Þingræður haldnar á Alþingi Íslendinga



Herra forseti. Ég tel mig tilknúinn að vekja athygli hæstv. forseta á því að ekki hafa borist til þingsins svör við tveimur fsp. sem fram voru bornar á síðasta ári og yfirstandandi þingi og óskað skriflegs svars. Um er að ræða fsp. sem borin var fram við hæstv. menntmrh. 14. okt. s.l. um fjölda réttindalausra við kennslustörf og í öðru lagi fsp. borin fram við hæstv. menntmrh. og hæstv. fjmrh. um húsnæðismál Þjóðskjalasafns lögð fram 10. des. s.l. Nú er gert ráð fyrir að þingstörfum ljúki einhvern næstu daga og ég hlýt að vekja athygli hæstv. forseta á því hvernig á stendur með þessar fsp. sem ekki hefur borist svar við og æskja eftir liðsinni forseta að svar verði fram lagt eða óskað eftir því við hæstv. ráðherra að þeir svari þessum fsp. áður en þingi lýkur. Ég treysti fulltingi hæstv. forseta í því efni.



Herra forseti. Fjvn. hefur lokið athugun sinni á till. til þál. um vegáætlun fyrir árin 1987-1990. Afgreiðsla nefndarinnar birtist í sameiginlegu nefndaráliti á þskj. 946 og í brtt. sem allir nefndarmenn standa að og fluttar eru á þskj. 937. Fulltrúar stjórnarandstöðuflokkanna hafa þó skrifað undir nefndarálitið með fyrirvara og áskilja sér rétt til að hafa óbundnar hendur við afgreiðslu málsins á hv. Alþingi. Í störfum sínum hefur nefndin notið mikilvægrar aðstoðar Snæbjarnar Jónassonar vegamálastjóra og nokkurra annarra starfsmanna Vegagerðar ríkisins. Eru þeim hér með færðar þakkir fyrir. Þegar þáltill. var lögð fram voru allar tölur á verðlagi 1987 í samræmi við fjárlög þessa árs. Að höfðu samráði við Þjóðhagsstofnun hefur verið áætlað að verðlag hækki um 6% á milli áranna 1987 og 1988. Í brtt. nefndarinnar kemur þetta fram á þann hátt að allar tölur, sem snerta árin 1988-1990, eru hækkaðar um 6% frá því sem þáltill. greinir. Fjvn. gerir óverulegar tillögur um breytingar á útgjöldum til einstakra framkvæmdaþátta. Aðeins er lagt til að á árinu 1987 verði 3 millj. kr. fluttar af viðfangsefninu "vetrarviðhald" yfir á liðinn "aðrir fjallvegir". Aðrar tillögur um tilfærslu fjár á milli einstakra framkvæmdaþátta hefur nefndin ekki gert. Sú vinnuregla hefur gilt sem endranær í starfi fjvn. að nefndin hefur tekið ákvörðun um skiptingu framkvæmdafjár á milli einstakra kjördæma. Eru þær ákvarðanir teknar að loknum allítarlegum útreikningum og síðar tillögum frá Vegagerð ríkisins. Síðan hefur það komið í hlut þingmanna einstakra kjördæma að ákveða skiptingu framkvæmdafjár á einstök verkefni í hverju kjördæmi. Tillögur nefndarinnar um skiptingu framkvæmdafjár eru byggðar á þessum ákvörðunum þingmannahópa. Í áliti nefndarinnar á þskj. 946 er allítarlega greint frá þeim reglum sem notaðar eru í tillögum nefndarinnar við skiptingu framkvæmdafjár á milli einstakra kjördæma og tæplega ástæða til að fara um það mörgum orðum hér. Rétt er þó að vekja athygli á því að sama skiptiregla er notuð nú og áður bæði að því er varðar skiptingu á fé til stofnbrauta og þjóðbrauta. Reglan sem notuð hefur verið við skiptingu stofnbrautafjár er þó endurmetin, en hún byggir sem fyrr á þremur þáttum, þ.e. kostnaði við endurbætur stofnbrauta, ástandi þeirra og arðsemi framkvæmdanna. Eðlilegt verður að telja að slíkt endurmat fari fram að loknu hverju fjögurra ára tímabili langtímaáætlunar. Á hinn bóginn er gert ráð fyrir að slíkt endurmat varðandi þjóðbrautir fari fram á miðju fjögurra ára áætlunartímabili eða næst að tveimur árum liðnum. Mér þykir og rétt að ítreka að fjvn. hefur ekki að þessu sinni fremur en áður haft af því afskipti hvernig stofnbrautafé hvers kjördæmis skiptist á einstök ár innan áætlunartímabilsins. Vegagerðin annast það að raða þessu niður á einstök ár til samræmis við þau verk sem þar eru í gangi hverju sinni og á hverjum stað. Í brtt. nefndarinnar kemur fram að gert er ráð fyrir því að hægt verði að hefjast handa við gerð jarðganga um Ólafsfjarðarmúla á árinu 1988. Nefndinni er ljóst að til þess að sú jarðgangagerð geti gengið með eðlilegum hraða þarf aukið fjármagn á árunum 1989 og 1990 umfram það sem fram kemur í brtt. nefndarinnar. Má ætla að til þess að þetta verk geti gengið fyrir sig með eðlilegum hraða muni þurfa til þess aukið fé sem nemur 90-100 millj. kr. á ári í tvö ár. Með tilliti til yfirlýsinga sem gefnar hafa verið um þetta mál, m.a. í fyrri gögnum fjvn., samþykkti nefndin yfirlýsingu sem birt er í áliti nefndarinnar á þskj. 946. Yfirlýsingin er svohljóðandi, með leyfi hæstv. forseta: "Í því samkomulagi sem gert var um svokallaða Ó-vegi var út frá því gengið að fyrst yrði lokið við veginn um Ólafsvíkurenni, síðan við veginn um Óshlið, en í beinu framhaldi yrðu gerð jarðgöng gegnum Ólafsfjarðarmúla. Gert var ráð fyrir sérstakri fjárútvegun í þessu skyni. Samkvæmt vegáætlun verður byrjað á jarðgöngum gegnum Ólafsfjarðarmúla árið 1988. Fjvn. lýsir þeim vilja sínum að aflað verði sérstaks framkvæmdafjár til þessa verkefnis til þess að jarðgangagerðin geti haldið áfram viðstöðulaust og með eðlilegum hraða að mati Vegagerðar ríkisins". Sú till. til þál. um vegáætlun, sem hér er til síðari umræðu, tekur til annars tímabils langtímaáætlunar í vegagerð. Samkvæmt tillögunni er á þessu ári varið til vegagerðar samtals 2150 millj. kr. sem er í samræmi við fjárlög. Hin þrjú ár þessa áætlunartímabils er skipt fjármagni til ýmissa viðfangsefna Vegagerðar ríkisins sem nemur samtals 7250 millj. kr. og því samtals á þessum fjórum árum 9400 millj. kr. Er gert ráð fyrir að það sé sú fjárhæð sem fáist frá mörkuðum tekjustofnun Vegagerðar. Er þá ekki að sinni ráðstafað því fé sem þar er umfram upp að því marki sem menn settu sér að ná í langtímaáætlun, en það var að verja til vegagerðar um 2,4% af þjóðarframleiðslu á ári. Eigi að síður er hér um mikla fjármuni að ræða, enda bíða mörg viðfangsefni úrlausnar. Á síðasta ári lauk fyrsta tímabili langtímaáætlunar. Við lok á því tímabili er eðlilegt að menn líti til baka og virði fyrir sér þann árangur sem náðst hefur. Að mínu áliti höfum við unnið stórvirki í vegagerð á síðustu fjórum árum. Þetta blasir raunar við augum allra, sem ferðast um land okkar og njóta þess að aka um sífellt batnandi vegakerfi. Úrtölumenn og bölsýnisdýrkendur reyna þó að telja fólki trú um að lítið hafi verið aðhafst á þessu tímabili. Þeir þrástagast á að ekki hafi verið staðið að fullu við þá fyrirætlan að verja 2,4% af þjóðarframleiðslu til vegagerðar á þessu tímabili. Þeir láta í veðri vaka að litlu skipti þótt þjóðarframleiðslan hafi farið stórum vaxandi hin síðustu tvö árin og þannig orðið næsta óraunsæ viðmiðun miðað við það sem gert var ráð fyrir í upphafi. Víst er rétt að nokkuð skortir á það fjármagn sem upphaflega var ætlað til þessara framkvæmda. Hitt skiptir þó meginmáli að litlu munar að þeim verkefnum hafi verið lokið sem að var stefnt á því tímabili sem nú er liðið og sums staðar hefur unnist betur en áætlað hafði verið. Ef nánar er litið á fjármagnshlið þessara mála er talið að á fyrsta tímabili langtímaáætlunar hafi verið varið til nýrra framkvæmda um 78% af því fjármagni sem upphaflega var gert ráð fyrir og til sumarviðhalds um 86% af því fjármagni sem langtímaáætlun gerði ráð fyrir. Samtals vantar því liðlega 11/2 milljarð kr. miðað við upphaflegar áætlanir um fjármagnsútvegun. Sé á hinn bóginn litið á hvernig verkin hafa þokast áfram er talið að ekki skorti nema 100-200 millj. kr. til þess að þau séu í jafnvægi við það sem áætlanir stóðu til um. Hér er sannarlega mikill munur á. Þetta er að vísu vandmetið til fulls m.a. vegna þess að þó að nokkuð vanti á að öll verk hafi verið unnin sem áætlað var að vinna á fyrsta tímabili langtímaáætlunar hafa á móti önnur verk komist í framkvæmd sem ætlað var samkvæmt fyrri áætlun að vinna á öðru og þriðja tímabili langtímaáætlunar. Enn fremur hefur verið farið fram úr áætlunum fyrsta tímabils í bundnum slitlögum sem svarar til 150-200 millj. kr. framkvæmdakostnaðar. Á fyrsta tímabili langtímaáætlunar var lagt bundið slitlag á stofnbrautir sem nam alls 635 km, en það er 154 km lengra en áætlanir sögðu til um. Auk þessa var lagt bundið slitlag á þjóðbrautir sem nam alls 136 km á fyrsta tímabili, en um það stóðu litlar áætlanir við upphaf langtímaáætlunar. Heildarlengd bundinna slitlaga var í árslok 1986 orðin 1423 km eða sem nokkurn veginn samsvarar hringveginum. Þar af eru að vísu 233 km einbreiðir eða 3,8 m á breidd. Framfarir hafa verið miklar. Við sem oft förum um vegina gleðjumst yfir hverjum kafla sem lagður er bundnu slitlagi. Við sjáum greinilega hversu miklu munar með hverju árinu sem líður. Við sem fáumst við stjórnmál ættum ekki endilega að kvarta undan því að ýtrasta fjármagni skuli ekki hafa verið varið til þessara verkefna heldur ættum við að lofa þá framkvæmd verka sem komast áfram og er lokið fyrir stórum minna fé en upphaflega var áætlað. Það er þetta sem hefur gerst. Hagsýni og sparnaður, samfara miklum framkvæmdum, einkenna að mínum dómi fyrsta tímabil langtímaáætlunar sem lauk um síðustu áramót. Fyrir þetta eiga þeir lof skilið sem fyrir málum hafa staðið, allt frá æðstu stjórnendum til þeirra sem verkin hafa unnið. Þeir sem ekki viðurkenna þetta og tala í nöldurs- eða niðurrifstón eru tæpast líklegir til að gera betur. Land okkar er stórt og strjálbýlt og það er a.m.k. sums staðar býsna erfitt til vegagerðar. Vegirnir eru lífæðar byggðanna og greiðar samgöngur eru nauðsynleg forsenda nútímalífshátta. Við eigum vissulega ærin verk að vinna á þessu sviði og ég tel að okkur beri hiklaust að halda áfram framkvæmdum við vegagerð með sambærilegum þrótti og gert hefur verið á síðasta áætlunartímabili. Að því verður að vinna á því tímabili sem um er fjallað í þeirri till. til þál. um vegáætlun sem hér er til síðari umræðu. Ég sé ástæðu til við þetta tækifæri að flytja hæstv. samgrh. þakkir fyrir ötula baráttu fyrir auknum og bættum framkvæmdum við vegagerð á Íslandi á síðari árum. Við sem tíðum erum á ferð á vegum landsins höfum fundið framfarirnar. Með þeirri vegáætlun, sem hér er til afgreiðslu, er að því stefnt að þær haldi áfram. Ég legg til, herra forseti, að till. þessi til þál. um vegáætlun fyrir árin 1987-1990 verði samþykkt með þeim breytingum sem fjvn. ber fram á þskj. 937.



Herra forseti. Ég hef venjulega ekki blandað mér í umræður um vegáætlun, enda hefur það oft verið þannig að hún er afgreidd á síðustu dögum þingsins og lítill tími til stefnu. Við þm. Austurlands höfum eins og aðrir þm. fjallað um skiptingu vegafjár í okkar kjördæmi og vegna þeirrar umfjöllunar sem hefur átt sér stað af hálfu Vegagerðarinnar og hv. fjvn. teljum við okkur knúna til að koma á framfæri athugasemdum við þá umfjöllun. Þegar langtímaáætlun var gerð fyrir nokkrum árum og tillaga um vegagerð ákveðin til næstu tólf ára, sem tekin yrði til endurskoðunar með jöfnu millibili, var ítarleg umfjöllun á Alþingi um með hvaða hætti og eftir hvaða leikreglum fjármagni skyldi skipt. Það var reiknað út út frá kostnaði, arðsemi og ástandi vega. Hlutur Austurlands í þeim útreikningi var þá 18%. Á fyrsta tímabili var gert ráð fyrir því að hlutur Austurlands væri 161/2% eða 11/2% lægra en útreikningurinn gerði ráð fyrir, en í reynd varð þetta hlutfall 16,1 % . Á öðru tímabili var hins vegar gert ráð fyrir að þetta hlutfall væri nokkru yfir reiknitölunni eða 18%. Samkvæmt þeirri tillögu sem nú hefur verið gerð af hálfu Vegagerðarinnar og fjvn. lagt hér fram kemur fram í nál. fjvn.: " Fjvn. tók til athugunar skiptingu milli kjördæma og fé til stofnbrauta og þjóðbrauta og byggjast ákvarðanir nefndarinnar á tillögum sem fram komu frá Vegagerð ríkisins." Samkvæmt þessu hefur fjvn. tekið tillögu Vegagerðarinnar og gert hana algerlega að sinni og virðist lítill tími hafa verið til umfjöllunar í nefndinni. Nú hefur verið reiknað út nýtt hlutfall eða 19,8% að því er varðar Austurlandskjördæmi, en gert er ráð fyrir að hlutfall kjördæmisins verði 18,3% eða 11/2% lægra en reiknitalan segir til um. Í stað þess að hlutfallið fari aðeins yfir reiknitöluna er það enn á ný verulega lægra. Við þm. Austurlands litum svo á að hér hafi átt sér stað mistök og í samtölum við Vegagerðina kom fram að þar sem búið væri að skipta þessu fé svo rækilega í kjördæmunum væri ekki hægt að leiðrétta þennan hlut. Þar að auki hækkar okkar hlutfall á fyrsta og síðasta ári tímabilsins eða 1990. Í nál. fjvn. er gert ráð fyrir að frávik til lækkunar frá reiknitölunni sé 2%. Það hefur ekki komið fram með nægilega skýrum hætti á Alþingi hvað þetta frávik má verða mest þar til það byrjar að leiðréttast. Nú held ég að allir alþm. geri sér grein fyrir því að það verður að vera visst svigrúm fyrir Vegagerðina og hin einstöku kjördæmi verða að sætta sig við að frávik geti verið til lækkunar. En til langframa hljóta þessar útreikningsreglur að vera til að gæta jafnræðis í þessum málum í landinu. Það jafnræði er að sjálfsögðu forsenda þess að það geti ríkt bærilegur friður á Alþingi um þessa skiptingu. Nú er það svo, t.d. að því er varðar Austurlandskjördæmi, ef þetta gengur svo fram að 31/2% verður komið undir á átta ára tímabili, að þá skiptir m.a. miklu máli hvað gerist á því þriðja og því þarf að móta ákveðnar leikreglur og hefði verið eðlilegt að um það væri rætt í fjvn. Það er hins vegar gert ráð fyrir því í þessari vegáætlun að meira fjármagn komi til skipta strax á árinu 1988 ef séð verður fyrir tekjuöflun til þess. Ég býst við því að allir þm. eigi auðvelt með að skipta viðbótarfjármagni og enginn vafi er á að það er mikill áhugi fyrir því að slíkt geti orðið og það ástand verði hér í þjóðfélaginu að svo megi verða. Ég vil taka mjög skýrt fram að við gerum til þess mjög ákveðna kröfu að þetta verði leiðrétt við þá umfjöllun og um það mótaðar skýrar reglur með hvaða hætti þessi frávik eigi að vera og á hvað löngu tímabili. Eins og ég gat um í upphafi máls míns gengum við út frá því að okkar hlutfall yrði hærra en reiknitalan á öðru tímabili, en niðurstaðan er sú að hún er verulega lægri samkvæmt tillögum sem Vegagerðin hefur gert. Ég skal að vísu taka fram að það er að hluta til vegna þess að ný stofnbraut kemur inn á tímabilinu, vegurinn milli Vopnafjarðar og Héraðs, en það skýrir ekki allan þann mun. Við gerum um það ákveðna kröfu að um þetta sé fjallað ítarlega í fjvn. og ákveðnar leikreglur skapaðar í þessu sambandi. Ef það er ekki gert getur ekki ríkt sá friður sem hefur verið milli kjördæmanna um skiptingu vegafjár og ég vænti þess að það sé áhugamál allra hv. þm. að þar geti verið eðlilega staðið að málum.



