Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Það er nú orðið langt um liðið, síðan þetta frv. var hér til umr. Það var fyrir þinghléið, og var þá 3. umr. frestað, en nokkrir höfðu þá verið búnir að tala í málinu. Af því, hvað langur tími er liðinn, vil ég sem frsm. frv. fara nokkrum orðum um það. Ég var áður búinn að lýsa því yfir fyrir hönd landbn., að hún er sammála um þær brtt., sem eru á þskj. 184 og 197, en um brtt. á þskj. 196 er dálítið öðru máli að gegna. Þrír af nm., meiri hl., kom fram með þessa brtt. Við í minni hl. höfum litið þannig á, að þessi brtt. ætti ekki beint heima í þessu frv., því að það atriði, sem hér er um að ræða, er á þá leið, að ef fjarskyldir erfi, geti forkaupsréttarhafar gert kröfu til þess að fá sér jarðeignina útlagða með því verði, sem hún er lögð erfingjum til arfs. Í þessu tilfelli er ekki um að ræða kaup eða sölu, en alls staðar annars staðar í frv. er um það að ræða og forkaupsrétt í því tilliti. Hér á aðeins að verða yfirfærsla á eignarréttinum, án þess að það fari fram nokkur athöfn, sem sé kaup eða sala. Ég tel einnig mjög vafasamt, hvort þetta ákvæði stappi ekki nærri því að rekast á stjskr., því að það á að vera þörf fyrir að taka þetta. Þetta er ekki að ganga inn í kaup, heldur að taka eignarnámi, og þá þarf að vera þörf fyrir það og komi fullt verð fyrir, en í þessu frv. getur verið vafi á því, hvort þörf er fyrir þessar aðgerðir og hvort fullt verð komi fyrir. Ég skal ekki fullyrða, hvort árekstur yrði af þessu, en vil vara hv. d. við slíkum árekstri, ef svo væri. Aftur er önnur leið, sem liggur opin fyrir. Ég álit, að eins og sakir standa og eins og ættarböndin voru, þar sem fjórmenningar eða - eins og það var eftir eldri l. - fimmmenningar voru skyldir til framfærslu, sé nú orðin sú breyt. á, að það sé ástæða til þess að fara að gera þá breyt. líka að láta erfðaréttinn ekki ná lengra en til afa og ömmu, en nú nær hann til langa-langafa og ömmu og þeirra niðja. Ég tel rétt að breyta erfðatilsk. frá 1850. Ef henni yrði breytt, þyrfti aldrei að koma til þess arna, sem rætt er um í brtt. Þetta vildi ég taka fram. Ég er ekkert hrifinn af því, að útarfar svo fjarri að skyldleika taki við eignum frá arfleifanda, og að því leyti er ég meðmæltur þessari brtt., en hitt er það, að ég tel aðra leið til þess að fá þessa breyt. fram miklu eðlilegri en þá að fara að neyða hana inn í l., sem ekki eiga við um það atriði. Ég vildi óska þess, að flm. vildu taka aftur þessa till., og ég skyldi ekki hafa á móti því að ganga til móts við þá um að takmarka erfðaréttinn eins og ég drap á og ég tel réttara og heppilegra.



