Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forseti Íslands hefur gefið út svohljóðandi bréf: „Forseti Íslands gjörir kunnugt: Ég hefi ákveðið, samkvæmt tillögu forsætisráðherra, að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda mánudaginn 15. janúar 2007 kl. 13.30. Gjört á Bessastöðum, 10. janúar 2007. Ólafur Ragnar Grímsson. Geir H. Haarde. Forsetabréf um að Alþingi skuli koma saman til framhaldsfunda.“ Fundir Alþingis hefjast því nú á ný. Hæstv. forseta, hv. alþingismönnum svo og starfsmönnum þingsins óska ég gleðilegs árs, þakka hið liðna, býð menn velkomna til þingstarfa og læt í ljósi þá ósk og von að störf okkar megi verða landi og lýð til blessunar.

Ég þakka hæstv. forsætisráðherra fyrir góðar óskir í garð okkar alþingismanna og starfsmanna Alþingis. Ég óska alþingismönnum og starfsmönnum Alþingis gleðilegs árs. Jafnframt sendi ég landsmönnum öllum mínar bestu nýársóskir.

Borist hefur svohljóðandi bréf um forföll þingmanns frá 10. þm. Norðaust., Þuríði Backman, dags. í dag: „Þar sem ég er á förum til útlanda í opinberum erindum og get því ekki sótt þingfundi næstu tvær vikur leyfi ég mér, með vísan til 2. mgr. 53. gr. laga um þingsköp Alþingis, að óska þess að 1. varaþingmaður Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í Norðausturkjördæmi, Hlynur Hallsson, taki sæti á Alþingi í fjarveru minni.“ Hlynur Hallsson hefur áður tekið sæti á Alþingi og er boðinn velkominn til starfa á ný.

Forseti. Það kann að þykja undarlegt að kveðja sér hér hljóðs um störf þingsins sem engin hafa verið undanfarinn mánuð. Það er þó svo að menntamálanefnd hefur starfað af miklum þrótti í þinghléinu. Að lokum þeirra starfa eftir áramót varð sá atburður að Fréttablaðið, dagblað hér í bæ, skýrði frá því að starfsmenn þeirra menntamálaráðherra og fjármálaráðherra hefðu staðið í bréfaskiptum við Eftirlitsstofnun EFTA í heilt ár. Það kom í ljós að þau stóðu yfir frá 30. janúar 2006 til 9. janúar 2007 því að samskiptin héldu áfram eftir að Fréttablaðið hafði upplýst um þau. Þetta gerðist án þess að menntamálanefnd og Alþingi væri hleypt í þessi gögn eða menntamálanefndarmenn látnir vita um þau samskipti sem þarna hefðu farið fram. Síðan gerðist það að beðið var um gögnin, það gerðist síðdegis þennan sama föstudag. Formaður menntamálanefndar má eiga það að hann brást hart við. Gögnin komust þó ekki í hendur menntamálanefndarmanna fyrr en á miðvikudagskvöld og fimmtudagsmorgun og lokafundur var svo haldinn á föstudag án þess að nefndarmenn hefðu raunverulega fengið tíma eða svigrúm til að kynna sér gögnin, sem eru níu bréf, forseti, líttu á, níu bréf á evrópsku sem hefur vissulega verið farið yfir núna. Þau viðbrögð formanns menntamálanefndar þegar gögnin voru komin að leyfa ekki umræðu um þau og viðbrögð forseta sjálfs við beiðni um ásjá í því efni eru eitt mál. Annað mál, grafalvarlegt, er sú háttsemi hæstv. menntamálaráðherra og fjármálaráðherra að fela þessi gögn, að leyna þessum gögnum, og höfðu þó sömu ráðherrar, sömu persónurnar, sömu ráðherrarnir lent í nákvæmlega sama máli fyrir ári þegar við komumst á snoðir um svipuð gögn á þeim tíma og tókst að knýja þau til uppgjafar í þessu máli. Samt heldur hæstv. menntamálaráðherra áfram að láta starfsmenn sína leyna þessum gögnum fyrir menntamálanefnd þó að í þeim séu mikilvæg efnisatriði sem við hefðum þurft að vera upplýst um allan þennan tíma. Ég mótmæli þessu, forseti, og ég tel að þetta sé grafalvarlegt íhugunarefni fyrir Alþingi og varði samskipti löggjafarvalds og framkvæmdarvalds sem bundin eru í stjórnarskrá.

Síðdegis sl. fimmtudag var mér kynnt símleiðis, þar sem ég var stödd erlendis, bréf sem þá hafði borist frá formönnum þingflokka í stjórnarandstöðu, dagsett þann dag. Í bréfinu er þess farið á leit við forseta að hann hlutist til um að afgreiðslufundi menntamálanefndar, sem boðaður var daginn eftir, föstudaginn 12. janúar, kl. 11 yrði frestað til þess að nefndarmenn í minni hluta fengju rýmri tíma til að kynna sér gögn sem nefndinni höfðu borist. Ég vil taka það fyrst fram að ég tel að forseti hafi tæpast heimild til þess að fresta fundum þingnefnda eða á annan hátt að taka fram fyrir hendur á meiri hluta í þingnefnd varðandi meðferð máls sem er hjá nefndinni. Hafi átt að skilja bréfið svo að forseti ætti að telja um fyrir meiri hluta menntamálanefndar gat ég ekki fallist á það. Þegar þingfundum var frestað fyrir jól hafði tekist samkomulag milli þingflokka um afgreiðslu mála fyrir jól og jafnframt að ljúka 2. umr. um Ríkisútvarpið en fresta 3. umr. fram yfir jólahlé. Sú umræða skyldi hefjast mánudaginn 15. janúar, þ.e. degi fyrr en starfsáætlun sagði fyrir um. Mér er umhugað um að við þetta samkomulag sé staðið. Ég gat því ekki með neinu móti hlutast til um að það drægist fram eftir þessari viku að 3. umr. um Ríkisútvarpið hæfist þvert ofan í það sem ég átti hlut að að semja um fyrir jól. Meiri hluti menntamálanefndar mat það líka svo að ljúka mætti athugun málsins innan þess tíma sem nefndin hafði og það er vel. Ég tel þess vegna ekkert því til fyrirstöðu að 3. umr. um málið hefjist í dag eins og dagskrá segir fyrir um. Það hefur komið fram að gögn sem varða afgreiðslu dagskrármálsins hafi borist seint frá ráðuneytum. Því mæli ég ekki bót, en ráðherrar svara fyrir það ef aðfinnsluvert er. Því hefur einnig verið haldið á lofti að rétt væri að setja reglu um skyldur ráðuneytanna til að afhenda þingnefndum öll gögn sem varða afgreiðslu á þingmáli. Ég vil í því sambandi segja að reynsla mín eftir að hafa verið nefndarformaður alllengi og ráðherra líka er sú að samskipti þingnefnda og ráðuneyta hafa verið góð þegar á heildina er litið. Ég hef ekki orðið þess vör að gögnum væri haldið frá þingnefndum ef þau skiptu máli við afgreiðslu þingmáls og þannig reynt að villa um fyrir þingmönnum og Alþingi. Það kann hins vegar að vera ástæða til þess að fara yfir það verklag sem verið hefur á milli þingnefnda og ráðuneyta og ég lýsi mig reiðubúna til þess. En það er ljóst að ýmislegt er vandasamt í þessum efnum eins og t.d. meðferð trúnaðarupplýsinga og margt er mati háð. Forseti og formenn þingflokka gætu rætt málið í tengslum við endurskoðun þingskapa sem stendur yfir.

Frú forseti. Mig langar til þess að bregðast við ýmsu af því sem fram kom hér í máli hv. þm. Marðar Árnasonar vegna framlagningar á þessum svokölluðu ESA-gögnum í tengslum við yfirferð menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Hér kom fram í máli hv. þingmannsins að nefndarmenn hefðu ekki fengið tækifæri til að kynna sér gögnin. Ég hlýt að mótmæla slíkum fullyrðingum vegna þess að ég sá sjálfur til þess á miðvikudaginn í síðustu viku að hringt yrði í alla nefndarmenn til að þeim yrði tilkynnt að gögnin væru komin í hólf þeirra. Síðan var haldinn fundur á fimmtudegi þar sem farið var yfir þau gögn með fulltrúum fjármálaráðuneytis og fulltrúum menntamálaráðuneytisins. Mér tókst a.m.k. að sækja þessi gögn og kynna mér þau og ég skyldi ætla að aðrir hv. þingmenn í nefndinni hefðu haft sömu tækifæri til þess. Aðalatriðið er að gögnunum var komið til þingmanna og þeir voru sérstaklega látnir vita af því að þau hefðu borist. Mér þótti þess vegna dálítið leitt að lesa hér bréf frá formönnum þingflokka stjórnarandstöðunnar, annars vegar vegna misskilnings sem þar kemur fram en hins vegar vegna fullyrðinga sem þar koma fram. Þar er vakin athygli á því að síðasta bréfið hafi ekki verið dagsett fyrr en 9. janúar sem staðfestir að málinu hafi ekki verið lokið hjá ráðuneytunum gagnvart ESA. Það er alveg rétt eðli málsins samkvæmt vegna þess að málinu getur ekki lokið fyrr en frumvarpið er orðið að lögum. Þá finnst mér leitt að þar komi fram að þau vinnubrögð sem viðhöfð voru í menntamálanefnd teljist forkastanleg, ómálefnaleg og ekki í samræmi við áherslur þingsins um vandaða málsmeðferð vegna þess að ég fullyrði að 

Hæstv. forseti. Það er rétt hjá hæstv. forseta að rétt kann að vera að taka almennt upp samskiptareglur ráðuneyta og þingnefnda. Þetta mál er hins vegar sértækt og ber að skoða sem slíkt. Við bíðum enn svara frá þeim hæstv. ráðherrum sem bera ábyrgð á þessu máli. Hæstv. forseti. Þegar við skildum við þetta mál í desembermánuði varð samkomulag um að hefja þingið degi fyrr en til hafði staðið, þ.e. í dag, 15. janúar, í stað þess að þing kæmi saman 16. janúar. Um annað var ekki samið. Við heyrðum hins vegar þann boðskap ríkisstjórnarinnar að hún hefði ásetning um að ljúka þessu máli sem fyrst. Við hlustuðum á þann ásetning, þann boðskap. Við sömdum ekki um neitt annað enda viljum við ekki að þetta frumvarp verði að landslögum. Nú hafa þrír hlutir gerst sem eru ástæða fyrir stjórnarmeirihlutann til að endurskoða hug sinn til þessa máls. Í fyrsta lagi hefur komið fram að á árinu 2006 fóru fram bréfaskriftir milli Eftirlitsstofnunar EFTA, ESA, annars vegar og ríkisstjórnarinnar hins vegar, bréfaskriftir sem Alþingi og sú nefnd sem fjallar um þetta tiltekna mál voru leynd. Hún fékk ekki þessi mikilvægu gögn inn á sitt borð. Það er grafalvarlegur hlutur. Í bréfi 9. janúar frá ríkisstjórninni til ESA er vísað í bréf sem henni barst 24. nóvember og það er talað um að enn sé unnið að breytingum á lögunum. Gleymum því ekki að í desembermánuði, áður en þessi svör voru send, vildi ríkisstjórnin að málið yrði afgreitt héðan frá Alþingi sem landslög. 

Virðulegi forseti. Það er vissulega grafalvarlegt mál þegar menntamálanefnd fær ekki að vita um slík bréfaskipti fyrr en á síðustu metrunum í þessari löngu málsmeðferð. Það er alveg ljóst af bréfunum að bréfaskiptin hafa átt sér stað um langan tíma. Ég verð að lýsa því yfir, virðulegi forseti, að svarið við bréfi sem við þingflokksformenn sendum fyrir helgi til hæstv. forseta olli mér miklum vonbrigðum og vekur upp ákveðnar spurningar því að í þingsköpum segir, með leyfi forseta, í 8. gr.: „Forseti stjórnar umræðum og sér um að allt fari fram með góðri reglu. Forseti tekur við öllum erindum til Alþingis og annast um afgreiðslu þeirra mála er frá þinginu eiga að fara.“ Ég fæ ekki betur séð af þessari grein en að forseti hefði a.m.k. átt að sýna viðleitni til að sannfæra meiri hluta menntamálanefndar um það að frumvarpið um Ríkisútvarpið væri alls ekki tilbúið til að verða afgreitt út úr menntamálanefnd til 3. umr. Það hefði átt að gefa öllum þingmönnum sem sitja í menntamálanefnd meiri tíma til að kynna sér efni þessara bréfa. Við eyddum aðeins einum fundi í það þar sem fulltrúar frá ráðuneytunum komu og töluðu við okkur sem sitjum í nefndinni og þá vorum við ekki búin að kynna okkur efni bréfanna. Það var allt og sumt sem okkur var boðið upp á. Síðan var þetta frumvarp afgreitt út úr menntamálanefnd. Mér finnst svona vinnubrögð ekki boðleg, herra forseti. Mér finnst þau alls ekki benda til þess að málsmeðferðin í frumvarpinu sé jafnvönduð og formaður menntamálanefndar lét í skína áðan. Málið hefur greinilega ekki verið nógu vel undirbúið. Frumvarpið er greinilega ekki orðið nógu þroskað til að geta orðið að lögum. Ég hygg að með því að gera þetta frumvarp að lögum séum við að gera alvarleg mistök.

Frú forseti. Ég er ákaflega ósáttur við afgreiðslu forsetans á bréfi okkar formanna þingflokka en ég geri enga athugasemd við það að þessi umræða um Ríkisútvarpið fari fram. Það hefði verið hægt af okkar hálfu að krefjast þess að henni væri frestað vegna þess að við gátum ekki fengið að kynna okkur gögn með þeim hætti sem við töldum eðlilegt. En við höfum gert samkomulag og við stöndum við það samkomulag. Ég dreg ekki í efa að formaður menntamálanefndar er mikill snillingur og meiri en flestir sem í þessum sölum sitja og ég er viss um að þekking hans á enskri tungu er viðamikil. Ég hef svolitla þekkingu á henni líka þó að hún slagi náttúrlega ekki upp í kunnáttu hv. þingmanns. Það tók mig alla helgina að komast í gegnum þá torskildu texta sem var að finna í bréfinu, sem er eins og að bryðja gamla efnafræðitexta, en mér tókst það þó. Af þeim lestri varð ég þess áskynja að þar voru tvö atriði sem ég hefði þurft að leita álits sérfræðinga á en ég fékk það ekki vegna þess að snillingurinn, formaður menntamálanefndar, þurfti ekki annað en skima augum í áttina að þessum hlaða til að komast að því að þar var ekkert sem máli skipti. Máttum við ekki komast að því sjálf? Var það ekki hv. formaður menntamálanefndar sem sagði að þetta væri óásættanlegt, þetta væri ótækt og hann ætlaði að tala yfir hausamótum ráðherrans? Svo kom hann skjálfandi í hnjánum þaðan og reif málið út. Frú forseti. Það sem skiptir máli eru eftirfarandi aðalatriði: Hvers vegna leyndi menntamálaráðherra vísvitandi þessum gögnum? Hvers vegna var það ekki fyrr en Fréttablaðið ljóstraði upp um tilvist þeirra að nefndin fékk þau loksins? Fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins segir í leiðara Fréttablaðsins í gær að þetta sé gert vísvitandi til að koma í veg fyrir að röksemdirnar komi fram vegna þess að þær mundu veikja röksemdafærslu þeirra sem bera stjórnskipulega ábyrgð á málinu, þ.e. hæstv. menntamálaráðherra. Það er það sem þetta gengur út á. Það er verið að leyna okkur gögnum. Frú forseti. Mér finnst að fresta hefði átt þessari umræðu. 

Virðulegi forseti. Ég vil taka undir þá gagnrýni að afar óheppilegt var að þau gögn sem um ræðir skyldu ekki berast nefndinni jafnóðum. Við sem vinnum að málinu teljum okkur hafa öll gögn og það er okkar að leggja mat á hvort þau skipta máli eða ekki.  Hins vegar styð ég málsmeðferð hv. menntamálanefndar. Farið var yfir efnisatriði samskiptanna við ESA. Sú yfirferð var góð og ákveðið að taka málið út í kjölfarið og ræða það í dag samkvæmt samkomulagi sem gert var fyrir jól. Þessi uppákoma er óheppileg og óþörf og því miður til þess fallin að gera málið tortryggilegt sem er alger óþarfi. Ég vil nota tækifærið og mótmæla orðum hv. stjórnarandstöðu um forkastanleg og ómálefnaleg vinnubrögð í hv. menntamálanefnd. Formaður nefndarinnar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hefur lagt sig fram um að verða við öllum óskum nefndarmanna og séð til þess að öll vinna var afar vönduð í jólahléinu.

Frú forseti. Ég kem upp til þess að hrósa hv. menntamálanefnd og þá sérstaklega formanni nefndarinnar fyrir mjög vönduð vinnubrögð. Við vitum það sem störfum á þingi að menntamálanefnd er nú þegar búin að halda á fjórða tug funda út af þessu máli einu. Hún hefur fengið 150 manns, einstaklinga, til að ræða málið og ég veit að formaður nefndarinnar hefur lagt sig fram um að verða við öllum óskum stjórnarandstöðunnar í þessu máli.  Við áttum líka að vita það og þeir sem eru í samskiptum við ESA að þegar málum er ekki algerlega lokið eru náttúrlega ákveðin bréfleg samskipti á milli stjórnvalda og ESA. Og undir eins og ósk og beiðni barst frá þinginu um að upplýsa þau bréfasamskipti var að sjálfsögðu strax orðið við því. 

Virðulegi forseti. Það sem máli skiptir er að tilvist gagnanna var haldið leyndri af hæstv. ráðherra menntamála. Tilvist gagna sem eru alger grundvallargögn í öllu því sem lýtur að framtíð Ríkisútvarpsins, eins og tilvitnað dæmi frá Danmörku sem rakið var í fyrri umræðum um málið hefur fært heim sanninn um. Það hafði gífurlega alvarleg áhrif fyrir rekstur TV2 í Danmörku þegar samkeppnisstofnun þeirra komst að þeirri niðurstöðu að það bryti í bága við lög og reglur sem lutu að því þar sem um væri að ræða óeðlilega niðurgreiðslu á auglýsingum með opinberu fé. Það er þetta sem málið snýst um. Það er verið að leyna Alþingi Íslendinga og hv. menntamálanefnd algerum grundvallargögnum í öllu því sem lýtur að framtíð og framtíðarrekstri Ríkisútvarpsins. Framtíð RÚV - gangi þetta eftir á versta veg - er í algeru uppnámi. Þess vegna skipti það svo miklu máli sem hér um ræðir að gögnin kæmu fram. Þess vegna skipti það svo miklu máli að ráðuneytin upplýstu um tilvist gagnanna. Hvernig átti hv. menntamálanefnd og hv. Alþingi að óska eftir gögnum sem haldið var leyndu að væru til? Það er þetta sem er svo grafalvarlegt og það er þetta sem hæstv. menntamálaráðherra á að koma í ræðustól Alþingis og útskýra í staðinn fyrir að vera með hnútukast við einstaka þingmenn. Hæstv. menntamálaráðherra situr undir þeim alvarlegu ásökunum að hafa leynt Alþingi Íslendinga og menntamálanefnd algjöru grundvallargagni sem lýtur nákvæmlega að rekstrarforminu, þessu pólitíska þrátefli og þessari þráhyggju hæstv. menntamálaráðherra að gera útvarpið að hlutafélagi. Það er í algeru uppnámi og það er þess vegna sem hæstv. ráðherra virðist hafa leynt gögnunum og ráðherrann þarf að hreinsa sig af því.

Hæstv. forseti. Látum vera þó að hæstv. forseti hafi ekki talið nauðsynlegt að hlutast til um tímasetningu fundarins hjá menntamálanefnd. Ég tek að því leytinu til gilda skýringu hæstv. forseta hvað það varðar. Hins vegar er ljóst að hæstv. forseti hefur ekki fengið góðar ráðleggingar hjá meiri hluta nefndarinnar varðandi það hvort hæstv. forseti ætti að fara inn í málið eða ekki, því að málið var vanreifað á lokasprettinum í nefndinni, þ.e. bréfin sem um ræðir fengust ekki opnuð eða lesin eða yfirfarin á fundum nefndarinnar. Eins og hér hefur verið tekið fram er þetta þverhandarþykkur bunki á evrópsku sem menn þurftu að fara yfir. Hann fjallar m.a. um almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins, eftirlit með almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins, sem eru nákvæmlega þau atriði sem nefndarmenn eru búnir að fjalla hvað mest um á fundunum og milli 2. og 3. umr. Þess vegna koma þessi bréf efnislega beint inn í þetta mál og koma okkur öllum við. Það er alvarlegt sem við áttum okkur á þegar við sjáum þessi bréf að í nóvember sl. þegar ríkisstjórnin er að gera lokaatlögu að því að koma málinu í gegnum Alþingi, gera það að lögum, þá standa þessi samskipti við ESA sem hæst. Og þó svo við höfum ekki vitað, almennir nefndarmenn, að þessi samskipti væru til staðar þá komu starfsmenn hæstv. menntamálaráðherra ítrekað á fundi til okkar í nefndina og þeir vissu um þessi samskipti. Þeir vissu út á hvað þau gengu, þeir vissu að við vorum að spyrja um nákvæmlega sömu hluti og þeim var í lófa lagið að upplýsa okkur nefndarmenn um að þessi samskipti stæðu yfir. Það gerðu þeir ekki og það er á ábyrgð hæstv. menntamálaráðherra. Þetta er vont frumvarp, það liggur ljóst fyrir, bréfaskiptin við ESA sýna það og sanna. Þess vegna legg ég það til, eins og við höfum gert frá upphafi í þessu máli, stjórnarandstaðan, að málinu verði vísað frá Alþingi. Þetta er vont mál.

Frú forseti. Það var full ástæða fyrir hæstv. menntamálaráðherra að fara sérstaklega fögrum orðum um hv. þingmann Sigurð Kára Kristjánsson og störf hans sem formanns menntamálanefndar. Ástæðan var sú að ég hef ekki áður orðið vitni að annarri eins meðferð af hálfu hæstv. ráðherra á formanni í nefnd. Það er algjörlega með ólíkindum að hæstv. ráðherra og starfsmenn hennar hafi leynt þessum gögnum fyrir formanni nefndarinnar. Ég er klár á því að hv. þingmaður sagði satt og rétt frá á fundum nefndarinnar þegar hann hafði farið og leitað til menntamálaráðuneytisins og spurt hvort einhverja frekari vitneskju væri að fá í ráðuneytinu um þennan þátt málsins og kom til baka með þau svör að svo væri ekki. Þetta var þegar nefndin var að leita eftir upplýsingum til þess að upplýsa þennan þátt málsins. Það er því alveg ljóst að það voru að minnsta kosti einhverjir starfsmenn hæstv. ráðherra, ef það hefur ekki verið með leyfi hæstv. ráðherra, sem voru að fela gögn, ekki bara fyrir menntamálanefndinni allri, heldur fyrir formanni nefndarinnar. Ég get tekið undir það með hæstv. ráðherra að formaður nefndarinnar átti það ekki skilið því hann hefur lagt sig fram um að sinna þessu máli af kostgæfni. Það var hins vegar nú á seinni stigum þegar hæstv. ráðherra hefur væntanlega farið að beita þrýstingi og þurft að fela einhverja hluti sem hv. þingmaður brást skyldu sinni sem formaður nefndarinnar. Fram að þeim tíma hafði hv. þingmaður lagt sig verulega fram. Það er algjörlega með ólíkindum, virðulegi forseti, að það skuli ekki vera hægt að fá aðstoð frá virðulegum forseta þegar þannig er komið fram við þingnefnd eins og í þessu máli. Hér hefur framkvæmdarvaldið því miður enn einu sinni sýnt klærnar gagnvart löggjafarvaldinu.

Frú forseti. Það greiðir alltaf fyrir umræðu ef menn hafa haft tök á að afla sér þekkingar á því sem verið er að ræða um. Það kom hér fram í umræðum áðan að hæstv. menntamálaráðherra virtist ekki vita hvað stóð í þeim bréfum sem ráðuneyti hennar leyndi fyrir nefndarmönnum. Hún hélt því t.d. fram statt og stöðugt áðan að bréfaskiptin vörðuðu ekkert rekstrarformið. Ég vil leyfa mér að segja, eftir að hafa brutt og ruðst í gegnum þessi gögn á allt of skömmum tíma að það sé rangt hjá hæstv. ráðherra. Ég dreg því þá ályktun, frú forseti, að það væri viturlegt fyrir þessa umræðu að gefa hæstv. menntamálaráðherra svolítið næði til að lesa í gegnum þessi gögn sem skipta töluvert miklu máli. Frú forseti. Ég kem hér upp til að ræða fundarstjórn forseta vegna þess að við formenn þingflokka óskuðum eftir því á sínum tíma að fá betra tóm til þess að kynna okkur umrædd gögn. Við vorum ekki að biðja um að umræðunni yrði frestað. Það hefði t.d. verið hægt að hafa fund í morgun eða á laugardag. Nú gerist það að varaformaður menntamálanefndar, hv. þm. Dagný Jónsdóttir, kemur hingað upp og heldur dúndurræðu sem fjallar einungis um að það hafi orðið til þess að torvelda störf nefndarinnar og torvelda gang málsins að hæstv. menntamálaráðherra og starfsmenn hennar komu ekki fram með þessi gögn. Skiptir það engu máli, frú forseti? Ég ætla ekki að áfellast hæstv. forseta fyrir að hafa tekið að mínu mati rangt á þessu máli, þessari bón okkar. Hún var stödd erlendis og hugsanlega erfitt fyrir hana að meta stöðuna í gegnum fjölmiðla. En það liggur samt sem áður fyrir að þó að hv. formaður nefndarinnar þori nú ekki að standa við stóru orðin sem hann hafði í Fréttablaðinu þegar hann sagði í fyrsta lagi að þetta væri ótækt og óásættanlegt og sagði svo borginmannlegur, eins og stór og mikill kall, að hann ætlaði sko að fara og ræða þetta mál frekar við ráðherrana. Við erum búin að sjá hvernig þær viðræður voru. Hann kemur eins og kaghýddur maður til baka og getur ekki staðið við það sem hann sagði. En efni málsins er það að bæði formaðurinn og varaformaðurinn hér í þinginu hafa bókstaflega sagt opinberlega að vinnubrögð hæstv. ráðherra hafi orðið til að torvelda framgang málsins. Mér finnst að hæstv. menntamálaráðherra verði til þess að greiða fyrir þingstörfum að gera það uppskátt af hverju hún leysti ekki þessi gögn til nefndarinnar. Hún segir: Við komum með þau um leið og beðið var um þau. Herra trúr. Hvernig átti stjórnarandstaðan eða varaformaður menntamálanefndar að vita af gögnunum þegar þeim var haldið leyndum? Það var ekki fyrr en að fjölmiðill komst á snoðir um bréfið að hann óskaði eftir þeim og var hafnað af fá nema tvö af sjö bréfum. Samstundis þann dag, 5. janúar var farið fram á að fá bréfin. Viku seinna komu þau. Svo kemur hæstv. ráðherra og segir: Auðvitað hefðuð þið getað fengið gögnin. 
             Frú forseti. Ég á samkvæmt mælingu 3 mínútur og 22 sekúndur eftir.

Hv. þingmaður veit það jafn vel og forseti að hann hefur 3 mínútur til umráða í þessari umræðu um fundarstjórn forseta. Þótt klukkan hafi eitthvað bilað að þessu sinni.

Mér er það ljóst, frú forseti. En ég treysti hæstv. forseta til þess að mæla tíma minn. Getum við gert samkomulag um að ég fái 2 mínútur til viðbótar?

Forseti þykist vera nokkuð viss um að hv. þingmaður muni koma aftur í pontu.

Hæstv. forseti. Ég vil gjarnan ræða hér einmitt um fundarstjórn forseta. Ég sagði áðan að það væru þrjár ástæður fyrir forseta þingsins og reyndar stjórnarmeirihlutann á þingi að endurskoða afstöðu sína til þessa máls og þar af leiðandi framgangi þessarar umræðu. Í fyrsta lagi hafa komið fram gögn sem var leynt fyrir þinginu. Þeim var haldið leyndum frá menntamálanefnd. Ég furða mig á þeirri yfirlýsingu hæstv. menntamálaráðherra að þessi gögn snúi ekki að rekstrarformsbreytingu á Ríkisútvarpinu. Ekkert sé nýtt í þeim. Þetta er alrangt. Þarna er verið að svara spurningum sem m.a. höfðu legið fyrir frá 24. nóvember og ég minni á að ríkisstjórnin vildi afgreiða þetta mál áður en þeim spurningum var svarað í desembermánuði. Svörin voru hins vegar send formlega 9. janúar síðastliðinn. Þetta er ámælisvert og þetta eru atriði sem snúa að rekstrarformi Ríkisútvarpsins. Þau eru í þremur veigamiklum liðum sem ég hef ekki tíma til að fara út í núna en mun gera síðar við umræðuna. Í öðru lagi, og þessu nátengt, hefur komið í ljós að fjöldi lögfræðinga hefur efasemdir um að yfirfærsla á Ríkisútvarpinu í einkaréttarlegt form muni verða því til góðs. Þeim lögfræðingum sem hafa slíkar efasemdir fer fjölgandi. Menn telja að það standist síður ásókn frá samkeppnisaðilum fyrir dómstólum hér innan lands og á vettvangi Evrópusambandsins. Í þriðja lagi, hæstv. forseti, þá vil ég leyfa mér að efast um þær fullyrðingar sem heyrst hafa frá útvarpsstjóra til starfsmanna Ríkisútvarpsins um að réttindi þeirra og kjör muni haldast óskert eftir þessa kerfisbreytingu. Útvarpsstjóri Páll Magnússon lýsti því yfir á fundi og einnig bréflega að kjör starfsmanna mundu haldast óbreytt eftir þessar breytingar. Vissulega er það svo að ráðningarsamningar munu halda út kjarasamningstímabilið. En hvað gerist eftir þann tíma? Ég kom sem varamaður inn í menntamálanefnd og spurði um þetta efni. Ég spurði: Við hverja verður samið og á hvaða forsendum og á hvaða grundvelli verður samið? Engin svör. Hvernig verður kjörum og samningum nýráðinna starfsmanna háttað eftir formbreytingu Ríkisútvarpsins? Engin svör. Við hverja verður samið? Engin svör. Munu þeir fá aðgang að A-deild Lífeyrissjóðs starfsmanna ríkisins? Engin svör. Nú spyr ég hæstv. ráðherra: Hver eru svörin? Eða er 

Hæstv. forseti. Það er ástæða til þess að árétta að hér er verið að ræða þetta mál undir liðnum um fundarstjórn forseta.  Þess vegna eigum við núna, hæstv. forseti, að hefja þá umræðu sem stendur fyrir dyrum, ræða málin við 3. umr. og reifa þá þau mál sem menn hafa mismunandi skoðanir á. Það er hinn eðlilegi farvegur. En að nýta þennan lið æ ofan í æ til að fjalla efnislega um mál - við vitum það öll sem hér sitjum í salnum að það sem við eigum að gera sem góðir þingmenn, þekkjandi þingsköpin, að sú krafa sem kom fram milli umræðna um að forseti fari að hlutast til um störf þingnefnda er alls óásættanleg frá þingreyndum mönnum. Ég treysti því að menn láti nú af stráksskap sínum og hefji umræðuna eins og vera ber, 3. umr. eins og við sömdum um fyrir jól. Ég treysti því að þingreyndir þingmenn byrji nú umræðuna og hætti þessum leik. 
            

Frú forseti. Ég kveð mér hér hljóðs um fundarstjórn forseta af þeirri einföldu ástæðu að ég sem óbreyttur þingmaður bað um orðið strax í upphafi umræðunnar um störf þingsins en ég var ekki settur á lista. Það var fyrir hreina tilviljun að ég labbaði fram til að kíkja á sjónvarpið til að sjá hvar á listanum ég væri. Ég trúi því að frú forseti hafi ekki séð það mjög vel þegar ég gaf merki. Þau skilaboð komust greinilega ekki til skila hérna á næstu hæð. En þá fór ég auðvitað og gerði athugasemd við þetta og bað um að vera settur á mælendaskrá, sem var gert. En samkvæmt reglum er umræðutíminn takmarkaður við u.þ.b. 20 mínútur og svo óheppilega vildi til að ég var einmitt á línunni þar sem skorið var. Að vísu er það þannig að hv. formaður menntamálanefndar, sem situr á einum bekk fyrir framan mig hér í salnum, benti mér á að það væri þannig að þeir sem sætu í menntamálanefnd ættu einhvern sérstakan forgang.  Ég vil eiginlega ekki trúa því að hér í hinu ágæta Alþingi gildi einhver stéttaskipting.  Frú forseti. Nú er ég náttúrlega búinn að eyða tíma mínum í að tala um fundarstjórn forseta og ég geri þessa athugasemd. Ég vona að það sé tekið til greina. En þetta er kannski ekki eina dæmið um slæm vinnubrögð vegna þess að við höfum upplifað það hér í dag, og þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa bent á það ítrekað, að þetta er skólabókardæmi um slæm vinnubrögð á Alþingi Íslendinga og auðvitað sérstaklega í menntamálaráðuneytinu. Að þar skuli haldið til baka gögnum og síðan koma rökin, þið báðuð aldrei um gögnin. En hvernig átti fólk að vita að gögnin væru til ef aldrei er sagt frá því? Það er Fréttablaðið sem þarf að upplýsa okkur um að þessi gögn séu til. Þá fyrst kemur í ljós, og viku seinna fá nefndarmenn gögnin afhent. Þetta er auðvitað afar einkennilegt mál en ekkert einsdæmi, frú forseti. 

Forseti verður að biðja hv. þm. að kynna sér þingsköp sérstaklega. Það var að sjálfsögðu brugðist við óskum hans um að vera á mælendalista í umræðum um störf þingsins en þegar að honum kom var þeim tíma lokið  Forseti er því ekki tilbúinn til þess að sitja undir svona ásökun að ástæðulausu.

Virðulegi forseti. Eins og málið hefur verið að þróast í dag og síðustu daga er einboðið að taka stöðu þess til endurskoðunar. Nokkrum dögum fyrir síðustu helgi var í nefndinni lagt fram sáttaboð af hendi fulltrúa stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd. Hv. þm. Mörður Árnason gerði grein fyrir því að stjórnarandstaðan væri til í að fresta málinu fram yfir kosningar. Kosið verður eftir 120 daga, eftir fjóra mánuði og það, virðulegi forseti, að ætla að samþykkja jafnróttæka og viðsjárverða löggjöf og þessa, með gildistöku 1. apríl, mánuði og tólf dögum fyrir kosningar, er einfaldlega fráleitt. Í ljósi þeirra upplýsinga sem hér hafa komið fram, þ.e. að tveir hæstv. ráðherrar liggja undir ámæli um að hafa leynt Alþingi gögnum, þeir hafa ekki með neinum hætti náð að hreinsa sig af þeim ásökunum heldur einfaldlega setið undir þeim. Ekkert bendir til annars en að hæstv. menntamálaráðherra hafi vísvitandi leynt tilvist gagna og bréfasamskipta við ESA sem snúa að því … 

Forseti vekur enn og aftur athygli á að hv. þingmaður kvaddi sér hljóðs um fundarstjórn forseta og ber að halda sig við það efni.

Þess vegna, virðulegi forseti, tel ég að heppilegt væri að þinginu gefist ráðrúm til að endurskoða málið, gefa hæstv. ráðherra ráðrúm til að skýra frá því af hverju gögnunum var leynt. Af hverju var svo mikið lagt upp úr því að Alþingi vissi ekki af þessum samskiptum? Taka á afstöðu til grundvallarmáls sem er rekstrarform Ríkisútvarpsins út frá því hvort þessar breytingar ógni tilvist Ríkisútvarpsins til framtíðar. Þetta gæti orðið til þess að Ríkisútvarpið sæti uppi með, út af óeðlilegri samkeppnisstöðu og niðurgreiddri auglýsingasölu, himinháar skaðabætur sem leiddu að lokum til þess að tilvist útvarpsins sem slíks væri ógnað verulega. Þess vegna er svo mikilvægt að málið sé tekið allt til gagngerrar endurskoðunar og ráðherra geri hér hv. Alþingi grein fyrir því: Af hverju var gögnunum leynt? Af hverju var svo mikið lagt upp úr því að þingið fjallaði um málið strax í dag þegar ljóst er að gögnin vantaði um er rætt?

Frú forseti. Hér hefur komið fram að hv. þingmenn stjórnarandstöðunnar hafa farið þess á leit við forseta að þessari umræðu verði frestað til að tilteknir aðilar geti kynnt sér gögn sem við höfum verið að ræða. Ég ætla að leyfa mér að gera ágreining um það mál. Ég sé ekki ástæðu til, frú forseti, að þessari umræðu verði frestað. Ég ætla reyndar ekki að gera ágreining við hv. þm. Össur Skarphéðinsson um hvort ég sé snillingur eins og hann talaði um. Ég ætla hins vegar að gera ágreining um nokkuð sem hann hefur hér haldið fram um það og reyndar fleiri, hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson, sem situr nú í nefndinni. Hv. þm. Össur kom þar öðru hverju inn og hefur haft uppi stór orð um að menn hafi gengið um hýddir og lamdir af ráðherrum, auðvitað er það ekki rétt. En báðir halda því fram, frú forseti,  Hvað fór ég yfir áðan, hv. þm. Össur Skarphéðinsson? Ég gerði sérstakar ráðstafanir til þess að starfsmenn þingsins mundu hringja í nefndarmenn til að tilkynna þeim sérstaklega að gögnin væru komin í þeirra hólf, í þeirra vörslu. Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir það að gögnin voru lögð fram, þeim var ekki leynt, þau voru lögð fram.

Bara annað heftið.

Þau voru lögð fram. Ég leyfi mér að mótmæla því líka sem hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson hélt hér fram, að hér væri um einhver grundvallargögn að ræða. Ja, heyr á endemi, þetta er algjört rugl. Ég fullyrði að þetta er algjört rugl. Þarna er lýst samskiptum milli ráðuneytanna og Eftirlitsstofnunar EFTA um tæknileg atriði sem varða þetta mál. Ég held að hv. þingmaður ætti að kynna sér gögnin áður en hann kallar þau grundvallargögn. Frú forseti. Hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson sagði að hlutverk forseta ætti að vera að sannfæra meiri hlutann um að málið væri ekki klárt til afgreiðslu. Hv. þm. Hlynur Hallsson, sem hefur ekki tekið neinn þátt í umræðum um þetta mál eða vinnslu þess, taldi sig í stöðu þess að lesa okkur pistilinn um hvernig ætti að vinna málin hér í þinginu, maður sem ekkert hefur komið að vinnslu þess. Ég vil ég upplýsa hæstv. forseta um að ég tók saman upplýsingar um hve mikið hefði verið fjallað um þessi málefni á þinginu. Samtals er búið að halda þar 39 fundi. Við höfum fengið 150 gesti til þess að fjalla um öll efnisatriði þessa máls og sumir hafa tjáð sig um það tvisvar eða þrisvar. Það er búið að ræða þetta mál hér í þingsölum í 73,37 klst.  
            

Forseti minnir þingmenn hv. enn og aftur á að þeir ræða hér um fundarstjórn forseta sem hefur nú staðið yfir í um 20 mínútur.

Forseti. Ég hefði kannski talið ástæðu til að beina orðum mínum sérstaklega til formanns menntamálanefndar, að hann ræddi hér um fundarstjórn forseta. Mér heyrðist hann ekki minnast á neitt sem varðaði fundarstjórn forseta í ræðu sinni. Látum vera. Ég ætla að ræða um fundarstjórn forseta. Ég hef tækifæri til þess á eftir, í þeirri umræðu sem væntanlega hefst hér þrátt fyrir áskoranir um frestun að taka á þeim efnisatriðum sem komu fram í umræðunni áðan. Þar komust vissulega ekki nógu margir að. En hvernig stendur á því að hæstv. menntamálaráðherra kom ekki, eftir þennan feril og þessa háttsemi og gerði ekki það sem ég hélt að hún mundi gera, að biðjast afsökunar? Hún ruddi úr sér hér hinu og þessu um þá þingmenn sem talað höfðu. Ég ætla líka að benda á að hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, fann það eitt að formsmálum í þessu efni að einhverjir hefðu ekki talað nógu mikið um fundarstjórn forseta í umræðum um fundarstjórn forseta. En það sem ég ætla að ræða um fundarstjórn forseta er atriði sem ekki hefur komið fram í umræðunni og varðar sannarlega meðferð málsins, þessa umræðu og fundarstjórn forseta. Á þeim fundi sem haldinn var með fulltrúum ráðuneytanna, þegar við höfðum haft takmarkaðan tíma til að kynna okkur gögnin, fengið þau í hólfin okkar kl. 17.30 kvöldið áður fyrirvaralaust en ég átti ekki kost á að sækja þau og sótti ekki fyrr en morguninn eftir um tíuleytið vegna ákveðinna ástæðna, upplýstu fulltrúar ráðuneytanna ekki aðeins að málið væri á lokastigi hjá ESA. En það höfðu þeir gert fyrir ári og við grunlaus um að meira væri á ferðinni. Einnig var okkur sagt að innan skamms væri von á eins konar lokabréfi frá Eftirlitsstofnun EFTA um þetta mál, svokölluðu 17.2- bréfi sem allir hér í salnum skilja, það er tæknimál okkar sem erum í samskiptum við ESA um slík bréf. Þeir sögðu von á þessu bréfi. Hvað er gert, jú fulltrúar ESA fara yfir þær athugasemdir, þær leiðbeiningar og þær skoðanir sem þeir hafa á málinu. Fulltrúar ráðuneytanna sögðu við okkur á þessum fundi að þeir vonuðust til þess að þar með yrði allt gott á ný. Nú eru mín ráð að það verði beðið eftir þessu lokabréfi 

Hæstv. forseti. Nú hafa komið fram í ræðum þingmanna, undir dagskrárliðnum um fundarstjórn forseta, áskoranir um að forseti taki til alvarlegrar íhugunar að vísa til frekari umfjöllunar. Við sem hér erum vitum að það hefur tekið okkur tvö ár að fjalla um þetta hugarfóstur ríkisstjórnarinnar, Ríkisútvarpið sem hét einu sinni sf., einu sinni hf. og núna ohf. Í tvö ár hefur þetta frumvarp gengið inn í þingsali, fyrir nefndir, inn í ráðuneytið, aftur hingað til þingsins, inn í nefnd, aftur til þingsins o.s.frv. Breytingatillögur hafa komið í stríðum straumum frá meiri hlutanum vegna þess að málið hefur verið vanreifað á öllum stigum. Ég ráðlegg hæstv. forseta að skoða alvarlega hvort þetta stagbætta frumvarp, þetta meingallaða mál, megi ekki bara bíða eins og stjórnarandstaðan hefur lagt til og við tökum fyrir aðkallandi mál sem ríkisstjórnin vill koma í gegn hér á snörpu og stuttu vorþingi. Ég nefni til sögunnar mál á borð við Vatnajökulsþjóðgarð eða Náttúruminjasafn Íslands, vegáætlun og samgöngubætur. Er ekki fjöldi mála í málaskrá okkar þingmanna sem væru þessi virði að ræða þau? Ég nefni mál sem eru í nefndum og eru langt komin í vinnslu, almenn hegningarlög. Halda menn að við þurfum ekki einhvern tíma til að ræða heildarlög um heilbrigðisþjónustuna, um hafnalögin eða sameiningu Kennaraháskólans og Háskóla Íslands. Hér er fjöldi brýnna mála sem við erum fús að ræða. Það er bara þráhyggja ríkisstjórnarinnar að ætla sér að koma ríkisútvarpsfrumvarpinu í gegn, sem er stagbætt og mjög vont og veldur miklum deilum. Það væri hægur vandi fyrir hæstv. forseta Alþingis Íslendinga að höggva á þennan hnút með því að vísa þessu máli til frekari umfjöllunar og taka fyrir þau mál sem brýnna er að ræða.

Um þetta vill forseti segja að hv. þingmenn gætu líka hafið umræðu um málið sem er á dagskrá í stað þess að ræða um fundarstjórn forseta.

Frú forseti. Í tilefni af síðustu orðum hæstv. forseta þá veit forseti mætavel að það væri hægðarleikur að ljúka umræðunni um mál þetta á skömmum tíma í samkomulagi ef vilji væri fyrir hendi. Ég ætla ekki að orðlengja um það, frú forseti. Hv. formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, lét móðan mása um að rangt væri af stjórnarandstöðunni, hann tiltók sérstaklega hv. þm. Magnús Þór Hafsteinsson, að halda því fram að vinnubrögð hans og forseta hefðu verið ómálefnaleg og forkastanleg. Hvað kallar hv. þingmaður þetta sjálfur í fyrirsögn í Fréttablaðinu? „Ótækt að afhenda ekki ESA-gögnin fyrr.“ Það er hv. formaður menntamálanefndar sem hefur fellt þyngstu dómana um þetta starfslag hæstv. menntamálaráðherra. Hann segir það ótækt og óásættanlegt. Af því að hv. þm. Mörður Árnason er vel að sér í íslensku máli, mundi hann ekki fallast á með mér og forseta að það að mál sé ótækt og óásættanlegt sé heldur ómálefnalegt og jafnvel forkastanlegt? Hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, þótt hann sé góður í ensku, ætti a.m.k. að kynna sér rætur sinnar eigin tungu áður en hann leggur vitlausan skilning í eigin orð. Eða heldur hv. þingmaður, þegar hann ræðst svona gegn vinnulagi ráðherrans, að hann sé að bera hrós á hana? 
             Frú forseti. Enn þá eimir eftir í þessari umræðu af svörum hæstv. menntamálaráðherra. Hvernig í ósköpunum stendur á því, frú forseti, af því að við erum öll að reyna að greiða fyrir þingstörfum, að hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki kjark til að segja okkur frá því af hverju ráðuneytið lét ekki þessi gögn af hendi? Hún átti að vita, af reynslunni, að eftirspurn væri eftir því. Hér varð mikill hávaði og læti í fyrra þegar hið sama gerðist. Hæstv. ráðherra virðist ekki læra af reynslunni. Frú forseti. Ákveðin atriði í umræðunni eru vanreifuð, t.d. samkeppnismál, eins og hefur komið fram í fjölmiðlum síðustu daga. Það er athyglisvert að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, fyrrverandi forsætisráðherra segir um það í ritstjórnargrein í gær að annaðhvort sé ráðherrann vísvitandi að halda leyndum upplýsingum um samkeppnismálin eða hún, lögfræðingurinn sjálfur, hafi ekki fengið heiðarlega lögfræðilöggjöf í málinu. Með öðrum orðum, fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins segir: Annaðhvort er hæstv. ráðherra vísvitandi að halda ákveðnum staðreyndum leyndum eða að starfsmenn hennar veita henni óheiðarlega ráðgjöf. 

Hæstv. forseti. Hv. þm. Arnbjörg Sveinsdóttir, formaður þingflokks Sjálfstæðisflokksins, gerði áðan athugasemd við málflutning minn sem hún taldi ómálefnalegan og ekki falla undir liðinn sem við ræðum nú, þ.e. um fundarstjórn forseta. Ég vek athygli á að ég var að færa fram þrjár röksemdir fyrir því að þinghaldinu verði breytt, að hæstv. forseti þingsins breyti áformum um þinghaldið í þessari viku og taki þetta mál út af dagskrá. Ég vakti athygli á því að í gögnunum sem ríkisstjórnin leyndi Alþingi er að finna upplýsingar og umræðu um grundvallaratriði. Þar er m.a. vikið að endurskoðun á Ríkisútvarpinu, hvaða aðilar skuli hafa hana með höndum. Það er spurt um þetta efni af hálfu ESA. Það er vikið að því hvernig skilgreina eigi þjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins, annars vegar með tilliti til nefskattsins og hins vegar með tilliti til hugsanlegrar framþróunar á verkefnasviði Ríkisútvarpsins og hvaða ferli verði þá ráðandi þegar hlutverkið verði endurskilgreint. Þetta snertir að sjálfsögðu grundvallaratriði og rekstrarform Ríkisútvarpsins og við lesum um það í blöðum í dag að lögfræðingar eru með efasemdir um nákvæmlega þennan þátt. Þeir segja að það kunni að reynast erfitt að afmarka skilmerkilega þjónustuhlutverk í Ríkisútvarpinu eftir að það verður gert að hlutafélagi, með öðrum orðum fyrirtæki í einkaréttarlegum búningi. Þetta eru grundvallaratriði. Að sjálfsögðu þurfti menntamálanefnd að fá aðgang að þessari umræðu og þeim upplýsingum og þeim spurningum sem eru að berast um þessi efni. Það er grafalvarlegt að þessum upplýsingum skuli hafa verið haldið leyndum, ekki síst í desember þegar ríkisstjórnin vildi afgreiða málið. Mér finnst það áhyggjuefni þegar hv. formaður menntamálanefndar sér það eitt athugavert við þetta að við skyldum ekki fá gögnin nægilega snemma. Þau áttu að vera fyrir sjónum manna allan tímann, allt árið í fyrra meðan þessi samskipti fóru fram. Að sjálfsögðu átti svo að vera. Hæstv. forseti. Ég vék að öðrum þáttum. Ég fullyrði að ríkisstjórnin og útvarpsstjóri eru að afvegaleiða starfsmenn Ríkisútvarpsins og ég krefst þess að fá svör 

Frú forseti. Ég kveð mér hljóðs til þess einmitt að hvetja hæstv. forseta til að halda áfram með dagskrána en það má í rauninni líka segja að ég hefði getað kvatt mér hljóðs til að bera af mér sakir. Það er varðandi þá fullyrðingu sem hefur verið haldið fram í þessum ræðustól að ég sé vísvitandi að halda gögnum leyndum fyrir þinginu. Hvaða vitleysa er þetta? Þetta er rangt, þetta er beinlínis rangt.  Mér finnst þetta því ekki bara vera rangt, mér finnst þetta vera ótækt. Mér finnst þetta vera óforkastanlegt og ef ég nota orðskýringu hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar áðan þá þýðir það ómálefnalegt. Mér finnst það gersamlega ómálefnalegt að koma með þetta hingað upp. Þetta er ekkert annað en fyrirsláttur og við vitum það vel. Ef það hefði ekki verið umræðan um ESA-gögnin hefði örugglega eitthvað annað verið tínt til til að hindra það að við komumst í málefnalega umræðu. Ég spyr: Er það lýðræðislegt þegar þingið er búið að ræða málið á 39 fundum í menntamálanefnd fyrir utan alla þingfundina? Er það lýðræðislegt þegar það er búið að fá til sín um 150 gesti til að ræða málefnalega um málið?  Það er alveg rétt sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir benti á að hér bíða mörg mikilvæg málefni en stjórnarandstaðan kemur í veg fyrir að við ræðum þau merku mál sem hv. þingmaður kom inn á.  Ég vil líka benda á það, hæstv. forseti, að Norðmenn eiga til að mynda í svipuðu máli gagnvart ESA og við og ekki er hlutafélag að þvælast fyrir ESA á þeim vettvangi. 

Frú forseti. Það sem verið er að ræða núna eru auðvitað hin slæmu vinnubrögð sem hv. varaformaður menntamálanefndar lýsti svo vel áðan, slæm vinnubrögð hæstv. menntamálaráðherra sem spillt hafa fyrir framgangi þessa máls og gert það erfiðara í þingin, og gagnrýni okkar stjórnarandstæðinga á málsmeðferðina en aðalatriðið er að varaformaður menntamálanefndar kom hér upp og snupraði ráðherrann heldur betur fyrir slæleg vinnubrögð. Bragð er að þá barnið finnur, ef svo má að orði komast. Það er grundvallaratriðið í þessu og það er líka grundvallaratriði í því sem hv. formaður menntamálanefndar sagði í blaðaviðtali, að það sé bæði ótækt og óásættanlegt að ráðuneytið skyldi leyna þessum gögnum svo lengi sem raun ber vitni. Var ef til vill fjallað um það hjá leyniþjónustu Sjálfstæðisflokksins að halda gögnunum leyndum? Var það svoleiðis? 

Hvernig var þetta með leyniþjónustuna? Ég vil fá að heyra það aftur.

Ég trúi því ekki, virðulegi forseti, að hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, sem hefur komið oft upp í hinum ýmsu málum og lagt þar lóð á vogarskálina til að liðka fyrir þingstörfum og öðru og síðast en ekki síst vegna þess að hv. þingmaður hefur vit á öllum málum sem rædd eru á Alþingi, sé svo illa haldinn eftir jólahátíðina að hann komi ekki upp orði.  Virðulegi forseti. Það er auðvitað mjög mikilsvert atriði inn í þessa umræðu sem hv. varaformaður menntamálanefndar, Dagný Jónsdóttir, sagði áðan um málsmeðferðina. Það er grundvallaratriði. Og þegar hæstv. forseti getur séð bæði það sem haft er eftir formanni menntamálanefndar í Fréttablaðinu og það sem hv. varaformaður menntamálanefndar sagði hér, þá er full ástæða til að endurskoða málin og málsmeðferðina hér. Það kom líka fram hjá hæstv. menntamálaráðherra áðan að fleiri bréfa er að vænta frá ESA, þau eru ekki öll komin fram. 

Enn og aftur minnir forseti hv. þingmenn á að þeir eru að ræða um fundarstjórn forseta og ber að halda sig við það umræðuefni.

Frú forseti. Þessi umræða um fundarstjórn forseta er þörf eins og oft áður. Virðulegum forseta hlýtur t.d. að vera ljóst nú eftir þessa umræðu að sú afstaða sem virðulegur forseti tók til beiðni þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar hefur líklega ekki verið rétt. Nú hefur verið upplýst í þessari umræðu, sem virðulegur forseti hefur væntanlega ekki heyrt áður því að hún var stödd erlendis, að formaður menntamálanefndar hafi sagt í fjölmiðlum að háttalag menntamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis í samskiptum við menntamálanefnd hafi verið ótækt og óásættanlegt og í umræðunni hér kemur varaformaður menntamálanefndar og tekur í raun sterklega undir það, því að hv. þm. Dagný Jónsdóttir sagði að þetta hefði verið afar óheppilegt og ástæðulaust. Það er því spurning hvort virðulegur forseti telur ekki ástæðu til að endurskoða afstöðu sína og leita a.m.k. eftir því við hæstv. menntamálaráðherra að það komi skýring á þessu háttalagi. Því að eins og hv. þm. Mörður Árnason sagði áðan bjuggust trúlega flestir við því að hæstv. ráðherra kæmi hér og bæðist afsökunar á þeim vinnubrögðum sem viðhöfð voru. Ég get endurtekið það sem ég sagði áðan, virðulegi forseti, að þegar menntamálanefnd fjallaði um þessi mál leitaði formaður menntamálanefndar ítrekað til menntamálaráðuneytisins varðandi þennan þátt málsins og fékk ætíð sömu svör, að þar væri ekkert að hafa, þ.e. þeim bréfaskriftum sem þá höfðu staðið yfir mánuðum saman var leynt. Það er rétt bæði hjá hæstv. ráðherra og formanni menntamálanefndar að vissulega voru gögnin afhent þegar á reyndi, þegar fjölmiðill var búinn að upplýsa að þau væru til staðar.  Virðulegi forseti. Ég tek undir og æski þess að virðulegur forseti svari þeirri beiðni hv. þm. Marðar Árnasonar að það verði tryggt að umræðunni um frumvarpið sem hér er á dagskrá á eftir ljúki ekki fyrr en hið merka bréf 17.2 frá ESA hefur borist.

Virðulegi forseti. Ég kem hér upp til að ræða fundarstjórn forseta. Hv. formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson, hafði eitthvað út á ræðu mína að setja áðan þegar við töluðum saman um störf þingsins. Hann fór m.a. yfir tölfræði málsins og minntist á að 39 fundir hefðu verið haldnir í menntamálanefnd og að um málið hefði verið rætt samtals í þrjá sólarhringa í sölum þingsins. Þetta er efalaust allt satt og rétt. Ég held að ég hafi verið á flestum fundum menntamálanefndar um þetta mál og ég held að ég hafi líka fylgst með lunganum úr þeim löngu umræðum sem hér hafa staðið yfir. Þrátt fyrir þetta og þrátt fyrir þessar ábendingar frá hv. formanni menntamálanefndar, þá leyfi ég mér virkilega að efast um að málið sé fyllilega frágengið og að frumvarpið sé hreinlega hæft til þess að verða afgreitt sem lög frá hinu háa Alþingi. Það sem sannfærir mig um það er að eftir allan þennan tíma, 39 fundi í menntamálanefnd og 72 klukkutíma í umræðum í þinginu, þá standa enn yfir bréfaskriftir á milli ráðuneyta á Íslandi og Eftirlitsstofnunar EFTA. Hér erum við með þessi bréf sem ritstjóri Fréttablaðsins segir, og ég hygg að hann hafi eitthvað fyrir sér í því, að hafi verið haldið leyndum fyrir Alþingi. Þetta eru 53 blaðsíður af þéttskrifuðum texta. Elsta bréfið er frá því í janúar 2006 og nýjasta bréfið er ekki skrifað fyrr en 9. janúar síðastliðinn, þ.e. nokkrum vikum eftir að ríkisstjórnarmeirihlutinn ætlaði sér að afgreiða lögin um Ríkisútvarpið frá hinu háa Alþingi. Mér finnst, virðulegi forseti, þetta benda eindregið til þess að málið sé ekki nægilega vel reifað, að það sé ekki tilbúið. Þess vegna hlýtur það að vera ábyrgðarhluti hjá forseta þingsins að fallast á að málið skuli nú vera tekið á dagskrá. Ég veit að forseta þingsins er mjög annt um svipinn á störfum Alþingis. Þegar svona hneyksli verður, sem meira að segja formaður menntamálanefndar tekur undir að hafi orðið þar sem hann er mjög harðorður í Fréttablaðinu vegna þess sem hefur gerst, að gögnum er haldið leyndum fyrir Alþingi á síðustu metrunum í málsmeðferðinni, þá hefði nú litið betur út að flokkssystkinin, þ.e. hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir og hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hefðu komið sér saman um að kannski væri betri svipur á því fyrir þingið að bíða aðeins með að afgreiða málið út úr menntamálanefnd, að doka aðeins við. Ef þetta hefði nú þrátt fyrir allt verið afgreitt úr menntamálanefnd þá hefði það samt verið betra fyrir ásýnd þingsins að bíða með að málið yrði tekið til 3. umr. Þegar svona skandall á sér stað, 

Frú forseti. Við ræðum hér fundarstjórn forseta. Af því að virðulegur forseti benti mér á að kynna mér þingsköpin betur ákvað ég að gera það og var svo heppinn að vera einmitt með þingsköp Alþingis frá 1993 við höndina. Eftir stutta leit fann ég einmitt kaflann um athugasemdir um störf þingsins sem við vorum að ræða um áðan þegar ég kvartaði yfir að hafa ekki fengið að komast að í þeirri umræðu. Þar segir, með leyfi forseta: „Í upphafi fundar, áður en gengið er til dagskrár, geta þingmenn gert athugasemdir er varða störf þingsins. Enginn má tala oftar en tvisvar og ekki lengur en tvær mínútur í senn. Umræður um athugasemdir mega ekki standa lengur en í tuttugu mínútur.“ Hérna stendur ekki neitt um að hægt sé að færa þingmenn niður fyrir aðra þingmenn. Þess vegna hlýt ég, frú forseti, að gera athugasemd við þessa málsmeðferð. Nema einhverjar aðrar óskrifaðar reglur séu í gangi sem ég þekki ekki. Mér skilst t.d. að þegar hæstv. ráðherra óskar eftir að fá orðið þá sé það sjálfsagt og hann komist þá fram fyrir aðra. Ég get alveg skilið þá reglu, sérstaklega ef hæstv. ráðherra ætlar að biðjast afsökunar á slæmum vinnubrögðum eða að hafa haldið aftur gögnum.  En að öðru leyti finnst mér afar einkennilegt að hægt sé að hringla með röð þeirra sem biðja um orðið. Vegna þess að ég veit ekki til þess að það sé einhver stéttaskipting á Alþingi og einhverjir hafi frekari rétt á því að fá að taka til máls í umræðum en aðrir. Mér þætti það mjög miður ef slíkar óskrifaðar reglur væru í gangi. Frú forseti. Ég bið um útskýringar á þessari fundarstjórn. Af því að virðulegur forseti kom einnig inn á það í ræðu sinni, eða í svörum öllu heldur, að þingmenn stjórnarandstöðunnar væru að tefja fyrir störfum þingsins og væru jafnvel að koma í veg fyrir að önnur mjög mikilvæg mál, kannski miklu mikilvægari mál, kæmust á dagskrá, þá hlýt ég að gera athugasemd við þann málflutning. Mér finnst þetta afar einkennilegt vegna þess að það eru ekki þingmenn stjórnarandstöðunnar sem ákveða röð þingmála hér. Það erum ekki við sem ákveðum hvaða mál eru mikilvæg fyrir ríkisstjórnina til að setja á dagskrá. Nei, það gerir virðulegur forseti, að vísu í samkomulagi, vona ég, við þingflokksformenn almennt. Hins vegar er það alveg út í hött að segja að þingmenn stjórnarandstöðunnar 

Hæstv. forseti. Þær kröfur sem hafa komið fram um að fresta umfjöllun þessa máls hafa ekki verið studdar nægilega góðum rökum. Hv. þm. Ögmundur Jónasson kom fram með þrenn rök. Í fyrsta lagi að gögnum hafi verið leynt. Í öðru lagi að lögfræðingar hefðu vaxandi efasemdir um lögfræðilega hlið málsins. Og í þriðja lagi fjallaði hann um álit útvarpsstjóra. Hæstv. forseti. Það hefur komið alveg fullkomlega fram í umræðunni og verið skýrt mjög nákvæmlega að þessum gögnum sem nú hafa verið til umræðu lengi dags var ekki leynt. Þau komu fram fyrir nefndina og nefndin hafði tækifæri til að skoða þau. Þau rök halda því ekki gagnvart því að fresta málinu. Þau tvenn önnur rök sem hv. þm. Ögmundur Jónasson kom fram með eru efnisatriði sem eiga mjög vel heima í umræðunni, í 3. umr. sem við ætlum nú að fara að taka til við og er komin full ástæða til að hefja nú þegar klukkan er að verða þrjú og við erum búin að standa hér í einn og hálfan tíma að ræða alls konar formsatriði. Nú hljótum við að vera komin að einhverri niðurstöðu um að það sé hægt að halda umræðunni áfram. Það er alls engin ástæða til fyrir hæstv. forseta að fresta þessari umræðu og ég get alls ekki fallist á þau rök sem hafa komið fram. En þau voru þó einna skýrust hjá hv. þm. Ögmundi Jónassyni.

