Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

forseti (BSt): Þetta verður án efa síðasti fundur d. fyrir páska. Vil ég óska öllum hv. þm. deildarinnar gleðilegrar hátíðar og þeim, sem fara heim til sín út á land, góðrar ferðar og góðrar heimkomu og hingaðkomu aftur. Næsti fundur deildarinnar verður boðaður með dagskrá, en ekki haldinn fyrr en eftir páska.



Herra forseti. Ég vona, að ég tali fyrir hönd allra þm. þegar ég óska hæstv. forseta gleðilegrar páskahátíðar, góðrar heimfarar og góðrar heimkomu.

Forseti (BSt): Ég þakka hv. 6. þm. Reykv. fyrir góðar óskir og segi fundi slitið.



Herra forseti. Frv. til l. um breyt. á heilsuverndarlögum, nr. 44 1955, er komið frá hv. Nd. Heilbr.- og félmn. hefur rætt það á einum fundi og nefndarmenn orðið á einu máli um að mæla með samþykkt þess. Í frv. felst efnislega það eitt, að inn í heilsuverndarlögin verði bætt nýrri gr. á þá leið, að ráðh. skipi fasta lækna heilsuverndarstöðva og að laun þeirra greiðist úr ríkissjóði. Nákvæmlega sömu ákvæði var að finna í III. kafla laga nr. 50 1946, um almannatryggingar, sem afnumin voru með gildistöku nýju laganna um almannatryggingar frá 28. marz 1956. Með þeim var niður felldur að fullu III. kaflinn, um heilsugæzlu, og þótti þá eðlilegt að setja fyrri ákvæðin um skipun fastra lækna heilsuverndarstöðva og launagreiðslur til þeirra inn í heilsuverndarlögin. Nefndin, sem undirbjó nýju tryggingalögin, gerði ráð fyrir þessu fyrirkomulagi og samdi um það frv., sem fram kom á síðasta þingi. Einhverra hluta vegna - mér hefur helzt skilizt af vangá - hlaut frv. aldrei endanlega afgreiðslu á því þingi, og hafði þó n. skilað áliti og einróma mælt með samþykkt þess. Af þessari töf hefur þegar leitt nokkra erfiðleika í sambandi við launagreiðslur til lækna heilsuverndarstöðva, og er nauðsyn talin á, að málið hljóti afgreiðslu á þessu þingi. Því er þetta frv., sem er samhljóða hinu fyrra, fram komið. Ætti samþykkt þess að vera þeim mun auðveldari sem hér er ekki um neitt nýmæli að ræða, heldur tilfærslu ákvæða frá einum lagabálki til annars. Eins og ég gat um í upphafi, mælir heilbr.- og félmn. einróma með, að frv. verði samþ. óbreytt.



