Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er flutt að venju vegna þeirra breytinga, sem þarf að gera, til þess að Alþingi sé haldið á þeim tíma, sem venja er til, og er hér lagt til, að reglulegt Alþingi 1958 komi saman föstudaginn 10. okt. - Ég þarf ekki að láta þessu frv. fylgja frekari grg.



Herra forseti. Það er að sjálfsögðu góðra gjalda vert, að hæstv. forsrh. skyldi gefa sér tíma til þess að mæta hér á þingfundi til þess að gera grein fyrir frv., en óneitanlega er sú töf, sem hér varð á fundarhaldi, meðan menn biðu eftir því, að honum þóknaðist að koma hingað, nokkuð táknræn fyrir þá starfshætti, sem verið hafa á þinghaldi nú í vetur og enn virðist stefnt að. Ég skal ekki hefja almennar stjórnmálaumræður á þessu stigi málsins, en að gefnu því tilefni, sem felst í þessu frv., er óhjákvæmilegt að víkja að því, að illa hefur verið farið með tíma þingmanna, það sem af er þessu þinghaldi, og mikil þörf á því, að úr verði bætt. Út af fyrir sig geri ég að vísu ekki ráð fyrir, að neinn hafi á móti því frv., sem hér er fram borið. Eins og á stendur er það sjálfsagt eðlilegt. En það hlýtur að gefa tilefni til þess að víkja að þinghaldinu almennt. Sama dag eða daginn eftir að Alþingi kom saman, birtist í málgagni minnsta stjórnarflokksins, flokks hæstv. forsrh., Tímanum, grein, sem heitir: „Verkefni framhaldsþingsins.“ Hún hefst, með leyfi hæstv. forseta, á þessum ummælum: „Alþingi hóf störf sín að nýju í gær eftir 11/2 mánaðar hlé. Það verkefni, sem bíður þess fyrst og fremst að þessu sinni, er lausn fjárhagsmálanna. Eins og kunnugt er, var afgreiðslu fjárlaganna háttað þannig, að felldur var úr þeim meginhluti niðurgreiðslnanna á vöruverði. Á framhaldsþinginu verður að gera ráðstafanir til að afla þess fjár, sem þarf til þessara greiðslna, ef þær eiga ekki að falla niður, eða gera einhverjar tilsvarandi ráðstafanir. Þá er það ljóst mál, að útflutningssjóðinn vantar verulegar tekjur til þess að standa undir þeim skuldbindingum, sem á honum hvíla. Þessa fjár verður að afla eða gera aðrar jafngildar ráðstafanir. Það dugir ekki annað, en að horfast í augu við þessar staðreyndir.“ Með þessum orðum hefst forustugrein Tímans í gær. Síðar í greininni segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Ríkisstj. hefur nú falið sérfræðingum að gera vandlega athugun þessara mála og gera till. til úrlausnar. Sennilega verða þær bráðlega tilbúnar. Þegar athuganir og till. sérfræðinganna liggja fyrir, mun vafalaust sjást betur, hvernig ástatt er í þessum efnum.“ Með þessum orðum virðist mér vera réttilega lýst því viðhorfi, sem blasir við nú, þegar framhaldsþingið kemur saman. Það verður að horfast í augu við, að ákveðin vandamál krefjist úrlausnar, en enn þá liggja engar till. frá hæstv. ríkisstj. fyrir um, hvers eðlis úrlausnin eigi að vera. Það eina, sem við fáum að vita, er, að sennilega verði bráðlega tilbúnar till. einhverrar ókunnrar sérfræðinganefndar. Eftir það, þegar þær eru svo „sennilega bráðlega“ tilbúnar, þá er eftir að athuga þær í ríkisstj. og bera þær undir stuðningsflokka hæstv. ríkisstj. og samkvæmt því, sem síðar segir í þessari sömu grein, ýmis stéttarsamtök. Það á því töluvert langt í land, að þessi mál, sem Tíminn réttilega segir að séu aðalverkefni þessa framhaldsþings, séu þannig undirbúin, að líklegt sé, að Alþingi geti tekið afstöðu til þeirra. Um sjálft efni till. skal ég alls ekki ræða á þessu stigi né víkja að því, hvort hæstv. ríkisstj. sé líkleg til að gera um þessi vandamál skynsamlegar till. eða ekki. Um það hefur hver sitt álit, og er óþarft að deila um það nú, En það eru starfshættirnir, sem óhjákvæmilegt er að ræða um, og sannast sagt ætti að vera vilji af allra hálfu, allra þingflokka hæstv. ríkisstj., stuðningsflokka hennar og stjórnarandstöðu, að koma á betri starfsháttum í þessum efnum, en verið hafa. Við vitum, að sú aðferð hefur verið höfð, að stjórnarflokkar ræða sín á milli, hvað gera skuli til að leysa þann vanda, sem löngum hefur steðjað að í efnahagsmálum að undanförnu, og síðan eru þær till., þegar þær eru fastmótaðar, lagðar fyrir hv. Alþingi og því ætlað að taka afstöðu til þeirra á örstuttum tíma. Ég játa, að þessi háttur er ekki nýr, að þannig hefur alllengi verið farið að, að dregizt hefur að semja till. og síðan eru þær í skyndi samþykktar. Um leið og ég játa, að hæstv. núv. ríkisstj. er enginn upphafsmaður þessara starfshátta, þá er óhikað hægt að halda því fram og með réttu, að hún hefur gengið lengra í því að stytta umhugsunarfrest Alþingis og halda Alþingi í raun og veru fyrir utan málið heldur en nokkrir aðrir. Og hvað sem um það er, þá er ljóst, að óskynsamlegir starfshættir eru jafnóskynsamlegir og óheppilegir, hvort sem það er núverandi hæstv. ríkisstj., sem heldur þeim við og ef til vill magnar þá, eða hvort það eru núverandi stjórnarandstæðingar, sem áður voru í ríkisstj., sem eiga þar einnig hlut að máli. Aðalatriðið er, að hér er í raun og veru um óhæfilega starfsaðferð að ræða, sem er Alþingi og virðingu þess ósamboðin og getur ekki horft til farsællar lausnar þeim málum, sem er um fjallað. Ég hygg, að það sé nú orðið öllum ljóst, að frv., sem nefnt hefur verið jólagjöfin og samþykkt var í skyndi fyrir áramót 1956, hafi verið mjög vanathugað á Alþingi, að alþingismönnum hafi yfirleitt verið mjög óljóst, hvað í þeirri lagasetningu fólst, og að hæstv. ríkisstj. hafi verið fjarri því sjálf, að hafa kannað málið til hlítar, þegar það var í skyndi knúið fram. Ég játa, að það getur staðið þannig á, að suma þætti slíks máls sé óheppilegt að hafa lengi til meðferðar, sumt þurfi að afgreiða a.m.k. á opnum fundum nokkuð fljótlega. Þannig kann að standa á, en þá er betra að leita um það samkomulags allra aðila, hvað í málunum kunni að vera þess eðlis. En varðandi hin helztu vandamál, þá er það auðvitað sjálfsögð regla, sem nú er að falla úr gildi, að a.m.k. séu ætlaðir lögáskildir frestir í þingsköpum til þess, að þau séu meðhöndluð. Til þess eru frestirnir settir, jafnvel um hin einföldustu og ómerkilegustu mál, að málin hafa í eðli sínu, alveg án tillits til þess, hver fjallar um þau hverju sinni, gott af því að vera endurskoðuð með nokkurri umhugsun á milli. Hvað þá, ef það verður venja og óhagganleg regla hjá þeim, sem með völdin fara hverju sinni, að hafa þá starfshætti að keyra málin í gegnum Alþingi, þegar þeir sjálfir hafa komið sér saman, án þess að gefa sjálfum sér, hvað þá sínum stuðningsmönnum og allra sízt stjórnarandstöðunni, færi á að brjóta málin til mergjar, koma að þeim athugunum og leiðréttingum, sem þingleg meðferð á að geta komið áleiðis? Ég hygg, að það sé sízt ofmælt, að þeir starfshættir, sem smám saman, - og ég legg áherzlu á, að það er smám saman, og í því eru allir að vissu leyti jafnsekir að eiga þátt í að koma því á, - að þessir starfshættir eru einstæðir fyrir Ísland og eru ekki heppilegir til þess að halda þeim við, og Alþingi gerði vel í því að beita sér fyrir, ef svo mætti segja, með samtökum þingmanna utan við stjórnmáladeilur að fá leiðréttingu hér á og koma á nýrri skipan, sem menn hefðu dug í sér og drengskap að halda við, hver sem með völdin fer á hverjum tíma. Það má segja, og ég veit, að ég fæ það svar eflaust frá sumum, að nú séu sjálfstæðismenn að kveina undan því, að þeir séu beittir svipuðum ráðum og þeir hafi áður beitt aðra. Slíkt er ekkert svar, enda er sannast að segja, að ég efast mjög um, að það sé stjórnarandstöðunni sérstaklega óheppilegt, að þannig sé með málin farið. Það er alveg ljóst mál, að eins og málefni hafa snúizt hér undanfarið, þá hefur þessi aðferð að beita ofbeldi við að knýja mál fram á óhæfilega skömmum tíma beinlínis