Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Flm. (Stefán Jónsson) : Herra forseti. Ég vil þegar í upphafi máls míns að gefnu tilefni lýsa yfir ánægju minni með það, að hv. þm. Benedikt Gröndal, formaður Alþfl., skuli vera viðstaddur nú í Sþ. því að þess hef ég beðið um sinn að hann yrði er ég mælti fram með þessari þáltill., svo sem síðar mun koma fram í máli mínu. Við hv. þm. Helgi F. Seljan og Jónas Árnason flytjum hér þáltill. þessa um hámarkslaun o. fl., svo hljóðandi: „Alþingi skorar á ríkisstj. að láta undirbúa löggjöf um hámarkslaun, þar sem kveðið verði á um að ekki megi greiða hærri föst laun hér á landi en sem svarar tvöföldum vinnulaunum verkamanns miðað við 40 stunda vinnuviku. Jafnframt verði loku fyrir það skotið, að einstaklingar gegni nema einu fastlaunuðu starfi, og eins fyrir hitt, að átt geti sér stað duldar launagreiðslur í formi neins konar fríðinda, umfram hámarkslaun. Með breytingu á skattalögum skal að því stefnt að einkafyrirtæki hagnist ekki á lögbundinni lækkun hæstu launa, og skal því fé, sem rennur til ríkissjóðs af þessum sökum eða sparast með niðurskurði á launum embættismanna í efstu launaþrepunum, varið til almennrar kjarajöfnunar og annarra félagslegra umbóta.“ Frá því segir í upphafi. grg., að till. þessi hafi áður verið flutt í Ed. og í fyrra í Sþ. og varð þá enn eigi útrædd. Með ráðstöfun þeirri, sem hér er reifuð, hyggjast flm. koma því til leiðar að kjarabætur handa þeim, sem lægst eru launaðir, verið algjör og ófrávíkjanleg forsenda hverrar launahækkunar til þeirra sem betur eru settir í þjóðfélaginu. Að hyggju flm. er unnt, með því að lögbinda ákveðið hlutfall milli almennra launa verkamanns og hæstu launa að búa svo um hnútana, að kjarabætur til handa verkamönnum verði að beinu hagsmunamáli fyrir þá þegna þjóðfélagsins sem eru í sterkastri aðstöðu til þess að hafa áhrif á stefnuna í efnahags- og kjaramálum landsmanna. Svo að dæmi sé tekið, yrði það óframkvæmanlegt, eftir setningu slíkra laga sem hér eru ráðgerð fyrir bankastjóra, sem nú munu hafa um það bil sexföld laun verkamanns, að veita sjálfum sér launahækkun samtímis því sem þeir úrskurða að ekki séu efnahagslegar forsendur fyrir almennri kauphækkun sem verkafólk hefur náð með harðri baráttu til þess að vega upp á móti kjararýrnun, sem runnin var undan rifjum hinna fyrrnefndu. Má hér bæta því við, að væri slíkt í lög leitt yrðu hækkuð verkamannalaun hinna lægst launuðu alger og ófrávíkjanleg undirstaða, skilyrði fyrir því að laun alþm. yrðu hækkuð, en að launum þeirra vík ég síðar í ræðu minni. Það hefur komið fram fyrir skemmstu af munni ráðh., að þess munu þó nokkur dæmi að embættismenn ríkisins hafi óheyrilega há laun samanborið við þær tekjur sem verkafólki og hinum lægst launuðu starfsmönnum ríkisins eru ætlaðar til framfærslu, ennfremur að verulegur hluti launa hinna æðstu embættismanna er fólginn í ýmiss konar aukagreiðslum, sem ekki koma til álita þegar fjallað er um kjör annarra stétta til viðmiðunar. Að dómi flm. er það mikil nauðsyn, að þannig verði staðið að kjaramálasamningum yfirleitt að þeir séu ekki til þess fallnir að auka á tortryggni meðal þegnanna, heldur skuli ástunda það að búa svo um hnútana að undirmál geti þar engin orðið. Að dómi flm. er óþarft að kveða sérstaklega á í grg. um sérstöðu hlutasjómanna í launakerfinu, enda mála sannast að kauptrygging fiskimanna hlýtur að teljast yfirleitt til óhæfilega lágra launa, ef miðað er við vinnutíma, og ævitekjur fiskimanna við verkalok yfirleitt í rýrasta lagi. Að frátöldum þeim rösku þremur árum, sem vinstri stjórnin sat hér við völd, má heita að stefnt hafi verið markvisst að því síðustu 18 árin að auka launamismun hérlendis á kostnað framleiðslustéttanna og ýta með þeim hætti undir neyslukapphlaup í þágu svonefnds hagvaxtar. Er vægilega að orði kveðið þótt staðhæft sé að þessi þróun hafi síður en svo stefnt í þá átt að umbuna starfshópum eftir þjóðfélagslegum verðleikum. Þegar ég bar fyrst fram þessa þáltill. ásamt félögum mínum fyrir nærfellt 4 árum nam kaup alþm. tæplega tvöföldum verkamannalaunum. Síðan, á stjórnartímabili þessarar hæstv. ríkisstj., hefur sú breyting á orðið að nú nema laun alþm. nær þreföldum launum verkamanns. Miðað við aðrr aðstæður er ég ekki þeirrar skoðunar, að laun alþm. séu of há. Aftur á móti er hitt ljóst, að til þeirra er vitnað til dæmis um það hvernig fulltrúar fólksins hér á Alþ. misnoti aðstöðu sína til að skara eld að sinni köku. Þessari gagnrýni væri auðsvarað ef ekki kæmi annað til álita í því sambandi en sjálft kaup alþm. fyrir störf þeirra hér. Við verðum að svara fyrir einstaklinga í hópnum sem segja má að fari ógætilega með aðstöðu sína. Í hópi okkar eru menn sem taka jafnframt þingfararkaupinu 60% af bankastjóralaunum að viðbættum bílafríðindum bankastjóra í sama hlutfalli, sem þeir hafa sjálfir samþykkt sér til handa, að því er best verður séð án þess að taka sérstakt tillit til slíks, þegar talið er fram til skatts, og taka svo bilastyrk frá hv. Alþ. í ofanálag. Og enn aðrir seilast einnig um hurð til