Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Hv. 8. þm. Reykv. hefur flutt brtt. við 1. gr. frv. um, að ríkisstj. hafi heimild til að kaupa 50 nýja togara í stað 30. Ég óska ekki eftir, að þessi till. verði samþ., enda hefur hún enga jákvæða þýðingu. Þegar þetta mál var rætt í stj., bar stj. öll saman ráð sín um, hvaða frumkvæði og framkvæmd stj. þyrfti að hafa í þessu efni til að tryggja, eftir því sem hún taldi heppilegast, hagsmuni þjóðarinnar. Í þeim viðræðum kom ekki fram neinn vilji um það, að farið væri lengra en gert er með frv. Það var að vísu á frumstigi þessa máls látin í ljós sú ósk, að ef ekki tækist að fá í Bretlandi og einnig í Svíþjóð meira en 15 skip eins og þá horfði, þá yrði tekið til athugunar, hvort ekki þætti möguleiki á að kaupa skip frá Ameríku, þó að fyrir lægju upplýsingar um, að þau væru dýrari og einnig kannske óhentugri, og hæstv. dómsmrh. varpaði eitt sinn fram þeirri uppástungu, hvort ekki væri rétt, að stj. festi kaup á 30 togurum í Bretlandi og sjá svo, hvernig því yndi fram. Í öndverðu hafði ég hugsað mér, að stj. hefði fyrst og fremst þau afskipti af málínu að leitast við að tryggja Íslendingum rétt til að byggja skip í Bretlandi eða annars staðar og létta fyrir einstaklingum að hagnýta þau leyfi. En það kom í ljós, að ef átti að tryggja Íslendingum á annað borð þennan rétt til að byggja, þá varð stj. sjálf að festa kaup á skipunum, og var horfið að því ráði. Við bundum okkur þá við 30 togara, án þess að nokkur uppástunga kæmi fram um frekari rétt í þessu efni. Við gerðum þetta í fyrsta lagi af því, að við töldum þetta hæfilega í sakirnar farið. Í öðru lagi hafði nýbyggingarráð stungið upp á, að við héldum okkur við töluna 30. Við fengum svo rétt til að láta byggja 30 togara í Bretlandi, og við það vil ég láta sitja í bili, hvað sem öðru líður, og af þeim ástæðum tel ég óþarft að samþ. þessa till. og því fremur, sem hún er nokkuð út í bláinn, því að þær upplýsingar, sem við höfum í dag, hníga að því, að þess væri ekki kostur að gera skynsamlega samninga um byggingu fleiri togara, eins og sakir standa. Mér er tjáð, að nú séu allar brezkar skipasmíðastöðvar uppteknar fram á árið 1948. Mér er einnig tjáð, að jafnvel þótt takast mætti að fá einhver skip byggð í Svíþjóð, þá mundu þau verða mjög miklu dýrari en þau, sem nú hafa verið fest kaup á. Mér er einnig tjáð, að ef ætti að snúa höfðinu í vesturátt og leita fyrir sér þar, þá væru sams konar skip og þau, sem við höfum fest kaup á í Bretlandi, afar miklu dýrari í Bandaríkjunum og afar hæpið, að þau gætu fengizt byggð þannig, að viðunandi öryggi væri fyrir, að þau hentuðu okkur eins og brezku skipin. Af þessum ástæðum einnig tel ég, að till. sé þýðingarlaus, eins og sakir standa. Ég vil einnig taka fram, að ég tel ekki viturlegt að stýra hærra en gert hefur verið, þar til nýbyggingarráð hefur lagt fram heildarskýrslu um meiri þörf þjóðarinnar annars vegar og gjaldeyris- og mannorku hins vegar. Það mætti segja, að út frá þessu sjónarmiði væri till. meinlaus og gagnslaus. Ég óska samt, af því að ég tel hana gagnslausa, að hún verði ekki samþ., og það, sem fyrir mér vakir, er, að ég vil, að till. stj. hér á þingi styðjist við raunveruleikann, það sem við meinum, en ekki nein leiktjöld. Ríkisstj. hefur ekki fengið orð fyrir, að hún væri sporlöt til framfara, og sumum hefur þótt nóg um, hvað hraðgeng hún er. Ég álít, að allir, sem vilja unna stj. sannmælis, geti fallizt á, að hún hafi ekki látið undir höfuð leggjast, eftir því sem fremsta geta hefur staðið til, að efna þau fyrirheit, sem hún hefur gefið á sviði þeirra mála, sem hún tók að sér að framkvæma, heldur hafi hún eiginlega gengið fullt svo langt sem þeir bjartsýnustu hafa vonazt eftir. Og einmitt af því að ég vil, að áfram haldi sá alvörublær, sem hefur einkennt efndir stj. í þessu efni, þá vil ég ekki, að till. sé samþ., því að ég hef ekki trú á, að hún verði framkvæmd. Ég vil einnig leiða athygli að því, að till. hefur verið flutt án þess að það hafi verið orðað við mig, og þó er ég að flytja hér frv. fyrir hönd ríkisstj., en ekki sem þm. G.-K. Og ef á að gera þá breyt. að heimila kaup fyrir 50 skip í stað 30, þá hefði ég viljað, að þessu fylgdi alvara, að jafngóður stuðningsmaður stj. og hv. flm. till. talaði um það við mig, en hann eða hans flokksbræður hafa ekki gert það. Ég lít þess vegna þannig á, að í bili sé engin þörf fyrir frekari heimild, og ég álít, að þótt við fengjum hana, hefðum við ekki möguleika til að hagnýta hana fyrr en 1948, og ég óska ekki eftir till. af þessum ástæðum, því að ég vil, að till. okkar feli í sér það, sem við ætlum að gera, en ekki það, sem við ætlum ekki að gera. En ég vil segja skýlaust, að ef við verðum varir við það við sölu þessara togara, sem nú er búið að festa kaup á, og ef nýbyggingarráð telur fært að ganga lengra, mun stj. taka málið til nýrrar athugunar, og ég veit, að stuðningsmenn stj. þurfa ekki að óttast, að hún muni veigra sér við að fullnægja þeirri þörf, sem er raunveruleg, hvort sem það yrði gert á síðara stigi þessa máls eða flutt nýtt frv. eða gefin út bráðabirgðal. Stj., sem hefur talið fært að gefa út bráðabirgðal. um að ráðast í kaup á 30 togurum, mun ekki síður telja fært, þegar búið er að selja þá, að ganga lengra, ef þörf krefur og ástæður leyfa. Ég vil því helzt mælast til, að hv. flm. vildi taka till. sína til baka. Ég þarf svo ekki að segja fleira á þessu stigi.



