Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Það liggur við, að ég taki mér bessaleyfi að standa upp fyrir hæstv. fjmrh., sem gat ekki mætt. Mér sýnist það vera afgreiðsluatriði að uppfylla það form að koma málinu á framfæri, til þess að það geti haldið áfram til 2. umr. og fjvn. Eins og segir í aths. við frv., þá hefur í mörg ár verið lagt fram frv. til fjáraukalaga, byggt að öllu leyti á till. yfirskoðunarmanna og að efni til alveg samhljóða ríkisreikningnum, þannig að allar umframgreiðslur, sem óskað er aukafjárveitingar fyrir, eru þar greindar. Ríkisreikningurinn er lagður fram sem fylgiskjal með og grundvöllur undir frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum. Alveg á sama hátt mætti hann vera grundvöllur undir frv. til fjáraukalaga, þegar till. víkja í engu frá honum, og í fjölda ára hefur Alþingi samþykkt frv. til fjáraukalaga ábreytt frá því, sem ríkisreikningurinn hefur talið umframgreiðslur. Þess vegna hefur ráðuneytið nú, til þess að spara fyrirhöfn og prentunarkostnað, ákveðið að leggja frv. til fjáraukal. fram á svipaðan hátt sem frv. til l. um samþykkt á ríkisreikningnum, og er vísað í ríkisreikninginn um sundurliðun umframgreiðslnanna. Ég vil vænta þess, að Alþingi vilji að lokinni umr. um þetta mál vísa því til 2. umr.

Flm. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Till. sú, sem ég ber hér fram á þskj. 173, er þess efnis, að kjósa skuli þriggja manna mþn. til að gera rækilega athugun á réttarstöðu og atvinnuskilyrðum kvenna, en að lokinni þeirri athugun skuli n. gera tillögur um breytingar á gildandi 1., er nauðsynlegar kunna að reynast til að tryggja konum jafnrétti við karla, bæði að lögum og í framkvæmd, og enn fremur um ný lagaákvæði, er rétt þyki að setja til að tryggja konum sömu aðstöðu og karlmönnum til að sjá fyrir sér og sínum og njóta hæfileika sinna í starfi. Þetta er atriði, sem ekki virðist vera alveg ljóst í íslenzkum l., þrátt fyrir það að víða er eitthvað tekið fram um þetta. Vil ég þar til dæmis nefna l. um réttindi kvenna til náms og einnig grein í launal. um það, að konur skuli að öðru jöfnu hafa sama rétt til launa og tilfærslu milli starfa sem karlar. En að öðru leyti er eiginlega allt óljóst um þetta, og að því er snertir fyrra atriðið, um nám, er réttur kvenna mjög fyrir borð borinn, einkum að því er snertir iðnaðarnám. Ég segi ekki, að það sé vegna vöntunar á l. um það efni, en það þarf að fá úr því skorið, hvort það er löglegt, sem gert er, þegar konur fá ekki að stunda nám í vissum greinum. Það er að vísu rétt, að í sumum starfsgreinum njóta konur sama réttar og karlar, en aftur á móti hefur annað verið upp á teningnum í skrifstofum ríkisins og víðar, þrátt fyrir þá lagagrein, sem ég áðan nefndi, og byggist það einkum á því, er ég drap á í grg., að þrátt fyrir það að greinin er þarna og ætti að vernda rétt kvenna um sömu laun fyrir vinnu sína og um heimtingu á því að fá stöður, - þrátt fyrir það er nú reynslan sú. að störfin eru flokkuð blátt áfram með tilliti til þess, hvort þau eru ætluð körlum eða konum, þannig að þau störf, sem konur vinna, eru verr launuð án tillits til þess, hvort þau krefjast meiri menntunar, starfshæfni eða starfsorku. Þetta er vandamál. sem ekki verður leyst með lagabókstaf, en mætti þó þoka nokkuð áleiðis með þeirri rannsókn, sem hér um ræðir. Miðar seinni liður till. einmitt að því, að sett verði ný lagaákvæði, með tilliti til þess, sem ég nú nefndi, þar sem réttindi kvenna eru einkum fyrir borð borin. Ég þykist hafa ástæðu til að ætla, að þessari till. minni verði vel tekið, vegna þess að í Ed. var á síðasta þingi samþ. rökst. dagskrá, sem hnígur í sömu átt og þessi till. mín. Vil ég leyfa mér að lesa hana hér upp, með leyfi hæstv. forseta: „Í trausti þess, að ríkisstj. láti rannsaka, að hve miklu leyti kvenfólk nýtur ekki sömu réttinda nú og karlmenn, og að þeirri rannsókn lokinni leggi fyrir Alþingi frumvarp til laga eða breytinga á eldri lögum, eftir því sem þurfa þykir, til þess að skapa sem fullkomnast lagalegt jafnrétti milli kvenna og karla í þjóðfélaginu, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá.“ Þetta var hin rökst. dagskrá, sem samþ. var í Ed. á síðasta þingi, og hef ég í trausti þess, að þetta hafi verið meining þeirra, sem að þeirri till. stóðu - og meiri hl. Alþ. mun vera á sömu skoðun og sá meiri hl., sem þar var -, borið fram þessa till., sem hér liggur fyrir, og vænti þess, að hún fái fljóta og góða afgreiðslu. Mér þykir svo eðlilegt, að þessi till. fari til athugunar í allshn., og geri það að till. minni.



Herra forseti. Ég skal ekki tefja mikið umr. í sambandi við þetta mál. Það er rétt, sem flm. sagði, að þetta mál var til athugunar í Ed. og borin þar fram og samþ. sú rökst. dagskrá, sem flm. las upp, vegna þess að við rannsókn á málinu í Ed. kom í ljós, að kvenfólk hefur mun meiri rétt en karlmenn á ýmsum sviðum, og við, sem stóðum að þessari till., vildum ekki rýma þann rétt kvenna með því að samþ. frv. eins og það lá fyrir. Svo að maður taki dæmi í sambandi við tryggingalöggjöfina, þá fær kona nú fullar barnabætur, barnalífeyri, ef hún missir mann sinn, en missi maður konu sína, fær hann ekki bætur, og svona er það á fleiri sviðum. - Annars stóð ég upp til þess að mótmæla því, að konur hafi orðið út undan í launagreiðslum á skrifstofum ríkisins. Þetta er rangt, og vil ég biðja flm. að minnast þess, að í einu af allra beztu embættum landsins, ríkisféhirðisembættinu, er kona, sem heldur þar öllum sömu réttindum og sömu launum og karlmaður héldi, ef hann færi í það starf. Er leiðinlegt að vera að bera slíkt fram hér á Alþ. í sambandi við nokkurt mál. Ég vil líka mótmæla því, að störfin séu flokkuð þannig, að tilraunir séu gerðar til þess að greiða konum lægri laun en karlmönnum, heldur er um þetta farið eftir störfunum, hvort heldur það eru karlar eða konur, sem þau skipa. Ég skal hins vegar greiða till. atkv, til nefndar, og n. mun fyrst og fremst fá þær upplýsingar frá ráðuneytinu, hvað hafi verið gert í sambandi við rökstuddu dagskrána, sem fylgir grg. og borin var fram og samþ. í Ed. á síðasta þingi.

