Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Heilbr.- og félmn. hefur rætt þetta frv. á nokkrum fundum og hefur að því loknu orðið sammála um að leggja til einróma, að það sé samþykkt.



Herra forseti. Samgmn. hefur rætt þetta mál allýtarlega og leitað álits um till. hjá þremur aðilum, sem hún taldi að sérstaklega hefðu hagsmuna að gæta í sambandi við afgreiðslu málsins, þ. e. hjá Þingvallanefnd Sambandi veitinga- og gistihúsaeigenda og hjá Ferðaskrifstofu ríkisins. Allir þessir aðilar hafa talið, að brýna nauðsyn bæri til þess að byggja myndarlegt veitinga- og gistihús á Þingvöllum og að hér væri um þjóðþrifamál að ræða, sem snúast bæri að hið fyrsta. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða fyrir hönd n. um málið. Meiri hl. hennar leggur til, að till. verða samþ. óbreytt og telur nauðsynlegt að á henni sé jafnákveðið orðalag og hún upprunalega bar með sér, þannig að í ljós komi alveg hiklaus og ótvíræður vilji Alþingis til þess, að í raunhæfar framkvæmdir verði ráðizt í þessum efnum. Hv. minni hl. n. hefur hins vegar talið rétt að orða till. nokkuð óákveðnar, og skal ég ekki gera þá brtt. að umtalsefni, sem þeir hafa flutt, hv. þm. V-Ísf. og hv. þm. Dal. En ég hygg, að ég geti sagt fyrir hönd n. allrar, að hún hafi skilning á nauðsyn þess, að upp verði komið veitingahúsi á Þingvöllum, sem sé þannig búið, að samboðið sé virðingu staðarins og þörf þjóðarinnar. Það er alveg áreiðanlegt, að í hugum Íslendinga á enginn staður meira rúm en Þingvellir. Til einskis staðar á Íslandi utan höfuðborgarinnar koma fleiri menn, innlendir og erlendir, á ári hverju. Það er hins vegar staðreynd, að þar er mjög ófullkomið og lélegt veitingahús, sem engan veginn fullnægir þeim þörfum, sem fyrir hendi eru, þó að það sé rekið af vel hæfum og dugandi mönnum. Það var þess vegna álit okkar flm., - og ég held, að það sé álit n. í heild, þó að nokkur hluti hennar flytji brtt. við hina upprunalegu till., - að nauðsyn beri til þess, að úr þessum gistihússkorti á Þingvöllum verði bætt og þar rísi á næstunni vel búið gistihús af hóflegri stærð, sem samsvari þeim kröfum, sem gera verður til slíkra stofnana í landi, sem vill telja sig setið og byggt af menningarþjóð.



