Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg ætla að eins að minnast fám orðum á brtt. á þgskj. 324. Helst hefði jeg viljað, að aðalflutningsmaður hennar (J. B.) hefði gert grein fyrir henni áður en jeg tók til máls, en fyrst honum þóknast það ekki, tjáir ekki um það að tala. Jeg get þegar sagt það, að jeg er brtt. mótfallinn, og það af tveim aðalástæðum. Fyrst er það, að í till. vantar ákvæði um, að Landsbankinn sje skyldur til að taka við fje því, sem hjer ræðir um með sömu vaxtakjörum, sem aðrir tryggir sjóðir bjóða. Þetta tók jeg svo skýrt fram þegar málið var hjer síðast til umr. og svo afdráttarlaust, að jeg bjóst við, eftir því sem umr. fjellu, að háttv. flutnm. mundu taka það til greina, en nú sje jeg, að svo hefir ekki orðið. Í öðru lagi er jeg mótfallinn till. vegna sparisjóðanna því að hún stefnir enn í þá átt, að hnekkja þeim, og jafnvel drepa þá. Háttv. flutnm. kváðust ekki vilja gera sparisjóðunum mein og kváðust mundu taka til greina það sem brtt. þeirra var fundið til foráttu seinast. En nú kemur það fram, að svo er eigi. Eftir brtt. á þgskj. 324 eiga sparisjóðirnir það undir högg að sækja til stjórnarinnar, hvort þeir megi ávaxta opinbera sjóði og ríkisfje eða eigi; þeir þurfa að sækja um leyfi til stjórnarinnar til þess, og geta jafnan átt á hættu, að þeim verði synjað um það. Þetta ákvæði er því kynlegra og óskiljanlegra, þar sem í sparisjóðalögum frá 3. nóv. 1915 er með berum orðum heimilað að geyma fje ómyndugra og opinberra stofnana í sparisjóðum, sem fullnægi fyrirmælum greindra laga. En nú á að fara að skipa þeim að sækja um leyfi til þessa, eða með öðrum orðum að sækja um leyfi til þess að fara eftir hinum gildandi sparisjóðalögum. Yrði þessi brtt.samþ. þyrfti að sjálfsögðu að nema úr gildi 22. gr. sparisjóðalaganna. Að öðru leyti kann jeg ekki við orðalagið á hinni nýju brtt. Þannig er það mjög óviðkunnanlegt að tala um að hafa handbært fje á sjóðvöxtum og allóskýrt og síst betra en var í brtt. á þgskj. 279. Líklega er í báðum tillögunum átt við handbært fje til að setja á vöxtu. Þá er það naumast rjett að tala um það að staðhættir banni að koma fje á vöxtu í Landsbankann, svo sem jeg hefi áður tekið fram. Það, sem vaka mun fyrir flutningsmönnum brtt., kemur ekki fram í henni nema að litlu leyti. Geti þeir komið henni í rjett horf, lofa jeg þeim stuðningi mínum til að koma henni fram. En jeg mun sporna móti því, að sparisjóðum sje hnekt, því að þeir eru augasteinn hjeraðanna og eiga skilið að vera það. Og jeg skil ekki í hví sumir þeirra, sem við brtt. eru riðnir, hafa gerst flytjendur hennar. Jeg veit ekki betur en í hjeruðum þeirra sjeu sparisjóðir, sem þar hafa orðið að góðu liði, og jeg geri ekki ráð fyrir, að þeir telji sjóðum þessum ekki trúandi fyrir fje því, sem þeir vilja nú láta svifta þá að hafa til meðferðar. Eiga þeir litlar þakkir fyrir að vilja hnekkja sjóðunum og taka af þeim fje, einmitt það fje, sem þeim er hentugast að hafa til að vinna með. Það er kunnugt, að rígur nokkur er á milli bankanna og sparisjóðanna, og jeg veit að þessi brtt. er runnin frá Landsbankanum; honum mun meðal annars ekki vera um að sumir sparisjóðirnir gefa hærri vexti en hann. En eigi ætti þetta út af fyrir sig að geta verið mikil meðmæli með brtt.

Jörundur Brynjólfsson Það lítur út fyrir, að það ætli að reynast örðugt að orða brtt. vora þannig, að háttv. frsm (M. G.) þyki ekki með henni vera gengið á rjett sparisjóðanna. Hann segir að samkvæmt sparisjóðslögunum hafi sparisjóðir heimild til að ávaxta fje ómyndugra og opinberra sjóða. Jeg hefi áður tekið það fram, að tilætlun okkar flutningsmanna var alls ekki sú, að svifta sparisjóðina þeim hlunnindum, sem þeir hafa af ávöxtun slíks fjár, nema að því leyti, sem þeir kunna að fara á mis við ávöxtun ríkisfjár. En jeg hygg, að þeir hafi haft að undanförnu mjög lítið af þesskonar fje á vöxtum, og býst við, að þó þessi tillaga okkar verði samþ., þá missi sparisjóðirnir ekkert í við það ekki einu sinni í þessu efni. En jafnvel þó svo væri, sem hv.frsm. (M. G.) segir, að sparisjóðirnir mistu eitthvað ofurlítið í við þetta, þá lít jeg nokkuð öðrum augum á sparisjóðina og starfsemi þeirra en mjer virðist hann gera. Þjóðbanki vor er alþjóðareign, honum ber að starfa í þágu alþjóðar og honum ber þá og jafnframt að njóta þeirrar aðbúðar frá löggjafans hendi, sem honum má verða til eflingar og hagsældar. Sparisjóðirnir eru fremur eign fárra manna eða einstakra hjeraða. Mjer sýnist því eðlilegast, að Landsbankinn njóti aðalhlunnindanna af því, að ávaxta fje hins opinbera. Það heyrir beint honum til. Sje það aðalatriðið hjá hv.frsm. (M. G.) að leggjast á móti till. vorri af því, að hún miði að því að svifta sparisjóðina hlunnindum, þá missýnist honum mjög í því efni. Hingað til hefir ríkið ávaxtað mikið af handbæru fje sínu annarsstaðar en í sparisjóðum eða Landsbankanum. Það hefir verið ávaxtað í privatbanka (Íslandsbanka), í stað þess sem það hefði ómótmælanlega átt að vera ávaxtað í þjóðbankanum. Jeg tala hjer ekki um smáupphæðir - og við þær á brtt. ekki heldur -, sem sýslunarmenn ríkisins hafa undir höndum um stundar sakir, heldur allmiklar eða miklar fjárupphæðir. Það er að sjálfsögðu heimilt, þrátt fyrir brtt., að leggja smáupphæðir inn í sparisjóði, þegar t. d. svo stendur á, að það er hentast. Það er alls eigi tilætlunin, og gat heldur ekki verið, að senda til þjóðbankans á vöxtu hverja smáupphæð, hvaðan af landinu sem er, sem fljótt þarf að grípa til aftur, enda benda orðin í till.: ,,nema sjerstakar ástæður banni til þess. Jeg held, að það sje því ástæðulaus ótti hjá háttv.frsm. (M. G.), að brtt. muni verða skilin á þann veg, sem hann virðist skilja hana. Jeg er sannfærður um, að í hvert sinn, sem sparisjóður sækir um heimild til að mega ávaxta ómyndugra fje og opinbera sjóði t. d. brunabótasjóði sveitarfjelaga, þá muni stjórnarráðið veita hana. Jeg skil því ekki, hvernig hv.frsm. (M. G.) hugsar sjer að brtt. ætti að geta dregið úr vexti og viðgangi sparisjóðanna eða gengið á rjett þeirra. Ef það sýndi sig, sem jeg get ekki gert ráð fyrir að verði, að stjórnarráðið færi að synja sparisjóðum um heimild þessa, þá mundi lögunum þegar í stað verða breytt. Það er varúðarákvæði hjá oss að taka það beint fram, að stjórnin megi veita sparisjóðunum heimild þá, sem hjer ræðir um, og jeg treysti því, að hún muni gera það hlutdrægnislaust. Jeg skil ekki í, að Landsbankinn noti forrjettindi sín, sem honum eiga að veitast með brtt. vorri, til að gefa lægri vexti en aðrar peningastofnanir. Mjer finst tæpast, að maður megi gera ráð fyrir slíku.  (M. G.: Hann gefur lægri vexti nú en sumir sparisjóðir)  . Jeg geri ráð fyrir, að sparisjóðirnir fái eftir sem áður að halda öllum sínum rjettindum óskertum. Það er ekki meining okkar flm. að efla Landsbankann á kostnað þeirra. En þm. ber að efla Landsbankann eftir því sem unt er. Verði skoðun hv.frsm. (M. G.) ofan á nú hjer í hv. deild, mun Landsbankinn oft og einatt bera skarðan hlut frá borði, við það, sem vera ætti og vera bæri. Jeg tel því ekki, að sparisjóðirnir ættu nokkurn hlut undir högg að sækja, þótt brtt. okkar yrði samþykt. Það er leiðinlegt, að svona ummæli skuli koma fram, að við flutningsmenn brtt. viljum bekkjast til við sparisjóðina, ekki betur rökstutt en það er hjá hv.frsm. (M. G.). En jeg er líka sannfærður um, að ef sú yrði reyndin á, þá hjeldist stjórninni ekki uppi með það, og þá yrði þetta numið úr lögum. Viðvíkjandi einu atriði hjá hv. 2. þm. Árn. (E. A.), hvort ákvæðið um tryggingargeymslufje eigi einungis við opinbert fje, eða samninga, sem hið opinbera gerir, eða eigi einnig að ná til viðskifta einstakra manna, skal jeg geta þess, að það er meining mín, að það nái einnig til þess fjár, sem lagt er til tryggingar samningum manna á milli, t. d. viðskiftasamningum. Jeg sje enga ástæðu, er mæli móti því. En ef einhver býst við því að þurfa að gera stórkostlegan viðskiftasamning, og kann ekki eins vel við sig í Landsbankanum og annarsstaðar, þá er sá einn kostur fyrir hann, að ganga í lið með þeim, er vilja drepa till.

