landsins fjölgi. Við sögðum áður að ferðamannatíminn væri að hefjast en nú fjölgar ferðamönnum. Þeir hafa verið vítt og breitt um landið í allan vetur og þeim fjölgar stöðugt. Við höfum líka talað um það í þessum sal og á opinberum vettvangi að við vildum létta af ferðaþjónustunni og atvinnulífinu að sækja um leyfi og koma reglugerðafarganinu í það horf að eðlilegt sé að vinna í kringum það. Fyrir nokkrum árum hófu ungir djarfir menn að flytja til landsins báta sem kallaðir eru RIB-bátar, þeir taka 20 farþega en samkvæmt reglugerð sem byggt er á og sett var fyrir 65 árum mega þeir einungis flytja 12 farþega. Þetta eru afar örugg skip, björgunarskip sem eru úr trefjaplasti og eins eru slöngur í kringum þá, svokallaðar tuðrur, og þeir geta flotið hvort sem trefjaplastið gefur sig eða tuðran auk þess sem allir áhafnarmeðlimir og farþegar eru í björgunarvestum og flotbúningum sem þekktust ekki fyrir 65 árum. Samt skal byggt á þessum reglum. Það er búið að tala um það, bæði í ráðuneytinu og stofnunum sem fara með þetta mál, að það eigi að ná sátt í málinu og ég hvet Samgöngustofu til að ná sátt í málinu svo þessi atvinnugrein geti haldið áfram að blómstra. Þetta er einn af sprotunum sem vex í ferðaþjónustunni og hann er mikilvægur eins og allir hinir. Það er líka mikilvægt að gæta að öryggi þeirra sem ferðast, hvort sem er á sjó eða landi, og við erum ekki að tala gegn því en við erum að tala um að við viljum hafa eðlilegar forsendur fyrir reglum og þeim lögum sem við viljum að gangi eftir í samfélaginu.

Hæstv. forseti. Ég kveð mér hljóðs í dag til að halda áfram að hvetja æðstu ráðamenn þjóðarinnar og þingmenn til að efla og styrkja virðingu Alþingis. Sú vísa er aldrei of oft kveðin og það segi ég vegna þeirra viðbragða sem ég verð var við úti í samfélaginu. Það er nánast sama hvar maður stígur niður fæti, fólk fer að tala við mann um stjórnmálin og hið almenna ástand í þjóðfélaginu. Að sjálfsögðu sýnist sitt hverjum um það eins og gengur og gerist. Vissulega má sjá batamerki víða, enda hagvöxtur að aukast og atvinnuleysi að minnka og bjartsýni að aukast lítillega, bæði hjá fyrirtækjum og almenningi. Þetta er vissulega jákvætt og ber að fagna sem ég veit að allir gera, en við verðum að gera betur og horfa til framtíðar. Það sem ég ætlaði að tala um er virðingin fyrir stjórnmálamönnum og Alþingi og þá hvers vegna hún virðist ekki vera meiri en raun ber vitni. Getur það verið vegna svikinna loforða stjórnmálaflokka sem spenna bogann hátt í kosningabaráttunni og verða síðan að bakka með flest það sem lofað var? Kannski. Kannski ekki. Í aðdraganda síðustu kosninga sagði vinur minn við mig að hann ætlaði sér að kjósa Framsóknarflokkinn því að hann væri eini flokkurinn sem ætlaði sér að gera eitthvað fyrir heimilin. Ég reyndi að malda í móinn og sagði að þetta væru óraunhæf loforð sem nánast ómögulegt væri að standa við - en hann hélt nú ekki. Ég hitti þennan mann í vikunni og spurði hvernig honum litist á skuldaleiðréttinguna sem nú hefur verið lögð fram. Svar hans var á þá leið að hann mundi aldrei taka mark á nokkrum stjórnmálamanni aftur, þeir stæðu aldrei við neitt sem þeir segðu og bæru enga virðingu fyrir kjósendum sínum og alls ekki hver öðrum. Hæstv. forsætisráðherra sagði á dögunum að tímabært væri að segja skilið við hugarfar afturhalds, neikvæðni og niðurrifs og að flest benti til þess að svartnættinu væri að slota og trú á eigin getu að eflast, sem er mjög jákvætt og ég tek undir með forsætisráðherra með það. En hann bætti síðan við að það væri fólk í þessu samfélagi sem nærðist á því og gleddist yfir hruninu. Hann sagði líka að það væri einna helst í innstu myrkviðum netsins og í ræðustól Alþingis sem hagsmunaverðir svartnættisins héldu vöku sinni. Hæstv. forseti. Þetta þykja mér frekar súr ummæli um okkur þingmenn og þau eru alls ekki til þess fallin að auka virðingu fyrir almenningi, Alþingi eða umræðunni í samfélaginu. Hæstv. forseti. Lögmál virðingarinnar er að sá sem ber virðingu fyrir öðrum öðlast virðingu sjálfur.

Virðulegi forseti. Ég ætla að ræða á þessum tveimur stuttu mínútum um þjóðarsál Íslendinga. Ég ætlaði mér að velta vöngum yfir því hvað mótar hana. Hvers vegna nærist þjóðarvitundin sífellt á neikvæðum fréttum fremur en jákvæðum? Ræðan sem flutt var hér á undan staðfestir það fullkomlega. Við nærumst á því að níða aðra og reyna að finna eitthvað sem er neikvætt fremur en að taka undir það sem verið er að gera gott. Það eru stórkostlegir hlutir að gerast á Alþingi. Af hverju getum við ekki glaðst yfir því? En þetta er ekki nýtt, það er ekki nýtt því að Íslendingum hefur verið innprentað að nánast allt hafi verið í myrkviði og skósólaáti og það hafi viðgengist hér heilu aldirnar. Anna Agnarsdóttir prófessor fór á kostum í afmæli um 18. aldar fræði sl. laugardag og hún lýsti upp 18. öldina. Hún sagði frá því hvernig menningarstraumar og lífsmunstur hér var svipað og meðal menningarþjóðanna í Evrópu. Vissulega varð hér bæði heilsufarslegt og efnahagslegt hrun fyrir 300 árum, í stórubólu, en síðan tóku við ágætistímar heillar kynslóðar eða fram í lok aldarinnar. Reykjavík reis sem iðnaðarbær en Örfirisey var kaupstaðurinn. Fræðimaðurinn Hrefna Róbertsdóttir birti afar grípandi grein um innflutning til landsins á því herrans ári 1784. Hún fann innflutningsskýrslu frá því erfiða ári okkar sem er einstæð heimild um mataræði, lifnaðarhætti og byggðamenningu. Undir spúandi eldfjalli fluttum við til landsins algjöra munaðarvöru þetta ár sem önnur ár, saffrankrydd, kóríander, ólífuolíur, fíkjur, kransakökur með kaffinu, gullhringa, pelsa, postulín, silfur  Við skulum móta þjóðarsálina með bjartsýni, jákvæðni og trú á mátt okkar og megin.

Hæstv. forseti. Síðustu dagana hafa þingmenn fengið þúsundir tölvupósta þar sem lýst er áhyggjum 14 þúsund stúdenta, og raunar fyrir hönd starfsmanna einnig, og varað er við afleiðingum verkfalls sem hugsanlega skellur á á prófatíma í vor. Samningsrétturinn er ekki hjá Alþingi og ég mun ekki styðja hugmyndir um að verkfallsréttur háskólakennara verði afnuminn með lögum, en ég tek undir áskorunina um að allt kapp verð lagt á að leysa málið, semja um kaup og kjör áður en til verkfalls kemur og að útvegað verði fé til að ná ásættanlegum og réttlátum samningi við kennara, eins og það er orðað í póstinum. Þá er hnykkt á þessu með því að tryggja þurfi samkeppnishæfi íslenskra menntastofnana. Ég ætla að vona að ekki komi til verkfalls og að ríkisstjórnin og fjárveitingavaldið tryggi að við eflum háskólana, því að það er löngu sannað að þetta kerfi er rekið af vanefnum og þarf eflingar við. Á sama tíma langar mig að vekja athygli á því sem hafði farið fram hjá mér og kom fram í vefriti Öryrkjabandalagsins 4. apríl sl. Þar var grein frá formanni Öryrkjabandalagsins þar sem vakin er athygli á því að samkomulag sem gert var árið 2010 og tók gildi 1. janúar 2011 um að koma í veg fyrir víxlverkun bóta almannatrygginga og lífeyrissjóðanna féll úr gildi um áramótin. Ég vissi vel að þetta var tímabundið, einfaldlega vegna þess að það áttu að koma ný almannatryggingalög, en þarna er um að ræða að þegar bætur hækka hjá öðrum aðilanum, sérstaklega þegar lífeyrisréttur hækkar, skerði það ekki bætur almannatrygginga. Þetta hefur verið afnumið og ég ætla rétt að vona að menn leiðrétti það sem allra fyrst vegna þess að þetta var mikilvægt skref og varðaði verulegar upphæðir þegar það var sett inn á sínum tíma, og á meðan ekki kemur nýtt almannatryggingafrumvarp sem tekur á þessu er mikilvægt að ákvæðið verði framlengt. Á sama tíma má lesa um þær lækkanir sem hafa orðið á stuðningi 

Forseti biður hv. þingmenn að virða tímamörk.

Hæstv. forseti. Þann 31. mars sl. staðfesti Samkeppniseftirlitið kaup eða viðskipti með fyrirtækið Kaupás og að því loknu er fyrirtækið Kaupás í 100% eigu Festi hf. Ef einhver kannast ekki við fyrirtækið Festi hf. hét það áður Bekey, ef það segir einhverjum eitthvað. Festi hf. er eignarhaldsfélag sem sérhæfir sig í rekstri verslunarfyrirtækja eins og segir, með leyfi forseta, á heimasíðu Kaupáss. Festi hf. er í eigu SF V slhf. og eru hluthafar um 30 talsins. SÍA II er stærsti einstaki hluthafi félagsins með um 27% hlut. Fyrir þá sem ekki vita er SÍA II náskyldur ættingi SÍA I sem á stóran hlut í Högum. Einkafjárfestar eru með 26% eignarhlut, lífeyrissjóðir með 32%, tryggingafélög og sjóðir með 15% eign í félaginu. Að þessu loknu skapaðist það ástand sem ég lýsti hér fyrr í vetur. Nú eigum við Matvöruverslun Íslands hf. Það vill þannig til að ég var á fundi hjá SA núna á fimmtudaginn þar sem ágæt ung kona lýsti því hversu mikið ríkið seildist til áhrifa á því sem hún kallaði heilsumarkaðnum. Hún setti upp kökurit sem sýndi að ríkið réði 68% af því sem er kallað heilsumarkaðurinn, þ.e. Landspítalinn og önnur sjúkrahús sem ríkið rekur. En það hefði verið hægt að taka ríkið út úr þessu kökuriti og setja Haga/Kaupás í staðinn og þá hefðum við verið komin með ástandið á smásölumarkaðnum á Íslandi. Nú efast ég ekki um að það góða starfsfólk sem er í Samkeppniseftirlitinu hafi byggt úrskurð sinn á gildandi lögum, ég efast ekki um það. Það bendir hins vegar til þess í mínum huga að breyta þurfi gildandi lögum. 

Herra forseti. Ég bar í gær upp þá spurningu til hæstv. sjávarútvegsráðherra hve mikinn byggðakvóta fiskvinnslan Vísir hefði fengið frá því að hún kom á staði eins og Þingeyri, Djúpavog og Húsavík. Nú hefur komið fram í fréttum að Atvinnuþróunarfélag Vestfjarða hefur kannað þetta hvað Þingeyri varðar og hefur viðkomandi fyrirtæki fengið 1.300 tonn af byggðakvóta frá árinu 2000 sem er metinn á allt að 200 milljónir í rekstrarlegan stuðning. Ef fjárfest hefði verið í kvóta árið 2000 hefði ígildi fjárfestingarinnar verið að upphæð 150–240 millj. kr. Þetta er dágóð upphæð. Þessir aðilar hafa verið í rekstri á þessum stöðum og hafa haft mikinn hag af því. Það hefur ekki verið neitt gustukaverk að vera á þessum stöðum. Þeir hafa ekki verið að gera þetta bara til að styðja við þessar byggðir eða hjálpa þessu fólki heldur hefur þetta verið rekið á viðskiptalegum forsendum og menn haft hag af því. Ég vil kalla stjórnvöld til ábyrgðar. Leikreglurnar eru samdar á Alþingi. Við búum við kvótakerfið eins og það er og það hefur reynst þrautinni þyngra að hreyfa eitthvað við því. Ég veit ekki hvað þarf til til að menn sjái að byggðum eins og við erum að tala um hérna, Þingeyri, Djúpavogi, Flateyri áður og fleiri byggðarlögum, blæðir. Hagræðing eins og hún er rekin í skjóli þessarar hagræðingar kvótakerfisins er hagræðing dauðans fyrir þessar byggðir. Viljum við það gagnvart þessum byggðum? Er þá ekki heiðarlegra að Alþingi sem löggjafi segi það skýrt og klárt að það telji ekki grundvöll fyrir rekstri þessara byggðarlaga sem hafa byggt upp alla sína afkomu 

Hæstv. forseti. Undanfarna daga höfum við í þinginu fengið yfir 3 þús. tölvuskeyti frá nemendum, kennurum og öðrum sem hafa stutt kjarabaráttu háskólakennara gegnum síðuna 9april.is. Ég hef átt mörg samtöl við fólk eftir þessi tölvuskeyti og lýsi ég þungum áhyggjum mínum ef kennarar háskóla fara í verkfall. Hugsanlegt verkfall er boðað seint, 25. apríl til 10. maí, á prófatíma. Félag kennara í Háskólanum á Akureyri boðaði til verkfalls í gær. Félag kennara í Háskóla Íslands tekur ákvörðun 9. apríl, á morgun. Ég hef í fyrsta lagi miklar áhyggjur af tæplega 20 þús. háskólanemendum. Flestir nemendur ættu að öllu jöfnu að þreyta próf og fleiri en eitt á boðuðum verkfallstíma. Undirbúningur annarinnar og ársins hefur snúið að þessum prófatíma og dagsetningum. Til að fá námslán þurfa nemendur að mæta í próf og standast lokapróf. Margir þeirra hafa fengið sumarvinnu eftir skóla og treysta á að próftaflan sem send var í febrúar standist. Aðrir eru að fara að útskrifast með öllu sem því fylgir og það er ekki síst mikilvægt fyrir þá sem hafa fengið inni í erlenda skólum að próftaflan haldist óbreytt. Ég get nefnt fleiri hópa, erlenda nema og þá sem stunda skiptinám á Íslandi. Þeir þurfa landvistarleyfi sem sum hver renna út strax eftir próf og eiga bókaða flugmiða. Í öðru lagi finnst mér óboðlegt að háskólakennarar með langan og erfiðan námsferil að baki, jafnvel þekkingu erlendis frá, masters- og doktorspróf, séu með laun langt undir meðallaunum fyrir að kenna, miðla þekkingu sinni og mennta annað fólk. Laun og kjör eru einn mælikvarði á það hvernig við metum starfsstéttir. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra heyri orð mín því að þessir nemendur eru framtíð Íslands. Starfsstétt sem mótar framtíðina ætti ekki að þurfa að boða verkfall á nokkurra ára fresti. Ég hvet hæstv. fjármálaráðherra 

Hæstv. forseti. Nokkrir hv. þingmenn hafa rætt hér andrúmsloftið sem umlykur stjórnmálin og okkar störf. Ég greip orðið á götunni sem berst til okkar gegnum eyjan.is. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta: „Þjóðin er orðin dauðleið á endalausum deilum um keisarans skegg. Dag er tekið að lengja. Vorilmur er í lofti. Bjartsýni fer vaxandi. Grillkjötið er komið í hillur matvöruverslana. Ágætt væri að hinir kjörnu fulltrúar okkar á löggjafarsamkundunni tækju í auknum mæli mið af því.“ Ég upplifi sannarlega vorilminn og bjartsýnina. Það er notaleg tilhugsun að sjá fyrir sér grillstundina renna upp. Þau skilaboð til okkar í okkar störfum að láta af endalausum deilum um keisarans skegg, eins og það hljómar af götunni, minnir okkur þó á hve ábyrgðarmikið erindi okkar við þjóðina er. Sannarlega eru mörg mikilvæg mál undir. Hæstv. forseti. Við hv. þingmenn megum ekki verða ónæmir fyrir slíkri gagnrýni eða sýn kjósenda á okkar störf. Ég upplifi reyndar málefnalega og auðvitað stundum beitta rökræðu í okkar störfum þegar við missum okkur ekki í að ræða um fundarstjórn hæstv. forseta í of miklum mæli. Það er vissulega ávallt í okkar höndum að greiða fyrir skilvirku þinghaldi, klára mikilvægu málin og leiðrétta verðtryggð fasteignaveðlán heimilanna. Ég trúi því að græna vorið sé runnið upp.

Virðulegi forseti. Margir hv. þingmenn, og ekki bara þingmenn heldur líka fólk úti í þjóðfélaginu, ræða þá umræðuhefð sem einkennir stjórnmál og þjóðmál á Íslandi. Ég held að við getum alveg verið sammála um að hún sé ekki til fyrirmyndar. Hana má bæta. Gott dæmi um það er núna sú umræða sem fer fram um það hvort við eigum að sækja um aðild að ríkjabandalaginu Evrópusambandinu eða hvort við eigum að halda okkar stöðu og sækja fram, m.a. í fríverslunarbandalagi EFTA. Hún er öll mjög fyrirsjáanleg og einkennist af skotgrafahernaði. Ég vonaðist til, og geri enn, að allar þær skýrsluúttektir sem liggja fyrir yrðu í það minnsta til þess að við gætum sameinast um nokkra einfalda hluti. Í fyrsta lagi er öllum ljóst eftir að hafa skoðað og lesið þessar skýrslur að það mun enginn hjálpa okkur nema við sjálf. Það mun enginn sækja fram fyrir hönd Íslands eða bæta lífskjör á Íslandi nema Íslendingar sjálfir. Ef við ætlum að gera það er það í rauninni bara með mjög einföldum hætti, sama hvar við erum í pólitík, þótt við séum ósammála, og það er sú leið sem þær þjóðir fara sem við berum okkur saman við. Það er með aga, ráðdeild og frelsi. Sama hvaða skoðun við höfum í utanríkismálum og einhverju öðru ættum við að sameinast um það. Við þurfum frelsi í viðskiptum til að ná góðum lífskjörum. Hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir benti á hvernig hér var komið fyrir okkur fyrir mörg hundruð árum og þá var sem betur fer það frelsi í viðskiptum að menn gátu keypt sér það sem gerir lífið skemmtilegra. Við þurfum ráðdeild í opinberum fjármálum og það á bæði við um stjórn og stjórnarandstöðu. Við þurfum aga, ekki bara þegar kemur að opinberum fjármunum, heldur líka hlutum eins og á vinnumarkaði. 

Herra forseti. Mig langar að gera að umtalsefni bréf sem okkur þingmönnum barst frá 23 háskólakennurum við Landbúnaðarháskóla Íslands. Þar segir meðal annars, með leyfi forseta. „Fjármál Landbúnaðarháskóla Íslands hafa verið í kreppu allt frá stofnun hans árið 2005. Það er löngu tímabært að stokka verkefni hans upp til að tryggja faglega framtíð þeirra á öflugri vettvangi en verið hefur. Að þessu hafa rektor og menntamálaráðherra unnið ötullega undanfarið í góðu samráði við yfirstjórn Háskóla Íslands. Við teljum að landbúnaðarvísindi og tengdar greinar eigi ekki að vera í einhverju sérhólfi. Þeim sæmir best að vera við hlið annarra mikilvægra fræðigreina til að tryggja nýsköpun og árangur við lausn þeirra verkefna sem bíða okkar í náinni framtíð. Þetta er líka sú leið sem okkar helstu samstarfsstofnanir í nágrannalöndunum hafa fetað á síðustu árum.“ Síðar segir í þessu bréfi: „Við mótmælum því að stefnumörkun um framtíð Landbúnaðarháskóla Íslands sé rekin með hræðsluáróðri, fordómum, þröngsýni og almennri vanþekkingu á faglegum forsendum háskólarekstrar. Við viljum að stefnumörkun þar til bærra stjórnvalda um framtíð háskólastigsins sé fylgt og skorum á rektor og menntamálaráðherra að hvika hvergi frá settum markmiðum með sameiningu Landbúnaðarháskólans og Háskóla Íslands um metnaðarfulla uppbyggingu á starfsstöðvum skólans.“ Virðulegi forseti. Ég lýsi vonbrigðum mínum með vaskan menntamálaráðherra fyrir að hafa látið undan frekjupólitík eins og þeirri að þingmenn í kjördæmum Norðvesturkjördæmis, Bændasamtökin og sveitarstjórnir stoppi það þarfaverk sem er í gangi þarna. Ég vil minna á að landbúnaðarháskólinn er líka í Suðurkjördæmi og enn fremur í Reykjavíkurkjördæmi norður sem er mitt kjördæmi.

Hæstv. forseti. Ég ákvað að nýta mér þann rétt í þingsköpum til að taka þátt í þessum dagskrárlið og leggja spurningu fyrir hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur, sem hún hefur samþykkt að svara hér á eftir mér, sem snýr að skuldaleiðréttingu sem mikið er rætt um. Ég hef auðvitað tekið eftir því að hv. þingmaður er mjög dugleg að koma upp undir liðnum um störf þingsins og ræða þessi mál og hvað hún vilji gera. Mér finnst mikill myndarbragur að því vegna þess að mér finnst hún vilja ganga miklu lengra en gert er ráð fyrir í því stjórnarfrumvarpi sem við erum að tala um núna. Þess vegna langar mig að leggja tvær spurningar fyrir hv. þingmann. Er afnám verðtryggingar á eldri lánum ekki forsenda fyrir því að skuldaleiðréttingin verði varanleg? Hvers vegna segi ég þetta? Vegna þess að ég hef séð dæmi frá aðila sem telur sig fá úr þessari skuldaleiðréttingu 2–3 millj. kr. á 20–25 millj. kr. láni og hann hefur reiknað það út að miðað við 4% verðbólgu hverfi ávinningurinn á tveimur og hálfu til þremur árum. Hin spurningin til hv. þingmanns er um það sem stendur í frumvarpinu um allar aðrar skuldaleiðréttingar sem eru samkvæmt fréttum frá velferðarráðuneytinu um 82 milljarðar kr., þá í kringum greiðslujöfnun Íbúðalánasjóðs, sérstaka skuldaaðlögun, 110%-leiðina, vaxtabætur og sérstakar vaxtabætur á síðasta kjörtímabili. Allt þetta á að koma til frádráttar því sem kemur út úr þessari boðuðu leið sem 72 milljarðarnir eiga að taka til. Verkalýðsforingi á Akranesi, í hennar heimabæ, hefur gagnrýnt þetta mjög eftir að Frosti Sigurjónsson upplýsti á Alþingi fyrir töluvert löngu að þetta kæmi til frádráttar og hafði um það stór orð á Facebook-síðu sinni þar sem hann krafði forsætisráðherrann svara. Ég spyr hv. þingmann: Voru það þessar leiðir sem framsóknarmenn 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Kristjáni L. Möller fyrir fyrirspurnina. Í aðdraganda kosninga töluðu framsóknarmenn um að leiðrétta verðtryggðar húsnæðisskuldir heimilanna. Nú eru tvö frumvörp þess efnis komin inn í þingið, frumvarp um beina niðurfærslu verðtryggðra húsnæðisskulda og frumvarp þar sem heimilt er að nýta séreignarsparnað með skattafslætti frá ríkinu til niðurgreiðslu verðtryggðra húsnæðislána og einnig inn á húsnæðissparnað. Umfang þessara aðgerða er um 150 milljarðar kr. ef við tökum þær saman og nær til um 100 þús. heimila. 60% aðgerðanna ná til heimila með allt að 670 þús. kr. í mánaðartekjur fyrir skatt. Við getum horft á dæmi þar sem um er að ræða hjón sem hafa rúmlega 300 þús. kr. í mánaðartekjur fyrir skatt. Mikilvægt er, sama hvaða skoðun fólk hefur á þessum skuldaleiðréttingarfrumvörpum, að við horfum á heildarmyndina. Þau frumvörp sem hér um ræðir eru eingöngu einn liður af tíu í aðgerðaáætlun ríkisstjórnar Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins í því að koma til móts við heimilin í landinu. Þessi aðgerð er með jafnræði í huga þannig að komið er til móts við þann hóp sem hefur legið utan garðs í málefnum er snúa að skuldamálum heimilanna. Við erum að koma til móts við þann hóp sem hefur farið í fjármálastofnanir eða aðrar stofnanir á síðasta kjörtímabili og komið að lokuðum dyrum eða sagt hefur verið við það fólk að það geti bætt við sig vinnu eða sent annan aðilann úr landi til að reyna að bjarga sér. Við viljum koma til móts við þann hóp. Þetta er ein aðgerð af tíu liða aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar og mikil vinna 

Virðulegi forseti. Hér hafa nokkrir ræðumenn á undan mér fjallað um virðingu þingsins og störf okkar. Ég ætla að halda þeirri umræðu áfram. Það styttist í sveitarstjórnarkosningar. Það er mikilvægt fyrir samfélagið allt að þar veljist öflugt og duglegt fólk til starfa. Því er það áhyggjuefni hvað það heyrist víða að erfitt sé að fá fólk til að bjóða sig fram í þessi mikilvægu störf. Ég held að sú orðræða sem hér fer oft fram og þær hörðu deilur sem birtast oft úr þessum sal spili stórt hlutverk. Þá má einnig nefna að fjöldi góðra mála bíður eftir að komast til umræðu í nefndum þingsins, koma til þeirrar góðu meðferðar sem flest mál fá þar. Einnig bíður fjöldi mála eftir að koma til 2. umr. þar sem verður hægt að kynna fyrir þinginu afrakstur nefndarstarfsins. Stór hópur fólks úti í samfélaginu bíður eftir niðurstöðunum úr þessu nefndarstarfi, bíður eftir að sjá þá framtíðarsýn sem þingið ætlar að skapa. Í gegnum tíðina virðist stjórnarandstaðan hafa þurft að taka dagskrá þingsins í gíslingu eða í það minnsta hægja á henni til að tryggja að hún hafi einhver áhrif. Við þurfum að finna aðrar leiðir til að tryggja aðkomu stjórnarminnihlutans, t.d. með aukinni samvinnu og auknu trausti. Ég tel að við öll sem hér störfum höfum í hendi okkar að bæta trú fólksins á stjórnmálum, auka virðingu fyrir hinum góðu störfum sem eru unnin innan veggja Alþingis og hraða þeim framförum sem nást með afgreiðslu þess fjölda mála sem eru afgreidd að mestu samhljóða í nefndum þingsins og áfram úr þingsalnum. Þá verðum við, hvort sem við erum í stjórn eða minni hluta, að sýna að við séum störfum okkar vaxin og nýta þá fáu þingdaga sem eftir eru til að vinna góðum málum framgang með heiðarlegu samtali og finna okkur nýjan vettvang fyrir pólitísku leikina.

Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir að taka hratt og vel undir þá bón mína að ræða í þingsal nýútkomna skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands um stöðu aðildarviðræðna við Evrópusambandið. Það skiptir miklu að við ræðum ítarlega þær bestu fáanlegu upplýsingar sem hægt er að fá um það mikilvæga hagsmunamál. Það var ámælisvert af hálfu ríkisstjórnarinnar að hrökkva til fyrr í vetur með tillögu um að draga til baka aðildarumsókn án þess að gefist hefði færi á því að skoða allar upplýsingar sem háskólastofnanir höfðu fram að færa í því efni. Það er mikilvægt að við nýtum nú öll tækifæri til þess að leggja traustan grunn undir vitræna og upplýsta umræðu um Evrópumál á næstu missirum. Virðulegi forseti. Í þessari nýútkomnu skýrslu er að finna ítarlega greiningu á stöðunni um mikilsverðustu þætti aðildarviðræðnanna. Hún sýnir vönduð vinnubrögð og fer yfir þá þætti sem okkur skipta mestu og okkur skorti ítarlegri umfjöllun um eftir þá skýrslu sem fyrir liggur frá Hagfræðistofnun Háskóla Íslands. Að því er varðar EES-samninginn rekur skýrslan innleiðingarhallann sem við er að glíma, sem er auðvitað að stórum hluta til vegna stjórnskipulegra vandkvæða okkar á því að standa við EES-samninginn. Á þeim vandkvæðum hefur ríkisstjórnin enga lausn fundið en hefur í nýrri Evrópustefnu lofað að hraða innleiðingu og hlýða Brussel hraðar og betur en nokkur önnur ríkisstjórn frá því að EES-samningurinn var gerður. Í sjávarútvegsmálum er lögð fram ítarleg lögfræðileg greining á forsendum fyrir því að Ísland eigi að geta haldið forræði á úthlutun fiskveiðiheimilda í íslenskri lögsögu innan ramma hinnar sameiginlegu sjávarútvegsstefnu. Í landbúnaðarmálum er hægt að sjá að hægt er að finna lausn í þágu íslenskra hagsmuna og að aðild að Evrópusambandinu feli í reynd í sér besta tækifærið til að breyta þeirri kostnaðarsömu tollvernd sem við búum við nú á Íslandi í beinan stuðning við framleiðendur, samhliða því sem við fáum aðgang að öðrum mörkuðum þannig að við getum gert hvort tveggja í senn, tryggt afkomu bænda og opnað íslenskri landbúnaðarframleiðslu nýja markaði. Þetta er nákvæmlega það sem hæstv. fjármálaráðherra sagðist vilja gera í breytingum á tollvernd vegna landbúnaðarvara í umræðu í þinginu fyrir nokkrum dögum og alveg ljóst að í aðild að Evrópusambandinu hvað þetta varðar felast mestu tækifærin fyrir íslenskan landbúnað. Stóru tíðindin eru svo í umfjöllun um peningamálin. Það er skýrt greint frá því í skýrslunni hvernig aðild að Evrópusambandinu og fyrirheit um upptöku evru muni greiða fyrir afnámi hafta og útfært í nokkrum smáatriðum hvernig hægt sé að nýta þá aðstöðu að þjóðin sé á leiðinni í Evrópusambandið, upptaka evru sé innan fyrirsjáanlegrar framtíðar til að losna við snjóhengju og koma gjaldeyrisviðskiptum við önnur lönd í eðlilegt horf. Það hefur ekki áður verið gert á jafn skýran hátt. Það er líka skýrt tekið fram hvernig hægt er að draga úr áhættu þjóðarinnar á fjármálaáföllum og fjármagnsflutningum í framtíðinni. Það kemur líka fram að aðild að evru er ekki fjarlægur möguleiki eftir mjög langan tíma. Þvert á móti má búast við að ef við settum okkur það markmið gætum við tekið upp evru mjög fljótt eftir aðild að Evrópusambandinu. Hæstv. fjármálaráðherra sagði í gær og ég vil taka undir með hæstv. ráðherra: Það er ekkert svart og hvítt í þessum heimi. Það er ekki þannig að öll mál séu leyst með því að taka upp krónuna eða öll mál verði leyst með því að taka upp evru eða einhvern annan gjaldmiðil. Það verður að vera hægt að taka þessa umræðu af einhverri yfirvegun. Ég er sammála hæstv. ráðherra. Það er mjög mikilvægt en þá verðum við líka að geta rætt um þá stefnu sem við erum að taka. Vandinn sem við er að glíma í dag er að ríkisstjórnin hefur ekki markað trúverðugan valkost í peningamálastefnu þó að af hálfu fjármálaráðherrans hafi verið slegnir tónar um aukinn aga í ríkisrekstri. Um helgina sagði hæstv. ráðherra: Valkostirnir eru aðeins tveir, sagði hann á flokksfundi, annaðhvort að taka kreppu út í gegnum gjaldmiðilinn eða í gegnum vinnumarkaðinn. Þetta skulum við hafa í huga. Sú kenning er alveg rétt svo langt sem hún nær, að það muni kosta meira atvinnuleysi að vera með fast gengi, en það er líka vel rakið í þessari skýrslu hver herkostnaður samfélagsins er af því að leysa vandamál með gengisfellingum og hversu takmarkaða möguleika við höfum raunverulega til að gera það þegar á hólminn er komið. Samkvæmt skýrslu Seðlabankans um valkosti í peningamálum fyrir tveimur árum kom fram sú greining að krónan væri í eðli sínu ekki sveiflujafnandi, hún væri sveifluvekjandi. Fjármagnsflæðið inn og út úr landinu hefði áhrif á gengi krónunnar og öll höft sem við höfum komið á áratugum saman hafa verið viðbragð við krónunni, viðbragð við sveiflum í gengi hennar. Uppspretta erfiðleika í íslensku efnahagslífi undanfarna áratugi hefur ekki verið, í flestum tilvikum, af ytri áföllum heldur vegna veikrar hagstjórnar þar sem krónan hefur gefið stjórnmálamönnum færi á að lækka laun almennings til að losa sjálfa sig út úr mistökum eftir á. Ef við hefðum ekki sett á höft í hruninu 2008 hefði krónan fallið enn meira, vextir hefðu þá þurft að hækka enn meira, enn meiri skuldavandi heimila hefði blasað við og enn meira atvinnuleysi og enn hraðari niðurskurður ríkisútgjalda. Það er því ekki þannig að krónan hafi bjargað okkur 2008, það voru gjaldeyrishöftin sem stöðvuðu hið hrikalega hrun krónunnar og gerðu okkur mögulegt að ná tökum á ástandinu. Nú hefur ríkisstjórnin hins vegar enga skýra leið út úr þeim sömu gjaldeyrishöftum. Í skýrslunni er rakið mikilvægi gjaldgengs gjaldmiðils fyrir fólk og fyrirtæki, gengisbreytingar og háir vextir skapi vandræði og það sé gríðarlegur ávinningur af fastgengi og það eru dregin fram söguleg dæmi um það hvernig okkur hefur best gengið að hafa stjórn á okkar málum þegar okkur hefur tekist að taka ákvörðun um það sjálf að halda gengi stöðugu. Fólk og fyrirtæki á Íslandi sætta sig ekki lengur við afleiðingar þeirrar stefnu að fella gengið til að takast á við efnahagslega erfiðleika. Við sjáum það í því óþoli sem einkennir núna viðbrögð fólks við skuldavandanum. Það er þess vegna nokkuð sérstakt að sjá hæstv. fjármálaráðherra bera lof á krónuna í sömu andrá og hann leggur hér fram frumvarp um fordæmalausa fjármagnstilflutninga milli þjóðfélagshópa til að takast á við hrun þeirrar sömu krónu. Á sama tíma er svo fjármálaráðherra að leggja fram frumvarp um opinber fjármál og setja á okkur meiri skyldur og strangari en fylgja Maastricht-skilyrðunum. Þar af leiðandi er sérkennilegt að hann markar stefnu um verðstöðugleika en hann vill ekki byggja okkur umgjörðina sem gerir okkur auðveldara að halda í þann verðstöðugleika, þann stöðugleika í gengi sem mun geta skipt miklu máli fyrir afkomu íslenskrar þjóðar. Virðulegi forseti. Það góða við að eiga orðastað við hæstv. fjármálaráðherra er að hann hefur verið með ólíka afstöðu til þessara mála á undanförnum árum og því er hægt að vitna í önnur ummæli hans sem ég er meira sammála. 2008 sagði hæstv. ráðherra í blaðagrein: „Með upptöku nýs gjaldmiðils verða ekki öll hagstjórnarvandamál okkar leyst, langur vegur er þar í frá. Það er sanni nær að í slíkri ákvörðun felist að setja stöðugleikann í forgang og sætta sig við að geta ekki mætt sveiflum í hagkerfinu með aðlögun gengisins.“ Ég held að hæstv. fjármálaráðherra hafi í desember 2008 algjörlega hitt naglann á höfuðið. Ég held að atvinnulífið í landinu sé sammála þessari greiningu og ég held að fólkið í landinu sé sammála þessari greiningu og nákvæmlega þess vegna sjáum við óþolið gagnvart skuldavandanum og öllum hinum neikvæðu afleiðingum hinnar íslensku krónu á undanförnum árum. Samkvæmt skýrslu Seðlabankans fyrir tveimur árum sem ég vitnaði til áðan eru tveir kostir Íslendingum færir í gjaldmiðilsmálum. Það er upptaka evru í gegnum aðild að Evrópusambandinu eða áframhaldandi rekstur íslenskrar krónu. Ríkisstjórnin hefur hlaupið til með eindreginn ásetning til að loka annarri leiðinni án þess að ráða við að útfæra hina. Ríkisstjórnin hefur ekki útfært með trúverðugum hætti umgjörð utan um íslenska krónu sem getur leyft okkur að afnema höft. Það liggur fyrir að Seðlabankinn og fjármálaráðuneytið telur þurfa alls konar langtímahöft í landinu til að við getum lifað áfram við íslenska krónu og þau höft eru ekki samrýmanleg EES-samningnum óbreyttum. Og þetta gerist þótt landsfundur Sjálfstæðisflokksins hafi, sá síðasti, samþykkt ályktun um að krónan væri ekki framtíðargjaldmiðill þjóðarinnar. Virðulegi forseti. Ég held að við þurfum í ljósi þessarar skýrslu að hefja alvöruumræðu um framtíðarstefnu okkar í Evrópumálum. Hún hlýtur að vera tilefni til að ríkisstjórnin endurmeti afstöðu sína til áframhalds aðildarviðræðna, falli frá áformum um að draga aðildarumsókn 

Herra forseti. Ég tel það hafa verið vel til fundið að kalla til sérstakrar umræðu í þinginu þegar þessi skýrsla Alþjóðamálastofnunar kom fram og fagna því að geta fengið tækifæri til að ræða stuttlega um meginniðurstöður skýrslunnar. Hér leggur málshefjandi upp með megináherslu á ábatann af fastgengisfyrirkomulagi og upptöku evrunnar eftir inngöngu í Evrópusambandið. Um það vil ég fyrst segja að ákvörðunin um að ganga inn í Evrópusambandið er miklu stærri en sú að gera breytingar í peningamálum. Það er mjög stór pólitísk ákvörðun, hún snertir fjölmörg svið mannlífsins á Íslandi og hún verður ekki tekin án þess að höfð sé hliðsjón af þeirri þróun sem á sér stað í Evrópusambandinu í dag, hvað við þyrftum að gefa eftir af ákvörðunum sem við tökum á okkar eigin forsendum í dag og fara að deila ákvarðanatöku um stór og mikilvæg mál og hver væri niðurstaðan fyrir sjálfstjórn okkar um okkar eigin málefni. Allir þekkja umræðuna um sjávarútveginn. Í sjálfu sér er ekki hægt að færa fyrir því nokkur einustu gild rök að það sé einhver ávinningur í því fyrir okkur Íslendinga að taka upp sjávarútvegsstefnu Evrópusambandsins, að við deilum ákvarðanatöku um mál sem við í sjálfu sér ráðum að fullu leyti í dag með þeim sem eiga enga aðild að fiskveiðilögsögunni. Þetta er augljóst. Hv. þingmaður nefnir landbúnaðarmálin. Í sjálfu sér gætum við gert grundvallarbreytingar í landbúnaðarmálum. Þótt hv. þingmaður nefni þetta sem stórt tækifæri til að gera breytingar þar byrjar það á því að við séum sammála um að vilja gera breytingarnar og svo veltum við fyrir okkur hvort við getum ekki gert þær breytingar sjálf. Við þurfum ekki að ganga í Evrópusambandið til að gera breytingu á landbúnaðarstefnunni. Ég gæti haldið áfram að tala um önnur svið eins og til dæmis það sem blasir við öllum í dag og kannski hefur komist nýr skriður á eftir að evrukrísan gerði vart við sig, að Evrópusambandið er smám saman að verða meira og meira sambandsríki. Þannig sagði til dæmis Mario Draghi, forseti Evrópubankans, í síðustu viku að hans stærsti ótti í augnablikinu væri sá að Evrópusambandið væri að festast í stöðnunartímabili þar sem verðbólga er lág og það er enginn vöxtur. Þeir eru búnir að lækka vextina og svæðið tekur ekki við sér. Sá frægi fjárfestir Soros sagði fyrir nokkrum dögum að það væri raunveruleg hætta á því að Evrópusvæðið, Evrópusambandið og evrusvæðið, væri að sigla inn í krísu sem hefði mörg einkenni þess sem hefur gerst í Japan undanfarna áratugi þar sem örvunaraðgerðir duga ekki til til þess að kveikja líf í hagkerfinu. Mörg Evrópusambandsríki eru nú þegar farin að finna hressilega fyrir því, eins og til dæmis Svíar sem hafa séð töluverða styrkingu á sínum gjaldmiðli en á enga eftirspurn frá sínum mikilvægustu markaðssvæðum í Evrópusambandinu. Þess vegna hlýtur það að vera hluti af þeirri umræðu sem við erum að taka hér hvort heppilegt sé eins og sakir standa að tengjast svæði sem í augnablikinu er í algjörri stöðnun og raunverulega hætta á því að sé einfaldlega að sigla inn í verðhjöðnun, að það geti orðið neikvæð verðbólga á þessum stöðum. Það er raunveruleg hætta sem meira að segja forseti Seðlabanka Evrópu er að tala um og færði í orð fyrir örfáum dögum. Hvaða afleiðingar mundi það hafa fyrir okkur? Við yrðum af tækifærum til vaxtar, það er óumdeilanlegt. Við mundum þurfa að laga okkur að því sem væri að gerast á myntsvæðinu. Veltum því fyrir okkur hvort það sé þessi virði að fá stöðugleikann ef stöðugleikinn verður svo mikill að það sem við fáum á endanum er hreinlega stöðnun? Það er enginn að sækjast eftir því. Í augnablikinu erum við með ágætishagvöxt á Íslandi, við erum með lága verðbólgu, við erum með minna atvinnuleysi en er í dag í hverju einasta landi Evrópusambandsins og það er ágætlega bjart fram undan. Við höfum að sjálfsögðu okkar vandamál við að glíma eins og þau sem tengjast gjaldeyrishöftunum og við þurfum að halda áfram að lækka skuldir ríkissjóðs, en það sama verður sagt um meira eða minna öll ríki Evrópusambandsins. Það eru alltaf einhver viðfangsefni uppi á borðum. Aðalatriðið er að ákvörðun um að ganga í jafn stórt pólitískt samstarf og fylgir fullri aðild að Evrópusambandinu er ekki ákvörðun sem menn geta tekið á grundvelli myntarinnar einnar og sér. Jafnvel þótt við værum eingöngu að velta því fyrir okkur að taka upp hina sameiginlegu mynt mundum við þurfa að gæta okkar alveg sérstaklega vegna krísunnar sem á sér stað þar í dag, vegna þess að það hefur ekki tryggt þann nauðsynlega evrópska samruna sem þarf að eiga sér stað til þess að reka sameiginlega mynt, það á einfaldlega enn eftir að gera það. Það hefur aldrei neitt myntsamstarf í veraldarsögunni gengið upp án þess að síðan fylgdi pólitískur samruni. Og það er það sem á eftir að klára í Evrópusambandinu. Viljum við Íslendingar ganga svo langt, viljum við færa ákvörðunarvaldið um fleiri og fleiri málefni á fleiri og fleiri sviðum til Brussel? Þetta eru spurningar sem menn verða að spyrja sig þegar þeir velta fyrir sér möguleikunum á því að ganga inn í Evrópusambandið. Það er óeðlilegt og beinlínis rangt í sjálfu sér að stilla þessu þannig upp að ákvörðunin um að ganga í Evrópusambandið snúist einungis um myntina. En jafnvel þótt spurningin snerist meira eða minna bara um myntina er á sama tíma full ástæða til að passa sig alveg sérstaklega. Komið var inn á það sem gerðist 2008 þegar hér urðu miklir efnahagserfiðleikar. Ég hef rakið hvernig atvinnuleysið á Íslandi er lægra en gildir í öllum Evrópusambandsríkjum. Sérstaklega er slæmt að sjá hversu hátt atvinnuleysið er hjá ungu fólki í Evrópusambandinu eins og allir þekkja, á Spáni, í Grikklandi og víðar, upp undir 50%. Hvernig hefði þetta allt litið út ef við hefðum ætlað okkur að leggja áherslu á að festa gengið? Það hefði í sjálfu sér verið hægt, við hefðum svo sem getað tekið upp fastgengisstefnu hérna í hruninu og sagt: Ja, við ætlum ekki að leyfa krónunni að gefa eftir. Við ætlum að skuldsetja ríkissjóð til að halda krónunni stöðugri. Það hefði kallað á mörg þúsund uppsagnir í opinbera geiranum til viðbótar við þau 20 þúsund störf sem töpuðust í einkageiranum. Þess vegna þurftu Lettar til dæmis að slá mjög verulega niður laun í opinbera geiranum á sama tíma og atvinnuleysið fór yfir og í kringum 25%. Það fór upp í 25% úr því að vera innan við 5% á skömmum tíma. Það er það sem ég á við þegar ég tala um að menn verði að velja á milli þess að taka kreppur út í gegnum vinnumarkaðinn eða í gegnum gengið. Menn geta ekki bæði étið kökuna og átt hana, menn verða að velja tvennt af þrennu í þessu. Ef menn vilja frjálsa fjármagnsflutninga sem ég trúi að við viljum öll hér á Íslandi, jafnvel þótt þeim fylgdu einhverjar hömlur, það er ekkert óeðlilegt við það. Þó að einhverjar hömlur fylgi frjálsum fjármagnsflutningum hafa menn aðeins um tvennt að velja, fast gengi eða peningalegt sjálfstæði. Ég tel að jafnvel þótt margir ókostir fylgi íslensku krónunni séu kostirnir óumdeilanlega töluvert miklir. Í nýlegri skýrslu Seðlabankans sem tók út peningamálin og velti upp valkostum í gjaldmiðilsmálum til framtíðar er sérstakur kafli tileinkaður spurningunni um það hvers vegna okkur hefur gengið illa að halda verðstöðugleika í landinu. Það eru taldar upp fjölmargar ástæður. Við erum nú þegar farin að takast á við sumar þeirra. Það hefur vantað meira samspil á milli ríkisfjármála og þess sem er að gerast í framkvæmd peningastefnunnar. Það hefur ekki verið nægilegt samspil á milli ríkisgeirans og sveitarfélaga í landinu þegar kemur að því að draga úr eða auka umsvif. Menn hafa ofmetið ýmsa þætti í hagkerfinu frá einum tíma til annars, aðlögunarhæfni hagkerfisins o.s.frv. Þetta er allt rakið ágætlega en það var ekki sérstakur liður sem sagði: Þetta er allt íslensku krónunni að kenna þegar upp er staðið. Við vitum að við erum sek um ýmis hagstjórnarmistök í fortíðinni sem hafa kallað á verðbólgu og óstöðugleika í landinu. Það á bæði við um vinnumarkaðinn og opinbera geirann. Umræðan ætti að mínu áliti að snúast mun meira um þá þætti, snúast um það sem við erum að leggja til í nýju frumvarpi um opinber fjármála og síðan heilt yfir með þessa skýrslu sem er komin þá - nú er tími minn búinn og ég vil einfaldlega segja að mér finnst ekki margt nýtt í skýrslunni. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Árna Páli Árnasyni málshefjanda og hæstv. ráðherra fyrir viðbrögð hans og svör í ágætri umræðu. Ég tel jákvætt að fá fram skýrslu Alþjóðamálastofnunar inn í þá umræðu sem nú stendur yfir þó að segja megi að ég sakni sömu þátta í þeirri skýrslu og ég sakna í skýrslu Hagfræðistofnunar. Kannski má leita skýringa í því sem fram kemur í upphafi þessarar skýrslu, að að hluta til hafi verið byggt ofan á skýrslu Hagfræðistofnunar, þ.e. að hluta til byggja þeir ofan á því sem þar kemur fram. Hvorug skýrslan tekur í raun á samfélagsþróun innan Evrópusambandsins, hvorug skýrslan tekur á hinum félagslegu og pólitísku þáttum. Í hvorugri skýrslunni er fjallað um stærsta viðfangsefni samtímans út frá Íslandi og Evrópusambandinu sem eru auðvitað umhverfismálin og loftslagsmálin. Ég sakna þess enn að við fáum breiðari umræðu um Evrópusambandið. Það er hárrétt sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra segir hér, að það að ákveða að gerast aðili að Evrópusambandinu er miklu stærri spurning en eingöngu efnahagsleg. Oft hafa efnahagslegu rökin verið í forgrunni, þau voru það til að mynda í kringum það þegar kreppan skall á Íslandi og hlutirnir gengu þá betur innan Evrópusambandsins. Það má segja að efnahagslegu rökin hafi líka verið í forgrunni þegar verr fór að ganga innan Evrópusambandsins og það var nýtt í umræðunni. Þetta er mun stærri ákvörðun. Því hefur verið haldið fram af fræðimönnum að þegar þjóðir sem hafa gerst aðilar að Evrópusambandinu fá samning í hendur og fólk þarf að taka ákvörðun um hvort það segir já eða nei, þótt það hafi í raun og veru öll þessi gögn fyrir framan sig ráði fyrst og fremst hin pólitíska sjálfsmynd ákvörðuninni, hvort fólk sé reiðubúið að taka þátt í þessu samstarfi og öllu því sem því fylgir. Þó að þarna sé ágætisumfjöllun að mörgu leyti, bæði um efnahagsmál, EES-samninginn, sjávarútveg og landbúnað, hefði ég viljað sjá breiðari umfjöllun. Það er athyglisvert að þarna kemur fram að viðræðurnar voru komnar lengra en hefur verið látið í skína í umræðum hér um málið. Mér finnst það mikilvægur þáttur. Mér finnst líka mikilvægt, það lá auðvitað fyrir í upphafi að aðildarviðræður hafa tekið lengri tíma eftir stækkun Evrópusambandsins og breyttar forsendur þar og það kom fram á sínum tíma í nefndaráliti meiri hluta utanríkismálanefndar en það má greina að viðræðunum miðaði ágætlega. Það er líka athyglisvert að lesa að grundvallarmunur er á því að gera formlegt hlé á aðildarviðræðum eða draga umsókn til baka. Tillaga hæstv. ríkisstjórnar um að draga umsóknina til baka hefur það í för með sér að þá þarf að leita á ný samþykkis allra aðildarríkja og fara í algjörlega í nýtt ferli ef áhugi verður á því að hefja aftur viðræður einhvern tímann síðar. Þessi skýrsla mun bæta einhverju við umræðuna og skiptir máli að hún verði tekin fyrir núna í hv. utanríkismálanefnd og skoðuð í samhengi við önnur gögn, skýrslu Hagfræðistofnunar. Ég tel að þessi skýrsla dragi mjög vel fram þann mun sem er á þessum tveimur leiðum. Ég minni á tillögu okkar, hv. þingmanna Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs, sem ég tel skynsamlega leið í núverandi stöðu, þ.e. að hinu formlega hléi verði fram haldið en haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla um málið og leitað leiðsagnar þjóðarinnar um það hvernig haldið skuli áfram. Mat okkar er eftir þá pólitísku umræðu sem verið hefur um þetta mál mörg undanfarin ár og áratugi að rétt sé að það verði leitt til lykta með lýðræðislegum hætti og það var mat okkar margra og rökstuðningur okkar fyrir því þegar sótt var um aðild. Það er mat okkar allra, þingmanna flokksins, að leita skuli leiðsagnar þjóðarinnar í þessu máli, hvernig við ætlum að halda á því áfram. Það er mjög mikilvægt hins vegar í áframhaldandi pólitískri umræðu að við breikkum hana og ræðum fleiri þætti en þá sem eru til umræðu í þessum skýrslum. Mér finnst líka mikilvægt - og þó að tími minn sé liðinn - þegar við ræðum 

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir umræðuna en vil jafnframt segja að það er alltaf jafn erfitt að ræða þessi yfirgripsmiklu mál, Evrópumálin, í hálfgerðum skeytastíl. Þetta er gríðarlega yfirgripsmikið. En þá vil ég líka fagna skýrslunum sem hafa komið út undanfarið, tvær skýrslur Hagfræðistofnunar og Alþjóðamálastofnunar. Eins líka hvet ég til þess að menn rifji upp skýrslu Seðlabankans sem er eins og hálfs árs gömul um valkosti í gjaldmiðilsmálum. Það eru að safnast upp upplýsingar. Fyrst vil ég segja sem viðbragð við ræðu hæstv. fjármálaráðherra: Mér finnst mjög mikilvægt að hafa það alltaf skýrt í huga að Evrópusambandið er ekki einhvers konar klúbbur sem er annaðhvort góður eða slæmur. Hann er fyrst og fremst samvinnuverkefni. Evrópusambandið er samvinnuvettvangur fullvalda ríkja  Þetta finnst mér geysilega mikilvægt að hafa í huga. Spurningin sem blasir við okkur er ekki sú hvort við ætlum að vera þátttakendur á þeim samvinnuvettvangi eða ekki, vegna þess að við erum þegar þátttakendur á honum að tveimur þriðju eins og skýrsla Alþjóðamálastofnunar rekur ágætlega, heldur sú hvort við ætlum að vera að fullu þátttakendur eða aðeins að tveimur þriðju. Það er spurningin sem blasir við Íslendingum núna nema einhver vilji segja upp EES-samningnum sem ég hef ekki heyrt neinn halda fram að sé skynsamlegt. Mér finnst mjög mikilvægt að setja þetta inn í samhengið. Svo er svolítið verið í þeim stuttu umræðum sem við eigum hér, eins og í sérstökum umræðum, að draga fram einstök dæmi eins og Spán varðandi atvinnuleysi. Atvinnuleysi á Spáni, að ég hygg, var líka mjög mikið á Franco-tímanum. Það er einfaldlega áratugalöng saga atvinnuleysis þar vegna þess hvernig vinnumarkaðsmálum er hagað þar. Það er orðið leiðigjarnt að heyra það dæmi alltaf nefnt um einhvers konar sérstakt atvinnuleysi út af evru. Sumum ríkjum vegnar vel í Evrópusambandinu, öðrum vegnar ekki eins vel, en öll hafa ríkin trú á því að samvinna sé lykilatriði. Og hvað blasir við okkur? Það var hafin samvinna í gengismálum, það var hafin samvinna við Evrópska seðlabankann sem hluti af viðræðunum við að leysa úr ógnarstórum vanda Íslendinga sem er króna í höftum. Ég sakna þess að fá það ekki útskýrt af hverju við reiðum okkur ekki á samvinnu við Evrópusambandið og áframhaldandi aðildarviðræður í því að leysa okkar ógnarstóra vanda. Það finnst mér blasa við sem leið sem er í öllu falli mikill ábyrgðarhluti að loka á þessum tímapunkti. Það er það sem ríkisstjórnin ætlar hins vegar að gera - eða ég leiði að því líkum nema hún sé hætt við það, hætt við að hætta. Eitt sem er líka í umræðunni, hún er farin að minna mig svolítið á ákveðna rökræðu sem ég átti í heimspekináminu. Það var rökræðan við róttæka efahyggjumanninn. Róttæki efahyggjumaðurinn gat alltaf haldið því fram að eitthvað væri ekki til, að ég væri ekki til, þetta hús væri ekki til, jörðin væri ekki til, við værum öll skynvilla. Hann gat beðið mig um að sanna að ég væri ekki skynvilla. Svona gátu hlutirnir haldið áfram og þessi rökræða gat tekið ansi langan tíma þegar maður var ungur að árum. Ég er farinn að upplifa Evrópusambandsumræðuna svolítið þannig. Tökum dæmi með sérlausnirnar, það er alveg sama hversu margir fræðimenn tiltaka dæmi um sérlausnir sem eru fyrir hendi, það er alveg sama þótt nefnt sé að Íslendingar sjálfir hafi í aðildarviðræðunum hingað til fengið sérlausnir, við fengum sérlausnir í EES-samningnum, önnur ríki eru að fá alls konar sérlausnir eða undanþágur - það kemur alltaf þetta: Þær eru ekki til. 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér skýrslu Alþjóðamálastofnunar Háskóla Íslands um aðildarviðræður Íslands við ESB. Mig langaði að vekja athygli á kafla skýrslunnar sem fjallar um efnahagsmál, afnám hafta og aðild að myntbandalagi en eftir að hafa lesið hann hratt yfir finnst mér hann skauta fulllétt yfir þau gríðarlegu vandamál sem myntbandalagið sjálft glímir við. Það er ekki varið miklum tíma í að tala um hið gríðarlega atvinnuleysi sem er á myntbandalagssvæðum, það er 12% almennt, um þrisvar sinnum hærra en hér, og atvinnuleysi meðal yngra fólks, þá er verið að tala um 35 ára og yngra, er talið í tugum prósenta. Tugir milljóna eru atvinnulausir í myntbandalaginu. Það er heldur ekki talað um hversu lengi myntbandalagið hefur verið að jafna sig eftir hrun og hversu mikla gagnrýni bandalagið hefur fengið á sig og hve miklar efasemdir menn hafi um að það jafni sig yfirleitt. Þessu hagsvæði er spáð afskaplega litlum og hægum vexti á næsta áratug. Það er ekki talað mikið um hið gríðarlega innra ójafnvægi sem felst í því að núna eru 500 milljarðar evra í „Target 2“-kerfinu þar sem Suður-Evrópuríkin skulda Þýskalandi 500 milljarða vegna lána sem bankarnir hafa þurft að fá frá Evrópska seðlabankanum. Svo er gefið í skyn að hugsanlega mundi ESB veita lán til að losa höftin á Íslandi, það hafi nánast verið hugsanlegt og einhverjir ónefndir embættismenn telji það ekki útilokað, en hins vegar komi það ekki í ljós fyrr en á lokadegi samninga, alls ekki fyrr. En hefur einhver áhuga á því að ríkissjóður Íslands taki lán fyrir hundruð milljarða ef ekki þúsund milljarða svo að erlendir kröfuhafar geti losnað úr höftum krónunnar, geti tekið krónurnar sínar úr landi og breytt þeim í evrur? Er einhver hérna inni sem vill það? Ég held ekki. Það er ekki í boði í Evrópusambandinu og það hefur aldrei komið til tals, og ekki einu sinni ónafngreindir embættismenn hafa látið í það skína að hér getum við fengið styrki frá evrópskum skattgreiðendum upp á hundruð eða þúsundir milljarða til að leysa höftin. Það er sagt að við þurfum að gera það sjálf. Það er líka gefið í skyn í þessum kafla að Seðlabankinn geti prentað evrur að vild. Ég ætla að lesa það, með leyfi forseta, á bls. 8: „Með aðild Íslands að myntbandalagi Evrópu yrði Seðlabanki Íslands eitt af útibúum Evrópska seðlabankans og fengi þar með réttindi til prentunar á evrum. Með því fengi Seðlabankinn öflugt tæki til þess að varðveita fjármálastöðugleika og þjóna sem lánveitandi til þrautavara. Aukinheldur mun prentvald í evrum valda byltingu fyrir heimili og atvinnulíf þar sem verðbólga, gengisóstöðugleiki og vaxtasveiflur hyrfu í einni andrá.“ Eru þetta rósrauð gleraugu eða hvað? Ég veit ekki betur en bankar í sérumhverfi aðildarríkja, tökum t.d. Kýpur þar sem kom efnahagsskellur, hafi þurft að leita til seðlabankans, þeir gátu ekki lánað einkabönkum sínum sem voru á Kýpur peninga. Það þurfti meira að segja að setja fjármagnshöft vegna þess að útstreymið var orðið svo gríðarlegt. Ríkissjóður þurfti að ganga í ábyrgðir fyrir einkabankana og ég skil ekki hvernig hægt er að setja svona mikla einföldun á blað í skýrslu sem á að vera grundvöllur til ákvörðunartöku um hvort gott sé fyrir Ísland eða ekki að ganga í myntbandalag. Síðan þegar allt er dregið saman er vakin athygli á því neðar á bls. 8, með leyfi forseta, að auðvitað kemur einhver kostnaður á móti. Það er fórn að gefa eftir peningalegt sjálfstæði að einhverju leyti og líklegt að í kjölfarið muni fylgja meiri breytileiki í atvinnuleysi - meiri breytileiki í atvinnuleysi - þrefalt meira atvinnuleysi. Ég hef ekki fengið neinar vísbendingar eða ábendingar frá heimilunum á Íslandi um að þau vilji hafa þrefalt meira atvinnuleysi á Íslandi til að geta haft stöðugri gjaldmiðil. Verður hann eitthvað stöðugri? Verða vextirnir eins á svæðinu? Ég fæ það ekki séð. Núna eru vextir í Þýskalandi 1,5% af ríkisskuldabréfum og 7,7% í Grikklandi.