lokunnar og gegna öðrum launuðum störfum hjá ríkinu með þingsetunni. Fljótt á lítið sýnist mér að það fyrirkomulag, sem gert er ráð fyrir í þessari till., mundi leiða til þess að laun alþm. munu lækka, ef upp hefðu verið færð bæði laun verkamanna og ofan færð laun hinna hæst launuðu til þess jafnaðar sem ráðgerður er í till., að laun alþm. mundu þá lækka um það bil um 20%. Í þessari till. er gert ráð fyrir því, að aukasporslurnar yrðu bannaðar, þannig að laun þeirra alþm., sem taka stórtekjur í föst laun annars staðar, mundu náttúrlega lækka miklu meira, svo sem laun hv. alþm. Alþfl. hér á Alþ., Gylfa Þ. Gíslasonar og Benedikts Gröndals, sem við munum koma að síðar. Nú hefði ég ekki eytt orðum sérstaklega að launakjörum alþm. í þessu sambandi, ef ekki hefði fallið til efni í þann þátt málsins í ritstjórnargrein í Alþýðublaðinu 26. jan. Sú grein er undirrituð með bókstafnum Ó, sem mun vera merki hv. alþm. Benedikts Gröndals, en hann segir í þessari ritstjórnargrein, með leyfi forseta, - hann víkur að tveimur alþm. sem hann telur að hafi unnið sérstaklega óheiðarlega að kjaramálum alþm: „Þar tróna Stefán Jónsson og Helgi Seljan, mennirnir sem leggja til á opnum fundum Alþ. að munur hæstu og lægstu launa skuli vera tveir á móti einum, en samþykkja svo innan við luktar dyr, þar sem almenningur á ekkert að fá að vita, að hækka eigin laun mest allra í landinu. Og fólk er að fá nóg.“ Það efast ég ekki um, að fólk sé búið að fá nóg. Ég er búinn að fá nóg af heilindatali á borð við þetta. Nú bendir ýmislegt til þess, að hv. þm., fyrrv. formaður útvarpsráðs, Benedikt Gröndal, hafi skrifað ritstjórnargreinina, svo sem ýmsar fleiri, með sérstöku tilliti til þess, að hún yrði lesin í útvarpi í eyru þeirra kjósenda sem ekki vita eftirfarandi : Það var ekki þingfararkaupsnefnd, sem þeir eiga m. a., eftir því sem ég best veit, sæti í þm. Helgi Seljan og Benedikt Gröndal, sem ákvað þingfararkaupið. Enn fremur er hv. þm. ljóst, að ég á ekki sæti í þfkn. Þriðja atriðið sem hann greinilega treystir að þorri kjósenda, sem heyrir þennan pistil lesinn í útvarpi, viti ekki, er það að hv. þm. Benedikt Gröndal tekur ekki aðeins þingmannslaun úr hendi ríkisins, heldur þar á ofan 60% af launum forstöðumanns Fræðslumyndasafns ríkisins. Í fjórða lagi er formaður þingflokks Alþfl., sem vitaskuld ber ábyrgð á þessari ritstjórnargrein, undir sömu sökina seldur. Hann tekur 60% af prófessorslaunum frá ríkinu ofan á þingmannslaun. Í fimmta lagi virðist hér skákað í því skjóli, að þorri af þeim kjósendum, sem heyrðu þennan leiðara lesinn í útvarpi, viti ekki að það mun gilda um 4 af á þm. Alþfl.. að þeir hafa aðrar fastar launatekjur en þingmannslaun, þótt einn þeirra, Jón Árm. Héðinsson, sem sker sig að ýmsu leyti úr þessum hóp, hafi sínar umframtekjur af eigin fyrirtæki. Sem sagt, miðað við það, sem aðrir virðast gera sér grein fyrir, ýmsir hverjir, að þingmannsstarfið sé vissulega fullt starf ef það er rækt eins og til er ætlast, þá fer það tæpast á milli mála að þeir hv. þm., sem ekki eru ofurmenni, hljóta að vanrækja annað tveggja, þingmannsstarfið eða önnur þau störf sem þeir þiggja laun fyrir samtímis því úr hendi hins opinbera. Nú hef ég haft uppi um það nokkra viðleitni, eins og ég drap lítillega á í upphafi máls míns, að ganga úr skugga um þau atriði sem ég sveigi hér að hv. þm. Ég hef beðið forseta fjóra þriðjudaga í röð að fresta því að taka þessa þáltill., sem hér um ræðir, fyrir til umr. til þess að hv. þm. Benedikt Gröndal, sem rækir að 60% með þingmannsstarfinu forstjórastarf hjá Fræðslumyndasafninu, og hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason, sem rækir að 60 hundraðshlutum hálaunað prófessorsembætti með þingmannsstarfinu, gætu verið viðstaddir þar sem ég fjallaði lítils háttar um þessa ritstjórnargrein Alþýðublaðsins í sambandi við þessa till. Þetta er fyrsti þriðjudagurinn, þar sem hv. þm. Benedikt Gröndal er enn þá við í Sþ. á hinum síðari fundi þegar þáltill. koma til umr. Ég hafði fyrir því tvo af þessum þriðjudögum, af því að ég vildi endilega koma þessu máli að, að láta hringja upp í Fræðslumyndasafn að athuga, hvort hv. þm. væri þar ekki að vinna fyrir 60%, og upp í Háskóla að vita, hvort hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason prófessor væri ekki að vinna fyrir sínum 60%, en þeir voru þar ekki. Tilviljun kann að hafa ráðið þessu, það vil ég ekki fortaka, þótt ég héldi í barnslegri einfeldni minni að nú hlytu þeir að vera hlaupnir af fundi í Sþ. til þess að gegna hinum störfunum. Nú játa ég það, að í sjálfum lögunum er beinlínis gert ráð fyrir því, að alþm. geti sinnt öðrum störfum jafnframt, og þess vegna er kveðið á um það, að þeir megi þiggja 60% launa fyrir þau störf. Af hálfu Alþb. hefur nú verið lagt til, að þessi heimildarákvæði verði felld úr lögum og enginn þm. Alþb. gegnir öðrum fastlaunuðum stöðum með þingmennsku sinni. En þessir hv. þm., Gylfi Þ. Gíslason með prófessorslaunin sín og Benedikt Gröndal með forstjóralaunin sín frá ríkinu, höfundur ritstjórnargreinarinnar í Alþýðublaðinu, hafa, að