Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Á þskj. 287 hef ég leyft mér að flytja fsp. til hæstv. fjmrh. um yfirvinnu og aukagreiðslur í opinberum rekstri. Fsp. hljóðar svo: „Hve hárri upphæð námu yfirvinnugreiðslur á árinu 1974: a) hjá fjmrn. og stofnunum þess, b) hjá menntmrn. og stofnunum þess, e) hjá samgrn. og stofunum þess, d) hjá iðnrn. og stofnunum þess, e) hjá heilbr.- og trmrn. og stofnunum þess? Hverjar voru heildaryfirvinnugreiðslur ríkissjóðs á árinu 1973?“ Þessi fsp. var flutt fyrir u.þ.b. tveimur mánuðum og eru nú kannske ekki alveg sömu forsendur og þá voru til slíkrar fsp. því að ýmislegt hefur upplýst síðan. En það er vitað mál að á undanförnum árum hefur ríkisbáknið blaðíð mjög utan á sig og nú þegar mikið er talað um sparnað, þegar mikið er talað um samdrátt og niðurskurð á framkvæmdum hins opinbera, þá finnst mér ekki ófróðlegt að við fáum hugmynd um hvernig varið er launagreiðslum ríkisins. Þessi fsp. er flutt til að beina athygli að því hvort nokkurs staðar sé mögulegt að spara, ekki aðeins í framkvæmdum ríkisins, heldur einnig í rekstri.



Herra forseti. Spurt var um yfirvinnugreiðslur á umráðasviðum 5 tiltekinna rn. á árinu 1974. Ég hef látið taka saman yfirlit um greiðslur þessar í öllum rn. og er nú verið að leggja á borð hv. þm. grg. þar að lútandi. Ég sé því ekki ástæðu til þess að eyða tíma hv. þm. í að lesa þær tölur allar upp sem þar koma fram. Yfirvinnugreiðslur hjá ríkissjóði eru um 26% af því sem greitt er í mánaðarlaun. Þar sem yfirvinnustundir eru greiddar 60% hærra verði en dagvinnustundir, samsvarar þetta því að yfirvinnustundirnar séu 16% af dagvinnustundafjöldanum eða m.ö.o. að meðaltalsvinnuvikan sé 46.5 vinnustundir. Sé yfirvinnan hins vegar mæld í krónum verður það uppi á teningnum að fyrir hana eru greiddar um 1576 millj. kr. á ári ef reiknað er með þeim launatöxtum sem nú gilda. Nú eru samtals greiddir um 6 milljarðar í dagvinnulaun á ári og samkv. starfsmannatali því, sem gert hefur verið og ég áður hef getið um, eru 11425 starfsmenn hjá ríkinu og ríkisstofnunum. Ég vil að lokum geta þess að nú fer fram sérstök athugun á því hvernig draga megi úr yfirvinnu hjá hinum einstöku stofnunum ríkisins án þess að bæta þurfi við nýjum starfsmönnum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. fjmrh. glögg og góð svör og greinagóða skýrslu. Ég held að það geti verið fróðlegt að athuga þessa skýrslu. við fyrstu sýn rekur maður t.d. augun í það að yfirvinna er geysimisjöfn hjá hinum ýmsu ríkisfyrirtækjum. Þannig má lesa í skýrslunni að í skólunum er allt frá því að vera engin yfirvinna upp í 56% af launagreiðslum. Á skattstofum er allt frá 6% upp í 29% yfirvinna. Hjá sjónvarpi eru yfirvinnugreiðslur 55%, hjá útvarpinu 47%., Póstur og sími greiða 329 millj. kr. á ári í yfirvinnu og grunnskólinn 215 millj. Allt eru þetta fróðlegar tölur og er mér sérstök ánægja að heyra að hæstv. fjmrh. hefur á prjónunum að athuga hvort ekki megi draga úr þessari yfirvinnu og framkvæma þar með eitthvað af þeim sparnaði sem ráðgert er.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. samgrh. um snjómokstur á þjóðvegum. Eins og öllum hv. þm. er kunnugt hafa snjóalög verið með mesta móti í vetur um allt landið og þess vegna kannske eðlilegt að menn forvitnist um það hvernig háttað er kostnaði við snjómokstur á þjóðvegum. Ég hef því leyft mér að bera fram svofellda fsp.: „Hver var kostnaður við snjómokstur á þjóðvegum landsins árin 1971, 1972, 1973 og 1974? Hvernig skiptist kostnaðurinn á hvert ár um sig? Á hvaða þjóðvegum var hann mestur? Hvaða reglur gilda um snjómokstur hjá Vegagerð ríkisins?“



Herra forseti. Út af fsp. þeirri á þskj. 461, sem hv. 4. þm. Austf. gerði hér grein fyrir, vil ég vekja athygli hv. þm. á því að yfirlit um snjómokstur eða vetrarviðhald og annað er að finna á bls. 5 í skýrslu þeirri sem ég gerði grein fyrir hér á hv. Alþ. um vegaframkvæmdir á árinu 1973. En út af þessu sérstaka, sem hv. þm. spyr um, er svarið þetta: Kostnaður við vetrarviðhald þau ár, sem spurt er um, er eins og hér segir: 1971 52.7 millj. kr., 1972 55.2 millj., 1973 99.1 millj. og 1974 157.5 millj. kr. Í kostnaði við vetrarviðhald er auk snjómoksturs, sem er langstærsti liðurinn, einnig talinn kostnaður við dreifingu á salti og sandi til varnar gegn hálku. Á árunum 1974 var kostnaður hæstur við snjómokstur, talið í þús. kr. á km, á eftirtöldum 6 stöðum: Norðfjarðarvegur, Oddsskarð, vegalengdin er 17 km, kostnaður er 5.2 millj. eða 306 þús. á hvern km. Ólafsfjarðarvegur, vegalengdin er 18 km, kostnaður er 2.9 millj. eða 161 þús. á km. Austurlandsvegur, Lónsheiði, 14 km vegalengd, þar koma 2 millj. eða 157 þús. á km. Bíldudalsvegur, Hálfdán, 15 km vegalengd, 2.3 millj. eða 153 þús. á km. Siglufjarðarvegur, Haganesvík–Siglufjörður, 24 km, 3.3 millj. kr. eða 138 þús. á km. Norðurlandsvegur, Öxnadalsheiði, 35 km, 2.6 millj. eða 74 þús. á km. Þær reglur, sem gilda um greiðslu kostnaðar Vegagerðarinnar við snjómokstur á þjóðvegum, voru samþ. af rn. í des. 1967 og tóku gildi 1. jan. 1968. Mjög margar beiðnir hafa borist víða af landinu um endurskoðun á þessum reglum, en slík endurskoðun hefur að sjálfsögðu í för með sér aukinn tilkostnað við snjómokstur. Í till. til þál. um vegáætlun fyrir árið 1974-1977, sem nú liggur fyrir Alþ., er gert ráð fyrir því að kostnaður við vetrarviðhald verði tekinn upp sem sérstök fjárveiting á liðnum „vegaviðhald“. Enn fremur eru fjárveitingar til vetrarviðhalds árin 1975–1977 miðaðar við að endurskoðaðar reglur um snjómokstur taki gildi á hausti komanda. Það mun gert ráð fyrir því í þessari till. að hátt í 200 millj. kr. fari í vetrarviðhaldið á þessu og næsta ári og er sjáanlegt að á árinu 1975 mun þar ekki af veita, svo mikill er kostnaðurinn orðinn nú þegar að hann er kominn yfir 150 millj. kr. Þetta svar vona ég að nægi við fsp.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. samgrh. fyrir skýr og góð svör við fsp. minni. Ég vil aðeins segja frá því, af því að ég hef þær upplýsingar við höndina, að snjómoksturskostnaður ýmissa sveitarfélaga er verulega mikill. Ég hef aflað upplýsinga hjá nokkrum sveitarfélögum á Austur- og Norðurlandi um snjómoksturskostnað í vetur. Hann hefur verið óvenjulega mikill: Reyðarfjörður hefur þurft að eyða 850 þús. kr. í snjómokstur, Eskifjörður 2 millj. 5 þús., Neskaupstaður 2 millj. 751 þús., Seyðisfjörður 2 millj. 410 þús. kr., Fáskrúðsfjörður 1400 þús. kr., Egilsstaðir 1121 þús. kr., Akureyri 15 millj. 700 þús. kr.„ Húsavík 2 millj. 760 þús. kr. og Sauðárkrókur 275 þús. kr. Þessar staðreyndir benda til að mörg sveitarfélög á landinu, sem búa við mikil snjóþyngsli og mikil snjóalög, verða að verja verulegum fjármunum í snjómokstur og spurning hvort þetta mál þarf ekki að taka upp til frekari athugunar í sambandi við sanngjarna þátttöku ríkisins í snjómokstri.



Herra forseti. Á þskj. 380 hef ég leyft mér að bera fram svo hljóðandi fsp. til hæstv. iðnrh.: „a. Hvaða rannsóknir hafa verið gerðar á jarðhitasvæðinu við Varmahlíð í Skagafirði? b. Er vitað hvort þar er um að ræða fullnægjandi varmaorku fyrir nærliggjandi umhverfi, þar á meðal grænfóðurverksmiðju, sem ákveðin hefur verið í Vallhólmi?“ Tilefni þessarar fsp. er vitaskuld í fyrsta lagi að fá upplýst hvaða rannsóknir hafi verið framkvæmdar á þessu jarðvarmasvæði og hvort sú vitneskja, sem þar liggur fyrir, bendi til þess að um næga varmaorku muni vera að ræða fyrir byggðina, sem þarna er að rísa, og næsta nágrenni hennar, og svo ekki síður á hinn bóginn að fá um það vitneskju hvort þarna muni vera um að ræða nægan jarðvarma sem gæti orðið til notkunar þegar reist verður grænfóðurverksmiðja í Vallhólmi svo sem ákveðið hefur verið. Fyrir nokkrum árum eða árið 1972 var staðfest áætlun um byggingu grænfóðurverksmiðja á landinu. Þar var gert ráð fyrir að byggðar yrðu þrjár nýjar verksmiðjur. Við eina er þegar nokkuð langt komið framkvæmdum, þ.e. í Flatey í Mýrahreppi í Austur-Skaftafellssýslu. Hinar tvær eru í Hólminum í Skagafirði og Saltvík í Suður-Þingeyjarsýslu og eru framkvæmdir þar hafnar, en ekki vitað hvenær þær muni taka til starfa vegna þess að fjármagn er nokkuð af skornum skammti til þessara framkvæmda. Hins vegar hefur það komið upp við hækkandi olíuverð að hagkvæmt kunni að vera að nota jarðhita til þurrkunar grænfóðursins, grassins, og þess vegna er mikilvægt að fá um það vitneskju hvort jarðhiti er nægur á þeim stöðum sem hér er um að tefla. Ég lít svo á að það sé mjög þýðingarmikið ef hægt verður að haga svo framkvæmdum í sambandi við byggingu þessara verksmiðja að nota megi innlenda orkugjafa og þá er frumskilyrði þess að af því geti orðið að fá vitneskju um magn þess jarðvarma sem fyrir hendi er.



