Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hafði við 2. umr. þessa máls mælt með brtt. minni á þskj. 327. Ég hef nú ekki miklu að bæta við þær ástæður fyrir henni, sem ég gat þá. Hv. frsm. landbn. lét þau orð falla í gær, að þrátt fyrir það að hv. n. teldi brtt. eigi óeðlilega eða ósanngjarna, þá féllist hún á að koma til móts við hana með brtt. meiri hl. við 2. gr. frv. á þskj. 363. Sú till. nær eigi lengra en svo, varðandi innlend eða erlend lán til stofnkostnaðar verksmiðjunnar, að verksmiðjustjórninni er heimilt að taka það fé, sem á vantar, að láni innanlands eða utan með samþykki ríkisstj. og ábyrgð ríkissjóðs. En brtt. mín er þannig, að aftan við 2. málsl. 2. gr. bætist: „ef Alþingi samþykkir lánsfjárhæðina og lánskjörin.“ Hv. frsm. kvað eðlilegt að fela hverri ríkisstj. þetta hlutverk, að samþykkja ríkisábyrgðina eða synja hennar. Ég vil í þessu sambandi taka fram í fyrsta lagi, að þetta er rétt. Venjulegt er að bera undir Alþ., hvort ríkisábyrgð skuli veitt, og það er þá tekið fram, hver fjárhæðin skuli vera, og er eðlilegt, að þá sé einnig ákveðið um lánskjörin. Í öðru lagi er athugandi, að venjulega er um miklu minni fjárhæðir að ræða en hér í þessu efni. Venjulegast er, að ríkisábyrgð er veitt á fé til hafnargerða og lendingarbóta, og liggur þar fyrir kostnaðaráætlun um verkið. Sama máli gegnir um sveitarfélög, sem veitt er ríkisábyrgð. Þar liggur fyrir áætlun um not lánanna, og fylgja skýrslur frá lánþega um vonir hans varðandi verkið og jafnvel fulla vissu, hvernig framkvæmast muni. Og oftast er um litlar fjárhæðir að ræða í samanburði við það, sem hér er á ferðinni. Í þessu máli er um að tala lántökuheimild á kostnað ríkisins, og þegar slíkar heimildir eru margar, jafnvel svo að tugum milljóna króna skiptir, þá ber Alþ. að sýna fyllstu varúð í þeim efnum. Ýmsar skuldbindingar, sem ríkið hefur tekizt á herðar vegna ýmissa, eru farnar að sverfa svo fast að, þótt lítið sé e.t.v. um að ræða á hverjum stað, að þær eru þegar orðnar alvarlegur baggi á ríkissjóði. Í fjárlagafrv. því, sem nú liggur fyrir þ., er gert ráð fyrir því, að ríkissjóður verði að greiða 4 millj. kr. í vexti af lánum, og þó stafar meiri hætta af skuldbindingum. Þetta bendir á, að of óvarlega hafi verið farið og bjartsýni hafi ráðið of mildu og geri það einnig í þessu efni. Því er það skylda þ. að gæta nú fyllstu varúðar. Ég vil í þessu sambandi og vegna ummæla hv. frsm. meiri hl. landbn. minna á það, að það ríkisfyrirtækið, sem næst gengur þessu varðandi ríkisábyrgð á fé, teknu að láni, eru síldarverksmiðjur ríkisins, þar sem þörfin hefur reyndar verið miklu meiri en virzt hefur. Hefur verið komið aftur og aftur til þ. með beiðslur um viðaukafjárhæðir. Þetta sannar þá venju, að lántökuheimildir og ríkisábyrgðir eru venjulega bornar undir Alþ., jafnvel þótt um minni fjárhæðir sé að ræða. Raunar get ég varla búizt við, að brtt. mín verði samþ. En það verður ekki ámælislaust, að þ. veiti leyfi til skuldbindinga, sem eru enn ógætilegri. Okkur, sem setja eigum l., ber auðvitað að gæta varúðar í þessu og fylgja verjandi formum. Ég held ég segi ekki meira um þessa brtt. Þá eru það önnur ummæli hv. frsm., sem gáfu mér tilefni til að kveðja mér hljóðs, en þau eru þannig, að ég mundi greiða atkv. gegn frv. og vegna þess gæti hann skilið afstöðu mína. Ég hefði sagt, að ég gæti fremur verið með 30–40 þús. tonna verksmiðju en þeirri, sem ákveðin er í frv., 7.500 tonna. Þetta er rétt að leiðrétta, því að ég lýsti því yfir, þegar ég talaði um málið, að ég gæti eigi treyst því, að okkur mundi takast að framleiða áburð fyrir mjög miklu lægra verð, en sá áburður mundi kosta, sem fáanlegur yrði frá erlendum verksmiðjum. Mér þykir reynslan ekki benda til þess, að við getum framleitt ódýrari áburð, en aðrar þjóðir. Ég lét þess og getið, að gæti ég trúað, að við gætum framleitt vöruna ódýrar en nágrannaþjóðir okkar, þá væri freistandi að fylgja till. minni hl. um miklu stærri verksmiðju, sem þá gæti framleitt miklu meira. Þetta sagði ég, þegar ég var búinn að greiða atkv. á móti stærri verksmiðjunni. Því er það af misgáningi mælt hjá hv. frsm. meiri hl., að ég mundi greiða atkv. með stærri verksmiðjunni og vildi drepa málið á þann hátt. Reyndar skiptir þetta ekki máli, en rétt þykir mér þó, að þessu sé eigi látið ómótmælt, því að þetta gæti bent til klækja af hendi minni. Mun ég greiða atkv. opinskátt og vafningalaust um málið í þessari hv. d.