snúizt gegn stjórnarvöldunum og orðið til þess að gera ráðstafanir, sem í eðli sínu hljóta að vera umdeilanlegar og efni sínu samkvæmt oft hæpnar, enn þá tortryggilegri en ella. Þess vegna tel ég mér fullkomlega fært að víkja að því hér, ekki sem neinu sérstöku hagsmunamáli Sjálfstfl. í dag, nema síður sé, að reynt verði að koma á þetta með skaplegu samkomulagi annarri skipan, en verið hefur áður. En þá kem ég að því, sem ég einnig vildi víkja að, og það er, að ég tel, að það hefði verið miklum mun skynsamlegra af hæstv. ríkisstj. nú að beita sér fyrir áframhaldandi þingfrestun, þangað til hún hefði sínar till. fram að færa, og eftir að þær svo liggja fyrir í því meginmáli, sem sjálft stjórnarblaðið hér segir að sé aðalverkefni framhaldsþingsins, þá sé þingið boðað til fundar og því þá fenginn nægur tími til þess að íhuga málið, bæði það sérstaka mál, sem þá krefst úrlausnar, og þá samtímis, vegna þess að við vitum, að allir þm. gefa sig ekki jafnt að afgreiðslu hvers einstaks máls, að afgreiða þau önnur tiltölulega einföldu mál, sem nú liggja til úrlausnar og sannast að segja eru óvenjulega fá. Hæstv. ríkisstj. hefur þetta í hendi sér, og það er út af fyrir sig ekki fyrir stjórnarandstöðuna að kvarta undan því að sitja hér á fundum yfir litlu starfi og skemmta sér af því að horfa upp á ráðaleysi valdhafanna. Það getur verið ágætt fyrir okkur til þess að sýna fram á, að stjórnarfarið sé með öðrum hætti, en vera ber og þar sé allt með svipuðu móti, bæði málefnin, aðferðin, sem beitt er, og mennirnir, sem beita sér fyrir henni. Þetta er mál fyrir sig. En ef menn vilja fá skynsamleg vinnubrögð, spara fé ríkissjóðs og spara starfskrafta alls þess mikla hóps, væntanlega nokkuð starfhæfra manna, sem á sæti á Alþingi, þá væri óneitanlega miklu skynsamlegra að fresta nú þinghaldinu, þangað til þessar væntanlegu tillögur hæstv. ríkisstjórnar verða til, gefa Alþingi þá rúman tíma til þess að meðhöndla þær till. og ræða þjóðmálin í ljósi þeirra atburða og þeirrar höfuðstefnu, sem hæstv. ríkisstj. þá hefur markað, en allir eru í dag í fullkominni óvissu um, hvert hún ætli að halda.



Herra forseti. Það er í sjálfu sér ekki ástæða til að ræða um þetta frv., sem liggur hér fyrir, eins og ég líka minntist á. Það hefur verið flutt hér þing eftir þing og felur í sér þær breytingar á samkomudegi Alþingis, sem eru orðnar venja, og lög um það eru nauðsynlegt form. Viðkomandi því, sem hv. 1. þm. Reykv. (BBen) sagði um þinghaldið, þá vil ég svara því almennt, að vitanlega er margt af því rétt athugað, og hefur verið rætt um það utan þings og jafnvel á þingi áður í svipuðum dúr og hann gerði, án þess að það hafi verið gerðar á því þær breytingar, sem e.t.v. mætti gera. Ég ætla ekki að tala um þetta svo mjög almennt. Hann kvartaði undan því, hv. 1. þm. Reykv., að það væru gefnir stuttir fyrirvarar og stuttur tími til þess að hugleiða vandasöm mál, og þetta er líka alveg rétt. Ég minnist þess, að í fyrsta skipti, sem frv. kom fram um ríkisábyrgð á sjávarútveginum, þá kom það fram og var afgr. með ákaflega stuttum fyrirvara, ekkert smærra mál, en það, að það var tekin ábyrgð á sjávarútveginum, án þess að menn vissu þá, hvað sú upphæð var há, sem tekin var ábyrgð á, og án þess að það væri haft fyrir því að afla til þess sérstakra tekna. Þannig hefur þetta verið svo að segja alltaf síðan, og vandamálin, sem hafa steðjað að, hafa verið það stór, að þingið hefur þráfaldlega orðið að bíða, og ég þarf ekki að nefna frekar dæmi en þetta eina; það mætti nefna hvert dæmið eftir annað, síðan þessi mál hafa þurft á afgreiðslu að halda, hér á Alþingi. Þetta hefur verið venjan, að málin hafa komið inn á síðustu stundu og þá verið afgreidd með flýti. En nú talaði hv. 1. þm. Reykv. um það, að hann mundi fá það svar við þessum athugasemdum hans, að sjálfstæðismenn væru að kvarta, vegna þess að þeir væru í stjórnarandstöðu. En ég sé enga ástæðu til að svara því þannig. Hans ræða gefur ekkert tilefni til þess. Hann meira að segja talaði um það af þeirri sanngirni, að hann sagði, að það væri orðin venja og hefði verið þannig hjá fyrrverandi stjórnum eins og núverandi stjórn, að það hefði orðið að gefa stuttan frest til þess að hugsa um vandamálin, þegar þau hafa komið fram. Og hann var það réttlátur í dómum sínum um þetta atriði, að það er ástæðulaust að vera með nokkrar snuprur út af því. Ef þingið hefur ekki verkefni og bið verður á því, að fjárhagsmálin verði athuguð svo til þrautar, að hægt verði að leggja fram till., um þau hér á Alþingi, þá getur vitanlega komið til greina, að það verði að fresta fundum. Það verður að sýna sig, hvort verkefnin eru nægileg fyrir Alþingi eða ekki, og það, sem hann sagði um það atriði, er vissulega athugandi mál.



Herra forseti. Ég hef ekki miklu við það að bæta, sem ég sagði áðan, og hæstv. forsrh. játaði, að það væri að efni til rétt, sem ég hefði haldið fram um þetta. En ég vil einungis ítreka eða leggja meiri áherzlu á heldur, en ég gerði áðan, að þessi aðferð, þó að hún sé ekki ný, þá hefur hún farið of mjög í vöxt og einnig á seinni árum og ekki sízt á síðasta ári verið beitt um þau mál, sem engin þörf var á eða afsökun fyrir, að afgreiða þyrfti í skyndi. Við munum það öll fullvel, að við sátum á síðasta ári lengur á þingi, en nokkru sinni áður hefur verið í Íslands sögu. Það þinghald var lengst af mjög atburðalítið, en svo á allra síðustu dögum þingsins voru afgr. mál, sem ekki er hægt að færa sömu afsökun fyrir, að afgr. þurfi í skyndi, eins og einstakar fjárhagsráðstafanir stundum kunna að gefa tilefni til varðandi þær sjálfar. Við skulum nefna t.d. lög eins og varðandi vísindasjóð, algerlega ópólitískt mál, endurskipun menningarsjóðs, sem voru keyrð í gegn við mjög litla athugun, þegar menn höfðu yfrið nógu öðru að gegna í þinginu, og vitað var, að ýmsir þm. þá vildu fá, jafnvel úr stjórnarflokkunum, leyfi til að gera þar breytingar á, en var sagt, að til þess gæfist ekki tími og þinginu yrði að ljúka. Um bankalöggjöfina vitum við allir, að þá lá svo mikið við, að það voru teknir upp fundir a.m.k. einn laugardag, aldrei þessu vant, þegar sumir þm. voru búnir að binda sig annars staðar, vegna þess að þinginu þurfti endilega að ljúka. Mál, sem að svo miklu leyti sem það hafði nokkra efnishlið, hlaut að vera eitt vandasamasta og erfiðasta úrlausnarefni, sem Alþingi tekur afstöðu til, fyrirkomulag seðlaútgáfunnar í landinu, en jafnvel slíkt mál, sem árum saman hefur verið í mþn. og menn hafa setið yfir vikum saman til samninga um og togazt á um einstök atriði, það er afgr. hér í þinginu á örskömmum tíma og án þess að frestur gæfist til þess að íhuga það rækilega. Mér er þetta ljóst, að þeir, sem hafa völdin, hafa alltaf löngun til þess að gera litið úr athugasemdum sinna andstæðinga. En við erum nú væntanlega öll búin að læra svo mikið að sjá, að það er ærið valt, hversu völdin haldast lengi hjá hverjum og einum, og þess vegna er það öllum til góðs, ef hægt væri að koma á því samkomulagi, sem er, að ég hygg, tíðkað í löggjafarþingum flestra þjóða, að það er lögð nokkurn veginn fyrir fram áætlun um, hvernig starfsháttum skuli háttað á hverju starfstímabili, og um það hefur stjórn ætíð fullt samráð við stjórnarandstöðu. Um leið og það er viðurkennt og sjálfsagt, að stjórnin og hennar lið verður að hafa úrskurðarvaldið, ef í odda skerst, þá er það hvarvetna annars staðar en hér, viðurkennt, að hæfilegt tillit beri að taka til stjórnarandstöðunnar. Ég vil ljúka þessum orðum mínum nú með því að beina því til þingheims, að þetta verði af þingflokkum tekið til alvarlegrar íhugunar, hvort ekki sé unnt að koma á þetta skaplegri skipan, en verið hefur.