því er mér virðist, beinlínis fyrirgert þeim siðferðilega rétti með þessari ritstjórnargrein, sem gerir þá frjálsa að því að þiggja ofan á þingmannslaun, sem þeir telja allt of há, önnur, laun úr hendi ríkisins. Það er mála sannast, að þingfararkaup að viðbættum 60% prófessorslaunum eða forstjóralaunum er of mikið. Þingfararkaupið er að mínu viti aftur á móti, ef látið er við það sitja, ekki of hátt og það skal tekið fram, að þótt ekki eigi ég sæti í þfkn., þá er ég samþykkur í öllum atriðum þeirri afstöðu sem hv. þm. Helgi Seljan lýsti yfir þar af sinni hálfu og síðar. Ég leyfði mér að segja, að þessari ritstjórnargrein skrifaðri í Alþýðublaðið hefur hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason og Benedikt Gröndal fyrirgert siðferðilegum rétti sínum til þess að taka önnur laun úr hendi ríkisins en þingfararkaupið. Skrif af þessu tagi, eins og því sem ég las hér úr ritstjórnargrein Alþýðublaðsins, eru þess háttar, að maður veltir því fyrir sér, í sérstökum tengslum við þingmál sem hv. þm. Benedikt Gröndal hefur flutt um byggingu á nýju og stærra alþingishúsi, sem væri við hæfi þeirrar sæmdar sem verði að krefjast Alþ. til handa, - þá veltir maður því fyrir sér hvort unnt sé að byggja svo stórt alþingishús, að ilmurinn af þess háttar „karakterum“, sem fram kemur í þessari grein, geti samrýmst innan veggja þess neins konar sæmd Alþ. Og vík ég þá aftur að þáltill., 95. máli, um hámarkslaun o. fl. Ég hef fengið Þjóðhagsstofnun til þess að gera í tengslum við þessa þáltill. það sem verður þó ekki hægt að kalla nema ágiskun um launatekjur einstaklinga. Því verður Þjóðhagsstofnun að kalla þessa úttekt sína ágiskun, að alls ekki liggja fyrir nauðsynlegar tölur til þess að byggja á útreikninga sem telja megi ábyggilega. En í þessum stutta kafla, sem Þjóðhagsstofnun tók saman fyrir mig, segir eftirfarandi: „Heildarlaunafúlgan er sennilega 200 milljarðar kr. miðað við laun í febr. 1978. Meðallaun fyrir eitt ársverk eru sennilega 3 millj. kr. að meðaltalinni yfirvinnu eða um 250 þús. kr. á mánuði. Dagvinnulaun gætu verið að meðaltali um 190 þús. kr. og eru ársgreiðslur og yfirborganir þá meðtaldar, en meðalkauptaxti er sennilega á bilinu 150–160 þús. kr. Sé gert ráð fyrir að hæstu laun séu skilgreind sem 800 þús. kr. á mánuði og lægstu laun verði ekki lægri en hálf hæstu laun, þá þyrfti að hækka laun að meðaltali - lausleg ágiskun miðað við kauptaxta - um 150%, miðað við dagvinnulaun 100%, miðað við heildarlaun 150%. Þetta fæli í sér,“ segir í þessari ágiskun, „verulega hækkun launa nær allra launþega í landinu, en upplýsingar um tekjudreifingu eru enn ófullkomnar og því verður að áætla hana að nokkru leyti.“ Af hálfu Þjóðhagsstofnunar lágu ekki fyrir upplýsingar sem til þess nægðu að við gerðum okkur grein fyrir því, hvað ske mundi og hvað ske mundi við það, að jafnframt því sem laun hinna lægst launuðu, verkmannanna, verða hækkuð upp undir markið sem hér frá segir, þ. e. a. s. upp undir mark hálfra hinna hæstu launa, þá verða hin hæstu laun færð niður og það, sem af þeim er tekið, notað til þess að hækka lægri launin, með hvaða hætti við myndum koma þá út, ef við skiptum heildarlaunasummunni í landinu á þennan veg, að lægstu laun verði þó alltaf helmingur hæstu launa og þannig verði frá málunum gengið með löggjöf, að það skuli verða endanlega bundið að meiri skuli launamismunur ekki verða á landi hér. Fyrir liggja upplýsingar, sem fram komu við umr. um kjaramál á s. l. sumri og ekki hafa verið vefengdar, á þá lund, að kaupmáttur verkamannalauna hafi ekki aukist á landi hér í 30 ár, samtímis því sem þjóðartekjur á mann hafa tvöfaldast. Rauntekjuaukning verkamanna á þessu 30 ára tímabili hefur fengist með löngum vinnudegi, í sumum tilfellum jafnframt og þar að auki með auknu vinnuframlagi í akkorðs- eða bónusvinnu í einhverju formi. Með hvaða hætti þetta hefur átt sér stað, að starf þess fólks, sem vinnur hörðum höndum, hefur verið fellt í verði, er ærið rannsóknarefni, því að einmitt það fólk gengur yfirleitt að erfiðustu og óþrifalegustu vinnunni og starfsævi þess er langoftast einna skemmst. Samtímis hefur svo starf þeirra, sem að hinum léttari störfum vinna, verið hækkað í verði, svo að með ólíkindum má telja, og þá raunar gætt lítils setnings í aðferðavali, svo sem ég gat lítilleiga um áðan þegar ég fjallaði um aðferðir þeirra sem ,sterkasta hafa aðstöðuna til þess að skammta sér laun, til þess að hækka þau jafnvel umfram það sem opinberar skýrslur og opinberar heimildir raunar leyfa. Ég vil aðeins biðja þá hv. alþm., sem afsökunarbeiðni eru verðir í þessu sambandi, velvirðingar á því, að og skyldi í beinum tengslum við þessa þáltill. hefja að nýju umr. um launakjör þm. Ég er persónulega þeirrar skoðunar, að mikils sé um vert að þm. verði þannig launaðir að aðrir en efnamenn geti rækt þessi störf, sem við rækjum hér, og til þeirra starfa veljist menn sem kannske séu örlítið vandir að vali útispjóta til þess að ná sér í aðrar tekjur. Ég vil svo að endingu mælast til þess, að till. verði vísað til allshn.