Herra forseti. Mér skilst þá, að þetta mál liggi þannig fyrir, að allir nm. séu sammála um brtt. á þskj. 184, enn fremur að allir nm. séu sammála um brtt. á þskj. 197, en að ágreiningur sé um brtt. á þskj. 196, sem við flytjum þrír. Eftir því, sem fram kom hjá hv. 2. þm. Árn. (EE), þegar rætt var um þetta hér í d., en hann talaði síðastur, og svo núna hjá hv. frsm. n., þm. Dal. (ÞÞ), er það tvennt, sem þeim finnst athugavert við þessa till. á þskj. 196, og þó skil ég ekki aðra ástæðuna. Annars vegar tala þeir um, að ekki sé við eigandi að setja hér í þessi h ákvæði eins og er á þskj. 196 um, að hreppsn. hafi rétt til að ganga inn í kaup á jörðum, sem falla til útarfa, en þeim finnst það eiga við að gera það með því að breyta erfðatilsk. frá 1850 og segja, að hún sé orðin úrelt. Ég er þeim sammála um það, að erfðatilsk. sé miklu meira en úrelt. Hún er á móti þeim hugsunarhætti, sem nú ríkir hér hjá okkur. En úr því að hún er orðin svona úrelt, er það miklu minni riftun að heimila hreppnum að kaupa jörðina heldur en að taka hana af. Það er alveg gefinn hlutur, að í mörum tilfellum yrði ekki hugsað um að kaupa, og jörðin mundi falla til útarfa. Það er þess vegna miklu minni röskun að samþykkja till. okkar og heimila forkaupsréttinn heldur en að afnema ákvæðin alveg. Síðast þegar ég talaði, nefndi ég þrjú dæmi. Fyrsta dæmið, sem ég nefndi, er tilfelli, sem liggur fyrir hjá skiptaráðanda Gullbringu- og Kjósarsýslu, sem hér á sæti á þ., en er hér ekki staddur nú. Það dó barnlaus bóndi í umdæmi hv. þm., og jörð, sem hann á, fellur til útarfa, sem sumir eru ekki einu sinni hér á landi. Það hagar svo til með þessa jörð, að það er eina jörðin í sveitinni, þar sem hægt er að gera lendingarbætur og höfn, en útræði er úr hreppnum. Nú er það svo, að hreppurinn vill eignast þessa jörð til þess að hafa ráð yfir þessu landi. Skiptin á þessu eru nú búin að standa yfir í þrjú ár, og það mun nú vera svo, eftir að búið er að fara fram mat á jörðinni - ekki fasteignamat, því að sýslumaðurinn hefur fundið ástæðu til að láta fara fram raunverulegt mat á jörðinni -, eftir að búin eru að fara fram bréfaskipti milli erfingjanna, hafa þeir komið sér saman um að láta einn erfingjann austur á landi - í mínu kjördæmi - fá jörðina á 80 þús. kr., en hann ætlar að selja hreppnum hana á 190 þús. kr. Ég sé ekki ástæðu til að láta þennan erfingja græða á þessum frænda sinum, sem hann hefur aldrei séð, og vil láta hreppinn fá jörðina á það, sem hún er metin, en ekki láta einstaka menn mata krókinn á henni. Ég nefndi jörð, sem er í 15 pörtum, og maðurinn, sem á henni býr, er búinn að ná í 3 parta. Sumir erfingjanna eru ekki á Íslandi. Maðurinn fær jörðina ekki keypta - ekki af því að erfingjarnir vilji ekki selja, heldur af því að það er svo erfitt að ná til þeirra. Í þessu tilfelli hefði átt, eins og hjá sýslumanninum í Gullbringu- og Kjósarsýslu, að meta jörðina til verðs og gefa ábúandanum kost á að kaupa fyrir það verð. Ég skal ekki nefna fleiri dæmi, en þessi dæmi sýna það, að þessa ákvæðis er brýn þörf, og einmitt af því, að það er ekki alltaf, sem þessu er beitt, - einmitt af því er það eðlilegra að setja þetta ákvæði inn í þessi l., en ekki inn í tilsk. um erfðir. Hin ástæðan, sem þeir telja á móti þessu, er sú, að ekkí sé um kaup að ræða, þessi l. séu bara, þegar jörðin sé seld, en þegar eigendaskipti verði fyrir erfðir, sé ekki um kaup að ræða og þess vegna sé óeðlilegt að tala um það í þessum 1. Mér skilst, að þetta sé orðaleikur og annað ekki, að segja, að þetta séu ekki kaup. Ég skil þetta ekki og skil ekki, að þeir, sem finnst, að tilskipunin frá 1850 sé orðin úrelt, skuli ekki vilja ganga inn á þá litlu breyt., sem hér er um að ræða og mundi tvímælalaust gera mikið gagn í þeim dæmum, sem ég nefndi. Annað er nú liðið, svo að ekki kemur til með það, en hitt er ekki liðið, svo að þessi till. getur gert sitt gagn þar. Ég vil eindregið mæla með því, að þessi till. verði samþ. Ég skal benda á brtt., sem ég lagði fram skriflega fyrir þingfrestunina, sem kom fram fyrir bendingu frá hv. þm. Dal. og nú er búið að prenta á þskj. 215. Brtt. þessi er við till. á þskj. 196, en það mætti skoða hana sem leiðréttingu, þó að hún komi fram sem sérstök brtt.



Það er óþarfi að vera að teygja lopann lengi um þetta mál. Ég held, að hv. þdm. skilji, hvernig það atriði liggur fyrir, sem hér er verið að deila um. Hv. þm. N-M. (PZ) sagði, að það væri minni röskun að samþykkja þá till., sem hér liggur fyrir, heldur en að breyta erfðatilsk. sjálfri. Ég játa, að það er rétt, því að það er engin röskun á erfðum í sjálfu sér. Hitt er það, að það er gengið á rétt þeirra manna, sem löggjafinn hefur veitt þennan erfðarétt. Og meðan þeir hafa hann, er það skylda löggjafans að sjá um, að ekki sé gengið á hann. En hitt er það, að ekki er ástæða til að halda erfðaréttinum óbreyttum. Það horfir allt öðruvísi við, og ef farið yrði að breyta erfðatilskipuninni á annað borð, yrðu afnumdir þeir liðir, sem brtt. á þskj. 196 á við. En ef farið er að koma þessu ákvæði hér inn, verður það meira til málaferla en gagns. Það má vera, að það sé eðlilegt, að forkaupsréttarhafar geti fengið að kaupa undir þessum kringumstæðum, en til þessa árekstrar kemur ekki, ef breytt er erfðatilsk. Ég held því fram, að það sé miklu réttara og eðlilegra að breyta henni, og ég álít, að ef þetta ákvæði verður sett hér inn, verði það gert að nauðsynjalausu, og get ég ekki fellt mig við að greiða því atkvæði, eins og sakir standa. Ég bendi þess í stað á þá leið til að ráða fram úr þessu, sem er eðlileg og sjálfsögð og í fyllsta máta heppileg.



Herra forseti. Ég ætla ekki að segja mikið um frv. og brtt. við það. Hv. þm. N-M. hefur prýðilega gert grein fyrir sjónarmiði okkar þremenninganna, sem felst í þessari brtt., en ég vil benda á, að í 8. gr. frv. segir: „Lög þessi öðlast gildi 1. janúar 1948.“ Það var búizt við, að þau yrðu tilbúin fyrir þann tíma. Nú er þessi tími liðinn, og þarf því að breyta þessu. Ég leyfi mér því að leggja hér fram skrifl. brtt., þar sem segir: „Lög þessi öðlast þegar gildi.“