Herra forseti. Það er ekki að óþörfu, að nokkuð séu ræddir starfshættir Alþingis, og sannast að segja hafa þeir upp á síðkastið verið þannig, að þess er nú brýnni þörf, en oft áður, enda þótt rétt sé, sem viðurkennt hefur verið af hv. 1. þm. Reykv. (BBen), að sú afgreiðsla á stórum málum að veita þinginu til þess lítinn tíma sé ekki ný. En í því, sem hér hefur fram komið, hefur þó sumt verið með öðrum hætti, en ætla má af máli manna, og ég hygg, að það sé töluvert mikið misminni hjá hæstv. forsrh., að það hafi verið hespað hér í gegnum þingið á skömmum tíma lögum um það, þegar fyrsta sinn voru samþ. lög um ríkisábyrgð á sjávarútveginum. Ef ég man rétt, þá mun það hafa verið á þinginu 1946, og ég hygg, að nánari athugun muni leiða í ljós, að það mál hafi fengið nokkuð langa meðferð hjá þinginu, og enda þótt það hafi færzt í vöxt á síðari árum, að þinginu væri ætlaður stuttur tími til afgreiðslu stórra mála, þá er þó einnig þess að minnast, að áður hefur verið hafður mjög annar háttur á þessu. Hv. 1. þm. Reykv. viðurkenndi, að sjálfstæðismenn, sem nú eru í stjórnarandstöðu, hefðu í stjórn verið á sama hátt og núverandi hæstv. stjórn á vissum tímum sekir í þessum málum, að því leyti að ætla þinginu skamman tíma. En þess er einnig að minnast, að þegar sjálfstæðismenn fóru einir með stjórn eftir alþingiskosningarnar 1949, minnihlutastjórn, og lögðu þá fram viðreisnartill. sínar í efnahagsmálum, höfðu forgöngu um það, þar sem í fólust till. um gengislækkun og ýmislegar aðrar ráðstafanir í sambandi við það og fram hafði farið mjög ýtarleg rannsókn á efnahagsmálum í sambandi við það, að áður en það mál var lagt fram, höfðu verið gerðar ráðstafanir til þess, að þáverandi stjórnarandstöðuflokkar hefðu töluverðan tíma og ég vildi segja nægan tíma til þess að kynna sér meginatriði málsins. Þetta vil ég benda á, að við höfum þarna fordæmi fyrir því, að það hefur verið leitazt við að gefa stjórnarandstöðunni, stjórnarandstöðuflokkum tækifæri til þess að átta sig á málunum. Það skiptir ekki máli, hvort það er gert áður, en málin eru lögð fram í þinginu eða eftir á. Og varðandi meðferð sumra greina efnahagsmála verða menn að gera sér ljóst, að þau geta ekki tekið langan tíma e.t.v., eftir að búið er að leggja þau fram, og felst í sambandi við afgreiðslu slíkra mála nokkuð þung skylda á ríkisstj. að hafa þá, ef aðstæður leyfa, einhverja aðvörun um málið við stjórnarandstöðuna áður. Hitt er svo annað mál, sem ekki eru almennar hugleiðingar í þessu sambandi, að nú stendur nokkuð sérstaklega á, í þessum málum. Hér situr nú ríkisstj. við völd, sem búin er að sitja í þrjú missiri og hafði það að meginmáli, þegar hún var mynduð, að leysa efnahagsmálin til frambúðar, að leggja fyrir varanlega lausn í efnahagsmálunum. Og þess er að minnast, að fyrstu ráðstafanir núv, hæstv. ríkisstj. voru bráðabirgðaráðstafanir á haustinu 1956, þegar átti sér stað verðstöðvun á því hausti, og réttlætti þessar bráðabirgðaráðstafanir með því, að ríkisstj. þá þyrfti að vinnast nokkur tími til að undirbúa hin varanlegu úrræði, og við því var ekkert að segja, þegar stjórnin var nýsetzt á laggirnar. Framhald málsins þekkja menn svo nokkuð vel, að þegar komið er fram undir áramót þessa fyrsta árs núv. hæstv. ríkisstj. og almenningur í þessu landi beið eftir hinum varanlegu úrræðum, þá varð auðvitað allt annað upp á teningnum, en varanleg úrræði, heldur víðtækari og hæpnari bráðabirgðaráðstafanir, en nokkru sinni áður höfðu verið gerðar. Hæstv. ríkisstj. sagði sem sagt á þessu fyrsta starfsári sínu eða fyrstu mánuðum, að það yrði að ætla henni nokkurn tíma til þess að leggja málin fyrir, og á það var fallizt. Þegar svo þing kemur saman í haust, 1957, þá verður að ætla, að almennt hafi verið ástæða til þess að gera ráð fyrir, að nú væri stjórn hinna varanlegu úrræða í efnahagsmálunum, búin að átta sig og gera sér grein fyrir þeim úrræðum og till., sem gera skyldi, og ekki sízt vegna þess, að hún hafði algerlega í þeim efnum brugðizt á sínu fyrsta þingi. Þá er enn afsakað sig með því, að hæstv. ríkisstj. hafi ekki haft tíma til að undirbúa tillögurnar, hin varanlegu úrræði í efnahagsmálunum, og alveg sérstaklega vegna þess, að hún hafi ekki haft aðstöðu til þess að bera sig saman við hv. stjórnarflokka, en nú, þegar þingið sé komið saman, hafi hún öðlazt þetta tækifæri til þess að tala við stuðningsflokkana, og mátti þá heyra, að ekki væru langt undan hin varanlegu úrræði. Svo, eins og kunnugt er, líður að jólum, og lítið er starfað á þinginu, en á örfáum dögum fyrir jól eru svo afgreidd fjárl. með þeim endemum, að aldrei hefur annað eins þekkzt hér á Íslandi. Það er stórkostlegur greiðsluhalli á fjárlögunum, stjórnin segist vilja afgreiða greiðsluhallalaus fjárl., og þá er fundið upp það snjallræði, sem sennilega aðrir fjármálaráðherrar í öðrum löndum þekkja ekki, að það eru teknir tugir milljóna, fast upp undir 100 millj. kr., af gjaldaliðum út úr fjárl., til þess að þau geti verið afgr, greiðsluhallalaus, og síðan eru fjárl. samþ. Um önnur úrræði í efnahagsmálunum, en afgreiðslu fjárl. með þessum hætti heyrist ekkert, og síðan er þinginu frestað. Og nú verður að segja, að það hefði mátt ætla, loksins þegar þingið kemur saman eftir hálfs annars mánaðar frest, að till. í efnahagsmálunum væru tilbúnar, og þá kemur stjórnarblað minnsta stjórnarflokksins, eins og hv. 1. þm. Reykv. gerði grein fyrir áðan, og upplýsir, að það muni „sennilega bráðlega“ að vænta einhverra till. frá sérfræðinganefnd, sem nú sé að starfa að þessum málum, en hafi ekki enn þá lokið störfum. Ég held þess vegna, þó að allt sé rétt um það, sem hv. 1. þm. Reykv. sagði, að frv. eins og það, sem hér liggur fyrir, sé ekkert nýmæli í þingsögunni, að fresta samkomudegi Alþingis, og það sé heldur ekki nýtt, að skammur tími sé til að afgreiða stór mál, að þá standi nú alveg sérstaklega á. Við höfum á þinginu í fyrra þurft að hraða alveg með sérstökum hætti afgreiðslu mjög þýðingarmikilla bráðabirgðaráðstafana í efnahagsmálunum, sem voru sannast að segja svo flóknar og erfiðar viðfangs, að þingmenn gátu ekki með nokkru móti krufið þær til mergjar á þeim stutta tíma, sem þeim var ætlaður til þess. Og ekki var það aðeins, að stjórnarandstaðan hefði ekki getað það, heldur var yfir lýst af einum hæstv. ráðh., að hv. stuðningsmenn ríkisstj, hefðu heldur ekkert fengið að vita um þessar till., fyrr en þær voru fram lagðar, og þótti það á sínum tíma mjög furðuleg yfirlýsing. Ég tel þess vegna, að það standi alveg sérstaklega á nú, að það sé búið að fara með undarlega ábyrgðarlausum hætti að á þinginu 1956, enn fremur á þinginu 1957, þ.e.a.s. á haustinu, þegar þingið kemur saman og er svo að segja starfslaust fram undir jól, og þá er boðað, að þá muni till. koma í efnahagsmálunum, og nú þegar þingið kemur saman aftur, er sagt, að enn séu ekki till. til og einhver ótilgreind sérfræðinganefnd sé enn að vinna að málunum. Ég tek undir það, sem fram kom hjá hv. 1. þm. Reykv., að það er ekki sýnt, að þetta sé í sjálfu sér erfiðast og verst fyrir stjórnarandstöðuna, og það sé full ástæða fyrir hæstv. ríkisstj. að athuga þá ábendingu, sem fram hefur komið hér, hvort ekki sé ráð að hafa þann hátt á að fresta störfum þingsins, þangað til hv. stjórnarlið er tilbúið að taka upp alvarlega starfsemi á þinginu.



