Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég hef á þskj. 25 leyft mér að bera fram svohljóðandi fsp. til hæstv. dómsmrh.: „Er tilagna að vænta frá dómsmrh. um breytta skipan bifreiðaeftirlits hér á landi, með tilliti til tillagna frá stjórnskipaðri nefnd er fram voru lagðar í okt. 1979?“ Í þessu sambandi er rétt að geta þess, að það var þáv. dómsmrh., Steingrímur Hermannsson, sem skipaði nefnd - eða starfshóp eins og hann kallar hér - til þess að gera tillögur um skipan bifreiðaeftirlits hér á landi í næstu framtíð. Í þessari nefnd áttu m. a. sæti forstöðumaður Bifreiðaeftirlitsins, fulltrúi fjvn., fulltrúi fjárlaga- og hagsýslustofnunar, Þórir Jónsson fulltrúi Bílgreinasambandsins og aðstoðarmaður dómsmrh. Eiríkur Tómasson, sem var jafnframt skipaður formaður starfshópsins. Skemmst er frá því að segja, að þessi starfshópur skilaði niðurstöðum, ítarlegum tillögum, 25. okt. 1979 og gerði þar margháttaðar brtt. við núverandi fyrirkomulag bifreiðaeftirlits og bifreiðaskoðunar. Það er sammerkt með þessu till. að þær horfa allar í þá átt að spara kostnað við þessa starfsemi og gera þetta allt einfaldara og léttara í vöfum en verið hefur fram til þessa. Hér er um hagræðingarmál að ræða, ekki aðeins fyrir ríkið heldur og fyrir þá einstaklinga sem eiga erindi við þessa ríkisstofnun, sem eru býsna margir. Því er þessi fsp. hér fram borin, að það er fróðlegt að fá að vita hvort dómsmrh. hyggst fara að tillögum þessarar nefndar eða hvort þær eiga áfram að rykfalla einhvers staðar í hillu.



Herra forseti. Hinn 8. maí 1979 skipaði þáv. dómsmrh. starfshóp til þess m. a. að gera till. um skipan bifreiðaeftirlits hér á landi í næstu framtíð. Í starfshópnum áttu sæti Eiður Guðnason alþm., Guðni Karlsson forstöðumaður Bifreiðaeftirlits ríkisins, Jón E. Böðvarsson skrifstofustjóri í fjárlaga- og hagsýslustofnun, Þórir Jónsson forstjóri og Eiríkur Tómasson aðstoðarmaður ráðh., sem var formaður nefndarinnar. Starfshópurinn skilaði skýrslu um verkefni sitt 25. okt. 1979. Í skýrslunni er gerð grein fyrir hlutverki Bifreiðaeftirlitsins og starfsemi. Meginverkefni þess er samkv. umferðarlögum skoðun og eftirlit með ökutækjum. Auk þess eru bifreiðaeftirlitsmenn prófdómendur við almenn bifreiðastjórapróf. Í tengslum við Bifreiðaeftirlitið eru haldin námskeið fyrir atvinnubifreiðastjóra, meiraprófsnámskeið og próf fyrir ökumenn stórra fólksbifreiða og ökukennara. Þá hefur Bifreiðaeftirlitið eftirlit með ísetningu ökumæla vegna innheimtu þungaskatts af dísilbifreiðum og álestur af þeim. Loks heldur Bifreiðaeftirlitið skrá yfir allar bifreiðar í landinu og sér í aðalatriðum um skráningu bifreiða og annarra ökutækja, þótt lögreglustjórar séu skráningaraðilar að lögum. Fjallaði starfshópurinn um þessa verkþætti alla en niðurstöður hans voru þessar helstar: 1. Hópurinn lagði til að áfram yrði haldið reglubundinni árlegri skoðun bifreiða. Lagði meiri hlutinn til að Bifreiðaeftirlitið eitt framkvæmi þessa skoðun á 4. og 8. ári hverrar bifreiðar og síðan, en að öðru leyti fari þessi skoðun fram annaðhvort hjá Bifreiðaeftirlitinu eða á löggiltu bifreiðaverkstæði. Minni hlutinn, forstöðumaður Bifreiðaeftirlitsins, taldi hins vegar rétt að halda í aðalatriðum núverandi kerfi um árlega skoðun á vegum Bifreiðaeftirlitsins. Jafnframt var hópurinn sammála um að leggja bæri aukna áherslu á skyndiskoðun bifreiða úti í umferðinni og í því sambandi þyrfti að huga að samvinnu bifreiðaeftirlitsmanna og lögreglu. Þá taldi hópurinn nauðsynlegt að komið yrði á fullkominni skoðunarstöð fyrir Bifreiðaeftirlitið í Reykjavík og sköpuð inniaðstaða á stærstu stöðum úti á landi. 2. Hópurinn taldi æskilegt að tekið yrði upp nýtt fyrirkomulag á skráningu bifreiða, tekið upp fast númerakerfi fyrir allt landið, en umskráningum vegna flutnings milli umdæma hætt svo og skoðun í tengslum við það. Jafnframt yrði breytt reglum um þinglýsingu. 3. Lagt var til að tekin yrðu upp til einföldunar svonefnd krossapróf í stað munnlegra prófa í fræðilegum hluta ökuprófs. 4. Breytt verði fyrirkomulagi á innheimtu skoðunargjalds og gjalds fyrir ökumannatryggingu. Tillögur þær, sem starfshópurinn skilaði, hafa að sjálfsögðu verið til skoðunar í rn. Eins og fram hefur komið varð starfshópurinn ekki sammála um breytingar á fyrirkomulagi bifreiðaskoðunarinnar, sem er einn veigamesti þáttur í tillögum hópsins og umsvifamest verkefna Bifreiðaeftirlitsins. Bifreiðaskoðunin er veigamikill þáttur í umferðaröryggi og erlendis, t. d. í Danmörku, þar sem árleg bifreiðaskoðun hefur ekki verið tíðkuð, er unnið að athugun á því, hvernig koma megi á tíðari skoðun. Er augljóst að hér má ekki rasa um ráð fram og stofna umferðaröryggi í hættu. Rn. hefur ekki treyst sér til að taka upp tillögur starfshópsins um breytt fyrirkomutag bifreiðaskoðunar. Hins vegar telur það koma til athugunar að fækka nokkuð skoðun nýrra og nýlegra bifreiða, þó ekki atvinnubifreiða, svo og skoðun bifreiða við umskráningu. Tillögur um þetta efni verða undirbúnar í samráði við umferðarlaganefnd, sem nú vinnur að heildarendurskoðun umferðarlaga og reglugerða samkv. þeim lögum. Þá er þess að vænta, að lagðar verði fram að nýju í lagafrv. tillögur um einföldum bifreiðaskráningarkerfisins, byggðar á þeim hugmyndum sem áður hafa legið fyrir Alþingi en ekki hlutu náð fyrir augum þm., þ. e. um fast númerakerfi fyrir allt landið. Loks mun verða gerður reki að því að ljúka vinnu við endurskoðun reglna um bifreiðastjóraprófin með það í huga, að tekin verið þar upp svokölluð krossapróf til einföldunar. Eins og áður segir vinnur umferðarlaganefnd að heildarendurskoðun umferðarlaga og reglugerða. Þótt einhver dráttur kunni að verða á því, að sú nefnd skili heildartillögum, mun ég leggja á það áherslu, að þessi atriði verði tekin til sérstakrar meðferðar nú á næstunni svo að nýmæli þau, sem kalla á lagabreytingar, geti komið til meðferðar yfirstandandi Alþingis eða komið til framkvæmda á þessum vetri. Atriði þau, sem hér hafa verið nefnd, ættu að geta leitt til samdráttar í starfsemi Bifreiðaeftirlitsins án þess að umferðaröryggi verði stefnt í hættu. Hins vegar er að öðru leyti brýnt að bæta aðstöðu Bifreiðaeftirlitsins til skoðunar og koma upp skoðunaraðstöðu innanhúss, hvort sem einhverjum hluta bifreiðaskoðunar verður beint til bifreiðaverkstæða eða ekki. Fyrir nokkrum árum var bætt verulega aðstaða Bifreiðaeftirlitsins í Reykjavík, að því er varðar skrifstofuþáttinn, er tekið var á leigu húsnæði fyrir Bifreiðaeftirlitið á Ártúnshöfða. Hefur þar fengist þokkaleg aðstaða og nýmæti tekin í notkun, svo sem að bifreiðaskráin hefur verið færð í tölvu. Eru nýjar upplýsingar nú færðar jafnóðum í tölvuna frá Bifreiðaeftirlitinu í Reykjavík. Hins vegar berast upplýsingar utan af landi enn bréflega og er skráin því ekki jafnan rétt að því leyti. Er nú unnið að því að tengja starfsstöðvar Bifreiðaeftirlitsins á Akureyri, í Hafnarfirði og Keflavík við tölvuna og verður þá unnt að færa í tölvuna allar breytingar sem framkvæmdar eru á þessum starfsstöðvum. Einnig mun borgarfógetaembættið í Reykjavík tengjast bifreiðaskránni nú á næstunni og einfaldast þá þinglýsing veðbanda og umskráningar. Með aðstoð tölvunnar skapast og sá möguleiki að skipuleggja skoðun, þ. e. að bifreiðaeigendur geti pantað sér tíma fyrir fram, og að fylgjast betur með því en áður hvort bifreið hefur verið færð til skoðunar. En þótt skrifstofuaðstaðan hafi batnað hjá Bifreiðaeftirlitinu hefur enn ekki tekist að bæta skoðunaraðstöðuna og fer hún enn fram utan dyra. Er mjög brýnt að úr þessu verði bætt hið fyrsta. sótt hefur verið um heimild fyrir viðbótarhúsnæði í þessu skyni og að stofnuninni verði veitt nægilegt fjármagn til að bæta starfsaðstöðuna. Rétt er að hafa það í huga, að Bifreiðaeftirlitið er ekki baggi á ríkisrekstrinum, þar sem tekjur ríkisins vegna þeirra verka sem tengjast starfsemi Bifreiðaeftirlitsins, þ. e. skoðunargjöld, skráningargjöld og prófgjöld bifreiðastjóra, skila í ríkissjóð verulega hærri fjárhæð er nemur kostnaði við Bifreiðaeftirlitið, og hefur svo verið undanfarin ár.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. dómsmrh. svör hans við þessari fsp. minni og fagna því, að tillagna skuli að vænta og það vonandi fyrr en síðar, um nokkur þeirra atriða sem þessi nefnd gerði tillögur um á sínum tíma og horfa til hagræðingar. Hæstv. dómsmrh. tók það fram, að Bifreiðaeftirlit ríkisins væri ekki baggi á ríkissjóði. Það má e. t. v. reikningslega komast að þeirri niðurstöðu. Hins vegar ef unnt er að hagræða þeim rekstri og spara verulegar fjárhæðir, 13 mannár var það talið í skýrslu starfshópsins, þá ber auðvitað að fylgja slíkum ráðleggingum hvar sem er í rekstri ríkisins. Eitt eða tvennt var það í máli hæstv. ráðh. sem ástæða er til að gera aths. við. Það fólst engan veginn í tillögum þessarar nefndar að slaka bæri á þeim öryggiskröfum sem gerðar eru varðandi skoðun bifreiða. Í niðurstöðum starfshópsins sagði m. a.: „Starfshópurinn telur, að ekki beri að slaka á reglubundinni skoðun bifreiða og annarra ökutækja, og gerir ráð fyrir að þær verði eftir sem áður skoðaðar einu sinni á ári Hins vegar var gerð tillaga um að þessi skoðun þyrfti ekki endilega að eiga sér stað hjá Bifreiðaeftirliti ríkisins, hún gæti átt sér stað á venjulegum bifreiðaverkstæðum um leið og menn kæmu með bifreiðar sínar þangað til eftirlits eða viðgerðar. Slíkt mundi hafa mikið hagræði í för með sér og horfa til sparnaðar sömuleiðis.“ Eftir sem áður var gert ráð fyrir að Bifreiðaeftirlit ríkisins framkvæmdi ítarlega skoðun á hverri bifreið á fjórða ári sem og á áttunda ári og upp frá því árlega. Ég held að það sé ástæðulaust að hafa öllu fleiri orð um þetta. Þær till., sem gerðar voru um breytingu á númerakerfi, hefur áður borið á góma hér á hinu háa Alþingi, en ekki hlotið náð hér, svo einfali og sjálfsagt sem það mál er og hefur verulegan sparnað í för með sér í sambandi við skráningu bifreiða. Það er vonandi að till. frá dómsmrn. um breyttar reglur í þessum efnum sjái sem fyrst dagsins ljós hér á hinu háa Alþingi.