Herra forseti. Hv. frsm. meiri hl. var nokkuð æstur. Ég álít nú, að það sé ekki rétt. Hitt er annað mál, að ég tel málið svo mikils virði, að menn ættu að geta sýnt alvöru í því. Það, sem valdið hefur ágreiningnum, er það álit, að málið geti orðið eyðilagt með þeirri stefnu, er tekin hefur verið. Við umr. hefur verið deilt um tvennt: rafmagnsþörfina og stærð verksmiðjunnar. Ég sagði, að ekkert hefði verið gert frá því fyrsta, er frv. kom til tals og var flutt af Vilhjálmi Þór, um Laxárvirkjunina. Síðan dettur engum í hug að brydda á þessu. Nákvæmlega sama máli gegnir um afganginn af Sogsvirkjuninni. Það var leitað til sérfræðinganna í því einu skyni, að hægt væri að reisa verksmiðjuna á pappírnum, 7.500 tonna. En reiknað hefur ekki verið með eðlilegri aukningu. Þess vegna fannst mér rétt, að tryggt yrði nægilegt rafmagn. Með leyfi hæstv. forseta vil ég lesa hér upp úr 2. gr. frv.: „Fjárframlag ríkissjóðs nær og til þess að tryggja verksmiðjunni nægilega raforku til áburðarvinnslunnar, ef þörf gerist.“ Framlag ríkissjóðs mun nægileg trygging fyrir að sjá verksmiðjunni fyrir raforku. Svo segir í 5. gr. frv.: „Áður en hafizt er handa um byggingu verksmiðjunnar, skal verksmiðjustjórnin hafa tryggt nægilegt fé til greiðslu stofnkostnaðar hennar.“ Nú veit hv. meiri hl. landbn., að þessi klausa er beinlínis reiknuð út frá því að tryggja forgangsrétt verksmiðjunnar, svo að hún gæti samið við Sogsvirkjunina um, að hún fengi forgangsrafmagn. Allt málið er reiknað á þann hátt. Og allar brtt., sem koma fram, eru miðaðar við þá fyrstu hugmynd um áburðarverksmiðju, sem var þannig, að hugsað var að koma upp áburðarverksmiðju til þess að fá fullnægt innlendu áburðarþörfinni, nákvæmlega á sömu forsendum, án þess að hugsa til þess, að það yrði ef til vill dýrara að fá áburðinn á þann veg, en að kaupa hann inn í landið, en ef svo færi, að hann yrði dýrari með því að framleiða hann í landinu, þá átti ríkið að borga mismuninn. Þess vegna eru þessi vandkvæði með vextina, lánin og allt viðkomandi þessari verksmiðju, af því að þessi áburðarverksmiðja var hugsuð þannig, að þetta átti að vera fyrir landbúnaðinn, og ef áburðurinn yrði dýrari frá verksmiðjunni en innfluttur, þá átti ríkið að borga mismuninn eins og aðrar uppbætur. Og ef menn treystu sér til þess að leggja í að byggja áburðarverksmiðju á heilbrigðum grundvelli, þá væru þessir póstar allir óþarfir. Þess vegna álít ég, að með samþykkt á till. meiri hl. n. sé verið að eyðileggja málið. En það stendur öndvert gagnvart því, sem hv. frsm. meiri hl. n. sagði, að með því að samþ. okkar till. væri verið að eyðileggja málið. - Eitt hefur verið þungamiðjan hjá þeim hv. þm. í meiri hl. n. Þeir hafa sagt, að það þyrfti að vera tryggt fyrir fram, að það væru menn, sem biðu eftir því að kaupa framleiðsluvöru verksmiðjunnar. En ef þessi áburðarverksmiðja er hér og það margfaldast framleiðslan á áburðinum hér, svo að hún verði nóg fyrir íslenzkan landbúnað og meira en það, þá hlýtur í áframhaldi af því það einnig að vera, að þeir hugsi sér ekki verksmiðjuna þannig, að hún bara mali áburð og að það sé ræktað og svo sé ekkert meira. Þessi gróðurlönd hljóta að eiga að gefa arð. Og hvar á þá að selja þessa vaxandi framleiðslu? Og ef bygging þessarar verksmiðju er eingöngu miðuð við það, að landbúnaðurinn framleiði meira fyrir innanlandsmarkaðinn, hvaða landbúnaðarafurðir eru þá það, sem vissa er um, að yrði betra að selja en köfnunarefnisáburð frá stórri verksmiðju? Ég hef ekki getað komið auga á það. Ég veit ekki annað en að það sé bannað með lögum að flytja inn landbúnaðarafurðir, vegna þess að ekki eru samkeppnisfærar við þær á markaðinum þær landbúnaðarvörur, sem framleiddar eru innanlands. Og mér finnst, að þessi vélanotkun við landbúnaðinn sé ekki svo skipulögð enn eða ræktunin, að hún sé fær um að gefa það mikla lækkun á framleiðslukostnaði landbúnaðarafurða, að það mundi a.m.k. vera rökrétt að telja, að það væri hægara að selja þær landbúnaðarafurðir, sem framleiddar væru hjá okkur með íslenzkum áburði, heldur en að selja köfnunarefnisáburð, sem ekki kostar nema sáralítið vinnuafl að framleiða. Hv. frsm. meiri hl. n. var að tala um, að ég væri reiður yfir þessu máli og vildi ekki vera í stjórn verksmiðjunnar. Ég er alls ekki neitt reiður yfir þessu máli. En ég vil, að áður en farið er af stað með að byggja stórt fyrirtæki, þá hafi menn góða yfirsýn yfir hlutina, sem það snerta, en að ekki sé af stað farið af mikilli þröngsýni viðkomandi því að athuga, hvað nauðsynlegt er, að vitað sé áður en farið er af stað með framkvæmdirnar. Það er nú fyrir fram vitað, að undirstaðan undir allri þessari áburðarframleiðslu er raforkan. Og rafmagn til þessarar verksmiðju er ekki nú þegar fyrir hendi, nema með því að taka það á kostnað annars, sem fólkið vill og þarf að nota það til. Og ég hygg, að enginn geti reiknað út með vissu, hvort er hagfelldara og hvort er meiri gjaldeyrissparnaður að spara innkaup á áburði eða hins vegar að spara innkaup á kolum og ollu til þeirra nota, sem rafmagn mundi verða notað til, ef rafmagn til áburðarverksmiðju ekki væri tekið frá fólki, sem annars mundi hafa það til heimilisnota, til hitunar o.fl.



Herra forseti. Það mun hafa verið við 2. umr., sem ég talaði hér nokkuð un ákvæði frv. um útsvarsálagningu á verksmiðjuna, og hélt ég þá fram, að mjög væri vafasamt, að það væri rétt, að það væri heimilt að leggja útsvar á þetta fyrirtæki í því bæjar- eða sveitarfélagi, þar sem það hefði aðsetur. Nú hefur hv. meiri hl. n. lagt fram brtt. á þskj. 363 um það að stilla meira í hóf útsvarsálagningu á verksmiðjuna heldur en upphaflega var gert ráð fyrir, og get ég fyrir mitt leyti sætt mig við það, ef sú brtt. verður samþ., og geri þá ekki ágreining um það atriði. Annað er í frv., sem ég vil víkja að. Í 5. gr. þess, eins og það var upphaflega, var svo ákveðið, að fyrsta stjórn verksmiðjunnar skyldi ákveða, hvenær og hvar hún skyldi reist, enda komi samþykki landbn. til. Nú var hér nokkru breytt í þessari grein við 2. umr., og þetta ákvæði um það, að fyrsta stjórn verksmiðjunnar skuli ákveða, hvar verksmiðjan skuli reist, var fellt úr frv. - Mér þætti gott að fá að heyra um það frá hv. n. eða frsm. hennar, hvernig á því stendur, að n. hefur lagt til að breyta þessu, og hvað hún hefur í huga um þetta atriði, hvort hún gerir ráð fyrir, að það eigi að vera einhverjir aðrir aðilar, sem ákveði, hvar verksmiðjunni skuli valinn staður og hvenær hún skuli reist, heldur en stjórn verksmiðjunnar og landbrh. Ég minnist þess, að hér hefur verið útbýtt á þingi þáltill. frá nokkrum hv. þm., - ég held, að enginn þeirra sé í landbn. þessarar hv. d. það munu vera þm. af Suðurlandi, nokkrir, sem bera fram þáltill. um að kjósa þriggja manna nefnd til þess að rannsaka, hvar heppilegast sé að hafa þessa verksmiðju, þegar til kemur, að hún verði reist. Nú verð ég að segja, að mér finnst ákaflega einkennileg vinnubrögð að ganga fram hjá þriggja manna stjórn, sem gert er ráð fyrir í frv., að eigi að vera fyrir þessu fyrirtæki, og fara að velja aðra þrjá menn til þess að rannsaka, hvar heppilegast sé að velja þessari verksmiðju stað. Mér finnst það alveg óþarft að setja þarna upp nýja nefnd til þess. Þessi verksmiðjustjórn væntanlega, sem á að vera skipuð þrem mönnum, ætti alveg eins að geta gert þetta. Mér þætti því fróðlegt að heyra, hvað vakað hefur fyrir hv. landbn. um þetta atriði, þegar hún lagði til, að nokkur breyt. yrði gerð á 5. gr. frv. í þá átt, sem ég hef lýst, eða hvort n. gerir ráð fyrir, að það eigi einhverjir aðrir aðilar að ákveða þetta en verksmiðjustjórnin og ríkisstj. eða landbrh., því að vitanlega má skilja þetta svo, að þrátt fyrir það að það sé ekki beint tekið fram í lögunum, þá verði það þessir aðilar, sem ákveða þetta, þegar til kemur.