Forseti. Ég sat á fundi utanríkismálanefndar í morgun með nokkrum af skýrsluhöfundum. Við sátum þarna í um tvo klukkutíma og niðurstaðan var eftirfarandi: Við getum spekúlerað um hugsanlega mögulega en eina leiðin til að fá einhverja niðurstöðu er að klára viðræðurnar. Við getum ekki komist að neinni vitrænni niðurstöðu, við getum talað okkur þangað til við erum rauð í framan í þessum stól eða við talað niður til fræðimanna sem koma til okkar í þingið. Mér þótti bagalegt og eiginlega skammarlegt að verða vitni að því enn og aftur að þingmenn settu ofan í við og gerðu lítið úr fræðimönnum sem komu í heimsókn til okkar. Það er neyðarlegt.

Það var einn þingmaður sem gerði það.

Já, það var einn þingmaður sem gerði það en þetta var ekki í fyrsta skipti, hv. þm. Frosti Sigurjónsson, sem slíkt viðgengst á þinginu. Ég vildi óska að við hættum því vegna þess að það er ljótt að vera að draga alltaf í efa að fólk vinni vinnuna sína vel. Ég held að við ættum kannski að líta í eigin barm. Nú erum við búin að missa af tækifærinu til að greiða atkvæði um áframhald viðræðna í kringum sveitarstjórnarkosningar þannig að ég held að það fari best á því að við byrjum að undirbúa og leggjum hreinlega fram tillögu þar að lútandi, og ég skora á þingmenn að láta einhverja nefndina taka það að sér, t.d. utanríkismálanefnd, að það fari fram þjóðaratkvæðagreiðsla til að bregðast við vilja yfirgnæfandi meiri hluta þjóðarinnar um að fá að hafa aðild að ákvarðanatöku um ferli málsins. Ég held að það fari best á því, til að sýna ríkisstjórninni smá skilning í ómöguleika hennar við að framfylgja vilja þjóðarinnar, að það verði gert samhliða forsetakosningum. Ég sé enga hnökra á því að við drífum okkur í að setja tillöguna saman, utanríkismálanefnd, og þetta verði þannig að við slítum ekki viðræðum fyrr en vilji þjóðarinnar liggur fyrir. Og ef þjóðin vill ekki slíta viðræðum heldur halda þeim áfram og ef ríkisstjórnin treystir sér ekki til að verða við þeim vilja er miklu einfaldara, eins og ég hef sagt áður, að skipta um ríkisstjórn en að skipta um þjóð. Ég er skáld og ég hef lent í því að enginn skilur ljóðin mín á sama hátt og sú sem skrifaði þau, fólk les eitthvað allt annað í ljóðin mín, algerlega út frá sínum eigin heimi. Það sama má segja um allar þær skýrslur sem við fáum hér, ef við einblínum ekki á staðreyndirnar og byrjum að túlka hugsanlega möguleika fær enginn sömu niðurstöðuna, það er bara þannig. Við erum að rífast um hluti sem við munum aldrei fá nokkra niðurstöðu í nema klára ferlið og verða við vilja þjóðarinnar í því. Svo einfalt er það. Það eru auðvitað alls konar hnökrar. Þetta er ekki 100% gott eða vont. En við fáum enga niðurstöðu fyrr en við erum búin að ljúka aðildarviðræðunum og samningurinn verður lagður í dóm þjóðarinnar.

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra fyrir að hafa brugðist svo fljótt og rösklega við þessari umræðu. Það er hagur góðra bænda að gera slíkt frekar en að fljúgast á við þá sem vilja eiga við þá orðastað, eins og hefur borið á um aðra forustumenn ríkisstjórnarinnar. Ég vil einnig þakka honum fyrir prýðilega málefnalega ræðu þótt ég hafi verið ósammála mörgu sem hæstv. ráðherra sagði. Nú er það svo að eins og ég hefur hæstv. ráðherra fortíð í þessu máli, hann ber mikla ábyrgð. Það var til dæmis hæstv. ráðherra sem í elegant rökfærslu sinni fyrir nauðsyn þess að taka upp evru á síðasta áratug gerði mig að sannfærðum evrusinna. Það var líka hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra sem lagði þann mælikvarða sem við verðum öll að leggja á þetta mál, og hann líka, og það er: Stenst það blákalt hagsmunamat íslensku þjóðarinnar að ganga í Evrópusambandið? Ég er þeirrar skoðunar að þær tvær skýrslur sem hafa verið lagðar fram hér á síðustu vikum gefi tilefni til að skynsamur maður eins og hæstv. ráðherra komist ekki að annarri niðurstöðu en þeirri að það sé a.m.k. ekki í þágu hagsmunanna að klippa á möguleikann til 20 ára eins og hæstv. ráðherra hefur látið Framsóknarflokkinn kúga sig til, hugsanlega með voveiflegum afleiðingum fyrir hans eigin flokk. Röksemdafærsla hæstv. ráðherra var í sjálfu sér held en hún byrjaði á röngum fæti. Hæstv. ráðherra sagði að það væri einkum tvennt sem gerði það að verkum að hann teldi algerlega rangt að taka þetta skref núna. Í fyrsta lagi sagði hann, og vísaði til merkra manna, að Evrópusambandið væri að þróast í sambandsríki og einnig sagði hann að það væri stöðnun fram undan. Hæstv. ráðherra verður að vera samkvæmur sjálfum sér. Hann sagði sjálfur að menn ættu að fá óháða stofnun til að búa til skýrslu og taka ákvörðun á grundvelli hennar. Stefán Már Stefánsson prófessor, færasti Evrópusérfræðingur þjóðarinnar, sem seint verður talinn til æstustu Evrópusinna gerði mjög merkan kafla í þeirri skýrslu og ein af þeim niðurstöðum sem hann komst að var þvert á það sem hæstv. ráðherra var að segja áðan. Hann leiddi gild rök að því að Evrópusambandið væri ekki sambandsríki og það væri ekki að þróast í átt að sambandsríki. Hæstv. ráðherra talar um að stöðnun sé fram undan. Hvað sagði hæstv. ráðherra og nótar hans úr Framsóknarflokknum, eins og hæstv. núverandi forsætisráðherra, allt síðasta kjörtímabil? Evrusvæðið er að hrynja. Ef ekki á morgun þá örugglega í næstu viku. Ef ekki þá, örugglega í næsta mánuði. Hvað gerðist? Evran styrktist. Við sjáum það núna að þegar hæstv. ráðherra talar um stöðnun fram undan, jafnvel áratuga stöðnun, eru ríki að greiða atkvæði um það með því að flytja í óðaönn gjaldeyrisvaraforða sinn yfir í evruna. Það er töluvert hraustleikamerki segi ég. Hitt er rétt hjá hæstv. ráðherra að það er ekki hægt að meta þetta einungis út frá einum þætti eins og evrunni. Við verðum líka að horfa til mála eins og sjávarútvegsmálanna. Það er grundvallaratvinnuvegur. Þá ber svo við nýrra tíðinda að í þeirri skýrslu sem við erum að ræða eru algerlega nýjar upplýsingar. Þar kemur skýrt fram að það sem við töldum að yrði erfiðast við að eiga, eins og t.d. kröfuna um réttinn til gagnkvæmra fjárfestinga, hugsanlega er hjáleið fram hjá því vandamáli með sérlausn sem er rakin í skýrslunni. Það er ekki hægt að ganga úr skugga um það nema með samningum. Ég ætla ekki að segja að það gengi upp vegna þess að ég var alltaf skeptískur á það. En það breytir ekki hinu að hugmyndirnar sem koma þar fram, sömuleiðis um forsvar Íslendinga í samningum við þriðja ríki ef við gengjum inn, einnig nýjar upplýsingar um rök fyrir því að við ættum að geta krafist sérstaks fiskveiðistjórnarsvæðis, eru svo mikilvægar að það er ekki hægt að kasta þessum skýrslum út af borðinu. Menn hljóta að staldra við. Í þessari stöðu eiga menn að gera það sem hæstv. ráðherra lofaði, fara í þjóðaratkvæðagreiðslu og leyfa þjóðinni að ráða. 
             Herra forseti. Ef ríkisstjórnin treystir sér ekki til að verða við niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslu sem hún lofaði sjálf veit ég að við erum sammála um að þá eigi hún að víkja.

Virðulegi forseti. Ég fagna hverri þeirri skýrslu sem kemur fram um þessi málefni sem og önnur sambærileg. Ég er afskaplega ánægður með að við skulum vera að ræða þetta mál hér og nú. Ég vona að umræðan verði djúp og vonandi verður hún ekki aðeins tekin hér heldur líka meðal þjóðarinnar allrar. Ég vil fyrst segja varðandi upplegg skýrslunnar, og við náðum að ræða það í hv. utanríkismálanefnd í morgun, að það er nokkuð sem mér fannst vanta í hana. Það kom mér á óvart af því að ég hefði talið líklegt að þeir aðilar sem að málinu standa hefðu tekið þann pól í hæðina að ræða það sem ekki var rætt, það var ekkert upplegg fyrir fræðimennina og þess vegna skrifuðu þeir það ekki. Það var ekkert rætt um þau tækifæri sem við höfum fyrir utan Evrópusambandið, þau gríðarlegu tækifæri sem við höfum með því að ráða algerlega okkar viðskiptastefnu og í samstarfi við EFTA-þjóðirnar. Það var ekkert skoðað. Það kom skýrt fram í nefndinni að ekki var lagt upp með að þetta væri sérstakt hagsmunamat. Ég held líka að ekki sé mjög raunhæft, eins og bent var á, að setja það upp í excel-skjal, þannig að við þurfum kannski ekki að ræða það frekar. Það olli mér líka miklum vonbrigðum að sjá viðmælendur skýrsluhöfunda þar sem mér fannst vanta, sérstaklega meðal útlendinganna sem talað var við, aðila sem eru gagnrýnir á Evrópusamstarfið og hvernig það hefur þróast. Ég held að skýrslan hefði styrkst og orðið betri ef farin hefði verið sú leið að ræða við þá. Það hefur komið fram og kom fram í umræðum í nefndinni að auðvitað hefði evran ekki bjargað okkur frá bankahruninu. Það kom líka fram, sem ég vissi ekki, að vinnuhópurinn um afnám gjaldeyrishafta, sem hefur verið gagnrýnt að hafi verið leystur upp, var í rauninni ekki að vinna að afnámi gjaldeyrishafta. Hann var fyrst og fremst upplýsingahópur þar sem menn ræddu um stöðu mála. Það sem mér finnst hins vegar mikilvægt, af því að við erum að borða fíl og best að gera það í litlum skömmtum, er að við erum komin á þann stað að allir eru sammála um að við þurfum að vera aðilar að sameiginlegri sjávarútvegsstefnu. Það hefur komið mjög skýrt fram. Fram til þessa hafa verið allrahanda yfirlýsingar um eitthvað annað og þá erum við að tala um sérlausnirnar. Einhver embættismaður sagði að við gætum ekki fengið sérlausnir eins og Azoreyjar, Kanaríeyjar og fleiri varðandi sérstök fiskveiðistjórnarsvæði. Skýrsluhöfundar telja að það sé ekki rétt hjá viðkomandi embættismanni en við skulum þá skoða í hverju sérlausnirnar felast. Það hefur komið skýrt fram að það eru ekki varanlegar undanþágur. Það kom fram í skýrslu Hagfræðistofnunar og vil ég sérstaklega vísa í viðauka III þar sem Stefán Már Stefánsson prófessor skrifaði að þetta væri afleiddur réttur og umbreytanlegur af hálfu Evrópusambandsins. Það liggur alveg fyrir að ef við erum aðilar að sameiginlegu sjávarútvegsstefnunni höfum við ekki sama forræði og við höfum nú. Reyndar er það þannig að þá erum við einungis með eftirlit og refsingar, annað fer til Brussel. Varðandi ERM sem mikið hefur verið rætt hér, og ég get ekki rætt lengi á þeim stutta tíma sem ég hef, hvet ég menn til að lesa þann kafla. Mér hefur ekki fundist fréttaflutningur á þeim kafla vera í samræmi við það sem þar stendur. Það er alveg ljóst að ef við ætlum að fara þá leið þurfum við fyrst að afnema höftin, við þurfum að uppfylla Maastricht-skilyrðin og þá gætum við í besta falli klárað það tveimur árum eftir að við erum búin að klára þessa þætti. Það er enginn vafi á því að langþyngsti þátturinn er sá sem snýr að skuldamálum hins opinbera, ríkisins, varðandi Maastricht og ég tel þess vegna nokkuð vel í lagt að telja tvö, þrjú ár líklegt. Það er líka ágætt að fara yfir það í kaflanum hvernig mismunandi þjóðum hefur vegnað í því samstarfi og hvaða afleiðingar það hefur haft þar, því að stóra einstaka málið er að alveg sama hvað okkur finnst um þessa hluti er þetta alltaf það sama: Þetta veltur á okkur. Efnahagsleg framtíð okkar veltur á okkur Íslendingum og við þurfum að vera hér með aga og ráðdeild og viðskiptafrelsi. 

Herra forseti. Ég vil eins og aðrir þakka fyrir þessa umræðu og lýsa því yfir að ég tel þá skýrslu sem er til umræðu frá Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands gagnlega. Hún er hins vegar ekki hafin yfir gagnrýni og hún er ekki gallalaus frekar en aðrar skýrslur sem unnar hafa verið að undanförnu og hafa verið til umræðu hér, en hún er mikilvægt innlegg í umræðuna til að hægt sé að reyna að móta sér heildarsýn. Það er kallað eftir vitrænni og vandaðri umræðu um ESB-málið og til mynda hæstv. fjármálaráðherra, sem var við umræðuna áðan, hefur gert það. Ég verð þó að segja að tillöguflutningur hæstv. ríkisstjórnar sem hæstv. fjármálaráðherra er hluti af er að mínu viti ekki í þeim anda að stuðla að vitrænni og vandaðri umfjöllun um ESB-málið. Það er mikilvægt að kanna kosti og kalla fyrir Ísland til hlítar og það er ekki leikrit. Hæstv. fjármálaráðherra sagði á fundi í Sjálfstæðisflokknum fyrir skemmstu að hann tæki ekki þátt í því leikriti sem fælist í því að kanna til hlítar kosti og galla aðildar Íslands að Evrópusambandinu. 80% þjóðarinnar lýsir því yfir í skoðanakönnunum að hún vilji ljúka viðræðum við Evrópusambandið en fjármálaráðherra ætlar ekki að taka þátt í því leikriti, segir hann, sem er vilji 80% þjóðarinnar. Ég verð að segja alveg eins og er að mér finnst þetta sérkennileg yfirlýsing af hálfu formanns Sjálfstæðisflokksins og kemur mér eiginlega á óvart að hún skuli koma frá honum. Valkostir Íslands í gjaldmiðilsmálunum eru stefnumarkandi ákvörðun fyrir framtíðina. Kostirnir þurfa að liggja á borðinu. Í skýrslu Seðlabankans, ekki mjög gamalli, um valkosti Íslands í gjaldmiðilsmálunum eru fyrst og fremst tveir kostir dregnir upp, annars vegar áframhaldandi íslensk króna en þá væntanlega í höftum, eða hins vegar upptaka evru gegnum aðild að Evrópusambandinu. Ég er sammála hæstv. fjármálaráðherra um að spurningin um aðild að Evrópusambandinu er miklu stærri en svo að hún lúti að afmörkuðum þætti, hvort sem það eru gjaldmiðilsmálin eða jafnvel sjávarútvegsmálin vegna þess að sumir taka afstöðu út frá öðrum þáttum, t.d. afstöðu sinni til og lífssýn um það hvort þeir vilji vera í ríkjasambandi eins og Evrópusambandinu eða ekki. Það eru því fleiri þættir sem hér koma inn í. En í umræðunni um gjaldmiðilsmálin sem er til umfjöllunar er að mínu mati mikilvægt að kippa ekki öðrum meginvalkostinum út af borðinu í miðju ferli. Það er ekki viturlegt að gera það. Það er ekki viturlegt fyrir umræðuna og fyrir lokaákvörðun, þegar að henni kemur, að kippa öðrum af meginkostunum út af borðinu. Kostirnir eru í meginatriðum króna í höftum eða evra í gegnum ESB. Virðulegur forseti. Hvar er þá áætlun um afnám haftanna? Það er mjög mikilvægt að gera sér grein fyrir því hvort það er hægt að afnema höftin. Hæstv. fjármálaráðherra hefur að undanförnu talað um að það eigi að vera hægt og frekar hraðar heldur en ekki. Ég vona að hæstv. fjármálaráðherra hafi rétt fyrir sér en ég efast mjög um það. Ég held að það verði mjög þungur róður að afnema höftin fyrir okkur á næstu missirum. Það var ekkert samráð haft meðal annars við Evrópusambandið um afnám hafta. Hæstv. fjármálaráðherra á vettvangi utanríkismálanefndar hafði frumkvæði að því að óska eftir slíku samráði. Hvenær var því hætt? Af hverju var Alþingi ekki upplýst um það þegar það gerðist? Ég vil spyrja hæstv. fjármálaráðherra að því. Ég vil líka segja að ég tel að mikilvægt að það sé þverpólitísk vinna og þverpólitísk samstaða um vinnu við afnám gjaldeyrishaftanna. 

Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sérstaklega fyrir að bregðast svona vel við beiðninni um umræðuna og þakka fyrir umræðuna. Ég vil líka fagna skýrslu Alþjóðamálastofnunar sem mér þykir mjög góð að mörgu leyti og mikilvægt innlegg í umræðuna. Skýrslan hefur að mörgu leyti styrkt mig í þeirri skoðun að, eins og hv. þm. Birgitta Jónsdóttir orðaði það, við getum talað okkur rauð og blá í framan og haldið ýmsu fram en við munum ekki vita hvað felst í því fyrir Ísland að ganga í Evrópusambandið öðruvísi en að klára viðræðurnar og taka vitræna umræðu um það sem er á borðinu, en ekki tilfinningar okkar um hvað kunni að vera þar. Það sem mér finnst einkum ánægjulegt í skýrslu Alþjóðamálastofnunar háskólans er að þar er gerð tilraun til að, kannski ekki að taka djúpt og endanlegt hagsmunamat á möguleikum Íslands við inngöngu í Evrópusambandið en það er verið að gera góða atlögu að því að máta Ísland að ýmsum þáttum Evrópusamstarfsins og þá sérstaklega myntsamstarfsins, landbúnaðarmálunum og sjávarútvegsmálunum sem skipta okkur mjög miklu máli. Þetta er umræða sem ég hef saknað í umræðunni um Evrópusambandið. Mér líður oft eins og ég sé í bókaklúbb og það komi inn endalausar bækur og síðan sé ég í mikilli umræðu um kápurnar en bækurnar eru aldrei opnaðar. Það er mikil umræða um það hvort Ísland þurfi að gangast undir sameiginlega sjávarútvegsstefnu Evrópu eða hvort Ísland geti fengið algera undanþágu undan þeirri sjávarútvegsstefnu en ég sakna þess að við eigum djúpa umræðu um hver sjávarútvegsstefna Evrópu er og hvernig hún tengist okkur. Umræðan er dálítið á bókakápuplaninu hjá okkur, því miður. Umræðan um skýrslur og upplýsingar sem við höfum fengið er því miður sömuleiðis allt of mikið því marki brennd að við efumst um hvaðan upplýsingarnar koma, við efumst um heilindi þeirra fræðimanna sem standa á bak við skýrslurnar. Ég hélt einhvern veginn að hugsunarhátturinn sem var árin fyrir hrun, þar sem það var mikið í tísku að ekki væri að marka neitt nema það sem þeir sögðu sem voru fullkomlega sammála manni, hefði ekki reynst okkur sérstaklega vel. Mér þykir hálfsorglegt að upplifa þá tilfinningu aftur að boltinn sé gleymdur á meðan við hlaupum á eftir mönnunum, svo notað sé líkingamál. Mér þótti mjög góður kaflinn um sjávarútvegsmál í þessari nýju skýrslu þar sem teknir eru punktar úr sameiginlegri sjávarútvegsstefnu Evrópu, samanber sjálfstæð fiskveiðistjórnarsvæði innan 12 mílna, meginreglur um hlutfallslegan stöðugleika innan lögsögu sem byggir á veiðireynslu o.s.frv., sem í raun og veru útilokar að mörgu leyti erlend skip úr íslenskri lögsögu án undanþágna, án þess að við þurfum undanþágu frá sjávarútvegsstefnunni eða sérlausnir. Mér þykir vanta meira af þessari grunnumræðu. Hún hefur eflaust farið fram djúpt inni í stjórnmálaflokkunum einhvers staðar 

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa umræðu og málshefjanda fyrir að fara af stað með hana í kjölfar skýrslunnar sem var gefin út í gær. Ég vil sérstaklega þakka hæstv. fjármálaráðherra fyrir yfirgripsmikla ræðu um sýn hans á málefnum landsins í tengslum við sýn hans á Evrópusambandið og samanburð þar á milli. Það er svolítið skrýtið að standa í þessum sporum. Við erum einhvern veginn á byrjunarreit, því að það kemur fram í skýrslunni að viðræðunum var í raun hætt á síðasta kjörtímabili. Það leiðir hugann að því hvers vegna fyrrverandi ríkisstjórn fór ekki af stað með það á ný í kosningabaráttunni að knýja á um að álitið sem var skilað með þingsályktunartillögunni og umsókninni sem send var til Brussel yrði ekki tekið upp og fært í það horf að Íslendingar mundu gefa frá sér sjávarútveg sinn, eins og kemur fram í skýrslunni. Það er það sem við stöndum frammi fyrir fyrst og síðast og það er tómt mál að tala um málefni Evrópusambandsins og Íslands nema ræða þá staðreynd, þann hluta málsins sem snýr að sjávarútveginum. Það kemur fram í skýrslunni sem Hagfræðistofnun Háskóla Íslands gaf út fyrr á þessu ári að siglt hafi í strand, og raunar sigldu viðræðurnar í strand strax árið 2011, vegna þess að þeir aðilar sem héldu á málefnum sjávarútvegsins fyrir Íslands hönd treystu sér ekki til að stíga það skref að ganga lengra en fólst í því nefndaráliti sem ég vísaði í, að gefa frá sér sjávarútveginn, og þar með treysti Evrópusambandið sér ekki til að opna kaflann, svokallaða rýniskýrslu, vegna þess að Íslendingar voru ekki tilbúnir til að skrifa undir það að aðlaga sig regluverki Evrópusambandsins í sjávarútvegsmálum. Þetta liggur alveg klárt fyrir og er staðfest í skýrslunni sem kom út í gær þar sem talað er um fimm atriði sem lúta að því að hægt var mjög á viðræðum á síðasta ári og í raun tók fyrrverandi ríkisstjórn þá ákvörðun að setja viðræðurnar á frost í ársbyrjun 2013. Það er ágætistími síðan og svo er látið líta svo út fyrir að þetta sé vandamál núverandi ríkisstjórnar. Hvernig er hægt að snúa umræðunni svona á hvolf? Það var fyrrverandi ríkisstjórn sem tók ákvörðun um að hægja mjög á viðræðunum og var búin að sigla viðræðunum í strand og svo hrópa þessir sömu flokkar á þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður sem þýðir á íslensku að verið er að hrópa á að við gefum frá okkur sjávarútveginn. Svona er málið einfalt. Þetta snýr að þessu, lýtur að þessu. Þess vegna skil ég ekki hvernig hægt er að rugla umræðuna fram og til baka og hér kemur hv. þm. Össur Skarphéðinsson, fyrrverandi utanríkisráðherra, og kallar eftir því að ef núverandi ríkisstjórn tapi þjóðaratkvæðagreiðslu um hugsanlegan aðildarsamning þá víki hún. Hvað gerðist á síðasta kjörtímabili? Haldnar voru tvær þjóðaratkvæðagreiðslur er lutu að Icesave-samningnum. Það voru bindandi þjóðaratkvæðagreiðslur vegna þess að forsetinn vísaði málinu til þjóðarinnar, og ríkisstjórnin sat sem fastast. Svona er tvískinnungurinn í þessari umræðu. Ég tek undir það álit sem hefur komið fram í ræðum nokkurra þingmanna að umræðan þarf 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka fyrir þessa umræðu sem ég tel hafa verið góða og upplýsandi. Hæstv. fjármálaráðherra sagði áðan að aðild að Evrópusambandinu væri stærra mál en svo að það sneri einungis að gjaldmiðli. Ég er sammála því. Þetta er stórt mál. En það verður þá líka að ræða það af þeirri alvöru sem það krefst og ákvörðun ríkisstjórnarinnar að óathuguðu máli að draga aðildarumsóknina til baka, með engum efnisrökum sem héldu, var ekki í samræmi við alvöru málsins. Og það er auðvitað mjög mikilvægt að menn freisti þess að svara því hver hættan sé af því að láta aðildarumsóknina ganga fram, semja um þann besta mögulega samning sem í boði er og leggja hann undir þjóðina í ljósi þeirra upplýsinga sem við höfum, bæði frá skýrslu Hagfræðistofnunar háskólans og núna frá Alþjóðamálastofnun, sérstaklega ef við horfum til þess að hæstv. fjármálaráðherra sagði 2008 að það væri í góðu samræmi við ríka lýðræðishefð Sjálfstæðisflokksins þótt hann væri í ríkisstjórn og væri á móti aðild að Evrópusambandinu að semja um þann besta samning sem í boði væri og leggja fyrir þjóðina. Hann sem sagt taldi ómöguleikann bæði mögulegan og æskilegan og í samræmi við ríka lýðræðishefð Sjálfstæðisflokksins. Ein rökin sem ég heyri talað um aftur og aftur um er að hægt sé að gera þetta allt sjálfur með aga í ríkisrekstri. Hæstv. fjármálaráðherra segir að það sem engum hafi tekist síðustu 70 árin ætli honum að takast. Mér finnst í fyrsta lagi felast í því mikið óraunsæi og í annan stað býsna hofmóðugt viðhorf til þeirra sem á undan okkur hafa gengið og setið í þessum sal, að það hafi allt verið eitthvert agalaust stóð sem aldrei hafi haft stjórn á grunnstærðum efnahagslífsins. Það er sérstaklega hlálegt í ljósi þess að hæstv. fjármálaráðherra er nú að leggja fram frumvarp um aukinn aga í opinberum fjármálum en leggur fyrst fram frumvarp um fordæmalausa millifærsluaðgerð sem er skuldaniðurfellingarsullumbullið stóra sem Seðlabankinn segir að muni hafa neikvæð efnahagsleg áhrif, auka einkaneyslu þegar ekki er ástæða til að auka hana, muni leiða til hærri verðbólgu, veikara gengis og hærri vaxta til tjóns fyrir okkur öll. Hvenær ætlar hæstv. fjármálaráðherra að hefja aga? Þegar hann er búinn að fá að taka einn snúning á ábyrgðarleysinu? Eru það skilaboðin til þjóðarinnar, því að hann gengur ekki á undan með góðu fordæmi? Það er líka ljóst að stefnuleysi ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum veldur því að hún kemst heldur ekkert áfram með afnám hafta. Við sjáum ýmis hættuleg teikn í því máli með ræðu hæstv. fjármálaráðherra og hæstv. forsætisráðherra á síðustu vikum þar sem þeir eru greinilega að telja upp í það. Vegna þess að þeir fá ekkert fylgi út úr skuldalækkunartillögum sínum og eru búnir að klúðra fylgi sínu  Það sem liggur núna ljóst fyrir er að það næst engin niðurstaða í þessu máli nema með samningum. Það er engin hætta búin íslenskum hagsmunum með því að halda áfram með það samningaferli sem er vel á veg komið. Það er komið að lykilátakamálunum. Hæstv. fjármálaráðherra hefur á fyrri tíð sagt að það sé í fullkomnu samræmi við ríka lýðræðishefð Sjálfstæðisflokksins að hann leiði slíkar viðræður 

Frú forseti. Ég vil þakka fyrir ágætlega málefnalega umræðu í dag. Það hefur svo sem verið farið langt út fyrir efnið en það var við því að búast að málið yrði sett í aðeins stærra samhengi. Það er ágætt að byrja á því að nefna að almennt viljum við eiga í alþjóðasamvinnu til að hafa af því einhvern ávinning og ef við komumst að þeirri niðurstöðu að það sé engan ávinning að hafa af samstarfinu, þegar við fáum það á tilfinninguna að sóst sé eftir dýpra samstarfi samstarfsins vegna, eins og mér finnst vera gerast mjög í Evrópusambandinu um þessar mundir, er rík ástæða til að staldra við og segja: Þessi frekari krafa um aukið samstarf, frekara framsal valds í þágu samstarfsins sjálfs, þegar farið er að ganga svo á rétt þjóðríkjanna viljum við ekki vera með. Þetta er akkúrat að gerast út um allt í Evrópusambandinu. Þetta er að gerast í Bretlandi og þetta er að gerast í fjölmörgum öðrum ríkjum. Ríkin kjósa að draga úr samstarfinu og rætt er um það í einstaka löndum að fara í þjóðaratkvæðagreiðslu til að endurheimta völd vegna þess að framsal valdsins til Brussel skilaði ekki þeim ávinningi sem að var stefnt. Þetta er sérstaklega mikilvægt að hafa í huga vegna þess að innan Evrópusambandsins eru stórir aðilar, leikendur á sviðinu, að ræða um mun dýpri samruna og það dugar ekkert að nefna í því sambandi að það hafi komið fram í máli Stefáns Más að Evrópusambandið beri ekki í dag einkenni sambandsríkis. Það er alveg skýrt ef menn leita uppi ummæli Angelu Merkel og annarra stórra leiðtoga í Evrópusambandinu  
            

Ró í þingsalnum.

Það hefur verið athyglisvert að fylgjast með ummælum eins og þeim að skýrslan sem við erum að ræða sýni að við gætum tekið evru upp fljótt. Mér finnst ég hafa heyrt þetta áður. Mér finnst ég hafa heyrt frá árinu 2009  Menn segja: Við vitum ekki hvað Evrópusambandið er án viðræðna. Auðvitað vitum við hvað Evrópusambandið er. Það er birt í lögum. Það er birt í sáttmálum. Við vitum nákvæmlega hvað Evrópusambandið er. Getum við fengið minni háttar aðlaganir, tímafresti o.s.frv.? Eflaust. En það er ekkert í þessari skýrslu sem við erum að ræða í dag sem segir að við munum fá varanlegar undanþágur frá sambandslöggjöfinni og það er akkúrat það sem Stefán Már hefur skrifað um, það hefur engin þjóð fengið varanlegar undanþágur frá sambandslöggjöfinni á sviði landbúnaðar- og fiskveiðimála. Engin. 

Þetta er bara ekki rétt.

Hins vegar hefur Evrópusambandið breytt löggjöf sinni til að koma til móts við þarfir einstakra ríkja eins og Möltudæmið er til vitnis um, en þeirri löggjöf er hægt að breyta aftur einhliða af Evrópusambandsins hálfu þannig að það eru engar slíkar varanlegar undanþágur til. 

Hæstv. forseti. Hér á Alþingi er umræða um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána sem ríkisstjórnin hefur lagt fram. Betra er seint en aldrei að það skuli koma fram. Gagnrýna má hversu seint það kemur vegna þess að mér sýnist að miðað við frumvarpið liggi fyrir töluvert mikil vinna hjá efnahags- og viðskiptanefnd Alþingis við að fara yfir þetta frumvarp og skýra ýmsa óljósa þætti sem sannarlega eru þar inni, m.a. til að gera löggjöfina skýrari þannig að hún standist örugglega stjórnarskrá. Það má ekki samþykkja lög sem þarf svo að túlka og nýta heimild um skipun kærunefndar, sem verður hægt að kæra til úrskurði frá ríkisskattstjóra, og að allt logi í málaferlum þar á eftir vegna þess hvernig á að túlka þau miklu áform sem hér eru sett fram. Þetta vildi ég segja í byrjun, virðulegi forseti, og vona að efnahags- og viðskiptanefnd geti unnið þetta hratt og vel vegna þess að þetta er mjög flókið frumvarp. Greinarnar eru mjög langar, t.d. 11. gr., margir málsliðir og margar málsgreinar sem þarf að útskýra betur. Ég hef óskað eftir því að hæstv. fjármálaráðherra taki við spurningum frá mér við þessa ræðu og vona að hann bregðist við og svari þeim á eftir. Við 1. umr. í málinu þar sem menn skýra sjónarmið vildi ég geta sagt í ræðustól Alþingis að ráðherrann hefði flutt málið og skýrt það sem í því væri, þingmenn spurt og fengið svör en því miður er lítið um svörin. Því miður er líka lítið um þátttöku stjórnarsinna um þetta frumvarp þannig að hægt sé að kafa betur ofan í það og fá svörin. Ég vildi að ég gæti sagt að ég styddi þetta frumvarp. Hv. þm. Pétur Blöndal bendir mér á að hann hafi talað. Ég hlustaði á þá ræðu, hún var ágæt, þar sem hann lýsti yfir andstöðu við þetta frumvarp ásamt öðrum þingmanni Sjálfstæðisflokksins sem það hefur gert. Kem ég þá að því að segja: Ég get því miður ekki lýst yfir stuðningi við þetta frumvarp eins og það er hér og nú, en ég lýsi heldur ekki yfir andstöðu vegna þess sem ég sagði áðan um hina miklu vinnu sem er fram undan. Virðulegi forseti. Það að lagfæra forsendubrest í verðtryggðum lánum á Íslandi hefur staðið yfir lengi. Ég sat í þeirri ríkisstjórn sem sat á Íslandi þegar hrunið varð. Ég minnist ríkisstjórnarfunda þar sem var verið að ræða þessi mál, í þáverandi ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar, og ég man eftir því þegar Seðlabankinn var fenginn til að taka saman yfirlit yfir skuldir heimilanna og hvaða viðfangsefni ætti að fást við, hverjar stærðartölurnar væru o.s.frv. Við fengum leyfi frá Persónuvernd til að láta vinna þessi gögn og tveir, þrír fundir voru haldnir í Ráðherrabústaðnum þar sem mjög góður fulltrúi úr Seðlabankanum skýrði þetta. Þeir áttu eftir nokkra fundi í viðbót, m.a. til að taka bílalánin inn. Þetta var á fyrstu mánuðum hrunsins, virðulegi forseti. Heimildin var stutt, gögnunum varð síðan að eyða, því miður, og það er kannski þess vegna sem við höfum þurft að fara þá leið að fela ríkisskattstjóra þennan hagstofugrunn, sem ég er mjög sammála og held að sé langbesta leiðin. Við erum í vandræðum með að ræða hinar tölulegu staðreyndir, m.a. skuldirnar, hvað eru stökkbreytt lán, hver var forsendubresturinn o.s.frv. Það er galli í hagtölum okkar hér og hagstjórn að þetta skuli ekki vera allt saman til á einum stað þar sem menn geti flett þessu upp eftir skattskil fólks í landinu í hvert og eitt sinn. Þetta er líka þekkt í öðru sem ég ætla ekki að eyða tíma mínum í hérna en upp í hugann kemur álagning veiðigjalda sem er unnin úr gömlum gögnum. Þess vegna ætla ég að leggja fyrstu spurningarnar fyrir hæstv. fjármálaráðherra um það sem gerðist í aðdraganda hrunsins á bönkunum þar sem var verið að taka, má kalla, öll lán viðkomandi einstaklinga í viðkomandi stofnun sem gátu að sjálfsögðu verið íbúðalán en það gátu verið skuldir vegna bíla-, sumarbústaða-, hjólhýsa- eða fellihýsakaupa eða hvað þetta allt saman heitir. Það er þekkt að í bankakerfinu voru allar þessar skuldir teknar á þessum aðdragandaárum þar sem veðhæfni jókst vegna hækkandi íbúðaverðs og peningamagn í umferð var sem aldrei fyrr. Þá var þessu skuldbreytt og sett í eitt lán og jafnvel bara á fyrsta eða annan veðrétt viðkomandi húseignar. Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra er þessi: Eru einhver áform uppi um að aðskilja lán sem voru á árunum á undan sem voru ekki tengd íbúðarhúsnæði, eins og á að leiðrétta, og minnka þar með kannski þá skuldatölu sem kemur til leiðréttingar hjá viðkomandi einstaklingum? Ég hef litið á hin frábæru gögn ríkisskattstjóra, öll rafræn, í skattskýrslum og veit að þetta er hægt að sjá aftur í tímann. Eru uppi áform um það? Af því að fjármálaráðherra situr í salnum er ég með aðra spurningu. Undirbúningsvinnan hefur falið í sér mikla gagnasöfnun og góða vinnu sem, eins og ég sagði áðan, hefði ekkert átt að þurfa að vinna endilega núna heldur fara í talnagrunn og ýta á enter og fá það fram. Hefur í allri þessari vinnu verið skoðað hvernig skuldaleiðrétting skiptist milli landshluta, eftir kjördæmum? Ég segi fyrir mitt leyti sem landsbyggðarmaður að forsendubrestur hjá íbúum á landsbyggðinni er miklu eldri en á þeim tíma sem tekinn er hér. Hann er hins vegar óbættur. Ég þekki það sjálfur sem íbúðareigandi á Siglufirði, ég veit alveg á hvað ég keypti húsið mitt þá og veit á hvað ég seldi það. Forsendubresturinn var mjög mikill þá en lánin hjá mér lækkuðu ekkert, þvert á móti hækkuðu þau við þær aðgerðir sem gripið var til á Alþingi, t.d. með alkunnri hækkun bensíngjalda og ýmissa skatta sem höfðu áhrif á vísitölu neysluverðs. Í þriðja lagi langar mig að spyrja hæstv. fjármálaráðherra enn eins. Hér koma þingmenn stjórnarflokkanna hver á fætur öðrum, sérstaklega fulltrúar Framsóknarflokksins, og lýsa því yfir að þessi tvö frumvörp séu bara tvö af tíu. Stærsta og mikilvægasta atriðið til að fá svar við finnst mér - ég reyndi að spyrja hv. þm. Elsu Láru Arnardóttur um það áðan en fékk ekkert svar - vera um afnám verðtryggingar á eldri lánum sem Framsóknarflokkurinn hefur boðað að sé að koma. Skýrsla hefur verið skrifuð um það í starfshópi á vegum forsætisráðherra sem ég skil ekki öðruvísi en svo að þetta sé algjör forsenda. Eins og ég sagði áðan lagði ég þessa spurningu fyrir hv. þingmann áðan. Það hefur verið reiknað út hjá aðilum sem þekkja öll sín mál og fá þessi gögn að þeir sem eru með 20–25 millj. kr. skuld fá á bilinu 2,3–2,5 milljónir í afslátt. Viðkomandi greiðir það inn á lánið sem betur fer en það er 3–4% verðbólga og sumir segja að þessar aðgerðir auki verðbólguna um 1 prósentustig á ári. Ég spyr: Hvað tekur það langan tíma fyrir verðbólguna að éta þetta upp þannig að viðkomandi skuldari, húseigandi, sem á að fá þessa leiðréttingu standi í nákvæmlega sömu sporum? Spurning mín til hæstv. fjármálaráðherra er: Hefur þetta verið reiknað út? Sá eldklári aðili sem hefur reiknað þetta út og sýnt mér telur að það taki innan við þrjú ár, þá verði skuldin komin í sama horf. Þetta eru þær spurningar sem ég vildi leggja fyrir hæstv. ráðherra. Ég vænti þess að þeim verði svarað hér á eftir. Vafalaust mætti setja margar fleiri spurningar hér fram. Ég ætla ekki að taka þátt í að karpa um hver sagði hvað fyrir kosningar og hvernig menn ætla að gera það. Ég hef margoft fjallað um þær upphæðir sem notaðar voru á síðasta kjörtímabili til að koma til móts við forsendubrest og þá sem áttu í mestu erfiðleikunum í landinu eftir banka- og efnahagshrunið 2008. Mér telst til og fæ það af vef velferðarráðuneytisins að það séu tæpir 100 milljarðar kr., þ.e. 38 milljörðum meira en á að veita í skuldaleiðréttinguna af þeim 80 milljörðum mínus 8 sem þar eiga að koma inn. Það var gert á síðasta kjörtímabili. Ég þekki það vegna þess að ég hef aðstoðað aðila við umsókn til umboðsmanns skuldara. Það má segja að það sé þegar allt kemur til alls mjög góð leið sem ég sé að hefur verið farin og verður farin í því tilviki sem ég þekki best til. Ferillinn er samt mjög flókinn og erfiður og ég er ekkert viss um að allir hafi haft aðstöðu til að fylgja því eftir og koma því í lögbundinn farveg hjá umboðsmanni skuldara. En það hefur komið fram, virðulegi forseti, að miðað við 110%-leiðina hafa menn fengið mikla skuldalækkun. Síðan kem ég í lokin að loforðunum sem gefin voru fyrir kosningar. Að minnsta kosti annar ríkisstjórnarflokkurinn hikaði ekki við að halda þeim fram og var kosinn út á þau. Það voru loforð formanns Framsóknarflokksins í kosningabaráttunni sem má lesa út úr ákveðnum svörum í ákveðnum þáttum og ákveðnum netmiðlum að hafi átt að vera 300 milljarðar kr. Það var sagt þegar þingsályktunartillagan var flutt á sumarþinginu eftir að ríkisstjórnin var mynduð að í vændum væri heimsmet í skuldaleiðréttingu hjá landsmönnum. Virðulegi forseti. Þetta eru svikin loforð og það er ljótt, alveg sama hverjir það eru, að skrökva að kjósendum og standa ekki við málið. Þetta er að mér finnst mesti ljóðurinn á þessu vegna þess að þeir 72 eða 80 milljarðar sem þarna eru settir inn - og þingmenn og virðulegi forseti taka eftir því að ég ræði þetta út frá þessu frumvarpi - eru lægri upphæð en veitt var á síðustu árum í þeim aðgerðum sem þar voru taldar upp, 110%-leiðin, sértæk aðgerð í gegnum Íbúðalánasjóð, vaxtabætur og sérstakar vaxtabætur. Þannig vil ég horfa með jákvæðum augum á það sem ég sé í þessu frumvarpi ásamt því að halda því fram sem gert var á síðasta kjörtímabili en er líka gagnrýninn á vankantana við það sem bæði var gert þá og gert er núna. Ég er til dæmis mjög hrifinn af þeirri leið sem hér er boðuð, að viðkomandi skuldaleiðrétting gangi inn á lánið en sé ekki greidd út. Það má segja að það hafi verið gallinn við sérstakar vaxtabætur á síðasta kjörtímabili að leggjast ekki við höfuðstól lánanna og lækka þar með greiðslubyrðina strax í stað þess að freistast til þess að nota þá peninga sem áttu að vera til að lækka íbúðarskuldir í annað. Vafalaust hafa margir gert það, en það er líka jafn gefið að ekki gerðu það allir. Virðulegi forseti. Svo kem ég í lokin að því sem er forsenda fyrir þessu öllu sem er sú ákvörðun á Alþingi við gerð fjárlaga að leggja sérstakan bankaskatt á þrotabú bankanna upp á 20 milljarða á ári næstu fjögur ár. Ég ætla rétt að vona að í október, nóvember þegar þessari álagningu lýkur og verður orðin raunveruleg, hún er bara sem samþykkt Alþingis í dag og er ekki orðin raunveruleg vegna þess að það er ekki búið að leggja á lögaðila, verði hún lögleg og það verði girt fyrir allt í þeim efnum sem hugsanlega her lögfræðinga fyrir hönd þrotabúa bankanna mun fara fram með í málsókn á ríkið ef það verður. Þetta vildi ég segja við 1. umr. um frumvarpið. Það mætti segja margt fleira um það en tími gefst ekki til þar sem einungis 15 mínútur eru ætlaðar fyrir hvern þingmann við 1. umr. Ég tek fram að þetta er 1. umr. en hún er notuð til að reifa mál og ég sakna þess mjög að ekki skuli fleiri fulltrúar frá stjórnarliðinu taka til máls. Við hefðum þá getað spurt þá meira út úr. En ég vona sannarlega og ítreka 

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna um þessi mál. Það er fjölmargt í þessu máli sem að mínu mati þarfnast sérstakrar skoðunar en það er eitt atriði sem mér er hugleikið, vil heyra viðhorf hv. þingmanns til og hvernig hann skilur. Í þessu frumvarpi er verið að búa til ákveðna umgjörð. Burt séð frá sjónarmiði manna um hana er búin til umgjörð um leiðréttingu á höfuðstól lána. Gert er ráð fyrir að frumvarpið taki til þeirra sem voru með lán á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009, líka til þeirra sem hafa af einhverjum ástæðum losað við sig við þessi lán, hugsanlega borgað þau upp, selt eignirnar sínar, flutt úr landi. Aðferðafræðin er sú að menn þurfa að vera með búsetu hér á landi og annaðhvort með lánin áfram í gangi eða að minnsta kosti í launavinnu hér þannig að þeir eigi persónuafslátt til að geta notið þess ávinnings sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Nú vitum við að í kjölfar efnahagshrunsins flutti hópur fólks af ýmsum ástæðum, m.a. efnahagslegum, úr landi, seldi eignir sínar en á þennan rétt samkvæmt forskrift frumvarpsins. Ég skil þetta frumvarp þannig eins og ríkisstjórnin býr það út að það eigi að svipta þetta fólk þeim rétti, það eigi beinlínis að taka þá fjármuni af fólkinu. Ég hef miklar efasemdir um að þessi aðferðafræði standist jafnræðisregluna. Hér er auðvitað ekki um mörg dæmi að ræða ef einhver 

Hæstv. forseti. Jú, þetta er eitt af þeim atriðum sem ég hnaut líka um í þessu frumvarpi, um þessi óljósu atriði sem eru meðal margra sem ég nefndi sem verkefni efnahags- og viðskiptanefndar að fara yfir. Hún sendir frumvarpið út til umsagna og gestir munu koma. Þar á meðal vona ég að ýmsir geri það og ég bendi á að hver og einn landsmaður getur sent inn umsögn. Í dæmi eins og hv. þingmaður gerir að umtalsefni er einstaklingur bókstaflega sviptur rétti sem hann hefur eignast á árunum 2008–2009 vegna þess að hann hefur ef til vill neyðst til að flytja úr landi til að sækja sér vinnu. Ég stórefa, virðulegi forseti, að þetta standist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Að því leytinu til er ég algjörlega sammála hv. þingmanni. Þetta er ein af mörgum spurningum alveg eins og það eru líka spurningar gagnvart þeim sem nú eru orðnir 67 ára og eldri og eru komnir af vinnumarkaði en voru ekki nema kannski 61 eða 62 ára og voru með skuldir á þessum viðmiðunarárum. Því miður vakna við lestur á þessu flókna frumvarpi mjög margar spurningar. Ég gæti nefnt eitt atriði sem ég tel vera framsal á skattlagningarvaldi Alþingis til hæstv. ráðherra til reglugerðarsetningar. Ég leyfi mér að efast um að það ákvæði standist.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessi viðbrögð. Ég er sem sagt algjörlega þeirrar skoðunar að því er varðar þá sem hafa af einhverjum ástæðum flutt af landi brott eða eru ekki með launatekjur hér á landi og njóta þar af leiðandi ekki persónuafsláttar en eiga samkvæmt allri forskrift frumvarpsins rétt á leiðréttingu að ég fæ ekki séð að það sé hægt að komast hjá því að sú leiðrétting skili sér til þessa hóps með einhverjum hætti. Það verður þá að finna leiðirnar til þess. Að öðrum kosti mætti halda því fram að þetta væri bara hreinn þjófnaður af þessum hópi. Ég er ánægður með að heyra viðbrögð þingmannsins til þessa. Hitt málið sem ég ætlaði að nefna var það sem hann kom inn á alveg í blálokin í svari sínu og varðar reglugerðarheimildina. Eftir því sem ég fæ best séð, hef ekki skoðað þetta frumvarp alveg í þaula og er þá leiðréttur ef það er misskilningur, er reglugerðarheimildin býsna víðtæk. Það hefur stundum verið gagnrýnt, m.a. í skýrslum umboðsmanns Alþingis til þingsins, að það hafi verið of mikil tilhneiging til þess hjá Alþingi að afhenda framkvæmdarvaldinu löggjafarhlutverk í gegnum reglugerðarsetningar. Við verðum að vera á tánum gagnvart þessu og passa upp á það. Það er ekki alveg nýtt, það er ekki bara núna, það gerðist á síðasta kjörtímabili, kjörtímabilinu þar áður og guð má vita hvenær. Eins og ég les þetta virðist reglugerðarheimildin eins og hún er sett inn í frumvarpið fyrst og fremst vera í því augnamiði að tryggja að kostnaðurinn við aðgerðirnar fari ekki umfram þetta 80 milljarða kr. mark sem verið er að tala um. Þá er í raun og veru verið að láta fjárveitingavaldið í reglugerðarbúningi inn í ráðuneytið. Ef ég les þetta rétt eru menn þarna komnir út fyrir það sem eðlilegt 

Hæstv. forseti. Það atriði sem hv. þm. tekur upp núna er eitt þeirra sem maður setur spurningarmerki við. Í umræðunni sem hefur verið um fundinn fræga í Hörpu, þar sem skuldaleiðréttingin var kynnt, yfir til blaðamannafundarins í Iðnó, spyrja menn spurninga sem ég get ekki svarað nákvæmlega. Var verið að stytta viðmiðunartímabilið, m.a. vegna þess að við frekari úrvinnslu komust menn að þeirri niðurstöðu að eins og þetta var boðað í Hörpu hefði þetta orðið miklu hærri tala en 80 milljarðar? Hún virðist vera endanleg. Ég veit ekki hvort hún hefur verið samkomulag milli stjórnarflokkanna eða hvað. Það á eftir að koma í ljós vegna þess að í umsögn fjármálaráðuneytisins stendur að enginn viti hver heildarupphæðin verður fyrr en umsóknarfresti er lokið. Sækja allir um sem eiga rétt á því, líka þeir sem hafa ekki þörf fyrir? Hv. þingmaður minntist á reglugerðarákvæðið sem ég gat um áðan líka þar sem ég tel að við göngum of langt með að framselja skattlagningarvaldið. Það er bundið í stjórnarskrá að enginn geti lagt á skatt eða afnumið nema Alþingi. Í frumvarpinu stendur, með leyfi forseta: „Þá er ekki tilgreint sérstaklega í frumvarpinu hvaða verðbólguviðmiði gengið verður út frá við leiðréttinguna heldur er gert ráð fyrir að fjármála- og efnahagsráðherra ákvarði það með reglugerð.“ Þarna held ég að Alþingi verði að setja algjörlega skýrar reglur, þá líka um að setja klárar reglur sem er ekki hægt að toga og teygja í lögfræðitúlkunum þannig að allt logi í málaferlum þar á eftir.

