Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég skal nú ekki lengja mikið umræður um þetta mál. Það voru aðeins tvö eða þrjú atriði í ræðu hv. frsm. sjútvn., þeirri er hann flutti siðast um málið, þegar það var hér á dagskrá í fyrradag, sem ég vildi gera athugasemdir við. Hann lét orð falla eitthvað á þá leið, að ég hefði látið í ljós undrun yfir því, að Fiskifélagi Íslands hefði verið sent frv. mitt til umsagnar. Þetta er ekki rétt hermt. Ég lét enga undrun í ljós yfir því, að Fiskifélagið skyldi hafa fengið þetta mál til umsagnar, heldur sagði ég þvert á móti, að ég teldi það hafa verið eðlilegt og raunar sjálfsagt, að þeim tveim aðilum, sem málið var sent til athugunar, Fiskifélagi Íslands og skólastjóra stýrimannaskólans, hefði verið sent það. Hins vegar benti ég á, að fleiri aðilar hefðu sýnt áhuga á þessu máli og væru að vissu leyti því nákomnir, og benti ég þar m. a. á Farmanna- og fiskimannasamband Íslands svo og þau sjómannafélög, sem tök hefði verið á að senda þetta til umsagnar, eins og Sjómannafélag Reykjavíkur. En um þetta er nú ástæðulaust að hafa mörg orð. Þá sagði hv. frsm. sjútvn., að ég hefði sneitt að Fiskifélaginu og farið hálfóvirðulegum orðum um viðleitni þess í þá átt að koma á fót sjóvinnunámskeiðum í verstöðvum. Ég minnist þess nú ekki, að ég hafi gert þetta. Hitt mun ég hafa sagt og get endurtekið það hér, að þessi viðleitni Fiskifélagsins hefur verið af nokkrum vanefnum ger, og hygg ég, að fleiri verði til þess að staðfesta það heldur en ég. Meðal annars get ég í því efni vitnað til sjálfs framkvæmdastjóra Fiskifélagsins, fiskimálastjórans, sem segir í því áliti, sem prentað er sem fskj. með nál. sjútvn., að fjárskortur hafi háð þessari starfsemi Fiskifélagsins. Þá held ég, að þarflaust sé að deila mikið um afstöðu skólastjóra stýrimannaskólans til þessa máls. Hv. frsm. dró það nokkuð í efa, að hann væri því fylgjandi, að sjóvinnuskóla væri komið á fót, en mér virðist af umsögn hans, að á því geti enginn vafi leikið, að hann sé því hlynntur, að einmitt þessi leið sé farin, að stofnaður verði sjálfstæður skóli til að kenna sjóvinnu og hafa leiðbeiningar um þau mál með höndum, þó að hann hins vegar geri nokkrar athugasemdir við frv. og æski eftir breytingum á því. Það er í alla staði eðlilegt. En hitt verður ekki dregið af umsögn hans, að hann sé ekki fylgjandi hugmyndinni að stofnun sjóvinnuskóla. Þá vil ég taka fram, þó að ég hafi að vísu gert það áður, bæði í grg. og framsöguræðu fyrir þessu máli, að nágrannaþjóðir okkar. sumar hverjar a. m. k., hafa valið þessa eða svipaða leið og ég legg hér til með þessu frv. og talið þá leið hentugasta til þess að leysa þennan vanda. Það, sem aðallega er um deilt og er aðalatriðið í málinu, er þetta: Með hverjum hætti er líklegt, að hægt sé að láta í té þá kennslu í sjóvinnu, sem allir telja að æskileg sé? Með hverjum hætti er líklegast, að það verði bezt gert? Þar greinir mig á við hv. sjútvn. Hún telur, að Fiskifélagið hafi einna bezt skilyrði til þess að sjá um þessa kennslu með sjóvinnunámskeiðum, en ég tel, að heppilegra muni vera til góðs árangurs, að þarna verði komið upp sjálfstæðri stofnun, sem hafi þetta verkefni með höndum. Sú stofnun mundi svo að sjálfsögðu hafa mjög góð skilyrði til þess að aðstoða og leiðbeina einmitt þeim gagnfræðaskólum í sjávarþorpum og kaupstöðum, sem vildu koma upp hjá sér sjóvinnunámskeiðum í sambandi við verknámið. Ég held. að það mundi einmitt ýta þessu máli töluvert áfram, ef sjóvinnuskóli yrði stofnaður, eins og ég legg til. Hins vegar sé ég ekki ástæðu til þess að karpa öllu meira um þetta mál við hv. frsm. sjútvn. og læt þessi orð mín nægja.



