Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Jósef Björnsson, framsögumaður: Eins og nefndarálitið her með sjer, leggur nefndin til, að frv. sje samþykt, eins og það liggur fyrir. Að vísu var því breytt í h. Nd., og eru þær breytingar aðallega fólgnar í tvennu. Fyrri breytingin er sú, að nú er útvegun baðlyfja lögð undir stjórnarráðið í stað þess, sem hjer í deild hafði verið ætlazt til, að búnaðarfjelag Íslands sæi um útvegun þeirra. Hin breytingin er sú, sem nefndin álítur meira um vert, að í stað þess, sem hjer í deild var ætlast til, að sjerstakir umsjónarmenn væru skipaðir með sauðfjárböðununum, er í frv. gert ráð fyrir, að hreppsnefndir og bæjarstjórnir hafi umsjónina. Þótt nefndin áliti þetta ekki jafn hyggilegt og hitt, þá leggur hún þó til, að frv. sje samþykt eins og það liggur fyrir.

Guðmundur Björnsson, framsögum.: Sem formaður nefndarinnar í þessu máli verð jegað gera nokkra grein fyrir því. Eins og hv. d. er kunnugt, hefur nefndin aldrei getað orðið sammála. Sumir nefndarmenn vildu, að frumv. væri samþykt óbreytt, eins og það kom frá h. Nd. Aðrir vildu breyta því, án þess þó að hagga efninu. Hvorugt þetta gat fengið eindregið fylgi nefndarinnar, og afleiðingin af því er sú, að hún hefur ekki getað látið uppi álit sitt, og efast jeg um, að það yrði komið á morgun, þótt málið væri tekið út af dagskrá og því frestað þangað til. Það má því eins vel taka það fyrir í dag.

Forseti: Það þarf auðsjáanlega að að leita afbrigða frá þingsköpunum með mál þetta, og, að fengnu leyti hæstv. ráðherra, ber jeg það undir hv. d., hvort hún vili leyfa þau.



Mjer finst ekki hægt að samþykkja frv., eins og það liggur fyrir, vegna þess hvernig 2. gr. þess er orðuð. Eftir að tekið hefur verið fram í fyrri hluta greinarinnar, að sendiræðismönnum framandi ríkja sje heimilt að flytja frá útlöndum einu sinni á ári hæfilegan áfengisforða til heimilisþarfa sinna um eitt ár í senn, þá er þessu bætt við: „öðrum en þeim, er hjer hafa verið taldir, má ekki leyfa innflutning áfengis, flutning úr skipi í annað skip eða úr skipi í land“. Eftir þessum orðum sýnist öllum öðrum en sendiræðismönnunum vera undantekningarlaust bannað, að flytja vín hjer í land. Með öðrum orðum: þeim, sem eftir 2. gr. bannlaganna er leyft að flytja hjer áfengi í land, er með þessum lögum bannað það eftir því sem orðin hljóða. Það er þó vitanlega ekki tilætlunin. Til þess að ráða bætur á þessu, hefði frv. þarft að byrja á þessa leið: „Aftan við aðra grein komi ný málsgrein svo hljóðandi“. Eins og greinin er nú orðuð, finst mjer hún ekki geta staðið, ef ekki á að svifta þá innflutningsleyfi vínfanga, sem nú hafa það, því að yngri lög gilda fram yfir eldri, ef þau koma í bága hvor við önnur. Jeg sendi í prentsmiðjuna brtill., sem á að bæta úr þessu; hún er ókomin, ef háttv. deild vildi samþykkja hana, þyrfti að fresta málinu um stund.

Ráðherra: Ef um það væri að ræða, að fella þessar breytingar á vínbannslögunum inn í Iðgin sjálf, þá gæti það komið dálítið óþægilega við; þó mundi vel mega bjarga málinu við með því að skoða breytingu þá, sem þarf að gera, að eins „redaktionella“ breytingu. En nú er ekki ætlazt til, að svo sje gert, heldur verða þetta sjerstök lög. Jeg játa það, að frv. er nokkuð einkennilega orðað, en jeg vona þó, að engum detti í hug, að það skerði rjett þeirra, sem undanþágu hafa frá innflutningsbanninu samkvæmt bannlögunum sjálfum. Það er augljóst af öllum gangi málsins í þinginu og umræðunum um það, að hjer er ekki að ræða um aðra breytingu á lögunum með 2. gr. frv. en þessa undanþágu fyrir sendiræðismennina, og það er auðsætt af greininni, að stjórnarráðinu er ekki heimilt að veita fleirum hana, af þeim mönnum, sem ekki verða að teljast hafa undanþágurjett af alþjóðlegum ástæðum. Jeg hygg, að þótt þetta frv. sje samþykt, þá mundi engum detta í hug, að banna apótekurum og öðrum, sem eftir vínbannslögunum mega flytja vín inn, að gera það á sama hátt eftir sem áður.

Guðm. Björnsson, framsm.: Það er rjett sem háttv. þm. N.-Múl. (E. J.) sagði, að frv. eins og það liggur nú fyrir er reglulegur vanskapnaður, og hörmulegt að vita, að háttv. neðri deild skuli láta málið frá sjer fara nú undir þinglok jafn afskræmilegt og það er, - jeg get ekki; þagað yfir þessu. Jeg veit, að það má segja, að engum öðrum verði hjer eftir heimilt að flytja inn áfengi en þeim, sem er það leyft með þessum lögum. En auðvitað hefur það ekki verið tilgangur háttv. Nd. Jeg hef átt tal við löglærða menn um þetta, og hafa þeir látið sömu skoðun uppi sem hæstv. ráðherra lýsti nú yfir, að ekki þurfi að skilja lögin á þennan veg. Nefni jeg þar til bæjarfógetann hjer í Reykjavík. Þótt lögin sjeu aflægisleg, þá er óþarfi að leggja þann aflægislega skilning í þau, sem hjer hefur verið talað um. Þegar þetta þarf ekki að óttast, þá vil jeg, að frv. sje samþykt, þótt jeg geti ekki neitað, að það sje þinginu til skammar, að afgreiða svona óvandvirknis lög. Mjer hafði komið til hugar, að koma með samskonar breytingartill., sem háttv. þm. N: Múl. (E. J.) gat um, en jeg hætti við það, er jeg heyrði álit lagamanna um, að þetta mundi ekki verða bannmálinu að tjóni. Jeg vil ekki á neinn veg hefta framgang frv., en það er jeg hræddur um, að brtill, kynni að gera. Jeg. þóttist gera glögga grein fyrir því, við fyrri umræðu málsins hjer í deild, að það gæti komið oss illa í koll, ef við vildum ekki verða við kurteislegum tilmælum frönsku stjórnarinnar, um að veita sendiræðismanni hennar hjer undanþágu þá, sem hún fór fram á fyrir hans hönd. Af því einu get jeg greitt atkvæði með frv., nauðugur þó, vegna þess hvernig það kemur úr garði gert frá háttv. neðri deild. Því að þessi deild verður þó að gæta sóma síns, og vanda verk sín. En hjer má segja, að nauðsyn brýtur lög.