Herra forseti. Hæstv. forsrh. var ekki staddur í d., þegar ég flutti framsöguræðu fyrir þessari till.

Það er nú ekki óvanalegt.

Höfuðrökin fyrir till. eru þau, að eftirspurn er eftir fleiri togurum en þeim 30, sem hæstv. stj. hefur nú fest kaup á. Það hefur verið dregið í efa hér á þingi, að kaupgeta stæði á bak við allar þessar óskir. Ég sé ekki, að það sé á verulegum rökum reist, því að ósennilegt er, að einstaklingar eða félög fari að leita heimilda fyrir kaupum, nema tryggt sé, að kaupgeta sé fyrir hendi og alvara fylgi máli. Þetta er fyrsta atriðið, sem ber að leggja áherzlu á í sambandi við þessa litlu till. mína. Annað atriðið er það, sem greinilega kom fram í framsöguræðu hæstv. forsrh. fyrir málinu á sínum tíma, að nú á tímum eru ýmiss konar vandkvæði á svo stórum viðskiptum sem skipakaup eru nema fyrir meiri og minni íhlutun stj. Slík mál eru að meira og minna leyti milliríkjamál. Við verðum því að gæta þess, að jafnvel þótt einstaklingar kynnu að eiga þess kost að kaupa togara eða önnur stór skip án milligöngu stj., þá tel ég málinu stórlega miklu betur borgið með því, að stj. hafi þar milligöngu. Mér þykir því að öllu þessu athuguðu ekki nema rétt og sjálfsagt að gera þá heimild víðtækari, sem hæstv. stj. mundi fá með þessum l., heldur, en þá heimild, sem hún aflaði sér með bráðabirgðal. Það er eðlilegt, að stj. vildi með setningu bráðabirgðal. ekki ganga lengra en hún taldi nauðsyn á því stigi málsins, en hitt er alveg ljóst, eins og greinilega kom fram í ræðu hæstv. forsrh., að væri eftirspurnin meiri en hægt væri að fullnægja með núverandi heimild.um, að þá vill hæstv. stj. beita sér fyrir, að þar verði úr bætt. Og þá finnst mér í alla staði eðlilegt og sjálfsagt, að hæstv. stj. sé gefin heimild til þess, því að ég ber fullt traust til hennar, að hún misbeiti henni ekki. Ég held, að hún noti hana því aðeins, að eftirspurn sé eftir þessum skipum og hægt sé að komast að svo hagkvæmum samningum, að viðunandi sé. Hæstv. ráðh. segir, að fyrir liggi, að því nær sé ókleift að kaupa fleiri togara. Hann veit auðvitað betri skil á því en ég, en ég leyfi mér þó að draga í efa, að fram hafi farið fullkomin rannsókn á því, og ég held, að þvert á móti séu líkur til, að í Ameríku megi fá byggða togara og það fyrir viðunandi verð. Ég skal ekkert um það fullyrða, en ég veit, að hæstv. stjórn mundi rannsaka það, ef hún fengi þá heimild, sem ég legg til, að henni sé gefin, og eins og ég áðan tók fram, treysti ég henni til að gera það eitt í málinu, sem skynsamlegt getur talizt. Ég tek undir það, að full alvara hafi verið um framkvæmdir á þeim innkaupsáformum, sem hæstv. stjórn hefur haft með höndum, og svo á einnig framvegis að vera, en þessar till. eru ekki til þess fallnar að draga úr því, heldur aðeins til þess að gefa hæstv. stj. nokkru víðtækari heimild, af því að ég tel sjálfsagt að kaupa fleiri skip af þessu tagi, ef eftirspurn er fyrir hendi og hægt er að fá skipin með þeim kjörum, sem bærileg geta talizt. Ég mun svo ekki sjá ástæðu til að fara um þetta mál fleiri orðum og ekki sjá ástæðu til að taka till. til baka, þó að ég beri fullt traust til hæstv. stj., að hún muni leita fyrir sér um skipakaup síðar meir, jafnvel án þess að hafa heimild, en mér sýnist þó betra fyrir hana að hafa heimildina en að hafa hana ekki.

