Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



þetta frv. hefir gengið gegnum hv. Nd., og fjhn. þessarar d. hefir athugað frv. og borið það saman við 1. um þetta efni, sem áður hafa verið samþ. og gilda fyrir yfirstandandi ár. Þetta frv. er shlj. þeim l. að öðru leyti en því, að ártalið er annað. Fjhn. lítur svo á, að ríkissjóður megi ekki missa af þeim tekjum, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, og leggur því til, að það verði samþ. óbreytt.



Herra forseti ! Þetta frv. er komið hingað aftur frá hv. Nd., sem gert hefir við það þrjár breyt. Fyrsta breyt. er sú, að hún hefir tekið upp í frv. ákvæði um, að leiguliða á jörðum sé skylt að borga brunabótaiðgjöld af húsum á erfðaleigujörðum. Mér er óhætt að segja það, sem einn af þeim mönnum, er fluttu frv. til 1. um erfðaábúð á sínum tíma, að til þess arna var alltaf ætlazt. En ýmsir álíta, að það komi ekki skýrt fram í l. eins og þau eru. Hefir það valdið dálitlum ágreiningi, og því þótti neðri deild réttara að ákveða þetta ótvírætt. Hinar breyt. báðar eru í þeim kafla l., sem fjallar um óðalsrétt. Fyrri breyt. er um þau skilyrði, sem l. setja fyrir því, að hægt sé að gera jörð að óðalssetri; til þess mega samkv. I. nú ekki hvíla meiri lán á henni en svo, að vextir af þeim nemi 3% af fasteignamatsverði jarðarinnar. En með breyt., er gerð var á frv. í hv. Nd., var takmarkið miðað við 4%, og þess vegna rýmkað nokkuð um þær jarðir, sem geta orðið óðalsjarðir. Í samræmi við þetta er þriðja breytingin, sem gerir ráð fyrir því, að ábúandi geti fengið allt að 75% af virðingarverði jarðarinnar að láni, í stað 50% ef hann þarf að byggja á jörðinni. Þessar 3 breyt. hafa komizt inn í frv. í hv. Nd. Enda þótt ég telji hvorki breyt. við 3. gr. né 4. gr. til bóta, sé ég ekki ástæðu til þess að senda frv. milli d. vegna þessa, og legg því til. að það verði samþ. með þessum breytingum. Landbn. Ed. hefir ekki fjallað um það, og allir nm. eru alveg óbundnir í þessu máli. Það, sem ég hefi sagt, segi ég fyrir mig, en ekki fyrir hönd n. í heild.



Herra forseti! N. hefir athugað þetta frv. og fengið á sinn fund vegamálastjóra, varaformann Þróttar og formann Hreyfils til viðtals. Vegamálastjóri mælir ákveðið og eindregið með því, að frv. verði samþ. eins og það liggur fyrir. Ég hefi haft tal af formanni Þróttar, og virtist hann heldur á móti málinu, og varaformaður félagsins, Jón Guðlaugsson, er mætti á fundi n., er á móti því, að frv. verði samþ. Málið hefir verið rætt á fundi í félaginu, þar sem voru mættir 40–50 vöruflutningabílstjórar, og þar varð það ofan á að mæla frekar á móti frv., og það aðallega vegna þess, að það hefði svo mikinn kostnað í för með sér, og að slysahættan myndi aukast vegna hinnar breyttu umferðar, en hún gæti aftur orðið til þess, að iðgjöld á bílatryggingum hækkuðu. Á fundi Hreyfils hafði málinu aftur á móti verið lítið hreyft, því að fáir menn voru á fundi, eða innan við 20 af öllum þeim bílstjórum, sem