Herra forseti. Það er vafalaust rétt, að húsnæðismálin hafa lengi verið eitt af allra erfiðustu vandamálum okkar Íslendinga, en sjaldan munu þau samt hafa verið jafnerfið jafnmiklum fjölda fólks eins og tvö síðustu árin. Þetta kann að hljóma illa í eyrum þeirra, sem trúðu því, að með löggjöfinni um hið almenna veðlánakerfi væri þetta vandamál leyst á nokkurn veginn fullnægjandi hátt og til frambúðar. En þessi löggjöf var sem kunnugt er sett fyrir um það bil tveimur árum. Með setningu laganna um hið almenna veðlánakerfi var látið í veðri vaka, að kerfið fengi a.m.k. 100 millj. kr. til útlánastarfsemi sinnar hvort árið 1955 og 1956. Þessi áætlun var á því byggð, að bankarnir skyldu leggja fram 20 millj. kr. til íbúðalána hvort árið og enn fremur skyldi Landsbanki Íslands ábyrgjast sölu á vísitölutryggðum bankavaxtabréfum fyrir allt að 20 millj. kr. á ári. Þó skyldu vísitölulánin ekki vera hærri en 2 á móti 5 til hvers lántakanda. Þá tryggði Landsbankinn einnig 4 millj. kr. framlög á ári frá tryggingarfélögum, sem ekki eru í opinberri eign. Þessi hluti áætlunarinnar, sem l. um hið almenna veðlánakerfi hvíldu á, stóðst að öðru leyti en því, að vísitöluféð varð ekki 20 millj. á ári vegna ákvæðisins um hlutfallið 2 á móti 5 milli A- og B-lána. Enn fremur var út frá því gengið, að Tryggingastofnun ríkisins legði veðiánakerfinu 11/2 millj. kr. á ári og Brunabótafélag Íslands 1/2 millj. kr. Tryggingastofnunin stóð við sína skuldbindingu, en Brunabótafélagið hefur ekki lagt fram nokkurn eyri til þessa. Í þessari 100 millj. kr. áætlun var reiknað með, að frá sparisjóðum og lífeyrissjóðum kæmu inn í veðlánakerfið 40 millj. kr. á ári, en reyndin varð sú, að lífeyrissjóðirnir og sparisjóðirnir beindu lánastarfsemi sinni að mjög litlu leyti gegnum veðlánakerfið, heldur lánuðu beint utan þess. Þannig kom í ljós um síðustu áramót, að húsnæðismálastjórn hafði ekki fengið neinar 200 millj. kr. til útlánastarfsemi sinnar á þessu tveggja ára tímabili til árslokanna 1956, heldur aðeins 75 millj. kr. bæði árin, eða um 37.5 millj. hvort árið um sig að meðaltali. Auk þessa fékk byggingarsjóður Búnaðarbankans 12 millj. kr. úr veðlánakerfinu hvort árið í A- og B-lánum samanlagt. Þegar lögin um hið almenna veðlánakerfi voru sett, var sá gleðiboðskapur birtur öllum landsins lýð í blöðum og útvarpi, að nú gæti hver sá, sem réðist í byggingu eigin íbúðar, fengið 100 þús. kr. lán, þegar hús hans væri komið undir þak og orðið fokhelt. Út á þessi gullnu loforð hóf mikill fjöldi manna byggingarstarfsemi, og hafði húsnæðismálastjórnin ekki starfað nema nokkra mánuði, þegar henni höfðu borizt margar þúsundir umsókna um lán, sem auðvitað var enginn möguleiki til að fullnægja. Engin ákvæði voru um það í l., að það fólk ætti að sitja fyrir lánum, sem væri í húsnæðishraki, væri efnalítið eða hefði fyrir stórri fjölskyldu að sjá. Það var engu líkara en út frá því hefði örugglega verið gengið, að veðiánakerfið gæti leyst allra vanda og þyrfti því ekki neinna takmarkana við um lánveitingarnar. Um stærð íbúða, sem lán mætti veita út á, voru heldur engin ákvæði, enda fór svo, að íbúðir fjögurra og jafnvel fimm herbergja og stærri urðu um það bil helmingur allra íbúða, sem byggðar voru á þessum árum. Á sama tíma sparaði ríkasta þjóð Norðurlanda, Svíar, svo bæði byggingarefni og fjármagn til íbúðabygginga, að fjögurra herbergja íbúðir eða stærri voru aðeins 10–12% af þeim íbúðum, sem þar voru byggðar á þessum sama tíma. Nú hafa þeir að vísu rýmkað svolítið um stærð á íbúðum hjá sér, vegna þess að húsnæðisvandamálið þrengir ekki eins að þeim og það gerði. Engin ákvæði voru heldur um það í lögunum um hið almenna veðlánakerfi, að ekki mætti veita einum og sama manni nema eitt lán, enda er nú komið á daginn, að ein lánsstofnun lét eina og sömu fjölskylduna hafa 24 af 49 lánum, sem þessi fjármálastofnun veitti á s.l. ári. Við lánveitingarnar þurfti ekki heldur að taka tillit til þess, hvort menn, sem um lánin báðu, áttu íbúð fyrir, og mun mörgum hafa verið veitt lán, sem átti eigin íbúð sæmilega og var aðeins að selja hana til þess að flytjast inn í nýja og stærri íbúð og var þannig ekki í neinni húsnæðisneyð. Á s.l. sumri stóðu sakir þannig, að um 3 þús. umsóknir um lán voru óafgreiddar og lánakerfið peningalaust. Þó hafði enginn fengið 100 þús. kr. lán, eins og lofað hafði verið. Húsnæðismálastjórnin hafði nefnilega strax orðið að færa lánahámarkið ofan í 70 þús., en við það var ekki heldur hægt að standa nema í sumum tilfeilum og samkv. skýrslum reyndist meðallánsupphæð hafa orðið milli 50 og 55 þús. kr. Þannig hafði flest brugðizt, sem lofað var. Þeir, sem lán höfðu fengið, fengu helming lofaðrar lánsupphæðar, en hitt var þó miklu verra, að tala þeirra, sem ekkert lán fengu, var nálega þreföld móts við tölu hinna, sem lánaúrlausn höfðu hlotið. Þegar svona var komið, mátti öllum vera ljóst, að hið almenna veðlánakerfi var fjarri því að hafa reynzt þess megnugt að leysa vanda húsnæðismálanna. Þau mál höfðu aldrei komizt í meira óefni, aldrei verið meira áhyggjuefni þúsunda heimilisfeðra, húsnæðismálin höfðu sem sé aldrei verið fjær fullnægjandi lausn. Þau voru svo sannarlega komin í algert öngþveiti. Eins og kunnugt er, voru lögin um hið almenna veðiánakerfi, þ.e. fjárhagsgrundvöllur þeirra, fyrst og fremst byggð á samningum við bankana um ákveðin framlög til íbúðalána. Þessir samningar áttu aðeins að gilda um tveggja ára tímabil eða til ársloka 1956, og runnu þeir þannig út um síðustu áramót. Þannig kom það af sjálfu sér, að setja yrði nýja löggjöf til lausnar húsnæðismálunum með byrjun þessa árs. Var leitað til bankanna um að lána 10 millj. kr. til húsnæðismálanna á þessum fyrsta ársfjórðungi, meðan á undirbúningi nýrrar húsnæðislöggjafar stæði. En eftir langan umhugsunartíma varð svar þeirra, sem nú er kunnugt, neitandi. Samt hefur tekizt að útvega um 20 millj. kr. til bráðabirgða, síðan fé veðlánakerfisins þraut á s.l. sumri. Á þskj. 436 er nú lagt fyrir Alþ. frv. til laga um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins, sparnað til íbúðabygginga og útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis, og enn fremur eru í þessu frv. nokkrar bráðabirgðabreytingar á l. um verkamannabústaði. Tvö mikilsverð nýmæli eru í þessu frv. auk ýmissa minni háttar. Þessi tvö nýmæli eru stofnun byggingarsjóðs ríkisins með 118 millj. kr. stofnfé og svo ákvæðið um skyldusparnað ungs fólks á aldrinum 16–25 ára til þess að tryggja því möguleika til að eignast eigin íbúð. Mun ég síðar víkja að þessum atriðum báðum. Í öllum nágrannalöndum okkar starfar sérstakt húsnæðismálaráðuneyti. Í þessu frv. er lagt til, að komið skuli á fót húsnæðismálastofnun ríkisins, sem fari með stjórn húsnæðismálanna. Húsnæðismálastjórn skal skipuð 5 mönnum, og skal hún veita húsnæðismálastofnun ríkisins forstöðu. Í þessari stjórn skulu eiga sæti 5 menn, 4 kosnir hlutbundinni kosningu af sameinuðu Alþ., en sá fimmti skipaður af félmrh. eftir tilnefningu Landsbankans. Landsbankinn hefur átt fulltrúa í húsnæðismálastjórn á þessum tveimur síðustu árum, og er fyrirkomulag á vall þess manns hugsað óbreytt. Skal hann ekki hafa atkvæðisrétt um lánveitingar, enda gæti það varla talizt eðlilegt, að fulltrúi bankans hefði það. Formaður húsnæðismálastjórnar skal vera skipaður af félmrh., en að öðru leyti skal húsnæðismálastj. sjálf skipta með sér verkum. Framkvæmdastjóra, sérfróðan um byggingarmál, skal húsnæðismálastj. ráða með samþykki félmrh. Ég vek athygli á því, að hér er lagt til, að kosningu húsnæðismálastjórnar skuli þannig hagað, að stjórnarandstaðan eigi einnig fulltrúa í henni. Er þar með horfið frá því fyrirkomulagi, sem stjórnarandstaðan varð að sæta, bæði þegar lögin um lánadeild smáíbúða voru sett og eins þegar lögin um hið almenna veðlánakerfi tóku gildi. En þá var húsnæðismálastjórn einvörðungu skipuð fulltrúum stjórnarflokkanna og stjórnarandstöðunni algerlega haldið áhrifalausri á stjórn og meðferð þessara örlagaríku og þýðingarmiklu mála allrar þjóðarinnar. Verkefni húsnæðismálastofnunar ríkisins er ýtarlega lýst í I. kafla þessa frv., og er verkefnið í fáum orðum sagt að beita sér fyrir hvers kyns umbótum í byggingarmálum, hafa á hendi stjórn byggingarsjóðs ríkisins og yfirumsjón lánsfjáröflunar og lánveitingar til íbúðabygginga í landinu. Af einstökum verkefnum húsnæðismálastofnunar ríkisins má nefna, að hún á að gera grein fyrir raunverulegri þörf landsmanna fyrir íbúðabyggingar á hverjum tíma, gera till. og áætlanir um, hvernig þeirri þörf verði fullnægt á sem kostnaðarminnstan hátt og með hagkvæmustu móti. Það er talið nauðsynlegt í þessu skyni að koma upp fullkominni spjaldskrá yfir allt íbúðarhúsnæði í landinu, en komið hefur í ljós, að allt of ófullnægjandi upplýsingar liggja nú fyrir um húsnæðismálin hér á landi. Þá er húsnæðismálastofnuninni ætlað að fylgjast ávallt vandlega með byggingarkostnaði í því skyni að finna, hverjir byggi ódýrast og hvaða gerðir íbúðarhúsnæðis reynist beztar og hagkvæmastar og jafnframt ódýrastar. Húsnæðismálastjórnin má láta fara fram samkeppni um uppdrætti og byggingu hagkvæmra íbúða og veita þeim lán, sem getur tekið að sér að byggja hagkvæmastar íbúðir af ákveðinni meðalstærð með minnstum kostnaði. Húsnæðismálastjórnin má setja þau skilyrði fyrir lánum, sem ætla má að stuðli að því, að byggðar verði fyrst og fremst hagkvæmar íbúðir af hóflegri stærð. Húsnæðismálastjórnin á enn fremur að kosta kapps um að koma á hvers konar umbótum í húsagerð, vinnutækni við byggingu íbúðarhúsnæðis, og hún á líka að leggja áherzlu á stöðlun sem flestra hluta til íbúðabygginga og fjöldaframleiðslu slíkra hluta. Hún á að gangast fyrir tæknirannsóknum og kynningu nýjunga í byggingariðnaði, og hún má sjálf láta byggja tilraunahús, þar sem einkum verði reyndar nýjungar í húsagerð. Húsnæðismálastjórninni er einnig ætlað að útvega hagkvæmar teikningar íbúðarhúsa, og hún skal líka beita sér fyrir, að úthlutun lóða tefji ekki fyrir byggingarframkvæmdum. Þá skal hún og í hvívetna reyna að stuðla að því, að vinna við íbúðabyggingar geti verið sem samfelldust árið um kring og jafnframt sem jöfnust frá ári til árs, en sveiflur í þessum málum frá ári til árs geta komið þjóðfélaginu í talsverðan vanda. Í I. kafla frv. er húsnæðismálastjórn heimilað að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum, láta gera skipulagsuppdrætti að þeim í samráði við skipulag bæja, og skal þá bæjarfélögum skylt að heimila byggingar og láta afhenda eða útvega hæfileg landssvæði fyrir þessi hverfi, ef með þarf með eignarnámi, og skal bæjarfélögum skylt að byggja vegi og leiðslur um slík hverfi innan hæfilegs tíma. Slíkt samstarf bæjarfélaganna og þeirra, sem byggja, er bráðnauðsynlegt, einkum ef um nokkur hverfi er að ræða. Til þess að hagnýta sem bezt þekkingu og áhuga sérfróðra manna í samstarfi við húsnæðismálastjórnina er í I. kafla þessa frv. gert ráð fyrir 9 manna nefnd, sem starfa skuli með húsnæðismálastjórninni henni til aðstoðar og ráðuneytis um tæknileg mál. Hún skal skipuð einum fulltrúa frá hverjum eftirtalinna aðila: Húsameistarafélagi Íslands, Verkfræðingafélagi Íslands, Sveinasambandi byggingamanna, Landssambandi iðnaðarmanna, og einnig skulu eiga í n. sæti skipulagsstjóri ríkisins, húsameistari ríkisins, forstöðumaður byggingarannsókna atvinnudeildar háskólans og 2 menn skipaðir af ráðherra. Með þessu, sem nú er sagt, hef ég gert grein fyrir I. kafla frv. um húsnæðismálastofnun ríkisins og verksvið hennar. Þessu næst vil ég þá ræða nokkuð annað þeirra höfuðnýmæla, sem ég gat um áðan að fælust í þessu frv., nefnilega um byggingarsjóð ríkisins, en um hann er fjallað í II. kafla þess. Hlutverk byggingarsjóðsins er að annast lánveitingar til íbúðabygginga og standa straum af framkvæmdum húsnæðismálastjórnar. Stofnfé sjóðsins er þetta: Í fyrsta lagi varasjóður hins almenna veðlánakerfis, sem nú er 20.9 millj. kr. Í öðru lagi lán ríkisins til smáíbúða, sem ríkissjóður hefur nú tekið að sér gagnvart Landsbankanum og verður þannig eign byggingarsjóðs ríkisins, en er að upphæð 32.8 millj. kr. Í þriðja lagi fé, sem lánað var veðiánakerfinu af tekjuafgangi ríkissjóðs 1955, en er nú afhent byggingarsjóði ríkisins til eignar, og eru það 11.3 millj., og í fjórða lagi er svo hluti af stofnfé byggingarsjóðs ríkisins 2/3 hlutar af væntanlegum stóreignaskatti, og er áætlað, að sá hluti verði um 53 millj. Samtals nemur þá þetta stofnfé byggingarsjóðs ríkisins, eins og áður var sagt, 118 millj. kr., og hefur verið reiknað út, að eign sjóðsins eigi að vera orðin 292 millj. kr. að 10 árum liðnum, eða m. ö. o. fast að 300 millj. kr. Eftir því sem næst verður komizt eftir athugun bankafróðra manna, en að meðtöldum tekjum skv. a- til d-liðum 3. gr., á að vera óhætt að gera ráð fyrir, að árlegt fé sjóðsins til útlána verði fljótlega um 40 millj. kr. á ári, en með ári hverju eiga tekjur sjóðsins að fara vaxandi. Það er þetta eigið fé byggingarsjóðs ríkisins, sem að mínu áliti