Herra forseti. Það eru örfá atriði, sem ég þarf að minnast á, en út í almennar umr. um málið mun ég fara mjög lítið nú. Ég vil aðeins segja það út af ræðu hv. 2. þm. Reykv. í gær, að hv. þm. byrjaði á að segja, að ég hefði farið með bein ósannindi um sig í því, sem ég talaði þá. Og var það m.a. út af umr. um togara. Hv. þm. vildi fullyrða það til að byrja með, að það hefði aldrei verið talað af sinni hálfu um meira en 30 togara. Hins vegar þegar komið var nokkurn spöl fram í hans ræðu, svo sem hálftíma fram í ræðuna, viðurkenndi hann, að víst hefði verið talað um 60 togara, sem hefðu átt að komast í fullt gagn árið 1952. Og ef við töluðum saman í bróðerni undir fjögur augu, mundi hann viðurkenna, að hann hefði haldið ræðu um, að æskilegt væri, að Íslendingar fengju hærri tölu togara en það - að vísu ekki þingræðu. Og þó að ég nefndi 75–90 togara, sem hv. 2. þm. Reykv. hefði talið í ræðu, að við Íslendingar ættum að eiga eftir 1950, þá er það ekki svo fjarri veruleikanum, að hann hafi sagt það, að svo sterk orð eins og hv. 2. þm. Reykv. hafði eigi rétt á sér. Skal ég svo láta útrætt um það atriði. Hv. 5. þm. Reykv. mælti hér enn fyrir sinni brtt., sem ég nefndi í gær. Ég ætla ekki að fara að rökræða það mál neitt við hv. þm. frekar en ég er búinn að gera, að meiri hl. n. telur, að hér sé um nægilegt öryggi að ræða. Meiri hl. landbn. reiknar með því, að Alþ. láti aldrei aðra stjórn vera við völd en þá, að það megi treysta henni í þessu efni, einmitt í sambandi við svo stór mál eins og þetta, til þess að gera ekkert í þessum efnum nema það, sem hún hefði þingið að baki sér í, því að það mætti telja sjálfsmorðstilraun af hverri ríkisstj. að fara út í að ákveða um slík stórmál, sem hv. þm. nefndi, ef hún hefði ekki þingið að baki sér. Og þessi sami hv. þm. veit, að það hafa verið afgreidd frá Alþ. lög nýlega, sem ég hygg, að hann hafi verið með í að samþ., þar sem ekki er gengið örugglegar frá þessu atriði en gert er hér ráð fyrir í þessu frv. En ég vil ekki fara út í deilur um þetta atriði. Ég tel þetta ekki stórt málsatriði og felli mig við úrskurð þingsins í þessu efni. Ég sé ekki ástæðu til að fara að ræða neitt ræðu hv. frsm. minni hl. landbn., sem hann hefur nýlokið við að flytja. Sá hv. þm. vill enn halda því fram, - og það vil ég reyna að leiðrétta, þó að ég þættist hafa gert það í gær, að meiri hl. n. hafi með brtt. sinni við 2. gr. fellt niður mjög mikilsverð ákvæði í þeirri gr., þar sem átt hafi að tryggja verksmiðjunni raforku. En hv. þm. las svo sjálfur upp einmitt í 5. gr., að þar er gert ráð fyrir einmitt því sama. Og það er ekki til neins fyrir hv. frsm. minni hl. landbn. að ætla að fara að leggja einhvern sérstakan skilning í ákvæði 5. gr., sem gr. ekki gefur tilefni til. Ég vil hér með lýsa yfir fyrir hönd meiri hl. n., að meiri hl. n. lítur svo á, að þetta ákvæði í 5. gr. sé nákvæmlega jafnbindandi og ákvæðið var í 2. gr., eða er í 2. gr., eins og frv. er enn þá. Og að þetta ákvæði í 5. gr. eigi einungis við það, að það eigi að gera samning um að nota handa verksmiðjunni aukarafmagn frá Soginu, er ekki rétt. Þetta, að gera slíkan samning, getur gripið inn í þær framkvæmdir að tryggja rafmagn til verksmiðjunnar og verið þannig þáttur í því, hvernig svo sem rafmagnið er tryggt að öðru leyti. - Hér er því, með því, sem hv. frsm. minni hl. landbn. talaði um þetta atriði hér, verið að deila um keisarans skegg og annað ekki. Þetta atriði var með ráðnum huga fellt niður úr 2. gr. Og ég vænti, að með þessari yfirlýsingu fyrir hönd meiri hl. landbn. þá verði því trúað, að við í meiri hl. landbn. leggjum þann skilning í þetta, að ákvæði 5. gr., eins og það er í frv., það jafngildi því, sem áður stóð í 2. gr. frv. Hv. þm. V-Húnv. spurðist fyrir um það, hvers vegna meiri hl. n. hefði breytt ákvæðum 5. gr. frá því, sem var upphaflega, þar sem gert var ráð fyrir, að fyrsta stjórn verksmiðjunnar ákvæði, hvar hún skyldi reist. Ég skal geta þess, að þessi breyt. var fyrst og fremst gerð vegna þess, að okkur virtist það dálítið óviðkunnanlegt að setja þetta þarna inn, að fyrsta stjórn verksmiðjunnar skyldi ákveða, hvar verksmiðjan skyldi reist. Það var alls ekki vist, að öruggt væri, að svo yrði. En hins vegar litum við svo á, að þó að þetta væri ekki tekið fram í 5. gr., væri það nokkuð sjálfgert, að verksmiðjustjórnin og ríkisstj. ákvæðu, hvar verksmiðjan ætti að vera. Og ég skal taka það fram, að meiri hl. landbn. hefur áreiðanlega enga bakþanka í þessu efni, enda er þetta ekki í neinum tengslum við þá þáltill., sem borin hefur verið fram í Sþ. frá nokkrum hv. alþm., um, að það verði ákveðið af sérstakri þar til kosinni nefnd, hvar verksmiðjan skuli reist. Það er náttúrlega rétt, þegar það mál kemur fyrir, að ræða það sér. En ég veit, að meiri hl. landbn. lítur svo á, að það sé sjálfsagt, að það sé verksmiðjustjórnin og ráðuneytið, sem taki þessa ákvörðun. En meiri hl. n. taldi bara, að það væri ástæðulaust að taka þannig til orða í l. eins og hér er gert og þótti það óviðkunnanlegt. En það er gott, að þessi fyrirspurn kom fram, svo að meiri hl. landbn. geti lýst yfir, hvað fyrir honum vakir í þessu efni. Og ég álít, að það eigi að ráða staðsetningu verksmiðjunnar alveg án tillits til landshluta, en að það sjónarmið eigi að ráða um staðsetningu hennar, hvar hægt er að koma henni upp með minnstum stofnkostnaði og eftir möguleikunum á því að flytja framleiðsluna frá verksmiðjunni og hráefni til hennar. Og ég tel það langeðlilegasta og það eina sjálfsagða, að verksmiðjustjórnin, með samþykki ráðuneytisins og með aðstoð nægilega margra sérfróðra manna í þessu efni, taki ákvörðun um staðsetningu verksmiðjunnar. Þá liggur hér fyrir ein brtt., sem meiri hl. landbn. flytur á þskj. 386. Það hefur svo illa til tekizt, eins og