Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Með frv. þessu er lagt til, að lögfest verði skipulag, sem er þegar í raun og veru fyrir hendi og nú er starfað eftir. Í 3. gr. laganna um berklavarnir frá 1939, yngstu berklavarnalögunum, er gert ráð fyrir, að heilsuverndarstöðvar séu starfandi í kaupstöðum landsins, enda var það svo í þeim flestum og er enn. Þó eru til kaupstaðir nú, sem ekki hafa neina slíka stöð, t.d. Neskaupstaður og Akraneskaupstaður. Þó að þetta skiplag hafi verið starfandi, hefur það ekki verið fest svo rækilega sem þörf virðist á, og þess vegna hefur þeim mönnum, sem bezt skyn bera á þessi mál, þ.e. landlækni, berklayfirlækni og tryggingaryfirlækni, komið saman um efni þessa frv., sem landlæknir hefur samið einn. Það hefur verið svo, að í fjárl. hefur verið ákveðið um vissa fúlgu úr ríkissjóði, gegn 2/3 kostnaðar annars staðar að. Þessir 2/3 hafa komið frá bæjarfélögum eða sjúkrasamlögum: En það hefur komið fyrir, að það hefur verið dálítill reipdráttur um það, hver greiða skyldi vissa fúlgu, og því hefur verið talið bezta ráðið að skipa fyrir um þetta í lögum, og í þessu frv. er gert ráð fyrir, að kostnaðurinn verði borinn í sömu hlutföllum, sem sé að ríkissjóður greiði styrk, sem nemi allt að 1/3 af eðlilegum kostnaði, eins og stendur í 4. gr. Frv. hefur verið borið undir Tryggingarstofnun ríkisins, og hún hefur ekki haft neitt við það að athuga. Það verður ekki sagt, að af lögfestingu frv. leiði kostnaðarauka fyrir ríkissjóð, en þó getur komið fyrir, að um kostnaðarauka verði að ræða, og það gæti jafnt orðið án lögfestingar, ef bæirnir setja upp heilsuverndarstöðvar, en svo er gert ráð fyrir, að verði í öllum kaupstöðum, nema veitt verði sérstök undanþága, ef heilsuverndarmálunum er komið fyrir á tryggan hátt á annan veg. Það er gerð grein fyrir máli þessu í aths. við frv., og vil ég vísa til þeirra að öðru leyti. Að þessari umr. lokinni óska ég, að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Með l. nr. 13 frá 1932 var í fyrsta sinni af löggjafarvaldinu lagður grundvöllur að því að koma á fót sérstöku hjúkrunarnámi. Með þessum l. frá 1932 var stofnaður Ljósmæðra- og hjúkrunarkvennaskóli Íslands, sem átti að reka og hefur verið rekinn í sambandi við Landsspítalann. En nú hefur viljað svo til, að þessi skólastofnun hefur að nokkru leyti - þ.e.a.s. hjúkrunarkvennaskólinn - ekki náð því takmarki, sem stefnt var að, og hér koma til greina þær sérstöku og óvenjulegu ástæður, sem ríkt hafa hér undanfarin rúm 4 ár og hafa leitt það af sér, að orðið hefur mikill hörgull á kvenlegum vinnukrafti í landinu. Fyrir stríð voru líkur til, að það fengjust góðar stúlkur og nógu margar til þess að nema. hjúkrunarfræði, en eftir að eftirspurnin eftir vinnukrafti jókst, mæddi það svo mjög á þessari skólastofnun, að hún hefur um allt þetta skeið verið í hálfgerðum molum. Þetta hafa heilbrigðisyfirvöldin talið, að mætti ekki svo fram ganga, og því er frv. þetta fram borið. Það, sem er aðalatriði málsins, er að laða góðar og greindar konur til að stunda þessi fræði, eða eins og landlæknir segir, að láta úrvalskonum verða það keppikefli að komast í þessa stétt. En það verður aðeins gert með því að koma á fót stofnun, sem býður svo góð skilyrði, að slíkir kvenkostir gefi kost á sér. Og það verður því aðeins gert með því að skólinn sé heimavistarskóli og að hann sé rekinn sem sérstök stofnun með sérstökum starfskröftum. Þess vegna er það þungamiðjan í þessu máli, að frv. nái fram að ganga og að fjárveitingavaldið sé þess albúið að leggja fram nóg fé til þessa heimavistarskóla. Landlæknir kveður svo djúpt að orði, að ef heimavistarskóli sé ekki stofnaður, verði lögin dauður bókstafur. Ég tek þetta fram til þess að ljóst sé, að með samþykkt frv. fylgja nokkuð mikil útgjöld, en það dugar ekki að horfa í það, því að það er ekki á neinu sviði eins mikill hörgull á starfskröftum, og ástandið er svo herfilegt, að það væri blettur fyrir landið að opinbera það, hve mikið er lagt á þær hjúkrunarkonur, sem fyrir eru. Auk þess, sem gert er ráð fyrir sérstöku heimavistarhúsi, er ætlazt til, að kennslan verði tekin fastari tökum en hingað til og að aðalaðstoðarlæknum við Landsspítalann verði gert að skyldu að kenna við hann. Við frv. eru nokkrar rækilegar aths., sem ég vil biðja hv. þm. að kynna sér vel, því að þar er drepið á öll höfuðnýmæli í frv. Ég skal geta þess, að frv. hefur verið borið undir yfirlækna Landsspítalans, og þeir hafa ekkert haft við það að athuga, en það vil ég leggja út svo sem þeir séu því samþykkir. Ég leyfi mér að óska þess, að frv. verði vísað til 2. umr. og heilbr.- og félmn.



Herra forseti. Í stjórnarskránni er kveðið á um helztu höfuðatriði um kjör forseta, en í 5. gr. stjskr. segir, að ákveða skuli með l. um framboð og kjör forseta að öðru leyti en stjskr. mælir fyrir um. Ríkisstj. þótti sér bera skylda til nú þegar að verða við því fyrirlagi, sem stjskr. hefur að geyma, og hefur því tekið saman þetta frv. Eins og við mátti búast er frv. að mestu leyti tilvísun til l. um kosningar til Alþ., því að kosningar forseta eiga samkv. stjskr. að fara fram á sama hátt. En hins vegar þurfti að skipa fyrir um þau afbrigði, af því að hér er um landskjör að ræða, sem þurfti að mæla sérstaklega fyrir um, þ.e., hvort setja ætti upp sérstaka stofnun, sem tæki yfir allt landið sem landskjörstjórn, eða notast við aðrar stofnanir, sem þegar eru fyrir hendi. Störf undirkjörstjórna og yfirkjörstjórna verða þau sömu og við kosningar til Alþ., meðan landskjör þm. var, en þó er ekki svo alveg, því að gert er ráð fyrir því, að yfirkjörstjórn telji upp atkv. í sínu kjördæmi. En þessi nýja yfirkjörstjórn, sem um ræðir í frv., er hæstiréttur. Honum skal falið það, sem annars yrði komið undir landskjörstjórn, en hér hefur hæstiréttur ekki annað að sýsla en fara með úrskurðarvald, sem honum hæfir sérstaklega vel að hafa á hendi. Annars er frv. svo einfalt, að ég hirði ekki um að fara um það fleiri orðum, en vil óska þess, að því verði vísað til 2. umr. að -þessari umr. lokinni og þá líklega til stjskrn., sem hér er til í deildinni.