Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga

Eysteinn Jónsson Hæstv. forseti. Ég vildi gjarnan segja nokkur orð í viðbót um þetta mikla mál, og sumpart þá í tilefni af þeim ræðum, sem fluttar hafa verið af hendi hæstv. ráðh. Hæstv. viðskmrh. kvartaði yfir, að ég hefði ekki í minni ræðu fagnað yfir stofnun Efnahagsbandalags Evrópu, ekki látið í ljós neinn fögnuð yfir því, að þessi þjóðasamtök hefðu risið á legg. Ég vil einlæglega vona, að þessi samtök þjóðanna í Vestur-Evrópu verði til blessunar fyrir þær þjóðir, sem þau hafa stofnað, og það hefði gjarnan mátt vera í minni ræðu og það segi ég af heilum hug núna, ef einhverjum hefur þótt það á skorta. En það er mál út af fyrir sig, hvað þessum þjóðum finnst sér henta og vera lífsnauðsyn, og annað er svo hitt, hvað íslenzku þjóðinni hentar og hvernig þessi mál koma við hana. Má þá hver sem vill lá mér, þó að minn fögnuður yfir þessari þróun málanna sé nokkuð blandinn frá íslenzku sjónarmiði skoðað. Leyfi ég mér þá einnig að vísa til sumra þeirra ummæla, sem fram hafa komið úr herbúðum stjórnarinnar í þá átt, án þess að hæstv. viðskmrh. hafi talið sér nauðsynlegt að flytja af því tilefni nokkrar aðfinnslur. Ég vil minna á, að rétt áður en hæstv. viðskmrh. stóð upp úr sæti sínu, hafði hæstv. forsrh. setzt, eftir að hafa lýst yfir m.a., að samvinna eða sameining sex- og sjöveldanna í Evrópu mundi ekki greiða götu íslenzkra hagsmuna, og eftir að hafa líka strikað undir það, að greiða mundi þurfa allríflegan inngangseyri í þessi nýju samtök, ef til kæmi, og gæti jafnvel orðið íslenzku þjóðinni um megn, eftir að hafa einnig minnst á, að sumt af því, sem þar gæti komið til greina, gæti reynzt okkur banvænt, jafnvel þjóðfrelsinu sjálfu, eins og hæstv. forsrh. orðaði það. Eitthvað held ég, að hæstv. viðskmrh. ætti að endurskoða hug sinn í þessu efni og skilja, að það er ekkert undarlegt, þó að fögnuður Íslendinga í þessu sambandi geti verið nokkuð blandaður. En hugsunarháttur hæstv. viðskmrh. í þessu máli virðist vera nokkuð undarlegur á ýmsan hátt, því að eftir að hafa minnzt á þetta, sagði hæstv. viðskmrh. efnislega þetta: Hvernig er hægt annað en að fagna lækkun tolla og afnámi hafta? - Frá hvaða sjónarmiði er þetta sagt? Frá hvaða sjónarmiði segir hæstv. viðskmrh. þetta? Hann hefur sjálfur haldið hér tvær ræður í þessu stóra máli, og þær ræður hafa mest fjallað um að mála sem svartasta mynd af því, hvað þetta bandalag muni hafa stórfellda verndartolla gagnvart þeim þjóðum, sem sjá sér ekki fært að ganga inn í það, og muni þar að auki beita verulegum viðskiptahöftum og viðskiptaþvingunum gagnvart þeim. Frá hvaða sjónarmiði talar svo hæstv. viðskmrh., þegar hann síðan stígur hér í ræðustólinn og segir: Hvernig er hægt annað en að fagna lækkun tolla og afnámi hafta? - Er það þetta, sem skeð hefur? Því miður ekki þetta, heldur hitt, að eins og horfir nú í dag, lítur út fyrir, að þarna eigi að innleiða í heimsviðskiptin verulega verndartolla og veruleg viðskiptahöft og ganga öfugt á þá þróun til lægri tolla og frjálsari viðskipta á milli þjóða, sem áður hefur átt sér stað. Ég neyðist til að segja, að hæstv. viðskmrh. lítur ekki á þetta mál frá íslenzkum sjónarhól þá stundina, sem hann segir þessi orð: Hvernig er hægt annað en að fagna lækkun tolla og afnámi hafta? Hitt er svo annað mál, að við erum mörg og áreiðanlega mjög mörg, sem vonumst eftir því, að það verði alls ekki í framkvæmdinni haldið á þessum málum eins og út gæti litið fyrir nú í dag og eins og hæstv. viðskmrh. vill spá með því að mála þessa ljótu mynd af verndartollum og viðskiptahöftum á vegum bandalagsins. Við erum mörg, sem höfum þá bjargföstu skoðun og sannfæringu, að þetta muni verða öðruvísi í reyndinni og það muni fara svo, að með margs konar samningum og ráðstöfunum verði þessir ytri tollar í bandalaginu lækkaðir og samið um niðurfellingu þeirra með ýmsum hætti við margar þjóðir, og við bendum í því sambandi til þeirrar merku þróunar, sem á sér stað og áreiðanlega verður í viðskiptum þessa bandalags við Bandaríki Norður-Ameríku. Og ég trúi því alls ekki, að niðurstaðan í þessum efnum verði eins og í fljótfærni mætti álykta í dag. Ég trúi því ekki, að hinn vestræni heimur eigi eftir að kljúfa sig niður í bandalög, sem beita viðskiptahöftum og verndartollum hvert gegn öðru. Ég trúi því ekki. Og þetta er einmitt ein aðalástæðan fyrir því, hvað við framsóknarmenn leggjum mikla áherzlu á einmitt þá stefnu í málinu, sem við höfum talað fyrir og ég mun koma ofur lítið nánar að. Hæstv. viðskmrh. sagði, að málflutningur minn hefði verið á ýmsan hátt neikvæður. Það má vel vera, að frá sjónarmiði hans hafi hann að sumu leyti verið neikvæður, því að hans sjónarmið kemur mér furðulega fyrir. En ég tel, að hann hafi ekki verið neikvæður. Ég tel það t.d. ekki neikvætt að mæla fyrir því, að Íslendingar geri allt, sem í þeirra valdi stendur, til að komast hjá því að veita erlendum aðilum rétt til atvinnurekstrar á Íslandi. Ég tel það ekki neikvætt. Ég tel það jákvætt að berjast fyrir því, að til slíks þurfi ekki að koma. Ég tel það ekki heldur neikvætt frá íslenzku sjónarmiði að vilja komast hjá því, að íslenzka þjóðin gangi undir samstjórn í efnahagsmálum eða skuldbindi sig til að hafa sömu stefnu í þeim málum og aðrar þjóðir, þar sem ólíkt er ástatt á svo margan hátt. Ég tel það ekki heldur neikvætt að vilja vinna þannig að þessu máli, að það komi ekki til greina, að íslenzka þjóðin, sem nýlega hefur fengið sjálfstæði sitt, sogist inn í ríkjasamsteypu í Vestur-Evrópu. Ég tel það ekki neikvætt. Og hvernig ættum við að geta snúið aftur, ef við í ógætni tengdumst þessari ríkjasamsteypu á þá lund, að við gætum ekki aftur losað þau tengsl? Ég held, að það mundi verða býsna erfitt fyrir okkur að snúa til baka og það sé þess vegna aldrei of varlega farið í þessu máli. Ég held, að sá málflutningur, sem beinist í þá átt að fara varlega í þessu, sé ekki neikvæður frá íslenzku sjónarmiði, heldur jákvæður. En aftur á móti hlýtur slíkur málflutningur að vera neikvæður í eyrum þeirra, sem vilja, að Íslendingar tengist sem mest Efnahagsbandalaginu eða þjóðasamsteypunni í Vestur-Evrópu. Í augum þeirra er slíkur málflutningur neikvæður. En ég vil vona, að það verði hægt að fá samtök sem allra flestra um að líta á þennan málflutning einmitt sem jákvæðan. Ég sagði í ræðu minni um daginn, að ég teldi, að markmið okkar ætti að vera tolla- og viðskiptasamningur án annarra tengsla við bandalagið. Eitthvað hafði hæstv. viðskmrh. orð á því, að þessi niðurstaða hefði komið einhverjum á óvart. En það hlýtur að vera á algerum misskilningi byggt hjá hæstv. ráðh., því að þessi hefur verið tónninn í öllu því, sem frá Framsfl. hefur komið í þessu efni frá fyrstu tíð. Ég vil í því sambandi leyfa mér að benda á, að miðstjórn Framsfl. ályktaði í fyrravetur um þessi efni og benti þá strax á þessa leið, að leitast við að tengjast Efnahagsbandalaginu með samningum um tolla- og viðskiptamál, gagnkvæmum niðurfellingum og tilslökunum í því efni. Á ráðstefnu Frjálsrar menningar, sem haldin var í fyrravetur, hélt ég líka þessari skoðun talsvert eindregið fram, að það væri á þessa lund, sem við ættum að reyna að leysa okkar samskipti við Efnahagsbandalagið. En þá fannst hæstv. ráðh. það vera fjarstæða, að slíkt væri með nokkrum sæmilegum hætti mögulegt. En ég varaði þá eindregið við þeirri skoðun að tala þannig, því að það væri óhugsandi að vita um það þá, hvaða möguleikar mundu verða í þessu efni, og varaði því hæstv. ráðh. eindregið við því þá að láta uppi slíkar skoðanir. Og nú er strax komið á daginn, að ríkisstj. sjálf gerir einmitt ráð fyrir því núna, að þessi leið - að taka upp samninga við bandalagið um tolla- og viðskiptamál - sé önnur af þeim leiðum, sem til greina komi. Ég vil láta í ljós ánægju mína yfir því, að hæstv. ríkisstj. hefur látið þetta í ljós og hefur þessa leið alveg opna. Ég vil mega vonast eftir því, að smátt og smátt muni þessi mál þróast þannig, að fleiri og fleiri