Herra forseti. Ég tel rétt að segja nokkur orð um það mál sem hér er til meðferðar, því að mér er þetta mál nokkuð kunnugt úr starfi mínu og einnig hef ég haft á því nokkurn áhuga. Rætt er um að sú nefnd, sem skilaði áliti 1979, hafi lagt til reglubundna skoðun áfram, en að vísu ekki neina á fjögurra ára fresti, annars færi þessi skoðun fram á bifreiðaverkstæðum. Ég tel þetta út af fyrir sig gott að því leyti, að það er minnst á að fela megi bifreiðaverkstæðum þessa skoðun. Ég tel að það sé rétt að fara inn á þá braut, en þó þannig að eftirlitið sjálft annist áfram skoðun og þá kannske sérstaklega á eldri bifreiðum. En e. t. v. er mér það efst í huga varðandi skoðun bifreiða, að það sé ekki nóg að þær séu skoðaðar árlega, heldur verði að leggja áherslu á það, að þær séu skoðaðar fyrirvaralaust í umferðinni. Ég er viss um að eins og ástandi bifreiða er yfirleitt háttað - og það er því miður víða lélegt - sé áhrifaríkara, að bifreiðaeigendur og ökumenn megi búast við því að þurfa að hlíta skoðun á bifreiðum sínum fyrirvaralítið, en að þeir séu skyldaðir til þess að koma einu sinni á ári með þær í skoðun. Ég vildi koma þessu atriði að vegna þess að þetta þarf ekki að þýða aukningu mannafla. Það er hægt að láta bifreiðaeftirlitsmenn annast þetta verk á landsbyggðinni og það er einnig hægt að ítreka það við löggæslumenn landsins, að þeir hafi þetta í huga á ferðum sínum við eftirlit og löggæslustörf. Ég nefndi bifreiðaeftirlitið á landsbyggðinni. Það er að vísu ágætt og hefur komið fram, að Bifreiðaeftirlitið virðist standa undir sér kostnaðarlega séð. En við megum ekki einblína á það. Bifreiðaeftirlitið er þeirrar náttúru, eins og margar aðrar stofnanir ríkisvaldsins, að það á að veita þjónustu. Og því miður er það svo, að það þarf að auka hana víða. Ég vil því koma þeirri ósk á framfæri, að þetta verði tekið með í athugun þess hóps sem nú athugar þetta á vegum rn. Að lokum þetta: Það þarf að huga að fleiru en bifreiðunum. Það eru mörg ökutæki eða verktæki notuð á vegunum sem ekki síður þurfa skoðunar við en bifreiðar, en enn þá eru þau mál í miklum ólestri.



