Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Eggert Pálsson) Jeg vænti, að ekki þurfi langa framsögu þó um mikilsvert frv. sje að ræða. Fjárveitinganefnd hefir gert svo skýra grein fyrir brtt. sínum í nál., að fáu er við að bæta. Jeg skal geta þess nú þegar, að villa hefir slæðst inn í sjálft frv., í 8. gr. 7. tölulið Þar stendur „við 30.“, en á að vera „við 40.“ Þetta er auðvelt að leiðrjetta í próförk. Í nál. er tekið fram, að nánari grein muni verða gerð fyrir tveim brtt. nefndarinnar í framsögunni, nefnilega 9. lið 7. greinar, styrknum til útgáfu íslensk-danskrar orðabókar, og 7. lið 8. greinar, styrknum til brimbrjóts í Bolungarvík. Til nánari skýringar á orðabókarstyrknum skal jeg lesa upp kafla úr umsókninni, er svo hljóðar: „Svo var gert ráð fyrir í fyrri áætluninni, að forleggjari gæfi bókina út, legði sjálfur til 15,000kr., en fengi alt, sem á vantaði, frá þingum beggja ríkjanna. Svo átti hann að fá alt, sem inn kæmi fyrir bókina. Nú er auðsætt, að með þessu móti mundu þingin verða að greiða jafnmikla upphæð eða meiri á nýjan leik, þegar ný útgáfa yrði nauðsynleg en mál okkar er á því þroskaskeiði nú, að þess mun varla mjög langt að bíða. Þá hugkvæmdist höfundi bókarinnar að sleppa forleggjaranum, einkum þar sem svo lítið munaði um tillag hans og láta alt andvirði bókarinnar renna í sjóð, sem yrði á sínum tíma varið til endurbóta á bókinni og nýrrar útgáfu, að svo miklu leyti, sem hann hrykki til. Höfundur gerir helst ráð fyrir því, að stjórn sjóðsins og tilhögun öll verði ákveðin af stjórnum beggja ríkjanna í samráði við höfundinn. Hugmynd þessari var einkar vel tekið af fjárveitingavaldi Dana, og taldi það sjálfsagt, að orðabókin yrði gefin út á þennan hátt.“ Fjárveitinganefnd var sammála höf. og fjárveitingavaldi Dana um það, að heppilegt væri, að bókin gæti framvegis endurnýjað sig sjálf, án frekari kostnaðar. Þetta er orsökin til, að útgáfukostnaðurinn vex frá því, sem áætlað var og ákveðið upphaflega. Sömuleiðis „stafar hækkunin sumpart af því“, - svo jeg vitni aftur í umsóknina - „að nú er ákveðið eftir tillögum margra málsmetandi manna, sem fengist hafa við útgáfu og sölu orðabóka, að hafa upplagið helmingi stærra en áður var ráðgert, eða 3000 eintök í stað 1500.“ Einnig veldur dýrtíðin og aukin aðstoð við undirbúning handrits til prentunar miklu um kostnaðaraukann. Þessar ástæður hefir fjárveitinganefnd viðurkent og mælir með, að hækkunin sje samþykt. Í nál. er sýnt fram á, að hækkunin á styrk til brimbrjóts í Bolungarvík mun ekki baka ríkissjóði aukin útgjöld. Till. nefndarinnar byggist á tilmælum vitamálastjóra, og eru nægilega skýrar ástæður birtar í nál. Veigamesta brtt. er til akfærra sýsluvega, kr. 22,106.14. Þessi upphæð hefði vitanlega þurft að koma í fjárlögin, ef hún hefði ekki verið tekin upp hjer. Flestir hlutaðeigendur munu vera búnir að vinna fyrir þeim fjárhæðum, sem þeim ber úr ríkissjóði, en hafa tekið bráðabirgðalán til að geta fullnægt útborgunum. Um flesta vegina mun vera svo, að þeir koma ekki að neinum notum fyr en þeir eru fullgerðir. Jeg er einkum kunnugur í Höfnunum og veit, að vegurinn þar kemur að engum notum fyr en hann er fullgerður. Hafnamenn hafa hingað til flutt mest á sjálfum sjer, því fæstir hafa haft efni á að hafa hesta til flutninga. Nú aftur á móti, þegar vegurinn verður fullgerður, geta þeir fengið miklu ódýrari flutning á vögnum og sjer þægilegri. Virðist mjer hin brýnasta nauðsyn að flýta þessum vegi. Símalagningarnar eru tvær. Önnur línan, frá Kiðjabergi að Borg í Grímsnesi, 8 km. langur spotti. Fjárveitinganefnd átti tal um þessa lagningu við landssímastjóra og leit hann svo á að ekkert væri henni til fyrirstöðu, þó hann hins vegar teldi ekki meiri þörf á þessari línu en mörgum öðrum. Ef hlutaðeigendur vildu bera sinn hluta af kostnaðinum væri ekkert við þessu að segja. - Hin lagningin er frá Ofanleiti í Vestmannaeyjum út í Stórhöfðavita. Þá lagningu má með rjettu kalla bjargráðaráðstöfun. Vitinn stendur syðst á Eyjunum, en fiskileitirnar liggja aðallega þar suður af. Það kemur einatt fyrir, að vjelbátar lenda þar í sjávarnauðum, og er þá miklu hægra að sjá hvað slíkum bátum líður af Stórhöfðanum en frá prestssetrinu. En það kemur ekki að fullu gagni, nema hægt sje að síma athuganirnar jafnóðum niður í kaupstað. Jeg hygg því, að sú símalína þurfi ekki frekari meðmæla við. Þá er 2000 króna launaviðbót handa hinum smærri vitavörðum, sem engrar dýrtíðaruppbótar hafa notið. Sú tillaga á rót sína að rekja til þess, að vitamálastjóri tjáði nefndinni að þessir menn myndu ef til vill segja starfi sínu lausu ef þeir fengju ekki nokkra aukaþóknun Nefndinni skildist, að ekki yrði gott til ráða, ef þessir vitaverðir segðu af sjer því svo er um marga smávitana, að þeirra er ekki hægt að gæta nema frá næstu stöðum. Leggur nefndin því til að þessi 2000 kr. aukaþóknun verði samþykt. Að því er snertir styrkveitingar, er nefndin ber fram, vísa jeg til nál. Brtt. hefir komið fram frá háttv.þm. Snæf. (H. St.) um dýrtíðaruppbót handa dýralæknum. Tillagan er komin fram eftir að nefndin lauk störfum og hefir hún ekki getað átt fund um hana. Eru því nefndarmenn óbundnir gagnvart þessari brtt. Hins vegar vildi nefndin ekki taka upp þessa till., þar sem þessir læknar eru ekki bundnir við neinn taxta, eins og aðrir læknar. Öðrum læknum var veitt uppbót af aukatekjum þeirra vegna þess, að taxti þeirra þótti lágr en menn vildu hins vegar ekki hækka hann. Jeg sje ekki ástæðu til að tefja deildina með lengri ræðu, en vona að hún taki brtt. fjárveitinganefndar vel.

