Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. fjárveitinganefndar (Magnús Pjetursson) Jeg vil hefja mál mitt með því, að þakka hv. deild meðferðina á brtt. nefndarinnar við 2. umr. Hún var svo góð, og andinn í deildinni var svo samkvæmur anda og stefnu nefndarinnar, að slíkt hefir varla þekst áður. Af brtt. nefndarinnar voru að eins feldar fjórar, af hátt á annað hundrað tillögum, og um sumar þeirra er mjer kunnugt, að þær voru feldar af misskilningi. Til merkis um það, hversu ágætlega fjell saman stefna nefndarinnar og stefna deildarinnar, vil jeg geta þess, að jeg veit ekki til, að af þeim verklegu framkvæmdum, sem nefndin lagði til, hafi nokkurri verið greitt eitt einasta mótatkvæði hjer í hv. deild, og má það heita óræk sönnun fyrir því, hversu vel þær tillögur hafi fallið hv. deild í geð. Eins og hv. deildarmenn hafa sjeð, hefir tekjuhallinn í fjárlögunum, síðan þau komu frá stjórninni, aukist um tæpar 60.000 kr. Með öðrum orðum, nefndirnar, bæði fjárhagsnefnd og fjárveitinganefnd, sem hafa haft frv. til athugunar, skila því nærri því eins og stjórnin. Auðvitað vantar enn í fjárlögin tekjuhallann, sem verður af hinum væntanlegu launalögum sem samþykt verða á þessu þingi. En það var ekki heldur tekið tillit til þeirra í áætlun stjórnarinnar. Því hefir verið haldið fram, bæði af hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) og öðrum, að þetta þing væri eitthvert mesta framkvæmdaþing, sem nokkru sinni hefði þekst. Jeg verð að játa, því miður að jeg held, að seinlega gangi að færa rök fyrir þessari staðhæfingu. Það hefði átt að verða framkvæmdasamasta þingið, sem háð hefir verið, því að það er komið í svo mikla skuld við allar framkvæmdir. Og þó að nú sje gert ráð fyrir, að eitthvað verði framkvæmt fyrir lánsfje, þá er það í raun og veru ekki nýtt lán, heldur tilfærsla af lánum, því að svo verður að líta á, að vegagerðir, brýr og símar sem orðið hafa að sitja á hakanum, hafi lánað landssjóði fjeð, og þá auðvitað með því skilyrði, að hann borgaði það síðar. Þetta má skilja bókstaflega um símann, því að af honum hefir á síðustu árum orðið tekjuafgangur, sem orðið hefir á rekstri hans og hefir ekki verið notaður í þágu hans, heldur gengið beint í landssjóðinn. Af þessum ástæðum verðum við að gera ráð fyrir, að á næstu þingum verðum við enn betur að bæta upp þann halla, sem framkvæmdirnar hafa orðið fyrir. Það er því fullkomin ástæða til að undirstrika það verkefni stjórnar og þings, að undirbúa skattamálin svo, að einhverju verði úr að spila fyrir ríkissjóð framvegis. Þá skal jeg snúa mjer að störfum nefndarinnar. Hún hefir orðið að fara hratt yfir, en þó hefir hún athugað alt, sem þurfti. Þó er ýmislegt enn þá, sem ekki er komið nægilegt samræmi á, sjerstaklega milli launalaganna og þessa frv. En jeg vona, að úr þessu verði bætt, meðan málið er í hv.Ed. Nefndin hefir nú komið með nokkrar brtt., og ef þær verða samþyktar, hafa þær í för með sjer rúm 70,000 kr. útgjöld. Þá hafa og komið fram frá hv.þm. talsverðar brtt., og sumar þeirra algerlega að óvörum. Ef þær yrðu samþ., yrði gjaldaukinn um 118 þús. kr., en lækkunin 22 þús. kr. Það lítur því svo út, sem hv.þm. hafi ekki ofboðið örlæti fjárveitinganefndar, úr því að þeir vilja heldur bæta við en klípa af útgjöldunum. Þá skal jeg fara nokkrum orðum um einstakar brtt. nefndarinnar. Þær eru nú ekki margar, að eins fimm við minn kafla. Jeg get tekið till. um læknana, á þgskj. 728, allar í einu. Þessir læknar eru allir kennarar við háskólann, eða að nokkru leyti starfsmenn ríkisins. Sendu þeir í byrjun þings nefndinni beiðni um, að þeir fengju launabætur, í samræmi við launabætur hjeraðslækna yfirleitt. Nefndin fjelst á þetta, en gerir þó ekki ráð fyrir, að þeir fái dýrtíðaruppbót af þessum launum. Þá kem jeg að 5. lið á þgskj. 728. Er hún þess efnis, að veittar skuli 1000 kr. til þess að ryðja akfæran veg frá Kópaskersvogi inn að Jökulsárbrú. Þessi fjárveiting er raun og veru endurveiting, og var það af misgáningi, að hún kom ekki fram við 2. umr. Erindi þetta var sem sje á sama skjali og annað erindi, en það varaðist nefndin ekki. Í fjárlögunum 1914–15 var ákveðið að veita til vegar þessa 1000 kr. hvort árið, gegn jafnmiklu tillagi annarsstaðar frá. Sýslan taldi sig þá eiga von á, að flutningabraut væri lögð á landsins kostnað á þessu svæði, og vildi ekki leggja neitt á móti. En úr því að sýslan tók þannig í málið, þá fjell fjárveitingin niður. Nú hefir sýslan sjeð sig um hönd og er nú fús á að leggja sinn skerf á móti, og hefir þegar lagt í einhvern kostnað. Hún fer því fram á að fá endurveitt það, sem áður var veitt, svo að vegurinn verði gerður akfær. Nefndin taldi þetta sanngjarnt, en þetta varð að vera sjerstakur liður, en ekki undir akfærum sýsluvegum. Þar eru heimtuð skilyrði, sem þarna er ekki hægt að fara fram á, og þess vegna verður fjárveitingin að vera miðuð við þetta sjerstaka tilfelli, vera staðbundin. Það er óþarfi að fara fleiri orðum um brtt. nefndarinnar, en vegna þess, að ekki hefir unnist tími til að semja nefndarálit, þá verð jeg að bæta nokkru við, sem ekki stendur í sambandi við neina breytingartillögu. Nefndinni barst brjef frá 3 útgerðarmönnum, sem síldveiði stunda við Ingólfsfjörð. Með leyfi hæstv. forseta ætla jeg að lesa upp kafla, til þess að skýra það, sem jeg ætla að segja, fyrir nefndarinnar hönd. Brjefkaflinn hljóðar svo. „ Á Ingólfsfirði hefir síldveiði verið rekin í ár frá 3 stöðvum, með 11 skipum innlendum, og samtals verið við þann atvinnurekstur um 400 manns. Þar eru nú útmældar lóðir undir 20–30 stöðvar, og eru þær flestar í landareign ríkissjóðs, og sem gefa honum mikil lóðargjöld. Heimsófriðurinn hefir valdið því, að fáar stöðvar eru enn reistar. En það má ganga að því vísu, að þegar á næsta ári verði reistar margar nýjar stöðvar á hinum útmældu lóðum, ekki síst ef vissa væri fyrir símasambandi þangað innan næsta úthalds. Norðmenn t. d. eiga útmæld þarna á Ingólfsfirði 8 stöðvarstæði, og hefði minsta kosti einni þeirra reist stöð þar og rekið veiði í ár, ef sími hefði verið kominn þangað. Hefir ríkissjóður tapað miklu fje við það, í tunnutolli og útflutningstolli, því báðir þessir útvegsmenn stunduðu veiði þar norður frá í ár og fluttu aflann út, án þess að hann kæmi á land. Eftir því sem veiði hefir hepnast frá þessum stað síðustu 2 árin, þá lítur ekki út fyrir annað en að Ingólfsfjörður verði framvegis með stærstu og veiðisælustu síldarstöðvum landsins. Reykjarfjörður liggur líka vafalaust vel við síldveiðum, en þó ekki sem Ingólfsfjörður, enda er ekki aðsókn að honum nálægt eins mikil og þar er nú að eins ein síldarstöð. Að öðru leyti má taka eftirgreind atriði fram, sem mælandi með því, að línan verði strax ákveðin alla leið til Ingólfsfjarðar. Á Reykjarfirði er að vísu gamall verslunarstaður, en verslun er þar fremur lítil, og að eins helmingur við það, sem er á Norðurfirði. Og þar sem útlit er fyrir, að þegar næsta ár verði mörg hundruð manns á Ingólfsfirði við þessa atvinnu, þá hlýtur það að auka samgöngur og verslun að miklum mun þar norður frá. Frá sjálfs hjeraðsins sjónarmiði er íbúatölu á svæðinu Reykjarfjörður–Ófeigsfjörður þannig háttað, að ¾ allra íbúanna ættu hægra með að ná símasambandi, ef línan lægi til Ingólfsfjarðar, um Árnes. Vegna þess, hve stutt innsigling er á Ingólfsfjörð og Norðurfjörð frá síldarmiðunum, myndu mörg skip leita þangað, til að ná símasambandi, þó þau ekki hefðu annað erindi, og myndi það drjúgum hjálpa til að auka tekjur þessarar símalínu. Það virðist nú ekki þörf á að taka meira fram til að sýna fram á, að sjálfsagt sje þegar til ákvörðunar um lagningu símalínunnar norðureftir verður að ræða, að ákveða hana strax alla leið til Ingólfsfjarðar. Bæði kallar þörfin ekki síður þangað, og spottinn frá Reykjarfirði myndi vafalaust, þegar í stað reynast þýðingarmikill liður línunnar, ekki eingöngu fyrir hjeraðsheildina og útvegsmenn þar nyrðra, heldur og einnig fyrir tekjur landssímans og ríkissjóðs. Vjer vonumst því fastlega til, að hv. fjárveitinganefnd, við nánari athugun, sannfærist um rjettmæti þeirrar kröfu, að strax og ákvörðun verður tekin um þetta mál á Alþingi, að línan þó verði ákveðin alla leið til Ingólfsfjarðar.“ Út af þessu vill nefndin láta þess getið, að þó að hún nú ekki hafi lagt til, að veitt yrði fje til símalínu þessarar, svo mikið, að nægði til að koma henni alla leið norður á Ingólfsfjörð, þá telur hún erindi þessara manna bygt á góðum rökum. Vill hún því geta þess, að hún, svo framarlega sem landssímastjóri og landsstjórn álíta framkvæmanlegt og hagkvæmara að byggja línuna til Ingólfsfjarðar, samtímis Reykjarfjarðarlínunni sjer ekkert á móti því. þar sem lína þessi hlyti, hvort sem er, að koma næsta ár á eftir. En það vill hún taka fram, að hún ætlast til, að framlag til þessa línustúfs verði hlutfallslega ríflegra annarsstaðar frá en gert er ráð fyrir um Reykjarfjarðarálmuna.  (H. K.: Af hvaða ástæðum?)  Þessi lína kemur almenningi að notum jafnóðum, en hin liggur um óbygðir, enda er þarna svo mikið um að gera, að ekki munar miklu, þó að framlagið verði hærra. Þá er best að láta nú þegar uppi hug nefndarinnar um till. þær, sem ýmsir hv. deildarmenn hafa borið fram. Fyrst er brtt. á þgskj. 711, frá hv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.), og er hún uppvakningur frá 2. umr., þótt í öðrum búningi sje. Jeg býst ekki við, að till. verði tekið betur nú en áður. Nefndin var skift um hana þá, en nú býst jeg við, að hún verði öll á einn máli um að kveða hana niður. Till. fer fram á það, að risnufje og íbúðar sendiherrans falli niður. Hvort flm. ætlast til, að sendiherrann sofi hjá kunningjum sínum til skiftis, og sje þess á milli á götunni, veit jeg ekki, en helst virðist eiga að skilja till. á þá leið. Jeg vona, að hv.þm. (E. Árna.) taki till. aftur og losi okkur við að fella hana hjer. Þá er till. frá hv. 1. þm. Skagf. (M. G.), um styrk til tveggja hreppa til læknisvitjunar. Jeg skal geta þess, að nefndin er þessu meðmælt, en annars býst jeg við, að hv.þm. (M. G.) tali fyrir henni og beri fram sínar ástæður, og sje jeg því ekki þörf á að fara frekar út í það hjer. Þá kem jeg að brtt. á þgskj. 695, frá þeim hv. 1. þm. Árn. (S. S.) og 2. þm. Rang. (E. J.). um styrk til Ólafs Ísleifssonar. Nefndin ákvað að láta þessa till. afskiftalausa, og hafa nefndarmenn því óbundnar hendur. En jeg get mjer þess til, að fleiri atkv. mundu fást með till., ef upphæðin væri ekki eins há og hún er. Það er fram komin viðaukatill. frá háttv.þm. Barð. (H. K.), og er hún ein af þeim, sem komu nefndinni mjög á óvart. Hv. þm. hefir kastað fram till. um atriði, sem ekki hefir legið fyrir, sem ekkert erindi hefir borist um, og hv.flm. hefir ekki minst á fyr. Það liggja engar upplýsingar fyrir, engin áætlun hefir verið gerð, og er undarlegt að hv.flm. ætli mönnum samt að vera með till. Það getur nefndin ekki; hún verður að mæla á móti henni. Það getur verið, að hv.flm. gefi einhverjar skýringar nú við þessa umr., og verður þá deildin að skera úr því, hvort hún álítur þær fullnægjandi og málið á rökum bygt. Þá er næst till. frá hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), á þgskj. 723, og fer hún fram á það, að styrkur til minningarsjóðs Maríu Össurardóttur falli niður. Nefndin hefir tekið þennan styrk upp og fengið hv. deild til að samþykkja hann, og væri því einkennilegt, ef hún mælti nú með því, að styrkurinn fjelli niður. Hún hefir ekki viljað beita því valdi, sem þingsköpin heimila henni, til að hindra þessa till., af því að hún gerir ekki ráð fyrir, að deildin fari að snúast um sjálfa sig. Jeg býst við, að deildin ráði niðurlögum þessarar till. með miklum atkvæðamun. Annars getur verið vafamál, hvort hún getur komið til atkv., og sker hæstv. forseti úr því. En skilningur háttv.flm. á hugarfari og stefnufestu manna virðist alleinkennilegur, og lítill virðingarauki deildinni.  (Sv. Ó.: Það lá ekki fyrir að taka styrkinn niður.)  Nei, en það lá fyrir að taka hann upp, og það var gert. Þá er brtt. á þgskj. 721, frá hv. 2. þm.N.-M. (Þorst. J.), um lítilfjörlega breytingu á launum póstafgreiðslumanna. Þetta mun gert til þess, að hægt verði að setja á stofn póstafgreiðslu í Borgarfirði eystra. Þó að nefndin sje því meðmælt, að póstafgreiðsla komist þarna á, þá álítur hún ekki ástæðu til að breyta upphæðum í frv. af þeirri ástæðu, vegna þess, að enn er alt óákveðið um launamálið, en þetta stendur í nánu sambandi við það, og verður þessum liðum sennilega, hvort sem er, síðar nokkuð breytt. Jeg vænti því þess, að hv.flm. taki till. aftur, en hann hefir fullan stuðning nefndarinnar í málinu sjálfu, þó að hún taki ekki upp fjárveitinguna á þessu stigi. Þá er brtt. á þgskj. 703, frá háttv. 1. þm.N.-M. (J. J.), og er hún í 2 liðum. Um þessa brtt. get jeg sagt það, að nefndin er meðmælt fyrri liðnum, en getur ekki fallist á þau síðari. Hún telur ekki óeðlilegt að hækka það tillag, sem till. fer fram á, en hins vegar vill hún ekki bæta fyrir það sem liðið er. Þá kem jeg að brtt. við samgöngumálakaflann, og þarf jeg ekki að fjölyrða um hana. Nefndin hjelt sjer nokkuð við álit og till. samgöngumálanefndar, og verður því á móti till. á þgskj. 685, frá háttv.þm. Borgf. (P. O.), þar sem hin nefndin var á því máli að fella þann styrk burt. Um brtt. á þgskj. 684, frá háttv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og fleiri háttv.þm., er það að segja, að afstaða nefndarinnar er óbreytt, og þykir mjer ólíklegt, að brtt. komi til atkv. Um tillöguna um Breiðafjarðarbátinn getur nefndin lítið látið uppi að sinni. Hún hefir ekki sjeð ástæðurnar, en býst við, að háttv.flm. hafi ráðfært sig við samgöngumálanefnd, og kemur það þá fram í umr., en nefndin, sem slík. lætur sig ekki skifta það atriði, enda er þetta ekki fjárveitingaatriði. Þá er brtt. á þgskj. 724, frá háttv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.). Þar er ekki farið fram á fjárveitingu, heldur að eins flutning á milli ára. Það er ætlast til, að meira verði veitt fyrra árið en áður, án þess að hækka upphæðina á fjárhagstímabilinu. Nefndin er ekki á móti því, að fleiri vitar verði bygðir fyrra árið, svo framarlega sem það er framkvæmanlegt. Það má einu skifta, þó að 5 vitar sjeu bygðir fyrra árið og 2–3 það síðara, en það getur verið, að ekki sje hægt að koma því við. Það er líka leyfilegt fyrir stjórnina að færa þetta til, eftir hentugleika, án till., og verður þá þessi brtt. óþörf. En, sem sagt, brtt. gerir enga skekkju og liggur því nefndinni í ljettu rúmi. Nefndin sá ekki till. fyr en í morgun, og hefir því ekki haft tíma til að tala við vitamálastjóra, en það getur verið, að hv.flm. (Sv. Ó.) hafi gert það, og ef brtt. er með samþykki vitamálastjóra, þá er ekkert á móti því, að hún verði samþykt. Þá er brtt. á þgskj. 720. frá háttv. 1. þm. Eyf. (St. St), um uppbót á launum símastöðvarstjórans á Siglufirði. Nefndin, eða meiri hluti hennar, er þessu meðmæltur, og sama má segja um landssímastjórann. Jeg held, að jeg þurfi ekki að fara um þetta fleiri orðum, og tekur þá væntanlega við háttv. samverkamaður minn (B. J.).

Fjármálaráðherra (S. E.) Háttv. frsm. (M. P.) tók það fram, að atkvgr. í þessu máli sýndi, að háttv. deild væri nefndinni sammála, og er það rjett. En háttv.frsm. (M. P.) sagði einnig, að tekjuhallinn væri 60 þús. kr. meiri hjá nefndinni en 1 stjórnarfrv., en það get jeg ekki fallist á að sje rjett. Ef svo væri, þá gæti nefndin haft góða samvisku. En hv.frsm. (M. P.) gleymdi að reikna með tekjuaukum þeim, sem bæst hafa á tekjulið fjárlaganna, síðan fjárlagafrv. fór frá stjórninni. Samkvæmt skattafrv. stjórnarinnar, þegar þau eru tekin til greina, þá hlýtur háttv.þm. að vera ljóst, að útgjöldin, sem aukin hafa verið í fjárlagafrv., gera halla, sem er 60 þús. kr. meiri en sá upprunalegi halli var á fjárlagafrv., að viðbættum hinum áætluðu tekjum samkvæmt skattafrv. stjórnarinnar. En þau frv. getur háttv. fjárveitinganefnd ekki tileinkað sjer. Þetta þing hefir lagt grundvöll til þess, að skuldir landsins, eins og þær voru á undan stríðinu, margfaldast á nokkrum árum. Þó mjer hafi verið ámælt fyrir að vilja halda aftur af, þá hefi jeg að eins gert það, sem jeg áleit skyldu mína við þingið, að benda á þetta. Jeg veit hverju verður svarað, að ekkert geri til, þó skuldirnar margfaldist, það megi halda áfram í það óendanlega, það sje altaf hægt að auka tekjurnar. Þetta væri hægt að segja og standa við, ef gjaldþol þjóðarinnar væri takmarkalaust. En svo er nú ekki, og einhversstaðar eru takmörkin. Jeg sagði, að skuldirnar mundu verða áttfaldaðar frá því, sem fyrir stríðið var, þegar búið væri að koma ýmsum þeim framkvæmdum í verk, sem nú hefir verið lagður grundvöllur að. Fyrir stríðið voru skuldirnar hjer um bil 2 miljónir. Um áramótin nú vil jeg gera þær, þegar fje í landsverslun og skipum er dregið frá, um 6½ milj. kr. Þegar brýr hafa verið bygðar samkv. brúafrv., koma 2 milj. í viðbót, þá í hafnafyrirtæki 1 milj., í byggingar um 4 milj. og í strandgæslu um 3 milj. kr. Á þessu má sjá, að horfurnar fyrir skuldaaukanum eru ekki litlar. Hv. frsm. (M. P.) sagði að endurskoða þyrfti skattamálalöggjöfina, og er jeg honum sammála um það, enda hefi jeg tekið það fram þegar í byrjun umræðna um fjármál landsins. Mjer hefir heyrst á sumum, að þeir geri sjer von um, að þessi endurskoðun muni ljetta byrðum á landsmönnum; en enginu skyldi gera sjer of miklar vonir um það, því að ekki má gera ráð fyrir, að gjöldin minki við þá endurskoðun, og einhversstaðar verður að fá tekjur upp í gjöldin. Hingað til hafa menn verið furðu fáorðir um, hvaðan tekjurnar ættu að koma, eða á hvern hátt þeirra skyldi afla. Reyndar hefir nýlega komið fram tillaga um að afnema bannlögin og afla landinu stórtekna með því, að leggja toll á vínföng. En eins og flestir munu renna grun í, þá mun jeg ekki, á meðan jeg er í þessari stöðu - en sú tíð fer nú líklega að styttast - koma með tillögu um það; þvert á móti vil jeg, að bannlögin haldist sem lengst. Það verður því einhver annar að taka að sjer þann starfa í minn stað. Jeg sje að öðru leyti ekki ástæðu til að tala um sjerstakar brtt., enda heyra fæstar þeirra undir mig. Jeg veit, að háttv. deild lítur öðruvísi á tekjuhallann en jeg, en spá mín er sú, að nýkosið þing muni líta á hann líkum augum og jeg geri.