Herra forseti. 29. maí 1980 var samþykkt hér á hv. Alþingi svohljóðandi þáltill.: „Alþingi ályktar að fela samgrh. að láta athuga nú þegar með hvaða hætti tryggja megi sem bestar og öruggastar flugsamgöngur við Vestfirði. Athugun þessi skal fyrst og fremst beinast að eftirfarandi: l. Lýsingu og öryggistækjum vegna aðflugs og lendingar á Ísafjarðarflugvelli. 2. Endurbótum og lengingu á flugbrautinni við Holt í Önundarfirði og flugbrautinni í Bolungarvík með það í huga að þær gegni því hlutverki að vera varavellir fyrir Ísafjarðarflug. 3. Öryggisbúnaði og lýsingu á Þingeyrarflugvelli. 4. Lýsingu og öryggistækjum vegna aðflugs og lendingar á Patreksfjarðarflugvelli. Athugun þessari skal hraðað svo sem frekast er kostur.“ Í ljósi þessarar samþykktar hef ég leyft mér að leggja fram á þskj. 34 svohljóðandi fsp. til hæstv. samgrh.: „1. Er lokið athugun þeirri á úrbótum í flugsamgöngum við Vestfirði, sem samþykkt var á Alþingi 29. maí 1980? 2. Ef svo er, hverjar eru niðurstöður hennar?“ Það þarf ekki að fara öllu fleiri orðum um það, hversu nauðsynlegt það er Vestfirðingum að að þessum málum sé unnið og það vel, vegna þess að þeir hafa búið og búa enn við þá sérstöðu að 7–9 mánuði á ári verða þeir svo til eingöngu að treysta á flugsamgöngur við aðra landshluta. Það er því knýjandi nauðsyn að fá úr því skorið, með hvaða hætti hægt er að tryggja betur þennan samgönguþátt, og síðan í áframhaldi af slíkri könnun að fá til þess fjármagn að hrinda framkvæmdum af stað til þess sem nauðsynlega þarf að vinna.



