Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Þetta frv. til i. um breyt. á 1. um tekjuskatt og eignarskatt felur í sér tvær meginbreytingar. Önnur er sú að lækka tekjuskattinn á öllum þorra manna, og í öðru lagi að gera ráðstafanir til þess, að framtöl manna verði betri og að draga úr undandrætti undan skatti. Auk þessara tveggja aðalatriða eru nokkrar fleiri breytingar, og skal ég gera grein fyrir efni frv. með því að fara að nokkru yfir hverja gr. þess fyrir sig. 1. gr. fjallar um skattskyldu barna, og eru þar gerð skýrari ákvæði en eru í gildandi lögum um það, hvernig skuli telja tekjur barna, hvenær þau geti sjálf verið sjálfstæðir skattþegnar og hvenær skuli telja tekjur þeirra með tekjum foreldra. Það er ákveðið svo í gildandi lögum, að ef tekjur barns nema meira en 10 þús. kr. á ári, sé heimilt að telja þau sjálfstæðan skattþegn. Þetta mark er í samræmi við aðrar breytingar frv: um hækkun persónufrádráttar hækkað upp í 13 þús. kr. Þá er ákveðið, að innstæður barna í bönkum, sparisjóðum og innlánsdeildum, svo og vextir af þeim, verði skattfrjálsar án tillits til skulda foreldra. Nú er svo ákveðið í gildandi skattalögum, 21. gr., að undanþegnar framtalsskyldu og eignarskatti séu innstæður í bönkum, sparisjóðum og löglegum innlánsdeildum félaga, svo sem hér segir: a. Innstæður skattgreiðanda, sem ekkert skuldar. b. Innstæður skattgreiðanda, er ekki skuldar meira en 200 þús. kr. samtals, enda séu þær skuldir fasteignaveðslán. c. Sá hluti innstæðu hjá öllum skattgreiðendum, sem er umfram skuldir. Og undanþegnir framtalsskyldu og tekjuskatti eru allir vextir af eignarskattsfrjálsum innstæðum samkv. þessum ákvæðum. Með ákvæði 1: gr. frv. er sem sagt lagt til, að innstæður barna verði jafnan skattfrjálsar án tillits til þess, hvað foreldri kann að skulda. Að öðru leyti eru nokkrar breytingar í 1. gr., þ.e.a.s. 4. gr. gildandi laga, einkum til að gera ákvæðin skýrari og staðfesta framkvæmdavenju. Í 2. gr. frv. er nýmæli. Fjmrh, er heimilt að ákveða fyrir eitt ár í senn, að vinningur í tilteknum happdrættum teljist ekki til skattskyldra tekna, enda sé öllum ágóðanum af happdrættunum varið til menningarmála, mannúðarmála eða kirkjulegrar starfsemi. Fyrir Alþingi liggur nú erindi frá Öryrkjabandalagi Íslands, stílað til heilbr.- og félmn. Nd., þar sem hún er beðin að flytja frv. um skattfrelsi vinninga í happdrættum 6 öryrkjafélaga á árinu 1964. Eins og hv. þm. er kunnugt, hafa á undanförnum árum margsinnis verið samþykkt lög um slíkt skattfrelsi, þegar líknarog menningarfélög hafa átt í hlut, og til eins árs í senn. Í grg. þessa frv. er birt skrá yfir slík lög á undanförnum árum. Í stað þess að þurfa á hverju þingi að samþykkja sérstök lög um fleiri eða færri félög, sem vilja halda happdrætti til ágóða fyrir starfsemi sína, þykir réttara og handhægara að setja slíka almenna heimild inn í tekjuskattslögin. Í 3. gr. er ákveðið og lagt til að hækka frádrátt vegna heimilisstofnunar úr 20 þús. upp í 26 þús. kr., en í 13: gr. l. segir: Frá tekjum skal draga, áður en skattur er á þær lagður: A. Kostnað við stofnun heimilis. Skal hann dreginn frá tekjum hjóna á því ári, sem þau ganga í hjúskap, og skal sá frádráttur nema 20 þús. kr.“ Hér er lagt til að hækka hann upp í 26 þús. kr. 4. gr. frv. er um breytingu á 16: gr., og er aðalefni hennar það að hækka hinar skattfrjálsu tekjur manna eða persónufrádrátt, hvort orðalagið sem maður vill nota. Árið 1960 var gerð gerbreyting á tekjuskattslögum og þá ákveðið, að hver einstaklingur skyldi hafa skattfrjálsar 50 þús. af tekjum sínum, hjón 70 þús. kr. og fyrir hvert barn, sem er á framfæri skattþegns og ekki fullra 16 ára, 10 þús. kr. Með þessu frv. er lagt til að hækka þennan frádrátt verulega eða hjá einstaklingum eða einhleypingum um 15 þús. upp í 65 þús. kr., hjá hjónum um 21 þús. upp í 91 þús. kr. og fyrir hvert barn um 3 þús. upp í 13 þús. kr. 5. gr. frv. er endurskoðun á tekjuskattsstiganum, en í gildandi lögum eru gjaldþrepin sex, þ.e.a.s. 5%, 10%, 15, 20, 25 og 30%. Hér er lagt til, að þeim sé fækkað í þrjú, þ.e.a.s. 10, 20 og 30%. Enn frekari samdráttur er gerður í útsvarslögunum eða frv. því, sem hér liggur fyrir um tekjustofna, þ.e.a.s. að fækka þeim þrepum úr 8 niður 2. Í 6. gr. frv. eru veittar nokkru meiri heimildir til handa skattstjóra og ríkisskattstjóra til þess að sannreyna, hvort framtöl séu rétt, en nú eru í lögum. Það er gert ráð fyrir, að í stað 3. mgr. 36. gr. tekjuskattslaganna komi tvær nýjar mgr. Í fyrri mgr. er aðalbreytingin sú, að skattstjóri getur krafizt þess, að framteljendur leggi fram ekki aðeins bókhaldsgögn sín, eins og nú er í lögum, heldur sérstaklega tekið fram um verzlunarbréf og samninga. Í 2. mgr. 6. gr. eru ákvæði, sem ég tel mjög þýðingarmikil í sambandi við eftirlit með framtölum, en þar eru lagðar ríkari skyldur á framtalsskylda aðila heldur en nú er í l. og m.a. veitt heimild til þess að taka skýrslur af þeim. En ekki síður er mikilvæg sú breyting, sem gerð er varðandi þá, sem ekki eru framtalsskyldir, en þeir aðilar eru margir í þessu þjóðfélagi, sem eru lausir undan skattskyldu og framtalsskyldu. Í framkvæmd hefur oft gengið mjög erfiðlega að fá nauðsynlegar upplýsingar frá slíkum aðilum, sem margir hverjir hafa fjölda starfsmanna í sinni þjónustu og reka umfangsmikla starfsemi. Tilgangurinn með þessum ákvæðum í 2. mgr. 6. gr. er m.a. sá, að allar sömu skyldur séu að þessu leyti lagðar á þá aðila, sem ekki eru framtalsskyldir, eins og á hina, til þess að gefa upplýsingar bæði um laun og hlunnindi starfsmanna sinna og aðra þá vitneskju, sem að gagni gæti komið fyrir ríkisskattstjóra eða skattstjórana til að upplýsa og sannreyna, hvort framtöl eru rétt. Í 7. gr. er sú breyting á gerð, að hafi skattstjóri grun um, að veruleg skattsvik hafi verið framin, skuli hann senda skýrslu um málið til ríkisskattstjóra, sem siðan tekur nánari ákvarðanir um meðferð þess, í stað þess að í gildandi lögum er gert ráð fyrir, að skattstjóri hefji sjálfur rannsókn þegar í stað og tilkynni ríkisskattstjóra jafnframt um rannsóknina. Þar sem ætlunin er að stofna sérstaka rannsóknardeild við embætti ríkisskattstjóra og hafa þar á að skipa vönum og þjálfuðum starfsmönnum, þykir heppilegra að sameina og samræma á einum stað slíkar rannsóknir, þ.e.a.s. hjá ríkisskattstjóra, og í því skyni er þetta ákvæði sett inn í 7. gr. frv. Í 8. gr. er lagt til, að breyting verði gerð á 38. gr. gildandi laga, en þar segir svo m.a., að hver sá, sem skýrt hefur frá tekjum sínum eða eignum lægri en vera ber og því greitt minni skatt en honum ber skylda til, skal greiða eftir á skattupphæð þá, sem undan var dregin. Þó skal eigi reikna skatt gjaldenda að nýju lengra aftur í tímann en 6 ár. Í 2. mgr. 1. eru hliðstæð ákvæði um þann skattþegn, sem ekki hefur talið fram og tekjur og eignir þess vegna áætlaðar af skattayfirvöldum. En í því tilfelli má ekki reikna skatt gjaldenda að nýju lengra aftur í tímann en 4 ár. Hér er lagt til að breyta þessu ákvæði í 6 ár til samræmis við hið fyrra, því að það sýnast ekki gild rök fyrir því að hafa það skemmri tíma en um hina. Í 9. og 10. gr. frv. er lagt til að breyta ákvæðum um kærufresti. Nú er kærufrestur til skattstjóra eða umboðsmanns hans 30 dagar í öllum skattumdæmum, nema 15 dagar í Reykjavík. Nú er lagt til, að verði einn og sami kærufrestur um allt land, og lagt til, að hann verði 14 dagar, eins og nú er ákveðið í l. um tekjustofna sveitarfélaga varðandi útsvör. Það er í 51. gr. þeirra laga ákveðinn 2 vikna kærufrestur, og virðist eðlilegast að hafa hér samræmi milli laganna. Í 10. gr. er svo gert ráð fyrir að breyta einnig kærufresti til ríkisskattanefndar. Hann er nú 30 dagar í öllum skattaumdæmum utan Reykjavíkur, þar er hann 15 dagar, og lagt er til, að hann verði hér eftir 21 dagur alls staðar. Í 11. gr. er svo ákveðið, að ríkisskattstjóri