Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Forsrh. (Geir Hallgrímsson) : Herra forseti. Ég mæli hér með fyrir till. til þál. um samþykki til frestunar á fundum Alþ. skv. 23. gr. stjórnarskrárinnar. Svo sem efni till. gerir ráð fyrir, þá er farið fram á samþykki Alþ. að fundum þingsins verði frestað frá 20. des. 1975 eða siðar, ef henta þykir, enda verði það kvatt saman á ný eigi síðar en 26. jan. 1976. Um efni þessarar till. hefur verið haft samráð við formenn þingflokkanna, og ég vonast til að hún hljóti fylgi þm. og sé ekki ástæðu til að gera till. um að henni verði vísað til nefndar.



Herra forseti. Ég hef ekki till. um það að gera að þessari þáltill. verði vísað til n., sé ekki ástæðu til þess, en hér er gert ráð fyrir að fresta fundum þingsins nokkuð langt fram eftir janúarmánuði. Nú er öllum það kunnugt að kaupgjaldssamningar eru lausir nú um áramót, bæði til sjós og lands, ef svo mætti segja, og getur því hæglega komið til þess að þurfi að grípa til ráðstafana á þessu tímabili. Vissulega hefur þá hæstv. ríkisstj. leyfi til að gefa út brbl. Ég tel að við þessar aðstæður sé eðlilegt að ef á slíkt reyndi, þá yrði annað tveggja Alþ. kallað saman til þess að fjalla um slík stórmál á þessu tímabili eða þá að hæstv. ríkisstj. hefði samráð eða samstarf við stjórnarandstöðuna um það, hvernig við skyldi bregðast ef mál, sem snerta kaupgjaldsmálin, koma upp á þessum tíma þannig að verði úr þeim að ráða á einn eða annan hátt með afskiptum löggjafans. Ég vil leggja áherslu á að þannig verði haldið á málum: annaðhvort verði Alþ. kallað saman eða a. m. k. haft samráð við stjórnarandstöðuna í sambandi við aðgerðir sem gripa verður til, komi mál upp á þennan hátt.



Herra forseti. Við þm. Alþfl. styðjum það að þessari till. verði ekki vísað til n. og munum greiða atkv. með henni, enda till. flutt að höfðu samráði við form. þingflokkanna, eins og hæstv. forsrh. tók fram. En ég vek sérstaka athygli á því, eins og raunar hv. fyrri ræðumaður gerði einnig, að með afgreiðslu till. er Alþ. að veita hæstv. ríkisstj. heimild - formlega heimild, réttarlega heimild - til útgáfu brbl. Samþykki okkar við þessa málsmeðferð, samþykki okkar við till. er því háð þeirri forsendu, ef ég má taka svo til orða, að heimild til útgáfu brbl. verði ekki notuð nema að höfðu samráði við stjórnarandstöðuna. Mæli ég þetta vegna þess, sem raunar þegar hefur verið á bent, en ég vil bara ítreka frekar, að fyrir dyrum standa samningar við nær öll launþegasamtök í landinu. Ef von á að vera til þess að samningar takist fyrir þann síðasta frest sem veittur er fyrir Alþ. til að koma saman í till. þessari, þá má ganga út frá því sem vísu að ríkisstj. þurfi að eiga þar einhvers konar aðild að. Þess vegna legg ég á það sérstaka áherslu og tek það fram að í samþykki okkar þm. Alþfl. við þessa málsmeðferð felst það, að við gerum ráð fyrir að ríkisstj. noti ekki heimild sína til útgáfu brbl. sem kunna að reynast nauðsynleg í sambandi við kjaraviðræður eða kjarasamninga, nema að höfðu fyllsta samráði við stjórnarandstöðuna. Við áskiljum okkur einnig rétt til að beina því til ríkisstj. einhvern tíma fyrir 26. jan. sem er síðasti dagur sem þing verður og hlýtur að koma saman á, að hún kveðji Alþ. saman í stað þess að nota rétt sinn til útgáfu brbl. Svo vandasöm mál getur borið að höndum á þessum tíma í sambandi við kjarasamningana, að við teljum rétt að brbl.-rétturinn verði ekki notaður, heldur að Alþ. verði beinlínis kvatt saman, en í till. felst það, að að sjálfsögðu má kalla þingið saman fyrir 26. jan. Það má ekki draga það lengur en til 28. jan. að kalla Alþ. saman. Í samþykki okkar við till. felst sem sagt einnig það, að við áskiljum okkur rétt til að beina því til ríkisstj., ef okkur þykir ástæða til. að hún kveðji Alþ. saman fyrr en 26. jan.



Herra forseti. Ég held að það hafi ekki farið fram hjá neinum að efni þessarar till. til þál. er heimild og það er þá á valdi ríkisstj , ef hún telur nauðsynlegt, að kveðja Alþ. saman fyrr en rætt er um, enda er sagt að Alþ. verði kvatt saman á ný eigi síðar en 26. jan. 1976, ekkert bannar að kveðja það saman fyrr. En að gefnu tilefni hv. þm. vil ég láta það koma fram, sem ég hygg að þeir muni ekki telja óeðlilegt, að engin ríkisstj. getur afsalað sér rétti til útgáfu brbl. þegar svo stendur á sem þarna getur verið um að ræða, að Alþ. sitji ekki að störfum. Ég mun auðvitað og ríkisstj. í heild taka til athugunar þau ummæli, sem hv. þm. hafa látið koma hér fram, og við munum taka tillit til þeirra eins og aðstæður eru til hverju sinni og meta þau eftir þeim. Hins vegar vil ég að það sé alveg skýrt, að í þessari yfirlýsingu minni felst ekki nein takmörkun á stjórnskipulegum rétti ríkisstj. á hverjum tíma.

Fjmrh. (Matthías Á. Mathiesen) : Herra forseti. Við 1. umr. fjárlagafrv. gat ég þess að við undirbúning frv. að þessu sinni hefði verið að því stefnt að lánsfjáráætlun fyrir næsta ár yrði lögð fram meðan fjárlagafrv. væri til meðferðar á Alþ. Gerð þessarar áætlunar er byggð á þeirri ákvörðun ríkisstj. að fjmrn. hafi frumkvæði að samráði opinberra stofnana á sviði fjármála, peningamála og lánamála svo og efnahagsmála til þess að undirbúa árlegar lánsfjáráætlanir, þ. e. heildaryfirlit yfir þróun lánamarkaðarins innanlands og heildarlántökur erlendis. Lánsfjáráætlun þessi skal lögð fyrir ríkisstj. og Alþ. fyrir lok fjárlagaafgreiðslu ár hvert, þannig að yfirsýn fáist með skipulegum hætti yfir alla lánastarfsemi í landinu á sama tíma og fjárlagaákvarðanir eru teknar. Til þessa samráðs voru kvaddir eftirtaldir aðilar auk stofnana fjmrn. Seðlabanki Íslands, Framkvæmdastofnun ríkisins, Samband ísl. viðskiptabanka, félmrn., Húsnæðismálastofnun, Þjóðhagsstofnun og viðskrn. Í þessum stofnunum hefur að undanförnu verið unnið að þessari áætlunargerð, og hefur skýrsla ríkisstj. um lánsfjáráætlun 1976 nú verið lögð fram á Alþ. eins og að var stefnt. Játað skal að skýrsla þessi kemur heldur seint fyrir sjónir Alþ., enda er þetta í fyrsta sinn sem þetta verk er unnið í heild og hefur því e. t. v. reynst tímafrekara en ætlað var. Hins vegar tel ég mikilsvert framfaraspor að kynna á Alþ. heildaryfirlit yfir lánamálin. Að sjálfsögðu verður reynt að bæta þetta verk enn og flýta því á næsta ári. Að því er hér lagður grunnur. Áætlanagerð þessi á rætur að rekja til ársins 1963, en allt frá því ári hafa á vegum fjmrn. verið samdar árlegar framkvæmda- og fjáröflunaráætlanir vegna þeirra ríkisframkvæmda sem fjármagnaðar eru með lánsfé. Áætlanirnar náðu þó eingöngu til lánsfjáröflunar til helstu opinberra framkvæmda, en ekki til annarrar lánastarfsemi þótt um lánamál fjárfestingarlánasjóða væri fjallað í skýrslum þessum. Skýrslur um þessa áætlun voru lagðar fram sérstaklega og yfirleitt ekki fyrr en nokkrir mánuðir voru liðnir af árinu sem um var fjallað hverju sinni. Þessi tímasetning var tvímælalaust veila í þessari aðferð, því þegar svo langt var á árið liðið var stundum svo komið að ýmis mál höfðu ráðist á annan veg en æskilegast hefði verið talið og varð e. t. v. ekki um þokað. Á þessari tímasetningu varð nokkur breyting haustið 1973, er framkvæmda- og fjáröflunaráætlun fyrir árið 1974 var sameinuð fjárlögum. Lánsfjáráætlun 1976 er fyrsta heildaráætlunin um lánsfjármarkaðinn sem gerð er hér á landi. Í skýrslunni er fyrst fjallað um efnahagsmarkmið ríkisstj. og efnahagsforsendur áætlunarinnar og meginniðurstöður lánsfjáráætlunarinnar fyrir lánamarkaðinn í heild og hvað varðar banka, fjárfestingarlánasjóði og lífeyrissjóði og erlend lán. Seðlabankinn hefur unnið mikið starf við undirbúning þessa verks. Þá er gerð grein fyrir áætlun ríkisstj. um opinberar framkvæmdir sem fjár er aflað til með lánum. Loks er fjallað um fjármunamyndunarspá fyrir árið 1976. Niðurstöður eru sýndar ítarlega í töflum. Í heild gefur skýrslan yfirlit yfir uppruna og ráðstöfun lánsfjár 1976 og skiptingu þess eftir lántakendum. Meginforsendur lánsfjáráætlunar þessarar eru núverandi staða og horfur í efnahagsmálum og helstu stefnumið ríkisstj. í efnahagsmálum fyrir næsta ár. Er áætlun þessi m. a. reist á mati Þjóðhagsstofnunar og Seðlabankans á efnahagshorfum um þessar mundir. Við þær horfur, sem nú virðast fram undan, hefur ríkisstj. lýst því meginmarkmiði sínu í stjórn efnahagsmála næstu missiri að minnka verðbólgu, að minnka verulega viðskiptahallann við útlönd og að draga mikið úr verðbólguhraðanum jafnframt því sem full atvinna sé tryggð. Telur ríkisstj. að stefna beri að því, að á árinu 1976 verði hallinn í viðskiptum við útlönd ekki meiri en svarar til 6–7% af vergri þjóðarframleiðslu eftir tæplega 12% halla árin 1974 og 1975. Þetta yrði að teljast viðunandi bati, en hann svarar til þess að viðskiptahallinn 1976, reiknaður á meðalgengi ársins 1975, batni um 7 milljarða kr. Jafnframt þarf að stefna að því að bæta gjaldeyrisstöðuna. Síðari hluta ársins 1915 hefur mjög dregið úr hækkun verðlags frá því sem var á árinu 1974 og fram eftir árinu 1975. Í árslok 1975 er talið að verðlag verði um 11–12% hærra en að meðaltali 1975, og á grundvelli upplýsinga um verðhækkanir fram undan er gert ráð fyrir að á fyrsta ársfjórðungi 1916 verði verðlag um 12–15% hærra en að ársmeðaltali 1975. Til þess að viðunandi árangur náist telur ríkisstj. nauðsynlegt að stefna að því að verðbreytingar frá upphafi til loka ársins 1976 verði ekki meiri en 12–15%, samanborið við 35–40% 1975 og 52–57% verðhækkun frá upphafi til loka árs 1974. Þetta felur í sér um 24–25% meðalhækkun neysluvöruverðs og um 20–22% meðalhækkun byggingarkostnaðar 1976. Til þess að þessum markmiðum verði náð er sýnt að stefna þarf að 3–4% minnkun þjóðarútgjalda 1976 að raunverulegu verðgildi. Er þá reiknað með að einkaneysla og samneysla 1976 haldist óbreytt frá árinu 1975, en þetta mat á þróun samneysluútgjalda er m. a. reist á útgjaldatillögum fjárlagafrv. Skv. þjóðhagsspánni félli því samdráttur þjóðarútgjalda allur á fjármunamyndun sem drægist saman um 9–10% á forsendum spárinnar. Þó er búist við nálægt þriðjungsaukningu framkvæmda við stórframkvæmdir, þ. e. við Sigöldu- og Kröfluvirkjanir og járnblendiverksmiðju að Grundartanga samantaldar, en á árinu 1976 eru samtímis í gangi miklar raforkuframkvæmdir víða um land. Þó mun leitast við að dreifa þessum framkvæmdum yfir svo langan tíma sem fært þykir með tilliti til orkueftirspurnar. Innflutningur skipa og flugvéla 1916 er talinn munu dragast saman um 2/3 frá árinu 1975 og fjármunamyndun önnur en í sérstökum framkvæmdum og skipum og flugvélum er talin minnka um 7% á næsta ári. Fjármunamyndun á vegum atvinnuveganna er í heild talin dragast saman um 14% frá 1975, einkum vegna minni skipakaupa og minni innflutnings flutningatækja en í ár, en reiknað er með samdrætti í hverri grein atvinnuvegafjárfestingar að járnblendiverksmiðjunni undanskilinni. Þá er reiknað með 8% samdrætti íbúðabygginga 1976. Opinber fjárfesting er loks talin munu dragast saman um 5% á árinu 1976. Þessar spár um fjármunamyndun eru, eftir því sem föng eru á, samræmd fjárveitingatill. fjárlagafrv. og lánsfjáráætluninni. Af þeim till. og ákvörðunum um framkvæmdir, sem þar koma fram, fæst sú niðurstaða að hreinar ríkisframkvæmdir dragist saman um 7% á árinu 1976 og svipuðu máli gegnir um sameiginlegar framkvæmdir ríkis og sveitarfélaga. Af hreinum ríkisframkvæmdum er reiknað með að raforkuframkvæmdir verði um 6% minni í magni 1976 en í ár, en verði þó eins og á þessu ári um 2/3 heimildarframkvæmda ríkisins sjálfs. Er þá gert ráð fyrir rúmlega þriðjungs minnkun framkvæmda í Sigöldu, en talsvert meira en tvöföldun umsvifa við Kröfluvirkjun. Hreinar framkvæmdir sveitarfélaga eru loks taldar munu aukast á næsta ári, e. t. v. um 5%, einkum vegna hitaveituframkvæmda sem forgangs njóta. Að gefnum markmiðum ríkisstj. og horfunum fram undan í efnahagsmálum er ljóst að lánsfjárframboð verður að takmarka við nauðsynlegustu framkvæmdir og brýnustu rekstrarfjárþörf atvinnuveganna og að draga verður úr lánveitingum sem hvetja til innflutnings eða umframeftirspurnar, eftir því sem við verður komið. Sérstaklega er nauðsynlegt að draga úr peningaútstreymi úr Seðlabankanum og lántökum erlendis, því að framboð lánsfjár verður að byggjast á innlendum sparnaði í ríkari mæli en verið hefur. Í lánsfjáráætluninni er gert ráð fyrir að hreint lánsfjárframboð, þ. e. veitt ný lán að frádregnum afborgunum, verði um 16.5% minna 1976 en í ár, eða tæplega þriðjungi minna að raungildi en var á þessu ári, samanborið við 14–15% lækkun í ár. Samdráttur hreins lánsfjárframboðs 1976 kemur allur fram í minni lánum til opinberra aðila, þar sem ætlað er að skuldir ríkisins aukist um 7 milljarða og 600 millj. kr. miðað við 12 milljarða aukningu árið 1975. Lánsfjáráætlunin felur þannig í sér að sparnaður ríkisins árið 1916 tvöfaldast frá árinu 1975, og er það í samræmi við þá stefnu að afgr. fjárlög ársins 1976 án greiðsluhalla, þegar tekið hefur verið tillit til afborgana af lánum vegna greiðsluhalla fyrri ára. Lán til íbúðabygginga að frádregnum afborgunum eldri lána aukast um 16.5% skv. áætluninni, en nettólánveitingar atvinnufyrirtækja dragast lítillega saman frá yfirstandandi ári, enda er nú áætlað að fjárfesting atvinnufyrirtækja, einkum í skipum, vélum og tækjum hvers konar, verði mun minni á næsta ári en verið hefur nú um skeið. Í skýrslu ríkisstj. er fjallað sérstaklega um niðurstöður áætlunarinnar varðandi bankakerfið, fjárfestingarlánasjóði, erlendar lántökur, lánsfjármagnaðar opinberar framkvæmdir og fjármunamyndun og fjáröflun, og mun ég ekki rekja það hér. Þó má geta þess, að í áætlun bankakerfisins er stefnt að bættri gjaldeyrisstöðu með mjög aðhaldsamri stefnu í peningamálum, einkum að því er varðar viðskipti ríkissjóðs við Seðlabankann. Jafnframt er að því stefnt, að lausafjárstaða innlánsstofnana versni ekki á árinu. Í samræmi við þessar forsendur sýnir áætlunin að verulega mun draga úr aukningu peningamagns og sparifjár á næsta ári, eins og jafnan gerist þegar peningaútstreymi úr Seðlabankanum er takmarkað. Verði aukning innstæðna meiri en hér hefur verið gert ráð fyrir vegna aukningar á sparnaði mun það gefa tilefni til endurskoðunar á stefnunni í peningamálum með hliðsjón af atvinnuástandi og stöðu atvinnuveganna. Þess er einnig að gæta, að skv. lánsfjáráætlun hafa útlánaáform fjárfestingarlánasjóða verið færð verulega niður frá upphaflegum áformum einstakra sjóða og reiknað er með að úr erlendum lántökum dragi árið 1976. Ástæða er til að benda sérstaklega á, eins og fram kemur í skýrslunni, að lánsfjárþörf til ríkisframkvæmda 1976 er áætluð 9 milljarðar 770 millj. kr., en þar af er gert ráð fyrir að 2 milljarða 920 millj. kr. verði aflað innanlands, en 6 milljarða 850 millj. kr. erlendis. Séu talin saman þau lán, sem þegar eru heimiluð í lögum eða leitað hefur verið heimilda fyrir sérstaklega, nemur sú fjárhæð 5 milljörðum 160 millj. kr. og skortir því 4 milljarða 610 millj. kr. til að lánsfjárþörfinni sé fullnægt. Ríkisstj. leitar í einu lagi almennrar heimildar til þessarar lántöku og hefur það frv. verið samþ. nú á Alþ. Í frv. til l. um heimild til erlendrar lántöku vegna opinberra framkvæmda á árinu 1976 sem samþ. hefur verið, var gert fyrir að lagaheimildir skorti fyrir 3 milljarða 580 millj. kr. lántöku og var þá byggt á tölum fjárlagafrv. Skv. framangreindu þarf sú fjárhæð að vera 4 milljarðar 610 millj. kr. eða hækka um 1 milljarð og 30 millj. Breytingar hafa verið gerðar á því frv. sem ég gat um áðan. Í þessum tölum um lánsfjáröflun til ríkisframkvæmda hef ég ekki talið framkvæmdir á vegum Landsvirkjunar, en þær eru áætlaðar 4 milljarðar og 70 millj. kr. á árinu 1976. Lánsfjárþörf þeirra vegna er talin 3 milljarðar 470 millj. sem aflað verður með sérstökum erlendum lánum. Hugsanleg minni háttar lánsfjárþörf vegna framkvæmda Ríkisútvarps og Pósts og síma er hér ekki heldur meðtalin. Í samræmi við niðurstöður lánsfjáráætlunar fyrir fjárfestingarlánasjóði var einnig leitað heimildar til þess að taka lán að upphæð 2 milljarðar 45 millj. kr. erlendis til endurlána til Framkvæmdasjóðs. Þessi lántaka er í samræmi við útlánaáætlun Framkvæmdasjóðs fyrir árið 1976 sem samþ. hefur verið af stjórn Framkvæmdastofnunarinnar. Að venju yrði endurlánaheimild þessi skoðuð sem ígildi ábyrgðarheimildar ef Framkvæmdasjóður tæki á eigin vegum lán erlendis innan þessa ramma. Þess er vænst að lánsfjáráætlunin reynist varanleg framför í íslenskri efnahagsstjórn. Augljóst er að farsæl framvinda efnahagsmála er undir því komin að lánamálin í heild verði tekin föstum tökum. Þar skiptir meginmáli, þegar til lengri tíma er lítið, að útgjöldum þjóðarinnar sé haldið innan þeirra marka, sem tekjur setja, og verulega sé dregið úr erlendum lántökum. Með lánsfjáráætluninni hefur verið mótuð stefna í lánamálum fyrir árið sem fer í hönd. Frá henni verður ekki hvikað nema ný og breytt viðhorf kalli á formlega endurskoðun. Herra forseti. Ég sé ekki ástæðu til þess að fjölyrða meir um þá skýrslu sem ríkisstj. hefur lagt fram um lánsfjáráætlun fyrir árið 1976.