Ég skal nú ekki lengja þessar umr., en það kom fram hjá hv. þm., að hann beindi deilu sinni aðallega gegn ríkisstj. með nokkuð öðrum hætti, en hv. 1. þm. Reykv., sem bar þetta saman við það, sem verið hefur. Það sló nú að vísu aðeins út í fyrir hv. 1. þm. Reykv., því að hann sagði, þegar hann var að tala um hina miklu erfiðleika, sem þyrfti að ráða fram úr, að það væri ekkert á móti því fyrir stjórnarandstöðuna að skemmta sér við úrræðaleysi ríkisstj. Það er staðreynd, sem líka kom fram í ræðu hv. 1. þm. Reykv., að þessi mál hafa svo að segja undantekningarlaust verið með seinni skipunum hér inn á Alþ., og á meðan hefur Alþ. haft misjafnlega mikið að gera og venjulega haft fremur lítið að gera. Ég minntist á það, að ég hefði ekki haft tíma til að líta eftir því, hvenær frv. um ríkisábyrgð, upphaf allra þessara mála, var afgreitt, en það var borið fram, og það hefði einhvern tíma þótt aðfinnsluvert, enda var nú víst fundið að því, - það var borið fram 20. des. Og ég man nú ekki betur - það leiðréttist þá, ef ég fer rangt með - en það mál væri afgreitt á örstuttum tíma. Þannig hefur þetta alltaf verið síðan, og það hefur heldur ekki verið nein undantekning, þó að fjárl. hafi ekki verið afgreidd fyrr, en á því ári, sem þau áttu að gilda fyrir. Það hefur komið fyrir hvað eftir annað og dýrtíðarráðstafanir dregizt langt fram á vetur hvað eftir annað og verið vegna þeirra vandræða, sem ríkisstj. hafa verið í að ráða fram úr þessum málum, kastað inn í þingið og afgreiddar á stuttum tíma hvað eftir annað. Ég fellst á það með hv. 1. þm. Reykv., að þetta eru vinnubrögð, sem væri æskilegt að komast hjá, og ef þingið hefur ekki nægilega mikið að gera, þangað til till. í dýrtíðarmálunum verða lagðar fram, þá er það vitanlega sjálfsagður hlutur að taka það til athugunar, hvort á að fresta því. Ég sé svo ekki, að þessar umr. gefi mér ástæðu til að segja frekar um þetta mál annað en það, að þeir menn, sem eru að rannsaka dýrtíðarmálin, hafa unnið að því síðan í haust og án þess að nokkur dráttur hafi orðið á þeirri vinnu fram yfir það, sem nauðsynlegt er. Það er alveg tvímælalaust. Ég geri ráð fyrir því, að þessar till. þeirra til athugunar fyrir ríkisstj., eins og tekið hefur verið fram, verði tilbúnar um mánaðamót eða upp úr mánaðamótum, þó að ekki sé hægt að segja um það með fullri vissu, og þá kemur til athugunar, hvaða tíma það tekur fyrir ríkisstj, að athuga málið, áður en till. verða lagðar fram hér á Alþingi.



Það hefur verið rætt um það hér, að mál væru stundum afgreidd hér í þingi nokkuð skyndilega, ýmis hin stærri mál, og mun það rétt vera og ekki nýtt í sögunni. M.a. hefur verið minnzt á það hér, hver háttur hafi verið á hafður um afgreiðslu á ríkisábyrgð fyrir bátaútveginn, fyrst þegar það fyrirkomulag var upp tekið, sem mun hafa verið í árslokin 1946. Hæstv. forsrh. gat þess, hefur víst athugað það í þingtíðindum, að frv. um það efni hafi verið lagt fyrir þingið 20. des. af þáverandi stjórn, en mun hafa verið samþ. sem lög á því ári, fyrir árslok 1946. Ég held, að ég muni það rétt, að það hafi verið í það skipti, sem það kostaði nokkuð sérstaka fyrirhöfn að koma málinu gegnum þingið eða fá það endanlega samþykkt. Það var liðið mjög á dag, fram á kvöld, og málið komið á lokastig, en það kom í ljós, að það stóð nokkuð tæpt, að hæstv. ríkisstj. gæti fengið frv, samþ. í því formi, sem hún óskaði eftir, og einn af stuðningsmönnum hennar, Ingólfur Jónsson, þm. Rang., hafði skroppið heim til sín austur að Hellu. Og nú voru góð ráð dýr, því að það var talið, að það gæti oltið á hans atkv., hvernig færi um frv. Var þá sá kostur tekinn að senda sérstaka bifreið austur seint um kvöldið til að sækja þennan hv. þm., en þm. urðu að bíða hér alllangt á nótt fram eftir því, að hann kæmi. En hann kom að lokum, og stjórnin kom málinu fram án breytingar, sem hún var mótfallin; en till. höfðu komið fram um. Ég held, að það sé rétt munað hjá mér, að þetta hafi verið einmitt í það skipti, sem þessi ríkisábyrgð var fyrst upp tekin fyrir sjávarútveginn. Og sýnir þetta, að það er ekki nýtt, að það sé nokkuð skyndilega unnið að afgreiðslu sumra stærri mála, þó að ég sé sammála þeim mönnum, sem um það hafa talað, að æskilegt væri, að þinginu gæfist ávallt sem beztur tími til athugunar á þeim.