Flm. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Mér þykir ákaflega leitt að ekki skuli vera í þessari till. minni nein trygging fyrir því, að karlmenn fái sama rétt og konur, þar sem þeir hafa hann minni. En ég skal gjarna fylgja öllum brtt. í þá átt. En þetta, sem hann ræddi um tryggingalöggjöfina, byggist á allt öðru sjónarmiði, en réttindum karla og kvenna. Byggist það á því meðal annars, að konan er talin hafa vegna lægri launa minni möguleika til að sjá fyrir börnum sínum en karlmaðurinn. Og viðvíkjandi því atriði, sem hv. þm. Barð. hefur stundum minnzt á hér, þótt hann að vísu nefndi það ekki núna, að konur borgi lægri iðgjöld til trygginganna en karlar, en fái sama frá tryggingunum, þá liggur hér til grundvallar hið sama sjónarmið, að þetta er vegna þess, að þjóðfélagið gengur út frá því, að þær fái lægri laun. Að þær fá jafnmikið, byggist á því sama og að maður, sem verður öryrki t. d. um 30 ára aldur, fær frá tryggingunum, þó að hann hafi ekki borgað nema í fá ár til þeirra, sömu upphæð og maður, sem er orðinn t. d. 55 ára gamall. Þetta byggist á sömu reglum og tryggingalöggjöfin öll er byggð á. - Það kann vel að vera, að ég hafi ekki komizt nógu skýrt að orði um það, á hvern hátt fullnægt er þeirri grein launal., að konur skuli að öðru jöfnu hafa sömu réttindi til starfa og karlar. En á móti hinu verður ekki mælt, að í lægstu launaflokkunum á skrifstofum ríkisins mun ekki finnast einn einasti karlmaður, heldur eingöngu konur. Lægst launaða starfið á skrifstofum ríkisins er ritarastarf, sem eingöngu eru ráðnar konur í. Starf þetta gerir miklar kröfur til vinnutækni og er erfiðara heldur en störf, þar sem aðallega eru notaðar reikningsvélar, eins og nú er farið að nota mikið. Það er rétt hjá hv. þm., að sé kona sett í starf, sem karlmaður hefur gegnt áður, þá er kaupið ekki lækkað, en lengra nær það ekki heldur. Þegar embætti ríkisféhirðis losnaði, þótti ekki annað fært en láta konu, sem lengi hafði unnið þarna með ágætum, hafa starfið, en það var þó gert með hangandi hendi, og mér hefur skilizt, að sá, sem var féhirðir áður, hafi farið vegna þess, að honum þótti launin svo lág. - Skal ég svo ekki tefja umr. lengur.



Herra forseti. Ég vil leggja áherzlu á að mótmæla, að gerður sé greinarmunur eða nokkur tilhneiging sé til að lækka kaup vegna þess, að kona eigi í hlut, en starfsfólkið er flokkað í sérstaka flokka án tillits til þess, hvort um karla eða konur er að ræða, og hv. 8. þm. Reykv. hefur sömu laun hér í þinginu og við karlmennirnir. En hér kemur fram það sama eins og þegar frv. var til umr., að blandað er saman samningum við aðra vinnuveitendur. - Þá var hv. þm. að tala um það, að konum væri bannaður aðgangur að skólum, en ég veit ekki til, að það sé gert, nema um bændaskóla og sjómannaskóla eða slíka sérskóla sé að ræða, og er það ekki meira en karlmönnum er bannað að ganga í húsmæðra- og kvennaskóla.

Flm. (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Það er ekki gert ráð fyrir því í launal., að í sumum flokkunum séu karlmenn og í öðrum konur, en svo er það í framkvæmdinni. Þó er ekki gerður greinarmunur á því, þegar um er að ræða kennarastöður, og þegar ég var þingskrifari hérna, fékk ég sömu laun og karlmennirnir, en þegar ég vann á skrifstofu hjá ríkinu, þá sat við næsta borð við mig unglingur, sem var sæmilega skrifandi á íslenzku, en var ekki skrifandi á erlendar tungur, en af mér var krafizt, að ég gæti skrifað bréf á 3 tungum, en hann hafði samt sem áður hærri laun, og þetta var gert í samræmi við launalögin, svo að ég þekki báðar hliðarnar. - Og að lokum vil ég segja það, að ég held, að mér sé óhætt að fullyrða, að hv. þm. Barð. geti farið í húsmæðraskóla, ef hann kærir sig um.