Herra forseti. Ég geri ráð fyrir því, að hv. alþm. sé löngu hætt að koma á óvart, hverju hv. þm. Stefán Jónsson kann að taka upp á né þó að hann noti sér óskylda till. til þess að setja upp eins konar réttarhöld yfir samþm. sínum eins og einhver guð, yfir okkur alla hafinn, sem kveður upp dóma um heiðarleika og aðra mannkosti. Ég mun ekki kippa mér upp við þetta, ætla aðeins að leiðrétta nokkrar vitleysur sem fram komu hjá honum. Hann lýsti yfir að ritstjórnargreinar í Alþýðublaðinu merktar Ó væru skrifaðar af mér. Ég skrifa oft ritstjórnargreinar í Alþýðublaðið undir mínum eigin stöfum, en bæði ég og aðrir, sem þar starfa, höfum notað þetta Ó sameiginlega til skiptis af ýmsum ástæðum. Ég skrifaði ekki þessa umræddu grein. Ég þekkti á stundinni af orðalagi hver hafði skrifað hana, en ég ætla ekki að nefna það hér, það kemur ekki málinu við. Allir þessir miklu siðferðislegu dómar, sem hv. þm. fellir um mig - og dregur raunar hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason inn í að jöfnu - út frá þessari grein, falla því um sjálfa sig að öðru leyti en því, að við berum almenna ábyrgð á Alþýðublaðinu. En þar er ekki um daglega ritskoðun að ræða og það er hugsanlegt að einhver ágreiningur geti verið um einstök atriði, sem leiðarahöfundar bregða fyrir sig. Í öðru lagi heyrðist mér hv. þm. segja, að ég ætti sæti í þfkn. Það er alger misskilningur. Ég hef aldrei átt sæti í þeirri n. Hins vegar er ég eini þm., sem hefur flutt frv. sem felur í sér að leggja þessa n. niður, og ég hef skrifað greinar í blöð þar sem ég kalla hana „leyninefnd“ Alþingis og tel hana vera þinginu til skammar. Ég hef og sagt þetta áður í þessum ræðustól. Flokksbróðir minn, Gylfi Þ. Gíslason, hefur tvívegis flutt till. um það, að ákvörðun um kaup þm. verði falin aðila utan þings í sjálfu sér ekki af vantrausti á þingið, heldur til þess að auka traust þjóðarinnar og draga úr því að hún hafi ástæðu til að gagnrýna hv. þm. Hann hefur leitað sér að meðflm. í bæði skiptin og aðeins fengið einn, hv. þm. Ellert B. Schram, svo að ég hygg að ekki sé sérstaklega við okkur að sakast í þessum efnum. Varðandi mætingu á fundum skal ég ekki segja margt, því að ég get ekkert um það sagt sem hv. þm. vita ekki. Það er sjaldan fullskipað í d. eða Sþ. En við vitum vel að þm. eru oft að störfum annars staðar í húsinu eða í næstu húsum og það fullkomlega jafnnauðsynlegum störfum og að hlusta á ræður, t. d. eins og þá síðustu sem hér var flutt. En það er fróðlegt að vita það, að þessi hv. þm. Alþb. skuli hafa tekið upp símanjósnir um mig og hv. þm. Gylfa Þ. Gíslason til þess að geta komið á okkur einhverju skítkasti, að því er best verður séð í langvarandi reiðikasti, af því að hann var nefndur á annan hátt en hann óskaði í ritstjórnargrein í Alþýðublaðinu. En ég læt mig það engu skipta. Hann má hringja um allan bæ og allt land til að vita hvar ég er, því að ég hef fullkomlega hreina samvisku af því að ég stundi bæði þingstörf og þá stöðu forstöðumanns í Fræðslumyndasafninu, sem ég hef haft jafnframt þingstörfum eins og lög leyfa, með 60% starfs og launa. Raunar er stjórn yfir því safni og fylgist með því. Ekki hafa borist neinar kvartanir um að þeim störfum hafi ekki verið gegnt. Hitt er svo allt annað mál, af hverju þm. hafa önnur störf, en þessi staða forstöðumanns er vafalaust í lægri launaflokkum en ýmsar aðrar stöður sem þm. hafa. Ég get sagt það hreinskilnislega, að ég hefði sagt þessari stöðu lausri fyrir mörgum árum ef ekki hefði verið öryggisleysið. Það er ekki langt síðan það voru milli 40 og 50 atkv. sem fleyttu mér inn á þingið. Við getum öll átt von á því að hverfa héðan skyndilega. Þegar menn eru búnir að eyða 20–25 bestu árum ævinnar í pólitík, þá er ekki víst að þeir eigi greiðan aðgang að vinnumarkaðnum, sérstaklega ef þeir eru eins og ég og hv. þm. í þeim flokkum sem mest vilja breyta þjóðfélaginu og hafa þar af leiðandi árum saman haldið uppi gagnrýni á stofnanir sem ráða yfir verulegum hluta vinnumarkaðsins. Þar fyrir mundi síður en svo standa á mér að gera breytingar á þessari heildarskipan, og það mundi ekki standa á mér að fylgja því, ef Alþ. ákvæði að breyta gildandi lögum hvað þessu viðkemur. Hitt þekki ég frá fyrri árum, að hér stóðu langvarandi deilur um þessi mál. Á seta á Alþ. að vera fullt starf eða á hún ekki að vera það? Á að stefna að þveröfugu, að þm. haldi tengslum við hinar ýmsu starfs- og atvinnugreinar í landinu? Eysteinn Jónsson hélt manna harðast fram sjónarmiðinu, að þm. ættu að gegna þingmennskunni sem fullu starfi, en Bjarni Benediktsson hélt fram hinu gagnstæða. Þróunin hefur orðið sú, að launakjörin ern orðin þannig, að þetta á að geta verið fullt starf. En fyrir þá, sem ekki eru í algerlega öruggum sætum eða hafa verið, þá er öryggið nokkurs virði og meira en nóg afsökun fyrir því, að þeir hagnýti sér það, sem leyft er samkv. lögum, að menn hafi önnur störf hjá ríkinu með skertum tekjum.