Herra forseti. Ég held, að það hefði nú verið betra fyrir hv. þm. V-Húnv. að láta það vera að fara í ræðustólinn að þessu sinni. Fyrst kemur hann hér og fullyrðir, að það hafi staðið á mínu atkv., að lög um ábyrgð á fiskverðinu 1946 næðu fram að ganga, og af því að ég hefði skroppið heim og þetta staðið á mínu atkv., þá hefði orðið að senda bíl eftir mér. En síðan, um leið og hann lýkur máli sínu, þá segir hann: Ég held, að það hafi verið í þetta skipti, sem ríkisábyrgðin var til umr. - M.ö.o.: hann staðfestir það, að hann hafi alls ekki verið viss um, að það væri rétt, sem hann fullyrti einni mínútu áður. En þetta er nú aðeins staðfesting á málflutningi þessa þm. oft og tíðum. Það munu fleiri, en ég vita það, að hann er ekki vandur að málflutningi og vílar ekki fyrir sér að fara með rangt mál. Hitt er svo aukaatriði, hvort ég hef skroppið heim eða hvort ég hafi verið sóttur, af því að mikið hafi legið við hér í hv. Alþ. Ég vil þá upplýsa, að það er alloft, sem ég skrepp heim, en það mun vera sjaldan, sem mig vantar hér í þingsalinn, þegar ég þarf þar að vera vegna mikilsverðra mála. Og þótt hv. þm. V-Húnv. hefði geð í sér til þess að koma hér í ræðustólinn eða skrifa um það í Tímann, að ég mætti sjaldan í þingsölunum, þá mundi mig alls ekki undra það, þótt þessi hv. þm. gerði það. Annars er ég vanur því, þegar ég fer heim, að hafa ráð á farkosti, hvort sem er austur eða vestur, og þess hefur ekki þurft að senda bil eftir mér, Ég sé ekki, að það sé ástæða til að fjölyrða um þetta atriði eitt út af fyrir sig. Í sambandi við það, sem var verið að ræða hér áðan, vinnubrögð hæstv. núverandi ríkisstj. og úrræðaleysi hennar, er það að segja, að fólkið í landinu hefur fengið nóg af slíku, Það hefur verið rifjað hér upp af tveimur hv. þm., hvernig þessi vinnubrögð yfirleitt eru, - vinnubrögð þeirrar hæstv. ríkisstj., sem með miklu yfirlæti sagðist ætla að koma efnahagslífi og fjármálalífi Íslendinga í gott horf fyrir einu og hálfu ári. Þessi hæstv. ríkisstj. lætur Alþ. vera starfslaust vikum og mánuðum saman, og nú eftir eins og hálfs mánaðar fundarhlé, sem nota átti til þess að semja álitsgerð fyrir hæstv. ríkisstj., kemur hæstv. forsrh. hér upp í ræðustólinn og segir, að það sé starfandi n. sérfræðinga í þessum málum og það séu vonir til, að bráðlega komi álit frá þessari n. og að bráðlega eigi hv. Alþ. kost á því að sjá framan í þessar sérfræðingatill. En hvað er langt síðan hæstv. ríkisstj. lýsti því yfir, að það væru sérfræðingar starfandi á hennar vegum til þess að semja álitsgerð um efnahag þjóðarinnar, fjármál hennar og atvinnulíf? Þessir sérfræðingar áttu að skila áliti fyrir löngu, til þess að þjóðin gæti séð framan í hin varanlegu úrræði hæstv. ríkisstj. Það byrjaði með miklu brambolti hjá hæstv. ríkisstj., þegar hún settist að völdum, að nota sérfræðinga. Það voru fengnir sérfræðingar erlendis frá til þess að athuga okkar fjármála- og atvinnulíf. Og þessi sérfræðinganefnd samdi álitsgerð, sem hæstv. ríkisstj. hefur lokað niðri í skúffu og hv. Alþ. og alþjóð hefur ekki fengið að sjá. Það er þegar vitað mál, að í álitsgerð þessara sérfræðinga kemur ýmislegt fram, sem ekki staðfestir fullyrðingar hæstv. ríkisstj. og hv. stjórnarflokka fyrir síðustu alþingiskosningar. Það var þá, sem hv. stjórnarfl. fullyrtu, að þjóðarskútan væri að strandi komin og það þyrfti nýja menn og ný úrræði til að lagfæra það, sem úr lagi væri gengið. En það skyldi nú ekki vera, að í áliti þessara sérfræðinga væri eitthvað annað ,en staðfesting á því, að þjóðarskútan hafi verið komin í strand, þegar núverandi hæstv. ríkisstj. tók við? Skyldi það vera þess vegna, að þessir sérfræðingar staðfestu ekki fullyrðingar stjórnarflokkanna á þessu sviði, að við fáum ekki að sjá þessar till. sérfræðinganna og úttekt þjóðarbúsins, sem sagt var að hefði átt fram að fara fyrir opnum tjöldum? En eftir að hinir erlendu sérfræðingar höfðu lokið sínu starfi, voru hinir íslenzku fengnir til og hafa setið að störfum, ekki þetta þinghlé, einn og hálfan mánuð, heldur á annað ár, og enn eru þeir ekki tilbúnir. Ég held, að ef það væri von á því, að einhvern tíma kæmi á þessum vetri álit frá sérfræðingunum, þá væri réttast, eins og sagt var hér áðan, að láta verða hlé á fundum Alþ. En það eru ýmsir, sem eru í vafa um, að það sé von á nokkru viðunandi áliti frá þessum svokölluðu sérfræðingum hæstv. ríkisstj. Það er talið, að þeir séu ekki sammála um, hvað gera á, og það er vitað mál, að ríkisstj. í dag veit ekki sitt rjúkandi ráð. Við það líður öll þjóðin, að nú er siglt í fullkominni óvissu, og efnahagslíf og fjármálalíf landsins spillist óðfluga að áliti innanlands og utan. Það hlýtur að koma í ljós, áður en langt líður, hvort það er ekki rétt, það sem hér hefur verið sagt, að ríkisstj. sé sjálfri sér sundurþykk og það sé þess vegna, sem engar till. eru fram komnar, en ekki af því, að hinir svokölluðu sérfræðingar, sem hæstv. forsrh. talaði hér um áðan, hafi ekki lokið störfum sínum.



Herra forseti. Það skiptir í sjálfu sér ekki miklu máli í sambandi við þær almennu umr., sem hér hafa farið fram um starfshætti þingsins, að það hefur nokkuð borið á milli um það, sem þm. hafa sagt um meðferð á frv. hér í fyrsta skipti, þegar tekin var ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins, og taldi ég, að hæstv. forsrh. misminnti nokkuð í því efni. Honum hefur að vísu borizt einn liðsmaður, hinn hagorði þm. V-Húnv., sem flytur nú oft gamanmál í bundnu máli fyrir þm. í þingveizlum, og í seinni tíð er það að verða æ tíðara, að hann sé með gamanmál hér í þingsölunum, eins og í þessari stuttu athugasemd, sem hann kom nú með í sambandi við austurför hv. 1. þm. Rang., sem annars skipti litlu máli í þessu sambandi. En um frv. um ríkisábyrgð bátaútvegsins á þinginu 1946 liggur það fyrir, og er rétt, úr því að það hefur verið rætt, að vekja athygli á því, að hæstv. þáverandi atvmrh. óskar eftir því fyrst í byrjun desembermánaðar við fjhn. Nd., að hún flytji frv, um ríkisábyrgð á bátaútveginum, - frv., sem hann leggur fyrir nefndina og fyrir alla flokka þá, N. varð ekki ásátt um þetta, og á fundi fjhn., eins og segir í þingtíðindunum, 9. des., var meiri hl. andvígur því að verða við ósk atvmrh. um að flytja þetta frv. að svo komnu, en minni hl. tekur þá frv. upp og flytur það, og um það urðu umr. hér í þinginu. Síðan hafði n. þetta mál til meðferðar, fjhn., sem í voru fulltrúar allra flokka, og það er svo ekki fyrr en, eins og réttilega hefur verið tekið fram, 20. des., að hún flytur frv. um ríkisábyrgð fyrir bátaútveginn, sem hún hafði þá nýtt frv., en í meginatriðum var sama frv. og hæstv. atvmrh. hafði óskað eftir, eins og fram kemur í ræðu hæstv. þáverandi atvmrh., þegar hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „ Fjhn. hefur valið þann kost að leggja fram nýtt frv., og verð ég að segja, að ég hef ekkert við það að athuga, ef hún telur það einhverra hluta vegna réttara. Fyrir mér vakir aðallega, að þingmeirihluti sé til fyrir þessari ábyrgð, til þess að vandamál sjávarútvegsins verði örugglega leyst, enda standa vonir til þess frá útvegsmönnum almennt. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða um þetta frekar. Ég hef talsvert rætt um þetta áður, þegar umr. fóru fram um það frv., sem ég lagði fyrir fjhn., og vísa ég til þess, sem ég sagði þá, hvað rökin snertir.“ M.ö.o.: hér er alls ekki um það að ræða, að keyrt sé í gegnum þingið á örskömmum tíma og þannig, að þm. hafi ekki haft aðstöðu til að athuga málið, ríkisábyrgð vegna bátaútvegsins. Þá er höfð sú aðferð á, að málið fer fyrst í n., þar sem allir flokkar eiga sæti, fjhn. Nd., og hún beðin um að flytja málið. Minni hl. n. flytur svo frv., eins og það er þá, og um það fara fram umræður. Síðan flytur fjhn. með fulltrúum allra flokka frv. um ríkisábyrgðina 20. des., sem þá er afgreitt á skömmum tíma, en er búið að vera sem sagt frá því í byrjun desember til meðferðar hjá nefndinni og þar af leiðandi til meðferðar hjá öllum flokkum og til umræðu efnislega séð í aðalatriðum hér í þinginu áður. Ég held, að þetta skeri alveg úr um það, að þetta atriði eitt út af fyrir sig hafi verið rétt, sem ég um það sagði.