hæstv. forseti hefur lýst, að það lítur svo út, sem við séum að klína þessu óbermi á hv. minni hl. n., og bið ég hann afsökunar á því, af því að hann vill ekki hafa afskipti af þessu máli. En þetta er ekki gert af illvilja, heldur hefur prentsmiðjupúkinn gripið fram í, í þetta skipti. En hv. 5. þm. Reykv. hefur borið fram brtt., sem hann hefur lýst áður og við höfum dálítið ræðzt við um, þar sem hann taldi, að ekki væri nægilega tryggilega gengið frá því, jafnvel eftir þá breyt., sem meiri hl. n. lagði til, að gerð væri á frv., að verksmiðjan ætti að standa straum af afborgunum og vöxtum, þannig að rekstur verksmiðjunnar ætti að bera það uppi. - Þá vildi hv. þm. Ísaf. bæta ákvæði inn í 8. gr., sem tryggði þetta. Meiri hl. n. hefur rætt þetta mál við flm. þeirrar till. og orðið ásáttur um að taka efnið úr till. hv. þm. Ísaf., en ekki setja þetta inn í 8. gr. frv., sem einungis fjallar um tryggingarsjóði verksmiðjunnar, bæði varasjóð og fyrningarsjóð. En meiri hl. n. vildi bæta þessu ákvæði um vextina og afborganirnar inn í 2. gr. frv. sem vatill. við brtt. meiri hl. landbn. á þskj. 363, og vænti ég, eftir viðtali við flm. brtt. á þskj. 373, að hann muni sætta sig við þessa afgreiðslu.



Herra forseti. Ég get eftir atvikum sætt mig við það að fallast á brtt. hv. meiri hl. landbn. á þskj. 386 og mundi þá taka mína brtt. á þskj. 373 aftur. Ég geri þetta með þeim skilningi, að þegar verið sé að reikna út kostnaðarverð fyrir áburðarverksmiðjuna, þá sé talinn allur venjulegur rekstrarkostnaður verksmiðjunnar og þar í faldir vitanlega vextir, fyrningarsjóðsgjöld og önnur nauðsynleg útgjöld verksmiðjunnar, þó að ég hins vegar hefði kunnað betur við, að þetta væri nokkru nánar skilgreint, svo sem gert hefur verið í lögum um síldarverksmiðjur ríkisins. Það er dálítið varhugavert viðkomandi lagasetningu að byggja allt of mikið á yfirlýsingum. Og í raun og veru þegar um svona stór fyrirtæki er að ræða eins og áburðarverksmiðju, sem við vitum lítið enn þá, hvað muni kosta, en mundi alltaf verða veruleg aukning á skyldum ríkissjóðs, þá virðist mér mjög varhugavert að setja ekki alveg fastar reglur eða fyrirmæli um þetta. - Ég hef bent á það, að í þessum verksmiðjulögum stendur ekkert um það, hver beri ábyrgð á rekstri verksmiðjunnar. Um þetta þótti þó á sínum tíma nauðsynlegt að setja ákvæði inn í lögin um síldarverksmiðjur ríkisins, af því að um þetta hafði risið nokkur deila manna á milli. Hér er engu slíku til að dreifa. Og sennilega mun þó, þrátt fyrir yfirlýsingu hæstv. atvmrh., ríkissjóður bera ábyrgð á þessari verksmiðju, ef ekki er tekið annað fram um þetta. Hins vegar er það rétt hjá hv. frsm. meiri hl. landbn., að það hefur talsvert verið rætt um þetta mál. En þó hygg ég, að ef frv. fengi verulega athugun, þá mundi það geta tekið nokkrum stakkaskiptum. Mér dettur í hug t.d., að í 5. gr. er ákvæði um það, að verksmiðjan skuli „reist svo fljótt sem ástæður leyfa að dómi verksmiðjustjórnar og með samþykki landbrh., enda hafi þá fengizt trygging fyrir nægri raforku og nægilegu fé til greiðslu stofnkostnaðar“. Mér hefði nú ekki fundizt það vera nein sérstök varasemi frá þingsins hálfu, þó að fyrir „landbrh.“ í þessari grein kæmi: ríkisstjórnar, því þó að ég sé ekki að lýsa neinu vantrausti á hæstv. landbrh., þá vitum við sannarlega ekki, hver verður landbrh., þegar þessi mál kynnu að koma til framkvæmda. Og þá virðist það ekki vera til of mikils mælzt, ef þingið samþ. slíkt frv. sem þetta í hendur ríkisstjórnar, þar sem ekki eru neinar upphæðir ákveðnar, en hægt að taka lán eftir ákvæðum þess alveg takmarkalaust, eftir því sem lánstraust ríkisins leyfir, að það væri ákveðið í þessum l., að það væri a.m.k. öll ríkisstj., sem sammála væri um framkvæmdirnar. Og án þess að ég sé með neinar hrakspár um þetta fyrirhugaða fyrirtæki, þá er rétt að minnast þess, að við höfum slæma reynslu af hliðstæðu ákvæði um að leggja allt í hendurnar á einum ráðh. í samstjórn, og á ég þar við - án þess að ég ætli að fara að rifja upp deilur um það mál - síðustu byggingu síldarverksmiðja ríkisins. Þær ættu í raun og veru að vera slíkur varnaður fyrir hæstv. Alþ., að Alþ. í framtíðinni legði ekki mál sem þessi og þar að auki framkvæmd eftir alveg ótakmarkaðri lánsheimild í vald eins ráðh. í sennilega sex ráðherra ríkisstjórn. Ég get svo að öðru leyti látið útrætt um þetta. Ég lagði áherzlu á, að áður en gengið yrði frá þessu máli, yrði leitað eftir áliti sérfræðinga Marshallaðstoðarinnar. Ég sagði ekki sérstaklega erlendra sérfræðinga, heldur sagði ég sérfræðinga Marshallaðstoðarinnar, af því að ég geri ráð fyrir, um þetta mál, ef að framkvæmd verður, þá komist það áleiðis fyrir Marshallaðstoð. En einmitt með því að leita til þeirra sérfræðinga, þá ætti að vera auðveldara að fá afgreiðslu málsins, hvað fjárhagshliðinni viðvíkur, samþykkta, ef þeir eru hafðir í ráðum með þessu nokkuð snemma á undirbúningstímanum. Það vakti dálítið undrun mína að heyra þá yfirlýsingu hæstv. atvmrh., að um stofnsetningu sementsverksmiðjunnar hefði mest verið leitað til Danmerkur. Það má vel vera, að þar séu sérfræðingar í þessum efnum. Skal ég ekki efa það að neinu leyti. En þó er það svo, að Danir munu ekki hafa neina sérfræðinga um fossavirkjun, sem að sjálfsögðu þyrfti að athuga í sambandi við sementsverksmiðju. Og um þetta mál, sem hér liggur fyrir, hefði ég talið, - sem og væntanlega verður gert eftir yfirlýsingu hæstv. atvmrh., - að það hefði nú þegar þurft að leita aðstoðar Marshallsérfræðinganna í þessu efni. Það er kunnugt, að Bandaríkjamenn hafa í fossavirkjun alveg sérstöðu, sem og í ýmsum öðrum verklegum framkvæmdum. Og ef sú mikla reynsla og þekking, sem þeir eiga yfir að ráða, stæði okkur til boða t þessum efnum, þá teldi ég mjög miður farið, ef hún yrði ekki notuð.