Flm. (Steingrímur Aðalsteinsson) : Herra forseti. Ef marka má þær umr., sem hafa farið fram undanfarið, einkum í dagblöðum höfuðstaðarins, virðist ríkja nokkuð mikill áhugi fyrir, að gert verði mikið átak til þess að bæta úr þeim skorti, sem hefur verið og er á sjúkrahúsrúmi í landinu, þó ekki hvað sízt í höfuðstaðnum. Það virðist sem sagt mikill áhugi fyrir þessu. Það er einnig talað um það nú að undirbúa í Reykjavík byggingu mikillar heilsuverndarstöðvar, og enn fremur mun mega vænta þess, að á næstunni verði byggt í Reykjavík bæjarsjúkrahús með eitthvað 300 rúmum, og auk þess, eins og kunnugt er, eru í byggingu úti á landi á ýmsum stöðum sjúkrahús, minni eða stærri. Það virðist sem sagt mega búast við því, að á næstu árum verði starfandi hér á landi allmiklu fleiri sjúkrahús, a. m. k. sjúkrahús, sem veita viðtöku miklu fleiri sjúklingum heldur en tök eru á eins og þeim málum er háttað nú í dag. Það er út af fyrir sig mikið gleðiefni, að þessi áhugi skuli vera svo mikill, að það skuli mega vænta slíkra umbóta á heilbrigðismálum okkar. En þá er líka um leið ástæða til að vekja athygli á öðrum þætti þessara mála, sem að vísu er nokkuð annars eðlis, en þó þannig vaxinn, að sjúkrahús, hvorki þau, sem nú eru til eða í ráði er að reisa, verða starfrækt, svo að í nokkru lagi sé, nema þeim þætti sé einnig gefinn nægilegur gaumur, en það er að sjá fyrir nægilega mörgum hjúkrunarkonum, sem verða að vera til taks til að taka við störfum við þau sjúkrahús, sem nú starfa, og enn fremur við þessa væntanlegu aukningu, sem virðist vera fyrir hendi í mjög stórum stíl. En ástandið í þessum efnum er samt sem áður þannig nú, að það er þegar mikill skortur á lærðum hjúkrunarkonum til að starfa við þau sjúkrahús, sem nú eru fyrir hendi í landinu. Ég skal t. d. nefna það, að samkvæmt upplýsingum frá forstöðukonu Landsspítalans hér hefur ekki reynzt mögulegt að fá þangað fleiri hjúkrunarkonur en það, að spítalinn er nú rekinn með aðeins helmingi þeirra hjúkrunarkvenna, sem þyrftu í raun og veru að vera þar til þess að fullnægja þeim kröfum, sem gerðar eru til slíks sjúkrahúss, Þegar við þetta bætist það, sem ég hef áður á drepið, að líkur eru til, að sjúkrarúmum fjölgi mikið á næstunni, þá liggur í augum uppi, að þessi skortur á hjúkrunarkonum verður enn tilfinnanlegri, ef ekki verða gerðar nauðsynlegar ráðstafanir í tíma. Gæti það leitt til þess, að ekki yrði hægt að starfrækja hina væntanlegu og nauðsynlegu viðbót við sjúkrahúsin vegna skorts á hjúkrunarkonum. Við þetta bætist líka það, að þegar 3. kafli almannatryggingalaganna, um heilsuvernd, kemur til framkvæmda, gerir sú starfsemi sömuleiðis kröfu til mjög margra hjúkrunarkvenna. Ber því allt að sama brunni um það, að áreiðanlega er mjög nauðsynlegt, að nú þegar séu gerðar ráðstafanir til þess, að menntaðar séu miklu fleiri hjúkrunarkonur, en nú hefur verið kostur á að gera. En eftir því, sem mér er tjáð, þá er það, sem fyrst og fremst hefur staðið á, að við fáum fleiri hjúkrunarkonur eða fleiri stúlkur til hjúkrunarnáms, að hjúkrunarkvennaskólinn, sem starfar hér samkvæmt l., - ég held frá 1944, - hefur ekki haft nema svo afar þröngt húsnæði, að það hefur ekki verið nokkur leið að veita viðtöku þeirri tölu nemenda, sem nauðsynleg er til að halda við nægilega fjölmennri hjúkrunarkvennastétt. Mér hefur verið tjáð, að það húsnæði, sem hjúkrunarkvennaskólinn hefur, þ. e. a. s. þriðja hæð Landsspítalans, gefi enga möguleika til þess að taka á móti fleiri en 50 nemendum. og það þó aðeins með því móti, að þessir nemendur búi miklu þrengra en æskilegt er, en þetta sé sú hámarkstala, sem skólinn geti veitt viðtöku, hins vegar sé það lágmark til þess að fullnægja þörf þeirra sjúkrahúsa, sem nú þegar eru starfandi, að geta tekið 80 nemendur. En þegar sjúkrarúmum síðan fjölgar í stórum stíl, eins og væntanlegt er, mundi þessi tala hjúkrunarnema að sjálfsögðu þurfa að vaxa mikið umfram það. Þessi tala er aðeins miðuð við þá tölu hjúkrunarkvenna, sem þarf á þau sjúkrahús og heilbrigðisstöðvar, sem nú eru starfandi. Ég held, að það sé þess vegna nauðsynlegt, þegar verið er að ræða um stórvægilegar úrbætur á okkar heilbrigðismálum, að ekki sé litið fram hjá þessum þætti, heldur gerðar þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru til þess að bæta úr þeim annmörkum, sem sérstaklega standa í vegi fyrir, að hægt sé að mennta þær hjúkrunarkonur, sem mjög svo brýn þörf er á nú þegar og verður, eins og ég hef þegar sagt, miklu meiri væntanlega innan skamms. Ég hef þess vegna leyft mér ásamt hv. 2. þm. Reykv. að flytja þáltill. um þetta efni, sem liggur fyrir á þskj. 163 og miðar að því að skora á viðkomandi yfirvöld, ríkisstj., - það mundi að sjálfsögðu koma undir heilbrigðisstjórnina, - að beita sér fyrir því, að Hjúkrunarkvennaskóla Íslands verði þegar í stað séð fyrir auknu húsrými, fyrst til bráðabirgða, þannig að nú þegar verði hægt að veita viðtöku þeirri lágmarkstölu, sem hér er miðað við, þ. e. a. s. 80 nemendur, svo að hægt sé að fullnægja þeirri þörf, sem nú er fyrir hendi, og í öðru lagi, að þegar í stað verði hafizt handa að byggja framtíðarhúsnæði fyrir þennan hjúkrunarkvennaskóla, svo að áður en allt of langur tími líður, geti hann fullnægt ekki aðeins þeirri bráðabirgðaþörf, sem nú er fyrir hendi, heldur einnig þeirri framtíðarþörf, sem verður, þegar hin nýju væntanlegu sjúkrahús taka til starfa. Ég skal í þessu sambandi nefna t. d. fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, sem nú er í byggingu og komið er það langt áleiðis, að sjálf byggingin verður tilbúin innan skamms, þó að enn þá vanti að vísu margt til að hefja starfrækslu við það sjúkrahús, sem ég vil þó vona, að verði fyrir hendi, þannig að sjúkrahúsið geti tekið til starfa, áður en langur tími liður, helzt, á næsta ári. En ég þykist sjá fram á það, að það muni verða mikil vandræði fyrir þetta sjúkrahús, þegar það á að taka til starfa, að fá þær hjúkrunarkonur, sem nauðsynlegt er að hafa, til þess að sjúkrahúsið geti haldið uppi starfsemi sinni. Þetta verður sjúkrahús með 130 sjúkrarúmum, og það gefur að skilja, að það þarf mikinn fjölda hjúkrunarkvenna til að starfa við það. Samkvæmt þeirri reynslu, sem er fyrir hendi á Landsspítalanum, liggur í augum uppi, að það getur orðið örðugt fyrir þetta nýja fjórðungssjúkrahús á Akureyri og önnur ný sjúkrahús, sem eru að taka til starfa á næstunni úti um land, að fá hjúkrunarkonur eins og þau þurfa. Sama verður um bæjarsjúkrahús það, sem nú er verið að tala um að reisa í Reykjavík, og aðrar heilbrigðisstofnanir, sem er verið að bollaleggja að koma upp í bænum. Hér ber sem sagt allt að sama brunni, að ég held, að það leiði til stórkostlegra vandræða fyrir starfsemi sjúkrahúsa í landinu á næstu árum, ef ekki verða nú þegar gerðar ráðstafanir til að mennta miklu fleiri hjúkrunarkonur en nú er hægt. Ég held því, að þetta sé mjög þýðingarmikið mál og Alþingi verði að taka tillit til þess ástands, sem í þessum efnum ríkir nú, og gera þær ráðstafanir, sem nauðsynlegar eru til að bæta úr því. Þær ráðstafanir, sem þingið getur gert í augnablikinu, eru þær, - ég hef ekki komið auga á, að það geti gert aðrar ráðstafanir nú en að skora á heilbrigðisyfirvöldin að útvega bráðabirgðahúsnæði. Það ætti að vera hægt hér í bænum, ef vandlega er eftir því leitað. En svo liggur fyrir Alþingi, og ég geri ráð fyrir, að það komi til umr. meira eða minna í sambandi við afgreiðslu fjárl., að veita fé til byggingar hjúkrunarkvennaskóla. Það tekur lengri tíma að koma þeirri skipan á, og það er ekki hægt að bíða eftir því, heldur verður að gera bráðabirgðaráðstafanir, eins og lagt er til í till. En það hlýtur að vera framtíðarúrræðið í þessu efni að skapa skilyrði, sem í raun og veru eru nauðsynleg til þess í fyrsta lagi, að stúlkur fáist í hjúkrunarnám í nægilega stórum stíl, og í öðru lagi, að hægt sé að veita skilyrði, sem sæmileg séu, við slíkt nám. Það má í þessu sambandi líka benda á það, að auk þess sem þetta húsnæði í Landsspítalanum er algerlega ófullnægjandi, þá stendur það annarri starfsemi Landsspítalans mjög fyrir þrifum, meðan húsnæði spítalans er bundið á þennan hátt. Það mundi því líka bæta a. m. k. að einhverju leyti úr þeim húsnæðisvandræðum, sem Landsspítalinn sjálfur er í. Þetta styður líka að því, að gerðar séu nú þegar ráðstafanir í þessu efni. Ég vil vænta þess, að Alþingi taki vel í þetta mál. Ég held, að það liggi svo skýr rök fyrir þeirri till., sem hér er flutt, að þegar hún hefur verið rædd og athuguð af n., þá hljóti hv. þm. að komast að sömu niðurstöðu og við flm., að við svo búið megi ekki standa í þessu efni.