Frsm. fjárveitinganefndar (Bjarni Jónsson) Jeg skal vera stuttorður um þann kafla fjárlaganna, sem jeg á að skýra fyrir háttv. þingdm., og að eins skýra frá með fáum orðum, hvað nefndin hugsaði sjer með till. sínum. Kem jeg þá fyrst að brtt. nefndarinnar við 14. gr. A. b. 2., til bráðabirgðauppbótar á brauðum. Þarf jeg ekki annað en benda á brtt. nefndarinnar, því að háttv. deild sjer og veit, hvernig í henni liggur. Nefndin leggur til, að liðurinn í 14. gr. B. IV. b. 2. falli niður, og stendur svo á því, að við atkvgr. um fjárlögin var feldur liðurinn um tvo aukakennara við mentaskólann, af því að ætlast var til, að þeir yrðu fastir kennarar og laun þeirra ákveðin í launalögunum, eins og hinna föstu kennaranna. Eins ætlast nefndin til að fari um þennan kennara, að hann verð, skipaður fastur kennari við kennaraskólann. Ætlast nefndin svo til, að þessi yfirlýsing hennar og atkvæðagreiðsla deildarinnar, sem nefndin gerir ráð fyrir að falli sjer í vil sje fullkomin heimild fyrir stjórnina til þess að gera þessa breytingu, eins og hún taldi sjer heimilt að breyta til með kennara mentaskólans, án þess að sjerstök lög væru um það gerð. Þá kem jeg að verslunarskólunum báðum. Jeg gat þess við 2. umr., að geymt hefði verið að gera út um það mál í nefndinni, því að til orða kom að koma upp ríkisskóla handa verslunarmönnum, þar sem allar verslunarstefnur gætu fengið aðgang í. Það má rjettast telja, að í landinu sje kaupmannaskóli, sem geri báðum stefnunum jafnt undir höfði, samvinnustefnunni og kaupmenskustefnunni, skóli, er mentaði sem best kaupsýslumenn landsins, því að á miklu veltur með fjármagn og framfarir þjóðarinnar, að verslunarmenn sjeu sem best undir starf sitt búnir og færir um að rækja það vel: en til þess þarf góða mentun og víðtæka. Nú er að vísu komið fram frumvarp um stofnun verslunarskóla Íslands; en þótt það sje fram komið, þá verður sá skóli fráleitt stofnaður í ár, og vart að ári, og því hefir nefndin borið fram bráðabirgðatill. sínar um kenslu í verslunarfræðum. Leggur hún til, að veittar sjeu 9000 kr. á ári til starfrækslu verslunarskóla kaupmannafjelagsins í Reykjavík og 7000 kr. á ári til sambands samvinnufjelaganna, til að halda uppi skóla fyrir verslunarmenn. Nefndin leggur til, að fyrri skólanum sje veittur 2000 kr. hærri styrkur en hinum, af því að hann er eldri og gera má ráð fyrir að hann verði fjölsóttari í bráð. Styrkurinn handa hinum skólanum má kallast allríflegur, þar sem er að ræða um stofnun, sem nýtekin er til starfa. Vildi nefndin með því sýna, að hún ætlaði sjer að gera sem minst upp á milli þessara tveggja stefna, sem á bak við skólana standa. Nefndinni þótti þörf á að bæta við till. sína á þgskj. 728, um samvinnuskólann þessum orðum: ,,þegar hann er tekinn til starfa“, og er þessi viðaukatill. á þgskj. 736. Við landsbókasafnið vill nefndin að komi á eftir „ljósa“: „ræstingar“. Þessi tillaga er þannig til komin, að núverandi dyravörður hefir orðið að borga ræsting safnsins af launum sínum, og er hún dýr nú á dögum. Aðrir, sem líkt stendur á um, svo sem dyravörðurinn í stjórnarráðshúsinu og dyravörður háskólans, fá kostnað þennan endurgoldinn, og þykir nefndinni rjett, að eins sje farið með dyravörð bókasafnsins, Þá kem jeg að leikfjelaginu. Nefndinni þótti viðurhlutamikið, að veita því allan þann styrk, sem það fór fram á og þarfnast eða 30–40000 kr. á ári. Meiri hluti nefndarinnar gat eigi lagt með, að svo yrði gert; en hins vegar þóttist hann ekki geta neitað því um styrk til að koma upp geymsluhúsi fyrir áhöld sín. Leikfjelagið á allmikið af leiktjöldum, búningum og fleira, sem vel þarf að geyma, en vantar geymslustað fyrir það. Fjelagið hefir von um að það fái að byggja útbyggingu úr húsi því, sem það hefir nú bækistöð sína í. Vill nefndin veita fjelaginu 10,000 kr. styrk til að koma upp húsi þessu. Þá var og nefndin á því, að sett væri sem skilyrði fyrir 2000 kr. til fjelagsins, að Reykjavíkurbær legði fram að sínu leyti 1000 kr., í stað 500 kr., sem áður voru heimtaðar. 11. liður í brtt. nefndarinnar, um styrkinn til dr. Helga Jónssonar, að hann sje færður úr 3000 kr. á ári upp í 4000 kr. Ef maður þessi væri embættismaður ríkisins og fengi dýrtíðaruppbót sem aðrir embættismenn, 60% af fyrsta þús., 30% af öðru, og 10% af hinu þriðja, þá svaraði það einmitt til þessa. Nefndinni fanst rjett að leggja þetta til, því að hún vildi ekki fallast á, að þeir, sem taldir eru í 15. gr., fengju dýrtíðaruppbót. Jeg skal ekki fjölyrða um þetta, því að hjer á bróðir minn hlut að máli, en ekki skammast jeg mín þó fyrir að greiða atkvæði með þessu. Helgi hefir frá barnæsku lagt rækt við þann arf, sem við bræður fengum í föðurgarði, að leggja meiri rækt við hugsjónir en fjárgróða. Hann hefir lagt ríkan hug á vísindastörf og gefið sig við þeim, eftir því sem hagur hans hefir leyft, og jafnvel um fram það. Hann er nú kominn yfir fimtugt, og hefir lengi verið fremur heilsuveill, en orðið að leggja mikið á sig við tímakenslu, til þess að hafa ofan af fyrir sjer. Nú langar hann til að fá nokkurt næði til þess að vinna úr vísindasöfnum þeim, er hann á. Nú veit jeg ekki, hvort hv.þdm. þykir þetta tilvinnandi, þótt jeg þykist þess viss, að það mundi borga sig margfaldlega fyrir landið, og öll er nefndin fús á að veita viðbót þessa. Þá sný jeg mjer að Sigurði Guðmundssyni frá Hofdölum í Skagafirði. Hann hefir stundað nám í listaskólanum í Kaupmannahöfn, eins og Guðjón Samúelsson; en þeir, sem nám stunda við þann skóla, geta ekki fengið styrk, eins og t. d. stúdentar á Garði. Hann hefir nú tekið fyrri hluta prófið við skólann með hárri fyrstu einkunn, og langar til að gerast fullnuma í grein sinni, ef fje skortir eigi; en af eigin ramleik getur hann ekki klofið námskostnaðinn, því að hann er fátækur. Nefndin hafði, er hún samdi nefndarálit sitt og brtt., ekki tekið umsókn Sigurðar til meðferðar, en lagt hana með umsóknum stúdenta um utanfararstyrk. En er hún fór að athuga málið, sá hún, að nokkuð öðruvísi stóð á með hann en stúdenta, meðal annars af því, að hann hefir ekki tekið stúdentspróf, heldur hvarf hann frá námi í mentaskólanum áður en hann tæki það, bæði sökum þess, að hann varð þar sjúkur um stund, og svo af því, að hann hneigðist þá þegar að því námi, er hann stundar nú, en til að komast að því þarf ekki stúdentspróf. Sigurður er sagður listfengur maður, svo sem var frændi hans Sigurður Guðmundsson málari. Ýmsir mentaðir og greinagóðir menn hafa talað við mig um pilt þennan, einkum yngri menn, sem þekkja hann frá skólaárum hans, og láta þeir allir vel af honum. Seinna ár yfirstandandi fjárhagstímabils var honum í fjárlögunum veittur 800 kr. styrkur, eftir að styrktími Guðjóns Samúelssonar var útrunninn. Það virðist því svo, sem sú regla hafi verið tekin að veita einum manni í senn styrk til húsabygginganáms. Nú hefir nefndin fallist á að leggja til, að honum sje veittur 1500 kr. styrkur á ári. Hann fór ekki fram á meira, og þótti nefndinni svo hóflega af stað farið, að eigi væri ástæða til að klípa af því. Næst kem jeg að brtt., sem minst var á við 2. umr., um Óslandshlíðaráveituna; er það ekki annað en að 4000 er breytt í 5000, eins og upprunalega átti að vera. Þá kemur nýr liður um að veita Jóni Guðmundssyni ostagerðarmanni 2000 kr. til Noregsferðar. Hygg jeg, að hv. 1. þm. Árn.(S. S.), sem er frömuður lista og ostagerða, muni taka tillögu þessari fegins hendi, því að sjálfur bar hann fram samskonar tillögu til 2. umr., en þá fjell hún. Nú hefir nefndin tekið upp tillögu þessa með nokkru lægri upphæð; hún leit svo á, að þótt maður þessi hefði lært að búa til eina tegund osta, gráðaosta, þá væri þarflegt, að hann lærði og að gera aðra osta. Maður þessi mun ekki vera svo efnaður, að hann treysti sjer til að fara utan fyrir eigið fje; vill nefndin því styrkja hann til fararinnar, en ætlast svo til þess, að hann kenni öðrum ostagerð, er heim kemur, án þess að gera sjer það að gróðavegi. 15. liðurinn er um uppbót á lögákveðinni taxta dýralækna, 1200 kr. Það er ákveðið með lögum um kaup þeirra á ferðum, og hefir það ekki verið hækkað, þótt alt annað hafi hækkað í verði, en peningar lækkað að sama skapi og peningagjald. Uppbót þessi á að vera fyrir 1918, og verður nefndin að telja sanngjarnt, að þeir fái hana á sama hátt og aðrir starfsmenn ríkisins hafa fengið dýrtíðaruppbætur. Nefndin leggur til, að styrkurinn til manns til leiðbeiningar um húsagerð til sveita skuli hækkaður úr 2500 kr. upp í 3000 kr. á ári. Þetta er ekki mikil hækkun handa manni þessum, sem verið hefir nokkur ár í þjónustu landsins fyrir lágt kaup, og sjálfsagt setið af sjer ýms gróðavænleg fyrirtæki fyrir það, því hann er dugnaðarmaður. Upphaflega lærði hann trjesmíði, en fór síðan utan og gekk um tveggja ára skeið í skóla í Osló til að fullkomna sig í teikningu og húsagerð og fleira, er heyrir iðn hans til. Síðan hefir hann lagt fyrir sig holsteinagerð: hafa þeir steinar reynst vel til bygginga og húsin rakaminni en hús steypt á þann veg, er tíðkast hefir. Í öðru lagi leggur nefndin til, að maður þessi fái 600 kr. til skrifstofuhalds; er það nauðsynlegt, því að hann þarf að hafa herbergi til að geta tekið móti mönnum til viðtals og til að geyma í teikningar sínar og áhöld. Vona jeg, að enginn hafi á móti þessu, því að hjer er alt skorið við neglur; en maðurinn ætti hins vegar að njóta þess, að hann vill vera í þjónustu landsins, þótt hann eigi annars arðvænlegra kost; er það af því að hann hefir hinn mesta áhuga á að koma byggingarmálum okkar í betra horf og bæta húsagerð í sveitum, og af því, að hann vill endurgjalda landinu með starfi sínu ofurlítinn styrk, sem honum var veittur, þegar hann var að námi. Þá er að minnast á styrkinn til flugfjelagsins. Það hefir jafnan verið kostur á Alþingi, að það hefir verið fljótt til að styrkja nýjar samgöngubætur. Þess má minnast, að þingið veitti D. Thomsen styrk fyrir allmörgum árum, til að kaupa vjelvagn: og þótt þau kaup mishepnuðust og vagninn reyndist ekki vel, þá var það lofsvert af þinginu að hlaupa þar undir bagga: og síðan hefir það sýnt sig, að hin mesta samgöngubót er að vjelvögnum, þótt þinginu sýnist líklega annað eða öðruvísi verður það ekki skilið, er það vill leggja allþungan skatt á vagna þessa. Nú er hjer enn á ferð nýtt samgöngufæri. Að vísu er ekki hægt að segja með vissu, að hve miklu gagni það muni koma, en slíkar eru þó horfur með það, að þingið styðji fyrirtækið að einhverju leyti. Þeir, sem gengist hafa fyrir stofnun flugfjelagsins og framkvæmdum þess, hafa lagt mikið erfiði á sig: þeir hafa þegar lagt fram 28,000 kr., en það nægir ekki til að koma fyrirtækinu í fast horf. Þeir skulda nú fyrir skála yfir vjelina og flutningsgjald hennar frá Skotlandi hátt á fimta þúsund krónur. Vjelin var flutt hingað til lands á skipi landssjóðs, og er ætlast til, að af þeim 15.000 kr., sem nefndin ætlast til að veittar sjeu, gangi 5,000 kr. til að borga með flutningsgjaldið. Jeg skal engu um það spá, hvað nytsamar flugvjelar muni reynast hjer á landi, en get þess þó, að vjel slík sem sú er hjer er nú, geti flutt póstflutning. 2–300 pund á skömmum tíma landshornanna á milli. Eitt dæmi af mörgum um það, hvert gagn flugvjel getur unnið, má nefna. Það getur komið fyrir, að maður sýkist langt frá lækni. og þurfi skjótrar læknishjálpar. og að líf liggi við, fái hann hana ekki. Sje nú sími í nánd, má kalla lækni, og má þá fljúga með hann, með öll nauðsynleg áhöld um langan veg á örstuttum tíma, sjúklingnum til bjargar. Skal jeg svo ekki fjölyrða um þetta, þótt margt fleira mætti tína til. Jeg vil að eins minna á, að vel sæmir þinginu að styðja þá menn, er hjer brjóta þann ís, sem stjórninni lá nærri að verða fyrst til að brjóta. Næst kem jeg að till. nefndarinnar um, að tveim fátækum og öldruðum konum sje veittur ofurlítill styrkur, sem þeim getur orðið að nokkru liði, þótt lítill sje. Önnur þeirra, Ólöf Sigurðardóttir á Hlöðum, er alkunn fyrir gáfur og hjálpsemi við nauðstadda, og mun af flestum talin makleg þessa litla styrks. Hin konan, Anna Thorlacius í Stykkishólmi, sem nokkrir hv.þdm. slátruðu við 2. umr. fjárlaganna, af umhyggjusemi fyrir landssjóði, er sæmdarkona, fróð um forna siði og þjóðvenjur, og hefir ritað nokkuð um það efni. Nú hefir nefndin fært styrkinn niður um 200 kr. frá því sem áður var, í því trausti, að þessi lækkun hræri svo hjörtu þeirra, sem áður voru móti styrkveitingunni, til þess að greiða nú atkvæði með henni, þótt þessi niðurfærsla sje að sjálfsögðu miklu tilfinnanlegri fyrir hana og muni hana meiru en landssjóð. Þá er 19. liður. Það er styrkur til ekkju Lárusar prests Halldórssonar. Það gleymdist við síðustu umr. að lagfæra hann og setja liðinn í sama horf og liðinn um styrk til Hlífar Bogadóttur, ekkju Pjeturs Þorsteinssonar. Er eins statt með báðar þessar konur, að menn þeirra hafa verið brjóstveikir, og því ekki getað sjeð fyrir fjölskyldu sinni eftir sinn dag. Þótti nefndinni því rjett að bæta við konu þessa 150 kr. með hverju barni hennar; að eins hefir gleymst að geta þess, sem er undirskilið, að þetta á að eins við um börn þau, sem eru í ómegð. Í b.-lið þessarar brtt. er farið fram á, að frú Ingeborg Sigurjónsson, ekkja Jóhanns Sigurjónssonar, fái að halda þessum 1000 kr., sem hann hefir haft. Þótti nefndinni rjett að sýna þann metnað, að konu þessari væri sjeð borgið af landinu engu síður þótt hún sje af annari þjóð. Annars þarf jeg ekki að tala fyrir þessum lið, þar sem jeg tel víst, að hann sæti engum mótmælum. Þá er 20. liður, þar sem landsstjórninni er veitt heimild til að kaupa Ólafsdal í Dalasýslu fyrir sanngjarnt verð. Hefir mörgum leikið hugur á því, að ekkja Torfa heitins í Ólafsdal þyrfti ekki að selja eignir sínar sjer í óhag, og mannvirki hverjum óvöldum manni, sem hafa vildi. Það er líka til sjóður sem ætlaður er til að koma upp skóla fyrir konur í Breiðafirði. Leikur mönnum hugur á að skóli þessi, sem stofna á fyrir sjóð þennan, sem frú Benediktsson stofnaði, verði settur í Ólafsdal. Þess er líka að geta, að þangað er nú ekki eins illfært og áður var, þar sem nú er komin höfn í Salthólmavík. og er ekki nema spotti þaðan og inn fjörðinn til Ólafsvíkur, og því ekki dýr flutningur þaðan. Þá leið má líka ganga á 2–3 tímum, ef svo færi, að rok kæmi á af norðan eða austan, svo að menn yrðu að hætta flutningi í miðju kafi. Það er því mikill munur á þessu og því, sem var í tíð Torfa heitins, þegar hann varð að sækja alt út í Stykkishólm. Og að verða að enda þá löngu ferð með því að bera af skipi sínu einhversstaðar utan heimilis, það gat orðið dýr flutningur. En nú er miklu hægra um vik í þessu efni og er staðurinn því nú betur fallinn til þess að hafa þar skóla þennan. Þar er líka tún bæði gott og stórt, og hægt að hafa þar búsýslu þá, sem þarf til þess, að konur fái fræðslu í öllu því, sem að henni lýtur, auk hinnar bóklegu fræðslu. Þetta mælir því mjög með till. þessari, þó hitt ætti að vera nóg, minningin um Torfa heitinn, og það, að mannvirki hans færu ekki forgörðum, heldur yrðu til almenningsnota. Jeg býst því ekki við, að till. þessari verði mótmælt. En hins vegar er ekki bundið við, að stjórnin kaupi eign þessa við neinu geipiverði, þótt hún hafi heimild þessa. Þá var ein till., sem nefndin gleymdi þegar hún samdi þessar brtt. Það var till. um að veita ferðastyrk tveimur skjalavörðum. Eins og kunnugt er, var Jóni Jónssyni sagnfræðingi veittur slíkur styrkur til að rannsaka handrit og heimildir erlendis. Hefir honum nú af þeim sökum tekist að ljúka við verslunarsögu sína, sem er merkilegt rit. Nú er líkt ástatt um þessa tvo menn, sem báðir eru vísindamenn. Þeir þurfa einnig utanfararstyrk til að rannsaka handrit erlendis. Hinum fyrri, Jóni Þorkelssyni, er það mjög nauðsynlegt að rannsaka erlend söfn til þess að geta lokið við framhaldsútgáfu fornbrjefasafnsins. Þótt hann hafi rannsakað mikið og skrifað mikið hjá sjer á Hafnarárum sínum, þá má þó nærri geta, að eftir svo mörg ár kunni margt að hafa bæst við, sem rannsaka þarf. Hann telur sjer þessa ferð því nauðsynlega til að geta haldið áfram útgáfu þessari. Hefir nefndin því talið hæfilegt að veita honum til þess 5000 kr., eins og Jón Jónsson sagnfræðingur hafði. Um Hannes Þorsteinsson er það sama að segja og þarf jeg ekki að fjölyrða um menn þessa meira, þar sem þeir eru báðir svo þektir, að vitanlegt er, að þeir biðja ekki um slíkan styrk án þess að full nauðsyn beri til. Þá eru ekki fleiri till, frá nefndinni. Skal jeg þá fylgja dæmi fyrirrennara míns og drepa á það, hverjar till. einstakra þm. nefndin vill styðja og hverjar ekki. Nefndin vill ekki styðja till. á þgskj. 690, um raforkuveitu á Hólum. Þykir nefndinni vanta skýringu á því, hve vel það fyrirtæki mundi borga sig, hverju nú er kostað til hita og ljósa þar og svo samanburð á því og stofnkostnaði og rekstrar raforkuveitunnar. Þetta þarf alt að vera nákvæmlega reiknað og áætlað fyrirfram; þá fyrst verður sjeð, hve vel það mundi borga sig, en fyr er ekki hægt að veita fje til. En þetta er enginn dómur frá nefndinni, að raforkuveita sje þarna ógerleg. Nefndin vonar einmitt hið gagnstæða, þótt hún geti ekki verið þessu fylgjandi meðan allan undirbúning málsins vantar. Þá er brtt. á þgskj. 691, og er hún eins og hin frá þm. kjördæmisins. En nefndin getur ekki verið með henni heldur, þar sem hún átti erfitt með frá upphafi að verða sammála um skóla þessa. Og niðurstaðan varð loks sú, að of mikið var tekið til nafngreindra skóla frá hinum, sem ekki eru nefndir í frv. Nefndin getur því ómögulega fallist á að taka nú enn 500 kr. frá þessum ónafngreindu skólum. Hitt hefði ef til vill verið lítill vegur, að hækka styrkinn við alla þessa skóla, og þá hina ónafngreindu líka. En með þessari till. getur nefndin ekki verið. Þá er brtt. á þgskj. 722, við 15. gr. 16. styrkveiting til fjelagsins „Íslendingar“. Allir nefndarmenn, að einum undanskildum, eru þeirri till. mótfallnir. Þykir mönnum óþarfi að veita fje til þess að efla samband milli Íslendinga innbyrðis, telja það munu koma af sjálfu sjer. Annars er það ekki ljóst, til hvers verja skal þessu fje. En sje það satt, sem jeg hefi heyrt, að senda eigi einn mann, sem jeg hefi heyrt tilnefndan til þess að halda fyrirlestra þar og fleira þesskonar, þá tel jeg víst, að þetta hefði orðið auðsóttara ef sá maður hefði komið fram með nafni, ef það er sá sem jeg hefi heyrt til nefndan. Mætti þá ef til vill fara þá leið seinna, of þessi till. verður feld. Annars vill nefndin ekki fylgja þessari till. Þá er till. á þgskj. 712. um að lækka listamannastyrkinn um 6000 kr. Nefndarmenn eru allir á móti þeirri till. Nefndin gerði sjer mikið far um að finna þá lægstu upphæð, sem hægt var, án þess að beinlínis væri níðst á bestu kröftum landsins í þessum sökum. Á nál. fjárveitinganefndar má sjá, að þetta er sú minsta upphæð, sem veita má, og verður nefndin því að vera á móti þessari lækkun. Jeg gat þess líka við 2. umr., að ef styrkur þessi væri veittur eftir till. nefndarinnar, þá væru ýmislegar áætlunarupphæðir í honum fólgnar, sem ekki mundu gjaldast upp á hverju ári. Af liðnum mundi því geta sparast nokkuð við og við. En hins vegar þótti það sjálfsagt, að stjórnin hefði heimild til að verja ekki minna fje en þessu til að fylla brýnustu þarfir þessara manna. Það má líka undarlegt heita að ráðast á þá liði, sem nýbúið er að samþykkja, og það mótmælalaust þá. Nefndin vonar því, að þessum lið verði ekki haggað. Þá er brtt. á þgskj. 696. við 15. gr. 19, b., og er hún nú rjett orðuð, þar sem lagt er til, að styrkurinn til mín til að þýða Goethes Faust falli niður. Sennilega á að veita þá upphæð ,,Gvendi Faust“ í staðinn. En þar sem mjer er nú málið skylt, mun jeg lítið um það segja, en frá nefndinni var jeg beðinn að skila því, að allir sjeu þessari till. mótfallnir, nema þessi eini, sem ekkert leggur til málanna. Það blæs því byrlega fyrir háttv.flm. (S. S.), þar sem einn þm. er forfallaður frá því að verða á móti þessari till. hans. Þá hefir annar háttv.þm. (Sv. O.) komið fram með samhljóða till.; að eins er hún skýrar orðuð hjá háttv. 1. þm. Árn. (S. S.). En mjer til mikillar sorgar verð jeg að flytja honum sömu skilaboðin frá nefndinni. Þá er till. á þgskj. 718, frá háttv.þm. Barð. (H. K.), sem fer fram á það, að hækka styrkinn til íslensku orðabókarinnar upp í 8400 kr. Eins og menn muna, lagði fjárveitinganefndin til, að hann yrði hækkaður úr 6000 kr. upp í 9000 kr., en háttv. deild vildi ekki samþykkja þá till. En sjái hún sjer nú fært að samþ. þessa till., sem er lítið eitt lægri en till. nefndarinnar, þá mun því auðvitað verða tekið þakksamlega. En fyrir mitt leyti skal jeg lýsa því yfir, að jeg ætla mjer ekki lengur að berjast fyrir þessari orðabók. Jeg hefi aldrei brugðið neinum um illar hvatir í sambandi við styrkinn til hennar, en aftur á móti hefir mjer verið brugðið um það, að jeg hafi viljað gera hann að bitlingi, þar sem jeg hefi þó viljað það eitt, að þetta yrði vísindalegt verk. Þessi ummæli um mig lýsi jeg því hrein og bein ósannindi. Mönnum vex mjög í augum fje þetta. Og það er rjett, að mikið fje fer til bókarinnar. Að henni verða að starfa einir þrír menn í 20–25 ár, ef hún á að vera vel úr garði ger. Til þess þarf sjálfsagt annað eins fje og til tveggja eða þriggja brúa, sem lagðar eru til að reka yfir þær sauðfje. En væri það nú svo háskalegt? Þessi orðabók á líka að vera brú á milli fortíðar og framtíðar, auðvitað ekki til sauðfjárrekstrar, heldur til þess að halda við móðurmálinu, sem er hinn einasti vegur til þess, að þjóðin geti haldið sæti sínu meðal annara þjóða heimsins. Annars skal jeg leggja niður að brjótast fyrir máli þessu, þar sem jeg er ekki svo miklu ver að mjer í íslensku en aðrir, að jeg sjálfur þurfi frekar öllum öðrum á bók þessari að halda. Þá er brtt. á þgskj. 715, frá háttv.þm. Mýra. (P. Þ.), sem nefndin getur ekki fallist á. Það er alls ekki of mikið, sem samþykt var við 2. umr., að veita 5000 kr. til útgáfu þessarar orðabókar. En ef svo væri, að styrkurinn væri veittur ríflega, þá mundi það verða til þess, að bókin yrði því ódýrari, og mundi það ekki neitt illa farið. En eins og jeg tók fram síðast, þá er nafn höfundarins, Geirs Zoëga rektors, nóg meðmæli með því, að bókin verði vönduð í alla staði. Og engum mun detta annað í hug en taka þau orð hans trúanleg, að þessi útgáfa verði bæði endurbætt og aukin. Þessi styrkur er því alls ekki of hár. Þá er brtt. á þgskj. 692, um að gera orðabreytingu við 15. gr. 30. Sú breyting getur ekki komið að neinu haldi, nema ef vera skyldi til þess, að gera manni þessum skapraun, og getur það ekki talist rjettmætt á neinn hátt. Þá er brtt. á þgskj. 688, um að hækka styrkinn til Páls Þorkelssonar til málsháttasafnsins. Um hana hefir nefndin óbundin atkv. og hefir því ekki falið mjer að segja neitt um hana. Sama er að segja um brtt. frá háttv.þm. Barð. (H. K.), um að hækka styrk til annars manns, sem jeg ætla að sje Sighvatur Borgfirðingur. Nefndin hefir ekki heldur falið mjer að segja neitt um hana. Um styrkinn til Hallgríms Hallgrímssonar til að semja sögu Íslands frá 1800 til 1918 hefi jeg ekki heldur umboð til að segja neitt frá nefndinni. Um hann hefir hún líka óbundin atkv. Sama er að segja um brtt. á þgskj. 713, við 15. gr. Nefndin hefir ekki gert neinar sjerstakar till. um það, hvort hækka eigi utanfararstyrk þessa manns eða ekki. Þá er till. á þgskj. 694, um útgáfu dýralækningabókar. Er sá styrkur nú nær sanni, þar sem hann er áætlaður 75 kr. fyrir hverja prentaða örk. Till. meiri hl. nefndarinnar styrkja þessa till. En fyrir henni þarf jeg ekki að tala, þar sem flm. hennar (S. S.) mun sjálfsagt fylgja henni úr garði með langri og snjallri ræðu. Þá er brtt. á þskj. 693, frá háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.), um að hækka styrkinn til efnarannsóknarstofunnar upp í 4000 hvort ár. Nefndin telur sjálfsagt að samþ. þessa till., því að ef efnarannsóknarstofunni verður haldið áfram, verður auðvitað að borga forstöðumanni hennar svo vel, að lífvænleg sje staðan. Er því rjett að ákveða laun hans nú þegar, svo að ekki verði allir móthverfir því, að búa sig undir það starf. Er því nauðsynlegt að samþ. alla liðina á till. þessari, þar sem þeir eru í innbyrðis samræmi og allir nauðsynlegir. Þá er hjer till. frá háttv. 1. þm.N.-M. (J. J.), um verðlaun fyrir óunnið verk til Sveinbjörns Sveinbjörnssonar, Hámundarstöðum. Nefndin er á móti þessari till., og vill láta hjer taka upp sið hv. 1. þm. Árn. (S. S.) og vísa málinu til Búnaðarfjelagsins. Hún telur það rjettlátt. Maðurinn getur sent ritgerð sína Búnaðarfjelaginu, og fær sennilega ritlaun hjá því, þar sem það gefur út tímarit á landssjóðs kostnað. Enn fremur er nefndin á móti till. á þgskj. 726, um fjárveitingu til fyrverandi vitavarðar, Jóns Helgasonar á Reykjanesi. Jeg ætla, að honum hafi áður verið veittur einhver styrkur, en nefndin álítur ekki ástæðu til að halda honum við. Svo eru hjer nokkrar brtt., svo nýlega framkomnar, að nefndin hafði ekki tíma til að athuga þær. En jeg vil drepa á fáeinar þeirra. Fyrst er hjer till. á þgskj. 734. um að ryðja akfæran veg frá Kópavogsskeri að Jökulsárbrú í Axarfirði og leggja til þess 1000 kr. úr landssjóði, gegn jafnmiklu gjaldi annarsstaðar frá. Þessi till. er samhljóða till. frá nefndinni, og tekur því annaðhvort tillögumaður eða nefndin sína aftur. Á þgskj. 740 er till. um að veita styrk til að senda fulltrúa fyrir íslenska blaðamenn á blaðamannafund fyrir Norðurlönd, og er jeg, sem þm., með þeirri till., af því, sem jeg hefi oft áður tekið hjer fram, að fullveldi þessa lands er nú viðurkent, og því alveg sjálfsagt að birta það og auglýsa í þessu sem öðru fyrir öðrum þjóðum. Þótt nú sje skift um og Ísland fullveðja, mega menn ekki halda, að útlendar þjóðir horfi altaf á Ísland. Nei, við þurfum að auglýsa þetta og við höfum veitt læknum styrk til þess, lögfræðingum og guðfræðingum líka. Sendiherra eigum við að senda. En jeg vil líka að blaðamenn fái þennan litla styrk, svo þeir viti, útlendu blaðamennirnir, að blaðamenn sjeu líka til á Íslandi, og geti tekið tillit til þessa. Jeg reikna þetta alls ekki sem óþarfa kostnað, heldur sem auglýsingagjald, sem margfaldlega borgar sig.

