Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fyrirspyrjandi (Geir Gunnarsson) : Herra forseti. Samkv. lögum um tekju- og eignarskatt er hlutafélögum, samvinnufélögum, vinnufélögum, sameignarfélögum og fleiri aðilum heimilað að leggja í varasjóð upphæð sem undanþegin er tekjuskatti og skal koma til frádráttar við ákvörðun skattskyldra tekna. Þessi upphæð má nema allt að 1/4 hluta af hreinum tekjum félags. Mér leikur nokkur hugur á að vita í hve ríkum mæli þessi heimild í tekjuskattslögum hefur verið notuð á undanförnum árum og því ber ég fram á þskj. 350 fsp. til hæstv. fjmrh. um þetta efni, Fsp. er svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „Hve háa fjárhæð hafa fyrirtæki fengið dregna frá tekjum við álagningu skatta vegna ráðstöfunar hluta tekjuafgangs í varasjóði s. l. 7 ár?“ Hæstv. fjmrh. hefur nú rétt fyrir byrjun þessa fundar afhent tölulegar upplýsingar úr svari sínu við fsp. En ég hef ekki í hyggju að gera svar hans að umræðuefni nú, enda tel ég að fsp: tímar séu ekki ætlaðir til umr. Flyt ég því hæstv. ráðh. þakkir fyrir það ítarlega svar sem ég hef séð, en hann mun væntanlega flytja hv. þingi að loknum þessum orðum mínum.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 11. landsk, þm. á þskj. 350 hef ég látið taka saman yfirlit yfir þær fjárhæðir sem félög hafa dregið frá hreinum tekjum til skattálagningar og lagt í skattalegan varasjóð samkv. heimildarákvæðum 2. málsgr. 17. gr. laga nr. 90 frá 1965, 2. mgr. 9. gr. laga nr. 7/1972, sbr. breyt. á 17. gr. laga nr. 68/1971, um tekjuskatt og eignarskatt, á árunum 1968 til og með ársins 1974, þ, e. a. s. s. l. 7 ár. Gjaldaárið 1968 nam þessi upphæð 87 989 648 kr. fyrir allt landið. 1969 91 595 650 kr., 1970 kr. 198 788 155 kr., 1971 310 920 683 kr., 1972 322 207 488 kr., 1973 329 757 795 kr. og 1974 511 105 146 kr. Samtals 1 milljarður 852 millj. 364 þús. 565 kr. Ég hef látið leggja á borð þm. töflu um sundurliðun þessara talna eftir kjördæmum. Með yfirliti þessu þykir mér rétt að láta fylgja eftirfarandi skýringar og athugasemdir: 1. Heimild til skattfrjálsra till. í varasjóð nær aðeins til félaga, sem eru sjálfstæðir skattaðilar. 2. Tölurnar eru fengnar úr heildarniðurstöðum Skýrsluvéla ríkisins og Reykjavíkurborgar eins og þær eru við frumálagningu og framlagningu skattskrár. 3. Við kæruafgreiðslu hjá skattstjórum, ríkisskattstjóra og ríkisskattanefnd hafa varasjóðstill. breyst nokkuð, ýmist til hækkunar eða lækkunar. Ekki er talið framkvæmanlegt nema með mjög mikilli fyrirhöfn að ákvarða hve háar þessar breytingartölur eru, en til þess að það væri hægt þyrfti að athuga öll framtöl áðurnefndra aðila. Þess ber að geta að breyt. þessar eru mjög smávægilegar miðað við heildarupphæð gjaldárs. 4. Ekki liggja fyrir neinar upplýsingar frá Skýrsluvélum ríkisins og Reykjavíkurborgar um varasjóðstill. í Reykjanesumdæmi gjaldaárið 1971. Með samanburði við önnur gjaldaár og umdæmi hefur tilgreind tala verið áætluð og verður að taka með nokkrum fyrirvara.



