Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal ekki eyða löngum tíma, en hv. 2. þm. Norðurl. v. og endurskoðandi ríkisreikninga m. m. var í gær að leika sér svolítið að tölum við 2. umr. um ríkisreikninginn, og það er út af því og þeim orðaskiptum, sem á milli okkar fóru, sem ég vildi segja örfá orð til viðbótar. Hann taldi mér ekki henta að rjúka upp, eins og hann orðaði það, og taldi líka, og það var náttúrlega aðalatriðið, að dráttur á innheimtu hjá vélasjóði væri kominn út í öfgar, sem ekki dygði, þar sem útistandandi hefðu verið í árslok 1958 nálega 6 millj. kr., sem væri hærra en allar tekjur sjóðsins. Ég hef svolítið athugað þessi mál síðan í gær, og kemur þá í ljós það, sem ég í gær gizkaði á í síðari ræðu minni, að það er síður en svo, að hér sé um nokkurt áhættuspil að ræða fyrir vélasjóð. Það er nefnilega svo, eins og hv. endurskoðanda hefði átt að vera kunnugt, að vélasjóður hefur allmikla umsetningu umfram sjálfa vélaleiguna og einnig umfangsmikla varahlutaverzlun til skurðgröfustjóranna og ræktunarsambandanna. Á árinu 1958 seldi hann varahluti og viðgerðir fyrir nálega 3 millj. kr. Þar til viðbótar selur hann einnig skurðgröfustjórunum yfirleitt rekstrarvörur aðrar en olíur. Það þarf þess vegna ekki að undra, þótt eitthvað sé óuppgert um áramót af viðskiptum við líklega um 50 skurðgröfustjóra, sem flestir annast líka viðgerðir á vélunum og hafa í langflestum tilfellum reikninga á vélasjóð á móti rekstrarvöruúttekt, og ræktunarsamböndin borga venjulega sín varahlutakaup af skurðaframlaginu, þegar það kemur. Ræktunarsamböndin búa, eins og kunnugt er, við mikinn rekstrarfjárskort, og þetta er fyrirgreiðsla við þau, sem er óhjákvæmileg. Það má líka geta þess um leið, að vélasjóður hefur ekki þurft að afskrifa af þessum viðskiptum, svo að umtalsvert sé. Þá bera reikningar vélasjóðs fyrir 1958 það með sér, að um hálf millj. af þessu, sem sjóðurinn átti útistandandi í árslok, er vegna fyrirframgreiðslu upp í varahluti og eina nýja skurðgröfu, sem í pöntun var. Og enn er þess að geta, að reikningar vélasjóðs fyrir 1958 eru þannig upp settir af löggiltum endurskoðanda, að reikningsupphæðin segir lítið til um viðskiptaveltuna. Veltan er nálega þrisvar sinnum hærri en reikningsniðurstaðan, og vélaleigan er lítið meira en 2/5 hlutar af tekjum vélasjóðs. Til þess að bæta úr þessu er eitt ráð, svo að vélasjóður þurfi ekki að eiga svona fjárhæðir útistandandi í reikningslok. En það er ekki heldur nema eitt ráð til við því, og það er, að ríkissjóður greiddi sinn hluta kostnaðarins við skurðgröftinn fyrr en verið hefur. Það má hv. endurskoðandi vita, að það yrðu ekki mörg ræktunarsambönd, ef það yrði þá nokkurt, sem gæti tekið skurðgröfur vélasjóðs á leigu, ef þessi fyrirgreiðsla væri ekki fyrir hendi. Ef ætti að taka þann hátt upp að krefja bændurna um allan kostnað við skurðgröftinn hálfu til heilu ári fyrr en þeir fá ríkisframlagið, þá yrðu ekki grafnir miklir skurðir á Íslandi með því fyrirkomulagi, því að skurðgröfur vélasjóðs grafa um 2/3 af öllum skurðum, sem grafnir eru, - og hvað mundi þá ræktuninni líða á eftir? Það er því ekki nema tvennt til um hv. 2. þm. Norðurl. v., annaðhvort hefur hann ekki hugsað út í, hverjar afleiðingar það hefði fyrir landbúnaðinn, ef farið yrði að hans ráðum um þetta atriði, eða áhugi hans fyrir velferð sveitanna og hagsmunum bændanna er minni en hann hefur oft viljað vera láta. Ég vil ekki aðeins vona, ég vil mega trúa því, að hér sé fyrra atriðið til staðar, að hann hafi ekki hugsað dæmið til enda, áður en hann talaði hér í gærdag. Um það atriði, að ríkissjóður greiði framlagið til skurðgraftarins framvegis fyrr en verið hefur, vil ég líka vona, að hv. 2. þm. Norðurl. v. taki það til athugunar. Hann ætti að hafa góða aðstöðu og væntanlega mjög sterka aðstöðu til þess að fá því framgengt nú um áramótin, þar sem hann er áhrifamaður stjórnarflokks. Með því móti gæti hann ekki aðeins fengið reikninga vélasjóðs fyrir yfirstandandi ár áferðarfallegri og meira að sínu skapi, heldur mundi hann einnig skapa vélasjóði, ræktunarsamböndunum og bændunum, sem hafa leigt skurðgröfurnar á þessu ári, mjög mikil þægindi fram yfir það, sem verið hefur. Það væri vissulega miklu meira virði en útlit reikninga vélasjóðs, enda eins og ég sagði áðan aldrei stafað nein hætta af því fyrir sjóðinn, þó að hann hafi átt einhverjar milljónir útistandandi við reikningsuppgjör.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð, vegna þess að síðasti ræðumaður gaf jafnvel í skyn, að það hafi eitthvað staðið á ríkissjóði að greiða það, sem honum ber, á skurðgröft. Ég vil aðeins í tilefni af þessu spyrja hv. ræðumann. Er það svo, að greiðslur frá ríkissjóðs hendi hafi dregizt lengur en ástæða er til, eða er mögulegt að hefja þessar greiðslur fyrr en úttekt hefur farið fram á því, sem verið er að vinna? Ég held, að það verði að mæla skurðina og taka þá út, og þegar skýrslur hafa komið til Búnaðarfélagsins um framkvæmdirnar, þá ætla ég, að a.m.k. á því ári, sem nú er að líða, hafi ekki staðið á að greiða styrkinn.



Herra forseti. Ég hélt nú, að hv. 4. þm. Norðurl. e. hefði fengið nóg af þeim orðaskiptum, sem hér fóru fram í gær, og séð það eins og aðrir þm., að hans aths. var þýðingarlaus og ástæðulaus, því að hvað var það, sem maðurinn var að mótmæla? Það var það eitt, að ég las upp nokkrar tölur um óinnheimtar útistandandi tekjur hjá ýmsum stofnunum og nefndi þar á meðal vélasjóð ríkisins, sem á útistandandi 5.9 millj. Þetta gat ekki þessi hv. þm. þolað. Það þurfti ekki annað en nefna þessa stofnun og þá rauk hann upp, eins og hér væri verið að sýna þessari stofnun fjandskap, sem náttúrlega kom ekki til neinna mála. En úr því að honum er þetta svona viðkvæmt og kemur hér aftur, þá þykir mér sönnu næst að lesa upp aths. okkar yfirskoðunarmanna og svarið, sem við fengum við henni. Annars vil ég líka ítreka það, svo að það valdi ekki neinum misskilningi hér hjá hv. alþm., að þessar aths. okkar yfirskoðunarmanna allar eru nú og raunar oftast þannig til komnar, að við verðum að vera allir sammála um að undirskrifa þær. Og það eru þess vegna jafnt aths. fulltrúa Framsfl. og Alþfl. eins og mínar, sem hér erum að ræða. En aths. um vélasjóð er á þessa leið. „Samkvæmt reikningi vélasjóðs ríkisins fyrir árið 1958 eru útistandandi skuldir sjóðsins í lok ársins kr. 5.998.409,71. Vafalaust má telja, að meginhluti þessara skulda sé vegna skurðgröfuvinnu, enda bendir skuldalisti fyrirtækisins til þess, að svo sé. Allar tekjur fyrirtækisins fyrir skurðgröfuvinnu á árinu nema kr. 4.824.896,17. Útistandandi skuldir vélasjóðs í lok ársins eru því kr. 1.173.513,54 meiri en allar tekjur sjóðsins á árinu fyrir skurðgröfuvinnu. Hvaða ráðstafanir hefur stjórn sjóðsins gert til þess að innheimta þessar skuldir og koma þessum viðskiptum í betra horf?“ Þetta er nú öll aths., sem ég fór þó ekkert inn á í byrjun í gær, og sjá allir menn, að hún er hógvær og kurteisleg í alla staði, eins og yfirleitt er um allar aths. okkar yfirskoðunarmanna. En hvert er svarið? Það er bezt, að hv. alþm. athugi það. Já, hvernig er svarið, sem stjórnin gefur? Atvmrn. hefur svarað aths. með eftirfarandi grg. frá framkvæmdastjóra vélasjóðs: „Hinn 8. marz s.l. skrifaði ég ráðuneytinu bréf, sem skýrir þetta mál að mestu leyti. Til viðbótar því, sem þar er sagt, skal það tekið fram, að allir skuldunautar hafa verið rukkaðir, sumir oft. Erfiðustu innheimturnar hafa verið faldar lögfræðingum til meðferðar.“ Það er komið svo langt, að það hefur verið talið nauðsynlegt að fela lögfræðingum innheimtu á þessum skuldum. Þó að bréf frá 8. marz fjalli um reikninga ársins 1959, gildir það jafnt um reikninga 1958. Grg. framkvæmdastjórans frá 8. marz 1960 er á þessa leið: „Búnaðarsambönd, ræktunarsambönd og búnaðarfélög skulda skurðgröfuleigur, sem allar verða teknar af ríkisframlagi vegna framræslu. Bæjarfélög, ríkisstofnanir og fyrirtæki skulda flest varahluti og þjónustu, sem þeim hefur verið látið í té. Sum hafa þegar greitt skuldir sínar, önnur hafa haft góð orð um að gera það fljótlega. Skuldir skurðgröfumanna eru þannig til orðnar, að vélasjóður sér þeim fyrir skurðgröfuflekum og vírum, en þessa hluti eiga skurðgröfumenn að greiða. Allir eiga þeir mótreikning á vélasjóð fyrir eigin viðgerðarvinnu og ýmislegt, sem þeir hafa greitt fyrir vélasjóð á verkstæðum úti á landi. Í mörgum tilfellum eiga þessir menn hærri reikninga á vélasjóð en þeir eru taldir skulda á ársreikningum. Gangskór var gerð að því í janúar og febrúar s.l. að fá skurðgröfumenn til þess að gera reikningsskil. Erfitt hefur reynzt að ná til örfárra manna, vegna þess að þeir hafa horfið að öðrum störfum.“ Nú er það eðlilegt, að þeir menn, sem hafa ekki séð skuldalista þessa fyrirtækis, viti ekki um það, hvernig því er varið, en hann sýnir, að það er mjög ólíklegt, að vel gangi að ná þessu öllu saman inn, enda er reynslan sú, að samkv. reikningi ársins 1959 hafa útistandandi skuldir þessa sjóðs hækkað upp í 6.6 millj. Ég held þess vegna, að það hefði verið alveg óhætt fyrir hv. 4. þm. Norðurl. e. að spara sér þessa aths., sem var ekki nokkurt minnsta tilefni til út af þeim orðum, sem ég sagði í þessu sambandi í gær.