Herra forseti. Út af þeim þrem atriðum, sem hv. flm. þessa frv. gerði hér að umtalsefni, skal ég leyfa mér að segja nokkur orð. Þegar frv. var sent Fiskifélaginu til umsagnar, þá byggðist það, eins og ég sagði áður, á því, að Fiskifélagið hefur haft þessa starfsemi með höndum, en aðrir aðilar raunverulega ekki. Ýmsir kunna að hafa gert um það ályktanir, það má vel vera, en það er hins vegar ekki það sama og að hafa haft með höndum þau námskeið, sem hér um ræðir. Og svo má náttúrlega alltaf deila um það, hverjum á að senda og hverjum ekki eða hversu víðtækra umsagna á að leita um öll þau mál, sem frá Alþ. eru send til upplýsinga. Hins vegar fer það ekki fram hjá mér, að hv. flm. gerir í þessu máli á ýmsan hátt nokkurn mun á Fiskifélagi Íslands og Farmanna- og fiskimannasambandi Íslands. Kemur það t. d. fram í því, að hann gerir í frv. ráð fyrir, að einn maður skuli tilnefndur í stjórn þessa skóla, ef stofnaður verði, frá Farmanna- og fiskimannasambandinu, sem þó hefur ekki haft önnur afskipti af málinu en á pappírnum, en enginn frá Fiskifélaginu, sem þó hefur haft þau raunverulegu afskipti af málinu, sem lýst hefur verið. Munurinn á okkar afstöðu, sjútvn. annars vegar og hv. flm. hins vegar, er sá, að við vildum fyrst og fremst leita til þess aðilans, sem haft hefur málið raunverulega með höndum og þekkir það þess vegna bezt, en ekki leita til annarra aðila, þótt einhverjar samþykktir kunni að hafa um það gert. Það var líka í þessu sambandi, sem mér fannst eins og hv. flm. léti liggja að því í sinni ræðu, þegar málið var hér til umr. síðast, að námskeið Fiskifélagsins hefðu nú kannske ekki verið eins góð og æskilegt hefði verið. En ef það hefur verið misskilningur hjá mér, þá skal ég ekki fara um það fleiri orðum, því að það má náttúrlega vel vera, að námskeið Fiskifélagsins hefðu getað verið betri, en það hefur þá fyrst og fremst verið vegna þess, að til þess skorti fé að halda þeim í því horfi, sem æskilegt hefði verið, en úr því mætti að sjálfsögðu bæta, og það væri hægara úr því að bæta heldur en að stofna til sérstaks skólahalds, eins og hér er gert ráð fyrir. Um afstöðu skólastjóra stýrimannaskólans get ég verið stuttorður. Það er rétt, eins og ég hef alltaf sagt í þeim ræðum, sem ég hef haldið um málið, að skólastjórinn virðist vera þeirrar skoðunar, að skólann bæri að stofna, en það eru nánast öll atriði frumvarpsins, sem skólann snerta, sem hann gerir till. um breytingu á, bæði um kennarahald og námsefni. En það er óþarfi að fara lengra út í það. Ég er hins vegar sammála flm. um, að aðalatriðið í þessu máli er það, hvernig bezt verði kennt, og ég hef ekki heyrt borin fram af honum né annars staðar nein rök fyrir því, að því takmarki ætti að vera náð betur eða auðveldar með skólastofnun heldur en eftir þeim leiðum, sem sjútvn. leggur til að farnar verði, þ. e., að kennslan verði tekin upp í gagnfræðaskólum annars vegar og með námskeiðum hins vegar. En hins vegar er það augljóst, að það fyrirkomulag verður miklu kostnaðarminna en það, sem hv. flm. gerir ráð fyrir.