Frú forseti. Til mín er beint spurningum, m.a. um það hvaða lán verði dregin frá áður en til lækkunar höfuðstóls kemur. Ég verð í fyrsta lagi að vísa til 8. gr. frumvarpsins en í annan stað vekja einfaldlega athygli á því að fyrst og fremst er verið að horfa til lána sem hvílt hafa á viðkomandi fasteign, lána sem tekin hafa verið og hafa veitt rétt til vaxtabóta. Það kann að vera að einhver hafi á tímapunkti verið með einhvers konar neysluskuldir sem seinna hafi orðið að láni sem var verðtryggt og hafi síðan verið þinglýst á eignina, fært yfir á fasteignina, og mögulega byggt rétt til vaxtabóta og komið þannig til frádráttar. En almenna reglan er sú að aðgerðir til þess að létta skulda- og greiðslustöðu heimila vegna lána sem tekin voru til fasteignakaupa, aðgerðir til þess að lækka slík lán komi til frádráttar. Síðan er spurt um flokkun eftir kjördæmum. Það ætti að vera hægt að fá slíka flokkun en hún er ekki til og fylgir ekki frumvarpinu. Mig langar aðeins til að nefna framsal til ráðherra með reglugerðarvaldi. Ég vil vekja athygli á því að þingið hefur á undanförnum árum opnað fyrir útgjöld úr ríkissjóði eins og t.d. endurgreiðslur vegna kvikmyndagerðar í landinu þar sem heildarfjárhæðin er algjörlega óviss stærð. Í þessu máli er því öfugt farið. Við erum búin að fá heimildina í fjárlögum fyrir fjármögnun aðgerðanna og reglugerðarheimildin tekur í raun og veru mið af því að við aðlögum aðgerðina eftir því hvernig umsóknir 

Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarna Benediktssyni fyrir að koma í ræðustól Alþingis í stuttu andsvari við mig og svara þeim þremur spurningum sem ég hef spurt. Í fyrra andsvari hefur tveimur spurningum verið svarað. Spurning mín um afnám verðtryggingar á eldri lán er eftir, afnám sem Framsóknarflokkurinn hefur boðað að sé algjör forsenda fyrir skuldaleiðréttingunni. Ég vænti þess að hæstv. fjármálaráðherra svari henni í seinna andsvari. Ég vil þakka honum fyrir þá skýringu sem hann gaf á því sem ég spurði um fyrst, þ.e. hvaða lán falli undir skuldbreytingar fyrri ára út af ákveðnum þáttum sem ég nefndi. Mér fannst það koma alveg skýrt hér fram að þau verða ekki dregin frá. Við skulum hafa í huga, virðulegi forseti, að frumvörp og greinargerð og skýringar með einstökum greinum frumvarpa svo og ræður þingmanna og ráðherra og greinargerðir frá nefndum eru allt saman lögskýringargögn. Og hér höfum við það svart á hvítu að þær skuldir sem voru í ákveðnum reitum skattframtals á árunum 2008, 2009 vegna skattframtals 2009 og 2010 eru fullkomlega teknar inn, hafi þær verið teknar til vaxtabóta eða myndað grunn til vaxtabóta áður. Það er alveg klárt. Ég þakka jafnframt hæstv. ráðherra fyrir að svara því að það séu til gögn um hvernig þetta skiptist milli landshluta, milli kjördæma, vegna þess að mér finnst það mjög mikilvægt. Ég mun beina því til flokksbróður míns sem situr í efnahags- og viðskiptanefnd að óska eftir því frá sérfræðingahópnum og ráðuneytinu að þessi gögn verði birt. Ég trúi því að auðvelt sé að keyra þau út úr þeim mikla töflu- og gagnabanka sem orðið hefur til í þessari vinnu. Þá segi ég, virðulegi forseti: Hér eru tvö 

Frú forseti. Í liðum a–g í 8. gr. frumvarpsins er farið yfir frádráttarliðina. Ég skildi hv. þingmann þannig að hann væri að inna eftir svörum við því hvort alls konar neyslulán kæmu líka til frádráttar. Það fer eftir ýmsu og þarf að skoða út frá þessum liðum, t.d. hvort það hafi verið á grundvelli verklagsreglna sem gerðar voru og vísað er til í c-lið eða mögulega eftir einhverju öðru. Ég hygg að þessi lán, eins og hv. þingmaður stillti máli sínu upp, ef ég skildi hann rétt, komi ekki til frádráttar. Varðandi verðtrygginguna kom skýrsla í vetur um afnám verðtryggingar og meiri hluti var fyrir því í nefndinni að leggja til a.m.k. tvær aðgerðir. Annars vegar að lengja lágmarkstíma lána þar sem verðtrygging er heimil og færa okkur upp úr þessu fimm ára viðmiði yfir í a.m.k. sjö ár, ef ekki tíu ár. Það getur haft heilmikil áhrif t.d. á verðtryggingu ýmiss konar neytendalána eins og bílalána, sem að jafnaði hafa verið styttri en tíu ár. Og hins vegar að hætta með svokölluð Íslandslán, sem eru verðtryggð jafngreiðslulán til 40 ára. Það skiptir máli að grípa til þessara aðgerða. Þó að í þessu felist ekki neins konar bann við notkun verðtryggingarinnar er þarna verið að stíga mikilvæg skref til að taka á miklum ágöllum sem birtast okkur í kerfinu. Ég tel að hv. þingmaður hafi gert allt of mikið með það að verðbólgan éti upp ávinninginn af uppgreiðslu lána vegna þess að augljóst er 

Hæstv. forseti. Spurning mín um verðbólgu snerist ekkert um verðbólguskot. Hún snerist bara um verðbólgumarkmið Seðlabankans til að mynda, sem við erum sem betur nokkurn veginn í núna En ef þessar aðgerðir auka verðbólgu, eins og sumir spá, og hún verður kannski 3,5–4% og ekkert verðbólguskot, gerist þetta samt sem áður. Gera menn sér grein fyrir því, virðulegi forseti, að um 20 millj. kr. lán sem stóð á skattskýrslu fyrir árið 2008 hafði hækkað upp í 21,5 millj. kr. árið eftir, bara út af vísitölutryggingu og uppreikningum, þrátt fyrir að búið væri að borga tæpa milljón niður af viðkomandi láni á því ári? Verðbólguáhrifin á þessa skuldaleiðréttingu eru sannarleg. Það er þetta sem svo margir þingmenn Framsóknarflokksins hafa lofað að komi fram.  Ég segi fyrir mitt leyti, virðulegi forseti, ég skil ekki hvernig hægt er að afnema verðtryggingu afturvirkt, það er bara ekki hægt í mínum huga. En það er sannarlega hægt að gera breytingar eins og hæstv. fjármálaráðherra var að tala um á lánaskilmálum á komandi tíma og því sem tekið er eftir þennan dag. Það er hægt í dag. Menn geta fengið óverðtryggð lán með föstum vöxtum, sem eru hjá mörgum lánastofnunum fastir til fimm ára, en þá kemur til uppreikningur þannig að það er ekkert nýtt. Síðan má leiða hugann að því, virðulegi forseti, hvort það sé ekki nauðsynlegt að bjóða upp á fleiri flokka. Það er kannski eins og hæstv. fjármálaráðherra 

Forseti. Það eru sannarlega ýmis deiluefni uppi varðandi það mál sem við ræðum nú, en ég held þó að það sé óumdeilt að frekari skuldaleiðréttingar, eins og það var kallað, frekari leiðréttingar en þær sem ráðist var í á síðasta kjörtímabili, voru eitt helsta kosningamálið fyrir kosningar síðasta vor. Við tölum um leiðréttingar en óvitlaus kona skaut því að mér um daginn að líklega væri rétt að nota orðið „afskriftir“ og það er rétt. Þetta eru afskriftir, þetta eru ekki leiðréttingar, en það er svolítið í tísku, virðulegi forseti - ég held að þetta sé einhvers staðar kallað … þegar verið er að nota fallegri orð um eitthvað  Ég held að við séum sammála um að þetta var eitt helsta kosningamálið. Okkur greinir hins vegar á um hversu umfangsmiklum afskriftum var lofað og hvernig ætti að fjármagna þær. Ríkisstjórnin hefur lagt fram tvö frumvörp, annars vegar um það sem þeir kalla séreignarsparnað, sem eru líklega ein skrauthvörfin enn, því að verið er að tala um séreignarlífeyrissparnað - það er sjálfstæðishlutinn, sagði einhver - og nú ræðum við hér framsóknarhlutann, sem eru almenn niðurskrif, almenn afskrift á skuldum. Um slíka aðgerð sagði Seðlabankinn í umsögn sinni um þingsályktunartillögu um aðgerðir til að leysa skuldavanda íslenskra heimila, en eins og við munum var hún í tíu liðum og var samþykkt hér síðasta sumar: Í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Margar þeirra hugmynda sem reifaðar eru í þingsályktunartillögunni eru ekki útfærðar. Því er ekki hægt að taka endanlega efnislega afstöðu til margra atriða aðgerðaáætlunarinnar, enda munu áhrifin að miklu leyti ráðast af þeirri útfærslu sem kann að verða valin. Í þessari umsögn er athyglinni einkum beint að mögulegum vandkvæðum sem tengjast sumum þessara hugmynda sem Seðlabankinn telur mikilvægt að verði tekin til gaumgæfilegrar athugunar sem fyrst.“ Síðar segir Seðlabankinn: „Niðurstöður rannsókna sérfræðinga Seðlabankans sýna að almenn niðurfærsla verðtryggðra húsnæðislána er dýr og óskilvirk aðgerð til að koma til móts við þann hóp heimila sem glímir við hvað mestan vanda, þ.e. þann hóp heimila sem glímir bæði við greiðslu- og skuldavanda. Hætta er á að svigrúm til að bregðast við vanda þeirra yrði skert sökum kostnaðar við almennu niðurfærsluna.“ Virðulegi forseti. Seðlabankinn telur að almenn niðurfærsla á skuldum sé ekki góð leið. Nú hefur það bæst við að við heyrum að menn frá Seðlabanka hafi mætt í efnahags- og viðskiptanefnd og séu búnir að skoða þetta nánar og nú hafa borist fregnir af því að þeir telja að þetta hafi mjög þensluaukandi áhrif. Við þurfum að vera hrædd við það, við þurfum að sýna ráðvendni og aga, eins og hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson mundi segja. Það er þannig sem við náum tökum á efnahagsmálum þjóðarinnar. Og það virðist ekki alveg gert með þessu frumvarpi. Mig langar líka að vitna í vinnuskjal eftir Þorvarð Tjörva Ólafsson og Karenu Áslaugu Vignisdóttur, vinnuskjal nr. 59 frá 2012, frá Seðlabankanum. Þar segir, og það er um hvernig niðurfærsla af þessari tegund virkar: „Þannig mundi 20% almenn niðurfærsla verðtryggðra húsnæðislána dreifast þannig að 57% afskriftanna mundu falla tveimur tekjuhæstu fimmtungunum í skaut“ - sem þýðir sem sagt að 40% þeirra tekjuhæstu fengju 57% afskriftanna - „og einungis fjórðungur afskriftanna færi til heimila í greiðsluvanda og tvö af hverjum þremur heimilum í greiðsluvanda væru líkleg til að glíma áfram við þann vanda þrátt fyrir afskriftirnar.“ Ekki er þetta nú gæfulegt. Ekki virðist skuldaniðurfærsla af þessu tagi hjálpa þeim sem mest þurfa á að halda. Virðulegi forseti. Við höfum leitað eftir upplýsingum um hvernig þær tillögur sem eru hér til umræðu dreifast á heimili landsins og mismunandi tekjuhópa. Þær upplýsingar hafa ekki fengist en tilvitnunin í sérfræðingana tvo hér áðan gefur vísbendingu um að þeir tekjuhæstu hagnist mest. Það er fyrst og fremst vegna þessara atriða sem ég tel almenna skuldaniðurfærslu, eins og hér er lögð til, ekki þann kost sem velja skal, heldur eigi að reyna, ef við ætlum að halda áfram að hjálpa fólki, sem er sjálfsagt að gera, að einbeita okkur að þeim sem verst urðu úti. Virðulegi forseti. Forustumenn ríkisstjórnarinnar kynntu tillögur sínar á einstæðum fundi í Hörpu í nóvember undir yfirskriftinni „Leiðréttingin“. Ég er nú eiginlega að komast að þeirri niðurstöðu að „Óvissuferð“ hefði átt að vera yfirskrift fundarins því að þegar málið er rifjað upp frá upphafi hefur verið um óvissuferð að ræða allt frá því í kosningabaráttunni. Og það hefur í raun verið sérstakt viðfangsefni að fylgjast með framvindunni og spenningi yfir því hvað gerist næst. Þó að hæstv. forsætisráðherra vilji sem minnst við það kannast að hafa sagt að hægt væri að hafa 300 milljarða af þeim sem hann og flokksmenn hans kölluðu hrægamma til að lækka skuldir heimilanna þá var það samt skilningur flestra kjósenda. Hæstv. forsætisráðherra getur kallað það samfylkingarspuna, eða hvað sem hann vill, en þannig var það einfaldlega. Látum það eftir honum að um lægri fjárhæðir hafi verið að ræða, en þá er alla vega ljóst að talið um að hægt væri að sækja umtalsverðar upphæðir í þrotabú bankanna til að greiða niður skuldir heimilanna var ábyrgðarlaust hjal og reist á fölskum grunni. Samt urðu þessar kenningar, virðulegi forseti, til þess að forseti Íslands veitti honum umboð til stjórnarmyndunar. Á Eyjunni 20. maí 2013 er sagt frá fundi sem Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands, sótti, alþjóðlegum leiðtogafundi sem London Business School og sjónvarpsstöðin CNN efndu til. Forsetinn gagnrýndi, eins og oft áður, Breta vegna framkomu þeirra í Icesave-málinu, hann hvatti aðrar þjóðir, til að mynda Íra, til að fara íslensku leiðina í hruninu, og auk þess sagði hann Alþjóðagjaldeyrissjóðinn hafa lært meira af Íslandi en Ísland af honum. Þá barst talið, virðulegur forseti, að myndun nýrrar ríkisstjórnar. Forsetinn sagðist hafa veitt Sigmundi Davíð umboðið á grundvelli kosningaloforða Framsóknarflokksins, og ég vitna orðrétt í þessa grein, með leyfi forseta: „Ég valdi leiðtoga Framsóknarflokksins, en í kosningabaráttu sinni lagði hann mesta áherslu á að takast á við skuldir heimilanna og beita þá vogunarsjóði, eða hvað sem þeir kallast, þrýstingi svo þeir næðu ekki fram þeim gríðarlega hagnaði sem þeir hugðust ná fram á íslensku bankakreppunni. Það var mjög athyglisverður lýðræðislegur sigur og þess vegna veitti ég honum umboð til að leiða næstu ríkisstjórn.“ Virðulegi forseti. Forsætisráðherra blekkti sem sagt ekki bara íslenska kjósendur og almenning, með því sem sumir kölluðu vúdú-hagfræði, heldur líka herra forseta Íslands. Þá er það spurningin um hvenær fólk ætti að fá leiðréttingu. Hún átti að koma strax, var sagt. En hún er ekki komin enn og af frumvarpinu sem við ræðum nú verður ekki annað skilið en að fyrstu greiðslur berist í fyrsta lagi undir lok ársins eða meira en einu og hálfu ári síðar en vera átti. Og það var ekki bara hæstv. núverandi forsætisráðherra sem lofaði því að leiðréttingin kæmi strax heldur einnig ýmsir fleiri. Þannig skrifaði frambjóðandinn Einar K. Guðfinnsson, nú hæstv. forseti Alþingis, í feyki.is þann 4. apríl 2013, þegar hann vék að nauðsyn þess að leysa skuldavanda heimilanna, með leyfi forseta: „Það er þess vegna svo gríðarlega nauðsynlegt að til staðar verði úrræði sem virka strax, undir eins frá fyrsta degi eftir að lög hafa verið samþykkt á Alþingi. Sjálfstæðisflokkurinn hefur lagt fram slíkar tillögur sem munu lækka skuldir um 20% miðað við 20 millj. kr. lán og hóflegar fjölskyldutekjur. Þetta færi talsvert langt með að vinna niður forsendubrestinn sem varð með hruni fjármálakerfisins og hækkun verðbótanna.“ Nú er hins vegar ljóst að það mun tefjast eitthvað, jafnvel eftir að frumvarp þetta verður samþykkt, og jafnframt kom fram í ræðu hæstv. fjármálaráðherra hér í gær, við upphaf umræðunnar, að þeir gætu náð 20% lækkun á lánum sem væru með 10 millj. kr. lán, ekki 20 milljónir eins og sagði í þessari tilvitnun. Það er að þeir ná þessum 20% ef þeir nota séreignarlífeyrissparnaðinn að fullu, þ.e. 1,5 milljónir, en þá þurfa þessar fjölskyldur, og það má ekki gleyma því, að hafa 700 þús. kr. launatekjur á mánuði. Og því miður er það ekki meiri hluti fólks sem hefur það, þó að það væri óskandi. Eftir kosningar var því fyrst lofað að fólk mundi strax á sumarþingi finna fyrir skuldaleiðréttingunni eða öðrum aðgerðum á sumarþingi. Forsætisráðherra sagði við mbl.is. þann 22. maí 2013: „Heimilin munu væntanlega strax finna mun vegna hinna ýmsu breytinga sem verða innleiddar og einhverjar þeirra koma til framkvæmda strax á sumarþinginu. En eðli málsins samkvæmt, eins og var ítarlega fjallað um í kosningabaráttunni, þá tekur skuldaleiðréttingin sjálf, hin almenna leiðrétting, einhvern tíma.“ Það eru nú ekki allir sammála því, virðulegi forseti, að ítarlega hafi verið um það fjallað í kosningabaráttunni að fólki fyndi ekki strax fyrir aðgerðum ríkisstjórnarinnar. En látum það liggja á milli hluta. En urðum við sem erum heimilin í landinu vör við breytingar strax á sumarþingi? Svarið er nei. Ríkisstjórnin lét hendur standa fram úr ermum á sumarþinginu og lækkaði veiðigjöld um marga milljarða og virðisaukaskatt af ferðaþjónustu eða gistingu um færri milljarða. Ekkert kom hins vegar í hlut heimilanna nema þingsályktun í tíu liðum. Leggja átti fram frumvarp um að afnema gjald vegna gjaldþrotameðferðar í október, það kom fram á síðustu dögunum fyrir jól og var samþykkt í janúar. Svo var dagsetningin um skuldaniðurfellingarnar, þær átti að kynna í nóvember og þann 28. nóvember var hinn mikli blaðamannafundur. Nú í byrjun apríl ræðum við þær tillögur og enn vantar frumvarpið um afnám verðtryggingar, sem lofað var, og enn vantar lyklafrumvarpið, svo að fátt eitt sé nefnt. Þrátt fyrir að sagt hafi verið að auðvelt yrði fyrir fólk að reikna út hversu mikið kæmi í hlut hvers og eins þá er ómögulegt að gera það og við höfum verið svikin um reiknivélina. Nú er komið í ljós að ekki er hægt að segja hver fær hvað fyrr en allir hafa sótt um, sem verður í september. Þá tekur, að því er mér skilst, þrjá mánuði að reikna það út. Og við vitum ekki hver viðmiðunarverðbólgan verður. Sum okkar skilja ekki af hverju hin mánaðarlega verðbólga, sem átti að liggja til grundvallar, frá því í desember 2007 til ágúst 2010, er nú allt í einu orðin 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Mér er sagt að það sé einfaldara að reikna það út en ég er ekki sannfærð um að það sé bara einfaldara. Er eitthvað fleira þar á ferðinni? Það er nauðsynlegt að nefndin skoði það. Í óvissuferðum er það gjarnan þannig að fararstjórinn veit að minnsta kosti hvert verið er að fara og hvað gerist næst þó að farþegarnir séu í spenningi og óvissu. Virðulegi forseti. Ég óttast að ríkisstjórnin, sem er fararstjórinn í þessari ferð, hafi ekki hugmynd um hvert við erum að fara. Það óttast ég.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur fyrir ræðu hennar. Það voru margar spurningar og vangaveltur sem komu fram í þeirri ræðu. Hún talaði um óvissuferð ríkisstjórnarinnar, að leiðréttingin væri óvissuferð, en sú leiðrétting sem við ræðum hér, um lækkun höfuðstóls verðtryggðra íbúðalána, er nákvæmlega það sem talað var um í nóvember og í aðdraganda kosninga. Það er akkúrat engin óvissa í kringum það mál. Það er meira að segja búið að samþykkja núna á fjárlögum ársins 2014 að verja 20 milljörðum í aðgerðina á þessu ári þannig að margt í kringum þessar aðgerðir er mjög vel þekkt. Auðvitað er útfærslan mjög flókin og margt sem þarf að hafa í huga þar en mér finnst mjög lítið gert úr starfi allra þeirra sem komið hafa að því að undirbúa þetta ágæta frumvarp að kalla þetta óvissuferð. Það hefur þvert á móti verið unnið ákaflega vandað og gott starf í mörgum ráðuneytum og með miklu samráði við lánastofnanir og reynt að gera þetta með mjög vönduðum hætti. Engu að síður er gott að eiga hér umræðu um málið og varpa fram spurningum. Ég er sannfærður um að tekið verður tillit til ábendinga í efnahags- og viðskiptanefnd sem koma frá hv. þingmönnum. Hv. þingmaður gerði líka að umræðuefni að aðgerðirnar nýttust aðallega stórefnafólki, en það er ekki alveg eins og ég skil málið, áætlað er að flest heimili muni fá höfuðstólslækkun sem er á bilinu 500 þús. kr. til 1,5 millj. kr. Það er þak við 4 millj. kr. þannig að mikið efnafólk lendir í þakinu. Rúmlega 60% af leiðréttingunni rennur til heimila sem eru með tekjur samanlagt 660 þús. kr. Það eru eins og tveir kennarar í heimili. 44% renna til heimila sem eru með tekjur samanlagt undir 500 þús. kr. á mánuði. Megnið af þessari leiðréttingu fer til fólks 

Virðulegi forseti. Ég frábið mér það að ég kunni ekki að meta vinnu fólks sem unnið hefur að þessu máli og ég trúi því að allir hafi unnið að því af sínum besta vilja. Við erum hér í pólitískri umræðu og þó að mér finnist frumvörp sem stjórnmálamenn leggja fram ekki góð og fólk hefur unnið fyrir þá þýðir ekki að ég sé einhvern veginn að varpa rýrð á það fólk, alls ekki. Ég bara frábið mér slíkar - æ, ég veit það ekki, aðdróttanir, það er ekki einu sinni það, svona tal er bara leiðinlegt, virðulegi forseti. Hv. þingmaður gerir athugasemdir við það að ég tali hér um óvissuferð, þá ætla ég að segja að það stendur nú hérna í samantekt úr frumvarpinu sjálfu, í d-lið, Samantekt, á bls. 14: „Efnahagsleg áhrif aðgerða til lækkunar skulda heimilanna eru um margt mjög óljós og óvissan mikil …“ Það bendir nú til að þarna sé einhver óvissa. Fólk getur ekki enn þá reiknað út hvað það fær vegna þess að verðbólguviðmiðið er ekki klárt. Og það er óvissa vegna þess að fólk veit ekki hversu mikið það fær. Eftir því sem mér skilst verður heildarsumman ákveðin eftir að ljóst er hvað margir sækja um. Sumir halda hins vegar að upphæðin geti hækkað, en eftir því sem þingmaðurinn segir eiga 20 milljarðar að fara í þetta mínus einhver kostnaður, eitthvað undir 20 milljörðum. Þá er það óvissa fyrir fólkið af því að það veit ekki hvað það fær fyrr en í desember. Svo kem ég að öðru síðar.

Virðulegur forseti. Því miður er ekki hægt að svara því skýrt fyrir hvern og einn hver hans leiðrétting verður fyrr en fyrir liggur hvað margir sækja um og öll gögn eru komin og hvað menn hafa notið mikilla leiðréttinga áður þannig að jafnvel þó að prósentan liggi fyrir er ekki vitað hvað hver og einn fær og enginn getur reiknað út hvað hann fær fyrr en í ljós kemur hvaða leiðréttingar og lækkanir hver og einn hefur fengið áður, hverjir hafa farið 110%-leiðina eða fengið sérstakar vaxtabætur og slíkt. Það mundi því miður ekki hjálpa mikið. En allt kapp er lagt á að hægt verði að vinna þetta eins hratt og vel og mögulegt er. Einnig er mikilvægt að leiðrétta þann misskilning sem ég heyrði í ræðu hv. þingmanns þar sem hún talaði um greiðslu. Það verður ekki greitt út heldur verður lækkun á höfuðstól. Hún kemur öll samtímis þegar láninu er skipt upp, þ.e. þegar er búið að reikna út hver lækkunin á að vera er láninu skipt upp í tvo hluta, svokallaðan frumhluta og síðan leiðréttingarhluta. Það er svo verkefni ríkissjóðs að greiða allan leiðréttingarhlutann á meðan það er verkefni heimilisins að greiða niður frumhlutann. Öll upphæðin er áfram á ábyrgð og á veðrými heimilisins, þannig að heimilin fari ekki í það skuldsetja sig hratt og fara út í skuldsetta neyslu og slíkt. Ég held að of mikið hafi verið gert úr því að þetta muni leiða til þenslu eða verðbólgu og tel litla ástæðu til þess að hafa áhyggjur af því. Getur hv. þingmaður ekki verið sammála því að svigrúm upp á 20 milljarða sé fyrir hendi til að gera eitthvað, annaðhvort til að lækka skuldir ríkissjóðs eða til að lækka skuldir heimilanna? Er hv. þingmaður ekki sammála mér varðandi þau heimili sem eru með þeim skuldugustu í Evrópu og skulda 108% af vergri landsframleiðslu að það sé vel þess virði að lækka skuldir þeirra með almennri aðgerð?

Virðulegur forseti. Ég hef bara verið svona óskýr í ræðu minni áðan og bið hv. þingmann og aðra innilega afsökunar á því. Já, ég er fullmeðvituð um að þetta er greiðsla sem fer beint inn á höfuðstólinn. Það er kannski ljósi punkturinn í þessu, eins og fram kom í umræðum áðan þá hefði verið ábyggilegra að setja það beint inn á höfuðstólinn þegar sérstöku vaxtabæturnar voru greiddar út í fyrra eða hvenær það var, þannig að ég vissi nú alveg af því. Er 20 milljarða kr. svigrúm til að greiða niður skuldir heimilanna? Ja, ef skuldir ríkissjóðs eru greiddar niður þá hjálpar það öllum heimilum í landinu.

Skattgreiðendum.

Já, skattgreiðendum, við erum það flest, meira að segja öryrkjar greiða margir hverjir einhvern skatt. Er það ekki rétt?  Mitt val væri það að greiða niður skuldir ríkissjóðs. Ég tel að það sé forgangsverkefni í efnahagsstjórn að ná niður skuldum ríkissjóðs og síðan, ef við eigum einhvern afgang, ef eitthvað er til eigum við beina sjónum okkar að hópum sem eiga meira í vök að verjast en aðrir. Það kemur reyndar fram hérna. Hér segir að 60% af umfangi leiðréttingar fari til þeirra sem eru með árstekjur undir 8 

Virðulegi forseti. Mig langar til að spyrja hv. þingmann, sem ég þakka jafnframt fyrir góða og innihaldsríka ræðu, um tvennt sem varðar ræðuna. Það er annars vegar að þingmaðurinn gerði nokkuð úr þeirri óvissu sem er um framkvæmdina en í lokamálsgrein 11. gr. er talað um að ráðherra sé heimilt með reglugerð að setja nánari reglur um framkvæmd leiðréttingar samkvæmt þessari grein. Ég hef nokkrar áhyggjur af valdi ráðherra í þeim efnum og spyr hv. þingmann hvort hún geti útlistað hvernig hún teldi að þetta ætti að vera eða hvort hún telji það eðlilegt sem þarna kemur fram um vald ráðherra í nánari útfærslu á leiðréttingunni. Í annan stað vildi ég ræða það sem fram hefur komið varðandi hverjir fá hvað í þessari mynd og þá óvissu sem þar er um, enda engin reiknivél fyrirliggjandi. Ég bendi á að áhrif frádráttar sem tíundaðar eru í 7. gr., nokkrir frádrættir sem eru taldir þar upp, eru ekki inni í myndinni eða þeim myndum sem dregnar eru upp í frumvarpinu af áhrifunum. Í rauninni eru þær myndir því ekki sérlega gagnlegar til að átta sig á áhrifunum. Þær gefa ekki raunsanna mynd af þeim vegna þess að við vitum hreinlega ekki hverjir fá hvað þegar upp er staðið, af því að t.d. á eftir að taka tillit til alls frádráttar. Ég hef áhyggjur af því og spyr hv. þingmann í því samhengi: Er meira gagn að greiningu Þorvarðar Tjörva og fleiri hjá Seðlabankanum sem hv. þingmaður vitnaði til til að átta sig á áhrifunum af þessu eða hvað?

Virðulegi forseti. Ég hef jafn miklar áhyggjur og hv. þingmaðurinn af þessari reglugerðarheimild. Ég hef velt því fyrir mér hvort ég skilji hana einfaldlega ekki, en mér skilst að með reglugerðarheimildinni muni hann ákveða hvert verðbólguviðmiðið verði. Ég held að eina leiðin til að segja það væri að það væri vegna þess að það á aldrei að fara upp fyrir 20 milljarða mínus kostnað. En það stendur hvergi. Það þýðir líka að það verður mun erfiðara fyrir fólk að vita hvað það fær. Það er búið að segja svo oft, ég man ekki einu sinni hvenær sú klisja byrjaði, að það verði auðvelt fyrir fólk að fá að vita hvað það fær, það geti reiknað það út eða áætlað. Ekkert af því hefur staðist. Áhrif frádráttanna, það er ein óvissan enn. Það minnir mig á það sem ég gleymdi að minnast á í ræðu minni en er eins og hluti af þessum frádráttum sem ég hef í mínum huga kallað smáa letrið í frumvarpinu. Það er að fyrstu leiðréttingar, eins og hv. þm. Frosti Sigurjónsson benti réttilega á, koma strax til greiðslu en ef fólk hefur farið í greiðslujöfnun eiga fyrstu leiðréttingar að fara beint inn á jöfnunarreikninginn. Það held ég að fáir kjósendur hafi haft hugarflug eða hugmyndaauðgi til að ímynda sér. Ekki hafði ég það, og ég á bágt með að trúa að það muni ekki koma fólki á óvart.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Varðandi reglugerðarvald ráðherrans kemur það einmitt af þessu með forsendurnar sem á eftir að skilgreina í frumvarpinu. Ég gleðst yfir því að hv. þingmaður deili áhyggjum með mér af skorti á skilgreiningu í frumvarpinu og skorti á útlistun á nákvæmlega valdi ráðherra þegar kemur að þessu. En hvað teljum við að ætti að koma þarna í staðinn, hvernig ætti að útfæra vald ráðherra? Eða þarf þetta frumvarp hreinlega að koma aftur til þingsins sem þá lagabreytingar sem varða útfærsluna á framkvæmdinni? Ég spyr að því hvort ekki sé nauðsynlegt að frumvarpið komi inn sem lagabreytingar til þingsins þegar útfærð framkvæmd liggur fyrir. Hvað varðar útfærslu framkvæmda sem snýr að jöfnunarreikningi og greiðslu inn á jöfnunarreikning er það eitthvað sem ég held að þær nefndir sem taka frumvarpið fyrir þurfi að íhuga mjög vandlega. Ég velti fyrir mér lögmæti þess að greiðsla gangi fyrst inn á jöfnunarreikning vegna þess að þar er ekki um vanskil að ræða heldur samninga um greiðslujöfnun sem lengdu vissulega í lánunum. Þetta á klárlega eftir að koma mörgum á óvart, eins og hv. þingmaður benti á. Ég hef áhyggjur af því og það varðar aftur þessa óvissu. Að lokum rétt til að nefna forsenduviðmiðin þá eru verðtryggð fasteignalán með þá forsendu innbyggða að það er tenging við verðbólguna á hverjum tíma en það þýðir ekki að lán hafi endilega hækkað í neinu verðbólguskoti. Eins og Gylfi Magnússon dósent hefur bent á fjölgar krónum í takt við það að hver króna verður verðminni í verðbólgu en lánið stendur þannig í stað að raunvirði. Við þurfum að ræða svolítið nánar þessar forsendur, við þurfum að reyna að skilgreina og skilja forsendurnar betur sem eru gefnar, eða réttara sagt sem eru ekki gefnar, og hverjar þær mögulega gætu verið. Kannski ég biðji hv. þingmann bara um að leyfa skáldskapargyðjunni að koma yfir sig varðandi það.

Virðulegi forseti. Hvað varðar reglugerðina velti formaður Samfylkingarinnar, hv. þm. Árni Páll Árnason, því fyrir sér hvort það stæðist stjórnarskrána að vera með þessa víðu reglugerðarheimild og fjárveitingavald og senda það þarna í rauninni til ráðuneytis. Ég er ekki lögfræðingur en ég gæti hugsanlega séð það virka ef það er alveg klárt að aldrei megi eyða meira en 20 milljónum mínus kostnað. Ég gæti alveg ímyndað mér að þetta væri í lagi þá. En það þýðir náttúrlega að þá er enn þá verra fyrir fólk að reikna út hvað það fær hugsanlega. Auðvitað væri best og eðlilegast og skynsamlegast í viðkvæmum málum eins og þessu, því að þetta er að sjálfsögðu mjög viðkvæmt mál, þegar það liggur fyrir hvernig þetta á að vera, að málið kæmi aftur fyrir þingið og þingið færi í gegnum það og samþykkti það þannig að enginn vafi væri á því að þetta væri allt í lagi. Menn ræddu talsvert í gær um forsendubrest. Ég man að hv. þm. Helgi Hrafn Gunnarsson sagði að hann hefði ekki orðið fyrir forsendubresti, hann væri með verðtryggt lán og hann vissi að ef verðbólgan hækkaði þá hækkaði lánið. Ég er hagfræðingur að mennt og mér hafa alltaf fundist forsendur góðar og alltaf sagt: Það er svo þægilegt að ræða við hagfræðinga því að þeir geta alveg skipt um skoðun, þeir bara breyta forsendunum og skilja það að forsendurnar breytast, eða eitthvað þannig. Mér finnst það koma óorði á forsendurnar, rétt eins og rónar koma óorði á brennivínið, að tala um forsendubrest af þessu tagi og eins og hann eigi einungis við sérstaka hópa þjóðfélagsins.

Hæstv. forseti. Við ræðum frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Hér er að raungerast einn liður af tíu liða aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar um aðgerðir vegna skuldavanda heimilanna á Íslandi eins og sú áætlun er orðuð í þingsályktunartillögu sem samþykkt var á sumarþingi á miðju síðasta ári. Þessi hluti var á ábyrgð hæstv. forsætisráðherra og ráðherranefndar sem skipaði sérfræðingahóp í ágúst síðastliðnum og sá hópur skilaði svo skýrslu í lok nóvember sem var kynnt í Hörpu. Í kjölfarið hafa starfshópar sem hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra skipaði unnið að þessu frumvarpi í nánu samráði við verkefnisstjórnina. Hugmyndafræðin lá fyrir en það lá jafnframt fyrir að þetta yrði flókið verkefni í skipulagi og útfærslu. Það kallaði á samráð, mikla samvinnu og samræmingu, að ógleymdri vinnu við upplýsingatæknilegan hluta verkefnisins. Skipulagið má sjá í frumvarpinu sem við fjöllum hér um á bls. 11. Þar sést glöggt hversu viðamikið verkefnið er í raun og veru og það er augljóst að hér hefur enginn setið auðum höndum við undirbúninginn og framkvæmdina og þá hagnýtu útfærslu sem grundvallast á því frumvarpi sem við ræðum hér. Það segir í 1. gr. frumvarpsins að markmiðið sé að kveða á um skipan og fyrirkomulag leiðréttingar á verðtryggingu fasteignaveðlána heimila á tímabilinu 1. janúar 2008 til 31. desember 2009. Í þeirri skipan og fyrirkomulagi er að finna þann megintilgang sem er tilurð frumvarpsins, eða laganna þegar þau verða samþykkt, sem ég tel að geti orðið góð samstaða um þegar við verðum búin að ræða okkur í gegnum þetta. Tímabilið sem um ræðir er nákvæmlega það tímabil þar sem verðfall krónunnar í kjölfar hrunsins verður mest, verðbólgan fer úr böndum og skellur kemur á skuldir heimilanna sökum verðtryggingarskilmála þeirra. Sá skilgreindi forsendubrestur sem við tölum gjarnan um endurspeglast að einhverju leyti í þessari lýsingu. Oft er reynt að gera lítið úr þeim skilningi út frá orðnotkuninni þannig að allt annað og fleira sem miður fer í okkar samfélagi megi skilgreina sem forsendubrest. Vissulega má færa fyrir því rök. Það breytir því ekki hins vegar að forsendur þær sem lántakar gáfu sér við lántöku brustu langt umfram það sem ætla mætti að gæti gerst. Ráðherra er síðan gert heimilt að ná samningi við lánastofnanir með uppgjör hinnar almennu leiðréttingar. Það er mikilvægt að horfa til þessara aðgerða sem almennra og horfa til heimilanna sem annarrar af grundvallarefnahagseiningum hagkerfisins. Þarna er mikilvægt að hafa viðmið og má gjarnan skoða skuldir heimilanna sem hlutfall af vergri landsframleiðslu og skoða í samanburði við aðrar þjóðir til að sjá tilganginn og átta okkur á því hvar við stöndum með hag heimilanna og skuldastöðu þeirra sem einn þátt í lífskjaraviðmiðum okkar. Um leið og við förum í slíkar almennar aðgerðir, jafn umfangsmiklar og þær eru, er mikilvægt að afmarka þær. Þannig tekur þessi leiðrétting til verðtryggðra fasteignalána. Fasteign er stærsta almenna fjárfesting heimilanna og fjármögnunin þar með almennt stærsta skuldbindingin sem fylgir. Í gegnum slíka almenna aðgerð náum við til flestra heimila sem urðu fyrir skellinum sem olli heimilunum mestum fjárhagslegum vandræðum og setti í raun fjárhag og ráðstöfunargetu þeirra úr skorðum. Auðvitað urðu fjölmargir aðrir hópar fyrir búsifjum og ekki má horfa fram hjá því. Það verður hins vegar að leita annarra úrræða í þeim efnum. Ég vil minna á að þingsályktunartillagan, aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar, var í tíu liðum. Þannig eru vissulega hópar sem þessi aðgerð nær ekki til en það er hvorki tilefni til að gera lítið úr markmiðum aðgerðarinnar né heldur útiloka að aðrar aðgerðir þurfi og/eða verði að veruleika til að leysa vanda annarra hópa. Umsóknartímabilið samkvæmt 4. gr. frumvarpsins er tilgreint 15. maí til 1. september. Í því sambandi rifjast upp fyrir mér sú gagnrýni sem dundi yfir í upphafi þessa kjörtímabils varðandi það hvers vegna væri ekki hreinlega búið að framkvæma aðgerðina eða, eins og það var oft orðað, af hverju tékkinn væri ekki kominn inn á reikninginn. Ég verð hins vegar að segja að það er augljóst miðað við þessar dagsetningar og útfærslu aðgerðanna að vel og markvisst hefur verið unnið. Þrátt fyrir að hugmyndafræðin liggi fyrir og sé ígrunduð kostar útfærslan gríðarlega mikla og tímafreka vinnu. Við afgreiðslu umsóknar, öflun og miðlun upplýsinga er mikilvægt að heimila ríkisskattstjóra slíkt umboð umfram það sem viðhaft er til að greiða fyrir afgreiðslu umsóknar og auðvelda framkvæmdina. Frá þessu er gengið í 5. og 6. gr. frumvarpsins. Í 7. gr. frumvarpsins er svo skilgreindur og lögfestur útreikningur leiðréttingarinnar og hámarkið tilgreint, 4 millj. kr. á hvert heimili. Auðvitað má togast á um þakið eða hámarkið en eins og stundum er sagt; það verður að setja mörk. Að sama skapi má sýna því skilning að til frádráttar komi þær aðgerðir sem ráðist var í á síðustu árum og hafa komið til lækkunar, sérstaklega í þeim tilvikum þar sem þær hafa ekki dugað eða náð nógu langt. Í raun er verið að haga framkvæmdinni þannig að sem gleggst og tilhaganlegast sé fyrir lántakann. Á ég þar við skiptingu lánsins í frumhluta þar sem lántakinn sér eftirstöðvarnar og heldur áfram að greiða eftir sem áður en leiðréttingarhlutinn er skilinn frá án þess að gengið sé á nokkurn rétt lánveitandans. Það kemur m.a. fram í athugasemdum með frumvarpinu að aðgerðirnar - þ.e. skuldaleiðréttingarhlutinn sem þetta frumvarp nær til og skattleysi séreignarlífeyrissparnaðar, frumvarp sem er nú til umfjöllunar í hv. efnahags- og viðskiptanefnd - muni saman lækka húsnæðisskuldir heimilanna um 150 milljarða eða 12%. Slík almenn aðgerð til lækkunar á höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána er í eðli sínu efnahagsleg aðgerð. Við verðum þó að varast að einblína á meginmarkmiðið sem er að grynnka á húsnæðisskuldum heimilanna og efla þannig hag heimilanna og efnahagslegan styrk. Við verðum og að taka tillit til heildaráhrifa á hagkerfið. Hagkerfið er hringrás verðmæta og til að slíkar aðgerðir virki til lengri tíma verður að taka tillit til efnahagslegra áhrifa af slíkri aðgerð til skemmri tíma og á hagkerfið í heild sinni eða efnahaginn í heild sinni og þar með talið efnahag heimilanna. Þar skiptir umfang og tími úrvinnslunnar auðvitað máli. Virðulegi forseti. Ég ætla að leyfa mér að fullyrða að hér hefur verið faglega unnið. Auðvitað deilum við um hugmyndafræðina og forgangsröðun þess hvert fjármunirnir eigi og megi fara. Heildaráhrif af aðgerðunum til skemmri tíma eins og áhrif á verðstöðugleika og svigrúm til skyndiaukningar einkaneyslu eru dempuð. Með tilliti til umfangs og samspils aðgerða er útfærslan í frumhluta og leiðréttingarhluta einstaklega vel hugsuð þar sem heimilin finna fyrir og sjá glöggt alla leiðréttinguna á meðan hún er látin ganga yfir á fjórum árum gagnvart lánveitendum. Þetta mun tryggja að leiðréttingin gagnast mun betur og verður síður rutt út af öðrum mögulegum neikvæðum áhrifum sem vissulega er hætta á ef ekki er vandað til verka. Við mat á hugsanlegum áhrifum er annars vegar stuðst við greiningar ráðgjafarfyrirtækisins Analytica. Var sú greining gerð að beiðni sérfræðingahópsins og byggði á reynslu og tölfræðilegu mati á þeim þjóðhagslegu áhrifum sem hafa orðið af skuldaleiðréttingum árin 2010–2012. Hins vegar er stuðst við greiningu Seðlabankans á hugsanlegum áhrifum aðgerðanna og var sú greining birt í Peningamálum í febrúar sl. Sú greining hefur aftur á móti þann tilgang að nýtast peningastefnunefnd við vaxtaákvarðanir. Hún er ekki gerð fyrir þessa aðgerð sérstaklega. Ólíkar greiningar eru hins vegar nauðsynlegar í umræðunni og báðar þessar eru virkilega gagnlegar. Ef við tökum og skoðum frekar greiningu Analytica byggir hún á því sem raunverulega hefur gerst en greining Seðlabankans á líkani sem liggur til grundvallar ákvörðunum peningastefnunefndar til vaxtaákvarðana. Þar liggur meginmunurinn. Á bls. 12–14 er gerð grein fyrir þessum efnahagslegu áhrifum og vitnað til beggja greininga. Þegar efnahagsleg áhrif samkvæmt þessu eru skoðuð er mikilvægt að hafa í huga að það er jákvætt markmið þessara aðgerða að auka ráðstöfunargetu heimilanna og efla hag þeirra. Þar er ekki síst mikilvægt að ná niður skuldsetningu heimilanna sem efnahagseiningar. Ég held að við getum öll verið sammála um það að 108% skuldsetning sem hlutfall af landsframleiðslu er of hátt hlutfall. Við getum staðfest það með því að taka alþjóðleg viðmið þar með þar sem þetta er með því hæsta sem gerist í Evrópu. Ég tel afar mikilvægt, til að efla virkni og þátttöku heimilanna í efnahagshringrásinni, að skoða þessa almennu aðgerð heildrænt. Það liggur fyrir samkvæmt greiningum að einkaneysla muni að líkindum aukast en það gerist auðvitað vegna þess að ráðstöfunargetan eykst, og það er jákvætt, greiðslubyrðin lækkar og eiginfjárhlutfallið hækkar. Þá er ég að tala um efnahag heimilanna og eiginfjárhlutfall í fasteign. Við verðum sem þjóð eftir sem áður útflutningsháð og byggjum afkomu okkar áfram á að skapa verðmæti úr framleiðsluþáttum okkar. Þá má og benda á þá mikilvægu staðreynd að tiltrú fjárfesta á hagkerfið hefur aukist. Það er viðurkennt og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu að lánshæfismat hefur batnað eftir að tilkynnt var um aðgerðina, það er afleiðing þeirrar tilkynningar. Virðulegi forseti. Ég vil benda á í lokin á ræðu minni að í frumvarpinu á bls. 14–17 eru dregin fram áhrif á samfélagshópa, m.a. eftir aldri, skuldsetningu og tekjum. Þar kemur fram að um 60% af umfangi leiðréttinganna fara til heimila með árstekjur undir 8 millj. kr. en það eru mánaðartekjur fyrirvinnu tveggja einstaklinga með rúmlega 300 þús. kr. á mánuði, 333 þús. svo nokkuð nákvæmt sé, hvor um sig. Þá hækkar meðalfjárhæð niðurfærslunnar eftir því sem börnum á heimili fjölgar. Ánægjulegast er þó að mestur hluti leiðréttingarinnar fer til ungra fjölskyldna í landinu. Eitt er víst. Einkaneysla er lág í sögulegu samhengi, skuldir heimilanna eru háar í sögulegu og alþjóðlegu samhengi. Hér er verið að stíga mikilvægt skref til að létta á skuldsetningu og greiðslubyrði heimilanna almennt og í efnahagslegu samhengi og klára í raun og veru þá vegferð sem hafin var á síðasta kjörtímabili.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir ræðu hans sem var málefnaleg og ég hlustaði grannt eftir vegna þess að ég tel að það sem hv. þingmaður hefur fram að færa í þessum efnum skipti máli. Það eru engu að síður nokkur atriði sem er mjög mikilvægt að fá betur fram í umræðunni, m.a. frá þeim sem standa að flutningi málsins, þ.e. þingmönnum stjórnarflokka. Í fyrsta lagi erum við auðvitað að tala um ráðstöfun á opinberum fjármunum vegna þess að þegar búið er að ákveða að leggja á sérstakan bankaskatt eru það orðnar tekjur hins opinbera, tekjur ríkisins og þetta snýst um ráðstöfun á þeim. Þá er fyrsta spurningin: Er þetta skynsamlegasta ráðstöfunin á þeim tekjum? Telur hv. þingmaður að það sé skynsamlegasta ráðstöfunin á þeim tekjum sem koma inn með bankaskattinum að fara í þessa leiðréttingum með þeirri aðferðafræði sem hér er lögð til fremur en ýmsa aðra þætti sem væri hægt að fara í í hinu opinbera, eins og í menntun, skólakerfi, heilbrigðiskerfi, félagskerfi eða bara í að hækka laun? Það er eitt. Í öðru lagi nefndi þingmaðurinn hér á bls. 15 að 60% af umfangi leiðréttinga færu til heimila með árstekjur undir 8 millj., ergo 40% fara til heimila með 8 millj. eða meira, ekki satt? Er það félagslegur svipur á aðgerð af þessum toga sem hv. þingmaður er sáttur við? Í þriðja lagi vil ég spyrja hv. þingmann um þá sem samkvæmt forskrift frumvarpsins eiga rétt á leiðréttingu en geta ekki nýtt sér hana, t.d. vegna þess að þeir hafa losað sig við skuldirnar, selt eignir, flutt úr landi, eru ekki með tekjur hér, njóta ekki persónuafsláttar og geta þá ekki raungert þá leiðréttingu sem þeir eiga raunverulega að fá. Hvernig sér þingmaðurinn 

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni fyrir spurningar og andsvar. Fyrsta spurningin sneri að því hvort það væri skynsamleg ráðstöfun að ráðstafa þeim fjármunum sem meðal annars koma með auknum bankaskatti til heimilanna. Já, ég tel það afar skynsamlegt. Ég byggi það á þeim aðstæðum sem við komum úr. Ég veit að á síðasta kjörtímabili var ríkisstjórnin að berjast allt kjörtímabilið við að leiðrétta, styrkja og efla hag heimilanna. Það er alltaf spurning hversu langt á að ganga og hvenær er nóg að gert. Þetta er býsna snúið en ég byggi skoðun mína á því að við ákveðnar aðstæður sé réttlætanlegt, og ég veit að hv. þingmaður þekkir það úr hinum ýmsu hagfræðikenningum, að horfa á afkomu ríkissjóðs til lengri tíma og hægt að réttlæta að hann skili minni afgangi en ella, eða hreinlega halla við kreppuaðstæður og samdráttaraðstæður, og þá sé hugað að atvinnulífinu og heimilunum. Hér var ýmislegt gert fyrir atvinnulífið og bankastarfsemi þar með á síðasta kjörtímabili og við þurfum að klára stöðu heimilanna. Önnur spurningin sneri að því að 60% af leiðréttingunni færi til heimila með árstekjur upp á 8 millj., sem eru rúmlega 300 þús. kr. mánaðartekjur. Eftir því sem tekjur eru hærri þeim mun meira skulda 

Herra forseti. Ég verð að gefa hv. þingmanni færi á að koma hér aftur því að hann komst ekki alveg yfir allt sem ég var með hugann við í fyrirspurn minni. Síðasta spurningin mín laut að því hvernig eigi að fara með hópa eins og fólk sem hefur af einhverjum ástæðum selt eignir sínar, flutt úr landi og er með tekjur annars staðar og ekki með persónuafslátt hér en á engu að síður rétt samkvæmt forskrift frumvarpsins sjálfs á leiðréttingu. Á að svipta það fólk þeirri leiðréttingu? Hvernig stenst það jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar? Þetta getur líka verið fólk sem var með launatekjur á þeim tíma sem um ræðir, 2008 og 2009, er komið á eftirlaun í dag og getur kannski ekki nýtt sér leiðréttinguna að fullu af þeim sökum en á hana samkvæmt forskrift frumvarpsins. Hvernig ætlar ríkisstjórnin að verja það misrétti og ójafnræði sem felst í því og getur það staðist jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar?

Hæstv. forseti. Það er rétt, ég komst ekki að þriðju spurningu hv. þm. Árna Þórs Sigurðssonar. Ég þakka honum fyrir andsvarið og spurningarnar sem fylgja. Það er rétt athugað hjá hv. þingmanni að ýmislegt er býsna snúið þegar farið er í slíka aðgerð, jafn umfangsmikil og hún er. Það hefur ýmislegt komið upp á hjá fólki eins og almennt gerist og varðandi þá sem hafa flutt úr landi safnast leiðréttingin upp sem persónuafsláttur sem geymist og mögulegt er að nota. En ég skal alveg deila því með hv. þingmanni að þetta er auðvitað eitt af þeim atriðum sem koma til umræðu í nefndinni og á eftir að ræða.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. 80 milljarðar eru miklir peningar, þótt ekki sé það jafn mikið og þeir 300 milljarðar sem var talað um og lagt upp með í kosningabaráttunni, og til samanburðar er gert ráð fyrir að við greiðum í vexti af skuldum ríkissjóðs um 75 milljarða. Þegar við greiðum út úr ríkissjóði sem er svona illa staddur og höfum þurft að fara í gegnum sársaukafulla niðurskurði o.s.frv. er ekki nóg að Framsókn og sjálfstæðismenn séu ánægðir með útfærsluna heldur þarf þjóðin að vera nokkuð lukkuleg með hana líka. Birt hefur verið könnun á visi.is þar sem kemur fram að aðeins 27,5% eru ánægð með skuldaniðurfærslurnar. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hann telji það vera heildarupphæðin sem þarna hefur áhrif eða hvort það geti verið það að hærri upphæðir renni til tekjuhærri heimila eða það að byrja eigi að greiða niður af greiðslujöfnunarreikningnum, þannig að þetta kemur ekki eins fram á mánaðarlegri grreiðslubyrði og heimilin höfðu kannski gert ráð fyrir í upphafi og lagt var upp með? Ég vil biðja hv. þingmann að velta því fyrir sér með okkur hér hvað það er sem hann telur að valdi óánægju landsmanna með skuldafrumvörpin.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur andsvarið og spurningarnar og vangavelturnar sem hér komu fram. Það eru vissulega miklar fjárhæðir sem við nýtum í þetta verkefni. Það kom fram í svari mínu áðan að ég hef þá einlægu trú að heimilin eigi við þær aðstæður sem við erum að vinna okkur út úr að hafa forgang. Þá er ég að horfa á hagkerfið eins og það virkar í heild sinni þar sem við erum með frjálst markaðshagkerfi þar sem við viljum að viðskiptin gangi vel fyrir sig og efnahagshringrásin virki og ríkið styðji síðan og haldi utan um þá sem þurfa á aðstoð að halda. Við slíkar aðstæður, þegar við erum að vinna okkur út úr kreppu og efnahagshruni, er hagur heimilanna veikari fyrir og til að styrkja efnahagshringrásina er mjög mikilvægt að koma þar að og það er hlutverk okkar stjórnvalda að styðja við. Ég set heimilin þar í forgang. Varðandi þessa könnun get ég auðvitað ekki svarað því beinlínis. Ég held að heimilin verði ánægð þegar þau sjá áhrifin af leiðréttingunni og þetta mun fyrir fjölda heimila skipta gríðarlega miklu máli, að losa um ráðstöfunargetuna, og auka hag þeirra. Mögulega tengist þetta eitthvað væntingaspennu þannig að einhverjir hafi búist við meira en ég skal ekki fullyrða neitt um það.

Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því í ræðu hv. þingmanns að hann gladdist yfir því að barnafjölskyldur fengju góða leiðréttingu og var ánægður með hlut þeirra. Samt er það þannig að 46% af fjárhæðinni renna til barnlausra heimila. Það er einnig þannig að 40% heimilanna sem eru með 8 millj. í árstekjur eða meira fá 32 milljarða af heildarsummunni, ef þetta eru 40% af þeim tekjuháu. Ég velti því fyrir mér hvort það hefði verið skynsamlegra, og hvað hv. þingmaður segir um það, að sleppa því að rétta þeim skattfé sem ekki þurfa á því að halda og taka frekar inn í myndina leigjendur. 20% heimila búa í leiguhúsnæði og oftast er það okkar fátækasta fólk, en það er ekki nefnt í þessu frumvarpi. Væri ekki betra að forgangsraða á annan hátt?

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir þessa spurningu. Ég skal svara fyrst með já-i, þannig að það sé alveg skýrt, en svo ætla ég að segja nei vegna þess að aðgerðin beinist að þeim tiltekna hópi sem er með verðtryggð húsnæðislán. Ég ber fulla virðingu fyrir stöðu leigjenda. Við verðum að ná til þeirra með öðrum úrræðum. Það liggur fyrir að það eru að koma tillögur frá verkefnahópi á vegum húsnæðismálaráðherra. Við þurfum að auka framboð, ekki aðeins á húsnæði til leigu heldur líka til félagslegra úrræða. Þar erum við alveg sammála.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Willum Þór Þórssyni fyrir ræðu hans um leiðréttingu á verðtryggðum fasteignalánum. Hv. þingmaður nefndi í ræðu sinni að heimili á Íslandi væru skuldsett upp að sem nemur 108% af landsframleiðslu. Ég velti fyrir mér hvort hv. þingmaður gæti útlistað aðeins nánar samspil þessarar skuldsetningar og þess úrræðaleysis sem felst í raun í séreignarleiðinni. Fólk hér á landi hefur í raun og veru ekki átt neitt val annað en skuldsetja sig og kaupa hús. Hér hefur ekki verið virkur leigumarkaður og meira að segja var leigumarkaðurinn skemmdur og jafnvel eyðilagður, ásamt öðrum búsetuúrræðum, á árunum fyrir hrun. Á meðan rauk upp fasteignaverð þegar aðrir aðilar komu inn á markaðinn þannig að fólk átti í raun ekki val um annað en kaupa sér hús á tímum þegar fasteignaverð óx og bóla var í gangi. Hvernig sér hv. þingmaður samspil skuldsetningarinnar við þetta og eru stjórnarflokkarnir með lausnir á þessu? Getum við leyst úr þessu til framtíðar, þ.e. að neyða fólk ekki í það að þurfa að kaupa og skuldsetja sig, og boðið upp á önnur úrræði? Í annan stað vildi ég spyrja hv. þingmann hversu mikið mark er hægt að taka á þeim myndum sem kynntar eru á bls. 15–17 í frumvarpinu sem snúa að því hver fær hvað og oft hefur verið vitnað til. Þar er ekki tekið tillit til frádráttar en frádráttarliðir eru taldir upp í 8. gr. Það er ljóst að þessi mynd á eftir að skekkjast og ég hef grun um að hún eigi eftir að skekkjast í átt til þeirra tekjuhærri, þ.e. þeir tekjuhærri og eignameiri munu fá meira þegar tekið hefur verið tillit til frádráttar, þeirra liða sem munu dragast frá. Það voru auðvitað frekar tekjulægri barnafjölskyldur og aðrir sem nutu úrræða á síðasta kjörtímabili og þau úrræði eru þar af leiðandi til frádráttar núna. Ég hef grun um að þessi mynd skekkist og ég spyr hv. þingmann að hve miklu leyti sé hægt að taka mark á þessum myndum í raun.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið og spurningarnar sem því fylgdu. Ég byrja á sviðsmyndunum. Ég held að það sé rétt hjá hv. þingmanni að þær munu eitthvað breytast eðli málsins samkvæmt. Eins og kemur fram í frumvarpinu og hæstv. fjármálaráðherra hefur farið yfir er beinlínis gert ráð fyrir því í 17. gr. að með reglugerð verði þetta stillt af í fjárlögum. Það liggur ekki fyrir hversu margir munu sækja um. Það eru óvissuþættir í þessu og það er viðurkennt. Ég trúi því þó að þetta gefi ágætisheildarmynd af þeim samfélagshópum sem þarna birtast, bæði hvað varðar tekjur og fjölskyldumunstur. Ég er sannarlega fylgjandi öllum hvataúrræðum þegar kemur að stuðningi stjórnvalda við heimilin í landinu. Von mín stendur til þess að þegar við sjáum endanlega útfærslu á framtíðarskipan í húsnæðismálum verði um fjölbreyttari úrræði að ræða en við höfum séð áður og tekið tillit til fjölbreyttra samfélagslegra hópa og landsbyggðarinnar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið og ég gleðst yfir því að við deilum sömu sýn hvað varðar fjölbreyttari búsetuúrræði. Það er þó klárt mál að ég held að þau þurfi að ræðast í samhengi við skuldsetningu heimila hér á Íslandi, fólki stendur í raun ekki til boða annað en skuldsetja sig ef það vill yfir höfuð búa einhvers staðar sómasamlega. Þessu þarf að breyta og það gleður mig að við hv. þingmaður séum sammála um það. Við erum líka sammála um að sviðsmyndirnar munu breytast. Ég hef grun um að þær muni skekkjast í átt til hinna tekjuhærri og eignameiri í ljósi þess að leiðréttingar, aðlögun, greiðslur og annað hafa áður farið til þeirra sem eru tekjuminni. Ég hef grun um það, ég óttast það og það verður kannski þannig.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Edward H. Huijbens fyrir andsvarið og þær spurningar sem fylgdu með. Já, ég deili þeim sjónarmiðum sem komu fram í andsvarinu, ekki síður í seinna andsvarinu. Það er mjög mikilvægt að við hugum til framtíðar að fjölbreyttum úrræðum og í því ljósi trúi ég því líka að með breyttu samfélagsmunstri hugi fólk seinna að séreignarúrræðinu. Ég leyfi mér að halda því fram að myndin muni ekki skekkjast í þá veru sem hv. þingmaður sagði, a.m.k. skulum við vona að svo verði ekki.