Forseti. Sá sem nú talaði sneri rassinum í þingheim og gekk út, að vonum. Ég ætlaði ekki að taka frekari …

Forseti biður hv. þingmann um að gæta orða sinna svona almennt og yfirleitt.

Já, ég er reiðubúinn til þess, forseti, að gæta orða minna almennt og yfirleitt. Ég ætlaði ekki að hafa frekari orð um fundarstjórn forseta að þessu sinni. Hins vegar urðu orð hæstv. menntamálaráðherra til þess að hjá því verður ekki komist að gera athugasemdir við fundarstjórn forseta í sama dúr og hæstv. menntamálaráðherra og hv. þingflokksformaður Sjálfstæðisflokksins, Arnbjörg Sveinsdóttir, og fara aðeins yfir sögu þessara gagna. Menn minnast þess að í fyrra gerðist mjög svipað. Þá voru það að vísu við þingmenn sem komumst á snoðir um að þessi bréf hefðu verið skrifuð og knúðum fram með nokkru harðfylgi, sem þá þurfti á að halda, með aðstoð tilvitnunar í upplýsingalög, með nokkrum þrótti, fram þau bréf sem þá var um að ræða. Þau komu málinu svo sannarlega við. Upp úr þeim kom m.a. heill þjónustusamningur sem var kynntur með pompi og prakt hér í haust í Efstaleiti. Þegar í fyrra, eftir jól í fyrra, var haldið áfram að fjalla um það frumvarp sem þá var til umræðu, m.a. á grundvelli þeirra gagna sem þá komu fram. Þegar gögnunum var skilað var líka sagt, og sögðu fulltrúar ráðuneytanna, starfsmenn menntamálaráðherra og fjármálaráðherra, að samskiptin við ESA væru nú á lokastigi. Þannig að það þyrfti ekki að bíða eftir fleiri gögnum frá ESA. Það væri helst þetta lokabréf sem nú heitir 17.2-bréfið sem þá var á leiðinni og hefur því miður ekki borist yfir hafið. Bíður sennilega eftir næsta Bakkaskipi. Núna hafa níu bréf komið, þar af fjögur á þessu vori þegar verið var að fjalla um frumvarpið sem átti að samþykkja í lokin. Eftir að það frumvarp kom fram sem við erum núna með hafa komið þrjú bréf sem um það fjalla. Í því eru merkileg ný efnisatriði. Ég viðurkenni fúslega að mörg hin fyrri bréfa fjölluðu um mál sem við höfum þegar rætt. Það sem skiptir mestu máli er að nú er fullyrt aftur að von sé á 17.2-bréfinu. Því lokabréfi sem á að blessa og signa allt málið. Af hverju bíðum við ekki eftir því? Ég tel að forseti þurfi að íhuga það til þess að við þingmenn þurfum ekki að íhuga að hafa umræðuna svo langa að það nái þessu 17.2-bréfi frá Eftirlitsstofnun EFTA til íslenskra stjórnvalda.

Frú forseti. Í þeirri umræðu sem nú fer fram um málsmeðferð og annað slíkt, hvernig þingmenn eru leyndir gögnum og fá ekki gögn, en þess eru ótal dæmi aftur í tímann sem ég ætla ekki að eyða tíma mínum hér í að ræða um, þá kemur ýmislegt upp í hugann og skil ég ekki hvers vegna hæstv. fyrrverandi iðnaðarráðherra kemur upp í huga minn í þeim efnum og líka þegar menn tala um að ráðherrar ættu jafnvel að biðjast afsökunar á slæmum vinnubrögðum þá kemur fyrrverandi hæstv. iðnaðarráðherra líka upp í hugann. En það sem vekur athygli í þeirri umræðu sem nú hefur farið fram er að aðeins einn framsóknarmaður hefur talið sig þurfa að koma og ræða þessi mál. Það er hv. þm. Dagný Jónsdóttir, varaformaður nefndarinnar, úr öðrum stjórnarflokknum, 

Er hv. þingmaður að ræða um fundarstjórn forseta?

Já, ég mun koma að því.

Forseti mun hlýða á mál hans.

Ég þakka fyrir það. Þess vegna hefur ekki komið fram nema þessi gagnrýni frá varaformanni menntamálanefndar, hv. þm. Dagnýju Jónsdóttur, framsóknarkonu, um þetta mál. Framsóknarmenn yfirleitt láta ekki sjá sig nema umræddur hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson, sem  Hv. þm. Guðjón Ólafur Jónsson hlýtur að koma og skýra það út hvers vegna liggur svo mikið á, miðað við það sem við höfum verið að tala um, virðulegi forseti, líka með tilliti til þess að Framsóknarflokkurinn hefur margályktað um það á þingum sínum að það skuli ekki breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag. Hvað hefur breyst, virðulegi forseti, hjá hv. þm. Guðjóni Ólafi Jónssyni sem skrifar hér upp á framhaldsnefndarálitið?  Virðulegi forseti. Ég ætla að ítreka það sem ég sagði. Það hafa komið fram upplýsingar á síðustu dögum úr leyniskjölunum sem gera það að verkum að full ástæða væri til að fara betur í gegnum þetta og ef til vill að bíða eftir því bréfi sem á eftir að koma. En hæstv. menntamálaráðherra sagði okkur frá áðan að eitt bréf í viðbót væri væntanlegt 

Frú forseti. Ég mæli fyrir framhaldsnefndaráliti meiri hluta menntamálanefndar um frumvarp til laga um Ríkisútvarpið ohf. Málið var sent til meðferðar í nefndinni að lokinni 2. umr. samkvæmt samkomulagi þingflokkanna á Alþingi. Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason, skrifstofustjóra í menntamálaráðuneyti, Sigurbjörn Magnússon hrl., Gunnar Björnsson, skrifstofustjóra starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytis, Sigurð Þórðarson og Jón Loft Björnsson frá Ríkisendurskoðun, Ara Edwald, forstjóra 365 miðla, Magnús Ragnarsson frá Skjá einum, Guðmund Gylfa Guðmundsson, framkvæmdastjóra fjármáladeildar Ríkisútvarpsins, Þorstein Þorsteinsson, forstöðumann markaðssviðs Ríkisútvarpsins, Baltasar Kormák frá Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Pál Gunnar Pálsson forstjóra og Guðmund Sigurðsson, aðstoðarforstjóra Samkeppniseftirlitsins, Árna Stefán Jónsson, varaformann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og Halldóru Friðjónsdóttur frá Bandalagi háskólamanna, Áslaugu Björgvinsdóttur, dósent við Háskólann í Reykjavík, Sigurjón Högnason frá ríkisskattstjóra, Ólaf E. Friðriksson, Ingva Má Pálsson frá fjármálaráðuneyti og Jón Vilberg Guðjónsson og Guðmund Árnason ráðuneytisstjóra frá menntamálaráðuneyti. Það er töluverður fjöldi gesta sem nefndin hefur kallað á sinn fund núna í þessari fundahrinu sem hefur staðið frá því þing fór heim í desember og til dagsins í dag eða fram á síðasta föstudag. Nefndin hefur haldið alls 16 fundi um málið á þessu löggjafarþingi og fengið á sinn fund 50 gesti, suma tvisvar eða allt upp í þrisvar, jafnvel fjórum sinnum til að svara spurningum nefndarmanna sem hafa verið margar og efnismiklar. Við erum að ræða málefni Ríkisútvarpsins þriðja árið í röð og eins og ég gat um áðan hefur verið fjallað um málið í tæplega 74 klukkustundir í þingsalnum. Haldnir hafa verið 39 fundir og 150 gestir fengnir á þá fundi sem ég tel vera vandaðri, efnismeiri og tímafrekari umfjöllun um eitt þingmál en þekkst hefur á þessu kjörtímabili. Ég leyfi mér líka að halda því fram að fara þurfi langt aftur til að finna aðra eins meðferð á sambærilegu máli. En ég fullyrði að á þessu kjörtímabili hafi ekkert mál fengið jafnmikla og vandaða yfirferð og þetta frumvarp. Með frumvarpinu er eins og kunnugt er lagt til að ríkisstofnunin Ríkisútvarpið verði lögð niður og að opinbert hlutafélag verði stofnað um rekstur hennar. Frumvarp um Ríkisútvarpið er nú til umfjöllunar í þriðja sinn eins og ég gat um áðan og var frumvarpið fyrst lagt fram á 131. löggjafarþingi. Ég vil áður en lengra er haldið þakka nefndarmönnum fyrir samstarfið í nefndinni sem hefur verið að mínu mati býsna gott og þó að það hafi hvesst á stundum milli manna hygg ég að nefndarvinnan hafi tekist býsna vel og færi ég nefndarmönnum þakkir mínar fyrir samstarfið enda sjáum við nú fram á að þessu máli ljúki í umræðum á þingi og verði brátt að lögum frá Alþingi. Meiri hlutinn leggur til tvenns konar breytingar á frumvarpinu. Í fyrsta lagi er lagt til að ákvæði 98. gr. tekjuskattslaga, nr. 90/2003, gildi um nefskattinn. Í greininni er m.a. kveðið á um skyldur skattstjóra til að tilkynna álagningu opinberra gjalda og auglýsa lok álagningar en slík auglýsing markar upphaf kærufrests. Með breytingunni er tryggt að málsmeðferðarreglur tekjuskattslaga gildi um nefskattinn og er orðalag hennar í samræmi við 3. mgr. 10. gr. laga, nr. 125/1999, um málefni aldraðra sem er fyrirmynd ákvæðisins. Í öðru lagi leggur meiri hlutinn til breytingu á ákvæðum frumvarpsins sem fjalla um niðurfellingu laga nr. 122/2000, um Ríkisútvarpið. Meiri hlutinn leggur til að lög um Ríkisútvarpið falli brott 1. apríl 2007 í stað 1. febrúar 2007. Með þeim breytingum er nægur tími tryggður fyrir Alþingi til að kjósa menn til setu í stjórn, halda stofnfund og að lokum skrá opinbera hlutafélagið formlega. En þessar breytingar helgast náttúrlega af því að málinu var frestað í desembermánuði síðastliðnum og þegar af þeirri ástæðu þurfti að grípa til þeirra aðgerða sem fram koma á sérstöku þingskjali með breytingartillögum, þ.e. að fresta þessum dagsetningum frá því sem áður var. Frú forseti. Meiri hlutinn leggur til að frumvarpið verði samþykkt með framangreindum breytingum sem gerð er tillaga um á sérstöku þingskjali eins og ég vék að. Undir framhaldsnefndarálitið rita ásamt þeim sem hér stendur hv. þm. Sigurrós Þorgrímsdóttir, Guðjón Ólafur Jónsson, Gunnar Örlygsson og Sæunn Stefánsdóttir.

Frú forseti. Ég tek undir það með hv. formanni menntamálanefndar að frumvarpið hefur fengið mikla umræðu og margir gestir verið kallaðir til en samt hafa engar breytingar verið gerðar á frumvarpinu til að draga úr óvissu um réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins. Við höfum á undanförnum vikum verið vitni að deilu um óljós réttindi og kjör starfsmanna vegna hlutafélagavæðingar ríkisstofnana og má þar nefna t.d. Flugstoðir ohf. og Matís ohf. Þess vegna vil ég fá að spyrja hv. formann menntamálanefndar: Telur hann að réttindi og kjör starfsmanna Ríkisútvarpsins skerðist ekki ef þetta frumvarp, Ríkisútvarpið ohf., verður að lögum?

Frú forseti. Til þess að svara spurningunni vil ég segja að ég tel að réttindi starfsmanna séu ekki skert með frumvarpinu og ég tel að í því sé þeim ríkisstarfsmönnum sem starfa á Ríkisútvarpinu tryggð þau sömu réttindi og ríkisstarfsmönnum hjá öðrum stofnunum sem breytt hefur verið í hlutafélag hafa verið tryggð. Starfsmenn Ríkisútvarpsins fá því hin sömu réttindi og aðrir ríkisstarfsmenn. En úr því að hv. þingmaður nefndi þann ágreining sem upp hefur komið og reyndar verið leiddur í jörð upp á síðkastið, þ.e. út af málefnum Flugstoða, þá er ekki óeðlilegt að sú spurning komi fram en ég vil þó taka fram að Gunnar Björnsson, sem er starfsmannastjóri starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, fór yfir það með okkur í nefndinni að réttarstaða þeirra starfsmanna er önnur hvað varðar lífeyrisréttindi heldur en starfsmanna Ríkisútvarpsins vegna þess að þeir áttu ekki aðild að heildarsamtökum launþega sem breytti afstöðu þeirra gagnvart þeim réttindum sem Lífeyrissjóður starfsmanna ríkisins og samþykktir hans kveða á um.

Frú forseti. Ég þakka ágætt svar. En eftir sem áður er ég efins og sérstaklega í ljósi þeirra álita sem hafa komið frá þeim mörgu hagsmunasamtökum starfsmanna sem hafa borist menntamálanefnd. En ég tel rétt að spyrja jafnframt um nýráðna starfsmenn. Hvað með réttindi og kjör nýráðinna starfsmanna, þ.e. þeirra sem eru ráðnir eftir að þetta lagafrumvarp verður samþykkt, þ.e. ef það verður samþykkt?

Frú forseti. Hér var spurt um réttarstöðu nýráðinna starfsmanna. Því er til að svara að þeir starfsmenn sem munu í framtíðinni ráða sig til starfa hjá Ríkisútvarpinu ohf. munu gera það á sínum forsendum. Meiri hlutinn hefur aldrei við meðferð þessa máls ætlað sér að lögfesta einhver ráðningarkjör þeirra í lögum og svipta framtíðarstarfsmenn Ríkisútvarpsins því samningsfrelsi sem þeir eiga að njóta. Þess vegna munu þeir semja um kjör sín eins og gengur og gerist þegar fólk hefur störf hjá nýju félagi. Við ætlum ekki að fara að blanda okkur í það, stjórnarmeirihlutinn, um hvað er samið. Það er líka eðlilegt að minnast á, úr því að ég veit að hv. þingmaður var að hugsa það, að auðvitað munu þeir starfsmenn sem aldrei hafa starfað hjá Ríkisútvarpinu ekki njóta sömu réttinda og þeir sem hafa áunnið sér einhver réttindi á mörgum árum eða áratugum.

Virðulegi forseti. Nú er það alkunna að mjög háværar raddir hafa verið um það innan Sjálfstæðisflokksins um árabil að það beri að einkavæða Ríkisútvarpið. Nokkrir af öflugustu þingmönnum flokksins hafa flutt um það þingmál og meðal þeirra er, held ég, örugglega hv. formaður menntamálanefndar, Sigurður Kári Kristjánsson. Engin ástæða er til að ætla að þessir ágætu frjálshyggjumenn yst af hægri kanti Sjálfstæðisflokksins hafi í neinu hvikað frá þeirri skoðun sinni. Því vildi ég spyrja hv. nefndarformann hvort hann telji að hlutafélagið greiði leið að einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Verður auðveldara að einkavæða Ríkisútvarpið eftir að því hefur verið breytt í hlutafélag, gangi þessi lög eftir? En hv. þingmaður er aðili að báðum þessum þingmálum, um söluna annars vegar og þessa skrýtnu ríkisvæðingu hins vegar.

Frú forseti. Ég vil byrja á að vekja athygli manna á því að mér finnst eins og þessum spurningum hafi einhvern tíma áður verið varpað fram til mín í umræðu um Ríkisútvarpið. Þær eru með öðrum orðum ekki nýjar af nálinni og ég gæti svo sem bent hv. þingmanni á að lesa gamlar ræður mínar eða gömul svör mín við spurningum. Spurt er um einkavæðingu Ríkisútvarpsins og spurt hvort sú leið sem hér sé farin geri einkavæðingu Ríkisútvarpsins auðveldari. Ég held að svarið við þeirri spurningu sé að hvorki þessi breyting né einhver önnur skipti einhverju þar um. Það þyrfti alltaf lagabreytingu til að einkavæða Ríkisútvarpið, það skipti engu máli hvort það yrði gert að sjálfseignarstofnun eða hlutafélagi eða einhvers konar öðruvísi fyrirtæki. Það þyrfti alltaf að koma til sama lagasetningin hvort sem um væri að ræða hlutafélag, opinbert hlutafélag eða sjálfseignarstofnun.

Frú forseti. Þetta er vandræðamál hjá Sjálfstæðisflokknum. Þeir vilja annars vegar selja og hins vegar halda sömu þingmenn því fram að ekki eigi að selja. Hv. þingmaður segir að hægt verði að selja hvort sem fyrirtækinu verði breytt í hlutafélag eða ekki, hvort sem Ríkisútvarpið er sjálfseignarstofnun, stofnun eins og hún er í dag eða opinbert hlutafélag. Þá blasir næsta spurning við: Telur hv. formaður menntamálanefndar eðlilegt að næsta skref í umbreytingum á Ríkisútvarpinu sé að það verði einkavætt og selt? Telur hv. nefndarformaðurinn að Ríkisútvarpinu eigi að koma úr eigu almennings á hinn almenna markað, að það eigi að selja það og einkavæða eða ekki? Hv. þingmaður hefur ásamt félögum sínum flutt slíkt þingmál á þessu kjörtímabili og berst fyrir þessu máli núna.

Frú forseti. Hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson sagði að þetta mál væri vandræðamál fyrir okkur í Sjálfstæðisflokknum. Auðvitað er það ekki svo. Þetta er ekkert vandræðamál. Við erum að leggja það fram í þriðja skiptið og höfum staðið einhuga á bak við það. Það sem er kannski vandræðalegt í málinu er skilningur þingmanna Samfylkingarinnar á þessum málum. Ég man eftir því, frú forseti, þegar hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson skrifaði á heimasíðu sína að með þessum breytingum yrði Ríkisútvarpið ríkisvætt. Ég held að það hafi verið sama dag og hv. þm. Össur Skarphéðinsson skrifaði á heimasíðu sinni að um einkavæðingu væri að ræða. Þannig að þótt sjaldan slitni á milli þeirra fóstbræðra, hv. þingmanna tveggja, virðast þeir ekki líta silfrið sömu augum. Það er auðvitað hægt að selja allt, hv. þingmaður. Það þarf að gera með lagasetningu. Það stendur 

Forseti. Það er greinilega töluvert dregið af hv. formanni menntamálanefndar. Ég veigra mér jafnvel við að spyrja hann erfiðra spurninga. Einu atriði hefur hv. þingmaður alltaf vikist undan að ræða, líka innan nefndarinnar þegar ég sat þar, þ.e. samkeppnishliðina. Ég óttast að þetta frumvarp brjóti í bága við Evrópureglur á sviði samkeppnisréttar og muni leiða til þess að Ríkisútvarpið þurfi að sæta fébótaábyrgð í framtíðinni og að lokum verði verulega þrengt að möguleikum þess til að afla sér auglýsingatekna. Mig langar til að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála fyrrverandi forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins sem sagði í gær í Fréttablaðinu, með leyfi forseta: „Kröfum samkeppnislaga og skuldbindinga gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu hefur því ekki verið svarað með fullnægjandi hætti.“ - Er hann sammála því? Af hverju telur hv. þingmaður að þetta sé undanþegið samkeppnisreglum Evrópuréttarins?

Frú forseti. Ég verð að byrja á að gera athugasemd við að ég hafi vikið mér undan því að ræða samkeppnisþátt þessa máls. Við höfum lagt okkur fram við að kalla til fulltrúa frá Samkeppniseftirliti og sérfræðinga á sviði Evrópuréttar til að fjalla um evrópskan samkeppnisrétt. Ég bið hv. þingmann, sem hefur ekki setið alla nefndarfundi, né að hann viti upp á hár hvað fór þar fram og reynt var að gera í málsmeðferðinni, að hafa rétt eftir en slá ekki fram fullyrðingum sem standast ekki skoðun. Hann spyr hvort ég sé sammála sjónarmiðum fyrrum formanns Sjálfstæðisflokksins sem fram koma í leiðara Fréttablaðsins. Nei, ég er það ekki. Ég tel að við séum á þurru landi hvað varðar samkeppnisreglur Evrópusambandsins og tel að við höfum fengið staðfestingar frá ESA um að svo sé. Enn fremur tel ég að við séum líka á þurru landi hvað varðar reglur 

Frú forseti. Þetta er lykilatriði sem hv. þingmaður hefði að sjálfsögðu átt að taka á í framsöguræðu sinni en hann var þar eins og hvolpur af sundi dreginn og hafði ekki þrek til þess. Þetta er lykilatriði. Hv. þingmaður sagði í nefndinni, þar sem ég sat á þeim tíma, að Ríkisútvarpið yrði samkvæmt þessum lögum undanþegið samkeppnisreglum vegna þess að hér væri um sérlög að ræða. Jafnframt var í umræðunni vísað til þeirrar staðreyndar að slíkt gilti t.d. um búvörulög sem væru undanþegin samkeppnisréttinum. Frú forseti. Á þessu er sá reginmunur að landbúnaður er undanþeginn skuldbindingum EES. Það er útvarpsrekstur ekki. Í búvörulögunum er pósitíft ákvæði um undanþágu. Ég spyr hv. þingmann: Af hverju er það ekki í þessum lögum? Hvað veldur því? Teldi hv. þingmaður ekki betra fyrir málstað hans að hafa a.m.k. það vað fyrir neðan veikburða fætur sína í málinu?

Frú forseti. Fætur mínir eru ekki veikburða í þessu máli og ekki heldur undirstöður málsins sjálfs hvað varðar samkeppnishliðina. Ég held að hv. þingmaður verði að skoða gögnin og málið betur en fram kom í þessu andsvari. Hann blandar annars vegar saman íslenskum samkeppnislögum og hins vegar ríkisstyrkjareglum Evrópusambandsins. Það er ljóst, sem kom fram hjá Páli Gunnari Pálssyni, forstjóra Samkeppniseftirlitsins, að við aðstæður eins og þessar ætti löggjafinn alltaf síðasta orðið. Sérlög, í þessu tilviki þetta frumvarp, ganga framar almennum lögum. Þetta er alveg ljóst og kom líka fram í fjölmiðlum. Það er alveg ljóst. Ég spurði forstjórann, og það væri ágætt að fá sjónarmið hv. þm. Össurar Skarphéðinssonar til þess, hvort núverandi lagaumhverfi Ríkisútvarpsins bryti gegn markmiðum samkeppnislaga. Ég spurði hvort það gæti verið. Svarið við því var auðvitað já. Auðvitað er það þannig.  
            

Hæstv. forseti. Hv. formaður menntamálanefndar segir að stjórnarmeirihlutinn vilji ekki blanda sér í samningamál og ekki svipta starfsmenn, eða framtíðarstarfsmenn Ríkisútvarpsins, samningsrétti. Þetta eru furðulegir útúrsnúningar og skilaboð til fólks sem núna stendur frammi fyrir því í stofnunum eins og Matís ohf. þar sem stjórnin neitar að ræða við stéttarfélögin og fólki er gert að skrifa undir einstaklingsbundna ráðningarsamninga sem það fær jafnvel ekki að sjá og stéttarfélögin fá ekki að sjá. Þetta er framkoman og stéttarfélög og starfsfólk vilja fyrirbyggja svona framkomu. Þess vegna hefur spurningum verið beint til stjórnenda, til hæstv. ráðherra, menntamálanefndar og meiri hlutans þar. Útvarpsstjóri hefur lýst því yfir gagnvart starfsmönnum að réttindin verði ekki skert að undanskildum biðlaunaákvæðum sem verði háð sólarlagi. Að öðru leyti haldist réttindin. 

Frú forseti. Ég get ekki svarað fyrir það sem stjórnendur Matíss ohf. hafa sagt við starfsmenn sína. Þeir verða að standa reikningsskil orða sinna sjálfir, enda ummæli þeirra ekki frá mér komin. Ég er ekki í neinni stöðu til að ræða þau. Hér kristallast greinilega munurinn á hugmyndafræðinni sem hv. þm. Ögmundur Jónasson aðhyllist og ég hins vegar. Það er greinilegt að hv. þm. Ögmundur Jónasson sættir sig ekki við að ný samningalota taki við þegar núverandi kjarasamningar renna út heldur telur hann sig vera í þeirri stöðu gagnvart fólkinu í landinu að semja fyrir fram með lagasetningu um kjör þess á Alþingi. Ég segi nei. Við tökum ekki þátt í slíku ofbeldi, að fara að setja í lög og taka ákvarðanir fyrir hönd launþega, framtíðarstarfsmanna Ríkisútvarpsins, 

Hæstv. forseti. Forsvarsmenn Matíss ohf. verða sjálfir að standa skil sinna orða, segir hv. þingmaður. Þetta er mergurinn málsins. Þegar stofnun hefur verið tekin undan forræði stjórnvalda, undan stjórnsýslulögum, er það ekki á valdi okkar að ræða um hana í þessum sal. Við getum ekki krafist eins eða neins af þessum aðilum sem við þó getum gagnvart forsvarsmönnum Ríkisútvarpsins og þeim sem fara með vald yfir þeirri stofnun, stjórnvöldum hverju sinni, vegna þess að þar er opinber stofnun. Hún heyrir undir Alþingi beint. Það er mergurinn málsins og á að gilda um starfsemi sem er fjármögnuð með almannafé, skattfé almennings. Það er fullkomlega óeðlilegt að taka slíka starfsemi undan forræði Alþingis. Að við viljum hafa vit fyrir fólkinu, sagði hv. þingmaður. Málið er að við stöndum frammi fyrir þeirri spurningu hvort félagslegur réttur verði yfirleitt virtur og á hvaða forsendum það verði gert. Þegar ég spyr hvort stjórnvöld muni beita sér fyrir því að 

Frú forseti. Við hv. þingmaður erum einfaldlega ósammála. Ég tel eðlilegt að þegar þessir kjarasamningar renna út, árið 2008 hygg ég, taki við samningar hjá starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Ég ætla ekki að blanda mér í það. Hv. þm. Ögmundur Jónasson vill hins vegar gera það. Hann talar um mikilvægi þess að félagslegur réttur fólks sé virtur en persónubundinn samningsrétt þess á líka að virða. Það verður gert. Þetta frumvarp tryggir þau réttindi sem ríkisstarfsmenn hafa fengið við breytingu á ríkisstofnunum í hlutafélög.

Tryggir þau tímabundið.

Ríkisstarfsmönnum á Ríkisútvarpinu er tryggður sami réttur og hjá öðrum stofnunum. Við hljótum að þurfa að fá svör við því, frú forseti, hvort hv. þm. Ögmundur Jónasson telji að ríkisstarfsmenn á Ríkisútvarpinu 

Frú forseti. Ég get ekki annað en komið hingað til að gera athugasemdir við það hvernig þessari umræðu vindur fram. Ég veit að hæstv. forseti getur ekki með valdi knúið þingmenn sem hér eru í forsvari fyrir ríkisstjórnina til svara. Það er hins vegar ljóst að á síðustu vikum og dögum hefur kastljósið beinst sérstaklega að tilteknum þætti þeirra mála sem við ræðum, þ.e. samkeppnisþættinum. Ég átti von á því að þær ávirðingar sem hafa verið bornar fram, m.a. af fyrrverandi forsætisráðherra, á hendur þeim sem hafa verkstjórnina í þessu máli yrði svarað í framsögu hv. formanns menntamálanefndar. En það var svo af honum dregið að um það var ekkert fjallað í ótrúlega snautlegri framsögu hans. Af þeim sökum notfærði ég mér rétt minn til að koma upp undir liðnum andsvör. Ég spurði hann út í þessi atriði. Gott og vel. Ég skil að hv. þingmaður hafi ekki mikið tóm til að svara svo flóknum þætti sem hann átti auðvitað að sjá sóma sinn í að reifa í framsögu sinni, ef eitthvert vit hefði verið í henni. Þess vegna kom ég fram með eina lykilspurningu. Hún er einföld, þ.e. þessi: Af því að stjórnarliðið hefur vísað til fordæmisins af búvörulögunum, þar sem er pósitíft ákvæði sem undanþiggur þær greinar sem þau lög fjalla um frá samkeppnislögum, hvers vegna er það ekki svo í þessu frumvarpi? Ég spurði þessarar spurningar líka í nefndinni og fékk ekki svör. Nú spyr ég formann nefndarinnar og hann kemur og talar út og suður. Þetta er bein og málefnaleg spurning og henni er ekki svarað.

Jú, jú.

Ég vek sérstaka eftirtekt á þessu. Það hjálpar ekki þessari umræðu þegar sá sem hefur ábyrgð á henni af hálfu stjórnarliðsins víkst undan því að svara spurningum um lykilatriði.

Frú forseti. Það er rétt að hæstv. forseti getur ekki ráðið því hvað þingmenn segja í ræðustólnum. Því var hér haldið fram að framsöguræða mín hefði verið þess eðlis að ég hefði ekki svarað lykilspurningum og væri svo máttfarinn í þessu máli að ég stæði varla í lappirnar. Ég segi á móti, frú forseti, að hv. þm. Össur Skarphéðinsson hljómar eins og rispuð plata. Það eru alltaf sömu, gömlu lummurnar sem koma frá þessum hv. þingmanni hér í ræðustóli hins háa Alþingis í þessu máli, aftur og aftur. Við meðferð þessa máls höfum við fengið, og ég fór yfir það, Pál Gunnar Pálsson og Guðmund Sigurðsson  Frú forseti. Hafi ég ekki svarað spurningunni, sem ég svaraði reyndar neitandi áðan, segi ég, frú forseti: Við í stjórnarmeirihlutanum teljum okkur vera á þurru landi 

Þú veist nú betur.

Yfir þetta er farið í greinargerð með frumvarpinu. Þetta hefur verið farið yfir áður í nefndarálitum og þetta hefur komið fram í umræðum í nefndinni, t.d. í samtölum okkar og samræðum við Pál Gunnar Pálsson, hvað varðar íslenska samkeppnisréttinn. Hvað varðar ummæli Ólafs E. Friðrikssonar varðandi Evrópuréttinn skrifaði hann lokaritgerð í lögfræði við Háskólann í Reykjavík einmitt um þessi mál, evrópskan samkeppnisrétt á sviði fjölmiðlunar. Þegar menn koma hér upp, frú forseti, og halda því fram að þetta hafi ekki verið rætt í nefndinni eru þeir annaðhvort að segja vísvitandi rangt frá eða hafa ekki fengið upplýsingar frá samflokksmönnum sínum sem hafa þó sótt fundi í nefndinni til að ræða sérstaklega þessi atriði. Ég vona að með þessari ræðu minni sé hv. þm. Össur Skarphéðinsson, 1. þm. Reykv. n., orðinn fróðari um 

Forseti á mjög erfitt með að átta sig á að nokkur hlutur í ræðum þingmanna snúi að fundarstjórn forseta. Þær hafa verið um framvindu mála í menntamálanefnd og þær umræður er vissulega hægt að taka í umræðunni sjálfri.

Frú forseti. Ég var að benda hér á, eins og þingheimur veit, að umræða af þessu tagi gengur út á það að menn bera fram rök og mótrök. Ég var að benda á það, frú forseti, að ég hefði komið hér með spurningu sem spratt af því að mál sem hefur verið mest í umræðum síðustu dægur og vikur, sem varðar það þingmál sem hér er undir, var ekki reifað í framsögunni. Það verður að sjálfsögðu, frú forseti, til að tefja þessa umræðu, gera hana lengri vegna þess að við þurfum að fá þessi svör frá hv. þingmanni. Af þessum orsökum notfærði ég mér minn þinglega rétt til að koma hér fram með eina tiltekna spurningu sem ég spurði sjálfur þennan formann í nefndinni þegar þeir Páll Gunnar Pálsson og Guðmundur Sigurðsson komu til fundar við nefndina. Ég fékk ekki svör þá. Þá vísaði hv. þingmaður til þess sem hann kallaði fordæmi af búvörulögunum. Ef ég fæ ekki svör í nefndinni, frú forseti, spyr ég úr ræðustóli. Sá maður sem spurningu minni er varpað til er sá sem ber ábyrgð á för málsins hér í gegnum þessa umræðu. Það kemur í ljós að hann annaðhvort vill ekki svara mér eða treystir sér ekki til þess af því að hann hefur ekki rök eða einfaldlega veit ekki um málið. Það er rangt hjá hv. þingmanni að ég hafi haldið því fram að málið hafi ekki verið rætt í nefndinni. En það er alveg ljóst að hann og hæstv. ráðherra hafa annaðhvort ekki hundsvit á þessum lögfræðilega þætti málsins eða þau hafa svo vondan málstað, eins og kemur fram í grein fyrrverandi formanns Sjálfstæðisflokksins, að þau vilja ekki ræða hann. Þar er það borið á hæstv. ráðherra, frú forseti, að hann hafi annaðhvort fengið óheiðarlega ráðgjöf frá sínu fólki í ráðuneytinu eða hann sé vísvitandi að skjóta sér undan umræðunni. Þetta er hins vegar lykilatriði í þessu máli og við þurfum að fá umræðu um það hér. Ég spyr frú forseta hvernig í ósköpunum við eigum að geta fengið svarið ef hv. formaður menntamálanefndar leggur á flótta eins og hræddur sveinstauli í hvert skipti sem þetta mál er tekið upp. Hann kom hér áðan, og hvað gerði hann? Hann reifaði það hverjir hefðu komið til fundar við nefndina og hversu oft það hefði verið rætt en hann gat ekki um niðurstöðu. Hefði verið einhver rökræn niðurstaða hefði hana átt að vera að finna í nefndarálitinu. En hana er ekki að finna þar. Það er þess vegna, frú forseti, sem ég kem hér upp til að benda á þá augljósu staðreynd að fyrst við getum ekki dregið einu sinni með glóandi töngum út úr hv. formanni menntamálanefndar svar við þessu verður það ekki til að greiða för þessa máls í gegnum þingið. Auðvitað er það svo að ekki hætti ég fyrr en hv. þingmaður er búinn að gefa svör við þessu eða upplýsa um fáfræði sína um málið. Ekki væni ég hann um óheiðarleika. Ég þekki hann að því að vera ærlegur og góður þingmaður. 
            

Hæstv. forseti. Ég lýsi óánægju minni með framvindu þessarar umræðu. Hér hafa komið fram mjög alvarlegar ásakanir í þinginu um vinnubrögð ríkisstjórnarinnar, um vinnubrögð hæstv. menntamálaráðherra. Hér hefur verið upplýst að mikilvægum gögnum sem snúa að þessu máli hefur verið haldið leyndum fyrir þinginu, fyrir menntamálanefnd þingsins. Fulltrúar stjórnarmeirihlutans í nefndinni hafa tekið undir að hér sé um alvarlega brotalöm að ræða. Það hefur einnig komið fram að fyrir lágu spurningar, fyrirspurnir frá Eftirlitsstofnun EFTA, ESA, frá 24. nóvember sem var ósvarað þegar ríkisstjórnin ætlaði að knýja málið í gegnum þingið fyrir jólahlé í desembermánuði. Við fáum engar upplýsingar um það af hálfu menntamálaráðherra eða frá formanni menntamálanefndar þingsins hverju þetta sæti og hvort þau hefðu virkilega verið tilbúin að samþykkja frumvarpið áður en þessi gögn lágu fyrir. Er það virkilega svo? Ég veit að formanni menntamálanefndar var hreinlega ekki kunnugt um þetta mál. Mér léki forvitni á að vita hvort hann hefði verið reiðubúinn til að samþykkja málið ef hann hefði vitað um þessa málavöxtu. Ég geri ráð fyrir að hæstv. menntamálaráðherra hafi vitað um málið. Síðan er hitt að hér hafa komið fram á opinberum vettvangi mjög misvísandi upplýsingar og staðhæfingar gagnvart starfsmönnum Ríkisútvarpsins. Annars vegar er þeim sagt innan veggja þeirrar stofnunar að réttindi þeirra verði í engu skert en það er ósagt látið hvað gerist eftir að kjarasamningar renna út. Nú heyrum við það frá formanni menntamálanefndar Alþingis að hreinlega sé ekkert vitað um það hvort yfirleitt verði samið við stéttarfélög í Ríkisútvarpinu. Honum virðist meira umhugað um að virða hinn einstaklingsbundna rétt. Hver er andhverfan við það? Það er væntanlega hinn félagslegi réttur. Það er aðkoma stéttarfélaga að kjarasamningum. Þetta finnst mér alvarleg tíðindi. Við hinu fáum við aldrei nein svör, hvað verði um réttarstöðu og samningsstöðu nýráðinna starfsmanna. Hitt er náttúrlega alltaf jafnhlægilegt, að verstu málin sem hafa komist inn í þingið hafa kallað á flesta fundina. Aðstandendur þeirra hafa yfirleitt stært sig af því að hafa haldið marga fundi og fengið marga gesti á þá. Hver var afstaða þessara gesta? Er ekki staðreyndin sú að meiri hlutinn var andvígur 

Frú forseti. Ég get svo sem skilið það að hæstv. forseti sé í erfiðri stöðu þegar hingað koma þingmenn eins og hv. þm. Össur Skarphéðinsson  Ég benti hv. þingmanni, sem baðar hér út öngunum alveg trítilóður, á það að ég á síðari ræðu mína eftir. Það skyldi þó ekki vera að ég mundi fara yfir þessi mál úr því að eftir því var sérstaklega óskað af hálfu hv. þingmanns. Ég bendi honum hins vegar á  Niðurstaðan er sú að af hálfu meiri hlutans er enginn ágreiningur um það að þetta frumvarp haldi vatni og vel það gagnvart Evrópuréttinum. Yfir það fór Ólafur E. Friðriksson svo að dæmi sé tekið. Ég veit að hv. þm. Mörður Árnason getur vitnað um það að Ólafur E. Friðriksson taldi að þetta frumvarp stæðist samkeppnisreglur Evrópusambandsins og vísaði sérstaklega til þess að þjónustusamningurinn væri forsenda þess að frumvarpið stæðist ríkisstyrkjaregluna. Þetta var allt saman rétt og ég ætla ekki að gera ágreining við sérfróðan mann um niðurstöður hans sem miklar rannsóknir liggja að baki. Svona er þetta og þrátt fyrir að hv. þm. Össur Skarphéðinsson sakni þess að ég fjalli um einhver sérstök efnisatriði málsins í ræðu minni bendi ég honum á að hann ákveður ekki hvað ég segi hér í mínum ræðum, frú forseti. Ég sem mínar ræður sjálfur og þær verða ekki ritskoðaðar af hv. þm. Össuri Skarphéðinssyni þrátt fyrir að hann sé fyrsti þingmaður þess kjördæmis sem ég kem úr. Hv. þm. Ögmundur Jónasson velti fyrir sér hvort ég hefði verið tilbúinn og treyst mér til að samþykkja frumvarpið út úr nefndinni án þess að þessi gögn lægju fyrir. Eftir að hafa lesið þessi gögn og kynnt mér þau get ég svarað að það hefði ég gert enda leiddi framlagning þessara gagna ekki til neinna breytinga af hálfu meiri hlutans á frumvarpinu.  
            