Herra forseti. Ég tek undir það með hv. fyrirspyrjanda, að það er mjög brýnt að bæta flugsamgöngur við Vestfirði. Enginn landshluti er meira einangraður að öðru leyti frá öðrum hluta landsins en Vestfirðir, t. d. hvað varðar vetrarsamgöngur á landi, og í raun og veru er einnig flugið stopult vegna aðstæðna þar, eins og fjölmargir hér inni þekkja. Þess vegna hefur jafnt og þétt verið unnið að því að bæta þessar flugsamgöngur. Ég skipaði nefnd í samgöngumál Vestfjarða 25. sept. 1980 að ósk Fjórðungssambands Vestfirðinga og fól þeirri nefnd m. a. að taka umrædda þáltill. til meðferðar. Nefndin hefur ekki lokið störfum, en hins vegar hefur hún rætt einmitt þessi mál töluvert. Án þess að ég geti nú skýrt frá niðurstöðum nefndarinnar að þessu leyti vil ég þó upplýsa að svo virðist sem nefndin sé sammála um að leggja til að Þingeyrarflugvöllur verði varaflugvöllur fyrir F-27 flugvélar, en flugvöllurinn á Holti verði lengdur úr 800 metrum í 1000 metra og nýttur þá sem varaflugvöllur fyrir minni flugvélar. Hins vegar er á það bent, og er reyndar óþarfi fyrir þá sem þekkja, að þetta er ákaflega mikið háð því hvernig samgöngur á landi verða síðan á milli Ísafjarðar og flugvallanna vestan eða sunnan Ísatjarðar þ. e. flugvallarins á Holti og Þingeyrarflugvallar, og kemur þar að því sérverkefni, sem er á dagskrá á Vestfjörðum, að bæta samgöngurnar yfir Breiðdalsheiðina og fyrir Dýrafjörðinn. Þá virðist nefndin vilja leggja áherslu á að bæta nokkra sjúkraflugvelli, m. a. í Bolungarvík og einnig í Ögri. Sjúkraflugvöll vantar á Barðaströndina. Þá er lögð áhersla á það í þessum fundargerðum nefndarinnar, að flugleiðsöguþjónusta við Vestfirði verði bætt með því að koma upp fjölstefnuvita. Ekki hefur verið rætt enn þá um nákvæma staðsetningu, en Þverfjall nefnt. Jafnframt hefur verið talað um nauðsyn þess að koma sem fyrst upp radíó- og markvita við Gjögur. Eins og þetta ber með sér er um ýmislegt að ræða, reyndar fleira en beinlínis fólst í fyrrnefndri þáltill. Ég hef jafnframt beðið flugráð og flugmálastjórn að vinna áætlun fyrir árin 1982–1985, þ. e. framkvæmdaáætlun, og það var gert og ítarlega um hana fjallað s. l. vetur. Þar er lagt til grundvallar að bæta öryggismál flugsins, ekki bara við Vestfirði, heldur við landið allt. Þessi áætlun, sem nær til allra þeirra þátta, sem hv. þm. nefndi, og ýmissa fleiri í flugsamgöngum við Vestfirði, er nú til endurskoðunar á grundvelli þeirrar upphæðar sem fjárlagafrv. gerir ráð fyrir. Í fjárlagafrv. er gert ráð fyrir 36% aukningu til flugmála á milli ára, en hins vegar er í öðrum framkvæmdaliðum grunntalan 28%. neina í vegamálum, þar sem að sjálfsögðu er stuðst við þá vegáætlun sem hér var samþykkt í fyrra. Flugmálin fá sem sagt sérstaka meðferð. Ég held að menn hljóti að fagna því. Þetta var ákveðið í ríkisstj. með tilliti til þess, að oft hefur verið talið að öryggisþáttur flugsins væri ekki nægilega góður og þyrfti úr að bæta. Þetta er þó nokkru minni hækkun en við gerðum ráð fyrir í þessari fjögurra ára áætlun. Því er nú verið að endurskoða þessa áætlun með tilliti til þess sem gera má ráð fyrir næsta ár. Ég vil jafnframt geta þess, að ég stefni að því að slík áætlun verði sýnd hér á Alþingi fyrir næstu árin. Eins og nú er komið tel ég mikilvægt að sú áætlun sé samræmd því sem fram kemur í fjárl. Þannig verður að þessum málum unnið. Síðan verður lögð fram áætlun fyrir næstu fjögur ár. Ég hygg að menn geti verið sammála um að þannig verður að vinna að þessu máli. Um einstaka þætti, sem hv. þm. benti á, vil ég segja: Nú er verið að koma upp lýsingu á Ísafjarðarflugvöll, komin lýsing á Patreksfjarðarflugvöll. Í þeirri áætlun, sem flugmálastjórn hefur lagt fram, er gert ráð fyrir að lýsing komi á Þingeyrarflugvöll 1984. Það stafar af því, að aðrir flugvellir þarna eru af öryggisástæðum taldir það varasamir að þeir verði að koma á undan. Fyrst og fremst er um að ræða flugvöllinn á Suðureyri, sem er að mati flugmálastjórnar við neðri mörk þess sem verður að gera kröfu til. Að mati flugmálastjórnar verður að leggja mikið fjármagn í að bæta hann á næsta ári. Það er því tekið sem eins konar forgangsverkefni eftir að flugvallargerð í Arnarfirðinum er lokið. Þar er einnig flugvöllur sem var langt undir lágmarksmörkum. Þann flugvöll er verið að lengja. Það verður mjög kostnaðarsamt verk. Lýsing eins og ég nefndi er hins vegar komin á Patreksfjörð. Þannig eru allir þeir þættir, sem hv. þm. hefur nefnt í sinni þáltill., komnir inn á framkvæmdaáætlun og sumum er þegar lokið, eins og þetta sem ég hef nefnt. Ég vil hins vegar geta þess, að sem betur fer hafa orðið verulegar framfarir í öryggismálum flugsins á Vestfjörðum, t. d. með uppsetningu miðlínusendis í Djúpinu, sem gjörbreytir aðflugi að Ísafjarðarflugvelli og er kannske meira virði en ýmislegt annað sem hefur verið nefnt. Menn gera sér kannske ekki fyllilega grein fyrir því. Einnig er unnið að uppsetningu markvita, t. d. á Gjögri og við Patreksfjörð og reyndar Göltinn, sem eru allir mjög mikilvægir í þessu sambandi. Í þessari athugun og áætlunargerð hefur vitanlega verið tekið margt fleira en minnst er á í umræddri þáltill. Ég vil svo að lokum taka undir það með hv. fyrirspyrjanda, að það er ákaflega mikilvægt að koma öryggismálum flugsins um land allt í betra lag en nú er. Ég vil jafnframt lýsa þeirri skoðun minni, að Vestfirðirnir búa þar við erfiðar aðstæður frá náttúrunnar hendi. Þess vegna hefur verið lögð áhersla á að hraða framkvæmdum þar. Samkv. upplýsingum frá flugmálastjórn hefur fjárveiting til flugmála á Vestfjörðum aukist þannig á undanförnum árum: Árið 1979 var varið til fjárfestingar í flugmálum samkv. fjárl. 8 millj. nýkr., þar af til Vestfjarða 1 millj. 59 þús. Árið 1980 var heildarfjárfesting í flugmálum samkv. fjárl. 14.5 millj., en til Vestfjarða 2 millj. 553 þús. og þá var aukning á milli ára til Vestfjarða, frá 1979 til 1980, 141%. Á árinu 1981 er heildarfjárfesting til flugmála 22 millj. 850 þús., til Vestfjarða 5 millj. 28 þús., þannig að aukning á milli ára frá 1980 til 1981 er 97% til Vestfjarða. Það hefur því verið brugðist vel við því að bæta ástand flugsins til Vestfjarða, eins og þessar tölur bera með sér.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. fyrir svörin: Mer sýnist á þeim að nokkuð hafi áunnist og þokast, þó að víðs fjarri sé að það sé búið að taka allt til greina eða skoðunar sem þáltill. gerði ráð fyrir, eins og t. d. sjúkraflugvöllinn í Bolungarvík sem nýjustu fréttir herma að flugráð hafi strikað út af næstu áætlun sinni til nokkurra ára. Vonandi tekst að koma þeim lið inn aftur þrátt fyrir þessar ákvarðanir flugráðs, en eins og mál standa mun a. m. k. vera stór mínus hjá flugráði við þá framkvæmd, að ég best veit. Flugráðsmenn, sem hér eru inni, leiðrétta það ef rangt er með farið. Ég verð hins vegar að harma nokkuð að þetta skuli ekki ganga betur. Mér sýnist að það geti liðið 1–2 þing enn og þá verði að bera upp fsp. áður en þessum ákvörðunum er lokið. Nú er komið langt á annað ár síðan þáltill. var samþykkt og þó ekki lokið meira en raun ber vitni. Ég fagna því að sjálfsögðu sem áunnist hefur, og ég fagna því, að sú nefnd, sem hæstv. ráðh. skipaði, tók einnig þennan þátt. Ég tek undir það, að allt er þetta samverkandi í samgöngumálum. Það er ekki bara flugið, það þarf fleira að koma til. Hæstv. ráðh. sagði hér, eins og auðvitað hefur komið fram oft áður, að enginn landshluti þurfi eins mikið á flugsamgöngunum að byggja og Vestfirðir. Hæstv. ráðh. fór hér með tölur sem hann taldi sýna að Vestfirðir hefðu fengið aukinn hlut í fjárveitingum til flugmála á undanförnum árum. Fjárveitingar eru eitt og framkvæmdir annað. Það skýtur nefnilega hálfskökku við þegar skoðaðar eru t. d. fjárlagatillögurnar til flugmálaframkvæmda á Vestfjörðum fyrir árið 1981 og svo hins vegar hvað embættismennirnir í kerfinu hjá hæstv. ráðh. hafa viljað láta gera í framkvæmdum, burt séð frá því hvað fjárveitingavaldið hafði ákveðið í sínum tillögum. Það kemur nefnilega í ljós við skoðun að það kjördæmi, sem mest á eftir af fjárveitingum í flugmálum, er Vestfjarðakjördæmi. Hvers átti Vestfjarðakjördæmi að gjalda þetta ár? Átti það bara að fá fjárveitingarnar á pappírnum? Áttu embættismennirnir í kerfinu síðan að strika þær út og láta þær í annað? Það segir lítið þó að hæstv. ráðh. fari hér með tölur um fjárveitingar yfirstandandi árs og undangenginna ára þegar embættismönnum í kerfinu líðst að haga aðgerðum sínum eftir geðþóttaákvörðunum án tillits til þess, hvað fjárveitingavaldið hefur ákveðið. Þetta þarf m. a. að koma í veg fyrir af hálfu fjárveitingavaldsins, að embættismönnunum líðist að ráðsmennskast með fjárveitingar að eigin geðþótta, þveröfugt við það sem fjárveitingavaldið hefur ákvarðað. Um þetta eru ótalmörg dæmi og væri ástæða til að ræða það frekar. - Ég heyri að hæstv. forseti er farinn að berja í bjöllu og ég skal ekki níðast á honum, en ég ítreka að ég vænti þess, að hæstv. samgrh., verði hann í samgrh.-stól að ári, sjái til þess, a. m. k. meðan hann er þm. Vestfjarðakjördæmis, að þar verði ekki mest af ónotuðu fjárveitingafé til framkvæmda í flugmálum, eins og mér sýnist að sé í ár.



Herra forseti. Ég held að þetta sé óþarfastormur hjá hv. fyrirspyrjanda sem hann magnaði hér upp. Ég verð að vekja athygli á því, að í þáltill. er eingöngu talað um athugun á vissum þáttum í almennu upphafi hennar. Hins vegar er verið að fjalla um það miklu víðtækar, með hvaða hætti verði tryggðar sem bestar og öruggastar flugsamgöngur. Vitanlega hefur fjölmargt fleira verið skoðað en segir í þessari takmörkuðu till., eins og ég vakti athygli á áðan. Vilja menn ganga fram hjá t. d. framkvæmd eins og á Suðureyri þar sem að mati flugfróðra manna er öryggi talið fyrir neðan lágmarkskröfur? Ég hef talið skylt að hlusta á slíkt þegar frá sérfróðum mönnum um öryggismál kemur. Niðurröðun framkvæmda hefur verið ákveðin með sérfróðum mönnum. Ég vek athygli á því gamalkunna, að Róm var ekki byggð á einni nóttu og þeir eru fáir sem stökkva í fullum herklæðum út í veröldina, neina þá kannske helst hv. fyrirspyrjandi. Vitanlega tekur nokkurn tíma að vinna að þessum málum. Ég endurtek það sem ég sagði áðan: Ég fagna því hvað vel hefur verið tekið í að ráða bót á öryggismálum Vestfjarða. Að því hefur verið unnið af töluverðum krafti. Vitanlega mætti það vera meira, en það er staðreynd, að meiru hefur verið ráðstafað til þeirra mála á Vestfjörðum en annars staðar um landið í hlutfalli. Ég hef talið það vera eðlilegt og verjanlegt með tilliti til þess öryggisástands og ástands í samgöngumálum sem þar ríkir.