Magnús Guðmundsson Jeg á hjer tvær brtt., aðra á þgskj. 689 og hina á þgskj. 690. Um fyrri till. get jeg verið fáorður, því fjárveitinganefnd hefir fallist á hana. Býst jeg við, að nokkru hafi ráðið þar um, að einn maður a. m. k. í nefndinni er svo kunnugur í Holts- og Haganeshreppum, að hann veit, hve erfitt er að ná þar í lækni. Ástæður eru þannig, að það er bæði langt til læknis og í öðru lagi oft mjög vont að komast til læknis nema á sjó, því svo miklum dyngjum hleður stundum niður af snjó á þessum slóðum, að ótrúlegt er þeim, sem ekki þekkja til. Er þá annaðhvort, að fara eftir lækninum til Siglufjarðar eða Hofsóss. Siglufjarðarlækniriun fæst oft og tíðum alls ekki, því hann er venjulega svo önnum kafinn. Er þá löng leið og erfið á hinn staðinn. Vona jeg, að deildin sjái, hve mikil sanngirni mælir með því, að þessi litli styrkur sje veittur. Brtt. á þgskj. 690 er um að veita 50,000 krónur til raforkuveitu á Hólum í Hjaltadal. Jeg veit, að sumum hv. deildarmönnum muni þykja upphæðin nokkuð há. En jeg vil fullvissa hv. deild um, að jeg mundi ekki fara fram á þetta við hv. deild, ef það væri ekki sannfæring mín, að þessu fje væri eigi á glæ kastað, heldur að það komi aftur óbeinlínis í ríkissjóðinn í minkuðum gjöldum. Skólinn þarf að minsta kosti 20 smálestir kola árlega. Og auk þess er brent taði, sem í sjálfu sjer er enn dýrara að nota til eldsneytis, og er óhæfilegt í bændaskólahúsi, sem á að vera til fyrirmyndar. En þótt því sje slept og kolin að eins talin, þá nemur sú upphæð minst 8000 kr. á ári, því óhætt er að reikna smálestina á 400 kr., komið heim til Hóla. Og núna á stríðstímunum hefir það kostað miklu meira. Mjer er líka kunnugt um, að kolin hafa oft viljað ódrýgjast á leiðinni heim að staðnum. Þau hafa verið send í pokum, og þeir oft ekki verið nema hálfir þegar heim kom. Það minsta, sem með þarf af steinolíu til staðarins, eru 10 tunnur á ári, og geta þær ekki kostað minna en 1000 kr., þangað komnar. En þetta sparaðist hvorttveggja ef raforkuveitan kæmist á. En þó sparnaðurinn yrði ekki nema 5000 kr. á ári, í stað 9000 kr. eins og hjer er sýnt fram á, eða maður gerði m. ö. o. ráð fyrir, að kostnaður við kola- og steinolíukaup minkaði úr 9000 kr. niður í 5000 kr., þá ætti fyrirtækið samt að geta borgað sig á 20 árum með 5% afborgun, eða 2500 kr. á ári. Jeg veit ekki, hvort hv. nefnd getur tekið þessar upplýsingar gildar frá mjer, þótt mjer sje hins vegar fullkunnugt um, að skólinn þarf að m. k. þetta, sem jeg tiltók af kolum og steinolíu. Og jeg vona að þegar hv. deildarmenn greiða atkv. um þetta, þá athugi þeir það um leið, að hjer er um fyrirtæki að ræða, sem áreiðanlega borgar sig.

Björn R. Stefánsson Jeg á hjer tvær brtt., og er sú fyrri á þgskj. 731. Þar er farið fram á 300 kr. styrk hvert árið til Breiðdalshrepps í Suður-Múlasýslu, til að vitja læknis. Mjer hefði ekki dottið í hug að fara fram á þetta, nema af því að farið er að styrkja hreppa, sem eiga miklu hægari aðstöðu en þessi hreppur. Þeir þm., sem flutt hafa frv. um fjölgun læknahjeraða, hafa stutt þau með þeim upplýsingum, að læknisvitjun til þeirra staða, þar sem þeir vilja fá nýjan lækni, kosti 90–120 kr. Læknisvitjun úr Breiðdal til Djúpavogs kostar nú varla minna en 90 krónur. Sjóleiðin á mótorbát, sem títt er nú orðið að fá til að flytja lækninn yfir Berufjörð, fram og til baka, kostar 30 kr. hvora leið, og 2 landferðir, fram og til baka, ekki minna en 30 kr. Þessi skýring vona jeg að nægi til þess, að menn sjái, að hjer er ekki síður rjettmæt krafa á ferðinni en aðrar samskonar, sem fram hafa komið í háttv. deild og samþ. hafa verið, þar sem erfiðleikinn og kostnaðurinn er hjer eins mikill og hjá þeim, sem fengið hafa alveg sjerstakan lækni. Síðari brtt. er á þgskj. 732, um eftirgjöf á láni til Búðahrepps. Áður munu hafa verið gefnar eftir, að mig minnir, 1500 kr. af þessu láni, sem upphaflega var 6 þús. kr., og nú ekki eftir nema 700, og hafa hreppsbúar farið fram á að fá þetta eftir gefið. Erindið lá fyrir fjárveitinganefnd, en jeg man ekki eftir, að hún hafi nokkuð minst á málið. Út af þessari umsókn vil jeg enn fremur leyfa mjer að minna á það, að í nál. samgöngumálanefndar 1917 er það viðurkent, að enginn hreppur á landinu hafi orðið eins hart úti með fjárframlög til símalagningar eins og þessi hreppur, sem hjer á hlut að máli. Loks skal minna á það, að þegar þessi símalína var lögð, var hún að eins hliðarálma, en er nú orðin partur af aðallínunni kringum landið. Svo skal jeg drepa á fáeinar brtt. við 13. gr. Nefndin hefir ekki haft tíma til að halda fundi um þær. Og hvað snertir brtt. á þgskj. 685, þá hefir hún enga afstöðu tekið til Hvítárbátsins. En um brtt. á þgskj. 684 ætti að mega segja það, að líka gæti komið til tals að veita vissa upphæð til Faxaflóaferðanna, án þess að binda hana við nokkurt víst nafn, en meiri hluti nefndarinnar mun vera sama sinnis nú og áður, og vera því móti brtt. Þess er líka að gæta, að hverjum, sem tekst þessar ferðir á hendur, mundi koma ver að vita ekki í tíma, hvort hann eigi að fá styrkinn eða ekki, því hann gæti ekki farið að búa sig undir ferðirnar fyr en það væri afgert mál. Um brtt. á þgskj. 717 verð jeg að segja það, að jeg tel varla gerlegt að mæla með henni, fyr en upplýst er um það, hvort Breiðafjarðarbáturinn gengur að því, að fara tvær ferðir á ári vestur á Ísafjörð. Fyrir því hefir maður enga vissu, og því varasamt að setja skilyrði, sem gæti orðið til þess, að styrkurinn yrði ekki þeginn, svo Breiðfirðingar yrðu bátlausir.

Einar Árnason Jeg á brtt. á þgskj. 711, um þennan svo kallaða sendiherra. Hv. frsm. fjárveitinganefndar (M. P.) hefir þegar lýst afstöðu nefndarinnar til hennar, og eftir því, sem honum fórust orð, lítur út fyrir, að fjárveitinganefndin hafi orðið myrkfælin, er hún sá hana, og allir nefndarmenn ætli að snúa bökum saman til að verjast henni. Þetta kemur mjer undarlega fyrir, því mjer finst þessi till. vera ólíku aðgengilegri en samskonar till., sem kom fram við 2. umr., og sumir nefndarmenn ljeðu þá atkv. Það mátti miklu fremur segja um þá till., að samkvæmt henni væri sendiherranum gert ómögulegt að lifa. Hv. frsm. sagði, að með þessu væri verið að reka sendiherrann út á götuna, hann væri húsnæðislaus. En þetta er misskilningur. Jeg ætlast til, að fulltrúinn leggi sjer til húsnæði, eins og aðrir embættismenn ríkisins, því það gera embættismenn nálega undantekningarlaust. Jeg hefi líka sett laun fulltrúans svo rífleg að ekki þarf að greiða honum sjerstaka upphæð til húsaleigu. Í fljótu bragði virðist nú mönnum, ef til vill, að sparnaðurinn á þessum lið fjárlaganna verði lítill, þó þessi brtt. mín verði samþykt, þar sem lækkunin nemur ekki nema 4 þús. kr. á ári. En jeg álít, að sparnaðurinn verði meiri, þegar til framkvæmdanna kemur. Jeg býst sem sje við, að engum komi til hugar, að fjárhæð sú, er fjárlagafrv. ætlar til sendiherrans, geri nokkuð nærri því að hrökkva, að minsta kosti þegar frá líður. Því að þess ber vel að gæta, að þegar ríkið hefir skipað mann í sendiherrastöðu, þá á hann heimtingu á því, að hann sje gerður svo vel úr garði fjárhagslega, að hann geti, hvað alla risnu snertir, fullkomlega staðið jafnfætis sendiherrum. annara ríkja. Sendiherra á svo litlum launum, með kotungsbrag í öllu, getur naumast orðið ríkinu til sóma, jafnvel þó hann gæti persónulega unnið sjer traust og álit. Viðvíkjandi þeirri fjárhæð, sem brtt. mín gerir ráð fyrir að verði veitt til fulltrúa, sem sje 24 þús. kr. á ári, þá get jeg vitanlega ekkert fullyrt um það, hvort hún muni hrökkva, en jeg tel hana svo ríflega setta, að lítil líkindi eru til þess, að hún muni fara fram úr þessu, og það tel jeg víst, að altaf verði hún allmikið fyrir neðan þann raunverulega sendiherrakostnað. Þessi sparnaðarskoðun kann nú að þykja kotungsleg. En þess ber að gæta, að við erum smáríki, sem hefir í mörg horn að líta, og það er ekki til neins að dyljast þess, að við höfum ekki efni á því, að tolla í öllu tískuprjáli stórveldanna. Öll ónauðsynleg útgjöld verðum við að forðast. Það er betra að fara hægt af stað og færa sig svo síðar upp á skaftið, heldur en að byrja hátt og geta svo ekki risið undir afleiðingunum. Ef við sjáumst ekki fyrir, jafnt í þessu sem öðru, þá stefnum við út á fjárhagslega glapstigu. Því var haldið fram, þegar tilrætt var um sendiherrann hjer í deildinni um daginn, að ef þessi væntanlegi fulltrúi landsins hefði ekki sendiherranafnbót, þá gæti hann ekki notið sín til fulls; hann fengi naumast aðgang að hærri stöðum, og ynni þar af leiðandi ekki það gagn, sem hann ella gæti. Væri nú þessi skoðun rjett og á rökum bygð, þá er auðvitað nær sanni að horfa ekki í aukin útgjöld fyrir titilinn. En það mun nú margur hafa aðra skoðun á þessu atriði, og víst er um það, að engin reynsla er fengin fyrir því að þetta verði svo í framkvæmdinni. Það myndi því tæpast miklu spilt, þó að þetta fyrirkomulag, sem brtt. gerir ráð fyrir, væri reynt. Fari svo, að það gefist ekki vel eða reynist ófullnægjandi, þá getur komið til mála að breyta eitthvað til. - Ekki svo að skilja, að jeg búist við, að til þess komi. Því að sje þetta fulltrúastarf skipað vel hæfum og duglegum manni - og það er aðalatriðið - , þá mun það sannast, að nafnbótin er einskisvirði. Það mun reynast svo, eins á þessu sviði sem öðrum, að hæfileikarnir og mannkostirnir, en ekki nafnbæturnar, ráða mestu um það, hvort menn verða þjóð sinni til nytsemdar eða ekki. Jeg tel þarflaust að teygja lopann um þetta mál nú; það var svo þaulrætt hjer í deildinni um daginn. Jeg hefi að eins skýrt afstöðu mína til þess í sambandi við þá brtt., sem jeg ber fram, og legg svo málið á vald háttv. deildar. En þá vil jeg víkja að annari brtt., sem jeg flyt, á þgskj 713. um hækkun á utanfararstyrk til Guðmundar Ólafssonar. Þessi maður hafði sótt um styrk til þess að fara utan og kynna sjer kenslu- og skólamál. Fjárveitinganefndin tók styrkinn upp í fjárlagafrv., og var hann 2000 kr. En jeg átti tal við Guðmund eftir að hann hafði sent styrkbeiðnina til þingsins og sagði hann, að þegar hann hefði farið að íhuga málið betur, hefði hann sjeð að hann gæti ekki komist af með 2000 kr., og kvað sjer ekki veita af 3000 kr. En jeg treysti mjer ekki til að hreyfa þessu við fjárveitinganefndina, af því að jeg hjelt, að þeim yrði öllum gert jafnhátt undir höfði, sem sótt höfðu um samskonar styrk. En af því að deildin hefir hækkað við einn af mönnum þessum hefi jeg afráðið að fara fram á þessa hækkun. Jeg skal geta þess, að maður sá, sem hjer á hlut að máli, er í mjög góðu áliti og hefir mjög góð meðmæli frá kennurum sínum. Það er óhætt að segja, að hann hefir ágætar námsgáfur. Hann hefir útskrifast af gagnfræðaskólanum á Akureyri og síðan af kennaraskólanum árið 1910. Sjera Magnús Helgason skólastjóri segir um hann: „Og er hann einn þeirra manna er hlotið hafa hjer hæstu einkunn við slík próf, og bestan orðstír yfirleitt.“ Þetta eru mjög góð meðmæli frá jafnmerkum manni. Síðan Guðmundur tók próf af kennaraskólanum hefir hann stöðugt starfað að kenslu. Hann var fyrst 2 ár kennari við Hvítárbakkaskólann en síðan hefir hann stöðugt kent í Þingeyjarsýslu, bæði við barna- og unglingaskóla. Nú er sú hreyfing mjög uppi í Þingeyjarsýslu, að koma þar á fót lýðskóla og þeir sem gangast fyrir þessari breytingu, hafa sjerstakan augastað á þessum manni sem skólastjóra og hafa hvatt hann til að leita sjer fræðslu til annara landa í skólamálum. En það er nú um þennan mann að segja, eins og svo marga aðra að hann er efnalaus og getur ekki aflað sjer þessarar fræðslu af eigin ramleik. Hann hefir eytt bestu árum æfinnar til náms og síðar kenslu, sem hefir verið illa borguð og stundað búskap á harðangurskoti. En nú vill hann snúa sjer óskiftum að kenslu og skólamálum og vonast til að fá lífvænlega stöðu við þau störf. Jeg vænti því, að deildin taki brtt. minni vel. Þá á jeg brtt. á þgskj. 712, að styrkur til skálda og listamanna verði færður niður í 16 þús. úr 22 þús. Um þá till. þarf jeg ekki að fjölyrða, því að hún skýrir sig sjálf. Háttv. frsm. (B. J.) lagði á móti henni, og skal jeg ekki deila við hann um það.

Björn Kristjánsson Jeg á 3 brtt. Fyrsta brtt. er á þgskj. 692, við 1200 kr. styrkveitingu hvort ár til Frímanns Arngrímssonar. Í till. stendur að styrkurinn sje veittur til að safna steinum og jarðtegundum og rannsaka, að hverju sje nýtt“. Jeg hefi skilið þetta svo að hann ætti bæði að safna og rannsaka. En þetta álít jeg manninum ofvaxið. Þess vegna hefi jeg lagt til að setningunni sje breytt þannig: „eftir því sem hann getur“. Þetta er ekki af því að jeg álíti manninn ófæran til rannsóknanna heldur vegna hins, að hann vantar öll tök til þess. Auðvitað mundi hann geta rannsakað það t. d. hvort hjer sje leir sem væri hæfur í múrstein, eða hvort hjer væri kalk. En jeg hygg, að hann gæti ekki rannsakað fleira. Till. mín miðar alls ekki að því, að gera manninum skapraun, heldur þvert á móti að því, að greiða fyrir honum. Þá er önnur brtt., á þgskj. 693, um aukið tillag til efnafræðisstofnunarinnar. Fjárveitinganefnd hefir tekið till. þessari vel og telur sjálfsagt, að deildin samþ. hana. En jeg skal taka það fram, að það þarf að gera meira fyrir þessa stofnun, ef hún á að koma að verulegu gagni. Jeg býst við að allir viðurkenni að efnarannsóknarstofnun sje nauðsynleg öllum atvinnuvegum, landbúnaði, sjávarútvegi, verslun o. fl. Landinu er nauðsynlegt að eignast fullkomna efnarannsóknarstofu. En það er þessi ekki. Henni er tildrað upp af vanefnum og er þess vegna mjög ófullkomin. Hana vantar t. d. reykháfa og skápa, til þess að taka á móti sýrulofti, eða með öðrum orðum: Það er ókleift að fást við efni, sem reykur er af, nema með því móti að leggja líf sitt í hættu. Rannsóknarstofan þyrfti að vera í tveim deildum, önnur til þess að rannsaka í lífræn og hin ólífræn efni. Og þá þyrfti tvo menn við hana, og laun þeirra þyrftu að vera svo góð, að almennilegir menn fengjust til að taka að sjer þetta starf. 2400 kr. er alt of lítið. Allir þekkja Gísla Guðmundsson og vita hver dugnaðarmaður hann er. Jeg hefi lagt það til, að þóknun hans væri hækkuð úr 300 kr. upp í 500 kr. í athugasemdinni, og svo hefi jeg bætt við 1200 kr. til aðstoðarmanns. Starf hans verður ekki vandasamara en svo, að hver vandaður og greindur maður getur leyst það af hendi. En aðstoðarmaður er nauðsynlegur, til þess að slíta ekki kröftum efnafræðingsins um of til verka, er enga efnafræðilega þekkingu þarf til, enda hefir nefndin fallist á þessa till. En það hefði þurft meira fje á þessu þingi til þess að gera stofnunina vel nothæfa. Skáparnir eru smíðaðir af mönnum, sem ekki kunnu það og þar að auki vantar rellu til þess að draga sýruloftið út úr skápunum í reykháfinn. Læknaskólanemendur verða t. d. að standa þarna í þykkum sýrureyk allan námstímann. Úr þessu hefði þurft að bæta nú þegar. Þriðja brtt. mín er á þgskj. 647, og er geymd frá 2. umr., til þess að nefndin hefði tækifæri til að gera till. um hana. En hún kom ekki til tals í ræðu háttv.frsm., sennilega af því, að nefndin hefir haft málið til meðferðar í öðru formi, sem hún vildi ekki fallast á. Jeg þorði ekki að hafa till. víðtækari fyrst í stað, til þess að vera nokkurn veginn viss um, að við gætum fengið nauðsynleg verkfæri. En nefndin virðist vera í vafa um, hvort hjer eigi að skapa námuverkfræðingsembætti. Og þetta liggur í því, að nefndinni hefir ekki verið kunnugt um, hvaða verkefni hjer liggja fyrir. En verkefnin eru þau, að setja hann yfir Helgafellsnámuna, sem hefir verið í óreiðu í 10 ár. Náman var leigð Frökkum fyrir 10 árum, en eftirtekjan hefir verið lítil. Nú er þessi tími útrunnin þetta ár eða næsta og liggur þá næst, að verkfræðingurinn verði settur yfir námuna, og hún rekin á kostnað landsins. Náma þessi er mjög dýrmæt eign, og má líkja henni við demantsnámu, og má ekki leigja hana hinum og þessum, án þess að gerð sje full grein fyrir því hversu arðurinn af námunni sje mikill. Jeg lít svo á, að það sje mjög nauðsynlegt fyrir landið, að verkfærin verði keypt. Þetta vildi jeg henda háttv. deild á, og skal svo ekki eyða tímanum frekar.