Herra forseti. Fyrri fsp. hv. þm. er á þessa leið: „Hvaða rannsóknir hafa verið gerðar á jarðhitasvæðinu við Varmahlíð í Skagafirði?“ Jarðhitadeild Orkustofnunar gerði yfirlit yfir jarðhitarannsóknir við Varmahlíð í okt. 1971. Yfirlit þetta var byggt á segul- og viðnámsmælingum sem gerðar voru á árunum 1964–1967 og mæltu niðurstöður þeirra með frekari rannsókn, einkum í nágrenni Reykjarhóls. Árið 1972 voru gerðar viðtækari rannsóknir á þessu svæði með segul- og viðnámsmælingum. Samkv. þeim niðurstöðum, sem þar fengust, var gerð borhola við hverina rétt austan Reykjarhóls. Þessi borhola var boruð í sept. 1972. Rennslis- og hitamælingar í lok borunar gáfu 16–17 sekúndulítra af 86 stiga heitu vatni. Margt bendir til þess að fá megi allt að 100 stiga heitt vatn. Ráðgerð er viðtæk jarðhitarannsókn fyrir Seyluhrepp, Staðarhrepp og Skarðshrepp í Skagafirði nú á þessu sumri. Er von til þess að sú rannsókn veiti nánari upplýsingar um jarðhitasvæðið umhverfis Varmahlíð. Síðari fsp. hv. þm. er á þessa leið: „Er vitað hvort þar er um að ræða fullnægjandi varmaorku fyrir nærliggjandi umhverfi, þ. á m. grænfóðurverksmiðju, sem ákveðin hefur verið í Vallhólmi?“ Ekki er enn fyllilega ljóst, hver varmaþörfin á svæðinu muni verða. Lausleg athugun á orkuþörf grænfóðurverksmiðju, eins og rætt hefur verið um í Vallhólmi, bendir til þess að það varmamagn, sem nú er fyrir hendi við Varmahlíð, sé ekki nægilegt fyrir slíka verksmiðju. Á hitt ber þó að líta að áframhaldandi rannsókn á jarðhitasvæðinu gæti skapað grundvöll að rekstri slíkrar verksmiðju. Rétt er að benda á að samkv. athugunum, sem gerðar hafa verið, er ekki fullljóst að hve miklu leyti sé hagkvæmt og tæknilega framkvæmanlegt að nýta jarðhita til grænfóðurframleiðslu og talin þörf ítarlegri rannsókna á þessu sviði, en eins og ég gat um, fara fram frekari mælingar á jarðhitasvæðinu nú á þessu sumri.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin. Þau báru með sér að sú orka, sem vitað er um í dag, mun naumast vera fullnægjandi fyrir grænfóðurverksmiðju sem rísa á í Hólminum. En með tilliti til þeirra rannsókna, sem fyrirhugaðar eru á þessu svæði og í nærliggjandi sveitarfélögum, má gera ráð fyrir því að orkuþörf þessarar verksmiðju verði fullnægt. Ég hef engu við þetta að bæta. Ég aðeins fagna því að þessar rannsóknir verða nú gerðar og nýtt sú orka sem þarna kann að finnast, en eins og kunnugt er, er varmaorka viða í Skagafirði og nauðsynlegt að nýta hana eftir því sem hagkvæmt kann að reynast.



Herra forseti. Fsp. þessi er flutt á þskj. 490 til forsrh. hæstv. og hljóðar svo: „Hefur ríkisstj. markað sér ákveðna stefnu og þá hverja um eignarráð yfir jarðhita, sem borað er eftir á kostnað ríkisins: a) háhita, b) lághita?“ Fsp. þessi var flutt af hv. þm. Braga Sigurjónssyni sem sat hér um skeið á Alþ. í forföllum Benedikts Gröndals og hafði hann hugsað sér að flytja eftirfarandi grg. fyrir þessari fsp.: Fleirum en mér mun leika mikil forvitni á svari við framangreindri spurningu. Fyrir Nd. hefur nú legið nær daglega um a.m.k. mánaðartíma frv. til l. um breyt. á orkulögum. Megininntak breytinganna er það að öll svonefnd háhitasvæði, nánar tiltekið þar sem 200 gráðu hiti finnst ofar 1000 m dýpis, skuli vera undir umráða- og hagnýtingarrétti ríkisins. Frv. hefur komið til 1. umr. eða raunar komið til 2. umr, - þó að þeirri umr. sé ekki lokið - og meðferð þn., en meiri hl. n. leggur til, að því sé vísað til ríkisstj. En hver er þá stefna ríkisstj. í málinu hlýtur margur að spyrja? Ég er einn í hópi þeirra fjölmörgu manna sem sýnist virkjunarmálum okkar varðandi vatnsorku og jarðhita stefnt í algert öngþveiti sé ekki umráða- og hagnýtingarréttur ríkisins eða segjum þjóðarinnar yfir þessum þjóðarauði skilgreindur skýrlega og síðan lögfestur. Því tel ég umrætt frv. spor í rétta átt þótt ég hefði kosið það enn afdráttarlausara. En mér sýnist á öllum sólarmerkjum að það bögglist fyrir brjósti hv. þd. Mér er tjáð að fyrir dómstólum landsins séu nú a.m.k. 15 mál í gangi varðandi eignarráð á landi, flest í sambandi við vatnsvirkjanir. Mig grunar að mörg hver ef ekki öll verði talin prófmál og síðan verði ríkið látið borga brúsann. Er óséð hvílíkan kostnað og fyrirhöfn ríkið kann að hafa af slíkum málum um næstu framtíð verði eignarmörkin ekki þegar dregin skýrt og lögformlega. Enn hefur borið minna á lögbönnum og málaferlum varðandi jarðhitann en vatnsorkuna, en það mun aðallega stafa af því að við erum skemmra eða a.m.k. óvíðar komnir þar á veg með beislun heldur en með vatnsorku. Þó hafa menn ugglaust fylgst með svonefndu Svartsengismáli, sem ekki verður betur séð en stefni í sjálfheldu eins og horfir. Hvernig á að standa að umráða- og nýtingarrétti jarðhitans í Reykjahverfi í Suður-Þingeyjarsýslu ef Akureyri fer að leita þangað eftir hitaveitu og húsvíkingar og heimamenn eru fyrir? Hvernig á að búa svo um að hver skaði ekki annan eða árekstrar verði? Hver á jarðvarmann á Laugum í Reykjadal í Suður-Þingeyjarsýslu ef borholan í landi ríkisskólans þar tæmir laugar bændanna í kring? Þannig vakna upp fleiri og fleiri vandamál við núverandi óljósa löggjöf um eignarráð yfir þessum dýrmæta þjóðarauði okkar. Þess vegna m.a. tel ég sjálfsagt að leita skoðunar núv. ríkisstj. á þessu máli. Hún hefur svo mikinn þingmeirihl. að baki sér að hún hefur í hendi sér að setja um þessi mál afdráttarlaus lög ef hún vill.



Herra forseti. Þetta umfangsmikla mál er til meðferðar og athugunar í einstökum ráðuneytum sem undanfari stefnumörkunar á þessu sviði af hálfu ríkisstj., en niðurstaða liggur enn ekki fyrir.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans. Það er ljóst að ríkisstj. hefur enn ekki myndað sér stefnu í þessu mjög svo afdrifaríka máli. Ég legg áherslu á það og vek athygli á því að einn flokkanna, þingflokkur Alþfl., hefur þó myndað sér skoðun á málinu fyrir nokkrum árum og lagt fram till. um það hér á hv. Alþ. ár eftir ár, sem síðan hafa legið fyrir hv. Alþ. og þingflokkum þar. Þjóðinni hefur verið kynnt þetta mál og eftir því sem lengra líður, eftir því ganga fleiri til fylgis við þau sjónarmið sem fram koma í stefnu Alþfl. í þessu máli. Ég vil aðeins að lokum hvetja mjög eindregið til þess að ríkisstj. hafi hraðar hendur við að undirbyggja skoðun sína og stefnu í þessu máli, vegna þess að eftir því sem lengra líður, eftir því verða vandamálin stærri og risavaxnari og eftir því verður meiri hætta á að þjóðin þurfi að borga stórfé fyrir orkuréttindi, fyrir vinnsluréttindi á náttúruauðlindum sem ég held að hver einasti skynsamur maður geri sér fulla grein fyrir að þjóðin sjálf á a.m.k. siðferðilegt tilkall til.