skuli af sjálfsdáðum rannsaka hvert atriði, sem honum þykir tilefni til, ekki aðeins varðandi lögin um tekju- og eignarskatt, heldur einnig um framkvæmd annarra laga um skatta og gjöld, sem álögð eru af skattstjóra, t.d. söluskatt, aðstöðugjald. Það virðist eðlilegast, að við embætti ríkisskattstjóra sé reynt að sameina þessar rannsóknir varðandi hin ýmsu gjöld, og þarf þetta ákvæði að koma í 1., til þess að ríkisskattstjóri hafi heimildir til rannsókna út af þessum gjöldum öðrum en þeim, sem tekju- og eignarskattslögin fjalla um. Þá segir í 2. mgr., að við embætti ríkisskattstjórans skuli starfa rannsóknardeild, er hafi með höndum rannsóknir samkv. lögum þessum, eftir nánari ákvörðun ríkísskattstjóra. Eins og ég hef tekið fram, er gert ráð fyrir í þessum l. að rýmka töluvert frá gildandi lögum heimildir ríkisskattstjóra til rannsókna, en enn fremur þykir rétt að hafa þar starfandi sérstaka deild, sem hafi eftirlit og rannsóknir með höndum og veiti aðhald með rétt framtöl. Þar er ætlunin að hafa þjálfuðum mönnum til rannsóknarstarfa á að skipa, svo að tryggð verði örugg og samræmd framkvæmd laganna. Um þetta mál þarf í rauninni ekki mörgum orðum að fara. Öllum landsmönnum er það kunnugt, að verulegur undandráttur á sér stað, hefur vafalaust alltaf átt sér stað nokkur, en mjög mismunandi mikill. Eftir að lagfæringar voru gerðar á skattal. 1960, brá svo við, að framtöl urðu miklu betri en áður og dró stórlega úr skattsvikum. Um það ber saman þeim mönnum, sem gerst þekkja vegna embættis og skyldustarfa, svo sem skattstjórum og starfsmönnum þeirra og löggiltum endurskoðendum. Þeim ber saman um það, að á árunum 1960, 1961 og 1962 hafi orðið hér veruleg bót á, og telja, að meginorsökina sé þar að telja skattalögin frá 1960 og síðan þær umbætur, sem gerðar voru til viðbótar 1962. Á síðasta ári varð, eins og kunnugt er, mikil breyting í efnahagsmálum þjóðarinnar og tók að nýju að gæta mjög þenslu í atvinnulífinu, stóraukinnar eftirspurnar eftir vinnuafli, en það er kunnugt, í rauninni kunnara en frá þurfi að segja og reynslan sýnir það og sannar, bæði hér á landi og erlendis, að af vaxandi þenslu, of mikilli eða meiri eftirspurn en framboð er á vinnukrafti og verðbólgu leiðir margvíslega spillingu í efnahags- og fjármálalifinu, m.a. í rangari framtölum en áður og meiri tilhneigingu en fyrr til að draga undan skatti. Í rauninni þarf hér margt til að koma, svo að unnt sé að draga verulega úr skattsvikum og efla skattasiðferði í landinu. Ég tel, að rétt sé á þessu stigi að nefna þrennt. Það er í fyrsta lagi að skipuleggja og samræma sem bezt rannsóknir og eftirlit með framtölum. Það er hins vegar engan veginn einhlítt, ef skattalög eru með þeim hætti, að almenningsálitið telur þau ósanngjörn, og er því annað skilyrðið það að hafa skattalög með þeim hætti, að þau teljist viðunandi, sæmilega sanngjörn. Og í þriðja lagi er svo að sjálfsögðu jafnvægi í efnahagslífinu, sem einnig er nauðsynlegt skilyrði, til þess að unnt sé að ná þeim árangri varðandi rétt skattaframtöl, sem æskilegur er. Í 12. gr. þessa frv. eru nokkrar breytingar gerðar um viðurlög út af vanrækslu skattþegns að telja fram. Nú eru viðurlög samkv. 47. gr. l. þau, að leggja skal 25% ofan á tekjur manna. Segir svo í 47. gr. gildandi laga, með leyfi hæstv. forseta: „Ef skattþegn telur ekki fram eignir sínar og tekjur eða bætir ekki úr göllum, sem á framtölum eru, þótt hann hafi fengíð áskorun um það frá skattstjóra, skal með fara sem hér segir: Ef áætlun skattstjóra er kærð innan tilskilins frests, má því aðeins lækka hana, að hún sé hærri en raunverulegar tekjur og eignir skattþegns að viðbættum 25%, og má aldrei miða skatta gjaldþegns við lægra skattmat en raunverulegar tekjur hans og eign að viðbættum 25%“ o.s.frv., og eru nokkur ýtarlegri ákvæði um þetta í gr. Nú er gert ráð fyrir því, að í stað þess að ákveða þannig sama hundraðshluta sem viðurlög í öllum tilvikum, án tillits til eðlis brotsins, er greint hér á milli. Hámarkið er það sama, en viðurlögin lækkuð, þegar um minni háttar vanrækslu er að ræða. Í 13. gr. er ákvæði um það, að ríkisskattstjóri skuli ákveða skattsektir í stað fjmrh., en það hefur lengi verið í 1., að þegar menn gerast sekir um röng framtöl, þá skuli þeir sekir um allt að því tífalda skattupphæð þá, sem undan var dregin. Fjmrh, ákveður sektina, nema hann eða hinn seki óski, að málinu sé vísað til dómstólanna. Eftir að stofnað var embætti ríkisskattstjóra og það á að hafa með höndum framkvæmd og yfirstjórn á framkvæmd þessara laga, stjórn rannsóknardeildar o.s.frv., þá þykir eðlilegra að fela ríkisskattstjóra að ákveða slíkar sektir, fremur en það verði í höndum fjmrn. En ég vil undirstrika, að að sjálfsögðu getur sá, sem sektaður er, jafnan krafizt þess, að málið gangi til dómstóla. Í 13. gr. eru tvö önnur nýmæli. Í 3. mgr. eru ákveðin viðurlög þeim til handa, sem af ásetningi eða stórkostlegu hirðuleysi gefa skattayfirvöldum rangar eða villandi upplýsingar um atriði, sem varða skattframtöl annarra aðila. Það er öllum vitanlegt, að varðandi undandrátt undan skatti er það nú orðið oft ekki aðeins framteljandi eða skattgreiðandi sjálfur, sem þar er sekur, heldur er einnig annar í vitorði. Ef t.d. maður ræður sig til vinnu með skilmálum um það, að hann fái auk umsamins kaups samkv. kjarasamningum yfirborgun og hún sé ekki talin fram til skatts, og vinnuveitandi fellst á það, þá eru að sjálfsögðu báðir aðilar sekir. Í þessari gr. er sem sagt ákveðin refsing eða viðurlög þeim til handa, sem gefur villandi upplýsingar um skattframtöl annarra aðila en sjálfs sfn. Þá er í 4, mgr. 13. gr. ákveðið, að hver sá, sem í atvinnuskyni aðstoðar við ranga eða villandi skýrslugjöf til skattyfirvalda, skuli sekur um allt að helmingi þeirrar fjárhæðar, er undan skyldi draga með hinni röngu eða villandi skýrslugjöf. Þessu ákvæði er ekki eingöngu stefnt gegn þeim, sem hafa atvinnu af því að aðstoða við framtöl, heldur getur orðið slíkum mönnum mikill stuðningur, því að það er vitanlegt, að á slíka menn er oft sótt mjög hart af skattgreiðanda eða framteljanda að draga undan, og er það þá slíkum starfsmanni stuðningur, að hann geti bent á, að það sé bæði óltiglegt og refsivert, einnig fyrir hann. Í 14, gr. er svo ákvæði um það; að ríkisskattstjóri skuli skera úr um skyldu þá, sem um er rætt í 50. gr. l. Ef einhver gegnir ekki skyldu sinni að láta af hendi skýrslur þær, sem skylt er, þá sker fjmrh. úr og getur, ef þörf krefur, lagt við dagsektir, unz skyldunni er fullnægt. Til samræmis við þá breytingu, að ríkisskattstjóri í stað fjmrh, ákveði skattsektir, er einnig hér lagt til, að ríkisskattstjóri skeri hér úr um skilaskylduna og hann leggi við dagsektir, ef þörf er á. Í 15. gr. er svo ákveðið, að l. skuli koma til framkvæmda við álagningu tekju- og eignarskatts fyrir skattárið 1963, og í 16. gr. að fella lögin, þegar þau hafa öðlazt gildi, inn í meginmál l. nr. 76 frá 1962 og gefa út l. um tekjuskatt og eignarskatt svo breytt. Ég hef þá rakið meginefni og einstök atriði í þessu frv., og eins og áður er fram tekið, má telja, að meginatriðin séu þau tvö að gera ráðstafanir til þess að skerpa eftirlit með framtölum og stofna rannsóknardeild til þess að fara með slík mál og á hinn bóginn að lækka tekjuskattinn á öllum þorra manna. Ef við lítum á það, í hverju lækkunin er fólgin, er rétt að athuga tvennt, annars vegar, hver áhrif þessi lög mundu hafa á tekjur ríkissjóðs, og hins vegar, hver áhrif þau hafa á skattgreiðslu einstakra gjaldenda. Í fjárl, fyrir árið 1964 er gert ráð fyrir, að tekju- og eignarskattur á þessu ári nemi 255 millj. kr. Það er gert ráð fyrir því, ef þetta frv. verður að lögum, að svipuð upphæð komi í ríkissjóðinn, eins og gert ér ráð fyrir í fjárl. Þegar fjárlögin voru samin, var þessi áætlun gerð með hliðsjón af því, að tekjuskattslögin yrðu endurskoðuð á þessu þingi. Ef við lítum hins vegar á, hvað óbreytt skattalög mundu skila í ríkissjóð, er talið, að það mundi verða um 80 millj. kr. meira. M.