geti staðið saman um að taka málin upp einmitt eftir þessari leið. Hitt verð ég að segja, að mér kemur það dálítið einkennilega fyrir, í hvaða tón hæstv. ráðherrar tala um afstöðu Framsfl. í þessu tilliti, þegar þess er gætt, að við höfum lýst því eindregið yfir, að við vildum leggja áherzlu á aðra þá leið, sem ríkisstj. telur koma til mála. Og ég vil vona, að sú tortryggni, sem kemur upp í hugann vegna þess, reynist með öllu ástæðulaus. Þá vil ég minnast á, að í afstöðu okkar framsóknarmanna hefur komið fram, að við teljum Íslendinga ekki geta gengið í Efnahagsbandalagið. Við getum ekki gengið undir samstjórn í einu eða öðru formi á þá lund, sem þar er ráðgert, eins og segir í ályktun miðstjórnar Framsfl. um þessi efni. Og við verðum að halda fast á því, að Íslendingar verði að hafa á sínu valdi, hvort og með hvaða skilmálum erlendir aðilar megi hafa hér atvinnurekstur eða leita sér hér atvinnu. Og við höfum sagt, að við höfum þegar gert okkur grein fyrir því, að markmið okkar ætti að vera að ná tolla- og viðskiptasamningum án annarra tengsla. Þetta ætti að vera það, sem við stefndum að. Nú segja sumir, að þetta sé allt of fljótræðislegt, að ætla sér að taka þessa stefnu nú þegar, og það eigi að halda því opnu að taka málin upp á grundvelli aðildar í einu eða öðru formi. En þá kemur frá okkar sjónarmiði til skoðunar, og um það verða menn að ræða í hreinskilni: Hvað er það, sem gæti verið ástæða fyrir Íslendinga að sækjast eftir í sambandi við Efnahagsbandalag Evrópu annað en tolla- og viðskiptasamningur? Hvað er það annað, sem Íslendingar gætu haft ástæðu til að sækjast eftir en t.d. gagnkvæm niðurfelling á tollum á þýðingarmestu vörutegundum - gagnkvæm segi ég - og eðlilegir viðskiptasamningar? Hvað er það annað, sem Íslendingar gætu haft ástæðu til að sækjast eftir, þannig að það væri frá íslenzku sjónarmiði réttara að taka málið upp á öðrum grundvelli en þeim að óska eftir tolla- og viðskiptasamningi? Þeir, sem ekki hafa nú þegar gert það upp við sig, að það sé sú rétta aðferð til að taka upp málið, þeir hljóta að hafa í huga, að eitthvað annað geti verið eftirsóknarvert frá íslenzku sjónarmiði í þessum málum en að komast inn fyrir tollmúrana með sérstökum samningum. Hvað getur það verið, sem Íslendingar ættu þannig að sækjast eftir umfram það? Ekki geta það verið réttindi til að reka atvinnu í öðrum löndum. Íslendingar sækjast yfirleitt ekki eftir því að fá réttindi til að reka atvinnu í öðrum löndum, og þeirra hluta vegna þurfum við ekki að gera meira. Ekki sækjumst við eftir réttindum til að flytja fjármagn okkar í önnur lönd. Ekki sækjumst við eftir réttindum til að flytja okkar fólk í önnur lönd. Ekki sækjumst við eftir því að þurfa að samræma efnahags- og atvinnumálastefnu okkar stefnu annarra landa. Við höfum á svo margan hátt sérkennilegan þjóðarbúskap vegna okkar dvergsmæðar og sérstakra ástæðna, að því fer auðvitað víðs fjarri, að við sækjumst eftir því að þurfa að binda okkur í þessu efni. Ekki sækjumst við eftir því að ganga undir samstjórnina í efnahagsmálum, því að þar getum við bókstaflega engu ráðið. Ekki þurfum við að sameinast þjóðum Efnahagsbandalagsins til að fyrirbyggja stríð milli þeirra og okkar. En þessi atriði, sem ég nú hef rakið, eru eftirsóknarverð, mörg af þeim, einmitt frá sjónarmiði margra þeirra þjóða, sem í bandalaginu eru, en ekki frá okkar sjónarmiði. Við höfum sem sé allt öðruvísi aðstöðu á allan hátt en þær þjóðir, sem hafa efnt til bandalagsins. Ýmsar af þeim þjóðum, sem hafa efnt til bandalagsins, hafa brennandi áhuga á því að geta haft réttindi fyrir sína menn til þess að hafa stórfelldan atvinnurekstur í öðrum löndum. Sumar af þjóðunum hafa brennandi áhuga á því að geta haft möguleika fyrir sitt fólk til að flytja út úr sínu eigin landi og inn í hin löndin. Og margar þessar þjóðir hafa brennandi áhuga á því að geta verið frjálsar með fjármagn sitt og til að flytja það inn í hin löndin. Og sumar af þessum þjóðum virðast beinlínis vilja vera í bandalaginu til að geta haft áhrif á gang mála í Evrópu, eins og Bretar fara ekkert dult með núna, að þeir vilja fyrst og fremst komast inn í samstjórnina, inn í bandalagið til þess að geta ráðið pólitískum gangi mála í Evrópu: Engu af þessu sækjumst við eftir. Á þessu sjáum við, hversu þetta dvergríki okkar er gersamlega ósambærilegt við þær þjóðir, sem byggja upp þetta bandalag eða þetta ríki, - ef hér verður ríki sett á fót. Frumhvötin í þessu bandalagsmáli er ef til vill einmitt sú að fyrirbyggja í framtíðinni stríð á milli þessara þjóða. En engin slík hvöt getur verið ráðandi hjá okkur í sambandi við inngöngu í slíkt þjóðasamfélag eða ríki. Á þessu sjáum við, að það, sem við fyrst og fremst þurfum að sækjast eftir, er að geta haft við þetta bandalag, við þetta ríki, ef það verður ríki, eðlileg viðskipti, að við getum komið málum þannig fyrir, að viðskipti okkar biði ekki hnekki, að það verði ekki lokað fyrir þau með tollmúrum og við getum fengið við þessi lönd eðlilega viðskiptasamninga, síðan haldið áfram að hafa við þau margs konar menningarsamskipti, eins og leiðir af því, að þessi lönd eru okkar næstu nágrannar og þau lönd, sem við sækjumst áreiðanlega mest eftir samvinnu við, og ég segi: jafnhliða því, sem við sækjumst eftir samvinnu við aðra hluta hins vestræna heims og aðrar lýðræðisþjóðir, eins og t.d. þjóðir Norður-Ameríku. Það er alveg vonlaust mál að kenna þessa stefnu og þennan málflutning, þ.e. að sýna fram á sérstöðu okkar í þessu efni, að kenna þetta við einangrunartilhneigingu, telja allt að því hálfgerða ónáttúru að vilja ekki svo að segja skilyrðislaust taka þátt í þessu þjóðasamfélagi Vestur-Evrópu. Menn mega alls ekki gera sig seka, um slíkan málflutning. Hann er ekki sæmilegur í sambandi við mál eins og þetta, sem snertir grundvöllinn undir framtíðarlífi íslenzku þjóðarinnar. Það er ekki heldur sæmilegt í þessu máli að bera mönnum á brýn annarleg sjónarmið, að menn leyfi sér í þessu máli t.d. að taka afstöðu eftir því, hvernig pólitíska viðhorfið kann að vera nú á þessari stundu á Íslandi. Það er ósæmilegt að bera mönnum slíkt á brýn það væri ósæmilegt, ef nokkur maður reyndi að gera slíkt. Það er út frá þessum hugsanagangi, sem ég hef enn verið að reyna að lýsa nánar en áður, sem við í Framsfl. höfum lagt áherzlu einmitt á þetta, að við ættum að óska eftir samningum við Efnahagsbandalagið, þegar það verður tímabært, á grundvelli tolla- og viðskiptasamninga, en ekki á grundvelli aðildar, því að það, sem við einmitt þurfum að komast hjá, er að veita þessi réttindi eða vefjast inn í bandalagið með einum eða öðrum hætti, ekki láta málin taka allt aðra stefnu en við raunverulega viljum, þannig að við vöknuðum upp einn góðan veðurdag og værum þá búnir að sameina þjóð okkar öðrum þjóðum án þess að hafa gert okkur ljóst, hvað við værum raunverulega að gera. Við þurfum fyrst og fremst að leggja áherzlu á að komast inn fyrir tollmúrana, ef þessir tollmúrar þá hrynja ekki eða lækka stórkostlega alveg á næstunni, jafnvel án okkar tilverknaðar, sem ég hef verulega trú á. Ég vil alvarlega vara við því, að menn hlaupi á sig í þessu tilliti og fari t.d. fyrir mönnum eins og hæstv. forsrh. Það hryggði mig að heyra hæstv. forsrh. kalla það frekju, ef Íslendingar færu fram á að fá samninga Við Efnahagsbandalagið um, að þar yrðu felldir niður tollar á ýmsum þýðingarmiklum vörum okkar gegn því, að við felldum aftur niður á móti toll á vörum þeirra. Þetta má alls ekki segja, vegna þess að hér er alls ekki um neina frekju að ræða, heldur eðlilega gagnkvæmni á fullkomlega eðlilegan hátt. Og ég vil biðja menn að athuga, að önnur sú leið, sem hæstv. ríkisstj. gerir ráð fyrir, hlyti einmitt að byggjast á því, að grundvöllurinn væri slíkir samningar. Enginn okkar getur fullyrt neitt um, hvaða samningum er hægt að ná við Efnahagsbandalagið. En ég hef sagt og segi það enn, að ég tel, að tíminn vinni með okkur í þessu efni, ef við bíðum átekta, þá muni verða léttara fyrir okkur