Herra forseti. Það er aðeins út af því, sem hv. frsm. meiri hl. landbn. sagði um 5. gr., að hann álítur, að þar sé tekið fram það sama, sem var í 2. gr. Nú er í frv. svo ákveðið, að ríkissjóður leggi til allan stofnkostnað áburðarverksmiðjunnar. En þegar talað er um stofnkostnað, þá hefur ekki þótt fært að telja raforkuþörfina eða fullnægingu hennar með stofnkostnaði. Og þess vegna er þetta frámunaleg skýring að segja, að 5. gr. taki þetta fram. Ég er ekki lögfróður maður. En ég get hugsað, - þrátt fyrir allan góðan skilning hv. framsóknarmanna, - að það sé vafasamt, að þar sem stofnkostnaður er nefndur í 5. gr. frv., þá sé það svo, að sú setning nál til raforkunnar, því að þar sem minnzt er á þessa hluti í 5. gr., stendur svo, með leyfi hæstv. forseta: „enda hafi þá fengizt trygging fyrir nægri raforku og nægilegu fé til greiðslu stofnkostnaðar“. Hér í þessari gr. er greinilega sett fram, að um tvo hluti sé verið að ræða. Og hér í umr. hefur verið talað um stofnkostnað verksmiðjunnar sem aðeins það, sem kostar að koma henni upp, en um fullnægingu raforkuþarfarinnar hefur verið talað sem kostnað við rekstur. En trygging nægrar raforku til verksmiðjunnar er samt, hvað sem hver segir um það, stofnkostnaður, hvað sem öllum yfirlýsingum liður hér á fundum Alþ. En hér hefur í öllum áætlunum, sem fram hafa komið frá hæstv. ríkisstj. og hennar stuðningsmönnum um stofnkostnað verksmiðjunnar, aðeins veríð talað um byggingu verksmiðjunnar og áhöld hennar og tæki sem stofnkostnað verksmiðjunnar.

Frsm. meiri hl. (Finnur Jónsson) : Herra forseti. Sjútvn. hefur ekki getað orðið samferða í þessu máli. Meiri hl. n. leggur til, að málið verði afgr. með rökst. dagskrá, sem er á þskj. 359. En minni hl. n., hv. 2. þm., N.-M. og hv. þm. Siglf., leggur til, að frv. verði samþ. óbreytt. Það hefur talsvert verið - og var sérstaklega í milliþn. í sjávarútvegsmálum - rætt um landshafnir á seinni tímum, og komu þá til greina nokkrir staðir, sem milliþn. í sjávarútvegsmálum óskaði eftir, að yrðu nánar rannsakaðir. Niðurstaðan af starfi n. í landshafnamálinu varð svo sú, að sett voru sérstök lög um landshöfn í Keflavík og Njarðvík, þar sem ríkinu er uppálagt að búa til höfn hér við sunnanverðan Faxaflóa. - Eftir öðrum rannsóknum, sem fram hafa farið, og eftir till., að mestu frá milliþn. og hæstv. Alþ., mun Rif á Snæfellsnesi vera talið sem líklegur staður fyrir landshöfn. Rannsókn á þeim stað fór fram í sumar, og hygg ég, að hún hafi sýnt, að þar væri mjög álitlegt að búa til höfn við einhver auðugustu fiskimið við Vesturlandið. En þó hefur hæstv. ríkisstj. ekki talið ástæðu til - sennilegast vegna fjárhagsvandræða - að leggja neitt frv. um þetta fyrir Alþ. - Nú er það að sjálfsögðu fyllilega viðurkennt, að það sé nauðsyn á því að hafa góða fiskveiðahöfn fyrir Austurlandið í grennd við Hornafjarðarmiðin. En hitt mun þó vera álit flestra, sem á þetta hafa litið, að ekki sé unnt að búa til neina stórskipahöfn í Hornafirði, heldur að það muni vera slíkir verkfræðilegir örðugleikar á því vegna brima og sjávarfalla, að slíkt sé í raun og veru óframkvæmanlegt. Meiri hl. n. lítur svo á, að þar sem Höfn í Hornafirði nýtur nú þegar þeirrar aðstoðar frá ríkinu, sem fyrir er mælt í hinum almennu hafnarlögum, eða 40% styrks og ríkisábyrgðar fyrir allt að 60% af kostnaði við hafnargerð, þá sé vorkunnarlaust að framkvæma þar þær hafnarframkvæmdir, sem líklegt er, að þurfi vegna svipaðrar sjósóknar og þar hefur verið að undanförnu og jafnvel bæta að auki aðstöðuna að verulegu leyti. Ekki lítur út fyrir, að af ríkisins hálfu sé hægt að leggja stórfé í landshafnargerð í Hornafirði jafnhliða þeim skuldbindingum, sem ríkið hefur gagnvart öðrum höfnum. Landshöfnin í Njarðvík er ekki nema hálfgerð, en þó hefur orðið að stöðva vinnu og framkvæmdir þar vegna fjárskorts ríkisins. Meðan þannig er ástatt, að ekki er hægt að halda landshafnargerðinni í Njarðvík betur áfram en raun er á, taldi meiri hl. sjútvn., að aðrir staðir, eins og t. d. Höfn í Hornafirði, yrðu að sjá um sig sjálfir með þeirri aðstoð, sem ríkið veitir samkvæmt hinum almennu hafnarlögum, og meiri hl. taldi því ekki hægt að samþykkja þetta frv. Þar að auki er áskilinni heildarathugun um landshafnir langt frá því að vera lokið. Að vísu liggja hér fyrir meðmæli frá vitamálastjóra varðandi landshöfn í Hornafirði, en ég hygg, að álit hans fari a. m. k. að nokkru leyti í bága við álit hæstv. samgmrh., sem er allra manna kunnugastur hafnarmálum landsins og hefur haft allra manna mest með þau að gera. Enn fremur er langt frá því, að lokið sé þeirri athugun, sem mþn. gerði ráð fyrir um landshafnir. Meiri hl. n. taldi því rétt að vísa þessu máli frá að svo stöddu.