hefur ómetanlega þýðingu fyrir varanlega lausn húsnæðismálanna í framtíðinni. Þá er í þessu frv. ákvæði um árlega tekjuöflun til byggingarsjóðs, og er gert ráð fyrir árlegum tekjum til hans á þessa leið: Í fyrsta lagi er það 1% álag á tekjuskatt og eignarskatt með stríðsgróðaskatti og á tolltekjur ríkissjóðs skv. tollskrá. Telst mönnum til, að þessi tekjuliður nemi 4–5 millj. kr. Í öðru lagi eru það afborganir og vextir lána, sem veitt hafa verið og veitt verða af framlögum ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði. Í þriðja lagi er það lántökugjald af lánum, sem húsnæðismálastjórnin veitir, svo og vaxtatekjur þeirra lána, en þetta lántökugjald er 1% af lánsupphæðinni. Í fjórða lagi kemur til árlegra tekna byggingarsjóðs höfuðstóll og vaxtafé, sem fallið er í gjalddaga, ef þess er ekki vitjað innan 20 ára. Má nú búast við, að það verði lítið og kannske ekkert. Samkvæmt 4. gr. frv. er gert ráð fyrir, að áfram starfi undir stjórn húsnæðismálastjórnar og veðdeildar Landsbankans veðlánakerfi til íbúðabygginga. Veðdeild Landsbankans er heimilað að gefa út bankavaxtabréf í þessu skyni, og mega þau nema allt að 100 millj. kr. á ári í næstu 10 ár. Þessi vaxtabréf skulu vera þannig, að annar hluti, A-flokkur, verði með föstum afborgunum og vöxtum, vextirnir 7%, og er lánstími þeirra lána allt að 2b ár. Hinn hlutinn, B-flokkur, má vera allt að 50 millj. kr. á ári og skal vera með vísitölukjörum, þannig að afborganir og greiðsla afborgana og vaxta séu bundnar vísitölu framfærslukostnaðar. Þessi ákvæði eru mjög áþekk ákvæðum III. kafla laganna um hið almenna veðlánakerfi frá 1955, en í stað þeirra skuldbindinga, sem við setningu þeirra laga lágu fyrir frá Landsbankanum, þá lýsir ríkisstj. nú yfir, að hún muni sjá um, að húsnæðismálastjórnin fái til úthlutunar á árinu 1357 ekki minni fjárhæð auk tekna byggingarsjóðsins en 44 millj. kr., og mun hún taka upp samninga við banka og tryggingarfélög til þess að tryggja þetta. Af þessu fé er gert ráð fyrir að byggingarsjóður Búnaðarbankans fái allt að sömu upphæð og hann hefur fengið s.l. 2 ár, þó eftir þörfum í sveitum til slíkra byggingarlána. Þá mun ríkisstj. einnig beita sér fyrir því, að sparisjóðir og aðrir aðilar, sem lagt hafa fram fé til veðlánakerfisins undanfarin 2 ár, leggi ekki minna fé fram árið 1957 en hvort hinna áranna um sig. Til þess nú að glöggva sig betur á því, hvaða fjármagn á nú að fara til húsnæðismálanna, móts við það, sem áður fór til sömu verkefna, er rétt að minna á það til viðbótar, að framlag til verkamannabústaða hefur nú verið tvöfaldað á fjárlögunum, er nú rétt við 4 millj., en var áður innan við 2. Komi sama framlag frá sveitarfélögum, eins og lögin um verkamannabústaði gera ráð fyrir, þá gæti sú byggingarstarfsemi, sem fram færi fyrir þetta fé, numið 8 millj. Auk þess útvegar svo ríkissjóður aðrar 8 millj. kr. á þessu ári til byggingar verkamannabústaða, og hefur það fé þegar verið tryggt. Til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði eru nú á fjárlögum 4 millj., og ef ég man rétt, eru til 5 millj. í þessu skyni af fjárveitingu fyrri ára. Þetta fé verður því aðeins greitt af hendi skv. lagaákvæðum, að sveitarfélög leggi fram jafnmikið fé á móti, og verður því unnt að verja allt að 18 millj. kr. til útrýmingar heilsuspillandi húsnæði, ef sveitar- og bæjarfélög leggja mótframlög móti því fé, sem nú er til á þessa árs fjárlögum og sem geymslufé. Það er margfalt hærri upphæð en nokkru sinni áður hefur verið varið í því skyni að útrýma heilsuspillandi húsnæði á einu ári. Ef þessar tölur eru hins vegar teknar án mótframlaga bæjanna, er hér samt um að ræða 33 millj. kr. af nýju fé á árinu 1957 til húsnæðismálanna. Kem ég þá að III. kafla frv., um sparnað til íbúðabygginga. Í þeim kafla er í fyrsta lagi gert ráð fyrir, að menn eigi kost á því að leggja til hliðar 5 þús. kr. á ári, og ef það hefur verið gert í 5 ár, þannig að að þeim tíma liðnum sé til slíkt sparað fé 25 þús. kr., þá skal húsnæðismálastjórn veita þessu fólki lán til íbúðabygginga umfram aðra, miðað við sömu aðstæður, og má það lán til þess fólks vera allt að 25% hærra. En þetta er sem sé alveg frjálst, og maður veit ekki, hvort þetta kann að gefa meira eða minna eða kannske að það gefi ekki neitt. Það er því ekki tekið með í neina útreikninga um tekjuöflun til húsnæðismálanna á árinu. Þetta fé á að leggjast í sérstaka innlánsdeild, sem starfa skal á vegum byggingarsjóðs ríkisins. Þá kemur að því ákvæði þessa lagabálks, sem óefað mun vekja mesta athygli og sumir munu kannske telja að sé árás á unga fólkið, en ég vil þó telja, að sé fyrsta alvarlega viðleitnin til þess að hjálpa ungu fólki til að geta eignazt þak yfir höfuðið. En í þeirri grein, 10. gr. frv., er gert ráð fyrir því, að öllum einstaklingum á aldrinum 16–25 ára skuli vera skylt að leggja til hliðar 6% af launum sínum, hvort sem þau eru greidd í peningum eða sambærilegum verðmætum að öðru leyti. Þetta skal gert í því skyni, að þessum einstaklingum myndist sjóður til íbúðabygginga eða til bústofnunar í sveit. Það fé, sem á þennan hátt safnast, skal ávaxtað í innlánsdeild byggingarsjóðs ríkisins fyrir alla þá, sem búsettir eru í kaupstöðum og kauptúnum, en fyrir þá, sem búsettir eru í sveitum, skal sparifé þeirra ávaxtað í veðdeild Búnaðarbanka Íslands. Það fé, sem sparast á þennan hátt, á að njóta vissra hlunninda, og eru þessi hlunnindi í fyrsta lagi þau, að af upphæðinni skal það ár, sem hún er lögð til hliðar, ekki greiðast tekjuskattur og ekki heldur útsvar af upphæðinni. Þá skal spariféð í annan stað vera vísitölutryggt þannig, að þegar það borgast út, þá borgast það með uppbót vegna vísitöluhækkunar. Í þriðja lagi skal þetta skyldusparifé veita forgangsrétt til lána að öðru jöfnu, og það skal í fjórða lagi tryggja 25% hærra lán en öðrum er veitt á sama tíma við sams konar aðstæður, þegar til útborgunar kemur, en til útborgunar á þessu fé skal koma, þegar viðkomandi er orðinn 25 ára eða við stofnun heimilis og giftingu. Það hefur verið lauslega gerð athugun á því hér á hagstofunni, hvað líklegt þætti að þessi skyldusparnaður unga fólksins gæti numið miklu á ári, og telja menn, að það gæti orðið 15–16 millj. kr. á ári. Bankamenn hafa gert töflu yfir það, hvernig þessar tekjur af skyldusparnaðinum ættu að aukast á næstu 10 árum frá 1957 til 1966, og teist þeim til, að miðað við óbreytt verðlag og tekjur fólks að krónutölu ætti þessi sjóður eftir þeim reglum, sem honum er ætlað að starfa, að nema 98 millj. kr., eða rétt við 100 millj. kr. í árslok 1956, og eftir það, ef þessum skyldusparnaði væri haldið áfram, ætti þessi sjóður að ná yfir 10 árganga ungs fólks og eflast frá ári til árs nokkuð þrátt fyrir lánveitingar. Ég get vel búizt við því, að einhverjir telji, að þarna séu lagðar þungar kvaðir á hið unga fólk í íslenzku þjóðfélagi, en það er líka jafnframt verið að tryggja því lausn á því vandamáli, sem lengstum hefur verið unga fólkinu hvað erfiðast í skauti að leysa, þ.e.a.s. að geta stofnað heimili og eignazt eigin íbúð. Ég er því ekki í nokkrum vafa um það, að a.m.k. þegar fram í sækir mun það unga fólk, sem nú verður að taka þessa skyldu á sínar herðar, þegar kemur að því að njóta ávaxtanna af þeim skyldum, þakka fyrir það, að því var með þessu móti tryggt að þurfa ekki að horfast í augu við óleysanlegan vanda íbúðarhúsnæðismálsins nokkrum árum síðar. Það þótti sjálfsagt að láta þennan skyldusparnað ekki leggjast á allra herðar án undantekninga, og eru undantekningarnar þessar, að gift fólk, sem hefur stofnað heimili, skal ekki þurfa að taka á sig skyldusparnaðinn, þó að það sé á þessu aldursskeiði, enn fremur skólafólk, sem stundar nám í skóla 6 mánuði eða lengur á ári, og iðnnemar, meðan þeir stunda iðnnám; þá eru enn fremur þeir, sem hafa börn eða aðra skylduómaga á framfæri, ekki skyldugir til þess að taka á sig skyldusparnaðinn, og enn fremur hafa sveitarstjórnir heimild til að veita tímabundna undanþágu frá sparnaðarskyldu, ef sérstaklega stæði á, veikindi eða slys bæri að höndum. Það er ætlunin, að framkvæmdin á þessu verði á þann veg, að gefin verði út sparimerki líkt og orlofsmerkin og að unga fólkið fái afhent sparimerki við launagreiðslur á sama hátt og orlofsmerkin eru gefin út, og eiga ákvæði þeirra laga að gilda um þetta, að svo miklu leyti sem við á, en að öðru leyti verður kveðið nánar á um þetta fyrirkomulag með reglugerð. IV. kafli frv. er svo um útrýmingu heilsuspillandi húsnæðis. Er þeim kafla ekki í neinu verulegu breytt frá núgildandi lögum, og skal ég því ekki fjölyrða neitt um hann. Þá er að lokum V. kafli frv. Hann er um nokkrar breytingar á lögunum um verkamannabústaði. Það þótti ógerlegt að láta þau lög standa alveg óbreytt að öllu leyti, þegar ýmsar þær takmarkanir væru gerðar, sem í þessum lögum eru ákveðnar, bæði um stærðir íbúða, efnahag og aðstöðu fólks, sem gæti notið lána, en eins og kunnugt er, er um hin hagkvæmustu lán að ræða samkvæmt lögunum um verkamannabústaði. Breytingarnar, sem samkomulag fékkst um, eru þær í fyrsta lagi, að frá og með 1958 skuli sveitarsjóðir greiða ekki minna en 24 og ekki meira en 86 kr. fyrir hvern íbúa sveitarfélagsins og geti sveitarstjórnin ákveðið upphæðina með sérstakri samþykkt. Þetta er tvöföldun á þeim greiðslum, sem nú er gert ráð fyrir í lögum til verkamannabústaðanna af hendi sveitarfélaganna, og er það aðeins til samræmis við það, að fjárlagaupphæðin, sem á að mæta framlögum sveitarfélaganna til byggingar verkamannabústaða, hefur nú verið tvöfölduð og er þegar miðuð við þessa krónutölu af hendi sveitarfélaganna nú á árinu 1957. Þá er enn fremur þarna bætt við lögin um verkamannabústaði því ákvæði, að ráðh. geti, um leið og hann hefur vald til þess að ráða nokkru um fyrirkomulag íbúðanna, sem byggðar eru samkvæmt lögum um verkamannabústaði, einnig ákveðið um stærð þeirra. Það hefur engin stærðartakmörkun þar verið og þannig ekki nægilega tryggilega um það búið, að ekki verði byggðar allstórar, kannske óhóflega stórar íbúðir fyrir þetta fé, sem ríkið borgar þó niður vexti af og veitir lengri lánstíma en nokkrum öðrum. Nauðsyn þótti til bera að breyta mörkunum um tekjur og eignir þeirra manna, sem rétt ættu til að fá byggt fyrir sig á vegum byggingarfélags verkamanna, og hafa þau tekjumörk nú verið ákveðin hér í frv. 50 þús. kr. árstekjur, miðað við meðaltal þriggja síðustu ára, að viðbættum 5 þús. kr. til viðbótar fyrir hvern ómaga á framfæri. Þá er það skilyrði einnig sett, að viðkomandi fólk megi ekki eiga yfir 75 þús. kr. skuldlausa eign, miðað við þann tíma, þegar félagsmaður kaupir íbúðina. Nýtt ákvæði er hér í 20. gr. um það, að heimilt skuli eða skylt að bjóða byggingar verkamannabústaða út. Þetta eru helztu ákvæðin varðandi breytingu á verkamannabústöðum. Um formið skal ég játa það, að ég hafði undirbúið þessar breytingar á verkamannabústöðunum og nokkrar fleiri sem sérstakt frv., sem væri til breytinga á lögunum um verkamannabústaði, en um það varð ekki samkomulag að breyta þeim í svo verulegum atriðum, og varð þá að sætta sig við þetta afkáralega form, að hafa breytingu á lögunum um verkamannabústaði sem sérstakan kafla í þessu frv. Hins vegar er inn á það gengið og því heitið, að á næsta ári, fyrir næsta þing, skuli fara fram endurskoðun á lögunum um verkamannabústaði og lögunum um byggingarsamvinnufélög. Með því, sem ég nú hef sagt, tel ég, að ég hafi gert grein fyrir meginefni þessa frv. um húsbyggingamálin, og tel þetta frv. vera skref í rétta átt og til mikilla bóta. Það er ekki hægt að neita því, að það er allmyndarlega að verki verið með því stofnfé byggingarsjóðs ríkisins, sem nú er tryggt, um nær 120 millj. kr., og það hefur verulega þýðingu fyrir varanlega lausn þessara mála. Ef húsnæðismálaástandið í landinu væri núna „normalt“ eða eitthvað nálægt því, þannig að aðeins þyrfti nú að ráðgast um við þá íbúðaaukningu, sem þjóðin þarf, svona í kringum 1000–1100 íbúðir, þá held ég, að þetta frv. leysti nokkurn veginn vandann. En hins er ekki að dyljast, að við verðum enn um skeið í nokkrum vanda, vegna þess að þúsundir hálfbyggðra húsa bíða nú eftir því að fá fé, svo að hægt sé að ljúka þeim, og sumt af þessu fólki er búið að biða jafnvel nokkuð á annað ár með húsin, sum hver a.m.k. hálfstöðvuð eða alstöðvuð. Það má því alveg búast við því, að á þessu ári og kannske á því næsta verði nokkur fjárþröng í þessum málum, en eftir það tel ég, að vonir standi til, að það fari heldur að vænkast um fjárhagshlið þessa máls, ef engar vonir bregðast um tekjur byggingarsjóðsins og aðrar tekjur, sem tryggja verður áframhaldandi í gegnum veðlánakerfið. Ég vil vænta þess, að þetta mál verði gaumgæfilega athugað í nefnd, og víst get ég búizt við því, að svona mikill lagabálkur þurfi einhverra breytinga eða lagfæringa við nánari athugun, því að öll frumsmíð stendur vissulega til bóta, og að sumu leyti er þessi lagabálkur frumsmíð. Ég legg svo til, að þessu frv. verði að umr. lokinni vísað til hv. fjhn.



