Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Borist hefur bréf frá atvinnuvega- og nýsköpunarráðuneytinu þar sem óskað er eftir fresti til að veita skriflegt svar við fyrirspurn á þskj. 1018, um þróun lána, frá Einari K. Guðfinnssyni. Tafir hafa orðið á öflun gagna en þess er farið á leit við forseta að hann veiti ráðuneytinu frest til 15. mars nk.

Í dag verður gert hádegishlé í klukkustund á milli kl. 13 og 14 vegna nefndafunda og sömuleiðis verður kvöldverðarhlé í klukkustund.

Til svara eru forsætisráðherra, utanríkisráðherra, innanríkisráðherra og velferðarráðherra.

Hæstv. forseti. Ég spyr hæstv. forsætisráðherra um afstöðu hennar til þeirrar niðurstöðu formanna ríkisstjórnarflokkanna að reyna ekki úr því sem komið er að ljúka afgreiðslu stjórnarskrárfrumvarpsins á þingi en fara þess í stað aðra leið eins og birtist í þingmálum sem hér voru til umræðu á miðvikudaginn.

Virðulegi forseti. Í langan tíma, í nær fjögur ár, hefur verið reynt að koma fram breytingum á stjórnarskránni á hv. Alþingi. Stjórnarandstaðan, Sjálfstæðisflokkur ekki síst og Framsóknarflokkur, hefur gert sitt ýtrasta til að koma í veg fyrir að það mál nái  Ég hef stutt allar mögulegar færar leiðir til að stjórnarskrá byggð á grunni stjórnlagaráðs yrði að veruleika og næði fram að ganga í samræmi við þjóðarvilja. Ég tel að það sé og hefði verið bæði málefnalega og tæknilega hægt að klára málið ef minni hlutinn hefði ekki beitt þessu málþófsofbeldi sem hann hefur gert ítrekað í stjórnarskrármálinu. Málið hefur verið vel unnið og faglega og fengið mikla umfjöllun í nefnd og nú liggur fyrir heildstæð tillaga að stjórnarskrá frá stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd sem á þakkir skildar fyrir það hve vel hún hefur staðið að þessu máli. Þó er ljóst og það er mat formannanna að tímans vegna sé ekki hægt að ná fram heildstæðri stjórnarskrá á þessu kjörtímabili. Þeir hafa því lagt fram tillögu um að þannig verði staðið að verki að stjórnarskrármálið verði tekið upp á næsta kjörtímabili í heild sinni og unnið þar í samræmi við tillögur stjórnlagaráðs. Úr því sem komið er styð ég þessar tilraunir formannanna en legg auðvitað áherslu á það, eins og minn formaður hefur gert, að við sameinumst um að reyna að ná í gegn auðlindaákvæðinu og ákvæði um beina lýðræðið áður en þingi verður slitið. Ég trúi því ekki fyrr en á reynir að 

Hæstv. forseti. Þeir þrír sem mynda minni hlutann í níu manna stjórnskipunar- og eftirlitsnefnd hafa afskaplega litlu ráðið um það á hvaða hraða og með hvaða verklagi þetta mál hefur verið unnið síðustu missirin. Dagsetningar eins og þingfrestunardagsetning og kosningadagsetning hafa legið fyrir alllengi þannig að ef hæstv. forsætisráðherra hefur áhyggjur af því að málið hafi komið seint inn í þingið til afgreiðslu og annað þarf að ræða við einhverja aðra en okkur sem sitjum í minni hluta stjórnskipunar- og eftirlitsnefndar. Varðandi efnisatriði málsins er það jafnumdeilt og áður og ástæðulaust að þrefa um það. Hins vegar veiti ég því athygli að hæstv. forsætisráðherra nefnir hér tvö ákvæði til viðbótar við þau sem getið er um í fyrirliggjandi þingmálum. Formenn ríkisstjórnarflokkanna lögðu fram frumvarp um breytingu á einni tiltekinni grein stjórnarskrárinnar, breytingarákvæðinu sjálfu, en minntust í því sambandi ekkert á þau ákvæði sem hæstv. forsætisráðherra nefndi í ræðu sinni.

Virðulegi forseti. Það er alveg rétt hjá hv. þingmanni að ýmislegt hefur orðið til þess á þessu kjörtímabili að tefja framgang stjórnarskrármálsins. Við lögðum áherslu á að þjóðaratkvæðagreiðslan gæti farið fram miklu fyrr en hún gerði, t.d. í tengslum við kjör forseta. Stjórnarandstaðan vildi ekki fara þá leið þannig að stjórnarandstaðan hefur lagt sitt af mörkum til að tefja þetta mál eins og ég hef sagt, ekki bara með málþófi heldur líka að því er varðar efnisatriði málsins og þjóðaratkvæðagreiðsluna. Formaður flokksins hefur sagt skýrt og skorinort að hann telji mikilvægt að auðlindaákvæðið nái fram að ganga á þessu kjörtímabili. Þetta er mál sem við höfum verið með á borðinu í mörg ár. Árið 2009 var ítarlega farið fram með það að ná fram auðlindaákvæðinu, og það var stutt af framsóknarmönnum, og við leggjum áherslu á að ná að minnsta kosti því fram. Það skiptir verulegu máli og ég er sannfærð um að það er meirihlutavilji fyrir því að ná því máli fram áður en við ljúkum þingi. Á það mun alveg örugglega reyna.

Virðulegi forseti. Ég beini eftirfarandi fyrirspurn til hæstv. forsætisráðherra: Eru einhverjar viðræður, óformlegar eða formlegar, á milli stjórnvalda, Seðlabankans, kröfuhafa og/eða slitastjórna um uppgjör þrotabúanna? Hafa verið fengnir færustu sérfræðingar heims til að tryggja hagsmuni þjóðarinnar í þessu stærsta einstaka máli hennar eða eru embættismenn Seðlabankans og ráðherrar í þessum hugsanlegu viðræðum, eða kannski ekki í neinum viðræðum? Þegar að þessu kemur, mun ráðherrann tryggja að allir hennar ráðherrar og embættismenn standi með þjóð sinni og gæti hagsmuna hennar?

Virðulegi forseti. Allir mínir ráðherrar hafa í þau rúmlega fjögur ár sem við höfum setið staðið með hagsmunum þjóðarinnar og gætt þeirra hagsmuna eins og best verður á kosið. Á því verður engin breyting. Varðandi það tiltekna mál sem hv. þingmaður nefnir hefur ríkisstjórnin, undir forustu fjármálaráðherra, lagt sig mjög fram um að hafa alla aðila upplýsta, líka stjórnarandstöðuna. Sérstök stýrinefnd fjallar um höftin sem eru líka nátengd nauðasamningum og hvernig með þá verður farið og reyndar fleiri mál þannig að við þurfum að hafa undir heildarmyndina af þessu. Sérstök stýrinefnd undir forustu fjármálaráðherra ræðir það mál reglulega og í þeirri nefnd á líka sæti atvinnuvegaráðherra og Fjármálaeftirlitið og Seðlabankinn þannig að það er alveg fullt kontról á þessu máli. Það verður ekki farið út í neinar aðgerðir sem varða uppgjör á bönkunum eða höftunum nema það sé fulltryggt að mati allra aðila að fjármálastöðugleiki í landinu verði tryggður. Fjármálaráðherra hefur gert sér far um að hafa samráð og samband við formenn flokkanna, bæði um höftin og meðferð þeirra og eins um uppgjör á nauðasamningum. Ég á ekki von á öðru en að það verði áfram fullkomin samvinna við stjórnarandstöðuna í þessu stóra máli. Það er eðlilegt að það sé samvinna allra aðila um það hvernig hagsmuna þjóðarinnar verði best gætt.

Virðulegi forseti. Ég ítreka spurningu mína: Eru einhverjar viðræður, óformlegar eða formlegar, í gangi á milli þeirra aðila sem ég taldi upp? Hyggst ráðherrann klára þessar formlegu eða óformlegu viðræður fyrir kosningar? Afstaða mín er sú að þau stjórnvöld sem vinna að þessu þurfi að vera búin að sækja endurnýjað umboð til þjóðarinnar áður en gengið verður frá þessu stærsta einstaka hagsmunamáli þjóðarinnar. Ég ítreka því spurningu mína til hæstv. forsætisráðherra.

Ég ítreka það sem ég sagði áðan. Ég hélt að það hefði verið fullskýrt að viðræður eru í gangi milli stjórnar og stjórnarandstöðu í þessu máli undir forustu fjármálaráðherra sem hefur staðið mjög vel að því.  Ég held að það liggi ekkert endilega á í því efni og ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að það er nauðsynlegt að hafa fullt samráð við stjórnarandstöðuna um framgang þessara mála. Mér þykir líklegt að ný ríkisstjórn og nýr meiri hluti gangi frá þeim og vonandi hefur hann þá sama háttinn á og þessi ríkisstjórn og hefur samráð við stjórnarandstöðuna þannig að allir hinir pólitísku flokkar komi að lausn þessara mála.

Virðulegi forseti. Rúmt ár er nú liðið síðan Alþingi ályktaði að fela velferðarráðherra að skipa starfshóp sem mundi undirbúa frumvarp til laga sem heimilaði staðgöngumæðrun í velgjörðarskyni. Það var 18. janúar í fyrra. Þann 11. september sendi velferðarráðherra frá sér tilkynningu um að starfshópurinn hefði loks verið skipaður en tók jafnframt fram að unnið hefði verið að verkefninu í velferðarráðuneytinu undanfarna mánuði. Í þingmálaskrá núverandi hæstv. ríkisstjórnar er boðað að frumvarp til laga um staðgöngumæðrun líti dagsins ljós á haustþingi. Nú er vika til þingloka og ég vil spyrja hæstv. velferðarráðherra hvernig þeirri vinnu miði, hvort ekki sé að vænta frumvarps sem við getum þá alla vega fengið til kynningar á þessu þingi til að hægt verði að senda það til umsagnar og tryggja að þetta mál verði klárað eins og Alþingi ályktaði með miklum meiri hluta.

Hæstv. forseti. Ég verð að viðurkenna að ég er ekki nákvæmlega með stöðuna á þessu máli í dag. Það er rétt sem hv. þingmaður segir að um þetta var skipaður starfshópur undir forustu Kristrúnar Heimisdóttur sem hefur verið að vinna að þessu máli með hagsmunaaðilum, þ.e. þeim sem voru valdir í góðu samráði við þá sem unnu þessa þingsályktunartillögu á sínum tíma. Þetta hefur tekið mun lengri tíma en við reiknuðum með og ég sé ekki fram á að lagt verði fram frumvarp á þeim dögum sem eftir eru af þessu þingi en bind vonir við að það komi þá inn á netið hjá velferðarráðuneytinu ef við náum því fyrir kosningar sem ég er heldur ekki viss um. Ég treysti á að þessari vinnu verði haldið áfram í samræmi við þá samþykkt sem Alþingi gerði og reynt að ljúka þessu máli. Ég tel að vanda þurfi mjög vel til verka. Við höfum óskað eftir því á allan hátt. Leitað var til sérfræðinga í sambandi við þessa vinnu. Það hefur engin fyrirstaða eða tafir verið á þessu máli þótt ég hafi ekki sérstaklega verið að reka á eftir því akkúrat þessa síðustu daga.

Virðulegi forseti. Það vilja allir vanda til verka. Það var beinlínis tekið fram í ályktun Alþingis og lögð á það mikil áhersla að vel yrði vandað til verka og fengnir sérfræðingar úr öllum áttum og farið yfir öll þau álitaefni sem menn teldu að kynnu að vera á þessu máli. Það var líka talað um það í umræðunni að mikil umræða þyrfti að fara fram í samfélaginu. Það að hæstv. ráðherra taki níu mánuði í að skipa hópinn og það að hæstv. ráðherra telji þann sama dag og hópurinn er skipaður og þingmálaskráin lögð fram sé unnt að leggja fram frumvarp á haustþingi sýnist mér vera í allt öðru samhengi en það sem hann er að segja núna, þ.e. að hann hafi enga hugmynd um hvar þetta mál er statt. Alþingi ályktaði með miklum meiri hluta, 34 þingmenn gegn 15 voru samþykkir því að þessi ályktun 

Hæstv. forseti. Ég get tekið undir með þeim sem hér var með fyrirspurn, hv. þm. Ragnheiði Elínu Árnadóttur, sem hefur verið mikill hvatamaður að þessu máli. Ég hef stutt hana í því að þetta mál nái fram að ganga og hef ekki dregið lappirnar varðandi framgang þess heldur hef ég ýtt á eftir verkefninu. Þó að það hafi verið umdeilanlegt með hvaða hætti ætti að fara í þetta verkefni og skiptar skoðanir hafi verið um það þá hafa fyrirmælin verið alveg skýr, að sjálfsögðu, að fylgja þeirri þingsályktunartillögu sem samþykkt var. Það er ekki annað hægt en harma hvað þetta hefur tekið langan tíma og þótt ég hafi ekki akkúrat upplýsingar um hvað er nákvæmlega að gerast í dag eða í gær þá er ekkert langt síðan ég gekk eftir því að þessi hópur héldi áfram og skilaði vinnu sinni sem allra fyrst. Hv. þingmanni er líka kunnugt um að í samráði við þá sem hér höfðu barist fyrir málinu var leitað til sérfræðinga og komið á tengslum út í heim og það er nákvæmlega eins og hv. þingmaður bendir á að allir hafa viljað standa vel að þessu máli og viljað vanda til verka. Ég tek undir með hv. þingmanni að við þurfum 

Virðulegi forseti. Mikil umræða hefur verið undanfarnar vikur um stöðu Evrópustofu, hvort hún eigi að vera eða fara, þ.e. hvort það eigi að loka henni hér á landi. Þegar ég spurði utanríkisráðherra á sínum tíma um tilvist Evrópustofu upplýsti hann mig og þingið um það að ákvörðun um Evrópustofu hefði verið tekin í Brussel og Evrópusambandið sjálft hefði boðið út kynningarverkefni í eigin þágu hér á landi. Þann 28. febrúar gerast hins vegar þau tíðindi að utanríkisráðuneytið tilkynnir fréttastofu Ríkisútvarpsins að Evrópustofa muni starfa innan ramma Vínarsamningsins um stjórnmálasamband ríkja og lúta þar af leiðandi lögmálum sendiráða. Mig langar þess vegna að spyrja hæstv. utanríkisráðherra: Hvað er rétt í þessu máli?

Frú forseti. Ég sé ekki neitt ósamræmi þarna á milli. Evrópustofa starfar, eins og aðrar stofnanir sem tengjast sendiráðum af þessum toga, innan vébanda Vínarsamningsins alveg eins og önnur ríki ráku á sínum tíma svipaðar kynningarstofnanir og gera vísast einhverjar enn þá innan ramma þess samnings. Ég held að Evrópustofa hafi staðið sig ákaflega vel við að svara fyrirspurnum, koma á fundi þar sem óskað hefur verið eftir því að hún kynni það málefni sem hún á að gera og hafi gert það með ákaflega hlutlægum hætti og viðurkenndum eins og sést á því að vítt um land hafa borist æ fleiri óskir um það frá íbúum landsins að frá henni komi fulltrúar til að svara og kynna tiltekna hluti. Ég tel þetta mjög jákvætt og tel það öllum til vansa sem hafa verið að setja í hana króka sína eins og ýmsir stjórnmálaflokkar hafa verið að gera. Ég tel ekkert að því að stofnun af þessu tagi sé starfrækt á Íslandi.

Virðulegi forseti. Það eru nokkuð merkileg tíðindi að hæstv. utanríkisráðherra telur að ekkert sé því til fyrirstöðu að Evrópustofa starfi hér á landi, sáldri áróðri um landið bæði í ræðu og riti. Starfsmenn hennar ferðast um landið og eru raunverulega að reyna að heilaþvo landsmenn en það gengur ekki betur en svo að skipt var um embættismann hjá batteríinu í gær, að mig minnir. En þegar hæstv. utanríkisráðherra fullyrðir að Evrópustofa starfi samkvæmt Vínarsamningnum þá þýðir það með öðrum orðum að starfsmenn stofnunarinnar eru skattlausir vegna þess að Evrópustofa nýtur þeirra hlunninda sem Vínarsamningurinn býður upp á og hefur einkenni sendiráðs. Það er einkennilegt að nú skuli Evrópusambandið hafa hér á landi Evrópustofu sem lýtur lögmálum Vínarsamningsins 

Frú forseti. Ég vil ekki halda því fram að hv. þingmaður hafi orðið aðlögun á heilanum en ég sé ekki hvernig aðlögun að Evrópusambandinu tengist þessu. Viljum við ekki öll hafa umræðu sem er upplýst og byggir á staðreyndum? Viljum við ekki búa í lýðfrjálsu samfélagi þar sem borgararnir eiga rétt á því að spyrja og leita eftir upplýsingum? Ég hélt það. 

Ekki rétt.

Sennilega mætti segja að á þeim tíma hafi hlutfallslega verið miklu meiri áróðri dreift yfir þjóðina varðandi afstöðu þessara tveggja stórvelda. 
             Ég held að þrátt fyrir það sem hv. þingmaður sagði hérna áðan sé hún skíthrædd um að ef komi til kosninga um samninginn  
            

Virðulegi forseti. Það hefur orðið mikil umræða um laun slitastjórna og sömuleiðis viðskipti þeirra við eigin fyrirtæki. Hæstv. ráðherra Steingrímur J. Sigfússon benti á í febrúar 2010 að þetta væru mjög óeðlileg launakjör og hafði mjög stór orð um það og benti á að ríkisvaldið gæti fengið upplýsingar um þessi mál og haft afskipti af þeim sem kröfuhafi, þ.e. í gegnum ríkissjóð sem kröfuhafi og þá sérstaklega Seðlabankann sem er kröfuhafi í öllum föllnu fjármálafyrirtækjunum. Ég vil því spyrja hæstv. ráðherra af hverju ekki hafi verið kallað eftir upplýsingum um þær 16 slitastjórnir sem ekki hefur neitt verið sagt frá. Hv. þm. Árni Þór Sigurðsson spurði ítrekað um þetta í þingmálum en fékk engin svör hjá þáverandi hæstv. ráðherra Árna Páli Árnasyni. Ég velti fyrir mér hvort Samfylkingin sé á móti því að þær upplýsingar komi fram. Ef við skoðum stjórnarsamstarfið hafa það verið hv. þingmenn Vinstri grænna sem hafa ýtt á eftir þessu og haft uppi orð í þessa átt en samfylkingarráðherrarnir hafa ekki brugðist við. Öllum er ljóst að hægt er að kalla fram þessar upplýsingar. Ríkisstjórnin hefur tækin til þess og því spyr ég hæstv. ráðherra af hverju það er ekki gert. Er það stefna Samfylkingarinnar að svo verði ekki?

Virðulegi forseti. Nei, sannarlega er það ekki stefna Samfylkingarinnar að ekki verði upplýst um þessi laun. Laun slitastjórna, fréttir um þau koma alltaf annað slagið fram, hafa ofboðið öllu samfélaginu, líka þeirri sem hér stendur og væntanlega hv. fyrirspyrjanda. Ég vil gjarnan gera allt sem í mínu valdi stendur til að upplýsa um þessi laun. Það er rétt sem hv. þingmaður segir, við gætum í gegnum Seðlabankann fengið upplýsingar um laun slitastjórna í Landsbankanum. Ég veit ekki betur en að á sínum tíma, þegar umræða var uppi um þetta og rætt í ríkisstjórninni, hafi ég óskað eftir því að reynt yrði eins og hægt væri að fá þessar upplýsingar og Seðlabankanum skrifað þar að lútandi. Ég veit ekki hvernig það hefur gengið fyrir sig í Seðlabankanum, ég geri ráð fyrir að hann hafi orðið við ósk ráðherra um að fá upplýsingarnar. Ég skal að þessu gefna tilefni ganga á eftir því. Ég er viss um að fjármálaráðherra Katrín Júlíusdóttir mun með glöðu geði ítreka það við Seðlabankann og kanna hvort þessi ósk ríkisstjórnarinnar um að ganga á eftir þessu máli hafi verið hunsuð. Ég skal bara gera það þegar í dag og ganga úr skugga um hvort Seðlabankinn hafi ekkert gert í málinu. Það er auðvitað ekki hægt að búa við það ef Seðlabankinn hunsar vilja ríkisstjórnarinnar í þessu máli.

Virðulegi forseti. Ég kem ekki hingað til að spyrja, ég ætla að hrósa hæstv. ráðherra sem ég hef kannski ekki alltaf gert.  Virðulegi forseti. Ég efast ekki um að hæstv. forsætisráðherra mun fylgja orðum sínum eftir og gera það í dag. Ég vil bara hrósa hæstv. forsætisráðherra fyrir það og þakka fyrir skýrt og gott svar.

Á þeim fjórum árum sem ég hef gegnt starfi forsætisráðherra höfum við hv. þingmaður iðulega skipst á skoðunum úr ræðustól. Ég held að næstum í 100% tilvika höfum við ekki verið sammála. Þess vegna fagna ég því mjög núna þegar þetta er sennilega minn síðasti eða næstsíðasti 

Þrátt fyrir ákvæði 4. mgr. 10. gr. þingskapa, um lengd þingfundar, er það tillaga forseta að þingfundur geti staðið lengur í dag en hvað þingsköp kveða á um. Er óskað eftir atkvæðagreiðslu um þessa tillögu forseta?

Að sjálfsögðu.

- Það er óskað eftir atkvæðagreiðslu um tillögu forseta og verður þá hringt til atkvæðagreiðslu.

Frú forseti. Það fer að verða regla frekar en undantekning að þingfundir standi fram á kvöld og nótt. Ég vara við þeirri þróun. Við erum með annað mál á dagskrá í dag sem fjallar um vörugjald og tollalög, sykur og sætuefni. Um hvað fjallar það, frú forseti? Þetta er leiðrétting á lögum sem við settum fyrir þremur mánuðum. Það þýðir að þingið vinnur of mikið fram á kvöld og nætur og er með of mikið undir hverju sinni. Ég kvarta líka undan því að hæstv. ríkisstjórn hefur stundað mjög lélega verkstjórn á sínum málum. Málin koma inn of seint og illa undirbúin og þess vegna erum við með óskaplega langan lista af málum til afgreiðslu á dagskrá í dag og í nefndum þingsins sem bíða líka eftir því að vera rædd. Ég er á móti því að menn geri það að reglu að vinna hér fram á nótt.

Virðulegi forseti. Á dagskrá þessa fundar eru ein 20 mál. Mikill fjölda mála er enn í nefndum. Einungis vika er til þess að við slítum þingi. Það hlýtur að vera komin sú stund að ríkisstjórnin taki ákvörðun um það hvaða mál hún ætli sér að setja í forgrunn þannig að hægt sé að koma einhverju skikki á þinglokin. Það er augljóst að allur þessi málafjöldi mun ekki klárast fyrir þinglok, það vita allir hv. þingmenn. Er ekki rétt að við setjumst niður, ríkisstjórnin lýsi því hvaða mál hún ætli sér að setja í forgang og við komum okkur saman um það hvernig við ætlum að vinna síðustu daga þessa þings? 

Virðulegur forseti. Enn og aftur er hér verið að greiða atkvæði um kvöldfund. Væntanlega munu þeir sem greiða þessu atkvæði sitt taka þátt í þeim umræðum sem verða í kvöld. Það er að mínu viti orðið nokkuð ljóst hver forgangsmál ríkisstjórnarinnar eru, þau eru hér á þessu blaði. Það er varla hægt að ætlast til þess að fleiri málum verði bætt við þar sem í mesta lagi þrír, fjórir, fimm þingfundadagar eru eftir. Við hljótum þá að horfa hér á þau mál sem ríkisstjórnin ætlar sér að reyna að klára. Þar af leiðandi hlýtur að þurfa að skipuleggja umræðuna í kringum þau. Ég verð að segja að staðan sem orðin er í þinginu er nokkuð gamalkunn eins og hv. þm. Illugi Gunnarsson benti á. Það er hins vegar nýtt í sjálfu sér að enginn virðist ætla að taka forustuna í því að leysa þau mál.

Frú forseti. Ég vil leiðrétta þann misskilning sem kom fram hjá hv. þingflokksformanni Framsóknarflokksins að hér væri að finna öll þau mál sem ríkisstjórnin telur að þurfi að koma fram. Svo ég segi það hreint út eru nokkur mál sem við þurfum að ná í gegn vegna þess að ella liggja við ákærur af hálfu erlendra stofnana vegna þess að við höfum ekki staðið við ákveðnar samningsskuldbindingar. Ég mælist því til þess að hv. þingmaður  Þar fyrir utan 

Virðulegi forseti. Það kann vel að vera að ýmsir hér í þessum sal þurfi að finna sér nýtt starf 

Sumir voru aldrei …

Það er hárrétt sem hæstv. ráðherra segir, ég var aldrei góður á sjó enda var ég sjóveikur, en ég var ágætur í frystihúsi. Eitt lærði ég þar, virðulegi forseti. Þar lá allt undir að skipuleggja starfið vel þannig að verðmæti mundu ekki skemmast. Það sem við höfum til dæmis gert hér í einu málinu er að við höfum sett lög sem síðan hafa reynst röng, gölluð. Og nú þurfum við að setjast aftur við og reyna að finna lausn á því og leiðrétta skökk lög sem við settum einhverja nóttina hér í bráðræðinu. Eigum við ekki að koma okkur saman um hvaða mál á að klára, fá endanlegan lista og vanda okkur örlítið við þingstörfin nú síðustu dagana?

Virðulegi forseti. Þetta snýst ekki um áhyggjur út af hv. stjórnarandstöðuþingmönnum. Ég hef bent á að með vinnulagi sínu hefur þessi ríkisstjórn vinstri flokkanna iðulega brotið vökulögin sem voru samþykkt í upphafi síðustu aldar. Niðurstaðan er sú að þetta vinnulag fer ekkert voðalega vel í stjórnarliða. Við ræðum um einhver mál um hánætur og göngum frá þeim og niðurstaðan er oftar en ekki fullkomin þvæla, svo maður orði það hreint út. Síðan hlaupum við núna í það næstu nætur að reyna að leiðrétta þvæluna. Hefur einhver skoðað sykurskattsfrumvarpið sem við erum að leiðrétta núna? Ég hvet hæstv. ráðherra, 

Virðulegi forseti. Hér kom upp nýjasti talsmaður ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanríkisráðherra. Á síðustu dögum og vikum hefur okkur í stjórnarandstöðunni ekki verið ljóst hverjir fara með forræði í ríkisstjórn, hverjir stýra þeim málum sem hér koma inn í þingið. Það virðast vera hinir ýmsustu talsmenn í hinum ýmsustu málum og allir ætla þeir að koma sínum málum í gegn, jafnvel málum sem eru að sjást í þinginu í fyrsta sinn og eru kannski fyrst og fremst lögð fram sem kosningamál og stendur ekki til að klára. En hér er þó kominn talsmaður ríkisstjórnarinnar, hæstv. utanríkisráðherra sem segir að þau mál sem eru á dagskrá í dag séu ekki öll þau mál, og jafnvel ekki neitt af þeim, sem þurfi að fara í gegn. Ég held, frú forseti, að mikilvægt sé áður en við setjum á langa kvöldfundi um mál sem enginn veit hver ætlar að fara með í gegn, hvaða talsmaður ríkisstjórnarinnar það er hverju sinni, að ríkisstjórnin komi sér saman um helstu málin. Þá getum 

Ég tek ekki mark á …

Forseti minnir þingmenn á að beina orðum til forseta.

Hæstv. forseti. Við ræðum um nauðsyn þess hvort hér eigi að vera kvöld- og næturfundur eða ekki. Ég verð að segja að á þessu kjörtímabili hef ég lært að þingstörfin eru ekki vel skipulögð og við nýtum ekki tíma okkar sem best. Hæstv. utanríkisráðherra líkir störfum okkar hér á þessum dögum við annir sauðfjárbænda og ég verð að gera athugasemdir við það. Þegar maður er í önnum vegna sauðburðar skapar maður verðmæti, hjálpar sauðkindinni okkar blessuðu að koma lífi í þennan heim sem við ætlum síðan að rækta upp og borða með bestu lyst að hausti og yfir vetrartímann.  Ég get ekki séð að við séum að gera það í dag. Þótt við sitjum hér fram á nótt og tölum um mál sem öllum er ljóst að munu ekki ná í gegn, munu ekki ná framgangi í þinginu, erum við að eyða tíma okkar til einskis, við gerum sjálfum okkur þann óleik að  
            

Frú forseti. Hæstv. utanríkisráðherra talaði um sauðburð og frystihús. Ég hef verið með margt fólk í sauðburði og margt af því hefur verið mjög gott starfsfólk sem hefur kunnað að forgangsraða tíma sínum og þar með bjarga verðmætum. Ég ætla að gera þá játningu að ég held að Össuri Skarphéðinssyni væri mjög hollt að komast í sauðburð og ég ætla að bjóða hæstv. utanríkisráðherra næsta vor  Hæstv. utanríkisráðherra, ég býð þér hér með í sauðburð næsta vor í Dalina. 
            

Forseti minnir þingmenn enn á að beina máli sínu til forseta. 
            

Frú forseti. Mér finnst þetta vel boðið hjá hv. þingmanni og er reiðubúinn að koma í Dalina. Ég er vanur maður í sauðburði.  Ef það má verða til þess að við getum komist til þessara undirstöðustarfa saman og þar með kannski notað tímann eftir kosningar til að mynda ríkisstjórn, eitthvað slíkt, er ég til í það. 
            

Frú forseti. Það er ánægjulegt að hæstv. utanríkisráðherra tekur þessu boði svona vel. Það er líka ánægjulegt að vita að við munum báðir hafa tíma í þetta. Ég geri ekki ráð fyrir því að sá sem hér stendur, svona ungur að árum, verði ráðherra í næstu ríkisstjórn og það verður hæstv. utanríkisráðherra væntanlega ekki heldur. Við ættum því báðir að hafa góðan tíma næsta vor til að komast í sauðburð  
            

Virðulegur forseti. Ég verð aðeins að tjá mig um þennan sauðburð. Hæstv. utanríkisráðherra afhjúpaði fávisku sína í því þegar hann talaði um að hér mætti ekki eyða miklum tíma því að hann ætlaði að fara í sauðburð. Hann hefði komið dálítið of snemma ef hann hefði farið á meðan þetta þing stendur. En ég tek undir að hann mun væntanlega hafa nægan tíma eftir kosningar og ætti að eyða sem mestum tíma í sveitinni. Það er gott að liggja í jötunni á nóttunni og fá einhvern til að taka næturvaktina. Einu sinni hafði ég ágætan mann í því og sá var með neftóbakstauminn niður á varir og naut sín á næturvaktinni. Ég tek undir þá gagnrýni sem hefur komið hér fram á það hvernig við högum störfum í þinginu. Þetta er ekki til sóma. Það er vitað mál að hér eyðum við dýrmætum tíma þingsins í að ræða mál sem enginn hugur fylgir um að koma í gegn. Fyrir helgi eyddi atvinnuveganefnd löngum tímum í að koma sjávarútvegsfrumvarpinu, 

Virðulegur forseti. Það mál sem hér liggur fyrir er gamall kunningi og var einnig flutt á síðasta löggjafarþingi. Það varðar einfalda ívilnun til þeirra sem standa eiga skil á aðflutningsgjöldum. Það er eindregin samstaða um málið í nefndinni. Að nefndarálitinu standa auk þess sem hér stendur hv. þm. Magnús Orri Schram, Skúli Helgason, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Árni Þór Sigurðsson, Guðlaugur Þór Þórðarson, Pétur H. Blöndal, Lilja Mósesdóttir og Eygló Harðardóttir. Nefndin mælir með því að frumvarpið verði samþykkt að lokinni þessari umræðu.

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir þessa stuttu ræðu. Mig langar að spyrja hv. þingmann, af því að það er ekki í fyrsta skipti sem mál sem þetta fer í gegnum þingið og af því að við vorum rétt í þessu að tala um hvernig við notum tímann í þinginu, hvort ekki hafi verið rætt í nefndinni að gera þetta að varanlegri framkvæmd í staðinn fyrir að fara með málið í gegnum þingið á hverju ári. Ég sé ekki að nokkur rök séu gegn því. Það er rökstutt þannig að þetta sé gert til að koma til móts við atvinnulífið og ívilna því svo skil á gjöldum verði betri en ella. Er þá nokkuð því til fyrirstöðu að hafa lagaumhverfið þannig að það fyrirkomulag verði fest í sessi?

Virðulegi forseti. Það er eðlilegt að spurt sé eins og þingmaðurinn gerir, hvort ekki sé ástæða til að gera þessa ívilnun varanlega. Því er til að svara að henni var komið á í framhaldi af efnahagshruninu þegar sú staða blasti við að yfir helmingur fyrirtækja í landinu var tæknilega gjaldþrota. Skortur var á lánsfé og eðlilegu starfsumhverfi fyrir fyrirtæki. Því miður skortir enn nokkuð á að unnið hafi verið til fulls á þeim vanda og enn þá er ástæða til að hafa tímaívilnunina í gildi, en við hljótum að binda vonir við að hér verði brátt komið á eðlilegt ástand hvað það varðar. Þess vegna er ekki ástæða til að gera þetta að varanlegri ívilnun.

Hæstv. forseti. Ég hefði talið fulla ástæðu hjá nefndinni til að taka það til athugunar. Ég verð svolítið ringluð þegar ég hlusta á stjórnarliða. Stundum er það þannig að atvinnulífið er komið í blússandi gang og allt er hér í lukkunnar velstandi vegna starfa ríkisstjórnarinnar, allt er hér á réttri leið og allir eru við það að ná vopnum sínum, en síðan kemur fram mál sem þetta þar sem við erum augljóslega enn að glíma við afleiðingar efnahagsþrenginganna og virðist ekkert lát þar á. Þess vegna tel ég rétt og sé ekkert því til fyrirstöðu að gera þetta að varanlegri löggjöf, sérstaklega í ljósi þess sem fram kemur í umsögn fjárlagaskrifstofunnar, að fyrirkomulagið hafi ekki í för með sér neinn kostnað fyrir ríkissjóð heldur sé það eingöngu til þess fallið að liðka fyrir í rekstri fyrirtækjanna.

Virðulegur forseti. Það er sjónarmið sem sjálfsagt er að hafa í málinu. Hvað varðar stöðuna í atvinnulífinu þá beinist það nú að þeim fyrirtækjum sem bera aðflutningsgjöldin. Staðan í atvinnulífinu er býsna mismunandi eftir atvinnugreinum. Þannig hafa útflutningsgreinarnar eflst mjög mikið í framhaldi af hruni gengis íslensku krónunnar. Þær eru í mjög sterkri stöðu og sem betur fer einnig ýmsar aðrar greinar í samfélaginu. En það eru einkum greinar sem byggja mikið á innflutningi á vörum sem mjög hafa hækkað í verði vegna falls á gengi krónunnar, sem bera aðflutningsgjöldin, þær þurfa þess helst með að menn taki tillit til stöðu þeirra núna.

Virðulegi forseti. Við höfum séð verri mál en þessi í þinginu, reyndar mjög oft. Ég held að þetta sé mál sem við ættum að geta náð góðri sátt um. Það eru alveg réttmætar vangaveltur hjá hv. þm. Unni Brá Konráðsdóttur þegar hún veltir því upp hvort þetta sé eitthvað sem við ættum að festa í stað þess að hafa það til bráðabirgða. Það er hins vegar afskaplega mikilvægt og tími þingsins þetta kjörtímabil hefði betur farið í það að huga að undirstöðu þjóðfélagsins sem eru fyrirtækin og heimilin í landinu því að við gerum ekki allt sem við viljum gera hér án þess að hafa fjármuni. Verðmætin eru ekki sköpuð af hv. þingmönnum, jafnágætir og þeir nú eru alla jafnan, verðmætin eru sköpuð í atvinnulífinu. Þá þurfum við að sjá til þess að þau séu í því umhverfi sem gerir þeim kleift að vaxa og dafna. Skattumhverfið er sannarlega lykilmál í því efni og við hljótum að fagna því þegar hæstv. ríkisstjórn sýnir þó þann skilning sem fram kemur í þessu frumvarpi. Ég vonast til þess og trúi því að það verði góð sátt og samstaða um málið í þinginu. Það er ekki sérstaklega pappírsfrekt en það getur munað miklu fyrir fyrirtækin í landinu. Rekstrarumhverfi fyrirtækja hefur verið mjög erfitt. Hér er falinn vandi eða í það minnsta fer ekki mikið fyrir honum. Hann skapast vegna skekktrar samkeppnisstöðu og skekkts umhverfis, gjaldeyrishafta og því lengur sem við erum með gjaldeyrishöft því lengur er hér svikalogn. Með hverjum degi sem líður skekkjum við eðlilegt umhverfi efnahagslífsins og mun það koma niður á okkur öllum fyrr en seinna. Í stuttu máli er ég ánægður með frumvarpið. Það er til bóta og ég hvet hv þingmenn til að sameinast um að gera það að lögum sem allra fyrst.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðu hans og mér heyrðist hann vera sáttur við frumvarpið. En ég mundi vilja spyrja hv. þingmann um hvort hann taki undir það sem fram kom í máli hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur um að hugsanlega ætti að gera ákvæðið varanlegt og ekki vera með þetta inni sem bráðabirgðaákvæði. Telur hv. þingmaður, ef hann kæmist í aðstöðu til þess eftir kosningar, ástæðu til að gera varanlegar breytingar á vörugjöldunum í stað þess að fresta endalaust greiðslum gjaldenda til að bregðast við þessum kostnaði?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir fyrirspurnina sem sneri annars vegar að því hvort við ættum að festa þetta í lög og síðan hinu, sem er stærra mál og mikilvægara, hvort við ættum að fara í endurskoðun á lagaumhverfinu. Ég tel það vera forgangsmál. Ég held að þegar við skoðum breytingar á vörugjöldum, svokallaðan sykurskatt, það mál sem við ræðum hér á eftir, sjáum við að við erum með fullkomlega úrelt vörugjaldakerfi. Það umhverfi er stagbætt, menn hafa reynt að ná allra handa markmiðum handahófskennt og það kemur beint niður á þjóðinni. Ég hef lagt fram sérstakt frumvarp um viðskiptastefnu Íslands þar sem ég legg til að við skilgreinum markmið hvað þetta varðar og setjum okkur það markmið að flytja verslun hingað til landsins, því að með því umhverfi sem við erum með núna sköpum við vinnu fyrir fólk í öðrum löndum. Ég hef ekkert á móti því að verslunarfólk fái störf í Boston eða Bretlandi. Það sem ég er ósáttur við er að við séum með tolla, vörugjöld og skatta sem gera það að verkum að verslunarfólk, hvort sem er á Laugavegi, í Kringlunni eða úti um landið, hefur misst vinnuna eða fær ekki atvinnutækifæri. Það er það er það kerfi sem við erum búin að byggja upp og það er fullkomlega óþolandi. Þeir sem verst verða fyrir því eru þeir Íslendingar sem hafa minnst fjárráð. 

Virðulegi forseti. Í skýrslu Samtaka atvinnulífsins varðandi vörugjöldin kemur fram að eitt af því sem núverandi stjórnvöld ætluðu sér var að fara í endurskoðun á vörugjöldum og virðisaukaskattskerfinu, en við sjáum hins vegar ekki mikil merki um það hér. Ég vil spyrja hv. þingmann, því að ég held að hann hljóti að hafa einhverja reynslu af því: Hvað kemur fyrst og fremst í veg fyrir það? Þegar menn bera saman vörur, annars vegar á innlendum matvælum sem framleidd eru hér og síðan vörur sem flytja má frjálst á milli landa, t.d. heimilistæki, virðist verðlagið hér vera umtalsvert hærra þó að möguleiki sé á að flytja slíkar vörur frjálst á milli. Telur þá hv. þingmaður að það megi fyrst og fremst rekja til vörugjalda? Menn hafa líka bent á að smæð markaðarins skiptir verulega miklu máli í því sambandi. Telur hv. þingmaður það vera forgangsmál eftir kosningar, eins og skilja mátti á orðum hans, að taka á þessum vörugjöldum sem skili sér í lægra vöruverði til heimilanna? Mundu breytingarnar skila sér? Reynslan hefur verið sú að þegar gerðar hafa verið breytingar á gjalda- eða skattkerfinu hafa þær ekki endilega skilað sér til heimilanna.