Jeg greiddi áðan atkvæði móti því, að málið yrði tekið til umræðu, áður en nefndarálit er komið fram, því jeg bjóst við, að háttv. nefnd mundi koma fram með tillögu um að lagfæra þá galla, sem nú eru á frv. Mjer finst 2. gr. frv. með öllu óaðgengileg, eins og hún er nú. Það er mesta aflægi, að vera að leyfa sendiræðismönnum að flytja vínföng í land og skip úr skipi, það er aflægi, að þingið samþykki lög, sem leyfa slíkt, þar sem þó er til þess ætlazt, að ræðismennirnir flytji ekki annað vin hingað, en til sinna eigin afnota. Jeg get ekki heldur annað sjeð, en það sje mikill munur á því, hvort ákvæði þessa frv. eiga að skeytast við bannlögin, eða eins og hjer er ætlazt til, að þetta verði sjerstök lög. Eftir þessu frv. verður ekki betur sjeð, en innflutningur vínfanga sendiræðismanna sje undanskilinn öllu eftirliti umsjónarmanns áfengiskaupa. Í stuttu máli verð jeg að segja, að 2. gr. frv., eins og nú er hún, sje með öllu óhafandi, og því bráðnauðsynlegt, að breyting fáist á henni; ella á að fella frumvarpið.

Ráðherra.: Það er ekki eins dæmi, að svipaðir gallar hafi komið fram á frv. undir þinglok, eins og hjer, og frv. þó verið samþykt, en bætt úr göllunum, þegar á næsta þingi. Þannig var í lögunum um Íslandsbanka skírskotað í grein sem ekki átti við; frv. var eigi að síður samþykt á þingi, þótt menn vissu um þennan galla á því, og síðan staðfest af konungi. En á næsta þingi, þegar árið eftir –því þá var haldið aukaþing - var samþykt leiðrjetting á Iögunum. Eins mundi jeg fara að hjer, ef málið þá kemur til minna kasta. Jeg get ekki sjeð, að skilningur háttv. þm. Skgf. (J. B.) á málinu sje nauðsynlegur. Og hvað er hægt að hafa á móti því, þótt sendiræðismennirnir flytji vin sitt sjálfir í land eða annist um flutning á því, fyrst þeim á annað borð er leyft að flytja vinföng til landsins? Það er ákveðið, að þeir megi ekki flytja inn vín nema til heimilisþarfa, og er mjer óskiljanlegt, hvaða freisting það ætti að geta verið fyrir því, að flytja vín milli skipa, rjett að gamni sínu. Jeg sje ekki annað en samþykkja megi frv. eins og það er, þegar jeg lýsi því yfir, - að úr gallanum á því skuli bætt á næsta þingi, og þegar jeg ennfremur lýsi því yfir, að lögin skulu verða „praktíseruð“ eins og þingið ætlaðist til með þessu ákvæði aftan við 2. grein. Umræðurnar um málið hafa verið svo skýrar, að þær taka af öll tvímæli um það, að hjer er ekki meiningin að útiloka apótekara eða aðra, sem nú hafa innflutningsrjett, frá því að nota hann. Jeg get ekki sjeð, að það sje stór skömm fyrir þingið, þótt einhver villa eða ósamræmi kunni að slæðast inn í eitt frv., þegar tíminn er svo afar naumur, og slíkur málafjöldi að afgreiða, og jafnmikið að gera, eins og nú hefur verið síðustu dagana að öðru leyti.



Jeg þarf ekki margt að segja. En mjer finst greinin eðlilegast orðuð eins og hún var fyr, og brtill. mín, sem nú er komin, ætlast til, að hún verði. Það getur verið, að það megi skilja fyrirmælin eins og ætlazt er til, en orðalagið bendir þó ekki í þá átt, og rjett er þó, að hafa orðin sem skýrust í Iögum. Annars setla jeg ekki að tala meira um breytingartillöguna. Menn eiga nú kost á að greiða atkvæði um hana.



Jeg ætla ekki að fara inn á skýringar á 2. gr. frv. En það hygg jeg, að bæta mætti þetta vansmiði. Það er eitt aðalatriði málsins, sem ekki hefur verið tekið fram, það er að segja, hvort veita eigi undanþágu eða ekki. Hún var eigi leyfð hjer í deild fyrir fám dögum, og sýnist mjer líklegt, að hún verði það ekki heldur nú í dag, og eins og undanþáguleyfið var felt þá, eins verði nú gert  (G. B.: Það var í ógáti.)  Mjer finst háttv. Nd. vera býsna djörf að taka hana aftur upp, rjett eins og hún búist við, að þessi deild muni strax heikjast yfir henni. Háttv. Nd. hefur ekki tekið okkar málum svo vel, að hún geti búizt við sjerlegri tilhliðrunarsemi hjer í deild. Háttv. 6 kgk. lagði nú, eins og á dögunum, svo mikla áherzlu á, að vjer yrðum að sýna hinni voldugu og göfugu frönsku þjóð þá tilhliðrun, að banna ekki ræðismanni hennar hjer að hafa vín á borðum, eins og hann hefði vanizt frá blautu barnsbeini. Það hefur verið marg tekið fram af honum og öðrum, að Frakkar væru kurteis þjóð, og það hefur verið sagt, að ræðismaður þeirra sje kurteisasti maður. Jeg efast ekki um, að þetta sje satt. En mjer er spurn, eigum við að sjálfsögðu að fara eftir því, þótt einhver kurteis þjóð eða kurteis maður fari fram á að fá hina eða þessa undanþágu frá bannlögunum. Væri jeg óvinveittur bannlögunum, mundi jeg kröftulega fylgja því fram, að undanþágan væri veitt. Því ef máttarstoðunum er kipt undan bannlagabyggingunni, eins og hjer á að gera, þá mun byggingin öll hrynja. Jeg legg áherzlu á, að hjer er verið að brjóta „princip“ bannlaganna, það „princip“ að leyfa eigi vínflutning til landsins. Hjer er vissri stjett manna, sendiræðismönnunum, leyft að flytja vín inn og hafa það um hönd. Jeg er viss um, að fleiri undantekningar koma á eftir, ef þessi er veitt. Jeg hef að vísu ekki mikla umgengni við „diplomata“ og kann ekki að beygja mig fyrir þeim sem vera ber; þó vildi svo til nýlega, að jeg hitti einn visikonsulinn á götu, og sagði hann mjer, að hann mundi skrifa sínu stórveldi, ef franski sendiræðismaðurinn fengi undanþáguna, og biðja það að mælast til, að hann fengi samskonar undanþágu.  (G. B.: Hver var það?)  Jeg vil ekki nefna nöfn nje gera mig stóran, þótt jeg umgangist ræðismenn stórveldanna. Þessi undanþága hlýtur áð skapa misrjetti og óánægju. Allir munu keppast eftir að komast í boðin hjá franska sendiræðismanninum, þar sem vín er á boðstólum, en ekki líta við boði frá enska ræðismanninum eða þýzka. Við megum vara okkur á því, að stórveldunum lendi ekki saman út af þessu. Hver má vita nema það rísi af því heilt Evrópustríð. H. 6. kgk. (G. B.) sagði, að við yrðum að fara varlega. Því ekki það? En hjer er eldurinn laus. Jeg bið guð að hjálpa okkur, þegar kanónurnar fara að syngja. En sleppum nú Evrópustríðinu. Hjer er fleira að gæta. Við vitum hvílíkur feikna máttur móðurinn er. Það er verið að grafa undan aðflutningsbannslögunum með þessari undanþágu, og þess vegna er jeg á móti henni, og vona að svo verði og um þá hv. Goodtemplara, sem sæti eiga hjer í deildinni. Það er svo sem auðvitað, að þegar hæstv. ráðherra kemur til Hafnar, þyrpast sendiherrar linna stórveldanna um hann, og vilja tá undanþágu fyrir fulltrúa sinna þjóða, ef einu stórveldinu er veitt þessi undanþága. Nei ! Það er sannarlega ekki ókurteisi, þó að við ekki beygjum okkur.