Herra forseti. Þessi till., sem hér liggur fyrir, fyrri liðurinn, er um það að skora á ríkisstj. að sjá Hjúkrunarkvennaskóla Íslands nú þegar fyrir bráðabirgðahúsnæði, sem nægi fyrir ákveðinn hóp nemenda. Síðari liðurinn er um, að hafizt verði handa um að sjá fyrir framtíðarhúsnæði fyrir skólann. Hjúkrunarkvennaskólinn hefur búið við mikið húsnæðisleysi og mikla erfiðleika í sambandi við hina nýju skipun um hjúkrunarkvennanám. Honum hefur verið fengið húsnæði á efstu hæð Landsspítalans, að vísu hvergi nærri fullnægjandi og ekki hægt að hafa þann fjölda nemenda, sem nauðsynlegt er, eins og hv. flm. benti á. Skólinn hefur þó komið sér þarna fyrir til bráðabirgða, og þó að hann sé í mjög þröngu húsnæði, þá hygg ég, að forstöðukona skólans muni ekki hafa áhuga fyrir því, að flutt yrði í eitthvert annað bráðabirgðahúsnæði. Ég vil bara beina því til fjvn. og þeirra annarra, sem með þessi mál hafa að gera, að lausn málsins liggur fyrst og fremst í því að skapa Hjúkrunarkvennaskóla Íslands það framtíðarheimili, sem hann þarf að fá í framtíðinni, eins fljótt og mögulegt er, og um það á fremur að hugsa, en fara að eyða fé í eitthvert bráðabirgðahúsnæði. Ég álít það réttari stefnu að leggja allt kapp á framtíðarhúsnæðið, og ég hygg, að það sé frekar í samræmi við það, sem forstöðumenn skólans vilja.