Herra forseti. Fyrir 25 árum dvaldi finnsk kona árlangt hér á Íslandi við kennslu norður í landi. Hún gerði sér far um að kynnast landinu sem mest og best og ferðaðist töluvert um í því skyni. Ég man enn þá hvað ég varð undrandi þegar hún fór að dást að íslenska vegakerfinu sem ég hafði þá ekki heyrt margt gott um og allra síst úr munni útlendinga, enda voru vegirnir þá nánast á kerrustiginu. Þessari ágætu konu fannst hins vegar slíkt afrek að svo fámenn þjóð gæti yfirleitt tengt byggðir sínar með akfærum vegum að fráleitt væri að býsnast yfir holum og ryki. Sem betur fer hefur slík nægjusemi ekki fengið rúm í hjörtum landsmanna og af stórhug og dugnaði hefur vegakerfi landsins tekið miklum breytingum til batnaðar á síðustu árum. En það er vissulega mikið enn óunnið, ekki síst í verkefnum sem kosta mikið fé en eru engu að síður nauðsynleg til að jafna aðstöðu fólks til búsetu í landinu. Eins og hv. þm. vita er vegafé skipt samkvæmt ákveðnum reglum milli kjördæma og þingmannahóparnir skipta því síðan á framkvæmdir innan hvers kjördæmis. Auðvitað eru ekki allir jafnánægðir með hlut síns kjördæmis og vissulega höfum við Reykjanesþingmenn t.d. mikil og stór vandamál við að glíma vegna mikillar umferðar og fjölmennis í kjördæminu og hér á höfuðborgarsvæðinu og gengur að okkar mati hægt að leysa þau. Það eru feikilega stór og dýr verkefni fram undan í höfuðborginni og í kringum hana og liggur á að leysa þau og væri sannarlega þörf á hærri hlut til þessa kjördæmis. Fyrir mitt leyti lýsti ég samt sem áður því yfir í fjvn. og get endurtekið það hér í ræðustól að mér fyndist sanngjörn sú skipting sem við komum okkur saman um á milli kjördæma. Að baki þeirri yfirlýsingu og afstöðu liggja hrein og klár byggðasjónarmið. Sömuleiðis get ég ekki tekið að sama marki og flestir þm. undir gagnrýni á minnkandi fjárframlög til vegamála. Undanfarin ár hefur verið dregið saman í framlögum til ýmissa málaflokka og skorið niður til verklegra framkvæmda og er ég ekki að verja það. Það er hárrétt að það hefur einnig verið gert í þessum málaflokki. Það hefur verið skorið töluvert niður í vegamálum, eins og hér hefur verið bent á, miðað við það fjármagn sem áætlað var að verja til þessa málaflokks. Hins vegar hefur samdráttur ekki verið að sama skapi í framkvæmdum og það skiptir auðvitað öllu máli. Það hefur að langmestu leyti tekist að halda langtímaáætlun í vegagerð með aukinni hagkvæmni og hagræðingu og það hefur tekist þrátt fyrir minna fjármagn en hafði verið áætlað. Með þessum orðum mínum er ég ekki að draga úr nauðsyn þess að bæta og styrkja vegakerfi landsins. Ég er aðeins að benda á þessar staðreyndir. Herra forseti. Ég skrifa undir nál. fjvn. með fyrirvara. Sá fyrirvari er fólginn í því að þótt skynsamlegt sé að gera áætlun til lengri tíma í vegagerð og mætti sannarlega gera í mörgum fleiri málaflokkum hefði ég talið eðlilegt að afgreiða einungis með formlegum hætti áætlun þessa árs, en geyma umfjöllun um síðari ár tímabilsins þar til nýtt þing hefur komið saman með nýjum mönnum og ný ríkisstjórn tekið við. Eins og frá þessum málum er gengið í vegáætlun er ráðstafað á verkefni því fé sem fæst til vegamála með mörkuðum tekjustofnum, en gert ráð fyrir að beint framlag komi til viðbótar úr ríkissjóði til að ná þeirri hlutfallstölu sem langtímaáætlun gerir ráð fyrir. Má vel vera að við það verði staðið og næstu þing úthluti samkvæmt því, en ég hefði talið eðlilegt að gera þetta á þann veg sem ég sagði áðan, afgreiða einungis áætlun fyrir þetta ár, en geyma frekari umfjöllun til næsta þings.



Herra forseti. Það væri út af fyrir sig ástæða til að eyða alllöngum tíma í umræður um vegáætlun, ekki síst fyrir fulltrúa úr þeim kjördæmum sem hvað verst eru sett í þeim efnum. Ég skal eigi að síður ekki eyða löngum tíma þessa fundar til þess, en mig langar til að fara örfáum orðum um þessi mál. Ég vil fyrst aðeins víkja að hv. síðasta ræðumanni. Það er greinilegt að það er vel búið að gera við þá Reyknesinga ef það er hægt að halda því fram að menn eigi að láta minna fjármagn í vegaframkvæmdir en nú er gert og gert hefur verið.

Sagði ég það?

Ég heyrði ekki betur en hv. þm. segði að það mætti vel draga saman þar. Það hefði verið gert á öðrum sviðum. Hvað þýðir að draga saman? Það er að minnka í mínum skilningi. Ég skal ekki fara fleiri orðum út í það, en enn vík ég að einum og þá hæstv. sjútvrh. Mér finnst það koma úr hörðustu átt þegar einn af hæstv. ráðherrum í ríkisstjórn, búinn að vera þar í hartnær fjögur ár, getað haft áhrif á framgang mála í þessum efnum sem og öðrum, kemur hér upp og gagnrýnir fjvn. fyrir þau vinnubrögð sem hún hefur innt af höndum, segir hér með að Austfirðingar séu settir hjá í framkvæmdum að því er varðar samgöngumál. Hæstv. ráðh. er líklega búinn að gleyma því að Austfjarðaflugvöllur, Egilsstaðaflugvöllur, var tekinn fram yfir öll önnur framkvæmdaatriði á þessu ári.

Eru það nú vegamál?

Heyrir það ekki undir samgöngumál? Á að taka Austfirðinga fram yfir á öllum sviðum? Er það meining hæstv. ráðh.? Þá er rétt að það kæmi hér fram að hinir og aðrir ættu að bíða eftir því að Austfirðingar væru búnir að fá allt sitt. Ég held að það væri þá rétt að hæstv. ráðh. segði það hér. Ég sé ekkert eftir því þó að ýmislegt hafi verið vel gert við þá Austfirðinga, en það má kannske segja um hæstv. ráðh. að sjaldan launar kálfur ofeldið. Og það ætti við í fleiri tilvikum. Hæstv. sjútvrh. sagði áðan: Við heimtum meira næsta ár. Við krefjumst þess að meira fari til okkar árið 1988 og það verður vissara með hvaða hætti sem við fáum það. Hvernig á að skilja slíkt? Ég kem kannske að því frekar á eftir í sambandi við þær hugmyndir sem ég hef haft um afgreiðslu vegáætlunar fyrir næsta áætlunartímabil. Ég vil segja við vin minn hv. þm. Geir Gunnarsson: Ætli ýmsir séu ekki verr á vegi staddir í vegakerfinu en Reyknesingar og Reykjavík? Það kæmi mér a.m.k. ekki á óvart að ýmsir ættu meira eftir og ættu erfiðara fyrir höndum en Reykjanes og Reykjavík.

Er ekkert atriði hvað er hentugt að gera í hvaða áföngum?

Auðvitað getur hv. þm. velt fyrir sér hvað er hentugt. Það er kannske hentugast að hennar áliti að þjappa öllum Íslendingum saman á Reykjavíkursvæðinu, setja þá alla í blokk í Breiðholtið eins og stefnt er að. Það er kannske hentugast. Ég hygg þó að það mundi minnka í buddunni hennar eins og annarra ef slíkt yrði gert. Hún mundi ekki lifa jafnfrjálslega og hún gerir nú ef það væri stefnt að því að safna öllum af landsbyggðinni hingað á Reykjavíkursvæðið. Reykjavík hefði ekkert gott af því.

Við þurfum líka að komast til Vestfjarða.

Einmitt, og það er það sem ég er að tala um. En það skortir á skilning ýmissa hv. þm. á að það þarf alveg jafnt að keyra frá Vestfjörðum og til Vestfjarða. Það er nefnilega gallinn á málinu sem sumir virðast ekki skilja.  Herra forseti. Hér var sagt áðan og hefur oft verið sagt áður að nú hafi gengið eitt mesta góðæri yfir íslenskt þjóðarbú um langan tíma. Þetta mun vera rétt. En hverjir hafa notið þessa góðæris? Hverjir hafa blómstrað? Hafa samgöngumálin blómstrað undir þessu góðæri? Hafa vegaframkvæmdir blómstrað? Hafa hafnarmálin blómstrað? Hafa flugmálin blómstrað að því er varðar framkvæmdir í þessum efnum? Svo mætti lengur telja. Nei, ég held að ýmsir geti sagt og það með fullum sannindum að þessir þættir hafa a.m.k. orðið út undan í góðærinu. Auðvitað tengist þetta byggðamálaumræðunni. Flestir, hugsa ég, eru sammála um að óheillavænleg þróun hefur átt sér stað að því er varðar byggðamálin. Það vex sá fjöldi sem flýr af landsbyggðinni hingað á suðvesturhorn landsins. Það er svo langt gengið að fyrir nokkrum dögum þingaði enn a.m.k. stærsti stjórnmálaflokkur landsins í Reykjavík og þar höfðu menn á orði að eitthvert mesta áhyggjuefnið væri hversu mikill flóttinn væri frá landsbyggðinni á Stór-Reykjavíkursvæðið. 

Átti ekki að breyta því með vægi atkvæða?

Nú þýðir ekki hv. þm. að spyrja mig hverju átti að breyta með vægi atkvæða. Ég var einn þeirra sem voru andvígir því sem gert var í þeim efnum. Ég man ekki afstöðu hv. þm. Stefáns Guðmundssonar. Mig minnir eigi að síður án þess að ég fullyrði að hann hafi ekki verið langt frá því að styðja þann meiri hluta sem hér myndaðist í þeim efnum. Hann gerir kannske grein fyrir því á eftir hver afstaða hans var í þeim efnum. Og nóg um það. Þar höfðu menn á orði að þetta væri eitt mesta vandamálið sem við væri að glíma. Og þá vegna hvers? Sjálfstfl. hefur nú setið í ríkisstjórn í fjögur ár nánast og búið til þetta vandamál með sinni fjármálapólitík og efnahagsstefnu ásamt Framsfl. og hv. þm. Stefáni Guðmundssyni þar með. Nú eru menn að opna munn og segja að þetta sé vandamál og það líklega fyrst og fremst vegna þess að kosningar eru á næsta leifi. Nú uppgötva menn vandamálið þrátt fyrir fjögurra ára stjórnarsetu sem hefur skapað þau vandamál sem við erum hér um að tala. Nú opna menn munninn vegna þess að um fimm vikur eru í kosningar. Það hefur ekki verið að sjá að þessir hv. þm. gerðu mikið til að breyta þeim viðhorfum sem ríkt hafa í þá veru að skapa betra ástand til að jafna búsetuskilyrði í landinu til að koma í veg fyrir þá öfugþróun sem hefur átt sér stað og á sér stað í auknum vexti. Ég tók eftir því áðan að hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir að þeir þm. Austurlands, ég tók ekki eftir því hvort hv. þm. Egill Jónsson var inni þá, nú er hann kominn í sæti sitt, - hæstv. sjútvrh. lýsti því yfir að þeir Austfjarðaþingmenn, og dró engan undan, teldu að hrein mistök hefðu átt sér stað í afgreiðslu fjvn. á þeirri vegáætlun sem hér liggur fyrir. Mér þætti gaman að fá um það upplýsingar hér á eftir hvort hv. þm. Egill Jónsson tekur þessum aðdróttunum þegjandi og hljóðalaust, hvort hann hefur framið hrein mistök á Austfirðingum, flumbrað vinnubrögðum í fjvn. að því er Austfirðinga varðar. Slíkt væri gaman að heyra á eftir. Ég ætla hv. þm. Agli Jónssyni ekkert slíkt, en ég heyri að hans samþingsmenn, kannske hinir nánustu hingað til, gera það. Ég vænti þess að hann svari fyrir sig á eftir. 
             Herra forseti. Ég var þeirrar skoðunar strax þegar vegáætlunin kom til umræðu innan fjvn. að í ljósi þess sem nú er að gerast, þeirrar stöðu sem við erum nú í, væri skynsamlegast að afgreiða vegáætlun bara til ársins í ár. Það eru kosningar í apríl. Þar verður kjörið nýtt þing. Það verður ný ríkisstjórn. Hvaða flokkar hana skipa skal ég ekkert um segja, en ný ríkisstjórn verður eigi að síður mynduð eftir þessar kosningar. Og hvað var skynsamlegra en að afgreiða bara vegáætlun fyrir árið í ár og ætla nýju þingi og nýrri ríkisstjórn að taka málið upp? Ekki síst í ljósi þess að ég heyri ekki betur en hver hv. þm. á fætur öðrum hafi komið hér upp og tekið undir þetta. Ég lýsti því líka á þingmannafundi Vestfirðinga að ég teldi þetta rétt. Auðvitað kom hæstv. samgrh. með viðbáru um að tæknilega væri þetta ekki framkvæmanlegt. Hæstv. ráðh. er líklega búinn að gleyma því að hann tók sjálfur við óafgreiddri vegáætlun þegar hann tók við ráðherradómi 1983. Þá var vegáætlun gjörsamlega óafgreidd. Það er nægur tími fyrir væntanlegt þing og væntanlega ríkisstjórn að taka þetta mál upp að loknum kosningum í apríl til að gera því góð skil fyrir framtíðina. Það tekur því auðvitað ekkert að vera að rífast um árið í ár. Það mál er afgreitt eins og það liggur fyrir. En ég er þeirrar skoðunar að næstu ríkisstjórn beri skylda til að spretta þessu máli upp og breyta prósentum milli kjördæma og auka fjármagn til vegaframkvæmda til að gera stöðuna betri og sambærilegri milli þeirra sem verst eru settir og hinna sem miklu lengra eru komnir fram á veginn í vegagerð og samgöngum. Við skulum ekki gleyma því að samgöngumálin eru einn af mestu og mikilvægustu þáttum í íslensku samfélagi í dag. Það á líka við flugvelli og hafnir. En þá einangrun sem ýmis svæði hafa búið við að því er varðar vegakerfið verður ekki lengur unað við. Ég vil ekki trúa því að þm. hafi ekki kjark til að taka þá ákvörðun að þarna verði að verða breytingar á. Ég vil á engan hátt gagnrýna hæstv. samgrh. í þessum efnum. Mig minnir að það sé til orðtæki sem segir að hver hafi sinn djöful að draga og ég veit að hæstv. ráðh. hefur haft þá marga í þessum efnum að því er varðar aukið fjármagn til vegaframkvæmda. 

Það hafa allt verið smádjöflar.

Ja, það er ekki nóg að þeir séu smáir ef þeir eru svo margir að þeir yfirgnæfa. Þá dugar það.

Aðallega úr Bolungarvík, sagði hann.

Ég veit ekki til að hæstv. ráðh. hafi haft neinn í ríkisstjórn úr Bolungarvík. En þetta er auðvitað eins og fleira sem hv. þm. Guðmundur J. Guðmundsson veit betur en aðrir. En kannske tækist þetta ef hæstv. ráðh. legðist á sveif með okkur hinum sem viljum meira fjármagn, betri vegi, ég tala ekki um þar sem þeir eru verstir, ef það tækist að ýta þeim til hliðar sem draga lappirnar í vegaframkvæmdum eða a.m.k. stugga við þeim þó ekki væri gert annað. Þá á hæstv. ráðh. að láta okkur vita hverjir það eru sem hafa verið tregastir í taumi í þeim efnum að búa betur að fjárveitingum til vegaframkvæmda. Ég tek undir með hæstv. ráðh. og þykist vita að þeir eru margir, en mismunandi áberandi. Ég er alveg undrandi á því, ekki síst eftir að það kemur fram í nál. frá fjvn., sem ég skrifaði undir með fyrirvara að vísu, að menn hafa séð á síðustu stundu að það þurfti a.m.k. að gefa yfirlýsingu um að setja meira fjármagn á þennan eða hinn staðinn. Af hverju þessi sýndarmennska? Það er í langtímaáætlun að setja miklu meira fjármagn í vegaframkvæmdir en nú er gert. Ég held að það séu 2,4% af þjóðarframleiðslu samkvæmt langtímavegáætlun. Sumir vildu hafa það 2,5%, ef ég man rétt, og þar var hæstv. samgrh. fremstur í broddi fylkingar. Svo bjóða menn núna upp á 1,6% eða rúmlega það kannske. Já, ég held að það sé í kringum 1,6%. Eða 1,5%. Alltaf er maður að gera ríkisstjórninni betur og dugar ekki til. 1,5%, segja þeir fulltrúar Alþb. sem hér hafa látið í sér heyra og ekki dreg ég í efa að þeir séu að segja satt. 1,5% í staðinn fyrir 2,4%. En svo segja menn á pappírnum: Strax á næsta ári þegar ný ríkisstjórn er tekin við gerir hún miklu betur. Hún á að gera miklu betur. Trúa menn þessu í raun og veru?

Ætlar þú ekki að vera í henni?

Á ég kost á því? Hæstv. ráðherra. Á ég kost á því? Ræður þú einhverju um það?

Stefnirðu ekki að því?

Auðvitað stefna menn að því, en ég átti ekki von á liðsinni úr þessari átt. Það hefur ekki verið hingað til.  Menn eru orðnir svo órólegir að þeir ganga um gólf fyrir framan ræðustólinn hver á fætur öðrum. 

Hefur þm. aldrei verið boðið ráðherraembætti?