að koma okkar sjónarmiði fram einmitt á grundvelli tolla- og viðskiptasamninga og það munt hjálpa okkur á margvíslegan hátt margt af því, sem aðrar þjóðir eiga eftir að gera á næstunni. Ég held, að þetta eigi eftir að breytast enn. Og alveg eins og hæstv. viðskmrh. var ákaflega svartsýnn á þessar leiðir í fyrravetur, en nú miklu bjartsýnni, þá trúi ég því, að þetta eigi enn eftir að þróast í sömu átt. Það eigi eftir að aukast möguleikar fyrir því að koma einmitt fram málum okkar eftir þessari leið, ef við bara hlaupum ekki á okkur, tölum ekki af okkur og flýtum okkur ekki. Það hefur verið mikið talað um aukaaðild í sambandi við þessi mál, og það er rétt, að það er ekki hægt með neinni vissu að segja um, hvað aukaaðild verður. Og á tímabili var talað um, að aukaaðild gæti verið frá 1-99%. Ég er hræddur um, að þetta tal hafi haft litla stoð í veruleikanum. En ef þetta hefði verið rétt, þá hefði t.d. átt að rúmast undir aukaaðild tollsamningar og viðskiptasamningar svona hér um bil venjulegir. Ég held, að það skýri ekki mikið málið, svona tal um aukaaðild, enda er nú hætt að tala um aukaaðild á þessa lund. Það eina, sem við vitum um aukaaðild fyrir víst, er gríski samningurinn, sem jafngildir inngöngu í Efnahagsbandalagið. Og svo heyrum við hæstv. viðskmrh. segja, að aukaaðild þýði, að samningar yrðu teknir upp á aðildargrundvelli að sjálfsögðu, og yrði þá að fá undanþágur frá Rómarsáttmálanum og í því sambandi að taka upp samninga um atvinnurekstrarréttindi, fjármagnsflutninga, atvinnuréttindi, um sameiginlegu stjórnina og sameiginlegu stofnanirnar og stefnuna í efnahags- og atvinnumálum. Allt þetta yrði að taka til meðferðar og ræða, að því er manni skilst, á undanþágugrundvelli, þar sem aðalgrundvöllurinn í umr. yrði, eftir því sem bezt verður vitað, sjálfur Rómarsamningurinn. Á þennan hátt teljum við alveg skakkt að taka upp málefni Íslands við bandalagið. Og það virðist okkur nú þegar augljóst, að ekki sé rétt né skynsamlegt að taka málin upp á þennan hátt með Rómarsáttmálann sem grundvöll og semja um undanþágur. Hitt sé alveg augljóst nú þegar, að fyrir okkur Íslendinga sé um að gera að taka, þegar þar að kemur, málið upp á grundvelli samninga um tolla- og viðskiptamál, gera sér grein fyrir málinu á þá lund, sem við höfum verið að reyna að gera, hvað það sé, sem Ísland þurfi að sækjast eftir, og taka samningana upp á þeim grundvelli. Þetta teljum við hægt að sjá nú þegar. Það er ekki hægt að taka þetta mál upp við bandalagið, þegar þar að kemur, bæði á grundvelli samninga um tolla og viðskiptamál án annarra tengsla og á grundvelli aðildar. Það verður að velja á milli þessara tveggja leiða. Og við teljum okkur hafa sterk og fullgild rök fyrir því, að það beri að taka upp samninga við Efnahagsbandalagið á grundvelli tolla- og viðskiptasamninga án frekari tengsla. Hæstv. ríkisstj. segist sjá, að full aðild sé ófær, en hún segist ekki sjá, hvort stefna beri að aukaaðild eða tolla- og viðskiptasamningum, væntanlega af því, að hæstv. ríkisstj. telur sig ekki sjá, hvort heppilegra sé fyrir Ísland. En við segjumst sjá nú þegar, að markmið Íslendinga eiga að vera tolla- og viðskiptasamningur án annarra tengsla og um það beri að sækja, þegar tímabært verður, en alls ekki um aðildina. Við þykjumst sjá það alveg greinilega, að ef við sækjum um aðildina, þótt kölluð sé aukaaðild, þá er þar með lokað tolla- og viðskiptasamningsleiðinni. Þetta er aðalatriði málsins. Ef menn gera það ekki upp við sig, að þeir stefni að tolla- og viðskiptasamningsleiðinni, og halda áfram að slá úr og í í þessum efnum og sækja svo um aukaaðildina, þá er alveg augljóst, að með því er tolla- og viðskiptasamningsleiðinni raunverulega lokað. Þannig lítum við á þetta mál. Við teljum, að Íslendingum muni takast að ná hagfelldum samningum eftir tolla- og viðskiptasamningsleiðinni, og viljum ekki eiga þátt í því að ræða um val ú milli verri eða lakari kosta. Við teljum, að við munum ná hagfelldum samningum eftir þessari leið, ef við berum gæfu til þess að sameinast um hana og fylgja henni fram nægilega sterkt, en tvístígum ekki eða spillum fyrir möguleikunum með því að ræða aðra kosti alltaf jöfnum höndum en þá, sem beztir eru fyrir Ísland frá okkar sjónarmiði: Þetta er sú leið, sem við höfum sjálfir trú á, að sé bezt fyrir Ísland og sé fullkomlega frambærileg og sanngjörn í allra garð, og við teljum, að verði að taka hiklaust fram yfir og beita sér fyrir og stefna að: Annaðhvort verða menn að vilja sækja um aðild eða tolla- og viðskiptasamninga við bandalagið, nema þá auðvitað þeir, sem vilja rjúfa viðskiptatengslin við Vestur-Evrópu. Þeir vilja náttúrlega raunverulega hvorugt. Það er ekki hægt að vilja hvort tveggja. Það er ekki hægt að taka málið upp með hvoru tveggja mótinu. Og við erum reiðubúnir með þeim rökum, sem við höfum fyrir því fært, að segja nú, hvora stefnuna við viljum taka, þegar tímabært er að taka málið upp. Hér er um það að ræða, um hvað eigi að sækja og að hverju eigi að vinna. Ráðherrar hafa sagt, að það væri ósamræmi í því að leggja ofurkapp á að bíða átekta annars vegar, en segja þó strax, að markmiðið eigi að vera tolla- og viðskiptasamningar. Ég hef nú fært rök fyrir því enn á ný, hvers vegna við teljum tímabært að taka þessa stefnu. En út af því, að við jafnframt leggjum mikla áherzlu á að bíða átekta, vil ég aðeins segja örfá orð. Ég held, að hæstv. ráðh. viti, að í þessu er ekkert ósamræmi, því að ómögulegt er að ná slíkum samningum, sem við höfum talið heppilegasta fyrir Ísland, fyrr en síðar. Það er óhugsandi að ná slíkum samningum, eins og mál standa nú, og enginn okkar veit, hversu lengi það getur dregizt, að réttur jarðvegur myndist. Fyrir þessu höfum við fært pottþétt rök, sem ekki hefur verið reynt að hnekkja og allir eru nú sammála um, að það sé alls ekki tímabært að reyna að fá neina niðurstöðu í þessum málum. Og einmitt vegna þess, að nú er ekki hægt að fá neina niðurstöðu í þessum málum, þá er ekki tímabært, eins og nú stendur, að ræða um leiðir við þjóðir Efnahagsbandalagsins, ræða um leiðir, því að það er rangfærsla því miður að túlka þær viðræður, sem nú gætu átt sér stað, eingöngu sem öflun upplýsinga. Það er rangfærsla að túlka þær þannig. Það eru viðræður um leiðir, án þess að Íslendingar hafi stefnu í málinu. Það er það, sem þær eru. Ekkert er kannske jafnþýðingarmikið og það að koma fram með málstað sinn á réttan hátt á réttum tíma. Og ekkert er hættulegra en að flytja mál sitt villandi í ótíma. Og ekkert er háskalegra en að halda þannig á málum, að hinn samningsaðilinn misskilji, hvað verið er að fara, og haldi máske, að verið sé að fara allt annað en endanlega verður ofan á: Ég veit, að hver einasti maður, sem hefur tekið þátt í samningum, og það eru flestir, skilur þessar einföldu staðreyndir, og það er ekki hægt að rugla menn í þessu rími. Hæstv. ráðh. segja, að það sé um að gera að tala, það sé með öllu óeðlilegt að vilja ekki tala t.d. við forráðaþjóðir bandalagsins. Og í sambandi við þetta segja hæstv. ráðh. einnig, að það eigi að fá upplýsingar og skýra málstaðinn. En hvað á að segja? Er það ekki aðalatriðið í þessu sambandi, hvað á að segja. Og hver er málstaðurinn? Það er ekki aðalatriðið að tala, heldur ætla ég, að aðalatriðið sé að segja það, sem þarf að segja, og segja það á réttum tíma. Það ætla ég að sé aðalatriðið, en hitt sé háskalegt, að segja það, sem ekki á að segja, og segja það á röngum tíma. Í sambandi við þessi atriði, hvenær eigi að taka þessi málefni fyrir og hvernig eigi að flytja málstað Íslands, þá vil ég meina, að hafi einhver verið í vafa um, að sú skoðun okkar framsóknarmanna væri rétt, að það ætti að bíða átekta, líka með viðtölin, þá vil ég meina, að þeir, sem hafa hlustað á þær umr., sem hér hafa farið fram, séu áreiðanlega allir sannfærðir um, að það er ekki út í bláinn, sem við höfum lagt áherzlu á, að viðtöl um leiðir, ég segi: viðtöl um leiðir af Íslands hendi í þessum málum, - væru ekki tímabær, því að spurningin