Guðmundur Björnsson Hv. þm. V. Sk. talaði eins og hann vissi það ekki, að það eru heimskingjarnir, sem jafnan eru „stífastir upp á rjettinn“, en þeirra vitið meira, sem vægja kunna. Eu jeg vil, að menn viti, að það er eigi fjarstæða, að breyta Iögum fyrir kurteisis sakir. Stærri þjóðir en við gera það oft, til að halda vináttu sinni við aðrar þjóðir. Og vil jeg benda á eitt atriði, sem enginn virðist hafa tekið eftir, sem sje, að þessir sendiræðismenn eru hjer eins og annarstaðar undanþegnir öllum tollum og sköttum, en í íslenskum lögum er alls engin heimild fyrir slikri undanþágu, og mætti draga hæstv. ráðherra fyrir landsdóm af þeim sökum. En hver er ástæðan fyrir þessu? Hún er sú, að þetta tíðkast um allan heim, með öllum siðuðum þjóðum, og við mundum taldir rustar og ruddaþjóð, ef við værum svo smásmuglegir að bregða út af þessari alheimsvenju. Þetta er mergurinn málsins. Og undanþágan frá baunlögunnm er hreint og beint smáræði á við hinar undanþágurnar, sem jeg nefndi, og allir telja sjálfsagðar. En svo er annað. Sumir halda, að þessi undanþága geti verið hættuleg fyrir tilætlaða nytsemi bannlaganna. En ef þeir vissu, þeir góðu menn, hvað í bannlögunum stendur af líku tagi, hefðu lesið þau lög og skilið, þá mundu þeir eflaust hafa lægra um sig. Nei ! Það er önnur undanþága í þeim lögum, sem er miklu hættulegri en þessi, og hún er sú, að hver skottulæknir, hvaða dóni sem hann er, hvort heldur með eina eða tvær eða þrjár klaufir í burunni, hefur heimild til að kaupa óblandað, ómengað áfengi frá útlöndum í því skyni að hafa það í lyf sín. Versti sótrafturinn í víkinni - hvar sem víkin nú er - getur keypt smáskamta lyf í lyfjabúðinni og farið að lækna, og kallað sig smáskamtalækni, og síðan tekið til að fá sjer ómengað áfengi frá útlöndum, og boðið kunningjunum heim til sín og gefið þeim að súpa á því - sjer til heilsubótar, þau boð má óttast - konsúlaveizlurnar er óþarfi að óttast. Fyrir þing 1911 samdi jeg frumvarp til laga um lækningaleyfi. Þar átti að girða fyrir skottulæknafarganið. En frumvarpið var skemt fyrir mjer, varð þó að lögum, en smáskamtalæknunum gefinn laus taumurinn, svo Iaus, að bannlögunum stendur langmest hætta af þeim, og eigum vjer þar alt undir árvekni landlæknis. Mönnum ætti að skiljast, að það getur haft mjög alvarlegar afleiðingar fyrir okkur, að móðga frönsku þjóðina, þó að ekki kvæði svo ramt að því, að hún beri vopn á okkur fyrir bragðið. Vopnin eru ekki eina kúgunarvaldið nú á dögum. Hættulegast er auðvaldið. Með því má kúga hverja smáþjóð. Það er hægur leikur fyrir stórþjóðirnar og hægastur fyrir Frakka, auðugustu þjóðina.

Sig. Eggerz Hv. 6. kgk. sagði, að jeg hefði ekki lesið bannlögin, og hv. 1. kgk. ekki heldur. Jeg svara fyrir mig. Hann mun svara fyrir sig. Hv. 6. kgk. hefur sjálfur ekki lesið bannlögin, eða skortir skilning á þeim. Jeg veit það, að læknar hafa leyfi til að hafa vin til lækninga, en mega ekki selja nje veita. Hjer er því ekkert „princip“-brot, eins og í þessu konsúlamáli, og þar sem að hv. 6. kgk. sagði það gengi nærri persónulegu frelsi sendiræðismanna, ef þeim væri ekki veitt þessi undanþága, þá ganga bannlögin líklega líka. Hv. 6. kgk. talaði um, að skottulæknar gætu sezt að austur í Vík og haldið þar veizlur. Hvernig getur hann hugsað, að sýslumaðurinn í Vík liði slíkt? Hv. 6. kgk. sagði það væri hörmulegt, að þeir menn ættu gæti hjer á þinginu, sem ekki vissu, hvað af því gæti leitt fyrir okkur, að baka okkur reiði stórþjóðanna. Jeg get ekki hugsað mjer, að eins göfug þjóð og franska þjóðin færi að troða illsakir við okkur vegna þess, að sendiræðismaður hennar hjer og fjölskylda hans fengi ekki að neyta víns. Hvernig getur hann hugsað sjer, að franska þjóðin sje svo spent fyrir, að konsúlar hennar drekki. Sendiherrarnir mótmæltu staðfestingu bannlaganna, en þau voru samt staðfest, og af því hefur lagaóhamingju leitt; allir hafa látið oss í friði. Ef vjer förum að leyfa þetta, þá koma allar aðrar þjóðir og heimta, að sjer sje veittur sami rjetturinn sem frönsku þjóðinni.

