Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá Grétari Mar Jónssyni, 10. þm. Suðurk., um að hann geti ekki sótt þingfundi á næstunni sökum veikinda. Þá hefur einnig borist bréf um forföll frá Óskari Þór Karlssyni, varamanni Frjálslynda flokksins í kjördæminu. Að ósk forseta hefur landskjörstjórn komið saman og gefið út kjörbréf handa Hönnu Birnu Jóhannsdóttur sem er 2. varamaður á lista Frjálslynda flokksins í Suðurkjördæmi. Jafnframt hélt kjörbréfanefnd fund í hádeginu í dag til að fjalla um kjörbréfið.

Hæstv. forseti. Kjörbréfanefnd kom saman í dag og fór yfir kjörbréf Hönnu Birnu Jóhannsdóttur, 2. varaþingmanns Frjálslynda flokksins í Suðurkjördæmi, sem landskjörstjórn gaf út 31. janúar sl. Kjörbréfanefnd leggur einróma til að kjörbréf Hönnu Birnu Jóhannsdóttur verði samþykkt.



Kjörbréfanefnd mælir einróma með samþykkt kjörbréfsins og telst það samþykkt án atkvæðagreiðslu ef enginn hreyfir andmælum. Hanna Birna Jóhannsdóttir hefur ekki tekið sæti á Alþingi og ber því að undirskrifa drengskaparheit að stjórnarskránni.

Hanna Birna Jóhannsdóttir hefur undirskrifað drengskaparheit að stjórnarskránni og er boðin velkomin til setu á Alþingi.

Herra forseti. Mér leikur hugur á að beina máli mínu til forsætisráðherra og spyrja hann um stefnu ríkisstjórnarinnar í Evrópumálum og þó einkum og sér í lagi í gjaldmiðilsmálum. Ég held að ástæða sé til að gefa hæstv. forsætisráðherra færi á að reyna að skýra aðeins betur út fyrir þingheimi og þjóð hver stefna ríkisstjórnarinnar í þessum efnum er eiginlega ef hún er þá einhver til, ef stefnan á ekki bara að ráðast af því hver talar hverju sinni. Í umræðum um Evrópusamrunamál á fimmtudaginn var talaði hæstv. utanríkisráðherra um krónuna sem viðskiptahindrun sem yrði óþolandi til framtíðar. Hæstv. viðskiptaráðherra notar hvert tækifæri til að tala krónuna niður eins og alkunnugt er og nú bætist varaformaður Sjálfstæðisflokksins í hópinn í ræðu í Valhöll þar sem gefin er út sú lína að sjálfsagt sé að greiða fyrir því að fyrirtæki geti skráð og gert upp ársreikninga sína í evrum, þar með talið væntanlega fjármálafyrirtæki, eða hvað, en gegn því hefur Seðlabankinn lagst. Reyndar stendur líka svo á að hæstv. fjármálaráðherra er með til úrskurðar kæru um að ársreikninganefnd sé gert skylt að heimila skráningu fjármálafyrirtækis í evrum. Eftir formanni utanríkismálanefndar, hv. þm. Bjarna Benediktssyni, er haft í Fréttablaðinu um helgina að Samfylkingin skapi óvissu í Brussel með tali sínu, herra forseti. Ég gæti lengt þennan lista sem allur er til marks um að stjórnarliðar tala út og suður í þessum málum og það er engin festa í því hvað er fyrirhugað á næstu mánuðum, missirum og árum með gjaldmiðilinn og stefnuna í þessum málaflokki. Það er meira að segja svo komið að ágreiningurinn virðist ekki bara vera milli stjórnarflokkanna, heldur að einhverju leyti innan þeirra sjálfra, þ.e. að formaður og varaformaður 

Herra forseti. Ég get fullvissað þingmanninn um að formaður og varaformaður Sjálfstæðisflokksins ganga fullkomlega í takt í þessu máli eins og flokkurinn allur. Það sem hv. þingmaður  Það sem liggur fyrir um fjármálafyrirtækin er að ársreikningaskráin kvað upp ákveðinn úrskurð um að viðkomandi fyrirtæki gætu gert upp ársreikninga sína í erlendri mynt að uppfylltum ákveðnum skilyrðum. Það er núna verkefni fjármálaráðherrans að úrskurða um þá kæru sem til hans var beint út af þessu máli. Það er óeðlilegt að ég segi honum fyrir verkum úr ræðustól Alþingis um það hvernig hann eigi að úrskurða um þetta mál. Að öðru leyti eru vangaveltur þingmannsins um gjaldmiðilinn ekki á réttum stað. Það stendur ekki til að gera neinar breytingar á gjaldmiðlum á Íslandi á næstunni.

Herra forseti. Sé það ekki við hæfi að hæstv. forsætisráðherra tjái sig um það viðfangsefni sem hæstv. fjármálaráðherra hefur með höndum, að kveða upp úrskurðinn, er þá við hæfi að varaformaður Sjálfstæðisflokksins og hæstv. menntamálaráðherra geri það í Valhöll? Var kannski verið að senda fjármálaráðherra svolitla leiðsögn í gegnum ræðustólinn í Valhöll? Ég nefndi sérstaklega fjármálafyrirtæki vegna þess að mér er vel ljóst hvernig þetta stendur með almenn fyrirtæki í atvinnulífinu, en hitt er og hefur alltaf verið miklu meira álitamál, hvort þessi heimild ætti að taka til fjármálafyrirtækja. Seðlabankinn ræður núna frá því og færir fram þau rök að það muni draga enn bitið úr peningamálastefnunni ef stórum fjármálafyrirtækjum verði leyft að hverfa yfir í evru. Að öðru leyti vonast ég til þess að hæstv. forsætisráðherra geti veitt aðeins fyllri svör um það hvernig til standi á næstunni að haga málflutningi ríkisstjórnarinnar í þessum efnum. Verður það áfram þannig að hver tali með sínu nefi út og suður þannig að ábyrgðaraðilar eins og formaður utanríkismálanefndar þurfi að hafa áhyggjur af því að  
            

Herra forseti. Varðandi þetta tiltekna mál sem hv. þingmaður vitnar til er það í ferli lögum samkvæmt. Það liggur fyrir að Seðlabankinn hefur aðra skoðun á því en ársreikningaskráin.  Varðandi síðan stóra málið, framtíðargjaldmiðil á Íslandi o.s.frv., er það ekki eitthvað sem við komumst að niðurstöðu um í örstuttum skoðanaskiptum á Alþingi. Ég segi aftur það sem ég sagði áðan: Það eru engar breytingar í vændum í því efni og jafnvel þó að menn vildu hugsa sér einhverjar breytingar í því efni tekur mörg ár að ná slíku fram ef einhverjir hafa áhuga á því. Þetta veit þingmaðurinn jafn vel og ég. 
            

Hæstv. forseti. Það verður framhald á því sem þegar hefur verið rætt hér því að ég ætla að spyrja um nákvæmlega það sama. Það eru engin smátíðindi þegar tvær valdamestu konur á Íslandi hafa tjáð sig í þessu máli, annars vegar hæstv. utanríkisráðherra, formaður Samfylkingarinnar, annars stjórnarflokksins, og hins vegar hæstv. menntamálaráðherra, staðgengill forsætisráðherra og varaformaður Sjálfstæðisflokksins. Þær hafa báðar tjáð sig mjög ákveðið í þessu máli. Hæstv. forsætisráðherra verður að gjöra svo vel og tala miklu skýrar. Þjóðin veit ekkert hvað snýr upp og hvað snýr niður í þessu stóra hagsmunamáli hennar, stærsta máli sem við erum að fjalla um í dag. Það skýrasta sem hefur þó komið frá hæstv. forsætisráðherra í þessu máli er það sem hann sagði í einhverjum áramótaþætti, að ef við ættum að breyta eitthvað í okkar málum hvað varðar gjaldmiðilinn væri dollarinn líklega hentugastur til að taka upp ef við tækjum einhliða upp annan gjaldmiðil. Þetta hefur hann aldrei útskýrt. Kannski getur hann gert það núna. Þetta finnst mér algjörlega út í hött og sýna bara að hann er að reyna að dreifa umræðunni og vill ekki taka á málinu. Þó sagði hæstv. forsætisráðherra ekki alls fyrir löngu - ég tók sérstaklega eftir að hann orðaði það þannig - að það væri hlutverk ráðherra og ríkisstjórnar að mjaka málum til réttrar áttar. Nú er spurningin hvort hann ætlar að mjaka þessu máli eitthvað til réttrar áttar eða hvort hann ætlar að halda áfram að berja höfðinu við steininn og láta sem ekkert sé að gerast í efnahagslífi okkar sem þurfi að taka á - og það af myndarskap.

Herra forseti. Ég hef ekki sagt að ef við ættum að taka upp annan gjaldmiðil ætti það að vera dollar. Ég hef bara bent á að menn yrðu að skoða það í hvaða gjaldmiðlum Íslendingar eiga helst viðskipti áður en þeir hefja einhverjar vangaveltur af þessu tagi í alvöru. Ég hef bent á að mjög stórir hlutar í utanríkisviðskiptum Íslendinga væru í dollurum. Það þarf ekkert að segja fyrrverandi iðnaðar- og viðskiptaráðherra, sem beitti sér fyrir - og stærir sig eðlilega af því - stóraukningu á álframleiðslu á Íslandi, að ál á alþjóðlegum mörkuðum er allt selt í dollurum. Þess vegna er hlutdeild dollaraviðskipta í útflutningi Íslendinga að aukast núna með stórauknum útflutningi áls, en ekki minnka. Menn verða að gjöra svo vel og horfast í augu við það hvernig þessir hlutir liggja. Þó að menn hafi ákveðna tilhneigingu til að vilja vingast við Evrópusambandið verður að horfa á heildarmyndina í málinu. Það er það sem ég hef leyft mér að benda á.

Hæstv. forseti. Ég tel þetta mjög skrýtið svar frá hæstv. forsætisráðherra. Hvað selja mörg fyrirtæki ál? Þau eru ekki mörg. Þetta svar byggist á andúð Sjálfstæðisflokksins og hæstv. forsætisráðherra á Evrópusambandinu, á evrunni og öllu því sem Evrópu tengist. Það er ekkert annað en það. Hann felur sig á bak við dollarann þegar flestallir sem láta sig þessi mál varða tala um að evran væri hentugasti gjaldmiðillinn ef við færum í að horfa á þessi mál í alvöru með hagsmuni þjóðarinnar í huga.

… ekki dollara?

Ég verð nú fyrir truflunum í sal, hæstv. forseti, sem … 

Forseti biður hv. þingmenn um að gefa hljóð þannig að hæstv. forsætisráðherra geti tekið til máls.

Herra forseti. Það er alveg af og frá að ég hafi sérstaka andúð á Evrópusambandinu, Evrópu eða Evrópugjaldmiðlinum. Þvert á móti hef ég mikla samúð með þessu öllu saman. 
            

Virðulegi forseti. Uppbygging fjarskipta á landsbyggðinni er eitt af því sem margir sem þar búa bíða eftir með mikilli óþreyju, sérstaklega útbreiðslu GSM-símanna og háhraðatengingarinnar. Strandasýsla er eitt af þeim svæðum þar sem útbreiðslan er stopul, svo að ekki sé meira sagt. Nú bregður svo við að Vodafone hefur sett upp sendi við Skagaströnd sem nær mjög langt, bæði út á miðin og í byggðirnar við Húnaflóa, þannig að nú er mjög víða samband þar sem ekki var áður - en aðeins hjá þeim sem skipta við Vodafone því að notendur Símans geta ekki nýtt sér þessar framfarir. Þess vegna vildi ég gjarnan spyrja hæstv. samgönguráðherra hvort hann viti til þess að Síminn sé að ganga frá reikisamningum við Vodafone þannig að notendur Símans geti nýtt sér þessar framfarir og það áform Vodafone að reisa 50 nýja senda um land allt til viðbótar þessum eina. Í öðru lagi er ástæða til að inna hæstv. ráðherra eftir því hvað líði útbreiðslu GSM-sambands á vegum Fjarskiptasjóðs sem honum var falið að vinna að ásamt útbreiðslu á háhraðanetinu. Margir eru orðnir býsna óþreyjufullir eftir því að eitthvað gangi í þeim efnum. Auðvitað hafa náðst fram ágætir áfangar en verkinu miðar ákaflega seint að mati margra sem bíða eftir þessum þörfu framförum, virðulegur forseti.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður gat hér um það sem mátti lesa um í Fréttablaðinu í morgun og svo á vefnum strandir.is, um ákaflega ánægjulegan áfanga sem þar náðist í síðustu eða þarsíðustu viku og var talað um á strandir.is sem byltingu í útbreiðslu GSM-sambands á Ströndum og siglingaleiðum á Húnaflóa vegna uppsetningar á sendi á fjalli sem mig minnir að heiti Steinnýjarstaðafjall og er einhvers staðar norðan við Skagaströnd. Ég verð að játa að ég þekki ekki nákvæmlega hvar það er. Hann gat enn fremur um það sem líka mátti lesa um, að þegar þessi þjónusta verður komin upp standi hún aðeins viðskiptavinum Vodafone til boða og spyr hvað því líði að Síminn taki upp samband hvað það varðar. Maður vonar að Síminn geri samning við Vodafone um viðskiptin á þessa sendi alveg eins og Vodafone hefur gert samninga inn á senda sem Síminn setti upp í svokölluðu GSM-útboði 1 þannig að þeir standi þá öllum landsmönnum til nota, þessir sendar sem búið er að setja upp í þessari háhraða- og GSM-byltingu sem á sér stað á landinu fyrir tilstilli Fjarskiptasjóðs. Vonandi gengur þetta eftir sem allra fyrst. Hins vegar spyr hv. þingmaður eftir háhraðatengingunum. Því er til að svara að eins og mönnum er kunnugt átti því að vera lokið um síðustu áramót. Það hefur hins vegar ekki gengið eftir af ýmsum ástæðum, m.a. þeirri að fyrirtæki á markaði ætluðu sér að taka stóran hluta lánsins á markaðslegum forsendum en loksins er komið fram að svo er ekki. Nú er unnið að útboði á háhraðatengingum sem verður vonandi sent út á allra næstu dögum, í samræmi við stefnu ríkisstjórnar sem þá getur náð til allt að 1.500 bæja 

Virðulegur forseti. Ég þakka hæstv. ráðherra fyrir svörin og hvet hann til að ýta enn frekar eftir því að þessi mál gangi fram af meiri hraða en verið hefur. Það er full ástæða til að svo verði. Mig langar að spyrja hann aftur um útbreiðslu uppbyggingar GSM-sambands á vegum Fjarskiptasjóðs. Það er vissulega gott að símafyrirtækin tvö byggi upp fjarskiptakerfi sitt, en það er eðlilegt að þau reyni að hraða uppbyggingu hvort um sig eða sameiginlega því að fyrir símnotendur er aðalatriðið að fjarskiptakerfið sé byggt upp og að fyrirtækin hafi síðan samninga sín í milli, svokallaða reikisamninga, sem geri notendum kleift að nýta nýju sendana og tala í síma sína um þá óháð því hvor aðilinn hefur komið upp þessu kerfi.

Hæstv. forseti. Fyrst ætla ég að fá að klára það sem ég var að segja um háhraðatengingarnar í fyrra svari mínu. Staðan er einfaldlega þessi: Útboðsgögn eru, eins og ég segi, að verða tilbúin. Þetta getur náð til allt að 1.500 býla á landinu en ekki 200 eins og menn voru að vinna við í nokkuð langan tíma, þetta fari sem sagt út. Ég veit ekki nákvæmlega hvað tilboðsfresturinn verður langur en í stjórnarsáttmálanum stendur, með leyfi forseta: „Tryggja ber að landsmenn hafi allir færi til að nýta sér þá byltingu sem orðin er í gagnaflutningum.“ - Eftir þessu er auðvitað unnið. Tækninni fleygir fram. Þó að við séum frekar óhress með að þetta sé ekki búið hefur samt verið athyglisvert að hlusta á aðila sem hafa mikið vit á þessu og tala stundum jafnvel um að fátt sé svo með öllu illt að ekki boði eitthvað gott. Jafnvel að þetta skuli ekki vera búið getur orðið til að við fáum enn þá betri tilboð í enn þá betri tækni en áður hefur verið talað um í háhraðatengingunum. Til að svara hv. þingmanni 

Herra forseti. Á umræðufundi Stofnunar Sæmundar fróða og Umhverfisstofnunar á fimmtudaginn var kom fram að frá árinu 2004 hafa olíuflutningaskip frá Múrmansk siglt hér sunnan og norðan við landið á leið sinni til Norður-Ameríku. Þar kom fram að á síðasta ári, árinu 2007, hafi 212 skip farið þessa leið, og ríflega fimmtungur, 47 skip, fór norðan eða sunnan við Ísland. Þessi 47 skip fluttu 2,2 millj. tonna af olíu. Það var ljóst á þessum fundi að bæði Umhverfisstofnun og Landhelgisgæslan hafa af þessu nokkrar áhyggjur enda eru siglingar þessar allt annars eðlis, á allt öðrum svæðum og háskalegri siglingaleiðum en þær sem venjulegir vöruflutningar til og frá landinu fara um og þar sem viðbragðsáætlanir hafa verið uppi. Menn óttast auðvitað olíuslys, að missa þessi skip upp í fjöru eða í ís, og þann umhverfisskaða sem af því kann að hljótast. Ég hef spurt hæstv. umhverfisráðherra hvað líði viðbragðsáætlun vegna þessa, en það er ljóst að það þarf einnig nýjan tækjabúnað og viðbrögð hjá Landhelgisgæslunni til að geta brugðist við ef eitthvað ber út af. Því spyr ég nú hæstv. dómsmálaráðherra hvernig Landhelgisgæslan sé í stakk búin til að hafa eftirlit með þessum siglingum og eftir atvikum leiðbeina eða aðstoða þessi skip í neyð. Þá meina ég þessar transit-siglingar sem fara utan venjulegra siglingaleiða til landsins og eru á alþjóðlegum siglingaleiðum.

Virðulegi forseti. Ítarlega hefur verið fylgst með þessu af hálfu Landhelgisgæslunnar og m.a. var haldin hér ráðstefna 2. nóvember árið 2006 með þátttöku manna frá nágrannalöndunum til að fjalla um þetta mál og skipuleggja sameiginlegar aðferðir. Jafnframt hefur verið tekið mið af þessari þróun við hönnun og smíði nýs varðskips sem mun koma hingað til lands árið 2009, jafnframt við smíði og hönnun nýrrar flugvélar sem mun koma hingað til lands árið 2009 fyrir Landhelgisgæsluna. Við allar þessar ákvarðanir hefur verið tekið mið af þessari þróun og líka þeirri staðreynd að það er líklegt að fjöldi þessara skipa muni vaxa á komandi árum og þau verða stærri. Hv. þingmaður minntist ekki hér á skemmtiferðaskipin sem einnig koma til álita þegar um þessi mál er fjallað. Á síðasta ári er talið að um 55 þús. manns hafi komið með skemmtiferðaskipum hingað til Reykjavíkur. Þessi skip leggja í vaxandi mæli leið sína á svæðið við Grænland og líka hér norður af Íslandi til Jan Mayen og Svalbarða. Þetta eru allt atriði sem hafa verður í huga þegar lagt er á ráðin um framtíðarstarfsemi Landhelgisgæslunnar og ég tel að það hafi verið gert með þeim áætlunum sem við erum að framkvæma með nýju skipi og nýrri flugvél. Auðvitað má síðan huga að því hvort betur megi gera, hvort fjölga eigi skipunum. Einnig minni ég á að áform eru uppi um að á árunum 2011–2014 komi hingað þrjár nýjar stórar björgunarþyrlur. Þar er einnig tekið mið af þessari þróun.

Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmálaráðherra fyrir þessi svör. Ég verð að viðurkenna að mér þykir hann hugsa nokkuð langt fram í framtíðina. Árið 2009, eftir tvö ár, munu koma bæði nýtt skip og ný flugvél, og nýjar þyrlur 2014. Þá munu hins vegar þessar siglingar olíuflutningaskipa væntanlega hafa tífaldast og þessi umferð vera 400 skip á ári. Ég hlýt að hvetja hæstv. ráðherra til dáða í þessum efnum. Það er ljóst að hægt er að grípa til margháttaðra aðgerða, m.a. með því að setja upp ratsjár og auka eftirlit og stýringu á þessum siglingum, en það þarf líka að huga að því í tíma hvað verður ef menn ætla sér að halda þeim áformum fram sem heyrst hafa um að setja ofan á allt saman olíuhreinsistöð á þetta sama siglingasvæði norðan við landið. 
            

Virðulegi forseti. Ég tel að sá búnaður sem nú er fyrir hendi í landinu dugi. Hann hefur dugað okkur vel og hann mun duga áfram, en það þarf að gera betur og áformin ganga út á það. Þær áætlanir hafa verið samþykktar af mér, og fjárveitingar hafa líka verið samþykktar á þinginu til að ráðast í þetta. Nýjar þyrlur eru ekki hristar fram úr erminni og skip ekki heldur. Það tekur að sjálfsögðu sinn tíma að byggja þessi tæki og búa þau út með þeim hætti sem þarf. Að þessu öllu er unnið. Það er algjörlega ástæðulaust af hálfu hv. þingmanns að láta eins og að íslensk stjórnvöld séu ekki með hugann við þessi viðfangsefni. Það hefur verið gert. Stofnað hefur verið til alþjóðlegs samstarfs og síðan er spurningin hvort setja eigi hér reglur um siglingar skipanna sem eru ekki endilega á verksviði mínu. Landhelgisgæslan hefur komið með ábendingar, m.a. varðandi siglingar á milli Íslands og Grænlands og einnig fjarri ströndum okkar ef svo ber undir.

Virðulegur forseti. Í skýrslu hæstv. utanríkisráðherra sem var til umræðu í síðustu viku kemur fram að það eru yfirgnæfandi líkur á því að viðskipti með losunarheimildir gróðurhúsalofttegunda komi til framkvæmda hér á landi og falli undir EES-samninginn. Það kemur fram í skýrslunni að á Íslandi eru yfir 80 stórar flugvélar á skrá og það hafi verið einhver vilji innan ESB til að taka tillit til jaðarsvæða. Það kemur einnig fram að Ísland vill að sérstaða okkar sé viðurkennd í þessu nýja kerfi gagnvart fluginu sem er væntanlega á leiðinni sem er m.a. vegna þess að við búum langt frá öðrum löndum og eigum ekki auðvelt um vik að fara akandi til annarra landa eða í lestum eða með skipum þannig að við notum mikið flug. Hæstv. umhverfisráðherra hefur barist gegn því að við fengjum viðurkennda sérstöðu Íslands hvað varðar endurnýjanlega orku á vettvangi Kyoto-bókunarinnar og alltaf talað það niður. Hún vill ekki að sú sérstaða verði viðurkennd áfram eða íslenska ákvæðið þegar við semjum aftur, líklega árið 2009 í Kaupmannahöfn. Nú spyr ég: Hvernig færir hæstv. umhverfisráðherra rök fyrir því að Ísland eigi núna að fá sérstöðu sína viðurkennda gagnvart fluginu en ekki endurnýjanlegri orku? Eins og við vitum er endurnýjanlega orkan umhverfisvæn. Við erum að spara andrúmsloftinu gróðurhúsalofttegundir. Það gerum við alls ekki með fluginu. Við erum ekki með eitthvert annað eldsneyti á okkar flugvélum en önnur ríki. Hvernig getur hæstv. umhverfisráðherra rökstutt það að vilja viðurkenna sérstöðu okkar á einum vettvangi en ekki öðrum? Ég skil hins vegar mjög vel að hæstv. ráðherra reyni að koma mönnum í Evrópusambandinu í skilning um þessa sérstöðu. Hún er fyrir hendi og finnst mér mjög eðlilegt að vinna að því, en hvernig dettur hæstv. ráðherra þá í hug að tala niður íslenska ákvæðið 

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina. Því er til að svara að hér er um allsendis eðlisólíka hluti að ræða. Hið svokallaða íslenska ákvæði, ákvörðun 14/CP.7 í Kyoto-bókuninni, varðar eina tegund atvinnustarfsemi, stóriðju sem losar mikið og nýtir endurnýjanlega orku. Almennt farþegaflug til og frá Íslandi helgast að sjálfsögðu af því að við erum eyja í Norður-Atlantshafi. Hingað kemur fólk og héðan fer fólk ekki öðruvísi en í flugvélum nema það eigi aftur að taka upp siglingar á milli Íslands og Kaupmannahafnar, almennar farþegasiglingar eða annað slíkt. Ég hef ekki orðið vör við að slíkt sé í pípunum. Þetta snýst um hið almenna, um það að íslenskir borgarar eiga ekki annan kost en þann að fara í flugvél héðan og koma hingað í flugvél. Þess vegna viljum við að innan EES-samstarfsins sé tekið tillit til þess hvernig þetta varðar grundvallarhagsmuni Íslendinga. Það er ekki annað sem beðið er um. Það er verið að biðja um eðlilegt tillit til grundvallarhagsmuna Íslendinga sem ferðast ekki til eða frá landinu nema í flugvélum.