kemur upp um það, hvernig á að flytja málstað Íslands í viðræðunum. Á t.d. að halda á málum eins og hæstv. forsrh. gerði hér - og ég vona nú í fljótræði, að það sé óeðlilegt og frekja af hálfu Íslendinga að gera ráð fyrir því, að gagnkvæmir samningar um tollalækkanir og frjáls viðskipti séu eðlilegir og fullkomlega sanngjarnt að fara fram á slíkt. Þetta sjónarmið á ekki rétt á sér, og einmitt þetta atriði þarf að gera upp og kryfja til mergjar hér heima fyrir, áður en við tölum um leiðir eða nokkuð það, sem hægt er að kalla samninga, kemur til greina. Sama má segja um ýmislegt af því, sem hér hefur komið fram varðandi smáþjóðirnar og veru þeirra í bandalaginu. Það gæti sannarlega margt af því orðið misskilið í sambandi við þessi mál. Á að flytja málstað Íslands varðandi atvinnurekstur útlendinga og fjármagnsflutninga útlendinga inn í landið á eitthvað svipaða lund og hæstv. viðskmrh, flytur þau mál hér, þar sem hann hefur í blöðum og ræðum bent á, að Íslendingar muni að vísu verða að standa fast á því, að útlendingar fái ekki að fiska í landhelginni, en verði á hinn bóginn að gera sér grein fyrir því, að meiri og minni breytingar verði að eiga sér stað á þeirri pólitík, sem nú er rekin varðandi fiskiðnaðinn í landinu. Eins hefur hæstv. viðskmrh. haldið því hér fram í framsöguræðu sinni í þessu máli, að það væri hinn mesti misskilningur að bera nokkurn kvíðboga fyrir því, þó að útlendingar fengju hér veruleg réttindi til atvinnu. Þetta eru allt önnur sjónarmið en við úr Framsfl. höfum flutt í þessu máli. Ég er að benda á þetta til að sýna, hver lífsnauðsyn er, að þessi mál séu gerð upp hér innanlands, reynt að ná sem víðtækustu samkomulagi um þau og reynt að ákveða stefnuna sæmilega glöggt, áður en til kemur, að þessi mál séu flutt út á við. Það er lífsnauðsyn að gera þetta, og það er ekki hægt að gera sér grein fyrir því, hvorki ríkisstj. né aðrir, hver málstaður Íslands er, fyrr en stefnan hefur verið tekin. Ég bendi á þetta ósamræmi, sem hefur komið fram í málflutningnum, ekki til að reyna að breikka bilið á milli manna, því að ég álít, að það eigi alls ekki að gera, heldur eigi að reyna að ná sem mestri samstöðu og hægt er um þetta mál. Ég bendi á þennan skoðanamun, sem komið hefur fram í þessum umr., sem að sumu leyti hefur verið snúið upp í kappræður, til að sýna, hver lífsnauðsyn á því er, að það sé gert upp hér heima fyrir, hver málstaður Íslands er, eftir hverju eigi að sækjast, hvaða stefnu beri að hafa í viðræðunum við bandalagið, áður en viðræður eiga sér stað um leiðir í málinu. Einmitt af þessum ástæðum, að það hefur ekki verið tekin stefna í málinu af hendi Íslands og ekki er tímabært að taka málið upp út á við, þótt menn geti þegar haft stefnu í málinu, eins og við höfum tekið, þá leggjum við áherzlu á, að samningaumræður eða viðræður um leiðir í málefnum Íslands og bandalagsins eigi sér ekki stað, fyrr en tímabært er og þessi mál hafa verið gerð upp heima fyrir. Í ræðu sinni um daginn minntist hæstv. viðskmrh. á, að málflutningur stjórnarandstæðinga hefði verið nokkuð líkur. Það var eftirtektarvert, að hæstv. viðskmrh. skyldi sérstaklega benda á þetta. Aftur á móti benti hæstv. viðskmrh. ekki á, að við framsóknarmenn lýstum því yfir, að við vildum aðra þá leið, sem einmitt hæstv. ríkisstj. telur koma til mála í þessu sambandi. Og sannast að segja fannst mér dálítið einkennilegt, að hæstv. viðskmrh. skyldi kalla það neikvæða afstöðu, að við tókum einmitt undir aðra þá leið, sem hæstv. ríkisstj. telur mjög koma til mála. Og enn meira undrandi hef ég verið á því, að allur blærinn á málflutningi hæstv. ríkisstj. bendir í þá átt, að henni finnist þessi leið, sem hún sjálf hefur bent á til jafns við aðra leið, a.m.k. ekki vera jafngild hinni. Það virðist koma greinilega fram. Ég vona, að þetta þýði ekki, að ríkisstj. meini það ekki, að tolla- og viðskiptasamningur við Efnahagsbandalagið geti verið leið í málinu. Ég vona, að þetta þýði ekki það, vegna þess að ég álít það ákaflega þýðingarmikið, að sem flestir gætu staðið saman í þessu máli og eftir því væru meiri líkur fyrir góðri samninganiðurstöðu, sem fleiri gætu staðið saman. En það kom fljótt í ljós utan þingsins, hvernig á því stóð, að hæstv. viðskmrh. valdi þann kost að draga það sérstaklega fram, að stjórnarandstæðingar hefðu verið sammála, að málflutningur stjórnarandstæðinga hefði verið líkur, eins og ráðh. mun hafa orðað það. Það hefur sem sagt komið í ljós í blöðum, að þetta mun hafa átt að vera grundvöllur fyrir að halda því fram, að Framsfl. mundi einmitt vilja stefna að viðskipta- og tollasamningaleiðinni vegna þess, að hún væri fremur að skapi kommúnista en hin leiðin, að sækja um aðild. Ég vil alvarlega vara hæstv. ríkisstj. við því að færa umr. um þetta eitt hið vandasamasta mál, sem þjóðin hefur fengið til meðferðar, niður á allra lægsta plan. Ég vil alvarlega vara hæstv. ríkisstj. við því að draga þetta mál niður í svaðið á þann hátt, - alvarlega vara við því. Ég tel það, eins og ég sagði hér áðan, gersamlega ósæmilegt að drótta því að nokkrum manni, að hann leyfi sér að taka afstöðu til þessa máls miðað við það, hvað einhver annar vill, eða miðað við, hvernig ástatt er þá og þá í þeirri pólitísku taflstöðu hér í landinu. Ég vara hæstv. ríkisstj. enn við því að draga þetta mál niður í svaðið með því að gera slíkt. Ég held slíkt vera til stórtjóns fyrir málið og áreiðanlega ekki til neins ávinnings fyrir þá, sem tækju upp þann hátt. Þetta er álíka málflutningur hjá þeim, sem á honum hafa imprað, eins og ef við héldum því fram, að stjórnin mundi ætla sér að yfirgefa alveg tolla- og viðskiptasamningsleiðina, vegna þess að svo virtist í umr. um daginn, að eitthvað væri nær því, að Alþýðubandalagið eða kommúnistarnir vildu hana fremur en aðild. Ég vil ekki gera hæstv. ríkisstj. slíkar getsakir. Við þekkjum öfgarnar og ofstækið. Við vitum það t.d., að kommúnistar mundu vera óðir talsmenn þess, - alveg óðir talsmenn þess að ganga í efnahagsbandalag og jafnvel ríkjasamsteypu í Austur-Evrópu, ef slíkt gæti komið til greina. Þetta er auðvitað algerlega ljóst. Og það er enn ómögulegt að sjá af því sem fram hefur komið hér, hvað Alþb.-menn raunverulega vilja, t.d. hvort þeir mundu vilja nokkurn raunverulegan tolla- og viðskiptasamning við Efnahagsbandalagið. Það verður ekkert um það ráðið í raun og veru af því, sem fram hefur komið, og skiptir ekki heldur öllu máli í þessu sambandi. Við vitum líka, að í landinu er því miður talsvert mikið af öfga- og ofstopamönnum á hinum jaðrinum, sem gjarnan vildu sjá Ísland hreinlega innlimað og hikuðu ekkert við að ganga með fullri aðild að Efnahagsbandalaginu - eða innlima Ísland í nýtt ríki á meginlandi Vestur-Evrópu. Við vitum, að þessir menn eru til. Við vitum um þessar öfgar á báða bóga og þetta ofstæki. En það verður að taka afstöðu í þessu máli gersamlega án tillits til slíkra öfga og slíks ofstækis á báða bóga. Og ég vil einlæglega vona, að það verði nægilega margir, sem finna rétta leið í þessu máli og þá án tillits til þess, sem þeir vilja, sem öfgunum vilja hlíta á báða bóga. Ég vil lýsa ánægju minni yfir því, eins og ég gerði raunar áðan, að hæstv. ríkisstj. hefur opna þá stefnu að taka upp samninga við Efnahagsbandalagið á grundvelli tolla- og viðskiptasamningsleiðarinnar. Og ég vona, að það sé af heilum hug, sem hæstv. ríkisstj. hefur þá leið opna. Ég vil láta í ljós von um, að nægileg samstaða náist um það, sem bezt er frá íslenzku sjónarmiði, og að nægilega öflug samstaða náist um að berjast fyrir því til þrautar. Við framsóknarmenn trúum því, að fullnægjandi lausn muni nást eftir tolla- og viðskiptasamningsleiðinni, ef möguleikunum er ekki spillt með bollaleggingum og ráðagerðum um ýmislegt allt annað, sem okkur er óhagstæðara. Á þessu byggist okkar afstaða. Og við vildum helzt, að það næðist samkomulag um að taka stefnuna í rétta átt strax í þessu máli, þó að aðgerðir verði að sjálfsögðu að biða. Við viljum, eins og ég sagði áðan, ekki taka þátt í því að velja á milli lakari kosta, en reyna að gera það, sem við getum, til þess að fylkja mönnum saman um að leita eftir því bezta og hagfelldasta. Við fáum aldrei fullnægjandi tolla- og viðskiptasamninga við Efnahagsbandalagið með lauslegum bollaleggingum fram og aftur um þá leið og jafnframt um ýmsar aðrar leiðir, svo sem einhvers konar aðild, og ekki heldur ef við tökum þá leið fram yfir að sækja um aðild og byrjum með því að reyna að toga út undanþágur frá Rómarsamningnum. Með því mundum við loka tolla- og viðskiptasamningsleiðinni. Þess vegna sýnist okkur, að það ætti að liggja beint við fyrir þá, sem ekki telja Ísland geta gengið beint inn í bandalagið, að ákveða það nú þegar, taka þá stefnu að sækja um umræður á tolla- og viðskiptasamningsgrundvelli á réttum tíma, ekki núna, heldur síðar. Að lokum vil ég svo minna á, að ég lét í ljós þá skoðun í fyrri ræðu minni, að það væri eðlilegt, að ekki væru sendar neinar grg. um sjávarútvegsmál á ráðstefnur erlendis, án þess að Alþingi fengi að fylgjast með, hvernig slíkar grg. væru. Og ég vil leyfa mér að fara fram á, að hæstv. ríkisstj. lýsi því yfir, að þannig verði á því máli haldið.