aka mannflutningabifreiðum. Þeir, sem töluðu þar, voru líka heldur á móti málinu. Þeir töldu óþarft að breyta til, en þeir voru ekki eins harðir á því eins og manni virtist vöruflutningabílstjórarnir vera. Veganmálastjóri leit þannig á, að það væri yfirleitt að færast í það horf, að breytt væri frá vinstri handar akstri og yfir í hægri handar akstur. Hann benti á, að ef menn hugsuðu sér að gera þessa breyt., þá væri einmitt rétti tíminn til þess að gera hana nú. Það væru ekki tiltakanlega margir bílar, sem þyrfti að breyta. Það væru strætisvagnarnir, sem eru 30 að tölu, en breyt. á hverjum þeirra myndi kosta um 1600 kr., þar sem þarf bæði að breyta stýrisútbúnaði og dyraútbúnaði, en ekki nema 1100 kr., ef aðeins þarf að breyta dyraútbúnaði. Það er gert ráð fyrir, að ríkissjóður greiði helming kostnaðar við þetta. Langferðabílarnir eru fleiri, eða 60–70, en það er ekki talin brýn þörf á, að þeir breyti þessum útbúnaði, eins og nú standa sakir; þeir eru fljótir að ganga úr sér. Bílstjórar þeir, sem voru hjá okkur í gær, héldu því fram, að þeir entust 8 ár, en því hefir áður verið baldið fram í mín eyru, að þeir entust ekki lengur en í 4 ár, og að á þeim tíma yrði að afskrifa kaupverð þeirra. Ég veit nú ekki, hvoru maður á heldur að trúa, en það er víst, að þeir endast ekki lengi. Þeir ganga fljótt úr sér og þeir verða þess vegna endurnýjaðir smám saman, og það er því ekki þörf á að breyta þeim öllum. Vegamálastjóri benti ennfremur á, að hér á landi hefði ekki verið lögð sérstök vinna í það að kenna fólki umferðarreglur, og ekki væri hægt að ganga að því með neinni alvöru fyrr en vitað væri, hvor reglan yrði tekin upp. Hann taldi það þess vegna mikils virði fyrir framtíðina að fá því slegið föstu, að við ætluðum okkur að vera í samræmi við það, sem almennast er annarstaðar, sem sé hægri handar keyrslu. Hann taldi það mikilsvert að reyna að koma því inn í meðvitund þjóðarinnar, hvernig hún eigi að haga sér á götum og gatnamótum, og heppilegast að gera það á meðan umferðin kemst niður í lágmark, eins og búast má við, að verði í sumar. Það væri því nú hinn hentugasti tími til að taka upp hægri handar akstur, en með hverju árinu sem liði og fleiri og fleiri bílar kæmu inn í landið, byggðir fyrir vinstri handar akstur, og sérstaklega ef ráðizt væri í stærri fyrirtæki, eins og t. d. rafmagnsvagna milli Hafnarfjarðar og Rvíkur, þá yrði það erfiðara og dýrara að breyta til heldur en ef það væri gert nú. Vegamálastjóri mælir þess vegna eindregið með því, að frv. verði samþ. og hallazt verði að hægri handar akstri. Á þessi rök vegamálastjóra, sem eru í andstöðu við skoðun Þróttar, féllst meiri hl. n., og leggur hann til, að frv. verði samþ. og eins það mál, sem er þessu nátengt og er mest á dagskránni, frv. til bifreiðalaga. Einn nm. gat ekki fallizt á rök vegamálastjóra og leggur því til, að frv. verði samþ. með þeirri breyt., sem hann leggur til, að gerð verði á því, og hann mun mæla fyrir.