Herra forseti. Ég læt í ljós ánægju með þá umr., sem hér er hafin. Hér er talað af hreinskilni um mikilvæg mál. Launakjör þm. og fleira varðandi þingmennskuna hefur verið mjög til umr. hjá þjóðinni og sætt gagnrýni. Þjóðinni hefur fundist margt vera þar grunsamlegt. Vegna þess að hreinskilnar umr. af okkar hálfu, sjálfra þm., um þetta hefur vantað, þá hefur það komist inn hjá stórum hluta þjóðarinnar, að þessi hópur, sem hér situr, sé allur spilltur, undantekningarlaust spilltur, og þessu fylgir svo það, að þjóðin fer að vantreysta Alþ. og stjórnmálamönnum yfirleitt. Og smám saman kemst þjóðin að þeirri niðurstöðu, að afskipti af stjórnmálum hljóti að þýða það sama og að menn séu spilltir, sent getur svo leitt til þess, að heiðarlegir menn veigri sér við að koma nærri stjórnmálum. Án þess ég vilji fara frekar út í þetta, a. m. k, að sinni, þá get ég ekki látið hjá líða að víkja að máli þessu hv. þm., sem hér hefur verið helst til umr. Á Akranesi er öðru hverju gefið út blað sem beitir Skaginn, málgagn Alþfl., og það var einhvern tíma nú fyrri part vetrar eða í haust, að þar birtist viðtal við hv. þm. Benedikt Gröndal. Þar gefur hann skýringu á því, hvers vegna hann vill ekki fara aftur í framboð á Vesturlandi, en kýs að fara í framboð í Reykjavík. Það er vegna anna, miklu meiri anna en þeirra sem á honum hafa mætt fram til þess að hann varð formaður Alþfl. M. ö. o.: vegna þess að hann er formaður Alþfl., vegna þess að hann hefur svo mikið að gera getur hann ekki farið aftur í framboð á Vesturlandi, sem er þess háttar kjördæmi að ekki er hægt að rækja það samhliða formennsku í Alþfl. Til þess að rækja formennsku í Alþfl. þarf maður að vera þm. í Reykjavík. Það hefur komið hér fram, og hv. þm. játað það sjálfur, að hann gegnir starfi sem hann fær fyrir 60% launa. M. ö. o.: ef hann vinnur til þessara peninga, þá fara 60% af vinnutíma hans í að gegna starfi sem forstjóri Fræðslumyndasafns ríkisins. Þess vegna verður maður dálítið hissa, að þessi maður skuli taka það ráð, vegna þeirra anna, sem fylgja því að vera formaður Alþfl., að hætta að vera í framboði á Vesturlandi. Ástæðurnar eru ekki þær, - menn taki eftir því, ég vil ekki að neinn misskilji þetta, - ástæðunnar eru ekki þær, að hann sé hræddur um að falla á Vesturlandi. En af hverju lætur þá maðurinn ekki af störfum sem forstjóri Fræðslumyndasafns ríkisins til að geta gegnt störfum sem formaður Alþfl., en veitt um leið Vestlendingum þá ánægju að hafa hann áfram í framboði? „Öryggisleysi,“ segir hv. þm. Það munar svo og svo fáum atkv. hvort hann heldur þingsæti eða ekki. Ég er nú ekki viss um það reyndar, að það muni núna miklu fleiri atkv. hér í Reykjavík þegar þar að kemur. Ekki er víst að það sé nokkuð sigurstranglegra að vera í framboði í Reykjavík, þegar til kastanna kemur, heldur en á Vesturlandi. Það er önnur saga. En hitt er rétt, að það fylgir því visst öryggisleysi að vera í pólitíkinni. Ef við föllum í kosningum, þá er gott að eiga í eitthvert hús að venda, hafa einhverja stöðu. Og ef hv. þm. hefði viljað tryggja sér þetta hús í að venda, þar sem er forstjóraembættið, ef hann hætti á þingi, þá gat hann að sjálfsögðu afsalað sér laununum og látið þá einhvern mann taka þar við, ef þyrfti. Þetta er hægt. Það veit ég sjálfur. Ég var kennari, þegar ég var kosinn á þing. Og samkv. reglunni átti ég að hafa, eins og fleiri reyndar kennarar hér á þingi, 40% af kennaralaunum. Og þau ákvæði uppálögðu mér í rauninni ekki neina skyldu. Jafnvel þó að ég gæti ekki kennt í þeim skóla, sem ég var við, þá átti ég rétt á þessum 40%.  Ég leyfi mér að benda hv. þm. Benedikt Gröndal á þessa leið. Það er ekki þar með sagt, að hann þyrfti að afsala sér örygginu, því öryggi sem fylgir því að eiga í hús að venda þar sem er forstjórastarf, þó hann afsalaði sér laununum, - og sleppi þá við nætur- og kvöldvinnu í Fræðslumyndasafni ríkisins. Ég vil ítreka það sem ég sagði í upphafi. Ég er feginn þeirri hreinskilni, sem hér er upp komin. Mættum við fá meira af slíku. Og ég vænti þess að fjölmiðlar þeir, sem hér eru viðstaddir, - það mun reyndar ekki vera nema einn, - geri þjóðinni rækilega grein fyrir. þessari umr. hér, betri grein en ég tel að þessi fjölmiðill, sem hér um ræðir, hafi gert ýmsum stórmálum, sem hér hafa verið uppi. Það er annað mál. „Að setja sig í dómarasæti,“ sagði hv. þm. Benedikt Gröndal, „að hefja hér ræðuhöld.“ Ég er ekki frá því að það mættu vera fleiri slík réttarhöld hér yfir okkur sjálfum öðru hverju, að við gagnrýndum okkur sjálfa, stundum betur. Ég get ekki stillt mig um að vekja athygli á þeim skrýtnu upplýsingum varðandi blaðamennsku Alþfl., sem felast í því, að það eru þrír menn, skilst mér, sem skrifa undir dulnefninu Ó til skiptis. Það fer væntanlega eftir því, í hvernig skapi þeir eru hverju sinni, hvort þeir skrifa undir sínum eigin stöfum eða Ó. Mér þætti fróðlegt að vita, hvenær menn skrifa undir dulnefninu Ó og hvenær menn setja t. d. BG undir. Það var ekki Benedikt Ó. Gröndal, sem skrifaði þetta. Það væri þá fróðlegt að vita, hvort það var Sighvatur Ó. Björgvinsson eða Árni Ó. Gunnarsson. Ég hef satt að segja sjaldan heyrt einkennilegri upplýsingar varðandi blaðamennsku. Ég vona að þetta eigi ekkert skylt við orðið óþverri, - það sé ekki þess vegna sem þessi aðferð er valin, Og svo eitt að lokum til marks um heiðarleikann. Hér er komin fram till., segir hann, hv. þm. Benedikt Gröndal, flutt af Gylfa Þ. Gíslasyni, til siðvæðingar, aukinnar siðvæðingar hér á Alþ., þ. e. a. s. að „leyninefndin“ ákveði ekki lengur launin, heldur annar aðili. Og þingmaðurinn segir: Gylfi Þ. Gíslason fór hér á milli manna til þess að fá meðflm. og honum tókst ekki að fá nema Ellert B. Schram. - Mér þætti fróðlegt að vita, til hve margra hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason leitaði. Ekki talaði hann við mig. Og ég efast satt að segja um að hann hafi talað við neinn nema Ellert B. Schram.



Herra forseti. Ég tel nauðsynlegt að upplýsa það að gefnu tilefni við þessar umr., að þfkn. hefur ekki verið nein leyninefnd fyrir Alþfl. eða öðrum hér á Alþ. Ég hef undanfarin ár átt sæti í þessari n. kosinn eða tilnefndur af þingflokki Alþfl. til að gegna starfi þar og hef látið þingflokkinn fylgjast með því sem þar hefur verið að gerast á hverjum tíma. Ég hef ekki verið beðinn um nein skilaboð frá þingflokknum til þfkn. um breytingar á því sem þar hefur verið gert.