Herra forseti. Þetta mál hefur að vonum mjög skýrzt við þá rækilegu athugun, sem á því hefur verið gerð hin síðustu missiri. Það hefur bæði skýrzt í hugum manna hér innanlands, þeirra sem um það hafa fjallað, og eins hefur málstaður okkar áreiðanlega mjög til góðs verið skýrður fyrir aðilum Efnahagsbandalagsins og ýmsum þeim ríkisstj., sem nú hyggja á eða leita eftir inngöngu í það bandalag. Það er að vonum, að þær umr., sem áttu sér stað í upphafi málsmeðferðar, voru með nokkuð öðrum blæ en þær a.m.k. ættu að verða, eftir að sú ýtarlega rannsókn á öllum aðstæðum hefur farið fram, sem átt hefur sér stað. Um margt af því, sem um er deilt, má þó enn segja, að það þurfi nokkru nánari skýringar í hugum manna, eða a.m.k. virðist mér deilt um keisarans skegg. Það er t.d. sá mikli munur, sem hv. framsóknarmenn vilja gera á aukaaðild og tolla- og viðskiptasamningi. Hv. 1. þm. Austf. sagði alveg réttilega áðan, að í raun og veru mætti kalla tolla- og viðskiptasamning aukaaðild með nokkrum rétti eða a.m.k. kæmi slík leið undir aukaaðild, ef það væri rétt, sem fram hefur verið haldið æ ofan í æ, að aukaaðild gæti verið allt frá 1% Rómarsamningsins upp í 99%. Ég er honum alveg sammála um það, að það er nánast orðaleikur, hvort menn vilja kalla viðskipta- og tollasamning visst form aukaaðildar eða hvort menn vilja telja það þriðju sjálfstæðu leiðina. Á þessu er í raun og veru enginn eðlismunur, ef aukaaðildin er nógu óveruleg. En engu að síður virðist svo sem hv. framsóknarmenn vilji í öðru orðinu gera á þessu meginmun og magna það sem allra mest. Hv. 7. þm. Reykv. (ÞÞ) hélt því fram, að á þessu væri gersamlegur eðlismunur, á aukaaðild og viðskipta- og tollasamningi. Hann byggði þann eðlismun á þeirri fullyrðingu, sem er gersamlega ásönnuð og meira að segja afsönnuð eftir þá athugun, sem fram hefur farið, að allir aukaaðildarsamningar hlytu að lokum að leiða til fullrar aðildar. Það er yfirlýst, að hlutlausu þjóðirnar svokölluðu, Svíar, Austurríkismenn og Svisslendingar, sem allar eru ákafar í það að fá aukaaðildarsamning, hugsa sér, að slík aukaaðild standi að eilífu, að svo miklu leyti sem hægt er að tala um eilífðina í þessu sambandi, en breyti ekki um eðli og leiði ekki til fullrar aðildar. Þess vegna á sér alls ekki stað sá eðlismunur á aukaaðild og tolla- og viðskiptasamningi, sem hv. framsóknarmenn í öðru orðinu halda fram, en hv. 1. þm. Austf, alveg réttilega tók fram að væri í raun og veru ekki, vegna þess að tolla- og viðskiptasamningur væri í eðli sínu ekki annað en eitt form aukaaðildar. Það er rétt að hafa þessa ábendingu hv. 1. þm. Austf. í huga, þegar við athugum það, sem fram hefur farið í málinu áður, til að skilja réttilega þær ýmsu tillögur og umsagnir, sem átt hafa sér stað. Nú er það út af fyrir sig fjarstæða að halda því fram, að nokkur væri ámælisverður fyrir það, þó að hann hefði að einhverju leyti skipt um skoðun í þessu mikla máli við rækilegri íhugun. Það væri þvert á móti vítavert, ef menn hefðu ekki reynt að læra af þeim athugunum, sem átt hafa sér stað, og tekið þær sér til inntekta, látið þær móta skoðanir sínar með eðlilegum hætti. En það merkilega er, að a.m.k. af hálfu stjórnarsinna og þá einkanlega Sjálfstfl. staðfesta þær athuganir, sem átt hafa sér stað, að við sáum strax í upphafi rétt um meginatriði málsins, og það er algerlega rangt, sem einkanlega hv. 7. þm. Reykv. hélt hér fram, að þessi íhugun, sem fram hefur farið, hafi leitt til einhverra skoðanaskipta Sjálfstfl. og ríkisstj. í heild. Ég ítreka, að það eftirtektarverða er, að við bentum strax á meginatriði málsins, og þau eru óhögguð enn í dag og um þau á að mínu viti ekki sér stað sá skoðanamunur, sem einkanlega hv. 7. þm. Reykv. og raunar hv. 1. þm. Austf. í öðru orðinu vilja vera láta. Hv. 7. þm. Reykv. sagði í ræðu sinni á dögunum, með leyfi hæstv. forseta, m.a.: „Og það gerðist svo einnig í framhaldi af þessu á þingi, sem ungir sjálfstæðismenn héldu í september 1961, að samþykkt var, að Ísland skyldi sækja um upptöku í Efnahagsbandalagið, og á landsfundi, sem Sjálfstfl. hélt í októbermánuði s.l. haust, var samþykkt að vinna að því að tryggja aðild Íslands að Efnahagsbandalaginu. Það kemur glöggt fram af öllu þessu, að í fyrrasumar og fyrrahaust var það stefna Sjálfstfl. og þar af leiðandi líka stefna ríkisstj., því að það er hann, sem ræður stefnu ríkisstj., að þá þegar skyldi sótt um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu og hafður sem mestur hraði á. Þegar þetta er íhugað, finnst mér sérstök ástæða til þess að lýsa ánægju yfir því, sem felst í yfirlýsingu hæstv. ríkisstj., að ríkisstj. telji sig nú orðna afhuga því, að sótt skuli um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu, og enn fremur sé hún orðin þeirrar skoðunar, að í stað þess að hafa hraðan á í málinu, þá sé rétt að bíða átekta.“ Þetta sagði hv. 7. þm. Reykv. við fyrri hluta þessarar umr. Af þessu tilefni er sérstök ástæða til þess að benda á, að menn töldu, - og ekki að ástæðulausu, - að eina ráðið eða a.m.k. öruggasta ráðið til þess að kanna til hlítar, hverjir kostir væru fáanlegir um tengsl við bandalagið, svo að ég noti það orð, sem við nú orðið erum farnir að nota í þessu sambandi, væri sá að sækja um aðild að því, að nauðsynlegar upplýsingar og viðræður væru ekki fáanlegar, án þess að þvílík umsókn um aðild hefði átt sér stað. Sú athugun, sem fram hefur farið af hálfu ríkisstj., hefur leitt í ljós, að þessu er ekki svona farið. Ég segi ekki, að hin skoðunin hafi verið misskilningur á sínum tíma, heldur er mér nær að halda, að það hafi um skeið verið viðhorf forráðamanna Efnahagsbandalagsins, að þeir léðu ekki öðrum fangs á sér til viðræðna eða könnunar en þeim, sem höfðu sótt um aðild eða lýst vilja sínum til þess, síðan hafi þeir breytt um afstöðu í þessu. En það skiptir ekki öllu máli fyrir okkur. Aðalatriðið er, að þau viðtöl, sem hafa átt sér stað af hálfu ríkisstj., frá því að hæstv. fjmrh. og viðskmrh, áttu viðræður við fulltrúa þýzku ríkisstj. í sept. í fyrra, hafa leitt í ljós, að við höfum bæði getað komið okkar skoðunum að við forráðamenn bandalagsins, án þess að sækja um aðild, og fengið hjá þeim margháttaðar, mjög gagnlegar upplýsingar. En þetta breytta viðhorf verður vissulega að hafa í huga. Og það er líka rétt, eins og hæstv. viðskmrh. sagði í frumræðu sinni hér á dögunum og ég vil nú leyfa mér að vitna til með leyfi hæstv. forseta: „Með tilliti til þeirra nýju viðhorfa, sem voru að skapast í þessum málum, ákvað ríkisstj. í maí 1961 að leita um þau samráðs við helztu hagsmunasamtök í landinu. Hafa síðan verið haldnir fundir með fulltrúum þessara samtaka, þar sem þeim hefur verið kynnt viðhorf málanna og þeir hafa gert grein fyrir sjónarmiðum sínum. Um mitt s.l. ár, þegar vitað var, að Bretar og Danir hefðu afráðið að sækja um aðild að Efnahagsbandalaginu, var ekki álitið ósennilegt, að hinar ýmsu þjóðir Vestur-Evrópu mundu eiga samleið í viðræðum sínum við Efnahagsbandalagið og þær færu fram samtímis. Ríkisstj. taldi rétt, að Íslendingar byggju sig undir að geta tekið þátt í slíkum viðræðum, ef til kæmi. Þess vegna var leitað álits hagsmunasamtakanna á því, hvort Ísland ætti að leita viðræðna um tengsl við bandalagið, að sjálfsögðu þó án allra skuldbindinga. Voru fulltrúar hagsmunasamtakanna, að undanskildum fulltrúa A.S.