*Árni Jónsson: Hv. frsm. samgmn. hefir nú gert grein fyrir máli sínu og hefir í aðalatriðum farið rétt með það, sem hann sagði. Vegamálastjóri kom á fund n., og það er rétt eftir haft, að hann mælti eindregið með því, að frv. væri samþ. nú. Ennfremur komu á fund n. varaformaður Þróttar og formaður Hreyfils. Mér skildist á hv. frsm., að hann vildi gera lítið úr andmælum þeirra gegn frv. eða því, hvort taka ætti upp hægri handar akstur eða halda vinstri handar akstri eins og nú er. Ég skildi báða þessa menn svo, að þeir legðu eindregið til, að haldið væri við það, sem nú er, og bentu þeir í því sambandi á hinn mikla og tilfinnanlega aukakostnað, sem af því leiddi, ef farið væri að breyta til í þessu atriði. Mér skildist, að þeir töluðu ekki einungis fyrir sinn eiginn munn og þeirra félaga, sem þeir voru fyrir, heldur fyrir munn stéttarinnar, sem þetta mál snertir mest, bílstjórastéttarinnar. Ég hefi ekki getað sannfærzt af rökum þeim, sem vegamálastjóri hefir haldið fram, né því, sem hv. frsm. hefir sagt bæði fyrr og nú um þetta. Það er rétt, að hægri handar akstur er að ryðja sér til rúms víðast hvar í álfunni, en það er þó eitt land, sem er undanskilið, og það er Bretland. Það er vafalaust röng skýring, að Bretar haldi vinstri akstrinum af íhaldssemi, heldur mun þeirra vinstri akstur stafa af því, að þeir þurfa ekki að taka upp hægri handar akstur, vegna þess að land þeirra er eyland. Það er annað þar, sem löndin liggja saman. Í grg. frv. er beinlínis sagt, að það séu ekki aðrar ástæður til að taka upp hægri handar umferð en þær, að þetta sé að verða alþjóðaregla. Því hefir ekki verið haldið fram, að hægri umferð hafi neina kosti fram yfir vinstri umferð. Það er bent á það í grg., að það geti verið rétt að taka upp hægri umferð vegna aðsóknar útlendinga, þar sem í flestum löndum sé hægri umferð. Það má nú benda á, að mikið af þeim útlendingum, sem hingað koma, kemur frá Bretlandi, en þar er vinstri handar umferð. Ennfremur má á það benda, þar sem talað hefir verið um, að það geti verið til óhagræðis fyrir Íslendinga, sem fara til útlanda, að vera vanir vinstri handar umferð, að til er vitnisburður eins manns í samgmn. um það atriði. Hv. þm. S.-Þ. á sæti í samgmn., og hann sagði okkur frá því, að hans vinstri akstur hefði ekki orðið honum til neins baga, þegar hann var með bíl erlendis. Hann hefði undir eins áttað sig á umferðarreglunum, og hefi ég þó aldrei heyrt, að hann væri sérstaklega snjall bílstjóri.

Þetta bendir þó til þess

. Það, sem hér er um að ræða, er gífurlega aukinn kostnaður. Það liggur fyrir áætlun um kostnaðinn við að breyta almenningsbílunum, en það eru líkur til, að hann muni eftir núverandi verðlagi nema 2000 kr. á bíl. Það mun einnig vera svo um bodybíla, að mikill kostnaður stafi af þessu. Það er rétt, að ríkið á að greiða helming þessa kostnaðar. Ég álít, að það sé ekkert annað en misskilin nýjungagirni að vera að taka þetta upp. Það tryggir ekkert. Það er engum til hagræðis, og engum til óhagræðis, sem hingað kemur, þótt vinstri akstri sé haldið. Ég er sannfærður um, að þetta er gersamlega óþarft, og því engin ástæða til að samþ. það. Till. mínar á þskj. 315 eru að vísu 6 að tölu, en það veltur allt á því, hvort sú fyrstu verður samþ. eða ekki. Hinar till. eru afleiðing af henni. Ég tel einnig, að till. á þskj. 317 eigi að fara sömu leið og þær. Ég treysti því, að hv. þm. sjái, að það er alveg út í bláinn að vera að samþ. þetta. Ég get bent á það, að Englendingar, sem hafa vinstri handar keyrslu, eru allra manna víðförlastir, og þeim dettur ekki í hug að breyta þessu heima hjá sér af þeim ástæðum. Ég sé ekki, að þau rök, sem fram hafa komið, hafi við neitt að styðjast. Hér er aðeins verið að apa eftir öðrum, en af því leiðir óþarfa kostnað, sem við höfum ekkert leyfi til að kasta okkur út í að óþörfu.