Herra forseti. Ég vil mjög taka undir það, sem nokkrir hv. þm. hafa nú borið hér fram, að æskilegt sé, að hv. Alþ. gefist lengri tími, en undanfarið hefur verið venja, til þess að athuga þær margflóknu tillögur, sem að jafnaði eru lagðar fram um lausn efnahagsmálanna. Eins og meðferð þessara mála var á síðasta þingi, þá verður að telja það með öllu óviðunandi. Um það skal ég ekki meira fjölyrða. Ég tel fulla ástæðu til þess með tilliti til þess, sem fram hefur komið, að spyrja hæstv. forsrh. að því, hvort það sé fyrirhugað að leggja þá álitsgerð, sem í vændum er, fyrir hv. þm. Það ætti í rauninni að sýnast sjálfsagður hlutur, að svo yrði gert. En með tilliti til þeirra vinnubragða, sem hæstv. ríkisstj. hefur haft í þessum málum að undanförnu, verður að draga það mjög í efa. Ég ætla að leyfa mér í þessu sambandi að vitna í ræðu, sem hæstv. forsrh. flutti á s.l. hausti, nokkru eftir að hæstv. ríkisstj. hafði fengið í hendur álitsgerð þeirra erlendu sérfræðinga, sem að undanförnu höfðu unnið að athugun efnahagsmálanna hér. Ræða þessi var birt í Tímanum 9. okt. 1956, og geta menn athugað það þar, hvort rangt muni farið með nokkuð af því, sem ég segi. Eftir að hæstv. forsrh. hafði upplýst, að álitsgerð hinna erlendu sérfræðinga staðfesti í öllu það, sem hann og hans flokkur hafði haldið fram í kosningabaráttunni þá um sumarið, að efnahagslífið væri helsjúkt og fram eftir þeim götunum og að róttækra aðgerða væri þörf, - eftir þessa fullyrðingu talar hæstv. forsrh. um það að, að vísu sé ekki tímabært enn þá að birta þetta álit, en fer þó nokkrum orðum um þær niðurstöður, sem sérfræðingarnir hafi komizt að, og segir þar m.a. orðrétt: „Vegna sífellds og hættulegs áróðurs er nauðsynlegt að taka fram, að ef rétt er á haldið, þarf hér ekki að vera um að ræða kjaraskerðingu, sem neinu nemur í byrjun, og hispurslaus framkvæmd skynsamlegra ráðstafana ætti að geta tryggt núverandi lífskjör þjóðarinnar.“ Þetta segir hæstv. forsrh. um tillögur þessara sérfræðinga, eftir að þær höfðu borizt honum í hendur og hann kynnt sér þær. Hér átti að vera um að ræða varanleg úrræði til þess að tryggja lífskjör þjóðarinnar, án þess að um kjaraskerðingu, sem neinu næmi, væri að ræða fyrir almenning í byrjun. Þetta er mjög merkilegt með tilliti til þess, sem síðar hefur komið á daginn. Enginn neitar því, ekki heldur hv. stuðningsmenn hæstv. ríkisstj., að ráðstafanir þær, er gerðar hafa verið á hennar vegum, hafa haft mjög verulega kjaraskerðingu í för með sér fyrir allan almenning, þó að það hafi að nokkru verið dulbúið með fölsun vísitölunnar, sem ég gerði að nokkru umræðuefni hér í gær í Sþ. Það hlýtur að vekja mjög mikla furðu, að þessar ágætu tillögur skuli ekki einu sinni hafa fengið að sjá dagsins ljós, og í tilefni af þessu vildi ég gjarnan að lokum endurtaka þá fsp., sem ég bar fram áðan, hvort það sé þá hugsun hæstv. ríkisstjórnar, að hv. þm. fái að kynna sér þá álitsgerð, sem nú er í vændum.

Forsrh. (Hermann Jónasson) Hv. 1. þm. Rang. sagði, að nefndin, sem er að rannsaka fjárhagsmálin, hefði lokið störfum og það væri aðeins vegna ósamkomulags í nefndinni, að stæði á þessu máli. Ég skýrði frá því áðan og endurtek það, að þetta er rangt. Það var lögð áherzla á það við þá nefnd, sem vinnur að þessum málum, þegar í byrjun að hraða verki sínu sem mest, og sú beiðni var endurtekin, áður en ég fór til útlanda. Þá ræddi ég við nefndina um það mál, og núna eftir að ég kom heim, þá spurðist ég fyrir um það, hvað væri eftir að inna af hendi af vinnu, til þess að henni væri fulllokið, og var mér þá skýrt frá því, að það væri von til þess, eins og ég sagði áðan, að það væri hægt að ljúka því starfi fyrir byrjun næsta mánaðar. Það, sem hv. þm. sagði um þetta og er í ósamræmi við þær upplýsingar, sem ég gaf um þetta efni, er því algerlega rangt. Viðkomandi því atriði, hvort frv., sem hv. 5. þm. Reykv. upplýsti hér að hefði verið lagt fyrir fjhn. hér á Alþingi, væri það sama sem var borið fram 20. des., þá hef ég ekki haft tækifæri til að athuga það. Hann upplýsti, að það hefði verið flutt nýtt frv. 20. des., og það var afgr. í Ed. 22. des, Ég hef ekki haft ástæður til þess að bera það saman, hvort frv. eru eins, en svo mikið er víst, að einn af þm., sem fylgist vel með málum og betur en margir aðrir, fór heim stuttu fyrir jól og vissi ekkert um málið fyrr, en hann heyrði í útvarpi um afgreiðslu þess. Ég veit, að það var ágreiningur um það þá í ríkisstj., hvernig ætti að afgreiða málið, mér er það ósköp vel kunnugt, og ég er ekkert að setja þetta fram í aðfinnslutón. Eins og ég sagði áðan, hafa verið hér mikil vandræði með afgreiðslu fjárhagsmálanna hvað eftir annað og undantekningarlítið eða ég held undantekningarlaust, og eins og hér hefur komið fram við þessar umr., hefur það verið svo, að málin hafa verið afgreidd með stuttum fyrirvara, sem er, eins og ég sagði áðan, mjög óæskilegt. Viðkomandi þeirri fyrirspurn, sem hér kom fram um það, hvort nál. það, sem kæmi frá þeirri nefnd, sem nú starfar að efnahagsmálunum, yrði lagt fyrir þingið, get ég svarað því, að ég geri frekar ráð fyrir, að svo verði, en það verður vitanlega ekki lagt fyrir þingið, fyrr en það hefur verið athugað í ríkisstj. til þess að gera sér grein fyrir, hvaða till. verða gerðar. Frekara er það svo ekki, sem ég sé ástæðu til þess að svara.



Herra forseti. Það var aðeins örlítið út af því, sem hæstv. forsrh. sagði hér áðan. Það er í samræmi við það, sem hv. þm. V-Húnv. (SkG) sagði, að það er látið að því liggja, að ég hafi verið kominn heim og að ég hafi ekkert vitað um málið, fyrr en ég kom hingað aftur og það var afgreitt í skyndi, eins og hæstv. forsrh. sagði.  Ég tek það mér til tekna, að hæstv. forsrh. hefur þetta álit á mér, og ég hef ekki ástæðu til þess að ætla, að hæstv. ráðh. sé ekki sammála hv. þm. V-HÚnv., flokksbróður sínum, en hann nefndi mitt nafn í þessu sambandi. Það er ekki meira en þetta, sem ég þarf að segja, en ég get, vegna þess að ég vissi dálítið um þetta mál, upplýst, að það, sem hv. 5. þm. Reykv. (JóhH) sagði hér áðan, er rétt. Það sama frv., sem verið var að ræða um, var af hæstv. þáverandi atvmrh. lagt fyrir fjhn. í nóvembermánuði og rætt við hana um, og það frv., sem lagt var fyrir hv. Alþ. 20. des. til staðfestingar. Og svo að lokum þetta: Hæstv. forsrh., ef hann ekki veit það, þá fer ég oft heim, og ég hélt, að það væri ekkert sögulegt við það. Ég fer heim í kvöld, og ég kem í bæinn á morgun. Þetta hefur vel getað átt sér stað 20. des. 1946, ég man það ekki, en að það væri til umræðu á Alþ., á því átti ég ekki von.