Jósef Björnsson; Þótt jeg vilji ekki efast um, að hæstv. ráðh. standi við þau orð, er hann viðhafði um framkvæmd laganna, þá get jeg ekki felt mig við frv., eins og það er, og jeg áður hef tekið fram. Mjer finst sá skilningur, sem hann sagði, að hann legði í frv., ekki heimilaður í frv., og því gjöri jeg lítið úr þeim skilningi, og vil ekkert á honum byggja. Jeg get ómögulega greitt atkv. með ákvæðinu í 2. gr., sem leyfir sendiræðismönnunum, að taka við áfengi úr skipi og flytja það í land, þar sem öllum óðrum er bannað það, og finst þetta svo óaðgengilegt, sem verið getur. En nú hefur komið fram brtill. frá hv: þm. N.Mýlinga um að setja þessa gr. í samband við bannlögin sjálf og sýnist mjer sú brtill. til bóta og gera málið aðgengilegra, verði hún samþykt.

Steingr. Jónsson: Strax og nefndin fór að athuga þetta frv., þá sá hún, að hjer voru nokkur nýmæli, sem ekki eru til í hinum eldri veðdeildarlögum, er við höfum. Menn voru í nokkrum vafa um það, hvernig þessi nýmæli væru, sjerstaklega var það þó 3. gr. frv., er vakti athygli nefndarinnar, því þar er ábyrgðum öðruvísi fyrirkomið en verið hefur. Þar er fyrst ákveðin sameiginleg ábyrgð allra lántakanda, er nemi alt að 10% af upphæð lánanna, og í öðru lagi á bak við þessa ábyrgð, ábyrgð landssjóðs. Og er þetta alt öðruvísi, en verið hefur áður. Þessi breyting var rædd allrækilega í æfndinni hjer, og eftir allmiklar bollaleggingar var ákveðið að koma fram með breytingartillögur þær, er voru samþyktar hjer við 2. umræðu. Jeg get sagt fyrir mig, að mjer veittist allerfitt að fylgjast með þessu; jeg var hræddur um, að það væri nokkuð hál braut, er hjer væri verið að fara inn á. Jeg er að vísu ekki bankafróður maður, en jeg var samt hálfhræddur um, að brautin væri hættuleg, og að þessi ákvæði mundu ekki auka álit bankavaxtabrjefanna erlendis, en um það skal jeg þó ekkert segja með vissu. En um það er jeg viss, að þetta ákvæði vekur óhug hjá fjöldamörgum lántakendum, að minsta kosti til sveita, og þeir munu jafnvel líta svo á, og það ekki alveg ástæðulaust, að hjer sje um hættu að ræða fyrir þá. Jeg býst við því, að margur sveitabóndi mundi hugsa sem svo, hvað á jeg, sem hef góða og verðmæta jörð, að láta hana að veði - eða ábyrgð - fyrir húsaskrokkum í kaupstöðunum. Þeir eru oft illa bygðir og í þeim er mesta hættan fyrir veðdeildina. En það varð samt úr, að nefndin vildi ganga að þessu, en þó jafnframt koma fram með breytingar til bóta. Og þessar breytingar voru samþyktar hjer í háttv. deild í einu hljóði eða nær því, og mjer datt ekki í hug annað en háttv, neðri deild gengi að þeim, og viðurkendi það, að það væri sjálfsagt, að taka þessu nýmæli með mestu varkárni. Og þeim mun fremur hefði hv. neðri deild átt að gera það, þar sem frv. þetta kom ekki rjetta leið til þingsins - frá landstjórninni, sem að sjálfsögðu ætti að bera slíkt mál fram, - heldur frá einstökum þingmanni. En hv. neðri deild hefur ekki gert það. Hinsvegar hefur hún sýnt nokkra viðleitni á því að orða ummælin mýkra, svo að hv. efrideildarþingmenn gætu gleypt þau án þess að fá klýu. En þessar brtill. hef jeg ekki getað fallizt á, og því fundið mig knúðan til þess að bera fram brtill. á þingskj. 8611, og hefur hv. 6. kgk. þm. (G. Bj., borið þær fram ásamt mjer. Fyrsta brtill. er um, að í stað 5 miljónir í 1. gr. komi 3 miljónir. Jeg lít svo á, sem gera eigi þessa nýbreytni á veðdeildinni ekki nema til bráðabirgða. Jeg hygg, að sú skoðun verði almenn meðal þjóðar innar, að það sje nauðsyn að breyta þessu fyrirkomulagi, og hygg, að flestir sjeu á því, að rjett sje að setja á fót veðbanka. Og verði það, þá er næsta undarlegt, að fara nú að setja á fót stóra nýja veðdeild. Fyrst er veðdeildin var sett á fót, var upphæð hennar 1100 þús. kr., en síðan , var bætt við hana viðbót, er nam 1200 þús. kr. En við 2. og 3. flokk nam upphæð þeirra hvor um sig 3 miljónum króna, og jeg sje ekki ástæðu til þess, að þessi nýi flokkur sje stærri en þær. Það mun láta nærri, að fasteignir sjeu nú svo veðsettar hjer á landi, að ný veð deild, er nemur 5 miljónum kr., mundi endast ein 8 til 10 ár eða jafnvel lengur, og þar sem hjer er um tilraun með nýju fyrirkomulagi að ræða, og þar sem menn alment munu fremur hallast að veðbanka, þótt það mál sje ekki undirbúið nú, þá sje jeg ekki neina ástæðu til þess að láta upphæðina vera svo háa, að hún endist svo lengi. 4–5 ár ætti að vera nóg til þess að sýna reynsluna og undirbúa veðbanka, svo vel væri. En þetta er þó í sjálfu sjer ekki neitt meginatriði, því það verður auðvitað ekki lánað meir en eftirspurnin og þörfin krefur. Næsta brtill. við 10. gr. er þýðingarmeiri. Það hefur verið svo, að þegar menn hafa fengið veðdeildarlán, þá hafa þeir ekki átt rjett á að fá þau greidd í peningum, heldur átt rjett á því, að fá þau borguð út í bankavaxtabrjefum. Þetta hefur mjer skilizt að væri sjálfsögð grundvallarregla, og sjerstaklega við viðdeildir eins og okkar hjer. En nú er þessu breytt svo, að bankinn ræður því sjálfur, hvort hann lætur lántakanda fá lánið greitt í bankavaxtabrjefum, sem honum eru afhent, eða hvort bankinn greiðir honum andvirði bankavaxtabrjefanna í peningum. Og ræður bankinn því, hversu hátt verð hann greiðir fyrir brjefin. Nú stendur svo á hjer, að við höfum enga kauphöll, og því erfitt að vita hvað bankinn fær fyrir þau, eða hvað þau standa á hverjum tíma sem er, en þó jeg vænti þess, að bankastjórnin reyni, hvað hún getur, að fá sem mest fyrir þau, og fari vel með heimildina, þá gæti það samt farið á annan veg, og lögin eiga að vera til þess, að girða fyrir það, að svo geti orðið. Af hvaða ástæðu á svo að ganga að þessu ákvæði? Jeg hef heyrt færða fyrir því þá ástæðu, að það sje hægra að selja í einu stóra fúlgu af bankavaxtabrjefum, hægra