Halldór Steinsson Jeg skal ekki fara mörgum orðum um þessa litlu brtt., sem jeg flyt. Á síðasta þingi var samþykt að veita hjeraðslæknum dýrtíðaruppbót af aukatekjum þeirra og mun það hafa verið meira af gleymsku en öðrum ástæðum, að dýralæknar urðu út undan. Kjör þeirra eru svipuð. Launin eru hin sömu og aukatekjurnar áþekkar. Háttv. 1. þm. Rang. (E. P.) benti á, að þeir hefðu óbundar hendur um borgun fyrir verk sín. En öll aðalpraxis þeirra, sem er kjötskoðunin og hrossaeftirlit, fer eftir fastsettum taxta. Hafa dýralæknar því flest sömu skilyrði til að fá dýrtíðaruppbót sem hjeraðslæknar. Uppbótin er áætluð svo lág, að hv. deild mun varla geta haft á móti henni frá því sjónarmiði. 1500 kr. væri hægt að skifta svo, að 3 dýralæknar fengju 400 krónur hver og sá fjórði sem skemst hefir þjónað, 300 kr. Jeg vona, að hv. deild fallist á sanngirni þessarar till.

Guðmundur Ólafsson Það eru að eins örfá atriði, sem jeg ætla að minnast dálítið á. Háttv. frsm. (E. P.) mælti mjög með símalínu frá Kiðjabergi að Borg í Grímsnesi; kvað hann línu þessa afarnauðsynlega, og má vel vera að svo sje. En mjer þykir undarlegt að einmitt þessi lína skuli vera tekin, því jeg veit ekki betur en að fyrir hv.Nd. liggi þingsál.till. um að veita fje til rannsóknar á þessari línu. Finst mjer rjettara, að rannsóknin fari fram áður en fje er veitt til að leggja línuna. Vona jeg, að háttv.frsm. (E. P.) gefi betri upplýsingar um þetta atriði; ella mun jeg að minsta kosti ekki geta greitt atkv. með því. Aftur á móti skil jeg vel að símaspottinn til Vestmannaeyja muni vera nauðsynlegur. Sömuleiðis skil jeg, að bæta þurfi kaup vitavarða, ef þeir ætla að segja af sjer, en á hinn bóginn býst jeg varla við, að þar fylgi mikil alvara máli. Þá er styrkveitingin til Trausta Ólafssonar. Mjer er sagt, að það sje ágætismaður og er gott, ef þar er rjett frá skýrt: jeg veit, að þörf er á efnafræðingi, en jeg vildi gjarnan fá upplýsingar um hvort ekki eru fleiri menn hjerlendir við efnafræðisnám nú. Mig minnir, að jeg hafi eitthvað heyrt um það.