Forseti. Þetta er í raun sjöunda umræða um þetta mál, ein var háð á þarsíðasta þingi og síðan datt málið milli þils og veggjar af ástæðum sem menn vissu kannski ekki mikið um þá en munu hafa verið athugasemdir frá hinni frægu Eftirlitsstofnun EFTA. Á síðasta þingi voru hafðar þrjár umræður um málið en þeirri þriðju slitið í miðjum klíðum. Það kunna að hafa verið svipuð rök fyrir því en þó olli e.t.v. meiru um það að foringi stjórnarliðsins þá var orðinn nokkuð móður á ferli sínum og þurfti að losna og frumvarpið um Ríkisútvarpið hf. var þá ekki talið nógu merkilegt til að hindra þann mikla atburð. Síðan er þetta þriðja umræðan núna í vetur eftir hrakfarir málsins fyrir jól. Miðað við þetta, miðað við gögn þau sem fram hafa komið í málinu, miðað við vinnubrögð menntamálaráðherra og starfsmanna hennar í ráðuneytinu sem m.a. var rætt um áðan, miðað við gang mála í menntamálanefnd, þaðan sem málið hefur verið tekið fimm sinnum gegn atkvæðum stjórnarandstöðuþingmanna af því að í hvert af þeim fimm skiptum var um það að ræða að málið hafði aldrei verið klárað, hafði aldrei verið sinnt af þeirri athugunar-, umræðu- og rannsóknarskyldu sem sett er á nefndirnar - þegar þetta er allt haft í huga er eins og einhver þjóðsagnaleg ógæfa hvíli yfir þessu máli öllu. Að því leytinu til gengur maður kannski ekki alveg nægilega glaður til þessa leiks. Við höfum í þessum sex umræðum lýst skoðunum okkar á frumvörpunum, lýst skoðunum okkar á Ríkisútvarpinu og fjölmiðlavettvangi og farið mikinn. Stundum hefur forseta fundist að við færum fullmikinn og kvartað hefur verið yfir því af hálfu stjórnarliða og hæstv. menntamálaráðherra að hér sé talað of mikið en stjórnarliðar hafa hins vegar lagt lítið til mála. Þeir hafa haldið stuttar ræður, innihaldslitlar ræður, efnistómar ræður sumar  Stundum minnir þetta ferli hjá stjórnarliðum nánast á sjúklega þráhyggju, þetta er pólitísk þráhyggja, einhver særður metnaður sem stendur þarna að baki og greinilega einhvers konar viðkvæmt samband milli stjórnarflokkanna og einstaklinganna innan þeirra sem kemur í veg fyrir að þeir hreinlega hætti þessu. Við höldum að fram undan sé slys, fram undan sé slys ef þetta frumvarp verður að lögum um starfsemi Ríkisútvarpsins, slys í íslenskri pólitík og íslensku þjóðlífi. Við vitum ekki enn þá hversu alvarlegt það verður vegna þess að hversu sem hátta mun til með lög og hvað sem þau eru merkileg veldur mestu hver á heldur. Það skiptir máli hverjir eru í forsvari hjá Ríkisútvarpinu, skiptir máli hverjir þar eru í stjórn, skiptir máli hvaða ríkisstjórn er að völdum, skiptir máli hvaða menntamálaráðherra situr á stóli, en þetta slys gæti orðið býsna alvarlegt. Það sem ég ætla mér að gera í upphafi umræðunnar er að sýna það sem við höfum svo sem áður sagt að þetta slys er ekki óhjákvæmilegt, hægt er að komast hjá þessu slysi. Það eru til aðrar leiðir. Það er svo sérkennilegt núna í þessari umræðu að fram eru komin tvö framhaldsnefndarálit og ég hyggst gera grein fyrir öðru þeirra, en hið fyrra fékk kynningu sína áðan. Það var lesið upp. Það er satt að segja þannig að efnisatriði þess kæmust fyrir í tiltölulega stuttu sms-skeyti. Þó að helmingur framhaldsnefndarálitsins fjalli um hverjir hafi komið fyrir nefndina og helmingur ræðu formanns menntamálanefndar hafi fjallað um hvað margir fundir voru haldnir er eins og ekkert hafi gerst, enginn árangur hafi orðið af því nefndarstarfi. Í nefndarálitinu er talið upp að nefndin hafi ,,fjallað um málið og fengið á sinn fund Val Árnason, skrifstofustjóra í menntamálaráðuneyti, Sigurbjörn Magnússon hrl., Gunnar Björnsson, skrifstofustjóra starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytis, Sigurð Þórðarson og Jón Loft Björnsson frá Ríkisendurskoðun, Ara Edwald, forstjóra 365 miðla, Magnús Ragnarsson frá Skjá einum, Guðmund Gylfa Guðmundsson, framkvæmdastjóra fjármáladeildar Ríkisútvarpsins, Þorstein Þorsteinsson, forstöðumann markaðssviðs Ríkisútvarpsins, Baltasar Kormák frá Sambandi íslenskra kvikmyndaframleiðenda, Pál Gunnar Pálsson forstjóra og Guðmund Sigurðsson, aðstoðarforstjóra Samkeppniseftirlitsins, Árna Stefán Jónsson, varaformann Bandalags starfsmanna ríkis og bæja, og Halldóru Friðjónsdóttur frá Bandalagi háskólamanna, Áslaugu Björgvinsdóttur, dósent við Háskólann í Reykjavík, Sigurjón Högnason frá ríkisskattstjóra, Ólaf E. Friðriksson, Ingva Má Pálsson frá fjármálaráðuneyti og Jón Vilberg Guðjónsson og Guðmund Árnason, ráðuneytisstjóra frá menntamálaráðuneyti“. Næsti efnislegi punkturinn er sá að meiri hlutinn leggi til tvenns konar breytingar á frumvarpinu, væntanlega eftir alla þessa yfirferð. Í öðru lagi er um að ræða breytingu á tilvísun í 98. gr. tekjuskattslaga sem var vitlaus og er búin að vera það í þrjú ár. Það er auðvitað okkur að kenna í menntamálanefnd, þó held ég ekki beinlínis við okkur að sakast vegna þess að þegar um svona frumvörp er að ræða treystir maður embættismönnum menntamálaráðherra til þess að hafa þetta rétt. Það var Sigurjón Högnason hjá ríkisskattstjóra sem bar þau boð frá starfsmönnum þar að hér væri vitlaust vísað þannig að meiri hlutinn leggur það til að vísað sé rétt. Ber að fagna þeirri einörðu og skörpu afstöðu hjá meiri hlutanum. Hins vegar er lagt til að gildistímanum verði breytt, eðlilega, því að hinn fyrsti gildistími frumvarpsins er horfinn og annar gildistíminn er nokkrum dögum undan. Það er það eitt sem er niðurstaðan af öllum þessum fundum og viðræðum við allt þetta fólk í meiri hluta menntamálanefndar. Ég skil það vel að hv. þm. Össur Skarphéðinsson, sem ekki er í nefndinni þótt hann hafi átt þess kost að sitja tvo fundi hennar núna í þinghléinu, skuli sakna þess að ekki sé meira í nefndarálitinu um samræðurnar við allt þetta fólk og um öll þau efnisatriði sem fram komu, og auðvitað sérstaklega það sem varð helsta umfjöllunarefnið og það sem upp kom um helstu nýjungarnar í starfi nefndarinnar nú, nefnilega álitamálunum gagnvart samkeppnisrétti og Evrópureglum. Það er heldur vesælt að hegða sér svona, að nánast eins og að nenna ekki eða vilja ekki skýra frá því sem gerðist á fundum nefndarinnar, þeim álitamálum sem þar komu upp og hvernig þau stóðu þegar meiri hlutinn ákvað að taka málið út gegn atkvæðum minni hlutans, ekki vegna þess að við værum á móti málinu því að það kemur ekki í veg fyrir að mál sé afgreitt út heldur vegna þess að þau hafa ekki verið nægilega rannsökuð. Það hefði kannski verið betra og nær fyrir meiri hlutann og formann nefndarinnar, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, að lýsa þessu til að geta þá betur varist þeim ábendingum okkar að málið hafi ekki fengið nægilega umfjöllun í nefndinni sem fram kom m.a. í umræðu áðan um störf þingsins og síðan um fundarstjórn forseta með þeim hætti að þessari umræðu bæri hreinlega að fresta þangað til nefndin hefði fengið ráðrúm til að fjalla betur um málið. Hins vegar að bíða eftir síðasta bréfinu frá ESA, lokabréfinu sem embættismenn menntamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis sögðu okkur nú í annað sinn á tæpu ári að vænta mætti og að það yrði ákaflega jákvætt og þar með væri málunum nánast lokið gagnvart Ríkisútvarpsmálunum hjá ESA, nánast lokið vegna þess að þeim getur ekki lokið formlega fyrr en framkvæmdastjórn Evrópusambandsins gengur frá tilteknu máli sem ég ætla að ræða síðar og hins vegar þangað til frumvarpið verður að lögum. Það er sem betur fer svo að öfugt við það sem framhaldsnefndarálit meiri hluta menntamálanefndar gefur til kynna komu upp nýir fletir á málinu, margir nýir fletir núna milli 2. og 3. umr., í þinghléinu um jólin og áramótin þegar menntamálanefnd fundaði. Í rauninni er þetta sínýtt mál vegna þess að það er það yfirgripsmikið að þegar í það er farið koma upp nýir fletir á því hvar sem á því er snert. Þess vegna þarfnast það mikils undirbúnings. Ef það hefði verið stefnan frá upphafi máls, að á þarsíðasta þingi hefði verið tekin sú ákvörðun að fara vel í málið, sætum við kannski ekki uppi í þessum vandræðum sem við erum í núna. Þau vinnubrögð voru ekki viðhöfð vegna þess að frá upphafi hefur átt að keyra málið í gegn og ljúka því með eins litlum umræðum og veseni og hægt var vegna þeirrar pólitísku þráhyggju og vegna þess særða metnaðar sem með einhverjum hætti hefur algjörlega að óþörfu blandast inn í umfjöllunina um málið. Við erum auðvitað að fjalla núna, við 3. umr. um þriðja frumvarpið og líka við 1. umr. um fyrsta frumvarpið, um merkileg efni, um fjórða valdið í landinu, um ljósvakamiðlana sem eru nú orðnir sterkari en prentmiðlarnir hvað sem síðar verður í þróun á markaði á þeim vettvangi þar sem allt er nú að renna saman, um eina af grunnstoðum lýðræðisskipanarinnar í landinu og á Vesturlöndum öllum og víðar, sem betur fer, um heiminn. Við erum líka að tala um kjarnastofnun í félagsfræðilegum skilningi í menningarmálum og í félagsmálum. Við erum að tala um fyrirbæri, Ríkisútvarpið, sem við getum kallað stofnun eða fyrirtæki eftir því sem við viljum sem í raun og veru snertir mjög marga þætti í íslensku samfélagi, snertir menntun og fræðslu, þess vegna allt skólakerfið og allt uppeldi í landinu og snertir líka viðskiptavettvanginn og atvinnulífið á fleiri en einn veg. Það snertir líka heimilislíf manna og tómstundir fólksins í landinu. Þess vegna ber okkur að fara mjög vel og varlega í gegnum mál sem upp koma um Ríkisútvarpið, halda vel á þeim af einurð en líka að stíga skref fyrir skref og vera ekki með óðagot þegar um þetta er að ræða. Forseti. Við stöndum um þessar mundir á tímamótum í sögu Ríkisútvarpsins og í sögu ljósvakamiðlanna á Íslandi, á tímamótum sem ég hygg að síðari tíma sagnfræðingar líti á sem jafnmerkileg og þau tímamót sem hér urðu árið 1930 þegar Ríkisútvarpið var stofnað, eða í kringum það ár því að Ríkisútvarpið var ekki fyrsta útvarpið sem upp kom á Íslandi, tímamót sem hugsanlega eru jafnmerkileg og á sjöunda áratugnum miðjum þegar sjónvarpið kom fram, sendi fyrst út á Íslandi, tímamót sem á sinn hátt eru alveg örugglega ekki síðri en árin 1985–1986 þegar einkaleyfi Ríkisútvarpsins var afnumið og nýir ljósvakamiðlar komu fram. Þessi tímamót eru algjörlega eðlileg og við hefðum þurft að taka þetta mál til umræðu miklu fyrr. Það er í raun ekki okkur til vegs þegar frá líður að hafa á þessum tímamótum, sem fyrirsjáanleg voru og allir áttu auðvitað að stuðla að og taka þátt í, að hafa ekki borið gæfu til að beita betri vinnubrögðum og ná höndum saman um þá þróun sem við viljum hafa á næstunni í þessum efnum. Ég held að það sé mikilvægt að hefja þessa umræðu hér af okkar hálfu, stjórnarandstæðinga, með því að segja alveg skýrt að það þarf að breyta lögum um Ríkisútvarpið. Það þarf að hefja það á ný til vegs og virðingar. Það þarf að stuðla þar að ákveðinni nýsköpun miðað við breytta tíma og nýjar kröfur. Það er rétt. Þess vegna ættum við að fagna því að fram séu nú komin þrjú frumvörp um Ríkisútvarpið. Það skiptir máli að vinna að þessu en því miður hafa vinnubrögð menntamálaráðherra og þessarar ríkisstjórnar ekki verið þannig að við náum að haga okkur með reisn á þessum tímamótum, heldur hjökkum við að sumu leyti í þessu fari sem við höfum verið í í þrjú ár. Af hverju þarf að breyta lögum um Ríkisútvarpið? Af hverju eiga stjórnmálamenn nú að vinna að því að skoða fjölmiðlavettvanginn, ljósvakavettvanginn sérstaklega, og breyta þar almennum aðstæðum, m.a. með nýsköpun á Ríkisútvarpinu? Það er auðvitað vegna þess, svo að ég telji upp nokkrar af ástæðunum, að nú eru liðin meira en 20 ár síðan einkaleyfi Ríkisútvarpsins til útvarpssendinga var afnumið en Ríkisútvarpinu hefur ekki á þessum langa tíma verið mörkuð ný stefna eða því beint á nýja braut. Það hefur orðið eftir af ýmsum ástæðum, m.a. þeim að stjórnmálaflokkum og stjórnmálamönnum á Íslandi hefur ekki tekist að ná saman um þetta mikilvæga efni sem í nágrannaríkjunum er þó venja og hefð, jafnvel í nágrannaríki okkar, Bretlandi, þar sem flokkar sem nánast bíta hver annan á barkann í heitum stjórnmálaátökum hafa borið gæfu til þess allt frá því löngu fyrir stríð, í gegnum stéttaátök og mikinn slag að halda saman um það sem þeim finnst vera dýrmæt þjóðareign, BBC, almannaútvarpið í Bretlandi. Þetta hefur ekki verið gert, að marka Ríkisútvarpinu nýja stefnu eða beina því á nýja braut. Þess vegna hefur Ríkisútvarpið að sumu leyti villst af þeirri braut sem það hefði átt að halda sig á og að öðru leyti ekki fengið nægan stuðning til þess að gera það sem það hefur viljað gera með metnaði almannaútvarps. Í öðru lagi, og þetta tengist allt, eru stjórnarhættir á Ríkisútvarpinu miðað við núverandi lagaramma og þær hefðir sem þar hafa komið upp og skipulag allt flókið og sennilega ekki nógu skilvirkt. Skipting ábyrgðar og valds hefur ekki verið á hreinu. Það er ekki Ríkisútvarpinu að kenna, heldur lögunum um það. Við vitum að það hefur oft og tíðum ekki verið ljóst hver hefur valdið og hver ber ábyrgðina. Er það útvarpsstjóri? Eru það framkvæmdastjórar? Eru það aðrir stjórnendur, t.d. fréttastjórar? Eða eru það menn í útvarpsráði, menn í menntamálaráðuneyti eða annars staðar í samfélaginu? Í þriðja lagi höfum við upplifað sérstaklega - í raun og veru er það merkilegt - eftir breytingarnar 1985 aukin flokkspólitísk afskipti í ráðningarmálum og í dagskrá. Það var mögulegt með útvarpsráði sem kjörið er hér á þingi, hefur dagskrárvald, ráðningar og áhrif á ráðningar og með því að menntamálaráðherrann ræður útvarpsstjóra og reyndar framkvæmdastjórana líka. Því miður er það flokkur, Sjálfstæðisflokkurinn, sterkasti flokkurinn hér lengi, sem nánast setti sér þetta að stefnumáli og hefur haft þessa stefnu í tvo, þrjá áratugi. Það er nánast hægt að tímasetja þetta. Ætli það hafi ekki verið um 1980 sem Hannes Hólmsteinn Gissurarson bar sjálfstæðismönnum þau boð, hinn mikli Jóhannes skírari frjálshyggjunnar í Sjálfstæðisflokknum, að nú ætti Sjálfstæðisflokkurinn að ná sér í menntamálaráðuneytið og sitja þar sem lengst. Eitt af því sem hann taldi auðvitað fram í því efni var það að Sjálfstæðisflokkurinn þyrfti að beita áhrifum sínum á Ríkisútvarpinu og það hefur hann svo sannarlega gert. Í fjórða lagi er það svo að það er hæpið, það viðurkenna held ég allir sem eitthvað hafa skoðað það mál, að núverandi fyrirkomulag Ríkisútvarpsins standist samkeppnisrétt og standist Evrópureglur um samkeppni á fjölmiðlamarkaði og um stöðu Ríkisútvarpsins. Úr því er hægt að leysa á margan veg. Hér er ein leiðin, sennilega sú versta, í þessu frumvarpi en þær eru margar fleiri til. Hins vegar er þetta auðvitað ástæða og hefur verið nokkra hríð fyrir því að breyta lögum um Ríkisútvarpið og koma því af stað undir nýjum formerkjum. Þetta eru nokkrar ástæður. Við í Samfylkingunni og við í stjórnarandstöðunni höfum lýst því yfir hér á þinginu að við viljum betra ríkisútvarp. Við viljum ríkisútvarp sem tekur ákveðna forustu á ljósvakavettvangi, í þjónustu við áheyrendur og áhorfendur á Íslandi, ríkisútvarp sem unir ekki við að vera í eilífri samkeppni við markaðsstöðvarnar, við hinar stöðvarnar, einkastöðvarnar - almennu stöðvarnar sem væri kannski nær að kalla þetta þannig að maður reyni að nota orð sem ekki er gildishlaðið og lýsir tiltölulegri hlutlægni. Ríkisútvarpið á ekki að setja sér að markmiði að vera í samkeppni við þær um áhorf á einstaka þætti og dagskrána í heild til þess fyrst og fremst að geta selt fleiri auglýsingar eða fengið meiri kostunartekjur heldur á það að taka sér sérstöðu, eða réttara sagt viðurkenna sérstöðu sína og sinna verkefnum sínum í samræmi við hana, vera almannaútvarp með áherslu á íslenskt efni, áherslu á efni fyrir börn og unglinga, svo að dæmi séu tekin, áherslu á að vera spegill þjóðlífsins í leik og starfi. Það er rétt að muna það nú við 3. umr. um þriðja frumvarpið um Ríkisútvarpið frá menntamálaráðherra, sf., hf. og ohf., að flokkar stjórnarandstöðunnar hér voru á undan stjórnarflokkunum að bera fram tillögur um Ríkisútvarpið á þessu kjörtímabili. Ég nefni tillögu samfylkingarmanna. Þar var ég 1. flutningsmaður, naut þess heiðurs, frá þarsíðasta þingi. Ég nefni þingsályktunartillögu Frjálslynda flokksins sem ég kann ekki að tímasetja en ég hygg að hafi komið fram á fyrsta þingi þessa kjörtímabils. Ég nefni frumvarp VG um breytingar á núverandi lögum sem að vísu kom fram á eftir fyrsta frumvarpinu um Ríkisútvarpið. Öll þessi þrjú þingmál lýsa því að stjórnarandstaðan, hver flokkur um sig vissulega, sýndi þessum málum ekki bara áhuga heldur knúði á um þær breytingar sem þörf væri á í þessum efnum. Í öllum þessum þingmálum þegar þau eru skoðuð er samhljómur þótt flokkarnir haldi auðvitað sínum sjónarmiðum til haga í þeim málum sem þeir bera fram hver um sig. Það er merkilegt, líka í ljósi þeirra fullyrðinga formanns menntamálanefndar sem ég heyrði í gær í sjónvarpssal, að stjórnarandstæðingar gætu trútt um talað því að þeir gætu ekki komið sér saman um nokkurn skapaðan hlut í þessu efni. Þegar menn skoða þessi frumvörp og fara yfir þær umræður - hvað var það, 78 klukkutíma umræður - sem hér hafa farið fram um frumvörpin þrjú og umræðan um þingmál stjórnarandstöðunnar, í umræðu sem er held ég bara reyndar þingmál Frjálslynda flokksins, heyra menn að það er meiri samhljómur í stjórnarandstöðunni en stundum heyrist í stjórnarliðinu, a.m.k. þegar grannt er hlustað. Ég vil í framhaldi af þessu, áður en ég kynni nefndarálitið  Ég hygg að aðrir stjórnarandstæðingar geti tekið undir margt og jafnvel flest af því sem þarna var kynnt þótt þeir kysu sumir e.t.v. aðra framsetningu á forgangsröð og geri sjálfsagðar athugasemdir við einstaka atriði. Það sem meira er, ég held að mjög margir stjórnarliðar hér á þinginu og utan þess taki í hjarta sínu undir flest af því sem við samfylkingarmenn sögðum í byrjun desember og er í samræmi við það sem við höfum áður haldið fram á öllu þessu kjörtímabili um Ríkisútvarpið. Hvað var það sem við bárum fram? Hvað var það sem við vildum, og viljum? Því má lýsa með þremur orðum: Almannaútvarp, sjálfstæði, styrkur eða afl. Við viljum, forseti, að Ríkisútvarpið sé raunverulegt almannaútvarp, að sjálfsögðu í víðri merkingu þess orðs, sinni almannaþjónustu í fréttaflutningi, í menningarmiðlun og menningarumfjöllun, leggi rækt við lýðræðislegt hlutverk slíks fjölmiðils, leggi áherslu á fjölbreytni í íslenskri fjölmiðlun, taki upp merki þar sem almennu miðlarnir hafa látið það falla eða aldrei náð í það gagnvart t.d. sérstökum hópum af ýmsu tagi. Marktækt er að nefna innflytjendur okkar og útlenda verkamenn en einnig t.d. börn og unglinga. Við viljum líka að það hafi svigrúm til að höfða til almennings alls með skemmtun og afþreyingu sem er nauðsynleg hverri heildstæðri útvarps- og sjónvarpsstöð. Við viljum enn fremur að Ríkisútvarpið sé öflugur fjölmiðill, sterkur miðill. Það þarf að tryggja Ríkisútvarpinu tekjur til metnaðarfullrar dagskrárgerðar í sjónvarpi og hljóðvarpi. Það má ekki láta það veslast upp úti í horni í fátæktarbasli eins og verið hefur og er nú einn af þeim liðum sem ég hefði átt að telja upp áðan þegar rök voru að því færð að við hefðum átt fyrir löngu að taka það upp að stefna á nýsköpun Ríkisútvarpsins sem verið hefur, sérstaklega hin síðustu 10–12 ár, að skilja það eftir í almennu og sértæku fátæktarbasli. Það má ekki vera þannig ríkisútvarp eða almannaútvarp að það hirði upp þá bita eina sem aðrir skilja eftir eða líta ekki við. Það er að okkar hyggju m.a. hlutverk Ríkisútvarpsins að taka að sér forustu á ljósvakavettvangi og fjölmiðlavettvangi, ekki til þess að vera númer 1, heldur til þess að fylgja fram ákveðnum stefnumiðum almannaútvarps, að vera spegill þjóðlífsins eins og ég sagði áðan, að opna samfélagið fyrir nýjum straumum, vera vettvangur umræðu, skapa samkennd með Íslendingum og skilning í samfélaginu á högum hver annars og hverjir annarra, skoðunum hver annars, trúarbrögðum, lífssýn og þess vegna stjórnmálaviðhorfum hver annars. Til að rækja þetta hlutverk verður Ríkisútvarpið að vera sterkt, sterkt fyrirtæki með djúpar rætur, og það þarf að vera víðtæk samstaða um þess starfsemi meðal almennings sem lítur á það sem sitt útvarp, sem þjóðarútvarp - með fullri virðingu fyrir almennu stöðvunum - víðtæk samstaða milli stjórnmálaflokkanna eins og í langflestum grannlöndum okkar, samanber það sem áður var sagt, og víðtæk samstaða á ljósvakavettvangi og fjölmiðlamarkaði almennt. Nú upplifum við sífelldan skæruhernað milli Ríkisútvarpsins og hinna stöðvanna sem stundum brýst út í hefðbundna orrustu raunar og þar koma fram að sumu leyti réttmætar kvartanir um að Ríkisútvarpið trufli samkeppni og þrengi að öðrum. En það er skylda okkar stjórnmálamanna að búa svo í haginn að þokkalegur friður ríki um starfsemi Ríkisútvarpsins, að aðrir aðilar á markaði viðurkenni þá starfsemi sem þar fer fram og séu sæmilega sáttir við sína stöðu gagnvart Ríkisútvarpinu þótt auðvitað sé það þannig að enginn er bóndi nema hann berji sér. Í þriðja lagi viljum við að Ríkisútvarpið eigi að vera sjálfstætt bæði gagnvart viðskiptahagsmunum og líka gagnvart stjórnmálaflokkum og stjórnmálamönnum. Sjálfstæðið er beinlínis tilverugrunnur alvörualmenningsútvarps, forsenda þess að geta veitt almenningi öllum þá þjónustu sem til stendur. Dagskrárstefna almannaútvarps, eins og Ríkisútvarpið á að vera, og fréttastefna mega ekki miðast við neitt annað en hagsmuni, þarfir og áhuga almennings, auðvitað ekki hagsmuni einstakra fyrirtækja en heldur ekki mati á því hvað auglýsendum kemur best eða hvað þeim kemur illa. Ítök og inngrip einstakra stjórnmálamanna og jafnvel einstakra stjórnmálaflokka geta orðið banabiti almannaútvarps og eiga að vera þar útilokuð, ekki bara vegna þess að þangað veljist góðir menn og vegna þess að stjórnendur ríkisins séu sanngjarnir heiðursmenn heldur á að útiloka þau eins og framast er unnt með lögum og regluramma Ríkisútvarpsins. Í þessu efni er um að tefla það mikilvægasta sem fjölmiðill getur eignast, það sem myndar sjálft fjöreggið í tilveru almannaútvarps, nefnilega traust áheyrenda og áhorfenda sem bregst ef þeir finna að útvarpið er ekki til fyrir fáeina heldur fer fram á vegum eða með tilliti til viðskiptahagsmuna eða pólitískra hagsmuna. Almannaútvarp, sjálfstætt og sterkt, þetta tel ég að við í stjórnarandstöðu að minnsta kosti séum öll sammála um og raunar mikill meiri hluti Íslendinga. Þessa hugmynd og þessa stefnu berum við þess vegna fram gegn því frumvarpi sem nú er til umræðu hér á þinginu. Ég ætla að leyfa mér næst að stikla á þeim fimm atriðum sem við í Samfylkingunni settum fram í desemberbyrjun sem framlag til lausnar í deilunni um Ríkisútvarpið hér og nú. Það þarf að vera ljóst að til er önnur leið, eins og ég hef sagt, en sú sem stjórnarmeirihlutinn hefur hrökklast inn á með þessu frumvarpi, Sjálfstæðisflokkur og Framsóknarflokkur. Öllum þarf að vera það ljóst að sú leið er auðfarin. Hún er ekki erfið. Hún er ekki torfarin. Þetta er ekki torleiði. Ef þessi leið verður farin er miklu líklegra að það skapist sátt og friður um starfsemi Ríkisútvarpsins en væntanlegt er ef stjórnarfrumvarpið verður samþykkt. Við lögðum í fyrsta lagi til og leggjum til að Ríkisútvarpið verði sjálfseignarstofnun með eigin stjórn sem Alþingi gæti kosið eins og gert er ráð fyrir í núverandi frumvarpi, en til þess að tryggja að ekki myndist ríkisstjórnarmeirihluti í þeirri stjórn eigi starfsmenn Ríkisútvarpsins þar fulltrúa sem hindrar að sjálfkrafa myndist meiri hluti ríkisstjórnarinnar á hverjum tíma í þessari stjórn Ríkisútvarpsins. Við teljum líka að almenningur og samtök hans þurfi að eiga aðild að stefnumótun Ríkisútvarpsins með tilstilli stjórnsýslueiningar sem við leyfum okkur að kalla hlustendaþing og gæti komið saman einu sinni á ári. Aðrir hafa notað orðið akademía. Því ráði eða stofnun verði falið ákveðið hlutverk, til dæmis að fara yfir þjónustusamning Ríkisútvarpsins við menntamálaráðherra. Það mætti líka vel hugsa sér að ráðning útvarpsstjóra verði borin undir þetta ráð eða þetta þing. Sjálfsagt væri að þetta þing eða ráð, þessi akademía fengist reglulega við stefnumótun til lengri tíma ásamt starfsmönnum, stjórnarmönnum og að lokum Alþingi. Útvarpsráð í núverandi formi verði hins vegar lagt niður og pólitísk afskipti af innri málefnum afnumin með öllu. Í þriðja lagi leggjum við til að fjármögnun Ríkisútvarpsins verði blönduð, annars vegar með ríkisframlagi sem má hugsa sér með ýmsum hætti, en hins vegar með auglýsingatekjum eins og nú er, en þó þannig að þær verði takmarkaðar. Við leggjum til þá takmörkun og lögðum til á þessum blaðamannafundi að auglýsingar og kostun verði aldrei meiri en 15–20% af heildartekjum Ríkisútvarpsins hverju sinni. Í tillögu okkar um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp frá þarsíðasta þingi var rakið að nokkrar kröfur þurfi að gera til fjármögnunarleiða fyrir Ríkisútvarpið. Þær þurfa að vera þannig að Ríkisútvarpið hafi í þeirra krafti burði til að vera í forustu á ljósvakamarkaði, þurfa að vera þannig að sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé tryggt gagnvart ríkisvaldi og markaðsvaldi, þurfa að vera þannig að tekjur þess séu traustar og stöðugar til langs tíma. Þær þurfa að vera þannig að um fyrirkomulagið ríki þokkalegur friður, bæði meðal almennings og af hálfu almennu stöðvanna. Að auki er æskilegt að fyrirkomulagið sé innan þessa ramma sem skilvirkast og útlátaminnst. Menn láta stundum eins og nefskatturinn í þessu frumvarpi sé nánast hið eina sem geti tekið við af afnotagjaldinu - útvarpsgjaldinu eins og það heitir - sem hér hefur verið við lýði frá upphafstímum ríkisútvarps. Afnotagjaldið er nú, því miður vil ég segja, á undanhaldi þótt reyndar hafi ýmsar stöðvar, þar á meðal BBC sem hér var áður nefnd, valið þá leið í næstu framtíð sem sína fjármögnunarleið. Ég sé það ekki fyrir mér að afnotagjaldið, jafnvel þó að það geti haldið áfram í nokkur ár enn, sé á vetur setjandi af pólitískum ástæðum en þó einkum af tæknilegum ástæðum sem ég ætla ekki að rekja nú. En það er auðvitað misskilningur að í þess stað sé nefskatturinn einn hugsanlegur. Í áðurnefndri tillögu okkar samfylkingarmanna nefndum við nokkrar leiðir svona í belg og biðu nánast sem til greina kæmu. Ég bendi líka á greinargóða og ágæta skýrslu Þorsteins Þorsteinssonar markaðsstjóra á Ríkisútvarpinu um afnotagjaldið og hugsanlegar aðrar fjármögnunarleiðir. Ein af þeim er auðvitað fjárveitingar á fjárlögum. Það er haft á móti þeirri leið að sjálfstæði Ríkisútvarpsins sé ekki tryggt nægilega með því móti þar sem mikil fjárhæð yrði til umfjöllunar á hverju hausti og gæti lent illa í pólitískum veðrum og í umfjöllun um afgreiðslu þeirrar fjárveitingar gæti ósvífnum stjórnmálamönnum jafnvel dottið í hug að beita Ríkisútvarpið eins konar fjárkúgun og þess vegna væri þessi leið æskilegust þannig að byggt væri á þjónustusamningum og rammafjárveitingum til langs tíma, til dæmis sjö eða tíu ára í senn þannig að sú hefð skapaðist að hér væri ekki um að ræða ákvörðunarefni þeirrar ríkisstjórnar sem sæti hverju sinni heldur mundu flokkarnir allir taka saman og ná samstöðu um stefnuna í þessu efni ósköp einfaldlega vegna þess að ákvörðunin er tekin fyrir meira en eitt kjörtímabil, tvö og jafnvel þrjú. Önnur fjármögnunarleið er einhvers konar rásargjald þar sem kemur til greina að taka upp auðlindagjald af útvarpsrásum. Ef það yrði gert er eðlilegt að slíkt gjald yrði einn tekjustofna Ríkisútvarpsins enda drægi þá úr sókn þess á auglýsingamið markaðsstöðvanna eða almennu stöðvanna. Þriðja leiðin sem nefnd hefur verið - og ég er ekki að draga þær í dilka - er skattur á auglýsingar svipaður og var við lýði hér þegar Menningarsjóður útvarpsstöðva var uppi. Það má hugsa sér að þetta gæti verið ein leið þó ekki verði hún nú vinsæl. Aðrar leiðir hafa verið nefndar hjá Þorsteini Þorsteinssyni og í skýrslu starfshóps menntamálaráðherra var talað um útvarpsgjald á húsnæði sem hugsanlega fjármögnunarleið fyrir Ríkisútvarpið og þá bæði á íbúðir og atvinnuhúsnæði. Þetta hefur verið útfært, hygg ég, frekar í frumvarpi VG. Það hafa líka heyrst hugmyndir um að Ríkisútvarpið verði fjármagnað með gjaldi sem tengist rafmagnsneyslu á heimilum og er af skattahugmynd að vera ekki ósnjöll og væri þá innheimt á rafmagnsreikningum. Þá þyrfti auðvitað að leiðrétta slíka reikninga vegna húshitunarmála. Þessi upptalning sýnir að auk nefskattsins eru færar margar leiðir og sennilega er heppilegast, eins og við lögðum til, að fara blandaða leið í þessu efni þannig að Ríkisútvarpið þurfi ekki að byggja tekjuöflun sína aðeins á einum stofni heldur hafi úr nokkrum að velja hverju sinni. Það mundi líka þýða að minni tekjur þyrfti frá hverri fjáruppsprettu einn af göllunum við bæði nefskatt og núverandi afnotagjöld er náttúrlega sá að þetta verða hærri upphæðir hér á landi en annars staðar tíðkast þar sem smæðin verður okkur fjötur um fót í þessu efni. Við þurfum sama stofnkostnað í gerð sjónvarpsþáttar og þarf meðal milljónaþjóða. Við þurfum að borga fréttastjóranum sama kaup hér og gert er í sjónvarpi sem nær til 100 milljóna manna og svo framvegis. Ég dvel við þetta nokkuð vegna þess að ég tel ástæðu til að gera grein fyrir því að við skirrumst ekki erfiða umræðu í tengslum við Ríkisútvarpið. Það er ekki bara það góða sem við viljum tala um heldur líka það erfiða, sem fjármögnun er vissulega. Við höfum líka sett fram, eins og áður kom fram og eins og áður var rakið, stefnu um auglýsingarnar. Við teljum að það sé fær millileið að Ríkisútvarpið geti aflað sér auglýsingatekna með ýmiss konar takmörkun, til dæmis þá sem við nefndum, takmörkun við 15–20% af heildartekjum hverju sinni. Millileið, segi ég, milli þess að hafa engar auglýsingar og að stefna Ríkisútvarpinu á auglýsingamarkað og kostunar eins og verið hefur með þeim afleiðingum sem raun ber vitni, annars vegar á tekjumöguleika almennu stöðvanna eða markaðsstöðvanna og hins vegar með þeim áhrifum sem slík stefna hefur á dagskrárframboð í Ríkisútvarpinu og á, vil ég segja, móralinn þar innan dyra, þann hug sem menn hafa þegar þeir ganga til starfa á hverjum morgni. Ég held að þessi millileið mundi tryggja Ríkisútvarpinu góðar aukatekjur og gæti skapað þokkalega sátt um þátttöku Ríkisútvarpsins á þessum viðkvæma samkeppnismarkaði, að hún stæðist evrópska kvarða, að hún mundi ekki teljast óhæfileg í skilningi samkeppnislaga vegna þess að almennu fjölmiðlarnir eða fjölmiðlarnir á almenna markaðnum kepptu um meginhlutann af auglýsingum og kostun sem til boða væri á Íslandi. Ekki síst væri þetta fyrirkomulag þannig að við mundum losna við að auglýsingasala og kostun hefði þau áhrif á dagskrárstefnu sem nú er venjan. Þá er þessari tekjuumfjöllun lokið. Í fjórða lagi leggjum við mikla áherslu á almannaútvarpshlutverk Ríkisútvarpsins. Við teljum að það sé tilveruforsenda þess. Við lýstum því í nokkrum orðum í desember og það er ágætt að fara yfir það aftur. Við teljum að dagskrárstefnan eigi að miðast við vandaðan fréttaflutning, menningarmiðlun, fræðslu og lýðræðislega umræðu, að Ríkisútvarpið eigi að stuðla að pólitískri og menningarlegri fjölbreytni, vera spegill íslensks samfélags með sérstaka áherslu á innlenda dagskrárgerð í sjónvarpi, þar á meðal skemmtun og afþreyingu eins og hæfilegt er, að Ríkisútvarpið eigi að stefna að náinni samvinnu við sjálfstæða framleiðendur útvarpsefnis og vera skjól fyrir vaxtarsprota í menningarefnum og umræðu. Í fimmta lagi nefnum við sérstaklega að Ríkisútvarpið eigi að vera sjálfstætt, það eigi að vera óháð bæði stjórnmálahagsmunum og viðskiptahagsmunum, að starfsmenn þess verði að búa við raunverulegt ritstjórnarlegt frelsi og það verði að sjá til þess að afar skýr aðgreining verði mörkuð í dagskrá Ríkisútvarpsins milli eiginlegrar dagskrár og hins vegar auglýsinga og þar með komið í veg fyrir vonda kostun, því að hún er vissulega misgóð og þarf verulega að taka á í Ríkisútvarpinu, einkum í útvarpinu, í því tilliti. Þetta er kjarninn í því sem við lögðum fram til umræðunnar um Ríkisútvarpið í desember. Það er mikilvægt að það sé alveg skýrt, þegar fram undan gætu verið slys sem enginn veit hvort hægt er að bæta með einhverjum hætti, að það eru til aðrar leiðir, betri leiðir, einfaldari leiðir, árangursríkari leiðir, skynsamlegri leiðir, sáttaleiðir. Ég hvet þingmenn til að kynna sér þetta, að geyma þetta í huga sér, því að stjórnarþingmenn sem hyggjast styðja þetta mál geta ekki borið því við, að því samþykktu, að engin önnur leið hafi verið til en að samþykkja þetta þriðja frumvarp menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Það hefur verið boðið upp á sættir. Það hefur verið boðið upp á aðrar leiðir í þessu máli, eins og ég hef nú farið rækilega yfir í þeim hluta ræðu minnar sem lokið er. Í nefndarálitinu sem ég fer yfir á eftir er fjallað sérstaklega um tilraunir innan nefndarinnar og utan til að ná sáttum í þessu máli. En það er rétt að vekja strax athygli á því, sem þar er reyndar rakið og við öllum blasir, að í dag er 15. janúar 2007. Umboð þingmanna á þessu þingi og ríkisstjórnarinnar sem byggir völd sín á meiri hluta þessara þingmanna stendur einungis til 12. maí. Því þingmáli sem hér er til umfjöllunar, þessu frumvarpi er ætlað að taka gildi 1. apríl af einhverjum ástæðum. Þá eru 42 dagar þangað til kosnir eru nýir þingmenn og menn mynda nýja ríkisstjórn eða endurnýjaða ríkisstjórn á grundvelli þess meiri hluta sem myndast 12. maí. Sú staðreynd hve lítið er eftir af kjörtímabilinu ætti að verða mönnum til hvatningar um að reyna að breyta um takt í þessu máli, að reyna að ná þeim sáttum sem unnt er, að fresta umfjölluninni allri fram yfir kosningar. Ef það þykir ekki nógu gott er hægt að fara þá leið sem Björgvin G. Sigurðsson lýsti áðan í umræðunni og er líka rakin í nefndarálitinu, að afgreiða það sem sátt tekst um á þessu þingi en láta hitt bíða þangað til á sumarþingi eða haustþingi með þeirri skuldbindingu, ef menn vilja, að stjórnmálaflokkarnir taki höndum saman um það að afgreiða nýtt frumvarp um Ríkisútvarpið fyrir tiltekinn tíma, t.d. fyrir vorið 2008 eða á þessu ári fyrir næstu áramót. Það vill svo til að Páll Magnússon hefur bent á hvaða sættir gætu tekist í málinu. Vegna þess að þegar hann kom á fund nefndarinnar í eitthvert skiptið þá sagði hann aðspurður að hlutafélag væri í raun og veru ekki hans helsta áhugamál. Honum væri alveg sama hvaða skammstöfun væri á eftir orðinu Ríkisútvarpið, í nafni stofnunarinnar eða fyrirtækisins. Sér væri í raun og veru sama þó að vinnustaður hans héti Ríkisútvarpið KFUM ef það hefði yfir höfuð einhverja merkingu. Það væri innihaldið, það væri starfsemin sem skipti máli. Þar nefndi Páll tvö atriði eða réttara sagt þrjú. Í fyrsta lagi að það væri klár skipting valda og ábyrgðar innan Ríkisútvarpsins, að útvarpsstjórinn fengi þau völd og ábyrgð sem honum bæru og að það fyrirkomulag sem nú er við lýði, með framkvæmdarstjóra sem eru sérskipaðir af menntamálaráðherra, hyrfi. Í öðru lagi sagði Páll að sú skipan sem verið hefði um dagskrárvald og afskipti af ráðningum í útvarpsráðinu væri úrelt, hafi hún einhvern tímann átt rétt á sér, og að aðskilja yrði verk- og valdsvið stjórnar annars vegar og útvarpsstjóra og starfsmanna hins vegar. Um þetta eru allir sem ég hef heyrt tala sammála. Allir á þinginu sem hafa skipt sér af þessari umræðu og minnst á þessi efni eru sammála um þetta. Hér er því mjög auðvelt að ná samstöðu um tvö mjög mikilvæg atriði, tvær mjög mikilvægar breytingar á Ríkisútvarpinu. Ég hygg að frumvarpi sem um þetta væri flutt væri hægt að renna í gegnum þingið á nokkrum dögum, eða ef þessu frumvarpi yrði breytt, umræðunni yrði frestað og frumvarpinu skotið til nefndar og þessu breytt, þá væri hægt að afgreiða það þess vegna á morgun með þessu samkomulagi. Þetta kemur nefnilega, eins og Páll Magnússon sagði, hlutafélagskreddunni ekkert við. Það eru heldur ekki Evrópukröfur sem standa til þess að hér verði hlutafélag eða opinbert hlutafélag. Það eiga menn að vita. Þriðja atriðið sem Páll nefndi var um svigrúm í mannahaldi og einhvers konar lagfæringar á þeim ramma sem um það gilti. Ég skal segja fyrir mig að ég er reiðubúinn að skoða þau mál út af fyrir sig og athuga með hvaða hætti opinberi ramminn á við á almannaútvarpi og hvaða drætti frá almennum vinnumarkaði væri til bóta að innleiða, en þá eingöngu í samráði við starfsmenn og stéttarfélög þeirra. Það væri ekki fyrr en slíkt samráð færi fram að ég gæti gengið til einhvers áfanga í lagasetningu um þau efni. Því vissulega er það svo að það er slæm reynsla af lagasetningu um kjör starfsmanna og starfsrammann við breytingar á opinberum stofnunum eða ríkisfyrirtækjum án samráðs við starfsmenn og stéttarfélög. Það er alltaf að koma betur og betur í ljós. Tilboði um þetta var hafnað í nefndinni. Við erum í raun og veru orðin ákaflega vön höfnun í þessari nefnd í þessu máli, látum það nánast ekki á okkur fá. Það verða að minnsta kosti engir komplexar í höfðinu á okkur en þeir komplexar gætu hins vegar orðið til í því viðfangsefni sem hér er á ferðinni í Ríkisútvarpinu, á ljósvakavettvangi og í samfélaginu. Ég held að menn ættu þó að hugleiða þessa leið og aðrar sem til eru til að ná lendingu í þessu máli. Ekki bara vegna þess að þingmenn séu orðnir þreyttir á því, ekki bara vegna þess að það þurfi að klára málið með einhverjum hætti, heldur líka vegna þess að þjóðin hefur hagsmuni í þessu máli sem fjallar um Ríkisútvarpið. Forseti. Enn eitt áður en ég hef lestur nefndarálits þess sem ég er framsögumaður fyrir og það er að minnast aðeins á aðra af tveimur meginbreytingartillögum sem meiri hluti menntamálanefndar ber hér fram. Hún er um að gildistíminn sé 1. apríl. Fyrsti apríl er reyndar með þeim formerkjum að það mætti halda að hann sé settur þarna inn frumvarpinu til hnjóðs og málinu öllu til nokkurrar háðungar, því að 1. apríl er dagurinn þegar menn hlaupa apríl, er plat- og gabbdagur þegar borgar sig að fara varlega og taka ekki mark á neinu. Ég veit eiginlega ekki hvað ég á að halda um þessa hugkvæmni meiri hluta menntamálanefndar að ætla sér að láta málið taka gildi 1. apríl. En það er varla svo. Hins vegar er sérkennilegt að í haust var gert ráð fyrir að frumvarpið tæki gildi 1. janúar. Væntanlega hefur menntamálaráðherra eða embættismenn hans hugsað sem svo að það mundi geta klárast í desember og þess vegna gæti það tekið gildi 1. janúar. Við umfjöllun í nefndinni núna var ljóst að það þyrfti heldur rýmri tíma þannig að við 2. umr. gerði meiri hlutinn þá breytingartillögu að málið tæki gildi 1. febrúar. Var þó gert ráð fyrir að það yrði klárað fyrir jól. Það var sem sagt gert ráð fyrir að þetta tæki svona einn mánuð og það væri rúmur tími til að koma þessu af stað. En nú er það 1. apríl. Maður hlýtur að spyrja hvort hér sé þá miðað við að málinu ljúki ekki fyrr en liðið er á mars ef líða á mánuður eða rúmur mánuður milli gildistöku og samþykktar. Í ljósi síðustu tíðinda er spurningin auðvitað sú hvort þessi rúmi tími sé ásettur til að bíða eftir lokasvarinu frá Eftirlitsstofnun EFTA, hinu fræga 17.2-bréfi. Að vísu beri að samþykkja frumvarpið áður en það kemur, áður en sá lokadómur fellur sem vænst er, en ekki að taka þá áhættu að fresta frumvarpinu í þinginu þangað til. Það er alveg ljóst, forseti, að ekkert gerist á þessum rúma mánuði, frá 1. apríl til 12. maí, sem ekki getur gerst í sumar eða haust. Þó að þetta sé ekki mikið mál þá eru vinnubrögðin ákaflega furðuleg og lýsa sérkennilegu táknskyni meiri hluta menntamálanefndar að taka þá áhættu að þetta frumvarp verði kallað 1. apríl-frumvarpið. Hugsanlegt er líka að nota eigi þennan tíma frá 1. apríl til 12. maí til flugeldasýninga, blaðamannafunda, milljónaloforða í þeim stíl sem við höfum séð að undanförnu. Þá færi kannski loksins að komast vit í það að einnig þennan tíma, einnig þetta frumvarp eigi að nota til að reyna að skapa framhaldslíf þeirra flokka sem hér hafa setið við stjórn helst til lengi. Forseti. Nú er komið að því eftir þennan stutta inngang að gera grein fyrir áliti minni hluta menntamálanefndar eftir umfjöllun hennar fyrir 3. umr. Ég ætla að lesa hér framhaldsnefndarálitið með einstaka viðbótum. Fyrsti kaflinn í þessu áliti heitir Meginatriði máls og hljómar svo: Umfjöllun menntamálanefndar eftir 2. umr. um þetta frumvarp hefur enn staðfest það álit stjórnarandstæðinga í nefndinni að með því sé ekki skapaður sá starfsrammi sem Ríkisútvarpinu hæfir til frambúðar og þar með ekki sá starfsfriður sem Ríkisútvarpinu er nauðsynlegur. Líklegt er að samþykkt frumvarpsins leiði til enn ákafari deilna en áður um stöðu Ríkisútvarpsins á fjölmiðlavettvangi og jafnvel til málaferla heima og erlendis, ekki síst vegna þess að staða þess gagnvart samkeppnisrétti og sérreglum Evrópuréttarins um útvarp í almannaþjónustu er óljós eins og ágætlega hefur komið fram í umfjöllun nefndarinnar nú í þinghléinu. Með því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag væri stigið varhugavert skref sem í sambærilegum tilvikum hefur langoftast leitt til sölu viðkomandi stofnunar eða fyrirtækis. Stjórnarhættir þeir sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu opna leið til áframhaldandi flokkspólitískra áhrifa og inngripa. Réttindi starfsmanna Ríkisútvarpsins eru samkvæmt frumvarpinu í uppnámi. Ekki er sennilegt að nefskatturinn sem ætlunin er að taka upp í stað útvarpsgjaldsins efli samstöðu meðal almennings um málefni Ríkisútvarpsins, einkum ef dagskrárframboð þess dregur áfram dám af hagsmunum auglýsenda og kostenda á svipaðan hátt og hjá markaðsstöðvunum. Í þessu framhaldsnefndaráliti verður einkum fjallað um þá þætti málsins sem nefndin tók fyrir nú í þinghléinu en um afstöðu til málsins almennt umfram það sem að ofan er rakið og til einstakra annarra efnisatriða vísast í nefndarálit okkar fyrir 2. umr. og fylgiskjala þess. Annar kaflinn í framhaldsnefndaráliti minni hlutans heitir Óvænt málalok í menntamálanefnd. Afgreiðsla málsins úr nefndinni föstudaginn 12. janúar er hin fimmta frá því að málið var fyrst lagt fram á þarsíðasta þingi, og tvisvar hefur nefndin fengið málið til framhaldsmeðferðar eftir 2. umr. Hefur meiri hluti nefndarinnar í öll skiptin flutt breytingartillögur við frumvarpið. Má af því greina hvernig ástatt hefur verið um málatilbúnaðinn. Enn flytur meiri hlutinn breytingartillögu, annars vegar um gildistíma og hins vegar þarf á einum stað að lagfæra tilvísun í önnur lög. Sú tilvísun hefur verið vitlaus frá því í hittiðfyrra en það uppgötvaðist nú vegna árvekni ríkisskattstjóra og starfsmanna hans. Nefndarstörf að málinu nú í þinghléi voru talsverð og gengu ágætlega fram á síðustu stund. Þá urðu þeir atburðir að minni hlutinn hlaut að greiða atkvæði gegn því að málið yrði afgreitt úr nefndinni þar sem nefndarmönnum hefði ekki gefist færi á að sinna rannsóknarskyldu sinni um mikilsverðan þátt málsins. Fréttablaðið skýrði frá því föstudaginn 5. janúar að allt árið 2006 hefði ESA, Eftirlitsstofnun EFTA, haft málefni Ríkisútvarpsins til meðferðar og verið í bréflegum samskiptum við embættismenn fjármála- og menntamálaráðuneyta. Ráðuneytin höfðu neitað dagblaðinu um þau gögn sem þetta vörðuðu, og leituðu fulltrúar stjórnarandstöðunnar eftir því síðdegis þennan dag að nefndinni yrðu afhent öll þessi gögn - á sama hátt og gert var eftir talsvert stapp fyrir réttu ári. Þá var því haldið fram af hálfu ráðuneytanna að samskiptin við ESA væru á lokastigi, og var nefndarmönnum því í haust grunlaust um frekari fréttir af samskiptum við ESA en þær sem áður voru kunnar og fram komu í nýja frumvarpinu. Formaður menntamálanefndar, sem ekki vissi meira um tilvist þessara gagna en aðrir nefndarmenn, brást skörulega við og útvegaði gögnin frá ráðuneytunum, samtals níu bréf, hið nýjasta dagsett 9. janúar 2007. Þessum bréfum var komið í hólf nefndarmanna um kl. 17.30 á miðvikudag og um leið boðaður fundur á fimmtudag kl. 14.15 með embættismönnum úr ráðuneytunum tveimur. Morguninn eftir var farið fram á það við formann nefndarinnar að þeim fundi yrði frestað þangað til nefndarmenn hefðu haft tíma til að kynna sér gögnin og bera þau undir samstarfsmenn sína. Ekki var á það fallist og á fundinum neitaði formaður enn fremur að efna til fundar síðar um ESA-gögnin heldur tilkynnti að lokafundur um frumvarpið yrði haldinn í nefndinni á föstudag. Formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar gripu þá til þess að leita ásjár forseta Alþingis með bréfi 11. janúar en forseti, sem þá var erlendis, hafnaði því með skilaboðum að beita sér fyrir því að skapa nefndarmönnum svigrúm til að kynna sér gögnin og ræða þau á nefndarfundi. Minni hlutinn telur að hér hafi ekki verið farið fram með þinglegum hætti og greiddi því atkvæði gegn því að málið yrði afgreitt úr nefndinni. Háttsemi þingforseta, formanns menntamálanefndar og annarra fulltrúa stjórnarflokkanna í nefndinni í þessu máli, þar á meðal hv. þm. Kjartans Ólafssonar, er ekki samboðin virðingu þeirra sem kjörinna fulltrúa með sérstakt ábyrgðarhlutverk. Menntamálaráðherra ber þó meginsök og verður að skýra hvers vegna ekki var sagt frá þessum gögnum og þeim samskiptum sem þau lýsa við ESA. Hér er raunar um að ræða mál sem varðar samvinnu löggjafarvalds og framkvæmdarvalds. Það er að sjálfsögðu grafalvarlegt að ráðherra og embættismenn hans haldi upplýsingum frá þingnefnd sem rannsakar mál í umboði þjóðarinnar. Formaður menntamálanefndar sem ekki vissi meira um tilvist þessara gagna en aðrir nefndarmenn brást skörulega við og útvegaði gögnin frá ráðuneytunum samtals 9 bréf hið nýjasta dagsett 9. janúar 2007. Þessum bréfum var komið í hólf nefndarmanna um kl. 17:30 á miðvikudag og um leið boðaður fundur á fimmtudag kl. 14:15 með embættismönnum úr ráðuneytunum tveimur. Morguninn eftir var farið fram á það við formann nefndarinnar að þeim fundi yrði frestað þangað til nefndarmenn hefðu haft tíma til að kynna sér gögnin og bera þau undir sérfróða samstarfsmenn. Ekki var á það fallist og á fundinum neitaði formaður enn fremur að efna til fundar síðar um ESA-gögnin heldur tilkynnti að lokafundur um frumvarpið yrði haldinn í nefndinni á föstudag. Formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar gripu þá til þess að leita ásjár forseta Alþingis með bréfi 11. janúar en forseti sem þá var erlendis hafnaði því með skilaboðum að beita sér fyrir því að skapa nefndarmönnum svigrúm til að kynna sér gögnin og ræða þau á nefndarfundi. Minni hlutinn telur að hér hafi ekki verið farið fram að þinglegum hætti og greiddi því atkvæði gegn því að málið yrði afgreitt úr nefndinni. Næsti kafli nefndarálitsins ber heitið ESA-gögnin. Gögnin sem fulltrúar í menntamálanefnd fengu í hendur 10. janúar lýsa samskiptum ESA og ráðuneytanna á árinu 2006 og í upphafi árs 2007, en ESA hefur óskað upplýsinga um rekstur og fjármögnun Ríkisútvarpsins og um fyrirhugaðar lagabreytingar nokkur undanfarin ár í kjölfar málarekstrar á hendur íslenska ríkinu vegna Ríkisútvarpsins. Ljóst er að fyrirspurnir og athugasemdir ESA hafa haft talsverð áhrif á þróun frumvarpanna þriggja og Evrópureglur um almannaútvarp eru ein af nokkrum ástæðum fyrir því að ríkisstjórnin lagði af stað í þennan leiðangur. Það sætir furðu að menntamálaráðherra skuli hafa staðið svo að verki sem raun ber vitni við kynningu á samskiptunum við ESA. Meðal annars er rætur þjónustusamningsdraga sem fylgja frumvarpinu nú að rekja beint til fyrirspurna og athugasemda ESA frá árinu 2005 og til spurninga stjórnarandstæðinga um þjónustusamninginn á síðasta þingi. Þjónustusamningsdrögin sem kynnt voru í haust reyndust hins vegar svo óljós að fyrirspurnir ESA um ýmsa þætti héldu áfram allt árið 2006 og hafa verið í fullum gangi í vetur á sama tíma og Alþingi og menntamálanefnd þess ræða og rannsaka stjórnarfrumvarpið. Embættismenn ESA hafa m.a. spurt um tilhögun eftirlits með almannahlutverki Ríkisútvarpsins og óskað sérstaklega eftir að vita um faglega hæfni ríkisendurskoðanda til að annast slíkt eftirlit. Þeir hafa einnig spurt grannt um aðskilnað í bókhaldi milli almannaþjónustuhluta starfseminnar og samkeppnishluta hennar sem m.a. varð til þess að tiltekið ákvæði var flutt í heilu lagi úr 3. gr. yfir í 4. gr. frá einni frumvarpsgerð til annarrar. Má telja líklegt að svör ráðuneytanna, breytingar í frumvarpstexta og framkomin þjónustusamningsdrög nægi ESA að þessu leyti. Óljósara er hvort svör og viðbrögð um eftirlit með auglýsinga- og kostunarsölu og hátterni Ríkisútvarpsins á þeim markaði hafa verið viðhlítandi. Þessi atriði hefur öll borið á góma í umfjöllun nefndarinnar. Það hefði hins vegar auðveldað starf nefndarinnar verulega að geta fylgst með samskiptum ráðuneytanna við ESA nokkurn veginn jafnóðum eins og eðlilegt hefði verið. Mikilvægt atriði sem um er fjallað í síðari bréfaskiptum ESA við ráðuneytin hefur aldrei verið kynnt eða rætt í nefndinni og er ekki að finna í frumvarpinu eða fylgigögnum þess, svo sem þjónustusamningsdrögunum. Þetta eru reglur um mat sem fara þurfi fram áður en Ríkisútvarpið tekur upp nýja þjónustu á almannaútvarpssviði. Ex ante heitir það á lagalatínu. Í síðasta bréfi ráðuneytanna til Brussel kynna þau ESA hugmyndir sínar að slíkum reglum, þá er átt við bréf frá 9. janúar 2007, sem skrifað var fyrir tæpri viku, þar sem m.a. er gert ráð fyrir sex mánaða fresti sem líða þurfi frá því að Ríkisútvarpið og menntamálaráðuneytið hafa kynnt þær og ákveðið af sinni hálfu hvort þær samrýmast ákvæðum laga eða þjónustusamnings. Í samræðum við fulltrúa menntamálaráðuneytisins á nefndarfundi 11. janúar kom í ljós að ekki hefur verið ákveðið með hvaða hætti þessar reglur verða settar, hvort þeim verður bætt við í þjónustusamningi, komið fyrir í reglugerð, sem skortir heimild til í frumvarpinu, eða útbúnar sem einhvers konar sérreglur frá ráðherra. Virðist þessi þáttur málsins ekki hafa uppgötvast í ráðuneytinu fyrr en eftir að síðasta RÚV-frumvarp var lagt fram í haust. Ég ætla að bæta því við þennan kafla sem eðlilegt er að komi fram og lesa fyrir þingheim umfjöllun á minnisblaði sem við fengum frá menntamálaráðuneytinu um ESA-bréfin, sem barst okkur klukkutíma eftir að meiri hluti nefndarinnar hafði tekið frumvarpið út úr nefndinni. Fyrirsögnin er: Fyrirframmat á upptöku nýrrar þjónustu og útvíkkun almannaþjónustuhlutverks RÚV. Megintextinn er þessi: „Í bréfi fjármálaráðuneytisins til ESA, dagsettu 9. janúar síðastliðinn, er gerð grein fyrir því með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hyggjast standa að svonefndu fyrirframmati áður en ákvörðun er tekin um upptöku nýrrar þjónustu innan skilgreiningar útvarpsþjónustu í almannaþágu, eins og henni er lýst í 3. gr. frumvarpsins og 2. gr. þjónustusamnings. Gerð er grein fyrir því að RÚV ohf. eða menntamálaráðuneytið kunni að hafa frumkvæði að því að óskað sé að nýrri þjónustu sé bætt við í þjónustusamninginn. Þá ósk ber að birta opinberlega með sex mánaða fyrirvara áður en fyrirhugað er að veita þjónustuna. Við mat á nýrri þjónustu ber að leggja mat á hvort a) þjónustan falli innan undantekningar 2. mgr. 59 gr. EES-samningsins, b) falli utan almannaþjónustuhlutverks RÚV eins og það er skilgreint í 3. gr. frumvarpsins, c) tekið sé tillit til viðeigandi markaða fyrir umrætt efni og fyrirhugaða miðlunaraðferð. Matið er á höndum menntamálaráðuneytisins sem kallar á aðstoð sérfræðinga frá Samkeppniseftirlitinu, Póst- og fjarskiptastofnun og útvarpsréttarnefnd eftir því sem þörf krefur. Í svari íslenskra stjórnvalda er matsferlinu lýst nánar þannig að lagt sé mat á menningarlega, lýðræðislega, félagslega þörf á hinni nýju þjónustu eins og slíkar þarfir eru skilgreindar samkvæmt 3. gr. frumvarpsins. Við matið skal jafnframt horfa til þess hversu margir notendur verði að umræddri þjónustu, kostnaði sem fylgir því að bjóða upp á hana“ - þetta er lesið orðrétt - „og hversu frábrugðið hún sé frá þeirri almannaþjónustu sem RÚV býður þegar upp á. Ráðuneytið mun jafnframt leggja mat á að hve miklu leyti hin nýja þjónusta feli í sér útvíkkun á fyrri almannaþjónustu og að hve miklu leyti sé um algerlega nýja þjónustu að ræða. Horft er til þess að niðurstöður matsins geti orðið þrenns konar: A. Að þjónusta sem óskað er að taka upp falli þegar undir almannaþjónustuhlutverk RÚV eins og það er skilgreint í 2. gr. samningsins. B. Að þjónustan falli utan samningsins en sé inna 3. gr. frumvarpsins eða C. að fyrirhuguð þjónusta falli utan 3. gr. frumvarpsins. Ef mat leiðir til niðurstöðu A þarf ekki að breyta samningnum, ef mat leiðir til niðurstöðu B er nægilegt að breyta samningnum og ef mat leiðir til niðurstöðu C er talið nauðsynlegt að breyta almannaþjónustuhlutverki RÚV eins og það er skilgreint í lögunum áður en hin nýja þjónusta er tekin upp. Í framhaldi af framangreindu mati og fram komnum athugasemdum hagsmunaaðila og keppinauta RÚV er gert ráð fyrir því að ráðherra taki ákvörðun um hvort hin nýja þjónusta geti hafist eður eigi.“ Þetta er ekki auðveldur texti, forseti, en þó þannig að það má komast í gegnum hann og ber að þakka fyrir að þessi texti skuli loksins liggja fyrir. Það eru einmitt textar af þessu tagi sem menntamálanefnd hefði þurft að fá reglulega um þessi samskipti ásamt bréfunum. Ef svo hefði verið hefðum við t.d. getað tekið fyrir þennan þátt málsins sem, eins og ég sagði áðan, er algerlega nýr fyrir menntamálanefndarmönnum, einnig hv. formanni menntamálanefndar sem hér situr og fylgist með af mikilli athygli. Það er athyglisvert við þennan texta að þar eru lagðar til grundvallar skilgreiningar 3. gr. sem eru, eins og hefur verið rakið í öllum fyrri sex umferðum, afar losaralegar þó að þeim hafi heldur fækkað með árunum og spanna nánast allt það efni og allt dagskrárframboð sem eru einasta sjónvarpi íslensku en fyrst og fremst bið ég menn að taka eftir því að með þessum reglum hefur þjónustusamningurinn öðlast glænýtt hlutverk sem ekki er getið um á neinn hátt í lagaákvæðum um hann, sem fóru inn í fyrra eftir kröfur frá ESA og ábendingar frá stjórnarandstæðingum í menntamálanefnd og eru svona síðast í 3. gr. frumvarpsins, með leyfi forseta: „Menntamálaráðherra og Ríkisútvarpinu ohf. ber að gera sérstakan þjónustusamning um markmið, umfang og nánari kröfur skv. 2. mgr. um útvarpsþjónustu í almannaþágu.“ Staða þjónustusamningsins er ekki skýrð nánar í athugasemdum með frumvarpinu. Þar eru aðallega tínd til þau rök sem hluti menntamálanefndar hafði fyrir honum í nefndaráliti sínu sem voru bara ágæt. Þar segir að hann eigi að tryggja frekar, eins og það er orðað, eftirlit Ríkisendurskoðunar við endurskoðun og eftirlit með fjárreiðum Ríkisútvarpsins og að með þjónustusamningnum sé endanlega tryggt að komið verði til móts við athugasemdir erlendra eftirlitsstofnana um gagnsæi almannaþjónustuhlutverks Ríkisútvarpsins, eins og það er orðað og að samningurinn hjálpaði stjórninni, þ.e. stjórn Ríkisútvarpsins ohf. að gera grein fyrir því í ársskýrslu hvernig skyldum um útvarp í almannaþágu hefði verið sinnt. Ekkert umfram þetta er að finna um formlegt innihald þjónustusamningsins, ekkert um formlegt innihald hans eða gildi hans. Ákvæðið um þjónustusamninginn virðist ekkert frekar hafa verið íhugað í ráðuneytinu frá því að meiri hluti menntamálanefndar lagði til að breytingartillaga þess efnis yrði samþykkt í þinginu. En þjónustusamningurinn virðist hafa orðið eins konar redding þegar ESA loksins spurði og knúði á um fyrir fram matsreglurnar, um ex ante-regluverkið. Það vekur athygli að menntamálaráðherra skuli ekki hafa ætlað að segja frá þessum reglum opinberlega meðan frumvarpið er til umfjöllunar í þinginu og meðal þjóðarinnar. Þessi reglusetning, nýja reglusetning, setur í algerlega nýtt ljós bæði skilgreiningar í 3. gr. frumvarpsins um almannaþjónustuna og þjónustusamninginn sem gerður skal samkvæmt henni. Hingað til hefur þjónustusamningurinn - og þetta er mikilvægt - verið kynntur sem sáttmáli um lágmark þeirrar almannaþjónustu sem Ríkisútvarpinu er skylt að veita. Þegar nýja ex ante-regluverkið er sett í samband kemur í ljós að Ríkisútvarpinu er óheimilt að auka þjónustuna á ákveðnum sviðum, almannaþjónustuna, umfram ákvæði þjónustusamningsins. Í þjónustusamningnum felst því þvert á móti hámark þeirrar almannaþjónustu sem veitt skal. Eðlilegt er í framhaldi af þessu að endurskoða nú rækilega ákvæðin í 3. gr. frumvarpsins og íhuga enn fremur vandlega stöðu þjónustusamningsins. Úr því að um hámark er að ræða þarf allt önnur vinnubrögð, faglegri og lýðræðislegri, við gerð samningsins og samþykkt hans, bæði af hálfu ríkisvaldsins og Ríkisútvarpsins en gert er ráð fyrir í frumvarpinu. Hér kemur fram, forseti, að menntamálanefnd hafi beðið um það minnisblað frá menntamálaráðuneytinu sem ég las áðan, þar sem væri farið skipulega yfir efni bréfanna og segir frá því hvenær það barst. Síðan segir: Í því kemur fram, sem einnig var sagt frá á fundi nefndarinnar með embættismönnunum, að innan skamms væri von eins konar lokabréfs frá ESA (17.2-bréf á tæknimáli), - sem ég veit að hv. þm. Kjartan Ólafsson skilur vel af því hann stendur í miklum samskiptum ásamt mér við Eftirlitsstofnun EFTA - þar sem „dregnar væru saman athugasemdir ESA og ábendingar um úrræði sem væru til þess fallin að uppfylla kröfur reglna um ríkisstyrki á sviði útvarpsþjónustu í almannaþágu“, eins og þar segir, með leyfi forseta. Að sögn embættismannanna var góð von til þess að ráðuneytin gætu svarað þessu bréfi á fullnægjandi hátt og mundi málinu þá lokið að sinni. Undarlegt má heita að ekki skuli eytt vafa um afstöðu ESA og beðið eftir 17.2-bréfinu áður en úrslit þessa langdregna þingmáls ráðast á Alþingi. Þetta, forseti, var umræðuefni mitt í umræðum áðan, um fundarstjórn forseta. Ég beini því enn til forseta að íhuga það að samskiptunum við ESA er ekki lokið. Það er ekki uppáfynding okkar í stjórnarandstöðunni eða minni hlutans í menntamálanefnd að þar standi út af, heldur er það beinlínis ábending frá embættismönnum ráðuneytanna til nefndarinnar. Það er algjörlega óskiljanlegt fyrst að það er þannig að vonir þeirra standa til að í þessu lokabréfi, 17.2-bréfinu, verði blessað og signt yfir það frumvarp sem hér er á ferðinni, að stjórnarliðar skuli ekki treysta sér til og hæstv. menntamálaráðherra að bíða ósköp einfaldlega eftir þessu bréfi. Næsti kafli í framhaldsnefndarálitinu heitir Staða Ríkisútvarpsins gagnvart samkeppnisrétti og Evrópurétti og er meginkafli nefndarálitsins, bæði að lengd og efni. Umsögn Samkeppniseftirlitsins um ríkisútvarpsfrumvarpið hefur vakið verulega athygli, og vegna ýmissa álitamála í tengslum við hana, umsögn Samkeppniseftirlitsins, var forstjóri Samkeppniseftirlitsins, Páll Gunnar Pálsson, fenginn aftur til fundar við nefndina ásamt aðstoðarforstjóranum, Guðmundi Sigurðssyni. Í umsögninni er m.a. fjallað um stöðuna á auglýsinga- og kostunarmarkaði. Að lokum hennar segir að til að „koma í veg fyrir þá samkeppnislegu mismunun sem af því leiðir að Ríkisútvarpið starfi áfram á markaði fyrir birtingu auglýsinga og á markaði fyrir kostun í frjálsri samkeppni við aðra aðila jafnframt því að hafa tekjur af skattfé til að inna af hendi skilgreinda útvarpsþjónustu í almannaþágu“ komi tvennt til greina, annaðhvort hverfi Ríkisútvarpið með öllu af þeim markaði eða stofnaðar verði sérstakar útvarpsstöðvar á vegum ríkisins eða Ríkisútvarpsins til að keppa á þeim markaði, og séu þær þá reknar án nokkurs ríkisstyrks. Í umsögninni er tekið fram að Samkeppniseftirlitið taki ekki afstöðu til þess hvort fyrirkomulag sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu sé í samræmi við reglur EES-samningsins um ríkisaðstoð. Það sé annarra, sagði forstjórinn, Eftirlitsstofnunar EFTA og síðan dómstóla. Í umsögninni er miðað við íslensk samkeppnislög sem þó standa á evrópskum grunni. Forstjórinn sagði að löggjafinn gæti vikið til hliðar markmiðum samkeppnislaga með sérlögum og þar með þrengt möguleika Samkeppniseftirlitsins til afskipta af málum, en það væri hins vegar skylda stofnunarinnar að fylgjast með þessum markaði og gera ráðstafanir í samræmi við markmið samkeppnislaga, eins og hann orðar það afar hæversklega. Hér verður að bæta því við utan nefndarálits að hugtakið sérlög er ekki alveg einfalt fyrirbrigði. Til dæmis hefur verið spurt um það nú undanfarna daga, síðast í ræðustól þingsins í umræðunum áðan, hvort í svokölluðum sérlögum þurfi ekki sérstök undantekningarákvæði frá hinum almennu lögum eins og við höfum mörg dæmi um, jafnvel við sem ekki höfum mikla reynslu af umfjöllun af því að eiga við lög eða setja þau. En hér er ekkert slíkt á ferð. Þess vegna kynni þetta að verða umfjöllunarefni íslenskra dómstóla síðar meir og jafnvel hinna erlendu líka, eða hinna alþjóðlegu. Um þetta efni segir ritstjóri Fréttablaðsins, Þorsteinn Pálsson - sem einnig var vitnað til í umræðunum áðan og nokkrir kannast ágætlega við á þessum vinnustað vegna þess að hann var einu sinni einn af hinum 63 kjörnu fulltrúum og reyndar formaður stærsta stjórnmálaflokksins sem þá var og er enn um sinn - í leiðara í blaði sínu í gær, með leyfi forseta: „Engin ákvæði frumvarpsins um Ríkisútvarpið ohf. víkja samkeppnislögum til hliðar með berum orðum eins og til að mynda er raunin varðandi sérlög um ákveðna þætti búvöruframleiðslunnar. Því er ekki unnt að staðhæfa“ - þ.e. væntanlega eins og fulltrúar stjórnarflokkanna gera - „að álit Samkeppniseftirlitsins hafi ekkert gildi.“ Í sama blaði er í dag viðtal við annan lögfræðing, Ástráð Haraldsson, sem ég þekki af góðu einu, um ríkisútvarpsfrumvarpið. Um þetta atriði segir svo í viðtalinu við Ástráð, með leyfi forseta enn á ný. Nú er það blaðamaður sem hefur orðið í upphafi. „Fram hefur komið að forstjóri Samkeppniseftirlitsins telur ákvæði frumvarpsins um Ríkisútvarpið stangast á við samkeppnislög. Talsmenn stjórnarflokkanna í menntamálanefnd hafa svarað því til að í raun skipti það ekki máli þar sem sérlög gangi framar almennum lögum. Með öðrum orðum nái samkeppnislög ekki til Ríkisútvarpsins. Ástráður hefur efasemdir um þennan lagaskilning og telur raunar að samkeppnisreglurnar séu með vissum hætti tengdar grunngerð samfélagsins. Þeim verði því ekki svo auðveldlega vikið til hliðar. „Það eru því veruleg áhöld um að hve miklu leyti hægt er að undanþiggja tiltekna starfsemi þessum reglum og að minnsta kosti verður það aldrei gert nema með því að segja það berum orðum.““ Þetta er niðurstaða Ástráðs Haraldssonar. Ég endurtek, með leyfi forseta: „… að minnsta kosti verður það aldrei gert nema með því að segja það berum orðum.“ Þau beru orð vantar í frumvarpið. Það eru því gallar á þeirri staðhæfingu, m.a. formanns menntamálanefndar, að hér skipti samkeppnislögin engu máli þar sem sérlög sem verði úr þessu frumvarpi geti vikið ákvæðum þeirra gjörsamlega til hliðar. Mig skortir satt að segja þekkingu til að andæfa þessum lögfróðu mönnum. En auðvitað væri fróðlegt að heyra svör annarra lögfræðinga, t.d. lögfræðingsins Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, sem nú er hæstv. menntamálaráðherra, og lögfræðingsins hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, sem nú er formaður menntamálanefndar, við þessum rökum hinna lögfróðu manna. Þetta mál allt verður líka að skoða með tilliti til þess sem næst er fjallað um í nefndarálitinu. En þar segir svo: Fram kom hjá forstjóranum að öll takmörkun sem minnki þá samkeppnislegu mismunum sem af frumvarpinu sprettur væri til bóta. Hugsanlega gæti löggjafinn fundið leið í þessu efni sem ekki ylli Samkeppniseftirlitinu áhyggjum. Hér er ekki mikið sagt vegna þess að okkur ber að fara varlega sem stöndum að nefndarálitum þegar við fjöllum um samræður á nefndarfundunum. En hér er í raun vísað til orðaskipta minna og forstjóra Samkeppniseftirlitsins út frá lagatextanum í samkeppnislögum um óhæfilega hindrun eða takmörkun á samkeppni, þar sem við ræddum um hvaða þýðingu orðið óhæfileg hefði í þessu samhengi. Og hvort hugsanlegt væri að Ríkisútvarpið gæti haft einhverjar tekjur af auglýsingum og kostun þrátt fyrir þá niðurstöðu sem Samkeppniseftirlitið kemst að í umsögn sinni. En við samfylkingarmenn höfum, eins og ég lýsti áðan, talað um ákveðnar reglur um þetta og lagt fram til umræðunnar tillögu um 15–20% af heildartekjum Ríkisútvarpsins, að það gæti komið af auglýsingamarkaði og kostunar í sæmilegri sátt við aðra aðila á þeim markaði. Forstjórinn sagði þá þetta sem lýst er í nefndarálitinu að öll takmörkun, þ.e. takmörkun á óheftri þátttöku Ríkisútvarpsins á auglýsingamarkaði, sem minnki þá samkeppnislegu mismunun sem af frumvarpinu sprettur væri til bóta. Þetta er auðvitað óbein ræða og við berum ábyrgð á því hversu rétt er með farið. Ég held að forstjóranum sé ekki gert rangt til með þessari tilvitnun. Löggjafinn gæti hugsanlega fundið leið í þessu efni sem ekki ylli Samkeppniseftirlitinu áhyggjum. Ég skil þetta svo að takmörkuð þátttaka Ríkisútvarpsins á þessum markaði kynni að vera flokkuð þannig að hún slyppi undan óhæfilega ákvæðinu, sem svo mætti kalla, á ekki ósvipaðan hátt og ESB tekst að tala um að almannaútvarp megi ekki standa í samkeppni á auglýsingamarkaði og skyldum markaði „að því marki sem er ósamrýmanlegt hagsmunum bandalagsins“ eins og það er orðað með hulduhrútsorðfæri sem þeim er tamt í Brussel, en á þetta orðalag er drepið síðar í nefndarálitinu. Ég ætla ekki að búa til neins konar afstöðu úr þessum orðum fyrir forstjóra Samkeppniseftirlitsins. En þetta er auðvitað mikilvægt því í frumvarpinu sem hér er til umfjöllunar er ekki gert ráð fyrir neins konar takmörkun að þessu leyti. Breytingartillögur meiri hlutans fyrir jólin skipta nánast engu máli. Vissulega var afstaðan fengin fram með þeim takmörkun á auglýsingum á netinu, á vefsíðu Ríkisútvarpsins. En það er auðvitað sama staða og hefur verið undanfarið eftir kæru fyrirtækisins tunga.is frá 2003 eða 2004. Þegar sú kæra kom fram voru auglýsingar rétt nýhafnar á vefsíðunni. Það hefur því aldrei í raun verið við lýði hér á landi. Hitt er svo nánast hlægilegt sem fólst í annarri breytingartillögu þeirra um að kostunin skuli vera ákveðið hlutfall af breytilegum auglýsingatekjum. Mætti flytja um það langt mál, eins og ég gerði reyndar við 2. umr. og læt hugsanlega eftir mér að gera síðar í þessari umræðu. Í nefndarálitinu er þetta haft eftir forstjóra Samkeppniseftirlitsins og síðan heldur það áfram með því að enn er vitnað óbeint í þann forstjóra: Hvað sem því liði mundi Samkeppniseftirlitið fylgjast með rekstri Ríkisútvarpsins með hliðsjón af 11. gr. samkeppnislaga um markaðsráðandi stöðu, 14. gr. þeirra um fjárhagslegan aðskilnað samkeppnisrekstrar og almannarekstrar og 16. gr. um skaðleg áhrif opinberra fyrirtækja í samkeppni og kynni að taka afstöðu í ljósi þessara greina til tiltekinna mála. Engin tæpitunga er töluð í þessari umsögn. Forstjórinn talar þó varlega um hugsanleg afskipti Samkeppniseftirlitsins af fyrirhuguðu ríkisútvarpshlutafélagi, enda er það ekki háttur þeirrar eftirlitsstofnunar að tilkynna fyrir fram um afskipti sín eða svara spurningum í skildagatíð. Rétt er að hafa í huga að í bréfi ráðuneytanna til ESA 9. janúar sl. er þess sérstaklega getið að Samkeppniseftirlitið eigi að fylgjast með atferli Ríkisútvarpsins ohf. á samkeppnismarkaði og í þessu bréfi er þess ekki getið að samkeppnismarkaður auglýsinga og kostunar sé þar undanskilinn. Þáttur Samkeppniseftirlitsins í málinu lýsir vel þeirri óvissu sem ríkir um stöðu Ríkisútvarpsins gagnvart innlendum samkeppnisrétti og gagnvart Evrópurétti. Við umfjöllun um þetta mál í vetur hafa stjórnarandstæðingar í menntamálanefnd því lagt áherslu á að fá til fundar óháða sérfræðinga á þessu sviði. Það hefur gengið illa, og koma ástæðurnar ágætlega fram í svari eins þeirra sem beðinn var um að aðstoða nefndina, Stefáns Geirs Þórissonar lögfræðings, en beiðninni til hans fylgdi að hans ósk stutt lýsing þeirra álitamála sem uppi eru. Í svarinu segir þetta: „Spurningarnar sem varpað er fram snúast um grundvallaratriði á einhverjum flóknustu og vandmeðförnustu sviðum réttarins, þ.e. samkeppnisrétti og Evrópurétti. Til að geta svarað spurningum af því tagi sem varpað er fram í erindi þínu [þ.e. nefndarritara] af einhverju viti þarf jafnvel sérfræðingur á þessum réttarsviðum að leggjast í verulega rannsóknarvinnu. Þar sem ég hef yfirdrifið að gera í starfi mínu sem lögmaður sé ég ekki fram á að geta innt þá vinnu sem þarf af hendi í sjálfboðavinnu, en ég geri, af fyrri reynslu, ekki ráð fyrir að þingið muni greiða fyrir vinnu við undirbúning fyrir slíkan fund hjá nefndinni.