Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Eins og sjá má á þskj. nr. 216, sem er nál. menntmn. þessarar hv. d., leggjum við sex nm. til, að þetta frv. verði samþykkt, en einn hv. nm., hv. 6. þm. Reykv., lætur málið lönd og leið. Eins og hæstv. kirkjumálaráðh. gat um hér við 1. umr. málsins, er frv. flutt til staðfestingar á brbl., sem voru gefin út á s. l. sumri vegna kosninga til kirkjuþings, en eins og þm. muna, voru samþ. hér á síðasta þingi lög um breytta skipan prestakalla og prófastsdæma, en prófastsdæmin höfðu verið kjördæmi til kosninga til kirkjuþings, og það þótti rétt, að svo yrði áfram, eftir að breytingin var gerð á prófastsdæmunum. Það er aðalefni frv. að leggja til, að prófastsdæmin verði kjördæmi, þegar kosið er til kirkjuþings. Enn fremur gerir frv. ráð fyrir því að gera kosningu varamanna auðveldari, þ. e. að aðalmaður og tveir varamenn séu kjörnir á einum og sama kjörseðli. Áður voru þeir kosnir sitt í hverju lagi, en nú er lagt til, að þeir séu kosnir á einum kjörseðli, og sá, sem er ritaður efstur á kjörseðilinn, fær heilt atkvæði, annar 2/3 hluta atkvæðis og sá þriðji 1/3. Þetta er efni þessa frv., og eins og ég sagði, leggur meiri hl. n. til, að það verði samþ., eins og það liggur fyrir.



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur haft til athugunar frv. það, sem hér liggur fyrir, og orðið sammála um að mæla með samþykkt þess óbreytts. Efni frv. er, eins og fram kom í framsöguræðu hæstv. trmrh. hér í gær, að verið er að lögfesta þá venju, sem skapazt hefur við útreikning á tryggingarskyldu tímabili ýmissa starfshópa. Venjan hefur verið sú, að vinnuvika hefur verið talin 48 stundir og þá talin með eftir- og næturvinna, en samkv. úrskurði, sem ríkisskattanefnd kvað upp á þessu ári, var gengið út frá, að tryggingarvikan skyldi reiknuð út eftir dagvinnutímum eingöngu. Þetta mundi hafa í för með sér ýmsar breytingar frá því, sem verið hefur, og er því þetta frv. fram borið til þess að lögfesta þá venju, sem um þetta hefur gilt áður. Ég tel ekki, að þurfi fleiri orð um þetta. Þetta kom greinilega fram í framsöguræðu hæstv. ráðh., en eins og ég sagði í upphafi, hefur heilbr.- og félmn. á fundi sínum í gær samþ. einróma að leggja til, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 259, hefur heilbr.- og félmn. haft þetta mál til athugunar og mælir með, að það verði samþ. óbreytt. Efni frv. gerir ráð fyrir, að lögfest verði ákvæði hliðstæð því, sem áður var í l. um verkamannabústaði, þannig að Húsnæðismálastofnun ríkisins fái nú forkaupsrétt að þeim íbúðum, sem byggðar hafa verið af framkvæmdanefnd byggingaáætlunar - þó þannig, að íbúðareigendur fái hækkun miðað við það, sem þeir hafa greitt niður af lánum frá húsnæðismálastjórn, sem hvíla á íbúðunum, og eru reglurnar um það, eins og ég sagði, samhljóða því, sem var í l. um verkamannabústaði. Þetta frv. gerir einnig ráð fyrir, að sams konar ákvæði gildi varðandi þær íbúðir, sem byggðar hafa verið eftir þeim kafla l. um húsnæðismálastjórn, sem fjallar um íbúðir, sem byggðar hafa verið vegna útrýmingar á heilsuspillandi íbúðum nema að því leyti, að þar hafi sveitarstjórnir forkaupsrétt að íbúðum, ef til sölu þeirra kemur.