að selja fyrir 5 miljónir kr. í einu en 1 miljón kr. En jeg get ekki almennilega skilið, hvernig á að takast að selja bankavaxtabrjef fyrir miljónir kr., á sama tíma og bankinn ekki getur selt þan svo nemi 1000 kr., hvað þá meir, og á sama tíma og ónotuð er lánsheimild til þess að kaupa bankavaxtabrjef fyrir 250 þús. kr. En jeg skal gera það fyrir meðhaldsmenn málsins að setja svo, að Landsbankinn gæti selt brjefin fyrir 5 miljónir kr. nú á þessum tímum er öll verðbrjef standa óeðlilega lágt og lægra en peningaeklan í heiminum bendir til að vera ætti, líklega af pólitískum hreyfingum meðal stjórna landanna. Hvernig hegðar bankastjórnin sjer þá, er hún selur þessar 5 miljónir fyrirfram? Hún hegðar sjer alveg eins og sjómaður, er vill selja fiskinn í sjónum, eða bóndi, er vildi selja lambið innan í ánni. Bankastjórnin vissi harla lítið um, hvað mikið menn notuðu þessa nýju veðdeild, og hvort hún þar af leiðandi gæti afhent brjefin og sjómaðurinn veit heldur ekki, hvert hann veiðir fiskinn. En hvernig fer nú, ef bankastjórnin selur bankavaxtabrjefin, segjum fyrir 94%, en eftir nokkur ár eru þau komin upp í og ganga kaupum og sölum í Noregi, Danmörku og Svíþjóð fyrir 98% eða jafnvel fult verð (pari). Hvernig er bankastjórnin þá stödd? Getur það þá gengið að því, að greiða bankavaxtabrjefin út þegar lán eru tekin með 94%? Mundi það verða vinsælt eða heppilegt fyrir hag bankans yfirleitt? Jeg held, að ef svo væri komið, færu ekki aðrir til Landsbankans til að fá veðdeildarlán, en þeir einir, sem allar aðrar bjargir væru bannaðar. Alt þetta virðist mjer benda á það, að hjer hafi bankastjórnin að eins hugsað um það eitt, að gera bankavaxtabrjefin glæsileg að útliti, svo hún þættist heldur geta selt þau, en hins vegar ekkert litið á þá hlið málsins, er veit að lántakendum, enda er sú hlið næsta ískyggileg. Jeg veit það, að báðir bankarnir hafa fengið að nokkru leyti ilt orð meðal landsmanna. Þeir hafa þótt ganga hart að lánum, og jeg hef heyrt menn nefna þá okurstofnanir, en það held jeg að sje ekki verðskuldað. En hvað fara menn þá að segja, ef þetta frumvarp nær fram að ganga? Jeg er mjög hræddur um; að það dragi ekki úr þessu áliti. Í sambandi við þetta má benda á það, að samkv. 14. gr. hefur hver lántakandi rjett á að greiða aukaafborganir af skuld sinni með bankavaxtabrjefum eftir ákvæðisverði þeirra, og getur það því oft verið talsvert tap að eiga ekki rjett á því að fá bankavaxtabrjef til þess að greiða þessar aukaafborganir. Þá er jeg kominn að þriðju brtill. á þgskj. 860, sem jeg skal játa að mjer er mest áhugamál um, og mjer þótti verst, að háttv, neðri deild tók ekki til greina, og hefði jafnvel ekki komið með hinar breytingartillögurnar, ef þessi hefði verið samþykt þar. Samkvæmt 11. gr. á hver lántakandi að greiða 1% af lánsupphæðinni til varasjóðs, um leið og hann tekur lánið, og mjer finst þetta gjald vera sæmilegt og nóg, svo að við það þurfi ekki að bæta aftur 1%, ef eignin er seld. Mjer sýnist þetta gjald vera svipað og 1/2% gjaldið, er áður var greitt til landssjóðs, en nú er afnumið. En nú á að innleiða það í nýrri mynd, en ekki sem skatt til landssjóðs, heldur sem skatt til landsbankans. Þetta tel jeg með öllu óþarft, og tel það yrði að eins til þess, að hefta viðskifti manna. Og svo er þetta gjald alsendis óviðeigandi. Ef að á að innleiða slíkan skatt, þá á það ekki að vera til Landsbankans heldur til landssjóðs. Ef maður á hús, sem er virt á 20 þús. kr., og fær út á það 8 þús. kr. í veðdeildinni - þá þarf hann eða kaupandinn að greiða 80 kr. til veðdeildarinnar, ef eignin er seld. Skattupphæðin verður þá 2/5% og er þá mjórra muna vant við gamla 1/2% gjaldið. Ef það hefði staðið óbreytt þetta ákvæði, eins og það kom frá háttv. neðri deild, þá hefði það oft getað numið 4/5% og það er alveg óhæfilegt haft á viðskiftalíf þjóðarinnar. Og setjum svo annað dæmi: maður á jörð, sem er metin til veðdeildar á 2000 kr., og getur hann þá fengið 1000 kr. lán, ef jörðin er ekki yfirbygð af húsum. Við sölu á þeirri jörð þarf þá að greiða 10 kr. til veðdeildarinnar, ef hún þar er veðsett, eða 1/2 % af jarðarverðinu. Nú eru jarðir fremur að ganga meir kaupum og sölum en áður: það gerir byltingin í þjóðfjelaginu. Menn flytjast burtu úr hjeruðunum til kaupstaðanna, og aðrir kaupa jarðirnar og fara að reisa bú. Þessi breyting er svo miklu meiri en áður var. En á þetta er lagt óeðlilegt og ranglátt haft með þessum skatti, og hann er ekki einu sinni lagður á vegna landssjóðsins, heldur vegna Landsbankans. Þetta er alt of langt farið, og ekki hægt að forsvara það. Þeir, sem hafa verið að halda vörnum uppi fyrir þetta nýmæli hjer, hafa gert það með því, að hjer væri um hina sömu reglu að ræða sem í Danmörku. En þar er allt öðru máli að gegna. Þar voru það ýmsir einstakir menn, er slóu sjer saman til þess að setja veðdeildina á fót, og þeir hafa alla stjórnina sjálfir, þeir bera sjálfir tap, ef það verður, en fá líka hagnaðinn. Jeg hefði getað ef til vill verið með þessu, ef það hefði gengið á undan, að skipulagi landsbankans hefði verið gersamlega breytt, þannig að landstjórnin hefði miklu meiri áhrif á stjórn bankans en nú er. Því að því verða menn að gæta, að landstjórnin er sá eini umbjóðandi, er þingið getur treyst, og því sjálfsagt, að hún ráði þar miklu um. Og að landstjórninni getur þingið altaf snúið sjer. Jeg vænti því, að þessar brtill. verði samþyktar, og jeg get ekki sjeð neina hættu við það, þótt að frumvarpið fari í sameinað þing. Og jeg get heldur ekki sjeð, þar sem aukaþing á að verða að sumri, að það gerði í sjálfu sjer neitt til, þótt málið biði til þess tíma. Það, sem nú er eftir af 3. flokk veðdeildarinnar, mundi nægja þangað til, og þá gæti líka þjóðin lagt sinn dóm á málið.