ö.o.: sú skattabreyting, sem hér er lagt til að gerð verði, minnkar þannig tekjur ríkissjóðs um 80 millj, frá því, sem væri að óbreyttum lögum, eða á hinn bóginn lækkar eða léttir um 80 millj. tekjuskattsbyrðina á borgurum landsins. Ef við lítum á áhrifin gagnvart einstökum gjaldendum, er skrá um það á blaðsíðu 9–11 í frv., fskj. B, þar sem rakið er, hver tekjuskatturinn yrði eftir gildandi lögum og samkv. þessu frv. á ýmsar tekjur, bæði fyrir einhleypinga, hjón barnlaus og hjón með 1–5 börn. Ég skal aðeins taka hér örfá dæmi úr þessum lista. Einhleypingar með 65 þús. kr. tekjur, nettótekjur, mundu fá 1000 kr. tekjuskatt samkv. gildandi lögum, eftir frv. verður hann enginn. Með 70 þús. kr. tekjur 1500 kr. eftir gildandi lögum, en 500 eftir frv. Með 80 þús. kr. 2500 eftir gildandi lögum, fer niður í 1500. Með 90 þús. 4000 eftir gildandi l., fer niður í 2500. Af 100 þús. mundi tekjuskattur verða 5500 eftir gildandi lögum, en fer niður í 4000. Þegar komið er upp í 140 þús. kr. tekjur, verður tekjuskatturinn á einhleypingi sá sami eftir gildandi lögum og eftir frv., eða 14500 kr., og þannig helzt það áfram, þannig að á 140 þús. kr. hjá einhleypingi er tekjuskatturinn óbreyttur eftir þessu frv., og sama gildir um tekjur þar yfir. Á öllum öðrum lækkar tekjuskatturinn frá því, sem verða mundi eftir gildandi lögum. Hjón barnlaus með 91 þús. kr. tekjur mundu fá 1600 kr. í tekjuskatt eftir gildandi lögum, en engan eftir frv. Af 100 þús. mundi það vera 2500, lækkar í 900, af 110 þús. 4000, sem fer niður í 1900, af 120 þús. 5500, fer niður í 2900, af 130 þús. 7500, fer niður í 4800. Ef tekin eru t. d, hjón með tvö börn, sem hafa 117 þús. kr. tekjur, þá mundu þau fá í skatt 2200 eftir gildandi lögum, en engan eftir frv. Hjón með 3 börn og 130 þús. mundu fá 2500 kr. eftir gildandi 1., en ekkert eftir frv. Og markíð hjá hjónum með 4 börn ei 143 þús., mundu verða 2900 eftir gildandi 1., en ekkert eftir frv. Og hjá hjónum með 5 börn er markið 156 þús., sem yrðu skattfrjálsar eftir frv., en mundi þurfa að greiða 3400 eftir gildandi lögum. Það er auðsætt af þeim tölum, sem ég nefndi, og við lestur annarra, sem í grg. eru, að samkv. frv. verður um verulega lækkun á tekjuskatti alls þorra manna að ræða. Þegar athugaðar eru þær undirtektir, sem þetta frv. hefur fengið hjá hv. stjórnarandstæðingum í málgögnum þeirra, þá er það skemmst frá að segja, að það er ekki aðeins, að þau telja þetta frv. lítils virði, heldur er því beinlínis slegið föstu, að það sé alls ekki um neina lækkun að ræða. Þannig er t.d. fyrirsögn fyrir ritstjórnargrein Þjóðviljans fimmtudaginn 16. apríl: „Engin lækkun.“ Það er sem sagt lýsingin á þessu frv. Ég tel að sjálfsögðu ekki ástæðu til þess að fara að elta ólar við slíkar fjarstæður í blöðum, þó að það séu opinber málgögn stjórnarandstæðinga. En þar sem þau virðast telja, að þetta frv. sé harla lítils virði og þyrfti að ganga miklu lengra í lækkun á tekjuskattinum, þá hef ég aðeins gert samanburð nokkurn á því, hvern tekjuskatt menn þyrftu að greiða, ef nú væru í gildi þau skattalög, sem giltu, þegar vinstri stjórnin svokallaða var hér við völd, eða á árinu 1958, þegar hún lét af störfum, m.ö.o. hvernig dæmið liti út, ef ekki hefðu verið gerðar þær breytingar á skattalögunum, sem gerðar voru 1960, 1962 og lagt er til með þessu frv. Ég skal nefna hér aðeins nokkur dæmi, til þess að hv. þm. geti betur áttað sig á þeirri gerbreytingu, sem orðið hefur nú á síðustu árum í þesstam efnum. Ef við tökum fyrst einhleyping með 65 þús. kr. tekjur, mundi hann borga eftir skattal. frá 1958 2870 kr. í tekjuskatt, en eftir frv. er það 0. Einhleypingur með 70 þús. kr. tekjur mundi borga 3382 kr. eftir l. frá 1958, en aðeins 500 kr. eftir þessu frv. Ef við lítum á hjón með ýmsar tekjuupphæðir, mundu hjón með 80 þús. kr. tekjur eiga að borga eftir eldri skattal. 2990 kr., en borga ekkert eftir frv. Með 91 þús. kr. tekjur mundu þau borga 4290 eftir gömlu 1., borga ekkert eftir frv. Með 100 þús. kr. tekjur mundu þau borga 5915 kr. eftir gömlu 1., en 900 kr. eftir frv. Ef við lítum á hjón með 1 barn og 100 þús. kr. tekjur, mundu þau borga 4627 eftir gömlu 1., en ekkert eftir frv., með 110 þús. kr. tekjur 6565 kr. eftir gömlu 1., en 600 kr. eftir frv. Ef við lítum á hjón með 2 börn og 117 þús. kr. tekjur, mundu þau borga 6615 kr. eftir gömlu l., ekkert eftir frv. Af 120 þús. kr. tekjum mundu þau borga 7215 kr. eftir gömlu 1., en aðeins 300 kr. eftir frv. Hjón með 3 börn og 100 þús. kr. tekjur mundu borga eftir gömlu l. 2965 kr., en ekkert eftir frv., með 110 þús. kr. tekjur 4102 kr., ekkert eftir frv., með 120 þús. kr. tekjur 5865 kr., ekkert eftir frv., og með 130 þús. kr. tekjur mundu þessi hjón með 3 börn þurfa að borga 7877 kr. eftir gömlu 1., en ekkert eftir frv. Ef þau hefðu 140 þús. kr., mundu þau borga 10377 kr. eftir gömlu 1., en 1000 eftir frv. Og með 150 þús. kr. tekjur mundu þau borga 13140 kr. eftir gamla laginu, en 2000 kr. eftir frv. Mér finnst í tilefni af þeim undirtektum, sem sézt hafa síðustu daga frá stjórnarandstæðingum, rétt að láta þetta koma fram, því að þeir virðast fullir hneykslunar á því, að stjórnin skuli ekki ganga lengra í því að lækka tekjuskattinn, og er því rétt að draga upp þessa mynd, til þess að menn sjái þá gerbreytingu, sem hefur orðið varðandi tekjuskattinn á þessum árum siðan 1958. Ég legg til, að frv. verði vísað til 2. umr. og hv. fjhn.



Herra forseti. Það er orðið næsta algengt í tíð hæstv. núv. ríkisstj., að hún beri fram frv., sem nota í heimanfylgju þá notalegu nafngift, að þau séu um skattalækkanir, og það hefur ekki aldeilis átt að láta slík tækifæri ónotuð til þess að kynna það rækilega fyrir þjóðinni, hvílíkir öndvegis stjórnendur það væru, sem sífellt eru að losa skattborgarana við klyfjarnar, eru að strita við það baki brotnu að minnka álögurnar. Þetta mun vera í þriðja skipti, frá því að viðreisnarstjórnin komst til valda, að flutt hafa verið svokölluð lækkunarfrv. á tekjuskatti. Og í hvert skipti, sem slík frv. eru fram borin, er tekið fram stærsta letrið í stjórnarblöðunum. Þá eru langar ræður haldnar, ræður í næstum því upphöfnum tón líkt og á þjóðhátíð um ágæti þeirrar ríkisstj., sem alltaf sé að lækka tollana og skattana, sporna við ofþjökun skattborgaranna, gera skattakerfið réttlátara o.s.frv. Það frv. um skattamál, sem hér liggur fyrir, hefur nú gengið hina venjulegu boðleið hæstv: ríkisstj. um slík mál. Það hefur fyrst verið kynnt og rætt á Varðarfundi, og nú er röðin komin að hv. Alþingi. Og ekki hafa stjórnarblöðin verið spör á stóra letrið að þessu sinni: Fimm dálka fyrirsögn efst á forsíðu Morgunblaðsins í fyrradag, letrið álíka hressilegt og sjálfur blaðhausinn: „Skattar og útsvör lækka." Neðar á sömu síðu gat að lita aðra fyrirsögn: „80 millj. kr. skattalækkun." Þessi fyrirsögn var að vísu ekki nema 4 dálkar, en greinina prýddi að sjálfsögðu mynd af hetju dagsins, hæstv. fjmrh. Menn skyldu nú ætla, ef hlutirnir væru aðeins skoðanir í því ljósi, sem hæstv. fjmrh. og stjórnarblöðin vilja á þá varpa, að skattar og tollar væru orðnir eftir allar þessar lagfæringar harla léttbærir. En þegar menn virða nokkru betur fyrir sér alla þessa rósrauðu dýrð, þegar menn gera svolitla úttekt á hinu skáldlega hugmyndaflugi, kemur veruleikinn í ljós, óskáldlegur, jafnvel dálítið kuldagrár. Reynslan af heildarstefnu hæstv. ríkisstj. í skattamálum er dálítið önnur en ætla mætti af þeim fallegu ræðum, sem fluttar eru við tækífæri eins og það, sem nú býðst. Heildarútkoman er nefnilega sú, að í tíð núv. hæstv. ríkisstj. hafa skattaálögur aukizt ár frá ári með óhugnanlegum hraða, svo að ég held, að það séu engin dæmi slíkrar þróunar á jafnskömmum tíma. Frá því á árinu 1959, síðasta ári fyrir viðreisn, hefur heildarupphæð tolla og skatta hækkað úr 796 millj. kr., miðað við fjárlög, í 2540 millj., miðað við fjárl. 