Frsm. (Magnús Guðmundsson) Jeg hefi ekki getað sannfærst af ræðu hv. 1. þm. Reykv. (J. B.). Jeg hygg það alveg rjett, að hjer sje verið að ganga á þann rjett, er sparisjóðir hafa. Og hv.þm. (J. B. getur ekki neitað því með sanngirni, ef hann lítur í lögin um sparisjóði. Hv. þm. (J. B.) segir, að þetta megi nema úr lögum, ef það reynist illa. En til hvers er að setja það í lög, sem menn búast við að numið verði bráðlega úr gildi aftur? Jeg hefi enga trú á þeirri nýung, að setja sparisjóðina undir „control“ stjórnarráðsins, enda er það óþarft. Hv. þm. (J. B.) sagði, að sparisjóðirnir væru „privat“-eign. Jeg þekki ekki dæmi þess, og veit, að þeir eru yfirleitt eign hjeraðanna, sem þeir starfa í. Hann var að tala um, að mikið væri ávaxtað af opinberu fje í Íslandsbanka. Það er rjett, að þar er talsvert af því fje, sem Landsbankinn vill ekki hafa og þykist ekki hafa mikinn hag af. En Landsbankinn getur fengið þetta fje ef hann vill, og jeg skal hjálpa til þess. Jeg sný því ekki aftur með það, að þessi till. er til þess að bekkjast til við sparisjóðina.  (J. B.: Ósannað)  . Hún verður til þess, hvort sem hv.flm. ætlast til þess eða ekki. Jeg verð að álíta, að rjett sje að ávaxta opinbert fje þar, sem bestu kjörin fást. En hjer er því ekki til að dreifa, ef skipað er að hafa það á ákveðnum stað, sem getur sett kjörin eftir vild. Hv. þm. (J. B.) talaði um, að þetta væri varúðarákvæði gagnvart sparisjóðunum. En mjer fanst hann alls ekki færa rök að því að þess þyrfti, og jeg veit ekki til að nokkuð það hafi komið fram, er sýni að sparisjóðirnir sjeu ekki færir um sitt starf og ávaxti ekki fje manna fullforsvaranlega að öllu leyti.

Forseti: Frv. þetta var til meðferðar í landbúnaðarnefnd í hv.Ed., og legg jeg til, að það fari til sömu nefndar hjer.

Pjetur Ottesen Eins og kunnugt er, þá er eftir sambandslögunum lagt í vald Alþingis að kveða á um fjárframlag til konungs og konungsættarinnar og upphæð þess. En stjórninni þóknaðist nú að taka í sínar hendur þetta hlutverk þingsins, og ákveður í fjárlagafrv. sínu borðfje konungs 50,000 kr. á ári; hefir henni þó sjálfsagt þótt þetta nægileg og hæfileg upphæð. En nú hefir fjárveitinganefnd borið fram frv. þetta um greiðslu af ríkisfje til konungs og konungsættar, og vill hún færa fjárframlag þetta upp í 60,000 kr. Í ástæðunum fyrir frv. er þess getið, að það sje borið fram eftir ósk stjórnarinnar. Jeg fæ ekki sjeð eða gert mjer í hugarlund, hvaða ástæða geti verið fyrir þessum sinnaskiftum stjórnarinnar. Jeg fæ ekki betur sjeð en að sú upphæð, sem stjórnin tók til upphaflega, sje sæmileg, þar sem við, með því að leggja fram 50,000, legðum hlutfallslega meira til en Danir, sje borin saman fólksfjöldi ríkjanna, hvað þá ef farið væri eftir ríkidæmi landanna. Ef miðað er við fólkstölu, mundum við eiga að leggja til um 30.000 kr., en sje miðað við ríkistekjurnar, þá yrði það 12–15000 kr. Af þessum ástæðum hefi jeg leyft mjer að koma með brtt. á þgskj. 311, sem fer fram á, að fjárveitingin sje færð niður í þá upphæð, sem stjórnin tók upphaflega til.

Frsm. (Bjarni Jónsson) Jeg mun ekki halda langa ræðu að þessu sinni, því að jeg tel heppilegast, að sem minst sje um málið rætt hjer í þinginu. Jeg skal að eins geta þess, að stjórnin mæltist til þess við fjárveitinganefnd að bera fram frv., og nefndi til fjárupphæð þá, sem í frv. stendur. Taldi nefndin þessi tilmæli hafa við góð rök að styðjast, þegar þess er gætt, að ýms tilkostnaður konungs hefir hækkað eigi síður en annara manna nú á þessum dýrtíðartímum. Það á ekki við, að vjer Íslendingar förum hjer í neinn samanburð við Dani; alt er í sjálfsvald lagt, hve mikið vjer viljum greiða, og sómir oss eigi annað en að vort tillag sje eigi skorið við neglur, án þess þó að út í öfgar sje farið. Mundi jeg helst vilja mælast til þess við hv flutningsmann (P. O.), að hann tæki brtt. sína aftur.

Forsætisráðherra (J. M.) Jeg hefi litlu að bæta við það, sem hv.þm. Dala. (B. J.) sagði um málið, og tel heppilegast, að það sje ekki mikið rætt hjer á þingi. Jeg hefi áður skýrt hv.þm. frá málavöxtum á einkafundi, og vona jeg, að það geti nægt þeim, og hefi því ekki frekara að segja hjer.

Pjetur Ottesen Jeg skal verða við þeim tilmælum að fara ekki að rökræða mál þetta hjer frekar, þó jeg hins vegar gangi ekki inn á það, að það sje svo helgur dómur, að eigi megi minnast á það, enda finn jeg því síður þörf á því, þar sem ekki hafa verið bornar fram ástæður móti því, sem jeg mælti með brtt. minni. Hins vegar lýsi jeg því yfir, að jeg tek brtt. ekki aftur, og bið hæstv. forseta að láta fram fara nafnakall um hana. Með því að mótmæli voru hafin gegn því, að nafnakall skyldi viðhaft um brtt., bar forseti það undir atkvæði deildarinnar, og var nafnakallið samþykt með 13 shlj.atkv.