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Ég býst ekki við, að þörf verði á að halda uppi miklum umr. um þetta mál. Þeir, sem hafa kynnt sér þessi mál, hafa myndað sér skoðun um þau og þau rök, sem eru með og móti. Það hefir komið fram, að bifreiðarstjórar eru sem stendur á móti þessu máli, og það er af þeim ástæðum, að þeir telja, að slysahætta geti orðið, þegar breyt. verður gerð, og telja breyt. óþarfa að öðru leyti. Vitanlega þurfum við að taka tillit til þess, sem bifreiðarstjórar segja í þessu máli, en verðum þó hér að mynda okkur skoðun á því, hvað heppilegast er, og haga okkur eftir því, og eins og ég hefi bent á, held ég, að ýmsir álíti breyt. æskilega. Bifreiðarstjórarnir tala um slysahættuna, og svo er talað um skattana. Það hefir komið fram hjá bifreiðarstjórum, að þegar þeir hafa komið til útlanda og breytt um, hafa þeir verið mjög fljótir að átta sig á þessu. Enda hefir það komið í ljós þar, sem þessi breyt. hefir verið gerð, og hefir það verið gert í fjöldamörgum þjóðlöndum, að reynslan hefir sýnt, að slysahættan hefir ekki vaxið um leið og breyt. var gerð. Þá er bent á, að hægri umferð hafi ekkert fram yfir þá vinstri, enda engin rök fyrir því í frv., að svo sé, og held ég það rétt. En á það má benda, að hægri umferð hefir verulega kosti fram yfir vinstri umferð, þegar þess er gætt, að þessi regla er að verða alþjóðaregla og öll ökutæki þess vegna framleidd með það fyrir augum, og þess vegna má benda á, eins og margir hafa tekið fram, að erfitt verði að fá ökutæki, sem miðuð séu við vinstri umferð, eftir að svo er komið, að þetta er orðin alþjóðaregla. Náttúrlega framleiða Bretar ökutæki bæði fyrir vinstri og hægri umferð, en enn sem komið er höfum við keypt ökutæki okkar annarstaðar, þar sem bezt hefir verið að verði og gæðum. En það má geta þess, að þegar hægri umferð hefir verið upp tekin, getur þetta breytzt í það horf, að erfitt verði að fá ökutæki, sem sniðin séu við þessa umferðarreglu okkar. Að vísu yrðu slík ökutæki framleidd fyrir England, sem hefir vinstri umferð, en þau lönd, sem tilheyra brezka heimsveldinu, hafa breytt til og tekið upp hægri handar umferð, svo að það er ekki nema England eitt, sem heldur þessari reglu. Það er ekki hægt að neita því, að það er verulegur kostur við hægri umferð, að það sýnist allt stefna að því, að hún verði alstaðar tekin upp. Hún gildir á sjónum og í lofti, og það hefir verið mikið starfað að því, að þessi regla verði tekin upp á landi, og allt stefnir að því, hvað sem Englendingum líður, að þetta verði alþjóðaregla. Viðvíkjandi kostnaðinum er það að segja, að hann er áætlaður að verða 30 þúsund krónur eins og nú er, en mundi verða miklu meiri síðar. Það eru allar líkur til þess, að byrjað verði á því að undirbúa rafknúða vagna milli Reykjavíkur og Hafnarfjarðar. Það er félag, sem hefir sótt um það. Þessir vagnar eru mikið notaðir í Mið-Evrópu og víðar. Ef slíkir vagnar yrðu teknir upp hér, lokuðust smám saman meira og meira leiðirnar fyrir okkur til þess að taka upp hægri umferð, því að kostnaðurinn yrði svo stórkostlegur. Það hefir ekki staðið annað fyrir þessari breyt. í Svíþjóð en kostnaðurinn. Hann er talinn verða um 14 millj. sænskra króna. Ennþá er lítið til hér af þessum stóru vögnum og þess vegna verðum við að gera breyt. núna, ef við ætlum að gera hana á annað borð. vegamálastjóri hefir réttilega álitið, að ef það ætti að taka upp þessa