Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Fjármálaráðherra (S. E.) Jeg hefi í háttv.Nd. skýrt frá fjárhag landsins, og sje því ekki ástæðu til að gera það aftur hjer, með því að margir úr þessari háttv. deild hlýddu á þá ræðu mína, og auk þess hefir hún komið út á prenti. Þá gerði jeg grein fyrir þeim miljónum, sem teknar hafa verið að láni, og benti á, að meðan þær væru í arðvænlegum fyrirtækjum, svo sem landsversluninni og skipakosti landsins, þá væri ekki mikið að óttast. En jeg sýndi jafnframt fram á, að talsverður tekjuhalli mundi verða á árinu 1918. Í greinargerð þeirri, sem prentuð var með frv., er sýnt fram á, að til útgjalda komi fram yfir áætlaða fjárhagsliði: 1. Tekjuhalli samkv. fjárlögum h. u. b. kr. 400.000 2. Dýrtíðaruppbót embættismanna h. u. b. kr. 400.000 3. Verði dýrtíðarfrv. stjórnarinnar samþ., h. u. b. kr. 350.000 kr. 1.150.000 en hjer eru að eins nefndir nokkrir liðir, en vitanlega verður hallinn meiri en þetta. Það er sýnilegt, að útgjaldahallinn árið 1918 getur orðið alt að 2 miljónum eða meira, og fjárhagsnefnd háttv.Nd., sem líka hefir reynt að rannsaka það, hefir komist að svipaðri niðurstöðu. Jeg tek þetta fram til þess að sýna, að rjettmætt sje, að tekjuaukafrumvörp sjeu lögð fyrir Alþingi, því að engan mun langa til að brúka lánin í beint eyðslufje. Síðasta þing hafði mál þetta til meðferðar; var það þá samþ. í hv.Nd., en hv.Ed. vísaði því til stjórnarinnar. En síðan hafa verið gerðar nokkrar breytingar á frv.; aðalbreytingar eru, að stimpilgjaldið hefir verið hækkað; svo er bæði um 4. og 5. gr. frv., en auk þess hefir verið aukið inn í frv. nýju ákvæði um stimpilgjald af farmskrám. Jeg vil taka það fram um þennan nýja lið, að jeg tel þann skatt ekki vera rjetttlátan, og jeg játa það, að jeg er í „principinu“ mótfallinn skatti á framleiðslu landsins, en nú er brýn nauðsyn fyrir hendi, og þegar velja verður milli brýnnar nauðsynjar og „principa“, þá verða „principin“ að víkja. En sjálfsagt tel jeg, að þessi skattur verði að eins til bráðabirgða, en nú er erfitt að finna aðra tekjustofna fyrir landssjóðinn. Að svo mæltu leyfi jeg mjer að óska þess, að fjárhagsnefnd deildarinnar verði falið frv. til athugunar, að þessari umr. lokinni.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Jeg sje, að þegar er fram komið álit háttv. fjárveitinganefndar, á þgskj. 191, um þetta mál, og þar sem hún mælir með þingsályktunartill. og hefir athugað fjárhagshlið hennar, án þess að leggja nokkurn þröskuld fyrir, að hún næði fram að ganga, vona jeg, að enginn annar þröskuldur komi fyrir málið og að það verði afgreitt til háttv.Nd. sem fyrst.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Jeg var ekki viðstaddur í gær, er þetta mál var til 1. umr., en mjer virðist ekki, að neitt sje við það að athuga í sjálfu sjer; málið er bæði þarft og tímabært. Það er að eins formið á þingsályktunartill., sem jeg tel ógreinilegt. Það er fyrst og fremst ekki tekið fram, hvar þessi eini bátur á að ganga, og ekki talað um, hvort leggja skuli fram fje til fleiri báta en eins. En nú geta komið fram beiðnir um styrk úr ýmsum áttum. T. d. er ekki ósennilegt, að Austfirðir mundu æskja slíks báts, því að þar mun vera full þörf fyrir hann; líkt er um Vestfirði. Beiðnir gætu komið að minsta kosti frá fimm stöðum á landinu. Mjer finst, að það þurfi að tiltaka þetta nánar í till.

Frsm. (Kristinn Daníelsson) Af því að hæstv. atvinnumálaráðherra var ekki viðstaddur umr. um þetta mál í gær, þá er skiljanlegt, að hann biðji upplýsinga viðvíkjandi áminstum atriðum. Jeg tók fram þá, að hugsunin er, að bátum verði komið upp á fleiri stöðum, og aðalstöðvarnar, sem fyrst væri um að ræða, yrðu sennilega þrjár, Vestmannaeyjar, Reykjanes og Ísafjarðardjúp, en auðvitað ætlast jeg til, að það fari nokkuð eftir framtakssemi hlutaðeigandi hjeraðsbúa sjálfra, hvar styrkurinn verður fyrst veittur. Jeg endurtek þetta vegna hæstv. atvinnumálaráðherra, sem ekki var hjer viðstaddur í gær.

Atvinnumálaráðherra (S. J.) Ef umr. frá deginum í gær bera þetta með sjer, getur verið stuðningur í því fyrir háttv.Nd., þegar hún fær málið til meðferðar, og fyrir stjórnina. Skal jeg því ekki orðlengja um þetta meir.