“ Þetta svar lýsir reyndar ágætlega erfiðri stöðu þingnefndar í flóknu máli þar sem samvinna við sérfræðinga á vegum framkvæmdarvaldsins er með þeim hætti sem áður greinir. Ekki skal þó vanmetin heimsókn Ólafs E. Friðrikssonar, lögfræðings og fyrrverandi blaðamanns, sem skrifaði í fyrra, vorið 2006, fróðlega námsritgerð við Háskólann í Reykjavík um ríkismiðla á evrópskum samkeppnismarkaði. Ritgerðin heitir „Ríkisreknir fjölmiðlar á samkeppnismarkaði. Réttarreglur og dómafordæmi Evrópuréttar um ríkisstyrki til sjónvarpsstöðva“. Í ritgerð Ólafs er skilmerkilega lýst tilraunum ríkisstjórna í ESB og framkvæmdastjórnarinnar til að veita ríkisreknum almannaútvarpsstöðvum svigrúm til starfa á menningarlegum, félagslegum og lýðræðislegum forsendum þrátt fyrir strangar reglur sambandsins gegn mismunun á markaði. Ríkisútvarpsstöðvar um alla álfuna urðu illa úti í miklum málaferlum sem hófust á níunda áratugnum, og leiddi þessi þróun sem kunnugt er til þess að Rómarsáttmálanum var breytt með bókun sem kennd er við Amsterdamborg og tók gildi árið 1999. Ríkjunum er gert heimilt og sjálfsagt að styðja almannaútvarp en þó þannig að almannaútvarpsstöðin uppfylli ákveðna fyrirframskilgreinda þjónustukvöð og með þeim hætti að ríkisstuðningurinn og rekstur almannaútvarpsins hafi eins lítil áhrif á samkeppni og viðskiptakjör og unnt er, að því marki sem andstætt sé almannahagsmunum, eins og það er orðað. Þessari ákvörðun var almennt fagnað meðal unnenda almannaútvarps sem afdráttarlausum stuðningi innan Evrópusambandsins við rekstur almannaútvarps. Á hinn bóginn var ljóst að með hinni nýju skipan voru gerðar verulegar kröfur til þess að ríkisútvörp eða ríkisstyrktir ljósvakamiðlar sinntu í raun almannaþjónustu, í nokkuð víðri skilgreiningu sem eðlilegt er – en ekki öðru en almannaþjónustu fyrir þann styrk sem ríkisvaldið legði þeim til. Þá var ákveðið að heimila tekjuöflun með auglýsingum og nú kem ég, forseti, að þeirri umfjöllun sem ég boðaði áðan og tilvitnun hefst: „svo fremi það hefur ekki áhrif á samkeppni á viðeigandi mörkuðum (t.d. auglýsingar, öflun og/eða sala á dagskrárefni) að því marki sem er ósamrýmanlegt hagsmunum bandalagsins“, en þessi tilvitnun er úr orðsendingu framkvæmdastjórnarinnar sem einkennd er með stöfunum OJ og safnmarkinu ef þetta væri safn C17/4 frá 19. janúar 2001 og má sjá í íslenskri þýðingu Ólafs E. Friðrikssonar í ritgerð hans á bls. 22. Ljóst ætti að vera af þessari stuttu lýsingu að fjölmörg matsatriði standa eftir og er enn þá verið að útfæra þessi meginmarkmið innan Evrópusambandsins svo sem við þekkjum frá athugasemdum og leiðbeiningum frá ESA um Ríkisútvarpið. Síðan Amsterdam-bókunin gekk í gildi er hafinn nýr málarekstur sem enn er ekki kominn fyrir ESB-dómstólinn, og er því engan veginn víst hvaða reglur gilda í raun og veru um ríkisútvarpsrekstur innan Evrópusambandsins og á Evrópska efnahagssvæðinu. Hér er áður komið fram að enn vantar á að ESA hafi gengið úr skugga um að formsatriði samkvæmt nýjasta RÚV-frumvarpinu og fylgigögnum þess fullnægi Evrópukröfum. Hitt er þegar ljóst að með frumvarpinu er tekin veruleg áhætta gagnvart málaferlum á grunni Evrópureglna. Líklegt er að fyrir dómstólum yrði þetta m.a. athugað: 1. Hvernig sinnir Ríkisútvarpið almannaþjónustuhlutverki sínu? Starfar það samkvæmt of víðri skilgreiningu á almannaþjónustu þannig að starfsemi þess þrengi að möguleikum annarra á ljósvakavettvangi? 2. Hver er þátttaka Ríkisútvarpsins á markaði auglýsinga og kostunar? Er um að ræða grimmilega samkeppni við keppinautana - og byggist hún á sölu auglýsinga og kostunar í tengslum við dagskrárefni sem fellur illa að almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins? 3. Hvert er svigrúm Ríkisútvarpsins til athafna og viðskipta sem lítt eða ekki tengjast almannaútvarpshlutverki þess? Stofnar það til útsendinga á samkeppnisrásum til að afla auglýsingatekna? Vinnur það gegn öðrum ljósvakastöðvum umfram það sem eðlilegt getur talist við rekstur almannaútvarps, ef til vill gegn einhverri tiltekinni stöð? 4. Hvert er rekstrarform Ríkisútvarpsins? Hefur það að formi til sérstöðu sem hæfir hlutverki þess sem almannaútvarps eða er því valið rekstrarform sem einkum miðast við hefðbundinn samkeppnisrekstur á markaði? Er hætta á að Ríkisútvarpið hf. eða ohf. notfæri sér ávinning hlutafélagsformsins án þess að sæta þeim samkeppnisreglum sem keppinautar í öðrum hlutafélögum verða að gangast undir? Fulltrúar minni hlutans í menntamálanefnd telja nokkuð ljóst að í frumvarpinu og fylgigögnum þess sé engan veginn búið þannig um hnútana að nýja ohf.-ið standist þetta próf í þessum fjórum liðum – þrátt fyrir margvíslegar ábendingar frá Eftirlitsstofnun EFTA, frá forstöðumönnum markaðsstöðvanna innan lands, frá fræðimönnum og fjölmiðlamönnum og frá stjórnarandstöðunni á Alþingi, bæði í störfum nefndarinnar og í umræðunum sex sem þegar hafa farið fram um RÚV-frumvörp ríkisstjórnarinnar og er þessi hin sjöunda. Við blasir sú hætta að hin fyrirhugaða skipan standist ekki samkvæmt Evrópurétti, að málaferli leiði til þess að allt þetta mál þurfi að taka upp að nýju. Í stað þess að standa vörð um þjóðarútvarpið með því að skilgreina rækilega almannaþjónustu þess og leggja á ráðin um skynsamlega hlutdeild þess á auglýsingamarkaði er Ríkisútvarpinu stefnt í áhættu af nýjum málaferlum. Ef til vill er það einmitt eitt af markmiðum ýmissa sjálfstæðisflokksmanna því áframhaldandi deilur við, markaðsstöðvarnar íslensku og slæm útreið fyrir Evrópudómstóli gæti auðvitað styrkt þá sem vilja selja Ríkisútvarpið eða leggja það af með öðrum hætti. Forseti. Ég bæti við að lokum þessa kafla í nefndarálitinu niðurstöðu lögfræðinganna tveggja sem ég vitnaði til áðan um þennan þátt. Þorsteinn Pálsson segir þannig í leiðara sínum um þetta, með leyfi forseta: „Kröfum samkeppnislaga og skuldbindinga gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu hefur því ekki verið svarað með fullnægjandi hætti. Það eru þessi atriði sem setja starfsumhverfi Ríkisútvarpsins í uppnám nái áform ríkisstjórnarinnar fram að ganga.“ Viðtalið við Ástráð Haraldsson sem áður var minnst á ber fyrirsögnina „Ríkisútvarpið ohf. verður vopnlaust gagnvart kærum“. Þar segir Ástráður um ætlaðan aðskilnað samkeppnis- og einkarekstrar, sem lesa má um í 3. og 4. grein frumvarpsins, með leyfi forseta: „Í frumvarpinu segir að skilja skuli að fjárreiður þeirrar starfsemi sem skilgreind er sem útvarpsþjónusta í almannaþágu og þeirrar sem telst samkeppnisrekstur. Í því felst að tekjur sem fást með afnotagjöldum eða nefskatti og ætlaðar eru til útvarps í almannaþágu má ekki nota til að greiða niður kostnað vegna annarrar starfsemi. Ástráður segir hugsunina rétta en telur erfitt að sýna fram á að sá hluti rekstrarins sem ekki á að njóta ríkisframlags geri það ekki.“ Hér tekur Ástráður til máls í frétt Fréttablaðsins: „Þegar Ríkisútvarpið hefur verið leitt út á eyðihjarn einkarekstrar virðast mér menn vera býsna vopnlausir gagnvart gagn- og samkeppnisaðilum sem mundu kæra til Evrópustofnana. Ég álít að það verði mjög erfitt að verjast slíkum samkeppniskærum.“ Fréttin heldur áfram: „Að mati Ástráðs er ekki nóg að segja í lögum að halda skuli fjárreiðum aðskildum. Með tilliti til lagarammans og aðstöðu Ríkisútvarpsins sé ákvæðið í raun óframkvæmanlegt.“ Nú talar Ástráðar aftur í fréttinni: „Þess vegna óttast ég, af því að mér finnst vænt um Ríkisútvarpið og vil viðhalda því, að þetta verði upphafið að endalokum þess í þeirri mynd sem við þekkjum það.“ Ég vitna hér til þessara lögfræðinga ekki vegna þess að lögfræðingar séu einu sérfræðingarnir um þetta mál eða vegna þess að við eigum að taka meira mark á lögfræðingum en öðru fólki þó að þessir tveir standi fullkomlega fyrir sínu. Málið er flókið og viðamikið og teygir sig um mörg fræðasvið og um allt samfélagið eins og ég rakti hér í upphafi þó að það sé í grunninn einföld pólitísk spurning um tilvist almannaútvarps, já eða nei. Ég vitna til þessara tveggja lögfræðinga vegna þess að hér er komið að hinu fullkomna sérsviði lögfræðinganna, málarekstrinum sem líklegur er í framhaldi af samþykkt þessa frumvarps. Niðurstaða mín af hugleiðingum þeirra, af samræðunum við Ólaf E. Friðriksson, af lestri ritgerðar hans og af því efni öðru sem ég hef náð að kynna mér um Evrópurétt og samkeppnisrétt og um þróun ríkisútvarpsmálanna innan Evrópusambandsins er sú að hér ríki meiri óvissa en svo að við verði unað í lagasetningu um framtíð Ríkisútvarpsins sem er ein af þjóðareignum okkar, sem er menningarlegur dýrgripur okkar allt frá stofnun sinni fyrir bráðum 77 árum á þjóðhátíðarárinu 1930, stofnunar sem þegar hefur lifað heilan mannsaldur í landinu, haft áhrif á alla Íslendinga, er eitt af kennimerkjum þeirra, er partur af sjálfsmynd þeirra og hluti af samkennd þjóðarinnar. Ég má ekki gleyma því hér að blálokum þessa kafla sem e.t.v. hefði átt heima í nefndarálitinu en rifjaðist upp fyrir mér þegar ég var að fara yfir einmitt þennan vitnisburð lögfræðinganna tveggja og varðar heimsókn Ólafs E. Friðrikssonar til okkar en þar benti hann sérstaklega á að 4. gr. frumvarpsins sé óvarlega víðtæk. Enn skrýtnara orðalag en í 4. gr. fann Ólafur svo í athugasemdum við 4. gr. í þessu þingmáli. Til að geta gert okkur grein fyrir þessu þarf ég að lesa hluta af athugasemdunum um 4. gr. sem fjallar - af því að menn þekkja nú ekki allir greinatölurnar í frumvarpinu - um annan rekstur en þann sem er á almannaútvarpssviði eða um samkeppnisreksturinn svokallaða. Fyrsti hluti athugasemdanna um 4. gr. er svona: „Ákvæði 4. gr. er nýmæli. Í 1. mgr. greinarinnar er mælt fyrir um heimild til handa Ríkisútvarpinu ohf. til þess að standa að annarri starfsemi sem tengist aðalstarfsemi fyrirtækisins. Getur félagið gert þetta hvort sem er innan eigin vébanda eða með því að standa að öðrum fyrirtækjum í þessu skyni sem félagið á eitt eða með öðrum aðilum. Undir ákvæði þessarar greinar fellur m.a. hvers konar nýsköpunarstarf“ - ég endurtek: hvers konar nýsköpunarstarf - „sem ekki fellur undir skilgreiningu 3. gr. um útvarp í almannaþágu. Þótt aðalstarfsemi Ríkisútvarpsins ohf. sé útvarp í almannaþágu er sú krafa í vaxandi mæli gerð til fyrirtækja, sem reka útvarp af því tagi, að þau séu sem best rekin, veiti öðrum útvarpsstöðvum á markaðnum samkeppni og aðhald og skili jafnvel hagnaði. Þess vegna er nauðsynlegt að veita Ríkisútvarpinu ohf. heimild til að reka starfsemi sem ekki fellur undir skilgreiningu 3. gr. en með fjárhagslegum aðskilnaði frá hinni hefðbundnu starfsemi Ríkisútvarpsins ohf., sbr. 5. gr.“ Hér er rætt um nýsköpunarstarf og um það sem sérstakt hlutverk RÚV að veita öðrum fyrirtækjum á markaðnum ekki bara aðhald, sem ég er í sjálfu sér sammála, heldur líka beina samkeppni. Það er jafnvel talið sérstaklega æskilegt að RÚV skili hagnaði. Það er nefnt sem vaxandi krafa og í þeim búningi að það sé alþjóðleg krafa, ein af þessum kröfum sem enginn kemst hjá að taka undir af því að annað er ekki nógu smart. Um þetta sagði Ólafur E. Friðriksson að hann hafi ekki skilið reglur Evrópuréttarins á þessa leið og hann taldi að hér væri sennilega um grundvallarmisskilning að ræða. Ólafur gerði þá tillögu að um viðbót við lagagreinina um samkeppnisreksturinn, aðra starfsemi, yrði það tiltekið að sú starfsemi tengdist almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins. Það stendur ekki í núverandi 4. gr. frumvarpsins heldur það eitt að önnur starfsemi skuli tengjast starfsemi félagsins á sviði dagskrárgerðar eða til nýtingar á tæknibúnaði þess, sérþekkingu þess, starfsmanna þess og aðstöðu þess að öðru leyti. Ólafur gerir þetta ekki að tillögu sinni út af engu heldur vegna þess að þetta mundi þó a.m.k. tryggja örlítið skárra samhengi við Evrópuréttinn en nú er. Í raun þyrfti betra og ákveðnara orðalag til þess að stilla þetta rétt af, talað er um bein tengsl eða skýrt samhengi sem tæki til þess sem menn eru nokkuð sammála um að Ríkisútvarpið eigi að gera samkvæmt þessum lið, það geti t.d. stofnað fyrirtæki um leikmyndir og búninga eins og útvarpsstjóri hefur ýjað að, að fyrirtækið geti selt framleiðslu eins og Stiklur Ómars, eða annað fínt efni, og haft af því tekjur í samkeppni, sem væri heiðarleg, við aðra framleiðendur á slíku efni, samkeppni sem t.d. gerði ráð fyrir því umfram það sem nú er að sá samkeppnishluti Ríkisútvarpsins, á hátíðlegu máli, sú deild þess sem sæi um að selja myndböndin borgaði fyrir auglýsingar í Ríkisútvarpinu í þeirri samkeppni sem sú deild stendur í við aðra myndbandaframleiðendur, bókaframleiðendur o.s.frv. Þessi grein getur líka með þessum tengslum innifalið í sér þátttöku Ríkisútvarpsins í vænlegum kvikmyndaverkefnum sem margir vilja sjá að Ríkisútvarpið geti, ef það vill, lagt áhættufé í kvikmyndaverkefni sem geta riðið baggamuninn fyrir framleiðendur og tryggt Ríkisútvarpinu ákveðinn rétt til sýninga. Ég hygg að þetta sé eðlilega innan þeirrar starfsemi sem við tölum um hér en ekki það sem stendur utan um hana. Ekki t.d. þess sem ég spurði um á nefndarfundum í fyrra, ég spurði þá fulltrúa menntamálaráðuneytisins og/eða, liggur mér við að segja, a.m.k. annan af frumvarpshöfundum, Sigurbjörn Magnússon, hvort Ríkisútvarpið gæti með þessari grein stofnað útvarpsstöð sem færi í samkeppni við stöðvar á almenna markaðnum með dagskrárframboði sem miðaðist við hagsmuni auglýsenda og kostenda. Hann játaði því, að það væri ekkert því til fyrirstöðu að gera það og það skýrðist sterklega af því að meiri hluti nefndarinnar setti þá um vorið inn þá breytingartillögu að Ríkisútvarpið mætti að sönnu ekki stofna slíka ljósvakastöð með öðrum, Ríkisútvarpið mætti ekki stofna til útvarpssendinga með öðrum til þess að koma í veg fyrir að Ríkisútvarpið væri með bein afskipti af samkeppni á markaðnum í þeim stíl að taka saman við einn og berjast gegn öðrum. Þessi grein hefði varla verið sett svona inn nema vegna þess að meiri hlutinn túlkar þessi ákvæði frumvarpsins þannig að ríkisstjórninni sé einni sér heimilt að stofna slíka stöð. Þá er kannski kominn tími til að líta til danskrar sjónvarpsstöðvar sem heitir TV2 en það var ríkisstöð sem fór mikinn, átti ýmsar dótturstöðvar og starfaði með átta svæðisstöðvum, held ég. Til að gera langa sögu stutta var þessi stöð úrskurðuð árið 2002 í miklar sektir vegna þess að hún hefði misnotað heimild sína til að þiggja ríkisframlag meira en góðu hófi gegndi. Vissulega var sú stöð þannig að þar var eiginlega allt að, það voru ekki bara hinar sérstöku undirstöðvar sem þurfti að fást við og svæðisstöðvarnar heldur var ríkisframlagið miklu meira en þeir gátu nokkurn tíma gert grein fyrir. En þetta var auðvitað líka í tengslum við það að hér var um auglýsingastöð að ræða sem var þess vegna í miklu beinni samkeppni við stöðvarnar á almenna markaðnum en gamla, góða ríkisútvarpið í Danmörku sem heitir í hljóðvarpi og sjónvarpi DR. Þetta dæmi þarf að íhuga og hefði verið fróðlegt að sjá þessa getið í athugasemdum við frumvarpið og í framsöguræðum um það. Það var þó ekki gert en við höfum í 4. gr. opna leið til þess að búa til íslenskt TV2 eða einhvers konar „RÚV-Sirkus“, vegna þess að annar rekstur, samkeppnisreksturinn, hefur svo lauslega tengingu við meginhlutverkið sem í orði kveðnu er sagt hér Ríkisútvarpsins. Menn hafa ekki neitað þessum möguleika um „RÚV-Sirkus“ eða TV2 á vegum Ríkisútvarpsins og þess vegna hljóta að vakna þær spurningar til menntamálaráðherra og stjórnarmeirihlutans hvort stjórnarliðið telur að slík stöð sé á verksviði ríkisins eða einhvers konar bíórás eða, ef maður tekur enn raunhæfara dæmi, sérstök íþróttastöð sem hefur auglýsingar, keppir á auglýsingamarkaði með Formúluna og segjum enska boltann á lofti eða box svipað og Sýn. Er það pólitískur vilji menntamálaráðherrans og stjórnarmeirihlutans, hv. formanns menntamálanefndar t.d., að slíkar stöðvar komist upp á vegum Ríkisútvarpsins? Í öðru lagi þarf að svara því, sem ekki hefur verið gert, hvort og hvernig rekstur slíkrar stöðvar eða slíkra stöðva stenst samkeppnislög og Evrópurétt. Hér er óvissa sem ekki er skorið úr og hér er víti til að varast sem heitir TV2 í Danmörku. Forseti. Ég vík nú aftur að nefndarálitinu og þeim kafla þess sem ber nafnið Tilmæli Evrópuráðsins. Ég sé að félagar mínir í þingsal glotta nokkuð vegna þess að ég þyki hafa verið einhver hollasti vinur þess ráðs - a.m.k. af þeim þingmönnum sem aldrei hafa í því starfað - sem uppi hefur verið a.m.k. á þessu kjörtímabili  Það er rétt að ég met Evrópuráðið mikils og ég hef frá upphafi, og við stjórnarandstæðingar, farið fram á að þetta frumvarp og hin fyrri séu borin saman við texta Evrópuráðsins um almannaútvarp. Eftir 2. umræðu nú í þinghléinu var enn einu sinni farið fram á það að frumvarpið yrði sent fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins - ég er kominn í nefndarálitið, forseti kær - til umsagnar eða annarrar þeirrar yfirferðar sem kostur gæfist á. Frá því umfjöllun hófst í menntamálanefnd hafa fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni farið fram á að frumvarpstextinn sé borinn saman við ítarlegar ályktanir Evrópuráðsins um almannaútvarp, einkum frá 1994 (samþykkt 4. ráðherrafundar Evrópuráðsins um fjölmiðlastefnu, Prag 1994 og frá 1996 (tilmæli R (96) 10 um að tryggja sjálfstæði almannaútvarps). Þessari beiðni var hafnað, nú á þeim forsendum að ekki væri vaninn að spyrja alþjóðastofnanir um íslensk þingmál. Það svar hv. formanns menntamálanefndar skýtur nokkuð skökku við þegar höfð eru í huga mikils háttar samskipti tveggja íslenskra ráðuneyta við Eftirlitsstofnun EFTA, aðra alþjóðastofnun, með bréfasendingum og ferðalögum. Hitt skiptir þó meira máli að Íslendingar eru þátttakendur í Evrópuráðinu og íslensk stjórnvöld samþykktu báða þá texta sem hér er einkum um að ræða og eru siðferðilega bundin af þeim. Þá er fjölmiðlaskrifstofa ráðsins öðrum þræði rekin sem ráðgjafarstofa aðildarríkjanna um fjölmiðlamál og hafa nýfrjálsu ríkin í Mið- og Austur-Evrópu nýtt sér óspart þá ráðgjöf. Samanburður frumvarpanna við texta Evrópuráðsins virðist sérstaklega þarfur á tveimur sviðum. Annars vegar væri fróðlegt að fá álit sérfræðinganna á hinum pólitísku áhrifum sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu frá ríkisstjórn á hverjum tíma með því að ríkisstjórnarmeirihluti tekur allar rekstrarákvarðanir í nýju útvarpsráði og ræður og rekur útvarpsstjóra sem hefur öll völd um dagskrá og innri málefni. Menntamálaráðherrann í ríkisstjórninni gerir síðan þjónustusamning við útvarpsstjórann sem ríkisstjórnarmeirihlutinn í útvarpsráðinu réð og getur rekið þegar honum sýnist. Hins vegar er athyglisvert að láta sérfræðingana skoða frumvarpið í ljósi leiðbeininga Evrópuráðsins um svokallað „eftirlitsráð“ sem þátt í stjórnskipan almannaútvarps til hliðar við rekstrarstjórn og útvarpsstjóra, einkum í ljósi hugmynda hér um „akademíu“ eða „hlustendaþing“ sem geti sinnt eftirlits- og stefnumótunarhlutverki í Ríkisútvarpinu fyrir hönd hlustenda og áhorfenda. Fulltrúum stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd þykir miður að stjórnarliðar treysta ekki frumvarpi sínu betur en svo að þeir hafa aftur og aftur komið í veg fyrir að sérfræðingar Evrópuráðsins skili um það áliti. Í því efni er þingmönnunum að vísu nokkur vorkunn - segir hér í nefndarálitinu og ég tel rétt að víkja aðeins nánar að Evrópuráðinu en þar er gert. Reglur Evrópusambandsins um ríkisútvarp og ríkisstyrki, sem aðeins var minnst á áðan, miðast við það meginhlutverk Evrópusambandsins að vera rammi um sameiginlegan markað. Evrópusambandið lítur fyrst og fremst á viðskiptaleg álitaefni. Það leiðir af grundvelli þess sem samnings um sameiginlegan markað eftir upphaf þessa sambands sem tollabandalags og enn áður fríverslunarsamtaka um kol og stál eftir heimsstyrjöldina síðari. Þess vegna þarf Evrópusambandið að skilgreina almennt menningarstarf þegar það rekur á fjörur Evrópusambandsins eða vekur áhuga ríkisstjórna þess svo sem eins og með almannaútvarp sem þjónustu með almenna efnahagslega þýðingu, frasi sem margir þekkja. Þess vegna tekur pólitísk afstaða Evrópusambandsins með almannaútvarpi og þar af leiðandi líka afstaða Eftirlitsstofnunar EFTA í Brussel, ESA, á sig það form að skoða einkum samkeppnisþættina. Evrópusambandið og ESA spyrja: Hvernig er háttað um samkeppnisrekstur sem hér kynni að vera á ferðinni en fulltrúar sambandsins og stofnunarinnar gera hins vegar ekki miklar athugasemdir í sjálfu sér við skipan almannaútvarpsins eða reglurnar um það. ESB- og ESA-menn spyrja um alla nýsköpun í ríkisútvörpum í Evrópu: Er með þessu lagafrumvarpi eða þeirri tilhögun sem menn vilja hafa hér með verið að brjóta þær reglur sem eiga að gilda um samkeppni á þessu sviði? Er almannaútvarpið með einhverjum hætti að þrengja að markaðsstöðvunum, að þeim stöðvum sem ekki njóta ríkisstyrkja og eru reknar á venjulegum viðskiptaforsendum? Evrópuráðið tekur ekki þessa afstöðu sem leiðir af grundvelli Evrópusambandsins. Evrópuráðið eru samtök Evrópuríkja sem fyrst og fremst beina starfi sínu, eins og þeir þekkja sem hafa verið í þinglegu samstarfi á vegum ráðsins, að mannréttindamálum og lýðræðismálum. Evrópuráðið var lengi mönnum nokkuð dulið í Evrópu, öðrum en þeim sem voru þar á ferðinni á fundum, en það má segja að Evrópuráðið hafi svo sannarlega fengið uppreisn æru og viðreisn í starfi þegar Austur-Evrópa og hluti af Mið-Evrópu varð frjáls undan oki kommúnismans í Sovétríkjunum vegna þess að Evrópuráðið hefur öðrum stofnunum fremur, held ég sé hægt að segja, hjálpað til við að móta nýjar lýðræðishefðir og koma mannréttindamálum eystra í það lag sem til frambúðar getur gengið. Þess vegna var það alveg sjálfsagt að gera hvort tveggja, ekki bara að standa í einhvers konar samningum eins og menntamálaráðuneytið og fjármálaráðuneytið eða fulltrúar þessara tveggja ráðherra sem þar ráða töldu sig vera að gera við ESA og þá helst án þess að láta þingið nokkuð af því vita, heldur þurfti auðvitað líka að athuga það þegar við erum að breyta meira en þriggja aldarfjórðunga gömlum grunnreglum um Ríkisútvarpið hvernig hinar nýju tillögur stæðust þær hugmyndir sem eru orðnar viðurkenndar í Evrópu um tilhögun almannaútvarps, ekki bara viðurkenndar í Evrópu heldur líka hluti af samþykktum Íslendinga sem eiga aðild að Evrópuráðinu og sóttu þá fundi sem um er rætt þar sem þessi tilmæli og samþykktir voru búnar til. Við erum bundin af þessum samþykktum og það er algjörlega eðlilegt að bera tillögur okkar saman við þær á sama hátt og við berum okkur saman við Evrópusambandið þótt vissulega komi ekki til málsóknar af hálfu Evrópuráðsins sem var ein af fyrri ástæðum hv. þm. Sigurðar Kára Kristjánssonar, formanns menntamálanefndar, til þess að hafna því að frumvarpið yrði borið undir fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins. Að lokum kemur auðvitað að því að Evrópuráðið eða starfsmenn þess fara með einhverjum hætti yfir þau lög sem gilda um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp. Við erum heppin að Evrópuráðið skuli ekki hafa gert það hingað til vegna þess að Páll Þórhallsson - sem starfaði reyndar við Evrópuráðið á sínum tíma en er nú starfsmaður í forsætisráðuneytinu - benti á það í grein sem hann skrifaði fyrir þremur árum, að ég hygg, að það væri ósennilegt að þáverandi og núverandi skipulag Ríkisútvarpsins og starfshættir þess stæðust tilmæli og samþykktir þær sem hér voru nefndar frá 1994 og 1996. Ég hef, eins og ég sagði áðan, allt frá 1. umr. um fyrsta frumvarpið um Ríkisútvarpið hér af hálfu menntamálaráðherra talað um Evrópuráðið og tilmæli þess og samþykktir en sá málflutningur hefur aldrei borið þann árangur að menntamálaráðherra eða fylgismenn hennar hér hafi svarað því efnislega. Það er reyndar óvíst og rétt að spyrja að því, og ósennilegt þar að auki, að textar Evrópuráðsins hafi nokkurn tíma verið kannaðir af hálfu menntamálaráðherra eða stjórnarliða. Það er a.m.k. aðeins einu sinni minnst á Evrópuráðið í athugasemdum við frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. og það er í almenna kaflanum um stöðu ríkisútvarps í Evrópu en þar segir, með leyfi forseta: „Til að mynda ítrekaði ráðherranefnd Evrópuráðsins á fundi sínum 11. september 1996“ - sem er annað af þeim plöggum sem hér er vitnað til - „álit sitt um hið nauðsynlega hlutverk útvarps í almannaþágu sem afgerandi þáttar í fjölhyggju í fjölmiðlun sem sé aðgengileg fyrir alla, bæði á landsgrundvelli og svæðisbundið, með því að séð sé fyrir víðtækri dagskrárþjónustu er nái til upplýsingar, menntunar, menningar og afþreyingar.“ Ég óska menntamálaráðherra til hamingju með að þetta ráð skuli hafa uppgötvast í ráðuneyti hans og samþykkt þess frá 1996, þó að hún komi ekki betur fram en þetta, sem nánast lítur út eins og þýðing af stubbi um þetta fyrirbrigði, fjölmiðlareglur Evrópuráðsins, í alfræðitexta svo sem eins og hinum ágætu Wikipedíu-textum á netinu. Svo er auðvitað áleitin skýring, sem ég ætla nú ekki að koma hér með, að vissulega þekki menn í ráðuneytinu og ofan til í Sjálfstæðisflokknum þessa texta vegna þess að þingmenn Sjálfstæðisflokksins hafa sést á þessum fundum en kæri sig ósköp einfaldlega ekkert um að bera þá saman við frumvarpið. Það er mikilvægt að bera frumvarpið og aðrar tillögur allar um tilhögun almannaútvarps á Íslandi og framtíð Ríkisútvarpsins saman við skilgreiningu Evrópuráðsins á almannaútvarpi og ég vísa til hennar í Prag-samþykktinni frá 1994 sem fylgir í íslenskri þýðingu sem þingið og starfsmenn þess önnuðust, sem ég þakka þeim fyrir, í tillögu okkar samfylkingarmanna um Ríkisútvarpið sem almannaútvarp á þarsíðasta þingi. Það er að sjálfsögðu líka fróðlegt að bera þessar skilgreiningar í 3. gr. hjá okkur í frumvarpinu saman við aðrar skilgreiningar á almannaútvarpi, t.d. skilgreiningu breska útvarpsrannsóknarráðsins sem má finna í endurskoðun starfshóps á útvarpslögum frá 1996, merkri skýrslu sem ég hvorki var né er ákaflega sammála en hef haft margt gagn af að lesa. Í þá skýrslu var mikið vitnað í umræðu um fjölmiðlalögin hér um árið. Breska ráðið - það er rétt að það komi fram - segir í stuttu máli að almannaútvarp verði að ná til allra landsmanna, það þurfi að byggjast á almennum viðhorfum og áhugamálum en taka tillit til minnihlutahópa, að slíkt útvarp eigi að leggja rækt við þjóðerni og þjóðarsál, að dagskrár slíkra stöðva þurfi að miðast við gæði eða umfram áhorfslíkur og að almannaútvarpið verði að fá fjármagn sitt frá notendunum, þ.e. ekki fyrst og fremst frá auglýsendum. Þá leggja Bretarnir mikla áherslu á að almannaútvarp sé óháð viðskipta- og stjórnmálahagsmunum og að starfsmenn njóti ritstjórnarlegs sjálfstæðis og þeir sem hafa hlýtt á þessa ræðu, hafa fylgst með málflutningi okkar í Samfylkingunni og stjórnarandstæðinga allra hygg ég um almannaútvarp og forsendur þess kinka hér kolli og þekkja aftur röksemdir sem þar hafa komið fram. Ég ætla ekki að fjalla frekar, geymi mér það, um reglur Evrópuráðsins um þetta en þó verð ég að minnast að lokum á tilmæli Evrópuráðsins um eftirlitsráð sem svo er kallað á heldur fráhrindandi máli en er auðvitað þýðing á einhverri ensku eða frönsku í Evrópuráðinu sem ég man nú ekki í svipinn. Í tilmælunum frá 1996 segir að reglur um stöðu þessa ráðs skuli þannig orðaðar að ekki sé hætta á stjórnmálalegum afskiptum eða annars konar íhlutun og að fulltrúar eða ráðsmenn í þessum eftirlitsráðum séu skipaðir á opinn og fjölræðislegan hátt. Þeir gæti almennra hagsmuna samfélagsins, þeir megi ekki taka við umboði eða fyrirmælum frá öðrum en þeim sem skipaði þá með fyrirvara um önnur ákvæði laga í sérstökum tilvikum. Þá megi ekki reka eða segja upp af neinum öðrum en þeim sem skipaði þá og þeir mega ekki hafa hagsmuna að gæta í fyrirtækjum eða öðrum stofnunum í fjölmiðlun, taka við þóknun í þeim eða álíka sem gæti leitt til hagsmunaárekstra í störfum þeirra fyrir eftirlitsráðið. Það er skemmst frá því að segja að þrátt fyrir tilmælin um eftirlitsráðið um hvernig setumenn þar eiga að vera og hvaða hlutverk það á að hafa þá er ekki gert ráð fyrir neinu slíku ráði í þessu frumvarpi og hefur aldrei verið gert. Hlutverk pólitísku stjórnarinnar í okkar frumvarpi sem við erum hér með tekur vissulega til ákveðinna starfshátta eftirlitsráðsins en meginatriði þess eru algjörlega skilin eftir og í frumvarpinu er engin trygging gefin til neytenda og starfsmanna sem gert er ráð fyrir í tilmælum Evrópuráðsins og það er engin sú valdtemprun í skipulagi Ríkisútvarpsins eða frumvarpinu sem væri í samræmi við andann í tilmælum ráðsins. Ráðið er að vísu þekkt í menntamálaráðuneytinu, það kemur fram í athugasemdum við frumvarpið, en enginn virðist hafa kannað tilmæli þess eða texta á fjölmiðlasviði umfram þá ákaflega almennu hluti sem tilgreindir eru í athugasemdunum og einhver hefur fundið í Wikipedíu-stubbi á netinu, að því er ég get mér til, fullkomlega óábyrgt en af mikilli hæversku. Forseti. Næsti kafli í nefndarálitinu sem ég ætla að lesa heitir Um hlutafélög og opinberan rekstur og hljóðar svo: Frumvarp þetta snýst m.a. um að gera Ríkisútvarpið að hlutafélagi. Löngu er komið fram að til þess rekur ekki nauður vegna ákvæða Evrópuréttar heldur hefur Sjálfstæðisflokkurinn fengið hér framgengt gömlu áhugamáli sínu. Um leið eru þessi áform angi af þeim plagsið eða tísku sem undanfarið hefur gengið um löndin að breyta opinberum þjónustustofnunum í hlutafélög. Slíkar ákvarðanir hafa oft verið umdeildar og árangurinn stundum lítill eða enginn. Meðal fræðimanna og áhugamanna um stjórnsýslu færast í vöxt efasemdir um slíka hlutafélagsvæðingu nema í ákveðnum tilvikum, svo sem þegar stefnt er að sölu opinberrar þjónustustofnunar eða -fyrirtækis, sem reyndar hefur verið endirinn á flestum hérlendum háeffunum, hvaða tilgangur sem auglýstur var í upphafi um þær, eða svo háttar til að opinbera fyrirtækið býr að flestu leyti við markaðsforsendur í starfi sínu. Að tillögu stjórnarandstæðinga var reynt að fá fræðimenn hér til að gefa menntamálanefnd yfirsýn um helstu rök í þessari umræðu um hlutafélög og opinberan rekstur. Það tókst því miður ekki á þeim tíma sem til umráða var - en ég skal taka hér fram að þar er ekki hægt að sakast við formann menntamálanefndar, hv. þm. Sigurð Kára Kristjánsson, heldur þá fremur það litla svigrúm sem nefndinni var gefið til þessarar athugunar. Einkum skal harmað að Arnar Þór Másson, sérfræðingur hjá fjármálaráðuneytinu og kennari í stjórnmálafræði, sá sér ekki fært að ræða við nefndarmenn. Arnar Þór var málsvari gagnrýnna sjónarmiða á fundi á vegum Stofnunar stjórnsýslufræða og stjórnmála, eins og hún heitir, í Háskóla Íslands í lok október í haust. Arnar Þór lýsir meginefni fyrirlestrar síns í viðtali við Gunnar Gunnarsson fréttamann í Speglinum 1. nóvember en Spegillinn er þáttur í Ríkisútvarpinu á Rás 1. Þar rekur Arnar Þór m.a. ástæður fyrir því að opinber rekstur fyrir almannafé lýtur öðrum reglum en einkarekstur. Meðal annars skipti máli að tempra stærð ríkisins á markaði og möguleika þess til óeðlilegra áhrifa. Þótt margt þurfi að bæta í opinberum rekstri sé hann eðlilegur kostur fyrir ríki og sveitarfélög. Við blasi hins vegar siðferðilegur vandi þegar ríkisfyrirtæki er breytt í hlutafélag. Hér kemur bein tilvitnun úr Speglinum: „Það trúir því t.d. enginn að ríkið láti hlutafélag fara á hausinn ef illa gengur. Það trúir því enginn að stjórnarmenn beri raunverulega ábyrgð eins og stjórnarmenn í félögum á markaði. Kjörnir fulltrúar og aðrir halda að hlutafélagið sé í raun ríkisstofnun, og ég tel,“ segir Arnar Þór, „að þetta geti leitt til þess að það verði ekki mikil breyting. Kjörnir fulltrúar og ráðherrar vilja hafa áhrif áfram í gegnum stjórnir og þess háttar. … Ég held að hlutafélagsformið sé nokkuð sem menn stökkva á af því að það er til staðar. Skynsamlegra væri að reyna að þróa rekstrarform ríkisins almennt, og þá út í ríkisfyrirtæki þar sem væri tekið það besta úr hlutafélagalögunum sem gagnast til að gera ríkisreksturinn sveigjanlegri, en að við séum ekki að nota hlutafélagsformið og draga um leið úr kostum þess með því að setja inn í sérlög alls konar klásúlur um að þetta gildi ekki og að þetta gildi í staðinn.“ Í nefndarálitinu er gerð grein fyrir því að hér er farið eftir útskrift sem nokkuð var hnikað til í ritmálsátt eins og eðlilegt er þegar skrifað er upp talmál af þessu tagi. Þessi stjórnsýslufræðilegu sjónarmið eru afar athyglisverð viðbót við mikla gagnrýni sem áður hefur komið fram á hlutafélagsvæðingu Ríkisútvarpsins. Því miður fékk menntamálanefnd ekki ráðrúm til að fjalla um þau á fundi sínum núna í þinghléinu. Ég vil bæta við þennan kafla nokkrum orðum og spyrja enn einu sinni í 7. umr. um frumvarp menntamálaráðherra um Ríkisútvarpið. Til hvers hlutafélag? Þeirri spurningu hefur í raun og veru aldrei verið svarað nema með því einu að hlutafélagið sé prýðilegt rekstrarform. Menn þekki það svo vel. Menn séu svo vanir að haga sér í hlutafélagi, viti hvað við á. Þá spyr maður auðvitað, m.a. í ljósi ummæla Arnar Þórs Mássonar um ýmiss konar klásúlur sem séu settar inn í sérlögin um ríkishlutafélög, um að þetta gildi ekki og þetta gildi í staðinn, hvað stendur eftir af því hlutafélagi um Ríkisútvarpið sem í fyrstu var svo auðvelt að haga sér í samkvæmt hf. lögum? Nú er það þannig, forseti, með Ríkisútvarpið ohf. samkvæmt þessu frumvarpi, að stjórn þess hlutafélags á að kjósa árlega á Alþingi. Það á að kjósa hana pólitískt. Passar það við venjulega stjórnarhætti í hlutafélögum? Það er þannig að í hlutafélaginu er aðeins einn hluthafi. Það er í raun menntamálaráðherra. Það er þannig að til grundvallarmeginstarfsemi þessa félags er gerður þjónustusamningur milli menntamálaráðherra og félagsins. Þetta er ekki beinlínis vaninn í venjulegum hlutafélagamarkaði. Menn þekkja þetta ekki mjög vel. Þetta er ekki hluti af því góða og venjulega rekstrarformi sem hlutafélagið á að vera. Það er þannig að hlutafélagið sem hér á að stofna má ekki eiga í öðrum hlutafélögum sem hafa sama markmið með sínu starfi. En hlutafélögum er talið það einna helst til tekna hvað þau geta verið liðugt form einmitt til að eignarhlutir renni til fram og aftur og menn geti verið fljótir að skipa seglum á mörgum skútum í einu eins og hentar eftir byr og veðri. Það er heldur ekki þannig að hægt að sé að auka hlutafé í félaginu með venjulegum hætti, hlutafjárútboði eða þvílíku. Heldur er hlutaféð tiltekið í frumvarpinu og er 5 millj. kr., það stendur að vísu a.m.k. Má minnast þess af því að tiltekinn hv. þingmaður er hér í framboði í kjördæmi sínu að hann trúði ekki þessum 5 millj. Um er að ræða Hjálmar Árnason, góðan mann, og hélt að hér væri um að ræða 5 milljarða kr. sem auðvitað var miklu nær. Það er honum til mikils hróss að hafa talið þetta. Hjálmar varð auðvitað sem von var, heldur lúpulegur þegar hann uppgötvaði að þetta voru ekki 5 milljarðar heldur 5 millj. Það er líka þannig að hlutafélaginu sem hér um ræðir er skipt. Það góða rekstrarform sem hér er á ferðinni er þannig að hlutafélaginu er skipt í tvennt. Það er fjárhagslegur aðskilnaður í hlutafélaginu. Annars vegar er almannaþjónustuhlutinn samkvæmt sérstökum lagagreinum og hins vegar er sérstakur hluti af þessu hlutafélagi í samkeppnisrekstri samkvæmt öðrum sérstökum lagagreinum. Enn er það svo, sem betur fer, eins og við getum sagt um mörg þessi frávik frá hlutafélagalögunum, að sem betur fer eru þau sjálfsögð. Og enn er það svo að vegna snarprar gagnrýni okkar á frumvarpið eins og það leit út í upphafi var því bætt við. Ég vil hrósa bæði meiri hluta menntamálanefndar og menntamálaráðherra fyrir það, þannig að þau fái nú það hrós sem þau eiga skilið, að sett voru inn ákvæði um að upplýsingalög giltu um hlutafélagið. Það er sennilega eina hlutafélagið á landinu, ef það verður að veruleika, sem upplýsingalögin gilda um. Á móti því er það haft alla jafna í hlutafélögum á markaði að það séu einkum stjórnendur og hluthafar sjálfir sem eigi að hafa þann trúnað sem eðlilegur er um rekstur hlutafélagsins. En hér eiga sem sé að gilda upplýsingalög sem ég tel fullkomlega eðlilegt en er auðvitað allt, allt annað en það sem þeir meina með tali sínu um að hlutafélagsformið sé svo gott. Sérákvæðunum hefur sífellt fjölgað. Það sýnir best að á sama hátt og Ríkisútvarpið er ekki venjuleg ríkisstofnun núna, þá getur Ríkisútvarpið sem slíkt, ef það á að fá að vera ríkisútvarp/almannaútvarp, ekki verið venjulegt fyrirtæki. Það getur ekki verið venjulegt hlutafélag í venjulegum samkeppnisrekstri með hið venjulega hagnaðarmarkmið hlutafélaga að leiðarljósi, heldur þarf Ríkisútvarpið, hvað sem menn vilja gera úr því, hvað sem það á að heita, sameignarstofnun, B-hluta ríkisstofnun eða hlutafélag, e-, o-, eða hvað menn vilja, -hf., sérstakan lagaramma. Það þarf sérstök starfsskilyrði. Það þarf sérstakan rekstrargrundvöll. Það þarf að skilgreina með ítarlegum hætti hvernig réttindi og skyldur stjórnar eiga að vera. Hver markmið félagsins eigi að vera. Hvernig eigi að hafa eftirlit með gerðum stjórnarinnar. Hvar eigi að fá féð og hvernig eigi að veita það áfram. Það má segja að hlutafélagalögin sem eru góð og gegn fyrir fyrirtæki í venjulegum markaðsgrunni og rekin í hagnaðarskyni, þau ganga ekki upp fyrir Ríkisútvarpið. Það hefur menntamálaráðherra og stjórnarliðar í menntamálanefnd viðurkennt með öllum þeim breytingum frá hlutafélagarammanum sem þau hafa gert nauðug viljug vegna þrýstings frá Evrópureglum, frá stjórnarandstöðunni, frá almenningi, frá keppinautunum, frá fræðimönnum og fjölmiðlamönnum. Enn er spurt: Hvers vegna þá hlutafélag? Ég held að svarið sé í stuttu máli þetta. Í fyrsta lagi vegna þess að það er auðveldara að selja það sem hlutafélag. Þar hef ég fyrir mér sjálfan hv. þm. og málvin minn Pétur Blöndal, sem sagði það í atkvæðagreiðslu hér um árið, sem frægt er, að honum væri að vísu meinilla við þetta frumvarp enda hefði hann og aðrir í sölunefnd Sjálfstæðisflokksins, þeir hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, sem gengur nú um salinn, og Birgir Ármannsson, gert tillögu um að selja Ríkisútvarpið og var þess vegna óánægður með það. En þetta væri þó skárra en ekkert því þetta auðveldaði söluna. Í öðru lagi kynni skýringin að vera sú að það ætti að efla Ríkisútvarpið að minnsta kosti fram að sölu í samkeppni við aðrar stöðvar. Hreinlega af því að ráðamönnum líki ekki aðrar stöðvar eða þá til að auka markaðsgildi þess, eins og þegar hv. þingmaður og fyrrverandi ráðherra, Halldór Blöndal, var að selja Símann og veitti honum nánast öll þau forréttindi sem hugsanlegt var á þeim tíma sem leið frá hlutafélagsvæðingunni, sem var þó reyndar ekki auglýst sem sölumál, og yfir í hina endanlegu sölu. Það áttu að vera þeir hagsmunir að þjóðin fengi meira fyrir fyrirtækið og hún fékk vissulega mikla peninga fyrir fyrirtækið. Þriðja ástæðan kynni að vera sú að miklu skipti og á ríði að færa starfsmenn yfir á almennan vinnumarkað. Þeir séu ekki nógu þægir og það þurfi að hafa yfir þeim betri stjórn en þá sem núna er hægt að beita af því þeir vinna innan opinbera rammans á opinberum vinnumarkaði og hafa ýmis þau réttindi sem mér og okkur stjórnarandstæðingum þykja sjálfsögð um menn sem eru á vegum þjóðarinnar í almannaþjónustu þó svo að ég hafi lýst því áður yfir að ég sé tilbúinn að skoða í samráði við starfsmenn þær breytingar sem æskilegar væru vegna þess að þessi stofnun vinnur að sjálfsögðu á fjölmiðlamarkaði ásamt hinum almennu störfum. Ég held að það sé í fjórða eða fimmta lagi, það skiptir ekki máli, en að lokum þessarar upptalningar, sem ekki er tæmandi, held ég að hlutafélagsformið hafi orðið fyrir valinu vegna þess að eitt gátu hlutafélagslögin veitt ríkisstjórnarmeirihlutanum og menntamálaráðherranum og það var skipulag sem að vísu er algjörlega á skjön við það hlutverk sem almannaútvarpið hefur en tryggir það, ef strangt er farið eftir því, eini hlutinn af öllum hlutafélagspakkanum sem strangt er farið eftir, að menn eru lausir við alla valdtemprun í stjórnskipan í skipulagi og stjórnarháttum Ríkisútvarpsins og af þeim ástæðum geta menn innleitt nýtt skipulag sem gefur pólitískum áhrifum áfram lausan tauminn. Það er best ég fari yfir það enn einu sinni. Það á að vera þannig að á hverju ári kýs Alþingi menn í stjórn þessa fyrirtækis. Það verða flokksfulltrúar. Þeir eru reyndar kosnir árlega sem þýðir það að flokkarnir hafa meira tangarhald á þeim, ef þeir vilja, en á þeim fulltrúum sem nú eru þó kosnir á fjögurra ára fresti og hafa þess vegna ákveðið svigrúm á milli þeirra kosninga og sitja kannski fæstir nema einu sinni. Þessi stjórn myndast þannig á útvarpinu að í henni verður ríkisstjórnarmeirihluti. Það er engin ástæða til að ætla annað en það verði hverju sinni svo og ráð er fyrir því gert. Sá ríkisstjórnarmeirihluti á að vísu ekki, eins og útvarpsráðið nú, að stjórna dagskrá eða mannahaldi beint, en getur að vísu haft mikil óbein áhrif með því að taka mikilvægar rekstrarákvarðanir. En hann á að ráða útvarpsstjórann. Pólitískur meiri hluti í stjórninni ræður útvarpsstjórann og það sem meira er, það eru engin ákvæði, hlutafélagalögin eru svo heppileg fyrir þennan ásetning stjórnarmeirihlutans og hæstv. menntamálaráðherra að það eru engin ákvæði um það að ráðning hans sé tímabundin, þ.e. bundin í tíma, eða að hún skuli fara fram með einhverjum þeim hætti sem gæti forðað því að hann sé pólitískt ráðinn. Og hún rekur hann líka hvenær sem er. Ríkisútvarpinu ber að gera þjónustusamning beint við menntamálaráðherra. Samninginn gerir útvarpsstjóri væntanlega einn þótt ekkert sé tiltekið um það í lögunum. Þó að ekki spillti nú fyrir að hinn pólitíski meiri hluti færi yfir hann líka. Á hinn vænginn er það bara menntamálaráðherra sem gerir þennan þjónustusamning. Þessi mikilvægi grundvallarsamningur fer því fram á milli stjórnmálamannsins í stóli menntamálaráðherra og fulltrúa stjórnarflokkanna í ríkisstjórnarmeirihluta hinnar nýju stjórnar Ríkisútvarpsins. Ég vona sannarlega að það takist vel ef þetta frumvarp verður að lögum. En það er engin trygging fyrir því. Það er í raun og veru beinlínis opnað á að það takist illa. Það er opnað á að þeir siðir haldi áfram sem hingað til hafa því miður ríkt að allmiklu leyti, að Sjálfstæðisflokkurinn telji sig eiga skilið einhvers konar tangarhald á Ríkisútvarpinu og fari þar fram með þeim hætti sem er ótrúlegt að skuli líðast í vestrænu lýðræðisríki á 21. öld. Forseti. Næsti kafli nefndarálitsins heitir Óskýrð hagræðing upp á 1.566 þús. millj. kr. Hann hljóðar svo: Á síðustu dögum umfjöllunar menntamálanefndar um málið fyrir 2. umr. var lögð fyrir nefndina skýrsla matsnefndar vegna stofnefnahagsreiknings, dagsett 28. nóvember. Sú skýrsla og plögg sem þar koma fram vöktu ýmsar áleitnar spurningar sem ekki varð svarað vegna þess hvað stjórnarmeirihlutanum lá mikið á að koma málinu úr nefndinni í það sinnið. Í skýrslunni er m.a. birt rekstraráætlun Ríkisútvarpsins fyrir árin 2007–2016. Fram hefur komið að matsnefndin hefur ekki lagt sjálfstætt mat á forsendur þessarar áætlunar heldur kemur hún í heilu lagi frá Ríkisútvarpinu með blessun menntamálaráðuneytisins. Athyglisverðasti hluti þessarar rekstraráætlunar er greinargerð um kostnað við þjónustusamning eins og þar segir. Þar er gert ráð fyrir því að það kosti Ríkisútvarpið 3,1 milljarð kr. á þessum tíu árum að efna ákvæði þjónustusamnings við menntamálaráðherra, en drög að samningnum voru sem kunnugt er kynnt á veglegum blaðamannafundi í Útvarpshúsinu við Efstaleiti í september. Af þessari upphæð á bróðurparturinn, 2.780 millj. kr., að renna til aukins innlends efnis á kjörtíma. Kostnaðartölunum fylgir áætlun um liðinn Hagræðing. Þessi „hagræðing“ nemur samtals 1.566 millj. kr., hálfum öðrum milljarði, og jafngildir tæpum 6% af árlegum rekstrarkostnaði (árið 2007 15 millj. kr., 2008 66 millj. kr., 2009 121 millj. kr., 2010 115 millj. kr., 2011 249 millj. kr., 2012 234 millj. kr. og 2013–2016 219 millj. kr. á ári). Vegna þessa lækkar hinn reiknaði kostnaður við að uppfylla þjónustusamninginn 2007–2016 úr 3.105 millj. kr. í 1.539 millj. kr. Þessari hagræðingu, 1.539 millj. kr., á að ná smám saman, einkum með hækkandi tekjum af nefskatti á þessum árum „vegna fólksfjölgunar“ og með lægri gjöldum þar sem innheimtudeildin leggst af og tengsl rofna við Sinfóníuhljómsveitina. Mundi sumum þykja þetta nokkuð glannaleg áætlun, en hún er þó í gögnum frá matsnefnd vegna stofnefnahagsreiknings sem ríkisendurskoðandi fer fyrir. Hann ber hins vegar ekki ábyrgð á þessari áætlun, forseti, en vísar henni frá sér og segir að nefndin hafi ekki lagt neitt mat á þetta. Þetta komi frá ríkisstjórninni og menntamálaráðuneytinu. Nefndarmenn spurðu um hagræðingartölurnar á þeim tíma sem til þess gafst fyrir 2. umr. og fengu síðan annað tækifæri til þess nú í þinghléinu. Niðurstaðan er sú að umfram frómar óskir er ekkert handfast um þessar hagræðingarráðstafanir. Svör ríkisendurskoðanda voru að matsnefnd hans hefði ekki lagt sjálfstætt mat á þessar tölur. Þetta væri „ósk eigandans“ og tölurnar komnar frá Ríkisútvarpinu og ráðuneytinu. Svör útvarpsstjórans voru að þetta væri ekki ákveðið. Eitthvað mundi sparast við að fólk segði sjálft upp störfum sem ekki yrði ráðið í aftur. Þá væru uppi hugmyndir um að stofna fyrirtæki ásamt öðrum um leikmyndir og búninga, og gæti einhver hagræðing orðið af því. Svör fulltrúa menntamálaráðherra voru engin, þessar tölur kæmu frá Ríkisútvarpinu. Svör framkvæmdastjóra fjármálasviðs Ríkisútvarpsins voru þau að ekki lægi fyrir hvernig þetta yrði gert. Hagræðingin væri fyrst og fremst „markmið“. Hagræðingin á að nema tæpum 6% rekstrarkostnaðar á ári og er því umfangsmikið verkefni við rekstur Ríkisútvarpsins fram til 2016. Á þessari hagræðingu byggjast niðurstöður forstöðumanna Ríkisútvarpsins og embættismanna menntamálaráðherra um „kostnað við þjónustusamning“ en sá kostnaður er ein af helstu grunntölum í rekstraráætluninni fyrir 2007–2016. Þó veit enginn hvernig á að ná fram hagræðingu fyrir 1.566 millj. kr., sem nema um 56% af því fé sem þessi ár á að renna til innlends dagskrárefnis. Ég endurtek: Þessar 1.566 millj. kr., sem nema um 56% af því fé sem þessi ár á að renna til innlends dagskrárefnis, þess innlenda dagskrárefnis sem hæstv. menntamálaráðherra hrósaði sér sem mest af á hinum fræga blaðamannafundi í fréttasettinu í útvarpshúsinu í Efstaleiti í september sl. - Ég sé, forseti, að menntamálaráðherra brosir sælubrosi ljúfrar minningar um þá fréttatíma sem þar fylgdu í kjölfarið og hefur ekki gerst annað eins fyrr en hún fór að hella út peningum, sem hún á að vísu ekki fyrir sjálf, sem við í stjórnarandstöðunni þurfum að borga fyrir eftir 12. maí. En verði henni að góðu því að a.m.k. síðustu fjárveitingar með þessari góðu gúmmílykt voru alveg í samræmi við stefnu þeirrar ríkisstjórnar sem hér tekur við eftir kosningarnar 12. maí. Ég skrúfa mig aftur inn í nefndarálitið, forseti, eftir þennan útúrdúr: Eftir spurningar um þessi efni í menntamálanefnd barst nefndinni minnisblað frá ríkisendurskoðanda, formanni matsnefndarinnar, ásamt ýmsum umbeðnum gögnum. Þar segir þetta um hagræðinguna: „Það var skilningur nefndarinnar að það sé ætlun stjórnenda hins nýja félags að hagræða í öllum þáttum starfseminnar til að uppfylla megi ákvæði þjónustusamningsins um aukið innlent dagskrárefni. Eins og gefur að skilja mun þetta m.a. hafa í för með sér að minna rými verður fyrir erlent dagskrárefni, einkum á kjörtíma. Nefndinni er hins vegar ekki kunnugt um að nákvæmlega hafi verið ákveðið með hvaða hætti slík breyting verður útfærð og hversu mikil skerðing mun verða á kaupum erlends dagskrárefnis.“ Þetta er tilvitnun í formann matsnefndarinnar, ríkisendurskoðanda. Þetta er í raun eina vísbendingin sem nefndin hefur fengið um þetta tíu ára hagræðingarstarf, fyrir utan ummæli útvarpsstjóra um starfslok án nýráðningar og hugsanlegt fyrirtæki upp úr stoðdeildum. Matsnefndin vekur hér upp lykilspurningu. Eigi að skera niður erlent efni, „einkum á kjörtíma“, skiptir máli hvaða efni verður skorið niður. Ljóst er að Ríkisútvarpið á áfram að fá a.m.k. þriðjung heildartekna sinna af auglýsingum og kostun. Mestur hluti auglýsinga í sjónvarpinu raðast kringum erlent efni af ákveðnu tagi, sápur og spennuþætti. Er ætlunin að skera niður það efni? Eða á niðurskurðurinn að bitna á öðru erlendu efni en því sem auglýsendur sækja í - efni sem oftast er mun meira virði fyrir almannaútvarpsstöð? Hér er augljóslega eitthvað vanreiknað eða vanhugsað. Fráleitt er að leggja trúnað á þá húsagarðakenningu að til sé einhvers konar leynileg áætlun um þessa hagræðingu, sem þingmenn, starfsmenn Ríkisútvarpsins og almenningur fái ekki að vita um, og byggist á að leggja niður tilteknar deildir, reka fólk og skera niður í dagskrá í sjónvarpi og til dæmis á Rás 1. Þess vegna er erfitt að komast að annarri niðurstöðu í þessu efni en þeirri að rekstraráætlunin, tölurnar um kostnað við þjónustusamning og meginefni sjálfra þjónustusamningsdraganna sé fyrst og fremst áróðursframleiðsla sem ætlað er að hressa upp á trúverðugleik frumvarpsins. Höfuðatriðið er þetta: Til að efna fyrirheit þjónustusamningsdraganna um aukið innlent efni, meiri textun, varðveislu safnefnis og fleira virðist þurfa annaðhvort, að skera verulega niður annars staðar í starfsemi Ríkisútvarpsins eða afla meiri tekna, og þá væntanlega með auglýsingum og kostun því ekki stendur til að auka ríkisstuðning til þess arna. Svör um þetta hafa engin fengist hjá embættismönnum menntamálaráðherra, yfirmönnum Ríkisútvarpsins eða fulltrúum matsnefndarinnar. Því er við að bæta í umfjöllun um fyrirheitin í þjónustusamningsdrögunum um aukið innlent efni að nefndin fékk á fund sinn Baltasar Kormák, formann Sambands íslenskra kvikmyndaframleiðenda. Hann staðfesti að enn væri ekkert samkomulag eða skilningur milli innlendra framleiðenda og Ríkisútvarpsins um skilgreiningu hugtakanna „innlent efni“ og „sjálfstæður framleiðandi“. Til að meta ákvæðin í þjónustusamningsdrögunum þarf þó að vita hvað átt er nákvæmlega við með þessum orðum. Að nokkru hefur menntamálaráðherra bætt úr með svari við fyrirspurn þingmanns - átt er við þingmanninn Mörð Árnason - (þskj. 485) á þessu þingi, en samkvæmt því er innlent dagskrárefni „allt það efni sem framleitt er innan lands af sjónvarpinu sjálfu eða sjálfstæðum framleiðendum. Jafnframt telst efni innlent þegar efni af erlendum uppruna er fellt inn í innlenda þætti og það hefur verið talsett, textað og tilreitt sem innlent efni. Fréttir eru til að mynda innlent efni, en innan þeirra eru fréttamyndir teknar erlendis. Sama gildir um aðra samsetta dagskrá, íþróttir, Stundina okkar, Nýjustu tækni og vísindi, Kastljósið og aðra samsetta þætti.“ Hér er komin nokkur mynd á það innlenda efni sem ætlað er að fylla kjörtíma sjónvarpsins daglega í framtíðinni en framleiðslukostnaður þess á að nema um 1 millj. kr. á klukkutíma. Má segja að betur megi ef duga skal við að skapa metnaðarfulla innlenda dagskrá á almannasjónvarpsstöðinni næstu áratugina. Næsti kafli fjallar um réttindi starfsmanna. Meðan fjallað var um þetta mál í nefndinni stóðu yfir miklar deilur milli flugumferðarstjóra og Flugstoða ohf. um réttindamál sem rekja mátti til rekstrarformsbreytinga á starfsemi sem áður var rekin í ríkisstofnuninni Flugmálastjórn Íslands. Þeim deilum lyktaði loks með samkomulagi í janúar. Á sama tíma fréttist af uppsögnum starfsmanna þriggja opinberra rannsóknarstofa í matvælaiðnaði sem sameinaðar höfðu verði í Matís ohf. Á annan tug starfsmanna ákvað að ráða sig ekki til hins nýja félags vegna réttinda- og kjaramála. Deilur af þessu tagi hafa ævinlega risið þegar opinberum stofnunum sem sinna stjórnsýsluverkefnum hefur verið breytt í hlutafélög, og nokkuð ljóst að stjórnvöld bjóða slíkum átökum heim í ríkum mæli við þær breytingar sem hlutafélagsvæðing Ríkisútvarpsins hefur í för með sér. Gunnar Björnsson, skrifstofustjóri starfsmannaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, var gestur nefndarinnar ásamt Halldóru Friðjónsdóttur, formanni BHM, og Árna Stefáni Jónssyni, varaformanni BSRB. Fram kom í máli Gunnars að bagalegt væri hversu mismunandi leiðir hefðu verið farnar við rekstrarformsbreytingar opinberra stofnana á liðnum árum. Æskilegt hefði verið að setja rammalöggjöf sem segði fyrir um almennar leikreglur við slíka framkvæmd, og ef slíkri löggjöf væri til að dreifa mætti gera ráð fyrir færri árekstrum við starfsmenn meðan á breytingunum stæði. Ljóst væri af reynslunni að breytingar af þessu tagi þyrftu ekki að valda teljandi óánægju meðal starfsmanna, og nefndi Gunnar dæmi um það. Ásetningur ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið virðist vera sá að koma stofnuninni úr opinberu rekstrarumhverfi í umhverfi einkarekstrar. Það hefur í för með sér endurskilgreiningu á ábyrgð og skyldum starfsmanna. Slík endurskilgreining hefur ekki farið fram, enda ekki verið farin sú leið að setja almennan lagaramma um einkarekstur í opinberri eigu. Ætlunin er að láta ófullkomin lög um opinber hlutafélög nægja. Enn er gert ráð fyrir að starfsmenn Ríkisútvarpsins hafi með höndum verkefni og ábyrgð sem talist getur eðlilegt að sinnt sé af hálfu opinberra aðila, eins og öryggis- og almannavarnahlutverk ásamt því að skrá, framleiða og varðveita menningararf þjóðarinnar að hluta, sem er ekki ósvipað hlutverk og starfsmenn Þjóðminjasafns, Þjóðskjalasafns og Þjóðleikhúss gegna. Það er mat minni hluta nefndarinnar að lögin um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, nr. 70/1996, nái til starfa af því tagi sem um ræðir og ekki sé tilefni til að breyta þeirri umgjörð á þann veg sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, yfir í umgjörð einkarekstrar. Til stuðnings þessu sjónarmiði er sú staðreynd að nágrannaþjóðir okkar hafa ekki hlutafélagavætt ríkisstofnanir sínar í sama mæli og hér hefur gerst. Ekkert þeirra atriða sem gerð var athugasemd við í fyrra nefndaráliti minni hlutans hefur tekið breytingum í þessari síðustu umfjöllun í nefndinni. Þannig standa óbreytt áform um að fella niður réttindi á borð við andmælarétt, áminningarskyldu, skriflegan rökstuðning fyrir uppsögn, auglýsingaskyldu um laus störf, aðgang almennings að upplýsingum um nöfn og starfsheiti umsækjenda, uppsagnarfrest, þagnarskyldu, skyldu um að hlíta breytingum á störfum og verksviði. Einnig stendur óbreytt sú staðreynd að starfsmenn hins nýja félags njóta ekki jafnræðisreglu, andmælaréttar, rannsóknarreglu eða meðalhófsreglu. Ekkert liggur heldur fyrir um áform hins nýja félags um nýjan kjarasamning. Þó er ljóst að nýir starfsmenn Ríkisútvarpsins ohf. munu ekki njóta þeirra réttinda sem þeir hefðu notið sem nýir starfsmenn Ríkisútvarpsins eins og það er nú. Biðlaunaréttur, sem heyrir undir eignarréttarvernd stjórnarskrárinnar, verður skertur og réttur til upplýsinga og samráðs, sem starfsmenn Ríkisútvarpsins eiga samkvæmt lögum nr. 72/2002, um réttarstöðu starfsmanna við aðilaskipti að fyrirtækjum, verður ekki virtur. Eftir standa kröfur stéttarfélaganna og Félags fréttamanna um fjölda breytinga sem þyrfti að gera á frumvarpinu ætti það að geta talist ásættanlegt fyrir starfsmenn, núverandi sem og nýráðna. Það er mat minni hlutans að hér sé farið svo langt út fyrir sjálfsagðar leikreglur að ekki verið við unað. Næsti kafli fjallar um tengslin við fjölmiðlafrumvarpið. Minnt skal á úr fyrra nefndaráliti að snemma á þessu þingi lagði menntamálaráðherra auk ríkisútvarpsfrumvarpsins fram frumvarp um almenna fjölmiðla, 58. mál á þskj. 58. Það frumvarp er í megindráttum byggt á tillögum nefndar sem í sátu fulltrúar allra þingflokka og skilaði skýrslu 7. apríl 2005. Þvert á fyrirheit ráðherra hefur ekki verið reynt í nefndinni að fjalla í samhengi um þessi tvö mál, og enn hefur fjölmiðlafrumvarpið ekki komið á dagskrá nefndarinnar nema í því skyni að senda það til umsagnar. Af þessu tilefni er rétt að minna á bókun sem fulltrúar Samfylkingarinnar, Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs og Frjálslynda flokksins lögðu fram þegar áðurnefnd fjölmiðlanefnd skilaði af sér. Fulltrúarnir sögðu m.a., með leyfi forseta: „Við erum þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að ná sátt um samræmda heildarsýn fyrir íslenska fjölmiðla sem taki bæði til Ríkisútvarpsins og einkarekinna fjölmiðla. Slíkt er einungis mögulegt ef vinnan við lagasetningu um Ríkisútvarpið fer fram samhliða vinnunni við hina almennu löggjöf.“ Það var enn fremur mat þeirra að slík sátt næðist aðeins með því að, með leyfi forseta: „... tryggja faglegt og rekstrarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins gagnvart stjórnvöldum og varðveita það traust sem ríkir á milli stofnunarinnar og eigenda hennar, þ.e. þjóðarinnar.“ Fulltrúar flokkanna þriggja lýstu því yfir að lokum að þeir skrifuðu undir hina sameiginlegu skýrslu fjölmiðlanefndarinnar í því trausti, með leyfi forseta: „... að ásættanleg niðurstaða [næðist] um framtíðarskipan Ríkisútvarpsins.“ Þótt stjórnarmeirihlutinn hafi nú breytt upphaflegu frumvarpi sjö sinnum - við lok þingstarfa vorið 2005, sumarið 2005 þegar sameignarformið vék fyrir háeffun, við lok 2. umræðu á síðasta þingi með breytingartillögum meiri hluta menntamálanefndar, með nýjum breytingartillögum meiri hlutans við 3. umræðu málsins í vor, með smávægilegum lagfæringum síðasta sumar, með breytingartillögum meiri hluta menntamálanefndar fyrir 2. umræðu nú í haust og loks með breytingartillögum sínum nýframkomnum fyrir 3. umræðu - er enn langt frá því að slík ásættanleg niðurstaða hafi náðst, hvorki milli stjórnmálaflokkanna, meðal almennings né við aðrar útvarpsstöðvar. Síðasti kafli fyrir niðurstöðukafla þessa nefndarálits heitir Sáttaboð. Þingmenn stjórnarandstöðunnar í menntamálanefnd hafa unnið að frumvörpunum um Ríkisútvarpið með sömu markmið að leiðarljósi og fulltrúar flokkanna í fjölmiðlanefndinni lýsa í bókun sinni. Eins og rakið var í fyrra nefndaráliti okkar um þetta frumvarp nú fyrir áramót hafa þingmenn stjórnarandstöðunnar allt frá því fyrsta ríkisútvarpsfrumvarp menntamálaráðherra kom fram verið áfram um að reyna sættir í þessu mikilvæga máli. Eftir að samkomulag tókst um að ljúka 2. umræðu um frumvarpið á síðasta þingi sendu fulltrúar stjórnarandstöðunnar formanni menntamálanefndar, að höfðu samráði við forustumenn flokka sinna, bréf, dagsett 24. apríl 2006, þar sem sett var fram tilboð um verklag til að ná sáttum í málinu. Í því fólst að frumvarpið yrði ekki afgreitt á því þingi en strax að því loknu sett niður nefnd með fulltrúum allra flokka með það að markmiði að lagasetningu yrði lokið fyrir áramót, nefnilega þau sem nýliðin eru. Lagt var til að þessi nefnd kannaði sérstaklega þann möguleika að Ríkisútvarpið yrði gert að sjálfseignarstofnun í atvinnurekstri. Í frumvarpsdrögum nefndarinnar yrði þess gætt að halda sem allra flestum kostum hlutafélagsformsins fyrir Ríkisútvarpið sem almannaútvarp en sniðnir af helstu ókostir þess. Þá voru í bréfinu settar fram í átta liðum efnislegar ábendingar um úrbætur að öðru leyti á frumvarpinu um Ríkisútvarpið hf. Rétt er að taka fram í þessu sambandi að enginn heildstæður samanburður hefur enn verið gerður á rekstri Ríkisútvarpsins með breytingum innan núverandi lagaramma og hlutafélagsforminu eða öðru eignarformi. Horft hefur verið fram hjá því að Ríkisútvarpið er nú B-hlutastofnun sem getur haft bæði fullt sjálfstæði og mikinn sveigjanleika. Á fyrsta fundi menntamálanefndar eftir 2. umræðu á síðasta þingi hafnaði formaður menntamálanefndar þessu boði fyrir hönd stjórnarflokkanna. Svo fór þó að frumvarpið var ekki afgreitt á vorþinginu. Í 1. umræðu um það frumvarp sem nú liggur fyrir var svipað sáttaboð ítrekað. Bæði Steingrímur J. Sigfússon og Mörður Árnason lýstu því yfir fyrir hönd flokka sinna að ef ráðherrann og stjórnarmeirihlutinn væru til viðræðu um annað eignarform en hlutafélagsformið stæði ekki á flokkunum að taka málið gjörvallt til skoðunar á ný með það fyrir augum að reyna til þrautar sættir um framtíð Ríkisútvarpsins. Hvorki menntamálaráðherra, formaður menntamálanefndar né varaformaður hennar úr Framsóknarflokki virtu þetta sáttaboð svars. Í nefndarstörfum nú í þinghléi var þetta tilboð ítrekað. Þá bentu fulltrúar stjórnarandstöðunnar á að aðeins nokkrir mánuðir lifðu af kjörtímabilinu. Verði frumvarpið að lögum gengur það í gildi aðeins sex vikum fyrir kjördag, 12. maí. Þess var óskað að formaður menntamálanefndar kannaði hvort ekki þætti skynsamlegt að fresta málinu öllu til næsta þings, hugsanlega með því móti að flokkarnir byndust samtökum um að ljúka afgreiðslu frumvarps um nýskipan Ríkisútvarpsins fyrir tiltekinn tíma, til dæmis vorið 2008. Einnig var hreyft þeirri hugmynd að samþykkja á þessu þingi þær breytingar sem þokkaleg samstaða næðist um en fresta ágreiningsmálum þar til eftir kosningar. Þau mætti þá leggja í dóm kjósenda, en sá ágreiningur kæmi ekki í veg fyrir að hægt væri að hefjast handa strax við ýmsa nýsköpun á Ríkisútvarpinu, svo sem um aðra skipan valda og ábyrgðar, og um að dagskrár- og ráðningarvald væri með öllu fært frá útvarpsráði eða rekstrarstjórn, svo dæmi séu tekin. Er skemmst frá því að segja að þessum boðum og hugmyndum var hafnað. Er það því miður í samræmi við fyrri vinnubrögð menntamálaráðherra og stjórnarliða í þessu máli. Frávísunartillaga er flutt í lok nefndarálitsins. Hún hljóðar svo, með leyfi forseta: „Í ljósi þess sem að framan greinir og áður hefur komið fram í nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar fyrir 2. umræðu málsins, eiga stjórnarandstæðingar í nefndinni ekki annars úrkosti en að flytja eftirfarandi tillögu: Þar sem a. fram hafa komið veigamiklar athugasemdir um að sams konar frumvarp um Ríkisútvarpið og fjölmiðlafrumvarpið kunni að brjóta í bága við stjórnarskrá, b. vafi leikur á um hvort ákvæði frumvarpsins stenst reglur Evrópuréttar, c. ekki er ljóst í frumvarpinu með hvaða hætti Ríkisútvarpið á að sinna hlutverki sínu sem almannaútvarp og hver eiga að vera skil milli starfssviðs þess og annarra útvarpsstöðva, d. með ákvæðum um tekjur af auglýsingum og kostun er gert ráð fyrir að Ríkisútvarpið verði áfram á auglýsinga- og kostunarmarkaði án þess að ljóst sé um sérstakt hlutverk þess umfram aðrar stöðvar, e. tillögur frumvarpsins um kjör stjórnar og ráðningu útvarpsstjóra eru ekki til þess fallnar að hefja fagleg sjónarmið til vegs og virðingar og losa Ríkisútvarpið undan flokkspólitískum ítökum, f. ekki er í frumvarpinu gert ráð fyrir eftirlitsráði, t.d. í formi „akademíu“ með tilnefningum frá almannasamtökum, samanber m.a. leiðbeiningar Evrópuráðsins um verkaskiptingu stjórnar annars vegar og eftirlitsráðs hins vegar, g. óvíst er hvernig háttað verður um innlent efni í dagskrá Ríkisútvarpsins til frambúðar, og innihald þjónustusamningsdraga er óljóst, h. ákvæði í frumvarpinu um „a.m.k. eina hljóðvarps- og sjónvarpsdagskrá“ virðist ætlað að auðvelda afnám Rásar 2, i. ekki hefur í frumvarpinu eða í tengslum við það verið gengið með fullnægjandi hætti frá réttindamálum núverandi starfsmanna og óljóst er um starfskjör og samningamál í framtíðinni, j. nefskattur, sem gert er ráð fyrir í frumvarpinu, er ekki heppileg leið til fjármögnunar, byggist á árlegri ákvörðun þingmeirihluta og felur í sér mismunun milli gjaldenda, k. við blasir að frumvarpið ylli, ef það verður að lögum, málaferlum bæði hérlendis og á EES-vettvangi, l. og hvorki menntamálaráðherra né meiri hluti menntamálanefndar hafa reynt að ná samstöðu um framtíð Ríkisútvarpsins, sem er einhver helsta lýðræðis- og menningarstofnun í íslensku samfélagi, leggur minni hlutinn til að frumvarpinu verði vísað frá með svofelldri rökstuddri dagskrá: Með vísan til framangreinds samþykkir Alþingi að vísa málinu frá og taka fyrir næsta mál á dagskrá.“ Tekið er fram í nefndarálitinu að Magnús Þór Hafsteinsson hafi setið fundi nefndarinnar sem áheyrnarfulltrúi og sé samþykkur þessu nefndaráliti. Undir það skrifa: Mörður Árnason, framsögumaður, Björgvin G. Sigurðsson, Einar Már Sigurðarson og Kolbrún Halldórsdóttir. Ég tel mér skylt, þótt ég hafi margt fleira að segja, að gefa öðrum þingmönnum kost á að halda áfram þessari umræðu þannig að hún sé í sæmilegu samhengi. Ég nýt þess sem framsögumaður nefndarinnar að geta komið hér tvisvar enn. Ég hyggst notfæra mér það og lýk því máli mínu hér með.