reglu 1. janúar 1941, verði hægt að taka upp umferðarkennslu í barnaskólunum að haustinu og kenna til nýárs. Um það leyti er lítil umferð á vegum úti og mundi sá tími notast til þess að koma þessu í horf, svo að menn verði búnir að venja sig við það, þegar umferðin eykst með vorinu. Þetta er mjög gætilega útreiknað hjá honum, og er sennilegt, að breyt. geti með þessu móti farið fram án þess að verða tilfinnanleg. Hann telur, að vegna þess, hve lítið er af bifreiðum í umferð að vetrinum, ætti að vera auðvelt að gera þessa breyt. án þess að það valdi truflunum. Þannig mætti gera þessa breyt. um næstu áramót án þess að það yrði tilfinnanlegt. Ég er fyrir mitt leyti á þeirri skoðun, að rétt sé að gera þessa breyt., því að þótt hér komi margir Englendingar, má á það benda jafnframt, að hingað til hefir það verið svo, að miklu fleiri hafa komið frá öðrum löndum, sem hafa haft með sér bifreiðar á ferðum sínum, og mun svo verða framvegis. Einnig hafa Íslendingar, sem farið hafa til útlanda með bifreiðar, meira ferðast til Norðurlanda og Mið-Evrópu en til Englands. Þegar allt þetta er athugað og það, hve lítill kostnaður fylgir breyt. þessari núna, virðist mér, að þau rök, sem vegamálastjóri ber fram, en hann hefir athugað þetta mál frá því árið 1935, öll mæla með því, að rétt sé að gera breyt. þessa núna. Svo ætla ég ekki að ræða frekar um þetta mál, því að ég geri ráð fyrir því, að hv. þm. hafi myndað sér um það skoðun og fengið fyrir því þau rök, sem þeir telja nægja.

*Árni Jónsson: Herra forseti! Ég er nú alveg sammála hæstv. forsrh. um, að það stafi ákaflega lítil slysahætta af þessari breyt., og dró ég það ekki fram sem rök fyrir mínu máli, þegar ég mælti gegn breyt. En einmitt það, að engin slysahætta er af þessu, gerir það að verkum, að þau rök, sem formælendur þessarar breyt. hafa fært fram fyrir henni, sem sé heimsóknir útlendinga, sem vanir eru hægri akstri, og ferðir Íslendinga, sem vanir eru vinstri akstri, úti, falla um sjálf sig, og tel ég þess vegna engu máli skipta, hvor umferðin er höfð. Hvað viðvíkur því að fá bifreiðar, sem útbúnar séu fyrir vinstri umferð, held ég, að óttinn um það hafi ekki við nein rök að styðjast. Það er fyrst og fremst, að Bretar framleiða sína vagna sjálfir, og er ekki ótrúlegt, að við gætum fengið einn og einn vagn þaðan, því að þótt bifreiðanotkun sé hér mikil, er hún lítil í samanburði við það, sem er í stórum löndum. En auk þess sem Bretar framleiða sínar bifreiðar sjálfir, flytja þeir inn bifreiðar, sem eru fyrir vinstri akstur, og ættum við að geta krækt í eina og eina af þeim. Þótt þessi regla sé á sjó og í lofti, er engin hætta á því, að bifreið rekist á togara úti á sviði, né heldur því, að togari rekist á bifreið í Austurstræti, og að bifreiðar rekist á flugflotann, skulum við ekki gera ráð fyrir. Að þetta er að verða að alþjóðareglu, kemur til af því, að þetta hefir orðið að reglu á meginlandinu, þar sem landamæri liggja saman. Hinsvegar, þar sem löndin eru einangruð, er engin ástæða til að taka þetta upp, og þess vegna er það, að Englendingar hafa ekki tekið upp þessa reglu. Viðvíkjandi þessum rafknúðu vögnum, sem talað var um, að í ráði væri að fá, skil ég ekki annað en auðvelt mundi vera að fá þá fyrir vinstri umferð.  Snúum svo að því, að nauðsynlegt sé að samþykkja breyt. vegna kennslu á umferðarreglum í skólum. Það á bara að taka upp kennslu í vinstri umferð og hana er heldur ekkert erfiðara að kenna en hægri umferð. En til kostnaðarins hefir ekki verið tekið nægilegt tillit, og hygg ég, að vegna þess, hve hann er mikill, ættum við ekki að gera þessa breyt. að svo stöddu.