Virðulegur forseti. Þessi málflutningur stenst ekki. Hæstv. ráðherra er í algjörri mótsögn við sjálfa sig, segir að hér sé um eina tegund starfsemi að ræða þegar hún vitnar til íslenska ákvæðisins. Þar er verið að tala um iðnaðarframleiðslu. En hvað er flugstarfsemi? Er það ekki ein tegund af starfsemi? Þetta er alveg sambærilegt, virðulegur forseti. Hæstv. ráðherra getur ekki ætlast til þess að aðilar taki tillit til okkar á sviði sem er ekki umhverfisvænt, þ.e. í fluginu - við notum þar sömu orkugjafa og aðrar þjóðir - en ætla svo ekki að vinna að því að fá sérstöðu okkar viðurkennda gagnvart endurnýjanlegri orku sem er umhverfisvæn. Virðulegur forseti. Ég tel alveg einsýnt að við eigum að halda í íslenska ákvæðið. Við eigum líka að fá viðurkennda sérstöðuna gagnvart flugi, en hæstv. ráðherra verður að vera samkvæm sjálfri sér. Annað er ekki boðlegt.

Hæstv. forseti. Það er einfaldlega ekki hægt að leggja að jöfnu tilteknar ákvarðanir fyrir stóriðju sem notar mikið af endurnýjanlegum orkugjöfum og almennt farþegaflug til og frá landinu. Þetta eru ósköp einfaldlega ekki sambærilegir hlutir. Það er ekki staðinn vörður um sambærilega hagsmuni, þetta er gjörólíkt í eðli sínu eins og ég sagði í upphafi. Þetta snýst um það að Íslendingar komast ekki til eða frá landinu nema í flugvélum og þess vegna ber með einhverjum hætti að reyna að fá aðlögun að því að taka tillit til þess. Hvort það tekst hins vegar er algjörlega undir hælinn lagt.

Herra forseti. Ég hef leyft mér ásamt tveimur öðrum hv. þingmönnum, Gunnari Svavarssyni og Katrínu Júlíusdóttur, að leggja fram frumvarp til stjórnarskipunarlaga um breytingu á stjórnarskrá lýðveldisins. Um er að ræða 8. gr. stjórnarskrárinnar þar sem fjallað er um forseta lýðveldisins og handhafa forsetavalds. Í greininni er kveðið á um það að þegar sæti forseta lýðveldisins er laust, eins og þar stendur, og hann getur ekki sinnt störfum vegna sjúkleika eða ferðalaga eða af öðrum ástæðum skuli þrír háttsettir embættismenn, þ.e. forsætisráðherra, forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, fara með forsetavald. Gerð er tillaga um það í þessu frumvarpi að niður falli orðin „vegna dvalar eða ferðalaga erlendis“. Að gefnu tilefni skal nú tekið fram að hvorki hæstv. forsætisráðherra né aðrir þurfa að hafa af því áhyggjur að hér sé gerð krafa um að samþykkja þetta frumvarp þegar í stað, enda stendur ekki til að fara fram á þingrof og nýjar kosningar af því tilefni, heldur er þetta frumvarp lagt fram til umræðu og skoðunar og lagt til að að lokinni þessari umræðu verði því vísað til sérstakrar stjórnarskrárnefndar þannig að allir geti væntanlega sofið rólega vegna afgreiðslu þessa máls. Stjórnarskráin sem við búum við er að stofni til með nokkrum breytingum frá 1944 þegar lýðveldið var stofnað. Að mörgu leyti reyndist þessi stjórnarskrá okkur góður vegvísir og traustur grunnur þegar þjóðin fékk sjálfstæði sitt með lýðveldistökunni, og æ síðan. Í henni má finna fjölmörg ákvæði sem staðist hafa tímans tönn, enda er þar byggt í meginatriðum á grundvelli þrískiptingar valdsins sem og lýðræðis og mannréttinda sem allt eru hornsteinar heilbrigðs og trausts þjóðfélags. Í gegnum árin hafa allmargar tilraunir verið gerðar til að hnika til og breyta ýmsum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Það hefur stundum verið gert, einkum að því er varðar kosningar til Alþingis, en í meginatriðum stendur stjórnarskráin í sinni upprunalegu mynd. Bæði Alþingi og þjóðin hafa verið íhaldssöm og varkár þegar breytinga er krafist. Ég get upplýst að ég álít að það sé rétt stefna að fara varlega í róttækar breytingar á stjórnarskránni. Við eigum ekki að hringla með hana, við eigum því aðeins að breyta henni þegar brýn þörf krefur og almannahagsmunir. Svo er ástæða til að breyta stjórnarskránni þegar lýðum er ljóst að ákvæði hennar eru beinlínis orðin úrelt og engan veginn í takt við tímann og þróunina í samfélaginu. Af þessum ástæðum er breytingin lögð til, hún er af því sprottin og til orðin vegna þess ákvæðis sem hér er fjallað um og snertir handhafa forsetavalds. Á fyrri hluta síðustu aldar var varla um símasamband að ræða innan lands, hvað þá til útlanda. Fjarskiptasamband var nánast ekki til, samgöngur sömuleiðis afar stopular og fólk ferðaðist einkum með skipum til og frá landinu. Menn fóru vart úr landi nema til nokkurra vikna eða jafnvel mánaða og dvöldu þá í útlöndum meira og minna sambandslausir við sitt heimaland. Það var því bæði skynsamlegt og nauðsynlegt á þeim tímum að varnagli væri settur í stjórnarskrána að því er varðaði fjarvistir forseta Íslands. Það var kveðið á um að þegar hann dveldi erlendis skyldu handhafar forsetavaldsins, þrír menn, forsætisráðherra, forseti Alþingis og forseti Hæstaréttar, taka við forsetavaldinu. Svo hefur verið síðan og er enn. Við lifum hins vegar á nýrri öld. Við búum við gerólíkt umhverfi, flugsamgöngur sem gera okkur kleift að ferðast til útlanda að morgni og koma jafnvel heim að kvöldi. Við ferðumst oft á hverju ári og sumir svo nemur tugum skipta, forseti Íslands þar á meðal, bæði í opinberar heimsóknir og aðrar. Ferðir hans snerta starf hans að öðru leyti í þágu viðskipta, atburða og athafna sem þýðingarmikið þykir að forsetinn sæki fyrir hönd þjóðarinnar. Núverandi forseti Íslands hefur verið duglegur við að efla útrás, svara kalli fjölmiðla á erlendri grund og koma fram fyrir hönd þjóðarinnar með ýmsum hætti. Forseti Íslands fer einnig í einkaerindum til útlanda og segja má í stuttu máli, eins og forseti Íslands hefur sjálfur lýst, að hann sé ekki lengur eingöngu til heimabrúks. Enga tölu hef ég um það hversu oft forseti Íslands dvelur erlendis en á því hefur verið vakin athygli í íslenskum fjölmiðlum að í hvert sinn sem hann bregður fæti yfir hafið eru kallaðir til þrír háttsettir embættismenn til að gegna forsetavaldinu. Ég tel að sú vinnuregla sé barn síns tíma, sé óþarfi, hún er kostnaðarsöm og hún er raunar einsdæmi. Ég hef ekki haft spurnir af því að annars staðar í heiminum sé gert ráð fyrir að kjörinn forseti afsali sér völdum við það eitt að bregða sér úr landi og þrír einstaklingar taki við á meðan. Það er ekki svo að forsetinn sé með öllu sambandslaus og vanhæfur til ákvarðana þótt hann sé ekki líkamlega á staðnum á Íslandi. Það er sem betur fer komið á ágætt símasamband við útlönd, tölvur, vefir, fjarskipti og hvaðeina sem fólk getur notfært sér þegar það bregður fæti til annarra landa. Í þessu ákvæði stjórnarskrárinnar er ekki gerður greinarmunur á því hvort forsetinn skreppi einn eða tvo daga eða hvort hann sé floginn til lengri dvalar erlendis. Það er heldur ekki gerður neinn greinarmunur á því í erindum hvers hann er á ferðalagi. Stjórnarskráin leggur sem sagt þá ófrávíkjanlegu og gamaldags skyldu á herðar þremur öðrum embættismönnum að þeir taki skilyrðislaust við forsetavaldinu þegar forseti Íslands hverfur af landi brott. Þegar forseti Íslands er kjörinn er hann auðvitað kjörinn. Hvar svo sem hann er staddur hverju sinni er hann áfram forseti. Til dæmis og sér í lagi þegar forseti Íslands er í opinberum erindagjörðum er hann áfram forseti og einmitt boðinn í opinberar heimsóknir af því að hann er forseti, nema hvað? Spurningin verður áleitin: Hvað kallar á þá nauðsyn að kalla til þrjá handhafa forsetavaldsins til að sinna embættisverkum forsetans að honum fjarstöddum? Ég hef heyrt því fleygt að handhafi forsetavalds þurfi að vera til staðar hverju sinni hér heima vegna undirskrifta laga, en ég hefði haldið að hægt væri að leysa það vandamál án þess að skipa þrjá menn í stað eins undir slíkum kringumstæðum. Auk þess getur staðfesting laga væntanlega beðið einn eða tvo daga ef því er að skipta og ég geri ráð fyrir að þetta sé praktískt vandamál sem hægt sé að leysa með einföldum hætti án þess að skipa þrjá menn sem handhafa forsetavaldsins með ærnum kostnaði eins og upplýst hefur verið. Hér ber því allt að sama brunni, herra forseti. Að mínu mati og okkar flutningsmannanna er þetta stjórnarskráratriði útbrunnið og úrelt. Við teljum rétt að afnema það og breyta í samræmi við nútímann. Ég geri ráð fyrir að hér geti orðið umræða um þetta frumvarp og að menn láti skoðanir sínar og sjónarmið koma fram þannig að þetta mál geti verið til áframhaldandi umræðu, bæði á þingi og í þjóðfélaginu. Þessu er varpað fram til hugleiðingar og til athugunar fyrir þær tvær til þess bæru nefndir og ég geri mér þá vonir um að eftir umræðu og meðferð í sérstakri stjórnarskrárnefnd geti kannski fæðst endanlega, áður en þessu kjörtímabili lýkur, tillögur sem ganga í þessa átt.

Forseti. Ég tel þetta frumvarp ákaflega athyglisvert og tímabært af ýmsum ástæðum og kem ekki auga á þær aðstæður í nútímanum sem stæðu á bak við þá skipan sem við höfum hér erft frá fortíðinni. Ég vil hins vegar spyrja hv. flutningsmann að því hvort hann hafi nokkra hugmynd um þann kostnað sem þetta tilstand hefur í för með sér, eins og segir hér í greinargerðinni. Það er þannig, hygg ég, að handhafarnir svokölluðu fá laun á meðan þeir eru handhafar sem bætast ofan á nokkuð ríflega laun sem þeir hafa fyrir, forseti Alþingis, forsætisráðherra og forseti Hæstaréttar. Nú veit ég ekki hvort þeir fá allir forsetalaun eða hvort þeir skipta þeim með sér en forsetalaunin eru hálf önnur milljón á mánuði, ég man ekki nákvæma tölu, og forseti þarf ekki að vera lengi í burtu til þess að það fari að safnast saman. Ég spyr um þetta í sakleysi mínu hvort nokkur leið sé að svara þessari spurningu í umræðunni.

Herra forseti. Ég þakka þingmanninum spurninguna. Ég hef af kurteisisástæðum ekki talið rétt að vera að hnýsast í það hversu mikill kostnaður hefur verið af þessum tilfærslum. Það fer auðvitað eftir því hversu oft forsetinn fer og hversu lengi hann er, væntanlega, vegna þess að ég skil fyrirkomulagið svo að jafnskjótt og hann er farinn úr landi séu þrír embættismenn komnir á laun sem handhafar forsetavalds. Ég hef ekki tiltækar neinar ákveðnar tölur en ég held að það sé rétt munað hjá mér að í þeirri umfjöllun sem átti sér stað í fjölmiðlum á síðasta ári um málið hafi verið talað um kostnað á annan tug milljóna á hverju ári. Kannski mætti beina þessari fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra sem stundum tekur að sér að vera handhafi forsetavaldsins þegar þannig stendur á.

Forseti. Ég vil taka fram að ég tel ferðir forseta Íslands fullkomlega eðlilegar og í samræmi við þá stjórnarhætti og starfshætti forseta sem tilheyra nútímanum. Ég geri því enga athugasemd við þær ferðir og fjarveru hans frá landinu og tek undir með flutningsmanni um að hann sé forseti þó að hann sé utan landsteina og geti gegnt þar nánast öllum þeim störfum, að ég held, sem stjórnarskráin felur honum. Raunar getur líka komið til greina í undantekningartilvikum að hann skrifi undir lög þó að hann sé ekki staddur á Bessastöðum, ég skal ekki um það segja. Ég hygg að vísu að það sé gert í ríkisráði. Ég held að það sé líka rétt hjá flutningsmanni að umræða um kostnaðarþátt málsins sé í einhverjum tilvikum óþægileg eins og stendur hér í greinargerðinni en ég held líka að það sé rétt hjá flutningsmönnunum að þessi útgjöld séu ástæðulaus. Auðvitað væri ástæða til og þægilegt fyrir okkur sem hér sitjum að hæstv. forsætisráðherra, sem er viðstaddur, upplýsti um það sem hann veit um útgjöld af þessum toga, þau laun sem hv. og hæstv. handhafar forsetavalds fá í fjarveru forseta og hafa fengið nú síðustu árin.

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þm. Ellerti B. Schram fyrir að flytja það mál sem hann gerði hér í dag. Ég get tekið undir sumt af því sem hann sagði í framsöguræðu sinni og annað síður. Það er raunar ekki ný umræða að fyrirkomulagið sem hér er varðandi handhöfn forsetavalds og staðgöngu fyrir forseta Íslands er mjög sérstætt og á sér ekki hliðstæðu með beinum hætti svo ég þekki til. Í umræðu um þetta atriði hafa komið upp ýmis sjónarmið og ég hygg að ég fari rétt með að Bjarni Benediktsson, Ólafur Jóhannesson og fleiri sem um stjórnarskrármál hafa fjallað hafa vakið athygli á því að þetta væri sérkennilegt fyrirkomulag og að nokkru leyti nokkuð viðurhlutamikið að kalla þrjá menn til staðgöngu fyrir forseta þegar hann er fjarstaddur. Ég verð hins vegar að segja fyrir mig að þó að það sé vissulega atriði sem engin ástæða er til annars en skoða í umfjöllun um breytingar á stjórnarskrá þá er þetta ekki meðal þeirra atriða sem ég mundi telja meðal þeirra brýnustu. Ég held að það hafi ekki valdið neinum sérstökum vandkvæðum í framkvæmd og raunar verð ég að segja að þó að fyrirkomulagið sé vissulega nokkuð sérstætt þá er það að mínu mati nokkuð snjallt. Þar er undirstrikað hvernig ríkisvaldið er þrískipt í framkvæmdarvald, dómsvald og löggjafarvald og fulltrúar þessara þriggja stoða ríkisvaldsins koma til þegar forsetinn er fjarverandi þannig að mér finnst þetta nokkuð góð lausn frá táknrænu sjónarmiði. Varðandi kostnaðinn er hann ekki teljandi vandamál þó að þarna sé um einhverjar milljónir að ræða. Þetta er því ekki atriði sem ég tel neitt brýnt að breyta og raunar hef ég verið þeirrar skoðunar að það séu ýmis önnur atriði og ákvæði í stjórnarskrá sem varða forsetaembættið sem brýnna væri að taka til endurskoðunar og umræðu. Þá á ég við atriði eins og þau sem hv. þm. Ellert Schram vakti athygli á, atriði í stjórnarskrá sem ekki standast tímans tönn og eru úrelt eða gefa röng skilaboð, ef svo má segja. T.d. má nefna þau fjölmörgu ákvæði stjórnarskrár sem segja skýrum orðum að forseti geri eitthvað eða hafi eitthvert tiltekið vald sem allir vita og skýrt er í framkvæmdinni að forseti hefur ekki vegna þá annarra ákvæða stjórnarskrárinnar sem beinlínis taka það vald frá forseta. Það er því full ástæða að mínu mati til þess að fara yfir I. og II. kafla stjórnarskrárinnar þar sem m.a. er fjallað um forsetaembættið og æðstu handhöfn ríkisvaldsins í landinu og sjálfsagt að taka það atriði inn í þá umræðu sem hv. þm. Ellert B. Schram vekur hér athygli á. Ég vildi undirstrika við þessa umræðu að mér finnst að þar séu hugsanlega önnur atriði sem meira ríður á að skoða. Auðvitað er líka ljóst að í endurskoðunarvinnu við stjórnarskrána sem átti sér stað á síðasta kjörtímabili voru ýmis atriði sem varða forsetaembættið töluvert til umræðu. Það kann að vera misminni hjá mér en ég man ekki sérstaklega eftir því að þetta atriði hafi komið þar inn en mér finnst hins vegar ekkert því til fyrirstöðu að það verði gert á síðari stigum. Boðað hefur verið til þess af hálfu hæstv. forsætisráðherra að frekari vinnu sé að vænta við endurskoðun stjórnarskrárinnar þegar líður á þetta kjörtímabil og þá er ekkert óeðlilegt að þetta tiltekna atriði komi þar inn í. Þá væri um leið nauðsynlegt að huga að því hvernig ákveðnum praktískum spurningum er svarað í sambandi við þetta mál. Ef fallist væri á tillögu hv. þm. Ellerts B. Schrams væri sú staða uppi að enginn gæti undirritað fyrir hönd forseta nema hann sjálfur. Nú er það þannig að á hverju ári þurfa sjálfsagt á annað hundrað lagafrumvörp staðfestingu forseta. Ég hygg að ýmsar ákvarðanir á sviði framkvæmdarvaldsins þurfi einnig undirskrift þó að þeim hafi farið fækkandi í seinni tíð. Í öllum þessum tilvikum er gert ráð fyrir staðfestingu með eiginhandarundirritun forseta eða þá handhafa forsetavalds og það þyrfti með einhverjum hætti að svara þeirri spurningu hvernig haga ætti þessum málum. Það er rétt sem fram kom í máli hv. þm. Ellerts B. Schrams að fjarskiptasambönd hafa batnað og hugsanlega mætti leysa málið með einhverjum rafrænum hætti, rafrænni undirskrift eða undirskrift með faxi eða einhverju slíku. Það þyrfti einhvern veginn að ganga tryggilega frá því að það gerðist. Ég veit ekki hvort mönnum þætti fara vel á því að lög væru staðfest með SMS-sendingu, það verður eiginlega hver að gera upp við sig. Staðreyndin er auðvitað sú, eins og fram hefur komið við þessa umræðu, að forseti Íslands er staddur erlendis stóran hluta ársins. Það er ekki eins og um sé að ræða einhverjar örfáar tilfallandi ferðir á hverju ári heldur er það svo að forseti er í opinberum heimsóknum, vinnuferðum og öðrum erindagjörðum erlendis stóran hluta ársins þannig að þarna er um að ræða praktískt atriði sem þarf að taka tillit til. Ég hef auðvitað ekki, frekar en aðrir þingmenn hér, yfirlit yfir ferðalög forseta en ég hygg að ferðalög forseta geti tekið frá þriðjungi ársins og jafnvel lengri tíma þegar allt er talið saman þannig að auðvitað er um það að ræða að stóran hluta ársins er forseti ekki á staðnum. Þá þarf að finna einhverja aðra leið en undirritun handhafa til þess að leysa þessi mál nema menn komist að þeirri niðurstöðu, sem er auðvitað hugsanleg í sambandi við vinnu við endurskoðun stjórnarskrárinnar, að undirritun forseta sé ekki nauðsynleg. Það er auðvitað alveg hugsanlegt í þessu tilviki að niðurstaða endurskoðunar á stjórnarskránni verði á þá leið að staðfesting forseta á lagafrumvörpum og stjórnvaldsfyrirmælum sem gert er ráð fyrir í dag verði ekki fyrir hendi til framtíðar og þá er auðvitað ekkert vandamál að leysa, þá leysir það sig sjálft. Þetta eru allt þættir sem taka þarf inn í þessa umræðu þegar farið verður yfir málið. Ég geri engar athugasemdir og fagna því að hv. þingmaður komi með þetta tiltekna atriði inn í umræðuna þótt ég ítreki það sem ég hef áður sagt að ég telji önnur mál sem varða handhöfn ríkisvaldsins brýnni í sambandi við endurskoðun stjórnarskrárinnar. Ég sé þó ekkert því til fyrirstöðu að þetta verði tekið með í skoðun á stjórnarskránni og að menn vegi og meti hvort það fyrirkomulag sem við höfum haft sé gott, hvort einhver sérstök vandamál fylgi því og þar af leiðandi hvort ástæða sé til að breyta því.