Herra forseti. Út af fsp. hæstv. landbrh. um, hvort eitthvað hafi staðið á ríkissjóði að greiða skurðgröfuframlagið og hvort mögulegt væri að hefja greiðslu á framlaginu fyrr en úttekt hefði farið fram, vildi ég aðeins segja þetta: Já, því miður. Mér er persónulega kunnugt um, að það gekk svolítið erfiðlega að fá ríkisframlagið á s.l. sumri, því miður. En ég hef ekki áfellzt það. Ég svo sem gizka á, að hæstv. landbrh. hafi átt þar í örðugleikum, og ég hef ekki gefið nokkurt tilefni til umr. um það, En um það, hvort mögulegt væri að hefja greiðslu fyrr en úttekt hefur farið fram, er svarið auðvitað eitt nei. Það er ekki mögulegt. En úttekt er ætíð lokið fyrir áramót. Það liggur þess vegna alltaf fyrir um áramót, hvað það er. Það getur dregizt einhverja daga, máske einhverjar vikur, að það sé gerð grein fyrir því, vegna úrvinnslu gagna, en slíkt skiptir að jafnaði ekki mörgum mánuðum. Þá var það hv. 2. þm. Norðurl. v. Ég skal nú ekkert fara að metast um það við hann, hvor okkar hefur fengið meira af þessu orðaskaki í gærdag. Hann taldi, að hann hefði ekkert annað gert en að lesa upp nokkrar tölur og ég hefði ekki þolað, að þessi stofnun væri nefnd. Þetta var alls ekki það, sem gaf mér tilefnið, heldur það, að þó að hann nú segði, að hann hefði verið með hógvær og kurteisleg orð, þá voru orð hans um vélasjóð þau, að þetta væri komið út í óefni, sem gæti ekki gengið. Það voru þau orð, sem komu mér til að hlusta ekki á þetta alveg þegjandi. Nú skýrir hann frá því, að það sé búið að afhenda skuldirnar við vélasjóð lögfræðingum. Ég skal ekki bera brigður á, að það sé rétt. En ég vildi biðja hv. endurskoðanda að upplýsa, hvort það væru skuldir við ræktunarsambönd, því að það er eins og hann sjálfur upplýsti áðan, þá hefur það atvikazt svo, að vélasjóður hefur skipt við ýmsa fleiri, svo sem ríkisfyrirtæki og bæjarfélög. Skyldu ekki liggja þar þessar skuldir, sem hefur þurft að fá lögfræðing til að innheimta? Það er náttúrlega landbúnaðinum óviðkomandi. Þá endurtók hann það enn, að útistandandi væri meira en tekjur af leigu, og þótti það óskaplegt. Ég tel, að á því sé nokkuð full skýring það, sem ég sagði áðan, að vélasjóður selur varahluti og vinnu fyrir nálega 3 millj. kr., umfram skurðgröfuleiguna, og ég skýrði, hvernig háttað væri viðskiptum hans við þessa aðila, sem að landbúnaðinum snúa. En svo eru eftir skýringum hv. endurskoðanda viðskipti við aðra, og það vissi ég raunar um áður og vissi, að vanheimturnar eru einmitt þar á ferðinni, en ekki hjá þeim fyrirtækjum, sem snúa að landbúnaðinum.



Herra forseti. Það eru aðeins örfá orð. Ég ætla ekki að blanda mér í þær deilur, sem eru á milli þessara hv. tveggja þm. Það má undarlegt virðast, að hv. 4. þm. Norðurl. e. skuli vera að reyna að mæla því bót, að svo mikið er útistandandi úr vélasjóði hjá bæjarfyrirtækjum og öðrum aðilum, alveg óskyldum landbúnaðinum. Ég vil aðeins árétta það, sem ég sagði hér áðan, að ekki hefur staðið á því að greiða jarðræktarstyrk í neinu formi á þessu ári, og það er ekki rétt, sem hv. þm. sagði hér áðan, að ég hefði átt í erfiðleikum með að fá þennan styrk frá fjmrn. Það hefur ekki verið komið til mín með aðfinnslur um, að þar hafi verið tregða á greiðslum, enda er það fullvíst, að jarðræktarstyrkurinn hefur ekkí verið greiddur seinna á þessu ári en undanfarin ár og ég ætla nokkru fyrr. Og hvers vegna er þá hv. þm. að halda þessu fram hér? Hefði ekki stjórn Búnaðarfélagsins komið til mín og óskað eftir aðstoð, ef á því hefði staðið að fá þessar greiðslur? Það er ég alveg viss um. Um það, að búið sé að taka út verkin fyrir áramót, þá er það rétt. Það er venjulega mælt á haustin, áður en snjóar koma, en úttekt er raunverulega ekki búin, fyrr en skýrslugerð er lokið og útreikningum, sem byggjast á úttektinni. Þess vegna er það ekki tilbúið fyrr en seinni hluta vetrar, - sjaldnast. Búnaðarfélagið verður að ganga eftir styrknum til þess að fá hann greiddan. Og það hefur ekki verið komið til mín og óskað eftir aðstoð að fá hann, fyrr en hann hefur verið hafinn. Þess vegna er það út í hött að segja, að það hafi verið tregða á þessu og að ég hafi átt í erfiðleikum hvað þetta snertir. Ég vildi aðeins taka þetta fram til þess að fyrirbyggja misskilning. sem gæti hlotizt af þeirri fullyrðingu, sem hv. þm. viðhafði hér áðan.



Herra forseti. Fjhn. hv. d. hefur haft til meðferðar frv. til laga um bráðabirgðabreyting og framlenging nokkurra laga. Með frv. þessu er gert ráð fyrir að innheimta tiltekin gjöld á árinu 1961 með sömu viðaukum og verið hefur undanfarin ár. Þá er enn fremur gert ráð fyrir, að haldist heimild sú, sem verið hefur til að fella niður aðflutningsgjöld á nokkrum nauðsynjavörum. Sú breyting er þó helzt á þessu frv. frá fyrri lögum, að um einstaka tekjustofna hafa verið samþykkt sérstök lög, svo sem um söluskattinn, og hann því felldur út úr þessu frv. Sama gegnir og um nokkra aðra tekjuliði, sem á sinum tíma voru felldir inn í lögin um efnahagsmál. Nefndin hefur orðið sammála um að leggja til við hv. d., að þetta frv. verði samþ. óbreytt. Þó hafa tveir nm., Einar Olgeirsson og Skúli Guðmundsson, skrifað undir það með fyrirvara. Það er till. n., að hv. d. samþykki þetta frv. óbreytt.