* Forsrh. (Hermann Jónasson): Það var viðvíkjandi þessu með rafknúðu vagnana. Ég benti ekki á það vegna þess, að það væri erfiðara að byggja þá fyrir vinstri umferð en hægri, heldur hitt, að við erum alltaf meira og meira að byggja upp okkar umferð með stórum vögnum, og að breytingin, sem núna kostar kr. 30 þúsund, verði, eins og t. d. í Svíþjóð, erfiðari eftir að rafknúðu vagnarnir hafa verið teknir upp. Viðvíkjandi skólunum er það að segja, að það er ákaflega hætt við því, að meðan hægri umferð er ekki tekin upp, standi það í vegi fyrir umferðurkennslu í skólum, því að það er alltaf verið að vinna að þessu máli, og þótt maður búist ekki við því, að Bretar taki upp hægri umferð, vegna þess, hve mikið það kostar þá, og þess, hve vanafastir þeir eru, má búast við því, að fylgjendur hægri umferðarinnar haldi áfram að vinna að málinu. Má búast við, að það dragi úr kennslu í skólunum, því að þótt það kynni að verða fellt á Alþingi nú, væri það ekki þar með búið. Það er því bæði með tilliti til þessa og tilliti til kostnaðarins, sem bezt er að taka þessa ákvörðun strax. Bretar eru vanafastir. En það er enginn vafi á því, að hægri umferð væri fyrir þá líka hagkvæmari. T. d. er það sagt, að það kosti þá jafnmikið á hverju ári að hafa ekki tekið upp metrakerfið eins og það hefði kostað þá á einu ári að breyta til. Við getum ekki gert okkur svo stóra. Við gerðum það ekki með metrakerfið og getum það ekki enn. Það voru aðallega þessi tvö atriði viðvíkjandi rafknúðu vögnunum og kennslunni í skólunum, sem ég vildi leiðrétta.

* Frsm. (Árni Jónsson): Herra forseti! Ég sé ekki ástæðu til að hafa langa framsögu fyrir þessu máli. Eins og nál. það, sem hér liggur fyrir á þskj. 310, ber með sér, hefir orðið algert samkomulag í n. um afgreiðslu málsins. N. kvaddi til fundar við sig og viðtals biskup landsins, báða dómkirkjuprestana í Reykjavík og formann sóknarnefndar. Það kom fram í viðræðunum við þessa menn, að þeir höfðu sitthvað við frv. að athuga. Það var t. d. á það bent, að með því framlagi, sem lagt er til, og með þeim greiðslufresti, sem á framlaginu er skv. frv., dragist það óþarflega lengi, að kirkja komist upp hér í bænum, og ýmislegt fleira, sem ég hirði ekki um að telja upp, var fundið að frv. En þrátt fyrir það var það álit þessara manna, að mikil bót væri að frv. eins og það liggur fyrir, og ekki gerlegt, þar sem svo er áliðið þings, að gera á því breyt. og hrekja það á milli deilda. Frv. þetta hefir áður legið hér