1964 og söluskattshækkunina nú í byrjun þessa árs. Þar er því um rúmlega þreföldun að ræða á fimm ára tímabili. Á sama tíma hefur hins vegar almennt kaupgjald hækkað um 55%, en verðlag vöru og þjónustu um 84%. Framfærsluvísitalan hefur á þessum árum hækkað um 61%. Það gefur svo auga leið, hver áhrif svona gífurleg hækkun álaga til ríkisins hefur á hag alls almennings og hver áhrif hún hefur orðið á allt verðlagið í landinu. Engum getur dulizt, að skattheimtan, hin mesta, hin langmesta í sögu þjóðarinnar, er ásamt gengisfellingunum ein aðalorsök þeirrar óhagstæðu og uggvænlegu þróunar, sem orðið hefur í kaupgjalds- og verðlagsmálum, ekki sízt að því leyti, hversu mikið misræmi hefur skapazt milli kaupgjalds annars vegar og verðlags hins vegar. En sjálf heildarhækkunin á skattheimtu ríkisins skiptir hér ekki ein máli, þegar meta skal áhrif skattanna á lífskjör alls almennings í þessu landi. Þar ber ekki síður að hafa í huga, hver eðlisbreyting hefur orðið á skattheimtunni á þessum árum. Í þeim efnum hefur ekki aðeins orðið veruleg breyting í tíð núv. hæstv. ríkisstj., heldur má segja, að þar hafi orðið gerbylting, alger stefnuhvörf. Í sívaxandi mæli hefur verið horfið frá því að nota stighækkandi skatta, sem lagðir eru á eftir tekjum manna og efnahag, en í þess stað tekið upp kerfi, sem að langsamlega mestu leyti byggist á óbeinum sköttum, sölusköttum og tollum. Við upphaf viðreisnarinnar námu tekju og eignarskattur um 21% af heildarskattheimtunni, en á tímabili hæstv. núv. ríkisstj., á viðreisnartímanum, hefur þessi þáttur komizt niður fyrir 7% sum árin. Hér veldur vitanlega langmestu um, að rekstur félaga og einstaklinga, þ. á m. rekstur hinna stærstu gróðafélaga, hefur með breytingum á skattalögunum, breytingunum frá 1962, verið gerður að mjög verulegu leyti skattfrjáls. Nú munu beinir skattar til ríkissjóðs af rekstri hvers konar vera tiltölulega mjög litlir, tæplega meira en 3–4% af þeim fúlgum, sem í ríkissjóð renna. Nýjar fyrningarreglur, bein lækkun skatta á atvinnurekstur, hækkun á skattfrjálsu varasjóðstillagi, hækkun á skattfrjálsum arðgreiðslum, allt þetta var sett í skattalögin 1962 og það hefur raunverulega losað reksturinn í landinu undan skattheimtu af ríkisins hálfu að langsamlega mestu leyti. Nú eru jafnvel hin mestu gróðafélög, svo sem tryggingafélögin, til þess að nefna aðeins eitt dæmi, orðin skattfrjáls að heita má. A sama tíma hafa skattar og tollar á nauðsynjar, m.a. þær, sem allir verða að veita sér, eigi þeir að lifa, verið hækkaðir gífurlega, í sumum tilfellum um mörg hundruð prósent. Þannig hefur hæstv. ríkisstj. tekizt að gera jafnvel hina snauðustu, hina tekjulægstu þjóðfélagsþegna, að - ja; mér liggur við að segja: gildum skattgreiðendum, á sama tíma og máttarstólparnir svokölluðu, þeir sem hafa aðstöðu til að velta sparifé landsmanna, hafa verið að miklu leyti leystir frá sköttum og skyldum. Í sem skemmstu máli: fyrir atbeina hæstv. núv. ríkisstj. hefur í íslenzku þjóðfélagi verið horfið gagngert og að því er virðist af fullkomlega ráðnum hug frá þeirri grundvallarreglu nútíma velferðarríkis að nota skattakerfið til tekjujöfnunar og auðjöfnunar milli þegna þjóðfélagsins. Þess í stað hefur sú regla verið upp tekin í sívaxandi mæli að nota það til vaxandi misskiptingar, til þess að flytja þjóðarauðinn í æ stærri stíl á þær hendur, þar sem mest var fyrir. Í umr. um söluskattshækkunina nú í byrjun þessa árs gerði hv. 4. þm. Norðurl. e. (BJ) býsna fróðlegan samanburð á skattakerfinu hér annars vegar og í Noregi hins vegar. Sá samanburður sýndi m.a., að beinir og óbeinir skattar hins opinbera, þ.e.a.s. bæði ríkis og bæja, eru í Noregi nokkurn veginn jafnir að heildarupphæð, þ.e. um það bil 50% beinir skattar og ca. 50% óbeinir. Slíkur munur er á skattakerfinu í þessum tveimur löndum. Ég dreg mjög í efa, að hliðstæðu við íslenzka skattakerfið, eins og það er nú orðið, sé að fínna meðal grannþjóða okkar, sérstaklega að því er snertir hlut gróðafélaga í skattheimtunni annars vegar og hlut almennings með óbeinni skattheimtu hins vegar. Þegar þessar staðreyndir eru hafðar í huga, þreföldun skatta til ríkissjóðs á 5 árum og eðlisbreyting skattheimtunnar, verð ég að segja, að mér finnst engin sérstök ástæða til fyrir hæstv. fjmrh. að vera að ofmetast af því, þó að eigi nú að draga örlítið úr þessari gífurlegu fúlgu - eða réttara sagt þeirri fúlgu, sem ella hefði verið heimt af almenningi miðað við óbreytt skattkerfi, eftir að launatekjur manna hafa á einu ári hækkað að krónutölu um 20% og þaðan af meira. Þess er og naumast að vænta, að allur almenningur geti tekið undir neinn sérstakan fagnaðarsöng í tilefni af því frv., sem hér liggur fyrir. Það er stundum sagt, að ekki sé allt sem sýnist, og mér virðist það eiga við sum atriði þessa frv. A.m.k. þori ég að fullyrða, að frv. er ekki slíkt sem hæstv: fjmrh. vill, að mönnum sýnist það. Hæstv. ráðh. segir, að frv. fell í sér 80 millj. kr. lækkun á tekjuskatti einstaklinga, og leggur á þetta mjög ríka áherzlu, sömuleiðis blöð stjórnarflokkanna. En þegar athugað er, við hvað þessi tala er miðuð, við hvað þessi lækkun er miðuð, kemur í ljós, að hún er ekki miðuð við það, sem menn hafa þurft að greiða, t.d. á síðasta ári eða á neinu öðru liðnu ári. Þessi útreikningur er miðaður við það, sem orðið hefði að óbreyttum lögum nú, eftir að launatekjur manna hafa á einu einasta verðbólgumetári hækkað í krónutölu um 20% minnst og hjá mörgum stórum meira. Það kemur einnig í ljós við frekari athugun, að heildarupphæð tekjuskattsins er í fjárl. nú, eins og hæstv. ráðh. gat um, áætluð mjög verulega hærri en var í fjárl. ársins 1963, og er þó í sambandi við fjárlagaafgreiðsluna nú gert ráð fyrir svipaðri lækkun og í þessu frv. felst á skattstiganum. Í fyrra, þ.e. á fjárlögum fyrir 1963, voru þessir skattar, tekju- og eignarskatturinn, áætlaðir 155 millj., en eru nú áætlaðir 245 millj. Þessi upphæð 1963 kann að vísu að hafa reynzt eitthvað meiri en þetta í raun og veru, en samt held ég, að óhætt sé að fullyrða, að breytingin, sem felst í þessu frv. til lækkunar á skattstiganum, muni ekki leiða til neinnar lækkunar á þeim skattaupphæðum, sem skattgreiðendum er gert að borga, jafnvel ekki miðað við s.l. ár og enn síður ef seilzt er til samanburðar lengra aftur í tímann. Nei, heildarupphæðin kemur áreiðanlega til með að hækka, en ekki lækka, og það er nefnilega, ekki hið sama að lækka skattaupphæðina frá því, sem áður var, og lækka skattstigann. Slíkt gildir einungis; þar sem verðlag og kaupgjald er stöðugt. Hér kemur nefnilega aukning dýrtíðar og verðbólgu inn í dæmið, og allir útreikningar, sem ekki taka hana til greina, eru blekkjandi, þeir eru falskir, þ. á m. þeir útreikningar, sem prentaðir eru sem fskj. með þessu frv. Og sömuleiðis eru. blekkjandi af sömu ástæðu þeir útreikningar, sem hæstv. fjmrh. var hér með áðan, þegar hann bar saman kaup og tekjuskatt á árunum 1958 annars vegar og samkv. þessu frv. hins vegar, þegar um gerólíkan kaupmátt launa er að ræða. Við - skulum athuga dálítið nánar, hvernig þessir hlutir koma út. Segjum, að maður með konu og 1 barn hafi haft 100 þús. kr. í nettótekjur á árinu 1962. Á s.l. ári, 1963, hefði hann þá átt að greiða í tekjuskatt 1500 kr. Gerum ráð fyrir, að kaup þessa manns hafi á árinu 1963 hækkað um 20% , eins og mjög er algengt á þessu ári: Sú hækkun, það skal ég taka fram, jafngildir þó ekki aukningu dýrtíðarinnar, svo að afkoma mannsins væri fremur lakari en betri þrátt fyrir 20% hækkun á kaupi. Samkvæmt þessu frv. ætti umræddur maður að greiða í ár 1600 kr. af sínu kaupi, sínu hækkaða kaupi, eðs heldur hærri upphæð en hann greiddi á s.l. ári. Ég hygg, að þó að ekki séu