Herra forseti. Á þskj. 451 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. sjútvrh. um íslenska uppfinningu að beitingarvél. Hér er um að ræða beitingarvél sem hafnfirskur hugvitsmaður, Garðar Ástvaldsson, hefur unnið að í mörg ár. Vél þessari er ætlað að gera það sem þarf að gera við fiskilínuna frá því að hún er dregin úr sjó og þar til hún er á ný lögð í sjó. Þar er í fyrsta lagi að taka línuna af línuspilinu eða dráttarskífunni, í öðru lagi snúa taumana ofan af línunni, í þriðja lagi hreinsa af slitna tauma og bæta nýjum á, í fjórða lagi laga gallaða öngla, í fimmta lagi stokka línuna upp og í sjötta lagi leggja línuna beint úr stokk og skera beituna og beita um leið og linan fer í sjóinn. Málum er nú svo komið að búið er að finna upp aðferðir og tæki sem hvert fyrir sig svara til þeirra verkefna sem vélinni er ætlað. Hins vegar er eftir að samhæfa vélina og vinna að stjórnbúnaði hennar. Þegar því er lokið þarf að sannprófa vélina við veiðar á fiskiskipi. Og loks, ef hagnýti vélarinnar reynist eins og vonir standa til, þarf að gera gaumgæfilegar athuganir til undirbúnings á framleiðslu þessarar beitingarvélar til nota við línuveiðar landsmanna. Það þarf ekki að lýsa fyrir hv. alþm., hve mikilvægt það er að þessi uppfinning að beitingarvél takist og komi að tilteknum notum. Þessi nýja tækni gæti skapað möguleika til að fækka um helming skipshafnar á línubátum í útilegu og samsvarandi á landróðrarbátum. Þarf ekki að fara orðum um rekstrarlega þýðingu slíks fyrir útgerðina eða raunar þjóðhagslega þýðingu slíkra tæknilegra framfara í undirstöðuatvinnuvegi landsmanna. Með tilliti til mikilvægis þessa máls hef ég, herra forseti, gert fsp. til hæstv. sjútvrh. um, hvort hann vilji beita sér fyrir aðgerðum til að flýta fyrir að fullgerð verði og sannprófað hagnýti þessarar beitingarvélar svo að vélin mætti sem fyrst verða hagnýtt við línuveiðar landsmanna. Mér er kunnugt um að skilningur hefur verið hjá opinberum aðilum á því starfi sem hér er um að ræða og Fiskimálasjóður hefur styrkt það með fjárframlögum. En nú er að ræða um hersluátakið svo að einskis má láta ófreistað til að leiða málið til farsælla lykta án tafar. Þess vegna er fsp. þessi borin fram.



Herra forseti. Framvinda hönnunar og smiði beitingarvélarinnar hefur í meginatriðum verið eins og hér greinir: Á árinu 1972 var lokið við smíði geymslu fyrir nýja tauma, síðar var taumageymslunni breytt og lauk endurhönnun í jan. 1975. Á árinu 1973 var lokið við smíði nokkurra tækja: tækis til þess að bæta á nýjum taumum, þ.e. taumaábót, í febr. afsnúningatækis til þess að snúa tauma af línuás, í maí afskurðartækis til þess að skera af slitna tauma, í okt. tækis til þess að stokka línu. Í jan. 1974 var lokið við önglabeygju, tæki til þess að lagfæra bogna öngla. Jafnframt smíði vélahlutanna var unnið að hönnun á burðargrind og stjórnbúnaði. Vann tæknifræðingur að hönnuninni fram til 31. mars á s.l. ári, en þá hætti hann störfum. Á þessu ári hefur starfið einkum beinst að því að hanna og smíða stjórnbúnað og drif. Jafnframt var tekið til við prófanir á tækjunum og leiddi það til þess að gerðar voru breytingar á taumageymslu eins og ég sagði áðan. Hefur aðeins einn maður unnið að þessu síðan tæknifræðingurinn hætti. Fiskimálasjóður hefur árlega veitt styrki til þessa starfs frá árinu 1966 og hafa þeir numið sem hér segir: Það ár 215 þús., 1967 386 þús., 1968 365 þús., 1969 350 þús., 1970 310 þús., 1971 500 þús., 1972 1 millj. og 600 þús., 1973 1600 þús. og á s.l. ári 1400 þús. Samtals er búið eð verja til þessarar tilraunar og smíði 6 millj. 126 þús. kr. Síðasta upphæðin nægði ekki til þess að unnt væri að ráða tæknifræðing á ný, en fram til þessa hefur smíðakostnaður og efni numið um það bil 40% af kostnaði. Vélaþættirnir, sem eftir er að vinna, eru burðargrind, samstilling, prófanir og breytingar, en þá er lokið fyrri vélareiningunni. Síðari vélareiningin hefur að hluta verið smíðuð áður, en þarfnast endurskoðunar, þ.e. beituskurður, beiting, stjórnbúnaður, burðargrind, prófun og breytingar. Má gera ráð fyrir því að vinnumagnið, sem eftir er, sé um. 12 mánuðir við fyrri vélareiningu og 15 mánuðir við síðari vélareiningu eða samtals um 27 mannmánuðir. Ég þekki þetta mál mjög náið sem fyrrv. stjórnarmaður í Fiskimálasjóði og hef fylgst mjög ítarlega með þessum tilraunum. Hafa margir aðilar skoðað þessar vélar, svo langt sem þær ná, og skipstjórar, sem hafa mikla tækniþekkingu jafnhliða, hafa lokið miklu lofsorði á þessa uppfinningu og telja að hún muni, þegar henni verði lokið, standa mun framar en norska uppfinningin sem hefur verið reynd hér á landi með því miður mjög lélegum árangri. Færeyska beitingarvélin, sem er fyrst og fremst fyrir minni báta, getur gengið í þessum litlu bátum, en afköst hennar eru engan veginn sambærileg við þau afköst sem gert er ráð fyrir að þessi vél komi til með að ná. M.ö.o.: Það eru mjög bjartar vonir tengdar við það að þessi uppfinning muni geta breytt verulega gangi línuveiða hér á hinum stærri bátum sem línuveiðar stunda. Ég skal svo að síðustu svara því að ég mun, eins og ég gerði á meðan ég var stjórnarmaður í Fiskimálasjóði, beita mér fyrir því að aukið verði framlag til þess að hraða lokavinnu við þessa merku uppfinningu, þannig að þá verður séð hvort hér verður um mjög mikla breyt. að ræða sem oltið getur á hvort veiðar fiskibáta með línu eiga framtíð fyrir sér. M.ö.o.: ég skal beita mér fyrir því, að aukin verði framlög Fiskimálasjóðs á þessu sviði, í samráði við þann eftirlitsmann sem Fiskimálasjóður hefur ráðið til þess að fylgjast með gangi verksins frá hendi uppfinningamannsins.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. sjútvrh. fyrir svar hans. Ég vissi raunar áður að hann var áhugamaður um þetta mál og hafði stutt að framgangi þess áður en hann fór í ráðherrastól. Þeim mun meira fagna ég nú yfirlýsingu hans um að hann ætlar að halda áfram að beita sér í málinu og beita sér á þann veg að hækka fjárframlög til þess að hrinda málinu í framkvæmd. Gat ég ekki óskað mér betra svars af hálfu hæstv. ráðh. en einmitt þessa og þakka honum fyrir það.



Herra forseti. Það er kunnara en frá þurfi að segja að rekstrarkostnaður iðnfyrirtækja hefur aukist mjög að undanförnu, m.a. vegna verðhækkana á hráefnum og vegna kauphækkana. Fyrir nokkru voru svo að frumkvæði Seðlabankans settar auknar hömlur á útlán viðskiptabankanna. Í tilefni af þessu hef ég talið rétt að spyrjast fyrir um hvort gerðar hafi verið af opinberri hálfu ráðstafanir til að tryggja iðnfyrirtækjum næg rekstrarlán með tilliti til sívaxandi rekstrarkostnaðar þeirra að undanförnu.