Herra forseti. Ég tel óþarft að fjölyrða um frv. það, sem ég flyt hér á þskj. 367. Málið er ljóst og þarf naumast skýringa við. Þar er að því stefnt að lögfesta 17. júní sem þjóðhátíðardag okkar Íslendinga, og er það í raun og veru aðeins staðfesting á því, sem þegar er orðið í framkvæmd. Þó að skiptar kunni að vera skoðanir um fjölda frídaga, hygg ég, að flestir séu sammála um það, að þjóðinni allri beri að halda hátíðlegan einn dag á ári, þar sem minnzt er á viðeigandi hátt íslenzkrar menningar- og frelsisbaráttu. Til þess hefur verið valinn fæðingardagur Jóns Sigurðssonar og stofndagur íslenzka lýðveldisins, 17. júní. Þó að 17. júní sé nú, góðu heilli, vil ég segja, orðinn ótvíræður þjóðhátíðardagur okkar, hefur hann ekki verið gerður að lögboðnum frídegi. Munu fleiri en ég telja, að það sé næsta óviðfelldið. Hv. alþm. munu minnast þess, að nokkrum dögum fyrir 17. júní kemur ár hvert í blöðum og útvarpi orðsending frá forsrn., sem hljóðar jafnan eitthvað á þessa leið: Ríkisstj. mælist til þess, að 17. júní verði almennur frídagur um land allt. - Þessum tilmælum hefur víðast hvar, að því er ég bezt veit, verið vel tekið og dagurinn almennt hátíðlegur haldinn. En þó að svo sé, er þessi háttur ekki alls kostar viðkunnanlegur, og virðist mér sjálfsagt að gera 17. júní að löghelgum þjóðhátíðardegi, eins og lagt er til í þessu frv. Á stöku stað hefur einnig á því borið, að sérstök félagssamtök eða hópar manna hafa reynt að setja sinn svip á daginn í ríkari mæli en eðlilegt er. Þessi dagur á að sjálfsögðu að vera hátíðisdagur allra Íslendinga jafnt, hafinn yfir allar erjur og kryt, skoðanamun og stéttaskiptingu. Eðlilegt virðist því að fela með löggjöf bæjar- og sveitarstjórnum að hafa forustu um hátíðahöld þennan dag, svo og að gæta þess, að einstaklingar eða ákveðnir hópar manna reyni ekki að misnota þjóðhátíðardaginn eða setja á hann óviðfelldinn svip. Ég legg til, að málinu verði að lokinni þessari umr. vísað til 2. umr. og allshn.



Herra forseti. Á þskj. 368 flyt ég frv. að tveimur brtt. viðjarðræktarlögin. Með frv. þessu fylgir nokkur grg., og vænti ég, að hv. þm. hafi kynnt sér hana og sé því ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um þetta frv. Ég vil þó ekki láta hjá líða að bæta nokkru við það, sem í grg. segir. Undir fyrri liðnum er breytingin í því fólgin, að þar er lagt til, að jarðabótastyrkur sé greiddur til endurræktunar túna. Nú er það svo, að styrkur til þessara framkvæmda er ekki greiddur almennt, en hins vegar munu vera þess dæmi, að styrkur hafi þó verið greiddur til einstakra manna út á slíka endurræktun, og við það hefur skapazt nokkurt misræmi á milli manna. Slíkt er eins og nú er ástatt háð þeim trúnaðarmönnum, sem mæla jarðabætur hverju sinni. Mér segja fróðir menn um landbúnað, að nýrækt og sú forrækt, sem nú hefur verið undirbúin í sveitum landsins, sé víða orðin það mikil, að nægilegt megi teljast, a. m. k. eins og háttað er um bústofn okkar nú og mun verða næstu árin. Hins vegar skortir mikið á, að nægilega vel hafi verið frá ræktuninni gengið, og má því telja, að það land, sem nú er í ræktun, gæti með betri ræktun og gróðursetningu skjólbelta gefið mun meiri uppskeru en nú er og þannig framfleytt stærri bústofni. Í því sambandi er rétt að hafa í huga, að þegar tún voru ræktuð fyrir