Flm. (Matthías Ólafsson) Fyrst nú fyrir nokkrum dögum barst mjer ósk úr Mýrahreppi um að fá löggildingu verslunarstaðar á Mýramel, og það er samkvæmt þeirri ósk, að jeg flyt þetta frv. Jeg get sagt stuttlega, hvernig á þessu stendur og hvernig þarna hagar til. Í þessum hreppi er enginn löggiltur verslunarstaður, en það er í öllum nágrannahreppum. Nú hafa menn stofnað þarna kaupfjelag, og verða þess vegna að fá einhvern löggiltan verslunarstað. Þeir hafa valið Mýramel, og er það ekki illa valið. Dýrafjörðurinn er allur ein höfn, svo ekki er það til fyrirstöðu. Þeir ætla að byggja þarna hús og bryggju, og eru engir annmarkar á, að það sje hægt. Að vísu er ekki hægt að hafa bryggjuna stóra vegna íshættu. Það hefir komið fyrir, að bryggjan á Þingeyri hefir skemst af þeirri ástæðu, og er hún þó betur sett. Viðvíkjandi þessum verslunarstöðum er jeg þeirrar skoðunar, að það sje að eins óþarfa tímaeyðsla að láta þingið gefa út lög um þá í hvert skifti. Það væri umbrotaminna, að slíkt leyfi væri veitt eitt skifti fyrir öll og stjórnarráðið löggilti staðina, þegar þess væri óskað. Það er hvort sem er venja að veita altaf slíkt leyfi. Jeg vona, að þetta frv. gangi hljóðalaust gegnum þingið. Jeg sje ekkert, sem mæli á móti málinu, en það er til þæginda fyrir þá, sem að því eiga að búa. Jeg sje ekki ástæðu til, að málið gangi til nefndar, en vona, að það verði samþykt til 2. umr.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Samvinnunefnd samgöngumálanefnda beggja deilda hefir leyft sjer að koma fram með þessa tillögu, sem hjer liggur fyrir á þgskj. 278. Hinir 4 liðir till. ná yfir allmikið svið. En allir hafa þeir það sameiginlegt, að þeir fjalla um vegamál, sumpart í sjerstökum atriðum, og sumpart aftur alment. Að nefndin hefir komið fram með þessa till. stafar af því, að frá ýmsum mönnum hafa komið fram óskir um, að nefndin ljeti í ljós álit sitt á mörgu því, sem heyrir undir þessa liði. Jeg skal geta þess, að nokkuð af þessu var svo óundirbúið, að nefndin sá sjer ekki fært að sinna því. 1. liður till. fer fram á, að gerð sje rannsókn á því, hvort eigi sje rjettmætt að fjölga þjóðvegum og flutningabrautum, og hvar slík fjölgun eigi helst að vera. Það gefur að skilja, að þessa rannsókn yrði landsstjórnin að fela vegamálastjóra. Tillögur hans mundu svo ráða niðurstöðunni, þegar til framkvæmdanna kæmi, að því er ætla má. Það er og ætlun okkar, að stjórnin leggi ekki annað fyrir þingið í þessu efni en það, sem hann hefir mælt með. Hitt er annað mál, hvort einstakir þingmenn kunni að bera eitthvað annað fram. Þess er getið í greinargerð fyrir till., að beint tilefni til 1. liðs var það, að 2 hv. þingmenn, sem báðir eiga sæti í nefndinni, 2. þm.N.-M. (Þorst. J.) og þm.N.-Þ. (B. Sv.), fóru fram á, að tekin yrði í tölu þjóðvega aukapóstleiðin frá Húsavík í Þingeyjarsýslu, um Jökulsárbrú til Vopnafjarðar, þaðan Hellisheiði til Fossvalla í Fljótsdalshjeraði. Og auk þess fer háttv. 1. þm. G.-K. (B. K.) fram á hið sama, að því er snertir vegarkaflann milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur í Gullbringusýslu. Það er nú svo um báðar þessar málaleitanir, að nefndin sá sjer ekki fært að taka þær til greina, eftir að hún hafði fengið álit vegamálastjóra. Um fyrri till. er það að segja, að vegamálastjóri kvaðst ekki vera nægilega kunnugur þessari leið norðanlands. Hann vill ekki gera neinar ákveðnar tillögur um þetta fyr en hann þekkir nægilega til, og getur, eftir rannsókn, áætlað, hvað dýrt yrði að gera og halda veginum við. Hvað snertir vegaraflann milli Hafnarfjarðar og Keflavíkur, þá taldi hann sjálfsagt, að sýslan annaðist viðhald á þeim vegi áfram, eins og hingað till. hins vegar leggur nefndin það til, að báðar þessar leiðir, sem tilefni gáfu til till., verði sem fyrst athugaðar, ásamt þeim öðrum leiðum, sem til greina koma. Um aðra liði till. þarf jeg ekki að fjölyrða. Nokkur hluti nefndarinnar taldi það vera rjetta stefnu, að framlög ríkisjóðs til sýsluvega yrðu nokkru meiri en hefir verið hingað til. Nefndin hefir að vísu ekki tekið fulla afstöðu til þessa atriðis, því að það komu fram raddir móti því innan nefndarinnar. En þó áleit hún sjálfsagt að íhuga, hvort þessi stefna skuli upp tekin. Í þriðja lagi þótti nefndinni skylt, að athugað væri, hvort ekki væri rjett að taka lán til að flýta fyrir vegagerðum í landinu, líkt og lagt er til um brýr í öðru frumvarpi. Það er ekki svo að skilja, að nefndin sje hlynt þessu, þvert á móti sá hún ýms vandkvæði á því. En þar sem tilefni er gefið með öðru frv., sem fram hefir komið hjer, áleit hún, að þetta ætti að athugast, hvort það álitist heppilegt. Þá er 4. liðurinn, að gera tillögur um gjaldstofna sýslusjóða vegna vegagerða, aðra eða fleiri en þá, sem nú eru. Það var einróma álit allrar nefndarinnar, og auk þess margra annara, utan þings og innan, að bráð nauðsyn ræki til þess að gera eitthvað í þessu atriði, að finna og ákveða fleiri gjaldstofna handa sýslusjóðum, og betri en þá, sem nú eru. Því að svo framarlega sem vegir og viðhald þeirra á að hvíla á sýslusjóðum áfram, rekur að því, að það, sem jafnað er eða hæft þykir að jafna niður, hrekkur hvergi nærri til, og kemur því ekki að nægu gagni. Hins vegar sá nefndin sjer ekki fært á þessum tíma, sem hún hafði yfir að ráða, að gera ákveðnar tillögur um slíka gjaldstofna. Það ætlar hún landsstjórninni að gera. Auðvitað getur hún til þess aflað sjer þeirrar aðstoðar sem henni þykir við þurfa. Jeg geri ráð fyrir, að þessi tillaga öll nái fram að ganga gegnum þingið, enda þótt þær stefnur, sem þar er bent á, sjeu ekki fullákvarðaðar, og þótt ýmsir háttv.þm. muni ef til vill verða andvígir sumu af því, sem kann að verða lagt til á sínum tíma. En það þótti nefndinni nauðsynlegt, að þetta mikilsverða mál yrði rannsakað sem best, svo að komist yrði að niðurstöðu, sem vera mætti að hægt yrði að sætta sig við. Þá er brtt. á þgskj. 300, frá hv.þm. Borgf. (P. O.) og hv.þm. Mýra. (P. Þ.), sem fer fram á, að bætt sje við 5. lið, svo hljóðandi: að íhuga, hvort eigi sje rjettast, að viðhaldi flutningabrauta verði ljett af sýslusjóðunum og kostað af landssjóði. Þetta mál hafði komið til umræðu í hv. samgöngumálanefnd; því hefði nefndin vel getað tekið þetta upp í till. með hinu, ef hún hefði viljað sinna því. En nefndin var þvert á móti þessu og samþykti að leggja móti till. Og það af þeirri ástæðu, að meiri hluti hennar vill alls ekki fara inn á þá braut að svo stöddu, er gæfi tilefni til, að viðhald flutningabrauta flyttist yfir á landssjóð nú í nánustu framtíð. Hún er þeirrar skoðunar, að það eigi og verði áfram að hvíla á sýslusjóðum, eins og hingað til, en ekki á ríkissjóði. Flutningabrautir eru í flestum tilfellum til langmestra þæginda og aðalafnota fyrir þann hrepp og sýslu, sem þær liggja um. Að vísu eru sumar brautir, er sökum legu sinnar eru svo fjölfarnar, að þær geta kallast þjóðbrautir. Sú flutningabraut, sem tilefnið gefur til þessarar till., er vafalaust sú, sem er í hjeraði háttv.þm. sjálfra, sem flytja hana. Nefndin sá sjer ekki fært að leggja til, að viðhald hennar yrði fært yfir á ríkissjóð, því að þótt hún kunni að koma að nokkrum notum fyrir menn úr öðrum hjeruðum en þeim, sem kosta viðhald hennar, þá er hitt víst, að þau hafa sáralítinn hagnað af henni í samanburði við þá sem næstir búa. Þó að viðhald slíkra brauta nemi talsverðum kostnaði, þá er hagnaður þeirra hjeraða, sem brautin liggur um, margfaldur, og þau standa að sjálfsögðu miklu betur að vígi í öllum viðskiftum. Enda mun ekki vafi á því, að mörg hjeruð, sem fara á mis við slíkar akfærar brautir, sem ríkissjóður kostar lagningu á, mundu gjarnan vilja hafa þær, þó að viðhaldskostnaður ætti að hvíla á þeim að öllu leyti. Auðvitað getur svo orðið með tímanum um einhverjar flutningabrautir, að þær verði svo alment notaðar af landsmönnum, ef mikil bygð sækir eftir þeim, að sjálfsagt þyki og rjett, að þær sjeu kostaðar að öllu af alþjóðarfje. Svo er nú ekki enn þá um þessa braut. Og með tilliti til þess, sem er, vill nefndin, eins og jeg hefi tekið fram, ekki fara inn á þá braut, að gefa tilefni til þess, að öllum viðhaldskostnaði sje varpað á ríkissjóð og af sýslusjóðum. Henni þykir nóg, að svo stöddu hið mikla fjártillag, sem lagt er fram til lagningar brauta, Jeg finn svo ekki ástæðu til þess að fjölyrða meira um málið að sinni.

Magnús Pjetursson Jeg bað mjer ekki hljóðs til þess að gera athugasemdir við till. nefndarinnar, heldur ætlaði jeg að skjóta fram einu atriði til athugunar fyrir hæstv. stjórn. Þannig er mál með vexti, að jeg hafði meðferðis áskorun frá þingmálafundi um, að tekinn yrði í þjóðvegatölu einn vegarkafli á Vesturlandi. En er jeg heyrði, að fleiri háttv.þm. hefðu hið sama í hyggju hvað aðrar leiðir snertir, þá hætti jeg við það, þegar jeg frjetti, að hv. samgöngumálanefnd ætlaði að leggja til að farin yrði sú leið, sem hv. deild nú sjer að hún leggur til. Enda mundi nefndin sjálfsagt hafa tekið því líkt og öðrum málaleitunum í þessu efni. Jeg sá því að ekki mundi til neins að bera þetta fram hjer í hv. deild, en vildi að eins nú óska þess, að það verði rannsakað, hvort ekki teldist sjálfsagt að taka í tölu þjóðvega leiðina frá Bitru um Steingrímsfjarðarheiði til Langadalsbotns í Norður- Ísafjarðarsýslu. Jeg vænti þess, að hv. nefnd leggist ekki á móti, að þetta verði athugað ásamt öðru samskonar. Jeg held, að þessi vegarkafli komi engu síður til greina en sumir aðrir, þar sem hann er sameiginlegur fyrir tvo landshluta, sem hann liggur á milli. Auk þess má hvort sem er gera ráð fyrir, að fleira verði rannsakað en það, sem nefndin nú hefir minst á. Jeg vildi æskja þess, að hv.frsm. (G. Sv.) lýsi því yfir, að hann sje þessu ekki mótfallinn. Að vísu býst jeg við, að vegamálastjóri sje allkunnugur þessum vegi, sem hjer um ræðir. Vil jeg því leggja ríka áherslu á, að gaumgæfilega sje rannsakað þetta nauðsynjamál Vesturlands, enda hefir sýslunefnd Strandasýslu krafist þess. Þykist jeg örugt mega treysta því, að þessi rannsókn leiði í ljós, að vegur þessi verði á næsta þingi tekinn í tölu þjóðvega. - Vil jeg ekki tefja hv. deild á að lýsa nauðsyninni, með því málinu hvort sem er ekki verður ráðið til úrslita á annan hátt á þessu þingi.