Herra forseti. Ég hef leyft mér á þskj. 368 að bera fram fsp. til hæstv. heilbr: og trmrh. um Ljósmæðraskóla Íslands. Ég verð að biðja hæstv. forseta afsökunar á röngu orðalagi fsp. því að nefnd sú, sem um var spurt, mun aðeins hafa átt að setja nýja reglugerð, en ekki að endurskoða lögin sjálf. Hins vegar hafði ég þessar upplýsingar um starfssvið n. frá þeim aðila er gerst mátti vita, þó að hvatinn að þessari fyrirspurn sé kominn frá ljósmæðrum eystra, sem töldu einnig að hér væri um lagaendurskoðun að ræða. Þrátt fyrir þennan leiða misskilning vil ég vona að hæstv. ráðh. geti upplýst á hvaða stigi þessi mál eru nú. En það var annað sem ruglaði mig einnig í ríminu. Það var að 1972 var frv. um breyt. ljósmæðralaga vísað til hæstv. ríkisstj. á þeim forsendum að n. væri að vinna að nýjum ljósmæðralögum. Það mun hins vegar hafa verið svo að sú n. mun hafa skilað áliti og síðan hafi ekki neitt gerst í þessu máli annað en þetta varðandi n. um reglugerð. En í raun og veru var aðalástæða fsp. einmitt af þessum toga spunnin, Í Ed. Alþ. höfum við hv. þm. Halldór Ásgrímsson leyft okkur að endurflytja frv., sem vísað var til ríkisstj, á sínum tíma, frv. til l. um breyt. á ljósmæðralögum. Hér er aðallega um að ræða réttarbætur sem löngu hafa verið taldar sjálfsagðar til handa öðrum stéttum sem starfa í þágu hins opinbera, Í n. þeirri, sem um málið hefur fjallað í Ed., hefur ýmislegt komið fram, m. a. frá heilbrrn. og fleiri opinberum aðilum, sem gerir það að verkum að ég taldi nauðsynlegt að fá eins skýr svör og mögulegt væri nú á þessu stigi, um fyrirhugaða menntun í ljósmæðrafræðum, þó að mér sýnist reyndar á svörum við fyrri fsp. þar að lútandi í n. að ýmislegt sé þar á, seyði sem ég felli mig ekki alls kostar við. Aukin menntun ljósmæðra og fjölhæfni í fleiri störfum er sjálfsögð. En nú virðist nánast um það að ræða hvort þessi menntabraut með þessa grein, ljósmóðurstarfið, að aðalstarfi eigi að rúmast í kerfinu eða ekki. Ef ljósmóðurfræði á að vera valgrein fyrir hjúkrunarkonur eingöngu, eins og ég heyrði í erindi í gærkvöld, þá óttast ég framtíð þeirrar greinar í ljósi þess sem þar var minnst á, að í könnun 106 hjúkrunarkvenna hafi aðeins ein þeirra kosið ljósmóðurfræði sem valgrein. Það má vel vera að hér sé ekki um algilda niðurstöðu að ræða og væri betur að svo væri ekki. En hingað til hef ég af reynslu okkar úti á landi, einkum í mesta strjálbýlinu, álitið rétt að ljósmóðurfræði yrði áfram sjálfstæð námsgrein eða námsbraut, svo sem verið hefur, með viðbótarþáttum og auknu valfrelsi og möguleikum til nýrra námsbrauta í öðrum heilsugæslufræðum að sérnámi loknu. Þetta er vitanlega eitt þeirra mála, sem þarf að taka til vandlegrar athugunar með tilliti til nýskipunar framhaldsmenntunar í landinu yfirleitt þar sem námsbrautir yrðu ekki svo afmarkaðar og lokaðar sem nú er. Þar koma eflaust ýmsar leiðir til greina þó að einhvern veginn kunni ég ekki við að þessi ágæta námsbraut hverfi sem sjálfstæð eining út úr menntakerfínu, svo sem stundum hafa heyrst um raddir. En alveg sérstaklega með tilliti til framgangs á frv. okkar hv. þm. Halldórs Ásgrímssonar vildi ég fregna af þessu beint frá hæstv. ráðh. og beini því fsp. þessum til hans með þeim leiðréttingum og skýringum, sem ég gat um í upphafi. Hvenær má vænta niðurstaðna frá n. þeirri sem skipuð var til að endurskoða reglugerð ljósmæðraskóla Íslands, og getur ráðh. upplýst nokkuð á þessu stigi um störf og niðurstöður n. þessarar?

