Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Gunnar Sigurðsson) Eins og nál. ber með sjer, þá hefir allshn. fallist á frv. á þskj. 35 ásamt brtt. á þskj. 43. Nefndin biður það lagað í meðförum, að í brtt. eru hrepparnir hafðir í eintölu, sem á að vera fleirtala. Þetta hefir slæðst inn af vangá, annaðhvort í handriti eða hjá prenturunum.

Jón Auðunn Jónsson Þó að jeg hafi orðið samferða meiri hl. fjhn., þá er langt frá því, að jeg sje ánægður með þær lítilfjörlegu breytingar, sem hann hefir gert á frv. Þó kaus jeg að fylgja honum frekar en minni hl., því bæði er frádráttarakvæði minni hl. og skattstiginn óhæft. Það er ýmislegt í skattalögunum, sem hefir reynst ófært í framkvæmd þeirra, og fer jeg ekki út í það nú. Vil þó aðeins benda á skattaálögur á hlutafjelög eins og þær eru nú, en þar við vill stjórnin bæta þeirri óhæfu, að skatta 4% frádráttinn, sem leyfður hefir verið. Jeg skil ekki, hvaðan hæstv. fjrh. (MagnJ) hefir fengið þá flugu að fella niður það, sem skattfrjálst var hjá þeim, og þannig tví- eða þríborga skatt af þessum 4% Væri nær að líta á reynslu og aðferð nágrannaþjóðanna á Norðurlöndum í þessu efni og breytingar þeirra á síðustu missirum. Þeir hafa sjeð, að varhugavert væri að skattleggja ágóða hlutafjelaga of mikið. Það mundi rýra um of fjárhagslegt gjaldþol þeirra og leiða til þess, að þau borguðu sem mest út af ágóða til hlutaeigenda. En það er mjög varhugavert, þar sem erfitt er til rekstrarfjár. Það er miklu meiri ástæða til að hlífa þessum fjelögum; þau eru nauðsynleg í þjóðfjelaginu. Hv. frsm. minni hl. (ÞorlG) hjelt því fram, að varla væru til menn í landinu, sem hefðu minna en 1000 kr. tekjur á ári. Ef svo er, þá á er till. minni hl. út í bláinn, því ef enginn hefir undir 1000 kr. árstekjur, fyrir hverja er þá þetta skattfrelsi ? Frádráttarmunurinn ætti að vera meiri en nú er á tekjum hjá þeim, er búa í sveitum eða kaupstað. Frádráttarupphæðin ætti að vera hærri hjá þeim, sem búa í kaupstað, því allir vita, að þar er margfalt dýrara að lifa. Svo er það bæði í Danmörku og Svíþjóð. Allri nefndinni kom saman um að hreyfa ekki við þessu atriði, en jeg vænti, að tekið verði tillit til þess við endurskoðun laganna. Viðvíkjandi því, sem hv.frsm. minni hl. (ÞorlG) hefir tvisvar haldið fram, að skattstigi meiri hl. væri hærri á lágtekjum en samkvæmt stj.frv., nægir að benda á, að skattur af 1000 kr. er 8 kr. samkv. till. meiri hl., en eftir frv. stjórnarinnar er hann 10 kr., og meiri munur þar fyrir ofan. Þá var það annað, sem háttv.þm. sagði, að ef skatturinn væri of hár á lágtekjum, þá mundi hann ekki innheimtast. En það er reynsla annara þjóða, sem hafa líkt skattafyrirkomulag og vjer, að því jafnari og lægri sem skatturinn er, því betra að innheimta. Annars vil jeg benda hv. deild á, að meiri hl. leggur til, að skatturinn lækki á lægri tekjum, en hækki að mun frá því, sem nú er, á þeim hærri. Samkvæmt stj.frv. er skatturinn 50% hærri á hinum hærri skattstigum heldur en hjá nágrannaþjóðunum. En þær byrjuðu með sama skattstiga og vjer höfum, og hafa síðan lækkað skattinn á hinum lægri stigum, en látið hann halda sjer óbreyttan á hærri gjaldendum, og talið það fyrirkomulag að fenginni reynslu það besta. Skattur á hlutafjelögum ætti að mínu áliti að vera hár á útborguðum arði, sem fram yfir er venjulega sparisjóðsvexti, en lágur á því, sem lagt er í tryggingar og varasjóð, enda er svo í nágrannalöndunum nú orðið, því það mun álit allra, að þessi fjelög, sem oftast eru atvinnufyrirtæki, ættu að standa á sem föstustum fótum fjárhagslega, því efnalegt sjálfstæði þessara fjelaga er grundvöllur allra stærri atvinnufyrirtækja í landi hjer, þar sem einstaklingar eru svo fátækir, að hverjum einstökum er um megn að reka þau fyrirtæki. t. d. botnvörpungaútgerðina. Hæstv. fjrh. (MagnJ) virtist ánægður með till. meiri hl. og talaði um, að hann hefði tekið það, sem sjer þætti vænst um af till. stjórnarinnar. nema skattstigann. En jeg vona, að hann sjái, að skattstigin í hans er ekki til bóta, því aðeins einhleypt fólk í sveit kemst hjá skatti samkvæmt þeim stiga. Einhleypur maður með 900 kr. tekjur skattfrjálsar er miklu betur settur en öldruð hjón með 1000 kr. tekjur skattskyldar. Þá vildi hæstv. fjrh. (MagnJ) andæfa till. meiri hl. um frádrátt aukaútsvara áður en skattur er reiknaður af tekjum, og það gæti ekki komið til framkvæmda á þessu ári. En við þetta athugast, að það eru skattanefndirnar einar, sem ákveða frádráttinn, þó að einstaklingar telji fram, og sje jeg ekki betur en að þær geti fengið upplýsingar um útsvaraupphæðir - það er fengið afrit af útsvarsskránnni - og hvað ógreitt sje af þeim, því að auðvitað verða ógreidd útsvör eigi frá dregin. Hann hjelt því einnig fram, að enginn munur væri á að greiða skatt af eyðslueyri og ýmiskonar útgjöldum til lífsnauðsynja og útsvari eða tekju- og eignar- skatti. Jeg vænti, að hæstv. ráðherra sje þó skiljanlegt, að á þessu sje talsverður munur. Því skattgreiðandi hefir ráð á því fje, sem hann brúkar til lífsframfæris, en útsvör og skattar er tekið af honum án hans vilja, og yfir þeim upphæðum hefir hann engin umráð. Jeg er því samþykkur hv. 3. þm. Reykv. (JÞ), að það beri að draga öll gjöld frá tekjunum áður en skattur er reiknaður, en á það gátu meðnefndarmenn mínir ekki fallist. En við endurskoðun laganna vona jeg, að því verði breytt. Það er sýnileg misbeiting í álagningu skattsins að skatta þá upphæð, sem fer til skattgreiðslunnar. Háttv. 3. þm. Reykv. (JÞ) og fleiri hafa talað um, að tekjuskatturinn kæmi illa niður hjer í Reykjavík og harðar en annarsstaðar. Og vil jeg ekki neita því, að svo geti verið, enda veit jeg um tvö dæmi þess. Þetta er eðlilegt; skattalögin eru ný og skattanefndir óvanar starfinu. Eina ráðið til að koma í veg fyrir þetta er að hafa einn yfirskattstjóra fyrir land alt. En sjálfsagt er, að frádráttarreglurnar sjeu misjafnar, meiri frádráttur leyfður þar, sem dýrara er að lifa, en minni þar, sem framfærslan er ódýrari. Það má benda á, að í Reykjavík og á Ísafirði eru 1000 kr. varla jafngildi 800 króna annarsstaðar á landinu. Nægir í því efni að benda t. d. á hina afarháu húsaleigu á þessum stöðum. Læt jeg svo úttalað um þetta mál að sinni, en vil endurtaka það, að jeg vona, að tekið verði tillit til þess, sem jeg nú hefi sagt, við endanlega endurskoðun laganna.