Herra forseti. Fsp. hv. þm. hljóðar svo: „Hafa verið gerðar af opinberri hálfu ráðstafanir til að tryggja iðnfyrirtækjum næg rekstrarlán með tilliti til sívaxandi rekstrarkostnaðar þeirra að undanförnu?“ Á undanförnum missirum hafa átt sér stað verulegar hækkanir á framleiðslukostnaði iðnfyrirtækja. Þessi þróun hefur valdið sívaxandi rekstrarfjárþörf. Þessar hækkanir framleiðslukostnaðar má rekja til ýmissa ástæðna, en þær helstu eru: 1. Verðhækkanir á innfluttum og innlendum hráefnum. 2. Breytingar á gengi íslensku krónunnar. 3. Ýmsar aðrar hækkanir innlends framleiðslukostnaðar. Í nóv. átti iðnrh. viðræður við bankastjórn Seðlabanka Íslands um þau vandamál sem þá var við að etja í þessum efnum. Síðan hafa frekari bréfaskipti, viðræður og fundir átt sér stað við hankastjórn Seðlabankans. Eftir þá gengisbreytingu, sem tók gildi 2, sept. s.l., var af hendi Seðlabankans tekin ákvörðun um sérstaka lánafyrirgreiðslu til framleiðsluiðnaðarins vegna gengislækkunar þeirrar sem þá var nýlega afstaðin. Var fyrirgreiðsla þessi í því formi að Seðlabankinn endurkeypti skuldabréf vegna gengistapa af innflutningi hráefna til iðnaðar sem flutt voru inn með gjaldfresti eða gegn ábyrgð og því ekki greidd fyrr en eftir gengislækkunina. Þessi skuldabréf voru til þriggja ára og nam samanlögð upphæð þeirra 152 millj. kr. Eftir gengislækkun þá, sem framkvæmd var 14. febr. s.l., var ákveðið að veita sams konar fyrirgreiðslu vegna gengistapa af iðnaðarhráefnum og er sú lánveiting hafin. Af hálfu iðnrn. hefur verið bent á nauðsyn iðnfyrirtækja á breytingu lausaskulda í löng lán, fyrst og fremst hjá þeim iðnfyrirtækjum sem hafa með höndum viðskipti við fyrirtæki í sjávarútvegi og fiskiðnaði. Af hálfu Seðlabankans voru þessi vandamál tekin til sérstakrar athugunar í sambandi við breytingu á lausaskuldum sjávarútvegsins í lán til lengri tíma og reynt að sjá til þess að skuldir iðnfyrirtækja falli undir þær skuldbreytingar sem framkvæmdar verða fyrir sjávarútveginn. Stendur framkvæmd á þessum skuldbreytingum nú yfir. Það er augljóst að þótt gengisbreyting sú, sem framkvæmd var í febr., hafi bætt samkeppnisaðstöðu iðnaðarins gagnvart innflutningi, þá hefur hún haft viss vandamál í för með sér, einkum að því er varðar rekstrarfé. Rn. er kunnugt um að ýmis iðnfyrirtæki eiga nú við verulega greiðsluerfiðleika að etja. Bankastjórn Seðlabanka Íslands hefur tilkynnt iðnrn. að Seðlabankinn taki upp að nýju endurkaup á rekstrarlánum til framleiðsluiðnaðarins á grundvelli greiðsluáætlana. Í bréfi Seðlabankans varðandi þessa ákvörðun segir m.a.: „Við þær aðstæður, sem nú eru að því er varðar útlánagetu viðskiptabankanna, má gera ráð fyrir að aukin lánafyrirgreiðsla þeirra til framleiðsluiðnaðarins verði miklum erfiðleikum háð, en hins vegar er þörf iðnaðarins ótvírætt fyrir hendi, m.a. vegna stórhækkunar á verði hráefna og hækkunar rekstrarkostnaðar af öðrum ástæðum. Það er með hliðsjón af þessu að Seðlabankinn hefur ákveðið að taka upp endurkaup á rekstrarlánum þeim sem að framan greinir. Er ætlað að lánafyrirgreiðsla þessi verði fyrst og fremst til þess að aðstoða við lausn mikilvægra rekstrarfjárvandamála, sérstaklega hinna stærri fyrirtækja, og er þá gert ráð fyrir að bankarnir eigi auðveldara með að leysa úr eðlilegri lánsfjárþörf minni fyrirtækja.“ Í framhaldi af bréfi iðnrn. frá 12. mars hafa frekari viðræður átt sér stað um þessi vandamál. Í þeim viðræðum hefur verið lögð áhersla á rýmkun gildandi reglna um endurkaup framleiðslu- og rekstrarlána iðnaðarins, m.a. með þeim hætti að í vaxandi mæli verði tekið tillít til þeirra framleiðslugreina sem njóta enn nokkurrar tollverndar, en munu lenda í mjög harðnandi samkeppni á næstunni af völdum tollalækkana. Enn fremur er lögð áhersla á sérstaka lánsfyrirgreiðslu til iðnfyrirtækja vegna gengistapa við innflutning hráefna, eins og að framan getur. Enn fremur er lögð áhersla á fyrirgreiðslu við iðnfyrirtæki sem hafa með höndum viðskipti við fyrirtæki í sjávarútvegi og fiskiðnaði, en hafa lent í greiðsluerfiðleikum vegna hallarekstrar þessara greina. Ég tel mjög brýnt með tilliti til stöðu þjóðarbúsins að innlend iðnaðarframleiðsla verði efld, ekki aðeins tímabundið á meðan við erum að komast úr þeim mikla efnahagsvanda sem við eigum nú við að etja, heldur einnig til frambúðar. Því er nauðsynlegt að gera iðnaðinum bæði fjárhagslega og á annan hátt kleift að nýta svigrúm sem nú er fyrir hendi til framleiðsluaukningar. Að lokum er rétt að skýra frá því að rn. hefur nú þegar átt víðræður við heildarsamtök iðnaðarins um æskilegar aðgerðir til þess að auka enn frekar og til frambúðar almennan skilning þjóðarinnar á mikilvægi iðnaðarins fyrir þjóðarbúskap okkar. Einnig er fyrirhugað að samtökin með stuðningi iðnrn. hvetji til aukinna kaupa á innlendri framleiðslu. Sú hvatning á ekki eingöngu að ná til almennings heldur einnig þeirra fjölmörgu opinberu aðila sem hafa innkaup og framkvæmdir með höndum.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. iðnrh. fyrir svör hans. Þau gáfu það til kynna að hann hefur sýnt fullan áhuga á því að reyna að fá bætt úr þeim örðugleikum sem iðnaðurinn á við að glíma vegna aukins rekstrarkostnaðar. Nokkuð hefur áunnist í þeim efnum, m.a. það að iðnfyrirtæki hafa fengið aukin lán vegna gengistapa og lausaskulda í samræmi við það sem sjávarútvegurinn hefur fengið. En það var eigi að síður ljóst af ræðu hæstv. ráðh. að vandinn í þessum efnum er mikill og hvergi nærri hefur enn verið leyst úr þeirri þörf sem iðnfyrirtækin hafa fyrir aukin rekstralán vegna þeirra ástæðna sem m.a. komu fram í ræðu hæstv. ráðh. Ég vil þess vegna leggja áherslu á það, að af hálfu ríkisstj. verði kappsamlega unnið áfram að því að leysa úr þessum vanda iðnaðarins og tryggja að hann geti, eins og ráðh. komst að orði, notað það svigrúm, sem gengislækkanirnar hafa gefið honum, til bættrar samkeppni við erlendar iðnaðarvörur. Þó að bankarnir sýni að vísu nokkurn vilja til úrbóta í þessum efnum þekkir maður það, að þar er alltaf um nokkra tregðu að ræða og sérstaklega hefur þess gætt hjá Seðlabankanum, og þess vegna þarf ríkisvaldið og ríkisstj. að vera vel á verði í þeim efnum. Ég legg því aftur aukna áherslu á að ríkisstj. fylgi þessu máli vel fram og tryggi hlut iðnaðarins sem best í sambandi við rekstrarlánaþörfina. Ég vil svo taka undir það sem hæstv. ráðh. sagði að síðustu, að það sé mikil nauðsyn á því að landsmenn auki kaup sín á innlendum iðnaðarvörum. Og það er ekki síst ástæða til að leggja það fyrir opinbera aðila að þeir láti íslensk iðnfyrirtæki ganga fyrir erlendum í þessum efnum. Ég hygg að það sé alveg rétt, eins og lesa mátti út úr ræðum hæstv. ráðh., að ýmsar ríkisstofnanir hafi ekki gætt eins vel og skyldi þeirrar skyldu sem á þeim hvílir í þessum efnum.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. 8. maí 1974 voru samþ. hér á Alþ. lög um breyt. á l. um almannatryggingar sem fólu í sér ákaflega merkilegt nýmæli að minni hyggju, þ.e.a.s. að tannlæknaþjónusta skyldi tekin inn í sjúkratryggingakerfið í áföngum. Það var tekin upp ný grein í lögin um almannatryggingar, 44. gr.„ og hún hljóðar þannig, með leyfi hæstv. forseta: „Sjúkrasamlög greiða að hálfu þá tannlæknaþjónustu, sem veitt er á heilsugæslustöðvum, hjá skólatannlæknum eða á stofum tannlækna sem Tryggingastofnun ríkisins semur við um þjónustu í þágu sjúkratrygginga. Meðan uppbygging tannlæknaþjónustu á heilsugæslustöðvum samkv. lögum um heilbrigðisþjónustu stendur yfir skulu ákvæði 1. málsgr. aðeins gilda fyrir tiltekna þjónustu og tiltekna hópa fólks. Frá 1. sept. 1974 skulu ákvæði 1. málsgr. gilda fyrir börn og unglinga 6–15 ára, enda leggi sveitarfélög 50% á móti. Greiða skal alla þjónustu, sem þessum aldursflokkum er veitt, hjá skólatannlækni eða á heilsugæslustöð. Sé ekki kostur á slíkri þjónustu á vegum viðkomandi sveitarfélags er heimilt að greiða þjónustu fyrir þessa aldursflokka hjá hverjum þeim tannlækni sem Tryggingastofnun ríkisins hefur samið við. Frá 1. jan. 1975 skulu ákvæði 1. málsgr. taka til barna 3–5 ára og 16 ára unglinga, ellilífeyrisþega, öryrkja samkv. 12. gr. og vanfærra kvenna. Fyrir þessa hópa skal þó ekki greiða kostnað við gullfyllingar né krónu- og brúargerðir. Ráðh. er heimilt að auka með reglugerð þá þjónustu sem greiðslur samkv. 1. málsgr. taka til, eftir því sem uppbyggingu heilsugæslustöðva miðar og fé er veitt til á fjárl.“ Það eru sem sé tveir áfangar í þessu merka nýmæli sem eiga að vera komnir til fullnaðarframkvæmda. Sá fyrsti frá 1. sept. á síðasta ári og annar áfangi frá síðustu áramótum. Mér er kunnugt um að framkvæmdin á þessari lagaskyldu hefur því miður tafist og því hef ég spurt hæstv. ráðh. um það hvað liði framkvæmd á þessari grein.