Bjarni Jónsson Mjer er líkt farið og hv.þm. Stranda. (M. P.). Jeg hafði líka áskorun frá þingmálafundi um að koma á framfæri nýrri flutningabraut milli Búðardals við Hvammsfjörð og Borðeyrar. Um tillögu þá, sem hjer liggur fyrir, er það að segja, að mjer líkar hún mætavel. Jeg held, að þess sje full þörf, að rannsakað verði, hvar brýnust sje þörfin, og hvar rjettast sje að byrja. Að eins þykir mjer það galli á till., að það vantar í hana ákvæði um, að rannsaka skuli, hvernig vegir skuli gerðir, þannig að komi að sem bestu haldi. Því jeg er sannfærður um, að af þeim syndum, sem við drýgjum móti sparnaði, sje fjáreyðsla til vegagerða, eins og henni er hagað, einna stærst. Ekki af því, að það sje ekki sjálfsagt, að gerðir sjeu vegir og lagt fram fje til þess. En þær vegagerðir þurfa þá að vera þannig, að þær komi að nokkru haldi að staðaldri, en sjeu ekki bráðónýtar. Mjer dettur ekki í hug að neita nauðsyn vega, sem miða til samgöngubóta. En jeg er á móti sífeldum fjáraustri af alþjóðarfje í það sem kallað er vegir, en er í rauninni ekki annað en foræði. Og svo er um flesta þá vegi, sem of fjár hefir verið lagt í, en allir eru ónýtir. Þó eru undanteknir þeir vegir, þar sem náttúran hefir búið svo í haginn, að hraun er undir, eins og t. d. með Flóaveginn fyrir austan á kafla. Og auk þess eru einstakir vegir aðrir, sem gerðir hafa verið með sjerstakri vandvirkni. Jeg vildi, þó jeg komi ekki fram með breytingartillögu um það, mega skjóta því til stjórnarinnar, að hún ljeti vegamálastjóra rannsaka, hvort ekki mundi sparast við það talsvert fje, að gera vegina nægilega breiða og hafa í þeim trausta undirstöðu úr grjóti, og að vanda til þeirra yfirleitt, en ekki einungis að kasta mold ofan í mýrina og kalla það svo veg. Það hefir þráfaldlega hent mig á ferð um þessa vegi, og jeg býst við, að svo sje um fleiri, að alt hefir legið í for og bleytu. Vegir eiga að vera það vel gerðir, að þeir þoli öll akfæri og aðra umferð án þess að verða eins og fen. Jeg held, að ekki sje vafasamt, að þörf sje á að rannsaka þetta. Ef þegar í stað hefðu verið gerðir að eins góðir og sterkir vegir, mundi ekki þurfa að leggja fram stórar fjárhæðir árlega til vegaviðhalds, ekki til þess að þeir verði góðir, um það er ekki að tala, heldur til þess, að þeir verði færir til umferðar. Jeg ætlast ekki til, að fram sje borin brtt. í þessu skyni, því að jeg tel víst, að orð mín og annara nægi til þess, að þetta verði tekið til athugunar. En jeg lít svo á, að um leið og hæstv. stjórn felur vegfræðingi landsins að athuga þetta, þá gefi hún óbeinlínis loforð um, að fje skuli veita til að framfylgja þeim ráðstöfunum, sem honum þykir þurfa, samkvæmt þeirri niðurstöðu, sem hann kemst að við rannsóknir þessar. Og þá niðurstöðu er jeg ekki í neinum vafa um. Jeg vil í þessu sambandi minnast á Laxárdalsveginn, sem Dalamenn hafa svo þráfaldlega beðið um. Hafa þeir farið fram á, að þar yrði lögð flutningabraut svo vönduð, að fær verði vjelavögnum, sem draga 1–2 aðra vagna eftir sjer. Til þess þarf auðvitað að vera vel til vegarins vandað. Að vegi þessum mundu mikil not verða. Skal jeg fyrst telja þau not, sem alment hefðu þeir ferðamenn, sem til Norðurlands fara. Ef fastar bátaferðir væru hjeðan upp í Hvammsfjarðarbotn bæði vor og sumar, þegar flest er um ferðalanga, kaupafólk og fleira, þá væri það mikið hagræði. Eftir bátsferðina til Búðardals tæki þá við vagnferð til Borðeyrar. Þaðan er svo hægur vandi að komast sjóveg til næstu hjeraða í Húnavatnssýslu og Skagafjarðar, eftir því, hvert förinni er heitið. Þegar þess er gætt, að ferðakostnaður er hjer allmikill með strandferðaskipum, og hins vegar er fæst kaupafólk, sem á hesta, þá mun það gott að fá slíkan flutning. Fólk þetta hefir líka venjulega farangur nokkurn meðferðis, en hann er einmitt ágætt að flytja á bátum og vögnum. Slíkar ferðir sem þessar eru mjög tíðkaðar í Noregi. Bátar ganga á vissum tímum yfir firðina, og taka þá við vagnar, sem aka mönnum og flutningi yfir um eiðin eða hálsana fjarða á milli. Er öllu stilt í hóf, þannig, að bátarnir eru tilbúnir að taka við af vögnunum, hver á sínum stað o. s. frv. Svo mætti einnig verða hjer. Þetta gæti því orðið til stórsparnaðar og þæginda þeim mönnum, sem þarna þurfa að leggja leið sína. Þá má í öðru lagi benda á það, hve nytsamur þessi vegur yrði bæði fyrir Strandasýslu og Húnavatnssýslu. Reyndar var þáverandi þm. Húnvetninga þessu mótfallinn fyrir nokkrum árum. En ótrúlegt þykir mjer, að hann sjái ekki, hvílíkt hagræði þetta væri bæði haust og vor fyrir alla þá, sem kaupafólk fá hjeðan að sunnan. Þar að auki getur það komið fyrir í ísárum, að skipaleiðir teppist til hjeraða þessara. En altaf má komast hjeðan og inn á Hvammsfjörð. Það hefir að vísu verið talið til, að Hvammsfjörð leggur stundum í frostum, þar sem hann er straumalaus að mestu og eins og stöðuvatn. Því verður ekki neitað. En ísinn á honum er oft traustur, og má þá flytja á honum, eins og tíðkast hefir stundum áður. Síðasta vetur voru t. d. settar vörurnar upp á ísinn hjá Staðarfelli og síðan fluttar þaðan inn í dalina. Svo mætti Norðlendingar flytja vörur sínar í ísárum. Alt þetta sýnir, hversu mikið hagræði mundi verða að flutningabraut þessari, og ætti það að nægja til þess, að hið háa Alþingi sæi sjer fært að leggja í þann kostnað að leggja hana. Jeg skal nú ekki segja fleira um málið, en vil að eins biðja háttv.frsm. (G. Sv.) að nefna það í næstu ræðu sinni, að þetta verði athugað. Sömuleiðis vona jeg, að það verði íhugað af hæstv. stjórn, sem að vísu er hjer ekki viðstödd, en hún kann að hafa einhver leyniskilningarvit, svo að hún heyri mál mitt fyrir því; annars kynni hún ef til vill að lesa þessa ræðu mína, ef jeg sendi henni hana sjerprentaða. Jeg vona svo, að þetta nægi til að koma málinu á rekspöl, og að jeg hafi ekki gert kjósendum mínum neitt ógagn með því að flytja ekki sjerstakt frv. um þetta.

Þorsteinn Jónsson Til viðbótar því, sem hv.frsm. (G. Sv.) tók fram, vildi jeg segja nokkur orð til árjettingar um þá till., að rannsakað verði, hvort ekki sje rjett að fjölga þjóðvegum og flutningabrautum. Jeg lít svo á, að sú rannsókn gæti meðal annars orðið til þess, að jafnað yrði að nokkru misrjetti það, sem nú á sjer stað um skiftingu vega í sýsluvegi og þjóðvegi. Um leið mundi og minka misrjettið, sem kemur fram í fjárframlögum hins opinbera til vega í hinum ýmsu hjeruðum. Skifting vega, sú sem nú er ákveðin í vegalögunum, virðist að miklu leyti af handahófi ger, því að þar eru sumir vegir taldir til sýsluvega, þótt með fullum rjetti mættu þjóðvegir teljast. Vil jeg í því sambandi sjerstaklega benda á aukapóstleiðina frá Fljótsdalshjeraði um Vopnafjörð, Bakkafjörð og Norður-Þingeyjarsýslu til Húsavíkur við Skjálfanda. Þar er um stóran landshluta að ræða, hvorki meira nje minna en nærri þrjár sýslur. Nú liggur þjóðvegurinn milli Norðurlands og Austurlands um fjöll og firnindi, þar sem dagleiðir eru víða bæja á milli. Norðausturkjálki landsins notar þennan veg ekki. Hann er að eins farinn frá nokkrum hluta Múlasýslna til Akureyrar. Aftur á móti er hann ekki farinn þegar farið er milli norðurhluta Norður-Múlasýslu og Norðurlands, og Norður-Þingeyjarsýsla notar hann aldrei. Það má telja víst, að aldrei muni ríkissjóður miklu kosta til þessa svo nefnda þjóðvegar, sem liggur frá Mývatni til Jökuldals. Mikill hluti hans er líka greiðfær fyrir hesta, og torfærur fáar, nema Jökulsá á Fjöllum. Auk þess er umferð um hann lítil, naumast aðrir en langferðamenn og aðalpóstur. Til þess nú að gera mönnum ljóst, hvernig þessi nýi þjóðvegur á að liggja, skal jeg taka það fram, að til þess er ætlast, að hann liggi frá Fossvöllum út Jökulsárhlíð yfir Hellisheiði til Vopnafjarðar, þaðan um Sandvíkurheiði til Bakkafjarðar, um Brekknaheiði til Þistilfjarðar, þaðan til Axarfjarðar og þaðan til Húsavíkur. Auðvitað verður það talsverður útgjaldaauki fyrir ríkissjóð að gera veg þennan góðan. En það er þó bót í máli, að stærsta torfæran, Jökulsá í Axarfirði hefir þegar verið brúuð. Lagði landssjóður fram fjeð til þeirrar brúargerðar, án framlags frá sýslunni, og er þar með í rauninni viðurkent að þetta sje vegur, er beri að gjalda fje til úr ríkissjóði, sem væri hann þjóðvegur. Við hv.þm.N.-Þ. (P. J.) höfðum í hyggju að flytja brtt við vegalögin um þetta atriði, en hættum við það, er við urðum þess vísari, að háttv. samgöngumálanefnd, í samráði við vegamálastjóra vildi fremur fara þá leið að flytja till. um rannsóknir þessar. En þessi krafa er svo sjálfsögð, að jeg vona, að hún gangi greiðlega fram.