Jú, honum hefur verið boðið það fyrr en hafnað, enda ekki í neinu titlatogi í þessum efnum. En finnst mönnum ekki að það sé meiri eða minni sýndarmennska í þessum efnum? Þeir segja núna meðan kannske fimm, sex vikur eru eftir af lífstíð hæstv. ríkisstjórnar: Við setjum sem svarar 1,5% af tekjunum í vegaframkvæmdir, en strax á næsta ári, þegar nýir eru teknir við, skulum við setja 2,4%. Auðvitað er þetta kosningaloforð og ekkert annað. Helber sýndarmennska sem menn eru að bjóða upp á. Og ég skil ekkert í hæstv. samgrh., eins heill og hann vill vera og er yfirleitt, að hann skuli setja málið fram með þessum hætti. Ég er handviss um það, án þess að ég ætli neitt að fara að taka hans málstað sérstaklega hér, hann getur svarað fyrir það sjálfur, að hann hefði viljað fá meira fjármagn í vegaframkvæmdir en hér er um að ræða, en djöflarnir sem dragast hafa komið í veg fyrir það, hverjir sem þeir eru. Ég sagði áðan að ég hefði skrifað undir þetta nál. með fyrirvara. Fyrst og fremst er það vegna þess að ég sé að ég fæ engu breytt fyrir árið í ár. Það liggur nánast á borðinu að því verði í engu breytt. Hér eru menn að skipta mörkuðum tekjustofnum, ekki eyri frá ríkinu á árinu í ár. En ég hefði viljað að menn hefðu getað sameinast um það, burtséð frá flokkspólitískum sjónarmiðum, að láta þó duga að skipta árinu í ár en síðan spretta málinu upp í heild eftir að kosningum lýkur og ný ríkisstjórn hefur tekið við. Ég held að það sé miklu erfiðara fyrir væntanlegt þing, fyrir væntanlega ríkisstjórn að una við að Alþingi sé búið að binda tölur. Það væri miklu skynsamlegra, ef menn á annað borð meina að þeir vilji ná árangri, að hafa laust áætlunartímabilið sem eftir er fyrir utan árið í ár, enda gefur meiri hl. fjvn. nánast frítt spil með þeirri yfirlýsingu sem hér er flutt. Ég er út af fyrir sig sammála honum um það, en menn hefðu átt að gera þetta strax, gera þetta með eðlilegum hætti. Ég dreg ekki í efa að því er varðar t.d. Norðurland eystra, Múlann, að þar þarf mjög aukið fjármagn. Það er enginn vafi á því. Ég er sömu skoðunar og aðrir. Það verður ekki gert nema með viðbótarfjármagni, fjármagni til viðbótar því sem við erum nú að tala um. Ég minni á í þessum efnum. að þegar Ó-vegaframkvæmdirnar voru ákvarðaðar á sínum tíma var um það talað að í allar þær framkvæmdir kæmi viðbótarfjármagn, ekki það sem menn hafa verið að tala um að skipta í vegáætluninni heldur til viðbótar við það. Ekkert af því hefur staðist. Þess vegna erum við kannske þetta illa sett í framkvæmdum víðs vegar á landinu trúlega, misjafnlega mikið eins og raun ber vitni. Ég held að þm. verði að átta sig á að við getum ekki boðið landsbyggðarfólki upp á að búa áfram við þá einangrun sem það hefur búið við. Þar verður að verða breyting á. Komnar eru til umræðu í ríkum mæli ýmiss konar framkvæmdir að því er varðar jarðgöng á hinum ýmsu stöðum. Það er enginn vafi að það er framtíðin, hversu langan tíma sem maður kemur til með að bíða eftir því. En framtíðin er það. Við eigum að lyfta undir slíkt. Það er Alþingis að greiða fyrir slíku. Og það er enginn vafi á því að vegaframkvæmdir víðs vegar á landinu eru arðsamar. Það er kannske einhver arðsamasta framkvæmd sem farið er í nú að byggja vegi með þokkalegum hætti. Eftir því eiga menn ekki að sjá í peningum. Ég hef sagt það áður og segi enn: Hvað sem mínir flokksbræður segja í Alþfl. er ég þeirrar skoðunar að lántaka til vegaframkvæmda, svo arðsamar sem þær eru, er réttlætanleg. Slíkar framkvæmdir yrðu fljótar að borga sig, að mínu viti. Ég skal ekki, herra forseti, eyða öllu lengri tíma í þetta mál þó ástæða hefði verið til, en ég ítreka að ég hef verið þeirrar skoðunar og er þeirrar skoðunar að vegáætlun hefði átt að afgreiða bara fyrir árið í ár, en láta síðan komandi þingi, komandi ríkisstjórn eftir að glíma við þá erfiðleika sem ég viðurkenni að eru, erfiðleika í því að breyta framkvæmdum frá því sem nú er, bæði breyta prósentuhlutfalli milli kjördæma og auka fjármagn til vegaframkvæmda. Ég held að komandi þm., ég tala ekki um komandi ráðherrar, hverjir sem þeir verða, þó að sumir séu farnir að gráta stólinn heyrist mér hér inni, hefðu haft gott af því að fá að glíma við þetta verkefni.

Hverjir gráta stólinn?

Hverjir? Var ekki hv. 5. þm. Vestf. hér inni áðan eða fylgist hann ekki með frekar en venjulega?

Ég heyrði engan harmagrát.

Ég heyrði það, jú.

Hver grét?

Þú hefur verið með vitlaust eyra að þeim sem grét.

Hver grét?

Á ég að nefna nafnið? Ég heyrði ekki betur en hæstv. sjútvrh. væri með hálfgerðan harmagrát. En það er þér fjarrænt veit ég. Hvað sem því líður held ég að þetta hefði verið skynsamlegasta ákvörðunin, burtséð frá flokkspólitískum sjónarmiðum. Það hefði verið skynsamlegt að menn hefðu sameinast um þetta, verið sammála um að hér þyrfti breytinga við, það væri best að nýtt þing og ný ríkisstjórn fengju við það að glíma, breyttu prósentum milli kjördæma, ykju fjármagnið til vegaframkvæmda og sinntu þeim fyrst og fremst sem verst eru settir.



Herra forseti. Það eru nokkur atriði varðandi vegáætlun sem ég vildi ræða við þessa umræðu og hafa þó þessum málum verið gerð góð skil af talsmönnum Alþb. hér, bæði við fyrri umræðu við þetta mál og nú af hv. þm. Geir Gunnarssyni, en Helgi Seljan ræddi þessi mál ítarlega, hv. 2. þm. Austurl., við fyrri umræðu um vegáætlun. Ég spara mér að taka mikið á þeim þáttum sem þeir véku að í sínu máli, en bendi á hina mjög skýrt fram settu útreikninga sem hv. þm. Geir Gunnarsson hafði yfir í sínu máli áðan og sem sýna skýrt og ótvírætt hvernig ríkisstjórnin hefur brugðist viljayfirlýsingu eða stefnumörkun, sem samstaða var um á Alþingi á sínum tíma í sambandi við vegamálin, hvernig haldið hefur verið á þeim málum af ríkisstjórninni. Og það er auðvitað meginmálið þegar við erum að ræða þetta hér og svo það sýndarplagg sem hér er sýnt í formi vegáætlunar fyrir árin 1988 til 1990, sem engin innistæða er fyrir í sambandi við tekjuöflun til að þoka því hlutfalli til betri vegar sem Alþingi ræddi um á sínum tíma, 2,4% af þjóðarframleiðslu. Ef litið er til baka eru það 1800 millj. kr. tæpar sem skortir á varðandi fyrsta tímabilið af þeim tólf sem sett var fram áætlun um á sínum tíma, 1800 millj. í nýframkvæmdir einar saman sem á vantar til þess að við það sé staðið og mér finnst það mikil hógværð þegar menn eru að reyna að klóra yfir það, eins og formaður fjvn., hv. þm. Pálmi Jónsson, gerði í sínu máli hér, þegar hann mælti fyrir nál. fjvn., og reyna að hreinsa ríkisstjórnina af þessum gerðum og stjórnarmeirihlutann með því að tekist hefði að nýta fjármagnið betur en menn hafi séð fyrir á sínum tíma. Raunar virtist mér hafa verið tekið undir þetta af talsmanni stjórnarandstöðu, hv. 7. landsk. þm. Kristínu Halldórsdóttur, sem tók undir það í rauninni. Ég skil ekki þá hógværð af stjórnarandstæðingum að geta mælt þeim niðurskurði bót sem hér er um að ræða og sem bitnar auðvitað öðru fremur á landsbyggðinni. Menn skulu ekki halda að þess hefði verið að vænta að fá þetta fjármagn í eitthvað annað frá ríkisstjórninni. Um þessi mál virtist vera samstaða á Alþingi á sínum tíma og við hljótum að gera kröfu til þess að stjórnvöld á hverjum tíma standi við vilja sem fram kemur á Alþingi, hvort sem formlega er frá því gengið eða ekki í þeim efnum. Hér horfum við til baka, til fyrsta tímabilsins að þessu leyti og sjáum hvað við blasir. Það er rétt að það hefur ekki komið í aðra þætti samgöngumála sem skorið hefur verið niður til vegamálanna, ekki í hafnirnar, ekki í flugmálin, en það hefur heldur ekki komið í barnaheimilin eða aðrar samfélagslegar framkvæmdir og hefur það mál verið rætt hér áður. Ég rifja upp í sambandi við fjáröflun til vegagerðar að ríkisstjórnin og hennar stuðningslið á Alþingi hagnýtti ekki þær verðbreytingar, þá lækkun sem varð á olíuvörum á síðasta ári, þá miklu lækkun sem varð á innflutningsverði á bensíni og öðrum olíuvörum til að bæta svolítið um varðandi niðurskurðinn á fjárframlögum. Ég ræddi það á Alþingi fyrir ári u.þ.b. að þannig ætti að taka á málum og hæstv. samgrh. tók það mál upp í ríkisstjórn nokkru seinna, en það hafði engin áhrif. Undir það var ekki tekið af meiri hluta í ríkisstjórn og voru þar sérstaklega tilgreindir á síðum Morgunblaðsins hæstv. sjútvrh. Halldór Ásgrímsson og hæstv. fjmrh. Þorsteinn Pálsson sem voru hvað fyrstir til að kveða þær hugmyndir niður. Ég held að það sé rétt að menn rifji það upp hér svo sjálfsagt sem það hefði verið að nýta þetta tækifæri af hálfu stjórnarliðsins til að bæta um vanefndir sínar í vegamálunum. Það er ekki hægt að bera við samningum á vinnumarkaði í sambandi við það því að sú lækkun sem gert var ráð fyrir í kjarasamningum á sínum tíma varðandi lækkun á olíuvörum var hvað snertir bensínverðið rétt um 30 kr. á lítrann, en verðið fór langt niður fyrir það og er enn neðan við þau mörk og hefði áreiðanlega enginn brestur orðið í landinu þó að menn hefðu tekið þann hagnað sem þjóðarbúið fékk með þeim hætti til að fylla í skörðin í vegamálunum. Það er raunalegt að heyra málflutning af því tagi sem var uppi hafður að hluta af hv. þm. Karvel Pálmasyni. Ég kann því illa þegar þm. af landsbyggðinni, í þessu tilviki stjórnarandstæðingur eins og ég, eru að gera þennan brýna þátt samfélagslegra framkvæmda að einhverju karpi milli kjördæma og þeirra kjördæma sem hallast standa í sambandi við framkvæmdir í vegamálum. Þær athugasemdir komu frá hæstv. sjútvrh., sem hann mælti fyrir hönd okkar þm. Austurlands eins og menn heyrðu í hans máli, út af því hvernig háttað er fjárveitingum til Austurlandskjördæmis í sambandi við þá áætlun sem hér liggur fyrir og þau augljósu mistök sem þar liggja fyrir af hálfu fjvn. og e.t.v. misskilnings á milli fjvn. og Vegagerðar ríkisins í sambandi við skiptingu fjármagns á einstök ár á því áætlunartímabili sem hér liggur fyrir. Ég held að við stjórnarandstæðingar og landsbyggðarþingmenn upp til hópa, hvar sem þeir standa, hvort sem þeir standa í stjórn eða stjórnarandstöðu, þurfi að átta sig á því að menn þurfa að sýna og vernda ákveðna samstöðu í brýnustu undirstöðuframkvæmdum eins og vegamálunum. Hæstv. samgrh. sagði að djöflarnir væru margir sem þar væri við að glíma, það væru smádjöflar, en þeir eru greinilega nokkuð stórir þegar saman er lagt. Og auðvitað er það stjórnarstefnan og þeir sem þar ráða ferðinni, og það virðist vera sem það sé ekki hæstv. samgrh., sem hafa knésett ríkisstjórnina og meiri hluta hennar hér á Alþingi með þeim hætti sem hér liggur fyrir. Og þetta eiga menn að viðurkenna. Þetta ætti hv. þm. Pálmi Jónsson að viðurkenna þegar hann talar fyrir þessari niðurskurðartillögu. Og að halda því fram að breytt tilhögun í vegaframkvæmdum með því að hverfa frá uppbyggingu veganna áður en lagt er bundið slitlag og með því að setja á eina breidd, eina akbraut með bundnu slitlagi í staðinn fyrir tvær; að þetta sé að halda í horfinu, ja, það eru lítilþægir menn sem þannig tala. Halda menn að vegirnir séu samir eftir slíka breytingu á framkvæmdatilhögun? Halda menn að öryggið í umferðinni sé hið sama þegar menn eru komnir með bundið slittag upp á 3,8 m þar sem tæpast er hægt að mætast með öryggi á bundnu slitlagi? Geta menn réttlætt þennan niðurskurð á framlögum með slíku? Ég get ekki tekið undir það. Ég vil taka undir þann fyrirvara og þá gagnrýni sem hæstv. sjútvrh. hafði uppi í sambandi við framlög til Austurlandskjördæmis, en ég geri það ekki á kostnað Vestfjarða eða annarra kjördæma í landinu, ekki með því að vera að gagnrýna að það renni of mikið til annarra kjördæma. Það er heildin sem er skorin niður öllum til baga, en þegar mun minna er til skiptanna en menn höfðu vænst er meðferð af þeim toga sem varðar Austurlandskjördæmi og hæstv. sjútvrh. vék að áðan í máli sínu mun tilfinnanlegri en ella. Það sem hér liggur fyrir er í stuttu máli sagt að Austurlandskjördæmi nær ekki áætlaðri reiknitölu að því er virðist á öllum árum þessa tólf ára tímabils í sambandi við vegáætlun á sínum tíma. Hvað snertir það tímabil sem hér er til umræðu er það fyrst á síðasta árinu sem menn ná þeirri prósentu sem Austurlandskjördæmi er heitið, og þar er ekki einu sinni skipt því fjármagni sem er til ráðstöfunar á það ár. Þar liggur skiptingin ekki fyrir nema að því er varðar sérverkefnin. Þetta er auðvitað ekki í lagi og þetta lá ekki fyrir þingmannahópi Austurlands. Þó að einn úr hópi þm. skrifi undir álit fjvn. án fyrirvara lá það ekki fyrir þm. Austurlands að málin lægju fyrir með þeim hætti sem hér blasir við að framlögin á þeim þremur árum sem hér eru til skipta eru langt undir þeirri reiknitölu sem kjördæminu er ætlað á þessu tímabili. Okkur er stillt upp fyrir gerðum hlut og hljótum að gera athugasemdir við það. En ég ítreka að það er ekki vegna þess að við lítum öfundaraugum til annarra kjördæma þar sem of lítið er til skipta. Einn þáttur sem ég vil nefna er jarðgangagerðin. Það er ánægjuefni að það eru loforð uppi um að ráðast í brýna gerð jarðganga undir Ólafsfjarðarmúla og ákveðin fyrirheit gefin í því efni og við skulum vona að það verði einhver innistæða fyrir þeim loforðum sem þar eru framreidd í orði, en frammistaða stjórnvalda í sambandi við jarðgangagerð er kapítuli út af fyrir sig. Það liggur ekki fyrir nein heildstæð áætlun um slíkar framkvæmdir svo augljóslega brýnar sem þær eru sem einn þáttur samgöngumálanna og gætu fært heilum landshlutum stórfelldar hagsbætur. Ég orða það svo að það er mikil hógværð hjá löggjafanum og framkvæmdarvaldinu að menn skuli láta nægja ár eftir ár að velta því fyrir sér, af hverju áætlaðar kostnaðartölur til jarðgangagerðar séu svo miklu hærri á Íslandi en í grannlöndum okkar, í stað þess að ráðast í framkvæmdir og láta reynsluna skera úr, fá reynslu af jarðgangagerð í reynd með þeirri fullkomnustu tækni sem völ er á, með því að láta það opinbera, og í þessu tilviki Vegagerð ríkisins, standa fyrir slíkum framkvæmdum með fullkomnustu tækni þar sem unnið væri í samfellu allt árið um kring að jarðgangagerð samkvæmt áætlun sem menn hefðu gengið frá á Alþingi, ákveðinni forgangsröðun framkvæmda fram í tímann. Um það þarf auðvitað að vera samkomulag. Samgöngumálin, vegamálin sem einn þáttur samgöngumála, eru eins og hér hefur verið rakið slíkt undirstöðuatriði, arðbært hvernig sem á það er litið, einnig á mælikvarða reiknistokksins, og ég tala nú ekki um í félagslegu tilliti, að það er ósæmilegt hvernig staðið hefur verið að þeim málum á liðnum árum og alveg sérstaklega nú þegar menn hafa mun meira til skipta en áður. Það er ósæmilegt og undarlegt að nokkur skuli hafa sig í að vera að réttlæta það sem þar blasir við. En auðvitað þarf að taka samgöngumálin í heild sinni til endurskoðunar og samræmingar eins og lagt hefur verið til ítrekað af Alþb. að gert verði og m.a. í þáltill. sem liggur fyrir þinginu, 1. flm. hv. þm. Steingrímur J. Sigfússon, um samræmingu áætlana á sviði samgöngumála og mannvirkjagerðar þar sem taka þarf á öllum þáttunum og ganga í þessi mál með heildarhagkvæmni í huga og hagsbætur fyrir viðkomandi byggðarlög. Slíkrar áætlunar söknum við og það er eitt af brýnum verkefnum að ráðast í að ganga frá slíku og skapa samstöðu um áherslur og umfram allt fjármagn sem þarf til þessara brýnu samfélagslegu verkefna.



Herra forseti. Hv. síðasti ræðumaður taldi brýna nauðsyn vera á því að ganga frá sem allra fyrst samræmdri áætlun í samgöngumálum. Á þessu þingi gerðist það að samþykkt var langtímaáætlun í flugmálum. Á bak við þá langtímaáætlun liggur löng og ströng og merkileg vinna sem unnin var af sérstakri nefnd undir forustu Birgis Ísl. Gunnarssonar. Með þessari áætlun er tryggt fjármagn til framkvæmda í flugmálum í framtíðinni, tryggðir ákveðnir tekjustofnar. Þar er farið inn á nýja braut og miklu tryggari braut en farið var inn á þegar framlag var á sínum tíma nokkuð aukið til vegagerðar. Þetta er fyrir utan það sem er ætlað í rekstur flugmála. Hann er inni í fjárlögum, kostaður af almennum tekjum þjóðfélagsins, en í vegamálum er ekkert slíkt og hefur ekki verið. Vegagerðin er eina stofnunin sem ekki er inni á fjárlögunum með sinn fasta rekstur. Á því er stór galli sem búið er að nefna hvað eftir annað. Menn koma hver á fætur öðrum og segja að það eigi ekki að gera þetta svona. Það eigi að gera þetta hinsegin. Ég fagna vaxandi áhuga þm. á vegamálum. Ég vona að hann endist fram yfir kosningar. Það er mjög mikils virði að hann endist helst alveg út árið og við afgreiðslu næstu fjárlaga.