Herra forseti. Ég ætla aðeins að víkja örfáum orðum að þeim þætti í framsöguræðu minni sem greindi frá því sem hv. þm. Benedikt Gröndal kallaði símanjósnir. Strax í upphafi ræðu minnar lýsti ég yfir þakklæti mínu til hans fyrir það, að hann skyldi vera viðstaddur hér í Sþ. í dag, beinlínis vegna þess hversu oft ég hafði orðið að fresta því að mæla fram með till. vegna þess að þeir voru báðir fjarverandi, þeir menn sem ég sveigði svo mjög að í framsöguræðu minni, hann og hv. þm. Gylfi Þ. Gíslason Ég sagði eingöngu frá því, hvaða erfiði og hvaða fyrirhöfn ég lagði á mig, ekki til þess að kanna hvar þeir væru, heldur til þess að ná sambandi við þá, þannig að ég gæti beðið þá um að gera svo vel að heiðra sali hv. Alþ. með nærveru sinni meðan á þingstörfum stæði. Ég hefði ekki viljað þurfa að fjalla um þessi 60%-mál þeirra hv. þm. Benedikts Gröndals og Gylfa Þ. Gíslasonar í tengslum við þessa þáltill. sem hér er um að ræða. Ég hefði viljað komast hjá því, því sannast sagna veit ég að hægt er fyrir duglega menn að vinna fyrir kaupinu sínu í vel skipulögðu starfi hjá opinberri stofnun á tiltölulega skömmum tíma. Ástæðan fyrir því, að ég taldi mig til knúinn að fjalla um þessi mál hér, var einfaldlega sú, að að okkur tveimur þm. Alþb., sem hvorugur tekur fastar tekjur annars staðar, var sveigt á svívirðilegan hátt í Alþýðublaðinu. Mér þykir leitt að ég skyldi titla hv. þm. Benedikt Gröndal nm. í þfkn. Í því fólst aðeins misskilningur, en ekki nein svívirðileg aðdróttum. Hitt var svívirðileg aðdróttun, hitt var aðdróttun um svívirðilegan verknað, að ég skyldi hafa það fyrir satt, sem mér hafði verið sagt, að það væri gagngert hann sem skrifaði ritstjórnargreinar sem merktar væru með Ó í Alþýðublaðinu, vegna þess að verknaðurinn, sem höfundur þessarar greinar vinnur í þessu tilfelli, er ekki nógu góður, og ef um hv. þm. Benedikt Gröndal var þar að ræða, sem stýrði pennanum, þá var verknaðurinn ólýsanlega vondur. En það hvarflar ekki að mér að draga í efa að hv. þm. segi það satt, að hann hafi ekki skrifað þessa ritstjórnargrein. Aftur á móti sagði hann sem svo, að náttúrlega bæri hann og form. þingflokks Alþfl á vissan máta ábyrgð á þessari grein sem forustumenn flokksins. Ég læt hann um að koma verknaðinum á hina mennina sem skrifa undir þessum bókstaf, Ó. Hlutur hans sem slíks batnar ekkert geysilega mikið við það, en þó heldur, það lítið það er. Ég veit að þetta atriði, sem hv. þm. kom inn á, það sem lýtur að framfærsluöryggi þm. sem hættur er í pólitík, þetta er raunverulegt atriði sem taka ber til íhugunar, en tek aðeins undir það sem hv. þm. Jónas Árnason sagði, að hægt á að vera að koma því þannig fyrir, að menn eigi störf sín tryggð án þess að þeir taki hluta af launum fyrir. Sjálfur hef ég bréf upp á það, að ég er enn þá fastráðinn starfsmaður Ríkisútvarpsins án launa. Þetta bréf hafðist alveg gjörsamlega kvaðalaust út úr stofnuninni, þannig að nær sá tími kemur að ég hætti störfum hér á Alþ., sem ég vona innilega að varði áður en ég verð kominn af starfsaldri, þá get ég gengið aftur til starfa á mínum gamla vinnustað hjá Ríkisútvarpinu. Ég er þess alveg viss, að fyrir okkur hv. alþm., og ekki síst fyrir okkur þm. þeirra flokka sem, eins og hv. þm. Benedikt Gröndal orðaði það, beitum okkur fyrir bættum kjörum þeirra sem eiga sér nú formælendur heldur færri í efstu skúffunum, - fyrir okkur er ákaflega þýðingarmikið að geta sýnt fram á ljósum rökum og dylgjulaust að við a. m. k. reynum að vinna ærlega fyrir kaupinu okkar, en slægjumst ekki svo mjög eftir greiðslum umfram þau laun sem ætlast er til að okkur nægi til framfærslu. Ég tel að aðstæður hjá okkur á þessu landi séu slíkar, að ef okkur tekst með okkar pólitíska afli og samtakamætti launþegasamtakanna að knýja það fram, að laun verkamanna verði um það bil helmingur af þeim launum, sem hæst eru borguð á Íslandi, þá yrði það lausn fyrir okkur alþm. að fara fram á það að hafa nokkru hærri tekjur en verkamenn. Ég ítreka hitt, að það er eða á að vera ákaflega auðvelt fyrir alþm. að koma því til leiðar að leiðréttir verði formgallar varðandi atvinnutryggingu sem lýtur að þeim störfum sem þeir geta gegnt að öðru leyti, en hlýt aðeins í lokin að geta þess, að því miður var ekki alveg rétt með farið það sem Jónas Árnason sagði um tryggingu Karvels Pálmasonar fyrir vinnu að loknu starfi í pólitíkinni. Hann er látinn gjalda þess, og það væri raunar ákaflega æskilegt ef hæstv. menntmrh. vildi fræða okkur um það mál, að vísu í fjarveru Karvels Pálmasonar, - hann er látinn gjalda þess að hann er ekki réttindakennari. Honum hefur, þrátt fyrir tilraunir sínar til þess að fá tryggingu fyrir áframhaldandi starfsrétti að loknu starfi í pólitíkinni, ekki heppnast það. Honum er gert að segja starfi lausu vegna þess að hann er ekki réttindakennari.