Herra forseti. Á síðasta þingi voru sett lög um söluskatt, og fjölluðu þau um þrenns konar söluskatt: Í fyrsta lagi 3% á smásölu og þjónustu innanlands, í öðru lagi um 7% söluskatt af innfluttum vörum, en sá skattur hafði verið í gildi þá um nokkurra ára skeið, og í þriðja lagi um 8% söluskatt af innfluttum vörum. Ákvæðin um tvo hina fyrst nefndu voru ótímabundin. Um 8% skattinn var svo ákveðið í lögunum, að hann skyldi gilda á árinu 1960. Í umr. um þetta frv. var það tekið fram, að þegar fjárlög yrðu samin fyrir árið 1961, yrði að taka ákvörðun um það, hvort þessi 8% innflutningssöluskattur yrði framlengdur að einhverju leyti eða öllu. Á því stigi, sem lögin voru til meðferðar í fyrravor, var ekki unnt að segja neitt um það ákveðið. Við undirbúning fjárlagafrv. fyrir árið 1961 kom í ljós, að til þess að afgreiða hallalaus fjárlög án þess að leggja á nýja skatta eða aðflutningsgjöld væri óhjákvæmilegt fyrir ríkissjóð að halda þessum tekjustofni. Á því er fjárlagafrv. byggt og það tekið fram í grg. þess. Við meðferð fjárlagafrv. hér á þingi hefur einnig verið byggt á því, að þessi tekjustofn yrði að standa á næsta ári. Það frv., sem hér liggur fyrir, felur það í sér að framlengja þennan 8% innflutningssöluskatt, þannig að í stað „ársloka 1960“ komi: ársloka 1961. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Mér finnst rétt að rifja það upp, þótt í stuttu máli verði, sem hæstv. fjmrh. hafði um þetta mál að segja, þegar hann lagði það fram á seinasta þingi, og 1. umr. um málið fór fram 15. marz, að því er ég má segja. Það, sem hæstv. fjmrh. hafði þá um þetta mál að segja, enda hafði það einnig komið fram í grg. frv.; var það, að sá söluskattur, sem þetta frv. fjallar um, mundi að öllum líkindum ekki þurfa að standa nema þetta ár, en falla niður um áramótin, eins og líka var gert ráð fyrir í sjálfu frv. Rökin fyrir því, að þessi skattur var lagður á í fyrra eða á síðasta þingi, voru þau, að smásöluskatturinn gilti ekki allt árið og þess vegna þyrfti sérstakan skattauka á þessu ári til að bæta það upp, sem tapaðist af smásöluskattinum, vegna þess að hann gilti ekki nema 9 mánuði ársins. Ég sé ekki ástæðu til þess að rifja upp á þessu stigi, enda hefur það áður verið gert, það, sem um þetta hefur verið sagt í grg. söluskattsfrv. í fyrra, eða það, sem hæstv. fjmrh. sagði, þegar hann lagði málið fram hér í Nd., en þau ummæli verða vissulega ekki skilin öðruvísi en sem mjög ákveðið fyrirheit um það, kannske ekki beint loforð, en mjög ákveðið fyrirheit um það, að þessi skattur skyldi ekki gilda nema fram að þessum áramótum. Það hefur hins vegar gerzt, að hæstv. ráðh. hefur ekki getað staðið við þennan ádrátt eða þetta fyrirheit, sem hann gaf, þó að hann vafalaust hafi haft löngun til þess, því að ég hygg, að það gildi um hann eins og aðra fjmrh., að þeir vilja gjarnan draga úr sköttum og álögum, ef þeir telja það mögulegt. Og það, sem mér finnst sérstök ástæða til við þessa umræðu, er að rifja það upp, hvers vegna hæstv. fjmrh. hefur ekki getað staðið við þetta fyrirheit eða þennan ádrátt, sem hann gaf hér á síðasta þingi um það, að þessi skattur yrði ekki framlengdur. Hver er ástæðan til þess, að það verður að framlengja þennan skatt, þrátt fyrir þær vonir, sem um það voru gefnar á seinasta þingi, að þess mundi ekki þurfa? Svarið við þessari spurningu er ákaflega einfalt og augljóst. Það liggur í því, að á seinasta þingi var tekin upp ný efnahagsmálastefna, sem hefur það í för með sér, að þennan skatt þarf að framlengja, eins og ég skal víkja nokkru nánar að. Megintakmark þessarar efnahagsmálastefnu er það, að þar eru tekin upp alls konar höft til þess að draga úr framtaki manna, til þess að skerða frelsi manna og athafnamöguleika til margvíslegra framkvæmda. Þessi höft á framtak manna og athafnamöguleika þýða það að sjálfsögðu, að framleiðslan dregst saman, að framkvæmdir dragast saman, að viðskipti minnka. Af því leiðir það, að hinir föstu tekjustofnar ríkisins gefa minna af sér en þeir ella mundu gera, og þess vegna verður að grípa til þess ráðs að leggja á nýja skatta eða framlengja skatta, sem ætlunin var að láta falla niður. Þetta eru meginástæðurnar til þess, að hæstv. fjmrh. getur nú ekki staðið við það fyrirheit eða þann ádrátt, sem fullkomlega má segja, að hann hafi gefið á seinasta þingi um það, að þessi skattur skyldi falla niður, og var það sérstaklega áréttað af hans stuðningsblöðum og hans flokksmönnum út í frá., að þessi skattur yrði felldur niður um áramótin og þá mundu launþegar og aðrir, sem yrðu fyrir kjaraskerðingunni, fá nokkra kjarabót í framhaldi af því. En við þetta hefur hæstv. fjmrh. ekki getað staðið, vegna þess að efnahagsmálastefnan, sem tekin var upp á seinasta þingi, var röng og hafði þær afleiðingar í för með sér, að hinir föstu tekjustofnar ríkisins gefa minni tekjur af sér nú á þessu ári og á næsta ári en vera mundi undir eðlilegum kringumstæðum. Í framhaldi af þessu er líka auðvelt að svara þeirri spurningu, sem stundum hefur komið fram í þessum umr. af hálfu stjórnarsinna í viðræðum þeirra við stjórnarandstæðinga. Þeir segja: Þið eruð á móti þessum skatti. Hvað viljið þið láta koma í staðinn? Viljið þið láta einhvern annan skatt koma í staðinn? - Þessum spurningum er ákaflega auðvelt að svara. Við teljum ekki ástæðu til þess, að það þyrfti neinn nýr skattur að koma í staðinn, ef breytt væri um efnahagsmálastefnu. Það er undirstaðan í þessum efnum að breyta um efnahagsmálastefnu. Og það, sem þyrfti að gera, væri að afnema þau ýmsu höft, sem hafa verið lögð á framtak manna og frelsi og möguleika til athafna og felast í hinni svokölluðu viðreisn. Það þyrfti að draga úr kjaraskerðingarhöftunum, úr vaxtaokurshöftunum, úr lánsfjárhöftunum og öðrum höftum, sem hefur leitt af viðreisninni. Ef þetta yrði gert, þá mundi það verða til þess, að einstaklingar og fyrirtæki fengju notið sín betur til þess að auka framleiðsluna og ýmsar framkvæmdir. Framleiðslan mundi vaxa, framkvæmdirnar mundu vaxa, viðskiptin mundu aukast, hinir venjulegu tekjustofnar ríkisins mundu gefa meira af sér, mundu nægja til að vega á móti útgjöldum, og þess vegna mundi ekki þurfa nýja skatta eða að framlengja skatt eins og þennan. Þess vegna, ef rétt er stjórnað og rétt stefna væri tekin upp, þá væri fullkomlega hægt að losna við skatt eins og þennan. Það liggur í því, að þennan skatt þarf að framlengja, að það hefur verið tekin upp hafta- og samdráttarstefna, sem veldur því, að hinir föstu tekjustofnar ríkisins gefa minni tekjur af sér en þeir mundu gefa, ef stjórnað væri með það fyrir augum að hafa framleiðsluna, framkvæmdirnar og viðskiptin sem mest í landinu. Í þessu sambandi er rétt að minnast á, að það er í fleiri efnum en þessum, að þær vonir hafa brugðizt, sem ýmsir menn þóttust binda við viðreisnina á sínum tíma. Það er ekki ástæða til þess að rifja það upp í löngu máli hér, en ég held, að það megi nokkurn veginn fullyrða, að það sé sama, á hvaða sviði er gripið niður, að þá hafa vonirnar brugðizt, sem þeir gerðu sér um viðreisnina, sem voru henni fylgjandi, eða a.m.k. þeir, sem vissu ekki nægilega vel um þau áhrif, sem hún mundi hafa, og trúðu þeim fullyrðingum, sem formælendur hennar höfðu í frammi. Því var til dæmis