Herra forseti. Af því að hv. fyrri flm. brtt. á þskj. 221 er ekki hér staddur, vildi ég aðeins segja nokkur orð. Ég er hv. þm. N-Ísf. algerlega sammála um, að það sé nauðsynlegt að reisa á Þingvöllum gistihús, sem sé „samboðið virðingu staðarins og eftir þörf þjóðarinnar“, eins og hann orðaði það. En það, sem ber á milli í þessum tveimur till., sem hér liggja fyrir hv. Alþingi, er það, að við í minni hl. n. leggjum til, að áður en nokkur undirbúningur sé hafinn, sé ríkisstj. falið að láta athuga möguleika á gistihúsbyggingu á Þingvöllum og þá sérstaklega, hvaða aðilar vilji standa að slíkri byggingu og sjá um reksturinn. Það kemur ósjaldan fyrir, þegar hafnar eru framkvæmdir hér á landi á einu eða öðru sviði, að það verður að stöðva þær vegna peningaleysis eftir nokkur ár, og stafar það af því, að upphaflega er ekki hugsað nógu vel til enda í málinu eða hverjir vilja taka baggann á sig í einu eða öðru. Og það er ekki nóg með það, þó að gistihús rísi upp á Þingvöllum og einhverjir aðilar vildu sjá um að koma því upp myndarlegu og vel úr garði gerðu, heldur þyrfti eigi síður að tryggja hitt, að einhverjir aðilar eða aðili vildi sjá um rekstur gistihússins í framtíðinni. Það er veruleg þörf á því hér á landi að athuga bæði byggingu gistihúsa og gistihúsarekstur almennt í landinu. Nú fyrir nokkrum dögum hefur hv. Alþingi samþ. till. í þessum efnum, og það er ekki kveðið fastar að orði þar en svo, að athuga skuli gistihúsaþörfina, og ég álít, að Þingvöllum, þótt þeir séu mjög kærir í hjörtum okkar allra, sé ekki nein óvirðing gerð, þótt við setjum þá á sama bekk að því leyti til, að það séu athugaðir möguleikarnir á því, hverjir vilji standa að gistihúsbyggingunni og síðan að rekstrinum. Þegar þessi atriði liggja ljóslega fyrir, verður sjálfsagt hafizt handa og það kannske af enn meiri krafti en ef þegar væri byrjað með einhvern undirbúning, en lægi ekki nógu ljóslega fyrir, áður en verkið væri hafið, hvaða möguleikar væru á því að starfrækja gistihús á Þingvöllum eins myndarlega og við viljum vera láta. Við erum allir sammála um það, að reisa beri myndarlegt gistihús á Þingvöllum. En ég tel, að með þeirri till., sem hér liggur frammi frá minni hl. n., séu þau atriði málsins tryggð í upphafi, sem tryggja ber, og að síðan megi taka málið til nánari athugunar, eftir því sem þá á við, án þess að slá nokkru föstu um, að reisa beri gistihús, fyrr en grundvallaratriðin eru rannsökuð eins og við í minni hl. leggjum til.



Herra forseti. Það ber alloft við, að við fáum fréttir frá útlöndum af íslenzkum stjórnmálum, og það má eiginlega frekar heita, að það falli undir undantekningar, að menn fái fyrstu vitneskju um þýðingarmikil mál, sem eru á framkvæmdarstigi, hjá hæstv. ríkisstj., nema því aðeins að svo beri til, að missætti komi upp á milli stjórnarflokkanna um afgreiðslu slíkra mála og að þeir fari að rífast opinberlega um þau. Nú hefur svo borið til, að hingað til lands er komið síðasta hefti af tímaritinu Newsweek, og það hefti er dagsett í dag, þ. e. heftið 6. des. 1954, og er þannig alveg nýtt af nálinni, en í því hefti er að finna upplýsingar viðvíkjandi íslenzku þjóðmáli, sem ég hygg að margan fýsi að vita nánar um, en upplýsingarnar, sem Newsweek hefur að flytja og ég tel að eigi erindi inn á Alþingi, til þess að við fengjum um það framhaldsvitneskju frá hæstv. ríkisstj., eru á þessa leið, það virðist vera fréttaskeyti frá Reykjavík: „Reykjavík, Ísland. Moskva hefur nýlega boðizt til bak við tjöldin að byggja sementsverksmiðju, sem mikil þörf er fyrir hér (þ. e. á Íslandi), með mjög hagkvæmum greiðsluskilmálum. Ísland hafði leitað fyrir sér um lán til þessara framkvæmda í Bandaríkjunum og Evrópu, en verið synjað.“ Nú vil ég leyfa mér vegna þessara upplýsinga að spyrja hæstv. ríkisstj., og það gleður mig, að hæstv. iðnmrh. er hér einmitt viðstaddur, þessara spurninga: 1) Hefur þessi fregn við rök að styðjast? 2) Ef svo er, með hvaða kjörum er þetta lán fáanlegt? 3) Hvaða tilraunir hafði hæstv. ríkisstj. gert til útvegunar lánsfjár vegna sementsverksmiðjunnar í Bandaríkjunum og í Evrópu? - En frá því er skýrt í greininni. 4) Hyggst hæstv. ríkisstj. að taka þessu tilboði, ef það er rétt, sem blaðið segir, að þetta tilboð frá Moskva hafi þegar borizt að heimulegum leiðum?