Eiríkur Briem, framsm.: Háttv. 3. kgk. mintist fyrst á hina „solidarísku“ ábyrgð, sem lög þessi byggjast á. Eins og hann tók fram, var mikið um það mál rætt í nefndinni. Jeg get ekki ímyndað mjer, að mönnum muni standa svo mikill stuggur af þessari „solidarísku“ ábyrgð, að þeir þess vegna fælist frá að taka lán í veðdeildinni. Þegar menn athuga, hvað miklu meiri tekjur varasjóður þessarar deildar á að hafa, heldur en varasjóður hinna deildanna, - og þó hafa varasjóðár þeirra vaxið - þá skil jeg ekki annað, en menn sjái, að hjer er ólíklegt, að hætta sje á ferðum. Aftur á móti munu menn á útlöndum álita hina „solidarísku“ ábyrgð mjög mikils virði, og getur það haft mikil áhrif á söluverð brjefanna. Hinn háttv. þm. gat þess, að neðri deild hefði þó í ýmsum greinum gengið til móts við Ed., en vildi gera fremur lítið úr því. En Nd. hefur þó slakað til í mjög svo verulegum atriðum. Hún hefur fært upphæðina í 1. gr. niður um 1 miljón kr. í 10. gr. hefur hún fallizt á, að stjórnarráðið samþykki söluverð bankavaxtabrjefanna. Þá hefur neðri deild og gengið inn á, að eigi skuli greiða nema 1% í varasjóð, þegar eigenda skifti verða að fasteign, sem er veðsett veðdeildinni, og hefur þar að auki undanþegið lífserfingja, sem fá fasteign í arf, því gjaldi. Svo að það er ekki hægt að segja, að Nd. hafi ekki sýnt nokkra tilhliðrunarsemi. Auðvitað er mjer erfitt að mæla á móti því, sem jeg áður hef mælt fram með fyrir nefndarinnar hönd. En það er alveg tilgangslaust að fara nú að breyta frv. hjer, því að eins og það nú liggur fyrir, hefur það slíkt fylgi í Nd., að Ed. mundi ekki geta komið sínu máli fram, þó að frv. kæmi í sameinað þing. - Háttv. 3. kgk. tók það fram, að í hans augum væri upphæðin, sem gefa mætti út bankavaxtabrjef fyrir, ekkert meginatriði. Það væru tvö önnur atriði, sem hann einkum áleit varhugaverð. Viðvíkjandi ákvæðum 10. gr. hjelt hann því fram, að bankastjórarnir gætu sjálfir ákveðið verð. ið á veðdeildarbrjefunum. En það er alls ekki rjett. Ef lántakandinn t. d. gæti vísað á kaupanda, sem vildi gefa sæmilegt verð, þá hlyti bankastjórnin að taka það til greina. Hann tók til dæmis, að það mundi verða illa þokkað, ef bankastjórnin seldi brjef fyrir 94%, sem seinna væri hægt að koma út fyrir 98%. Jeg teldi líka óálitlegt að selja fyrir 94%, En þess er að gæta, að í slíkum efnum er altaf teflt á tvær hættur. Kaupandinn ímyndar sjer auðvitað, að brjefin muni hækka í verði, seljandinn að þau muni lækka, og tíminn einn getur skorið úr, hvor rjettara hefur. Slíkt fer eftir vöxtunum á heimsmarkaðinum, sem enginn getur haft hugmynd um hvernig verða muni. Það er mikið rjett, sem háttv. 3. kgk. sagði, að rentan er mjög há hjer nú. Það er orðin rík og rótgróin hugsun hjer, að 4% sje sanngjörn renta. Menn áttu líka lengi kost á að fá fje með slíkri rentu hjer, - rentan á heimsmarkaðinum var jafnvel þar fyrir neðan um tíma, - en sá tími er nú um garð genginn. Menn eru ekki sjálfráðir í slíkum efnum, menn verða að kaupa peningana því verði, sem á þeim er á heimsmarkaðinum. Rentan hefur vaxið ákaft um allan heim hin síðustu ár. Það eru ekki eingöngu stríðin og pólitískir viðburðir, sem hafa hleypt henni upp, –uppgötvanir nútímans eiga ekki hvað sizt þátt í, hvað hún er orðin há, með því að gera arðvænleg fyrirtæki, sem áður voru það ekki. Hitt atriðið, sem háttv. þm. þótti sjerstaklega varhugavert, var 1% gjaldið af lánum á veðsettum fasteignum, sem hafa eigandaskifti. Hann nefndi þetta gjald skatt, og má til sanns vegar færa að nefna það svo, en þess er að gæta, að sá skattur rennur í varasjóð veðdeildarinnar, og því meir sem hann vex, því síður þarf að taka til sameiginlegu ábyrgðarinnar. Jeg skal að lokum taka það fram, að nefndin er sömu skoðunar og háttv. þm., að frumvarpið hafi verið betra eins og Ed. gekk frá því, en eins og jeg áður sagði, væri tilgangslaust að fara að breyta því nú hjer í deildinni.