Frsm. meiri hl. (Jón Árnason) : Herra forseti. Eins og ég gat um við 2. umr. fjárlagafrv., þá var upptalning í tekjuáætlun þar miðuð í aðalatriðum við kauplag og verðlag eins og það var í októbermánuði s. l. til samræmis við áætlunargrundvöll gjaldahliðar frv. Meginforsenda magnbreytinga veltustærða á árinu 1976 var sú, að almenn þjóðarútgjöld yrðu sem næst óbreytt að magni frá því sem spáð var fyrir árið í ár. Þó er e. t. v. talið að veltan gæti orðið minni. Tekjuáætlun frv. hefur nú verið endurskoðuð með tilliti til betri vitundar um líðandi ár, auk þess sem nú er miðað við verðlag og kauplag í desembermánuði. Forsendum magnbreytingar veltustærða er nú að talið séu að mestu óbreyttar, nema, eins og ég áðan sagði, ef vera kynni að veitustærðin yrði lítið eitt minni. Með þeirri ákvörðun eða lagabreytingu að láta Jöfnunarsjóð sveitarfélaga fá nú 8% af 18 söluskattsstigum í stað 13 áður minnka tekjur ríkissjóðs um 521 millj. kr. Þegar hins vegar er tekið tillit til þeirra útgjaldaliða sem yfirfærast til sveitarfélaganna, eins og þeir eru ákveðnir í fjárlagafrv., en þeir nema samtals um 392 millj. kr., kemur í ljós að tekjuskerðing ríkissjóðs er að upphæð um 126 millj. kr. Við það bætast 13 millj. sem ríkissjóði ber að greiða Lánasjóði sveitarfélaga sem mótframlag. Þannig verður samtals um 139 millj. kr. lakari staða ríkissjóðs við þessa breytingu. Varðandi tekjubálk frv. að öðru leyti verður aðalhækkunin í sambandi við framlengingu vörugjaldsins, 10% til 1. sept. n. k. og 6% síðan til áramóta. Heildartekjur vegna þess eru áætlaðar um 2.2 milljarða kr. Eins og fram kemur í þjóðarspá frá 28. nóv. er gert ráð fyrir minnkun veltumagnsins frá því sem áður hafði verið spáð, og nú þegar vörugjaldið er framlengt er talið að það hafi einnig áhrif til magnminnkunar. Það er með tilliti til þess sem ekki þótti rétt að áætla frekari söluskattshækkun. Að svo mæltu mun ég geyma mér að sinni að ræða frekar um tekjubálk fjárlagafrv., en víkja þessu næst að þeim sem fjvn. flytur til breyt. á gjaldabálki frv. . Kemur þar fyrst till. n. um sérfræðilega aðstoð við þingflokka, hækkun fjárveitingar um 2.4 millj. kr. Hér er um hreint launamál að ræða og því fært til samræmis við raunverulegar launabreytingar eins og aðrir hliðstæðir þættir í fjárlagafrv. Næst er till. um þjóðgarðinn á Þingvöllum, að inn sé tekinn nýr liður, þ. e. líffræðirannsókn í Þingvallavatni að upphæð 1200 þús. kr. Til Háskóla Íslands eru þrjár brtt. Í fyrsta lagi við læknadeild vegna námsbrautar í sjúkraþjálfun 1 millj. kr. í öðru lagi við heimspekideild, leiðrétting á launum að upphæð 1 millj. 600 þús. Einnig er um leiðréttingu að ræða við verkfræði- og raunvísindadeild að upphæð 2 millj. 90 þús. kr., en þar er einnig um leiðréttingu að ræða í sambandi við önnur rekstrargjöld. Til Íþróttakennaraháskóla Íslands er lagt til að launaliður hækki um 300 þús. kr., viðhald um 600 þús. kr. og gjaldfærður stofnkostnaður um 1 millj. kr., en það er vegna byggingar á kennarabústað og er upphæðin ætluð til að hanna væntanlega byggingu. Þá er lagt til að launaliður við Nýja hjúkrunarskólann hækki um 1 millj. kr. Við Fósturskóla Íslands lækka hins vegar önnur rekstrargjöld um 1 millj., en það er vegna þess að skólinn er fluttur í nýtt húsnæði og er um lækkun á húsnæðiskostnaði hér að ræða. Til Leiklistarskólans er till. um hækkun að upphæð 10 millj. kr., en auk þess eru fluttar af öðrum lið á þennan skóla 4 millj. 750 þús. kr., þannig að alls er fjárveiting til Leiklistarskólans 14 millj. 750 þús. kr. Þessi skóli tekur nú til starfa, svo sem kunnugt er, skv. nýjum lögum. Þá eru næst brtt. við verslunarskólana. Þar er lagt til að framlag til Verslunarskóla Íslands hækki um 7 millj. og 600 þús. og til Samvinnuskólans um 1 millj. og 400 þús. Liðurinn aksturskostnaður skólabarna er lagt til að hækki um 18 millj. 555 þús. kr., en þá er einnig gert ráð fyrir að ríkissjóður muni greiða fyrir n. k. áramót til sveitarfélaganna nokkuð af áföllnum aksturskostnaði sem heyrir til yfirstandandi ári. Til skíðakennslu í skólum er lagt til að liðurinn hækki um 225 þús. kr. Á þskj. n. 242 er till. fjvn. um skiptingu á fjárveitingu til stofnkostnaðar dagvistunarheimila. Hér er um að ræða 68 millj. 400 þús. kr. og skipt óbreyttri upphæð frá því sem er í frv. Um sjálfa skiptinguna vísast til þess sem fram kemur á þskj. Þá kemur næst till. um að hækka fjárveitingu til Lánasjóðs ísl. námsmanna um 32 millj. og 500 þús., en auk þess hækkar heimild til að ábyrgjast lán fyrir Lánasjóðinn um 500 millj. kr. frá því sem er í fjárlagafrv., 100 millj., verði því heimildin til að ábyrgjast lán fyrir Lánasjóðinn samtals 600 millj. kr. Til jöfnunar á námskostnaði er lagt til að fjárveiting hækki um 25 millj. og 500 þús. kr. Til Bréfaskólans hækkar fjárveiting um 300 þús. kr. og verður þá fjárveiting til Bréfaskólans samtals að upphæð 1.5 millj. kr. Til Þjóðminjasafnsins er lagt til að fjárveitingar hækki: Í fyrsta lagi viðhaldsliðurinn um 300 þús. kr. Í öðru lagi hækkar liðurinn til byggðasafna o. fl. um 1.5 millj. kr. Undir þennan lið fellur nokkur fjárveiting til sjóminjasafns og styrkir til endurbóta á kirkjum og öðrum eldri húsum. Það er einnig með tilliti til þessa sem n. leggur til að fjárlagaliðir annarra kirkna í fjárlagafrv., að upphæð samtals 300 þús. kr., færist yfir til Þjóðminjasafnsins. Næst kemur till. n. um hækkun fjárveitingar til Menningarsjóðs um 1.5 millj. kr. Til Ungmennafélags Íslands hækkar fjárveiting um 1.6 millj. Lagt er til að Bandalag ísl. skáta fái vegna byggingarkostnaðar við Úlfljótsvatn 200 þús. kr. Næst er till. um Íþróttasamband Íslands, að það fái fjárveitingu til viðbótar að upphæð 3 millj. 338 þús. kr., þannig að heildarfjárveiting til Íþróttasambandsins verði um 20 millj. kr. Til Skáksambands íslands er lagt til að fjárveiting hækki um 150 þús. kr., þannig að heildarfjárveiting til Skáksambandsins verður þá 1 millj. kr. Til Kvenréttindafélags Íslands er lagt til að fjárveiting hækki um 100 þús. kr. og að til Hagsmunasamtaka einstæðra foreldra er till. um 50 þús. kr. hækkun. Til Héraðsskjalasafnsins á Egilsstöðum er till. um 250 þús. kr. Næst kemur till. vegna ríkislögreglunnar á Keflavíkurflugvelli að upphæð 8 millj. 500 þús. kr. Fjárveiting þessi er nauðsynleg vegna tækjakaupa svo að unnt sé á auðveldan hátt að leita að vopnum sem hugsanlegt sé að farþegar hafi meðferðis. Það eru nú æ fleiri þjóðir sem gera kröfur til þess að slík tæki séu til á þeim flugvöllum sem flugvélar koma frá til viðkomandi landa. Þá er næst brtt. varðandi Hafrannsóknastofnunina vegna skuttogarans Baldurs að upphæð 33 millj. 88 þús. kr. Er lagt til að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki þar sem talið er að rekstur Baldurs verði að þessu leyti dýrari en rekstur Hafþórs hefði verið. Þá er lagt til að fjárveiting til Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins hækki vegna væntanlegs útibús á Neskaupstað um 2 millj. kr. Með þeirri fjárupphæð er talið öruggt að starfræksla útibúsins geti hafist á næsta ári. Til Framleiðslueftirlits sjávarafurða eru tvær till. Lagt er til að launaliður hækki um 5 millj. 300 þús. kr., og liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður hækkar um 3 millj. kr., en það er vegna innréttingarkostnaðar á nýju húsnæði sem stofnunin mun flytja í á næsta ári. Svo sem kunnugt er var það eitt af samkomulagsatriðum þegar fiskverð var ákveðið á s. l. hausti að línufiskur fengi frekari uppbót frá ríkissjóði en verið hafði, og jafnframt var um það samið að fiskkaupendur greiddu einnig hærra verð fyrir línufiskinn sem kæmi þá á móti framlagi ríkisins. Vegna þessa samkomulags er talið nauðsynlegt að hækka liðinn verðbætur á línufisk um 20 millj. 300 þús. kr. Við bæjarfógetaembættið á Neskaupstað er lagt til að launaliður hækki um 300 þús. kr., en þar er um leiðréttingu að ræða. Liðurinn önnur rekstrargjöld við Landhelgisgæsluna er svo lagt til að hækki um 40 millj. kr., en það er vegna almennrar hækkunar á rekstrarútgjöldum skipanna frá því sem áætlað var þegar gengið var frá fjárlagafrv. Og þá eru till. n. varðandi þjóðkirkjuna. Lagt er til að þær kirkjur, sem fá sérstaka styrki í sambandi við endurbætur, falli niður af þessum lið, eins og ég hef áður að vikið. Færist upphæðin, sem er 300 þús. kr., til Þjóðminjasafnsins og verður þá heildarfjárupphæðin þar ásamt með öðrum fjárveitingum í sama skyni. Þegar gengið var frá fjárlagafrv. hefur láðst að taka inn upphæð, 120 millj. 700 þús. kr. til Byggingarsjóðs verkamanna, en skv. lögum ber ríkissjóði í þessu tilfelli að greiða til jafns við Beykjavíkurborg í byggingarsjóðinn. Borgarstjóri Reykjavíkur kom á fund n. og vakti athygli á þessum mistökum, sem eru leiðrétt með þeirri brtt. sem fjvn. hefur leyft sér að flytja. Þá er till. um hækkun fjárveitinga til Lánasjóðs sveitarfélaga að upphæð 13 millj. kr., en það er afleiðing þess að lánasjóðurinn fær nú hærri upphæð af söluskatti en áður við þá breyt. á lögum sem nú hefur verið ákveðin. Til Jafnlaunaráðs er till. um að fjárveiting hækki um 310 þús. kr. Fjárveiting til Alþýðusambands Íslands vegna Menningar- og fræðslusambands alþýðu er lagt til að hækki um 150 þús. kr. Þá er lagt til að inn sé tekinn nýr liður: Til félagsmálaskóla alþýðu. Hér er um nýja stofnun að ræða, og lagt er til að fjárveiting til þessa skóla verði 1 millj. kr. Næst er brtt. við Tryggingastofnun ríkisins, þ. e. að fjárveiting hækki um 32 millj. kr. Upphæð þessari skal verja til þess að standa undir launakostnaði við nýja starfskrafta til ríkisspítalanna. Með tilliti til þeirrar lagabreytingar, sem hefur átt sér stað varðandi sjúkratryggingarnar, samsvarar þessi upphæð því að varið sé til starfsmannafjölgunar um 40 millj. kr. Næst koma tvær till., en þær eru varðandi millifærslur til Læknishéraðasjóðs 1 millj. kr., og lækkar þá liðurinn námslán læknastúdenta um sömu fjárupphæð eða í millj. kr. Verða þá eftir á þeim lið 900 þús. kr. Liðurinn sjúkraflug er lagt til að hækki um 1 millj. kr. Þessi þjónusta í heilbrigðiskerfinu er af flestum talin mjög þýðingarmikil. Kostnaður við rekstur flugvélanna hefur stóraukist, en að vísu fæst veruleg greiðsla frá sjúkratryggingum til þessara þjónustu. Þrátt fyrir það er talið að ekki verði komist af með minni upphæð í þessu skyni. Hér er a. m. k. um 5 aðila að ræða sem upphæðin verður skipt á milli. Stórstúka íslands mun eiga 90 ára afmæli á næsta ári. Lagt er til að stúkan fái sérstaklega 200 þús. kr. af þessu tilefni. Þá er lagt til að fjárveiting til Ríkisábyrgðasjóðs hækki um 198 millj. 700 þús. kr. Þessi fjárveiting er til komin vegna þess samkomulags sem gert var við togaraeigendur á sínum tíma um lengingu lána. Að þessi viðbót kemur nú stafar af því að nú eru til komnir fleiri togarar en upplýsingar lágu fyrir um við fjárlagagerðina, auk þess sem um nokkra gengisbreytingu hefur verið að ræða, en umrædd lán eru að langmestu leyti í erlendri mynt. Eins og ég gat um við 2. umr. er nú í ríkiskerfinu starfsfólk, ekki undir 100 manns, sem ekki hefur verið heimild fyrir hendi til ráðningar á. Áætlað hefur verið, að ef til þess hefði komið að allt þetta starfslið yrði fastráðið, þá væri það ekki undir 100 millj. kr. sem til þess þyrfti. Það er hins vegar skoðun fjvn., að ströng endurskoðun verði að fara fram varðandi þetta starfslið, og í trausti þess, að hér megi og verði að spara, er lagt til að inn sé tekinn liður að upphæð 75 millj. kr. til að mæta þessum hugsanlega kostnaði. Þá er næst liður sem er samræming við tekjuáætlun, að upphæð 200 millj. kr. Hér er um að ræða ýmsa kostnaðarliði í frv., ósundurliðað, en er afleiðing þess að nú er miðað við verðlag og kauplag eins og það er í des., en að þessu hef ég áður vikið. Þá er lagt til að inn sé tekinn nýr líður, lífeyrissjóðir sjómanna, að upphæð 20 millj. kr. Hér er um greiðslu að ræða sem er samningsatriði og fallið hefur á ríkissjóð. Til vegagerðar er lagt til að liðurinn gjaldfærður stofnkostnaður hækki um 55 millj. kr., en með því móti verður fjárveiting hin sama og á yfirstandandi ári í krónutölu, þannig að upphæðin verður samtals 380 millj. kr. Næst er till. um að liðurinn til að halda uppi gistingu og byggð hækki um 312 þús. kr. Þá er breyt. varðandi hafnamál. Lagt er til að til hafrannsókna og mælinga verði fjárveiting að upphæð 6 millj. 400 þús. kr. - Liðurinn til ferjubryggna er lagt til að hækki um 500 þús. kr. og liðurinn sjóvarnargarðar er einnig lagt til að hækki um 4 millj. 775 þús. kr. Að sjálfsögðu hefði verið æskilegt að þessi upphæð gæti verið allmiklu hærri vegna þeirra tjóna sem urðu á s. l. hausti en þó er talið að með þeirri fjárupphæð, sem hér er lagt til að verði til hækkunar, sé unnt að bæta úr því sem mest er aðkallandi í þessum efnum. Í sambandi við listann yfir fjárveitingar til hafnanna og skiptingu þar á milli hafði fallið niður að gera millifærslu á milli tveggja hafna, þ. e. að færa frá Vopnafjarðarhöfn 2.5 millj., var 22.5 millj. og verður þá 20 millj., til Reyðarfjarðarhafnar sömu upphæð sem hækkar og í staðinn fyrir að vera 2.3 millj. verður 4.8 millj. Því miður var ekki tekið eftir þessum mistökum fyrr en of seint, ekki fyrr en rétt áðan, og ég vil því leyfa mér, herra forseti, að bera fram skriflega brtt. í tilefni af þessu og óska eftir að leitað verði afbrigða til þess að fá þessa skriflegu brtt. afgreidda. Þessu næst koma brtt. við Veðurstofuna. Þar er nánast um millifærslur og leiðréttingar að ræða sem ekki hafa breytingar í för með sér hvað útgjöld snertir. Til Útflutningsmiðstöðvar iðnaðarins er till. um að fjárveiting hækki um 775 þús. kr. Þá er lagt til að til Orkustofnunar hækki fjárveiting um 34 millj. kr., en þeirri upphæð er sérstaklega ætlað að verja til jarðhitaleitar. Í fjárlagafrv. er fjárveiting til járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði að upphæð 285 millj. kr. Ætlað var að þessu fjármagni yrði varið til byggingar hafnar á Grundartanga. Nú er hins vegar talið að framkvæmdum muni seinka, þannig að einungis 50 millj. kr. verði notaðar á næsta ári og þá aðallega til hönnunar á framkvæmdinni. Þess vegna er lagt til að fjárveiting til járnblendiverksmiðjunnar í Hvalfirði lækki um 235 millj. kr. Til Verðlagsskrifstofunnar er lagt til að liðurinn önnur rekstrargjöld hækki um 1.5 millj. kr., en það er vegna aukinnar starfsemi Verðlagsskrifstofunnar. Þá er lagt til að liðurinn niðurgreiðslur á vöruverði hækki um 700 millj. kr. og verði þá samtals 4 milljarðar 968 millj. kr. Að lokum er brtt. varðandi ýmis lán ríkissjóðs, vaxtagreiðslur, en þar er lagt til að upphæðin hækki um 483 millj. kr. og skiptist upphæðin eins og hér segir: Til Seðlabankans 300 millj. Til Hafrannsóknastofnunarinnar vegna Baldurs 31 millj. Vegna kaupa á Þórshamri 4 millj. Til vegagerðar vegna vanáætlunar 17 millj. Vegna byggingarvísitölu 51 millj. Vegna byggingarvísitölu 51 millj. Verðjöfnunarsjóður fiskiðnaðarins 80 millj. kr. Þá koma næst heimildartill. á 6. gr., nýir liðir: Að fella niður eða endurgreiða söluskatt og aðflutningsgjöld af sérsmíðuðu hljóðfæri, sem er minningargjöf merkt Akureyrarkirkju. - Að veita Verðjöfnunarsjóði fiskiðnaðarins lán til að tryggja greiðslugetu sína síðasta ársfjórðung ársins 1975. - Að kaupa Hótel Hvanneyri á Siglufirði til skólahalds í bænum og taka lán í því skyni. - Að taka þátt í kaupum á jörðinni Reykjum á Reykjabraut, Austur-Húnavatnssýslu, ásamt aðildarhreppum Húnavallaskóla og taka lán í því skyni. - Að selja íbúðarhús á jörðinni Stekkjarmel í Rauðasandshreppi. - Að endurgreiða Snorra Hanssyni aðflutningsgjöld af tækjum til kasettugerðar. - Að fella niður eða endurgreiða söluskatt og aðflutningsgjöld af snjóbíl fyrir Flateyrarhrepp. - Að endurgreiða þinglýsingargjöld vegna afsals skuttogarans Haralds Böðvarssonar. - Að endurgreiða söluskatt og aðflutningsgjöld af sjúkrabifreið Hjúkrunardeildar Rauða kross Íslands. - Að endurgreiða söluskatt og aðflutningsgjöld af snjóbifreið Rauðakrossdeildar Sauðárkróks og bifreið Hjálparsveitar skáta í Hafnarfirði til leitar og sjúkraflutninga. - Að láta í makaskiptum 6 584 fermetra af landi Fitjakots á Kjalarnesi í Kjósarsýslu. - Að selja íbúð Pósts og síma í húsinu nr. 24 við Heiðarbraut á Akranesi. - Að verja söluandvirði Vestmannaeyjaskipsins Herjólfs til nauðsynlegra endurbóta á afgreiðsluaðstöðu Skipaútgerðar ríkisins í Reykjavík. - Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af nýjum jarðborum fyrir Jarðboranir ríkisins. - Að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af efni til dísilstöðvar, aðveitustöðvar og orkuflutningsveitu fyrir Vestmannaeyjakaupstað. - Að taka lán til að kaupa hafskipabryggju á Eyri í Ingólfsfirði. - Að lækka toll í 15% og fella niður innflutningsgjald af bifreiðum sérstaklega útbúnum til sjúkraflutninga, sem hjálpar- og björgunarsveitir festa kaup á. Fjmrn. setur nánari reglur um framkvæmd þessa ákvæðis. - Að taka lán til kaupa á húsnæði fyrir varamenn sendiherra í Kaupmannahöfn, London og New York, ef hagstæð þykja. Endanleg ákvörðun verði tekin í samráði við fjvn. Alþ. - Að taka lán til kaupa á húsnæði fyrir bústað og skrifstofur bæjarfógetans og sýslumannsins á Eskifirði. - Að endurgreiða þinglýsingargjald vegna afsals b/v. Snæfells EA 740. - Að láta af hendi við Seyðisfjarðarkaupstað án endurgjalds gamla símstöðvarhúsið, nr. 44 við Hafnargötu á Seyðisfirði, ásamt tilheyrandi eignarlóð gegn því að húsið verði notað fyrir safn muna og minja úr sögu Seyðisfjarðar. - Að semja um greiðslu yfirdráttarskuldar við Seðlabanka Íslands eins og hún verður um áramót 1975–1976 og um lánskjör. - Að selja fasteignina Brú við Markarfljót í landi Eyvindarholts og gamalt áhaldahús á Hvammstanga. - Að ábyrgjast fyrir Skúla Pálsson fiskræktarbónda allt að 15 millj. kr. lán vegna byggingar fiskeldisstöðvar í landi jarðarinnar Þóroddsstaða II í Ölfushreppi, gegn þeim tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. Hér er um endurveitingu að ræða á jafnhárri upphæð og var í fjárlögum yfirstandandi árs. - Að ábyrgjast fyrir St. Jósefsspítala í Hafnarfirði allt að 10 millj. kr. lán gegn tryggingum, sem ríkisstj. metur gildar. - Að lækka tolla af ökumælum til þungaskattsákvörðunar úr 25% í 7%. - Að ábyrgjast allt að 15 millj. kr. lán vegna flóabátanna v/b Baldurs og v/b Fagraness. - Að taka lán að upphæð allt að 25 millj. kr. til að byggja ferjuaðstöðu í Þorlákshöfn fyrir Vestmannaeyjaferju. - Að ábyrgjast fyrir Hafnabótasjóð allt að 10 millj. kr. lán til endurbóta á Suðureyri við Súgandafjörð vegna sjóskaða. Þá vil ég loks vísa í afgreiðslu um fjárveitingar til flugvalla sem eru á þskj. 242 og vil þó taka sérstaklega fram að fjárveitingin til Vestmannaeyjaflugvallar er aðallega ætluð til byggingar flugskýlis. Þá mun ég að lokum víkja að þeim breyt. sem verða á tekjubálki frv. Tekjuskattar eru nú áætlaðir 180,8 millj. kr. hærri en í fjárlagafrv., þar af tekjuskattur einstaklinga um 100 millj., tekjuskattur félaga um 80 millj. og byggingarsjóðsgjöld um 0.8 millj. Gjöld af innflutningi hækka um samtals 210.1 millj. kr. og kemur hækkunin þannig fram, að aðflutningsgjöld hækka um 494 millj. kr., en innflutningsgjald af bensíni lækkar um 244 millj. og innflutningsgjald af bifreiðum lækkar um 30 millj. Á öðrum liðum í þessum tekjuflokki verður 9 .9 millj. kr. nettólækkun. Skattar af framleiðslu hækka um 2 milljarða 330 millj. kr. einkum vegna framlengingar sérstaks vörugjalds, en tekjur af því eru áætlaðar 2 milljarðar 200 millj. kr., auk 130 millj. kr. af eftirstöðvum vegna ársins 1975. Skattar af seldum vörum og þjónustu eru svo til óbreyttir frá fjárlagafrv., lækka um 11 millj. kr. nettó. Er þá gert ráð fyrir 1–2% minna veltumagni en í forsendum fjárlagafrv. Þó verða verulegar breytingar innan flokksins vegna tilfærslu hluta söluskatts til Jöfnunarsjóðs sveitarfélaga, þannig að sá hluti eykst um 520 millj., en hlutur ríkisins lækkar um 139 millj. kr. Rekstrarhagnaður Áfengis- og tóbaksverslunar ríkisins hækkar um 100 millj. kr. en aðrir liðir í þessum tekjuflokki hækka um 28 millj. Aðrir óbeinir skattar hækka um 125 millj. kr., þar af stimpilgjald 36 millj., þinglýsingar 28 millj., hluti af umboðsþóknun og gengismun gjaldeyrisbankanna 29 millj. kr. og aðrir liðir 32 millj. kr. Samtals hækkar tekjubálkurinn þannig um 2 milljarða 941 millj. kr. og verður í heild 60 milljarðar 342 millj. Gjöld hækka um 1483 millj. nettó frá fjárlagafrv. og verða samtals 58 milljarðar 869 millj. kr. Afgangur á rekstrarreikningi verður þannig 1 milljarður 473 millj. kr. Lánabreytingar sýna hins vegar halla að fjárhæð 1113 millj. kr. og hefur staðan þar rýrnað um 1319 millj. frá fjárlagafrv. Niðurstaðan verður því greiðsluafgangur að fjárhæð 360 millj. kr. Herra forseti. Ég hef þá lokið við að gera grein fyrir till. fjvn. við þessa umr. málsins.