Sveinn Ólafsson Jeg hefi nú hlýtt um stund á kveðjusendingar hv.frsm. (B. J.), og fanst mjer það alt að vonum vera. Það sem jeg fjekk helst út úr þeim, var það, að nefndin væri fús á að ganga að brtt., sem lúta að öllum frekari fjárveitingum, en stirð á að taka aðrar til greina. Þetta er gagnstætt því, sem jeg hafði búist við. En jeg skal samt ekki átelja nefndina frekar, því jeg geri ráð fyrir, að hún hafi sínar góðu ástæður fyrir þessu. Í þetta skifti á jeg 4 brtt, við fjárlagafrv., og er þeim líkt farið og brtt. þeim sem jeg flutti hjer við 2. umr., því að þær miða að því, að draga ofurlítið úr fjáreyðslu á nokkrum sviðum. Brtt. við 12. gr. lýtur að því að fella niður styrkinn til minningarsjóðs Maríu Össurard. Frsm. tók þunglega á þessari brtt. minni og kvað hana vera óframbærilega. Jeg mun hafa tekið það fram við 2. umr. hvernig hjer stendur á. Þessi heiðurskona er dáin fyrir nokkrum árum, og til minningar um hana var stofnaður sjóður. Enn þá hefir ekki safnast meira en 1300 kr., en sjóðurinn verður starffær, þegar stofnfjeð er orðið 2000 kr. Hreppur sá, sem hjer á hlut að máli, er mjög vel stæður, einn af auðugustu hreppum landsins, og er því vel fær um að gera sjóðinn starffæran af eigin ramleik. Minningu konunnar er jafnvel borgið, hvort sem þessi fjárhæð verður veitt eða ekki. Jeg get búist við því, af því jeg þekti þessa konu nokkuð, að hún hefði fremur viljað verja þessu fje þar, sem þörfin var meiri. Og nú hefir svo illa tekist til, að maður hefir fallið út af fjárlögunum, sem áður var á þeim og lengi hafði verið í þjónustu landsins, maður sem hefir fylstu þörf styrks, og sæmra er að styrkja en að snara fjenu í þennan auðuga hrepp. Þetta er Jón Helgason vitavörður á Reykjanesi. Jeg efast ekki um, að heiðurskonunni látnu hefði verið nær skapi; að fjenu væri varið til hjálpar honum, sem þörf hefir, en á þann veg, sem hjer er ráðgert, og auðvitað kemur af því, að einstakur fjárveitinganefndarmaður er með þessu að gæða kjósendum sínum. Brtt á þgskj. 723 og 726 heyra því saman og standa og falla í raun og veru hvor með annari. Jeg mun samt ekki taka aftur brtt. mína á þgskj. 726, þótt sú fyrri falli, heldur lofa hv. deild að fella hana. Þá er brtt. á þgskj. 724. Hún lýtur að því, að færa til fjárveitingarnar til vitanna eystra, þannig, að veitingarnar til Strætishornsvita og Papeyjarvita komi á fyrra ár fjárhagstímabilsins. En eftir frv. eins og það liggur fyrir, er þessum fjárveitingum ætlað að koma á síðara árið ásamt Kambanesvitanum. Jeg lít svo á, að það sjeu þessir 2 vitar, sem fyrst og fremst eigi að hugsa fyrir, og einkanlega gera siglingaleiðina frá og til Berufjarðar færa, eins og líka strandsiglingarnar þar fram með landinu. Þeir hafa því að mínum dómi, miklu meiri þýðingu heldur en jafnvel Kambanesvitinn og aðrir þeir vitar, sem um er kept og því ber að flýta byggingu þeirra sem mest. Hver vertíð sem tapast að meira eða minna leyti á Austfjörðum fyrir þá sök að ekki eru ráðnar bætur á höfnum og siglingaleiðum við Berufjörð, bakar stórtjón, ekki að eins fyrir útveginn þar, heldur líka fyrir alt landið eða landssjóð sem aðallega dregur tekjur sínar frá útveginum. Að flýta byggingu þessara vita er því hinn mesti búhnykkur fyrir landssjóð. Jeg vildi óska, að háttv. deild byndi sig eigi rígfast í till. nefndarinnar, enda þótt vitamálastjóri af ástæðum sem mjer eru ekki nægilega kunnar eða ljósar kynni að vilja fresta byggingu þessara vita. Hins vegar skil jeg vel að haga verður þessu nokkuð eftir atvikum, efnisútvegum o. fl. En jeg vildi með þessu gefa hvöt til, ef atvikin eru því ekki til fyrirstöðu, að framkvæmdar yrðu þessar vitabyggingar fyrra árið, en þeim eigi frestað vegna annara ónauðsynlegri vita. Þetta er því meira vert sem ekki er sjáanlegt, að neinar hafnarbætur fáist að þessu sinni á Hornafirði sem eins og kunnugt er, má teljast önnur þrautalending Austfirðinga á vetrarvertíð. Austfirski útvegurinn stendur og fellur með þessum tveim lendingarstöðvum. Og verði þeir ekki bættir er tæpast hægt lengur að tala um hann sem sjálfstæðan atvinnuveg. Þá á jeg eftir að minnast á brtt. mína á þgskj. 725, 19. b. við 15. gr., um að fella burtu fjárveitinguna til þýðingar á Goethes „Faust“. Það er ef til vill litið á till. sem olnbogaskot frá mjer til hv. þm Dala. (B. J.). En mjer finst þvert á móti, að miklu fremur beri að líta á þetta eins og sje það greiðvikni við hann af minni hálfu. Eins og hann veit best sjálfur, þá er þessi bitlingur, á hverju þingi, látinn með svo miklum eftirtölum að góðverk verður að telja að losa hv.þm. við hvorttveggja og píslarvættið um leið, og svo góðs ann jeg þessum vini mínum, að hvorttveggja vildi jeg losa hann við. Ef mig minnir rjett, þá er nú búið að veita þennan styrk í 5 ár, eða alls 6000 kr., sem jeg held að sje sæmileg borgun fyrir útleggingu þá sem búin er. Eftir er að vísu útgáfukostnaður, en ekki tel jeg úr vegi að hlaupa undir bagga með hann þegar handritið kemur eða er orðið sýnilegt. Hins vegar verð jeg að lýsa yfir þeirri skoðun minni að jeg tel ekki Faust það guðspjall, sem vjer eigum að kasta til stórupphæðum. Hann er ekki það fremri ýmsum öðrum skáldritum merkra höfunda, sem bíða betri tíma eftir útleggingu. Auk þess er fjöldi Íslendinga svo bókfær, að geta kynt sjer þetta verk á hinum skandinavísku málunum. Af því að annar hv.þm. hefir komið fram með samskonar till. og þessa, maður sem á hugmyndina um að fella þetta ófjeti út af fjárlögunum, mun jeg eftirláta honum að bjástra betur við brtt. og bera hana fram til sigurs; þess vegna tek jeg mína till. aftur og verður hans till. þá borin undir atkv.

Stefán Stefánsson Það var alllangt liðið á þetta þing, þegar mjer barst brjef frá símstöðvarstjóranum á Siglufirði, þar sem hann kvartar yfir því, hve hart hann hafi orðið úti með launakjör sín sem símstöðvarstjóri nú í þessari dýrtíð. Og mælist hann til þess við mig í brjefi sínu, að jeg gangist fyrir því, að hlutur hans verði rjettur nú á þessu þingi. Fyrir því er þessi brtt. á þgskj. 720 komin fram. Jeg hefi leitt þetta í tal við landssímastjórann, Forberg, og tók hann því góðfúslega og fjelst á að sanngjarnt væri, að þessi símstjóri fengi einhverja uppbót, og kvaðst skyldi mæla með því við fjárveitinganefnd. Skrifaði jeg því nefndinni skömmu síðar og fór fram á, að hann fengi 1500 kr. uppbót alls. eða sem svarar 300 kr. árlega síðastliðin 5 ár. Gaf jeg það í skyn um leið, að landssímastjóri mundi þessari till. meðmæltur. Frsm. nefndarinnar hefir síðan snúið sjer til landssímastjóra. og fer þá svo, að hann treystist ekki að mæla með nema 240 kr. á ári, sem verður samtals 1200 kr., og það er vissulega sú allra lægsta upphæð sem hægt er að fara fram á. - Þó að mjer kæmi á óvart þessar undirtektir landssímastjóra eftir umtali okkar, þótti mjer þó hyggilegra að lækka till. mína niður í 1200 kr., eins og landssímastjóra þóknaðist að binda meðmæli sín við. Jeg vænti þess því fastlega að ekki einungis frsm., heldur líka nefndin öll eða að minsta kosti meiri hluti hennar verði með þessari fjárveitingu. Annars verð jeg að benda á eitt atriði, sem mjer fanst sjerstaklega undarlegt í þessu máli. Það er álit fjárveitinganefndar á síðasta ári. Í nál. farast henni þannig orð: ,,Án þess að nefndin vilji segja neitt alment álit sitt um tillögur landssímastjóra um úthlutun á launaviðbótum, þá verður nefndin að líta svo á, að engin sanngirni sje í því að stöðvarnar í Hafnarfirði, Vestmannaeyjum og Siglufirði sæti þeim kjörum sem þar er stungið upp á, og væntir þess, að stjórnin sjái um, að símafólkið á þessum stöðum sæti líkum launabótum og annarsstaðar að tiltölu eins og það væri beint í þjónustu landssímans“. Nú atvikaðist það svo líklega fyrir einhverja vangá, að þessi símastöðvarstjóri hefir enga uppbót fengið fyrir síðastl. ár, sem þó er skýrt tekið fram í áliti nefndarinnar síðastliðið sumar. - Þessi maður hefir verið símastöðvarstjóri öll þau ár, sem sími hefir verið á Siglufirði, fyrir sáralítil laun. T. d. hafði hann núna dýrtíðarárin 1916 1200 kr., 1917 1200 kr. + 779 kr. dýrtíðaruppbót, 1918 1335 kr. Auk þessa er eitthvað lítið fyrir boðsendingar, sem hann verður sennilega að svara frá sjer að miklu leyti til sendisveina. Þegar þessa er gætt, finst mjer það hljóta að vera full sanngirni, að kröfum þessa manns sje vel tekið. Þetta er þar að auki bláfátækur maður með 8 skylduómaga. Þó hefir hann lyft því Grettistaki að reisa stórt steinhús sem bæði er símastöð og pósthús bæjarins. Með því hefir hann, næstum fjelaus fjölskyldumaður, leyst þann vanda, að báðar þessar stofnanir þyrftu að basla við algerlega ónógt og ósæmilegt húspláss. Jeg skal, svo ekki fjölyrða meira um þetta. Að eins vænti jeg þess, að hv. deild sjái sjer fært að samþykkja jafnsanngjarna og sjálfsagða uppbótarkröfu og hjer um ræðir. Það var ekki með fúsum vilja að jeg lækkaði þessa upphæð, jafnhófleg og hún var. En sem sagt sá jeg mjer þann kostinn vænstan af því að jeg þóttist með því fá fulla tryggingu fyrir því, að till. næði fram að ganga.

Þorsteinn Jónsson Jeg ætla að taka það fram viðvíkjandi brtt. á þgskj. 721, að hún er borin fram í samráði við póstmeistara. Jeg hefi fengið áskorun um, að Borgarfjörður eystra verði gerður að póstafgreiðslustað. Enda er hann stærri en margir aðrir staðir, sem hafa póstafgreiðslu. Jeg þarf ekki að fjölyrða um, hvað það er miklu þægilegra fyrir þá sveit, að þessi breyting sje gerð, enda fjelst póstmeistari á þetta. Hins vegar sagði hann, að fje það, sem veitt væri til póstafgreiðslu, væri af svo skornum skamti, að ekki væri hægt að klípa af því; þyrfti því að auka fjárframlagið, ef þetta ætti að gerast. Kostnaðarauki, sem af þessu leiddi, mundi ekki nema miklu. Fyrsta árið yrði hann sem svarar 400 kr., en síðan 100 kr. Og eins og menn sjá, hefi jeg farið fram á 300 kr. hækkun á ári. - Þar sem nú háttv.frsm. (M. P.) hafði svo góð orð um þetta mál og kvað nefndina ætlast til, að þetta yrði gert, að setja þarna póstafgreiðslu í stað brjefhirðingar og að nefndin mundi taka þetta til greina þegar þessir liðir yrðu lagfærðir, þá sje jeg mjer fært að taka till. aftur. Þá kem jeg að styrknum til fjelagsins „Íslendingur“. Eins og kunnugt er þá höfum við Íslendingar fundið sárt til þeirrar blóðtöku, sem við höfum orðið fyrir af flutningnum vestur um haf. Fjöldi manna hefir þyrpst hjeðan af landi burt til Ameríku og horfið þar í hið breska þjóðarhaf, öllum gleymdir og horfnir hjer heima, nema má ske einhverjum nánum ættingjum. Vitanlega lifa þó endurminningar hjá þessum mönnum um landið og þjóðina, sem þeir yfirgáfu. Tilfinningar þeirra fyrir íslensku þjóðerni deyja ekki, en þeir sjá fram á það, að ekki einungis þeir eru glataðir þjóðinni, heldur líka niðjar þeirra. Þetta var undirrót þess, að síðasta vetur var stofnaður fjelagsskapur meðal Íslendinga í Vesturheimi, til þess að viðhalda íslensku þjóðerni. - Ef þessi hugmynd tækist í framkvæmdinni, að viðhalda íslensku þjóðerni þar vestra, ekki eingöngu meðal þeirra, er nú lifa heldur og niðja þeirra, þá má segja, að sá skaði sje að nokkru bættur, sem Ísland beið við brottför þessara manna. Ef íslensk tunga og mentun helst og fær að þróast hjá bræðrum vorum vestan hafs, þá er mikið unnið fyrir íslenskt þjóðerni. Jeg þarf ekki að fara mörgum orðum um, hvílíkur hagur það er íslenskri tungu og íslenskum bókmentum, að sem flestir skilji og tali málið. Því var það, að fyrir nokkru síðan gengust fáeinir menn fyrir stofnun fjelagsins Íslendingur, sem hafði það markmið, að halda við sambandinu milli okkar og Vestur-Íslendinga og tengja þau bönd sem fastast. Mönnum er kunnugt um, að undanfarin ár hafa Íslendingar vestra tekið upp þann sið, að bjóða til sín ungum, efnilegum prestum, og fleirum, til dvalar þar í landi. Tilgangurinn með þessu er sá, að þessir menn, sem kæmu hjeðan að heiman, bljesu nýjum krafti og afli í viðleitni þeirra til að halda við íslensku þjóðerni og máli. Sama er að segja um þetta nýstofnaða fjelag hjer heima. Ætlun þess er að styrkja Vestur-Íslendinga í þessari lofsamlegu viðleitni þeirra. Fjelagið mun hafa hugsað sjer að senda góðan og hæfan mann vestur, til þess að halda þar fyrirlestra og vinna að þessu marki. Enn fremur hefir fjelagið hugsað sjer að hafa skrifstofu hjer í Reykjavík, sem Vestur Íslendingar gætu snúið sjer til, til að fá upplýsingar, bæði þeir, sem koma hingað, og oft munu eiga erfitt, er þeir eru öllum ókunnugir, en hafa má ske í hyggju að setjast hjer að, og eins hinir, sem vilja fræðast um eitthvað vestan að. Auk þess þurfa þeir oft, eins og gefur að skilja, að fá vitneskju um menn hjer heima, ættingja sína og aðra, ná í íslenskar bækur, sem annars er oft erfitt fyrir þá og annað þess háttar. Í þessu tilliti ætti slík skrifstofa að geta gert mikið gagn. Jeg ætla ekki að fjölyrða um þetta. Jeg vænti þess, að þetta sje mönnum svo mikið tilfinningamál, að þeir vilji verða við þessari litlu fjárbeiðni, sem á að verja til að styrkja þetta þjóðarbrot okkar Íslendinga í Vesturheimi til að viðhalda tungu og þjóðerni og standast baráttuna móti því, að hverfa inn í breska þjóðarbáknið. Eins og jeg gat um áðan, ætlar fjelagið sjer að senda valinkunna menn vestur við og við, til að halda fyrirlestra, en sjer það ekki fært, nema það fái einhvern styrk. Styrkveitingin fyrra árið er ætluð sjerstökum manni, í þessu augnamiði, en síðari veitingin á að ganga til hinnar fyrirhuguðu skrifstofu. Þá vildi jeg víkja nokkrum orðum að fjárveitingunni til Hallgríms Hallgrímssonar. Við Íslendingar höfum oft gumað af því, að við værum mikil söguþjóð. En þó er nú svo, að við eigum ekki skrifaða ítarlega sögu landsins, nema á litlum kafla. Það eru stór tímabil í sögu okkar, sem eru óplægður akur, sem mikla vinnu og þekkingu þarf til að vinna upp. Um langt skeið hefir að eins einn maður fengið styrk til að skrifa Íslendingasögu. Hann er nú kominn fram á 12. öld með verkið. En þessi maður er nú talsvert við aldur. og endist varla tími til að ljúka við lengra en út þjóðveldisöldina, eins og líka er skiljanlegt, því að það er margra manna verk að skrifa alla Íslendingasögu ítarlega. Hallgrímur Hallgrímsson er eini magister í sögu hjer á landi. Hann hefir fyrir skömmu lokið prófi, með hárri fyrstu einkunn. Af mentuðum mönnum, sem til hans þekkja, er hann álitinn mjög efnilegur maður til þessa lífsstarfs, er hann hefir valið sjer. Hann mun ætla sjer að rita sögu Íslands frá því um 1800 og þar til það fær fullveldi, 1. des. 1918. Nú stendur þannig á, að honum býðst góð staða í öðrum landsfjórðungi. En honum er það ljóst, að hann muni ekki geta gefið sig jafnvel við sögustarfi sínu þar eins og hann væri hjer. Eins og gefur að skilja, þarf hann að eiga aðgang að Landsbókasafninu hjer í Reykjavík. Þar eru þau bestu gögn, sem er að fá, til að rita sögu Íslands, og ekki annarsstaðar hjer á landi. Auk þess mun hann þurfa að fá sumt af þessum gögnum frá útlöndum. Hann hugsar sjer þetta verk alhliða sögu, pólitíska, menningar- og bókmentasögu að nokkru leyti. Þessi styrkur, sem farið er fram á fyrir hann, finst mjer vera mjög hæfilegur, 2000 kr. Vitanlega verður hann að vinna annað með fram, því að hann er aðstoðarbókavörður á Landsbókasafninu. enda mundi þessi veiting hvergi nærri hrökkva til, ef hann ætti að lifa á henni einni þann tíma, sem hann væri að skrifa söguna. Þá vildi jeg rjett minnast á styrkinn til blaðamannafjelagsins. Sú beiðni er flutt að ósk þess fjelags. Það kom til mín sendimaður frá því nú í dag og bað mig að flytja þetta, þar eð fjelaginu hefði verið gefinn kostur á að senda blaðamenn á samkomu, sem haldin verður í Stokkhólmi, fyrir blaðamenn frá Noregi, Svíþjóð, Danmörku, Finnlandi og Íslandi. Blaðamenn bæjarins áttu fund með sjer í gærkveldi, og var samþykt þar að senda mann, ef fjárstyrkur fengist. Kaus fundurinn til fararinnar Vilh. Finsen, ritstjóra Morgunblaðsins. Af því að mjer leist, að það gæti haft talsverða þýðingu að senda einn mann, þótt betra hefði verið að geta sent fleiri, þá taldi jeg rjett að taka að mjer að flytja till. þessa. Mjer virðist, sem þessi för muni geta haft meira að segja fyrir landið, en sem svarar þessari fjárupphæð. Þarf ekki að fara um það mörgum orðum, hvað kynning hefir að þýða fyrir okkur. Það hefir gert oss mestu erfiðleika í verslunarviðskiftum við umheiminn, hve landið hefir verið lítið kunnugt. Blöðin eru boðberar mannkynsins heimshorna milli, og kynningin hlýtur að berast mest þær leiðir. Ef það gæti tekist að senda hjeðan sæmilegan mann á blaðamannafundinn í Stokkhólmi, þá gæti það drjúgum stuðlað að því, að kynna landið. Þessi maður skýrir frá mörgu, sem hjer gerist, og hinir blaðamennirnir geta þess í blöðum sínum. Jeg get mjer þess til, að flestum muni þykja fróðlegt að frjetta eitthvað frá þessu landi, sem þessi litla þjóð byggir, sem nú hefir nýlega tekið sjer sæti á bekk með fullvalda þjóðum heimsins. Jeg skal svo ekki fjölyrða meir. Fyrir mjer vakir, að með kynningu þeirri, sem leiðir af þessari för, muni þessi peningaupphæð meira en borga sig. Blaðamenn allra Norðurlanda hafa komið á samvinnu milli allra blaðamannafjelaga þessara landa, og vjer megum ekki skerast úr leik. Aðrar brtt. hefi jeg eigi að flytja við fjárlögin. Eins og allir sjá, er það engin „hreppapólitík“, sem skín út úr þessum till. Þær snerta allar landið og þjóðina í heild sinni. Þá vildi jeg að eins minnast á eina brtt., um hækkun á utanfararstyrk Guðm. Ólafssonar frá Sörlastöðum. Jeg mun vera honum kunnugri en flestir hjer. Get jeg því fullvissað menn um, að það voru síst of góð ummæli, er hv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.) fór um hann. Í gagnfræðaskólanum á Akureyri þótti hann ágætur námsmaður, og gáfumaður. Er hann kom þaðan, lagði hann um hríð stund á kenslustörf, fór síðan á kennaraskólann og útskrifaðist þaðan með ágætisprófi. Síðan hefir hann stundað kenslu nyrðra. Hann hefir fengið svo ágætt orð á Norðurlandi, að fyrirhugað er, að hann taki að sjer forstöðu alþýðuskóla, sem Þingeyingar hafa í hyggju að setja á stofn.