Forsrh. (Ólafur Thors) Hv. flm. till. (SigfS) sagði, að það lægju fyrir fleiri umsóknir um togara en þá 30, sem samið hefur verið um smíði á í Englandi. Ég tel nú að vísu, að með þátttöku Reykjavíkurbæjar í togarakaupunum megi menn gera sér góðar vonir um, að ríkisstj. losni við togarana. En ég álít hins vegar ekki rétt að orða þetta með meiri bjartsýni en í þeirri yfirlýsingu kemur fram. Og ef það sýnir sig 1. des., þegar menn eru búnir að skila umsóknum sínum um kaup á þessum skipun og færa sönnur á gjaldgetu sína, að þörfin eftir skipum er meiri en hægt er að fullnægja, þá mætti segja, að slík till. hefði þýðingu, og þó því aðeins, að möguleiki væri fyrir hendi til að fá skip. Við skulum bíða til fyrsta des. og sjá til, hvað kemur á daginn. Og ég hygg, eins og ég hef áður sagt, þó að ég geri mér von um að losna við skipin með aðstoð Reykjavíkurbæjar, þá er ekki líklegt, að menn óski eða hafi gjaldgetu til að ganga lengra. Og þó svo væri, þá er náttúrlega líka ástæða til að athuga, hvað Nýbyggingarráð og ríkisstj. telur rétt að fara langt í því að festa gjaldeyri til kaupa á þessum skipum umfram þá 80 eða 100 mótorbáta, sem búið er að festa kaup á. Ég tel alveg sjálfsagt að nota fjármuni ríkisins til að byggja upp atvinnulífið. En ég álít líka sjálfsagt að gleypa ekki við hverjum möguleika, heldur hagnýta þetta fé á sem skynsamlegastan hátt með réttlátri deilingu á hinum ýmsu þörfum í þessu þjóðfélagi, þar sem allt er í nýsköpun og verkefnin bíða eftir fjármagni og framkvæmdum. En það, sem veldur því, að ég tel till. gagnslausa, er fyrst og fremst það, að ég er þeirrar skoðunar, að þótt samþ. verði að kaupa fleiri skip, þá er þess enginn kostur fyrr en eftir mitt árið 1948. Ég er ósammála till. manni um það, að fá megi togara í Bandaríkjunum fyrir viðunandi verð. Það er ekkert samræmi í því við þær upplýsingar, sem við höfum fengið og fyrir liggja. Og það síðasta, sem í mín eyru hefur verið sagt um það, er, að slík skip í Bandaríkjunum mundu verða allt að helming dýrari og afar vafasamt að þau gætu orðið svipað því eins hentug og trygg fyrir okkar þarfir eins og brezku skipin. En hv. þm. segir að þetta sé þó vafamál. Hver segir þá, að ekki sé rétt að kaupa slík skip, þó ekki sé fyrr en eftir mitt ár 1948? Hver þorir endilega að vera viss um, að þetta breytist ekki í Ameríku á þeim tíma? Það kann að mega segja, að heimildin skaði ekki, en ég segi hins vegar, að ég óska ekki eftir till., vegna þess að ég vil, að till., sem stj. ber fram, markist við það, sem hún getur gert sér vonir um að framkvæma, og ég tel ekki hyggilegt, þó að ég gæti, að gera samninga um fleiri skip. Ég álít hyggilegt af okkur að ráðstafa ekki frekar fjármunum fyrir hönd þjóðarinnar til frekari bygginga á slíkum skipum, sem ættu að koma seint á árinu 1948. Ég álít ekki hyggilegt að ganga lengra en búið er að gera. Ég álít, að sú alvara, sem ríkt hefur í starfi okkar, megi halda áfram, og ég hef ekki trú á því, að þó að þessi till. yrði samþ., að hún verði framkvæmd. Og að allra síðustu lít ég svo á, að stjórnarliðar þurfi ekki að þrengja upp á stj. till., þar sem þeir mega treysta henni til, ef aðstæður breytast, að halda áfram þessum framkvæmdum. Ég met það meira að vera ekki að fá heimild í dag, sem ég tel gagnslausa, því að stj. mundi standa um það, eftir sem áður, ef þörf krefur. En það er ekki heppilegur blær á því að samþ. það, sem enginn trúir, að verði framkvæmt. Ég segi það við hv. þm., að þetta minnir dálítið á það, þegar Framsfl. var í fyrra að þröngva upp á okkur till. um strandferðaskip, áður en rannsókn þess máls hafði farið fram. Þegar rannsókn hafði sýnt, að þetta féll vel inn í nýsköpunarkerfi okkar, þá gerðist það, að þessi ríkisstj. bar málið fram og framkvæmdi það. En það hefur ekki verulega góðan blæ á sér, ef ríkisstj. ber það fram, sem hún hefur ekki trú á, að verði framkvæmt.