Í., hlynntir því, að svo yrði gert. Reyndin varð hins vegar sú, að engar sameiginlegar viðræður fóru fram, heldur viðræður milli Efnahagsbandalagsins og hvers einstaks ríkis, sem um aðild eða önnur tengsl hefur sótt. Ríkisstj. taldi því ekki ástæðu til þess að hafast frekar að í málinu að þessu sinni.“ Eins og kemur fram í þessum orðum hæstv. viðskmrh., voru viðhorfin á miðju s.l. sumri, þ.e.a.s. sumrinu 1961, þau, að menn hugðu, að sameiginlegar viðræður stæðu fyrir dyrum, og eins og ég áðan gerði grein fyrir, töldu menn, að forsenda þeirra hlyti að vera sú, að um aðild væri sótt, jafnvel þótt það væri einungis gert til könnunar og áður en menn gerðu upp til hlítar hug sinn um það, hvort þeir að lokum treystu sér til þess að verða fullgildir aðilar eða ekki. Hv. 7. þm. Reykv. færði til sönnunar fullyrðingum sínum sem sem ég áðan las upp, til viðbótar tilvitnum í samþykktir flokksins, ýmis ummæli úr Morgunblaðinu frá því í ágúst 1961. Ég hef ekki kynnt mér allar þær tilvitnanir, en ein þeirra, sem hann lagði mest upp úr, var í Morgunblaðinu hinn 19. ágúst 1961 og hljóðaði svo, með leyfi hæstv. forseta: „Ástæðan til þess, að kunnáttumenn telja, að ekki megi lengi draga að leggja inn inntökubeiðni, er fyrst og fremst sú, að framtíðarskipan Efnahagsbandalagsins er nú í mótun. Með því að sækja nú um inngöngu geta Íslendingar haft áhrif á það, hvernig einstökum málum verður háttað, en ef við leggjum ekki fram inntökubeiðni, erum við frá upphafi einangraðir.“ Þetta las hv. þm. upp úr Morgunblaðinu frá 19. ágúst 1961. En einhvern veginn hefur honum skotizt yfir bæði upphaf og endi þessarar sömu greinar. Með leyfi hæstv. forseta, hljóðar upphaf greinarinnar svo: „Morgunblaðið flutti í gær þá frétt, að samtök allra meginatvinnuvega Íslendinga væru hlynnt því, að við legðum fljótlega fram inntökubeiðni í Efnahagsbandalag Evrópu (Sameiginlega markaðinn). Fulltrúi Alþýðusambands Íslands lagðist einn gegn því, að við sæktum um upptöku. Af þessu er ljóst, að mjög almennur stuðningur er við umsókn okkar meðal þeirra, sem kynnt hafa sér málin og bezt þekkja þarfir atvinnuveganna.“ Hin tilvitnuðu ummæli, sem hv. 7. þm. Reykv. hafði eftir Morgunblaðinu, komu fyrst eftir þennan inngang og eru skýring á þessari afstöðu fulltrúa atvinnuveganna. En þ. á m. var, eins. og raunar hv. 4. þm. Austf. vakti athygli á hér á dögunum, einnig fulltrúi Sambands ísl. samvinnufélaga og að því er ég hygg bændasamtakanna og ýmsir fleiri. En Morgunblaðið segir þennan dag einnig meira um málið, því að í niðurlagi þessarar greinar segir, með leyfi hæstv. forseta: „En málin mundu horfa erfiðlega við, ef við værum síðastir til að sækja um inngöngu, og líklegt væri þá, að lítið tillit yrði hægt að taka til sérsjónarmiða okkar, heldur yrðum við að hlíta þeim reglum, sem þegar hefði verið samið um. Þannig er það beinlínis þjóðhættulegt að draga að gæta hagsmuna okkar, einkum þegar það er haft í huga, sð við getum á hvaða stigi sem er hætt samningaumræðum og verðum ekki aðilar að Efnahagsbandalaginu fyrr en eftir að viðræður hafa staðið yfir í langan tíma, líklega 1½–2 ár.“ Þessi ummæli sanna, að þarna var einungis verið að tala um könnunarviðræður og síður en svo ráðgert, að ætlazt væri til þess, að tekin yrði skyndiákvörðun að óíhuguðu máli. Ég vil því eindregið halda því fram, að hv. 7. þm. Reykv. hafi illilega misséð sig, þegar hann hljóp yfir þá tilvitnuðu kafla Morgunblaðsgreinarinnar, sem ég las hér upp. En enn þá óskiljanlegri er glámskyggni hv. þm., þegar hann segir það skýringarlaust, að ungir sjálfstæðismenn hafi í september 1961 samþykkt, að Ísland skyldi sækja um upptöku í Efnahagsbandalagið, og gefur ekki aðrar skýringar á þessu heldur en að þá hafi þar verið hugur sjálfstæðismanna, að þá þegar skyldi sótt um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu og hafður sem mestur hraði á. Sú ályktun ungra sjálfstæðismanna, sem um þetta fjallar, hljóðar - með leyfi hæstv. forseta svo: „Þingið telur rétt, að Ísland sæki um upptöku í Efnahagsbandalag Evrópu, svo að unnt sé að fá sem gleggstar upplýsingar og viðræður um réttindi og skyldur vegna slíkrar upptöku. Síðan skuli metið, hvort æskilegt sé að óska aðildar að þessu bandalagi.“ Þessi ályktun hinna ungu manna segir svo skýrt sem á verður kosið það, sem þá var í hugum allra, að hér væri einungis um að ræða könnunarviðræður og það væri engin skuldbinding fólgin í umsókninni um aðild, menn yrðu algerlega frjálst að meta afstöðu sína til málsins, eftir að þær nauðsynlegu upplýsingar hefðu fengizt. Með sama hætti sleppti hv. 7. þm. Reykv. að geta aðalatriðisins, a.m.k. annars, úr samþykkt landsfundar Sjálfstfl. í okt. 1961, sem hann einnig vitnaði til. Hv. þm. segir um þetta, að þar hafi verið samþykkt að vinna að því að tryggja aðild Íslands að Efnahagsbanda. laginu, og hann gefur ekki aðra skýringu á þessu heldur en að þá hafi verið ætlunin að sækja um fulla aðild að Efnahagsbandalaginu og hafður sem mestur hraði á. En ályktun landsfundar hljóðaði - með leyfi hæstv. forseta - svo: „Þjóðir Vestur-Evrópu, sem Íslendingar hafa frá fornu fari haft mest og bezt viðskipti við, efla nú mjög samvinnu sína í efnahagsmálum, og er Íslandi brýn nauðsyn á að slitna ekki úr tengslum við þá þróun. Þess vegna ber að leitast. við að tryggja aðild okkar að Efnahagsbandalagi Evrópu án þess að undirgangast samningsákvæði, sem hér geta með engu móti átt við.“ Þessu aðalatriði samþykktarinnar sleppir hv. 7. þm. Reykv., þegar hann þykist vera að gera grein fyrir stefnu Sjálfstfl. og þar með ríkisstj. í málinu. En að þetta hafi verið mikilvægt atriði í ályktun landsfundar, kemur m.a. fram í ræðu, sem ég flutti þá á fundinum um þetta og sagði um þetta efni m.a., með leyfi hæstv. forseta: „Efnahagsbandalag Evrópu, sexveldin, hefur nú þegar styrkt svo aðstöðu sína með ótrúlega skjótum framförum og almennri velmegun, er skapast fyrir sameiginleg átök og stóran markað, að aðra fýsir til samvinnu við það. Sennilega geta Íslendingar með engu móti tryggt sér örari umbætur á lífskjörum né tryggari grundvöll fyrir efnahag sinn en með því að gerast aðili bandalagsins. En málið er ekki svo einfalt. Í Rómarsamningnum, stofnskrá bandalagsins, eru ýmis ákvæði, sem eru skynsamleg frá sjónarmiði þeirra þjóða, sem búa í þéttbýlum, fullnýttum löndum, en skapa mikinn vanda fyrir fámenna þjóð, sem lifir í stóru, lítt nýttu landi. Af þeim sökum getur skilyrðislaus aðild Íslands að þessu bandalagi ekki komið til mála. Og hætt er við, að skilyrðin verði svo mörg og skapi slík fordæmi, að aðrir aðilar eigi erfitt með að una þeim. En með því að hafna samstarfi við bandalagið missum við ekki einungis af möguleikunum til bættra lífskjara og aukins öryggis, er því kynni að vera samfara, heldur mundum við og eiga á hættu, að við misstum markaði okkar í þessum löndum. Af því yrði óbætanlegt tjón. Kommúnistar horfa ekki í það, því að með þessu eygja þeir enn einn möguleika til að einangra okkur fyrst og hrekja okkur síðan í faðminn á sínum austrænu húsbændum. Þar af kemur hiklaus andstaða þeirra, ekki einungis gegn aðild okkar að Efnahagsbandalaginu, heldur og samstarfi við það. Öllum öðrum er ljóst, að hér er um mikið vandamál að fjalla, e.t.v. hið mesta af mörgum stórum, sem okkar kynslóð hefur þurft og þarf að leysa úr. Hér ríður mjög á, að rétt sé á haldið og aflað sé skilnings á sérstöðu okkar, þannig að við komumst í eitthvert það samstarf eða samband við þetta bandalag, að hagsmunir okkar verði ekki fyrir borð bornir. Enn er of snemmt að segja, með hverjum hætti þetta verður bezt gert, meira að segja hvort það er yfirleitt framkvæmanlegt. Til þess að það verði kannað, verður vafalaust fyrr eða síðar, þegar tímabært þykir, að taka upp samninga við bandalagið. Vil ég um það segja það eitt, að jafnfráleitt væri að hafna umleitunum fyrir fram eins og að fullyrða, að þær mundu leiða til aðgengilegrar lausnar. Hyggilegast verður að fylgjast náið með athugunum og samningum annarra og meta eftir framvindu þeirra, hvenær tímabært sé að kanna til úrslita, hvort við getum fengið aðgengileg kjör.