Pjetur Þórðarson Jeg vildi gera ofurlitla grein fyrir viðaukatill. á þgskj 300. Á síðasta sýslufundi í Mýrasýslu var meðal annars samþ.till., sem jeg með leyfi hæstv. forseta skal lesa hjer upp. Hún er svo hljóðandi: „Þá samþykkir sýslunefndin að skora á Alþingi að taka vegalögin á næsta þingi til gagngerðar endurskoðunar og lýsir því jafnframt yfir, að hún telur rjett, að landssjóður taki að sjer viðhald allra flutningabrauta, en að sýslufjelögin taki aftur á móti meiri þátt í stofnkostnaðimun en nú er“. Var mjer svo sem þm. kjördæmisins falið að skýra Alþingi frá ástæðunum fyrir þessari áskorun. Það mætti segja, að helstu ástæðurnar felist í því, sem háttv.þm. Dala. (B. J.) tók fram áðan, að þessar brautir, bæði brautin hjer austur um sýslur og brautin uppi í Borgarfirði, hafa verið þannig gerðar í fyrstu, að þær hafa fljótt látið á sjá. Hafa bæði brýr og rennur reynst mjög illa. Auk þess er landslagi svo háttað að þar er flatlent og því mjög vatnsagasamt, og hefir það spilt vegunum að miklum mun, vegna þess, að ekki hefir verið tekið nægilegt tillit þessara staðhátta við upphaflega gerð veganna. En þar sem brautir þessar hafa ekki verið nógu vel úr garði gerðar í upphafi, og miklu ver en nú gerist, hefir viðhald þeirra orðið mjög dýrt. Reyndin hefir líka orðið sú í þessum hjeruðum, að þrátt fyrir hina miklu þörf á umbótum annara vega, hefir næstum verið þvertekið fyrir framkvæmdir í þá átt; alt hefir gengið til viðhalds þessara aðalflutningabrauta. Þetta er þá ein aðalástæðan fyrir því, að sýslunefndin skorar á þingið að taka vegalögin til endurskoðunar. Telur hún það miklu heppilegra, að ljett verði þessari byrði af sýslufjelögunum í framtíðinni; aftur á móti vill hún, að hjeruðin taki þátt í stofnkostnaði nýrra flutningabrauta, sem telja má víst að lagðar verði, og vakir það fyrir henni, að með því móti verði betur til þeirra vandað. Sýslunefndin fer því ekki fram á, að tekið verði af sýslufjelögunum viðhald veganna, þannig að ekkert komi í staðinn. Brtt. á þgskj. 300 ræðir eingöngu um það, að rannsakað verði, hvort ekki sje rjettast að ljetta viðhaldi veganna af sýslufjelögunum, en þar með er ekki sagt, að nauðsynlegt sje að gera það alstaðar. Að minsta kosti þarf till. ekki að fela í sjer þá meiningu, heldur að eins, að nauðsynlegt sje að íhuga þetta atriði. Hv. frsm. (G. Sv.) segir, að áður hafi komið fram lík till. og þetta, og var hún íhuguð töluvert af nefndinni, sem komst þó að þeirri niðurstöðu, að óráðlegt væri að rannsaka þetta nokkuð frekar. En það þykir mjer nokkuð langt gengið, því að þótt nefndin hafi fengið margar góðar upplýsingar um þetta mál, þá er þó margt órannsakað enn. Mig furðar því á, að jafnframsýnn maður og hv.frsm. (G. Sv.) er skuli ekki kannast við, að enn þurfi að íhuga þetta frekar. Þótt komið hafi áður fram till. líkar þessari og verið samþyktar hjer á Alþingi, þá hefir mönnum ekki gefist kostur á að sjá árangurinn af rannsókn á þeim. Að minsta kosti er mjer ekki kunnugt um, að neitt hafi verið gert til þess að íhuga þetta mál, nema þá mjög lauslega, og allra síst hvað leitt hefir til þeirrar niðurstöðu, sem nefndin hefir komist að. Það er nú ef til vill að bera í bakkafullan lækinn að fara nú að tína fram einstök atriði, sem gætu orðið til stuðnings þeirri skoðun, að þetta beri enn að athuga. En þó get jeg ekki stilt mig um að fara út í eitt atriði, sem hv.frsm. (G. Sv.) drap á og þóttist sýna, að hjer gæti ekki komið til greina, en við háttv.þm. Borgf. (P. O.) teljum miklu máli skifta í þessu sambandi. Það er, að alt mælir með því, að telja flutningabrautina í Borgarfirði, eða að minsta kosti nokkurn hluta hennar, til alþjóðarvegar. Jeg skil ekki, að því verði neitað, að sjóleiðin frá Reykjavík til Borgarness og leiðin þaðan vestur um og norður um land sje alþjóðarvegur. Og þótt svo sje, að hjeraðið sjálft hafi brautarinnar mest not, þá kemur það ekki í bága við þá skoðun, að hún sje alþjóðarvegur. Sama er að segja um flutningabrautina hjeðan frá Reykjavík og austur um sýslur. Ef hún á ekki að teljast alþjóðarvegur. þá veit jeg ekki, hvað nefna má því nafni. Nú eru margir á þeirri skoðun, að skifting veganna, eða viðhaldskostnaðar þeirra, niður á hjeruðin komi ekki rjett niður. Það mál þarf því að athuga betur. En þar sem nú á að fela hæstv. stjórn að íhuga þetta mál alt frá ýmsum hliðum, þá finst mjer það hálfgerð meinbægni, ef jeg mætti svo segja, að vilja ekki lofa þessari viðaukatill. að fljóta með. Jeg býst svo ekki við, að það komi að notum, þótt færð sjeu fleiri rök fyrir till. þessari, enda tel jeg hana svo meinlausa, að jeg treysti því, að hv. deild samþykki hana.

Einar Jónsson Það er víst ekki stór þörf fyrir mig að taka til máls nú, þar sem hv.þm. Mýra. (P. Þ.) hefir eins og hans er vandi, haldið svo glögga og góða ræðu fyrir sínu máli. Og þó að Morgunblaðið sje farið að hamra á honum, þá kemur það ekki mjer við; jeg nýt þess, sem hann segir, jafnt fyrir því. Ef hann hefir skilið framsöguræðu mína í gær, þá sjer hann, að fult samræmi er í henni og því, sem hann nú heldur fram, sem er það, að sýslufjelögunum sje alt of þungur baggi bundinn með viðhaldi veganna, og svo mun altaf reynast, meðan ríkissjóður tekur það ekki að sjer á þann hátt, sem hjer er farið fram á.1) Nokkur hluti ræðu þessarar hefir glatast úr ræðuköflum skrifaranna. Læt jeg þar við sitja. Kann því illa, að skrifa ræður eftir á. E. J.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Jeg get lýst yfir því, að frá nefndarinnar hálfu er ekkert því til fyrirstöðu, að þeir vegarkaflar, sem þeir hv.þm. Dala. (B J.) og hv.þm. Stranda. (M. P.) drápu á, yrðu teknir með í fyrirhugaðri rannsókn. Er það líka ætlunin, að hvarvetna á landinu verði rannsakað, hverjir vegir verðskuldi að komast í tölu þjóðvega. Í greinargerð fyrir þessari þingsályktunartill. er getið um vissa vegarkafla, sem þurfi að vinda bráðan bug að rannsókn á, og verða þeir því látnir sitja í fyrirrúmi. Hvort hæstv. stjórn mundi telja sjerskyltað verða við öðrum tilmælum hv.þm. Dala. (B. J.), frekar en till. gefur tilefni til nú, það verður hún að ráðgast um við sjálfa sig. Hvernig og hvar vegir skuli sjerstaklega lagðir, um það segir till. ekkert, en nefndin hefir hins vegar ekkert á móti því, að stjórnin taki málið einnig til athugunar á því sviði. Hv. 2.þm. N.-M. (Þorst. J.) lagði sjerstaklega áherslu á, ásamt öðrum manni í nefndinni, að rannsakaður yrði aukapóstvegurinn frá Fossvöllum á Hjeraði að Húsavík við Skjálfanda. Færði hann fram þær ástæður, að sá vegur lægi að mestu leyti, í bygð, en aðalpóstleiðin, sem nú er þjóðvegur, lægi um fjöll og óbygðir; væri því ákjósanlegra, að þjóðvegurinn lægi um bygðirnar. Jeg hefi áður drepið á, að aðalpóstleiðin er miklum mun styttri, og skemsta leiðin milli þessara hjeraða, og yrði því eftir sem áður farin. Þessi breyting mundi og hafa talsverðan kostnað í för með sjer, því að sumstaðar yrði að gera akfæra braut, og mundi viðhald hennar verða harla dýrt. Af því að hv.þm. (Þorst. J.) er ekki við, vil jeg ekki ræða meira um þennan veg að sinni, en þetta er auðvitað alt rannsóknarefni. Hv. þm. Mýra. (P. Þ.) var, eins og vænta mátti, gramur yfir því, að nefndin skyldi ekki taka tveim höndum við viðaukatill. hans og hv.þm. Borgf. (P. O.). Fanst nefndinni ekki nægar ástæður fyrir hendi til þess að fara inn á þessa braut, en hins vegar ræður hv. deild, hvort hún vill taka viðaukatill. til greina. Það er svo sem auðvitað mál, að sýslunefndir vilja helst losna við kostnaðinn, sem leiðir af viðhaldi flutningabrauta o. fl., og vilja koma honum á landssjóð. En það er rangt af okkur hjer að taka allar slíkar beiðnir til greina, því að þær lúta að eins að annari hliðinni. Það er því ekki að undra, þótt sýslufundur Mýrasýslu hafi samþykt áskorun til þingsins um að taka veginn þar upp á arma landssjóðs. En ef þetta yrði ofan á hjer í hv. deild, mundu fleiri sýslufjelög á eftir fara og krefjast þess, að þeirra vegum væri líka haldið við af ríkissjóði. Mundi sú byrði verða allþung ríkissjóði. Eins og viðaukatill er orðuð, á hún líka við allar flutningabrautir, en jeg tel líklegt, að hv.flm. hennar (P. Þ. og P. O.) eigi aðallega við eina flutningabraut. Nefndarinnar vilji er, að þetta verði í hvert skifti nákvæmlega athugað, ekki að eins í hjeraðinu sjálfu, heldur og af vegamálastjóra og landsstjórn, og verði svo kafli og kafli, þar sem þörfin er brýnust, færður yfir á ríkissjóð, en ekki alt kerfið í einu. Það er satt að vísu, að af flutningabrautum eða viðhaldi þeirra leiðir þungar álögur fyrir sýslufjelagið, en þessar álögur eru þá líka bein afleiðing af þeim hagnaði, sem góðar samgöngur veita. Væri það líka hrapallegt ranglæti gagnvart þeim sýslum, sem engar flutningabrautir hafa, ef ríkissjóður fær að taka allar slíkar brautir nú, er einstök hjeruð hefðu mest not og gagn af, á sínar herðar. Að svo komnu máli vill nefndin því ekki fara inn á þá braut. Auk þessa skal jeg geta þess, að þótt hv.þm. (P. Þ. og P. O.) þyki álögurnar þungar á sýslufjelögunum, þá eru þær þó ekki mikið, saman borið við það, sem ríkissjóður hefir lagt til vegabóta í þessum hjeruðum. Ef við tækjum t. d. Mýrasýslu, þá hefir landssjóður lagt einna mest til vegabóta þar.  (P. O.: En Borgarfjarðarsýsla)  . Hún er tæplega í meðallagi. Mýrasýsla er þriðja hæsta sýslan á landinu, en hæst er Árnessýsla. Til hennar hefir ríkissjóður lagt í vegabætur á fjárstjórnartímabilinu frá 1876–1916 633,866 kr., eða yfir hálfa miljón. Næst er Suður-Múlasýsla með 325,625 kr. Þá Mýrasýsla með 308,219 kr. Þá eru eigi allfá hjeruð með 20,000–30,000 kr. tillagi, og svo upp eftir, en eigi margar með yfir 100,000 kr. tillag. Það verður því ekki annað sagt en að Mýrasýsla hafi notið feikilegra hlunninda, enda hefir þar á síðustu árum engu verið varið úr sýslusjóði til sýsluvega. Er það ofur skiljanlegt, því að þessar flutningabrautir koma algerlega í stað sýsluvega, þar sem þær liggja um sýsluna endilanga, eða með öðrum orðum - þær eru hjeraðsbrautir. Af þessum gildu ástæðum hefir því nefndin ekki viljað taka till hv.þm. Mýra. (P. Þ.) og hv.þm. Borgf. (P. O.) til greina.