Herra forseti. Sú grein almannatryggingalaga, sem hér er til vitnað, kom, eins og fyrirspyrjandi sagði, inn í lögin um almannatryggingar, breyt. á l. nr. 67 1971, en það eru lög nr. 62 1974. Hv. fyrirspyrjandi las upp þessa grein laganna svo að ég sé ekki ástæðu til að endurtaka það, þannig að þm. hafa það þá fyrir sér hvað hér er um fjallað. Þessi lagaákvæði áttu að taka gildi 1. sept. 1974. Þau tóku gildi þá að því er tekur til tannlæknisþjónustu sem veitt er hjá skólatannlæknum, þ.e.a.s. þar sem sveitarfélög hafa komið skólatannlækningum í það gott horf að þau ná til skólabarna í heild. Hvað viðvíkur að tannlæknisþjónusta sé veitt á heilsugæslustöðvum, þá eru enn ekki neinar stöður til fyrir tannlækna í heilsugæslustöðvum og er því ekki um að ræða greiðslur í því sambandi. Svo sem í 1. málsgr. 44, gr. segir, þá er gert ráð fyrir því að Tryggingastofnun ríkisins semji um þjónustu í þágu sjúkratrygginganna við tannlækna. Samningaumleitanir við Tannlæknafélag Íslands hófust ekki fyrr en á s.l. hausti og varð mjög margt til þess að samningar drógust á langinn. Það er í sjálfu sér eðlilegt að fyrstu samningar við heilbrigðisstétt, sem Tryggingastofnun ríkisins gerir samning við, séu vandasamir og taki langan tíma, og það var raunar vitað þegar lögin voru samþykkt á s.l. vori að svo mundi verða. Það er því óraunhæf bjartsýni að gera ráð fyrir því að samningar hefðu tekist fyrir 1. sept. s.l., þegar ákvæði laganna áttu að taka gildi, og reyndist einnig svo því að samningum var ekki fulllokið fyrr en í byrjun mars og voru þeir undirritaðir hinn 19. mars s.l. Samningar við Tannlæknafélag Íslands eru með mjög svipuðu sniði eins og hafa verið gerðir við Læknafélag Reykjavíkur um sérfræðiþjónustu lækna, þannig að til grundvallar samningum liggur gjaldskrá Tannlæknafélags Íslands um einstök verk, og jafnframt því að samningurinn var gerður þurfti að endurskoða þá gjaldskrá og bæta inn í hana fjölmörgum líðum sem í raun voru ekki í gjaldskrá og Tannlæknafélagið hafði aldrei tekið afstöðu til, hvernig ættu að koma inn í gjaldskrána. Þannig má t.d. nefna gjaldtöku fyrir tannréttingar, tannholdsaðgerðir, rótarfyllingar o.fl. Við samningsgerðina komu því upp fjölmörg erfið og vandasöm matsatriði sem þurfti að leysa áður en samningurinn gat gengið í gildi. Þá gerir samningurinn ráð fyrir því á sama hátt og þeir samningar sem gerðir hafa verið við lækna, að einstakir sérfræðingar þurfi ekki, ef þeir velja þann kost, að starfa eftir samningnum, geti sagt sig undan honum og sé þá sjúkratrygging ekki skuldbundin til að greiða þau verk sem þeir vinna. Það sem ólíkt er með samningum lækna og tannlækna er það, að í samningi tannlækna er gert ráð fyrir því að sjúklingur greiði tannlækni að fullu, fái kvittun fyrir greiðslunni og fái síðan endurgreitt frá samlagi. Þessi aðferð var gerð vegna mjög ákveðinna óska tannlækna um að svo yrði, þar eð þeir töldu vinnu við annað fyrirkomulag meiri en þeir gætu sætt sig við án sérstakra greiðslna. Mál standa því þannig í dag að það hafa tekist samningar á milli Tryggingastofnunar ríkisins fyrir hönd sjúkrasamlaga og Tannlæknafélags Íslands. Tryggingastofnun ríkisins er nú að íhuga á hvern hátt greiðslur vegna tannlæknisþjónustu, sem veitt var á tímabilinu frá 1. sept. 1974 til 31. des. 1974 og aftur frá 1. jan. 1975 og þar til samningur tók gildi, verða inntar af hendi af sjúkrasamlögum. Er þess að vænta að bréf verði sent frá Tryggingastofnun ríkisins þar að lútandi þegar tryggingaráð hefur tekið afstöðu til málsins. Það má telja víst að allir reikningar, sem fólk hefur greitt á þessu tímabili og eru vegna þjónustu sem 44. gr. tekur til, verði greiddir í samræmi við hinn nýja samning. Þegar samningur var undirritaður var ekki að fullu vitað, hve margir tannlæknar mundu kjósa að starfa utan samningsins, en líkur benda til að allflestir tannlæknar muni kjósa að starfa innan samningsrammans. Fari hins vegar svo að einhverjir fámennir hópar sérfræðinga innan tannlæknastéttar telji sér hag í því að vinna ekki innan ramma samningsins, þá geta skapast vandamál sem reyna þarf að leysa þegar upp koma, en of snemmt er að segja til um það á þessu stigi málsins. Meðan á samningum stóð reyndi samninganefnd Tryggingastofnunar ríkisins að gera sér grein fyrir því, hvað sú tannlæknisþjónusta mundi kosta sem hér er verið að semja um. En sannleikurinn er sá að upplýsingar eru ekki fyrir hendi um kostnað við tannlæknisþjónustu að því marki að hægt sé að gera neinar nákvæmar áætlanir um þennan kostnað. Ráðuneytið mun því kappkosta að sjúkratryggingar afli þegar á þessu ári glöggra gagna um kostnað vegna tannlæknisþjónustu svo að hægt verði með nokkurri nákvæmni að áætla þennan kostnað almannatrygginganna við gerð næstu fjárlaga og þá jafnframt að gera sér grein fyrir því hvort og hvenær hægt er að auka þessa þjónustu sem 44. gr. ræðir um, því að lokamálsgrein greinarinnar gerir ráð fyrir því að ráðh. geti aukið með reglugerð þessa þjónustu eftir því sem uppbyggingu heilsugæslustöðva miðar og fé verður veitt til á fjárlögum.

Fyrirspyrjandi (Magnús Kjartansson) Hæstv. forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. fyrir svörin sem voru skýr. Ég hlýt að harma það hversu langan tíma það hefur tekið að ná samningum við tannlækna. Þessi lagagrein átti að taka gildi, fyrsti áfangi hennar, 1. sept. í fyrra, en samningar tókust ekki fyrr en 19, mars í ár og þetta hefur að sjálfsögðu valdið ákaflega miklum óþægindum. Ég hef enga aðstöðu til að meta það, af hverju þessi mikla töf stafar, en ég hlýt sem sagt að harma hana mjög. Hæstv. ráðh. hefur sýnt það á öðrum sviðum að hann getur átt það til að vera mjög röskur til starfa, en þarna hafa greinilega orðið fyrir einhverjir erfiðleikar sem hæstv. ráðh. hefur ekki getað unnið bug á.

Þeir eru nokkuð margir.

Hæstv. ráðh. greindi frá því, að enda þótt þessir samningar hefðu ekki tekist fyrr en 19. mars, þá ætti fólk rétt á því að fá greiddan kostnað samkv. ákvæðum 44. gr. frá 1. sept. á síðasta ári, en til þess þurfa menn að sjálfsögðu að hafa haft forsjálni til þess að halda til haga reikningum og er ég ansi hræddur um að æðistór hluti fólks, sem þessi réttindi áttu að ná til, hafi hreinlega ekki vitað um þetta mál og að það kunni að verða ákaflega lítill hluti af því fólki, sem rétt á, er hafi aðstöðu til að hagnýta sér hann af þessum ástæðum. Á hitt vil ég svo leggja áherslu, að ég vænti þess að hæstv. ráðh. beiti sér fyrir því að ákvæði greinarinnar í heild hljóti fullt gildi eins fljótt og aðstæður leyfa, því að eins og ég sagði áðan tel ég þetta ákaflega mikilvægan áfanga í almannatryggingakerfinu íslenska. Þarna er um að ræða kostnað sem er ákaflega tilfinnanlegur, sérstaklega fyrir lágtekjufólk, og mjög mikilvægt að hann komi inn í þetta félagsmálakerfi.



Herra forseti. Á þskj. 464 hef ég leyft mér að bera fram fsp. til hæstv. heilbr.- og trmrh. um mengunarhættu í Njarðvíkurhreppi og Keflavík. Fsp. hljóðar svo: „Hvað líður rannsókn á mengunarhættu vatnsbóla í Njarðvíkurhreppi og Keflavík vegna olíu frá Keflavíkurflugvelli og hve víðtæk er rannsóknin? a) Hafa vatnshæðarmælingar farið fram? b) Hafa verið teknir borkjarnar til efnarannsókna? e) Hafa verið gerðar ísótópamælingar á vatnsrennsli? d) Er orðið ljóst, hve langt jarðvegsmengunin er komin? e) Hafa hættusvæði verið kortlögð?“ Á fundi hreppsnefndar Njarðvíkurhrepps 3. mars s.l. var gerð eftirfarandi samþykkt samhljóða: „Hreppsnefnd Njarðvíkurhrepps lýsir yfir megnri óánægju með þann drátt sem orðið hefur á rannsóknum á mengunarhættu vatnsbóla í Njarðvíkurhreppi og Keflavík og krefst þess að unnið verði af fullum krafti að þessu máli og ríkisvaldið sjái til þess að fjármagn skorti ekki til rannsóknanna.“ Njarðvíkingar hafa um langa hríð haft þungar áhyggjur af hugsanlegri mengun vatnsbóla sinna vegna gálauslegrar meðferðar olíu og annarra skyldra efna á Keflavíkurflugvelli og staðsetningar aðaltankasvæðis Keflavíkurflugvallar skammt frá vatnsbólum njarðvíkinga. Árið 1968 var Jóni Jónssyni jarðfræðingi falið að gera athugun á vatnsbólum í Ytri-Njarðvík með tilliti til mengunarhættu frá olíugeymum varnarliðsins. Í skýrslu hans, sem er dagsett 10. apríl 1969, segir svo um mengunarhættu, eftir að gerð hefur verið grein fyrir lítilli hættu af efnafræðilegri mengun, með leyfi forseta: „Hins vegar er því ekki að leyna að hætta getur verið á mengun frá olíum, bensíni og þess háttar efnum sem mjög mikið eru höfð um hönd á þessum slóðum. Hættan er því meiri sem þarna er um stórt, meira og minna samfellt grunnvatnssvæði að ræða. Mengist það af þessum efnum getur það þýtt að mörg vatnsból á svæðinu ónýtist að fullu og öllu.“ Hinn 6. okt. 1970 kaus svo hreppsnefndin þriggja manna nefnd til að kanna réttarstöðu hreppsfélagsins, einstaklinga og fyrirtækja varðandi tryggingar og tjónabætur, ef slys yrði af völdum flugumferðar, einnig varðandi yfirstandandi hættu á mengun vatnsbóla frá olíusvæðum varnarliðsins og annarra. Nefndin skilaði mjög ítarlegu áliti í júlí 1972 og þar kemur m.a. fram, að mörg þúsund tonn af olíu og öðrum skaðlegum efnum hafa runnið út í jarðveg Keflavíkurflugvallar á umliðnum áratugum. Landi hallar til norðurs frá vallarsvæðinu að vatnsbólum keflvíkinga og njarðvíkinga. Rakin eru erlend dæmi þess að grunnvatn hafi spillst af olíuleka sem varð þrem áratugum áður. Það sem m.a. kom fram í skýrslu Jóns Jónssonar var að gamlir olíutankar þarna eru búnir að leka árum saman, að á svæðinu við stóra flugskýlið hefur mikið farið niður af olíu, að um tíma var steinolía, sem flugvélar voru þvegnar upp úr, látin fara niður í holræsin, en vegna mikillar gasmyndunar í holræsum var hætt við þá aðferð og olían látin fara út í jörðina. Þessi dæmi eru tekin af handahófi í skýrslunni, en þar eru mörg dæmi um slíkt sem tekin eru fram. Það, sem litið er á að þurfi að gera þarna, er að velja borholu til vatnshæðarmælingar, að framkvæma vatnshæðarmælingar, að samræma hæðarkerfi á Rosmhvalanesi, að taka borkjarna til efnarannsókna og gera ísótópamælingar á vatnsrennsli. Heilbrigðiseftirliti ríkisins hefur verið falið að annast þessa rannsókn og hefur hún að nokkru leyti verið framkvæmd, en njarðvíkingum finnst að þetta hafi bæði gengið hægt og rannsóknin ekki verið fullnægjandi og hafa því mikinn áhuga á að úr þessu verði bætt hið skjótasta.