Frsm. minni hl. (Geir Gunnarsson) : Herra forseti. Varðandi þær brtt., sem fjvn. flytur við 3. umr., vil ég taka fram af hálfu okkar, sem skipum minni hl. n., að við erum óbundnir um afstöðu til einstakra till. og höfum áskilið okkur rétt til að flytja brtt. eða fylgja brtt. sem fram kunna að koma. Við 2. umr. um fjárlagafrv. voru mörg veigamikil mál óafgreidd frá nefndinni. N. hefur nú með fundarhöldum á einum degi, þ. e. a. s. í gær, afgr. frv. til 3. umr., og hygg ég að ekki þurfi að hafa mörg orð um það, hvers kyns vinnubrögð hér er um að ræða. Hæstv. fjmrh. gat þess í ræðu sinni við 1. umr. um fjárlagafrv. að ríkisstj. mundi í nóv. ganga frá og leggja fyrir Alþ. lánsfjáráætlun fyrir árið 1976. Um efndir á þessu fyrirheiti fór eins og svo margt annað hjá hæstv. ríkisstj. Lánsfjáráætlunin var lögð fyrir Alþ. 17. des., nú fyrir tveimur dögum, og að sjálfsögðu var enginn tími til að fjalla um hana í fjvn. Hún var alls ekki rædd á fundum nefndarinnar. Þótt svona hafi orðið að fara að í nefndarstörfum er svo látið heita að n. hafi sameiginlega afgr. málefni allra þeirra aðila sem byggja framkvæmdir sínar á næsta ári á niðurstöðum lánsfjáráætlunarinnar. Það er óvíst hve margir nm. gátu gefið sér tíma til þess að opna bæklinginn um lánsfjáráætlunina. Vonandi líta þeir í hann í jólafríinu, því að þetta er áreiðanlega hin merkasta lesning og ekki með öllu ófróðlegt fyrir nm. að komast að því, þótt seinna verði en skyldi, hvað þeir hafa verið að samþykkja við afgreiðslu fjárlaga þessa dagana. Hæstv. fjmrh. mun hafa látið svo um mælt við 2. umr. um fjárlagafrv., að þau vinnubrögð, sem hafa verið viðhöfð við fjárlagaafgreiðsluna nú, væru ekki svo aðfinnsluverð að orð væri á gerandi. Það er nú svo, að það hefur líklega aðeins tvisvar í sögu Alþingis gerst að 2. umr. um fjárlög færi ekki fram fyrr en 16. des., en það er einmitt við afgreiðslu beggja þeirra fjárlagafrv. sem hæstv. núv. fjmrh. hefur flutt. Aðeins einu sinni mun það hafa gerst í sögu Alþ. að einungis tveir starfsdagar væru á milli 2. og 3. umr., einmitt núna þegar verið er að afgr. annað fjárlagafrv. hæstv. ráðh. Þeir voru þó þrír dagarnir í fyrra, og jafnvel hæstv. ráðh. ætti að geta séð að það eru afar takmarkaðir möguleikar á því, hve lengi hann getur haldið áfram að stytta þennan tíma milli umr. Hann ætti því að gá að sér, þótt ekki væri nema vegna þess hve hann kemst fljótt í þrot með þá stefnu sína eins og fjármálastefnuna sjálfa. Ég lít svo á að þessi vinnubrögð séu alvarlegt mál sem ekki megi láta óátalið, þótt hæstv. ráðh. 1ýsi því yfir, að ekkert sé við þau að athuga. Alvarlegast er þó ef hæstv. fjmrh. gerir sér ekki ljóst að hér er í raun og sannleika komið í óefni. Ef hann sér ekkert athugavert við fjárlagaafgreiðsluna nú, þá er ekki mikil von um að úr verði bætt meðan hann fjallar um hana. Ég leyfi mér samt að vona, að þótt hæstv. ráðh. hafi látið þessi orð falla, þá fari það ekki fram hjá honum fremur en öðrum hv. þm. að fjárlagaafgreiðslan fer ekki fram með þeim hæti.i að við verði unað og nauðsynlegt er að allir aðilar taki höndum saman um að á annan hátt verði að þessum málum staðið á næsta þingi. Ég vil láta það koma fram, að ástæðurnar fyrir því, hve afgreiðslan er seint á ferðinni að þessu sinni og hve lítill tími gefst til ákvarðanatöku, er ekki fyrst og fremst að leita hjá fjvn., meiri hl. hennar eða formanni n., heldur er orsökin einkum sú, hve það hefur dregist af hálfu ríkisstj. að leggja fram frv. sín, till. og ákvarðanir. Ég ræddi fjárlagafrv. og þá stefnu, sem í því felst, allítarlega bæði við 1. og 2. umr. og sé því ekki ástæðu til að halda um það langa ræðu nú. Veigamestu málefnin, sem biðu 3. umr., hafa verið rædd mjög ítarlega í báðum deildum þingsins við afgreiðslu þeirra frv. sem hafa verið flutt í tengslum við fjárlagafrv. Þar hefur mjög rækilega komið fram afstaða stjórnarandstöðuflokkanna og því ekki ástæða til að rifja þau sjónarmið upp við lokaafgreiðslu fjárlaganna. Hér er um að ræða álagningu vörugjalds, innheimtu sérstaks gjalds til almannatrygginga á útsvarsgreiðendur, hækkun á greiðsluhluta einstaklinga vegna sjúkratrygginga, breytta verkefnaskiptingu ríkis og sveitarfélaga og tilfærslu á hluta söluskatts af þeim sökum. Öll þessi mál hafa verið krufin til mergjar við umr. um þessi lagafrv. og skoðanir allra flokka á þeim komið rækilega fram á undanförnum dögum. Sá naumi tími, sem gafst til afgreiðslu fjárlagafrv. sem aðlagað er að afgreiðslu þessara frv., gefur ekki tilefni til að bæta neinu við umr. um þau mál sem þegar hafa verið afgreidd. Niðurstöður fjárlagafrv. eftir afgreiðslu n. til 3. umr. liggja nú fyrir. Til þess að útgjaldahliðin sé sambærileg við útgjaldaþætti núgildandi fjárlaga og fjárlaga ársins 1974 þarf að bæta við útgjaldatölu þessara væntanlegu fjárlaga þeim 1150 millj. kr. útgjöldum sjúkratrygginga sem nú á að greiða með aukaálagningu á útsvarsgjaldendur og sveitarfélögin eiga að innheimta í staðinn fyrir ríkið. Einnig þarf að bæta við útgjöldin, til að réttur samanburður fáist þeim útgjaldaþáttum sem nú hafa verið færðir til sveitarfélaga, en þeir nema 400 millj. kr. eða nálægt því. Með þessari leiðréttingu til að um samanburð geti verið að ræða nema hliðstæð útgjöld og áður 60.9 milljörðum kr. í væntanlegum fjárlögum og eru 13.7 milljörðum kr. eða 29% hærri en útgjöld núgildandi fjárlaga. Með sama grundvelli hafa útgjöld ríkissjóðs hækkað um 29.4 milljarða kr. frá fjárl. ársins 1974 eða um 107.1%, eða í fyrsta skipti í sögunni hækkað um meira en 100% á tveimur árum. Skv. þessum tölum, sem eru sambærilegar við útgjaldahlið núgildandi fjárl., og miðað við áætlaða þjóðarframleiðslu, 203 milljarða kr., á næsta ári nema áætluð útgjöld ríkisins nákvæmlega 30% af þjóðarframleiðslu á næsta ári, en þegar fjárlagafrv. var lagt fram var reiknað með að þetta hlutfall yrði 29% á þessu ári. Hefur því ekki tekist að minnka umsvif ríkisins eða ríkisbúskaparins. En útþensla rekstrarliða veldur því að þrátt fyrir óbreytt umsvif ríkisins stórlækkar raungildi framlaga til verklegra framkvæmda. Séu tekjur færðar til samræmis á hliðstæðan hátt, þ. e. a. s. 1150 millj. kr. gjaldi til almannatrygginga og söluskattshlut sveitarfélaga, 527 millj. kr., bætt við tekjur væntanlegra fjárl., nema þær alls 62.6 milljörðum kr. og eru 13 milljörðum eða 31.5% hærri en á núgildandi fjárl., og skattheimtan verður 33.4 milljörðum eða 114.4% hærri en á fjárl. ársins 1974. Er þó í tekjum ríkisins 1976 ekki reiknað með þeim lið sem raunverulega er vanreiknaður í tekjuhlið, þ. e. a. s. 400–440 millj. kr. tekjum af þeim söluskatti sem leggst á vörugjaldið. Áætlað er að vörugjaldið nemi 2200 millj. kr. á næsta ári, en ákvörðun um álagningu þessa hafði ekki verið tekin þegar tekjuáætlun var gerð. Meiri hl. fjvn. sá ekki ástæðu til að leiðrétta tekjuáætlunina að þessu leyti þótt forsendur um áætlun söluskattsins hafi óumdeilanlega breyst. Nú við lokaafgreiðslu fjárlagafrv. er upphæð áætlaðra vaxtagreiðslna í A-hluta breytt til hækkunar um hvorki meira né minna en 483 millj. kr., til viðbótar þeirri 458 millj. kr. hækkun frá núgildandi fjárl. sem gert var ráð fyrir í frv. Við þetta hækka vextir úr 714 millj. kr. 1975 í 1656 millj. kr. 1976 eða um 131.9% á einu ári. Þar hefur hæstv. fjmrh. sett enn eitt metið í útþenslu á fjárl. Og frá fjárl. ársins 1974 hafa vextir í A-hluta hækkað úr 413 millj. kr. í 1656 millj. eða um ríflega 300%, ríflega fjórfaldast á tveimur árum. Vextir í A- og B-hluta nema samkvæmt þessu 4564 millj. kr. og hafa hækkað um 2903 millj. kr. frá 1974. Hækkunin ein nemur um 150 millj. kr. hærri upphæð en allt samanlagt framlag ríkissjóðs á næsta ári til almennra hafnargerða, grunnskólabygginga, framkvæmda í flugvallagerð og til byggingar sjúkrahúsa sveitarfélaga, heilsugæslustöðva, læknamiðstöðva og læknisbústaða. Í fjárlagafrv., sem lagt var fram í okt., var gert ráð fyrir að verklegar framkvæmdir í A-og B-hluta yrðu fjármagnaðar með lántökum svo að nam 9600 millj. kr. Nú hefur fjárlagafrv. verið fært til samræmis við lánsfjáráætlun og þessi tala verið hækkuð um 46%. Mun þá lánsfé til verklegra framkvæmda nema rúmlega 14 milljörðum kr., en hliðstæð tala í núgildandi fjárl. tæplega 5.3 milljörðum, en eftir breyt. með lögum um ráðstafanir í efnahagsmálum s. l. vor nam þessi notkun lánsfjár ríflega 7.2 milljörðum. Nú er gert ráð fyrir að hrín nálega tvöfaldist frá þessari tölu á næsta ári, svo að enn er haldið áfram á þeirri braut að verklegar framkvæmdir eru fjármagnaðar í vaxandi mæli með lánsfé. Það hefur síðan þau áhrif á vaxtagjöldin sem ég greindi frá áðan. Þau hafa hækkað um rúmlega 300% á tveimur árum. Vaxandi skattheimta fer ekki til að auka framlög til verklegra framkvæmda. Framkvæmdir eru í síauknum mæli fjármagnaðar með lánsfé. Það er útþensla rekstrarliðanna sem gleypir jafnóðum það sem hirt er af landsmönnum í aukinni skattheimtu. Ég gat þess við 2. umr. um fjárlagafrv. að skv. frv. yrðu erlendar lántökur vegna ríkissjóðs og ríkisstofnana tólf sinnum hærri en í fjárl. ársins 1974. Þetta átti við um fjárlagafrv. við 2. umr. En það eru nú 3 dagar síðan og á þessu hafa orðið talsverðar breyt. þegar frv. kemur nú til lokaafgreiðslu. Upphæð erlendra lána í lánahreyfingum var í frv. áætluð 3805 millj. kr., en er nú áætluð í samræmi við lánsfjáráætlun 6850 millj. kr., en var í fjárl. ársins 1974 320 millj., þ. e. a. s. erlendar lántökur verða á fjár. ársins 1976 21.4 sinnum hærri en á fjárl. 1974. Þar er verið vel að í skuldasöfnuninni. Í fjárlagafrv. í fyrra var gert ráð fyrir að yfirdráttarskuld ríkissjóðs við Seðlabankann yrði 1 milljarður kr. um áramótin 1974 og 1975. Hæstv. fjmrh. tókst samt á þessum stutta tíma að hafa upphæðina um áramótin fjórum sinnum hærri en áætlað var, og til viðbótar hefur hann síðan safnað 3–4 milljarða kr. yfirdráttarskuld þrátt fyrir stöðugar aðgerðir með aukinni skattheimtu sem aldrei hafa dugað til að mæta afleiðingunum af stjórnleysinu í útgjöldum. Þrátt fyrir að í fjárlagafrv., sem lagt var fram í okt. sl., væri spáð 770 millj. kr. greiðsluhalla ríkissjóðs á þessu ári, verður hann allt að 5 sinnum hærri í árslok. Á s. l. þingi, í vor, voru samþ. lög þess efnis að ekki megi stofna til skulda hjá ríki eða ríkisstofnunum án heimilda. Væntanlega hafa forstöðumenn ríkisstofnana farið að þessum lögum, að undanteknum þeim sem hefur verið langstórvirkastur og stórvirkari en nokkur hefur áður verið, þ. e. a. s. hæstv. fjmrh. sjálfur. Nú á að bæta úr þessu og í brtt. meiri hl. fjvn. er gert ráð fyrir að hæstv. ráðh. fái nú fyrir fram heimild til að safna yfirdráttarskuldum á næsta ári. Er þess að vænta að þá linni þessum hugsanlegum lögbrotum að þessu leyti, þótt naumast sé hægt að gera séu vonir um að skuldasöfnuninni linni ef höfð er hliðsjón af stjórn ríkisfjármálanna á þessu ári. Spádómar í fjárlagafrv. bæði í fyrra og nú, þar sem skuld ríkissjóðs við Seðlabankann reyndist fjórum sinnum hærri um s. l. áramót en reiknað var með og greiðsluhalli ríkissjóðs í ár verður um fimm sinnum hærri en spáð er í fjárlagafrv. sem lagt er fram tæpum 3 mánuðum fyrir árslok, skýra æðivel að það er ekki mikils að vænta um festu og stjórnsemi í ríkisfjármálum, þegar þeir, sem um fjalla, eru svo algerlega utangátta og óvitandi um hvað er að gerast um þau málefni sem þeir eiga að annast. Enda hefur árangurinn verið í samræmi við það, algert stjórnleysi um útgjöld og síðan stöðugur hallarekstur sem reynt er að bæta úr með fálmkenndum aðgerðum, vitlaust reiknuðum dæmum, ráðstöfunum sem aldrei duga og þó fálmað eftir enn nýjum, en lokaárangurinn birtist síðan í árslok með stórfelldum yfirdráttarskuldum. Við afgreiðslu fjvn. milli 2. og 3. umr. voru afgreiddir nokkrir mikilvægir málaflokkar sem ekki fengu þá meðferð hjá meiri hl. n. sem ýmsir höfðu vænst. Bein fjárveiting til Lánasjóðs námsmanna hækkar ekki frá frv. nema um 32.5 millj. kr., eingöngu til að bæta úr fyrir þeim sem hljóta svokölluð K-lán, en á því var brýn þörf. Við þessa afgreiðslu var á hinn bóginn gert ráð fyrir aukinni lántöku Lánasjóðs námsmanna um 500 millj. kr. til viðbótar ráðgerðri 100 millj. kr. lántöku í fjárlagafrv. Öllum er í fersku minni hve erfiðlega gekk á þessu ári að nýta lántökuheimildir sjóðsins og hverjum vandræðum það olli. Fulltrúar frá öllum stjórnarandstöðuflokkunum munu flytja sérstaka brtt. um þetta mál við 3. umr. og gera sérstaka grein fyrir henni og stöðu þessa máls nú við afgreiðslu fjárl. Sama er að segja um liðinn til jöfnunar á námskostnaði, en þar er um að ræða styrki til þeirra nemenda í framhaldsskólum sem þurfa að sækja skólanám utan heimabyggðar sinnar. Þetta málefni fékk ekki þá afgreiðslu hjá meiri hl. n. að upphæðin haldi raungildi sínu og því lagt til að styrkirnir verði í raun lækkaðir. Um þetta mál mun verða fjallað af frsm. fyrir brtt. sem fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna flytja um hækkun á þessum líðum. En ég vil aðeins minna á orð hins mæta manns, Sigurvins Einarssonar alþm., sem kom á fund fjvn. vegna þessa máls. Lagði hann þar áherslu á að tómt mál væri að tala um að gera ráðstafanir til að sporna við því að fjárhagsaðstaða nemenda réði úrslitum um möguleika þeirra til háskólanáms eða annars langskólanáms ef þannig væri staðið að málum í þessu efni varðandi jöfnun námskostnaðar á framhaldsskólastigi að þeir efnaminni heltust þar úr lestinni. Hann lagði áherslu á að væri þannig að þessum málum staðið að ríkið sker:i framlög til að tryggja þessa jöfnun á námskostnaði á framhaldsskólastigi yrðu hinir efnaminnstu að hætta námi í menntaskólum og öðrum hliðstæðum skólum og gætu þá af sjálfu sér ekki notið viðleitni þjóðfélagsins til að tryggja að fjárhagur nemenda ráði ekki úrslitum um möguleika þeirra til frekara náms. Ég á bágt með að trúa því að fulltrúar dreifbýlisins á Alþ. tryggi ekki að nemendur úti á landsbyggðinni búi við óskertan stuðning í þessu efni, en vegna undangenginnar kjaraskerðingar hjá almenningi er þörfin enn brýnni en áður. Á þeim fjárlögum, sem hér er verið að afgreiða, er gert ráð fyrir að gjaldfærður stofnkostnaður hjá Vegagerð ríkisins nemi á næsta ári 1604 millj. kr. Þar af er lánsfjáröflun til vegagerðar áætluð 1050 millj. Gjaldfærður stofnkostnaður hjá Vegagerðinni er á núgildandi fjárl. 1824 millj. kr. og er því hér um 220 millj. kr. beina lækkun að ræða í krónutölu. Ef miðað er við hækkun vísitölu byggingarkostnaðar um 45.7% frá í fyrra ætti gjaldfærður stofnkostnaður Vegagerðarinnar að vera 2658 millj. kr. á næsta ári til að halda raungildi frá árinu í ár, eða 1054 millj. kr. hærri en gert er ráð fyrir í væntanlegum fjárlögum. Fjárlagatalan vegna vegaframkvæmda þyrfti því að hækka um 65.7% til að framkvæmdir gætu verið að magni til hinar sömu á næsta ári og nú í ár. Þetta sýnir, hversu hrikalegt vandamál bíður við afgreiðslu vegáætlunar á Alþ. á næsta vori. En þetta er einn þáttur hins mikla vanda sem í sambandi við framkvæmdir er óleystur, er velt áfram, en kemur til afgreiðslu með vaxandi þunga síðar. Þrátt fyrir allar skattahækkanir í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna er þetta árangurinn varðandi brýnustu framkvæmdir á öllum sviðum. Endanleg afgreiðsla fjárlagafrv. og þær breytingar, sem gerðar eru á tekjuöflun, stóraukning skattheimtu og lánsfjár frá því, sem ráðgert er í frv., er enn eitt dæmið um fálmið og stefnuleysi hæstv. ríkisstj. og hversu fyrirmunað þeim, sem fjalla um fjármál ríkisins, er að gera sér grein fyrir stöðu mála hverju sinni. Þetta sannar dæmið um áætlanir í fjárlagafrv. í fyrra um stöðu ríkissjóðs í árslok þá og hliðstæðir spádómar í fjárlagafrv. nú, þar sem staðan reyndist 4–5 sinnum lakari í árslok en spáð var í okt. Er þó ljóst að rétt stöðumat er grundvöllur að réttum leikjum í efnahagsskákinni hverju sinni. Sama fálmið, ráðleysið og skortur á yfirsýn hefur einkennt efnahagsaðgerðir og stjórn ríkisfjármála á öllu þessu ári. Sífellt hefur verið gripið til nýrra aðgerða þar sem allt reynist misreiknað og þá gripið til enn nýrra. Síðasta ráðstöfunin, álagning vörugjalds til áramóta, átti að tryggja greiðsluhallalausan rekstur ríkissjóðs, en útgjöldin fóru svo úr böndunum að yfirdráttarskuld ríkissjóðs vex um 3–4.5 milljarða kr. á ári. Í fjárlagafrv. var við það miðað að vörugjald félli niður, en niðurgreiðslur lækkuðu um 1425 millj. kr. og útgjöld almannatrygginga lækkuðu um 2000 millj. kr. Fyrir öllu þessu voru flutt hin hjartnæmustu rök af hálfu hæstv. ríkisstj. um það hversu hagkvæmt allt þetta væri launafólki. Nú við lokaafgreiðslu frv., eftir að ekkert hefur fengist af ákvörðunum frá hæstv. ríkisstj. fyrr en afgreiðsla fjárl. er komin í eindaga og óefni, er niðurstaðan sú, að álagning vörugjalds er haldið að mjög verulegu leyti áfram á næsta ári þrátt fyrir öll fyrirheit um afnám þess, og áætlað er að með þeirri skattlagningu náist 2200 millj. kr. í ríkissjóð auk 400 millj. kr. aukagetu vegna söluskatts á vörugjaldið. Nú er auk þess gert ráð fyrir að lækka niðurgreiðslur um 725 millj. kr. og leggja 480 millj. kr. skatt á sjúklinga sérstaklega og 1200 millj. kr. nýjan skatt á útsvarsgreiðendur. Þegar öllum ráðagerðum frá í okt. hefur þannig verið snúið við er enn útmálað fyrir skattgreiðendum, almenningi í landinu, hve allt sé þetta miklu hagkvæmara fyrir þá, þótt skattheimtan sé stóraukin frá því sem áður var ráðgert. Endanleg afgreiðsla fjárlagafrv. nú við 3. umr. staðfestir það, sem ég lýsti við fyrri umr. sem megineinkennum væntanlegra fjárlaga næsta árs. Þau fela í sér fyllilega jafnmikil umsvif ríkisbúskaparins á næsta ári og nú í ár, en eins og í núgildandi fjárl. verður veruleg breyting á vægi einstakra útgjaldaþátta á þann veg að rekstrarliðir stóraukast, en raungildi framlaga til verklegra framkvæmda minnkar. Þau fela í sér áframhald stórfelldrar skuldasöfnunar og mjög mikla hækkun vaxtakostnaðar, svo verulega að hækkunin ein á næsta ári nemur álíka fjárhæð og varið er til meginhluta þeirra framkvæmda sem Alþ. veitir fé til í hinum ýmsu sveitarfélögum á landinu, - hækkun vaxtanna ein. Afgreiðsla fjárl. nú felur í sér að stórfelldum óleystum vanda í sambandi við hinar brýnustu samfélagslegu framkvæmdir er veit yfir á framtíðina. Fjárlagaafgreiðslan felur í sér þá ákveðnu stefnumörkun að allri þeirri auknu skattheimtu, sem stjórnleysið í fjármálum ríkisins og gjaldeyrismálum kallar á, skuli beint að launafólki og nú að þessu sinni að nokkrum hluta jafnvel sérstaklega að sjúklingum, á sama tíma og hundruð stórfyrirtækja, sem veita tugum millj. kr., skuli með öllu sleppa við tekjuskattsgreiðslur til ríkisins. Þetta er sú stefna sem Sjálfstfl. og Framsfl. sameinuðust um við afgreiðslu fjárl. í fyrra og af enn meiri eindrægni nú. Á sama tíma og þessari stefnu er beitt við fjárlagaafgreiðsluna og við allar aðrar ráðstafanir hæstv. ríkisstj. hrópar hún til launafólks í landinu, sem tekið hefur á sig stórfellda kjaraskerðingu að undanförnu, að það fallist á óbreytt stjórnleysi í gjaldeyrismálum, óbreytta stefnu um að almenningur einn beri skattana. Þess er nú krafist að verkalýðssamtökin leggi niður kjarabaráttu og tryggi framgang þessarar stefnu. Almenningur í landinu hefur fengið að kenna á stefnu stjórnarinnar í rúmt ár og gróðaliðið fengið að njóta hennar. Sú breyting, sem gerð er á fjáröflun ríkisins við 3. umr. frá því sem frv. fól í sér, getur naumast orðið til þess að launafólk í landinu telji það samrýmast hagsmunum sínum að tryggja að slík kjaraskerðingarstefna nái fram að ganga.