nokkuð mörgum árum, þá voru ekki til þau áhöld og sú tækni, sem nú er, og þess vegna var af þeim sökum ekki unnt að gera þau tún þannig úr garði, sem nú er hægt. Er þá fyrst og fremst að gæta þess, að þau tæki, sem nú eru til að færa til í túnum, eru mun betri en áður var, en gömlu túnin eru víða að ganga úr sér og falla í órækt, vegna þess að það vantar á þau halla og myndast í þeim kal. Það hlýtur öllum að vera ljóst, að það væri mjög óhagstætt frá þjóðhagslegu sjónarmiði, ef það skyldi verða ofan á í ræktunarmálum landsins, að gömlu túnin, sem þannig voru úr garði gerð í upphafi eins og ég hef lýst, yrðu látin falla í órækt, eingöngu vegna þess að styrkjapólitík í landbúnaðinum væri þannig háttað, að hún freistaði manna fremur til að ráðast í nýrækt og láta gömlu túnin ganga úr sér og falla í órækt, þar sem svo hagaði til, að í þau væri komið kal og þau skiluðu ekki þeirri uppskeru, sem æskileg eða arðvænleg þætti. Það hlýtur líka öllum að vera ljóst, að það yrði mun ódýrara fyrir hið opinbera að veita styrk til endurræktunar gömlu túnanna heldur en til nýræktarinnar, vegna þess að í nýræktinni er veittur styrkur bæði út á framræslu, grjótnám og girðingar, fyrir utan slétturnar sjálfar, en í gömlu túnunum yrði nær eingöngu um að ræða styrk út á endurræktunina, þ. e. a. s., styrkur til skurða og girðinga og grjótnáms hyrfi að mjög verulegu leyti. Það má því ekki skoða það svo, að hér sé fyrst og fremst um að ræða að auka styrk til ræktunar eða veita nýja styrki, heldur mundi reyndin miklu fremur verða sú, að heildarstyrkveitingar gætu jafnvel orðið minni með þessu móti til landbúnaðar heldur en ef nýræktin er þanin út, en gömlu túnin látin ganga úr sér. Þá þykir mér líka rétt að taka það fram, þó að óþarft ætti að vera, að það þarf enginn að ætla, að bændur mundu fara að brjóta upp gömlu túnin eingöngu vegna þess, að styrkur væri veittur til endurræktunar þeirra, því að hann yrði að sjálfsögðu svo lítill, að það borgaði sig aldrei að brjóta upp tún í góðri rækt, heldur þá og því aðeins, að það væri fallið í órækt eða farið að gefa mjög lítinn arð. Um síðari lið till., sem er nýr liður, þ. e. a. s. að veita styrk út á skjólbelti í ræktunarlöndum, get ég verið miklu fáorðari. Til skýringar þeim lið er flest það sagt í grg., sem segja þarf. Ég vil aðeins geta þess, að skjólbelti eru fyrir utan það, sem sagt er í grg. um gildi þeirra fyrir aukningu uppskerunnar, m. a. nauðsynlegur undanfari þess, að hægt sé að hefja gróðursetningu nytjaskógar í verulegum mæli, vegna þess að nytjaskógurinn þarf skjól eins og annar gróður fyrst og fremst, og skjólbeltin kæmu honum því einnig að verulegum notum. En eftir að nytjaskógi er plantað í skjóli skjólbeltanna, þá eru skjólbeltin fyrst orðin fullkomin í sjálfu sér, vegna þess að barrskógurinn er hið bezta og öruggasta skjólbelti, sem um er að ræða. Ég vil geta þess hér, að um þessi mál hef ég rætt og aflað mér upplýsinga hjá nokkrum bændum og mönnum, sem hafa til að bera sérfræðilega þekkingu á landbúnaði, og hafa þær umræður mínar við þá menn leitt til þess, að ég hef flutt þetta frv. hér Vona ég, að þingmenn taki þessum málum með skilningi og vinsemd og þetta frv. nái fram að ganga nú á þessu þingi. Ég vil svo mælast til, að að lokinni þessari umr. verði málinu vísað til 2. umr. og landbn.