Herra forseti. Það er ekki ætlun mín að lengja þessa umr. til mikilla muna, þótt ég hafi kvatt mér hljóðs, en ýmis atriði þessa máls og einkum þau, sem telja má nýmæli, eru þannig, að ég vil strax við 1. umr. þess láta mína afstöðu koma fram. Þar að auki lét hæstv. félmrh. í sinni ýtarlegu framsöguræðu nokkur ámælisorð falla á ská til fyrirrennara sinna, sem ég tel ekki fullkomlega réttmæt. Vitanlega hefur núverandi ríkisstj. byggt á þeirri löggjöf, sem fyrirrennararnir komu á, og orðið reynslu þeirra ríkari. Auðvitað ætla ég ekki að hefja deilur við hæstv. félmrh., því að við erum of sammála um þetta mál til þess, að ég geri það, en ég ætla, um leið og ég minnist á efni frv., að gefnu tilefni að rifja upp að ofur litlu leyti sögu liðins tíma í dálítið öðru ljósi en hann gerði. Ég er dreifbýlismaður, eins og kallað er, það játa ég hiklaust. Mér hrýs hugur við þeirri þróun, sem átt hefur sér stað með búferlaflutningi fólks utan af landi, úr sveitunum, kauptúnunum og kaupstöðunum þar, í þéttbýlið á Suðurnesjum og þá fyrst og fremst til höfuðstaðarins. Ég tel, að á móti þeirri þróun þurfi að vinna að þjóðfélagsaðgerðum, eftir því sem við verður komið, án þess að vanrækja megi þó skyldur ríkisins við höfuðborg sína og umhverfi hennar, enda er það ein af skyldunum við höfuðborgina að firra hana ofvexti þeim, sem á hana sækir um þessar mundir og hefur á hana sótt síðustu ár. Um þetta þarf ekki að fjölyrða. Yfirleitt greinir menn nú orðið ekki á um það, að þessa svonefnda jafnvægis í byggð landsins verði að gæta í þjóðfélagsaðgerðum. En um hitt getur vitanlega oft og einatt orðið ágreiningur, hvort þessi eða hin aðgerð hins opinbera sé heppileg fyrir jafnvægið, og svo getur keppni og heimastöðvametnaður hlaupið með menn í gönur stundum í átökum við málefni og það jafnvel góða menn. Ég á von á því, að í fljótu bragði kunni einhverjum að finnast, að frv. þetta muni, ef að lögum verður, verða vatn á myllu höfuðstaðarins meira en góðu hófi gegnir. Það má auðvitað ekki verða, og til þess er að sjálfsögðu alls ekki ætlazt. Reykjavík á að fá sanngjarna hlutdeild í lánaveitingum þeim, er frv. gerir ráð fyrir, en aðrir staðir engu síður sinn hlut vel mældan eftir sínum þörfum. Húsnæðismálastjórninni verður skylt að annast þetta, og því verður að treysta, að hún geri það, enda mun verða eftir því lítið og aðhald veitt, ef með þarf. Það munu fulltrúar dreifbýlisins gera og eiga líka að gera. Sómasamleg húsakynni eru mönnum nauðsynleg, hvar sem þeir eiga heima á landinu. Framsfl., sem fyrst og fremst hefur farið með umboð sveitafólksins á Alþ., beitti sér snemma fyrir stofnun byggingarsjóðs sveitanna og fékk hann lögleiddan 1928 eftir langa og óhætt að segja mjög harða baráttu. Fyrir hjálp þeirrar lánastofnunar hafa nú á miklum meiri hluta hinna fornu býla í landinu verið byggðir bæir úr varanlegu efni og fjöldi nýbýla risið víðs vegar um landið. Hins vegar höfðu þeir, er í kauptúnum og kaupstöðum bjuggu, til skamms tíma enga sérstaka lánsstofnun að snúa sér til, er teldi skylt að veita þeim lán til að koma upp íbúðum yfir sig og sína, eins og byggingarsjóður Búnaðarbankans taldi sér skylt að gera fyrir bændur. Bankar gerðu einum og einum manni einhverjar úrlausnir í þessum efnum á þeim stöðum, sem bankarnir voru, varla annars staðar, sparisjóðir sömuleiðis stundum, en gátu vitanlega alls ekki fullnægt þörfum. Auðvitað urðu venjulega þeir menn, sem lítils máttu sín, alveg út undan, þegar um slíka lánaaðstoð var að ræða. Lög um verkamannabústaði, sem sett voru upphaflega nálægt 1930, og lög um byggingarsamvinnufélög, sett um líkt leyti, hvort tveggja fyrir aðstoð og atbeina Framsfl., greiddu að vísu götu allmargra; sömuleiðis lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins. En þeir, sem þessa nutu, voru ekki nema brot móts við þann mikla fjölda, sem var í stökustu vandræðum. Af þessu ástandi leiddi svo húsaleiguokrið, sem oft hefur lýst verið. Hefur það haft í för með sér alvarlegt þjóðfélagsböl í efnahagsmálum, gert hinn ríka ríkari og hinn fátæka fátækari á andstyggilegan hátt og spillt viðskiptaheiðarleika. Sveitafólkið var í þessum efnum miklu betur sett vegna byggingarsjóðs Búnaðarbankans en almenningur í kaupstöðum, kauptúnum og þorpum. Þannig stóðu málin, þegar stjórn Framsfl. og Sjálfstfl. hófst handa með því að koma á fót lánadeild smáíbúða 1952. Það kom í hlut Framsfl. að hafa forgöngu í málinu, þar sem félmrh. var framsóknarmaður. Smáíbúðalánadeildin var ágæt byrjun, heilbrigður vísir að meiri framkvæmdum. Hún lánaði út á 2. og 3. veðrétt, að vísu lág lán, en þau voru mörgum manni einmitt það, sem honum hrökk til að komast upp á örðugasta hjallann, örvuðu sjálfsbjargarmáttinn, svo að dugði. Og lánadeildin hafði heilbrigð áhrif í þá átt, að menn byggðu ekki stærri hús en þeir gátu komizt af með. Aðrir áttu ekki erindi við lánadeildina en þeir, sem stilltu íbúðabyggingum sínum í hóf. Ég er þessu allvel kunnugur, af því að ég hafði milligöngu fyrir æðimarga menn í mínu kjördæmi við lánsútvegun hjá deildinni. Deildin hóf lánaveitingar 25. maí 1952 og starfaði að útlánum fram á árið 1955. Alls munu lán frá henni hafa numið rúmlega 40 millj. kr. og lántakendur verið um 1600. Næsta skrefið, sem sömu stjórnarflokkar stigu, þ.e.a.s. Framsfl. og Sjálfstfl., var setning laganna um húsnæðismálastjórn o.fl. 1955. Enn var það Steingrímur Steinþórsson, sem þau mál heyrðu undir og beitti sér fyrir sem fyrsti maður, að aukin var lánaaðstoðin frá því, sem áður hafði verið. Lánin voru hækkuð frá því, sem smáíbúðalánadeildin veitti, í framkvæmdinni um rúmlega helming. Fjármagns var leitað til þess að færa út starfsemina, svo að fleiri gætu komið til greina. Áætlað var í grg., sem fylgdi frv. um húsnæðismálastjórn, að tryggja og kalla fram eftir ýmsum leiðum lánsfé til íbúðarhúsabygginga í þéttbýli og dreifbýli á árunum 1955 og 1956, er næmi rúmlega 200 millj. kr., eða fullum 100 millj. hvort árið. Lánveitingar úr veðdeild Landsbankans, sem starfar samkvæmt umræddum lögum, hófst 1. nóv. 1955. Til 1. apríl þ.á., 1957, eða á 17 mánuðum, hafði veðdeildin lánað 81 millj. til samtals 1449 lántakenda. Þær leiðir, sem farnar voru til þess að afla veðdeildinni fjár, skiluðu einnig 1955 og 1956 24 millj. samtals í byggingarsjóð Búnaðarbankans sem lánsfé handa honum til að lána. En áætlunin, sem gerð var í sambandi við lántökuna, stóðst ekki fyllilega á þann hátt, sem til var ætlazt, eins og hæstv. félmrh. gat um áðan. Veðiánakerfið fékk ekki til ráðstafana það fé allt, sem vonazt var til. Hins vegar stóðst hún að því leyti, að til íbúðarhúsa var í heildinni á árunum 1955 og 1956 lánað meira en 200 millj., eða um 230 millj., vegna þess að bankar, sparisjóðir og lífeyrissjóðir lánuðu beint, að vísu ekki eftir reglum veðdeildarinnar eða kerfisins, en starfsemi kerfisins og sú löggjöf ýtti undir þessa lánastarfsemi, svo að telja má, að hún hafi aukizt fyrir þær aðgerðir, sem þar fóru fram. Hið almenna veðlánakerfi hefur áreiðanlega gert mikið gagn á tveim undanförnum árum. Hins vegar hefur það ekki náð tilgangi sínum nema að mjög takmörkuðu leyti. Það hefur ekki náð þeim tilgangi að fullnægja öllum. En ekki er hægt að segja með sanni, að kerfið hafi ekki komið að miklum notum, þrátt fyrir það. Áhugi fólks fyrir að byggja sér íbúðir var langt á undan starfsemi veðlánakerfisins og verður sennilega fyrst um sinn eitthvað á undan, þó að vel verði unnið að útvegun lánsfjár. Sá áhugi er heldur ekki öruggur mælikvarði fyrir hinni óhjákvæmilegu þörf eða því, hvað þjóðin má leyfa sér að fara hratt í fjárfestingu á þessu sviði, þ.e. sá áhugi, sem kemur fram í óskum um lán til bygginga. Bjartsýni er góð og framfarahugur, en þó ekki einhlít. Raunsæi og fyrirhyggju þarf líka. Hjá húsnæðismálastjórn söfnuðust fyrir á þriðja þúsund umsóknir um lán, sem ekki var hægt að sinna. Margt fólk sat með fé sitt fast í byggingum á ýmsum framkvæmdastigum og gat sig ekki meira hrært. Sýnt var, hvað sem rökræðum um of mikla bjartsýni og vafasama fjárfestingu leið, að hér þurfti meiri lánastarfsemi við. Fólkinu, sem dagað hefur uppi við hús í smíðum, þarf að liðsinna o.s.frv. Þegar núverandi ríkisstj. var mynduð, ákváðu þeir flokkar, sem að henni standa, að beita sér fyrir úrbótum í þessum efnum. Framsfl. hefur jafnan staðið þannig að byggingarmálunum, eins og ég hef lauslega á drepið, að af hans hálfu var þetta sjálfsagður hlutur. Nú hefur hæstv. félmrh. fylgt úr hlaði frv. ríkisstj. um húsnæðismálastofnun, byggingarsjóð ríkisins, sparnað til íbúðabygginga o.fl. Með till. þeim, sem frv. felur í sér, á að bæta þá löggjöf, sem fyrir var, eftir því sem reynsla bendir til að rétt sé, byggja ofan á þann grunn, sem í þessum efnum var áður lagður. Enginn vafi virðist mér vera á því, að í frv. felast ýmsar mjög þýðingarmiklar till. til umbóta. Ég vil aðallega lýsa afstöðu minni til fimm þeirra till., þótt fleiri séu athyglisverðar, og tek ég þessar fimm till. í þeirri röð, sem þær eru í frv. Fyrst er þá það, að húsnæðismálastjórn er fyrirskipað að setja þau skilyrði fyrir lánum, sem telja má að stefni að því, að byggðar verði fyrst og fremst hagkvæmar íbúðir af hóflegri stærð. Þetta er að mínu áliti mjög nauðsynlegt. Okkur Íslendingum hættir til óhófs um þessar mundir. Með starfsemi lánadeildar smáíbúðanna var stutt að hófseminni. Með lögunum um húsnæðismálastjórn frá 1955 var það ekki gert að sama skapi, og það var skaði. Þá er annað. Húsnæðismálastjórn á að vera heimilt að láta undirbúa byggingu íbúðarhúsahverfa í kaupstöðum. Með þeirri heimild er áreiðanlega gefið tækifæri til þess að lækka byggingarkostnað, svo að um muni, ef hugur fylgir máli, svo sem vera ber og ætlazt er til. Þriðja atriðið er svo stofnun byggingarsjóðs ríkisins. Veðlánakerfið hafði ekki skilyrði til að fá, svo að verulegu næmi, fast fé til eignar og umráða. Árleg öflun lánsfjár til útlána er erfitt og ótryggt fyrirkomulag til frambúðar. Í frv. er lagður grundvöllur að byggingarsjóði, sem vex frá ári til árs, og samkvæmt áætlun, sem fylgir, má vei gera ráð fyrir, að sjóður sá verði eftir 10 ár orðinn 300 millj., eins og hæstv. ráðh. gerði grein fyrir. Í þeirri sjóðmyndun er fólgin trygging fyrir frambúðarstarfsemi lánakerfisins og vexti hennar. Þá er fjórða atriðið, sem ég hreint og beint fagna. Það er skyldusparnaðurinn. Í þjóðfélagi okkar er mikil þörf fyrir lánsfé og miklar og harðar kröfur um lánsfé, hins vegar lítil sparifjármyndun. Fólk eyðir frekar aurum sínum en að leggja þá inn til geymslu. Þjóðfélagið gerir mikið til þess, að allir hafi viðunandi tekjur. Á tímabilum ævinnar eiga menn yfirleitt að safna sparifé og geta það líka, ef tekjur eru það, sem kalla má viðunandi. Geri þeir það ekki, veldur þetta þjóðfélagsmeinum. Hvað getur þjóðfélagið réttar gert, þegar svo stendur á, en að skylda til sparnaðar? Eru önnur ráð fyrir hendi? Prédikanir hrökkva áreiðanlega ekki til. Framsóknarmenn hafa haft skyldusparnað til umr. oftar en einu sinni og verið honum fylgjandi yfirleitt. Ég og hv. þm. Barð. höfðum ætlað okkur að leggja fram á þessu þingi till. til þál. um undirbúning víðtækrar löggjafar um skyldusparnað, er lögð skyldi í frv.-formi fyrir Alþingi næsta haust. Þá till. vorum við búnir að semja, þegar okkur bárust fréttir af því, að hæstv. ríkisstj. ætlaði að leggja til, að komið yrði á skyldusparnaði vegna byggingarsjóðs ríkisins og veðdeildar Búnaðarbankans. Þótt við hefðum hugsað okkur víðtækari skyldusparnað, teljum við frumvarpsákvæðið ágætt spor í áttina og biðum með okkar till. og sjáum, hvað setur. Gefist þessi skyldusparnaður vel, er sjálfsagt að breikka sviðið fljótlega, að mínu áliti. Fimmta till., sem ég tel afar þýðingarmikla, er efling veðdeildar Búnaðarbankans með sparifjárinnlögum og lántökuforréttindum, er af innlögum á að leiða, fyrir þá, sem vilja stofna bú í sveit. Er frv. með þessu og framlaginu til byggingarsjóðs Búnaðarbankans mjög þýðingarmikið fyrir sveitir landsins. Í frv. er sýnilega reynt að hafa hagsmuni allra landshluta fyrir augum og fólksins í landinu, hvar sem það býr. Það er frá mínu sjónarmiði höfuðkostur frv. og gefur því mikið gildi. Þetta vil ég láta koma fram af minni hálfu við 1. umr. málsins. Þess vegna get ég fylgt frv. í aðalatriðum, þótt ég sé dreifbýlismaður. Auðvitað verður vald húsnæðismálastjórnar mikið samkvæmt frv., en þess verður að vænta, að hún vinni með það fyrir augum, að búseta raskist ekki af hennar völdum til óhagræðis fyrir þjóðfélagið, heldur hið gagnstæða. Þannig verður hún að skilja sín hlutverk og þau lög, sem henni verða sett, ef þetta frv. nær fram að ganga. Önnur lagasetning en sú, sem felur þetta í sér, kemur ekki til greina frá mínu sjónarmiði, eins og ástatt er í þjóðfélaginu. En þótt ég hafi nú lýst fylgi við frv. í meginatriðum og stefnu þess, þá hef ég á þessu stigi að sjálfsögðu fyrirvara um fylgi við form og smærri atriði og sitthvað annað, sem til greina getur komið undir gangi málsins, við athugun þess í n. og við umr. Ég tel fyrir mitt leyti, að hæstv. ríkisstj. hafi með frv. þessu þokað þessum þætti fjárhagsmála þjóðarinnar vel á veg.