Sjútvrh. (Matthías Bjarnason) : Herra forseti. Lög um Ljósmæðraskóla Íslands eru frá árinu 1964. Engin ný reglugerð hefur verið sett samkv. þessum 1., en í gildi er reglugerð nr. 82 frá árinu 1932. Eins og raunar kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda þar sem hann hefur leiðrétt fyrri spurninguna, þá hefur ekki verið skipuð n. til að endurskoða lög um Ljósmæðraskóla Íslands, heldur var hinn 6. júní s. l. skipuð n. á vegum heilbr.- og trmrn, til að semja nýja reglugerð um skólann. Í þessari n. eiga sæti Ingibjörg Magnúsdóttir hjúkrunarkona, deildarstjóri í heilbrrn., Kristín Tómasdóttir yfirljósmóðir, sem samkv. lögum er jafnframt aðalkennari skólans, og Gunnþóra Snæþórsdóttir sem nú er nemandi í skólanum. Þessi n. hefur starfað síðan og samkv. upplýsingum formannsins er starfi n, ekki lokið enn. N. hefur útvegað sér upplýsingar um mál ljósmæðra erlendis, bæði frá skrifstofu Alþjóðaheilbrigðismálastofnunarinnar í Kaupmannahöfn og eftir öðrum leiðum og hyggst nota þessi gögn til hliðsjónar við samningu nýrrar reglugerðar. Þess er vænst að n. ljúki störfum á komandi sumri, en á þessu stigi er ekki hægt að segja annað um niðurstöður n. en að hún muni leitast við í till. sínum að færa nám ljósmæðra til þess horfs að það sé sambærilegt við það, sem annars staðar gerist nú, því að í þessu sérnámi eins og öðru eru sífellt vaxandi kröfur gerðar til nemenda. Í þessu sambandi má sérstaklega geta þess að til umr. hefur verið hvort hjúkrunarnám ætti að vera grunnnám þeirra sem læra ljósmóðurfræði. Verður það vafalaust eitt af þeim atriðum sem til umr. koma þegar ný reglugerð um skólann verður endanlega sett, sem ég vona að verði seinni hluta komandi sumars.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör og skil mætavel að það sé ekki hægt að upplýsa mikið um málið á þessu stigi þar sem n. er enn að störfum og er að kanna hina ýmsu möguleika sem til greina koma. Ég, eins og sjálfsagt fleiri hv. alþm. hlýddi í gærkvöldi á form. Ljósmæðrafélags Íslands tala um Daginn og veginn þar sem hún lýsti einmitt miklum áhyggjum yfir þróun þessara mála yfirleitt og það voru einmitt hennar orð sem ollu því að ég minntist á það áðan, að hætta væri á því að ljósmæðranámið sem sjálfstæð námsbraut yrði þurrkað algerlega út. Ég var einmitt með þetta sama í huga varðandi fsp. mína, og ég ítreka að ég held að hér þurfi að finna nýja og betri leið í námi heilbrigðisstétta okkar en þá, sem hún minntist á, ef það er rétt með farið. Þegar talað er um fjölbrautaskóla, samtengingu námsbrauta af skyldu tagi og valgreinar ýmiss konar, þá hlýtur það mætavel að eiga við menntun okkar heilbrigðisstétta og þar á ljósmæðranámið að skipa verðugan sess, ekki einangraðan, heldur í samhengi við almennt nám í skyldum greinum með svo aftur möguleikum til viðbótarmenntunar. Sama má raunar segja um sjúkraliðana okkar. Það er mál að linni því kerfi blindgötunnar, sem framhaldsmenntun okkar er í, að eitt reki sig þar ekki á annars horn, heldur sé samhæfingin sem mest og best, valið sem fjölbreyttast og ekki bundið við eina lífstíðarákvörðun svo sem nú er í allt of mörgum tilfellum. Ég ítreka það aðeins, að ég vona það að þessi n. komist að þeirri niðurstöðu að ekki síst í námi heilbrigðisstétta okkar hafi þessi nýja skipan fjölbrautanna, sem nú er að ryðja sér rúms, sérstakt gildi. Það á og ber að hagnýta sér til hins ítrasta án þess að nokkru því, sem nú er í gildi, sé ýtt til hliðar eins og menn virðast bera ugg í brjósti út af varðandi ljósmæðranámið.