“ Þegar ég flutti þessa ræðu, gegndi ég starfi forsrh., og þó að ræðan væri flutt á flokksþingi sjálfstæðismanna og væri sá skilningur, sem þar ríkti á þessu máli, þá er mér óhætt að fullyrða, að þarna kom einnig fram skilningur ríkisstj. í heild: Og ég spyr: Í hverju er sá skilningur, sem kemur fram í þessum orðum mínum í okt. 1961, ólíkur þeim skilningi, sem nú hefur verið túlkaður af hæstv. forsrh. og hæstv. viðskmrh. í þessum umr. Enda voru þessi ummæli engan veginn sögð að óathuguðu máli, heldur var þetta grundvölluð skoðun, sem byggðist á þeim athugunum, sem þá þegar höfðu átt sér stað og sem betur fer hafa fengið staðfestingu við þær víðtæku rannsóknir, sem síðar hafa verið gerðar. Ég vil minna á, að í ræðu, sem ég hélt á samkomu stúdenta 1. des. 1961, ræddi ég einnig um þetta mál. Ég skal ekki lesa það allt upp, nema sérstakt tilefni gefist, en ég vil þó vitna sérstaklega til tvenns, með leyfi hæstv. forseta. Ég segi m.a.: „Með þessu er ekki sagt, að við eigum ekki að taka þátt í efnahagsstarfsemi nágranna okkar og vina. En við getum því aðeins gert það, að tekið sé réttmætt tillit til okkar óumdeilanlegu sérstöðu og sérþarfa. Sambærilegt verður að vera það, sem hver og einn innir af hendi, og einnig það, sem hver lætur í té og aflar í staðinn.“ Og síðar segi ég, með leyfi hæstv. forseta: „Fylgjumst með því, sem gerist, og gætum þess, eftir því sem föng eru á, að eftir hagsmunum okkar og þörfum sé munað. Íslendingar mega ekki fremur í þessu en öðru verða aftur úr alþjóðlegri þróun. Við verðum að vera reiðubúnir til þess að leggja í alþjóðasamskiptum af mörkum það, sem með sanngirni verður af okkur krafizt, en þar verður sanngirnin að ráða á alla vegu.“ Ég hygg, að þessar tilvitnanir um afstöðu Sjálfstfl. og raunar ríkisstj. á s.l. hausti sýni, að þær athuganir og mjög gagnlegu rannsóknir, sem fram hafa farið, hafa ekki breytt afstöðu ríkisstj. og ríkisstj. hefur í þessum efnum ekkert þurft að læra af hv. stjórnarandstöðu, þótt ekki væri nema gott, ef hún gæti kennt okkur eitthvað, það er því miður svo sjaldan, sem það er og ekki í þessu tilfelli, - að af hálfu stjórnarinnar voru þegar við upphaf meðferðar málsins hér innanlands og utan slegnir allir þeir varnaglar, bent á allar hugsanlegar hættur í þessu sambandi, tekið fram, að rannsókn hlyti að taka langan tíma, að það væri mjög óvíst, að hún leiddi til okkur hagkvæmrar niðurstöðu, og það væri ómögulegt að segja, eftir hvaða leið hagkvæmast væri að leysa málið, jafnvel þó að einhver lausn með tengslum eða aðild að bandalaginu væri fáanleg. Þetta var kjarni þess, sem haldið var fram um málið fyrir meir en ári, og þetta stendur enn óhaggað í dag. Ég tek undir það með hv. 1. þm. Austf., að það er í raun og veru illt verk að vera að gera meiri mun á skoðun manna í þessu heldur en rök standa til. Málið er fullerfitt fyrir því. En ég verð þó að segja, að ég tel, að hv. Framsfl. vinni illt verk með því að telja mönnum trú um, að okkur hagkvæm lausn á þessu máli sé auðfengin, að við þurfum ekki annað en sýna okkar góða andlit, vitna til okkar smæðar og þar með séu okkur allar dyr opnar. Því miður er alþjóðlegt samstarf ekki háð með þessum hætti. Það gæti verið æskilegt fyrir okkur, ef veröldin væri svona, en hún er bara á allt annan veg, eins og við þekkjum af okkar litlu reynslu og aðrir þekkja miklu betur. Víst er það rétt, sem hv. 7. þm. Reykv. og 1. þm. Austf. segja, gagnstætt því, sem hv. talsmenn Alþb. halda fram, að þjóðir Vestur-Evrópu eru okkur yfirleitt vinveittar og vilja flesta hluti fyrir okkur gera. En við erum ekki einir í heiminum, og jafnvel þó að þær vildu veita okkur margs konar hlunnindi og fríðindi, sem þær veittu ekki öðrum, þá er erfiðleiki þeirra við að veita okkur einum slíkt, að til þess verður vitnað sem fordæmis. Það er sá mikli vandi, sem hér er við að etja, auk þess sem við skulum fúslega viðurkenna, að þótt mörgum af þessum mönnum sé vel til okkar, meinlaust og hlýtt jafnvel, eins og þessir hv. þm. halda fram, þá stendur flestum þeirra eða mörgum mjög á sama um okkur. Valdamenn margra þessara þjóða þekkja lítið til íslenzkra þjóðhátta og séreðlis okkar þjóðfélags, og það er vissulega ekki auðhlaupið að því að koma þeim í skilning um það, að við þurfum á sérmeðferð að halda. En einmitt í þeim efnum hefur gegn ráðum hv. Framsfl. verið unnið mjög gott verk af hæstv. viðskmrh. og hans aðstoðarmönnum á s.l. ári, að vekja skilning og kunnugleik á okkar sérstöðu. Hvort það dugir, þegar þar að kemur, er allt annað mál. Um það getum við ekki sagt. Hv. þm. tala svo eins og við eigum hér í raun og veru einir að segja fyrir verkum. Þeir tala um það, að við megum ekki sækja um annað en að fá viðskipta- og tollasamninga, vegna þess að annars muni umr. berast að okkur í óþægilegum efnum. Dettur þessum mönnum virkilega í hug, að okkar viðsemjendur hafi ekki rænu á því að taka upp öll þau efni, sem þeir vilja ræða um og telja sínum hagsmunum nauðsynlegt eða æskilegt fyrir þá í sambandi við aðild Íslendinga að Efnahagsbandalagi Evrópu? Ég segi aðild, og þá á ég þar með við alveg eins tolla- og viðskiptasamning, vegna þess að það er eðli sínu samkvæmt ekkert annað en aðild, eins og ég tók fram í upphafi máls míns. Nei, auðvitað fer það ekki eftir því formi, sem við höfum á okkar umsókn, hvað það er, sem okkar viðsemjendur tala um. Það getur vel verið, að hv. framsóknarmenn hafi lítið álit á núv. ríkisstj. sem samningsmönnum af hálfu Íslendinga, en það er ástæðulaust fyrir þá að færa það litla álit yfir á viðsemjendur af hálfu annarra. Það er alveg öruggt, að fulltrúar hinna ríkjanna og Efnahagsbandalagsins fitja upp á því, að ef Íslendingar vilji fé hlunnindi hjá sér, þá verði þeir að fá þeim hlunnindi í staðinn. Slíkt er eðli allra milliríkjasamninga og ekki einungis milliríkjasamninga, heldur allra samninga milli manna frá örófi vetra, og það þýðir ekkert að koma hér eins og barn og halda því fram, að Íslendingar geti með því að kalla sína umsókn einhverju sérstöku nafni skotið sér undan viðræðum um sér óþægilega hluti við viðsemjandann, ef viðsemjandinn á annað borð telur sínum hagsmunum samkvæmt, að um þau efni verði rætt. Það er vegna þess, að við gerum okkur þetta ljóst, sem við teljum, að það sé ótímabært á þessu stigi málsins að binda sig fyrir fram um það, að við viljum ekki eiga aðild að bandalaginu nema einungis í formi viðskipta- og tollasamnings. Hv. 7. þm. Reykv. sagði á dögunum, og ég held, að það hljóti að vera flestallir eða a.m.k. langflestir sammála um það, að það sé nauðsynlegt fyrir okkur að ná samningum við Efnahagsbandalagið um tolla- og viðskiptamál. Það sé óhjákvæmilegt og að því beri að stefna. Ef hv. þm. hefur gert sér grein fyrir, hvað í þessari yfirlýsingu felst, að það sé óhjákvæmilegt fyrir okkur að ná slíkum samningum, heldur hann þá virkilega, að okkar viðsemjendur geri sér ekki líka grein fyrir þessu og taki upp til umr. öll þau málefni, sem þeir telja sér æskilegt að tala um? Nei, þessi rök fyrir því, að við eigum einungis að halda okkur að viðskipta- og tollasamningi, fá sannarlega ekki staðizt. Hitt má segja, að það sé meira til í því, sem hv. l. þm. Austf. sagði hér áðan: Hvað er það af efni Rómarsamningsins fyrir utan viðskipta- og tollasamninga, sem Íslendingar sækjast eftir? Það er allt annað mál, hvað það er. Það getur vel verið, að slíkir