hiklaust haldið fram, þegar verið var að koma viðreisnarlöggjöfinni fram hér á Alþingi, að lífskjörin mundu ekki skerðast neitt. Í viðreisnarpésanum, sem dreift var út um landið, var því haldið fram alveg hiklaust, að 5 manna fjölskylda, sem hefði 60 þús. kr. árslaun, mundi búa við óbreytt kjör eftir sem áður, þó að þessar ráðstafanir yrðu gerðar. Hvaða slík fjölskylda mun það vera í landinu í dag, sem vill taka undir þetta og segja, að kjör hennar séu nú hin sömu og áður? Slík fjölskylda mun áreiðanlega ekki fyrirfinnast. Og hvað þá um þær fjölskyldur, sem eru fjölmargar, sem búa við miklu lakari tekjur og kjör en þetta? Nei, kjaraskerðingin, sem hefur hlotizt af viðreisnarráðstöfununum, hefur orðið stórkostleg, í staðinn fyrir það - að mönnum voru gefnar vonir um það, að hún mundi ekki verða nein. Það var líka sagt og því haldið fram af formælendum viðreisnarinnar, þegar þeir voru að koma henni fram, að hún mundi verða til þess að gera grundvöll atvinnuveganna traustari og öruggari en hann er nú. Hver er sá, sem heldur því fram núna, að grundvöllur sá, sem atvinnuvegirnir byggist á, sé orðinn traustari og öruggari en hann áður var? Halda bændurnir því kannske fram? Kom það fram á fundi Stéttarsambands bænda á síðastliðnu hausti, að þeir teldu rekstrargrundvöll landbúnaðarins betri og öruggari en hann áður var? Þvert á móti, þeir héldu því fram þar, að rekstrargrundvöllur landbúnaðarins hefði versnað svo að segja á hvaða sviði sem var. Eru það kannske útgerðarmennirnir, sem vilja viðurkenna það, að rekstrargrundvöllur útgerðarinnar, atvinnuvegar þeirra, sé betri nú en hann var, áður en viðreisnin kom til sögunnar? Ég held, að það sé ein gleggsta sönnun um það, að það er búið að fresta landsfundi útvegsmanna tvívegís, vegna þess að þeir hafa ekki fengið nein ákveðin svör um það hjá ríkisstj., hvað hún vildi gera til þess að tryggja útgerðinni sambærilegan rekstrargrundvöll við það, sem hún hafði, áður en viðreisnin kom til sögunnar. Eru það kannske iðnaðarmenn og iðnrekendur, sem halda því fram, að rekstrargrundvöllur þeirra atvinnuvegar hafi batnað, síðan viðreisnin kom til framkvæmda? Er vaxandi atvinnuleysi í iðnaðinum merki þess, að rekstrargrundvöllur iðnaðarins sé betri nú en hann var fyrir viðreisnina eða áður en hún kom til sögunnar? Ég held, að það segi alveg nægilega glöggt til um það, hvaða áhrif viðreisnin hefur haft á rekstrargrundvöll iðnaðarins. Og þannig má halda þessu áfram. Það má nefna hvaða atvinnugrein á fætur annarri sem er, og niðurstaðan verður í öllum efnum hin sama, að rekstrargrundvöllurinn er lakari og verri nú en hann var, áður en viðreisnin kom til framkvæmda. Það var líka sagt um viðreisnina, að hún mundi verða til að glæða trú þjóðarinnar á landið og framtíðina. Hefur viðreisnin kannske gert þetta? Lítur unga fólkið kannske bjartari augum á framtíðina nú en það gerði, áður en viðreisnin kom til framkvæmda? Það mætti nefna ýmis dæmi um þetta, en ég mun aðeins láta nægja að nefna eitt. Það hefur gerzt á þessu ári, að um 20-30 ungir verkfræðingar hafa farið af landi burt og tekið sér atvinnu í öðrum löndum til lengri eða skemmri tíma. Vegna hvers hafa þessir ungu menn sem eru þannig menntaðir, að við megum sízt af öllu missa þá úr landi, gert þetta? Það er einfaldlega vegna þess, að þeir sjá fram á það, að sú samdráttarstefna, sem hefur verið upp tekin í landinu, mun leiða til þess, að það verði ekki verkefni fyrir þá í framtiðinni í þessu landi, að óbreyttri stjórnarstefnu muni ekki skapast nægileg verkefni fyrir tæknimenntaða menn í þessu landi. Það er af þessum ástæðum, sem þeir grípa þann kost að flýja land. Það má nefna miklu fleiri en verkfræðingana, sem svipað er ástatt um. Allmargir menn, sem á undanförnum árum hafa dvalizt erlendis og stundað þar vélfræðinám, hafa tekið þann kost að fara ekki heim á þessu ári að námi loknu, heldur leita sér atvinnu erlendis. Stjórnarstefnan, samdráttaðstefnan, haftastefnan, kreppustefnan, sem núv. ríkisstj. fylgir, er með öðrum orðum að leiða til þess, að sá hluti unga fólksins, sem er einna bezt tæknilega menntaður og við megum einna sízt missa. en á hins vegar mesta möguleika til þess að ryðja sér braut erlendis, er að yfirgefa landið og setjast að í öðrum löndum. Kannske er þetta einhver alvarlegasta afleiðingin, sem kreppu og samdráttarstefna ríkisstj. hefur haft. Unga fólkið, sem bezt er menntað, er byrjað að flýja landið, og það eru engar líkur til þess, að það komi hingað aftur, nema það verði tekin upp önnur stefna, - stefna, sem sýnir því, að það muni verða hér verkefni fyrir þá menntun, sem það býr yfir, og það geti notið hér krafta sinna. En unga fólkið fær ekki trú á þetta, meðan sú samdráttar- og kreppustefna ríkir, sem nú er í landinu. Það mætti nefna fleiri svipuð dæmi um það, hvernig þær vonir hafa gersamlega brugðizt, sem formælendur viðreisnarinnar voru að glæða fyrir mönnum, þegar þeir voru að hrinda henni í framkvæmd. En ég sé ekki ástæðu til þess að nefna öllu fleira að þessu sinni. En í tilefni af því, að hæstv. ríkisstj. leggur nú þetta frv. fyrir Alþingi og þar með falla þær vonir, sem ýmsir gerðu sér um það, að þessi skattur yrði látinn niður falla og af því mundi hljótast nokkur kjarabót fyrir almenning, þá vildi ég beina þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh., hvaða ráðstafanir ríkisstj, hygðist gera til þess að draga úr þeirri miklu kjaraskerðingu, sem almenningur í landinu og sérstaklega láglaunastéttirnar hafa orðið fyrir af völdum þeirra efnahagsráðstafana, sem ríkisstj. hefur gert. Ég held, að það hljóti að vera hverjum manni ljóst, sem gerir sér grein fyrir þeirri dýrtið, sem nú er orðin, og þeim launakjörum, sem t.d. láglaunamenn hafa, að það eru engar líkur til þess, að þessar stéttir geti lifað mannsæmandi lifi á komandi missirum, nema einhverjar ráðstafanir verði gerðar þar til úrbóta, t.d. eins og sú ráðstöfun að fella þennan skatt niður, sem nú er horfið frá. Þess vegna beini ég þeirri fyrirspurn til hæstv. fjmrh.: Hvaða ráðstafanir ætlar ríkisstj. að gera til þess að koma í veg fyrir það, að kjaraskerðingin lendi með eins miklum þunga á láglaunastéttunum og nú eru horfur á að óbreyttum aðstæðum, sem sérstaklega er ljóst, eftir að þær vonir bregðast, að sá skattur, sem hér ræðir um, verði felldur niður? Ég hygg, að hæstv. ráðherra eigi ákaflega gott með að skilja, hver þörf er fyrir það, að slíkar ráðstafanir séu gerðar. Hæstv. ráðherra hefur ásamt meðráðherrum sínum gert sér grein fyrir því, að það muni bitna mjög þung dýrtíð á þeim af völdum þessara efnahagsráðstafana. Þess vegna hafa hæstv. ráðherrar gert ráðstafanir til þess með sérstökum skattalækkunum, sem fyrst og fremst koma hátekjumönnum til góða, að t.d. ráðherrarnir hafa í gegnum skattalækkanirnar á þessum árum fengið raunverulega kaupuppbót eða launauppbót, hvernig sem hann vill orða það, sem mundi svara til þess, að t.d. kaup Dagsbrúnarmanna yrði hækkað um 40-50%. Þessa uppbót hafa ráðherrarnir talið nauðsynlegt að veita sér vegna þeirrar kjaraskerðingar eða þeirrar dýrtíðar, sem hefur orðið í landinu af völdum efnahagsráðstafana, sem þeir hafa gert. Þess vegna vil ég spyrja: Hvaða ráðstafanir telja ráðh. rétt að gera og verði að gera, til þess