Frsm. minni hl. (Halldór Ásgrímsson) : Herra forseti. Það er nú svo, að ágreiningur í þessu máli er ekki um einstök atriði, heldur um meginmálið, hvort það skuli ná fram að ganga eða ekki, og vík ég því að málinu yfirleitt og almennt. Fram undir síðustu ár var útgerð þannig eystra, að á smærri stöðunum voru eingöngu trillubátar, en á betri höfnunum voru mótorbátar, svona 10, 15 til 20 tonna bátar. En á þessu hefur orðið veruleg breyting á síðustu árum. Bátarnir hafa stækkað við betri hafnirnar, og jafnframt hafnarbótum á smáhöfnunum stefna menn þar að því að ná í vélbáta, t. d. 10–20 tonna báta, í stað trillubátanna. Vertíðartíminn eystra er sumarið, og er reiknað með, að vertíðin sé lengst eitthvað á fjórða mánuð. Aðstaðan til sjósóknar er eingöngu bundin við þennan stutta tíma úr árinu, að Hornafirði undanskildum. Útgerð er ákaflega þýðingarmikil fyrir afkomu manna á Austfjörðum og þá jafnframt mjög þýðingarmikið, að hægt sé að lengja útgerðartímann á ári hverju með því að gera út frá Hornafirði að vetrinum til. Það getur verið, að útgerðin blessist og beri sig yfir hinn stutta sumartíma, en það er mjög hæpið að treysta á það og mikið er í húfi. En með því að fá aðstöðu til að gera smærri bátana út frá Hornafirði á vetrarvertíð lengist úthaldstíminn og líkurnar stóraukast fyrir farsælli útgerð og afkomu. Stærri bátarnir geta frekar leitað suður á vertíð, en þó hrekkur það úrræði oft æði skammt, þegar ekki er hægt að fá viðlegupláss syðra, og er óviðunandi. Verulegar umbætur á höfninni í Hornafirði er því ekkert sérmál Hornfirðinga, heldur er það mál, sem varðar afkomumöguleika allra Austfirðinga og raunar landsins í heild. Hér er um það að ræða, hvort á að gera mönnum kleift að nytja ein af auðugustu fiskimiðum landsins, þ. e. við suðausturströndina, og það er ekki hægt án hafnaraðstöðu í Hornafirði. Aðstaðan til sjósóknar er óvenju hagstæð, en hafnaraðstaðan aftur mjög óhagstæð. Hvergi liggur sjálft veiðisvæðið jafnnærri landi og fyrir utan Hornafjörð, a. m. k. eystra, þangað er jafnvel ekki nema hálftíma keyrsla, og með tilliti til strauma er mjög gott að fiska þar, og veiðarfærin slitna því lítið. Útgerð hefur verið stunduð frá Hornafirði áratugum saman, og það er staðreynd, að þar er tiltölulega mjög lítill útgerðarkostnaður, og það hefur oft bjargað, þegar sjórinn hefur brugðizt, og sjór getur brugðizt þar eins og alls staðar annars staðar, þótt fiskimiðin séu auðug. Reynslan hefur sýnt, að Hornafjörður er með allra farsælustu veiðistöðvum landsins, og mun það þó sannast enn rækilegar, þegar hafnarskilyrðin hafa verið bætt. En aðstöðuleysið við höfnina gerir það að verkum, að bátum hefur farið fækkandi þar undanfarin ár, jafnframt því sem bátarnir hafa stækkað, því að stærri bátarnir eiga mjög erfitt með að athafna sig sökum þess, hve höfnin er grunn og lítil og lítið athafnapláss. Þó hefur árlega verið fluttur út fiskur frá Hornafirði fyrir fleiri milljónir króna. Og nú er spurningin þessi: Höfum við efni á að láta þessa möguleika ónýtta? Öll þróunin stefnir í þá átt, að eftir fáein ár verði aðeins heimabátarnir gerðir út frá Hornafirði. Eins og ég gat um áðan, er það fjarri lagi, að þetta sé mál Hornfirðinga einna. Það, sem þarf að gera, er miklu meira en þörf er á fyrir Hornfirðinga út af fyrir sig og miklu meira en þeir einir ráða við. Það þarf ekki nánari útskýringar. Þar munu vera um 300 manns eða rúmlega það, og sjá það allir, að ekki stærri staður getur ekki staðið undir hafnarframkvæmdum, sem mundu kosta nokkrar milljónir króna. Það þarf að taka málið öðruvísi. Hv. frsm. meiri hl. sjútvn. sagði, að Hornfirðingum virtist vorkunnarlaust að standa undir hafnarframkvæmdum þar á sama hátt og með sömu aðstöðu og aðrir staðir hefðu til þeirra hluta. Það hefur tvisvar áður verið flutt hér frv. um landshöfn í Hornafirði. Árið 1945 - held ég hafi verið - var slíkt frv. afgreitt eins og meiri hl. n. leggur nú til, að þetta frv. verði afgreitt, þ. e. a. s. því var vísað frá með rökstuddri dagskrá, og mér hefur skilizt, að forsendurnar hafi þá verið þær, að málið hafi ekki verið fullrannsakað, og var óskað eftir frekari rannsókn. Hið sama skilst mér, að eigi að gera nú samkvæmt áliti hv. meiri hl. n. Nú, þremur árum síðar, þegar búið er að gera fullnaðarrannsókn og tillögur um hafnarsvæðið og nema þar með á brott forsendu frávísunarinnar um árið, þá á samt að vísa málinu frá á sömu forsendu og þá, forsendu, sem þó er ekki lengur fyrir hendi. Í frávísunartillögunni er það nú m. a. fært fram, að Hornafjörður njóti 40% styrks frá ríkinu til hafnarframkvæmda. En það er engin ástæða heldur til að vísa málinu frá á þeirri forsendu, því að allar hafnir landsins njóta sama styrks úr ríkissjóði samkvæmt hinum almennu hafnarlögum. Og í því sambandi er sérstök ástæða til að minna á, að Hornafjörður hefur ekki einu sinni notið þessa lögboðna framlags ríkisins. Mér skilst, að Hornafjörður hafi alltaf lagt fram 3/5 hluta kostnaðarverðs hafnarbóta sinna, en fjöldinn af öðrum stöðum hefur ekki þurft að leggja fram nema helming upp að vissu marki, - ég hygg, að þar hafi verið miðað við 800 þús. kr. Á þetta má benda. Það hefur líka verið notað sem rök fyrir till. meiri hl., að landshöfn í Njarðvík sé ekki lokið enn þá. Það eru