fyrir í annari mynd, en var að þessu sinni sérstaklega undirbúið, þar sem hæstv. kirkjumálaráðh. hafði skipað þá herra Sigurgeir Sigurðsson biskup og Friðrik Rafnar vígslubiskup til þess að vinna að undirbúningi þess. Það er augljóst, að eins og mannmargt er nú orðið í Reykjavík, er ekki við bætandi þá skipun, sem er á þessum málum. Þegar dómkirkjan var byggð, var vel fyrir rúmi séð, þar sem ætlað var rúm fyrir 900 manns, en síðan hefir íbúatala bæjarins líklega tífaldazt. Nú eru 3 prestar starfandi fyrir dómkirkjusöfnuðinn, og koma þá um 10 þús. safnaðarmanna á hvern prest, því að í dómkirkjusöfnuðinum eru um 30 þús. manns. Annarstaðar er talið, að í bæjum álíka stórum og Reykjavík sé ekki leggjandi meira á einn prest en að þjóna 5 þús. manna söfnuði, og eftir því ættu þjónandi prestar dómkirkjunnar í Reykjavík að vera sex. Í frv. er gert ráð fyrir að fjölga prestunum frá því, sem nú er, með þetta fyrir augum. Auk þess er gert ráð fyrir að fjölga kirkjunum. Eins og kunnugt er, er kirkjan aðeins ein, en í bæjum af líkri stærð og Reykjavík eru víða 10–12 kirkjur. Eins og ég tók fram áðan, er enginn ágreiningur innan n. um frv., og vænti ég, að hv. deild taki því einnig vel og afgreiði það eins og hér er lagt til.



Þetta frv., sem hér liggur fyrir, er um heimild fyrir hæstv. ríkisstj. til lántöku, og það er ekki alveg nýtt, að farið sé fram á slíkt. Það er sennilega nauðsynjamál að koma talstöðvum í fiskiskip, og er ekki neitt við því að segja. En ég vildi, að orðalagið yrði dálítið skýrara í 2. málsgr. 1. gr., og ætla að leyfa mér að bera fram skriflega brtt. þar að lútandi. Ég legg til, að upphaf 2. málsgr. 1. gr. orðist þannig: „Skal láni þessu varið til þess að gera landssímanum fært að selja, sér að skaðlausu, öllum íslenzkum þilskipum“ o. s. frv. Þess verður að sjálfsögðu að gæta, að landssíminn verði ekki fyrir neinum skakkaföllum, þó að hann selji þessar talstöðvar. Landssíminn mun auðvitað selja þessar talstöðvar við svo vægu verði sem hann getur sér að skaðlausu. Ég þarf ekki að orðlengja um þessa brtt., því að hún er sjálfsögð og aðeins til skýringar á orðalaginu, svo að það valdi ekki misskilningi. Ég vil svo afhenda hæstv. forseta þessa brtt. mína.

Forseti (EÁrna): Þessi skrifl. brtt., sem hv. 5. landsk. þm. hefir afhent mér, hljóðar svo: [Sjá þskj. 330]. Till. er of seint fram borin og auk þess skrifleg og verður því að veita tvöföld afbrigði til þess, að hún verði tekin til meðferðar á þessum fundi.