Fjármálaráðherra (MagnJ): Út af ummælum háttv.þm. Ísaf. (JAJ). er hann sagðist hafa út úr vandræðum orðið samferða meiri hluta nefndarinnar, vildi jeg segja fáein orð. Virtist hann vera óánægður yfir, að breytingar voru eigi gerðar meiri á frv. En því er þar til að svara, að fyrir deildinni liggur annað frv. um skattamálin, miklu víðtækara, og er það til meðferðar í þeirri nefnd sem háttv.þm. er í. Væri honum því innan handar að koma breytingum sínum þar að, svo mörgum sem hann vill, en ekki við þetta litla frv., því það þarf að komast sem fyrst til framkvæmda. Þá mintist háttv.þm. á breytingar á skattálagningu hlutafjelaga, og ættu þær líka fremur heima í stóra frv., en ekki þessu, sem fyrir liggur. - En viðvíkjandi frádráttarákvæðum fyrir skatti hlutafjelaga. Þá er það álitamál, hvort ekki væri rjett að breyta því þannig, að skattur yrði tekinn af allri hlutafjárupphæð fjelaganna, en ekki af greiddum arði, eins og nú er. Lægi þá máske enn nær að koma með breytingu til hækkunar á fjelagaskatti. Uppástunga háttv.þm. um, að hlutafjelög sjeu aðeins látin greiða skatt þegar þau leysast upp, er alveg ómöguleg. Hvert hlutafjelag er „juridisk persóna,“ alveg eins og ríkissjóðurinn, og þarf því í sjálfu sjer ekki að líða undir lok. En leysist þau upp, getur orðið valt um sjóðina, sem þau ætla að arfleiða ríkið að, svo að það hafi ekkert. Þá mintist háttv.þm. Ísaf. (JAJ) á það, að misjafnar ástæður væru í hinum ýmsu hjeruðum. Þetta er að vísu rjett að sumu leyti, en á að geta jafnast með útsvarinu í hinum ýmsu sveitar og bæjarfjelögum. Þá mintist hann og á, að skattanefndir gætu fengið upplýsingar um útsvör. Það er rjett, en hann gætti þess eigi, að þær upplýsingar fást ekki nógu fljótt, svo að gagn verði að. Þá má og taka það fram, að þessi gjöld eru eigi sjálfsagðari en mörg önnur. Sem dæmi mætti nefna, að ef maður þyrfti bæði að borga útsvar og fá sjer læknishjálp, þá myndi hann láta hið fyrnefnda sitja á hakanum, ef hann hefði eigi peninga til hvorstveggja. enda væri það rjett gert af honum.