tekin öllu fleiri slík dæmi, þá sé yfirleitt ekki um neinar raunverulegar lækkanir að ræða frá s.l. ári, þegar þetta er tekið með í reikninginn, heldur eingöngu um hitt, að frv., ef að lögum verður, komi að mestu a.m.k. í veg fyrir nýjar skattahækkanir. Allt þetta tal um einhverja stórfellda raunverulega skattalækkun er því vafasamur orðaleikur, - ég vil segja, að það sé blekkjandi orðaleikur, sem ætlaður er þeim einum, sem ekki hafa fyrir því að athuga hlutina svolítið nánar. Lögin um tekjuskatt eru að því er til einstaklinga tekur frá árinu 1960. Í rauninni væri því eðlilegt að miða útreikninga skattanna við launatekjur þess árs annars vegar og núverandi launatekjur hins vegar. Stöðug aukning dýrtíðar síðan veldur því, að skattgreiðendurnir hafa frá þessum tíma og án þess að um nokkra raunverulega tekjuaukningu hafi verið að ræða, - hún hefur verið aukning í krónutölu, en ekki raunveruleg, - þá hafa einstaklingar fallið inn í skattstigann, hinn hækkandi skattstiga, og orðið að gjalda síhækkandi skatt þrátt fyrir algerlega óbreytta og í ýmsum tilfellum versnandi afkomu sína. Ég gat þess áðan, að framfærsluvísitalan hefur hækkað um 61% frá því í ársbyrjun 1960 og verðlagsvísitalan 84%. Almennt kaupgjald hefur hins vegar aðeins hækkað um 55%. Hvaða afleiðingar þetta hefur haft varðandi skattgreiðslur samkvæmt óbreyttum skattstiga þetta tímabil, væri svolítið fróðlegt að athuga lítils háttar. Einhleypingur með 60 þús. kr. nettótekjur 1960 hefði þá greitt 500 kr. í tekjuskatt. Til þess að halda óbreyttri afkomu hefðu nettótekjur hans á s.l. ári þurft að vera a.m.k. 96 þús. kr. Að óbreyttum skattstiga hefði skattur hans í ár orðið 4360 kr., en að þessu frv. samþykktu yrði skattur hans í ár 3100 kr., eða þrátt fyrir breytinguna, sem þetta frv. gerir ráð fyrir, rösklega 6 sinnum hærri en 1960, á samsvarandi laun 1960. Þessi dæmi af handahófi valin sýna greinilega, hver þróunin hefur verið í þessum málum s.l. ár. Árið 1960 var tekjuskatturinn raunverulega lækkaður, það er alveg rétt, og allverulega. En hinar svokölluðu tekjuskattslækkanir, sem nú eru ráðgerðar, eru, að því er ég bezt fæ séð, ekki annað en nokkur leiðrétting, leiðrétting að nokkru leyti á þeim skakka, sem orðið hefur síðan vegna verðbólguþróunarinnar í landinu. Þrátt fyrir samþykkt þessa frv. yrði tekjuskattur nú miklu þyngri á flestra herðum en hann var 1960, eftir lagfæringuna þá. Hann mun meira að segja, eins og ég hef bent á, reynast jafnþungur eða heldur þyngri á yfirstandandi ári en hann var s.l. ár, miðað við jafnverðmætar tekjur, og það er aðalatriðið að miða við þær. Það hefði vissulega verið öllu fróðlegra að sjá sem fskj. með þessu frv. eða heyra hér áðan af vörum hæstv. fjmrh, grg. um breytingar á skattheimtu, miðað við tekjur færðar til fasts verðlags. Þá hefði raunhæfur samanburður fengizt í stað þess samanburðar, sem nú er hafður í frammi í áróðursskyni, - samanburður, sem jafnan endar í þeirri fullyrðingu, að hér sé um stórfelldar skattalækkanir að ræða. Hitt er svo rétt, og það er sjálfsagt að viðurkenna og meta, að þetta frv. hindrar að nokkru hækkanir á skattgreiðslum, sem ella hefðu orðið vegna mikilla verðlagsbreytinga, vegna óðfluga verðbólguþróunar. Að því leyti er þetta frv, til nokkurra bóta, það gengur í leiðréttingarátt, en þó svo skammt, að það kemur ekki í veg fyrir skattahækkanir, jafnvel þótt aðeins sé seilzt til s.l. árs til samanburðar. Í þessu sambandi er líka ástæðulaust að gleyma þeirri staðreynd, að söluskattur var fyrir skömmu hækkaður um 300 millj. kr., og þetta frv: er vægast sagt heldur léttvægt á vogarskálunum til mótvægis við þá miklu hækkun. Það verður að telja, að hækkun persónufrádráttar sé aðalatriði þessa frv. Nokkrar aðrar breytingar eru þar gerðar á skattalögunum. Ýmsar þeirra eru tvímælalaust til bóta, aðrar kunna að vera vafasamar. Ég hef ekki í hyggju á þessu stigi máls að ræða að neinu ráði einstök atriði frv. Tvö vildi ég þó aðeins nefna. Fyrra atriðið er sú breyting að fækka stórlega þrepum í skattstiga. Ég tel hana heldur vafasama, svo að ég kveði ekki fastar að orði. Hér virðist vera að því stefnt, og þá ekki síður með hliðstæðu ákvæði í frv. til l. um tekjustofna sveitarfélaga, að afnema smám saman stighækkun á allri skattheimtu. Skrefið er að vísu ekki stigið nema til hálfs að þessu sinni. Ég held, að þetta sé hæpin stefna, stefna, sem hljóti, þegar til lengdar lætur, að bitna á hinum tekjulægri í þjóðfélaginu. Hitt atriðið, sem ég ætlaði aðeins að minnast á, er sú nýjung, sem felst í þessu frv., að stofnuð skuli sérstök rannsóknardeild á vegum ríkisskattstjóra til þess að fylgjast með skattaframtölum. Ég tel þetta nýmæli geta horft til verulegra bóta og vafalausra bóta og fagna því, að það skuli fram komið. Þarna er að vísu ekki ráð fyrir því gert að lögfesta þau vinnubrögð um eftirlit, verulega virkt skattaeftirlit, sem ég hygg að reynist óhjákvæmileg, ef þetta nýmæli á að ná tilgangi sínum. En aðalatriðið er að sjálfsögðu, hvernig framkvæmdin verður, og sjálfsagt má setja reglur og reglugerð um hana, þó að ákvæði séu ekki útfærð í lögum. Það er nú svo, að ríkisstjórnir og Alþingi hafa of lengi verið aðgerðalitlir aðilar um setningu nauðsynlegrar löggjafar í sambandi við þessi skattheimtumál. Það ber þess vegna að fagna því, ef nú fremur en áður er verulegur skilningur fyrir hendi hjá ráðamönnum um það, að nú verði að leggja til rækilegrar atlögu við þann ófögnuð, sem skattavik eru. Hins vegar býst ég við, að það geti orðið nokkuð erfitt að framkvæma skatteftirlit með mjög verulegum árangri, nema skipulögð könnun einhvers tiltekins hundraðshluta framtala verði gerð árlega. Ég veit ekki, hversu hún þyrfti að vera mikil. Ég hef heyrt, að sums staðar erlendis, þar sem slík skipulögð könnun fer fram, sé talan 2–3%, og slík könnun framtala þarf að fara fram eftir reglum, sem væru þannig úr garði gerðar, að enginn gæti fundið sig öruggan um, að nákvæm rannsókn færi ekki fram á hans framtali, hvenær sem er. E.t.v. væri áhrifamest, að val þeirra, sem undir smásjána væri brugðið hverju sinni, færi fram eftir árlegum útdrætti skattnúmera. Ég teldi slíkt betra en að fela einum eða fáum embættismönnum að ákveða, hvaða skattframtöl skuli árlega koma til slíkrar rannsóknar. Með þessum orðum er ég þó engan veginn að lýsa vantrausti á ríkisskattstjóra eða starfslið hans. Ég er aðeins að benda á aðferð, sem hefur gefizt vel, þar sem hún hefur verið notuð erlendis. Eftir sem áður mundi skatteftirlitið að sjálfsögðu kanna sérhver þau framtöl, sem því þættu að einhverju leyti eða af einhverjum ástæðum grunsamleg. Rannsókn skv. útdrætti kæmi þá til viðbótar, og ég held, að hún gæti á skömmum tíma haft veruleg holl áhrif. Um afstöðu þingflokks Alþb. til þessa frv. í heild er það að segja á þessu stigi málsins, að við teljum óhjákvæmilegt vegna gerbreytts verðgildis peninga að breyta skattstiganum til lækkunar, einkum á lágar tekjur og miðlungstekjur. Við munum því fylgja frv. að því leyti sem það léttir skattstigann á hinar lægri tekjur, og teljum raunar, að í því efni sé helzt til skammt gengið í þessu frv., þar sem lækkun skattstigans mun ekki hafa í för með sér neina lækkun á heildarupphæð tekjuskatts frá því, sem áður hefur verið. Ég vil ljúka máli mínu með því að benda á þá staðreynd, að eins og skattkerfi okkar er nú orðið, er ekki unnt með breytingum á tekjuskattslöggjöfinni einni að milda; svo að verulegu máli skipti fyrir láglaunastéttirnar, þá miklu og lítt bærilegu skatta, sem á þeim hvíla. Leiðin til þess hlyti að verða sú að lækka söluskatt og tolla og þá alveg sérstaklega á þeim varningi, sem óhjákvæmilegur er til daglegs rekstrar hvers einasta heimilis í landinu. En stefna hæstv. núv. ríkisstj. er vissulega ekki slík, að líkur séu til, að hún hafi ótilneydd frumkvæði að þeim breytingum, sem þar þyrftu til að koma.