Virðulegi forseti. Í aðdraganda kosninga 2013 lofaði Framsóknarflokkurinn 300 milljarða skuldaniðurfellingu af verðtryggðum húsnæðislánum, eða þannig skildu flestir það, þ.e. allt að 20% niðurfellingu af lánum hjá fólki. Nú erum við komin með frumvarp sem gerir ráð fyrir 72 milljörðum í þá skuldaniðurfellingu og svo falla um 8 milljarðar í vaxtagreiðslur, samtals munu 80 milljarðar af skattfé fara í niðurfærslu skulda af verðtryggðum húsnæðislánum. Ég er ekki einn af þeim þingmönnum sem kalla eftir meiri efndum frá Framsóknarflokknum og Sjálfstæðisflokknum í þeim efnum. Ég er sannast sagna guðs lifandi fegin yfir því að við skulum ekki vera að fást við þær brjálæðislegu upphæðir sem komu fram í kosningabaráttunni. Ég er algerlega á móti hugmyndum ríkisstjórnarflokkanna um þessa leið í skuldaniðurfellingu, bara svo það sé sagt. Skuldum er létt af ákveðnum hópi en kostnaði er kastað sisvona á skattgreiðendur framtíðarinnar. Ég spyr: Hver fann það út að þeir sem eru með verðtryggð húsnæðislán séu í fyrsta lagi einslitur hópur sem ráð var að veita almenna lausn og í öðru lagi þeir sem blæðir mest vegna hrunsins? Hvað með skattgreiðendur dagsins í dag og skattgreiðendur framtíðarinnar sem taka á sig tap bankanna? Samkvæmt skýrslu Ríkisendurskoðunar frá 2012 er tap ríkissjóðs og Seðlabankans vegna falls bankanna áætlað 267 miljarðar kr. Af hverju er þeim 80 milljörðum sem felast í bankaskattinum ekki varið í að lækka vaxtakostnað ríkisins af lánum vegna hrunsins? Það væri almenn og jöfn réttlát aðgerð. Hún kæmi sér sannarlega vel fyrir alla. Ef eitthvað er forsendubrestur í mínum huga er það sá mínus sem ríkisstjórnarflokkarnir gefa ungu eignalausu fólki og börnunum okkar í forgjöf. Ríkissjóður skuldar núna um 2 þús. milljarða og ef þessir 80 milljarðar færu í að borga upp þau lán þá væri það lækkun á skuldabyrði ríkisins um 4%. Mér finnst það ágæt byrjun og skil ekki hvernig við teljum okkur hafa efni á öðru en að byrja að greiða það upp hið snarasta. Við í Bjartri framtíð höfum sagt: Ef það á að fella niður skuldir fólks þarf að gera það vegna skilgreinds vanda. Það þarf þá að vera algerlega á hreinu að við séum að fara vel með peninga og þeir nýtist þeim sem virkilega þurfa á þeim að halda. Þetta er því miður ekki þannig aðgerð. Þetta kallast almenn aðgerð. Hún er það kannski í einhverjum skilningi en það er alveg ljóst að hún mun nýtast sumum mun betur en öðrum og þá helst þeim sem hafa getað vegna tekna sinna eða eigna og hafa komið sér í þá stöðu að taka sem mest lán hjá fjármálastofnunum. Hinir sem hafa haft lægri tekjur og hafa þannig fengið lægra greiðslumat munu fá lægri upphæðir. Það er ekki spurt um fjármagnsþörfina hérna eða þörf mismunandi eigna og tekjuhópa til niðurfellingar. Sú leið sem er valin er ekki byggð á því að veita aðstoð þar sem hennar er mest þörf. Það liggur engin þannig forsenda hér undir. Þetta er það sem við í Bjartri framtíð getum ekki tekið þátt í. Dreifingin á niðurfellingunni sést vel á mynd 1 á bls. 15 í frumvarpinu. Myndin hefur verið töluvert rædd í þessari umræðu og mér hefur fundist sú umræða nokkuð villandi. Í skýringartexta við myndina segir, með leyfi forseta: „Hlutfall fjárhæðar niðurfærslu og árstekna er hærra hjá tekjulægri heimilum en þeim tekjuhærri.“ Þessi setning er svolítið dularfull. Vafalaust taka því margir þannig, og ég hef heyrt stjórnarliða gera það í ræðu, sérstaklega í gær, að tekjulægri heimili fái meira hvert og eitt en hin tekjuhærri. Það er alls ekki þannig. Þetta er hlutfall miðað við tekjur. Það er eitthvað hærra þar sem tekjurnar eru minni, sem er eðlilegt því að tekjurnar eru svo lágar, en hlutfallið af lágu tekjunum per se er hærra en upphæðirnar eru samt sem áður minni inn á hvert tekjulágt heimili.  Hv. þm. Kristján L. Möller spurði hæstv. fjármálaráðherra Bjarna Benediktsson í ræðustól áðan um skiptinguna milli landshluta, landsbyggð versus höfuðborg. Hæstv. fjármálaráðherra gat ekki svarað spurningum hv. þingmanns og sagði að ekki hefði verið gerð greining á því. En ég skal gefa hv þingmanni þá greiningu hér og nú. Það er hægt að lesa hana út úr mynd 1 á bls. 15. Að öllum líkindum fær landsbyggðin minni leiðréttingu því að þar er fasteignamat yfirleitt lægra. Fólk sem hefur fengið lægri lánsupphæð fær minna en þeir sem hafa tekið hærri lán. Það má lesa úr þeim göngum sem við höfum nú þegar. Þetta kemur fram í næstu setningu málsgreinarinnar á bls. 15 svo ég vitni í hana, með leyfi forseta: „Meðalfjárhæð á hvert heimili hækkar eftir því sem tekjur eru hærri þar sem tekjuhærri heimili eru að jafnaði skuldugri en þau tekjulægri.“ Þessi munur milli þeirra sem minnst munu fá og hinna sem mest munu fá að meðaltali reiknast mér að sé á milli 33–37%, þ.e. þeir sem falla í neðsta þrep með tekjur frá 0–400 þús. fá að meðaltali um 300 þús. á ári miðað við forsendurnar eins og þær eru gefnar upp í þessari töflu, ég vil taka það fram. 300 þús. á ári í skuldaniðurfellingu samkvæmt myndinni. Þeir sem eru með 12 millj. og meira, og það er ein athugasemdin sem ég geri við framsetninguna, við vitum ekki hve hátt tekjurnar eiga að ná, fá að meðaltali um 450–480 þús. kr. á mánuði, eftir því hvernig lesið er í töfluna sem er svolítið ógreinileg. Sumir munu fá meira á ári. Þetta er um 35% hærri upphæð en þeir tekjuminnstu fá og sá munur er algerlega óútskýrður. Þeir sem skulda meira en eru jafnframt með mestu tekjurnar fá mest. Af hverju er þessu útdeilt á þennan hátt? Er þörfin mest þarna? Er það góð og ábyrg hagstjórn að færa þeim hópi fólks skuldaniðurfellingu sem skuldar mest í verðtryggðum húsnæðislánum en eiga líka mest? Hvernig er hægt að finna það út? Hvernig getur talist skynsamlegt hjá ríkisstjórnarflokkunum að færa fólki þessi skilaboð: Skuldaðu endilega sem mest því að ef allt um þrýtur bjargar ríkið þér helst og best ef þú ert með lán í botni. Ég næ því ekki hvernig það getur rímað við stefnu Sjálfstæðisflokksins. Ég geri mér síður grein fyrir hugmyndafræði Framsóknarflokksins í þessum málum, ég verð að viðurkenna það. Herra forseti. Við erum auðvitað bara í 1. umr. og ég vænti þess og vonast til að nefndarmenn hv. efnahags- og viðskiptanefndar spyrji áleitinna spurninga og komi með breytt frumvarp, ég verð að segja eins og er. Geta þingmenn ábyrgst að við séum ekki að henda peningum út um gluggann? Og hver eru rökin fyrir þessari tilfærslu, meira til sumra en annarra? Mig langar að fá þau á borðið. Og hver eru rökin fyrir því að nota ekki þennan bankaskatt hreinlega til að borga niður skuldir ríkissjóðs? Það væri jafnasta aðgerðin. Herra forseti. Mér finnst, með fullri virðingu, stjórnarflokkarnir haga sér eins og foreldrar sem eru að drepast úr meðvirkni með elsta og fyrirferðarmesta barninu sínu. Þeir eru að reyna að friðþægja einhvern pirring með því að slengja góðum vasapening á boðið en gleyma að sinna yngstu börnunum í leiðinni. Ég er hrædd um að þessi summa verði fljót að gufa upp og á meðan er ekki tekið á rót vandans, það þarf aga og ábyrgð. Svo ég noti áfram samlíkinguna um stjórnarflokkana sem foreldra þá vita þeir sem hafa alið upp ungling að stundum þarf að vera staðfastur. Það er miklu betra veganesti inn í framtíðina en að vera sífellt að reyna að vinna foreldravinsældakosningu. Hún dugir skammt og hún skiptir miklu minna máli en að við tökum á þessum málum af ábyrgð.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu og um margt áhugaverða hugvekju. Það er vissulega margt í frumvarpinu og kannski umhugsunarefni sem á bak við það býr sem er sannarlega lagt fram með góðum hug og hugsað þannig að það eigi að koma til móts við líklega þann hluta heimila landsins sem hafa lent í erfiðleikum. Það er náttúrlega falleg hugsun og ég veit að þingmenn eru alveg sammála því að það er falleg hugsun. Hv. þingmaður nefndi að það væri kannski hægt að verja þessum peningum betur og úr því hægt væri að leggja skatt á bankana þá væri kannski hægt að nota þá peninga til annarra verka, eða jafnvel eins og þingmaðurinn nefndi að greiða niður lán eða skuldir ríkisins. Mig langar að spyrja hana út í hvar þingmaðurinn teldi að þeim peningum væri betur varið. Telur þingmaðurinn til dæmis að koma megi með enn frekari innspýtingu í heilbrigðiskerfið eða menntakerfið? Væri það skynsamlegri notkun á þeim peningum? Og hvort peningainnspýting í eitthvað af stofnframkvæmdum mundu þá auka til að mynda atvinnustig og þar sem atvinnu vantar o.s.frv., hvort þetta gæti skipt máli. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann út í það hvað þingmanninum finnst um til dæmis þá sem búa í leiguhúsnæði þar sem leigan er tengd vísitölu, hvort hún mundi sjá það fyrir sér að í meðförum nefndarinnar yrði tekið á því máli.

Herra forseti. Ég þakka spurningarnar frá hv. þingmanni. Hvað lýtur að hugmyndum mínum um hvar ætti að verja peningunum betur höfum við í Bjartri framtíð helst talað um að þeim yrði varið í að lækka vaxtakostnað ríkissjóðs, borga niður þær skuldir okkar úr því að við erum að tala um jöfnun fyrir fólk og það er sannarlega eitthvað sem nýtist öllum og þá helst til framtíðar og á það legg ég mikla áherslu. Þingmaðurinn spurði um leiguhúsnæðið, hvort mér fyndist koma til greina að nefndin ynni einhverjar tillögur til handa þeim sem eru á leigumarkaði. Mér þætti mjög gott ef það yrði gert. Ég skil raunar ekki alla þessa gríðarlegu áherslu á að fólk komi sér alltaf upp eigin húsnæði og mér finnst svolítið að þessar aðgerðir snúist um það. Ég skil ekki af hverju það er eitthvert takmark í sjálfu sér. Það væri mjög gott og vissulega þarft ef nefndin skilaði tillögum þess efnis.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svörin. Já, það er nefnilega þannig að í frumvarpinu, þ.e. eins og það kemur fyrir, eru leigjendur í rauninni ekki teknir með inn í þennan svokallaða forsendubrest, sem að sönnu var hjá sumum. Það eru líklega þúsundir leigjenda á markaðnum þar sem leigan er bundin vísitölu, nákvæmlega sömu vísitölunni og á að fara að leiðrétta gagnvart. Það má svo sem velta fyrir sér hvort leiðréttingin eigi þá að ganga til leigjendanna sjálfra eða hvort hún eigi að ganga til þeirra sem eru með íbúðalánin þar á bak við, eða ef félög eru með þetta, hvort hún eigi að ganga til þeirra. Reyndar er tekið sérstaklega fram að lögaðilar sem eiga húsnæði eru teknir út fyrir sviga í frumvarpinu. Ég sé að hér eru nokkrir nefndarmenn úr efnahags- og viðskiptanefnd. Það er mjög mikilvægt að mínu viti að nefndin taki á þessum þáttum. Talað er um að 15–20% Íslendinga séu á leigumarkaði og oft hefur verið talað um að flestir sem eru á leigumarkaði séu þar tímabundið en það er í raun og sann að verða valkostur fyrir fólk að vera á leigumarkaði. Sumt fólk vill það hreinlega, lítur á það sem hluta af sínum lífsstíl og finnst það bara fínt. Það er vont ef skilaboðin verða núna, sem sagt í tengslum við þessa leiðréttingu og frumvarpið: Nei, það borgar sig miklu frekar, alltaf, að vera í eigin húsnæði, vegna þess að þá áttu alltaf miklu meiri séns á að fá einhverja aðstoð frá ríkinu. Þingmaðurinn talaði um uppeldislegt hlutverk okkar sem stofnunar, og það eru kannski ekki góð uppeldisleg skilaboð.

Herra forseti. Ég þakka enn og aftur fyrir gott innlegg og tek undir með þingmanninum. Það er náttúrlega bara þannig, eins og margir hafa rætt hérna, með þennan forsendubrest að hann er illa skilgreindur og það er svo að margir eru ekki teknir inn í þá jöfnu. Það er náttúrlega það sem fólki svíður og spyr í þessum ræðustól: Af hverju eru sumir teknir út fyrir svigann, fólk með verðtryggð lán? Hvað með ungt fólk, börnin okkar? Það er ekki ábyrgðarfullt að kasta þessu svona til framtíðar eins og við erum að gera. Ég er hrædd um og mér sýnist - ég vænti þess að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari vel yfir það hvort við séum að brenna þessa peninga upp. Og til hvers er þá farið af stað? Þetta er ekki ábyrgðarfullt og ég tek undir með þingmanninum að það verður að skoða þessa hluti alla í miklu stærra samhengi og í raun skilgreina betur eða víðar forsendubrest og hverjar forsendur eiga að vera fyrir því að fólk fái aðstoð, því að við höfum ekki úr miklu að moða, raunar ekki neinu. Það er vissulega þannig að einhverjir hafa setið eftir en við þurfum að vera alveg viss um að við séum að fara vel með skattfé almennings og að það nýtist raunverulega, það hverfi ekki í einhverjum verðbólgulátum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Björt Ólafsdóttur fyrir ræðu hennar. Ég vil byrja á því fyrst að svara því sem vísa ætti til nefndarinnar, efnahags- og viðskiptanefndar, þ.e. að kanna það hvort verið sé að brenna peninga með því að lækka skuldir 70 þúsund heimila um 80 milljarða. Ég deili ekki þeim áhyggjum, ég held að við gerum fátt betra við peninga en að lækka skuldir og hvet alla til að hugsa um það, ef þeir eiga lausa peninga, að nota þá til að lækka skuldir sínar. Þannig mun vaxtabyrði þeirra lækka og það er fátt sem getur skilað betri lífskjörum en að greiða niður skuldir sínar eigi maður þess nokkurn kost. Í ræðu hv. þingmanns komu fram vangaveltur um að það væri slæmt að þeir sem skulduðu lítið fái þannig minni leiðréttingu. Væntanlega skulduðu þeir lítið af því að þeir höfðu lítið lánstraust, voru búnir að greiða niður mikið af lánum sínum eða voru ekki með miklar tekjur, það væri sem sagt slæmt að þeir skuli fá minni leiðréttingar en hinir sem skulda mikið. Töluvert var velt vöngum yfir þessu og ég skil vel að hv. þingmaður hafi áhyggjur af því að þeir efnameiri fái of drjúgan hluta af leiðréttingunni. Það kemur samt mjög vel fram í greinargerðinni með frumvarpinu að 60% af þessari upphæð, 80 milljörðum, lenda hjá heimilum sem eru efnalítil, eru samanlagt með minna en 670 þús. kr. á mánuði. Hv. þingmaður nefndi líka í ræðu sinni að kannski væri betra að lækka skuldir ríkissjóðs, sem eru náttúrlega miklar og ærnar fyrir og vissulega tilefni til þess að þær hækki ekki, og ríkissjóður greiðir mikla vexti. En hefur hún ekki áhyggjur af því að þeir sem hagnast mest á því ef skuldir ríkissjóðs lækka eru þeir sem eru efnameiri og greiða mestu skattana? Það mundi alfarið nýtast þeim efnamestu í samfélaginu en ekki þeim efnalitlu fjölskyldum sem greiða tiltölulega litla skatta, en fá með þessari almennu aðgerð töluvert mikla leiðréttingu.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar og þakka þetta fjármálaráð sem hann veitti í upphafi ræðu sinnar. Það er vissulega svo að sú vísa er aldrei of oft kveðin að við eigum að spara.  Svo vil ég aðeins minnast í lokin á það stef sem sérstaklega hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa verið að ræða um, að þetta sé svo flott fyrir þá efnaminnstu. Það eru um 300 þúsund kr. á ári samkvæmt töflunni á bls. 15 sem hvert heimili fær. 

Forseti. Ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna stóð að margvíslegum aðgerðum fyrir skuldug heimili, bæði sértækum og almennum. Þeim aðgerðum eru reyndar gerð góð skil í skýrslu sérfræðinganna sem undirbjuggu það frumvarp sem við ræðum hér. Samfylkingin styður aðgerðir þessu til viðbótar og að meðal annars verði þeim mætt sem keyptu húsnæði á versta tíma, að tekið verði á verðtryggðum námslánum og vanda þeirra sem greiða verðtryggða leigu. Þetta nefni ég sem dæmi og framtíðarsýnin á að vera ódýrara húsnæði alla ævi og nýtt húsnæðiskerfi að norrænni fyrirmynd. Mér finnst mikilvægt að það komi fram hér í upphafi ræðu minnar að það er stefna Samfylkingarinnar að mæta enn betur þeim sem eru í vanda. En á sama tíma gagnrýni ég það frumvarp sem hér er á borðinu og þær leiðir sem hér eru farnar. Sannarlega er það ekki svo að andi jafnaðarmanna sé ríkjandi í gegnum það frumvarp sem við ræðum hér. Ein af aðgerðum sem ríkisstjórn Samfylkingarinnar og Vinstri grænna stóð fyrir var greiðslujöfnun verðtryggðra fasteignalána. Á heimasíðu bankanna var sú leið á sínum tíma útskýrð vel og ég vil fá að vitna í nokkur atriði þar um, með leyfi forseta. Á einni síðunni stóð þetta: „Í dag getur þú lækkað greiðslubyrði á verðtryggðu húsnæðisláni sem tekið var fyrir árið 2008 um um það bil 10%. Greiðslujöfnun verðtryggðra húsnæðislána gerir þér kleift að létta greiðslubyrðina tímabundið á meðan niðursveiflan gengur yfir íslenskt efnahagslíf. Aðgerðin frestar afborgunum að hluta. Greiðslubyrði tekur mið af greiðslujöfnunarvísitölu í stað vísitölu neysluverðs. Greiðslubyrði helst betur í takt við greiðslugetu flestra. Hægt er að segja upp síðar á lánstíma (þarf að gera 10 dögum fyrir næsta gjalddaga). Greiðslubyrðin tekur mið af greiðslujöfnunarvísitölu sem er líklegri til að henta greiðslugetu flestra betur heldur en að áfram sé tekið mið af neysluverðsvísitölu. Lánið er eftir sem áður bundið vísitölu neysluverðs og breytist höfuðstóll lánsins í samræmi við hana. Greiðslujöfnunarvísitalan er samsett úr launavísitölu sem vegin er með atvinnustigi sem þýðir að greiðslubyrðin lækkar ef laun lækka og/eða atvinnuleysi eykst í þjóðfélaginu. Meðan útreikningur samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölu er lægri en útreikningur samkvæmt vísitölu neysluverðs safnast mismunurinn á sérstakan jöfnunarreikning og hækkar með því höfuðstól lánsins. Ef útreikningur samkvæmt greiðslujöfnunarvísitölu verður síðan hærri þá greiðist niður af jöfnunarreikningnum og lækkar með því höfuðstól lánsins. Sé enn staða á jöfnunarreikningnum við lok upphaflegs lánstíma þá kemur það til greiðslu með lengingu lánsins.“ Kostirnir sem dregnir eru fram eru: Léttari greiðslubyrði á erfiðum tímum í efnahag Íslendinga og að greiðslubyrði sé líklegri til haldast betur í hendur við greiðslugetu til framtíðar. Ókostirnir eru taldir þeir að: Möguleiki sé á að lán lengist en þó aldrei lengur en þrjú ár. Eftir þrjú ár, ef enn er staða á reikningnum, verður upphæðin afskrifuð. Síðan er tekið dæmi um greiðslujöfnun um verðtryggt húsnæðislán að upphæð 20 millj. kr. þann 1. janúar 2008 og lánstíminn er 40 ár og vextirnir 5,10%, og afborgun fyrir greiðslujöfnun 133 þús. kr., þá yrði afborgunin eftir greiðslujöfnun 120 þús. kr. Mismunurinn er 13 þús. kr., þannig að þarna hefði þetta heimili, sem þetta dæmi hefur átt við, haft 13 þús. kr. meiru úr að spila á mánuði. 60% skuldugra heimila fóru þessa greiðslujöfnunarleið, 60% skuldugra heimila. Rúmlega 40 þúsund heimili, þ.e. 60% þeirra, fóru þessa leið. Í greinargerð með frumvarpinu sem hér er til umræðu er tekið fram að í árslok ársins 2012 voru ríflega 7,6 milljarðar á greiðslujöfnunarreikningum Íbúðalánasjóðs. Þar er einnig tekið fram að ekki sé unnt að sjá hvernig sú upphæð dreifist á lántakendur eða hver upphæð jöfnunarreikninga er hjá öðrum fjármálastofnunum. Hvorki Seðlabankinn né Analytica höfðu tekið tillit til þess í greiningum sínum að við höfuðstólslækkun - þeir greindu sem sagt afleiðingarnar af höfuðstólslækkununum - yrði fyrst gengið á greiðslujöfnunarreikningana og því séu áhrif lækkaðrar greiðslubyrði á aukna einkaneyslu ofmetin, að minnsta kosti hjá Seðlabankanum. Þetta kemur fram í greinargerð með frumvarpinu sem hér er verið að ræða. Hvað þýðir þetta á mannamáli, virðulegur forseti? Þetta þýðir að aðgerðirnar munu hafa minni áhrif á mánaðarlegar afborganir skuldugra heimila en greiningaraðilar gerðu ráð fyrir. Það hljóta að vera mikil vonbrigði fyrir þau heimili sem höfðu reiknað það út við kynningu sérfræðinganna að greiðslubyrðin mundi lækka um að minnsta kosti 13 þúsund eins og greiðslujöfnunaraðgerðin hafði gert ráð fyrir og enn fleiri sem töldu, miðað við það dæmi sem ég nefndi hér áðan, að hún yrði milli 15 og 20 þús. kr. lægri á mánuði og fólk hefði munað um það. Fyrst það á að byrja á að fara inn á greiðslujöfnunarreikninginn þá hefur sú upphæð engin áhrif á greiðslubyrðina í dag og það eru örugglega vonbrigði fyrir skuldug heimili sem vonuðust til þess. Bjóst fólk við því að innifalið í kosningaloforðunum sem nú er búið að trappa niður um rúmlega 2/3 væri þessi niðurstaða? Nei, fólk í vanda bjóst við því að sjá það strax eftir kosningar að mánaðarleg greiðslubyrði verðtryggðra íbúðalána lækkaði. Um 40% heimila sögðu sig frá greiðslujöfnunarleiðinni. Þau heimili hafa væntanlega ekki talið ástæðu til að lækka greiðslubyrði sína, alla vega ekki upp á þau býti sem í boði voru. Líklegast er þó að þarna sé um þann hluta skuldugra heimila að ræða sem best standa. Þau heimili finna hins vegar strax fyrir lægri greiðslubyrði vegna svokallaðra leiðréttinga. Þetta er því miður andi frumvarpsins. Þingnefndir þurfa að fara vel yfir hvað þetta ákvæði um að byrja á því að greiða fjárhæðir inn á greiðslujöfnunarreikningana þýðir og hverjum það kemur í raun best. Er þetta aðgerð til að bæta hag bankanna? Það er eðlilegt að svo sé spurt, því að með því að greiða fyrst upp á þessum enda lánanna verður hann aldrei afskrifaður sem þó var möguleiki samkvæmt lögunum um greiðslujöfnun. Virðulegur forseti. Hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra, sem mælti fyrir þessu frumvarpi í gær, hefur einnig lagt fram frumvarp um opinber fjármál. Í því frumvarpi er lögð áhersla á samhæfingu fjármálastefnu ríkis og sveitarfélaga, að þannig sé búið um hnútana að bæði ríkisfjármálin og peningamálin séu samstillt og réttur taktur í hagstjórninni. Birting ríkisfjármála sé formgerð í fjármálastefnu og fjármálaáætlun til nokkurra ára með innbyggðum fjármálareglum. Síðan gerist það að í skuldafrumvörpum hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra er ekki haft samráð við sveitarfélögin um tekjutap þeirra vegna skattafsláttar í frumvarpinu, um nýtingu séreignarsparnaðar, en það tap er umtalsvert og sveitarfélögin hafa gert við það alvarlegar athugasemdir. Í mati á efnahagslegum áhrifum skuldalækkunar í greinargerð stendur: Ljóst er að mikil óvissa er um heildaráhrif aðgerðanna og áhættuþættir eru fjölmargir. Mér finnst andi þessara tveggja frumvarpa stangast verulega á og satt að segja, virðulegur forseti, finnst mér hreint út sagt ótrúlegt að sami hæstv. ráðherra hafi lagt þau fram á svipuðum tíma. Ég hlýt að spyrja hver sé í raun stefna hæstv. ríkisstjórnar í ríkisfjármálum. Er hún eins og frumvarpið um opinber fjármál leggur upp með? Ég tel að ef búið hefði verið að samþykkja það frumvarp hefði svo illa ígrundað frumvarp eins og það sem við ræðum nú ekki verið lagt fyrir þingið. Þá væri nefnilega ekki nóg að segja að rökin fyrir aðgerðunum séu kosningaloforð Framsóknarflokksins. Áætlanir um áhrif til lengri tíma hefðu þurft að fylgja og greiningar sem hægt væri að byggja ákvarðanir á sem stæðust viðmið fjármálareglna. Á sama tíma og við erum að ræða þetta útstreymi úr ríkissjóði er staða ríkissjóðs afleit. Við skuldum um 1.500 milljarða og greiðum um 75 milljarða kr. í vexti á ári af þeim skuldum, sem er ekki ósvipuð upphæð og nú á að greiða út af skatttekjum eftir leiðum sem hér eru ræddar. Með svo skuldugan ríkissjóð stöndum við ekki sterk fyrir og megum hvorki við utanaðkomandi áföllum eða hagstjórnarmistökum af okkar eigin völdum. Því er ábyrgðarlaust að mínu mati að leggja fram frumvarp sem ber með sér slíka óvissu um efnahagsleg áhrif og ber með sér eins marga áhættuþætti. Það gætu verið gild rök fyrir svo skulduga þjóð sem við erum að greiða út úr ríkissjóði svo háa upphæð eins og hér er lagt til, til dæmis til að mæta neyð í einhverri mynd. Því er vert að skoða hvaða neyð það er sem réttlætir það að rétta þeim heimilum fé úr ríkissjóði sem ekki þurfa á því að halda. Í umræddri greinargerð með frumvarpinu kemur fram að um 40% af umfangi leiðréttingarinnar svokölluðu fari til heimila með árstekjur yfir 8 millj. kr. og að meðalfjárhæð á hvert heimili hækki eftir því sem tekjur eru hærri. Hæstv. fjármálaráðherra var spurður í sjónvarpsþætti nýverið út í það hvort ekki hefði verið betra að beina fjármununum að þeim sem eru sannarlega í greiðsluvanda. Hæstv. ráðherra svaraði eitthvað á þá leið að sértæku aðgerðirnar hefðu verið á þeim tíma þegar fólkið safnaðist saman við Austurvöll og grýtti Alþingishúsið og dómkirkjuna. Sennilega var hæstv. ráðherra að vitna í mótmæli árið 2010 tæpum tveimur árum eftir stórkostlegt efnahagshrun. Mér þætti fróðlegt að vita hvort hv. stjórnarþingmenn túlki þau mótmæli sem svo að fólkið í landinu hafi þar verið að kalla eftir stuðningi við fólk sem ekkert þarf á stuðningi að halda. Var fólk þá að kalla eftir því frekar en til dæmis að peningar færu til leigjenda í vanda, til barnafólks, í að styrkja heilbrigðis- og skólakerfi kannski eða lækka tryggingagjöld sem kæmi öllum fyrirtækjum í landinu til góða? Ég leyfi mér að efast um það en það virðist samt vera útgangspunktur hæstv. ráðherra og réttlæting á aðgerðum sem kallaðar eru almennar. Þingnefndir verða að svara því hvað réttlæti það í íslensku samfélagi og efnahagslífi að eyða milljörðum af skattfé til að rétta efnameiri fjölskyldum peninga en láta eins og aðstæður leigjenda og allra hinna heimilanna sem ekki falla undir skilgreiningar frumvarpsins komi stjórnvöldum ekki við. Hvaða neyð er verið að mæta eða réttlæti? Allar greiningar hafa sýnt að það eru barnafjölskyldur sem eru í mestum greiðsluvanda og það er sannarlega alvarlegt mál. Þess vegna eru rök fyrir því að beina fjármunum til þeirra. Í þeim úrræðum sem fram koma í frumvarpi hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra renna hvorki meira né minna en 40% af umfanginu til barnlausra heimila. Virðulegi forseti. Allar útistandandi skuldir Íbúðalánasjóðs eru óuppgreiðanlegar og verðtryggðar og því er fyrirséð að áhrifin með aðgerðunum til skuldalækkunar verða umtalsverð á sjóðinn og þar með á ríkissjóð. Í umræðum um Íbúðalánasjóð í greinargerð með frumvarpinu kemur meðal annars fram, með leyfi forseta: „Til lengri tíma hefur aðgerðin neikvæð áhrif á tekjustreymi sjóðsins með minni vaxtatekjum. Íbúðalánasjóður býr við vaxtamunarvanda sem mun aukast til lengri tíma litið við þessa aðgerð. [...] Erfitt er að meta áhrif aðgerðanna á uppgreiðsluáhættu sjóðsins en líklegt er að hún hækki með aðgerðinni, að minnsta kosti tímabundið.“ Öll neikvæð áhrif á Íbúðalánasjóð, virðulegi forseti, lenda augljóslega á ríkissjóði. Mér hefði fundist að það hefði mátt koma skýrar fram í greinargerðinni og að tilraun hefði verið gerð til að slá á upphæðina. Árið 2010 lagði ríkið 33 milljarða kr. eigið fé til Íbúðalánasjóðs vegna bágrar stöðu hans. Lagt er til í lokafjárlögum ársins 2012 að 7 milljarðar verði afskrifaðir til viðbótar. Ljóst má vera að staða sjóðsins er þannig að niðurgreiðsla inn á höfuðstól lánanna kemur beint niður á fjárhag ríkissjóðs og eykur enn á þann vanda sem þar er við að glíma. Virðulegi forseti. Ég hef miklar athugasemdir við það frumvarp sem hér er til umræðu. Það eru margar fleiri spurningar sem ég hefði viljað koma að. Það er von mín að fagnefndirnar, bæði efnahags- og viðskiptanefnd og fjárlaganefnd, taki þetta frumvarp til gaumgæfilegrar skoðunar og komi þá með breytingar á því hingað inn í þingsal sem hugnast fleirum en aðeins meiri hluta framsóknarmanna og sjálfstæðismanna.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir mjög góða ræðu og fróðlega. Ekki síst hlustaði ég með athygli á útskýringar hennar á greiðslujöfnun verðtryggðra lána og hugsanlegum áhrifum leiðréttingarinnar á þann hluta. Hv. þingmaður spyr hvort það sé góð ráðstöfun að greiða fyrst inn á greiðslujöfnunarhlutann. Ég hef verið að kynna mér þetta allt saman mjög vel og þetta verður að sjálfsögðu þaulskoðað í nefndinni eins og hv. þingmaður hefur margnefnt. Eins og ég skil þetta er greiðslujöfnunarhlutinn viðbótarlán. Fólk fékk sem sagt að greiða lánið hægar niður en við höfuðstólinn bættist vaxtaberandi skuld sem fólk þarf vissulega að greiða niður einhvern tíma. Nú er spurningin: Er ekki snjallast fyrir fólk að nota þessa leiðréttingu til að lækka þann vaxtaberandi hluta, er það ekki langskynsamlegast? Ef fólk hefði val mundi það þá ekki gera það hvort sem er? Ég hugsa að það geti vel verið. Ég var reyndar að leita að þessu ákvæði um þrjú ár, hv. þingmaður nefnir líka að einhver von sé til þess að einhverjir fái afskrifað það sem út af stendur þegar upphaflegum lánstíma lánsins er lokið og svo þremur árum eftir það ef ekki er enn búið að greiða. Ég tel ekki líklegt að margir séu í þeirri stöðu, en að sjálfsögðu gæti nefndin kallað eftir áætlun um það. Mér þykir það afskaplega langsóttur möguleiki að margir verði í þeirri stöðu, vegna þess að þeir sem lentu í þessu og eru í mestum greiðsluerfiðleikum eru þeir sem voru nýlega búnir að taka lán. Þeir eiga þá töluvert mörg ár eftir af láninu sem gætu dugað til þess að greiða þetta niður. Ég spyr hv. þingmann hvort hún telji það ekki hugsanlega skynsamlegast að greiða niður greiðslujöfnunarhlutann fyrst.

Virðulegur forseti. Ég tel það afar skynsamlegt að greiða niður skuldir eigi maður þess nokkurn kost. Við erum hins vegar að tala um vandamál íslenskra heimila og það er réttlætingin fyrir að fara út í þessa dýru framkvæmd, við erum að tala um greiðsluvanda íslenskra heimila.  Hv. þingmaður ruglaði mig aðeins í ríminu. En tökum sem dæmi venjulegt heimili. Foreldrarnir eru 30 ára, þau keyptu sér húsnæði 2007 eða 2008 og eiga tvö lítil börn. Þau fóru greiðslujöfnunarleiðina. Þau eru í neikvæðri stöðu, sem er eðlilegt, bæði vegna þess að þau eru ung og eru að stofna heimili og vegna þess að verðbólgan fór upp úr öllu valdi við hrunið. Það sem skiptir þau máli í dag er að mánaðarleg greiðslubyrði sé lægri. Þess vegna völdu þau að fara greiðslujöfnunarleiðina á sínum tíma. Þau bjuggust við því að þegar hin margumtalaða og margrómaða skuldaleiðrétting framsóknarmanna kæmi til framkvæmda mundi hún einmitt birtast í mánaðarlegri greiðslubyrði núna en færi ekki inn á lánið og kæmi þá til viðbótar við greiðslujöfnunina, færi ekki inn á hinn endann á láninu. Ég held að þau heimili sem virkilega eiga í vanda og réttlætanlegt er að mæta verði fyrir miklum vonbrigðum. Hinum, sem standa vel undir greiðslubyrðinni, finnst örugglega fínt að byrja á hinum endanum.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni fyrir þessar hugleiðingar. Það er mjög gott að þetta hugtak „greiðsluvandi heimila“ kom fram vegna þess að frumvarpið fjallar ekki um greiðsluvanda heimila eða heimili í greiðsluvanda. Það fjallar um skuldavanda, eins og segir í inngangi að athugasemdum við frumvarpið, með leyfi forseta: „Hinn 28. júní 2013 samþykkti Alþingi þingsályktun um aðgerðir vegna skuldavanda heimila á Íslandi.“ Í öllum okkar framsögum um þetta mál höfum við talað um heimili í skuldavanda og að skuldsetning heimila á Íslandi sé of mikil, 108% af vergri þjóðarframleiðslu. Auðvitað eru sum heimili í greiðsluvanda og þau geta þurft á vissum aðgerðum að halda. Þetta eru ekki þær aðgerðir. Það hefur margoft komið fram. Það hefur líka oft komið fram að þetta er ekki lausn á vanda allra og síst af öllu þeirra sem eru í mestum vanda. En þetta er almenn efnahagsaðgerð, leiðrétting á forsendubresti sem nær til 70 þúsund heimila sem réttilega eru ekki öll í greiðsluvanda en þau eru öll í skuldavanda.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður er í hv. efnahags- og viðskiptanefnd, ekki satt? Gott ef hann er ekki formaður nefndarinnar. Ég vona að hann fari vel yfir málið og ég vona líka að undirliggjandi í þeirri vinnu verði t.d. skýrsla Seðlabankans sem gefin var út árið 2012. Þar eru mjög góðar greiningar á einmitt greiðsluvanda fólks og hverjum væri þar best að mæta. Erum við kannski, virðulegur forseti, að ræða hér um skuldavanda og er það þess vegna sem við erum að beina hæstu fjárhæðunum að þeim sem eru með hæstu tekjurnar og hæstu skuldirnar? Tekjuhæsta fólkið er með hæstu skuldirnar. 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir fína ræðu. Ég vil segja það og ítreka að um margt erum við sammála og ég tek það fram í ljósi umræðunnar að aðgerðin um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána mun létta greiðslubyrði margra svo um munar. Það hefur ítrekað komið fram að 60% af leiðréttingunni fara til heimila með árstekjur undir 8 millj. kr., sem þýðir að þar sem eru tvær fyrirvinnur hefur hvor um 333 þús. kr. í mánaðarlaun. Hv. þingmaður fór mjög vel yfir eina af þeim sértæku leiðum sem farnar voru á síðasta kjörtímabili, sem er greiðslujöfnunarúrræði. Hún nefndi dæmi um 20 millj. kr. lán sem tekið var 1. janúar, til 40 ára með 5,1% vöxtum þar sem greiðslubyrðin lækkaði um 13 þús. kr. á mánuði og munar sannarlega um það. Mig langar að spyrja hv. þingmann. Gert er ráð fyrir því í einni grein frumvarpsins að þessar úrlausnir komi til frádráttar, en er ekki rétt að þetta úrræði heldur eftir sem áður og greiðslubyrðin verður sannarlega lægri, eins og hv. þingmaður útskýrði svo vel með dæmi sínu?

Virðulegur forseti. Jú, sem betur fer er úrræðið ekki tekið af fólki, skárra væri það nú. En hins vegar er tekinn í burtu sá möguleiki sem settur er aftur fyrir í greiðslujöfnuninni, þ.e. að það sem eftir stendur þegar tíminn hefur verið lengdur um þrjú ár verði afskrifað. Það er tekið í burtu ef byrjað er á að setja greiðsluna þarna inn. Mér finnst afar mikilvægt að nefndin fari gaumgæfilega yfir þessa forgangsröðun og greini hver hagnist mest af þeirri aðgerð og hvernig hægt væri að haga þessum hlutum með öðrum hætti. Hv. þingmaður og fleiri hv. stjórnarþingmenn hafa minnt okkur á það aftur og aftur að það eru 60% heimila sem eru með lægri árslaun en 8 milljónir kr. sem fá 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svarið. Já, ég er sammála því að það er mikilvægt að þetta úrræði haldi og jafnframt að hv. efnahags- og viðskiptanefnd fari yfir allar þær greinar frumvarpsins sem snúa að þessum leiðum. Auðvitað er um flókin kröfuréttarsambönd að ræða sem þarf að fá umsögn um og ræða til hlítar en hins vegar er mikilvægt að fram komi að þetta haldi. Ef aðgerðirnar eiga ekki að dragast frá þá má um leið spyrja hvort þær hafi ekki skilað því sem þeim var ætlað að skila þegar þessar aðgerðir voru settar á.

Virðulegur forseti. Ég veit ekki hvort ég skil hv. þingmann rétt. Nú má vera að hann sé að tala um aðrar aðgerðir fyrri ríkisstjórnar en greiðslujöfnunarleiðina því að þær eru dregnar frá. Flestar aðgerðir fyrri ríkisstjórnar voru sértækar og beindust að fólki sem þurfti nauðsynlega á þeim að halda. 110%-leiðin var þó almenn, sérstöku vaxtabæturnar voru almennar að því leyti að þær voru samt sem áður bundnar við ákveðið þak á eignum. Það sem verið er að gera núna er þá að mæta þeim sem ekki fengu nægilega mikið síðast, að mér skilst. Hvaða fólk er þá eftir? Það er efnameira fólk sem getur staðið vel undir greiðslubyrði sinni. Við urðum öll fyrir forsendubresti, það var illa farið með okkur með hruninu. En núna á sem sagt að horfa á 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni góða ræðu, yfirgripsmikla og efnismikla, sem upplýsti mig um heilmargt enda reyndur þingmaður á ferð. Nú hefur komið fram í umræðunni að gögnum vegna greiningar á skuldum heimilanna, sem ráðist var í beint eftir hrunið, hefur verið eytt. Greiningin sem er í frumvarpinu byggir á skattframtölum upp að árinu 2012 og er gerð í tilefni þessa frumvarps og hv. þingmaður nefndi greiningu sem Seðlabankinn réðist í líka. Ég velti fyrir mér framtíðartilhögun á greiningu á skuldum heimilanna og samsetningu þeirra, hvernig við getum hagað því til framtíðar upp á það að geta upplýst umræðu til framtíðar um bæði afleiðingar og framtíðarfyrirkomulag af viðbrögðum við skuldum eða skuldsetningu heimila. Ég velti því fyrir mér hvort hv. þingmaður geti teiknað upp mynd af því fyrir okkur hvernig það gæti litið út. Það er ljóst að samkvæmt þessu eru 1.014 heimili sem geta fengið 3,5–4 milljónir. Ég spyr: Hvernig gæti sú fjölskylda litið út, þessir einstaklingar eða fjölskyldur sem eru hluti af þeirri tölu, 1.014, sem gætu fengið allt að 4 milljónir, ef við gætum ímyndað okkur hvernig sú fjölskylda gæti litið út, hvað værum við að tala um? Hér biðla ég til reynslu hv. þingmanns sem fyrrverandi fjármálaráðherra, hvort hann gæti teiknað af þessu mynd. Að lokum velti ég bara fyrir mér í þessari umræðu allri, hvað er skuldavandi? Hver er möguleg birtingarmynd skuldavanda heimila í tilefni þeirrar umræðu sem kom hér fram um greiðsluvanda og skuldavanda? Hver er birtingarmynd skuldavanda? Eru skuldir manns ekki orðnar vandamál þegar maður hættir að geta borgað af þeim, er það ekki málið? Og er það þá ekki bara greiðsluvandi? Þetta tengist því forsenduleysi sem er að finna í frumvarpinu og ég sendi þetta bara inn í umræðuna.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessar spurningar. Nýlega var samþykkt hér á Alþingi Hagstofufrumvarpið svokallaða sem var mikið rætt hér fram og til baka og hv. allsherjar- og menntamálanefnd fór í gegnum það. Þau lög ættu að auðvelda okkur að safna upplýsingum um skuldug heimili. Nú er ég sjálf ekki í hv. allsherjar- og menntamálanefnd og þekki frumvarpið ekki alveg út og inn, en gerðar voru á því breytingar sem menn fóru með hér í gegnum þingið. Hv. þingmaður spyr um dæmigert heimili sem fengi toppniðurgreiðslu núna, sem sagt 4 milljónir. Það hlýtur að vera heimili sem fékk ekkert síðast og ekki heldur sérstöku vaxtabæturnar. Sérstöku vaxtabæturnar voru bundnar við eignir, þannig að við hljótum þá að vera að tala um vel stæðan eignamikinn einstakling og einstaklinga. Þeir eru að fá hæstu mögulegu útgreiðslu úr skuldugum ríkissjóði, og það er það sem mér finnst vera mjög alvarlegt. Ég vil horfa á þennan hluta, sem getur vel ráðið við vandann, og skoða þann hluta af leiðréttingunum og athuga hvort ekki er hægt að dreifa þessu með öðrum hætti. Vissulega mun þetta skipta máli fyrir rekstur margra heimila, ég efast ekki um það. En ég er algjörlega á móti því að rétta eignamiklu fólki peninga úr skuldugum ríkissjóði.

Virðulegur forseti. Ég vil fá að byrja á að þakka mjög upplýsandi umræður í þingsal, bæði í gær og í dag. Ég er að öðlast dýpri skilning á þessu stóra og mikla máli. Eftir því sem ég hlusta meira verða áhyggjurnar innra með mér meiri og sterkari. Ég hef sérstaklega áhyggjur af því að vextir muni hækka og verðbólga aukast við þessa skuldaniðurfellingu. Í kjölfarið langar mig að segja, af því að hér er verið að ræða hið stóra og mikla orð forsendubrest, að ég er hluti af þeim hóp samfélagsins sem varð hvað verst úti, mætti segja, í hruninu. Maður er að koma sér upp heimili og mennta sig og vinna að atvinnuframa sínum og í leiðinni náttúrlega líka að eignast börn, við erum kjarnakonur, íslenskar konur, við gerum allt í einu. Greiðslubyrðin er há á hverju heimili, það er húsnæði, það er bíll og það eru leikskólagjöld og frístundaheimili og matur í skólanum og annað. Eftir hrunið, og meira að segja fyrir hrun, verð ég að segja eins og er að ég upplifi forsendubrest um hver einustu mánaðamót þegar ég sé lánið mitt hækka og hækka og hækka og greiðslubyrðina á láninu mínu hækka og hækka. Þetta er eitthvað sem ég hef upplifað síðan ég keypti mína fyrstu íbúð 22 ára gömul, forsendubrest um hver einustu mánaðamót, sem er náttúrlega til kominn út af verðtryggingu og verðbólgu og of háum vöxtum, af því að ég bý á Íslandi. Það að hérna hafi orðið efnahagslegt áfall og eitthvað hafi rokið upp og annað, jú, það varð forsendubrestur en ég held að margir upplifi vonbrigði um hver einustu mánaðamót. En það var smávon í þessu öllu saman af því að maður sá að það átti að fara í sameiginlegt átak og nú um áramótin tóku mörg fyrirtæki og flest sveitarfélög landinu, ef ekki öll, höndum saman við að reyna að halda niðri verðbólgu, sem náttúrlega laumast í húsnæðislánin okkar, og fóru ekki í neinar gjaldskrárhækkanir. Það var vel gert en það var ekki auðvelt og það get ég líka sagt sem bæjarfulltrúi. Það þurfti að bíta á jaxlinn þegar var verið að móta og mynda fjárhagsáætlanir sveitarfélaga fyrir árið 2014 og engar hækkanir, engar vísitöluhækkanir, ekkert. Það er erfitt, alveg eins og það er erfitt að reka heimili. Auðvitað er maður þá hræddur um að öll vinnan verði fyrir bí, öll sú vinna sem farið var í og öll sú þjónusta sem alla vega bæjarfulltrúa sveitarfélaga langaði að fara í, að bæta og gera betur en urðu að draga til baka í ljósi þess að markmiðið var að halda niðri verðbólgu. Ég hef heyrt úr þessum ræðustól að það séu ekki sterkar líkur heldur 100% líkur á því að sú vá í íslensku samfélagi fari af stað og það er miður. Ég geri mér alveg fullkomlega grein fyrir því að það eru eflaust margir sem halda að ég hafi eingöngu áhuga á rusli, en ég hef líka alveg stórkostlegan áhuga á sveitarfélögum. Ég ætla ekki að fara að tjá mig mikið um í inntakið í þessu frumvarpi. Þetta er stórt og mikið frumvarp og það er ágætlega vel skrifað þótt ég telji mig þurfa að setjast niður með hagfræðingi eða viðskiptafræðingi til að fá betri útskýringar. Það verður kannski gaman að sjá hvað kemur út úr þeirri reiknivél sem er búið að lofa. Ég hef áhuga á rekstri sveitarfélaga og mér brá virkilega í brún þegar ég las frétt um að fjármálastjórar Reykjavíkurborgar væru búnir að reikna sig niður á það að tekjutap þeirra í framtíðinni út af þessu frumvarpi væri 7 milljarðar, 7 þúsund milljónir. Sjö þúsund milljónir eða 7 milljarðar, fyrir þann pening er til dæmis hægt að byggja um 20 fimm deilda leikskóla. Fyrir þann pening er hægt að byggja fjóra grunnskóla, vel í lagt, með íþróttahúsi. Ég spurði fjármálastjóra Hafnarfjarðarbæjar hins sama og það er búið að reikna út að í því sveitarfélagi, sem er þriðja stærsta sveitarfélag landsins, erum við að tala um 700 milljónir á fjórum árum. Það eru tveir stórir og góðir leikskólar. Það er margt hægt að gera fyrir 700 milljónir. Það er hægt að bæta nærþjónustu, það er hægt að lækka leikskólagjöld, halda niðri fasteignagjöldum, jafnvel lækka útsvar, það er hægt að byggja grunnskóla. Það er hægt að gera ýmislegt. Það er hægt að bæta þjónustu við fatlaða, eldri borgara og alla þá miklu og sterku nærþjónustu sem sveitarfélögin veita. Sveitarfélögin munu verða fyrir gríðarlegu tekjutapi. Ég veit að ég á eftir að fá í andsvörum: Þetta er skattafsláttur sem sveitarfélögin fengu í tekjugrunn sinn í kjölfarið af því að lögum var breytt hérna eftir hrun. En málið er að samkvæmt lögum sem ríkisvaldið setur sveitarfélögunum gera þau á hverju einasta þriggja ára áætlanir, gera framtíðaráætlanir til þess að halda sig við ákveðið plan. Þessi stofnun setti sveitarfélögum fyrir ákveðin verkefni og þau sem voru yfir 150% skuldahlutfalli þurftu að gera tíu ára áætlun og sýna fram á að þau mundu komast niður fyrir það hlutfall á tímabilinu. Þessar áætlanir eru ekki sætt excel-skjal með einhverju viðmiði, þetta eru alvöruáætlanir sem þurfa að standast, sem miðað er við og haft eftirlit með. Því finnst mér skrýtið að oft virðist það vera þannig að ákvörðunarvaldið hér geti fært og tekið eftir því sem hentar. Mér finnst það slæmt af því að þetta er bein þjónusta, þetta er nærþjónusta, þetta er velferðarþjónustan eins og hún gerist best. Síðast en ekki síst eru líka tækifæri þarna til að minnka álögur á íbúa og þar gengur jafnt yfir alla, mundi ég halda. Ég sé hvergi mótvægisaðgerðir í þessu frumvarpi nema í fylgiskjali fjármála- og efnahagsráðuneytisins þar sem sagt er, með leyfi forseta: „Til að treysta stöðu ríkissjóðs við fjármögnun leiðréttingarlána og hliðaráhrifa aðgerðarinnar á ríkisfjármálin, svo sem aukið framlag í Jöfnunarsjóð sveitarfélaga, mótframlag launagreiðanda vegna aukinnar þátttöku starfsmanna ríkisins í séreignarlífeyrissparnaði, framlög til að bæta Íbúðalánasjóði tapaðan vaxtamun ...“ Hér er eingöngu verið að tala um Jöfnunarsjóð sveitarfélaga og það er mjög misjafnt hvað sveitarfélög fá úr þeim potti. Það fer í raun eftir því hvernig þjónustan er, hvort þau eru með hátt barngildi eða hátt gildi fatlaðra einstaklinga og annað slíkt. Síðan er einnig sagt í fylgiskjalinu á bls. 33 í frumvarpinu, með leyfi forseta: „Einnig má gera ráð fyrir að lögfesting frumvarps um skattfrelsi lífeyrisiðgjalda muni hafa nokkur áhrif á fjárhag sveitarfélaga og um þau er fjallað í athugasemdum frumvarpsins.“ Ef miðað er við til dæmis Reykjavíkurborg þar sem fjármálastjórar hafa reiknað út að þeir muni verða af 7 milljörðum og ef Reykjavíkurborg er 1/3 af íbúum landsins er þetta tekjumissir upp á 21 milljarð fyrir íbúa þessa lands. Ég vil fá að segja það beint út. Ég vil fá að spyrja, af því að ég sé að hér eru aðilar úr efnahags- og viðskiptanefnd sem mun fjalla um þetta frumvarp: Á þetta bara að vera svona eða á að koma með einhverja mótvægisaðgerð? Hv. þm. Oddný G. Harðardóttir minntist á barnafjölskyldur. Í því samhengi vil ég minnast þess að það eru barnafjölskyldur sem eru í mesta greiðsluvandanum. Það eru þær fjölskyldur sem reiða sig hvað mest á þjónustu sveitarfélaga. Sveitarfélögin veita þjónustu sem er haldreipi þeirra til að öðlast gott líf og lífsgæði. Það eru leikskólar, það eru grunnskólar og hvað annað sem þær kalla eftir. Þetta eru grunnstoðir þeirra í samfélaginu. Ég heyrði hv. þm. Frosta Sigurjónsson tala um að hér væri eingöngu skuldavandi og þá vil ég minnast að það var skilgreint af efnahags- og viðskiptanefnd, að ég tel, að þau sveitarfélög sem væru mjög skuldug en gætu vel staðið undir afborgunum af lánum sínum væru ekki í skuldavanda. En svo er hægt að snúa þessu algjörlega við þegar hentar. Ég vil minna á að það voru ekki bara heimili landsins sem urðu fyrir forsendubresti á þessu ákveðna tímabili. Ég verð fyrir forsendubresti um hver einustu mánaðamót og sveitarfélögin urðu líka fyrir stórkostlegum forsendubresti. Eftir því sem ég best veit hefur bara eitt þeirra rétt úr kútnum. Ekki það að sveitarfélögin hafa verið að biðja um það, því að það eru yfirleitt þau sveitarfélög sem vel geta staðið undir sínum skuldum og greitt af þeim. Mér finnst því mjög skrýtið að heyra að hér sé verið að leiðrétta skuldavanda en ekki greiðsluvanda. Það hlýtur að segja sig sjálft að vandinn er að geta ekki greitt af skuldum sínum. Þegar fólk getur ekki greitt af lánunum sínum er það í vondum málum. Ég skil ekki hver vandinn er. Ég vil gjarnan fá dýpri umræðu um það og útskýringar af því að ég lít ekki á það sem vanda ef fólk skuldar en getur vel greitt af lánum sínum, hvort sem það eru einstaklingar, fyrirtæki eða sveitarfélög. Ég kalla eftir tvennu: Betri skilgreiningu á muninum á skuldavanda og greiðsluvanda og ég vil svo sannarlega fá að heyra hvort það eigi að koma til móts við tekjumissi sveitarfélaga í þessu stóra og mikla máli.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Margréti Gauju Magnúsdóttur fyrir ágæta ræðu. Þingmaðurinn er reynslumikill sveitarstjórnarmaður og það er býsna mikilsvert að við umræðuna skuli þessi sjónarmið koma fram vegna þess að það eru ansi miklir hagsmunir í húfi hjá sveitarfélögunum. Mig langar að spyrja þingmanninn sérstaklega um það hvernig hún telji að sveitarfélögin muni mæta því tekjufalli sem verður óhjákvæmilega ef að líkum lætur við afgreiðslu þessa frumvarps. Það er væntanlega eitthvað sem hv. efnahags- og viðskiptanefnd þarf með einhverju móti að svara, hvort til að mynda eigi að bæta sveitarfélögunum þetta upp sérstaklega.

Virðulegi forseti. Ég held að það séu í rauninni bara þrjár aðferðir sem koma til greina. Það er að skerða þjónustu, hækka gjöld eða útsvar enn frekar - ég tel það samt hæpið hjá flestum sveitarfélögum þar sem þau eru nú þegar með það í botni - eða hækka fasteignagjöld. Einhvern veginn þarf að koma til móts við þennan tekjumissi og það eru bara þessar þrjár leiðir í boði.

Virðulegi forseti. Þetta er athyglisvert ef við skoðum hvaða leiðir hv. þingmaður nefndi sem sveitarfélögin hafa, þ.e. hækkun á fasteignagjöldum, niðurskurð í þjónustu. Er ekki líklegt að mati þingmannsins að þær breytingar, ef af yrði, kæmu einmitt verst niður á þeim fjölskyldum sem fyrir eru í mestum vanda? Á hvaða vegferð erum við þá? Væri fjármununum, þessum 32 milljörðum eða hvað það er, sem fara til þeirra sem eru með 8 milljónir í fjölskyldutekjur eða meira á ári, kannski betur varið í það að hjálpa sveitarfélögunum við að styrkja félagslega íbúðakerfið, styðja við bakið á leigjendum o.s.frv.?

Virðulegi forseti. Ég vil fá að þakka fyrir athugasemdirnar og það er líka gaman að eiga þessar samræður við annan reyndan sveitarstjórnarmann. Miðað við það sem ég hef hlustað á hér í dag og í gær þá finnst mér þetta kolvitlaus aðgerð. Það er til skýrsla frá Seðlabankanum þar sem vanda barnafjölskyldna í íslensku samfélagi er í raun líkt við vá, og við verðum að hlusta á það. Það eru sveitarfélögin sem veita mestu nærþjónustuna í þessum efnum. Það má ekki heldur gleyma því að sveitarfélögin tóku á sig að veita aukna fjárhagslega aðstoð við hrunið. Þau tóku líka á sig sértækar húsaleigubætur og hafa reynt að hafa sig öll við að veita góða þjónustu að ég tel. Því er manni brugðið af því að þetta eru stórar tölur og skipta miklu máli.

Virðulegi forseti. Hv. þm. Margrét Gauja Magnúsdóttir kallaði eftir svörum frá nefndarmönnum í efnahags- og viðskiptanefnd. Ég þekki til skulda og ég veit ekki til þess að skuldir verði vandi fyrr en ekki er hægt að greiða af þeim. Skuldavandi án greiðsluvanda er ekki til, skuldir sem hægt er að greiða verða aldrei vandamál. Það er ósköp eðlileg mannleg starfsemi að taka lán. Mig langar til að spyrja hv. þingmann um það hvort ekki hafi orðið stór forsendubrestur fyrir fæðingu barna hennar sem þurfa að taka í arf mínus sem nemur einni landsframleiðslu, hvort ekki væri hægt að leiðrétta þann forsendubrest með því að lækka til dæmis skuldir ríkisins.

Virðulegi forseti. Ég þakka kærlega fyrir þessa útskýringu. Ég veit að hv. þingmaður er vel reyndur í þessum hugtökum og auðvitað eiga þeir sem geta greitt af skuldum sínum að gera það. Þegar hann spyr um mín börn, ég á þrjú, þá bregður manni í brún. Það virðist vera hin frábæra íslenska leið að fleyta vanda, hvort sem er kynslóðar hv. þingmanns eða minnar, fram í tímann, fresta honum. Ég þarf svo kannski að horfa upp á dætur mínar standa í pontu og fara með þessa sömu ræðu aftur og aftur.

Virðulegi forseti. Takk fyrir. Ég tók börn þingmannsins sem dæmi um öll önnur börn sem fæðast á þessum tíma. Ég held að ég hafi fengið þokkalegt bú í bakið frá þeim sem bjuggu í þessu landi þannig að ég vona að ég geti skilað búinu betra til næstu kynslóðar. Ég vil vekja athygli á því að hér er um einhverja mestu eignatilfærslu í sögu lýðveldisins að ræða, að frádregnum kvótaúthlutunum, svo framarlega sem hún verður eignfærð. Hér er verið að flytja á milli fólks um það bil 5% af landsframleiðslu án þess að fyrir liggi fullnægjandi skýringar. Þá verður mér hugsað til barna þingmannsins og annarra barna í þessu landi. Ég hef lokið máli mínu.