Virðulegi forseti. Ég vil þakka hv. þingmanni Ellerti B. Schram fyrir að vekja athygli á því sem hér gert í því frumvarpi sem hann leggur fram ásamt öðrum. Ég skil þennan tillöguflutning þannig að eingöngu sé verið að tala um og víkja að spurningunni um það hverjir eiga að gegna eða ekki að gegna störfum handhafa forsetavalds ef um er að ræða stutta dvöl eða dvöl erlendis, þ.e. að hér sé eingöngu verið að víkja til þess að handhafar forsetavalds komi þegar forseti Íslands láti af störfum vegna sjúkleika eða geti ekki gegnt störfum vegna sjúkleika eða af öðrum ástæðum. Í þessari tillögu segir, með leyfi forseta: „Nú verður sæti forseta lýðveldisins laust eða hann getur ekki ...“ Þá ber að skoða það að í 7. gr. stjórnarskrárinnar eins og hún er, er ákvæði þar sem fjallað er um það að ef forseti deyr eða lætur af störfum þá skuli kjósa nýjan forseta sem skuli gegna embætti til 31. júlí eða til loka kjörtímabils þess forseta sem var þá áður eða sem sagt lét þá af störfum af þessum ástæðum. Sú breyting sem gæti orðið ef þetta frumvarp yrði að lögum tæki því þá að mínu viti eingöngu til þess varðandi handhafa forsetavalds ef forsetinn verður veikur eða lætur af störfum til skemmri tíma en ekki ef hann lætur af störfum út kjörtímabilið. En þetta kannski vekur upp spurningar um hvernig með skuli fara og það finnst mér jafnvel miklu mikilvægari umræða, eins og hv. þingmaður Birgir Ármannsson kom hér inn á áðan í sinni ræðu, þ.e. spurningin hvernig handhöfn forsetavalds skuli vera. Þá er líka spurningin um það sem mér finnst jafnvel enn þá brýnni umræða, þ.e. hvernig eigi að hafa þetta æðsta embætti þjóðarinnar. Eigum við og sættum við okkur við það og viljum við hafa embættið með þeim hætti sem nú er? Það væri kannski einfaldara og auðveldara ef hægt væri að aðskilja umræðuna frá persónum af því að nú eru forsetakosningar innan nokkurra mánaða. Því væri kannski heppilegra að ræða málið eftir að þeim er lokið þannig að menn færu ekki að rugla saman annars vegar viðhorfi til einstaklinga og hins vegar með hvaða hætti og hvernig menn vilja hafa stjórnskipun þjóðarinnar. Ég hef lengi talið að það væri æskilegt að gera grundvallarbreytingu á starfi forseta lýðveldisins. Mér hefur fundist eðlilegra að önnur hvor leiðin yrði farin, að forseti lýðveldisins væri jafnframt forsætisráðherra, væri þjóðkjörinn og myndaði ríkisstjórn með svipuðum hætti og gert er í Frakklandi og Bandaríkjunum. Önnur leið sem hefur verið orðuð og kæmi líka til greina er sú leið að forseti væri þjóðkjörinn og væri jafnframt forseti Alþingis og mundi þá styrkja löggjafarvaldið verulega sem slíkur. Það er önnur hugmynd sem mér finnst koma vel til greina. Miðað við eðli og inntak stjórnarskrárbundins hlutverks forseta Íslands og það sem ætlunin var og löggjafinn ákvað með stjórnarskrá frá 1944 að yrði verkefni hans þá var um að ræða embætti þar sem um var að ræða raunverulega mjög lítil völd og aðallega táknræn. Það er spurning hvort okkur finnst í tímans rás eðlilegt að hafa forsetaembættið með þeim hætti sem það er, að forsetinn sinni því að fara í opinberar heimsóknir milli landshluta, að forsetinn fari í opinberar heimsóknir eða í óopinberar heimsóknir og eigi viðtöl við fréttastofur eins og Al Jazeera og svari spurningum um stjórnmál eða hvort það er eðlilegt að haga þessu með öðrum hætti. Ég svara fyrir mig að ég tel að að það væri æskilegt að marka forsetaembættinu töluvert annað hlutverk en nú er, gera forsetaembættið að raunverulegu valdaembætti þannig að forsetinn gegndi þá ákveðnu hlutverki í stjórnskipuninni annaðhvort sem forseti Alþingis eða þá að það væri þjóðkjörinn forseti sem myndaði ríkisstjórn. Það er svo annað mál hvort við höfum farið rétta leið með þeim ákvæðum í stjórnarskrá að fela þremur einstaklingum, þ.e. forsætisráðherra, forseta Hæstaréttar og forseta Alþingis, handhöfn forsetaembættisins þegar hann er ekki viðstaddur. Ég verð að segja að mér finnst það óheppileg leið. Ég hefði talið heppilegra að einn aðili gegndi þessu hlutverki og að það væri forseti Alþingis sem væri handhafi forsetavalds í fjarveru forseta og hann tæki við því í hvert skipti sem forseti væri ekki viðstaddur, hann gegndi í raun hlutverki varaforseta lýðveldisins. Það væri einfaldari ráðstöfun og þyrfti ekki að hafa mikið umstang í kringum það hverju sinni að í hvert skipti sem forseti tilkynnti um fjarveru þá tæki forseti Alþingis sjálfkrafa við þeim störfum. Það er hins vegar alveg hárrétt sem flutningsmaður Ellert B. Schram benti á, að við búum við stjórnarskrárákvæði varðandi það þegar forsetinn skreppur til skamms tíma til útlanda, þ.e. að við búum við óeðlilega flókið stjórnkerfi miðað við það hvernig hlutum háttar til í dag. En þá er spurning hvernig með eigi að fara. Ég hefði talið heppilegra að því væri breytt í grundvallaratriðum þannig að einn maður hefði með handhöfn forsetavalds að gera en farið væri út úr því gamla danska kansellíformi sem var mótað árið 1944 að vera með þrjá handhafa. Þess ber að geta að einmitt með tilliti til þess hvernig nútímasamgöngur og fjarskiptatækni eru orðin er ástæða til að hafa þrjá embættismenn til að gegna þessu hlutverki, handhöfn í skammri fjarveru forseta, ekki eins brýn og áður var. Ég lít þannig á að tilgangur flutningsmanna þessa frumvarps sé sá að vekja athygli á þessum sjónarmiðum og einmitt á því með hvaða hætti farið hafi verið að og hvað þessi þrískipting varaforsetaembættis lýðveldisins sé óeðlileg miðað við daginn í dag og hvað verið sé að grípa til þess að handhafar forsetavaldsins komi til og hafi með hlutina að gera í stuttri fjarveru forsetans þar sem í raun hefði ekki átt að þurfa til þess að koma að aðrir kæmu að valdsviðinu þar sem forsetinn er ævinlega í kallfæri til þess að taka ákvarðanir með þeim hætti sem hægt er að gera. Öll þau sjónarmið sem þannig eru sett fram styð ég fullkomlega af því að það er grundvallaratriði að gera stjórnkerfið sem einfaldast og ódýrast, þó þannig að alls öryggis sé gætt. Það er alltaf spurningin með hvaða hætti og hvaða eðli og inntak við viljum setja inn í forsetaembættið sem embætti. Ég tel að við höfum að mörgu leyti ekki kannski tekið þá umræðu nægilega fljótt, og gefið forsetaembættinu aukið inntak með tilliti til breyttra viðhorfa og/eða að hafa forsetaembættið raunverulegt valdaembætti þar sem forsetinn er í raun virkasti pólitíski þátttakandinn hverju sinni í íslenskum stjórnmálum. Það er önnur leiðin. Hin leiðin er sú að forseti, eins og nafnið ber með sér miðað við hina fornu goðafræði, sitji á friðarstóli sem forseti Alþingis þjóðkjörinn.

Herra forseti. Í umræðu hér í síðustu viku fór ég nokkrum almennum orðum um mín sjónarmið varðandi breytingar á stjórnarskránni eða frumvörp til stjórnarskipunarlaga sem gera að sjálfsögðu ráð fyrir breytingum á stjórnarskránni og skal ekki endurtaka það við þetta tækifæri. En af því tilefni sem gefið hefur verið hér þá má fara mörgum orðum um þann kafla stjórnarskrárinnar sem 8. gr. sem hér er til umræðu tilheyrir. Vissulega er eitt og annað þar sem þyrfti að færa til nútímalegra horfs. Mætti ég til dæmis benda þingmönnum á 30. gr. stjórnarskrárinnar þar sem segir, með leyfi forseta: „Forsetinn veitir, annaðhvort sjálfur eða með því að fela það öðrum stjórnvöldum, undanþágur frá lögum samkvæmt reglum, sem farið hefur verið eftir hingað til.“ Það er að segja væntanlega þá til 1944 þegar þessi ákvæði voru fyrst sett. Svona mundi nú enginn held ég semja hvorki lög né stjórnarskrá í dag. Svona orðalag er náttúrlega fullkomlega úrelt. En við höfum á Íslandi það fyrirkomulag að vera ekki með varaforseta og frá upphafi hafa handhafarnir þrír gegnt því hlutverki sem varaforsetar gegna sums staðar annars staðar, sem fulltrúar hinna þriggja greina ríkisvaldsins. Mér finnst fara vel á því að mörgu leyti. En það hefur verð rætt um það hér að hlutverk forseta, hið formlega hlutverk gagnvart þinginu, væri fyrst og fremst að staðfesta lög. En það er auðvitað miklu fleira sem forsetinn gerir og þarf að vera formlega rétt gert. Það er til dæmis það að leggja fram lagafrumvörp. Það er leitað staðfestingar forseta á öllum stjórnarfrumvörpum sem hingað koma auk þess sem hann ritar nafn sitt undir samninga við erlend ríki og fleiri afgreiðslur sem koma frá ríkisstjórninni til hans. Það er á stundum hrein tilviljun sem ræður því hvort það er forsetinn eða handhafar forsetavaldsins sem rita undir þessar afgreiðslur og gjörninga og skiptir í rauninni ekki máli því samkvæmt 11. gr. stjórnarskrárinnar er forsetinn eða þeir sem fara með vald hans ábyrgðarlausir á stjórnarathöfnum. Handhafar forsetavalds hafa því boðað hér þing saman eða lagt fram tillögur til frestunar á störfum þingsins eða þá stundum verið önnum kafnir við að skrifa nafn sitt undir tillögur eða samþykkja tillögur um að leggja fram lagafrumvörp fyrir utan það að staðfesta lagafrumvörp og veita þeim með þeim hætti lagagildi. Hér eru sem sagt gamlar venjur á grundvelli þessara ákvæða sem ég tel nú ekkert sérstakt tilefni til þess að taka upp sérstaklega og breyta. Ég tel miklu nær að velta fyrir sér hugmyndum eins og þeim sem hv. þm. Jón Magnússon drap hér á, um svona heildarverksviðið í þessu eða heildarfyrirkomulagið. Það væri þá gert í samhengi við aðrar og fleiri breytingar á stjórnarskránni. Því var beint til mín, virðulegi forseti, hvernig háttað væri greiðslum fyrir störf handhafa forsetavaldsins. Í 9. gr. stjórnarskrárinnar segir, með leyfi forseta: „Ákveða skal með lögum greiðslur af ríkisfé til forseta og þeirra, sem fara með forsetavald.“ Með öðrum orðum er stjórnarskrárákvæði að baki þessum greiðslum og mér skilst að frá upphafi hafi þetta verið túlkað þannig að handhafar forsetavaldsins skipti á milli sín jafnháum greiðslum og renna til forseta þann tíma sem hann er fjarverandi, þ.e. sé forsetinn fjarverandi eina viku þá skipta handhafarnir á milli sín vikulegum eða því sem nemur vikulegum greiðslum til forsetans. Þannig hefur þetta verið frá upphafi eftir því sem ég kemst næst og þá geta menn bara reiknað út á grundvelli þess hver mánaðarlaun forsetans eru, að ef forsetinn er vikulega í hverjum mánuði fjarverandi þá er þetta tiltölulega einfalt reikningsdæmi.

Forseti. Mér þykir það nokkuð merkileg yfirlýsing frá hæstv. forsætisráðherra að hann vilji, ef ég reyni að endurtaka það, ræða embætti forseta Íslands á svipuðum nótum og hv. þm. Jón Magnússon fitjaði hér upp á. Hv. þm. Jón Magnússon lagði hér í raun fram tvær tillögur. Annars vegar þá að afnema þingræðið á svipaðan hátt og gert er í Bandaríkjunum, þannig að forseti annaðhvort skipi forsætisráðherra eða gerist sjálfur forsætisráðherra. Hins vegar þá að forsetinn yrði með einhverjum hætti þjóðkjörinn sem forseti Alþingis, sem mér heyrist vera ný tillaga í þessari umræðu og hef ekki alveg skilið. En þetta er slík gjörbreyting á stjórnmálum á Íslandi, á skipun stjórnmála og stjórnkerfis á Íslandi, að hæstv. forsætisráðherra ætti kannski ekki að vera svona spar á undirtektir sínar og hugleiðingar um þetta, ef þær eru eitthvað annað en lauslegar vangaveltur. Við ræddum þetta aðeins um daginn og þá var minnst á það að hugmyndin um afnám þingræðis er ekki ný af nálinni. Frægust er hún í útgáfu Vilmundar Gylfasonar, fyrrverandi þingmanns, sem hefur haft mikil áhrif og miklu meiri en menn grunaði þá á eftirmenn sína hér á þinginu og í samfélaginu. Enn eru til þeir menn, t.d. hæstv. viðskiptaráðherra, sem eru sammála hinni gömlu hugmynd Vilmundar um að afnema þingræði með einhverjum hætti. Það eru nokkrar leiðir til þess. Leið Vilmundar var sú að forsætisráðherra yrði kjörinn í beinum kosningum auk forsetans, en leið Jóns Magnússonar gæti líka komið til greina, að forsetinn yrði kjörinn svipað og í Bandaríkjunum og skipaði forsætisráðherra eða gerðist sjálfur forsætisráðherra. Þetta eru breytingar sem mér þykir gaman að velta fyrir mér og fróðlegt, en tel nú kannski ekki vera brýnasta viðfangsefni dagsins og hafa auðvitað ýmsa galla. Hefðu þó þann kost að með afnámi þingræðisins yrði skilið mjög vandlega og rækilega og kirfilega á milli framkvæmdarvalds og löggjafarvalds sem eru pólitísk markmið sem menn hafa haft mjög í orði en miklu síður á borði undanfarin ár. Ég er sammála hv. þm. Birgi Ármannssyni um það að endurskoða þarf kaflann um forseta Íslands í stjórnarskránni. Þar eru ákvæði sem - við skulum kalla þau úrelt, ef þau hafa þá nokkurn tíma átt sér stoð - sjálfsagt er að losa bæði þingforseta og þjóð undan, orðalag sem ekki er farið eftir um forsetann og dæmi voru nefnd um í ræðu þingmannsins. Aðrir kaflar kunna svo að vera brýnni, t.d. kaflinn um dómsvaldið sem er nánast ekki til. Og ég skil ekki hvers vegna stjórnarskrárnefndin, formenn flokka og þingmenn hér á þinginu hafa ekki komið sér saman um að búa hann til og leggja fyrir stjórnarskrárgjafann. Það er vissulega rétt að það þarf að skýra og skilgreina betur en gert er í stjórnarskránni þennan kafla um valdsvið forsetans. Ég legg það inn í þessa umræðu að ég tel að um leið og hann er losaður við þá undarlegu formvenju að þurfa að samþykkja eða leggja fram, eftir því hvernig menn túlka það, stjórnarfrumvörp, jafnvel þau stjórnarfrumvörp sem honum sjálfum er gert að taka afstöðu til sem hluta af löggjafarvaldinu, síðar í lagaferlinu - það er ákaflega sérkennileg staða fyrir forsetann að leggja fyrst fram frumvarp að forminu til og þurfa síðan að taka afstöðu til þess hvort hann á að samþykkja slíkt frumvarp jafnvel óbreytt þegar kemur að því að láta það taka gildi. Ég tel að þetta sé eitt af þeim ákvæðum sem kemur til greina að afnema. Ég tel á hinn bóginn að full ástæða sé til að skoða hvort ekki á að fela honum með skýrum hætti völd sem menn deila nú um hvort forsetinn hefur, t.d. þingrofsvaldið sem margir hafa túlkað sem svo að sé í höndum forsætisráðherra hverju sinni en er þó álitamál, ef upp kæmi um það ágreiningur, hvort ekki er á höndum forseta. Annað sem ég held að við ættum að skoða hér, Íslendingar, er það að vegna sífelldra vandræða, sem nýleg dæmi eru um, um skipan dómara, hvort forsetinn geti þar sem æðsti embættismaður og þjóðkjörinn leiðtogi haft eitthvað að segja, skipað þá sjálfur eða tekið þátt í því ferli, þannig að allir mundu una betur við en nú er. Frumvarp hv. þm. Ellerts B. Schrams fjallar ekki um þessi mál, heldur fjallar það um það praktíska og ágæta mál að losa handhafana undan því að þurfa að sinna störfum forseta meðan hann bregður sér milli bæja í samræmi við nútímahætti og störf forsetans. Það er rétt að vekja athygli á því, vegna þess sem fram hefur komið í umræðunni, að frumvarp hv. þingmanns og annarra flutningsmanna gengur ekki út á það að leggja handhafana niður, heldur að takmarka störf þeirra við sjúkleika eða aðrar ástæður, sem tefja forsetann frá störfum eða hindra hann í störfum, sem stjórnarskráin tiltekur sumar og aðrar koma fram í venjum og samkvæmt samkomulagi. Það er því ekki mjög mikil breyting sem hér er lögð til en hún er eðlileg. Hún er ákveðin nútímavæðing á þessum samskiptum og hún dregur úr kostnaði ríkisins af hinni æðstu stjórn. Ef það er eitthvað sem nýtur hér almannahylli þá er það nú það að eyða ekki of miklum peningum í tildur og hégóma.

Herra forseti. Það er misskilningur hjá þingmanninum að ég hafi sérstaklega tekið undir með hv. þm. Jóni Magnússyni varðandi þær hugmyndir sem hann nefndi. Ég sagði hins vegar að ég teldi sjálfsagt að velta slíkum hugmyndum fyrir sér jafnvel frekar en hugmyndinni sem fram kemur í frumvarpi hv. þm. Ellerts B. Schrams. En það er auðvitað líka rétt, sem hv. þm. Mörður Árnason sagði, að þetta voru lauslegar vangaveltur hjá hv. þm. Jóni Magnússyni og er ég ekkert að taka undir það frekar en sem því nemur að ljóslega er um vangaveltur að ræða. Hins vegar eru þetta hugmyndir sem hafa verið ræddar, t.d. í stjórnarskrárnefnd, og eru þar af leiðandi ekki alveg nýjar af nálinni þó að þær séu að öllum líkindum ekki sérstaklega raunhæfar.

Virðulegi forseti. Það er hárrétt, sem hv. þm. Mörður Árnason benti á, að ef til þess kæmi að forseti lýðveldisins yrði þjóðkjörinn og jafnframt forsætisráðherra þá væri um afnám þingræðisins í þeirri mynd sem við þekkjum það að ræða, þ.e. ef hann myndaði ríkisstjórn. En þó þarf það ekki að vera með öðrum hætti en þannig að það væri að sjálfsögðu hægt að setja ákvæði í stjórnarskrá með sama hætti og gildir nú að þingið yrði að þola eða umbera ríkisstjórn og forseti yrði þá að sætta sig við að ríkisstjórn hans yrði að vera samsett með þeim hætti að þingið mundi umbera hana, og það mætti enn hafa ákvæðið um að samþykkt yrði vantraust á einstaka ráðherra o.s.frv. Grundvallarhugmyndin varðandi þingræðið mundi því áfram skila sér þrátt fyrir að eðli forsetaembættisins yrði breytt með þeim hætti sem ég var hér að benda á. Þá mundi forseti lýðveldisins mynda ríkisstjórn en Alþingi yrði í raun að umbera hana eins og Alþingi þarf að umbera ríkisstjórn núna. Það er nú einu sinni þannig að við getum haft minnihlutastjórn. Svo fremi ekki sé samþykkt vantraust á viðkomandi ríkisstjórn situr hún jafnvel þó að meiri hluti þingmanna styðji hana ekki, sé ekki á bak við hana. Þannig að í þingræðishugmyndinni, hugmyndafræðinni, er við það miðað að löggjafarvaldið samþykki ekki vantraust. En þessi hugmynd og síðan hugmyndin um það að forseti lýðveldisins gegni störfum sem forseti Alþingis eru ekki einhverjar sérstakar hugmyndir sem ég kem fram með, eitthvað nýtt af nálinni. Ég er ekki að finna þetta upp því að ég hygg að þetta hafi t.d. verið rætt í síðustu stjórnarskrárnefnd, og verið þar mjög til umræðu, m.a. af einum fyrrum formanni stjórnarskrárnefndar.

Forseti. Eins og ég skil þetta þá eru tvær útgáfur af þingræðinu. En þingræðið er auðvitað það að ekki sitji stjórn án stuðnings þingsins eða gegn vilja þingsins. Það eru einmitt útgáfurnar. Önnur útgáfan er þannig að þingið þurfi að samþykkja ríkisstjórn en hin er sú að ríkisstjórn geti ekki setið ef þingið stendur á móti setu hennar, lýsir yfir vantrausti á hana. Það er í raun og veru sú útgáfa sem við höfum hér, sú hin síðari, að ríkisstjórn situr þangað til vantrausti er lýst á hana. Ég held að það séu ekki mikil millistig í þessu. Þó að ekki sé þingræði í Bandaríkjunum, þingið hefur mikil völd en það er ekki þingræði í þessum skilningi, þá fylgist það vel með og þarf t.d. að samþykkja ráðherraskipan forsetans. Þannig að það eru auðvitað til þarna millistig þó að línan sjálf milli þingræðis og ekki þingræðis sé tiltölulega skýr. Ég ætlaði nú ekki að fara að dikta þessar tillögur upp á Jón Magnússon. Veit vel að þetta hefur verið rætt áður, sérstaklega hin fyrri um sérstakt kjör forsætisráðherra eða sérstakt kjör forseta sem skipi þá forsætisráðherra án aðstoðar þingsins, skulum við segja. Hina síðari, um það að störf þingsins eða forsetans fari saman, hef ég nú hingað til aðeins heyrt í þeirri mynd að forseti Alþingis, sem kjörinn er úr hópi þingmanna, verði síðan forseti Íslands í eins konar hjáverkum. Sú tillaga hefur komið frá nokkrum þingmönnum og hugmyndafræðingum Sjálfstæðisflokksins og ég hef satt að segja aldrei gert meira með það en sá uppruni verðskuldar.

Virðulegi forseti. Það er eiginlega útilokað fyrir okkur að ætla að taka þá hugmynd að hér verði þjóðkjörinn forseti sem myndar ríkisstjórn og segja að þar með gildi bandarísk stjórnskipunarlög, eða venjur og hefðir eins og eru þar í landi. Það er allt annað mál. Að sjálfsögðu markar og mótar hvert land sínar stjórnskipunarreglur og hefðir. Það er ólíku saman að jafna og mundi aldrei verða að við fetuðum í þeirra fótspor og ekki er verið að leggja það til. Ég verð að segja það, hv. þm. Mörður Árnason, að ég vildi gjarnan eiga höfundarrétt að þeim hugmyndum sem ég hef reifað hér um breytingar á forsetaembætti lýðveldisins. En því miður á ég það ekki því að þær hugmyndir hafa verið lengi í umræðunni og iðulega verið settar fram tillögur varðandi þetta atriði. Hv. þm. Mörður Árnason benti sérstaklega á fyrrverandi hv. þm., Vilmund heitinn Gylfason, sem m.a. var með ákveðnar hugmyndir, og hans stjórnmálaflokkur á sínum tíma, um að hér yrði þjóðkjörinn forseti sem jafnframt væri forsætisráðherra og myndaði ríkisstjórn, ef ég man rétt. Það er að mörgu leyti atriði sem ég tel að þurfi að ræða og það þurfi að velta fyrir sér með hvaða hætti inntakið eigi að vera varðandi forsetaembættið. Það er alveg ljóst að sá forseti sem nú situr hefur að mörgu leyti tekið sér meiri völd en fyrirrennarar hans. Hann hefur blandað sér meira í pólitíska umræðu og haft meiri pólitísk afskipti en fyrirrennarar hans. Þá er það spurning hvort löggjafinn telur að það sé eðlilegt að hafa það þannig, hvort það sé óeðlilegt, eða hvort breyta þurfi skilgreiningum á forsetaembættinu og því hlutverki sem það gegnir. Það er alveg ljóst að núverandi forseti hefur tekið sér til muna meiri pólitísk völd en fyrirrennarar hans hafa haft allt frá upphafi forseta lýðveldis þjóðarinnar.