Herra forseti. Ég hefði mjög óskað eftir, að hæstv. atvmrh. hefði haft möguleika á að vera viðstaddur þessa umr., en ef svo er, að hann er ekki hér í húsinu og getur ekki verið hér viðstaddur, mundi ég samt freista að koma till. til síðari umr., því að ég tel, að hún sé þess eðlis, að hún megi ekki þola neina bið og hafi beðið helzt til lengi, þó að ég geti ekki ásakað hæstv. forseta fyrir það. Ég tel, að þetta mál sé svo mikils um vert fyrir Alþingi og fyrir landið yfir höfuð, að það hafi dregizt of lengi úr hömlu að afgreiða það, svo að viðunandi væri. Við höfum orðið þess varir nokkur undanfarin ár og höfum í rauninni vitað það alllengi, að talsverð síldarganga hefur verið hér við suður- og vesturströnd landsins langan tíma ársins, en ekki hægt að ganga úr skugga um það fyrr, en nú nýlega, hversu miklar þessar síldargöngur eru, en ég hygg, að þær mælingar, sem gerðar hafa verið á síldargöngu á síðasta ári bæði umhverfis ströndina og eins inni í Hvalfirði og Kollafirði á sínum tíma, sýni, að hér sé um óhemju auðæfi að ræða. Nú er alveg augljóst, að við höfum ekki tæki til að veiða þessa síld, nema hún gangi inn á fjörðu. Sjórinn er vanalega svo órólegur við ströndina þann tíma árs, sem síldargangan er mest, að hún verður ekki tekin á þeim slóðum með þeim veiðarfærum, sem nú hafa verið notuð hér við land. Segja má líka, að við vitum næsta lítið um þessa síldargöngu. Það var að vísu svo, að nokkur tilraun var gerð til þess í fyrra að fylgjast með síldargöngunni, en sú tilraun var hvergi nærri eins nákvæm og átt hefði að vera og þurft hefði að vera. Á þessu ári hafa líka verið gerðar einhverjar tilraunir til að fylgjast með síldargöngunni, en þó hygg ég, að þær hafi verið næsta stopular og alveg ákaflega stopular, þegar þess er gætt, að hér er um að ræða stórfellda atvinnumöguleika, sem við höfum vitað af, að væru í grennd við landið. Eftir því sem ég veit bezt, var haldið uppi nokkurri síldarleit með mótorskipinu Fanney nokkuð fram í desember, en einkum voru það reknetjabátar, sem stunduðu síldveiðar, sem einkum má segja, að hafi gefið fréttir um síldargönguna. Ég hygg, að síðustu fréttir reknetjabátanna um síldargönguna muni hafa verið þær, að nokkru fyrir jól hafi verið ótrúlega stórar og þéttar síldartorfur nokkuð út af Garðsskaga. Þegar kom að jólum, hættu reknetjabátarnir síldveiðum. En þá brá svo við, að Fanney hætti líka. Hefur því enginn reynt að fylgjast með síldargöngunni, sem var þarna fyrir utan Garðsskaga fyrir jól, fram á þennan dag. Ég hef að vísu séð, að atvmrh. hafi skipað 10 manna n. til þess að standa fyrir rannsóknum á síldargöngum og standa fyrir tilraunum með síldveiðar. Þessi nefndarskipun mun hafa verið ákveðin um mjög líkt leyti og ég lagði fram þessa till. á Alþingi, og er ekki nema gott, að tveimur detti það sama í hug. Hitt er það, að ég held, að þessi n. sé nokkuð fjölmenn til að standa fyrir nokkrum framkvæmdum, því að það er ákaflega erfitt að fá 10 manna n. saman, það þekkjum við hér í höfuðstaðnum. Enn hygg ég, að þessa n. muni vanta mjög starfsfé, ef hún á að gera einhverjar framkvæmdir, því að það er alveg auðséð á öllu, að ef einhver árangur á að verða bæði af því að fylgjast með síldargöngum og eins árangur af því að útvega einhver veiðarfæri, sem við getum notað til að veiða úti á rúmsjó, þá duga engin vettlingatök. Það verður að hafa um það talsvert mikla framkvæmd og mikla útsjón, og það er ómögulegt annað en hvort tveggja kosti talsvert mikla peninga. En ég hygg, að það sé ekki hægt að ásaka neinn um nokkurt bruðl, þó að verulegt fé væri látið í þessa till., bæði til að fylgjast með síldargöngum og eins til að reyna að finna veiðarfæri til að veiða síldina á hafi úti. Ég hef séð í grg. frá hæstv. atvmrh., sem fylgdi þessari 10 manna nefndarskipun, að hann ætlast til, að fiskimálasjóður bæri kostnað við þær tilraunir, sem gerðar væru í þessu skyni. Það má vel vera, að eitthvað hafi safnazt í fiskimálasjóð 1949, en í árslok 1948 átti hann enga peninga til. Ég hef hér fyrir framan mig reikninga fiskimálasjóðs frá 1948. Þá átti sjóðurinn í útlánum um 5 millj. kr. og hafði lofað lánsfé fram í tímann, 2 millj. kr. Þegar þess er gætt, að tekjur fiskimálasjóðs árið 1948, en þá var útflutningur okkar 400 millj., námu um 1,5 millj. kr., en kostnaður við rekstur n., þar á meðal styrkir og annað slíkt, nam um ½ millj. kr., en sjóðurinn lánar um eina millj. kr. á ári, þá lítur út fyrir, að fiskimálasjóður þurfi tekjur áranna 1949–50 til þess að efna þau loforð, sem hann hafði þá gefið, án þess að nokkur ný lán komi til greina. Það má segja, að þetta sé nokkuð ágizkun, af því að ég hef ekki reikningana fyrir árið 1949, en þó hygg ég, að tekjur fiskimálasjóðs hafi orðið talsvert lægri 1949 en 1948, vegna þess að útflutningurinn var þá allmiklu minni, en þá hafði sjóðurinn, eins og ég gat um, óefnd loforð um 2 millj. kr., sem, ef þau komast í framkvæmd á árunum 1949–50, mundu éta upp tekjur sjóðsins þessi tvö ár. Mér skilst þess vegna ekki, að fiskimálasjóður, nema verði veruleg breyting á lögum hans og útvegun tekna til þessara framkvæmda, hafi neitt fé til umráða til að stunda þessar merkilegu fiskirannsóknir og tilraunir með veiðarfæri til þess að ná síld á hafi úti. Hvort tveggja getur orðið kostnaðarsamt, sérstaklega vegna þess, að það er gersamlega tilgangslaust að reka rannsóknina með þeim vettlingatökum, sem gert hefur verið, að fylgjast með síldinni í góðu veðri, þegar mikið er af henni og fullt af reknetjabátum, en leita inn á fjörðu um leið og reknetjabátarnir hætta. Enn fremur er augljóst, að þær litlu tilraunir, sem enn hafa verið gerðar til að ná síldinni, hafa engan árangur borið. Það má vel vera, að ekki séu til hjá öðrum þjóðum veiðarfæri til að ná síldinni á þennan hátt, en þó hygg ég, að veiðarfæri, sem notuð eru í Norðursjó, mætti nota hér, með nauðsynlegum breytingum vegna dýpis og sjávarlags. En það er enginn vafi, að til þess þarf að kosta meiru fé og fyrirhöfn en enn hefur verið gert. Mér er ljóst, að þessi þáttur, sem hér er stungið upp á, er ekki nema lítill hluti af þeim fiskirannsóknum, sem við þurfum að reka hér við land. En hins vegar er það alveg augljóst líka, þegar við verðum fyrir eins miklum töpum og orðið hefur, vegna þess að Norðurlandssíldin hefur brugðizt ár eftir ár, þá er óskiljanlegt, að ekki skuli hafa verið gert meira en hefur verið gert til þess að reyna að nota sér síldina við suðurströndina. Það er búið að reisa hér ágætar síldarverksmiðjur, sem geta tekið við miklu magni af síld, og reynsla undanfarinna ára sýnir, að við getum ekki beðið eftir, að síldin komi inn í sundin, Kollafjörð og Hvalfjörð. Það verður að sækja hana út, en til þess að það verði gert þarf eflaust að leggja fram nokkuð mikið fé og nokkuð mikla fyrirhöfn, sem ekki er fyrir fram hægt að fullyrða, að komi aftur, og ekki heldur hægt að fullyrða, að þessi fyrirhöfn beri árangur. En við megum vita það, að ef við hvorki leggjum í þetta fé né fyrirhöfn, fáum við engan árangur af þessu. Það vitum við. Við höfum hér tillögumenn lagt til, að ríkisstj. verði heimilað að verja fé úr ríkissjóði, að svo miklu leyti sem það væri ekki fyrir hendi í fiskimálasjóði, og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef um þann sjóð, er það mjög lítið, um það bil 2 millj. kr. Ég legg enga áherzlu á það, hvernig framkvæmdum í þessu yrði hagað, en sjálfsagt yrðu kallaðir til hinir beztu menn, sem völ væri á. Ég legg enga áherzlu á, hvernig n. verður skipuð, en legg áherzlu á, að sú stofnun, sem tekur þetta að sér, verði starfhæf stofnun. Ég hygg, að við höfum á tímanum fyrir jól og til þessa dags misst dýrmætan tíma, sem hefði getað borgað sig að nota betur, en gert hefur verið. Ég er ekki að álasa atvmrh. fyrir þetta, en vildi láta þá skoðun mína og okkar flm. í ljós, að við teljum, að í þessu hér dugi ekki nein vettlingatök. Má vel vera, að fjmrh. telji, að úr þessu verði bætt með hans nefndarskipun, en það gerir engin n. þær tilraunir, sem þarf að gera í þessum efnum, nema hún hafi talsvert fé undir höndum. Og þar sem lítur út fyrir, að hér sé um svo mikil auðæfi að ræða, kannske ríkustu fiskimiðin, sem við höfum fengið, á litlum bletti, treysti ég því, að till. okkar flm. fái fljóta og góða afgreiðslu frá fjvn. og verði ekki látin bíða eftir fjárl., svo að ekki þurfi að álasa okkur fyrir það, að við höfum sparað tíma og fyrirhöfn til þess að nota þau fiskimið, sem við vitum af á litlum bletti hér við suðurströndina. Ég skal svo ekki fjölyrða um þetta. Ég vil, að till. verði vísað til fjvn. til athugunar og væntanlegrar afgreiðslu, og óska eftir því sérstaklega við formann n., sem ég veit, að hefur mikinn áhuga fyrir þessu máli, að hann reyni að flýta afgreiðslu till. eftir mætti, því að engum er ljósara en honum, hve mikils vert er að reyna að fá einhvern árangur í þessum efnum.