Flm. (Ragnar Arnalds) : Herra forseti. Í mörg ár hafa landsmenn beðið eftir því, að menntmrn. hefði forgöngu um nýja skólaskipan á framhaldsskólastigi. Það er löngu orðið sýnt að framhaldsskólastigið er veikasti hlekkur skólakerfisins, enda er það bæði illa skipulagt og auk þess eru margir þættir þess vanræktir. Við hv. þm. Helgi F. Seljan fluttum árin 1975 og 1976 till. á Alþ. þar sem gert var ráð fyrir að ríkisstj. legði fram frv. um nýskipan framhaldsskólastigsins. Við höfum ekki flutt þetta frv. í vetur og reyndar ekki heldur s. l. vetur, vegna þess að hæstv. menntmrh. hefur boðað að væntanlegt sé stjfrv. um þetta efni. Þetta frv. lét nú reyndar lengst af á sér standa á s. l. vetri, þar til komið var fram undir vor, að frv. af þessu tagi birtist. Það var svo seint fram komið, að það gat ekki neina afgreiðslu hlotið hér á þinginu. Var þá von manna sú, að frv. yrði endurflutt, breytt eða óbreytt eftir atvikum. þannig að það mætti hljóta afgreiðslu nú í vetur. Því miður hefur þetta ekki orðið. Frv. hefur ekki verið endurflutt og því er fyllsta ástæða til þess að spyrja hæstv. ráðh. að því, hvort ekki sé að vænta þess, að frv. af þessu tagi sjái dagsins ljós hér á Alþ. og hvort hann hafi þá einhverja von um að það geti hlotið afgreiðslu á þessum vetri. Nú undanfarin ár hef ég flutt aðra till. hér á Alþ. þessari náskylda, en hún hefur fjallað um framhaldsskólanám á Norðurl. v. Í þessari till. segir svo í 1. mgr., með leyfi forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að beita sér fyrir samstarfi sveitarstjórna á Norðurl. v. um stofnun framhaldsskóla með fjölbrautasniði. Skólastarfið fari fram á nokkrum stöðum í fræðsluumdæminu og verði byggt upp sem ein heild með náinni samvinnu og verkaskiptingu milli skólastaða. Stefnt skal að því, að sem flestar námsbrautir framhaldsskólastigsins, sem annars staðar er að finna í menntaskólum, iðnskólum, vélskóla, tónlistarskólum eða öðrum sérskólum, verði stundaðar á a. m. k. einum þessara skólastaða.“ Sá tími er löngu liðinn, að í lögum séu aðeins þrír skólar ætlaðir til undirbúnings nemendum til stúdentsprófs. Þannig var þetta hins vegar um áratugaskeið. Nú hefur orðið stökkbreyting í þá átt á fáum árum að fjölga þessum skólum og er svo komið, að í öllum kjördæmum landsins er menntaskólanám stundað eða í undirbúningi - í öllum kjördæmum nema Norðurlandi vestra. Þessi þróun í þá átt að dreifa starfi framhaldsskólauna er eðlileg og sjálfsögð. Hún er sjálfsögð, því að hún mun leiða til þess, aðmiklu fleiri en ella leitast við að afla sér framhaldsmenntunar og eiga þess kost. Framhaldsnám úti í dreifðum byggðum landsins stuðlar að því, að unga fólkið festir frekar rætur á heimaslóðum, það hverfur síður úr heimabyggðinni, og hættan er þar minni að skólagangan valdi því, að unga fólkið sé slitið upp með rótum úr þeim jarðvegi sem það er sprottið úr. Einnig er á það að líta, að skólastarf framhaldsskóla og föst búseta menntaðra kennara hefur ómetanlegt gildi fyrir sérhvert byggðarlag og verður með margháttuðum víxlverkunum til að styrkja annað athafnalíf. Það hefur sem sagt mikið og margháttað gildi fyrir hvert kjördæmi, að fullkomin framhaldsskólafræðsla sé þar byggð upp. Þegar um er að ræða stefnumótun í málefnum framhaldsskólanna, þá eru það einkum þrjár lykilspurningar sem verður að svara fyrir þetta kjördæmi ekki síður en fyrir landið allt. Í fyrsta lagi er það þessi spurning: Á að einangra menntaskólanám frá öðru framhaldsskólanámi? Á að halda því kerfi áfram að velja úr bókhneigðustu nemendurna, þá sem best gengur, og setja þá í sérstaka framhaldsskóla, svonefnda menntaskóla, en bjóða síðan öðrum nemendum upp á verknám af ýmsu tagi, þar sem annars flokks aðstæður ríkja, skólarnir eru frumstæðari og réttindin mjög takmörkuð? Þessi mismunun, sem hafur ríkt um langt skeið, hefur ekki síst lýst sér í því, að ríkið hefur greitt allan kostnað menntaskólanámsins, bæði byggingarkostnaðinn og rekstrarkostnaðinn, en iðnskólarnir hafa að hálfu leyti verið byggðir upp á vegum sveitarfélaganna, uppbyggingin hefur gengið miklu hægar. Allir viðurkenna í dag, að verknámið er í molum. Ég tel að þessi stefna sé röng og ekki eigi að aðskilja verknám og bóknám, heldur sameina það í samræmdum framhaldsskóla. Ef þessi stefna verður ofan á, þá er ljóst að um leið opnast meiri möguleikar til þess að dreifa skólastarfinu, til að byggja það upp á nokkrum stöðum í hverju kjördæmi. Þá erum við reyndar komin að annarri spurningunni í þessu sambandi: Á að byggja upp fáa stóra framhaldsskóla, framhalds- og fjölbrautaskóla á landinu, og þar með aðeins einn í hverju kjördæmi, eða á að dreifa skólastarfinu á nokkra skólastaði í hverju kjördæmi og hvað er raunhæft að því sé mikið dreift? Þriðja lykilspurningin er svo sú spurning, sem má kannske segja að hafi að nokkru leyti falist í fyrstu spurningunni, um gerð þess skóla sem byggður verður upp á framhaldsskólastiginu, þ. e. a. s. hvort um verði að ræða sameinaðan skóla fyrir menntaskólanám og verknám eða ekki. Það er kostnaðarhliðin. Á að halda þeirri reglu, sem verið hefur, að iðnskólanámið sé aðeins greitt að hálfu af ríkinu meðan menntaskólanámið er greitt að fullu? Hver á að vera hlutur ríkisins og hver á að vera hlutur sveitarfélaganna? Á að taka upp nýja reglu í þessum efnum, eins og þá sem hefur verið í gildi um þá fáu fjölbrautaskóla sem nú þegar hafa verið byggðir upp, eða á að leggja þennan kostnað á ríkissjóð? Þessum þremur spurningum, sem ég hef hér lagt áherslu á, hef ég sjálfur svarað fyrir mitt leyti í þessari till. minni. sem þó snertir aðeins skólanám á Norðurl. v. Ég er ekki að segja að mín svör séu neinn stórisannleikur í þessum efnum, og ég er að sjálfsögðu reiðubúin að breyta um skoðun, ef ég sannfærist um annað. En mér finnst nauðsynlegt að koma hreyfingu á þessi mál og þess vegna hef ég sett fram ákveðna stefnu um þessi atriði öll í þessari þáltill. Í fyrsta lagi er hér eindregið lagt til, að um verði að ræða samræmdan fjölbrautaskóla þar sem tengt verði saman bóknám og verknám og allar aðrar tegundir framhaldsskólanáms, að svo miklu leyti sem hægt er að koma því við í þessu fámenna kjördæmi. Í öðru lagi hef ég slegið því föstu, að um verði að ræða dreifingu milli nokkurra skólastaða í þessu kjördæmi. Tel ég mig hafa sýnt fram á það í grg. með frv., að þetta kjördæmi sé alls ekki minna en svo, að ekki sé fullkomlega raunhæft að láta skólastarfið fara fram á nokkrum stöðum í kjördæminu fremur en að safna því öllu á einn stað. Og í þriðja lagi tel ég, að kostnaðarskiptingin eigi að vera sú, að um greiðslu kostnaðar sé fylgt þeim ákvæðum, sem gilda um stofnun og rekstur menntaskóla, og kostnaðurinn greiðist allur úr ríkissjóði eftir því sem fé er veitt til á fjárlögum. Ég tel að sú stefna sé óhjákvæmileg einfaldlega vegna þess, að hér þarf að brjóta nýju skipulagi braut. Ég óttast það, að ef á að gera sveitarfélögin sjálf ábyrg fyrir kostnaðinum að meira eða minna leyti, það skiptir ekki máli, verði málið í heild erfiðara í framkvæmd. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til að fjölyrða um efni þessarar till. Hæstv. menntmrh. var viðstaddur þegar ég flutti upphaf þessarar framsöguræðu minnar og heyrði þar af leiðandi þær spurningar sem fyrir hann voru lagðar. Ég sé að hann er nú genginn úr salnum, en efast ekki um að jafnágætur maður og hann er reiðubúinn að svara jafneinfaldri spurningu og fyrir hann var lögð í þetta sinn á þessari umr. Vildi ég óska eftir því við hæstv. forseta, að hann sæi til þess, að samband yrði haft við hæstv. ráðh. og hann inntur eftir því, hvort hann hefði ekki hug á að svara jafneinfaldri spurningu og fyrir hann hann áðan. Ef hitt kynni að reynast staðreyndin að hann væri horfinn úr húsinu, þá vildi ég óska eftir því við hæstv. forseta, að hann frestaði umr. þar til ráðh. hefði átt þess kost að svara spurningunni, því að þótt hér sé um mjög, mikilvægt mál að ræða þar sem er uppbygging skólastarfs á Norðurl. v., uppbygging framhaldsskólastarfs, sem hefur verið vanrækt mörg undanfarin ár, þá er hitt auðvitað enn stærra mál, hvað líður því að þessi mál verði skipulögð á landsmælikvarða, og af því að ég veit ekki til þess, að hæstv. ráðh. hafi átt þess kost að svara þeirri spurningu hér í þinginu nú um alllangt skeið, finnst mér að tilefni sé til að hann geri það nú. Ég vil einnig gera það að till. minni, að þegar þessari umr. lýkur eða henni verður frestað verði þessari till. vísað til hv. allshn.