Forseti. Hv. þm. Jón Magnússon man þetta ekki rétt. Vilmundur Gylfason lagði það til að forsætisráðherra yrði kosinn beinni kosningu en ekki yrði hreyft við forsetaembættinu. Að öðru leyti er þessi umræða orðin nokkuð akademísk og á kannski betur heima í akademíunni en hér á þinginu eins og um það hvernig þingræði eigi að vera háttað eða hvernig við getum hugsað okkur íslenska stjórnskipun án þingræðis. Um forseta Íslands nú verð ég að leiðrétta hv. þm. Jón Magnússon í því að löggjafarvaldið er ekki aðeins hjá þinginu heldur líka hjá forsetanum. Forsetinn og þingið fara saman með löggjafarvaldið á Íslandi eins og sást í þeim atburði þegar forsetinn neitaði lögum staðfestingar og beitti þar með sínum hluta af löggjafarvaldinu. Þarna kemur líka fram í þessu formsákvæði sem við ræddum áðan og hæstv. forsætisráðherra vakti máls á, þ.e. því að forsetinn leggur blessun sína með einhverjum hætti - sem ég ætla ekki að fara að útskýra nánar - yfir stjórnarfrumvörpin. Ég tel að völd forseta hafi vissulega aukist, reyndar ef maður lítur á söguna hefur verið ýmislegt um þau en þau hafa aukist í tíð núverandi forseta, ég tel ekki að hann hafi tekið sér völd heldur að hann hafi kannski nýtt sér þá möguleika sem honum standa til boða og forsetaembættinu standa til boða í stjórnarskránni og í hefðum og venjum sem við höfum komið okkur upp í kringum þetta. Ég tel, óháð persónu forsetans, að þetta sé skynsamleg þróun, það sé skynsamlegt að það sé nokkur valddreifing með þessum hætti og að fyrir utan áhrifavald forseta eigum við að skýra betur og skilgreina eiginlegt vald hans í forsetakaflanum í stjórnarskránni.

Herra forseti. Umræðan hér í dag hefur verið áhugaverð og mörg áhugaverð sjónarmið komið fram. Auðvitað er það rétt að umræðan hefur færst nokkuð fjær meginefni þeirrar tillögu sem hér liggur fyrir frá hv. þm. Ellerti B. Schram en það er auðvitað ekki óeðlilegt af því að auðvitað þarf að skoða ákvæðin um forsetaembættið dálítið heildstætt. Þess vegna lagði ég áherslu á það í fyrri ræðu minni að það væri rétt að taka þá umræðu sem vakið er máls á með tillögu hans inn í endurskoðun á fyrsta og öðrum kafla stjórnarskrárinnar þar sem fjallað er um forsetann og æðstu handhöfn ríkisvalds í landinu. Þess vegna vakti ég athygli á því sjónarmiði að það væru hugsanlega önnur atriði þar sem þyrfti fremur að skoða en nákvæmlega þetta. Það byggi ég kannski á því sjónarmiði að það sé engin sérstök ástæða til þess að breyta því sem hefur reynst vel eða vandræðalaust í framkvæmd. Það hefur auðvitað verið vakin athygli á því að kostnaðurinn er nokkur og sjálfsagt að skoða það ef þetta fer inn í nefnd, eins og vænta má, hvernig hann er og hvernig hann hefur þróast í samhengi við aukin ferðalög og utanlandsveru forsetans. Að öðru leyti hefur kerfið gengið áfallalaust fyrir sig og ekki valdið neinum sérstökum vandkvæðum í framkvæmd. Varðandi aðra þætti stjórnarskrárinnar sem snerta forsetaembættið finnst mér að það sé tvennt sem þurfi fyrst og fremst að skoða, annars vegar þarf að færa þau ákvæði sem eru ekki í samræmi við veruleikann í réttari búning, láta stjórnarskrána og orðalag hennar endurspegla raunveruleikann, a.m.k. í þeim atriðum þar sem ekki er uppi ágreiningur. Það á við um fjöldamörg ákvæði þarna, það er enginn ágreiningur um það hvernig beri að túlka ákvæðin. Þau eru í framkvæmd öðruvísi en ráða má af texta stjórnarskrárinnar og því er sjálfsagt og eðlilegt verkefni að færa þessi ákvæði til samræmis við veruleikann og á ekki að valda neinum vandamálum. Síðan höfum við önnur ákvæði, eins og hefur hér lauslega verið vikið að, þar sem uppi kann að vera ágreiningur. Það er þá ágreiningur sem snýr bæði að því hvernig túlka beri núgildandi ákvæði og eins ágreiningur um það hvernig menn vilja sjá það fyrirkomulag til framtíðar. Þá kemur auðvitað fyrst upp í hugann 26. gr. sem varðar synjunarvald forseta á því að staðfesta lagafrumvörp og þar tel ég að sé mikilvægt að koma réttarstöðunni á hreint. Við upplifðum sumarið 2004 mikinn ágreining út af þessu ákvæði og án þess að ég ætli að fara að endurtaka þá deilu held ég að bæði sá stjórnmálalegi og stjórnskipulegi ágreiningur sem kom upp í þeirri atburðarás kalli á að það ákvæði sé endurskoðað, hvaða stefnu svo sem menn vilja taka í því. Hvort sem menn vilja að forseti hafi persónulegt synjunarvald eða ekki verður að taka af skarið. Ef menn vilja að forseti hafi persónulegt synjunarvald þarf líka að fjalla um það í stjórnarskrá hvernig með skuli fara í framhaldi af ákvörðunum forseta um að beita slíku synjunarvaldi, því að eins og við þekkjum frá sumrinu 2004 komu upp skiptar skoðanir um form og fyrirkomulag þjóðaratkvæðagreiðslu og fleiri þætti sem tengjast afleiðingum ákvörðunar forseta um að synja lagafrumvarpi staðfestingar. Þar eru því atriði sem við þurfum að taka afstöðu til, eiginlega höggva á hnút eða koma réttarstöðunni á hreint þannig að það sé skýrt. Þar togast auðvitað á tvenns konar sjónarmið og þau mótast nokkuð af grundvallarafstöðu manna til forsetaembættisins og þá vík ég að því sem fram kom í máli hv. þm. Jóns Magnússonar, sem flutti hér ágætt mál áðan þó að ég taki ekki endilega undir tillögur hans, að við þurfum þegar við horfum á forsetaembættið til frambúðar að gera það upp við okkur hvort við viljum að forsetaembættið sé virkt í pólitískri umræðu, hvort við viljum að forsetinn sé virkur pólitískur þátttakandi eða þjóðkjörinn leiðtogi sem situr á friðarstóli og blandar sér ekki í pólitísk átök. Ég held að við þurfum í meginatriðum að taka afstöðu til þessara spurninga þegar við mörkum forsetaembættinu 

Herra forseti. Ég vil þakka hv. þingmönnum og hæstv. forsætisráðherra fyrir þátttöku þeirra í þessari umræðu og fróðleg innlegg að því er varðar stjórnarskipunarlögin og þá sérstaklega stöðu forseta Íslands. Þessi umræða hefur raunar farið svo um víðan völl og í hæstu hæðir að mér þykir rétt að minna á að í þessu frumvarpi er ekki gert ráð fyrir miklum breytingum. Það er ekki verið að leggja niður handhafa forsetavaldsins eins og réttilega var bent á hérna áðan. Það er eingöngu verið að tala um að það þurfi ekki að kalla til þrjá handhafa forsetavaldsins þegar forseti Íslands dvelur erlendis. Að öðru leyti verður sama skipan á málum ef um sjúkleika er að ræða eða af öðrum ástæðum, að þá verði kallaðir til þrír handhafar forsetavalds, hér er eingöngu gert ráð fyrir því að verið sé að fella út úr stjórnarskránni þau orð sem segja til um að það verði að kalla til þrjá handhafa forsetavaldsins hvenær sem forseti þarf að fara úr landi, hversu stutt eða lengi sem hann dvelur erlendis. Þetta er inntak frumvarpsins og tilgangurinn er auðvitað sá að fella niður úrelt ákvæði og laga að nútímanum og eins og hv. síðasti þingmaður Birgir Ármannsson sagði, það þarf að laga orðalag stjórnarskrárinnar og samræma að veruleikanum. Lengra nær þetta frumvarp ekki. Ég kann vel að meta þær fróðlegu umræður, þær akademísku umræður sem hér hafa farið fram um stöðu forsetans og um vald hans og ég tek undir að það þarf vissulega að ræða það og taka afstöðu til þess hvort við viljum breyta neitunarvaldi forsetans, hvað á að gera með þjóðaratkvæðagreiðslur, hver á staða forsetans að vera í pólitískum skilningi, eins og hér hefur verið rætt fram og til baka. Þetta eru allt saman áleitnar spurningar en ég leyfi mér að segja að þetta er náttúrlega jarðsprengjusvæði að því leyti að við komumst ákaflega lítið áfram vegna þess mikla ágreinings sem er um stefnuna til framtíðar og kannski endurspeglast sá ágreiningur í þeirri umræðu sem hér hefur farið fram sl. klukkutíma. Ég er ekki að gera lítið úr þessari umræðu, ég tel að hér hafi komið fram margar mjög athyglisverðar hugmyndir og ábendingar en sú tillaga, ein og sér, sem hér liggur fyrir gefur bara ekki tilefni til alls þessa. Vandinn í þessu er náttúrlega nú sem áður að menn segja: Ja, þetta er góð og gild tillaga en við þurfum samt að skoða heildarverksviðið allt. Þá hefja menn svona akademískar umræður sem leiða því miður ekki til neinnar niðurstöðu. Ég hef áhyggjur af því - ég verð að segja það eins og er, eins og maðurinn sagði - að okkur verði lítið ágengt um praktískar breytingar á stjórnarskránni sem eiga að vera í samræmi við veruleikann af því að menn segja alltaf: Ja, það þarf að skoða málið í heild sinni. Svo gerist aldrei neitt. Ég gerði mér mjög vel grein fyrir því að þetta yrði ekki meðal þeirra brýnustu verkefna og mála sem snúa að stjórnarskránni og breytingum á henni, ég gerði mér fyllilega grein fyrir því. En þetta er bara eitt praktískt atriði sem ég held að sé mjög auðskilið og ég hélt að væri sjálfsagt, að breyta þessu fyrirkomulagi um að kalla til þrjá virðulega embættismenn til að fara með handhöfn forsetavaldsins þá og þegar forseti Íslands bregður sér úr landi. Hæstv. forsætisráðherra benti á það hér áðan að það væri fleira en að staðfesta lög, hann þyrfti að skrifa undir samninga og samþykktir og vera til taks af ýmsum öðrum ástæðum. Menn hafa talað um hvort það ætti kannski að fela forseta Alþingis þetta starf. Mér finnst vel koma til greina að kveðið sé á um það að ef forsetinn dvelur erlendis um einhvern tiltekinn tíma geti hann samkvæmt heimild í stjórnarskrá eða annars staðar gefið umboð sitt til tiltekins embættismanns um að hann skrifi undir fyrir sína hönd og með sínu samþykki. Forsetinn á að mínu áliti að hafa völd, hvort sem hann er hér heima eða erlendis á hann ekki að þurfa að framselja forsetavaldið til annarra þó að hann dvelji erlendis. Hann er kjörinn og þegar hann er kjörinn er hann náttúrlega kjörinn hvort sem hann er hér heima eða ekki. Hann getur því eftir atvikum afhent eða afsalað umboði til einhvers tiltekins háttsetts embættismanns sem getur þá farið með undirskriftarheimildina í umboði forsetans. Þetta held ég að sé eftir atvikum útfærsluatriði ef og þegar menn geta fallist á þessa hógværu en sjálfsögðu tillögu að öðru leyti. Herra forseti. Ég þakka enn og aftur fróðlega, ágæta og líflega umræðu. Ég vona að menn einbeiti sér að þessari tillögu þegar kemur að stjórnarskrárnefndinni en segi ekki: Þetta verður sett í pakkann, þetta verður rætt með öllum hinum vandamálunum og viðfangsefnunum og svo því miður niðurstaðan sú að ekkert gerist.

Herra forseti. Ég vil í tilefni af ræðu hv. þm. Ellerts B. Schrams segja það að við skulum leggja til hliðar öll stóru viðfangsefnin í þessu eða meginlínur og velta fyrir okkur praktísku hlutunum í sambandi við handhöfn forsetavaldsins ef tillagan næði fram að ganga. Ég heyrði ekki betur en að í lok ræðu sinnar væri hv. þingmaður að vísa til þess að forseti gæti þá hugsanlega falið einhverjum að undirrita fyrir sína hönd. Ég vil spyrja hv. þingmann hvernig hann hugsi það nánar, hvort það verði almennt umboð eða umboð til þess að undirrita tiltekna gerninga eða hvernig það yrði. Það sem ég velti fyrir mér þegar ég las frumvarp hv. þingmanns var einmitt þetta: Setjum sem svo að við göngum skrefið þessa leið og fellum niður þátt handhafa forsetavalds í þeim tilvikum þegar forseti er á ferðalögum erlendis. Þá var mér hugsað til þess hvernig þetta er í raun og veru þegar forseti er fjarvistum jafnmikið og raun ber vitni og hefur farið vaxandi og engin ástæða til þess að gera lítið úr því eða gera ágreining um það, það er bara staðreynd að forseti er miklu meira á ferðalögum erlendis en nokkru sinni fyrr, þannig að við stöndum frammi fyrir því praktíska viðfangsefni að finna lausnina, hvernig ætlum við að láta undirritunina eiga sér stað? Ætlum við að hætta að gera kröfu um eiginhandarundirritun, ætlum við að hætta að gera kröfu um undirritun yfir höfuð? Það er líka lausn að það þurfi ekki undirritun forseta á alla þá gerninga sem þörf er á í dag. Eða þá, eins og kom kannski hérna fram í lokin hjá hv. þingmanni, getur forseti falið einhverjum, forseta Alþingis eða einhverjum, að undirrita fyrir sína hönd? Það var 

Herra forseti. Hugmyndin og hugsunin hjá okkur flutningsmönnunum var fyrst og fremst sú að þrátt fyrir dvöl erlendis ætti það ekki að skipta máli hvort forsetinn hefði tök á því að skrifa undir einhvern tiltekinn dag, nákvæmlega á einhverjum tíma þegar hann er er í burtu. Hugmyndin er sú að með þessum nýju samgöngum þá ætti það að vera auðveld leið fyrir forsetann að koma þá heim til þess að gegna þeirri embættisskyldu sinni ef hún væri svona áríðandi ella gæti það þá bara orðið um frest að ræða þangað til hann kemur heim. Ég hélt kannski að það væri lausn á málinu. Ef hins vegar það bráðliggur svo á að hann þurfi að skrifa undir lög bara á stundinni þá held ég líka - ég var nú að ýja að því áðan - þá er náttúrlega til sú leið, hvort sem það er bundið í stjórnarskrá eða í almennum lögum, að forseti Íslands geti falið öðrum háttsettum embættismanni umboð til þess að skrifa undir lög eða samninga eftir atvikum með sínu samþykki þegar hann er fjarverandi sjálfur. Ég get ekki séð annað en að menn gætu komist að einhverju samkomulagi um það hvaða embættismaður það ætti að vera. Það gæti eftir atvikum verið forseti Alþingis. Það gæti verið um að ræða forsætisráðherra eða forseta Hæstaréttar. Það finnst mér ekki skipta öllu máli. Þetta er praktískt úrlausnarefni sem mér finnst að eigi að minnsta kosti ekki að vera hindrun fyrir því að við gerum þessa sjálfsögðu breytingu á úreltum ákvæðum í stjórnarskránni.

Herra forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um nýtt starfsheiti fyrir ráðherra. Tillagan hljóðar svo, með leyfi forseta: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta undirbúa breytingar á stjórnarskrá og lögum til að taka megi upp nýtt starfsheiti ráðherra sem bæði kynin geta borið. Nauðsynleg lagafrumvörp verði lögð fram hið fyrsta.“ Eins og þingmenn eflaust vita þá vakti framlagning þessa þingmáls nokkra athygli hér á haustdögum þó svo að ég hafi ekki haft tækifæri til þess að mæla fyrir tillögunni í þingsölum fyrr en akkúrat núna. Það er merkilegt stundum að velta því fyrir sér hvaða mál sem við ræðum á Alþingi rata í fréttir og hver ekki. Ég hef nú verið að nefna það að ég hef mælt hér fyrir málum sem lúta að ýmsum samgöngubótum. Ég hef verið að tala hér um Sundabraut og forgangsakreinar strætisvagna í umferðinni sem hafa þó fengið mun minn athygli í fjölmiðlum heldur en þetta tiltekna mál. Það er eins og ég segi athyglisvert að velta fyrir sér hvað gerir það að verkum að þessi tillaga vekur svona sterk viðbrögð. Varla er það vegna þess að málið sé svo ómerkilegt og óspennandi að fólk hafi ekki áhuga á að ræða það. Ég held þvert á móti, hæstv. forseti, eins og oft er með mál í hinni samfélagslegu umræðu, að þessi tillaga hafi hitt á einhvern þann tímapunkt að menn hafi verið tilbúnir til þess að ræða það opinberlega svona opið og æsingarlaust og án fordóma. Ég minni á að þegar málið - af því þetta er ekki nýtt mál - var lagt hér fram á sínum tíma að þá hygg ég að einn hv. þingmaður hafi talaði fyrir því þá. Það hlaut engan framgang.  Núna árið 2008 þegar ég endurflyt þetta mál sem Guðný Guðbjörnsdóttir, þáverandi þingkona Kvennalistans, flutti virðist vera meiri hljómgrunnur fyrir því að ljá því máls. Ég held að það sé líka fróðlegt að velta því fyrir sér upp úr hvaða - hvað á ég að segja - upp úr hvaða jarðvegi þessi frjóa umræða sprettur núna. Þegar málið rataði í fjölmiðla á liðnu hausti hafði verið þó nokkur umræða um íslenska tungu, íslenska menningu og 200 ára ártíð Jónasar Hallgrímssonar sem var minnst með ýmsum hætti. Þetta er svona angi af þeirri umræðu. En þetta er auðvitað líka kvennabarátta. Kvennabaráttan hefur á mismunandi tímum birst okkur með ólíkum hætti. Við sem berjumst fyrir bættum kjörum kvenna og jafnrétti kynjanna og við sem köllum okkur femínista verðum vör við það og skynjum mjög sterkt þá kröfu að það þurfi alltaf að koma með eitthvað nýtt inn í umræðuna. En þetta nýja ...  Af hverju er ég að nefna þetta í samhengi við umræður um þessa þingsályktunartillögu? Jú, vegna þess að þessi tillaga til þingsályktunar sem ég flyt hér núna er bara einn lítill, örlítill angi og ekki örlítill angi af kvennabaráttunni og ekki það að þetta sé málið eða þetta sé það sem skiptir öllu. En þetta er ákveðið birtingarform á mismunun sem ég tel alveg við hæfi að sé rætt hér á Alþingi og alveg við hæfi að það sé flutt hér þingsályktunartillaga um þetta. Eins og segir í greinargerð með þessari þingsályktunartillögu þá er það þannig að á undanförnum árum í hefðbundnum kvennastéttum hefur þróunin verið þannig að þegar karlar hafa haslað sér völl á vettvangi sem konur hafa sinnt áður hefur starfsheitum undantekningarlaust verið breytt til þess að bæði kyn gætu með reisn borið þessi starfsheiti. Karlarnir sem fóru inn í hjúkrunarkvennaskólann á sínum tíma gátu ekki hugsað sér að láta kalla sig hjúkrunarkonur. Starfsheitinu var breytt. Nú er talað um hjúkrunarfræðinga. Fóstrur urðu að leikskólakennurum vegna þess að körlum sem fóru inn í Fóstruskóla Íslands, eins og hann hét á þeim tíma, gátu ekki hugsað sér að láta kalla sig fóstrur. Og ekki nóg með það að starfsheitinu hafi verið breytt heldur var nafni skólans líka breytt. Hann hét eftir það Fósturskóli Íslands og starfsstéttin bar nafnið leikskólakennarar. Það er þannig með miklu fleiri stéttir en ég hef nefnt hér. Í nágrannalöndum okkar eru gjarnan notuð orð yfir þá sem gegna æðstu embættum í ríkisstjórnum þeirra landa sem eru kynhlutlausari. Það er til dæmis notað secretary í Bandaríkjunum og Englandi og minister á Norðurlöndunum. Í Frakklandi eru gjarnan bara notuð orðin madame la ministre í stað hins hefðbundna le ministre. Það er auðvitað allar útgáfur af því í heiminum hvernig menn hafa farið að því að leysa þetta vandamál ef vandamál skyldi kalla. Herra forseti. Ég ætla ekki að lesa upp úr greinargerðinni sem hér liggur fyrir. Ég vil þó nefna það hér svona til gamans í lokin að þegar ég hreyfði þessu máli í haust þá fékk ég gríðarlega sterk viðbrögð almennings við þessu máli sem sagði mér það sem ég sagði einmitt í upphafi, að ég held að kannski kunni að vera, eins og einhver sagði, að þetta væri svona lítið sætt mál sem fólki þætti gaman að tala um á kaffistofunum. Gott og vel. Það er þá ágætt að við getum skemmt fólki líka inn á milli alvarlegu málanna sem verið er að ræða hér. En ég fékk gríðarlega sterk viðbrögð frá almenningi og ekki bara hér innan lands heldur líka frá Íslendingum sem eru búsettir erlendis sem sendu mér skeyti og höfðu samband og komu með alls kyns hugmyndir að nýjum heitum. Í þessari þingsályktunartillögu hef ég ekki neina útfærða hugmynd um hvaða orð við ættum að nota heldur gengur þessi tillaga út á það að fela ríkisstjórninni að láta undirbúa breytingar á stjórnarskránni. Þau orð sem oftast voru nefnd í mín eyru eru til dæmis ráð og ráðandi, þannig að þá væri talað um umhverfisráð og utanríkisráðanda. Menn hafa líka nefnt við mig orð eins og ráðfrú og ráðherra og þá færi það einfaldlega eftir kyni þess sem gegndi embættinu hverju sinni hvort það væri samgönguráðfrú eða samgönguráðherra. Þá gætum við farið svipaða leið og Frakkar. Svo auðvitað heyrðust alls kyns orð sem sumum fannst fyndin eins og ráðherfa sem gekk hér ljósum logum á netinu. Síðan var það ráðseti og ráðseta, það væri utanríkisráðseta ef kona gegndi embættinu en ráðseti ef það væri karlmaður. Ýmislegt hefur verið nefnt í þessu sambandi. Ég ætla, herra forseti, ekki að hafa þetta lengra að sinni. Ég geri ráð fyrir því að þessi tillaga fari í ákveðið ferli og ég vona að ekki fari fyrir þessu máli eins og fór fyrir því fyrst þegar það var lagt fram, að því var vísað í nefnd. Þar var það svæft og vaknaði ekki aftur til lífsins fyrr en um 15 árum síðar - að menn taki nú þetta mál, skoði það af fullri alvöru og setji það í einhvern farveg.