Hákon Kristófersson Jeg á að þessu sinni fjórar brtt., sem jeg vildi minnast á. Eins og brtt. á þgskj. 716 ber með sjer, er styrkur sá, sem þar er um að ræða, ætlaður til aðgerðar á sjúkrahúsinu á Patreksfirði. Frsm. að þessum kafla fjárlaganna, hv.þm. Stranda. (M. P.), hefir nú farið um hann nokkrum orðum. Hann gat þess, að þessi brtt. hefði komið á síðustu stundu, og fjárveitinganefnd á óvart, engin skýrsla hefði fylgt með, og því gæti fjárveitinganefndin, sem slík, enga afstöðu tekið um hana. En þó skildist mjer, að nefndin væri till. frekar mótfallin. Eins og sjest á till., er þar farið fram á styrk í ákveðnum tilgangi mót ákveðnu tillagi annarsstaðar frá. Er því till. alls ekki út í bláinn. Greiðsla þessa styrks gat alls ekki átt sjer stað, ef eigi kæmi tillag annarsstaðar frá, jafnmikið eða meira. Verð jeg því að líta svo á, að hv. fjárveitinganefnd hljóti að hafa aðrar ástæður til að vera á móti till. en þá, að hún gæti ekki sjeð þörfina á þessari fjárveitingu. Jeg vil geta þess í sambandi við till., að á síðasta sýslufundi Vestur-Barðastrandarsýslu var það - að mínu áliti - óhapparáð upp tekið, að loka sjúkrahúsinu. Var það gert af því meðal annars, að meiri hluti sýslunefndar leit svo á, að það væri, eins og stæði, óhæfilegur dvalarstaður sjúklinga. Sýslunefnd gerði lauslega áætlun um, hvað kosta myndi sæmileg viðgerð á húsinu. Vitanlega var sú áætlun ekki gerð af neinum fagmönnum í húsagerð, en þó hygg jeg, að þeir hafi getað gert sjer lausa grein fyrir því er snerti alt innan húss. Aðalviðgerðin er á grunnmúrnum, sem heita má alveg ónýtur hvernig sem á stendur. Sömuleiðis eru vatnsleiðslupípur allar bilaðar og vatnsleiðslan því í ólagi. Enn fremur ber brýn nauðsyn til að „kítta“ alla glugga og smíða innri glugga í húsið. Sömuleiðis þarf að gera við nálega öll herbergi í húsinu að innan. Eftir hinni lauslegu áætlun sýslunefndar er álitið, að öll þessi viðgerð, eigi hún að vera sæmileg, geti eigi kostað minna en 5–6 þús. kr. Mjer var falið að leita til þingsins um styrk í þessu skyni, því sýslunefndinni virtist auðsætt, að sýslusjóður mundi ekki hjálparlaus vera fær um að leggja á sig útgjöld þau, er hin óhjákvæmilega viðgerð hlaut að leiða af sjer. Var gert ráð fyrir því, að sýslumaður sendi álit sýslunefndar og áætlun um kostnaðinn. En mjer hefir ekki borist nein umsögn frá okkar mæta og ágæta yfirvaldi og býst jeg við, að það sje af gleymsku. Eins og jeg hefi nú margtekið fram, er hjer að ræða um aðgerð á sjúkrahúsi. Kemur mjer það þess vegna undarlega fyrir að einmitt eini læknirimi í nefndinni skuli ekki hugsa sig um, áður en hann legst á móti slíkri till. Vitanlega tók hann ekki skýrt fram að hann væri á móti henni, en mjer skildist það þó helst.  (M. P. : Tek það skýrar fram næst)  . Þar sem nú hjer er ekki farið fram á mikla upphæð og svo er ráð fyrir gert, að hún fari aldrei fram úr helmingi kostnaðar, vænti jeg þess að hv. deild þyki till. sanngjörn og leyfi henni fram að ganga. Hefi jeg nú lýst þessari till. og aðaltildrögum hennar og læt hjer við sitja. Þá er brtt. á þgskj. 717. Skal jeg strax geta þess, að þar hefir orðið meinleg ritvilla. Þar átti að standa Króksfjarðarnes, en stendur Skógarnes. Hv. frsm. fjárveitinganefndar (M. P.) gat þess, að nefndin sem slík., hefði ekki getað tekið afstöðu til þessarar till., en gerði ráð fyrir að jeg hefði ráðfært mig við samgöngumálanefnd um till. Jeg verð því miður að viðurkenna, að jeg gerði það ekki, og er það líklega yfirsjón mín. En jeg leit svo á, að hv. fjárveitinganefnd hefði mikið um þetta að segja þar sem það stæði í sambandi við styrk úr landssjóði. Og þar sem fjárveitinganefnd hefir getað sett Breiðafjarðarbátnum það skilyrði, að hann skuli koma við í Skógarnesi og Búðum í tveim ferðum, þá hlýtur hún að geta tekið afstöðu til till. minnar, annaðhvort með eða móti. Ástæðan til þess, að jeg flyt till., er sú, að á mig var skorað á þingmálafundum, og sú áskorun hefir legið hjer frammi, að stuðla að því, að þessi bátur væri látinn fara tvær ferðir haust og vor til þessara staða. Jeg sá mjer ekki fært að fara fram á meira en eina. Býst jeg því við, að hjer sje mjög sanngjarnlega að farið, og svo framarlega sem rjett er að setja bátnum það skilyrði að koma við í Búðum og Skógarnesi, þá sje engu síður rjett, að hann komi á hina viðkomustaðina. Jeg lít svo á, að það sje svo mikið hagræði fyrir austurhluta Barðastrandarsýslu, svo og Ísafjarðarsýslu, að það sje þess vert, að till. þessi nái fram að ganga svo framarlega sem hv. deild álítur það ekki beina ósanngirni. Hv. frsm. (M. P.) skaut þessu til hv.þm. Dala. (B. J) og hv.þm. Snæf. (H. St.), sem best kunnugra manna, að gefa sitt álit. Jeg fellst fúslega á, að þessir góðu heiðursmenn sjeu færir um að dæma um þetta. En fleiri eru hæfir til þess og þar á meðal verð jeg að telja mig, og einnig þá sem borið hafa fram þessa ósk. Jeg sje því ekki, að það sje á nokkurn hátt ósanngjarnt að vænta þess að till. þessi nái fram að ganga. Meining till. er að eins sú, að með því að slá þessu föstu geti hlutaðeigendur reitt sig á, að þessi ákvæði verði tekin upp í væntanlega áætlun bátsins. Þá er brtt. á þgskj. 718. sem fer í þá átt, að færa upp styrkinn til íslensku orðabókarinnar úr 6000 kr. upp í 8400 kr. hvort ár. Við 2. umr. fjárlaganna var jeg einn þeirra er greiddu atkv. móti till. fjárveitinganefndar. Var það af þeirri ástæðu, að jeg leit svo á sem þessi fjárveiting væri laun orðabókarhöfundanna, og að þeir hlytu því að fá dýrtíðaruppbót af þeim, eins og aðrir launaðir starfsmenn landsins. En nú hefir hv. fjárveitinganefnd lýst yfir þeirri skoðun sinni og í annan stað hæstv. forsætisráðh. (J. M.) að svo er ekki. Þar sem nú svo er, áleit jeg illa farið að hin upprunalega till.hv. fjárveitinganefndar náði ekki fram að ganga. Vil jeg því, þar sem jeg átti nokkurn hlut að því að svona fór, stuðla að því, að úr verði bætt. Vænti jeg, að hv. deild verði till. hlynt. sjerstaklega þar sem mikill hluti hennar hefir áður fylgt stærri till. í þessa átt. Þá er brtt. á þgskj. 719. Hún fer fram á að hækka styrkinn til hins aldraða fræðimanns, Sighv. Gr. Borgfirðings, úr 400 kr. upp í 600 kr. hvort ár. Vænti jeg þess að hv. deild sje mjer sammála um, að þessi gamli þulur sje þess maklegur, að till. nái fram að ganga. Peningaverðfallið gildir líkt um styrk til hans eins og annara manna. En hann má þó ekki minni vera, handa þessum gamla, fátæka fræðimanni sem eins og kunnugt er, hefir varið miklum hluta af æfi sinni til að rýna í og rannsaka mikilsverð skjöl og vinna úr þeim til þjóðfjelagsþarfa. Hann hefir t. d. lengi verið að semja merkilegt rit. „Prestaæfir“. og fleira. Vænti jeg þess, að hv. deildarmenn líti svo á, að hann sje maklegur þessara 600 króna. Jeg hefði feginn viljað taka hina með sem sitja með sama styrk, en vegna ókunnugleika á þörfum þeirra gerði jeg það ekki.  (M. P.: Peningar falla alstaðar jafnt)  . Þá var fjárveitinganefnd í lófa lagið að taka þessa menn með. Jeg legg nú brtt. þessar á vald hv. deildar. Ætla jeg mjer ekki þá dul, að fá menn með þessum fáu orðum til að breyta skoðun þeirri, er þeir hafa fyrirfram myndað sjer. Örlög þessara tillagna, eins og annara, eru fyrirfram ákveðin og læt jeg skeika að sköpuðu. Hv. frsm. (M. P.) gat þess í ræðu sinni, í sambandi við símann, sem fjárveitinganefnd var ekki á móti fyrir sitt leyti að lagður væri til Ingólfsfjarðar, um leið og landssíminn frá Hólmavík til Reykjarfjarðar að til þessa síma væri ætluð mikil fjárframlög frá einstökum mönnum eða hjeruðum, Jeg get ekki litið svo á, að þetta sjeu nokkur rök í þessu máli. Fyrst og fremst skil jeg ekki, hvers vegna hv. fjárveitinganefnd hefir fallið frá því, sem lengi hefir verið á döfinni, og er loftskeytastöð en ekki sími. Línur landssímans anna ekki þörfinni sem þar er nú og verður. En jeg veit, að loftskeytastöð, með landssímamillibili milli Ingólfsfjarðar og Reykjarfjarðar, mundi miklu frekar koma að æskilegu liði. Það er leitt, að hv. fjárveitinganefnd skyldi ekki hverfa að þessu ráði, sem er miklu ódýrara, og sjerstaklega þar sem mestur hlutinn af hinni fyrirhuguðu símalínu hlýtur að verða lagður um óbygðir. Þar sem svo stendur á, tel jeg miður farið að setja síma, er fulltrygt er með loftskeytastöð. Einkanlega er þó þetta einkennilegt, að hv.frsm. M. P.) mælir með símalínu þarna um óbygðir, þar sem hann getur ekki mælt með símalínu um austurhluta Barðastrandarsýslu, sem. eins og allir hljóta að kannast við, mundi auk þess sem hún tengdi marga hreppa sýslunnar saman, verða til þess að gera símasamband Suður- og Vesturlands verulega trygt. Þessi orð mín má alls ekki skilja svo að jeg sje á móti lagningu þessarar símalínu. En jeg get einungis ekki sjeð samræmið þarna á milli, en svo er það í fleiri málum og tillögum háttv. fjárveitinganefndar.

Þórarinn Jónsson Jeg hefi litla lyst til að tala hjer fyrir auðum bekkjum, þar sem jeg þá auk þess er kvefaður og illa heyrist til mín. En jeg á hjer brtt. á þgskj. 691, sem jeg hefi leyft mjer að bera fram sem nokkurskonar prófstein á hv. fjárveitinganefnd. Fer þessi brtt. fram á það að samræma styrkina, sem veittir eru Núpsskólanum, Hvítárbakkaskólanum og Hvammstangaskólanum. Jeg hjelt fyrst, að fjárveitinganefnd hefði gert það af ráðnum hug að gera mun á skólunum, og fanst mjer þá eðlilegt, að Hvammstangaskólinn væri settur lægst, þar sem hann er yngstur þessara skóla. En nú hefir þessu verið breytt síðan þannig, að Hvítárbakkaskólinn hefir verið hækkaður, millibilið milli skólanna lengt upp í 1000 kr. Hefi jeg gert till. um að færa Hvammstangaskólann upp um 500 kr., og til vara að lækka hina. Gerði jeg það vegna þess, að jeg áleit aðalstyrkveitinguna fremur of lága en of háa. Aftur bjóst jeg við, að hv. fjárveitinganefnd myndi hækka þessa aðalstyrksupphæð, því að það kom fram í umræðunum, að hún væri of lág. Ástæður hv.frsm. fjárveitinganefndar (B. J.) á móti till. minni voru alls engar. Hann gat þess að eins, að nefndin gæti ekki stutt hana. Hann sagði líka, að aðalstyrksupphæðin væri of lág. Það var ekki á mínu valdi að hækka hana, enda, eins og jeg tók fram, bjóst jeg við till. frá nefndinni um það, en setti þó þessa varatillögu, svo að ekki væri tekið frá hinum skólunum, sem ekki eru nafngreindir ef aðalupphæðin yrði ekki hækkuð. Býst jeg því við að hv. deild sjái, að hjer er ekki um neina ósanngirni að ræða. Jeg hygg, að mjer sje óhætt að fullyrða, að þessi skóli sje ekki svo óefnilegur að rjett sje að gera meiri mun á honum og hinum en upphaflega var. Það er vitanlegt öllum, að þessi skóli hefir tekið miklum framförum upp á síðkastið í starfi sínu. Nú í vetur er Núpsskólinn starfaði ekki en þessi skóli starfaði, var hann sóttur af nemendum úr ýmsum hjeruðum landsins. Maður sá, er fyrir skólanum stendur, er sjerstaklega mikill áhugamaður og víðs vegar þektur og viðurkendur sem góður kennari. Jeg vænti nú, að till. þessi verði samþykt á annanhvorn veginn, til þess að samræma styrkinn til skólanna. Enn skal jeg drepa á eina ástæðu, sem borin hefir verið fram til að rjettlæta það að þessi skóli fengi minni styrk. En það er sú ástæða að hann sje í kauptúni en hinir skólarnir í sveit. Það er rjett, að skólinn er í kauptúni af því að hann hefir ekki getað fengið jörð. En það er ekki ástæða til að styrkja hann minna, heldur einmitt þvert á móti, því að það er dýrara að halda uppi skóla í kauptúni en í sveit. Þessi ástæða er því frekar til að mæla með því, að þessi skóli sje gerður jafn hinum. En það viðurkenni jeg rjettlátt, að hann sje lægri þar sem hann er yngri, en að millibilið væri meira taldi jeg ekki rjettlátt.

Jón Jónsson Jeg vildi að eins segja fáein orð, út af brtt., sem jeg á á þgskj. 707. Þessi brtt. er fram komin eftir ósk sýslunefndar Norður-Múlasýslu og fer í þá átt, að veita 500 kr. á ári til dragferjuhalds á Lagarfljóti, og að veita 400 kr. uppbót á ferjulaunum við Steinsvaðsferju. Það er sem sje þannig lagað um ferjuna á þessum stað, að ferjutollur er aldrei greiddur, því að það þótti ekki hlýða þar sem frjáls aðgangur var yfir Lagarfljótsbrúna, og svo var ómögulegt að fá ferjumanninn fyrir sama verð og áður, þar sem kaupgjald hefir, eins og kunnugt er, hækkað svo gífurlega upp á síðkastið. Þess vegna er þessi till. fram komin og var ætlunin, að landssjóður kostaði ferjuhaldið, en sýslunefnd greiddi allan kostnað við dráttarútbúnaðinn og viðhaldskostnað. Jeg hefi heyrt á ræðu hv.frsm. (M. P.), að nefndin hefði tekið vel a.-liðnum, en ekki sjeð sjer fært að vera með b.-liðnum. Í raun og veru er ekki hægt annað að segja en að hvorttveggja þetta sje jafneðlilegt, því þótt uppbót á ferjulaunum hafi verið bætt við, þá er hún svo lág að ekki verður talið of langt gengið. Jeg skal svo ekki fjölyrða um þessa till., en jeg geri ráð fyrir, að úr því að fjárveitinganefnd hefir lagt með a.-liðnum, þá verði hann samþyktur. og sömuleiðis vona jeg að b.-liðurinn verði samþyktur. Jeg skil ekki hvers vegna stjórnin skyldi ekki koma með þetta fyrir þingið, því það var þó skorað á hana að gera það og þótt sýslunefnd hefði lofað að borga ferjumanninum uppbótina, þá var það þó ætlunin að hún yrði endurgoldin úr landssjóði. Hin brtt. er á þgskj. 704 og fer fram á, að Sveinbirni Sveinssyni sjeu veittar 2000 kr., til vara 1000 kr., til þess að birta í Búnaðarritinu ritgerð um ráð til að vinna greni á skömmum tíma. Þessi till. er borin fram samkvæmt ósk þess er styrksins beiðist. Það hefir komið fram erindi sem stílað er til Alþingis, og hefir mjer borist það nýlega í hendur. Þar sem jeg býst við, að hv.þm. sje það ókunnugt vil jeg leyfa mjer að lesa það upp, með leyfi forseta: „Svo sem kunnugt er, er stórfje kostað til þess árlega á landinu að útrýma refum. Það mundi því þykja mikilsvert, ef óyggjandi ráð yrðu fundin til þess að útrýma þeim á stuttum tíma. Jeg hefi lengi fengist við að vinna refi í grenjum, og hygg mig hafa fundið þau ráð. Að minsta kosti duga mjer þau ráð svo að jeg treysti mjer til að vinna áreiðanlega hvert greni á fáum tímum, sem mjer er falið að vinna, ef dýrin hafa ekki verið stygð um of eða greninu spilt. Væri þeim ráðum fylgt, og æfð skytta væri á hverju greni á landinu er fundið væri, mætti áreiðanlega vinna þau öll á 12 tímum eða skemmri tíma. Þessi ráð mín eru einföld, svo að hver maður getur lært þau og beitt þeim og bregðast ekki ef þeim er fylgt í rjettri röð. Jeg vil gjarnan gera löndum mínum kunna aðferð þá, er jeg hefi, en högum mínum er svo farið, að jeg vil einnig geta fengið fje fyrir ráð mín, með því að jeg tel þau óyggjandi, og þau ættu að geta sparað landsmönnum stórfje. Jeg vil því leyfa mjer að skjóta því til hins háa Alþingis, hvort það vilji ekki veita mjer ríflega borgun fyrir ritgerð um þetta efni og ef það sýndi sig við reynsluna, að ráð mín væru trygg, þá bæta við einhverri upphæð til verðlauna síðar og færi hún þá eftir því, hversu vel ráð mín reyndust? Jeg skal bæta því við, að jeg þekki dálítið þennan mann og er mjer kunnugt um, að hann þykir með afbrigðum heppinn að veiða refi. Hefir hann nýja aðferð sem jeg veit ekki til að nokkur annar noti. Auðvitað er það álitamál hvort allir þeir sem fengju þessar leiðbeiningar á pappírnum, kynnu að hagnýta sjer þær svo, að þær reyndust jafnöruggar og hjá þessum manni, en eftir því, sem hann segir sjálfur, þá ætti hver góð refaskytta að geta hagnýtt sjer þær. Jeg veit að hv. deildarmenn þekkja vel hvílíkt gagn væri af því, ef hægt væri að vinna refi á skömmum tíma, því eins og nú er þá verða menn oft að liggja langan tíma á grenjum og koma þó tómhentir aftur. Það getur að vísu litið nokkuð frekjulega út hjá þessum manni að snúa sjer til þingsins í þessu efni. Kom þetta fram hjá hv.frsm. (B. J.) sem sagði að maðurinn hefði átt að snúa sjer til Búnaðarfjelagsins og fá það til að kaupa ritgerðina. Það er nú öllum kunnugt hversu borgað er fyrir ritstörf hjer á landi og þótt nú Búnaðarfjelagið vildi gjarnan fá ritgerðina mundi það aldrei borga honum meira en svo sem 50 kr. fyrir hana, og hverju væri hann bættari fyrir það? Þessi maður snýr sjer til þingsins út úr neyð. Langar hann fyrst og fremst til þess að breiða út þekkingu á aðferð sinni, en þar sem högum hans er þannig háttað, að hann á við fátækt að stríða, þá er ekki nema eðlilegt að hann langi til að fá ríflega borgað fyrir þessar ráðleggingar sínar. Þessi maður á 14 börn á lífi af 17, og eru 7 þeirra innan fermingar. Menn geta því skilið, að hann eigi við erfið kjör að búa og þar sem vandræðin aukast ár frá ári fyrir fátækum barnamönnum, er ekki nema eðlilegt að jafnmikill fjölskyldumaður eigi í vök að verjast, og snýr hann sjer því til þingsins af því að hann ber svo mikið traust til þess, að það líti sanngjörnum augum á málið. Auðvitað hefði það verið viðkunnanlegast að maðurinn hefði birt þessi ráð sín endurgjaldslaust. En af því að hann er fátækur, er skiljanlegt og eðlilegt að hann vilji fá borgun fyrir þau. Þetta er líka mesti dugnaðarmaður og t. d upp á dugnað hans má geta þess að hann bjargaði fyrir alllöngum tíma tveimur útlendingum úr sjávarháska en þeir hefðu farist ef þeir hefðu ekki notið hjálpar hans. Fyrir þetta afrek sitt hefir hann hlotið verðlaunapening frá Danmörku. En þess má þá líka geta að er hann bjargaði þessum útlendingum varð hann fyrir talsverðu áfalli og hefir hann ekki borið þess bætur síðan. En þrátt fyrir lasleika hefir hann þó brotist áfram með dugnaði með barnahóp sinn og hefir hann hingað til komið þeim vel til manns. Hann hefir altaf þótt dugandi verkmaður. og í refaveiði hefir hann þótt skara fram úr. Meira að segja hefi jeg heyrt úr sveit hans að hann hafi verið svo fljótur að veiða refina að sveitungar hans hafi stórum undrast. Þetta sannar það að hann hefir betri tök á að vinna refina en alment tíðkast. Jeg held að það væri ekkert mannsbragð að fella þennan styrk því að fje hefir oft verið veitt til meiri óþarfa heldur en til þessa. Jeg hefi trú á því, að þetta sje á rökum bygt og þess vegna hefi jeg borið fram þessa till. og jeg hygg, að það geti borgað sig óbeinlínis fyrir landið. Jeg nenni ekki að tala um fleiri brtt., en mun sýna með atkvæði mínu hver afstaða mín er til þeirra.

Gísli Sveinsson Jeg skal leyfa mjer að segja fáein orð þar eð jeg á brtt. á þgskj. 684, sem jeg ber fram ásamt tveimur öðrum hv.þm. Eins og hv. deildarmenn muna, var það samþykt við 2. umr. að veita fje til að styrkja ferðir um Faxaflóa. og var þessi styrkur bundinn við ákveðið nafn. Annað tilboð lá fyrir hv. deild, sem hún vildi þó ekki ganga að. Þess ber þá að gæta, að í fyrsta lagi hafa komið til samgöngumálanefndar og Alþingis tvö tilboð, og ekki er loku skotið fyrir, að þau geti orðið fleiri í haust. Það sem brtt. fer fram á, er að styrkurinn verði ekki bundinn við nafn heldur velji stjórnin það tilboð, sem best er, og verði hún látin um það. Það er kunnugt, að fjelagið, sem nú hefir styrkinn, hefir miklu verri farkost heldur en Eimskipafjelag Suðurlands hefir á boðstólum. Þetta er svo víst, að það er ekki sagt til hnjóðs þessu fjelagi. Í frv. stjórnarinnar er farin sú leið, sem rjett er og heppileg, að veita styrkinn án þess að binda hann við einstaka menn, og það sjá allir, að betra er að hafa þetta svo nú, þar sem fleiri en eitt fjelag hefir boðist til að taka að sjer ferðirnar. Um leið og till. fer fram á, að þessu verði kipt í lag um leið fer hún og fram á, að upphæðin verði nokkuð önnur en frv. nú gerir ráð fyrir, eða sem sje sú, sem h. f. Eimskipafjelag Suðurlands bauðst til að takast ferðirnar á hendur fyrir. Með þessu er hámarkinu slegið föstu, en eins og gefur að skilja, er stjórninni ekki skylt að halda sjer við það, heldur taka lægri boðum, ef hentug þykja. Jeg vil nú vænta þess, að þótt hv. deildarmenn hafi við 2. umr. viljað binda styrkinn við nafn, þá leyfi þeir að veita þennan styrk nú og láti stjórnina um að velja tilboðin. Aðra brtt. á jeg, á þgskj. 638, og fer hún fram á að hækka styrkinn til hr. Páls Þorkelssonar Það voru færð rök fyrir því við 2. umr. að 400 kr. væri svo lítið, að ekki gæti komið til mála, að það væri styrkur fyrir vinnu. Hitt getur verið rjett, að ef þessi styrkur er veittur sem eftirlaun þá gæti þetta náð nokkurri átt. 400 kr. nú eru ekki meira en rúmar 100 kr. fyrir stríð og enginn gat unnið mikið fyrir þá upphæð á þeim tímum. Styrkurinn nú mætti því ekki vera minni en sem samsvaraði 200 kr. fyrir stríð, og vænti jeg, að þm. sjái sanngirnina í þessu og ljái þessari till. atkvæði sitt.

Pjetur Ottesen Jeg á eina brtt. á þgskj. 685, þar sem farið er fram á, að 300 kr. verði veittar hvort árið til vjelbátsferða á Hvítá í Borgarfirði. Eins og hv.þm. mun kunnugt vera, hefir undanfarið verið veitt nokkurt fje í fjárlögum til ferða um Hvítá. Til þessara ferða varð að byggja vjelbát með sjerstöku byggingarlagi, varð hann að vera flatbotna og grunnskreiður til þess að geta farið eftir ánni. Þessar bátaferðir hafa komið að mjög miklu liði, og það einkum nú upp á síðkastið, fyrir Borgarfjarðarsýslu, því að það eru að eins tveir efstu hrepparnir í þeirri sýslu, sem geta haft veruleg not af flutningabrautinni, sem liggur eftir Mýrasýslu og upp að Kljáfossi. Eins og nú er, er því allmikil bót að þessum bátsferðum, en þegar komin er brú á Hvítá hjá Hvítárvöllum, og fyrirhugaðir vegir í sambandi við hana, þá er þessara ferða síður þörf. Jeg sje, að stjórnin hefir ætlast til, að þessi litli styrkur hjeldi áfram í fjárlögunum en væri ekki hækkaður frá því, sem áður var. Nú hefir samgöngumálanefnd strikað þennan styrk út, og tók frsm. nefndarinnar (B. St.) fram, að engar upplýsingar hefðu legið fyrir. Jeg veit ekki hverra sjerstakra upplýsinga er þörf um þennan styrk, frekar en aðra slíka styrki, en stjórnin ætlar styrk til þessara ferða í fjárlögunum, og enn fremur hafði framkvæmdarstjóri Eimskipafjelags Íslands og ráðunautur samgöngumálanefndar, hr. E. Nielsen, lagt til, að styrkur hjeldist til þessa báts. Jeg skil því ekki almennilega þennan fyrirslátt hv. framsögum. (B. St.). Vænti jeg nú, að hv. deild taki vel í þetta mál. Svo er önnur brtt., á þgskj. 684, sem jeg flyt, ásamt þeim hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) og 1. þm. G.-K. (B. K.). Þarf jeg ekki að ræða mikið um hana, því að hv.þm. V.-Sk. (G. Sv.) hefir mælt svo vel með henni og sýnt fram á rjettmæti hennar. Þó var það ein ástæða gegn till., sem hv.frsm. (B. St.) mintist á, sem jeg get ekki leitt hjá mjer. Var hún sú, að ekki mætti fresta samningum um þetta lengur, og svo væri ekki gerlegt að fela stjórninni að semja um þetta, þar sem hún væri búin að segja af sjer, og óvíst um, hvað á eftir kæmi. Það hefir komið fram oftar, nú á síðustu og verstu dögum, og nú seinast hjá hv.þm. S.-Þ. (P. J.), að það þýddi ekkert að ætla stjórninni, eins og henni er nú komið, afgreiðslu nauðsynlegra mála, því að hún mundi ekkert gera í þeim. Reyndar vildi þessi hv.þm. nota þetta stjórnaróstand sem meðal til að hnekkja framgangi frv. um landhelgisgæslu hjer á dögunum. En mjer virðist, að þetta alt ætti að gefa þm. undir fótinn um að fara nú að rumska í þessu máli; þeir eru hvort eð er flestir eða allir óánægðir með þessa stjórn. Nú hefir stjórnin lýst því yfir, að hún vilji losna, en hvað skeður? Sem sje það, að síðan stjórnin sagði af sjer hefir hún verið miklu fastari í sessi en nokkru sinni fyr. Þetta er dálítið undarlegt, en svona er nú þetta samt. Eins og kunnugt er, gerðu nokkrir þingmenn tilraun til þess að losna við stjórnina eða nokkurn hluta hennar, á síðara aukaþinginu í fyrra en það er jafnkunnugt, að það tókst ekki. En nú hefir stjórnin gert tilraun til að losa sig við þingið, en það tekst heldur ekki. Þetta er nú dálítið torskilið, en svona er nú status rerum í þinginu.