Herra forseti. Út af orðum hv. fyrirspyrjanda um að flugráðsmenn, sem hér væru inni, leiðréttu hann ef hann færi með rangt mál í sambandi við það sem hann sagði um Bolungarvík áðan, nefndi að flugráð hefði strikað út fjárframlag til Bolungarvíkur, til sjúkraflugvallar, þá vil ég upplýsa að það hefur aldrei verið gert í flugráði. Sjúkraflugvellir eru vanalega færðir undir einni tölu fyrir hvert kjördæmi og þar af leiðandi hefur aldrei komið fyrir flugráð að strika þar einn eða neinn flugvöll út. Það hefur aftur verið fjvn. og þar er hv. fyrirspyrjandi starfandi. Flugráð tók aftur á móti Bolungarvík upp á síðasta fundi sínum, hefur í hyggju að gera ákveðnar tillögur um að veitt verði sérstakt fjármagn til flugvallar í Bolungarvík. Þess vegna er það, sem flugráð hefur gert í sambandi við Bolungarvík, frekar á hinn veginn: að leggja heldur til að fjármagn verði aukið á þann stað en að sú stofnun hafi í einu eða neinu strikað út framlög til framkvæmda þar. Fyrst ég er kominn hér upp og það hefur verið gert lítið úr því sem gert hefur verið á Vestfjörðum á undanförnum árum, sem sjálfsagt hefði mátt vera miklu meira en gert hefur verið, þá held ég að rétt sé að upplýsa það, að t. d. á Gjögri, þeim afskekkta stað, hefur verið í sumar unnið mun meira en fyrir þá fjárhæð sem flugráð og fjvn. og Alþingi samþykktu. Það getur vel verið að það sé ástæða til að dæma starfsmenn flugmálastjórnar mjög hart fyrir að það hafi verið gert, en ég tek ekki undir þann dóm. Einnig vil ég upplýsa það, að einmitt í sambandi við Gjögur er ákveðið að á næsta ári verði sett þar upp lýsing. Sú tillaga kom ekki frá neinum hv. þm. Vestf., hún kom frá flugráðsmönnum. Ég held að það sé alveg ástæðulaust fyrir hv. þm. að eyða ræðutíma sínum hér á Alþingi í að lýsa yfir að störf flugráðs séu eitthvað í þá átt að skera niður framkvæmdir á Vestfjörðum.



Herra forseti. Það er nauðsynlegt að leiðrétta það sem kom fram hjá hæstv. ráðh. og hv. þm. sem situr í flugráði. Ég spyr enn: Er það rangt að mínus hafi verið settur við framkvæmdir við flugvöll í Bolungarvík á næstu fjögurra ára áætlun flugráðs á síðasta fundi? Svari hver sem svara vill og getur.  Varðandi Gjögur: Ég hef ekki fordæmt það. Eftir stendur, sem ég sagði hér áðan, að af fjárveitingum til Vestfjarða til framkvæmda í flugmálum á árinu 1981 eru 600 þús. - 60 gamlar millj. - ónotuð. Það er full þörf fyrir það framkvæmdafé í þessum fjórðungi og ástæða til að nota það. Aðeins varðandi Suðureyri. Ég tek undir að á Suðureyri er einn af þeim flugvöllum sem eru hvað lakast settir. Þar var fjárveiting á fjárlögum ársins 1981, en ekkert gert. Af hverju ekki? Ekki var gert snitti þar í framkvæmdum í ár þó að hæstv. ráðh. básúni það hér að þetta sé verst setti og hættulegasti flugvöllurinn. Fjárveitingin var ekki notuð. Það er rétt að tíma tekur að vinna, en það þarf að vinna skipulega og það þarf að vinna fyrir þá fjármuni sem fyrir hendi eru hverju sinni. Þessir fjármunir eru til reiðu, m. a. með hliðsjón af því sem starfsmenn flugmálastjórnar og flugráðs lögðu til og töldu að hægt væri að gera en síðan reyndist á sumum stöðum bara hrein vitleysa vegna mistaka í áætlunum frá sjálfum starfsmönnum flugmálastjórnar og flugráðs, sbr. Bíldudalsdæmið.



Herra forseti. Út af því, sem kom fram hjá hv. fyrirspyrjanda um Suðureyrarflugvöll, vil ég geta þess, að sá flugvöllur var tekinn til sérstakrar athugunar frá öryggissjónarmiði. Niðurstaðan varð sú og í fullu samráði við heimamenn, að mjög stórt átak yrði gert þar á næsta ári og það fjármagn, sem veitt var nú, yrði sameinað því, sem fæst á næsta ári, í miklu stærra og heillegra átak. Um það hefur því verið fullt samkomulag með þeim sem fjalla um öryggismál: flugráði, heimamönnum og samgrn.



Herra forseti. Á þskj. 52 hef ég leyft mér að beina svohljóðandi fsp. til hæstv. viðskrh.: „1. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til að koma í veg fyrir, að myntbreytingin um s. l. áramót valdi sérstökum verðhækkunum, einkum á smærri vöru og minni háttar þjónustu, umfram aðrar verðhækkanir? 2. Hvernig hefur Verðlagseftirlitinu verið beitt til aðhalds og eftirlits? 3. Eru til frá Verðlagseftirliti samanburðarskýrslur varðandi ýmsar smærri vörur fyrir og eftir myntbreytingu, og ef svo er, hvað hafa þær þá leitt í ljós? 4. Hefur rn. leitað til Neytendasamtakanna varðandi mál þetta, og ef svo er, hvað hefur þá verið gert af hálfu samtakanna?“ Fyrir nokkru reit ég greinarkorn í Dagblaðið þar sem bæði var rætt um áhrif myntbreytinga og gengisbreytinga á verðlagningu og hugsanlega misnotkun varðandi almennt vöruverð í tengslum við hvort tveggja. Ég rakti þar ýmis dæmi, sem trúverðugt fólk hefur sagt mér, um óeðlilegar hækkanir ýmiss konar smávöru og jafnvel minni háttar þjónustu, sem ég taldi nauðsynlegt að kanna frekar. Ég sparaði mér allar fullyrðingar um þetta mál og mun gera nú einnig, enda er það ekki við hæfi þó bein dæmi væri unnt að taka, sem illskýranleg virðast, um verðhækkanir vöru eftir myntbreytingu. Mér þótti tilhlýðilegt í framhaldi af þessari litlu grein að kanna með fsp. hverjar ráðstafanir hefðu verið gerðar af þeim, sem eftirlits og aðhalds eiga að gæta, til að fyrirbyggja óeðlilegar verðhækkanir í tengslum við myntbreytinguna. Um það fjalla fsp. En frá því að þær komu fram hefur málið komist inn í sali Alþingis og á öldur ljósvakans einnig, út til þjóðarinnar allrar, þar sem fullyrðingar hafa verið mun stórtækari en ég fór með í Dagblaðsgreininni um ákveðna misnotkun í tengslum við myntbreytinguna. Á eftir því fylgdu svo viðtöl fjölmiðla við verðlagsstjóra þar sem hann m. a. sagði að allar meginvörur, sem snertu afkomu manna, hefðu ekki hækkað óeðlilega. Það er rétt að það komi fram, að því hefur aldrei verið haldið fram. En margt smátt gerir eitt stórt ef mikil brögð eru að misnotkun, svo sem fjölmargir halda óspart fram, og full ástæða er til að komast sem næst hinu sanna. Það fer ekki milli mála að hundraðföldun verðgildis, hundraðföld breyting á verði allra vörutegunda, getur ruglað skýrustu menn og sú breyting getur einnig gefið óprúttnum aðilum ákjósanlegt tækifæri til að rugla menn enn frekar í ríminu. Það er sagt að verðbólga undangenginna fjölda ára hafi slævt verðskyn almennings. Hvað þá um slíka stökkbreytingu? Ég vænti sem skýrastra svara hæstv. ráðh., því að hollast er í þessu sem öðru að hafa það sem sannara reynist.