Herra forseti. Það er afar brýnt að halda jafnréttisumræðunni á lofti og að hún fari fram hér í sölum Alþingis. Ég tel að þessi umræða megi alls ekki falla niður og alltaf er brýnt að farið sé með málefnalegum hætti í gegnum hana. Ég er þeirrar skoðunar að það að breyta starfsheiti ráðherra sé ekki í augnablikinu þarft innlegg í jafnréttisumræðuna. Hún á að mínu mati að fara fram en það eru stærri og brýnni verkefni sem ræða þarf á undan. Það er aldrei lummó í mínum huga að ræða jafnréttismál og það má aldrei verða þannig. Við framsóknarmenn höfum staðið okkur mjög vel í jafnréttismálum. Það er mjög ánægjulegt að segja frá því að fyrir síðustu þingkosningar voru nákvæmlega jafnmargar konur og karlar í framboði fyrir Framsóknarflokkinn. Það voru 126 einstaklingar sem skipuðu listana, 63 karlar og 63 konur. Þrjár konur og þrír karlmenn leiddu listana og í fjórum efstu sætunum sátu tíu karlar en 14 konur. Það er að mínu mati jafnrétti í orði og á borði. Ég varð fyrir vissum vonbrigðum þegar ljóst var að Sjálfstæðisflokkurinn ákvað að skipa eina konu í embætti ráðherra og tel að þar hafi Sjálfstæðisflokkurinn misst tækifæri til að sýna að jafnréttismál væru þar ofarlega á borði. Að sama skapi var ánægjulegt að sjá að Samfylkingin skyldi stilla upp jafnmörgum konum og körlum sem ráðherrum en ég hefði viljað að ungu fólki hefði verið gert hærra undir höfði en þar var gert og í sumum tilvikum má segja að gengið hafi verið fram hjá ungu fólki sem mér þykir afar miður vegna þess að Samfylkingin á afar öflugt ungt fólk. Valgerður Sverrisdóttir var fyrst kvenna til þess að gegna starfi utanríkisráðherra. Hún skipaði nefnd sem fjallaði um hlutdeild kvenna í stjórnum fyrirtækja. Hlutfall kvenna í stjórnum íslenskra fyrirtækja var og er nokkuð lakara en að meðaltali á hinum Norðurlöndunum, reyndar talsvert lakara en í Noregi og Svíþjóð. Ekki er þó hægt að merkja almennt mikinn mun á hlutfallstölum íslenskra fyrirtækja annars vegar og breskra, bandarískra og kanadískra fyrirtækja hins vegar. Íslensk fyrirtæki sem skráð eru á hlutabréfamarkað eru því miður með áberandi lægra hlutfall kvenna í stjórnum heldur en í samanburðarlöndunum. Ég tel að mikill ávinningur sé af fjölbreytileika, að ákvarðanir stjórna taki meira mið af markaðnum og að virkja konur í yfirstjórn fyrirtækja, hagnýti hæfni og þekkingu sem fyrirtækið mundi ellegar fara á mis við. Nefndin skilaði niðurstöðum eða tillögum um aðgerðir sem áttu að miða að því að efla fyrirtæki og atvinnulíf með því að fjölga konum í stjórnum og áhrifastöðum. Aðgerðirnar áttu að tryggja farveg fyrir umræðu og þekkingaröflun, hvetja fyrirtæki til þess að setja konur á dagskrá og fá karlmenn í áhrifastöðum til þess að gera málið að sínum. Þar að auki átti að birta reglulega lista með upplýsingum um fjölda og hlutfall kvenna í stjórnum og efla tengsl kvenna, víkka leitarskilyrði og sjóndeildarhring við skipanir í stjórnir. Ég er sjálfur mótfallinn því að forsvarsmenn fyrirtækja séu neyddir til að hafa visst kynjahlutfall í stjórnum sínum en ég tek heils hugar undir þær tillögur sem nefndin lagði fram. Ég tel mjög mikilvægt að akkúrat þessi umræða fari fram hér í sölum Alþingis og við framsóknarmenn munum taka hana upp mjög fljótlega. Framsóknarmenn beittu sér fyrir því að lögin um fæðingarorlof yrðu að veruleika. Ég tel að það sé eitt mikilvægasta skref sem stigið hefur verið í jafnréttisátt. Það var fyllilega kominn tími á að konur og karlar tækju jafnmikinn þátt í uppeldi barna og ég held að það hafi virkað eins og tilgangurinn með lögunum var. Ég mundi miklu frekar ræða hér hvort ekki væri kominn tími til þess að lengja orlofið í 12 mánuði. Þá mundi ég líka vilja sjá breytingu um að konur gætu byrjað orlofið nokkrum vikum fyrir áætlaðan fæðingardag, eða með öðrum orðum, ég held að það sé kominn tími til þess að styrkja þetta kerfi. Ég er sammála hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur um að við eigum að ræða þessi mál án fordóma. Ég er sammála því að eitthvað nýtt þurfi að koma fram í jafnréttismálum en ég er samt ekki endilega viss um að þetta sé rétta leiðin. Hv. þingmaður nefndi að þetta væri visst birtingarform jafnréttisbaráttunnar. Ég er ekki alveg sammála þeirri nálgun. Ég held að birtingarformið komi miklu frekar fram til að mynda í launum kennara sem ég hef sagt að þurfi að stórhækka. Kennarastéttin er að mestu kvennastétt og rætt hefur verið að launin séu allt of lág og ég held að það sé akkúrat það sem ný ríkisstjórn ætti að beita sér fyrir. Ég legg aðra merkingu í hvernig orðið „herra“ er notað í þessari merkingu þegar verið er að tala um ráðherra. Sem dæmi notum við orðið „maður“ til þess að aðgreina okkur frá öðrum dýrategundum. Við erum öll menn. Ég held að með þessu sé ekki á nokkurn hátt hallað á konur en öll vitum við að „maður“ er svo líka notaður í annarri merkingu sem aðgreining milli kynjanna, karlmaður og kvenmaður. Eins tel ég að þótt „herra“ sé titill fyrir karlmann, eða herra Höskuldur Þórhallsson og þá frú Steinunn Valdís Óskarsdóttir, þá sé önnur merking þegar um er að ræða „ráðherra“. Það er einfaldlega ákveðinn titill sem sýnir í hverju starfið felst. Ég er ekki viss um að við finnum eitthvert betra nafn og er ekki sammála því að finna eigi einhvers konar nýyrði sem breyti 100 ára hefð. Sem dæmi höfum við hið góða orð „ljósmóðir“. Ég mundi ekki vilja breyta því eða finna eitthvert hlutlausara nafn þótt sífellt fleiri karlmenn gegni því starfi.

Það er enginn karlmaður ljósmóðir.

Stigin hafa verið skref í þessa átt varðandi heiti sem hv. þm. Steinunn Valdís rakti hér áðan, eins og fóstrur. Ég er nú ekki alveg sammála því að það hafi verið rétt skref sem þá voru stigin. Fyrir mér er ekkert karlmannlegt við að segja frú hæstv. félagsmálaráðherra Jóhanna Sigurðardóttir. Ég held að það sé ekkert karlmannlegt við það. Ég held það lýsi starfinu ágætlega. Ég vil því segja að ég held að þetta sé ekki rétt skref og hefði viljað sjá okkur hér á Alþingi taka upp brýnni mál í jafnréttisumræðunni en það sem hér hefur verið rakið. Það er samt afar brýnt, og ég tek undir með hv. þm. Steinunni Valdísi Óskarsdóttur varðandi það, að jafnréttisumræðunni sé haldið hátt á lofti og við gefum ekkert eftir í þeim efnum.

Herra forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir sögulegt yfirlit yfir stöðu jafnréttismála í Framsóknarflokknum. Engu að síður sakna ég þess að efnisleg umræða fari fram af hálfu þingmannsins um tillöguna sem hér liggur fyrir að öðru leyti en því að hv. þingmaður taldi þetta ekki þarft innlegg í jafnréttisumræðuna, að önnur mál væru brýnni. Þetta er akkúrat það sem við erum alltaf að glíma við, við sem vinnum að jafnréttismálum. Það er alltaf bent á eitthvað annað. Það er alltaf eitthvað annað sem er mikilvægara en það sem verið er að tala um í dag. Auðvitað eru mörg mál sem brýnt er að ræða varðandi jafnréttismál en eitt útilokar ekki annað. Launamálin. Það var minnst á þau hér áðan. Sú sem hér stendur hefur mikla reynslu af því úr fyrri störfum sínum að hafa látið jafnréttismálin tala varðandi launamál og samninga við stórar kvennastéttir. Ég stóð að meiri hluta í Reykjavíkurborg í 12 ár sem byggði m.a. á kvenfrelsi. Þar voru verkin algjörlega látin tala þannig að aðalatriðið er að eitt útilokar ekki annað. Við höfum rætt jafnréttisfrumvarp hæstv. félagsmálaráðherra hér á þinginu sem nú er komið í farveg þar sem tekið er á mörgum brýnum málum. Aðalatriðið í þessu máli er að kona getur aldrei verið herra frekar en hv. þm. Höskuldur Þórhallsson getur verið frú. Þessi hefð helgast af því að þegar stjórnskipan okkar var sett á laggirnar voru karlar þeir einu sem gegndu þessum stöðum. Það voru ekki konur. Ef það hefðu verið konur er ég alveg viss um að við værum að fást við heitin „ráðfrúr“ eða „ráðfrú“. Við værum reyndar örugglega þegar búin að breyta þeim fyrir 

Herra forseti. Ég taldi mig nú fara efnislega í gegnum þessa umræðu og þykir miður að hv. þingmaður skuli slá ræðu mína þannig út af borðinu að hún hafi ekki verið efnisleg. Ég fór einmitt efnislega í þessi mál. Ég benti á nokkur skref sem stigin hafa verið á undanförnum árum af síðustu ríkisstjórn, sem voru afar þörf og brýn jafnréttismál. Ég held að hlutverk nýrrar ríkisstjórnar sé einmitt að láta verkin tala. Ég held að það séu mörg brýnni mál fram undan, eins og að leiðrétta laun ýmissa kvennastétta. Það er nokkuð sem ríkisstjórnin ætti að vinna í frekar en einmitt þetta. Ég er samt ekki að gera lítið úr þessu. Ég vildi bara benda á að ég hef aðra skoðun á málinu en hv. þingmaður. Það er ekki rétt að til þess að slá þessa umræðu út af borðinu sé bent á eitthvað annað. Ég er ekki einu sinni viss um að þetta sé innlegg í jafnréttisbaráttuna. Að mínu viti snýst jafnréttisbarátta um að á hvorugt sé hallað, karl eða konu. Ég er ekki viss um að þetta skref sé eitthvert lykilatriði í því. Þá eru svo mörg önnur hugtök sem við þurfum að breyta. Við erum öll alþingismenn en auðvitað eru þá væntanlega einhverjir sem ...

Við erum ekki alþingiskarlar.

Nei, en við erum ekki alþingiskarlar og í því liggur einmitt munurinn á þessu og ég þakka fyrir þetta frammíkall. Ég er einmitt þeirrar skoðunar að konur geti verið herrar. 

Herra forseti. Ég held að hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson hafi aðeins misskilið það sem ég var að segja hér í ræðustóli áðan. Þessi þingsályktunartillaga sem ég mæli hér fyrir lýtur ekki að því að taka upp karlkynsnafnorð og breyta þeim í einhver kvenkynsnafnorð eða finna einhver kynhlutlaus orð yfir það. Það er bara þannig að kona getur ekki verið herra frekar en hv. þm. Höskuldur Þór Þórhallsson getur verið frú. Það stríðir ekki einungis gegn málvitund okkar að nota þessi orð eins og að kona sé herra heldur er það bara algjörlega merkingarlega útilokað. Ég á ekki von á því að nokkur beri á móti því að segja að það sé merkingarlega útilokað að kona sé herra á sama hátt og karl getur ekki verið frú. 
             Síðan geta menn farið að tala hér um menn og karla og konur. Aðalatriðið sem ég legg áherslu á í þessu máli er að finna kynhlutlaust orð sem allar konur, sem kæra sig um og taka sæti í ríkisstjórn Íslands, geti látið kalla sig hvort sem það er „ráðfrú“, „ráðandi“, „ráð“ eða annað en ekki hið merkingarþrungna orð „herra“.

Herra forseti. Ég held að það sé nú bara einfaldlega þannig að við erum ósammála því, ég og hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, að það sé merkingarlega útilokað fyrir konu að kalla sig herra. Ég átta mig alveg á muninum á því að karlmenn eru titlaðir herrar, t.d. herra Höskuldur Þór Þórhallsson, og konur eru titlaðar frúr, t.d. frú Steinunn Valdís Óskarsdóttir. Hins vegar erum við, eins og sagt var í frammíkalli áðan, öll menn, ég held að um það sé enginn sérstakur ágreiningur hér á Alþingi. Konur eru að auki konur og karlar karlar. Hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir sagði að þetta mál væri þarft innlegg í jafnréttisumræðuna. Það vekur furðu mína að ekki skuli fleiri taka til máls í svo brýnni og þarfri jafnréttisumræðu. 

Virðulegi forseti. Mér hugnast að taka upp nýtt starfsheiti fyrir ráðherra sem bæði kynin geta borið án þess að konur séu karlgerðar eða karlar kvengerðir. Orð spretta upp úr því umhverfi eða samfélagi sem þau verða til í. Á þeim tíma sem orðið ráðherra varð til var stjórnun landsins alfarið í höndum karla og því e.t.v. ekki svo skrýtið að orðið sem farið var að nota væri beintengt við karlmenn. Orð spretta hins vegar ekki einvörðungu upp úr samfélaginu heldur móta þau það einnig. Þannig getur orð eins og ráðherra, sem vísar með svo afdráttarlausum hætti til annars kynsins, hreinlega átt þátt í að móta samfélag okkar með þeim hætti að það verða nánast eingöngu karlar sem bera titilinn. Það væri ansi mikil einföldun að halda því fram að breyting á orðinu ráðherra ein og sér verði til þess að jafna stöðu kynjanna og fjölga konum í embætti. En breytingin ætti að verða til þess að orðsins hljóðan ein og sér geri það ekki að verkum að maður sjái karlmann fyrir sér í embættinu frekar en konu. Virðulegi forseti. Fyrir utan það að orðið ráðherra er meingallað út frá kynjajafnréttissjónarmiðum finnst mér það einnig stór galli á orðinu hve mikill drottnunarblær er á því og hvernig vísað er til stéttaskiptingar. Ég er herra yfir hjúum mínum t.d., mér finnst það eiga illa við. Ef á annað borð verður farið í þá vinnu að finna og taka upp nýtt starfsheiti fyrir ráðherra, sem ég vona að verði gert, fyndist mér að þá eigi ekki einvörðungu að horfa til þess að finna orð sem hentar báðum kynjum heldur einnig að finna orð sem hefur á sér annan blæ, laust við alla drottnunar- eða fyrirmannstilburði.

Forseti. Ég ætla nú ekki að skipta mér mikið af þessari umræðu af ákveðnum ástæðum en mér þykir þó undarleg sú röksemd bæði hv. flutningsmanns og síðasta hv. ræðumanns að á þessu orði „ráðherra“ sé sérstakur drottnunarblær eða yfirráðalykt. Orðin geta vissulega haft ákveðna merkingu í sjálfu sér og því er ekki að neita að „ráðherra“ hefur það, það er auðvitað karllegt orð. Herra á að sjálfsögðu í upphafi við karlmenn. En ég kem ekki auga á það að samsetningin ráðherra hafi sem slík yfir sér einhvern drottnunarblæ. Ráðið í ráðherra, sá liður orðsins, er ekki skyldur sögninni að ráða heldur er ósköp einfaldlega sama orðið og ráð sem við þekkjum í að gefa ráð og ráðgjöf o.s.frv. og á sér upprunann í því að í upphafi voru þetta ráðgjafar konungs eða annarra slíkra valdsmanna. Það sem síðan gerist er það, eins og við þekkjum úr málfélagsfræði, að orðið sjálft tekur blæ af því sem það merkir og ef mönnum þykir drottnunarblær á orðinu ráðherra er það vegna þess að við höfum kannski hleypt ráðherravaldinu á Íslandi of langt og ég efast um að við leysum það - þó að það megi að sjálfsögðu ræða og skoða - með því að breyta um orð.

Virðulegi forseti. Mér sýnist nokkuð greinilegt að málskilningur okkar hv. þm. Marðar Árnasonar er ekki alveg sá sami.  Ég lagði áherslu á það í mínu máli að áherslan í orðinu væri ekki á orðið „ráð“ heldur einmitt á seinni partinn, „herra“. Í mínum huga fylgir það því orði að þú ert yfir einhverjum, þú ert hærra settur en einhver annar og það er það sem ég set út á í þessu orði en ekki forskeytið „ráð“.

Forseti. Þá er sá misskilningur frá og það er auðvitað rétt hjá hv. þingmanni að orðið herra hefur á sér slíkan blæ. Bæði er það sprottið úr karllegu umhverfi eða það átti við karlmenn og á enn við karlmenn eitt og sér. Síðan er það rétt að herra hefur í íslensku og reyndar nágrannamálum einnig þá notkunarvenju að það er notað um ráðamenn eða aðila og jafnvel hið æðsta vald því að stundum er Drottinn allsherjar nefndur herra í kristilegum ritum, textum og ritúali. Á hinn bóginn er það svo að orð af þessu tagi, sérstaklega þegar þau eru samsett, taka blæ og lit af þeirri hefð sem þeim fylgir og í þessu tilviki held ég ekki að nokkrum manni detti í hug, eftir að konur gerðust ráðherrar og eru nú orðnar nokkuð margir eða margar, að orðið sé eingöngu karlkyns eða því fylgi einhver sérstök karlmerking. Ég hef ekki séð það. Mín ráð eru þau að þó að umræðan sé þörf þá sé þetta 103 eða 104 ára orð látið í friði. Það má hins vegar rifja það upp að þetta var ekki það orð sem var notað í stjórnskipunarlögunum þegar ráðherraembættið var búið til á Íslandi heldur var það orðið ráðgjafi og kannski hefðum við átt að halda okkur við það á sínum tíma. Að lokum þetta: Um þetta ræða menn hvort sem þeir hafa próf í íslensku eða ekki því að allir eiga tungumálið og allir hafa sama rétt á því að ræða um það og koma með breytingartillögur um notkun þess.

Virðulegi forseti. Aldrei þessu vant verður maður að taka tillit til þeirra sjónarmiða og skoðana sem hv. þm. Mörður Árnason setur fram og virða sérfræðiþekkingu hans hvað það varðar. Ég velti því fyrir mér, þegar ég skoðaði þessa tillögu til þingsályktunar, hvað vekti fyrir flutningsmanni að flytja tillögu sem þessa: „Alþingi ályktar að fela ríkisstjórninni að láta undirbúa breytingar á stjórnarskrá og lögum til að taka megi upp nýtt starfsheiti ráðherra.“ Í greinargerð eru svo engar hugmyndir um það hvaða annað starfsheiti gæti komið til greina, engar viðmiðanir eða annað sem í má ráða. Það hefði verið æskilegt að einhverjar hugmyndir eða hugleiðingar í þá veru hefðu fylgt. Kvennabaráttan hefur sennilega óvíða verið jafnöflug og hér á landi, sem betur fer. Fólk skal - nú þorir maður ekki að segja „menn“ - við skulum ekki gleyma því að kvenréttindabaráttan er í raun spurning um mannréttindi en að sjálfsögðu erum við með í tungumáli okkar ýmsar kenningar og viðmiðanir sem höfða kannski til annars kynsins. Við getum þá líka velt því fyrir okkur hvort það sama gildi ekki um starfsheiti okkar, hv. þm. Steinunn Valdís Óskarsdóttir, hvort það að vera „háttvirtur þingmaður“ komi ekki til skoðunar með sama hætti og starfsheiti fyrir ráðherra. Það þarf þá einhvern fínni málskilning til þess að átta sig á einhverjum mismun hvað það varðar. Virðulegi forseti. Ef menn skoða norræna goðafræði, þaðan sem orðið „forseti“ er tekið, þá er það orð að sjálfsögðu karlkenning og á við um karl þó að enginn velti því fyrir sér í dag og það hafi enga innri þýðingu eða merkingu hvað það varðar hvort karl eða kona gegnir því embætti. Þegar sagt er „hæstvirtur utanríkisráðherra Ingibjörg Sólrún Gísladóttir“ hvarflar ekki að nokkrum manni að kona gegni ekki því embætti eða að það rýri eitthvað hennar kyn eða setji hana í aðra stöðu en aðra ráðherra. Ég velti fyrir mér orðinu „ritari“ sem flestir mundu segja að væri haft um hefðbundið kvennastarf en það vill nú einu sinni þannig til að við tölum almennt ekki um það lengur. Sem betur fer eru kynin farin að ganga í öll störf en það vill þannig til að „ritari“ er karlkynsorð og karlkenning. Samt sem áður hefur engum dottið í hug að velta því fyrir sér. Í sköpunarsögunni var talað um að guð hefði skapað manninn í sinni mynd. Varðandi hugmyndafræði kvennakirkjunnar eða jafnréttiskirkjunnar var það spurningin um kynhlutverk guðs almáttugs og hvernig orðalagið „manninn í sinni mynd“ snerti þá hugmyndafræði eða hvort það skipti yfir höfuð nokkru máli. Ég stóð aðallega upp til þess að taka undir þau sjónarmið sem hv. þm. Höskuldur Þórhallsson kom inn á í lok ágætrar ræðu sinnar. Í jafnréttismálum og jafnréttisbaráttu skipta mörg önnur mál meira máli en það sem hér er til umræðu. Ég mun ekki hafa fleiri orð um þetta því að mér finnst umræðan þegar orðin of löng. Brýnustu hagsmunirnir í þessum málum snúast ekki um orðið „ráðherra“, karl- eða kvenkenningu, háttvirta þingmenn, karl- eða kvenkenningu. Brýnustu hagsmunirnir snerta kjör láglaunakvenna í þjóðfélaginu, þeirra kvenna sem hafa fæstu málsvarana. Jafnvel þeir sem kenna sig við femínisma hafa látið hjá líða að sinna þeim málstað, þörfum og nauðsynlegu úrbótum sem þarf að koma á fyrir þann þjóðfélagshóp. Við eigum að eyða tíma okkar í slíkar umræður en ekki í ómótaðar hugmyndir þegar menn vita ekki einu sinni hvaða orð ætti að koma í staðinn fyrir það sem nú er.