Herra forseti. Húsnæðismálin eru eitt af mestu vandamálum þessa þjóðfélags, og eitt meginatriði húsnæðisvandamálanna er lánamálin. Að vísu koma ýmis fleiri atriði til greina um lausn húsnæðismálanna, en lánamálin og skipulag þeirra er eitt meginatriðið. Það er því ekki að undra, að það væri eitt höfuðstefnumál bæði fyrrverandi ríkisstj., sem mynduð var 1953, og núverandi hæstv. ríkisstj. að reyna að leysa þau mál. Eftir að ríkisstj. var mynduð 1953 með samstarfi Sjálfstfl. og Framsfl., var það sem sagt eitt af meginstefnumálunum að gera verulegt átak til lausnar á húsnæðismálunum. Þau mál voru vel undirbúin, og 1954 var lagt fram frv. fyrir Alþ. til laga um húsnæðismálastjórn o.fl. Þessi lög voru síðan afgreidd og staðfest sem lög nr. 55 frá 1955. Hér var um mjög markvert mál að ræða, sem hafði verið óvenju vel undirbúíð, eins og bæði frv. sjálft og hin ýtarlega grg. þess bera vitni um. Í því voru ýmis nýmæli og málefnið tekið föstum tökum. Í fyrsta lagi var lögfest fast almennt veðlánakerfi, sem síðan hefur starfað. Í öðru lagi hafði ríkisstj. tryggt með samningum við banka og lánsstofnanir, áður en hún lagði frv. fyrir Alþ., að verulegt fjármagn fengist til þessara lána. Hafði hún náð samningum við bankana og lánsstofnanir til tveggja ára fyrir árin 1955 og 1956. Í þriðja lagi var tekið upp það nýmæli að reyna sölu vísitölutryggðra skuldabréfa, og hefur sú tilraun gefið góðan ávöxt. Eins og kemur fram í grg. þess frv. og umr., hafði verið tryggt, að til útlána fyrir árið 1955 og 1956 fengjust rúmar 100 millj. hvort árið, eða samtals um 200 millj. kr. á þessu tveggja ára bili. Nú hefur það komið fram oft og m.a. í ræðu hæstv. félmrh. og grg. þessa frv., að þetta veðlánakerfi hafi mistekizt, hafi verið gjaldþrota fyrirtæki, eins og hann hefur orðað það í annan tíma. Þau ummæli voru gersamlega hrakin með ræðu hv. þm. S-Þ. hér áðan, þar sem hann skýrði frá því, sem er óyggjandi staðreynd og byggt á upplýsingum hagfræðideildar Landsbankans, að fyllilega var staðið við þessi fyrirheit fyrrverandi ríkisstj. og á þessum tveim árum var lánuð til húsbygginga ríflega þessi upp hæð, sem gert var ráð fyrir, 200 millj. - eða um 230 millj. í staðinn. Hins vegar kom í ljós fljótlega, að byggingarframkvæmdir urðu allmiklu meiri en áætlanir voru um. Til þess lágu margar ástæður. Atvinnulíf var á marga lund í blóma, jafnvægi í efnahagslífi, sparifjármyndun í landinu hafði verið örvuð með vissum ástæðum, svo sem skattfrelsi sparifjár o.fl., og byggingarfrelsi hafði aftur verið hér lögtekið, þannig að mönnum var frjálst að byggja íbúðir af hóflegri stærð, þ.e.a.s. allt að 520 rúmmetra að stærð var frjálst að byggja án þess að til þyrfti fjárfestingarleyfi. Þetta nýja byggingarfrelsi ásamt þeim öðrum atriðum, sem ég hér hef nefnt, hóf nýja byggingaröldu í íbúðabyggingum, og af þessum ástæðum öllum urðu byggingarframkvæmdir meiri og eftirspurnin eftir lánum meiri en gert hafði verið ráð fyrir. Það kom því í ljós fyrri hluta ársins 1956, að undirbúa þyrfti enn meira lánsfé og fyrst og fremst þyrfti að tryggja framhald þess, sem samið hafði verið um af fyrrverandi ríkisstj. við bankana, áður en frv. til löggjafarinnar var lagt fyrir Alþ. En þegar skyldi hefja þennan undirbúning til frekari fjáröflunar fyrir síðari hluta ársins 1956 og árið 1957 og áfram, þá gerðist það, að Framsfl. rauf stjórnarsamstarfið og stofnaði til nýrra alþingiskosninga. Samstarf innan ríkisstj. til úrlausnar þessum málum var því ekki frá því snemma vors 1956 og stjórnin í rauninni óstarfhæf í þessum efnum sem fleirum fram yfir alþingiskosningar. Reynslan hafði hins vegar sýnt þennan skamma tíma, að með lögunum frá 1955 um húsnæðismálastjórn o.fl. hafði verið lagður réttur, traustur grundvöllur. En nú þurfti að sjá fyrir áframhaldandi fjármagni framvegis, og vitanlega var það ein fyrsta skylda þeirrar ríkisstj., sem við tæki eftir kosningar. Nú hefur hæstv. núverandi ríkisstj. setið í níu mánuði, og þegar litið er yfir þennan níu mánaða meðgöngutíma, er í rauninni ekki hægt að segja, að mikið hafi gerzt í þeim efnum, og eins og hæstv. ráðh. gat hér um, eru það aðallega nokkrar bráðabirgðaráðstafanir, sem gerðar hafa verið. Eftir þessa níu mánuði er nú loksins lagt fram frv. að lagabálki. En þegar yfir þennan lagabálk er litið og hann skoðaður niður í kjölinn, þá er ógerningur annað en að taka sér í munn hið gamla máltæki: „að fjöllin tóku jóðsótt, og fæddist lítil mús“. Og það er vissulega leitt, að málgagn hæstv. félmrh. skuli velja honum slík hæðiyrði eins og það gerir í morgun. Það er fimm dálka flennifyrirsögn: „Stofnaður byggingarsjóður ríkisins“ o.s.frv., sem á að leggja grunn að varanlegri lausn húsnæðisvandamálanna, hér sé eitt mikilvægasta og merkilegasta hagsmunamál íslenzkrar alþýðu, mikilvægur sigur alþýðu landsins, sérstakt ánægjuefni, að svo róttækt frv. skuli lagt fram sem stjórnarfrv. Ég skal nú minnast hér á nokkur atriði þessara mála, en hæstv. ráðh. gat ekki á sér setið að hefja ræðu sína um þetta mál með ádeilum, harðvítugum og ranglátum árásum á fyrrverandi ríkisstj., sem ég þarf í rauninni ekki að svara nema að litlu leyti, vegna þess að annar stuðningsmaður hæstv. ríkisstj., þm. S-Þ., hefur þegar rekið það ofan í ráðh. að verulegu leyti. En það eitt vil ég segja, að húsnæðismálalöggjöfin frá 1955 byggðist auðvitað á því, að á hverjum tíma væru sæmilegir menn og til einhvers dugandi, sem sætu í ríkisstj. og litu á og skildu það hlutverk sitt á hverjum tíma að tryggja áframhaldandi gagn og starfsemi þessarar húsnæðismálalöggjafar. Og eitt vil ég taka skýrt fram, sem hæstv. ráðh. viðhafði hér enn einu sinni, en er bein ósannindi. Hann segir, að fyrrv. ríkisstj. hafi með löggjöfinni frá 1955 gefið gullin loforð um, að hver maður, sem vildi byggja, gæti fengið 100 þús. kr. lán. Fyrir þessu er ekki nokkur stafur neins staðar. Þessi löggjöf frá 1955 var stærsta átakið, sem gert hefur verið í húsnæðismálunum, og reynslan hefur sýnt hinn mikla árangur af því. Hins vegar datt engum manni í hug þá að gefa einhver loforð um, að öllum þeim, sem í byggingar vildu ráðast, væri hægt að tryggja lán, um leið og þeir vildu byggja. Þetta er tilbúningur hjá hæstv. ráðh. Hvernig er svo með þetta róttæka frv., þennan mikilvæga sigur alþýðunnari Hvar eru nýmælin, hvar eru umbæturnar, og hvar eru lausnarorðin? Ég skal rekja hér nokkur meginatriði þessa frv., og er þá fyrst að geta um sjálft skipulag málsins, sem getur aðallega í 1. gr., en það er, að starfa skuli húsnæðismálastjórn, skipuð 5 mönnum. Slík húsnæðismálastjórn er nú starfandi samkv. lögunum frá 1955 og er ekkert nýmæli. En þó er eitt merkilegt - og í rauninni stórmerkilegt - við þetta frv. Eins og menn muna, taldi hæstv. félmrh., skömmu eftir að hann komst til valda, að brýna nauðsyn bæri til þess að gefa út brbl. um að fjölga í húsnæðismálastjórn og skipa sérstaka framkvæmdastjórn innan hennar, og þessi brbl. hafa nú verið keyrð gegnum Alþ. og voru afgreidd héðan nú skömmu eftir áramót. Nú skeður það undarlega, að þegar hæstv. ráðh. leggur þetta frv. fyrir, þá er ekki minnzt á nauðsynina á þessari framkvæmdastjórn. Efni brbl., laganna, sem Alþ. er búið að staðfesta, er alveg úr sögunni. Þetta er í rauninni ákaflega röskleg kistulagning á einu stærsta hugsjónamálinu, og í rauninni hefur ráðh. ekki getað betur á annan veg staðfest þau ummæli okkar, að þessi brbl. væru óþörf og að ófyrirsynju út gefin, heldur en einmitt með því sjálfur að kistuleggja þau, nokkrum vikum eftir að þau voru staðfest af Alþ. Annað atriði er athyglisvert varðandi skipan búsnæðismálastjórnar: fjórir eiga að vera kosnir af Alþ., en fimmti maður á að vera tilnefndur af Landsbanka Íslands, en fulltrúi Landsbankans skal ekki hafa atkvæðisrétt um lánveitingar. Nú skyldi maður ætla, ef litið er á þetta frá almennu sjónarmiði, að eðlilegast væri, að þessar lánveitingar eins og aðrar væru í höndum banka og lánsstofnana landsins, en ekki í höndum fulltrúa hinna pólitísku flokka, eins og þessari húsnæðismálastjórn er ætlað að vera samkv. hlutfallskosningu í Sþ. Ég minnist þess, að þegar lögin frá 1955 voru til meðferðar, kom það mjög til orða og ég var einn þeirra, sem töldu langeðlilegast, að um úthlutun lána úr þessum húsnæðismálasjóði eða veðlánakerfi færi eftir venjulegum reglum bankanna, þannig að þeir hefðu úthlutunina með höndum, en óþarfi væri að setja upp sérstaka stjórn í því efni. Hvað sem því líður, verð ég að segja, að í rauninni er hér gersamlega snúið við því, sem maður gæti álitið eðlilegast og réttast. Hér eiga fulltrúar pólitísku flokkanna einir að ráða, en fulltrúi þjóðbankans hefur ekki einu sinni atkvæðisrétt um úthlutun lánanna. Hvort þetta á að þýða lögfestingu og undirstrikun á því, að hér eftir skuli lánveitingar úr þessum byggingarsjóði ríkisins eingöngu fara eftir pólitískum línum, skal ég ekki segja, en þetta nýmæli hæstv. ráðh. gæti vissulega bent til þess. Í 2. gr. þessa frv., sem er allýtarleg upptalning á ýmsu, kemur það í ljós, að að meginefni til er þetta sama og uppprentun á gömlu l., en það er orðfleira og mærðarmeira en áður. Í rauninni er þetta uppsuða úr ýmsu því, sem undanfarna mánuði hefur verið rætt í húsnæðismálastjórn. Ég skal ekki rekja þessa liði; það gefst tími til þess við 2. umr., en nýmæli er ekki hægt að segja að þar sé um að ræða, sem neinu skipti. Það má segja, að einna athyglisverðastur sé þó J. liðurinn um, að húsnæðismálastjórn skuli beita sér fyrir lækkun á verði byggingarefnis. Það er sérstaklega athyglisvert, þegar þetta kemur frá hæstv. ríkisstj., sem nú fyrir skemmstu hefur með stórkostlegum nýjum tolla- og skattaálögum valdið því, að byggingarkostnaður hefur farið og mun á næstu mánuðum fara stórhækkandi. Kannske á þetta að vera einhvers konar mótvægi eða jafnvægi á móti þeim ráðstöfunum. En hitt kann maður að draga í efa, að mikil alvara sé þar á bak við. Í frv. og grg. og ræðu ráðh. er mjög lagt upp úr því, hvað mikla þýðingu hefur að setja á stofn tæknilega nefnd til ráðuneytis húsnæðismálastjórn. Þetta ákvæði er í gildandi l. um það, að við lausn þessara mála skuli húsnæðismálastjórn leita eftir samkomulagi við þá aðila, sem hafa sérþekkingu á þessum málum, og síðan eru þeir taldir upp. Fulltrúar sjálfstæðismanna í húsnæðismálastjórn lögðu einnig fram fyrir skemmstu till. um, að formlega yrði stofnað samkv. þessari heimild í gildandi l. tækniráð, sem yrði húsnæðismálastjórn til ráðuneytis. Hins vegar er till. eða skipun þessarar n. samkv. frv. gölluð. M.a. eru þar sumir aðilar, sem hafa einmitt sum þessara verkefna með höndum, eins og Iðnaðarmálastofnun Íslands t.d., ekki nefndir og eiga enga aðild þarna að eiga að. Af þessum tólf liðum, sem taldir eru í 2. gr. frv. um verkefni húsnæðismálastjórnar, er þó aðeins rétt að víkja að 3. lið um það að setja þau skilyrði fyrir lánum, að byggðar verði fyrst og fremst bagkvæmar íbúðir af hóflegri stærð. Ég er þessu fyllilega samþykkur. En hér er um að ræða túlkunaratriði og vissulega fróðlegt að athuga, hvað það er, sem hæstv. ráðh. og ríkisstj. hafa í huga, þegar þeir tala um íbúðir af hóflegri stærð, og þetta kom fram í ræðu hæstv. ráðh. Hann lét orð falla á þá leið, að undanfarin tvö ár hefði húsnæðismálastjórn jafnvel gengið svo langt, að mörg lán, fjöldamörg lán hefðu verið veitt til að byggja 4 herbergja íbúðir. Hann virðist telja það hreina goðgá að veita lán til að byggja 4 herbergja íbúðir, og eftir hans skoðun að dæma virðist hér vera um „lúxus“-íbúðir að ræða. Á sömu lund hafa blöð stjórnarflokkanna skrifað undanfarið, þar sem þau telja 2 herbergja íbúðir það æskilegasta, 3 herbergja íbúðir hámark, 4 herbergja íbúðir algeran „lúxus“. Það er kannske aukaatriði í þessu sambandi, að af 6 ráðh. hæstv. ríkisstj., sem flytur þetta mál, munu 4 vera íbúðareigendur, og ég ætla, að þeir láti sér ekki nægja 2 herbergja, ekki 3 herbergja, ekki einu sinni 4 herbergja íbúðir, heldur töluvert stærri. Þetta er auðvitað algert aukaatriði, en um leið og menn berja sér á brjóst og telja 4 herbergi algeran „lúxus“, sem eigi að banna eða a.m.k. alls ekki að lána til, þá skiptir þó þetta kannske nokkru máli. En í þessu sambandi vil ég geta um annað. Fyrir 3 árum lét bæjarstjórn Reykjavíkur fara fram ýtarlega rannsókn á því, hvernig ætti að útrýma herskálaíbúðum og öðrum heilsuspillandi íbúðum í bænum. Um það var gerð sérstök áætlun, og miðað við fjölskyldustærð og aðrar aðstæður var reiknað út, hversu margar íbúðir þyrfti að byggja í þessu skyni af ýmsum stærðum, og urðu þrjár stærðir fyrir valinu, 2 herbergja, 3 herbergja og 4 herbergja. Þeir, sem fjölluðu um þetta, töldu, að barnflestu fjölskyldunum í herskálunum mundu alls ekki duga 2 eða 3 herbergja íbúðir. Þess vegna hafa hin svokölluðu raðhús Reykjavíkurbæjar verið reist og eru í byggingu og eru ætluð fyrst og fremst fjölskyldum úr herskálunum. Sumar þeirra eru í þann veginn að flytja inn í þessar íbúðir. En væntanlega er það þó stefna hæstv. félmrh. og núverandi ríkisstj. að stöðva þessa byggingu 4 herbergja íbúða, vegna þess að að áliti hinnar frjálslyndu og stórhuga núverandi ríkisstj. eru þessar 4 herbergja íbúðir fyrir herskálabúana „lúxus“-íbúðir. Ég verð að segja, að þó að vitanlega eigi að byggja íbúðir af hóflegri stærð, og um það vænti ég að við