Virðulegi forseti. Ég vil fá að nota tækifærið og þakka hv. þingmanni fyrir málefnaleg svör og málefnalega gagnrýni. Orð hans í þessari pontu, um þetta frumvarp, hafa verið mjög upplýsandi fyrir mig og hafa dýpkað skilning minn og í raun valdið mér enn meiri áhyggjum en ég hafði áður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Margréti Gauju Magnúsdóttur fyrir ágæta ræðu. Hún talaði um að hún hafi upplifað forsendubrest um hver mánaðamót. Ég segi á móti: Það er að sjálfsögðu gamla verðtryggingin sem hækkaði lánin hjá henni, ef hún fékk tilfinningu fyrir forsendubresti. En ef við leiðréttum lánin hjá henni, það sem er umfram 4,8%, er það þá ekki forsendubrestur? Er það ekki réttlætanlegt að leiðrétta hjá heimilum landsmanna? Hvað gerum við betra við fjármunina en að laga hag heimilanna? Hvað er 

Virðulegi forseti. Ég tel nefnilega að þessi leið gæti verið í rauninni vítahringur fyrir ákveðinn hóp. Hér var sagt áðan að greiðslubyrði heimilanna gæti lækkað um allt að 13 þús. kr. á mánuði. Það eru fjölskyldur í landinu, sem eiga kannski tvö, þrjú börn, með greiðslubyrði af þeirri grunnþjónustu sem þær þiggja hjá sveitarfélögunum upp á kannski um 80–100 þús. kr. á mánuði. 13 þús. kr. munu ekki duga langt ef sveitarfélögin þurfa síðan að fara í að hækka fasteignagjöld eða að hækka gjöld á grunnþjónustu. Þá spyr ég: Til hvers var af stað farið?

Virðulegi forseti. Við getum alltaf deilt um hvort við hefðum ekki átt að hjálpa einhverjum öðrum, gert eitthvað annað. Ég spyr: Hvað er hægt að finna að svona almennri aðgerð sem kemur til góða fyrir 80% af heimilum landsmanna? Við settum um 200 milljarða í að bjarga fjármagnseigendum, hvaðan var það tekið? Var það ekki bara tekið úr sama sjóði, var það allt í lagi, peningabréfasjóði? Það fóru, hvað? - 150 milljarðar í það. Fyrir utan réttlætinguna í þessu, sumir eru búnir að fá leiðrétt erlend lán á húsnæðisbréfum sínum á meðan aðrar fjölskyldur fá 

Virðulegi forseti. Okkur hv. þingmann sem var í andsvari við mig greinir á um hvað er sanngirni. Það er alla vega mín tilfinning eftir að hafa fengið tækifæri til að sitja á Alþingi síðustu tvo daga og hlusta á þá umræðu sem hér hefur átt sér stað. Ég á félaga og vini með frábærar tekjur, ofboðslega háar skuldir en geta vel af þeim greitt. Og ég veit ekki og sé ekki hver réttlætingin í rauninni í því er þegar ég á líka félaga sem eru á leigumarkaði, mjög óstöðugum, og þurfa að flytja búferlum á tveggja ára fresti með barnaskarann með sér, þar er engin leiðrétting, enga aðra aðstoð að fá en húsaleigubætur og sértækar húsaleigubætur, sem nota bene eru að 60% á ábyrgð sveitarfélaganna.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þm. Margréti Gauju Magnúsdóttur fyrir ágæta ræðu. Eitt og annað truflaði mig. Í fyrsta lagi: Eiga sveitarfélögin útsvar og aðrar tekjur um alla framtíð? Er þá búið að skilgreina það þannig að þau eigi þann hlut í tekjum almennings? Síðan sagði hv. þingmaður að ef aumingja sveitarfélögin lentu í þessum bágindum þyrftu þau að skerða þjónustu eða hækka gjöld og skatta. Þá er spurningin: Er ekkert til sem heitir betri rekstur hjá sveitarfélögunum?

Virðulegi forseti. Nei, ég held að það sé óhætt að segja að þetta sé ekkert endilega eitthvað sem sveitarfélögin eigi. Engu að síður er það þannig í lögum um lækkun á þessum skattstofni og hækkun á launatengdum gjöldum og ýmislegt sem við kemur rekstri sveitarfélaga. Ég held að ég geti fullyrt að flestöll sveitarfélög á landinu hafi svo sannarlega tekið til í rekstri sínum eftir hrun. Þar var mikið tekjufall, mikil útgjaldaaukning og lánin hjá sveitarfélögunum hækkuðu líka eins og hjá hverju einasta heimili á landinu. Ég tel að öll sveitarfélög á landinu standi í góðum rekstri og kannski gæti ríkisstjórnin lært svolítið af því.

Herra forseti. Það gleður mig að öll sveitarfélög í landinu séu í góðum rekstri. Ég er ekki alveg sannfærður um það. Og þau hafi tekið til, vissulega. Það var sem sagt hægt að fara í betri rekstur. Og það er það sem heimili og fyrirtæki og ríkissjóður og sveitarfélög ættu að gera, heimilin og fyrirtækin hafa þegar gert það, að fara í betri rekstur þegar tekjurnar bregðast. Ég fékk ekki svar við því hvort sveitarfélögin eigi skatttekjur um alla framtíð. Það er jú í lögum en við breytum lögunum hér. Við gætum breytt því hvað sveitarfélögin fá mikið og hvort þau eigi að stunda betri rekstur, enn betri rekstur en hingað til. Og ég er alveg sannfærður að það er heilmikið loft eftir hjá sveitarfélögunum til að stunda betri rekstur.

Virðulegi forseti. Það hefur samt sem áður verið þannig með þá auknu þjónustu sem sveitarfélögin hafa verið að veita, t.d. með því að veita öllum börnum á öðru aldursári leikskólapláss og þau tóku nú síðast yfir málefni fatlaðra og annað, að gagnrýni sveitarfélaganna hefur oft snúið að því að það er yfirleitt ríkið sem fer létt frá þeim verkefnum. Til að mynda þegar skólar á Íslandi voru einsetnir varð mikil kostnaðaraukning hjá sveitarfélögunum. Ég held því að sveitarfélögin séu alveg í stakk búin til þess að taka við ýmsu héðan, en það virðist samt sem áður ekki vera ekki nógu mikið samráð. Það er eitthvað sem þarf að bæta. Hvort öll sveitarfélög á landinu séu í frábærum rekstri skal ég ekki segja. Flest þeirra eru með einhverjar skuldir en ég tel, og það er nýjasta niðurstaðan sem ég hef séð, að alla vega flest þeirra, 

Herra forseti. Við fjöllum hér um frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Það verður að segjast eins og er að ekki er eins mikil flugeldasýning yfir þessu máli og var í kringum kosningaloforðin hjá Framsóknarflokknum í fyrra. Það er kannski hægt að segja að þetta sé hálfgerð brotlending á þeirri miklu flugeldasýningu sem kom Framsóknarflokknum til valda í landinu með því að lofa fólki því að húsnæðisskuldir þeirra skyldu lækkaðar í almennum aðgerðum. Talað var um 20% niðurfærslu skulda á húsnæðislánum heimilanna og að hinir svokölluðu hrægammar ættu að greiða það og ekkert ætti að taka úr vasa skattgreiðenda til þeirra aðgerða heldur væru það fyrst og fremst vondir útlendingar sem ættu að borga þessar aðgerðir. Nú hefur komið í ljós að það er ríkissjóður sem ber ábyrgð á þessum aðgerðum. Ætlunin er að ná inn með bankaskatti á þrotabú bankanna fjármunum, 20 milljörðum á ári næstu fjögur árin. Ekkert er í hendi enn hvort það skilar sér. Auðvitað vonar maður að hægt verði að fá þessa fjármuni í ríkissjóð, ekki veitir af. Menn hafa hótað málsókn og það er ekkert vitað hvað verður með innheimtu þessa bankaskatts þó að ég hafi greitt því atkvæði að slíkur skattur yrði innheimtur, líka af þrotabúum föllnu bankanna, eins og bankaskattur var innheimtur hér á síðasta kjörtímabili. Það er síðan alltaf spurning hvernig við ráðstöfum fjármunum ríkisins með réttlátum hætti og hvernig við beitum ríkisvaldinu til að mæta þeim sem fóru verst út úr hruninu. Hverjum gagnast sú aðgerð sem nú liggur fyrir? Það liggur fyrir að sumir fengu leiðréttingu sinna mála varðandi sín húsnæðislán á síðasta kjörtímabili, og þær leiðréttingar eiga að dragast frá þessum aðgerðum og talað er um að þær leiðréttingar hafi numið að minnsta kosti 70 milljörðum. Það sem mér finnst undarlegt, og minnst hefur verið á í ræðum þingmanna hér á undan, er að greiðslur sem eiga að fara inn á lækkun höfuðstóls hjá einstaklingum munu fyrst fara inn á svokallaðan greiðslujöfnunarreikning hjá þeim einstaklingum sem fóru í greiðslujöfnun. Mér þykir það með ólíkindum að menn ætli að seilast svo djúpt í vasa þess fólks sem fór í leiðréttingu á síðasta kjörtímabili og fékk þá lausn mála að geta ráðið við mánaðarlega greiðslu með því að ýta þunga lánsins aftur fyrir og með því fororði að lánið mundi lengjast í allt að þrjú ár, og ef ekki væri búið að greiða það upp að þrem árum liðnum, í lok viðkomandi láns, yrði sú upphæð afskrifuð. En nú á að fara með fé sem ætlað er til leiðréttingar þessara húsnæðislána í þessum aðgerðum fyrst inn á greiðslujöfnunarreikning áður en einhver fjárhæð nýtist viðkomandi einstaklingi. Maður spyr sig líka: Út af hverju er ekki tekið tillit til eignastöðu fólks eða tekna og hvort fólk þurfi yfir höfuð einhvern stuðning? Eins og margir fleiri hv. þingmenn hafa komið inn á heyrir maður í fjölda fólks sem segir: Út af hverju í ósköpunum er verið að aðstoða mig með því að greiða niður höfuðstól láns hjá mér, láns sem ég tók fyrir fjöldamörgum árum; ég hef enga þörf fyrir að fá greiðslur inn á höfuðstól, ég ræð algjörlega við að greiða af þessu láni. Fólk sem hefur samviskubit yfir því að vera að þiggja eitthvað slíkt og vill helst ekki gera það sækir þá líklega ekki um. En það er með ólíkindum að verið sé að reyna að koma fjármunum til fólks sem ekki hefur orðið fyrir forsendubresti. Mér finnst það með ólíkindum að verið sé að fara illa með almannafé með þessum hætti. Það er í raun verið að greiða niður einkaskuldir fólks, burt séð frá því hvort það ráði við það sjálft að standa undir skuldum sínum. Hv. formaður efnahags- og viðskiptanefndar kom inn á það hér áðan að verið væri að taka á skuldavanda en ekki greiðsluvanda. Stór hluti heimila í landinu hefur skuldsett sig með einhverjum hætti til kaupa á íbúðarhúsnæði og reiknar með því að rísa undir þeim skuldum næstu árin og áratugina með tekjum sínum. Það er ekkert að því að skulda, það vita allir. Fyrirtæki skulda, ríkissjóður skuldar, heimilin skulda. Það er þetta samspil á milli, að eðlilegt jafnvægi sé þarna á milli, að tekjur fólks rísi undir útgjöldum og þar á meðal húsnæðisskuldum. Meðan það gengur upp þá er það bara hið eðlilegasta mál. Ég á ekki von á því að fólk stefni að því að hægt sé að greiða upp allar skuldir viðkomandi sisvona og menn standi svo skuldlausir. Auðvitað er vitað að fólk þarf að skuldsetja sig ákveðinn tíma í sínu lífi á meðan það er að greiða af sínu húsnæði, það segir sig sjálft. Hvaða raunverulega greining hefur farið fram á því hvaða hópar stóðu eftir eftir að þær aðgerðir sem voru á síðasta kjörtímabili voru komnar fram? Hefur virkilega engin greining verið gerð á því? Út af hverju í ósköpunum renna menn svona blint í sjóinn með að afmarka bara þessi tvö ár og smyrja þessu einhvern veginn sisvona á þennan hóp? Maður spyr sig líka: Hvernig nýtist þetta fjármagn? Það var verið að tala um að að meðaltali gætu þetta verið 1,2 milljónir, sú upphæð hefur verið nefnd, meðaltalslækkun á höfuðstóli hjá þeim sem fara í þessar skuldalækkanir, leiðréttingar, sem gerir 270 þús. kr. á ári í fjögur ár. Það þarf nú ekki að hreyfa mikið við verðbólgustiginu til þess að það hverfi. Maður verður líka að horfa á heildarmyndina. Þegar ég heyri tal ríkisstjórnarflokkanna, ráðherra og annarra, um að fara að hækka virðisaukaskatt á matvæli í landinu, fara að afnema þrepaskipt skattkerfi í landinu sem hefur fyrst og fremst gagnast þeim sem hafa lægri launin; og allt sem á undan er gengið, afnám auðlegðarskatts og annað. Ég er hrædd um að þessar aðgerðir komi ekki til með að gagnast því fólki sem virkilega þarf á því að halda, ég tala nú ekki um ef það er í pípunum að fara að rústa þeim breytingum á skattkerfinu sem gerðar voru á síðasta kjörtímabili og koma hinum tekjulágu til góða, að fara hækka virðisaukaskatt á matvæli, þá held ég nú að það komi hressilega við buddu almennings, og að þessi útdeiling á almannafé upp á milli 70 og 80 milljarða verði hjómið eitt. Mér finnst ekki forsvaranlegt að deila þessum fjármunum til þeirra sem ekki þurfa á því að halda, það er nú bara þannig. Ég mun aldrei geta staðið að því að tekjum ríkissjóðs sé svo óskynsamlega varið. Við stöndum frammi fyrir því að okkur vantar fé til fjöldans alls af hlutum, ríkissjóð vantar fé til að styrkja velferðarkerfið í landinu, til að bæta kjör ellilífeyrisþega og öryrkja, til að bæta kjör tekjulágra barnafjölskyldna, til að styðja við fjöldann allan af fólki sem minna má sín, og það er alltaf verið að skera við nögl. Leggja þarf meiri fjármuni í Lánasjóð íslenskra námsmanna, í að efla hann, og í rannsóknarsjóði og í ýmislegt sem er til uppbyggingar til framtíðar. Ég tala nú ekki um eitt stykki Landspítala sem brýn þörf er á. Þarna er verið að tala um að verja þessum fjármunum með svo ómarkvissum hætti sem mest má vera, af svo algeru ábyrgðarleysi að það nær ekki nokkurri átt. Talað hefur verið um að þetta frumvarp sé eyrnamerkt Framsóknarflokknum og fyrra frumvarpið, þar sem er rætt um að séreignarsparnaður verði nýttur til að greiða inn á húsnæðislán skattfrjálst, hefur verið eyrnamerkt Sjálfstæðisflokknum. Ég geri mikinn greinarmun á þeim tveimur frumvörpum. Í fyrra frumvarpinu voru nokkuð skynsamlegir hlutir sem sneru að því að ungt fólk væri hvatt til að leggja fyrir og spara fyrir sinni fyrstu íbúð; margt gott þar og hægt væri að vinna með þá hugmynd. En þetta frumvarp er í einu orði sagt arfavitlaust. Það er sorglegt að Framsóknarflokkurinn hafi gengið fram á þann hátt sem hann gerði fyrir kosningar, að lofa þjóðinni því að hægt yrði að bæta henni hrunið og afnema verðtryggingu og leggja síðan fram frumvarp sem er hvorki fugl né fiskur og nýtist alls ekki því fólki sem virkilega þarf á því að halda. Við sem studdum síðustu ríkisstjórn vissum að þarna var ákveðinn hópur sem vissulega þurfti á frekari aðstoð að halda, það fólk sem var með íslensku verðtryggðu lánin og keypti sér íbúðarhúsnæði á árunum 2004–2008 og fyrir lágu ýmsar greiningar á þeim hópi. En beina þurfti stuðningi til þessa hóps fyrst og fremst og þá hefðum við ekki verið að tala um 80 milljarða. Við hefðum verið að tala um miklu lægri heildarupphæðir en hærri upphæðir á það fólk sem eftir stóð, fólk sem var í virkilegum vanda. Ég ætla bara rétt að vona að það renni af mönnum vitleysan og menn komist að einhverri 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Við höfum oft deilt skoðunum í þeim málaflokki er varðar skuldaúrvinnslu heimilanna og ég veit að hv. þingmaður hefur oft tekið dæmi úr sínum heimabyggðum á Vestfjörðum. Ég hef hneigst til þess að áætla, án þess að hægt sé að glöggva sig vel á því af neinum gögnum sem lögð hafa verið fram, að þessi aðgerð feli í sér mjög mikla eignatilfærslu, peningatilfærslu, frá hinum dreifðu byggðum til höfuðborgarsvæðisins. Stærri hluti niðurfærslnanna mun koma í hag þeim sem eru með há lán og þeir eru í miklu ríkara mæli hér á höfuðborgarsvæðinu. Ég vildi spyrja þingmanninn hvort hún deili því mati með mér en ég ítreka að það er til mikils vansa að ríkisstjórn sem leggur upp þetta mál sem sitt lykilmál skuli ekki hafa fyrir því að gera alvörugreiningar á umfangi þess og áhrifum á einstaka þjóðfélagshópa þegar menn ákveða að ráðast í fordæmalausar millifærslur af þessum toga. Jafnvel þó að ég hafi fyrst lagt fram fyrirspurn til forsætisráðherra um hvernig einstakir hópar mundu fara út úr þessu og líka sent inn skýrslubeiðni hefur hvorugu verið svarað nema með útúrsnúningum. Það er algjörlega einsdæmi að menn leggi upp með svona mikla peningatilfærslu án þess að útfæra það nákvæmlega hvernig hún fer. Ég óttast að niðurstaðan verði þessi sem ég segi, að það verði þannig að fólk í hinum dreifðu byggðum beri kostnaðinn af þessum aðgerðum en þær nýtist fyrst og fremst þeim sem búa hér á höfuðborgarsvæðinu.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa spurningu. Jú, forsendubresturinn er og hefur til fjölda ára verið úti á landsbyggðinni eins og við þekkjum. Hann hefur ekki verið bættur þegar fólk hefur staðið frammi fyrir því að eignir þess falla í verði þegar brestir verða í atvinnulífi og byggðaröskun. Núna er þetta sárt fyrir margar fjölskyldur úti á landsbyggðinni sem tóku ekki þátt í því húsnæðisbólukapphlaupi sem varð hér á höfuðborgarsvæðinu, hafði hvorki fjármuni til þess né aðgengi að lánsfé; þess vegna stóð það ekki í miklum fjárfestingum. Það er mjög forvitnilegt að fá greiningu á þessu, en ég hef þá trú að ekki fari háar fjárhæðir í leiðréttingar húsnæðislána úti á landi af þessum sökum og að um mikla eignatilfærslu verði að ræða. Það má líka nefna að skattgreiðendur framtíðarinnar, sem bera ábyrgð á þessum niðurfærslum og greiðslum, eru líka fólk á landsbyggðinni sem kemur til með að greiða allan þann pakka sem við erum að tala um núna, afsláttinn af séreignarsparnaði, skattafsláttinn þar, og tekjumissi til framtíðar. Það er grafalvarlegt mál að við stöndum frammi fyrir eignatilfærslu fjármuna milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis með þessum aðgerðum og eignatilfærslu frá þeim fátækari til þeirra ríku af skattfé almennings. Þetta er ein stærsta eignatilfærsla, má segja, í sögunni.

Virðulegi forseti. Í ljósi svars hv. þingmanns er það kannski nokkuð kaldhæðnislegt að það skuli vera ríkisstjórn sem hafi sjaldgæflega mikið fylgi á landsbyggðinni og í landsbyggðarkjördæmunum sem standi fyrir þessum peningatilfærslum til höfuðborgarsvæðisins frá hinum dreifðu byggðum. Vegna þess að hv. þingmaður rakti forsendubrestinn - sem hefur auðvitað verið viðvarandi á Vestfjörðum, svo að dæmi sé tekið, og víðar á köldum markaðssvæðum - þá er athyglisvert að í frumvarpinu er hvergi gerð tilraun til að skilgreina forsendubrestinn sem verið er að bæta. Aðstæðurnar sem við erum að fást við eru ekki fordæmalausar í íslenskri sögu. Það er ekki fordæmalaust að það verði verðbólguskot upp á tæp 20% sem hafi í för með sér mikla hækkun verðtryggðra skulda heimilanna, það hefur oft gerst áður. Það er fordæmalaust að ráðast í mjög mikla aðgerð til að greiða verðbólgubætur. Hún hefur auðvitað fordæmisgildi, pólitískt fordæmisgildi. Hún skapar væntingar meðal þjóðarinnar við sambærilegar aðstæður á síðari stigum. Og ríkisstjórnin reynir ekki einu sinni að skilgreina forsendubrest. Hún reyndi það í sumar, ég ætla að hrósa henni fyrir það. Í þingsályktunartillögunni í sumar var sagt að forsendubresturinn fælist í hækkun verðtryggðra lána umfram 4,8% á árunum 2007–2010. Nú er hvergi minnst á orðið „forsendubrest“, það er enginn sem á lagalegan rétt á grundvelli þessa. Þetta er því orðinn algjör lögfræðilegur óskapnaður. Það er ekki verið að reyna að bæta neinar sérstakar aðstæður eða bregðast við þeim og þess vegna verður maður mjög hugsi yfir því hvaða fordæmi verið er að skapa, hvaða væntingar verið er að skapa. Ég vildi spyrja hv. þingmann: Sér hún einhver efnisleg rök fyrir því að 

Herra forseti. Ef jafnræðis væri gætt væri vissulega erfitt að bæta þann forsendubrest sem nú er talinn vera hér ef horft er til þeirra íbúa landsbyggðarinnar sem búið hafa við þennan forsendubrest í tugi ára. Enginn hefur bætt tjón þeirra eða talið sig þurfa að gera það, hvorki ríkissjóður né aðrir. Það er vissulega mjög áhugavert í þessu sambandi að ríkisstjórnin ætli ekki einu sinni að reyna að greina þá sem verst eru settir og lágu óbættir hjá garði, eins og einhvers staðar var sagt. Hún reynir ekki að greina það heldur á að finna út einhverja leiðréttingarvísitölu með reglugerð þegar allar umsóknir eru komnar í hús. Leiðréttingarvísitalan verður svo notuð til að sjá hvernig deila á út þessum 80 milljörðum. Ég er ansi hrædd um að það verði á kostnað hinna tekjulægri og ég er ansi hrædd um að þá komi í ljós að það verði þeir sem ekki þurfa á þessum stuðningi að halda sem munu koma upp úr þeim potti sem verður dregið úr í haust. Þá er illa farið fyrir miklum og hástemmdum loforðum framsóknarmanna. Ef þeir hefðu farið fram fyrir síðustu kosningar með loforðið „Allt fyrir þá efnameiri og peninga til hinna ríku sem ekki fengu stuðning hjá síðustu ríkisstjórn“ er ég ansi hrædd um að fáir væru hér á þingi í úr þeim flokki.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Lilju Rafneyju Magnúsdóttur fyrir ræðuna. Hún fór mikinn. Flugeldasýning og brotlending og stóru loforðin hjá Framsókn.

Allt rétt.

Hún minntist líka á almennar aðgerðir, að við hefðum lofað almennum aðgerðum,  Hv. þingmaður talaði mikið um að þetta komi þeim mest til góða sem hæstar hafa tekjurnar. Ég spyr hana: Finnst henni þakið of hátt, vildi hún lækka þakið? Hvorki fugl né fiskur. Finnst henni þetta of lítið eða finnast henni þetta of mikið? Er þakið of hátt eða er það of lágt? Ég spyr. Ég átta mig ekki alveg á því, þetta er ýmist of mikið eða of lítið.

Herra forseti. Þetta er of mikið fyrir suma og of lítið fyrir aðra, það er bara þannig. Þetta er allt of lítið fyrir þá sem þurfa virkilega á aðstoð að halda og þetta er allt of mikið fyrir þá sem ekkert þurfa á ríkisaðstoð að halda, það er nú bara þannig. Verið er að tala um fullt af heimilum og fjöskyldum sem ekki þurfa ríkisstuðning. Af hverju í ósköpunum á að deila út því fé? Eins og ég sagði áðan þarf að sjálfsögðu að greina þann hóp sem stóð eftir og var áfram í vanda, hópinn sem keypti húsnæði, sína fyrstu íbúð t.d. á árunum 2004–2008. Það þyrfti að afmarka þann hóp og greina hann og nýta þá fjármagnið til þess að leiðrétta vanda þess fólks en ekki að fletja þetta svona út.

Hvað gerðuð þið á síðasta kjörtímabili?

Já, við gerðum nú svo mikið á síðasta kjörtímabili 

Þó það nú væri.

Hún rís ekki einu sinni undir þeirri fugeldasýningu sem hún boðaði. Þetta eru allt bara kínverjar sem springa hér og þar og kemur ekkert út úr því nema eitthvert drasl sem ekkert gagn er að.

Samt er þetta of mikið?

Þetta er of mikið fyrir hina ríku og ég bara ætla rétt að vona að Framsóknarflokkurinn viti að það er fátækt fólk í landinu og fólk með meðaltekjur sem berst við að ná endum saman sem þyrfti að fá meiri félagslega aðstoð og stuðning vegna hrunsins. En það er fullt af efnamiklu fólki sem þarf bara ekkert á þessari aðstoð að halda. Menn ættu að vita það ef þeir mundu nú setja sig í þær stellingar að vera félagshyggjuflokkur en vera ekki á hlaupunum á eftir Sjálfstæðisflokknum og forðast fyrri hugsjónir sínar sem aldrei fyrr.

Virðulegi forseti. Ég vil meina að Framsóknarflokkurinn sé félagshyggjuflokkur,  Hv. þingmaður spurði: Af hverju er verið að lækka greiðslur fyrir þá sem ekki hafa orðið fyrir forsendubresti? Það er ekkert verið að því. Þeir fá leiðréttingu sem voru með lán á þessum tíma þar sem forsendubresturinn var, hann er skilgreindur með tímasetningu. Almenn aðgerð snýst ekki um að draga fólk í dilka. Almenn aðgerð snýst um að allir fái sömu leiðréttingu, það er ekki flóknara en það. Landsbyggðin, ég leyfi mér að halda því fram að þetta komi öllum jafnt til góða hvort sem þeir eru á landsbyggðinni eða hérna á höfuðborgarsvæðinu. Ég hugsa að skuldirnar séu miklu meiri hérna á höfuðborgarsvæðinu þar sem húsnæðið er miklu dýrara og að þar komi þakið til, þar sé fólk frekar upp undir þakinu. Ég spyr hv. þingmann: Hvað fannst henni þá um þá aðgerð sem gerð var af síðustu ríkisstjórn, að byrja á að leiðrétta og verja fjármagnseigendur með því að veita hærri upphæð til þeirra en sem nú verið er að setja í heimilin? Hvað fannst henni um þá ákvörðun?

Forseti áminnir þingmenn um að ávarpa hver annan háttvirtan og með nafni.

Herra forseti. Hv. þingmaður hefði mátt útskýra betur hvað hann meinar með því að verja fjármagnseigendur. Ég tel ekki að síðasta ríkisstjórn hafi varið fjármagnseigendur.

… að verja innstæður.

Ja, vildi hv. þingmaður það sem sagt ekki? Vildi hann að allt bankakerfið og allar innstæður í landinu yrðu látnar þurrkast upp? Ég er hrædd um að hann mundi nú ekki standa undir því að segja það opinberlega að hann hefði viljað það. 
             Ég er að halda hér ræðu, hv. þingmaður, og svara því t.d. af hverju þetta telst ekki vera almenn aðgerð. Hvað með þá sem voru með lánsveðin? Hvað með þá sem voru með óverðtryggð lán með vöxtum sem fylgdu í raun og veru verðbólgu? Hvað með þá sem fóru til útlanda vegna þess að þeir gátu ekki verið hér vegna atvinnuleysis og áttu hér húsnæði? Og hvað með námsmenn sem eru með sín lán? Ekki er það bætt. Fleira mætti telja. Hv. þingmaður er sjómaður. Ef hann kæmi að sjóslysi og þyrfti að bjarga fólki, mundi hann kasta björgunarhring til þeirra sem eru komnir upp í bátinn? Mundi hann ekki kasta björgunarhring til þeirra sem þurfa á því að halda? Þá samlíkingu vona ég að hv. þingmaður skilji, við erum að tala um að kasta björgunarhring til þeirra sem þurfa á því að halda. Hinir sem bjarga sér sjálfir þurfa ekki á björgunarhring að halda. Nú á fólk sem er með dýrar og miklar eignir og háar tekjur að fá ríkisaðstoð, það fólk getur fengið alveg upp í topp, 4 milljónir, en það fólk sem fékk stuðning á síðasta kjörtímabili var auðvitað fyrst og fremst það fólk sem þurfti virkilega á því að halda, það er sett neðar, allar leiðréttingar eru dregnar frá. Þá hefur sá hópur ekki verið greindur sem 

Virðulegi forseti. Það er gleðilegt að taka þátt í umræðum um þetta frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Virðulegi forseti. Ég ætla að segja nafnið á frumvarpinu aftur: Frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Þetta er það sem framsóknarmenn lögðu fram í kosningabaráttunni. Frumvarpið er lagt fram til þess að leiðrétta þann forsendubrest sem varð á verðtryggðum húsnæðislánum í aðdraganda og í kjölfar hrunsins. Hér er undarlegt að sitja og hlusta á umræður þegar þingmenn hver um annan þveran, þó sérstaklega frá stjórnarandstöðunni að sjálfsögðu, eru að rugla saman málum fram og til baka. Rætt er um bætur til öryrkja, bætur til eldri borgara, talað er um leiguhúsnæði og verið er að tala um námslán. Hvurs lags eiginlega málflutningur er þetta, virðulegur forseti, þegar kemur skýrt fram í frumvarpinu út á hvað það gengur? Við framsóknarmenn vorum aldrei að tala um það í kosningabaráttunni að á einhvern hátt ætti að gera sértækar aðgerðir til þeirra hópa sem ég fór yfir. Jú, við töluðum um að færa til baka á einhvern hátt þá kjaraskerðingu sem eldri borgarar og öryrkjar urðu fyrir á síðasta kjörtímabili þegar þáverandi hæstv. forsætisráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, gekk það skref, virðulegi forseti, að fara inn í grunnbæturnar. Og eins og einhver sagði, með leyfi forseta: „Hver hefði trúað því upp á heilaga Jóhönnu …“ Svona er hægt að snúa málinu fram og til baka og gera það tortryggilegt þegar það liggur alveg ljóst fyrir. Ef við förum yfir söguna þá var það Hæstiréttur sem dæmdi gengistryggð íbúðalán ógild á sínum tíma,  Það er nefnilega svolítið skrýtið, virðulegi forseti, að standa hér á vordögum 2014 og heyra þá umræðu frá þeim aðilum sem sátu í síðustu ríkisstjórn. Samfylkingin hefur setið sex ár í ríkisstjórn, Vinstri grænir rúmlega fjögur ár, en núverandi ríkisstjórn er búin að sitja í tæpt ár. Málflutningurinn er slíkur að það er eins og þessir flokkar hafi aldrei nokkurn tímann komið að stjórn ríkisins. Þetta er alveg dæmalaust. Hér er núverandi ríkisstjórn borin þeim sökum að raunverulega sé þetta allt henni að kenna, allt okkur að kenna sem stjórnum nú landinu. Það er náttúrlega ekki boðlegt að þurfa að sitja undir því, virðulegur forseti, en svona er orðræðan í dag. Svo er verið að fárast yfir því að við séum ekki að gera nóg. Það kom skýrt fram í ræðu og riti fyrrverandi forsætisráðherra og fjármálaráðherra á ákveðnu tímabili á síðasta kjörtímabili að ekki yrði gengið lengra í að hjálpa heimilum, að ekki yrði gengið lengra í skuldaniðurfellingu til heimila. Svo hrópa fulltrúar þessara sömu flokka hér á þingi í allan vetur eftir aðgerðum fyrir heimilin og það sem er verið að færa fram núna sé sko bara alls ekki nóg. Hér er mikill hráskinnaleikur stundaður, virðulegur forseti, og alveg hreint með ólíkindum hvernig þeir hv. þingmenn tala sem margir sátu á þingi í tíð síðustu ríkisstjórnar. Við vitum að þeir urðu fyrir kosningatapi og lítil nýliðun varð hjá þeim flokkum, þetta eru allt sömu þingmennirnir sem báru ábyrgð á aðgerðaleysinu á síðasta kjörtímabili. Það virðist vera gott að breiða yfir minningarnar og gagnrýna núverandi stjórnvöld. Hæstv. forsætisráðherra orðaði það þannig á dögunum að það sé einhvern veginn ætlunarverk þeirra að sá efasemdarfræjum, að sá hér óánægju, að ala á sundrungu í stað þess að skapa von, gleði og framtíðarsýn fyrir þá sem hafa þó staðið þennan storm af sér síðan 2008, staðið jafnvel í skilum með fasteignir sínar undir skertum lífsgæðum vegna þess að sá hópur hefur á einhvern hátt verið að standa sína plikt. En þá skal þeim hópi líka refsað. Virðulegi forseti. Ég skil bara ekki þennan málflutning. Það sem hefur komið fram í ræðum í dag að einhverjir séu að fá of mikið og að sumir hafi ekki þörf á þessu. Ég spyr: Hvað á að leggja mikið á fólk og hver á að meta það að einhver sé svo ríkur að þessar aðgerðir þurfi ekki að koma til, þegar við erum að tala um það að taka lánaflokk og lækka í heilu lagi nákvæmlega eins og Hæstiréttur gerði í dómum sínum með gengistryggðu lánin? Var Hæstiréttur að spyrja að því hver væri fátækur, hver væri með meðaltekjur og hver væri ríkur? Hæstiréttur lagði bara línu í sandinn, dæmdi lánin ólögleg og þeir nutu sem höfðu þau lán. Þetta er mjög einfalt, þetta er algjörlega sambærileg leið sem nú er verið að fara með frumvarpinu eins og afleiðingarnar urðu af hæstaréttardómnum. Það er bara svoleiðis. Framsóknarflokkurinn er félagshyggjuflokkur og hefur ætíð staðið með þeim sem minna mega sín í samfélaginu.  Öryggisnetið verður að vera gott. Á sumarþingi fór ríkisstjórnin fram með frumvarp sem færði öldruðum og öryrkjum, eins og ég fór yfir áðan, 5 milljarða til baka af því sem fyrri ríkisstjórn var búin að skerða. Hæstv. félagsmálaráðherra talaði um að það væri fyrsta skrefið í átt að því að færa til baka það sem fyrri ríkisstjórn ásældist úr vösum aldraðra og öryrkja á þeim tíma. Ríkisstjórnin hefur framtíðarsýn og er nú búin að sitja í tæpt ár. Það skyldi þó ekki vera að þetta upphlaup gagnvart þessum tveimur skuldaleiðréttingarfrumvörpum stafi af einhverjum ótta við það að stigin verði enn stærri skref og farið verði enn frekar í að hlúa að fjölskyldum landsins? Boðuð hefur verið lækkun á ýmsum vöruflokkum sem hefur þau áhrif að það fer út í verðlagið, eins og gerðist þegar þeir voru hækkaðir í tíð síðustu ríkisstjórnar. Fyrstu aðgerðirnar sem hlutust af því þegar fyrri ríkisstjórn fór í það að hækka áfengi, bensín og tóbak settu milljarða á einni nóttu á húsnæðislán landsmanna. Næsta hækkun sem farið var í hjá síðustu ríkisstjórn, þ.e. að hækka áfengi, tóbak og bensín, setti 13 milljarða á einni nóttu á lán, íbúðalán, verðtryggð íbúðalán, landsmanna. Já, virðulegi forseti.  Ég spyr: Vilja þeir stjórnmálaflokkar sem standa í stjórnarandstöðu nú ekki þjóð sinni vel? Vilja þeir þjóð sinni ekki vel?  Ekki eru tillögurnar frá þeim, virðulegi forseti, komnar hér fram. Ég minnist þess úr fjárlagagerðinni þegar við komum fram með tillögur varðandi t.d. bankaskattinn, bankaskattinn sem Samfylkingin og Vinstri grænir treystu sér ekki í á síðasta kjörtímabili, og fóru ekki í, töluðu hann niður og sögðu að þetta væri allt saman ómögulegt hjá ríkisstjórninni, það var nú heldur betur trompað á milli 2. og 3. umr. því að þá var Samfylkingin búin að taka tillögur Framsóknarflokksins og Sjálfstæðisflokksins og gera þær að sínum, en bara hækka allar upphæðir og viðurkenndi þar með að bankaskatturinn væri í lagi og væri nothæfur til að brúkast til þessara hluta. En það virðist vera einhver munur á því að vera í stjórn og stjórnarandstöðu. Virðulegi forseti. Ég fagna þessu frumvarpi mjög. Það verður gaman að sjá þetta koma til framkvæmda og gaman að vera hluti af því að sjá það gerast að sú leið er farin að lækka skuldir heimilanna eins og Framsóknarflokkurinn hefur tekið á og talað fyrir í mörg ár. Virðulegi forseti. Ég ætla að segja það að lokum að gaman verður að vinna þessi tvö frumvörp á milli 1. og 2. og 2. og 3. umr., kryfja þau og nefndarstarfið á örugglega eftir að verða mjög gott, trúi ég. Það verður gaman að ýta hér á græna takkann fyrir vorið þegar þetta verður að lögum, virðulegi forseti.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og að koma og taka þátt í þessari umræðu með okkur. Ég hefði viljað heyra aðeins meira um frumvarpið í ræðu hv. þingmanns þar sem það er efnismikið og ríkt og margt þar sem kemur fram. Það er vissulega eins og þingmaður lagði áherslu á fagnaðarefni að hér sé það komið fram. Ég lít ekki svo á að um eitthvert upphlaup sé að ræða hjá okkur. Það er alla vega ekki komið að því enn þá en við höfum verið að ræða þetta í tvo daga og bara gengið vel, enda er þetta efnismikið frumvarp eins og ég sagði og mikið sem þarf að ræða. Þrjár spurningar, sem ég reyni að ryðja út úr mér hérna. Gæti hv. þingmaður mögulega skýrt nákvæmlega í hverju forsendubresturinn felst, okkur til upplýsingar, vegna þess að það er ekki gert í frumvarpinu? Hv. þingmaður nefndi einnig möguleika á 20% lækkun sem hafi verið svikin á tímum fyrri ríkisstjórnar. Er allt lag frá að lækka um 20% vegna þess að núverandi frumvarp felur það ekki í sér? Er það lag frá eða hvar sér hv. þingmaður það fyrir sér í áframhaldinu? Og í þriðja lagi talar hv. þingmaður um aðgerðaleysi fyrri stjórnar, 

Virðulegi forseti. Ég þakka þessar fyrirspurnir. Ég hef nú séð þykkari frumvörp svo það sé sagt, en frumvarpið er meitlað og það er skýrt. Ég taldi óþarft að vera að lesa lagagreinar upp því að málið er búið að vera í þinginu í tvo daga, ég geri ráð fyrir að þingmenn séu vel læsir, þannig að ég taldi það ekki ráð að lesa frumvarpið upp í heild sinni. Þrjár spurningar komu fram. Kallað er eftir því hver forsendubresturinn var vegna þess að það hafi ekki komið skýrt fram í frumvarpinu. Ég fór yfir það í ræðu minni. Þetta er sá forsendubrestur sem varð hér í bankahruninu þegar verðbólguskot kom og verðtryggðu lánin hækkuðu. 20% lækkun. Það var afgreitt hjá fyrri ríkisstjórn með því að taka ekki tillögu Framsóknarflokksins til greina. Það hefur verið viðurkennt að svigrúm var til þess þá að fara í þá leið á meðan íslenska ríkið var með bankana þrjá  Þriðju spurningunni, virðulegi 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni snögg svör enda stuttur tími. Ég óska þá bara eftir svari við þeirri þriðju núna næst. Ég þakka henni líka fyrir svörin. Ég er vel læs. Það sem ég var hins vegar að fiska eftir var hugsun, andi og sýn, það þurfti svo sem ekki að lesa fyrir mig greinarnar í frumvarpinu, sem í því er og framtíðarsýn, kannski ekki síst hvað það felur í sér gagnvart til að mynda, eins og hefur komið fram í ræðu, landsbyggð versus höfuðborg, ólíkum tekjuhópum og ólíkum fjölskyldustærðum og gerðum o.s.frv. Hvort hv. þingmaður sé sátt við útfærsluna og í raun og veru hvernig leiðréttingin eða afskriftirnar munu leika um ólíka hópa samfélagsins. Það var þetta sem ég var að fiska eftir.

Virðulegi forseti. Svo ég svari síðustu spurningu úr fyrra andsvari voru það aðgerðir fyrri ríkisstjórnar. Ég hef oft talað um það og það hefur komið fram í þinginu að hér er ekkert kapphlaup í gangi varðandi upphæðina á þeim aðgerðum sem fyrri ríkisstjórn fór í og núverandi ríkisstjórn þó að það virðist vera svolítið mikið þannig í málflutningi núverandi stjórnarandstöðu. Það er bara svo, ég sagði það í ræðu minni, að fyrrverandi ríkisstjórn sem sat síðasta kjörtímabil sagði að ekki yrði gengið lengra í skuldaniðurfellingu. Þess vegna finnst mér svo skrýtið að stjórnarandstaðan skuli ekki taka því fegins hendi að búið er að finna svigrúm til að gera enn betur við þá aðila sem lentu í forsendubresti. Varðandi þá framtíðarsýn sem þingmaðurinn talaði um, mjög góð spurning, ég fór aðeins yfir það í ræðu minni líka - þetta er ofur einfalt. Hér er verið að leiðrétta forsendubrest sem varð á verðtryggðum fasteignaveðlánum. Það verðbólguskot sem varð hér í kringum hrunið, það reiknast allt út frá því. Þetta reiknast ekki út frá neinum öðrum 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna sem var nú minnst um frumvarpið heldur meira um aðra hluti. Mér fannst hún ekki tala af sérstaklega mikilli virðingu um aðgerðir fyrri ríkisstjórnar. Eins og hv. þingmaður veit fór ríkisstjórn Jóhönnu Sigurðardóttur í margvíslegar aðgerðir, sem reyndar eru gerð ágæt skil í skýrslu sérfræðinganefndar, sem undirbyggja það frumvarp sem við ræðum hér. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort ekki sé rétt að fjárhæð á hvert heimili hækkar eftir því sem tekjur eru hærri samkvæmt þessu frumvarpi. Er það ekki rétt að 40% fjárhæðarinnar, eða um 32 milljarðar, fara til þeirra heimila sem eru með 8 millj. kr. eða hærra í árstekjur? Og er það ekki rétt að við höfuðstólslækkun verði fyrst gengið á greiðslujöfnunarreikningana?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir spurningarnar. Ég fór yfir það áðan, þetta er raunverulega mjög einfalt. Hér er verið að tala um þá sem minnst hafa á milli handanna, bera minnst úr býtum, samkvæmt þessu frumvarpi. Ég skal taka undir hrós til fyrri ríkisstjórnar í þá veru að gert var betur við einn hóp en annan á síðasta kjörtímabili, það voru þeir sem minnstar höfðu tekjurnar og minnstar höfðu bæturnar. Nú skal ég hrósa fyrrverandi ríkisstjórn. En það er nú svo að tekjur haldast oft og iðulega í hendur við skuldbindingar. Það er eðli að við hærri tekjur sé ráðist í hærri skuldbindingar en við lágar tekjur að ráðast í lægri skuldbindingar. Þess vegna myndast kannski sá mismunur sem verið er að nota hér gegn frumvarpinu, að þeir sem hafa kannski hærri tekjur, 

Virðulegur forseti. Nú er hv. þingmaður formaður fjárlaganefndar. Ég vil því spyrja hana hvort hún hafi ekki áhyggjur af þeirri efnahagslegu óvissu sem tilgreind er í greinargerð frumvarpsins og þeim áhættuþáttum sem ekki eru útskýrðir í frumvarpinu, hvort hún hafi ekki áhyggjur af því að það muni hafa slæm áhrif á kjör fólksins í landinu ef þessir áhættuþættir leggjast á annan veg en vonast er til. Og hvort henni finnist réttlætanlegt þegar skuldugur ríkissjóður skuli leggja þeim til fé sem þurfa ekki á því að halda. Ég vil að lokum spyrja hv. þingmann hvort það sé ekki rétt að þeir sem fá 4 milljónirnar, þ.e. hæstu mögulega fjárhæð, séu tekjuháir og eignamiklir einstaklingar sem ekki fengu neitt út úr aðgerðum síðustu ríkisstjórnar.

Virðulegi forseti. Í byrjun vil ég segja þetta: 110%-leiðin var leið sem raunverulega hjálpaði þeim sem skulduðu mest, það voru engir aðrir sem fóru 110%-leiðina nema þeir sem voru alveg gríðarlega skuldsettir, þannig að það sé sagt hér. Þetta er langtum meira jöfnunartæki en nokkurn tímann 110%-leiðin, og var farið í þá aðgerð á síðasta kjörtímabili. Ég er ekki að gagnrýna þá leið, hún hefur reynst mörgum mjög vel og sem betur fer var hún farin því að hún hefur leyst margan manninn úr mikilli skuldakrísu. Því er til að svara varðandi spurninguna hvort ég óttist ekki tekjuáhrif á ríkissjóð sem birtast í frumvarpinu. Ég kemst að því strax á morgun þegar frumvarpið verður tekið fyrir í fjárlaganefnd, og lífeyrissjóðsfrumvarpið líka, því að fjárlaganefnd á að skila umsögn til efnahags- og skattanefndar og þá fáum við til okkar fjármálaráðuneytið, Seðlabankann og greiningardeildirnar. 

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Vigdísi Hauksdóttur fyrir að taka þátt í þessari umræðu með okkur. Þingmaðurinn er ákafur talsmaður ráðdeildar og hefur margoft talað um að ráðdeild í ríkisfjármálum, skynsamleg nýting á því skattfé sem er til ráðstöfunar sé mikilvæg. Mig langar því að spyrja hv. þingmann hvort hún hafi engar áhyggjur af því að það kemur ekki fram í frumvarpinu hvort þeir fjármunir sem þarna á að nota renni til þeirra einstaklinga og fjölskyldna sem þurfa í raun og veru á því að halda. Hvar er ráðdeildin í því, hv. þingmaður?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir fyrirspurnina. Ég ætla að segja það aftur: Það er mjög einfaldur reikningur sem birtist í þessu frumvarpi því niðurfærslurnar eru hlutfall af skuldum. Það getur verið eins og ég fór yfir áðan að þeir sem hafa hærri tekjur séu með hærri skuldbindingar, búi í rýmra húsnæði og annað. Hér er spurt hvort ég óttist ekki að þetta fé renni ekki til þeirra sem þurfa á því að halda. Þetta er í réttu hlutfalli við það sem gerðist hér á haustdögum 2008, hlutfallsreikningurinn hækkar sig upp. Hér fékk ég spurningu um hvort þeir tekjuhæstu fái ekki fulla greiðslu upp á 4 milljónir vegna þess að þeim hefur ekki verið hjálpað áður. Það má vel vera í ýmsum tilfellum að svo sé, en þá vil ég líka minna á það að þeir sem kannski geta staðið í skilum, búa við skert lífskjör vegna hækkandi vöruverðs, tölum ekki um vegna hækkandi lána, þurfa 

Virðulegi forseti. Ég gat ekki betur heyrt í ræðu hv. þingmanns áðan en að hún gæfi í skyn að það þyrfti að leiðrétta lögleg lán sem verðtryggðu lánin eru væntanlega talin vera vegna þess að Hæstiréttur leiðrétti lán sem voru ólögleg. Ég gat ekki skilið hv. þingmann öðruvísi. Ég velti fyrir mér hver sé lógíkin í því, ef það er tilfellið að Alþingi og löggjafinn eða ríkið eigi í hvert skipti sem koma upp einhver ólög sem Hæstiréttur leiðréttir að hlaupa til og leiðrétta eitthvað annað. Þetta eru ekki sambærilegir hlutir, það er alls ekki um það að ræða. Og talandi um að leiðrétta þennan hlut vegna þess að einhverjir aðrir fengu aðra leiðréttingu, þá hlýtur þingmaðurinn að horfa 

Virðulegi forseti. Þetta er orðin svo slitin umræða. Nú erum við komin hringinn og að því sem ég byrjaði mína ræðu á að segja, að þetta frumvarp væri ekki um þá hópa sem virðulegi þingmaður fór yfir. Hér er fjallað um verðtryggð fasteignalán eins og Framsóknarflokkurinn talaði um í kosningabaráttunni. Ég sagði ekki að þetta frumvarp þyrfti að koma til vegna þess að Hæstiréttur hefði dæmt ákveðinn lánaflokk ólöglegan. Síður en svo. Gengistryggðu lánin og verðtryggðu lánin snarhækkuðu og gengistryggðu lánin þó enn meir í bankahruninu. Eru menn algjörlega búnir að gleyma því hvað gekk hér á? Er það svo? Og hér kemur þingmaðurinn fram sem átti aðild að síðustu ríkisstjórn - eigum við að fara að rifja upp fortíðina, virðulegi forseti, þegar hér situr hv. þm. Árni Páll Árnason í salnum? Eru allir búnir að gleyma Árna Páls-lögunum sem voru keyrð í gegnum þingið en síðar dæmd ólögleg? Virðulegi forseti. Höfum 

Forseti. Ég þakka ræðuna. Mig langar að spyrja þingmanninn hvort ekki hafi staðið til að finna leiðir til að afnema verðtrygginguna og hvort í þessu frumvarpi og frumvarpinu sem flutt var á undan sé að finna leið út úr verðtryggingunni. Er það stefna núverandi ríkisstjórnar að afnema verðtrygginguna eða einungis að breyta verðtryggingunni á þann veg að það sé eingöngu hægt að fá lán til 20 ára?

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir þessa fyrirspurn. Eins og þingheimur veit og vonandi landsmenn allir er starfandi nefnd sem er að skoða hvernig og þá hvenær hægt verður að afnema verðtrygginguna alfarið eða í skrefum. Það á ekki að koma neitt á óvart. Það er best að ég sem formaður fjárlaganefndar tjái mig ekkert um það, enda veit ég ekki alveg á hvaða stað sú vinna er. En eins og hv. þingmaður veit stendur sú vinna yfir. Ég átta mig ekki alveg á seinni spurningunni en hv. þm. Birgitta Jónsdóttir spurði um 20 ára lán, ég bið hana kannski að fara aftur með spurninguna. Það var eitthvað í þá átt hvort afnema ætti verðtrygginguna og veita einungis lán til 20 ára.

… talað um að það verði til 20 ára.

Bankalán eru bara afurð sem fjármálastofnanir bjóða upp á og bankastofnanir hljóta að hafa frjálst val um það hversu langan lánstíma þær bjóða upp á á lánum.

Forseti. Það sem ég spurði um varðandi verðtrygginguna kom fram í hóp sem vann að tillögum um afnám verðtryggingar. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að það sé meiri hluti í nefndinni sem fjallar um þetta frumvarp fyrir því að klára þetta mál eða hvort þingmaðurinn telji að það sé möguleiki á að því verði eitthvað breytt í efnahags- og viðskiptanefnd. Komið hefur í ljós að varaformaður nefndarinnar, hv. þm. Pétur H. Blöndal, og meðlimur annars stjórnarflokksins, hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason, eru ekki hlynntir þessu frumvarpi. Telur þingmaðurinn að það geti haft veruleg áhrif á það hvernig lokaniðurstaðan verði í málinu?

Virðulegi forseti. Ég á ekki sæti í efnahags- og viðskiptanefnd, þess vegna tel ég ekki ástæðu til að ég tjái mig um það mál. Það er erfitt að spá um lyktir málsins hér á þingi þannig að ég biðst undan því að svara þessu, enda hef ég ekki forsendur til þess.