Frsm. minni hl. (Skúli Guðmundsson) : Við 2. umr. þessa frv. bar ég fram fyrirspurn í tilefni af samþykktum, sem gerðar voru í bæjarstj. Reykjavíkur, um togarakaup. Ég fékk ekkert svar við þeirri fyrirspurn í það sinn. En í upphafi þessarar 3. umr. kom svar við fyrirspurn minni í ræðu hv. 8. þm. Reykv. (SigfS). Hann upplýsti sem sagt, að enn þá hafi bæjarstj. Reykjavíkur ekki óskað eftir að kaupa neitt af þeim togurum, sem ríkisstj. er búin að festa kaup á, þrátt fyrir þær samþykktir, sem ég gat um, að gerðar hafa verið í bæjarstj. Reykjavíkur um togarakaup. Að vísu sagði hv. 8. þm. Reykv., að 7 af 15 bæjarfulltrúunum mundu vilja kaupa togara, en ekkert er um það ákveðið, enda skilst mér, að fleiri en 7 af 15 þurfi að óska þess, svo að af framkvæmd verði. Engin skýring kom fram á því hjá hv. þm., hvernig á því stendur, að bæjarstj. hefur ekki, í framhaldi af samþykktinni í sumar, óskað eftir að fá neitt af þessum nýju skipum, og skal ég ekki segja neitt um það, hvernig í því máli liggur. E. t. v. er það svo, að áhugi fyrir kaupunum hafi ekki verið eins mikill og þessi samþykkt bæjarstj. gaf til kynna, og e. t. v. stafar það af því, að forráðamenn bæjarins hafa komizt að þeirri niðurstöðu, eftir nánari athugun, að það mundu ekki vera hagkvæm kaup á þessum togurum, sem hæstv. ríkisstj. hefur samið um. Fleiri ástæður geta komið til greina. Ég skal ekkert um það segja, hvernig þessu er raunverulega varið. Hv. 8. þm. Reykv. sagði, að ríkisstj. yrði að teljast réttur aðili, til að annast slík skipakaup fyrir landsmenn. Það skal ekki lastað, að hæstv. ríkisstj. greiði fyrir slíkum skipakaupum og útvegi skip og önnur framleiðslutæki fyrir landsmenn eða hafi milligöngu um útvegun þeirra, ef líkur eru fyrir því, að með því móti fáist hagkvæmari kaup en ella. En mér virðist fengin reynsla benda til þess, að hæstv. núv. ríkisstj. takist ekki betur útvegun nýrra skipa en öðrum. Það er t. d. kunnugt, að einstaklingar eiga kost á að fá báta fyrir miklu hagstæðara verð en er á þeim bátum, sem ríkisstj. fær smíðaða hér innanlands. Hvort hæstv. ríkisstj. kunni að takast betur að útvega stærri en smærri skip, skal ég ekkert fullyrða. En meðferð þessa máls, er við kemur togarakaupunum, hefur á ýmsan hátt verið öðruvísi en átt hefði að vera, og þætti mér ekki ósennilega til getið, að kæmi í ljós á næstu árum, að einstaklingar ættu kost á að gera hagkvæmari kaup en ríkisstj. hefur ráðizt í. Það er fyrst nú þessa dagana, sem nýbyggingarráð auglýsir eftir kaupendum að þessum skipum, og það er engin vissa fyrir því enn sem komið er, að kaupendur fáist að þeim öllum, hvað þá fleirum. Það var að vísu talið í sumar og haust, að einstakir menn og félög hafi óskað eftir að kaupa yfir 40 togara, en ekkert liggur fyrir um það, svo vitað sé, að þeir vilji kaupa þessi skip. Einnig mun vera mjög vafasamt um kaupgetu margra þeirra, sem þar eiga hlut að máli. Það, sem ég tel nú að eigi að gera, er að reyna að selja þá togara, sem keyptir eru, eins og ég hélt fram við 2. umr. þessa máls og flutti till. um. Ég tel fráleitt að veita stj. frekari heimild til togarakaupa að svo stöddu. Hæstv. ráðh. var aðan í ræðu sinni að tala um þá brtt. sem 8. þm. Reykv. hefur lagt fram, og í sambandi við það að minnast á leiktjöld. Ég held, að það sé vel til fundið hjá hæstv. ráðh. að minnast á sjónleik í þessu sambandi. Það hljóta allir að geta skilið, að það geti verið óþægilegt fyrir leikstjórann, ef einhver af leikendunum fer að koma með breytingu á leikritinu inn á leiksviðið, þegar sýning stendur sem hæst, án þess að ráðfæra sig við leikstjórann. Mér finnst því mjög eðlilegt, að hæstv. ráðh. setji ofan í við þennan stuðningsmann sinn, hv. 8. þm. Reykv., fyrir þá brtt., sem hann hefur flutt án þess að ráðgast um það við yfirmann sinn.