Benedikt Sveinsson Nefndin hefir borið fram samskonar till. og þá, er jeg flyt hjer á þgskj. 734, og tek jeg mína því aftur. Háttv. frsm. (M. P.) hefir talað svo skörulega fyrir till., að jeg hefi þar engu við að bæta. Jeg á einnig brtt. á þskj. 735 um að veittar verði 8 þús. kr. til að gera steinbryggju á Kópaskjeri, en þó ekki yfir þriðjung kostnaðar. Málið er þannig til komið, að þarna hafa verið gerðar bryggjur úr timbri, en ís hefir grandað þeim hverri af annari. Var það síðast í vor, að íshroða rak inn í flóann og barst upp að landi með vestanveðri. Hroði þessi braut bryggjuna í smátt, enda var það veigalítil trjebryggja. Ef gerð væri þar steinbryggja, eða vel sterk trjebryggja, þá mundi hún vel standast ísrekið, því að sakir útgrynnis komast stórjakar ekki upp að bryggjunni, enda er hjer um bátabryggju að ræða. Kaupfjelag Norður-Þingeyinga hefir nú í hyggju að gera þarna steinbryggju eða steinum studda trjebryggu, sem vel má duga, en telur sjer um megn að ráðast í það, nema að það njóti styrks úr landssjóði. Samskonar styrkur hefir oft verið veittur öðrum, með sömu skilyrðum, þannig, að bygðarlagið eða aðrir hafa lagt fram tvo þriðjunga fjárins móti landssjóði. Jeg hefði nú að sjálfsögðu beðið um hærra tillag hlutfallslega, vegna þess að fátækt sýslufjelag á hlut að máli, sem lítið fje fær úr landssjóði, en háttv. fjárveitinganefndarmenn eru svo formfastir, að þeir gefa mjer engan ádrátt um stuðning til þess, þótt þeir hafi að öðru leyti tekið liðlega í málið. Jeg hefi því skorið nær helming af þeirri fjárhæð, sem óskað var eftir, og vænti þá, að þessi hóflega tillaga sæti ekki andmælum. Það hefir verið rannsakað, hve mikið bryggjan mundi kosta, og er áætlað um 22–24 þús. kr. Jeg fer fram á, að Kaupfjelagi Norður-Þingeyinga sje falin framkvæmd á verkinu. Kaupfjelag þetta er trygg og öflug stofnun, og er óhætt að trúa því fyrir fjenu og framkvæmd verksins. Skip koma þarna oft við, enda viðskifti allmikil, og gefa skipverjar á þeim skipum sem þangað hafa komið, þann vitnisburð, að hvergi sje fljótari og rösklegri afgreiðsla eftir ástæðum heldur en á Kópaskeri. Ætti kauptúnið því fremur skilið, að því væri rjett þessi hjálparhönd, enda er og hjeraðinu brýn nauðsyn á því. Jeg skal geta þess, að eigi hefir náð til verkfræðings til þess að rannsaka kostnaðinn, en hagsýnir og þaulvanir smiðir hafa gert áætlun um hann, og er engin ástæða til að fetta fingur í hana. Verkið þolir ekki bið, en ef bíða ætti eftir því, að verkfræðingur næðist, þá gæti staðið á framkvæmd verksins árum saman. Jeg vona, að þetta örláta þing taki þessu máli vel. Jeg hefi ekki ónáðað þingið með mörgum kröfum fyrir kjördæmi mitt, og þar sem slíkar fjárveitingar hafa verið veittar öðrum, þá skil jeg ekki í öðru en að þessu erindi verði vel tekið.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hafði ekki hugsað mjer að tala mikið við þessa umr., og get leitt hjá mjer flestar þær brtt., sem hjer liggja fyrir. En þó vildi jeg fara nokkrum orðum um brtt. á þgskj. 711. Hún fer fram á það, að breytt sje fjárveitingu til sendimannsins í Kaupmannahöfn. Jeg sje ekki, að sæmandi sje að hverfa frá því ráði, er jeg hugði upp tekið hjer, með samþykki háttv.þm., enda er lítill sparnaður í þessari tilhögun. Annars gef jeg vísað til þess, sem jeg hefi sagt áður í þessu máli. Jeg bjóst við, að látið væri sitja við það, sem komið var, og kemur því þessi till. á óvart. En jeg býst ekki við, að hún verði samþykt, og held, að óþarfi sje að ræða hana, því hún mælir á móti sjer sjálf. Jeg ætlaði að minnast hjer lítillega á aðra brtt., sem er á þgskj. 722. Jeg minnist þess, að jeg var staddur á fundi í vor með nokkrum mönnum, og voru þar einnig nokkrir þm. Jeg sannfærðist um það þá, að rjett væri að veita fje til þess, sem þessi brtt. fer fram. Ástæðan er sú, að vöknuð er hreyfing í þá átt, að halda við og styrkja samband milli Íslendinga vestan hafs og austan. Jeg álít sjálfsagt að styðja þessa viðleitni og held, að sú stefna, sem valin hefir verið, sje heppileg. Ef að eins ætti að líta á sparnaðinn, þá væri öðru máli að gegna, en hjer er svo margt samþykt, sem að minna gagni er en þetta, og mætti þá eins vel samþykkja það og annað. Jeg man ekki, hvað margir þm. voru á fundinum, sem jeg gat um, en þeir voru allir á einu máli um, að þetta bæri að styrkja. Það er bágt að segja, hvaða gagn verður að þessu, en jeg held að það verði töluvert. Jeg skal ekki fjölyrða um þetta meira, því jeg get ekki ímyndað mjer, að nokkrar verulegar mótbárur komi fram. Mjer finst svo eðlilegt og sjálfsagt, að þetta sje veitt. Aðrar till. hafa verið ræddar hjer, og eru margar samskonar og þær, er voru hjer frammi við 2. umr., og hefi jeg lýst afstöðu minni til þeirra flestra og sje ekki ástæðu til að tefja með frekari umræðum.

Frsm. fjárveitinganefndar (Magnús Pjetursson) Jeg veit ekki, hvort allir hv.þm., sem ætla sjer að taka til máls, hafa talað, en þó álít jeg rjett að svara nú þegar því, sem svara þarf. Hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) tók fyrstur til máls á eftir mjer. Jeg vil ekki fara í neitt orðaskak við hann, meira en orðið er, enda var sama og ekkert nýtt í því, sem hann sagði við aðra umr. málsins. Ef jeg því færi að hrekja það alt nú, yrðu það að eins endurtekningar, og er óþarfi að eyða tíma í það. Ný var að eins sú spá hans um skuldirnar, að við verðum búnir að áttfalda þær eftir nokkurn tíma, ef haldið er áfram þeirri stefnu, sem nú er hafin. Það getur verið, að þetta rætist, en hve nær það rætist vitum við hvorugur, og þó það rætist bráðlega, eins og hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) vildi halda, þá er jeg þó ekki hræddur við það, því jeg get spáð á móti, að á þeim tíma verði tekjur okkar einnig áttfaldaðar. Þessi skuldagrundvöllur, sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E.) verður svo skrafdrjúgt um, er ekkert annað en óheilbrigð þröngsýni. En jeg vil halda því fram, að fjárveitinganefndin og þessi hv. deild hefir með stefnu sinni í fjárlögunum nú lagt grundvöll undir heilbrigða framþróun og framfarir atvinnuvega þjóðarinnar. Þá er háttv. framsm. samgöngumálanefndar (B. St.), sem á brtt. hjer, en er ekki viðstaddur; en hann um það. Þessi háttv.þm. fer fram á það, að hreppi einum þar eystra verði veittur styrkur til að vitja læknis. Nefndinni er alveg ókunnugt um þetta, þar sem það kemur nú fyrst fram. Hún getur því enga afstöðu tekið til þess, og verða menn að fara eftir því, sem þeir álíta rjettast, eftir að hafa heyrt lýsingu og skýringu hv.þm. Nefndin stendur dálítið betur að vígi viðvíkjandi hinni till., því hún hefir legið fyrir nefndinni, eða erindi í líka átt. En nefndin hefir haft fleiri erindi til meðferðar en þetta, og fór því til landssímastjóra, til að leita sjer upplýsinga. Hjer er um smáupphæðir að ræða, og er þetta því ekki mikið fjárhagshagsatriði út af fyrir sig. En ef þessari beiðni yrði sint, þá mundi rigna yfir þingið samskonar beiðnum, og væri þá erfitt að neita þeim, ef þessum yrði veitt áheyrn. En alt þetta mundi kosta landssjóð á annað hundrað þúsunda, og eru þá þessi smámál farin að hlaða utan á sig. Þetta vildi nefndin benda á, til þess að þingið færi ekki að marka svona djúpt kjölfar að órannsökuðu máli, og er þetta samkvæmt áliti landssímastjóra. Þá er brtt. á þgskj. 711, frá hv. 2. þm. Eyf. (E. Árna.), um sendimanninn, og hefir hæstv. forsætisráðherra (J. M.) tekið þar af mjer ómakið, enda kom ekkert fram nýtt frá 2. umr. nema eitt atriði, sem jeg ætla að undirstrika. Hv. þm. sagði, að allir væru sammála um, að sendimann þyrfti. Þetta voru menn ekki sammála um við 2. umr., en mönnum hefir ef til vill farið þetta fram síðan. Till. hv.þm. (E. Árna.) er bygð á sparnaði, en lítið legst nú fyrir kappann, þar sem sparnaðurinn er að eins 4 þús. Allar sparnaðarprjedikanirnar hafa þá verið um einar 4 þús., þó menn hafi leyft sjer að kalla það tugi þúsunda, bæði utan þings og innan. Hv. þm. (E. Árna.) sagði, að hann væri fús á að fallast á ákvæðið um sendiherrann óbreytt, ef það væri sýnt og sannað, að hann yrði að hafa þessa nafnbót, til þess að eiga frekar aðgang að æðri stöðum. Jeg vona, að hæstv. stjórn verði við þessu, þegar ekki veltur á meiru, og jeg býst ekki við, að hv.þm. (E. Árna.) rengi rök og upplýsingar hæstv. stjórnar. Reyndar hafa þau rök verið færð áður, en hv.þm. virðist hafa skelt skolleyrum við þeim, svo að honum sje varla við bjargandi. Þá kem jeg að hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.), en því miður heyrði jeg ekki byrjunina á ræðu hans. En mjer þætti kynlegt, ef deildin færi að fella það, sem hún áður hefir samþykt. Mjer heyrðist á hv.þm. (Sv. Ó.). að hann vildi fóðra till. með því að segja að konan, sem sjóðurinn er kendur við hefði kunnað því betur, að fjenu væri varið á þann hátt sem hann leggur til. Hann telur sig komast nær tilgangi hennar og vera í samræmi við starfsemi hennar með þessari tilhögun. Þetta þykir mjer undarlegt. Þessi kona starfaði á Vesturlandi, og að henni látinni stofnuðu vinir og vandamenn sjóð til að halda áfram starfi í hennar anda, á sömu stöðvum. Jeg er þess vegna hissa á því að hv.þm. (Sv. Ó.) telur það nær anda hennar, að styrkja óþektan mann suður á Reykjanesi, en að styrkja sjóðinn sjálfan, sem hefir sama verkahring og hún sjálf. Röksemd þessi er því bygð á einhverju öðru en skynseminni, og verður því ekki tekin til greina af öðrum en þeim sem byggja á sama grundvelli. Um þann mann, sem hv.þm. (Sv. Ó.) vill styrkja í staðinn, get jeg verið fáorður. Hv. þm. taldi að fjárveitingin hefði fallið niður, og er einkennilegt, að hann skuli taka svo til orða. Þessum manni voru veittar 1000 kr. í eitt skifti fyrir öll, og hann hefði líklega ekkert fengið, ef þetta hefði ekki verið tiltekið. Það er því beinlínis villandi að tala um, að fjárveitingin hafi fallið niður; þegar hún var veitt, var ákveðið að hún skyldi ekki vera til lengri tíma. Þessi brtt. og röksemdir þm. fyrir henni eru að eins vanmegna tilraun til þess að pikka með títuprjónum í þann þm. (M. Ó.). er hann heldur að sje hvatamaður að því, að þessi styrkur komst inn. Af því að samverkamaður minn (B. J.) á óhægt um vik að tala um brtt., er snertir hann sjálfan, þá ætla jeg að minnast á hana lítillega. Hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) er samsekur öðrum hv.þm. um till., en hann er það sekari en aðrir, að hann talar með till. Hann taldi sig gera þetta í greiðaskyni við hv.þm. Dala. (B. J.); hann sagðist gera það til að firra hann eftirtölum og erfiði. Það er margt einkennilegt, sem hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) finnur upp, þegar hann ver mál sitt. Tilgangur till. virðist eingöngu sá, að gefa hv.þm. tækifæri til að gefa yfirlýsingar og halda ræðu um þetta efni, því till. er tekin aftur, þegar hv.þm. er búinn að tala. Hv. þm. (Sv. Ó.) bar það fram, að óþarfi væri að þýða þetta verk, því það væri til á Norðurlandamálunum. Það eru einkennilegar þjóðernisvarnir, að þýða engin þau rit, sem til eru á Norðurlandamálum, en ætlast til, að allir kunni þau. Hv. þm. (Sv. Ó.) hlynnir einkennilega að íslenskri tungu með því móti, að varna því, að frægustu skáldrit birtist á íslensku, en þurfi að vísa til Norðurlandamála. Jeg hefði getað skilið mótbárur hv.þm. (Sv. Ó.), ef þær hefðu verið reistar á því, að maðurinn væri ekki fær um að þýða verkið. Þær hefðu verið afsakanlegar, því þar hefði að eins verið um vanþekkingu að ræða. En hin ástæðan er að eins yfirskin, að eins tylliástæða eða annað verra, sem ekki er hægt að taka til greina. Þá var hv. þm Barð. (H. K.) að mæla með sinni brtt., og er honum þar vorkunn. En hann vildi ekki taka þær ástæður til greina, sem jeg gat um, en taldi nefndina vera á móti till. sinni af annari ástæðu.  (H. K.: Það er ekki rjett skýrt frá. E. A.: Það gerir ekkert til.)  Jeg hefi skrifað það upp eftir hv.þm. Jeg ætla að taka upp aftur ástæður nefndarinnar, því að hv.þm. (H. K.) virðist ekki hafa hlustað eftir þeim. Jeg sýndi fram á að engin gögn lægju frammi í málinu, á engu væri að byggja, og þess vegna gæti nefndin ekki forsvarað það, að vera með till.Hv. þm (H. K.) kom heldur ekki með neitt, sem gæti orðið máli hans til styrktar, og verð jeg því enn að halda fast við það, sem jeg sagði áður. Skal jeg þó drepa á ástæður hans hinar helstu. Hv. þm. (H. K.) mintist á sjúkrahúsið á Patreksfirði; kvað hann það mjög af sjer gengið, grunnur þess þyrfti mikillar aðgerðar, vatnsleiðslupípur væru bilaðar, kítta þyrfti glugga, en mála stofur og veggfóðra. Þetta alt bendir á, að sýslunefnd hafi ekki haft sem best eftirlit með hirðingu hússins, og er varla til þess að ætlast, að landið haldi slíkum húsum við eða bæti úr vanhirðu á þeim Hjeruðunum er venjulega veittur styrkur til að koma upp sjúkrahúsum, alt að 1/3 byggingarkostnaðar, en ekki hefir þingið hingað til veitt fje til viðhalds húsa þessara, eða til minni háttar viðgerða á þeim, enda mundi það vera hál braut að fara út á. Ef hv.þm. (H. K) hefði borið fram tillögu um að byggja að nýju sjúkrahús á Patreksfirði, þá var málið þannig vaxið, að þingið hefði orðið að taka það til alvarlegrar athugunar. En þessi málaleitun hv. þm (H. K.) er þannig undirbúin, að eigi er hægt að taka hana til greina. Auk þess sem hjer er um smáviðgerðir að ræða, eftir frásögn háttv.þm. (H. K.) þá er eitt formsatriði, sem nefndin verður að halda við og vill ekki víkja frá. Hjer vantar með öllu áætlun um verkið, sem hv.þm. (H. K.) segir að enn hafi eigi komið frá hans „ágæta“ yfirvaldi. Mjer finst þetta fremur benda til þess að hlutaðeigendur sjeu ekki eins áfram um málið eins og háttv.þm. (H. K.) lætur í veðri vaka. Hv. þm. (H. K.) undraði á því, að svona væri tekið í málið, þar sem læknir hefði orð fyrir nefndinni. Þetta er þó ekki svo undarlegt; læknir á einmitt að vera því kunnugastur, hver stefna og tilhögun er og á að vera á þessum málum heima í hjeraði, og þar af leiðandi einnig hvernig rjettast sje að þingið taki í þau. Jeg man svo ekki, að jeg hafi fleira að segja um þetta; þó læt jeg þess getið, að hefði hv.þm. (H. K.) komið með tillögu sína til nefndarinnar og getað gefið henni betri upplýsingar en hjer liggja fyrir, þá má vera, að öðruvísi hefði verið hægt að taka í málið en nefndin sjer sjer nú fært. Jeg tel rjettast fyrir hv.þm. (H. K.) að taka till. sína aftur að þessu sinni og reyna að afla sjer betri upplýsinga: gæti hann þá reynt að leggja málið fyrir hv.Ed., eða jafnvel þessa deild, þegar fjárlögin koma hingað aftur. Jeg vona, að jeg þurfi ekki að taka aftur til máls við þessa umræðu fjárlaganna, en óska að hv. deild sýni brtt. nefndarinnar og þeim brtt., sem hún mælir með, sömu velvild og sanngirni, sem hún sýndi till. nefndarinnar við 2. umr.