Sigurður Sigurðsson Það vill oft verða svo, þegar minst er á vegamál, að þá þurfa margir að leggja orð í belg. Upphaflega ætlaði jeg mjer alls ekki að tala í þessu máli, en nú hafa umr. snúist þannig, að jeg verð að segja nokkur orð. Hv. frsm. (G. Sv.) virtist hafa margt á móti brtt. á þgskj. 300. En þar er farið fram á að athuga, hvort ekki sje rjett, að viðhaldi flutningabrauta verði ljett af sýslusjóðunum og kostað af landssjóði. Skildi hann þessa tillögu svo, að hún ætti við allar flutningabrautir. Hins vegar mátti einnig skilja ræðu hv.frsm. (G. Sv.) svo, að hann teldi, að rjett væri að ljetta þeim flutningabrautum af sýslusjóðum, sem fremur mæltu heita alþjóðarvegir en hjeraðsbrautir. Þykist jeg vita, að hann hafi þar haft í huga brautina austur um sveitir - Flóa og Holt - því hún má miklu fremur heita þjóðbraut heldur en flutningabraut einstakra hjeraða. Jeg get t. d. bent á að í Árnessýslu eru 16 hreppsfjelög, en af þeim nota nokkuð verulega að eins 3 hreppar brautina yfir Flóann. Hins vegar er vegurinn mest notaður af Rangæingum, Vestur-Skaftfellingum og Reykjavíkurbúum. Það er því ekki nema rjett að athuga, þar sem svona stendur á, hvort ekki sje sanngjarnt og rjettlátt að ljetta viðhaldi slíkrar brautar af sýslufjelaginu og færa það yfir á landssjóð. Nú þykist jeg enn fremur skilja, að hv.flm.till. á þgskj. 300 (P. O. og P. Þ.) hafi sjerstaklega haft í huga Borgarfjarðarbrautina og brautina austanfjalls, milli brúnna, þótt þeir hafi orðað till. alment. Og það er kunnugt, að þær brautir geta miklu fremur skoðast alþjóðarvegir en hjeraðsbrautir. Um Borgarfjarðarbrautina fara allir þeir, sem eiga leið norður yfir Holtavörðuheiði, eða koma að norðan, og eins þeir, er fara vestur í Dali eða koma þaðan. Er því líkt á komið með brautina í Borgarfirði og brautina austanfjalls. Þær eru í raun og veru þjóðleiðir. Brautin austur um sveitir er sambandsbraut eða tengiliður milli hjeraðanna eystra (Árnes-, Rangárvalla- og Vestur-Skaftafellssýslna) og Reykjavíkur Jeg sje því enga ástæðu til annars en að samþ.brtt., þar sem jeg þykist vita, að átt sje við þessar brautir sjerstaklega. Hv. frsm. (G. Sv.) mintist á nokkrar fjárhæðir, sem varið hefði verið til vegabóta í ýmsum sýslum. Jeg veit, að hann hefir ekki verið að nefna þessar tölur í þeim tilgangi, að telja það fje eftir. En viðvíkjandi því, sem hann sagði um Árnessýslu, þá er það athugandi, að það er fjölmennasta hjerað landsins, þegar stærstu kaupstaðirnir eru undanskildir. Auk þess er þessi sýsla mjög víðáttumikil. Og bókstaflega sagt, þá voru þar engir vegir af náttúrunnar hendi. Mátti heita, að sumsstaðar væri illkleift að ferðast á milli bæja og sveita áður en vegirnir komu. Og eftir þeim kröfum, sem nú eru gerðar hjer á landi mundi þetta hjerað naumast teljast byggilegt, ef vegir þeir, sem gerðir hafa verið, hyrfu einn góðan veðurdag“. Loks vil jeg geta þess, að áskoranir til stjórnarinnar, svipaðs efnis og þessi, eru ekki nýjar. Þær hafa oft verið gerðar hjer áður, en aldrei borið neinn árangur til þessa. Árið 1915 var samþykt þingsályktunartill. þess efnis, að skora á stjórnina að láta endurskoða vegalögin og breyta flokkun veganna. En þessu var engu sint. Á síðasta þingi var samþykt áskorun til stjórnarinnar í 5 liðum, og sumir þeirra miðuðu í sömu átt og till. á þgskj. 300. En mjer vitanlega hefir ekkert komið frá stjórninni þess efnis. Málshátturinn gamli segir, að ekki sje fullreynt fyr en í þriðja sinn. Nú er þessi áskorun komin fram í þriðja sinn, og vonandi hefir hún nú einhver áhrif. Jeg vænti, að till. á þgskj. 300 verði samþykt, sjerstaklega þegar tekið er tillit til, að þótt orðlagið sje alment þá er þó sjerstaklega átt við þessar tvær áðurnefndu brautir.

Björn R. Stefánsson Jeg get ekki stilt mig um að segja nokkur orð út af ræðu hv.frsm. (G. Sv.), og sjerstaklega því atriði, er hann var að telja upp, hversu mikið fje hefði farið í vegabætur til Suður-Múlasýslu í samanburði við aðrar sýslur. Mest af því fje, sem hann nefndi, hefir farið til byggingar Fagradalsbrautarinnar og ætti því að teljast til beggja Múlasýslna - skiftast milli þeirra. Fagradalsbrautin liggur að vísu öll í Suður-Múlasýslu, en er aðallega notuð af 6 hreppum, en af þeim eru 4 í Norður-Múlasýslu, en að eins 2 í Suður-Múlasýslu. Jeg vil sömuleiðis vekja athygli annara hv.þm. á, að þessi skýrsla, er hann fór eftir, nær frá 1876–1916, en síðan hefir sama og ekkert verið veitt til vegagerða í Suður-Múlasýslu, en mikið fje til annara hjeraða. Skal jeg enn fremur nefna, að fjárlögum 1913 fylgdi skýrsla frá hr. Jóni Þorlákssyni, sem þá var vegamálastjóri þar sem ólagðir vegir eru flokkaðir niður eftir því, í hvaða röð skuli leggja þá. Í þessari skýrslu er að eins 10–15 kílóm. langur vegspotti í Suður-Múlasýslu í fyrsta flokki, en þessi vegspotti er ekki kominn enn, enda er það einasti vegspottinn, sem var í fyrsta flokki þessarar skýrslu, sem ekki er enn þá farið að vinna að eða búið að veita fje til. Þá verð jeg líka að benda háttv.þm. á það, að fjárframlög Sunnmýlinga eru mun meiri en ráða mætti, að því sem sjeð verður á tillagi þeirra til sýsluvega. Þess ber að gæta, að í Suður-Múlasýslu eru líklega meiri hreppavegir en í nokkurri annari sýslu. Inn í sýsluna skerast margir langir firðir; er mjög ógreiður vegur fram með þeim, og við fjallsendana víða skriður frá fjalli til fjöru. Fram með þessum fjörðum er allmikil umferð, svo ekki verður hjá því komist að halda vegum þessum færum. Gengur árlega til þess mikil vinna, því þó vegir þessir sjeu gerðir færir á hverju vori, þarf að bæta um það - helst eftir hverja stórrigningu, því þá hleypur á ný í þessum skriðum, en stórrigningar eru alltíðar á Austurlandi, eins og kunnugt er. Það er svo fjarri því, að skylduhreppsvinnan nægi til þessara vegalagfæringa. Hrepparnir verða því - auk hennar - árlega að leggja mikil útgjöld á sig til þess að halda þeim við, en það er aftur ástæðan til þess, að þeir hafa kynokað sjer við að hækka hjá sjer sýslusjóðsgjaldið að nokkrum verulegum mun. Álögur þeirra á sjálfa sig til vegagerða eru samt ekki minni en annara, þó ekki sjáist það af framlögum þeirra til sýsluveganna. Þessar upplýsingar taldi jeg nauðsynlegt - út af skýrslu þeirri, sem hv frsm. (G. Sv.) var með - að gefa hv. deildarm., því þess var ekki að vænta, að þeir, án þess veittu því eftirtekt, heldur kynni að byggja á skýrslunni. Tölurnar eru altaf taldar ólýgnar, en þegar vantar í þær eru þær villandi, þó þær sjeu rjettar það sem þær ná. Jeg tel varhugavert að ljetta viðhaldi vega að öllu leyti af hlutaðeigandi sýslum. Jeg veit, að mig og fleiri brestur kunnugleika til að dæma um, hvar sú þörf væri brýnust, þó sú leið yrði farin. En þetta gæti orðið til þess, að menn ljetu ýmsa þá vegi ganga fyrir, sem ættu að rjettu lagi að sitja á hakanum, því að hætt er við, að menn yrðu um skör fram áfjáðir í fje úr landssjóði til viðhalds og aukningar vegum, er þeir bera ekki sjálfir neinn kostnað af vegunum. Gæti þá oltið meira á óbilgirni hlutaðeigandi þm. til hrossakaupa en á þörf og sanngirni.