séum allir sammála, þá er hér um að ræða þröngsýni, sem fram hefur komið í ræðu hæstv. ráðh. og blöðum stjórnarflokkanna og verður að brjóta á bak aftur, og það verður að vinna að því, að hæstv. ráðh. geti litið á þessi mál með heldur meiri stórhug en komið hefur fram í ræðu hans og skrifum. Hæstv. ráðh. vitnaði í þessu sambandi í Svíþjóð og að þar væri byggt mest af 2 og 3 herbergja íbúðum. Mér er vel kunnugt um það, að víða á Norðurlöndum hefur mest áherzla verið lögð á þetta. Ég veit líka, að t.d. í höfuðborg Danmerkur hefur verið byggt það mikið af 2 herbergja íbúðum undanfarna áratugi, að nú eru menn í vandræðum með þær íbúðir, vegna þess að þegar lífskjör almennings eru sæmileg, þá nægir 2 herbergja íbúð ekki fjölskyldum með nokkurn barnahóp. Þess vegna er svo komið, að nú eru allir sammála um, að í byggingarmálum Kaupmannahafnarborgar hafi verið rangt stefnt á undanförnum árum með því að binda sig við 2 herbergja íbúðir. Svo er líka komið t.d. í Bretlandi, þar sem ýmis hverfi eru byggð þar upp nú eftir sérstakri löggjöf og með atbeina hins opinbera, að þar er beinlínis lögákveðið, að í hverju slíku hverfi skuli töluvert mikill hluti vera 4 herbergja íbúðir. Eitt meginatriði þessa frv. er eftir ræðu hæstv. ráðh. stofnun byggingarsjóðs ríkisins, og á það leggur málgagn hans höfuðáherzlu í morgun, eins og ég gat um; það er nú hið mikla bjargráð. Hvað er nú þessi byggingarsjóður ríkisins, sem á að stofna samkvæmt 3. gr. frv.? Hver maður, sem athugar það mál og les frv., veit, að hér er ekki um neitt nýtt að ræða. Byggingarsjóður ríkisins er nafnbreyting, en ekki nýmæli. Það er nafnbreyting á varasjóði veðlánakerfisins, sem er til skv. lögunum frá 1955. Það er allt og sumt. Að vísu á að sameina þessum varasjóði fjármagn lánadeildar smáíbúða og vissan skuldabréfaflokk, sem ríkissjóður keypti fyrir greiðsluafgang árið 1955. Nú er það öllum vitanlegt um lánin til smáíbúðadeildarinnar og lánin til þessara skuldabréfakaupa, að þó að það væri kallað í lögunum um greiðsluafganginn lán, þá mundi það verða gefið eftir og ekki kallað aftur inn til ríkissjóðs. Þannig hefur það alltaf gengið. Við vitum, að framlög af greiðsluafgangi t.d. til Búnaðarbankans og til fiskveiðasjóðs hafa verið kölluð lán, en síðan gefin eftir nokkru síðar. Hvað þessu veldur, veit ég ekki, ég geri ráð fyrir, að það sé fyrst og fremst alkunn „taktík“, ef ég má nota það orð hæstv. fjmrh., til þess að geta slegið sér upp tvisvar í staðinn fyrir einu sinni, lána fyrst og koma svo seinna og gefa eftir. M.ö.o.: í þessari upptalningu um stofnfé byggingarsjóðs er ekkert nýtt. Það er varasjóður hins almenna veðlánakerfis, það er lánadeildin, og það er þessi afgangur. Eina nýmælið er í 4. lið, og það er, að stofnfé sjóðsins skuli m.a. vera 2/3 af væntanlegum stóreignaskatti, og því er slegið upp í ræðu hæstv. ráðh. og grg., að það sé nú hvorki meira né minna en 53 millj. kr. rösklega, sem verður þannig stofnfé þessa byggingarsjóðs, sem á að bjarga við öllum húsnæðismálum landsmanna. Fyrst og fremst er nú þess að geta, að þó að löggjöfin um stóreignaskattinn verði samþykkt, sem vafalaust verður, þá kemur ekki einn einasti eyrir af honum í ár, á árinu 1957, í þennan byggingarsjóð, ekki einn eyrir. Þessar 53 millj. eiga að koma smám saman inn á 10 árum, ef ég hef skilið það frv. rétt. M.ö.o.: þessi stóreignaskattur, sem á að vera ein aðaluppistaðan í byggingarsjóðnum, og eftir útreikningnum í grg. er það langsamlega stærsti liðurinn, kemur ekki á árinu 1957, en síðan koma 5 millj. kr. á hverju ári um næsta áratug. Þetta eru nú öll tíðindin. Ég segi því enn um þennan byggingarsjóð ríkisins: það getur vel skeð, að það sé fallegt heiti og fari vel í munni og vel í blaðaskrifum og ræðuhöldum, en það er eingöngu nafnbreyting, en ekki nýmæli. Hverjar eru svo árlegar tekjur þessa sjóðs? Það er talið upp í 3. gr. í a, b, c og d. Um b-, e- og d-liði þarf ekki að ræða, það er allt saman gamalt. Það eina nýja í þessu er, að meðal árlegra tekna byggingarsjóðs á að vera 1% álag á tekju- og eignarskatt og stríðsgróðaskatt og öll aðflutningsgjöld samkvæmt tollskrá með gildandi viðaukum. Sem sagt það er 1% álag ofan á alla tolla og skatta og aðflutningsgjöld. Þetta er að vísu nýmæli, og þetta mun gefa einhverja upphæð í þennan sjóð, en ekki svo, að það verði bjargráð fyrir byggingarmál landsmanna. Ég vildi nú aðallega til athugunar fyrir nefnd þá, sem fær þetta frv., minnast á 4. gr., sem virðist lítt skiljanleg. Út af því, hvaða nefnd eigi að fá frv. til meðferðar, þá mæli ég eindregið með því, að fjhn. fái frv. Það er í samræmi við það, sem áður hefur verið. Þegar löggjöfin frá 1955 um húsnæðismálastjórn var til meðferðar, voru það fjhn. beggja deilda, en ekki félmn., sem fengu það mál til meðferðar. En í þessari 4. gr. er heimild til útgáfu bankavaxtabréfa, að veðdeild Landsbankans sé heimilt að gefa út bankavaxtabréf, sem nema allt að 100 millj. kr. næstu 10 ár. Það kemur ekki fram, hvort það eru 100 millj. kr. á ári eða 100 millj. alls, og greinin öll, sérstaklega þegar maður ber hana saman við grg., er í rauninni lítt skiljanleg og þarf vafalaust umorðunar við. Í 6. gr. þessa frv. segir um útlánareglurnar, og þá, sem kunna að hafa tekið eitthvert mark á orðum hæstv. félmrh. á undanförnum árum, hlýtur að reka í rogastanz. Hann er einn þeirra manna, sem mest hafa ráðizt á fyrrv. ríkisstj. og þingmeirihluta fyrir að halda uppi háum vöxtum í landinu og alveg sérstaklega fyrir það, að í húsnæðismálalöggjöfinni frá 1955 skyldu vera ákveðnir vextir 51/2 % af 15 ára lánunum og 7% af 25 ára lánunum. Maður skyldi nú ætla, að þegar hann sjálfur leggur fram frv. um búsbyggingalán, væru vextirnir heldur en ekki færðir niður. Hvað skeður? Í 6. gr., e-lið, leggur hann til, að lögboðið sé, að jafngreiðslulán til 25 ára skuli vera með 7% vöxtum, eins og gömlu lögin ákveða, og 15 ára lánin skuli vera með 51/2% ársvöxtum. Þetta er nú öll baráttan, þetta eru nú allar efndirnar á hinum fyrri loforðum. Í sambandi við kaflann um útrýmingu heilsuspillandi íbúða skal ég ekki ræða hann að þessu sinni. Þar er nokkur breyting varðandi framlög ríkisins til útrýmingar heilsuspillandi íbúða. Það var fyrir nokkrum, sem þetta mál var rætt ýtarlega, og ég taldi nauðsynlegt annaðhvort að hækka verulega þetta framlag úr 3 millj. í gildandi lögum eða helzt fella niður, því að það væri sýnilegt, að það mundi hvergi nærri nægja til þess að mæta byggingarframkvæmdum sveitarfélaganna. Það er aðeins litur á því að lagfæra þetta, sem sagt úr 2 upp í 4 millj., en þó hvergi nærri í áttina við það, sem þarf að vera. En í sambandi við það mál, útrýmingu heilsuspillandi íbúða, er eitt smáákvæði í niðurlagi 16. gr., sem menn taka kannske ekki eftir við fyrstu sýn, en er þó mjög efnismikið og tilraun ráðh. til þess að sölsa viss völd í sínar hendur. Hingað til hefur það jafnan verið svo, bæði eftir lögunum frá 1946 um útrýmingu heilsuspillandi íbúða og eins frá 1955, að sveitarstjórnir hafa allan veg og vanda af þessum byggingarmálum, en fá lán eða styrk úr ríkissjóði eða úr húsnæðismálasjóði. Sveitarstjórnirnar hafa hins vegar séð um framkvæmdir og að sjálfsögðu úthlutað þessum íbúðum eftir ráði venjulega heilbrigðisnefnda eða annarra kunnáttumanna, sem hafa gert sínar till. um það, hvaða fjölskyldur ættu að fá þær íbúðir. Nú leggur hæstv. ráðh. til, að komi til ágreinings í sveitar- eða bæjarstjórn um ráðstöfun íbúðar, skeri húsnæðismálastjórn úr. M.ö.o.: ef einn sveitarstjórnarmaður, ef einn bæjarstjórnarmaður er ekki sammála hinum um úthlutunina, þá er sveitarstjórnin eða bæjarstjórnin svipt þessum rétti og húsnæðismálastjórnin tekur það allt í sínar bendur. Það má vera, að hæstv. ráðh. þyki lýðræðislegt að svipta hinar réttkjörnu bæjar- og sveitarstjórnir þessari úthlutun. En ég geri ráð fyrir, að það verði tiltölulega auðvelt oftast að fá einn úr bæjarstjórn eða sveitarstjórn til þess að gera ágreining, þegar menn hafa áhuga á því, og þar með er málið úr höndum sveitarstjórnar. Það eru fleiri atriði í þessu frv., sem benda til þess, eins og raunar hefur áður komið fram frá hæstv. ríkisstj., að hún virðir sjálfræði og sjálfstæði sveitarstjórnanna ákaflega lítils, og er vissulega þörf á því, að sveitarstjórnarmenn úr ýmsum flokkum, og svo er nú fyrir þakkandi, að allmargir þeirra eiga sæti í þessari hv. d., spyrni hér við fótum og reyni að gæta réttar sveitarfélaganna og sjálfstæðis þeirra gegn sífelldri ásókn og ásælni ríkisstj. Þá er eitt nýmæli, og ég vil segja: annað nýmæli. Það eru ekki mörg nýmæli í þessu, en annað aðalnýmælið er skyldusparnaðurinn, og skal ég ekki á þessu stigi ræða hann neitt að ráði. Skyldusparnaður hefur oft áður verið hér á döfinni og mjög skiptar skoðanir um hann. Margir telja, að almennur skyldusparnaður gæti verið til mikils gagns fyrir okkar fjárhagslíf allt. Nú er í þessu frv. farin sú leið að leggja skyldusparnað aðeins á nokkra árganga landsfólksins, þ.e.a.s. skylda menn á aldrinum 16–25 ára til þess að leggja til hliðar 6% af launum sínum. Ég skal ekkert um þetta dæma á þessu stigi. Hugmyndin um skyldusparnað í heild er mjög athyglisverð. Hins vegar þarf þetta mál, sérstaklega eins og það er sett fram í frv., mjög nánari athugunar við. Það nær eingöngu til þessara aldursflokka, og þá kemur spurningin: Er það sanngjarnt og réttmætt að láta það alls ekki ná t.d. upp fyrir 25 ára aldur? Við skulum taka til dæmis ógifta menn, sem orðnir eru 25 ára eða eldri. Ef á að leggja skyldusparnað á 16–25 ára menn, hvers vegna á þá ekki að halda honum áfram eitthvað, t. d. varðandi þá, sem ekki hafa fyrir heimili að sjá? Undanþáguheimildir eru margar í þessu frv. M.a. er svo ákveðið, að menn, sem stunda nám, skuli undanþegnir. Ég ætla, að það geti komið nokkuð einkennilega út. Unglingur t.d. hefur lokið sínu skyldunámi. Hann á vel stæða eða efnaða foreldra að og leggur því í framhaldsnám, langt framhaldsnám, menntaskóla, háskóla o.s.frv. Hann er undanþeginn skyldusparnaði. Annar unglingur, sem þarf að hjálpa fátækum foreldrum sínum til þess að komast af og getur ekki, þótt hann langi til, stundað nám, verður að greiða þessi 6%. Ég ætla, að hér geti komið í allmörgum tilfellum misræmi, sem ekki mundi þykja réttlátt. Enn fremur má nefna það, að unglingur, sem orðinn er 16 ára, hefur ekki efni á því að stunda framhaldsnám, en vill vinna fyrir sér kannske í 2–3 ár til þess að safna námsfé til að leggja síðan út á námsbrautina að nýju, sem er töluvert algengt. Af þessum manni verða tekin 6%. Siðan er hin almenna undanþáguheimild í 11. gr.: heimilt er sveitarstjórnum að veita undanþágu frá sparnaðarskyldu þeim, sem verða fyrir veikindum, slysum eða eiga af öðrum ástæðum erfitt með framfærsluna. Það er náttúrlega erfitt að sjá það fyrir, hversu æskulýðurinn íslenzki á þessum aldri muni taka þessum lagaboðum. Það er ógerningur að segja um það. En ef svo færi, að margir yrðu þeir, sem óskuðu undanþágu, þá ætla ég, að það yrði erfitt fyrir ýmsar sveitarstjórnir að skera þar úr, hvort ætti að veita slíkar undanþágur, og gæti orðið þröngt fyrir dyrum hjá ýmsum bæjarstjórnum og sveitarstjórnum, þegar ætti úr þessu að fara að skera í hverju einstöku tilfelli, því að ákvæðið er svo rúmt, það er ekki aðeins vegna veikinda og slysa, heldur ef menn eiga erfitt, þá má veita slíka undanþágu. Ég nefni þessi atriði hér, sem vissulega þurfa athugunar við, en vil um leið taka fram, að ég tel ýmsa kosti við almennan skyldusparnað og hugmyndina athyglisverða. Hins vegar verð ég að segja, að ég tel áætlunina um, hvaða tekjur kæmu af þessu, eða 15 milljónir króna á ári, mjög hæpna. Ég held ég verði að segja, þegar litið er yfir þetta frv. í meginatriðum, að þá sé ekki hægt að sjá, að það sé merkilegt frv., og ég verð að segja, að það eru ákaflega ólík vinnubrögð um allan undirbúning þessarar löggjafar eða húsnæðismálalöggjafarinnar frá 1955. Sú löggjöf var einmitt vandlega undirbúin, og áður en ríkisstj. lagði það mál fyrir Alþingi, hafði hún tryggt að mestu fjármagnið til þeirra hluta. Hún hafði með samningum við bankana, eins og kemur fram, bæði í bréfi Landsbanka Íslands, sem fylgdi því frv., og annarri grg., tryggt þetta að mestu. Nú eru vinnubrögðin hins vegar þau, að í rauninni er ekkert eða sama og ekkert tryggt af þessu fjármagni. Í grg. segir, og hæstv. ráðh. tók þau orð upp, að ríkisstj. muni beita sér fyrir því með samningum við bankana, að fjármagn fáist. Þetta frv. er illa undirbúið, illa samið, kastað til þess höndum, og ég er sannfærður um, að það mun valda miklum vonbrigðum hjá þeim, sem hafa búizt við einhverju frá hæstv. félmrh. Í rauninni, þegar litið er yfir heildarmyndina, þá er þetta að mestu leyti endurprentun á eldri ákvæðum, meiri málalengingar og málskrúð en áður hefur verið, en meginatriði þessa frv. er þetta tvennt: að lögleiða skyldusparnaðinn og hækka alla skatta og tolla um 1%. Það er alveg rétt, sem hv. þm. S–Þ. sagði, að hæstv. félmrh. hefði átt kannske að láta heldur minna, - það voru að vísu ekki orð hv. þm., vegna þess að þetta frv. hans er að mestu leyti byggt á lögunum frá 1955. Það er að mestu leyti byggt á því, og í rauninni til að ná því, sem þetta frv. ætlast til, hefði verið alveg óþarfi að gera annað en að flytja eina eða tvær brtt. við það.