Magnús Kristjánsson Um þetta frv. eru nú þegar orðnar langar umræður og því varla fært við að bæta. Þó sje jeg mig knúðan til að fara um það og brtt. við það nokkrum orðum. Allir eru sammála um það, að sú endurskoðun, sem nú á fram að fara á lögunum, sje aðeins til bráðabirgða, Því mætti búast við, að aukaatriði og smábreytingar mundu eigi verða gerð að kappsmáli, en þó lítur nú svo út, sem til þess muni draga. Þetta frv. er, eins og jeg drap á, aðeins til bráðabirgða, til 1 eða 2 ára. Þó eru komnar fram brtt. á fimm þingskjölumm og þær allólíkar. Vorkunn er það þótt almenningur átti sig eigi strax á þessu moldviðri, en búast mætti við, að það væri eigi eins erfitt fyrir hv.þm., en umræður sýna þó, að dómgreindin er farin að sljóvgast hjá sumum og að þeir mæla eigi það, er við rök hefir að styðjast. Þess vegna get jeg eigi komist hjá að minnast lítið eitt á hinar ýmsu brtt. og meðmæli þau, er þeim fylgja. Eins og kunnugt er, var það ákveðið áður, að skattalögin skyldu vera endurskoðuð á þessu þingi, og fyrir því er þetta stj.frv. fram komið. Stjórnin virðist hjer hafa farið þann meðalveg, er allir ættu að geta verið ásáttir um. Sökum þess, að brtt. hafa, þó komið, verður að athuga, hvort þær sjeu til bóta, og þá hver þeirra muni vera almenningi hagfeldust. Fyrst er þá að athuga brtt. á þskj. 67: hún á talsvert skylt við till. á þskj. 54, en sá er þó munur á þeim, að flm.brtt. á þskj. 67 viðurkennir, í hvaða átt þær till. fara, og er það virðingarvert að vera eigi að reyna að skreyta sig með fölskum fjöðrum, svo sem meiri hl. nefndarinnar gerir á þskj. 54. Þeir eru að reyna að halda því fram, að þeir fari í aðra stefnu, enda þótt þeir fari í raun og veru í sömu átt, en ganga einungis lengra og koma með víðtækari till. til hins lakara. Jeg ætla þá að bera þessar tvennar brtt. saman við stj.frv. Í stj.frv. er gert ráð fyrir því, að greiða skuli af 3000–4000 kr. 20 kr. af 3000 og 2% af afgangi: af 3500 kr. yrðu þetta þá 30 krónur. Í brtt.hv. 3 þm Reykv. (JÞ) verður skattur af sömu upphæð 50 kr., Þ. e. 35 kr. af 3000 kr. og 3% af afgangi. Sama er þótt maður taki fleiri dæmi neðar í stiganum. Þessi till. er því fram komin til þess að hækka skattinn á þeim, sem lægstar hafa tekjurnar, en lækka hann aftur á móti á hinum hærri, svo sem sjá má, ef brtt. er borin saman við stj.frv., eftir að tekjurnar eru farnar að hækka að ráði. Samkvæmt stj.frv. skal greiða af 100000 króna tekjum til 150000 21120 kr. af 100000 krónum og 29% af afgangi. Af 140000 króna tekjum yrðu þetta 32720 kr. Af sömu upphæð ætti samkvæmt brtt.hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) að greiða einungis 19585 kr. Má glögt sjá af þessum dæmum, að brtt. þessi er einungis fram komin af hlífð við þá, sem miklar tekjur hafa, og á sú hlífð að verða á kostnað hinna fátækari. Sje jeg þá ekki ástæðu til að minnast frekar á brtt. á þskj. 67, en sný mjer þá að brtt. meiri hl. fjhn. á þskj. 54. Get jeg verið stuttorður um þær, sökum þess, að jeg hefi áður um þær talað. Flm. brtt. hafa reynt að færa fram dæmi til þess að sanna, að brtt. gengi út á að lækka skatt á lægri gjaldendum; hafa þeir leitað alt uppi, sem til stuðnings gæti orðið þeirra máli, en lítið orðið ágengt. Sjerstaklega hafa þeir hampað því dæmi, að einhleypur maður með 900 kr. tekjur yrði skattfrjáls, en öldruð hjón með 1000 kr. tekjur yrðu að greiða 5 krónur. Auðvitað er þessi tala, eins og annað hjá þeim, gripin úr lausu lofti, og fjarri því, að líkindi sjeu til, að þetta komi fyrir. Þá mætti alveg eins snúa dæminu við og segja, að einhleypur maður með 1000 kr. tekjur greiði 5 kr., en öldruð hjón með 900 kr. tekjur ekkert. Það er ómögulegt að gera fyrirfram ráð fyrir öllum slíkum hugsanlegum tilfellum. Þá get jeg og nefnt annað dæmi. Setjum svo, að hjón með tveim börnum á framfæri hafi 2500 kr. tekjur. Þá koma 500 kr. til skatts samkvæmt till. meiri hl. (Dregur frá 1000 kr. fyrir hjónin og 500 kr. fyrir hvort barn). Af þessum 500 kr. á að greiða 0.80%, og verða það 4 krónur. Hjón með 1900 kr. tekjur mundu eiga að greiða kr. 4.50 samkvæmt brtt.hv. 3. þm. Reykv. (JÞ). Það er 1000 kr. frádráttur og 1/2 af 900 krónum. Þetta er alt hófatildur út í loftið, en sýnir þó glögt, hvernig straumar liggja: þrátt fyrir þennan 1000 kr. frádrátt er stefnan augljós. Hið eina skynsamlega, sem háttv. deild gæti gert, er það að samþykkja till. minni hl., sem eru langaðgengilegastar, svo sem vænta mátti af þeim mönnum, er að þeim standa. Hv. meiri hl. nefndarinnar og hv. 3. þm. Reykv. (JÞ) hafa þó orðið að virða það við minni hl. að hann teygði sig svo langt að leggja til, að 2. málsgr. 3. gr. frv. falli burtu. Á þessu sjest, að minni hl. starfaði með hagsmuni alls fjöldans fyrir augum og að hann gekk eins langt í samkomulagsáttina og mögulegt var. Hefir hann leitað nákvæmlega eftir því, sem skynsamlegt kynni að vera í till. meiri hl., og það, sem hann hefir rekist á, vill hann styðja, til dæmis það, að aukaútsvör verði dregin frá hinum skattskyldu tekjum. Ef meiri hl. vildi fara að á sama hátt, gæti svo farið, að við mættumst á miðri leið og fyndum þann samkomulagsgrundvöll, sem báðir mættu vel við una. Jeg skal einnig geta þess, að jeg hefi verið að velta því fyrir mjer, hvort ekki væri tiltækilegt að fallast á 2. brtt. á þskj. 67. um það, að tekju- og eignarskattur komi einnig til frádráttar, en að svo komnu þori jeg ekki að ganga inn á þá braut. Jeg tel varla fært að fara lengra að sinni en að draga útsvörin frá; en ef það reyndist vel, mætti taka upp þessa stefnu við næstu endurskoðun laganna. Það er því ætlun minni hl. að halda fast við till. sínar, en hann hefir þó gengið svo langt að aðhyllast þessar till. meiri hl., sem jeg hefi nú minst á. Vona jeg, að allir sjái, að þetta er hin besta og heppilegasta leið til þess, að endurskoðunin fari vel úr hendi. Þá skal jeg drepa á brtt. á þskj. 73. frá hv. 2. þm. Reykv. (JB). Frá mínu sjónarmiði er hún að líkindum sanngjarnasta till., sem fram hefir komið við þessa umr., en eftir þeim stefnum, sem hjer virðast ríkja, mun hún dauðadæmd fyrirfram, því að svo er um marga menn hjer, að þeim þykir mest á ríða að pína skatta og skyldur út úr þeim, sem varla geta dregið fram lífið, vegna þess að tekjur þeirra eru svo litlar. Jeg skal í þessu sambandi skýra frá, hvernig ein af fremstu menningarþjóðum heimsins hefir komið þessu fyrir, og sýnir það ljóslega, að þessi till. er ekki fjarri sanni. Í Englandi er þannig talið fram, að hver heimilisfaðir má draga frá tekjum sínum 150 sterlingspund fyrir sjálfan sig. 50 pund fyrir konu sína og 50 pund fyrir hvert barn. Ef tekin er sem dæmi fjölskylda með 2 börnum. verður frádrátturinn fyrir hana 300 pund, er samsvarar sem næst 6000 kr. Ætli ekki heyrðust einhver voðaóp hjer í hv. deild, ef einhverjum kæmi til hugar að bera fram till. um jafnháan frádrátt. Þó að það væri í raun og veru rjettmætt og sjálfsagt frá sjónarmiði mannúðarinnar. Þetta fyrirkomulag, er menn lofa hjer hástöfum, er sniðið eftir skattalögum Dana og Svía, en jeg hygg, að í þessu efni yrði sanngjarnara og mannúðlegra að fylgja dæmi Englendinga. Hitt er nápínuskapur að elta menn með skatt niður í 500 kr. tekjur, sem ekki hrekkur að hálfu leyti til fæðis, húsnæðis og annara þarfa. Það er hin mesta fjarstæða að elta fyrirkomulag Dana og Svía í þessu efni, enda hefir það komið í ljós, að fjárhagsmál þeirra hafa komist í öngþveiti eftir ófriðinn. einkum Dana. Því að meðhald með stóreignamönnum hefir leitt menn svo langt í Danmörku, að ekki verður enn sjeð, hvar það muni lenda, og hefir efnamönnum og stóratvinnurekendum þar mjög verið hlíft við sköttum. Við síðustu stjórnarskifti þar í landi lá t. d. sú spurning fyrir, hvort sleppa ætti öllum verslunarhömlum, og var þá horfið frá því ráði að hafa nokkur höft á verslun landsins út á við. Afleiðingarnar urðu þær, að atvinnuvegir þjóðarinnar komust í niðurníðslu og fjárhagsástandið varð afarbágborið vegna kaupgræðgi manna á útlendar vörur. En þessi hugmynd um verslunarhömlur er nú að koma upp aftur. Þær hömlur áttu við 1919 og 1920, en nú hljóta þær að verða gagnslitlar um langan tíma, því að frá því að þær voru feldar úr gildi hefir verið eyðilagður sá grundvöllur, er áður hafði verið lagður. Þetta hefir að vísu verið alllangur útúrdúr og nokkuð utan við efnið, en jeg hygg, að þetta muni færa mönnum heim sanninn um, að vjer eigum ekki að taka Dani til fyrirmyndar í þessum málum. Annars skal jeg ekki tefja háttv. deild frekar að svo komnu, en mun ef til vill taka aftur til máls. ef mjer er gefið tilefni til þess.