Það er bersýnilegt, að hv. 1. þm. Rang. (IngJ) skilur ekki orð mín eins og hann lætur og spinnur svona skemmtilega út af því, a.m.k. frá sínu sjónarmiði. Sá þm., sem um er að ræða og ég átti við, er hv. 1. þm. Eyf. (BSt), sem skýrði mér frá þessu hérna rétt áðan, enda gáfu mín orð ekkert tilefni til þess, að þau væru skilin á þennan. hátt. Hitt er aftur upplýst, ef menn fletta í bókunum, - ég fór nú ekkert að tala um það og hef aldrei minnzt á það, að hv. þm. hafi verið fjarverandi, ég viðurkenni það sjálfur, að ég hef oft ekki sótt eins reglulega þingfundi og hefði átt að vera, og mér dettur ekki í hug að fara að finna að því við aðra, - en ég sé það, að við eina atkvgr. þarna um frv., það er þá bezt að upplýsa það núna, þar stendur, að hv. þm. hafi verið fjarverandi. 



Herra forseti. Þm. kunna vafalaust mjög vel að meta þá hófsemi hæstv. forsrh. (HermJ) að finna ekki að því við aðra þm., ef þeir mæta ekki á þingfundum, eftir að við urðum að bíða alllengi hér í dag, til þess að hann hefði framsögu í máli, sem tilkynnt var þegar í gær að ætti að vera til umræðu. Og þegar hv. þm. V-Húnv. (SkG) fór að tala um, að sent hefði verið eftir þm. til þess að greiða atkv., sem kom þessu máli auðvitað ekkert við, þá var það hlálegt, að það skyldi vera minnzt á það einmitt á þeim fundi, þegar við heyrðum, að hæstv. forseti þurfti að gera út marga leiðangra í dag til þess að ná í hæstv. forsrh. til að mæla fyrir þessu máli. Þetta heyrðu allir þm. og sáu, að aumingja félmrh. var á þönum, eins og hann væri á leiðinni austur til Moskva, að gá að því, hvar forsrh, væri niður kominn. Sjálfur félmrh, lenti í því hér rétt fyrir jólin, að hann var sóttur einhvers staðar, þar sem hann var í góðum fagnaði úti í bæ, til þess að það gæti orðið lögleg atkvgr. Þá var áhugi stjórnarliðsins ekki meiri en svo, að þeir höfðu allir skotizt burtu, þangað til náðist í þetta eina fórnardýr, til þess að þeir gætu haldið áfram löglegum fundi. Ég vonast til þess, að þetta hafi ekki verið óþinglegt orðbragð, en það var ekki meint í bókstaflegri merkingu. Varðandi efni málsins, þá vildi ég þó bera fram út af því, sem hér hafa orð fallið, fsp. til hæstv. forsrh. Það er talað um sérfræðinga, sem eigi að gefa álit, og nú bíði þingið nánast eftir því, að þeir afhendi sitt álit. Þá vil ég spyrja hæstv. forsrh.: Hverjir eru þessir sérfræðingar, og af hverjum hafa þeir verið tilnefndir? Þá vil ég einnig vekja athygli á því, að hæstv. forsrh. var ekki alveg samkvæmur sjálfum sér, þegar hann sagði, hvenær sérfræðingaálitið yrði til. Hann sagði fyrst, að það mundi verða til um mánaðamótin eða ekki löngu eftir þau. Svo sagði hann á eftir, að sér hefði verið sagt, að það mundi verða til fyrir næsta mánuð. Hér kemur ekki allt heim og er eins og nokkuð í þoku fyrir hæstv. forsrh., hvaða upplýsingar hann hefur fengið um þetta, sem varðar þó svo mjög starfshætti þingsins. En það er annað, sem kemur þó alveg ljóst fram í þessu, að þessi álitsgerð varðandi efnahagsmálin á ekki undir neinum kringumstæðum að verða til, fyrr en lokið er atkvgr. í þýðingarmestu verkalýðsfélögunum. Alþingi má bíða, og það má vera nokkuð á huldu, hvenær álitsgerðin kemur, varðandi þess störf, en það eitt á að passa, að álitsgerðin og tillögurnar eiga ekki að koma fyrr, en verkalýðsfélögin hafa að þessu sinni greitt atkvæði, og þarf ekki það frekari skýringa við. Það vita allir, hvað vakir fyrir hæstv. ríkisstj. með þeim vinnubrögðum. Umræðurnar hafa að sumu leyti leiðzt á nokkuð aðrar brautir, en tilefni var til í því, sem ég sagði í upphafi. Það var einungis einn þáttur þess, sem ég vék að, að mál væru í skyndingu afgreidd í þinglok eða á þeim tíma, þegar stjórnin loksins hefði þau til, og þingið væri svo starfslitið eða starfslaust á milli. Ég gat þess réttilega, að þetta er ekki með öllu nýtt, þó að aldrei hafi svo um þverbak keyrt eins og nú á þessum tveimur síðustu þingum, það sem af er þessu og því, sem áður var háð á þessu kjörtímabili. Og það er ekki einungis, að mönnum gefist ekki færi til þess að athuga hin mikilvægustu mál hæfilega, heldur er það, að það er ekki séð fyrir öðrum málum, til þess að þm. hafi þó eitthvað við að vera. Yfirleitt hefur það verið þann tíma þangað til nú, síðan ég kom á þing 1942, að það hafa verið mál frá hæstv. ríkisstj., margs konar umbótalöggjöf og framkvæmdir, sem tillögur hafa verið gerðar um og þm. hafa haft færi á að athuga, en nú er alger málefnafátækt hjá hæstv. ríkisstj, og ekki einu sinni neitt af ópólitískum málum, sem fyrir liggur. Við þessu dugir ekki það svar, að stjórnarandstaðan gæti þá borið slík mál fram. Það liggur í augum uppi, að margháttuð löggjöf, sem stöðugt á að vera unnið að í þjóðfélagi, sem er í jafnörri þróun og okkar þjóðfélag, verður ekki undirbúin af neinum nema hæstv. ríkisstj. Við skulum t.d. nefna endurskoðun á hegningarlögum, endurskoðun á hlutafélagalögum, endurskoðun á margháttaðri gamalli löggjöf, sem sí og æ þarf að taka upp og ríkisstj., ef hún er framfarasinnuð og vill umbætur, verður að beita sér fyrir. Allt þetta hefur verið vanrækt meira í tíð núverandi hæstv. ríkisstj. en ég veit dæmi til áður, og þess vegna er það, að jafnvel hafa menn ekki færi á nú, eins og oft hefur verið á þeim tímum, þegar minna er að gera í þinginu, að vinna að ópólitískri löggjöf, ef svo má segja, heldur sitja menn hér starfslausir til þess að biða eftir einhverjum tillögum frá einhverri nefnd, sem stjórnin hefur ekki hugmynd um hvort hún muni fallast á eða koma sér saman um, þegar þær tillögur einhvern tíma koma fram.