engin rök út af fyrir sig í þessu máli. Þar getur verið um svo stórt og mikið verk að ræða, að það gangi ekki eins vel og til var ætlazt og ráð fyrir gert. En hér er um allt annað verkefni að ræða, sem krefst ekki eins mikils fjárframlags og landshöfnin í Njarðvík. Ég held, að það verði almennt að viðurkenna það, þótt hv. frsm, meiri hl. drægi það í efa, að athugun í sambandi við landshöfn í Höfn í Hornafirði sé að fullu lokið. Ég vil ekki draga í efa nauðsyn annarra landshafna, sem til greina hafa komið, en vafalaust eru þær þó misjafnlega aðkallandi. Ég fullyrði, að sú landshöfn, sem hér um ræðir, sé mest aðkallandi, og er þá jafnframt á hitt lítandi, að framkvæmdin er ekki svo kostnaðarsöm, miðað við hina brýnu þörf og nauðsyn. Vitamálastjóri álítur einnig, að Landshöfn í Hornafirði sé mest aðkallandi og að hún eigi fyrst að koma í röð landshafnanna. Ég geri ráð fyrir, að engin önnur landshöfn leysi meira spursmál með tilliti til þess, að um það er að ræða, hvort á að nýta eða ekki nýta fiskimið. Þau fiskimið, sem hér um ræðir, væru ónýtt án landshafnar í Hornafirði. Ef landshöfn verður komið upp á Rifi, þá verður það auðvitað til þess, að fiskimiðin nýtast þar betur, en ella hefði verið. En þar er ekki um það að ræða, að fiskimiðin verði ónýtt án landshafnar eins og um er að ræða á Hornafirði. Að svo mæltu vil ég fyrir hönd minni hl. sjútvn. leggja til, að hin rökstudda dagskrá meiri hl. verði felld.



Herra forseti. Ég vil nú sem 1. flm. þessa frv. þakka n.. fyrir að hafa afgr. málið frá sér til umræðu og atkvgr. hér í deildinni. N. hefur haft það til athugunar alllengi, - því var vísað til hennar 15. nóv. í haust, - og þar sem hún hefur gefið sér rúman tíma til að athuga það, urðu það mér nokkur vonbrigði, að hún skyldi ekki standa einhuga að áliti og afgreiðslu, er gengi í sömu átt og álit minni hl. fer. Þetta mál hefur legið hér áður fyrir þinginu, í hv. Ed. og raunar líka í þessari d., eins og fram kom hjá hv. frsm. minni hl. Það hefur og verið allmikið rætt hér á þinginu. Um rök fyrir því hefur fyrst og fremst verið á það bent, og það gerði hv. 2. þm. N-M. líka, að Hornafjörður er vetrarverstöð fyrir allt Austurland, og hefur svo lengi verið. Einnig hefur verið á það bent, að fiskimiðin fyrir Suðausturlandi verða ekki nytjuð, að fullu a. m. k., nema frá Hornafirði, en reynslan hefur sýnt, að þessi fiskimið eru auðug og hentug fyrir vélbáta. Enn hefur verið á það bent, bæði nú og áður, að þróunin gengur í þá átt, að bátaflotinn fer stækkandi og jafnframt fjölgar veiðiskipunum, og hefur það einkum gerzt með myndarlegu átaki á síðustu árum. En um leið og skipunum fjölgar og þau stækka, þurfa stærri og betri hafnir að koma í kjölfarið, svo að gagn verði að auknum og bættum skipastól. Öll þessi rök hafa verið skýrð svo ýtarlega við fyrri umræður um þetta mál, að ég tel ekki ástæðu til að lengja umræðurnar nú með því að endurtaka neitt af því. Enn fremur hefur verið minnt á það hér, að staður eins og Höfn í Hornafirði, sem er tiltölulega ungt þorp með mörg óleyst og óunnin verkefni, getur ekki einn ráðizt í þær hafnarframkvæmdir, sem gera þarf, til þess að Hornafjörður verði verstöð fyrir allt Austurland. Það mun einnig vera svo, að þeir staðir eystra, sem kynnu að óska eftir viðlegu á Hornafirði á vertíðinni, hafa sjálfir á prjónunum hafnarmannvirki, sem þeir eiga fullt í fangi með að standa straum af, og fer ég ekki nánar út í þau rök málsins, sem hv. þm. hljóta nú að vera orðin ljós, bæði af ræðu hv. 2. þm. N-M. áðan og fyrri umræðum um þetta mál hér. En ég vil leyfa mér að fara nokkrum orðum um till. meiri hl. á þskj. 359, þar sem það er dregið fram og fært til sem rök fyrir því, að ástæðulaust sé að lögfesta frv., að Höfn í Hornafirði njóti nú þegar þeirrar aðstoðar frá ríkinu, sem þar er nánar tilgreind, eða 40% styrks og ríkisábyrgðar fyrir allt að 60% af kostnaði við hafnargerð, o. s. frv., „telur deildin eigi ástæðu til frekari aðgerða í málinu“, eins og segir í dagskránni. Ég fæ nú ekki séð, að í þessu felist nein röksemd gegn landshöfn í Hornafirði. Það mætti ætla af orðalaginu: „Þar eð Höfn í Hornafirði nýtur nú þegar þeirrar aðstoðar“ o. s. frv., að sú aðstoð, sem nefnd er, væri eitthvert happ, sem Hornafirði hefði sérstaklega hlotnazt og þá helzt síðan málið lá hér síðast fyrir þinginu. En það er fjarri því, að slíku sé til að dreifa. Ég hygg, að alllangt sé síðan sú stefna var tekin upp, að ríkið legði fram 2/5 af kostnaði við hafnarframkvæmdir. A. m. k. hefur þetta verið svo lengi sem hafnarlög hafa gilt fyrir Höfn í Hornafirði, og ég held, að þau hafi gilt í 14 ár. Allan þann tíma hefur staðið þar, að 2/5 af kostnaði við hafnarmannvirki væri styrkur frá ríkinu. Það eru því ekki nokkur minnstu rök að koma fram með þetta eins og eitthvað nýtt, sem Höfn í Hornafirði hafi áskotnazt. Mér finnst eðlilegt að rifja hér lítið eitt upp sögu landshafnanna. - Á þinginu 1942–43 fluttu nokkrir framsóknarmenn till. til þál. um að skipa mþn. í sjávarútvegsmálum, og þessi till. var samþ. á sama þingi og afgreidd sem ályktun Alþingis. Síðan var skipuð mþn. í sjávarútvegsmálum, og í þeirri n. held ég, að hafi verið 4 þm. og 1 maður utanþings. Þessir þm. voru: Sigurður Kristjánsson, 5. þm. Reykv., Finnur Jónsson, þm.. Ísaf., Eysteinn Jónsson, núverandi hæstv. menntmrh., og Lúðvík Jósefsson, þáverandi landsk. þm., núverandi þm. S.