Virðulegi forseti. Það skemmtilega mál sem hér er rætt er bara til að auka á tilbreytinguna og velta fyrir sér hlutum sem menn eru gjarnir á að velta fyrir sér í tíma og ótíma. Líklega var orðið herra fyrst notað í íslenskri tungu um 1600. Oftast tengdist það orðasambandinu herra Jesús en hefur síðan útfærst og orðið hluti af íslensku hvunndagsmáli sem teygir arma sína víðar og til að mynda í orðinu ráðherra. Það er mikill munur á þessu orði málfræðilega eða málfræðilegri merkingu þess og stöðu og því hvað það þýðir í hversdagsleikanum. Þar er það líking, myndræn líking sem stenst fyllilega án þess að menn séu að velta fyrir sér kyninu. Það er ekkert sem mælir á móti því að kona sé herra. Kona getur verið herra húss, herra verkefnis o.s.frv. án þess að vera karlkyns. Það er kannski eitt orð sem gæti komið í stað orðsins ráðherra, sem líklega flestir gætu náð að sameinast um en kannski ekki endilega sátt af því að það orkar tvímælis, það er orðið „ráðríkur“. Það hefur a.m.k. tvær merkingar, að vera ríkur af góðum ráðum eða vera stjórnsamur um of, sem er allt annað. Það er í rauninni út í hött að velta svona hlutum fyrir sér sem eru orðnir alveg kirfilega fastir í málinu og hafa í rauninni aldrei truflað neitt nema kannski sérvisku fólks sem auðvitað getur verið og á rétt á sér í öllum áttum. En það má til að mynda nefna orðið „hetja“. Hetja er kvenkynsorð og þess vegna ætti það ekki að eiga við um karla. Karlmenn eru ekki svo ég viti til almennt að kveinka sér undan því að vera kallaðir hetjur en orðið er kvenkyns. Við þyrftum alveg eins að breyta því og mörgum öðrum ef við ætlum að fara að gera sérstakan greinarmun á þessu kynjalega séð. Grundvallaratriðið er auðvitað það, virðulegi forseti, að menn og konur eru menn, þ.e. konur eru líka menn, og er kannski skilgreining sem ekki var lögð nein áhersla á fyrir nokkrum áratugum, það er ekki lengra síðan. En þetta er staðreynd málsins og skiptir öllu. Mér finnst bara gaman að þessu innleggi en ég er hræddur um að ýmsir karlmenn mundu kvarta yfir því ef þeir ættu ekki lengur kost á því að vera kallaðir hetjur, því að mörgum er í blóð borið að sækjast eftir slíku. Hægt er að finna ýmis orð sem eru jafnræð í þessu efni á báða bóga, til beggja kynja. Við höfum alltaf dáð hetjuskap og hann er auðvitað æskilegur bæði hjá konum og körlum en það er í rauninni rangt mál að tala um karlmenn sem hetjur en meiningin gildir auðvitað þó að hún standist ekki fullkomlega málfræðilega. Og það er þessi munur sem er á orðinu ráðherra, málfræðileg samsetning með tilliti til kyns og svo merkingarleg samsetning með tilliti til notkunar orðsins. Það eru mörg dæmi um þetta, til að mynda hjá Orðabók Háskóla Íslands þar sem vakin er athygli á þessu.

Hæstv. forseti. Ég vil í lokin þakka fyrir þá umræðu sem farið hefur fram í þingsölum um þetta mál. Mér fannst umræðan á tímabili vera farin svolítið frá aðalatriði málsins og þegar hv. þingmenn voru farnir að koma í ræðustól og tala um að það séu önnur þarfari mál í jafnréttismálum en þetta til að fást við þá verð ég að segja alveg eins og er að með því finnst mér menn vera að drepa málum á dreif. Eins og ég sagði í fyrri ræðu minni útilokar eitt ekki annað í jafnréttismálunum og þetta er einn lítill angi af birtingarmynd ójafnréttis kynjanna svo það sé bara orðað eins og það er. Kjarni málsins er þessi: Það særir held ég ekki málkennd nokkurra kvenna né manna að láta kalla sig forstjóra, kennara eða borgarstjóra ef út í það er farið en ég hygg að það særi málkennd mjög margra kvenna að láta kalla sig herra. Ef það er rétt sem hv. þm. Árni Johnsen sagði í ræðu sinni áðan að ekkert mæli gegn því að kona sé herra, eins og hv. þingmaður hélt hér fram, þá hlýtur það sama að eiga við um karla, ekki satt? Þá hlýtur það að fela þann sama skilning í sér að ekkert mæli gegn því að karl sé frú, ef halda á þessum rökstuðningi til haga. Ég er nokkuð viss um það, hæstv. forseti, að þeim karlkyns þingmönnum sem hafa rætt málið úr þessum ræðustóli í dag þætti ekkert býsna skemmtilegt að láta ávarpa sig sem frú. Ég er viss um að það mundi særa málkennd þeirra á sama hátt og það særir málkennd margra kvenna að láta kalla sig herra, vegna þess, svo ég segi það enn og aftur, að það merkingarleysa að kona geti verið herra alveg eins og það er merkingarleysa að karl sé frú. Þetta á ekkert skylt við önnur karlkynsnafnorð eða kvenkynsnafnorð ef út í það er farið. Þetta er orð sem á sér sögu, orð sem verður til í umhverfi sem er gjörólíkt því sem við búum við í dag. Hvað er að því árið 2008 að ræða þetta mál æsingalaust og fordómalaust í sölum Alþingis og taka okkur til fyrirmyndar aðrar þjóðir sem eru með orð yfir þessi starfsheiti sem eru kynhlutlausari en þetta orð sem við erum að tala um í dag? Það var gagnrýnt úr þessum ræðustól að í greinargerð væri ekki getið um nein ný orð, engar hugmyndir. Í fyrri ræðu minni nefndi ég nokkur orð sem hafa komið upp. Ég segi: Leitum til þar til bærra aðila, íslenskufræðinga, Háskóla Íslands og þess vegna má kalla eftir hugmyndum frá þjóðinni um það, efna til hugmyndasamkeppni um eitthvert nýtt orð. Það kann vel að vera að út úr því komi eitthvert orð sem allir geta sætt sig við, eitthvert orð sem ég hef ekki hugmynd um hvað er í dag, ekki frekar en aðrir hér. Hæstv. forseti. Mig langar til að segja frá því að síðastliðið haust þegar ég hreyfði þessu máli fyrst, eins og ég gat um áðan, fékk ég gríðarlega mikil viðbrögð, m.a. erlendis frá. Ég ætla að leyfa mér að nefna þann aðila sem hefur verið í stöðugum bréfaskriftum við mig út af því máli sem er Kristinn R. Ólafsson, landsþekktur útvarpsmaður og fréttamaður, áhugamaður um málfar og íslenska tungu. Hann sagði mér til að mynda frá því að hann væri höfundur að ýmsum nýyrðum í íslenskri tungu, orðum sem í dag þykja sjálfsögð, t.d. eins og orðið Börsungur, sem er orð sem Kristinn R. Ólafsson kom inn í íslenska tungu og orðið grænfriðungur. Þetta eru orð sem öllum finnast sjálfsögð í dag. Ég er alveg viss um að ef við köllum eftir ráðum færustu sérfræðinga og þeirra sem eru hugmyndaauðugir og frjóir í hugsun og íslenskri tungu verður hægt að finna orð særir hvorki málkennd karla né kvenna sem þessi heiti þurfa að bera. Ég ítreka í lokin að ég þakka fyrir þá umræðu sem hér hefur farið fram um þessa þingsályktunartillögu.

Virðulegi forseti. Reyndur þingmaður, sem nú er látinn, Ólafur Þ. Þórðarson, ávarpaði alltaf forseta með titlinum herra, alveg sama hvort það var karl eða kona og var aldrei sett ofan í við hann fyrir það. Það er bara hluti af þessari merkingu. Það má nefnilega ekki rugla því saman, eins og hv. flutningsmaður þessa máls gerði, að það er munur á málfræðilegri samsetningu sem er kynbundin og merkingarlegri samsetningu í málinu. Íslensk tunga hefur eins og önnur tungumál orðið til á löngum tíma. Þetta er bara spurning um hvort eigi að slípa það út eða virða. Þar sem hefðin er orðin svo rík og svo sterk að fólk er ekki að kyngreina orðið ráðherra, að mínu mati, það er bara alls ekki að því, þá skiptir þetta ekki máli. Þetta er fallegt orð og ber virðingu í sér og það er kannski sérstaklega mikilvægt þegar kemur að ráðherrum að því fylgi slík virðing og viðurkenning. Kristinn R. Ólafsson er gott dæmi um mann sem hefur komið með mörg nýyrði. Börsungur á við um fólk frá ákveðnu landsvæði á Spáni, grænfriðungur stendur eiginlega fyrir nýja stefnu í félagsmálum í heiminum. Kristinn R. Ólafsson er Eyjamaður og þeir eru ferskir í orðanotkun, hann er bróðir hins ástsæla Ása í Bæ og þeir voru snillingar í meðferð máls og eru. En það er munur á þessari merkingu og málfræðinni.

Hæstv. forseti. Umræðurnar hér í dag sýna hvað fólk upplifir tungumálið á misjafnan hátt eins og fram hefur komið hjá þeim þingmönnum sem hafa tekið þátt í henni. Ég benti hv. þm. Árna Johnsen á það áðan í ræðu minni að hann ætti eflaust erfitt með að svara því ef hann væri kallaður frú Árni Johnsen vegna þess að það er merkingarlaus þvæla. Þess vegna er það merkingarlaus þvæla að kalla mig herra Steinunni Valdísi Óskarsdóttur.  Hér hefur einnig verið talað um starfsheiti. Sagan sýnir okkur að stéttir sem áður voru hefðbundnar kvennastéttir, ég nefndi áðan leikskólakennara og fóstrur, ég get líka nefnt t.d. flugfreyjur en þegar karlar komu inn í þá stétt var starfsheitinu breytt hið snarasta vegna þess að karlar eiga afskaplega erfitt með að láta kvenkenna sig í starfsheitum, dæmin sýna það. Það sem mér gengur til með þessari þingsályktunartillögu er að setja þetta mál á dagskrá og vonaðist ég satt best að segja til þess að við værum komin aðeins lengra í þessari umræðu árið 2008 en við vorum fyrir 15 árum þegar fyrst var mælt fyrir þessari tillögu. Þá varð hún almennt aðhlátursefni og sofnaði í nefnd. Ég vona að það verði ekki örlög þessarar tillögu núna en miðað við viðbrögð þeirra þingmanna sem þó hafa tjáð sig er ég ekkert allt of bjartsýn um að hún lifi.

Hæstv. forseti. Ég bið afsökunar á því að hafa verið sein í ræðustól en það er ágengni fjölmiðla sem vilja gjarnan fá að heyra af því máli sem ég ætla að mæla fyrir sem orsakaði það. Það er eðlilegt að fjölmiðlar séu forvitnir um mál af því tagi sem hér er fjallað um en ég mæli fyrir þingsályktunartillögu á þskj. 459 sem flutt er af tveimur hv. þingmönnum auk mín, hv. þm. Siv Friðleifsdóttur og hv. þm. Árna Þór Sigurðssyni. Tillagan felur það í sér að Alþingi álykti að fela ríkisstjórninni að setja siðareglur sem ætlaðar verði öllum opinberum starfsmönnum, þar með töldum þingmönnum og opinberum embættismönnum, í vinnuferðum. Reglurnar mæli svo fyrir að opinberum starfsmönnum sé óheimilt að kaupa kynlífsþjónustu af nokkru tagi eða þiggja kynferðislega greiða í vinnuferðum á erlendri grundu. Siðareglurnar skulu kynntar viðkomandi við upphaf starfstíma og þær staðfestar með undirritun. Hæstv. forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að mansal er vaxandi áhyggjuefni á alþjóðavettvangi og nú þegar hafa ýmsir alþjóðasamningar verið undirritaðir til að hvetja til ábyrgrar afstöðu og aðgerða til að stemma stigu við mansali. Þar má nefna samning Sameinuðu þjóðanna um afnám allrar mismununar gagnvart konum og einnig samning Sameinuðu þjóðanna um aðgerðir til að sporna við skipulagðri fjölþjóðlegri glæpastarfsemi og sérstakri bókun við þann samning, Palermó-samninginn. Sá samningur var undirritaður fyrir Íslands hönd þann 13. desember árið 2000 en bíður enn fullgildingar því miður. Þeim samningi er ætlað að taka sérstaklega á mansali, ekki síst í þeim tilfellum þar sem konur og börn eru seld milli landa í kynlífs- og klámiðnaðinn og til að tryggja fórnarlömbunum vernd og aðstoð. Ég verð að segja, eins og oft hefur borið á góma hér í þessum þingsal, að mér þykir það miður að íslenskir ráðherrar skuli ekki enn hafa fylgt undirritun samningsins eftir með fullgildingu hans og innleiðingu í íslenska löggjöf og ég hef gagnrýnt ríkisstjórnir fyrir það, bæði þá sem nú situr og einnig þær sem á undan hafa setið, að menn skyldu ekki hafa brugðið hraðar við hvað þetta varðar og enn er ekki búið að mæla fyrir endanlegri fullgildingu Palermó-samningsins. Hins vegar var samningurinn um afnám allrar mismununar gagnvart konum samþykktur á allsherjarþingi Sameinuðu þjóðanna 18. desember 1979. Hann tók gildi 10. október 1985 og var undirritaður fyrir Íslands hönd 24. júlí 1980 en fullgiltur 18. júlí 1985. Í 6. gr. þess samnings segir að aðildarríki skuli gera allar viðeigandi ráðstafanir til að hamla gegn hvers konar verslun með konur og gróðastarfsemi tengdri vændi. Við Íslendingar erum bundin af alþjóðarétti að 6. gr. eins og öðrum greinum þessa samnings Það hefur farið fram töluverð umræða um úrræði gegn mansali á vettvangi Norðurlandanna og Norðurlandaráð hefur beint þeim tilmælum til ríkisstjórna Norðurlandanna að þær bregðist við og reyndar hafa verið send fleiri en ein tilmæli til ríkisstjórnanna til þess að tryggja að þær setji mansal á dagskrá hjá sér. Hér er ég sérstaklega að tala um tilmæli nr. 9 frá 2003, en í þeim tilmælum mælir Norðurlandaráð með því að ríkisstjórnirnar beiti sér fyrir því að norrænu löndin móti sameiginlegar aðgerðir gegn vændi og verslun með konur, einkum hvað það varðar að vinna gegn eftirspurn eftir konum og börnum til vændis og kynferðislegrar misnotkunar í löndum okkar. Sömuleiðis að ríkisstjórnirnar móti og framfylgi bindandi siðareglum sem banna opinberum starfsmönnum, starfsmönnum hersins og þróunarhjálparstarfsmönnum að kaupa kynlífsþjónustu. Reglurnar eiga bæði að gilda þegar viðkomandi starfsmenn eru við störf og í frítíma í tengslum við verkefni af þessu tagi. Aðilar vinnumarkaðarins eru svo hvattir til að setja sambærilegar reglur. Í þriðja lagi fela tilmæli Norðurlandaráðs til ríkisstjórna Norðurlandanna það í sér að ríkisstjórnirnar beiti sér fyrir samræmingu löggjafar um kaup á kynlífsþjónustu á Norðurlöndunum í þeim mæli sem það samræmist mismunandi stefnumótunarviðmiðum í afbrotamálum í löndunum. Ríkisstjórnir Norðurlandanna hafa, virðulegi forseti, sett sér sérstakar aðgerðaáætlanir sem ætlaðar eru til þess að gera baráttuna gegn þessari skipulögðu glæpastarfsemi markvissari, reyndar ekki allar ríkisstjórnirnar því að Íslendingar eru þarna eftirbátar hinna Norðurlandaþjóðanna eins og oft áður. Sú sem hér stendur hefur margsinnis innt ríkisstjórn Íslands eftir því hvort ekki standi til að setja slíka aðgerðaáætlun hér á landi. Hingað til hefur ríkisstjórnin ekki séð ástæðu til að innleiða slíka aðgerðaáætlun þangað til í desember sl. að hæstv. félagsmálaráðherra, Jóhanna Sigurðardóttir, tilkynnti fyrir hönd ríkisstjórnarinnar að í bígerð væri að vinna slíka áætlun. Ég fagna því og tel þetta vera m.a. árangur af 16 daga átaki ýmissa kvennahreyfinga sem lauk 10. desember á alþjóðlegum mannréttindadegi Sameinuðu þjóðanna. Þetta 16 daga átak gegn kynbundnu ofbeldi var í þetta sinn helgað baráttunni gegn mansali og því lauk með því að ríkisstjórninni voru afhentar um 1.700 undirskriftir þar sem ríkisstjórnin var hvött til þess að setja aðgerðaáætlun gegn mansali. Nú er því búið að tilkynna að það verði gert og því ber að fagna. Aðgerðaáætlanir nágrannalanda okkar, sem eru í anda alþjóðlegrar umræðu og sáttmála, hafa að geyma ákvæði sem varða nákvæmlega það sem hér er um rætt, siðareglur fyrir fulltrúa þjóðarinnar á erlendri grundu. Með því að setja siðareglur af þessu tagi er hið opinbera að reyna að standa vörð um virðingu þjóðanna, virðingu okkar á alþjóðavettvangi, en það hlýtur að gefa augaleið að það er mikilvægt fyrir ríkið að starfsfólk þess hagi sér ekki á einhvern þann hátt sem gæti rýrt virðingu samstarfsaðila fyrir okkur. Við værum með því að setja reglur af þessu tagi að taka mikilvægt skref í baráttunni gegn mansali og lýsa því yfir að við öxlum okkar ábyrgð í alþjóðasamfélaginu. Ríkisstjórn Noregs samþykkti hinn 17. október 2002 að taka upp siðareglur fyrir opinbera starfsmenn um bann við bæði kaupum á vændi og við því að þiggja kynlífsþjónustu sem greiða í gistilandi. Þessar reglur Norðmannanna eru hluti af aðgerðaáætlun norsku ríkisstjórnarinnar gegn mansali og í þeim segir skýrt að eftirspurn eftir kynlífi sé grundvöllur hins alþjóðlega vændisiðnaðar og þar með ástæða þess vaxandi alvarlega vanda að konur og börn gangi kaupum og sölum milli landa sem kynlífsþrælar. Í norsku reglunum segir að sem vinnuveitanda beri hið opinbera ábyrgð á starfsemi og orðspori opinberrar þjónustu og vilji þar af leiðandi búa svo um hnútana að opinberir starfsmenn hegði sér á þann hátt að það ógni ekki eða brjóti gegn mannlegri reisn fólks í þeim löndum sem fulltrúar þjóðarinnar heimsækja. Norska ríkisstjórnin vill með reglunum sýna vilja sinn í verki og gangast við þeirri ábyrgð sem hvílir á herðum fulltrúa þjóðarinnar á erlendri grund. Reglunum er með öðrum orðum ætlað að koma í veg fyrir að brotið sé gegn mannhelgi fólks sem réttur hefur verið brotinn á með því að hafa verið hneppt í kynlífsánauð. Virðulegi forseti. Siðareglurnar norsku eru ótvíræð yfirlýsing um það hvaða siðrænar og siðferðilegar væntingar eru gerðar til embættismanna norsku ríkisstjórnarinnar og annarra opinberra starfsmanna. Í reglunum er skýrt kveðið á um að kaup á vændi eða önnur kynlífsþjónusta geti falið í sér misneytingu fólks sem býr við erfiðar aðstæður auk þess sem slíkt háttalag hafi óhjákvæmilega neikvæð áhrif á ímynd viðkomandi starfsmanna, skaði orðstír Noregs og þess starfs sem unnið er í nafni þjóðarinnar. Sömuleiðis segir í reglunum að hverjum þeim ríkisstarfsmanni sem ferðist í embættiserindum eða á vegum hins opinbera, jafnt innan lands sem á erlendri grundu, sé óheimilt að kaupa vændi eða þiggja kynlífsþjónustu af neinu tagi. Þetta á samkvæmt norsku reglunum einnig við um frjálsan tíma viðkomandi starfsmanns í þeim verkefnum sem sinnt er. Þá er kveðið á um það að hið opinbera vænti þess sem vinnuveitandi að starfsmenn þess framfylgi þessum reglum af trúmennsku og setji framferði sínu að þessu leyti mjög strangar skorður. Loks segir í reglunum að sé ekki farið eftir þeim geti það leitt til viðurlaga við agabroti samkvæmt lögum um réttindi og skyldur opinberra starfsmanna. Virðulegi forseti. Það eru ekki bara Norðmenn sem hafa sett sér reglur af þessu tagi, það hafa Svíar líka gert. Þær reglur gilda um starfsfólk í sænsku utanríkisþjónustunni og voru settar þegar í ljós kom eftir athuganir að töluverður hluti opinberra starfsmanna í Svíþjóð - reyndar hafa sambærilegar kannanir í Noregi verið gerðar og leitt hið sama í ljós - kaupir sér eða hefur keypt sér kynlífsþjónustu eða þegið hana í boði heimamanna á ferðalögum sem tengjast starfi viðkomandi. Til viðbótar við það sem hér hefur verið talið, virðulegi forseti, má geta þess að nokkur fjöldi stórfyrirtækja í Noregi hefur séð ástæðu til þess að setja starfsfólki sínu svipaðar siðareglur og hér um ræðir. Þær hafa þannig breiðst út í einkageirann og hafa Norðmenn litið á það sem jákvæðan árangur af því starfi sem ríkisstjórnin hefur sinnt að þessu leyti. Af öllu þessu, virðulegi forseti, verður að draga þá ályktun að kynlífsþjónusta hafi verið og sé hluti af alþjóðlegum samskiptum þjóða og því nauðsynlegt fyrir okkur að tryggja að Ísland á sama hátt og önnur lönd þurfi að taka virka afstöðu gegn slíkri háttsemi. Þetta þurfum við að gera bæði vegna þeirra alþjóðlegu sáttmála sem við höfum fullgilt og undirgengist og ekki síður vegna þeirra tilmæla sem beint er til okkar frá fjölþjóðlegum samstarfsvettvangi sem við tökum virkan þátt í og metum mikils, nefnilega Norðurlandaráði, en síðast en ekki síst, hæstv. forseti, vegna þess að við erum þjóð sem vill bera höfuðið hátt, vill hafa hér ákveðin siðferðileg norm í hávegum og þá skiptir það okkur máli að þau séu höfð í hávegum jafnt hér innan lands sem á erlendri grund. Hæstv. forseti. Ég hef mælt fyrir þessari tillögu og hvet til þess að ríkisstjórnin taki hana til skoðunar og að sú nefnd sem fengi þetta til meðferðar, sem að öllum líkindum verður allsherjarnefnd, líti þetta jákvæðum augum þannig að hún afgreiði tillöguna frá sér svo Alþingi geti beint þessum eindregnu tilmælum til ríkisstjórnar okkar.

Hæstv. forseti. Hér ræðum við tillögur að siðareglum opinberra starfsmanna sem miða að því að banna þeim hópi að kaupa sér kynlífsþjónustu eða þiggja kynferðislega greiða í vinnuferðum á erlendri grund. Mér finnst þessi umræða og þessi tillaga eiginlega hálfkaldar kveðjur til opinberra starfsmanna og ekki síður kaldar kveðjur inn á þeirra heimili. Hvað er verið að gefa í skyn? Eru til einhver gögn eða upplýsingar um að opinberir starfsmenn séu í einhverjum mæli að kaupa sér kynlífsþjónustu erlendis? Það væri fróðlegt að fá að vita það. Hv. flutningsmenn tillögunnar telja að með slíkum siðareglum mundi ríkisstjórnin stíga skref í baráttunni gegn mansali. Að leggja eitthvað af mörkum í baráttunni gegn mansali er fallegt og sannarlega göfugt markmið, nokkuð sem við getum öll verið sammála um. En hvort siðareglur fyrir opinbera starfsmenn sem þessar séu rétta leiðin til þess finnst mér mjög stór spurning. Opinberir starfsmenn, hvort sem það eru alþingismenn eða aðrir, eru fullorðnir og sjálfráða einstaklingar, einstaklingar sem hafa eigin siðferðiskennd og samvisku. Verðum við ekki að treysta þeim, opinberum starfsmönnum eins og öðrum til að taka ákvarðanir um sjálfa sig og líf sitt? Svo er líka, finnst mér, mjög stór spurning hvernig eigi eiginlega að fylgjast með því að svona siðareglum yrði framfylgt.