Herra forseti. Hv. þm. S-Þ. (KK) taldi, að ég hefði álasað eða flutt ámælisorð til míns fyrirrennara, sem hefði staðið að löggjöfinni um húsnæðismálastjórn og veðlánakerfið. Ég held, að þetta sé alrangt hjá honum; ég flutti ekkert ámælisorð í hans garð, skýrði hins vegar frá því, hvaða vonir hefðu verið vaktar með þeirri lagasetningu og hver niðurstaðan hefði orðið. Það er hvorki lof né last um þá menn, sem að þeirri lagasetningu stóðu. Þar er sagt frá því, hvaða ákvæði voru í frv. um 100 þús. kr. lán til þeirra, sem hefðu byggt og komið húsi sínu undir þak, og hvernig efndirnar hefðu orðið. En það komu engar um 200 millj. kr. á þessum tveim árum, sem þetta veðiánakerfi stóð, til húsnæðismála í gegnum það, heldur voru lánin, uppgefin af Landsbankanum sjálfum, sem fóru gegnum þetta kerfi, 75 millj. kr., A- og B-lán samanlagt, þ.e.a.s. 371/2 milljón að meðaltali á ári. Það er hins vegar upplýst, að sparisjóðir héldu einungis áfram þeim sömu lánveitingum í sama formi, sem þeir höfðu áður gert, og lífeyrissjóðirnir lánuðu með sama hætti og alveg að sama magni til líka eins og þeir höfðu áður gert og kom ekkert veðlánakerfinu við. Hv. þm. S-Þ. tók það fram í upphafi síns máls, að hann væri dreifbýlismaður og væri hálfhræddur um, að ef til vill leiddi þetta til þess, að betur væri séð fyrir hlut höfuðborgarinnar, þéttbýlisins, heldur en sveitanna. Ég er sannfærður um, að þessi ótti hv. þm. er ástæðulaus. Hér hefur verið mikið húsnæðisböl og er það, og verður áreiðanlega ekki úr því leyst í einni skyndingu. Hins vegar hefur í gegnum l. um hið almenna veðlánakerfi verið séð svo fyrir fjármagnsþörf bygginga í sveitum með fjárframlaginu til byggingarsjóðs Búnaðarbankans, að 12 milljónirnar á ári, sem þangað fóru, gerðu betur bæði árið 1955 og 1956 en að fullnægja 100% eftirspurn eftir lánum til þeirrar lánastofnunar. Ef það hefði verið séð á sama hátt fyrir lánaþörfinni í kanpstöðunum, þá hefðum við ekki horfzt í augu við það ástand í húsnæðismálum í Reykjavík og á Suðvesturlandinu, sem við horfumst í augu við í dag. Það er ætlunin með þessu frv., að allt að því sömu upphæðir renni til byggingarsjóðs Búnaðarbankans og á síðustu tveim árum, og má því ætla einmitt, að það verði séð að fullu fyrir lánaveitingaþörfinni til bygginga í sveitunum á vegum byggingarsjóðs Búnaðarbankans. Mér sýnist það því augljóst mál, enda vék hv. þm. að því í lok sinnar ræðu, að það væri einn af kostum þessa frv., að það tæki tillit til þarfa landslýðsins alls, og þá var hann alveg kominn að hinni réttu niðurstöðu, því að þarna er mjög vel séð fyrir hlut fólksins, sem í sveitunum býr, bæði að því er þetta ákvæði snertir og eins að því er snertir skyldusparnaðinn. Sá skyldusparnaður, sem til fellur hjá fólki í sveitum, skal renna til Búnaðarbankans og ávaxtast þar, og því fjármagni skal varið til bústofnunar í sveitum. Hins vegar eru ákvæði um það í frv., að ef slíkt fólk„ sem hefur tekið þátt í skyldusparnaðinum, flyzt úr sveit og í kaupstað, þá skuli það fólk fá réttindin í gegnum innlánsdeild byggingarsjóðs ríkisins, og gagnkvæmt, ef fólk, sem hefur tekið þátt í skyldusparnaðinum í kaupstað, flyzt í sveit, þá skuli það njóta réttindanna í gegnum Búnaðarbanka Íslands. Ég heyrði svo ekki betur en að hv. þm. S-Þ. væri yfirleitt mjög ánægður með frv. í aðalatriðum, og hann taldi, að hann fyndi þar merkileg nýmæli auk ýmissa annarra, og hann nefndi þessi, held ég: Að skilyrði væru sett í frv. fyrir því, að íbúðir, sem lán væri veitt til, væru af hagkvæmri gerð og af hóflegri stærð. Hvorugt þetta hafa lánveitingar verið bundnar við, þrátt fyrir hið mjög svo takmarkaða fjármagn, sem til umráða var. - Annað, að heimild væri í frv. til þess að undirbúa byggingu íbúðahverfa og mundi það áreiðanlega geta dregið úr byggingarkostnaði, og það er alveg áreiðanlegt, að ef slík byggingahverfi væru byggð og bæjarfélag hefði vei skipulagt það svæði áður, þá ætti það að geta leitt til þess, að hver íbúð yrði mun ódýrari með þeim hætti. - Þá taldi hv. þm. S-Þ. hugmyndina um byggingarsjóðinn, eins og að honum er búið í þessu frv., vera merkilegt nýmæli, og um það verður varla deilt, þó að hv. 6. þm. Reykv. (GTh) setji svarta bót fyrir sjáandi augu og sjái ekki neitt nýmæli í þessu. Ég vona, að hann taki nú þann lepp frá augunum bráðlega, því að annars yrði honum allt of dimmt fyrir augum í þessari okkar annars ágætu veröld. - Fjórða atriðið, sem bv. þm. S-Þ. vildi fagna og mælir mjög með, var bugmyndin um skyldusparnaðinn, skyldusparnað unga fólksins á aldrinum frá 16–25 ára, og hygg ég, að hann eigi marga skoðanabræður, bæði til sjávar og sveita, um það mál, að hér er um að ræða ráðstafanir til að tryggja framtíð unga fólksins, með því að það leggi á sig að vísu byrðar, en fái líka fríðindi, sem það hefur ekki notið og nyti ekki án þess að leggja þetta á sig. Það er óneitanlegt, að það eru markverð hlunnindi fyrir þann unga mann eða þá ungu stúlku, sem hefur lagt til hliðar 6% af tekjum sínum, að hvorki verður seilzt til að skerða þetta með útsvarsálagningu eða með tekjuskatti og að því árabili liðnu, þegar þetta fé er borgað út, verður það greitt með vísitöluálagi og skapar þar að auki forgangsrétt til íbúðarláns og að það skuli vera 25% hærra en aðrir eiga þá kost á. Hygg ég, að unga fólkið með lítið á milli handa fagni því þá að fá þetta hærri upphæð til þess að byggja sína íbúð heldur en aðrir. Öll þessi hlunnindi, sem skyldusparnaðinum fylgja, hygg ég að unga fólkið hugleiði og kunni að meta, áður en það lætur telja sér trú um, að þetta séu byrðar og álögur einar, sem sé verið að níðast á því með. Þá var fimmta atriðið, sem hv. þm. S-Þ. kunni vel að meta. Það voru þau ákvæði í þessu frv., sem stuðla að eflingu veðdeildar Búnaðarbankans, og er það einmitt viðvíkjandi þeim hluta skyldusparnaðarins, sem þar á að ávaxtast og fara til lána til bústofnunar í sveitum. Þá var það hv. 6. þm. Reykv. Hann ræddi allmikið um þetta mál og þá sérstaklega um hið almenna veðlánakerfi og þá lagasetningu, sem hann lofsöng mjög, sagði, að hefði verið alveg sérstaklega og óvanalega vel samið frv., - líklegast hefur hann samið það sjálfur, - grg. hefði verið gagnmerk ritgerð og slík löggjöf hefði varla verið samin á Alþ. áður. Niðurstaðan varð þessi, að það var gert ráð fyrir 200 millj. kr. í gegnum þetta kerfi til íbúðarhúsalána. En það urðu 75 millj., það urðu tæpar 38 millj. á ári. Þannig reyndist það, þó að lofsöngurinn sé mikill. Það, sem ólukkunni olli, var, að það var ekki hægt samkvæmt þessum lögum, lögunum nm hið almenna veðlánakerfi, að fullnægja byggingarlánaeftirspurninni, þannig að það eru þúsundir manna, sem bíða nú með hálfbyggð hús sín og eru í vandræðum. Það var auðvitað ekki hægt fyrir hv. þm. að neita því, að þannig er ástandið, það var bara afleiðing af því, að byggingarfrelsi hafi verið tekið upp og frelsið var notað svona óstjórnlega. Nú, byggingarfrelsi? Hverjir höfðu heft byggingarfrelsið áður? Ekki líklega flokkurinn, sem heldur sér aðallega uppi á því að vera flokkur hins frjálsa framtaks? Jú, sannarlega hann. Það var einmitt hann, sem hafði bannað fólki að byggja yfir sig á undanförnum árum. Svo hafði hann leyft því það núna fyrir tveimur árum og sagt því: Ja, nú fær hver maður, sem ræðst í að byggja, 100 þús. kr. lán. - Hann segir núna, að það standi hvergi stafur fyrir því. Það stendur í hinu ágætlega vel samda frv., það stendur í löggjöfinni, sem er búin að vera fyrir augunum á okkur s.l. tvö ár, að það skuli vera 100 þús. kr. lánveiting, og það var sérstaklega útbásúnað í Morgunblaðinu, að nú væri leyst allra manna þörf, og það var þetta, sem ýtti skriðunni af stað. Eftir að fjötrarnir höfðu verið leystir af fólki og þetta skrum var birt alþjóð í Morgunblaðinu og ríkisútvarpinu og annars staðar, að nú væru stíflurnar teknar úr og nú væri séð fyrir hvers manns þörf gegnum hið almenna veðlánakerfi, sem leysti þessi mál til frambúðar, fóru þúsundirnar af stað. Svo var þeim sagt næst: Nei, þið fáið ekki 100 þús. kr. lán, þið fáið 10 þús. kr. lán. - Og svo kom veruleikinn, og þá var meðaltalið 50–55 þúsundir.  Þá vék hv. 6. þm. Reykv. að því, hvernig ákvæðin væru í þessu frv. um skipun húsnæðismálastjórnarinnar. Jú, hún á að vera skipuð 5 mönnum, 4 kosnum af Alþingi og 1 tilnefndum af Landsbanka Íslands, og þetta þýðir, að allir stjórnmálaflokkarnir á Alþingi fá kosinn mann í húsnæðismálastjórnina. Hvernig var þetta áður? Það var þannig, að stjórnarflokkarnir einir áttu að fá kosna menn til þess að fara með þessi mál. Nú er einmitt tekið tillit til stjórnarandstöðunnar og henni gefinn kostur á að eiga mann í þessari stjórn. Svo segir hv. þm.: Það eiga að verða pólitískir fulltrúar, sem veita lán eftir pólitískum línum, eftir þessari skipan málanna. Ég vil vona, að slíkur háttur á lánveitingum hverfi einmitt við þessa lagasetningu, því að í frv. er tekið fram, að settar skuli reglur um, hvernig lánveitingum skuli hagað, með tilliti til þess, að tekið sé tillit til fjölskyldustærðar, efnahags, húsnæðisástands o.fl. Þessu hefur einmitt, því miður, verið úthlutað eftir pólitískum línum og var gert á þann hátt, að það væru eingöngu fulltrúar stjórnarflokkanna, sem réðu yfir þessu fé, meðan lögin um veðlánakerfið voru í gildi óbreytt. Þá virtist mér hv. 6. þm. Reykv. falla það fyrir brjóstið, að fulltrúi Landsbankans ætti ekki að hafa atkvæðisrétt til lánveitinga. Hvaðan er sú fyrirmynd sótt? Hún er sótt í hið ágætlega vel samda frv. um hið almenna veðlánakerfi. Þar var einmitt gert ráð fyrir því, að einn af fulltrúunum í húsnæðismálastjórninni væri frá Landsbankanum og hefði ekki atkvæðisrétt til lánveitinga. Menn minnist þess, hversu mikið hv. 6. þm. Reykv. lofsöng ágæti frv. um hið almenna veðlánakerfi og sagði síðan: Þetta frv. er bara uppprentun af því. - En svo var niðurstaða hans: Þetta frv. er samt illt, en hitt var góð löggjöf, sem það er uppprentun af. - Svolítið er nú ofstækið farið að leiða hv. þm. á villigötur, þegar hann kemst ekki slysalaust frá þessum forsendum, fullyrðingunni um uppprentun og svo að uppprentunin leiði til þess, að hið góða og snilldarlega vel samda frv., sem það er prentað upp eftir, skilar nú illri löggjöf og illa saminni. Niðurstaða hans varð sú, að í þessu frv. fyndist ekkert nýmæli, sem neinu máli skipti. Ég held, að þeir verði fáir, sem komist að þessari niðurstöðu eftir að hafa lesið þetta frv., og hinir verði fleiri, sem sjá í þessu frv. mörg nýmæli og sum mjög athyglisverð. Um það verður ekki deilt, að t.d. nýmælið um skyldusparnaðinn er merkisnýmæli, sem ekki hefur fengið rúm í íslenzkri löggjöf fyrr. Mér þótti það nú harla ólíkt hv. 6. þm. Reykv., hversu ofstækisfullur hann var og leyfði sér að fara rangt með. Hann fullyrti, að ég teldi það goðgá, ef byggðar yrðu fjögurra herbergja íbúðir eða stærri. Þessi ummæli getur hv. þm. hvergi haft eftir mér, því að ég hef aldrei þetta sagt. Ég tel það enga goðgá, að það séu byggðar fjögurra herbergja íbúðir fyrir meðalfjölskyldur og stærri, en ég tel það goðgá, að yfirleitt skuli ekki hafa á undanförnum árum verið byggðar nema fjögurra, fimm, sex herbergja íbúðir og þaðan af stærri að meiri hluta. Það sjá allir menn, að ungt fólk, sem er að byrja heimilishald, og aldrað fólk, hjón, sem eru orðin ein eftir í kotinu, þurfa ekki nema 2 og 3 herbergja íbúðir, og það þarf því æði mikið að vera til á hverjum tíma af 2 og 3 herbergja íbúðum, til þess að fullnægt sé eðlilegri húsnæðisþörf eldra fólksins og unga fólksins, og það er ekki svo lítill hluti af þjóðinni, sem þarf á slíkum íbúðum að halda. Við höfum haft fyrir okkur skýrslur um íbúðastærðir á Íslandi, Noregi, Danmörku og Svíþjóð. Og þá sjáum við það, að 5 herbergja íbúðir og stærri eru upp undir helmingur af þeim íbúðum, sem byggðar hafa verið hér á landi, en eru örfá prósent í Noregi og Svíþjóð á sama tíma, þ.e.a.s. í Noregi og Svíþjóð eru á sama tíma byggðar yfirgnæfandi smærri íbúðir, 2 og 3 herbergja íbúðir, og nokkur prósent meira að segja af eins herbergis íbúðum með eldhúsi, þ.e.a.s. fyrir einhleypa menn og einstæðar konur, og það þarf líka að vera til eitthvað af slíkum íbúðum, en það er sáralítið, sem hefur verið byggt af þeim hér á landi, enda - þegar menn líta líka á ástandið hér í húsnæðismálum - hljóta auðvitað allir sanngjarnir menn að sjá það, að þegar bæði þarf að fara sparlega með byggingarefni og fjármagn og reyna eftir ýtrustu getu að leysa úr brýnustu þörfum þúsunda, þá er skynsamlegra að byggja fleiri íbúðir og smærri, heilsusamlegar og vandaðar íbúðir, til þess að leysa úr þörfum þess mikla fjölda, sem við neyð býr, en þess hefur ekki verið gætt, hvorki af íslenzku þjóðfélagi né af Reykjavíkurborg, sem horfir upp á hörmulegt ástand hjá þúsundum manna hér, en með blindu auga, eins og hv. borgarstjórinn vill líta á þetta frv. Og svo vill hann færa mér og núv. ríkisstj. það til ámælis, þó að hún vilji taka tillit til þessa ástands og mæta því með skynsemd. Við höfum aldrei ætlað okkur með neinum öfgum að banna 4 herbergja íbúðir eða stærri. Það er tilbúningur hv. þm. og ekkert annað. En það er sannfæring mín, að nú, þegar við tökum við þessum málum í því ástandi, sem þau eru, þá beri, eins og grannþjóðir okkar hafa gert að undanförnu, meðan þær voru að sigrast á þessu vandamáli, að leggja meiri áherzlu á að byggja vandaðar íbúðir af smærri gerð, og það er beint tekið fram í frv., að þetta viðhorf skuli gilda, meðan mikill skortur sé á íbúðarhúsnæði. Ég er alveg tilbúinn að leggja þessa skoðun mína fram fyrir almenning móti hinu sjónarmiði hv. borgarstjórans í Reykjavík, að það beri fyrst og fremst að leggja áherzlu á áframhaldandi að byggja 4–5 herbergja íbúðir eða stærri, ef það er hans sjónarmið, sem hlýtur að vera, þegar hann álasar okkur fyrir það að vilja leggja meiri áherzlu á hitt, eins og nú standa sakir. Það er meira að segja tekið hér skýrt fram í frv., að menn eigi, þegar þeir veita lánin, að taka tillit til íbúðastærðar í hlutfalli við fjölskyldustærð, og þar með geta stórar fjölskyldur alveg átt kost á því eftir þessum lögum að fá lán til þess að byggja 5 eða 6 herbergja íbúð, ef það telst ekki óhófleg stærð íbúðar fyrir þá fjölskyldu, og það er líka skynsamlegt sjónarmíð, sem tekur tillit til raunveruleikans, eins og hann blasir við. Það er alls ekki neitt gefið í skyn nokkurs staðar í þessu frv., að maður ætti að binda sig við ákveðna herbergjatölu og banna 5 herbergja eða stærri íbúðir. Um stofnun byggingarsjóðs ríkisins fannst hv. þm. heldur litið, fannst fátt um það og fullyrti, að í því væri ekkert nýmæli. Ekki verður því þó neitað, að stofnfé byggingarsjóðsins nú er 118 millj. kr. Var sá stofnsjóður til hjá hinu almenna veðiánakerfi? Ef hann hefur verið það, þá tek ég því með þökkum, ef hv. þm. upplýsir það. En rangt væri það nú samt. Þessa fjár er þannig aflað, að varasjóður hins almenna veðlánakerfis er nú orðinn 20.9 millj. kr. lán ríkisins til lánadeildar smáíbúða er nú í Landsbankanum. Ríkissjóður hefur tekið þetta lán að sér. Má heita, að Landsbankinn hafi boðið fram, að þetta yrði sett í lánsform til 14 ára, og þar með verður þessi upphæð, sem er 32.8 millj. kr., eign byggingarsjóðs ríkisins, og það er algerlega ný fjáröflun til byggingarsjóðsins sem eigið fé. Hv. þm. viðurkenndi, þó að vísu óbeint, að tekjuafgangur ríkissjóðs hefði ekki verið orðinn eign þessa kerfis, en yrði það nú með þessu ákvæði. Það eru 11.3 millj. kr. Þegar kom svo að því atriði til fjáröflunar fyrir hinar árlegu tekjur byggingarsjóðsins, sem óneitanlega varð þó að viðurkenna að væri ný öflun, þá hneykslaðist hv. þm. á því, að það væri viðbótarskattur. Það mátti ekki gera, það mátti ekki afla nýrra tekna. Þá var hamazt út af því, að þetta væri 1% viðbót við tekjuskattinn og 1% viðbót ofan á tolltekjur ríkissjóðs. Það er það rétta, en við teljum ekki óhóflegar í sakir farið um þessa skattlagningu en svo, að það sé verjandi að gera þetta, þegar verið er að draga að fé til þess að leysa þetta stórkostlega vandamál, sem húsnæðisleysið er. Hin ákvæðin eru um það, að afborganir þeirra lána, sem nú eru í gangi, og vextir af þeim lánum skuli nú renna, um leið og þeir koma inn, og afborganirnar inn í byggingarsjóð ríkisins. Þá fannst honum 4. gr. í Il. kafla alveg sérstaklega illa samin og það þyrfti að umorða hana. Ég vantreysti hvorki hv. þm. né þeirri n., sem fær þetta frv., til þess að víkja við orðum í frv., ef þeim finnst það betur fara, og tel það ekki vera utan við þeirra verksvið og þá ekki of góða til þess. En ég efast um, að það verði niðurstaðan, að þeir þurfi mikið að umsemja 4. gr. Það er öllum ljóst, að þarna er átt við það, að veðdeild Landsbankans sé heimilt að gefa út bankavaxtabréf, sem nemi allt að 100 millj. kr. á ári hverju í næstu 10 ár. Það er auðséð af næstu setningu a.m.k. þannig að enginn þarf um að villast, að annar hlutinn af þessari upphæð, Aflokkur, skal vera með föstum afborgunum og vöxtum, allt að 50 millj. kr., og hinn hlutinn, B-flokkur, allt að 50 millj. kr. á ári, verði með vísitölukjörum. Það er raunar - finnst mér - fyrir neðan virðingu hv. 6. þm. Reykv. að vera að reyna að gera sér upp skilningsleysi á mæltu máli, það fer honum afskaplega illa. Það efast enginn maður um það, að hann hefur það skarpan skilning, að hann getur vel skilið 4. gr. í H. kafla, ef hann hefur nokkurn vilja til. En þegar það mistekst fyrir honum, þá undrast ég ekki, þó að niðurstaðan verði sú hjá honum, að hann sjái ekkert gott og engin nýmæli í þessu frv., því að þá bregður hann aðeins fyrir sig blinda auganu, en ekki sinni dómgreind og ekki sínum gáfum. Þá var það um vextina. Í hinu ágætlega samda frv. um hið almenna veðlánakerfi var ákveðið, að lánin skyldu vera jafngreiðslulán með 1% ársvöxtum og lánstíminn skyldi vera 25 ár. Ég játa það, að mér fannst þessir vextir vera háir og lánstíminu í það stytzta. Ég hefði gjarnan viljað, að þessi lán hefðu t.d. getað verið afborgunarlaus fyrstu 2 árin eða svo, hefði talið það mjög til bóta, einmitt meðan fólk er að brjótast í gegnum mestu erfiðleikana að afstaðinni byggingu íbúðarhúsnæðis. Það eru látnir standa hér sömu vextir og flokkur hv. þm. taldi hæfilega fyrir 2 árum. Síðan hefur þó verið heldur viðleitni í þá átt að hækka vexti. Ég þreifaði að vísu fyrir mér um það, hvort ekki gæti orðið samkomulag um 61/2% vexti, en menn töldu, þegar eftirspurnin er svona gífurleg eftir lánum með þessum kjörum, að þá væri rétt að hafa lánskjörin óbreytt og reyna heldur að leggja höfuðáherzlu á að draga að fé til þess að fullnægja betur hinni miklu eftirspurn eftir lánsfénu. Þessi leigukjör, þó að þau séu ekki væg, hafa samt ekki staðið í vegi fyrir, að fólk hefur viljað fá þessi lán, fleiri en áttu þess kost. Eins er það með B-lánin, þau eiga að vera með 51/2 % vöxtum og lánstíminn 15 ár. Það er óbreytt eins og í hinu ágætlega vel samda frv., sem hv. þm. mun hafa greitt atkv. með og staðið að og verið allánægður með frá upphafi og að því er virðist allt fram á þennan dag. Að tala um, að ég hafi gefið áður loforð um lægri vexti og svikið þau, það er alveg út í hött. Hins vegar má þá benda á það, að í frv. í 6. gr. er sagt, að húsnæðismálastjórn sé heimilt að breyta vaxtakjörum og lánstíma á nýjum lánum að fengnu samþykki ríkisstj. Hér er átt við það, að húsnæðismálastjórninni skuli heimilt að lækka vexti, ef það þyki fært, og þess vegna er þetta ákvæði tekið inn, af því að það þykja vakna nokkrar vonir um, að slíkt kunni að verða hægt, þegar byggingarsjóðurinn hefur eflzt frá því, sem hann er. Það er einmitt þessi nokkuð sterki byggingarsjóður ríkisins með sínar nærri 120 millj. kr., sem vekur vonir um, að hægt verði vegna þessa eigin fjár að stefna að lækkun vaxta, og það mundi þess vegna gleðja bæði mig og hv. 6. þm. Reykv. Þetta er eitt af nýmælunum í frv., sem honum hefur sézt yfir í sínum eindregna vilja til þess að sjá ekki. Þá má líka benda á það, að núverandi ríkisstj. hefur séð fyrir 10 millj. kr. til verkamannabústaða sem nýju fé. Það eru lán, sem eiga að veitast með 31/2% vöxtum, og sýnir það einmitt, að núverandi ríkisstj. hefur lagt á það meiri áherzlu en fyrrverandi ríkisstj. að efla þá lánastarfsemi, sem á að gefa fátækasta fólkinu í landinu kost á lánum til 42 ára með 31/2 % vöxtum. Það eru lagðar fram af ríkisins hendi 10 millj, kr. af nýju fé. Það gerðist aldrei í tíð fyrrverandi ríkisstj., þrátt fyrir allan áhuga hv. þm. nú um að vinna að lánveitingum með lágum vöxtum. Þá vék hv. þm. einnig að útrýmingu heilsuspillandi íbúða og sagði, að fjármagnið, sem nú væri ætlað til þess, væri allt of lágt, játaði að vísu, að það væri ívið hærra en það hefði verið hjá fyrrverandi ríkisstj. Það er rétt, það voru 3 millj. á fjárlögum síðasta árs, en eru nú 4 millj. kr. Auk þess mun vera til geymslufé, sem ætlað var til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, um 5 millj. kr., og þannig eru þá nú til hjá ríkinu 9 millj. kr. til þess að verja til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, og á móti því skal koma jafnmikið fé frá bæjarfélögum, og mega þá koma frá þeim 9 millj. kr. á móti. Það þýðir, að það eru möguleikar til þess að verja byggingarfé sameiginlega frá bæjum og ríki að upphæð 18 millj. kr. á þessu ári til útrýmingar heilsuspillandi húsnæðis, og hygg ég, að enginn maður með fulla sjón geti neitað því, að það er myndarlegt átak, og það verður aðeins ekki ár því, ef Reykjavíkurbær verður ekki allstórtækur í framkvæmdum í þá átt, en annars getur það líka orðið að veruleika. Þegar hv. 6. þm. Reykv. kom að því nýmæli þessa frv., sem ég tel stærst, sem er skyldusparnaðurinn, þá fannst mér hann eiginlega eiga bágt, því að hann var eiginlega bæði með og á móti. Hann var bæði með og á móti skyldusparnaði, eiginlega með skyldusparnaði, en skyldusparnaði í þessu formi fannst honum samt ekki rétt að koma á. Eitthvað var að honum. En ég heyrði þó ekki, að hv. þm. gerði neina verulega grein fyrir því, hvað honum fyndist að. Það voru undanþágur þarna frá þessu, en þær voru varla tæmandi, og þær opnuðu ekki möguleika til þess að undanskilja þá, sem honum datt í hug að helzt þyrfti að undanskilja. En þarna eru undanskildir þeir, sem stofnað hafa heimili, þeir, sem eru fyrirvinna á heimili, þeir, sem hafa fyrir ómögum að sjá, og þeir, sem eru meginhluta árs í skóla, og enn fremur er svo sveitarstjórnum gefin heimild til þess að veita undanþágu, þegar sérstaklega standi á. - Hv. þm. hafði áður komizt að þeirri niðurstöðu, að þetta frv. sýndi það, að stjórnin virti ekki rétt sveitarstjórnanna. Þarna fannst honum það einmitt vera til miska og setja sveitarstjórnir í vanda, að þeim var einmitt gefinn kostur á að veita undanþágu frá skyldusparnaðinum. Svona var það ýmist í ökla eða eyru. Það mátti ekki einu sinni sýna sveitarstjórnunum traust, þá kveinkaði hv. þm. sér undan vandanum, það yrði svo vandasamt fyrir bæjarstjórana að eiga að ákveða þetta, hvort þessum eða hinum unga manninum skyldi nú veitt undanþága frá skyldusparnaðinum. Ég held, að það sé rétt hjá mér, að hv. 6. þm. Reykv. hafi lokið ræðu sinni á því að segja, að í fljótu bragði virtist sér þetta frv. ekki vera merkilegt frv. Það má vel vera, og mér virtist það á ræðu hans, að honum fyndist það ekki merkilegt. En ég hygg nú, að þetta frv. leyni á sér, og vona, að honum finnist það sýnu merkilegra, þegar hann tekur hér næst til máls, þegar frv. kemur frá nefnd, enda mun hann þá hafa athugað málið betur.