Herra forseti. Ég held nú, að í þessari ræðu hv. þm. V.-Húnv. (SkG) hafi komið fram í senn leikmennska og leikaraskapur, því að hvort tveggja virtist hafa komið í ljós, að hann vissi ekki gerla, hvað hann var um að tala, og alvaran var ekki geysimikil. Varðandi togarakaup Reykjavíkurbæjar vil ég upplýsa hv. þdm. um það, hvað gerzt hefur, og það er það, að snemma á þessu sumri ákvað bæjarstj. með shlj. atkv. að óska eftir því, að Reykjavík fengi hluta þeirra togara, sem í ráði var að kaupa til landsins. Og jafnframt ákvað bæjarstj., að bærinn gerðist kaupandi þeirra togara, sem einstaklingar og félög óskuðu ekki eftir. Þegar svo síðar var upplýst, að ríkisstj. ætti kost á að kaupa 30 togara til landsins, þá endurnýjaði bæjarstj. umsókn sína á þá lund að óska eftir að fá 2/3 eða 20 togara til bæjarins og jafnframt, að bærinn sem slíkur mundi þá kaupa þá togara, sem einstaklingar og félög óska ekki eftir. Nú hafa verið fest kaup á þessum togurum, og stendur bæjarstj. Reykjavíkur við fyrri samþykktir sínar í málinu, en að henni standa allir bæjarfulltrúarnir. En annað mál er það, sem hv. þm. V.-Húnv. var að spyrja um, hvort bæjarstj. mundi einnig samþykkja þá kaupskilmála, sem nú liggja fyrir. Ég get ekki svarað þessu fyrir hönd bæjarstj., því að ég hef engan rétt til að tala í hennar nafni. Mín skoðun er sú, að hún verði sammála um að ganga inn á þá samninga sem gerðir eru. Einstaklingar og félög kaupa það, sem þau vilja. Svo ruglar þm. V.-Húnv. því saman, að fulltrúar í bæjarstj. óska eftir því, að bærinn keypti aðra 10 togara, sem hann gerði út sjálfur, vegna þess að þessi till. hefur. aðeins fylgi 7 bæjarfulltrúa. Málið liggur þannig fyrir, að hv. þm. V.-Húnv. megi svipta af sér öllum áhyggjum af því, að Reykjavíkurbær standi ekki við þá samþykkt, sem gerð hefur verið með 15 shlj. atkv. Ég tel, að ekki komi annað til mála en að bærinn telji sig fúsan til að ganga inn á þá skilmála, sem fyrir hendi eru. Út af ræðu hæstv. forsrh. skal ég fátt eitt taka fram. Ég hef fært fram rök fyrir minni till., sem ég tel, að fram hafi þurft að koma og séu fullgild. Ég vil segja í sambandi við hans yfirlýsingu um það, að hann sé ekki reiðubúinn til að taka afstöðu til þess, hvort gjaldeyri okkar eigi að verja til þessara framkvæmda eða annarra fremur, þá er það rétt, að það er eðlilega hlutverk Nýbyggingarráðs að athuga það og gera grein fyrir því, til hverra nota gjaldeyrinum á að verja. Það er líka rétt, að Nýbyggingarráð hefur ekki tekið ákvörðun um það mál, hvort heppilegt sé að veita meiri gjaldeyri til frekari togarakaupa en þessara 30 togara, en það er þó jafnfróðlegt að geta þess, að minn flokkur, Sósfl., hefur gert sér grein fyrir því, að eðlilegt væri að ganga lengra í togarakaupum svo fljótt sem þess er kostur, þar sem vitað er, að flestir eldri togararnir eru í því ástandi, að þeir munu fljótlega hætta sjósókn, þegar ný og betri skip eru komin með í reksturinn. Og þó að við fáum 30 nýja togara, mun togaraflotinn ekki verða jafnstór og hann var áður. Till. er því undirstrikun mín og minna flokksmanna á því, að rétt sé að leggja meiri áherzlu á togarakaup en orðið er, og ég vænti þess, að Nýbyggingarráð komist að sömu niðurstöðu. Mér finnst þess vegna eðlilegt, að stj. fái nú þegar þessa heimild, sem hún vissulega mun nota á þann hátt, sem menn telja æskilegast á hverjum tíma. Ég skal viðurkenna það, að ég stend ekki jafnvel að vígi og hæstv. forsrh. að ræða um verðlag erlendis á togurum og möguleika til að afla þeirra. Ég hef heyrt það haft fyrir satt, að það hafi komið fram tilboð um kaup á togurum frá Ameríku, sem hafa verið miklu dýrari en togararnir, sem búið er að semja um kaup á í Bretlandi. Ég viðurkenni líka, að þeir togarar munu ekki vera að öllu leyti sniðnir við okkar hæfi, og það er tvímælalaust, að ef við kaupum togara frá Ameríku, þá verður að senda þangað teikningar til að byggja togarana eftir. En það liggur ekki fyrir, svo að mér sé kunnugt, fyrir hvaða verð hægt er að fá slíka togara. Ég tel, að það væri í alla staði rétt að afla þessara upplýsinga. Ég geri ráð fyrir því, að ég hafi ekki miklu meira um þetta tiltölulega einfalda mál að ræða. Till. er fábrotin og þarf ekki frá minni hálfu frekara rökstuðnings við.