Jón Baldvinsson Hv. þm. Ak. (MK) hefir eiginlega tekið af mjer ómakið að tala fyrir brtt. minni á þskj. 73. Hann mælti svo skörulega með henni, að jeg efast ekki um, að tillagan muni eiga þar öflugan stuðningsmann við atkvgr. og að hin miklu áhrif háttv.þm. muni afla henni fylgis. Jeg hefi orðið þess var, að misskilnings hefir um það gætt hjá nokkrum hv.þm., hvort tillaga mín ætti við þetta frv., sem nú liggur fyrir, og skal jeg nú í stuttu máli sýna fram á, að tillagan er formlega rjett og á við þetta frv. Frv. það, sem hjer liggur fyrir, er um breyting á lögum nr. 74. 27. júní 1921, um tekjuskatt og eignarskatt. Brtt. mín á við 3. gr. frv., að 1. málsgrein verði orðuð á annan veg og tölunum breytt. Verði hún samþykt. breytist frádrátturinn eftir 13. gr. hinna gildandi laga þannig, að 1000 kr. eru dregnar frá fyrir hvern skattþegn, 2000 kr. fyrir hjón, sem eru samvistum, og 500 kr. fyrir barn hvert. Tillaga mín er því formlega rjett og á við á þessum stað, þó að ýmsir háttv.þm. hafi dregið það í efa. Það er í sjálfu sjer hárrjett stefna að ná sem mestum tekjum í ríkissjóð með beinum sköttum, og munu flestir á því máli. En menn eru ósammála um skattstigann. Jeg er þeirrar skoðunar, að draga beri frá hæfilega fjárhæð til lífsframfæris. í tillögu minni hygg jeg farið nokkuð nærri því, að brýnustu lífsnauðsynjar manna sjeu skattfrjálsar. Jeg skal taka til dæmis, að hjón með 3 börn mega draga frá 3500 kr., og ef ætlast er til, að slíkt heimili lifi sómasamlegu lífi, munu víst flestir játa, að ekki geti verið að ræða um mikinn afgang, er leggja beri skatt á. Alþingi hefir þó áður ákveðið að taka skatt af lægri tekjum; eftir núgildandi lögum ætti að draga 1000 kr. frá fyrir hjónin og 300 kr. fyrir hvert barn, eða alls 1900 kr., og koma þá 1600 kr. til skatts í þessu dæmi. Allir hljóta að sjá, að hjer er gengið of langt. Það er verið að seilast til að taka brauðið frá börnunum, taka af mönnum brýnustu lífsnauðsynjar. Það hefir heyrst furðu lítið frá þeim, sem svo er ástatt um. Aftur kvarta þeir hástöfum undan skattinum, er mestar tekjurnar hafa, og sjá þó allir, að sanngjarnast er að taka skattinn þar, sem peningarnir eru til. Sjerstaklega álít jeg, að fjárhæðin, sem dregin er frá, verði að vera sómasamleg nú, þegar þess er gætt. hve miklir óbeinir skattar liggja á almenningi. Kaffi- og sykurtollurinn mun t. d. ekki nema svo óverulegu hjá 5 manna fjölskyldu, og ef sú upphæð væri lögð beint á, myndi hún þykja allhá. Væri hins vegar svo komið, að ekki væri mikið um óbeina skatta og tolla, gæti jeg fallist á, að frádrátturinn væri lægri. Jeg fæ ekki annað skilið en að háttv.þm. sjái, að brtt. mín er rjettmæt, en þeir vilja ef til vill ekki samþykkja hana, af því að þeir óttast, að tekjur ríkissjóðs muni þá minka að mun. Það er að vísu ekki auðið að gera sjer í hugarlund. hve mikið brtt. mín muni rýra tekjur ríkissjóðs. En jeg er í engum vafa um það, að verði brtt.háttv. samþm. míns. 3. þm. Reykv. (JÞ). samþyktar, rýra þar tekjur ríkissjóðs ekki minna, og telur hann sig þó heldur sparnaðarmann. Háttv. fjhn. hefir ekki getað orðið sammála um frv. stjórnarinnar, en sannast að segja sje jeg ekki svo ýkjamikinn mun á skoðunum meiri og minni hluta nefndarinnar. Skattstigar hvors um sig eru nokkuð svipaðir, en frádrátturinn þó nokkuð mismunandi hjá nefndarhlutunum. Að jeg gerði brtt. fremur við frv. stjórnarinnar en brtt. meiri hlutans kom til af því, að mjer virtist stjórnarfrv. heldur rjettlátara á lægri tekjunum, einkum verði brtt. mín samþykt og 3. málsgrein 3. gr. frv., að tekjur, sem ekki nema 1000 kr. eftir lögákveðinn frádrátt, skuli vera skattfrjálsar. Jeg hefi og að athuga við tillögur meiri hlutans hinar smáu brotatölur í skattstiganum, og vil jeg skjóta því til sparnaðarmannsins, háttv.frsm. (MG), hvort ekki myndi þurfa að fjölga embættismönnum í skattstofunni til að reikna út brotin. Það mun ekki órjettmætt, sem sagt hefir verið, að Reykjavík hafi orðið hart úti í framkvæmd laganna. Það er satt hjá háttv.frsm. meiri hl. (MG), að sömu lögin gilda um alt land. En er þá sama framkvæmd á þeim alstaðar? Á því veltur alt.

Á jeg að vaka yfir því?

. Það er sýnilegt, þegar óbreyttur sjómaður í Reykjavík geldur hærri skatt en heill hreppur, sem í eru margir efnamenn.

Hvaða hreppur er það?

. Jeg skal segja háttv.þm. það síðar. Þó að meiri og minni hluti hafi deilt um frv. þetta, virðist ágreiningurinn ekki gífurlega mikill, eins og jeg gat um. En þó að nefndarhlutarnir geti ekki orðið sammála um það, sem hefir klofið þá, virðast þeir geta orðið ásáttir um eitt atriði. Þeir þykjast báðir vilja vera miskunnsamir við fátæklinga, og ættu þeir þá að geta tekið höndum saman um mína tillögu. Í henni felst svo mikil rjettarbót, að þeir þurfa ekki að togast á um þessar 999 og 1000 kr., sem svo mikið er um rætt. Jeg vona því, að háttv.þm. verði sammála um að láta tillögu mína ná fram að ganga.