Herra forseti. Vegna þessarar fyrirspurnar er rétt að upplýsa að þetta mál var fyrst tekið upp í rn. fyrir rúmlega tveimur árum og var tilefnið það að hinn 16. mars 1973 birtist í blaðinu Suðurnesjatíðindum grein undir nafninu „Vatnsból Rosmhvalaness í bráðri hættu“ og í þessari grein var rætt um umbúnað olíugeyma neðanjarðar á svæði Keflavíkurflugvallar. Hinn 26. mars 1973 ritaði rn. Heilbrigðiseftirliti ríkisins og vakti athygli þess á þessari grein og óskaði eftir að Heilbrigðiseftirlítið kannaði málið. Jafnframt ritaði rn. varnarmáladeild utanrrn. og vakti athygli þess á greininni og skýrði frá því að Heilbrigðiseftirlitinu hefði verið ritað um málið. Heilbrigðiseftirlit ríkisins svaraði rn. með bréfi, dags. 27. mars, og upplýsti, að það hefði þegar hinn 20. mars ritað varnarmáladeild utanrrn. um þetta mál, og skýrði frá því að það hefði þegar hafið könnun á málinu. Svar við bréfi rn. frá varnarmáladeild utanrrn. barst hins vegar 26. apríl 1973 og var þar skýrt frá því að varnarmálanefnd hefði þegar verið tekin að kanna þetta mál áður en bréf heilbrrn. barst og hefði óskað eftir sérstakri umsögn varnarliðsins um málið. Niðurstöður þessarar könnunar voru afhentar varnarmáladeild 25. apríl 1973 og voru þær sendar með fyrrgreindu bréfi sem fskj. Í bréfi varnarmáladeildar kom fram að forstöðumaður Heilbrigðiseftirlits ríkisins eða einhver sérfræðingur frá þeirri stofnun gæti hvenær sem er sett sig í samband við varnarliðið fyrir milligöngu varnarmáladeildar og fengið þær upplýsingar sem óskað yrði eftir. Heilbrigðiseftirliti ríkisins var sama dag og rn. ritað um málið. Með nýju bréfi, 27. sept. 1974, ritar varnarmáladeild rn. enn um þetta mál. Í þessu bréfi er rakið hvað gerst hafi í málinu, en óskað eftir því, að starfsmenn Heilbrigðiseftirlits ríkisins taki málið til athugunar, og því lýst yfir að varnarliðið og varnarmáladeild séu sem fyrr reiðubúin til hvers konar aðstoðar í málinu. Vegna þessarar beiðni varnarmáladeildar ritaði rn. Heilbrigðiseftirlitinu bréf 3. okt. 1974 og óskaði eftir því að gerð yrði könnun á olíumengun á Keflavíkursvæðinu, einkum með tilliti til þeirrar hættu sem vatnsbólum á þessu svæði stafaði frá olíumengun. Rn. barst niðurstaða af þeirri könnun, sem Heilbrigðiseftirlit ríkisins gerði, með bréfi 19. febr. 1975. Þar skýrir Heilbrigðiseftirlitið frá því, að eftir að þessi tilmæli bárust hafi það unnið að þessum málum í samráði við sveitarstjórnarmenn á þessu svæði. Það, sem einkum var gert, var að kanna sérstaklega staðsetningu olíugeyma á flugvallarsvæðinu og í næsta nágrenni, bæði þeirra, sem enn eru í notkun, svo og hinna sem lagðir hafa verið niður. Þá segir í þessu bréfi að í ljós hafi komið að mikil olía og fljótandi eldsneyti af ýmsum gerðum hafi farið niður í jarðveg á öllu þessu svæði og sums staðar hafi komið fram olíumengun í neysluvatni og þvottavatni, eins og t.d. við hraðfrystihúsið í Keflavík, en þar hafi orðið að leggja niður borholu af þessum sökum. Jafnframt skýrir Heilbrigðiseftirlitið frá því að á sjálfu flugvallarsvæðinu hafi borholur mengast og hafi flugvallarmenn, t.d. varnarliðið, orðið að flytja nokkrar borholur fyrir sig út fyrir vallarsvæðið. Niðurstaða Heilbrigðiseftirlitsins er sú, að í raun ríki hættuástand á þessu svæði og hugsanlegt sé að grunnvatn, sem í notkun er, kunni að mengast fyrr eða síðar. Í þessu fyrrgreinda bréfi gerir Heilbrigðiseftirlitið tillögur um ákveðnar aðgerðir og rannsóknir til þess að geta gert sér betur grein fyrir því, hvers vænta megi. Tillögur þess eru þannig: 1. Könnun á því, a.m.k. í nánd við þær borholur sem nú eru í notkun, hvað olíumengun kunni að vera komin nálægt þeim í jarðvegi og jarðlögum. Til þess að framkvæma þessar rannsóknir telur Heilbrigðiseftirlitið að þurfi aðstoð Orkustofnunar ríkisins til að taka borkjarna. 2. Að kanna heildargrunnvatnsstöðu á Rosmhvalanesi með hæðamælingum yfir allt þetta svæði til þess að hægt sé að gera sér grein fyrir hvar og hvenær beri að bora nýjar holur ef það sýnir sig að þær eldri séu í yfirvofandi hættu vegna aðsteðjandi olíumengunar. 3. Að gera meiri kröfur en nú er um aðgát og meðferð á olíu á vallarsvæðinu, þar með að gamlir olíugeymar, sem faldir eru í jörðu, verði teknir upp og fjarlægðir. Bréf Heilbrigðiseftirlitsins upplýsti einnig að þær rannsóknir og aðgerðir, sem rætt var um, mundu taka 4 menn 2 mánuði, auk þeirrar vinnu sem Orkustofnun tæki að sér í sambandi við borkjarnatöku. Að fengnu þessu bréfi Heilbrigðiseftirlits ríkisins ritaði rn. 24. febr. s.l. utanrrn. eða varnarmáladeild þess bréf, þar sem sent var með ljósrit af bréfi Heilbrigðiseftirlitsins. Heilbrrn. sendi þau tilmæli til varnarmálanefndar að hún tæki tillögur Heilbrigðiseftirlitsins um frekari rannsóknir svo og aðgerðir til athugunar. Þá lýsti rn. því sem skoðun sinni að tafarlaust þyrfti að gera þær aðgerðir sem Heilbrigðiseftirlitið legði til, og rn. taldi eins og málum væri háttað eðlilegt að þessi aðgerð færi fram á vegum varnarmáladeildar en í samráði við Heilbrigðiseftirlitið og heilbrrn. eftir því sem kostur væri. Þá gerði rn. ráð fyrir því að allur kostnaður við þessar rannsóknir yrði greiddur á sama hátt og annar kostnaður við framkvæmdir innan varnarliðssvæðisins. Rn. leitaði 21. apríl símleiðis til varnarmáladeildar utanrrn. og spurðist fyrir um hvort kannanir, sem fyrr eru nefndar, hefðu verið gerðar og fékk þær upplýsingar að svo væri ekki, málið væri enn í athugun hjá varnarmáladeild og lægi enn ekki fyrir að varnarmáladeild samþykkti að kostnaður af aðgerðunum yrði greiddur þann veg sem heilbr.- og trmrn. hafði talið eðlilegast. Sú grg., sem hér var flutt, svarar í raun öllum þeim spurningum frá hv. þm. sem hann hefur horið fram. Heilbrigðiseftirlit ríkisins hefur gert tillögu um að þær rannsóknir, sem upp eru taldar í þessum fsp. frá a–e, verði gerðar. Heilbrrn. hefur fyrir sitt leyti talið að hér væri um að ræða kostnað sem greiðast ætti á sama hátt og annar kostnaður vegna framkvæmda innan varnarliðssvæðisins, en varnarmáladeild utanrrn. hefur enn ekki formlega tekið afstöðu til málsins og framkvæmdir við rannsóknirnar hafa því ekki farið af stað, því miður.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. heilbr.- og trmrh. mjög ítarlega skýrslu og greinagóða. Þar kom fram að þarna er um hreint hættuástand að ræða, svo mikið hættuástand, að í raun og veru má segja að það ógni byggð á Suðurnesjum. Og ég get sannarlega fallist á einmitt þá tillögu sem rn. hafði gert til varnarmáladeildar, það er það sem þarf að gera. En því miður hafa framkvæmdir ekki hafist enn þá og verð ég því að skora á hæstv. utanrrh. að sjá til þess að þetta mál verði tekið upp að nýju sem allra fyrst og gerðar þær rannsóknir sem nauðsynlegar eru. Ég held að þarna mætti jafnvel bæta við einni bráðnauðsynlegri aðgerð og hún er sú að leita eftir öðrum vatnsbólum, sem fjær liggja, vegna þess að ég sé ekki fram á annað en þar sem vitað er að a.m.k. hundruð eða jafnvel þúsundir tonna af olíu hafa farið niður í jarðveginn þarna á undanförnum áratugum, þá sé nokkuð ljóst að það ástand, sem nú er, muni stórversna á næstu árum og því sé fullkomin ástæða til að leita eftir öðrum möguleikum en nýta þau vatnsból sem eru í nágrenni vallarins og notuð eru nú.