að láglaunastéttirnar fái þó einhverja uppbót, þó að hún sé ekki eins mikil og sú, sem ráðherrarnir hafa fengið, eða þá eitthvað í áttina við það, sem þeir hafa fengið? Ég sé ekki fram á það, ef ráðherrarnir hafast ekkert að, ríkisstjórnin aðhefst ekki neitt og ekkert verður gert til þess að ganga til móts við láglaunastéttirnar; en að þær verði að grípa til einhverra neyðarúrræða. Og ég sé ekki þann siðferðislega grundvöll, sem ráðherrarnir hafa til þess að standa gegn slíkum kröfum, ef þeir aðhafast ekki neitt, hafa veitt sjálfum sér uppbót sem nemur 40–50% launahækkun hjá Dagsbrúnarmönnum, en vilja svo ekki neitt fyrir slíkar stéttir gera. Ég vil þess vegna enn á ný endurnýja þá fyrirspurn mína í tilefni af því, að þessi skattur er framlengdur, til hæstv. fjmrh.: Hvaða ráðstafanir ætlar ríkisstj. að gera til þess að bæta úr þeirri miklu kjaraskerðingu, sem láglaunastéttirnar í landinu, verkamennirnir, bændurnir, verzlunarfólkið og millistéttirnar, hafa orðið fyrir? Það væri ástæða til þess að ræða ýmislegt fleira um þessi mál. En það, sem mér finnst réttast að rifja upp að lokum, er, að í stjórnmálunum, eins og á svo mörgum öðrum sviðum, eru það raunverulega tvær stefnur, sem eigast við, og þær stefnur eru allvel markaðar í hinum kunnu ummælum Jónasar Hallgrímssonar, að „mönnunum munar annaðhvort aftur á bak ellegar nokkuð á leið“. Á undanförnum árum hefur íslenzku þjóðinni áreiðanlega alltaf verið að muna nokkuð á leið, allt síðan við fengum sjálfstæðið aftur í okkar hendur. Það hefur verið svo að segja um stöðuga framsókn og framfarir að ræða hér á landi þangað til árið 1960. Þá skiptir um. Þó að menn líti eins hlutlaust á þessi mál og frekast er hægt að gera, þá er ekki hægt annað en viðurkenna, að það hefur verið gengið til baka á því ári, sem er að liða. Það er að ganga til baka að leggja slík höft á framtak manna og athafnafrelsi, að það leiðir til stórfellds samdráttar í atvinnulífi landsmanna, að það leiðir til þess, að framleiðslan dregst saman, að það leiðir til þess, að framkvæmdir minnka, að viðskipti minnka, og þjóðin kemur þess vegna til með að búa við minnkandi tekjur á komandi árum. Þetta er að ganga aftur á bak. Það er líka að ganga aftur á bak, þegar kjör almennings í landinu, sérstaklega láglaunastéttanna, eru stórkostlega skert algerlega að þarflausu, eins og nú er gert. Það er víssulega að ganga aftur á bak. Og það er þá kannske allra frekast að ganga aftur á bak, þegar trú unga fólksins á framtíðina og verkefnin er svo stórkostlega skert, að þeir menn, sem eru bezt menntaðir og helzt geta rutt sér brautir annars staðar og við megum sízt af öllu missa, fara í tugatalí af landi burt. Það er vissulega að ganga aftur á bak. Og þannig mætti halda áfram að nefna dæmi þess, hvernig þjóðin hefur verið að ganga aftur á bak undir forustu þeirrar ríkisstj. og þeirra stjórnarflokka, sem nú fara með völdin. Þess vegna verður það, ef þessu heldur áfram, að þá hefur þjóðin um tvær stefnur að velja, og það á að vera auðvelt fyrir hana að velja um þessar stefnur, önnur stefnan er sú að halda áfram þeirri uppbyggingar- og framfarastefnu, sem var hér áður, að halda áfram að sækja fram, að halda áfram að miða áfram. Hitt er sú stefna, sem nú er fylgt, að ganga aftur á bak, eins og hæstv. ríkisstj. er vissulega að gera. Það, sem þjóðin kemur til með að velja um, ef þessari stefnu verður fylgt áfram, er að ganga aftur á bak undir forustu núv. ríkisstj. og stjórnarflokka, ellegar að byrja á ný að sækja fram undir forustu Framsfl.



Herra forseti. Þegar sá söluskattur var á lagður, sem nú er rætt um að framlengja, þá held ég að ég megi segja það, að hann hafi komið flestum nokkuð á óvart. Hæstv. ríkisstj. hafði þá lýst því yfir í grg. fyrir fjárlfrv. sínu á s.l. vetri, að hún hygðist að vísu leggja á allmikinn söluskatt, en hún tók það alveg skýrt fram: Ekki er áformað að breyta núgildandi söluskatti í innflutningi, sagði í grg. hæstv. ríkisstj. Ég hygg því, að það hafi flestir reiknað með því sem nokkurn veginn gefnu, að það væri ráðið hjá hæstv. ríkisstj. að leggja ekki á nýjan söluskatt í innflutningi. En þetta fór á annan veg, eins og menn muna. Það liðu ekki nema nokkrar vikur, þangað til hæstv. ríkisstj. varð að snúa frá þessu fyrirheiti og leggja fram frv. á Alþingi, sem fól í sér hækkun á söluskattinum í innflutningi um rúmlega helming. Áður hafði verið í gildi söluskattur, sem innheimtur var af innflutningi og nam 7% eða í framkvæmd 7.7%, en nú átti að bæta við þessi 7.7% nýjum söluskatti í tolli, sem nam 8.8%, þrátt fyrir þetta loforð, sem ég minntist á, að hafði verið gefið þá nokkrum vikum áður. Þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram till. sínar um þennan stórhækkaða söluskatt í tolli, þurfti hún auðvitað að gefa á því einhverjar skýringar, og skýring hennar var sú, að sá söluskattur, sem stjórnin hygðist leggja á, 3% söluskattur á alla smásöluverzlun í landinu, næði því ekki að innheimtast nema nokkurn hluta af yfirstandandi ári og hann gæti því ekki veitt ríkissjóði þær tekjur, sem áætlað hefði verið í upphafi, og því þyrfti hér að brúa bilið, og af því hefði nú verið horfið að því ráði að leggja á þennan viðbótarsöluskatt í tolli, þrátt fyrir fyrri yfirlýsingu, sem gefin hafði verið nokkrum vikum áður. Ég hygg, að öllum hv. alþm. hafi verið það ljóst, þegar þessi skýring var gefin, að hún var ekki skýring á því, sem þarna hafði gerzt, hún var ekki fullnægjandi skýring, hún var ekki rétt skýring. Þegar hæstv. ríkisstj. lagði fram fjárlfrv. sitt, sá hún það algerlega fyrir, að sá söluskattur, sem þá var ólögfestur, gat ekki orðið innheimtur allt árið 1960. Þetta vissi hún því nákvæmlega, þegar hún gaf sitt fyrra fyrirheit um það að leggja ekki á frekari söluskatt í tolli en í gildi var. Enn fremur var það, að líka var augljóst mál, að það þurfti ekki að leggja á nýjan söluskatt svona háan, sem nam 8.8%, til þess að brúa þetta bil. Skýringin, sem þarna var gefin, var því ekki rétt. Það var annað, sem hafði gerzt. Það kom hér nokkuð fram í umr. á hv. Alþingi um það leyti, sem þessi söluskattur var ákveðinn. Það er enginn vafi á því, að aðalskýringin á því, að horfið var að þessu ráði þrátt fyrir áður gefið loforð, var sú, að ríkisstj. og sérfræðingum hennar hafði talizt rangt til í sínum áætlunum. Sérfræðingarnir höfðu hreinlega reiknað rangt, og það skakkaði yfir 100 millj. kr., og það kom fram strax á fyrstu vikunum, og þurfti að bæta þetta upp með því að finna nýjan tekjustofn. Ég fyrir mitt leyti er ekki í nokkrum vafa um það, að svona var málinu farið, því að hinar skýringarnar gátu ekki dugað með nokkru móti. En vegna þess að hæstv. ríkisstj. greip nú til þess óyndisúrræðis, vil ég segja, að segja rangt til um það, hvernig komið var, þegar hún lagði þennan skatt á, hefur líka framhaldið orðið svipað og upphafið, að hún lendir aftur í ógöngum. Hún sagðist leggja þennan skatt á sem bráðabirgðaskatt, sem aðeins skyldi gilda út þetta ár. Það var greinilega fram tekið í lögunum, að skatturinn skyldi aðeins gilda til ársloka, og hann var nefndur bráðabirgðaskattur og ábyggilega túlkaður þannig almennt, að hér væri aðeins um bráðabirgðaskatt að ræða, sem ætti að vera hægt að létta af nú í árslokin. En