Forseti (BSt): Áður en atkvgr. fer fram, vil ég gera þá till., að þessu frv. verði vísað til hv. heilbr.- og félmn. Mér finnst það eiga að fara í þá nefnd. Að vísu snertir þetta frv. fjárhag, en það eru svo mörg frv., sem vísað er til annarra nefnda, og ef ætti að fara að hafa þá reglu að vísa öllum þeim frv. til fjhn., sem snerta eitthvað fjárhag ríkis eða bæja, þá mundu flest mál þangað eiga að fara.

Ég get fallizt á þá till., að það fari til heilbr.- og félmn.

Er það till. ráðherrans þá?

Já.

Það er till. ráðherrans. 



Ég vildi aðeins gera þá athugasemd, herra forseti, að ég tel þetta rangt upp borið. Hæstv. ráðh. bar fyrst fram till. um fjhn., hann hefur að vísu tekið hana aftur nú. Í ræðu minni áðan bar ég einnig fram till. um fjhn. Það er því fyrr fram komin sú till. heldur en um heilbr.- og félmn. Ég taldi, að það ætti að bera hana upp fyrst.

Forseti (BSt): Ég skildi nú ekki hv. 6. þm. Reykv. þannig, að hann bæri fram till. um fjhn., heldur styddi till., sem fram var komin um fjhn. og nú er tekin aftur. En úr því að hann segir, að bann hafi borið fram till. um að vísa málinu til fjhn., þá verður það borið upp.