Virðulegi forseti. Ef við skoðum tölur og kannanir kemur í ljós að mikið af fatnaði og skóm, ég tala nú ekki um ungbarnaföt, er keypt í útlöndum. Verslun sem heitir H&M er með 30% markaðshlutdeild á Íslandi en hún er ekki á Íslandi. Verslunin er með 30% markaðshlutdeild í ákveðnum vöruflokkum þótt hún sé ekki á Íslandi. Hún er samt sem áður með svo mikla markaðshlutdeild. Hverjir eru það sem kaupa í útlöndum? Það er fólk sem er með meiri tekjur. Þeir sem kaupa mest á Íslandi er fólk sem er með lágar tekjur. Hvers vegna? Vegna þess að það fólk hefur ekki efni á að fara til útlanda. Við erum búin að búa til fyrirkomulag þar sem fólk sem er með minnstar tekjurnar verður að greiða hærra verð fyrir vörurnar vegna þess að það kemst ekki til útlanda. Það eru ekki bara föt og annað slíkt, við þurfum ekki annað en að fara í Fríhöfnina til að sjá muninn á verðlaginu. Þar erum við með risakomuhöfn sem ég hef ekki séð annars staðar, ekki í neinu öðru landi. Það getur verið að það sé slík fríhöfn í öðru landi en ég hef hvergi séð hana. Þar fá þeir sem ferðast hlutina mjög ódýrt á meðan aðrir verða að gera sér það að góðu að fara í verslanir hér, hvort sem það er ríkisverslun eða annað slíkt, og kaupa hluti eins og áfengi, tóbak og rafmagnsvörur, sætindi og allt milli himins og jarðar á miklu hærra verði. Það minnir svolítið á „nomenklatura“ í Sovétríkjunum sálugu. Þeir sem hafa það betra fá alls konar fríðindi. Það er í mínum huga forgangsmál, það er ekkert nýtt, ég er búinn að tala fyrir því frá því að ég byrjaði í stjórnmálum. Stigin hafa verið hænuskref í rétta átt en betur má ef duga skal og það er engan veginn 

Hæstv. forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt með síðari breytingum sem fjallar í raun um dreifingu gjalddaga. Tilgangur þessa frumvarps er að bregðast tímabundið, það er lykilatriði að þetta er tímabundið, við greiðsluerfiðleikum fyrirtækja. Þetta mál er ekki nýtt að því leyti að sams konar mál var lagt fram á árinu 2011 og á árinu 2012. Er þetta hluti af aðgerðum, sem samstaða hefur verið um hér í þinginu, sem stjórnvöld hafa gripið til vegna greiðsluerfiðleika fyrirtækja. Lagt er upp með það að fjölga hefðbundnum gjalddögum aðflutningsgjalda og vörugjalda þannig að þeim verði dreift á tvo gjalddaga. Frumvarpið hefur farið í gegnum þrjár umræður hér á þinginu, á árinu 2011, aftur á árinu 2012 og aftur núna. Á þessu kjörtímabili er því ekki að undra að okkur finnist við stundum vera að gera sama hlutinn aftur og aftur, það er einfaldlega vegna þess að við erum að gera sama hlutinn aftur og aftur. Þannig er þetta nú. Af því að fram fór löng umræða áðan þar sem verið var að greiða atkvæði um það hversu nauðsynlegt væri að starfa hér fram á nótt og allan sólarhringinn fram að þinglokum þá er þetta dæmi um mál sem er algjörlega fráleitt að fara með á þennan hátt í gegnum þingið. Það hefði verið nær í upphafi að játa að við stæðum frammi fyrir ákveðnum erfiðleikum í samfélagi okkar um nokkurra ára skeið, reyna að afmarka það tímaskeið við kannski þrjú ár og haga störfum okkar hér í þinginu eftir því. Við þurfum að miða við það markmið að ná okkur upp úr efnahagsþrengingunum og viðurkenna að þær eru ekki bara í sex mánaða hollum o.s.frv. Í frumvarpinu er lagt til að frestur gjaldenda til að skila árlegum aðflutnings- og vörugjöldum vegna uppgjörstímabila ársins 2013 verði lengdur með fjölgun gjalddaga en þegar við fjöllum um aðflutningsgjöld eigum við við tolla og aðra skatta og gjöld sem lögð eru á við innflutning, þar með talinn virðisaukaskatt. Greiðsludreifing vegna aðflutningsgjalda verður þannig, eftir að þetta frumvarp verður samþykkt, að helmingur gjaldanna er greiddur á hefðbundnum gjalddaga en hinn helmingurinn frestast til fimmta dags næsta mánaðar. Hins vegar verður greiðsludreifingin vegna vörugjaldanna þannig að helmingur gjaldanna verður greiddur á hefðbundnum gjalddaga en hinn helmingurinn frestast um einn mánuð. Þá er í frumvarpinu að auki gert ráð fyrir að þetta fyrirkomulag skerði ekki heimild til að færa til innskatts á virðisaukaskattsskýrslu allan virðisaukaskatt vegna viðkomandi uppgjörstímabils þótt einungis hluta af gjaldföllnum virðisaukaskatti hafi verið skilað. Þetta eru allt saman atriði sem eru ágæt og það er ágætt að skilningur sé fyrir því hjá stjórnvöldum og hjá meiri hlutanum sem leggur nú fram þetta mál, stendur að þessu máli, að atvinnulífið þurfi að ná vopnum sínum og þurfi að ná að halda fyrirtækjum í rekstri og þurfi að ráða við þá gríðarlegu skattbyrði sem á þau er lögð. Það er gott að samstaða er um að grípa til aðgerða, meðal annars þessara, í því skyni að liðka fyrir fyrirtækjarekstri. En ég gagnrýni að það sé ekki gert á heildstæðan hátt og ég tek þetta mál sem dæmi vegna þess að þetta er ekki eina málið sem við höfum horft upp á á þessu þingi sem fer með þessum hætti hér í gegn. Við höfum verið að fjalla um mál eins og endurgreiðslu virðisaukaskatts vegna framkvæmda við eigið húsnæði, sem hefur farið í gegnum þingið árlega, og ég kallaði eftir því í umræðu um það mál að við færum yfir það hvort við ættum að taka umræðu um það að gera þær heimildir varanlegar. Í það var vel tekið, að við skyldum nú gera það, en síðan hefur ekkert af því frést. Við höfum ekki tekið þá umræðu upp og ráðherrann hefur ekki beitt sér fyrir að það væri gert. Í þessu máli erum við einfaldlega að tala um breytingar á gjalddögum og það er athyglisvert að lesa umsögn fjármála- og efnahagsráðuneytisins, þ.e. fjárlagaskrifstofu ráðuneytisins. Þar kemur fram að álögð aðflutningsgjöld og vörugjöld á þessu ári muni ekki skerðast vegna þessa frá því sem gert var ráð fyrir enda sé hér einungis um að ræða tilfærslu í innheimtu milli tímabila. Allt í lagi, tekjur ríkisins minnka ekki vegna þessara aðgerða. Síðan kemur hér fram að skil á skatti og þessum gjöldum ættu jafnvel að geta orðið betri vegna þessa úrræðis. Er það ekki frábært, er það ekki eitthvað sem við öll viljum? Síðan kemur fram í umsögn fjárlagaskrifstofunnar að ekki verði séð að frumvarpið, verði það óbreytt að lögum, hafi í för með sér kostnað fyrir ríkissjóð. Hér er enn einn kosturinn við þetta mál, þetta kostar ríkissjóð ekki neitt, þetta leiðir til þess, miðað við mat fjárlagaskrifstofu fjárlaga- og efnahagsmálaráðuneytisins, að skil á gjöldum í ríkissjóð verði betri og síðan auðveldar þetta fyrirtækjum rekstur. Ég sé því ekkert því til fyrirstöðu að mál sem þetta, í stað þess að flytja það hér ár eftir ár í óbreyttri mynd, nema hvað varðar ártalið, verði einfaldlega staðfest varanlega inn í löggjöf okkar þar sem þessir þrír kostir koma saman. Ég ætla engu að síður ekki að vera neitt sérstaklega neikvæð. Ég fagna því að menn standi saman í nefndinni, allir sem einn, um þetta mál. Ég fagna því að þarna birtist skilningur, meira að segja þingmanna Vinstri grænna, á því að atvinnulífið haldist gangandi og þurfi að fá einhverja aðstoð. Ég fagna því jafnframt að hv. þm. Helgi Hjörvar, sem mælti fyrir þessu nefndaráliti, viðurkenndi að það væri nú ekki allt frábært sem ríkisstjórnin væri búin að gera, hér í andsvarinu við mig, og enn væru þær aðstæður uppi í samfélagi okkar að grípa þyrfti til aðgerða vegna atvinnulífsins. Ég held að þetta sé tímamótayfirlýsing vegna þess að mér finnst stundum, nú þegar nær dregur kosningum, að menn tali þannig að hér sé allt fallið í ljúfa löð og atvinnulífið þurfi þess vegna ekki á neinum sérstökum skilningi að halda. Ég er ósammála því og ég fagna því að í þessu máli kemur fram bæði skilningur og vilji af hálfu ríkisstjórnarflokkanna til að bæta úr - og megi þetta litla skref verða til þess að við höldum áfram á þessari braut og getum þá farið að tala um atvinnumál í þessum sal og tala um aðgerðir sem miða að því að styrkja innviði samfélagsins á þá leið að fyrirtæki í landinu, sérstaklega þau litlu og meðalstóru sem veita svo mörgum vinnu allt í kringum landið, geti náð vopnum sínum. Ég fagna þessum yfirlýsingum og ég fagna þeirri afstöðu sem hér birtist. Það er síðan allt annar handleggur og önnur saga, sem við ræðum væntanlega síðar í dag, umgjörðin hvað varðar skatta á fyrirtæki almennt og þá sérstaklega hvað varðar vörugjöldin. Umhverfið þar er afskaplega flókið og varla fyrir nokkurn mann að skilja hvað átt er við þegar verið er að gera breytingar á löggjöf er varðar vörugjöld. Ég vonast til þess að á komandi kjörtímabili verði þær breytingar gerðar að tekið verði verulega til í þessum frumskógi, ekki er vanþörf á, þannig að við getum skapað atvinnulífinu þau skilyrði að það geti vaxið, náð vopnum sínum, boðið viðskiptavinum sínum betri kjör og fjölgað starfsmönnum. Það er það sem þetta snýst allt um. Og sé það liður í því að einfalda rekstur fyrirtækja með aðgerðum sem þeim sem hér eru lagðar til, sem hafa það að markmiði að koma til móts við fyrirtæki sem eru í greiðsluerfiðleikum, hafa það að markmiði að aðstoða þá sem ekki gætu ella greitt skatta og skyldur á réttum tíma og eru þeim kostum búnar að velta ekki neinum kostnaði yfir á ríkissjóð, heldur þvert á móti stuðla að því að skil á opinberum gjöldum gætu orðið betri, sé ég ekkert því til fyrirstöðu að við tökum einfaldlega tillögu sem þessa og setjum hana varanlega inn í löggjöf okkar. Ég tel að við séum ekki að nota tímann neitt sérstaklega vel, þvert á þær fullyrðingar sem settar voru fram fyrr í dag. Tíma okkar gæti verið betur varið hefðum við áttað okkur á því á sínum tíma, árið 2011 að það gæti nú kannski verið sniðugt, í ljósi þess að hér erum við með úrræði sem kostar ríkissjóð ekki neitt og er ekki til neins nema bóta, að lögfesta ákvæði sem þessi varanlega. Fram kom athyglisverð yfirlýsing í ræðu hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar áðan varðandi viðskiptastefnu. Ég fagna því að menn hafa verið að ræða það og vonast til að menn hafi rætt það eitthvað í efnahags- og viðskiptanefnd, þá tillögu, vegna þess að ég held að eitt það mikilvægasta sem við getum gert, og sérstaklega í þeirri nefnd, varðandi íslenskt atvinnulíf sé einmitt að horfa til þess hvernig við getum einfaldað og bætt umhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja með það að markmiði að auka viðskipti, að efla atvinnulífið, að skapa þau skilyrði að fyrirtækin í landinu geti staðið styrkari fótum, geti staðið skil á sköttum sínum og skyldum til ríkissjóðs og geti svo í kjölfarið eflt atvinnulífið á þann hátt að bjóða viðskiptavinum sínum upp á betri kjör og fjölgað störfum. Það er mikilvægt og það er eitthvað sem við öll ættum að geta verið sammála um, sérstaklega í ljósi þess skilnings sem birtist okkur í þessu máli, skilnings jafnvel Vinstri grænna á því að atvinnulífið þurfi á skilningi og í einhverjum tilfellum ívilnunum af hálfu ríkisvaldsins að halda. Ég tel ákveðin tímamót gengin í garð. Hingað til höfum við, þegar við erum að tala um atvinnulífið og umhverfi þess, aðallega verið að tala um skattahækkanir. Þá höfum við aðallega verið að tala um það hvernig leggja mætti fleiri nýja og hærri skatta á atvinnulífið. Við þekkjum það öll, höfum séð það í gegnum allt þetta kjörtímabil, hvaða áhrif það hefur á rekstrarumhverfi lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Hækkanir á tryggingagjaldinu, svik á loforðum um það, svik á samningum um að lækka tryggingagjaldið - hvaða afleiðingar hefur það haft á íslenskt atvinnulíf? Við þekkjum það. Við höfum heyrt hér í þinginu yfirlýsingar frá Samtökum atvinnulífsins, við höfum heyrt í og hitt fjölmarga atvinnurekendur sem hafa átt í erfiðleikum. Við þekkjum hvaða afleiðingar það hefur þegar ekki hefur verið staðið við handsalaða og undirskrifaða samninga varðandi lækkanir, sérstaklega á tryggingagjaldinu. Frú forseti. Ég er í sjálfu sér ekki á móti þessu máli. Mig langaði bara að velta þessum sjónarmiðum upp til þess að við getum kannski farið að hugsa til lengri tíma í einu, til þess að við getum kannski farið að nota tímann betur. Ég vonast svo sannarlega til þess, frú forseti, að það sé hér með komið fram að við öll, sama í hvaða flokki við erum, ætlum nú að vinna að því að bæta umhverfi fyrirtækja í landinu og liðka fyrir því að atvinnulífið nái að standa styrkari fótum og festa sig í sessi.

Virðulegur forseti. Hér er um að ræða frumvarp sem lýtur að vörugjöldum og tollum og þeim breytingum sem gerðar voru á þeim lögum í desember síðastliðnum og sneru að því sem kallað hefur verið sykurskattur. Sú löggjöf nær til mikils fjölda tollnúmera og eru margar vörur í hverju tollnúmeri. Það er ákaflega flókið kerfi eins og þingmenn þekkja og er í stöðugri endurskoðun. Við þá vinnu sem síðan hefur farið fram við innleiðingu á þeirri löggjöf sem hér var hafa komið fram ýmsar gagnlegar ábendingar um úrbætur sem mætti gera með því að flytja einstakar vörur á milli flokka og skýra og skerpa á einstökum liðum; breytingar eins og þær að undanskilja hunang frá þessum gjöldum enda sé þar enginn viðbættur sykur á ferðinni heldur náttúrulegt efni, og aðrar smávægilegar breytingar. Við því er að búast að slíkar breytingar þurfi að gera á vörugjaldakerfinu og einstökum tollskrárnúmerum frá einum tíma til annars eftir því sem nýjar vörur koma inn á markaðinn og eftir því sem ný sjónarmið koma fram. Þá þurfum við að flytja hér mál til þess að leiðrétta það. Það er út af fyrir sig í mörgum málum þannig að ákvörðun um svona einstök útfærsluatriði er skipað í reglugerð eða með öðrum hætti á færi viðkomandi ráðuneyta að hnika framkvæmdaatriðum til innan lagarammans. Þetta eru skattar og samkvæmt eðli málsins verða skattar ekki lagðir á eða teknir af nema með lögum og þess vegna þurfa breytingar sem verða á vörugjaldakerfinu hverju sinni að koma hingað inn til lögfestingar. Við notum síðan ferðina, ef svo má segja, og gerum lítils háttar ívilnandi breytingar á hámarki þeirrar fjárhæðar sem einstök vara má kosta sem menn koma með til landsins til samræmis við þær breytingar sem gerðar voru á öðrum hámörkum í desembermánuði síðastliðnum. Það er smávægileg breyting. Tvenns konar sjónarmið voru um hvernig ætti að túlka hámarkið. Annars vegar voru þau sjónarmið frá tollstjóra að eðlilegt væri að gera það líkt og gert er innan Evrópusambandsins þannig að séu menn með vöru sem kostar umfram þau mörk þá greiði þeir af allri fjárhæðinni, en það sjónarmið var uppi af hálfu ráðuneytisins að rétt væri að halda þeirri framkvæmd sem verið hefur og menn greiði þá aðeins gjöld af því sem er umfram hámarkið og er það afstaða meiri hlutans að leggja til hið síðara, þ.e. að halda framkvæmdinni óbreyttri, enda er það einfaldast. Á álitinu eru auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Magnús Orri Schram, Oddný Harðardóttir, Lilja Rafney Magnúsdóttir og Álfheiður Ingadóttir. Leggjum við til að að lokinni þessari umræðu verði málið samþykkt með þeim breytingartillögum sem meiri hlutinn gerir.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir framsögu hans með nefndaráliti meiri hlutans. Það sem ég mundi vilja spyrja hv. þingmann varðar það sem kemur fram í nefndarálitinu og raunar líka í nefndarálitinu frá þeim tíma þegar þetta mál var samþykkt. Er hv. þingmaður enn þeirrar skoðunar að það markmið sem frumvarpið var lagt fram með á sínum tíma, um að draga úr neyslu á sykri eða sætuefni, muni ekki nást þrátt fyrir að verið sé að undanskilja hunang frá þessu vörugjaldi?

Virðulegur forseti. Já, það var afstaða mín og er að þær breytingar sem gerðar voru í desember hafi engin teljandi áhrif á neysluvenjur manna eða sérstök manneldisáhrif. Þegar gjöld eru hins vegar lögð á sykraðar vörur er þetta fyrirkomulag betra en það sem verið var að hverfa frá því að það er betra innra samræmi í því að miða við sykurmagn í vörunni. Það eru líka ýmis áhöld og ekki óyggjandi vísindi sem þar er byggt á. Ég held til dæmis að ábendingar og athugasemdir um ávaxtasykur, sem fram komu í umfjöllun nefndarinnar, séu þeim sem bera lýðheilsusjónarmið fyrir brjósti auðvitað umhugsunarefni en efnahags- og viðskiptanefnd afgreiðir þetta mál fyrst og fremst með þeim hætti sem gert var í desember, sem tekjuöflunarmál og hluta af forsendum fjárlaga.

Virðulegi forseti. Er einhver óvissa varðandi dagskrá fundarins? Ég er sannfærð um að hv. þm. Helgi Hjörvar mundi eflaust vilja leggja til ýmislegt annað en þetta varðandi vörugjöldin. Það sem mér hefur fundist svo áhugavert varðandi gögnin sem ég hef verið að kynna mér og hafði einmitt hug á að flytja ræðu um í fyrramálið, sem var frestað áðan, en get kannski komið því að hér, er að ýmsir stuðningsmenn og þingmenn Samfylkingarinnar hafa bent á að það sé rétt að viðhalda vörugjöldum á vörum eins og sykri, áfengi, tóbaki og olíu til þess að reyna að stýra neyslu, til þess að hafa bein áhrif á neyslu en vörugjöld á öðrum vörum eins og byggingarvörum eða heimilistækjum ætti að afnema. Þá vil ég spyrja hv. þingmann hvort ekki sé rétt að það megi skilja það svo og hvort þingmaðurinn sé ekki sammála þeirri afstöðu að það sé ansi sárt að helstu breytingarnar sem koma hér fram varðandi vörugjöldin virðist snúa að því sem skilar ekki þeim árangri sem stefnt er að, að reyna að draga úr neyslu á sykruðum vörum og tryggja betri heilsu þjóðarinnar. Hefði hv. þingmaður ekki talið að það væri ýmislegt annað sem tengdist vörugjöldunum sem hefði átt meira erindi hingað inn við þinglok en akkúrat breytingar varðandi sykur og sætuefni og færslu hunangs á milli flokka?

Virðulegur forseti. Hvort ýmislegt ætti meira erindi hingað - út af fyrir sig er hægt að hafa sjónarmið uppi um það en ég held að það fari ósköp vel á því að þegar verið er að innleiða umgjörð sem á að leggja áherslu á innra samræmi sé þeim þáttum sem ekki falla að því samræmi kippt í liðinn með þeim hætti sem verið er að gera í þessu þingmáli. 

Virðulegi forseti. Við þingmenn erum svo sem ýmsu vön þegar kemur að dagskrá funda í þinglok en það er nú samt tiltölulega óvanalegt að verið sé að víxla málum þvers og kruss. Við megum kannski þakka fyrir að við erum hér með mál sem falla undir sömu nefnd en ef um væri að ræða mál sem væru til dæmis hvort úr sinni nefnd þá væri spurning hvort þingmenn gætu tekið þátt í umræðunni. Ég vildi gjarnan óska skýringa á því hver ástæðan er fyrir þessu og hvort við megum eiga von á þessu það sem eftir er dags.

Forseti vill upplýsa að um misskilning var að ræða þegar forseti frestaði 2. dagskrárlið og tók 3. dagskrárlið á dagskrá. Forseti gerir ekki ráð fyrir frekari ruglingi í þessum málum og því verður haldið áfram með umræðu um 2. dagskrárlið.

Virðulegur forseti. Ég ætla að geyma mér að tjá mig um þær æfingar sem voru gerðar á dagskránni hér og ræða það við þingflokksformann þegar sá tími kemur. Við ræðum um breytingar á tollalögum, lög um vörugjöld og lög um virðisaukaskatt. Ég tek undir það sem fram hefur komið hér að full ástæða sé til þess að velta því upp hvort ekki sé full þörf á að gera þetta varanlegra, ekki síst í ljósi þess að ríkisstjórnarflokkarnir hafa haft fjögur ár til að snúa hjólum atvinnulífsins við og gera umhverfi fyrirtækja betra en hafa brugðist í því hlutverki sínu. Maður veltir því fyrir sér hvort ekki sé ástæða til að lengja aðeins í þessu miðað við það sem maður sér úti í samfélaginu og þær tölur sem berast þar sem töluvert virðist vera í að hjól atvinnulífsins fari að snúast, nema ný ríkisstjórn þar sem núverandi stjórnarflokkar munu ekki ráða för spýti ærlega í lófana. Þá verður kannski hægt að taka upp gamla fyrirkomulagið. Það er athyglisvert að ein röksemdanna fyrir því að halda þessu áfram er einmitt sú að verið sé að bregðast við greiðsluerfiðleikum fyrirtækja. Þá velta menn fyrir sér, eins og ég sagði áðan, hvers vegna staða fyrirtækjanna er enn slík. Er ekki búið að fara í aðgerðir til að létta undir með fyrirtækjunum þannig að rekstur þeirra geti orðið auðveldari og betri svo að fyrirtækin geti ráðið fleira starfsfólk, skilað meiri framlegð og þar af leiðandi skilað meiru í ríkissjóð í formi skatta, bæði frá fyrirtækinu sjálfu og að sjálfsögðu þeim er þiggja þar laun? Það er búið að benda á erfiðleika fyrirtækja mjög lengi, að starfsumhverfi þeirra sé háð mikilli óvissu. Sú óvissa er fyrst og fremst sköpuð af stjórnvöldum í dag, þ.e. miklar breytingar og hræringar hafa verið á rekstrarumhverfinu, skattbreytingar og ýmislegt þess háttar sem stjórnvöld hafa einhvern veginn í ósköpunum lagt sig fram um að gera sem óljósast og flóknast. Við sjáum sem dæmi að fyrirtæki sem starfa í hinum hefðbundnu atvinnugreinum, eins og sjávarútvegi, hafa oftar en ekki þurft að bregðast mjög harkalega við þegar stjórnvöld hafa tekið ákvarðanir eða gert samkomulag sem ekki er svo staðið við. Ég nefni þar raforkuskattinn svokallaða á stóriðjuna og í raun mætti fleira telja. Það var athyglisvert að hlusta á erindi sem flutt voru á aðalfundi Samtaka atvinnulífsins fyrir skömmu, í gær eða fyrradag. Þar lýstu aðilar með lítil eða meðalstór fyrirtæki í sjávarútvegi, með um það bil 30 starfsmenn, því hvernig rekstrarumhverfi þeirra er eftir að hið sérstaka veiðigjald var lagt á. Það hefði verið gott fyrir hvern einasta þingmann að sitja og hlusta á lýsingarnar á því umhverfi sem þessi fyrirtæki búa við í dag. Staðan er jafnvel sú að 95–100% þess sem fyrirtækið skilar í hagnað eða afgang fer í kostnað til ríkisins, sérstaklega vegna veiðigjaldsins sem bættist náttúrlega ofan á annað og jók þar af leiðandi vandamálið. Margir hafa reynt að bregðast við því umhverfi sem ég er að lýsa með tillögum í þinginu. Þingmenn Framsóknarflokksins hafa að minnsta kosti tvisvar, ef ég man rétt, lagt fram þingmál um sókn í atvinnumálum þar sem ákveðnar aðgerðir eru lagðar til út af rekstrarumhverfinu, þ.e. því umhverfi sem fyrirtækin í landinu búa við. Auðvitað eru þessar tillögur settar fram til þess að fækka fyrirtækjum í greiðsluerfiðleikum sem þurfa á úrræðum eins og eru í þessu frumvarpi að halda. Best væri auðvitað að við þyrftum ekki að vera með mál sem þetta, en staðreyndin er sú að full þörf er á því út af aðgerðaleysi ríkisstjórnarinnar meðal annars. Grunnurinn er að sjálfsögðu sá að hér fór fjármálakerfið á hliðina og mörg góð fyrirtæki í kjölfarið og önnur lentu í erfiðleikum og það er óásættanlegt að ekki hafi verið betur brugðist við á þeim tíma sem liðinn er. Ég nefndi sjávarútveginn áðan. Þetta hefur að sjálfsögðu áhrif á mörg önnur fyrirtæki, fyrirtæki sem þjónusta hefðbundnar atvinnugreinar sem hafa jafnvel orðið fyrir tjóni því að sum fyrirtæki hafa ekki getað staðið í skilum eða þurft að draga saman fjárfestingar og kaup á þjónustu og annað en sem betur fer hafa önnur getað brugðist við með því að fara í sókn erlendis, þ.e. selt vörur sínar, framleiðslu og hugvit erlendis. Meginmarkmið okkar hlýtur að vera að ná utan um efnahagsmálin, ná utan um stöðu fyrirtækjanna og heimilanna þannig að þessar grunnstoðir efnahagslífsins skili sem mestum arði og þar af leiðandi mestri veltu í samfélaginu og styrki þar með tekjur ríkissjóðs sem stendur svo undir þeim hlutverkum sem hann hefur gagnvart velferðarkerfi, öryggismálum og öllu slíku. Vandinn er sá að við ræðum frumvarp sem á að létta á greiðsluörðugleikum fyrirtækja án þess að ráðist sé í raun að grunnvandanum, þ.e. umhverfinu sem fyrirtækin búa við. Þeirri þingsályktunartillögu sem ég nefndi áðan, sem þingmenn Framsóknarflokksins fluttu, er skipt niður í 11 kafla þar sem ítarlega er farið yfir tillögur - ég ítreka að þetta eru tillögur - varðandi ýmsar atvinnugreinar og að sjálfsögðu heildarmyndina. Við höfum lagt áherslu á að fjármálastofnanir sem sinna skuldameðferðum lítilla og meðalstórra fyrirtækja hraði eins mikið og kostur er þeirri vinnu því að þessi fyrirtæki þurfa að komast í það stand að geta rekið sig sjálf, fjölgað störfum og skilað hagnaði. Það kann að vera að frumvarpið sem hér um ræðir, um að bregðast tímabundið við, sé liður í því að flýta þessu ferli og þá er það að sjálfsögðu mjög gott mál. Frumvarpið er í sjálfu sér hið besta mál en ástæðan fyrir því að það er lagt fram veldur manni áhyggjum, þ.e. hversu illa hefur gengið að koma hlutunum á rétt ról. Við höfum líka lagt til að skipaður verði starfshópur hagsmunaaðila og stjórnvalda til að fara yfir skattumhverfi fyrirtækja því að athugasemdir sem við fáum frá fyrirtækjum sem eru að reyna að standa vel að rekstri sínum, fyrirtækjum sem eru sum í greiðsluerfiðleikum í dag eins og talað er um í frumvarpinu en geta gert betur, eru þær að skattumhverfið sé of neikvætt til að hægt sé að fara af stað af fullum krafti. Því er það tillaga okkar að hagsmunaaðilar og ríkisvald setjist niður til að skoða hvaða leiðir eru færar til að bæta þar úr. Allt miðar þetta að sjálfsögðu að því að tryggja samkeppnishæfi Íslands þannig að við getum keppt við aðrar þjóðir. Ísland á fjölmörg tækifæri og er ekki loku fyrir það skotið að sú saga sem við þekkjum í viðskiptum varðandi helstu viðskiptalönd og annað kunni að breytast eftir því hvar hagvöxtur og samdráttur verður í heiminum. Við hljótum að sækja með afurðir okkar þangað sem best verð fæst fyrir þær, hvort sem það er á Ameríkumarkaði, Evrópumarkaði eða Asíumarkaði. Þar af leiðandi þurfum við að vera með samkeppnishæft atvinnulíf. Því fleiri fyrirtæki sem framleiða vörur, bæði til útflutnings og til neyslu innanlands, því betra. Við höfum líka bent á stórkostleg tækifæri, að okkar mati, í íslenskum landbúnaði á næstu árum og höfum þar af leiðandi lagt fram þingsályktunartillögu um hvernig efla megi hér matvælaframleiðslu. Sama gildir að sjálfsögðu um bændur og þá sem eiga fyrirtæki sem framleiða vörur. Þeir þurfa að fá grunn til að standa á og kann því að vera að þetta frumvarp komi í einhverjum tilfellum að góðum notum í þeirri atvinnugrein eins og mörgum öðrum. Við höfum haft miklar áhyggjur af áhrifum gjaldeyrishaftanna en að sama skapi eru margar hliðar á því máli, en almennt eru menn sammála um að þau þurfi að fara sem fyrst. Þau verða að sjálfsögðu ekki tekin af meðan einhver hætta er á að héðan muni streyma út fjármagn sem setji efnahagslíf landsins á hliðina. Það er ekki í boði og það er ekki að ræða að slíkt verði gert. Þeim sem eiga þá fjármuni og vilja leita með þá úr landi verður gert að fara eftir ákveðnum reglum sem verða væntanlega settar af Alþingi. Ég vona að víðtæk sátt náist um það því að við hljótum öll að bera hagsmuni landsins fyrir brjósti. Við höfum líka talað um að hlutabréfamarkaðurinn verði endurreistur og að innleiða aftur skattafslátt vegna hlutabréfakaupa. Það er liður í því að efla hlutabréfamarkaðinn þannig að þeir sem treysta sér til og hafa til þess færi geti þá keypt hlutabréf, það sé einhver hvati til þess því að það er mikilvægt fyrir okkur að sá markaður sé mjög virkur. Síðan höfum við lagt til að samskipti stjórnvalda og atvinnulífsins verði endurskoðuð eftir atvikum með sérstökum sáttmála því að það er mjög mikilvægt að atvinnulíf og stjórnvöld spili vel saman. Við höfum reyndar, og það kemur líka fram í þingsályktunartillögunni, þar sem við fjöllum um vinnumarkaðsaðgerðir og annað, lagt mikla áherslu á að samband aðila vinnumarkaðarins og stjórnvalda verði bætt til muna. Það er mikilvægt að slíkt samtal fari fram sem allra fyrst, í það minnsta strax eftir kosningar, ekki seinna, til að ná samkomulagi um hvert skuli stefna. Þar þarf að horfa til nokkurra ára þar sem aðilar skuldbinda sig til þess að vinna að ákveðinni stefnu, sameiginlegum markmiðum. Ég ætla að leyfa mér að segja að slík áætlun þyrfti að ná til fimm, sex ára ásamt sýn til lengri tíma, 10–15 ára, þar sem reynt yrði að gera grein fyrir þróuninni. Þetta held ég að sé mikilvægt því að þetta er í rauninni það sem menn gera þegar þeir reyna að reka fyrirtæki og heimili, þ.e. að horfa með þessum hætti til framtíðar ef möguleiki er á. Við höfum líka lagt til að lög um einkahlutafélög og samvinnufélög verði skoðuð og teljum að mikil sóknarfæri séu í samvinnuforminu eins og staðan er. Það kann að vera kostur fyrir fyrirtæki sem eiga í einhverjum erfiðleikum í dag, fyrirtæki í svipuðum geira, eins og þetta frumvarp vísar til, að geta komið sér saman um og myndað einhvers konar samvinnufélag sem styrkti hag þeirra allra. Þetta er að sjálfsögðu nokkuð sem er fyrst og fremst áhugavert að skoða á þessum tímapunkti. Við munum áfram leggja áherslu á að þetta félagaform, þetta rekstrarform, verði skoðað mjög vandlega því að það er ákjósanlegt að fólk vinni saman ef það á sameiginlega framtíðarsýn og hagsmuni sem þarf að verja eða þegar sækja þarf fram. Eins og ég nefndi áðan er svolítið hlægilegt, þó að það sé samt ekkert fyndið, að frumvarp þetta sé í raun staðfesting á vandræðagangi stjórnvalda síðastliðin fjögur ár en þannig er það og nú kemur það enn og aftur inn í þingið. Þegar við framsóknarmenn lögðum fram tillögu til þingsályktunar um sókn í atvinnumálum í september síðastliðnum var fjárfesting sem hlutfall af landsframleiðslu í kringum 12% en hefði átt að vera í kringum 20%. Það var því alveg ljóst að okkar mati að endurskoða þyrfti og breyta þeim reglum sem fyrirtæki búa almennt við til þess að ná fram krafti í atvinnulífið og fækka þeim fyrirtækjum sem þurfa á frumvörpum eins og því sem um ræðir að halda. Skattbreytingar sem hafa verið gerðar hafa að mati þeirra sem stjórna fyrirtækjum, mörgum í það minnsta, orðið til þess að flækja hlutina, ekki til þess að greiða úr þeim. Ofan á bætist óvissa um frekari skattbreytingar sem er helsti óvissuþátturinn í starfi fyrirtækja. Að mínu mati var athyglisvert að heyra það á aðalfundi Samtaka atvinnulífsins að gjaldeyrishöftin og óvissan, þá aðallega óvissa er lýtur að stjórnvöldum, gerði að verkum að fjárfesting og frekari sókn er ekki meiri en hún er. Það er alveg ljóst líka að tækifærin eru mörg og hugur í þeim sem stýra fyrirtækjunum í landinu og eru að reyna að fjölga störfum. Víða er hægt að sjá menn iða í skinninu eftir að komast í umhverfi þar sem eru hvatar til að gera slíkt. Við framsóknarmenn lögðum til í þingsályktunartillögu okkar að stjórnvöld ættu að beita sér fyrir því að farið yrði í beina erlenda fjárfestingu og að þau yrðu að móta sér stefnu um hvernig uppbygging ætti að vera. Við tölum líka um endurskoðun á því umhverfi varðandi ívilnanir og annað og að stutt verði dyggilega við verkefni sem eru nú þegar í athugun um uppbyggingu á mannauðsfrekum iðnaði. Það er því að mörgu leyti ánægjulegt að í gær skyldum við fjalla um fjárfestingu í orkufrekum iðnaði, fjárfestingu á Bakka við Húsavík. Fram komu ýmsar vangaveltur og athugasemdir í ræðum en ljóst er að með þessu eru stjórnvöld að gefa ákveðinn tón þó að fullseint komi og vangaveltur um það hvers vegna sá tónn hefði ekki verið gefinn fyrr og til annarra verkefna voru því eðlilegar. Það er mikilvægt að við klárum þetta til að Þingeyjarsýslur og þeir sem eru í nágrenni og í rauninni á Norðurlandi öllu geti notið þeirra verkefna sem þarna munu verða og þjóðarbúið að sjálfsögðu svo í framhaldinu. Virðulegi forseti. Lagafrumvarp það sem við ræðum er ekki stórt í sniðum og innihald þess er í rauninni jákvætt en það er grunnurinn að því að það er lagt fram sem veldur áhyggjum, ekki síst í ljósi þess að skortur virðist vera að á þeirri sýn sem þarf til svo að frumvarpið þurfi ekki enn og aftur að koma til þingsins og framlengja þurfi vinnuna við það aftur og aftur. Það er nokkuð sem mjög margir hér inni stefna á að breyta eftir næstu kosningar, fái þeir tækifæri til þess. Ég hef ekki enn nefnt stöðu heimilanna í ræðu minni. Heimilin tengjast þessu á þann hátt að mjög margir sem reka heimili vinna hjá fyrirtækjum sem eru í erfiðleikum. Fólk hefur þurft að taka á sig styttri vinnutíma, fólki hefur verið sagt upp en skuldir þess fara ekki neitt á meðan og hafa jafnvel margfaldast vegna aðgerðaleysis út af verðtryggingu og hækkun verðbólgu. Það hangir að sjálfsögðu saman að búa efnahagslífið þannig úr garði að verðbólgan leiki ekki lausum hala. Því höfum við framsóknarmenn lagt áherslu á hér í þinginu að sett verði lög er takmarki áhrif verðtryggingar og síðan verði farið í að finna leiðir til þess að afnema hana af nýjum lánum sem eru veitt. Við gerum okkur líka grein fyrir því að það er annar handleggur að fara afturvirkt í slík mál, til þess þarf annars konar aðgerðir og samráð. Þess vegna höfum við lagt áherslu á leiðréttingar. Heimilin eru stór og mikilvægur hluti af efnahagslífi landsins ekki síður en fyrirtækin. Allt þarf þetta að haldast í hendur til þess að við getum horft fram á við. Skuldlítil heimili velta meiru í samfélaginu sem bætir um leið stöðu fyrirtækjanna sem fjölga þá vonandi störfum, ráða til sín fleira fólk. Þar með yrði sá hringur sem er svo mikilvægur í öllum samfélögum orðinn jákvæður en ekki neikvæður eins og hann er í dag. Við munum vonandi í framtíðinni ekki þurfa að bregðast við með frumvörpum sem þessu þar sem er verið að vinna eins konar slökkvistarf en það er ekki ráðist að upptökum eldsins, þ.e. rót vandans, heldur reynt að slökkva óskipulega hér og þar.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Ég er sammála því sem fram kom þar, þetta mál er svo sem ekki stórt í sniðum og kannski er mikil sátt um það í þinginu, en mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann geti tekið undir þá skoðun mína að þetta sé í raun og veru áminning um þá stöðu sem fyrirtækin eru í. Við vitum hvað gerðist 2008 í kjölfar efnahagshrunsins. Þá lentu mörg fyrirtæki í miklum erfiðleikum og því miður höfum við ekki náð að vinna okkur út úr því og skapa þá umgjörð sem nauðsynleg er fyrir fyrirtækin til að geta staðið skil á þeim sköttum sem hér um ræðir, vörugjöldum og tollum og öðru. Þess vegna þarf að bregðast við með þessum hætti. Það segir okkur fyrst og fremst hver staða fyrirtækjanna er. Hún hefur ekki skánað. Nýjustu fréttir frá því í morgun herma að hagvöxturinn á árinu 2012 verði einungis 1,6%. Í forsendum fjárlaga var gert ráð fyrir að hann yrði um 2,7%. Í haust var áætlunin endurskoðuð og hagvaxtarspáin færð niður í 2,3%–2,5% en síðan, þegar menn fara að gera upp, er hagvöxturinn aðeins 1,6%. Það segir okkur allt um í hvaða umhverfi fyrirtækin eru og það er ástæðan fyrir því að stjórnvöld þurfa að bregðast við með þessum hætti, þ.e. að fresta gjalddögum til að koma til móts við fyrirtækin sem ekki geta staðið skil á gjöldunum á réttum tíma, eða alla vega geta sum þeirra það ekki. Mig langar því að spyrja hv. þingmann: Er þetta ekki fyrst og fremst áminning um hvers konar umhverfi fyrirtækin starfa í í dag?

Virðulegi forseti. Jú, þetta er svo sannarlega áminning um stöðu fyrirtækjanna. Þetta er áminning um umhverfi þeirra og um leið áminning um að ekki hefur verið brugðist við með réttum hætti þegar kemur að efnahagslífinu, atvinnulífinu og rekstrarumhverfi íslenskra fyrirtækja. Það er mjög bagalegt að eftir allan þennan tíma, fjögur ár, sé ekki bjartara yfir atvinnulífinu en raunin er. Ég tel að við höfum glatað ákveðnum tækifærum. Við sjáum að það eru mikil vandamál í helstu viðskiptalöndum okkar í Evrópu, vandamál sem ekki er séð fyrir hvort eða hvernig verði leyst. Það er því mjög mikilvægt fyrir okkur að styrkja atvinnulífið til þess að það geti sótt á markaði sem eru fyrir þær vörur sem framleiddar eru hér o.s.frv. Varðandi hagvöxtinn er það mikið áhyggjuefni að þær áætlanir sem lágu til grundvallar fjárlögum skuli ekki hafa staðist betur raun ber vitni, að það muni rúmu 1% varðandi fyrstu áætlun og svo tæpu 1% þegar kemur að endurskoðaðri áætlun. Við hljótum að velta fyrir okkur hvaða áhrif það hefur á ríkisfjárlög fyrir árið 2013 þegar niðurstaða ársins 2012 er svona langt frá áætlun. Það rúma prósent sem þarna um ræðir er býsna stórt og mikilvægt þannig að það hlýtur að hafa mikil áhrif á getu ríkissjóðs og á fjárlögin sem samþykkt voru. Við hljótum að velta því fyrir okkur hvort ekki sé full ástæða til þess að birta 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar aðeins að kalla eftir viðhorfi hv. þingmanns til þess þegar menn fóru hér í töluverðar launahækkanir. Gerðir voru framhlaðnir samningar, eins og stundum er sagt, þ.e. launþegar fengu eingreiðslur í upphafi, snemma á samningstímanum. Það skilaði strax miklum tekjum inn í ríkissjóð og við urðum auðvitað vör við það sem fylgjumst með framkvæmd fjárlaga hvernig skatttekjurnar skiluðu sér. Þá kom aðalhagfræðingur Seðlabankans og varaði við því að þessar launahækkanir gætu sett af stað ákveðna skriðu, þ.e. ef ekki gengi eftir sú atvinnuuppbygging, verðmætasköpun og sköpun starfa sem gert var ráð fyrir til þess að standa undir launahækkunum, væri fyrirséð að annað tveggja mundi gerast; að fólki yrði sagt upp eða þá að launahækkanirnar færu út í verðlagið, sem virðist því miður vera raunin. Mér fannst þessi ágæti maður tala dálítið út í tómið eins og oft þegar menn reyna að vara við einhverjum hlutum. Því miður sýnist mér orð hans vera að rætast. Hv. þingmaður kom inn á það í ræðu sinni að verðbólgan væri komin á töluvert skrið, á mjög hættulega ferð. Getur hv. þingmaður tekið undir það með mér að mjög varhugaverður tími sé fram undan þannig að við getum lent í áföllum vegna óðaverðbólgu og allra þeirra ókosta sem henni fylgja, sérstaklega í ljósi stöðu heimilanna eins og hún er í dag?