Magnús Torfason Jeg er sammála hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) um lagningu símalínunnar til Grímsness. Þykir mjer styrkveitingin nokkuð há er borið er saman við önnur hjeruð, sem sjálf hafa orðið að kosta síma til sín að mestu leyti, en landssjóður síðan stórgrætt á. Þá ætla jeg að minnast dálítið á styrkinn til Sigfúsar Einarssonar vegna þess, að mjer finst umsögn nefndarinnar gefa tilefni til þess. Í nefndarálitinu stendur að þessi styrkur eigi að veitast til þess að hann geti farið utan til að nema „til nokkurrar hlítar organslátt“. Get jeg eigi gert að því, að mjer finst nokkuð skrítið að maður, sem er kominn á fimtugsaldur og haft hefir söngkenslu að einkastarfi, skuli þurfa að fara utan til að læra organslátt „til nokkurrar hlítar“. Það lítur helst út fyrir, að engin „hlít“ sje á þessari ment hans. Get jeg ekki sjeð, að til neins sje að senda hann úr því hann hefir ekki getað lært til neinnar hlítar enn. Kirkjusöng hjelt jeg líka að hann gæti lært af söngbókum, án þess að fara utan. Auk þess heyri jeg sagt, að sönglíf sje hjer með daufasta móti nú, og áreiðanlega er það daufara en í fásinninu fyrir svo sem 25 árum. Jeg get því ekki fallist á þessa tillögu að svo stöddu. Finst mjer mál þetta geta beðið betri athugunar og eiga að geymast til fjárlaganna. Jeg get heldur ekki fallist á brtt.háttv.þm. Snæf. (H. St.), um dýrtíðaruppbót handa dýralæknum. Það er vitanlegt að margir embættismenn hafa ekki fengið neina uppbót á aukatekjum sínum. Hjá sumum hefir þvert á móti verið skorið af þeim. Get jeg í því sambandi getið þess, að áður fyr hafði jeg í aukatekjur af tollum og skipagjöldum fullar 2000 kr., en nú hefir því verið breytt þannig, að mjer eru borgaðar 600 kr. sem einskonar endurgjald fyrir þessa tekjur. Dýralæknar hafa yfirleitt feit og náðug embætti. Þeir hafa miklar tekjur af hrossaskoðun og fjárskoðun og fá oft mikið fje fyrir litla sem enga fyrirhöfn. Þar að auki segja menn, að sumir þeirra hafi ekki svo litlar aukatekjur af að gefa svo kölluð „tuddarecept“. Finst mjer ekki ástæða til að landssjóður bæti þau upp á nokkurn hátt.