Frsm. samvn. samgm. (Friðjón Þórðarson) : Herra forseti. Samgn. beggja þd. eða hin svonefnda samvn. samgm. hefur samkv. venju fjallað um till. og umsóknir um ríkisframlög til flóabáta og vöruflutninga. N. hefur notið aðstoðar forstjóra Skipaútgerðar ríkisins, og hefur hann veitt henni ýmsar gagnlegar upplýsingar. Hann hefur farið yfir rekstur og áætlanir flóabátanna á svipaðan hátt og verið hefur. Reikningar bátanna sýna að reksturinn gengur mjög erfiðlega. Útgerðarkostnaðurinn er hár og fer vaxandi og þeir starfa við erfið skilyrði. Að því leyti má til sanns vegar færa það, sem segir í nál. og er að vísu prentvilla, en þar segir að s. l. vetur hafi verið „óvenju sjóþungur“. Hann hefur sennilega á ýmsan hátt verið bæði sjóþungur og snjóþungur, þannig að vegfarendur hafa haft strauminn í fangið eins og svo oft áður. Eigi að síður er þjónusta flóabátanna svo mikilvæg að hún má ekki niður falla. Þegar ég nefni flóabáta á ég aðallega við hina fjóra stóru báta, sem við svo nefnum í samvn., þ. e. a. s. Akraborgina, Baldur, Djúpbátinn og Drang fyrir Norðurlandi. Nefndinni hafa einnig borist margar umsóknir um fjárframlög til vetrarflutninga, fjárstyrki til snjóbifreiða. Þar hafa nokkrir nýir aðilar bæst í hópinn. Eins og við vitum háttar víða svo til að fáir og erfiðir fjallvegir, snjóþungir og brattir, eru oft eina landleiðin sem íbúar ákveðinna byggðarlaga eiga kost á að fara til þess að ná til aðalvegakerfis landsins. Þessar snjóbifreiðar sinna því ákaflega mikilvægu hlutverki og verða að halda uppi ferðum hvernig sem viðrar og hvernig sem blæs. Þetta er því að allra dómi mjög mikilvæg þjónusta og öryggistæki í hverri byggð. En það er eins um þessa aðila að segja, að fjárhagur þeirra virðist yfirleitt vera þröngur, að því er fram kemur af þeim skjölum sem þeir senda okkur. Þeir berjast í bökkum fjárhagslega og það svo mjög að sumir virðast vera að þrotum komnir. N. hefur reynt að hlaupa undir bagga þar sem erfiðast er að hennar dómi, en hvort nóg er að gert skal ósagt látið, og þó, ég veit raunar að það er allt of lítið að gert, því að hvort tveggja er, að n. hefur lítið fé úr að spila, en þarfir þessara aðila eru miklar og verkefni erfið og margvísleg. Ég hygg því að mörgum þeim, sem sótt hefur um fé að þessu sinni, þyki smátt skammtað. Ég mun nú fara örfáum orðum um samgöngur í hinum einstöku byggðarlögum. Norðurlandssamgöngur. Þar er það Norðurlandsbáturinn Drangur sem heldur uppi ferðum frá Akureyri til Eyjafjarðarhafna, til Ólafsfjarðar, Siglufjarðar, Hríseyjar og Grímseyjar. Hann sinnir þarna ákaflega þörfu hlutverki. Hann virðist hafa haft næg verkefni að undanförnu, sendi okkur skilmerkilega grg. og reikninga um sína starfsemi og virðist vera vel rekinn. Við höfum lagt til að framlag hans verði nokkuð hækkað. - Þá er það Hríseyjarbátur, sem fer milli Dalvíkur og Hríseyjar. Við höfum einnig lagt til í n. að rekstrarstyrkur hans verði að nokkru hækkaður. - Grímseyjarflug fær sama styrk og það hafði á þessu ári sem ná er að líða. - Einnig er um að ræða nokkrar snjóbifreiðar í Norðlendingafjórðungi. Að því er varðar Austfirðingasamgöngur er þess helst að geta, að þar er enginn stór flóabátur til. Þar er að vísu Mjóafjarðarbátur sem hefur verið rekinn í mörg ár. Við leggjum til að styrkur til hans verði að nokkru hækkaður. Á hinn bóginn eru á Austurlandi margar snjóbifreiðar og talið er að þær hafi sinnt mjög þörfu hlutverki, haldið uppi ferðum um háa og erfiða og snjóþunga fjallvegi. En það er eins og gengur, það er erfitt að halda slíkum ferðum uppi og með öllu ómögulegt virðist vera að reka þær á gróðavænlegan hátt. Það er sérstaklega ein meginleið á Austurlandi sem hefur verið nokkuð umrædd í n. Það er leiðin yfir Fjarðarheiði sem talin er ein af allra erfiðustu fjallvegum landsins, bæði snjóþung, löng og erfið. Þeir aðilar, sem haldið hafa uppi ferðum um Fjarðarheiði undanfarin ár, hafa sýnt fram á mikinn hallarekstur, svo mikinn að þeir telja sig ekki geta risið undir honum öllu lengur. Þess vegna höfum við gert þá till. að styrkur til vetrarferða um Fjarðarheiði verði hækkaður verulega. Ég nefni þessi dæmi sérstaklega þar sem við höfum orðið að láta okkur lynda yfirleitt að láta styrkina standa í stað hvað krónutölu snertir, en þá gefur jafnfram auga leið að þeir lækka í raun og veru stórlega miðað við vaxandi dýrtíð. Um Suðurland er það að segja, að veittur hefur verið styrkur til vöruflutninga til hinna hafnlausu byggða í Vestur-Skaftafellssýslu í mörg ár. Leggjum við til að sami styrkur verði veittur og verið hefur. Faxaflóasamgöngur. Þar er það hinn stóri og myndarlegi flóabátur Akraborg sem heldur uppi ferðum á hinni fjölförnu leið milli Akraness og Reykjavíkur. Sá bátur er rekinn af hlutafélaginu Skallagrími. Þetta er mikill bátur, eins og margir hafa séð. Síðan hafnaraðstaða var bætt á Akranesi og í Reykjavik, þannig að hægt er að aka bifreiðum að og frá borði, hafa verkefni þessa báts vaxið svo mikið að s. l. sumar kom fyrir að hann gat ekki annað þeim verkefnum sem fyrir lá, u. Þetta virðist benda til þess að við þessa bættu aðstöðu hafi notagildi skipsins stóraukist, enda er mikið um flutninga og ferðamenn á þessari leið. Von manna er því sú, að þessi bátur eigi jafnvel eftir að bera sig sæmilega. Þó er ekki til fulls á það reynt, því að sjá verður hvernig reksturinn kemur út á ársgrundvelli. Þess vegna hefur n. lagt til að styrkur til hf. Skallagríms verði óbreyttur að þessu sinni. Breiðafjarðarsamgöngur. Þar er það flóabáturinn Baldur sem heldur uppi ferðum frá Stykkishólmi til Reykjavíkur og um Breiðafjörð. Hann hefur fastar áætlunarferðir yfir Breiðafjörð að Brjánslæk um Flatey, sinnir vestureyjum Breiðafjarðar, þeim sem byggðar eru, og annast flutning til Hvammsfjarðar og Gilsfjarðar. Hagur þessa báts er þröngur eins og oft áður. Þess vegna hefur n. að athuguðu máli mælt með hækkaðri styrkveitingu til hans og jafnframt, þar sem fjárhagsvandi hans verður ekki leystur af þeirri litlu fjárfúlgu sem við höfum úr að spila, verði gerðar sérstakar ráðstafanir til þess að bæta hag hans í framtíðinni, eins og ég kem að síðar. Um Vestfjarðasamgöngur er það að segja, að þar er fyrst að staldra við Djúpbátinn Fagranes sem annast ferðir og flutninga um Ísafjarðardjúp og til kauptúna og kaupstaða í Ísafjarðarsýslum. Hann sinnir þarna mjög mikilvægu hlutverki. Um þennan bát má segja hvað rekstur hans snertir, að þar virðast skiptast á skin og skúrir. Fyrir nokkrum árum virtist þessi bátur bera sig allvel, en nú á síðustu árum hefur rekstrinum hrakað mjög, hvað sem veldur. Ég vil þó sérstaklega taka það fram að því er þennan bát varðar, Djúpbátinn Fagranes, að hann hefur nú sem jafnan áður skilað mjög ítarlegum grg. og reikningum yfir sína starfsemi. Þetta ber sannarlega að þakka, því að það verður að segjast eins og er, að sumir þeir aðilar, sem hafa orðið styrkja aðnjótandi úr okkar hendi, - ég leyfi mér að segja: sækja um þá seint og illa. Um flóabátinn Fagranes er það enn fremur að segja, að greinilegt er að vandi hans verður ekki leystur á vettvangi samvn. samgm. eða af því fé sem sú n. hefur yfir að ráða. En ég held að mér sé óhætt að segja eftir umr. þær sem urðu í n., að nm. hafi fullan hug á að skoða vandamál þessa báts rækilega og styðja að því að gerðar verði sérstakar ráðstafanir til þess að hann komist aftur á réttan kjöl að þessu leyti, og minnist ég á það síðar að nokkru. Um Vestfirði skal tekið fram, að þar eru veittir nokkrir allsæmilegir styrkir til snjóbifreiða og vetrarflutninga, enda ekki vanþörf á. Nm. í samvn. samgm. eru sammála um að æskilegt væri að miklu nákvæmari gögn fylgdu yfirleitt fjárbeiðnum, flóabátanna sérstaklega, og í framtíðinni þyrfti að sjá til þess að komið yrði fastara skipulagi á þessi mál og nákvæmara eftirliti með rekstri bátanna. Jafnframt þyrfti að fylgja hverri fjárbeiðni til n. glögg grg. um þörf og aðstöðu alla, þegar sótt er um styrki til snjóbifreiða og vetrarsamgangna. Þessa ályktun sína, sem ég hygg, að hafi komið til umr. meira og minna á hverju ári í n., hefur hún nú ítrekað. Og til þess að hafa þetta nú meira en orðin tóm var samþykkt svofelld till. shlj. í n., sem ég leyfi mér að lesa upp: „Samvn. samgm. ályktar að fara þess á leit við Framkvæmdastofnun ríkisins að hún láti áætlanadeild sína athuga og gagnrýna reikninga flóabátanna, sérstaklega hvað varðar launagreiðslur og annan útgerðarkostnað. Enn fremur verði gerður samanburður á fargjöldum og farmgjöldum. Telur n. að óviðunandi sé að taka ákvarðanir um svo háar fjárveitingar oftar án þess að glögglega sé gengið úr skugga um að þessu fé sé skynsamlega varið og að fjárveitingar séu bráðnauðsynlegar vegna viðkomandi byggðarlaga.“ Að venju er það skilyrði sett fyrir því, að styrkur verði veittur og greiddur, að rekstri flóabátanna og annarra þeirra, er styrki hljóta verði hagað þannig í samráði við rn. að þjónustan við landsbyggðina verði í senn hagkvæm og örugg. Það gefur auga leið að erfitt er að samræma sjónarmið allra 14 nm. í samvn. samgm. þegar um slíka úthlutun er að ræða. Þó hefur samvinna verið furðugóð, sem best sést á því að allir nm. hafa undirritað þetta nál. og þá úthlutunargerð sem ég mun gera nánar grein fyrir hér á eftir, aðeins einn með fyrirvara. Heildartillaga n. með hliðsjón af því, sem ég hef nú vikið að, er sú, að fjárveiting til flóabáta, snjóbifreiða, fólks- og vöruflutninga árinu 1976 verði samtals 82 millj. 830 þús. kr., og hefur sá liður fjárlagafrv. því hækkað í meðförum n. Það gaf auga leið strax í upphafi að þessi fjárlagaliður yrði að hækka að einhverju marki, og hygg ég að þessi hækkun sé við hæfi, miðað við það verkefni sem við er að fást. Ég kem þá að skiptingu fjárins. Í fyrsta lagi er lagt til, að Norðurlandsbáturinn Drangur fái til rekstrar 13.2 millj. Hann hafði síðast 12 millj. Ég vil taka það fram, að flestar þær upphæðir, sem vikið verður að hér á eftir, eru óbreyttar frá síðustu fjárl. Það var ekki unnt að hækka þær nema þar sem við töldum þörfina sérstaklega brýna. Samkv. 2. tölul. er lagt til að veita til vetrarsamgangna í Árneshreppi 180 þús. Til Hríseyjarbáts er fjárstyrkur nokkuð hækkaður, hann fer upp í 700 þús., en var 550 þús. Sami fær í stofnkostnað 200 þús. Grímsey vegna flugferða 500 þús. Til snjóbifreiða í Dalvíkurlæknishéraði 200 þús. Mjóafjarðarbátur, hann höfum við hækkað úr 800 upp í 900 þús., og sami fær smávegis stofnstyrk eða greiðslu upp í stofnkostnað 50 þús. Snjóbifreið í Vopnafirði 200 þús. Til snjóbifreiðar á Fjarðarheiði lagði n. til að veittar yrðu 2.5 millj. kr. á móti 1 millj. á fjárl. 1975, vegna þess að þörfin var talin svo brýn og við lá að sá, sem annast þessar ferðir, gæfist upp að fullu og öllu. Sami aðili hlýtur í stofnkostnað 500 þús. eins og tvö undanfarin úr. Til snjóbifreiðar á Fagradal eru veittar 270 þús. kr. Sami aðili fær stofnstyrk, það er nýr liður, 250 þús. vegna kaupa á nýjum bíl. Snjóbifreið á Oddsskarði, lagt er til að styrkur til hennar verði 900 þús. kr. í stað 800 þús. kr. í fyrra. Sami aðili hlýtur í stofnkostnað 200 þús. kr. Snjóbifreið á Fljótsdalshéraði 170 þús. Snjóbifreið í Borgarfirði eystra fær samkv. þessu fjárframlag hækkað úr 200 upp í 300 þús. kr. Þetta er mjög afskekkt byggðarlag og samgöngur erfiðar. Snjóbifreiðar frá Stöðvarfirði til Egilsstaðaflugvallar 250 þús. kr. Til vöruflutninga á Suðurlandi leggjum við til að sama fjárhæð verði veitt og síðast, 2 millj. Til Vestmannaeyja vegna mjólkurflutninga 1.3 millj. kr. Hf. Skallagrímur eða Akraborg fær samkv. þessu 15 millj. eins og s. l. ár. Mýrabátur, smábátur í Mýrasýslu, hlýtur samkv. þessu 30 þús. kr. eins og hann hefur haft nokkur undanfarin ár. Til vetrarflutninga í Breiðavíkurhreppi eru veittar 120 þús. kr. Stykkishólmsbáturinn Baldur fær samkv. þessu 21 millj. kr. til síns rekstrar, hafði á síðustu fjárl. 17 millj. Þá er það Langeyjarnesbátur. Sá bátur annast ferðir frá Stykkishólmi til Hnúksness í Klofningshreppi og um eyjar Hvammsfjarðar. Hann hefur hlotið nokkurn styrk undanfarin ár. Við leggjum til að styrkur til hans verði óbreyttur, 250 þús. kr., en stofnstyrkur, sem hann hafði á árinu 1975, 150 þús., falli niður. Þá er það 21. tölul., snjóbifreið í Austur-Barðastrandarsýslu, óbreytt frá síðasta ári 180 þús. kr. til vetrarflutninga í Vestur-Barðastrandarsýslu, við leggjum til að sá liður hækki um 100 þús. kr. upp í 650 þús. Þórður á Látrum, sem virðist vera aðalmaður í þessum flutningum, hefur sent greinargott yfirlit um störf sín og bent á nauðsyn þess að þessum ferðum sé haldið uppi. Skv. 23. tölul., fær Dýrafjarðarbátur 150 þús. Snjóbifreið um Botnsheiði 370 þús. kr. Djúpbáturinn hf. Fagranes, við leggjum til að framlag til hans hækki um 4 millj. eða upp í 17 millj. kr. Sami bátur hefur fengið vegna mjólkurflutninga úr Dýrafirði 200 þús. kr., sem helst óbreytt. Þá er það snjóbifreið í Þórshafnarhéraði 200 þús. kr. Snjóbifreiðar á Akureyri 300 þús. kr. Sömu aðilar, stofnstyrkur, að þessu sinni 150 þús. kr., en var s. l. ár 300 þús. kr. Þá er næst að minnast á vetrarflutninga um Lónsheiði. Sá fjallvegur er talinn erfiður og illur viðureignar af þeim sem til þekkja. Við höfum lagt til að styrkur til þeirra ferða verði að nokkru hækkaður, eða um 100 þús. kr. upp í 400 þús. Snjóbifreið Axarfjörður-Kópasker 300 bús. Snjóbifreið á Hólmavík 220 þús. kr., en stofnstyrkur, sem þessum aðilum var veittur í fyrra, felldur niður. Þá er það snjóbifreið í Hálshreppi, Suður-Þingeyjarsýslu, 220 þús. kr., jafnhár og í fyrra. Vetrarflutningar í Skarðshreppi 80 þús. kr. Vetrarsamgöngur í Reykhóla- og Gufudalshreppi 300 þús. kr. Snjóbifreið í Austur-Húnavatnssýslu 100 þús. Egilsstaðir Seyðisfjörður vegna mjólkurflutninga 200 þús. kr. Þeir aðilar, sem ég á nú eftir að nefna, sækja nú um í fyrsta sinn. Að vísu er þess að geta um vetrarferðir í Haukadal, að styrkur til þeirra féll niður á s. l. ári, en þeir sækja um aftur nú. En þessir aðilar, sem sækja nú um, en sóttu ekki um á s. l. ári, eru þeir sem annast í fyrsta lagi póst- og vöruflutninga á Jökuldal. Lagt er til að þeir fái 100 þús. kr. styrk. Vetrarferðir í Víkurumdæmi, lagt er einnig til, að þessir aðilar fái 100 þús. kr. styrk. Vetrarferðir í Haukadal 60 þús. kr. Flugbjörgunarsveitin á Akureyri 250 þús. kr. Það var álit manna í n. að ekki væri fært að neita þessari beiðni, enda þótt við megi búast að við köllum með þessu yfir okkur aðrar flugbjörgunarsveitir í framtíðinni. Þá er það ný umsókn, snjóbifreið í Önundarfirði. Þar leggjum við til að veittur verði 100 þús. kr. styrkur. Og loks Svínafell í Nesjum, þangað verði veittur 30 þús. kr. styrkur. Það er stutt þeim rökum að þessi bær sé umflotinn jökulfljótum á báðar hliðar og mjög erfitt að komast að og frá því býli ef eitthvað bjátar á. Ég hef gert grein fyrir þessari skiptingu, en eins og ég sagði áðan var talið að tveir flóabátar væru þannig á vegi staddir að málefnum þeirra yrði að sinna sérstaklega, þ. e. a. s. flóabáturinn Baldur og Djúpbáturinn Fagranes. Það hefur vonandi verið gert að nokkru með því móti að tekinn er inn sérstakur liður á heimildagrein fjárl. að því er þessa báta snertir. Það eru u-liður á þskj. 242 í brtt. fjvn., en þar segir að ríkisstj. sé heimilt að ábyrgjast allt að 15 millj. kr. lán vegna flóabátanna v/b Baldurs og v/b Fagraness. Ég þori ekki að fullyrða hvort þessi aðstoð, sem þarna er fram boðin, sé næg en á það verður að reyna. Og það verður að skoða vandlega vandamál þessara báta og raunar fleiri aðila á komandi ári, því að eilífur barningur og barátta við erfiðan fjárhag og andstreymi í þessum flutningum er svo niðurdrepandi fyrir þá, sem halda þeim uppi, að það verður bókstaflega að reyna að finna lausn á þeim málum. Við erum öll sammála um að þessi þjónusta sé svo dýrmæt að hún megi ekki með nokkru móti niður falla og þess vegna sé eina leiðin að reyna að finna þar viðunandi lausn. Ég vil geta þess að lokum, að þeim aths. var hreyft á fundi n. að í raun og veru væru verkefni hennar mjög takmörkuð og verksvið sáralítið. N. ber að sönnu allvirðulegt og hljómmikið heiti, samvinnunefnd samgöngumála, en viðfangsefni hennar er nánast það eitt að skipta flóabátafé milli umsækjenda á örfáum fundum í svartasta skammdegi ársins, rétt fyrir jólin. Það má því með nokkrum sanni segja, að samanborið við verksviðið sé heiti n. hljómandi málmur og hvellandi bjalla. Fjárfúlga sú, sem n. fær til skiptingar, er og svo naum að nær allir verða óánægðir, hver sem hlutur þeirra kann að verða. Satt er það, að n. þessi annast aðeins örlítinn þátt þeirra mála sem almennt eru nefnd samgöngumál og hefur svo lengi verið, að ég ætla. Þessari aths., sem gerð var og ekki er ætlunin að gera hér frekar að umræðuefni, er hér komið á framfæri. Að lokum vil ég svo færa bestu þakkir til allra samstarfsmanna minna í samvn. samgn.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. gerði ég allrækilega grein fyrir afstöðu okkar til þeirrar stefnu hæstv. ríkisstj. í efnahagsmálum sem það fjárlagafrv., sem nú er komið á lokastig, gerir ráð fyrir. Ekkert hefur frá þeim tíma komið fram sem gefur tilefni til að milda neitt gagnrýni, hvorki á þá stefnu, sem framfylgja á, né heldur þau vinnubrögð, sem uppi hafa verið. Það var um það getið við 2. umr. og einnig hér í kvöld af hv. þm. Geir Gunnarssyni að óvenjulega margir stórir málaflokkar hefðu nú verið óafgreiddir þegar 2. umr. fjárl. fór fram, miðað við það sem áður hefur verið, og svo til enginn tími gefist frá þeirri umr. til þessarar, sem nú fer fram til þess að vinna að neinu gagni eða skoða hina ýmsu málaflokka af neinu viti, til þess að með eðlilegum hætti megi teljast að um þá hafi verið fjallað. Þetta eru auðvitað forkastanleg vinnubrögð, og því miður virðist hæstv. fjmrh. ekki vera ljóst með hversu miklum ólíkindum hér hefur verið staðið að málum í sambandi við fjárlagafrv. Ég harma það mjög að hæstv. fjmrh. skuli ekki hafa opnast sýn í þeim efnum, að það þurfi hér um að bæta frá því sem nú er í sambandi við vinnubrögð og afgreiðslu fjárlaga og raunar miklu fleiri atriða í sambandi við störf hér á hv. Alþ. Hann sagði við 2. umr. fjárl. að sér virtist ekki vera hér um neitt öðruvísi vinnubrögð að ræða en mörg undanfarin ár sem hann hefur átt sæti hér á hv. Alþ., og er því miður ekki við góðu að búast þá eða úrbótum í málum sem þessu, þegar þeir, sem ferðinni ráða, gera sér ekki ljóst að úrbóta er þörf. Það er frumskilyrði þess, að hægt sé að breyta málum til hins betra, að þeir, sem fyrst og fremst hafa þar áhrif á, geri sér ljóst að það þarf úrbóta við. En frá því að 2. umr. fjárl. fór fram og í sambandi við þær afgreiðslur, sem átt hafa sér stað síðan í hinum ýmsu málaflokkum, hefur verið haldið sömu stefnu og upp var tekin og boðuð í fjárlagafrv., þ. e. a. s. hún einkennist af miklum niðurskurði og samdrætti í fjárveitingum til fjárfestingarframkvæmda og hinna ýmsu félagslegu styrkja og samfélagslegrar þjónustu og fyrirgreiðslu. Ég skal ekki að þessu sinni, nema þá að frekara tilefni gefist til, ræða öllu frekar almennt um fjárlagafrv. og þá stefnu sem það boðar, en ég ætla með örfáum orðum að gera grein fyrir nokkrum brtt. sem ég stend að ásamt nokkrum öðrum hv. þm. Nú kann það að koma einkennilega fyrir sjónir hv. þm. að einstakir fjvn.-menn flytji brtt. til hækkunar við afgreiðslu fjárl. Oftast hefur það verið svo, að tiltölulega lítið hefur verið um slíkan tillöguflutning af hálfu fjvn.-manna. Hefur það fyrst og fremst kannske byggst á því, að í velflestum tilvikum hefur fjvn.-mönnum, þótt í stjórnarandstöðu væru, tekist að fá fram leiðréttingar til hækkunar á ýmsum fjárveitingum sem þeir hafa lagt áherslu á. Þessu er öðruvísi varið nú. Við afgreiðslu þessa fjárlagafrv. hefur það verið svo í fjvn., að a. m. k. við stjórnarandstæðingar og raunar stjórnarliðar líka hafa tiltölulega litlu fengið ráðið eða um þokað frá því, sem hæstv. ríkisstj. var búin að ákvarða um þegar fjárlagafrv. var lagt fram. Á þskj. 274 flyt ég ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni brtt. í sambandi við sjúkraflug. Það var getið um það hér í umr. við 2. umr., ekki síður af stjórnarsinnum sumum hverjum heldur en okkur stjórnarandstæðingum, að hér væri málefni á ferðinni sem nauðsynlegt væri undir öllum kringumstæðum að hækka mjög verulega frá því sem frv. gerði ráð fyrir. Hér er um slíka þjónustu að ræða á þeim svæðum landsins sem eru mjög einangruð langan tíma úr ári mörg hver svo til allan veturinn. Er því nauðsynlegt í alla staði að sjá svo um að sú þjónusta, sem þarna er af hendi innt, sé með sem bestum hætti og a. m. k. að þannig sé að málum staðið af hálfu hins opinbera í þessu tilviki að reynt sé með öllum tiltækum ráðum að gera þessum fjölda fólks, sem er einangrað langan tíma úr ári, kleift að vera í einhverju sambandi við umheiminn. Sá styrkur, sem þarna er um að ræða, hefur verið veittur til nokkurra lítilla flugfélaga sem annast hafa þjónustu á þessum svæðum, nauðsynlega öryggisþjónustu. Þessi styrkur var á fjárl. ársins í ár 2.5 millj. Það gefur auga leið að það er ekki mikill stuðningur við svo mjög nauðsynlega þjónustu sem þarna er um að ræða. Í meðförum fjvn. hygg ég að þessi styrkur hafi verið hækkaður um 1 millj. Síðast þegar ég vissi var hækkunin orðin 1/2 millj., en mér sýnist að það hafi bæst 1/2 millj. við síðan, þannig að það hafi verið hækkað um 1 millj. í heild. Þær umsóknir, sem borist höfðu í sambandi við aukningu á þessum styrk, eru að sjálfsögðu langtum hærri en hér er um að ræða. En sú brtt., sem ég stend að ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, gerir ráð fyrir því, að þessi styrkur hækki frá því að vera 2.5 millj. í frv. í það að verða 5 millj. Þessi styrkur var hækkaður tiltölulega lítið við síðustu afgreiðslu fjárl. Allur tilkostnaður hefur stórkostlega aukist og er sýnt að í nokkrum tilvikum a. m. k. er fyrirsjáanlegt að þessi þjónusta muni leggjast niður, bókstaflega leggjast niður, ef ekki verður hér ráðin bót á og veruleg lagfæring á þessu gerð. Ég veit a. m. k. í sambandi við flugfélagið Erni á Ísafirði, sem sinnir þessu verkefni og þjónustu á Vestfjörðum, að það er fyrirsjáanlegt, ef þessi aðili fær ekki verulega aukinn styrk, að þá leggst þessi þjónusta niður. Það er rétt að minna á það að í hinum nýsamþykktum lögum um heilbrigðisþjónustu er ráð fyrir því gert að heilbr.- og trmrn. geti tekið upp samninga um vissa þætti í sambandi við öryggisþjónustu ásamt dómsmrn. og í sambandi við Landhelgisgæslu. Ég held að það sé orðin brýn nauðsyn á því að eitthvað fáist út úr þessari nýju löggjöf, ekki síst vegna þess að það er fyrirsjáanlegt að a. m. k. þetta flugfélag - og svo mun líklega vera um fleiri - mun leggja niður sína starfsemi ef ekki verður hér bót á ráðin. Á sama þskj., 274, flyt ég ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni einnig brtt. og er hún í sambandi við Menntaskólann á Ísafirði. Þar hafa staðið yfir byggingarframkvæmdir um nokkur ár, eru þó komnar á eftir a. m. k. tvö ár, og það kom okkur Vestfjarðaþm. a. m. k. mjög á óvart þegar það sást í fjárlagafrv. að í miðjum klíðum á byggingaráætlun og byggingartímanum er bókstaflega felld niður fjárveiting til frekari framkvæmda, þannig að eins og frv. kom fram og eins og það er enn, þá er um núllfjárveitingu að ræða til framkvæmda við menntaskólabygginguna á Ísafirði. Í fjárl. ársins í ár var þarna um að ræða 62 millj. kr. fjárveitingu, og í aths. með fjárlagafrv. fyrir árið 1975 var þess getið að þessari fjárveitingu yrði ráðstafað til þess að ljúka heimavist og mötuneytisbyggingu og hefja byggingu kennslustofa, þ. e. a. s. þess áfanga sem nú er óhafinn, þ. e. a. s. kennsluhúsnæðis fyrir menntaskólann. Það er rétt að vekja athygli á því í sambandi við mál Menntaskólans á Ísafirði að öll kennsla við þann skóla hefur farið fram og fer fram enn í bráðabirgðahúsnæði, í húsnæði sem bæjaryfirvöld hafa út úr neyð tekið af barnaskólanum á Ísafirði og húsnæði sem raunar var ætlað til afnota fyrir báða skólana á grunnskólastiginu á Ísafirði, þ. e. a. s. barnaskólann og gagnfræðaskólann. Nú er þessi samningur, sem gerður var við menntmrn. á sínum tíma, útrunninn og enginn veit með hverjum hætti þessi mál leysast. Það er líka vert að vekja athygli á því, að ekkert er veitt til framkvæmda í fjárveitingum á grunnskólastigi til Ísafjarðar, svo að hér er ekki einvörðungu um að ræða málefni menntaskólans, heldur er þetta í heild tekið málefni menntaskólans, barnaskólans og gagnfræðaskólans, vegna þess að þetta er allt samofið eins og hefur verið að málum staðið. Vegna þess að menntaskólinn er með sína kennslu í hinu gamla barnaskólahúsi er útilokað að halda uppi lögboðinni kennslu í ýmsum greinum á barnaskólastiginu, og það er einnig vert að vekja athygli á því, að gagnfræðaskólinn er nú í húsnæði sem er einungis 1/3 þess byggingarnorms sem menntmrn. kveður á um fyrir þann nemendafjölda sem þar stundar nú nám, þannig að það er ekki ofsögum sagt, að ef haldið verður fast við þá stefnu að veita ekki eyri til framkvæmda við byggingu kennsluhúsnæðis fyrir Menntaskólann á Ísafirði, eins og allt hendir til, þá er fyrirsjáanlegt að málið tefst enn um eitt ár, þ. e. a. s. þriðja árið sem það er orðið á eftir því sem upphaflega var ætlað. Nú skal ég ekki um segja hver er orsök þess að tekin var sú ákvörðun að ekki skyldi veita neina fjárveitingu til áframhaldandi byggingarframkvæmda við menntaskólann. Ég skal ekkert um það fjalla eða um það fullyrða. En eitt er víst, að ef haldið verður við þetta, þá er ekki einungis stefnt í algert óefni að því er varðar menntaskólann, heldur og líka langvarandi óefni að því er varðar gagnfræðaskólann og barnaskólann á Ísafirði, því að allt þetta mál er samtengt vegna þeirra aðstæðna sem þarna hafa skapast í sambandi við kennslumálin. Í þessari brtt. gerum við ráð fyrir að inn verði tekinn nýr liður fyrir Menntaskólann á Ísafirði, gjaldfærður stofnkostnaður 20 millj. kr., en það er talið þurfa til þess að hægt verði að koma upp grunni og steypa plötu, þannig að það frestist þó ekki um heilt ár til viðbótar því sem nú er. Það skal sérstaklega tekið fram í sambandi við þetta, að þessi 20 millj. kr. fjárveiting er af okkar hálfu hugsuð sem framkvæmdafé á árinu 1976, til byrjunar á framkvæmdum við kennsluhúsnæðið, og þá við það miðað að það væri hægt að koma upp grunni og steypa plötu. Í þriðja lagi mæli ég hér fyrir till. sem ég flyt ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni, en það er í sambandi við Flóabátastyrkinn. Hv. 4. þm. Vesturl., Friðjón Þórðarson, frsm. fyrir nál. samvn. samgm., gerði hér grein fyrir þessum málaflokki allítarlega, Hann gat þess að aðeins einn af nm. í samvn. samgm. hefði skrifað undir þetta nál. með fyrirvara, og það er einmitt ég sem það gerði, fyrst og fremst vegna þess að mér er það alveg ljóst, að á nákvæmlega sama hátt og við blasir alger stöðvun í sambandi við sjúkraflugsþjónustu og aðra þá þjónustu sem innt hefur verið af hendi af flugfélaginu Erni á Ísafirði innan Vestfjarðasvæðisins, - á nákvæmlega sama hátt blasir við alger stöðvun hjá Djúpbátnum hf., þ. e. a. s. Fagranesinu, ef ekki verður hækkaður sá styrkur, sem því er ætlaður á fjárlögum, frá því sem nú hefur verið gerð till. um, þ. e. a. s. 17 millj. kr. Það má segja að allt til ársins 1972 hafi Fagranesið notið tiltölulega lítils styrks úr ríkissjóði vegna þeirrar þjónustu sem það veitir vestra. En frá því á árinu 1972 hefur sigið á ógæfuhlið í rekstri bátsins, og að því er mig áhrærir a. m. k., þá tel ég að hér sé um svo mikilsvert mál að ræða að það verði ekki fram hjá því gengið að taka fullt tillit til þess hvernig það mál stendur nú. Hv. þm. Friðjón Þórðarson gerði grein fyrir því að allar upplýsingar í sambandi við reksturinn frá þessu fyrirtæki væru til fyrirmyndar, þar lægi allt ljóst fyrir. Staðreyndin er sú, að þeir telja að þeir þurfi 28 millj. kr. styrk á árinu 1976 til þess að geta rekið Fagranesið með eðlilegum hætti á næsta ári. Og ég vil leggja sérstaka áherslu á það, að hér er um svo nauðsynlega þjónustu að ræða fyrir þennan afskekkta landsfjórðung að það verður ekki með neinum hætti varið að taka ekki fyllsta tillit til þessa, þegar það liggur fyrir viðurkennt að ástandið er eins og gerð hefur verið grein fyrir hér. En það er nú ekki svo að við gerum till. um að fara upp í 28 millj. kr. styrkveitingu. Í áliti samvn. samgm. er gert ráð fyrir að Fagranesið fái 17 millj. kr. styrk. Við gerum ráð fyrir í okkar brtt. að sú upphæð verði 21 millj., og ég fyrir mitt leyti a. m. k. tel að þar sé vægt í sakir farið, en það er sama upphæð og flóabáturinn Baldur fær samkv. till. samvn. samgm. Þó að ég vilji á engan hátt draga úr nauðsyn þessarar fjárveitingar til flóabátsins Baldurs, - ég hygg að hún sé nauðsynleg, - þá sé ég ekki að það sé með neinum hætti réttlætanlegt, þegar svo er komið rekstri Fagranessins eins og raun ber vitni, að halda því í algeru lágmarki og kannske langt fyrir neðan það, miðað við þá aðra báta sem styrkveitingar njóta. Og ég hef verið talinn heldur gagnrýninn og harðorður í sambandi við hina margumtöluðu Akranesferju, Akraborgina. Í þessari till. er gert ráð fyrir að hún verði með 15 millj. kr. fjárveitingu, og vel má vera að henni veiti ekki af því. En ef slík styrkveiting er réttlætanleg, miðað við þær aðstæður sem eru á þessum stað, þá er vissulega réttlætanleg styrkveiting upp á 21 millj. kr. til Fagranessins, miðað við þær aðstæður sem það fólk, sem Djúpbáturinn veitir þjónustu, býr við stóran hluta af árinu þegar það er einangrað svo að langtímum skiptir. Hér er sem sagt um að ræða að við gerum till. um að Djúpbáturinn hf. fái sömu styrkveitingu og flóabáturinn Baldur, ég a. m. k. fyrir mitt leyti verð að telja að ekki sé ósanngjarnt að fara fram á slíkt. Það er rétt að minna á það, að Fagranesið hefur árum saman verið með miklu lægri styrk en t. d. Baldur. Það er því eðlilegt, þegar staðreyndir sýna fram á hver þörf er nú ef ekki á illa að fara, að tekið sé tillit til þess, ekki kannske síst með hliðsjón af því sem á undan er gengið. Þetta eru þær till. sem ég ásamt hv. þm. Sighvati Björgvinssyni ber fram nú við 3. umr. Á sama þskj., 274, flyt ég till. ásamt hv. þm. Geir Gunnarssyni og Jóni Árm. Héðinssyni, en það er í sambandi við heimildagrein. Á fjárl. ársins 1974 og fjárl. ársins 1975 hefur verið heimild fyrir Hafnabótasjóð til þess að taka lán að upphæð allt að 40 millj. kr., ef ég man rétt, bæði árin, til þess að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða sem verst eru settir af lögum og háum lánum. Þetta var tekið inn í fjárlög ársins 1974 fyrst og þá gert með hliðsjón af bráðabirgðaákvæði, sem er í gildandi hafnalögum, þar sem gert er ráð fyrir að sérstakar ráðstafanir verði gerðar til þess að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða sem verst eru settir. Það ætti ekki að þurfa að ítreka það hér hversu slæm staðan er hjá ýmsum og að öllum líkindum flestum hafnarsjóðum í landinu. Því er nauðsynlegt að það verði gert virkt, þetta ákvæði gildandi hafnalaga, og séð verði fyrir fjármagni til þess að það verði framkvæmanlegt. Hvorki á árinn 1914 né 1975 hefur hæstv. samgrh. eða hæstv. ríkisstj. séð ástæðu til þess að nýta þessa heimild í fjárl. til þess að gera virkt þetta ákvæði gildandi hafnalaga. Hvorugt áranna hefur þetta verið gert. Og það lá fyrir á lokafundi fjvn. að hæstv. samgrh. mundi ekki kæra sig um að fá slíka heimild inn í fjárlög fyrir árið 1976, þ. e. a. s. hæstv. ráðherrar kæra sig ekki um að láta verða virkt það ákvæði gildandi hafnalaga sem fyrst og fremst var til þess ætlað að létta greiðslubyrði þeirra hafnarsjóða sem verst eru settir. Varðandi þessa brtt. er það að segja, að við gerum ráð fyrir að Hafnabótasjóði verði heimilt að taka 50 millj. kr. lán í þessu skyni, til þess að sinna þessu verkefni. Ég vænti þess að hv. þm. stjórnarliðsins séu a. m. k. ekki orðnir svo þrælhlekkjaðir af hálfu hæstv. ríkisstj. að þeir sjái sér ekki fært a. m. k. að greiða þessari brtt. atkv. Það getur a. m. k. ekki skaðað að það verði fyrir hendi heimild í fjárl. til að sinna þessu mjög svo nauðsynlega og brýna verkefni sem hæstv. ríkisstj. hefur ekki sinnt tvö undanfarin ár. Hvað sem um aðrar till. má segja, þá trúi ég því ekki fyrr en ég tek á að hv. stjórnarliðar séu það þrælbundnir í flokksviðjum stjórnarflokkanna að þeim leyfist ekki að hleypa slíku máli sem þessu í gegn. En komi það í ljós, þá verður að sjálfsögðu að taka því. Þá eru menn reynslunni ríkari á eftir  Ég hef þá lokið, herra forseti, að gera grein fyrir þeim brtt. sem ég flyt hér ásamt öðrum hv. þm. Ég vil að lokum segja það, að ég vænti þess, þar sem hér er um að ræða í öllum atriðum mjög brýn og nauðsynleg mál sem kosta tiltölulega lítið miðað við það verkefni sem hér er verið að sinna, að hv. þm. sjái sér fært að greiða þeim atkv. þannig að þau nái fram að ganga.