Jón Þorláksson Þeir hv. nefndarmenn úr meiri hlutanum. háttv. 1. þm. Skagf. (MG) og 1. þm. Reykv. (JakM), hafa báðir rjettilega bent á, að brtt. mínar rjeðu ekki bætur á þeim slæma jöfnuð, sem er á tekjuskattinum á milli Reykjavíkur annars vegar og hins vegar alls landsins utan Reykjavíkur. Þetta er alveg rjett. Jeg hefi ekki sjeð mjer fært að bera fram tillögur, er til þess þyrfti, við þetta bráðabirgðafrv., er svo mjög þarf að hraða gegnum þingið. Jeg vil með brtt. mínum einungis reyna að afstýra því, sem bæði stjórnarfrv. og brtt. meiri hlutans stofna til, að þessi ójöfnuður verði aukinn frá því, sem nú er. Báðar þessar tillögur fara fram á að lækka skattinn á lægri gjaldendum, en það er unnið upp með því að auka skattinn á hærri gjaldendum, það er að segja að láta Reykjavík eina borga lækkun á öllu landinu. Þetta má ekki svo vera í viðbót við það misrjetti, sem fyrir er og fram er komið. Brtt. mínar afstýra þessu. Jeg mun reyna síðar, þegar frv. um endanlega endurskoðun á lögum þessum kemur fram, að bera fram brtt. í þá átt að koma á rjettu samræmi milli landshlutanna. Þessir sömu háttv.þm. lýstu því, að ógerningur hefði verið að reikna út, hve mikil áhrif tillaga þeirra um frádrátt sveitarútsvarsins hefði á upphæð skattsins. Það getur verið, að þeir geti ekki reiknað þetta út. Það er ekki lífsstarf þeirra að gera áætlanir. En ef við, sem höfum það fyrir daglega iðju að gera áætlanir, hefðum altaf jafngóðan grundvöll á að byggja og hjer liggur fyrir, þá þættumst við vera vel staddir. Það ætti að vera hægðarleikur að gera áætlun um þetta með þeim gögnum, sem fyrir eru. En vel mætti telja óþarfa að gera nokkurn útreikning um þetta, því að tillagan er svo sjálfsögð. Þó er óviðkunnanlegt að greiða atkvæði um þetta án þess að vita, hvaða fjárhagslegar afleiðingar það hefir fyrir ríkissjóð, þegar auðvelt var að reikna það út. Ef reiknað væri út fyrir Reykjavík eina, er greiðir 3/4 hluta skattsins. ætti að mega sjá nokkurn veginn nákvæmlega útkomuna fyrir landið í heild. Það, sem skilur milli mín og háttv. 1. þm. Reykv. (JakM), er í fyrsta lagi það, að hann er meiri meðhaldsmaður beinna skatta en jeg. Er það almenn reynsla, að beinu skattarnir verða erfiðastir, ef nokkru nema. Er það og auðskilið, því þar er skatturinn tekinn af löngu öfluðum tekjum, sem venjulega eru eyddar löngu áður en skattinn á að greiða, en aðrir skattar eru teknir af tekjum manna um leið og þeir eyða þeim. Er það reynsla annara þjóða, að þær hafa skamt farið í því að hafa beina skatta, enda þótt rjettlátari sjeu. Háttv. frsm. meiri hlutans (MG) gaf upplýsingar um eitt atriði, sem skýrði það, hvers vegna Reykjavík hefði orðið svo hart úti. Fullur þriðjungur skattsins hefir sem sje verið goldinn af fjelögum - hlutafjelögum. En meiri hlutinn af þessu hefir þá verið tvískattaður, fyrst hjá fjelaginu og síðan hjá hinum einstöku hluthöfum. En sem vitanlegt er hagar svo til um atvinnurekstur hjer í Reykjavík, að hann er rekinn að talsverðu leyti með hlutafjelögum, og þetta háa skattgjald, sem á Reykjavík kemur, sannar því engan veginn, að afkoman hjer sje það betri, sem mismuninum milli skattsins hjer og í öðrum landshlutum svarar. Ætti upplýsingin um þetta atriði því að verða til varnaðar þess, að þingið gengi lengra inn á þá braut, sem lögð var með skattalögunum 1921. Hæstv. fjrh. (MagnJ) nefndi eitt atriði, sem vert er að athuga nánar. Eftir núgildandi frádráttarreglum verða ekkjur og ekkjumenn harðara úti en vera ber, og vill hann rjetta það með því að fella burtu persónufrádráttinn. En hjer er rjetta leiðin að taka dönsku skattalögin sjer til fyrirmyndar. Þar er frádrátturinn sá sami fyrir hvern sem framfærir. hvort sem um hjón, ekkil eða einstæðing er að ræða, en svo er annar frádráttur fyrir einhleypt fólk, sem er hálfu lægri. Mjer þykir leitt, að háttv. samþingismaður minn. 1. þm. Reykv. (JakM) skuli ekki vilja ganga inn á till. mína um, að tekjuskattsupphæðin skuli dregin frá skattskyldu tekjunum áður en þær eru skattlagðar. Þetta er þó alveg sambærilegt því, sem gildir um útsvörin: bæði þessi gjöld eru sambærileg og eru talin með tilkostnaði við atvinnuna hjá öllum þeim atvinnurekendum, sem bókhaldsskyldir eru. Til þess að sýna fram á, hve tilfinnanleg ósanngirni það er að reikna ekki tekjuskattinn frá, vil jeg skýra það með dæmi: Atvinnufyrirtæki eitt hefir gott ár og fær miklar tekjur, en svo er næsta ár ljelegt, svo að það aðeins nægir til að borga tekjuskatt og útsvar feita ársins, og svo kemur þriðja árið. Þá á samkvæmt núgildandi lögum fyrirtækið að greiða tekjuskatt af tekjum síðastliðins árs (2. ársins), enda þótt tekjur þess árs gengju allar til þess að borga skatta fyrsta ársins. En þrátt fyrir það, Þótt fyrirtækið þannig hafi alls engan tekjuafgang, verður það að borga talsverðan tekjuskatt. ef 1. árið hefir verið feitt á pappírnum. Það er sannkölluð neyð fyrir ríkið að þurfa að taka svona ósanngjarnan skatt - skattagjöldin til bæjarsjóðs og ríkis. Út af ummælum háttv.þm. Ak. (MK) verð jeg að segja það, að það er leiðinlegt að þurfa að þrátta við menn um upphæð talna, sem liggja á borðinu fyrir framan þá, en þá afsökun hefir þó þingmaðurinn, að frádráttarreglurnar eru dálítið mismunandi, og þess vegna hefir samanburðurinn orðið honum ofurefli. Þessi háttv.þm. sagði, að brtt. mínar hækkuðu tekjuskattinn á lágu tekjunum frá því, sem hann er í stjórnarfrv. Hann gætti þess ekki, að frádrátturinn hjá mjer er 500 kr. meiri á einhleypum og 1000 kr. meiri á hjónum en er í stjórnarfrv. Er því auðsæ villan hjá háttv.þm. Sannleikurinn er, að eftir mínum till er skatturinn 5 kr. lægri upp að 9000 kr. hjá giftu fólki heldur en hann er samkvæmt stjórnarfrv., en á einhleypum er hann nokkru hærri samkvæmt mínum till., nema á allra lægstu tekjunum; þar er hann lægri. Annars er það ekki rjett að bera þessar brtt. saman hverja við aðra, heldur á að bera þær saman við núgildandi skattalög, hverja fyrir sig, og sjá, hvaða breytingum þær valda. - Sjest þá, að mínar tillögur fara fram á lækkun neðan til, en dálitla hækkun ofan til. Háttv. frsm. minni hlutans (ÞorlG) stje feti framar í sinni röksemdafærslu en góðu hófi gegndi. Hann sagði, að manni með 25000 kr. tekjur væri ljettara að borga 20% af tekjum sínum heldur en manni, sem hefði 2000 kr. tekjur, að borga ekki neitt. Flestir munu líklega álíta, að það ljettasta sje að borga ekkert. Það er rjett, að jeg hefi tekið að mjer það vanþakkláta verk að taka málstað hinna háu gjaldenda. Hefi jeg áður sagt, hvers vegna jeg gerði það, en skal taka það fram betur nú. Jeg geri það ekki vegna þessara manna sjálfra, því að þótt hæsti skattur yrði af þeim tekinn samkvæmt stjórnarfrv., þá þyrftu þeir þar fyrir ekki að breyta lifnaðarháttum sínum til muna eða neita sjer um neitt sem kallað er. En það er annað atriði, sem mjer gerir - afleiðing þessa háa skatts fyrir þjóðfjelagið. Altaf þegar um skattaálögur er að ræða, verður árekstur millum einstaklingana og þjóðfjelagsins. Einstaklingurinn vill ekki, að skatturinn sje tekinn af eyðslufje sínu, en þjóðfjelagið þarf þess með, að hann sje tekinn af því, en ekki af safnfjenu - fjenu, sem verja skal til rekstrar atvinnuveganna og til aukningar framleiðslunni í landinu. Þessi regla gildir jafnt hvort sem er að ræða um menn með háum tekjum, sem safna einhverju fje, af því að þeir þurfa ekki að eyða öllum tekjum, eða um smælingja, sem safna nokkru, af því að þeir eru sparsamir. Vegna þessa skoðanamismunar verður að gæta hófs í álagningu á þær tekjur manna, er þeir nota ekki sjálfir. En það kalla jeg hóf að taka 10%–17% af því, sem er umfram 10 þús. kr. tekjur, til ríkisins og annað eins til bæjar- og sveitarfjelaga, eins og gert er eftir núgildandi lögum og till. mínum. - En það er ekki hóf, sem stj.frv. fer fram á, að taka 20%, og langt þar yfir í ríkissjóð og annað eins í bæjarsjóð: er hjer farið lengra en annarsstaðar. Í öllum ræðum og skrifum um þetta mál hefir ekki verið reynt að færa röksemdir að því, að rjett væri að láta ívilnunina á lægri gjaldendum koma fram í auknum beinum skatti á þeim hærri. Till. um þetta er haldið fram röksemdalaust. En jeg er á annari skoðun: jeg tel ekki rjett að ná ívilnuninni þarna. Ef nauðsyn er á því að afla landssjóði meiri tekna. Þá er sú ein leið rjett að auka aðflutningsgjald á þeim vörum, er menn geta vel komist af án og ekki heyrir til lífsnauðsynjunum - hinar svo kölluðu óþarfavörur. Í öllum skattalögum ber sjerstaklega að líta á tvent: Það, að fjeð náist, og að aukaverkanir skattsins, meðan lögin eru ný, sjeu ekki skaðlegar. Aukaverkanir af því að skattleggja óþarfavarning hátt eru ekki aðrar en þær, að menn spara og innflutningurinn minkar. Þær eru því eingöngu til hollustu, en aukaverkanir hás tekjuskatts verða þær, að menn skjóta sjer undan að greiða hann, að minsta kosti með öllu því móti, sem löglegt er, og einnig að skatturinn tekur of mikið af því fje, sem á og þar að vera handbært í landinu sem stofnfje og til rekstrar atvinnufyrirtækjanna Hv. 1. þm. Reykv. (JakM) sagði, að beinu skattarnir hefðu þær aukaverkanir, að þeir hvettu þingið til sparsemi á útgjöldum. Þetta er því aðeins, að skatturinn sje hreyfanlegur. En þessi verkun missist, ef skatturinn er svo lágur á fjöldann, að tilfinnanleiki hans hverfur. Skatturinn kemur þá aðeins niður á fáum mönnum, sem ekki njóta sín að neinu ráði við kosningar til Alþingis. En það munu flestir sammála um, að ekki sje rjett að hafa tekjuskattinn svo háan, að það gefi sjerstakt tilefni til þess, að fátæklingarnir fari að skifta sjer af gerðum Alþingis, en hjer í Reykjavík greiddu síðastliðið ár gjaldenda skatt af minna en 1000 kr. En allar till. ganga nú í þá átt að lækka þetta. Jeg vil taka undir það með hv.þm. Ak. (MK), að gott sje að leita til útlanda um fyrirmyndir þegar nýtt er upp tekið, hvort sem leitað er til Dana eða annara þjóða. Hann mintist á skattafyrirkomulagið í Englandi, en sagði þar ekki nema hálfan sannleikann. Það er satt, að frádrátturinn þar er hár, alt upp í 300 sterlingspund, en þar fyrir ofan er skattstiginn ekki hækkandi, heldur jafnmikið tekið af hverju sterlingspundi, hvort sem tekjurnar eru háar eða lágar. Þá sagði hv.þm. (MK.), að í Danmörku hefði nú síðustu árin ráðið stóreignamannastefna, og því væri þar alt í kaldakoli. Þetta er algerlega rangt. Í byrjun stríðsins varð fyrst bandalag milli jafnaðarmanna og radikala, og rjeðu jafnaðarmenn nær öllu, því að þeir voru liðfleiri. Nú hefir um hríð verið bandalag milli íhaldsmanna og vinstrimanna, og hafa þeir síðastnefndu mestu ráðið, en það er eins og kunnugt er bændaflokkurinn. Þetta er sannleikurinn.