Pjetur Ottesen Áður en jeg sný mjer að tillögunni, get jeg ekki leitt hjá mjer að geta þess, að mjer þykir töluvert ógeðfelt, að enginn úr stjórninni skuli vera viðstaddur þessar umræður, þar sem verið er að skora á stjórnina að gera till. um mikilsvert mál, sem snertir mjög alla þjóðina. Á undanförnum þingum hafa komið fram áskoranir, sem gengið hafa í þessa átt. Þess vegna má ætla, að þingsál. á þgskj. 278 eigi við nægilega sterk rök að styðjast. Það hefir víst verið skorað tvisvar eða þrisvar á stjórnina að taka þetta mál til íhugunar, og þá sjerstaklega að því er snertir viðhald flutningabrauta, en ekkert orðið af framkvæmd. Síðan vegalögin voru samþykt 1907 hefir mikil breyting orðið á samgöngnþörfum víðs vegar um land. Í Borgarnesi t. d. hefir risið upp allmikill kaupstaður og samgöngur mjög vaxið milli Norður- Vestur- og Suðurlands um brautirnar, sem að kaupstaðnum liggja. Og nú er allur póstur, sem á að fara vestur og norður um land, fluttur sjóleiðis úr Reykjavík til Borgarness. Borgarnes er því orðið nokkurskonar miðstöð samgangna milli Norður- og Vesturlands og Reykjavíkur. Enn fremur má minna á það, að því er til verslunarinnar kemur, að nálega öll Hnappadalssýsla rekur nú orðið verslun í Borgarnesi. Þessi mikla umferð um viðkomandi vegi leiðir til þess, að viðhald á þeim verður miklu dýrara en áður. Og viðhaldið á vegunum verður því tilfinnanlegra, þar sem vegirnir eru yfirleitt illa gerðir í byrjun; sjerstaklega er alt viðhald á rennum og trjebrúm sem eyðileggjast á tiltölulega skömmum tíma, mjög dýrt og eru nú orðin svo mikil brögð að þessu, að viðkomandi sýslur rísa trauðla undir viðhaldinu auk þess sem það heftir nauðsynlegar framkvæmdir á öðrum sviðum. Viðhald flutningabrautarinnar frá Rvík austur yfir Hellisheiði til Ingólsfjalls er kostuð af ríkissjóði. Um Borgarfjarðarbrautina stendur líkt á og þennan veg. Það er víst mjóst á mununum um umferð á þessum brautum, og þar sem svo stendur á, að utanhjeraðsmenn nota vegina hátt upp í það eins mikið og menn þeirra hjeraða, sem viðhaldið hvílir á, þá verður því ekki neitað, að öll sanngirni mælir með því, að ríkissjóður kosti viðhaldið á slíkum stöðum. Mjer virðist þess vegna, að öll sanngirni mæli með því, að þetta sje að minsta kosti rannsakað með öðrum liðum till. Jeg fæ ekki sjeð, hverjar ástæður nefndin hefir getað haft til að vera því mótfallin, að þetta væri athugað, þar sem hún hefir yfirleitt tekið vel í málið. Og þótt fyrir okkur hafi vakað, að þetta væri athugað, þá er ekki þar með sagt, að við ætlumst til, að viðhaldi flutningabrauta yrði í einum rykk alstaðar ljett af sýslunum. Við gerðum ráð fyrir að vegamálastjóri athugaði málið og kæmi með till. um, að flutningabrautum yrði þar ljett af sýslunum, sem mest nauðsyn krefði, og þá smám saman. Enn fremur skal jeg minnast á það í þessu sambandi, að vel gæti komið til mála, að sú breyting yrði gerð á vegalögum, að hjeruðin legðu eitthvað af mörkum fram til lagningar flutningabrauta í upphafi, en landssjóður kostaði síðan viðhald þeirra. Með því fyrirkomulagi ætti að fást meiri trygging fyrir, að vegirnir væru betur gerðir, og þörfin á þeim kæmi fram í því, hversu menn vildu leggja mikið af mörkum fram.

Jón Jónsson Jeg hjó svo eftir, að 1. þm. Árn. (S. S.) vildi leggja sjerstakan skilning í þessa till. Þetta þótti mjer kynlegt, þar sem jeg sje ekkert rjettlæti í því, að viðhaldsskyldan sje miðuð við vissar flutningabrautir eftir tillögunni. Jeg vildi benda hv. þingdeild á það, að vert væri að athuga vel Fagradalsflutningabrautina í þessu sambandi. Hún er ein af þeim flutningabrautum, sem við er haldið af sýslufjelögum. Þessi flutningabraut liggur að miklu leyti í óbygðum. Þar af leiðir, að viðhaldið á henni er miklu dýrara en ella mundi. Í óbygðunum er snjókoma og vatnsmagn meira en niðri í bygðum, en það spillir mjög vegunum. Ef landssjóður ætti að taka að sjer viðhald á nokkrum brautum af sýslufjelögum, þá er það vissulega mestur hluti Fagradalsbrautar, sem í óbygðum liggur. Þetta vildi jeg benda á, til þess að vekja athygli manna á því, að sá skilningur getur ekki verið rjettur, að till. sje bundin við Borgarfjörð eða Suðurlandsundirlendið. Ef sá skilningur felst í till., vildi jeg mótmæla honum eindregið. Annars geri jeg þetta ekki að kappsmáli. Jeg vildi að eins benda á, að sá skilningur er rangur, sem háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) virðist hafa lagt í till., til leiðbeiningar fyrir stjórnina. Allar ástæður verður að athuga með sanngirni, áður en breyting er gerð.