Herra forseti. Það er nú víst ekkert einsdæmi, þótt lesa megi í erlendum blöðum ýmsar fréttir héðan að heiman, og hv. þm., sem lagði þessa fyrirspurn fram hér áðan, veit alveg eins vel og ég og allir hv. þingmenn, að slíkum fregnum ber að taka misjafnlega og ekki allt of hátíðlega. Hitt er svo ekkert óeðlilegt, þótt hv. þm. spyrji um það í þessu tilfelli, hvort það, sem um er rætt, hafi við rök að styðjast, því að hér er um stórmál að ræða, ef það lægi fyrir, að eitt ríki hafi boðizt til þess að reisa sementsverksmiðjuna með sérstaklega hagkvæmum kjörum. En því miður liggur það ekki fyrir, og þessi fregn eða skeyti hefur ekki við rök að styðjast frekar en hitt, að það hafi algerlega verið neitað um lán til sementsverksmiðjunnar í öðrum löndum. Nú veit hv. þm., að það liggur fyrir að byggja sementsverksmiðjuna og það sem allra fyrst, og ég geri fastlega ráð fyrir því, að það ríki, sem byði hagkvæmust og bezt kjör í því skyni, yrði látið sitja fyrir, hvað svo sem það land heitir. En þetta er eins og hver önnur blaðafregn, sem við verðum svo oft varir við í erlendum blöðum. Og blaðamennirnir eru misjafnir, og túlkunin verður oft rangfærð, svo að úr því verður hrein markleysa.



Herra forseti. Ég vænti þess, að hæstv. ráðh. hafi ekki talið óeðlilegt um fregn, sem birzt hefur í áreiðanlegu tímariti, sem er alveg nýtt, sem sé dagsett í dag, eins og ég áðan gat um, og færði okkur fregn um mál, sem hefði verið okkur mikil gleðitíðindi, ef fregnin reyndist á rökum reist, þó að spurt væri um það, hvort hér væri um missögn í hinu erlenda tímariti að ræða, enda skilst mér, að hæstv. ráðh. álasaði mér ekki fyrir það að ganga beint framan að hæstv. ríkisstj. og óska eftir frekari vitneskju um málið. Það hryggir mig hins vegar, ef enginn fótur er fyrir þessu, og má furðulegt heita, að fréttaskeyti séu send út frá Rvík til útlanda, ef þetta er allt saman úr lausu lofti gripið. Hér er sagt frá einstökum atriðum viðvíkjandi málinu, að hæstv. ríkisstj. hafi verið að leita fyrir sér um lán í Bandaríkjunum og í Evrópu og hafi fengið synjun. Það segir hæstv. ráðh. að sem betur fari sé ekki rétt, það sé ekki komin enn þá synjun um slíkt lán, þar sem leitað hafði verið eftir því. Það er enn fremur sagt, að þetta lán, sem að heimulegum leiðum sé boðið frá Moskva, sé með mjög hagkvæmum kjörum, ekki aðeins þannig sagt frá því, að lán sé til boða, heldur líka sagt, að það séu mjög hagstæð lánskjör, og fregnin bar sem sé það yfirbragð, að það væri af nokkrum kunnugleika spurt eða skýrt frá að því er snerti þann, sem sendi skeytið. Mér skilst, að hæstv. ráðh. telji, að það sé ofsagt, að búið sé að fá neitanir um lán til sementsverksmiðjunnar í Ameríku og Evrópu, og að honum sé á engan hátt kunnugt um, að Moskva hafi á bak við tjöldin boðið þetta góða boð. Hins vegar gleður það mig, að ráðh. upplýsti, að hæstv. ríkisstj. mundi að sjálfsögðu taka góðu tilboði og hagstæðu um lánsfé til þess að byggja fyrir sementsverksmiðju, hvaðan sem það kæmi.