Herra forseti. Vegna fsp. hv. 2. þm. Austurl. hef ég snúið mér til Verðlagsstofnunar og beðið hana um upplýsingar, en eins og kunnugt er, þá er framkvæmd á lögum um verðlag, samkeppnishömlur og óréttmæta verslunarhætti í höndum verðlagsráðs, samkeppnisnefndar og Verðlagsstofnunar. Við Verðlagsstofnun starfar, eins og kunnugt er, sérstök deild, neytendamáladeild, sem annast framkvæmd á V. kafla þessara laga. Ég vil strax taka það fram, að ég ræddi þessi mál ítrekað við verðlagsstjóra snemma á þessu ári vegna þess að mér bárust upplýsingar um að það væru einhver brögð að því að smærri hlutir væru seldir við óeðlilega háu verði. Spurningar hv. þm. eru á þessa leið: 1. Hvaða ráðstafanir hafa verið gerðar til að koma í veg fyrir, að myntbreytingin um s. l. áramót valdi sérstökum verðhækkunum, einkum á smærri vörum og minni háttar þjónustu, umfram aðrar verðhækkanir? Eins og ég sagði áður leitaði ég að sjálfsögðu til Verðlagsstofnunar um svör við þessum spurningum, þannig að svörin eru nánast svör Verðlagsstofnunar. Í brbl. um viðnám gegn verðbólgu, sem sett voru 31. des. s. l., var kveðið á um hert aðhald í verðlagsmálum, m. a. vegna myntbreytingarinnar. Á því tímabili, sem lögin voru í gildi, eða fram til 30. apríl s. l., var enn þá fylgt mjög aðhaldssamri stefnu og verðhækkunum haldið í lágmarki. Í framhaldi af brbl. voru 30. apríl s. l. sett lög um verðlagsaðhald o. fl. og er gildistími þeirra laga til n. k. áramóta. Í lögunum um verðlagsaðhald er kveðið á um að verðlagsákvarðanir skuli miðast við ársfjórðungsleg meginmarkmið, sem ríkisstj. setur á hverjum tíma. Það er skoðun Verðlagsstofnunar, að vel hafi tekist að framfylgja markmiðum ríkisstj. í verðlagsmálum á þessu ári og virðist fyrirsjáanlegt að almennar verðhækkanir frá upphafi til loka ársins verði innan þess ramma sem ríkisstj. upphaflega setti sér, myntbreytingin hafi því ekki haft í för með sér sérstakar verðhækkanir umfram aðrar verðhækkanir, sem mælanleg áhrif hafa á heildarútgjöld heimilanna, en nokkur slík dæmi er hins vegar að finna í smærri vörum, og kem ég nánar að því í svari við spurningu 3 hér á eftir. 2. spurning: Hvernig hefur Verðlagseftirlitinu verið beitt til aðhalds og eftirlits? Verðlagseftirlitið hefur einkum beinst að þeim vöru- og þjónustuliðum sem hvað þyngst vega í framfærslukostnaði almennings. Það hefur verið stefna verðlagsyfirvalda um langt skeið að beina þeim takmarkaða starfskrafti, sem þau hafa yfir að ráða, inn á þá braut aðallega, í stað þess að dreifa honum á öll svið verðlagsmála. Sem dæmi um þá flokka, sem mest áhersla hefur verið lögð á, má nefna matvörur, hreinlætisvörur, fatnað, búsáhöld, bifreiðar, bensín, heimilistæki, heitt vatn, rafmagn, síma, fargjöld ýmiss konar, afnotagjöld hljóðvarps o. fl. Hækkanir, sem orðið hafa á árinu á þessum liðum, eiga sér eðlilegar skýringar og eru innan þess ramma sem kostnaðarhækkanir hafa gefið tilefni til. Eftirlit með öðrum greinum hefur að mestu verið fólgið í innköllun og athugun á verðlistum, en bein afskipti af verðmynduninni hafa verið lítil. 3. spurning: Eru til frá Verðlagseftirliti samanburðarskýrslur varðandi ýmsar smærri vörur fyrir og eftir myntbreytingu, og ef svo er, hvað hafa þær þá leitt í ljós? Eins og fram kemur í svari við 2. spurningu hefur Verðlagseftirlitinu fyrst og fremst verið beint að þýðingarmestu þáttum í útgjöldum heimila. En jafnframt hefur verið fylgst með þróun verðlags á ýmsum smærri vörum, sem ekki eru bundnar hreinum verðlagsákvæðum. Eins og ég sagði áður hef ég ítrekað rætt þessi mál sérstaklega við Verðlagsstofnunina. Því er ekki að leyna að í sumum tilvikum hafa þessar smærri vörur hækkað meira á árinu en verðlag almennt, en þó hefur verið mun minna um slíkt en gefið hefur verið til kynna í opinberri umræðu um þetta mál að undanförnu, segir Verðlagsstofnun. Ábendingar, sem verðlagsyfirvöld hafa fengið um verðlagshækkanir, hafa í flestum tilvikum átt sér eðlilegar skýringar. Margt bendir til þess, að þær verðhækkanir á smávörum, sem verið hafa umfram almennar kostnaðarhækkanir á þessu ári, megi rekja til myntbreytingarinnar og hafi seljendur, m. a. til hagræðis, freistast til að láta verð standa á heilum tölum. Hins vegar virðist of snemmt á þessu stigi að leggja mat á hver verðþróun þessara vara verður í samanburði við almennar verðlagshækkanir þegar til lengri tíma er litið. Búast má við að verðlag það, sem hér um ræðir, muni gilda lengur en ella og eru reyndar nú þegar fyrirliggjandi upplýsingar sem styðja þá skoðun. Verðlagsyfirvöld hafa ekki til þessa talið ástæðu til að grípa að marki inn í verðmyndun þessara vara, en munu fylgjast náið með þróun mála og gera viðeigandi ráðstafanir verði vandamálið stærra en það er nú. Stefnan verður hins vegar áfram sú að leggja megináherslu á eftirlit með þeim vöru- og þjónustuliðum er verulega skipta máli í útgjöldum hins almenna neytanda. Eins og kemur fram í þessum svörum mínum er alveg ljóst að það hafa verið nefnd dæmi um verðlagshækkanir á smáhlutum sem eru úr hófi og Verðlagsstofnun segist ekki hafa gripið inn í að marki, en þó hefur hún fylgst með þessum málum og gripið inn í að vissu marki. Hins vegar leggur Verðlagsstofnun áherslu á að of snemmt sé að meta hvaða áhrif þetta muni hafa á verðlagsþróun þegar til lengri tíma er litið. 4. og seinasta spurningin er á þessa leið: Hefur rn. leitað til Neytendasamtakanna um þetta mál, og ef svo er, hvað hefur verið gert af hálfu samtakanna? Eins og gerð hefur verið grein fyrir hér að framan er þetta mál ekki þannig vaxið að ástæða hafi verið til að taka það sérstaklega upp við Neytendasamtökin, enda er Verðlagsstofnun betur í stakk búin en þau til að fylgjast með verðlagsbreytingum. Að gefnu tilefni skal tekið fram, að á undanförnum 2–3 árum hefur samstarf Verðlagsstofnunar og Neytendasamtakanna aukist verulega, m. a. á sviði verðlagskannana. Rn. telur, að samstarf þessara aðila hafi haft jákvæð áhrif á verðskyn neytenda og örvað samkeppni á milli verslana, og bindur vonir við að þetta samstarf geti þróast enn frekar í framtíðinni. Rn. hefur jafnframt stuðlað að því, að afstaða stjórnvalda til Neytendasamtakanna hefur gjörbreyst að undanförnu. Hefur það m. a. komið fram í auknum fjárveitingum til þeirra. Þannig gerir fjárlagafrv. fyrir næsta ár ráð fyrir tvöföldun á fjárframlagi til Neytendasamtakanna.