-M. Þessi n. kom fyrst fram með þá hugmynd, að byggðar yrðu nokkrar landshafnir, þar sem auðug fiskimið væru undan landi. Þessi mþn. benti á nokkra staði, sem sjálfsagt væri, að kæmu til greina fyrir landshöfn. Fyrst var bent á Keflavík og Njarðvík, enda hafa verið afgr. l. um landshöfn þar. Höfn í Hornafirði var þar ofarlega á blaði. Síðan þessi mþn. skrifaði álit sitt, hefur lítið breytzt um aðstöðu til fiskveiða frá Höfn, en miðin eru þau sömu. Þörfin til úrbóta er söm og þá. Út af fullyrðingum meiri hl. n., að innsiglingin í Höfn í Hornafirði torveldi, að hægt sé að gera þar stórskipahöfn, þá er rétt að benda á, að aðstæður allar að þessu leyti hafa ekkert breytzt síðan mþn. starfaði. Þau rök hv. þm. Ísfirðinga geta því ekki staðizt. Hér er því ekki stefnt að öðru en því að lögfesta þær till., sem mþn. í sjávarútvegsmálum lagði fram, en hv. 5. þm. Reykv. og hv. þm. Ísaf. áttu sæti í þeirri n., sem ég gat um áðan. Hér er því lagt til, að lögfestar séu þeirra eigin till. Hér er verið að hrinda í framkvæmd hugsjón, sem þeir hafa m. a. haldið á lofti. Það ætti því að liggja ljóst fyrir, að fyrsta málsatriðið í hinni rökst. dagskrá er engin röksemd. Þá kem ég að öðru málsatriðinu. Þar segir, að þeirri einu landshöfn, sem hefur verið lögfest, sé ekki hægt að ljúka vegna fjárskorts ríkissjóðs. Þetta er önnur röksemdin. Nú er hv. þm. kunnugt um, að ríkið leggur fé til margs konar framkvæmda í landinu, en það hefur verið meginstefna Alþ. og fjárveitingavaldsins að láta vinna samtímis að framkvæmdum á mörgum stöðum á landinu. Það þarf ekki annað en að líta á fjárlög fyrri ára til að sannfærast um það, að svo sé. Ef litið er á hafnargerðirnar og athugað, á hvað mörgum stöðum sé unnið samtímis að þeim framkvæmdum, þá kemur í ljós, að um 22 staði er að ræða. Ef litið er á lendingarbætur, þá er um 29 staði að ræða. Sama kemur í ljós, ef brýrnar eru athugaðar. Árið 1948 eru byggðar 25 brýr á landinu, og vegafénu er dreift það mikið, að samtímis er unnið á annað hundrað stöðum að vegagerð. Sama er að segja um símalagningar og skólabyggingar. Að þessu er unnið á mörgum stöðum samtímis. Það er því alls ekki rétt að lögfesta ekki landshöfn í Höfn á þeim forsendum, að ekki sé lokið þeim framkvæmdum, sem hafizt hefur verið handa um áður. Það brýtur ekki í bága við þá stefnu, sem ríkt hefur undanfarið um verklegar framkvæmdir ríkisins, og er því ekki óeðlilegt að lögfesta landshöfn í Höfn í Hornafirði, þó að unnið sé að öðrum samskonar framkvæmdum víðar um land. Það væri alltaf hægt að þoka málinu áfram engu að síður, en öðrum framkvæmdum. Sem betur fer er vinnuafl þjóðarinnar ekki enn allt á einum stað, og það kann að vera, að heppilegra sé að vinna að byggingu landshafna á fleiri en einum stað, enda sú leið, sem valin hefur verið undanfarin ár um aðrar framkvæmdir ríkisins. Þá segir enn fremur, að ekki sé lokið fyrirhuguðum framkvæmdum í Keflavík sökum fjárskorts ríkissjóðs. Við höfum nú setið yfir því hér á Alþ. að afgr. fjárlög fyrir árið 1949. Það er öllum kunnugt, að þessi fjárlög verða hátt á þriðja hundrað millj., kr., en þetta fyrirhugaða fyrirtæki í Höfn mun kosta um 4,5 millj. kr. Það þarf ekki reikningsglöggan mann til að sjá, að margt af því, sem ríkissjóður hefur lagt fé í undanfarið, orkar meira tvímælis en þetta fyrirtæki. Nú fylgja þessu heldur engar skyldur að leggja fram þessar 4 millj. kr. á fyrsta ári, heldur megi þetta greiðast smám saman. Hér er því ekki það stórt mál, að ríkissjóður geti ekki tekið afleiðingum þess. Þessi rök fá því heldur ekki staðizt. Þá kem ég að þriðja málsatriði meiri hl. sjútvn. Þar er þess getíð, að ekki sé enn lokið heildarathugunum um landshafnir. Ég hef nú rakið, hvernig hugmyndin um landshafnir er fram komin. Hún er m. a. komin frá hv. þm. Ísaf., Finni Jónssyni, og hv. 5. þm. Reykv., Sigurði Kristjánssyni. Ég tel óþarft að endurtaka það, sem ég gat um út af störfum mþn. þeirrar, sem skipuð var í sjávarútvegsmálum, sem þessir tveir hv. þm. áttu sæti í. En málið hefur verið athugað nánar, frá því að þessir menn bentu á Höfn í Hornafirði sem einn þeirra staða, sem álitlegir væru að þeirra dómi fyrir landshöfn. Staðhættir voru því athugaðir að nýju við Höfn og þær áætlanir endurskoðaðar, sem fyrir lágu, og á þeim áætlunum er þetta mál byggt. Til viðbótar við þetta liggur fyrir grg. um málið frá vitamálastjóra, þar sem hann telur, að Höfn í Hornafirði eigi að vera í flokki nr. 1 sem landshöfn. Það segir orðrétt um þetta frá vitamálastjóra, með leyfi hæstv. forseta: „Því, í hvaða röð ég telji, að landshafnir eigi að koma, vil ég því til svara, að ég set númer eitt Höfn í Hornafirði, annaðhvort sem landshöfn eða þá að séð verði um með öðrum hætti, að fiskútflutningshöfn geti vaxið þar fljótlega upp.“ Þegar þetta liggur fyrir, er augljóst, að þessi rök fá heldur ekki staðizt. Þegar rök meiri hl. sjútvn. og framburður vitamálastjórnarinnar og önnur málsatriði eru greind í sundur, þá liggur ljóst fyrir, að andstaðan gegn frv. er byggð á tylliröksemdum einum saman. Er því eðlilegast, að Alþingi felli hina rökst. dagskrá og afgr. frv. í því formi, sem það nú liggur fyrir.