Hvaða skætingur er þetta?

Ef þm. er með eitthvað slæma samvisku get ég ekkert að því gert.

Frekar að ráðherrann sé með slæma samvisku.

Ég ætla ekki að svara neitt þessum þm. Ég er að segja að það sé ákaflega takmarkaður áhugi nema rétt þegar verið er að afgreiða þessi mál og ég stend við það. Þm. getur blaðrað eins og hann vill fyrir mér, en helst ekki hérna í salnum. Hann blaðri þá frammi. Það fer betur á því. Svo tala menn um að það ætti að afgreiða vegáætlun til eins árs og það er sérstaklega gaman að heyra þetta frá jafnraunsæjum þm. og Geir Gunnarssyni. Hann var í fjvn. 1983 og Hjörleifur Guttormsson ráðherra í ríkisstjórn. Þeir fóru út í kosningar án þess að afgreiða nokkra vegáætlun. Það var byggt á tekjustofni af umferðinni sem aldrei varð að veruleika. Þegar ég tók við sem samgrh. tók ég ekki við neinni afgreiddri vegáætlun. Hins vegar má segja að það var búið að marka öll útgjöldin í þeirri vegáætlun og allur almenningur og öll byggðarlög á landinu vildu álíta að sú ríkisstjórn sem tæki við mætti ekki skerða eða skera niður þær framkvæmdir sem voru á þessu blaði. Þannig var viðskilnaðurinn, hv. Hjörleifur Guttormsson, fyrrv. iðnaðar- og orkuráðherra. Þetta var getan í þessum efnum. Það vantar ekki alltaf að það eigi að gera betur. Ég bendi mönnum á að eftir tvö ár á að endurskoða vegáætlun. Hver bannar væntanlegri ríkisstjórn og stjórnarmeirihluta að breyta eða bæta við? Ég skal alveg taka á mig einn og sér þá ábyrgð hvernig vegáætlun er stillt upp. Ég var ófáanlegur til annars í ríkisstjórninni en að miða við 2,4% af vergri þjóðarframleiðslu.  Út af athugasemd hæstv. sjútvrh. hér sem þm. Austurlands, þá finnst mér alveg sjálfsagt að þau mál verði tekin þegar til athugunar og umræðu. Ég hef bæði talað við vegamálastjóra og formann fjvn. um að þau mál verði rædd og um þau verði mótuð ákveðin stefna. Hins vegar held ég að sífelldur metingur á milli hinna einstöku kjördæma þjóni ákaflega litlu, en ég skal ekki setja mig upp á móti því heldur vera algerlega inni á því að hér verði ekki til langframa eitthvert misræmi á milli. Hitt hefði ég kosið að það væri meira til skiptanna og þá hefðu sumir menn mátt heldur betur spjara sig að koma manni til aðstoðar, enda bar ég fram tillögu um það á s.l. ári að nota það gullna tækifæri sem gafst þegar bensínverðið var að falla til að nota þrjár krónur á hvern lítra til aukinna framkvæmda í vegagerð sem hefði þýtt um 300 millj. kr. miðað við heilt ár.

Hverjir eru þessir sumir?

Ég ætla ekki að vera með neinn nafnatalningarlista. Það náði ekki fram að ganga í ríkisstjórninni og það hefði verið nóg hefði einn maður verið á móti. Þá var ekki hægt að taka þá ákvörðun. Þannig er það. Maður verður oft og tíðum að búa við ýmislegt annað en maður sjálfur vill koma fram. Ég er ekkert kominn til með að segja að þó Alþfl. eigi eftir að koma í ríkisstjórn muni alveg renna í gegn stórfelld hækkun til vegamála. Þar eru líka sams konar fírar og var verið að nefna áðan undir ræðu hv. 3. þm. Vestf.

Og tekið undir.

og margir tóku undir. En ég skal lofa 3. þm. Vestf. því að þó ég verði hér á næsta þingi í stjórnarandstöðu skal ég með atkvæði mínu stuðla að aukningu fjármagns til vegagerðar. Ég mun ekkert sveiflast til eða frá eftir því hvort ég er í stjórn eða stjórnarandstöðu og engan spyrja í þeim efnum. Ég vil taka það hér fram að þegar umræðan varð um langtímaáætlun í vegagerð var ég valinn fyrir minn flokk til að vinna að þessari langtímaáætlun. Þá voru fjórir stjórnmálaflokkar á Alþingi og ég var fulltrúi Sjálfstfl. þar og lagði mig allan fram um að ná samkomulagi við þáverandi stjórnarflokka eða alla flokka á þingi um sameiginlega till. um langtímaáætlun í vegamálum. Ég hélt því ákveðið fram í mínum flokki að þó hann væri þá í stjórnarandstöðu ætti hann ekki að skilja leiðir á milli sín og ríkisstjórnarflokkanna í þeim efnum. Það voru erfið mál að vinna að. Þar voru uppi þau sjónarmið að arðsemin, umferðin ætti að ráða svo að segja öllu. Það hefði þýtt að umferð í gegnum ákveðin kjördæmi, eins og Vestfjarðakjördæmi, hluta Vesturlandskjördæmis, hefði orðið með þeim hætti að framlög þar hefðu farið niður úr öllu vegna legu þessara kjördæma eða hluta af þessum kjördæmum. Þar náðu fulltrúar allra stjórnmálaflokkanna mjög ánægjulegu samstarfi og góð samvinna var á milli okkar allra og vegagerðarmanna. Ég minni menn á að á s.l. ári voru lagðir um 280 km af nýju bundnu slitlagi og á undanförnum fjórum árum hafa verið lagðir tæpir 200 km á ári að meðaltali. Á undanförnum árum hefur verið lagt einbreitt bundið slitlag á samtals 233 km af umferðarminni vegum. Breidd þess er 3,8 m í staðinn fyrir 5,5-6 m sem er venjuleg breidd. Reynsla af þessu hefur verið jákvæð og það hefur verið ákveðið að halda áfram á þeirri braut. Ég minni á að bundið slitlag er komið á 1420 km og hefur því lengd þess tvöfaldast á undanförnum fjórum árum. Nú er svo komið að bundið slitlag er komið á um 45% af hringveginum, á um þriðjung leiðarinnar Reykjavík-Ísafjörður, svo dæmi séu tekin, og á leiðinni Reykjavík-Egilsstaðir er bundið slitlag á um 45% leiðarinnar hvort sem farin er syðri eða nyrðri leiðin. Ég verð að segja að þrátt fyrir þennan samdrátt í fjármagni til vegagerðar hefur náðst þarna betri árangur en menn hefðu búist við. Þar kemur margt til sem ég greindi ítarlega frá við framlagningu þessarar vegáætlunar. Þjóðvegakerfi landsins er mikið og langt. Það er tæplega 8500 km. Þar af eru um 3800 km af stofnbrautum. Þetta langa vegakerfi er vitanlega mjög misjafnt að gæðum og hefur þó vissulega farið mjög batnandi undanfarin ár. Nú er talið að rúmlega 60% stofnbrauta þoli 10 tonna öxulþunga allt árið og þetta hlutfall hefur hækkað um 10% á síðustu fjórum árum. Sambærileg tala fyrir þjóðbrautir er hins vegar aðeins um 30%. Það má því segja að árangur hefur að vissu leyti verið mjög góður miðað við fjármagn þó maður hefði viljað ná enn meiri og betri árangri. En það hefur verið gert með því að standa við langtímaáætlunina. Það er ekki fyrr en á síðasta ári að það hefur verið horfið frá upprunalegum áætlunum um uppbyggingu vega til að ná þessum árangri og þetta hefur haft sitt að segja. Ég sagði þegar ég mælti fyrir vegáætluninni að ég hefði viljað nota tækifærið þegar bensínverðið lækkaði, en ég varð ekki var við mikil viðbrögð við þeirri till. Það voru ekki neitt háværar yfirlýsingar frá stjórnarandstöðu, sveitarfélögum eða þeim sem mest knýja á um auknar framkvæmdir í vegamálum. Oft þegar menn hafa komið með kröfugerðir sínar á minn fund hef ég minnt þá á þetta. Þá hafa þeir sagt: Ja, það er nú svona. Við látum okkur ekki miklu varða þegar er verið að tala um að afla peninga til hlutanna. M.a.s. forustumenn t.d. í launþegahreyfingunni og meðal atvinnurekenda voru sumir hverjir ósköp áhyggjufullir ef það ætti að fara inn á þessa braut. Þeir vildu heldur að þetta færi í eyðslu hjá öllum almenningi. En þetta hefði skilast fólki aftur til baka í betri vegum og betri nýtingu og minni reksturskostnaði bifreiða. Þar af leiðandi var skynsamlegt að fara þessa braut. Ég tel að það verði ekki komist hjá því að leggja aukið framlag til vegamála umfram þessa mörkuðu tekjustofna. Ég hef ekkert farið dult með að ég hef viljað ganga lengra í þessum efnum og ég er ekkert að deila á annan stjórnarflokkinn en ekki hinn. Ég deili í því sambandi á þá báða. Það hafa verið menn í báðum þessum flokkum sem hafa stoppað. Og ég veit að það eru menn líka í flokkum í stjórnarandstöðu sem hafa allt til þessa talið framlög til vegamála vera ærin nóg. Ég sagði að með því að auka framlög til vegamála eigi fyrst og fremst að skipta fé til þriggja verkefna. Í fyrsta lagi til verkefna á höfuðborgarsvæðinu. Hér eru grófar áætlanir þar sem vantar framkvæmdir upp á 765 millj. kr. Það er ekki nóg að lækka bíla í verði og láta þeim fjölga ár frá ári. Það þarf líka að sinna umferðinni fyrir þá þannig að það myndist ekki umferðarhætta og umferðartafir þar sem umferðin er mest. Í öðru lagi tel ég brýna nauðsyn bera til að stórauka framlög til brúagerða, sem hefur verið dregið meira úr en flestu öðru, og veguppfyllinga í sambandi við brúagerðir. Þar eru gríðarlega mikil verkefni sem þarf að ganga í. Og í þriðja lagi tel ég að þegar jarðganganefndartillögurnar liggja fyrir þurfi að fá 1/3 af þessum tekjum til jarðgangagerðar. Það verður ekki hjá því komist að byrja á því að stórauka framlög til jarðgangagerðar í Ólafsfjarðarmúla því það dugar ekki að taka það með þeim hætti eins og hér er gert. Það verður að auka þessi framlög. Hjá því verður ekki komist. En í framhaldi af því verður að taka næsta verkefni sem þá verður fyrir valinu og Alþingi tekur ákvörðun um þannig að það verði unnið áfram án þess að hafa hlé í jarðgangagerð í 10-15 ár eins og verið hefur hér á landi í mörg undanfarin ár. Ég hefði talið hvað snertir það fjármagn sem er komið í Blönduvirkjun, í jarðgangagerðina þar, að arður af því hefði nýst betur í jarðgangagerð til að bæta samgöngur á milli blómlegra byggðarlaga. Ég hefði heldur viljað að það fjármagn hefði farið í Ólafsfjarðarmúla og að hann væri búinn núna. Það er enginn arður af þessu fjármagni árum saman. Þetta er dauð framkvæmd. Af hverju er hún það? Af því að það er enginn markaður fyrir orkuna. Þarna var farið af stað með þessum ógnar hraða. Allir héldu að menn biðu bara í biðröð eftir því að kaupa orku af okkur Íslendingum og hvað er búið að eyða og búið að fara víða til að selja þessa orku og reyna að fá hingað erlendar þjóðir til að reisa eða stækka stóriðjufyrirtæki? Þetta má helst ekki tala um. Það voru menn sem æddu áfram á þessum árum. Svo tóku aðrir við og lentu í sama forarpyttinum. Ég tel ekki, eins og hv. þm. Geir Gunnarsson, að það sé höfuðatriðið að markaðar tekjur þýði eitthvað minna framlag til vegamála. Aðalatriðið er hvert er heildarframlagið til vegamála og það er það sem við deilum ekki um, ekki þeir menn sem taka þátt í þessum umræðum. Það vantar kannske eitthvað af hinum hérna inn á fundinn. Við deilum ekki um að það hefur orðið aukning á þessum árum. En við skulum heldur ekki gleyma því að ríkið hefur misst stórkostlegar tekjur við lækkun á olíu og bensíni. Ríkið hafði ólíkt meiri tekjur af þessu t.d. í tíð fyrrverandi ríkisstjórnar, en þegar verðlag fór lækkandi lækkuðu tekjur ríkisins stórkostlega. Það gerir ekki að verkum að ég telji ekki að það hefði mátt fara yfir á aðrar leiðir. Og hvað sem hver segir um stórhættu þjóðfélagsins af erlendum lántökum, og ég tek undir að þær eru hættulegar ef það eru tekin erlend lán til að éta þau út eða í einhvern lúxus, en ef það eru tekin erlend lán sem lækka rekstrarkostnað innanlands sem skilar sér aftur í auknum arði finnst mér það engin goðgá að taka ákvörðun um erlenda lántöku til að flýta tilteknum framkvæmdum í vegagerð. Ég vil svo að síðustu þakka fjvn. fyrir hennar vinnu og að þessum brtt. Það hefur aldrei verið vinsælt verk að standa í því um dagana. Það þekki ég af eigin raun frá því að ég var í þeirri ágætu nefnd. En síðast en ekki síst vil ég að það komi hér fram að ég þakka vegamálastjóra og verkfræðingum og starfsmönnum Vegagerðarinnar fyrir sérstaklega góða og lipra samvinnu í þessum efnum. Ég ætla ekki að kasta rýrð á aðrar stofnanir þó ég segi að það má leita víða eftir svo góðri samstöðu og samvinnu og hefur verið á milli samgrn. og Vegagerðar.



Herra forseti. Það er eðlilegt að menn séu hálfdaprir yfir þessari vegáætlun eins og hún lítur út miðað við það sem hefur verið stefnt að á undanförnum árum. Það er staðreynd, sem þýðir ekki fyrir neinn að mæla á móti, að í þessu felst mikið afturhvarf t.d. miðað við langtímaáætlun og miðað við þau fyrirheit sem gefin hafa verið í sambandi við vegamál. Þeir sem búa úti á landsbyggðinni líta á vegina sem lífæðar byggðanna og þegar þetta afturhvarf birtist í þingsölum á kosningaári hlýtur það að skapa óhug hjá þeim sem hafa gert ráð fyrir og fengið fyrirheit um auknar vegaframkvæmdir fyrir sín byggðarlög. Ég efast ekkert um að hæstv. samgrh. hafi reynt að gera sitt til þess að þessi niðurstaða yrði önnur en blasir við. En fyrst þetta liggur fyrir fyrir kosningar og ef einhver með annað hugarfar yrði í stóli samgrh. eftir kosningar á hverju ættum við þá von? Það er alveg sama hvernig litið er á þetta mál. Þetta er það minnsta af þjóðartekjum. Prósenttala af þjóðartekjum er komin ofan fyrir 1,5% að upplýst hefur verið hér í umræðum og hefur aldrei verið svo lág á þessum áratug a.m.k. Ég var dálítið undrandi yfir ræðu formanns fjvn. áðan, hvað hann var ánægður með þessa niðurstöðu. Ég vil ekki trúa því að formaður fjvn. sé jafnánægður í hjarta sínu og honum mæltist hér í ræðustól. Ég trúi því ekki. En honum hefur kannske verið falið að mæla svo sem við hlýddum á. Hæstv. samgrh. sagði áðan að það yrði að koma fjármagn í Ólafsfjarðarmúla, í jarðgöngin þar, og ég veit að hann vill stefna að því. En miðað við þau loforð sem voru gefin áttu framkvæmdir að hefjast á næsta ári í Ólafsfjarðarmúla, 1988, og það var búið að setja á blað á því verðlagi og samkvæmt áætlunum sem þá lágu fyrir 50 milljónir á því ári til þeirra framkvæmda. Nú er stórlækkuð talan, ný áætlun. Það er auðséð að það er afturhvarf í vegáætlun og eins og þetta mál sé komið í biðstöðu. Og þetta gerist á kosningaári. Það er hörmulegt að það skuli koma í ljós að hæstv. ráðh. tekst ekki að fá meira fjármagn í framkvæmdir í vegamálum þrátt fyrir öll fyrirheitin, þrátt fyrir að allir flokkarnir stóðu að langtímaáætlun, þrátt fyrir að það er viðurkennt að það sé mjög hagstætt ár fyrir íslenskan þjóðarbúskap. Þrátt fyrir allt þetta er niðurstaðan þessi. Í mínum huga, þrátt fyrir þær yfirlýsingar sem hæstv. ráðh. hefur komið með, og ég veit að hann talar af heilum hug, er Ólafsfjarðarmúlinn kominn í biðstöðu. Hve lengi verður framtíðin ein að skera úr. Það er ekki búið að naglfesta þetta mál, eins og ég taldi að hefði verið gert þegar var samið um Óvegina þrjá. Það sýnir þessi áætlun sem hér liggur fyrir. Það er ekki líklegt að núverandi hæstv. ráðh. verði samgrh. eftir kosningar að hans eigin sögn.

Örugglega ekki.