Herra forseti. Ég hef leyft mér að bera fram á þskj. 556 fsp. til hæstv. menntmrh, um viðbótarritlaun til rithöfunda. Fsp. hljóðar svo, með leyfi forseta: „1. Hver hafa orðið viðbrögð menntmrh, við áskorun 16 rithöfunda til Alþ. og ráðherrans 10. mars s.l. um endurskoðun á störfum úthlutunarnefndar viðbótarritlauna 1973 og 1974, og hvers má vænta af hálfu ráðherra sem andsvars við beiðni sextánmenninganna um leiðréttingu mála sinna? 2. Hvaða leið er fær til leiðréttingar? 3. Dugir ákvæði í væntanlegri reglugerð um úthlutun fjárins, t.d. að úthlutunin í ár megi ná til verka útgefinna 1970–1974, eða þarf til að koma breyting á fjárlögum?“ Þannig hljóðar þessi áskorun sem við alþm. höfum allir fengið í hendur. Ég ætla mér ekki hér að leggja neinn dóm á réttlæti eða ranglæti sem viðhaft hefur verið í úthlutun umræddra viðbótarritlauna og því síður að fara út í samanburð á einstökum rithöfundum, sem hlutu náð fyrir augum úthlutunarnefndar, og hinum, sem afskiptir urðu. Hér er annars vegar ákaflega viðkvæmt og vandasamt mál. Hitt finnst mér augljóst, þegar svo stór hópur þekktra og vel virtra listamanna leitar áheyrnar hv. Alþ. um leiðréttingu á óviðunandi ranglæti sem þeir telja sig hafa verið beitta, að þá sé okkur alþm. lítt sæmandi að láta ábendingar þeirra og umkvartanir sem vind um eyru þjóta. Hér er ekki einungis um metnaðarmál umræddra rithöfunda að ræða heldur einnig verulegt fjárhagslegt hagsmunamál. Ég vil benda á og leggja áherslu á það að þessi viðbótarritlaun eru í eðli sínu hvorki verðlaun né viðurkenning hliðstæð hinum almennu listamannalaunum, heldur einfaldlega lögboðin eign þeirra höfunda sem samkv. ákvörðun Alþ. áttu rétt til að fá endurgreiddan söluskatt af bókum sem seldar voru á ákveðnu tímabili. Hér eru í rauninni nokkuð hreinar línur. Spurt er, hvaða leið sé fær til leiðréttingar og hvort hugsanlega megi koma henni við þannig að viðbótarritlaun á fjárlögum yfirstandandi árs geti eftir endurskoðun og endurmat á síðustu úthlutun einnig náð til ritverka útgefinna á árunum 1970–1974. Ég treysti því að hæstv. menntmrh. taki þetta mál til vandlegrar athugunar og að fundin verði lausn sem hinir 16 rithöfundar, sem í hlut eiga, geti við unað. Ég vil einnig láta í ljós þá ósk mína og von að lagafrv. það um Launasjóð rithöfunda, sem hið háa Alþ. er nú um það bil að afgreiða sem lög, muni þýða batnandi tíð fyrir íslenska rithöfunda og ritmennt í landinu og að framkvæmd þeirra laga megi markast af sanngirni og menningarlegri yfirsýn.



Herra forseti. Fsp. hv. fyrirspyrjanda vil ég svara á þessa leið: Í fyrsta lagi: Rn. hefur ekki ákveðið að láta fara fram endurmat á þessari tilgreindu úthlutun. Hins vegar hefur rn. skipað nefnd til að gera úttekt á stöðu lista og listafólks í þjóðfélaginu. Mun sú nefnd ljúka störfum innan eins árs. Hlutverk þessarar nefndar er m.a. að leitast við að gera sér grein fyrir því hvort listin, listafólkið og starfsemi þess njóti nú eðlilegrar hlutdeildar í þjóðartekjunum, hvort skipt sé með eðlilegum hætti á milli hinna ýmsu listgreina, og jafnframt að gera sér grein fyrir, hvort eðlilega hafi verið staðið að úthlutun þeirra fjármuna sem bundnir eru einstökum mönnum. Það er ekki ætlunin að þessi nefnd geri till. um úrbætur. Þetta er könnunarnefnd og hún mun skila sínum niðurstöðum til menntmrn. sem seinna mun beita sér fyrir því í samráði við listafólkið í landinu að fram fari athugun og tillögugerð um hugsanlegar úrbætur á þessu sviði. Annarri spurningu vil ég svara þannig, að þetta viljum við gera með því að leita réttlætis almennt í úthlutunum, en alveg sérstaklega með því að setja ljós ákvæði í væntanlega reglugerð. Svo er það auðvitað á valdi okkar allra þm. sem og annarra borgara að veita almennt og öflugt aðhald þeim er starfa að úthlutun listamannalauna hverju sinni. Varðandi 3. spurninguna vil ég minna á þetta: Í gær voru afgr. á Alþ. lög um Launasjóð rithöfunda. Reglugerð hefur að sjálfsögðu ekki enn þá verið sett um framkvæmd þessara laga og hlýtur að taka sinn tíma að undirbúa hana, en ég álit að slíka reglugerð þurfi að undirbúa vandlega. Ég treysti mér því ekki til þess á þessu stigi að tjá mig nánar um hugsanleg ákvæði sem tekin kynnu að verða upp í þessa reglugerð. E.t.v. þykir hv. fyrirspyrjanda þessi svör ekki nógu ljós, en þetta eru þau svör sem ég tel mig geta gefið á þessu stigi málsins.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans. Ég verð þó að viðurkenna að ég varð fyrir nokkrum vonbrigðum af svörum hans, því að ég sé ekki að í þeim hafi falist nein fyrirheit um leiðréttingu mála þessara sextánmenninga sem ég tel að með nokkrum rökum hafi sýnt fram á að úthlutunarnefnd sú, sem gegndi þessu hlutverki undanfarandi ár, hafi ekki farið það vel úr hendi og ástæða sé til þess að endurskoða mat hennar og fullnægja þar með réttlæti gagnvart þessum 16 rithöfundum. Það er allt gott um það að segja að könnunarnefnd hefur verið sett á laggirnar til að athuga um þessi mál í framtíðinni. Ég held að það sé í rauninni nauðsynlegt að skapa meira aðhald en ríkt hefur hingað til í störfum slíkra úthlutunarnefnda. Ég vil benda á að þessi sérstaka úthlutunarnefnd, sem hér er um að ræða, er dálítið sér á blaði og ég hygg að hennar störf muni verða nokkurs konar millíbilsástand, því að varla munu þessi viðbótarritlaun halda áfram í sama formi eftir að Launasjóður rithöfunda tekur til starfa. Ég hygg að sú leiðinlega deila, sem orðið hefur um úthlutun þessara viðbótarritlauna, gefi beint tilefni til að íhuga hvort ekki sé eðlilegt og nauðsynlegt að einhver fulltrúi almannavaldsins sé með í ráðum við úthlutun fjár er ríkissjóður veitir til skálda og listamanna. Það yrði að vera glöggur og umfram allt grandvar og heiðarlegur maður sem þar ætti hlut að máli, maður sem gætti fyllstu óhlutdrægni og réttsýni í starfi og beinlínis vekti yfir því og varnaði því að ýmis annarleg sjónarmið og klíkuháttur geti komið upp og jafnvel ráðið miklu um skiptingu slíkra sjóða. Ég segi þetta ekki hvað síst með tilliti til væntanlegs Launasjóðs rithöfunda. Það þarf að vanda mjög vel til starfa þeirrar nefndar sem þessa skiptingu mun hafa með höndum, og það þarf að gera kröfur til strangheiðarlegra vinnubragða. Ég vil enn láta í ljós þá ósk mína, enda þótt svör hæstv. menntmrh. gæfu ekki tilefni til þess, að þessir 16 rithöfundar, - þetta eru allt vel virtir og þekktir rithöfundar - Tómas Guðmundsson og Halldór Laxness eru efstir á blaði og við höfum hingað til tekið mark á þeim nöfnum og sama má segja um þau nöfn sem á eftir koma, - ég vil láta í ljós þá ósk að hæstv. menntmrh. sjái sér fært að verða við ósk þeirra og kröfu með þeim hætti að þeir geti sæmilega við unað.



Herra forseti. Fsp. þessi var borin fram af Sverri Bergmann meðan hann sat sem varamaður minn á þingi. Fsp. er um það, hvenær megi vænta reglugerðar um kennslufyrirkomulag og sérstofnanir samkv. 52. gr. l. um grunnskóla til kennslu barna á skyldunámsstigi, sem talin eru víkja svo frá eðlilegum þroskaferli að þau fái ekki notið venjulegrar kennslu í einni eða fleiri námsgreinum samkv. skilgreiningu í 50. og 51. gr. sömu laga.



Herra forseti. Fsp. hv. 4. þm. Reykv. vil ég svara á þessa leið: Reglugerðarnefnd sú, sem starfað hefur að þessu máli síðan í fyrra, skilaði reglugerðaruppkasti 5. þ.m. Hún undirbýr nú kostnaðar- og framkvæmdaáætlun. Ekki er hægt að tilgreina útgáfudag þessarar reglugerðar nákvæmlega að svo stöddu, en það er unnið fullum fetum að þessu máli. Hér þarf bæði að ákvarða um aðgerðir á næsta skólaári og svo um framtíðarskipan, og í raun og veru hefur þessi nefnd unnið miklu víðtækara starf en það eitt að undirbúa téða reglugerð. Þetta mál er ákaflega umfangsmikið og vandasamt. Sem dæmi um það, sem nú er í bígerð á vegum menntmrn. í meira og minna samstarfi við áhugafélögin, skal ég nefna eftirfarandi: Að koma upp greiningarstöð er meti þarfir barnanna og möguleika til úrbóta og veiti leiðbeiningar fyrir foreldra og skóla. Vísir að slíku starfi er raunar þegar til. en það hefur ekki verið skipulega útfært. Að leysa húsnæðisvandamálin, t.d. skólans fyrir fjölfötluð börn sem núna er rekinn í Kjarvalshúsi á Seltjarnarnesi við þröngan kost. Hér er um að ræða húsnæðisþörf, bæði fyrir næsta skólaár og svo að því er framtíðina varðar vitanlega, og fleiri mál af því tagi, þ.e.a.s. varðandi húsnæðismál fyrir þessa starfsemi, liggja fyrir til meðferðar og úrlausnar. Þau eru þó nú á síðustu missirum umfangsminni en þau voru í hugum manna fyrir nokkrum árum, vil ég segja, því að nú er meginstefnan sú að sem allra flestir geti sem allra lengst numið og starfað innan skólakerfisins sjálfs án þess að þurfa að fara á sérstofnanir. En samt sem áður er þörfin mikil. Ákveðið hefur verið að gera sérstakt átak til að leysa sérkennslumálin á tilteknu landssvæði næsta vetur með samræmdum aðgerðum, þ.e. með könnun á þörfinni, með námskeiði í leshjálp og annarri hjálp fyrir börn með sérþarfir, fyrir kennara frá stærstu skólunum á svæðinu, með stofnun deildar við einn heimavistarskóla fyrir þau börn á svæðinu, sem ekki geta notið kennslu í almennum skólabekkjum grunnskólans, og loks með því að hjálpa til þess að þeir einstaklingar, sem verst eru á vegi staddir, en geta þó notið tilsagnar, geti dvalist um stund a.m.k. við Höfðaskólann hér í Reykjavík þar sem völ er á hæfustu kennurum sem við höfum á að skipa j dag. Ég vil skjóta því hér inn að þetta svæðisbundna átak er í raun og veru byrjun á framkvæmd viðkomandi ákvæða grunnskólalaganna að því er landsbyggðina varðar. Þessi framkvæmdaáætlun nær til Austurlands, og Styrktarfélag vangefinna á Austurlandi á sinn góða þátt í því að þetta er nú komið á rekspöl sem byrjun á framkvæmdum á landsbyggðinni. En eins og gefur að skilja er ekki unnt að taka fyrir allt landið í einu á þennan hátt, m.a. vegna skorts á sérþjálfuðu fólki og svo af fjárhagsástæðum. Verðum við því, m.a. af þessu tvennu að innleiða þetta smátt og smátt. Þá vil ég geta þess að það er fyrirhugað að ráða sérstakan fulltrúa að rn. til þess að annast fyrirgreiðslu varðandi sérkennslumálin. Þetta, sem ég nú hef nefnt, er aðeins nokkur dæmi um þau verkefni sem nú er unnið að á vegum menntmrn. á þessu viðkvæma, vandasama og yfirgripsmikla sviði. Mér fannst rétt að láta þessar upplýsingar fylgja með beinum svörum við fsp. hv. 4. þm. Reykv.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. menntmrh, fyrir greinargóð svör.