Steingr. Jónsson: Háttv. frsm. sagði, að það væri tilgangslaust, að vera nú að gera breytingar á frv. hjer í deildinni. Jeg get ekki sjeð, að það sje rjett. Það er fyrir það fyrsta ekki tilgangslaust, ef háttv. deild er sannfærð um, að breytingar sjeu nauðsynlegar, og í öðru lagi er alls ekki vonlaust um, að brtill., sem jeg og háttv. 6. kgk, höfum borið fram hjer í deildinni, hafi meiri hluta sameinaðs þings með sjer. Frv., eins og það nú liggur fyrir, fjekk ekki nema 17 eða 18 atkv. í Nd. En þó svo færi, að frv. kæmist ekki í gegnum þingið að þessu sinni, þá virðist ekki hundrað í hættunni, því að málið getur vel beðið aukaþingsins að sumri. - Háttv. framsm. sagði, að bankastjórnin gæti ekki sett verð á brjefin eftir eigin vild. En hvernig á maður ofan úr sveit að sanna bankastjórninni, að hún bjóði of litið fyrir þau? Þó að þeir menn sjeu til, sem hafa vit og kjark til þess að gera það, þá eru þó hinir miklu fleiri, sem hvorki vita upp nje niður í slíkum efnum. Það er því meira í orði en á borði, að bankastjórnin sje ekki einvöld gagnvart lántakendum. - Þá sagði hv. frsm., að bankastjórnin mundi aldrei gera þá fásinnu, að selja stóra hrúga af brjefum í einu, nema mjög gott verð fengist fyrir þau. En mjer er sagt, að veðdeildarbrjefin standi nú í 92, en í júlímánuði hafi fengizt 94 fyrir þau. Þegar nú svona stendur á, er þá ekki freisting til að losa sig við sem mest af brjefum, áður en hrunið er orðið altof mikið? - Háttv. frsm. viðurkendi, að hjer væri um spekúlation að ræða. Allar þessar kvaðir eru lagðar á menn til þess að bankastjórnin geti spekúlerað með brjefin ! En ætli það hafi verið hugsun manna, þegar Landsbankinnvar stofnaður, að hann ætti að fást við spekúlationir, sem nálgast hina hættulegustu fjesýslu, sem nú tíðkast í útlöndum. Jeg verð að endurtaka það, að jeg mun greiða atkvæði móti frv., ef brtill. okkar verða ekki samþyktar. Jeg sje ekki, að neitt reki á eftir að samþykkja frumvarpið endilega á þessu þingi. Í júlímánuði voru óseld veðdeildarbrjef fyrir 261.000 kr., svo að nauðsynin virðist ekki brýn. Og fyrir næsta þing ætti stjórnin að geta lagt rækilega undirbúið frumvarp um þetta mál.

Eiríkur Briem, framsögumaður: Jeg vil minnast örlitið á dæmið, sem háttv.6. kgk. tók. Hann bar saman alment ábyrgðarlán og veðdeildarlán, og þótti lánskjörin harla ólík. En hann gætti þess ekki, að veðdeildarláninu fylgja ýmsir hagsmunir, sem ábyrgðarláninu fylgja ekki. Ábyrgðarlánin verða menn venjulega að borga á stuttum tíma, og bankastjórnin getur hvenær sem er sagt þeim upp; en veðdeildarlánin eru til mjög langs tíma. Þar að auki er rentan af veðdeildarláninu mun lægri. - Háttv. þm. var að tala um okur, og sprettur það af þeim almenna hugsunarhætti, sem jeg áðan mintist á, að öll renta, sem fari yfir 4%, sje okurrenta. En hvernig á að útvega lán frá útlöndum fyrir lægri vexti, en eru á heimsmarkaðinum? Í ríkisbankanum þýzka var rentan af veðlánum í allan fyrra vetur, frá því í oktober og fram í maí, 7%. Hún var þó nokkru lægri hjer. Það er eins með peninga eins og með hverja aðra vöru, að menn verða að beygja sig fyrir þeim prísum, sem eru á heimsmarkaðinum. Það er auðvitað tilfinnanlegt að þurfa að borga háa vexti. En það er ekki hægt að ráða við það, að vörur hækki í verði. Fátæklingnum svíður, þegar hann þarf að borga meira fyrir matbjörg sína, en hann hefur búizt við að þurfa að borga, en hann verðar að beygja sig fyrir nauðsyninni. Háttv. 3. kgk. sagði, að einstökum lántakendum mundi ekki suðvelt að sanna bankastjórninni, að hún byði oflítið fyrir brjefin. En það mundi ekki lengi dyljast, ef bankastjórnin hefði slíkt í frammi. - Það getur vel verið, að hjer sje um spekúlation að ræða, en það er spekúlation til hagsmuna fyrir lántakendurna. Hjer er um sama að ræða, eins og ef maður er gerður út til þess, að selja einhverja vöru, t. d. fisk, fyrirfram. Hann hrósar happi, ef hann getur selt fyrir það verð, sem hann telur gott, en ef varan svo seinna stigur í verði, þá veldur það vitanlega óánægju. En þó mjer líki ekki frumv. að öllu leyti, þá álít jeg þá galla, sem á því eru, ekki svo verulega, að ekki beri að samþykkja frumv. fyrir það, og að samþykkja breytingartillögur er gagnslaust, eins og jeg hef þegar tekið fram.

Einar Jónsson, framsm.: Ákvæði það í fátækralögunum, sem hjer er farið fram á að breyta, eða skýra, er um endurgjald á sveitarstyrk, veittum þurfamönnum annarar sveitar af hálfu dvalarsveitar. Þegar svo er ástatt, sem segir í 69. gr. fátækralaganna, að þurfamann má flytja á framfærslusveit sína, þ. e. þegar styrkurinn er kominn upp í 100 kr., er vafi um það, hvort dvalarsveitin á ekki að greiða 1/3 af kostnaði við hann eftir það eins og áður, meðan hann verður ekki fluttur. Þetta frumv. á að greiða úr þessum vafa. Hjer er því farið fram á, að bæta inn í lögin því ákvæði, að ef þurfamaðurinn er þá svo veikur, að hann verði ekki fluttur, þá skuli dvalarsveitin fá endurgoldinn allan kostnað sinn upp frá því. Úr þessu munu orð þau, er standa í miðri greininni, eiga að bæta, og hljóða þau á þessa leið: „Þó á dvalarsveitin aldrei heimtingu á endurgjaldi af hálfu framfærslusveitarinnar á meira en 2/3 hlutum af styrk þeim, sem hin fyrnefnda hefur veitt þurfalingnum, nema svo standi á, sem segir í 68. gr., eða þurfalingur eftir úrskurði læknis verður ekki fluttur á framfærslusveit sína sakir sjúkleika“. Nefndinni þykir þetta ákvæði ekki nógu skýrt og vill gera það skýrara með breytingu þeirri á þgskj. 852, sem hún hefur lagt til að gerð sje á frumv. Þau orð taka skýrt fram, að þegar búið er að leggja fram 100 kr. og þurfalingurinn verður þá ekki fluttur á framfærslusveit sína sakir sjúkleika, skal framfærslusveitin greiða allan kostnaðinn. Þetta snertir þó eigi það, þegar sjúklingurinn er á sjúkrahúsi, því um það eru skýr ákvæði í 79. gr. Nefndin vonar því, að þessi breyting verði samþ. Jeg skal samt vekja máls á því, að verði þetta samþ., þarf málið að fara aftur til neðri deildar, og verður það þá að líkindum ekki útrætt á þessu þingi, en þar sem þing verður haldið næsta sumar, þá gerir þetta ekki mikið til. Jeg skal geta þess, að eins og orðin liggja í frumvarpinu, eins og það hljóðar nú, getur verið, að lögfræðingarnir muni skilja það á þann hátt, sem hjer er ætlazt til, svo að ef mönnum er áhugamál að koma frumv. fram á þessu þingi, og ef lögfræðingar hjer í deildinni álíta, að þessi skilningur verði lagður í frumv., þá geta menn samþ. það óbreytt. Nefndinni er ekkert kappsmál um þessa brtill., en vill aðeins gera frumv. skýrara með henni.