Herra forseti. Eins og fram kemur á þskj. 271, sem nú nýlega hefur verið útbýtt, hefur fjhn. þessarar hv. d. haft þetta frv. til athugunar. Hafði n. samband við ríkisendurskoðandann, Halldór Sigurðsson, og mætti hann á fund hjá n. Ræddi hann þar sérstaklega þær aths., sem þingkjörnir endurskoðendur hafa vísað til aðgerða Alþ. Þá voru og boðaðir á fund n. nokkrir embættismenn, þeir Baldur Möller ráðuneytisstjóri, Hjálmar Vilhjálmsson ráðuneytisstjóri, formaður Bjargráðasjóðs, Páll Líndal borgarlögmaður, form. Sambands ísl. sveitarfélaga, og Magnús E. Guðjónsson, framkvæmdastjóri Bjargráðasjóðs. Þessir aðilar gáfu n. þær upplýsingar, sem óskað var eftir, og ræddu þær aths., sem yfirskoðunarmenn gerðu og vísuðu til aðgerða Alþ. varðandi stofnanir þeirra. Eins og fram kemur í nál., tekur fjhn. undir það, sem kemur fram í bréfi fjmrn. varðandi 9. lið aths. En þar segir m. a., að það sé „. . . næsta vafasamt og geti leitt til ósamræmis í launagreiðslum til opinberra starfsmanna að úrskurða mjög háar aukalaunagreiðslur án samráðs við launamáladeild fjmrn.“ Enn fremur segir í nál.: „ N. álítur nauðsynlegt, eins og segir í bréfi fjmrn., að almennt verði fylgt „þeirri reglu að veita ekki aukavinnugreiðslur mörg ár aftur í tímann vegna ársreikninga ríkisstofnana, enda oftast eitthvað óeðlilegt við slíka langtíma kröfugerð.“ Leggur n. áherzlu á, að ríkisendurskoðunin hagi svo störfum sínum, að til slíks þurfi ekki að koma.“ Í tilefni 17. liðar aths. vill n. taka fram, að hún sér ekki ástæðu til sérstakra aths. út af því. En vegna þess ágreinings, sem þar hefur upp komið, beinir hún því til viðkomandi stjórnvalda, að þau beiti sér fyrir því, að skýrari reglur verði settar um störf Bjargráðasjóðs og einstakra deilda hans, svo að til slíks ágreinings sem hér um ræðir þurfi ekki að koma. Ég sé svo ekki ástæðu til að fjölyrða meira um málið. N. leggur til, eins og fram kemur á þskj. 271, að frv. verði samþ.



Herra forseti. Svo sem segir í grg. með frv. þessu um breytingar á tollskránni, er hér fyrst og fremst um að ræða eftirhreytur af endurskoðun þeirri, sem fór fram á tollskránni um síðustu áramót í sambandi við aðild Íslands að EFTA. Það var þá vitanlegt, að ýmis vafaatriði voru þá enn óljós og síðan hefur komið fram, að nokkrar vörutegundir falla undir EFTA-ákvæðin, sem ekki lá þá ljóst fyrir, að féllu það. Sumar vörur eru framleiddar í landinu, sem þá ekki var í rauninni vitað um, að framleiddar væru eða sumt af því komið til síðar, og allt leiðir þetta af sér, að það er óumflýjanlegt að gera breytingar varðandi viss atriði tollskrárinnar. Það var þá vitað að vísu um veigamestu atriðin í þessu sambandi svo sem tvöfalt gler og rafmagnseldavélar, en jafnvel haft þá í huga að leysa það mál með því að leggja á sérstakt tollvörugjald til þess að vega hér upp á móti og ná sama árangri og hægt er að ná með lækkun tolla. En þar sem ljóst var, að það þurfti að gera allvíðtækar aðrar breytingar af þeim ástæðum, sem ég gat um, þá var horfið að því ráði að undirbúa sérstakt frv. um breytingar á tollskránni, þar sem auk EFTA-varanna voru teknar inn nokkrar breytingar, sem efnislega eru ekki veigamiklar, en eru til samræmis við aðrar breytingar, sem þá voru gerðar á tollskránni. Talið er, að þetta muni samtals, eins og segir í grg., geta valdið ríkissjóði tekjutapi, sem nemi allt að 26 millj. kr. miðað við innflutning s. l. árs, ef allar þessar vörur færast yfir til EFTA-landa, sem að sjálfsögðu er mjög óvíst og ólíklegt, að þær geri, þannig að tekjutapið verði nokkru minna. En jafnhliða þessum breytingum, sem gert er ráð fyrir að gera í þessu sambandi og valda nokkrum tollalækkunum á framleiðslu t. d. rafmagnseldavélum, tvöföldu gleri, lömpum og lýsingartækjum, þá eru sett sérstök ákvæði í heimildargr., sem gera mögulegt að endurgreiða hluta af efnivörum í innlenda framleiðsluvöru af þessu tagi, vegna þess að í mörgum tilfellum er þar um að ræða efnivöru, sem hægt er að nota til margra annarra þarfa, og verður því að hafa þessa endurgreiðsluaðferð. Er hér um fullt samræmi að ræða miðað við þá grundvallarreglu, sem fylgt var við tollskrárbreytinguna nú í byrjun ársins, þ. e. að þar sem um er að ræða 30% lækkun á hinni fullunnu vöru, þá verður lækkunin 50% á hráefnum. Í hv. Ed. var tollskráin tekin til allítarlegrar athugunar og samráð haft við hv. fjhn. þessarar