Virðulegi forseti. Það er alveg ljóst að það er mikil hætta á að við séum komin í spíral sem við þekkjum svo ágætlega, víxlverkanir hækkana. Rótina að því er að sjálfsögðu að finna hjá ráðherrum ríkisstjórnarinnar sem stofnuðu til ófriðar innan opinbera geirans með aðgerðum sínum, það hleypti þessu öllu af stað. Þá er enginn að tala um að einhverjar stéttir séu of launaðar eða að einhverjar stéttir eigi ekki rétt á kjarabótum, heldur var sáttin rofin með aðgerðum ráðherra ríkisstjórnarinnar. Það er að sjálfsögðu grunnurinn að því að verðbólgan fer hækkandi. Það er mjög mikilvægt að ná tökum á verðbólgunni og ég verð mjög hissa ef menn komast nú að því að undirrót verðbólgunnar í dag sé neysla heimilanna eða eitthvað slíkt. Ég held að það geti varla verið því að heimilin eru mjög skuldsett, þau hafa lítið svigrúm til að eyða, þannig að það getur ekki verið undirrót þess að verðbólgan er farin að hækka. Ég velti líka fyrir mér hvort fjármálaumhverfið og allt sem tengist því sé farið að stýra þessum hlutum þannig að við höfum ekki stjórn á því. Þá þarf mögulega að færa eitthvað af þeim völdum sem þar eru til Seðlabankans eða einhverra slíkra til þess að hafa stjórn á hlutunum. En við framsóknarmenn höfum nefnt það í tillögum okkar að það eigi að setja þak á verðbólguna til þess að hafa tök á henni. Við viljum aftengja það að opinberir aðilar tengi hækkanir á gjöldum við vísitölu, sem leiðir svo til þess að lán heimilanna hækka og snjóboltinn fer aftur af stað. Við höfum verið mjög reiðubúin til að skoða 

Virðulegi forseti. Við ræðum mál sem er kannski ekki mikið að efni og við höfum áður fjallað um í þinginu en í senn er það mjög mikilvægt og því full ástæða til að gera því góð skil. Ég verð þó að byrja aðeins á því að fara yfir stöðuna í þinginu og dagskrána sem liggur fyrir í dag. Við erum með mál til umræðu sem verður klárlega nokkuð mikil sátt um að afgreiða. Þannig er um nokkuð mörg mál sem liggja fyrir þinginu, þau ættu að geta náð áfram án mikilla átaka og málin eru mjög mikilvæg. Ég get til dæmis nefnt málið sem hv. atvinnuveganefnd fjallaði um í morgun og tilheyrir fyrirhuguðum framkvæmdum á Bakka. Það er mjög mikilvægt mál sem virðist reyndar vera meiri ágreiningur um í stjórnarflokkunum en hjá stjórnarandstöðunni. Hæstv. atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra, Steingrímur J. Sigfússon, mun geta treyst á stuðning okkar sjálfstæðismanna, og væntanlega framsóknarmanna líka, í málinu þannig að andstaða innan meirihlutaflokkanna mun ekki duga til að koma í veg fyrir að það ágætismál verði afgreitt. Virðulegi forseti. Það er í raun mjög pínlegt að þingið skuli við aðstæður sem þessar, þegar stutt er til þingloka og kosningabarátta fram undan, eyða tíma okkar eins og raun ber vitni. Ég vil hvetja hæstv. forseta til að reyna að koma skikki á það. Ég vil taka undir með einum stjórnarþingmanni sem ég hitti á ganginum áðan. Við tókum umræðu um að svo virðist sem dálítið reynsluleysi ráði för. Hinir reyndari þingmenn í stjórnarliðinu hafa hina hreinlega ekki undir í því að koma á einhverju skipulagi á þessum síðustu dögum þannig að þingið geti lokið þeim málum sem um semst. Slíkt er auðvitað til baga, ekki síst þegar horft er til þess að mikið ákall hefur verið um endurnýjun. Það sýnir okkur kannski líka mikilvægi þess að hafa ákveðna reynslu og að halda í þær hefðir sem hafa skapast í gegnum tíðina á lokadögum þingsins, sem og mikilvægi þess að forustumenn þingflokkanna setjist niður og komi sér saman um hvernig eigi að ljúka þingstörfum. Meðan boðið er upp á þau vinnubrögð tökum við auðvitað þann tíma sem við þurfum til að ræða jafnvel mál eins og þetta sem að öllu jöfnu þyrfti ekki að taka langan tíma en er sjálfsagt að reifa. Málið er gríðarlega mikilvægt og kannski mikilvægara en virðist við fyrstu sýn. Við búum við mikinn vörugjaldafrumskóg á Íslandi sem er í raun mjög til ama fyrir alla innflutningsverslun í landinu. Við erum sterk útflutningsþjóð og flytjum mikilvægar afurðir til útlanda og má þar náttúrleg sérstaklega nefna fiskinn okkar, sjávarafurðir okkar, og álið sem skipa þar stærstan sess og einnig á ferðamannaiðnaðurinn vaxandi hlut í gjaldeyrisöflun þjóðarinnar. Þrátt fyrir að við höfum þær öflugu útflutningsgreinar, sjávarútveginn og hið náttúruvæna ál, byggjum við mikið á innflutningsverslun. Það liggur alveg fyrir að þar verður að taka til hendinni og fara í gagngera skoðun á þeim tolla- og vörugjaldafrumskógi sem dregur mikinn mátt úr versluninni sem er fyrir á litlum markaði og gerir henni erfiðara fyrir að sækja samkeppnishæf verð að öllu leyti til erlendra framleiðenda. Virðulegi forseti. Við getum tekið dæmi um fatnað sem er mikið til framleiddur í Asíu og Kína. Vegna smæðar markaðarins á þeim vettvangi geta íslenskir innflytjendur, eða jafnvel framleiðendur, í undantekningartilfellum látið framleiða fyrir sig þar eða flutt beint inn frá þeim löndum vegna þess magns sem þarf að taka í hvert skipti þegar keypt er af stærri verksmiðjum. Það er því undantekning á þeim vettvangi, hvað varðar fatnað og margar aðrar vörur, að vörurnar komi beint frá framleiðendum. Þær koma gjarnan í gegnum vörumerki í Evrópu sem láta framleiða merkin fyrir sig austur frá. Vegna smæðar markaðarins náum við sjaldan, og í undantekningartilfellum, því magni hjá Evrópubirgjum sem dugar til að vörur okkar séu meðhöndlaðar eins og er til dæmis gert í tilfelli Noregs þar sem þær fara á svokallaðan frílager. Sendingarnar koma, sérstaklega frá Kína t.d., til Evrópu og því sem er ætlað að fara á markað í Noregi fer inn á frílager svo ekki er borgaður tollur við innkomu í landið sem framleiðandinn eða vörumerkið er að flytja inn til. Af því að við erum smá fylgir því oft mikill kostnaður fyrir Evrópufyrirtækið að meðhöndla Ísland eins og því búum við við að vörur okkar, fatnaður sem við kaupum af evrópskum vörumerkjum, bera toll þegar þær koma til Evrópu. Það er algengt að sá tollur sé á bilinu 8–12%, jafnvel upp í 15% í einhverjum tilfellum. Þá eru íslenskir neytendur og innflytjendur farnir að greiða þann toll þegar þeir fá vöruna til sín. Sú vara er síðan endurtolluð á Íslandi upp að 15%. Við erum með tvöfaldan toll, annars vegar þegar varan kemur til Evrópu og hins vegar þegar hún er flutt til Íslands. Það er kannski helsta ástæðan fyrir því að mikið af fatakaupum, og þá alveg sérstaklega kaup á barnafatnaði, fara fram erlendis eins og raun ber vitni. Auðvitað er þegnum þessa lands mismunað mjög vegna þess að ekki allir hafa efni á því að ferðast, það eru ekki allir sem eiga erindi til útlanda reglulega og geta nýtt sér möguleikann á að kaupa vörurnar ódýrari. Íslensk innflutningsverslun reynir að sjálfsögðu að standast samkeppni við erlenda markaði en íslensk innflutningsverslun þarf sitt, hún þarf að geta keppt við verð og þegar innkaupin eru óhagstæðari vegna tolla og vörugjalda sem við bjóðum upp á gerir það samkeppnisstöðu hennar mjög erfiða. Á endanum fer það út í verðlagið og lendir á neytendum landsins. Þá komum við að því hvaða áhrif gjaldfrestur getur haft fyrir verslun, bæði innflutningsverslun og dreifingaraðila og smásöluverslun sem flytur beint inn frá Evrópu. Ég vil taka undir með þeim sem hafa komið inn á það í umfjöllun um málið að í raun og veru þurfum við að skoða þau kjör mjög vel. Ég er á því að þetta frumvarp þurfi að vera sett til að gilda til framtíðar. Reyndar er ég á því að fjölga þurfi gjalddögum og lengja í gjaldfrestum enn frekar. Það getur verið þáttur í því að auðvelda bæði smásöluverslun, sem flytur beint inn, og innflutningsversluninni, sem veitir gríðarlega mikla þjónustu með dreifingu sinni á íslenskum markaði, að standast samkeppni við erlenda aðila. Það hefur verið þannig, og var áður en við fórum að setja þessar breytingar í lög, að mjög ströng skilyrði voru fyrir greiðslu aðflutningsgjalda og virðisaukaskatts í tolli. Ég þekki það af eigin raun vegna þess að ég rak innflutningsverslun og smásöluverslanir í mörg ár. Óbilgirnin af hálfu opinberra aðila er mjög mikil, t.d. þegar fyrirtæki geta ekki greitt gjalddaga. Þá er hreinlega lokað fyrir tollkrít þeirra og þar með geta menn ekki leyst vörur til sín inn í landið. Tökum dæmi af innflutningsverslun sem flytur inn vöru frá Evrópu, jafnvel sem tvítollast. Þeir hafa einhvern greiðslufrest frá birgjum sínum erlendis, annaðhvort með því að opna einhverja bankaábyrgð gagnvart þeim eða þá að traust hefur myndast í samskiptum aðilanna svo erlendi birginn gefur greiðslufrest sem er algengt að sé 30–60 dagar. Til að reyna að standa sig enn betur í samkeppninni en ella reyna menn að taka færri sendingar til landsins en á sama tíma þurfa þeir að taka meira magn í einu. Flutningskostnaður í verðlagningu á innfluttri vöru á Íslandi vegur hátt, það er dýrt að flytja vöru til Íslands. Ég er ekki að segja að flutningsaðilarnir okri, þar ríkir ákveðin samkeppni sem ég held að virki ágætlega, en leiðin er tiltölulega löng og flutningskostnaður er mikill. Það er ekki óalgengt að flutningskostnaður vegi í kringum 10–15% í verðlagningu vöru, kostnaðarverðútreikningi vöru. Auðvitað fer það svolítið eftir því magni sem kemur í einu og hvernig vara skipast í pökkum en þetta er verulegur áhrifaþáttur. Innflytjandi þarf að greiða þá hluti og á eðlilegum gjaldfresti, stundum gagnvart flutningsaðilum, en oft mjög fljótt eða um það leyti sem hann fær vöruna afhenta. Vegna þess magns sem er verið að taka er reynt að ná niður kostnaðinum. Innflutningsverslunin gegnir gríðarlega miklu hlutverki í allri umsýslu í landinu. Hún dreifir til allra byggða, hringinn í kringum landið. Innflutningsverslunin þarf að eiga þær nauðsynjavörur sem við flytjum inn á lager, fólk vill geta gengið að þeim snurðulaust og geta treyst á að þær séu til staðar. Nú komum við að þætti ríkisins. Það er gríðarlega dýrt fyrir innflutningsverslun að þurfa að binda fjármagnið í vöru sem er kannski á lager í einhverjar vikur, jafnvel mánuði, til að geta þjónustað markaðinn. Ég held að hið opinbera þurfi að skoða það mjög vel og reyna að mæta innflutningsversluninni með því að dreifa enn frekar gjalddögum á tolla- og vörugjöldum. Reyndar tel ég gríðarlega mikilvægt að fara í heildarendurskoðun á þeim pakka öllum, grisja þann skóg eins og hægt er og auka þannig samkeppnishæfi íslenskrar verslunar. Það þarf að vera forgangsverkefni vegna þess að við eigum að forgangsraða í þágu neytenda, við eigum að forgangsraða í þágu heimilanna í landinu og lækka vöruverð á neysluvörum heimilanna, hvort sem það er fatnaður, skór, raftæki, heimilistæki eða öll matvara, nauðsynjavara. Það kemur heimilunum til góða og eykur ráðstöfunartekjur heimilanna, verslun verður meiri og hún dafnar frekar og það styrkir allt hvað annað. Ég er alveg sannfærður um að ef sú leið er farin munum við á endanum sjá meiri tekjur og hærri tekjustofn myndast hjá ríkinu, t.d. af virðisaukaskatti, en við náum með þessari leið hérna. Það sama á við um þá smásöluverslun sem flytur beint inn vörur frá birgjum, t.d. í Evrópu. Við getum haldið okkur við fataverslun af því að ég tek hana sem dæmi og þekki hana mjög vel. Það er ekki óalgengt að verslanir sem höndla með slíka vöru kaupi vörur sem þær ætla að vera með á boðstólum fyrir vorið í ágúst, september árið áður, þær binda sig við ákveðnar pantanir og ákveðna afgreiðslutíma. Það er vara sem hefur komið í verslanir í janúar og febrúar og fram í mars. Varan er til í búðunum, þótt alltaf komi eitthvað nýtt á hverjum tíma, og getur að meginstofni verið til í verslununum alveg fram á vor eða sumar og endar ekki á útsölum fyrr en kannski í lok júní eða í júlí. Við getum alveg ímyndað okkur hvað kostar verslun að þurfa að greiða öll innflutningsgjöldin strax, virðisaukaskatt í tolli og þá tolla sem tilheyra slíkum innflutningi, binda það mikla fjármagn, sem fer út í verðlagið, og innheimta það af viðskiptavinum sínum alveg fram á vor eða sumar. Til að auka samkeppnishæfi íslenskrar verslunar verður ríkissjóður að taka tillit til þess í framtíðinni. Við verðum að hjálpa íslenskri verslun, ekki síst við þær aðstæður sem við búum við núna, erfiðleika á markaði almennt. Við þurfum að rétta hjálparhönd. Það er vissulega góð meining í frumvarpinu sem við ræðum en ég hefði viljað ganga lengra og skoða málið miklu nánar. Á endanum lendir allt á íslenskum neytendum. Eftir því sem það er meira íþyngjandi fyrir innflutningsverslunina og verslanir í smásölu þeim mun meira stuðlar það að hærra verðlagi og þar með minni neyslu og minni kaupmætti fyrir heimilin. Mér hefur fundist skorta svolítið á þá hugsun hjá ríkinu. Það var í sjálfu þannig fyrir hrun líka. Ég tel að ríkið hafi verið allt of óbilgjarnt í gegnum tíðina, bæði í þessari skattlagningu og í vörugjaldafrumskógi okkar og síðan í því hvernig það meðhöndlar fyrirtæki sem mögulega lenda í einhverjum tímabundnum vandræðum, mönnum er gefið mjög lítið svigrúm til að bregðast við. Það svigrúm, sem hefur ekki verið til staðar, hefur oftar en ekki, og hægt að minnast margra dæma um það, hreinlega leitt fyrirtæki í gjaldþrot með tilheyrandi afleiðingum. Ég held að með því að meðhöndla málin öðruvísi og taka á vandamálum með fyrirtækjum á víðtækari hátt en nú er gert geti það skilað því þegar upp er staðið að ríkissjóður fái miklu meira upp í gjöld sín en ella. Það mundi líka draga úr því sem er oft talað um í neikvæðri umræðu hér, það sem er kallað kennitöluflakk. Það er oftar en ekki vegna aðgerða opinberra aðila sem slíkt kemur til og ríkið verður kannski af miklum tekjum. Ég held að með því að beita mildari aðferðum og skoða betur hvert mál fyrir sig 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér um breytingu á lögum um vörugjald, nr. 97/1987, og tollalögum, nr. 88/2005, með síðari breytingum. Fyrirgefið, ég er með rangt mál, forseti nefndi hér áðan númerin, sem er kannski ekki einkennilegt í ljósi þess að það var verið að breyta dagskránni áðan. Þetta frumvarp snýst um að gefa fyrirtækjum tækifæri á því að fresta greiðslum á vörugjöldum og varðar einnig virðisaukaskatt. Sambærilegar breytingar hafa verið gerðar áður og ástæðan fyrir því á sínum tíma að slík bráðabirgðaákvæði voru sett var sú að menn þurftu náttúrlega að horfast í augu við að eftir hrun voru um 60% af íslenskum fyrirtækjum tæknilega gjaldþrota, fyrst og fremst vegna þess að mikill fjöldi þeirra hafði tekið gengistryggð lán og við hrun krónunnar urðu skuldirnar langt umfram eignir. Eitt af þeim úrræðum sem gripið var til var að gefa fyrirtækjum tækifæri á að fresta eða dreifa greiðslum á þessum opinberu gjöldum. Ég hef verið sammála því að rétt hafi verið að gera þetta og er það líka núna. Við höfum heyrt það í fréttum og samtölum við forráðamenn ríkisstjórnar Vinstri grænna og Samfylkingarinnar að nú sé allt bjartara fram undan, nú séu svo sannarlega tækifærin til staðar og landið farið að rísa á nýjan leik, eins og hæstv. fyrrverandi fjármálaráðherra talaði um í frægum greinabálki í blöðum. En staðreyndir dagsins í dag tala öðru máli. Nú hefur komið í ljós að spár og áætlanir um hagvöxt í fyrra voru nánast eins rangar og þær mögulega gátu verið. Þegar upphafleg spá kom fram, með fjárlagafrumvarpinu, var gert ráð fyrir hagvexti upp á 2,6–2,7%. Það var síðan leiðrétt og hagvaxtarspáin lækkuð en meira að segja sú breyting náði ekki utan um það sem við horfum fram á í dag. Þetta endurspeglast að sjálfsögðu í því að við þurfum enn á ný að framlengja bráðabirgðaákvæði um dreifingu á gjalddögum fyrirtækja. Það er einfaldlega staðreynd að atvinnulífið hefur ekki tekið við sér eins og það þarf að gera og liggja örugglega margar skýringar þar að baki. Eitt af því sem ég hef til dæmis verið mjög ósátt við er að ekki skyldi strax vera farið í það á skipulegan máta að vinna með fyrirtækjum í fjárhagslegri endurskipulagningu þeirra, að það skyldi taka mjög langan tíma fyrir stjórnvöld að horfast í augu við hversu stór vandinn væri og hversu mikilvægt væri að hjálpa fyrirtækjum í greiðsluerfiðleikum og það þyrfti að gera skipulega, það væri ekki hægt að treysta fyrst og fremst fjármálafyrirtækjunum fyrir því verkefni. Sú tillaga sem ég hef lagt fram hvað oftast frá því að ég tók sæti á Alþingi er um ráðgjafarstofu fyrirtækja í greiðsluerfiðleikum. Mér reiknast svo til, virðulegi forseti, að ég sé búin að leggja hana fram sex sinnum. Þessi hugmynd kviknaði í raun og veru fyrir hrun. Ég hafði starfað sem atvinnuráðgjafi og ég hafði líka starfað hjá fyrirtæki sem fór í gegnum greiðsluerfiðleika og gjaldþrot. Sú reynsla kenndi mér að við verðum ekki bara að hvetja einstaklinga til að stofna fyrirtæki með alls konar námskeiðum og ráðgjöf heldur þurfum við líka að horfast í augu við að sum fyrirtæki sem verða til deyja eða hætta rekstri. Kostnaður samfélagsins og kostnaður einstaklinga, kostnaður birgja og allra þeirra sem koma nálægt þessum fyrirtækjum getur verið mjög mikill. Með því að veita fyrirtækjaeigendum ráðgjöf og upplýsingar um viðvörunarmerki sem koma upp í rekstri er hægt að draga mjög úr þeim kostnaði. Ef menn hefðu samþykkt þessa tillögu eða þáverandi iðnaðarráðherra eða núverandi atvinnuvega- og nýsköpunarráðherra hefði gert hana að sinni hefði maður talið að mjög skynsamlegt, sem dæmi, að fyrirtæki sem hefðu óskað eftir dreifingu á gjalddögum og nýtt sér það mundu fá ábendingar um að gott væri að leita til ráðgjafarstofu fyrir fyrirtæki í greiðsluerfiðleikum. Þá er hægt að fara í gegnum það hvort einhver viðvörunarmerki eru í rekstrinum sem hægt er að hjálpa mönnum með eða jafnvel, sem getur í sumum tilvikum verið betra, að ráðleggja viðkomandi fyrirtækjum að hætta einfaldlega rekstri áður en kostnaðurinn verður enn meiri og áður en fyrirtækin fara í þrot. Ég hafði meira að segja náð þeim árangri með tillöguna að hún náðist í eitt skipti út úr nefnd og hafði þá bent á leið til þess að fjármagna hana. Þegar fyrirtæki eru stofnuð er tekið ákveðið gjald fyrir það og það hefði verið möguleiki á að hækka það gjald og nýta það til að fjármagna rekstur ráðgjafarstofunnar. Ég sá líka fyrir mér að hún hefði getað fallið mjög vel að starfsemi Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands þar sem þegar er veitt ráðgjöf auk þess sem ábendingar komu fram um að þetta gæti líka hentað ágætlega starfsemi atvinnuþróunarfélaganna sem starfa hringinn í kringum landið. Byggðastofnun benti líka á í umsögn um málið að þeir hefðu mjög mikla reynslu af því að aðstoða fyrirtæki sem höfðu lent í rekstrarörðugleikum. Ég tel því að ekki hafi verið nóg að gera eins og hér er gert, að bjóða upp á fresti og ýta málinu á undan sér, heldur hefðu menn átt að horfa til þess að þarna væri í raun og veru tækifæri til að gera hlutina betur og aðstoða menn betur við reksturinn. Önnur hugmynd sem hefur verið rædd hvað skattamálin varðar í efnahags- og viðskiptanefnd er um aukna ráðgjöf. Ég hef bent á að í staðinn fyrir að við séum sífellt að hækka sektir og viðurlög í lögum, t.d. við því að skila seint, væri eðlilegt samhliða því að gera aukna kröfu um að forráðamenn fyrirtækja sætu námskeið þannig að ekki væri hægt að segja að fyrirtækin hefðu ekki fengið þær upplýsingar sem þau þyrftu um kröfur hins opinbera til fyrirtækjareksturs. Þau ættu að sama skapi auðveldara með að átta sig á þeim merkjum sem geta komið upp í rekstri þegar fyrirtæki lendir í örðugleikum. Hugmyndin um ráðgjafarstofuna á sér hliðstæður, eins og kannski margt í okkar lögum, og ég rakst á sambærileg fyrirbæri eða stofnanir innan Evrópusambandsins. Þar var einmitt lögð áhersla á að mikilvægt væri að ráðleggja fyrirtækjaeigendum meðan þeir væru í rekstri en horfa líka til þess að það að hafa rekið fyrirtæki, þó að það hafi ekki gengið eins og væntingar stóðu til, væri ástæða til að aðstoða menn til að vinna sig út úr því og nýta þá reynslu og þekkingu sem myndast við fyrirtækjarekstur til að fara aftur af stað og ekki væri settur einhver stimpill á fólk tengt þessu. Þá var fyrst og fremst verið að horfa til þess að í langflestum tilvikum þegar fyrirtæki lenda í örðugleikum er það vegna ytri aðstæðna. Það getur verið að lykilviðskiptavinur lendi í vandræðum, það getur verið svo einfaldur hlutur eins og þegar verið var að færa rúllustigann í Kringlunni, þá lentu fyrirtækin sem voru staðsett nálægt þeim rúllustiga í miklum örðugleikum. Annað dæmi varðandi verslunarrekstur var þegar verið var að helluleggja á Laugaveginum og viðgerðin stóð yfir í marga mánuði. Þá lentu ýmis fyrirtæki í örðugleikum bara vegna þess. Og svo áfram sé talið má nefna framkvæmdir hjá hinu opinbera, það að vegur sé færður til getur haft veruleg áhrif á rekstrargrundvöll fyrirtækis. Einnig má nefna veikindi, lykilstarfsmaður verður veikur eða eigandinn verður veikur. Rannsóknir segja að í langflestum tilvikum séu þetta ástæður fyrir því að rekstur fyrirtækja gangi ekki upp. Viðskiptahugmyndin getur líka einfaldlega ekki gengið upp. Að sama skapi er náttúrlega mikilvægt að við komum í veg fyrir að menn misnoti kerfið vísvitandi á sviksamlegan hátt, með því sem við tölum kannski um sem kennitöluflakk. En við megum ekki stimpla fólk sem er búið að taka áhættu og leggja allt sitt undir fyrir sig og sitt samfélag í því að búa til störf. Starfsumhverfið á Íslandi verður að vera þannig að við styðjum við stofnun og rekstur fyrirtækja því að þaðan koma verðmætin, þar sköpum við störfin og þar að sjálfsögðu, sem er það sem okkur stjórnmálamönnum finnst einstaklega skemmtilegt, verða líka skatttekjurnar til sem við getum síðan ráðstafað í velferðarmálin sem við viljum svo gjarnan sinna. 
             Það sem er áhugavert að skoða varðandi vörugjöldin sérstaklega er að ég hefði einmitt talið að núverandi stjórnvöld, ekki hvað síst Samfylkingin, hefðu gjarnan viljað sjá víðtækari breytingar á þeim lögum frekar en bjóða bara upp á frestun á greiðslum. Það hefur verið aðeins skrifað um það í fjölmiðlum eins og við höfum kannski kynnt okkur og ég minni á grein sem þingmaður Samfylkingarinnar Magnús Orri Schram, fyrrverandi þingflokksformaður, skrifaði um breytingar á vörugjöldum. Annar samfylkingarmaður, Margrét Kristmannsdóttir, hefur líka töluvert talað fyrir því fyrir hönd verslunar og þjónustu. Og á árinu 2012 var skipaður starfshópur um heildarendurskoðun á vörugjaldakerfinu. Miðað við þetta hefði maður getað ímyndað sér að menn hefðu áhuga á því að gera ýmsar breytingar á vörugjaldakerfinu. Bent hefur verið á að vörugjöld, eða það sem hefur verið kallað á ensku „excise tax“, hafa yfirleitt í flestum þeim löndum sem við berum okkur saman við verið bundin við tiltölulega fáa vöruflokka. Þar má nefna vöruflokka eins og olíu, tóbak, áfengi, sykur og jafnvel bifreiðar. Helsti munurinn á því hvernig við höfum þetta á Íslandi og hvernig vörugjöldin eru í þeim löndum sem við berum okkur saman við er að hér leggjast vörugjöld á mun fleiri vörutegundir. Í skýrslu Samtaka atvinnulífsins þar sem fjallað er einmitt um vörugjaldakerfið má sjá sýn samtakanna á það hvernig fyrirkomulagið þurfi að breytast og þau benda á tvennt sem þau eru sérstaklega ósátt við. Í fyrsta lagi sé enginn fyrirsjáanleiki í því hvernig vörur eru flokkaðar innan vörugjaldakerfisins og í öðru lagi, og það sem ég stoppaði sérstaklega við, er að samtökin telja að núverandi fyrirkomulag leggist þyngra á ungt fólk og barnafjölskyldur en aðra hópa. Lögð eru vörugjöld á ýmsar byggingarvörur og það er náttúrlega oft ungt fólk sem er að kaupa sér húsnæði eða byggja húsnæði. Síðan er það unga fólkið og barnafjölskyldurnar sem eru að stofna heimili og þarf þá náttúrlega að kaupa sér ýmis heimilistæki til að geta stofnað eigið heimili. Þetta eru þeir flokkar sem eru sérstaklega áberandi innan vörugjaldakerfisins og gjöldin leggjast þar með enn frekar á ungt fólk. Menn hafa líka bent á að vörugjaldakerfið mætti vera skynsamlegra og rökvísara að ýmsu leyti en líka að það geti stjórnað neysluhegðun eða jafnvel byggingarmynstri á Íslandi og leitt þar með til hærri byggingarvísitölu. Ég nefni til dæmis þá staðreynd að sagplötur og gifsplötur eru í mismunandi vörugjaldaflokkum. Þetta getur leitt til þess að menn velji vörutegundina sem er ódýrari og ber lægri vörugjöld. Hvað varðar áherslur okkar framsóknarmanna fyrir næsta kjörtímabil, þegar við getum vonandi haft meira um skattkerfi og tekjuöflunarkerfi ríkissjóðs að segja, höfum við lagt áherslu á mikilvægi þess að einfalda kerfið og gera það skilvirkara. Langflest fyrirtæki á Íslandi eru lítil og meðalstór og það á ekki að vera þannig að atvinnurekendur, þurfi að eyða sífellt fleiri klukkustundum í að sinna skilum á skatti eða skilum á skýrslum til hins opinbera eða þurfi að velta alvarlega fyrir sér hvort fyrirtækið hafi efni á því að ráða starfsmann, hvort sem er í hlutastarf eða fullt starf. Það er grundvöllur þeirra gjalda sem er verið að borga í sameiginlega sjóði okkar. Við hljótum að eiga frekar að leggja áherslu á lykilkerfi okkar varðandi tekjuöflunina. Það er annars vegar virðisaukaskattskerfið og síðan staðgreiðslan, það eru þau kerfi sem skila ríkissjóði langstærstum hluta af tekjum sínum. Það er eitthvað sem ég held að þurfi að skoða, hvernig við getum gert þetta einfaldara og hvatt fyrirtæki til að skila auknum verðmætum til samfélagsins og ráða fleira fólk. Vinna, vöxtur, velferð - það er kjarninn í því sem við framsóknarmenn viljum tala fyrir, auk samvinnu og skynsemi. Þó að þetta mál sé í sjálfu sér tiltölulega einfalt, framlenging á bráðabirgðaákvæðum sem hefur verið tiltölulega mikil samstaða um hér á þingi að veita fyrirtækjum, er svo mikilvægt að horfa á ástæðuna fyrir því að við bjóðum upp á þetta á annað borð og hvort ekki séu til betri, skilvirkari og einfaldari leiðir en endalaust að fresta vandanum og ýta honum á undan sér.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Mér fannst hann ramma málið ágætlega inn, þ.e. mikilvægi þess að starfsumhverfi fyrirtækjanna væri þannig að ekki þyrfti að grípa til þeirra ráðstafana sem hér er verið að gera. Mér þótti athyglisvert það sem hv. þingmaður kom inn á í sambandi við ráðgjöf fyrir fyrirtækin því að auðvitað þarf að vera mikill hvati fyrir hendi, það þarf að hvetja fólk til að stofna fyrirtæki. Mig langar að biðja hv. þingmann að fara aðeins betur yfir þessi mál. Oft er það ekki metið hversu mikils virði litlu og meðalstóru fyrirtækin eru. Hv. þingmaður kom inn á að þau fyrirtæki hafa jafnvel ekki efni á því að leita sér þeirrar ráðgjafar sem nauðsynleg er þegar þau eru að hefja rekstur og eins þegar þau lenda í ákveðnum aðstæðum o.s.frv. Allir vita að atvinnuuppbygging og atvinnusköpun eru undirstaða alls, hvort heldur sem það er velferðarkerfið eða menntakerfið eða hvað sem er og ekki vantar hugmyndir hjá stjórnmálamönnum um að eyða peningunum. En þeir hafa hins vegar oft minni áhyggjur af því hvernig á að afla þeirra. Það eru bara einhverjir aðrir sem eiga að sjá um það. Síðan geta þeir tekið ákvarðanir um að hækka skatta eða gert hvað sem þeir vilja, en það vantar mun meiri hvatningu til þess að einstaklingar stofni fyrirtæki. Það er grunnurinn að stofnun fyrirtækja. Mig langar að spyrja hv. þingmann betur út í hvort hún hafi fyrst og fremst verið að hugsa um lítil og meðalstór fyrirtæki, þ.e. að koma þeim af stað, því að þau eru auðvitað mjög mikilvæg í öllu samhenginu.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Ásbirni Óttarssyni fyrir andsvarið. Skilningurinn á því hvernig verðmætin verða til er einmitt það sem mér hefur fundist skorta mjög mikið á á þessu kjörtímabili. Við búum ekki til verðmæti með því að hækka skatta. Við hljótum að búa þau til með því að tryggja að atvinnulífið sé öflugt. Umræðan hefur oft snúist um hin fáu, stóru fyrirtæki í staðinn fyrir að við horfum til þess að langflest íslensk fyrirtæki eru kannski með tíu starfsmenn að hámarki. Þeim er yfirleitt stjórnað af eiganda sínum sem er þá framkvæmdastjóri fyrirtækisins og starfar í fyrirtækinu sjálfu. Mér fannst það til dæmis sláandi þegar ég tók fyrst sæti á Alþingi þegar lítið frumvarp, sem virtist nú vera frekar skaðlaust, kom fyrir þingið. En þegar gestir komu fyrir nefndina rak ég augun í að gert var ráð fyrir að ákveðnar upplýsingar yrðu birtar á vefsíðu fyrirtækisins. Ef það hefði orðið að lögum hefðum við verið að skylda öll fyrirtæki á Íslandi til þess að vera með vefsíðu. Ég benti á það við vinnu málsins að það gæti ekki komið til greina vegna þess að fjöldi fyrirtækja á Íslandi hefði ekkert með vefsíðu að gera og þyrfti þá að hafa aðrar leiðir til þess að koma upplýsingum á framfæri. Það virtist koma svolítið á embættismennina. Þessu höfum við líka tekið eftir við vinnu efnahags- og viðskiptanefndar; þegar við höfum komið að ýmsum málum varðandi skattinnheimtu höfum við spurt: Hafið þið sjálfir starfað við fyrirtækjarekstur? 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er alveg hárrétt sem hv. þingmaður bendir á, það vantar miklu meiri skilning á umhverfi og rekstrarumhverfi fyrirtækjanna og það getur haft miklar afleiðingar fyrir lagasetningu hér á landi. Ég held að óhætt sé að fullyrða að ef maður tekur saman alla þá eftirlitsaðila sem þurfa að koma að úttekt á fyrirtæki, til dæmis fiskvinnslufyrirtæki, eru það ekki einn til fjórir menn, nei, þeir eru mjög margir og oft og tíðum skoða þeir mjög sambærilega hluti. Það mætti einfalda til mikilla muna og beina kröftunum í rétta átt. Hv. þingmaður nefnir hér dæmi um slíkar kröfur, þ.e. um vefsíður. Það er auðvitað dæmi um skilningsleysi stjórnmálamanna sem setja fram reglurnar. Æskilegra væri að mínu mati að fleiri hv. þingmenn hefðu starfað við atvinnurekstur og kynnst því hvernig það er að vera í þeirri stöðu, því að það er mikill munur á því að vera áskrifandi að laununum sínum, fá þau bara send heim, eða því að þurfa að hafa áhyggjur af því hvort maður geti staðið við að borga fólki launin sín á réttum tíma. Það er dálítið annað umhverfi. Ég hef mjög lengi verið sjálfstætt starfandi. Nú er ég búinn að vera á þingi í fjögur ár og það er voðalega þægilegt að vera hér í notalegri innivinnu, eins og sagt er, og fá bara alltaf launaumslagið heim. Það er voðalega þægilegt. Hitt gat oft verið mjög taugatrekkjandi. Mig langar líka að spyrja hv. þingmann um mikilvægi þess að einfalda til dæmis tollaflokkana. Búið er að tala um það í mörg ár og jafnvel áratugi. Ég vil spyrja hv. þingmann hvort hún telji það ekki mjög mikilvægt í upphafi næsta kjörtímabils að menn einfaldi kerfið með það að markmiði að reyna að búa til hvata til þess að geta 

Virðulegi forseti. Já, ég tel mjög mikilvægt að fara í þá heildarendurskoðun sem ég ræddi í ræðu minni, ekki bara á tollkerfinu heldur einnig á stærsta tekjuöflunarkerfi ríkisins. Nýlega var haldinn mjög áhugaverður fundur á vegum Framsóknarfélags Kópavogs þar sem sýnt var kökurit yfir tekjuskiptinguna hjá ríkinu. Ég hjó eftir því þar að við eyðum oft óskaplega miklum tíma í að ræða tekjustofna, eins og til dæmis auðlegðarskattinn eða eignarskattinn, sem eru samt ekki svo stór hluti af heildartekjum ríkissjóðs. Eins getum við eytt heilmiklum tíma í að ræða um vörugjöldin eða tollana en við eyðum mun minni tíma í ræða stóru kerfin sem skila mestum tekjum. Við ættum að geta gert þau einfaldari og skilvirkari og jafnvel tryggt í einhverjum tilvikum með einfölduninni að létta skattbyrðina, alla vega að gera það að losa okkur við hina og þessa skatta eða gjöld sem nú eru í kerfinu. Ég tel því tvímælalaust að horfa þurfi til þess. Ég held að flestir Íslendingar séu sammála um mikilvægi þess að við borgum í sameiginlega sjóði en við eigum að gera það þannig að það styðji við störfin. Annað dæmi sem menn hafa velt hér upp er tryggingagjaldið. Nú liggur fyrir tillaga um skattaívilnanir til kísilvers á Bakka. Ég fagna því að verið sé að fara í atvinnuuppbyggingu þar en maður stoppar samt svolítið við að það skuli vera hægt að koma til móts með tryggingagjaldið gagnvart því stóra fyrirtæki sem ætlar í uppbyggingu þarna, en við erum ekki að gera 

Frú forseti. Ég þakka hv. þm. Eygló Harðardóttur fyrir athyglisverða ræðu þar sem hún kom inn á mjög þörf mál. Spurningar mínar til hv. þingmanns eru tvær. Þar sem allt bendir nú til þess að hv. þingmaður muni vera hér á Alþingi á næsta kjörtímabili er mikilvægt að heyra framtíðarsýn hennar að því er varðar málefni lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Hv. þingmaður fór svo sem að hluta til yfir stefnu Framsóknarflokksins í því efni varðandi einföldunina vegna þess hvað þetta er allt orðið svifaseint og flókið. Nærtækt er að nefna tollskrárnúmer og þann frumskóg sem vörugjöldin eru. Ef maður ætlar t.d. að setja á fót sjoppu hér á Íslandi held ég að þurfi 15 leyfi til þess og það tekur venjulegan mann fleiri daga að hefja rekstur af því að hann þarf að fást við kerfið. Sér hv. þingmaður fyrir hönd Framsóknarflokksins að einfalda megi það kerfi eitthvað frekar? Í öðru lagi vil ég spyrja hv. þingmann um unga fólkið og þá áherslu sem hv. þingmaður benti á, hvernig vörugjöldin virðast fara með ungt fólk. Ég og hv. þingmaður þekkjum bæði nokkuð til þegar kemur að því að kaupa barnaföt, hversu dýrt það er. Nú höfum við séð þá þróun að undanförnu að verslun með barnaföt hefur flust úr landi vegna þess að virðisaukaskattur á barnaföt er hæstur hér í heiminum. Með því flytjum við verslunarstörf úr landi. Ég fagna því að hv. þingmaður vill að við förum að endurskoða þá hluti, m.a. með hagsmuni ungs fólks í huga. Sér hv. þingmaður það sem hluta af verkefnum næsta kjörtímabils að skoða málefni barnafjölskyldna sérstaklega í því samhengi?

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þm. Birki Jóni Jónssyni fyrir andsvarið. Það er algjörlega á hreinu að forgangsröðun framsóknarmanna á næsta kjörtímabili verður að sjálfsögðu heimilin og atvinnulífið. Það er lykilatriði. Þegar kemur að því er fátt sem skiptir okkur meira máli en að tryggja að skattumhverfi og lagaramma hins opinbera sé með þeim hætti að við styðjum við atvinnustarfsemi á Íslandi. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson nefndi í fyrra andsvari sínu dæmi um fiskvinnslur og hversu margir væru jafnvel að vinna sömu verkin. Það er eitt af því sem ég tel alveg tvímælalaust að við þurfum að fara yfir. Með einföldun erum við ekki að segja að við ætlum að draga úr gæðakröfunum heldur að tveir eða þrír menn þurfi ekki að að vinna sömu verkin, t.d. að sjá um eftirlit. Lengi hefur verið rætt innan Framsóknarflokksins hvort möguleiki sé á því að vera með það sem við getum kallað eina sjoppu, „one shop“, þar sem maður stoppar bara á einum stað og getur gengið frá þeim plöggum og umsóknum sem maður þarf að ganga frá þegar maður stofnar nýtt fyrirtæki. Maður þurfi þá ekki að eiga í samskiptum við marga opinbera eftirlitsaðila eða jafnvel mörg ráðuneyti. Áður en ég settist á Alþingi kynntist ég því aðeins hvernig málum er háttað varðandi fiskeldi. Þar var alveg sláandi hversu margir snertifletir virtust vera við hið opinbera ef maður vildi fara af stað með fiskeldi. Sama hefur verið nefnt t.d. varðandi umhverfismat. Það er enginn að segja að við eigum ekki að fara með verkefni í umhverfismat, en það 

Frú forseti. Hv. þingmaður hefur sjálf reynslu af fyrirtækjarekstri lítilla og meðalstórra fyrirtækja þannig að ég fagna því sem hún segir hér. Maður heyrir það hjá þeim sem reyna að reka lítil og meðalstór fyrirtæki, sem er undirstaða atvinnu í landinu - jú, jú, við erum með eitt og eitt stórfyrirtæki en megnið af störfunum er hjá litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Þess vegna fagna ég því að hv. þingmaður vilji einfalda regluverkið í kringum starfsemi þessara mikilvægu fyrirtækja. Síðan sýnir það í hvaða stöðu fyrirtækin í landinu eru almennt að í frumvarpinu er verið að ívilna fyrirtækjum með því að fresta ákveðnum gjalddögum. Stóra verkefnið sem við eigum að einbeita okkur að er að hlúa að atvinnulífinu í landinu og búa því þannig umhverfi að það geti eflst til mikilla muna vegna þess að við þurfum á því að halda. En hv. þingmaður hafði ekki tíma til að bregðast við seinni spurningu minni sem snýr að málefnum barnafólks. Ég nefndi sem dæmi að verslun með barnaföt hafi leitað út úr landinu af því að við erum með 25,5% virðisaukaskatt þeim vörum, sem er hæsti virðisaukaskattur í heimi. Fólk fer jafnvel í utanlandsferðir til þess eins að versla föt á börnin sín í stórum stíl. Það þýðir að störfum í íslenskum verslunum hefur verið að fækka, sérstaklega á síðustu fjórum til fimm árum. Samtök verslunar og þjónustu hafa ítrekað bent á það en samt viðhöldum við því með því að hafa hér hæstu skattlagningu á þær nauðsynjar sem barnaföt eru. Hvernig sér hv. þingmaður það fyrir sér á næstunni? Finnst henni það koma til greina að létta álögur á barnafólki og bæta þannig möguleika verslunarinnar til að auka umsvif sín með því að þjónusta barnafólk í landinu? Hver er framtíðarsýn hv. þingmanns þegar kemur að þessu máli, sem verið hefur mér nokkuð hugleikið á þessu kjörtímabili?