Hæstv. forseti. Eftir nokkra snerru í upphafi þingfundar höfum við hafið 3. umr. um Ríkisútvarpið ohf., þetta umdeilda mál, mál sem ég held að eigi þegar upp verður staðið eftir að verða afar afdrifaríkt fyrir þessa ríkisstjórn. Ég held að fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, hafi lög að mæla í þeim leiðurum sem hann hefur skrifað um málið og ég kem til með að vitna til í ræðu minni. Við fórum yfir það í umræðum um störf þingsins í upphafi þingfundar hvernig þessu máli hefði lyktað í menntamálanefnd og hv. þm. Mörður Árnason gerði ágætlega grein fyrir því í sinni ræðu þegar hann fór yfir nefndarálit minni hluta menntamálanefndar. Það er trúa okkar í þessu máli að upplýsingarnar frá ESA, þ.e. upplýsingarnar um það að bréfaskipti hefðu staðið á meðan nefndin fjallaði um málið, bréfaskipti milli ráðuneytis menntamála og ESA, Eftirlitsstofnunar EFTA, séu þess eðlis að eðlilegt hafi verið að fresta umfjöllun um málið, sérstaklega í ljósi þess að það liggur fyrir að ESA telur sig enn eiga eftir að gefa lokasvar við fyrirspurnum ráðuneytisins. Það er til marks um óöryggi ráðuneytisins og hæstv. menntamálaráðherra í þessu máli hversu mikil þessi bréfaskipti hafa verið og um hvaða atriði þau hafa fjallað. Þau hafa nefnilega fjallað um grundvallaratriði málsins og þar hefur verið tekið á álitamálum sem við höfum haft til umfjöllunar í menntamálanefndinni og höfum þurft að skoða ofan í kjölinn. Þess vegna hefði verið verulegur fengur að því að vita af samskiptum ráðuneytisins og ESA á þeim tíma sem við fjölluðum um málið í nefndinni. Það er vissulega önugt til þess að vita að starfsmenn ráðuneytisins sem voru í nokkuð nánum samskiptum við menntamálanefnd, bæði fyrir 2. umr. um þetta mál og sömuleiðis núna á milli 2. og 3. umr., skyldu ekki gefa okkur neinar vísbendingar um að enn væri verið að spyrja ESA um almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins. Samkvæmt 3. gr. er það mjög vítt en það er líka að okkar mati afar illa skilgreint og það eru akkúrat hlutir sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur verið að gera athugasemdir við í þessum bréfaskiptum. Þegar þau bréfaskipti eru skoðuð kemur í ljós að þar hefur Eftirlitsstofnunin haft svipaðar athugasemdir og við í stjórnarandstöðunni í menntamálanefndinni og sömuleiðis varðandi annað veigamikið atriði sem varðar eftirlitsþáttinn með almannaþjónustuhlutverkinu. Það vita allir sem vita vilja að Evrópusambandið leggur mjög mikið upp úr því þegar annars vegar er um að ræða ríkisrekstur og hins vegar samkeppnisrekstur sem berjast á sama markaði um yfirráð eða um það að ná til neytenda að ekki sé meðgjöf með hinum ríkisstyrkta rekstri, þ.e. að það sé ekki samkeppnishamlandi að ríkið sé á markaðnum. Það þurfa að vera góð rök fyrir því að hið opinbera leggi peninga í rekstur sem jafnframt er rekinn af einkaaðilum og það vita allir sem vita vilja að það hafa verið ákveðin átök í Evrópusambandinu þar sem framkvæmdastjórnin hefur lagt mikið upp úr því að hafi ríkisfjölmiðlar, þótt þeir séu að hluta til á samkeppnismarkaði, menningarlegu hlutverki að gegna - framkvæmdastjórnin hefur pólitískt staðið á bak við ríkisfjölmiðlana í Evrópu á sama tíma og Evrópudómstóllinn hefur reyndar verið hallari undir samkeppnislöggjöfina og samkeppnislögmálin og hefur þess vegna iðulega slegið í brýnu eða verið togstreita á milli framkvæmdastjórnarinnar og hins pólitíska valds í Evrópusambandinu og Evrópudómstólsins sem vill dæma málin út frá samkeppnissjónarmiðunum frekar en hinum menningarlegu skyldum. Þarna er skurðarpunkturinn sem Evrópusambandið er vaklandi í í dag og þess vegna á Eftirlitsstofnunin erfitt með að kveða upp úr með það á hvern hátt eftirliti skuli háttað með þessu almannaþjónustuhlutverki og með því að hinu opinbera fé sé varið í menningarhlutverkið en ekki samkeppnisrekstur. Um þessa þætti eru menn að kalsa í bréfunum sem ganga á milli ráðuneytisins og ESA á nákvæmlega sama tíma og ríkisstjórnin leggur áherslu á og setur kraft í að reyna að ná málinu í gegn eins og við urðum áþreifanlega vör við fyrir jól í þessum þingsölum. Það er á ábyrgð ríkisstjórnarinnar og ég sé ekki að menntamálaráðherra hafi nokkur rök fyrir því hvers vegna þessi mikli þrýstingur var á að málið færi í gegn fyrir jól þegar jafnmörg mál og raun ber vitni voru óútkljáð milli ráðuneytisins og ESA. Það er alvarleg staðreynd að síðasta bréfið skuli hafa farið frá fjármálaráðuneytinu varðandi þessi mál til Eftirlitsstofnunarinnar 9. janúar sl. Þetta er slíkur áfellisdómur yfir meðferð málsins og mér þykir dapurlegt að hæstv. forseti skyldi ekki hlusta á rök þingflokksformanna stjórnarandstöðunnar þegar þess var farið á leit með bréfi sem dagsett er 11. janúar sl. og hlutast til um að afgreiðslufundi nefndarinnar vegna þessara bréfa yrði frestað og stjórnarandstöðunni gefið eðlilegt ráðrúm til að kynna sér þau gögn sem fyrir lágu. Það er alltaf alvarlegt þegar það kemur upp að gögnum sé haldið frá þingnefndum og það er deginum ljósara að menntamálaráðherra er í erfiðu máli hér hvað þetta varðar. Það hefði verið veruleg skynsemi í því fólgin af stjórn þessa þings að fara að óskum okkar í stjórnarandstöðunni sem við settum fram í bréfaformi þann 11. janúar eins og ég nefndi. Það var ekki gert og inn í þessa umræðu erum við komin vitandi það að samskipti ESA og íslenskra stjórnvalda eru enn yfirstandandi. Þessi samskipti eru rakin í minnisblaði sem sent var til menntamálanefndar fyrir örfáum dögum, rétt fyrir helgina, og þar eru rakin þessi samskipti fram að þeim degi. Það sem mér finnst athyglisverðast er að málefnin sem við erum að fjalla um í menntamálanefnd eru öll uppi á borðinu. Í þessu minnisblaði ráðuneytisins til nefndarinnar kemur fram að á fundi ESA með fulltrúum fjármálaráðuneytisins og menntamálaráðuneytisins fyrir um það bil ári hafi frumvarpið um RÚV hf. verið kynnt fyrir fulltrúum ESA og síðan hafi verið gerð grein fyrir því með hvaða hætti ákvörðun væri tekin um almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins með hliðsjón af þeim skilyrðum sem lýst væri í ákveðnum kafla í ríkisstyrktarreglum Eftirlitsstofnunar EFTA. Jafnframt var á þessum tíma spurt um tilhögun eftirlits með almannaþjónustuhlutverki Ríkisútvarpsins. Það var fjallað um aðskilnað í bókhaldi Ríkisútvarpsins á milli almannaþjónustuhluta og samkeppnishluta starfseminnar. Það var fjallað um ákvörðun um fjárhæð afnotagjaldanna eða nefskattinn eins og fyrirhugað er að breyta afnotagjöldunum í. Það var fjallað um ráðstafanir til að sporna við undirboðum og samkeppnishamlandi athöfnum Ríkisútvarpsins á markaði og í framhaldinu var síðan gerð nánari grein fyrir athugasemdum stofnunarinnar þar sem ESA brást við þessum þreifingum starfsmanna íslenskra ráðuneyta. Það er alveg ljóst þegar minnisblað ráðuneytisins er skoðað ofan í kjölinn hversu mikils óöryggis virðist hafa gætt hjá stjórnvöldum, hjá starfsmönnum ráðuneytisins, með þau atriði frumvarpsins sem hafa síðan valdið mestum deilum og mestum umræðum hér heima og sýnist sitt hverjum í þessum efnum. Auðvitað andmæla aðilar sem reka stöðvar á markaði, útvarpsstöðvar og sjónvarpsstöðvar, ekki þessu frumvarpi á sömu forsendum og við þingmenn stjórnarandstöðunnar, það er alveg ljóst. Þar er himinn og haf á milli. Það má segja að menn séu staddir hvor sínum megin á ásnum í gagnrýni sinni á stjórnvöld í þessum efnum og þess vegna hefur það verið verulega þungur róður fyrir starfsmenn stjórnvalda, þeirra sem reka erindi stjórnvalda fyrir ESA, að átta sig á því eða gera sér fulla grein fyrir því hver væri besta leiðin til að hægt væri að fallast á að Ríkisútvarpinu yrði breytt í hlutafélag og á sama tíma yrðu allar reglur ESA og Evrópusambandsins uppfylltar. Þetta er verulega flókið efni og það kemur fram í þeim gögnum sem við höfum frá Eftirlitsstofnuninni og frá menntamálaráðuneytinu varðandi samskiptin við hana. Í bréfinu, sem skrifað var þann 9. janúar sl., fyrir örfáum dögum, er gerð grein fyrir því með hvaða hætti íslensk stjórnvöld hyggjast standa að ákveðnu mati, því sem kallað hefur verið fyrirframmat, þ.e. áður en ákvörðun er tekin um upptöku nýrrar þjónustu innan skilgreiningar útvarpsþjónustu í almannaþágu eins og henni er lýst í 3. gr. frumvarpsins og í 2. gr. þjónustusamningsins sem var bein afleiðing af umkvörtunum ESA á sínum tíma. Ekki fylgdi þjónustusamningur með frumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið hf. og ekki fylgdi uppkast að þjónustusamningi með frumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið sf. Það er ekki fyrr en með frumvarpi ríkisstjórnarinnar um Ríkisútvarpið ohf. sem þjónustusamningurinn lítur dagsins ljós og er þar fyrir áeggjan og kröfu frá Eftirlitsstofnuninni. Í bréfinu frá 9. janúar er gerð grein fyrir því að Ríkisútvarpið ohf. eða menntamálaráðuneytið kunni að hafa frumkvæði að því að óska eftir að nýrri þjónustu sé bætt við þjónustusamninginn. Þá ósk beri að birta opinberlega með sex mánaða fyrirvara áður en fyrirhugað er að veita þjónustuna og við mat á nýrri þjónustu beri að leggja mat á hvort þjónustan falli innan undantekningar 2. mgr. 59. gr. EES-samningsins, hvort hún falli utan við almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins eins og það er skilgreint í 3. gr. frumvarpsins að teknu tilliti til viðeigandi markaðar fyrir umrætt efni og fyrirhugaða miðlunaraðferð. Matið á að vera í höndum menntamálaráðuneytisins sem gert er ráð fyrir að kalli þá á aðstoð sérfræðinga frá Samkeppniseftirlitinu, Póst- og fjarskiptastofnun og útvarpsréttarnefnd eftir því sem þörf krefur. Í svari íslenskra stjórnvalda er matsferlinu lýst nánar þannig að lagt sé mat á menningarlega, lýðræðislega og félagslega þörf á hinni nýju þjónustu eins og slíkar þarfir eru skilgreindar samkvæmt 3. gr. frumvarpsins. Svo getum við farið út í það hvort þær eru þannig skilgreindar að það sé nægilega yfirgripsmikið eða gagnsætt þannig að menn viti við hvað er átt. Stjórnvöld gera ráð fyrir því að við matið skuli horft til þess hversu margir notendur verði að umræddri þjónustu, það skuli litið til kostnaðar sem fylgi því að bjóða upp á hana og hversu frábrugðin hún sé þeirri almannaþjónustu sem RÚV býður upp á í dag. Ráðuneytið lýsir því yfir að það muni jafnframt leggja mat á að hve miklu leyti hin nýja þjónusta feli í sér útvíkkun á fyrri almannaþjónustu og að hve miklu leyti sé um algerlega nýja þjónustu að ræða. Það er horft til þess af stjórnvöldum að niðurstöður matsins geti orðið þrenns konar, í fyrsta lagi að þjónusta sem óskað er að taka upp falli þegar undir almannaþjónustuhlutverk Ríkisútvarpsins eins og það er skilgreint í 2. gr. fyrirliggjandi þjónustusamnings, í öðru lagi að þjónustan falli utan samningsins en sé engu að síður innan 3. gr. frumvarpsins og í þriðja lagi að fyrirhuguð þjónusta falli utan 3. gr. frumvarpsins. Ef mat leiðir til niðurstöðu sem nefnd var í fyrsta lagi gera menn ráð fyrir að ekki þurfi að breyta samningnum. Ef mat leiði hins vegar til niðurstöðunnar sem getið var um í öðru lagi ætti að vera nægilegt að breyta samningnum og ef matið leiðir til niðurstöðu c, þ.e. síðustu niðurstöðunnar, að fyrirhuguð þjónusta falli fyrir utan 3. gr. frumvarpsins, telji stjórnvöld nauðsynlegt að breyta almannahlutverki Ríkisútvarpsins eins og það er skilgreint í lögunum áður en hin nýja þjónusta er tekin upp. Í framhaldi af því sem hér er getið og því mati sem hér er um fjallað og fram komnum athugasemdum hagsmunaaðila og keppinauta Ríkisútvarpsins er gert ráð fyrir því að ráðherra taki ákvörðun um hvort hin nýja þjónusta geti hafist eður ei. Um þessi atriði er fjallað í síðasta bréfi stjórnvalda til Eftirlitsstofnunar EFTA og eins og ég sagði áðan vitum við enn ekki hver niðurstaðan af þessu öllu verður, hvort Eftirlitsstofnunin á eftir að gera einhverjar lokaathugasemdir eða hvort hún leggur blessun sína yfir þá leið sem hér er farin. Sem sagt, það hefði verið ærin ástæða til að láta hér við sitja og taka fram fyrir þetta mál önnur brýn mál sem Alþingi hefur á dagskrá, brýn mál sem ríkisstjórnin vill koma í gegn og ætlar sér auðvitað að koma í gegn á þessu stutta vorþingi og hef ég þar nefnt til sögunnar mál sem er full ástæða til að vinna vel og koma sem fyrst í gegnum Alþingi og gera að lögum. Þar nefndi ég Vatnajökulsþjóðgarð, Náttúrufræðistofnun Íslands og Náttúruminjasafnið, þ.e. stofnun eins af höfuðsöfnum íslensku þjóðarinnar, náttúruminjasafns. Ég nefndi sameiningu Háskóla Íslands og Kennaraháskóla Íslands sem er eitt af þeim málum sem hæstv. menntamálaráðherra hefur lagt mikla áherslu á. Það mætti enn fremur nefna vegáætlun og fleiri mál sem liggja í nefndum og eru að verða tilbúin til 2. umr. og sömuleiðis mál sem stjórnarliðar og ráðherrar hafa lagt fram til 1. umr. Ríkisstjórnin kýs að setja undir sig hausinn í þessu máli og fara þá leið að setja þingið af stað með umræðum um Ríkisútvarpið, þetta vonlausa, stagbætta frumvarp sem Eftirlitsstofnun EFTA hefur gert athugasemdir við allt fram á þennan dag, frumvarp sem mikil óeining ríkir um úti í samfélaginu, frumvarp sem beinlínis fer gegn ákveðnum meginreglum sem við höfum reynt að vinna eftir í samfélaginu hvað varðar t.d. réttindi starfsmanna hins opinbera og þar fram eftir götunum. Það hefur verið haft á orði í þessari umræðu nú þegar að hér geti verið í uppsiglingu verulegt slys verði þetta frumvarp að lögum. Ríkisútvarpið er afar sérstök stofnun í hugum þjóðarinnar. Hún hefur verið umdeild á ákveðnum tímum, oft hefur slegið í brýnu milli okkar stjórnmálamanna vegna málefna sem tengd eru stofnuninni, en þegar saga Ríkisútvarpsins er skoðuð er hún samfelld saga menningarstofnunar sem borið hefur uppi framleiðslu á menningu, þ.e. sköpun þess menningararfs sem við státum okkur af í dag. Eitt af veigamestu hlutverkum þessarar stofnunar hefur verið, er og verður, að halda áfram að tryggja það að menningararfur á öldum ljósvakans verði til, að hann verði unninn af fagmennsku, trúmennsku og afli og að hans verði gætt, að hann verði varðveittur til langrar framtíðar fyrir komandi kynslóðir til að rýna í og máta sig við og skilja þá sögu sem þessi þjóð hefur skilið eftir sig, þau spor sem mörkuð hafa verið af þeim sem gengið hafa þessa slóð, þessa braut, og borið hafa uppi menningu þjóðarinnar, þann kúltúr og það samfélag sem við höfum komið á laggirnar og höfum nært hér og fóstrað. Ríkisútvarpið er, hefur verið og þarf áfram að vera einn af máttarstólpum menningar þjóðarinnar, máttarstólpi sem þjóðin er stolt af og vill umfram allt að haldi áfram að vera öflugur málsvari íslenskrar menningar. Það eru efasemdir meðal okkar stjórnarandstæðinga, meðal þjóðarinnar og meðal stjórnmálamanna um alla Evrópu um að það sé í lagi að senda allt það hlutverk sem ríkisfjölmiðill hefur sinnt á undangengnum árum og áratugum út á markað til að láta einkastöðvarnar berjast um það. Eins og ég hef margoft sagt í umræðum um Ríkisútvarpið er ég svo sannarlega ekki mótfallin því að einkaaðilar fái að reka stöðvar, hvort sem það eru sjónvarpsstöðvar eða útvarpsstöðvar, úti á frjálsum markaði því að það hefur sýnt sig og margoft verið sannað og komið í ljós að það er gott að hafa sterka samkeppni, sterka keppinauta úti á markaðnum, en ég hef alltaf verið því fylgjandi að Ríkisútvarpið beri skyldur umfram einkastöðvarnar og trúi því og hef stutt það rökum einlæglega að það sé þannig sem stjórnmálaöfl í Evrópu hafi séð ríkisútvarp og ríkisfjölmiðlana fyrir sér, þ.e. að það sé skylda okkar að standa vörð um þessa máttarstólpa menningar á sama hátt og eining hefur verið um það meðal stjórnmálaafla vítt um lönd að reknar séu öflugar stofnanir sem haldi utan um sögu þjóðarinnar í formi safna, t.d. þjóðminjasöfn. Við þekkjum það sjálf hversu mikilvægt Þjóðminjasafnið okkar er. Við þekkjum líka hversu mikilvægt er að halda utan um menningu okkar á Þjóðskjalasafninu og Landsbókasafninu, í Þjóðleikhúsinu og fleiri sambærilegum stofnunum. Undir þetta net heyrir sterkur ríkisfjölmiðill sem framleiðir menningarefni á öldum ljósvakans fyrir hljóðvarp og sjónvarp og varðveitir þennan menningararf og sér um að miðla honum áfram til komandi kynslóða. Við eigum öll einhverjar minningar og einhverjar sögur í farteskinu um það sem Ríkisútvarpið hefur haft fram að færa til þjóðarinnar og um það hlutverk sem það hefur gegnt. Sjálf minnist ég þess að móðir mín sagði mér af Eimreiðinni, tímaritinu sem tengdist upphafsárum Ríkisútvarpsins, sagði mér sögurnar af honum afa mínum sem eignaðist að ég held eitt fyrsta útvarp í Rauðasandshreppi, hvernig hann lokaði sig af til að hlusta á allt sem sent var út í útvarpinu, allar fréttir og hljóp svo um alla sveit til að segja fréttirnar áfram til þess að allir gætu notið þess sem hann heyrði í útvarpinu. Gunnar Stefánsson hefur auðvitað manna best rakið þessar sögur allar í bók sinni um upphafsárin í sögu Ríkisútvarpsins, þ.e. árin frá 1930–1960, og mér segir svo hugur um að einhvers staðar sé í smíðum áframhald þeirrar sögu, a.m.k. sögunnar fram til 1985 þegar útvarpsrekstur var gefinn frjáls á Íslandi. Það er mikill fengur að þessari bók Gunnars Stefánssonar og ég er sannfærð um að þeir sem eru í þessum sal og hafa verið að sinna málefnum Ríkisútvarpsins, starfsmenn Ríkisútvarpsins, áhugafólk um Ríkisútvarpið og framtíð þess, hafa gluggað í bókina, hafi hreinlega látið umræðuna hvetja sig til þess að glugga í þessa bók og rifja upp þessa gömlu tíma og það hvaðan Ríkisútvarpið er sprottið, upp úr hvaða jarðvegi, hvaðan þessi þörf okkar fyrir sameiningartákn er komin, og hvernig Ríkisútvarpinu vegnaði síðan á fyrstu áratugum ævi sinnar. Auðvitað höfum við í stjórnarandstöðunni ekki dregið neina dul á það að margt má betur fara í rekstri Ríkisútvarpsins og eins og ég sagði áðan hefur iðulega gustað um það. Við sem störfum hér á vegum stjórnarandstöðunnar í umboði kjósenda okkar höfum verið þess fýsandi að málefni Ríkisútvarpsins séu tekin föstum tökum og reynt sé að leita ákveðinna sátta um þau. Við höfum lagt fram ýmsar tillögur, bæði við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði og hv. þingmenn Samfylkingarinnar eins og Mörður Árnason hv. þm. gerði grein fyrir í máli sínu áðan, við höfum komið fram með þingmál sem hafa dregið upp mynd af framtíð fyrir þessa stofnun sem við sjáum sem áhugaverða og ákjósanlega. Því miður hafa stjórnarliðar í þessum sal og hæstv. ráðherrar ekki viljað gefa því undir fótinn eða ljá því nokkurn stuðning að við settumst saman við borðið og ræddum þessi ólíku sjónarmið okkar og prjónuðum saman einhvers konar niðurstöðu, kæmumst að einhvers konar niðurstöðu um það með sátt og í samlyndi ólíkra sjónarmiða að við næðum fram einhverri lausn á þessum málum sem tryggði viðgang og vöxt þessarar stofnunar til langrar framtíðar. Það er mjög miður. Ég minnist nú umræðunnar og átakanna sem urðu í fjölmiðlanefndinni sem skilaði af sér merkri skýrslu, eins og menn þekkja, fyrir tæpum tveimur árum síðan. Þar var uppi mjög merkileg umræða, mjög yfirgripsmikil umræða um málefni fjölmiðla almennt, en vegna þvermóðsku ríkisstjórnarinnar og hæstv. menntamálaráðherra var nefndinni ekki heimilað að fjalla um málefni Ríkisútvarpsins. Engu að síður sátu þar við sama borð fulltrúar frá öllum stjórnmálaflokkum sem eiga fulltrúa á Alþingi. Við sátum í mesta bróðerni og tókumst á um mjög erfið álitamál varðandi stöðu fjölmiðla almennt, fórum djúpt ofan í saumana á málum en urðum alltaf að stoppa þegar kom að málefnum Ríkisútvarpsins. Við fengum aldrei að máta hugmyndir okkar um ríkisútvarp inn í þá heildarmynd sem við þó vorum að reyna að skapa við þetta nefndarborð. Er það verulega til vansa fyrir ríkisstjórnina og þann hæstv. menntamálaráðherra sem haldið hefur hér á málum að ekki skyldi hafa verið heimilað á þeim tíma að við færum sameiginlega í það að skapa framtíð fyrir Ríkisútvarpið, framtíð sem hefði getað orðið sátt um, breið sátt. Þau tækifæri sem hæstv. menntamálaráðherra, Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir, hefur haft til að ná þeim sáttum hefur hún öll látið sér úr greipum renna og er það mjög miður. Bókunin sem við undirrituðum, fulltrúar stjórnarandstöðunnar í fjölmiðlanefndinni, 7. apríl 2005, gekk út á það að lýsa yfir eða teikna upp á hvern hátt við hefðum séð þetta geta átt sér stað og sögðum við frá því að alveg frá því að starf nefndarinnar fór af stað, haustið 2004, þá gerðum við athugasemdir, allir flokkar stjórnarandstöðunnar, við þá ákvörðun menntamálaráðherra að takmarka svigrúm nefndarinnar á þennan hátt til að fjalla um málefni Ríkisútvarpsins. Formenn þingflokka stjórnarandstöðunnar skrifuðu bréf um þau mál strax og nefndin tók til starfa og gerðu kröfu um að Ríkisútvarpið félli undir verksvið nefndarinnar. Við töluðum um það í bókun okkar frá 7. apríl að við værum þeirrar skoðunar að mikilvægt væri að ná sátt um samræmda heildarsýn fyrir íslenska fjölmiðla sem tæki bæði til Ríkisútvarpsins og hinna einkareknu fjölmiðla og að við teldum slíkt einungis mögulegt ef vinnan við lagasetningu um Ríkisútvarpið færi fram samhliða vinnunni við hina almennu löggjöf. Við höfum verið þessarar skoðunar æ síðan og höfum haldið okkur við þann málflutning. Ég tel að í síðustu umfjöllun menntamálanefndar um Ríkisútvarpið hafi það kannski komið enn betur fram í dagsljósið en áður hversu mikil þörf hefði verið á að fjalla um Ríkisútvarpið í tengslum við þá sýn sem hæstv. menntamálaráðherra eða fjölmiðlanefndin varpaði upp í skýrslu sinni þannig að eitthvert vit hefði verið í hlutunum. Ég vil fá að nefna, virðulegi forseti, eitt dæmi þessu sjónarmiði mínu til stuðnings. Í frumvarpinu um Ríkisútvarpið, sem er á þskj. 56, er gert ráð fyrir að Ríkisendurskoðun hafi ákveðnu hlutverki að gegna varðandi eftirlit með Ríkisútvarpinu - nú finn ég ekki í fljótu bragði greinina sem fjallar um hlutverk Ríkisendurskoðunar en það er alla vega gert ráð fyrir að Ríkisendurskoðun fari yfir reikninga Ríkisútvarpsins en ekki getið um það að hún skuli vera einhvers konar eftirlitsaðili að öðru leyti, t.d. með stjórnsýslu eða því að farið sé að lögunum. Það vantar vissulega að segja frá því eða skýra það í frumvarpinu á hvern hátt gert er ráð fyrir að Ríkisendurskoðun komi að málefnum Ríkisútvarpsins. Varla getur það verið ætlun hæstv. menntamálaráðherra eða þeirra sem sömdu frumvarpið að Ríkisendurskoðun geri beinlínis stjórnsýsluúttekt á stofnuninni á hverju einasta ári. Við lesum frumvarpið þannig að einungis sé ætlast til þess að Ríkisendurskoðun skoði reikninga og bókhald og það sem heyrir undir almennan rekstur Ríkisútvarpsins en sjáum ekki á frumvarpinu að gert sé ráð fyrir því að Ríkisendurskoðun fari ofan í saumana á eftirfylgni laganna eða að stjórnsýsluhlutverk eða almannaþjónustuhlutverk ríkisins sé skoðað reglulega og þar fram eftir götunum. Hins vegar ef við skoðum fjölmiðlafrumvarpið á þskj. 58, sem liggur einnig fyrir þinginu, frumvarp til laga um breytingu á útvarpslögum, lögum um prentrétt, og samkeppnislögum, sjáum við að þar er gert ráð fyrir að ákveðinn eftirlitsmekanismi verði til staðar með einkareknu fjölmiðlunum. Hans er getið strax í 2. gr. þessa frumvarps og er settur samkvæmt 2. gr. frumvarpsins á herðar útvarpsréttarnefndar. Rétt er að fara aðeins yfir það hvernig fjölmiðlanefndin sá fyrir sér, og hæstv. menntamálaráðherra hefur í raun og veru lýst stuðningi við með því að setja það inn í þingmál sitt á þskj. 58, að þetta ætti að fara fram. Þar segir að menntamálaráðherra skipi útvarpsréttarnefndina og til hversu langs tíma viðkomandi nefnd eigi að sitja, hún fái að ráða sér framkvæmdastjóra og annað starfslið. Útvarpsréttarnefnd á að vera heimilt að fela framkvæmdastjóra að afgreiða ákveðna málaflokka, hún á að fylgjast með því að reglum samkvæmt útvarpsleyfum sé fylgt og hafa að öðru leyti eftirlit með framkvæmd laga þessara, þar á meðal eftirlit með öllum útvarpssendingum er lúta íslenskri lögsögu, skv. 2. og 3. gr. þessa frumvarps. Útvarpsréttarnefnd getur samkvæmt frumvarpinu áskilið að faggilt skoðunarstofa staðfesti upplýsingar sjónvarpsstöðva um útsendingu á t.d. evrópsku dagskrárefni og um sýningu efnis sem framleitt er af sjálfstæðum framleiðendum. Síðan er gert ráð fyrir að Póst- og fjarskiptastofnun hafi eftirlit með tæknilegum eiginleikum útsendinganna. Það er líka lagt á herðar útvarpsréttarnefndar samkvæmt þessu frumvarpi að safna tölfræðilegum upplýsingum um stöðu og þróun á fjölmiðlamarkaði. Útvarpsstöðvum, fjarskiptafyrirtækjum og dagblöðum er skylt að veita útvarpsréttarnefnd upplýsingar sem nauðsynlegar eru til að mæla stöðu og þróun á markaði svo sem um hlutfall íslensks og erlends efnis í sjónvarpi, upplagstölur dagblaða og upplýsingar um tekjuskiptingu og fleira. Og menntamálaráðherra er svo gert að setja reglugerð þar sem mælt er nánar fyrir um hvaða upplýsingar skuli veita, tíðni og fyrirkomulagi upplýsingagjafarinnar og úrvinnslu upplýsinganna. Svo segir hér að útvarpsréttarnefnd sé heimilt að gera samning við Hagstofu Íslands sem annast ákveðna söfnun upplýsinga og úrvinnslu þeirra. Líka að hún skuli gera samstarfssamning við Póst- og fjarskiptastofnun og Samkeppniseftirlitið um mál sem geta varðað starfsrétt þessara tveggja stofnana. Og loks kemur fram að ákvæði um útvarpsrétt samkvæmt þessu frumvarpi eigi að vera fullnaðarlausnir á stjórnsýslusviði og sæti ekki stjórnsýsluákæru. Þetta segi ég, virðulegi forseti, í ljósi þess að fjölmiðlanefndin velti þessum málum mjög ítarlega fyrir sér og lagði á það áherslu að Ríkisútvarpið ætti að heyra undir þetta eftirlit útvarpsréttarnefndar. En með því að skilja frumvörpin að eins og gert hefur verið þá leiðir það af sjálfu sér að Ríkisútvarpið ohf., ef það verður stofnað samkvæmt því lagafrumvarpi sem hér er til umræðu, er ekki undir neinum eftirlitsaðila nema Ríkisendurskoðun. Ég sé ekki að Ríkisendurskoðun hafi það bolmagn að hún geti - og ekki heldur það „mandat“ að hún eigi að fara inn í það hlutverk sem lýst er í fjölmiðlafrumvarpinu að útvarpsréttarnefnd eigi að gera. Í mínum huga er þetta því talandi dæmi um það hvers vegna þessi mál hefðu átt að fylgjast að í gegnum þingsalinn, í gegnum þessa umræðu og í gegnum umfjöllun menntamálanefndar. Mér hefur fundist það deginum ljósara frá upphafi þessa máls að hér sé verið að fara miklar villur vegar með því að skilja þessi tvö mál að. Í bókun fjölmiðlanefndarinnar frá 7. apríl gátum við fulltrúar stjórnarandstöðunnar í nefndinni þess, og lögðum mikla áherslu á að sjálfstætt almannaútvarp stuðlaði að pólitískri og menningarlegri fjölbreytni og væri forsenda þess að fjölmiðlar gætu gegnt aðhaldshlutverki sínu í samfélaginu og verið trúverðugir útverðir lýðræðis í samfélaginu. Við lýstum því yfir að það væri mat okkar að það ætti að nást sátt í samfélaginu um almenna rammalöggjöf um fjölmiðla sem liggur fyrir í fjölmiðlafrumvarpi menntamálaráðherra núna, að þá þurfi að tryggja faglegt og rekstrarlegt sjálfstæði Ríkisútvarpsins um leið gagnvart stjórnvöldum og gagnvart viðskiptaaðilum á markaði. Það þyrfti að varðveita það traust sem ríkir nú milli stofnunarinnar og eigenda hennar, og hverjir eru þeir? Það er þjóðin. Við erum hér með í höndunum einn af máttarstólpum menningar í landinu. Við erum að skilja Ríkisútvarpið frá markaðnum sem engu að síður er búinn að sjá á spil ríkisstjórnarinnar í fjölmiðlafrumvarpinu og þar af leiðandi, eins og ég segi, erum við að skekkja þá mynd ef þetta frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. verður að lögum án fjölmiðlafrumvarpsins. Þá er mun verr af stað farið en heima setið. Þetta er enn ein af ástæðunum fyrir því að þetta frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. á ekki erindi í þeim búningi sem það er í núna. Ekki bar nú ríkisstjórnin gæfu til þess að hlusta á stjórnarandstöðuna vorið 2005 og þó að við höfum klifað á sjónarmiðum okkar hingað til þá hefur það ekki nægt til að opna augu ríkisstjórnarinnar fyrir skynseminni sem í orðum okkar er fólgin hvað þetta varðar. Hver eru svo rök ríkisstjórnarmeirihlutans fyrir því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag? Þau eru vægast sagt á afar veikum grunni reist. Þau eru í grunninn einungis þau að það þurfi að auka eitthvað sem stjórnarmeirihlutinn kallar svigrúm og sveigjanleika í rekstri stofnunarinnar. Hvernig er því svigrúmi og þeim sveigjanleika síðan náð fram? Samkvæmt því sem lesa má og skilja má af ræðum stjórnarþingmanna í þessum sal þá er það fyrst og síðast með sveigjanleika og svigrúm í ráðningum starfsmanna. Það þýðir á mannamáli að Ríkisútvarpið þurfi öðru fremur mest á því að halda að geta rekið starfsmenn að vild og ráðið að vild með þeim kjörum sem útvarpsstjóra sýnist í það og það skiptið. Útvarpsstjóranum sem samkvæmt þessu frumvarpi verður einráður um málefni stofnunarinnar. Útvarpsstjóranum sem samkvæmt þessu frumvarpi kemur til með að starfa í skjóli menntamálaráðherra. Útvarpsstjóra sem ekki er sannfærandi að geti orðið það óumdeilda akkeri sem t.d. útvarpsstjórar í árdaga Ríkisútvarpsins voru. Af því að ég var að nefna bók Gunnars Stefánssonar um fyrstu 30 árin í sögu Ríkisútvarpsins, þá er athyglisvert að lesa þar frásagnir af fyrstu útvarpsstjórunum og hversu mikil sátt ríkti um störf þeirra og hversu mikil trú var bundin við þá einstaklinga og víðsýni þeirra, skarpskyggni og trúmennsku. Ég teldi því að það væri verulega mikill fengur í því að skoða hlutverk útvarpsstjóra samkvæmt þessu frumvarpi upp á nýtt og máta það inn í annan heim en núverandi stjórnarmeirihluti sér fyrir sér hvað varðar framtíð Ríkisútvarpsins. Rökin fyrir því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag eru sem sé afar veik. Í mínum huga eru þau að hluta til, eða bera það með sér að stjórnarmeirihlutinn eigi þá von fólgna í brjósti sér að félagaformið, þ.e. hlutafélagsformið, komi í sjálfu sér í veg fyrir að Ríkisútvarpið geti orðið það sjálfstæða, sterka afl sem við í stjórnarandstöðunni höfum einróma viljað að það verði. Sjálfstætt almannaútvarp sem stuðlar að pólitískri og menningarlegri fjölbreytni og er forsenda þess að fjölmiðlar geti gegnt aðhaldshlutverki í samfélaginu og verið útverðir lýðræðis í samfélagi okkar. Við erum þeirrar skoðunar að stjórnarmeirihlutinn hér á þingi og hæstv. menntamálaráðherra sé einhvers staðar ekki kannski svo djúpt inni fyrir, heldur svona rétt undir yfirborðinu, að óska þess að Ríkisútvarpið verði einhvers konar stofnun sem framleiðir eitthvert menningarefni sem virðist vera að menn álíti að sé ekki vel fallið til vinsælda. En það sé heldur ekki vinsælt að segja að Ríkisútvarpið eigi ekki að framleiða slíkt efni. Það virðist vera vilji manna að efla innlenda dagskrárgerð, að minnsta kosti í orði kveðnu, þó það sé ákveðið álitamál í þeim efnum varðandi fjármunina sem til ráðstöfunar verða í það verkefni. Það megi sannarlega draga það í efa að hin öfluga dagskrárgerð sem lýst er í þjónustusamningnum verði eða fái byr undir vængina með auknu fjármagni. Því eins og hv. þm. Mörður Árnason vék hér að í nefndaráliti okkar um hagræðinguna, þá er það nú afar óljóst hvaðan þeir fjármunir eiga að koma. Það liggur sannarlega ekki á borðinu að sú öfluga, innlenda dagskrárgerð sem menn þykjast sjá fyrir sér geti orðið að veruleika þegar það allt er skoðað. Hver eru rök meiri hlutans fyrir því að breyta Ríkisútvarpinu í hlutafélag? Eins og ég sagði áðan eru þau að mínu mati afskaplega veik og hafa verið gagnrýnd núna nýverið af hæstaréttarlögmanni, Ástráði Haraldssyni, sem hefur skrifað grein um einkavæðingu Ríkisútvarpsins, sem hann kallar svo, og við höfum, a.m.k. þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs leyft okkur að kalla þetta svo einnig. Nú á síðustu dögum, það var reyndar í dag, mánudaginn 15. janúar, birtist Ástráður Haraldsson enn á ný í fjölmiðlum og heldur því fram að einkavæðingin sem farið er fram á að eigi sér stað með þessu frumvarpi, verði upphafið að endalokum Ríkisútvarpsins í þeirri mynd sem það er í dag. Það er nú hvorki meira né minna en svo djúpt tekið í árinni af hæstaréttarlögmanninum. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að ég óttast nákvæmlega það sama. Að þetta feigðarflan ríkisstjórnarinnar eigi eftir að veikja Ríkisútvarpið svo að það verði upphafið að endalokum þess í þeirri mynd sem það er í dag. Það kemur fram í frétt Fréttablaðsins og í viðtali við Ástráð að hann telji ákvæði um fjárhagslegan aðskilnað starfsemi í almannaþágu og samkeppnisreksturs vera óframkvæmanlegan. Hann gagnrýnir að ekki sé kveðið sérstaklega á um að lögin eigi að ganga framar sérlögum og að lög um opinber hlutafélög dugi alls ekki utan um þá starfsemi sem Ríkisútvarpinu ohf. sé ætlað að sinna. Þetta eru áhersluatriði sem við stjórnarandstöðuþingmenn höfum rætt í nefndinni. Við höfum reynt að fá stjórnarmeirihlutann til að opna augu sín fyrir að þessi atriði séu í ákveðinni klemmu eða það séu vísbendingar um að hér sé verið að stefna inn í meiri háttar slys. En ekki höfum við fengið hljómgrunn fyrir þessum áhyggjum okkar eða hljómgrunn með athugasemdir okkar hjá stjórnarliðum. Í fréttinni í Fréttablaðinu segir Ástráður að í skilningi laga sé starfsemi annaðhvort opinbers réttar eðlis eða einkaréttarlegs eðlis og það sé ekki til neitt millistig en það virðist ákveðin þörf hjá stjórnarmeirihlutanum á Alþingi að finna einhvers konar millistig og menn séu að reyna að formúlera sig inn á það að hér sé verið að búa til eitthvert millistig milli opinbers réttar og einkaréttar. En svo ég vitni beint til orða Ástráðar þá segir hann, með leyfi forseta: „Um leið og starfsemi er færð í form hlutafélags verður hún einkaréttar eðlis og það er mikilvægt að menn átti sig á að frumvarpið fjallar því í reynd um einkavæðingu Ríkisútvarpsins.“ Það er einmitt mergurinn málsins að þingmenn stjórnarliðsins sem hafa sumir hverjir, jafnvel hv. formaður nefndarinnar, eins og hér hefur verið gert að umtalsefni oftar en einu sinni, lýst þeim vilja sínum að þeir vilji einkavæða Ríkisútvarpið og selja það. Hér er óvefengjanlega að mati hæstaréttarlögmanns, sem maður skyldi ætla að hafi vit á málunum, tekið svo djúpt í árinni að hér sé um einkavæðingu að ræða með þessari breytingu á hinu lagalega umhverfi stofnunarinnar og þar með sér þjóðin að næsta skref er auðtekið og liggur beint við. Og hvert væri það? Sala hins einkavædda félags, af sjálfu sér leiðir. Ástráður segir að nýleg lög um opinber hlutafélög - við vitum að hlutafélagalögunum hefur verið breytt og sett inn ákveðin ákvæði um opinber hlutafélög - séu það veik að þau dugi alls ekki til þess að ná sómasamlega utan um hlutverk Ríkisútvarpsins eða þá starfsemi sem Ríkisútvarpinu er lögð á herðar. Þau fjalli aðeins um takmarkaðar undanþágur opinberra hlutafélaga frá almennum reglum um hlutafélög. Svo ég vitni beint í orð Ástráðar segir hann, með leyfi forseta: „Frumvarpið ber vott um viðleitni til að skapa einhvers konar millistig á milli opinbers rekstrar og einkarekstrar en ég tel gjörsamlega ómögulegt að gera það með stagbættum frumvörpum um einkavæðingu Ríkisútvarpsins. Til að búa þetta millistig til þarf að setja um það almenn lög og færa svo starfsemina í þann ramma.“ Það væri auðvitað fengur að því að fá hv. stjórnarliða, og af því að varaformaður menntamálanefndar, Dagný Jónsdóttir, er í salnum og ég veit að hún er á mælendaskrá á eftir, þá væri fengur að fá viðbrögð við sjónarmiðum Ástráðs. Hæstv. menntamálaráðherra á eflaust eftir að víkja eitthvað að því í þeim ræðum sem hún á eftir að flytja síðar í umræðunni, hvernig hún svarar ábendingum hæstaréttarlögmannsins. Ég tel því eðlilegt að hér fari fram talsverð umræða um nákvæmlega þau atriði sem hér er getið um og það væri fróðlegt að vita hvernig þingmenn Framsóknarflokksins bregðast við þessum athugasemdum, sérstaklega í ljósi þess sem á undan er gengið varðandi rekstrarformsbreytinguna innan Framsóknarflokksins sjálfs og á ég eftir að koma frekar að því síðar í ræðu minni. Í frétt Fréttablaðsins í dag er sagt frá því … 
            