Herra forseti. Aðalatriði þessa frv., sem hér liggur fyrir, er hækkun persónufrádráttar. Persónufrádráttur er skv. þessu frv. hækkaður um 30 %. Þar er í raun og veru um lagfæringu eða leiðréttingu vegna vaxandi verðbólgu að ræða. Þessi hækkun persónufrádráttarins er nauðsynleg, ef persónufrádrátturinn á að hafa sama eða svipað gildi og s.l. ár, ef hann á að hafa nú sama að segja og þá. Það er kunnara en frá þurfi að segja, að vegna vaxandi verðbólgu hafa allar upphæðir hækkað í krónutölu, þ. á m. tekjur, m.a. vegna beinna kauphækkana á s.l. ári. Þau hjón, sem nú fá 91 þús. kr. til frádráttar skattskyldum tekjum, eru því ekki betur sett en þau hjón, sem á s.l. ári fengu 70 þús. kr. í frádrátt á skattskyldum tekjum, og einstaklingur, sem nú fær 65 þús. kr. frádregnar, áður en skattur er á lagður, verður í raun réttri ekki betur settur en sá einstaklingur, sem í fyrra fékk 50 þús. kr. frádregnar, áður en skattur var þá lagður á hans tekjur. Vegna stighækkunar tekjuskattsins verður hann hlutfallslega því þyngri sem krónurnar þynnast meir út og þeim fjölgar og upphæð tekna hækkar í krónutölu, en kaupmáttur hverrar krónu minnkar að sama skapi. Hér er því ekki um eiginlega skattalækkun að ræða, miðað við s.l. ár, heldur leiðréttingu á persónufrádrætti til samræmis við aukna dýrtið að undanförnu. En vitaskuld er um skattalækkun að ræða, sé miðað við það, hver skatturinn nú hefði orðið á þær tekjur, sem menn hafa aflað á s.l. ári, miðað við það, að persónufrádrátturinn hefði verið sá sami og s.l ár. Sú lagfæring á persónufrádrættinum, sem hér er gerð tillaga um, er að mínum dómi eðlileg og sjálfsögð, og getur varla orðið ágreiningur um það atsiði út af fyrir sig. En spurning er hins vegar, hvort sú lagfæring þyrfti ekki að vera meiri. Persónufrádráttur var hækkaður mjög verulega 1960, eins og hér hefur raunar áður í þessum umr. verið gerð grein fyrir. Sú hækkun var út af fyrir sig góðra gjalda verð. Um þá breytingu var á sínum tíma ekki heldur neinn ágreiningur. Við framsóknarmenn t.d. vorum sammála þeirra breytingu, enda var hún þá í raun réttri orðin óumflýjanleg vegna vaxandi dýrtíðar, og þá m.a. vegna dýrtíðarráðstafana ríkisstj. En til þess að sá persónufrádráttur, sem þá var ákveðinn, haldi raunverulega gildi sínu, hafi sama verðgildi og þá, þyrfti persónufrádrátturinn nú að hækka talsvert meir en hér er lagt til. Miðað við þá hækkun á framfærsluvísitölu, sem síðan hefur átt sér stað, þyrfti persónufrádrátturinn nú sennilega að hækka um 53% frá því, sem hann var ákveðinn 1960, í stað þeirra 30% sem hér er lagt til, að hann sé hækkaður um. Eftir þessa fyrirhuguðu breytingu verður skattþegn því í raun og veru verr settur en hann var árið 1960, að því er persónufrádrátt varðar, en líklega svipað staddur og s.l. ár. En eins og ég áðan sagði, liggur það í augum uppi, að ef persónufrádrættinum væri ekki breytt nú, hefði hann vitaskuld orðið miklu verr staddur. Þetta, sem ég hef hér nefnt, er í raun og veru, eins og ég sagði, aðalatriðið í þessu frv. Í 3. gr. frv. er að vísu einnig lagfæring af sömu rót runnin og lagfæring sú, sem í 4. gr. greinir, en þar er frádráttur vegna heimilisstofnunar hækkaður úr 20 þús. í 26 þús. kr. eða um 30%. Sú hækkun er einnig eðlileg að mínum dómi. Það má segja, að í 1. gr. frv. felist aðeins nokkrar skattívilnanir, a.m.k. varðandi vissar eða tilteknar eignir barna undir 16 ára aldri. Ég fæ ekki séð, að í frv. þessu sé eða geti verið um aðrar breytingar að ræða en þær, sem ég nú hef nefnt, sem geti talizt til skattlinunar. Þær breytingar eru, eins og ég hef þegar minnzt á, út af fyrir sig góðar, svo langt sem þær ná, og ég hef enga tilhneigingu til þess að gera sérstaklega lítið úr þeim, enda kom það fram hjá hæstv. fjmrh., að hann var dálítið sár yfir því, að þessar tilraunir hans til lagfæringar á skattamálum hefðu ekki hlotið verðuga viðurkenningu, að honum fannst, hjá málgögnum stjórnarandstæðinga. Það er nú svo, eins og hæstv. fjmrh. ætti að vera manna kunnugastur, að laun heimsins eru vanþakklæti, og ég skal nú ekki bæta miklu við það vanþakklæti, sem hann telur sig hafa mætt að þessu leyti. En ástæðan til þess, að málgögn stjórnarandstöðunnar hafa nú talið rétt að rifja upp nokkur atriði í sambandi við þetta frv., sem hér liggur fyrir, er sú, að það hefur verið sagt frá þessari skattalagabreytingu, sem hér er á ferðinni, með vægast sagt talsvert skrumkenndum hætti í málgögnum hæstv, fjmrh. og í málgögnum stjórnarinnar. En þegar litið er til þess, sem ég hef hér lýst, þeirra skattívilnana, sem felast í þessu frv., er nú naumast ástæða til að flytja um þær mjög hástemmt lof og allra sízt ef rifjuð er upp ofur lítið saga hæstv. núv. ríkisstj. í sambandi við skattamál. Ég skal ekki fara langt út í þá sögu og sé ekki ástæðu til að fara að vekja upp deilur um þau atriði í sambandi við þetta mál, sem hér er til meðferðar, en get þó ekki stillt mig um að benda aðeins á örfá atriði; örfáar staðreyndir, þó að það hafi reyndar verið minnzt á þær sumar hér áðan af hv. 5. þm. Reykn. Ég get í fyrsta lagi ekki stillt mig um að minna á það, að í tíð núv. hæstv. ríkisstj. hafa álögur á almenning aukizt og margfaldazt, sem sést bezt á því, ef bornar eru saman tölur um tekjuáætlanir t.d. fjárl. 1958 og svo aftur tekjuáætlun fjárl. nú, en slíkur samanburður sýnir, að hér hefur átt sér stað þreföldun a.m.k. Vitaskuld á hækkun gjaldstofnanna í krónutölu í því drjúgan þátt, að þessi hækkun hefur átt sér stað, því skal alls ekki neitað. En þegar gjaldstofnarnir sjálfir hækka jafngífurlega og hér hefur átt sér stað á undanförnum árum, ættu, ef rétt væri á haldið, allir skattstigar og gjaldstigar að lækka, því að ella er auðsætt, að skattabyrðin þyngist í raun og veru, þ.e.a.s. að óbreyttum skattstigum þyngist skattabyrðin t.d. vegna tekjuskattsins, þegar um er að ræða tekjuhækkanir í krónutölu vegna vaxandi verðbólgu, og það, sem því veldur, er hin öra stighækkun skattsins, sem upphaflega var náttúrlega miðuð við allt aðrar tekjur í krónutölu en nú er, og þess vegna er m.a. sá samanburður, sem hæstv. fjmrh. gerði hér áðan á árunum 1958 og nú í þessu tilviki, algerlega fráleitur og villandi, eins og líka áðan var bent á. Mér skilst, að ef hér ætti að halda jafnvægi að þessu leyti til og tekjuskatturinn ætti að haldast í jafnvægi að þessu leyti til, þyrftu tekjuskattsstigarnir í raun og veru að lækka eftir einhverri formúlu í hlutfalli við vísitölu, því að annars er auðsætt, að niðurstaðan verður þessi, sem ég drap á. Það er alveg rétt, að persónuskattur, skattur á einstaklinga, var lækkaður allverulega 1960 vegna þeirrar hækkunar, sem þá átti sér stað á persónufrádrættinum. En ég minnist þess nú ekki, að beinir skattar hafi að öðru leyti verið lækkaðir á einstaklingum í tíð núv. hæstv. ríkisstj., fyrr en þá þetta frv., sem hér liggur fyrir, kemur til framkvæmda. En eins og þegar hefur verið sýnt fram á, er þar um að ræða lagfæringu vegna dýrtíðarinnar, sem nær þó í raun og veru ekki nægilega langt. Hitt er aftur á móti rétt, að í tíð núv. hæstv. ríkisstj. hafa beinir skattar á félög og fyrirtæki verið lækkaðir mjög verulega. Þegar litið er á þetta, verður ekki séð, að hæstv. ríkisstj. hafi af svo mjög miklu að státa í sambandi við skattalækkanir á einstaklinga, jafnvel þó að horft sé á beina skatta út af fyrir sig. En í öðru lagi er svo á það að minna, að í tíð núv. ríkisstj. hefur skattheimtunni verið æ meir breytt í form óbeinna skatta. Og þá auðvitað verður efst á blaði söluskatturinn og sú gífurlega hækkun á honum, sem átt hefur sér stað og nú síðast á þessu ári, svo sem öllum mönnum er í fersku minni. Það má líka minna á það, að á sínum tíma og í tíð núv. ríkisstj. voru aukatekjur ríkissjóðs, sem kallaðar eru, hækkaðar mjög verulega, og þar er um gjöld að ræða, sem snerta marga. Í fjórða lagi má minna á það, að á þessu tímabili hafa verið lögð á eða hækkuð gjöld til þess að standa undir sérstökum þörfum, og þar er auðvitað skemmst að minnast hækkunar benzínskattsins í sambandi við vegalögin. Og það mætti nefna ýmis fleiri dæmi, m.a. að það liggja fyrir þessu Alþ. nú frv., þar sem gert er ráð fyrir álagningu sérstakra gjalda til þess að standa undir sérstökum þörfum. Ég er alls ekki að segja með þessum orðum, að álagning þeirra gjalda, sem hér er um að tefla, sé óeðlileg í öllum tilfellum. Þvert á móti geta þær þarfir í ýmsum tilfellum verið svo mikilsverðar, að það sé rétt og verði ekki hjá því komizt að fullnægja þeim með þessum aukaálögum, og auðvitað dettur mér ekki í hug að halda því fram, að í ýmsum greinum sé þessum miklu tekjuhækkunum fjárl., sem átt hafa sér stað í tíð núv. stjórnar, ráðstafað í óþarfa í öllum tilfellum. Þvert á móti er auðvitað um óhjákvæmileg útgjöld að ræða í mörgum tilfellum. En staðreyndirnar eru samt sem áður þær, að álögurnar á almenning hafa hækkað, eins og hér hefur stuttlega verið drepið á. Ég skal nú ekki fara lengra út í þetta og ekki hrella hæstv. fjmrh. með því, enda var hann mun hógværari í sinni grg. fyrir þessu frv. og gerði ekki eins mikið úr ágæti þess og manni virðist, að málgögn stjórnarinnar hafi gert á undanförnum dögum. Reyndar verður að játa, að það virðist líka í þeim vera farið að halla undan fæti í þessum efnum því að þrátt fyrir það, að fyrirsögn Morgunblaðsins væri talsvert hástemmd í fyrradag, eins og hv. 5. þm. Reykn. gerði grein fyrir, var hún með talsvert hógværara móti í gær, því að þá var fyrirsögnin á leiðaranum aðeins: „Léttbærari skattabyrði.