Herra forseti. Eftir beiðni hreppsnefndarinnar í Eyrarbakkahreppi hef ég leyft mér að flytja frv. það á þskj. 184, sem hér er til 1. umr., um heimild handa ríkisstj. að selja Eyrarbakkahreppi land það, sem þorpið Eyrarbakki stendur á, eða nánar tiltekið lönd jarðanna Einarshafnar, Skúmsstaða og Stóru-Háeyrar með hjáleigum og eignarnámsheimild á erfðafesturéttindum, að undanskildum þeim eignarlóðum, sem þegar hafa verið seldar úr landi Stóru-Háeyrar. Í grg., sem fylgir frv., eru dregnar fram þær helztu forsendur og þau helztu rök, er hreppsnefndin byggir á óskir sínar um að fá keyptar þær lendur, er um ræðir í frv., en til frekari glöggvunar fyrir þá hv. alþm., sem ókunnir eru aðstæðum á Eyrarbakka og fortíð staðarins, vil ég fara um málið nokkrum orðum. Eyrarbakki mun vera meðal elztu þorpa í landinu og einn hinn elzti verzlunarstaður, og var allt fram á daga þeirra, sem enn lifa, verzlun sótt þangað af stærra svæði, en að nokkrum öðrum verzlunarstað á landi hér, en það var úr Árnessýslu, Rangárvallasýslu og Vestur-Skaftafeilssýslu. Vegna verzlunarinnar myndaðist þorpið, og þrátt fyrir þótt þar væri einhver hættulegasta brimlending, sem til er, þá var þar þó alltaf talsvert útræði samfara þeirri atvinnu, sem verzlunin skapaði. Landbúnað höfðu Eyrbekkingar alltaf, og hefur sá þáttur í atvinnulífi þeirra mjög aukizt á síðustu áratugum. Upp úr aldamótunum síðustu keypti Eyrarbakkahreppur Flóagaflstorfuna í Sandvikurhreppi, en land hennar lá að löndum Eyrbekkinga, í því skyni að notfæra hana handa þorpsbúum til slægna, en þar eru slægjulönd góð. Er mér minnisstætt frá bernskuárum mínum, þegar hinar löngu heybandslestir Eyrbekkinga voru að koma utan úr engjum, eins og það var kallað, með hina kraftmiklu gulstör í böggum. Flóagaflstorfan var sameinuð Eyrarbakkahreppi með lögum frá Alþingi 7. maí 1946. Þorpið stendur á landi þriggja fornra jarða, Stóru-Háeyrar, Skúmsstaða og Einarshafnar. Jarðir þessar hefur ríkið átt um alllangt skeið, en áður átti Landsbankinn þessar jarðir. Eins og flest hin eldri þorp hér á landi, þá byggðist Eyrarbakki án skipulags, en nú eru liðnir rúmlega tveir áratugir, síðan staðfestur var skipulagsuppdráttur fyrir þorpið. Eyrbekkingar hafa öðrum landsmönnum fremur þurft að heyja harða baráttu til að verja byggð sina fyrir eyðingu náttúruafla, og sýndu þeir í því starfi mikla þrautseigju, er þeir hlóðu sjóvarnargarð frá Ölfusárósum austur fyrir Hraunsá. Er þetta langur vegur, og þurfti mikið efni í þennan sjóvarnargarð, en hann er allur hlaðinn úr hraungrjóti, sem sótt var alllangt að, og var það aðallega flutt á sleðum, þegar ísalög voru á vetrum, en þá voru ekki önnur flutningatæki til. Þetta mikla og merkilega verk hefur bjargað byggðinni undan hafrótinu, sem áður olli næstum árlega stórtjóni á landi og mannvirkjum. Eru þar nú grasgefnar grundir og matjurtagarðar, sem áður en sjóvarnargarðurinn var byggður voru sandar og grjót, sem sjórinn skolaði á land í hinum stórkostlegu hamförum við strönd bakkans. Árið 1897 var Stokkseyrarhreppi hinum forna skipt, og var þá þorpið á Eyrarbakka gert að sérstöku hreppsfélagi, Eyrarbakkahreppi. Innan hins nýja hreppsfélags voru þessar jarðir: Stóra-Hraun með hjáleigum, Litla-Hraun, Gamla-Hraun, Stóra-Háeyri, Skúmsstaðir og Einarshöfn, allar með hjáleigum, og Óseyrarnes með hjáleigunni Refstokki. Þremur árum áður en þetta var, hafði verið stofnað búnaðarfélag í hinum forna Stokkseyrarhreppi, en við myndun hins nýja Eyrarbakkahrepps var stofnað þar sérstakt búnaðarfélag, sem enn starfar, og var það eitt fyrsta verk þess að gangast fyrir byggingu sjóvarnargarðsins. Að vísu var þá þegar búið að byggja sjóvarnargarða á vissum svæðum, svo sem fyrir landi Lefolíus-verzlunar og fyrir landi Stóru-Háeyrar. En endurbæta þurfti þessa kafla og hækka þá. Þegar búnaðarfélagið hafði lokið byggingu sjóvarnargarðsins, var tekið til við sandgræðslu, og sá Gunnlaugur heitinn Kristmundsson um framkvæmd þess verks. Voru girtir 152 ha., sem nú er allt gróið land og notað fyrir matjurtarækt, slægjur og beit. En þó að mikið afrek væri unnið með því að bjarga Eyrarbakka frá sjávarflóðum, þá var þó björgunarstarfinu ekki lokið með því. Að Eyrarbakka norðanverðum liggur hinn mikli landfláki, Breiðamýri. Hún er tugir þúsunda ha. að flatarmáli og þekur mjög mikið af því svæði, sem í daglegu máli er nefnt Flói. Hallinn á Breiðumýri liggur allur að Eyrarbakka, og þaðan kom hinn ægilegasti vatnsflaumur á vetrum í leysingum og á öllum árstímum, þegar rigningar voru miklar. Næsta átak var því að ræsa þann mikla vatnsflaum fram og koma honum til sjávar. Á þessu verki var byrjað fyrir nær 30 árum, og þá keyptu Eyrbekkingar þúfnabana og tættu með honum um 50 ha. í mýrum norðan við þorpið, og er það land nú fyrir löngu orðið að túnum. Síðan hefur landþurrkun og ræktun verið haldið áfram. Er nú öðruvísi um að litast á þessum slóðum en áður var, og geta ókunnugir ekki ímyndað sér breytinguna, sem orðið hefur, eða réttara sagt, hvernig þarna var umhorfs áður. Eyrarbakkahreppi hefur nú verið bjargað um aldur og ævi frá ágangi sjávarins. Hinn mikli sjóvarnargarður er nú að mestu hulinn þykku jarðvegslagi, því að sandur barst að honum beggja vegna og greri síðan, svo að út frá honum eru nú ávalar grundir. Landið hefur hækkað í kring, landbrotið og jarðvegsfokið er fyrir löngu stöðvað, og vegna landþurrkunar eru fen og foræði orðin að hörðum túnum og valllendishögum. Þó er enn mikið verk óunnið við landþurrkun. Til allra þessara framkvæmda hefur verið lagt fé af hálfu þess opinbera, og eru Eyrbekkingar þakklátir fyrir það. En mest hafa þeir þó sjálfir lagt fram, eins og eðlilegt er, Þeir hafa bjargað byggð sinni og gert landið, þar sem þeir búa, fegurra og margfalt betra, en það var áður. Nú óska þeir eftir því að kaupa þetta land, sem segja má að hafi verið með dugnaði og harðsækni sótt í heljargreipar. Þá langar til, að hreppsfélagið eignist landið og hafi sjálft umráð yfir því að öllu leyti. Um þetta eru þeir allir sammála. Mín persónulega skoðun er sú, að í raun og veru sé eðlilegt og sjálfsagt, að bæjarfélög og þorp eigi sjálf það land, sem þau þurfa íbúunum til nytja og nauðsynja. Eyrbekkingar hafa alltaf verið fúsir til þess að leggja fram krafta sína sjálfum sér og sveitarfélagi sínu til framdráttar. Þeir sækja þar sjóinn við hin erfiðustu skilyrði og hafa komið upp hjá sér hraðfrystihúsi og fiskvinnslustöð til að hagnýta aflann. Þeir hafa byggt dráttarbraut fyrir fiskibáta, og nokkur iðnaður er rekinn í þorpinu. Landbúnaður mun þó í framtíðinni eflast þar meir en orðið er og verða meginbjargræðisvegur íbúanna. Ég hef rakið nokkuð og þó ekki nema í mjög fáum dráttum framkvæmdasögu þessa litla þorps, þar sem íbúarnir eru milli 500 og 600, til þess að sýna, að þar eru engir aukvisar að verki, heldur menn, sem hafa vilja og eru færir um að standa á eigin fótum. Slíkt byggðarlag, sem skipað er dugandi fólki, á skilið að vera sjálft eigandi þess lands, þar sem það stundar þýðingarmikla bjargræðisvegi. Dugandi menn kunna því illa að vera um alla framtíð leiguliðar ríkisins. Þess vegna óska þeir nú eftir því að mega kaupa það land, sem líf og starf íbúanna er grundvallað á. Herra forseti. Ég leyfi mér svo að leggja til, að þegar þessari umræðu er lokið, þá verði þessu máli vísað til 2. umr. og hv. landbn.