af því að forsendurnar fyrir því að leggja skattinn á voru allt aðrar en þær, sem upp voru gefnar, af því var þetta aldrei bráðabirgðaskattur, af því var aldrei nein von um það, að hægt væri að létta skattinum af nú í árslokin, og af því þurfti nú að grípa til þess að framlengja skattinn að nýju, vegna þess að þannig höfðu fjármál ríkisins verið upp byggð í sambandi við viðreisnarlöggjöfina sem heild, að það þurfti fyllilega á þessum tekjustofni að halda sem föstum tekjustofni, - ekki sem neinum bráðabirgðatekjustofni, heldur sem föstum tekjustofni. Í þessu sambandi, til þess að skýra málið öllu frekar, vildi ég spyrja hæstv. fjmrh.: Hafi þetta verið hugsað sem bráðabirgðaskattur, sem aðeins ætti að duga út árið 1960, eins og hann var nefndur og eins og hann var settur samkvæmt lögum, hver er þá ástæðan til þess, að það þarf að framlengja hann nú fyrir allt næsta ár? Hvernig stendur á því, að nú þarf að innheimta skatt, sem nemur 170 millj. kr.? Hafa einhverjar vonir hæstv. ríkisstj. brugðizt? Hefur eitthvað gengið úr skorðum hjá hæstv. ríkisstj. í þessum efnum, þannig að bráðabirgðaskatturinn þurfi nú skyndilega að verða að föstum tekjustofni? Hæstv. ríkisstj. getur auðvitað bezt sjálf gefið svör við þessu. En það er mín skoðun, að út af fyrir sig hafi ekkert brugðizt í þessum efnum. Ég kem ekki auga á, hvað það er, sem hefur gerzt í fjármálum ríkisins sérstaklega, sem réttlæti það, að nú þurfi að leggja á þennan skatt, sem lá ekki nokkurn veginn augljóst fyrir, þegar skatturinn var í upphafi lagður á á s.l. vetri. Hann var áreiðanlega ekki lagður á sem neinn bráðabirgðaskattur. Hann var hugsaður sem fastur tekjustofn fyrir ríkið, því að fjármálin voru þannig upp sett í sambandi við viðreisnarlöggjöfina, að ríkið þurfti á þessu að halda. Skýringarnar, sem gefnar voru, þegar skatturinn var á lagður, fengu ekki staðizt, þær voru frá upphafi rangar. En í sambandi við þennan skatt kemur vitanlega það upp í huga manns, að það er margt fleira, sem hefur gengið úrskeiðis í sambandi við fyrirætlanir hæstv. ríkisstj. í sambandi við viðreisnarlöggjöfina sem heild. Það er ekki aðeins í sambandi við þennan tekjustofn, það er ekki aðeins, að það, sem kallað var bráðabirgðaskattur og átti að standa aðeins nú til ársloka, fær ekki staðizt, það verður að lögfesta þetta sem fastan tekjustofn. Þetta er ekki eini liðurinn, sem þannig hefur farið öðruvísi en upp var gefið í byrjun. Þetta er aðeins einn af mörgum liðum, sem hefur farið á annan veg en hæstv. ríkisstj. lofaði eða lét í skína í upphafi þess tímabils, þegar hún var að setja sína viðreisnarlöggjöf. Það er að vísu rétt, að það hefur komið greinilega í ljós, að tekjur ríkissjóðs hafa dregizt saman, en það er ómögulegt að hugsa sér það, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki gert ráð fyrir því, um það leyti sem hún var að lögfesta viðreisnina. Það er vitanlega alveg óhugsandi annað, þegar gengið er inn á þá braut, að minnka á verulega innflutning til landsins, en að þá hlytu tolltekjur ríkissjóðs að minnka um leið. Þegar framkvæma átti almennan samdrátt í atvinnulífi landsins, hlutu líka tekjur þær, sem ríkissjóður hefur af almennri umsetningu, að fara minnkandi. Ég hygg, að hæstv. ríkisstj. hafi haft þetta í huga. En e.t.v. er það svo, að samdrátturinn hafi orðið meiri en hæstv. ríkisstj. hafði reiknað með, því getur hún ein svarað. Mér er ekki kunnugt um það. En hitt er mér ljóst, að ástandið er þannig í fjármálum ríkisins, að augljóslega þarf ríkið á þessum tekjustofni að halda sem föstum tekjustofni, en ekki sem neinum bráðabirgðatekjustofni, eins og á hefur verið haldið, og ég sé ekki annað betur en hæstv. ríkisstj. verði að áætla tekjur á því fjárlfrv., sem nú er verið að afgreiða, á þá lund, að það muni vera allhæpið, að ekki verði um einhvern greiðsluhalla hjá ríkinu að ræða á næsta ári. Ég vil í þeim efnum benda á það, að efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. gerði nú fyrir stuttu endurskoðaða áætlun um það, hvað áætla mætti tekjur ríkissjóðs miklar á næsta ári af öllum helztu tekjuliðum ríkisins. Samkvæmt áætlun hans taldi hann, að ekki væri með nokkru móti hægt að áætla, að tekjurnar yrðu hærri hjá ríkissjóði á næsta ári en fjárlfrv., eins og það var lagt fram nú í byrjun þings, gerði ráð fyrir. En hæstv. ríkisstj. gat ekki komið saman fjárl. nú, þannig að ekki yrði um beinan greiðsluhalla að ræða, ef tekjurnar voru áætlaðar á þessa lund. Af því varð hún að grípa til þess ráðs að áætla hreinlega tekjurnar hærri af tekjustofnum ríkisins á næsta ári en efnahagsmálaráðunautur ríkisstj. alveg nýlega hafði þó gefið út að mætti áætla þessa liði. Ríkisstj. varð að áætla það, að tekjurnar yrðu um 35 millj. kr. hærri, til þess að hægt væri að ná jöfnuði í fjárlfrv. Það bendir því margt til þess, að samdrátturinn sé orðinn slíkur og sé farinn að bitna þannig á sjálfum ríkissjóði, að hann vanti tekjustofna, eins og nú er komið, miðað við þau útgjöld, sem ríkissjóður hefur á sér samkvæmt lögum. Þegar málin standa svona, get ég ekki séð annað en það sé skylda hæstv. fjmrh. að játa það hreinlega hér á Alþingi og fyrir þjóðinni, að þessi söluskattur, sem hér er til umr. nú, sé enginn bráðabirgðaskattur, hann sé óhjákvæmilegur tekjustofn, nema þá ríkisstj. hafi í huga að breyta hér til, finna eitthvað annað form, skipta um skatt. En ekki er fyrirsjáanlegt annað en hún verði að halda þessum tekjum öllum, því að enginn veit það betur en hæstv. fjmrh., að í framkvæmdinni hefur orðið lítið úr sparnaði hjá ríkinu, og litlar líkur eru til þess, að útgjöld lækki nokkuð hjá ríkinu, eins og á hefur verið haldið, og að ríkið þoli af þeim ástæðum að falla frá einhverjum af sínum eldri tekjustofnum. Nú er það svo, að þessi söluskattur, sem innheimtur er af innfluttum vörum, er í eðli sínu mjög varhugaverður skattur, og það er mjög illt, að hann skuli þurfa að vera í gildi. Það er enginn vafi á því, að þessi skattur eykur alveg stórkostlega á þá mjög óeðlilegu tollvernd, sem nú er í okkar landi, fyrir ýmsar greinar innlenda iðnaðarins. Það er enginn vafi á því, að einmitt í skjóli þessa söluskatts, sem orðinn er svona hár, og annarrar tollverndar, sem fyrir er og jókst auðvitað til mikilla muna við gengislækkunina, hafa ýmsar greinar iðnaðarins hér innanlands möguleika til þess að hagnast allvel, þó að slíkar iðngreinar eigi í sjálfu sér sáralítinn rétt á sér, vegna þess að þær eru engan veginn samkeppnisfærar, hvernig sem á það mál er litið, við erlendar iðnaðarvörur af sama tagi. Af þessu hefur það leitt, sem menn vita, að vissar iðngreinar hafa beinlínis aukið framleiðslu sína nú á þessu ári í skjóli þessarar stórkostlega auknu tollverndar, á sama tíma sem dregið hefur aftur úr innflutningi á vörum, sem hefði raunverulega verið hægt að selja hér á miklu lægra verði og lækka verðlagið í landinu, ef þessi óeðlilega tollvernd hefði ekki komið til greina. Það væri því víssulega mikil þörf á því að breyta þessum skatti, því að hann er áreiðanlega hættulegur fyrir atvinnulífið sem heild, og hann heldur hér uppi í landinu mjög óeðlilega háu vöruverði. Hér hefur áður verið á það minnzt í umr. á hv. Alþingi, hvernig viðreisnarlöggjöfin hefur reynzt í framkvæmd í öðrum greinum