Virðulegur forseti. Ég þakka enn á ný fyrir andsvarið. Ég hafði ekki tækifæri til þess að svara seinni spurningunni. Það er nokkuð sem lengi hefur verið í umræðunni. Það er algjörlega sláandi að sjá hversu hátt hlutfall af verslun með fatnað og aðrar vörur fyrir börn fer fram utan landsteinanna. Ég las einhvers staðar að stærsta einstaka barnafataverslunin á Íslandi væri Hennes & Mauritz, sem er ekki einu sinni á Íslandi. Það segir kannski allt sem segja þarf. En í skýrslu McKinseys, sem þeir kynntu ekki fyrir löngu, var lagt upp hvernig við gætum tryggt hagvöxt, verðmætasköpun og störf á Íslandi til framtíðar. Þeir bentu sérstaklega á verslunar- og þjónustugeirann á Íslandi og sögðu að forsenda væri til þess að við gætum tryggt raunverulegan hagvöxt hérna með því að auka framlegðina og verðmætasköpunina í þessum greinum. Þá fóru þeir í gegnum almenna verslun og fjölluðu um fjármálastarfsemi. Þeir fjölluðu einnig um heildsöluna hjá okkur og hið opinbera, þar væru fjölmörg tækifæri. Þeir töldu að jafnvel væri hægt að losa um allt að því 13 þúsund manns með því að auka framlegðina og arðsemina í greininni, fólk sem gæti síðan farið í aðrar atvinnugreinar og búið til meiri verðmæti þar. Eitt af því sem þeir nefndu í skýrslunni var að endurskoða þyrfti að vöru- og tollakerfi hjá okkur, að tryggja þyrfti meiri samkeppni. Ég hef talað mjög mikið fyrir því að horfa til þeirra tillagna sem komið hafa frá Samkeppniseftirlitinu um það hvernig við tryggjum aukna samkeppni. Bent hefur verið á að við séum með mjög dýrt og stórt fjármálakerfi sem leiði til aukins vaxtamunar og meiri kostnaðar fyrir öll fyrirtæki, þá ekki bara í þeim atvinnugreinum sem ég nefndi. Að sjálfsögðu þarf að horfa til þess vegna þess að þannig tryggjum 

Virðulegi forseti. Mig langar að halda áfram að ræða það sem hv. þingmenn sem voru í andsvörum hér á undan mér voru að ræða, þ.e. að benda á hið augljósa skilningsleysi stjórnmálamanna, þeirra sem setja lög og ákveða skattlagningu, á áhrifum viðkomandi skattlagningar. Hægt er að fara yfir mörg dæmi þess. Hv. þingmenn fóru yfir þann frumskóg sem tollalöggjöfin er sem er nánast ekki nokkur einasta leið að skilja. Við vitum til dæmis að það mál sem er næst á dagskránni, sem snýr að tollnúmerum eða tollflokkum, það eru ákveðin númer á bak við hvern flokk, var unnið í hendingskasti í haust. Ég sagði reyndar þá í ræðum að ég kenndi í brjósti um hv. þingmenn sem sætu í efnahags- og viðskiptanefnd því að verið var að taka málið inn og út og gera breytingartillögur ofan á breytingartillögur o.s.frv. Einhvern veginn lærist þetta nú seint því miður. Ég man eftir því að á fyrstu þingum sem ég sat, þau eru nú ekki mörg sem ég hef setið, var einmitt verið að breyta sykurskatti. Menn sögðu: Jú, það er lýðheilsumarkmið að skattleggja þessa vöru á þennan hátt. Síðan kom hið gagnstæða í ljóss og í umsögnum frá Lýðheilsustöð og fleiri aðilum sem fjölluðu um þessi mál var bent á hið augljósa, að þetta mundi ekki ná þeim markmiðum sem gert hafði verið ráð fyrir. Við erum því alltaf á þessum slóðum og umhverfið sem verið er að vinna í er alveg með ólíkindum, að við skulum þurfa að taka upp tveimur mánuðum seinna löggjöf sem var unnin á þann veg að flokkar duttu á milli skips og bryggju, eins og stundum er sagt, sem áttu ekki að vera með og aðrir sem áttu að vera með voru það ekki. Þetta er hreint með ólíkindum. Ég ætla að nefna eitt dæmi sem gerðist, held ég, haustið 2009. Þegar verið var að breyta sykurskattinum - stjórnmálamenn eru mjög flinkir í að finna ástæðurnar og réttlæta gjörðirnar - sat hv. þm. Pétur H. Blöndal, sem sat í efnahags- og skattanefnd eins og hún hét þá, niðri í þingflokksherbergi og var að fara yfir þessi tollnúmer. Þá komst hann að því að inni í breytingum á tollnúmerum voru nagladekk, þ.e. gúmmí, hjólbarðar hækkuðu við breytingar á skattalöggjöfinni, við sykurskattinn. Þetta er alvarleg áminning til okkar og til framkvæmdarvaldsins og undirstrikar mikilvægi þess að fara í gagngera vinnu til að breyta þessum hlutum og koma þeim þannig fyrir að það geti talist vitrænt. Förum yfir skattana og hvaða áhrif þeir hafa. Menn rífast um það hvort hærri skattprósenta skili meira eða minna og þar þekkjum við deilurnar á milli fulltrúa Sjálfstæðisflokksins og vinstri manna. Vinstri menn líta svo á að ef skattprósentuna er hækkuð fáist sjálfkrafa hærri skatttekjur. En það merkilega er að þegar skattprósentan var sem lægst héldu margir vinstri sinnaðir stjórnarandstæðingar því fram, það sér maður þegar maður skoðar gamlar ræður, að þrátt fyrir að skattprósentan væri lækkuð væri í raun um skattahækkun að ræða vegna þess að skatttekjurnar ykjust. Þá lögðu menn það þannig upp og það segir okkur hversu flinkir stjórnmálamennirnir eru við að reyna að snúa stöðunni sér í hag og túlka það hver með sínu nefi. Í andsvörum áðan - ég ætla að koma aðeins inn á það því ég náði ekki að klára þá umræðu - hjá hv. þm. Eygló Harðardóttur komu fram þessir hvatar sem eru í löggjöfinni, afleiðingar af löggjöfinni og svokallað eftirlitskerfi allt saman. Það er alveg með ólíkindum og það er í sjálfu sér ekkert að byrja og það er hlutur sem við verðum að taka til gagngerrar endurskoðunar. Verið er að íþyngja fyrirtækjunum með allt of miklu eftirliti. Í mörgum tilfellum er nánast um sama eftirlit að ræða. Það kemur einn og skoðar tvo hluti og svo kemur annar og skoðar tvo hluti og hann skoðar annan af þeim sem hinn skoðaði og svo koll af kolli. Þetta kostar fyrirtækin óhemjupeninga og dregur úr getu þeirra til að gera skynsamlegri hluti og snúa sér að því sem skiptir mestu máli að reyna að auka umsvif fyrirtækisins og skapa frekari störf og hagsæld inn í þjóðarbúið. Það stendur eins og við vitum undir allri velmegun þjóðarinnar, atvinnusköpunin. Þetta er hins vegar ekkert nýtt. Ég er ekki að tala fyrir því að eftirlitið sé minnkað eða að við slökum á kröfum, það felst ekkert í því. Nærtækasta dæmið er útþensla Fjármálaeftirlitsins. Eftir hrunið fóru menn að auka útgjöldin og ugglaust var þörf fyrir hluta af því og jafnvel allt, ég ætla ekki að fullyrða neitt um það. En það kom klárlega fram í umræðunni, og gerir það svo oft, af því að þetta er skattur sem er markaður tekjustofn - og ég gæti svo sem haldið mjög langa ræðu um markaða tekjustofna en af því að sumir líta svo á, ég er ekki að halda því fram að allir hafi lítinn skilning á því, að af því að skatturinn er lagður á fyrirtækið og fer til þeirra stofnana sem sinna eftirlitinu og hefur ekki í för með sér aukin útgjöld fyrir ríkissjóð þá sé þetta bara allt í lagi, menn hafa ekki svo miklar áhyggjur af því. Hið augljósa er að þegar farið er í þessa vegferð þá dregur það úr getu fyrirtækjanna til að skapa fleiri störf og skapa hagsæld. Eitt skýrasta dæmið var þegar setja átti fjársýsluskattinn á fjármálastofnanirnar, þá töluðu allir um þessi vondu fjármálafyrirtæki, eða misgóðu eða hvaða orð menn notuðu um það, auðvitað var óhætt að setja fjársýsluskatt á þau. En þegar hið augljósa kom í ljós, þ.e. að þetta yrði til þess að fækka þyrfti starfsfólki, þar sem þetta var launaskattur, gerðu menn ákveðnar breytingar á fyrirkomulaginu. Skattlagning og hvernig skattar eru settir fram hefur áhrif á fyrirtæki og getu þeirra til að standa undir öðrum kostnaði. Við vitum líka að stjórnmálamenn, sama hvar þeir eru í flokki, reyndar ekki allir stjórnmálamenn en mjög margir, að minnsta kosti af þeim sem ég hef kynnst á þeim tíma sem ég hef verið hér og fylgst með í áranna rás, hafa mikið hugmyndaflug í að réttlæta það hvernig beri að eyða fjármununum. Þeir hafa miklar skoðanir á því hver og einn hvernig skynsamlegast sé að ráðstafa þeim og allt í góðu lagi með það. En oft virðast sömu stjórnmálamenn hafa minni áhyggjur af því hverjir eigi að afla peninganna. Það er einhverra annarra að sjá um að skaffa í ríkissjóðinn þannig að stjórnmálamenn geti eytt peningunum. Það sjáum við í öllum þeim frumvörpum og tillögum sem liggja fyrir þinginu á síðustu klukkutímunum, um útgjaldaaukningu upp á tugi milljarða. Ekki er verið að ræða um 1 eða 2 eða 3 milljarða, það eru komnir tugir milljarða inn á næsta kjörtímabil. Við sjáum því að það er mikilvægt að breyta þessu. Það má segja um þetta frumvarp að það sé kannski ekkert stórt í sniðum og að ekki sé mikill pólitískur ágreiningur um það hvað beri að gera. En það er hins vegar mjög mikilvægt að fara yfir ástæður þess af hverju bregðast þarf við með þessum hætti. Enn og aftur er verið að gera breytingar sem áttu að vera tímabundnar til að koma til móts við fyrirtæki sem lentu í miklum erfiðleikum eftir hrunið. Þá voru það eðlileg viðbrögð stjórnvalda að létta þeim róðurinn en síðan höldum við alltaf áfram á sömu braut. Nú erum við enn og aftur að endurnýja ákvæði um að dreifa gjalddögum, hvort heldur sem það er á virðisaukaskatti eða tollflokkum og vörugjöldum. Þetta minnir okkur á hversu mikilvægt er að laga umhverfi fyrirtækjanna þannig að þau geti starfað eins og þau hafa gert í áratugi. Fyrirtækin hafa starfað eftir þessum lögum, sem nú er verið að gera tímabundnar breytingar á, í áratugi, og staðið skil á sínum gjöldum, hvort sem það eru tollgjöld, vörugjöld eða virðisaukaskattur. Þau hafa staðið skil í áratugi en aðstæður eru erfiðar núna og það er umhugsunarefni fyrir okkur hér inni að það skuli ekki hafa breyst á þessum fjórum árum. Það er margt sem spilar þar inn í, bæði hefur gengið illa að greiða úr málefnum sumra fyrirtækja, lagðar hafa verið mjög þungar skattalegar álögur á önnur þannig að þetta hjálpast allt að. Þess vegna er svo mikilvægt að við gerum okkur grein fyrir því og tökum inn í þessa umræðu það umhverfi sem við erum að vinna með. Mikilvægast er að búa fyrirtækjunum þannig umhverfi að ekki þurfi að fara í breytingar eins og hér er gert enda er það sagt berum orðum í frumvarpinu að verið sé að bregðast tímabundið við áframhaldandi greiðsluerfiðleikum fyrirtækja. Svona hljóðaði það líka síðast. Það er verið að bregðast tímabundið við áframhaldandi greiðsluerfiðleikum fyrirtækja og það er mjög bagalegt og í raun og veru ekkert annað að gera í þeirri stöðu sem við erum en æskilegra hefði verið að umhverfi fyrirtækjanna væri þannig að ekki þyrfti að bregðast við á þennan hátt. Það er líka mikið áhyggjuefni - sérstaklega ef maður talar um þau fyrirtæki sem hér eru og auðvitað öll fyrirtæki af því að hagkerfið okkar er allt eitt samspil og ein heild - það sem kom fram í morgun um minnkun á hagvexti. Við fórum inn í árið 2012 með miklar væntingar um 2,5–2,7% hagvöxt, inn í grunninn í fjárlagagerðinni, tekjuhluta fjárlaga. Við endurskoðunina við gerð fjáraukalaga síðasta haust voru þær væntingar lækkaðar niður í 2,5%, jafnvel 2,3% en menn stöldruðu við 2,5%. Hæstv. forsætisráðherra hefur margoft í máli sínu bent á þá staðreynd að hagvöxtur hér sé þó 2,5% og það sé betra en í mörgum öðrum ríkjum Evrópusambandsins eða í Evrópu. En síðan kemur dómurinn í dag sem segir okkur að hagvöxturinn er ekki 2,5%, hann verður 1,6%. Það er grafalvarleg staða og hefur gríðarlega miklar afleiðingar og það þekkjum við. Staðreyndirnar eru þessar. Við getum síðan komið upp í pólitískar kappræður um það hvort ríkisstjórnin hafi staðið sig vel og illa. Allir vita mína skoðun á því, hún hefur algerlega brugðist í atvinnuuppbyggingu og líka í sambandi við skuldavanda heimilanna, það hangir hvort við annað. En það er hins vegar algerlega ljóst í þeim málum að það eru niðurstöðutölurnar sem tala og yfir því verður maður að lýsa miklum vonbrigðum. Maður hafði reyndar miklar áhyggjur af þessu og hugsum það aðeins rökrétt. Við höfum verið að ganga á framtíðarsparnaðinn með því að taka út séreignarsparnaðinn til að milda það sem gerðist hjá fólki við hrunið, bæði lækkuðu tekjur fólks, fólk missti vinnuna, starfshlutfallið var lækkað og allt sem þar hangir saman. Þá var sú leið farin að leyfa úttekt á séreignarsparnaði. Og hver hefur sú braut verið hjá okkur? Fyrst var það sett tímabundið og svo aftur tímabundið og svo í þriðja skipti tímabundið og svo var því hætt. En í fjárlögum 2013 var það sett inn aftur, tekið upp aftur. Þá erum við að ganga á framtíðarsparnaðinn sem þýðir að við verðum af tekjum í framtíðinni þegar sá séreignarsparnaður átti að koma til útgreiðslu. Það sem hefur verið að drífa áfram hagvöxtinn, oft verið kallað froðan, er einkaneyslan sem er að draga hann áfram, ekki atvinnusköpunin sem er í sögulegu lágmarki, atvinnuvegafjárfestingin er í sögulegu lágmarki. Það eru rosalega mörg dökk ský á himni þannig að menn verða að fara varlega. Ég hélt reyndar að menn mundu skipta um gír, hugsun eða bregðast öðruvísi við ábendingum annarra eftir hrunið, að menn hefðu þó lært það af hruninu. Mér er mjög minnisstætt þegar aðalhagfræðingur Seðlabankans kom fram, þegar nýbúið var að gera kjarasamningana, og benti á þær hættur sem fólust í gerð þeirra. Ég upplifði það í viðbrögðum í fjölmiðlum, ég veit ekki hvort það var algerlega réttmætt hjá mér, að sá ágæti maður væri að tala í tómarúmi. Það var túlkað þannig af sumum að hann væri á móti launahækkunum. Hann fjallaði ekki um það, það eru allir mjög hlynntir því að hækka laun til fólks ef hægt er þannig að fólk hafi meiri ráðstöfunartekjur. Það er enginn á móti því, ekki einn einasti maður, sama hvar hann stendur í flokki eða við hvað hann vinnur. En þessi ágæti maður var einfaldlega að benda á að farið gæti af stað víxlverkun sem við þekkjum frá gamalli tíð. Við bjuggum í áratugi við þær aðstæður, allt þar til þjóðarsáttarsamningarnir voru gerðir fyrir rúmum 20 árum, og við erum að detta inn í þann feril aftur. Við sjáum nýjustu tölur um verðbólguna, hún er að hækka mjög mikið, og það var bent á hið augljósa sem blasir við okkur. Það sem kemur fram í þessu frumvarpi um frestun gjalddaga er hið augljósa, það sem þessi ágæti maður var að benda á. Ef menn fara í of miklar launahækkanir - ekki standa deilur um að allir vilja bæta hag heimilanna og fólksins í landinu - og ekki er innstæða fyrir þeim þá væri það fyrir séð að eitthvað annað þyrfti að koma á móti. Sá sem rekur verslun og hækkar laun starfsfólksins verður að auka umsvifin eða hækka vöruverðið. Það gefur augaleið. Það er ekki um nema tvennt að ræða í því. Annaðhvort aukast umsvifin eða það verður að hækka vöruverðið. Ef vöruverð hækkar lendir það í vítahring og þá minnkar verslunin hægt og bítandi og þá fækkar starfsfólki þannig að þetta hangir allt á sömu spýtunni. Það var varað við, menn voru hvattir til að fara varlega, en ekki var að neinu ráði tekið undir ábendingar eða gagnrýni - ég veit ekki hvaða orð ég á að nota yfir það - þessa ágæta manns, við komumst einhvern veginn ekki lengra í umræðunni. Það er líka gríðarlega alvarlegt vegna þess að kjarasamningarnir - ef við setjum það í samhengi við það sem er að gerast hjá okkur núna, þær fréttir sem við vorum að fá - voru mjög framhlaðnir, þ.e. það voru eingreiðslur í upphafi þeirra sem skiluðu mjög skarpt tekjum inn í ríkissjóð og til sveitarfélaga, gerði það að verkum að tekjur ríkissjóðs fóru upp, reyndar útgjöld líka en nettóniðurstaðan varð sú að ríkissjóður hafði meiri tekjur en útgjöld af samningunum. Við sjáum það í fjáraukalagagerðinni á því ári sem þeir voru gerðir hvaða áhrif það hafði á stöðu ríkissjóðs. Það er því mjög mikilvægt að menn vandi sig við að skapa fyrirtækjunum það rekstrarumhverfi sem þarf að vera. Það þarf að vera þessi hvati, eins og hv. þm. Eygló Harðardóttir kom inn á, í kringum stofnun fyrirtækis, þ.e. að menn fari af stað með meðalstór fyrirtæki. Eins og við vitum eru fyrirtæki yfirleitt stofnuð í kringum einn, tvo eða þrjá aðila og yfirleitt er fólkið sem stofnar þau að vinna í þeim og það er gríðarlega mikilvægt að skapa þær aðstæður að fyrirtækin geti þrifist og gengið vel. Þannig verður verðmætasköpunin til. Ekki hefur vantað hugmyndaflugið hjá stjórnmálamönnum um auknar álögur og ekki skortir þá sömu hv. stjórnmálamenn hugmyndirnar um það í hvað eigi að eyða peningunum. Þeir líta oft og tíðum á það sem sjálfgefið að aðrir afli peninga en þeir eyði þeim.

Frú forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir ágæta ræðu sem endurspeglaði í hvers lags erfiðleikum íslenskt atvinnulíf á. Verið er að endurflytja mál um dreifingu á gjalddögum á vörugjaldi og virðisaukaskatti, sem hafa hækkað allverulega á þessu kjörtímabili þrátt fyrir aðvörunarorð okkar margra um hvaða áhrif þessi endalausa gjaldahækkana- og skattstefna núverandi ríkisstjórnar hefur haft í för með sér. Í fyrsta lagi vil ég spyrja hv. þingmann að því hvort hann viti til þess að lagt hafi verið mat á hverju það hafi skilað sér í hækkuðum skuldum verðtryggðra lána að ríkisstjórnin skuli hafa hækkað virðisaukaskatt og vörugjöld almennt svo mikið sem raun ber vitni. Nú horfum við upp á það, miðað við ástandið í samfélaginu, að með því að hækka skatta og gjöld hefur það þau óæskilegu áhrif að verðtryggð lán heimilanna sem eru um 1.400 milljarðar í dag hækka samhliða því. Fyrri spurning mín er hvort ríkisstjórnin hafi með þessum aðgerðum verið að vinna að hagsmunum heimilanna í landinu. Ríkisstjórnin beitti sér sérstaklega fyrir því að hækka vörugjöld af stærri bílum, jepplingum. 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir andsvarið. Hv. þingmaður spurði mig í fyrsta lagi hvort ég vissi til að lagt hefði verið mat á það hvaða áhrif inn í vísitöluna og þar af leiðandi á lán heimilanna óbeinu skattahækkanirnar hefðu. Þær skiptu milljörðum bara síðasta haust. Ágætt er að rifja upp að þegar lagður var fram tekjugrunnur fyrir fjárlagafrumvarpið fyrir árið 2011 stóð ég hér seint að kvöldi eða nóttu og var að ræða við þáverandi hæstv. fjármálaráðherra. Honum fannst ég frekar óbilgjarn í umræðunni, og vildi meina einungis væri um uppsóp í skattahækkununum að ræða, allur meginþunginn hefði verið árið 2009, fyrir utan fjárlög ársins 2010. Hverju var þá gert ráð fyrir? Það var gert ráð fyrir því að tekjuauki ríkissjóðs af tekjuhlutanum yrði 11,2 milljarðar. Tekjuskerðing heimilanna, sem blasti auðvitað við, var 8,7 milljarðar. Það versta var að lán heimilanna hækkuðu við þessar aðgerðir um 14 milljarða. Ráðstöfunartekjurnar minnkuðu um tæpa 9 milljarða, lán heimilanna hækkuðu um 14 milljarða, en tekjuaukningin fyrir ríkissjóð átti ekki að vera nema 11 milljarðar. Menn geta síðan haft efasemdir um að hún hafi nokkurn tíma skilað sér. Þarna greindi okkur mjög á. Ég hélt því fram að aðgerðirnar mundu draga úr getu heimilanna, bæði minnka tekjurnar og eins auka klafann í sambandi við húsnæðislánin, þær mundu einnig hafa neikvæð áhrif inn í hagkerfið og niðurstaðan yrði sú að tekjur ríkissjóðs mundu minnka við þessar aðgerðir en ekki aukast.

Frú forseti. Þetta er akkúrat það sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson formaður Framsóknarflokksins hefur bent á varðandi verðtrygginguna. Þegar ríkið hækkar skatta og gjöld er það að bæta tekjum í ríkissjóð, en hver greiðir fyrir það? Hvaða áhrif hafa slíkar hækkanir á gjöldum og sköttum? Jú, þær fara út í verðlagið sem hækkar verðtryggðar skuldir heimilanna í landinu. Þetta er hvati sem á ekki að eiga sér stað og við þurfum að vinda ofan af honum, eins og við framsóknarmenn höfum lagt til. Hv. þingmaður hafði ekki tök á því í sínu stutta andsvari að bregðast við því sem ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir, sem er að stórhækka vörugjöld af stærri bílum. Ég benti á hvernig ástandið er vítt og breitt um landið, sérstaklega yfir vetrarmánuðina, þar ekur fólk einfaldlega ekkert um á Yaris. Staðreyndin er sú að með stefnu ríkisstjórnarinnar og stórhækkuðum vörugjöldum á stærri bíla, sem eru lífsnauðsynlegir í hinum dreifðu byggðum, hefur skattlagning og álögur á fólk í hinum dreifðu byggðum aukist stórlega. Samfara þessu mun verð á bílum hækka og hvaða áhrif hefur það? Jú, það hefur líka áhrif á vísitölu neysluverðs sem fer út í hinar verðtryggðu skuldir. Við erum alltaf að bíta í skottið á okkur sjálfum og mig langar að spyrja hv. þingmann að því hvað honum finnist um að menn skuli hafa svona takmarkaðan skilning á aðstæðum hinna dreifðu byggða og hafa aukið álögur á bifreiðar sem fólk þarf að nota í þeim byggðarlögum, eins og ríkisstjórnin hefur beitt sér fyrir á undanförnum árum. Ég greiddi atkvæði gegn því og ég tel að þar sé verið að vega að hagsmunum einstakra byggðarlaga og sjálfsögðum mannréttindum fólks við að komast á milli staða.

Virðulegi forseti. Ég náði ekki að svara seinni spurningu hv. þingmanns og ætla að gera það núna. Ég vil byrja á að segja að ég greiddi atkvæði á móti þessari skattlagningu eins og hv. þingmaður á sínum tíma. Það er alveg rétt sem hv. þingmaður kemur hér inn á, bent var á í þessari umræðu að það hljómar vel að lækka skatta á bíla sem menga minna og eru umhverfisvænni en hækka á þessa stóru, en það hefur afleiðingar á sumum stöðum. Því miður búa ekki allir landsmenn við sömu aðstæður. Svörin voru oft á tíðum: Ja, menn geta þá bara farið í strætó. Gott og vel, það hentar sums staðar og það er bara í góðu lagi. Eins og hv. þingmaður þekkir jafn vel og ég þá þarf fólk sem býr fyrir utan þéttbýlisstaðina því miður oft að sækja vinnu um langa leið, kannski tugi kílómetra á hverjum degi. Það keyrir í aðstæðum sem eru ekki sambærilegar við að keyra hér í Reykjavík á uppbyggðum, malbikuðum vegum í stórborginni. Þetta fólk þarf auðvitað að hafa betur útbúna bíla, hvort sem það er með fjórhjóladrifi, jafnvel jeppa eða hvernig sem það er. Bein afleiðing af því er að skattlagningin kemur harðar niður á landsbyggðinni en á höfuðborgarsvæðinu. Eins líka þær hækkanir sem voru á eldsneytið, kolefnisgjaldið og allt það. Þar sögðu menn að draga yrði úr mengun. Allir eru sammála um að reyna að gera það sem mest, en hvað hafði það í för með sér? Það fór auðvitað inn á flutningabílana sem keyra út vörur, þá hækkar flutningsgjaldið út á landsbyggðina, það segir sig alveg sjálft. Frægt dæmi var þegar ágætur fjörður var þveraður vestur á fjörðum. Það stytti vegalengdina mikið og menn voru fegnir því. En bara skattahækkanir ríkisstjórnarinnar í næstu viku á eftir gerðu það að verkum að gjöldin á flutninginn lækkuðu ekki neitt, vegna þess að þótt færri kílómetrar væru keyrðir var búið að hækka eldsneytisverðið þannig að það fór sjálfkrafa inn í verðið. Það er talandi dæmi um hvaða áhrif þetta hefur.

Herra forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt, sem felst í því að framlengja áfram bráðabirgðaráðstafanir sem teknar voru í gildi stuttu eftir hrun, í kjölfar þess mikla atburðar. Það er framlengt áfram vegna þess að ekki er búið að laga stöðuna sem varð til eftir hrun. Núna - fjórum og hálfu ári eftir hrun og fjórum árum og einum mánuði eftir að núverandi ríkisstjórn tók við völdum, fyrst með stuðningi Framsóknarflokksins en síðan hefur hæstv. ríkisstjórn staðið ein með sínum stuðningsmönnum - hefur hún gripið til ráða sem hafa ekki leyst vandann að mínu mati. Hún fylgir þeirri stefnu margra vinstri manna að auka skatta og auka niðurskurð sem lausn á því að bæta stöðu ríkissjóðs. Þetta eru lausnir beint af augum í huga þeirra sem átta sig ekki alveg á því hvernig atvinnulífið og efnahagslífið bregst við. Það að hækka skatta þýðir ekki endilega að tekjur ríkissjóðs hækki. Það að lækka skatta þýðir heldur ekki að tekjur ríkissjóðs lækki. Þetta hefur meira að segja valdið því að sumir hagfræðiprófessorar geta deilt um það endalaust hvort skattar hafi verið lækkaðir eða hækkaðir í tíð ríkisstjórnar Sjálfstæðisflokksins, sem hann ber víst ábyrgð á einn, þegar skattprósentur voru lækkaðar í mörgum skattflokkum, þar á meðal á tekjum fólks, en skatttekjurnar stórjukust. Þá sögðu menn: Skattarnir hafa hækkað. En gleymdu að segja að það voru skatttekjurnar sem hækkuðu en skattarnir voru lækkaðir. Það getur nefnilega gerst. Þetta er það sem margir eiga erfitt með að átta sig á, að viðbrögð atvinnulífsins eru háð því hvað skattprósentan er há. Þetta eru augljós sannindi sem bandarískur prófessor komst að einhvern tímann, Laffer, sem kom í heimsókn hingað til Íslands. Ég hef bent á að skattstofninn væri mjög háður skattprósentunni, mismunandi mikið þó, lítið í eignarskatti, en mikið í til dæmis tekjuskatti og alveg sérstaklega mikið í hagnaði fyrirtækja þar sem forráðamenn fyrirtækja geta ráðið því nánast kannski á síðustu vikum ársins hvort fyrirtækið skili hagnaði eða tapi. Ef hagnaðurinn er skattlagður of mikið getur hvatinn verið sá að eyða honum rétt fyrir áramót, eyða hagnaðinum til að þurfa ekki að borga stórar fúlgur í ríkissjóð í skatta. Skatttekjur ríkissjóðs eru því mjög háðar skattprósentunni. Sú mótsögn getur myndast að hækkun á skattprósentunni getur þýtt lægri skatttekjur. Við erum að sjá þetta núna til dæmis í áfengisgjaldinu þar sem tekjur ríkisins af áfengisgjaldinu lækka þrátt fyrir skattahækkanir. Síðan spyrja menn sig: Hvað verður um skattstofninn? Stundum deyr hann út, hann verður hreinlega ekki lengur til. Sú starfsemi sem gaf áður tekjur verður ekki lengur til. Stundum hverfur hann undir yfirborðið, eins og ég hef nú grun um að sé að gerast með áfengið, þ.e. menn fari að brugga, því miður, sem veldur ákveðnu siðrofi. Mikill innflutningur á sykri bendir til þess þrátt fyrir hækkun skatta á sykur, herra forseti. Það hefur sést mjög víða að hækkun á sköttum getur lækkað skatttekjurnar. Þetta var ein af ráðstöfunum hæstv. ríkisstjórnar, að skattleggja og skattleggja og skattleggja. En það sem hún gerði líka var að hún fór í einhvers konar draumastöðu vinstri manna, ég leyfi mér að segja það, að flækja skattkerfið til að gera það réttlátara og sanngjarnara og taka tillit til fleiri þátta. Til dæmis tók hún upp fleiri þrep í tekjuskatti sem hefur leitt til mikillar vinnu bæði hjá skattyfirvöldum og alveg sérstaklega á fyrirtækjunum sem þurfa að reikna út núna miklu flóknari skatta en áður.

Eru það ekki fjögur þrep?

Fjögur þrep, jú. Núllþrepið, það er nefnilega líka með. Svo hafa menn flækt virðisaukaskattinn. Ég ætla ekki að nefna öll þau ókjör og ósköp sem hafa dunið yfir, aðallega fyrirtæki landsins. Svo eru alls konar nýir skattar sem menn hafa tekið upp varðandi mengunarskatta, sturtuskattinn og fleiri. Ég ætla ekki að þreyta herra forseta með því að telja upp allar þær skattahækkanir sem menn hafa tekið upp. Flækjustigið hefur aukist og flækjustigið kostar. Og flækjustigið kemur niður á lífskjörum þjóðarinnar. En menn gerðu ekki bara þetta sem er svona beint af augum án þess að átta sig á því hvernig skattstofnar og skattprósentur hegða sér. Nei, menn fóru líka í niðurskurð, í mjög sterkan niðurskurð. Nú er það þannig, herra forseti, að ég er ekki voðalega hrifinn af mjög stóru opinberu kerfi. Ég vildi heldur sjá það minna en stærra. Ég held reyndar að stærstu mistök Sjálfstæðisflokksins þegar hann var við völd í 18 ár hafi verið þau að láta velferðarkerfið blása of mikið út. Það má með sanni segja að Sjálfstæðisflokkurinn sé velferðarflokkur þegar þau afrek eru skoðuð. Þetta tel ég hafa verið mistök hans. Nú erum við að súpa seyðið af því að einhverju leyti. Það sem núverandi hæstv. ríkisstjórn gerði var að skera niður þegar engin störf var að hafa. Það eru mistökin. Mistökin eru þau að þegar menn skera niður og ætla að minnka velferðarkerfið kemur það yfirleitt alltaf niður á því að segja þarf upp fólki. Þegar velferðarkerfið vex og blæs út er fólk ráðið til starfa, 70% af kostnaði opinberra stofnana og fyrirtækja eru yfirleitt laun. Og þegar þarf að skera niður verða menn að segja upp. Þá er mikilvægt, herra forseti, að fólk hafi möguleika á að fá vinnu, fólk geti fengið vinnu einhvers staðar. Þau mistök að skattleggja og beita niðurskurðarhnífnum í þeim mæli sem gert var eru mikil mistök. Ef fólk fær ekki vinnu, hvað gerist þá? Það fer á atvinnuleysisbætur, þ.e. fer á framfærslu ríkisins. Það fer í háskóla, sem er jákvætt, en kostar líka lán frá Lánasjóði íslenskra námsmanna, frá ríkinu, eða fer til útlanda sem er eiginlega sýnu verst, herra forseti, vegna þess að þá hættir það að borga skatta og skyldur á Íslandi og við njótum þá ekki lengur þess mannauðs sem þar er. Það var því brugðist við á rangan hátt og afleiðing þess er það frumvarp sem við erum hér að glíma við. Þetta er bráðabirgðaráðstöfun sem var tekin upp til að hjálpa fyrirtækjum sem voru í vandræðum eftir hrun og eru enn í vandræðum eftir hrun. Þess vegna er verið að framlengja þetta. Af hverju geta fyrirtækin ekki bara tekið lán? Það er vegna þess að bankarnir veita ekki lán til fyrirtækja sem eru í einhverjum vandræðum. Áhættufælni fjármagnsins hefur vaxið mjög mikið. Bankarnir lána eingöngu til mjög tryggra fjárfestinga eða fjárráðstafana og leggja peningana frekar inn í Seðlabankann en að lána til atvinnulífsins. Þess vegna erum við að glíma við þetta frumvarp sem er eins konar bráðabirgðaráðstöfun við afleiðingu hrunsins. Ég var að glugga um daginn í skýrslu fjármálaráðherra um samkomulagið við Alþjóðagjaldeyrissjóðinn frá því í júlí 2009. Ég leyfði mér að fara svo langt aftur, kíkti á skýrsluna sem tók til áranna 2009–2013. Í ár er akkúrat 2013. Hvað skyldi hafa staðið í þeirri skýrslu, herra forseti, um til dæmis hagvöxt? Jú, hann átti að vera 3,1% á árinu 2013 og 4% á árinu 2012 og 4% árið 2011. Þetta hefur mistekist hrapallega. Það hefur mistekist hrapallega að byggja upp þann hagvöxt sem gert var ráð fyrir eftir hrun. Það er nefnilega þannig að þegar mikið hrun verður er eiginlega óhjákvæmilegt að hagvöxtur verði, það er óhjákvæmilegt. En hann hefur verið svo dapur, herra forseti, að við vorum að fá fréttir um það í morgun að árið 2012 var hann ekki nema 1,6%. Sú áætlun hefur farið sílækkandi með hverri nýrri áætlun, þannig að nú er hagvöxtur metinn 1,6%, sem er miklu, miklu minna en þjóðin þarf til að byggja upp atvinnulíf og koma velsæld aftur á fyrir þegnana. Það hefur brugðist. Það frumvarp sem við ræðum var einmitt neyðarráðstöfun sem tekin var upp vegna þess að fyrirtækin voru löskuð eftir hrun og gátu ekki fengið fjármagn. Það er bara nákvæmlega sama staða, herra forseti, í dag. Auðvitað getur maður ekki verið á móti þessu. Auðvitað getur maður ekki verið á móti því að hjálpa fyrirtækjum í þeirri stöðu sem er í dag. En ég vil gjarnan gera athugasemdir við stöðuna, að staðan skuli vera svona fjórum og hálfu ári eftir hrun. Hæstv. ríkisstjórn hefur algjörlega brugðist. Við erum að tala um breytingar á þrennum lögum, þ.e. tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt. Ég hefði viljað sjá, herra forseti, aðrar breytingar á þessum lögum. Ég hefði viljað sjá til dæmis að einhver nennti að fara í gegnum vörugjaldafrumskóginn og grisja hann. Fram hafa komið mörg frumvörp, sérstaklega varðandi sykurskattinn sem er á dagskrá á eftir, var tekið af dagskrá og síðan frestað, til dæmis um virðisaukaskattinn á sykur þar sem flækjustig er orðið þvílíkt að menn gera aftur og aftur mistök við lagasetningu. Verið var að leiðrétta lagasetningu sem gerð var í desember sl., það er ekki voðalega langt síðan, herra forseti, daginn er ekki einu sinni farið að lengja almennilega. Verið var að gera breytingar á lögum um vörugjöld til að ná fram skattlagningu á sykur. Vörugjaldafrumskógurinn er svo flókinn að jafnvel þeir sem sýsla með þetta alla daga, eins og fjármálaráðuneytið, gera mistök. Ég mundi vilja að menn færu í það verkefni, og ég vonast til að það verði verkefni næsta kjörtímabils, að einhver nennti að fara í það að skera upp þennan frumskóg og gera þetta miklu einfaldara, fella niður vörugjöld og fjöldann allan af gjöldum. Ég mundi vilja fella þetta nánast allt saman niður. Þetta gefur ríkissjóði litlar tekjur, veldur óskaplegri vinnu og misskilningi í atvinnulífinu, skekkir samkeppnisstöðu og því um líkt. Ég hef margoft sagt að þarna þurfi menn að taka sér tak og fara í það að breyta öllum vörugjaldafrumskóginum og gera hann einfaldari. Í mínum huga ættu vörugjöld einungis að vera á stærstu vörum eins og bílum, en jafnvel ekki þar, herra forseti, jafnvel ekki þar. Svo er verið að gera breytingar á tollalögum og ekki veitir af að fara í gegnum þann frumskóg. Það væri góðverk að fara í gegnum frumskóginn um tollana og grisja þar og einfalda. Ég held að verkefni ríkisstjórnar næsta kjörtímabils ætti að vera að einfalda, einfalda, einfalda. Eftir að núverandi hæstv. ríkisstjórn er búin að flækja, flækja, flækja. Flækjustigið er orðið þvílíkt að hætta er á því að atvinnulífið stöðvist út af flækjustiginu. Verið er að tala um breytingu á lögum um virðisaukaskatt. Þar hefði ég gjarnan viljað sjá aðra breytingu, sem er hreinlega að lækka þann skatt. Þetta er heimsmet, 25,5%. Mig langar ekki til að eiga það heimsmet, herra forseti. Ég vil lækka þann skatt. Ég vil einfalda hann. Ég vil taka undanþágur í burtu. Vita menn almennt að allt menntakerfið er undanþegið virðisaukaskatti? Hvers vegna í ósköpunum? Og allt heilbrigðiskerfið er undanþegið virðisaukaskatti. Hvers vegna? Þetta gerir allt kerfið miklu, miklu flóknara. Ef spítali kaupir sér bókhaldsaðstoð og þarf að borga virðisaukaskatt þá getur hann ekki dregið innskattinn frá. Þetta er því ekki samkeppnishæft. Það skekkir allt kerfið að vera með slíkar undanþágur. Ég mundi vilja sjá virðisaukaskattskerfið án nokkurrar undanþágu. Þá væri hugsanlegt að lækka prósentuna töluvert, ég lofa ekki hve mikið. Nú skyldi maður halda að þegar menn eru búnir að skattleggja svona mikið og skera svona mikið niður - niðurskurðurinn hefur verið heiftarlegur, herra forseti, á mörgum sviðum, á öðrum sviðum hafa menn ekki skorið neitt niður, ekki neitt. Á sumum stöðum eins og í heilbrigðiskerfinu hafa menn skorið mjög mikið niður og þá kynni maður að halda að staða ríkissjóðs væri góð. Ó, nei, hún er ekki góð, herra forseti. Hún er ekki góð þrátt fyrir stórhækkun skatta og mikinn niðurskurð. Ég hef lýst því af hverju skatttekjurnar hækkuðu ekki. Það er vegna þess að hækkun á prósentu getur valdið því að tekjur ríkissjóðs minnki. Það er ein skýringin. En hvernig stendur á því að niðurskurður virkar ekki? Og maður veltir fyrir sér: Hvernig stendur á því að staða ríkissjóðs er svona slæm? Ég hef sagt það mörgum sinnum, herra forseti, hún er ekki bara slæm á pappírnum, því að samkvæmt áætlun Alþjóðagjaldeyrissjóðsins sem ég var að glugga í átti ríkissjóður að vera með afgangi árið 2013, og mig minnir árið 2012 líka. Nei, það er heilmikið af götum í fjárlögunum. Það vantar risastórar tölur sem menn hafa falið. Ég nefni til dæmis skuldbindingu vegna A-deildar LSR sem átti að vera búið að ganga frá, og á að vera búið að leiðrétta. Það er ekki búið að því. Ég nefni skuldbindingu vegna Íbúðalánasjóðs. Það vita allir að þar vantar tugi milljarða en ekki er tekið á því. Ég nefni Hörpu, hún er hvergi nokkurs staðar færð á fjárlögum. Eða Vaðlaheiðargöng, þetta er allt saman falið einhvern veginn. Framlag ríkissjóðs í Íbúðalánasjóð var ekki fært á fjárlögum sem gjöld, nei, nei, það var framlag. Þeir voru að kaupa sér góða eign í staðinn. Þetta eru náttúrlega bara fáránleg vinnubrögð. Mér finnst að íbúar landsins eigi meira og betra skilið. Mér finnst að fjárlögin eigi að sýna raunverulega stöðu ríkissjóðs þannig að skattgreiðendur næstu framtíðar, næstu fjögurra, fimm ára, viti hvað bíði þeirra. Mér finnst líka að börnin okkar eigi að vita hvað bíður þeirra. Það á ekki að dylja skuldbindingar eins og gert er með núverandi fjárlögum. Þetta er allt saman umræða sem snýst út af því að við erum að ræða um sjálfsagða framlengingu á lögum, að fyrirtæki geti dreift gjalddögum, sem eiga að vera í virðisaukaskatti annan hvern mánuð, á næsta mánuð líka, helmingnum af því. Eins með tollalögin og vörugjöldin. Sjálfsagður hlutur, segi ég, í ljósi þess hver staða fyrirtækjanna er döpur. En auðvitað eiga fyrirtæki að borga sinn virðisaukaskatt. Þau eru búin að innheimta hann. Auðvitað eiga þau ekki að vera í þeirri stöðu fjórum og hálfu ári eftir hrun að grípa þurfi til svona ráðstafana, að fyrirtæki sem búin eru að innheimta virðisaukaskatt fái gjaldfrest. Eða þeir sem flytja inn og eiga að borga tolla og vörugjöld, að þeir borgi þau. Hvað er annað eðlilegra, herra forseti? Nei, við erum að framlengja þessa frestun sem tekin var upp í neyðarástandi eftir hrun. Það segir mér að enn þá sé neyðarástand. Ríkisstjórnin hefur ekki náð tökum á þeim afleiðingum sem hrunið olli hér á landi og öll þjóðin þarf að líða fyrir það fjórum og hálfu ári eftir hrun.

Herra forseti. Ég vil leiðrétta hv. þingmann en hann sagði að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið einn við völd um áratugaskeið. Það vill að minnsta kosti enginn kannast við slíkt og við skulum rifja það upp. Ég held að árin 1991–1995 hafði það verið Alþýðuflokkurinn með Sjálfstæðisflokknum, Framsóknarflokkurinn eftir það og svo Samfylkingin 2007–2009. Ég get svo sem skilið ef hv. þingmaður vill gleyma því samstarfi því að ég man árið 2007 þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar kom fram með fjárlög þar sem útgjaldaramminn var hækkaður um heil 20% og þá sérstaklega í ráðuneyti hæstv. þáverandi félagsmálaráðherra, Jóhönnu Sigurðardóttur. Ég veit að hv. þingmaður er ekki ánægður með þá arfleifð, enda var ekki hyggilegt að hækka útgjaldarammann um svo margar prósentur á þeim tíma. Ég er hjartanlega sammála hv. þingmanni, og við þingmenn Framsóknarflokksins sem höfum tekið þátt í umræðunni, um að nauðsynlegt sé að einfalda þann frumskóg sem vörugjöldin, tollarnir og virðisaukaskattskerfið er vegna þess að eins hv. þingmaður segir hefur ríkisstjórnin því miður flækt skattkerfið í allt of miklum mæli. Ég er ekki stoltur af því að tilheyra þjóð þar sem er meðal annars hæsti skattur á barnafötum í heimi. Það er arfleifð þessarar ríkisstjórnar. Við horfum upp á að skattkerfinu hefur verið breytt þannig að það bitnar hvað harðast á ungu barnafólki hér á landi sem hefur kannski orðið hvað verst fyrir afleiðingum hrunsins vegna þess að verðtryggðar skuldir lána þeirra, heimila ungs fólks, hafa stórhækkað frá hruni. Ég vil því spyrja hv. þingmann hvort hann muni líka vilja beita sér fyrir því eftir næstu kosningar að gerðar verði einhverjar endurbætur á skattumhverfi, sérstaklega barnafjölskyldnanna í landinu.

Herra forseti. Þegar ég talaði um að Sjálfstæðisflokkurinn hefði verið einn við völd í 18 ár er víðtekin venja hjá mörgum hv. stjórnarliðum að kenna Sjálfstæðisflokknum um allt sem gerðist, þar á meðal hrunið, eins og flokkurinn hafi verið einn við völd. Auðvitað var hann ekki einn við völd. Auðvitað voru aðrir flokkar með eins og Framsóknarflokkurinn og Samfylkingin síðustu tvö árin af þeim 18 þegar útgjaldaaukningin var mjög mikil. Ég var kannski ekki alltaf voðalega sáttur við hana, ég átti ekki von á hruni en gerði ráð fyrir því að einhvern tíma þyrfti að borga og nú er komið að gjalddögunum. Að sjálfsögðu voru aðrir flokkar með Sjálfstæðisflokknum og þess vegna finnst mér ósanngjarnt að kenna Sjálfstæðisflokknum einum um hrunið eins og Samfylkingin hafi ekkert komið nálægt því. Það vill svo til að hún átti þau ráðuneyti á þeim tíma, tveim árum fyrir hrun, sem kannski höfðu mest um það að segja að standa gegn því, eins og viðskiptaráðuneytið og bankamálaráðuneytið o.s.frv. Varðandi hitt að gera eitthvað fyrir unga fólkið er ungt fólk á ýmsum aldri. Ég geri ráð fyrir því að þeir sem eru undir þrítugu í dag hafi ekki fundið mikið fyrir afleiðingum hrunsins af því að þeir voru ekki byrjaðir að kaupa sér íbúðir. Það er fólk sem er 30–45 ára í dag sem lenti kannski verst í gengistryggðum lánum. Sjálfstæðisflokkurinn ályktaði einmitt um það á landsfundi sínum, hann mun aðstoða fólkið þannig að það geti dregið afborganir af húsnæðisskuldum og greiðslur af húsnæðisskuldum frá skatti og vil ég sérstaklega horfa til þeirra sem lentu í eignabólunni.