Jakob Möller Það liggur einna næst við að byrja með því að svara síðasta ræðumanni, hv. samþm. mínum. 3. þm. Reykv. (JÞ) er hann var að kvarta um, að hann hefði óvinsælt verk með höndum í þessu máli. Jeg er ekki viss um, að svo sje sem hann segir: ef það er rjett, að beinu skattarnir sjeu óvinsælir, þá er það ekki óvinsælt verk, er hann hefir tekist á hendur að lækka þá yfir alla línuna. Hann vjek að því, að ekki mætti auka á það ranglæti, sem ætti sjer stað hjer í Reykjavík.  Það er auðsætt, að leggja verður skattinn aðallega á hærri og hæstu tekjurnar. Er skatturinn á þó jafnframt að vera almennur. Þess vegna vil jeg ekki algerlega fella niður skatt af lægri tekjunum. En þar má ekki fara of geyst: því geystara sem farið er yfir höfuð að tala í þessu efni, verður skatturinn óvinsælli, og gæti það jafnvel orðið til þess, að skatturinn yrði afnuminn og eingöngu hafðir tollar. Það er þó ekki rjett, að uppeldisáhrif skattsins hverfi við það, að aðallega sje lagt á hærri tekjurnar. Þar treysti jeg fyrst og fremst þeim, sem háu skattana borga, til þess að hafa áhrif á almenningsálitið, hvað snertir meðferð þingsins á fjenu. En hinir lægri gjaldendur greiða þá líka skatt. Þó minni sje, og hv. samþm. minn sagði rjettilega, að hærri gjaldendurna munaði minna um skattinn. Þótt hár væri, og ef svo er, þá er auðsætt, að uppeldisáhrif skattsins verða ekki í hlutfalli við upphæð skattsins. Um frádrátt tekjuskattsins frá skattskyldum tekjum er jeg, eins og jeg hefi áður tekið fram, algerlega ósammála hv. samþm. mínum. Skatturinn er lagður á hreinar tekjur hvers árs og á að greiðast af tekjum þess árs, sem hann er lagður á. Hann verður ekki talinn með gjöldum fyr en hann er ákveðinn og getur því ekki komið til frádráttar. Tökum til dæmis fyrirtæki, sem gefur í hreinan ágóða 100 þús. kr., að frádregnum öllum rekstrarkostnaði og útgjöldum, nema tekjuskatti. Ef enginn tekjuskattur væri, þá yrði gróði þessa fyrirtækis 100 þús. kr., en ef tekjuskatt á að leggja á það, þá verður auðvitað að taka hann af þessum 100 þús. krónum, án þess að draga hann fyrst frá. Það að ætla, að það megi draga skatt upphæðina frá áður en skatturinn er lagður á, er hreint og beint „absurd. Skattinn skal greiða af tekjum þess árs, sem hann er lagður á, og að sjálfsögðu taka öll atvinnufyrirtæki upp þá reglu að ætla fyrir skattinum á reikningi þess árs, sem hann á við, þó að hann greiðist eftir á. Það er alt öðru máli að gegna um útsvarið, sem ávalt verður greitt áður en tekjuskattur er ákveðinn. Enn var ein fjarstæðan, sem hv.þm. kom með, að það gæti komið fyrir, að þegar ætti að fara að ætla fyrir skattinum, væri ekkert til að greiða hann með. Um þetta gildir það, sem sami hv.þm. skaut að hv.frsm. minni hl., að það er hættulegt að reiða höggið of hátt og ætla sjer að sanna of mikið. Skatturinn er aðeins hundraðsgjald af hreinum gróða, og því erfitt að sjá, hvernig þetta mætti ske. Hitt er það, að útsvörin geta etið upp allar „hreinar tekjur manna, eins og þau eru nú lögð á, en þá verður vitanlega heldur ekki um neinn tekjuskatt að ræða. En í framtíðinni ætti þetta þó að verða öðruvísi. Það var í fljótu bragði skoðað snjöll ástæða gegn beinu sköttunum þetta, að skatta bæri aðeins eyðslufjeð, en eigi sparifje eða arðinn af atvinnurekstrinum. Þetta lítur nú glæsilega út, en það getur ekki vel staðist í framkvæmdinni, því þetta hefði þau áhrif, að eyðslufjeð hlyti aðeins að vaxa að sama skapi; dýrtíðin hlyti að vaxa, launakröfur að hækka og rekstrarkostnaður allra fyrirtækja að vaxa. Ef hægt væri að ná tekjum í ríkissjóðs með tollum á óþörfum og lítt þörfum varningi eingöngu, væri það mjög gott: en sú er reynslan, að ef tollur fer yfir ákveðið hámark, gefur hann engar tekjur, því þá hætta menn aðeins að kaupa vöruna, þegar hún er orðin of dýr, og engin hætta er á því, að ekki verði eins farið í kringum óbeinu skattana (tollana) eins og þá beinu. Þá vjek háttv.þm. (JÞ) að því, að nefndin hefði ekki gert áætlun um frádrátt útsvaranna frá tekjunum, og hefi jeg þegar áður sagt, að það yrði ekki gert á ábyggilegan hátt.  Þá er best, að jeg snúi mjer að háttv.þm. Ak. (MK). samnefndarmanni mínum. Mjer skildist hann vera að gera að gamni sínu, er hann sagði, að meiri hl. nefndarinnar væri að leitast við að lækka skattinn á hærri tekjustigunum, en hækka hann aftur á hinum lægri.