Frsm. fjárveitinganefndar (Bjarni Jónsson) Nú liggur heldur lítið verk fyrir mjer, því að sumpart mun jeg ekki þrátta um minni háttar tillögur annara, þær sem nefndin leggur litla áherslu á, og auk þess hafa lítil andmæli komið gegn tillögum nefndarinnar. Það hafa orðið nokkrar umræður um brtt. á þgskj. 722, um styrkinn til fjelagsins „Íslendingur“ til að halda við andlegu sambandi og viðkynningu við Íslendinga vestan hafs. Nefndin hefir ekki getað fallist á þessa fjárveitingu, sjerstaklega af því, að hún vissi ekki, til hvers ætti að verja fjenu, eða hvernig væri hugsað sjer að halda við þessu andlega sambandi milli landanna. hvort það væri til að rita bækur fyrir eða senda Íslendingum vestan hafs bækur, eða til hvers annars því skyldi varið. En nú hefir það komið fram undir umræðunum, að hin háa styrkveiting fyrra árið ætti að ganga til ákveðins manns, er senda skyldi vestur um haf. Það mundi hafa verið betra fyrir málið að umsækjendur hefðu þegar í umsókninni skýrt frá þessari fyrirætlun og nefnt manninn, sem ætlaður er til fararinnar, því að bera má fult traust til, að maður þessi fari með skynsemd með mál vort og verði oss til sæmdar vestra; hann er að svo góðu kunnur; það er alt annað en ef búast hefði mátt við, að einhver vandsjeður rekabútur yrði ráðinn til fararinnar. Sumir nefndarmanna mundu hafa verið öllu fúsari á að veita fje til þess að styðja Vestur-Íslendinga til að flytja heim, þá er þess óskuðu, en skorti fje til heimferðar, því að þjóðerni þeirra manna ætti þó að vera borgið. Þá mundu og sumir fremur kjósa, að veitt væri fje til að halda við þjóðerni Íslendinga hjer heima, þar sem svo margir taka nú að kasta nöfnum feðra sinna, en taka upp ýms ónöfn í staðinn og hafna fornum og góðum feðrasiðum. Hefðu umsækjendur vel mátt festa í huga sjer orð skáldsins: „Maður, líttu þjer nær, liggur í götunni steinn.“ Jeg teldi það meira um vert fyrir Íslendinga vestan hafs og heima, að stjórnin ljeti starfa að því, að útvega mönnum vestan hafs jarðnæði hjer heima, eða einhverja hagkvæma atvinnu. Sumir, sem heim hafa komið, hafa horfið vestur aftur, af því að ekki hefir legið opin fyrir þeim hæfileg atvinna eða jarðnæði. Mundi það vera viturlegast ráð til þess að halda við sambandi milli Íslendinga heima og vestra, að stjórnin stuðlaði að því, að sem flestir Íslendingar flyttu heim aftur. Hjer hlýtur að vera nóg handa þeim að starfa í fólkseklu þeirri, sem nú þjáir landið. Jeg vildi fá að heyra undirtektir stjórnarinnar undir þetta. Ef þær skyldu reynast daufar, mundi jeg fús á að bera fram þingsályktunartill., er skoraði á stjórnina að taka mál þetta til íhugunar. Hv. frsm. fyrri hlutans (M. P.) hefir leyst mig af hólmi, að því er kemur til brtt. við 15. gr. 19. b. Kann jeg honum þökk fyrir að leysa mig undan að tala mikið um þann lið, því að hann er mjer svo nákominn. Þó vildi jeg í greiðaskyni benda hv. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó ) á eitt atriði, sem hann hefir líklega ekki tekið eftir þegar hann rjeðst í fyrirtæki þetta. En um leið verð jeg að fara nokkuð aftur í tímann. Þegar jeg hætti fyrirvaralítið viðskiftaráðunautsstarfinu, þá stóð jeg uppi atvinnulaus: þótti þinginu þá nokkuð hart að skilja mig eftir úti á gaddinum, og veitti mjer 1200 kr. til ritstarfa; en af því að jeg fann það best sjálfur, að jeg er hvorki stórskáld nje ritsnillingur, tók jeg að velta því fyrir mjer, hvaða starf jeg skyldi inna af hendi. þannig. að þingið hefði ekki vansa af fjárveitingu sinni. Varð niðurstaðan sú, að jeg rjeðst í að byrja á að þýða á íslenska tungu Faust eftir Goethe; jeg hafði lengi haft það í huga en jafnan dregist úr hömlu fyrir mjer, því mjer var það ljóst hvílíkt vandaverk það er., og taldi mig vanfæran til þess. Þegar jeg hafði sýnt kunningjum mínum dálítið sýnishorn af þýðingunni, þá skoruðu um 100 mentamenn á mig að halda áfram þýðingunni, og varð það mjer mesta hvöt til þess að halda starfinu áfram og vanda það sem mest. Hv. þm. 1. þm. S.-M. (Sv. Ó.) heggur annars nokkuð nærri sínum garði, er hann vill bana fjárveitingu þessari, því að jeg veit ekki betur en hann sje hagvanur í Tímans högum, en án þess jeg vilji þreyta hv. deild á því, að lesa upp nöfn allra þeirra, sem undir áskoruninni stand. vil jeg þó geta þess, að einn í þeim hóp er sjálfur ritstjóri Tímans: þar getur að líta nafn hans, ritað með eigin hendi og fleiri eru þar nöfn Tímans manna. Það er meira en illa gert, og lýsir lítilli ræktarsemi háttv.þm. (Sv Ó.), að snúast nú móti meistara sínum, ritstjóra Tímans, er hann kvað fylgja gegnum þykt og þunt. Þykist jeg nú hafa goldið greiða með greiða, og sleppi að tala fleira um þetta. Þá verð jeg að minnast á eina till., þótt jeg geri það nauðugur; það er brtt. á þgskj. 714. um 2000 kr. styrk á ári til Hallgríms Hallgrímssonar. sagnfræðings, til að rannsaka og skrifa sögu Íslands yfir tímabilið 1800 til 1. desember 1918. Jeg mæli nauðugur móti þessari till., af því að jeg vil manninum vel og vildi vinna að því, að hann gæti fengið lífvænlega stöðu, þar sem honum gæfist góður kostur á að stunda fræðigrein sína. En eftir þeirri nasasjón sem jeg hefi á þessari fræðigrein, þá mun engin þjóð hafa ætlað nokkrum sinna manna þá dul að rita sögu þjóðarinnar fram á síðustu ár; slíkt er ofætlun. Jeg veit, að maður þessi er vel gáfaður og vel að sjer og hann hefir vitnisburð kennara síns, Arups prófessors, um það að hann sje dugnaðarmaður og sagnfróður vel. En jeg veit líka, að hans sjergrein við sögunámið var ekki saga Íslands heldur Englandssaga á seinni öldum. Nú er það eigi að síður vitað, að maðurinn hefir þá undirstöðuþekking í sagnfræði, að hann á að geta orðið vel að sjer í sögu Íslands: og jeg mundi hafa mælt með honum til styrks til að rannsaka eitthvert annað tímabil í sögu vorri en þetta hið síðasta; það liggur of nærri til hlutdrægnislausrar rannsóknar: síst er það og, að jeg telji styrkinn of háan. Maður sá, er hjer ræðir um, er ungur að aldri og hefir dvalist erlendis nú á meðan skapast hefir síðasti og merkasti þáttur sögu sjálfstæðisbaráttu okkar. Þess er og vart að vænta, að hann eða nokkur annar, geti verið laus við alt flokksfylgi eða sje laus við að vera tengdur vináttu- og samúðarböndum ýmsum þeim mönnum, er í stríði þessara síðustu tíma hafa staðið, og það nægir eitt til þess, að óhlutdræg saga verður eigi rituð af samtímismanni söguviðburðanna, og þótt einhver vildi hugsa sjer, að slíkt mætti verða. þá yrði allur helmingur slíkrar sögu einskisvirði, því að fjöldi söguheimilda samtíðarinnar liggur dulinn í brjefum einstakra manna, eða í ritgerðum og brjefum í skjalasöfnum, sendum þangað með því skilorði, að eigi megi þau opna eða nokkrum óviðkomandi í hendur seld fyr en eftir ákveðinn árafjölda. Ef tillögumenn vildu breyta þannig till. sinni, að manni þessum væri ætlað annað verkefni, þá mundi jeg mæla með, og eigi minni styrk en hjer er nefndur. En af því jeg hefi dálitla nasasjón af sagnfræði og söguritun. þá get jeg engum trúað fyrir að rita slíka sögu, sem hjer er gert ráð fyrir, hvorki yngra manni nje eldra, svo að ábyggileg og óhlutdræg verði. Jeg hefi ásamt öðrum hv.þm. komið með till. um, að Byggingarfjelagi Reykjavíkur sje veittur styrkur til að reisa hús hjer í bæ. Fjelag þetta er samvinnufjelag, og ætlar að gangast fyrir því að reisa hús handa efnalitlum fjölskyldum. Það á ekki að verða gróðafjelag, en á að hjálpa mönnum til að eignast þak yfir höfuðið. Það er farið fram á, að ríkið veiti fjelagi þessu 15% af byggingarkostnaði húsa þeirra, er það reisir, þó ekki yfir 18000 kr. á ári gegn því að Reykjavíkurbær leggi fram helmingi meira, eða 30%; þetta mundi svara til þess, að fjelagið gæti með þessum tvöfalda styrk, bygt hús fyrir hjer um bil 120000 kr. á ári. Vera má, að það þyki allmikið harðræði að heimta af bænum 30%, því að sjálfsagt kæmi það mest niður á húseigendum, sem búa undir þungum álögum og hörðum húsaleigulögum. En nýjar húsabyggingar ættu að verða til þess að hinum óvinsælu húsaleigulögum verði ljett af fyr en ella, og flestir munu sammála um að þau þurfi, sem fyrst að auðið er, að hverfa úr sögunni. Jeg vænti þess að allir, sem hlyntir eru samvinnustefnunni muni greiða frv. þessu atkv. og styðja með því þennan nýja samvinnufjelagsskap. Þeir, sem ekki hafa sjeð lög fjelags þessa, geta fengið þau hjá mjer, og vona jeg, að þeir muni gefa málinu fúslega atkvæði sitt, þegar þeir hafa kynt sjer lögin. Að endingu leyfi jeg mjer að gera nokkrar almennar athugasemdir, og þótt jeg sje lítill fjármálamaður, þá vona jeg að kettinum leyfist að líta á kónginn, og jeg vænti, að hv. þingdeildarmenn ljái orðum mínum eyra, þótt ekki verði þau jafnviturleg sem sumra annara. Það hefir mjög verið kvartað yfir því að upphæðirnar í fjárlögunum væru ærið háar að þessu sinni, og að um 2 miljónir muni vanta á, að tekjurnar hrökkvi fyrir gjöldunum. Þetta mun nú rjett vera, en það er ekki nema eðlilegt. Peningar hafa fallið stórum í verði, og menn geta nú ekki lifað á sömu krónutölu sem fyr; því þarf nú fleiri krónur til samskonar fyrirtækja sem fyr, og öll laun og styrkir hljóta að hækka stórum að krónutali. Geta menn best áttað sig á þessu með því að bera saman krónur og landaura. Fyrir stríðið var alinin um 60 aura, og 1000 álnir þá 600 kr. eða 1000 kr. 16662/3 alin; en nú er alinin um 1,44 kr. og 1000 álnirnar 1440 kr. og þá 1000 kr. nú ekki nema rúmar 694 álnir. Alinin er nú orðin nálega þrefalt hærri en hún var fyrir stríðið, og hverjar 1000 kr. nú ekki meira virði en um 350 kr. áður. Verðmæti 1000 kr. nú er ekki meira en verðmæti 340 kr. áður, fyrir stríðið. Þetta kemur líka alveg heim við reynslu mína og annara, að margfalda þarf með 3 hverja peningaupphæð, sem varið er fyrir lífsnauðsynjar. Ef einhverjum dugðu 3000 kr. fyrir stríðið, þá kemst sá maður ekki af með minna nú en 9000 kr. Þetta er þá alt saman eðlilegt, og undan því verður ekki komist. Þetta er því ekki af eyðslusemi háttv. fjárveitinganefndar, eða þingsins, að hækka verður svo laun öll og fjárveitingar, heldur er það bein afleiðing stríðsins Og þótt mönnum finnist það súrt í brotið að verða að hækka svo krónutöluna, þá dugir ekki um það að fást; nauðsynin knýr. En þá er vandinn, hversu ríkið eigi að afla sjer þessa fjár aftur. Nú er það auðsætt, að ef þrefalda þarf útgjöldin, þá verður líka að þrefalda tekjurnar. Nú hafa menn hitt á það ráð, að nota vísitölu til þess að reikna eftir laun embættismanna. Sú vísitala er nú ekkert annað en verðlagsskrárhlutfallið, sem jeg las upp áðan. Og hvað er þá eðlilegra, þegar gjöldin eru margfölduð með 2,4, eða hækkuð um 140%, en að fara þá eins að með tekjurnar. Það, sem er þjóðinni nauðsynlegt til útgjalda, það verður hún sjálf að borga. Ef einhver heldur, að þetta sje skakt hugsað, þá er það misskilningur hjá honum, svo framarlega, sem tollar og skattar hafa verið rjettlátir áður. Það hefir heldur enginn sýnt fram á að væri rangt, að menn greiddu nú þrefalt meira í ríkissjóð en áður. Sá, sem selur nú eina á, loðna og lembda, fyrir 100 kr., en seldi hana, áður fyrir 15–20 kr., hann á sannarlega ekki erfiðara með að borga 3 kr. nú en 1 kr. fyrir stríðið. En nauðsynin heimtar gjöldin, og sá, sem verður að reikna gjöld sín nú eftir þessari vísitölu, hann verður líka að heimta tekjur sínar eftir samskonar reikningi. Auðvitað má ekki margfalda alla tolla, t. d. sykurtollinn, sem var of hár áður, og ekki heldur það, sem lagt hefir verið á á þessu þingi. Um það er alt öðru máli að gegna. En hjer verður ekki bæði slept og haldið. Hjer þýðir ekkert smánurl. Annaðhvort verður að strika út allan þorra gjaldanna, svo að ekki standi eftir nema 1/3, og mun þá nægilegt vera til í þau, eða láta þau halda sjer, og taka þetta eina rjetta ráð til að fá fje í þau. Hjer dugir ekki að fara að eins og hvolpur, sem eltir rófuna á sjálfum sjer, og tala stundum um krónuna eins og hún hafi fult gildi, en aðra stundina eins hún sje að eins 1/3 af sjálfri sjer Þetta er svo augljóst mál, að menn ættu ekki að þurfa að heyra það að munni barna og fáfræðinga í fjármálum, eins og þeim þm., sem nú talar.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg vildi að eins benda háttv.frsm. (B. J.) á það, að sumir tollar hafa nú þegar verið hækkaðir, eins og t. d. vörutollurinn o. fl. En það er alveg rjett, að ef þingið vildi ganga inn á að margfalda alla tolla, eins og hv.frsm. (B. J.) leggur til, þá mundi það auka tekjurnar að miklum mun. En jeg hygg, að frv. um það myndi eiga hjer erfitt uppdráttar. Segjum t. d. að hækka ætti kaffitollinn, sem nú er 30 aur., upp í 90 aur. á kg., en minna mundi það varla verða, ef farið væri eftir verðlagsskrá. Jeg býst við, að það mætti ekki lítilli mótspyrnu. Annars getur svo farið, að stjórnin verði neydd til að hækka þann toll, og mun þess ekki langt að bíða, að fram komi till. um það. Annars get jeg vísað til þess, sem jeg hefi áður sagt um þetta mál.

Frsm. fjárveitinganefndar (Bjarni Jónsson) Jeg hefði betur skilið þessa athugasemd hæstv. fjármálaráðh. (S. E.) ef hún hefði hljóðað á þá leið, að stjórnin hefði þegar fallist á þetta ráð mitt, og sæi hún sjer ekki fært að fylgja því fram, þá teldi hún sjer ekki unt að stjórna lengur landinu.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi þegar skýrt frá því, að þótt þetta ráð væri þegið, mundi það ekki koma að gagni, vegna þess, að það gengi ekki fram á þinginu. En það er fyrsta og aðalatriðið.

Hákon Kristófersson Háttv. frsm. (M. P.) benti á það, í sambandi við brtt. á þgskj. 716, að hann hefði gaumgæfilega tekið eftir því, sem jeg sagði um þá till. mína, en ekki fundið neitt, sem mælti með henni. En það sannar ekki annað en það, að mjer hefir tekist miður vel að koma orðum að því, hverja nauðsyn hjer er um að ræða, eða þá að háttv. framsm. (M. P.) hefir ekki viljað fallast á rjett mál. En eins og jeg hefi áður tekið fram, er hjer ekki farið fram á, að ríkissjóður veiti nema helming kostnaðarins, og svo framarlega, sem till. þessi er ekki á fullum rökum bygð, þá er ekki um neinn kostnað að ræða, og þá kemur aldrei til neinna fjárútláta fyrir ríkissjóð. En hins vegar mundi sýslunefndin aldrei hafa lagt til, að í þetta yrði ráðist, ef ekki væri full nauðsyn á. En eins og jeg hefi áður sagt, varð sýslunefndin að ráðast í það, að loka sjúkrahúsi þessu í fyrra, en allir munu geta sjeð, að fram á slíkt er ekki farið að nauðalausu. Háttv. frsm. (M. P.) sagði, að ríkissjóði bæri ekki að veita styrk til viðhaldskostnaðar sjúkrahúsa, þegar hann hefði áður veitt styrk til stofnkostnaðarins. En hjer er ekki um neitt slíkt að ræða, þar sem landssjóður hefir ekki veitt einn eyri til þessarar byggingar. Mig minnir, að háttv.frsm. (M. P.) kæmist svo að orði, að landssjóður mætti ekki veita styrk til endurbyggingar á sjúkrahúsum. En eins og jeg hefi tekið fram, er hjer hvorki um endurbyggingu nje viðhald að ræða, heldur að eins viðgerð á húsinu. Háttv. frsm. (M. P.) sagði einnig, að það væri ekki hlutverk landssjóðs að veita styrk til að kítta glugga á gömlum húsum. Það hefir víst átt að vera fyndni. En sú fyndni hefir farið langt fyrir ofan markið, þar sem jeg benti að eins á það, að auk annars þyrfti að gera þetta. Þá benti háttv.frsm. (M. P.) á, að mjer mundi vera heppilegast að taka till. aftur, til þess að hún yrði ekki feld. Þetta hefir sjálfsagt átt að vera heilræði, þó ekki sjái jeg mjer fært að fara eftir því. Jeg hefi líka svo oft verið hjer í minni hluta, að jeg kippi mjer ekkert upp við það, þó að svo verði enn einu sinni. En jeg get sagt háttv.frsm. (M. P.) það, að við sýslubúar munum fúsir til að gera við hús þetta að öllu leyti á eigin kostnað, ef ríkið vill svo taka að sjer rekstur þess.  (M. P.: Ríkið rekur engin sjúkrahús)  . En þá ætti það ekki að vera neitt sjálfsagt fyrir háttv. fjárveitinganefnd að vera á móti jafnsjálfsögðum styrk og þessum. En eins og jeg tók fram áðan, er það sýslufjelaginu algerlega um megn að kosta viðgerð þessa, eins og sjá má af því, að það var knúið til þess að loka húsinu, þó það megi teljast ógerningur. En ef hið háa Alþingi vill ekki veita styrk þennan, verð jeg þó að líta svo á, sem það sje þeirri vandræðaráðstöfun samþykt. En ef háttv. nefnd efast um, að jeg hafi með rjettu farið fram á þetta, þá er þess að gæta, að sje sá grunur rjettur, þá fellur fjárveiting þessi um sjálfa sig, og mun aldrei til þess koma, að hana þurfi að veita.

Frsm. (Pjetur Ottesen) Eins og deildinni er kunnugt, var 1. gr. frv. breytt í Nd. á þá leið, að rjettur manna til að nota íslenskan fána var þrengdur. En þessa breytingu hefir Ed. nú felt niður og fært frv. í sama búning og það var áður í. Af því að nefndin lítur svo á, að meiri trygging hafi falist í breytingu þeirri, sem gerð var á frv. í þessari deild, vill hún eindregið, að breyting þessi verði tekin upp í frv. aftur.

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg sje ekki ástæðu til að taka aftur upp umr. um þetta mál. Jeg vil að eins vísa til þess, sem jeg sagði áður, og vil jafnframt lýsa yfir því, að mjer þykir betur farið, að frv. verði samþykt eins og það er komið frá Ed.

Frsm. (Stefán Stefánsson) Eins og stendur í framhaldsnál. landbúnaðarnefndar, þá hafa lítils háttar breytingar orðið á frv. í Ed. Eru það að eins formbreytingar, en að efni til er frv. óbreytt. Fyrsta formbreytingin er sú, að inn í 2. gr. eru sett aðalákvæði 6. gr., sem ræða um það, að sje sjálfsábúðarjörð til sölu, og enginn þeirra, sem 1. gr. ræðir um, eigi forkaupsrjett, þá eigi sveitarfjelagið hann, þar sem jörðin liggur, að öðru jöfnu, og auk þess er 7. gr. feld burt, af því að hana mátti álíta sem endurtekningu á því, sem felst í 5. gr. - Nefndin ræður því háttv. deild til að samþykkja frv. með á orðnum breytingum.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Frv. þetta hefir komið fram í Ed. og verið samþykt af samvinnunefnd beggja deilda. Jeg býst ekki við, að jeg þurfi að eyða mörgum orðum að þörfinni á aukningu landvarna. Hjer getur ekki verið um annað að tala en fjárhagsatriðið. Nefndin er þeirrar skoðunar að aukning landvarna hljóti að auka framleiðslu á fiski að miklum mun. Það er öllum ljóst, að ófriðarárin, þegar erlend fiskiskip voru hjer fá, var afli hjer með langmesta móti. Það er víst, að þegar útlendingar fara aftur að koma hingað með fiskiskip sín, þá verður aðsóknin ekki að eins eins mikil og áður, heldur meiri. Og verður því enn meiri þörf á góðri landhelgisgæslu. Eftir samningunum við Dani höfum við rjett til að auka landhelgisvarnirnar eftir vild, og enda taka þær alveg í okkar hendur. Hjer er að eins farið fram á að auka vörnina, en ætlast til, að Danir haldi áfram að annast hluta hennar. Sjávarútvegsnefndir beggja deilda hafa því lagt til, að frv. nái fram að ganga.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get sagt það sama hjer um þetta mál og jeg sagði í hv.Ed., að jeg tel nauðsyn á að gera eitthvað bráðlega í þessu efni og taka upp auknar landvarnir. En mjer sýnist, að þegar um svona stórmál er að ræða, þá sje varla hægt að gera það undirbúningslaust. Jeg veit að vísu, að sjávarútvegsnefnd hefir leitað sjer upplýsinga um málið, og sjálfsagt fengið þær eins góðar og kostur er á hjer. En það er eftir að fá ýmsar aðrar upplýsingar annarsstaðar að um ýmiskonar varnir. Jeg held, að eftir áætlun nefndarinnar muni kostnaðurinn verða hátt á þriðja hundrað þús. kr. Og er það mikið að leggja út í. En annars held jeg, að nefndin hafi ekki gert ráð fyrir eins miklu fólki og þarf. Það þurfa að vera svo margir menn á þessu skipi, að hægt sje að setja menn yfir á önnur skip. Það var gert ráð fyrir í hv.Ed., að skipið yrði ódýrara og minna en jeg trúi að þörf sje á. Það var talað um það á stærð við botnvörpung. En það þarf áreiðanlega meiri þægindi fyrir skipshöfnina heldur en er á þeim. Jeg held, að rjettast væri, að þess væri krafist af stjórninni, að hún undirbúi þetta mál og leiti sjer allra upplýsinga, bæði hjer og erlendis, og að næsta þing taki síðan málið fyrir. Nefndin hefir gert ráð fyrir að skipið mundi kosta 5–600 þús. kr. En jeg gæti trúað, að það komi til að kosta 200 þús. kr. meira, eða þar yfir. Jeg tel varhugavert að samþykkja þetta frv. eins og það liggur fyrir, því mjer finst það lítið hugsað. Hjer er um mjög há árleg útgjöld að ræða og tel jeg því tæplega rjett af þinginu að fá stjórninni það í hendur jafnlítið athugað.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Jeg vildi geta þess, viðvíkjandi því, hvort rjettara væri, að þetta mál gengi fram í tillöguformi eða frumvarps, að meiri hluti nefndarinnar áleit, að það gæti dregist lengur ef það væri sem tillaga. (J. M.), að nefndin gerði sjer alt far um að leita sem bestra upplýsinga. Að því er snertir kostnaðinn, þá er jeg ekki í vafa um, að hann verður meiri en áætlað er. Jeg er þannig sammála hæstv. ráðherra um, að ekki er gert ráð fyrir nægu fólki á þetta skip, og heldur ekki hvað útbúnað snertir. Það mundi því leiða af sjer aukinn kostnað. En hjer er líka mikið í húfi og mikið skal til mikils vinna Þetta er útvegur, sem gefur landinu einna mestar tekjur. Um það, hvort kaupa eigi skip eða láta byggja get jeg sagt fyrir hönd sjávarútvegsnefnda beggja deilda, að þær álíta, að eigi að smíða skipið. Jeg efast um að það verði dýrara en botnvörpungur. Það er aðgætandi, að þetta skip þarf ekki lestarrúm. Og það mun varla verða dýrara að útbúa það með þægindum fyrir skipshöfnina heldur en gera það út til fiskiveiða. Jeg tel, að búast megi við, að það kosti 6–700 þús. kr. Jeg álít vafalaust óhætt að fullyrða, að þetta muni borga sig bæði beint og óbeint. Það fæst talsvert mikið í sektir. En aðalhagnaðurinn verður auðvitað sá, að landsmenn fá mikið betri afla. Þó að nefndir beggja deilda óski auðvitað, að þetta komist sem fyrst í framkvæmd, þá er vitanlega betra en ekki að skora á stjórnina að undirbúa málið og leggja það fyrir næsta þing. Að vísu má vera að stjórninni þyki þetta nokkuð stuttur tími, en ef áhuginn og viljinn er nógur, eins og jeg held að sje hjá hæstv. forsætisráðherra (J. M.), þá getur það vafalaust tekist. Jeg legg það alveg á vald hv. deildar, hvort henni finst rjettara, að leiða málið til lykta með tillögu, eða með þessu frv., sem hjer liggur fyrir, og jeg fyrir mitt leyti fellst á. Því þótt í einhverju kunni að verða áfátt undirbúningi málsins fyrsta árið með mannafla eða annað, þá má altaf lagfæra það. Enn fremur álít jeg að þó að áætlun nefndarinnar skeiki eitthvað, þá ætti það ekki að verða til þess að hindra framgang málsins. Það mætti auk þess lagfæra það fyrir 3. umr.

Forsætisráðherra (J. M.) Það er ekki að búast við, að neinar frekari upplýsingar komi frá stjórninni. Jeg hygg, að nefndin hafi aflað sjer allra þeirra upplýsinga, sem hægt var að fá hjer heima. En jeg er ekki viss um, að landvarnirnar eigi að vera með þessu fyrirkomulagi. Jeg álít, að vel geti komið til mála að hafa minni skip, en fleiri. Það hagar svo til hjer, að það þarf að vernda einstaka flóa. T. d. mun síður vera þörf á að hafa varnarskip fyrir Suðurlandi en annarsstaðar. Þetta er svo, eftir þeim kærum, sem stjórninni hafa borist árum saman, að það eru einkum einstakir flóar og mið, sem þarf að verja. Svo að sumsstaðar gætu jafnvel nokkuð smáir bátar komið að notum. Jeg held, að sumsstaðar annarsstaðar, t. d. í Ameríku, sjeu alment notaðir smærri bátar, og hafi komið að fullum notum. Jeg held auk þessa, að það þurfi að ákveða nákvæmlega, hvernig landhelgin skuli vera. Verði þetta frv. ekki samþykt, sem jeg tel gálaust að gera, þá ætti stjórnin að leita skýrslna, sem allra fyrst, um málið, og leggja það síðan fyrir næsta þing. Jeg vil endilega, að ekki sje hrapað að málinu nú á þessu þingi. En hitt er ekki nema gott og sjálfsagt, að samþykkja frv. í hv.Ed., til þess að sýna viljann í málinu, og láta það ganga til 2. umr. hjer í hv. deild. En hitt er eins víst, að full nauðsyn er á, að sinna málinu. Það hafa nýlega komið umkvartanir frá Suðurnesjum um yfirgang botnvörpunga þar, bæði innlendra og útlendra. Og hefir stjórnin gert ráðstafanir til þess, að annar varðbáturinn frá Siglufirði fari þangað.

Björn Kristjánsson Mjer þykir leitt, hversu dauft hæstv. forsætisráðherra (J. M.) tekur í þetta mál. Því það liggur ekki fyrir nein skipun til stjórnarinnar um, að þetta skuli framkvæmt nú þegar. Þó að standi: „skuli kaupa“, þá verður stjórnin auðvitað að hafa hæfilegan frest. Hún verður að kynna sjer, hvort hentugra muni að taka stærra eða minna skip, alveg eins og þó samþykt væri þingsályktunartill. um, að hún skyldi undirbúa málið. Hæstv. stjórn horfir í kostnaðinn, sem af þessu leiðir, eins og líka fleiri. Það er vitaskuld. Hann verður auðvitað æðimikill En þó held jeg ekki, að hann verði hátt á þriðja hundrað þús. kr., því þar frá dragast sektirnar. Og þær nema ekki litlu, þó að strandvarnirnar hafi oftast verið illa reknar. Það má gera ráð fyrir, að svona skip eða bátur verði talsvert árvakrari heldur en „Islands Falk“, og má því búast við miklum tekjum í aðra hönd. Það kann vel að vera, að þörf sje fyrir fleira fólk en gert er ráð fyrir í frv. En nú hefir komið til mála að gera íslenskum skipstjórum að skyldu að hafa siglt á svona skipi. Og gæti það farið saman við þetta, þá væri það mjög hentugt og gæti bætt upp þennan skort án aukins kostnaðar eða kostnaðarlítið. Jeg vænti svo þess að hv. deild samþykki frv., enda þótt hæstv. stjórn sje því mótfallin. Því hún er ekkert of bundin af því.