Forseti vill spyrja hv. þingmann hvort hún telji að langt sé eftir af ræðu hennar.

Já, ég er bara komin vel inn í innganginn, virðulegi forseti.

Forseti óskar þá eftir að hv. þingmaður geri hlé á ræðu sinni þannig að tækifæri gefist til að gefa matarhlé í hálfa klukkustund.

Það er alveg sjálfsagt.

Fundi er þá frestað til klukkan átta og þá mun hv. 8. þm. Reykv.n. halda ræðu sinni áfram.

Hæstv. forseti. Þar var komið í ræðu minni að ég var að fjalla um frétt úr Fréttablaðinu í morgun þar sem rætt var við Ástráð Haraldsson hæstaréttarlögmann sem hefur gert í nokkuð ítarlegu máli grein fyrir ákveðnum athugasemdum og efasemdum sem hann hefur um frumvarp þetta. Ég var þar komin í máli mínu að Ástráður gerir athugasemdir við það að í frumvarpinu skuli segja að skilja eigi fjárreiður þeirrar starfsemi sem skilgreind er sem útvarpsþjónusta í almannaþágu frá þeirri starfsemi sem teljist til samkeppnisrekstrar. Í því felst eins og kunnugt er að þær tekjur sem fást með afnotagjöldum eða nefskatti, eins og gert er ráð fyrir að verði komið á með frumvarpinu, megi ekki nota til að greiða niður kostnað vegna annarrar starfsemi. Ástráður segir í fréttinni hugsunina í sjálfu sér vera rétta en telur afar erfitt að sýna fram á að sá hluti rekstrarins sem ekki á að njóta ríkisframlagsins geri það ekki. Orðrétt segir hann, með leyfi forseta: „Þegar Ríkisútvarpið hefur verið leitt út á eyðihjarn einkarekstrar virðast mér menn vera býsna vopnlausir gagnvart gagn- og samkeppnisaðilum sem mundu kæra til Evrópustofnana. Ég álít að það verði mjög erfitt að verjast slíkum samkeppniskærum.“ Að mati hæstaréttarlögmannsins er ekki nóg að segja í lögunum að halda skuli fjárreiðunum aðskildum. Með tilliti til lagarammans og aðstöðu Ríkisútvarpsins sé ákvæðið í raun óframkvæmanlegt. Þess vegna segist lögmaðurinn óttast, og tekur fram að það sé af því að honum þyki vænt um Ríkisútvarpið og vilji viðhalda því, að þetta verði upphafið að endalokum þess í þeirri mynd sem við þekkjum það. Þetta eru afar alvarlegar athugasemdir sem hæstaréttarlögmaðurinn hefur, hæstv. forseti. Þær tóna svo sem alveg við áhyggjur Samkeppniseftirlitsins og forstjóra þess en hann hefur eins og komið hefur fram heimsótt menntamálanefnd og hefur í áliti Samkeppniseftirlitsins reifað svipaðar hugmyndir og svipaðar áhyggjur og Ástráður Haraldsson hefur af þessum þætti málsins. Hverju hafa svo talsmenn stjórnarflokkanna í menntamálanefnd svarað þessum athugasemdum, virðulegi forseti? Þeir hafa reynt að slá þetta út af borðinu með þeirri einföldu og kannski að hluta til barnalegu röksemd að það skipti ekki máli varðandi þennan aðskilnað vegna þess að sérlög gangi framar almennum lögum og við séum hér að fjalla um sérlög um ríkisútvarp og þau gangi þess vegna framar samkeppnislögunum. Það er allt og sumt. Það eru einu rökin sem við höfum heyrt frá stjórnarmeirihlutanum varðandi þessar áhyggjur sem eru þó rökstuddar í umsögn frá Samkeppniseftirlitinu á, ef ég man rétt, tveimur blaðsíðum. Meiri hlutinn er haldinn þeirri óskhyggju, vil ég meina, að samkeppnislögin nái ekki til Ríkisútvarpsins af því að þau séu sérlög en hæstaréttarlögmaðurinn Ástráður Haraldsson hefur efasemdir um þennan lagaskilning og telur að samkeppnisreglurnar séu með vissum hætti tengdar grunngerð samfélagsins, þeim verði því ekki svo auðveldlega vikið til hliðar. Og orðrétt segir hæstaréttarlögmaðurinn, með leyfi forseta: „Það eru því veruleg áhöld um að hve miklu leyti hægt er að undanþiggja tiltekna starfsemi þessum reglum og að minnsta kosti verður það aldrei gert nema með því að segja það berum orðum.“ Eins og ég gat um í upphafi máls míns eða fyrr í ræðu minni hef ég talsvert miklar áhyggjur af því að hér sé verið að slíta hlutina svo illa úr samhengi og erfitt sé fyrir okkur að gera þessar breytingar á umhverfi Ríkisútvarpsins, ekki bara af því að hér sé um einkavæðingu að ræða og tilflutning úr opinberum rekstri yfir í einkaréttarlegan rekstur heldur líka vegna þess að ákveðnar kröfur sem settar eru á okkur í gegnum EES-samninginn af hálfu Evrópusambandsins gera ráð fyrir að eftirlit með þessum þáttum, t.d. þessu sem Ástráður Haraldsson nefnir, sé virkt og gengið frá því þannig að það sé gagnsætt og það viti allir eftir hvaða brautum það eftirlit gengur. Í frumvarpinu segir um þennan eftirlitsþátt á blaðsíðu 34, þ.e. í 6. gr. þjónustusamningsins sem birtur er sem fylgiskjal með frumvarpinu, að Ríkisútvarpinu sé skylt að „láta ríkisendurskoðanda í té upplýsingar til að sannreyna megi gagnsæi og hlutlæga kostnaðargreiningu á almannaþjónustuhlutverki RÚV, byggða á ársreikningi næstliðins árs, að teknu tilliti til tekna að frádregnum kostnaði við þann hluta starfsemi RÚV sem fellur undir samkeppnisrekstur.“ Af þessari setningu einni má ráða að menntamálaráðherra eða þeir sem hafa aðstoðað hæstv. menntamálaráðherra við að semja þennan þjónustusamning átti sig á því að þetta eftirlitshlutverk er mikilvægt og þarf að vera til staðar, þó ekki svo mikilvægt að mati hæstv. ráðherra að það sé sett inn í frumvarpstextann, heldur eingöngu í 6. gr. þjónustusamningsins. Það verður að fá því svarað við 3. umr. hverju það sæti að hæstv. ráðherra telur nægja að setja þetta eftirlitshlutverk inn í 6. gr. þjónustusamningsins, að hæstv. menntamálaráðherra telji nægja að lýsa því svo sem ég hef nú lesið úr 6. gr. á hvern hátt hæstv. ráðherra telji þessa málsgrein uppfylla þær kröfur sem Eftirlitsstofnunin virðist gera til eftirlitsaðilanna og hæstaréttarlögmaðurinn Ástráður Haraldsson virðist vera hjartanlega sammála, og ekki bara hann heldur líka gestur nefndarinnar, Ólafur E. Friðriksson, sem vakti sérstaka athygli nefndarmanna á nákvæmlega þessum þætti. Þekkir hann afar vel til þessara Evrópureglna og þeirra krafna sem gerðar eru til eftirlitsaðilanna. Það þekkjum við líka sem störfuðum í fjölmiðlanefnd hæstv. menntamálaráðherra. Eitt af því sem við skoðuðum afar vel í því starfi voru einmitt eftirlitsstofnanirnar eða fjölmiðlastofnanirnar sem starfræktar eru í nágrannalöndum okkar. Eins og lesa má í skýrslu nefndarinnar og reyndar í fjölmiðlafrumvarpi hæstv. menntamálaráðherra, á þingskjali 58, sem við ættum auðvitað að ræða samhliða Ríkisútvarpsmálinu, kemur fram að nefndarmenn í fjölmiðlanefnd töldu mikilvægt að stofna einhvers konar fjölmiðlastofnun á Íslandi. Við töldum eðlilegast að Póst- og fjarskiptastofnun tæki að sér það hlutverk. Hins vegar áttuðum við okkur auðvitað á því að um er að ræða málaflokk sem skiptist á milli ráðuneyta og kannski ekki alls kostar viðeigandi að stofnun á borð við Póst- og fjarskiptastofnun sem heyrði undir hæstv. samgönguráðherra hafi með svo mikilvægan þátt í fjölmiðlaflórunni eða fjölmiðlastarfseminni að gera þar sem fjölmiðlamálin heyra undir hæstv. menntamálaráðherra. Sömuleiðis áttuðum við okkur á því að fjölmiðlalög mundu auðvitað þurfa að hluta til að ná yfir prentrétt þar sem dagblöðin heyra undir hann og þar erum við komin inn á lagasvið sem heyrir undir hæstv. dómsmálaráðherra. Þar með erum við með skiptan málaflokk, málaflokk sem heyrir undir þrjú ráðuneyti og þar af leiðandi ekki hægt um vik að setja upp eina stofnun sem ætti að hafa þetta fjölmiðlaeftirlit á hendi því það væri ekki á hreinu undir hvaða ráðuneyti eða ráðherra viðkomandi stofnun ætti þá að heyra ef hún ætti að hafa þetta víðfeðma hlutverk sem okkur virðast erlendar eftirlitsstofnanir hafa. Lendingin og málamiðlunin var í raun sú sem ég gat um í fyrri hluta ræðu minnar, að útvarpsréttarnefnd var falið þetta verkefni samkvæmt fjölmiðlalögunum en þar sleppir í rauninni að það er óskýrt í þeim á hvern hátt það nýja hlutverk útvarpsréttarnefndar kemur við Ríkisútvarpið. Varðandi fjölmiðlastofnanir erlendis er í Bretlandi stofnun sem kölluð er Offcom. Hún hefur umsjón og eftirlit með öllum sjónvarpsútsendingum, öllum sjónvarpsstöðvum, öllum útvarpsstöðvum og almennt með fjarskiptum. Verksvið hennar er að hafa eftirlit bæði með veitufyrirtækjum sem veita sjónvarpsrásunum inn á heimili landsmanna og einnig er henni gert að hafa til skoðunar innihald fjölmiðla og leggja mat á það hvort þar er farið að þeim reglum sem í gildi eru og eftir þeim leyfum sem veitt eru til viðkomandi fjölmiðla. Starfssvið Offcom heyrir undir ólík ráðuneyti í Bretlandi og virðast menn hafa náð ákveðnum sáttum í þeim efnum. Stofnunin er sjálfstæð að flestu leyti en skilar árlega skýrslu til breska þingsins og er hún rædd þar ítarlega af breskum þingmönnum og ævinlega þannig að athygli vekur því að það vekur talsverða eftirtekt þegar farið er yfir athugasemdir sem Offcom gerir um eftirfylgni fjölmiðlalaganna og hvernig þeim er fylgt eftir og farið er eftir þeim af fjölmiðlunum. Innanríkisráðherra Bretlands svarar fyrir stofnunina á þinginu, lávarðadeildin hefur ekki lögsögu yfir stofnuninni. Það er ekki forstjóri yfir henni, heldur stjórn sem gerir það að verkum að þar er um breitt stjórnvald að ræða sem að mínu mati tryggir ákveðið hlutleysi og víðsýni í umsýslu stofnunarinnar. Ég hefði haldið að full ástæða væri til að skoða það módel sem Bretar hafa komið sér upp með hliðsjón af þeim þörfum sem við teljum okkar fjölmiðlamarkað hafa. Stjórnin hjá þeim í Offcom er, eins og ég segi, svona breitt skipað stjórnvald, hún er hliðstæð stjórnum þeirra fyrirtækja sem stofnunin hefur eftirlit með. Undir hana heyra fleiri en ein nefnd, sumar ráðgefandi fyrir stjórnina um ýmsa þætti í störfum hennar. Sumar hafa fengið ákveðið umboð til að taka ákvarðanir fyrir hönd hennar og má í því sambandi nefna t.d. ákveðna nefnd sem varðar innihald fjölmiðlanna og hins vegar „panel“ áhorfenda, hlustenda eða neytenda, kannski eitthvað í ætt við það sem hv. þm. Mörður Árnason gat um í ræðu sinni og hefur oftar borið á góma hér í þingsölum, þ.e. einhvers konar dagskrárráð eða hlustendaráð sem er til ráðgjafar fyrir þá sem fara með yfirstjórn stofnunar á borð við t.d. ríkisútvarp. Þessi leið hefur verið farin með góðum árangri í Bretlandi þannig að ekki skortir fyrirmyndirnar sem ég tel að einboðið sé að við reynum að horfa til eða nýta okkur þegar við förum inn í að búa til þetta umhverfi fyrir okkar fjölmiðla. Hlutverk fjölmiðlastofnunar Bretlands, Offcom, er öðrum þræði og jafnvel öðru fremur að hlúa að afar fjölþættum og fjölbreyttum markaði þar sem fjölræði skiptir verulegu máli. Hún hefur það hlutverk að upplýsa neytendur. Hún tryggir ákveðna áhorfendavernd, sömuleiðis að hlustendur og lesendur fái uppfylltar ákveðnar kröfur varðandi menningarlegan fjölbreytileika eða menningarlegan margbreytileika í fjölmenningarlegu samfélagi eins og Bretland er og á einnig að þjóna hagsmunum neytenda á tímum þeirra breytinga sem bæði eiga sér stað á fjölmiðlamarkaði, í fjölmiðlatækni og sömuleiðis samfélagsbreytinga sem stofnunin þarf að horfa til. Henni er gert samkvæmt lögum að styðja við nýja aðila á markaði sérstaklega og tryggja að þeir eigi innkomu inn á markaðinn og það sé heiðarleg samkeppni í gangi á markaðnum. Af þessu má sjá að hlutverk slíkrar stofnunar er afar víðfeðmt og veigamikið. Það er eðlilegt að spurt sé hvort stjórnarliðar sem fjallað hafa um málið eða hæstv. menntamálaráðherra sjái fyrir sér að allir þeir þættir sem ég hef nefnt, sem eru hluti af verksviði Offcom í Bretlandi, eigi að vera hluti af eftirlitsskyldu Ríkisendurskoðunar samkvæmt 6. gr. þjónustusamningsins. Ef svo er, þá verð ég að segja, hæstv. forseti, að gera þarf betur grein fyrir því en gert hefur verið hingað til. Eða ætla menn að bíða eftir því að útvarpsréttarnefnd verði til, þ.e. hin endurnýjaða útvarpsréttarnefnd og hún fái þá það hlutverk sem Offcom hefur í Bretlandi? En hvað á þá að gera frá tímanum sem stjórnarliðar koma þessu ohf.-frumvarpi sínu í gegnum þingið og þangað til að fjölmiðlafrumvarpið fer í gegnum þingið? Þá verður eitthvert gat, tómarúm þar sem í sjálfu sér eins og málin standa nú er ekki vitað hvernig menn sjá fyrir sér. Ég geri ekki ráð fyrir að Ríkisendurskoðun ætli sér að fara út í að gera árlega stjórnsýsluendurskoðun á Ríkisútvarpinu til að uppfylla slíkar skyldur. Á Norðurlöndunum höfum við sambærilegar stofnanir við Offcom. Það er kannski hver með sínu sniði. Í Svíþjóð höfum við í rauninni svipaða stofnun og okkar Póst- og fjarskiptastofnun. Hún sér um fjarskiptamálin, hún sér um póstmál og hún úthlutar tíðnunum til ljósvakamiðlanna. Í Noregi og Danmörku eru svipaðar stofnanir. Og síðan er í Finnlandi stofnun sem heitir FICORA, Kommunikationsverket. Hún hefur umsjón með rafrænum samskiptum og á að tryggja samkeppni á samskiptamarkaði og framfylgja stefnumótun í finnska upplýsingasamfélaginu. Hún heyrir undir samskiptamálaráðuneytið í Finnlandi. Stjórnsýslan í nágrannalöndum okkar er auðvitað hver með sínu sniði. En verksvið finnsku stofnunarinnar er að hafa eftirlit með pósti, fjarskiptum, með fjölmiðlum og með internetinu. Hún á að hafa umsjón með samskiptum í breiðum skilningi. Það er litið svo á í Finnlandi að öll þessi samskipti tengist í raun og veru samruna upplýsingasamfélagsins og því er internetið hluti af verksviði stofnunarinnar. Það er athyglisvert að skoða finnska módelið sérstaklega í ljósi þess hversu mikið Finnar hafa gert í upplýsingatækni sinni og hversu mikið vægi hið svokallaða upplýsingasamfélag hefur haft hjá Finnum og í finnskri löggjöf. Þar hafa fjölmiðlarnir komið inn í og skipað í raun sjálfstæðan sess í því landslagi öllu. Ég sakna þess að hér skuli ekki hafa farið fram á fyrri stigum meiri umræða um snertifleti þessara tveggja frumvarpa. Þeir eru ekki einungis þessir sem ég hef rakið, þ.e. varðandi eftirlitsaðilann, það eru fleiri þættir. Þar er framtíðarsýn varðandi stafræna fjölmiðlun ofarlega á baugi í huga mínum. Sömuleiðis dreifikerfismál Ríkisútvarpsins sem ég hef oftar en einu sinni hafið máls á í menntamálanefnd. Ég hef ekki fengið önnur svör varðandi áhyggjur mínar af dreifikerfismálum Ríkisútvarpsins en þau að útvarpsstjóri telji eðlilegt að í náinni framtíð sjái einkafyrirtæki eða þau fyrirtæki sem nú stunda einhvers konar veitustarfsemi á þessum ljósvakamarkaði alfarið um að dreifa dagskrám Ríkisútvarpsins til landsins og næstu miða. Ég verð að segja að hæstv. menntamálaráðherra hefur ekki orðað þetta í umræðunni. Ekki skrifað um það greinar, ekki komið að því í ræðum sínum sem hún hefur haldið í þessum umræðum núna í tvö ár hvernig hún sér dreifingu Ríkisútvarpsins fyrir sér í nánustu framtíð. Er hæstv. menntamálaráðherra sammála útvarpsstjóra um að Orkuveita Reykjavíkur, eða hvert það fyrirtæki sem rekur dreifikerfi, eigi að hafa það á sinni könnu, á sinni ábyrgð að dreifa dagskrá Ríkisútvarpsins, sjónvarps og hljóðvarps, til allra sveita, þorpa og sveitabæja á Íslandi? Ef hæstv. menntamálaráðherra sér það þannig fyrir sér þá þarf hún að koma hingað í þennan ræðustól og segja það. Þetta er einn af þeim veigamiklu þáttum sem ekki hefur verið ræddur eða reifaður í umræðunni. Hvað segja landsbyggðarþingmenn í þessum efnum? Ég held að menn hafi ekki áttað sig á því hversu veikur hlekkur þetta atriði er í öllum þessum málflutningi og í öllum þessum hugmyndum sem eru afar götóttar og götóttari en góðu hófi gegnir þegar maður fer að rýna ofan í þær og skoða ræturnar. Í skýrslu fjölmiðlanefndar er sérstakur kafli um fjölmiðla á stafrænum markaði og rætt um það á hvern hátt þessi nýja tækni kemur til með að geta breytt því hvernig fólk notar fjölmiðlana og aðgengi að fjölmiðlunum. En það kemur líka fram að gríðarlegur kostnaður er fólginn í því að breyta t.d. kerfinu sem notað er núna hjá Ríkisútvarpinu, sem er svokallað hliðrænt kerfi, yfir í hið stafræna, bæði hvað varðar innra starf í stofnuninni, þ.e. upptökur og afritanir og annað slíkt, en ekki síður hvað varðar dreifinguna. Við erum að fara úr analogkerfi, hinu hliðræna kerfi, yfir í hið stafræna. Það er gríðarlega stórt skref. Nágrannaþjóðir okkar hafa þurft að taka verulega á við að innleiða hina stafrænu tækni og það hefur kostað gríðarlega fjármuni. Áætlun um þessi fjárútlát liggur ekki fyrir, er ekki til staðar í þeim gögnum sem við höfum haft í umfjöllun um þetta mál. Það er verulegur lapsus. Það er veruleg goðgá að ætla að þetta geti bara gerst á einhvern átómatískan hátt eða eins og af sjálfu sér. Svo er ekki. Við skulum vera þess minnug að enn eru sveitabæir á Íslandi sem njóta ekki útsendinga frá sjónvarpinu svo mannsæmandi sé, og jafnvel ekki frá hljóðvarpinu. Götin í dreifikerfi okkar eru veruleg nú í dag og veruleg þörf á að við hér í þingsölum fáum einhvers konar tryggingu fyrir því á hvern hátt þau stjórnvöld sem eru að fara hér í gegn með þetta frumvarp sjá fyrir sér að dreifikerfinu verði borgið til frambúðar. Hæstv. forseti. Einn af þeim þáttum sem gagnrýndir hafa verið í þessari yfirreið allri eru áform hæstv. ríkisstjórnar og meiri hlutans í þingsölum, þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, um að breyta afnotagjöldunum í nefskatt. Mér þóttu það nokkur tíðindi þegar við í menntamálanefnd fengum undir lok nóvember síðastliðinn nýja umsögn frá ríkisskattstjóra sem í raun ítrekaði fyrri umsögn sína en benti okkur jafnframt á ákveðna lapsusa, ákveðnar villur sem væru í frumvarpinu. Það er auðvitað ekki góður vitnisburður eða gott til afspurnar fyrir þá hv. þingmenn sem fylgt hafa þessu máli eftir í gegnum fleiri umræður í þinginu, að þeir skuli tveimur árum eftir að frumvarpið lítur fyrst dagsins ljós átta sig á því að lapsusa af því tagi sem okkur er bent á í umsögn ríkisskattstjóra er að finna í frumvarpinu. Það er auðvitað ekki rismikið að þurfa að koma með breytingartillögur eins og meiri hlutinn þarf að gera, á þingskjali 708, sem gerir ráð fyrir að breyta þurfi heiti á lögum sem tóku breytingum einhvern tíma á tímabilinu meðan við vorum að fjalla um þetta ríkisútvarpsfrumvarp og gleymst hafði að leiðrétta í texta frumvarpsins. Umsögn ríkisskattstjóra er að mínu mati ein af þeim athyglisverðari sem við höfum fengið í þessari umfjöllun allri. Við gerðum henni svo sem góð skil, þ.e. gömlu umsögninni sem kom til okkar þann 15. mars 2006 í 2. umr. um málið. En engu að síður er ástæða til að rekja í nokkrum orðum meginatriðin í þeirri umsögn og sömuleiðis í viðbótinni sem við fengum og er dagsett 22. nóvember 2006. Í þeirri nýju gerir ríkisskattstjóri að umræðuefni ákvæði um tekjustofna í 12. gr. þess frumvarps sem finna má á þingskjali 517 í 401. máli á 132. löggjafarþingi og segir, með leyfi forseta, að í 1. tölulið 1. mgr. í 12. gr. frumvarpsins sé lagt til „að einn tekjustofna Ríkisútvarpsins hf. verði sérstakt gjald sem skattstjórar skuli leggja á samhliða álagningu opinberra gjalda og eftir þeim reglum sem gilda um álagningu þeirra gjalda. Er gjaldskyldu ætlað að ná til allra þeirra er bera ótakmarkaða skattskyldu hér á landi samkvæmt lögum nr. 90/2003, um tekjuskatt, jafnt manna sem lögaðila, með ákveðnum undantekningum þó sem settar eru fram með almennum hætti. Eins og fram kemur í athugasemdum við frumvarpið, bæði IV. kafla almennra athugasemda og í athugasemdum við 12. gr., er með þessu lagt til að hætt verði að fjármagna rekstur Ríkisútvarpsins með afnotagjöldum, en þess í stað fái Ríkisútvarpið tekjur af „nefskatti“. Umrætt gjald er í frumvarpinu sett fram sem skattur og fær ríkisskattstjóri ekki annað séð en að sú framsetning samrýmist fræðilegum skilgreiningum á skatti. Horfir hann þá til þess að ákvörðun gjaldsins er ætlað að vera einhliða ákvörðun ríkisvaldsins eftir efnislegum mælikvarða og án sérgreinds endurgjalds.“ Við 2. mgr. þessarar sömu greinar frumvarpsins, sem er 11. gr. í þessu frumvarpi, er eftirfarandi lagt til varðandi framkvæmd skattheimtunnar. „Við álagningu, innheimtu, eftirlit og viðurlög fer samkvæmt ákvæðum VIII.–XIV. kafla laga nr. 90/2003, um tekjuskatt og eignarskatt, með síðari breytingum, að frátöldu ákvæði í 98. gr.“ Það eru þessi lög sem breytt hafa um heiti á tímabilinu þegar við erum að fjalla um málið. Sú breyting tók gildi 31. desember 2005 og gefur augaleið að þessu verður að breyta. Þess vegna er það sem meiri hlutinn leggur fram breytingartillögu sína, eins og ég gerði grein fyrir áðan, í 1. tölulið breytingartillagna á þingskjali 708. „Þá gerir ríkisskattstjóri athugasemd við þá fyrirætlun að 98. gr. laga nr. 90/2003 sé ekki að nokkru leyti ætlað að eiga við um umrætt gjald. Í 1. mgr. 98. gr. er kveðið á um skyldur skattstjóra til að tilkynna álagningu opinberra gjalda. Samkvæmt ákvæðinu skal m.a. senda hverjum skattaðila tilkynningu um þá skatta sem á hann hafa verið lagðir. Jafnframt skulu skattstjórar auglýsa rækilega, þar með talið í Lögbirtingarblaðinu, að álagningu sé lokið. Þá skulu skattstjórar senda viðkomandi innheimtumönnum ríkissjóðs skrá yfir þá sem á hafa verið lagðir skattar. Samrit þeirrar skrár skal sent ríkisskattstjóra og ríkisendurskoðanda. Réttaráhrif stjórnvaldsákvarðana markast af birtingu þeirra, samanber 20. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Ljós má því vera nauðsyn þess að birta álagningu umrædds nefskatts þeim er álagningunni sæta. Ákvæði um kærur álagningargjalda í 99. gr. laga nr. 90/2003 er samkvæmt frumvarpinu ætlað að ná til umrædds nefskatts. Auglýsing um lok álagningar samkvæmt 1. mgr. 98. gr. markar upphaf kærufrests. Þá þarf vart að fjölyrða um nauðsyn þess að innheimtumönnum ríkissjóðs sé tilkynnt um álagningu þeirra gjalda sem þeim er ætlað að innheimta, þar með talda álagningu hins fyrirhugaða nefskatts. Að framangreindu virtu sér ríkisskattstjóri ekki ástæðu til annars en að umræddar reglur 1. mgr. 98. gr. laga nr. 90/2003 verði látnar taka til gjalds samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins.“ Það hlýtur að vera eðlilegt að ráðuneytisstarfsmenn sem búnir eru að fylgja málinu úr hlaði aftur og aftur innan nefndarinnar, átti sig á því í grunninn hvað er verið að gera með svona breytingum. En ljóst er að ekki var farið betur ofan í saumana á þeim þáttum í ráðuneytinu en raun ber vitni. Stjórnarliðar eru því reknir hingað inn með breytingartillögu við 11. gr. sem orðist þannig: „Við álagningu, innheimtu, eftirlit og viðurlög fer samkvæmt ákvæðum VIII.–XIV. kafla laga nr. 90/2003, um tekjuskatt, með síðari breytingum, eftir því sem við á.“ Auðvitað verður þar með tryggð birting þessarar álagningar eins og eðlilegt hlýtur að vera samkvæmt þeim lögum sem vitnað er til í umsögn skattstjóra. Hitt bendir ríkisskattstjóri okkur einnig á að í 3. mgr. umsagnar fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytisins, sem fylgir frumvarpinu á þskj. 56, sé gert ráð fyrir því að „tekjur af sérstökum skatti, útvarpsgjaldi, sem ráðherra staðfestir að fengnum tillögum útvarpsstjóra“ fari með ákveðnum hætti og ríkisskattstjóri gerir athugasemd við það. Hann leggur ekki þann skilning í ákvæði 1. töluliðar 1. mgr. 11. gr. frumvarpsins að því er varðar aðkomu ráðherra og útvarpsstjóra sem fram kemur í tilvitnuðum orðum. Það gætir því ákveðins misskilnings í umsögn fjárlagaskrifstofunnar að mati ríkisskattstjóra hvað þetta atriði varðar. Ríkisskattstjóri segist ekki sjá „að til þurfi að koma atbeini ráðherra og útvarpsstjóra við ákvörðun gjaldfjárhæðar. Öðru máli gegnir um gjöld fyrir útvarpsafnot fram til 31. desember 2008“ - þ.e. þangað til nefskatturinn tekur gildi sem gera má ráð fyrir að verði lagt til að menntamálaráðherra skuli staðfesta. „Í því ákvæði frumvarpsins er lagt til að menntamálaráðherra skuli staðfesta útvarpsgjöld að fengnum tillögum útvarpsstjóra.“ Ríkisskattstjóri sér ekki ástæðu til frekari umfjöllunar, segir í umsögn hans, um efni frumvarpsins á þingskjalinu en hann minnir síðan á fyrri umsögn sína sem ég gat um áðan og fjallar fyrst og fremst um þær efasemdir sem ríkisskattstjóri hefur um þessar nýju hugmyndir, þ.e. að lagður sé á nefskattur, sem skattstjóri telur að sé fremur neikvæður, hafi fáa kosti en marga galla. Helstu rökin með honum séu framkvæmdalegs eðlis, þ.e. hann sé einfaldur í framkvæmd og auðveldur í eftirliti en sé litið til þeirra röksemda og jafnframt gengið út frá því að æskilegt sé að rekstur Ríkisútvarpsins sé kostaður með sömu fjárhæð úr hendi hvers manns þá bendir ríkisskattstjóri okkur á að einfaldara væri að lækka persónuafslátt manna sem næmi gjaldfjárhæðinni og lögbinda framlag til Ríkisútvarpsins sem næmi hinni sömu fjárhæð á mann. Að mati ríkisskattstjóra væru skattaleg áhrif af slíkri aðferð mikið til hin sömu, gallarnir færri og framkvæmdin einfaldari. Ég verð að segja, frú forseti, að mér þykja þessi rök afar góð, mér finnast þau skynsamleg og ég hefði viljað að þau hefðu fengið meiri umfjöllun, bæði í umræðunni í þingsal hingað til og ekki síður í hv. menntamálanefnd þar sem þeim í sjálfu sér var ýtt út af borðinu eins og svo mörgum öðrum góðum hugmyndum og rökum sem hafa komið upp í viðtölum nefndarinnar við gesti og eins og kom fram í viðræðum okkar við ríkisskattstjóra. Ríkisskattstjóri gerir verulegar athugasemdir við að ekki skuli færð nein sérstök rök fyrir þeirri breytingu að leggja eigi skattinn á lögaðila jafnt sem einstaklinga og segir að skattur á fyrirtæki sem ekki eru tengd hagnaði þeirra hafi verið á undanhaldi og hér sé snúið af þeirri braut. Því er eðlilegt að hæstv. menntamálaráðherra skýri hvers vegna farið sé út af þeirri braut sem menn hafa verið að marka hvað þetta varðar með ærinni fyrirhöfn hingað til. Ég vil líka minna á það sem ég hef svo sem vikið að áður að þó svo Ríkisútvarpið komi til með að spara kostnaðinn við innheimtudeildina er alveg ljóst að með yfirfærslu afnotagjalda yfir í nefskattsform er ekki þar með sagt að kostnaður við innheimtu hverfi, hann flyst einungis til. Hann kemur til með að lenda eftir þessa breytingu á ríkisskattstjóra, embætti hans, sem áður lenti á innheimtudeild Ríkisútvarpsins. Ekki hafa verið lagðir fram neinir sannfærandi útreikningar í menntamálanefnd um að sá kostnaður verði eitthvað svo mikið minni þegar innheimtukostnaðurinn er kominn undir embætti ríkisskattstjóra en hann er í dag meðan hann er undir hatti Ríkisútvarpsins í formi innheimtudeildarinnar. Hér er enn eitt atriðið sem mér sýnist við vera að fara inn á afar vafasama braut, braut sem stríðir líka gegn þeim meginsjónarmiðum sem þjóð á borð við Breta hefur komist að í gegnum allar sínar athuganir á afnotagjöldum tengdum BBC. Ég vil bara rifja það upp að menn í Bretlandi hafa oftar en einu sinni farið í verulegan leiðangur við að reyna að skoða hvort til væri eitthvert það form gjalda vegna ríkisútvarpsins, BBC, og sjónvarpsins þar sem gæti orðið vinsælla eða væri betur til þess fallið að sætta fólk við það heldur en afnotagjöldin. Niðurstaða þeirra rannsókna hefur ævinlega verið sú hin sama, að afnotagjöldin þó þau séu umdeild og þó að tekist sé á um þau, þá sé ekkert sem færir mönnum heim sanninn um það að eitthvert annað form á slíkri innheimtu sé æskilegra eða heppilegra. Nákvæmlega það sama á við hér. Hér er verið að gera breytingu breytingarinnar vegna. Nefskatturinn á ekki eftir að verða vinsælli en afnotagjöldin og nefskatturinn gerir annað sem mér finnst afar vafasamt. Hann rýfur sambandið á milli eigenda stofnunarinnar, eigenda Ríkisútvarpsins og stofnunarinnar sjálfrar. Ég er sannfærð um að þetta þykir mjög mörgum notendum, hlustendum og áhorfendum Ríkisútvarpsins og eigendum þess afar miður. Ég heyri það á eldra fólki í kringum mig að það hreinlega vilji finna fyrir því í hverjum mánuði að það greiði sína föstu upphæð til Ríkisútvarpsins, það vilji sjá það á mánaðarlegu kostnaðaryfirliti sínu að það greiði sinn hlut. Þannig finni það betur fyrir því að þetta sé stofnunin þess, að það eigi sinn hlut í þeirri stofnun, hafi þess vegna eitthvað um það að segja hvernig hennar „performance“ er, hvernig hún sinnir hlutverki sínu og hvernig hún stendur undir nafni. Þessi tengsl verða algerlega rofin með nefskattinum án þess að menn hafi stutt það sannfærandi rökum, eins og ríkisskattstjóri bendir á í umsögn sinni. Eitt sem ríkisskattstjóri bendir á í umsögnum sínum og kom sérstaklega fram í máli hans núna í þessari lotu hjá menntamálanefnd, er það að skatturinn kemur til með að leggjast á lögaðila, þar með talin félög eða fyrirtæki sem má segja að séu sofandi, þ.e. félög og fyrirtæki sem hafa enga starfsemi með höndum, eru ekki að afla tekna en hafa kennitölur engu að síður. Skattstjóri gaf okkur upp hversu mikill fjöldi félaga þetta væri. Þetta eru 13 þúsund félög samkvæmt skattskrá sem segja má að séu sofandi félög. Þessi skattur kemur til með að leggjast á þau, tæpar 15.000 kr. á ári eins og gert er ráð fyrir í frumvarpinu að skatturinn verði til að byrja með. Þegar svona sofandi félög verða farin að safna skuldum verður erfiðara að slíta þeim vegna þess að ekki er hægt að slíta félögum sem skulda nema gengið sé frá skuldunum fyrst. Hér er því verið að leggja ákveðna snöru fyrir þau félög sem eru til staðar í skattskrá, hafa kannski á tímabilum verið sofandi, hafa viljað viðhalda sér án þess að hafa tekjur eða starfsemi. Hvernig ætlast menn þá til að slík félög standi undir nefskattinum? Þykir mönnum þetta sanngjarnt, að lögaðilar séu skattlagðir á þennan hátt og að lögaðilum sem jafnvel vilja þá slíta starfsemi sinni sé gert það jafnerfitt og skuldasöfnun af þessu tagi kemur til með að gera? Mér hafa fundist þetta afar athyglisverðar ábendingar hjá ríkisskattstjóra og ég auglýsi eftir því við þessa umræðu að við fáum hæstv. menntamálaráðherra til þess að tjá sig um athugasemdir ríkisskattstjóra og segja á hvern hátt hún metur stöðuna í ljósi t.d. þessara 13 þúsund aðila sem eru sofandi og koma til með að fá þessa skattlagningu. Ríkisskattstjóri segir að ekki sé fjallað um afleiðingar þess hvaða áhrif þessi nýja innheimta komi til með að hafa. Ég minni líka á að við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum sett fram hugmyndir um aðra leið í þessum efnum, þá leið að afnotagjaldið sé tengt við fasteignir. Það er leið sem hefur verið reynd með ágætum árangri og ég tel að ekki hafi verið skoðuð á sómasamlegan hátt í umfjöllun Alþingis varðandi þessar breytingar og er enn eitt dæmið til vitnis um það áhugaleysi sem í sjálfu sér hefur verið til staðar hjá stjórnvöldum sem ætla sér í þráhyggjukasti sínu að koma þessu máli í gegn hvað sem tautar og raular. Málefnalega hefur ekki verið farið nægilega ofan í saumana á þeim athugasemdum sem komið hafa og þar af leiðandi sitjum við uppi með frumvarp sem búið er að stagbæta milli umræðna aftur og aftur og enn skortir á að ákveðnum grundvallaratriðum sé svarað eða fólki sé gerð grein fyrir á hvern hátt ríkisstjórnin sér fyrir sér að ákveðnir þættir þessara mála þróist í náinni framtíð. Af því að ég var með breytingartillöguplagg meiri hlutans fyrir andartaki er ástæða til að fara nokkrum orðum um aðra breytingartillögu en þá sem leiðir af athugasemdum ríkisskattstjóra. Þar á ég við breytingartillöguna sem varðar gildistökuákvæðið. Enn einu sinni er gildistöku þessara laga frestað, eðlilega. Ekki er hægt að setja frumvarpið þannig í gegn í miðjum janúar eða segjum bara um 20. janúar og ætla að láta lögin taka gildi tíu dögum síðar eða 1. febrúar, eins og gert er ráð fyrir í þeirri gerð frumvarpsins sem er á þingskjali 56. Nei, það er verið að breyta gildistökunni og í stað 1. febrúar 2007 komi það sem hv. þm. Mörður Árnason kallaði plat- og gabbdaginn mikla, 1. apríl. Og það er mikið rétt, það er kaldhæðni örlaganna að meiri hluti menntamálanefndar skuli einmitt hafa valið þennan plat- og gabbdag sem gildistökudag laganna sem eru með þessum ólíkindum orðin til og hafa þróast á þennan ótrúlega máta. En það er annað sem er athyglisvert við það að plat- og gabbdagurinn 1. apríl skuli verða fyrir valinu og ekki er minni kaldhæðni í því. Það var 1. apríl fyrir tæpum tveimur árum sem Auðun Georg Ólafsson kom og fór. 

Hann kemur þá aftur, er það ekki, 1. apríl?


             Þetta er því allt í miklu plati og eins og ég segi, stjórnarliðar afar óheppnir í þessum efnum. Má svo sem draga þá sundur og saman í háði eins og ég sé að hv. þingmenn í salnum hafa löngun til að gera þegar þeim er bent á þetta, að stjórnarþingmennirnir skulu akkúrat hafa valið þennan dag, daginn sem Auðun Georg Ólafsson kom og fór.

Honum til dýrðar.

Já, honum til dýrðar, segir hv. formaður menntamálanefndar. Það er svo sem ástæða til að fara sérstaklega yfir auglýsingamál Ríkisútvarpsins og umsagnir þær sem við höfum fengið í þessari lotu í þeim efnum. Þar ber að geta sérstakrar umfjöllunar frá Ara Edwald sem skrifar nefndinni tæplega þriggja síðna bréf eða sendir okkur svona pistil sem skiptir verulegu máli varðandi auglýsingamálin, en ég hygg að ég spari mér það í bili, virðulegi forseti, að fara mjög djúpt ofan í saumana á því, tel að hér séu jafnvel aðrir mér færari eða hafi meiri áhuga á einmitt þeim þætti málsins. Ég ætla því að láta bréf Ara Edwalds aðeins til hliðar svo ég hafi betri tíma til að fjalla um aðra þá þætti sem ég hef áhuga á að fara í saumana á í þessari ræðu minni. Mig langar til að nefna athyglisverðan punkt sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson kom með í umræðunni áðan þegar við ræddum um störf þingsins og hvernig málið stendur akkúrat núna. Hv. þingmaður sagði fyrr í dag að hann teldi skorta rökræna niðurstöðu um af hverju ekki er pósitíft ákvæði í þessu frumvarpi um að Ríkisútvarpið verði undanþegið samkeppnislögunum eins og gert er í búvörulögum. Hann færir búvörulögin inn í umræðuna. Þau eru sérlög og ganga framar almennum lögum, framar samkeppnislögunum og er beinlínis tekið fram í þeim að búvörulögin séu undanþegin samkeppnislögunum. Það hefði getað verið ákveðin lausn á þeirri auglýsingaklemmu sem stjórnvöld setja sig í með þeim breytingum sem hér eru lagðar til. Það gæti kannski leyst að einhverju leyti úr þeim vanda sem Ari Edwald bendir á í bréfi sínu til nefndarinnar. Það er nauðsynlegt að við þessa umræðu komi fram svar við þeirri spurningu sem hv. þm. Össur Skarphéðinsson bar upp varðandi þetta atriði búvörulaganna. Hvers vegna töldu stjórnarliðar, menntamálaráðherra eða ráðuneytisstarfsmenn, ekki fært að setja inn pósitíft ákvæði af þessu tagi í frumvarpið? Í nefndaráliti minni hluta menntamálanefndar er sérstakur kafli sem varðar hagræðingaráform stofnunarinnar. Ríkisútvarpinu hefur verið gert að skoða á hvern hátt megi hagræða hjá stofnuninni. Við förum yfir það í nokkuð ítarlegu máli í umsögn okkar hvað gert er ráð fyrir að verði notað í hagræðinguna sem á að vera upp á 1.566 millj. kr., þ.e. að 6% hagræðing sé krafan til að menn hafi eitthvert fjármagn til að sinna hinum títtnefnda þjónustusamningi. Það á fyrst og síðast að gerast með hagræðingu sem gerð er grein fyrir í hinni merku skýrslu matsnefndarinnar sem sett var á laggirnar vegna stofnefnahagsreiknings Ríkisútvarpsins. Það er eitt af því sem menn áttuðu sig á að yrði að vera til staðar þegar þeim hafði ítarlega og rækilega verið bent á það af hálfu Eftirlitsstofnunar EFTA. Við bárum fram þá ósk að fá afrit af bréfaskiptum menntamálaráðuneytisins og útvarpsstjóra vegna rekstraráætlunar sem þessi efnahagsreikningur byggir á, fyrir tímabilið 2007–2016 og við fengum þau frá Ríkisendurskoðun. Við báðum einnig um að útskýrt yrði samhengið á milli þjónustusamningsins og rekstraráætlunarinnar, einkum og sér í lagi hvernig hægt væri, að mati nefndarinnar sem reiknaði hana út, að auka dagskrárgerðina um 400 millj. kr. á árabilinu 2011–2012, á sama tíma og hagræða þyrfti um 200 millj. kr. Í minnisblaði Ríkisendurskoðunar segir, með leyfi forseta: „Eins og fram kemur í drögum að þjónustusamningi milli menntamálaráðuneytisins og RÚV ohf. er gert ráð fyrir að auka dagskrárefni á samningstímanum. Hérna er fyrst og fremst átt við innlent dagskrárefni, bæði eigin framleiðslu og aðkeypt efni. Er þannig mælt fyrir um það í samningnum að hlutfall íslensks efnis á kjörtíma aukist um tæp 50% á samningstímanum. Heildardagskrárkostnaður RÚV nam tæpum 2,4 milljörðum kr. árið 2005. Þar af var kostnaður við innlenda dagskrárdeild sjónvarps 432 millj. kr. En þjónustusamningurinn mun einkum hafa áhrif á kostnað hennar. Annar dagskrárkostnaður, bæði innlendur og erlendur var um 2 milljarðar kr. Þar af var kostnaður fréttasviðsins um 450 millj., íþróttadeildarinnar um 158 millj., Rásar 1 203 millj. Rásar 2 84 millj., og landshlutaútvarpa 116 millj. Annar rekstrarkostnaður, ótilgreindur en vegna dagskrár, nam 928 millj. kr.“ Í niðurlagi minnisblaðsins segir, með leyfi forseta: „Það var skilningur matsnefndarinnar að það sé ætlun stjórnenda hins nýja félags að hagræða í öllum þáttum starfseminnar til að uppfylla megi ákvæði þjónustusamningsins um aukið innlent dagskrárefni. Eins og gefur að skilja mun þetta m.a. hafa í för með sér að minna rými verður fyrir erlent dagskrárefni, einkum á kjörtíma. Nefndinni er hins vegar ekki kunnugt um að nákvæmlega hafi verið ákveðið með hvaða hætti slík breyting verði útfærð og hversu mikil skerðing muni verða á kaupum erlends dagskrárefnis.“ Það er alveg ljóst, og gengur enginn að því gruflandi, að erlend kaup koma til með að dragast verulega saman ef allt þetta gengur eftir. Það liggur ekki fyrir, samkvæmt þeim gögnum sem við höfum fengið í menntamálanefnd, á hvern hátt menn sjá fyrir sér þennan samdrátt í kaupum á erlendu efni. Það liggur ekki fyrir á hvern hátt menn sjá fyrir sér öfluga, innlenda dagskrárdeild og hvernig verði hægt að nurla saman nægilega miklum fjármunum til þess að standa straum af þeim kostnaði sem gert er ráð fyrir til að framleiða það efni sem þjónustusamningurinn gerir ráð fyrir og hæstv. menntamálaráðherra hefur lýst yfir að þurfi að setja fram. Samkvæmt þjónustusamningnum sem slíkum er gert ráð fyrir því að Ríkisútvarpið verði vettvangur nýsköpunar í dagskrárgerð, það eigi að styrkja og efla sjónvarpsþátta-, kvikmynda- og heimildamyndagerð með því að kaupa og sýna efni frá sjálfstæðum framleiðendum. Ríkisútvarpið eigi að gerast kaupandi eða meðframleiðandi að leiknu sjónvarpsefni, að kvikmyndum, að heimildamyndum eða öðru sjónvarpsefni og verja til þess að lágmarki 150 millj. kr. á ári frá og með árinu 2008. Árið 2009 er gert ráð fyrir að upphæðin hækki í 200 millj. kr. Í lok samningstímabilsins á hún að vera um 250 millj. kr. Þetta eru þær skyldur sem þjónustusamningurinn leggur á herðar stofnuninni varðandi hina innlendu dagskrárdeild og dagskrárframleiðslu. Ég er er þeirrar skoðunar, frú forseti, að í þessu geti falist veruleg tímamót. Ég minni á að við stjórnarandstöðuþingmenn höfum ævinlega haldið því fram að efla þurfi innlenda dagskrárdeild til muna. Við höfum líka haldið því fram að gera þyrfti um það áætlun sem lögð yrði fram þannig að menn sæju á hvern hátt væri hægt að fylgja metnaðarfullum hugmyndum á því sviði, stig af stigi og skref fyrir skref. Eftir langa mæðu líta dagsins ljós drög að þessum þjónustusamningi og hann er lagður fram sem fylgiskjal loksins með þessu frumvarpi um Ríkisútvarpið ohf. Það er af hinu góða. Við skulum halda því til haga að það var verulegur fengur að því að fá slíkan samning. Við erum betur í stakk búin til að ræða þessa einstöku þætti hinnar meintu eflingar innlendrar dagskrárdeildar með því að hafa hann jafnítarlegan og raun ber vitni. En þótt við sjáum fram á að opnaðir verða möguleikar til að Ríkisútvarpið geti varið margfalt hærri upphæðum til kaupa, forkaupa eða meðframleiðslu á verkum sjálfstæðra framleiðenda heldur en nokkru sinni hefur verið áður þá verðum við líka að óska þess að áætlanagerðin varðandi þetta mál sé trúverðug. Kvikmyndagerðarmenn og aðrir þeir sem framleiða sjónvarpsefni þurfa að hafa trú á að eftirfylgnin verði eins og upphaflega er lagt af stað með. Í tilefni af þessu langar mig að geta sérstaklega mjög athyglisverðrar umsagnar sem okkur barst í umfjöllun nefndarinnar á milli 2. og 3. umr. frá leikstjóra og handritshöfundi, Önnu Th. Rögnvaldsdóttur. Hún skrifaði okkur bréf sem barst 23. nóvember. Þar gerir hún ákveðnar tillögur um á hvern hátt beri að framkvæma þær hugmyndir sem gert er grein fyrir í 3. gr. þjónustusamningsins. Tillögur Önnu Rögnvaldsdóttur eru þess eðlis að ég tel eðlilegt að þeirra sé getið í þessari umræðu. Ég tel að þær séu innlegg í umræðuna um á hvern hátt við getum styrkt og eflt innlenda dagskrárgerð, sérstaklega í sjónvarpinu, eins og tillögur Önnu Th. Rögnvaldsdóttur gera ráð fyrir. Hún gerir í fyrsta lagi athugasemd við það og beinir sjónum okkar að því að í 1. málsgrein 3. gr. sé talað um það að Ríkisútvarpið eigi að vera vettvangur nýsköpunar í dagskrárgerð. Anna telur að það sé ákveðinn galli á annars ágætu ákvæði að ekkert skuli sagt um á hvern hátt menn telji að nýsköpun eigi að vera sinnt eða hvað þetta þýði, vettvangur nýsköpunar. Hún setur fram sína túlkun á því hvað það þýði út frá því samhengi sem setningin eða málsgreinin kemur fyrir í 3. gr. Anna gerir ráð fyrir því að ef Ríkisútvarpið verji megninu af þessu eyrnamerkta fjármagni í greiðslur til verktaka, þ.e. fari út í það í ríkari mæli að fela sjálfstæðum framleiðendum að framleiða fyrir sig sjónvarpsefni fremur en að láta starfsmenn sína innan stofnunarinnar annast, þá sé það ekki nýsköpun heldur sams konar dagskrárgerð og viðhöfð hefur verið, bara framkvæmd af öðrum. Ef Ríkisútvarpið tekur tilmæli um að vera vettvangur nýsköpunar í dagskrárgerð alvarlega þá þarf Ríkisútvarpið að setja á stofnun innkaupa- eða meðframleiðsludeild leikins efni, eða einhvers konar dramadeild eins og Anna kallar það í umsögn sinni, utan um þetta eyrnamerkta fé. Jafnframt þurfi svo að ráða starfskraft sem hafi reynslu af þróun og framleiðslu kvikmynda og sjónvarpsefnis til að veita þessari deild forstöðu. Þá sér Anna fyrir sér að við getum farið að tala um nýsköpun en ekki bara sams konar dagskrárgerð og við höfum stundað hingað til, þ.e. framleidda utan stofnunar. Þá telur hún að sé kominn vettvangur fyrir nýsköpun í innlendu efni og innlendri dagskrárgerð. Allir sem hafa snert á listsköpun eða framleiðslu á menningu hvers konar vita að það er veruleg þörf á nýsköpuninni. Það er veruleg þörf á að sinna sprotunum, þeim sem eru að gera tilraunirnar. Sem þenja formið og eru að leita nýrra leiða. Það þekkjum við úr umræðu á Alþingi í fjárlagagerð þegar verið að fjalla um starfsemi sjálfstæðra atvinnuleikhópa og t.d. úr umræðum um safnamál, þegar fram koma ný, framsækin söfn sem bætast í flóru safnanna. Við höfum talið það gott vegna þess að þar eru sprotar og þar er nýsköpun í gangi. Við þurfum að horfa á þetta sömu augum, þ.e. tryggja að hér verði nýsköpun. Ef það stendur nýsköpun þá verðum við að meina nýsköpun. Þá verðum við líka að sjá fyrir á hvern hátt það geti orðið. Ný framleiðsla og sprotastarfsemi geta átt sér stað í dagskrárgerðinni en er ekki bara einhver tilfærsla á þeirri dagskrárgerð sem nú þegar er til staðar. Þess vegna leggur Anna Rögnvaldsdóttir áherslu á að þessi þjónustusamningur sé skoðaður í víðara samhengi. Hún leggur til að það verði gert, t.d. í tengslum við nýlegt samkomulag um ríflega áttföldun á framlögum ríkisins til sjónvarpssjóðs KMÍ sem einmitt styrkir gerð leikins sjónvarpsefni, og ef til vill líka í tengslum við ný lög um hækkun hlutfalls endurgreiðslu vegna kvikmyndagerðar, sem gildir líka fyrir stór leikin sjónvarpsverkefni. Ég verð að segja að mér finnst þetta eðlileg og sjálfsögð ábending frá Önnu, að ríkisstjórnin hefur aukið verulega fjármuni til þessara þátta og óeðlilegt að við skoðum ekki í þessari umræðu samspil ríkissjónvarpsins og þeirra sjóða annarra sem úthluta fjármunum til leikins efnis sem gert er ráð fyrir að verði sýnt í sjónvarpi. Anna telur að þessar aðgerðir eigi að vera samverkandi til þess þær verði markvissar og raunhæfar. Það telur hún einungis geta orðið ef að stofnuð yrði dramadeild hjá sjónvarpinu til þess að samræma verksviðið og tryggja nýsköpun innan stofnunarinnar. Það er líka athyglisvert að í umsögn sinni bendir hún okkur á að Ríkisútvarpinu hafi aldrei verið skylt samkvæmt lögum að bjóða áheyrendum sínum upp á leikið innlent efni sem meðal annars skýrir það af hverju leikið efni hefur alltaf verið afgangsstærð hjá sjónvarpinu. Af þessum sökum segir Anna að lítill sem enginn infrastrúktúr sé fyrir hendi hjá stofnuninni til þess að sinna leiknu sjónvarpsefni og enn síður til að vinna með sjálfstæðum framleiðendum í tengslum við kaup og meðframleiðslu á sjónvarpsefni. Eigi að síður sé RÚV falið það verkefni samkvæmt þjónustusamningnum að vera í ákveðinni forustu í nýsköpun og þess vegna sé svo mikilvægt að það sé tekið fram í þjónustusamningnum að dramadeild skuli starfa við stofnunina. Við hér í þessum sal sem höfum fjallað um þetta mál oftar en einu sinni höfum vikið að því hversu mikilvægt sé að innlenda dagskrárgerðin sé ekki bara viðtöl við fólk eða einhverjar myndir teknar eru vítt og breitt um landið, úti í mannlífinu. Það skiptir okkur verulegu máli að framleitt sé leikið efni og framleiddar heimildarmyndir séu gerðar. En það er einmitt þar sem kostnaðurinn fer að skipta máli svo um munar. Það er dýrt að framleiða efni af þessu tagi. En á endanum er þetta kannski veigamesti þátturinn í þeim menningararfi sem verið er að skapa á degi hverjum og ein af meginröksemdunum fyrir því að við viljum hafa ríkissjónvarp, ríkisfjölmiðil sem hefur bolmagn til að tryggja að innlend framleiðsla vegi þungt, sé vönduð, til hennar séu kallaðir fagmenn af öllum sviðum. Við vitum að við gerð leikins efnis koma listamenn úr öllum listgreinum að. Það er margslungið verkefni að framleiða metnaðarfullt sjónvarpsefni eða leikið efni. Til þess þarf kunnáttufólk í stjórnun og skipulagningu og það þarf til þess smiði og iðnaðarmenn sem kunna að smíða leikmyndir og saumakonur sem kunna að sauma búningana. Þetta er verulega atvinnuskapandi vinna á mjög breiðu sviði þannig að menningarlega hefur þetta víðtæk áhrif í samfélagi okkar og tryggir um leið að við séum að framleiða menningararf sem við getum verið stolt af. Nægir að nefna BBC í þessum efnum. Þegar við tölum um metnaðarfullt leikið efni fyrir sjónvarp þá hvarflar hugur okkar allra til BBC sem hefur sett í forgang metnaðarfulla leikna framleiðslu. Ég ætla að stikla á stóru til loka í umsögn Önnu Th. Rögnvaldsdóttur. Ég var búin að nefna um dramadeildina. En hún gerir það líka að tillögu sinni að í þjónustusamningnum verði sett fram skýrt skilgreint markmið, eitt eða fleiri, um magn þess efnis sem gert er ráð fyrir að sjónvarpið framleiði samkvæmt samningnum. Hún leggur til að það skuli sett einhver klukkutímatala beinlínis á að það séu gerðir svo og svo margir klukkutímar af leiknu sjónvarpsefni á ári næstu fimm árin eða að sjónvarpið skuli auka framboð sitt á leiknu efni jafnt og þétt á samningstímanum úr einhverri ákveðinni tölu upp í einhverja ákveðna tölu. Hún telur mjög raunhæft að gera slíka áætlun. Ég minni á að Anna Th. Rögnvaldsdóttir er kvikmyndaframleiðandi. Hún hefur reynslu af því að framleiða leikið efni, hvort sem það eru bíómyndir eða sjónvarpsefni. Hún veit mjög vel um hvað hún er að tala. Þess vegna tel ég svo mikinn feng að því að hafa fengið umsögn frá henni þar sem hún skýrir það fyrir okkur hvers sé ábótavant í þessum þjónustusamningi sem við höfum hér verið að lesa með okkar gleraugum. Hún ljær okkur sín gleraugu og við sjáum þetta þar af leiðandi mun skýrar en við ella hefðum gert. Aðeins nánar um rök Önnu með þessari tillögu varðandi það að magnbinda eigi framleiðsluna samkvæmt þjónustusamningnum. Hún segir að orðalagið í ákvæðinu sé fremur óheppilegt vegna þess að það megi misskilja það eða mislesa það þannig að aðalmarkmiðið samkvæmt samningnum sé að styrkja sjálfstæða framleiðendur. Aðalmarkmiðið er auðvitað ekki að styrkja sjálfstæða framleiðendur, eða hvað? Er það kannski það sem hæstv. menntamálaráðherra vill? Þetta er kannski athyglisverður punktur og hæstv. menntamálaráðherra ætti kannski að svara því. Skiptir það mestu máli að setja framleiðsluna í hendur sjálfstæðra aðila? Það hvarflar að manni að svo geti verið. En þá vil ég líka að það komi hér yfirlýsing í þessari umræðu um það. En Anna segir að aðalmarkmiðið sé auðvitað - og ég er henni sammála - að auka framboð á vönduðu innlendu sjónvarpsefni á kjörtíma. Það hlýtur að vera aðalmarkmiðið, ekki hver framleiðir það. Það er tiltekið í þjónustusamningnum hversu háum upphæðum skuli verja til að kaupa eða meðframleiða efni. En hvað er því til fyrirstöðu að magnsetja það? Anna telur að það þurfi að koma fram hvað þetta eigi að skila áheyrendum, hvers konar lágmarksárangri sé verið að stefna að. Síðan nefnir hún að framleiðsla á leiknu sjónvarpsefni sé kostnaðarsöm og sjónvarpsstöðvarnar hneigist til að verja peningum frekar í ódýrari framleiðslu eða ódýrari tegundir dagskrárefnis. Ef það er ætlunin með þessum þjónustusamningi, segir Anna, að knýja á um að Ríkisútvarpið leggi meiri áherslu á leikið efni og taki upp þá stefnu að bjóða upp á slíkt efni reglulega þá þarf í rauninni að taka það skýrt fram og setja fram magntölurnar. Öðruvísi er svo einfalt að fara bara inn í ódýra framleiðslu. Niðurlag umsagnar Önnu varðar þriðja ákvæði þjónustusamningsins þar sem hún endurskrifar það út frá sínum sjónarmiðum eða sínum hugmyndum sem ég hef gert grein fyrir í mínu máli. Í meðförum Önnu kæmi 3. gr. þjónustusamningsins sem fjallar um nýsköpun í dagskrárgerð til með að hljóma svona, með leyfi forseta: „RÚV skal vera vettvangur nýsköpunar í dagskrárgerð. Árið 2008 skal RÚV sýna að lágmarki tvær klukkustundir af leiknu sjónvarpsefni á kjörtíma; árið 2009 fjórar klukkustundir að lágmarki; árið 2010 fjórar klukkustundir að lágmarki og árið 2011 fimm klukkustundir að lágmarki. Í RÚV skal vera deild eða svið til þess að framfylgja markmiðum um aukningu á hlut leikins sjónvarpsefnis og skipuleggja meðframleiðslu og innkaup á kvikmyndum og leiknu sjónvarpsefni af sjálfstæðum framleiðendum. RÚV skal styðja innlenda framleiðslu á kvikmynda- og sjónvarpsefni og stuðla að fjölbreytni með því að kaupa og sýna efni frá sjálfstæðum framleiðendum. RÚV skal gerast kaupandi, forkaupandi eða meðframleiðandi að leiknu sjónvarpsefni, kvikmyndum, heimildarmyndum eða öðru sjónvarpsefni og verja til þess að lágmarki 150 millj. kr. á ári frá og með árinu 2008. Árið 2009 hækkar upphæðin í 200 millj. kr. og verður við lok samningstímabilsins 250 millj. kr.“ Virðulegi forseti. Ég lýsi því hér yfir að mér finnst þetta afar skynsamlegar hugmyndir sem Anna kemur með fram í umsögn sinni og hefði talið verulegan feng að því að fá viðbrögð við þessum hugmyndum og því beinlínis hvort ekki væri rétt að skoða þær í því ljósi að þeim verði bætt inn í drögin að þjónustusamningnum. Ég vona að hæstv. menntamálaráðherra hafi kynnt sér hugmyndir Önnu Th. Rögnvaldsdóttur varðandi þetta og að hún láti okkur heyra í sínum ræðum, sem hún á efalaust á eftir að flytja hér síðast í umræðunni, hvernig henni líst á þessi meginsjónarmið. Þessu langaði mig til að bæta við það sem sagt er um þjónustusamninginn og rekstraráætlunina í skýrslu matsnefndar vegna stofnefnahagsreikningsins og undirstrika með þessu mín sjónarmið og mína skoðun á því hvers konar sjónvarp ríkissjónvarpið eigi að vera, hvers konar framleiðsla eigi að vera þar og hvernig við getum tryggt að sú framleiðsla sem kemur frá stofnuninni verði slík að við finnum fyrir henni, að hún vigti þungt og að hún sé metnaðarfull. Þá er ég komin að þeim kafla í ræðu minni, virðulegi forseti, sem lýtur að - þetta er nú eiginlega síðari kaflinn um einkaréttarlega umhverfið versus hið opinbera, sem sagt hinn opinbera rekstur. Hv. þm. Mörður Árnason minntist í ræðu sinni á viðtal sem Gunnar Gunnarsson, fréttamaður á Ríkisútvarpinu, tók við Arnar Þór Másson þann 1. nóvember síðastliðinn í Spegli Ríkisútvarpsins varðandi þær breytingar sem fyrir dyrum standa nái þetta frumvarp fram að ganga. Arnar Þór Másson hafði þá skömmu áður, í októbermánuði, fjallað um rekstrarformsbreytinguna á ráðstefnu sem haldin var á vegum Stofnunar stjórnsýslufræða í lok október. Gott ef það var ekki bara síðasta dag októbermánaðar. Arnar Þór Másson er kennari í stjórnmálafræði og hann er sérfræðingur hjá fjármálaráðuneytinu. Hann talaði í innleggi sínu á þessari ráðstefnu um nauðsyn breytinga. En setti jafnframt fram ákveðnar efasemdir um að nauðsynlegt væri að nota hlutafélagaformið til að koma ríkisstofnun í takt við tímann, eins og hann orðaði það. Hann er sammála hæstaréttarlögmanninum Ástráði Haraldssyni, sem ég vitnaði til áðan, að mörgu leyti. Mér þykir nauðsynlegt að gera í nokkrum orðum nánari grein fyrir sjónarmiðum Arnars Þórs, kannski vegna þess hversu mikið skortir á að rök stjórnarmeirihlutans fyrir hlutafélagavæðingunni, fyrir einkavæðingunni, komi fram. Arnar Þór segir í viðtalinu við Gunnar Gunnarsson að í frumvarpinu sé reyndar tekið fram að upplýsingalög og stjórnsýslulög eigi að einhverju leyti að gilda um starfsemina. En annars sé verið að hverfa frá þeim sérreglum sem gilda um ríkisrekstur og verið sé að færa rekstrarumhverfið úr opinberu formi yfir í einkaform og einkamarkaðsform. Hann gefur lítið fyrir að það sé kallað opinbert hlutafélag, þetta nýja félag, en ekki einfaldlega hlutafélag, því munurinn sé í raun og veru enginn, þar sem breytingin sem gerð var á hlutafélagalögunum á Alþingi á síðasta ári hafi ekki falið í sér neinar efnislegar breytingar. Athyglisvert er að stjórnmálafræðingur og sérfræðingur hjá fjármálaráðuneytinu skuli segja þetta, að breytingarnar á hlutafélagalögunum séu í raun svo veikar og litlar að þær feli í sér sáralitlar efnislegar breytingar í þessum efnum. Hverjar voru þær breytingar? Hvað var það sem í raun og veru var innleitt? Jú. Ákvæði um að birta þurfi starfsreglur stjórnar á netinu. Ákvæði um að ákveðið jafnrétti kynjanna skuli vera í stjórnum opinberra hlutafélaga. Og síðast en ekki síst að fjölmiðlar hafi ákveðinn rétt til að koma með fyrirspurnir á aðalfundum. Í rauninni voru það bara þessi þrjú atriði sem breytt var, það er því bitamunur en ekki fjár hvort Ríkisútvarpið er sett inn í hlutafélagaform, hreint og klárlega, eða í eitthvert fyrirbæri sem heitir opinbert hlutafélag. Með öðrum orðum, sérfræðingur segir okkur að þær breytingar sem gerðar hafa verið, þ.e. breyta úr hlutafélagi yfir í opinbert hlutafélag, skipti í raun engu máli. Hann vill meina, og mér finnst það athyglisvert, því það hljómar algerlega við það sem ég hef áður sagt í umræðunni, að hægt sé að gera breytingar á rekstri Ríkisútvarpsins innan þess lagaramma sem gildir um það í dag. Mér þykir þetta skipta verulegu máli því við stjórnarandstöðuþingmenn höfum öll lýst því yfir að við séum viljug til að gera breytingar. Við þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs höfum lagt fram frumvarp um að gera breytingar sem gerðar eru innan þess lagaramma sem gildir í dag. Sérfræðingurinn Arnar Þór Másson styður í raun og veru þær hugmyndir sem við höfum reifað og haldið fram hvað þetta varðar. Hann segir að sveigjanleiki B-hluta stofnunar eins og Ríkisútvarpið er, sé talsvert meiri en hjá A-hluta stofnunum sem eru þessar hefðbundnu ríkisstofnanir. Hann segir að sá sveigjanleiki sem nú gildi um B-hluta stofnanir geri það að verkum að hægt sé að eignfæra og afskrifa og annað þess háttar sem ekki er hægt að gera hjá A-hluta stofnunum. Svo nefnir hann starfsmannalögin til sögunnar. Hann vill meina að ástæða fyrir því að ríkisreksturinn sé öðruvísi en einkareksturinn, þar sem verið er að nota almannafé til rekstrarins, sé vegna þess að það sé verið að uppfylla ákveðið hlutverk sem varði t.d. réttaröryggi og öryggi, jafnvel almannaþjónustuhlutverk. Það sé eðlilegt að slíkt hlutverk sé í stofnun sem er rekin af opinberu fé og að þarna sé ákveðið hlutverk sem sé í sjálfu sér eðli málsins samkvæmt rétt að sé í ríkisrekstri en ekki í rekstri sem lýtur lögmálum einkaréttar. Hann segir í viðtalinu að það sem hægt væri að gera í dag, ef ekki væri farið inn í hlutafélagavæðinguna, þá væri hægt að fara þá leið að breyta sérlögum um stofnunina, sem er nákvæmlega það sem við í Vinstri hreyfingunni – grænu framboði höfum lagt til, að útvarpslögunum verði breytt, lögum um Ríkisútvarpið verði breytt til þess að tryggja ákveðna þætti sem við teljum að þurfi að vera til staðar og líka til þess að vernda stofnunina fyrir þeim áhrifum, fyrir þeim pólitísku áhrifum, sem stjórnarmeirihlutinn hefur ítrekað tíðkað í tíð stofnunarinnar og eru sannarlega til vansa og mál að linni í þeim efnum. Arnar Þór segir að það trúi því í raun enginn - þetta eru orðin sem hv. þingmaður Mörður Árnason, vitnaði til áðan - að ríkið sé að reka hlutafélag eins og önnur hlutafélög á markaði. Í þessu viðtali segir Arnar Þór Másson, með leyfi forseta: „Það trúir því til dæmis enginn að ríkið láti hlutafélag t.d. fara á hausinn ef illa gengur. Það trúir því enginn að stjórnarmenn beri raunverulega ábyrgð eins og stjórnarmenn í félögum á markaði“ - og að því leyti til þá verði þetta, eins og hann orðar það - „ekki mjög mikil breyting.“ Þessi tilhneiging ríkisins til að breyta fyrirtækjum sínum í opinber hlutafélög, virðulegi forseti, telur Arnar Þór að stafi af því að rekstrarfyrirkomulag ríkisfyrirtækja hafi ekki þróast nægilega, að þau svari ekki kröfum tímans. En hann er ekki hlynntur því að hlutafélagaformið sé notað fyrir ríkisfyrirtæki. Hann vill miklu frekar kalla ríkisfyrirtækin áfram ríkisfyrirtæki eða stofnanir, en laga formið á þeim að þeim kröfum sem til þeirra eru gerðar. Hann telur að hlutafélagaformið sé eitthvað sem menn séu að stökkva á af því það sé til staðar. Ég hef tilhneigingu til þess að taka undir það. Þetta er svona „af því bara“-ákvörðun. Það sé skynsamlegra að reyna að þróa rekstrarform ríkisins almennt, taka það besta úr hlutafélagaumhverfinu, það sem getur gagnast í ríkisrekstri og í að búa til ákveðinn sveigjanleika, sem er það sem menn eru að kalla eftir. En það sé engin þörf á því að nota endilega hlutafélagaformið sem slíkt því það dragi úr kostum þess að setja alls konar klásúlur inn í sérlög um að þetta gildi ekki og þetta gildi í staðinn og segir að hér sé farin mikil fjallabaksleið í þessum efnum. Þannig að ég orða þetta hér, virðulegi forseti, til þess að það sé á hreinu að það er ekki bara Ástráður Haraldsson, hæstaréttarlögmaður, sem gerir málefnalegar athugasemdir við að það skuli vera hlaupið í hlutafélagaformið, það eru fleiri sérfræðingar sem hafa hreyft þessu máli í fjölmiðlum og á opinberum vettvangi með rökum sem hníga í sömu átt. Það var auðvitað mjög miður að okkur í menntamálanefndinni skyldi að ekki lánast að fá einhvern sérfræðing sem var tilbúinn til þess að koma og fara vel yfir þessi mál með okkur. Við gerðum tilraunir til þess, eins og ég held að hafi komið fram í máli hv. þm. Marðar Árnasonar áðan.  Við gerðum tilraun til þess í minni hluta nefndarinnar að leggja fram ákveðnar spurningar sem við töldum að slíkir sérfræðingar gætu svarað. Við töluðum t.d. um þörfina á því að skoðað væri sérstaklega eða spurt sérstaklega út í samhengi samkeppnisréttarins og Evrópuréttar um ríkisútvarp. Við vildum vita meira um hvaða gildi umsögn Samkeppniseftirlitsins hefði í raun og hvað gerðist ef Samkeppniseftirlitið beitti sér í málunum og gripi til einhverra þeirra úrræða sem það hefði samkvæmt lögum. Við vildum gjarnan máta ákveðna þætti við sérfræðinga í fjölmiðlum, t.d. hvort rekstrarformið skipti máli varðandi kærur sem gætu mögulega komið frá samkeppnisaðilum vegna samkeppni á auglýsingamarkaði. Hvort það skipti máli hver hlutdeild Ríkisútvarpsins væri á ljósvaka- eða auglýsingamarkaði eða hvort sú hlutdeild væri takmörkuð með einhverjum formlegum hætti. Hvort það skipti máli hversu skýrt Ríkisútvarpið væri skilgreint sem almannaútvarp eða hlutverk þess væri skilgreint samkvæmt 3. gr. og fleira í þessum dúr. Hv. þm. Mörður Árnason hefur haft forgöngu um að leggja áherslu á að málið yrði sent til fjölmiðlaskrifstofu Evrópuráðsins. Því hefur þráfaldlega verið hafnað af meiri hluta nefndarinnar. En úr því að svo var var sýnu meiri ástæða til þess að reyna til þrautar að fá innlenda sérfræðinga til að fara yfir þessi mál. Þegar á endanum komu svör frá þeim sérfræðingi sem leitað var til þá kom náttúrlega í ljós að vinna af því tagi sem slíkir sérfræðingar eru beðnir um af nefndarmönnum er talsverð og útheimtir talsverðan tíma og talsverða fyrirhöfn. Það er verulega til athugunar hvort nefndirnar eigi ekki að hafa meira svigrúm, fjárhagslegt svigrúm, til þess að ráða til sín sérfræðinga til að skrifa greinargerðir um ákveðna, afmarkaða þætti svona flókinna mála eins og það sem hér um ræðir. Ég tek sannarlega undir að það er veruleg þörf á því að nefndirnar eigi þennan möguleika, sérstaklega þegar um álitamál er að ræða þar sem kannski örfáir sérfræðingar hafa það á færi sínu eða valdi, að gefa efnismiklar umsagnir. Þá er það auðvitað eðlilegt að fyrir slíkt sé greitt og að sanngjörn gjöld komi fyrir. En sem sagt, þarna vantar okkur kannski aðeins upp á dýptina í umfjölluninni, við hefðum getað farið lengra og hefðum þurft að komast til botns í ákveðnum atriðum sem við verðum í sjálfu sér að skilja eftir og ég tel það vera talsvert miður. Hæstv. forseti. Þá verða næst fyrir mér í mínum pappírum tveir leiðarar sem fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins hefur skrifað í Fréttablaðið. Sá fyrri birtist þann 3. desember og sá síðari í gær, 14. janúar 2007. Það er auðvitað mjög athyglisvert þegar fyrrverandi formaður Sjálfstæðisflokksins, Þorsteinn Pálsson, kemur inn í umræðuna með þeim hætti sem hann hefur gert og að hann skuli orða það svo að það virðist vera að stjórnarflokkarnir hafi verið slegnir einhvers konar blindu við framlagningu þessa máls. Það er eðlilegt að það veki talsverða athygli þegar maður hafandi gegnt þeirri stöðu sem Þorsteinn Pálsson hefur gegnt, segir í miðli sínum að frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. séu einu leifarnar sem eftir séu af þeim gamla vanda stjórnarflokkanna sem blindan orsakaði þegar þeir fóru fjallabaksleiðina við að styðja innrásina inn í Írak. Hann segir að það sé athyglisvert að þessir stjórnarflokkar hafi ákveðið að færa stjórnarandstöðunni þessar leifar sem eins konar forgjöf í komandi kosningabaráttu. Orðrétt segir hann, með leyfi forseta: „Í manntafli lýsir forgjöf að sönnu stórmennsku. En stundum getur skákin teflst þannig að jafnvel snjöllustu menn hafa ekki nægjanlegt vald á stöðunni til þess að hafa efni á forgjöf. Það á einfaldlega eftir að koma í ljós hvort báðir stjórnarflokkarnir hafa pólitískan styrk til þessarar forgjafar. Kosningarnar skera úr því. Stjórnarandstöðuflokkarnir hafa ákveðið að ræða myndun ríkisstjórnar fái þeir til þess nægjanlegt afl eftir kosningar. Fram til þessa hafa þeir helst náð samhljómi um eitt mál sem fengið hefur almennan hljómgrunn meðal fólksins. Það er útvarpsmálið.“ Nú er Þorsteinn Pálsson glöggskyggn maður. Ég verð að segja að mér þótti það ákveðið fagnaðarefni að hann skyldi koma inn í umræðuna á þeim nótum sem hann gerði. Hann vekur athygli á því að það sé ákveðin pólitísk þverstæða eða þversögn sem ríkisstjórnin býr til í frumvarpinu um Ríkisútvarpið sem felist í því að verið sé að hafna varðstöðu um menningarlega öflugt og opinbert útvarp, eins og hann kallar það, þar sem jafnframt sé virtur réttur markaðarins til þess að halda uppi almannaþjónustu á því sviði á heiðarlegum samkeppnisforsendum. Hann segir að höfuðmarkmiðið með nýju ríkisútvarpslögunum sé að nota skattpeninga almennings til þess að koma hælkróki á þá aðila sem stunda sams konar almannaþjónustu á markaðsgrundvelli. Það minni á gamaldags og úrelt sjónarmið í pólitík sem flestir vinstri menn hafi kastað fyrir róða. Þetta eru auðvitað athyglisverð orð af munni Þorsteins Pálssonar. Í niðurlagi þessa leiðara frá því 3. desember í Fréttablaðinu segir, með leyfi forseta: „Óhætt er að fullyrða að mikill meiri hluti landsmanna vill hins vegar umhverfi þar sem bæði þessi form á almannaþjónustu í útvarpi og sjónvarpi fá að njóta sín. Ríkisstjórnin hefur nú gefið vinstri flokkunum tækifæri til þess að ganga til kosninga sem einu málsvarar hófsamra skynsemissjónarmiða á þessu sviði. Þeir geta nú hagnýtt sér það. Fylgishrun Framsóknarflokksins er helsta ástæðan fyrir því að litlar líkur eru á að stjórnarflokkarnir haldi velli.“ Svo kemur Þorsteinn Pálsson inn á framgöngu formanns Framsóknarflokksins í þessum efnum og segir að hann hafi reynt fyrir viku að opna dyr fyrir þá sem horfið hafa á önnur mið í stjórnmálum. En nú hafi hann ákveðið að loka þeim dyrum aftur með því að standa að ríkisútvarpsfrumvarpinu efnislega óbreyttu. Niðurlagið með þessum orðum er, með leyfi forseta: „Engin önnur þingmál á þessum vetri hafa pólitískt gildi fyrir Framsóknarflokkinn í þeim tilgangi að kalla til baka þá sem hafa yfirgefið hann. Vegna veikrar stöðu Framsóknarflokksins er áræðni hans að nota þetta mál í forgjöf til stjórnarandstöðunnar því miklu meiri en Sjálfstæðisflokksins sem staðið hefur vel að vígi undangengið ár.“ Þarna dregur Þorsteinn Pálsson fram í dagsljósið hlut Framsóknarflokksins í þessu máli öllu. Sá hlutur er vægast sagt afar dapurlegur. Skyldi engan undra þó að Framsóknarflokkurinn komi jafnilla út úr skoðanakönnunum sem gerðar eru um þessar mundir og raun ber vitni. Ég leyfi mér að halda því fram að ríkisútvarpsmálið eigi þar talsverðan hlut og er í þeim efnum hjartanlega sammála Þorsteini Pálssyni. Framsóknarflokkurinn gerði á árum áður fjöldann allan af ályktunum á flokksþingum sínum sem vörðuðu Ríkisútvarpið. Forusta Framsóknarflokksins hefur vikið öllum þeim ályktunum til hliðar í þessu máli. Sumir mundu orða það að verið sé að gera lítið úr þeim flokksmönnum sem gengið hafa götu Framsóknarflokksins. Staðið hafa í baklandi þeirra sem hafa starfað á Alþingi, þ.e. liðið sem vinnur hina eiginlegu vinnu og styður við þingmennina, að það hafi verið svikið af þeim forustumönnum sem ákváðu að fara í þessa vegferð með Sjálfstæðisflokknum. Ég tel alveg nauðsynlegt, virðulegi forseti, að Framsóknarflokkurinn sé kallaður fram úr skugganum í þessari umræðu og að við fáum virkilega samræðu um það hvers vegna Framsóknarflokkurinn hefur skipt um skoðun í þessum efnum. Það stríðir gegn meginhugmyndafræði Framsóknarflokksins að mínu mati, að yfirgefa þær flokksályktanir sem gerðar hafa verið í gegnum tíðina varðandi Ríkisútvarpið. Ekki bara kjósendur Framsóknarflokksins eiga rétt á að vita skýringuna, það er eðlilegt að við sem störfum með þingmönnunum hv. á löggjafarsamkundunni fáum þeirra sjónarmið fram. Við þingmenn sem störfum í menntamálanefnd héldum það á tímabili a.m.k., að Framsóknarflokkurinn væri að átta sig í málinu þegar hv. þm. Sæunn Stefánsdóttir, 11. þm. Reykv. n., gekk fram fyrir skjöldu í fjölmiðlum rétt fyrir áramótin og lýsti því yfir að að hennar mati yrði ekkert af því þetta frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. færi í gegn fyrr en ljóst væri hvernig málefnum flugumferðarstjóra sem var verið að reyna að fá til starfa yfir Flugstoðir ohf. reiddi af. Síðan kom upp málið með Matís ohf. þar sem ljóst var að ákveðinn fjöldi starfsmanna þriggja opinberra rannsóknastofnana í matvælaiðnaði ætlaði sér ekki að gera samninga við Matís ohf. vegna þess að verið væri að ganga á réttindi þeirra. Þá töldum við að Framsóknarflokkurinn mundi enn herðast í þeim sjónarmiðum sem Sæunn hafði lýst í fréttaviðtali. En svo var því miður ekki. Framsóknarflokkurinn sem í gegnum Sæunni hafði látið örla á einhverjum mótbárum og efasemdum, dró aftur í land. Það er ekki að vita nema Sæunn hafi verið tekið á teppið, eins og maður segir. Í öllu falli lét hún ekki mikið bera á þessum efasemdum sínum í starfi nefndarinnar þegar við tókum málið inn á milli 2. og 3. umr. Því miður. Því ég hefði talið verulegan feng að því, og ég hefði jafnvel talið að Framsóknarflokkurinn hefði getað lyft sér upp á því, án þess að ég sé að útlista það sem mína ósk að hann næði því að lyfta sér upp í skoðanakönnunum, ef hann hefði ákveðið að standa nú í lappirnar og segja hingað og ekki lengra í þessu vonda máli. Standa með baklandinu sínu. Standa með þeim ályktunum sem landsþing og ýmsar stofnanir Framsóknarflokksins hafa í gegnum árin samþykkt. En því miður brugðust þær vonir nú illa. Eitt af því sem hinn almenni flokksmaður í Framsóknarflokknum hefur ævinlega haldið fram og hefur verið ályktað um á flokksþingum er t.d. það að Rás 2 eigi að fá að lifa. Framsóknarmenn hafa rökstutt það með því móti að það sé ein vinsælasta útvarpsstöðin á landsbyggðinni. Það þarf ekki að styðja það miklum rökum að Framsóknarflokkurinn hefur átt mikið fylgi á landsbyggðinni. Þar eru hans sterkustu vígi. Fólk í flokknum hefur haldið því fram og flokksþing ályktað þar um að það eigi að tryggja rekstur Rásar 2 áfram og það skipti máli að hún verði ekki einkavædd. En með þessu frumvarpi er stoðunum kippt undan Rás 2 eins og við vitum þar sem það verður ekki lengur lagaskylda að reka tvær útvarpsrásir, heldur aðeins eina. Það sjá það allir í hendi sér að Rás 2 verður auðvitað látin fjúka. Hún verður sett inn í samkeppnisreksturinn og að öllum líkindum mjög fljótlega seld út úr rekstrinum. Þannig að framsóknarmenn missa Rás 2 fyrr en þá grunar með þessu. Það vita þeir auðvitað og þess vegna er óánægja þeirra orðin nokkuð kraumandi. Við erum farin að verða vör við það að bakland þessara framsóknarþingmanna sem hér er nú er farið að ókyrrast mjög, menn eru farnir að yfirgefa flokkinn og leita á önnur mið. Það er eins og ég segi, ekki slæmt í sjálfu sér. En það er samt sem áður eðlilegt að við krefjum Framsóknarflokkinn svara, hvers vegna ákveðið var að hverfa frá meginstefnu Framsóknarflokksins í málefnum Ríkisútvarpsins og fara inn á þá braut sem Sjálfstæðisflokkurinn hefur leitt hann. Enda spyr Þorsteinn Pálsson í nýjum leiðara sínum sem birtist í Fréttablaðinu í gær: Hvers vegna? Það er fyrirsögn leiðarans. Hann segir að einhverra hluta vegna hafi stjórnarflokkarnir sammælst um að rjúfa þá sæmilegu sátt sem verið hafi um Ríkisútvarpið. Ríkisstjórnin hafi misboðið þeim sem vilji standa vörð um menningarlegt útvarp á vegum ríkisins. Og um leið hafi hún gefið hinum langt nef sem vilji styrkja jafnræði á almennum markaði útvarpsstarfsemi. Hann segir að stefna ríkisstjórnarflokkanna í útvarpsmálum eigi hvergi formælendur. Hún verði ekki skýrð með neinum skynsamlegum rökum. Og þeir duldu hagsmunir sem búi að baki áformum þeirra hljóti að vera æðiríkir fyrst þeir séu reiðubúnir til að veikja annars allgóða málefnastöðu í aðdraganda kosninga fyrir slíkan málstað. Þannig að Þorsteinn Pálsson sér ástæðu til þess að endurtaka allt sem hann sagði fyrir rúmum mánuði síðan. Undirstrika það enn frekar. Það hlýtur að verða að spyrja um það hér. Eru sjálfstæðismenn í þessum sal ekkert órólegir yfir því að fyrrum leiðtogi þeirra skuli tala með þeim hætti sem hann gerir í leiðurunum? 
             Eru menn í Sjálfstæðisflokknum, þingmenn hér, það er enginn sjálfstæðismaður í salnum, er okkur bent á hérna. Það er raunar rétt. En við erum nokkuð viss um að þeir sitja allir á skrifstofum sínum og hlusta á ræður stjórnarandstöðuþingmanna héðan úr ræðustóli. Ég geri því ráð fyrir að menn séu að punkta hjá sér þær spurningar sem héðan er varpað til þeirra og þeir komi síðan og geri grein fyrir málum sínum. Eins og ég segi. Ókyrrast þeir ekkert yfir þessum ávirðingum fyrrum leiðtoga síns? Úr því að þær eru svo skýrt orðaðar hjá ritstjóra Fréttablaðsins, Þorsteini Pálssyni, þá hljóta þær að vera nokkuð háværar í baklandi þeirra þingmanna sem eru að reyna að ýta málinu í gegn. Þannig að ég segi enn og aftur. Mér er það gjörsamlega óskiljanlegt hvað rekur menn áfram í þessum leiðangri. Hvað rekur hv. formann menntamálanefndar áfram í þessum leiðangri? Er það hans meginsjónarmið í málefnum Ríkisútvarpsins, sem okkur er öllum kunn, þ.e. að hann ætli sér að selja stofnunina úr ríkiseigu? Er það mótorinn? Er það eldsneytið sem knýr sjálfstæðismenn áfram í þessari sókn eða þessum leiðangri sem hefur verið líkt við þráhyggju? Auðvitað finnst okkur sem höfum tekið þátt í umræðunni alllengi að þar sé hið eiginlega afl, hið eiginlega eldsneyti, sem keyrir þetta fólk áfram. Mér finnst þetta afar miður. Mér finnst þetta allt svo dapurlegt, virðulegi forseti, að það tekur eiginlega ekki nokkru tali. Mér þykir svo skrýtið að menn skuli ekki láta sér segjast þegar fyrrum leiðtogar þeirra tala jafntæpitungulaust og Þorsteinn Pálsson talar nú til sjálfstæðismanna. Virðulegi forseti. Það rak á fjörur mínar í dag eina af mjög mörgum skýrslum sem gerðar hafa verið á síðustu árum um endurskoðun á lögum um Ríkisútvarp. Sennilega sú eina sem ég hef ekki lesið spjaldanna á milli. Það er 96-skýrslan. Hún er afskaplega athyglisverð að mjög mörgu leyti. Og ég heiti því og gef þá yfirlýsingu hér úr þessum ræðustóli að nú tek ég til við að lesa þessa ágætu skýrslu sem ég sótti á bókasafn Alþingis í dag. Mér nægði að líta á formála og inngang skýrslunnar. Inngangurinn eða formálinn er undirritaður af fjögurra manna nefnd þann 8. mars 1996. Í honum kemur fram að í júlílok 1995 hafi þáverandi hæstv. menntamálaráðherra, Björn Bjarnason, ákveðið að setja á laggirnar starfshóp til að gera tillögur um breytingar á útvarpslögum, m.a. með tilliti til breyttra aðstæðna á íslenska ljósvakanum, fjölgunar ljósvakamiðla, aukinnar samkeppni, tæknibreytinga og annarra atriða sem komið hafi til sögunnar frá því að útvarpslög tóku gildi árið 1985. Það fyrsta sem mér finnst athyglisvert í þessum inngangi eða formála er dagsetningin. Í júlílok 1995 er nýtekið við annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar, fyrrverandi hæstv. forsætisráðherra, og Björn Bjarnason þar með nýtekinn við embætti hæstv. menntamálaráðherra af Ólafi G. Einarssyni, sem gegndi embættinu á árunum 1991–1995. Sem sagt, strax eftir að annað ráðuneyti Davíðs Oddssonar sest í ráðherrastólana þá er tekið til við hið merka verkefni að endurskoða lögin um Ríkisútvarp. Hverja skipaði hæstv. þáverandi menntamálaráðherra Björn Bjarnason í þessa nefnd? Hann skipaði eftirtalda: Gunnlaug Sævar Gunnlaugsson, framkvæmdastjóra, sem formann eða þann sem stýra átti störfum hans. Aðrir sem ráðherrann skipaði í hópinn voru Tómas Ingi Olrich, alþingismaður, Ásdís Halla Bragadóttir, aðstoðarmaður ráðherra og Páll Magnússon, sjónvarpsstjóri Stöðvar 2. Það verður að segjast, virðulegi forseti, að það er afar athyglisvert að lesa þetta, eins og ég segi, ég er búin að hlaupa á hundavaði yfir kaflann sem greinir tillögur og niðurstöður nefndarinnar. Þar er fjölmargt sem kemur kunnuglega fyrir sjónir þegar maður þekkir frumvarpið um Ríkisútvarpið ohf. jafn vel og ég geri nú. Mér sýnist að téður nefndarmaður, Páll Magnússon, fyrrum sjónvarpsstjóri Stöðvar 2, sé í sjálfu sér bara kominn með kyndilinn sem kannski hefur verið undirbúið 1995 að hann mundi taka í fyllingu tímans, að fylgja eftir niðurstöðum nefndarinnar sem Björn Bjarnason skipaði, því ótrúlega margt í frumvarpinu sem við fjöllum nú um er keimlíkt þeim tillögum sem hér eru bornar fram.