Virðulegi forseti. Ég vil í ræðu minni nú ræða nokkra þætti frumvarps til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána sem koma mér nokkuð spánskt fyrir sjónir, a.m.k. nokkur atriði þar í. Fyrst vil ég hins vegar taka fyrir umræðu sem borið hefur nokkuð á hér í dag og í gær um hver lofaði hverju, hvar, hvenær og hvernig. Það leikur enginn vafi á því að í aðdraganda síðustu kosninga voru byggðar upp miklar væntingar hjá kjósendum um að nú væru sóknarfæri til að raungera leið Framsóknarflokks um allt að 20% niðurfellingu húsnæðisskulda sem hæstv. forsætisráðherra og flokksmenn hans höfðu talað fyrir frá 2009. Þetta átti að vera mögulegt vegna þess svigrúms sem skapaðist við uppgjör þrotabús bankanna. Þá er auðvitað gaman að geta þess í framhjáhlaupi að Framsókn sat reyndar hjá við atkvæðagreiðslu um það frumvarp sem skapaði forsendur þessa svigrúms sem um er rætt, en það var frumvarp um að læsa inni krónueignir bankanna og var samþykkt 2011. Burt séð frá því og að öllu gamni slepptu varð þessi umræða til þess að væntingar sköpuðust og engin viðleitni var í þá átt að slá á þær væntingar nema síður væri. Á grunni þessara hugmynda fóru ýmsir að reikna um hvaða stærðir væri mögulega að ræða þegar svo djúpt er tekið í árinni. Tölur á bilinu 240–300 milljarðar fóru að heyrast í umræðunni og þegar þær voru bornar undir núverandi forsætisráðherra var ekkert gert til að slá á þær eða dempa þær stærðir sem höfðu komist á kreik - nema síður væri. Sjálfur skrifar hæstv. forsætisráðherra grein á heimasíðu sína í lok apríl 2013, rétt fyrir kosningar, þar sem hann gerir að umtalsefni sem fyrr svigrúmið sem skapast muni við uppgjör bankanna, segir að það skuli nota að hluta „til að rétta hlut íslenskra heimila“ eins og segir orðrétt í greininni. Í næstu efnisgrein vitnar hæstv. forsætisráðherra svo til talsmanns snjohengjan.is sem talar um að þetta svigrúm geti numið 800 milljörðum. Efni greinar forsætisráðherra korteri fyrir kosningar 2013 var um svigrúm sem skapast við uppgjör bankanna sem nota skuli að hluta til heimila - og það svigrúm er 800 milljarðar. Það er rétt sem hv. þm. Frosti Sigurjónsson hefur ítrekað bent á, að engum fjárhæðum hafi beinlínis verið lofað. Þar sem ég er það lánsamur að sitja beint fyrir framan hann get ég stillt klukkuna í hvert sinn sem hv. þingmaður dæsir eða kallar fram í þegar einhver nefnir loforð í þessu samhengi. En ég verð bara að viðurkenna að ég nenni hreinlega ekki svona barnalegum orðhengilshætti. Það er rétt að hvergi má finna bein loforð hæstv. forsætisráðherra um einhverja ákveðna fjárhæð sem ganga skuli til skuldsettra heimila. Nú er hún hins vegar komin fram í frumvarpinu og er 72 milljarðar. Það vill svo til að orð fá ekki merkingu sína af orðabókarskilgreiningu einni. Orð fá merkingu sína af samhengi. Orðhengilsháttur þrætubókarlistamanna sem öðlast hefur tilvistarrétt í dómsölum, því miður, kemur hversdagslífi okkar yfirleitt minnst við. Þegar kemur að venjulegu fólki sem á í daglegum samskiptum er ekki hægt að hengja sig í hvort akkúrat þessu eða hinu nákvæmlega var lofað svona eða hinsegin og allt annað sé þvæla og tómt mál að tala um. Það er barnaskapur og einfeldningsháttur. Það var öllum ljóst að Framsókn fór fram með orðfæri um skuldaleiðréttingu sem hæstv. forsætisráðherra lýsti síðar sem heimsmeti og upprisu millistéttar. Hæstv. forsætisráðherra og hv. þingmenn Framsóknar trúðu því að hægt væri að ná offé út úr einhverjum óskilgreindum hrægömmum. Sú einlæga trú þeirra birtist í öllu þeirra orðfæri, látbragði og kosningabaráttu vorið 2013 og fleytti þeim í stól forsætisráðherra og lykilstöðu við stjórn þessa lands. Um þetta verður ekki deilt. Svo verður einfalt að sjá hvaða væntingar kjósendur flokksins höfðu þegar allir hafa kíkt í pakkann sinn í haust. Fylgið hefur þegar dalað um 10 prósentustig og við sjáum hvað setur í haust. Við skulum bara hafa í huga þessa umræðu um svigrúmið sem skapast við uppgjör bankanna sem á að nota fyrir hina og þessa, í alls kyns svona fyrir alla, þegar við hlustum á að enn einu sinni er verið að nota þessa sömu orðræðu í dag, að fram undan séu fleiri lausnir, fleiri möguleikar, fleiri tekjupottar úr þessu svigrúmi og óskilgreindum samningum við óskilgreinda hrægamma, vogunarsjóði o.s.frv. Við skulum hafa þetta allt í huga, það er enn sem sagt verið að lofa okkur á þessum grunni. Gamla loforðið um skuldaleiðréttinguna er núna orðið að þessu frumvarpi sem við ræðum nú, 72 milljörðum sem koma út frá skatttekjum, svokölluðum bankaskatti sem lagður verður á fjármálastofnanir. Með þetta loforðadót allt saman frá er best að snúa sér að frumvarpinu sjálfu og þá hvernig þessir rúmu 70 milljarðar eiga að dreifast út til fólks í þessu landi. Það er fyrst að nefna að hér er aðgerð af sömu stærðargráðu og ráðist var í af síðustu ríkisstjórn, og rúmlega það, nema þá var fjármunum markvisst beint til þeirra sem áttu og eiga í vanda sem gerði það að verkum að aðgerðir fyrri ríkisstjórnar voru flóknar og margir áttu erfitt með að skilja þær. Koma þurfti upp sérstöku embætti til að aðstoða þá sem áttu rétt á að sækja um. Vandinn er nefnilega margþættur og ólík meðul sem þarf fyrir ólíka hópa og ólíkt fólk. Nú er þetta ekki tilfellið. Nú skal þetta vera eins auðvelt og að panta pítsu, enda er þetta eitthvað fyrir alla, sama við hvaða aðstæður fólk býr, hvernig fjölskyldan er samansett, hvernig og hvenær verðtryggðu fasteignalánin komu til. Það skiptir ekki máli. Í raun er því tilefni til þeirrar vönduðu greiningar sem fylgir frumvarpinu en þar má sjá hversu mikið nærri 70 þús. heimili í landinu fá. Og það er rétt að fara yfir það. Fyrst er að nefna að 5 þús. heimili með verðtryggð fasteignalán fá ekki leiðréttingu og það sem kemur til frádráttar leiðréttingarfjárhæðinni. Lista yfir þau atriði sem koma til frádráttar er að finna í 8. gr. frumvarpsins. Þar er um að ræða niðurfellingu veðkrafna vegna aðgerða um tímabundna greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna frá 2009, það er númer eitt. Í öðru lagi er um að ræða niðurfellingu fasteignaveðkrafna sem mælt er fyrir um í samningi um sértæka skuldaaðlögun frá 2009 og verklagsreglum frá 2010. Þar er í þriðja lagi talað um lækkun skulda samkvæmt samkomulagi lánveitenda á íbúðalánamarkaði um verklagsreglur í þágu yfirveðsettra heimila frá 2011, það er svokölluð 110%-leið. Í fjórða lagi er niðurfelling fasteignaveðkrafna í kjölfar greiðsluaðlögunar einstaklinga frá 2010, í fimmta lagi niðurfelling fasteignaveðkrafna vegna einstaklinga sem eiga tvær fasteignir til heimilisnota, í sjötta lagi sérstök vaxtaniðurgreiðsla frá 2010 og svokallaðar sérstakar vaxtabætur koma einnig til frádráttar og í síðasta lagi ákvarðaðar lánsveðsvaxtabætur frá 2013. Allt þetta kemur til frádráttar þeim leiðréttingum sem stendur til að bjóða upp á. Með öðrum orðum, ef einhver hefur fengið einhverja aðstoð vegna vanda dregst það frá því sem nú er í boði og það eru allt í allt fjárhæðir sem þegar hafa verið greiddar út og nema heildarumfangi leiðréttingar nú og rúmlega það. Hvað þetta þýðir hins vegar gagnvart því hver fær hvað er ekkert skýrt í frumvarpinu og ekki heldur í skýringum með því. Þessi áhrif eru óreiknuð. Það er með öðrum orðum ekki búið að taka inn í hvernig frádrátturinn mun leika fjölskyldurnar, þ.e. hver fær hvað og hvernig, þannig að í raun eru þær myndir sem eru dregnar upp af áhrifum af þessari aðgerð ríkisstjórnarinnar örugglega rangar, að hve miklu leyti vitum við ekki og hvernig þær koma til með að breytast vitum við ekki heldur. Ég hef illan bifur á þessu og lúmskan grun um að þær verði skekktar í átt til hærri tekjuhópa og eignameiri þegar búið verður að taka tillit til þessa frádráttar sem á eftir að reikna inn. Hvað varðar þá sem fá niðurfellt samkvæmt frumvarpinu er sýnt samkvæmt myndum og fyrirliggjandi gögnum hvaða fjöldi heimila fær hve mikla niðurfellingu. Þar má sjá að um 60% fá á bilinu 20 þús. kr. til 1,5 millj. kr. niðurfellt, þ.e. rúmlega 50 þús. heimili. Restin fær meira, allt að 4 milljónum. Hvað varðar upphæðina er ljóst að þeir fá mest sem hæstar árstekjur hafa þó að þeir séu í 4. sæti er kemur að hlutdeild í heildarpakkanum. Því hefur verið fleygt fram hér, m.a. af hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni í umræðu í gærkvöld, að þessi hópur, þ.e. þeir tekjuhæstu, hjón eða einstaklingar með 12 milljónir eða yfir í árstekjur, sé ekki hátekjufólk, hjón með 500 þúsund hvort í mánaðartekjur eru ekki hátekjufólk. Það má svo sem vera en ég mundi hins vegar ekki gera ráð fyrir að þessi hjón væru í tiltakanlegum greiðsluvanda vegna húsnæðislána og miðað við þróun launavísitölu og eignamyndunar á markaði mega aðstæður vera afar sérstakar ef þetta fólk á í vandræðum með eigið fé eða að hlutfall afborgana af ráðstöfunartekjum hafi tekið einhverjum stökkbreytingum. Með öðrum orðum er þetta fólk ekki í greiðsluvanda. Það er þetta sem mér finnst skrýtið við frumvarpið. Af hverju má ekki miða þessar aðgerðir betur? Það er flóknara og sennilega verður til sælkeraflatbaka sem erfitt er að panta með einhvers konar appi en er það ekki eðlilegra, svo ekki sé minnst á réttlátara? Það er líka áhugavert að sjá hve stór hlutdeild niðurfærslu fer til fólks sem í dag er eldra en fimmtugt. Það eru um 40% og endurspeglast líka að einhverju marki í hlutdeild niðurfærslu skipt eftir eftirstöðvum skulda. Það má segja að hluti þessarar niðurfærslu fari til að hjálpa fólki yfir síðasta hjallann við að borga upp húsnæðisskuldir sínar, fólki sem á uppkomin eða næstum uppkomin börn, er ráðsett í vinnu og er að verða komið með sitt á þurrt ef vel hefur gengið í lífi þess. Aftur spyr ég: Mátti ekki miða aðgerðirnar eitthvað betur? Hér er hópur sem vissi að hverju hann gekk með töku verðtryggðra fasteignalána, hópur sem man vel eftir óðaverðbólgu níunda áratugarins og því að vinna tvöfalda og þrefalda vinnu til að standa í skilum og borða hafragraut í nærri öll mál eins og sumir úr þessum hópi hafa lýst. Þeir eru búnir, þeir eru komnir með allt á þurrt. Þurfa þeir hjálp? Nei. En þeir fá hana samt. Verst með gögnin er að það er ómögulegt að rýna í áhrif á landshlutana. Það þarf að skoða og það hefur verið gert og það þarf að leggja það fram samhliða þessu frumvarpi í vinnu nefndarinnar. Ég mundi vilja fá það líka fram. Það er ekki gert í frumvarpinu en það er ákaflega mikilvægt. Að lokum vil ég fjalla aðeins um það að þeir fá sem ekki þurfa. Þá kemur svarið að fólki sé í sjálfsvald sett að sækja um þetta. Þeir sem telja sig ekki þurfa geta vel sleppt því að sækja um skuldaleiðréttinguna. En þá er aldeilis verk að vinna, þá þarf að fara að tala um þetta frumvarp út frá heildarhagsmunum samfélagsins en ekki heildarhagsmunum einstakra heimila. Það þarf að gera heimilum ljóst að það er hagur okkar sem samfélags að þessi aðferð gagnist helst þeim sem á þurfa að halda og því sé það siðferðisleg skylda þeirra sem ekki telja sig þurfa að taka ekki niðurfærsluna. Vandinn er hins vegar sá að þetta frumvarp er ekkert hugsað þannig. Það miðar að heimilum sem eru orðin óljóst skilgreind grunneining og það er hvers og eins að huga að sínum hag og leiðrétta sinn forsendubrest, sem aftur er heldur ekkert sérlega vel skilgreindur. Þegar bumbur einstaklingshyggjunnar eru barðar af slíku offorsi er ákaflega ólíklegt að hægt sé að ná fram einhverri samstöðustemningu um að við öll hjálpumst nú að með þetta frumvarp að vopni. Það er aftur barnaskapur og einfeldningsháttur, held ég fram. Staða málsins er einfaldlega þannig að þetta frumvarp mun koma til góða fjölda fólks sem þarf enga sérstaka hjálp. Í sumum tilfellum er jafnvel um að ræða gjöf til fólks sem þegar hefur hagnast á fasteignaviðskiptum sínum þegar allt er talið. Þetta svíður mér, þetta finnst mér rangt og þetta finnst mér vond nýting á fé sem klárlega mætti ráðstafa í svelt skóla- og heilbrigðiskerfi eða til niðurgreiðslu opinberra skulda, sem allt væru sannarlega almennar aðgerðir. Þetta frumvarp er redding, það á að redda málunum núna, redding án framtíðarsýnar, redding án skilgreinds vanda, redding sem er til skamms tíma. Við skulum athuga vandlega hvað liggur til grundvallar þessum fullyrðingum mínum að um reddingu til skamms tíma sé að ræða þegar við lesum hér samantektina úr frumvarpinu: „Efnahagsleg áhrif aðgerða til lækkunar skulda heimilanna eru um margt mjög óljós og óvissan mikil, annars vegar vegna þess að aðgerðin er af áður óþekktri stærðargráðu, sem þau líkön sem matið byggist á hafa ekki reynslu af, og hins vegar vegna þess að óvissa er almennt mikil í hagkerfinu, m.a. um umfang ónýttrar framleiðslugetu hagkerfisins.“ Margt bendir til þess að þetta verði þensluaukandi, margt bendir til þess að sú þensla verði byggð á einkaneyslu sem byggir á innflutningi sem mun kalla á vaxtahækkanir og verðbólgu sem mun þá éta upp leiðréttingu höfuðstólsins á jafnvel innan við þremur árum. Því hefur verið fleygt fram í ræðupúltinu. Þetta frumvarp er í raun ekki lagt fram af ábyrgð, en það er einmitt ábyrgð, agi og ráðdeild í ríkisfjármálum sem þarf nú með ríkissjóð skuldsettan upp á þúsundir milljarða. Ég legg til að þetta frumvarp verði vandað í nefnd og það verði sniðið betur þannig að við látum ekki peninga í hendur fólks sem ekki þarf heldur að þessu verði miðað betur til þeirra sem þurfa á því að halda í greiðsluvanda. Í rauninni er ekkert til sem heitir skuldavandi, skuldir verða ekki vandamál fyrr en við hættum að geta greitt þær.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna og fyrir að minnast á ummæli mín hér í gærkvöldi, um að fólk sem hefur heimilistekjur upp á 1 millj. kr., þ.e. 500 þús. kr. á mann, sé ekki hátekjufólk. Þetta var helmingurinn af því sem ég sagði í gærkvöldi, hinn helmingurinn var sá að þetta fólk, þ.e. fólk með þessar tekjur, er til dæmis tveir BHM-félagar með meðaltekjur BHM. Ég spyr hv. þingmann: Eru ríkisstarfsmenn á taxta Bandalags háskólamanna hátekjufólk í augum hv. þingmanns? Það kom fram í ræðu hans áðan, sem var mjög góð um margt, að þeir fengju sem ekki þyrftu og að þeir fengju sem mest hefðu. Helmingur þessara ráðstafana sem nú voru gerðar kemur í hlut fólks sem er með um það bil 6 milljónir í heimilistekjur sem vill segja tveir ASÍ-félagar á meðallaunum þess sambands. Ég veit að það er fólkið sem fyrri ríkisstjórn og flokkur hv. þingmanns hífðu upp í milliskattþrep á síðasta kjörtímabili af því að það þótti hafa svo breið bök. Það þykir okkur hins vegar ekki. Þess vegna fær þessi hópur helminginn af því sem til ráðstöfunar er samkvæmt þessu frumvarpi. Gagnvart hópnum sem fær mest, sem hv. þingmaður ræddi hér áðan, kemur fegurðin við það hvernig þessi tvö kerfi vinna saman. Það er fólkið sem hefur ráð til þess að notfæra sér skattfrádráttinn þannig að ég bið hv. þingmann að varpa aðeins ljósi á það sem hann sagði áðan um að þeir fái mest sem hafa mest.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir spurningarnar. Já, það er rétt að þetta er einmitt meðaltekjufólk sem um ræðir með hálfa milljón á mánuði, meðaltekjur BHM eru einhvers staðar þar um bil, og ef bæði hjón væru framhaldsskólakennarar með pínulitla yfirvinnu gætu þau verið í þessum flokki og teldust ekki hátekjufólk í mínum huga. Það vantaði hins vegar líka frá hv. þingmanni seinni helminginn af þessari fullyrðingu minni. Ég tók ekki afstöðu til þess hvort þau væru hátekju- eða lágtekjufólk. Það sem ég var að meina og sagði einfaldlega var að ég teldi ólíklegt að þetta fólk ætti í greiðsluvanda, ætti í vanda með skuldir sínar, vegna þess að bæði hefur launavísitala skriðið vel upp á við fyrir þetta fólk og einnig hafa afborganir lána sem hlutfall af ráðstöfunartekjum staðið nokkuð í stað hjá því að öllu eðlilegu, eins og ég tók fram, þ.e. ef vel hefur gengið í lífi fólksins og ekkert annað komið upp á auðvitað. Í þessu liggur munurinn. Kjarni málsins er þessi greiðsluvandi sem ég er að reyna að draga fram og setja í samhengi við skuldavandann. Það er það sem skiptir máli, þeir sem ég tel ekki þurfa á þessu að halda eru þeir sem ráða við afborganir skulda sinna, þeir sem borga bara af þeim og gengur ágætlega í því. Það er vissulega tiltekinn afmarkaður hópur sem keypti sitt fyrsta húsnæði á bilinu 2005–2007, þar um bil, sem er um þessar mundir með neikvætt eigið fé eins og það er kallað, sem mér finnst alltaf skringilegt að ræða í forsendum heimilisbókhalds, en allt í lagi, og það er þar sem þessar aðgerðir munu koma að einhverju gagni en það eru bara svo margir aðrir sem fá líka sem mér svíður. Þess vegna spyr ég einmitt og það er kjarni máls míns: Má ekki miða þetta aðeins betur? Ég gæti komið inn á séreignarsparnaðinn á eftir en ég ræddi hann viljandi ekki vegna þess að ég tel mikilvægt að við ræðum þessi tvö mál aðskilin, við ræðum hvort frumvarpið fyrir sig á sínum eigin forsendum. Þess vegna kom 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni kærlega fyrir þetta svar. Hann segir: Það er ekki líklegt að fólk sem er með tvöföld meðallaun BHM sem heimilistekjur sé í vandræðum. Á ferðum okkar frambjóðenda fyrir kosningarnar í fyrra hittum við þúsundir af fólki sem sagði okkur sögu sína og sem sannfærði mig þá og okkur öll enn þá meira um að nauðsyn væri á aðgerð eins og þessari. Mig langar til þess að eiga eina sögu með hv. þingmanni. Ég hitti ágæta konu, framhaldsskólakennara, á miðjum aldri. Eiginmaðurinn var ríkisstarfsmaður í BHM. Þau voru búin að selja íbúð sem þau áttu til að fara í minni íbúð, þau stóðu í skilum, börðust um á hæl og hnakka og þessi ágæta kona sagði við mig: Ég hlakka til þess dags þegar ég get hætt að lita á mér hárið sjálf og get farið á hárgreiðslustofu til að láta gera það fyrir mig. Það var fyrir fólk eins og þessa konu og hennar mann sem við settum fram okkar tillögur. 
             Mér þykir sorglegt að heyra fulltrúa félagshyggjuafla hlæja að þessu. Þessi húmor kom náttúrlega fram í tíð fyrrverandi stjórnar, en það er líka afar athyglisvert fyrir alla sem heyra að hann skuli koma fram með þessum hætti og mörgum örugglega mikil uppljómun. Fyrir hvaða fólk eruð þið að berjast, hv. þingmenn Vinstri grænna og Samfylkingar?

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni fyrir andsvörin. Ég ætla ekki að gera lítið úr tilfinningu hv. þingmanns fyrir kjósendum sínum. Ég þekki vel af eigin raun hvernig lífsreynslusögur fólks berast manni á ferðum um kjördæmið og á þeim byggjum við auðvitað okkar pólitísku sýn og pólitísku hugsjónir, þ.e. á reynslu okkar og þekkingu á raunverulegum aðstæðum fólks í kjördæmunum. Hins vegar eru þessar tillögur almennar, eins og lýst hefur verið mjög ítarlega, þó að deila megi um hversu almennar þær eru. Þeim er ætlað að fara jafnt yfir alla og til þess að geta gert svoleiðis er eiginlega nauðsynlegt að byggja á einhvers konar almennri greiningu, hafa til grundvallar greiningu á samsetningu -  Samkvæmt skoðanakönnunum eru aðeins 27% ánægð með aðgerðirnar, rétt um fjórðungur. Það er auðvitað spurning sem má ræða af hverju það stafar miðað við þær þúsundir sem hv. þingmaður taldi sig hafa rætt við. Hvað varðar kímnigáfu okkar þingmanna á vinstri væng fyrir vanda fólks deili ég því auðvitað ekki. Vandi fólks er það sem fólk telur sinn vanda vera og ég ætla alls ekki að gera lítið úr því. 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna sem ég var mjög ánægð með og á erfitt með að veita andsvar við en get þó spurt nánar út í ýmsa hluti. Hv. þingmaður talar um skort á greiningum sem hefðu þurft að vera undirliggjandi í þessu frumvarpi. Samt eru ákveðnir hlutir sem við höfum á hreinu í gegnum frumvarpið og umræðuna bæði fyrir og eftir kosningar. Í fyrsta lagi erum við að tala um 80 milljarða en ekki 300 milljarða. Samkvæmt greinargerð með frumvarpinu er leiðréttingarfjárhæðin hærri eftir því sem tekjur heimilanna eru hærri. Það kemur einnig fram í greinargerðinni að 40% af fjárhæðunum, 32 milljarðar, fara til þeirra sem eru með 8 millj. kr. eða hærri árstekjur. Það þarf nánari greiningar og við þurfum auðvitað að fá að vita hvað hæsta tekjubilið fær í sinn hlut. Þó er það á hreinu, vegna þess að það er verið að draga frá aðgerð síðustu ríkisstjórnar, að þau heimili sem fá 4 millj. kr. alveg óskertar eru mjög tekjuhá og eignamikil. Öðruvísi getur það ekki orðið. Nú kemur í ljós að samkvæmt könnunum eru 27,5% þjóðarinnar ekki ánægð með þessar aðgerðir. Hvað heldur hv. þingmaður að þurfi að breytast 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni vangaveltur í kringum umræðuna hér. Það er rétt, þetta er einmitt orðið að 72 milljörðum sem eiga að fara í útdeilingu til ólíkra hópa, ekki 300, ekki 800, ekki 200 og ekki neitt af þessum fjárhæðum sem voru nefndar í umræðunni áður en skiptir ekkert endilega svo miklu máli hvaðan komu eins og ég fór yfir í ræðu minni. Það er öllum skýrt hvaða væntingar voru byggðar upp og það er kannski það sem endurspeglast í 27% ánægju kjósenda nú með þessar aðgerðir, væntingaboginn var kannski spenntur eitthvað eilítið hærra. Það er alveg rétt að miðað við fyrirliggjandi greiningu með frumvarpinu hækkar fjárhæð leiðréttingarinnar eða afskriftanna eftir því sem fólk hefur hærri tekjur. Þá kallar hv. þingmaður fram í: Jú, og meiri skuldir. Já, já, meiri skuldir vissulega, meiri eignir þá líka, meira af tekjum, meira af eignum, meira af skuldum og allt það, með öðrum orðum hátekjufólk, efri millistétt og yfirstétt ef við getum notað þau orð. Og fjárhæðirnar úr ríkissjóði beinast til þeirra og það er það sem mér svíður. Hv. þm. Oddnýju Harðardóttur hefur ásamt fleiri hv. þingmönnum orðið tíðrætt um 8 milljónirnar sem séu einhvers konar skil þarna. Ég vil bara horfa á efsta tekjubilið sem er 12 milljónir plús í árstekjur. Þar fara rúmlega 15% og ég horfi nú bara á stöpulinn og þori ekki að fullyrða meir. Stöpullinn fer yfir 15% línuna fyrir þennan hóp sem hefur 12 milljónir eða meira í árstekjur. Ekkert þak er skilgreint á það. Hvað þarf að breytast til að fólk verði ánægðara með þetta? Ég held, og það fullyrði ég í ræðu minni, að það þarf að miða þessar aðgerðir betur, klippa agnúa af frumvarpinu svo kúrfan fari ekki upp á við eftir því sem fólk hefur meiri tekjur heldur niður á við og jafnvel klippist af við þröskuld sem er töluvert lægri en 12 og jafnvel einhvers staðar nærri 8, mundi ég segja. Það þarf að breytast. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta. Það er annar vinkill og önnur greining sem skortir og það er landsbyggð andspænis höfuðborgarsvæði. Maður getur leitt að því líkur að margir þeirra sem fá niðurfellingu núna hafi hagnast umtalsvert af þróun íbúðaverðs. Ég er með fyrir framan mig skýrslu sem Hagfræðistofnun tók saman fyrir fjármálaráðuneytið á árinu 2012, „Áhrif þess að lækka höfuðstól húsnæðislána um 10–25%“, og þar er ágætistafla sem sýnir að á árunum 2000–2003 hækkuðu launin um 9,6% en íbúðaverðið um 15,5%. Á árunum 2004–2007 hækkuðu laun um 8,9% en íbúðaverð um 57%. Síðan kemur hrunið. Þá lækka launin um 10,9% að meðaltali og íbúðaverðið fer niður um 34,8%. Á bilinu 2011–2012 fer hvort tveggja upp um 2,5% þannig að í heildina á þessum árum 2000–2012 hafa laun hækkað um 13% en íbúðaverð um 26,6%. Þeir sem eru því með skuldir á þessu bili sem miðað er við í frumvarpinu og fá hæstu niðurfellinguna gætu líka hafa hagnast umtalsvert af íbúðaverði. Sennilega er það líklegra í Reykjavík, í Vesturbænum, en til dæmis í Norðausturkjördæmi. Finnst hv. þingmanni ekki að við þurfum að fara nánar ofan í þetta?

Virðulegi forseti. Ég þakka aftur hv. þm. Oddnýju G. Harðardóttur fyrir athugasemdirnar og spurninguna. Það er ekki nokkur vafi í mínum huga á því að auðvitað þarf að kafa miklu dýpra ofan í greiningu þess hvernig þetta leikur landshlutana. Það er alveg augljós munur á íbúðaverði og þróun fasteignaverðs í höfuðborginni og á landsbyggðinni, reyndar landsbyggðunum vegna þess að það er ekki alveg sammerkt hvernig þetta er fyrir utan höfuðborgarsvæðið. Eyjafjarðarsvæðið sker sig til dæmis úr og jafnvel Fljótsdalshérað þannig að við tölum yfirleitt um landsbyggðirnar í fleirtölu nú orðið. Kjarninn í þessu öllu saman er að í þessu frumvarpi og í raun og veru í hugmynd framsóknarmanna varðandi þetta frumvarp er hugmyndin um misskiptingu einhvern veginn ekki til. Það er ekkert til sem heitir misskipting gæða, auðs eða eigna. Þetta er bara einhvern veginn ekki til. Það er alveg stórmerkilegt. Ef hv. framsóknarþingmenn gætu talað af meiri næmni og skilningi gagnvart þeim raunveruleika að til er nokkuð í þessu landi sem heitir misskipting næðu þeir kannski meira fylgi með þessu frumvarpi. Það er einn af þessum þáttum sem þarf að breyta. Síðan vil ég taka annað dæmi um landsbyggðirnar og höfuðborgina. Það eru mýmörg dæmi um raunverulegan forsendubrest í lífsviðurværi og afkomu fólks. Nýjast þeirra er auðvitað, eins og hefur verið dregið fram í umræðunni, lokun fiskvinnslu Vísis á Húsavík, Djúpavogi og Þingeyri. Hér er komið enn eitt dæmi þess hvernig framsal aflaheimilda hefur leikið fjölskyldur í landinu, fólk sem leggur ævistarf sitt og tekjur í húsnæðið og líf á stað sem það hefur valið til búsetu. Það missir allt vegna ákvarðana sem eiga ekkert lýðræðislegt aðhald. Hús þessa fólks hafa misst verðgildi sitt og gætu orðið með öllu verðlaus ef byggðin leggst af, t.d. á Þingeyri, eins og raunveruleg hætta er á. Það er sérstakt að hugsa til þess að aldrei hefur komið til tals að hér sé forsendubrestur sem þurfi að leiðrétta.

Frú forseti. Við ræðum frumvarp hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Það sem hefur mikið verið í umræðunni undanfarna tvo daga er svokallaður forsendubrestur og að það sé hann sem þurfi að leiðrétta. Þetta er að sönnu mikilvægt að hafa með í umræðunni og það er mikilvægt að við þingmenn áttum okkur á því að þarna undir geta verið mjög margir mismunandi hópar sem urðu fyrir þessum forsendubresti. Frumvarpið tekur ekki á nema örfáum þeirra, frumvarpið tekur þéttast á þeim og af mestri festu sem skulda mest og eiga mest en lætur í rauninni hina liggja óbætta hjá garði. Hv. stjórnarþingmenn hafa komið hér í dag og afsakað þennan forsendubrest í frumvarpinu með því að segja: Ja, frumvarpið er ekkert um þetta. Þess vegna þurfum við ekkert að gera það. Þetta er hundalógík, ef svo má að orði komast, vegna þess að ef það er réttlætanlegt að leiðrétta einhvers konar skerðingu sem einn hópur í samfélaginu hefur orðið fyrir verðum við í sömu andrá að ræða aðra hópa sem standa alveg jafn illa og jafnvel miklu verr út af sama gjörningi í hagkerfinu. Það er lykilatriði. Ég ætlaði aðeins að tala um þessa hópa, frú forseti. Tökum til að mynda leigjendur. Við vitum að fjöldinn allur af fólki er á leigumarkaði þar sem leigan ræðst af breytingum á vísitölu. Þetta fólk sem hefur ekkert getað gert í þeim málum að leigan hækki hefur orðið fyrir umtalsverðum forsendubresti. Það þarf núna að borga 30–40% hærri leigu miðað við það sem það borgaði árið 2007 vegna þess að verðbólgan fór langt fram úr væntingum. Við ætlum bara að leyfa okkur, þ.e. hv. stjórnarþingmenn ætla að leyfa sér að horfa fram hjá því - vegna þess að frumvarpið fjallar ekkert um þetta. Þá þarf ekkert að skoða það neitt frekar, frú forseti. Þetta er ekki gott. Tökum líka þá sem skulda verðtryggð námslán. Fjöldinn allur af fólki í þessu samfélagi er með námslán sem nema milljónum og einstaka milljónatugum. Ég þekki fólk sem er með námslán sem stappa nærri 20 milljónum. Á sömu forsendum má ætla að á árabilinu 2007–2009 hafi lánabyrði þeirra sem eru með 10 milljóna námslán hækkað á bilinu 2,5–3 milljónir. Frú forseti virðir mér til vorkunnar að ég er ekki mjög fljótur í hugarreikningi en þessi upphæð er á þessu bili. Það þýðir fyrir þessa einstaklinga að þeir verða þó nokkrum árum lengur að greiða af námslánum sínum. Það eru kannski árin sem þeir ætluðu að nota til að safna til elliáranna en þá fer áfram ákveðin prósenta af launum þeirra í að greiða af námslánum - út af forsendubresti. Okkur er alveg sama um þetta fólk, þ.e. hv. stjórnarþingmönnum er alveg sama um þetta fólk vegna þess að frumvarpið fjallar ekki um það. Þetta er ekki boðlegt og á þessu þarf að taka í nefndarstarfi þegar rætt verður um frumvarpið. Það er afar mikilvægt vegna þess að við verðum að horfast í augu við það að ef við ætlum að leiðrétta einhvern forsendubrest hjá einhverjum tilteknum hópi í samfélaginu kemur sú krafa að við gerum það líka fyrir aðra. Það er algjörlega ljóst. Því hefur verið haldið fram að hér séum við að tala um almenna aðgerð en það er rangt. Þetta er ekki almenn aðgerð, þetta er sértæk aðgerð fyrir þá sem skulda tiltekna tegund af húsnæðislánum. Það hefur verið komið inn á það hér í dag að niðurfellingin svokallaða, eins og hún hefur verið kölluð, gangi fyrst til þess að greiða niður þann hluta húsnæðislána sem hefur farið inn á greiðslujöfnunarreikning hjá þeim sem fóru í svokallaða greiðslujöfnun, eins og þingmönnum er kunnugt um. Það þýðir náttúrlega að hagur þessara fjölskyldna frá degi til dags batnar ekki neitt eða sáralítið, gerir það kannski í framtíðinni. En hvað gerist þá þegar þeir sem eru ekki í neinum greiðsluvanda fá 3–4 millj. kr. gjafagjörning frá ríkinu en hinir sem eru í greiðsluvanda fá hann kannski að mjög litlu leyti? Það sem að minnsta kosti við félagshyggjufólk viljum ekki að gerist í samfélaginu, bilið milli þeirra sem eru ríkir og fátækir, þeirra sem eiga og hinna sem eiga ekki, breikkar. Er það markmiðið með frumvarpinu? Þessu verður að svara í nefndarstarfinu, það er afar mikilvægt. Og hvað með eldra fólkið sem til að mynda býr í leiguíbúðum á vegum félagasamtaka úti um allan bæ sem hefur ekki einu sinni tækifæri á að auka tekjur sínar þegar forsendubresturinn hittir það fyrir? Hvað á það fólk að gera? Ég ætla að segja ykkur, hv. þingmenn, eina sögu. Ég hitti í hinu starfinu mínu margt eldra fólk.

Yngra en hér.

Hér kallar einn hv. þingmaður fram í fyrir mér og telur upp það eldra fólk sem ég hitti á þinginu. Það er rétt, það er allt sómafólk líka. En ég hitti í starfi mínu margt fullorðið fólk. Margt þetta fólk þarf að framfleyta sér á strípuðum lífeyri almannatrygginga sem er 205–206 þús. kr. á mánuði. Sumir hafa lífeyristekjur og hafa þess vegna á einhverjum tímapunkti getað komið sér í þær álnir að geta búið í aðeins dýrara húsnæði. Í dag talaði við mig einn eldri maður sem leigir hjá félagasamtökum hér í bæ. Hann greiðir núna af lífeyrinum sínum 300 þús. kr. í leigu af íbúð hjá frjálsum félagasamtökum í Reykjavík. Fyrir hrun var þessi upphæð miklu lægri vegna þess að þessi maður býr við leigu sem er bundin vísitölu. Við ætlum ekkert að hjálpa honum. Hann sagði við mig í dag: Peningarnir mínir verða búnir eftir þrjá, fjóra mánuði og þá hef ég ekki lengur efni á að búa hérna. Hvað á ég að gera þá? En, nei, það þarf ekki að leiðrétta forsendubrestinn hjá þessum einstaklingum. Gamla fólkið, leigjendur, námsmenn, fólk sem skuldar námslán, það þarf ekki að leiðrétta neitt hjá því fólki. Og þá kemur að því aftur, frú forseti, sem er kannski alvarlegi gallinn í þessu frumvarpi sem hefur verið haldið fram að sé almenn aðgerð, að hún er afar sértæk. Hún er sértæk á vitlausum kanti. Því þurfum við að breyta. Því hefur líka verið velt upp í umræðunni hvort þetta sé skynsamlegasta notkunin á skattfé. Á það hefur verið bent hér í dag, m.a. í ágætri ræðu hv. þm. Oddnýjar Harðardóttur, að í kringum 30 milljarðar fara til fjölskyldna sem hafa yfir 8 milljónir í árstekjur. Ég velti fyrir mér hvort ekki væri betra ef að minnsta kosti einhver hluti þessarar upphæðar færi til annarra verkefna úr því að við erum í færum til að nota skattfé í eitthvað annað en að borga niður skuldir og halda uppi þeirri þjónustu sem þó þarf að halda uppi í samfélaginu. Væri ekki betra að nota einhvern hluta af þessum fjármunum til að byggja nýjan spítala, fjölga hjúkrunarrýmum? Ég sé að hv. þm. Þorsteinn Sæmundsson er í salnum. Í kjördæmi hv. þingmanns er sár skortur á hjúkrunarrýmum. Mundi hann ekki vilja nota eitthvað af þessum peningum sem þarna er búið að finna í vondu bönkunum til að byggja hjúkrunarrými, bæta kjör eldra fólks í kjördæmi þingmannsins? Ég mundi halda að það gæti verið miklu betri og skynsamlegri nýting á fjármunum sem menn halda fram að séu í hendi og að við getum gefið frá ríkissjóði með þeim hætti sem þarna er talað um. Þegar verið er að deila út almannafé eins og hér er gert þarf virkilega að vanda til verka. Það er mjög alvarlegt að í undirbúningi þessa frumvarps skuli ekki vera búið að reikna út hversu stór hluti þeirra sem fengu úrræði í tíð síðustu ríkisstjórnar fær lítið eða ekkert út úr þessari aðgerð. Ef það er mjög stór hluti erum við í rauninni fyrst og fremst að tala um að færa fjármuni til einstaklinga og fjölskyldna sem eru ekki í neinum greiðsluvanda. Á það að vera verkefni ábyrgra stjórnvalda? Á það ekki miklu frekar að vera verkefni stjórnvalda að huga að hag allra landsmanna, þeirra sem kannski eiga í mestum vanda, líkt og síðasta ríkisstjórn gerði? Raunar hefur komið fram í máli hv. stjórnarþingmanna í dag að það hafi verið býsna vel gert. Það er ástæða til að þakka þeim fyrir þau hlýju orð í garð fyrri ríkisstjórnar. Það er samt líka þannig að jafnvel núverandi stjórnarþingmenn sjá að síðasta ríkisstjórn gerði býsna vel í þessum málum. Frú forseti. Hv. efnahags- og viðskiptanefnd á fyrir höndum erfitt og ærið verkefni við að svara öllum þeim spurningum sem hafa komið fram við umræðuna undanfarna tvo daga. Þetta er mikið verkefni en það er líka mikið í húfi að tryggja að skattfé nýtist sem allra best og mest í þágu þeirra sem raunverulega þurfa á því að halda.

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég vildi spyrja hann aðeins út í þau orð sem hann hafði um greiðslujöfnunina, að framkvæmdin væri samkvæmt frumvarpinu með þeim hætti að skattfé væri tekið og greitt niður það sem hefur verið sett til hliðar á svokallaðan greiðslujöfnunarreikning og lánardrottnar hafa ekki fengið greitt vegna aðstæðnanna og munu tapa ef ekki úr bætist. Er þá ekki, eins og þingmaðurinn nefnir, ekkert verið að bæta greiðslubyrðina hjá þeim sem þannig er gert fyrir og eins verið að verja skattfé til að borga upp tiltekna áhættu hjá fjármálafyrirtækjunum sem hafa lánað þessu fólki? Síðan vildi ég spyrja hv. þingmann um sjónarmið varðandi aðra hópa en þá sem hér eru undir. Hann bendir á fólk með námslán sem hafi verið verðtryggð og hafi hækkað mikið á sama tíma og þessi lán hækkuðu, á leigjendurna og væntanlega á fólkið í búseturéttarkerfinu. Finnst þingmanninum það sanngirnismál að jafnhliða þessum aðgerðum sé gripið til sambærilegra ráðstafana fyrir þessa hópa? Og hefur þingmaðurinn þá einhverjar sérstakar hugmyndir í þeim efnum? Fyndist honum eðlilegt að námslánin lækkuðu með sama hætti og verðtryggðu húsnæðislánin? Sér hann einhverjar leiðir til að taka á þessari háu leigu eins og hann rakti í þessu ágæta dæmi um einstakling sem greiðir 300 þúsund hjá félagasamtökum í leigu á höfuðborgarsvæðinu? Það er ótrúlega hátt, maður skyldi ætla að það ætti að vera niðurgreitt húsnæði en það virðist sannarlega vera fullt markaðsverð, ef ekki yfir því.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar spurningarnar. Já, það er rétt sem kemur fram í máli þingmannsins og spurningu hans, það er í raun verið að borga niður áhættu bankanna með því að greiða fyrst niður greiðslujöfnunarreikningana. Það kann að vera að einhverjum finnist sanngirnismál að hjálpa bönkunum svolítið meira en mér hefur heyrst í umræðunni, að minnsta kosti hafa hv. stjórnarþingmenn gagnrýnt síðustu ríkisstjórn býsna mikið fyrir að hjálpa fjármálastofnunum en ekki fólki, eins og þeir hafa sagt. Nú höggva þeir í sama knérunn. Ég held að þetta þurfi að leiðrétta í meðförum nefndarinnar. Það er afar mikilvægt. Þingmaðurinn spurði einnig út í námslánin og hvort þá ætti að vera með sambærilegar ráðstafanir fyrir þá hópa, leigjendur o.fl. Ég held að það skynsamlegasta í því væri að nota hluta af því svigrúmi sem hv. stjórnarþingmenn hafa fundið til að bæta hag heimilanna í landinu til að styðja við bakið á þessum hópum en vera ekki að greiða niður lán og færa fé til fólks sem er ekki í neinum greiðsluvanda.

Virðulegur forseti. Ég spyr þá hv. þingmann hvernig hann teldi eðlilegast að standa að því, hvort þá ætti að miða við það að fólk með eignir umfram ákveðin mörk ætti ekki að njóta þessara leiðréttinga eða fólk með tekjur yfir einhverjum ákveðnum mörkum. Ætti til dæmis fólk sem greiðir auðlegðarskatt, á kannski yfir 100 milljónir, jafnvel yfir 1.000 milljónir í hreinni eign, að vera undanskilið þessum sérstöku framlögum úr ríkissjóði? Ætti jafnvel að ganga lengra í því efni að afmarka hópinn sem mundi njóta þessa? Síðan vil ég spyrja hv. þingmann um þá sem eru í mesta vandanum. Fimm þúsund heimili fengu úrræði á síðasta kjörtímabili sem þeirra vegna munu ekki njóta þessara aðgerða. Það er að uppistöðunni til það fólk sem fór í gegnum 110%-leiðina svokölluðu. Minnist hv. þingmaður þess að hafa heyrt þingmenn stjórnarflokkanna, einkanlega Framsóknarflokksins, í aðdraganda kosninga tala um það fólk sem fór í gegnum 110%-leiðina, lýsa því hvernig skuldir þess hefðu hækkað vegna verðbólgu og vaxta eftir að það fór í gegnum 110%-úrræðið og væru orðnar því algjörlega óbærilegar og að koma yrði til móts við þetta fólk? Finnst þingmanninum það vera í samræmi við þann málflutning að 110%-leiðin hafi ekki verið nógu gott úrræði og ætla nú að undanskilja sérstaklega þessi fimm þúsund heimili sem fengu það úrræði? Eða hefði verið sanngjarnt af hálfu stjórnarflokkanna að segja þessum fimm þúsund heimilum fyrir kosningar að það ætti að skilja þau eftir á köldum klaka?

Frú forseti. Hv. þingmaður spyr með hvaða hætti væri hægt að skilgreina þá hópa betur sem ættu að fá einhvers konar niðurfellingu. Ég er í sjálfu sér ekki með neina patentlausn á því en fyrsta skrefið í þá átt gæti verið að greina betur þann hóp sem á að fara í leiðréttingar hjá og þá kannski sérstaklega horfa til þess hvort hópurinn er í greiðsluvanda. Eins og margoft hefur komið fram í máli hv. þingmanna hér í dag verður skuldavandi ekki skuldavandi fyrr en hann er orðinn greiðsluvandi. Fyrr eru menn ekkert í vandræðum með skuldirnar sínar. Varðandi síðan spurningu hv. þingmanns um þessi fimm þúsund heimili sem munu ekki njóta í neinu þessara ráðstafana vegna þess að þau fóru í 110%-leiðina eða einhverjar aðrar aðgerðir - nei, ég minnist þess ekki að hafa heyrt þingmenn stjórnarflokkanna ræða sérstaklega í kosningabaráttunni að það væri búið að hjálpa því fólki nóg. Þvert á móti var talað hátt og skýrt um að það væri alls ekki búið að gera nóg fyrir þennan hóp,  Hins vegar hefur komið fram í umræðunni í dag, a.m.k. hjá þingmönnum Framsóknarflokksins, lof á þær aðgerðir sem þá var farið í. Alltént einn hv. þingmaður hrósaði áðan 110%-leiðinni og sagði að hún hefði verið frábær fyrir suma. Það er gott að menn eru að átta sig á þessu vegna þess að það gæti verið upptakturinn að því að þeir reyndu að breyta 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þessa ágætu ræðu sem að miklu leyti fjallaði ekki um frumvarpið sem hér er til umræðu, frumvarp til laga um leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána. Þess vegna fjallar þetta frumvarp ekki um leigjendur, ekki um þá sem eru í búsetuúrræðum og ekki um námsmenn. Ég vil hins vegar benda hv. þingmanni á að starfshópur á vegum félags- og húsnæðismálaráðherra er að fara heildstætt yfir búsetuúrræði, þar á meðal leigjenda. Mönnum er vel kunnugt um vanda leigjenda og það er verið að skoða fasteignamarkaðinn að öðru leyti en þessu heilt yfir til að finna út hvað hægt sé að gera til úrbóta. Eins og allir vita erum við framsóknarmenn til dæmis sérstakir áhugamenn um byggingarsamvinnufélög, teljum þau mjög vænlegt úrræði fyrir fólk sem hefur lítil efni. Ég þakka líka hv. þingmanni kærlega fyrir að fara í hring í ræðunni sinni á mjög eftirminnilegan hátt þar sem hann þakkaði stjórnarþingmönnum fyrir að hrósa 110%-leiðinni um leið og hann gagnrýndi hana harðlega sjálfur. Ég ætla svo sem ekkert að deila þeirri skoðun með þingmanninum að 110%-leiðin hafi brugðist mjög mörgum, eins og hann talar um núna, en bara svo það sé skýrt er í þessu frumvarpi leitast við að bæta þeim hópi sem ekki hafði fengið neina leiðréttingu áður sinn skaða. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvað honum finnist svo rangt við að taka hér fram þann hóp sem enga leiðréttingu hafði áður fengið og reyna að bæta ástand hans með einhverjum hætti.

Frú forseti. Ég verð að hryggja hv. þm. Þorstein Sæmundsson með því að hann hefur ekki hlustað nægilega vel á ræðuna mína. Öfugt við það sem hann taldi sig heyra, að ég hefði talað niður 110%-leiðina, sakaði ég núverandi stjórnarþingmenn um að hafa gert það en tók fram að þeir hefðu loksins í dag snúist í ummælum sínum. Í kosningabaráttunni töluðu þeir þá leið niður en í umræðunum hér í dag hafa þeir, a.m.k. margir hverjir, mært hana. Það er fínt. Þingmaðurinn spyr hvað sé rangt við að bæta skaða hjá þeim sem hafi sannarlega orðið fyrir honum,  Á sama hátt mætti spyrja: Af hverju er verðtryggingin ekki felld niður fyrst hún er svona voðalega vond?  Nei, það er hlutverk okkar 

Hæstv. forseti. Fyrst af öllu ætla ég að þakka hv. þingmanni kærlega fyrir að vekja áðan máls á hjúkrunarrýmum í mínu kjördæmi. Ég þykist vita að vegna starfa sinna utan þessara veggja þekki hann uppbygginguna á Vífilsstöðum sem nú fer fram og mun bæta verulega úr. Ég hygg að þegar hann kom hér inn fyrir jólin hafi hann séð í fjárlagafrumvarpinu fyrir 2014 að það var bætt hressilega í bæði heilbrigðismál og málefni aldraðra og öryrkja þó að margt sé enn ógert í því. Ég gat glatt geð hv. þingmanns áðan með einni lítilli sögu úr kosningabaráttunni okkar í fyrra og nú get ég fullyrt við hann að það fólk sem við vorum að ræða við í kosningabaráttunni í fyrra og það fólk sem kemur til með að njóta best þeirra aðgerða sem hér eru boðaðar er ekki fólk sem þarf ekki á því að halda, hv. þingmaður, alls ekki. Fólk fær hins vegar nýtt tækifæri, eins og maður segir, fólk mun sjá að skuldir á húsunum þess verða viðráðanlegar aftur sem voru orðnar óviðráðanlegar. Hins vegar er náttúrlega alveg ljóst, og það veit hv. þingmaður jafn vel og ég, að það er sama hversu góðar og yfirgripsmiklar aðgerðir farið er í, okkur lánast ekki að bjarga öllum, því miður. Það á við um 110%-leiðina á sínum tíma, því miður bjargaði hún ekki öllum. Þessar aðgerðir bjarga heldur ekki öllum. Það er ekki á okkar færi að gera það. Hins vegar hafa þessar aðgerðir, þegar allt er talið, áhrif á um 80% heimila í landinu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni hugvekjuna. Hann nefndi Vífilsstaði, bráðabirgðaúrræði í kjördæmi okkar beggja fyrir eldra fólk sem er að bíða eftir hjúkrunarrými í því sem kallast varanleg vistun. Ég veit ekki hvort þingmaðurinn hefur kynnt sér þá starfsemi sem fram fer á Vífilsstöðum eða aðdraganda þess að starfsemi var hafin þar, en í þeim aðdraganda var deildum á Landspítalanum lokað, deildum þar sem aldrað fólk var fyrir til að opna suður á Vífilsstöðum. Hver er lógíkin í því? Hv. þingmaður nefnir einnig að aðgerðirnar bjargi ekki öllum. Það er hárrétt hjá þingmanninum. Ég vinn allajafna við heilbrigðisstörf og stundum við það að bjarga fólki sem er í vanda eða mikið veikt. Ef ég þyrfti að velja, hv. þingmaður, á milli tveggja einstaklinga sem þyrfti að hjálpa mundi ég alltaf velja þann veikari fyrst.

Frú forseti. Mig langar í stuttu máli að draga fram nokkur atriði varðandi það frumvarp sem hér er til umræðu. Mér finnst nefnilega umræðan hafa nokkuð farið út og suður. Við erum að leiðrétta verðtryggð húsnæðislán. Við erum að ræða frumvarp um fasteignaveðlán. Við höfum lagt og leggjum áherslu á að hjálpa fólki sem er með miklar skuldir á fasteign sinni. Við teljum að það sé grunnþörf allra að hafa þak yfir höfuðið. Við höfum barist fyrir því að hjálpa fólki sem varð fyrir forsendubresti í fimm ár. Við börðumst vel fyrir því í kosningabaráttunni fyrir ári vegna þess að flokkarnir sem sitja nú í stjórnarandstöðu sinntu ekki því úrræði sem við komum með í upphafi árs 2009. Þess vegna sögðum við að kæmumst við til valda mundum við framfylgja þeirri stefnu. Og það er það sem við erum að gera. Við lögðum strax á sumarþingi fram áætlun í tíu liðum um hvernig við hygðumst gera þetta. Við lögðum á bankaskatt í desember með það að markmiði að hann nýttist til þess að leiðrétta húsnæðisskuldir almennings. Fyrst og fremst lögðum við áhersluna á húsnæðisskuldir og við erum með fyrir framan okkur frumvarp sem hjálpar 80% heimila í þessu landi. Það er sannarlega almenn aðgerð. Í síðustu viku var einnig tekið til umræðu frumvarp um skattfrjálsan séreignarsparnað sem meðal annars getur nýst eða hjálpað ungu fólki til fjárfestinga í fyrstu íbúð. Þessar tvær aðgerðir ríkisstjórnarinnar eru skemmtileg blanda hjá flokkunum, leið sem er metin á um 150 milljarða. Ég vil taka skýrt fram að framsóknarmenn hafa aldrei talað um þá fjárhæð sem hér er nefnd trekk í trekk og haldið á lofti í áróðri stjórnarandstöðunnar. Við töluðum aldrei um þessa 300 milljarða. 
             Í þessari umræðu og víðar, m.a. í ýmsum skýrslum, hefur komið fram að skuldir heimila Íslands eru allt of háar. Við verðum að leita leiða til að lækka skuldir heimila þessa lands. Lækkun á skuldunum er því jákvæð ráðstöfun í mörgu tilliti. 50% af þessari leiðréttingu sem við erum hér að tala um fara til fjölskyldna sem eru með 4 milljónir kr. í árslaun. Það tel ég sannarlega vera lágtekjufólk. Síðan er það miðstéttin, hinn þögli meiri hluti. Má hann ekki njóta neinna gæða eða hjálpar? Og hver er þessi miðstétt? Það eru til dæmis tveir kennarar eða safnvörður og hjúkrunarfræðingur, fólk sem í sveita síns andlits er ráðvant og reynir að standa við sitt en lenti í þessum forsendubresti. Við viljum koma til móts við þessar fjölskyldur. Við sögðum það og við ætlum að gera það. Á því hefur engin breyting orðið. Já, mér finnst mjög furðulegt hvernig menn skilgreina hér orðið hátekjufólk. Mér hefur ekki fundist það oft þegar ég hef hlustað á fólk í kjaraviðræðunum undanfarna daga að það sé skilgreint hátekjufólk. Ég býst við að þeir sem eru að hlusta séu furðu lostnir á þeim orðum sem hér hafa fallið í dag varðandi það. Meðallaun í landinu eru 402 þúsund. Ég segi: Á þessi meðaljón ekki að njóta neinna kjarabóta? Á millistéttin ekki að fá hjálp gegn þeim forsendubresti sem hún lenti í? Mér finnst út í hött að halda því fram að hér hafi verið ríkisstjórn í fjögur ár og að hún hafi ekki gert neitt. Þess vegna tökum við undir það sem hún gerði, en hún gerði ekki nóg. Það hefur komið fram, m.a. í þessum umræðum á þingi, að árið 2010 hafi forsætisráðherra ásamt fleirum sagt að lengra yrði ekki gengið til hjálpar heimilunum í landinu og fjölskyldunum. Þar viljum við framsóknarmenn og þessi ríkisstjórn taka við. Við viljum hjálpa heimilunum í landinu, við viljum hjálpa þessum heimilum sem lentu í vandræðum með fasteignalánin sín og út á það gengur þetta frumvarp en ekkert annað. Við erum síðan með ýmsar aðrar aðgerðir í farvatninu til hjálpar heimilum og einstaklingum. Við skulum reyna að halda okkur við það mál sem hér er á dagskrá, þessi verðtryggðu fasteignaveðlán sem er verið að leiðrétta. Ég tel að við höfum fundið leið, skjótvirka og skilvirka aðgerð sem jafnframt er gegnsæ og ótrúlega einföld að allri gerð fyrir neytendur. Ég hlakka virkilega til þegar fólk getur farið að reikna út hvað það fær núna 15. maí.

Forseti. Það eru engin átök um það í þessum sal að við erum að ræða skuldaleiðréttingar sem svo eru kallaðar, afskriftir skulda heimilanna, frumvarp sem lagt er fram af fjármálaráðherra. Það er kallað framsóknarhlutinn af skuldaniðurfellingum. Það er enginn vafi á því og enginn að amast við því. Fólk hefur hins vegar velt fyrir sér og rætt hér í dag hvort til sé til eitthvað sem heitir skuldavandi ef fólk á ekki í vandræðum með að greiða af lánunum. Ég er þeirrar skoðunar að ef fólk sem skuldar mikið getur greitt af lánunum sé það ekki í neinum vanda. Það er verið að ræða hvort þetta sé sanngjörn útdeiling á peningum. Á það er bent að fólk sem ræður vel við að greiða af lánunum sínum fær peninga. Gerir þingmaðurinn athugasemdir við að það sé rætt? Finnst þingmanninum það liggja í augum uppi að fyrsta greiðsla fari inn á þennan svokallaða greiðslujöfnunarreikning þar sem fólk fékk þetta greiðslujöfnunarúrræði á sínum tíma? Nú kemur allt í einu í ljós að það á að greiða fyrstu greiðslu af þessum 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Valgerði Bjarnadóttur kærlega fyrir. Ég er líka ánægð með að hún tekur undir það hvaða mál við erum að ræða hér. Það er sannarlega ánægjulegt. Við getum vissulega rætt það lengi í hvað peningar eiga að fara. Út á það ganga almennt stjórnmál að það eru skiptar skoðanir á því hvernig við ætlum að útdeila því fé sem við tökum með sköttum. Við tókumst meðal annars á um það sl. vor og þar kom niðurstaða í málið. Fólkið hafnaði þeirri leið sem hv. þingmaður og hennar flokkur lagði fram og þess vegna erum við búin að ræða það. Nú erum við að framfylgja því sem við lofuðum, að við kæmum til móts við heimilin við að greiða niður skuldir á þessum verðtryggðu lánum. Við það erum við að standa, hv. þingmaður. Sannarlega mundi ég vilja takast á um það undir öðrum formerkjum í hvað almennt við ætluðum okkur að ráðstafa fjármunum. Það var þó alveg ljóst þegar við settum á bankaskattinn í desember í hvað hann ætti að fara. Það var tengt saman þannig að þingmenn þurfa ekkert að velkjast í vafa um það hver ætlun okkar var.

Virðulegur forseti. Nei, við velkjumst ekkert í vafa um það en ég geri ráð fyrir að við megum hafa okkar skoðanir á því hvort þetta sé réttlát og sanngjörn leið til að fara með skattpeninga og ríkisfé. Ég geri ráð fyrir að við megum það þó að kosningar hafi farið einhvern veginn einhvern tímann. Hv. þingmaður sagði að þetta væri skjót, skilvirk og gegnsæ leið. Mig langar að biðja þingmanninn að segja mér hvernig hún kemst að þeirri niðurstöðu. Við höfum líka verið að ræða það hér í dag að við sjáum ekki betur en að í fyrsta lagi í október komi í ljós hversu mikið hver á að fá. Það getur jafnvel tekið þrjá mánuði í viðbót við það að greiða út. Framsóknarmenn lofuðu því líka að fólk fyndi fyrir þessu strax 

Frú forseti. Enn og aftur vil ég þakka þingmanninum fyrir andsvarið. Ég gleymdi að svara henni áðan um greiðslujöfnunarreikninginn. Ég get ekki séð neitt hættulegt við það þó að til að byrja með fari þetta inn á einhvern jöfnunarreikning. Sannarlega á það að koma til lækkunar á skuldum. Hv. þingmaður bendir á að ég hafi sagt að þetta væri gegnsætt kerfi. Mér finnst að þarna hafi verið fundin góð lausn vegna þess að nú gera eiginlega allir skattskýrslur sínar rafrænt og þetta er kunnuglegt kerfi fyrir neytendur eða fjölskyldur, einstaklinga þessa lands, og það verður gert í gegnum það sama kerfi. Þess vegna sagði ég og tek undir að það er kunnuglegt og gegnsætt og ég held að fólk velkist ekkert í vafa um það hvernig það á að bera sig að. Það fær ákveðna kennitölu, alveg eins og þegar við gerum skattskýrslurnar okkar þannig að það kemur fljótt í ljós hvernig þetta verður.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni ræðuna. Ég verð að viðurkenna að ég deili tilhlökkun þingmanns þegar kemur að því að mega ýta á hnappinn og sækja um. Hins vegar er engin leið við þá umsókn að geta reiknað hvað fellur manni í skaut. Það kemur eitthvað síðar, eða var það skilningur þingmanns að það yrði mögulegt að sjá það akkúrat 15. maí? Ég held ekki. Ég tek fram í tilefni ræðunnar að það frumvarp sem er til umræðu hér hjálpar sem slíkt ekki 80% heimila. Með séreignarfrumvarpinu um sparnaðinn erum við byrjuð að tala um 80% heimila. Þetta frumvarp kemur til með að gagnast 69 þús. heimilum sem eru eitthvað innan við helmingur. Það er rétt að hafa það alveg í huga. Ég held að það sé mikilvægt, eins og ég talaði um í ræðu minni, að tala um þessi tvö frumvörp aðgreint. Það borgar sig ekki að grauta þeim saman. Vandinn er að samhliða því að lægstu tekjuhóparnir fá sannarlega í þessu frumvarpi einhvers konar afskriftir af sínum skuldum, það er rétt, munu jafnframt þeir sem mest hafa líka fá afskriftir, nánast til jafns. Það er kjarninn í okkar gagnrýni og því sem hefur komið fram í umræðunni í gær og í dag. Rúmlega 15% þeirra sem hafa 12 milljónir eða meira í árstekjur fá niðurfellingu, afskriftir af skuldum sínum. Þar stendur hnífurinn í kúnni. Þetta snýr að þessu fyrirbæri sem heitir misskipting. Misskipting er raunveruleg í íslensku samfélagi. Hv. þingmaður tók ágætisdæmi í ræðu um störf þingsins af innflutningsskýrslu frá móðuharðindunum þar sem sýnt var fram á að hér hefði verið allt í blússandi velsæld á tímum móðuharðindanna. Það er rétt, hjá sumum var það. Hjá öðrum var það ekki og ég bendi á ævisögu Jóns Steingrímssonar því til staðfestingar. Þegar þetta tvennt er borið saman sést kjarni og eðli misskiptingarinnar og það er við misskiptingunni sem við þurfum að bregðast. Ég hvet framsóknarmenn til að hugsa um hana og finna leiðir í gegnum 

Frú forseti. Það er gaman að fá svona skemmtilegt andsvar og þakka ég þingmanninum fyrir það. Í ræðu minni í dag, svo ég komi að því sem hann endaði á, með móðuharðindin kom mér ótrúlega mikið í opna skjöldu að á þessu hörmungaári, sem búið er að kenna okkur hvað var mikil misskipting, voru þó margir Íslendingar, bændur og prestar, sem keyptu sér fíkjur, gullhringa og saffrankrydd. Ég segi bara: Við vorum það fámenn þjóð þá að þetta spurðist út og það voru ýmsir sem kunnu að krydda með saffran og nota ólífuolíu. Mér kom þetta gjörsamlega í opna skjöldu. Stundum vilja menn halda þessu aðgreindu. Ég hef einmitt viljað tala um að við séum með frumvarp sem við skulum ræða, skuldaleiðréttingu sem heitir leiðrétting á fasteignaveðlánum. Mörgum finnst hér einum of mikið verið að gera og of mikið fyrir suma, en við vildum hafa þetta heildaraðgerð, almenna aðgerð, og settum þó þak á. Það fær enginn meira en 4 millj. kr. Ég vil halda því til haga. 
             Þetta var skemmtilegt andsvar og ég ætla ekki að gera lítið úr því að neyð manna hafi verið mikil á þessum hörmungaárum þó að nokkuð margir hefðu haft það betra á þeim tíma en ég hefði haldið. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni aftur. Það er kannski gaman að halda áfram með þær söguskýringar sem hér eru í gangi. Þess má geta að á sama tíma reið téður Jón Steingrímsson á bikkju sinni norður í land, hokraði við Bægisá og þýddi Shakespeare og Locke. Auðurinn sem bjó í anda hans var aldeilis mikill. Þetta var vellauðugur maður, þó bláfátækur á okkar veraldlega mælikvarða. Það er kannski þetta sem við gætum líka notað okkur til leiðbeiningar út úr kreppu okkar og vanda, þ.e. að hlúa að andans gæðum, gæðum lífsins, öðru en þessu veraldlega. Þá gætum við hugsanlega notað eitthvað af þessum fjármunum sem koma í leiðréttingunni í velferðarkerfið og menntakerfið og jafnvel í staðinn fyrir að beina þeim til fólks sem er vel stætt og þarf ekkert endilega á sérstaklega mikilli hjálp að halda. Það gæfi okkur tækifæri til að þýða Shakespeare og Locke um leið og við elduðum upp úr ólífuolíu og saffran á tímum móðuharðinda.