Herra forseti. Ég þakka hv. þingmanni svarið. Hann bendir réttilega á að munur er á stefnu flokkanna þegar kemur að skuldamálum heimilanna sem við framsóknarmenn teljum að þurfi að lagfæra enn frekar en hefur verið gert. Það hefur verið gengið mjög skammt í þeim efnum og í raun og veru hafa einu leiðréttingarnar að einhverju marki komið frá dómstólum landsins sem dæmdu stjórnvöld og gengisbundin lán ólögleg, en hvað um það. Mig langar að spyrja hv. þingmann um þann hvata sem hv. þm. Sigmundur Davíð Gunnlaugsson, formaður Framsóknarflokksins, hefur oftsinnis bent á. Finnst honum eðlilegt að ríkisstjórn á hverjum tíma geri rétt eins og þessi ríkisstjórn undanfarin fjögur ár, hún hefur náð í auknar tekjur í ríkissjóð en hún hefur hækkað vörugjöld, tolla, virðisaukaskatt og jafnvel skattprósentur til að ná auknum peningum inn í ríkissjóð, jafnvel 10 milljörðum kr. við hver fjárlög? Þær hækkanir, m.a. á virðisaukaskatti, gjöldum og tollum, hafa hækkað verðlag í landinu sem leiðir til þess að verðtryggðar skuldir heimilanna, sem eru 1.400 milljarðar í dag, hækka margfalt á við þær tekjur. Er ekki eitthvað öfugsnúið við þann hvata, þegar ríkið nær sér í auknar tekjur, með tilliti til áhrifanna sem það hefur á verðtryggð lán heimilanna í landinu? Þurfum við ekki að hugsa hlutina upp á nýtt, eins og Framsóknarflokkurinn hefur ályktað um? Við erum eins og hundur sem reynir endalaust að bíta í skottið á sér þegar gjöld og tollar eru hækkuð sem leiðir til enn frekari hækkunar skulda heimilanna. Er það ekki eitthvað sem við þurfum að breyta?

Herra forseti. Mér finnst menn stundum rugla saman verðtryggingu og verðbólgu. Verðbólga þýðir að gjaldmiðillinn minnkar, rýrnar og er minna virði en áður. Þegar verðtryggðar skuldir heimilanna hækka er það ekki vegna þess að þær séu verðmeiri heldur vegna þess að gjaldmiðillinn sem þær eru mældar í er verðminni. Það sem bítur hjá fólki eru náttúrlega greiðslurnar á hverjum tíma. Þær hækka á verðtryggðum lánum og hækka eins og allt annað sem fjölskyldan kaupir, barnableiur, epli, mjólk eða hvað það er. Þegar öll framfærslan hækkar í verði kemur það niður á fjölskyldunni og þá ekki síður útgjöldin. Það er gert ráð fyrir því að menn eyði um 20–30% af tekjunum í húsnæði, og flestir gera það, og restin er önnur framfærsla sem hækkar ekki síður en lánin og greiðslur af lánunum eða hlutfallslega jafnmikið. Lausnin á því held ég að sé að bjóða því fólk sem vill að taka óverðtryggð lán. Það hefur verið mjög hörð stefna hjá Íbúðalánasjóði mjög lengi að hafa öll lán verðtryggð, öll lán eins, öll lán til 25 eða 40 ára, hið svokallaða Íslandslán, og þar er ekki boðið upp á neitt annað, jafnvel ekki í dag eftir að Íbúðalánasjóður hefur heimild til þess. Ég held því að þurfi að gefa fólki heimild til að taka bæði verðtryggð og óverðtryggð lán. Herra forseti. Verðtryggðu lánin hafa kosti. Það má færa rök fyrir því að verðtryggð lán geri tekjulágu fólki yfirleitt kleift að kaupa sér húsnæði sem það gæti ekki ella í þeirri sveiflukenndu og miklu verðbólgu sem er hér á landi. Það er hættulegt fyrir menn að taka óverðtryggð lán við þær aðstæður. Auðvitað er verðbólgan vandinn en ekki verðtryggingin.

Herra forseti. Við ræðum um frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt sem er ívilnandi fyrir fyrirtækin í landinu þannig að þau geti dreift enn frekar þeim gjöldum sem þau þurfa að borga til hins opinbera og voru innleidd í kjölfar hrunsins til að koma til móts við erfiða stöðu fyrirtækjanna þá. Við munum hvernig ástandið var og átti þetta að vera einskiptisákvörðun. Nú er þetta mál endurflutt hér trúlega í fjórða eða fimmta sinn sem sýnir ástand atvinnulífsins á Íslandi í dag, ekki hvað síst stöðu lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Í raun og veru er það frumvarp sem við ræðum hér dómur um að lítið hafi áunnist þegar kemur að skuldamálum atvinnulífsins og umsvifum og velmegun íslenskra fyrirtækja. Við höfum því miður nánast staðið í stað hvað þessi mál varðar. Þetta mál er vitnisburður um það. Á þessu kjörtímabili hefur ríkisstjórnin gengið harkalega fram gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum. Það er búið að flækja skattkerfið allverulega og auka álögur á atvinnulífið. Við framsóknarmenn höfum ályktað um það og talað fyrir því að nú sé mál að linni, það sé tími til kominn að einfalda umhverfi íslensks atvinnulífs, einfalda kerfið og lækka þær álögur sem atvinnulífið hefur þurft að búa við. Vissulega var það svo í kjölfar hrunsins að eitthvað þurfti að gera. Það þurfti að auka tekjur ríkissjóðs með einhverjum hætti og var þá dálítið langt seilst, að mér fannst, í vasa almennings og fyrirtækja í landinu og í raun og veru allt of langt gengið hvað þau mál áhrærir. Nú er mikilvægt að horfa til framtíðar og til stefnu stjórnmálaflokkanna þegar kemur að málefnum atvinnulífsins. Framsókn hefur ályktað í þá veru að nú sé kominn tími til að huga að atvinnulífinu í landinu og heimilunum. Ég ætla að setja málefni heimilanna til hliðar í þessari umræðu vegna þess að þetta mál snertir atvinnulífið beint, en að sjálfsögðu tengjast þessir þættir nánum böndum eins og við þekkjum. Varðandi tolla og vörugjöld, þá átti ég sæti í efnahags- og viðskiptanefnd þingsins framan af þessu kjörtímabili  Við ræddum það meðal annars fyrr í dag, ég og hv. þm. Eygló Harðardóttir, hvaða áhrif vörugjöld og tollar hafa á ungt fólk. Það eru mjög háir tollar af byggingarvörum og af heimilistækjum, svo að dæmi séu tekin. Barnaföt lenda í þessum flokki líka en eins og við þekkjum þá hefur á þessu kjörtímabili stór hluti verslunar með barnaföt flust úr landi. Ég held að H&M sé stærsta barnafataverslun landsins, þ.e. við verslum mest við hana, en staðreyndin er að sú verslun er ekki með starfsemi hér á landi. Ungt fólk hefur í miklum mæli þurft að leita utan til að kaupa nauðsynjavörur á börn sín vegna þess að hér á landi er hæsti virðisaukaskattur á barnafötum í heimi. Þetta er nokkuð sem við framsóknarmenn höfum talað fyrir á þessu kjörtímabili að þurfi að leiðrétta. Tækifærin eru svo sannarlega til staðar vegna þess að með svo háum sköttum og háum álögum á nauðsynjavörur höfum við verið að flytja störf úr landi, með því að fólk skuli þurfa að fara utan til að kaupa þessar nauðsynjavörur hefur afgreiðslufólk á Íslandi ekki jafnmikið að gera við það að afgreiða íslenska kúnna þar sem þeir eru í Glasgow eða einhvers staðar annars staðar í Evrópu eða í Bandaríkjunum að versla þessar nauðsynjavörur. Við erum líka að sóa gjaldeyri þegar kemur að þessu vegna þess að margir fara utan einungis í þeim tilgangi til að versla þessar nauðsynjavörur. Við þurfum líka að einfalda skattkerfið, eins og við framsóknarmenn höfum lagt til. Núverandi ríkisstjórn hefur því miður farið í mjög langa skógargöngu þegar kemur að breytingum á skattkerfinu. Gríðarlega umfangsmiklar breytingar hafa átt sér stað á umhverfi fyrirtækja í landinu. Skyldi það vera ástæða þess að við ræðum það hér í dag að ívilna atvinnulífinu með því að fresta gjaldtöku á vörugjöldum, tollum og virðisaukaskatti eins og við erum ítrekað að gera? Þetta átti í raun og veru að vera einskiptisaðgerð, en því miður er staða íslensks atvinnulífs og þá sérstaklega lítilla og meðalstórra fyrirtækja slík að þetta er nauðsynlegt. Það er líka mjög há skattlagning á atvinnu í landinu með háu tryggingagjaldi sem atvinnulífið hefur þurft að borga, nokkuð sem er ekki æskilegt. Við höfum horft upp á að fólki á atvinnuleysisskrá hefur fjölgað mjög mikið og fólki í tímabundnum verkefnum á vegum sveitarfélaga líka þannig að atvinnuþátttaka almennt í landinu hefur minnkað á þessu tímabili samhliða því að fólk hefur flutt úr landi og náð í störf við sitt hæfi í öðrum löndum. Allt er þetta verkefni sem næsta ríkisstjórn þarf að takast á við að vinda ofan af. Tækifærin eru svo sannarlega fyrir hendi. Við höfum fengið margar skýrslur og úttektir í hendur að undanförnu sem hafa sýnt okkur sanninn um það að hægt er að breyta þeirri slæmu þróun sem hefur verið á þessu kjörtímabili. Varðandi einföldunina gagnvart litlum og meðalstórum fyrirtækjum þá nefndi ég það í stuttu andsvari við Eygló Harðardóttur, þingmann Framsóknarflokksins, fyrr í dag að til að setja á fót sjoppu hér á landi þyrfti um 15 leyfi. Það tekur þvílíkan tíma fyrir einstakling sem vill hefja lítinn atvinnurekstur að fara í gegnum þann frumskóg sem íslenska stjórnkerfið er. Allt þetta þurfum við að einfalda vegna þess að það útheimtir verulegan tíma hjá einyrkjum og þeim sem reka lítil fyrirtæki að fara í gegnum þann frumskóg sem þessar leyfisveitingar eru. Upp hafa komið hugmyndir um það að hafa einhvern einn stað í kerfinu sem hægt er að leita til þar sem þessara leyfa er aflað í stað þess að þurfa að fara á milli mismunandi aðila í kerfinu. Allt eru þetta málefni sem ég tel að ný og kraftmikil ríkisstjórn með fólki sem hefur skýra framtíðarsýn eigi að ráðast í. Það er líka ákveðið áhyggjuefni að horfa upp á þann hvata sem mér finnst einkenna íslenskt efnahagslíf og við höfum séð í kjölfar hrunsins og reyndar fyrir hrun. Ríkisstjórnin hefur hækkað virðisaukaskatt, vörugjöld og tolla á mismunandi vörur, sem ég ætla að koma hér inn á á eftir. Hún hefur ráðist í slíkt til að afla meiri tekna fyrir ríkissjóð. Þær aðgerðir hafa þau áhrif að verðlag í landinu hækkar vegna þess að með hærri virðisaukaskatti hækkar verð á ýmsum nauðsynjavörum sem fer út í vísitöluna og eykur verðbólguna sem hefur áhrif á verðtryggð lán heimilanna. Um leið og ríkissjóður aflar sér einhverra tekna, segjum 10 milljarða sem dæmi, þá geta afleidd áhrif þeirra ákvarðana orðið margfalt hærri upphæð fyrir skuldug íslensk heimili vegna þess að verðtryggðar skuldir heimilanna eru um 1.400 milljarðar kr., að mig minnir, samkvæmt nýlegu svari sem hv. þm. Margrét Tryggvadóttir fékk í þinginu. Þetta er heildarsamhengi hlutanna. Ég tel að við þurfum að hugsa hlutina upp á nýtt rétt eins og Framsóknarflokkurinn ályktaði á flokksþingi sínu nýlega. Ég finn heilmikinn hljómgrunn fyrir því í samfélaginu. Við horfðum nefnilega upp á það í kjölfar hrunsins að ríkisstjórnin sló skjaldborg um fjármagnið í landinu, fjármagnseigendur og kröfuhafa. Skjaldborgin var slegin um viðkomandi starfsemi en eftir sátu skuldug íslensk heimili með sárt ennið og hafa fengið sáralitla leiðréttingu sinna mála allt þetta kjörtímabil. Ljóst er að ný ríkisstjórn verður að ráðast í það verk ef við eigum að ná einhverri raunverulegri sátt í samfélaginu. Af því að við erum að ræða hér um breytingar á tollum og vörugjöldum finnst mér vert að rifja upp ýmislegt sem þessi ríkisstjórn hefur beitt sér fyrir á kjörtímabilinu sem mér finnst sýna að hún sé ekki alveg í tengslum við raunveruleikann, a.m.k. sums staðar á landinu. Ég man eftir því að hafa staðið hér í ræðupúlti Alþingis og mótmælt því harðlega þegar þáverandi fjármálaráðherra, Steingrímur J. Sigfússon - ég held að hann hafi verið fjármálaráðherra þá, það er búið að breyta þessum ráðuneytum svo oft, en mig minnir að hann hafi svarað fyrir málið - hækkaði álögur á stærri bíla, þ.e. vörugjöld og tollar voru hækkaðir á innflutning á þeim bílum, sem leiddi það af sér að fólk víða um land, á norðausturhorni landsins, Vestfjörðum og suðausturhorni landsins, sem þarf að eiga fjórhjóladrifinn bíl til að komast á milli staða, þarf í fyrirliggjandi framtíð og um ókomna tíð, ef þessu verður ekki breytt, að greiða miklu hærri álögur til að eignast slík nauðsynjatæki. Ég vil kalla þetta nauðsynjatæki því að tíðarfar og samgöngur eru þannig hér á landi að í hinum dreifðu byggðum ekur fólk ekkert um á litlum Yaris yfir hávetur til að komast til vinnu eða aka börnum í skóla. Það er einfaldlega veruleikinn. Þessi ríkisstjórn beitti sér fyrir því að hækka álögur sérstaklega á hinar dreifðu byggðir hvað þessi mál áhrærir. Svo við tölum nú ekki um álögur á eldsneyti sem eru í sögulegu hámarki í dag og trúlega hefur ríkið aldrei fengið jafnháa krónutölu í ríkissjóð af eldsneytisverði og í dag. Hvað er lítrinn kominn í, 260–270 kr.? Það er orðið verulega mikið spursmál fyrir margan Íslendinginn ef hann ætlar að leggja land undir fót hvort hann hafi hreinlega efni á því að ráðast í ferðalag vegna þess að það kostar í einhverjum tilvikum, eins og að keyra austur á land, tugi þúsunda. Fyrir einn einstakling eru það heilmiklir fjármunir. Opinberar tölur hafa sýnt okkur að fólk hefur dregið saman í akstri vegna þess að opinberar álögur eru svo háar, sem hefur þýtt að tekjur ríkissjóðs hafa minnkað til muna. Það gengur einfaldlega ekki endalaust að hækka skatta út í hið óendanlega. Það kemur einhvers staðar niður á eftirspurninni. Í þessu tilfelli hefur fólk einfaldlega ekki efni á eða vilja til að nýta eldsneyti. Allt hefur þetta haft mjög slæm áhrif á aðstæður, sérstaklega á landsbyggðinni, svo við tölum nú ekki um flutningskostnaðinn sem er að sliga margar byggðir. Ég man eftir því, það er orðið langt síðan, fyrir fjórum árum þegar margir af forvígismönnum ríkisstjórnarinnar komu eiginlega með það eina kosningamál að ráðast í að lækka flutningskostnað á landsbyggðinni. Á sama tíma horfum við upp á að álögur á eldsneyti hafa farið fram úr öllu hófi og verðlag þar af leiðandi líka. Allt er þetta í samhengi við það sem við ræðum hér, um breytingu á tollalögum og lögum um vörugjald, vegna þess að þessar hækkuðu álögur hafa reynst atvinnulífinu mjög erfiðar á þeim tæpum fimm árum sem eru liðin frá hruni, þ.e. eftir að stjórnvöld fóru að breyta ýmsu er snertir tolla og vörugjöld, að ónefndum öllum breytingunum á skattkerfinu sem núverandi ríkisstjórn hefur ráðist í. Bent hefur verið á að áfengisgjaldið, sem hefur hækkað ár frá ári, hafi leitt til þess að tekjur ríkisins af áfengissölu lækkuðu. Allt sýnir þetta okkur að við erum komin að endimörkum þess hversu langt er að ganga áfram í því að hækka álögur á heimilin og fyrirtækin í landinu. Ég tek fram að við framsóknarmenn munum styðja það frumvarp sem við ræðum hér og ívilnar atvinnulífinu, sérstaklega litlum og meðalstórum fyrirtækjum sem hafa verið í heilmiklum erfiðleikum á undanförnum árum. Við styðjum frumvarpið rétt eins og í kjölfar hrunsins, en það á að koma til móts við erfiða stöðu fyrirtækjanna í landinu nú þegar hátt í fimm ár eru liðin frá hruni. Þetta sýnir okkur að sú stefna sem ríkisstjórnin hefur haldið fram í málefnum atvinnulífsins í landinu og reyndar heimilanna líka hefur beðið algert skipbrot. Nýrrar ríkisstjórnar bíður það verkefni að einfalda skattkerfið, lækka álögur á ákveðna vöruflokka til að koma hjólum atvinnulífsins aftur af stað. Það er nauðsynlegt og í raun og veru hafa flestir, til að mynda aðilar vinnumarkaðarins, bent á þá augljósu staðreynd. Það er þess vegna sem ég legg áherslu á þann málflutning sem við framsóknarmenn höfum viðhaft þegar kemur að málefnum atvinnulífsins og heimilanna í landinu. Á komandi vikum og í lok aprílmánaðar mun þjóðin greiða atkvæði um hvaða stefnu hún vill meðal annars taka í efnahagsmálum, málum er snerta atvinnulífið í landinu og heimilin. Ég trúi því ekki að umboð þeirra flokka sem hafa haldið utan um stjórnartaumana þegar kemur að málefnum atvinnulífsins og heimilanna í landinu verði endurnýjað. Við höfum horft upp á aðgerðaleysi og þegar stjórnin hefur farið í aðgerðir hafa þær því miður leitt til þess að skattkerfið hefur verið flækt og álögur verið auknar til mikilla muna, mun meira en atvinnulíf og heimili hafa þolað. Þess vegna hlakka ég til, og horfi á félaga Mörð Árnason í hliðarsal, sem er reyndar farinn núna, að sjá aðrar áherslur þegar kemur að efnahagsmálum landsins á næsta kjörtímabili. Það er af mörgu að taka og tækifærin eru svo sannarlega til staðar. Þetta er spurning um að nýta þau tækifæri sem eru fyrir hendi. Þau höfum við í ferðaþjónustu, orkuiðnaði, sjávarútvegi, landbúnaði og mannauðnum sem við búum að. Öll þau tækifæri sem 300 þús. manna samfélag hefur skulum við nýta á næsta kjörtímabili. Þess vegna samþykkjum við að þessu sinni að ívilna fyrirtækjum sem eru í miklum vandræðum með því að fresta gjalddögum af opinberum gjöldum. Vonandi verður þetta í síðasta skipti sem við þurfum að leggja slíkar tillögur fram vegna þess að með almennum aðgerðum í efnahagsmálum, í atvinnumálum munum við snúa þessari þróun við, fjölga störfum, bæta hag fyrirtækjanna í landinu sem þannig geta vonandi farið að greiða hærri laun til fólksins og gert Ísland að því fyrirmyndarþjóðfélagi sem það á að vera og þannig munum við vonandi líka geta stuðlað að því að styðja við heilbrigðiskerfið, velferðarkerfið sem við viljum vera stolt af. Það er verkefni nýrrar ríkisstjórnar. Ég vona svo sannarlega að mitt fólk í Framsóknarflokknum fái aðkomu að þeim verkefnum sem fram undan eru vegna þess að vinstri flokkarnir hafa því miður ekki séð ljósið þegar kemur að uppbyggingu atvinnumála í landinu. Það er því mikilvægt að þeir flokkar sem leggja áherslu á þau mál komist að og verði í meiri hluta á næsta kjörtímabili, alla vega er það mín von að svo verði. Ég get ekki lýst yfir ánægju með þetta frumvarp vegna þess að hér er verið að bregðast við óviðunandi stöðu hjá atvinnulífinu í landinu. Ég vona að þetta sé í síðasta skipti sem slíkt frumvarp verður lagt fram því að vonandi mun bjartari tíð taka við í íslensku efnahagslífi.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á því að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann kom inn á það sem blasir við öllum sem skilja og vilja skilja en það er mikilvægi atvinnuuppbyggingar og atvinnusköpunar til að hægt sé að standa undir velferðarkerfinu í landinu. Hv. þingmaður kom í ræðu sinni inn á skattahækkanir sem snúa að vörugjöldum og tollum á bíla og áhrif þeirra. Því langar mig að spyrja hv. þingmann hvort hann hafi ekki áhyggjur af því að ríkisstjórnin hefur í raun og veru hefur gert atlögu að öllum undirstöðuatvinnuvegum þjóðarinnar. Það endurspeglast í nánast engri atvinnuvegafjárfestingu sem kemur fram í hagspá og þær tölur staðfesta afleiðingarnar af þessari stefnu ríkisstjórnarinnar. Nú var varað mjög við því að fella niður þær ívilnanir sem bílaleigurnar t.d. höfðu. Þær gerðu mönnum kleift að endurnýja bílana hraðar og ekki þurfti að setja svona hámarksgjald eins og var hér í eina tíð. Menn sögðu: Ef þessar ívilnanir falla niður þurfum við að setja hámark vegna þess að við getum ekki endurnýjað bílana eins hratt. Þá komu fram miklar áhyggjur um að þetta hefði mjög skaðleg áhrif á ferðaþjónustuna og uppbyggingu hennar á svæðum sem eru lengst frá höfuðborgarsvæðinu vegna þess að menn mundu setja ákveðinn hámarksfjölda kílómetra á dag. Útlendir ferðamenn mundu halda sig innan þeirra marka og keyra kannski bara í kringum Stór-Reykjavíkursvæðið, nánasta svæðið í kringum það, en færu ekki til að mynda á norðausturhornið, þar sem hv. þingmaður þekkir mjög vel til. Hefur hv. þingmaður áhyggjur af því að þetta verði reyndin eins og búið er að vara við? Þetta mun auðvitað torvelda þá atvinnuuppbyggingu sem einmitt sárvantar í hinum dreifðu byggðum á ystu stöðum úti á landsbyggðinni, eins og á Norðausturlandi.

Herra forseti. Ég deili þessum áhyggjum með hv. þingmanni, kannski ekki hvað síst út af náttúrunni og náttúruvernd því að við horfum upp á það að þessi gullni hringur í kringum höfuðborgarsvæðið er löngu sprunginn. Það er þvílík ásókn ferðamanna í þær náttúruperlur að sumar hverjar liggja jafnvel undir skemmdum eins og við þekkjum. Þess vegna hefur það verið áherslumál margra, m.a. okkar framsóknarmanna, að efla ferðaþjónustu um allt land, dreifa ferðamönnum um landið. Eins og hv. þingmaður bendir á getur breytingin gagnvart bílaleigunum leitt til þess að það verði minni straumur en ella til hinna dreifðustu byggða landsins sem eru hvað fjærst höfuðborgarsvæðinu, sem er kannski þvert á það sem ég hélt að við hefðum ætlað að stefna að. Það er eitt sem kemur mér mjög á óvart þegar við ræðum um atvinnumál vítt og breitt um landið. Ég tilheyri þeim flokki sem hefur viljað nýta orkuauðlindir landsins með skynsamlegum hætti til að byggja upp atvinnu og þá kannski sérstaklega að leyfa þeim svæðum sem búa að orkuauðlindum að fjölga störfum heima í héraði. Þá hafa ýmsir til vinstri, sérstaklega í Vinstri grænum, sagt: Við skulum nú ekki gera þetta, við skulum gera eitthvað annað. Og menn hafa spurt: Hvað er þetta annað? Þá hafa menn til að mynda sagt: Ja, ferðaþjónustan, horfið á þessa glæsilegu ferðaþjónustu. Aðgerðir þessarar ríkisstjórnar, eins og hv. þingmaður benti réttilega á, gagnvart ferðaþjónustunni, kannski sérstaklega á síðustu mánuðum, hafa verið með þeim hætti að ekki er beinlínis verið að styrkja tilverugrundvöll eða uppbyggingu í ferðaþjónustu á landsbyggðinni. Við höfum heyrt að nýlegar aðgerðir ríkisstjórnarinnar hafi leitt til þess að menn hafi hætt við hótelbyggingar vítt og breitt um landið, sem leiðir til enn minni uppbyggingar en ella hefði getað orðið. Maður veltir því fyrir sér hvað sé orðið eftir af atvinnustefnu þessara stjórnmálaflokka.

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Það er auðvitað mjög athyglisvert sem hv. þingmaður bendir réttilega á, þetta skilningsleysi stjórnvalda til atvinnuuppbyggingar og atvinnusköpunar og þar með atvinnuvegafjárfestingar og þar fram eftir götunum. Við getum tekið sjávarútveginn, stóriðjuna, ferðaþjónustuna - það er búið að gera atlögu að öllu. Það sem er þó verst að mínu mati er þessi framkoma. Við munum alveg hvernig hefur verið komið fram við stóriðjuna, menn halda því fram að samningar hafi verið sviknir og ætla að fara í málaferli. Við þekkjum öll sjávarútvegsfrumvörpin sem ekkert samráð er um og fá alltaf falleinkunn, við þekkjum það allt saman. Síðan virðast þessi stjórnvöld ekki læra neitt af reynslunni. Sjáum bara hvernig var komið fram við ferðaþjónustuna, hækkunum var bara skellt fram. Aðferðafræðin er alltaf sú sama, það er sett fram einhver risastór tala um alveg svakalega skattlagningu og svo er bakkað og sagt: Eruð þið enn að röfla yfir þessu? Þetta er ekki nema svo og svo mikið af því að við erum búin að lækka töluna frá þeirri sem við lögðum fyrst fram. Það er þetta viðhorf ríkisstjórnarinnar til atvinnuuppbyggingarinnar sem er auðvitað mjög slæmt. Síðan sér maður fréttir erlendis frá þar sem þjóðhöfðingjar á Norðurlöndunum til að mynda koma fram á aðalfundum hjá atvinnulífinu og ávarpa þær samkomur og tala um hversu mikilvægt sé að atvinnulífið blómstri og dafni til að hægt sé að standa undir velferðarkerfinu, velferðarþjónustunni, hægt að greiða ellilífeyrisþegum, öryrkjum og allt sem því fylgir. Þetta er allt annað viðhorf. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé sammála mér um þetta skeytingarleysi. Núverandi stjórnvöld sem ráða ríkjum í landinu líta bara þannig á að það sé annarra að skaffa þeim tekjur, tekjur sem þau hafa vit á að þeirra mati til að ráðstafa. Það skiptir engu máli hvaða umhverfi þau eru að búa til, það er bara annarra að skaffa þeim tekjur.

Herra forseti. Hv. þingmaður kemur í umræðu sinni um atvinnumál í landinu akkúrat að kjarna málsins, þ.e. hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram gagnvart undirstöðuatvinnugreinum í landinu eins og sjávarútvegi, ferðaþjónustu, stóriðjunni, og kannski sérstaklega gagnvart sjávarútveginum og stóriðjunni. Mér finnst eins og þegar kemur fram skoðanakönnun með slæmri útkomu fyrir ákveðna stjórnmálaflokka þá komi forustumenn þeirra flokka fram og segi: Heyrðu, ég er hér í stríði. Ég er í stríði gagnvart einhverjum vondum útgerðarmönnum og vondri stóriðju. Það er verið að ala á sundrungu og það af forustumönnum ríkisstjórnarinnar á tímum þar sem við ættum að vera með ríkisstjórn sem ætti að reyna að auka samheldnina í samfélaginu og segja: Við getum gert þetta saman. Nei, þess í stað, þegar stefna stjórnarinnar er komin í öngstræti, er komið fram og sagt: Við munum ekkert gefa eftir gagnvart þessum aðilum. Hver er staðan eftir stefnubreytingu stjórnvalda í sjávarútveginum og skattlagningu þar? Hverjir eru það helst sem eru að hverfa út úr atvinnugreininni? Jú, það eru meðalstór fjölskyldufyrirtæki sem eru núna að selja kvóta sinn til stærri aðila innan kerfisins. Var það markmiðið með frumvörpum ríkisstjórnarinnar um kvótamálin að smærri og meðalstór fyrirtæki hrökklist út úr greininni? Var það markmiðið með stefnu ríkisstjórnarinnar gagnvart ferðaþjónustunni að koma í veg fyrir að heilu hótelin yrðu byggð upp vítt og breitt um landið? Mér er stundum alveg fyrirmunað að skilja hvernig ríkisstjórnin hefur komið fram gagnvart atvinnulífinu í landinu. Það erum ekki bara við í minni hlutanum á Alþingi sem getum dæmt um þetta. Alþýðusamband Íslands hefur sagt sig úr lögum við þessa ríkisstjórn, vill ekki tala við hana, vill ekki eiga oftar orðastað við hana, og eins er með Samtök atvinnulífsins. Það erum því ekki bara við sem höldum þessu fram. Það er mér óskiljanlegt hvernig ríkisstjórnin hefur 

Virðulegi forseti. Það mál sem hér er til umræðu um breytingu á tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt er jákvætt mál hvað það varðar að verið er að bregðast við erfiðri stöðu íslenskra fyrirtækja, erfiðleikum þeirra við að standa skil á sköttum og skyldum og reyna að gera þeim það auðveldara í framkvæmd. Það er rétt að hafa í huga að í raun og veru verður sami vandi áfram uppi þótt búið sé að dreifa gjalddögunum, vandamálin eru áfram hin sömu. Svona frumvarp er einungis leið til þess að lifa við vandamál, en leysir þau ekki. Þó við getum öll verið sammála um efni þess, enda sé ég ekki betur en að þingmenn úr öllum flokkum hafi skrifað upp á nefndarálitið, breytir það því ekki að þetta er plástur. Þetta er ekki lækning heldur leið til að lifa með vandamálunum. Það er auðvitað stóri vandinn í allri umræðunni að í stað þess að ráðast að rótum vandans með lagasetningu, of lítill hagvöxtur er vandinn sem við er að etja, þá reynum við að finna leið til að lifa með honum. Ég vil reyndar taka undir þau sjónarmið og þær spurningar sem fram hafa komið hér í umræðunni um hvort ekki sé rétt að hafa fyrirkomulagið sem verið er að leggja til varanlegt, hvort nauðsynlegt sé að gera þetta á hverju ári. Það er skynsamlegt að reyna að hafa þetta sem hentugast og þénugast fyrir fyrirtækin. Ég sé ekki annað en að álit fjármála- og efnahagsráðuneytisins sé að þetta sé að kostnaðarlausu fyrir ríkissjóð, þá er um að gera að reyna að hafa kerfið og fyrirkomulagið eins liðlegt og hægt er, úr því það kostar ekki ríkissjóð í útgjöldum. Aftur að stöðu efnahagsmála. Fyrirtækin eiga erfitt með að standa í skilum vegna þess að það eru gjaldþrot og samdráttur. Viðskiptavinir draga úr pöntunum sínum. Það verður minna umleikis, umsvifin eru minni. Þar með vex ekki kaupmáttur almennings. Hætta er á að þetta verði að einhvers konar vítahring sem er keyrður áfram af víxlverkan verðlags og launa. Því miður, virðulegi forseti, bendir margt til þess að við séum á leið inn í slíkt. Sá forni fjandi þessa lands, þessi margfræga víxlverkan, er farin að láta á sér kræla. Ég verð að segja, virðulegi forseti, að oft finnst mér eins og menn hafi gleymt hvað það var sem keyrði áfram þá þróun hér á árum áður. Hvað var það, virðulegi forseti? Jú, menn lentu í því að launin hækkuðu umfram framleiðniaukninguna, það var ekki verðmætasköpun að baki launahækkunum sem keyrði fram verðhækkanir, sem kölluðu á gengislækkun, sem knúði fram verðhækkanir, sem kölluðu á launahækkanir, sem kölluðu á verðhækkanir, sem kölluðu á gengishækkun, svo gengisfellingu og svona gekk þetta hring eftir hring. Launin hækkuðu um hundruð ef ekki þúsundir prósenta en kaupmátturinn hreyfðist varla. Það er það sem vofir yfir okkur, það er vandinn. Við erum að sigla inn í það, því miður. Við þessu hefur ítrekað verið varað hér á Alþingi. Aftur og aftur hefur verið bent á að ef við breytum ekki um kúrs mun þetta fara svona og almenningur er löngu orðinn uppgefinn á þeim samdrætti sem verið hefur. Menn krefjast auðvitað hærri launa, bera sig saman við aðra, við þekkjum hinar frægu samanburðarstéttir þar sem menn skoða þær kjarabætur sem öðrum hefur tekist að vinna sér inn og gera kröfu um hið sama og jafnvel meira. Allt eru þetta þekkt stef. Eina leiðin út úr þessu er að breyta um kúrs og miða allt okkar starf við að auka framleiðsluna og auka framleiðnina þannig að hver klukkustund sem unnin er skili meiru en áður. Þannig getum við hækkað launin án þess að verðbólga hljótist af. Ég get ekki orða bundist, virðulegur forseti, því mér finnst nákvæmlega enginn áhugi vera á stjórn efnahagsmála nú á lokadögum þessarar ríkisstjórnar. Það er eins og menn séu búnir að gefa þetta frá sér. Það er eins og menn hafi gefist upp á þessu verkefni og ætli sér bara að bíða kosninga. Virðulegi forseti, hver mánuður skiptir máli. Fram undan eru kjarasamningar á almennum markaði. Það þarf að undirbyggja þá. Áætlanir sem aðilar vinnumarkaðarins geta stuðst við þegar þeir setjast niður og semja um kaup og kjör þurfa að liggja fyrir. Áætlanir þurfa að vera til um það hvernig við ætlum að halda ríkisútgjöldunum innan þess ramma sem langtímaáætlun í ríkisfjármálum gerir ráð fyrir þannig að aðilar vinnumarkaðarins og allir aðrir geti séð hvernig menn ætla sér að fara með ríkissjóð. Ekki síður áætlanir um hvernig okkur mun takast það sem skiptir mestu máli, að láta hagkerfið vaxa og draga úr skuldsetningu ríkissjóðs um leið. Þetta er algjört lykilatriði. Virðulegi forseti. Þótt ég sé afskaplega ánægður með að niðurstaða skuli vera komin varðandi fjárfestingar á Bakka, eftir henni hefur verið beðið mjög lengi, þá er það mál allt nokkuð til umhugsunar. Virðulegi forseti. Langan tíma hefur tekið að fá fjárfesta til að koma þar inn. Nú hefur það loksins tekist, þá er áhugavert að skoða á hvaða forsendum og hvað þurfti til til þess að sá fjárfestir sem um ræðir tók slíka ákvörðun og var viljugur til að festa fé sitt í atvinnurekstri norður í landi. Það þurfti að fella niður tryggingagjaldið. Það þurfti að lækka tekjuskattinn niður fyrir þann ramma sem var lagt upp með varðandi ívilnanir í fjárfestingum. Virðulegi forseti. Ég hjó eftir því að sérstaklega var tekið fram að menn gætu treyst því að 15% af þeirri prósentu sem lagt var upp með yrði ekki hnikað og ekki breytt. Menn hafa gefið nokkurs konar tryggingu fyrir breytingum á hinu pólitíska sviði, fyrir pólitískri áhættu. Ríkisstjórnin ákvað að gera þetta. Hún ákvað að mæta þessu einstaka fyrirtæki með þessum aðgerðum. Hún ákvað að fella niður tryggingagjaldið og að lækka tekjuskattinn. Innan ríkisstjórnarinnar hefur myndast skilningur á því að til þess að fyrirtæki fjárfesti skiptir gríðarlega miklu máli hverjar álögurnar eru og hvert skattumhverfið er. Fyrir fyrirtæki sem þarf að ráða margt fólk í vinnu skiptir gríðarlega miklu máli hvert tryggingagjaldið er. Um það hafði verið samið við aðila vinnumarkaðarins að tryggingagjaldið á almenn fyrirtæki á Íslandi yrði lækkað frá því sem nú er. Það er mjög mikilvæg aðgerð, þar með yrði kostnaður á hvern starfsmann lægri og þar með yrði auðveldara fyrir fyrirtæki að ráða fólk. Á þetta hefur margsinnis verið bent, en því miður var þetta ekki gert nema í tilfelli þessa eina fyrirtækis. Mér er skapi næst að halda að ástæðan fyrir því sé sú að forustumenn úr ríkisstjórninni settu sig inn í rekstrarforsendur þessa tiltekna fyrirtækis og áttuðu sig á því að til að þessi fjárfesting gæti átt sér stað þyrfti að koma til lækkun á sköttum og skyldum sem á fyrirtækin og fjárfestingarnar yrði lagt. Virðulegi forseti. Málið er að það á ekki bara við um þetta fyrirtæki. Um leið og menn kynna sér málin, hefja sig upp úr átakastjórnmálunum, hefja sig upp úr einhvers konar hreintrúarstefnu um að það sé fyrirtækjunum hollt að borga sem hæsta skatta, það sé einhvers konar dyggð, átta þeir sig á því að það þarf að lækka álögurnar, rétt eins og menn áttuðu sig á því norður á Bakka. Ég á mér þá ósk að ríkisstjórnin setjist niður með sem flestum fyrirtækjum á þeim dögum sem hún á ólifað og setji sig inn í fjárfestingaráætlanir þeirra. Þá er ég viss um að þar muni hún sjá nákvæmlega sömu mynd og blasti við á Bakka. Kannski er ekki nauðsynlegt að fella alveg út tryggingagjaldið eins og gert var í tilfelli Bakka, en með því að lækka það eins og um var samið og stefnt var að og með því að lækka álögur á fyrirtækin munum við fá aukna fjárfestingu. Þegar við fáum auknar fjárfestingar fáum við aukinn hagvöxt, aukna verðmætasköpun og þá getum við staðið undir hækkun launa. Þá þurfum við ekki lengur að ræða í þinginu um aðgerðir til þess að bregðast við fyrir fyrirtæki sem geta ekki staðið í skilum, sem eiga erfitt vegna þess að ekki er nægur hagvöxtur og vegna þess að samdrátturinn er á leiðinni. Virðulegi forseti. Það er það sem við ættum að vera að ræða hér. Ekki plástra heldur lækningu, ekki að reyna að lifa með heldur að breyta. Virðulegi forseti. Ég vil vekja athygli á tölum sem bárust frá Hagstofu Íslands í dag. Það sækir að mér sú hugsun að ríkisstjórnin hafi gefið frá sér alla stjórn efnahagsmála. Engra aðgerða er að vænta þaðan. Á sama tíma fáum við tölur um að hagvöxturinn á árinu 2012, sem við héldum að ætti að verða á bilinu 2,5–3% og lögðum til grundvallar í okkar áætlunum og okkar umræðu, var samkvæmt niðurstöðu Hagstofunnar 1,6%. Það er langur vegur á milli. Þegar maður skoðar tölurnar og horfir til baka og horfir á atvinnuleysistölurnar sést auðvitað að hagvaxtarhorfurnar voru ofmetnar, þær gátu ekki staðist. Ég vek athygli á og rifja upp ummæli í Peningamálum Seðlabankans, þar sem því var velt upp hvort kerfisbundið ofmat á hagvexti gæti verið hér, meðal annars vegna þess að til þess að standa undir þeim hagvexti sem menn töldu að væri í pípunum þyrfti að vera um að ræða alveg gríðarlega mikla aukningu á framleiðni og engar sérstakar forsendur voru til að ætla að það væri framleiðniaukning á leiðinni. Það reyndist rétt. Hagvöxturinn varð miklu minni en menn höfðu áætlað. Gríðarlegur munur er á því að hagvöxturinn sé 3% og hann sé 1,6%. Ef 1,6% hagvöxtur heldur áfram þá munum við sjá enn fleiri frumvörp um það hvernig við eigum að lifa með vandanum. Þá dugar ekki bara þetta, margt meira þarf til að hjálpa fyrirtækjunum að lifa með vandanum. Virðulegi forseti. Hversu oft skyldi vera búið að tala um þetta hér úr þessum ræðustóli? Hversu oft skyldi vera búið að vara við þessu? Hversu oft skyldi vera búið að lýsa áhyggjum af því að atvinnuvegafjárfestingin er ekki að ná sér upp? Hún er allt of lág. Auðvitað á maður ekki að draga stórar ályktanir út frá tölu fyrir einstaka ársfjórðunga. Það er hættulegt, virðulegi forseti, menn geta ekki dregið of miklar ályktanir út frá slíku. Þó er þess virði að nefna að í frétt Hagstofunnar frá því í morgun kemur fram að fjárfestingin hafi dregist saman um 23% á 4. ársfjórðungi ársins 2012. Enn og aftur. Ekki er ástæða til að draga um of ályktanir af slíkum tölum. Það segi ég, virðulegi forseti, að ég vildi að þetta hefði snúið akkúrat öfugt og við værum að ræða að það sé ekki ástæða til að vera of bjartsýnn út af slíkri tölu. En hér er það öfugt, virðulegi forseti, svo það er áhyggjuefni hver fjárfestingin hefur verið undanfarin missiri. Þetta er ekki að ganga. Virðulegi forseti. Þetta er einfalt mál. Ef fjárfesting atvinnuveganna fer ekki upp, ef hún eykst ekki að hundraðstölu miðað við þjóðarframleiðsluna, munum við ekki ná þeim hagvexti sem við þurfum. Þá mun þetta smám saman dragast saman, verða minna og minna og vandamálin í ríkisrekstrinum munu hrannast upp. Þetta verður erfiðara og þyngra með hverju missiri sem líður. Virðulegi forseti. Það er hægt að breyta þessu. Þetta er ekkert lögmál. Þetta er ekki eitthvað sjálfgefið. Á fundi Samtaka atvinnulífsins hér fyrir skömmu kom fram hjá forustumanni í atvinnulífinu að það væri tvennt sem virkilega væri vandamál hér hvað varðaði fjárfestingu. Annars vegar gjaldeyrishöftin - og ég fullyrði, virðulegi forseti, það er hægt að leysa það mál - og í öðru lagi pólitísk óvissa - það er alveg öruggt að hægt er að leysa það vandamál. Menn vita ekki og geta ekki treyst því hvaða rammi verður um efnahagsstefnuna og um skattamálin. Við höfum verið að rífast um alla stjórnarskrána undanfarin missiri og undanfarin ár, ekki bara einstaka þætti hennar, heldur alla stjórnarskrána. Það er og hefur verið hörð deila um auðlindaákvæðin sem eru grundvallaratriði fyrir allri efnahagsstarfsemi hér í landinu. Til dæmis hefur verið lagt til, og hefur staðið hér lengi og er nýbúið að breyta þar út á, að taka ætti, eins og kallað var, fullt gjald fyrir öll afnot af auðlindum. Hvaða skilaboð eru það til þeirra sem fjárfesta í nýtingu auðlindanna ef löggjafinn er að hugsa um það í alvörunni að setja í stjórnarskrá að fullt gjald verði tekið? Án þess að útskýra það nákvæmlega, þannig að menn geta lesið að það þýði að allur arður af slíkri starfsemi verði innheimtur í ríkissjóð. Ætli menn verði viljugir til þess að fjárfesta til dæmis í skipum við slíkar aðstæður? Ætli menn hugsi sig ekki tvisvar um áður en þeir fjárfesta í nýjum vinnslulínum þegar þeir vita að annað eins geti hangið yfir þeim? Það er akkúrat þetta, virðulegi forseti, enn og aftur. Hér erum við með frumvarp sem snýr að því hvernig við ætlum að lifa við vandann. Væri ekki meiri bragur að því að þessi ríkisstjórn notaði síðustu daga þingsins til þess að ræða við okkur um aðgerðir í efnahagsmálum, meðal annars í kjölfar þessarar niðurstöðu frá Hagstofunni? Ég og hv. þm. Gunnar Bragi Sveinsson, þingflokksformaður Framsóknarflokksins, höfum beðið um að hæstv. fjármála- og efnahagsráðherra komi til þingsins og flytji skýrslu svo fljótt sem auðið má verða um þá niðurstöðu sem blasir við í tölum Hagstofunnar. Það verður að bregðast við, virðulegi forseti. Það er ekki hægt, þó stuttur tími sé eftir af þinginu og þó stutt sé til kosninga, að segja: Við ætlum ekki að gera neitt. Við ætlum ekki að móta okkur neina stefnu við þessu, nein svör við þessu, við ætlum bara að láta reka á reiðanum. Það er ekki hægt að gera það, virðulegi forseti, því enn og aftur, fram undan eru kjarasamningar. Við vitum um þann óróa sem hefur verið hjá hinu opinbera hvað varðar kjaramálin. Við vitum að ef atvinnulífið getur ekki farið að treysta því að breytt verði um stjórnarstefnu og menn geti farið að vinna eftir fyrir fram settum leikreglum sem menn vita og geta treyst að standa, þá mun þessi vandi sem við er að etja magnast og aukast stig af stigi. Hagspár sem áður sögðu 3% rætast í 1,6%. Hagspár sem áður sögðu tvö komma eitthvað prósent munu rætast í einu prósenti. Svona gengur koll af kolli þangað til við sitjum alveg pikkföst og verðbólgan er á uppleið. Þetta þarf ekki að vera svona, virðulegi forseti. Ísland á nefnilega heilmikil tækifæri. Það eru gríðarleg tækifæri og sóknarfæri í atvinnumálum þjóðarinnar, en þessi ríkisstjórn, virðulegi forseti, verður að fara. Ríkisstjórn sem byggir allt sitt á plástrum verður að fara.