Það eru fleiri Trójuhestar í sögunni.

Það eru fleiri Trójuhestar í sögunni, segir hv. þm. Guðjón Arnar Kristjánsson. Það er alveg rétt. Það er athyglisvert að mörgu leyti að lesa þessa skýrslu. Tómas Ingi Olrich segir sig frá henni að ákveðnu marki, talsvert veigamiklir þættir sem hann gerir athugasemdir við sem ég held að væri rétt fyrir sjálfstæðismenn að skoða í dag. Það er t.d. það sem varðar auglýsingamálin. 
             En það er sem sagt eins og ég segi að þarna strax í árdaga ríkisstjórnarinnar var stofnaður starfshópur sem hafði það tiltekna hlutverk að móta tillögur um íslenska ljósvakamarkaðinn og málefni Ríkisútvarpsins. Þetta er spaugilegt í ljósi þess sem síðan gerist. Við þekkjum öll atlögu Davíðs Oddssonar að fjölmiðlum á Íslandi þegar hið merka fjölmiðlafrumvarpi sem forseti Íslands neitaði staðfestingar, var sett fram. Við þekkjum þrautagöngu sjálfstæðismanna við að koma Ríkisútvarpinu úr opinberum rekstri inn í einkarekstur. Einkavæðingu þess með þremur tilraunum á tveimur árum. Fyrst að breyta rekstrarforminu í sf., síðan í hf. og loks að breyta því í ohf. Þannig að þegar maður les þessa skýrslu sem þó er ekki eldri en þetta, hún er 10, 11 ára gömul, þá verður þessi þrautaganga þeirra nokkuð spaugileg. Leyfir maður sér að brosa stöku sinnum, ekki bara út í annað, heldur út í bæði, þegar þetta er lesið. Í samantekt fremst í skýrslunni kemur fram að í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks sé lögð áhersla á ýmsa afar veigamikla hluti. Það er ástæða til að tíunda það hér í nokkrum orðum, að þeir lögðu áherslu, þessir háu herrar, á varðveislu íslenskrar tungu, þjóðmenningar og að stuðla beri að öflugu lista- og menningarlífi og í verkefnaáætlun menntamálaráðuneytisins sagði á þessum árum orðrétt, með leyfi forseta: „Á þeim 10 árum, sem liðin eru frá því að einokun ríkisins á sjónvarps- og útvarpsrekstri var afnumin, hafa öflugir keppinautar við Ríkisútvarpið komið til sögunnar. Á þessu sviði eins og öðrum verður samkeppni að vera með þeim hætti að einkafyrirtæki standi jafnfætis opinberum.“ Og eilítið síðar í verkefnaáætlun menntamálaráðuneytisins segir: „Útvarpslög hafa verið í endurskoðun um nokkurt árabil. Ljóst er, að þau verður að móta af víðsýni eigi ákvæði þeirra að standast tímans tönn og taka mið af örum tæknibreytingum.“ Og í samantektinni segir síðan áfram: Að Íslendingum hafi á skömmum tíma verið svipt inn í alþjóðlega veröld ljósvakans. Þessa þróun megi bæði merkja á grósku innlenda ljósvakamarkaðarins sem og á auknum aðgangi landsmanna að erlendum gervihnattarásum. Aukin samkeppni innan lands hafi getið af sér fjölgun stöðva og lengingu útsendingartíma. En um leið hærra hlutfall erlends efnis, bæði í hljóðvarpi og sjónvarpi. Á sama tíma sé ljóst að ljósvakamiðlarnir hafi mikilvægu hlutverki að gegna í mótun og varðveislu íslenskrar menningar, samkenndar og sérstöðu þjóðarinnar. Í upphafi starfsins hafi þessi starfshópur mótað það viðmið að meginviðfangsefnið væri að hyggja sérstaklega að hlut innlendrar dagskrárgerðar í ljósvakanum og leita leiða til að efla hlut þess þáttar í starfsemi ljósvakamiðla, bæði einkarekinna og Ríkisútvarpsins. Grunntónninn í skýrslunni sem hér fer á eftir endurspeglar þetta. Þetta er, eins og ég segi, síðan áframhaldandi lesning sem kemur manni nokkuð kunnuglega fyrir sjónir með ákveðnum ákvæðum varðandi kostun og auglýsingar og að Ríkisútvarpið verði áfram rekið sem fyrirtæki í eigu íslenska ríkisins og það skilgreint sem opinber þjónustustofnun og felld niður sú skylda Ríkisútvarpsins að senda út til alls landsins og næstu miða. Það er dálítið athyglisvert. Sem ríkismiðli beri RÚV að keppa við aðra ljósvakamiðla um hlustun eða áhorf á forsendum opinberrar þjónustustofnunar og það er einkar mikilvægt að sú meginregla gildi í rekstri Ríkisútvarpsins að starfsemi þess skuli aðeins bundin við þá þætti sem verður ekki komið við annars staðar. Úr því að einkaaðilar geta það á Ríkisútvarpið ekki að vera neitt að þvælast í því. Útvarpsráð átti að sjálfsögðu að verða lagt niður og það átti að vera skipuð rekstrarstjórn, það átti að koma á fót dagskrárráði íslenskra útvarpsstöðva, það átti að breyta afnotagjöldunum í nefskatt. Reyndar var gert ráð fyrir þeim möguleika að Ríkisútvarpið yrði flutt frá B-hluta yfir í A-hluta ríkisreiknings þannig að rekstur stofnunarinnar byggðist á framlagi fjárveitingavaldsins samkvæmt samþykkt fjárlaga hverju sinni ef ekki yrði farin leið nefskattsins og þar fram eftir götum. Eins og ég segi, hér er fjöldinn allur af afar kunnuglegum stefjum sem við þekkjum svo vel úr þeim frumvörpum sem hér hafa verið til umfjöllunar. Virðulegi forseti. Ég er kannski farin að nálgast niðurlag ræðu minnar. Það eru þó enn nokkuð mörg atriði sem ég gæti haft mörg orð um en ætla að spara mér ákveðna þætti til síðari ræðu minnar. Ég held að ég flytji í fullri lengd kaflann um Framsóknarflokkinn í síðari ræðu minni en mig langar til að geta hér í nokkrum orðum stofnunar sem mér er afar kær og finnst skipta verulegu máli í menningarflóru okkar. Það er Sinfóníuhljómsveit Íslands. Umræða um Sinfóníuhljómsveit Íslands hefur ekki verið fyrirferðarmikil í þessari umræðu en þó eru fyrirhugaðar breytingar á henni. Ríkisútvarpið og Sinfóníuhljómsveit Íslands hafa unnið mjög náið saman og mér hefur alltaf þótt það styrkleikamerki að þessar stofnanir séu tengdar með þeim hætti sem þær hafa verið hingað til. Mér hefur alltaf þótt gagn að því fyrir báðar stofnanirnar að tengingin skuli hafa verið svo áþreifanleg sem raun ber vitni og beinlínis skrifuð inn í lög. Ég hef því ævinlega sett mig upp á móti því að sú leið sé farin sem hér er lögð til, að þessi tengsl verði slitin. Nú höfum við orðið þess áskynja í umfjöllun menntamálanefndar um málefni Sinfóníuhljómsveitarinnar að uppi er álitamál sem ég tel mikilvægt að verði greitt úr og við fáum áður en þessi umræða klárast útskýrt vel af stjórnarliðum sem eru áfram um þessa breytingu. Ég er að tala um þá staðreynd að þeir fjármunir sem hingað til hafa verið reiknaðir sem kostnaður Ríkisútvarpsins við að reka Sinfóníuhljómsveitina eiga nú að koma í gegnum ríkissjóð til Sinfóníuhljómsveitarinnar en stjórnarliðar og hæstv. menntamálaráðherra virðast gera ráð fyrir því að Sinfóníuhljómsveitin fái engu að síður inni í dagskrá Ríkisútvarpsins fyrir alla sína tónleika án þess að Ríkisútvarpið greiði nokkuð þar fyrir. Nú er ekki ljóst hvort rekstraraðilar Sinfóníuhljómsveitar Íslands, framkvæmdastjóri og stjórn Sinfóníunnar, líti á málið eins og stjórnarmeirihlutinn og hæstv. menntamálaráðherra virðast gera í þessum efnum. Það liggur ekki ljóst fyrir hvort Sinfóníuhljómsveit Íslands sætti sig við það að láta Ríkisútvarpinu ohf. í té fjöldann allan af klukkutímum af vönduðu dagskrárefni í hverjum einasta mánuði án þess að Ríkisútvarpið ohf. þurfi að greiðan nokkurn skapaðan hlut fyrir það. Það er sem sagt gert ráð fyrir því og gengið út frá því í þessum sal af þeim stjórnarliðum sem ætla að samþykkja þetta frumvarp að það verði með þessum hætti, að Ríkisútvarpið ohf. þurfi ekki að greiða neitt fyrir alla sinfóníutónleika sem fara inn í dagskrána. Mér finnst verulega mikill lapsus í þessum málum að við skulum ekki vera komin til botns í þessu álitamáli og ég hefði þess vegna talið nauðsynlegt að hér fengjum við skoðanaskipti um þetta atriði sem ég tel verulega þörf á. Mér finnst líka alvarlegt að Viðskiptaráð Íslands sem oft og tíðum er sammála stjórnarliðum í þessum sal varðandi ýmsa þætti, enda aðhyllist Viðskiptaráð Íslands svipaða stefnu í ýmsum þáttum og Sjálfstæðisflokkurinn gerir, skuli sjá ástæðu til þess þann 28. nóvember sl. að senda menntamálanefnd sérstaka umsögn um frumvarpið sem ætlað er að breyta lögum um Sinfóníuhljómsveit Íslands. Ég taldi áhugavert fyrir þingmenn að fá að heyra umsögn Viðskiptaráðsins því að ég held að hún segi meira en mörg orð um afstöðu sjálfstæðismanna í þessum sal og það sem þeir raunverulega vilja. Ég held nefnilega að sjálfstæðismenn í salnum séu ekki fullkomlega einlægir í þeim breytingum sem hér eru að verða, þ.e. að ríkissjóður eigi að fjármagna Sinfóníuhljómsveit Íslands. Við skulum heyra hvernig Viðskiptaráð Íslands mundi vilja hafa þetta. Í umsögninni segir, með leyfi forseta: „Í umsögn fjárlagaskrifstofu fjármálaráðuneytis um frumvarpið kemur fram að útgjöld ríkisins muni aukast um 138 milljónir króna, nái það fram að ganga. Í raun er hér því um auknar fjárveitingar til Ríkisútvarpsins um 138 milljónir að ræða. Viðskiptaráð minnir á að Ríkisútvarpið er í samkeppni við einkaaðila um áhorfendur og auglýsendur. Sú samkeppnisstaða er verulega skekkt með framlögum ríkisins auk lögboðnum afnotagjöldum. Viðskiptaráð telur eðlilegt að ríkið hætti rekstri Ríkisútvarpsins. Að minnsta kosti ætti að vera hægt að gera þá lágmarkskröfu að framlög til stofnunarinnar séu ekki aukin. Aukinheldur telur ráðið að fjármunum ríkissjóðs væri betur varið til að lækka skatta eða borga niður skuldir í stað þess að starfrækja Sinfóníuhljómsveit. Viðskiptaráð leggur því til að frumvarpið nái ekki fram að ganga.“ Viðskiptaráð Íslands lýsir því á afar einarðan hátt í þessari stuttu umsögn að það vilji ekki að hið opinbera starfræki sinfóníuhljómsveit, það vilji ekki að opinberum fjármunum sé varið í það að halda úti hljómsveit sem getur unnið það afrek sem Sinfóníuhljómsveitin okkar vann í október sl. þegar hún flutti á Norrænum músíkdögum í Háskólabíói í fyrsta skipti í fullri lengd Eddu 1, tónverk Jóns Leifs. Það er tónverk og flutningur sem hefur hlotið einróma lof allra gagnrýnenda og fært hróður sveitarinnar á erlendum vettvangi mun víðar en okkur hefði grunað, flutningur sem var svo áhrifamikill að sjaldan hefur annað eins heyrst eða sést í sölum Háskólabíós á tónleikum sveitarinnar. Hátíðartónleikarnir sem um ræðir þegar Edda 1 var frumflutt mörkuðu að mati tónlistargagnrýnanda Morgunblaðsins, Ríkarðs Ö. Pálssonar, tímamót í tónlistarsögu okkar, hvorki meira né minna, því að „ekki kom hér aðeins fyrir almenningseyru ein stærsta tónsmíð að umfangi sem til þessa hafði verið flutt eftir Íslending lífs eða liðinn, heldur einnig líklega viðamesta verkið sem samið hefur verið við elsta kveðskap Norðurlanda allt frá því er Wagner lauk Niflungahring sínum fyrir 140 árum,“ segir Ríkarður Örn Pálsson í umsögn sinni í Morgunblaðinu 16. október 2006, með leyfi forseta. Enn fremur: „Það var sérkennileg tilfinning að setjast í nærri fullsetnu Háskólabíói til að heyra þetta 67 ára gamla skúffuverk við texta Völuspár og annarra fornkvæða vakna til fyrsta lífs. Ekki síst eftir undangengna níu tónleika með nýjustu framúrstefnuverkum bræðraþjóðanna. Óneitanlega var maður sumpart mótaður af fordómum í garð einfarans sem fyrst fór að verða kunnur utan landsteina nærri 30 árum eftir sinn dag og sem margir hafa kennt við „prímítívisma“ í tóntaki.“ Að lokum segir tónlistargagnrýnandi Morgunblaðsins í umsögn sinni að þrátt fyrir stórkostlega upplifun hafi við háværustu kafla verksins brugðið fyrir svo áhrifamiklum og bráðfallegum stöðum að fáu sé til jafnað. Hann segir að kórinn sem söng í verkinu hafi trúlega farið með glæsilegustu frammistöðu kvöldsins þó að einsöngvararnir hafi staðið sig vel. Hið sama hafi gilt um hljómsveitina sem lék undantekningalítið með glæsilegri norrænni snerpu, fornri undir vandvirkri stjórn og þar fram eftir götum. Flutningur þessa verks var þvílíkur sigur fyrir Sinfóníuhljómsveit Íslands að það er unun að eiga í minningunni þessar tilfinningar og þá upplifun sem tónleikarnir færðu okkur. Það að eiga hljómsveit af því tagi sem Sinfóníuhljómsveitin er orðin núna og af því kalíberi, svo að ég leyfi mér að sletta, er verulegur fjársjóður fyrir íslenska þjóð. Það skiptir okkur verulegu máli að Sinfóníuhljómsveit Íslands haldi áfram að blómstra. Mín kenning er sú að með því frumvarpi sem hér liggur fyrir sé verið að veikja grunn Sinfóníuhljómsveitarinnar ótæpilega, gera grundvöll hennar ótryggan og háðan pólitískum sveiflum og stefnum og straumum og kannski óæskilegum áhrifum manna á Alþingi sem eru sama sinnis og Viðskiptaráð Íslands, áhrifum manna sem vilja ekki að Sinfóníuhljómsveit sé rekin af opinberu fé. Einkavæðing Ríkisútvarpsins sem hér er lögð til samkvæmt þessu frumvarpi gerir margan usla og m.a. þann að veikja stöðu Sinfóníuhljómsveitar Íslands sem á allt annað skilið frá okkur sem hér störfum á löggjafarsamkundunni, hún á það skilið vegna afreka sinna að við fylkjum okkur að baki henni, stöndum með henni gegnum þykkt og þunnt og tökum metnaðarfulla ákvörðun um að hún fái áfram að blómstra. Það vill þessi stjórnarmeirihluti ekki með þeim breytingum sem hér er verið að gera. Með því að vilja ekki fara almennilega inn í að ræða málefni sveitarinnar fljótum við sofandi að feigðarósi og eins og ég segi hvet ég þá þingmenn sem hér eiga eftir að koma upp í umræðunni að fara nokkrum orðum um Sinfóníuhljómsveit Íslands og nauðsyn þess að hún verði áfram rekin á metnaðarfullan hátt af okkur, af þjóðinni. Til svo mikils sóma hefur hún verið hingað til. Læt ég þar með fyrri ræðu minni lokið, hæstv. forseti, en leyfi mér að eiga inni síðari ræðu síðar í umræðunni.

Hæstv. forseti. Við höfum rætt þetta mál síðan klukkan hálftvö í dag. Ég vildi þess vegna inna hæstv. forseta eftir því hversu lengi hann hygðist halda áfram þessum fundi. Það er ljóst að þeirri umræðu sem hér er hafin um Ríkisútvarpið ohf. er ekkert að ljúka. Henni mun ekki ljúka á morgun og sennilega ekki dagana þar á eftir. Reyndar hefur ekki verið ráðgast við okkur í Frjálslynda flokknum um það en eftir því sem ég best veit á að hefjast þingfundur í fyrramálið klukkan hálfellefu þar sem áfram verður rætt um þetta mál og búið að ýta ýmsum öðrum störfum til hliðar, t.d. nefndastörfum. Ég vil inna hæstv. forseta eftir því hvort nú sé ekki prýðilega tímabært að hætta þessum fundi og ganga aftur til verka í fyrramálið, sé það vilji hæstv. forseta Alþingis að hefja fund í fyrramálið um sama mál. Ég held að það standi prýðilega á, hæstv. forseti, eftir ágæta ræðu sem hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir flutti, að láta staðar numið. Ég tel að það mundi sýna mikla skynsemi hæstv. forseta sem nú situr á ræðustóli ef hann hagaði verkum þannig. Ég vildi mælast til þess að hæstv. forseti upplýsti okkur um framhald er þessarar umræðu og hvort það sé rétt ályktað hjá mér að þannig verði fundum hagað næstu daga, að hér verði alltaf byrjað klukkan hálfellefu uns umræðu lýkur. Er líka gert ráð fyrir fundum annað kvöld, hæstv. forseti, og jafnvel kvöldið þar á eftir? Hvernig á að haga þessari umræðu yfirleitt? Ég veit ekki til þess að um það hafi verið gert samkomulag, a.m.k. ekki við okkur í þingflokki Frjálslynda flokksins.

Forseti getur upplýst að til stendur að halda fundi áfram um sinn. Ljóst er að margir eru á mælendaskrá og rétt að gera ráð fyrir því að fundir verði lengri en ella vegna þess að margir vilja ræða þetta mál.

Hæstv. forseti. Það kom fram á fundi með þingflokksformönnum og forseta Alþingis í morgun að rætt yrði um Ríkisútvarpið fram á kvöldið. Nú er klukkan að ganga ellefu og ég vil taka undir með hv. formanni Frjálslynda flokksins, að eðlilegt væri að ljúka þessari umræðu nú. Hér hafa verið fluttar málefnalegar, fróðlegar og upplýsandi ræður um efnið. Þótt ekki hafi margir þingmenn tekið til máls hefur margt komið fram sem er íhugunar virði. Ég verð líka að segja að eftir því sem meira kemur fram því augljósara verður hve löng þessi umræða kemur til með að verða. Ég er ekki aðeins að vísa til þess sem fram hefur komið í þingsal. Ég vísa m.a. í það sem fram kemur hjá útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins, Páli Magnússyni, í Morgunblaðsgrein í dag. Þar vegur hann harðlega að þeim aðilum sem hafa blandað sér í þessa umræðu. Hann tekur afstöðu með ríkisstjórninni og hæstv. menntamálaráðherra en vegur ómaklega að öðru fólki sem hefur blandað sér í umræðuna og vogað sér að vera á öndverðum meiði við hann og ríkisstjórnina. Þetta eru hlutir sem við eigum að sjálfsögðu eftir að taka til rækilegrar umræðu í þinginu áður en frá málinu verður gengið. Ég vil minna hæstv. forseta á að þegar liggja fyrir þinginu nokkrar beiðnir um utandagskrárumræðu. Við í stjórnarandstöðunni viljum frá upplýsingar um hvenær þær umræður koma til með að fara fram. Við viljum einnig fá upplýst hvort til stendur að fara að óskum okkar og kröfum um að á miðvikudag verði fyrirspurnir í þinginu eins og efni standa til. Ég veit ekki hve margar fyrirspurnir liggja fyrir þinginu ósvaraðar en við ætlumst til þess að þær komi fyrir þingið í þessari viku. Þetta viljum við fá upplýst, hæstv. forseti.

Forseti vill ítreka að til stendur að halda þessari umræðu áfram í kvöld. Hann vill jafnframt upplýsa að gera má ráð fyrir, eins og lengi hefur legið fyrir, að umræða um þessi mál verði fyrirferðarmikil. Menn verða að gera ráð fyrir lengri þingfundum en ella af þeim sökum.

Herra forseti. Það gengur erfiðlega að fá að taka til máls um fundarstjórn forseta en ég þakka hæstv. forseta fyrir að hafa hleypt mér að. Við viljum fá upplýsingar, þingmenn sem viðstaddir eru þessa umræðu, hversu lengi á að halda fundi áfram. Ég verð að rifja upp fyrir hæstv. forseta, að á fundi með formönnum þingflokka í morgun sagði hæstv. forseti Alþingis, Sólveig Pétursdóttir, að í þessari viku mætti búast við fundum, löngum og ströngum, frá hálfellefu að morgni og kvöldfundum. Við gerðum í sjálfu sér engar athugasemdir við það. En við töldum að þegar liði á dag yrði rætt við formenn þingflokka um þinghaldið, þessa dags og á morgun. Það liggur ljóst fyrir að hæstv. forseti hefur lýst því yfir við okkur að það verði kvöldfundur í dag. Þess vegna kemur mér nokkuð spánskt fyrir sjónir, í ljósi þess að samkvæmt því sem ég best veit er löngu komið kvöld, að hæstv. forseti sem nú situr í forsetastóli, Birgir Ármannsson, hann hafi lýst því yfir að enn skuli fundi haldið fram um sinn. Ég er viss um það að jafnsnjall forseti og hann hefur einhvern tíma gert reka að því að kanna og grafast fyrir um skilning íslenskrar tungu á orðinu kvöld. Þetta er nefnilega ekki í fyrsta skipti sem viðkomandi hæstv. forseti hefur verið inntur eftir því hvenær sleppi kvöldi og hvenær það hefjist. Er ekki að koma nótt innan tíðar? Í öllu falli, herra forseti, finnst mér sanngjarnt og eðlilegt af okkur að fara fram á að hæstv. forseti geri okkur grein fyrir því hversu lengi hann hyggst halda fundi fram á kvöld, hvort það er til klukkan hálfellefu eða ellefu eða jafnvel til hálftólf. Ég get nú ekki ímyndað mér að hæstv. forseti geti með nokkru móti rökstutt að kvöldið nái lengra en fram að þeim tíma. Í annan stað liggur það alveg ljóst fyrir að þingmenn hafa lögvarðan rétt til þess að krefjast þess að rætt verði utan dagskrár um tiltekin mál sem upp hafa komið og þykja brýn til umræðu. Ég vek eftirtekt á því, eins og hv. þm. Ögmundur Jónasson gerði áðan, að flokkar stjórnarandstöðunnar hafa lagt fram óskir um að ræða tiltekin mál, m.a. efnahagsmál utan dagskrár. Mér sýndist af viðræðum við hæstv. fjármálaráðherra Árna Mathiesen í sjónvarpinu í kvöld að ekki væri vanþörf á að upplýsa þessa ríkisstjórn um ákveðin grundvallaratriði á því sviði. En hvenær ætlar hæstv. forseti að hafa fund með formönnum þingflokka til að ræða þessi mál? 
            

Forseti. Við lok haustþings tókst samkomulag milli forseta Alþingis og formanna þingflokkanna, eðli málsins samkvæmt einkum formanna þingflokka stjórnarandstöðunnar, um hvernig ætti að ljúka störfum þingsins. Í því samkomulagi var af hálfu stjórnarandstöðunnar fallist á að hún sýndi hófsemi og stytti mál sitt mjög við 2. umr. um málið sem hér er um að ræða, þ.e. frumvarp um Ríkisútvarpið ohf. Sú umræða stóð að mig minnir aðeins einn dag, nokkuð fram á kvöldið að vísu en ég held að það hafi ekki verið lengur. Kannski var hún einn og hálfan dag, hún stóð a.m.k. ekki lengur. Af hálfu stjórnarandstöðunnar var fullkomlega staðið við samkomulagið af virðingu við forsetann og þingið. Að auki var fallist á að vorþingið hæfist mánudaginn 15. janúar en ekki þriðjudaginn 16. janúar, hvað þá miðvikudaginn 17. janúar, sem hefði verið viðeigandi því það er afmælisdagur Davíðs Oddssonar, fyrrverandi forsætisráðherra. Hefði verið vel við hæfi að hefja fundi þá.

Þriðja heimastjórnin.

Punktur, punktur. Við höfum ekki mótmælt því með nokkrum hætti í dag að fundur hefjist klukkan 13.30 á mánudegi þótt þá sé hefðbundinn þingflokksfundartími á þinginu. Við höfum ekki farið fram á neins konar aðra umræðu í dag, utandagskrárumræðu eða neitt því um líkt. Þessum degi var vissulega lofað. Það þurfti hins vegar að ræða um störf þingsins vegna viðburða sem komu upp og allir menntamálanefndarmenn voru með í og varaformaður nefndarinnar talaði t.d. sérstaklega um. Það þurfti líka að ræða fundarstjórn forseta á eftir varðandi tiltekin mál. Því var eðlilegt að upphaf umræðunnar drægist. Það sem ég vil spyrja forseta um er: Þegar við ljúkum nú þessum óvenjulega degi, þessum umsamda degi til umræðunnar sem ríkisstjórnarmeirihlutinn vildi nýta til að ræða Ríkisútvarpið, er þá meiningin að þingið fari aftur í sinn hefðbundna gang eða er meiningin að hér verði einhvers konar herlög í gildi? Ríkir einhvers konar neyðarástand á landinu sem kemur í veg fyrir að 

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að reynt sé að afla upplýsinga um framvindu þinghaldsins. Ég vildi láta virðulegan forseta vita af því, þar sem ég er næstur á mælendaskrá, að ég væri lítið viðkvæmur fyrir því þótt virðulegur forseti tæki t.d. ákvörðun um að ég fengi ekki að hefja ræðu mína fyrr en hálfellefu í fyrramálið. Það mundi ekki hafa nein áhrif á þann ræðuflutning, hvorki lengja ræðu mína né stytta. Það muni jafnvel frekar stytta ræðuna, ef leitað yrði eftir því af virðulegum forseta að ræðan yrði styttri ef hún hæfist með morgni. Það væri hins vegar ekki verra, ef virðulegur forseti hefur ekki hug á að láta ræðu mína hefjast með morgni, að upplýsingar lægju fyrir um hversu lengi ætlunin er að halda áfram eða hvaða merkingu orðalagið „að halda áfram um sinn“ hefur hjá virðulegum forseta. Ég gæti a.m.k. reynt að stilla ræðu mína út frá slíkum upplýsingum. Ég tel að það mundi nú frekar liðka fyrir þinghaldinu en hitt ef þessar upplýsingar lægju fyrir. Það er afar óeðlilegt, eins og fram hefur komið, að þingflokksformenn hafa engar hugmyndir um hvernig fram skuli halda. Það hafa ekki verið haldnir fundir með þingflokksformönnum frá því í morgun þegar um það var rætt að halda áfram fram á kvöld. Þingfundur átti síðan, ef ég hef skilið hv. þingflokksformenn rétt, að hefjast klukkan hálfellefu í fyrramálið og jafnvel fleiri daga þannig. Það er nauðsynlegt að virðulegur forseti upplýsi þingheim eða kalli þingflokksformenn saman á fund og fari yfir þessi mál þannig að þingmenn viti hvernig þinghaldið verður næstu daga, hvort nefndarfundir eru ekki á dagskrá eða öllum nefndarfundum þurfi að ljúka fyrir kl. 10.30 alla morgna þessa viku. Þetta eru lágmarksupplýsingar, virðulegi forseti, sem þingmenn þurfa að hafa svo þeir hafi að minnsta kosti einhver tök á að skipuleggja vinnu sína þessa viku þótt þingmenn séu ýmsu vanir í þeim efnum og manna sveigjanlegastir í að skipuleggja sig, að því er manni sýnist, út frá geðþótta virðulegs forseta. En slíka stjórnarhætti er ekki hægt að líða til lengdar. Ég hélt að forsætisnefndin og virðulegur forseti hefðu áttað sig á því fyrir jólin þegar samkomulag varð um þinghaldið hvað allt verður liprara og að hlutirnir ganga betur fyrir sig ef sú leið er farin fremur en að allt velti á ákvörðun eins virðulegs 

Hæstv. forseti. Ég hef einu sinni upplifað það í umræðu um þetta frumvarp eða skylt frumvarp að ganga eftir því við hæstv. forseta að fá upplýsingar um hvenær áætlað væri að ljúka þingfundi. Ég hygg að það hafi verið um þetta leyti sem ég hóf að spyrjast fyrir um lok fundarins, fékk aldrei nein svör og á endanum stóðu þingmenn í ræðustól til klukkan að ganga 6 um morguninn. Ég held að öllum væri greiði gerður með því að fá skýrar upplýsingar frá hæstv. forseta um hvaða áform hann hafi um að ljúka fundinum, hvenær hann hyggist ljúka honum, hvort það er klukkan 11, korter yfir 11, korter gengin í 12. Lengur tel ég ekki ásættanlegt að halda þessum fundi áfram. Ég óska eftir því að hæstv. forseti þingsins upplýsi okkur um það hve lengi hann hyggist halda þessum fundi áfram. Hann hefur heyrt sjónarmið stjórnarandstöðunnar. Við teljum mál að linni. Við teljum að æskilegt væri að ljúka umræðunni núna. Ef hann hefur önnur áform sem við höfum heyrt að hann hafi, hve lengi hyggst hann halda þessari umræðu áfram?

Herra forseti. Ég tek undir það að mér finnst tími kominn til þess fyrir forseta að skýra aðeins betur áform sín um fundarhaldið því að þau eru svolítið óljós. Það er t.d. ekki mikið nákvæmnishugtak í þeim efnum að tala um að fundur standi „enn um sinn“. Verður mér þá hugsað til eins ágæts fyrrverandi útvarpsstjóra sem einu sinni kom fyrir þingnefnd. Það stóð á einhverri greinargerð eða skýrslu sem var væntanleg frá útvarpinu um tiltekið mál og þingmenn spurðu hvenær þessara gagna væri að vænta. Þá sagði sá ágæti maður: Ja, þau munu koma í fyllingu tímans. Og þótti svolítið óljóst líka hvað það fæli nákvæmlega í sér í tímalengd. Það er svipaður stíll sem forseti tekur hér og þessi ágæti maður hafði stundum. Úr því að talið berst að útvarpsstjórum er náttúrlega stórmerkilegt inngrip núverandi útvarpsstjóra Páls Magnússonar, útvarpsstjóra Ríkisútvarpsins, sem mér dettur í hug að ætti kannski frekar að kalla útvarpsstjóra ríkisstjórnarinnar en Ríkisútvarpsins, í þetta mál. Það er kannski tilefni til að ræða svolítið út frá efni þessa frumvarps og aðstæðum í þessu máli hvernig þessi ágæti maður er farinn að beita sér, leggst í grímulausan og harðan áróður og lobbíisma fyrir þessu pólitíska máli og er þó, að maður hélt, útvarpsstjóri Ríkisútvarpsins okkar allra. Í hvaða aðstöðu setur þessi maður undirmenn sína, t.d. á fréttadeild þegar þeir eiga að fjalla um þessa harðpólitísku atburði og bera fréttir af því sem hér er að gerast? Eða auðvitað alla almenna starfsmenn útvarpsins sem eru að hugsa um stöðu sína í þessum efnum. Ég verð að segja alveg eins og er að mér var nokkuð brugðið …

Forseta þykir hv. þingmaður kominn nokkuð frá umræðu um fundarstjórn forseta.

Ég er mjög undrandi á þessum ummælum forseta því að ég ætlaði nákvæmlega að útskýra hvernig þetta allt saman tengdist. Ég er að rökstyðja það, virðulegur forseti, að það er svo margt nýtt að gerast í þessu máli og aðstæður að breytast. Málið versnar svo hratt að það er kannski ástæða til að flýta sér ekki um of. Ég held að þótt okkur hafi verið gert það ljóst að hér kynnu að verða langir fundir, svona yfir daginn þessa vikuna, hefur ekki verið talað um næturfundi í þessum efnum, ég tala nú ekki um ef fundir byrja fyrr en hefð er fyrir, eins og fundur gerði í dag. Ef á að fara að ryðja hér út hefðbundnum dagskrárliðum eins og fyrirspurnum á miðvikudögum verður forseti auðvitað að átta sig á því að við munum heimta einhver svör um það hvernig þessu verði öllu saman háttað. Þess vegna held ég að forseti ætti núna að fara að láta þessu lokið í kvöld og 

Virðulegur forseti. Ég vil byrja á að þakka hæstv. forseta fyrir hans ágætu fundarstjórn hér í dag. Þetta hafa verið eftirtektarverðar umræður  Eins og hæstv. forseti veit telur sá sem hér stendur sannarlega hvorki eftir sér að taka þátt í né hlusta á umræður enda málið mikilvægt og sannarlega full ástæða til að ræða það. Það verður hins vegar ekki fram hjá því litið að það er langt liðið á kvöldið. Eftir því sem forseti hefur upplýst um stendur til að hér hefjist fundur á morgun, eftir liðlega hálfan sólarhring. Í ljósi þess að hér virðist hafa verið lýst yfir einhvers konar herlögum og öll dagskrá þingsins tekin undir þetta mál þangað til því er lokið getur ekki verið nein sú neyð eða brýn nauðsyn til að halda þessum fundi áfram, enda hljóta allir sanngjarnir menn að sjá að það er engan veginn boðlegt að halda mönnum að tilefnislausu við umræður fram að eða fram yfir miðnætti þegar þingfundur á að hefjast aftur þegar að morgni. Ég hvet þess vegna hæstv. forseta til að binda enda á þessa umræðu að sinni og halda einfaldlega áfram á morgun. Við höfum næga daga fram undan til að fjalla um málið og tæma umræðuna í þinginu. Ekki eru efni til annars en að láta hér staðar numið því að eins og hæstv. forseti veit skilar umræðan kannski ekki nægilega miklu þegar komið er fram á þennan tíma sólarhringsins og ræður hafa tilhneigingu til að dragast mjög á langinn sem er heldur til óþurftar fyrir umræðuna og lítill ávinningur í því að halda mikið áfram. Ég vil líka beina því til forseta að það er algjörlega óviðunandi ef þessi umræða á að bitna á starfi nefnda þingsins. Ég spyr t.d. hvernig við í virðulegri fjárlaganefnd 

Herra forseti. Menn hafa flutt hérna skýr og skilmerkileg rök fyrir nauðsyn þess að þingmenn fái a.m.k. að vita hversu lengi hæstv. forseti ætlar að halda fram fundi. Ég get tínt fleiri rök til. Ég hygg t.d. að hv. formaður menntamálanefndar þurfi tóm til að geta skipulagt svefntíma sinn ef hann er þá ekki þegar farinn að sofa. Ekki er hann hér í salnum, svo mikið er víst. Mér hefur líka þótt alveg ljóst að það er töluvert af honum og hæstv. menntamálaráðherra dregið eftir þessa umræðu og ekki vanþörf á að bæði fái tóm til að hvíla sig undir umræðu næstu daga sem líkleg er til að standa ekki bara út þessa viku heldur næstu viku ef svo heldur fram sem horfir, að þeir hv. þingmenn stjórnarliðsins sem stýra för málsins í gegnum þingið ætla að halda uppteknum hætti og svara ekki því sem fyrir þá er lagt. Við höfum hér í dag reynt að efna til málefnalegrar umræðu, bæði við hæstv. menntamálaráðherra og hv. formann menntamálanefndarinnar, um það sem við teljum vera lykilatriði í þessu máli en svör fást ekki. Það kom glöggt fram í dag þegar harðar deilur stóðu hér um leyndarskjölin, sem hæstv. menntamálaráðherra leysti ekki til nefndarinnar fyrr en því var uppljóstrað í fjölmiðli hér í borg að væru til, að hæstv. ráðherra vissi ekki hvað í þeim stóð. Hún hafði ekki lesið þau. Það er hins vegar alveg ljóst að hér er um að ræða mikilvægan þátt í málinu. Væri ekki bæði kurteisi og sniðugt af hæstv. forseta að gefa ráðherranum blessuðum tóm til að fara heim og stúdera þetta og vera a.m.k. viðræðuhæf um þetta lykilatriði málsins? Sömuleiðis höfum við varpað fram spurningum um mjög merka þætti sem varða málið, samkeppnisþættina, til hv. formanns menntamálanefndar. Það hefur komið í ljós að hann hefur staðið algjörlega á gati. Væri ekki líka ráð að veita hv. formanni menntamálanefndar tóm til að búa sig undir það sem verður örugglega mjög hörð umræða um á morgun, um þessa lykilþætti? Þetta er spurning um það, herra forseti, að menn leggi af mörkum til þess að greiða fyrir umræðunni. Ég er að gera það fyrir mitt leyti. Ég verð að trúa hæstv. forseta fyrir því að eitt bagar mjög umræðuna, það er að koma í ljós ákaflega átakanlegt tengslaleysi á millum forsetanna. Það virðist sem hæstv. forseti Birgir Ármannsson viti ekkert af því að hæstv. forseti Sólveig Pétursdóttir gaf alveg skýrar yfirlýsingar um það að fundurinn ætti ekki að standa nema þar til kvöldi sleppti og því er það ekki 

Hv. þingmaður þarf ekki að hafa áhyggjur af tengslaleysi forseta.

Virðulegi forseti. Ég kveð mér hljóðs til að ræða um fundarstjórn forseta að gefnu tilefni. Hæstv. forseti hefur ítrekað verið spurður hversu lengi standi til að halda þessum „kvöldfundi“ áfram. Það hefur verið stungið upp á tímum eins og kannski til 11. 15 mínútur yfir 11 væri kannski forsvaranlegt en mikið lengra inn í síðkvöldið og nóttina væri ekki skynsamlegt að fara með fundinn. Það vill svo til, herra forseti, að ég er á mælendaskrá og ætti að fara að koma að mér fljótlega. Ég held að tveir hv. þingmenn séu á undan mér á mælendaskránni. Ég er einmitt að semja ræðu þessa stundina og hún verður alltaf lengri og lengri og ítarlegri eftir því sem ég fæ meiri tíma til að semja. Ég átta mig stöðugt betur á því að þetta mál er hreinasta vitleysa frá upphafi til enda. Bara það að hér leggur Sjálfstæðisflokkurinn upp með að breyta ríkisútvarpinu okkar í eitthvert sf. sem síðan er breytt í hf. segir sína sögu. Þriðja útgáfan er hið frábæra orð og ending ohf. sem ég vissi sjálfur ekki að væri til fyrr en fyrir nokkrum mánuðum. Það kom reyndar vel í ljós einmitt í jólaleyfinu, þá meitlaðist þetta hugtak, ohf., inn í huga manns því að þegar maður kveikti á útvarpinu var oft verið að fjalla um merkilegt fyrirtæki sem heitir Flugstoðir ohf. 
            

Forseti vekur athygli hv. þingmanns á því að hann tók til máls um fundarstjórn forseta.

Það er hárrétt og góð athugasemd. Ég ætlaði einmitt að koma að því aftur af því ég á nú 30 sekúndur eftir af dýrmætum ræðutíma að ég óska eftir því, svo hæstv. forseti þurfi ekki stöðugt að sitja undir sömu spurningunni, að hann gefi nú svar við henni: Hversu lengi á að halda áfram inn í nóttina? Það hlýtur að vera hægt. Á öllum venjulegum vinnustöðum er ekki hægt að segja bara: Þú átt að vinna áfram um sinn, heldur er sagt: Við stefnum að því að hætta klukkan 11 eða eitthvað svoleiðis. Það getur auðvitað dregist um nokkrar mínútur en ég vona að það verði ekki mjög mikið, virðulegi forseti.

Virðulegur forseti. Ég hygg að ég hafi rökstutt það ágætlega í fyrri ræðu minni hvers vegna öll rök hníga til þess að láta hér nótt sem nemur. Ég held að engum blandist hugur um að það sé líka praktískt talað skynsamlegt að gera það. Eins held ég að það skipti máli fyrir virðingu þingsins að hér sé hægt að hafa efnismikla og málefnalega umræðu um mál án þess að það kalli á næturfundi eða einhverjar neyðarráðstafanir, heldur haldi menn fundum áfram dag eftir dag og þeirri umræðu sem hér þarf að fara fram án þess að setja á næturfundi. En ég kom ekki til að ítreka það heldur til að ræða um störf nefnda í vikunni, því að eftir því sem ég heyri virðast störf nefnda eiga að víkja með einhverjum hætti fyrir þessari umræðu. Þannig er til að mynda félagsmálanefnd ekki boðuð saman á venjulegum tíma í þessari viku heldur í hálftíma í hádegishléi á morgun til þess að fara í gegnum stefnumótun í málefnum innflytjenda á 30 mínútum vegna þess að hér á allt að leggjast undir umræðuna um RÚV. Ég geri athugasemdir við það að þó að þessi dagur hafi sérstaklega verið tekinn undir alla umræðuna séu jafnbrýn málefni eins og til að mynda innflytjendamálefni, sem brenna mjög á þjóðinni, látin víkja með öllu fyrir umfjöllun um þetta einstaka mál. Þá vek ég athygli á því að til stendur að fjárlaganefnd fjalli um þau mál sem komið hafa upp í tengslum við rekstur Byrgisins, bæði fagleg og fjárhagsleg málefni sem þar hafa, því miður að því er virðist, farið á hinn versta veg og mun funda um það mál eftir því sem fregnir herma á fimmtudag. Það getur ekki með nokkru móti gengið að þingfundur hefjist klukkan hálfellefu ef fjárlaganefnd Alþingis á að fara yfir á þeim sama degi jafnalvarlegt og víðtækt mál sem haft hefur jafnskelfilegar afleiðingar og raun ber vitni og hlýtur að kalla á umfjöllun og umræðu um eftirlit með ríkisútgjöldum almennt og yfir höfuð. Ég treysti því að jafnbrýn málefni í nefndum þingsins verði ekki látin sitja á hakanum fyrir einhvers konar þráhyggju um það að hér þurfi á nóttu sem degi að leggja landið allt undir þetta hugðarefni hæstv. menntamálaráðherra sem er breyting á rekstrarformi Ríkisútvarpsins, sem til allrar guðslukku verður vonandi snúið við þegar hinn 12. maí nk. og varðar því í sjálfu sér litlu.

Í tilefni af ummælum hv. þingmanns og fleiri þingmanna við umræðuna vill forseti taka fram að óvenju langar og viðamiklar umræður geta kallað á það að þingið starfi með óvenjulegum hætti. Hygg ég að forseti þingsins, Sólveig Pétursdóttir, hafi gert þingflokksformönnum grein fyrir áformum sínum um það. Forseti vill jafnframt taka fram að hann hefur hlýtt á sjónarmið hv. þingmanna sem fram hafa komið við þessa umræðu og getur sagt á þessu stigi að ekki sé ætlunin að svipta hv. þingmenn nætursvefni með öllu þó að ætlunin sé engu að síður að halda umræðunni áfram um sinn.