Herra forseti. Ég þakka hæstv. ráðh. svör hans við spurningum mínum. Ég skal taka undir það fúslega með hæstv. ráðh., að aðalverkefni Verðlagseftirlitsins og verðlagsyfirvalda sé að fylgjast með hinum mikilvægustu vörum og þeim vörum sem þyngst vega í neyslu heimilanna. Vissulega er það rétt. En í tilfelli eins og þessu var kannske enn meiri ástæða til að fylgjast með ýmsu því smærra sem getur þegar öll kurl koma til grafar vegið býsna þungt í pyngju manna ef ekki er nægilega vel að því gáð. Það kom fram í máli hæstv. ráðh., í svari sem hann las upp frá verðlagsyfirvöldum, að bein afskipti hafi verið lítil af annarri vöru, þ. e. ýmiss konar smærri vöru sem ég spurði sérstaklega um, og raunar viðurkennt í svari verðlagsyfirvalda að þau vissu um nokkur dæmi um smærri vörur þar sem hækkanir hefðu orðið óeðlilega miklar, en þau hefðu ekki gripið inn í. Ég harma að svo skuli ekki hafa verið gert og gef lítið fyrir að skýringar séu að verslunareigendur hafi verið að hagræða einhverju hjá sér í sambandi við vöruverð, eins og kom fram í svarinu frá verðlagsyfirvöldum. Ég hélt einmitt að hlutverk Verðlagseftirlitsins væri að sjá um að menn hagræddu ekki slíku sér í vil á óeðlilegan hátt, eins og þarna mátti glögglega greina. Varðandi Neytendasamtökin er það rétt, að e. t. v. hefðu Neytendasamtökin átt að vera fyrri til, vera frumkvæðisaðili í þessum efnum, og rn. ekki beinlínis að leita til þeirra. Ég fagna því, hins vegar að Verðlagseftirlitið hefur tekið upp samstarf við Neytendasamtökin. En það er alveg ljóst af þeim svörum, sem þarna hafa komið fram, að um það eru býsna mörg dæmi að myntbreytingin hafi verið notuð til óeðlilegrar verðlagningar. Ég vil nú beina því til hæstv. ráðh., að hann fylgi þessu máli enn betur eftir en hann hefur gert, þó að hann hafi beðið Verðlagseftirlitið sérstaklega að gæta að þessu máli, og sjái svo um að hin svokallaða hagræðing verslunareigenda, sem kom fram í svari verðlagsyfirvalda, verði ekki nýtt meira en góðu hófi gegnir. Vissulega kemur þetta býsna hart við menn ef mörg dæmi eru um það, eins og reyndar var viðurkennt í svari ráðh.



Herra forseti. Ég þakka fyrirspyrjanda fyrir að vekja þetta mál hér nú, svo sem ég vil og þakka þeim hv. þm. öðrum, sem fyrr hafa vakið athygli á þessu sérstaka máli við umr. hér á þingi, og þakka hæstv. ráðh. fyrir svör hans, sem ég er efalaus um að gefin hafa verið að bestu vitund. Hæstv. ráðh. sagði að Verðlagseftirlitið væri betur í stakk búið til þess að fylgjast með verðbreytingunum en Neytendasamtökin, hafði þó fyrr í ræðu sinni getið þess, hversu fáliðað Verðlagseftirlit ríkisins er og raunar hörmulega í stakk búið til þess að fylgjast með verðbreytingum og framkvæmd laga þar að lútandi. Ég get ekki nefnt tölur eða vitnað í rökstuddar skýrslur um þau áhrif sem myntbreytingin hafði á verðlagningu á landi hér. En ég hef mjög rökstudda ástæðu til þess að ætla að í skjóli myntbreytingarinnar hafi verðlag verið hækkað langt umfram það sem við höfum vitað dæmi um áður á landi hér. Ég ber fyrir mig í þessu áliti mínu m. a. frásagnir kaupmanna, ágætra, ærukærra manna í kaupmannastétt, sem ég þekki mjög vel og hef ekki staðið að ósannsögli fyrr, þar sem þeir hafa nefnt mér dæmi um það, með hvaða hætti smávarningurinn, sem hæstv. ráðh. viðurkenndi að væri undir þetta seldur, hefur verið verðlagður mjög svo óeðlilega og langt upp fyrir það sem áður hefur verið kallað okur hér á landi. Ég er þeirrar skoðunar, að ef á þessu máli væri tekið af nokkurri alvöru mundum við finna mörg refsiverð dæmi á þessu sviði. Og ég hlýt að kveða þannig að orði, að ef ætlast er til að fólkið í landinu okkar taki alvarlega svardaga um einlægan vilja til þess að berjast gegn verðbólgu og halda niðri vöruverði, þá beri réttum yfirvöldum að taka mjög fast á þessu máli og krefjast málshöfðunar, þar sem efni eru til, og koma fram refsingum, þar sem um alvarleg brot hefur verið að ræða, þó þau lúti eingöngu að svívirðilegu okri á svonefndum smávarningi.



Herra forseti. Eins og áður hefur komið fram hjá þm. við umr. um þetta mál batt landsfólkið miklar vonir við þessa myntbreytingu, enda var látið í veðri vaka að hér væri um mikinn atburð að ræða. Við Alþfl.-menn lögðum fram tillögur við stjórnarmyndunarviðræðurnar haustið 1979 um ákveðnar aðgerðir í efnahagsmálunum sem yrðu að koma á undan myntbreytingunni til þess að hún næði einhverjum árangri. Þær tillögur náðu ekki samþykki og engar slíkar aðgerðir voru gerðar. Þess vegna hefur myntbreytingin farið út um þúfur og orðið eitthvert mesta svindl í efnahagsmálum sem nokkur ríkisstj. hefur nokkurn tíma gert sig seka um, m. a. vegna þess að fólk, sem upphaflega batt vonir við þessar aðgerðir, hefur nú tapað þeirri von. Það er ekki rétt, hæstv. forseti, að myntbreytingin hafi eingöngu verið notuð sem afsökun til þess að hækka mjög verulega verðlag svokallaðrar smávöru. Ég hef sjálfur reynslu fyrir því sem húsbyggjandi, að byggingarvörur hækkuðu mjög í verði eftir þessi áramót þegar myntbreytingin var gerð, og það voru engar smávörur sem þar var um að tefla. En það hefur nú komið í ljós, herra forseti, að hæstv. ríkisstj. hugsar eingöngu um vísitöluvörurnar. Henni er alveg sama um allar verðhækkanir sem verða í þessu landi, svo fremi að þær verðhækkanir mælist ekki í vísitölu. Ég vil taka undir fordæmingu hv. síðasta ræðumanns á þessum aðgerðum hæstv. ríkisstj., og ég vil taka undir þau orð hans, sem hann raunar lét ósögð, en lágu undir í öllu hans máli, að þetta myntbreytingarfargan um áramótin síðustu er eitthvert mesta efnahagssvindl sem nokkur ríkisstj. hefur látið frá sér fara.