Örugglega ekki, segir ráðherra. Hvern skyldum við þá fá í stólinn? Ef það væru menn með þau sjónarmið, sem eru hér allt of mikið á ferðinni, að það sé nóg fjármagn í vegina, jafnvel hjá sumum landsbyggðarmönnum ef það má marka tal þeirra. Það er auðséð að landsbyggðin hefur ekki þann skilning sem hún þarf að hafa í þingsölum og þessi niðurstaða er í sjálfu sér alveg furðuleg miðað við langtímaáætlunina. Svo er því haldið fram að þrátt fyrir samdráttinn hafi þessum vegamálum þokað fram furðuvel. Það er að vísu rétt. En hv. þm. verða að athuga að í sambandi við útboðin er komin upp önnur staða en var á fyrsta tímabili langtímaáætlunar. Það er ekki boðið niður nú eins og þá var. Það fást ekki jafnstórir áfangar fyrir takmarkað fé og hefur verið á síðustu árum. Það viðurkennir Vegagerðin og það sjáum við á niðurstöðu útboðanna. Ég hefði viljað að það yrði öðruvísi gengið frá þessum málum, þ.e. því loforði að hefja framkvæmdir í Ólafsfjarðarmúla á árinu 1988. Það var sagt einu sinni að einn frægur Íslendingar hefði ætlað að selja Bretum norðurljósin. Svona yfirlýsingar á kosningaþingi minna mig á að það sé ekki svo ólíkt að lofa því nú að það skuli verða útvegað fjármagn eftir kosningar og þegar þessi frægi Íslendingur reyndi að selja Bretum norðurljósin. Ég er með fyrir framan mig tölur um hvernig þetta hefur þróast frá 1980 í sambandi við framkvæmdamátt þess fjármagns sem fer til nýbygginga. Á árinu í ár er þetta lægsta talan á öllum þessum árum frá 1980, ef þessi tala er rétt. Hún var lesin upp í þessum ræðustól áðan. Þetta er umhugsunarefni. Ég vona að hæstv. samgrh. sé þar að hann hlusti á mál mitt. Ég endurtek að ég vil fara þess á leit við hæstv. ráðh. að hann reyni að ganga frá þessu máli á þann veg að það sé meira naglhald í því en mér sýnist vera. Svarið verður kannske það sem ég er hræddur um. Loforð hafa reynst lítils virði í þessu efni. Og þó að hann sé allur af vilja gerður að beita sér fyrir því heyrðist mé.r á máli hans áðan að hann treysti sér frekar til að koma þessum málum áfram ef hann væri í stjórnarandstöðu en samgrh. Það mátti lesa í það sem hann sagði. Þá sjáum við hvernig ástandið er í hans flokki. Hann gat um að það væri ekki gott heldur mín megin. Miðað við það sem hann sagði var hægt að lesa þannig í málið.

Það eru tveir flokkar í ríkisstjórninni og hvorugur góður.

Ég veit það. Það er líklega svo. Þetta er góð yfirlýsing hjá hæstv. ráðh., að hvorugur þeirra sé góður. Þá er hann búinn að játa að það sé ekkert naglhald í þeirri yfirlýsingu sem hann var í sjálfu sér að gefa áðan, þetta er hans persónuleg ósk, en nær ekki lengra.

Vissi hv. þm. þetta ekki?

Ég vildi bara fá þetta staðfest. Ég hafði grun um það. Ég ætla ekki að hafa fleiri orð um þetta. Ég veit að Ólafsfirðingar t.d. verða ekki hressir með þessa niðurstöðu. Það var rætt um að ef yrði afgangur af því fjármagni sem ætlað var í Ólafsvíkurenni og Óshliðina ætti það að flýta framkvæmdum og ganga til jarðganganna í Ólafsfjarðarmúla. Ekki hef ég á reiðum höndum hvað mikill afgangur verður af því miðað við áætlanir og verðlagsbreytingar, en ég hygg þó að það sé töluverð fjárhæð. Ef ég man rétt mun það vera a.m.k. tveir tugir milljóna, en þetta er eftir minni og vil ég ekki fullyrða að þetta sé rétt. En nú blasir við að þó að væri samið um að þetta yrði gert, og það er ekki hægt að fara í jarðgangagerð í Múlanum öðruvísi en gera það á u.þ.b. tveimur árum, klára a.m.k. jarðgöngin sjálf, að til þess mundi þurfa, ég veit ekki hvað, átta ára framlög miðað við það sem er á þessari fjögurra ára áætlun. Þá sjáum við hvernig málið stendur. Fyrir utan þau vonbrigði sem eru annars staðar og hæstv. sjútvrh. gat um í máli sínu áðan og fleiri hv. þm. hafa látið á sér heyra hvað snertir þessa vegáætlun. Þetta er í sjálfu sér eitt dapurlegasta mál miðað við forsöguna sem ég hef staðið frammi fyrir á mínum þingferli.



Herra forseti. Mér þætti vænt um ef hæstv. samgrh. gæti fært sig inn í þingsalinn eða a.m.k. í dyrnar þannig að ég fengi að vera þeirrar náðar aðnjótandi að berja hans æruverðugu ásjónu augum.

Formaður Alþb. er með hann.

Hann hlýtur að geta séð af honum smástund. Mér fundust ummæli hæstv. samgrh. óskaplega geðvonskuleg þegar hann kom upp og eiginlega agnúaðist út í að menn hefðu verið að ræða samgöngumál og vegamál og gerði því skóna að þetta væri allt saman sýndarmennska og uppgerðaráhugi sprottinn af því að það nálgast alþingiskosningar. Þetta er heldur ómerkilegur skætingur þegar hæstv. ráðh. tekur þannig á málefnalegri umræðu um samgöngumál og bendir til þess að ráðherrann hafi annaðhvort farið öfugu megin fram úr í morgun eða sofið illa í nótt nema hvort tveggja væri. Svo er það til viðbótar alveg ljóst að ráðherrann er með vonda samvisku. Honum líður illa út af þessari vegáætlun. Það er skiljanlegt. Við höfum samúð með ráðherranum og við vorkennum honum fyrir að þurfa að leggja slíkt plagg hér fyrir og fram. En það er ekki hyggilegt af honum, að ég tel, að taka málefnalegum umræðum þm. um þetta mál með þeim hætti sem hann gerði í geðvonsku sinni í upphafi máls síns. En það rjátlaðist af honum og hann komst niður á jörðina og fór að ræða þessi mál málefnalega eftir því sem á leið í hans ræðu. Ég vil til að mynda mótmæla því svo það liggi ljóst fyrir og ég vísa til föðurhúsanna að hvað mig varðar sé hérna um einhvern nýtilkominn sýndarmennskuáhuga að ræða. Ég bendi hæstv. samgrh. á að á hverju einasta þingi sem ég hef setið hef ég flutt eina eða fleiri till. sem snerta samgöngumál með einum eða öðrum hætti. Ég hef rætt um þau mál í hvert skipti sem vegáætlun hefur komið til umfjöllunar og við fleiri tækifæri, svo sem við afgreiðslu fjárlaga og afgreiðslu fjáröflunar til vegamála hef ég rætt þetta tiltekna efni. Ég lagði fyrir á tveimur þingum till. til þál. um langtímaáætlun í jarðgangagerð. Þeirri till. var á síðasta þingi vísað til ríkisstjórnarinnar og mér er ekki örgrannt um að hæstv. samgrh. hafi farið í smiðju til tillöguhöfunda þegar hann hefur verið að sækja sér efni í ræður í jarðgangaáætlanir til að halda á fundum sínum úti um landið. A.m.k. bar svo merkilega við að á fyrsta sumri eftir að nefnd till. var lögð fram á Alþingi hóf hæstv. samgrh. fundaferð um landið og hafði þá þann boðskap fram að færa að hann hefði áhuga á því að láta gera langtímaáætlun um jarðgangagerð. Honum láðist hins vegar, hæstv. ráðh., að geta þess að þetta mál hefði þegar verið flutt á Alþingi af tveimur hv. þm. En látum það liggja á milli hluta og má vera óbætt utangarðs mín vegna. Ég minni hæstv. samgrh. á að fyrir þessu þingi liggur einnig till. frá mér og fleiri hv. þm. um samræmingu áætlana á sviði samgöngumála og meiri háttar mannvirkjagerðar. Ég minni á að fyrir tveimur þingum fékk ræðumaður samþykkta þáltill. um bætta merkingu akvega. Ég minni á að ræðumaður hefur átt aðild að tillöguflutningi um reglugerð um auglýsingar meðfram vegum. Svona gæti ég talið áfram ef hæstv. samgrh. hefur áhuga á. En þetta ætti kannske að duga honum til að vera ekki með skæting uppi með það að hv. þm. hafa ekki áhuga á samgöngumálum nema rétt fyrir kosningar og kannske á jólum og páskum. Ég mótmæli, herra forseti, svona geðvonsku og skætingi og vona að hæstv. samgrh. hafi ekki uppi frekari tilburði til að óvirða ræðuhöld hv. alþm. um vegáætlun og samgöngumál af því tagi sem hann gerði hér áðan. Ég vil svo í lokin bæta því við, svona rétt til þess að hnykkja á þessu að nýlega var afgreidd úr samgn. Nd. flugmálaáætlun með eindregnum stuðningi ræðumanns og með hvatningu hans og það kom í minn hlut þó stjórnarandstæðingur væri að reka á eftir því að sú áætlun yrði afgreidd út úr nefndinni til þess að hún dagaði ekki uppi í önnum þingsins á síðustu dögum. Enn frekar mótmæli ég því þeim ummælum hæstv, samgrh. að áhugi minn og annarra hv. þm. á samgöngumálum sé sýndarmennskuáhugi einn. Það sæmir ekki hæstv. ráðh. og reyndum þm. að tala með þessum hætti. Þetta er ekki framboðsfundur á Vestfjörðum, hæstv. samgrh. Hv. þm. Geir Gunnarsson hefur rakið ítarlega hvernig hæstv. ríkisstjórn hefur staðið að framkvæmd langtímaáætlunar um vegagerð á sínu kjörtímabili og þá dapurlegu niðurstöðu, sem nú blasir við, að framlög hafa að raungildi lækkað ár frá ári allan tímann sem þessi ríkisstjórn hefur farið með fjármál og að fjárveitingunum miðar þannig aftur á bak en ekki á rétta leið. Þetta er dapurleg niðurstaða. Það kom fram í máli hv. síðasta ræðumanns, sem er þingreyndur maður, að hann tók svo stórt upp í sig að segja að þetta væri ein dapurlegasta niðurstaða sem hann hefði horft framan í á öllum sínum þingferli. Ég tek ekki svo djúpt í árinni, en það eru óneitanlega mikil vonbrigði að sjá endurskoðaða áætlun til næstu fjögurra ára þar sem slíkt vonleysi ríkir yfir vötnunum eins og raun ber vitni og menn treystast ekki til að skipta til framkvæmda nema stórskertu fé frá því sem áætlað var. Þetta eru þeim mun meiri vonbrigði, herra forseti, þegar tekið er tillit til þess að samgöngumálin sem málaflokkur fara vaxandi að mikilvægi nánast í öllu tilliti. Það er ljóst að þörfin fyrir greiðar og góðar samgöngur er vaxandi. Kröfurnar fara mér liggur við að segja dagvaxandi. Mig hryllir satt best að segja við því að á þessum sömu dögum og hæstv. Alþingi er að samþykkja ný umferðarlög þar sem m.a. er gert ráð fyrir auknum hámarkshraða á vegum skuli vera til meðferðar langtímaáætlun um vegamál þar sem meira og minna er skorið niður frá þeim áformum sem áður voru uppi höfð. Ég óttast sérstaklega vaxandi hættu á því að þeir kaflar sem út undan eru á hringveginum og víðar í vegakerfi landsmanna fari eftir því sem uppbyggingunni miðar áfram annars staðar að stinga sífellt meir í stúf og verða hlutfallslega lakari en áður var. Svona slysakaflar, eins og stundum eru nefndir, til að mynda vegarkafli í Norðurárdal, verða þeim mun hættulegri sem ástand veganna að öðru leyti batnar. Þetta liggur í hlutarins eðli. Vegakaflar sem fyrir 10-15 árum, jafnvel fyrir 5-8 árum, þóttu ekkert afbrigðilegir eða sérstaklega slæmir eru nú titlaðir sem sérstakir slysakaflar einfaldlega vegna þess að akstursmátinn hefur breyst á þeim hluta vegakerfisins sem kominn er í betra horf. Þess vegna er mjög slæmt að mínu mati að ekki skuli samhliða stefnumörkun og afgreiðslu nýrra umferðarlaga gengið fastar fram í því verkefni að útrýma þessum hættulegu köflum á þeim hluta vegakerfisins sem mesta umferð ber. Það er einnig, eins og ég áður sagði, í mikilli mótsögn við þá niðurstöðu við setningu umferðarlaga að leyfa hærri hámarkshraða. Þó gert sé ráð fyrir að það sé bundið við þann hluta vegakerfisins sem í skástu ástandi er er engin spurning að þetta eykur hætturnar á því að slysum fjölgi á þeim slæmu vegarköflum sem eftir liggja og með sama áframhaldi tekur fleiri, fleiri ár, jafnvel áratugi, að koma í skikkanlegt horf. Hvað öryggi að öðru leyti varðar í vegamálunum óttast ég, eins og hv. 5. þm. Austurl. vék reyndar að, að sú mikla áhersla sem lögð er á bundið slitlag komi niður á því að uppbygging vega og undirbygging sé látin mæta meiri afgangi en áður var ætlað, slitlag lagt á lélegri vegi, vegi sem ekki standast staðal eins og svo er kallað, vegi sem ekki fullnægja m.ö.o. þeim öryggiskröfum sem á að setja á hringveginum og umferðarmeiri vegum. Þeir eru lagðir bundnu slitlagi, jafnvel af mjórri gerðinni, áður en búið er að byggja þá upp í það horf sem áætlað var. Þetta er mjög varhugaverð þróun frá sjónarmiði umferðaröryggis séð. Það er óhjákvæmilegt að vekja athygli á þessu, ekki síst þegar haldnar eru langar hólræður um að svo og svo vel hafi nú miðað með að leggja bundið slittag. Það er gott í sjálfu sér og gleðilegt, en það alvarlega er ef það kemur niður á öryggi í umferðinni eins og viss hætta virðist á með sama áframhaldi. Ég vil þá lítillega nefna, herra forseti, mál sem oft hefur komið hér til umræðu og það er útboð í vegagerð og verklag og vinnulag í þeim efnum. Loksins hillir undir það, ef það er ekki þegar orðið að veruleika, að afgreidd verði út úr þinginu þáltill. um úttekt á þeim málum og ber að fagna því þó seint sé. Ég hef verið talsmaður þess að setja ætti skýrar reglur um vinnulag í þessum efnum og væri bráðnauðsynlegt að svo yrði gert. E.t.v. er óhætt að vona að í kjölfar þeirrar úttektar, sem nefnd þáltill. mun hafa í för með sér, skapist aðstæður hér til að setja slíkar reglur þannig að Vegagerð ríkisins hafi skýrar reglur sér til leiðbeiningar um hvernig hún skuli standa að útboðum verka. Ég hef þar helst talið koma til greina að miða ætti við að verk af ákveðinni stærð, þ.e. stærstu verkefni í vegagerð, ætti að bjóða út í opnum útboðum um allt land. Verk af millistærð, miðlungs verkáfanga, kæmi til greina að bjóða út svæðisbundið eða staðbundið með einhverjum hætti þannig að möguleikar heimamanna yrðu þar sérstaklega tryggðir til að annast slík minni verkefni, enda liggur það væntanlega í hlutarins eðli að hagkvæmni þess fyrir verktakaflokka að ferðast um landið þvert og endilangt er bundin því að verkin séu svo stór að flutningskostnaður og uppihald verði ekki allt of hár hluti af framkvæmdakostnaði. Í þriðja lagi tel ég að Vegagerðin eigi skýlaust að annast sjálf ákveðin verkefni á þessu sviði, viðhaldsverkefni og smærri verkefni í nýbyggingum vega. Fyrst og fremst til þess að til staðar verði hjá Vegagerðinni á hverjum tíma verkþekking og verkreynsla þannig að hún sé sjálf fær um að meta stöðu slíkra mála, meta verk, taka þau út og fylgjast með að framkvæmd annarra verka sem hún býður út sé með skikkanlegum hætti. Ég sé ekki að þetta verði tryggt með farsælum hætti nema Vegagerðin sjálf haldi uppi vissri þekkingu, vissu afli og vissum möguleikum á þessu sviði. Þess vegna er ég algerlega mótfallinn þeirri þróun sem verið hefur að eiga sér stað, þ.e. ef hún gengur of langt, að Vegagerðin láti alfarið af því að hafa þjálfaða menn og einhver tæki til að geta tekist sjálf á hendur minnstu verkefni í vegagerð. Ég þekki nánast enga þjóð, hversu langt sem hún er komin í frjálshyggju, sem býr ekki við það að vegagerð, annaðhvort á vegum ríkisins eða fylkja eða sveitarfélaga, annist tiltekin verkefni og hafi vissa verkþekkingu og hef ég þó kynnt mér hvernig þessum málum er háttað hjá ýmsum þjóðum. Það er nánast undantekningarlaust þannig að opinberir aðilar sjá um visst hlutverk á þessu sviði. Mér þykir það vægast sagt sérkennilegt ef við Íslendingar með okkar dreifðu byggðir og erfiðu aðstæður að mörgu leyti getum treyst alfarið á blessun frjálshyggjunnar í þessum efnum. Það hefur þegar sýnt sig að í þessu felast stórar hættur og á þó eftir að versna ef sömu öfl ráða ferðinni sem gert hafa það síðustu árin. Herra forseti. Ég geri ráð fyrir að þessari umræðu sé markaður naumur tími á síðustu dögum þingsins, og væri út af fyrir sig hægt að láta nokkur orð falla um hvernig stórmálin raðast upp á allra síðustu klukkustundir þinghaldsins, en nokkur orð um Ólafsfjarðarmúlann. Það hefur verið á dagskrá og stefnt að því að hefja þar framkvæmdir á árinu 1988. Það er ljóst af þeirri vegáætlun sem hér á að fara að samþykkja að ef það á að takast með skikkanlegum hætti þarf að afla verulegs viðbótarfjármagns strax á árinu 1988 til þess að framkvæmdir geti gengið eðlilega fyrir sig. Því hagar þannig til með jarðgangagerð, alla vega á Íslandi, að þar þarf helst, ef vel á að vera, að hefja framkvæmdir á miðju sumri eða ekki mikið seinna meðan veður eru þokkaleg þannig að unnt sé að komast inn í fjallið og ganga frá munnum áður en frost og vetrarhörkur ganga í garð. Þetta þýðir að verkið þarf að hefjast á miðju ári eða upp úr miðju ári 1988. Þá er að sjálfsögðu nauðsynlegt að hægt sé að halda áfram á fullri ferð út árið. Þetta sýnist mér kalla á a.m.k. 20-40 millj. kr. viðbótarfjármagn strax á árinu 1988. Til þess að framkvæmdir geti síðan gengið eðlilega fyrir sig með fullum afköstum hjá einum vinnuflokki með eina tækjasamstæðu sem nær a.m.k. að meðaltali rúmlega einni sprengingu á sólarhring þarf að bæta við, eftir því sem mér sýnist, upphæð á bilinu 70-100 millj. kr. á hvoru árinu fyrir sig, 1989 og 1990, og enn til viðbótar 1991 og e.t.v. eitthvað lengur einhverju fjármagni til að ljúka verkinu og greiða upp þær eftirstöðvar sem verða kynnu. Þetta þýðir að talsvert meira en orðin tóm þurfa að koma til miðað við þá vegáætlun sem hér er verið að afgreiða. Ég tel ekki ástæðu til að gera lítið úr þeirri bókun sem náðst hefur samstaða um og allir fulltrúar í virðulegri fjvn. skrifa undir með þeim fyrirvörum þó að sjálfsögðu sem þeir hafa á um stuðning við nál. að öðru leyti. Ég treysti því og ég lýsi því yfir að það er skilningur minn á þessari bókun að með því skuldbindi viðkomandi aðilar sína flokka til að standa við þessa yfirlýsingu. Ég vil að það komi fram í þessari umræðu og ekki seinna en við þessa umræðu ef skilningur einhverra er annar en þessi. Ef skilningur einhverra flokka eða einhverra þm. er annar en sá að með undirskrift sinni undir nál. fjvn. skuldbindi viðkomandi flokkar sig til að standa að og styðja þá bókun þarf það að koma hér fram. Annað væru brigður og þá þyrfti það að liggja ljóst fyrir. Stuðningur minn við þessa vegáætlun er algerlega bundinn því að þessi skilningur sé réttur, að fulltrúar allra flokka sem undirrita nál. fjvn. skuldbindi sína flokka þar með til að styðja framgang samþykktar um aukna fjáröflun til framkvæmda í Ólafsfjarðarmúla þegar þær hefjast á árinu 1988. Ef svo er ekki er öll samstaða af minni hálfu a.m.k. farin veg allrar veraldar hvað varðar afgreiðslu þessarar vegáætlunar. Ég hef verið mikill talsmaður þess að samstöðunni yrði haldið um langtímaáætlun í vegagerð. Það hefur ekki staðið upp á okkur þm. Norðlendinga eða Norðurlands eystra þau ár sem vegáætlunin hefur verið við lýði að styðja að framgangi hennar að því er ég best veit. Þess vegna kæmi það úr harðri átt ef Ólafsfjarðarmúlinn, sem hafður var síðastur í röð svonefndra Ó-verkefna, yrði skorinn niður þegar hin tvö verkin hafa verið kláruð. Slíkt gengur ekki og þess vegna reiðum við okkur á þann drengskap og á þann stuðning að engar brigður verði á því að staðið verði við anda langtímaáætlunarinnar, að samstaðan verði ekki rofin og að við megum treysta því að þessi bókun haldi þegar til kastanna kemur. Ég vil svo að lokum segja að ég er reyndar sammála hæstv. samgrh. um að erlendar lántökur eru ekkert bannorð í mínum huga frekar til vegagerðar en til annarra þarfra verkefna. Það er þó augljóst mál að það er óhagstæður kostur fyrir vegagerðina sem málaflokk og sérstaklega óhagstæður og varhugaverður kostur fyrir einstök kjördæmi að fara út á þá braut að taka í stórum stíl lán til framkvæmda sem síðan þurfa að greiðast af framkvæmdafé viðkomandi kjördæma á síðari árum. Það er mjög óhagstætt að stefna inn á það sérstaklega með tilliti til þess að það mundi skapa ýmsa erfiðleika við áframhaldandi framtíð langtímaáætlunarinnar við vegagerð ef farið yrði inn á þá braut vegna framkvæmda í einstökum kjördæmum. En ég tek það aftur fram að í mínum huga eru þó erlendar lántökur ekkert frekar bannorð til vegamála en til annarra framkvæmda. Það má út af fyrir sig segja að það geti komið þannig út hjá því opinbera ef lánveitingarnar ganga ekki til vegamálanna og hærri fjárveitingar eru til þess málaflokks að þær komi einhvers staðar annars staðar niður og má þá einu gilda. En ljóst er þó að fáar framkvæmdir ef nokkrar eru jafnhagkvæmar, jafnþarfar og jafnnauðsynlegar og framkvæmdir á sviði samgöngumálanna. Herra forseti. Ég hef þá farið yfir það helsta sem ég vildi koma á framfæri við afgreiðslu þessarar vegáætlunar. Ég ítreka þann skilning minn á nefndri bókun í nál. frá fjvn. á þskj. 946 og að sá skilningur er algjör forsenda þess stuðnings sem ég get veitt þessari vegáætlun.