Herra forseti. Þessi fsp. er ekki frá mér komin, en varamaður minn, sem hér sat um tíma á þingi, bar fram þessa fsp. sem er þannig, með leyfi forseta: „Vill menntmrh. taka til endurskoðunar þær breytingar á íslenskum rithætti er menntmrn. hefur nýlega sett reglugerð um?“ Heimir Hannesson lét fylgja eftirfarandi um þessa spurningu: Á þskj. 354 hef ég beint þessari fsp. til hæstv. menntmrh. Við fyrstu sýn virðist e.t.v. að hér sé ekki um stórmál að ræða í samanburði við fjölmörg þau mál sem hið háa Alþ. fjallar um þessar vikurnar og mun fjalla um. En þegar betur er að gáð er hér vissulega um mjög mikilvægt mál að ræða þar sem um er að ræða opinbera ákvörðun um hvernig haga skuli íslensku ritmáli, sem skiljanlega snertir alla þegna þessa lands þó að það sé mismunandi mikið, ekki síst námsfólk og svo alla þá sem tengdir eru bókum og öðru rituðu máli á einn eða annan hátt. Formlegt upphaf þessa máls kom fram með birtingu auglýsingar menntmrh. í Stjórnartíðindum B, nr. 132/1974, og var fyrirsögn þess boðskapar: Auglýsing um íslenska stafsetningu. Umtalsverðustu breytingarnar á íslensku ritmáli voru einkum þrenns konar: um z og afnám hennar; nýjar reglur um stóran staf og lítinn, valfrelsi um ritun margra orða o.s.frv. Aðdraganda 1. kaflans um umrædda z þekkja margir hv. alþm. Þrátt fyrir skýlausan vilja Alþ. með samþykkt þáltill. ákvað fyrrv. hæstv. menntmrh. að hann skyldi eftir sem áður halda þessu til streitu. Mér er ekki grunlaust um að hæstv. fyrrv. menntmrh. hefði komist upp með þetta a.m.k. um sinn ef hann og rn. hans hefði ekki í leiðinni boðað enn nýjar breyt., e.t.v. sýnu róttækari, en um leið fyrirvaralausari og sýnilega enn fljótfærnislegar undirbúnar. Verður ekki séð að rn. hafi leitað umsagnar nokkurs aðila utan þeirrar fámennu nefndar sem till. gerði til rn., t.d. ekki Landsbókasafns, Örnefnastofnunar, bókasafnanna, útgefenda né nokkurra þeirra aðila annarra sem vissulega er málið mjög skylt, svo sem skólastjóra, samtaka blaðamanna, ritstjóra og annarra sambærilegra aðila, enda kom að því að mælirinn varð loks fullur eins og flestir hv. alþm. vita. Það á ekki að nota íslenskt ritmál í einhverja tilraunastarfsemi fámenns hóps manna sem hefur þau varanlegu áhrif að allt málskyn manna slævist og hvorki nemendur né fullorðnir viti í raun og veru lengur hvað er rétt og hvað er rangt í þessu efni. Þegar mistök á borð við þessi eru gerð, er afar mikilvægt að dregið sé í land hið fyrsta. Því lengri tími sem líður áður en það er gert, þeim mun meiri verður ruglingurinn og enn meiri fjármunir fara í súginn. Þetta er vissulega mikið fjárhagslegt atriði, eða hvað skyldi hann nema mörgum milljónum eða milljónatugum, kostnaðurinn við að endurprenta bækur, stór ritverk o.s.frv. Og þannig mætti lengi telja. Þó að Ríkisútgáfan hafi e.t.v. látið prenta tvær, þrjár bækur er það smáræði miðað við það sem eftir ætti að koma ef ekki verður snúið við. Treystir núv. hæstv. menntmrh. sér til að bregða skjótt við og nema úr gildi þá breytingu á íslenskri stafsetningu sem hér hefur verið gerð að umtalsefni? Þetta var sú grg, sem Heimir Hannesson lét fylgja þessari fsp.



Herra forseti. Út af þessari fsp. vil ég taka þetta fram: Fyrir allnokkru barst mér bréf frá 100 mönnum varðandi íslenska stafsetningu. Ég hef leitað umsagnar þeirrar nefndar sem undirbjó nýlega gerðar breytingar á stafsetningunni. Sú umsögn liggur nú fyrir í menntmrn. ásamt með áskorun 100-menninganna. Fleiri hafa ritað rn. um þetta efni, auk þess sem margt hefur verið um það rætt og ritað á opinberum vettvangi nú í seinni tíð og nýlega hefur verið lagt fram frv. hér á hv. Alþ. varðandi íslenska stafsetningu. Ég tel nauðsynlegt að huga nánar að þessum málum, en ég ætla að geyma mér að gefa aðrar yfirlýsingar um málið að svo stöddu.



Herra forseti. Ég tek ekki upp orðaskipti um efni þessa máls að fjarverandi þeim fyrirspyrjanda sem fsp. bar fram og samdi grg. sem lesin var af öðrum í hans stað. Aðeins get ég ekki látið hjá líða að vísa gersamlega á bug svigurmælum sem ég tel felast í þeirri grg. sem hér var lesin fyrir fsp.



Herra forseti. Ég vil þakka hæstv. menntmrh. fyrir svör hans, þó að ég hefði æskt þess að hann hefði getað sagt okkur hvað hann hugsaði í þessu efni. Þegar maður lítur á áskorun til ráðh. sem var send honum frá 100 manna hópnum sem hefur verið mikið getið um í blöðum, þá kemst maður ekki hjá því að finnast ýmislegt fáránlegt í þessum reglum, eins og þar kemur fram, t.d. að oddaverjar skuli vera skrifaðir með litlum staf, en Sturlungar með stórum, hólsfjallamaður með litlum staf, en Hólsfjallahangikjöt með stórum, bandaríkjamaður með litlum staf og Bandaríkjaforseti með stórum. Þannig mætti lengi telja, t.d. að Englandsdrottning skrifist með stórum staf, en danadrottning með litlum. Þessi dæmi sýna auðvitað að þessar reglur eru þannig að eftir þeim er ekki hægt að fara.



Herra forseti. Ég átti þess ekki kost að heyra svar hæstv. ráðh., en mér skilst á þeim sem hér hafa talað að það hafi verið magurt mjög. Ég gat þess við umræður um fram komið frv. frá hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni að ég hefði beitt mér fyrir því að leitað yrði álits hinna færustu lögfræðinga um það hvort sú ályktunartillaga, sem samþykkt var hér á hinu háa Alþ. í fyrravor, hlyti ekki að hafa lagagildi þar sem ekki er að finna neinn lagabókstaf um íslenska stafsetningu. Hvort sem úrskurðurinn verður á þá lund að ályktunin hafi lagagildi eða ekki, þá getur hann ekki orðið á annan veg en þann, að sú ályktun hlýtur að ganga fyrir auglýsingu frá menntmrn. um íslenskrar ritreglur. Ég ætla ekki að orðlengja nú um þetta mál, en hv. þm. Magnús T. Ólafsson lagði lykkju á leið sína og vildi mótmæla svigurmælum sem hefðu komið fram í grg. með þáltill . sem ég ásamt fleirum hv. þm. hyggst flytja. Ég vænti þess að nú á næstu mínútum muni verða útbýtt hér í Sþ. þessari þáltill. og til þess að mönnum gefist kostur á að ræða þetta og vegna hinnar brýnu nauðsynjar sem er á því að ekki dragist úr hömlu að taka ákvörðun um þetta mikilsverða mál, þá leyfi ég mér að vænta þess fastlega að hæstv. forseti gefi færi á því að sú till. komi hér fyrir til afgreiðslu áður en þingi lýkur nú.



Herra forseti. Út af ummælum hv. þm. sumra, sem hér hafa talað, vil ég láta koma fram að ég álít að sú breyting, sem gerð var á íslenskri stafsetningu nú fyrir skömmu, hafi alls ekki verið nægilega vel undirbúin. Ég álít að það sé mjög viðurhlutamikið að breyta íslenskri stafsetningu og það reglum og hefð sem búin er að standa hálfa öld. Það hefði þurft að ætla sér til þess meiri tíma og kanna málið á breiðari grundvelli en ég tel að hafi verið gert. Á sama hátt lít ég svo á að þetta mál í heild sé þannig vaxið að það sé naumast unnt að taka það til afgreiðslu eða a.m.k. ekki skynsamlegt að taka það til meðferðar og afgreiðslu í flaustri. Það hlýtur þó að verða ef á að afgr. það á síðustu tveimur til þremur dögum þingsins. - Þetta vildi ég aðeins láta koma fram.



Herra forseti. Ég fagna síðustu ummælum hæstv. ráðh., og einmitt vegna þess að ekki er skaplegt á síðustu dögum þingsins að afgreiða lagafrv. með þeim hætti sem það er lagt hér fram af hv. þm. Gylfa Þ. Gíslasyni, þá höfum við nú breytt til í þá veru að bera fram þáltill., svo hljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: „ Alþ. ályktar að fela ríkisstj. að undirbúa löggjöf um íslenska stafsetningu. - Þar til slík lög hafa verið sett, skal fylgja þeirri stafsetningu sem í gildi var áður en menntmrn. gaf út auglýsingar sínar nr. 272 frá 4. sept. 1973 og nr. 132 frá 3. maí 1974.“ Þarna er verið að fela ríkisstj. að undirbúa að setja þessa löggjöf