Pjetur Ottesen Háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) hefir nú tekið fram mest af því, sem jeg vildi segja. Jeg bjóst við, að hæstv. forsætisráðh. (J. M.) mundi taka öðruvísi í þetta mál en raun er á orðin. Hæstv. forsætisráðh. (J. M.) hlýtur að sjá það, að hjer er svo mikið í húfi fyrir landsmenn og að það verður að ráða bót á þeim háska, sem fiskimiðunum er búin, og það sem allra fyrst. Það er öllum vitanlegt, að strandgæsla sú, sem Danir hafa á hendi hjer við land, er ekki nema nafnið tómt. Eða svo hefir það verið nú síðustu árin. Að vísu hafa stundum verið duglegir menn á því strandvarnarskipi, og hefir þá strandvörn borið nokkurn árangur. En þeirra manna hefir æfinlega notið skamma stund. Jafnvel verið sagt, að dönsku stjórninni hafi þótt þeir eyða nokkuð miklum kolum. En árangurinn af starfi þessara dugandismanna er besta sönnunin fyrir því, hvað mikið eitt skip getur gert, ef sýnt er árvekni og dugnaður í starfinu. Verði ekki hafist handa nú þegar, stefnir í sama farið og var á undan stríðinu. - Nú hefir fiskur gengið til grunnmiða þessi árin eins og áður var, meðan botnvörpuveiði var óþekt. Enda hefir þotið upp á þessum árum mikill floti af smábátum, sem hafa hjálpað æðimikið. Verði ekki landhelgisvörnunum komið í betra horf en þær eru nú, þá er ekki annað sýnilegt en að þessi smærri bátafloti leggist alveg niður, og sömuleiðis er vjelbátaútveginum stór hætta búin. Þess vegna hjelt jeg ekki, að hæstv. forsætisráðh. (J. M.) mundi vera alvara í því að taka eins í þetta mál og hann gerði. Það verður því að leggja mikla áherslu á að hafist verði handa í þessu máli nú þegar, auðvitað með allri gát og gætni. Það er skýlaus krafa allrar sjómannastjettarinnar í landinu. Og þeirri kröfu verður að sinna.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg get ekki annað en getið þess, að mjer finst undarlegt, að hv.þm. Borgf. (P. O.) skuli vera hissa á undirtektum mínum í þessu máli. Því í samtali, sem jeg átti við nefndina, tók jeg fram, að málið væri að vísu mikilsvert, en jeg taldi þó ekki ráðlegt að hrapa að því og skipa því á þessu þingi. Aftur taldi jeg rjett að fá báta til varnar á einstökum fjörðum. Jeg gat og þess, að þetta mál þyrfti meiri undirbúning en svo, að lagafrumvarp gæti gengið fram á þessu þingi.

Pjetur Jónsson Jeg lít á mál þetta frá fjárhaglegu sjónarmiði. Verð jeg á móti því, enda þótt það kunni að verða metið til fjandskapar við sjávarútveginn. Slíkt væri rangur dómur, sem jeg læt mjer standa á sama. Og hvaða dómar sem feldir verða um afstöðu mína í þessu máli, mun það ekki hafa mikil áhrif á mig. Jeg álít mál þetta svo stórt, svo fjárhagslega viðurhlutamikið, að ekki sje rjett að láta neitt gambur hafa áhrif á sig. Það er nú ljóst, hvernig okkar fjárhagur stendur í byrjun næsta fjárhagstímabils, og meðan úr því er ekki leyst hvernig við eigum að komast út úr skuldum þeim er landið er komið í, og þeim ráðstöfunum þessa þings, sem eigi verður hjá komist, en auka gjöldin langt fram úr tekjunum, þá er slíkt mál sem þetta illa undirbúið. Ekki svo að skilja að núverandi skuldir sjeu meiri út af fyrir sig en búast mátti við, þar sem ómögulegt hefir verið á stríðsárunum að ráða í hvað við tæki og gera ætti. Alt hefir verið á svo miklu reiki, að við höfum eðlilega ekki getað komið fyrir okkur fótunum fjárhagslega í öllum þeim veðrabrigðum sem á hafa gengið. Jeg vil benda á það, að þau hlutverk, sem næst liggja, og þingið jafnvel þegar hefir tekið að sjer, skapa ekki minna en 2 milj. kr. tekjuhalla, auk annara fyrirtækja, sem ákaflega mikil þörf er að koma á stofn. ef mögulegt er. Er ekki búið að leysa úr því enn, hvernig komist verður fram úr öllum þessum þörfum. Vjer gátum t. d. ekki látið bíða lengur að hækka laun embættismanna landsins, þegar sýnilegt var, að þeir myndu flýja land, ef þeir fengju ekki svo verulega launabót, að nærri færi því, sem gert er ráð fyrir í launafrv., eins og það fór frá deildinni. Svo eru þær framkvæmdir er fjárveitingavaldið hefir tekið að sjer gagnvart atvinnuvegunum. Þær kosta mikið nú, og til þeirra verður varla varið minna en fjárlagafrv. sýnir. Alt þetta, að viðbættu því, hve stórt fjárhagsatriði mál þetta er, sýnir að það þarf mikinn fjárhagslegan undirbúning. Sú stjórn, er málið fær til framkvæmda verður að geta sýnt, að þetta sje framkvæmanlegt. Jeg efa ekki, að það kunni að verða sýnt. En það verður ekki sýnt á þessu þingi. Og þegar við vitum ekki, hvaða stjórn tekur við, þá er ekki rjett að samþykkja frv. eins og þetta, sem er hrein og bein skipun til að gera það, sem frv. greinir þegar í stað. En hitt er rjett, að draga ekki að athuga málið til hlítar, bæði tilhögun þess alla og fjárhagslegan undirbúning. Enn fremur er þess að gæta, að frv. þetta er ekki fram komið fyr en á síðustu vikum þingtímans, og þess vegna vil jeg vísa því til stjórnarinnar með rökstuddri dagskrá, þannig hljóðandi: „Í því trausti, að landsstjórnin útvegi sem bestar upplýsingar um tilhögun á landhelgisvörnum hjer og um byggingarkostnað á gæsluskipi og um útgerðarkostnað þess, og leggi upplýsingar þessar fyrir næsta þing, tekur deildin fyrir næsta mál á dagskrá“.

Pjetur Ottesen Jeg sje reyndar, að hæstv. forsætisráðh. (J. M.) stendur ekki einn að því, að vilja slá þessu mikla nauðsynjamáli á frest. Getur vel verið, að þessar raddir, sem hjer hafa heyrst, sjeu fyrirfram ákveðnar, og þess vegna sje þetta ekki neitt tilviljunarsamband milli hæstv. forsætisráðh. (J. M.) og hv.þm. S.-Þ. (P. J.). Skal jeg ekkert um það segja. En út af því sem hæstv. forsætisráðh. (J. M.) sagði að jeg þyrfti ekki að undrast það að hann tæki svo í málið, skal jeg geta þess, að það er rjett, að hann hreyfði þessu í nefndinni eða líkum ummælum, og munu þau bókuð í fundargerðinni. En jeg verð þó að segja, að yfirleitt undrast jeg undirtektir hæstv. forsætisráðh. (J. M.) í þessu máli, bæði í nefndinni og hjer í deildinni, og þeim mun meir, sem hann hreyfir þessum mótmælum oftar. En jeg vildi minnast á ummæli hæstv. forsætisráðh. (J. M.) í fyrri ræðu hans, er hann kvað smábáta geta komið til greina, sem millibilsúrlausn á þessu máli.  En hjer er svo bráð nauðsyn á, að enginn frestur má á verða eða tómlæti af hálfu þingsins. En hinu er að sjálfsögðu gert ráð fyrir, að stjórnin fari gætilega og hrapi ekki til þessa máls eða rasi fyrir ráð fram. En hitt er sjálfsagt, að þingið sýni undirtektir sínar undir þetta mál með því að samþykkja frv. þetta, sem ræðir um að ráða hið fyrsta bót á þessari miklu nauðsyn. Hv. þm. S.-Þ. (P. J.) fóðraði dagskrá sína með því, að fjárhagurinn væri bágur. Já, það er mikið rjett, en jeg held, að þetta sje einmitt ein af bestu og sjálfsögðustu ráðstöfununum til að bæta hið bága fjárhagsástand, að gera ráðstafanir til verndar fiskimiðunum, sem með rjettu hafa verið nefnd gullkista landsins. Það er ekki lítið fjárhagslegt tap, ef bátafloti landsins legst niður af því að fiskimiðin eru eyðilögð. Hæstv. forsætisráðh. (J. M.) gat þess, að ekki væri mikil hætta á, að örtröð yrði mikil af útlendingum á miðum landsins fyrst um sinn. Það hefir nú sýnt sig í sumar, að stór floti útlendra botnvörpunga hefir í sumar eyðilagt fiskimið opinna báta í Garðsjónum og víðar hjer við Faxaflóa. Þeir fóru strax að koma, er stríðinu ljetti, og þeim fer stöðugt fjölgandi. Vil jeg því mæla sterklega á móti því, að þessi rökstudda dagskrá verði samþykt, þar sem jeg álít, að með því sýndi Alþingi alt of mikið tómlæti í þessu máli.

Bjarni Jónsson Jeg vil nú ekki, þótt sett sjeu lög um þessi efni, að framkvæmdir verði svo bráðar, að hæstv. stjórn geti ekki sjeð fótum sínum forráð. Það er engin skylda að byggja skip eða kaupa, hvernig sem á stendur, og hve dýrt sem það er. Það stendur í frv., að stjórnin megi leigja skip til þessara hluta, meðan hún lætur byggja skip. Og ekki eru henni sett nein takmörk um, hve lengi megi á þessum framkvæmdum standa. Eftir því, sem hv. þingmenn annars líta á hlutina, munu þeir þola við, þótt gætt sje hófs og aðgætni í þessum framkvæmdum. Sje jeg því enga hættu frá þessu sjónarmiði. Frá kostnaðarins sjónarmiði vil jeg minna á, að þótt ekki sje tekin nema 1 grein sjávarútvegsins, síldarútvegurinn, mun það sjást, að annað eins úthald og þetta, sem ætla má að kosti 300 þús. kr., er ekkert voðalegt, er gætt er þeirra hagsmuna, sem hlotnast landssjóði af þessari einu útvegsgrein. Nú tekur landssjóður 3 kr. af hverri tunnu síldar, og gefa þá 100 þús. tunnur þennan útgerðarkostnað. Hvað sem veiðist meira, þá gefur þetta eina álag afgang af þessari hjálp, sem útveginum er veitt. Segjum, að þetta skip sje haft til að verja landhelgina vegna síldveiðinnar einnar, svo að landsmenn geti veitt síld í næði á þeim vettvangi, sem þeir hafa rjett til að vera, og síldveiðin komist fyrir það upp í 200 þús. tunnur eða meira. Þá verður ærinn gróði á þessu fyrirtæki. Það mun alveg rjett vera, að víða sje gert meira úr gildi þessara strandvarna en rjett sje, þar sem mörg fiskimið sjeu utan landhelginnar. En ekki mun of mikið úr því gert t. d. í Vestmannaeyjum, sem liggja í opnu hafi, og mörg fiskimiðin eru í landhelgi. Og eins eru þar mikil fiskimið í álnum milli lands og eyja. Þegar veiði er ekki spilt af botnvörpungum, má veiða svo mikinn fisk í þeim ál, að miklu meiru nemi tekjurnar en útgerðarkostnaður varðskipsins. Og það fyrir það eitt, að fiskimiðin eru varin. Þótt því ekki sje tekið tillit til neins nema þeirra tekna, er fást með því að verja fiskimiðin við Vestmannaeyjar og síldarmiðin, þá er auðsær mikill gróði, þótt ekki sjeu reiknaðar neinar sektir með. Hvað fjárhagnum viðvíkur, þá held jeg, að það sje varla vert til að bæta fjárhaginn að spilla fyrir verndun atvinnuveganna. Þá fjármálaspeki skil jeg ekki. Alt þetta tal um fjárhaginn er vitleysa ein. Þó fjárhæð sje nú hærri en áður var, er eigi verðmætið meira. Það ætti að vera innan skynsemistakmarka þingsins að sjá og skilja, að landsjóður þarf nú að gjalda fleiri krónur en áður, og jafnframt að fá fleiri krónur í tekjur en áður. Jeg segi, að það ætti að vera innan skynsemistakmarka þingsins að skilja þetta og gera ráðstafanir til að sjá við því, að þessi halli í fjárhagnum sje ekki til. Jeg hefi áður bent á, hvernig fara eigi að því. Er það með því móti, er almenn skynsemi sjer og vil jeg ekki endurtaka það hjer. Þar sem sumir vilja láta sjer nægja að vísa málinu til stjórnarinnar, til þess að afla nægilegra upplýsinga um „kostnað og tilhögun alla“, o. s. frv., þá er það alþekt aðferð að drepa mál. Það er margföld reynsla, að stjórnin útvegar aldrei þessar „upplýsingar.“ Jeg skal minna á tillögu þá um skólamál, sem til hennar var vísað í fyrra. Nú kemur fram samskonar till. og áður, vegna þess, að stjórnin hefir ekkert gert. Hæstv. þm. S. Þ. (P. J.) (þetta er líklega fyrirboði!) var sjerstaklega tregur til að afgreiða þetta mál frá þinginu vegna þess, að hann vissi ekki, hver yrði í stjórn. En er hann þá vissari um, að þessi óþekta stjórn verði fremur samviskusöm í rannsókn málsins en framkvæmd þess. Ef við vitum eigi, hver stjórn tekur við, þá er best að hafa búinn einhvern spora síðu henni, og frv. þetta er góður spori á hana í þessu máli. Ef hv. þm sjálfur (P. J.) skyldi lenda í stjórn, þá er því um síður ástæða fyrir hann að treysta þeirri óþektu stjórn. En sá, sem ekki þorir að trúa óþektri stjórn fyrir framkvæmd málsins, getur eigi heldur trúað henni fyrir því að útvega upplýsingar. Jeg hefi heldur eigi heyrt neitt um það, að þessi stjórn, sem nú situr, fari frá völdum. Það er heldur ekki hægt að fella hana, því að hún hefir þegar felt sig sjálf. Hún getur því orðið eilíf stjórn. Og stjórnin veit þetta sjálf. Hún myndi eigi mæla svo móti þessu, ef hún vissi það ekki sjálf.

Forsætisráðherra (J. M.) Mjer þykir ekki kenna fullkominnar einlægni, er menn tala um, að frv. þetta sje að eins heimild til að leigja, kaupa eða láta smíða skip. En sannleikurinn er sá, að þetta er beinlínis skipun. Jeg veit það enn betur eftir umr. í hv.Ed., að meiningin er, að stjórnin skuli þegar í stað útvega skip, sem hefji landvarnir næsta vetur. Málinu víkur alt öðruvísi við, ef hjer væri að ræða um heimild til þess t. d. að leigja gufuskip til þessa fyrst um sinn, meðan undirbúin eru kaup á nýju skipi. En í frv. stendur: „Landsstjórnin skal kaupa eða láta byggja ...“ En henni er veitt heimild til að leigja skip, meðan stjórnin lætur byggja nýtt, ef hún fær ekki skip til kaups þegar í stað. Væri alt annað, ef í upphafi stæði: „Landsstjórninni er heimilt.“ Mjer finst því ekki fullkomin hreinskilni ráða hjá meðmælendum frv. Að öðru leyti mun mál þetta ljóst fyrir öllum. En sjerstaklega vil jeg minnast á það, sem hv.þm. Dala. (B. J.) sagði um tillögu um mentamál á þingi í fyrra, til sönnunar því, að ekki þýddi neitt að vísa málum til stjórnarinnar. Þar er um alt annað að ræða. Þar var því haldið fram af hálfu stjórnarinnar, að hún myndi ekki leggja til neinar grundvallarbreytingar á því skipulagi, sem þar var um að ræða. Þar var því fyrirfram vitað, að stjórnin myndi ekki gera mikið, enda var ekki fastlega farið fram á það. Jeg held því, að þessi samanburður sje ekki alveg rjettur. Annars sýnist það óþarfi, við þessa umr., að deila um málið. Jeg geri ekki ráð fyrir, að það verði felt við þessa umr. Jeg veit ekki, hvort hv.þm. Borgf. (P. O.) hefir stefnt því sem getsök einhverri að mjer eða hv.þm. S.-Þ. (P. J.), að líkt álit komi frá okkur um þetta mál. En jeg verð að segja, að jeg hefi aldrei minst á þetta mál við hv.þm. S.-Þ. (P. J.), og yfirleitt man jeg ekki, að jeg hafi minst á það við nokkurn af hv. meðdeildarmönnum. Jeg hefi ekkert um málið talað, annað en það, sem jeg sagði í hv.Ed. En þó svo hefði verið, hefði auðvitað ekki verið nokkur skapaður hlutur á móti því. En annars hefir mjer ekki dottið í hug, að þetta mál gengi fram undirbúningslaust á þessu þingi. Jeg myndi telja það óforsvaranlegt, og vildi því álíta betra, að málið biði næsta þings.

Hákon Kristófersson Jafnvel þótt jeg geti fallist á það, sem hæstv. forsætisráðherra sagði, að mál þetta sje ekki vel undirbúið að sumu leyti, þá er jeg eigi sammála honum um það, að fyrir því sje varhugavert, að frv. þetta nái fram að ganga. Jeg sje ekki betur en að frv. sje svo rúmt, að hæstv. stjórn sjeu þar ekki settar neinar fæstar skorður. Má sjá það á orðum frv., „svo fljótt sem verða má“. Í frv. þessu er því einu haldið fram, að þessu mikla nauðsynjamáli sje sýndur sá sómi, að hraða því sem mest að hægt er, en ekki því, að flýta málinu um skör fram. Menn þurfa ekki að ganga þess duldir, að eigi að eins þeir, er sjávarútveg stunda, heldur og góðir menn um land alt, vænta þess, að nú sje stigið svo stórt spor í ráðstöfunum í þessa átt, að reynt sje að stemma stigu fyrir að öllu eða mestu leyti hamförum og gripdeildum þessara útlendu ræningja á fiskimiðum vorum. Þess er ekki að dyljast, að nú undanfarinn tíma, og síðast í sumar, hafa allir firðir og flóar verið fullir af fiski. Hefir það verið svo stórkostleg hjálp nú í dýrtíðinni, að fæstir munu vera menn til þess að sýna það reikningslega. Jeg get tekið undir það með hv þm. Borgf. (P. O.), að það er alls ekki rjett, að útlend skip sjeu ekki þegar farin að koma til landsins. Þau eru nú þegar farin að hafa í frammi töluverða ásælni. Og á Íslandi hafa jafnvel fundist þeir óþokkar og lítilmenni, sem leigja sig til að vera fiskisnuðrarar þessara útlendinga, vísa þeim á bestu fiskimið vor. Jeg skal alls ekki gera lítið úr ræðu hv.þm. S.-Þ. (P. J.) um þetta mál. Hann talaði mjög varlega, eins og hans er venja í hvívetna og frá fjárhagslegu sjónarmiði. En einnig frá fjárhagslegu sjónarmiði lít jeg nokkuð öðrum augum á þetta en hann. Jeg get ekki verið honum sammála um, að það sje gróði að draga mál þetta á langinn. Jeg hefi þá skoðun, að af þeirri bið geti leitt að framkvæmdir verði engar, og með því sje stofnað til þeirra skemda er ómögulegt sje að fá bætt úr. Verð jeg því að leggja harðlega á móti því, að dagskrá hans nái fram að ganga, eða nokkur önnur í líkum anda Vænti jeg að á þessu þingi verði gerðar þær nauðsynlegar ráðstafanir, sem duga, og þótt það yrði til þess, að aukaskattur yrði lagður á þjóðina, þá er jeg viss um, að sá skattur mundi verða vinsæll, jafnvel þótt hann væri lagður á hvern róðrarbát og hverja skútu. Þá mundu allir þeir, er hlut ættu að máli, ekki undan því kvarta, ef árangurinn yrði sá, að þeir í framtíðinni mættu, eins og nú undanfarin ár, vera óáreittir á hinum aflasælu fiskimiðum okkar. En verði nú beðið eftir því, að útlendir og ef til vill innlendir yfirgangsmenn fari sínu fram, þá er hætt við, að um okkur mætti segja, að við hefðum sparað aurana, en kastað krónunum. Vænti jeg, að hv. deild sjái svo sóma sinn, að samþykkja frv. eins og það liggur fyrir.

Pjetur Jónsson Ef menn óska að vísa málinu til stjórnarinnar og telja, að áskorun til stjórnarinnar sje sterkari í þingsályktunarformi heldur en rökstudd dagskrá, þá stendur ekki á mjer að láta málið ganga til 3. umr., enda komi þá fram till. í þá átt.

Bjarni Jónsson Að eins örstutt athugasemd. Það var engin óeinlægni hjá minni hlutanum, því hann vissi vel, að í frv. stóð: „skal kaupa“. En eins og gefur að skilja, hefir stjórnin framkvæmdir í þessu máli, og auðvitað hagar hún sjer í því eftir því, sem skynsemi hennar segir henni. Ef henni því sýnist ráðlegra að leigja en að kaupa, þá gerir hún það, og ef henni virðist rjettara að láta byggja skip heldur en að kaupa það nú, þá gerir hún það. Yfirleitt ætlar enginn að fara að skipa stjórninni að gera einhverja vitleysu, svo að mótbárurnar gegn frv. eru á sandi bygðar, en engu viti.

Forsætisráðherra (J. M.) Ef slík yfirlýsing hefði komið frá nefndinni, þá teldi jeg hana einhvers virði, en jeg verð að segja, að gildi hennar er lítið, þar sem hún kemur að eins frá einum þm. (B. J.). En 1. gr. frv. verður ekki öðruvísi skilin en svo, að stjórninni sje að eins heimilað að leigja skip meðan verið er að byggja skipið. Eða með öðrum orðum að láta nú þegar panta skipið, og á meðan verið er að byggja það, þá má leigja annað. Ef yfirlýsing kemur nú frá hv. nefnd, að skilja beri orðin öðruvísi, þá er alt öðru máli að gegna, og þá á slíkt frv. að koma fyrir hv. deild. Jeg sje ekki, að þörf sje á að ræða málið meira, enda er ilt að þurfa að tefja fyrir fjárlögunum.

Frsm. (Matthías Ólafsson) Það er út af misskilningnum milli hv. deildarmanna og hæstv. forsætisráðherra, að jeg vil segja nokkur orð. Vil jeg þá lýsa því yfir, að mjer finst skilningur hæstv. forsætisráðh. vera alveg rjettur. Frv. skipar að kaupa skip, eða þá að láta byggja skip, eða þá að leigja það, meðan verið er að byggja skip, og nefndin ætlast til, að skipið verði komið 1920. Hitt er annað mál, ef í móti blæs þessu frv., hvort þá er ekki rjett að fara einhvern milliveg. Vona jeg því, að háttv. deildarmenn leyfi málinu að fara til annarar umræðu, og gæti þá kann ske komist á samkomulag milli nefndarinnar og hv.þm. S.-Þ. (P. J.)  (B. J.: Frv. er ekki í neinni hættu)  . Það hefir heldur enginn sagt. Menn hafa nú falið stjórninni ýmislegt, svo sem að útvega lán til brúa og vegagerða, og finst mjer þó, að sá hlutur eigi að ganga fyrir öllu, sem gefur af sjer beinan arð.  (M. P.: Brýr og vegir gefa af sjer)  . Brýr og vegir gefa ekki af sjer beinlínis, því að engar tekjur koma beint af þeim í landssjóð, en af þessu koma beinar tekjur í landssjóð.

Frsm. (Magnús Pjetursson) Jeg gat þess við 1. umr. þessa máls, að jeg mundi gera grein fyrir einstökum greinum frv., en jeg býst við, að jeg þurfi þess ekki; þær eru deildarmönnum kunnar. 1. gr. fer fram á, að kaup utanbæjarþingmanna hækki um 2 kr., en þm. Reykjavíkur sjeu jafnir hinum. Og í 2. gr. er gert ráð fyrir, að ferðakostnaður verði greiddur eftir reikningi, eins og áður átti sjer stað, í stað þess að gjalda ákveðna fjárhæð. Nefndinni leist óþarft að láta ákvæðið um ákveðna fjárhæð standa kyrra, vegna þess, að aldrei hefir verið farið eftir því; því að þm. hafa altaf fengið meira og minna af ferðakostnaðinum goldið eftir reikningi. Og það er fult útlit fyrir, að þetta muni verða svo framvegis, nema upphæðunum væri stórkostlega breytt. Og það virðist vera eðlilegast, að þm. fái borgaðan þann kostnað, sem þeir leggja út. Launamálanefnd vildi láta þessa hækkun koma fyrir þetta þing, samkvæmt þeirri stefnu, að launabætur eigi ekki að ganga í gildi fyr en um næstu áramót. Frv. þetta mætti dálítilli mótspyrnu við 1. umr. En jeg get ekki verið að rekja hana nánar, með því að jeg býst ekki heldur við, að hún hafi verið meint í alvöru.  (S. S.: Jú)  . Einu andmælin, sem jeg hefði getað hugsað mjer að menn bæru fram, er að þetta væri kák. En jeg get ekki hugsað mjer, að neinn þm. álíti sig svo óstarfhæfan á þingi, að hann geri ekki kröfu til sama kaups og hann fengi við önnur störf. Og jeg geri ekki ráð fyrir, að neinn þm. greiði atkvæði á þá leið, að hann telji sig ekki vera starfhæfan mann. En hitt væri annað mál, að menn vildu taka upp þá reglu, að ekkert þingfararkaup skyldi greitt, þingmenskan væri með öðrum orðum einskonar heiðursstarf. En ef á að gjalda þingfararkaup á annað borð, þá er sanngjarnt, að það sje svo ríflegt, að þm. þurfi ekki að leggja beinlínis út peninga fyrir að fá að vera þingmenn.