Frsm. (Eggert Pálsson) Tveir háttv.þm. hafa gert athugasemdir við fjáraukatillögur nefndarinnar. Hv. 2. þm. Húnv. (G. O.) fann að þremur af liðunum, fjárveitingunni til símalínu upp að Borg í Grímsnesi, launaviðbót vitavarða og fjárveitingunni til Trausta Ólafssonar. Hvað snertir línuna að Borg í Grímsnesi, skal jeg geta þess, að tillagan er fram komin með samþykki landssímastjóra. En að nefndin rjeðst í að taka hana upp stafaði af því að henni var kunnugt um að hjer var brýn þörf fyrir hendi. Hjer er um stórt hjerað að ræða, þar sem er allur efri hluti Árnessýslu sem ekkert símasamband hefir. Kiðjaberg liggur neðst í odda Grímsness. Er mjög erfitt að ná þangað frá mestum hluta Grímsness, þar með talinn Laugadalur, Biskupstungum og ef til vill Ytri-Hrepp. En enn þá erfiðara er að leita til annara símstöðva. t. d. Þjórsárbrúar, sem er önnur sú næsta. Spotti sá sem hjer er um að ræða, mundi mjög bæta úr ástandinu í Laugardal, Biskupstungum og sennilega að einhverju leyti Ytri-Hrepp, í þessum efnum þó langt sje frá, að gott yrði. En meiningin er auðvitað að lengja línuna síðar upp í gegnum Grímsnesið. Biskupstungur og alla leið upp til Geysis. Það, sem hjer er farið fram á er eingöngu byrjunin. Hvað snertir athugasemdina út af vitavörðunum get jeg verið stuttorður, og það því fremur, sem hv. 2. þm. Húnv. (G. Ó.) játaði að í óefni væri komið ef vitaverðir legðu niður stöður sínar. En það er hverjum manni augljóst, að það er ekki nein stóráhætta fyrir þá að sleppa þessum stöðum, er þeir fá 100–200 kr. þóknun fyrir, en hins vegar gæti það komið sjer allóþægilega fyrir ríkissjóð er ber skylda til að sjá um, að vitarnir komi að notum. Hvað viðvíkur styrkveitingunni til Trausta Ólafssonar, skal þess getið, að maðurinn sem hjer á hlut að máli, er talinn sjerstaklega efnilegur. Hann hefir hlotið ágætiseinkunn við fyrri hlutann og búast má við, að hann ljúki námi á 1½ ári hjeðan í frá. En eins og allir vita, er hjer brýn þörf á efnafræðingi. Nefndin vildi því veita þessum manni styrk af því að hún áleit, að hann væri lengst kominn áleiðis og væri sá efnilegasti maður, sem við ættum völ á í þessa stöðu. Þá skal jeg minnast á styrkveitinguna til Sigfúsar Einarssonar sem hv.þm. Ísaf. (M. T.) andmælti. Nefndin leit svo á, að þessi maður væri mesti og besti söngfræðingur okkar nú sem stæði. Hann er nú í stöðu, sem hann varla verður hrakinn úr, meðan líf hans og heilsa endist. En meðan hann gegnir þeirri stöðu er áríðandi, að hann sje starfi sínu sem best vaxinn. En þar sem áreiðanlegt er, að maðurinn hefir ágæta hæfileika til að bera get jeg eigi skilið, að honum sje svo aftur farið að hann geti eigi bætt við sig, þótt hann sje dálítið farinn að eldast. Um orðalagið í nefndarálitinu hjer að lútandi skal jeg geta þess, að það er beint tekið eftir orðalaginu í umsókn mannsins sjálfs og get jeg ekki skilið, að það geti hneykslað nokkurn. Þar sem hann segir „til nokkurrar hlítar“, á hann auðvitað við, að hann eigi geri sjer von um að verða jafnsnjall bestu mönnum í þessari list. Er auðvitað, að maðurinn er orðinn það roskinn, að hann getur eigi búist við að jafnast á við heimssnillingana í þessari ment og get jeg ekki sjeð, að honum sje minkun í að játa það. Hv. þm. Ísaf. (M. T.) sagði að dauft hefði verið yfir sönglífi þessa bæjar síðustu árin. Hygg jeg, að Sigfús Einarsson finni enn betur til þessa en hv.þm. Ísaf. (M. T.), og er tilgangur hans með ferðinni auðvitað meðfram sá, að koma sönglífi bæjarins í betra horf. Jeg hygg, að ekki muni betra að senda einhvern ókunnan mann heldur en einmitt þennan, sem þektur er að góðu. Að hann eigi er fremri í þessari ment stafar ekki af hæfileikaskorti, heldur af því að hann upprunalega stundaði ekki organleik, heldur pianospil. En þegar Brynjólfur Þorláksson vjek burtu, var ekki völ á nokkrum líkt því eins hæfum manni í hans stað eins og þessum manni. Jeg er því ekki í nokkrum vafa um, að fjárveiting þessi mundi margborga sig. Jeg skal eigi fara frekari orðum um dýrtíðaruppbótina handa dýralæknum. Jeg tók fram áðan, að nefndin legði ekki neina sjerstaka áherslu á það atriði.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Það eru ekki mörg atriði, sem jeg ætla að minnast á; en í sambandi við símalínuna að Borg í Grímsnesi vil jeg benda á að það liggja fyrir till. til þingsál. um rannsókn 6 símaleiða og iðulega koma umsóknir til stjórnarráðsins um nýjar og nýjar rannsóknir. Það sem mjer finst aðalatriðið er að fjölga þráðum á aðallínunum sem allra fyrst, og þar næst að athuga, hvar mest er þörfin fyrir aukalínur. Þessi spotti, sem hjer er um að ræða, finst mjer alls ekki í fremstu röð. Virðist mjer langtum fremur þörf á línu til Kálfshamarsvíkur, og frá Þórshöfn að Skálum, en samt mun jeg eigi greiða atkvæði móti þessari grein því mjer er kunnugt, að þarna er einnig töluverð þörf fyrir hendi. Aftur á móti vil jeg eindregið mæla með símalínunni að Stórhöfða í Vestmannaeyjum. Stjórninni hafa borist erindi um þetta mál, og hefir hún lofað fylgi sínu. Eins og hv.þm. Vestm. (K. E.) tók fram, getur þessi spotti stórum stuðlað að því, að ljósta upp um ólöglegar veiðar í landhelgi, og gæti farið svo, að þessi sími margborgaði sig á þann hátt. Eins vil jeg mæla með styrkveitingunni til Trausta Ólafssonar. Hann er kominn langt áleiðis með nám sitt, og hjer vantar tilfinnanlega efnafræðing á rannsóknarstofuna. Út úr vandræðum hafa menn orðið að fela stöðuna manni, sem ekki er fær um að gegna henni nema að nokkru leyti. Hefir hann sjálfur einmitt bent á Trausta, sem hæfastan mann í stöðuna. Það hefir verið mikið talað hjer um auðæfi landsins, bæði hvað snertir steinaríkið og ræktunarskilyrði landsins, frjóefni vatnsfalla o. fl. En til rannsókna á þessu útheimtist einmitt vel hæfur efnafræðingur; ella verður að senda öll sýnishorn til útlanda. Hvað snertir till. um dýrtíðaruppbót handa dýralæknum, skal jeg geta þess, að dýralæknar hafa fremur lítil laun, en oft mikið ónæði og kvabb fyrir litla sem enga borgun. Mun jeg því greiða atkvæði með uppbótinni.