Herra forseti. Hæstv. viðskrh. stóð að lagabreytingu 1978 þegar samþykkt voru lög á Alþingi um frjálsa verðlagningu, þar sem frjálst verðlag var aðalatriði laganna, annað undantekningar. Framkvæmd var frestað haustið 1978 af þáv. viðskrh. Svavari Gestssyni. Árið 1979 voru sett lög, svokölluð Ólafslög, sem staðfestu þessa frestun. Í stjórnarsáttmála hæstv. núv. ríkisstj. er greint frá því, að verðbólga hér á landi eigi að vera jafnmikil á næsta ári og í helstu nágranna- og viðskiptalöndum þar sem verðlag er frjálst til þess að halda niðri verðlagi. Ráðh. hefur jafnframt sagt hér í ræðu á hv. Alþingi, við 1. umr. fjárl., að niðurtalningin eigi að halda áfram. Þetta er ekki brandari, heldur kom fram í ræðu hæstv. ráðh. Nú spyr ég hæstv. ráðh.: Hvenær má búast við að þau lög, sem hann stóð að því að samþykkja á hv. Alþingi, lög nr. 56 frá 1978; komist í fullt gildi? Hvenær má búast við að niðurtalningin verði búin að skila þeim árangri að hæstv. ráðh. telji að hægt sé að nota eðlileg verðlagslög og aðhald almennings til þess að halda verðlagi niðri, í stað þess að setja allt sitt traust á stofnanir sem með engum hætti geta komið í veg fyrir verðhækkanir, því að allir vita að á Íslandi er verðstöðvun og stöðugar verðhækkanir eitt og hið sama.



Herra forseti. Ég vil aðeins árétta fyrra svar mitt eða undirstrika örfá atriði. Það er þá í fyrsta lagi þetta, að Verðlagsstofnunin sem er að vísu allstór stofnun, en hefur mörgum verkefnum að sinna - ég hygg að það sé rétt hjá verðlagsstjóra, sem kom fram í svari mínu hér áður, að stofnunin hafi ekki svo miklu starfsliði á að skipa að hún geti annað eftirliti eins og æskilegast væri og verði þess vegna að velja nokkuð úr. Og þá er auðvitað eðlilegt að stofnunin velji úr að fylgjast með þeim vörum sem varða mestu um framfærslu heimilanna, eins og það var orðað í svari verðlagsstjóra. Ég tek undir það sem hefur komið fram hér í ræðum manna, að það má áreiðanlega nefna dæmi um misnotkun í þessum efnum. Verðlagsstjóra var kunnugt um það, enda segir hann í sínu svari, að Verðlagsstofnun hafi gripið inn í þetta að vissu marki, og segir í framhaldi af því: „Verðlagsyfirvöld hafa ekki til þessa talið ástæðu til að grípa að marki inn í verðmyndun þessara vara, en munu fylgjast náið með þróun mála og gera viðeigandi ráðstafanir verði vandamálið stærra en það er nú.“ Það er alveg sýnilegt, að Verðlagsstofnun telur vandamálið ekki vera eins stórt og ýmsir aðrir vilja vera láta. Skal ég ekki leggja neinn fullnaðardóm á það. En það er áreiðanlegt, að þetta hefur verið til, enda er það löngum svo að menn teygja sig í þessum efnum sumir hverjir eins langt og þeir frekast geta og sumir lengra. Þarf ekki að hafa um það langt mál. En varðandi myntbreytinguna sem slíka, þá man ég ekki betur en Alþfl. stæði að samþykkt um myntbreytinguna þegar við vorum saman í ríkisstj. Mig minnir það vera. Hitt er annað mál, að Alþfl. var ekki í ríkisstj., þegar myntbreytingin var framkvæmd, og hefði e. t. v. viljað haga málum á annan veg en gert var. Það er annað mál. Varðandi almenna stefnu í verðlagsmálum hef ég margsinnis látið koma fram þá skoðun, að heilbrigð samkeppni milli samvinnuverslunar og einkaverslunar og innbyrðis milli þessara aðila sé langlíklegasta leiðin til að stuðla að lágu vöruverði. En ég álít að til viðbótar þurfi að koma virkt verðtagseftirlit öflugt verðlagseftirlit og virk neytendasamtök. Ég játa að í verðbólgu, sem er 40% og þaðan af hærri, nýtur samkeppni sín náttúrlega engan veginn eins og hún mundi gera ef verðlag væri stöðugra. Og ég verð að segja það, að með tilliti til þess dreg ég mjög í efa að hyggilegt væri að setja á fullt frelsi í þessum málum fyrr en tekist hefur að berja verðbólguna talsvert verulega niður frá því sem nú er. Það kann að virðast í þessu viss mótsögn, en þó ekki, vegna þess að ég hef í raun og veru ekki heyrt menn halda fram þeirri skoðun, að samkeppni á þessum vettvangi njóti sín til fulls ef mikil verðbólga er í landinu, að ég ekki tali um eins og hefur verið hjá okkur á undanförnum árum, 40–60%.



Herra forseti. Það er rétt, að við Alþfl.-menn stóðum með Alþb. og Framsfl. að afgreiðslu laga um myntbreytingu, enda gerðum við þá ráð fyrir, ásamt sumum samstarfsmönnum okkar í þáv. ríkisstj., að sú myntbreyting kæmi í kjölfarið á efnahagsráðstöfunum sem þáv. ríkisstj. væri búin að gera. Það náðist hins vegar ekki fram og því lögðum við sjálfir fram í stjórnarmyndunarviðræðunum haustið 1979 tillögur um aðgerðir, sem við töldum óhjákvæmilegar, ef myntbreytingin ætti að ná tilætluðum árangri, og jafnframt um aðgerðir sem ættu að fylgja í kjölfarið. Ekkert af þessum tillögum okkar var samþykkt, eins og atþjóð veit, og ekki heldur náðist samkomutag í hæstv. ríkisstj. um neinar aðgerðir í efnahagsmálum fyrr en eftir þau áramót sem myntbreytingin var gerð. Ættu menn að minnast þess, sem hlustuðu á áramótaræðu hæstv. forsrh. í sjónvarpinu á gamlárskvöld, þegar hann í fyrsta skipti lýsti yfir einhverri stefnu af hálfu ríkisstj. Þegar við Alþfl.-menn sáum fram á að engar aðgerðir yrðu gerðar í efnahagsmálum til þess að tryggja hina nýju mynt, þá lögðum við til að myntbreytingunni yrði frestað. Á það var hins vegar ekki fallist. Nú skulum við, hæstv. viðskrh., láta reynsluna dæma.



Herra forseti. Ég mun nú ekki lengja mál mitt öðru sinni, en taldi mig til knúinn - eftir að hv. þm. Sighvatur Björgvinsson hafði komið öðru sinni hingað í ræðustól - til þess að kveða dálítið skýrar að orði um meiningu mína, þannig að ég eigi ekki í því höfuð mitt í keltu hans, að hann útleggi niðurlag ræðu minnar eins og hann gerði áðan. Þegar til slíks kemur mun ég útvega mér annan túlk. Hv. þm. Sighvatur Björgvinsson gat þess í stuttu máli áðan, með hvaða hætti Alþfl. hefði skilist við vinstri stjórnina eftir eitt ár eða 12 mánuði. Liggur því beint við að rifja upp í þessu sambandi, fyrst hv. þm. talaði um reginhneyksli í stjórnarstefnu varðandi myntbreytinguna, að í 12 ár sat Alþfl. kyrr í stjórnarsamstarfi við Sjálfstfl. Í 12 ár þjónuðu þeir Alþfl.-menn undir braskaralýðinn í landinu og framkvæmdu hvert reginhneykslið á fætur öðru, standandi í þessum ræðustól, krjúpandi á knjábeð fyrir framan íhaldið, sitjandi í þingsætum sinum, upp í loft og á grúfu þjónuðu þeir undir þá.