Það er aðeins út af síðustu ræðu flm. till., hv. 8. þm. Reykv. Það er áreiðanlega rétt hjá honum, að það er hægt að fá togara í Ameríku, sem eru helmingi dýrari en þessi skip, sem keypt eru frá Bretlandi, en eru þó á engan hátt sambærileg skip. Og ég vil minna á það, að þegar við fáum togarana, þá eru þau skip talin fullkomin skip af þessari stærð, sem þá væru byggð fyrir okkur í Bretlandi. Og þegar við höfðum breytt þessum sömu skipum og stækkað þau um 5 fet og fengið ýmislegt annað til að fullnægja ísl. kröfum, þá. kostuðu skipin ekki 72 þús. £, heldur 98 þús. Og eftir þeim upplýsingum, sem ég hef, mundu bara sambærileg skip verða afar miklu dýrari í Ameríku en í Bretlandi. Það sjá menn bezt af því, að í upplýsingum ríkisstj. í þessum efnum komu gleggst fram þær staðreyndir, að í Ameríku var hægt að fá togarana miklu fyrr en í Bretlandi. Að ekki var látið smíða skipin þar, var vegna þess, að í Ameríku voru skipin miklu dýrari, auk þess sem ekki þótti sama um öryggi þeirra og ágæti og hinna brezku skipa. Hitt er auðvitað auðskilið mál, að það er miklu aðgengilegra að fá skipin fyrr en síðar. Ég endurtek það að lokum, að ég legg megináherzlu á, að þær till., sem stj. tekur við, séu þess eðlis, að hún hafi trú á framkvæmd þeirra. Ég trúi ekki á að Framkvæma þessa till., og þess vegna óska ég ekki eftir að hún verði samþ. Ég sé ekki ástæðu til að fara að rekja ræðu hv. þm. V.-Húnv. (SkG). Hann talaði um leiksvið og vandann á því að leika. Honum er enginn vandi að leika á þessu leiksviði, því að hann og hans flokkur leika þá sorglegu „rullu“ að vera á móti öllu þörfu, sem fram er borið. Það er enginn öfundsverður af því. En að því þarf enginn að spyrja, hvað hann á að segja, því að hann á aðeins að segja nei við öllu, sem stjórnin ber fram. Þó að „rullan“ sé auðlærð, þá er það engan veginn ánægjulegt fyrir þann, sem á að flytja hana.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Ég ætla aðeins að segja örfá orð. Ég vil taka það fram hér, að ég er þeirrar skoðunar og ég hygg, að sú skoðun sé almenn í mínum flokki, að 30 togarar væri ekki nægilegt fyrir þjóðina, þó að búið væri að gera samninga um kaup á 30 skipum. Ég var ekki viðstaddur í ríkisstj., þegar gengið var frá þessu máli í sumar. Mér fannst ekki ástæða til að fara lengra í samningum þá, því að það hefði aðeins orðið til þess, að við hefðum fengið þau skip, sem hefðu orðið umfram 30, einhvern tíma síðar. Ég vil ekki á neinn hátt fullyrða, að höfuðástæðan fyrir því, að ekki var leitað til Ameríku, hafi eingöngu verið verðið. Að vísu var verðið töluvert hærra en í Englandi, þó mun það aðallega hafa ráðið, að reyndir menn í þessum atvinnuvegi, togaramenn og aðrir, sem starfað hafa við togaraútgerð, þeir höfðu ekki trú á amerískum togarabyggingum. Þeir höfðu meiri trú á enskum byggingum. Það er því engin fjarstæða, að þeir togarar, sem Ameríkumenn smíða handa sjálfum sér, eru ónothæfir fyrir Íslendinga við strendur Íslands. Hins vegar eru skipasmíðastöðvar í Ameríka nú tilbúnar að smíða togara eftir óskum og teikningum frá okkur. Að nokkru leyti hefur verið gerð lausleg áætlun um kostnað, en ekki fullkomin áætlun, og er talið, að togari geti kostað innan við 3 millj. króna, sem sé nokkru dýrari en þessi skip kosta í Englandi.  Hv. þm. V.-Húnv. hélt því fram, að það mundi koma á daginn, að eftir nokkur ár mundi verða hægt að fá togara með hagkvæmara verði en þessa togara ríkisstj. Það mun vera alveg rétt, að þessir togarar munu verða dýrari en nokkrir aðrir togarar, sem smíðaðir hafa verið af þessari stærð, en það byggist á því, að við gerum hærri kröfur en nokkur önnur þjóð. Þessir togarar vekja athygli ekki einasta í Bretlandi, heldur víðar, og ég tel, að þessir togarar mundu verða okkur til sóma. Það er vert að athuga, að þó að togarar fengjust ódýrari eftir 2–3 ár, þá er ekki víst, að þessir togarar yrðu neitt dýrari, þegar búið væri að draga frá verði þeirra það, sem þeir hefðu aflað á þeim tíma. Það er einu sinni svo, að þjóðin getur ekki sætt sig við að bíða með það að fá atvinnutæki, þangað til verðlag lækkar; hún vill fá atvinnutækin strax, og ég býst við, að það sé hagkvæmara að fá atvinnutækin svo fljótt sem mögulegt er, þó að þau séu dýrari, en að stofna til vandræða og atvinnuleysis með því að bíða eftir að verðlag lækki. Ég vil svo að lokum taka það fram, að ég tel það rétt, að stj. mundi hafa tekið þetta mál til athugunar þrátt fyrir það, þó að þessi till. hefði ekki komið fram, og ef það kemur fram, sem ég tel enga fjarstæðu, að þessir 30 togarar reynist of fáir, þá mundi stj. hafa tekið þetta mál til yfirvegunar með það fyrir augum að flytja inn fleiri togara, ef það yrði talið heppilegt.



Ég sé ekki ástæðu til að fara langt út í ræðu hæstv. atvmrh., ég vil aðeins undirstrika það, sem hann sagði, að stj. mundi hafa gert það sama í þessu máli, hvort sem þessi till. hefði komið fram eða ekki, og það er ekkert höfuðatriði, hvort till. er samþ. Ég verð að telja, að það sé heldur verra, að till. sé samþ., úr því ekki liggur fyrir, að hægt sé að framkvæma hana, því að það er alveg vitað mál, að þetta er í athugun hjá stj. Með þessum forsendum ber að líta á till. sem stefnuyfirlýsingu Sósfl. um það, að það beri að verja meiru af fjármunum þjóðarinnar í þessu skyni en því, sem gert er ráð fyrir í frv., sem hér um ræðir. Út af fyrir sig er ekkert við því að segja, að stefnuyfirlýsing komi fram í sölum Alþ., en ég hefði kunnað betur við, að sú stefnuyfirlýsing hefði komið fram í viðræðum þeirrar stj., sem stendur að flutningi þessa frv. Ég álít, að þar sem við vinnum saman, væri fullt eins eðlilegt, að slík stefnuyfirlýsing kæmi á vegum ríkisstj. allrar og þyrfti þá ekkert að bera á milli. Hæstv. atvmrh. sagði, að till. skipti engu máli, því að þessi stj. mundi halda áfram að rannsaka málið, og ef hún teldi það í samræmi við hagsmuni þjóðarinnar að kaupa fleiri togara, þá mundi hún afla sér til þess heimildar. Stj. þarf ekkert að óttast, þó að hún taki þá heimild með bráðabirgðal., því að hún þekkir vilja þeirra manna, sem að henni standa; hitt er meginatriðið, hvaða trú við höfum á þeim möguleikum að festa kaup á skipum í Ameríku. Ég álít raunar, að við þurfum ekki að hafa neina trú í þessum efnum, með því að fyrir liggur reynsla dómbærra manna um, að þessi skip munu ekki henta okkur Íslendingum. En þar sem þessi 166 feta skip í Ameríku mundu kosta 3 millj., geri ég ráð fyrir, að 175 feta skip mundu kosta 3,5 millj., og 4,5 millj., þegar búið væri að breyta þeim eins og skipunum frá Bretlandi. En slík skip mundu kosta 2½ millj. í Bretlandi. Ég teldi því ekki fært að fara inn á þá braut. - Ég held þess vegna fast við það, að núv. stj. þarf ekki á, slíkri till. að halda; hins vegar getum við svo rætt um þetta bráðlega eins og svo mörg vandamál, sem hefur þurft að leysa í ríkisstj.