d., og þar voru gerðar á frv. töluverðar breytingar. Sumt af því var gert í beinu samráði við rn., en annað ekki. Ég skal ekkert dæma um þessar breytingar. Þær eru ekki mjög veigamiklar og valda ekki, að því er bezt verður séð, neinu verulegu tekjutapi. Ég hefði þó talið, að það hefði verið æskilegt að takmarka mjög þær breytingar, sem gerðar yrðu, af því að ég lýsti því yfir þá, að miðað við, að þetta yrði afgreitt með þeim hraða, sem æskilegt væri, þá væri það mjög óheppilegt að fara að hreyfa mikið við tollskránni almennt, þar sem erfitt væri að takmarka þær óskir, sem menn kynnu þá að hafa uppi um breytingar. En engu að síður voru þessar breytingar gerðar, og ber að taka það fram, að um það var alger samstaða í hv. Ed., og sá ég því ekki ástæðu til þess að vera að fetta fingur út í þær breytingar, þar sem þær höfðu ekki efnislega mjög mikla þýðingu. Ein breytingin var þess eðlis að fella niður gr., sem gerði ráð fyrir, að með hliðsjón af verðstöðvunarlögunum væri engu að síður heimilt að halda álagningu óbreyttri að krónutölu, þó að um verulega lækkun tolla væri að ræða. Það varð samkomulag um það, og ég lýsti því þegar yfir við 1. umr. málsins, að ef mönnum sýndist, að óheppilegt væri að hafa þessa heimild, sem að sjálfsögðu er aðeins til bráðabirgða, þá væri það mér algerlega að meinfangalausu, að hún væri felld niður, og var þar samkomulag um, að það yrði gert. En vegna þeirra breytinga, sem gerðar voru í Ed. og af því að þetta var gert af nokkurri skyndingu - og ber að vísu að þakka það, að hv. Ed. skyldi svo fljótt afgreiða málið frá sér, því að ég hafði ekki mikla von um það, að það yrði auðið að afgreiða það fyrir áramót, og sannast sagna treysti ég mér ekki til að fara fram á það við hv. Ed., að hún gerði það, en n. vann engu að síður með þessum hraða eru ýmsir tæknilegir gallar á þessum brtt., sem samþykktar voru í hv. Ed. Vildi ég því beina því til fjhn. þessarar hv. d., að hún hefði samráð við deildarstjóra tollamála í fjmrn. og færi með honum yfir þær breytingar, sem samþykktar voru á frv. í Ed., til þess að það a. m. k. verði ótvírætt, að það séu ekki gallar tolltæknilega séð á þeim breytingum, sem þar hafa verið gerðar. Það kynni að koma í ljós, að svo væri, þar sem þetta hefur ekki verið íhugað nægilega vel, og undir öllum kringumstæðum veit ég, að hv. þdm. eru sammála um, að ekki má það gerast, að breytingar séu samþykktar það athuganalítið, að ekki sé alveg ótvírætt, hvað við sé átt, og það leiði til vandræða, þegar til túlkunar kemur. Miðað hins vegar við það, að fjhn. þessarar hv. d. mun hafa verið með í ráðum í sambandi við breytingarnar í Ed., þá vildi ég leyfa mér að vænta þess, að hv. n. sæi sér fært að afgreiða málið með þeim hraða, að það yrði unnt að lögfesta þessar breytingar á tollskránni fyrir áramót, en það er af mörgum ástæðum mjög æskilegt og raunar nauðsynlegt, að það gæti orðið. Ég sé ekki ástæðu til, herra forseti, að hafa um þetta fleiri orð, en legg til, að málinu verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Ég hef ekkert við þetta frv. að athuga í sjálfu sér og ekki heldur það, að afgreiðslu þess sé hraðað. Hitt hefði mér þótt dálítið fróðlegt, ef hæstv. fjmrh. hefði getað gefið okkur svolitla skýrslu um reynsluna af þeirri tollalækkun, sem við samþykktum hér í fyrra. Þar var um að ræða miklu umfangsmeiri tollalækkun en þessa. Ef ég man rétt, þá nam hún um 500 millj. kr., og þegar það mál var afgreitt hér á þingi, voru bornar fram nokkrar efasemdir um það, að þessi tollalækkun mundi koma fram í verðlagi. M. a. var borin fram till. hér á þingi um það, að það yrði tekið upp með því sérstakt eftirlit, en hæstv. ráðh. taldi það óþarfa og taldi, að þetta mundi gerast af sjálfu sér. Því tel ég víst, að hæstv. ráðh. hafi látið fylgjast með því vandlega, að þessi tollalækkun hafi komið fram í verðlagi. Ég get einnig látið þess getið, að ég hef orðið var við það hjá almenningi, að hann telur sig ekki hafa orðið varan við þetta nema í ákaflega sjaldgæfum tilvikum. En mér finnst, að við þurfum að vita staðreyndir um þetta efni, og ég vildi því mælast til þess við hæstv. fjmrh. að hann greindi okkur frá því, hvort ríkisstj. hafi fylgzt með því, að þessar lækkanir hafi stuðlað að lækkun verðlags í verzlunum, og hvort sú lækkun hafi komið til framkvæmda eða að hve miklu leyti hún hafi komið til framkvæmda.