“ Það var nú ekki hærra risið orðið þá á fyrirsögninni. Og ég býst við því, að þegar menn fara að kynna sér þetta og athuga nánar, þá komist þeir nokkuð að því sanna í þessu efni. Ég skal svo ekki fara langt út í önnur einstök atriði þessa frv. Þau verða náttúrlega; eins og hvað eina í því, athuguð í nefnd. Ég vil þó aðeins minnast á 5. gr., þar sem gert er ráð fyrir því; að skattþrepunum í skattstigunum sé fækkað um helming, fækkað úr 6 niður í 3. Rökin fyrir þessari breytingu eru sögð þau, að með þeim hætti verði skattaálagningin og skattaútreikningurinn einfaldari. Það má vel rétt vera, og ég skal ekki dæma um það á þessu stigi, hvort þessi breyting á rétt á sér eða ekki. En ég vil aðeins segja það, að þar má ekki taka einfaldleikann fram yfir á kostnað réttlætisins. Ef það er hægt að ná réttlátari niðurstöðu með því að hafa skattþrepin 6, á náítúrlega að halda sig við það, þó að hitt sé eitthvað einfaldari útreikningur. En um þetta atriði skal ég annars ekkert fullyrða. Mér finnst það vera atriði, sem æskilegt sé, að hv. n., sem fær frv. til meðferðar. taki til at: hugunar og geri sér nánari grein fyrir því en maður getur í fljótu bragði gert, hvað í þessu felst og hver afleiðingin af því verður. Í frv. eru svo, eins og reyndar hefur þegar verið drepið á, nokkur ákvæði, sem miða að auknu eftirliti og aðhaldi með skattframtölum: Ég fer ekki að ræða þau neitt sérstaklega; hvert einstakt atriði í því sambandi. Um þau er í sjálfu sér ekki nema gott eitt almennt að segja. Það er þörf á auknu aðhaldi í þessum efnum, um það munu flestir ljúka upp einum munni. Mönnum á vitaskuld ekki að haldast það uppi að sleppa undan réttmætum skatti. Af því hlýzt ranglæti. Skatturinn á öðrum, sem ekki telja þannig fram, að hið sanna kemur í ljós, verður þá hærri en rétt væri, ef einhverjir sleppa undan, þannig að það er gott og nauðsynlegt, að það sé haft fullt eftirlit og höfð full aðgát í þessum efnum. En jafnframt því, sem þetta eftirlit og aðhald er hert, verður þó eitthvað að gæta þess að ganga ekki of nærri réttaröryggi einstaklinganna. Og ég verð að segja það alveg eins og er, að mér er svolítið um og 6 um viss ákvæði í þessu sambandi, t.d. 6. gr. frv. eða þá breytingu, sem í henni felst. Það er dálitið víðtækt vald, sem lagt er þar í hendur skattstjóra. Mér dettur ekki í hug að vera með neinar getsakir í garð þeirra embættismanna, en ég býst við því, að sumum aðilum gæti þótt talsvert nærri sér gengið, ef skattstjórinn kæmi inn til þeirra einn góðan veðurdag og krefðist þess að fá að sjá verzlunarbréf þeirra og samninga alla, sem þeir hefðu gert. Það eru náttúrlega og verða að vera nokkur takmörk fyrir því, hversu langt má ganga í slíku efni, án þess að nokkrar sérstakar grunsemdir liggi fyrir. Því má náttúrlega svara til sjálfsagt þessari aths. minni, að til slíks ráðs sem þessa verði ekki gripið, nema skattstjóri álíti, að það sé eitthvað óhreint mél í pokanum, og það getur rétt verið; en heimildin er þarna eigi að síður fyrir hendi, og hún er ærið víðtæk. Enn fremur er það, að í 11. gr. er ríkisskattstjóranum veitt aukið rannsóknarvald, og hann á, að því er virðist, að geta tekið skýrslur jafnvel af framteljendum eða fyrirsvarsmönnum þeirra, og sérstaklega gert ráð fyrir því, að sett sé upp sérstök rannsóknardeild við embætti ríkisskattstjóra. Nú er, eins og ég þegar hef sagt, gott eitt um það að segja, að þessi mál séu rannsökuð gaumgæfilega. En þær stofnanir, sem þá rannsókn eiga að hafa með höndum, verða að vera þannig úr garði gerðar, að það gildi um þær vissar, fastar reglur, þannig að útilokað sé, eftir því sem hægt er, að þarna gildi nokkurt handahóf. Ég hefði talið heppilegra, án þess að ég vantreysti á nokkurn hátt ríkisskattstjóra í þessum efnum, að það væri athugað, hvort ekki væri rétt að setja upp einhvers konar skattarannsóknardómara eða skattarétt, sem væri bundinn við það að fara í sínum störfum í þessum efnum eftir nokkuð almennum réttarfarsreglum. En það er ekki gerandi ráð fyrir því, að slíku verði við komið í þessari rannsóknardeild. Reyndar lét hæstv. fjmrh. þess getið, að það væri gert ráð fyrir því, að í þessari rannsóknardeild störfuðu menn, sem sérstökum kostum væru búnir í þessum efnum og hefðu kunnáttu í þeim efnum, en það eru ekki í frv. sjálfu nein ákvæði um það efni, engin skilyrði, engin hæfniskilyrði sett eða neitt þvílíkt, t.d. hvorki krafizt, að það séu lögfræðingar né löggiltir endurskoðendur né því um líkt. Þetta er sem sagt allt alveg laust. Það getur verið, eins og drepið var á hér áðan, að það verði kveðið á um þessi atriði í reglugerð. Það er að sjálfsögðu hægt. En ég vil a.m.k. skjóta því til n., sem fær frv. til athugunar, að hún kynni sér það, hvort ekki muni vera heppilegra að hafa aðra skipan á í þessu efni en hér er gert ráð fyrir að þessu leyti. En ég undirstrika það enn, að þessar hugleiðingar mínar má ekki á neinn hátt skilja á þá lund, að ég vilji draga úr því, að eftirlit og aðhald sé hert í þessum efnum, en það verður bara að vera gert um leið á þann hátt, að réttaröryggi og vissri friðhelgi einstaklingsins sé ekki misboðið. Það er lítið atriði, sem ég vildi þó aðeins vekja athygli á líka og skjóta til n. að athuga, og það er sú stytting kærufresta, sem þarna er um að ræða í 9. og 10. gr., þar sem gert er ráð fyrir því, að almennur kærufrestur verði 14 dagar í stað þess, að hann almennt utan Reykjavíkur hefur til þessa verið 30 dagar, að ég ætla, og í 10. gr. gert ráð fyrir því, að kærufrestur til ríkisskattstjóra verði nú 21 dagur í stað þess, að hann hefur verið utan Reykjavíkur a.m.k. 30 dagar. Það getur vel verið, að breyttar aðstæður, bættar samgöngur réttlæti það, að þessir frestir séu svo stuttir, og það er rétt, sent kom fram, að frestirnir hafa verið stuttir í l. um tekjustofna sveitarfélaga. En ég held, að það sé ekki alveg víst, að það eigi það sama við hér. Framkvæmd þeirra laga er að sumu leyti nær mönnum, ef svo má segja, heldur en skattaálagningin og skattaúrskurðirnir, og þetta er ekki langur tími, sem mönnum þarna er ætlaður til þessarar athugunar mála og ákveða, hvort þeir skuli kæra, og til þess að koma kæru frá sér. Þetta þyrfti að athuga. Ég vil að lokum segja það, að þetta frv. er að vísu nokkuð seint hér á ferð. Við gerum nú ráð fyrir því, að það fari að styttast í þingtímanum. Það hefði verið æskilegt, að þetta hefði komið fyrr fram. Þá hefði verið hægt að athuga það betur en nú verður í raun og veru hægt að gera, og það verður ekki séð, að það hafi verið ástæða til þess, - eða maður sér það ekki í fljótu bragði, - að það hafi verið ástæða til þess að draga framlagningu þessa frv. svo mjög, því að það er ákaflega langt síðan það var gefið fyrirheit um, að persónufrádráttur mundi verða hækkaður. Mig minnir, að hæstv. fjmrh. gæfi fyrirheit um það þegar á s.l. sumri, svo að maður undrast það eiginlega dálítið, hvað þetta hefur dregizt. Það hefur sumum dottið í hug, að þetta frv. hafi staðið eitthvað í sambandi við þann kjaradóm, þá úrlausn, sem þar varð nú nýlega, og hafa látið sér detta í hug, að þetta frv. mundi kannske ekki hafa séð dagsins ljós, ef úrlausn kjaradóms hefði orðið á annan veg. Ég veit ekkert um það, og það má vel vera, að þetta séu getsakir manna í milli. En þó að þetta frv. sé nú seint fram komið, er það svo, eins og ég hef þegar drepið á, að í því felast vissar leiðréttingar og lagfæringar á tekjuskattinum, - lagfæringar, sem full þörf er á, - og þess vegna munum við framsóknarmenn greiða för þessa frv. hér um d. og þingið, en munum þó auðvitað athuga um leið, hvort ekki er ástæða til þess að koma að í sambandi við málið frekari breytingum á tekjuskattslögunum. En það mun þó verða með þeim hætti, að það mun ekki verða til þess að tefja málið, því að það er ljóst, að það er orðið svo seint á ferð, að það liggur á að fá það afgreitt vegna álagningar skatta, af því að ákvæði frv. á að taka til greina við álagningu skatta þetta ár.