Herra forseti. Ég kveð mér hljóðs vegna þeirra ummæla hv. 3. þm. Norðurl. e. Stefáns Valgeirssonar, að í hans huga væri Ólafsfjarðarmúlinn kominn í biðstöðu og var ekki annað að heyra á efni hans ræðu en að hann gerði lítið úr þeirri bókun sem birt er í nál. fjvn. og ég vil þakka fjárveitinganefndarmönnum fyrir. Ég er algerlega ósammála hv. þm. og þykir raunar leiðinlegt að hann skuli tala með þessum hætti í þessum ræðustól. Við munum eftir því að þegar samkomulagið var á sínum tíma gert um Ó-vegaáætlunina var það staðfest í nál. meiri hl. nefndarinnar 18. maí 1981 og það er mér sérstakt fagnaðarefni að öll fjvn. skuli nú standa að svofelldri yfirlýsingu, með leyfi hæstv. forseta: "Í því samkomulagi sem gert var um svokallaða Ó-vegi var út frá því gengið að fyrst yrði lokið við veginn fyrir Ólafsvíkurenni síðan við veginn um Óshlið, en í beinu framhaldi yrðu gerð jarðgöng gegnum Ólafsfjarðarmúla. Gert var ráð fyrir sérstakri fjárútvegun í þessu skyni. Samkvæmt vegáætlun verður byrjað á jarðgöngum í gegnum Ólafsfjarðarmúla árið 1988. Fjvn. lýsir yfir þeim vilja sínum að aflað verði sérstaks framkvæmdafjár til þessa verkefnis til þess að jarðgangagerðin geti haldið viðstöðulaust áfram og með eðlilegum hraða að mati Vegagerðar ríkisins." Svo mörg voru þau orð. Á bak við þessa yfirlýsingu standa fulltrúar allra þeirra flokka sem eiga fulltrúa á Alþingi og þetta er sú nefnd sem eðlilegt er að fjalli um vegamál og vegáætlun. Ég sé ekki annað en þessi málsmeðferð sé fullkomlega eðlileg. Á þessari stundu er ógerningur að slá því nákvæmlega föstu hve mikið fjármagn þurfi til jarðgangagerðarinnar þau ár sem verið er að brjótast í gegnum fjallið. Það hefur verið talið af Vegagerð ríkisins að það þurfi um 140 millj. kr. hvort árið 1989 og 1990 og telur Vegagerðin að hún hafi þar borð fyrir báru. Miðað við reynslu alþm. af Vegagerðinni má ætla að hún reynist þar sannspá því að þeim hefur ekki verið lagið að vera með neinar skýjaborgir þegar þeir hafa talað um framkvæmdahraða eða vegáætlun heldur reynt að vera gætilegir í sinni áætlunargerð. Ég efast ekki um að við þetta verði staðið. Ég ítreka það. Hér er um það að ræða að allt þingið stóð að ákveðnu samkomulagi um framkvæmdaröð um stór og kostnaðarsöm verkefni. Þetta er síðasta verkefnið í þeirri áætlun og ég held að þm. sé ljóst að nauðsynlegt sé að hægt sé að ná slíkum áætlunum framvegis þegar um mikil verkefni er að ræða. En til þess að um slíkt geti tekist samkomulag verður að sjálfsögðu að standa við slík samkomulög þegar þau eru gerð. Ég ítreka þakkir mínar til fjvn. og veit að Alþingi mun standa við þau orð sem skrifuð standa í áliti fjvn.



Herra forseti. Hér hefur staðið um hríð umræða um vegamál. Það hefur heyrst á sumum að vegirnir væru fyrir dreifbýlið, en ég vil halda því fram að vegirnir séu fyrir þjóðina alla. Og vegirnir eru undirstaða þess að Íslendingar geti tekið á móti aukningu á erlendum ferðamönnum til landsins sem er eitt það arðbærasta sem við getum tekið okkur fyrir hendur á næstu árum, þ.e. að þjóna erlendum ferðamönnum og fá þannig gjaldeyri. Engu að síður er mikið hik á mönnum að lýsa því yfir hvert stefni í þessum málum. Við höfum vissulega náð verulegum árangri í lagningu á bundnu slitlagi. Það skyggir þó á þá ánægju að viðhald malarveganna hefur verið allsendis ófullnægjandi. Hluti af árangrinum í lagningu á bundnu slitlagi byggist á því að það hefur verið tekið af því fjármagni sem með eðlilegum hætti hefði átt að fara í að tryggja að malarvegirnir væru akfærir. Það er búið að berja á því mjög oft að erlendar lántökur séu af hinu illa, en hvar væri þessi þjóð stödd ef hún hefði aldrei tekið nein erlend lán? Vissulega er hægt að standa þannig að erlendum lántökum að manni sýnist að þær hafi orðið til lítils gagns. Mér verður hugsað til þess þegar ég horfði áðan á hv. 5. þm. Austurl. tala um vegamál hvort það hefði ekki verið betra fyrir þá Austfirðinga ef sá milljarður sem fór í rannsóknir á virkjunum fyrir austan hefði farið í vegina þar. Ætli það væri ekki ögn betra ástandið í málum Austfirðinga ef þannig hefði verið að málum staðið? Satt best að segja er það stundum umhugsunarefni þegar einstakir ráðherrar fá hálfgert víðáttuæði í rannsóknum fram í tímann, eins og gerðist með hv. 5. þm. Austurl. þegar hann var iðnrh. þessa lands.

Var ekki hv. þm. stuðningsmaður hans? Er það misskilningur?

Ég hélt að hv. 3. þm. Vestf. hefði ekki skaðast á minni. En mun þó koma að því síðar í umræðunni. Ég tel að það blasi við ef horft er á gjaldskrárákvarðanir Landsvirkjunar að mjög mikið af erlendum skuldum muni greiðast upp fram til næstu aldamóta. Þessi þjóð þarf að taka ákvarðanir um erlendar lántökur til að koma vegunum á Íslandi í viðunandi horf. Það er rými til þess vegna þess að það er engin skynsemi sem mælir með því að halda áfram orkuframkvæmdum með þeim hraða sem áður hafði verið talið rétt vegna sölumöguleika á orku til stóriðjuvera. En það er fleira sem leitar á hugann þegar hugleidd er staðan í vegamálum. Við höfum tvær stjórnarandstöður í þessu landi. Önnur situr í þingsölum og er ekki valdamikil þannig að það er varla hægt að standa í því að skamma hana mikið hvað vegamálin snertir. Hin stjórnarandstaðan situr í ASÍ og hún er valdamikil. Hún lagðist ásamt atvinnurekendum mjög hart gegn því að þegar orkuverð lækkaði á alheimsmarkaði og þar var rými til að taka fé til vegamála væri það gert. Það er kátbroslegt og um leið umhugsunarefni fyrir óbreyttan stjórnarþingmann að sitja undir því að fyrst hamast stjórnarandstaðan sem hefur völdin, mótar stefnuna og hefur sitt fram með hótunum um ófrið í landinu verði ekki að þeim kostum gengið, og svo kemur stjórnarandstaðan, hin valdalausa, og hellir sér yfir menn í þingsölum fyrir að standa ekki við áform í vegamálum. Þannig er staðan í þessum málum. Og hvað er það fleira sem er að gerast? Hv. 3. þm. Vestf. tekur að sér það hlutverk fyrir Alþfl. að ræða um vegamál. Það vill svo til að það liggur fyrir skjalfest hver stefna Alþfl. er í vegamálum. Sú stefna var mótuð þegar þeir voru einir í ríkisstjórn og lögðu fram fjárlagafrv. í sölum Alþingis. Hæstv. fjmrh. Tómas Árnason hafði lagt til að það yrði varið 21 milljarði 963 millj. til vegamála. Og svo tók Alþfl. við. Hann lagði til að það yrði varið til vegamála 19 milljörðum 463 millj. Hann skar vegamálin niður um 21/2 milljarð. Svo kemur hv. 3. þm. Vestf. og prédikar hér eins og hann einn allra Íslendinga hafi áhuga á vegaframkvæmdum í þessu landi. Hvað hefur sá, hv. 3. þm. Vestf., afrekað? Hann er búinn að gera sérstakt friðar- og kærleiksbandalag við aðilann sem sat í fjármálaráðherrastólnum og skar vegamálin niður um 21/2 milljarð og hann mun það sem eftir er þessa vetrar leggja allt kapp á að vinna þessum manni fylgi til að koma honum inn á Alþingi eftir friðarsamkomulagið fyrir vestan. Tvo og hálfan milljarð skar hann niður, en hér stendur hann upp og prédikar af fullri hörku: Við viljum peninga í vegi. Hver trúir því að það sé eitt einasta orð að marka af málflutningi svona manna? Það er ekkert orð að marka af svona málflutningi. Herra forseti. Ég gat þess áðan að það væri takmarkað hvað vert væri að leggja á sig að skamma þá stjórnarandstöðu, hina valdalausu, sem hér er í þingsölum. En það er aftur á móti ærið umhugsunarefni fyrir Alþingi Íslendinga í hvaða herkví hún hyggst láta ASÍ og VSÍ reka sig í hinum ýmsu málum. Við vorum að ræða frv. til húsnæðislaga. Þá kom í ljós að ASÍ og VSÍ samþykktu ekki þetta og samþykktu ekki hitt. Þá færi allt úr böndunum. Það hlýtur að vera að Alþingi Íslendinga þurfi að manna sig upp í að endurheimta það vald sem það hafði og það þor sem það hafði til að taka ákvarðanir, hvort sem þessir aðilar væru því vinveittir eða ekki. Og af því hæstv. samgrh. er genginn í salinn þykir mér rétt að koma því á framfæri að ég tel að þrátt fyrir það frv. til vegamála sem hér liggur fyrir. . .

Það er þáltill.

Það er rétt hjá hv. 3. þm. Vestf. og sér að kollurinn er í lagi að nokkru leyti í það minnsta.

Hann hefur alltaf verið það.

Það er ekki sök hæstv. samgrh. að svo hefur farið að úr þessum málaflokki hefur verið dregið. Það vita allir að það hefur verið hinn utanaðkomandi þrýstingur sem menn hafa gefið eftir fyrir. Sá þrýstingur er þeirrar stjórnarandstöðu sem er utan þingsins og hefur fengið að ráða of miklu í ákvörðunum um fjárveitingar til vegamála á Íslandi.



Herra forseti. Það leynir sér ekki að það er farið að styttast í kosningar. Einn ræðumaður tímasetti þær eftir fimm vikur hér frá og það hygg ég að stemmi við dagatalið. Aðrir stjórnmálaatburðir eru enn þá nær, þ.e. framboðsfundir sem hljóta að hefjast mjög fljótlega eftir að þessu þingi lýkur. Það er vissulega greinilegt að menn eru að hita sig upp fyrir þau átök sem þar eru fram undan. Það vekur athygli við þessa umræðu að þeir sem deila á þá vegáætlun sem liggur fyrir tala einkum um brigð í sambandi við þá framkvæmd vegna þess að ekki hefur komið það fjármagn til áætlunarinnar sem langtímaáætlun gerði ráð fyrir. Þetta er að sjálfsögðu alveg rétt. Menn tala hins vegar ekki um það sem hefur unnist á þessum fjórum árum. Það er slæmur kostur að það skuli ekki liggja fyrir hvernig staða framkvæmdanna er. Ég hef spurst fyrir um það hjá Vegagerðinni hvað mikið væri óunnið af þeim verkefnum sem ákveðin voru á þessu fjögurra ára tímabili, fyrsta hluta vegáætlunar, og það liggja ekki fyrir um það upplýsingar. Það er þannig ekki gott að henda reiður á því. En ég vildi leggja til að vegáætlun væri sett upp með þeim hætti að það væri hægt að rekja hvernig verk ganga áfram. Mér sýnist nefnilega að það hafi verið unnið þrekvirki á síðustu fjórum árum að ná fram jafnmiklum breytingum í vegakerfinu og raun ber vitni um. Það er því meira þrekvirki að það hefur alls ekki verið eytt því fjármagni sem gert var ráð fyrir að til þess þyrfti. Ef þetta fjármagn hefði komið, þessar viðmiðunartölur, og ef því hefði verið eytt hefði enginn maður talað um svik, jafnvel þótt framkvæmdirnar væru í líkum dúr og þær eru. Menn varast það og þá sérstaklega stjórnarandstaðan að tala um jákvæðu hliðarnar á þessu máli sem vissulega skipta hér sköpum. Það er líka deilt á það í þessari umræðu að nú skuli ekki vera skipt upp meira fjármagni fyrir næstu fjögur ár. En hvað skyldi stjórnarandstaða hafa sagt ef það hefði verið skipt upp meira fjármagni en markaðir tekjustofnar segja fyrir um? Ætli það hefði þá ekki verið talað um kosningavegáætlun? Ætli það hefði þá ekki verið talað um að stjórnin ætlaði þeim er við taka stærri hlut í þessum efnum en hún hefur sjálf lagt til. Það er að sjálfsögðu, eins og kom fram hjá hæstv. samgrh., hægur vandinn að hækka þessa tölu, m.a.s. við næstu fjárlagagerð ef mönnum sýnist svo. Hér er sem sagt valinn sá kosturinn að skipta einungis mörkuðum tekjustofnum sem getur varla verið deilumál að ekki getur öðruvísi farið en að muni skila sér inn til þessara verkefna alveg án tillits til þess hverjir kunna að stjórna landinu. Það er, eins og ég sagði áðan, farið að hitna víðar undir hinum pólitísku pottum en á Vestfjörðum eins og við máttum heyra á ræðu síðasta ræðumanns. Þess ber greinilega merki í ræðum okkar Austfirðinga líka. Það sem hefur í þeim efnum vakið helst nokkra athygli er það sem bent hefur verið á í þessari umræðu um hlutfallslega skiptingu í Austurlandskjördæmi næstu fjögur árin innbyrðis. Það kemur þar í ljós að fyrstu þrjú árin er Austurland undir sinni prósentu og þá sérstaklega árin 1988 og 1989. En á þessu eru ákveðnar skýringar. Það sem skiptir kannske aðalmáli í þessu sambandi er að þm. Austurlands eru sjálfir örlagavaldurinn í þessum efnum.