Herra forseti. Meðan verið er að leita að hæstv. ráðh. vil ég gjarnan nota tækifærið og segja örfá orð í sambandi við þetta mál. Ég tel að það sé ekki að ófyrirsynju að minnst sé á uppbyggingu framhaldsmenntunar í landinu í heild, eins og hv. flm. gerði, og ekki síður hvernig því skuli háttað í Norðurl. v. Það verður að segja þá sögu eins og hún er, að í þessu kjördæmi hefur ekki hafist markviss uppbygging framhaldsmenntunar, og er það eina kjördæmi landsins sem svo er háttað um. Þess vegna er síst ótímabært að hugað sé að því máli. Það hefur verið skoðun mín og er enn, að fræðsluráð í þessu fræðsluumdæmi ásamt fræðslustjóra ætti að beita sér fyrir því að ná samstöðu um skipan þessara mála í Norðurlandi vestra. Þar kemur vissulega mjög til álita að mínum dómi sú leið eða svipuð og um er rætt í þessari till., þ. e. að byggja upp fjölbrautaskóla sem skipt sé í deildir á einstökum stöðum kjördæmisins. Um þetta þarf þó að mínum dómi að nást samstaða, og það er enginn aðili sem hefur meiri skyldur og betri tök á að vinna að slíkri samstöðu en fræðsluráð og fræðslustjóri umdæmisins. Slíkt þarf vitaskuld að gerast í samráði við sveitarstjórnir og með atbeina rn. Ég hef látið þessa skoðun mína í ljós við fræðsluráðsmenn og fræðslustjóra, og ég vænti þess, að þeir aðilar taki þetta hlutverk fastari tökum en gert hefur verið hingað til. Ég skal ekki ræða þessi mál mikið efnislega umfram það sem ég hef hér þegar gert, en það er þó ljóst að hjá okkur í Norðurl. v. hagar til eins og sums staðar annars staðar á landinu, að við borð liggur að grónar menntastofnanir séu að missa það hlutverk, sem þær hafa áður gegnt, og í sumum tilfellum eru þær búnar að missa það. Þar má nefna t. d. húsmæðraskólann á Blönduósi. Og héraðsskólinn á Reykjum í Hrútafirði, sem er ein virtasta menntastofnunin í okkar kjördæmi, þarf alveg tvímælalaust að fá meiri hlutdeild í framhaldsmenntun og framhaldsnámi en hann hefur nú í dag. Grunnskólarnir á svæðinu sækja fast á eftir og munu fá í vaxandi mæli grunnskólanámið allt í sínar hendur, mismunandi mikið eftir skólum, en þó mun það án efa gerast í vaxandi mæli, og taka á grunnskólabekkina frá héraðsskólanum á Reykjum. Þess vegna þarf þessi menntastofnun að hljóta vaxandi hlut í framhaldsmenntun í þessum landshluta og stuðla að því, að unga fólkið, skólaæskan, geti sem lengst verið við nám heima í þessum byggðum og sem næst sínu umhverfi. Annað vil ég aðeins drepa á, sem fram kom í ræðu hv. 5. þm. Norðurl. v. í sambandi við skiptingu kostnaðar við stofnkostnað og rekstur framhaldsskóla, en hann gat réttilega um að þar er um lítið og raunar ekkert samræmi að tefla á milli hinna einstöku greina framhaldsnámsins. Ríkið greiðir alfarið stofnkostnað og rekstur menntaskólanámsins, 50% á móti sveitarfélögunum við stofnkostnað og rekstur iðnskóla og að hluta, að vísu meiri hluta, en þó eftir gildandi samningum þar um í hverju tilviki, við hina svokölluðu fjölbrautaskóla. Þessu þarf að koma í fast horf, þannig að sama regla gildi um framhaldsskólastigið allt. Um þetta efni flutti ég till. til þál. á síðasta Alþ., till. sem vísað var til ríkisstj. með tilliti til þess, að fram var lagt stjfrv. til laga um framhaldsmenntun. Eftir því sem ég skildi það í þeim umr., sem þá fóru fram, var meiningin að það stjfrv. yrði endurskoðað af tiltekinni n. Var till. minni um stofnkostnað og rekstrarkostnað framhaldsskólastigsins vísað til ríkisstj. með því fororði að hún kæmi einnig til athugunar í þeirri sömu nefnd. Ég tel nauðsynlegt að þessi kostnaðarskipting færist á sama stig og þó að ég léti í ljós þá skoðun mína í umr. í fyrra, að eðlilegt mætti teljast að sveitarfélögin bæru þarna einhvern minni hluta í stofnkostnaði og rekstri, þá sló ég engu föstu um það. Það er álitamál, það má sumpart a. m. k. teljast sanngjarnt, en það þarf þá að búa þannig að sveitarfélögunum í sambandi við tekjuskiptingu milli þeirra og ríkisins, að þau fái valdið því hlutverki og öðrum sem þeim eru ætluð.