efnahagslífsins. Í sambandi við þennan söluskatt gefur að líta nokkra mynd af því, hvernig viðreisnarráðstafanirnar hafa leikið ríkið og ríkissjóð. En ekki er ástandið betra, ef litið er til atvinnuveganna í landinu. Ég veit vel, að þegar hæstv. ríkisstj. nú stendur frammi fyrir slíkum vanda, eins og hún víssulega stendur frammi fyrir, varðandi ástand atvinnuveganna í landinu og þá alveg sérstaklega sjávarútvegsins, og sér, hversu gersamlega ráðstafanir hennar í efnahagsmálum hafa farið út um þúfur í sambandi við það að skapa sjávarútveginum eðlileg rekstrarskilyrði, - ég veit, að þegar hún stendur frammi fyrir þessum vanda, þá er það helzta, sem hún hefur sér til afsökunar, það, að hún hafi tekið við svo slæmu ástandi í efnahagsmálunum, að okkur, sem þá höfðum nokkuð með framkvæmd mála að gera, farist ekki að tala hér mikið um. En það virðist svo vera, að menn séu ekki fyllilega á það sáttir, hvað sé raunverulega góð afkoma og hvað ekki góð afkoma. Hæstv. ríkisstj. heldur því mjög á lofti, að það hafi verið komið illa okkar efnahagsmálum í árslok 1958, um það leyti sem vinstri stjórnin fór frá völdum. Ég skal ekki fara langt út í að ræða þau mál, en það má öllum mönnum vera ljóst, að það er í rauninni engin afsökun á því, hvernig farið hefur með viðreisnarráðstafanirnar, hvernig ástandið var hér árið 1958 eða einhvern tíma áður. Það, sem skiptir aðalmáli, er, hvernig ástandið er nú, hvernig viðreisnarlöggjöfin hefur reynzt í framkvæmd. En í örfáum orðum vildi ég þó víkja að því, hvernig ástandið var raunverulega í árslok 1958, sem ég tel að hafi raunverulega sýnt þá góða afkomu, en ekki slæma. Það liggur fyrir, svo að ekki verður hægt að deila mjög um það, að afkoma atvinnuveganna árið 1958 og í árslok 1958 var hin bezta, sem hefur verið um margra ára skeið. Það liggur nú fyrir, að þá var talinn hagnaður á flestum þáttum útgerðarinnar í landinu það ár. Ég hef áður minnzt á það, að reikningaskrifstofa sjávarútvegsins telur, að það hafi verið almennt hagnaður á rekstri bátaflotans í landinu árið 1958. Það liggur líka fyrir, að togaraútgerð landsmanna sýndi þá almennt hagnað. Og frystihúsin hafa lýst því yfir, að það hafi verið eitt þeirra bezta rekstrarár, árið 1958. M.ö.o.: flestar mikilvægustu greinar atvinnulífsins sýna það, því að nú liggja þessar skýrslur að fullu og öllu fyrir, að þá var afkoman hjá þeim góð. En hér er ekki nema um einn þátt að ræða. En á þessu ári, 1958, varð metframleiðsla á Íslandi. Við höfðum aldrei aflað meira á einu ári en þá. Gjaldeyristekjurnar náðu hámarki þá. Var það slæm afkoma? Nei, greiðsluyfirlit, sem út hefur verið gefið fyrir árið 1958 af hagstofunni, sýnir, að það ár hafði þjóðin gjaldeyristekjur litlu minni en öll gjaldeyrisútgjöld voru á því ári. Þá skorti um 90 millj. upp á, að gjaldeyristekjurnar, sem komu inn í bankana, jafngiltu þeim gjaldeyrisútgjöldum, sem voru á því ári, en hins vegar varð á þessu ári um 90 millj. kr. aukning á afurðabirgðum þjóðarinnar, svo að raunverulega var á þessu ári um fultkominn greiðslujöfnuð að ræða. Þetta var ekki vond afkoma. Uppgjör ríkissjóðs fyrir árið 1958 liggur líka fyrir. Það sýndi sig og sýnir sig, að það ár hafði ríkissjóður allálitlegan tekjuafgang. Spurningin er þá þessi: Hvað er það, sem menn kalla góða afkomu, og hvað kalla þeir vonda afkomu? Það er mín skoðun, að þegar svo árar, að afli er meiri en nokkru sinni fyrr og þjóðartekjurnar hærri en nokkru sinni fyrr, þegar framleiðslutæki þjóðarinnar hafa verið betur notuð en áður og skilað meiri verðmætum á land, þegar ríkissjóður er rekinn með hagnaði og þegar aðalatvinnuvegir landsmanna eru reknir með hagnaði, þá hafi afkoman verið góð. Nú er einnig sannað, að það er ekki hægt að bera því við lengur, að þessi góða afkoma sjávarútvegsins árið 1958 hafi stafað af því, að honum hafi verið greiddar uppbætur úr útflutningssjóði með skuldasöfnun í útflutningssjóði. Nú hafa reikningar útflutningssjóðs verið gerðir upp, og þeir sýna, að hann hafi staðið mjög vel fjárhagslega í árslok 1958. En svo heldur hæstv. ríkisstj. nú, að hún geti afsakað allt það, sem aflaga fer í efnahags- og atvinnumálum þjóðarinnar nú í dag, aðeins með því að segja: Ja, þegar vinstri stjórnin fór frá í árslok 1958, var hér allt að fara á höfuðið. - Og hvers vegna fór þá vinstri stjórnin frá? er oft spurt. Jú, það er enginn vafi á því, að á árinu 1958 urðu nokkrar kaupgjaldshækkanir, sem að mínum dómi voru fullkomlega eðlilegar vegna aukinna þjóðartekna á því ári. En það var ekki fyllilega samkomulag, eins og allir vita, í þeirri ríkisstj. um það, hvernig fara ætti með þessar kaupgjaldshækkanir, sem þarna voru samþykktar. Það var, nokkur ágreiningur innan stjórnarinnar í þeim efnum, en þó í rauninni ekkert stórvægilegur, ef rétt og eðlilega hefði verið á haldið. Hins vegar hefur það komið betur og betur í ljós síðan, að einn af stjórnarflokkunum, Alþfl., hafði, nokkrum mánuðum áður en vinstri stjórnin fór frá, raunverulega ákveðið að ráða sig í vist til Sjálfstfl. og mynda með honum ríkisstj. Það var alveg greinilegt á allri framkomu eins stjórnarflokksins, Alþfl., á þessum mánuðum, að hann taldi sig ekki vera í vinstri stjórninni, eftir að hann hafði verið píndur til þess að fylgja hinum stjórnarflokkunum í landhelgismálinu: Hann miðaði frá þeim tíma allt sitt starf við það að leysa upp þá stjórn og komast í samstjórn við Sjálfstfl., enda leið ekki á löngu, þangað til þessir flokkar hlupu saman og mynduðu stjórn í árslok 1958 og hafa stjórnað landinu síðan. Nei, það mun sýna sig betur, að þau rök munu endast núv. ríkisstj. skammt að ætla að afsaka það ófyrirgefanlega ástand, sem þjóðin býr við nú í efnahagsmálum almennt séð, með því, að ástandið í lok ársins 1958 hafi verið orðið svo skelfilegt. Nú liggur uppgjör fyrir um það, hvernig þetta ár raunverulega kom út, svo greinilega, að það ættu ekki að þurfa að verða ýkjamiklar deilur um það. Þótt hæstv. ráðh. grípi oft til þess að rifja upp þá setningu, sem fyrrv. forsrh., forsrh. í vinstri stjórninni, sagði um það leyti, sem var verið að slíta stjórnarsamvinnunni, að það væri ekkert samkomulag innan vinstri stjórnarinnar um ráðstafanir í efnahagsmálunum, þá verður slíkt þeim ekki nægilegt til þess að ætla að sanna mönnum það, að í árslok 1958 hafi efnahagsmál þjóðarinnar raunverulega staðið illa. Það hefur auðvitað komið fyrir áður, að stjórnir, sem myndaðar eru, leysist upp, þar náist ekki samkomulag um afgreiðslu ýmissa mála, ekki sízt ef svo er í pottinn búið, að einn af stjórnarflokkunum hefur af annarlegum ástæðum raunverulega ákveðið að koma stjórninni fyrir kattarnef. Nei, það, sem nú liggur fyrir, er það, að hvert atriðið af öðru af því, sem var meginatriði í viðreisnarlöggjöfinni, hefur nú sýnt sig í framkvæmd þannig, að framkvæmdin eða reynslan hefur orðið allt önnur en ráð var fyrir gert af hálfu ríkisstj. í upphafi viðreisnartímabilsins. Sjávarútvegurinn lýsir því nú yfir almennt, að þar sé um lakari rekstraraðstöðu að ræða en nokkru sinni áður hefur þar verið. Og stuðningsmenn ríkisstj., sem verið hafa í útgerðarmannastétt, verða raunverulega að standa með samtök útvegsmanna þannig nú þessa dagana, að þeir miða þeim á ríkisstj. svo að segja eins og spenntri byssu. Það