Allir?

Já, já, allir og fleiri Austfirðingar en bara alþm. Þannig er nefnilega mál með vexti að það hefur verið mikil áhersla lögð á að tengja nyrstu byggðir Austurlands við Fljótsdalshérað og þá að sjálfsögðu samgöngukerfið sem því fylgir með því að leggja veg úr Jökulsárhlíð yfir til Vopnafjarðar yfir Hellisheiði. Þetta er mikil framkvæmd. Þessi vegagerð í heild sinni er áætlað að kosti 200-300 millj. kr. og til þess að komast yfir Hellisheiði og tengja vegina þar saman, sem eru þá í raun og veru bráðabirgðavegir sitt hvorum megin heiðarinnar, er talið að þurfi um 100 millj. kr. Það hafa verið miklar áherslur frá Austfirðingum um að þessi vegaframkvæmd yrði að raunveruleika og þegar gengið var frá langtímaáætlun eins langt og það náði voru gerðir fyrirvarar um að við þessi tímamót, þ.e. við upphaf 2. áfanga langtímaáætlunarinnar, yrði tekið sérstaklega til athugunar að setja þessa vegaframkvæmd í framkvæmdaröð. Það hafa vissulega borist áherslur um það víðar að en aðeins úr byggðunum norðan við Hellisheiði. M.a. hefur Samband sveitarfélaga á Austurlandi lagt mikla áherslu á þessa vegagerð. Á síðasta aðalfundi sambandsins var ekki nema eitt - ég held að ég fari nokkurn veginn rétt með það - áhersluatriði í sambandi við vegamál á Austurlandi og það var vegarlagning yfir Hellisheiði. Þegar þm. Austurlands komu til fyrsta fundar við Vegagerð ríkisins fylgdu þeir sameiginlega þessari áherslu eftir. Og hvað skyldi það þýða að þessi ákvörðun hafi verið tekin um innbyrðis skiptingu innan kjördæmisins? Vegagerð ríkisins hefur þá vinnureglu að hún leitast við að hafa almenn verkefni og bundin slitlög með sem jöfnustum hætti á milli ára. Þar er leitast við að fylgja þeirri meginreglu að þessir tveir framkvæmdaflokkar taki ekki breytingum á milli ára. Í Austurlandskjördæmi er núna verið að ljúka við sérverkefni sem eru í rauninni lokaáfangi í að tengja Austurland við veginn um Austur-Skaftafellssýslu með lagningu bundins slitlags úr Geithellnahreppi og yfir í Bæjarhrepp, en síðan kemur ekki sérverkefni til sögunnar í Austurlandskjördæmi fyrr en á síðasta tímabili þessarar áætlunar, árið 1990. Þá er sett inn fjárveiting til vegarlagningar yfir Hellisheiði upp á 38 millj. kr. Á árinu 1988 og árinu 1989, hvoru ári fyrir sig, er fjárveiting til þessara framkvæmda 1 millj. kr. til að undirbúa þetta verkefni sem ekki er tæknilega hægt að dómi Vegagerðar ríkisins að vinna fyrr en á árinu 1990. Þetta gerir að verkum að þessi framkvæmd dregur fjármagn til sín á síðasta ári langtímaáætlunarinnar. Þetta er skýringin á því hvers vegna þetta hlaup er í skiptingu fjármagnsins í Austurlandskjördæmi. Ég er ekki í nokkrum vafa um að þetta veit og skilur hæstv. sjútvrh. og ég er sannfærður um að hann ber ekki brigður á þetta, en miðað við fyrri reynslu af hv. 5. þm. Austurl. frá því að hann var ráðherra í síðustu ríkisstjórn og með tilliti til hans embættisverka þar þarf enginn að láta sér koma á óvart þó að jafneinfaldar skýringar sem þessar snúi á haus í kollinum á honum. Þetta er þessi skýring. Ég hafði orð á því á fundi með formanni Sambands sveitarfélaga á Austurlandi og framkvæmdastjóra þess sambands, sem fleiri þm. Austurlands sátu og þar sem þeir voru enn með áherslur um að þessi framkvæmd skyldi ganga fram á þessu áætlunartímabili, að ég hefði ekki orðið þess var á aðalfundi sambandsins, þar sem ræðumenn lýstu stuðningi sínum við þessa framkvæmd hver á eftir öðrum, að það hefði verið talað um hvað ætti að taka til baka úr vegagerðarframkvæmdum á Austurlandi ef þessi framkvæmd yrði tekin með. Þeir könnuðust vel við að það hefðu ekki verið neinar tillögur uppi um það. Auðvitað er ekki hægt að ætlast til þess þegar áhugamenn eru að berjast fyrir sínum stóru áformum að það séu gerðar tillögur um hvað sé strikað út og hvað sé fært til baka. Vitanlega er ekki hægt að gera því skóna að almennt sé það gert. En það ætti ekki að vefjast fyrir reyndum þm. að þegar bætt er við á vegáætlun framkvæmd sem nemur 40 millj. kr. þurfi hún að draga til sín fjármagn. Auðvitað hefði þetta dæmi litið öðruvísi út í Austurlandskjördæmi ef Vopnafjarðarleiðin hefði verið lögð af og þá hefði Hjörleifur Guttormsson getað talað við vonda menn í fjvn. sem ekki hefðu viljað laga veginn yfir Hellisheiði. Það er því út af fyrir sig kannske vandmeðfarið í þessum efnum. En annað er það að ég óttast ekkert að tala við hv. 5. þm. Austurl. um fjárveitingar í Austurlandskjördæmi og ég er m.a.s. ekkert hræddur að bera saman síðasta ár hans ríkisstjórnar og þeirrar sem nú er að skila af sér fyrir Austurlandskjördæmi.

Hvert var síðasta ár hennar?

Ég held að ég sé búinn að skýra þetta með fullnægjandi hætti.

Ertu viss um það?

Ég skil vel efasemdir félaga míns og samstarfsmanns míns, Sverris Hermannssonar. Hann hefur reynslu af því eins og ég að það gengur misjafnlega vel að koma a.m.k. 5. þm. Austurl. til vits þegar fjármál eru annars vegar eins og hans embættisferill ber skýrast vott um.

Ef menn geta miðlað viti er það mest um vert.

Ég held að hv. þm. hafi ekki af miklu að miðla í þeim efnum eins og reynslan sýnir. Það er hægt að tína fleiri en einn skuldamilljarð til. Hér var tilgreindur 1 skuldamilljarður frá hans dögum. Þeir eru held ég nokkru fleiri en sá eini. En það ræðum við betur síðar. Þetta læt ég nægja sem skýringu frá minni hendi í þessum efnum. Þetta eru ástæðurnar fyrir því að skiptiprósentan í Austurlandskjördæmi er með þessum hætti. Því valda sameiginlegar óskir Austfirðinga um að það verði byggður vegur yfir til Vopnafjarðar og sameiginlegar áherslur frá þm. kjördæmisins um að það verk skuli verða hafið á þessu kjörtímabili. Þetta er ástæðan fyrir því en ekki að fjvn. hafi verið að mismuna Austurlandi til hins verra eins og fram hefur komið í þessari umræðu.



Herra forseti. Það eru aðeins örfáar athugasemdir sem ég tel rétt að koma á framfæri. Mér þykir verst að hv. þm. Hjörleifur Guttormsson er horfinn úr salnum, en það kemst vonandi til skila það sem ég ætlaði við hann að segja. Það er mesti misskilningur hjá honum að ég hafi byrjað á því að efna hér til umræðna eða illdeilna um skiptingu vegafjár milli kjördæma. Það er komið frá Austfjörðum sjálfum. Það var hæstv. sjútvrh. sem tók það fyrstur upp að deila á hversu illa væri farið með Austfirðinga í þessum efnum. Það er ekki komið frá mér. Það á við aðra. Í öðru lagi: Ég skildi hins vegar ekki hv. þm. Hjörleif Guttormsson þegar hann sagði: Ég vil fá meira fé, en ég vil ekki taka það frá neinum. Það kemur ekki heim og saman við það sem ég hef í kollinum og hv. 5. þm. Vestf. sagði áðan að hann væri klár, kollurinn á mér. Það kemur ekki heim og saman þegar menn vilja meiri peninga úr því sem er um að ræða en ekki taka þá frá neinum.

Þetta er eins og tillaga þín í fiskveiðimálum.

Það er rangt hjá þér, Halldór Ásgrímsson, og ekki fyrsta vitleysan sem hæstv. ráðh. segir hér. Því miður er landsbyggðin víða að blæða fyrir aðgerðir hæstv. sjútvrh. í fiskveiðimálum, ef hæstv. ráðh. vill fara að ræða um það hér undir vegáætlun.

Taka það með.

Það er sjálfsagt að taka það með, já. Slæmt kann mönnum að hafa fundist í vegamálum, en helmingi verri hefur stjórnin verið í fiskveiðimálum undir handarjaðri Austfirðingsins Halldórs Ásgrímssonar og kemur engum á óvart. Menn þurfa ekki að ásaka mig fyrir að hafa átt upphafið að því að tala um að menn væru að rífast að því er varðaði skiptingu vegafjár. Auðvitað greinir menn á um þetta og allir vilja fá meira, en málin eru svona eigi að síður. Hæstv. samgrh. lét að því liggja að hann vonaðist til þess að áhugi manna til meiri peninga í vegaframkvæmdir entist lengur en fram að kosningum. Ég veit ekki við hverja hæstv. ráðh. á.

Þú skilur það kannske seinna.

Það dreg ég í efa. Ég skildi hæstv. ráðh. samt svo að þeirra einstaklinga væri trúlega að leita á svipuðum slóðum og ég var að nefna að hafa haft með hendi stjórnun fiskveiða. Mér skilst að það hafi verið innan hæstv. ríkisstjórnar mikil andstaða frá einstökum ráðherrum um að auka fjármagn til vegaframkvæmda. Hæstv. ráðh. tók það mjög illa upp að við skyldum tala um að afgreiða vegáætlun til eins árs nú miðað við að kosningar eiga sér stað núna í apríl. Er óskynsamlegt að ætla nýkjörnu þingi og nýrri ríkisstjórn að taka við ákvörðun um vegaframkvæmdir næstu þrjú árin eftir að hún er komin að völdum um mitt ár 1987? Menn hafa hálft ár fyrir sér til að ákvarða. Ný ríkisstjórn hlýtur í stjórnarsáttmála að gera samkomulag um hvernig hún ætlar með vegamálin að fara eins og önnur mál. Það er ósköp skiljanlegt og er að mínu viti mjög skynsamlegt að ætlast til þess að nýir aðilar taki við málum. Ég sá ekki að hæstv. núv. samgrh. færist það neitt sérstaklega illa þegar hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson og fleiri skildu við óafgreidda vegáætlun 1983. Hvað þá þegar menn hafa hálft árið fyrir sér til að ákvarða hlutina í áframhaldinu. Ég held að þetta eigi ekki við.

Viturlega mælt.

Átti þm. von á einhverju öðru? En aðalástæða þess að ég kom upp aftur var sú eindæma ræða um vegáætlun sem hv. 5. þm. Vestf. flutti áðan. Ég er búinn að vera viðloðandi á hv. Alþingi frá 1971 og hef, að ég tel, fylgst með velflestum umræðum um vegamál. Ég man ekki eftir einni einustu ræðu sem flutt hefur verið um vegamál á þann veg sem hv. 5. þm. Vestf. talaði áðan, það var með slíkum eindæmum, enda kom hann ekki nálægt umræðuefninu. Það sem þvældist mest fyrir brjóstinu á honum voru framboðsmál vestur á fjörðum og ég er ekki hissa þó að það þvælist mest fyrir hv. 5. þm. Vestf. Hann vísaði því til Alþýðusambands Íslands að það hefði ráðið ferðinni í því hversu lítið væri veitt til vegamála. Við skulum hafa í huga að þessi hv. þm. er búinn að vera stjórnarþm. í nærri sjö ár, hefur ráðið ferðinni í nær sjö ár sem stjórnaraðili að því er varðar vegaframkvæmdir og annað. Ég er því ekki hissa þó að hv. þm. komi sér hjá því að víkja einu orði að vegamálunum sem slíkum. Það er út af fyrir sig rétt að áhrifamenn innan Alþýðusambands Íslands voru andvígir því að nýta sér lækkun bensínverðs til að setja fé í vegaframkvæmdir. En þeir ku hafa verið fleiri sem voru þeirrar skoðunar sem eru þó valdameiri að mínu viti en valdamenn innan ASÍ. Þeir munu hafa verið innan ríkisstjórnar, innan stjórnarflokkanna, í sama pakka og hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson. Hv. þm. Ólafur Þ. Þórðarson var að tala um hver væri stefna Alþfl. í vegamálum. Því miður hefur Alþfl. ekki haft tækifæri til þess í reynd undangengin allmörg ár að sýna í verki hver stefna hans er í vegamálum, en það er kannske að koma að því og af því eru menn hræddir. Það eru fleiri en hæstv. sjútvrh. sem eru farnir að titra á beinunum yfir því að þurfa að yfirgefa stólinn. En það skyldi ekki vera, ef Alþfl. fengi að ráða einhverju í vegamálum, að það yrði betur fyrir því séð en gert hefur verið í tíð hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar í nær sjö ár sem stjórnarliða? Ég er ekki hissa á því þó að mönnum verði sárt um ef staðreyndir eru raktar og upp rifjað það sem gerst hefur á undangengnum árum. Við skulum ekki gleyma því heldur að Framsfl. hefur átt samgrh. á þessu tímabili, hálfgerðan fósturpabba hv. þm. Ólafs Þ. Þórðarsonar, núv. hæstv. forsrh. Menn skulu ekki gleyma því. Eftir allan þennan tíma með svona lið sem meðreiðarsveina standa málin ekki betur en nú er þannig að þessum hv. þm. ferst ekki að brigsla öðrum sem ekki hafa enn fengið tækifæri til að segja til um það í reynd hvað þeir mundu gera. Nei, ég held að menn, ekki síst þeir sem ætla sér að vinna traust þeirra sem verst eru settir í samgöngumálum yfirleitt þurfi annars konar viðbrögð en hér voru sýnd af hv. þm. Ólafi Þ. Þórðarsyni að því er þetta mál varðar, enda sýnist mér hafa komið í ljós að það þarf að styrkja það traust sem hann ætlar sér að eiga frá því sem verið hefur, ætlar sér að halda áfram.



Herra forseti. Mér er mjög ljúft að verða við tilmælum hæstv. forseta um að haga máli mínu á þann veg að tefja ekki mjög þessa umræðu. Að sjálfsögðu gæti ég haft sitthvað að segja um þær umræður sem hér hafa farið fram, en ég mun láta það liggja á milli hluta. Hæstv. sjútvrh. vék nokkuð í máli sínu að þeim vinnureglum sem notaðar hafa verið við að ná fram ákvörðunum um skiptingu framkvæmdafjár á milli einstakra kjördæma og hann lýsti þeirri skoðun sinni að ástæða gæti verið til að bæta um þær vinnureglur á þann máta að reisa skorður við því hversu mikil skerðing á skiptitölu tiltekins kjördæmis gæti orðið að hámarki ef skerðing yrði á skiptitölu þess kjördæmis á fleiri en einu áætlunartímabili í röð. Ég vil lýsa skoðunum mínum í sambandi við þessa hugmynd hæstv. ráðh. með svipuðum hætti og gert var af hæstv. samgrh. Ég tel að það geti verið full ástæða til þess að það sé gert og ég mun, þrátt fyrir að fjvn. hafi lokið afgreiðslu þessa máls og hafi ekki hugsað sér að fjalla sérstaklega um vegáætlun frekar það sem eftir lifir þessa þings, athuga hvort ekki fáist vilji fyrir því innan fjvn. að taka þetta mál upp og samþykkja bókun um það efni að reisa skorður við því að skiptitala kjördæma geti skerst meira en um tiltekna hlutfallstölu á tveimur áætlunartímabilum. Við höfum notað þá viðmiðunarreglu að skerða ekki skiptitölu meira en um 2% á einu áætlunartímabili, en það hefur ekki haggað því að skiptitalan hefur getað skerst einnig á því næsta og þar er eðlilegt að reisa skorður við þannig að það fari ekki yfir ákveðna prósentutölu áður en farið er að vinna þessa skerðingu til baka. Ég vildi aðeins koma hingað í þennan ræðustól til að lýsa því yfir að ég mun taka þetta upp í fjvn. og leitast við að móta samkomulag um reglu sem notuð yrði til frambúðar í þessu tilliti og mundi ég þá láta senda þá bókun bæði hæstv. samgrh., hæstv. sjútvrh. og að sjálfsögðu til Vegagerðar ríkisins.



Herra forseti. Aðeins örfá orð. Það er vert að undirstrika enn í þessari umræðu að það hefur tekist að standa við langtímaáætlun á fyrsta tímabili. Því veldur að efnahagsástandið hefur batnað, olía hefur lækkað, hagstæð útboð hafa komið til, einnig hefur viðhaldsfé verið beint mjög í slitlög. En ég undirstrika að það kemur hins vegar niður á viðhaldi malarvega og heflun og getur ekki staðið til langframa. Að standa við langtímaáætlun hefur tekist þótt miklu minna fé hafi verið varið til þessara mála en til stóð. Þetta ber m.a. að þakka því að við höfum átt dugmikinn samgrh. En svo er það næsta tímabil sem við erum að ræða um og það blasir við að það tekst ekki að halda uppi þeim framkvæmdum sem fyrirhugaðar voru nema til komi meira fé. Það hefur vantað að stjórnarliðar taki undir tillögur samgrh. síns að veita auknu fé til vegamála. Ef við hefðum farið í 2% í stað 1,5% að loknu þessu ári hefði verið hægt að skipta verulega meira á 1988, 1989 og 1990. Þá litu þessi mál sæmilega út í öllum kjördæmum. Annars vil ég taka undir það, sem áður er komið fram, að karp á milli kjördæma á ekki að vera aðalsmerki þessarar umræðu heldur að standa saman um auknar fjárveitingar sem koma öllum kjördæmum til góða. Það hefði verið skemmtilegra fyrir stjórnarliða við afgreiðslu vegáætlunar á kosningaári um leið og við getum státað af miklum framkvæmdum að undanförnu að horfa betur til næsta áætlunartímabils en þessi tillaga ber vitni.