Atvmrh. (Áki Jakobsson) : Út af því, sem hv. forsrh. sagði, að okkur bæri ekkert á milli, vil ég taka það fram, að það, sem okkur ber á milli, er það, að ég er sannfærður um það fyrirfram, að rétt sé að miða við að kaupa fleiri en 30 togara, en hann er sannfærður um, að það sé ekki rétt að kaupa fleiri en 30 togara. Í öðru lagi er ég sannfærður um, að reynslan mun sýna, að þörf er fyrir fleiri en 30 togara, og þegar sú reynsla væri komin fram, þá væri ég mjög vongóður um, að stj. mundi verða tilleiðanleg til þess að leysa þetta mál. Miðað við það, sem fram hefur komið í bæjarstj. Reykjavíkur, að bærinn fengi 20 togara, ætti Hafnarfjörður að fá 7 togara, og þá eru ekki eftir nema 3 fyrir allt landið. Virðist af þessu vera ljóst, að þörfin fyrir togara er miklu meiri en sem nemur þessum fjölda. En það er bezt að láta reynsluna skera úr um þetta. Náttúrlega er enginn vandi að skrúfa niður eftirspurnina með því að hindra þá menn, sem ætla sér að fara út í togarakaup, í því að fá viðunandi stofnlán. Nýbyggingarráð flytur frv. um þetta, og verði það samþ. í svipuðu formi og það kom frá því, þá verða þessi mál leyst á viðunandi hátt, og mun þá koma í ljós, að það er þörf fyrir fleiri togara en 30. Ef Alþ. vill fallast á, að rétt sé að miða við fleiri skip en 30, samþ. það till., en sé það á öðru máli, fellir það hana.

Forsrh. (Ólafur Thors) : Það gætir aðeins dálítils misskilnings hjá hæstv. ráðh. um mína skoðun á málinu. Ég hef sagt, að ég hafi ekki öðlazt sannfæringu um, að það eigi að ákveða þetta í dag, - annað hef ég ekki sagt. Við höfum fengið í lið með okkur ágæta menn, sem hugsa um þetta fyrir okkur og leggja fyrir okkur niðurstöður sínar. Flokkur sá, sem ég tel mig til, á formann þessara manna, þ. e. Nýbyggingarráðs. Þessir menn hafa lagt til að kaupa nú 30 togara, en ekki meira, en hæstv. ráðh. virðist hafa verið búinn að hugsa á undan þeim, en ég er að bíða eftir, að þeir hugsi áfram. Ég hef fengið þær upplýsingar, m. a. hjá hæstv. atvmrh., að litlar líkur séu til, að hægt sé að festa kaup á skipum annars staðar en í Bretlandi fyrr en eftir 1948, og ég hefði gaman af að heyra það af hendi hæstv. ráðh., að okkur beri að hlýða á till. þeirra manna, sem til eru kvaddir að fara með fé til nýsköpunar, hlýða á þær till., að við eigum ekki að festa kaup á skipum, sem ekki geta komið til landsins fyrr en eftir 1948. Í rauninni ber okkur ekki mikið á milli, eins og ég hef áður sagt, og þá aðeins um formið. Ég tel, að það eigi að bíða eftir heildarmynd af þessu og stj. í heild eigi þá að taka sínar ákvarðanir. Fyrst ekki liggur fyrir ágreiningur, þá finnst mér ekki liggja fyrir að reyna að skapa ágreining, sem ekki er fyrir hendi.



Ég tel öðrum betur treystandi til skipakaupa en ríkisstj. og segi því nei.



Nýbyggingarráð hefur nú leitað eftir kaupendum að 30 togurum, sem ríkið er að láta smíða, og það er ekki útrunninn umsóknarfrestur fyrr en 30. þ. m., og verður ekki fyrr séð, hvort fleiri kaupendur gefa sig fram, og þá ekki heldur, hvað margir fleiri. Og með því að hæstv. forsrh. hefur lýst því yfir fyrir hönd stj., að ef það komi í ljós, að það sé áhugi manna eða einstakra aðila fyrir að kaupa fleiri skip en þessi 30, þá mundi stj. leita sér heimildar til þess að geta staðið fyrir kaupunum, þá tel ég þá till., sem nú liggur fyrir, algerlega óþarfa og segi því nei.



Ég tel, að þeir einir eigist hér við, að ég hirði aldrei, hverjum betur gengur loddaraleikurinn frammi fyrir kjósendum og greiði þar af leiðandi ekki atkv.



Með því að mér virðist hv. 8. þm. Reykv. líta á till. sem traustsyfirlýsingu til stj., treysti ég mér ekki til að greiða atkv. með henni og segi því nei.



Með tilvísun til fyrirvara hv. þm. Mýr. greiði ég ekki atkv.