Herra forseti. Mér skildist á hv. 8. landsk., sem hafði framsögu fyrir þessu máli, að það væri yfirleitt verr búið að bændum við að rækta gömlu túnin heldur en að taka fyrir nýrækt. Slíkt hygg ég að sé alger misskilningur, vegna þess að það hafa verið ákvæði í jarðræktarlögunum nú um tólf ára skeið, sem gera mönnum það miklu auðveldara fjárhagsins vegna að leggja í endurræktun gömlu túnanna heldur en í nýrækt, vegna þess að styrkurinn til endurræktunar á gömlum túnum er um helmingi hærri en til nýræktar, og sér þá hver heilvita maður, hvort ekki er auðveldara fyrir bóndann að endurrækta sitt gamla tún heldur en að ráðast í nýrækt, sem kostar margfalt meira undir flestöllum kringumstæðum. Það var á árunum 1942, sem var fyrst hafizt handa um að veita styrk - þá til tíu ára - til að rækta gömlu túnin. Þessi ákvæði gilda enn í dag. Það má margt um þessi mál ræða, en ég ætla ekki að fara út í neinar víðtækar umr. um þau nú að þessu sinni.



Herra forseti. Ég verð að játa, að það kom mér nokkuð á óvart, að hv. þm. Dal. og form. hv. landbn. skyldi halda því hér fram, að styrkur til endurræktunar gamalla túna væri nú helmingi hærri en til nýræktar. Það eru ekki nema tveir dagar síðan ég spurði hv. 1. þm. N-M., núverandi búnaðarmálastjóra, um þessi mál, og fullyrti hann einmitt við mig það, sem ég hafði heyrt marga fullyrða áður, að styrkur til endurræktunar gamalla túna í þeim skilningi, sem lagt er til í frv. mínu, sé alls ekki greiddur. Hins vegar mun hv. þm. Dal. sennilega eiga við það, að nú er greiddur styrkur út á ræktun túnþýfis, en túnþýfi er í sjálfu sér allt annað en það, sem ég á við í þessu frv. með endurræktun gamalla túna, þ. e. a. s. túna, sem eru komin í órækt vegna kals eða þá vegna þess, að þau eru búin að vera svo lengi - við skulum segja 50–80 ár - í ræktun og þurfa nauðsynlega endurræktunar við, til þess að þau geti gefið nokkurn arð. En þegar ég sá, hvernig hv. þm. Dal., sem er bóndi sjálfur, tók á þessu máli, þá fór ég að velta því fyrir mér, hvort það væri ekki vænlegra málinu til framdráttar og til þess að því yrði tekið með meiri skilningi að vísa því jafnvel heldur til hv. fjhn. en til hv. landbn. Þó mun ég ekki að svo komnu máli breyta fyrri till. minni í því efni.



Herra forseti. Ég sný ekki til baka með það, að þau ákvæði eru enn þá í gildi og voru framlengd nú fyrir tveimur árum, að það skuli greiða 400–500 kr. í grunnstyrk á hektara til ræktunar gömlum túnum, bæði túnþýfis og gamalla túnasléttna, sem ekki voru lengur neinar sléttur, heldur orðnar að túnþýfi, þótt þær hefðu verið sléttaðar fyrir mörgum áratugum. Ég geri ráð fyrir, að þeir bændur, sem hafa góð tún í fullri rækt og þau véltæk, fari ekki að leggja í neinn tilkostnað við þau, þar sem vafalaust er alls staðar þannig háttað, að það vantar meira ræktað land, svo að ég álít, að ég hafi algerlega farið með rétt mál, og hygg, að till. hv. 8. landsk. sé að því leyti til óþörf.