Virðulegur forseti. Hv. þingmaður kom raunar að nokkru leyti inn á það sem ég ætlaði að spyrja hann út í en ég hef þó áhuga á að fá ítarlegri skýringar á afstöðu hv. þingmanns. Spurning mín varðar þær nýju tölur sem birtust í gær, að mig minnir, um enduráætlaðan hagvöxt á síðasta ári. Þar var engin smáræðisskekkja, í stað þess að vera 2,5% reyndist hagvöxtur hafa verið 1,6%. Ríkisstjórnin státaði sig fyrst af því að hér yrði og síðan af því að hér hefði verið hagvöxtur upp á hátt í 3% á árinu 2012. Það reyndist alrangt. Ég vil gjarnan fá hv. þingmann til að fara aðeins nánar í, þótt hann hafi komið inn á það eftir að ég bað um andsvar, hvort það kalli ekki í fyrsta lagi á viðbrögð og í öðru lagi endurmat á núverandi áætlunum. Þegar ég spyr um viðbrögð, hvaða viðbrögð kalla þau tilteknu tíðindi á? Ég er sammála því sem hv. þingmaður hefur farið yfir í grófum dráttum, um mikilvægi þess að bæta aðstæður íslensks atvinnulífs. Ég ætla að fara betur yfir það í ræðu hér á eftir. Hvaða viðbrögð ætti þessi ríkisstjórn að sýna akkúrat núna á síðustu dögum þingsins við þeim alvarlegu tíðindum um að hagvöxtur hafi verið miklum mun minni á síðasta ári en gengið var út frá? Getur ríkisstjórnin brugðist við því með einhverjum hætti á þeim tíma sem hún á eftir? Hvernig ætti hún að bregðast við?

Virðulegi forseti. Best þætti mér auðvitað að ríkisstjórnin færi frá, kosningum yrði flýtt og ný ríkisstjórn kæmist til valda. Það sem slík stjórn þyrfti að gera strax er að kalla saman alla þá sem mestu skipta í efnahagslífi okkar og sannfæra menn um að þeir tímar séu liðnir að hringlað verði með skattkerfið, að stórkostlegur vafi verði uppi um hvernig staðið verði að nýtingu auðlinda og að öfgasjónarmið um margt muni ráða þar för. Sá tími sé liðinn þar sem allt verður endalaust í uppnámi í sjávarútvegi þjóðarinnar, hinum höfuðatvinnuvegi okkar Íslendinga, að á þingi verði á hverju einasta missiri fram lagt frumvarp til að kollsteypa allri umgjörð þess reksturs. Það muni ekki gerast aftur, og ekki á kjörtímabili nýrrar ríkisstjórnar, að fjármálaráðherra þjóðarinnar segi á fundi þar sem er verið að ræða skattamál, aðspurður hvort menn megi vænta frekari breytinga á skattkerfinu, með leyfi virðulegs forseta: „You ain't seen nothing yet“. Hann sagði það á enskri tungu til að tryggja að erlendir fjárfestar skildu alveg örugglega  Það eru svona hlutir sem skipta miklu máli, að menn treysti því að við stjórnvölinn séu stjórnmálaflokkar og ríkisstjórn sem byggja á festu, en reyna ekki og leggja ekki 

Forseti vill beina því til þingmanna að tali þeir erlend tungumál eru þeir vinsamlega beðnir um að snara því jafnharðan yfir á íslensku.

Ég geri það ef ég fæ annað andsvar.

Virðulegur forseti. Líklega er það rétt mat hjá hv. þingmanni að einu skynsamlegu viðbrögðin, einu viðbrögðin sem eru líkleg til að koma að einhverju gagni andspænis nýjustu tölum um hagvöxt, séu þau að ríkisstjórnin fari frá og við fáum nýja ríkisstjórn fyrr en stefnir í. Sem betur fer er ekkert mjög langt í að ríkisstjórninni verði skipt út á einn eða annan hátt, hvort sem hún fer sjálfviljug eða með kosningum. Það er vissulega rétt sem hv. þingmaður rakti ágætlega, bæði í ræðu sinni og ítrekaði svo í andsvarinu, að mikilvægt er að skapa stöðugleika fyrir íslenskt efnahagslíf. Það má líka taka undir það sem hv. þingmaður benti á að í stað þess að skapa stöðugleika, sem á að vera eitt af meginhlutverkum stjórnvalda, hafa þessi stjórnvöld gert hið gagnstæða og skapað óvissu. Ég hef áhuga á að heyra álit hv. þingmanns á því. Óvissa og óstöðugleiki hafa verið sköpuð umfram það sem tilefni er til varðandi gjaldmiðilinn, krónuna. Finnst hv. þingmanni ásættanlegt fyrir íslenskt atvinnulíf að seðlabankastjóri landsins og fjármálaráðherra skuli ítrekað í viðtölum við erlenda fjölmiðla, og ekki hvað síst þá fjölmiðla sem skipta mestu máli í fjármálaheiminum, lýsa því yfir að krónan verði í höftum um ókomna tíð, gjaldmiðill landsins, sem það fólk vinnur við að vernda, sé ónýtur og enginn muni vilja fjárfesta hér á meðan gjaldmiðillinn er við lýði? Hvaða áhrif telur hv. þingmaður að það hafi þegar fólk í þeirri stöðu heldur slíku fram í viðtölum 

Virðulegi forseti. Fyrst að þýðingu orða hæstv. fjármálaráðherra sem hann lét falla á ráðstefnu um skattamál sem voru á enskri tungu, með leyfi virðulegs forseta: „You ain't seen nothing yet“. Efnislega mundi það kannski þýða: Þetta var ekkert, bíðið bara.  Hvað varðar spurningar hv. þingmanns til mín um yfirlýsingar hæstv. ráðherra og seðlabankastjóra vil ég taka fram að ég sá ekki betur en að alla vega hvað varðar eina frétt, þ.e. ummæli seðlabankastjóra á Bloomberg fréttaveitunni, hafi komið fram af hálfu seðlabankastjóra að ekki hafi verið haft rétt eftir honum  Ég get alveg tekið undir það með hv. þingmanni að ummæli hæstv. ráðherra margra hverra, einkum og sér í lagi úr Samfylkingunni, hvað varðar stöðu íslensku krónunnar og framtíðarmöguleika okkar með þá mynt í farteskinu hafa ekki verið heppilegar og þá er ekki fast að orði kveðið. Það er mjög nauðsynlegt að ráðamenn þjóðarinnar sýni að þeir hafi trú á framtíð þjóðarinnar, að þeir hafi trú á því að við getum byggt upp efnahagslífið með okkar eigin mynt. Öll umræðan um ESB strandar á þeirri einföldu staðreynd að þjóðin vill ekkert ganga í bandalagið. Það liggur alveg fyrir. Þá er það svo að við munum búa við íslenska krónu. Ég tel það reyndar heppilegast þegar allt er saman virkt, hún er ekki gallalaus en það eru minni gallar á henni en á því sem ég tel felast í því að ganga í myntsamstarfið innan ESB. Ég veit ekki einu sinni hvernig ESB mun þróast á næstu missirum og árum, ég hef ekki hugmynd um það. Það væri ábyrgðarhlutur að ganga í samband sem ég veit ekkert hvar endar. Það  Virðulegi forseti. Ég biðst velvirðingar á tímanum sem ég hef farið fram úr.

Forseti biður þingmenn um að virða ræðutíma.

Virðulegur forseti. Við ræðum hér mál sem er nokkurs konar bráðabirgðaredding vegna þeirrar stöðu sem íslensk fyrirtæki eru enn í meira en fjórum árum eftir efnahagshrunið. Eins og hv. þm. Birkir Jón Jónsson benti á hér áðan er þetta líklega í fjórða eða fimmta sinn sem slíkt frumvarp er lagt fram. Hvað gefur það okkur til kynna? Jú, það er áminning um að þetta var í fyrstu hugsað sem bráðabirgðaráðstöfun til að bregðast við ástandi sem mundi lagast, þ.e. að menn þyrftu að fá dálítið svigrúm á meðan mestu erfiðleikarnir gengju yfir, svigrúm þangað til aðgerðir stjórnvalda færu að bera árangur og þess vegna var þetta sett á til skamms tíma. Sú staðreynd að menn skuli hafa þurft að setja þetta á aftur og aftur er sönnun þess að áformin og áætlanirnar um aukna hagsæld og meiri stöðugleika hafi ekki gengið eftir. Þær hafa brugðist aftur og aftur. Enda sjáum við, ef við rifjum upp áætlanir þessarar ríkisstjórnar og samstarfsmanna hennar hjá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum frá því í byrjun kjörtímabilsins, að áform um efnahagsuppbyggingu og stöðugleika hafa ekki gengið eftir þó að menn reyni enn þann dag í dag að halda því fram að árangur Íslendinga í efnahagsmálum, eða þessarar ríkisstjórnar, sé meiri en víðast hvar annars staðar. Það er nú svolítil kaldhæðni í því að það er helst gert með því að bera Ísland saman við evrulöndin og þann vandræðagang sem þau eru föst í og sér ekki fyrir endann á. Ríkisstjórnin, sem er að reyna að komast inn í Evrópusambandið og evruna, réttlætir sjálfa sig með því að hér sé efnahagsástandið þó skárra en á evrusvæðinu. Það er svolítið kostulegt, virðulegur forseti. En í þessari umræðu gleymist hins vegar iðulega hvers vegna hagvöxtur er til að mynda þó heldur hærri hér en annars staðar. Reyndar sáum við í gær að jafnvel þær áætlanir sem fyrst var stefnt að, að jafnvel hinar uppfærðu áætlanir, gengu ekki eftir. Það sama á við með fjárlögin. Því er haldið fram á hverju ári við gerð fjárlaga að stórkostlegur árangur sé að nást, en svo reynist hallinn á fjárlögum iðulega verða margfalt meiri, aftur og aftur á þessu kjörtímabili, en stjórnvöld höfðu haldið fram þegar þau fengu fjárlögin samþykkt. Svipað virðist vera uppi á teningnum varðandi hagvöxtinn. Það var ekki nema 1,6% hagvöxtur á síðasta ári, það eru ekki góð tíðindi fyrir fyrirtækin sem verið er að reyna að koma til móts við með þessu frumvarpi - koma til móts við að því leyti að verið er að gera þeim betur kleift að dreifa því að fást við vandann yfir lengri tíma, en það er ekki verið að leysa málin til langframa eða gera þeim mögulegt að ráða fleira fólk eða skapa meiri verðmæti. Þetta er enn ein frestunaraðgerðin. Hvað þýðir 1,6% hagvöxtur? Hann endurspeglar í fyrsta lagi það sem við höfum reyndar séð nú þegar að fjárfesting hefur haldist í sögulegu lágmarki á Íslandi allt þetta kjörtímabil. Hann endurspeglar líka að hér hefur ekki náðst nokkur efnahagslegur árangur sem orð er á gerandi fyrir aðgerðir ríkisstjórnarinnar, heldur þvert á móti. Sá árangur sem þó hefur náðst, sá hagvöxtur sem þó hefur náðst, er til kominn vegna þess að makríll tók upp á því að fara að halda sig meira í íslenskri lögsögu en áður og gengi gjaldmiðilsins féll með þeim afleiðingum að útflutningur hefur styrkst til muna og birtist meðal annars í mikilli fjölgun erlendra ferðamanna. Jafnframt hafa stjórnvöld hvatt fólk og jafnvel sett fólk í þá stöðu að það neyddist til að nýta séreignarsparnað sinn. Sá hagvöxtur sem þó hefur náðst í landinu á undanförnum árum er því ekki til kominn vegna skynsamlegra aðgerða í efnahagsmálum eða skynsamlegrar stefnu, heldur þrátt fyrir þá stefnu sem hér hefur verið rekin, vegna ytri náttúrulegra áhrifa og vegna gjaldmiðilsins sem ríkisstjórnin talar svo illa um og reynir hvað hún getur að farga, þó það liggi reyndar ljóst fyrir, og hafi verið viðurkennt af Samtökum atvinnulífsins, Alþýðusambandinu og fulltrúum Samfylkingarinnar, í nefnd sem fór yfir framtíðarskipan gjaldmiðilsmála, að við mundum þurfa að styðjast við krónuna næstu árin að minnsta kosti. Ef sú er raunin að við þurfum að styðjast við krónuna hlýtur það eiginlega að segja sig sjálft að menn muni þurfa að nota þann tíma til að renna traustari stoðum undir gjaldmiðilinn, skapa aukinn stöðugleika, svoleiðis að við þurfum ekki eina ferðina enn að greiða atkvæði um frumvarp eins og þetta, frumvarp sem er til þess ætlað að fresta vandanum. Hv. þm. Pétur H. Blöndal nefndi í ræðu sinni áðan atriði sem er okkur hugleikið, það eru hin miklu földu útgjöld ríkisins. Það er mjög alvarlegt mál hvernig stjórnvöld hafa gengið fram í því að fela útgjöld sem í sumum tilvikum hafa fallið til, en eru í öðrum tilvikum fyrirsjáanleg í framtíðinni. Þau eru falin í fjárlögum og í langtímaáætlanagerð ríkisstjórnarinnar í efnahagsmálum. Ástæðan fyrir því að ég nefni þetta hér í tengslum við stöðu íslenskra fyrirtækja er sú að þegar menn neyðast til að horfast í augu við að þessi földu útgjöld séu staðreynd skerðir það enn svigrúmið til þess að stjórnvöld geti komið á eðlilegu ástandi, til dæmis hvað varðar opinbera fjárfestingu. Þau fyrirtæki sem hafa reitt sig á opinbera fjárfestingu - ég nefni sem dæmi úrbætur í samgöngumálum - hin ýmsu verktakafyrirtæki, í mörgum tilvikum tiltölulega lítil verktakafyrirtæki á landsbyggðinni, hafa átt mjög erfitt með að þrauka undanfarin ár vegna þess hversu lítil fjárfesting ríkisins hefur verið, en sú litla fjárfesting er afleiðing annars vegar af þeirri stefnu sem stjórnvöld reka, hins vegar af efnahagslegri stöðu ríkisins. Það er því mikilvægt að menn horfist í augu við útgjöldin og viðurkenni þau svo hægt sé að gera áætlanir í samræmi við það, líka til þess að menn skynji mikilvægi þess að fara að skapa meiri verðmæti og breyta um stefnu, að menn átti sig á því hversu skaðleg sú stefna sem hér hefur verið rekin undanfarin ár hefur verið og hversu dýr hún hefur verið. Hér vorum við til dæmis í gær að ræða frumvarp um almannatryggingar og lífeyrisgreiðslur. Þar kom í ljós í frumvarpinu sjálfu, í ábendingum frá fjármálaráðuneytinu, að þau áform sem þar voru kynnt og hafa lengi verið í bígerð og vilji verið fyrir, mundu þýða að áætlanir ríkisstjórnarinnar í ríkisfjármálum til næstu ára mundu ekki ganga eftir, stæðust ekki, væru rangar. Það sama á við um ýmis frumvörp sem hafa verið lögð fram hér að undanförnu og fela í sér útgjöld sem menn hafa ekki reiknað með í fjárlögum og annaðhvort falið eða ekki haft hugmynd um að þeir ætluðu sjálfir skömmu síðar að leggja fram í aðdraganda kosninga hin ýmsu útgjaldafrumvörp. Þetta er alvarlegt mál þegar fyrirtæki landsins búa við þá aðstöðu sem þetta frumvarp lýsir, aðstöðu sem kallar á reddingar ár eftir ár. Það er ekki eins og ríkisvaldið hafi gert mikið annað fyrir fyrirtækin til að gera þeim kleift að starfa eðlilega, ráða fólk til vinnu og framleiða verðmæti en aðgerðir á borð við þessa, frestunaraðgerðir - því miður í þessu tilviki nauðsynleg frestunaraðgerð, en auðvitað hefðu menn átt að leggja meiri áherslu á að hugsa til framtíðar og búa til jákvæða hvata þannig að fyrirtæki gætu ráðið fleira fólk til starfa, gætu ráðist í fjárfestinguna sem er nauðsynleg til þess að skapa þau verðmæti sem ríkisvaldið mun þurfa að taka af til að geta staðið undir þeim skuldum sem ég kom inn á hér áðan. Sú stefna sem hér hefur verið rekin leiðir til neikvæðrar keðjuverkunar og þetta frumvarp er afleiðing af því; nauðsyn þessa frumvarps er afleiðing af því, skulum við segja. Þetta er því miður ekki eina dæmið um frestunarnálgun ríkisstjórnarinnar þegar kemur að því að taka á vandanum. Þetta birtist okkur á öllum sviðum. Álframleiðendur voru til dæmis látnir greiða skatta fyrir fram mörg ár fram í tímann. Einhvern tímann hefðu það nú þótt tíðindi, virðulegur forseti, ef ríkisstjórn sem Vinstri hreyfingin – grænt framboð hefði ekki átt aðild að hefði tekið upp á því að semja við álframleiðendur um að þeir greiddu skatta mörg ár fram í tímann, vel inn á næsta kjörtímabil. Skattar sem áttu að falla til á næsta kjörtímabili - að sú ríkisstjórn sem nú situr, eða situr á tilteknum tíma, skuli taka þá skatta, eitthvað hefðu þingmenn Vinstri hreyfingarinnar – græns framboðs sagt ef ríkisstjórn sem þeir hefðu ekki átt aðild að hefði gert slíkt. Menn létu ekki þar við sitja, gengu lengra, gengu á lagið og sviku þá samninga sem gerðir höfðu verið, þau loforð sem voru ástæðan fyrir því að stóriðjufyrirtækin féllust á greiða þessa skatta alla fyrir fram. Þetta er í fyrsta lagi mjög ósvífið, virðulegur forseti, en þetta er líka mjög efnahagslega skaðlegt, vegna þess að það ýtir undir þessa óvissu sem við höfum rætt töluvert í dag í tengslum við þetta mál, þessa pólitísku óvissu sem er ein helsta hindrunin þegar kemur að því hvort ráðast eigi í fjárfestingar eða ekki. Það er hin pólitíska óvissa og reyndar líka óvissa um orku í sumum tilvikum, orkuöflun, sem veldur því að menn hafa ekki verið reiðubúnir að ráðast hér í fjárfestingu og ráða nýtt fólk til starfa til viðbótar við þetta óhagstæða skattumhverfi sem ég ætla að koma aðeins inn á á eftir. Því er svo haldið fram að þetta sé allt vegna gjaldmiðilsins, þess vegna hafi fjárfesting verið þetta lítil. Ef við lítum á staðreyndirnar sjáum við að þetta er ekki rétt. Fjöldinn allur af raunhæfum, litlum, meðalstórum og stórum fjárfestingarverkefnum hefur verið til skoðunar hér undanfarin ár, en hvað eftir annað hafa menn hætt við, annars vegar vegna óvissunnar um orkuöflun og hins vegar vegna pólitísku óvissunnar, sem birtist ekki hvað síst í endalausu hringli með skattkerfið og jafnvel tali um þjóðnýtingu - tali um þjóðnýtingu sem hvergi annars staðar í Evrópu væri rædd í stjórnmálum nú til dags. Það dytti engum það í hug. Það þarf að leita miklu lengra til að finna lönd þar sem umræðan hefur verið á því stigi sem hún hefur stundum verið hér af hálfu þessarar ríkisstjórnar þegar kemur að atvinnulífinu og atvinnuuppbyggingu. Við sáum það nú síðast þegar nokkrir þingmenn stjórnarliðsins sáu ástæðu til að snúa gjörsamlega út úr tilraun framsóknarmanna til þess að leggja til skynsamlegt ákvæði um þjóðareign í stjórnarskrá, til þess einmitt að hámarka ávinning þjóðarinnar af náttúruauðlindum sínum, því var snúið algjörlega á hvolf. En mér skilst reyndar, sem betur fer, að þessir stjórnarliðar hafi fengið skýringar á því hjá lögfróðu fólki úr eigin flokkum að upphlaupið hafi verið algjörlega á röngum forsendum og að tillagan væri nú kannski ekki svo slæm. Þetta er bara nýjasta dæmið af endalausri röð uppákoma þar sem menn rjúka upp til handa og fóta með ofsafengnu orðavali og öfgakenndum skoðunum og fæla burt alla þá sem hugsanlega hefðu áhuga á að fjárfesta hér í því að auka framleiðslu og fjölga störfum. Stöðugleikinn er grundvallaratriði til að snúa þessari þróun við. Reyndar kveður nú svo rammt að tilhneigingu stjórnvalda til að ýta undir óvissu frekar en stöðugleika að jafnvel undirstöðuatvinnugreinar þjóðarinnar, þær greinar sem hafa þó verið að halda uppi verðmætasköpuninni í gegnum efnahagsþrengingarnar, verðmætasköpuninni sem nauðsynlegt er að byggja nýsköpunina á, hafa ekki aðeins orðið skotspónn stjórnvalda, heldur í sumum tilvikum beinlínis verið lagðar í einelti. Stefnan hefur ekki verið til þess fallin að auka verðmæti, augljóslega ekki, en ekki heldur til þess fallin að ná fram auknum fjölbreytileika í atvinnulífinu, eða félagslegu réttlæti. Þvert á móti. Tökum sem dæmi nálgunina í veiðigjaldinu. Þar var notast við fyrirkomulag sem hefur leitt til þess að minni fyrirtæki í sjávarútvegi, lítil fjölskyldufyrirtæki til dæmis, eru sett í vonlausa stöðu þar sem þau þurfa að borga hærri gjöld út af þessu nýja veiðigjaldi en nemur hagnaðinum, þau eru sett í þá stöðu að þurfa að borga með sér, það er ódýrara að hætta rekstri. Þannig eru slík fyrirtæki sett í þá stöðu að neyðast til þess að selja eða að minnsta kosti er skapaður mikill þrýstingur á að þau verði seld stærri fyrirtækjunum. Afleiðingin verður sú, ef fram heldur sem horfir eins og stefnan hefur verið, ef hún héldi áfram, að sjávarútvegsfyrirtæki á Íslandi yrðu örfá og stór. Það er afleiðingin af hinni miklu stefnubreytingu þessarar ríkisstjórnar í sjávarútvegsmálum. Birtingarmyndin er hér: Enn og aftur nauðsyn að gefa fyrirtækjum svigrúm til þess að fresta greiðslu opinberra gjalda. Annar mikilvægur þáttur í þessu með stjórnmálalegan stöðugleika er, eins og ég kom nú aðeins inn á, skattkerfið. Þar er nú varla hægt að tala um mikinn stöðugleika, þegar á einu kjörtímabili hafa verið gerðar, síðast þegar var talið, yfir 200 breytingar á skattkerfinu og auðvitað fyrst og fremst til hækkunar skatta og aukins flækjustigs. Bara það að finna út úr því hvernig skattkerfið virkar til að geta staðið í skilum með alla hina nýju og háu skatta - bara sú vinna er orðin mjög stór útgjaldaliður hjá mörgum fyrirtækjum, sérstaklega þeim minni og meðalstóru sem þurfa að ráða til sín sérfræðinga eða láta starfsmenn sína vera meira og minna upptekna í vinnu við að finna út úr því hvernig í ósköpunum þeir eigi að standa í skilum samkvæmt nýjustu breytingum á kerfinu, fyrirtæki sem gætu ella verið að vinna við að búa til verðmæti sem hægt væri að skattleggja á tiltölulega einfaldan og skynsamlegan hátt. Það er ekki bara skattkerfisflækjurnar sem hafa sett okkur í þessa stöðu og leitt fram þetta frumvarp í enn eitt skiptið, það eru líka aðrar flækjur sem fyrirtæki þurfa að fást við. Mér sýnist, virðulegur forseti, að ég verði að taka þann þátt fyrir í næstu ræðu, vegna þess að allt í einu er tími minn svo gott sem á þrotum. Þess vegna bið ég virðulegan forseta um að setja mig aftur á mælendaskrá, því að ég er nú rétt búinn að komast í gegnum innganginn og á eftir að fjalla um fjölmörg atriði önnur sem varða þetta frumvarp og ástæðurnar fyrir því að menn neyðast til að leggja það fram hér - ástæðurnar fyrir því að menn eru enn í frestunaraðgerðum í stað þess að vera komnir í sóknaraðgerðir.

Virðulegi forseti. Ég vil byrja á að þakka hv. þingmanni fyrir ræðuna. Hann minntist einmitt á hversu mikilvægt er að skilaboð stjórnvalda séu skýr og að þessi pólitíska óvissa væri ný hjá stjórnarflokkunum og margir hæstv. ráðherrar gerðu sér ekki grein fyrir hvað hún þýðir. Hv. þingmaður nefndi nokkuð mjög athyglisvert sem var þegar hæstv. ráðherra stóð í tröppum Stjórnarráðsins og sagði: Jú, það er reyndar rétt að þegar Geysir Green Energy keypti hlut í Orkuveitunni á Suðurnesjum var það niðurstaða sérstakrar nefndar sem var lögskipuð um það að kaupin hafi verið gerð á réttan hátt. Þá kom setningin: Við erum að spá í að skoða þjóðnýtingu. Það hefur engin smá áhrif út á við. Ég man að ég heyrði í kunningja mínum sem þekkti mann sem starfar við að kynna erlendar fjárfestingar í Kanada. Hann spurði mig hvor við værum orðin endanlega brjáluð að senda svona skilaboð. Það er náttúrlega alveg grafalvarlegur hlutur að hæstv. forsætisráðherrann skyldi standa á tröppum Stjórnarráðsins árið 2013 og tala um þjóðnýtingu. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann sé mér ekki sammála um hversu mikilvægt er að þeir sem stýra landinu á hverjum tíma skynji mikilvægi þess að reyna að hlúa að atvinnuuppbyggingunni, atvinnulífinu, alveg sama hvort það eru lítil fyrirtæki, stór eða meðalstór, í staðinn fyrir að vera alltaf í þessu stríði. Getur hv. þingmaður tekið undir það? Við sjáum í endurskoðuninni á hagvaxtarspánum að gert var ráð fyrir 2,5% hagvexti á árinu 2012 og hæstv. forsætisráðherra er margbúinn að tyggja í þessum sal að við stöndum okkur svo vel að hagvöxturinn sé þessi. Niðurstaðan er komin og hagvöxturinn er 1,6%. Gæti það ekki verið hluti af skýringunni að auðvitað vantar alla atvinnuvegafjárfestingu, eins og svo margt annað?

Virðulegur forseti. Það er ekki aðeins hluti af skýringunni heldur mjög stór hluti af henni. Svo rammt kveður að þeirri pólitísku óvissu sem er orðin að atriði á Íslandi að þegar erlendir fjárfestar taka ákvörðun um hvort þeir eigi að ráðast í verkefni hér reikna þeir sumir hverjir sérstakt pólitískt álag inn í, óvissuálag sem þýðir að þeir ætlast til þess að fá meira. Þeir þurfa að fá þeim mun meira út úr fjárfestingu sinni, þurfa að ná þeim mun meiri ávöxtun út úr landinu til að réttlætanlegt sé að ráðast í framkvæmdina vegna þess að pólitíkin er þannig að þeir geta lent í því að tapa öllu fyrir tilstilli stjórnvalda. Þau geta tekið upp á einhverri alveg nýrri stefnu sem gerir fjárfestinguna miklu óarðbærari eða jafnvel setur hana í þrot. Því krefjast fjárfestarnir þeim mun meiri ávöxtunar og nú er það komið á það stig að svo mikla ávöxtun þarf til að menn treysti sér til að taka áhættuna að fjárfesting er, eins og við sjáum, í sögulegu lágmarki, menn ráðast ekki í hana. Á þessu kjörtímabili hefur Ísland fikrað sig upp lista yfir slíka pólitíska áhættu vegna þess að hún er mæld. Það eru stofnanir sem mæla og meta pólitíska áhættu fyrir fjárfesta í löndum um allan heim og nú hefur Ísland verið sett í hóp með löndum eins og Egyptalandi, þar sem er nýbúið að vera uppreisnarástand, Rússlandi og fjölmörgum Afríkuríkjum og Suður-Ameríkuríkjum. Það er eitthvað sem hefði verið óhugsandi á Íslandi fyrir ekki svo löngu. Vel að merkja er það ekki fyrst og fremst afleiðing af efnahagshruninu og tapinu sem hlaust af því heldur afleiðing af pólitíkinni sem hefur verið rekin 

Virðulegi forseti. Ég þakka hv. þingmanni fyrir svörin. Mig langar að spyrja hann um skoðun hans á því hvort hæstv. ráðherrar og ríkisstjórn skilji í raun og veru ástandið sem er hér á landi. Við sjáum nýjustu tölurnar hagvaxtarspárinnar. Hér liggja fyrir frumvörp með kostnaðarmat inn í næsta kjörtímabil sem er ekki upp á milljarða heldur tugi milljarða þrátt fyrir að skuldsetning ríkissjóðs sé eins og hún er. Það er bent á í hverju frumvarpinu á fætur öðru, sem allir vita auðvitað, að ríkisstjórnin hefur ákveðna ríkisfjármálastefnu. Frumvörpin passa ekkert inn í hana sem þýðir að skuldastaða ríkissjóðs getur orðið ósjálfbær. Við vitum báðir að ríkissjóður greiðir um 90 milljarða í vexti á þessu ári og áætlað er að á næsta kjörtímabili verði þeir um 400 milljarðar, vaxtagjöld í skjóli gjaldeyrishafta og ef þau væru ekki fyrir hendi væru þeir miklu hærri. Samt eru þessar tölur lagðar fram. Hv. þingmaður nefndi samninginn sem stjórnvöld gerðu við stóriðjuna á Íslandi um að greiða 1.200 milljónir á ári þrjú ár fram í tímann og greiða síðan til baka þessa 3,6 milljarða þegar næsta kjörtímabil hefst. Við erum að taka út séreignarsparnaðinn og svona mætti lengi telja. Við erum alltaf að velta byrðunum af þeim ákvörðunum sem er verið að taka yfir á næsta kjörtímabil og þarnæsta, í raun og veru á næstu ríkisstjórn og næstu kynslóðir. Mig langar að spyrja hv. þingmann hvort hann telji að hæstv. ríkisstjórn geri sér almennt grein fyrir því efnahagsástandi sem er hér á landi og þær hættur sem eru á mörkuðum, bæði erlendis og annars staðar, sem geta dregið úr því að hagvöxtur fari af stað? Getur verið að hæstv. ríkisstjórnin sé haldin svo miklu þekkingarleysi gagnvart uppbyggingu og þeirri stefnu sem er í efnahagsmálum að hún geri sér akkúrat enga grein fyrir því hver staðan er?

Virðulegur forseti. Þetta voru mjög áhugaverðar spurningar. Ég er feginn að hv. þingmaður skyldi spyrja mig vegna þess að þetta eru hlutir sem ég hef velt mikið fyrir mér upp á síðkastið og reyndar alllengi á þessu kjörtímabili. Þegar maður horfir upp á ástand eins og það sem er ríkjandi í efnahagsmálum og þá stefnu sem stjórnvöld reka getur maður ekki annað en velt því fyrir sér hvort þau geri sér grein fyrir vandanum sjálf og eins hvort þau séu meðvitað að fresta honum, taka ekki á honum. Hvað seinni hlutann varðar, þ.e. frestunina, er það alveg rétt sem hv. þingmaður bendir á að stöðugt er verið að ýta vandanum á undan sér. Þar með stækkar hann fyrir framtíðina og margt verður erfiðara við upphaf næsta kjörtímabils en var í upphafi þessa kjörtímabils vegna þess að þá voru öll tækifærin til að taka á málum enn þá til staðar. Skuldir ríkisins hafa hrannast upp síðan. Hvað það varðar held ég að það sé mjög meðvituð stefna hjá stjórnvöldum, þótt hún sé ekki yfirlýst, að fresta vandanum og láta einhverja aðra um að taka á honum, eins og birtist á fjölmörgum sviðum. Hvað hitt varðar, skilning stjórnvalda á efnahagsástandinu almennt og hvað þurfi til til að laga það, hef ég komist að þeirri niðurstöðu að skilningsleysið sé alveg yfirþyrmandi. Maður sér svo oft í rökstuðningi stjórnvalda og þeim tillögum sem þau leggja fram að þau átta sig ekki á því hvernig hlutirnir virka. Ég tel jafnvel, og ég er komin á þá skoðun eftir langa umhugsun eins og ég nefndi í byrjun, að í stjórnarliðinu sé fólk sem haldi að verðmæti verði til með skattlagningu, að skattar búi 