Frú forseti. Ég þakka enn og aftur andsvarið. Það er skemmtilegt að eiga orðastað við þennan ágæta varaþingmann sem hér situr. Það vill svo til að sú sem hér stendur er þjóðfræðingur. Við lærðum heilmikið. Meðal annars var okkur gert að lesa Jón Steingrímsson. Hann var hygginn maður og náði sér í nokkuð ríka konu, get ég sagt þér, mér meira að segja skylda en það er orðið dálítið langt til baka. Það er önnur saga. Margir þessara karla kunnu að ná sér í kvonfang og fá peninga með því. Við erum að ræða skuldaleiðréttingu sem við ætlum að framkvæma. Þess vegna notum við þessa peninga og bankaskattinn til þessara leiðréttinga. Fáum við meira út úr, eins og þegar við ráðumst á ákveðna vogunarsjóði, getum við eflaust bætt úr þeim málum sem hv. þingmaður nefndi hér.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Sigrúnu Magnúsdóttur fyrir hennar ágætu ræðu. Ég heyri á ræðu þingmannsins að hún er einlæg í þeim vilja sínum að koma til móts við þá sem hafa lent í vanda vegna hruns efnahagskerfisins hér fyrir fimm, sex árum. Það sem ég velti fyrir mér er hvort þingmaðurinn sé viss um að þetta frumvarp hjálpi raunverulega þeim sem þurfa á aðstoð að halda. Það er kjarni málsins og þar liggur kannski skoðanamunurinn. Mig langar að spyrja hv. þingmann að tvennu. Finnst þingmanninum til að mynda að hv. þingnefnd ætti að skoða hvort setja ætti einhver eignamörk, t.d. hjá stóreignafólki, eða tekjumörk hjá hátekjufólki um það hvar við eigum að setja strikið áður en við hættum að borga út peninga til þeirra sem sannarlega þurfa ekki á þeim að halda? Telur þingmaðurinn að eitthvað slíkt væri hægt að gera í meðförum þingnefndarinnar? Síðan spyr ég einnig, og ég skal koma að því í seinna andsvari mínu af hverju mér finnst það mikilvægt þó að það sé svolítið aftur á bak: Hvað finnst þingmanninum um að skoða hvort hægt væri að taka einnig inn lán sem sannarlega hafa áhrif á leiguverð til einstaklinga, þó að það séu ekki lán þessara sömu einstaklinga, vegna þess að þar hefur líka orðið raunverulegur forsendubrestur? Með þessari aðgerð er hægt að koma til móts við þetta fólk líka af því að hún er einföld eins og hv. þingmaður kom inn á.

Frú forseti. Ég þakka þingmanninum innilega fyrir. Já, ég tel að þessi aðgerð hjálpi þeim sem þurfa á því að halda. Íslensk heimili þurfa á hjálp að halda, það er svo einfalt. Ég ætla ekki að setja þingnefndinni fyrir eða velja henni úrræði. Ég treysti þeim þingmönnum sem sitja í þeirri ágætu nefnd til að skoða það. Við setjum mörk og höfum þegar sett þak. Við skulum bara leyfa nefndinni að skoða málið, hún hefur hlustað á ábendingar og annað sem hér hefur komið fram. Auðvitað getur maður haft skoðanir á því að leiguverð sé orðið mjög hátt og að það fólk geti þurft á hjálp að halda. Það er samt ekki með fasteignaskuldir. Frumvarpið gengur út á það að greiða niður fasteignaveðlán. Það þýðir ekki að rugla saman mörgum frumvörpum. Þetta er meira svar til annars ágæts þingmanns í sama flokki og fyrirspyrjandinn. Þetta frumvarp er ekki leið til að koma til móts við leigjendur. Það gerum við á öðrum stað og það mun koma í ljós innan tíðar á Alþingi, ég get glatt þingmanninn með því. Við erum með þessu frumvarpi að hjálpa íslenskum heimilum sem skulda of mikið.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Ég er hins vegar ekki alveg sammála þeirri röksemd hv. þingmanns að inn í þetta frumvarp geti ekki komið skuldir sem hafa áhrif á leigu. Ef við meinum eitthvað með því að við viljum raunverulega nota þá fjármuni sem eru til - og þingmaðurinn hefur komið ágætlega inn á að þeir séu raunverulega til - til að bæta hag sem flestra fjölskyldna í landinu og um leið lækka fasteignaveðlán, eins og þó er gert ráð fyrir í frumvarpinu, hlýtur að vera hægt að skoða þann möguleika í þessu frumvarpi. Þingmaðurinn gerir sér grein fyrir því að það verður ekki lagt fram nýtt frumvarp á þessu þingi um þá sem eru í leigu. Það er algjörlega ljóst. Hér höfum við hins vegar tækifæri til þess að lækka einnig fasteignaveðlán á 

Frú forseti. Ég þakka fyrir þetta andsvar. Ég er ekkert hissa þó að hann sé ekki alveg sáttur við röksemdir mínar. Þess vegna greinir okkur eflaust á í stjórnmálum, við erum ekki alltaf alveg sammála. Þetta frumvarp gengur út á að koma til móts við einstaklinga en ekki lögaðila.

Virðulegur forseti. Það er ástæða til að fagna því að við fáum loksins að ræða 1. apríl-frumvarpið svokallaða en það er frumvarpið um stærsta kosningaloforð Íslandssögunnar eða öllu heldur svikin á stærsta kosningaloforði Íslandssögunnar, 300 milljarðana frá hrægömmunum. Það var því miður ekki hægt að ræða þetta mál 1. apríl því að forsætisráðherra fannst ekki fyndið að þurfa að mæla fyrir svikum á kosningaloforði á þeim ágæta degi. Þess vegna tafðist málið í meðförum í eina viku. Það er auðvitað miður vegna þess að það er mikilvægt að vinna málið vel. Mér þótti það líka miður vegna þess að það þýddi að ég gat ekki komið fyrr en mjög seint til umræðunnar vegna funda Norðurlandaráðs norður á Akureyri sem stóðu bæði í gærdag og í dag og ég þurfti að sækja sem fulltrúi Alþingis. Þess vegna, þótt ég sé mikill áhugamaður um skuldamál heimilanna, hef ég ekki komist til þessarar umræðu fyrr en núna að við komum að norðan með vélinni um kvöldmat. Það er mín skýring. Virðulegur forseti. Hvar er forsætisráðherra?  Það er líka ástæða til að auglýsa eftir Sjálfstæðisflokknum. Það er þannig að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra þurfti að mæla fyrir málinu og þá ræðu höfum heyrt frá Sjálfstæðisflokknum og það má þakka fyrir hana. En að öðru leyti höfum við aðeins heyrt einn sjálfstæðismann halda ræðu um þetta málefni, 80 milljarða útgjöld úr ríkissjóði Íslands, og hafa sjálfstæðismenn þó yfirleitt látið sig varða ráðstöfun á skattfé á Alþingi. Sá þingmaður heitir Pétur H. Blöndal og hann lýsti einfaldlega andstöðu við málið. Eru aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins eitthvað feimnir við að tjá sig efnislega um þetta frumvarp? Skammast þingmenn Sjálfstæðisflokksins sín fyrir þau hrossakaup við Framsóknarflokkinn að hafa gengist inn á þetta klúður, sem maður hlýtur að kalla svo, til að komast í ríkisstjórnarmeirihlutann með Framsóknarflokknum? Eru engir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem ætla sér að rökstyðja þetta frumvarp aðrir en formaðurinn við framsöguna? Ég kalla eftir því. Þetta er svo stórt og umfangsmikið mál að það er mikilvægt að um það fari fram vönduð umræða og það komi sem flest sjónarmið þar fram og auðvitað ætlast maður til þess að stjórnarliðar fylgi málum sínum eftir í umræðum í þinginu en láti ekki fjármálaráðherrann sitja einan uppi með ábyrgðina á málinu. Þetta frumvarp er það sem hæstv. forsætisráðherra kallaði í þessum ræðustól á síðasta ári, eftir kosningar vel að merkja, heimsmet. Það liggur nú fyrir að það er langt í frá að vera það. Þessar aðgerðir eru umfangsminni en þær aðgerðir sem ráðist var í á síðasta kjörtímabili og hafði forsætisráðherra og Framsóknarflokkurinn allur þó mikil orð um hvað það hefði verið lítið og illa gert. Heimsmet er því sannarlega ekki á ferðinni og það má út af fyrir sig einu gilda ef það kæmi að notum og ef staðið væri við það sem lofað var fyrir kosningar. En hverju var lofað fyrir kosningar? Jú, það voru 300 milljarðar.  Það sem er hins vegar um leið ekki verið að efna er að hér sé verið að taka fjármuni frá hrægömmum. Sannarlega er þetta ekki niðurstaðan úr neins konar snúningi sem hefur verið tekin á erlendum kröfuhöfum. Hér er einfaldlega um að ræða framlög úr ríkissjóði Íslands, framlög af skattfé og þess vegna gildir um þetta mál allt annað heldur en ef um einhvers konar ráðstöfun á ávinningi úr samningum við erlenda kröfuhafa væri að ræða. Vissulega hefur verið uppi viðleitni til að skattleggja þrotabúin á móti þessum útgjöldum en þá er að því að hyggja að enn er óljóst hvort þau áform ganga eftir. Sá skattur hefur enn ekki verið lagður á. Þrotabúin hafa enn ekki fallist á að löglega sé um þá skattlagningu búið. Þau hafa enn ekki innt neinar greiðslur af hendi og þess vegna er það að minnsta kosti umhugsunarefni að stofna til útgjalda upp á 80 milljarða áður en menn hafa tryggt tekjuþátt málsins. En hverju öðru var lofað? Því var líka lofað að leiðrétta forsendubrestinn á verðtryggðum lánum heimilanna. Og hversu umfangsmikil er sú aðgerð? Aðgerðin er upp á 72 milljarða. 8 milljarðar munu síðan fara í vexti af þeim 72 milljörðum á næstu fjórum árum meðan ríkissjóður er að borga það niður. 72 milljarðar eru 5,7% af verðtryggðum skuldum heimilanna. - 5,7% af verðtryggðum skuldum heimilanna. - Þær voru 1.257 milljarðar 31. desember sl. Þetta er auðvitað enn þá minna hlutfall af heildarskuldum heimilanna sem námu um sl. áramót 1.920 milljörðum. Þetta eru 5,7% af verðtryggðum skuldum heimilanna. Kannast einhver sem hlustar á þessa umræðu við að þingmenn Framsóknarflokksins hafi farið um landið og boðað 5% leiðréttingu á forsendubrestinum eða að forsendubresturinn væri um 5,7%? Eða kannast fólk við það að hafa heyrt Framsóknarflokkinn tala um aðrar prósentutölur í því samhengi? Kannast þeir sem á okkur hlýða við að hafa heyrt Framsóknarflokkinn tala um, eða öllu heldur forsætisráðherra alveg sérstaklega, upprisu millistéttarinnar? Þessi aðgerð felur í sér liðlega 250 þús. kr. stuðning að meðaltali á ári í fjögur ár fyrir hvert það heimili í landinu sem skuldsett er. Það er rúmlega helmingur heimila í landinu. 250 þús. kr. á ári í fjögur ár. Er það upprisa millistéttarinnar? Er það leiðrétting á forsendubrestinum sem heimilin í landinu urðu fyrir í hruninu? Auðvitað ekki, langt því frá. Því miður eru þetta aðeins um 25% efndir, 5% af 20%, 72 milljarðar af 300 milljörðum. Því miður eru þetta ekki hrægammar, þetta er skattfé. Það gerir líka að verkum að það hvernig þessum fjármunum er ráðstafað er alvarlegt. Í stað þess að hér sé verið að grípa til almennrar aðgerðar sem leiðréttir verulegan forsendubrest á ákveðnu tímabili á kostnað fjármálastofnana er verið að nota takmarkaða fjármuni úr ríkissjóði til að styðja við heimilin í landinu. Og þegar dæmið lítur þannig út eru kolrangar aðferðir notaðar í þessu frumvarpi við að ákveða hverjir þurfa stuðnings við og hverjir ekki. Hér hefur verið nefnt að leigjendur hafi verið sniðgengnir. Námsmenn hafa verið sniðgengnir. En það sem mér hefur þótt alvarlegast er að fólkið sem sannarlega hefur verið í mestum erfiðleikum, margt hvert, fólk sem fór í gegnum 110%-leiðina svokölluðu, því var ekki sagt fyrir kosningar af Framsóknarflokknum að það ætti að draga frá leiðréttingu til þeirra allt það sem það hefði fengið í þeim samningum sem það gerði á síðasta kjörtímabili. Nei. Framsóknarflokkurinn sagði skuldsettustu heimilum í landinu, þeim fimm þúsund heimilum sem útilokuð eru frá aðgerðum þessum, ekki frá því fyrr en eftir kosningar. Það gerði hv. þm. Frosti Sigurjónsson þegar hann svaraði fyrirspurn minni um efnið eftir kosningar. Sannarlega kom það mörgum á óvart því að margir af frambjóðendum Framsóknarflokksins, þingmenn hans og ráðherrar höfðu farið mörgum orðum um það hversu illa einmitt þau heimili væru stödd sem hefðu farið í gegnum þessa leið og væru enn með óviðráðanlega skuldabyrði, og hversu gríðarlega mikilvægt væri að grípa til ráðstafana fyrir þau. Og hvert er síðan verk þessa sama fólks? Það er að gera alveg sérstaka ráðstöfun til að undanskilja það fólk sem skuldaði 110% af íbúðarhúsnæðinu sínu á ákveðnum tíma og hefur síðan sætt hækkunum vegna verðbólgu og vaxta ofan á það, að undanskilja það alveg sérstaklega aðstoðinni en tryggja síðan um leið að jafnvel fólk sem greiðir auðlegðarskatt á hundruð millj. kr. í hreinni eign fái þessi framlög úr ríkissjóði. Það er býsna sérstakt. Stærstu vanefndir Framsóknarflokksins eru náttúrlega þær að hafa gengið til samstarfs um ríkisstjórn án þess að efna loforðið um afnám verðtryggingar og samið við Sjálfstæðisflokkinn um ríkisstjórnarmyndun án þess að semja um afnám verðtryggingar, vegna þess að það vita skuldarar á Íslandi auðvitað af biturri reynslu að verðtryggingin er vítahringur. Margir af þingmönnum og frambjóðendum Framsóknarflokksins hafa í ítarlegu máli farið í gegnum það hvernig það getur komið í bakið á almenningi ef ráðist er í aðgerðir sem eru verðbólguhvetjandi, eins og þessar aðgerðir eru sannarlega, án þess að afnema verðtrygginguna og bjóða því fólki sem er með verðtryggð lán að flytja sig yfir í óverðtryggt áður. Þetta er einfalt mál, sagði hæstv. forsætisráðherra. Þetta er ekki flókið, sagði hæstv. forsætisráðherra, fyrir kosningar. Ári síðar bólar ekkert á efndum. Virðulegi forseti. Ég hef aðeins rakið örfá atriði um allar þær vanefndir sem er að finna í þessum málatilbúnaði öllum og ítreka það sem ég sagði hér í síðustu viku: Þetta eru 25% efndir. Það eru 75% svik.

Forseti vill upplýsa að skilaboðum hefur verið komið til hæstv. forsætisráðherra um óskir þingmannsins.

Virðulegi forseti. Ég get ekki sagt annað um þessa ræðu hv. þm. Helga Hjörvars en margur heldur mig sig.

Margur er með ilsig.

Ég féll eiginlega alveg í forundran. Hann sannaði nákvæmlega það sem ég var að reyna að segja í ræðu minni, að ég héldi að við værum að ræða ákveðið frumvarp. Ég skal ræða við hann í eldhúsdagsumræðum um almenna pólitík. Hann fer hér vítt og breitt um sviðið en látum það nú vera, það er allt gott um það að segja. Ég vil segja við hann: Bíddu eftir að það svigrúm skapist sem við höfum verið að tala um. Við töluðum aldrei um að það færi allt í eina og sömu aðgerðina. Við töldum að svigrúm mundi koma upp á minnst 300 milljarða. Það var það sem við ræddum um. Síðan töluðum við um það að við ætluðum að lækka skuldir heimilanna. Ég er afskaplega ánægð með að mælt var fyrir þessu frumvarpi í gær, 7. apríl. 

Virðulegur forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið, að svo miklu leyti sem það var andsvar. Ég vil þá kannski nota tækifærið og inna hv. þingmann eftir því hvort hún hafi í aðdraganda síðustu kosninga upplýst fimm þúsund skuldsettustu heimilin á Íslandi um það að Framsóknarflokkurinn mundi undanskilja þau í aðgerðum sínum með því að draga aðgerðir fyrri ríkisstjórnar frá þeim stuðningi sem þau ella ættu rétt á. Kannast hv. þingmaður við að hafa sagt kjósendum að þeir hafi orðið fyrir 5% forsendubresti og hún vildi leiðrétta þann 5% forsendubrest á verðtryggða hluta lána þeirra? Kannast hún við að hafa talað um það að upprisa millistéttarinnar væri að meðaltali 1 millj. kr. á hvert heimili í landinu sem skuldar húsnæðislán?

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum. Við ræddum um almenna skuldaleiðréttingu. Ég kannast ekki við að hafa nefnt þær tölur sem þingmaðurinn talar um, hann talar um heildina upp á 5,7%. Ég hef aldrei heyrt það fyrr en hér í dag, verð að viðurkenna það. Það sem ég hef reiknað út og hefur verið reiknað út að mér viðstaddri er að mjög mörg heimili fá samtals út úr þessum tveimur frumvörpum 20% leiðréttingu á skuldum sínum.

Virðulegur forseti. Mér þætti gaman að sjá það, en þar fyrir utan er það nú ekki neitt sem stjórnarflokkarnir eiga að þakka sér þó að fólk fái að nýta sinn eigin sparnað til að greiða niður sínar eigin skuldir. Það voru líka úrræði sem boðið var upp á á liðnu kjörtímabili. Þetta snýst um hvað sagt var við kjósendur. Sagði maður við skuldsettustu heimilin að maður ætlaði ekki að hjálpa þeim eftir kosningar eða sagði maður þeim eftir kosningar að þau yrðu skilin út undan? Sagði maður þeim sem eru fastir í fjötrum verðtryggingarinnar að þeim yrði gefinn kostur á því að komast út úr því í tengslum við leiðréttingu lánanna þannig að verðbólguskotið sem leiðir af slíkum aðgerðum mundi ekki koma í bakið á þeim? Sagði maður 20%, lofaði maður forsendubresti, talaði maður um 300 milljarða fyrirheit?

Nei.

Eru kjósendur að fá það sem við erum að boða? Og svarið er rétt, hv. þingmaður. Nei.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni sína ræðu. Ég spurði einmitt um forsætisráðherra í ræðu minni undir liðnum um störf þingsins fyrr í dag. Ég get staðfest við hv. þingmann að hann hefur ekkert sést, hvorki í dag né í gær. Á því er ég fyrst og fremst hissa rétt eins og hv. þingmaður. Ég get líka nefnt að í mínu kjördæmi þar sem hann tók sér bólstað fyrir síðustu kosningar, ég veit ekki alveg hvort hann bjó þar, sást hann heldur ekki mikið á opnum fundum og þótti mér það miður. Þetta er aðalatriðið, mér þykir það mjög miður vegna þess að hér er auðvitað um að ræða helsta talsmann þessa alls. Tilfellið er að brúðarmundur framsóknarmaddömunnar er ekki kominn fram. Vandinn er að hann er óljós og mun hafa óviss áhrif á efnahagslífið eins og kemur fram í greinargerð með frumvarpinu. Þá spyr ég hv. þingmann hvort hann geti ekki bara glaðst yfir því að þetta voru þó aðeins 25% efndir af því sem talað var um.

Virðulegur forseti. Það er út af fyrir sig ánægjulegt að umfang aðgerðanna er svipað og aðrir stjórnmálaflokkar lofuðu í aðdraganda síðustu kosninga. En það breytir því ekki að svik Framsóknarflokksins við það fólk sem leitaði til þeirra, margt í nauðum sínum, eru býsna mikil og það er ljótt að svíkja fólk í nauð. Það er kannski sérstaklega alvarlegt fyrir þau heimili sem fóru í gegnum úrræði, sannanlega vegna mikilla greiðsluerfiðleika á síðasta kjörtímabili. Hjá þeim voru auðvitað skapaðar væntingar um að kæmist Framsóknarflokkurinn til valda yrði aðhafst í þeirra vanda en flokkurinn tekur sérstaka ákvörðun um að undanskilja einmitt þessi fimm þúsund heimili og hann segir því fólki það ekki fyrr en eftir kosningar, eftir að það er búið að kjósa flokkinn. Það er ljótur leikur.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum fyrir athugasemdir hans. Ég vil biðja hann um eina staðfestingu. Ef verðtryggðar skuldir heimilanna 1. desember í fyrra voru 1.257 milljarðar, og ef það á að leiðrétta um samtals 20%, eins og hv. þm. Sigrún Magnúsdóttir hélt fram, gerir það 264 milljarða samkvæmt mínum bókum. En bæði frumvörpin, um séreignarsparnaðinn og þetta frumvarp, eru upp á 150 milljarða. Eitthvað vantar þarna.

… þingmaðurinn út úr fyrir mér.

Nei, það var talað um - en þá gerði ég það vafalítið. Kannski hv. þm. Helgi Hjörvar staðfesti þessa reikninga mína. Hitt er síðan að komið hefur fram í umræðunni að svigrúmið sem mögulega gæti skapast við uppgjör bankanna og uppgjör þrotabúa þeirra sé allt upp í 800 milljarða. Það er því margt sem við eigum í vændum, sýnist mér. Getur hv. þingmaður hjálpað mér að skilja hvað við gætum mögulega átt í vændum miðað við uppgjör þrotabúa bankanna?

Virðulegur forseti. Ég tel að svigrúmið sem geti skapast í þeim samningum sé að lágmarki 300 milljarðar. Þær tölur hafi út af fyrir sig verið réttar. En það er rangt að leggja saman þessi tvö frumvörp vegna þess að í séreignarsparnaðinum er aðeins lítill hluti heildarfjárhæðarinnar einhvers konar framlag frá ríkissjóði, annað er bara sparnaður fólksins sjálfs. Það er því ekki stuðningur við fólk nema skattalegi hlutinn af því. Þingmaðurinn spurði áðan hvort við ættum ekki bara að vera fegin því að umfangið væri svipað og aðrir flokkar lögðu áherslu á í aðdraganda síðustu kosninga. Önnur ástæða fyrir því að vera því ekki fegin er að þessum fjármunum er ráðstafað með allt öðrum hætti en aðrir flokkar lögðu til. Þeim er ekki miðað á þá sem sannarlega urðu fyrir áfalli, t.d. á kynslóðina sem keypti á bóluárunum rétt fyrir hrun, ekki á þá sem mest þurfa á að halda. Þegar við ráðstöfum ekki nema þessum litlu fjármunum, 70–80 milljörðum, 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ágætisræðu. Hún var býsna, leyfi ég mér að segja, kaldhæðin. Inntakið í frumvarpinu kemur skýrt fram. Þetta er almenn aðgerð, þetta er efnahagsleg aðgerð. Hún snýr að leiðréttingu verðtryggðra fasteignaveðlána og það hefur margoft komið fram í umræðunni í dag að vissulega hafi aðrir hópar orðið fyrir forsendubresti en það eru aðrar aðgerðir sem nýtast og eiga að gagnast þar. Ég vil halda því til haga að um er að ræða 12% lækkun á skuldum heimilanna sem eru skuldsett upp á 108% af vergri landsframleiðslu. Mig langar að spyrja hv. þingmann: Er það skoðun hans eða má skilja það af ræðu hans að meira eigi hreinlega ekki að gera fyrir heimilin?

Virðulegi forseti. Það má út af fyrir sig líta á þetta sem efnahagsaðgerð. Það er einmitt hið alvarlega. Nú er talsvert annað ástand en árið 2010 þegar mikill slaki var í hagkerfinu og við studdum mörg það að ráðist væri í almennar aðgerðir til að kippa heimilunum strax í jákvæða eiginfjárstöðu. Núna er vöxtur í hagkerfinu og þetta mun valda þenslu, þetta mun valda verðbólgu, hærri vöxtum, hærra verðlagi og margvíslegum útgjöldum fyrir heimilin. Það er auðvitað sérstaklega alvarlegt þegar heimilunum er áfram haldið í verðtryggðum lánakjörum. Það var það sem Framsóknarflokkurinn lofaði, að slíta sambandið þarna á milli í tengslum við þessar aðgerðir. Staðreyndin er einfaldlega sú að drjúgur hluti af þessari efnahagsaðgerð mun koma í bakið á skuldsettum heimilum í verðbólguáhrifum og í vöxtunum og getur jafnvel orðið hærri en stuðningurinn ef menn halda ekki þeim mun betur á efnahagsstjórninni.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir skeleggt svar og skýrt. Ég vil halda því til haga að heildarumfang aðgerðanna, svo að ég spyrði þessar tvær aðgerðir saman, er 150 milljarðar. Vissulega eru eignir vogunarsjóðanna hærri og nálægt 300 milljörðum, sem hv. þingmaður nefndi hér áðan, en ég held að við deilum skoðunum. Í stjórnarsáttmála segir að æskilegt sé, samhliða þessum aðgerðum, að afnema verðtryggingu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort það sé hans skoðun að fara eigi í að afnema verðtryggingu samhliða þessum aðgerðum.

Virðulegur forseti. Ég held að ég sé svona sæmilegur í hugarreikningi og ég held að tölurnar sem hv. þingmaður var að fara með séu einfaldlega kolrangar. Þó að ríkisstjórnin hafi veifað 150 milljörðum þá er það ekki framlag ríkissjóðs til skuldamála heimilanna. Hér er verið að opna 70 milljarða heimild fyrir fólk til úttekta úr ríkissjóði. Það þýðir að ríkissjóður er væntanlega að gefa eftir 25% af þeirri fjárhæð kannski 17,5 milljarða að hámarki í séreignarhlutanum og leggja síðan 72 milljarða í þessari aðgerð í skuldamálin, þ.e. samanlagt um 90 milljarða. Það eru 5% af heildarskuldum heimilanna sem eru 1.920 milljarðar um síðustu áramót. Það skiptir því engu máli hvernig hv. þingmaður reynir að reikna, hann kemst aldrei upp í tveggja stafa prósentutölu. Ég er hins vegar alveg fullviss um að hv. þingmaður talaði við kjósendur um tveggja stafa prósentutölu þegar hann var að tala um þann mikla forsendubrest sem heimilin hefðu orðið fyrir enda urðu þau fyrir forsendubresti sem var sannarlega miklu meiri en 5%, hvort sem það er af verðtryggðum skuldum heimilanna eða óverðtryggðum.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir ræðuna. Hv. þingmaður spurði áðan í andsvörum við þann sem hér stendur með hvaða hætti ég teldi að hægt væri að breyta frumvarpinu. Nú vil ég fá að heyra sjónarmið hv. þingmanns á því, og hvort hægt væri, að hans mati, að breyta frumvarpinu þannig að það geti raunverulega gagnast þeim heimilum sem mest þurfa á því að halda og hvort hv. þingmaður væri ekki tilbúinn til að aðstoða hv. stjórnarþingmenn við að finna þá leið sem til þess þarf. Mér heyrist á hv. stjórnarþingmönnum, þrátt fyrir alla orðræðuna sem verið hefur hér í dag, að þeir séu einlægir í vilja sínum til að leiðrétta þennan forsendubrest, en einhverra hluta vegna virðast þeir vera algerlega fastir í að þetta sé eina leiðin þrátt fyrir að hún deili sannarlega peningum til þeirra sem ekki þurfa á því að halda.

Virðulegur forseti. Ef við hefðum 300 milljarða í hendi frá hrægömmunum væri út af fyrir sig hægt að gera einhverja almenna leiðréttingu hjá öllum sem skulda. Það sem stjórnarflokkarnir eru að horfast í augu við er að það fé er ekki í hendi. Við höfum úr miklu minna fé að spila. Þess vegna er það einfaldlega bara rangt að nota þetta miklu minna fé til að leiðrétta almennt allar skuldir hjá öllum nema skuldsettustu heimilum. Það á að fara þveröfugt að þegar maður hefur úr minna að spila en maður hugði. Ráðstafa ætti þeim fjármunum sérstaklega til þeirra sem verst urðu úti. Það hefur lengi verið sannfæring mín að þeir sem verst urðu úti voru einkanlega þeir sem keyptu á árunum 2004–2008 og þess vegna ætti að leggja meiri áherslu á þann hóp og síðan að rétta hlut leigjenda sem sannarlega fóru illa út úr þeim forsendubresti sem varð í hruninu. Það væru þær áherslur sem ég mundi leggja ef ég væri enn í efnahags- og viðskiptanefnd.

Virðulegi forseti. Ég þakka þingmanninum svarið. Mig langar í framhaldinu að inna þingmanninn eftir því hverja hann teldi þá vera skynsamlegustu leiðina á nýtingu þess fjár, hann nefndi það lítillega í andsvari sínu áðan, þ.e. að nota það helst til þeirra sem eru alverst staddir og ég verð að segja að ég er alveg sammála því. Hann nefndi einnig leigjendur. Ég velti fyrir mér, úr því að við erum að fara þessa vegferð og hv. stjórnarþingmenn hafa nefnt að frumvörp komi seinna fyrir alla hina: Erum við ekki, hv. þingmaður, í þessum öllum hinum, þ.e. leigjendum, námsmönnum, eldra fólki og barnafólki að tala þar akkúrat um fólkið sem þyrfti kannski mest á aðstoð að halda til að bregðast við forsendubrestinum? Er það kannski ekki fólkið sem við þyrftum mest að rétta hjálparhönd?

Virðulegur forseti. Ég mundi í fyrsta lagi leggja áherslu á þá sem þurfa sannarlega stuðnings við, eins og þingmaðurinn nefndi, en síðan líka að reyna að nálgast þann hóp sem sannarlega varð fyrir forsendubresti. Fjölmargir urðu ekki fyrir neinum forsendubresti og hafa bara hagnast ágætlega á fasteignaviðskiptum og komu lítt móðir út úr hruninu. Það er engin ástæða til að senda þeim ávísanir úr ríkissjóði þegar við höfum úr takmörkuðum fjármunum að spila. Stjórnarflokkarnir kalla þetta almenna aðgerð. Það er hins vegar alls ekki almenn aðgerð. Þetta er mjög sértæk aðgerð vegna þess að sérstaklega eru undanskildir leigjendur, sérstaklega eru undanskildir þeir sem eru í Búseta, sérstaklega eru undanskilin námslán og þannig eru sérstaklega undanskildir þeir sem raunverulega eru í skuldavanda að verulegu leyti. Og með alls kyns slíkum sértækum aðgerðum er búið að draga úr forsendubrestinum úr þeim tæpu 20%, sem ég held að allir hafi verið sammála um að forsendubresturinn svokallaði væri, og niður í það að vera 5% af verðtryggðum skuldum.

Forseti. Sagt var frá því í fréttum í kvöld að kaupmáttur hérlendis sé með því lakasta í Evrópu og mér finnast það nokkur tíðindi. Þetta má sjá á vefnum Numbeo sem er kynntur sem stærsti gagnabanki heims þegar kemur að lífskjörum almennings í yfir 100 löndum. Kaupmáttur almennings í yfir 18 ríkjum Evrópusambandsins er meiri en kaupmáttur hér á landi. Kaupmáttur hér á landi er svipaður og í Slóveníu og Póllandi og helmingi lakari en í þeim löndum þar sem hann er mestur, Lúxemborg, Þýskalandi og Svíþjóð. Lakastur er hann í Rúmeníu og Búlgaríu, þar er hann 20% lakari en hér á landi. Lítill kaupmáttur Íslendinga helst í hendur við að hér er dýrt að lifa. Þegar vísitala neysluverðs er borin saman í rúmlega 100 löndum kemur í ljós að dýrtíðin er mest í Noregi og þar er Ísland í fimmta sæti. Matvara er líka dýr hér á landi í samanburði við önnur ríki. Hér er matvara sú fjórða dýrasta í heiminum, hún er einungis dýrari í Sviss, Noregi og Venesúela. Ástæðan fyrir því að ég vitna í þessa frétt frá því í kvöld er sú að ég hef pínulitlar áhyggjur af þessari aðgerð sem er því miður ekki almenn aðgerð. Kannski hefði verið hægt að fara út í almenna aðgerð stuttu eftir hrun en fyrrverandi ríkisstjórn fór í ýmsar sértækar aðgerðir og þessi aðgerð er mjög svipuð, hún er mjög sértæk. Ég man að nákvæmlega það sama fólk og leggur þetta fram sem sértæka aðgerð gagnrýndi hina ríkisstjórnina mjög mikið fyrir sértækar aðgerðir. Og ég skil eiginlega ekki alveg orðræðuna hér. En ég hef áhyggjur af því að hlutirnir hafi kannski ekki verið hugsaðir alla leið núna. Við erum mennsk og við gerum oft mistök og mér finnst þetta mjög ótraustvekjandi, ég verð að segja það, hjá hæstv. forsætisráðherra, sem lofaði þessari leið. Mér hefur verið sagt, af mér fróðara fólki, að þessi leið sé aðeins 25% af stóra Íslandsmetinu; varla telst þetta vera heimsmet, eða komast nálægt því, ekki nema þeir sem sjá um að meta heimsmet geti komið hingað og lagt mat á hvort við séum nálægt því, til er heimsmetabók Guinness. En ég hef áhyggjur af því að þetta geti haft vondar afleiðingar og þá sér í lagi fyrir þá sem trúðu því að þeir væru að fá lottómiða með því að kjósa Framsóknarflokkinn út á þessi loforð. Það var fólk sem í einlægni sinni trúði því sem því var sagt fyrir kosningar og það hefur því miður gert ráðstafanir í lífi sínu út frá því. Það fólk mun lenda í vandræðum út af því að eingöngu er verið að efna mjög lítinn hluta af því sem var lofað. Við erum með til meðferðar hér á þinginu tvö frumvörp sem í eðli sínu eru mjög ólík. Annað frumvarpið gefur almenningi kost á því að spara og nýta sparnaðinn sinn til að lækka höfuðstólinn. Það er gott en það er samt ekki þetta loforð, það hefur ekkert með umrætt loforð að gera. Það geta ekki allir sparað og í þessari seinni leið eru þeir sem geta ekki sparað og borgað niður höfuðstól eða fengið pening fyrir útborgun til að kaupa sér fyrsta húsnæði, eða annað húsnæði ef það hefur misst húsnæði sitt, og þeir geta ekki nýtt sér neinar af þessum leiðum og mér finnst það sorglegt. Mér finnst það sorglegt þegar fólk kemst upp með að lofa upp í ermina og berja sér síðan á brjóst hér í þingsalnum og segja að þetta sé frábært. Er frábært að standa við 25% af því sem maður lofar? Ef ég væri fyrirvinna og þyrfti að standa við 100% skuldbindingar væri það þá frábært að ég kæmi bara heim með 25% og ætlaðist síðan til þess að allir mundu sýna mér skilning á því að ég gæti ekki borgað hin 75%? Það mundi ekki þykja góð stjórnsýsla og ekki gott heimilisbókhald ef það væri þannig. Ég sakna þess verulega mikið að þeir þingmenn sem hafa staðið í forsvari fyrir þessum loforðum séu vægðarlaust heiðarlegir við sjálfa sig og þjóðina og viðurkenni að þeir gátu ekki efnt loforðin. Það er ekki gott að lofa upp í ermina á sér, sér í lagi ekki ef maður fær mikil völd. Og Framsóknarflokkurinn, sem hefur ekki stuðning alls Sjálfstæðisflokksins til að framkvæma þá aðgerð sem hér er verið að fjalla um, þarf kannski að útskýra af hverju einungis brotabrot af loforðinu er efnt með þessu. Og af hverju? Ef ég væri að reyna að efna loforðin og reyna að fá stuðning og samheldni hjá þjóðinni þá hefði ég komið hingað inn með þessar tillögur um úrbætur fyrir leigjendur. Ég hefði fundið leið til að tryggja að þeir sem eru með búseturétt fái líka leiðréttingu. Ég hefði tryggt að þetta væri ekki sértæk leið út af því að heildstæðri leið var lofað og þetta er ekki það. Af hverju er ekki hitt komið sem tryggir að fólk upplifi ekki að það sé sniðgengið? Þeir sem eru í langverstu stöðunni eru þeir sem eru á leigumarkaði, það eru öryrkjarnir, það eru ellilífeyrisþegarnir sem mega ekki nota séreignarsparnaðinn til að borga niður af láninu sínu. Mér finnst þetta mjög leiðinlegt. Ég hefði viljað vera jákvæð gagnvart þessu máli. Ég hefði viljað óska þess að við gætum rétt samfélagið af í einhverju öðru en ágreiningi. Það er endalaus ágreiningur í samfélaginu út af því að hér á þingi erum við alltaf að lofa einhverju, í aðdraganda kosninga, sem við getum ekki staðið við. Það er svo sem alveg sama hverjir það eru, það er einhver tilhneiging að lofa meiru en hægt er að standa við. Þetta er einhver óheillastefna í aðdraganda kosninga og núna eru að koma sveitarstjórnarkosningar og í guðs bænum ekki fara að lofa upp í ermina á ykkur sem þið getið ekki staðið fyrir út af því að fólk er komið með óþol fyrir þessu. Takið þið frekar það sem veldur óþolinu úr mjólkinni og passið að almenningur missi ekki algerlega og fullkomlega allt traust á að hægt sé að treysta fólk sem fer í þessa vinnu. Mér finnst óskaplega skrýtið af hverju hæstv. forsætisráðherra er ekki mættur. Hvar er hann? Af hverju var hann ekki hér í gær? Þetta er málið hans. Þetta er kosningaloforðið hans. Hvar er hæstv. forsætisráðherra og af hverju getur enginn svarað, af hverju veit enginn hvernig á að útfæra þessa leið? Af hverju kom ekki þessi reiknivél með? Úr því að það var of flókið. Af hverju biðum við þá frekar? Við erum komin út í furðulegar orðlíkingar. Við erum komin með móðuharðindin hér og saffran og ólífuolíu og pítsur  Hvar er hæstv. fjármálaráðherra? Af hverju er enginn hér á ráðherrabekknum? Hvar eru ráðherrarnir? Er þetta ekki mál ríkisstjórnarinnar?  Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta, klukkan er orðin ansi margt og þeir sem ég hefði talið gagnlegast að ræða þetta mál við eru ekki í húsinu og hafa ekki verið í húsinu. Hæstv. forsætisráðherra hefur í það minnsta hvorki verið í húsinu í gær né í dag til að fjalla um málið sitt. Mér finnst þetta skringilegt. Þetta er eins og að fara á bókakynningu þar sem búið er að lofa því að Halldór Laxness komi og flytji ljóð og svo kemur bara einhver allt annar og flytur það og gerir það kannski bara á norsku. Mér finnst þetta mjög skrýtið allt saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir vangavelturnar og ræðuna sem hér var flutt. Ég vona að hv. þingmaður geti gert sér mig að góðu í þessu púlti og í þessu samtali, en ég er með þrjár spurningar sem mig langar til að fá einhver svör við og varða ýmislegt. Í fyrsta lagi spyr ég hvort hv. þingmanni þyki það ekki nokkuð óábyrgt ef til eru þeir einstaklingar sem breytt hafa lífsstíl á grunni loforða Framsóknar fyrir kosningar. Er það ekki svolítið skringileg hegðun, fyrst skringilegt var uppáhaldsorðið okkar hérna áðan? Í öðru lagi vil ég spyrja: Getur hv. þingmaður lýst nánar hvaða almennu aðgerðir hefði verið hægt að ráðast í beint eftir hrun, sem hv. þingmaður nefndi? Í þriðja lagi langar mig að spyrja: Telur hv. þingmaður að allir flokkar hafi lofað einhverju fyrir síðustu kosningar, sérstaklega einhverju stórlegu? Er ekki einhver munur á flokkunum sem sitja á þingi? Þá er ég ekki bara að meina Pírata og hina heldur kannski einhverja fleiri.

Forseti. Stórt er spurt. Að sjálfsögðu voru loforðin mjög misjöfn fyrir síðustu kosningar. Vinstri grænir voru sérstaklega ábyrgir fyrir síðustu kosningar, þeir mega alveg eiga það og kannski misstu þeir eitthvað af atkvæðum vegna þess. Ég held að það sem hafi kannski helst orðið til þess að fólk breytti hegðun sinni sé örvænting. Ég ætla ekki að fordæma það fólk. Það er örvænting sem rekur fólk út í slíkt. Eftir hrunið var talað um 20%-leiðina sem hefði verið möguleiki að fara í áður en farið var í það að endurreisa bankana. Það var flókið. Ég veit ekki hvort það hefði verið rétta leiðin frekar en sú leið sem átti að fara 100% með 300 millj. kr. eða 200 millj. kr. eða 100 millj kr. frá kröfuhöfum. Ég sakna þess að kröfuhafarnir séu ekki látnir sæta þeirri ábyrgð sem þeir eiga að sæta.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni skýr og góð svör. Það er einmitt gott að fá þessa skýringu. Ég skil fullkomlega þetta með örvæntinguna, að menn hafi brugðist svona við vegna hennar frekar en endilega út frá loforðum Framsóknar. Á því hef ég skilning. Ég hef pínulitlar áhyggjur af því að menn tali mjög fjálglega um 20%-leiðina sem talað var um 2009. Tilfellið var, eins og um var rætt á þeim tíma, að þá mundi það - og hún var alls ekki gallalaus og alls ekki sisvona möguleg. Hún hefði til að mynda sett Íbúðalánasjóð lóðbeint á hausinn, þar sem vel rúmlega helmingur fasteignalána ef ekki meira er enn í dag, og hefði komið illa við lífeyrissjóðina. Þetta voru því miklir óvissutímar og mjög óljóst hvernig þetta hefði verið gert, 20%-fullyrðingin var þar eilítið glannaleg þótt eflaust hefði hún getað gengið, eftir á að hyggja, ég veit það ekki. Ég get ekki fullyrt um það hér en hún var eilítið glannaleg og um það var rætt.

Forseti. Ég var hluti af flokki sem lagði til að farið yrði í 20%-leiðina fyrir kosningarnar 2009. Ég verð að viðurkenna að ég veit ekkert frekar en nokkur annar hverjar afleiðingarnar hefðu orðið en lausnin var útfærsla sem gekk út á að búa til sjóð sem kröfuhafarnir og bankarnir hefðu lagt í. Ég held að það hefði verið mögulegt að gera það en maður veit ekki hverjar afleiðingarnar verða þegar teknar eru svona stórar ákvarðanir, ekkert frekar en þeir sem trúðu því, og ég var líka sannfærð um það, þegar við vorum í Icesave-slagnum að við færum lóðbeint á hausinn ef við mundum samþykkja samninginn eins og hann lá fyrir. En það er áhætta í öllum stórum ákvörðunum og það sem ég sakna hér er heildræn sýn varðandi húsnæðismál hér á landi því að hana vantar fullkomlega.

Virðulegi forseti. Þessi umræða er farin að taka á sig ýmsar myndir. Hér er verið að ákalla látið nóbelsskáld  Hér var jafnframt spurt eftir hæstv. forsætisráðherra. 

Hljóð í salinn.

Þetta er 1. umr. Eins og flestir vita fara frumvörp í gegnum þrjár umræður og jafnvel tvisvar til nefndar sé þess óskað. Ég bið um smákurteisi í þessari umræðu. Hér er um að ræða að koma skuldugum heimilum til hjálpar. 

Virðulegi forseti. Ég biðst innilega velvirðingar á því að vera svo skítleg í minni umræðu að óska eftir því, ótrúlega frökk sem ég er og mikill níðingur, að hæstv. forsætisráðherra sé í þingsal í það minnsta í dag eða í gær meðan við fjöllum um þetta mál þannig að hann geti verið hér til svara um nokkuð sem er hans hjartans mál. Það er þvílíkur fruntaskapur af mér að ég biðst innilega forláts á slíkri hegðun. Ég bið líka innilega forláts á því að voga mér að nefna nóbelsskáld Íslendinga í myndlíkingu. Það hefði honum örugglega líkað illa.

Virðulegi forseti. Ef það hefur farið fram hjá þingmanninum er rétt að geta þess að hæstv. fjármálaráðherra er forsvarsmaður þessa máls 

Forseti. Það er verið að flytja þetta mál inn í þingið. Það er ekki komið inn í þingið fyrr en þessari umræðu er lokið.  Ég man ekki betur en hv. þm. Vigdís Hauksdóttir hafi afar oft kallað eftir ráðherrum í sal við sambærilegar aðstæður þegar hún var í stjórnarandstöðu þannig að mér finnst þetta svolítið skondið og eiginlega svolítið skrípalegt, ég verð að segja það.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir skemmtilega ræðu, myndlíkingarnar og allt. Ég var ekki ósáttur við þær og skildi þær ágætlega. Mig langar að beina nokkrum spurningum til hv. þingmanns. Í fyrsta lagi: Telur þingmaðurinn vera eðlismun á því hvernig 80 milljörðum af skattfé er varið, eins og hér er verið að tala um, eða ef um væri að ræða sambærilega fjárhæð sem kæmi frá svokölluðum hrægömmum sem a.m.k. sumum stjórnarþingmönnum var tíðrætt um í aðdraganda síðustu kosninga? Og telur þingmaðurinn að fjármunirnir frá hrægömmunum séu í hendi? Í öðru lagi langar mig til að inna þingmanninn eftir því hvort hún sé hlynnt almennum aðgerðum eins og þessum sem flytja fjármuni til hátekjufólks og stóreignafólks?

Forseti. Brauðmolakenningin hefur nú verið afsönnuð, það vitum við. Nei, ég er ekki hlynnt þeirri sjálfsblekkingu eða allsherjarblekkingu. Ég hefði gjarnan viljað sjá að við hefðum getað náð þessu bæði 2009 og núna af hinum svokölluðu hrægömmum. Voru ekki einhverjir hv. þingmenn sem töluðu um alls konar sleggjur? Það átti að vera töff aðgerð að ná peningunum af hrægömmunum. Ég sé það ekki í hendi mér en kannski getur einhver stjórnarliða útskýrt fyrir mér hvernig það á að spilast út. Ég væri mjög sátt við það ef við næðum þessum aurum af hrægömmunum, virkilega, en ég er enn að bíða eftir að heyra hvernig á að gera það. Ég veit að þeir eru mjög þolinmóðir og þetta eru bara smápeningar í þeirra augum.

Virðulegi forseti. Þingmaðurinn ræddi áðan og fannst það sæta furðu að hvorki hæstv. fjármálaráðherra né hæstv. forsætisráðherra sæju ástæðu til að sitja umræðuna eða taka þátt í henni með þingmönnum. Ég deili þeirri skoðun með þingmanninum að það er að mörgu leyti óþægilegt að geta ekki innt hæstv. ráðherra eftir svörum um þessi mál þar sem þeir virðast, alla vega í mínum huga, vera þeir einu sem skilja almennilega hvað er um að vera hérna. Ekki hefur mér sýnst á tilsvörum og ræðum hv. stjórnarþingmanna að þeir skilji þetta fullkomlega, en látum það liggja á milli hluta. Hverju telur þingmaðurinn það sæta að þingmenn Sjálfstæðisflokksins skuli vera fjarverandi við umræðuna?

Forseti. Nú get ég ekki lesið huga sjálfstæðismanna. Það er einn sjálfstæðismaður hér í hliðarsal og vonast ég til þess að hv. þingmaður veiti okkur þá ánægju að gefa okkur tækifæri til að heyra meira af honum í andsvörum síðar. Ég held að það verði mjög athyglisvert að fylgjast með hvernig þetta mál þróast í hv. efnahags- og viðskiptanefnd af því að ekki er meiri hluti í nefndinni fyrir málinu eins og það er, eins og það er lagt fram á Alþingi. Það er dálítið sérstakt og heyrir til tíðinda að mínu mati. Ég hefði gjarnan viljað eiga orðastað við hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins Pétur H. Blöndal og Vilhjálm Bjarnason því að þetta er svolítið sérstakt, eins og ég hef sagt áður. Ekki er ég þjökuð af þingreynslu en hef fengið að upplifa ýmislegt á Alþingi, marga sérstaka hluti. Þetta er í topp fimm af spes upplifunum á þinginu, þessi dagur í dag.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir fína ræðu, hún kom víða við. Ég ætla að segja almennt að mér finnst umræðan á köflum ómakleg vegna þess að skuldastaða heimilanna og aðgerðir til handa heimilum er mikilvægt og háalvarlegt málefni. Ég ætla að fara yfir dæmi um fjölskyldu, hjón með 700 þús. kr. í sameiginlegar tekjur á mánuði, hvort um sig með 350 þús. kr. Eftirstöðvar láns eru 22 millj. kr. Meðaleftirstöðvar eru 17,8 millj. kr. ef við skoðum öll lánin. Þessar aðgerðir munu lækka höfuðstólinn um 2,5 millj. kr. Þetta er hefðbundið lán. Greiðslubyrðin mun lækka og ráðstöfunartekjur fjölskyldunnar aukast um um það bil 20 þús. á mánuði. 

Forseti. Það var alls ekki ætlunin að vera ómakleg. Ég er sammála hv. þingmanni um að þessi útreikningur er réttur og það er ánægjulegt ef einhver fær leiðréttingu á óréttlátum lánum. Mín gagnrýni snýr ekki að því. Hún snýr að því að það er mjög erfitt að átta sig á því hvernig þetta verður í framkvæmd fyrir mjög marga og síðan sitja allt of margir eftir. Ég mundi gjarnan vilja að hv. efnahags- og viðskiptanefnd mundi t.d. taka tillit til þeirra sem eru með verðtryggð lán hjá Búseta. Síðan mundi ég gjarnan vilja að það væri litið til allra hinna. Það varð vissulega mikill forsendubrestur hjá leigjendum þegar hrunið varð, bara á annan hátt. Hvað á að gera fyrir þá? Það væri svo gagnlegt að tekið yrði á því og ég beini því til nefndarinnar að það verði gert.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Birgittu Jónsdóttur fyrir góð og skýr svör og ég deili hennar skoðunum, einnig varðandi aðra hópa eins og leigjendur. Ég treysti á að úrræði hæstv. félags- og húsnæðismálaráðherra verði í þeim anda að ástandið á markaðnum batni, úrræðin verið fjölbreyttari og meira framboð sem lækki verð sannarlega. Ég vil spyrja hv. þingmann í seinna andsvari hvað henni finnst um verðtrygginguna, hvað hún vilji gera í framhaldinu.

Forseti. Ég hef spáð og spekúlerað mikið í verðtrygginguna og ég er ekki 100% sannfærð um að verðtryggingin sé mesti fjandinn. Ég er aftur á móti sannfærð um að 40 ára verðtryggð lán séu mikill fjandi þannig að það væri vissulega búbót eða skynsamlegt að stytta tímann í 20 ár. Ég treysti ekki bönkunum, hv. þingmaður. Ég treysti þeim ekki fyrir óverðtryggðu lánunum og meðan svona mikil óvissa ríkir verður fólk að fara í rússneska rúllettu með húsnæðislán sín. Það er slæmt. Ég held að við þurfum að skoða peningastefnuna heildrænt og við þurfum að fá svör við því hvers konar gjaldmiðil við ætlum að hafa. Það er mjög brýnt að ræða þessa hluti í samhengi.

Herra forseti. Mér er að vísu kunnugt um að hæstv. forsætisráðherra hefur forðast þingið eftir að hv. þm. Helgi Hjörvar veitti honum verðskuldaða hirtingu hér um daginn út af þeim frumvörpum sem hér eru til umræðu. Það er hins vegar fullkomlega eðlilegt og þinglegt að þingheimur óski eftir því að hæstv. forsætisráðherra taki til máls og tjái skoðanir sínar á því frumvarpi sem hér er undir áður en umræðunni er lokið. Allir vita að þó að hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra flytji málið er það að undirlagi hæstv. forsætisráðherra. Þetta er hans helsta keppikefli. Það var hæstv. forsætisráðherra sem sagði í þættinum Forystusætið í ríkissjónvarpinu að skuldaleiðréttingin ætti að vera 300 milljarðar. Hún reyndist vera 80 milljarðar. Það var sömuleiðis hann sem upplýsti að hrægammarnir ættu að kosta hana. Það hefur ekki gengið eftir. Og það var hann sem sagði að það ætti að afnema verðtrygginguna. Herra forseti. Ég tel því sjálfsagt 

Forseti upplýsir, eins og forseti tók fram hér fyrr, að skilaboðum hefur verið komið til hæstv. forsætisráðherra um beiðni hv. þm. Helga Hjörvars.

Herra forseti. Það er þakkarvert að hæstv. forseti skuli hafa komið skilaboðum til hæstv. forsætisráðherra. Ég óska þá eftir því að herra forseti upplýsi hvort hæstv. forsætisráðherra hafi komið skilaboðum til hans um hvort hann hyggist koma til umræðunnar. Ég man ekki eftir því að nokkurt mál sem nokkur forsætisráðherra hefur borið eins fyrir brjósti og barist eins fyrir hafi verið til lykta leitt við 1. umr. án þess að upphafsmaður málsins væri inntur eftir afstöðu sinni til þess. Það er eðlilegt að hv. þm. Helgi Hjörvar vilji fá tækifæri til að spyrja hæstv. forsætisráðherra hvers vegna það séu einungis 80 milljarðar sem renna til skuldaleiðréttingarinnar en ekki 300 milljarðar, hvers vegna þeir séu ekki fjármagnaðir af svigrúminu fræga og hvers vegna þeim sé ekki fylgt með afnámi verðtryggingarinnar, sem einn hv. þingmaður Framsóknarflokksins hefur sagt við þessa umræðu að sé forsenda þess að leiðréttingin gangi eftir.