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Í kjölfar nýrra laga um heilsugæslu og heilbrigðisþjónustu þarf að mörgu að hyggja. Fjölmargar brýnar framkvæmdir kalla að, ekki síst úti um landsbyggðina, og vonandi verður þar ekki slakað á. En bætt heilbrigðisþjónusta í heild og enn víðar en verið hefur kallar ekki síður á starfslið, meira starfslið og betra, búið fjölþættari þekkingu í samræmi við hina hröðu framvindu læknavísindanna almennt. Menntun heilbrigðisstétta hefur því mjög verið til umr. Fjölbreyttari og fleiri leiðir að því marki að hafa nægilega mikið af góðu starfsfólki hafa verið kannaðar. Menntunarþátturinn er hér mikilvægastur, Ef við landsbyggðarfólk eigum að gera áætlun laganna um heilsugæslustöðvar og sjúkrahús okkar að öðru og meira en bókstafnum, þá þarf svo sannarlega að sinna menntunarþætti heilbrigðisstétta almennt mjög vel og, eins og ég tók fram áðan varðandi aðra fsp., samtengja þær menntabrautir, sem þar eru, svo vel sem unnt er um leið og nýrra leiða er leitað. S. l. ár hefur skortur á hjúkrunarliði yfirleitt verið mjög áberandi og með tilliti til þess mikilvæga hlutverks, sem það fólk hefur gegnt og gegnir nú enn frekar, finnst mér ekki úr vegi að vita nánari deili á því, hvernig til hefur tekist um Nýja hjúkrunarskólann svonefnda, hve miklu hann hefur skilað okkur af starfsfólki og hve miklar líkur eru á því að hann gegni framtíðarhlutverki sínu svo sem til var ætlast. Er þá um leið komið að því hvernig að þessari ungu stofnun hefur verið búið og hvað þar er á döfinni. Beint og tölulega er spurt um ákveðin atriði sem eiga að segja hér af nokkra sögu og hver þróunin muni verða. Um leið þykir mér rétt að spyrja hæstv, ráðh. nokkru nánar um þróun þessarar menntabrautar, hvernig aðstaða er nýtt, hvort eftirspurn um skólavist eða menntabrautina hjúkrunarnám almennt sé fullnægt og um leið hvernig að málinu er unnið í heild. Því er spurt svo orðrétt: „1. Hvað hafa margir nemendur innritast í Nýja hjúkrunarskólann: a) 1972, b) 1973, c) 1974? 2. Hvernig er áætlað að starfsemi skólans verði háttað næsta skólaár? 3. Fullnægir Hjúkrunarskóli Íslands eftirspurn um hjúkrunarnám og ef svo er ekki, er nýi hjúkrunarskólinn nýttur sem skyldi?“

Menntmrh. (Vilhjálmur Hjálmarsson) : Herra forseti. Ég vil leyfa mér að svara fyrirspurnum hv. 7. landsk. þm. í samfelldu máli á þessa leið: Haustið 1972 innrituðust í Nýja hjúkrunarskólann 23 ljósmæður til rúmlega 2 ára náms í hjúkrunarfræðum. Haustið 1973 innrituðust engir nýir nemendur í skólann þar eð húsnæði og kennslukraftar leyfðu ekki að slíkur hópur væri tekinn inn til viðbótar þeim sem í námi voru. Hins vegar fengu nemar námsbrautar í hjúkrunarfræðum við Háskóla Íslands kennslu í hjúkrunarfræðum við skólann veturinn 1973–1974. Seinni hluta þess vetrar hélt skólinn námskeið fyrir hjúkrunarkonur í framhaldsnámi. Haustið 1974 innrituðust engir nýir nemendur í skólann þar eð hann varð húsnæðislaus. Fyrir velvilja yfirvalda Borgarspítalans fékkst þó leyfi til að hafa kennsluhúsnæðið í Grensásdeild til nóvemberloka er ljósmæðrahópurinn frá 1972 útskrifaðist. Um miðjan febr. s. l. flutti skólinn í leiguhúsnæði að Suðurlandsbraut 18 