Virðulegi forseti. Við ræðum hér frumvarp til laga um breytingu á tollalögum, lögum um vörugjöld og lögum um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Við fyrstu sýn er þetta nú saklaust frumvarp. Þegar nefndarálitið er lesið sannfærist maður um að svo er. Fulltrúar allra flokka sem sitja í hv. efnahags- og viðskiptanefnd skrifa upp á það án fyrirvara. Þegar maður síðan les frumvarpið og sérstaklega athugasemdir við það, sem stundum eru kallaðar greinargerðir, verður það svolítið áhugavert og gefur manni tilefni til að halda hér allnokkra ræðu þótt frumvarpið sé í sjálfu sér ívilnandi og jákvætt. Það kemur hér fram, frú forseti, að tilgangur frumvarpsins sé að dreifa gjalddögum uppgjörstímabila á tvo gjalddaga í hvert sinn. Hér segir, með leyfi forseta: „Lagt er til að síðari helmingi aðflutningsgjalda skuli skila eigi síðar en á 5. degi annars mánaðar eftir lok uppgjörstímabils. Einnig er lagt til að þetta fyrirkomulag skerði ekki heimild til að færa til innskatts allan virðisaukaskatt viðkomandi tímabils þótt einungis hluti hans hafi verið greiddur. Samhljóða breytingar hafa nokkrum sinnum áður verið lagðar til og var sambærileg breyting lögfest síðast með lögum nr. 18/2012.“ Hér kom fram í máli hv. þm. Birkis Jóns Jónssonar og reyndar einnig í máli hv. þm. Sigmundar Davíðs Gunnlaugssonar að trúlega væri þetta í fjórða ef ekki fimmta sinn sem þessi breyting er gerð. Það er síðasta setningin í þessari athugasemd sem gefur manni tilefni til að fjalla um mál með almennum hætti. Með leyfi forseta, stendur þar: „Frumvarpinu er ætlað að bregðast tímabundið við áframhaldandi greiðsluerfiðleikum fyrirtækja.“ Tímabundið. Í fjórða eða fimmta sinn. Það verður að segjast eins og er að metnaður ríkisstjórnarinnar til að koma til móts við fyrirtæki og heimili í greiðsluerfiðleikum er ekki mikill og hefur það reyndar verið staðfest í ýmsum verkum hennar á liðnum missirum og einnig í orðum og forgangsröðun verkefna nú þegar komið er að lokum kjörtímabilsins. Við erum komin að lokum kjörtímabilsins. Það eru örfáir dagar eftir og það eina sem ríkisstjórninni dettur í hug til að bregðast við áframhaldandi greiðsluerfiðleikum fyrirtækja er að dreifa gjalddögum á tvo. Við framsóknarmenn lögðum í upphafi þessa kjörtímabils fram tillögur til að bregðast við greiðsluvanda fyrirtækja og heimila með því að leiðrétta lán þessara aðila um 20%, svokölluð 20% leið. Hún var ekki útfærð í öllum smáatriðum og fékk strax mjög léleg viðbrögð og döpur frá stjórnarflokkunum. Því miður, frú forseti, var sú leið ekki nýtt því að eftir á hafa margir sannfærst um að þetta hefði einmitt verið leiðin sem skynsamlegast hefði verið að fara. En hvaða leið fer ríkisstjórnin? Jú, hún leggur til tímabundna frestun í lok kjörtímabilsins. Viku áður en þingið er sent heim á að fresta gjalddögum tolla og vörugjalda. Það er leið ríkisstjórnarinnar. Það hefur komið fram í umræðu á þinginu hjá okkur framsóknarmönnum að við höfum á hverju ári lagt fram tillögur til aðgerða í þágu ofskuldsettra heimila og ofskuldsettra fyrirtækja. Við höfum lagt fram á hverju ári tillögur sem lúta að því, því tíminn hefur auðvitað breytt aðstæðum. Við höfum lagt fram tillögur um að koma til móts við skuldsett heimili og fyrirtæki, meðal annars með því að nýta skattkerfið til að hvetja til hraðari niðurgreiðslu höfuðstóls. Við höfum lagt fram tillögur um að setja þak á verðbólguna sem er auðvitað hinn undirliggjandi vandi í efnahagskerfinu og veldur því að fyrirtækin komast ekki út úr erfiðleikunum. Verðbólgan er eitt af vandamálunum í efnahagskerfinu, ég kem inn á fleiri á eftir. Við höfum lagt fram nú í aðdraganda kosninga hugmyndir um að við viljum afnema verðtryggingu á neytendalán og koma með ýmsum hætti inn í atvinnulífið til þess að örva það. Spurt hefur verið: Er þetta hægt? Ég segi: Já, það er hægt. Við treystum okkur til þess. Við höfum viljann til þess og við höfum staðfestuna. En hvað leggur ríkisstjórnin til? Hún leggur fram frumvarp um að fresta gjalddögum á tollum, aðflutningsgjalda og vörugjalda til að koma tímabundið til móts við áframhaldandi greiðsluerfiðleika fyrirtækja. Ekki er metnaðurinn mikill. Hv. þm. Ásbjörn Óttarsson upplýsti í ræðu í gær að á síðastliðnum tveimur árum hefði verið á fjárlögum heimild ríkisstjórnarinnar til að nýta fjármuni til að kanna greiðslustöðu og skuldastöðu heimila og fyrirtækja. Hvorugt árið hefur ríkisstjórnin nýtt eina einustu krónu til að kanna þessar grundvallarstærðir sem gætu gefið til kynna hver staðan væri og hvað þyrfti að gera. Metnaðurinn var ekki meiri en svo. Herra forseti. Hér leggur ríkisstjórnin til að fresta gjalddögum til að koma tímabundið til móts við greiðsluerfiðleika fyrirtækja. Við framsóknarmenn höfum talað um að skynsamlegt sé að einfalda regluverkið og skattkerfið, þar á meðal þau vörugjöld sem við ætlum að fresta gjalddögum á. Ég held að við verðum að horfast í augu við að mjög mikilvægt er að einfalda regluverk í kringum lítil og meðalstór fyrirtæki, sem eru nú allflest fyrirtæki á Íslandi, sennilega 90%. Það þarf að einfalda regluverkið til að hjálpa nýjum fyrirtækjum að fara af stað og þegar fyrirtæki eru að hefja nýjar framleiðslulínur eða stækka. Við erum búin að byggja upp ótrúlega flókið regluverk í kringum litla hluti. Og við höfum líka talað um að nauðsynlegt sé að einfalda skattkerfið og höfum horft í því sambandi sérstaklega á tryggingagjaldið, með tilliti til lítilla og meðalstórra fyrirtækja. Eftir fjögurra ára setu Vinstri grænna og Samfylkingar í ríkisstjórn sjáum við ekkert af þessu. Aftur á móti hafa þeir breytt skattkerfinu 200 sinnum, nánast alltaf til hækkunar. Það er mjög mikil óvissa og skattkerfið og regluverkið er orðið mjög flókið. Í lok þessa þings er eini metnaðurinn sá að breyta gjalddögum á aðflutningsgjöldum og vörugjöldum úr einum í tvo. Metnaðurinn er ekki meiri eða getan. Við framsóknarmenn höfum talað um að hér þurfi að stokka upp, það þurfi nýja stefnu. Snúa verði frá því stefnuleysi og þeirri andstöðu við atvinnuuppbyggingu sem hefur ríkt á síðastliðnum fjórum árum. Hér þurfi að koma stöðugleiki í efnahagsmálin og líka í pólitíkina, því pólitísk óvissa hefur m.a. valdið því, frú forseti, að fyrirtæki hafa hætt við að koma hingað til lands og fjárfesta. Þau hafa hætt við að koma og það er kannski ekki skrýtið með 200 breytingar á skattkerfi á fjórum árum og alls kyns yfirlýsingar þar að lútandi. Við höfum líka talað um að nauðsynlegt sé að efnahagsástandið verði stöðugra. Við þurfum að ná tökum á verðbólgunni, hinum undirliggjandi vanda í efnahag Íslendinga. Hvernig gerum við það? Það gerum við auðvitað með því að sýna aðhald og aga í rekstri. En hvernig gerði Samfylkingin og Sjálfstæðisflokkurinn það á árunum 2007 eða 2008 þegar stofnuð var ný ríkisstjórn? Jú, meiningin var þá, í lok bóluhagkerfisins og samkvæmt kröfu Samfylkingarinnar eins og upplýst hefur verið, að stóru bankarnir yrðu áfram staðsettir á Íslandi og þeir ættu að halda áfram að stækka með tilheyrandi hruni sem við þekkjum. Í útgjöldum ríkisins og því algera agaleysi í fjárlögum vegna ársins 2008, sem framsóknarmenn á þingi beittu sér hart gegn, jukust ríkisútgjöld um 20%. Í ráðuneytum Samfylkingarinnar um 38%. Þetta er agaleysi, frú forseti. Þetta er ólíklegt til að skapa stöðugt efnahagsástand enda höfum við séð afleiðingarnar af þessu nú þegar Samfylkingin hefur verið í stjórn í sex ár, með Vinstri grænum síðastliðin fjögur. Ástandið er litlu skárra. Nú erum við að fara í kosningar eftir fjögurra ára setu þessara flokka á ríkisstjórnarstóli og hvað hefur komið fram? Á síðustu mánuðum hefur verið kynnt með miklum lúðrablæstri fjárfestingarstefna ríkisstjórnarinnar. Hver er hún? Jú, hún á að koma til útgjalda einhvern tímann seinna. Það á að standa undir þeirri fjárfestingu að stærstu leyti með veiðigjöldum sem eru lögð á sjávarútveginn og eru að leggja sjávarútveginn í rúst. Þannig á að færa peninga á milli, leggja eina atvinnugrein í rúst og færa peninga yfir í aðra. Það væri langt mál að útskýra hvernig staðan er þar. Ég ætla að fara hraðar yfir sögu. Í gær eða fyrradag kom inn í þingið til 1. umr. frumvarp um almannatryggingar, lög sem er búið að vinna að sameiginlega í ein þrjú ár með mjög góðum markmiðum. En hvernig dettur ríkisstjórninni í hug að koma með þetta mál inn í þingið þegar hálfur mánuður er eftir af þinginu án þess að setja fram nokkra hugmynd um það hvernig á að standa undir gríðarlegum útgjöldum sem þar koma fram? Það er bara ávísun fram í tímann. Í gærkvöldi átti að ræða frumvarp mennta- og menningarmálaráðherra um LÍN, Lánasjóð íslenskra námsmanna. Í því kemur fram, samkvæmt ráðuneyti mennta- og menningarmála, að kostnaðurinn við það sé rúmir 2 milljarðar. En að mati fjárlagaskrifstofu fjármála- og efnahagsráðuneytisins er kostnaðurinn 4 milljarðar. Hverju eigum við að trúa, óbreyttir þingmenn hér í salnum? Þetta er eins og með hin málin, þau áttu að koma til framkvæmda seinna, útgjöldin áttu að koma einhvern tímann seinna. Í gærkvöldi ræddum við mjög jákvætt mál. Loksins fjárfesting. Loksins fjárfesting í orkufrekum iðnaði úti á landsbyggðinni á norðausturhorninu sem menn hafa beðið mjög lengi eftir. En hvernig var það? Jú, öll útgjöldin koma til eftir að ríkisstjórnin er farin frá. Í haust eða á næsta ári og þarnæsta ári. Það er búið að bíða eftir þessu allt kjörtímabilið. Og var nú nokkur þörf á. Hér hefur verið söguleg lægð í fjárfestingum, herra forseti. Hæstv. forsætisráðherra fór í umræðu við hv. þm. Sigmund Davíð Gunnlaugsson um vöxt fyrirtækja, ekki síst lítilla og meðalstórra, og stærði sig af því að fjárfestingar hefðu aukist um 25%, frá því að vera nánast ekki neitt í að vera 25% meiri. Engu að síður eru þær undir 50% að meðaltali síðastliðin mörg ár. Fjárfesting er sem sagt allt of lítil. Enda hefur komið í ljós að sá hagvöxtur sem metinn var upp á 2,5% hefur nú reynst vera 1,6%. Þær spár sem hingað til hafa verið lagðar fram hafa ævinlega verið leiðréttar og lækkaðar og lækkaðar. Þegar menn líta síðan í baksýnisspegilinn og skoða hinar raunverulegu tölur er ekki aðeins að sjá smáskekkju heldur ber næstum því heilt prósent á milli. Það skýrir margt um þá stöðu sem íbúar á Íslandi hafa upplifað, sem heimilin og fyrirtækin hafa upplifað sem hina raunverulegu stöðu, að hér væri ekkert að gerast, þrátt fyrir fagurgala ríkisstjórnarflokkanna, stjórnarþingmanna og hvað þá ráðherra. Þetta veltir upp annarri spurningu, herra forseti. Við höfum talað fyrir því síðan þingmannaskýrslan kom fram, þingsályktunartillagan sem samþykkt var hér 63:0, að það þyrfti að vera einhver stofnun með hagfræðiþekkingu til starfa fyrir þingið, að við hefðum möguleika á að fá hagfræðilegar úttektir í anda þeirra sem við þekktum þegar hér var Þjóðhagsstofnun, af því að það virðist ekki vera hægt að treysta þeim spám sem koma frá Seðlabankanum eða fjármálaráðuneytinu. Það er rúmlega skekkja, það er stórkostlegur mismunur. Maður veltir því fyrir sér hvort þær hafi verið notaðar í pólitískum tilgangi. Þó getur það vart verið, því að sannleikurinn kemur að lokum fram og hann er dapur. Þetta frumvarp, herra forseti, er sönnun þess að hér þarf að snúa við blaðinu. Við þurfum að auka hagvöxt mjög mikið, mun meira en við héldum og setja miklu fleiri verkefni í gang. En það jákvæða við stöðuna á Íslandi er að tækifærin eru alls staðar. Þau eru hringinn í kringum landið. Í sjávarútveginum er til að mynda gríðarleg nýsköpunargeta og geta til framleiðniaukningar ef greinin hefur möguleika á að nýta þá fjármuni sem hún skapar til að fara í nýsköpunarverkefni og framleiðniaukningu sem mun skila þjóðinni verulegum fjármunum, atvinnu og gjaldeyri. Það sama má segja um landbúnað og orkufrekan iðnað. Það merkilega er að í atvinnugrein eins og loðdýrarækt, sem hefur nú verið talað illa um í langan tíma, skiluðu 21 eða 22 bú með loðdýr rúmlega milljarði í gjaldeyristekjur fyrir nokkrum árum. Núna tveimur, þremur árum síðar hefur búunum fjölgað um eitt eða tvö, en gjaldeyristekjurnar eru orðnar meiri en 2 milljarðar. Fiskeldi stórvex á sunnanverðum Vestfjörðum. Verið er að byggja talsvert stóra fiskeldisstöð á Reykjanesi sem er mjög áhugavert verkefni og ýmis önnur fiskeldisfyrirtæki, Íslensk matorka og fleiri hafa haft mikil jákvæð áform uppi um það hvernig má byggja upp glæsilega atvinnugrein sem mun skila okkur miklu í framtíðinni. Hvað hefur ríkisstjórnin gert í því á þessum fjórum árum? Lítið. Og hvað lesum við hér? Það eina sem ríkisstjórninni dettur í hug til að bregðast við áframhaldandi greiðsluerfiðleikum fyrirtækja - og það er ekki skrýtið að það séu áframhaldandi greiðsluerfiðleikar, það hefur aldrei verið tekið á þeim. Fjárfestingu hefur verið haldið niðri. Hér hefur verið óstöðugleiki í efnahagsmálum, óstöðugleiki í hinu pólitíska ástandi. Búið er að flækja regluverk og skattkerfið sem allt hefur gert það að verkum að staða fyrirtækja hefur orðið sífellt erfiðari. Nei, það eina sem ríkisstjórninni dettur í hug er að fjölga gjalddögum úr einum í tvo á aðflutningsgjöldum og vörugjöldum. Þetta er auðvitað ekki gott. Sóknarfæri okkar á Íslandi eru gríðarlega mörg.  En frestunarvandi ríkisstjórnarinnar er ærinn eins og ég hef farið yfir. Gripið hefur verið til alls kyns undarlegra ráða til að fela fjármuni í fjárlagafrumvörpum eða í fjárlagagerðinni, í ársreikningum ríkisins. Má þar benda á lífeyrissjóðina, A-deildina, Íbúðalánasjóð, Hörpuna, Sparisjóð Keflavíkur og Byr. En staðreyndin er sú, herra forseti, að þetta mál er jákvætt en það er bara agnarlítið hænuskref í því sem þarf að gera til að koma til móts við fyrirtæki í greiðsluvanda.

Virðulegi forseti. Við ræðum frumvarp til laga um breytingar á tollalögum, lögum um vörugjald og lögum um virðisaukaskatt, með síðari breytingum. Í stuttu máli er verið að bregðast tímabundið - það er kunnuglegt orð, tímabundið, það hefur verið gert áður - við áframhaldandi greiðsluerfiðleikum fyrirtækjanna. Allir höfðu auðvitað skilning á því í kjölfar efnahagshrunsins að fyrirtækin lentu í miklum vandræðum. Þá var flutt sambærilegt frumvarp og svo þarf að bregðast við því aftur með þessum hætti. Það kallar á þá umræðu sem farið hefur fram um hversu mikilvægt er að skapa betra umhverfi fyrir fyrirtæki þannig að þau geti dafnað og vaxið í staðinn fyrir að það þurfi trekk í trekk að bregðast við greiðsluerfiðleikum fyrirtækja þegar við höfum öll tækifæri til þess að skapa umhverfi sem þau geta dafnað í. Hv. þingmaður sem talaði á undan mér gerði það að umtalsefni undir lok ræðu sinnar og nefndi þar varaþingmann Samfylkingarinnar, Margréti Kristmannsdóttur, sem er í forustu fyrir Samtök verslunar og þjónustu. Ég vil byrja á því að taka upp hanskann fyrir þá ágætu konu vegna þess að hún hefur í málflutningi sínum fyrir Samtök verslunar og þjónustu bent á mikilvægi þess að taka til í vörugjaldaflokkunum og tollaflokkunum með það að markmiði að fyrirtæki sem eru í verslun og þjónustu geti dafnað og vaxið. Við þekkjum auðvitað mörg dæmi um hversu vitlaus tollalöggjöfin hefur verið. Í raun er hún heill frumskógur og verður að setjast yfir þá hluti strax í upphafi næsta kjörtímabils til að einfalda þá og hafa það líka að markmiði að fækka þeim tollaflokkum til að verslunin geti blómstrað. Við erum með hæsta virðisaukaskatt í heimi á barnaföt og við vitum alveg að fólk fer til útlanda til að kaupa barnaföt. Það hefur meira að segja fyrir flugfargjöldunum bara með því að kaupa barnaföt í töluverðu magni. Ákall hefur komið frá því ágæta fólki sem er í forustu fyrir verslun og þjónustu um að einfalda tollakerfið af því að það muni á endanum skila okkur versluninni heim. Það mun fjölga störfum í verslunum og að hægt verður að greiða hærri laun þar, sem hefur strax efnahagsleg áhrif. Okkur ber að hlusta á þetta ágæta fólk og bregðast við þeim ábendingum sem þaðan koma. Fyrir nokkrum mánuðum var umræða um fyrirtæki sem flutti inn iPhone og hvað það heitir allt saman. Bent var á að það væri nánast engin verslun með þær vörur hér heima heldur keypti fólk þær í útlöndum. Síðan var því breytt og reyndar held ég að gengið hafi einhver kærumál áður en því var breytt. Fólk fór þá að geta keypt þessa hluti á sambærilegu verði hér á landi. Það leiddi af sér fleiri störf, betri afkomu verslunarinnar og þeirra sem störfuðu þar. Það þýddi meiri hagvöxt og hagsæld fyrir þjóðarbúið og landið í heild. Ef við rifjum upp hvað gerðist síðasta haust við breytingarnar á tollalöggjöfinni var þá það auðvitað mjög dapurlegt og aðstæður erfiðar. Hv. þingmenn í efnahags- og viðskiptanefnd áttu samúð mína alla að þurfa að standa í þessum hlutum við þær aðstæður sem þar voru til að halda fundi, taka málin til umfjöllunar, gera breytingartillögur, taka málin aftur til meðferðar án þess að fara í umræður og gera aftur breytingartillögur við breytingartillögurnar því að frumskógurinn var svo mikill. Menn reyndu að meta áhrifin af breytingunum og gera sér grein fyrir því hvaða áhrif þær hefðu á vísitöluna og þar fram eftir götunum. Það er auðvitað alveg ömurlegt umhverfi og sannast það best á næsta máli sem er á dagskrá þar sem leiðrétta á mistök sem gerð hafa verið. Þau voru eflaust gerð vegna tímaskorts og vitleysu. Við verðum að passa núna á síðasta þinginu á þessu kjörtímabili að vera ekki með störukeppni hér allt of lengi heldur setjast niður og reyna að komast að samkomulagi um hvaða mál á að klára og ljúka þeim með eðlilegum hætti. Það er fullt af málum sem allir eru sammála um að klára og sem mikilvægt er að klára og það eru þau mál sem við eigum að snúa okkur að. Síðan er það hreint með ólíkindum það umhverfi sem fyrirtækin og fjölskyldurnar búa við. Í tíð þessarar ríkisstjórnar hafa verið gerðar endalausar skattkerfisbreytingar. Búið er að breyta skattkerfinu upp undir 200 sinnum, eða ég veit ekki hver talan er orðin, vegna þess hringlandaháttar og vitleysu sem hér er. En ég held hins vegar að það væri mjög mikilvægt og gott að greina vöruflokkana og skoða hvernig við getum einfaldað þá. Ég sé að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson er kominn í salinn. Það er ágætt að rifja upp svokallað smokka- og dömubindafrumvarp sem var til umræðu í haust og alla vitleysuna í kringum það, sem var alveg hreint með ólíkindum. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var búinn að tala um þetta frumvarp við mig í margar vikur áður en hæstv. velferðarráðherra uppgötvaði hversu vitlaust það var þó svo að komið hefðu fram ábendingar um það frá nefndinni í velferðarráðuneytið og er nú búið að fara yfir þær. En síðan þegar fjölmiðlar komust í málið var það dregið til baka. Það var ekki fyrr. Hv. þm. Einar K. Guðfinnsson var búinn að benda margsinnis á það en á það var ekki hlustað. Þegar fjölmiðlar komust loks í málið og bentu á alla vitleysuna og ruglið kipptu menn frumvarpinu allt í einu til baka og virtust ekki hafa hugmynd um hvað stóð í því, sem segir okkur auðvitað allt um þau vinnubrögð sem hér eru viðhöfð. Síðan er það auðvitað spurning þegar menn gera aðför að fyrirtækjunum og hækka endalaust skatta á þau að þá lenda fyrirtækin auðvitað í erfiðleikum sem verið er að bregðast við hér, þ.e. áframhaldandi greiðsluerfiðleikum. Það er vegna þess að ekki eru nægileg umsvif í fyrirtækjunum til að standa undir greiðslum. Við verðum líka að átta okkur á að þau fyrirtæki sem hér er verið að hjálpa með því að fjölga gjalddögum, eru fyrirtæki sem starfað hafa í þessu lagaumhverfi áratugum saman en aldrei hefur þurft að bregðast við með þessum hætti fyrr en núna. Þó að ég hafi skilning á því að þurft hafi að gera það árið 2009 er auðvitað mjög ámælisvert að þess skuli enn þurfa árið 2013. Það ætti að bæta rekstrarumhverfi fyrirtækjanna þannig að ekki þurfi að breyta gjalddögum eins og hér er verið að gera. Það hefði auðvitað verið best ef ekki hefði ekki þurft að koma til þess og vonandi er það í síðasta sinn sem bregðast þarf við með þessum hætti. Svo hef ég auðvitað mjög miklar áhyggjur af heildarmyndinni. Skilningsleysi ríkisstjórnarinnar er algert, það blasir við. Hæstv. forsætisráðherra hefur margsinnis komið fram og sagt: Ja, við höfum náð prýðilegum árangri í ríkisfjármálunum. Hagvöxtur er 2,5%, sem er mun meira en í mörgum löndum sem við berum okkur saman við. En síðan, þegar árið 2012 er gert upp, kemur í ljós að hagvöxturinn, sem spáð var í upphafi 2,5–2,7% og var lækkaður í 2,3% í fjáraukalögunum, er aðeins 1,6% þegar uppgjörið kemur. Það ferli minnir mig á það að þegar fjárlagafrumvarp er lagt fram er gert ráð fyrir ákveðinni niðurstöðu. Svo koma fjáraukalögin, þá kemur ákveðin niðurstaða og svo kemur ríkisreikningur, sem er uppgjör á rekstri ríkisins fyrir viðkomandi ár. Þá kemur þriðja niðurstaðan. Það verður sífellt verra og verra þannig að þetta lýsir með táknrænum hætti hver staðan er. Lokaorð mín eru þessi: Það er mikilvægt að hlusta á fólkið sem er í forustu fyrir Samtök verslunar og þjónustu og þær ábendingar sem þaðan hafa komið um hvernig hægt væri að einfalda tollalöggjöfina og lækka tolla á sumum vörum til þess að auka umsvifin. Það gefur fólkinu sem við þetta starfar tækifæri til að ráða til sín fleira starfsfólk, greiða hærri laun og fara í uppbyggingu, sem er auðvitað mjög mikilvæg fyrir heildarumhverfi efnahagsmála í landinu.

Virðulegi forseti. Við erum að ræða mál um gjaldfrest á tollkrítinni, þ.e. tollum, vörugjöldum og virðisaukaskatti hjá innflutningsfyrirtækjum. Ég kom inn á það áðan í ræðu minni um málið að í raun væri verið að fara illa með tímann í þinginu, sem er dæmigert fyrir vinnubrögð hæstv. ríkisstjórnar og þá flokka að undirbúa þingið ekki betur en það að hér væri hægt að vinna markvisst að því ljúka þingstörfum á þeim fáu dögum sem eftir eru og einbeita kröftum okkar að mikilvægum málum. Ekki má skilja orð mín svo að hér sé ekki um að ræða mikilvægt mál. Ég tel að málið sé mjög mikilvægt. Það hefur komið áður á borð okkar, árlega, þar sem við höfum þurft að endurnýja þau lög sem sett voru í kjölfar hrunsins til að liðka fyrir þeim fyrirtækjum sem flytja vörur til landsins í þeim erfiðleikum sem almennt einkenndu ástand hjá fyrirtækjum og heimilum í landinu. En ég tel að það hefði mátt horfa á málið miklu fyrr og í raun þurfi að horfa á það til lengri tíma. Eins og ég kom inn á í ræðu minni fyrr í dag um þetta sama mál skiptir þetta miklu fyrir ekki bara þau fyrirtæki sem standa í innflutningi heldur getur þetta haft mikil áhrif á verðmyndun innfluttra vara í landinu. Þetta er þáttur í því. Auðvitað búum við við ákveðinn frumskóg þegar kemur að sköttum, tollum og vörugjöldum. Það er orðið mjög mikilvægt að fram fari endurskoðun á þeim þætti til að efla samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar og ekki síður til að reyna að mæta óskum og kröfum neytenda um samkeppnishæfi íslenskrar verslunar gagnvart verslun í okkar helstu samanburðarlöndum. Við búum við ansi skerta stöðu í því sambandi. Þetta þekkir hæstv. forseti vel sem lengi var í verslunarrekstri á Siglufirði og reyndar viðskiptavinur minn til margra ára þar þegar ég var með öfluga innflutningsverslun. Ég man eftir að við áttum nokkur samtöl þar sem hann kvartaði yfir verðlagningu minni á vöru og krafði mig reyndar nokkuð ítrekað um lengri greiðslufrest hjá sínu fyrirtæki. Það var svo sem ekkert óeðlilegt af kaupmanninum á Siglufirði á þeim tíma. Þetta voru viðræður sem við tókum við kaupmenn úti um allt land. Þegar við flytjum vörur til landsins - og eins og við vorum sérstaklega í viðskiptum um fatnað þá er það nefnilega þannig að vegna smæðar markaðarins á Íslandi lendum við mikið í því að tvöföld tollun verður á þeim vörum. Fyrst eru vörurnar, sem framleiddar eru mikið í Austurlöndum, tollaðar í Evrópu og vegna smæðar markaðarins treysta birgjar sér þar ekki til að setja vörurnar inn á frílager. Við þurfum því að borga þann toll og sá tollur er gjarnan um 8–12%, jafnvel upp í 15% í Evrópu, en síðan er þetta tollað aftur á Íslandi um 15%. Þetta skekkir auðvitað mjög samkeppnisstöðu íslenskrar verslunar. Síðan er hitt að þeir sem standa í innflutningi reyna að safna saman stærri sendingum af því að flutningskostnaður hefur mikil áhrif á verðlag á innfluttum vörum á Íslandi. Flutningskostnaður er tiltölulega hár í margvíslegri neysluvöru, ekki er óalgengt að hann sé jafnvel um 10% af vöruverðinu. Þetta hefur náttúrlega allt saman bein áhrif á verðlagningu á vörunni og takmarkar í raun getu verslunarinnar til að standast þá samkeppni sem hún á í við sambærilegar verslanir og vöruverð, til dæmis í Evrópu. Það er því mjög tímabært og nauðsynlegt að fara í endurskoðun á tollalöggjöfinni og grisja þennan vörugjalda- og tollafrumskóg. Ég er þess sannfærður að jafnvel þótt við mundum fella niður mjög mikið af þessu og einfalda kerfið mundi það á endanum klárlega leiða til betra vöruverðs á Íslandi, aukinnar samkeppnishæfi íslenskrar verslunar og um leið aukinnar neyslu hér heima. Ég er alveg klár á því að þetta mundi leiða til aukinna tekna af til dæmis virðisaukaskatti fyrir ríkissjóð. Það er því allra hagur í raun að hraða þeirri vinnu sem mest verða má. Gjaldfrestur er öllum sem standa í viðskiptum mikilvægur. Þegar íslensk innflutningsverslun er almennt að kaupa vörur af birgjum erlendis þá veita birgjarnir greiðslufrest. Hann getur verið mismunandi, almennt er hann kannski frá 30 upp í 60 daga gagnvart bankaábyrgð eða gagnkvæmu trausti þar sem viðskiptasambönd eiga sér kannski einhverja sögu. Síðan þegar innflutningsverslunin dreifir vörunni um landið - hún sinnir mikilvægu hlutverki í því að dreifa nauðsynjavöru um landið - þá þurfa þær verslanir sem kaupa inn vöruna að fá sinn greiðslufrest. Það íþyngir mjög íslenskri innflutningsverslun að þurfa að greiða aðflutningsgjöld, tolla, vörugjöld og virðisaukaskatt mjög fljótlega eftir að varan kemur. Það bindur mikið fé, menn reyna að taka inn stærri sendingar þannig að lagermyndun verður ansi dýr og er þessum fyrirtækjum oft mjög þungbær í rekstri. Ég tel þess vegna að nauðsynlegt sé að endurskoða þennan þátt til lengri tíma og aðlaga hann meira að þörfum innflutningsverslunar og dreifa jafnvel gjalddögum á lengri tíma en við erum jafnvel að horfa á hér. Hann væri svona meira til samræmis við það hvernig flæðið í viðskiptum gengur fyrir sig á markaði. Það mundi hjálpa íslenskri verslun, innflutningsfyrirtækjum og þeim verslunum sem kaupa vörur beint erlendis frá og búa við sömu íþyngjandi þætti í rekstri sínum eins og hin almenna innflutningsverslun eða heildsalar, eins og við köllum það. Það er erfitt fyrir verslanir, ef við höldum okkur áfram í þessum fatageira, sem taka jafnvel vörur beint frá birgjum erlendis, þær panta þá vöru á haustmánuðum, ágúst, september, og varan er að koma núna í verslanir. Varan kemur kannski í janúar, febrúar og fram í mars og eitthvað kannski lengra fram á vorið. Þetta eru vörur sem eru að seljast alveg fram á sumar og fara ekki á útsölu fyrr en kemur fram í lok júní eða júlí. Það gefur augaleið að sú fjárbinding sem þetta tollaumhverfi skapar leiðir einfaldlega til hærra vöruverðs. Þetta þýðir að fjármagnskostnaður og rekstrarkostnaður þessara fyrirtækja verður miklu meiri en ella. Á endanum er það neytandinn, hinn almenni neytandi á Íslandi sem borgar brúsann. Það er mjög mikilvægt fyrir íslenskt samfélag að íslensk verslunarfyrirtæki nái að dafna og til að þau megi dafna þarf að skapa þeim það samkeppnisumhverfi sem getur orðið til að efla þau í samkeppni við erlenda verslun, þá á ég við það sem Íslendingar eru að kaupa í útlöndum. Við þurfum að standast þá samkeppni til að íslenskir neytendur sjái hag sínum borgið í því að kaupa vörur frekar hér heima en fara í þessar svokölluðu verslunarferðir. Fólk á kannski frekar að njóta menningar og annarra hluta í ferðum til útlanda en að þramma upp að hnjám við að versla í búðum. Ég held að ef þetta tækist þá værum við að tala um miklar breytingar sem gætu orðið öllum til góðs, ekki síst neytendum og ekki síður ríkissjóði.

Virðulegi forseti. Það er með mikilli ánægju sem ég mæli fyrir þessu nefndaráliti. Það er stutt þannig að ég ætla að lesa það, með leyfi forseta. Þetta er tilefni til tillögu til þingsályktunar um hvernig minnast skuli 100 ára afmælis kosningarréttar íslenskra kvenna 19. júní 2015. Hér segir, virðulegi forseti: „Lagt er til að í tilefni af 100 ára afmæli kosningarréttar og kjörgengis kvenna 19. júní 2015 verði forsætisnefnd Alþingis falið að kalla saman til undirbúningsfundar fulltrúa sem flestra samtaka íslenskra kvenna, svo og stofnana sem fást við jafnréttismál kvenna og karla, til að ræða hugmyndir sem unnið yrði að á hátíðarárinu. Fulltrúunum er ætlað að kjósa fimm manna framkvæmdanefnd sem annist frekari undirbúning fyrir afmælisárið 2015. Þá mun forsætisnefnd einnig sjá um að ráða framkvæmdastjóra verkefnisins og annað starfslið eftir þörfum, sjá framkvæmdanefnd og framkvæmdastjóra fyrir starfsaðstöðu og undirbúa tillögur um fjárframlög til verkefnisins 2013–2015. Fram kemur í greinargerð tillögunnar að 31. mars 2012 hafi forseti Alþingis boðað fulltrúa kvenna- og jafnréttissamtaka á Íslandi til fundar til að reifa hugmyndir um hvernig væri viðeigandi að halda upp á þessi merku tímamót í sögu landsins. Á fundinum kom fram mikill áhugi á því að minnast tímamótanna með veglegum hætti. Með hliðsjón af framansögðu vísar nefndin til hátíðarhalda sem haldin voru árið 2011 til að minnast 200 ára fæðingarafmælis Jóns Sigurðssonar. Þar veitti Alþingi 94,8 millj. kr. í verkefnið árin 2008–2011. Nefndin áréttar þó að umfang hátíðarhalda og fjöldi viðburða muni ráðast af því fjármagni sem Alþingi samþykkir að veitt verði til verkefnisins í fjárlögum eða fjáraukalögum.“ Nefndin var einhuga í þessu máli og leggur til að tillagan verði samþykkt óbreytt. Þeir sem skrifa undir þetta eru hv. þm. Björgvin G. Sigurðsson formaður, Skúli Helgason, Þráinn Bertelsson, Ólafur Þór Gunnarsson, Þorgerður K. Gunnarsdóttir, Guðlaugur Þór Þórðarson, Siv Friðleifsdóttir og Birgitta Jónsdóttir.

Herra forseti. Það er mjög viðeigandi að ræða þessa þingsályktunartillögu 8. mars, á alþjóðlegum baráttudegi kvenna, þingsályktunartillögu sem mikil samstaða ríkir um og hefur verið lögð fram og afgreidd frá nefndinni í miklu samkomulagi. Ég vil þakka flutningsmönnum tillögunnar og nefndinni fyrir þessa afgreiðslu og get tekið heils hugar undir ágæta ræðu hv. framsögumanns nefndarálitsins. Það var mjög minnisstætt í júlí sl. þegar við komum saman í boði hæstv. forseta Alþingis, þingkonur og varaþingkonur. Öllum konum sem tekið höfðu sæti á Alþingi var boðið í tilefni þess að 90 ár voru liðin frá því að Ingibjörg H. Bjarnason var kjörin til þings og það var mjög merkilegt. Ég man ekki töluna á okkur konunum sem voru þar en það var mögnuð stund að vera í þessum góða og glæsilega hópi. Ég hlakka til að upplifa þennan undirbúning og hátíðarhöldin og tel mikilvægt og fagna því sérstaklega að gengið sé svo rösklega til verks og lagður metnaður í að minnast þessara tímamóta. Það var stór áfangi í baráttu íslenskra kvenna sem stendur til að minnast hér árið 2015. Fyrirvari hv. þm. Þorgerðar Katrínar Gunnarsdóttur, fulltrúa Sjálfstæðisflokksins í allsherjar- og menntamálanefnd, lýtur að fjármögnun verkefnisins og vil ég í hennar fjarveru ítreka hann og leggja til nefndarinnar að gæta ráðdeildar í undirbúningi hátíðarhaldanna. Hægt er að gera það ásamt því að halda veglega upp á þessi tímamót. Ég ítreka þakkir mínar til forsætisnefndar og formanna þingflokka sem mér sýnist vera flutningsmenn þessarar ágætu tillögu.

Virðulegi forseti. Ég tek undir það sem hefur komið fram að það sé jákvætt og mikilvægt að ræða þessa tillögu til þingsályktunar um hvernig minnast skal 100 ára afmælis kosningarréttar íslenskra kvenna 19. júní 2015. Mín skoðun, virðulegi forseti, er sú að við verðum að minnast þess að ekki sé lengra síðan helmingur Íslendinga, konur, fékk kosningarrétt, það þótti ekki sjálfsagt. Það má aldrei vera þannig að við förum að líta á kosningarréttinn, kosningarrétt kvenna eða karla, sem sjálfsagðan hlut. Þetta var eitthvað sem þurfti að berjast fyrir og við eigum að sýna því virðingu. Ég tel líka jákvætt að við ætlum að kalla saman til undirbúningshópa til undirbúningsfundar fulltrúa sem flestra samtaka íslenskra kvenna svo og stofnana sem fást við jafnréttismál kvenna og karla til að safna hugmyndum og gera tillögur um hvernig skal minnast þessara tímamóta. Ég mundi vilja leggja eina hugmynd í púkkið. Við framsóknarmenn stóðum að verkefni á sínum tíma og það væri kannski gaman að geta staðið hér og talið að ekki væri ástæða til að endurvekja það verkefni, en ég tel fyllilega ástæðu til þess og það væri raunar við hæfi í tilefni 100 ára afmælisins að við mundum fara aftur af stað með sérstakt verkefni á vegum hins opinbera til þess að hvetja konur til þátttöku í stjórnmálum. Það gekk mjög vel þegar ríkisstjórnin fór af stað með svona verkefni á sínum tíma en ég held að enn á ný sé tími til þess að fara af stað og ekki hvað síst hvað varðar þátttöku í sveitarstjórnum. Ýmislegt virðist gera það að verkum að erfiðara hefur verið fyrir konur að taka þátt í virku starfi í stjórnmálum. Við erum að tala um kosningarréttinn sjálfan en samt er líka mikilvægt að konur bæði nýti kosningarréttinn og séu virkir þátttakendur í stjórnmálastarfi. Það er ekki langt síðan við framsóknarkonur fjölmenntum á ráðstefnu um fyrstu framsóknarkonuna sem var kosin hér á þing, Rannveigu Þorsteinsdóttur. Það var áhugavert fyrir mig og aðra þá sem voru þarna að heyra þau erindi sem þar voru haldin um baráttuna sem hún og aðrar konur háðu fyrir jafnrétti og jafnri stöðu, þó að kosningarrétturinn væri kominn. Þar vil ég sérstaklega minna á kvenfélögin sem skiptu verulegu máli við að vinna að jafnri stöðu kynjanna. Ályktunin er því jákvæð. Ég vil líka taka undir það sem hefur verið rætt hér, að það skiptir máli að fjármagn sé tryggt í þetta verkefni þegar við ætlum að halda upp á og minnast þessa stóra viðburðar, 100 ára afmælis kosningarréttar íslenskra kvenna 2015. Við verðum að standa vel að þessu þannig að ég hvet til þess að þeir sem munu fara með fjárveitingavald á næstunni, þegar liggja fyrir tillögur um hvernig skal standa að þessu, tryggi fjármagn til þess að hægt sé gera þetta myndarlega vegna þess að þetta er ekki sjálfgefið. Við verðum að minnast þess að svo var ekki, en það á að vera þannig að við getum gengið að jafnrétti kynjanna sem eðlilegu og réttu. Það er að mínu mati mjög leitt að árið 2013 skulum við enn þá þurfa að berjast fyrir jöfnum launum, að draga úr kynbundnum launamun, að enn skuli koma upp atvik þar sem stjórnvöld brjóta jafnréttislög. Jafnrétti kynjanna virðist reynast okkur erfitt að ná. En dropinn holar steininn. Hluti af því er að við umgöngumst þennan merka atburð af virðingu og því vil ég fagna því að þessi tillaga sé komin til síðari umræðu og verður vonandi samþykkt fljótlega á Alþingi.

Herra forseti. Þetta mál segir okkur og sýnir hversu ótrúlega stutt er síðan konur fengu þann sjálfsagða rétt að fá að kjósa eins og karlar. Það segir okkur líka hversu ótrúlega stutt er síðan við fórum að gæta jafnréttis milli kynjanna eins og vera ber. Það er bæði réttlætismál að konur og karlar séu meðhöndluð eins og það er líka efnahagsmál, því þannig er tryggt til dæmis varðandi ráðningar að besti og hæfasti einstaklingurinn sé ráðinn í stöður. Herra forseti. Því jafnrétti er ekki náð enn þá. Enn er ekki búið að ná fullu launajafnrétti og dapurlegt er hversu erfiðlega gengur að ná því. Búið er að setja upp alls konar hluti með lagasetningu, búið er að jafna stöðu kynjanna að fullu með lögum, fæðingarorlofið var sett að frumkvæði Sjálfstæðisflokksins á sínum tíma til þess að gera karlmenn jafndýra og konur á vinnumarkaði til þess að jafna launamisréttið, en enn búum við við að misrétti karla og kvenna í launum er áberandi mikið. Misrétti karla og kvenna varðandi framgang og ráðningar innan fyrirtækja er líka enn þá of mikið og Alþingi hefur meira að segja þurft að setja lög um að karlar og konur skuli vera jafnmörg í stjórnum hlutafélaga, vegna þess að þetta jafnrétti sem ætti að nást með eðlilegum hætti næst ekki. Ég vil nota þetta tækifæri til að ítreka að við eigum að herðast í baráttunni við að jafna þennan rétt milli karla og kvenna sem hefur enn ekki náðst fram. Við höldum upp á 100 ára afmæli kosningarréttar kvenna og mér þykir það miður hversu stutt er síðan það er, auðvitað hefðu þær átt að fá kosningarrétt miklu, miklu fyrr. Ég held að verkefni næsta kjörtímabils sé að misrétti karla og kvenna í launum verði algjörlega afmáð. Ég hef verið að stuðla að því að jafnréttisvottun verði tekin upp og ég vona að það verði ákveðið leiðarljós í því að jafna stöðu karla og kvenna, við þurfum að úthugsa margt annað. Eitt af því er að halda upp á 100 ára kosningarrétt íslenskra kvenna þannig að ungar konur viti hversu ótrúlega stutt er síðan þær fengu þau sjálfsögðu mannréttindi sem kosningarrétturinn er.

Virðulegi forseti. Það er engin ástæða til að halda langa ræðu um málið að þessu sinni því að það er mjög einfalt: Þetta er mjög vont mál. Það var lagt upp með að einfalda vörugjaldakerfið sem átti að verða til þess að Íslendingar færu að borða hollari mat. Eftir tiltölulega skamma umfjöllun var öllum ljóst að hin svokölluðu lýðheilsumarkmið næðust ekki.  Ég ætla ekki að fara mikið yfir það sem snýr að neyslustýringu. Þó vil ég minnast á að markmiðið næst ekki vegna þess að breytingarnar munu auka sykurneyslu landsmanna á mörgum sviðum þar sem verð lækkar á súkkulaði og karamellum. Markmiðið er að minnka sykurneyslu vegna þess að menn telja, og það er almennt talið, að hún hafi mjög slæmar afleiðingar fyrir heilsuna og þeir hafa áhyggjur af stórauknum offituvanda Vesturlandabúa. Frumvarpið á að taka á þeim vanda með því að hækka verð á sykruðum vörum og ýta undir að fólk drekki frekar ferskan ávaxtasafa og annað slíkt með því að gera þær vörur ódýrari. Gott og vel. Ég vona að við Íslendingar tökum á þeim málum þó svo ég telji að leiðin sé heilsteypt forvarnastefna eða heilsustefna eins og ég lagði fram sem heilbrigðisráðherra haustið 2008 og hefur ekkert verið gert með eftir að núverandi ríkisstjórn tók við. Þar voru tímasett markmið. Unnið hafði verið með fjölmörgum aðilum, sveitarfélögum, forsvarsmönnum skóla, grunnskóla og leikskóla, frjálsum íþróttasamtökum, félagasamtökum og fleirum. Virðulegi forseti. Nú vill svo til að ég fór í Hjartavernd í skoðun sem mér finnst að allir ættu að gera og allt gott um það að segja. Ég ræddi málið við einn læknanna þar sem benti mér á að búið væri að rannsaka og kenningar komnar fram um að það sem er hættulegast og valdi offituvandanum sé ekki sykurinn, hann hafi verið hafður fyrir rangri sök, heldur frúktósi. Ég skoðaði að hluta til langan fyrirlestur sem dr. Lustig hélt en hann er helsti forvígismaður þeirra rannsókna og hefur verið að kynna þær. Hann færði fyrir því sterk rök að frúktósinn væri eitur, eins og hann kallaði hann. Hann telur að ef frúktósa sé neytt í of ríkum mæli - sem við nútímamenn höfum gert, fyrir seinni heimsstyrjöldina borðaði hver Bandaríkjamaður 15–20 gr en eftir seinni heimsstyrjöldina er magnið komið upp í 60 gr - geri hann það að verkum að fólk kunni sér ekki hóf, hann slekkur á einhverju í heilanum svo menn vita ekki hvenær þeir hafa borðið sig sadda. Þessi vísindamaður sagði það ekkert hafa að gera með kaloríur heldur fyrst og fremst frúktósa. Ég veit ekkert hvort dr. Lustig eða aðrir hafa rétt fyrir sér, ég hef ekki hugmynd um það. Það sem ég veit er að ef þeir sem hafa gert þær rannsóknir hafa rétt fyrir sér erum við ekki aðeins að flækja kerfið, gera það mjög illskiljanlegt og eyða endalausum tíma þeirra sem þurfa að vinna með það, heldur erum við líka að valda íslensku þjóðinni verulegum skaða ef við ýtum undir neyslu á honum í meira mæli en nú er. Röksemdafærslan er einfaldlega að ávaxtasykrinum eða frúktósanum sé alla jafna pakkað inn í trefjar, eins í appelsínum og öðru slíku, og hann sé hafður svona góður og sætur til þess að við borðum trefjarnar. Þegar við erum farin að einangra hann og taka svona mikið út, ekki bara í djúsum og öðru álíka heldur í ýmsum matvælum, hefur það afleiðingar í för með sér. Virðulegi forseti. Ég ætla ekki að halda því fram að ég sé sérfræðingur á því sviði, ég er það ekki. Ég veit ekki hvort dr. Lustig hefur rétt fyrir sér en það sem ég veit hins vegar er að ef svo er munum við ekki ná lýðheilsumarkmiðunum, sem er augljóst, sem er lagt upp með í frumvarpinu og munum þvert á móti flækja kerfið og ógna lýðheilsu landsmanna. Þetta er ekkert annað en aukin skattheimta sem mun koma fram í hækkuðu vöruverði og í hækkun á lánum landsmanna. Í ofanálag er það einstaklega flókið og gerir kerfi sem er nægur frumskógur fyrir enn þá erfiðara og verra fyrir fólkið í landinu. Það hefði verið skömminni skárra ef stjórnvöld hefðu ekki reynt að skreyta með lýðheilsutali því að það var aldrei markmiðið heldur ætluðu menn að ná sér í auknar tekjur. Ef menn vildu á annað borð fara þá leið væri betra að gera það ekki með því að gera stagbætt, flókið og slæmt kerfi enn þá verra. Það er verið að gera með frumvarpinu. Frumvarpið sem er nú lagt fram og er framhald af frumvarpinu fyrir jól er staðfesting á því sem ég hef margoft sagt í umræðunni, það er verið að gera flókið kerfi enn flóknara.

Virðulegi forseti. Þegar málið var flutt og ég tók sæti í efnahags- og viðskiptanefnd á þessu þingi voru helstu athugasemdir mínar varðandi breytinguna að sá árangur sem væri stefnt að mundi ekki nást. Í skýrslu Samtaka atvinnulífsins og líka í þeim skrifum sem hafa komið frá Samtökum verslunar og þjónustu varðandi vörugjöld og tolla hafa menn bent á að í nágrannalöndunum hafa vörugjöld verið notuð til að draga úr neyslu á því sem stjórnvöld hafa talið óæskilegar vörur. Það hefur verið bent á til dæmis áfengi, tóbak og sykur. Ég tek undir að verulegt áhyggjuefni er hvað þjóðin hefur þyngst mikið. Í umsögn landlæknis er bent á að ein leið til að reyna að draga úr því er að draga úr neyslu á sykruðum drykkjum og hafa menn bent sérstaklega á gosdrykki. Eins og kom fram í máli hv. þm. Guðlaugs Þórs Þórðarsonar hefur líka komið upp umræða varðandi sykraða ávaxtadrykki. Ég tek undir það markmið að mikilvægt er að draga úr þyngdaraukningu þjóðarinnar. Það sem ég gerði hins vegar athugasemdir við þegar frumvarpið sem nú er verið að lagfæra var samþykkt, fyrir utan vinnubrögðin við frumvarpið sjálft, var að verið væri að leggja eitthvað til sem mundi ekki ná markmiðum sínum. Það sýndi sig náttúrlega fyrst og fremst í því að menn gerðu ráð fyrir að það skilaði auknum tekjum í ríkissjóð. Ef frumvarpið næði því markmiði sínum að draga úr neyslu á sykruðum afurðum mundi maður telja að það skilaði ekki auknum tekjum í ríkissjóð þar sem drægi úr neyslunni og þar af leiðandi væri minna til skiptanna. Eins og þetta er sett upp virðist ekki vera svo. Maður hefði einmitt talið að ef stjórnvöld væru að einhverju leyti samkvæm sjálfum sér sæjum við breytingar, að menn drægju úr vörugjöldum á ýmsum vörutegundum, sem þeir hafa sjálfir talað fyrir að ættu ekki að vera, og hækkuðu jafnvel enn meira gjaldtöku á þeirri afurð sem þeir teldu ekki æskilega, þ.e. sykurinn. Svo er ekki. Í umsögn landlæknis varðandi fyrirkomulagið var bent á að þeir væru engan veginn sáttir við það. Það sem er sérstaklega leitt að mínu mati er að þeir fjármunir sem skila sér þarna inn í ríkissjóð eru ekki nýttir í önnur verkefni sem gætu líka tekið á lýðheilsuvandamálinu og gætu þar af leiðandi dregið úr kostnaði í heilbrigðiskerfinu, sem er umtalsverður einmitt út af aukinni þyngd þjóðarinnar og sjúkdómum sem tengjast offitu. Mín andstaða byggist á því. Stjórnvöld eru að leggja til enn eina leiðina til að skattleggja almenning. Það er verið að gera á máta sem skilar ekki þeim árangri sem er stefnt að, sem er að draga úr neyslu á slíkum vörum. Það er að mínu mati leitt. Ég get svo sem staðið og talað lengi um hvernig er almennt staðið að breytingum á skatt- og gjaldakerfum hins opinbera en hef ákveðið að geyma það til betri tíma.