Jeg átti við í samanburði við frv. stjórnarinnar

. Frv. stjórnarinnar er ekki skattur, og það er enginn tekjuskattur hjer til annar en sá, sem ákveðinn er í lögum frá 1921. Þegar talað er um að lækka eða hækka tekjuskattinn, verður því að miða við þau lög, en ekki einhverjar till., sem fram kunna að koma úr ýmsum áttum. Ef þessi ummæli hv.þm. eru ekki spaug, þá felst í þeim fádæma ósvífni, sem jeg vil þó ekki saka hv.þm. um. Tel jeg víst, að hv.þm. hafi alls ekki verið vitandi vits síns, og læt jeg því vera að víta hann eins og hann á skilið. (MK : Jeg er ekki dauður. Jeg er dauður, en samt alls óhræddur, því málstaður minn er svo góður, að jeg þarf alls ekki að óttast andsvör hv.þm. Þá bar hann og saman till. meiri hl. við stj.frv., en sá samanburður var algjörlega villandi, þar sem hann tók ekki tillit til persónufrádráttarins, og bar þannig saman skatt af 1000 kr. hærri tekjum samkvæmt skattstiga meiri hl. við 1000 kr. lægri tekjur í stj.frv. Hitt er margyfirlýst í umræðunum, að meiri hlutinn sjer ekki ástæðu til að ívilna einhleypu fólki í skatti, en þykir miklu sanngjarnara að hlífa heldur fátækum fjölskyldum. Þó var skringilegast að heyra hv.þm. tala um till.hv. 2. þm. Reykv. (JB) og segja hana vera ef til vill hið sanngjarnasta, er fram hefði komið í málinu. Þá er hann kominn í hring. Ef það er sanngjarnt að hafa frádráttinn þúsund kr. fyrir manninn, eins og hv. 2. þm. Reykv. vill vera láta, þá er auðsætt, að það er þó skárra að hafa hann 500 kr., eins og meiri hl. vill, heldur en alls ekkert, eins og hv.þm. Ak. leggur til. Háttv. 2. þm. Reykv. (JB) segir, að draga verði frá eftir þörfum fjölskyldunnar. Það er einmitt þetta, sem óbeinlínis er gert í till. meiri hl. Jeg verð að halda því fram, að samkvæmt till. meiri hl. verði yfirleitt allur þorri verkamannafjölskyldna í landinu skattfrjáls. Það er talið, að alment verkamannakaup hjer í bænum sje 2500 kr. um árið, og verður þá fjölskylda með 3 börn alveg skattfrjáls, en þó að börnin sjeu 2 eða 1. verður skatturinn alveg hverfandi. Jeg er sannfærður um, að menn kynoka sjer yfir höfuð ekki við að borga 4–5 kr. skatt, þótt lágar tekjur hafi; nema það eigi að fara að ala upp í fólki algert ábyrgðarleysi í fjármálum. Jeg held því staðfastlega fram, að eins og skatturinn er á lægstu tekjunum, hefir hann engin áhrif á afkomu manna. Hv. samþm. minn, 2. þm. Reykv. (JB) sagði, að lítill munur væri í á till. meiri og minni hl., og er það síst fjarri lagi nú, er hv.þm. Ak. (MK hefir fallist á, að útsvörin megi draga frá tekjunum. En ekki veit jeg með vissu, hvort hann er í því efni í samræmi við skoðun hv.frsm. minni hl. (ÞorlG). En sje svo, þá skil jeg ekki til hlítar framkomu minni hl. og þessa samþm. míns í þessu máli. Hvað hv.frsm. minni hl. viðvíkur, þarf jeg vart að svara honum, enda alllangt síðan hann talaði og ræða hans fremur lítisverð. Hann gat vitanlega ekki hrakið dæmi þau, er jeg hafði tekið, en sagði aðeins, að það væru ekki nema einstök dæmi. En hv.frsm. minni hl. hefir engin dæmi fram að færa, er sýni það gagnstæða, en jeg gæti hins vegar haldið áfram að lesa upp dæmi svo að segja ótakmarkað, ef fyrir því væri hafandi. Sama er um hv.þm. Ak. MK: hvorugur þessara hv.þm. hafði nokkurt dæmi á reiðum höndum, er gætu ósannað mál mitt. Hvað viðvíkur ræðu hæstv. fjármálaráðherra (MagnJ)., þá sje jeg ekki ástæðu til langra andmæla. Hann var að tala um frádráttinn á útsvarinu og spurði, hvers vegna ekki ætti þá að draga öll út gjöld frá líka. Nú er það svo, að það liggur í augum opið, að öðruvísi stendur á með útsvör og önnur útgjöld, sem ganga til persónulegra þarfa. En hvers vegna er heimilaður frádráttur á öðrum gjöldum til sveitar- og ríkissjóðs, svo sem fasteignasköttum? Hver munur er í raun og veru á útsvarinu og öðrum gjöldum til sveitar- eða bæjarsjóðs? Það skiftir engu máli, hvernig útsvarið væri reiknað út. Þó að munur sje á því hjer og í Danmörku, þá er sá munur þannig, að því meiri ástæða er til að leyfa frádrátt hjer en þar. Og þó að einhverjir, sem ekkert útsvar gjalda, „hafi ekki ánægju“ af þeirri heimild, þá geri jeg ráð fyrir því, að hinir verði miklu fleiri, sem þá ánægju hafa. Þá kom það fram í ræðu hæstv. ráðherra, eins og jeg bjóst við, að minni hl. nefndarinnar hafði skýrt rangt frá því, hvers vegna minni tekjur en 1000 kr. voru látnar vera skattfrjálsar í stj. frv. Það kom upp úr kafinu, að ákvæðið var ekki sett inn í frv. til að ljetta á lægstu gjaldendunum, heldur vegna þess, að ekki borgaði sig að innheimta svo lágar upphæðir. Hann gaf raunar líka í skyn, að fyrir stjórninni hefði vakað einhver umhyggja fyrir ekkjum, en þeirra hag má hæglega sjá borgið með því að ákveða sama frádrátt fyrir alla framfærendur, ef ekki er unt að nota heimild þá í tekjuskattslögum þessum, sem heimilar uppgjöf skatts eða ívilnun, ef um sjerstaklega erfiðar kringumstæður er að ræða. Mætti þá færa sjer þetta í nyt.

Flm. (Stefán Stefánsson) Frv. þetta er samið af bæjarstjórn Siglufjarðar og flutt samkvæmt tilmælum hennar. Ástæðurnar fyrir frv. eru teknar að mestu leyti fram í greinargerðinni fyrir því, og sje jeg þess vegna ekki ástæðu til að fara mörgum orðum um það að sinni. Jeg skal þó aðeins drepa á þær helstu þeirra, í örfáum orðum. Eins og sjá má af frv., fer það fram á, að heimilt verði að leggja útsvar á þá menn á Siglufirði, sem reka þar arðsöm fyrirtæki, þótt ekki sje um lengri tíma en 1 vikur samfleytt. Í núgildandi bæjarstjórnarlögum er tímatakmarkið á dvöl aðkomandi manna til útsvarsskyldu sett 8 vikur. Þetta hefir orðið til þess, að menn, sem stundað hafa þar atvinnurekstur, svo sem verslun eða útgerð, í lítið eitt skemri tíma, hafa farið þaðan með allverulegan gróða, án þess að bæjarfjelaginu hafi að nokkru skinið gott af því. Þetta kemur sjer því ver, sem hjer er um ungt bæjarfjelag að ræða, sem á erfitt uppdráttar að ýmsu leyti. Þar þarf mikið að leggja í kostnað, sem stafar að miklu leyti af aðstreymi fólksins úr öðrum hjeruðum, sumarmánuðina, og skal jeg sem dæmi þess nefna, að nú er í ráði að reisa þar sjúkraskýli, sem verður að vera talsvert stærra en ella, sökum þessa mikla fjölda aðkomumanna; sömuleiðis verður bærinn að kosta dýra lögreglu þessa vegna, og svo mætti fleira telja. Því er ekki nema eðlilegt, þótt þessir menn leggi nokkuð af mörkum til bæjarfjelagsins, sem veitir þeim bæði þessi og önnur hlunnindi. Annað meginatriði frv. lýtur að því að koma í veg fyrir að útlendingar eða aðrir, sem eiga mjög verðmætar eignir við höfnina eða í nánd við hana, selji þær erlendum mönnum án þess að bæjarfjelaginu eða innlendum mönnum gefist kostur á að kaupa þær fyrir sama verð og útlendingum eru þær seldar. Þess eru dæmi, að slíkar eignir hafa verið seldar útlendum mönnum án þess, bæjarstjórnin hafi nokkuð vitað fyr en kaupin voru gengin um garð. Frv. gerir þær breytingar á þessu, að eftirleiðis skuli þessum mönnum skylt að láta bæjarfjelagið eða innlenda menn sitja fyrir kaupunum. Með þessu er það trygt, eins og hægt er, að slíkar eignir verði eign innlendra manna eða bæjarins, og er þess full nauðsyn, en ekki sjáanlegt, að þessu geti verið neitt til fyrirstöðu, þar sem ekki er ætlast til, að bærinn sitji fyrir kaupum, nema því að eins, að hann borgi með sama verði og aðrir bjóða eða ætla að greiða. Þá er enn fremur ákvæði, sem lýtur að því, að heilbrigðisnefnd bæjarins sje veitt nauðsynleg aðstaða til þess, að fyrirmælum hennar verði hlýtt. Landi er þannig hagað, að á eyrinni eru smátjarnir og síki, sem valda óheilnæmi á sumrum og eru til hins mesta óþrifnaðar. Heilbrigðisnefndin hefir þráfaldlega mælt svo fyrir, við lóðareigendur, að þeir fylli eða þurki upp þessar tjarnir og síki, en því ekki verið framfylgt. En þessi vanræksla er þeim mun tilfinnanlegri, sem bein ákvæði eru um þetta í lögreglusamþykt bæjarins og nefndin því framkvæmir sínar fyrirskipanir í fullu samræmi við hana. Það er því fylsta ástæða til að trygt verði, að heilbrigðisnefndin geti sjeð um, að fyrirmælum hennar verði fylgt. Jeg sje svo ekki ástæðu til að orðlengja þetta frekar, en geri það að till. minni, að frv. verði, að lokinni þessari umr., vísað til allshn.