* Frsm. (Jóhann Jósefsson): Það leiðir af sjálfu sér, enda þótt það sé ekki tekið fram í frv., að ekki er ætlazt til þess, að landssíminn skaðist beinlínis á því að búa til talstöðvar og því um líkt handa bátum. Hingað til hefir það verið svo, að hann hefir ekki þurft neina fjárhaldsmenn hvað þetta snertir. Oftast hafa bátar og skip fengið þessar stöðvar á leigu. Okkur hefir virzt það, sem fengið höfum stöðvar á leigu eða útvegað öðrum þær á leigu hjá landssímanum, að hann sé fullfær um að sjá sjálfur um sína fjárhagslegu hlið. Hitt er vitað, að þvert á móti hefir verið kvartað undan því, að landssíminn seldi tækin kannske fulldýrt. Hann hefir að vísu gert grein fyrir leigunni, og ég býst við, að það sé ekki hægt að vefengja það, að eins og að málinu er staðið, þá hafi hann fulla þörf fyrir að fá þá leigu, sem hann hefir krafið. Aftur á móti hefir fengizt viðurkenning á því hjá landssímanum, að hann hafi um eitt skeið heimtað óþarflega háa sjóvátryggingu á þessi tæki. Mér finnst brtt. hv. 5. landsk. ekki vera til neinna bóta á málinu, heldur finnst mér hún vera óþörf, og að því leyti, sem mætti skilja hana svo, að þingið væri heldur að ýta undir landssímann með að taka fullt gjald fyrir þessi tæki, þá stangast það nokkuð á við skoðun almennings í þessum efnum, sem hingað til hefir talið, að landssíminn tæki fyllilega það, sem hann þyrfti að fá í leigu fyrir þessar stöðvar. Það er að þessu leyti nokkuð óviðkunnanlegt, að þingið fari að skipta sér af þessum viðskiptum með því að ýta undir landssímann að taka vel fyrir sitt. Mér finnst, að till. bendi í þá átt og megi skoðast, ef hún verður samþ., sem nokkurskonar bending frá þinginu til landssímans um, að hann taki fullt fyrir sitt. Ég álít, að það sé óþarft að taka það fram, því hann sé fullfær að sjá fyrir sér sjálfur í þessum efnum. Það mætti hinsvegar skilja það svo, að sérstök samþykkt um þetta atriði væri eins og nokkur andblástur af hálfu þingsins gegn þeim mönnum, sem eiga að verða aðnjótandi þessara tækja, og ábending til áherzlu þess, að fullt verð, eða kannske vel það, sé tekið fyrir leigu á þessum tækjum. Ég tel það alveg óþarft, að sjómenn og aðrir, sem eiga að hafa gagn af þessum tækjum, þurfi að verða fyrir þess háttar samþykkt, sem ekki verður á annan hátt skilin en sem aðvörun til landssímans um að gefa í engu eftir á sínum rétti. Ég veit ekki heldur til, að við svipaðar lántökur hafi þótt beinlínis þörf á því, að þær stofnanir, sem hlut áttu að máli, hafi fengið sérstakt aðhald hjá þinginu til að sjá fyrir sér og sínum hag, og það er þá dálítið einkennilegt, ef landssíminn, sem talið er að skili arði og komist vel af, á fyrstur að verða fyrir þessari fjárhagslegu umhyggju og forsjón, sem kemur fram í till. hv. þm. Af þeim ástæðum, sem ég þegar hefi fært fram, tel ég till. hv. 5. landsk. alveg óþarfa, og heldur til þess að setja annan blæ á málið. Ég mun því greiða atkv. á móti henni.



Ég bjóst yfirleitt ekki við, að farið yrði að andmæla þessari sjálfsögðu till., og mér virðist einmitt eftir að hafa hlustað á það, sem hv. þm. Vestm. sagði, að þá sé síður ástæða til að andmæla henni. Ég sagði í upphafi máls míns, að leigan fyrir þessi tæki ætti ekki að vera þannig, að hún skaðaði landssímann. Hv. þm. Vestm. gaf heldur í skyn, að landssíminn tæki vel fyrir leiguna, en þá felur mín till. það einmilt í sér, að hann hefir þar aðhald um að selja þessi tæki fyrir sannvirði. Með þessu móti er komizt hjá því, að þeir, sem kaupa stöðvarnar, verði fyrir okri af hendi þeirrar stofnunar, sem hv. þm. talaði um. Þessi till. er aðeins um það, að ákveða þetta nánar, svo báðir megi vel við una. Hér er sagt með nokkuð ákveðnara hætti, að ætlazt sé til, að stöðvarnar séu seldar fyrir sannvirði. Ef þessi till. mín verður felld, þá er það merki þess, að hv. d. gefi landssímanum bendingu um að selja þessi tæki fyrir innan kostnaðarverð. Ég ætla svo ekki að orðlengja frekar um þetta, en mér finnst þetta vera sjálfsögð till.