Herra forseti. Ég flyt hér á þskj. 274 till. varðandi flugmál með hv. þm. Helga F. Seljan. Það er VI. till. á þessu þskj. og gerir ráð fyrir að í upptalningu þá, sem greint er frá á þskj. 242, brtt. frá fjvn., verði bætt við tveimur nýjum liðum, þ. e. varðandi flugvallargerð á Vopnafirði 5 millj. kr. og flugvallargerð á Djúpavogi 3 millj. kr. Er þá gert ráð fyrir að liðurinn „til annarra flugvalla, viðhalds og tækjakaupa“ lækki að sama skapi eða um 8 millj. kr. og verði 24 millj. kr. í staðinn fyrir 32, eins og er í till. fjvn. eins og þær liggja nú fyrir. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um ástæður fyrir þessari till. Báðir eru þessir staðir þannig í sveit settir að þeir þurfa mjög á bættum samgöngum að halda. Vopnafjörður liggur fjarri ýmsum þeim stöðum og svæðum á landinu sem hann þarf að hafa mikil viðskipti við og vegasamband er mjög lélegt. Sá staður byggir mjög mikið orðið á flugsamgöngum, en flugvöllurinn þar er enn illa útbúinn og illa gerður og það er orðið mjög aðkallandi að sinna honum meira en gert hefur verið. Svipað má segja um Djúpavog, hann liggur líka alllangt frá ýmsum stöðum sem hann þarf mjög að hafa samskipti við og samgöngur eru lélegar við staðinn, en þar er kominn mikill flugvöllur sem þarf að lagfæra, og hefur verið þrýst allmikið á að heiman um að fá þessar framkvæmdir unnar. Þetta eru meginástæðurnar fyrir því að við flytjum þessa till., þar sem ekki er gert ráð fyrir því í þeirri sundurliðun, sem fyrir liggur í till. fjvn., að fé verði lagt í flugvallargerð á þessum stöðum. Þá flyt ég einnig brtt. á þskj. 278, þrjár tillögur. Sú fyrsta, sem er I. till. á því þskj., varðar stofnkostnað iðnskóla í Neskaupstað. Í till. fjvn. er gert ráð fyrir að verja til þeirrar skólabyggingar 500 þús. kr. Er þar aðeins um viðbótarfjárveitingu að ræða við fyrri fjárveitingar sem allar hafa verið aðeins til undirbúnings. Byggingin hefur sem sagt fengið fjárveitingar nú í nokkur ár, en ekki svo miklar að hægt hafi verið að ráðast í byggingarframkvæmdir. Iðnskólinn í Neskaupstað er eini iðnskólinn á öllu Austurlandi, sem er ætlað að hafa það verkefni með höndum samkv. lögum. Hann verður nú að búa við leiguhúsnæði og býr því við mjög þröngan kost. Það er því orðin knýjandi nauðsyn að fjárveiting verði það rífleg til þessa skóla að hægt sé að ráðast þar í byrjunarframkvæmdir. Af þeim ástæðum legg ég til að áætluð fjárveiting verði hækkuð úr 500 þús. kr. upp í 5 millj. Önnur till. mín á þessu þskj. verðar Ríkisútvarpið, sjónvarp. Þar legg ég til að framlag ríkisins verði hækkað úr 33 millj. kr. í 63 millj. kr. eða um 30 millj. og þessari hækkun verði allri varið til fjárfestingarframkvæmda á vegum sjónvarpsins, þar sem fram sé tekið að af heildarfjárfestingarliðnum, 60 millj., sem þá yrði, verði varið 50 millj. til umbóta á dreifikerfi sjónvarpsins. Lagt er til að fjvn. skipti þessari fjárhæð milli einstakra framkvæmda. Það hefur mikið verið um það rætt á hv. Alþ. að gera þurfi myndarlegt átak til þess að lagfæra ýmislegt varðandi dreifikerfi sjónvarps og verður auðvitað að ætla þessu nægilegt fjármagn. Ég tel að miðað við heildarfjármál þessarar stofnunar megi það ekki vera minna, eins og nú er komið málum, en að ætla 50 millj. í þessu skyni á næsta ári, til þess að gera umbætur varðandi dreifikerfið. Hafa þegar komið fram till. um að hækka útvarps- eða sjónvarpsgjöld almennings í landinu til þess að hægt sé að leysa þetta verkefni. Vissulega er það leið, en hún er að mínum dómi ekki sanngjörn því að þar með er verið að leggja sérstakan skatt einnig á þá sem verða að búa við það og hafa búið við það árum saman að hafa alveg ófullnægjandi sjónvarpsaðstöðu. Þeir eru nú knúðir yfirleitt til þess að borga full gjöld, þrátt fyrir það að þjónustan sé varla hálf, og því tel ég að það megi ekki vera um minna fjármagn að ræða af hálfu ríkisins í þessu skyni en hér er lagt til. Þriðja till. mín á þessu þskj., 278, varðar byggingu læknisbústaðar í Neskaupstað. Legg ég til að þar komi nýr liður undir upptalningu um framkvæmdir varðandi læknisbústaði: Neskaupstaður með 4 millj. kr. Hér er um það að ræða að ætla greiðslu af vangoldnu fé af hálfu ríkisins, en samkv. upplýsingum frá bæjarstjóranum í Neskaupstað er vangoldið af hálfu ríkisins til þessarar byggingar rúmlega 4 millj. kr. Hann sækir að vísu um enn meira til þess að geta lokið við bygginguna, en ég tel að lágmarkið sé það, að ætluð sé í þessum fjárl. fjárhæð til að borga það sem ríkið skuldar í sambandi við þessa framkvæmd og er búið að skulda nú í alllangan tíma. Er í rauninni furðulegt að það skuli ekki tekin upp nein fjárveiting til þessarar byggingar, á sama tíma sem lagt er til að leggja nokkurt fé til þeirra framkvæmda sem ekki er byrjað á enn þá. Þarna er um það að ræða að borga skuld sem orðin er. Ég stend að fleiri brtt., sem aðrir munu tala fyrir, og þarf því ekki að tala fyrir fleiri brtt., en ég vænti þess, að þessar till. mínar fái náð hjá þeim meiri hl. sem hér ræður ríkjum.



Herra forseti. Við 2. umr. fjárl. vakti ég sérstaka athygli á þeirri einstæðu meðferð sem landsbyggðarnemendur fengu í upphaflegu frv. til fjárl. fyrir næsta ár, þar sem upphæðin í fyrra, sem þá var allt of lág, var skorinn niður um 5%. Sannleikurinn er sá, að ef upphæðin hefði átt að vera í fullu samræmi við lög um jöfnun námsaðstöðu skólanemenda á síðustu fjárlögum, þ. e. a. s. fjárlögum þessa árs, hefði upphæðin þurft að nema um 140 millj. kr., en var 110 millj. samþ. í fyrra, eftir að felldar höfðu verið till. okkar stjórnarandstæðinga um fyrst fulla upphæð, 140 millj., og síðan nokkra lagfæringu eða 120 millj., enda brá mörgum skólanemanda í brún þegar dreifbýlisstyrkurinn svokallaði kom seint og síðar meir til úthlutunar í fyrravor, því að upphæðirnar voru þá litlu hærri en árið áður á hvern nemanda. Ég skoraði við 2. umr. á hæstv. menntmrh. að bæta nú myndarlega hér úr og færa upphæðina sem næst því, sem hún þyrfti að vera, svo að lögin og reglugerð þeirra næðu nokkurn veginn tilgangi sínum. Nemendur í skólum hér í Reykjavík, sem skipta hundruðum, sendu frá sér kröftuga áskorun um þetta nú á dögunum, minnugir vonbrigða sinna frá því í fyrra og erfiðleika sumra þá og hafandi einnig í huga þá hraklegu meðferð sem þessi upphæð fékk í haust í frv. til fjárl. Sannarlega þurfti ég þá að lesa tvisvar til að trúa því, að þessa upphæð ætti nú beinlínis að lækka í krónutölu. Nú hefur meiri hl. fjvn. gert hér á nokkra bragarbót og hækkað upphæðina um 20 millj. frá því sem hún var í fyrra, og er það sennilega þrátt fyrir nemendafjölgun einhver smáhækkun í krónum á hvern nemanda. Ég efa ekki að hæstv. menntmrh. hafi beitt áhrifamætti sínum, þó að hann hafi ekki komist lengra vegna þeirrar stefnu sem ríkir í aðhaldi varðandi vissa nauðsynlega liði, þótt aðrir megi fara, að því er virðist, upp úr öllu valdi. Þessi lög voru sett í valdatíð Magnúsar T. Ólafssonar, hv. þm., og var þar myndarlega að staðið, n. fulltrúa allra flokka hafði samið frv. og orðið algerlega sammála um að styttra mætti ekki ganga. Við, sem í þeirri n. vorum, gerðum okkur vel ljóst að við gætum aldrei gengið svo langt að jafna að fullu metin milli þeirra, sem sækja skóla heiman frá sér daglega, og hinna sem þurfa að fara oft í fjarlægan landshluta til þess að nema og lifa þar við allt aðrar og dýrari aðstæður varðandi fæði og húsnæði að viðbættum oft ærnum ferðakostnaði. En við gerðum okkur von um að með lögunum væri þó verið að stíga stórt skref fram á við, ef undanbragðalaust yrði við þau staðið, þ. e. eins og segir í 1. gr. laganna, með leyfi hæstv. forseta: „Ríkissjóður veitir námsstyrki til jöfnunar á fjárhagslegum aðstöðumun nemenda í framhaldsskólum að því leyti sem búseta veldur þeim misþungum fjárhagsbyrðum.“ Þess má geta, að þetta var alveg sérstakt baráttumál Framsfl. og því einsýnt, að því er virtist, að þegar einn úr þeirra hópi sæti þar á æðsta tróni yrði vel fyrir öllu séð í þessum efnum. En því miður hefur það ekki gerst, og minn vitnisburður er hér ekki einn til frásagnar, þótt ég þekki mætavel til kjara fjölmargra þessara nemenda. Til er annar órækari og sannari vitnisburður eflaust, sem hæstv. menntmrh. hefði verið óhætt að taka á fullt mark. Aðalbaráttumanni þeirra framsóknarmanna á þingi í þessu máli, þeim manni sem lögin samdi, - þeim manni sem samkv. 3. gr. l. um námsstyrkjanefnd er í þeirri n. nú, fyrrv. alþm. Sigurvin Einarssyni. Hann er, eins og allir vita, hinn samviskusamasti maður og hefur framkvæmt könnun um kostnaðarauka nemenda samkv. 4. gr. laganna mjög ítarlega ár hvert. Samkv. áliti hans og nefndarinnar átti þessi upphæð í fyrra að nema um 140 millj. svo að hún héldi raungildi frá árinu á undan, en reyndin varð 110 millj. Nú setti hann fram sem algert lágmark þessa, miðað við hinar margumtöluðu erfiðu aðstæður þjóðarbúsins, töluna 180 millj. og rökstuddi það rækilega og óyggjandi, að ég hygg. En eftir sjálfsagða, en þó allt of litla lagfæringu fjvn. er þó upphæðin enn ekki nema 72% af þeirri lágmarkstölu sem námsstyrkjanefnd lagði til. þótt, eins og ég benti á áðan, þar hafi ekki verið um að ræða fulla fjárþörf samkv. skýrum ákvæðum 4. gr. laganna. Við hv. þm. Sighvatur Björgvinsson og hv. þm. Karvel Pálmason viljum láta á þetta reyna, hvort enn eigi að senda nemendum, sem heiman þurfa að sækja sitt framhaldsnám, sömu köldu kveðjuna og í fyrra og þó sýnu kaldari nú. Við flytjum því brtt. á þskj. 244 um fulla þá upphæð sem námsstyrkjanefnd taldi raunhæfa sem algert lágmark. En af því að okkur er nú orðin kunn rausn hv. stjórnarþm. til ýmissa þeirra sem að einhverju leyti búa við lakari aðstöðu en aðrir flytjum við till. til vara um 150 millj. eða 83% þeirrar upphæðar sem fyrrv. þm. þeirra framsóknarmanna telur eina sæmandi fyrir Alþ. að samþykkja ef ætti að standa við áður gefin loforð að mestu leyti. Ég trúi vart öðru en þessi till. okkar, sem til vara er flutt, hljóti stuðning frá þeim landsbyggðarþm. sem mætavel vita við hvílíka erfiðleika hér er að etja hjá fjöldamörgum nemendum. Á þskj. 274 hef ég leyft mér að flytja brtt. um framlag til dagvistunarstofnunar á Egilsstöðum ásamt hv. þm. Lúðvík Jósepssyni. Mér er í raun algerlega óskiljanlegt að þarna skuli ekki vera upphæð undir þessum tíð, þótt smá væri, vegna þessarar byggingar. Ég veit að naumt var skammtað almennt til þessa þáttar eða innan við 50% þess sem talið var eðlilegt. Það hefur sennilega verið gert af klókindum vegna þess ætlunarverks ríkisstj. að færa þetta yfir á sveitarfélögin og hafa upphæðina þess vegna sem allra lægsta nú. Mér skilst að reglan hafi verið sú að taka aðeins þau heimili inn sem byrjað hefur verið á. En að þessu máli hefur verið þegar unnið svo að rétt hefði verið að gera hér á undantekningu. Á s. l. ári gerðist nefnilega það undarlega slys, að bréf frá þeim á Egilsstöðum lenti á skökkum stað í kerfinu og sat þar fast fram yfir afgreiðslu fjárl., en var þá komið á réttan stað. Þetta olli því, að í fyrra var ekkert framlag til Egilsstaða, yfirlýst eingöngu vegna þess að bréfið hefði ekki komist á réttan stað. En úr þessu var lofað að bæta. Heimild var gefin frá rn. um að hefja undirbúning og er því verki lokið, öll málsmeðferð í lagi og rn. að því er ég best veit, samþykkt öllu þar að lútandi. Þeir Egilsstaðamenn vissu ekki annað þar til í dag en að þetta mál væri í lagi. Það er að vísu rétt að þeir fylgdust verr með málum síðustu vikur, þegar alltaf lá - ekki í „láginni“, heldur í loftinu að þessi kostnaður yrði fluttur alfarið yfir á sveitarfélögin. Hér til viðbótar má svo nefna það, að ég man ekki betur en að í svari hæstv. menntmrh. við fsp. um dagvistunarstofnanir hafi það komið fram nokkuð skýrt að verið væri að hefjast handa um dagvistunarstofnun á Egilsstöðum. Þannig a. m. k. skildi sveitarstjóri þeirra Egilsstaðamanna það og treysti því enn frekar á framlag nú. Við getum því ekki annað séð en framlag til Egilsstaða hefði með réttu átt að vera þarna með og flytjum því brtt. um 2 millj. kr. framlag, ef vera kynni að einhverju yrði hér um þokað, og vísum þá beint til allrar forsögu þessa máls. Ég vil einnig leyfa mér, vegna þess að það hefur fallið af einhverjum ástæðum niður, að flytja skriflega brtt. frá okkur hv. þm. Lúðvík Jósepssyni við 4. gr. fjárlagafrv., við liðinn bygging sjúkrahúsa, heilsugæslustöðva o. fl., að við sundurliðun bætist Djúpivogur, heilsugæslustöð 1 millj. Þeir Djúpavogsmenn eru langt frá þeim heilsugæslustöðvum sem þó eru nú í uppbyggingu. Þeir hafa óskað mjög eftir byrjunarframlagi. Það er ekki síst vegna þess að þeir lifa í stöðugri hættu á því að þangað fáist ekki læknar. Þetta mál hefur verið rætt meðal Austfjarðaþm. og hafa allir verið sammála um nauðsyn þessa, en við flm. vitum að hv. stjórnarþm. austan að eru bundnir hinu stífa og um margt ósanngjarna aðhaldi í framkvæmdum, sem einkennir þessi fjárlög, og geta því ekki verið hér þátttakendur, en eflaust hefðu þeir gjarnan viljað það. Við teljum þó fullkomlega rétt að hreyfa þessu máli vegna þess öryggisleysis, sem þetta fólk býr við, og því flytjum við þessa till., sem ég leyfi mér hér með að leggja fram til hæstv. forseta.