Hæstv. forseti. Ég lái ekki forseta að ruglast stöku sinnum í þessari kjánalegu skiptingu Reykjavíkurborgar í tvö kjördæmi  Hæstv. forseti. Hv. þm. Rósa Guðbjartsdóttir spyr hvort það sé virkilega þörf á þessu og hvort hér sé verið að gefa eitthvað í skyn varðandi opinbera starfsmenn, hvort til séu gögn sem sýni að þess sé að vænta af opinberum starfsmönnum að þeir kaupi sér kynlífsþjónustu. Því miður, hæstv. forseti, eru tilefnin næg. Gögnin eru til, já, og þau sýna að þeir sem kaupa sér vændi, hvort heldur er í heimalöndum eða á erlendri grundu eru karlmenn í mjög miklum meiri hluta á öllum aldri, úr öllum þjóðfélagsstigum þannig að ríkisstjórnir Norðurlandanna hafa séð ástæðu til þess að setja reglur af þessu tagi. Ég tel að það sé mjög útlátalítið fyrir íslensku ríkisstjórnina að setja reglur af þessu tagi áður en nokkurt mál er komið upp af því tagi eða sem tengst gæti hneyksli af þessu tagi því að ekkert okkar vill auðvitað sjá koma hér í fjölmiðlum einhverjar fréttir um að einhverjir Íslendingar, hvort sem þeir væru opinberir starfsmenn, þingmenn eða úr einhverjum öðrum stéttum, væru að kaupa sér kynlífsþjónustu á erlendri grund. Meðan við höfum ekkert dæmi um slíkt tel ég að það sé gott að setja reglur af þessu tagi. Tilmælin koma frá Norðurlandaráði. Þar hafa þau verið samþykkt, meðal annars af öllum fulltrúum íslensku sendinefndarinnar í Norðurlandaráði, þannig að ég geri ráð fyrir að þessi tillaga sé studd af mjög miklum meiri hluta þingmanna hér, að minnsta kosti hreyfði enginn íslenskur þingmaður neinum andmælum þegar tilmælin voru samþykkt hjá Norðurlandaráði.

Hæstv. forseti. Eins og ég sagði áðan veit ég að hugurinn sem þarna býr að baki er mjög góður og það er nokkuð sem við getum öll verið sammála um að vilja berjast gegn mansali. En ég ítreka það að í þessu tilfelli eins og í mörgu öðru verðum við að gera ráð fyrir því að fullorðið fólk, opinberir starfsmenn sem aðrir séu ábyrgir gerða sinna. Hv. þm. Kolbrún Halldórsdóttir segir: „Við þurfum að setja svona reglur áður en við fáum slæmar fréttir í fjölmiðlum eða öðru af einhverju sem gæti tengst þessu.“ Ég meina, hvar gætu svona siðareglur endað? Eigum við að setja þá siðareglur um ýmislegt annað sem fólk getur verið að gera sem ekki er kannski æskilegt, varðandi til dæmis eiturlyfjanotkun, of mikla áfengisnotkun eða hvað það kann að vera? Ég ítreka að ég tel að opinberir starfsmenn, rétt eins og aðrir ábyrgir einstaklingar, eigi það við sig og sína í lífi sínu yfirleitt og sína samvisku hvað þeir gera á ferðum erlendis eða annars staðar. Ég ítreka það að ég hef mikla samúð með því sem að baki býr, baráttu gegn mansali, en efast stórlega um að þetta sé rétta leiðin.

Hæstv. forseti. Hv. þingmaður efast um réttmæti þess að setja reglur af þessu tagi. Ég tel litla þörf á því að efast um réttmæti þessa þegar stór samstarfsvettvangur eins og Norðurlandaráð hvetur til þess að það sé gert þegar jafnframt er sagt í tilmælunum að eftirspurnin eftir kynlífsþjónustu skapi vandamálið, þ.e. ef það væri engin eftirspurn væri heldur engin sala á kvenlíkömum eða barnslíkömum til kynlífsþjónustu. Bara sú staðreynd að eftirspurnin er til staðar og jafngríðarleg og raun ber vitni - hún veldur því að konur og börn eru flutt milli landa hundruðum þúsunda saman, jafnvel milljónum saman á hverju einasta ári í þessum tilgangi. Þessar staðreyndir tala sínu máli og í mínum huga eru þær réttlætingin fyrir því að setja reglur af þessu tagi. Auðvitað er gott og gilt að treysta fólki og treysta náunganum. En við vitum það öll að það hefur ekki nægt til að útrýma glæpum í veröldinni að treysta því að allir séu heiðarlegir. Á sama hátt getum við heldur ekki látið okkur nægja, meðan við horfum á þetta gríðarlega alheimsvandamál, nútímaþrælasölu, að treysta því að þeir sem okkur standa næst, þeir sem hér eru, Norðurlandabúar til dæmis, láti sér ekki detta í hug að kaupa konur eða börn til kynlífsþjónustu. Fólk gerir það hér heima hjá okkur og fólk gerir það í útlöndum. Meðan ástandið er eins og það er held ég að það sé mjög einfalt og sjálfsagt mál að fara að tilmælum Norðurlandaráðs og leiða reglur af þessu tagi í lög.

Forseti. Ég mæli fyrir tillögu til þingsályktunar um að ræður og ávörp ráðamanna liggi fyrir á íslensku. Flutningsmaður ásamt mér er hv. þm. Karl Valgarður Matthíasson. Í þessari þingsályktunartillögu er lagt til að Alþingi álykti að beina því til forseta Íslands og ráðherra að ræður og ávörp sem þeir flytja á erlendri tungu liggi fyrir á íslensku samtímis eða svo skjótt sem auðið er. Í greinargerðinni, sem er stutt, segir að á tímum ört vaxandi alþjóðasamskipta hafi mjög færst í vöxt að ræður og ávörp forustumanna á ýmsum sviðum séu samin og flutt á öðru máli en íslensku, oft ensku. Þessir textar eru sumir hverjir mikilvægir fyrir íslenskt samfélag, varða hagsmuni Íslendinga og eru hluti af stjórnmála- og samfélagsumræðu í landinu. Hér er lögð áhersla á að þróunin er algjörlega eðlileg og ekki gerðar neinar athugasemdir við hana í sjálfu sér. Hins vegar er jafneðlilegt að slíkar ræður og ávörp æðstu ráðamanna liggi fyrir á íslensku, helst við flutning eða birtingu en ella eins skjótt og auðið er. Með þeim hætti geta allir landsmenn kynnt sér hvað sagt er í þeirra nafni við erlenda menn, stendur í greinargerðinni, og með „opinberri“ þýðingu er ekki hætta á að orð ráðamanna á erlendri grund eða við alþjóðleg tækifæri sæti rangþýðingu eða mistúlkun vegna tungumálaörðugleika. Þá má ætla að íslenskur texti greiði fyrir við vinnslu og flutning frétta á Íslandi af slíkum ræðuhöldum. Hér í eru sem sé þrenns konar sjónarmið. Í fyrsta lagi er lögð áhersla á ákveðinn rétt almennings til þess að geta kynnt sér á móðurmáli sínu það sem æðstu ráðamenn segja í þeirra nafni við útlendinga eða við þau tækifæri þar sem fluttar eru ræður á erlendri tungu. Slíkar ræður eru oft merkar. Þar kemur fram stefna stjórnvalda íslenskra sem getur eins átt erindi við Íslendinga og hina erlendu menn sem á hlýða fyrir utan að sumar af þessum ræðum eru fluttar við það tækifæri að töluverður hluti áheyrenda eða móttakenda eru Íslendingar þótt af kurteisisástæðum sé e.t.v. ákveðið að flytja ræðuna á erlendri tungu. Þá er önnur forsenda þess að þetta sé gert sú að það sé skilmerkilegt hvað menn hafa sagt, að ekki sé verið að velta því fyrir sér, að opinber þýðing af einhverju tagi liggi fyrir þannig að menn fari ekki í grafgötur um hvað nákvæmlega hefur verið sagt eða séu að toga það eða teygja og þetta ætti að vera ráðamönnunum og stjórnsýslunni í hag. Í þriðja lagi er með þessu greitt fyrir sæmilegum fréttaflutningi sem er bæði í hag þeim sem ræðurnar halda og þeim sem á hlýða og ekki síst fréttamönnum sem þá þurfa ekki í þeim flýti sem einkennir oft það starf að hafa fyrir því sjálfir að snara snúnum texta. Að lokum segir í greinargerðinni að skynsamlegt sé að setja um þetta almennar reglur, til dæmis í forsætisráðuneytinu, og mætti fela hinni ágætu þýðingamiðstöð utanríkisráðuneytisins, sem starfar af miklum dugnaði og þrótti, þessi verkefni ef mönnum finnst þau vandleyst á eigin skrifstofum. Við fjárlagasmíð þyrfti að gera ráð fyrir lítils háttar útgjaldaauka vegna þessa íslenskunarstarfs. Ég hef ekki á reiðum höndum hvað þyrfti af því tagi en ég hygg að það sé ekki mikið ef menn búa til regluverk sem er einfalt og undantekningarlaust í þessu skyni. „... samtímis eða svo skjótt sem auðið er“, segir í tillögugreininni. Þar er auðvitað gert ráð fyrir því að menn hafi ákveðinn sveigjanleik í þessu efni, það sé ekki þannig að það þurfi nauðsynlega að liggja fyrir íslenskur texti um leið og hinn erlendi er fluttur. Að sjálfsögðu er ekki gert ráð fyrir því að allar ræður og ávörp, tækifærisræður eða einkasamtöl eða samtöl í fámennum hópi, liggi fyrir heldur einkum það sem mikilvægt er og til þess gætu þessar reglur í forsætisráðuneytinu tekið. Auðvitað á þessi hugsun við um fleira. Hún á við samninga sem við erum að gera og ýmis álitamál og ýmsa þá texta sem valda hér álitamálum. Dæmi nýlegt er álit mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna sem hér var til eingöngu á ensku þangað til Alþingi tók sig til vegna beiðni alþingismanna og lét þýða þetta álit og það gerðist í síðustu viku. En í raun og veru þurftu menn að þýða það sjálfir hver um sig til að vita hvað í þessu merka plaggi stóð áður en skrifstofa Alþingis tók sig til og gerði þetta. Forseti. Þetta er lítið mál í sjálfu sér en hluti af mikilvægri umræðu um íslensku og stöðu hennar. Ég hef áður lagt til þeirrar umræðu, verið þeirrar gæfu aðnjótandi að geta gert það hér á þingi, þingsályktunartillögu um rannsókn á réttarstöðu íslenskunnar. Þó að hún hafi ekki verið samþykkt var henni vísað til ríkisstjórnarinnar og hún hefur gert töluvert gagn í umræðunni, meðal annars það að þessi tillöguflutningur átti sinn þátt í því að Íslensk málnefnd er núna að vinna gott starf, að ég tel, með stuðningi og atbeina hæstv. menntmálaráðherra, að því að rannsaka eða athuga réttarstöðu íslenskunnar og stöðu hennar yfir höfuð. Það á að enda í málstefnu sem svo er kölluð sem málnefndin skilar að lokum menntamálaráðherra og hæstv. menntamálaráðherra hefur nýverið lýst yfir að hún ætli sér að flytja hér sem þingsályktunartillögu þegar hún kemur fram. Ég fagna því. Ég tel hins vegar ekki ástæðu til þess að láta þetta litla erindi bíða og vænti þess og vona að því verði vel tekið í þinginu og síðan í þeirri nefnd, allsherjarnefnd, sem ég tel eðlilegt að fjalli um þetta og leyfi mér að láta í ljósi þá ósk að hv. allsherjarnefnd leggi síðan til við þingheim að hann samþykki þetta að lokum í vor.

Hæstv. forseti. Hér er til umræðu þingsályktunartillaga um að ávörp ráðamanna og ræður liggi fyrir á íslensku. Ég vil taka undir þessa tillögu með hv. þm. Merði Árnasyni og finnst raunar þeir tilburðir hv. þingmanna til að auka og styrkja íslenskuna verulega til bóta. Ég tek jafnframt undir með hv. þingmanni að það er gaman að því þegar við þingmenn getum lagt okkar lóð á vogarskálarnar til þess að styrkja stöðu íslenskunnar. Svo háttar til um þessa tillögu að þar er verið að ræða ræður sem ráðamenn hafa haldið og það er áhugavert að lesa fylgiskjalið sem fylgir tillögunni. Ég er búin að renna yfir það og oft og tíðum er það svo að ég mundi halda að um töluvert merkar ræður sé að ræða og jafnvel efnismiklar. Hér er farið dálítið yfir ræður forseta Íslands þar sem hann er t.d. að fjalla um mál sem eru mjög ofarlega á baugi á Íslandi, t.d. orkumál, loftslagsmál og fleira. Hér eru efni er varða Atlantshafsbandalagið sem hæstv. forsætisráðherra og utanríkisráðherra fjalla um, þannig að hér er oft og tíðum um mjög merk mál að ræða. Það er gott fyrir almenning að geta kynnt sér þau og ekki síður það sem nefnt var hér áðan, að oft er um að ræða ræður sem haldnar eru á Íslandi, örfáir gestir koma erlendis frá sem veldur því að stundum þarf að halda ræðuna á erlendri tungu. Nú er það svo að við teljum oft að við Íslendingar séum svo ansi sleip í erlendum tungumálum og sérstaklega hefur mönnum þótt sem enskan sé að ryðja sér töluvert til rúms. Mér finnst það mjög miður ef við látum það gerast, að við teljum okkur það góð í erlendum tungumálum að við verðum að láta íslenskuna víkja þegar kemur að efni sem þessu. Mér finnst góður bragur á því að menn reyni sem frekast er unnt að þýða skjótt og vel ræður af þessu tagi, alveg hreint eins og hefur verið hér og er um þau álit sem koma frá erlendum og alþjóðlegum stofnunum sem varða okkar mikilvægustu mál. Fram kom í máli hv. þm. Marðar Árnasonar að Íslensk málnefnd vinnur mikilvægt starf og ég hef aðeins fylgst með því. Ég veit að margir þingmenn hafa fylgst með þeirri vinnu sem nú er að fara í gang og ég bind miklar vonir við hún að muni skila töluverðu um framgang og umræðu um íslenska tungu. Það er brýnt að við höldum umræðunni um íslenskuna lifandi vegna mikilvægi tungunnar sem menningararfs okkar og ekki síst vegna þess að hún er tæki sem við notum alla daga. Fjölbreytileiki hennar skiptir svo miklu máli fyrir okkur í samskiptum okkar, ekki síst hér í sölum Alþingis. Ég tek því undir með hv. þm. Merði Árnasyni og þakka honum fyrir að koma fram með þetta mál. Eins og jafnan þegar íslenskuna ber á góma, stend ég heils hugar að baki henni.

Virðulegi forseti. Það er nú gott að menn rugli ekki saman dagskrárliðum hér á hv. Alþingi eins og stundum hefur brugðið við. Í fimmta dagskrárliðnum vorum við að fjalla um siðareglur opinberra starfsmanna, að ekki mætti kaupa kynlífsþjónustu á erlendri grund, og í kjölfarið kemur að ræður og ávörp ráðamanna liggi fyrir á íslensku sem væri náttúrlega ekki hægt að nota á erlendri grund. Það er svona gott aðhald í þessu, svo menn gantist nú aðeins. Í fyrsta lagi þá fagna ég þessari tillögu. Hún er fullkomlega tímabær og hún er metnaðarfull. Á hverjum degi þurfum við að standa vörð um framgang og notkun íslenskrar tungu vegna þess að hún er náttúrlega lykillinn að sjálfstæði okkar inn í framtíðina. Hún er hvorki meira né minna en höfuðatriðið í sjálfstæði okkar inn í framtíðina. Ýmsir íslenskir embættismenn og aðrir nota í sívaxandi mæli erlendar tungur, það er hætta sem víða kemur upp. Það er eins og það slævi stundum málnotkun í íslensku í þeim efnum. Ég lenti til að mynda í því fyrir fáum dögum að vera á fundi þar sem mjög virtur, háttsettur, opinber embættismaður flutti ágætiserindi um það mál sem var á dagskrá en sagði með stolti: Ég aldist upp í Reykjavík. Auðvitað hefði bremsan átt að virka sjálfvirkt en það kom engin leiðrétting og þetta stingur í stúf og á auðvitað ekki að eiga sér stað. Það er bara hluti af því sem verðum að gæta að rækta inn í framtíðina. Fjölmiðlar í dag kynna ekki metnaðarfulla málnotkun. Margir fjölmiðlamenn tala vitlaust og leggja á vitlausar áherslur. Þess vegna er mikilvægt að þeir sem fara fyrir og tala fyrir hönd þjóðarinnar, fyrir hönd stofnana og fyrirtækja, standi sérstakan vörð um íslenskunotkunina. Þó að eðlilegt sé að þeir tali erlend mál undir mörgum kringumstæðum, skiptir mjög miklu máli að til sé þessi túlkun, eftir atvikum útdráttur eða túlkun í heilu lagi. Það fer svolítið eftir því hvort menn fjalla um ræður eða ávörp eða evrópska efnahagssamninginn sem auðvitað fylgja með í endalausum þýðingum. Þó væri ástæða til því að við höfum tapað ýmsum hlutum og möguleikum varðandi framgang okkar mála af því að stuðst er við erlend mál sem menn skilja misjafnlega og sumir láta hjá líða að kryfja til mergjar þegar kemur að íslensku þýðingunni af því að það er of mikil vinna. Ég fagna fyrst og fremst tillögu hv. þm. Marðar Árnasonar og Karls V. Matthíassonar og vona að hún gangi til enda og komist heil í höfn.

Forseti. Erindi mitt er eingöngu að þakka hv. þingmönnum fyrir þessa umræðu, þeim Árna Johnsen og Ólöfu Nordal. Ég hef tekið eftir því að þau hafa haldið hér uppi merki íslenskunnar með málflutningi og tillögugerð á þinginu og vil að þau viti að það er þakkað í samfélaginu. Það er rétt hjá hv. þm. Ólöfu Nordal að fylgiskjal er með þingsályktunartillögunni þar sem getið er óþýddra ræðna og ávarpa á þremur vefsetrum, forseta Íslands, forsætisráðherra og utanríkisráðherra. Það tekur til ræðna og ávarpa sem þar eru birtar fyrir árið 2007 nema að listi utanríkisráðherra miðast við hálft árið því að núverandi utanríkisráðherra tók við í maí, eins og menn vita. Það er rétt hjá hv. þingmanni að þar eru að vísu ýmsar ræður sem ekki eru afar mikilvægar og eru kannski fluttar formsins vegna en aftur eru þar aðrar sem ættu að liggja fyrir á íslensku og varða mjög merk mál. Ég geri ráð fyrir að þegar menn settust yfir reglur um þetta yrðu erindi sem menn flytja af þessu tagi að einhverju leyti flokkuð niður þannig að gert yrði ráð fyrir heildarþýðingu á sumum ávörpum og ræðum en útdrætti úr öðrum eftir atvikum og mikilvægi. Ég tek undir það með hv. þm. Árna Johnsen að um sem allra flesta texta af þessu tagi þyrfti að vera sú regla að það væri að minnsta kosti til útdráttur þannig að menn gætu nálgast textann, gætu vitað um hvað hann fjallar. Síðan ætti réttarstaðan í raun og veru að vera þannig í tungumálum okkar hér í stjórnsýslu og samfélagi að menn geti þá fengið nánari skýringar eða jafnvel þýðingu eftir atvikum ef á þarf að halda. Ég þakka þessa umræðu og vonast til að hún verði til nokkurs gagns fyrir það efni sem til stóð að fremja.

Forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til stjórnarskipunarlaga og það flytja ásamt mér hv. þm. Ágúst Ólafur Ágústsson, Jón Magnússon og Kolbrún Halldórsdóttir. Frumvarpstextann ætla ég ekki að lesa hér upp að sinni en með frumvarpinu er gert ráð fyrir því að kjördæmaskipting í Reykjavík verði afnumin. Hún var tekin upp með lögum frá 1999 og 2000 þegar kjördæmum var fækkað í sex en þá varð sú nýbreytni að kjósendum í Reykjavík var skipt í tvö kjördæmi, Reykjavíkurkjördæmi norður og suður. Reyndar var þetta haft þannig að mörk kjördæmanna voru ekki ákvörðuð í kosningalögum eins og allra annarra kjördæma heldur er landskjörstjórn falið að ákveða þau hverju sinni. Þetta var í fyrsta sinn í kosningasögu og lýðræðissögu Íslands að sveitarfélagi var skipt upp í sérstök kjördæmi við alþingiskosningar. Það hefur aldrei gerst áður og jafnvel þegar sá siður var hér almennastur í kosningum til Alþingis að kjósa í einmenningskjördæmum, þá náðu þau ekki til sveitarfélaga. Þar voru kosnir tveir eða fleiri eftir atvikum og kjósendafjölda. Á sínum tíma voru þau rök helst færð fyrir því að skipta Reykjavík í tvö kjördæmi að þannig yrðu þingmannahópar kjördæmanna sex svipaðir að stærð og því hentugar einingar við útreikning í kosningakerfinu sem upp var tekið. Það þótti líka kostur að jafna þingmannahópa og var látið í veðri vaka að það mundi virka hér með tilteknum hætti á þinginu. Það væri nánast hættulegt eða varasamt að þingmannahópur Reykjavíkur væri þá helmingi stærri en hinna. Reykvíkingar og fulltrúar þeirra mótmæltu því strax að skipta sveitarfélaginu í tvö kjördæmi og um það er til vitnis samþykkt borgarráðs frá 26. janúar 1999 áður en þetta var gert og eftir að þetta var gert 25. apríl 2000 þar sem borgarráð mótmælir harðlega þessari breytingu. Andstaðan var þó minni en vert var vegna þess að með breytingunum í heild fólust réttarbætur fyrir Reykvíkinga og aðra íbúa á höfuðborgarsvæðinu. Dregið var úr misvægi atkvæða og helmingsmunur ákveðinn á atkvæðamisvægi við rásmark kerfisins þegar það færi í gang. Það gerðist í fyrsta sinn í sögunni að íbúar höfuðborgarsvæðisins, sem nú eru um rúmlega þrír fimmtu landsmanna, fengu meiri hluta þingmanna í sinn hlut, 33 af 63. Hér var því um réttarbætur að ræða um leið og Reykjavík var skipt upp, sem kannski slævði andstöðu við það síðara. Það er skemmst frá því að segja að í Reykjavík skilur ekki nokkur maður af hverju sveitarfélagið þarf að skiptast í tvö kjördæmi. Kjördæmaskiptingin hefur á hinn bóginn aukið vanda við lýðræðisstarfsemi í höfuðborginni að mun. Rétt er að taka fram að Reykvíkingar hafa ekki myndað nein sérstök tengsl við „sína“ þingmenn í öðru hvoru kjördæminu umfram þingmenn í hinu borgarkjördæminu. Stjórnmálasamtök í borginni skipuleggja grunneiningar sínar eins og um eitt kjördæmi væri að ræða og hafa gert það frá upphafi, öll nema Framsóknarflokkurinn sem skipti sér í tvennt í borginni og stofnaði kjördæmasamband í suðurhlutanum og kjördæmasamband í norðurhlutanum. Þetta gafst þannig að Framsóknarflokkurinn er nú hættur þessu og hefur sameinað kjördæmasambönd sín á ný. Þingmannahópar kjördæmanna tveggja hafa aldrei fundað hvor í sínu lagi og ekki haft með sér nokkurn félagsskap og það má raunar færa að því rök að við kjördæmabreytinguna hafi heldur dregið úr samstarfi Reykjavíkurþingmanna, sem var ekki mikið fyrir, og kjósendur í Reykjavík hafa oftlega kvartað undan að sé ekki nógu gott. Þau rök liggja í því að forustumennirnir eru nú tveir. Í staðinn fyrir að vera einn og óskoraður forustumaður eru forustumennirnir tveir. Eftir að kosið var í fyrra skiptið samkvæmt þessu kerfi kom það upp á teninginn að í öðru kjördæminu varð þingmaður úr Sjálfstæðisflokknum fyrsti þingmaður kjördæmisins, í hinu þingmaður úr Samfylkingunni og þess varð ekki vart að samvinna þessara tveggja forustumanna væri eins og best væri á kosið. Þetta kann að vera betra núna, ég þekki það ekki eins vel en núna eru báðir þingmennirnir úr sama flokki og raunar báðir ráðherrar í ríkisstjórninni en ég hygg að ekki hafi reynt neitt á þessa þingmannahópa þannig að þau rök eru ekki fyrir hendi. Menn þekkja í sögunni að íbúar í einstökum hverfum hafa í hvorum tveggja þeim kosningum sem háðar hafa verið eftir nýja kerfinu þurft að bíða fram á síðustu vikur kosningabaráttunnar eftir úrskurði um það í hvoru kjördæminu þeir skuli kjósa. Íbúum Grafarholts er þetta einkum kunnugt því að þeir urðu fyrir því í fyrra skiptið að lenda á skjön við þá meginreglu sem landskjörstjórn setti að þessi stóri vegur í gegnum alla Reykjavík, Hringbraut, Miklabraut, Vesturlandsvegur, skipti kjördæmunum. Íbúum Grafarholtshverfis sem búa sunnan þessarar brautar var skipað í norðurkjördæmið í fyrra skiptið og í síðara skiptið, í vor leið, brá svo við að kjördæmamörkin voru dregin þvert um hverfið og menn geta ímyndað sér hvaða hvatning það er fyrir hverfastarf bæði pólitískt og félagslegt. Þetta mætti auðvitað laga í sjálfu sér án þess að breyta stjórnarskrá eða kosningalögum. Landskjörstjórn gæti náttúrlega gert þetta með öðrum hætti en þetta fylgir samt þeirri skipan sem hérna var tekin upp. Rétt er að rifja það upp að í kosningunum 2003 urðu þau mistök að menn sáu sig tilneydda að úrskurða atkvæði gild í norðurkjördæminu sem greidd voru í suðurkjördæminu þegar íbúar við Framnesveg tóku upp á því að flykkjast í vitlausan skóla og greiða þar atkvæði, þeir sem áttu heima sunnan Hringbrautar. Þetta er auðvitað einsdæmi á Íslandi og sennilega þótt víðar sé leitað að svona fari, þannig að kjördæmamörkin eru í raun og veru ekki virt þegar til stykkisins kemur. Þannig hefur þetta bitnað á kjósendum en þetta hefur líka bitnað á frambjóðendum og flokkum. Í bæði skiptin, 2003 og 2007, hefur það gerist að frambjóðandi sem ekki náði kjöri hafði fengið meiri stuðning í prófkjöri síns flokks en frambjóðandi sem náði kjöri á lista flokksins í hinu borgarkjördæminu. Þetta gerðist í fyrra skiptið í Sjálfstæðisflokknum að frambjóðandi, ég skal ekki segja í hvaða sæti það var, komst ekki að en frambjóðandi sem var neðan við hann komst að. Hitt dæmið er um Samfylkinguna og sá frambjóðandi sem ekki náði kjöri stendur í stólnum til vitnis um það að þetta vandamál er ekki eingöngu fræðilegt heldur af holdi og blóði. Það má reyndar minnast á það að þetta kjördæmakerfi hefur líka valdið því, af holdi og blóði, að það hefur komið afar illa við heilan stjórnmálaflokk. Hönnuður þessa kerfis gerði mér og öðrum þann greiða að reikna það út hvernig farið hefði í kosningunum síðast ef Reykjavík hefði verið eitt kjördæmi og hann komst að því að þingmannatalan hefði að sjálfsögðu verið óbreytt í heildina en það hefði hins vegar gerst að fyrsti maður á lista Framsóknarflokksins í Reykjavíkurkjördæminu hefði verið kjörinn og VG fengið þrjá þingmenn í stað fjögurra í Reykjavíkurkjördæmi og fengið fjórða þingmanninn í staðinn í Norðausturkjördæmi en þriðji maður Framsóknar þar fallið út. Það er auðvitað tilviljun hvernig þetta gerist en undir það hlýtur maður að taka almennt, það er auðvitað hlálegt að u.þ.b. 6.000 kjósendur í Reykjavík sem kusu Framsóknarflokkinn skuli ekki hafa þingmann þar en 5.700 kjósendur Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi hafi þar þrjá og er þá algerlega ólastaður hv. 3. þm. Framsóknarflokksins í Norðausturkjördæmi, hinn ágæti hv. Höskuldur Þórhallsson. Sumir hafa haft það á móti þessari tillögu minni að þetta hefði hugsanlega breytt forustumálum í þeim flokki sem um er talað, Framsóknarflokknum, og hugsanlega breytt ríkisstjórnarmyndun líka, hver veit? En það er ekki það sem við eigum að hugsa um hér heldur einhvers konar sanngirni og að kjördæmakerfið falli að pólitíkinni í landinu og félagslegu samhengi. Skipting Reykjavíkur í tvö kjördæmi flækir leikreglur lýðræðisins fyrir kjósendum og veldur þeim óþægindum sem kosningakerfi á ekki að gera. Kjördæmaskiptingin hefur þyngt róðurinn við stjórnmálastarfið í borginni, aukið vanda við framkvæmd kosninga, spillt vali á framboðslista og torveldað samráð með fulltrúum Reykvíkinga á þingi. Þess vegna er nauðsynlegt að gera höfuðborgina að nýju að einu kjördæmi við alþingiskosningar. Þetta frumvarp gerir ráð fyrir því að breyta stjórnarskránni vegna þess að þar er fjöldi kjördæma tiltekinn. Þau skulu vera fæst sex en flest sjö og breyting sem ekki væri á stjórnarskránni en miðar að því að gera Reykjavík að einu kjördæmi yrði þá að innifela það að fjölga kjördæmum utan Reykjavíkur sem væri auðvitað fullkomlega óeðlilegt. Hér er gerð sú tilraun að breyta eins litlu og hægt er, laga aðeins það að Reykvíkingar kjósi í einu kjördæmi. Það væri hins vegar eðlilegt ef menn féllust á þessa breytingu að gera tvær í viðbót á kosningalögunum, annars vegar þá að breyta úthlutun uppbótarmanna með tilteknum hætti til þess að Reykvíkingar fengju uppbótarmenn með svipuðum hætti og í öðrum kjördæmum. Það mundi hvorki fjölga þeim né fækka en gerði það að verkum að það væri sanngjarnari úthlutun en ella. Hin breytingin sem menn þyrftu a.m.k. að taka afstöðu til væri sú að setja þröskuld í hverju kjördæmi fyrir lista sem fengi kjördæmakjörinn mann. Nú er þessu þannig háttað eins og við vitum að til úthlutunar uppbótarsæta þarf landsframboð að fá 5% af heildarfylgi og fái það það ekki fær það ekki uppbótarmenn. Listar í hverju kjördæmi þurfa síðan að ná manni inn í kjördæminu og lágmark sem þarf til þess er í kringum 9–10%, heldur minna í fjölmennasta kjördæminu sem er Suðvesturkjördæmi en 9–10% í Norðvesturkjördæmi. Ef menn vildu hafa það algerlega jafnt og koma í veg fyrir að framboð í Reykjavík sem fengi t.d. 5% gæti komið að manni þá mundi þurfa að setja almenna reglu um þröskuld í kjördæminu. Ég tek þetta fram, ekki vegna þess að ég hafi mikla skoðun á því, mér þykir 5% þröskuldurinn reyndar nokkuð hár og 9–10% þröskuldur þykir mér enn hærri og ekki í raun og veru sanngjarn þó að ég fallist á að einhver þröskuldur þurfi að vera þannig að við höfum ekki stjórnarfar svipað og í Ísrael þar sem er fullkomin hlutfallskosning og smáflokkar nánast vaða uppi á þinginu með óheppilegum afleiðingum fyrir lýðræðið og stjórnarfarið í því landi. En það er a.m.k. sanngjarnt að þessi þröskuldur sé nokkurn veginn jafn í öllum kjördæmum. Að lokum fagna ég þeirri umræðu sem þegar hefur orðið um þessa tillögu í samfélaginu og í óformlegum samræðum manna hér í alþingissamfélaginu og treysti því að tillagan haldi áfram að rekja umræðu og verði að veruleika, við skulum orða það þannig að hún verði að veruleika fyrr en síðar.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir þingsályktunartillögu um útvarp frá Alþingi sem ég með stolti segi að er flutt af þingmönnum úr öllum stjórnmálaflokkum sem sæti eiga á Alþingi Íslendinga. Þeir eru auk mín hv. þingmenn Arnbjörg Sveinsdóttir, Ásta Ragnheiður Jóhannesdóttir, Birkir Jón Jónsson, Jón Magnússon, Kjartan Ólafsson, Kristinn H. Gunnarsson, Mörður Árnason, Siv Friðleifsdóttir og Þuríður Backman. Tillagan gengur út á það að Alþingi álykti að fela forseta Alþingis að hefja undirbúning þess að útvarpa þingfundum beint um allt land á sérstakri útvarpsrás og stefnt verði að því að útvarp frá Alþingi hefjist eigi síðar en þegar þing kemur saman haustið 2008. Þingsályktunartillagan er raunar ekki ný af nálinni. Hún var fyrst flutt á 131. löggjafarþingi og er flutt sáralítið breytt. Mér liggur við að segja, hæstv. forseti, að trúlega sé óþarfi fyrir mig að mæla fyrir tillögunni því að á síðustu dögum hefur verið haft eftir hæstv. forseta Alþingis, Sturlu Böðvarssyni, að málið sé þegar í skoðun hjá æðstu stjórn Alþingis. Þannig segir í Fréttablaðinu þann 29. janúar sl. að Sturlu Böðvarssyni þingforseta lítist ágætlega á tillöguna og eftir honum er haft, með leyfi forseta: „Við eigum láta að skoða þetta og meta kostnaðinn.“ Ég lít svo á að þessi stuðningsyfirlýsing sem við flutningsmenn tillögunnar fáum frá hæstv. forseta segi í sjálfu sér að þess verði skammt að bíða að hún verði að veruleika. Það er kunnara en frá þurfi að segja að með nýrri tækni hefur fólki gefist betri kostur á að fylgjast með fundum Alþingis. Samkvæmt 57. gr. stjórnarskrár lýðveldisins ber að halda fundi Alþingis í heyranda hljóði og með tölvutækninni höfum við sannarlega getað tryggt það að þingfundir nái eyrum fjölmargra Íslendinga, bæði innan lands og eins Íslendinga sem staddir eru erlendis. Þannig hefur aðgengi að þingfundunum breyst gríðarlega mikið á síðustu árum en jafnframt hefur orðið ákveðin skipting milli hópa hvað þetta varðar. Segja má að þeir sem sitja við tölvur meira og minna alla daga séu ákveðin forréttindastétt að þessu leyti því að þeir geta fylgst með beinum útsendingum frá þingfundum í tölvum sínum en á sama tíma er fólk að vinna þar sem er kannski útvarpstæki, starfsfólk í frystihúsum, strætisvagnabílstjórar, leigubílstjórar og fleiri hópar sem ekki eiga þess kost að sitja við tölvur, og það getur ekki á sama hátt og tölvufólkið fylgst með því sem er að gerast. Ég tel að með þessu séum við að jafna aðgengi fólks, burt séð frá því hvar það vinnur eða hvers konar störf það stundar, að því sem hér gerist og ég tel fullkomlega eðlilegt að það sé gert. Auðvitað mun talsverður kostnaður fylgja því að fara út í aðgerð af þessu tagi. Ein sjálfstæð rás á öldum ljósvakans gæti kostað einhver hundruð milljóna. Ég þori ekki að skjóta á það en mér skilst að Ríkisútvarpið hafi haft þá viðmiðunarreglu að ef slík rás ætti að ná til alls landsins gæti kostnaðurinn farið upp í 700 millj. Ég er að tala um stofnkostnaðinn, þ.e. að við það að koma upp sendum um allt land geti kostnaðurinn farið upp í 700 millj. Þetta segi ég algerlega án ábyrgðar en þessi tala hefur heyrst. Að sjálfsögðu er miklu minni kostnaður fólginn í því að koma á dreifikerfi á höfuðborgarsvæðinu þar sem netið er þéttast og flestir búa en við sem flytjum tillöguna miðum auðvitað við að það komi til með að ná til allra landsmanna. Hæstv. forseti. Ég legg þessa tillögu fram í trausti þess að búið sé að vinna jarðveginn og menn séu sammála um þetta og í ljósi þess mikla stuðnings sem ég sem 1. flutningsmaður tillögunnar fékk hjá meðflutningsmönnum mínum, treysti ég mér að líta svo á að stutt sé í að tillagan komi til atkvæðagreiðslu og verði samþykkt á Alþingi, vonandi í vor, þannig að að hausti geti þeir sem starfa þar sem er útvarpstæki fylgst með þingfundum á sama hátt og þeir sem starfa við tölvur.

Hæstv. forseti. Ég kem hér til að taka undir tillöguna. Hún er í sjálfu sér ágætlega rökstudd en ég vil samt halda því til haga að auðvitað verðum við að íhuga mjög vel hversu mikinn kostnað við mundum leggja í þetta. Ég held samt sem áður að þrátt fyrir nokkurn kostnað sé mjög mikilvægt að hægt verði að útvarpa frá Alþingi með sem bestum hætti. Eins og kemur fram í greinargerðinni er það svo nú að mjög margir hafa aðgang að Alþingi í gegnum netið og eiga hægt með að komast inn í þær umræður sem hér fara fram með þeim hætti, en eins og hér er sagt eru ekki allir netvæddir og margt eldra fólk, sem gjarnan hefur mikinn áhuga á þeim málefnum sem við ræðum hér, yrði þakklátt fyrir að fá aðgang að umræðum í gegnum sín útvarpstæki. Ég vildi einnig nefna þá sem eru á ferð um landið. Sjálf ferðast ég töluvert mikið í bíl um landið og hlusta mikið á útvarp þegar svo stendur á. Ríkisútvarpið næst nú á allflestum stöðum þó að við getum ekki alveg sagt að það sé alls staðar á þjóðvegakerfinu. Ég held að það væri ekki síst skemmtilegt fyrir þá sem eru að ferðast um í bílum að hafa möguleika á að hlusta á þessar umræður þó að við getum kannski verið sammála um að þær séu ekki allar jafnskemmtilegar en þó flestar mjög áhugaverðar. Ég ítreka að ég held að rétt sé að athuga hversu mikill kostnaður fylgir þessu. Þegar þetta var kannað fyrir nokkrum árum þótti okkur fylgja því ansi mikill kostnaður og menn töldu að ekki væri rétt að leggja í hann á þeim tíma. En með tæknibreytingum og öðru sem við erum nú að upplifa er hugsanlegt að þetta sé orðið ódýrara.

Herra forseti. Ég held að sú tillaga sem hér er til umræðu sé mjög af hinu góða og ætti í rauninni fyrir margt löngu að vera komin í framkvæmd. Framgangur slíkrar tillögu mundi væntanlega verða til þess að málflutningur fjölmiðla af Alþingi yrði minna afbakaður og yrði minna háður geðþóttauppsetningu ýmissa fjölmiðlamanna og ugglaust yrði meira jafnræði í málum og kynningu þeirra sem er mjög æskilegt fyrir okkar litla þjóðfélag. Ég vil þó vekja athygli á því að ég tel að tillagan gangi í rauninni ekki nógu langt. Ég held að það sé líka tímabært að Alþingi Íslendinga komi á legg ákveðinni sjónvarpsgerð með fréttapistlum með viðræðum þingmanna allra flokka þar sem tryggt væri að menn kæmust að alveg eins og þeir komast að í ræðustóli á hv. Alþingi og fjölluðu um nánast öll mál sem kæmu upp á Alþingi. Hvort sem það eru 10 mál á dag eða 15 mál mundu slíkir fréttapistlar eða samtalsþættir, hvort sem það er kallað í stíl Kastljóss, Silfurs Egils eða Íslands í dag, skila út í þjóðfélagið miklu eðlilegri kynningu á störfum frá Alþingi en gerist í dag. Þetta þarf ekki að vera mjög flókið mál. Það þarf auðvitað ritstjórn yfir slíkum þætti, hvort sem það væru tveir eða þrír menn, sem ættu að sjá um útsendingar, sem stæðu til að mynda klukkutíma í senn tvisvar til þrisvar á dag eftir atvikum. Með því móti værum við að ríma við nútímamöguleika og auka hlutdeild Alþingis, auka hlutdeild þingmanna á Alþingi í kynningu gagnvart þjóðinni allri beint og milliliðalaust. Útvarpstillagan er því hálfa leið að mínu mati en það hlýtur að koma að því fyrr en seinna að þessi leið verði valin því að auðvitað getur hv. Alþingi ekki setið undir því til lengdar að láta misvitra túlkunarmenn velja og hafna því sem kjörnir þingmenn þjóðarinnar eru að fjalla um á hv. Alþingi og vilja koma inn í umræðu, vilja koma til áhrifa, vilja koma til framkvæmda og gera það í nafni og umboði kjósenda. Með þessu móti yrði Ísland fyrsta landið í heiminum sem mundi setja upp slíka þætti frá löggjafarsamkundunni og það fer ekkert illa á því. Ísland er hvort eð er með elsta þing í heimi, tilbúið að ríða á vaðið og brjóta nýjar leiðir og vera alltaf með opinn huga til þess. Það munar auðvitað miklu hvort mál geta gengið þannig beint fram eða eins og tíðkast hjá mörgum fjölmiðlum á Íslandi hvað varðar málflutning á Alþingi: Alþingismaður nefnir þrjú atriði í ræðu sinni sem grundvallaratriði. Fjölmiðlamaðurinn tekur eitt atriði, hringir í næsta mann og segir: Hann sagði þetta eða hún sagði þetta. Viðmælandinn svarar: Nú, þetta, já. Hann svarar því með þremur atriðum. Fjölmiðlamaðurinn heldur áfram næsta dag og velur eitt atriðið af því sem viðmælandinn svaraði síðast þegar rætt var um og sleppir alltaf úr því sem honum sýnist. Þetta er gangur málsins í túlkun margra fjölmiðla og hefur verið um árabil. Þetta skekkir ekki bara málflutning og kynningu frá Alþingi, þetta skekkir líka dómgreind og ruglar fólk í ríminu af því að menn fá ekki tækifæri til þess að standa fyrir máli sínu. Til þess á Alþingi Íslendinga að vera að menn standi fyrir máli sínu og komist síðan að niðurstöðu í þinginu sem menn þurfa að geta staðið sáttir um eða ósáttir en alla vega stendur það sem samþykkt er. Ég held að það væri mjög spennandi að hugsa þessa leið og taka svolítið völdin af sjálfskipuðum pistlahöfundum sem leika sér með fjöreggið á margan hátt í meðferð mála eins og þeim sýnist en ekki á forsendum þeirra sem leggja þau fram og kynna þau á þeim stað þar sem á að vera virðing fyrir málflutningi og metnaður, á Alþingi Íslendinga.

Forseti. Ég er ekki viss um að ég geti tekið undir óskir hv. þm. Árna Johnsens um eins konar fjölmiðil sem Alþingi reki og reikna ekki með að mikið samkomulag yrði um dagskrárgerð eða fréttaflutning í slíkum fjölmiðli og kannski bara betra að láta fjölmiðlana okkar aðra um þann þátt málsins. Á hinn bóginn kviknar hjá manni hugsun við þessa ræðu og þennan flutning máls sem ég þakka 1. flutningsmanni, hv. þm. Kolbrúnu Halldórsdóttur, fyrir, en ég er einn af flutningsmönnum málsins, nefnilega sú að hér fyrr á tímum á upphafsdögum Alþingis má kannski segja að það hafi verið eins konar beinn flutningur frá Alþingi. Fátt var um fjölmiðla, lítið um beinar fréttir, ekkert útvarp og sjónvarp auðvitað til um miðja 19. öld og tímarit voru ekki tíð, útgáfa þeirra dræm og slæleg þannig að Alþingistíðindin, sem prentuð voru eftir hvert þing og dreift um landið, voru í raun og veru þessi beini miðill. Kannski hafa menn á þeim tíma, glöggir bændur og búalið og sjómenn og embættismenn og kaupmenn og tómthúsmenn í kaupstöðum, sem í þetta glugguðu, notið ákveðins beins fréttaflutnings af þinginu betur en þegar fjölmiðlaöldin tók við, sú þegar allir hlutir voru hér túlkaðir, að einhverju leyti með þeim hætti sem hv. þingmaður tiltók. Ég man eftir fréttaflutningnum þegar ég byrjaði að fylgjast með atburðum frá þinginu, ég segi nú ekki í frumbernsku en a.m.k. sem stálpað barn og unglingur. Túlkunin var auðvitað pólitísk og fór fram í hverju blaði fyrir sig þannig að vel var gert við þá sem fylgdu þeim málstað sem blaðið tók undir en ekki við hina. Hvers vegna er ég að þessu? Vegna þess að við höfum ákveðna tæknilega möguleika á okkar tímum til þess að endurreisa þennan beina fréttaflutning frá þinginu. Hann er auðvitað á netinu og á eftir að eflast þar en hann getur líka eflst með þeirri hugmynd sem færð er fram í þessari tillögu hv. þm. Kolbrúnar Halldórsdóttur o.fl. að það standi hér yfir beint útvarp allan tímann sem menn eru að ræða hlutina í þessum sal og fari ekki eftir því hvort Leiðarljós, íþróttir eða annað dagskrárefni er að hefjast í Ríkisútvarpi allra landsmanna á hverri stundu.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka þá umræðu sem orðið hefur um þessa tillögu, ég tel hana sýna að tillagan nýtur mikils stuðnings. Veigamikil rök eru fyrir því að það eigi að láta til skarar skríða með þetta. Auðvitað er eðlilegt að kostnaður sé kannaður til hlítar. Það er líka eðlilegt að ætla að hann fari lækkandi eftir því sem tækninni fleygir fram. Við erum hér með gervihnetti sveimandi yfir höfðum okkar og GPS-tækin úti um holt og móa og ég held að tæknin vinni með okkur hvað þetta varðar þannig að þetta fari nú að verða ódýrara eftir því sem tímar líða. Varðandi hugmyndina frá hv. þm. Árna Johnsen skil ég það alveg að við þingmenn höfum það oft á tilfinningunni að hlutir sem gerast hér inni séu annaðhvort affluttir eða fluttir í svo miklum stikkorðastíl að það skili sér ekki á þann hátt sem við helst kysum yfir til almennings. Ég held nú engu að síður, get tekið undir með hv. þm. Merði Árnasyni hvað það varðar, að það gæti reynst erfitt að koma saman ritstjórn á slíkum fjölmiðli. Það er nú eins og annað hér í þingsölum og samstarf meðal þingmanna að það er skapandi og skemmtilegt og stundum hvín í tálknum og það er bara hluti af starfinu. En þessi tillaga sem slík gerir ráð fyrir því að sem flestir hafi beinan aðgang að þingfundum okkar, að þingfundir séu haldnir í heyranda hljóði eins vítt og breitt og mögulegt er. Ég tel að sem slík sé tillagan þess eðlis að hún ætti að samþykkjast á þessu þingi. Að svo mæltu legg ég til, hæstv. forseti, að tillögunni verði að lokinni þessari umræðu vísað til hv. allsherjarnefndar og síðari umr.