sem í eru 2 kennslustofur til bóklegs náms fyrir 25–30 nemendur og ein lítil verknámsstofa. Hefur nú verið skipulagt 5 vikna námskeið fyrir hjúkrunarkonur og ljósmæður er starfa við heilsugæslustöðvar. Hefst námskeiðið í byrjun apríl n. k. Hafa 30 þegar tilkynnt þátttöku í því. Ákveðið hefur verið að Nýi hjúkrunarskólinn taki inn nýjan hóp ljósmæðra til hjúkrunarnáms næsta haust, sbr. auglýsingu í dagblöðunum undanfarna daga. Hvort tekinn verður inn annar hópur nýrra nemenda fer eftir því hvort fleiri nýnemar æskja eftir námi en Hjúkrunarskóli Íslands getur tekið við og einnig því hvort pláss til verklegs náms á sjúkrahúsum séu nægilega mörg til að fjölga nýjum nemum meira en orðið er. Eins og kunnugt er fer meiri hluti almenns hjúkrunarnáms enn fram á sjúkrahúsum svo að fjöldi nýrra nemenda hlýtur að takmarkast við getu sjúkrahúsanna til að taka við nemum í öllum árgöngum námsins frá báðum hjúkrunarskólunum og hjúkrunarnámsbraut Háskólans. Verði ekki ráðlegt að taka inn tvo hópa nýrra nemenda á næsta hausti er í ráði að nýta afgang skólans til námskeiðahalds ellegar fyrir framhaldsnám fyrir hjúkrunarkonur, en á þessu stigi er ekki hægt að tilgreina nánar hvers konar námskeið eða framhaldsnám það yrði. Síðustu árin, 1972, 1973 og 1974, hefur Hjúkrunarskóli Íslands fullnægt eftirspurn þeirra umsækjenda sem að mati skólans hafa haft nægilegan undirbúning, en hins vegar sækja alltaf margir um skólavist sem ekki komast að vegna þess að þeir hafa ekki nægilegt undirbúningsnám. Árið 1972 voru nýir nemendur 101. Nokkur hluti þess hóps hefur þegar lokið námi. Væntanlega verða þeir, er ljúka námi 1975, alls 80. Haustið 1973 voru nýir nemendur 100 og 1974 voru þeir 101. Gera má ráð fyrir að um 84 nemendur ljúki námi 1976 og þá svipuð tala 1977. Skortur hjúkrunarkennara hefur verið og er enn mjög mikill og starfsálag þeirra hefur verið óhóflega mikið því að alltaf hafa fleiri nýir nemendur verið innritaðir en eðlilegt má teljast miðað við þann fjölda hjúkrunarkennara sem mögulegt hefur verið að fá til starfa hverju sinni. Þannig sem sagt leyfir menntmrn. sér að svara fsp. hv. þm. En út af þessu síðasta atriði, um skort á hjúkrunarkennurum, þá vil ég einnig láta þetta koma fram: Reynt hefur verið að bæta úr hjúkrunarkennaraskortinum með því að veita sérstaka styrki til hjúkrunarkennaranáms. Í ár hefur menntmrn. boðið fram 2 námsstyrki, hvorn að upphæð 240 þús. kr., til hjúkrunarkennaranáms erlendis. Styrkveiting er bundin því skilyrði að styrkþegar komi að námi loknu til kennslu við hjúkrunarskóla hér, Umsóknarfrestur um styrki þessa rann út 1, þ. m. og bárust 4 umsóknir. Skólaárið 1971–1972 fengu tvær hjúkrunarkonur styrki til hjúkrunarkennaranáms, önnur 210 þús. kr., hin nokkru hærri styrk, og kenna þær nú báðar við Hjúkrunarskóla Íslands. Skólaárið 1972–1973 hlaut einn nemandi 210 þús. kr. styrk og hóf hann kennslu við Hjúkrunarskóla Íslands núna s. l. haust. Sumarið 1973 hófu tvær konur hjúkrunarkennaranám í Noregi og önnur hefur fengið samtals 314 þús. kr. styrk til þess, en hin 210 þús. kr. Ég vil bæta því hér við, að það er svo í fyrsta skipti núna í haust sem tekin er sérstök fjárhæð inn á fjárl. til þessara styrkveitinga. Áður hafði slíkur styrkur verið greiddur af almennu starfsfé rn. Mér fannst rétt að láta þessar upplýsingar fylgja með hinu beina svari við fsp.