Herra forseti. Ég kveð mér ekki hljóðs til þess að mæla fyrir brtt., það er nóg af þeim komið nú þegar. Ég hygg að aðrir þm. mér reyndari í þingmennsku geri sér grein fyrir að allar þessar brtt. við 3. umr. fjárl. bera að jafnaði lítinn eða engan árangur. Að sjálfsögðu viðurkennum við þó, sem endanlega réttum upp höndina á móti þessum góðu brtt., að flestar þeirra og rannar allar fjalla um mikil og þörf nauðsynjamál sem okkur væri ekkert kærara en að geta stutt á þann hátt sem brtt. fela í sér. Okkur er það jafnljóst, hvort sem við erum í stjórnarandstöðu eða stjórnarliði, að ef svo færi að við létum tilfinningarnar hlaupa með okkur í gönur og samþykktum allt sem borið er fram af því tagi, þá yrði það að sjálfsögðu ekki til annars en sprengja fjárl. í loft upp og allt lenti í einni hringavitleysu sem engin ábyrg stjórn og þeir, sem henni fylgja, geta staðið að. Ég stend hér upp aðallega til að gera nokkrar aths. við nál. á þskj. 248 um framlög til flóabáta og fólks- og vöruflutninga, en ég á sæti í þeirri n., samvn. samgm., og ég vil í upphafi máls míns taka mjög eindregið undir orð formanns hennar, hv. þm. Friðjóns Þórðarsonar, að þessi blessaða n. er í rauninni ekki annað en nafnið og við, sem þar eigum sæti, eigum í rauninni bágt með að sætta okkur við þá ráðstöfun að taka frá henni öll þau mál, sem heyra undir hana. Ég nefni t. d. flugmálin sem eru mjög í brennipunkti nú og hafa orðið illa úti, eins og mörg önnur mál nú á hinum síðustu og verstu tímum. Það væri sannarlega ekki óeðlilegt að samgn. Alþ. hefðu eitthvað til málanna að leggja og jafnvel hafa þar einhver áhrif á, þannig að ég tek eindregið undir þau sjónarmið, að það væri til endurskoðunar að skila samgn. eitthvað af verkefnunum aftur sem búið er að taka frá þeim. Þetta nál., sem ég vitnaði í, fjallar, eins og fram kemur í nál., um framlög til flóabáta og vetrarsamgangna í dreifbýlinu. Ég veit að allir þm. hafa nokkurn skilning á mikilvægi þessa máls, þó held ég ekki nærri allir fullan skilning á því hvað hér er um mikið stórmál og mikið nauðsynjamál og mikið byggðamál að ræða. Ég held að ég geti skýrt nokkuð rök okkar, sem að þessu nál. stóðum, með því að vitna í bréf frá öllum þm. Vestf. í sambandi við afgreiðslu þessa máls. Þetta bréf var sent viðkomandi ráðh., formönnum þingflokka, formanni fjvn. í von um að erindi þeirra væri veitt nokkur áheyrn. En í bréfinu segir, með leyfi hæstv. forseta: „Á fjárlögum 1975 námu framlög ríkissjóðs til flóabáta og vetrarsamgangna í dreifbýli rúmlega 71 millj. Í fjárlagafrv. fyrir árið 1976 hefur þessi upphæð lækkað í 67 millj. 536 þús. kr. Mun þar koma til hin almenna 5% lækkun á gjaldaliðum frv. til að draga úr útgjöldum ríkisins. Við núverandi efnahagsaðstæður er sú stefna eðlileg og nauðsynleg. Það er þó skoðun okkar að þessi liður fjárlaga hafi sérstöðu sem nauðsynlegt sé að taka sérstakt tillit til. Flest þeirra byggðarlaga víðs vegar um landið, sem þessa styrks njóta, eru þau sem landfræðilega eru hvað allra verst sett og eiga í vök að verjast frá byggðalegu sjónarmiði, bæði að því er snertir atvinnulega og félagslega aðstöðu. Þá ber ekki síður að leggja áherslu á að viðunandi öryggi í heilbrigðis- og læknisþjónustu byggist óhjákvæmilega fyrst og fremst á samgönguþættinum, ekki hvað síst nú er þau mál hafa þróast í þá átt að læknisþjónusta er í vaxandi mæli veitt af læknamiðstöðvum, en læknissetrum í héruðunum fækkar að sama skapi, svo að vegalengdir milli læknis og fólksins, sem hans á að njóta, eru orðnar miklu meiri en áður var. Hér er því annars vegar viðkvæmt og mikilvægt mál og hreint neyðarúrræði að þurfa að skerða verulega þá aðstoð sem stjórnvöld hafa veitt íbúum strjálbýlisins til að þreyja af einangrun og erfiðleika hins íslenska vetrar.“ Í bréfinu er áfram haldið og talað um Djúpbátinn hf. Fagranes sérstaklega: „Rekstur bátsins undanfarin ár hefur gengið erfiðlega, fyrst og fremst vegna geipilegrar hækkunar á olíuverði, en sú hækkun nemur 84% á árinu 1975. Koma þar að sjálfsögðu engar niðurgreiðslur til. Launaliðurinn vegur einnig þungt á metunum, og gamlar skuldir, sem þurft hefur að taka fé út úr rekstrinum til að standa straum af, gera erfitt fyrir.“ Ég fer ekki út í að rekja tölurnar hér, það hefur verið gert áður af formanni og frsm. n. En við höldum áfram, með leyfi hæstv. forseta: „Á þessu ári hefur hvað eftir annað legið við stöðvun bátsins. Lán úr Byggðasjóði að upphæð 2.5 millj. kr. að viðbættu láni úr Landsbankanum á Ísafirði að upphæð 2 millj. björguðu þó málinu á síðustu stundu. Landsbankalánið þarf að greiðast að fullu í mars 1976 að viðbættum vöxtum og afborgunum af láninu úr Byggðasjóði og eldri skuldum sem nema rúmlega 5.5 millj. kr.“ Það vita allir, sem til þekkja, að byggðin við innanvert Ísafjarðardjúp getur ekki án þjónustu Djúpbátsins verið. Allt tal um að Djúpvegurinn, sem lokið var við í sumar, geti leyst hann af hólmi er á fullkomnum misskilningi byggt. Sá vegur er á stórum köflum lokaður 6 mánuði ársins og þann tíma er báturinn hið eina tæki þessa byggðarlags til að flytja afurðir bænda á markað til Ísafjarðar og annarra þéttbýlisstaða við utanvert Djúpið, til flutninga á skólabörnum til og frá skóla í Reykjanesi og til að flytja heim til Djúpbænda allar aðkeyptar lífsnauðsynjar. Þennan sama tíma flytur báturinn mjólk og aðrar vörur vestur til Dýrafjarðar og Önundarfjarðar á meðan erfiður og snjóþungur fjallvegur yfir Breiðadalsheiði er lokaður. Þess má geta, að snjómokstur á eins km vegarkafla á þeirri heiði, er hún er opnuð á vorin, kostar allt að því 1/2 millj., en Djúpvegurinn er tæpir 250 km. Þetta þýðir ekki, þótt ég hafi bent hér á erfiðleika í rekstri Djúpbátsins og hið bráðnauðsynlega hlutverk sem hann gegnir, að ég muni greiða atkv. þeirri brtt. sem hér liggur fyrir frá nokkrum Vestfjarðaþm. um að framlag hans verði hækkað frá því sem gert er ráð fyrir í nál. okkar og brtt., að framlag hans hækki úr 13 millj. í 17 millj., að viðbættu fyrirheiti um ríkisábyrgð á 15 millj. kr. láni til þeirra flóabáta sem verst eru settir, Breiðafjarðarbátsins Baldurs og Djúpbátsins. Ég hygg að hag þessara báta beggja sé betur borgið á þennan hátt heldur en herja út núna ákveðna fjárveitingu, 2–3 millj. kr. hærri, en afsala sér e. t. v. á móti ríkisábyrgðinni á láninu. Eins og fram kom hjá frsm. nál. er vitað og sýnt mál að málefni þessara báta þarf að taka fastari tökum í framtíðinni. Ég hygg að þessi ríkisábyrgð á 15 millj. kr. láni sé upphafið að frekari aðgerðum til að tryggja áframhaldandi rekstur bátanna. Það kann að vera að þær raddir heyrist, að þetta sé óhæfilega mikið í lagt af ríkinu, að viðhalda rekstri þessara flóabáta, og hið sama kann að heyrast um fyrirgreiðslu á landsamgöngunum sem þetta nál. tekur einnig til. En eins og ég benti á og fram kom í bréfi okkar Vestfjarðaþm. er hér greinilega um harðbýlustu útkjálkahéruðin að ræða, og spurningin er hvort við ætlum yfirleitt að viðhalda byggð í þessum byggðarlögum eða ekki. Það er oft talað um að það sé léleg hagfræði í því að viðhalda fáum sálum í dreifðri byggð sem til þarf að kosta milljónum árlega af almannafé til þess að halda við. En ég vil minna á í því sambandi og þá hvað vegina snertir að þessar vetrarsamgöngur eru svo erfiðar sem raun ber vitni vegna þess að vegakerfi þessara byggðarlaga er ákaflega lélegt, gamalt, úr sér gengið, vegirnir teppast strax við skóvarpsþykkan snjó sem fellur. Vegirnir eru ekki uppbyggðir. Sveitir og einstök byggðarlög einangrast. Því er það, að ég tek með fyrirvara þeirri pólitík í vegamálum okkar að leggja allan þunga á að fullgera góðan hringveg í kringum landið, þar sem við getum komist leiðar okkar til og frá Reykjavík og þéttbýlisstöðunum um landið, en láta sitja á hakanum vegakerfið sem tryggir samband milli einstakra sveita og byggðarlaga fólksins sem verður að sækja þjónustu til næsta þéttbýliskjarna, læknisþjónustu og yfirleitt alla þjónustu. Ég er ekki á móti góðum hringvegi, ég veit að það er stórt mál og mikil hagkvæmni í því fólgin að vegirnir, þar sem mest umferðin fer um, séu varanlega byggðir. En spurningin er, hvort það er ekki of seint að snúa sér að þessum útkjálkahéruðum þegar búið er að veita það fé í stóru hringvegaráformin sem til þarf. Það er þess vegna sem ég held að það sé ákaflega óraunsætt og óréttmætt að horfa í allverulegan stuðning til þess að fólk í hinum strjálbýlustu og erfiðustu byggðarlögum geti yfir vetrarmánuðina með skaplegu móti komist leiðar sinnar, aflað sér lífsnauðsynja, komið frá sér sínum afurðum. Ég veit ekki hvað mörgum hv. þm. af okkar 60 manna hópi, er kunnugt um aðstæðurnar eins og þær í raun og veru eru viða úti í þessum dreifðu byggðum, hvort þeir geta sett sig í spor bóndans sem þarf að eyða allt að því heilum degi í að koma frá sér mjólkinni sinni á markað innan úr dal og fram á ferjubryggjuna, þar sem flóabáturinn, hvort sem það er Drangur, Djúpbáturinn eða Baldur sem í hlut á, tekur við henni. Það fer raunar stundum svo að hann kemst alls ekki, og þá er ekki um annað að ræða í versta tilfelli heldur en að hella niður mjólkinni. Ég veit ekki heldur hvort foreldrar hér í þéttbýlinu gera sér grein fyrir því, að enn eru til börn á Íslandi sem þurfa margoft yfir veturinn, í hvaða veðri sem er, að leggja á sig allt upp í 8 tíma sjóferðalag í misjöfnum veðrum til þess að komast til og frá heimili til skóla. Það getur raunar dregist meira og orðið lengra en 8 tímar. Það getur orðið allt upp undir það vika að þau komist frá heimili sínu og í skólann aftur. Ég tel enga sanngirni að ætlast til þess að þeir þm., sem aldrei hafa verið búsettir úti í dreifbýli og þekkja þetta ekki, geri sér fyllilega grein fyrir þessu. En það, sem við dreifbýlisþm. vonumst til og gerum kröfu til, er að það sé hlustað á okkur þegar við skýrum frá þessu og við séum ekki eilíflega ásökuð um hreppapólitík og útkjálkabarlóm þegar við erum að skýra frá aðstæðunum eins og þær eru. Og þótt ég viti að ég eigi með þessum orðum enga von í að fá fram hækkað framlag til þessa máls núna, þá vil ég vænta þess að þeir þm., sem heyra mál mitt og eiga væntanlega næsta ár að afgreiða fjárlög, hafi eitthvað af þessu í huga og af því sem við dreifbýlisþm. höfum fram að færa yfirleitt til rökstuðnings okkar máli. Það hefur orðið svo mikil tilfærsla í byggð landsins að meira en helmingur þjóðarinnar er orðið þéttbýlisfólk miðað við dreifbýlustu byggðarlögin. Og við, sem tölum um byggðastefnu sem stjórnarstefnu, hvaða stjórn sem situr við völd, hljótum að reyna að rækja þá stefnu og framkvæma hana eftir bestu getu, fremur en að láta sitja við falleg orð og skeleggar ræður um þessi mál. Það er sem sagt sitthvað í þessu frv. eins og alltaf sem mann tekur sárt að geta ekki stutt betur. En eins og okkar efnahagsaðstæðum er komið nú, þá hljótum við að sýna ábyrgð og festu í því að hvika ekki frá því frv. sem hér liggur fyrir og er að mínu mati spennt til hins ítrasta miðað við fjármálagetu íslenska ríkisins í dag. Og ég hlýt að viðurkenna að mér ógnar sú staðreynd að við erum enn að bæta við tæpum 7 milljörðum í erlendum lántökum til að standa undir framkvæmdum okkar. Mér þykir hvað verst að ég get ekki né aðrir þm. í stjórnarliði veitt lið máli Menntaskólans á Ísafirði sem er í húsnæðishraki. Staðreyndin er sú, að Menntaskólinn á Ísafirði hefur ekkert kennsluhúsnæði, alls ekkert, og hann er að þrengja til mikils óhagræðis að hinum skólunum sem eru yfirfullir og bíða mikinn baga við það að menntaskólinn tekur upp húsnæðið. Ég hlýt að harma það, að ekki skyldi vera hægt að veita þessa 20 millj. kr. fyrirgreiðslu sem farið var fram á sem lágmark, og ég vænti þess, að Menntaskólinn á Ísafirði megi á næstu fjárlögum eiga von á ríflegri fjárveitingu sem bæti upp það mikla tjón sem hann verður fyrir þarna í starfsemi sinni. Mér er einnig mjög sárt um sjúkraflugið, sem að vísu fékkst þó hækkað um 1 millj., og ég er ánægð með að það fékkst þó 1 til viðbótar við 2.5 millj. Hér tel ég mjög stórt mál á ferðinni, sjúkraflugið. Það var vitnað hér í 42. gr. heilbrigðislaganna sem er, að ég hygg, ein allra besta lagagrein sem er í gildi hér á landinu í dag, því að hún er svo raunhæf og skynsamleg og gengur í þá átt að haft sé af heilbrigðisyfirvalda hálfu samráð við samgrn., dómsmrn. og Póst og síma til þess að tengja saman þjónustu þessara rn. almennt við heilbrigðisþjónustuna. Ég hygg að þarna sé bent á margfalt hagkvæmari leið og eðlilegri heldur en að heilbrigðisyfirvöld ein sér gerðu ráðstafanir sem nauðsynlegar þykja til að tryggja skaplega læknisþjónustu í dreifbýlinu. Það hafa hvað eftir annað komið fram hér á Alþ. þáltill. um kaup á þyrlum sem staðsettar skyldu vera á Vestfjörðum og Austfjörðum og vera til aðstoðar við læknisþjónustu þessara byggðarlaga. Það hefur aldrei verið horfið að þessu ráðið, að ég hygg vegna þess fyrst og fremst að það yrði óhæfilega dýrt í framkvæmd og stýrt og erfitt í vöfum. Hins vegar að styrkja einkaaðila, sem vilja halda uppi þessari þjónustu, öryggis- og neyðarþjónustu, að viðbættri almennri farþegaflutningsþjónustu, sem sagt að styrkja þessa aðila dálítið ríflegar, segjum með 5–10 millj. kr. framlagi árlega, það er dropi í hafið hjá því sem hinar ráðstafanirnar, sem ég minntist á, mundu kosta íslenska ríkið. Því finnst mér að þennan lið beri að skoða alveg sérstaklega með tilliti til aðstæðnanna og með tilliti til hagkvæmninnar, hvar hún mundi reynast mest. Ég skal ekki lengja mál mitt meir, en ég vil vona að enn sem fyrr verði lítið á mál dreifbýlisins í þessu tilliti, að því er varðar samgöngurnar sem eru eitt meginmál þess, að byggðir hinna strjálbýli útkjálka fái yfirleitt þrifist og viðhaldist í framtíðinni, þá verði þessi mál tekin til raunsærrar og sanngjarnrar skoðunar hér eftir. Ég hlýt að þakka samnm. mínum í samvn. Það voru raunar flestir menn sem þekkja þessi vandamál og sýndu fullan skilning og sanngirni hver í annars garð. Ég ætla að ljúka þessum orðum mínum með því að vitna í Sigurð heitinn Nordal sem sagði, einhvern tíma, ég man ekki hvar, þegar talað var um byggð á landinu, en honum fórust orð á þá leið, að til væru mörg og sterk rök sem mæltu með því að allt landið væri byggt, - rök sem ekki kæmu neinni hagfræði við.



Herra forseti. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir eyddi áðan löngu máli og góðu í að skýra frá samgönguvandamálum byggðanna. Ég sat ásamt henni í samstarfsnefnd um samgöngumál, þar sem fjallað var einmitt um þau atriði sem hv. þm. og áður hv. þm. Karvel Pálmason fjölluðu um öðrum fremur í ræðum sínum. Hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir kvaðst að loknum mjög svo glöggum rökstuðningi sínum fyrir þörf á bótum í samgöngumálum dreifbýlisins og þá sérstaklega vetrarsamgöngunum ekki gera þetta í þeirri von að sér tækist að knýja fram úrbætur nú, enda þótt þessi mál ættu skilningi að mæta hjá mjög mörgum þm. En í þessari sömu ræðu kvaðst hún mundu greiða að þessu sinni atkv. gegn úrbótum, nauðsynlegum úrbótum, og færði fram skýringar á því hvers vegna hún teldi sig til knúða. Skýringin er sú, þótt hún noti ekki þau orð, að hún er aðili að samsæri um ríkisstj. sem er byggðunum fjandsamleg í raun og fólkinu sem býr þar og aðhyllist allt aðra stefnu í byggðamálum en þá sem hv. þm. Sigurlaug Bjarnadóttir lýsti yfir fylgi við. Þá er spurningin hvort velvilji hennar í garð byggðanna og fólksins í byggðunum, sem hún þekkir svo vel, yrði ekki einlægari ef hún hætti að styðja þessa ríkisstj. Ég hef ekki tekið til máls fyrr um fjárlagafrv., þennan samdráttarboðskap í meginatriðum, þetta úrtöluhjal á þeim tíma þegar heldur væri þörf fyrir hvatningu til íslendinga af hálfu stjórnvalda að taka nú á og vinna betur vegna þess að tímar eru erfiðir. Það er náttúrlega mála sannast að ég er því fegnastur og hef eitt að vera þakklátur fyrir, og það er að hæstv. forsrh., Geir Hallgrímsson, skuli ekki sitja undir stýri á bát mínum í brimróðri. Ég veit ekki hversu margir hv. þm. hafa hlýtt á hádegisfréttir í dag, þar sem sagt var frá skýrslu OECD um horfur í efnahagsmálum á þessum hnetti vorum. Þessar horfur eru að sögn stofnunarinnar ekki góðar. Þær spá vaxandi atvinnuleysi í Vestur-Evrópu og Norður-Ameríku, að hagvöxtur í ríku löndunum verði í allra hæsta lagi 4% og stjórnarvöldum þar ráðlagt að hvetja til aukinna athafna, en ekki til samdráttar. Í sömu spá var gert ráð fyrir þrengingum í þróunarlöndunum sem mundu halda áfram að aukast, aukinni skuldasöfnun af hálfu þróunarríkjanna og auknum lántökum erlendis á neyslulánum. Ég hvet nú ekki til þess að spár og skýrslur OECD verði gerðar að neins konar biblíum á voru landi Íslandi. En ég hygg að það muni algilt, að þegar að kreppir og nægt minnkar, þá sé þörf á því að fólkið leggi harðar að sér, ekki með því að spara við sig í mat og drykk og klæðum, heldur með því að leggja á sig meiri vinnu, og að óráðlegt sé að hvetja fólkið til að halda að sér höndum og hafast ekki að, heldur meiri þörf að hvetja það til þess að skapa verðmæti. Eitt get ég þakkað kærlega fyrir, hvað sem öðru líður, í sambandi við afgreiðslu þessara fjárlaga, og það er sú skýrsla sem ríkisstj. hefur látið gera um lánsfjáráætlun. Í þessari skýrslu sjást þess merki að einhver í hópnum sé þeirrar skoðunar að mikils sé um vert að við hefjumst nú handa um að virkja orkulindir okkar. Til þeirra nytsamlegu starfa er ráðgert að taka lán erlendis, og þeim fyrirætlunum er ég náttúrlega fylgjandi. Þessi skýrsla er sem bókmenntaverk góðra gjalda verð, þó að í ýmsum liðum hennar kveði við hálfgerður ómagatónn, þar sem örbirgðin er raunverulega sá grunnur sem byggt er á, þrotleysi skortsins túlkað sem vissa og aðeins gert ráð fyrir því að hann birtist í dálítið breytilegri mynd. Þarna koma fram að vissu leyti hin stóísku viðhorf til eigin vanmáttar. Ég flyt brtt. við fjárlagafrv. á þskj. 270. Hin fyrri er við 4. gr. og fjallar um ylræktarverkefni í Hveragerði og er á þá lund, að í stað 3 millj. kr. framlags komi 6 millj. kr. framlag. Fram kom í ræðu við 2. umr. um fjárlagafrv. af hálfu forstöðumanns Rannsóknaráðs ríkisins, hv. þm. Steingríms Hermannssonar, hér í Sþ., að fjárveiting sú, sem ætluð er í frv. til ylræktarrannsóknanna, 3 millj. kr., hrökkva ekki til þess að hægt sé að hefja fyrirhugaðar rannsóknir sem Rannsóknaráð er þó skuldbundið til að hefja. Þessar rannsóknir eiga að verða undirstaða að stórfelldri notkun jarðhita til hagsbóta fyrir land og lýð, - hagsbóta sem kunna að gerbreyta stöðu íslensks landbúnaðar, til hins betra. Til þess að unnt sé að hefja þessar tilraunir þarf að sögn hv. þm. Steingríms Hermannssonar 6 millj. eða 3 millj. til viðbótar við framlagið sem ætlað er í fjárlagafrv. Ylræktin er ein sú nýting íslenskra orkulinda sem lofar hvað bestu og er einna viðkunnanlegust. Ég hef áður vitnað til þess að hafa fyrir skemmstu heyrt sérfræðinga í búvísindum, verkfræði og sjávarlíffræði lýsa yfir því, að þeir hefðu komist að þeirri niðurstöðu að auðlindir Íslands nægðu til þess að framleiða eggjahvítuefnaríka fæðu sem nægði til þess að brauðfæða 36 millj. manna, sé öllu til kostað, jarðargróða og sjávarfangi, orkulindir landsins beislaðar í þeim tilgangi og vinnuafli og þekkingu beint inn á þær brautir. Ég er þess fullviss að heill þessarar þjóðar er undir því komin að við einbeitum okkur nú þegar að því og kostum öllu til að nýta gæði þessa lands og verða sjálfum okkur nógir um orku að sem allra mestu leyti og þar næst á eftir að efla útflutning á þeim varningi sem mestur skortur er á í heiminum en það eru matvæll. Ég tel að ylræktarrannsóknin, sem Rannsóknaráð fyrirhugar í Hveragerði, sé stórt og merkilegt skref í þessa átt og að nauðsynlegt sé að við sjáum fyrir þeim 3 millj. sem þarf til viðbótar til þess að þessar rannsóknir komist í framkvæmd. Á þessu sama blaði, þskj. 270, bendi ég á leið til þess að afla þessara 3 millj. Ég bendi á stað í fjárlagafrv. þar sem við getum tekið þessar 3 millj. sem vantar til þess að ylræktarverkefnið í Hveragerði komist í framkvæmd, þar sem ætluð er 3 millj. kr. fjárveiting til Kaupmannasamtakanna vegna hagræðingarstarfsemi. Ég legg til að þessi liður falli niður og að þær 3 millj., sem þar hafa verið merktar handa Kaupmannasamtökunum í þessu skyni, fari í ylræktaráætlunina í Hveragerði. Þetta legg ég til að gert verði, að þessi póstur verði felldur niður í því trausti, að hagræðing sú, sem hér um ræðir, sé ekki svo aðkallandi að hím megi ekki dragast, ellegar þá að öðrum kosti að hún sé svo arðbær, þessi hagræðing, að kaupmenn treysti sér til að kosta hana af eigin rammleik, og fer ég ekki nánar út í þá sálma. Ég vil svo aðeins í lokin víkja að því, að ýmislegt er nú það og þá sérstaklega í þeirri ágætu bók, skýrslu ríkisstj. um lánsfjáráætlun 1976, í lesmáli, sem bendir til þess að enn sé ríkjandi töluverður áhugi á fjárfestingu í öðrum fyrirtækjum innlendum heldur en þeim sem miða að því að nýta landsins gæði til þess að framleiða mat. Og ýmislegt bendir til þess að þeir, sem nú ráða málum hér, telji annað þarfara en stuðla beinlínis að aukinni framleiðslu okkar fornu þjóðlegu atvinnuvega. Við 2. umr. fjárlagafrv. bar ég fram till. um það ásamt hv. þm. Jónasi Árnasyni, að 285 millj. kr. framlag ætlað til Grundartangaverksmiðjunnar yrði fellt niður, því fé yrði varið á annan veg. Nú hefur þetta fyrirhugaða framlag verið lækkað ofan í 50 millj. kr. sem ætlaðar eru til hafnargerðar á Grundartanga við Hvalfjörð. Ég hef grun um að nokkuð verði um það spurt í mínu kjördæmi, t. d. á Ólafsfirði, Akureyri, Húsavík og Raufarhöfn, að þeir kunni, karlarnir þar, að inna þm. kjördæmisins eftir því, til hvers eigi að nota Grundartangahöfn á næstu árum, hvort fiskibátar liggi undir skemmdum í þeirri höfn, hvort skuttogararnir þeirra komist þar ekki inn. Og það kann að fara svo, að spurt verði um það, hvort ekki hefði verið meira aðkallandi að ríkisstj. aflaði sór lántökuheimilda upp á næstum milljarð kr. til einhvers annars en járnblendiverksmiðju í Hvalfirði. Þá ætla ég að öðrum verði stirðara um stef heldur en mér að svara.