samningar séu okkur fullnægjandi. Það getur vel verið, og þó er það engan veginn víst. En það er a.m.k. víst, að við komumst ekki hjá umræðum um mörg fleiri atriði, ef við viljum njóta þeirra hlunninda, sem eru fólgin í tolla- og viðskiptasamningi, og við komum raunar strax að því, að það er fleira en a.m.k. eiginlegur tollasamningur, sem við höfum mikla hagsmuni af í sambandi við Efnahagsbandalagið, og það er, hvaða stefnu þessir aðilar fylgi yfirleitt í fiskveiðimálum, bæði um fiskveiðar og innflutning fisks á hið væntanlega bandalagssvæði. Það er alveg ljóst, að ákvarðanir bandalagsins í þessum efnum geta ráðið öllu um okkar afkomu. Jafnvel þótt við fengjum formlegan tolla- og viðskiptasamning, þá geta þeir, eins og hæstv. viðskmrh. hefur fyrr vikið að, gert slíka samninga tiltölulega lítils virði með því að setja þær reglur t.d. um landanir, svo að við tökum eitt einfalt dæmi, sem geri tolla- og viðskiptasamning lítils virði. Það má segja, að undir viðskiptasamning komi ákvæði um landanir, ákvarðanir um innflutningsleyfi og annað slíkt. En þá erum við komnir inn á það, að viðskiptasamningur er ákaflega teygjanlegt hugtak, ekki síður en aðild, þannig að þetta tvennt hlýtur algerlega að mætast. Það má halda því fram, eins og hv. Alþb.-menn gera: Þetta hefur ekki svo mikla þýðingu fyrir okkur. Því í ósköpunum eruð þið að býsnast yfir þessu öllu? Við getum lifað, þótt við verðum utan við þetta bandalag, meira að segja getur það orðið okkur til góðs, vegna þess að þá verðum við alveg háðir Rússum. Þetta er þeirra skoðun. En það tjáir ekki að halda því fram, eins og hv. 7. þm. Reykv., að það sé óhjákvæmilegt fyrir okkur að ná tolla- og viðskiptasamningi, og neita því fyrir fram að tala um aukaaðild og halda því svo í þriðja lagi fram, eins og hv. 1. þm. Austf., að í raun og veru sé enginn munur á aukaaðild og viðskipta- og tollasamningi. Slíkur rökstuðningur er sannast sagt þess eðlis, að það er ákaflega erfitt að taka hann alvarlega. Mér dettur ekki í hug að gruna hv. framsóknarmenn um græsku í þessu máli. Ekki vegna þess að ég geti ekki yfirleitt grunað þá um græsku. En engin regla er án undantekninga, og það gæti verið, að undantekningin væri í þessu tilfelli. Ég skal þó ekkert fullyrða um það. Það er bezt að hafa allan fyrirvara. En rökfærslan er a.m.k. slík að hún virðist naumast geta verið flutt af fullri alvöru. Við skulum rifja upp hinn hjartnæma hluta ræðu hv. 7. þm. Reykv. hér á dögunum, þegar hann var að tala um gildi smáþjóðanna. Hæstv. forsrh. upplýsti raunar, að þetta væri útdráttur úr bók, sem Gunnar Myrdal hefði skrifað. Það getur verið jafngott fyrir því, en a.m.k. er það víst, að við Íslendingar ættum ekki að þurfa sérstakan fyrirlestur um gildi smáþjóða. Hvað sem um aðrar smáþjóðir er, þá erum við flestir sannfærðir um það, að okkar þjóð er þess virði að halda áfram að vera til, og þrátt fyrir það þótt við deilum um margt, þá vill áreiðanlega enginn okkar vísvitandi verða henni að fjörtjóni eða eyðileggja hennar sjálfstæði. Hv. 7. þm. Reykv. var að tala um gildi smáþjóðanna og hverjar hefðu lagt mest af mörkum, taldi upp Norðurlandaþjóðirnar, Svisslendinga, Ísrael og Úrúguay var það ekki? - eða Paraguay, ég rugla þeim nú alltaf saman, - á þessu stigi málsins hefur það ekki enn þá átt kost á því að sækja um inngöngu í Efnahagsbandalagið, en ég held, að allar hinar smáþjóðirnar, sem hv. þm. taldi upp, hafi einmitt sótt um aðild, aukaaðild eða fulla aðild að Efnahagsbandalaginu. Um fulla aðild hafa sótt Danmörk, Noregur og Írland, um aukaaðild Svíþjóð, Austurríki, Svissland, og af Asíuþjóðum er það einungis ein, sem hefur lýst því yfir, að hún vildi verða aukaaðili að Efnahagsbandalagi Evrópu, og það var smáþjóðin Ísrael, sú þjóð, sem hv. 7. þm. Reykv. taldi fremsta allra þjóða í Asíu. Það er einmitt þjóðin, sem þar hefur skorið sig út úr og vill verða aukaaðili í bandalaginu. Sannleikurinn er sá, að þetta mál er ekki eins einfalt og menn láta: Auðvitað eru menn sammála um það, ef það liggur við, að við þurfum að afsala okkar sjálfstæði til þess að gerast aðili þessa Efnahagsbandalags, þá er enginn okkar, sem gerist talsmaður slíks. En við verðum líka að muna, að það getur nú á dögum verið eina ráðið til þess að hafa eitthvað að segja um þau málefni, sem mestu máli skipta fyrir smáar og stórar þjóðir, að þær séu aðilar í alþjóðasamtökum. Það er alveg víst, að þetta bandalag á eftir að taka margar ákvarðanir, sem geta haft úrslitaþýðingu um það, hvernig okkur vegnar í efnahagsmálum. Það er alveg víst, að það getur riðið á mjög miklu fyrir okkur að hafa einhvern aðgang að því, að okkar rödd heyrist þar, að við séum þar ekki algerlega utan dyra. Það er að vísu ólíku saman að jafna, en það má að nokkru leyti þó líkja því hvoru við annað, spurningunni um það, hvort við eigum að taka afleiðingum af núv. heimsástandi og vera aðilar að varnarbandalagi eða ekki. Við þurfum ekki að fara út í megindeiluna um það efni. En við skulum taka einfalt dæmi og sleppa Atlantshafsbandalaginu. Við skulum minna á muninn á því, þegar Bretar höfðu landið hernumið og þegar samið var við Bandaríkin um hervernd yfir landinu. Að minnsta kosti hv. 3. þm. Reykv. hefur sjálfur fengið að finna muninn á þessu tvennu. Meðan landið var hernumið, þótt það væri af vinsamlegum aðila, aðila, sem við óskuðum eftir, að ynni stríðið, þá taldi hann sig ekki skyldugan til þess að virða lög og rétt á Íslandi og flutti hv. 3. þm. Reykv., einn af alþm. þjóðarinnar, fangelsaðan burt úr landi, auk þess sem prentfrelsi var heft og fleiri yfirtroðslur gerðar. Það var ekki einungis, að það væri ærusök fyrir Íslendinga að fá þessu hnekkt, heldur fólst í því meginmunur um viðurkenningu á Íslandi sem sjálfstæðum aðila í alþjóðasamtökum og réttarríki, þegar við í staðinn fyrir að láta með höndla okkur án eigin afskipta sem hvern annan hlut tókum upp samninga við aðra og urðum þeirrar gæfu aðnjótandi að fá aftur hv. 3. þm. Reykv. og hans fylgdarmenn senda til landsins úr herleiðingu í Bretlandi og viðurkenningu stórveldisins fyrir því, að það yrði hér að hegða sér eftir okkar lögum og rétti. Ég segi þetta er ekki að öllu leyti sama eðlis, en það er þó svo líkt, að það er rétt fyrir okkur að hugleiða, að eina ráðið til þess, að eftir okkur verði munað, að okkar hagsmuna sé gætt, er, að við látum sjálfir í okkur heyra og að við höfum sjálfir möguleika til þess að flytja okkar mál, því að ef við gerum það ekki sjálfir, hverjir eiga þá að gera það? Þó að vinátta vesturveldanna sé mikil og þ. á m. Breta, eins og hv. 7. þm. Reykv. hefur haldið fram, þá er hún ekki svo mikil, að þau gerist talsmenn íslenzkra hagsmuna gegn hagsmunum sinna eigin manna, ef Íslendingar hafa ekki aðstöðu til þess að vera sínir málflytjendur sjálfir. Þetta er vissulega eitt þeirra atriða, sem við verðum að hafa í huga, þegar við ákveðum okkar afstöðu í þessu máli. Það má vel vera, að það verði ekki hægt að sameina allt það, sem við sækjumst eftir. En við eigum ekki á þessu stigi málsins að útiloka neina þá leið, sem fær kann að vera, þegar af þeirri ástæðu, að sú útilokun verður ekki virt af öðrum. Aðrir tala um allt, sem þeim sýnist, við okkur, og við eigum vitanlega að sækjast eftir öllum þeim hlunnindum, sem við getum sjálfra okkar vegna, sjálfir, vegna þess að ef við gerum það ekki, þá gera það engir aðrir. Ég veit, að hv. framsóknarmenn skilja þetta jafnvel og við hinir, og ég þekki þá svo vel af margra ára samvinnu, að mér dettur ekki í hug að taka eitt augnablik gilda yfirlýsingu þeirra um það, að ekki komi annað til greina en tolla- og viðskiptasamningur af þeirra hálfu, ef annað betra væri fáanlegt. Það má vel vera, að þeir telji sér henta á þessu stigi málsins að halda slíku fram, eins og þeir hafa í ýmsum öðrum málum, sem hafa ekki minni þýðingu, t.d. varnarmálunum, haldið hinum fráleitustu hlutum fram rétt fyrir kosningar, en síðan tekið upp skynsamlega afstöðu eftir kosningar, þ.e.a.s. ef þeir fengju að koma í stjórn.