Herra forseti. Ég skal ekki ræða efni till. hér, enda ekki ástæða til þess, þar sem henni verður sjálfsagt vísað til fjvn. samkvæmt tillögu flm. Skal ég lofa honum, að hún verði tekin fyrir á fundi fjvn. strax og mögulegt er, sem sennilega verður á morgun, og verður hún þá auðvitað send til stjórnar fiskimálasjóðs til umsagnar, og veltur þá á því, hvað svar berst fljótt þaðan, hvenær till. verður afgreidd frá fjvn.

Forseti (StgrSt): Ég vil geta þess í upphafi, að hæstv. fjmrh. getur ekki verið viðstaddur í dag, og verða því þær fyrirspurnir, sem beint hefur verið til hans, að bíða.



Herra forseti. Ætli a-liður fyrirspurnarinnar heyri ekki undir mig? Ég hafði frekar gert ráð fyrir að svara þeirri fyrirspurn og skal gera það, ef hv. fyrirspyrjanda er það ekki á móti skapi.

Nei, það er einmitt ágætt.



Herra forseti. Ég beindi þessari fyrirspurn til hæstv. fjmrh., af því að mér hafði verið tjáð, að honum hefðu verið afhentar viðkomandi eignir; en fyrst hæstv. dómsmrh. getur leyst úr þeim spurningum, sem ég hef leyft mér að bera hér fram, get ég vel orðið ásáttur með það. Ég kom fram með þessar fyrirspurnir vegna þess, að ég hef séð það, að hernámsstjórn bandamanna hefur tjáð ísl. ríkisstj., að hún gæti fengið vissar eignir Þjóðverja hér á landi í stríðsskaðabætur. Bætur þessar voru metnar af nefnd, sem þáverandi dómsmrh. skipaði í stríðslok, og í skýrslu nefndarinnar hefur það meðal annars komið í ljós, að margir Íslendingar hafa farizt, sem ekki voru skyldutryggðir. Þetta voru farþegar, sem ekki voru skyldutryggðir, og ég held, að þeir hafi verið tólf alls. Þegar ég var dómsmrh., komu oft fram fyrirspurnir um það, hvort ekki væri hægt að fá bætur fyrir þessa menn, sem þarna fórust og ekki voru skyldutryggðir. Það gerist ekki þörf að fara mörgum orðum um þetta, en ég býst við því, ef þessar bætur nema einhverju, að ríkisstj. taki ákvörðun um að láta aðstandendur þessara manna fá einhverjar skaðabætur af því fé, sem fengizt hefur í skaðabætur frá Þjóðverjum, en ég vænti þess, að hæstv. dómsmrh. geti upplýst þetta, og bíð ég frekari svara frá honum.



Herra forseti. Hv. fyrirspyrjandi beindi þessari fyrirspurn ekki til mín eða míns ráðuneytis, en ég hafði hins vegar búið mig undir að svara henni, af því að utanrrn. hefur mest um þetta mál fjallað. Eins og heyrzt hefur og kunnugt er, þá var á það bent af hálfu ríkisstjórna Bretlands, Bandaríkjanna og Frakklands, að eðlilegt væri, að ísl. ríkisstj. tæki eignir Þjóðverja hér á landi og ráðstafaði þeim, enda væri ekki annarra bóta að vænta af hálfu Þjóðverja, en af þessu fé fyrir það tjón, sem Íslendingar urðu fyrir af þeirra völdum á ófriðarárunum. Þær eignir, sem hér er um að ræða, eru húseignin við Túngötu 18, sem var eign þýzka ríkisins, en eins og hv. fyrirspyrjanda ætti að vera kunnugt, er þar aðsetur dómsmrn. núna, - og auk þess um 4 millj. kr., sem álitnar voru innstæður Þjóðverja, sumpart einstaklinga og sumpart þýzka þjóðbankans. Á þessar eignir hefur verið lagt hald, eða þær verið festar, þannig að ríkisstj. hefur getað ráðstafað þeim, eða að minnsta kosti er ekki hægt að ráðstafa þeim án samþykkis ríkisstj., en endanleg ákvörðun hefur ekki verið tekin um ráðstöfun á þessum eignum, en ríkisstj. telur þýðingarmikið í þessu sambandi, að séð verði um einhverja greiðslu til aðstandenda þeirra Íslendinga, sem fórust af völdum Þjóðverja, meðan á styrjöldinni stóð, og ótryggðir voru, og sýnist mér það vera í samræmi við skoðanir hv. fyrirspyrjanda. Hins vegar kann svo að fara, að breyta verði ráðstöfun á einhverjum einstökum hluta þessa fjár, og einnig, að eitthvað af þessu fé yrði losað, og kann sanngirni að mæla með því. T. d. hefur komið fram ósk um það frá Braun kaupmanni, að eitthvað af fé hans yrði losað, en hann lézt þá skömmu síðar, án þess að frekar yrði gert í málinu. En nú er það hins vegar rétt, að þetta fé er komið í umsjá fjmrn., og að því leyti er því ef til vill rétt að beina fyrirspurninni til fjmrh. um það, hvernig því muni ráðstafað.



Herra forseti. Ég vil leyfa mér að þakka hæstv. utanrrh. fyrir þær upplýsingar, sem hann nú hefur látið í té, en jafnframt vil ég láta þess getíð, að þú að vafi leiki á um ráðstöfunarrétt á einhverjum hluta þessa fjár, þá getur það aldrei numið svo miklu, að ekki sé hægt að inna af hendi þær bætur, sem minnzt var á áðan. Ef það er rétt, sem ég sagði, að farizt hefðu 12 farþegar, sem ekki voru skyldutryggðir, þá munu þessar bætur nema um það bil 27 þús. kr., miðað við vísitölu þá, sem þá var miðað við, en nú er hún nokkru hærri, svo að alls mundu þessar bætur til aðstandenda þeirra, sem ótryggðir voru, ekki nema meiru en 800 þús. kr., en sá hluti eignarinnar, sem þýzki þjóðbankinn átti, var miklu meiri, eða 2½ millj. kr., og það kemur ekki til ágreinings með þá peninga. En nú sé ég, að Landsbankinn hefur nú fært þessar 2½ millj. kr., sem var eign þýzka þjóðbankans, sem erlenda skuld, og ef svo er, þá vil ég spyrja, hvort bankinn hafi þá afhent ríkisstj. þá upphæð og hvort hún hafi þetta þá ekki sem handbært fé. Enn fremur vil ég leyfa mér að spyrja hæstv. utanrrh., hvort ríkisstj. ætli sér að bera till. um þessar bætur fram á 22. gr. fjárl., því að ef svo er ekki, þá mundi ég flytja till. um það, því að ég fékk um þetta nokkrar málaleitanir frá fátæku fólki, þegar ég var ráðh., og vænti ég þess, að þetta fé verði notað til þess að veita því einhverjar bætur fyrir aðstandendur, sem það hefur þar misst, en verði ekki lagt til hliðar.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Ég get ekki svarað þessu frekar en ég gerði. Það er ekki á valdi Landsbankans að telja þetta til erlendrar skuldar, heldur er þetta fé í vörzlu ríkisstj. eins og sakir standa og ráðstöfunarvaldi hennar, en af hálfu utanrrn. þótti það óvarlegt að ráðstafa þessu alveg strax, en rétt að bíða og athuga, hvort nokkrar kröfur kæmu frá einstaklingum þeim, sem átt höfðu féð, en þær hafa ekki komið fram, nema frá þessum eina manni, sem ég gat um áðan, en sú krafa er nú niður fallin. En nú tel ég það hins vegar tímabært, að þetta fé sé tekið til ráðstöfunar, og finnst það eðlilegt, að það renni til þeirra manna, sem hafa orðið fyrir tjóni og ástvinamissi og ekki hafa fengið aðrar bætur fyrir, og er ég reiðubúinn að hafa um það samvinnu við hv. fyrirspyrjanda, hvaða leið sem farin verður í því efni.