Fyrirspyrjandi (Helgi F. Seljan) : Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. ráðh. svörin og ekki síður þær viðbótarupplýsingar sem fram komu í svörum hans. Það liggur fyrir að í þessum Nýja hjúkrunarskóla svonefnda eru engir nemendur eins og er. Ráðh. hefur skýrt þær ástæður, sem hann telur liggja þar að baki: húsnæðisleysi, skort hjúkrunarkennara, vandkvæði í sambandi við verklegt nám og !svo hitt, sem kom mér örlítið á óvart, að Hjúkrunarskóli Íslands hefði fullnægt eftirspurninni varðandi hjúkrunarnema á undanförnum árum, þ. e. a. s. að mati skólans, margar umsóknir hefðu verið þannig úr garði gerðar að þær hefðu ekki komið til greina vegna þess að nægilegur undirbúningur hefði ekki verið fyrir hendi hjá þessum tilvonandi nemum. Ég held að það þurfi einmitt að sjá til þess að það skorti ekki á þetta, vegna þess að ég tel að þarna muni ekki mikið á skorta varðandi menntun þessara ungu stúlkna að þær komist í þetta nám. Ástæða þessarar fsp. var afskaplega einföld. Það voru tvær ungar stúlkur sem báðu mig að grennslast rækilega fyrir um þessi mál. Þær kváðust hafa reynt að komast í hjúkrunarnám, töldu sig hafa allgóðan rétt til þess, en það hefði ekki tekist, Hjúkrunarskólinn væri fullsetinn. Nýi hjúkrunarskólinn hefði ekki tekið nemendur s. l. ár og mundi fyrst gera í haust, eins og reyndar kom fram í svörum ráðh., og þá óvíst hvernig færi. Ég taldi rétt að fá úr þessu skorið og sú er ástæða þessarar fsp., auk þeirrar almennu þarfar á aukinni hjúkrunarmenntun sem við blasir. Það liggur nú fyrir að þarna hefur farið á ýmsan annan veg en ráðgert var og þörf var álitin fyrir í upphafi, og ég efast ekkert um að sú þörf er enn þá fyrir hendi. Það verður að harma það að ekki skuli hafa betur til tekist til þessa, en hitt þá vonað að úr rætist. Eftir svörum ráðh. bendir raunar flest til þess. En vegna verklega þáttarins vildi ég minna á það hver nauðsyn það er að nokkur fjórðungssjúkrahús geti að hluta sinnt menntunarhlutverki heilbrigðisstétta og það í svo ríkum mæli sem kostur er. Það væri fátt vænlegra til lausnar þeim vanda, sem ný heilsugæslulöggjöf færir okkur óneitanlega ef ekki er allra fanga leitað til framfara og bættra skilyrða. Ég vil sem sagt ítreka þá skoðun mína að námsbrautir í þessum efnum verði svo samtengdar sem mögulegt er, að ein loki ekki fyrir annarri eða hindri frekari nám beinlínis eins og nú er. Það er brýnt verk að vinna í framtíðarskipan skólamála okkar á framhaldsstigi í heild. Ég hef reyndar vakið athygli á því á öðrum vettvangi og skal ekki fara frekar út í hér, en þakka ráðh. fyrir svörin og þær ráðagerðir sem hann hefur uppi um bætt ástand þessara mála almennt.