Virðulegi forseti. Það var ánægjulegt að fá svör þó að þau hafi að vísu ekki verið mjög skýr. Áðan hét það að við ættum að halda áfram um sinn en nú heitir það að ekki eigi að ræna hv. þingmenn nætursvefni nema að litlu leyti. Einhverjir þingmenn eiga t.d. að mæta á nefndarfund klukkan hálfníu í fyrramálið, samgöngunefnd fundar t.d. þá. Það vill svo til að ég á að mæta á þann fund. Ég er aðeins að velta því fyrir mér hversu lengi umræðurnar haldi áfram inn í nóttina. Það væri auðvitað þægilegt að geta farið að halla sér, a.m.k. að halda heim á leið þó svo að maður nái ekki átta tíma nætursvefni og kannski ekki sjö, en það væri gott að ná sex og hálfum t.d. Sennilega verður maður að vera viðbúinn því að hæstv. forseti taki tillit til þess að það liggur ekki lífið við, held ég. Það er ekki verið að klára þetta mál í kvöld eða nótt, eða hvað? Þess vegna óska ég eindregið eftir því í fyllstu auðmýkt, virðulegi forseti, að fljótlega verði gert hlé á þessari mikilvægu og miklu umræðu til að starfsfriður geti haldist í þinginu. Ég held að það sé afar mikilvægt upp á framhald þingstarfanna, framhald þessa máls og annarra miklu mikilvægari mála, ef til vill, sem ég hygg að ríkisstjórnin hafi áhuga á að koma fram með. Það var reyndar farið vel yfir það í upphafi þingfundar í dag að fyrir þinginu liggja mörg mikilvæg mál og við eigum ekki að ýta þeim of langt á undan okkur. Þess vegna vona ég að við þurfum ekki að standa hér og sitja í alla nótt, virðulegi forseti.

Forseti. Eins og ég sagði áðan var samkomulag um að koma degi fyrr til þingstarfa en áætlað var í starfsáætlun sem forseti þingsins gaf út í upphafi. Forseti og ríkisstjórnarmeirihlutinn á þingi kaus að nýta þann dag til umræðna um Ríkisútvarpið. Við höfum staðið við það samkomulag og höfum verið að tala um Ríkisútvarpið eða þetta vitlausa frumvarp hæstv. menntamálaráðherra um það í allan dag. Fyrst í umræðum um störf þingsins, síðan í umræðum sem óhjákvæmilega voru um fundarstjórn forseta en vörðuðu auðvitað Ríkisútvarpið á sinn hátt. Síðan talaði framsögumaður minni hluta menntamálanefndar þegar framsögumaður meiri hlutans hafði lokið sér af. Það tók kannski ekki eins langan tíma eins og menn vonuðu, en hann talaði í nokkra stund, og síðan talaði hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir, fulltrúi Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs í nefndinni. Það var eðlilegt að hún gerði grein fyrir afstöðu sinni og ræða hennar var góð. Þannig stendur málið að við höfum gert þetta. Ég hygg því að menn geti ekki gagnrýnt það eða haft uppi þann orðróm eða áróður að hér hafi verið eitthvert málþóf eða einhver della á ferðinni því að þetta voru efnismiklar ræður og drepið á mjög mörgum mikilsverðum atriðum, þar á meðal ýmsu sem telst algjörlega nýtt í umræðunni og menn bjuggust ekki við að yrði en varð samt. Við höfum efnt okkar hlut af þessum samningi og teljum að hér sé komið nóg. Það sé vissulega búið að halda þennan kvöldfund sem heitið var að halda og við óskum eftir því að þessum fundi verði nú lokið og sjálfsagt að forseti verði við því til þess að þurfa ekki að lengja þennan fund með því að við höldum áfram að biðja um þetta. Á hinn bóginn sakna ég þess að forseti skuli ekki hafa svarað fyrirspurn minni og fleiri þingmanna áðan um hvort til standi að hafa hér eins konar neyðarástand alla vikuna og sleppa þingnefndarfundum eða setja mikilvæga nefndarfundi, sem ég var að heyra núna óvænt, í hádegishlé, og hafa ekki fyrirspurnatíma þó að fyrir liggi fyrirspurnir sem ráðherrar hafa ekki svarað í mánuð frá því að þinginu lauk, fyrirspurnir sem lagðar voru fram löngu áður. Síðan eru auðvitað mjög mörg brýn mál í samfélaginu sem þarf að ræða.

Virðulegi forseti. Ég kem upp sem þingflokksformaður Frjálslynda flokksins vegna þess að ég er mjög hugsi og hef miklar áhyggjur af því hvernig svip þinghaldið er að fá strax á fyrsta degi eftir að við hefjum störf eftir jólaleyfi. Ég er mjög undrandi á þeirri miklu hörku og ósveigjanleika sem virðist vera að færast í málin. Ég vil til að mynda benda á að ég frétti af því fyrst í kvöldfréttum ríkissjónvarpsins að ekki stæði til að fara eftir hefðbundinni dagskrá þingsins fyrr en búið væri að afgreiða þetta mál úr þinginu, þ.e. frumvarpið um Ríkisútvarpið. Að fastir liðir eins og t.d. fyrirspurnir sem eiga að vera á miðvikudaginn, sem er mjög mikilvægur liður í dagskrá þingsins einmitt fyrir þingmenn til að veita ráðherrum aðhald með fyrirspurnum um landsins gagn og nauðsynjar, verði ekki teknar fyrir. Síðan hefjum við þingfundi alla daga klukkan hálfellefu sem er líka þvert á þá hefð sem hér hefur skapast varðandi það hvenær þingfundir hefjast hvern dag. Ég fór yfir það fyrr í dag þegar við ræddum fundarstjórn forseta og störf þingsins hversu undarlega mér þætti að verki staðið varðandi allt þetta mál, bæði hvernig það er afgreitt úr menntamálanefnd og eins að allt í einu komi fram upplýsingar sem benda til þess að málsmeðferðin hafi, þrátt fyrir mikla vinnu og yfirlegu til að mynda í menntamálanefnd og umræðum í þinginu, á vissan hátt verið ófullkomin og að það hefði átt að leyfa því að vera lengur í nefndinni til þess að bæði nefndarmenn og aðrir gætu farið betur ofan í þá nýju fleti sem hafa verið að koma upp að undanförnu. Mér finnst líka undarlegt fyrir svipinn á þinginu að það skuli hafa hafist með þeim látum sem það hefur gert í dag. Ég vil benda virðulegum forseta á að það eru ótal önnur mikilvæg frumvörp sem við hefðum getað tekið fyrir í byrjun þings eftir jólahlé. Ég er með yfirlit yfir stöðu þingmála og sé að hér eru fjöldamörg áhugaverð og merkileg stjórnarfrumvörp og þingmannafrumvörp sem bíða eftir því að komast í umræðu. Ég bendi einnig á það að störf nefnda þingsins virðast vera meira og minna í uppnámi. Á morgun á loksins að kynna stefnumótun um málefni útlendinga sem við höfum beðið eftir í þinginu frá því 1. nóvember á síðasta ári. Það á að gera á morgun með einhverjum bægslagangi á hálftíma í hádegishléi þingsins. 

Virðulegi forseti. Það var athyglisvert sem fram kom í máli hv. formanns þingflokks Frjálslynda flokksins að það hefði ekki verið rætt, eins og ég hafði skilið, á fundum með þingflokksformönnum að ætlunin væri að fella niður fyrirspurnir á miðvikudag. En fram kemur í máli hv. þingmanns að hann hafi heyrt þetta fyrst í fjölmiðlum.

Í Ríkisútvarpinu.

Í Ríkisútvarpinu sjálfu sem er svo sem viðeigandi, má segja. Það er algerlega óviðunandi að þingstörf að loknu hinu svokallaða jólaleyfi hefjist með þessum hætti. Ég tek undir með hv. þingmanni að það er enginn svipur á þinghaldinu með þeim hætti að því sé stjórnað með tilskipunum dag frá degi. Það nær varla deginum vegna þess að ekki var hægt að skilja t.d. minn ágæta hv. þingflokksformann á þingflokksfundi í dag öðruvísi en að ætlunin væri að hafa fund fram á kvöld. Það hafi verið skilningur þingflokksformanna á fundi með forseta, fram á kvöld. Það er alveg ljóst, eins og tímasetningin sýnir okkur, að vissulega hefur fundur staðið fram á kvöld. Nú segir virðulegur forseti að það sé ekki ætlunin að ræna þingmenn nætursvefni. Það kallar auðvitað á það og ég ítreka það þar sem ég er næstur á mælendaskrá að það mundi auðvelda mér skipulag ræðu minnar ef ég fengi upplýst frá virðulegum forseta hvenær hann telur að ránið á nætursvefninum hefjist, á hvaða tímapunkti það rán hefjist. Ég gæti miðað ræðu mína að einhverju leyti við það að ég hefði þá fullvissu að nætursvefni yrði ekki rænt að þessu sinni. Það segði mér þá hvenær búast megi við að virðulegur forseti ljúki fundi í kvöld. Ég nota ekki orðið nótt því að það liggur fyrir að þetta er kvöldfundur og virðulegur forseti hafði sagt það á fundi að fundur væri fram á kvöld. Ég vil einnig taka undir það svo virðulegur forseti hafi það alveg skýrt að það eru býsna mörg mál, sem hér hafa verið nefnd, í nefndum sem er óviðunandi að slíta þurfi í sundur. Ég tek undir með hv. þm. Helga Hjörvar að í fjárlaganefnd á fimmtudag tökum við fyrir afar stóra og mikla skýrslu frá Ríkisendurskoðun um eftirlit með styrkjum til aðila utan ríkiskerfisins. Það er algjörlega ljóst að tvær klukkustundir eða tæplega það munu ekki duga nefndinni til að fara yfir það viðamikla mál og komast að niðurstöðu um það hvernig við skuli brugðist því að það hlýtur að kalla á verulega skoðun í þeirri ágætu nefnd.

Forseti vill taka fram að það hefur ekki verið venja hér í þinginu að gera greinarmun á kvöldfundi og næturfundi og reynsla er af því að stundum geta kvöldfundir dregist fram eftir. Forseti vill jafnframt geta þess að hann hefur auðvitað hlýtt á sjónarmið þingmanna hér í kvöld og mun standa við þá fyrirætlun að þingmenn verði ekki með öllu rændir nætursvefni. Jafnframt er það ósk forseta að hv. 7. þm. Norðaust. komist sem fyrst að til að ræða málið efnislega.

Hæstv. forseti. Ég er nú vanur að standa vaktir en þær vaktir sem ég hef staðið hafa yfirleitt haft eitthvert skipulag. Þegar hefur þurft á því að halda að taka svefntíma af mönnum þá hefur þeim verið sagt fyrir fram hversu lengi yrði farið fram á að þeir ynnu af frítíma sínum. Það virðist ekki vera hægt að ná því upp úr hæstv. forseta hvað hann á við því hann talar eins og véfrétt. Halda fram fundi um sinn. Ekki ræna þingmenn svefntíma öllum o.s.frv. Síðan er okkur ætlað, þeim þingmönnum sem í salnum eru, að ráða í það hvað af orðum forseta megi draga um hvernig þinghaldinu verði fram haldið í kvöld. Orð hæstv. forseta eru ákaflega teygjanleg, að taka ekki svefntímann allan af þingmönnum. Með góðum vilja væri því haldið fram að svefntími nætur teldist ekki hafa verið rændur allur ef menn gætu hafið svefn klukkan 5 og náð honum svona fram á 7 eða 7.30. Þá þurfa menn að vakna til að aka til vinnu sinnar og mæta t.d. á fund í samgöngunefnd sem er í fyrramálið kl. 8.30, eins og sá sem hér stendur á að gera, og síðan á fund í stjórnarskrárnefnd upp úr kl. 9. Síðan held ég að búið sé að boða sérstakan fund í hádeginu sem ég þarf sennilega að hlaupa inn í líka, um málefni innflytjenda. Ég veit því nokkurn veginn hvernig morgundagurinn lítur út, þ.e. upp úr 7 þegar ég mun vakna. En mér er það ekki ljóst af svörum hæstv. forseta, hvort hann á við að við munum hætta hér störfum fyrir miðnætti, eftir miðnætti, kl. 3, kl. 4 eða kl. 5. Hvað merkja orð hæstv. forseta um að hann muni ekki ræna þingmenn nætursvefni öllum? Ég vil fara fram á það, hæstv. forseti, að hér séu orð skýrð þannig út að menn skilji. Það hlýtur að vera algjört lágmark hér í hv. Alþingi að menn skilji skilaboð forseta. Við eigum ekki að þurfa að sitja hér og ráða í þau. Þannig að ég vænti þess að hæstv. forseti geti svarað því hvað hann á nákvæmlega við um að fundi ljúki hér? Er það kl. 1, 2, 3, 4, eða 5?

Forseti vill af þessu tilefni taka ítrekað fram að þótt ætlunin sé að halda áfram þá er ekki ætlunin að funda hér fram undir morgun. Varðandi óskir hv. þingmanns um að forseti skýri með nákvæmari hætti hvað átt er við, þá verður forseti á hverjum tíma að hafa ákveðið svigrúm í þeim efnum, ekki síst þegar um er að ræða umræður þar sem ræðutími einstakra þingmanna er ótakmarkaður og því ákveðnir óvissuþættir þegar innbyggðir í umræðuna.

Herra forseti. Þegar maður hefur ræðu á þessum tíma og ekki liggur fyrir annað en það loforð virðulegs forseta um að þingmenn verði ekki með öllu rændir nætursvefni er erfitt að átta sig á hvenær maður á að miða við að ræðunni ljúki. En ég nýt þess að þetta er fyrri ræða mín í þessari umferð og ef eitthvað stendur eftir þegar virðulegur forseti telur eðlilegt að þingmenn fái að njóta nætursvefnsins þá get ég og er eðlilegt kannski að láta virðulegan forseta vita af því strax í upphafi að ég get verið býsna sveigjanlegur í þeim efnum og mundi ekki taka það óstinnt upp þó virðulegur forseti telji að þingmenn þurfi að fara að njóta nætursvefnsins án þess að ég hafi lokið ræðu minni. Vegna þess að þetta er fyrri ræða mín í þessari umferð, þá tel ég að ég geti komið til móts við virðulegan forseta og lokið ræðu minni með til þess að gera skömmum fyrirvara. Ég vildi að virðulegur forseti vissi að sá sveigjanleiki er til staðar og yrði alls ekki tekið neitt óstinnt upp þó virðulegur forseti teldi ástæðu til að spyrja mig að slíku, einhvern tímann þegar nálgast þann tíma að virðulegur forseti telji eðlilegt að þingmenn fái að njóta nætursvefns. Virðulegi forseti. Umræðan í dag hefur um margt verið ólík fyrri umræðum um frumvarpið þrátt fyrir að umræðurnar, eins og fram hefur komið, hafi ekki verið fáar. Sjö umræður, ef ég man rétt. Fimm sinnum hefur málið verið tekið úr menntamálanefnd. Alltaf koma samt upp nýir fletir. Dæmi um það er að í hvert skipti sem málið hefur verið tekið úr menntamálanefnd hefur meiri hlutinn talið ástæðu til að koma með einhverjar breytingartillögur á frumvarpinu af þeirri einföldu ástæðu að meiri hlutinn hefur séð að ýmislegt mátti betur fara en upphaflega var ætlað. Eðlilegt er að þakka það og ég held að hægt sé að fullyrða að líklega hafi hver einasta breyting verið í rétta átt og verið að einhverju leyti til bóta þótt enn sé margt ógert og þar standi ýmislegt utan sem eðlilegt hefði verið að taka inn vegna þess, eins og margoft hefur komið fram í umræðunni, að við erum ekki að fjalla um venjulega stofnun. Við erum að fjalla um Ríkisútvarpið sem hefur í augum þjóðarinnar alveg sérstakan sess. Þess vegna er svo mikilvægt að um slíka stofnun ríki ákveðin sátt í samfélaginu. Í rauninni á það að vera skylda stjórnvalda hverju sinni að tryggja að um slíka stofnun ríki eins mikil sátt og kostur er. En því miður verður að segjast að núverandi stjórnvöld hafa ekki náð að halda þannig utan um málið að sú sátt hafi verið tryggð. Nú liggur ljóst fyrir að ef frumvarp það sem liggur fyrir verður samþykkt munu lögin taka gildi þann 1. apríl næstkomandi. Kosningar eru hins vegar 12. maí, örfáum vikum síðar. Það er algjörlega með ólíkindum að ríkisstjórnarmeirihlutinn skuli ekki að minnsta kosti hafa tekið því sáttaboði sem nokkrum sinnum hefur verið nefnt, þ.e. að færa gildistökuna örlítið aftur fyrir kosningar til að tryggja að hægt væri fyrir nýja ríkisstjórn að hafa örlítið svigrúm til að kippa því í liðinn sem sú stjórn teldi nauðsynlegt. Þess í stað er eins og það var orðað, ef ég man rétt, af einhverjum ágætum þingmanni í dag, að fyrir einhverja pólitíska þráhyggju væri málið keyrt áfram og reynt að fá gildistökuna 1. apríl og skapa þá örstuttan tíma fyrir stofnunina til að gera eitthvað. Ég veit ekki hvað stjórnendur stofnunarinnar teldu í raun þorandi við þær aðstæður að setja það ferli sem menn töldu æskilegt að setja í gang. Því það liggur alveg ljóst fyrir að stjórnarandstaðan, sameinuð, hefur talið slíka galla á þessu máli að ef ríkisstjórnin fellur í kosningunum, þá er væntanlega kominn nýr meiri hluti að málinu sem hlýtur auðvitað að skoða það gaumgæfilega hvernig eigi að kippa hlutum í liðinn. Það gæti orðið eitt af fyrstu verkum nýrrar ríkisstjórnar í júnímánuði væntanlega, að gera á þessum lögum einhverjar breytingar. Það er því ekki fýsilegt fyrir stjórnendur stofnunarinnar að fara af stað með einhverja þætti við slíkar aðstæður. Ég sagði áðan, herra forseti, að ýmsir nýir fletir hefðu vissulega komið óvænt upp í málinu. Umræðan í dag hefur borið þess merki að margt nýtt hefur komið fram. Þinghaldið í morgun byrjaði á því að vakin var athygli á samskiptum menntamálaráðuneytis og fjármálaráðuneytis við ESA, þ.e. hin nýju bréf sem þar hefðu farið á milli á síðasta ári. Bréf og samskipti sem ekkert hefur verið minnst á í vinnu menntamálanefndar, eiginlega með ólíkindum að þannig skuli fram fara. Það er eðlilegt að virðulegur forseti telji ástæðu til að fara að einhverju leyti yfir samskipti ráðuneyta og þingnefnda því að upplýsingagjöf eða upplýsingaleynd með þessum hætti er auðvitað forkastanleg. Eðlilegt er að taka undir og vekja enn frekari athygli á því sem fram hefur komið frá formanni og varaformanni menntamálanefndar, þeim orðum sem formaðurinn hefur notað að þetta sé ótækt og óásættanlegt. Varaformaður nefndarinnar hefur sagt úr ræðustóli að þetta sé afar óheppilegt og ástæðulaust. Ég held að þessi orð segi í raun það sem segja þarf um þetta þó svo að þetta sýni okkur enn einu sinni að framkvæmdarvaldið er farið að haga sér býsna frjálslega og hefði meiri hluti nefndarinnar átt að sýna þann dug að fresta því að taka málið úr nefnd af þeim ástæðum. Þá hefði framkvæmdarvaldið kannski áttað sig á því að það geti ekki stýrt öllu hér og stjórnað. En þannig er nú því miður komið fyrir þeim meiri hluta sem situr á þinginu, að framkvæmdarvaldið virðist geta hagað sér eins og því dettur í hug og komast áfram með hvað eina. Þessir þættir og þau orð sem ég vitnaði í um formann og varaformann menntamálanefndar hefðu átt að duga til þess að meiri hluti nefndarinnar hefði sagt: Hingað og ekki lengra. Nú eru það við sem tökum hér yfir og gefum okkur þann tíma sem eðlilegur getur talist til að fara yfir þessi samskipti og þaulkönnum hvað í þeim þarf hugsanlega meiri yfirlegu. En því miður gaf meiri hluti nefndarinnar eftir þrátt fyrir að formaður og varaformaður nefndarinnar hafi talið ástæðu til að gefa þó frá sér þessi skilaboð sem ég minntist á áðan. Þau skilaboð eru mjög skýr og segja afskaplega vel hvernig staðan er. Auðvitað er það þannig að einstaka þingmenn í meiri hlutanum geta ekki látið bjóða sér hvað sem er en fara þó ekki lengra en þetta og maður hlýtur því að draga þá ályktun að viðkomandi þingmenn telji ekki ráðlegt að fara lengra en að tala þetta skýrt, en aðhafast ekkert. Það er einn meginvandinn við þann meiri hluta sem hér er. Ég þekki þetta nokkuð vel úr ýmsum dæmum úr fjárlaganefnd þar sem meirihlutamönnum hefur oft og tíðum blöskrað háttalag framkvæmdarvaldsins og hafa á stundum látið það heyrast á nefndarfundum og jafnvel í þingsal en þar hefur verið látið staðar numið. Það hefur yfirleitt aldrei verið gripið til þeirra ráða sem nauðsynleg eru. Það skjól sem þingmenn eiga að hafa og sú vörn sem þingmenn eiga að hafa í virðulegum forseta hefur því miður ekki reynst eins og ætti að vera því að í þeim tilfellum sem við t.d. í fjárlaganefnd höfum reynt að leita til forseta um ákveðna þætti, það er nokkuð í gegnum tíðina, og svo aftur gagnvart þessu máli þegar það var nú álitið svo alvarlegt í samskiptum að þingflokksformenn rituðu sérstakt bréf til forseta til að leita ásjár að þá, eins og því miður oft áður, tekur forseti í raun afstöðu með framkvæmdarvaldinu með því að aðhafast ekkert. Ekki var einu sinni látið svo lítið að fara yfir málin, ræða t.d. við formann nefndarinnar og fulltrúa þingflokksformanna eða einhverja til að fara yfir í hverju þetta væri fólgið, hvað gerðist í raun og hvort hægt væri að ná sátt um eitthvert ferli. Slíkt var ekki gert og ekkert aðhafst. Meiri hluti nefndarinnar tekur málið út í andstöðu við minni hlutann eins og því miður hefur gerst áður í þessu ferli. Síðan upplifum við þennan þingdag eins og hann hefur þróast þar sem þinghaldinu er stýrt af forseta, raunverulega með tilskipunum, þ.e. ekki í neinu samráði við nokkurn mann. Þingflokksformenn gera ítrekaðar tilraunir til að fá einhverjar upplýsingar um hvernig þessu skuli fram haldið en engar upplýsingar fást aðrar en þær að forseti hefur nú gefið það út lipurmannlega að þingmenn verði ekki rændir öllum nætursvefni. Þannig horfir þetta og er vissulega ekki til að liðka fyrir málum. Ég verð þó að koma því á framfæri að ég tel að formaður menntamálanefndar hafi staðið sig býsna vel í störfum nefndarinnar, og sérstaklega í þinghléinu, þar sem haldnir hafa verið margir fundir og formaður tekið lipurlega við öllum óskum okkar í minni hlutanum um gestakomur og umræðuefni þó svo það hafi ekki allt náðst fram af ýmsum ástæðum. En ég tel að formaður nefndarinnar, hv. þm. Sigurður Kári Kristjánsson, hafi staðið sig mjög vel þar til kom að þeim þætti sem ég gerði að umræðuefni áðan, þ.e. þegar hv. þingmaður taldi ekki lengra gengið og nýtti sér ekki það að snupra örlítið framkvæmdarvaldið vegna þess háttalags sem er með ólíkindum, að formaður nefndarinnar fær ekki að vita um þau samskipti sem átt hafa sér stað við ESA um ársskeið, þrátt fyrir að við hefðum ítrekað í nefndinni einmitt verið að ræða sérstaklega þá þætti. Ef þessi bréfaskipti hefðu verið lögð fram í nefndinni hefði það verið upplýsandi og örugglega skýrt ákveðna þætti betur sem nefndir hafa verið í umræðunni í dag. Nefni ég þar t.d. ákveðna þætti í þjónustusamningnum, þætti sem við því miður höfum ekkert rætt í nefndinni og verður varla úr þessu. Þess vegna lengir það nokkuð umræðuna í þingsal því nauðsynlegt er að fara betur yfir það. Ég mun gera það seinna í ræðu minni ef ekki verður þá búið að fresta fundi. Ég er ekki kominn að því og mun ég þá gera það í seinni ræðu minni. Ég veit ekki hvort ég þarf svo sem að fara mikið nánar yfir þessa þætti. En hins vegar er alveg ljóst að það hefði verið miklu eðlilegra að hæstv. menntamálaráðherra hefði komið hér og beðist afsökunar á þessu háttalagi og talið það hafa verið mistök og þar af leiðandi gefið skýringu á því hvernig þetta gat gerst. Hæstv. ráðherra sagði að þetta hefði ekki vísvitandi verið gert. Ekki vísvitandi. Það er vísun í það að hæstv. ráðherra hafi hugsanlega ekki vitað sjálf af. Á maður nú býsna erfitt með að trúa að hæstv. ráðherra hafi ekkert af þessu vitað. En hæstv. ráðherra gaf það vissulega í skyn þegar orðalagið, að þetta hafi ekki verið gert vísvitandi, er notað. Það vísar til þess að vitneskja hafi ekki verið um það að þessu hafi verið haldið frá nefndinni. Hugsanlega hefur hæstv. ráðherra talið að embættismenn sínir sem komu æðioft á fund nefndarinnar hafi upplýst þetta á fundum hennar, en svo var ekki. Þess vegna hefði verið eðlilegt að hæstv. ráðherra hefði beðist afsökunar á þessu háttalagi. Nauðsynlegt er að það komi fram að ég tel að formaður nefndarinnar hafi heldur ekki af þessu vitað. Eins og ég hef áður sagt í ræðum var sérkennilegt að hv. þingmaður fór nokkrum sinnum með það frá nefndinni að spyrja sérstaklega um þessa þætti málsins til ráðuneytisins en aldrei var frá þessu sagt. Herra forseti. Ég held ég láti lokið umræðu um þennan þátt málsins sem er þó þess eðlis að kannski er eðlilegt að síðar verði frekar um það rætt. Sérstaklega í tengslum við þá athugun sem ég held að flestir séu orðnir sammála um eftir þetta, að eðlilegt sé að fara yfir samskipti ráðuneyta og þingnefnda þannig að þetta sé í ákveðnu ferli og það liggi alveg fyrir t.d. að það sé skylda ráðuneyta að láta vita um öll hugsanleg gögn sem geta komið að gagni við vinnslu mála. En það sé ekki þannig að þingnefndir þurfi sjálfar að átta sig á því hvað hugsanlega er verið að gera í ráðuneytum. Það er vissulega fagnaðarefni að þó skuli vera það mikið líf í fjölmiðlum okkar, eins og í þessu tilfelli, að fjölmiðill einn sem komst einmitt að þessum samskiptum upplýsti um þau. Það varð til þess að beðið var um gögnin og þau fengust eftir að á þá var gengið, svipað og gert var fyrir ári síðan eða svo. Virðulegi forseti. Ekki eru margir með það alveg á hreinu um hvað þetta mál fjallar. Það sést víða í umfjöllun um málið. Ekki alls fyrir löngu tók ég eftir því að varaformaður útvarpsráðs var einn þeirra. Fulltrúi Framsóknarflokksins í útvarpsráði var einn þeirra sem virtust ekki alveg átta sig á málinu. Það getur auðvitað skýrt að hluta til afstöðu Framsóknarflokksins í málinu og þróun þeirrar afstöðu sem er sérstakt umræðuefni og eðlilegt að reyna að gera því einhver skil síðar í ræðunni. En þessi ágæti varaformaður útvarpsráðs gerði athugasemdir eða vakti sérstaka athygli á greinarskrifum samþingmanna minna í Samfylkingunni þar sem annar þeirra hefði haldið því fram að með frumvarpinu væri í raun verið að ríkisvæða hlutina meira en eðlilegt gæti talist, en hinn hefði haldið því fram í skrifum út frá öðru sjónarhorni, að hér væri verið að stíga skref til einkavæðingar og sölu Ríkisútvarpsins. Varaformaður útvarpsráðs hafði ekki áttað sig á því að í raun og veru er frumvarpið nákvæmlega um þetta. Verið er á óljósan hátt - það er eitt af því sem deilt er um og eitt af því sem einmitt er fjallað um í samskiptum við ESA, að Ríkisútvarpið verður styrkt áfram eins og það hefur verið gert. En almannaútvarpsþátturinn er það óljós að með því að styrkja þetta óljósa hlutverk eins og gert er, þá er verið að fara inn á grátt svæði sem mun augljóslega kalla á það að samkeppnisaðilarnir, þ.e. einkareknu stöðvarnar, munu kæra. Þeir munu gera við þetta athugasemdir og þetta mun fara fyrir dómstóla, jafnt hér á landi sem erlendis. Þetta sem þá fyrst um skeið mun raunverulega geta passað við að verið sé að ríkisreka þætti sem eru í samkeppni, mun að öllum líkindum, og það er það sem við höldum margir fram, að sé megintilgangur þeirra afla í Sjálfstæðisflokknum sem keyrt hafa málið áfram, að veikja Ríkisútvarpið, gera slíkan óróa í kringum það að enginn friður verði. Eftir ákveðinn tíma, þegar það er búið að malla þannig verði Ríkisútvarpið orðið það veikt, kærur orðnar það margar sem geta kostað það að jafnvel verði dæmt í einhverjum tilfellum, eins og dæmi eru um, að Ríkisútvarpið þurfi hugsanlega að skila einhverju af ríkisstyrknum, þá muni það hreinlega ekki standa það af sér. Þetta er, að því við margir teljum, framtíðarsýn þeirra afla í Sjálfstæðisflokknum sem alltaf hafa viljað selja Ríkisútvarpið og koma því burtu úr raunveruleikanum. Þetta er hættan. En fulltrúi Framsóknarflokksins í útvarpsráði virtist ekki átta sig á þessu. Það er væntanlega skýringin á afstöðu Framsóknarflokksins í málinu, að skilninginn skortir á hættunum sem fylgja frumvarpinu. Það er sérkennilegt vegna þess að búið er að benda á margoft hvað mikil hætta sé þarna á ferðum. Þó verður að segjast, eins og kom fram ágætlega í ræðu hv. þm. Marðar Árnasonar, að svo flókið og margþætt er þetta mál að í hvert einasta skipti sem við höfum fjallað um það í menntamálanefnd hafa komið upp nýir fletir og það hefur ýmislegt verið upplýst sem hafði áður ekki fram komið. Segja má um þennan þátt sem er býsna flókinn, að í þeirri umfjöllun sem við höfðum í nefndinni milli 2. og 3. umr. skýrðist mjög margt í þessum tengslum við Evrópurétt um hver vandinn er gagnvart samkeppninni, hver vandinn er í skilgreiningum um til hvaða þátta ríkisstyrkur má ná. Í umsögn Samkeppniseftirlitsins kemur fram að þeir telja að til að taka af allan vafa þurfi almannaútvarpið að vera algjörlega sér og bara tengt ríkisstyrknum og vera þá ekki að keppa neitt um auglýsingar, kostun og þess háttar hluti. Það væri leiðin til að skýra þetta mál og taka af allan vafa. En meðan það er ekki gert er sá vafi til staðar. Hann kallar væntanlega á, það er eiginlega allt of hógvært orðalag, kallar örugglega á málaferli og mikla óvissu hjá stofnuninni. Herra forseti. Ég held að eðlilegt sé á þessum tímapunkti að fara aðeins meira inn á þetta mál og halda þeirri venju minni sem nú er að skapast í umræðum um Ríkisútvarpið að lesa einn leiðara úr Fréttablaðinu eftir Þorstein Pálsson, ritstjóra og fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins, vegna þess að ég hef tekið eftir því að sá ágæti ritstjóri hefur eins og við vitum mikla þekkingu og víðfeðma reynslu. Hann þekkir innviði Sjálfstæðisflokksins býsna vel, þekkir störf þingnefnda og störfin í ráðuneytunum og getur því oft og tíðum áttað sig betur á málum en margur annar. Hann hefur oft verið með nokkuð skýr skrif um þetta mál og það gerðist síðast í gær að þessi ritstjóri ritaði einmitt nokkuð merkan leiðara sem fjallar um þann þátt sem ég nefndi áðan. Leiðarinn ber nafnið Hvers vegna? Það er mjög eðlilegt að spyrja þeirrar spurningar og má segja að hún eigi við miklu fleiri þætti í þessu máli, því að það er margt illskiljanlegt í málinu nema hin pólitíska þráhyggja sé hugsanlega skýringin, þ.e. að þetta frumvarp hafi náðst í gegnum þingflokka beggja stjórnarflokkanna með óvönduðum vinnubrögðum. Það þarf ekki að leggja fram aðrar sannanir með því en allar þær breytingartillögur sem meiri hlutinn hefur gert við frumvarpið. Þegar þessi leið var samþykkt í þingflokkum stjórnarflokkanna var augljóslega ekki búið að fullvinna málið og málið hefur ekki verið fyllilega upplýst fyrir þingmönnunum þegar þeir samþykktu hana. Það eru t.d. alls konar þættir í málinu sem við höfum orðið vör við í menntamálanefnd sem menn annaðhvort þora ekki eða vilja ekki af einhverjum ástæðum taka upp af þeirri einföldu ástæðu að um það er samkomulag milli stjórnarflokkanna. Þetta á sérstaklega við um rekstrarformið sem greinilega hefur verið örlítið átakamál í einhvern tíma en Framsóknarflokkurinn hefur verið tuskaður til og Sjálfstæðisflokkurinn hefur greinilega engan áhuga á því að fara aftur í gegnum þá umræðu við Framsóknarflokkinn. Þetta á einnig við um nefskattinn, þ.e. þá tekjuöflunarleið sem blasir við og fjöldi gagna og gesta í nefndinni hefur bent á að er alveg fáránleg leið. Það er fjöldi annarra leiða sem kemur til greina en um þær hefur ekki fengist nein umfjöllun í nefndinni af þeirri einföldu ástæðu og hreinskilnu skýringu að um þetta sé samstaða í stjórnarflokkunum og verði ekki rætt frekar. Þetta hafi orðið niðurstaðan þrátt fyrir að hún sé meingölluð. Að vísu eru ákvæðin þannig að það er svigrúm til að taka þetta upp og breyta því. Þessu er vísað langt inn í framtíðina, stjórnarflokkarnir hafa væntanlega valið þá leið vegna þess að þeir hafa ekki treyst sér til að ljúka málinu á annan hátt en að fara þessa vandræðalegu og ólánlegu leið. Herra forseti. Ég sagði áðan að ég hefði lesið leiðara eftir ritstjóra Fréttablaðsins, Þorstein Pálsson, fyrrverandi formann Sjálfstæðisflokksins, sérstakan þekkingarmann um innviði Sjálfstæðisflokksins og ýmsa aðra þætti, og þar kemur ágætlega fram margt af því sem ég hef rætt hér. Ég vil lesa hér þennan leiðara frá í gær sem heitir Hvers vegna? Ýmsir hafa reyndar vitnað í hann í dag en ég held að það sé rétt að hann sé skráður hér í heild sinni. Ég mun hugsanlega staldra við á stöku stað í leiðaranum og gera athugasemdir eða vekja sérstaka athygli á orðalagi. Með leyfi forseta, hef ég þá lesturinn: „Einhverra hluta vegna hafa stjórnarflokkarnir sammælst um að rjúfa þá sæmilegu sátt sem verið hefur um Ríkisútvarpið. Ríkisstjórnin hefur misboðið þeim sem vilja standa vörð um menningarlegt útvarp á vegum ríkisins. Um leið hefur hún gefið hinum langt nef sem vilja tryggja jafnræði á almennum markaði útvarpsstarfsemi. Stefna ríkisstjórnarflokkanna í útvarpsmálum á hvergi formælendur. Hún verður ekki skýrð með neinum skynsamlegum rökum. Þeir duldu hagsmunir sem búa að baki áformum þeirra hljóta að vera æðiríkir fyrst þeir eru reiðubúnir til þess að veikja annars allgóða málefnastöðu í aðdraganda kosninga fyrir slíkan málstað.“ Herra forseti. Hér er býsna margt sagt í hnitmiðuðum texta. Það er hárrétt sem hér kemur fram, mönnum sem vilja standa vörð um menningarlegt útvarp á vegum ríkisins er algjörlega misboðið. Ekki síður er athyglisvert sem segir hér að þeim sé gefið langt nef sem vilja tryggja jafnræði á almennum markaði útvarpsstarfsemi. Það er nefnilega svo magnað að í þessu frumvarpi tekst í raun og veru að keyra gegn þessum hópum báðum. Ég er hins vegar alveg sannfærður um að það eru til margar leiðir sem ná utan um báða þessa hópa og tryggja eins og ég hef stundum sagt eins mikla sátt um þessa mikilvægu stofnun og fjölmiðlana almennt og nauðsynlegt er. Af einhverjum undarlegum ástæðum verður þessi stefna, eins og leiðarahöfundur segir, ekki skýrð með neinum skynsamlegum rökum. Það er kannski meginvandinn við málið og hina málefnalegu umræðu um málið að stjórnarliðar koma ekki hreint fram í því. Það er aldrei upplýst hver megintilgangurinn er. Hann hlýtur að vera einhver annar en maður sér á yfirborðinu. Ég hef minnst á ákveðna hluti í þeim efnum, þ.e. að þau öfl sem í raun og veru ráði för í málinu hafi annan tilgang en fram kemur. Við óttumst það, mörg, að sá tilgangur sé einmitt sá að veikja stofnunina enn frekar, tryggja að ófriður verði sem allra mestur um starfsemina þannig að þeir nái fram þeim tilgangi sínum að koma Ríkisútvarpinu burt. Þá munum við ekki hafa almannaútvarp með þeim hætti sem ég er sannfærður um að meiri hluti þjóðarinnar vill. Ég er klár á því að þessi öfl skynja það og sumir þingmenn Sjálfstæðisflokksins sem hafa verið með frumvarp um að selja Ríkisútvarpið hafa sagt að með því að samþykkja þetta frumvarp sé stigið skref í þá átt að selja það. Þeir segja að þeir styðji það af því að þeir vita að það er ekki meiri hluti á þingi til að ganga lengra en þetta. Það er alveg augljóst mál hvert þeir vilja fara og ég óttast að þeir hafi að einhverju leyti ráðið för og það sé skýringin á þessu. Þess vegna er eðlilegt að leiðarahöfundur segi að þessi stefna ríkisstjórnarflokkanna verið ekki skýrð með neinum skynsamlegum rökum. Með leyfi forseta held ég áfram lestrinum: „Hitt er þó verra að því er haldið fram af hálfu ríkisstjórnarinnar að engin óvissa ríki um stöðu Ríkisútvarpsins ohf. gagnvart samkeppnisreglum og skuldbindingum landsins í EES-samningnum. Þetta er rangt. Annaðhvort er það sagt vísvitandi eða fyrir þá sök að ráðherrarnir hafa ekki fengið heiðarlega lögfræðiráðgjöf í málinu.“ Þetta er ansi sterkt til orða tekið en hárrétt lýsing. Að halda slíku fram er algjörlega rangt og í störfum menntamálanefndar hefur það komið fram mjög víða, og meira að segja frá Samkeppniseftirlitinu, að þetta er bara rangt. Þetta er algjörlega rangt. Það er gífurleg óvissa í þessu og það blasir við, einmitt vegna þessarar óvissu, að þá munu málaferli fara í gang og það mun verða ófriður af þeirri ástæðu um starfsemi Ríkisútvarpsins. Með leyfi forseta held ég enn áfram: „Athygli hefur vakið að stjórnvöld hafa haldið leyndum fyrir Alþingi mjög mikilvægum skjölum um samskipti við Eftirlitsstofnun EFTA vegna samkeppnismálanna. Augljóst má vera að þeir sem bera stjórnskipulega ábyrgð á samkeppnismálum hafa talið að birting þeirra mundi veikja röksemdafærsluna.“ Það er auðvitað rétt hjá leiðarahöfundi að það er ekki hægt að draga neina aðra ályktun en þessa. Í umræðunni í dag, eftir að þessi leiðari var skrifaður, komu engar skýringar, hvorki frá fulltrúum í meiri hluta menntamálanefndar né hæstv. menntamálaráðherra. Engar skýringar, eingöngu reynt að þvæla málið og fullyrða að verið væri að gera úlfalda úr mýflugu þar sem gögnin hefðu verið afhent. Það var augljóst mál að ef ekki hefði verið upplýst að þessi samskipti hefðu átt sér stað hefðu þau aldrei verið upplýst eða a.m.k. ekki fyrr en löngu síðar og eftir að málinu hefði verið lokið. Það gerir málið ekkert minna eða ábyrgð ráðherrans minni að gögnin hafi þó verið afhent. Það hefur engin skýring komið á því enn af hverju ekki var frá því sagt að þau væru til staðar. Þess vegna er ekki hægt að draga neina aðra ályktun en þá að hefðu þau verið inni í myndinni hefði það veikt röksemdafærsluna. Áfram held ég, með leyfi forseta: „Nú liggur fyrir að afgreiða á málið án tillits til þeirra efasemda sem þessi skjöl geyma. Fyrir liggur að innan skamms tíma mun Eftirlitsstofnun EFTA úrskurða í kærumáli sem hún hefur til meðferðar. Það getur haft veruleg áhrif á stöðu Ríkisútvarpsins. Rétt málsmeðferð hefði því verið að móta nýja löggjöf um Ríkisútvarpið þegar Evrópuskuldbindingarnar hafa verið skýrðar að þessu leyti af réttum aðilum.“ Herra forseti. Þessi ábending er að sjálfsögðu hárrétt. Það hefði verið eðlilegt að hinkra við með þetta mál gagnvart þessum þætti. Það hefði nefnilega, eins og við í minni hluta menntamálanefndar höfum gert tilraunir til að ná sáttum um, mátt taka á ýmsum þáttum í starfsemi Ríkisútvarpsins sem full þörf er á að taka á en hinkra með þessa þætti þar til mál skýrðust, þannig að við sköpuðum ekki þessa óvissu og þennan óróa að ástæðulausu þegar hægt er að koma í veg fyrir það. En hin pólitíska þráhyggja virðist því miður vera búin að ná slíkum tökum á einhverjum sem kemur að þessu ferli að meiri hluti þingheims virðist ætla að keyra þessa leið en taka ekki um leið afleiðingum gerða sinna. Við vitum að örstutt er í kosningar og afar ólíklegt að núverandi stjórnarmeirihluti haldi áfram þannig að aðrir taka þá afleiðingum þessara gerða. Það verður þó að segjast að það hefur tekist með þrautseigju minni hlutans að koma a.m.k. í veg fyrir að gildistakan verður þá ekki fyrr en í fyrsta lagi 1. febrúar ef ekki verða breytingar á hér á næstu dögum. Það verður auðvitað gerð lokatilraun til að reyna að skapa þær aðstæður að þessi óvissa komi ekki upp, enda öll rök sem hníga til þess, úr því sem komið er, að þetta mál bíði fram yfir kosningar, a.m.k. gildistakan. Áfram held ég lestrinum, með leyfi forseta: „Af áliti sem samtök auglýsenda hafa lagt fram vegna frumvarps ríkisstjórnarinnar má draga þá ályktun að Ríkisútvarpið noti stöðu sína til þess að halda niðri auglýsingaverði með skatttekjum. Það samrýmist hvorki samkeppnislögum né skuldbindingum gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu.“ Það er eðlilegt, herra forseti, að staldra örlítið við varðandi þennan þátt vegna þess að í umfjöllun menntamálanefndar hefur það komið mjög skýrt fram að samkvæmt Evrópuréttinum verður þetta aldrei leyft. Ef samkeppnisaðilar geta sýnt fram á það, eins og leiðarahöfundur bendir hér á að samtök auglýsenda hafi bent á, að auglýsingaverði sé haldið niðri og ríkisstyrkurinn þar af leiðandi notaður til þess mun það að sjálfsögðu þýða það, miðað við þær upplýsingar sem við höfum fengið, að Ríkisútvarpið gæti orðið dæmt til þess að skila hluta af ríkisstyrknum til baka, og þá óvíst hversu langt aftur í tímann það gæti orðið. Hér er verið að keyra mjög á gráu svæði og skapa slíka óvissu að það er algjörlega óviðunandi fyrir stofnunina. Þetta er býsna flókið og vandmeðfarið en það er rétt og augljóst, eins og leiðarahöfundur bendir á, að þegar Samtök auglýsenda koma fram og telja afar nauðsynlegt að Ríkisútvarpið verði áfram á auglýsingamarkaði vegna þess að þeir óttast að ella muni auglýsingaverð hækka og það verði þar af leiðandi dýrara að koma þeim upplýsingum áfram er a.m.k. hægt að segja að gefið sé í skyn að Ríkisútvarpið haldi niðri auglýsingaverði og noti um leið ríkisstyrkinn eða skatttekjur til að gera slíkt og halda áfram starfseminni. Þetta er algjörlega á skjön við samkeppnislögin og eins og ég hef áður sagt hefur Samkeppnisstofnun bent á að þetta sé með þeim hætti í frumvarpinu að það standist ekki samkeppnislög. Áfram skal halda, með leyfi forseta: „Samkeppniseftirlitið hefur lagt fram álit þar sem skýrt kemur fram að auglýsingasala fyrirhugaðs hlutafélags samhliða ríkisstyrk samræmist ekki samkeppnislögum. Engin ákvæði frumvarpsins um Ríkisútvarpið ohf. víkja samkeppnislögum til hliðar með berum orðum eins og til að mynda er raunin varðandi sérlög um ákveðna þætti búvöruframleiðslunnar. Því er ekki unnt að staðhæfa að álit Samkeppniseftirlitsins hafi ekkert gildi. Yfirlýsingar þar um byggjast ekki á lögfræðilegum rökum.“ Virðulegur forseti. Ég held að ég hafi gleymt því áðan þegar ég gerði grein fyrir því hver ritaði þennan leiðara og bakgrunni hans, sem eðlilegt er að komi fram, að hann býr, auk alls þess sem ég nefndi áðan, yfir mikilli lögfræðiþekkingu, enda lögfræðingur og fyrrverandi dómsmálaráðherra. Leiðarahöfundur hefur þekkingu á því sem hann fjallar um og fer þar saman víðtæk þekking, bæði lögfræðileg, stjórnmálafræðileg og úr stjórnsýslunni sjálfri. En áfram skal haldið, með leyfi forseta: „Skýr aðgreining á almennum útvarpsrekstri og sérstakri útvarpsþjónustu sem er forsenda ríkisumsvifa á þessu sviði kemur ekki fram í frumvarpinu eða þjónustusamningi við Ríkisútvarpið. Kröfum samkeppnislaga og skuldbindinga gagnvart Evrópska efnahagssvæðinu hefur því ekki verið svarað með fullnægjandi hætti.“ Þetta er hárrétt og í samræmi við það sem við höfum haldið fram í umræðunum, að þannig er þetta mál keyrt áfram án þess að frá þeim hlutum sé gengið. Í raun er farið á skjön við ýmsa þætti í málinu. Í þessum kafla er minnst á þjónustusamninginn sem virðist hafa orðið til vegna ábendinga frá okkur í stjórnarandstöðunni og fyrirspurna um hann og eins í bréfaskiptum við ESA. Þannig virðist hann hafa orðið til. Eftir að hann varð til hefur þurft að útskýra hvað í honum felst og augljóst að við hann þarf að bæta, setja reglugerð eða a.m.k. bjarga ákveðnum þáttum fyrir horn gagnvart þjónustusamningnum. Hann er ekki nægilega skýr en er hins vegar augljóslega mjög þarfur og hefur að nokkru leyti styrkt stöðuna. Hann þarf þó að vera skýrari og tryggja ákveðna þætti betur. Það verður þrautin þyngri þegar að því kemur að meta hvað af ríkisstyrknum fer nákvæmlega til að sinna almannaútvarpi og hvar skilin verða við samkeppnisþættina. Þetta er sem sagt óskýrt. Niðurlag leiðarans er svohljóðandi, með leyfi forseta: „Það eru þessi atriði sem setja starfsumhverfi Ríkisútvarpsins í uppnám nái áform ríkisstjórnarinnar fram að ganga. Þau verða því að öllum líkindum endanlega til lykta leidd fyrir dómstólum en ekki á Alþingi. Hvers vegna?“ Herra forseti. Þetta er lykilspurning. Hvernig stendur á því að meiri hluti Alþingis telur heppilegra að starfsumhverfi Ríkisútvarpsins sé sett í uppnám og að dómstólarnir þurfi að ákvarða hvernig við viljum hafa þessa hluti? Þetta er slík uppgjöf af hálfu ríkisstjórnarmeirihlutans að það er með ólíkindum. Ég vitna enn til orða hv. þm. Marðar Árnasonar varðandi það að líklega er engin hugsanleg skýring á keyrslunni á þessu máli og þeim undarlegu vinnubrögðum sem átt hafa sér stað önnur en pólitísk þráhyggja. Önnur skýring er vandfundin miðað við málsmeðferðina, ég tala ekki um að gera enn einu sinni tilraun eftir áramótin til að keyra frumvarpið fram, láta lögin taka gildi 1. apríl þegar kosningar fara fram 12. maí. Virðulegur forseti. Það er ýmislegt í þessu máli sem eðlilegt væri að hyggja sérstaklega að. Mig langar til að minnast aðeins á réttindi starfsmanna. Töluverð umræða hefur átt sér stað um þau og ekki að ófyrirsynju. Við höfum orðið vör við það sem gerst hefur í sambærilegum ferlum. Flugumferðarstjóramálið var töluvert í fréttum og Matíssmálið hefur líka verið töluvert í fréttum. Hér er um að ræða í öllum tilfellum hliðstætt ferli við það sem þar á sér stað. Það virðist ætíð skapa ákveðinn vanda. Það kom t.d. fram hjá fulltrúa fjármálaráðuneytisins, sem kom sérstaklega á fund nefndarinnar til að fjalla um þessi mál, að það er voðalega lítið samræmi í hvaða leiðir eru farnar þegar rekstrarforminu er breytt. Þessi starfsmaður taldi eðlilegt, sem ég held að sé rétt niðurstaða, að semja rammalöggjöf til að reyna að festa þetta ferli og tryggja að ekki séu stöðugt sköpuð illindi og leiðindi meðal starfsmanna þegar slíkar breytingar verða, þ.e. það á væntanlega eftir að gerast í framtíðinni. Þá væri til bóta að setja málin í ákveðinn farveg. Það er afar slæmt þegar því er haldið fram, sem því miður hefur gerst nokkrum sinnum hjá stjórnarliðum og jafnvel hæstv. ráðherrum, að réttindi starfsmannanna séu að fullu tryggð og verði að fullu sambærileg við það sem er í dag. Margoft hefur verið sýnt fram á, ég þarf ekki að eyða miklum tíma í það, að það er einfaldlega rangt. Það gengur ekki að menn skuli sífellt tala eins og þeir trúi þessu sjálfir. Það er miklu hreinlegra að segja að þeir vilji gera slíkar breytingar vegna þess að þeir telji einhvern hluta af réttindum starfsmanna óþarfan eða að þeim þurfi að breyta. Eðlilegast væri að gera það í viðræðum við stéttarfélögin og semja um breytingarnar. Það er athyglisvert að fyrir nokkrum árum var það ferli komið í gang. Fjármálaráðuneytið var í viðræðum við samtök opinberra starfsmanna og málin talin í eðlilegu ferli og allgóðar líkur á að ná mætti niðurstöðu þegar þáverandi fjármálaráðherra, núverandi hæstv. forsætisráðherra, lagði fram frumvarp sem var algjörlega á skjön við þær viðræður sem áttu sér stað. Þar af leiðandi drógu stéttarfélögin sig út úr viðræðunum og málið er strand. Þar átti að leysa þessi mál og þá hefðu breytingar sem þessar verið mun einfaldari. Þá hefði verið samið um tiltekið ferli og í slíku ferli væri samin rammalöggjöf á borð við þá sem rætt var um á fundi menntamálanefndar. Þar með væri ekki skapað vandamál eins og hér á sér stað, líkt og hefur endurtekið sig þegar ráðist hefur verið í breytingar sem þessar. Réttindi starfsmannanna eru ekki tryggð. Því er frekar hvimleitt þegar nokkrir hv. þingmenn koma fram í fjölmiðlum og gefa í skyn að sérstaklega sé unnið í þessum málum. Þannig hefur það því miður ekki verið þrátt fyrir að við í minni hlutanum höfum vakið sérstaka athygli á þessum þætti og bent á að ýmislegt væri hægt að gera til að lagfæra málið. Fulltrúar þessara stéttarfélaga hafa komið ítrekað á fundi nefndarinnar, bent á þetta og rakið málið býsna vel. Samt hafa engar breytingar verið gerðar. Það stefnir í óvissu þegar kjarasamningar þessa starfsfólks renna út. Það er síðan öruggt með ákveðna þætti, að þar munu réttindi starfsfólksins minnka. Herra forseti. Við í minni hlutanum höfum ætíð lagt mikla áherslu á og lagt okkur fram um, á öllum stigum máls, sérstaklega á síðasta þingi þegar tókst að fá málið inn í nefndina eftir 2. umr. þegar við lögðum fram ítarlegt sáttatilboð sem gekk út á að leita leiða til að ná sem allra mestri sátt um Ríkisútvarpið. Það væri hægt að tína til fleiri stofnanir sem jafnnauðsynlegt er að sátt ríki um en við erum að ræða um Ríkisútvarpið. Eitt af því sem alltaf hefur staðið í veginum er rekstrarformið. Ég vék að því áðan að mörg okkar telja að ástæðan fyrir því sé sú að aldrei hefur verið hægt að ræða um það. Meiri hlutinn hefur hreinlega alltaf sagt að það sé ekki til umræðu, að það sé niðurstaða stjórnarflokkanna að hlutafélagavæða Ríkisútvarpið. Við teljum að þetta sé fyrsta skrefið í þá átt, að ná fram stefnu ákveðins hluta Sjálfstæðisflokksins um að selja Ríkisútvarpið. Við fengum staðfestingu á því ekki alls fyrir löngu frá einum af vonarprinsum Framsóknarflokksins, þ.e. borgarfulltrúa þeirra Birni Inga Hrafnssyni, sem hefur farið nokkuð mikinn í Framsóknarflokknum á þeim árum sem hann hefur starfað þar. Hann hefur ýmsar upplýsingar sem við sem utan þess flokks stöndum höfum ekki, um ýmislegt sem tengist þessu máli. Þessi ágæti framsóknarmaður spurði: Hvers vegna að breyta í hlutafélag ef ekki á að selja? Þetta er lykilspurning. Engin rök hafa verið færð fyrir því að hlutafélagavæða nema þau að það gagnist við að selja stofnunina. Þannig hefur þetta yfirleitt verið. Ég held að allir séu sammála um að ef það á að selja ríkisstofnun er skynsamlegast að breyta fyrst í hlutafélag áður en af sölunni verður. Það er bara hluti af söluferlinu. Þess vegna skortir á almennileg rök fyrir því af hverju breyta þurfi rekstrarforminu af því að í hinu orðinu er alltaf sagt að ekki standi til að selja. Af hálfu Framsóknarflokksins var gengið svo langt að setja inn merka setningu, sem fulltrúi Framsóknarflokksins í menntamálanefnd hefur alloft rifjað upp í ræðustól og talið sönnun þess að ekki ætti að selja, setningu sem bætt var inn í 1. gr. og hefur ekki fylgt með áður þegar slík skref hafa verið stigin. Við höfum margoft fengið það upplýst hjá gestum í menntamálanefnd að sú setning skipti akkúrat engu máli og það sé jafnauðvelt og einfalt ef vilji er til að selja að selja stofnunina, hvort sem þessi setning er til staðar eða ekki. Það er sama athöfnin á þingi, þ.e. að í báðum tilfellum þarf að breyta lögum. Ég held að borgarfulltrúinn Björn Ingi Hrafnsson hafi hitt naglann á höfuðið þegar hann spurði þessarar lykilspurningar: Hvers vegna að breyta í hlutafélag ef ekki á að selja? Jafnframt upplýsti hann að hann væri algjörlega andvígur slíku og taldi reyndar að meiri hluti framsóknarmanna væri því andvígur. Nokkrir hv. þingmenn Framsóknarflokksins hafa mótmælt þeirri túlkun. Ég get voðalega litlu við það bætt. Þetta er bara orð gegn orði milli fólks sem þekkir þann vettvang miklu betur. Ég verð þó að benda á að það getur verið erfitt fyrir það ágæta fólk að draga slíkar ályktanir enda virðast slíkar breytingar á því hverjir eru framsóknarmenn frá degi til dags. Það er ábyggilega erfitt að átta sig á því hver er meiri hlutinn fyrir hverju. Það hlýtur að hafa áhrif á meiri hlutann hverju sinni hve stór hópurinn er. Ég hef áður minnst á hversu óljóst það er í öllum skilgreiningum í þessu frumvarpi hvað telst almannaútvarp. Skilgreiningarnar eru afar opnar og loðnar. Það er ástæðan fyrir því, eins og ég hef komið nokkrum sinnum inn á, að Samkeppniseftirlitið og samkeppnisaðilar benda á að því megi halda fram með góðum rökum að ríkisstyrkur sé notaður í samkeppnisrekstur. Það er nokkuð sem við vitum að gengur ekki og mun valda ófriði um Ríkisútvarpið. Við höfum því lagt áherslu á að reyna að hnýta alla þá enda saman til að reyna að tryggja sem mestan frið um Ríkisútvarpið. Við teljum ekki á það bætandi að hafa stöðu þess svo óskýra sem gert er ráð fyrir hér. Það mun kalla á kærur. Í margumræddum leiðara Þorsteins Pálssonar kemur fram að fyrst stjórnvöld treysta sér ekki til að hafa skilgreiningar almennilegar og ljúka þessu máli með viðunandi hætti þá segir meiri hlutinn í raun: Við getum ekki staðið í þessu og verðum að láta dómstólana um málið. Það er varla hægt að hafa það miklu aumara, að ríkisstjórnarmeirihluti gefist svo upp fyrir máli að hann sendi málið til dómstóla til úrskurðar til að ákvarða hvernig hlutirnir eiga að vera. Málið er sérstaklega alvarlegt þegar stofnun eins og Ríkisútvarpið á í hlut. Það verður aldrei nógu oft sagt hve mikilvægt er fyrir slíka stofnun að hafa frið um reksturinn. Það hefur ekki alltaf verið nægur friður um reksturinn og má segja að þau öfl í Sjálfstæðisflokknum sem keyra þetta mál áfram hafi í raun beitt áhrifum sínum - við skulum bara orða það beint út - til að veikja þessa stofnun, bæði með því að fara ekki í nauðsynlegar lagfæringar á rekstrinum og með því að tryggja ekki stofnuninni nægjanlegt fjármagn til að halda áfram rekstri hennar. Þetta hefði átt að vera búið að gera fyrir löngu. Það hefði mátt liðka verulega til, fara yfir alla þessa þætti og skoða þá gaumgæfilega. Það hefur ekki verið gert. Það er alvarlegt þegar í ljós kemur að mikil óvissa er fram undan, ekki bara gagnvart þeim þáttum sem ég hef nefnt heldur líka í rekstri Ríkisútvarpsins. Þjónustusamningurinn sem gerður hefur verið gerir ráð fyrir ákveðnum þáttum sem eru skref í rétta átt. En samningurinn þarf að vera mun skýrari en hann er. Rekstraróvissan er m.a. sú sem við sjáum þegar við skoðum áætlanir sem gerðar hafa verið fram í tímann. Gert er ráð fyrir um 6% hagræði á ári hjá stofnuninni. En þrátt fyrir að gengið hafi verið á alla þá sem koma nálægt þeim áætlunum til að finna út hvernig eigi að ná hagræðingunni fram fást engin svör. Þegar við skoðum þessa pappíra, veltum fyrir okkur svörunum eða skorti á svörum, og lesum í framhaldinu bréf sem við höfum fengið, m.a. frá útvarpsstjóra, um að búið sé að hagræða eins og hægt er innan útvarpsins og hið eina sem eftir er sé að draga úr þjónustu hlýtur maður að velta fyrir sér hvaða þjónustu eigi að skera niður. Við því fást heldur ekki svör. Það blasir við að fjárhagsáætlunin hefur verið gerð þannig að þar þurfti að sýna hagræðingu, einhverja fyrir fram gefna tölu sem fæst að lokum með talnaleikjum af þessu tagi. Það virðast engin rök fyrir áætluninni. Við vitum ekki enn hvernig stofnunin gerði þessa áætlun, hvort hún hafi verið fyrirskipuð eða hvað bjó að baki. Hins vegar fóru talnaglöggir menn, m.a. frá Ríkisendurskoðun, yfir það hvort allt væri rétt reiknað. Það er engin ástæða til að gera athugasemdir við slíkt en ég spyr hins vegar: Hvaða hagræðingu á að ná fram? Bent hefur verið á að hugsanlega muni einhverjir starfsmenn hætta, þ.e. að fækka megi starfsmönnum vegna þess að hugsanlega muni ekki allir þiggja starf hjá hinu nýja félagi. Það kallar á biðlaunagreiðslur. En eftir einhvern tíma getur orðið einhver sparnaður af því ef ekki er ráðið fólk í staðinn. Með því að gefa í skyn að það sé helsta sparnaðarleiðin hlýtur að mega gera ráð fyrir að þjónustan muni láta á sjá, ef margt fólk hættir störfum og ekki ráðnir nýir í staðinn. Ekki trúi ég því að útvarpsstjóri sé að gefa í skyn að við Ríkisútvarpið starfi einhverjir sem allt í lagi sé að hætti og engir bætist við. Við hljótum að spyrja hvar eigi að spara án þess að draga úr þjónustu og tryggja að Ríkisútvarpið gegni áfram skyldum sínum. Herra forseti. Ég sé að klukkan nálgast miðnætti. Ég velti því fyrir mér hvort nú sé að renna upp sú stund að haldi ég mikið lengur áfram telji virðulegur forseti að háttvirtir þingmenn verði að einhverju leyti rændir nætursvefni. Það er spurning, herra forseti, hvort ekki sé eðlilegt að ljúka fundi hérna megin við miðnættið. Ég get á þessari stundu lokið þessari ræðu minni. Ég á ýmsa þætti eftir sem ég mundi koma að í seinni ræðu minni. En í trausti þess að við náum að ljúka fundi fyrir miðnætti lýk ég ræðu minni og bið virðulegan forseta að skrá mig á mælendaskrá aftur þannig að ég geti haldið seinni ræðu mína, miðað við áætlanir þingforseta, síðar í þessari viku.