Herra forseli. Ég flyt ásamt hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni og Magnúsi T. Ólafssyni brtt. við fjárlagafrv. um hækkun á framlagi til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Leggjum við til að upphæðin verði 1050 millj. Hv. þm. er sjálfsagt í fersku minni að hér urðu í haust allmiklar umr. utan dagskrár vegna þeirrar skerðingar námslána sem kom fram í fjárlagafrv. Í ræðu, sem hæstv. menntmrh. flutti þá, kom fram að hann ætlaði, að endurskoðun laga um námslán yrði lokið fyrir afgreiðslu fjárlaga, og gaf þar með í skyn að sá vandi, sem steðjaði að námsmönnum vegna skerðingar frv., yrði leystur. Í sama streng tók hv. þm. Ellert B. Schram, en hann mun eiga sæti í endurskoðunarnefndinni. Nú er auðvitað komið í ljós að þetta hefur ekki staðist. Við höfum ekki enn séð nein lög um endurskoðun námslánalaganna, en ríkisframlagið í engu samræmi við raunverulegar þarfir sjóðsins. Samkv. áætlun stjórnar Lánasjóðsins, sem gerð var í júlí s. l., var fjárþörf sjóðsins fram til áramóta 1976–1977 áætluð alls 1720 millj. kr. Síðan hefur raunar komið í ljós að afgangur frá fyrra ári var meiri en ætlað var. Enn fremur hafa þegar verið teknar að láni 100 millj. kr. sem ganga upp í að mæta ofangreindri fjárþörf. Hins vegar hafa nokkrar aðrar forsendur einnig breyst. T. d. var fjölgun umsækjenda meiri en ætlað var, verðlagsþróun hérlendis hefur farið fram úr áætlun. Að þessu athuguðu ætlar stjórnin nú að til þess að halda námsaðstoðinni í því horfi sem verið hefur undanfarin tvö ár þurfi sjóðurinn á fjárlagaárinu að fá 1650 millj. kr. Þessi tala miðast við, að lánin verði 83% af umframfjárþörf og notast verði við kostnaðarkönnun frá 1967 og úthlutunarreglur verði óbreyttar. Þess má geta, að gerð hefur verið ný kostnaðarkönnun. Hún var gerð árið 1973. Námsmenn hafa rekið eftir því að hún verði tekin í gagnið, en sú könnun mundi hækka þessa tölu um 160 mill.j. kr., í 1810 millj. kr. alls, og þar af færu þá 430 millj. kr. til haustlána næsta haust. En þótt notast yrði við núverandi kostnaðarkönnun á næsta ári, þá er ljóst að Lánasjóðinn vantar 242.5 millj. kr. umfram það sem veitt er í fjárl., og er þá reiknað með bæði framlaginu og lánsheimildinni ef á að fjármagna haustlán á n. k. hausti. Með tilliti til reynslu þessa hausts er það lágmarkskrafa að fjármögnun haustlána verði tryggð og fjárveiting því hækkuð. Minna má á að á þessu hausti vantaði 230 millj. kr. til haustlána, en ekki fengust nema 100 millj. kr. að láni og það með herkjum, eins og öllum er í fersku minni. Mismunurinn á núverandi kostnaðarkönnun og þeirri, sem stúdentar leggja mikla áherslu á að miðað verði við í framtíðinni, er aðallega fólginn í því, að kostnaður hér á Íslandi og í einstöku landi erlendis er nú stórlega vanmetinn. Það á sér því stað nú talsverð mismunun milli námsmanna eftir löndum. Ef fjárþörf væri miðuð við óbreytt ástand, núverandi kostnaðarkönnun, þá er heildarfjárþörf næsta árs 1650 millj. kr., en ef fjárþörf er miðuð við hina nýju kostnaðarkönnun og gert ráð fyrir að hún yrði notuð, þá er fjárþörfin 1810. Herra forseti. Ég ætla ekki að lengja þessar umr. neitt úr hófi fram. Það hefur verið allmikið rætt um fjárþörf Lánasjóðsins hér á þingi á þessum vetri, og öllum hv. þm. er ljós sá vandi sem þar er við að glíma. En ég vil í lokin beina þeirri fsp. til hæstv. fjmrh. vegna lántökuheimildar þeirrar, sem gert er ráð fyrir í frv. og hljóðar upp á 600 millj. kr., hvar hann hafi hugsað sér að Lánasjóðurinn fengi þetta lán, hvers konar lán er hér um að ræða. Vænti ég þess að hæstv. fjmrh. sjái sér fært að svara þessari spurningu.



Herra forseti. Á þskj. 288 flyt ég tvær brtt. Efni þessara brtt. er annars vegar að tekjuskattur félaga hækki sem nemur 2000 millj. kr. eftir að ákvæði tekjuskattslaga um fyrningar hafa verið endurskoðuð og hins vegar að framlög úr ríkissjóði til lífeyristrygginga hækki um 1009 millj. kr., þar af verði varið 200 millj. kr. til að hækka barnalífeyri í 12 000 kr. á mánuði og 600 millj. kr. til þess að greiða öldruðu fólki og öryrkjum uppbót á tekjutryggingu, og skulu allar lífeyrisgreiðslur síðan breytast í samræmi við vísitölu vöru og þjónustu, eins og segir í tillögunni. Efni þessara till. varðar tvo þjóðfélagshópa sem sérstaklega stendur á um og báðir hafa sérstöðu meðal skjólstæðinga ríkisstj., hvor með sínum hætti. Annars vegar eru þeir sem njóta þeirra einstæðu forréttinda að hafa miklar tekjur, en greiða lítinn eða engan tekjuskatt, og á ég þar við atvinnufyrirtækin í landinu eða eigendur þeirra. Hins vegar eru þeir sem hafa hvað minnstar tekjur af öllum þjóðfélagshópum, þeir sem ekki hafa annað til að lifa af en tekjutrygginguna eina, en þessi hópur hefur farið verr út úr viðskiptum sínum við núv. ríkisstj. en nokkur annar þjóðfélagshópur. Þeir hafa að vísu fengið hækkanir á lífeyrisgreiðslum, hækkanir á tekjum sínum, eins og ýmsir aðrir, en þó ekki hækkanir í neinu samræmi við þær hækkanir á nauðsynjavörum sem orðið hafa á seinustu 18–20 mánuðum. Og þetta er sá hópurinn sem hafði minnst og mátti við minnstu. Um fyrri hópinn, svo að ég víki nú nánar að þessum till. tveimur sem eru samtengdar, - um fyrri hópinn er ástæðulaust að fjölyrða. Ég hef leyft mér að flytja sem þáltill. þá till. að tekjuskattur og tekjuskattsreglur félaga og fyrirtækja hvað snertir fyrningar verði tekin til endurskoðunar með það fyrir augum að flýtifyrning verði afnumin svo og fyrningarstuðullinn. Ég hef sýnt fram á það, hvernig hundruð fyrirtækja um allt land, þ. á m. 430 fyrirtæki í Reykjavík, sleppa við að greiða nokkurn tekjuskatt, og fært rök að því, hvers vegna þau sleppa og hverju þurfi að breyta til þess að kippa þessu í lag. Það er erfitt að áætla nákvæmlega hvað breytingar á fyrningarreglum mundu hafa í för með sér mikinn tekjuauka fyrir ríkissjóð. En varlega áætlað hefur mér virst að ekki mundi vera um minni fjárhæð að ræða en 2000 millj. kr. Þar til viðbótar koma svo áhrif af breytingum fyrningarreglna á tekjuskatt einstaklinga. Kannske er þar um aðra eins upphæð að ræða. Ég hef hins vegar aðeins gert hér till. um tekjuskatt félaga, að sú upphæð hækki um 2000 millj. kr., vegna þess að ég hef tekið einmitt það atriði til sérstakrar rannsóknar og þykist vita að ekki muni vera um minni fjárhæð að ræða. Hins vegar hefur alls ekki verið fjallað sérstaklega um áhrif afnáms hinna sérstöku fyrningarívilnana á tekjuskatt einstaklinganna og af þeirri ástæðu er hér ekki gerð tilraun til að setja fram ákveðnar tölur um hvað hækkunin yrði mikil vegna breytinga á fyrningarreglum þeirra einstaklinga sem reka fyrirtæki á eigin reikning. Þetta kemur sem sagt á daginn ef fyrningarákvæðum verður breytt, og yrðu vafalaust full not fyrir þá viðbótarfjárhæð, enda er vitað að ýmsar tölur í fjárl. og í heimildagreinum þeirra eru gervitölur og sýndarheimildir og mun ríkissjóði því vafalaust ekki veita af auknum tekjum. Um síðari hópinn, lífeyrisþega, er það að segja, að sá sem hafði 18 900 kr. í tekjutryggingu í aprílmánuði 1974 og hafði ekki aðrar tekjur að lifa af, fær í dag 29 200 kr. Það er hámark tekjutryggingar í dag, Hins vegar ættu tekjutryggingar þegar að fá 35–38 þús. kr., eftir því við hvaða vísitölu og hvaða dagsetningu miðað er, því að skýringin á þessu atriði er sú, að þessi upphæð, 18 900 kr., var reidd ef höndum 1. apríl 1974, en vísitala vöru og þjónustu var hins vegar mæld 1. febr. og svo aftur ekki fyrr en 1. maí, og því getur verið erfitt að vita nákvæmlega við hvað miða skal. Eins kemur dæmið mismunandi út eftir því við hvaða vísitölu er miðað. En í grófum dráttum má segja, að miðað við þær verðlagsbreytingar, sem átt hafa sér stað, er það einhvers staðar á milli 35 og 38 þús. kr. sem lífeyrisþegi ætti að hafa í dag ef hann hefur ekki aðrar tekjur. Fjöldi tekjutryggingarþega er 8800 einstaklingar og 1250 hjón. Hér er gerð till. um 600 millj. kr. hækkun til þessa hóps, og lauslega áætlað má gera ráð fyrir því að um sé þá að ræða um 60 þús. kr. á einstakling á ári eða 5000 kr. hækkun á mánuði. Það geta áreiðanlega flestir verið sammála um að ekki er ofgert við lífeyrisþega þó að um yrði að ræða hækkun um 5000 kr. til viðbótar þeirri hækkun sem vafalaust felst í till. meiri hl. fjvn. Samanlagt mundi þetta þá leiða til þess að mánaðarlaun tekjutryggingarþega næmu milli 35 og 40 þús. kr. á næsta ári. Um barnalífeyrinn er það að segja, að hann nemur 8459 kr. á mánuði um þessar mundir, en það er sama upphæð og lágmarksmeðlag nemur. Hins vegar kostar dvöl á barnaheimili um þessar mundir 9 þús. kr. á mánuði og áætlað er að sú fjárhæð hækki í 10 þús. kr. nú um áramótin. Það er í fyrsta sinn nú á síðari hluta þessa árs að barnalífeyrir dugir ekki fyrir dvöl á dagvistunarheimili og dugir þeim mun verr eftir því sem lengra líður. Sá barnafjöldi, sem hér er um að ræða, mun vera um 4200, og ef gert er ráð fyrir að barnalífeyririnn hækki í 12 þús. kr. eða um 3541 kr. á barn á mánuði, þá er um að ræða 170 millj. kr. aukaútgjöld fyrir ríkissjóð á næsta ári, þ. e. um 16 millj. á mánuði. Þessu til viðbótar koma svo einhver útgjöld ríkisins vegna meðlagsgreiðslna sem endanlega lenda á ríkinu, þó að þar sé áreiðanlega um tiltölulega miklu, miklu lægri upphæð að ræða. Ég hef leitað upplýsinga um það hjá Tryggingastofnun ríkisins, hvað gæti hugsanlega verið um mörg börn að ræða í því sambandi. Ekki var hægt að fá nýjustu upplýsingar um það, en viðurkennt hins vegar að þar væri um margfalt minni upphæð að ræða, og því hefur hún verið áætluð 30 millj. eða samtals 200 millj. til að hækka barnalífeyri í 12 þús. kr. á mánuði, en það er sú hækkun sem samsvarar því að barnalífeyrir hækki í hlutfalli við vísitölu vöru og þjónustu frá því í aprílmánuði 1974, sem sagt eins og hann var á síðustu mánuðum vinstri stjórnar. Ég vil leggja á það áherslu í þessu sambandi, að sá hluti meðlagsgreiðslna, sem fellur á ríkið, er að sjálfsögðu aðeins örlítið brot af meðlagsgreiðslum í þjóðfélaginu í heild, - greiðslum sem ganga milli einstaklinga. Ég vil skjóta því hér inn að barnalífeyrir og þar með meðlagsgreiðslur hafa ekki lækkað í hlutfalli við tekjutrygginguna, heldur hafa þessar upphæðir hækkað í hlutfalli við almennan ellilífeyri, sem eins og menn vita hefur hækkað miklu minna en tekjutryggingin. Þetta hefur haft þær afleiðingar að meðlagsgreiðslur manna á milli í þjóðfélaginu hafa ákaflega lítið hækkað á sama tíma. Sem sagt, afleiðingin er sú, að ríkisvaldið hefur óbein áhrif á fjárhagsleg samskipti þúsunda einstaklinga í þjóðfélaginu, yfirleitt á kostnað þeirra aðila í þessum samskiptum sem minna mega sín, einstæðra foreldra sem hafa með uppeldi og framfærslu barna að gera og verða að láta sér nægja meðlagsgreiðslur sem eru langt undir eðlilegum kostnaði við framfærslu barns. Ég vil að lokum taka það fram, að þessar till., sem ég hef lagt hér fram, eru vafalaust of hógværar ef litið er á þörfina og ef litið er á þetta sem almennt sanngirnismál. Með því að verja 800 millj. af þessum 1000 millj. til hækkunar á tekjutryggingu og barnalífeyri verður ekki mikið afgangs til hækkunar á almennum ellilífeyri og örorkulífeyri, mæðralaunum, fæðingarstyrk, ekkjubótum og ekkjulífeyri. En þó mundi þar vera um nokkra hækkun að ræða. Hækkunin yrði hins vegar langmest á tekjutryggingunni og barnalífeyrinum. Ég vil sem sagt undirstrika það hér, að sjálfsagt hefði verið sanngjarnast að hækka framlagið til Tryggingastofnunar ríkisins í 1500 millj. eða 2000 millj. En miðað við það, hvað meiri hl. Alþ. er tregur í þessum efnum, að fallast á sanngjarnar hækkanir, þá hefur þótt eðlilegast að hafa nokkurt hóf á þessari hækkunartill. og binda hana við 1000 millj. Ég vil í þessu sambandi minna á það, að greiðslur almannatrygginga til aldraðra og öryrkja eru smánarlega lágar og til skammar fyrir okkur hina, sem höfum heilsu og aldur til að vinna. Það var fyrsta verk vinstri stjórnarinnar í samræmi við málefnasamning stjórnarflokkanna að hækka þessar greiðslur mjög verulega frá því sem þær höfðu verið í tíð fyrri stjórnar, og get ég nefnt til upprifjunar fyrir menn að þessar greiðslur hækkuðu frá minnst 32% og upp í 104% á fyrsta hálfa ári vinstri stjórnar. Hér er sem sagt aðeins gerð till. um 1000 millj. kr. hækkun almannatrygginga. Aftur á móti er gerð till. um tekjuöflun sem nemur 2000 millj., og eins líklegt að sú till. hefði í för með sér hækkun sem næmi 3–4 þús. millj. Það er því ljóst að ef fallist yrði á þá stefnu sem fólgin er í þessari tillögugerð, þá gæfist hæstv. fjmrh. gott ráðrúm til þess að falla frá fyrirhugaðri 2% söluskattshækkun sem mun nema 2500 millj. kr.



Virðulegi forseti. Ég vil í upphafi máls míns þakka hv. 9. landsk. þm., Sigurlaugu Bjarnadóttur, fyrir þær góðu og gildu röksemdir, sem hún færði fyrir nauðsyn þess að samþykkja nokkrar till. um byggðamál Vestfjarða sem við hv. þm. Karvel Pálmason höfum flutt, þó að ég samhryggist hv. þm. Sigurlaugu Bjarnadóttur yfir því, að flokkur hennar skuli hafa bannað henni að greiða atkv. með þessum góðu málum. Það er liðið nokkuð langt á fundartímann og við alþfl.menn munum ekki tefja þessar umr. með löngu máli. Því mun ég aðeins lýsa í örfáum orðum þeim till., sem ég flyt við 3. umr. fjárl., og benda á í e. t. v. enn færri orðum þær aðrar brtt. sem þm. Alþfl. flytja. Ég flyt á þskj. 278 ásamt öðrum hv. þm. þrjár brtt. Fyrsta brtt. er rómv. II, sem ég flyt ásamt hv. þm. Helga F. Seljan. Till. sú er á þá lund að Íslenska bindindisfélagið fái vegna námskeiðahalds fyrir reykingamenn 1 millj. kr. Ég hef ásamt öðrum þm. flutt í Sþ. till. til þál. um samhæfingu starfs til áróðurs gegn tóbaksreykingum og til þess að reyna að beita læknisúrræðum við þá sem þegar hafa orðið neytendur tóbaks. Þessi till. hefur fengið góðar undirtektir hjá hv. allshn. og hefur n. mælt einróma með samþykkt hennar. Þessi till. okkar hv. þm. Helga F. Seljan er flutt í beinu framhaldi og í beinum tengslum við þetta mál, vegna þess að við viljum að ríkissjóður komi þarna nokkuð til móts við starfsemi áhugamannasamtaka, þ. e. a. s. Íslenska bindindisfélagsins, sem hafa unnið mikið og gott starf að þessum málum. Það er Íslenska bindindisfélagið sem hefur haft með höndum reykinganámskeið þau, sem haldin hafa verið á undanförnum þremur árum víðs vegar úti um land. Hefur félagið unnið þetta í algerri sjálfboðavinnu, án nokkurs opinbers styrks, og hefur þessi starfsemi reynst mjög vel. Nú hafa slík námskeið verið haldin í Reykjavík, á Ísafirði, Keflavík, Selfossi, Hvanneyri, Akureyri, Egilsstöðum, Dalvík, Ólafsfirði, Húsavík og í Laugaskóla. Fyrir liggur beiðni um svipuð námskeið frá Kópaskeri, Skagaströnd, Borgarnesi, Siglufirði, Blönduósi, Höfn í Hornafirði, Neskaupstað, Seyðisfirði og Eskifirði. Forráðamaður þessara námskeiða hefur tjáð mér að Íslenska bindindisfélagið muni ekki geta orðið við þessum beiðnum nema því aðeins að þær hljóti einhvern stuðning af almannafé, en félagið mun hafa sótt um 5 millj. kr. framlag til þessarar starfsemi hjá fjvn., en ekki fengið undirtektir. Á þeim námskeiðum, sem haldin hafa verið, hafa 1555 einstaklingar notið þessarar þjónustu Íslenska bindindisfélagsins. Til þess að gefa nokkra hugmynd um árangur þessara námskeiða á þeim 5 dögum, sem námskeið fyrir reykingamenn hefur staðið, hvert námskeið um sig, hefur árangurinn verið frá 82% og upp í 100%. Þegar langur tími er skoðaður eða sá tími sem Íslenska bindindisfélagið hefur rekið þessa starfsemi hefur árangurinn til langframa af þessum námskeiðum orðið 50–55%. Ég ætla að láta þetta nægja sem rökstuðning fyrir þessari brtt. minni, en bendi aðeins á að hér er um mikilvægt verkefni að ræða og ekki gert ráð fyrir mjög umtalsverðum framlögum úr ríkissjóði til að styðja við þennan áhugamannahóp, aðeins 1 millj. kr. Þá flyt ég á sama þskj., þskj. 278, brtt. IV ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni. Till. er á þá lund, að framlag til ferjubryggna verði hækkað um 2 millj. kr. frá því sem er í till. meiri hl. fjvn. og að inn komi 2 millj. kr. framlag til bryggjunnar á Brjánslæk á Barðaströnd, sem er ferjubryggja. Eins og þeir þm. munu vita sem hafa einhvern tíma átt leið um þessar slóðir, leggur flóabáturinn Baldur að þessari bryggju og hefur a. m. k. yfir sumartímann með mikla fólksbílaflutninga þar að gera. Bryggjan er hins vegar orðin mjög úrelt og raunar allt of stutt fyrir þá starfsemi sem þarna fer fram, þannig að flóabáturinn Baldur á oft mjög erfitt með að athafna sig við þessa bryggju. Enn fremur vantar á hana ýmis tæki, svo sem lýsingu o. fl. Þessi till. um sérstakt framlag til þessarar ferjubryggju er flutt í því skyni - ekki að það verði farið að ráðast í umtalsverðar framkvæmdir til að lengja bryggjuna, heldur fremur til þess að farið verði að bæta þarna aðstöðu sem brýn nauðsyn er að fáist bætt. Þá flyt ég á þessu sama þskj., þskj. 278, V till. ásamt hv. þm. Karvel Pálmasyni, Steingrími Hermannsyni og Sigurlaugu Bjarnadóttur. Till. þessi er við 6. gr. fjárl., þ. e. a. s. við heimildagr., og hljóðar svo, með leyfi forseta: „ Ríkisstj. er heimilt að fella niður eða endurgreiða aðflutningsgjöld og söluskatt af snjótroðara fyrir Íþróttabandalag ísfirðinga.“ Á s. l. ári hefur Íþróttabandalag ísfirðinga hafið undirbúning að því að kaupa á staðinn snjótroðara, sem án aðflutningsgjalda og söluskatts mundi kosta um 8.4 millj. kr. Íþróttabandalagið hefur þegar hafið fjársöfnun til kaupa á þessu verkfæri og hefur leitað eftir lánsfjárfyrirgreiðslu í trausti þess að fáist að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt af þessu tæki. Fyrir því mun vera fordæmi, að það hafi verið leyft að fella niður aðflutningsgjöld og söluskatt, a. m. k. aðflutningsgjöldin ein, af tæki eins og hér um ræðir. Þessi snjótroðari, sem Íþróttabandalag ísfirðinga hefur hafið undirbúning að kaupum á, er keyptur í tvennum tilgangi. Í fyrsta lagi er hann keyptur til að auka öryggi í skíðalandi ísfirðinga, en þar hefur Íþróttabandalagið og ísfirðingar með miklu og myndarlegu átaki byggt upp mikið og glæsilegt skíðaland og komið upp góðri aðstöðu. Hins vegar hefur komið í ljós, sem raunar lá öllum í augum uppi, að með tilkomu ýmiss nýs tækjabúnaðar, svo sem eins og skíðalyftu o. fl., eykst mjög slysahætta í skíðalandinu ef snjórinn er ekki vel þjappaður, og hefur orðið töluvert mikið um fótbrot og önnur meiðsli sem hafa hlotist af því að þarna vantar inn í öryggisbúnað skíðalandsins. Til þess að megi draga úr þessari slysahættu, sem er bæði fyrir keppnisfólk og eins áhugafólk um skíði sem þarna kemur saman til skíðaiðkana, ætlar Íþróttabandalagið að ráðast í kaup á þessum snjótroðara, sem eins og ég sagði áðan er alger forsenda fyrir kaupum á að aðflutningsgjöld fáist felld niður. Auk þess að vera öryggistæki við eitt af helstu skíðalöndum íslendinga er þessi snjótroðari þannig gerður að hann á greiðara með að komast um ófærar leiðir heldur en önnur slík tæki, t. d. eins og snjókettir eða snjósleðar, og Íþróttabandalagið mun hafa í hyggju að hægt verði að nota þennan snjótroðara til þess að halda uppi samgöngum að einhverju leyti, e. t. v. í sambandi við slysa- eða öryggismál, - halda uppi samgöngum að vetrarlagi milli Ísafjarðar og nálægra fjarða, en þar eru yfirleitt, eins og hv. þm. er kunnugt, lokaðir allir vegir vetrarmánuðina. Þessi snjótroðari mun henta vel til slíkra hluta, mun betur en barði snjóbílar og snjósleðar. Á þskj. 275 flytja þm. Alþfl. nokkrar brtt. sem ég vil aðeins 1ýsa í örfáum orðum. Fyrsta brtt. á þessu þskj. er frá hv. þm. Benedikt Gröndal og Jóni Árm. Héðinssyni. Till. fjallar um það, að varið verði 15 millj. kr. til sérstakrar frétta- og upplýsingaþjónustu í sambandi við útfærslu landhelginnar og baráttu við landhelgisbrjóta. Ég þarf ekki að fara mörgum orðum um nauðsyn þess að auka upplýsingastreymið frá Íslandi til annarra landa og frá atburðunum, sem verða á miðunum við Ísland, til þjóðarinnar sjálfrar. Hefur komið glögglega í ljós að þarna skortir töluvert á að vel sé. M. a. hafa forráðamenn okkar erlendis, sendiherrar Íslands, t. d. sendiherra Íslands í London og hæstv. utanrrh., látið í ljós þá skoðun að betur megi gera en gert er til þess að tryggja góða og öfluga upplýsingaþjónustu sem segi fréttir og veiti upplýsingar er skýri okkar afstöðu, stefnu og stöðu í landhelgismálinu. Ég held að það sé bráðnauðsynlegt að auka athafnir landhelgisgæslunnar og ríkisvaldsins á þessu sviði. Í þeim tilgangi er þessi till. flutt, að 15 millj. kr. verði varið til sérstakrar frétta- og upplýsingaþjónustu í sambandi við útfærslu landhelginnar. Þegar nauðsyn þessa máls er skoðuð fer ekki hjá því að þessi upphæð, þó há virðist vera í tölum talið, er ekki ýkjahá. Í öðru lagi er á sama þskj. lögð fram till. frá hv. þm. Jóni Árm. Héðinssyni sem 1. flm. og ég er 2. flm. að þessari till. Till. er um það að varið verði 1 millj. kr. til umferðarfræðslu fyrir aldrað fólk, en eins og komið hefur fram frá umferðaryfirvöldum, einkum og sér í lagi hér í Reykjavik, ber mjög á því að það séu aldraðir vegfarendur sem verði jafnvel fyrst og fremst fyrir slysum í umferðinni. Annars vegar eru í mestri slysahættu í umferðinni, hér í Reykjavik a. m. k., böru. Fyrir þau er ákveðinni umferðarfræðslu haldið uppi, bæði í skólum og á vegum Umferðarráðs. Sá annar hópur fólks af vegfarendum, sem er í mestri slysahættu, er aldraða fólkið. Lítið sem ekkert er gert til þess að fræða það um umferðarmál. Því er þessi till. flutt, að 1 millj. kr. verði varið í því skyni. Þá flytjum við hv. þm. Benedikt Gröndal till. á þessu sama þskj., III, þess efnis að framlög til ýmissa stofnana og þjónustufyrirtækja, er annast félagslega þjónustu, verði hækkuð nokkuð. Hér er um að ræða stofnanir eins og barnaheimilið Sólheima í Grímsnesi, fávitahælið í Skálatúni, Geðverndarfélag Íslands, Tjaldanesheimilið, Sjálfsbjörg, Styrktarfélag vangefinna, Styrktarfélag lamaðra og fatlaðra, Neytendasamtökin, Foreldra- og styrktarfélag heyrnardaufra og Foreldrafélag fjölfatlaðra barna. Hér er ekki um háar upphæðir að ræða sem við leggjum til að varið verði til þessara félagasamtaka og stofnana, en það eru ekki heldur háar upphæðir sem hv. fjvn. gerir ráð fyrir að til þeirra sé varið. Í fjárl., sem nema alls 60 þú s. millj. kr., getur það ekki talist há upphæð að verja t. d. 300 þús. kr. í styrkveitingu til barnaheimilisins Sólheima, 300 þús. kr. í styrkveitingu til fávitahælisins í Skálatúni, 100 þús. kr. til styrkveitingar við Sjálfsbjörg, landssamband fatlaðra, og svo má lengi telja. Ég held að það sé varla vansalaust fyrir Alþingi íslendinga að afgreiða til þessara félaga og stofnana öllu minni fjárhæðir til styrkveitinga en við hv. þm. Benedikt Gröndal leggjum til á þskj. 273 að gert verði. Þá flyt ég enn fremur ásamt hv. þm. Benedikt Gröndal brtt. á þessu sama þskj., IV, við 6. gr. frv., þ. e. a. s. við heimildaákvæði. Till. þessar eru sex. Í fyrsta lagi leggjum við til, að ríkisstj. verði heimilað að fengnu samþykki fjvn. að lækka um allt að 10% liðina önnur rekstrargjöld hjá aðilum sem fjárlög fjalla um. Þessa heimild teljum við eðlilegt að veita ríkisstj. og vísum til þess að slíka heimild hefur ríkisstj. áður fengið. Mun það hafa verið hæstv. fyrrv. fjmrh. sem þá heimild fékk. Við teljum eðlilegt að reynt sé að beita aðhaldi, ekki aðeins í sambandi við framkvæmdir á vegum hins opinbera, heldur einnig varðandi önnur rekstrargjöld, og sjálfsagt sé að Alþ. veiti ríkisstj. heimild til slíks sparnaðar sem hér um ræðir. Í öðru lagi leggjum við til, að ríkisstj. verði heimilað að ákveða hærra birtingargjald fyrir auglýsingar í sjónvarpi ef þær hafa að meginstofni til verið framleiddar erlendis. Í þriðja lagi leggjum við til, að ríkisstj. verði heimilað að afla lánsfjár til þess að búa a. m. k. alla áætlunarflugvelli á landinu þeim tækjum sem atvinnuflugmenn telja nauðsynleg fyrir öryggi farþegaflugs. Ég vil í þessu sambandi vekja sérstaka athygli á ummælum flugmálastjóra, sem eftir honum hafa verið höfð í dagblöðum og öðrum fjölmiðlum nýlega, þar sem hann varar mjög eindregið við ástandi öryggismála á áætlunarflugvöllum landsins og hefur jafnvel haft við orð að ef ekki komi til mjög skjótra úrbóta í þeim efnum, þá kunni svo að fara að það verði að loka fyrir flug til þessara áætlunarflugvalla. Fjórða till. um viðbót við heimildaákvæði, sem við flytjum, er að greiða skuli 10/00 af rekstrarhagnaði ÁTVR í sérstakan sjóð til að vinna gegn áfengisbölinu með nútíma áróðurstækni undir stjórn þriggja manna er ríkisstj. velur. Hér er um að ræða svipað fyrirkomulag og gildir um áróður gegn tóbaksreykingum og gilt hefur, að mig minnir, frá árinu 1973. Upphæð sú, sem hér um ræðir, mun vera 5.9 millj. kr., en það er svipuð upphæð og samstarfsnefnd gegn reykingum hafði til ráðstöfunar í þessu skyni á s. l. ári. Þá er fimmta till. sem er á þá lund að heimila Ríkisútvarpinu að taka upp í fjáröflunarskyni hljóðvarps- eða sjónvarpsbingó samkv. reglugerð er menntmrn. setur. Í þessu sambandi vil ég vekja sérstaka athygli á því, að hér er ekki um nýtt mál að ræða. Sjónvarpsbingó hefur verið framkvæmt í sjónvarpinu, að vísu í auglýsingatíma þess, í fjáröflunarskyni fyrir ákveðin félagssamtök. Hér er um að ræða svipaða fjáröflunaraðferð og tíðkast viða erlendis. Í þriðja lagi er hér um að ræða mál, sem hefur m. a. verið rætt innan sjónvarpsins sjálfs og er töluverður áhugi hjá aðilum þar að upp verði tekið. Þar sem hér er um að ræða framkvæmd sem gæti aukið mjög tekjur Ríkisútvarpsins, án þess þó að ný skattgjöld í einu eða öðru formi væru lögð á almenning í landinu eða notendur útvarps, þá teljum við flm. sjálfsagt að veita ríkisstj. heimild til að láta framkvæma þetta, en við nánari athugun kynni að koma í ljós að hér væri um mál að ræða sem mundi geta haft eitthvað gott í för með sér fyrir aðstöðu Ríkisútvarpsins. Í sjötta og síðasta lagi leggjum við svo til, að ríkisstj. verði heimilað að sameina heimildir fjárveitingar og styrki ríkisstofnana til kvikmyndagerðar undir eina stjórn til að tryggja sem hagkvæmasta notkun fjármuna, og vinni slík stjórn að tillögugerð um íslenska kvikmynda stofnun. Herra forseti. Þá hef ég lokið við að fara örfáum orðum um þær brtt. við frv. til fjárl. sem ýmist ég stend að með öðrum þm. eða þm. Alþfl. að mér undanskildum hafa flutt.