Fyrirspyrjandi (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Ég hef lagt fram fyrirspurn um það, hvað líði undirbúningi frv. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Þegar verið var að ganga frá launalögunum 1945, þá lofaði ríkisstj. því, að samið skyldi frv. til l. um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna, og var það falið Gunnari Thoroddsen prófessor. Haustið 1946 flutti prófessorinn svo erindi um þetta efni á þingi Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og var þá þegar greinilegt af því erindi, að talsvert hefur verið komið af gögnum um þetta mál. Síðan var, haustið 1948, gengið á fund dómsmrh. í sambandi við bandalagsþing, sem þá var haldið hér, og upplýsinga leitað varðandi frv. Þá var frv. komið enn lengra áleiðis, þannig að nú var hægt að gera sér grein fyrir ákvæðum einstakra greina frv., en síðan hefur ekki neitt frétzt um það. En eftir að þessi fyrirspurn var fram komin, hef ég fengið að vita, að Gunnar Thoroddsen hefur lokið við sitt verk og lagt það fram í rn. Jafnframt spyr ég um það, hvort álits þeirra aðila, sem hlut eiga að máli, hafi verið leitað við undirbúning málsins. Mér er kunnugt um það, að Gunnar Thoroddsen hefur haft nokkurt samband við nokkra opinbera starfsmenn varðandi málið, en það eru ekki eingöngu þeir, sem ég á við, heldur tel ég mjög mikilsvert, að álits sé leitað hjá þeim, sem eiga að búa við lögin, og samráð haft við þá, og það eru ekki eingöngu opinberir starfsmenn. Ég tel, að bæta þurfi við og hafa beri samráð við forstöðumenn ýmissa fyrirtækja, sem áhuga hafa á þessum l., því að nú á síðustu árum hafa orðið sífelldir árekstrar, þar sem vinnutími er annar en almennt gerist, því að það er vont og erfitt að fá nokkra festu um ákvörðun launa og vinnutíma, meðan ekki er beinn lagastafur um það. En þegar ég tala um aðila, þá á ég einnig við þetta, sem ég hef nú skýrt frá. Í þriðja lagi spyr ég, hvort vænta megi, að frv. þetta verði lagt fram á þingi því, er nú situr.

Dómsmrh. (Bjarni Benediktsson) : Herra forseti. Um einstaka liði fyrirspurnarinnar skal þetta tekið fram: 1. Frv. hefur verið skilað í hendur rn., og er það nú í prentun, og mun þó ekki til hlítar lokið við greinargerð, en svo sem kunnugt er var Gunnari Thoroddsen borgarstjóra, þáverandi prófessor, á sínum tíma falið að annast samningu frv. 2. Meðal fylgiskjala frv. eru ályktanir samtaka opinberra starfsmanna varðandi þessi mál, og hefur verið höfð hliðsjón af þeim, og jafnframt hefur Gunnar Thoroddsen átt ýtarlegar og ítrekaðar viðræður við þar til kjörna fulltrúa frá Bandalagi starfsmanna ríkis og bæja. Á þeim umræðufundum hafa verið rædd, lið fyrir lið, einstök atriði frv. Hins vegar hefur þótt rétt, að þingnefndir leiti formlega álits samtakanna, svo og annarra aðila, ef þurfa þykir, með venjulegum hætti við þinglega meðferð málsins. Hins vegar hef ég ekki talið, að leita þyrfti annarra aðila, frekar en gert hefur verið, og ekki álitið það hafa þýðingu, af þeirri ástæðu, að réttarsamband þessara aðila er ekki skylt að heyra undir ákvæði þessa frv., og ríkisstj., getur ekki skipað svo fyrir, að þeir heyri því til. 3. Gera má ráð fyrir, að frv. verði lagt fyrir Alþingi, áður en langt um líður.



Ég þakka hæstv. ráðh. upplýsingarnar og þykir vænt um að heyra, að von muni vera á þessu frv. fyrir Alþingi innan tíðar.

Fyrirspyrjandi (Rannveig Þorsteinsdóttir) : Herra forseti. Þetta hús á Leifsgötu 16 er eign ríkisins, og bjó í því séra Jakob Jónsson, en er fluttur þaðan. En það vill svo til, að þetta hús stendur á lóð, sem er mjög nærri Landsspítalanum, en spítalinn er í sífelldu hraki með húsnæði og það svo, að það er ein meginástæðan til, að spítalinn er mjög illa settur með hjúkrunarkonur, því að þær segja upp sökum húsnæðisskorts. Þegar svo þetta húsnæði losnaði á Leifsgötu 16, voru uppi óskir frá hendi Landsspítalans að fá þetta húsnæði fyrir hjúkrunarkonur. Það var hins vegar leigt út, án þess að spítalinn fengi þar nokkur ítök. En svo gerðist það aftur í haust sem leið, að þá losnaði enn húsnæði í þessu sama húsi, og þá gerði spítalinn nýja tilraun með aðstoð landlæknis til að fá húsnæðið fyrir hjúkrunarkonur. M. a. mun landlæknir hafa skrifað rn. um þetta. En þetta tókst ekki. Húsnæðið var leigt einstaklingi, og eru nú mikil vandræði á Landsspítalanum með húsnæði og gremja út af þessum ráðstöfunum. Þessi fyrirspurn er borin fram til þess í fyrsta lagi að fá upplýst, hvort það muni vera svo fjarstæðukennt, að Landsspítalinn geti fengið þetta húsnæði fyrir hjúkrunarkonur og starfslið, sem vandræði eru nú með, og í öðru lagi að fá upplýsingar um það, hvort ekki muni vera unnt að breyta þeim leigumálum, sem þarna hafa verið gerðir, þannig að Landsspítalinn geti átt von á að fá húsnæðið til afnota. Það er meginatriðið.