Frsm. (Gísli Sveinsson) Jeg stend upp í síðasta sinni, í þeirri von að aðrir ræðumenn hafi lokið sjer af. Háttv. 1. þm. Árn. (S. S.) fór „inn á þá braut“, að viðhaldi á þessari allsherjarbraut austur yrði ljett með öllu af sýslunni. Háttv. þm. Borgf. (P. O.) tók í líkan streng, og var þó auðheyrt að hann átti þar að eins við flutningabrautina, sem liggur um hans hjerað.  (P. O.: Það er ekki rjett)  . Þm. mun að vísu hafa komist svo langt að vilja lofa flutningabrautinni austur um fjall að hanga með. En viðaukatill. háttv.flm. er miðuð jafnt við allar flutningabrautir. En þó að till. væri athuguð, kæmi þetta vafalaust ekki í framkvæmdinni niður á öllum stöðum. Annað er athugavert við till.háttv.þm. Borgf. og Mýra. Það er sú hugsun, sem liggur á bak við till., sem er algerlega andstæð þeirri hugsun, er lá til grundvallar hjá samvinnunefnd samgöngumála. Í till.þm. Borgf. og Mýra er það talið sjálfsagt, að viðhaldi flutningabrauta sje ljett af sýslusjóðum, sbr. „hvort eigi sje rjettast, að viðhaldi flutningabrauta.“ Ef tillögumennirnir hefðu verið hlutlausir, mundu þeir hafa orðað till. sína á þá leið, „hvort rjett sje “ Frá þeirra sjónarmiði er það þess vegna rjettast, að viðhaldinu sje ljett af sýslunum. Þeir ætlast þess vegna ekki til, að rannsókn sje gerð í þessum efnum, er leiði til annarar niðurstöðu. Háttv. þm. Borgf. (P. O.) gaf það í skyn, að vafasamt mundi, að meiri hluti nefndarinnar mundi vera viðaukatill. mótfallinn. En þetta er ekki rjett. Jeg veit, að samþ. var með miklum meiri hluta atkvæða að mæla gegn henni, og þar sem enginn nefndarmanna hefir komið fram með nein ágreiningsatriði, er öll nefndin bundin við samþyktina, nema einhverjir skerist úr leik. Og skal jeg geta þess, þm. til huggunar, að einungis einn nefndarmanna, hinn landskjörni þm. úr Borgarfirði (H. Sn.). var ekki viðstaddur, þegar till. var samþykt. Að lyktum vil jeg geta þess, að það er ekki rjett hjá háttv.þm. Borgf (P. O.), að sama máli sje að gegna um veginn úr Borgarnesi sem um veginn úr Reykjavík austur yfir fjall. Jeg álít, að það sje alt öðru máli að gegna um veginn austur yfir fjall. Þessi vegur liggur ekki eingöngu um Árnessýslu. Hann liggur einnig um fjalllendi og óbygðir, og er algerlega óleyfilegt að leggja viðhaldskostnað þessa hluta vegarins á sýsluna, sem sje austur yfir Hellisheiði. Umferðin um þessa braut er ekki heldur saman berandi við umferðina um Mýra- og Borgarfjarðarbrautina.  (P. O.: Hv þm. þekkir ekki umferðina um þessar brautir)  . Jú, jeg þekki hana svo vel, að jeg veit, að hún stenst engan samanburð við umferðina um Hellisheiðarbrautina. Þm. (P. O.) talaði í þessu sambandi um fordæmi. En hann hefir ekki athugað, að um veginn austur yfir fjall er alt öðru máli að gegna en flutningabrautir, sem liggja niðri í bygðum.  (P. O. : Jeg hefi fært þetta í tal við vegamálastjóra)  . Þm. (P. O.) hefir þá ekki skilið vegamálastjóra rjett. Það er mikill munur á því, hvort ríkissjóður annast viðhald vega gegn því, að sýslurnar leggi dálítið meira til vegagerðanna, eða hinu, að ríkissjóður annist að mestu leyti vegagerðina í öndverðu, og sýslurnar sjái síðan um viðhaldið. Þetta fyrirkomulag mundi þykja hentugt fyrir þau hjeruð, sem vegirnir lægju að. En viðhaldið er dýrt, ef það á að verða í nokkru lagi. Hins vegar er þess að gæta, að hagsmunir af brautunum eru afarmiklir fyrir þau hjeruð, sem þær liggja að. Og hætt er við, að þetta fyrirkomulag gæti skapað ranglæti gagnvart ýmsum hjeruðum. Þar að auki er það í ósamræmi við reglur þær, sem gilda um önnur fyrirtæki ríkissjóðs. Aðalatriðið fyrir þjóðfjelagið er að koma fyrirtækinu á. Síðan verður að miða viðhaldið við reglur þær, sem gilda þar um, svo sem nú um viðhald vega. Það virðist vera sanngjarnt, að þeir haldi vegunum við, sem njóta þeirra. Og það mundi leiða af viðhaldsskyldunni, að íbúar hjeraðanna ljetu sjer annara um það, hvernig vegirnir væru farnir. Jeg fæ ekki sjeð, að hjer sje þörf á þessari viðaukatill. Þetta er í sjálfu sjer einfalt fjárhagsatriði. Hjer þarf ekki um að ræða rannsókn á því, hvort taka skuli þessa eða hina flutningabraut. Vegamálastjóri á að sjálfsögðu að fjalla um málið. Og þeir, sem hefðu sjerstakan áhuga á því, gætu beint til hans athugasemdum sínum um það og beðið hann að taka þær til íhugunar. Annars er þetta eins og hvert annað einfalt vegamál. Að sjálfsögðu yrði látið sitja við úrskurð vegamálastjóra, nema landsstjórn eða Alþingi vildi taka annan upp. Reyndar gæti komið til mála, að einstakar málaleitanir kæmu fram á Alþingi og þá með eða án meðmæla vegamálastjóra; en með þær yrði þá að fara sem fjárveitingaratriði. Þessum augum lítur nefndin á málið. Hana skiftir auðvitað ekki miklu, hvort deildin vill fylgja henni eða ekki.

Pjetur Ottesen Aðalröksemdirnar, sem hv.frsm. (G. Sv.) hefir fært fram móti viðaukatillögu minni og þm. Mýra. (P. Þ.), eru þær, að till. væri komin fram af hreppapólitík hjá okkur, en þessu vil jeg mótmæla harðlega. Þetta sýnir að eins röksemdaþrot hv.frsm. (G. Sv.). Jeg tók það greinilega fram, að það yrði að sjálfsögðu á valdi vegamálastjóra að gera tillögur um það, ef til kæmi, hvar þörfin væri mest að ljetta viðhaldinu af. Og jeg skil ekki, að það þurfi að væna þann heiðursmann um neina hreppapólitík í þessum málum. Jeg get alveg eins vel núið hv.frsm. því um nasir, að mótmæli hans gegn till. sjeu sprottin af hreppapólitík, því till. mundi, ef samþ. væri, ef til vill ekki gefa honum fyrirheit beinlínis um fje í hans kjördæmi. Þá vildi hann fetta fingur út í orðalagið á till. Jeg gerði ekki ráð fyrir, að þessi liður yrði fremur skilinn bókstaflega en hinir liðir till. En hann er samstæður þeim um orðalag. Þetta er því bara orðhengilsháttur hjá hv.frsm. (G. Sv.).

Flm. (Stefán Stefánsson) Á síðasta sýslufundi Eyfirðinga var samþ. samskonar till. og sú, sem hjer liggur fyrir. Málið var flutt þar af sýslunefndarmanni Grímseyinga og samkvæmt ósk þeirra. Síðan var það samþ. með öllum atkv. fundarmanna. Það er kunnug afstaða þessa hrepps; henni þarf ekki að lýsa. Menn vita, hversu erfitt þar er um allar samgöngur og þá sjerstaklega um þau sambönd, sem mönnum eru ekki síður nauðsynleg en flutningar, og það eru símasamböndin. Það líða svo vikur og mánuðir, að eyjarbúar hafa ekkert samneyti við aðra landsbúa, engar ferðir á milli, engin viðskifti og engar fregnir komast þangað eða þaðan. Þetta má ekki með nokkru móti lengur þolast, að nær 100 manns sje um lengri tíma útilokað frá öllu andlegu samlífi við land sitt og umheiminn; það er því í fyllsta máta eðlilegt, að Grímseyingar beri fram óskir um, að til þeirra verði litið að þessu leyti. Jeg hefi minst á þetta mál við landssímastjórann, og tók hann því mjög vel. Hann hafði hugsað sjer, að þegar loftskeytastöð yrði bygð á Norðurlandi, þá kæmi þessi jöfnum höndum. Yrði fyrst sett stöð á Reykjarfirði, er landssímastjórinn gerði ráð fyrir, þá þyrfti Grímseyjarstöðin ekki að kosta nema 5–6 þús. kr. Henni væri þá að eins ætlað að ná til Reykjarfjarðarstöðvarinnar, en ætti að draga alla leið til Reykjavíkur, þá yrði byggingarkostnaðurinn um 20 þúsund krónur. Ef þingið vildi nú taka þessu máli vel, og þess vænti jeg fastlega, þá gæti stöðin komist á nú á næsta fjárhagstímabili. Og enginn efi á því, að hún mundi verða til mjög mikils gagns fyrir skip, ekki einasta í nánd við Grímsey, heldur og alla leið norður og austur fyrir Langanes, þar sem Reykjarfjarðarstöðin næði alls ekki til. Það verða þannig fleiri en eyjarbúar, sem njóta góðs af þessari ráðstöfun. Þetta yrði sjáanlega til mjög mikilla og nauðsynlegra þæginda fyrir siglingar fyrir Norðurlandi, og til mikilsvarðandi leiðbeininga um fiski- og síldargöngur, og jafnvel um ísrek í hafinu. - Það hefir líka legið í loftinu, og kemst eflaust til framkvæmda áður? en langt um líður, að hjer verði settar á stofn veðurathugunarstöðvar. Býst jeg þá við, að Grímseyjarstöðin verði ekki sú síðasta; það bendir í það minsta alt á það, að nauðsynlegt sje að hafa þar veðurathugunarstöð, góða og með fljótri afgreiðslu. Hjer er því margt, sem mælir með; hagræðið er fyrir fleiri en eyjarbúa, það er fyrir alla landsmenn, en þó einkum fyrir þá, er sigla fyrir Norðurlandi, og þá, er útveg stunda. Þótt eyjarbúar sjeu að eins um 100 að tölu, má ætla, að þeir eigi ekki síður skilið velvild og samúð þingsins þegar þess er gætt, hve afstaða þeirra er afarerfið um allar samgöngur, og hve einangraðir þeir eru frá andlegu samneyti við aðra landsmenn. Í ísaárum líða svo mánuðir, og jafnvel heil missiri, að þeir vita ekki neitt um það, hvað á landi gerist, og engar fregnir berast frá þeim. Þetta eitt út af fyrir sig mælir t. d. eindregið með því, að þessi stöð verði reist sem allra fyrst; annars eru þeir hafðir að olnbogabörnum. Ef menn auk þessa athuga alt það hagræði annað, sem af stöðinni getur leitt, þá skil jeg ekki, að menn geti lagst á móti tillögunni. Óska jeg svo, að málið gangi til síðari umr., og vona, að hv.þm. bregði ekki fæti fyrir það.

Gísli Sveinsson Jeg ætla ekki að mótmæla þessu máli á því stigi, sem það er nú. En það gefur að skilja, að setja verður málið í nefnd. Þetta er stórmál, og það á að minsta kosti undir fjármálin, ef ekki samgöngumálin. Jeg legg til, að málið fari til samgöngumálanefndar. Og auðvitað þarf hún síðan að leita álits fjárveitinganefndar.

Flm. (Stefán Stefánsson) Jeg er því ekki mótfallinn, að málið sje sett í nefnd. Að eins hjelt jeg, að málið væri öllum svo augljóst, að þess gerðist ekki þörf. En sem sagt sje jeg ekkert á móti því, að það fari til samgöngumálanefndar, og get verið því samþykkur.