verður að framlengja í eitt skiptið eftir annað aðalfund þeirra, á meðan þeir eru rétt að hugsa sig um, hvort þeir eigi að lýsa því yfir, að engin útgerð geti hafizt um næstu áramót. En þeim þykir þó rétt að bíða nokkuð með slíka tilkynningu, þar til algerlega liggur fyrir, hvort ríkisstj. vill ekki eitthvað láta undan og gefa eitthvað upp af sínum gömlu viðreisnarráðstöfunum. Þannig hefur viðreisnin farið út um þúfur í sambandi við aðalverkefni hennar, sem var að koma sjávarútveginum á þann rekstrargrundvöll, sem átti að tryggja honum hallalausan og styrkjalausan rekstur. Og ástandið hjá ríkissjóði er beinlínis að fara á sömu lund þrátt fyrir allan þann tekjuauka, sem ríkissjóður fékk á beinan og óbeinan hátt um það leyti, sem gengislækkunin var samþ. og nýir skattar lagðir þá á. Þrátt fyrir þetta er líka komið svo hjá ríkissjóði, að efnahagsmálasérfræðingur ríkisstj., Jónas Haralz, telur, að engar líkur séu til þess, að ríkissjóður muni hafa tekjur á næsta ári á móti þeim útgjöldum, sem hæstv. ríkisstj. leggur þó til að ákveðin verði með afgreiðslu fjárl. Ríkisstj. hefur þurft að víkja til hliðar áætlunum þessa efnahagssérfræðings nú þessa dagana og áætla, að tekjurnar muni verða meiri, til þess þó að geta náð saman endum. Og til viðbótar verður svo ríkisstj. að leggja hér til, að skattur, sem hún hafði kallað bráðabirgðaskatt og lofað að láta standa aðeins út þetta ár, - hún verður að leggja til að framlengja hann allt næsta ár. Og eins og ég hef bent á, ef viðreisnarstefnan fengi að vera í gildi óbreytt, þá má telja alveg víst, að ríkisstj. þurfi fremur að fara fram á nýja tekjustofna heldur en að búast megi við hinu, að hún geti raunverulega gefið upp þennan bráðabirgðatekjustofn, söluskattinn í tolli, sem ætlað er að gefi ríkissjóði 170 millj. kr. á ári. Það er svo, eins og ég vék að áður, auðvitað málefni út af fyrir sig, býsna kátbroslegt, að þegar sérfræðingar ríkisstj. og hún sjálf gera mikið úr því, að það megi ekki með nokkru móti vera í gildi neinar reglur um styrki eða uppbætur til sjávarútvegsins og slíkt verði að leggja niður, - þó að hún reyndar neyðist nú til þess þessa dagana að vera að veita sjávarútveginum ýmiss konar styrki, svona bakdyramegin, - að þegar þetta er yfirlýst stefna hennar, að það eigi að hverfa frá öllum styrkjum og öllum uppbótum, þá er hún t.d. í formi þessa söluskatts, sem hér er, sem er innheimtur af innfluttum vörum, að veita ýmsum greinum iðnaðarins hér innanlands stórkostlega nýja styrki og stórkostlegar nýjar uppbætur. Það er það, sem er verið að gera. Ég veit, að öllum hv. alþm, er það ljóst, í hverju þetta raunverulega felst. Ég skal taka hér dæmi af einni vörutegund, sem ég hef í huga og ég þekki nokkuð til. Þar mun hafa háttað svo til, að sá innlendi iðnaður, sem þar um ræðir, mun hafa búið að innanlandsmarkaði hér hartnær að hálfu leyti fyrir sína vöru á móti innfluttri vöru af sömu tegund áður. Innlendi iðnaðurinn átti þarna í nokkuð harðri samkeppni áður við hina erlendu iðnaðarvöru, sem inn var flutt. En þá bjó íslenzki iðnaðurinn auðvitað við mjög mikla tollvernd, áður en viðreisnarlöggjöfin var sett, í sambandi við þessa vörutegund eins og aðrar. En svo kemur gengislækkunin. Hún verkar þannig, að innflutta varan í þessu tilfelli hækkaði auðvitað gífurlega mikið með gengislækkuninni. En innlenda varan hækkaði aðeins að því leyti til, sem hráefnið í hana hækkaði vegna gengislækkunarinnar, en helmingurinn eða rúmlega helmingurinn af framleiðslukostnaði þessarar vöru var auðvitað innlent vinnuafl, og það stóð kyrrt og hækkaði ekki. Á þennan hátt fékk þessi innlenda framleiðsla enn þá mjög aukna tollvernd með breytingunni við gengislækkunina. En ofan á allt var svo dengt þessum nýja söluskatti í tolli, 8.8%, sem gerði það að verkum, að þessi iðngrein lagði auðvitað meir og meir undir sig hér á markaðinum innlenda markaðinn og útrýmdi innfluttu vörunni, sem þá gat ekki staðizt samkeppnina, eftir að tollverndin var orðin svona gífurlega mikil. Ég segi það, að í þessu tilfelli var verið að veita þessari iðngrein, sem ég nefndi hér, og auðvitað mörgum öðrum iðngreinum gífurlega nýja styrki, gífurlegar nýjar uppbætur á kostnað verðlagsins í landinu. En þetta hefur auðvitað verið þveröfugt við þær kenningar, sem hæstv. ríkisstj. hefur haldið fram og sérfræðingar hennar, að hér ætti að gilda sem allra frjálsast verðlag, þannig að aðeins þær greinar í landinu fengju notið sín, sem hér ættu raunverulega rétt á sér, við yrðum að vera fullfærir þátttakendur í hinum frjálsa viðskiptaheimi, og það átti að gerast á þann hátt, að sjávarútvegurinn átti að skattleggjast hér langt fram yfir það, sem er gert við hann í öðrum löndum. Hér mátti leggja á hann, eins og gert var með viðreisnarlöggjöfinni, sérstakan útflutningsskatt, til viðbótar við þá útflutningsskatta, sem hvíldu á honum áður. En dæminu var snúið við með iðnaðinn, sem áður naut þó hér miklu meiri tollverndar en í flestum öðrum löndum, þannig að nú fékk hann enn þá stórkostlega aukna tollvernd. Þetta var auðvitað, eins og ég sagði, í fullkomnu ósamræmi við það, sem kenningar hæstv. ríkisstj. hafa verið um í þessum efnum, og ég er líka sannfærður um það, að þjóðhagslega er þetta mjög hættulegt fyrir okkur, því að við höfum gert alla afkomu sjávarútvegsins mjög erfiða og dregið þar úr framleiðslunni, en hins vegar örvað ýmsar aðrar starfsgreinar í þjóðfélaginu, til bráðabirgða auðvitað, starfsgreinar, sem alls ekki eiga hér rétt á sér í mörgum tilfellum. Ég vil að vísu taka það fram, að í þessum efnum á ég hér alls ekki við allar iðngreinar, það er fjarri því, því að tollverndin hjá hinum ýmsu greinum iðnaðarins er stórkostlega mismunandi. En þessi stórkostlegi söluskattur í innflutningi, sem nú er innheimtur, upp á 16.5%, hefur vitanlega aukið mjög á þessa óeðlilegu tollvernd. Það er því hvort tveggja í senn, að eðli þessa söluskatts kemur í rauninni alveg þvert á yfirlýsta stefnu ríkisstj. í þessum efnum, og þar að auki er svo þessi söluskattur lagður á gegn því, sem ríkisstj. raunverulega hafði lofað á beinan og óbeinan hátt í sambandi við setningu þessa skatts upphaflega.



Herra forseti. Fjhn. hefur orðið sammála um að leggja til, að þetta frv. verði samþ. Eins og fram kemur í grg. frv., hef ég ásamt núv. hæstv. landbrh. á sínum tíma flutt hér áður sams konar frv. og með sömu rökum eins og nú eru aðalrökin fyrir því, að við leggjum til, að frv. verði samþ., þ.e. að hér sé um að ræða eitt af þeim stóru ríkisfyrirtækjum, svipað og síldarverksmiðjur og önnur slík fyrirtæki, sem væru svo stór í sniðum og þess eðlis, að eðlilegt væri, að Alþingi ætti hlut að máli um skipun stjórnar þeirra, og þá jafnframt með þeim hætti, að eins og Alþingi væri skipað, gæfist einnig aðstaða til þess, að sem flestir stjórnmálaflokkar eða allir, sem eiga fulltrúa á þingi, hefðu þarna sína fulltrúa. Það mætti segja, að slíku fyrirtæki væri kannske hægt að stjórna með eitthvað færri mönnum, en það er nú lagt til hér, að það séu 5 menn í stjórninni, út frá þessum sjónarmiðum, sem ég nú greindi. Ég held, að ég þurfi ekki að hafa fleiri orð um þetta, en eins og ég sagði, er það sameiginleg skoðun fjhn.-manna að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.