Hákon Kristófersson Jeg stend ekki upp til að mótmæla þessu frv. sjerstaklega, heldur til að andæfa þeirri viðleitni, sem er að mjaka sjer inn í löggjöf vora á þessu sviði; þeirri viðleitni, að sjálfsagt sje að taka aukaútsvar af hverjum manni, þar sem hann rekur einhverja atvinnu, og það þótt um mjög skamman tíma sje að ræða. Jeg verð að líta svo á, að gæta verði meðalhófs jafnt á þessu sviði sem öðrum, því bæði getur það verið mjög vafningasamt að hafa hendur í hári manna, sem í rauninni bara koma, og fara, enda getur og slík álagning komið ranglátlega niður, ef strangt er farið í sakirnar. Háttv. flm. (StSt) fórust svo orð sem atvinnurekendur á Siglufirði fyndu þar jafnan fyrir gull og græna skóga. Jeg vildi þá gjarnan mega spyrja hv.þm. (StSt), hve þeir muni vera margir, sem einungis hafa sótt tap og eignamissi til Siglufjarðar. Þess ber og að gæta, að þótt margur, sem atvinnu rekur á Siglufirði um sumartímann, sleppi við að greiða þar aukaútsvar eftir núgildandi lögum, þá græðir bæjarfjelagið á veru þeirra engu að siður, þar sem eru hin margvíslegu viðskifti, sem þeir eiga við það. Enda munu þeir verða að borga fullu verði alt það, sem þeir, nauðsynja sinna vegna, verða að fá hjá bæjarbúum. Vera mörg hundruð aðkomumanna á Siglufirði hlýtur að auka verslun bæjarins að miklum mun, og er það þá sú verslunaraukning, meðal margs annars, er gerir gjaldþol bæjarbúa mun betra, og má því segja, að sömu menn greiði þar útsvör, þó óbeinlínis sje. Jeg held yfirleitt, að nú sje svo langt komið í þessu efni, að rjett sje að segja nú: hingað, en ekki lengra. Það ætti og að koma að mestu í sama stað niður, hvort útsvarið er tekið í þessum staðnum eða hinum. Aðalatriðið er, að það komi einhversstaðar í þarfir landsins og sveitarfjelaganna. Að því er snertir hin tvö atriðin, sem háttv.flm. tók fram í ræðu sinni, þá er alt öðru máli að gegna um þau. Þar er jeg fyllilega samþ.háttv.flm., en í þessu vil jeg bara ekki að farið sje feti lengra en núgildandi lög mæla fyrir. Því setjum nú svo, að ástæða gæti verið til frábrigða í þessum eina stað. En myndu þá ekki aðrir bæir og sveitarfjelög koma í kjölfarið og krefjast sama rjettar, og vitanlega hafa sama rjett til sinna óska og Siglufjörður. Þar sem jeg annars hefi oft áður tekið fram skoðun mína í þessu efni, tel jeg ekki ástæðu til að fara lengra út í það að sinni, en vænti þess, að háttv. deild athugi vel málið áður en hún gengur lengra inn á þessa braut en komið er.

Atvinnumálaráðherra (KIJ): Það kann að virðast hálfóviðfeldið að fara nú að breyta bæjarstjórnarlögum, sem eru ekki eldri en 3 ára. Þau ættu að vera svo vel undir búin, að slíks væri ekki þörf eftir svo stuttan tíma. Hins vegar skal jeg þó játa, að það stendur nokkuð sjerstaklega á með Siglufjörð í þessu tilliti. Eins og mönnum er kunnugt, þá eru síldarveiðarnar þar aðeins reknar um 2 mánaða tíma. Það geta því margir af þeim, sem þar reka arðsama atvinnu, sloppið með fallegan feng frá borði, án þess að greiða neitt til bæjarfjelagsins. Um hitt verður ekki deilt, hve nauðsynlegt það er þessu unga bæjarfjelagi að fá tekjur af þessum mönnum. Jeg get þó verið sammála háttv.þm. Barð. (HK) um það, að ekki sje rjett yfirleitt að lækka þetta tímatakmark frekar en orðið er. Það hefir nú verið að smálækka síðustu árin, og er nú svo lágt, að varhugavert gæti verið að fara lengra. En, eins og jeg tók fram áðan, það stendur alveg sjerstaklega á um Siglufjörð, hvað þetta atriði snertir, og get jeg því vel fallist á, að lög þessa bæjarfjelags verði frábrugðin öðrum í þessu efni. Það er að vísu óviðfeldið, en það verður svo að vera. Að því er snertir 2. atriði þessa máls, þá tel jeg það varlegra að athuga það í sambandi við stjórnarskrána áður en það yrði samþykt. Því ekki er allskostar vist, nema það kunni að fara í bága við ákvæði hennar. Að því er snertir 3. atriðið, þá skal jeg geta þess, að mig furðaði á, er jeg kom síðast til Siglufjarðar, að ekki skuli fyrir löngu vera búið að fylla upp foræði þau, sem eru þar á eyrinni. Er það til vansa fyrir bæjarfjelagið að hafa þetta svo, og getur auk þess valdið hinni mestu óhollustu. Verð jeg yfirleitt að styrkja þetta mál, og legg það til, að því verði vísað til nefndar til frekari athugunar.

Flm. (Stefán Stefánsson) Að því er snertir ræðu háttv.þm. Barð. (HK) þá skal jeg aðeins taka það fram, að hjer er ekki um neitt spánýtt að ræða, því í okkar sveitarstjórnarlögum hefir ákvæðið um 4 vikna dvöl til útsvarsskyldu staðið um langa tíð og verður það sjálfsagt framvegis. Það verður því ekki sjeð, að neitt hættulegt spor sje stigið, þótt ákvæðið sje gert lítið eitt víðtækara að því er snertir þennan kaupstað, sem óneitanlega stendur svo öldungis sjerstaklega á með. Jeg vil svo tjá hæstv. atvrh. (KIJ) þakkir fyrir góðar undirtektir hans í málinu, en bending hans um það, að frv. máske gangi of nærri rjettindum manna samkvæmt stjórnarskránni, hygg jeg ekki sje að óttast. Tel jeg svo enga ástæðu til að lengja umr. frekar, en vil fela nefndinni að athuga bæði þetta ákvæði og svo annað, eftir því sem þörf krefur.

Hákon Kristófersson Jeg vil ekki lengja umr. frekar, en aðeins taka það fram, að jeg hefi ekki sannfærst af ræðum þeirra háttv.flm. (StSt) og hæstv. atvrh. (KIJ) um nauðsyn þess að stytta þetta tímatakmark. Eins og jeg tók fram áðan, þá gæti svo farið, að þótt með rökum mætti verja þetta, þá kæmu fleiri bæjarfjelög á eftir, og tel jeg það síður en svo heppilegt. Það er þetta atriði, sem jeg vænti að háttv. deild athugi vel áður en gengið verður til atkv. um frv.