Guðmundur Ólafsson Jeg vil að eins vekja athygli á því, að athugasemd mín um línuna að Borg í Grímsnesi ber eigi að skilja svo, sem jeg sje á móti, að spotti þessi verði lagður. Jeg veit, að þarna er stór sveit að baki, og útlit fyrir, að eigi hljótist tap af. En jeg verð að leggja áherslu á, að ekki er búið að afgreiða þingsál. till.háttv.þm. Árn., og leiðin er því ekki fastákveðin nje rannsökuð til hlítar.

Jóhannes Jóhannesson Jeg skal geta þess, að þingsál. till. á þgskj. 119 kemur ekki í bág við þetta mál. Það hefir enginn ágreiningur verið um að leggja línuna frá Kiðjabergi um Borg að Torfastöðum, en álitamál hefir þótt, hvort ætti að leggja línuna þaðan upp í Hreppa, eða frá Þjórsárbrú þangað. Það er til kostnaðaráætlun um línuna frá Kiðjabergi um Borg og að Torfastöðum, svo óþarft er að rannsaka hana.

Forseti: Þetta er afl atkv., þar sem hæstv. fjármálaráðherra er ekki við.

Fjármálaráðherra (S. E.) (kemur úr Nd.): Jeg vildi fara þess á leit við hæstv. forseta, að hann frestaði atkvgr., þar til jeg get verið við hana.

Forseti: Atkvgr. er þegar langt komin, auk þess sem hæstv. fjármálaráðherra (S. E. ) er þingmaður hv. efri deildar Alþingis, og ber því að vera við atkvgr. hjer. Atkvgr. verður því haldið áfram.

Fjármálaráðherra (S. E.) Fjármálaráðherrann er fjármálaráðherra alls landsins, og verður að ákveða sjálfur, hvar hans er mest þörf í þinginu. (Um leið og hann gengur inn í ráðherraherbergið): Þessu hafði jeg ekki búist við úr forseta sæti.

Forseti: Jeg vil láta þess getið í eitt skifti fyrir öll, að þegar þeir hæstv. ráðherrar, sem sæti eiga í þessari hv. deild, þurfa að vera viðstaddir umr. um eitthvert mál í hv.Nd., álít jeg, að hv.Nd. eigi að fresta því máli, svo þeir geti verið við atkvgr. hjer, og þannig gegnt skyldu sinni, en ekki hv.Ed.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg vil taka það fram, að þegar svo stendur á að ráðherrar, sem sæti eiga í þessari hv. deild, eru staddir í Nd. og vita eigi hvernig málum líður hjer, þá vænti jeg þess, að hæstv. forseti láti þá vita, þegar atkvgr. eru um mikilvæg mál hjer í deildinni.

Forseti: Það hefi jeg verið vanur að gera, þegar svo hefir staðið á. En hitt held jeg fast við.