Virðulegi forseti. Ég verð að árétta það sem hér hefur verið nefnt, það er náttúrlega meira en furðulegt að hæstv. forsætisráðherra skuli ekki láta sjá sig í þessari umræðu. Það er ekki eins og þessi umræða hafi tekið stuttan tíma, hún hefur varað hér í tvo heila daga og tvö kvöld. Forsætisráðherrann sem með eld í augum talaði fyrir skuldaleiðréttingunni í aðdraganda kosninga og á eftirminnilegum skrautfundi í Hörpu og aðeins rislægri fundi í Iðnó talaði um það sem framan af var kallað heimsmet og upprisa en sést svo ekki þegar málið er rætt í þinginu. Þessi fjarvera hæstv. forsætisráðherra hefur nefnilega merkingu í því pólitíska samhengi sem við erum í hér. Hér erum við með óvenjulega sterkan þingmeirihluta bak við ríkisstjórn, 38 þingmenn bak við kraftmikla ríkisstjórn sem sest að völdum eftir kosningar í miklu stuði, hefur misst fylgi og tiltrú hraðar en við höfum nokkurn tímann áður séð og þegar kemur að stærsta kosningamáli þessarar ríkisstjórnar er það með eftirgangsmunum sem ráðherrann sem mælir fyrir málinu, hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra Bjarni Benediktsson, lætur sjá sig í mýflugumynd endrum og sinnum undir umræðunni. Hvaða aðrir hv. þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað hér? Tveir aðrir þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa talað í vaskri 19 manna sveit, hv. þm. Pétur H. Blöndal sem lýsir sig andsnúinn málinu og hv. þm. Vilhjálmur Bjarnason sem er sama sinnis. Þessir tveir sjálfstæðismenn hafa tjáð sig um málið fyrir utan hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra sem situr uppi með það því að hann mælti fyrir því. Arkitektinn, hugsuðurinn, hinn framsýni ungi forsætisráðherra er hins vegar ekki á staðnum, hann bara sést ekki. Þetta hefur allt saman pólitíska þýðingu. Staðan sem umræðan er í hér er í samspili við þá tiltrú sem hrynur í huga þjóðarinnar á hverjum einasta degi. Fylgi ríkisstjórnarinnar hrynur, fylgi stjórnarflokkanna hrynur og fylgi við einstaka ráðherra er á undanhaldi. Það sem meira er, aðeins 27% þjóðarinnar hafa yfir höfuð trú á heimsmetinu sem flokkarnir voru kosnir út á, fyrst og fremst Framsóknarflokkurinn, hafa trú á málinu sem mælt hefur verið fyrir. 27% þjóðarinnar eru eftir á dekki til að gefa heimsmetinu séns. Þetta er staðan. Af hverju er staðan orðin þessi? Af hverju er staðan orðin svona vandræðaleg og undiraldan svona þung? Af hverju er stóra loforðið orðið svona dældað þegar rétt er búið að mæla fyrir málinu? Af hverju skyldi það vera? Það er vegna þess að pólitík er í samhengi. Það eru örfáar vikur síðan hæstv. utanríkisráðherra mælti fyrir því að afturkalla aðildarumsókn að Evrópusambandinu. Það var sögulega illa tímasett tillaga, illa formuð og með vondri greinargerð sem ráðherra þurfti að taka til baka. Hún rammaði inn kosningasvik Sjálfstæðisflokksins vegna þess að sjálfstæðisráðherrarnir höfðu hver á fætur öðrum lofað allt öðru. Þessi tillaga er í því samhengi og líka því að í umræðunni um fjárlagafrumvarpið eru óteljandi þau skipti þegar hæstv. fjármálaráðherra steig í pontu - og notaði hvaða orð? Hvað sagði hæstv. fjármálaráðherra? Þessir peningar eru ekki til. Og um hvað var þá verið að ræða? Þá var verið að ræða um desemberuppbót, háskólastigið, Landspítalann og menningarsamninga. Og þá var verið að tala um heilsugæslu. Þá var verið að tala um samfélagið, samneysluna okkar. Þá kom hér bláeygur ungur fjármálaráðherra og sagði ábyrgur, sligaður af ábyrgðarkennd og ást á ríkissjóði: Þessir peningar eru ekki til. Og við sem leyfðum okkur að halda öðru fram vorum óábyrg gagnvart viðkvæmri stöðu ríkissjóðs. Hvað gerist svo? Það sem hétu útgjöld, óábyrg ráðstöfun opinbers fjár í aðdraganda fjárlagafrumvarps og afgreiðslu þess, er núna efnahagsaðgerð sem er fjármögnuð með hinum sama ríkissjóði. Þá er hægt að ráðstafa fé þar sem þess er sannarlega ekki þörf og þá koma þingmenn Framsóknarflokksins í ræðustólinn - og hvað segja þeir? Við lofuðum leiðréttingu fyrir heimilin. Ég held að þar sé alveg mælt af hjarta, að menn hafi hugsað með sér: Já, við ætluðum að leiðrétta vanda heimilanna í landinu. Sú staða sem hér er upp komin, fjarvera forsætisráðherra og sérkennileg viðvera Sjálfstæðisflokksins, leiðir hugann að þeirri staðreynd að þetta er ekki svona einfalt. Eru heimilin sem þarna voru til skoðunar ekki heimili öryrkja? Eiga öryrkjar ekki heimili? Eiga leigjendur ekki heimili. Eiga námsmenn ekki heimili? Eiga þeir sem eiga lánsveð eða byggja sína íbúð á lánsveðum að hluta ekki heimili? Svo er hin hliðin á því sem var til umræðu í aðdraganda afgreiðslu fjárlaga. Eru skólarnir ekki fyrir heimilin? Er heilbrigðiskerfið ekki fyrir heimilin? Er sterkt vegakerfi ekki fyrir heimilin, sálfræðiþjónusta, sérkennsla, rafmagn, vatn? Er það ekki fyrir heimilin í landinu? Jú, það er nefnilega fyrir heimilin í landinu. Og það eru öll heimilin í landinu. Það eru þessi heimili sem njóta góðs af samfélaginu, af samneyslunni. Þessi heimili njóta góðs af því að horft sé til heildarinnar en ekki til þess að ráðstafa fé þar sem þess er ekki þörf. Staðan er sannarlega pólitískt mjög flókin fyrir ríkisstjórnarflokkana eins og hér hefur verið bent á en vegna þess að hér er undir hugtak sem hefur verið þrástef og forsenda þessarar umræðu sem er forsendubresturinn er sérkennilegt að horfa á hvernig þessu hugtaki hefur reitt af, fyrst í aðdraganda kosninganna þegar það var mjög ríkt í umræðunni, síðan í flottu kynningunni í Hörpu þar sem forsendubresturinn var ítrekað nefndur og svo núna eftir að umsóknir verða komnar í hús. Þegar þátttakan liggur fyrir á fjármálaráðherra að ákveða með reglugerð einhvers konar leiðréttingarvísitölu á sínu borði. Þá er allt í einu forsendubresturinn ekki í tölu eða tiltekinni viðmiðun heldur miðast við það hve há heildartalan verður. Í raun er forsendubresturinn ekki lengur forsenda leiðréttingarinnar heldur er forsendan orðin talan sem er til skiptanna. Þetta er til umhugsunar. Í öðru lagi er til umhugsunar hvað rannsóknir á hinum raunverulega forsendubresti sýna. Hér hefur ítrekað verið bent á þá staðreynd að þessari leiðréttingu er beint að fólki sem beinlínis hagnaðist á efnahagshruninu. Það getur ekki undir neinum kringumstæðum gengið upp að tala í sama orði um forsendubrest og þá sem keyptu eignir 1994 eða 1998. Það gengur ekki upp. Það er alveg sama hvaða nálgun maður notar í því að tala um forsendubrest. Ef við skoðum rannsóknir á efnahagslífinu í aðdraganda hrunsins er sannarlega hægt að tala um forsendubrest hjá þeim sem tóku lán eftir 2004, sérstaklega þeim sem keyptu sína fyrstu íbúð eftir það. Það fólk er verst sett vegna verðbólgunnar 2007–2008. Svo getur maður tekið upp skáldlegri sveiflur og talað um forsendubrest þeirra sem búa á Þingeyri, Djúpavogi og Húsavík þessa dagana og hvort hin velmeinandi ríkisstjórn hugsi sér þegar milljarðarnir fara að rúlla inn frá hrægammasjóðunum að þetta fólk megi búast við einhvers konar leiðréttingu á lífskjörum sínum, draumum og tilveru. Hvað ná þessi gæði langt hjá hæstv. ríkisstjórnarflokkum? Ég sakna þess í umræðunni að það er lítið rætt um það fordæmi sem með þessu er gefið, það umfang sem hér er undir og hvaða skilaboð við erum að gefa inn í framtíðina. Virðulegur forseti. Þessi umræða er að mestu leyti á enda runnin og hefur að mjög mörgu leyti verið gagnleg og á köflum afar málefnaleg. Hér hafa verið dregnar fram staðreyndir sem varða fyrst og fremst muninn á loforðunum stóru og síðan efndunum en umræðan hefur ekki síður dregið fram þann pólitíska veruleika sem hér er til grundvallar. Það er greinilegt að ríkisstjórnarflokkarnir eiga eftir að ráða ráðum sínum í fleiri málum en Evrópusambandsmálinu. Það væri glúrið að fara að hittast einhvers staðar út af því, en ekki síður út af þessu máli vegna þess að staðan þarna er greinilega mjög flókin. Ég hef sjálf væntingar til þess að það væri vit í að reyna að færa þetta mál til betri vegar með því að beina kröftunum þangað sem þeirra er frekar þörf, a.m.k. gæta að því að þarna séu einhver mörk á ferð. Ég held að það skipti mestu máli í þessari umræðu allri saman að menn átti sig á því að yfirlýsingar um heimsmet og upprisu eru dæmdar til að brotlenda. Enginn stendur undir slíkum gífuryrðum. Það sem er þó verst í þessu máli er að hér er opinberu fé, skattfé, peningum okkar allra og fyrst og fremst peningum þeirra sem lítið hafa og fá ekkert út úr þessum aðgerðum, beint til þeirra einstaklinga sem á fyrri tímum hefðu keypt gull og eldað með saffrani og ólífuolíu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Svandísi Svavarsdóttur fyrir ef til vill dæmalausa ræðu, en þakkir samt. Hér fara menn mikinn í ræðustól, það er talað um hámörk og lágmörk, fólk sem fær ekkert út úr þessum aðgerðum og Reykjavík andspænis landsbyggð. Það er mjög vinsælt hjá þeim sem vilja skapa sundrung og óvild að bera saman landsbyggð og höfuðborgarsvæði. Á síðasta kjörtímabili reyndi ríkisstjórnin, sem hv. þingmaður sat sjálf í lengst af, í tvígang þvert á vilja þjóðarinnar  Icesave-skuldirnar áttu að leggjast þvert yfir alla ríkisborgara landsins, alveg óháð stétt og stöðu því að ríkið átti að taka þessar skuldabyrðar á sig 

Virðulegi forseti. Það er þetta með að halda þræði. Hv. þingmaður talar um að ég hafi egnt saman Reykjavík og landsbyggðinni  Hv. þingmaður talar um Icesave og það er gott vegna þess að þá líður þingmanninum eins og hún sé á heimavelli. Mér finnst mikið umhugsunarefni með þessa ríkisstjórn og þá ríkisstjórnarflokka sem hér eru við völd yfir höfuð að vera svo föst í stjórnarandstöðugírnum frá því á síðasta kjörtímabili að þeim er algjörlega fyrirmunað að tala fyrir sínum málum 

Gerði það …

Þarf hún ekki að gera það? Ég held að það gæti verið góð byrjun að horfa í augun á sjálfri sér í spegli og segja: Þú getur þetta, vinkona, staðið bara með þinni ríkisstjórn. Ég held að það væri ágætisbyrjun. Einmitt í tengslum við það hef ég verið hugsi yfir umræðunni um lánsveðin og það fólk sem er með þau. Fyrri ríkisstjórn var komin áleiðis með að semja við lífeyrissjóðina um að þeir mundu taka þátt í þeim kostnaði og þess vegna virðast ríkisstjórnarflokkarnir núna ekki vilja ganga inn í það samkomulag. Það er meinbægninnar vegna, bara vegna þess að fyrri ríkisstjórn gerði það skulum við ekki gera það. Þetta er sami þingmaðurinn og er með siðbótarræður um það hvernig fólk eigi að tala í þinginu. Hv. þm. Vigdís Hauksdóttir er að tala um að færa umræðuna á hærra plan.

Virðulegi forseti. Það sem fyrrverandi ríkisstjórn gerði með lánsveðshópinn, úr því að talið berst að því að ríkisvæða skuldir, var að ríkisvæða að mig minnir skuldbindingu hjá ríkissjóði upp á 12 milljarða, ef mér skjöplast ekki. Aðgerðin átti að kosta það og þá upphæð átti að taka úr lífeyrissjóðnum. Það átti að færast á ríkisreikning. Það er talað um að sú aðgerð sem þessi ríkisstjórn er að boða hér með leiðréttingu á verðtryggðum lánum kosti mikið og sé öll á kostnað ríkisins. Það er hér með leiðrétt. Það er athyglisvert að þingmaðurinn treystir sér ekki til að útskýra fyrir þingmönnum sem sitja í þingsalnum hvernig vinstri flokkarnir lögðu sig fram við það á síðasta kjörtímabili að skuldsetja hvern einasta einstakling á landinu og ætluðu sér að gera það með Icesave-skuldaklafanum. Það var ekkert verið að hugsa um hag landsins eða landsmanna enda varð okkur til happs að þessi mál fóru tvisvar í þjóðaratkvæðagreiðslu. Þjóðin hafnaði því og við höfðum fullan sigur fyrir EFTA-dómstólnum. Hvernig værum við stödd hefði ríkisstjórnin fengið sínu framgengt með Icesave-málin á síðasta kjörtímabili? Hvar værum við þá stödd? Hverjir væru þá fátækir og hverjir fengju of mikið út úr þessari skuldaleiðréttingu? Nei, hv. þm. Svandís Svavarsdóttir sem var ráðherra í síðustu ríkisstjórn kann líklega best að koma skuldum yfir á herðar einstaklinga því að hér finnur hún þessu frumvarpi allt til foráttu og finnst ófært að það sé verið að leiðrétta skuldir heimilanna. Það er mjög alvarlegt mál hvernig málflutningurinn birtist við umræðu þessa máls. Það skal tekið fram að lokum að ég hef flutt mína ræðu í þessu máli. 

Virðulegi forseti. Maður verður bara að halda í sér hérna.

Já, …

Það er ekki nóg með að hv. þingmaður hafi í ræðustól kennslustundir í umræðum á háu plani heldur gerir hún það líka með frammíköllum. Það er náttúrlega eftir því tekið og einkennir feril hv. þingmanns á hversu háu plani hún er og hefur verið í allri sinni umræðu.

Er Vigdís Hauksdóttir á dagskrá?

Ja, maður spyr sig. Mig langar til að velta því aftur upp, vegna þess að það er verulega mikið áhyggjuefni, hvort lánsveðsheimilin eigi í raun og veru að gjalda þess að fyrri ríkisstjórn lét sig þau varða. Er hv. þingmaður að segja að staða þeirra heimila verði látin liggja óbætt hjá garði vegna þess að fyrri ríkisstjórn lét sig þau varða? Eru það þá okkar heimili og hitt ykkar heimili? Er það svona sem hv. þingmaður hugsar þetta frá sínu mjög svo háa plani? Hv. þingmaður talar um að mikilvægt sé að hugsa um hag landsmanna í heild. Ég er sannarlega sammála því og einmitt þess vegna finnst mér mikilvægt þegar við erum að tala um úthlutun opinbers fjár að við sýnum ábyrgð. Við höfum verið að tala um það við fjárlagagerðina og hv. þingmaður, sem er formaður fjárlaganefndar, hefur talað innblásið um ábyrgð við ráðstöfun opinbers fjár, um ábyrgð í ríkisrekstri, en þessi ábyrgðarkennd nær augljóslega ekki yfir þær aðgerðir sem hér eru boðaðar.

Hæstv. forseti. Þessi umræða er búin að vera afskaplega athyglisverð og hún er búin að vera afskaplega upplýsandi. Ég hef verið að velta fyrir mér öðru hvoru undir umræðunni hvaða skilaboð fólk sem fylgist með henni fær. Og af því að síðasti ræðumaður auglýsti eftir gleði þá get ég fullvissað hana um að sá sem hér stendur er glaður, stoltur, ánægður og vongóður yfir því að þetta sanngirnismál skuli nú vera komið fram. Ég er líka stoltur af því að þau loforð sem gefin voru skuli vera efnd innan árs frá því að ríkisstjórnin komst til valda. Mig langar aðeins til að fara yfir forsögu þessa máls, vegna þess að það er ekki svo að Framsóknarflokkurinn hafi fengið áhuga á íslenskum heimilum korteri fyrir kosningar 2013. Framsóknarflokkurinn veitti ríkisstjórn hlutleysi sitt árið 2009 snemma árs gegn því loforði að tekið yrði á vandamálum heimilanna. Þáverandi ríkisstjórn stóð reyndar ekki við það loforð og það sem meira var, hún barðist með kjafti og klóm gegn hugmyndum sem Framsóknarflokkurinn lagði fram þá um 20% niðurfellingu skulda meðan bankarnir voru enn í fangi ríkisins. Það tækifæri glataðist því miður eins og mörg önnur undanfarin ár og flækti lausn þess máls sem við ræðum nú. Glöggir menn munu sjá ef þeir fara í gegnum kosningabæklinga Framsóknarflokksins frá því fyrir síðustu kosningar að þar var sagt að komið yrði til móts við skuldsett heimili með beinni skuldaniðurfærslu, með skattalegum ráðstöfunum og þau tvö frumvörp sem hér hafa verið lögð fram með nokkurra daga millibili vinna einmitt að því markmiði og vinna mjög vel saman. Mér hefur reyndar fundist að í þessari umræðu hafi verið talað mjög mikið um það sem ekki er í þessu frumvarpi. Einhverra hluta vegna hefur mikið verið talað um hópa sem eru sannarlega ekki hluti af því viðfangsefni sem er í frumvarpinu. Málefni leigjenda sem hér hafa komið mjög til umræðu eru í sérstökum farvegi í vinnuhópi sem er að fara yfir húsnæðisúrræði yfir höfuð og þar er allt undir. Þar er t.d. áhugamál okkar framsóknarmanna, byggingarsamvinnufélög, sem nýtast fólki sem er með minna en meðaltekjur. Mér hefur líka fundist upplýsandi í þessari umræðu að komið hefur í ljós, og það hlýtur að vera áhugavert fyrir fólk sem situr heima, að tveir aðilar á ASÍ-töxtum sem reka heimili eru allt í einu orðnir hálaunafólk samkvæmt sumum. Að vísu hífði síðasta ríkisstjórn þá upp í milliþrep í skatti, en þetta hljóta samt að vera þó nokkur tíðindi fyrir þetta fólk. Um er að ræða um það bil helming þess fólks sem nýtur þess frumvarps sem hér er til umræðu. Það hljóta líka að vera nokkur tíðindi fyrir fólk sem er með 8 millj. kr. í heimilistekjur, sem er svona eins og einn og hálfur meðal BSRB-maður, þ.e. ef tveir BSRB-félagar búa saman og annar er í hálfu starfi hafa þeir 8 millj. kr. í árstekjur.  Það eru alls konar tölur hér á flugi. Þessi tvö frumvörp, frumvarpið sem lagt var fram hér fyrir helgi og þetta frumvarp, hafa áhrif á 100 þúsund heimili af 125 þúsund heimilum. Það frumvarp sem hér er sérstaklega til umræðu í kvöld hefur áhrif á 69 þúsund heimili. Og nú segja menn: Þetta fólk hagnaðist á hruninu. Það sagði hv. þm. Svandís Svavarsdóttir hér rétt áðan. Ég skal viðurkenna að ég sagði hér fyrr í kvöld, sem vakti kátínu ýmissa, að ég hitti fullt af fólki í kosningabaráttunni í fyrra og ég get fullyrt að ekki nokkur einasti maður af því fólki sem ég hitti hafði hagnast á hruninu, ekki nokkur einasti. Það sem þetta fólk hafði hins vegar fram að færa var að mestu leyti þetta: Við stöndum í skilum með erfiðismunum. Hvers eigum við að gjalda? Það er sá hópur sem sannarlega sat eftir og ég er ekki að gera lítið úr því að hér voru leyfð 110%-lán, og ég er ekki að gera lítið úr því nema síður sé að dómstólar dæmdu gengislánin ólögleg. Þarna fékk hópur fólks leiðréttingu en einn hópur sat eftir og það hópur sem barðist við að standa í skilum, fullhertur af því. Þetta frumvarp og frumvarpið sem lagt var fram hér fyrir helgi vinna vel saman að því að mynda nýjan grundvöll fyrir þetta fólk, að gefa þessu fólki nýja von, að gefa því nýtt tækifæri. Þá segi ég aftur: Hvaða hópur er þetta? Jú, helmingur þessa hóps er fólk sem hefur 300 þús. kr á mánuði, tveir aðilar sem reka saman heimili, tæplega þó. Ég verð að viðurkenna að að sumu leyti hefur mér liðið svolítið eins og litlu gulu hænunni í þessari umræðu. Nú þegar búið er að sá fræinu, búið að uppskera, búið að þreskja, búið að mala og búið að baka brauð þá koma hundurinn, kötturinn og svínið og þeim líkar ekki hvernig brauðið er í laginu. Fyrir mér snýst ekki málið um það hvernig brauðið er í laginu heldur að það sé bakað. Það sem skiptir mig og okkur í Framsóknarflokknum mestu máli er það að veita þessum málum brautargengi. Af því að ég minntist á 20% sem barist var gegn árið 2009 þá kom hv. þm. Ögmundur Jónasson fram í fyrra og sagði: Það voru mistök að fara ekki þá leið. Hann viðurkenndi það, hann er maður að meiri. En ég held að hann sé eini maðurinn úr þessum hópi, þ.e. minni hlutans á Alþingi núna, sem orðaði þetta. Auðvitað er auðvelt að vera vitur eftir á. En málið er þetta: Við vorum alltaf sannfærð um að þetta væri hægt, líka þá. Við vorum og erum sannfærð um að hægt sé að leiðrétta stökkbreyttar skuldir heimila og leiðrétta þann forsendubrest sem varð hér á árunum 2009 og 2010.

5%

- 5%, segir hv. þm. Helgi Hjörvar. Það má nú ýmislegt segja um hann en ég mundi aldrei segja að hann væri talnaglöggur, en það er önnur saga. 
             Aðalatriðið er þetta: Staðið er við að leiðrétta þessi stökkbreyttu lán. Menn hafa sagt: Bíddu, áttu ekki þessir vondu hrægammasjóðir að greiða fyrir þessari aðgerð? Svarið er jú og þeir eru að því. Þeir eru að því vegna þess að sá hluti þeirra ráðstafana sem kemur úr ríkissjóði kemur af bankaskatti sem menn höfðu loksins kjark til að leggja á. Og hverjir eiga svo þessa banka? Að meginhluta til erlendir vogunarsjóðir. Menn geta haft hér flím ef þeir vilja, menn geta hlegið að ráðstöfunum fyrir íslensk heimili eins mikið og þeir vilja. Það verður þá allt í einu bara gleði hér og kominn tími til. Niðurstaðan er þessi: Þær aðgerðir sem nú er verið að fara í munu koma fjölda fólks til góða og mest því fólki sem hefur meðaltekjur og lægri. Þær munu verða til þess að auka íslenskum heimilum von og trú á framtíðina. Að því viljum við stefna.

Virðulegur forseti. Það er algjörlega ótrúlegt að hlusta á hv. þm. Þorstein Sæmundsson. Þetta er svo sem ekki í fyrsta skipti sem ég verð algjörlega undrandi þegar ég hlusta á þingmanninn tala hér í ræðustól. Hann snýr ekki út úr, hann segir rangt frá umræðum sem hér hafa verið. Og hann er ekki að tala við þingsalinn, hann er að tala við ykkur sem heima sitjið: Finnst ykkur það? Og hann segir að hér hafi einhver sagt að það væru há laun, að það væri hátekjufólk sem væri með 8 milljónir á mánuði samanlagt. Það sagði það enginn.  
             Það er náttúrlega ekki hægt að tala við þetta fólk, það er ekki hægt að tala við ykkur vegna þess að þið hafið rangt eftir í hvert einasta skipti næstum því sem þið opnið munninn. Virðulegi forseti. Þessar tillögur eru hér lagðar fram. Við vitum alveg hvað þær eru. En það er alveg undarlegt að við megum ekki hafa skoðun á tillögum þessara hv. þingmanna Framsóknarflokksins. Þá verða þeir bara alveg gasalega móðgaðir og segja: Hvað er hér í gangi, vitið þið ekki að við erum að ræða þetta, vitið þið ekki hvað okkur þykir vænt um leigjendur? En ég meina, það er ekkert í þessu fyrir leigjendur. Og það er alveg klárt að einhverjir eiga að fá 4 millj. kr. út úr þessu og það er bara hálaunafólk sem getur fengið það,  
             Virðulegi forseti. Er ekki hægt að fá hljóð hér meðan maður talar? Er það ekki dónaskapur af þingmanninum að vera blaðrandi framan í mann þegar maður er í ræðustól? Og ég vildi óska að hv. þingmaður hefði einhvern tíma rétt eftir þegar hann kemur í þennan stól.

Hæstv. forseti. Ég þakka nú hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Svo vel vill til að allt sem sagt er í þessum sal er tekið upp og afritað. Og ef við gaumgæfum þessa umræðu, hvenær sem við höfum tíma til þess, þá mun koma í ljós akkúrat það sem ég var að segja hér áðan, að menn hafa talað um að meiri hluti þeirra sem á að fá bót sinna mála samkvæmt þessu frumvarpi sé fólk með háar tekjur. Þessu hefur verið haldið ítrekað fram og við þurfum ekkert að karpa um það, 

Hvaða þingmaður sagði það?

Hv. þm. Helgi Hjörvar, sem hefur nú ekki verið viðstaddur þessa umræðu fyrr en hér í blálokin, getur komist að því með því að fara yfir upptökur af þessum umræðum frá því í gær og í dag.  Það er allt í lagi. Aðalatriðið er það að við séum móðgaðir yfir því að fólk sé ekki sammála okkur, fjarri því. En ég viðurkenni það að ég var ögn undrandi vegna þess að hv. þingmenn minni hlutans hafa talað hér í nokkra mánuði um að þá langi til að sjá þetta frumvarp og vilji greiða götu þess í gegnum þingið. Ég get alveg viðurkennt það að viðbrögðin komu mér ögn á óvart og mér finnst hafa verið talað mikið um það sem er ekki í þessu frumvarpi og stóð ekki til að væri í þessu frumvarpi, 

Forseti. Þetta er algjörlega óskiljanlegt viðhorf. Auðvitað erum við búin að bíða eftir þessu frumvarpi, öll þjóðin hefur verið að bíða eftir þessu frumvarpi. Það voru haldnir fundir 28. nóvember og boðaðar stórkostlegar aðgerðir. Síðan hefur verið talað um heimsmet og ég veit ekki hvað. Auðvitað erum við búin að bíða eftir þessu eins og allir aðrir. Og höfum við verið að tefja hér? Er það að tefja að ræða stærsta mál ríkisstjórnarinnar, er það að tefja? Er eitthvað óeðlilegt að við höfum skoðun á þessu? Það er alveg hárrétt hjá þingmanninum að það hefur verið sagt hér að fólk með háar tekjur fái greitt út, en það hefur enginn sagt að það sé meiri hluti þeirra sem fái greitt. En vissulega hefur verið bent á að verið er að fara með út úr skuldugum ríkissjóði peninga til fólks sem þarf ekki á þeim að halda. Og ég ætla að leyfa mér að 

Hæstv. forseti. Ég mun nú seint ætlast til þess að við hv. þm. Valgerður Bjarnadóttir verðum sammála um alla hluti enda þurfum við ekki að vera það, hún er af dálítið öðru litrófi pólitíkurinnar. En það sem hv. þingmaður sagði hér, undir lok ræðu sinnar, var einmitt angi af þeim sama meiði og ég talaði hér um áðan, að greiða fólki peninga sem þarf ekki á því að halda. Ég segi aftur: 50% af því fé sem verið er að ráðstafa í þessu frumvarpi er til fólks sem hefur samanlagt 6 milljónir í árslaun, í heimilistekjur. Það getur vel verið að þetta fólk sé alveg svakalega vel stætt.

Ég sagði ekki að það væri ...

Ég hef ekki hitt það fólk enn þá  Það er nú líka svo merkilegt, kannski hefur hv. þingmaður hitt þetta fólk, að það vildi svo til að þegar við vorum á ferð í okkar kjördæmi, framsóknarmenn, í fyrra þá sáum við samfylkingarpólitíkusa aldrei tala við fólk, aldrei. 
            

Virðulegi forseti. Hv. þm. Þorsteini Sæmundssyni varð tíðrætt um að nú stæði til að hjálpa því fólki, svo ég umorði, sem hefði ekki fengið neina leiðréttingu fyrr. Það er rétt hjá þingmanninum að það virðist vera planið núna, óháð því hvort þessir tilteknu eða ótilteknu einstaklingar þurfi á aðstoð að halda eða ekki. Í því liggur ágreiningurinn. Ég verð að segja alveg eins og er að mér þætti ekkert óeðlilegt í sjálfu sér að það væri búið að greina með aðeins ítarlegri hætti en er gert í frumvarpinu hvaða hópar það eru sem þurfa mest á aðstoð að halda. Þingmaðurinn hlýtur að vera sammála mér í því að þeim ætti að hjálpa fyrst og mest. Þingmaðurinn segir líka og raunar flestir þingmenn Framsóknarflokksins hér í kvöld að núna erum við ekkert að tala um leigufólk. Það mál er í annarri nefnd og það kemur seinna. Núna erum við ekki að tala um námslánin, það er í annarri nefnd og kemur seinna. Núna erum við ekki að tala um lánsveðin, það er í annarri nefnd og kemur seinna. En hv. þingmaður gerir sér væntanlega grein fyrir því að það verða ekki fleiri mál lögð fram á þessu þingi sem hljóta afgreiðslu. Með því að taka svona illa í ábendingar okkar um að skoða málefni þessara hópa í samhengi við þetta frumvarp er hv. þingmaður og þingmenn stjórnarflokkanna að segja að þessir hópar, sem að sönnu urðu líka fyrir forsendubresti, geti bara beðið.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir þetta andsvar. Eins og ég hef áður bent á segir titill frumvarpsins allt sem segja þarf um hverjir eiga að njóta ávaxta þess. Það er rétt hjá hv. þingmanni að málefni leigjenda eru vissulega í nefnd, eins og ég hef tekið fram áður. Sá starfshópur, eins og ég hef líka tekið fram áður, er að fara heildstætt yfir húsnæðisúrræði á Íslandi. Auðvitað vitum við það að hér er stór hópur fólks sem hefur misst eignir sínar eða er ekki kominn á réttan kjöl eftir þær aðgerðir sem gripið hefur verið til. Það er vissulega rétt sem fram hefur komið, af því að hv. þingmaður nefndi það, að 110%-leiðin var væntanlega hugsuð til þess að lina eins og hægt var þrautir þeirra sem voru í mestri neyð. Ég hef áður tekið það fram, bæði í ræðustól Alþingis og víðar og reyndar í kosningabaráttunni í fyrra, að því miður verður ekki öllum bjargað. Ég ítreka því miður. Þess vegna er núna verið að fara gaumgæfilega yfir það í góðum vinnuhópi hvernig hægt verður að taka á málefnum þeirra sem ekki falla undir þetta frumvarp, svo sem eins og leigjendum, svo sem eins og þeim sem eru þátttakendur í húsnæðissamvinnufélögum, sem eru okkur ofarlega í huga, eins og ég hef margoft sagt. Vonandi kemur góð niðurstaða úr þeirri vinnu. En auðvitað förum við ekki í aðgerðir eins og þessa eða aðrar nema að vel ígrunduðu máli. Ég eins og allir aðrir hef verið óþreyjufullur eftir að þetta frumvarp kæmi fram. En það tekur tíma að setja svona mál saman.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Mig langar að koma aðeins inn á það sem hv. þingmaður nefndi síðast, þ.e. að það verður ekki öllum bjargað. Það er alveg rétt og það er miður, það er aldrei þannig. En þá vil ég beina þessari spurningu til þingmannsins: Ef það er þannig og við sættumst á að líklega er ekki hægt að hjálpa öllum væri þá réttlætanlegt að mati þingmannsins að taka út fyrir sviga einhvern hóp af hæst launaða fólkinu og eignamesta fólkinu, sem þetta frumvarp mun að sönnu ná til, og velja frekar að bjarga einhverjum í þeim hópum sem þingmaðurinn segir að verði mjög erfitt að bjarga og sé ekki tímabært að hjálpa núna?

Hæstv. forseti. Ég sagði að vísu ekki að það væri ekki tímabært að hjálpa þessu fólki. Ég sagði hins vegar að sú aðgerð sem hér er undir væri hugsuð til handa þeim sem ekki hafa fengið nein úrræði áður. Það hefur komið fram. Eins og ég sagði líka áðan er það þannig, mikil ósköp, að sumir sem fengu einhverja úrlausn í tíð fyrri stjórnar, þeim hefur því miður ekki dugað hún. Það er nákvæmlega eins og hér, þessi tvö frumvörp bjarga ekki öllum. Og ég ítreka enn, af því að það var talað um hátekjufólk og stóreignafólk: 60% þessara aðgerða koma til góða fólki sem er með undir 8 millj. kr. í heimilistekjur á ári. Og það er, hæstv. forseti, í mínum huga ekki hátekjufólk.

Herra forseti. Ég veit ekki hvort mér sárnaði eða rann í skap en það að minnsta kosti angraði geð mitt að hlusta á hv. þm. Þorstein Sæmundsson láta niðrandi ummæli falla um félaga minn hv. þm. Helga Hjörvar í ræðu sinni áðan. Af ástæðum sem ég þarf ekki að rekja fyrir hv. þingmanni er það svo að hv. þm. Helgi Hjörvar hefur þróað með sér betra minni og gleggri tölvísi en nokkur maður í þessum sal og það er fullkomlega ástæðulaust og ekki réttlætanlegt þótt hv. þingmanni gremjist að viðtökur hjá þingheimi og meðal almennings séu með þeim eindæmum gagnvart þessu frumvarpi sem raun ber vitni að láta þau ummæli falla sem hann gerði áðan. Enn síður er það réttlætanlegt að hv. þingmaður núi hv. þm. Helga Hjörvar því um nasir að hafa ekki verið viðstaddur umræðurnar. Hann var á Akureyri í erindum þingsins. Ég held að hv. þingmanni væri miklu sæmra að líta til upphafsmanns þessa máls, hæstv. forsætisráðherra, sem hefur ekki látið sjá sig við þessa umræðu, sem hefur varla látið sjá sig í þessu húsi eftir að hv. þm. Helgi Hjörvar lét hnútasvipu orða sinna smella á herðablöðum hæstv. forsætisráðherra. Ég veit að það er sárt að verða fyrir slíkum höggum en það vill svo til að hv. þingflokksformaður Framsóknar er enn í húsinu og tók það að sér hér fyrr í dag að kenna þjóðinni íslenska mannasiði. Hvernig væri að hv. þingmaður bæði Sigrúnu Magnúsdóttur, hv. þingflokksformann Framsóknar, um einkatíma í mannasiðum? Hæstv. forseti. Þetta er það að eina sem ég vil segja. Ég hef ákveðna samúð með þessu máli en mér finnst illa hafa til tekist og ætla ekki að láta fleiri orð þar um falla.

Hæstv. forseti. Mér þykir miður að ýfa geð míns ágæta kollega og hv. þingmanns til 30 ára eða tæplega það, Össurar Skarphéðinssonar. Hitt er svo annað mál að ég ætla ekki að draga úr því að í umræðu um þessi mál undanfarið hefur mér ekki þótt hv. þm. Helgi Hjörvar, sem hefur ekki beðið um orðið, fara nákvæmlega með tölur og ég fer ekki ofan af því. Þrátt fyrir mikla aðdáun á því hvernig hv. þingmaður hagar störfum sínum í þessu þingi ætla ég ekki að bakka með það. Það kann vel að vera að sá sem hér stendur þurfi einhverja skólun í mannasiðum, þetta er ekki í fyrsta skipti sem honum er ráðlagt það, en ég sé ekki ástæðu til þess að sækja einkatíma að þessu sinni. 

Virðulegur forseti. Það er náttúrlega ekki hægt að láta umræðuna ganga þannig að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra flytji lokaræðu við umræðuna án þess að það fáist hér fram af hálfu þingflokksformanns Framsóknarflokksins einhverjar skýringar á því af hverju hæstv. forsætisráðherra er hlaupinn í felur. Hvar í ósköpunum er hæstv. forsætisráðherra? Hvers vegna hefur það ekki verið skýrt að hann er ekki hér við umræðuna í því máli sem hann er upphafsmaður að og hefur gefið út miklar heitstrengingar um og loforð gagnvart kjósendum öllum? Hvers vegna hefur hæstv. forsætisráðherra ekki haft kjark til þess að flytja eina ræðu um þetta þingmál, ekki til þess að veita eitt einasta andsvar? Á virkilega að bjóða, virðulegur forseti, þingheimi upp á að ljúka 1. umr. um þetta mál, höfuðkosningamál Framsóknarflokksins og 80 milljarða útgjöld úr ríkissjóði, án þess að forsætisráðherra þori einu sinni að láta sjá sig við umræðuna? Síðan ég kom hingað hefur hann ekki einu sinni treyst sér til þess að sitja hér og hlusta, jafnvel þótt að hann þyrði ekki að blanda sér í umræðuna vitandi um þær erfiðu spurningar sem hann þyrfti að fást við.

Virðulegur forseti. Það er nokkuð um liðið síðan hér var óskað eftir nærveru hæstv. forsætisráðherra og virðulegur forseti lét þess þá getið að forsætisráðherra hefði verið gert viðvart um að hans væri óskað við umræðuna. Við höfum ekki fengið neinar fréttir af viðbrögðum hæstv. forsætisráðherra við þeirri ósk, sem er fullkomlega eðlileg þegar um er að ræða stærsta kosningaloforð Framsóknarflokksins. Þessi umræða hefur ekki verið í hálftíma, hún hefur ekki verið í klukkutíma, hún hefur verið í tvo heila daga og tvö heil kvöld. Forsætisráðherra hefur komið hér fram með hvert heimsmetið á fætur öðru. Eitt var heimsmetið í spéhræðslu á dögunum þegar hann vildi ekki að mælt væri fyrir þessu máli 1. apríl, en þetta heimsmet í kjarkleysi sem hér endurspeglast verður líka í minnum haft. Og ég geri kröfu um það, virðulegi forseti, að gert verði hlé á þingfundi og forsætisráðherra verði beðinn um það mjög eindregið að láta sjá sig í þingsal og 

Herra forseti. Ég hef aldrei gert kröfur um að nokkur ráðherra verði fluttur í þingsal til að hlusta á umræður og ég ætla ekki að gera það núna. Hins vegar vil ég ítreka það sem ég sagði hér fyrr í kvöld, af því að dregið var í efa að það væri þinglegt að kalla á hæstv. forsætisráðherra og óska eftir viðhorfum hans. Mér er mætavel kunnugt um að hæstv. efnahags- og fjármálaráðherra hefur forræði málsins á sínum höndum og hann er sannarlega maður til þess að standa fyrir máli sínu. En það er ekki hann sem var upphafsmaður málsins. Það var hæstv. forsætisráðherra og það er eðlilegt að menn vilji spyrja hann út úr, t.d. um það hvernig stendur á því að þetta er ekki fjármagnað á þann hátt sem hæstv. forsætisráðherra sagði. Hann sagði á sínum tíma að það ætti að gera með samningum við kröfuhafa. Hvað líður því? Þegar ég spyr hæstv. forsætisráðherra um það mál sendir hann mér svar þar sem honum ber ekki saman við upplýsingar sem er að finna í máli hæstv. fjármálaráðherra á heimasíðu hans. Á að láta það mál í hendur einhvers strákaklúbbs og vildarvina þessara manna sem stýra landinu? Er eitthvað að því að menn vilji fá að eiga orðastað við hæstv. forsætisráðherra um þetta?

Herra forseti. Við því var að búast að umræða um þetta mál mundi að minnsta kosti taka þessa tvo daga, sem hún hefur tekið. Í þinginu hefur gefist gott tækifæri til þess að fara yfir efni frumvarpsins að sjálfsögðu og það heildarsamhengi sem frumvarpið er lagt fram í, þ.e. að það tengist öðru þingmáli, sem hér er jafnframt til meðferðar og við höfum sent til nefndar, og varðar séreignarsparnaðinn og skattalega meðferð hans til að greiða upp skuldir. Saman munu þau tvö mál geta leitt til þess að skuldir heimilanna lækka um 150 milljarða verði þeir möguleikar sem málin tvö hafa í för með sér fullnýttir. Það er alveg sama hvernig maður lítur á það, þetta er meiri háttar efnahagsaðgerð. Vissulega er það svo að öll sú fjárhæð rennur ekki beint úr ríkissjóði, heldur munu þeir sem kjósa verja séreignarsparnaði sínum inn á húsnæðislánið umfram það að geyma hann í séreignarsparnaðarsjóði þar sem hann yrði í framtíðinni skattlagður við útgreiðslu. Engu að síður er skýr hvati, hvati sem mundi fela í sér um 40% ávöxtun þá þegar ákvörðun væri tekin í því máli, og svo í þessu máli sem við erum með hér, réttur til þess að fá færðan niður höfuðstól lánsins. Í umræðunni í dag og í gær var farið yfir undantekningartilvikin, jaðartilvikin, og þá sem ekki njóta góðs af leiðinni og þá sem njóta minna góðs af leiðinni en aðrir, og töluvert hefur verið rætt um það hvernig aðgerðin dreifist. Við höfum í frumvarpinu tölulegar upplýsingar, samantekt, um það hvernig aðgerðin skiptist hlutfallslega eftir tekjuhópum, eftir skuldum, eftir því hve mikið hvílir á heimilinu og eftir fjölskyldustærð. Einnig var farið yfir áhrif aðgerðanna eftir aldurshópum. Ég verð að segja að mér finnst allar þær töflur sem fylgja málinu draga upp jákvæða mynd, mynd sem er í líkingu við það sem maður hefði talið æskilegt að gerðist í aðgerð sem þessari. Ef ég leyfi mér að renna aðeins yfir þessar helstu myndir. Við sjáum á fyrstu töflunni í frumvarpinu að aðgerðin dreifist þannig að langflestir, eða um 20 þúsund heimili fá á bilinu 0,5–1 milljón. Það er í ágætu samræmi við það hvernig staðan er hjá dæmigerðu heimili hvað skuldahliðina snertir. Við sjáum líka að ef við skoðum hlutfallslega dreifingu hvernig þeir sem fá allt að 4 milljónir eru á myndinni með lága súlu, þ.e. það eru um 1 þúsund heimili sem munu í aðgerðinni fá á bilinu 3,5–4 milljónir, það er í ágætu samræmi við það hvernig skuldir heimilanna dreifast þegar við erum að fara í svona almenna aðgerð. Gott og vel. Langflestir fá á bilinu 0,5–1,5 milljónir samkvæmt þessari fyrstu mynd. Á annarri myndinni sjáum við hvernig dreifingin er miðað við árstekjur. Hjá ræðumanni sem flutti ræðu á undan mér var bent á að upp undir helmingur aðgerðarinnar renni til heimila þar sem árstekjurnar eru 6 milljónir kr. eða minna. Um 60% renna til heimila þar sem árstekjur eru 8 milljónir eða minna, en 8 milljónir mundu hjá dæmigerðum hjónum vera bara meðaltekjur, 60% af aðgerðinni renna til þeirra. Þetta bendi ég á í tilefni af ábendingum sem fram hafa komið að of hátt hlutfall aðgerðarinnar renni til þeirra sem eru háar tekjur. Töflurnar sem fylgja frumvarpinu draga líka fram hlutdeild þeirra. Af heildaraðgerðinni renna 15% til heimila þar sem árstekjurnar eru 12 milljónir eða meira. Er það óeðlilegt? Er of í lagt við þau heimili? Það verður að skoðast með hliðsjón af öðrum upplýsingum sem koma fram í málinu. Það verður til dæmis að skoðast með hliðsjón af því að um 5% aðgerðarinnar renna til heimila þar sem skuldirnar eru 50 milljónir eða meira. Það er nokkuð merkileg staðreynd að þó nokkuð er um það að skuldir séu enn þetta háar, 50 milljónir eða meira, þrátt fyrir allar skuldaaðlaganir, sértækar skuldaaðgerðir, 110%-leið og allt slíkt. Það er samkvæmt línuritinu um 5% af heildaraðgerðinni sem rennur til heimila þar sem slík staða er. Þar sem við vitum að samhengi er á milli skuldastöðunnar og mánaðarlauna, árstekna heimilisins, þá er í sjálfu sér ekkert við það að athuga að hluti aðgerðarinnar renni til heimila þar sem tekjur þeirra eru þetta háar eins og ég nefndi, 12 milljónir eða meira. Það verður að skoðast í því samhengi að eftir því sem launin eru hærri eru líkurnar á því að skuldirnar séu hærri, meiri. Þá kynni einhver að velta upp því sjónarmiði eða velta upp þeirri spurningu hvort viðkomandi hafi bara ekki einfaldlega gengið of langt, reist sér hurðarás um öxl, hafi ráðist í of mikla fjárfestingu miðað við kaupgetu. Það breytir því ekki að ef við ætlum að fara í almenna aðgerð skiljum við menn ekki út undan og við tökum tillit til þess að forsendubrestur, að því marki sem hann hefur átt sér stað, snerti það fólk líka. Og þegar horft er til greiðslubyrðarinnar hefur forsendubresturinn jafnvel orðið enn meiri hjá því fólki vegna þess að greiðslubyrðin vex svo gríðarlega og langt umfram það sem hægt er að gera ráð fyrir að laun geti vaxið hjá þeim hópum. Við vitum þvert á móti að laun hjá þeim sem hafa verið í hæstu tekjuhópunum hafa lækkað mest á undanförnum árum. Það er ágætisjafnvægi í aðgerðinni hvað þetta snertir. Það graf sem er merkt mynd 5 sýnir okkur líka að það er algengast að skuldin sé um 15–20 milljónir, þ.e. lán sem eru á bilinu 15–20 milljónir fá hlutfallslega mest í aðgerðinni. Það eru kannski hin dæmigerðu lán á höfuðborgarsvæðinu, enda vitum við það að helmingur allra lána er 15 milljónir eða minna. Ég hef áður nefnt það í umræðunni að hærra hlutfall rennur til barnmargra fjölskyldna. Þegar við skoðum mynd sem sýnir hvernig aðgerðin dreifist eftir aldurshópum dregst upp mynd sem maður hefði kannski fyrir fram gefið sér, þ.e. tiltölulega ungt fjölskyldufólk fætt á bilinu öðrum hvorum megin við 1970 til 1980 á mestan hluta í aðgerðinni. Þetta eru bara dæmigerð ung hjón sem eiga börn. Þarna er mestur þunginn í aðgerðinni. Tvennt var mjög áberandi í umræðunni í gær og í dag, þ.e. þeir sem ekki njóta góðs af aðgerðinni, þeir sem eru á leigumarkaði, þeir sem eru í félagslegum íbúðum, námsmenn sem eru með verðtryggð námslán og annað þess háttar. Því er til að svara að aðgerðin hefur ávallt miðað við verðtryggð fasteignalán. Grunnhugsunin er sú að heimilið sé skjól fjölskyldunnar og fjölskyldan grunneining í þjóðfélaginu. Í ljósi þess að margir hafa fengið lán sín leiðrétt eftir dóma, þá er ég að vísa til þeirra sem voru með gengistryggð lán, hversu margir hafa fengið slík lán leiðrétt í fyrsta lagi, og að þeir sem voru með óverðtryggð lán urðu ekki fyrir eins miklum skakkaföllum þó þeir hafi kannski ekki verið mjög margir hlutfallslega á móti þeim sem voru með verðtryggð lán, þá var komið að því að taka á verðtryggða hlutanum. Einu tek ég eftir í umræðunni. Það virðist vera óskaplega lítill ágreiningur um að það hafi þurft að gera meira, jafnvel eftir það sem gert var á síðasta kjörtímabili. Ég heyri meira talað um að gera eigi þetta einhvern veginn öðruvísi, að dreifa svigrúminu með félagslega réttmætari hætti, að félagslegt tillit skorti inn í aðgerðina. Gott og vel. Við getum kannski tekist á um það hvort þetta hefði átt að gerast aðeins öðruvísi. En það er jákvætt að minnsta kosti að forsendubresturinn sé viðurkenndur eða að þörfin sé viðurkennd til frekari aðgerða. Það er alla vega eitthvað til að vera sammála um, þannig að menn taki það nú frá þessari umræðu. Varðandi tekjuviðmið, skuldaviðmið, eignaviðmið og önnur slík atriði verð ég að segja að það voru slík viðmið sem einkenndu flestar aðgerðir á síðasta kjörtímabili og það reyndist gríðarlega tafsamt að fylgja slíkum úrræðum. Það úrræði var nánast fullreynt á síðasta kjörtímabili. Það er alveg sama hvar maður stígur niður fæti og skoðar einstök úrræði, hvort sem það er 110%-leiðin eða annað, þá er svo auðvelt að finna jaðartilvik sem æpa á mann og virðast mjög ósanngjörn, eins og í 110%-leiðinni. Hvers vegna fær sá sem er yfir 110% hjálparhönd, en sá sem er undir 110% fær ekkert? Hvað er 110%? Hvað er sanngjarnt við það yfir höfuð ef á annað borð á að koma fólki til aðstoðar að skilja það þá eftir með 110% skuldsetningu? Hver er hvatinn til þess að halda áfram með 110% skuldsetningu? Sama gildir með ýmiss konar tekjuviðmið og aðrar leiðir til að stýra fjármagninu í einhverja átt, menn lenda alltaf í jaðartilvikum sem æpa á mann sem ósanngjörn. Það er kostur við þessa aðgerð að mjög er dregið úr slíkum áhrifum, enda snerta aðgerðirnar tvær gríðarlegan fjölda heimila. Það er vegna þess að þetta er almenn aðgerð. Síðan hefur það verið nefnt að aðgerðin sé ekki að umfangi í samræmi við það sem áður hefur verið rætt. Þá verður maður að spyrja: Er verið að kalla eftir því að sett sé meira í þetta? En mér finnst það yfirleitt fylgja að verið sé að setja of mikið. Í aðra röndina er kvartað yfir því að það sé ekki nóg og í hina sagt að þetta sé um of í ljósi skuldastöðu ríkissjóðs o.s.frv. Ég veit því ekki hvar maður á að fá einhver skilaboð úr umræðu þar sem þversagnirnar eru svona miklar. Aðalatriðið er að þetta er fjármögnuð aðgerð. Hún dreifist á fjögur ár. Það eru 20 milljarðar nú þegar komnir inn í fjárlögin. Það ofgerir ríkissjóði ekki vegna þess að ríkissjóður verður rekinn með afgangi á þessu ári, 2014. Með því að við tókum ákvörðun um hækkun bankaskattsins eigum við að hafa borð fyrir báru til að fylgja aðgerðinni eftir næstu fjögur árin. Ég tel að við höfum fengið gott veganesti fyrir nefndina til að vinna úr. Málið gengur nú til efnahags- og viðskiptanefndar. Ég vil þakka fyrir þann góða tón sem hefur heyrst í þinginu um að menn vilji greiða götu málsins, jafnvel þótt ekki sé full eining um efnisatriðin, til að við getum lokið meðferð málsins fyrir lok þingsins. Ég ætla að nefna í blálokin að einn af stóru kostum þessa máls er að það á að vera einfalt í framkvæmd að sækjast eftir og ganga frá uppgjöri á málinu. Það verður án vafa þannig að tæknilegir erfiðleikar verða á leiðinni og ýmis flækjustig, en við teljum að þeir sem  Að svo mæltu þakka ég fyrir umræðuna og mælist til þess að málið gangi til nefndar og 2. umr.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra nefnir að það séu margar góðar greiningar á hópnum í greinargerðinni. Ég vil því spyrja hann: Hvers vegna er ekki að finna þar greiningu eftir eignastöðu? Væri ekki eðlilegt að hafa hana á borðinu? Hvað eiga þeir sem skulda yfir 50 milljónir? Er eðlilegt að þeir sem borga auðlegðarskatt vegna mikilla eigna fái framlög úr ríkissjóði? Er Sjálfstæðisflokkurinn þeirrar skoðunar að þeir sem komast ágætlega af í lífinu eigi að fá styrki úr ríkissjóði? Í öðru lagi. Hér hefur mikið verið deilt um prósentur. Ég hygg að meðallánið sé nærfellt 18 milljónir og hæstv. fjármálaráðherra staðfestir hér að meðalframlagið til skuldugra heimila sé um 1 milljón. Getum við ráðherrann verið sammála um að 1 milljón af liðlega 17 sé um 6% leiðrétting? Þannig að þeirri deilu sé eytt. Þá vil ég spyrja hæstv. ráðherra: Þegar ríkisstjórnin talar um 150 milljarða kr. umfang aðgerða, er það ekki rétt skilið að þetta frumvarp sé 80 milljarðar af því? Í því er um að ræða 72 milljarða skuldaleiðréttingu en 8 milljarðar fara síðan í vaxtagjöld ríkissjóðs næstu fjögur ár af þeirri leiðréttingu. Hér er um að ræða 72 milljarða kr. raunverulega leiðréttingu í þessu frumvarpi. Í þeim 70 milljörðum sem liggja í séreignarsparnaðinum er það bara ýtrasta heimild fólks til að leggja til hliðar og hlutur ríkissjóðs af því er aðeins 25%, mínus persónuafsláttur, í mesta lagi kannski skattafsláttur upp á liðlega 5 milljarða á ári. Framlag ríkissjóðs í þessum pakka nemur þá 72 milljörðum plús liðlega 5 milljarðar á ári næstu þrjú árin, eða um 88–89 milljarðar í heildina sem framlag ríkissjóðs af þessum 150 milljörðum.

Herra forseti. Það er áætlað að tekjutap ríkissjóðs af aðgerðinni geti numið allt að 22 milljörðum vegna séreignarsparnaðarleiðarinnar, en ríkið ver 80 milljörðum í þennan hluta aðgerðarinnar. Við höfum viljað líta þannig á að verkefnið væri að styðja heimilin við að lækka skuldastöðu sína. Þess vegna er svona mikil áhersla lögð á heildaráhrif aðgerðarinnar. 150 milljarðar er það sem við og sérfræðingar okkar metum að geti orðið heildaráhrif aðgerðarinnar. Ég tek fram að það eru hámarksáhrif. Ég sé ekki að við getum náð meiri áhrifum en það. Gleymum því ekki að þessi áhrif koma ofan á aðgerðir sem hafa komið til framkvæmda og um margar þeirra hefur verið lítill ágreiningur undanfarin ár. Varðandi eignastöðuna er rétt að ekki er farið sérstaklega ofan í eignastöðu heimilanna. Við birtum hins vegar súlur um skuldastöðuna og við sjáum það t.d. að heimili með skuldastöðu á bilinu 0–5 milljónir fá einhvers staðar í kringum 2,5–3% af heildaraðgerðinni. Um það bil 97% aðgerðarinnar renna til heimila þar sem skuldirnar eru a.m.k. 5 milljónir. Það segir ákveðna sögu um það að við setjum ekki mikinn þunga í aðgerðinni á heimili þar sem eignastaðan er augljóslega mjög há. En það er sjálfsagt að kanna í nefnd hvort hægt er að kalla fram til viðbótar við þessar upplýsingar gögn um það hversu hátt hlutfall aðgerðanna rennur til heimila þar sem eiginfjárstaða eða nettóeignastaða á heimilinu er einhver tiltekin tala. Ég vona að þetta svari því helsta sem spurt var um.

Virðulegur forseti. Hæstv. fjármálaráðherra segir að leiðréttingin geti í mesta lagi numið 102 milljörðum frá ríkissjóði, 80 í þessari aðgerð og 22 milljörðum í skattafslætti. Ég nefndi rétt tæplega 90 milljarða, ég ætla ekki að gera það að aðalatriði hvort þetta verða 90 eða 100 milljarðar. Ég vek bara athygli á því að 102 milljarðar eru u.þ.b. 5,3% af 1.920 milljarða kr. skuldum heimila um síðastliðin áramót. Það skiptir því engu máli hvernig við hlutfallsreiknum þessa leiðréttingu, hún liggur alltaf einhvers staðar á bilinu 5–6%, hvort sem það er reiknað út frá meðalláni, heildarskuldum heimilanna eða einhverju öðru. Ég vildi síðan spyrja hæstv. fjármálaráðherra í lokin hvort hann geti staðfest að tillögurnar sem kynntar voru í Hörpu hafi við útreikninga í fjármálaráðuneytinu reynst verða dýrari en 80 milljarðar. Til að koma í veg fyrir að kostnaðurinn færi yfir 100 milljarða með fullri þátttöku í Hörputillögunum hafi verið nauðsynlegt að hverfa frá fyrirætlunum um reiknivél á netinu í desember og breyta tillögunum og kynna þær þannig breyttar í Iðnó.

Herra forseti. Fyrra atriðið sem snýr að þessum tölulegu útreikningum fer eftir því við hvaða heildarskuldir heimilanna við miðum. Hér er mikilvægt að við skoðum skuldirnar sem aðgerðin beinist að, sem eru verðtryggð íbúðalán. Þau eru ekki 1.900 milljarðar, þau eru töluvert lægri tala. Hins vegar getur verið að heildarskuldir heimilanna að meðtöldum öllum neyslulánum og yfirdráttarlánum og öllu slíku séu einhvers staðar á þessu bili. Varðandi viðmiðin sem hv. þingmaður spyr um get ég bara sagt að við frekari útreikninga kom í ljós hversu viðkvæm aðgerðin er fyrir breytum. Eftir því sem við gefum okkur fleiri forsendur í þessu, þeim mun viðkvæmari verður nákvæm niðurstaða fyrir breyttum forsendum. Þess vegna er sú leið farin að lista ekki upp 

Áður en andsvörum er fram haldið vill forseti taka fram að forseti lítur svo á að samkomulag sé um að þingfundur geti staðið þar til dagskrá þingfundarins er tæmd, en væntanlega er stutt eftir miðað við lengd þingfundar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra ræðuna og samantektina eftir umræðuna þessa tvo daga. Hæstv. ráðherra kemst ágætlega að orði í yfirferð sinni þegar hann segir að ef við förum í almenna aðgerð skiljum við ekki út undan, og höfðar að nokkru leyti til móðurhjartans í mér. Mig langar að spyrja hæstv. ráðherra hvort ekki hafi komið til álita að lögaðilar næðu þarna undir, vegna þess að það er sannarlega um sams konar forsendubrest að ræða þar, þ.e. þær forsendur sem brustu gagnvart leigjendum í leigufélögum þar sem líka var um sams konar verðtryggð fasteignalán að ræða. Ég vildi spyrja um þetta vegna þess að ég skynjaði það í umræðunni að þetta hefði verið ákvörðun sem tekin var við málatilbúnaðinn, þ.e. að við gerð frumvarpsins hefði þetta verið sjálfstæð ákvörðun sem ekki lá endilega fyrir, þ.e. menn þurftu að taka afstöðu til þess sérstaklega hvort lögaðilar og leigufélög ættu að vera þarna undir. Mig langar líka að velta hér upp spurningu sem er skyld þeirri sem hv. þm. Helgi Hjörvar var með hvað varðar framkvæmdina. Þegar rætt er um að opnað verði fyrir vefsíðu og menn geti slegið inn kennitölu sína og einhverjar upplýsingar allt frá 15. maí, ef allt gengur hér fram, og síðan verði það 1. september að fjársjóðskistan verði opnuð og mönnum gerð grein fyrir því hvað fellur hverjum og einum í skaut. Ég vil spyrja hæstv. ráðherra, vegna þess að fyrir liggur að þetta verði nokkuð flókið reikningsdæmi fyrir hvern og einn, en þetta er mikil upplýsingatækniaðgerð eins og fram hefur komið: Hefur ráðherrann einhverjar áhyggjur af því að þetta gangi ekki fram eins og