Herra forseti. Hv. 3. þm. Norðurl. v. taldi, að nokkur dráttur hefði orðið á framlagningu þessa frv., og sagði, að sumir mundu telja, að það stæði í nokkru sambandi við dóm kjaradóms. Það stendur ekki í neinu sambandi við kjaradóminn eða úrlausn hans. Ég lýsti því yfir í fjárlagaræðunni í október, að fyrir þetta þing yrði lagt frv. um lækkun á tekjuskattinum eða hækkun á persónufrádrættinum. Það þótti rétt að taka inn í það frv. einnig fleiri ákvæði, svo sem um ráðstafanir til að auka eftirlit með framtölum og rannsóknardeildina, sem hér er fjallað um, og enn fremur þótti rétt að bíða með tekjuskattsfrv., þangað til útsvarsfrv. væri tilbúið líka; og láta þau verða samferða. Þetta eru ástæðurnar fyrir því, að frv. hefur ekki verið lagt fram fyrr. Hv. þm. báðir, sem hér hafa talað, hafa vitnað mjög til þeirra skattalaga, sem sett voru árið 1960, og er það að vissu leyti ánægjuefni fyrir ríkisstj. og stjórnarflokkana, að þeir skuli nú líta til skattalaganna frá 1960 sem fyrirmyndar, sem þeir bera þetta frv. alltaf saman við. Ef ég man rétt, var ekki ákafleg hrifning í þeim herbúðum yfir því frv. á sinum tíma, og ætla ég, að a.m.k. flestir stjórnarandstæðingar hafi greitt atkv. á móti því að lokum. En það er góð viðurkenning, að nú líta þeir á það sem fyrirmynd og miða allan sinn samanburð við það. Minnir þetta að vissu leyti á það, sem nú kemur mjög oft fram hjá flokksbræðrum hv. 5. þm. Reykn., að þegar vinnulöggjöfin var sett 1938, var hún kölluð þrælalög gegn verkalýðnum, en nú mega þeir sjálfir ekki heyra það nefnt, að breyta megi henni nokkuð, því að nú er hún orðið mannréttindaskrá verkamanna. En þróunin er margvísleg, og er suðvitað ágætt, þegar menn fá aukinn þroska og skilning með árunum og reynslunni. En það eru aðeins örfá atriði, sem ég vildi minnast á, af því, sem fram kom í ræðum þessara tveggja hv. þm. Þeim er ekkert um það, að gerður var samanburður á þessu frv. og því, hvernig tekjuskatturinn mundi verða, e enn væru í gildi skattalögin frá 1958, og höfðu það við orð, að þessi samanburður væri fráleitur og villandi. Þetta er á algerum misskilningi byggt, því að sá samanburður er algerlega sambærilegur. Það er búið að umreikna tekjuskattsstigann frá 1958. Eins og kunnugt er, voru þá í gildi allt frá 1954 ákvæði um það, að skattstigar og persónufrádráttur skyldi breytast til hækkunar eða lækkunar eftir breytingum á kaupgjaldsvísihölu, og þágildandi skattstiga er búið að umreikna eftir þeim breytingum, sem síðar hafa orðið á kaupgjaldi. Ég vil taka það fram, að hagstofan reiknar ekki nú út kaupgjaldsvísitölu eins og áður, en hins vegar hefur ríkisskattstjóri reiknað út eða gert áætlun um, hver hún mundi vera, og umreiknað skattstigann frá 1958 samkv. því, svo að þessir útreikningar varðandi frv., sem hér liggur fyrir, hvernig tekjuskatturinn á ýmsum tekjum yrði samkv. því og tekjuskattsl. frá tíð vinstri stjórnarinnar, þetta er algerlega sambærilegt. En báðir hv. þm. hafa gert sér nokkurn mat úr því, að álögur ríkisins hafi aukizt og margfaldazt síðan 1958, hafi a.m.k. þrefaldazt. Hv. 5. þm. Reykn. talaði um, að álögurnar hefðu hækkað úr 796 millj. í 2540 eða rúmlega þrefaldazt, og hann lét orð falla í þá átt, að svona gífurleg, hækkun á álögum ríkisins væri ein af aðalástæðunum fyrir hinni geigvænlegu þróun verðlagsmálanna, eins og hann talaði um, ein af aðalástæðunum fyrir dýrtíðaraukningunni og hækkun framfærsluvísitölunnar. Ég vil aðeins minnast á þetta atriði, því að hér er um ákaflega mikinn misskilning að ræða. Það er í fyrsta lagi eitt, sem ætti raunar varla að þurfa að minnast á í þingsölum, að það hefur aldrei verið talin hækkun á skattstigum eða álögum, að sama prósenta tolls eða skatts gefur ríkissjóði hærri tekjur, vegna þess að þjóðartekjurnar aukast eða innflutningurinn vex. Við skulum taka sem dæmi, að á einhverri vörutegund væri 30% tollur og það hefði verið flutt inn af þeirri vöru fyrir 100 millj. Síðan tvöfaldast sá innflutningur á næsta ári, verður 200 millj., en tollaprósentan sú sama. Fyrra árið hefur þessi innflutningur gefið 30 millj. í ríkissjóð, en síðara árið 60 millj. Það er ekki hægt með nokkrum rétti að halda því fram, að hér hafi álögur ríkisins verið hækkaðar. Álögurnar hafa ekki hækkað, tollprósentan er nákvæmlega sú sama, og það er alger hugtakabrenglun að tala um hækkanir á álögum ríkisins í því sambandi. Og ástæðurnar til þess, að tekjur ríkissjóðs hafa aukizt mjög mikið á þessum árum, eru auðvitað fyrst og fremst þær, að innflutningurinn til landsins og framleiðsla landsmanna eru miklu meiri nú en þá, að þjóðartekjurnar hafa aukizt, að tekjur einstaklinga og félaga eru miklu hærri og veltan miklu meiri en þá var. Af þessu leiðir, að jafnvel óbreyttir hundraðshlutar í tollalögum, í söluskattslögum, í tekjuskattslögum mundu skila miklu hærri fjárhæðum í ríkissjóð heldur en áður, án þess að réttmætt sé eða verjandi að tala um, að þetta séu gífurlegar hækkanir á álögum á landslýðinn, sem eigi sinn verulega þátt í hækkun verðlags og vísitölu. Slíkur málflutningur er ekki boðlegur. Ég býst við, að hv. 5. þm. Reykn. muni skilja þetta kannske enn betur, ef maður tekur dæmi úr þeirri grein, sem hann starfar við. Við skulum segja t.d., að menningarsjóður gæfi út einhverja bók og seldi hana á tilteknu verði og seldi 1000 eintök fyrsta árið, sem er nú kannske nokkuð lítið upplag. En svo skulum við segja, að hann bætti við á næsta ári, þannig að það væri komið upp í 2000 eintök, en verðlagið væri það sama. Þetta gefur menningarsjóði auðvitað miklu meiri tekjur en áður, en eru þetta hækkaðar álögur á þann hluta fólksins eða landsins, sem kaupir þessar bækur? Það dytti auðvitað engum manni í hug. Og alveg á sama hátt er það, að þegar t.d. veltan eykst í þjóðfélaginu, þá skilar sama prósenta söluskattsins vitanlega miklu meiri tekjum í ríkssjóðinn, án þess að hægt sé að kalla það auknar álögur á fólkið. Ég vænti þess að þurfa ekki að standa í orðræðum frekar um eins augljósan hlut og þennan, og það er varla boðlegt í þingsölum að flytja slíkar röksemdir, ef röksemdir skyldi kalla. En ef við lítum á meginstofna ríkisins, eru auðvitað aðflutningsgjöldin eða tollarnir, sem skila mestu. Hafa tollarnir verið hækkaðir frá 1958? Ég ætla ekki. Ég ætla, að bæði lækkunin 1961 í nóv. og tollskráin frá í fyrra hafi fremur leitt til hins, að tollar á flestum eða fjölmörgum vörutegundum hafi lækkað. Og það liggur t.d. fyrir, að miðað við innflutningsverðmæti á árinu 1962 skilar núverandi tollskrá rúmlega 200 millj. minna í ríkissjóð en sama innflutningsverðmæti mundi hafa skilað eftir fyrri tollum. Tollprósenturnar hafa ekki hækkað. Hins vegar hafa tolltekjur ríkissjóðs aukizt í krónutölu vegna mjög aukins innflutnings. Tekjuskattsstiginn hefur stórlækkað frá 1958, eins og sýnt hefur verið fram á. Og ef við tökum svo þriðja liðinn sem tekjustofn ríkisins, sem er söluskatturinn, og ef við tökum fyrst 3% söluskattinn, sem var upp tekinn 1960, þá er það að vísu rétt, að hann hækkaði verðlag þannig, að vísitalan sýndi 3.3 stig, sem sagt, 3% söluskatturinn hækkaði framfærsluvísitöluna um 3.3 stig. En við skulum líka muna það, að í staðinn var afnuminn 9% söluskattur, sem þá hafði verið í gildi í nokkur ár á iðnaðarvörum og þjónustu. Og sá 9% skattur, ef hann væri í gildi í dag, mundi þýða um 3.6 stig í vísitölunni. M.ö.o.: þessi 3% söluskattur, sem var upp tekinn, er ekki eins þungbær í heild né vegur eins þungt í vísitölunni og þessi 9% skattur, sem var afnuminn. Ég held þannig, að ef réttum augum er litið á þetta mál, hvort sem það er vegna tollanna, söluskattsins eða tekjuskattsins, sé rangt og villandi að halda því fram, að álögur hafi aukizt og margfaldazt, þó að heildartekjur ríkissjóðs hafi aukizt af þeim ástæðum, að framleiðsla, innflutningur, þjóðartekjur og velta hafa aukizt mjög í landinu.