Herra forseti. Þetta hús, sem hér er spurt um, Leifsgata 16, var keypt af ríkisstj. í nóvember 1942. Húsið var keypt af Guðmundi Gunnlaugssyni kaupmanni í þeim tilgangi að útvega séra Jakob Jónssyni þak yfir höfuðið. Kaupverðið var 250.000 kr., en mér er heimild til kaupanna ókunn. Húsið er tvær hæðir og kjallari. Á fyrstu hæð bjó ekkja með börnum sínum og hefur verið þar síðan. Í kjallara bjó Jón Guðmundsson blaðamaður. Hann flutti árið 1946, og var þá kjallaraíbúðin, 2 herbergi og eldhús, ca. 70 fermetrar, leigð Gísla Ólafssyni ritstjóra. Árið 1948 í október flutti séra Jakob úr húsinu í hið nýreista prestshús við Engihlíð. Hafði hann haft til afnota alla efri hæðina og auk þess tvö lítil herbergi í kjallara. Var þá Gísla Ólafssyni leigð íbúðin á efri hæð, en kjallaraíbúðin var leigð Þórhöllu Friðriksdóttur. Hún flutti úr kjallaranum síðla sumars 1949 og sú íbúð þá leigð Kristjönu Jóhannesdóttur, sem þar býr nú. Núverandi leigumáli er: 1. hæð 175,00 kr. á mánuði, gamall leigumáli. 2. hæð 215,00 kr. á mánuði skv. mati húsaleigunefndar. Kjallaraíbúð 130,00 kr. á mánuði skv. mati húsaleigunefndar. Á leigu af öllum íbúðum greiðist viðbótarleiga samkvæmt húsaleiguvísitölu. Eins og sést á þessu, hefur raunverulega ekki losnað nema kjallarinn, því að þegar presturinn fer, er Gísli Ólafsson fluttur upp, svo að kjallarinn losnar. Í kjallaraíbúðinni eru kölluð þrjú herbergi, en þau herbergi eru ekki góð, og væru þau lítil úrlausn fyrir Landsspítalann. M. ö o., það, sem þarna þykir svo æskilegt fyrir Landsspítalann, eru þessar litlu kjallarastofur, og í þeim vandræðum, sem mér virðast vera fyrir hendi hjá spítalanum, þá hefði það verið dropi í hafinu, þótt synjað hefði verið leigumálanum við veika konu til þess að spítalinn gæti troðið einhverjum hjúkrunarkonum í þessi litlu kjallaraherbergi, svo mörg sem þau voru. Þau eiga að heita fimm, og er fráleitt að mínum dómi að koma nema einni í hvert herbergi fyrir sig. Seinasti liður fyrirspurnarinnar er, hvort Landsspítalinn geti fengið þetta hús til afnota. Ég geri ráð fyrir, eins og leigumálum er nú háttað, að ríkið geti ekki að bótalausu fleygt fólkinu út á götuna, því sem þar er nú og hefur þar leigusamninga. Hefur þó verið klifað á því með talsverðri frekju á sínum tíma. Ég hef þá gefið þær upplýsingar, sem liggja fyrir um þetta mál.



Herra forseti. Upplýsingar þær, sem hæstv. atvmrh. gaf, voru í samræmi við það, sem ég raunar vissi nú að miklu leyti, en skýring hans, þegar hann segir, að ekki hafi losnað nema kjallarinn, svarar ekki alveg til upplýsinganna, því að með hvaða rétti átti maðurinn, sem bjó í kjallaranum, að fá annað húsnæði, ef ríkið þurfti að halda á því fyrir starfsemi sína? Það er rétt, kjallarinn er ekki stórvægilegt húsnæði, en hæstv. ráðh. telur þó, að það muni geta komizt fyrir einn í hverju herbergi, og þá er þar þó pláss fyrir fimm, og það þykir þeim, sem búa við vandræðin þar suður frá, þó nokkur lausn. En það, sem mér finnst aðalatriðið í þessu máli, er, hvernig stóð á því, ef rn. hefur verið kunnugt um það á þeim tíma, þegar efri hæðin losnaði og er leigð fólki, sem býr í kjallaranum, - hvernig stendur á því, að fólkið, sem bjó í kjallaranum, flytur þá upp á efri hæðina, ef það hafði ekki samning nema um kjallarann, í stað þess að Landsspítalinn fengi efri hæðina? Ég skil mætavel, að það muni vera búið að festa þetta nú, og harma það mjög.



Ég get því miður ekki linað þann harm hjá hv. þm., sem af þessu hefur orðið. En viðvíkjandi því, hvers vegna fólkið, sem hafði búið lengi í þessum mjög svo leiðinlega kjallara, fékk hæðina, þegar hún losnaði, er það að segja, að þá lá engin ósk fyrir frá neinum opinberum aðila að fá húsið eða part af húsinu. Það getur vel verið, ef hún hefði legið fyrir, að það hefði verið gert eitthvað annað í þessu, en hins vegar kom ósk um það, þegar Þórhalla Friðriksdóttir var að fara, að fá kjallarann, en þá var búið að leigja hann sjúkri konu, sem bjó við erfið skilyrði og hafði búið á annarlegum stað, og var ekki gengið á þau loforð fyrir þá tiltölulega hégómlegu ósk að fá hann handa Landsspítalanum, sérstaklega þegar óskin kom frá mönnum, sem á sínum tíma eyðilögðu með opnum augum kjallarann undir fæðingadeildinni. Ég hef glöggar upplýsingar um það, að 1945 var fæðingadeildin fullsteypt upp. Og þeir, sem líta á það hús, geta gert sér í hugarlund, hvað geysilega mikið húspláss það er að flatarmáli. Þá var tekið það snjallræði af húsameistara ríkisins og landlækni að keyra grjót í kjallarann og gera hann þannig óhæfan að mestu leyti til að nota hann nokkuð og eyðileggja þar með þá möguleika, sem voru fyrir hendi að búa til mannabústað í helmingi kjallarans, en það var vel hægt í þeim helmingi, sem veit að brekkunni. Þar hefði mátt koma fyrir íbúð fyrir ekki fimm, heldur fimmtíu manns. Þetta sama fólk er svo að nöldra út af vondri kjallaraboru, sem er ekki eins nærri spítalanum, þó að hann sé ekki fjarri, sem nú er leigður fólki, og verið að bera víurnar í, að stj. skuli ekki hafa brotið á því lög og rétt. En flutningur mannsins úr kjallaranum og upp á hæðina skeði með fullu samþykki fjmrh., og þá lá engin krafa fyrir að fá húsið til annarra hluta. Presturinn var fluttur úr því í nýtt hús, og þá var ekki að sjá, að það væri nein goðgá, að fólk, sem lengi hafði búið í vondu plássi í kjallaranum, fengi að flytja í þetta.

Frsm. (Gísli Jónsson) : Herra forseti. Fjvn. hefur rætt þessa till., og þótti henni rétt að senda hana til umsagnar til Búnaðarfélags Íslands, landnámsstjóra ríkisins og atvinnudeildar háskólans, og eru umsagnir þessara aðila prentaðar sem fylgiskjöl með áliti fjvn., og læt ég nægja að vísa til þeirra. Það er sameiginlegt álit þessara aðila, að ekki muni svara kostnaði að flytja límvatn langar leiðir sem áburð, en hins vegar sé æskilegt að gera þær tilraunir, sem koma fram í till., í námunda við verksmiðjurnar sjálfar. N. vill leggja áherzlu á, að þessar tilraunir verði framkvæmdar þegar á komandi vori. Hún leggur því til, að till. verði samþ. óbreytt.