Frú forseti. Ég ætla ekki að eyða miklum tíma í að ræða þær leiðréttingar sem frumvarpið leiðir fram, leiðréttingar á lögum sem voru samþykkt í desember síðastliðinn, þ.e. nýsamþykktum lögum. Ég ætla eingöngu að tala um það sem hv. þm. Guðlaugur Þór Þórðarson kom mjög vel inn á, vandræðaganginn í sambandi við málið. Það sem ég ætla að tala um er álagning á sætuefni sem er gert ráð fyrir að verði 42.000 kr. á kíló. Ég er ekki að ýkja neitt, það stendur í frumvarpinu að vörugjald á kíló af sætuefni sé 42.000 kr. Það væri hugsanlega skiljanlegt, hugsanlega þótt ég gæti ekki skilið það, ef sætuefni hefði eitthvað með óheilbrigði að gera, væru fitandi eða annað slíkt en svo er ekki. Það kom fram hjá gestum nefndarinnar að sætuefni ein og sér skemma ekki tennur, valda ekki offitu eða öðru álíka. Það er eingöngu í gosi sem sætuefni geta valdið tannskemmdum. Ég vil því spyrja forsjárhyggjufólkið af hverju það skattleggur ekki gos í staðinn fyrir að ráðast á sætuefni sem maður notar út í kaffi og sitthvað fleira. Fyrir nú utan að þegar farið er að skattleggja einhverja vöru með slíkri upphæð, 42.000 kr. á kíló, skapast töluverðu hvati til að smygla viðkomandi vöru. Ég ætla að vona að það næsta sem þarf að þjálfa fíkniefnahunda í verði ekki að þefa eftir sætuefnum. Ég hef miklar efasemdir um að leggja 42.000 kr. á kíló á sætuefni. Ég er með þann fyrirvara við frumvarpið og er á móti því. Ég er líka á móti því, eins og ég gat um við 1. umræðu og eins í umræðunni í vetur, að hv. þingmenn ætli að hafa vit fyrir fólki í landinu, hvað það eigi að borða og drekka. Ég treysti fullorðnu fólki til að hafa vit fyrir sjálfu sér þegar kemur að því sem það borðar og drekkur. Það má upplýsa menn og segja þeim einhverjar staðreyndir en ég er á móti því að reyna að hafa vit fyrir fólki með því að hækka verð á sumri vöru, eins og sykri, upp úr öllu valdi. Foreldrar geta haft vit fyrir börnum sínum en ég er á móti því að hv. þingmenn reyni að hafa vit fyrir jafnvel sér eldra fólki.

Hæstv. forseti. Ég mæli fyrir nefndaráliti með breytingartillögu um tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnavernd fram til næstu sveitarstjórnarkosninga árið 2014 frá meiri hluta velferðarnefndar. Fyrir nefndina komu fjölmargir aðilar sem nefndir eru í nefndarálitinu auk þess sem margar umsagnir bárust velferðarnefnd um málið. Almennt um framkvæmdaáætlun í barnavernd. Samkvæmt 5. gr. barnaverndarlaga, nr. 80/2002, er yfirstjórn barnaverndarmála í höndum velferðarráðuneytisins og ber ráðuneytið einnig ábyrgð á almennri stefnumótun í barnaverndarmálum. Samkvæmt 7. gr. barnaverndarlaga skal Barnaverndarstofa vinna að samhæfingu og eflingu barnaverndarstarfs í landinu og vera ráðherra til ráðgjafar um stefnumótun í málaflokknum og hlutast til um að fram fari þróunar- og rannsóknarstarf á sviði barnaverndar. Þá er Barnaverndarstofa til aðstoðar og leiðbeiningar fyrir barnaverndarnefndir í landinu, m.a. varðandi framkvæmd og túlkun barnaverndarlaga. Velferðarráðuneytið hefur eftirlit með starfi Barnaverndarstofu og skal ráðherra leggja fyrir Alþingi tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnavernd eftir hverjar sveitarstjórnarkosningar. Með framkvæmdaáætlun í barnavernd er horft til framtíðar og er hún grunnur að langtímaáætlun og stefnumörkun í málaflokknum. Þrátt fyrir að barnaverndarlögin séu frá árinu 2002 er þetta aðeins í annað sinn sem lögð er fram tillaga til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnavernd. Á vorþingi 2008 var samþykkt þingsályktunartillaga þáverandi félags- og tryggingamálaráðherra um framkvæmdaáætlun í barnavernd fram til sveitarstjórnarkosninga vorið 2010 og nú á vorþingi 2013 er til umfjöllunar framkvæmdaáætlun í barnavernd fram til sveitarstjórnarkosninga vorið 2014. Samkvæmt barnaverndarlögum skal framkvæmdaáætlunin lögð fram til fjögurra ára í senn að loknum hverjum sveitarstjórnarkosningum. Þá metnaðarfullu framkvæmdaáætlun sem hér er til umfjöllunar verður því óhjákvæmilega að líta á í því ljósi að hún mun aðeins gilda í eitt ár. Hætt er við því að framkvæmdaáætlun í jafnmikilvægum málaflokki og barnavernd nái ekki markmiðum sínum þegar framkvæmd hennar er gefinn jafnskammur tími og raun ber vitni. Hinn 20. febrúar sl. samþykkti Alþingi lög um samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins sem í daglegu tali er nefndur barnasáttmálinn. Telur meiri hlutinn það fagnaðarefni og til þess fallið að styrkja réttindi barna. Reglur barnasáttmálans miða að því að tryggja börnum ákveðin réttindi auk þess sem sáttmálinn leggur margvíslegar skyldur á stjórnvöld, t.d. varðandi fræðslu og forvarnir. Meiri hlutinn leggur áherslu á að litið verði til barnasáttmálans við framkvæmd framkvæmdaáætlunarinnar eftir því sem við á hverju sinni. Í framkvæmdaáætluninni er lögð áhersla á að viðhalda þeirri þekkingu sem til staðar er um málaflokkinn hjá Barnaverndarstofu og efla hana eftir þörfum sem og þekkingu hjá barnaverndarnefndum. Gestir sem komu fyrir nefndina sem og umsagnaraðilar voru almennt jákvæðir gagnvart framkvæmdaáætluninni og voru reifuð fjölmörg sjónarmið á fundum nefndarinnar. Meiri hlutinn telur rétt að nefna að fram komu athugasemdir þess eðlis að um óraunhæfa framkvæmdaáætlun væri að ræða að nokkru leyti þar sem fyrirsjáanlegt væri að nauðsynlegt fjármagn til að hrinda mörgum verkefnum hennar í framkvæmd væri ekki til staðar. Þá var einnig bent á að verkefnum í áætluninni væri ekki settur skýr tímarammi og þau ekki kostnaðargreind. Hér á eftir verður vikið að helstu atriðum sem meiri hlutinn telur rétt að fjalla um og leggja sérstaka áherslu á við afgreiðslu á málinu. Hæstv. forseti. Ég tel mikilvægt, og það kom fram í nefndinni, að við gerð framkvæmdaáætlunar um barnavernd sé settur tímaramminn um hana eins og aðrar framkvæmdaáætlanir og áætlað fjármagn í hvern málaflokk. Nauðsynlegt er að huga að forvörnum og vakti það óneitanlega athygli meiri hlutans að í framkvæmdaáætluninni er ekki að finna tillögur sem snúa að forvörnum gegn ofbeldi. Litlu opinberu fé hefur verið varið til forvarna gegn ofbeldi en frjáls félagasamtök hafa að mestu leyti fjármagnað slíkar forvarnir. Hins vegar er töluverðu opinberu fé varið til forvarna í ýmsum öðrum málaflokkum. UNICEF á Íslandi hefur gefið út tillögur um leiðir til að minnka ofbeldi gegn börnum á Íslandi og er þar að finna tillögu um að sett verði á laggirnar ofbeldisvarnaráð sem hafi það hlutverk að sjá um samhæfingu aðgerða og framkvæmd forvarna gegn ofbeldi sem beinist að börnum. Það er ekki eingöngu UNICEF sem berst gegn ofbeldi gegn börnum og kynbundnu ofbeldi gegn börnum heldur hafa Evrópuráðið og fleiri aðilar lagt áherslu á að þetta mein sem verið hefur til staðar sé grafið upp og gert opinbert þannig að hægt sé að bregðast við því bæði með forvörnum og stuðningi við þau börn og þær fjölskyldur sem fyrir ofbeldinu verða. Tillaga UNICEF er nokkuð ítarlega útfærð í því skjali sem samtökin gáfu út 16. janúar síðastliðinn, en þar kemur fram að markmið ofbeldisvarnaráðs væri m.a. að auka fræðslu og aðrar aðgerðir gegn ofbeldi með áherslu á ofbeldi gegn börnum. Í því sambandi væri nauðsynlegt að líta á ofbeldi sem sérstaka ógn og að markvisst yrði barist gegn því líkt og gert hefur verið um aðra þætti í samfélaginu, t.d. bætt umferðaröryggi með notkun öryggisbelta og aðgerðum til að draga úr ölvunarakstri þar sem náðst hefur töluverður árangur. Þá ætti ráðið að styðja og hvetja til rannsókna á umfangi og eðli ofbeldis á Íslandi með sérstakri áherslu á ofbeldi gegn börnum. Er í því sambandi vikið að því að í aðgerðaáætlun þáverandi ríkisstjórnar árið 2006 var m.a. gert ráð fyrir því að gerð yrði heildstæð rannsókn á ofbeldi gegn börnum á Íslandi en sú rannsókn var hins vegar aldrei unnin. Þá mundi ofbeldisvarnaráð halda úti miðlægu gagnasafni um málaflokkinn og styðja aðgerðir til að draga úr eftirspurn eftir klámi og auka fræðslu um tengsl ofbeldis, vændis og kláms. Vísast að öðru leyti til útgefins skjals UNICEF um tillögur um leiðir til að minnka ofbeldi gegn börnum. Í gær var haldinn fundur með fulltrúum UNICEF og fulltrúum nokkurra ungmenna sem orðið hafa fyrir kynferðislegu ofbeldi. Þeir mynda sérfræðihóp innan UNICEF hér á landi til þess að móta og leggja áherslur á hvernig bregðast skuli við ofbeldi. Var fundurinn haldinn með nokkrum ráðherrum og kynntu ungmennin ráðherrum það sem þau höfðu sjálf upplifað og hvernig kerfið hafði brugðist við. Það var sterk upplifun fyrir alla þá hæstv. ráðherra sem á hlustuðu og mun örugglega skila sér inn í næstu framkvæmdaáætlun og eins verða forvarnir og ábendingar UNICEF teknar alvarlega. Meiri hlutinn telur því afar mikilvægt að í næstu framkvæmdaáætlun í barnavernd, sem leggja á fram eftir sveitarstjórnarkosningarnar vorið 2014, verði fjallað um mikilvægi forvarna og verkefni sem UNICEF á Íslandi leggur til. Tekið er á fjölmörgu öðru í áætluninni, eins og menntun starfsmanna og rannsóknum í málaflokknum, sem eru mjög mikilvægar. Nefndin fjallaði nokkuð um menntun þeirra starfsmanna sem vinna að barnaverndarmálum, hvort heldur er á Barnaverndarstofu eða í barnaverndarnefndum. Fyrir nefndinni kom fram að þeir starfsmenn sem vinna að erfiðustu málaflokkum barnaverndarmála væru undir miklu álagi og að menntun þeirra væri í mörgum tilfellum ekki sniðin að því erfiða starfi sem þeir eiga í vændum. Þörf væri á sérhæfðu framhaldsnámi með færni til að vinna að rannsóknum og þróun á aðferðum í málaflokknum í teymisvinnu með öðrum sérfræðingum innan stofnunar og utan. Þá kom einnig fram að skriflegum þætti barnaverndarstarfs væri ábótavant og stæði rannsóknarstarfi í málaflokknum fyrir þrifum. Nefndin fjallaði einnig um stærð barnaverndarnefnda og hvort rétt væri að breyta lágmarksfjölda íbúa að baki hverri barnaverndarnefnd samkvæmt barnaverndarlögum, en samkvæmt ákvæðinu skal samanlagður íbúafjöldi sveitarfélaga að baki hverri barnaverndarnefnd ekki vera undir 1.500 íbúum. Til samanburðar má geta þess að samsvarandi lágmarksfjöldi varðandi þjónustusvæði fyrir fatlað fólk, samkvæmt lögum um málefni fatlaðs fólks, eru 8.000 íbúar. Með fækkun barnaverndarnefnda væri hægt að efla þær sem eftir eru með auknum mannafla og meiri sérfræðiþekkingu. Rétt er að leita allra leiða til að efla barnaverndarstarf og nýta fjármuni sem best og ætti því m.a. að kanna hvort faglegar ástæður mæli með því að fækka barnaverndarnefndum. Væri það óháð því hvort farið yrði í sameiningu sveitarfélaga eða ekki, heldur bæri að líta á þá fyrirmynd sem við höfum hvað varðar þjónustusvæði fyrir fatlað fólk og horfa á barnaverndarnefndirnar og þá sérfræðiþjónustu sem þær verða að veita samkvæmt því. Nokkuð var rætt um þjónustu á stofnunum og eru því gerð skil að orðið hefur viðhorfsbreyting til stofnanameðferða og dregið hefur verið úr því að börn séu vistuð á sérstökum stofnunum en þess í stað er fjölskyldum barna sem þurfa á þjónustu barnaverndaryfirvalda að halda veittur meiri stuðningur og aðstoð heima við þannig að ekki þurfi að taka barn af heimili sínu. Meðferðarheimilum fyrir börn hefur fækkað á síðustu árum en þau sem eftir eru hafa hins vegar styrkst hvað fagþekkingu starfsfólks varðar. Nú er lögð áhersla á stigskipta þjónustu og fjölkerfameðferð og aðkomu fleiri aðila en áður, t.d. í gegnum skólakerfið og félagsþjónustu sveitarfélaga. Hugmyndafræðin snýst sem sé um að halda börnunum í heimahögum og nýta traust fjölskyldunetsins þar sem það er til staðar í stað þess að fjarlægja börnin af heimilum sínum. En ekki verður horft fram hjá því að sum börn þurfa á vistun á stofnun að halda og telur meiri hlutinn mikilvægt að þau úrræði standi áfram til boða fyrir þau börn sem þurfa slíka vistun. Sú þróun sem orðið hefur upp á síðkastið er hins vegar jákvæð og þjónar hagsmunum flestra barna, en tryggja þarf að sú þróun verði um allt land svo öll börn og fjölskyldur þeirra, óháð búsetu, hafi aðgang að sambærilegum stuðningi. Nokkuð var fjallað um þjónustu við fötluð börn og eru því gerð skil. Nefndin var sammála um að skilgreina þurfi fötluð börn sem sérstakan áhættuhóp með hliðsjón af þeirri viðkvæmu stöðu sem þau eru í. Er frekar gerð grein fyrir því hér í nefndarálitinu. Einnig var rætt um nýja meðferðarstofnun, en hjá Barnaverndarstofu kom fram að lagt hefur verið til að sett verði á fót ný meðferðarstofnun sem verði aðallega fyrir unglinga á aldrinum 16–18 ára, sem glíma við alvarlegan vímuefnavanda, sem hafa jafnvel lokið einni eða fleiri meðferðum á stofnunum Barnaverndarstofu og geta ekki nýtt sér önnur vímuefnameðferðarúrræði eða er ítrekað vísað burt úr slíkum úrræðum vegna hegðunarvandamála. Slík stofnun gæti einnig nýst til að þjónusta þá unglinga sem sæta gæsluvarðhaldi eða hafa hlotið óskilorðsbundna dóma og geta ekki eða vilja ekki afplána dóma á öðrum meðferðarheimilum Barnaverndarstofu eða að ekki er talið æskilegt að vista þá með öðrum unglingum á meðferðarheimilum. Verði slík stofnun að veruleika væri tryggt að börn undir 18 ára aldri sem sæta gæsluvarðhaldi eða hljóta óskilorðsbundna dóma verði ekki vistuð í fangelsi með fullorðnum föngum. Er slík stofnun ein af skilyrðunum fyrir því að Ísland geti uppfyllt skyldur sínar samkvæmt samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins. Frá því að Ísland fullgilti barnasáttmálann hefur verið í gildi yfirlýsing íslenskra stjórnvalda við ákvæði c-liðar 37. gr. barnasáttmálans, en í ákvæðinu er kveðið á um að vista skuli fanga undir 18 ára aldri aðskilda frá fullorðnum föngum. Eins og komið hefur fram hefur barnasáttmálinn nú öðlast lagagildi hér á landi og er því brýnt að leyst verði úr því hvernig vista megi gæsluvarðhaldsfanga undir 18 ára aldri sem og þá sem hlotið hafa óskilorðsbundna dóma aðskilda frá fullorðnum föngum. Fyrir nefndinni kom einnig fram að rekstur stofnunar sem þessarar mundi kosta um 250 millj. kr. á ári og hefur Barnaverndarstofa eins og sakir standa ekki fjárveitingu til að mæta þeim kostnaði. Meiri hlutinn telur að leggja þurfi heildstætt mat á hvernig haga beri uppbyggingu nauðsynlegra stofnanaúrræða svo hægt verði að mæta kröfum barnasáttmálans um að börnum skuli haldið aðskildum frá fullorðnum föngum. Því þarf að kanna vel út frá faglegum sem og fjárhagslegum forsendum hvort möguleiki sé á að setja á fót nýja stofnun á gildistíma þessarar framkvæmdaáætlunar eða hvort önnur úrræði skuli könnuð. Í framkvæmdaáætluninni er getið nokkurra tilraunaverkefna. Þar er fjallað um tilraunaverkefni sem starfrækt hafa verið síðustu ár, það kemur fram í greinargerð með þingsályktunartillögunni. Annars vegar er um að ræða verkefni vegna tilkynninga um heimilisofbeldi, en til þessa verkefnis hefur verið ráðinn sérfræðingur til að fara með lögreglunni á höfuðborgarsvæðinu í útköll vegna heimilisofbeldis þar sem börn eru á heimilum. Sérfræðingurinn hefur það hlutverk að ræða við barnið, huga að líðan þess og meta hvaða stuðningur er viðeigandi fyrir barnið og veita í kjölfarið meðferð. Fyrir nefndinni kom fram að um mjög gott og þarft verkefni væri að ræða enda getur það haft alvarleg áhrif á börn og þroska þeirra að búa við heimilisofbeldi. Þá kom fram að rétt væri að meta árangur verkefnisins og halda því áfram ef árangur teldist góður. Einnig var um nokkur önnur verkefni að ræða sem getið er hér, en því miður hefur Barnaverndarstofa ekki fjármagn til að sinna þeim verkefnum sem lýst er í greinargerðinni. Telur meiri hlutinn það mjög miður, enda er um mikilvæg tilraunaverkefni að ræða þar sem sjónum er beint að hópi barna sem hingað til hefur verið töluvert afskiptalaus í kerfinu og fengið litla þjónustu en hefur augljóslega mikla þörf fyrir hana. Verði verkefnin lögð niður er það óheillaþróun en meiri hlutanum er þó fullljóst að Barnaverndarstofu er sniðinn þröngur stakkur hvað fjármagn varðar og að forgangsraða verður verkefnum innan stofnunarinnar. Eins og ég sagði í upphafi er mikilvægt að kostnaðargreina málaflokkinn og að sú framkvæmdaáætlun sem gerð verður næst, sem er þá vonandi til fjögurra ára, sé tekin alvarlega. Meiri hlutinn telur mikilvægt að leitað verði allra leiða til að nýta fjármagn til málaflokksins sem best og auka fjárheimildir til barnaverndarmála eftir því sem frekast er unnt til að hægt sé að þróa áfram barnaverndarstarf hér á landi af miklum gæðum til hagsbóta fyrir öll börn sem þurfa á þjónustu að halda sem og fjölskyldur þeirra. Svo segir hér að lokum, hæstv. forseti: „Meiri hlutinn telur framkvæmdaáætlun í barnavernd mikilvæga sem stefnumótun í málaflokknum. Meiri hlutinn telur þó að framkvæmdaáætlun sem þessi þurfi að vera markvissari og með skýrum tímaramma fyrir hvert verkefni sem skulu kostnaðargreind svo hægt sé að meta hversu mikið fjármagn þurfi til að hrinda áætluninni í framkvæmd.“ Það verður ekki of oft gert að brýna þá sem leggja fram næstu áætlun að gera það með þessum hætti, þannig að framkvæmdaáætlun sé tekin alvarlega og fjármagn ætlað í málaflokkinn. Meiri hlutinn leggur fram breytingartillögu um að velferðarráðuneytinu verði gert að gera velferðarnefnd Alþingis grein fyrir framvindu framkvæmdaáætlunarinnar á hverju vorþingi frá samþykkt hennar. Með því móti fái þingið nauðsynlegar upplýsingar til að að fylgja eftir framkvæmd áætlunarinnar. Meiri hlutinn telur einnig að við gerð framkvæmdaáætlunar sem þessarar skuli leitað samráðs við helstu hagsmunaaðila þannig að sem flestir komi að borðinu og öll sjónarmið komi fram. Meiri hlutinn telur því nauðsynlegt að þær athugasemdir sem fjallað hefur verið um verði teknar til athugunar við vinnu að næstu framkvæmdaáætlun barnaverndarlaga, þ.e. að leggja hana fram eftir næstu sveitarstjórnarkosningar vorið 2014. Að því virtu leggur meiri hlutinn til að þingsályktunartillagan verði samþykkt með svohljóðandi breytingu: „Við bætist nýr töluliður, svohljóðandi: 4. Eftirfylgni Alþingis. Velferðarráðuneytið skal á hverju vorþingi frá samþykkt þingsályktunar þessarar gera velferðarnefnd Alþingis grein fyrir framgangi framkvæmdaáætlunarinnar á undangengnu ári á fundi nefndarinnar.“ Hv. þingmenn Einar K. Guðfinnsson og Unnur Brá Konráðsdóttir gerðu sérstaka bókun sem fylgir hér með og tel ég að hv. þm. Einar K. Guðfinnsson muni vilja gera grein fyrir bókuninni þannig að ég les hana ekki upp. Undir nefndarálitið skrifa auk mín hv. þingmenn Sigríður Ingibjörg Ingadóttir formaður, Jónína Rós Guðmundsdóttir, Logi Már Einarsson, Oddný G. Harðardóttir, Einar K. Guðfinnsson, með fyrirvara, Unnur Brá Konráðsdóttir, með fyrirvara, og Guðmundur Steingrímsson. Hæstv. forseti. Ég læt máli mínu lokið og hef kynnt nefndarálit um tillögu til þingsályktunar um framkvæmdaáætlun í barnavernd.

Virðulegi forseti. Við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir ritum undir nefndarálitið með fyrirvara og skýrum fyrirvara okkar með eftirfarandi bókun, með leyfi virðulegs forseta: „Í raun er hér ekki um eiginlega framkvæmdaáætlun að ræða, þó að heiti þingskjalsins gefi annað til kynna. Þessi áætlun gildir í um eitt ár og felur fremur í sér ramma utan um núverandi starfsemi og almenna stefnumótun. Meginhluti þess tímabils sem áætlunin tekur til hefur þegar verið ákveðinn með fjárveitingum fyrir árið 2013. Helsti galli áætlunarinnar er sá að hún er ekki nægjanlega markviss. Enginn tímarammi er markaður fyrir einstök verkefni. Ekki er heldur að finna kostnaðargreiningu á verkefnunum né vegna áætlunarinnar í heild. Allt þetta verður að bíða nýrrar áætlunar, sem ekki verður gerð fyrr en í fyrsta lagi einhvern tíma á næsta ári. Varðandi áform um nýja meðferðarstofnun, sem meðal annars gæti leitt af lögfestingu Alþingis á samningi Sameinuðu þjóðanna um rétt réttindi barnsins, er mjög margt óljóst. Enn er ómótað hvernig slíkri stofnun verði háttað. Talið er að rekstur hennar kosti árlega 250 millj. kr. Fjárveitingar næstu ára munu hins vegar ráða því hvort, hvenær og þá hvernig sú stofnun verði sett á laggirnar.“ Virðulegi forseti. Þetta er í skemmstu máli sýn okkar hv. þm. Unnar Brár Konráðsdóttur á þetta mál. Í sjálfu sér getum við tekið undir fjölmargt og sennilega flest af því sem sagt er í almennri stefnumótun sem kemur fram í skjalinu. Hins vegar er ákaflega áríðandi að við áttum okkur á því að hér er ekki í rauninni verið að móta framkvæmdaáætlun. Það er heiti þingsályktunartillögunnar, þ.e. framkvæmdaáætlun í barnavernd fram til næstu sveitarstjórnarkosninga árið 2014. Nú er komið fram á árið 2013. Fyrir liggja samþykkt fjárlög. Þar með er búið að ramma inn umfang þeirrar starfsemi sem gert er ráð fyrir og Alþingi hefur samþykkt að gæti farið fram á grundvelli þessarar áætlunar á þessu ári. Sveitarstjórnarkosningar verða fyrri hluta árs 2014. Þá munu eingöngu hafa lifað af árinu 2014 fáeinir mánuðir. Það er því ljóst að væntanlega mun ekkert stórt gerast á þeim fáeinu mánuðum sem líða frá árslokum 2013 og þar til sveitarstjórnarkosningar fara fram á næsta ári. Þess vegna má segja sem svo að verið sé fremur að uppfylla tiltekna lagaskyldu um framkvæmdaáætlunina sem gert er ráð fyrir að afgreidd sé fyrir sveitarstjórnarkosningar í hvert sinn. Það er í raun og veru það sem verið er að uppfylla. Ekkert af þessu breytir hins vegar því að það viðfangsefni sem við erum að fást við í þessari þingsályktunartillögu er gríðarlega þýðingarmikið. Velferð barna og ungmenna er eitthvert mikilvægasta viðfangsefni sem við tökumst á hendur. Hér er ekki um að ræða einkamál stjórnmálanna, hér er ekki um að ræða einkamál ríkisvaldsins eða sveitarfélaga. Auðvitað er þetta á ábyrgð okkar allra, ekki síst okkar foreldra, og það er til þeirrar ábyrgðar sem við verðum umfram allt að skírskota. En því miður er það hins vegar svo að fjölmörg vandamál sem börn og ungmenni glíma við eiga sér stað inni á heimilum þeirra. Heimilin, sem eiga að vera börnunum skjól, eru þeim í allt of mörgum tilvikum hreint víti. Og það er ekki síst á þeim vandamálum sem er óskaplega erfitt að taka. Réttur foreldra er eðlilega mikill en þegar foreldrar bregðast foreldrahlutverki sínu, sem er að vernda börnin sín, ala þau upp, ala önn fyrir þeim og reyna að framfleyta þeim inn í lífið með eins góðum hætti og mögulegt er, þegar foreldrar bregðast þessu grundvallarhlutverki sínu er samfélagið í óskaplega miklum vanda. Við reynum að taka á þessu með margvíslegum úrræðum. Það gerum við með fræðslu sem fram fer í gegnum skólana, grunnskólana og leikskólana. Þar er á margan hátt frábært verk unnið. Við verðum vör við það að börn koma heim til sín með upplýsingar og fróðleik og má kannski segja að þau verði fyrir uppeldislegum áhrifum í skólanum þar sem þeim er gerður ljós raunverulegur réttur sinn sem barns. Þó að lítil börn eigi stundum erfitt með að skilja þessa hluti þá átta þau sig engu að síður á því þegar slík mál eru sett í það samhengi sem börn skilja. Kennarar og leikskólakennarar eru auðvitað færir um að miðla til þeirra. Þau eru þess vegna kannski betur á varðbergi en ella og skilja betur þegar brotinn er á þeim réttur. Hins vegar eru börn ekki í sömu færum og við fullorðna fólkið til að koma á framfæri ótta sínum og því að verið sé að beita þau ofbeldi. Það er erfiða vandamálið sem við stöndum frammi fyrir. Fjölmörg félagasamtök koma þarna einnig til skjalanna. Ég þori varla að nefna nein nöfn í þessu sambandi því að með því gæti verið litið svo á að ég væri að sleppa því að nefna einhverja sem ættu þar ríkulegan hlut að máli. Ég ætla þó að nefna UNICEF, sem nýlega gaf út merkilega skýrslu um stöðu barna og ungmenna og ofbeldi gagnvart þeim sem ég hvet sem flesta til að kynna sér. Þar er á margan hátt dregin upp býsna alvarleg mynd. Ég vek athygli á tölum sem birtust í þeirri skýrslu. Á ári hverju berast yfir 400 tilkynningar um kynferðislegt ofbeldi gagnvart börnum í landinu. Þetta eru hrollvekjandi tölur. Ég verð að játa að ég hrökk illilega við þegar okkur var gerð grein fyrir því í velferðarnefnd að það væri miklu líklegra að ung stúlka á aldurskeiði unglingsáranna yrði fyrir kynferðislegu ofbeldi einhvern tíma á lífsleiðinni en að viðkomandi tæki upp á því að reykja. Við vitum að reykingar eru vá og við viljum spyrna gegn þeim og það hefur tekist vel á margan hátt gagnvart ungu fólki sem betur fer. En þegar kemur að þessu og við sjáum að þessi duldi vandi er til staðar og við sem samfélag höfum ekki fundið ráð til að taka á því með viðeigandi hætti verðum við auðvitað að láta það okkur að kenningu verða. Þetta er ég að segja vegna þess að við blasir gríðarlegt verkefni á þessu sviði sem skiptir öllu máli að við tökumst á við. Einnig var upplýst í starfi nefndarinnar við undirbúning málsins að um 300 börn eru núna vistuð utan heimila sinna hjá fósturforeldrum, hjá fólki sem tekur þau að sér í lengri eða skemmri tíma utan heimilisins. Þetta finnst mér vera tala sem lætur mann hrökkva við. Því miður er það þannig að þó að við séum að reyna að bregðast við á þann hátt að meðhöndla vandamálin þannig að börn geti dvalið á heimilum sínum þá hefur samfélagið engu að síður orðið að bregðast við með þeim hætti sem ég er að nefna. Ég vil líka segja í þessu samhengi að þrátt fyrir að við viljum reyna að tryggja sem best og lengst að börn geti átt samvistir með foreldrum sínum á heimilum sínum verðum við að horfast í augu við það að við erum ekki lengra komin en það, og samfélagið okkar er enn þá á þeirri braut, að við verðum engu að síður að viðhalda stofnanameðferð um ókomin ár. Það er hinn bitri veruleiki. Við getum ekki látið eins og við getum horfið frá þeirri stofnanauppbyggingu, þó að við viljum öll þróa úrræðin þannig að við þurfum sem fæstar stofnanir, þá getum við ekki horft fram hjá þeirri staðreynd að við erum ekki komin þangað í úrræðum okkar að við getum yfirgefið stofnanaumhverfið algjörlega. Eitt af því sem vikið er að í áætluninni eru þau áform sem uppi eru um að setja á laggirnar stofnun til að þjónusta þá unglinga sem sæta gæsluvarðhaldi eða hafa hlotið óskilorðsbundna dóma og geta ekki eða vilja ekki afplána dóma á meðferðarheimilum Barnaverndarstofu og ekki er talið æskilegt að séu vistuð, að sjálfsögðu, með fullorðnum föngum. Þarna er um að ræða gríðarlega mikið verkefni. Við höfum núna nýlega fullgilt barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Úrræði þarf fyrir börn sem sæta gæsluvarðhaldi eða hljóta óskilorðsbundna dóma því gert er ráð fyrir því í þeim samningi að þau séu ekki vistuð í fangelsi með fullorðnum föngum. Hér er hins vegar ekki búið að svara því í fyrsta lagi hvernig á að bregðast við þessu, með hvaða hætti á að bregðast við þeim nýja veruleika og alls ekki hvernig sú stofnun verði sett á laggirnar eða þá hvenær. Ekki er gert ráð fyrir þeim fjármunum sem þarf í rekstur slíkrar stofnunar, en hún mun kosta að talið er 250 millj. kr. á ári. Það eru miklir peningar. Miðað við þá fjármuni sem við setjum í barnaverndarmál er hættan sú að þetta kunni að kalla á nýja forgangsröðun sem erfitt verður að hrinda í framkvæmd innan þess þrönga fjárhagsramma sem barnaverndarmálin búa við. Þess vegna tel ég nauðsynlegt að menn hugsi þessi mál mjög vel, reyni að átta sig á því með hvaða hætti hægt sé að koma þeirri stofnun við og kanni sérstaklega hvort unnt sé að hrinda þessu verkefni í framkvæmd fyrir minni fjármuni en gert er ráð fyrir í þeim áætlunum sem kynntar voru í velferðarnefnd um þessi mál. Virðulegi forseti. Það væri mjög freistandi að fjalla betur um þennan mikilvæga málaflokk sem ég tel að við eigum mjög að láta okkur varða. Ég ætla ekki að gera það að þessu sinni, ég gerði það með nokkrum orðum þegar mælt var fyrir þessari tillögu. Ég ítreka að við hv. þm. Unnur Brá Konráðsdóttir stöndum að tillögunni. Við vekjum hins vegar athygli á því að hér er ekki um að ræða eiginlega framkvæmdaáætlun, hún er það ekki vegna þess að búið er að marka þessum málaflokki tiltekinn fjárhagslegan ramma í gildandi fjárlögum og engin áform hafa verið uppi um að breyta því. Í öðru lagi er sá tími sem líður fram til sveitarstjórnarkosninga skammur og mun auðvitað ekki breyta mjög miklu í þessum efnum. Ekki er búið að taka ákvarðanir um stóra hluti eins og þá stofnun sem á að vista þau börn innan 18 ára aldurs sem þurfa að sæta gæsluvarðhaldi eða hljóta óskilorðsbundna dóma. Þeim spurningum er einfaldlega algjörlega ósvarað og þau munu bíða betri tíma.

Virðulegur forseti. Á þskj. 918 er að finna mál nr. 542, flutt af hæstv. fjármálaráðherra, sem lýtur að nokkrum breytingum á skattalegu umhverfi gagnavera. Er það gert til þess að tryggja betur lagalega stöðu þeirra ívilnana sem þingið samþykkti fyrir þessa starfsemi en nokkur óvissa hefur leikið um þann lagagrundvöll. Eru með þessum tillögum tryggðir að mestu þeir hagsmunir sem tryggja átti með fyrri ívilnunum sem nú eru felldar úr gildi og er það niðurstaða meiri hluta efnahags- og viðskiptanefndar að mæla með því við þingið að frumvarpið verði að lögum óbreytt. Nefndarálit er að finna á þskj. 1151 en á því eru auk þess sem hér stendur hv. þingmenn Árni Þór Sigurðsson, Lilja Rafney Magnúsdóttir, Magnús Orri Schram og Skúli Helgason.

Hæstv. forseti. Ég vil þakka hv. formanni efnahags- og viðskiptanefndar fyrir framsöguna. Af því að ég á ekki sæti í nefndinni vildi ég afla upplýsinga annars vegar um hvort það væri mat þeirra fyrirtækja og samtaka sem starfa á þessum markaði að ívilnanirnar sem leiða má af frumvarpinu sem hér um ræðir séu fullnægjandi til þess að tryggja stöðu þeirra og hins vegar hvort fram hafi komið í nefndinni hvað þarna er um að ræða mörg fyrirtæki og mikinn iðnað. Nú höfum við séð fréttir af fyrirtækjum af þessu tagi en maður áttar sig ekki alveg á því hversu umfangsmikill þessi iðnaður er.

Virðulegur forseti. Því er til að svara að forsvarsmenn gagnavera á Íslandi hafa verið hafðir með í ráðum við samningu frumvarpsins og fengnir til fundar við nefndina. Það er alveg ljóst að skattalegt umhverfi svokallaðrar blandaðrar þjónustu sem þeir selja frá sér hefur ekki með þessu verið leyst. Þeir telja að breytingarnar tryggi hins vegar að í hinum stærri hagsmunamálunum, meðal annars sem lúta að innflutningi á tækjum til starfseminnar, sé þetta lagaumhverfi traustara og öruggara fyrir iðnaðinn til þess að þróast áfram í en það sem í gildi hefur verið og eru eindregnir stuðningsmenn þess að málið nái fram að ganga. Í framhaldinu verður áfram reynt að leita leiða til þess að tryggja ívilnanir varðandi blandaða þjónustu en þar er einkum um að ræða þegar fyrirtæki eru bæði að kaupa gagnageymsluþjónustu af viðkomandi fyrirtækjum en um leið að leigja af þeim húsnæði, til að mynda undir gagnageymslur. Hvernig með það skuli fara og hvernig hægt er að ívilna því skattalega er næsta flókið tæknilega en ákveðið var að láta afgreiðslu annarra þátta málsins ekki stranda á úrlausn þess efnis. Ég hef ekki á takteinum nákvæman fjölda gagnaveranna en sannarlega má segja að þetta sé vaxandi grein í umsvifum hér. Hún er að leggja inn ný störf til þess að hjálpa okkur að takast á við þau verkefni sem við eigum við að glíma í því efnahagslega umhverfi sem Ísland býr við.

Hæstv. forseti. Ég þakka hv. þm. Helga Hjörvar fyrir svörin. Ég ætlaði að koma inn á það í þessu síðara andsvari hvort í viðræðum nefndarinnar við forvígismenn gagnavera, eða þau samtök í atvinnulífinu sem hugsanlega hafa látið í ljós álit um þessi efni, hefði komið fram hvort hægt væri að stíga frekari skref til þess að laða starfsemi af þessu tagi til landsins. Eins og hv. þingmaður hefur maður ekki alveg yfirsýn yfir hver umsvifin eru en þó hygg ég að hér hafi verið sett á fót tvö, þrjú gagnaver á síðustu árum og maður bindur auðvitað vonir við að möguleikar í þessum efnum verði nýttir betur í framtíðinni. Ég er að velta fyrir mér hvort í viðræðum nefndarinnar við forvígismenn þess iðnaðar hafi komið í ljós eða verið ræddar hugmyndir um hvernig og að hvað miklu leyti væri hægt að ýta undir frekari starfsemi af þessu tagi.

Virðulegur forseti. Eins og fram kom í fyrra svari mínu er fyrst og fremst um að ræða þann möguleika að leysa úr þessu sem varðar blönduðu þjónustuna og virðisaukaskatt af henni. Það er ekki alveg einfalt að undanþiggja slíkt til dæmis virðisaukaskatti án þess að það brjóti ríkisstyrkjareglur. Það sem er flókið við þessa þjónustu er að hún er í hinum rafræna veruleika, í hinum nýja veruleika þar sem verið er að selja vöru yfir landamæri sem fer um ljósleiðara og annan slíkan búnað en er ekki beinlínis afhent. Það sem veldur okkur ákveðnum vandkvæðum í þessu er ekki síst það að við erum ekki hluti af Evrópusambandinu, að minnsta kosti ekki enn þá. Sá virðisaukaskattur sem lagður er á þessa þjónustu hérlendis kemur ekki sjálfkrafa til frádráttar eða sem innskattur hjá þeim aðilum sem kaupa þessa þjónustu á meginlandinu og eru innan Evrópusambandsins. Þess vegna þurfum við með einhverjum hætti að finna tæknilegar leiðir til að þessi iðnaður sé samkeppnishæfur við þann iðnað sem er innan Evrópusambandsins og hann sé ekki krafinn um íþyngjandi skatt, en engu að síður að gera það innan reglna svo við séum ekki dæmd fyrir að mismuna þessari atvinnugrein eða ívilna henni með ólögmætum hætti, til dæmis með því að hún fengi að láta ógert að krefja virðisaukaskatt af húsaleiguþjónustu sem aðrir þyrftu að gera.

Frú forseti. Við ræðum hér nefndarálit frá meiri hluta hv. efnahags- og viðskiptanefndar um breytingu á virðisaukaskatti sem snýr að gagnaverum. Gagnaver eru mjög vænlegur kostur fyrir Ísland og kemur þar margt til. Í fyrsta lagi græn orka, sem er reyndar ekki metin mikið enn þá en mun væntanlega verða metin meira þegar koldíoxíðslosunarheimildir fara að virka, helst um allan heim. Í öðru lagi, sem er merkilegt, þá gerir kuldinn á Íslandi og hvað Ísland er vindasamt það að verkum að miklu auðveldara er að kæla gagnaver á Íslandi en annars staðar og þarf jafnvel ekki mikillar kælingar við. Það gerir þennan iðnað mjög ábatasaman, fyrir utan að margir meta það líka að hér er nokkuð stöðugt stjórnarfar. Í þriðja lagi er Ísland mitt á milli Evrópu og Ameríku og með ljósleiðurum er hægt að flytja gögn í miklum mæli á milli, það er vaxandi ljósleiðaravæðing landsins sem gerir þetta kleift. Vandinn við þetta er það sem skattyfirvöld allra landa glíma við, sem er óefnislegar eignir og óefnislegar tekjur sem valda sífellt meiri og meiri vandkvæðum, sérstaklega um hvar menn eru að starfa, hvar starfsemin á sér stað, hvað „útlönd“ þýðir, hvað „heimaland“ þýðir og svo framvegis. Evrópusambandið hefur komið sér upp heilmiklu kerfi í kringum þetta sem gerir það að verkum að virðisaukaskattur á einum stað er frádráttarbær á öðrum stað, þar af leiðandi njóta þeir þess að hafa ekki áhyggjur af virðisaukaskattinum. Það er hins vegar vandamál okkar hér á Íslandi, sérstaklega varðandi gagnaverin, að við þurfum að smíða reglur sem ekki eru flokkaðar sem ríkisstyrkur eins og gert var með það kerfi sem hefur verið og er í gildi núna. Við sjálfstæðismenn í efnahags- og viðskiptanefnd vorum ekki með á þessu nefndaráliti, en hefðum getað verið það svona að mestu leyti. Það er vonandi að breytingarnar séu nægjanlegar til þess að koma í veg fyrir að þetta verði flokkað sem ríkisstyrkur. Þó er ekki búið að ná utan um alla þættina og því vorum við ekki með á nefndarálitinu. Þetta horfir til bóta og vonandi gengur það upp. Svo á eftir að leysa ýmsa aðra þætti, sérstaklega þar sem er um að ræða blandaða starfsemi þar sem menn eru bæði með innlenda og erlenda viðskiptamenn og selja bæði efnislega og óefnislega þjónustu, bæði afnot af tækjum og tólum og sölu á forritum og hugbúnaði. Óefnislegar eignir og tekjur eru mjög vaxandi hluti af heimsviðskiptum og mjög spennandi verður að sjá hvernig skattyfirvöld allra landa taka á slíku, til dæmis hvernig sala á hugbúnaði verður skattskyld og skattlögð í virðisaukaskattkerfum og tekjuskattkerfum hinna ýmsu landa.