Sigurður Stefánsson, framsm.: Háttv. neðri deild hefur breytt þessu frv. á þá leið, að hafnarbryggjur á Ísafirði skuli teknar undan eignarnámsheimildinni. Þar sem það var ekki meiningin að gera neinum manni tjón með eignarnámsheimildinni, hefur nefndin ekkert við þetta að athuga og leggur til, að frumvarpið verði samþykt. „

Steingrímur Jónsson, framsm.: Jeg býst við, að frumvarpið verði ekki prentað svo snemma, að hægt verði að ræða fjárlögin í kvöld. En æskilegt væri, að fundur yrði haldinn snemma í fyrramálið.

Jeg hef athugað atkvæðafylgi frv. í Nd., og urðu 18 og 19 atkvæði með flestum breytingum og ekkert á móti, en ákvæðið um greiðslu á þessari 1% var samþ. með 17:5. Hv N.d. hefur líka gengið til móts við Ed. í því, að áður var ákveðið, að þessar % skyldu greiðast í hvert skifti, er eigandaskifti yrðu að veði, en nú hefur hv. Nd. sett inn í frv., að það skuli aðeins vera, er veðið gengur kaupum og sölum, en erfingjar undanteknir. Á 860. þingskjali hafa tveir háttvirtar þingmenn komið fram með breytingartillögur. Þar leggja þeir til. 1. að upphæð flokksins sje færð úr 5 miljónum kr. niður í 3 miljónir kr. 2. að veðdeildin hafi ekki rjett á, án þess lántakandi samþykki, að greiða lánin út með peningum, með þeirri upphæð, er hún hefur fengið fyrir brjefin, og 3. að ekki sje skylt að greiða 10% í varasjóð þegar eign er seld. Þetta fer alt í sömu átt, og nefndin lagði til hjer við 2. umræðu, og þá var samþ. hjer í hv. deild með öllum atkvæðum eða svo. En eins og sakir standa, þá vill nefndin ekki keppa við hv. neðri deild hjer um, enda voru breytingar þessar samþyktar með miklum atkæðamun þar, og því síður vill nefndin gera það, eða meiri hluti hennar, þar sem hv. neðri deild hefur sýnt nokkra viðleitni til þess að koma til móts við okkur í þessu máli. Það eru líkur til þess, eins og nefndin í neðri deild hefur haldið fram, að það mæli margt með því, að fá megi hærra verð fyrir bankavaxtabrjefin, ef mikið af þeim er selt í einu, eða ef allur flokkurinn er seldur í einu lagi. En vitaskuld verður það altaf álitamál, hvort það er hagnaður eða skaði í framtiðinni. Það kemur alveg undir því, hvernig vaxtabrjefin koma til að standa í framtíðinni. Ef verð þeirra færi lækkandi, þá er það hagnaður, en ef verð þeirra færi hækkandi, þá er það skaði. En um það er ómögulegt að segja. En á annan veg má telja það víst, að bankastjórnin fari varlega í því að selja brjefin, nema hún fái nokkuð gott verð, og þar sem samþykki stjórnarráðsins þarf að fá til sölunnar, þá er meiri trygging að því,. að svo verði. í sambandi við þetta er upphæðin í 1. gr., því það er litið svo á að hægra sje að semja um sölu á stórri upphæð en lítilli. Um síðustu breytingartillöguna: að fella burt ákvæðið um, að kaupandi greiði 1% af lánsupphæð í varasjóð veðdeildarinnar, er hann kaupir eign, sem er veðsett veðdeildinni, þá vil jeg taka það fram, að þetta ákvæði nær ekki til þeirra lántakanda er altaf búa á sömu eigninni. Það snertir ekki aðra en þá, er kaupa eign, sem er veðsett í þessari 4. veðdeild. Og það er sá kostur á þessu ákvæði, að það styður að því, að varasjóður tryggist og aukist, og þeim mun öflugri sem varasjóður verður, þeim mun síður kemur til sameiginlegu ábyrgðarinnar. Þetta ákvæði er því að því leyti til hagnaðar fyrir veðdeildina og lántakendur sjálfa. Að ýmsu leyti er varasjóður hjer betur tryggður, en verið hefur í þeim þremur fl. veðdeilda, er hjer hafa verið og stendur það að nokkru. leyti í sambandi við sameiginlegu ábyrgðina, svo að síður sje hugsanlegt, að til hennar kasta þurfi að koma.



Jeg vil með örfáum orðum gera grein fyrir því, hvers vegna jeg hef skrifað undir brtill. með h. 3. kgk. Það gladdi mig. að háttv. frsm. sagði, að hann rjeði til að samþykkja frv. að eins vegna þess, hvað það hefði mikið fylgi í Nd., en ekki af því, að hann væri ánægður með það í raun og veru. En ástæðan til þess, að jeg skrifaði undir brtill. er í stuttu máli sú, að mjer datt í hug að setja mig í spor lántakanda. Jeg hugsaði sem svo: Ef fjelaus Reykvíkingur þarf á 2000 kr. láni að halda, þá útvegar hann sjer ábyrgðarmenn, sem annarhvor bankinn tekur gilda, og síðan fær hann fjeð með þeim vöxtum, sem þá tíðkast. Bróðir hans, sem er jarðeigandi í sveit, biður nú um 2000 kr. gegn þeirri beztu tryggingu, sem til er. Hann fær ekki eins góð kjör. Hann fær ekki 2000 kr. útborgaðar, heldur það og það, sem bankastjórnin segist geta fengið fyrir veðdeildarbrjefin, ef til vill ekki nema 1800 kr. Þar að auki á hann að greiða 1% af upphæðinni í varasjóð, og loks á hann að ganga í 200 kr. ábyrgð fyrir aðra lántakendur. Ofan á alt þetta á hann svo að borga söluskatt! Jeg er sannfærður um, að jarðeigendur verða ekki svo þakklátir fyrir slíkan velgjörning, sem vænzt er eftir. Jeg er hræddur um, að þeim finnist ekki þessi okurkjör svo aðlaðandi, að þeir geri sjer oft erindi í bankann, ef nokkurs annars er kostur. Það er furðulegt, ef menn hafa í fullri alvöru gripið til slíks ráðs sem þessa bankanum til viðreisnar. Þar á við hið fornkveðna, að heggur sá, er hlífa skyldi. Það getur aldrei orðið vinsælt, að beita slíku harðrjetti gegn þeim, sem hafa beztu veðin fram að bjóða. - Jeg mun því greiða atkvæði á móti frv., ef breytingartillögur okkar verða ekki samþyktar. Málið hefur komið öllum á óvart, og væri betra, að stjórnin hefði haft það til meðferðar fyrir þing. Þá hefði það áreiðanlega orðið öðruvísi úr garði gert - eitthvað skárra.