Herra forseti. Ég hef kvatt mér hljóðs vegna brtt. sem ég stend að ásamt allmörgum öðrum hv. þm. og er á þskj. 245. Þessi brtt. varðar heiðurslaun listamanna, ekki varðandi hækkun á liðnum, því að lagt er til að sama upphæð, þ. e. 4.2 millj. kr., verði veitt í þessu skyni og er á fjárl. yfirstandandi árs. Þannig háttar hins vegar til núna, að tveir listamenn, sem nutu þessa heiðurs á yfirstandandi ári, hafa látist á árinu, þ. e. a. s. Brynjólfur Jóhannesson leikari og Gunnar Gunnarsson rithöfundur. Af þessum sökum eru skörð þessara heiðursmanna opin í hópi þeirra sem njóta heiðurslauna listamanna samkv. ákvörðun Alþingis. Það hlutverk hefur verið falið menntmn. beggja hv. þd. að gera till. um menn í þennan heiðursflokk. Menntmn. beggja d. hafa haldið fund í þessu skyni. Á þeim fundi var einn nm., Jón Árm. Héðinsson, fjarverandi. Ég sé ekki ástæðu, herra forseti, til þess að ræða sérstaklega hvernig sá fundur fór fram, að öðru leyti en því, að að lokinni skoðanakönnun, er þar fór fram, er það till. þeirra 13 nm., sem á fundinum voru, þ. e. a. s. auk mín Ingvars Gíslasonar, Ragnars Arnalds, Magnúsar T. Ólafssonar, Sigurlaugar Bjarnadóttur, Eyjólfs K. Jónssonar, Gunnlaugs Finnssonar, Inga Tryggvasonar, Steinþórs Gestssonar, Steingríms Hermannssonar, Ellerts B. Schram, Þorvalds Garðars Kristjánssonar og Svövu Jakobsdóttur, að þeir Snorri Hjartarson rithöfundur og Valur Gíslason leikari bætist í hóp þeirra sem heiðurslauna njóta frá hv. Alþingi. Ég sé ekki ástæðu til þess að hafa þessi orð fleiri, herra forseti, og legg þessa till. hér fram og vænti þess að hún hljóti stuðning þm.



Herra forseti. Varðandi þær umr., sem hér hafa farið fram nú við 3. umr. fjárl., vil ég gjarnan vegna orða hv. 11. landsk. þm. varðandi vinnubrögð í fjvn. og við fjárlagagerðina og þeirra orða, sem hann hafði eftir mér, segja að þar var ekki rétt eftir haft það sem ég sagði við 2. umr. fjárl. Að öðru leyti skal ég ekki eyða tíma hv. þm. nú í að gera vinnubrögð við fjárlagagerð að umræðuefni né heldur samanburð. Þar væri hægt að finna fjöldamörg dæmi frá fyrri tíð, í þann tíð sem hv. 11. landsk. þm. gegndi formennsku í fjvn. Þau dæmi stæðust nú ekki gagnrýni ef þau væru skoðuð, en ég sé ekki ástæðu til þess að fara út í slíkar umr. hér. Hv. 5. landsk. þm. vék að mér fsp. varðandi lántökuheimild til Lánasjóðs ísl. námsmanna. Ég vil út af því segja þetta: Það er ekki ljóst í dag hvar Lánasjóðnum verður útvegað fjármagn, en ríkisstj. mun að sjálfsögðu standa við þá yfirlýsingu sem hún gaf fyrr á þessu hausti varðandi lánamál námsmanna. Upphafleg tekjuáætlun fjárlagafrv. var í aðalatriðum miðuð við kaup og verðlag eins og það var í okt. s. l., til samræmis við áætlunargrundvöll gjaldahliðar frv. Meginforsenda um magnbreytingar veltustærða á árinu 1976 var sú, að almenn þjóðarútgjöld yrðu sem næst óbreytt að magni frá því sem spáð var fyrir árið í ár. Tekjuáætlun frv. hefur nú verið endurskoðuð með tilliti til betri vitneskju um líðandi ár, auk þess sem nú er miðað við verðlag og kauplag í des. Forsendur um magnbreytingar veltustærða eru nánast óbreyttar frá frv., enda eru þær í aðalatriðum svipaðar og niðurstaða síðustu þjóðhagsspár fyrir næsta ár sem þm. hafa haft tækifæri til að kynna sér. Af helstu niðurstöðum þjóðhagsspárinnar má nefna: Að vænta megi 1/2–1% aukningar þjóðarframleiðslu á næsta ári og viðskiptakjör gætu batnað lítils háttar, þannig að þjóðartekjur ykjust um nálægt 1%. Þessi framleiðsluaukning er minni en nemur náttúrlegri fjölgun fólks á vinnumarkaði og því getur dregið úr eftirspurn eftir vinnuafli, þó ekki svo að til atvinnuleysis ætti að koma. Að þjóðarútgjöld dragist saman um 3–4% á næsta ári, en 1–2% sé sérstakri fjármunamyndun og birgðabreytingum sleppt. Einkaneysla og samneysla haldist óbreytt, m. a. með tillíti til útgjalda fjárlagafrv., en fjármunamyndun minnki um 9–10%. Að viðskiptajöfnuður við útiönd verði mun minni en í ár, bæði í beinum tölum og í hlutfalli við þjóðarframleiðslu. Að dregið geti verulega úr verðhækkunum innanlands á árinu, en meginforsenda þess eru hófsamir kjarasamningar. Gangi þessar spár eftir má telja það viðunandi árangur í þeirri viðleitni að minnka verulega viðskiptahallann við útlönd, draga úr verðbólgu, en tryggja jafnframt fulla atvinnu. Við gerð tekjuáætlunar fjárlagafrv. var í aðalatriðum stuðst við innheimtureynslu fyrstu 8 mánuði ársins 1975, og voru tekjur ríkissjóðs í ár þá áætlaðar 49 milljarðar 721 millj. kr. Þar af voru markaðar tekjur 6 milljarðar 544 millj. kr. og almennar tekjur 43 milljarðar 176 millj. kr. Þessi áætlun hefur nú verið endurskoðuð með tilliti til innheimtureynslu til októberloka og vísbendinga um innheimtar tekjur í nóv., og er heildarniðurstaðan nær hin sama og áður eða 49 milljarðar 821 millj. kr. Markaðar tekjur eru þó áætlaðar heldur minni nú en áður eða 6 milljarðar 283 millj. kr. Endurskoðun tekjuáætlunar frv. er reist á þessari nýju áætlun fyrir árið í ár, auk þess sem miðað er við verðlag og kauplag í des. Niðurstaða endurskoðunar tekjuhliðar frv. fyrir 1976 að mati Þjóðhagsstofnunar felur í sér nær 1500 millj. kr. hækkun almennra tekna frá upphaflegu frv. Frá þessu þarf að draga 520 millj. kr. vegna aukinnar hlutdeildar sveitarfélaga í söluskatti, en til viðbótar koma 2 milljarðar og 200 millj. kr. vegna allra áhrifa framlengingar hins sérstaka tímabundna vörugjalds. Samtals hækka þannig almennar tekjur ríkissjóðs um 3 milljarða 150 millj. kr. frá upphaflegri tekjuáætlun frv., en markaðar tekjur lækka um 220 millj. kr., fyrst og fremst vegna minni tekna Vegagerðarinnar. Samkv. þessum áætlunum verða heildartekjur ríkissjóðs á árinu 1976 um 60 milljarða 300 millj. kr., sem er um 27% hækkun frá fjárl. 1975, en um 21% hækkun frá áætlaðri útkomu ársins í ár. Forsendur um tekjuskatt einstaklinga eru hinar sömu og voru í upphaflegri áætlun frv., enda er tekjubreyting milli áranna 1974 og 1975 nú áætluð nær hin sama og búist var við í sumar og ákvæði um skattvísitölu eru óbreytt, þ. e. a. s. að hún hækki um 25% eða til jafns við tekjur. Áætlun um eignarskatt er einnig óbreytt frá frv., þar sem reiknað er með að hækkun fasteignamats til eignarskatts ásamt þeim breytingum, sem gerðar verði á skattstiga, gefi sömu útkomu og miðað var við í upphaflegri áætlun. Bein skattbyrði einstaklinga er í ár áætluð 15.3% af tekjum ársins 1974, en yrði á næsta ári samkv. framansögðu tæp 16% af tekjum ársins 1975, eftir því hvernig álagningu útsvars verður háttað á næsta ári, en þá er búið að reikna með áhrifum sérstakrar útsvarsálagningar vegna sjúkratrygginga. Aðrar breytingar á tekjuáætlun frá upphaflegu frv. en þær, sem hér hafa sérstaklega verið nefndar, eru eingöngu vegna breyttra forsendna um innheimtu í ár frá því, sem áður var, og vegna breyttra verðlags- og launaforsendna, eins og áður sagði. Þannig er t. d. áfram gert ráð fyrir lækkun tolla um næstu áramót í samræmi við samninga við Fríverslunarbandalag Evrópu og Efnahagsbandalagið og gildandi tollskrárlög. Í ræðu minni við 1. umr. fjárlagafrv. vakti ég athygli á nokkrum atriðum, sem eigi lágu ljós fyrir þegar frv. var samið. Vék ég þar að væntanlegum samningum um skuldir ríkissjóðs vegna Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins, fyrirsjáanlegri lántöku ríkissjóðs, verðábyrgð vegna lántöku til að endurlána togaraeigendum og ekki síst að veik fjárhagsstaða ríkissjóðs mundi kalla á auknar endurgreiðslur lána og vaxta á næsta ári. Í framsögu formanns fjvn. fyrir áliti meiri hl. n. var gerð ítarleg grein fyrir einstökum breytingum á frv. á milli umr. Ég ætla mér aðeins að fara örfáum orðum um helstu atriði þeirra breytinga sem orðið hafa frá því að frv. var fyrst lagt fram. Gjöld færð á rekstrarreikningi og fjárfestingu hjá A-hluta stofnunum hafa hækkað úr 57 milljörðum og 400 millj. kr. í 58 milljarða og 900 millj. Þessi breyting hefur þó orðið bæði með hækkun og lækkun gjalda. Í fyrsta lagi er hér reiknað með færslu verkefna til sveitarfélaga að fjárhæð um 400 millj. kr. samkv. upphaflegum tölum frv., sem hins vegar að sameiginlegu mati sveitarstjórna og rn. væru réttar metið sem nær 460 millj. kr. Þá hafa gjöld markaðra tekjustofna alls lækkað um 200 millj. frá frv., en hins vegar nemur hækkun á öðrum gjaldaliðum um 2 milljörðum kr., þannig að nettóhækkun er um 1 milljarð og 500 millj. kr. Meginástæður gjaldahækkunarinnar eru eftirtalin atriði: Til Ríkisábyrgðasjóðs 200 millj. kr. vegna togara, til samræmis við nýjar launa- og verðlagsforsendur 200 millj., stöður áður án heimilda 75 millj., til Byggingarsjóðs verkamanna 120 millj., til niðurgreiðslna 700 millj. og loks vaxtagreiðslur um 500 millj. kr. Þar sem tekjuhliðin hefur samkv. því, sem ég sagði áðan, hækkað í 60 milljarða og 300 millj. kr., þegar tillit hefur verið tekið til framlengingar vörugjaldsins og áhrifa endurskoðunar á þjóðhagsforsendum fyrir næsta ár, verða tekjur umfram gjöld um 1 milljarð 500 millj. kr. Hins vegar verður niðurstaða lánahreyfinga nú neikvæð um nálægt 1 milljarð og 100 millj. kr. í stað jákvæðrar niðurstöðu um 200 millj. í frv. Þessa breytingu um 1 milljarð og 300 millj. kr. er einkum að rekja til þess, að almennar afborganir af skuldum ríkissjóðs eru nú áætlaðar um 1 milljarð 150 millj. kr. hærri en áður. Hér vega þyngst afborgun af yfirdráttarskuld við Seðlabankann 600 millj. og greiðslur vegna gengisbóta og annarra skuldbindinga vegna Verðjöfnunarsjóðs fiskiðnaðarins um 420 millj. Þessar síðast töldu greiðslur eru mjög mikilvægar til þess að koma á jafnvægi í ríkisfjármálum og peningamálum landsins á næstu missirum. Heildarniðurstaðan verður áætlaður greiðsluafgangur um 360 millj. eða um 140 millj. kr. hærri en í frv. Eins og fram kom hér áðan verður niðurstaðan sú, að heildarútgjöld fjárlagafrv. eru nú áætluð 58 milljarðar 869 millj. kr., sem er um 29–29.5% áætlaðrar þjóðarframleiðslu ársins 1976. Þetta er svipað hlutfall og gert var ráð fyrir í upphaflegri gerð fjárlagafrv., þegar tillit er tekið til aukinnar hlutdeildar sveitarfélaga í söluskatti og samsvarandi tilfærslu gjalda. I þessu sambandi er einnig rétt að nefna aukin útgjöld sjúkratrygginga og nauðsynlega tekjuöflun vegna þess með álagi á útsvar sem nemur tæplega 0.5% af áætlaðri þjóðarframleiðslu. Síðustu áætlanir um útgjöld ríkissjóðs og þjóðarframleiðslu í ár benda til þess, að hlutur ríkisútgjalda í þjóðarframleiðslu verði rúmlega 30% í ár. Þetta er nokkru hærra hlutfall en reiknað var með í upphafi ársins, en heldur lægra en á árinu 1974. Með fjárlagafrv. og þeim ráðstöfunum öðrum, sem því eru tengdar, er þannig stefnt að því að auka alls ekki hlut ríkisútgjalda í þjóðarframleiðslu á árinu 1976 frá því sem búast má við í ár. Tilfærsla verkefna til sveitarfélaga eins og sú, sem nú er gert ráð fyrir, er, þótt ýmsum hafi þótt hún orka tvímælis, hiklaust skref í rétta átt, þ. e. í átt til valddreifingar og beinni verka- og ábyrgðarskiptingar. Það er athyglisvert nú sem fyrr, að þótt ýmsir játi því og fagni raunar í almennum umr. að rétt sé að færa verkefni og tekjur til sveitarfélaga, þá hefur á stundum reynst erfitt að fá sömu menn til að fallast á raunverulega einstaka liði þessarar tilfærslu. Þetta liggur í eðli málsins og er elski um að sakast. Það er ásetningur ríkisstj. að auka svo aðhald með rekstri stofnana og ríkisfyrirtækja að tryggt verði eftir mætti að starfað verði innan ramma fjárl. á næsta ári. Að undanförnu hefur verið unnið að því í fjmrn., ríkisbókhaldi og ríkisendurskoðun að semja reglugerðir um skil innheimtumanna á innheimtufé ríkissjóðs og um bókhald ríkisins. Ég hef í dag staðfest reglugerðir í þessum efnum. Helstu nýmæli reglugerðar um bókhald eru þessi: 1. Tekinn verður í notkun nýr talnalykill bókhalds og fjárlaga til nota hjá öllum ríkisaðilum í A- og B-hluta ríkisreiknings. 2. Greina skal útgjöld í bundin og óbundin. Bundinn hluti gjalda og útgjöld vegna efnislegra fjármuna eru þær fjárráðstafanir sem eigi verður komist hjá ef halda skal viðkomandi starfsemi í lágmarki innan viðkomandi reikningsárs. Óbundinn hluti gjalda og útgjöld vegna efnislegra fjármuna eru þær fjárráðstafanir sem fresta má á reikningsárinu. Tilgangur með aðgreiningu þessari er að skapa aukinn sveigjanleik í fjármálastjórn ríkisins. 3. Öllum ríkisaðilum er skylt að gera áætlun um greiðslustreymi samkv. fjárl. fyrir hvern mánuð reikningsársins. Áætlunargerð þessi á að efla til muna virkt fjárveitingaeftirlit fjmrn., og ber að skila fjmrn. eigi síðar en 20. dag hvers mánaðar reikningstölum liðins mánaðar með samanburði við greiðsluáætlun. Munu nú við lokaafgreiðslu fjárlaga öllum ríkisaðilum send sérstök eyðublöð frá fjmrn. til notkunar við gerð greiðsluáætlunar fyrir árið 1976. 4. Afrit af öllum meiri háttar verksamningum skal skila fjmrn. innan tveggja vikna frá undirritun. Gildir þetta hjá þeim ríkisaðilum, er ákvæði laga nr. 52/1966 ná til. Reglugerðin um reikningsskil innheimtumanna ríkissjóðs kemur í stað reglugerðar um opinber reikningsskil frá árinu 1955. Gerðar eru nú auknar kröfur um uppgjör og styttur er frestur innheimtumanna til að skila yfirlitum um innheimtu. Enn fremur er ákvæði um, að fjmrn. gefi fyrirmæli um hversu oft hinir einstöku innheimtumenn skuli skila innheimtufé í ríkissjóð innan mánaðarins. Ég hef ákveðið að frá og með næstu áramótum skuli nýskipan tekin upp við greiðslu reikninga og greiðslubeiðna frá rn. hjá ríkisféhirði, á þann veg, að kröfur um greiðslur, er berast til ríkisféhirðis í viku hverri, skulu greiddar í lok næstu viku. Með þessari skipan skapast möguleiki á samtíma bókun og endurskoðun er telja verður mikilvægt skref til aukins aðhalds með útgjöldum stofnana og ríkisfyrirtækja. Jafnframt verði tekin upp tölvuvinnsla á greiðslum úr ríkissjóði og um leið gerður samanburður við greiðsluáætlanir stofnana. Þá mun Innkaupastofnun ríkisins gert skylt að tilkynna fjmrn. um allar meiri háttar pantanir frá stofnunum og ríkisfyrirtækjum, þannig að rn. geti haldið eftir af fjárveitingum viðkomandi aðila fé til greiðslu á innkaupum hjá Innkaupastofnun ríkisins. Ég tel tvímælalaust, að með þessum aðgerðum skapist meiri möguleiki á góðri fjármálastjóra ríkisins og ekki þurfi að leysa úr fjárhagsvandamáli stofnana og ríkisfyrirtækja eftir að í ógöngur er komið. Með bættri upplýsingamiðlun í ríkiskerfinu má koma í veg fyrir ýmis fjárhagsvandamál í tíma hjá stofnunum og ríkisfyrirtækjum. Herra forseti. Undir lok þessarar 3. umr. fjárlagafrv. fyrir árið 1976 þykir mér hlýða að minnast þess fáum orðum, að í ár eru liðin 100 ár frá því að fyrsta fjárlagafrv. var afgreitt frá Alþ. Hinn 24. ágúst 1875 var fjárlagafrv. fyrir fjárhagsárin 1876 og 1877 samþ. frá Alþ. Konungur staðfesti fjárl. 15. okt. 1875. Fjárlögin fyrir árið 1976 marka því aldaskil í fjárlagagerðinni. Því er ekki að neita að efni fjárlagaumr. er yfirleitt þannig, að ætla mætti að fjmrh. væri svipað innanbrjósts og Páli Ólafssyni þegar hann segir, með leyfi hæstv. forseta: „Á þessum tímamótum mér mál er við að standa, umhverfis því augað sér ekkert nema vanda.“ Vandamál líðandi stundar eru jafnan áleitin við fjárlagaafgreiðsluna. Á hinn bóginn er þessi vandi einmitt sá sem fylgdi vegsemd fjárforræðis fyrir landið. Fyrstu fjárl., sem samþ. voru, voru til tveggja ára, námu 452 þús. kr. og höfðu hækkað í meðförum þingsins um 9.2% eða úr frv.-tölunni 414 þús. kr. Þessi fjárhæð hefur naumast verið hærri hundraðshluti af þjóðarframleiðslunni en 3%, þótt heimildir í þessum efnum séu næsta ótraustar sem nærri má geta. Þegar þessar tölur eru bornar saman við tölurnar fyrir næsta ár, sem ég nefndi áðan, kemur glöggt í ljós, hve mikið vatn hefur til sjávar runnið á þessari öld um farvegi ríkisfjármálanna. En þótt margt sé breytt er annað samt við sig. Með leyfi hæstv. forseta ætla ég að ljúka máli mínu með því að vitna til nokkurra orða úr grein prófessors Ólafs Björnssonar fyrrum alþm. um tekjuöflun hins opinbera í riti sem Alþingissögunefnd gaf út árið 1953 um Alþingi og fjárhagsmálin, en þar segir, með leyfi forseta: „Um það bil er Alþingi fékk löggjafarvald í fjármálum með stjórnarskránni frá 1874 var skattalöggjöf landsins mjög úrelt orðin. Frá því er Alþingi var endurreist árið 1845 höfðu á hverju þingi borist fleiri eða færri bænarskrár úr einstökum héruðum þar sem farið var fram á lagfæringar á skattalöggjöfinni, bæði almennt og í einstökum atriðum, en flestum slíkum bænaskrám var vísað frá með þeim forsendum, að undirbúningur gagngerðra breytinga á skattalöggjöfinni stæði fyrir dyrum og væri rétt að allar meiri háttar breytingar á henni yrðu látnar bíða þar til hin fyrirhugaða allsherjarendurskoðun hefði farið fram. Af endurskoðun þessari varð þó ekki fyrr en árið 1875, að skipuð var þriggja manna n. með konungsúrskurði 29. okt. 1875 til þess að semja ný skattalög fyrir Ísland.“ Það er ekki laust við að sumt af þessu láti kunnuglega í eyrum. En það kann að vera mönnum nokkur hughreysting, að skattanefndin frá því 1875 skilaði 1877 merku áliti sem varð undirstaða mikillar og þarfrar breytingar skattalög fyrir Ísland.“ Ég vil svo að lokum endurtaka þakkir mínar til hv. fjvn. fyrir störf hennar í sambandi við þessa fjárlagaafgreiðslu.