Herra forseti. Það var að sjálfsögðu hlutverk verðlagsyfirvalda að fylgjast með því, að þau áhrif kæmu til framkvæmda, sem tollabreytingin á síðasta þingi hafði. Og það eitt út af fyrir sig, hvort fyrirmæli hafi verið samþykkt um það, að hún skyldi koma til framkvæmda með einhverjum hætti, svo sem hv. fyrirspyrjandi orðaði það, hefði ekki haft ákaflega mikla þýðingu, nema. verðlagsyfirvöld hefðu gert það, sem í þeirra valdi raunverulega stóð, til að sjá til þess, að áhrifin yrðu þau, sem til var stofnað. Þetta held ég, að okkur þurfi ekki að greina á um. Efnislega var það að sjálfsögðu ætlunin, að hún yrði almenningi til góðs í lækkuðu vöruverði, og að því var stefnt. Nú hygg ég, að það sé ákaflega erfitt að svara því, hvort svo sé. Og ég skal taka það fram sem ég býst raunar ekki við, að hv. þm. hafi ætlazt til - að ég hef hér ekki tæmandi skýrslu um það, að hve miklu leyti tollabreytingin hefur komið til framkvæmda. En mér er hins vegar kunnugt um, að í ýmsum tilfellum kom hún greinilega til framkvæmda og í öðrum tilfellum kannske síður. En þetta er mjög erfitt við að fást, vegna þess að þær spurnir, sem ég hafði af þessu - og ég skal taka það fram, að ég spurðist nokkuð fyrir um þetta hjá viðkomandi aðilum - leiddu í ljós, að mjög verulegar verðlagshækkanir höfðu orðið á mörgum vörum, sem leiddu til þess, að þessar tollabreytingar skiluðu sér ekki eins og til hafði staðið og hefði mátt vænta, ef ekki hefði komið til hækkað verðlag á hinum innfluttu vörum. Að öðru leyti, eins og ég sagði, var það að sjálfsögðu hlutverk verðlagsyfirvalda að sjá til þess, að vörur lækkuðu, svo sem eðlilegt var, með hliðsjón af þessari tollabreytingu, sem þarna kom fram. Nú skal það jafnframt tekið fram, að það er ekki endilega víst, að það hafi komið fram lækkun á vörum, þó að tollabreytingin hafi verið heimiluð, vegna þess að hér var aðeins um að ræða tollabreytingar á vörum frá vissum löndum. Og það var að sjálfsögðu ekki hægt að skylda einn né neinn til þess að kaupa þessar vörur. Það eru mismunandi tollar, eins og hv. þm. vita, og þeir voru áfram látnir gilda. Breytingin var ekki nema að sáralitlu leyti á tollum á vörum frá öðrum löndum en EFTA-löndum. En ég get því miður ekki svarað þessari fsp. hv. þm. Hún er vissulega athyglisverð, og það gæti vel verið ástæða til þess, ef það er framkvæmanlegt, að verðlagsyfirvöld láti fara fram sérstaka athugun á því, að hve miklu leyti þessi tollabreyting hafi komið mönnum að gagni í verðlaginu, því að það var vissulega ætlunin, að svo yrði.