Samgmrh. (Emil Jónsson) : Með tilvísun til fyrirvara hv. 4. þm. Reykv. segi ég nei.

Félags- og dómsmrh. (Finnur Jónsson) : Ég segi nei með fyrirvara hv. 4. þm. Reykv., að því viðbættu, að ég tel till. þessa brot á því samkomulagi, sem gert var, þegar ákveðið var að flytja þetta frv.



Með engum fyrirvara greiði ég ekki atkv.



Með tilvísun til fyrirvara hv. þm. V: Sk. greiði ég ekki atkv.



Ég vil ekki blanda mér í heimiliserjur stjórnarflokkanna og greiði því ekki atkv.



Ég hélt, að hv. form. landbn. mundi taka til máls um þetta atriði, vegna þess að hann hefur undanfarið staðið í sambandi við þá aðila þar austur frá, sem standa að þessu máli. Það hafa sem sé komið mótmæli frá oddvita og hreppstjóra Fáskrúðsfjarðarhrepps gegn þessari sölu, og landbn, fól form. sínum að hafa viðræður við þá um málið, og hann hefur upplýsingar að gefa í því efni, sem hann ætlaði að skýra frá hér á deildarfundi, en hann er ekki viðstaddur, og vil ég óska þess, að hæstv. forseti gerði ráðstafanir til þess, að hann yrði við umr., áður en málinu er lokið. Ég býst við, að það breyti ekki því áliti, sem landbn. hefur lýst yfir áður, að hún telji þetta eðlilega og rétta meðferð málsins, að frv. verði samþ., en ég tel mig mega skýra frá, að brtt., sem borin hefur verið fram við þetta frv., verður breytt þannig, að n. flytur sérstakt frv. um efni brtt. Henni fannst betur fara á, að þessi mál yrðu afgr. frá þinginu hvort í sínu lagi. Ég hygg, að hv. flm. sé samþykkur þessari meðferð, að brtt. verði tekin aftur, en n. mun sérstaklega afgr. hana frá sér. Sem sagt, það var hv. þm. A.-Húnv., form. landbn., sem ætlaði að tala um þetta mál af hálfu n.



Með skírskotun til þess, sem hv. þm. Mýr. hefur sagt um brtt. á þskj. 119, lýsi ég hér með yfir, að hún er tekin aftur.



Það er eins og hv. þm. Mýr. gat um, að það hafa komið skeyti frá oddvita og hreppstjóra Fáskrúðsfjarðarhrepps, þar sem þeir láta í ljós óánægju sína yfir þessu máli. Landbn. mun hafa falið form. sínum að hafa samband við þessa menn til að heyra ástæður þeirra. Við flm. teljum það eðlilegt, og þess vegna er ég heldur meðmæltur, að umr. sé frestað, þar til hv. þm. A.-Húnv. hefur gefið þær upplýsingar, sem hann hefur að gefa.



Herra forseti. Ég vil geta þess í sambandi við þetta mál, að ég hef fengið skeyti frá hreppstjóra Fáskrúðsfjarðarhrepps, þar sem hann mótmælir þessari sölu á þeim hluta Kjappeyrarlands, sem þar er um að ræða. Sams konar skeyti hefur komið til hv. flm. frá oddvita þessa hrepps. Ég talaði við oddvitann í gær, því að þessi mál heyra fyrst og fremst undir hreppsn. Hann tjáði mér, að íbúar Fáskrúðsfjarðarhrepps væru yfirleitt andvígir, að þessi sala færi fram, og ef hún færi fram, óskuðu þeir eftir kauparétti á þessari landspildu. Það, sem hann færði til, var, að þeir höfðu hugsað sér, að þar væri mjög hentug aðstaða til sveitaverzlunar. Nú er, það að segja um þetta mál, að það er sama eðlis og mjög, mörg önnur mál, sem Alþingi hefur áður haft með að gera varðandi landakaup til handa þorpum, sem eru í landþröng og óska eftir landi frá nærliggjandi hreppi, og það er í sjálfu sér ekki nýtt, að ágreiningur verði um það milli viðkomandi hreppa, því að þetta er hagsmunamál beggja. Hins vegar er það svo, að þrátt fyrir þessi mótmæli hreppstjóra og oddvita í Fáskrúðsfjarðarhreppi hefur landbn. álitið, að hér væri um mál þess eðlis að ræða, að það væri ekki ástæða til annars fyrir Alþingi en að verða við þeirri beiðni, sem hér liggur fyrir frá Búðahreppi, því að ef farið væri inn á þá braut, sem er gagnstæð því, sem þingið hefur fylgt að undanförnu, og neita þorpinu um nauðsynlegt land, sem það þarf á að halda, út úr öðru sveitarfélagi, án þess að það séu einhver alveg sérstök rök, sem mæli gegn því, þá verð ég að segja, að þessi rök frá viðkomandi oddvita, sem hann hefur borið fram, eru að áliti landbn. ekki það sterk, að ástæða sé til að stöðva frv. þeirra hluta vegna. Hins vegar hafa hv. þm: þessa héraðs, sem þarna eiga hlut að máli, að sjálfsögðu tækifæri til að ræða málið nánar við hlutaðeigendur, og ég veit, að þeir munu, þó að málið haldi áfram, áður en það verður að l., leitast við að komá á samkomulagi. Sem sagt eru þessar upplýsingar, sem ég hef fengið, og mótmælin, sem fela ekki í sér annað en þetta, þannig, að ég fyrir mitt leyti sé ekki ástæðu til að stoppa frv. af þeim orsökum á þessu stigi.