Herra forseti. Ég hef ekki talað langt mál í þessari umræðu og hyggst ekki lengja það mjög. Ég þakka hv. 1. þm. Vesturl. fyrir hans orð varðandi Gilsfjörð. Það er eitt af þeim verkefnum sem bíða og þarf að framkvæma. Framkvæmdir í vegamálum á Vestfjörðum eru styttra komnar en í nokkru öðru kjördæmi á Íslandi vegna þess hve verkefnin eru stór. Ég vakti máls á og minnti hv. 3. þm. Vestf. á að þó að sú stjórnarandstaða sem hér væri inni réði litlu um þessi mál væri stjórnarandstaða utan þingsins sem réði miklu og hann viðurkenndi það og lýsti því yfir að það væri rétt að ASÍ réðist gegn því að hagnýta sér lækkun á olíu til að fara í auknar framkvæmdir í vegamálum.

Áhrifamenn.

Þetta vil ég þakka honum alveg sérstaklega fyrir áhrifamenn. Auðvitað er það það sem skiptir máli hvað áhrifamennirnir þar gera en ekki hinir. Hann lýsti því jafnframt yfir að Alþfl. hefði ekki haft tækifæri í allmörg ár til að sýna stefnuna í vegamálum. Hann leggur á það áherslu að þurfa ekki að sýna hana núna áður en farið er til kosninga. Það eigi að sýna hana eftir kosningar. Það er stefnan. Seinasta stefna sem sýnd var af hálfu flokksins var niðurskurður upp á 21/2 milljarð frá áður fram lögðum fjárlögum. Það er þess vegna ekkert skrýtið þó að menn séu dálítið hræddir við stefnu Alþfl. í vegamálum. Og með allri virðingu fyrir umræðum um meðreiðarsveina dylst það ekki neinum manni hvaða meðreiðarsveinn það er sem fer með hv. 3. þm. Vestf. í slaginn. Það er hæstv. fyrrv. fjmrh. sem lagði til niðurskurðinn upp á 21/2 milljarð. Þetta eru staðreyndirnar sem hv. 3. þm. Vestf. kemst ekki fram hjá. Hann ætlar að berjast fyrir því fram á vor að meðreiðarsveinninn komist inn til að hægt sé að skera niður í vegamálum.

Og verður minntur á þetta.

Og hann verður minntur á það á fleiri stöðum en hér. Það blasir við. Ég undirstrika að ég ætla ekki að fella neinn endanlegan dóm um það hversu klár hann er í kollinum, en mér sýndist, miðað við ræðuna hér áðan, að þarfasta verk sem hann hefði að vinna á næstunni væri ekki að skamma þingheim fyrir viðhorf til vegamála. Hann hefði ærið verk að vinna á heimavígstöðvum í þeim efnum. Það væri heimatrúboð sem biði hans ef hann ætti að ná árangri í því að koma einhverju fram í vegamálum. Hann undrar að menn skuli ekki tala um einstaka vegspotta. Hann undrar að menn skuli tala um fjárveitingarnar í heild og þann vilja sem markast af slíku. En auðvitað hljóta það að vera fyrst og fremst átökin um þessa hluti sem blasa við á Alþingi Íslendinga á næstu árum. Hv. 5. landsk. þm. telur að það sé farið að halla svo á Alþfl. í umræðunni að honum finnst að umræðan sé ekki til að greiða fyrir þingstörfum. Það er merkilegt að tarna. Er það komið svo að almennir stjórnarþm. hafi ekki rétt til að taka til máls og ræða um vegáætlun á þingi því að ef það verði til þess að eitthvað kuli um stjórnarandstöðuna verði því hótað að það verði bara til þess að menn tali þá lengur í öðrum málum?



Herra forseti. Út af síðustu orðum hv. 5. þm. Vestf. söknum við þess ekkert í stjórnarandstöðunni að þeir hv. þm. stjórnarliðsins koma hér upp, ryðjast í stólinn hver um annan þveran núna í lok kjörtímabilsins, miðað við hvernig þeir hafa haldið á vegamálum á þessu kjörtímabili og miðað við hvað þeir hafa sýnt þessu máli mikinn áhuga þegar það hefur verið til almennrar umræðu hér. Ég held að það sé nefnilega nauðsyn, án þess að ég vilji á nokkurn hátt takmarka málfrelsi þeirra frekar en okkar stjórnarandstöðuþingmanna í þessum málum, að vekja athygli á því í lok þessarar umræðu hvert er einkenni hennar. Aðaleinkenni hennar er að stjórnarsinnar hafa þurft að koma hér í stólinn með sína slæmu samvisku hver um annan þveran í lok þessa kjörtímabils og þar af leiðandi hefur umræðan tekið þann langa tíma sem hæstv. forseti var að tala um áðan. Það hefur jafnvel gengið svo langt, og sakna ég nú vinar í stað, að þegar mælt er hér fyrir hönd þingmannahóps eins kjördæmis, í þessu tilfelli Austurlandskjördæmis, af 1. þm. kjördæmisins, hæstv. sjútvrh., er haldið uppi andófi, ekki af þm. annarra kjördæma heldur af einum þm. kjördæmisins, stjórnarþm. að sjálfsögðu, sem er að reyna að útskýra hversu hlutur Austurlands er lakur í þessu efni. Svo koma flokksbræður þessa sama manns, bæði hæstv. samgrh. og hv. formaður fjvn., og reka ofan í hann allt saman og tala alveg þvert ofan í það sem hann var að segja áðan og lofuðu greinilegri leiðréttingu á því sem unnt væri að gera í ljósi þess sem nú þegar liggur fyrir. Þetta þykir mér með hreinum undrum. En ég vil svo segja aðeins við hæstv. samgrh. í lokin, ég veit ekki hvort hann heyrir mál mitt, að ég harma þá almennu yfirlýsingu sem hæstv. ráðh. gaf um áhugaleysi manna hér á vegamálum. Ég segi a.m.k. það við hæstv. samgrh. að undir þeirri ásökun hans vil ég ekki sitja án þess að láta því mótmælt. Umræðu (atkvæðagreiðslu) frestað.



Herra forseti. Aðeins örstutt athugasemd. Ég vildi vekja athygli forseta á því að í dag hefur verið dreift á þskj. 959 till. til þál. um undirbúning lífeyrissjóðsréttinda þeirra sem sinna heimilis- og umönnunarstörfum. Hinn 15. okt. s.l. var lagt fram á Alþingi þingmál nr. 49, till. til þál. um lífeyrisréttindi heimavinnandi fólks. Þessari till. var vísað til nefndar 28. okt. 1. flm. þessarar till. er hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir. Hún hefur í félmn. Sþ. gert ítrekaðar tilraunir til að fá þetta mál afgreitt. Þar hefur því gjarnan verið borið við að málið væri í athugun, einkanlega að ég hygg hjá þingflokki Sjálfstfl., og er vitanlega ekkert við því að segja, allt saman eðlilegt og gott um það. En þegar það svo gerist að flutt er hér og dreift er á þinginu í dag till. sem er nánast alveg sama efnis og till. sem lögð var fram 15. okt. get ég ekki orða bundist um að vekja athygli á þessum sérstæðu vinnubrögðum. Ég ætla ekki að hafa um það fleiri orð, herra forseti, vegna þess að þess þarf ekki, en ég vek hins vegar athygli á því að nú er mjög skammt eftir. Ef starfa á samkvæmt þeirri áætlun að ljúka þingi á föstudag sé ég ekki að vinnist tími til að afgreiða till. á þskj. 959, 428. mál, sem er nánast sama efnis og samhljóða þskj. 49. Ég vek athygli á því að þá hlýtur að vera kominn grundvöllur fyrir því að afgreiða fyrrnefndu till. úr nefnd, till. á þsk . 49, vegna þess að hér er fjallað um sömu mál. Ég ítreka að mér þykir hér einkennilega og mjög sérkennilega að málum staðið og beini því til hæstv. forseta að hann hafi áhrif í á átt að till. á þskj. 49 fái afgreiðslu, verði afgreidd úr nefnd vegna þess að það virðist ekki vera efniságreiningur um málið. Ég ætla ekki, þó að það væri vissulega hægt, að hafa fleiri orð um þessa uppákomu, en kýs að láta það bíða betri tíma þó að e.t.v. væri ástæða til.



Herra forseti. Ég hlýt að koma aðeins inn í þessa umræðu því að ég hefði gert slíkt hið sama ef hv. þm. Eiður Guðnason hefði ekki kvatt sér hljóðs um þingsköp út af þessu máli. Ég vil upplýsa þingheim um að við höfum setið saman í hv. félmn. Sþ. í vetur, umræddur hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og ég, og oftlega hefur það verið svo að það hefði ekki verið fundarfært nema af því að við sóttum fundi reglulega. Þetta umrædda mál, sem hv. þm. Eiður Guðnason hefur gert að umræðuefni hér, er búið að liggja fyrir nefndinni í allan vetur og margoft verið reynt að fá það afgreitt og eins og hér hefur komið fram liggur nú fyrir svo til samhljóða till. frá fjórum hv. þm. Sjálfstfl. og 1. flm. er formaður umræddrar félmn. Í gær spurðum við síðast um þetta mál og þá var okkur sagt að það væri í athugun, en síðan liggur fullbúið þskj. á borðum okkar í dag. Ég held að þetta tali sínu máli og ég ætla ekki að segja neitt meira um það. En þetta er ekki eina málið. Við lögðum hér fram, mig minnir að það hafi verið 13. eða 14. mál þingsins, hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir og ég, lítið frv. um breytingu á barnalögum sem átti að vera til að bæta kjör nokkur hundruð barna í landinu. Það hlaut enga afgreiðslu. Það var alltaf beðið eftir athugun frá Sjálfstfl. Þeirri athugun lauk svo fyrir skömmu með því að nefndin var beðin af hálfu hæstv. heilbrmrh. að flytja brtt. við almannatryggingalög, ekki barnalög, um sama efni. Það var gert. Nefndin gerði það og það mál var keyrt hér í gegn og við getum hrósað sigri, við hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir, því að það er orðið að lögum sem við vorum að biðja um. Maður hlýtur að velta fyrir sér: Á hvers konar samkomu erum við? Eru stjórnarandstöðuþingmenn réttlausir við að fá sín mál afgreidd hversu sjálfsögð sem þau eru, hversu sammála sem þingheimur er um þau, einungis vegna þess að það væri rós í okkar hnappagat? Aldrei hefur þetta verið verra en í vetur vegna þess að nú er kosningaár. Á meðan þessu hefur farið fram hafa formenn leyft sér að keyra sín eigin mál á örstuttum tíma gegnum þingið til samþykktar. Ég vil nefna smámistök sem mér hafa t.d. orðið á. Við afgreiddum út úr þessari sömu hv. félmn. till. formannsins, hv. þm. Gunnars G. Schram, um stofnun ferðamálaskóla, að vísu ofurlítið breytta. Ég var búin að gleyma því og þess var aldrei getið í umræðu um það mál að hér lægi fyrir þinginu till. frá hv. þm. Davíð Aðalsteinssyni o.fl., till. til þál. um menntastofnun á sviði matvælaiðnaðar, hótel-, veitinga- og almennrar ferðamannaþjónustu. Lágmarkskurteisi hefði verið að geta þess að sú tillaga hefði verið lögð fram. Jafnframt hafði verið spurst fyrir um þessi mál af hálfu Kvennalistans í fyrirspurnatíma þingsins í vetur. Ég hélt að hver einasti þm. teldi það skyldu sína að geta þess í greinargerðum fyrir tillögum sínum, sem oft eiga sér einhverja forsögu hér á hinu háa Alþingi, að þau mál hafi fram komið. Ég hélt að það væri föst hefð hér í þinginu. Ég vil vekja athygli á því að í þessari till., sem nú hefur borist okkur í hendur og er 428. mál þingsins, er ekki vikið orði að því að 49. mál þingsins flutt af hv. Jóhönnu Sigurðardóttur og fleirum liggi yfir höfuð fyrir í þinginu. Ég skal ljúka máli mínu, herra forseti. En ég spyr að því af því að ég hreinlega veit ekki: Hafa forsetar ekki eitthvert vald til þess að stöðva það ef mál er lagt fyrir þingið sem þegar liggur þar fyrir? Ef ekki forsetar, þá hverjir? Getum við eytt tíma í að flytja hvert um sig sömu málin? Ég vil fá þessari spurningu svarað ef unnt er, herra forseti.



Herra forseti. Mér er bæði ljúft og skylt að taka til máls í þessari umræðu vegna þeirra orða sem hér hafa fallið út af því máli sem hér hefur verið tekið upp nndir liðnum þingsköp. Ég skil mjög vel að hv. þm. eins og Guðrúnu Helgadóttur og ugglaust mörgum fleirum þyki mjög miður að öll þau mál sem borin eru fram á þingi nái ekki endanlegri afgreiðslu í þingnefndum. Ég hygg að það sé sameiginleg reynsla allra þm. að mál sem við höfum flutt, hvort sem við tilheyrum stjórnarliðinu eða erum í stjórnarandstöðu, fá ekki endanlega afgreiðslu. Það hefur jafnan verið svo og það er einnig svo á þessum vetri. Ég get nefnt dæmi af eigin tillögum sem ég hef flutt í þeim nefndum sem ég á sjálfur sæti í og ekki hafa hlotið afgreiðslu, jafnvel þó að ég sé formaður í hlutaðeigandi nefnd, félmn. Sþ. Ég nefni það hér vegna ummæla hv. þm. Guðrúnar Helgadóttur. Það er því vel skiljanlegt að þm. séu að mörgu leyti óánægðir með það að mál þeirra gangi ekki öll fram til samþykktar á þingi. Ég vil hins vegar minna á að ýmisleg mál hafa þó náð samþykkt sem hv. þm. Guðrún Helgadóttir hefur borið fyrir brjósti og það segi ég eingöngu í tilefni af orðum hennar áðan. Ég minni aðeins á það síðasta að fyrir nokkrum mínútum hygg ég var verið að dreifa þskj. 936 sem er nál. frá félmn. Sþ. um till. til þál. um skipulegt átak til aukinnar sjúkra- og iðjuþjálfunar í heilsugæslu. Hér er ein af þáltill. þeim sem félmn. Sþ. hefur samþykkt og ég vil aðeins nefna hver var flm. þessarar ágætu og gagnmerku tillögu. Það var hv. alþm. Helgi Seljan. Þá tillögu bar Guðrún Helgadóttir mjög fyrir brjósti og studdi í nefndinni. Hv. þm. Guðrún Helgadóttir nefndi frv. sem hún og fleiri þm. fluttu um breytingu á barnalögunum. Það hefur verið borið hér fram, að vísu í örlítið breyttri mynd, af nefndinni. En eins og hún gat réttilega um gekk málið fram efnislega og er annað dæmi um mál sem mjög duglegur, virkur og athafnasamur alþm. hefur borið hér fram með miklum árangri. Að því er varðar það mál sem hv. málshefjandi vék að hér áðan, sem er till. til þál. á þskj. 959, um undirbúning lífeyrissjóðsréttinda þeirra sem sinna heimilis- og umönnunarstörfum, er það alveg rétt sem fram kom í máli hv. þm. að hér er ekki um neitt nýmæli að ræða í þingsölum, heldur mál sem oft hefur verið fjallað um áður og verið hreyft á þingi, ekki aðeins á þessu ári, heldur líka á liðnum árum. Það er líka hið þarfasta mál. Nú þegar hefur þessu máli raunar verið hreyft tvisvar áður á þessu þingi, bæði af hálfu Jóhönnu Sigurðardóttur á þskj. 49 og einnig í frumvarpsformi af fulltrúum Kvennalistans. Þar er um mjög áþekk mál að ræða því sem fram kemur á þskj. 959. Ég vek athygli á að mál Kvennalistans er eldra á þessum vetri í þingsölum en málið á þskj. 49. Það er ekkert einstakt að þm. beri fram tillögur um áþekk mál eða jafnvel sama málið. Ég nefni annað dæmi á þessum vetri í því sambandi. Á þskj. 11 bera þm. Kvennalistans fram till. til þál. um endurmat á störfum kvenna. Þskj. 53, borið fram af Jóhönnu Sigurðardóttur o.fl., fjallar um endurmat á störfum láglaunahópa, en eins og allir vita eru konur því miður láglaunahópar. Ég get nefnt ýmis fleiri dæmi. Ég get nefnt dæmi um það að á síðasta þingi og á þessu þingi höfum við nokkrir þm. Sjálfstfl. borið fram frv. um umboðsmann Alþingis, áþekkt frv. sem fyrst var borið fram fyrir um það bil 15 árum. Síðar á þessum vetri kemur fram frv. um umboðsmann Alþingis sem er stjfrv. Það var nánast alveg samhljóða því frv. sem við nokkrir þm. höfðum borið fram í fyrra og fyrr á þessu þingi um það efni. Það mætti kannske líka minna á till. til þál. sem ég ásamt nokkrum öðrum þm. bar fram fyrr í vetur á þskj. 180, um samræmingu í stjórn umhverfismála. Til þess að gera nýlega kom fram önnur till. á þskj. 302 sem fjallaði einnig um umhverfismál og var ákaflega áþekk hinni fyrri tillögu. Ég nefni aðeins þessi dæmi til þess að vekja athygli á því að í sjálfu sér á enginn þm. einkarétt á neinu máli og það er alsiða að borin eru fram frumvörp eða tillögur um svipuð efni. Ég vil hins vegar nefna það að mér sýnist alveg sjálfsagt vegna þeirra tillagna um lífeyrissjóðsréttindi þeirra sem sinna heimilis- og umönnunarstörfum að félmn. Sþ. fjalli um þær tillögur báðar í einu lagi og, ef flm. kjósa, sameini þær tillögur annaðhvort í einni tillögu eða hugi að afgreiðslu þeirra á annan máta. Það finnst mér alveg sjálfsagt og mun beita mér fyrir því sem formaður í félmn. Tillöguflutningur okkar er gerður til málamiðlunar í nefndinni.



Herra forseti. Ég ætla nú ekki að lengja þessa umræðu að mun. Ég vil þó vekja athygli á því að ég hef flutt þessa tillögu eða með nánast sama orðalagi á undanförnum þingum og ætlaði mér náttúrlega að endurflytja hana á þessu þingi en hætti að sjálfsögðu við það þegar ég sá tillögu á þskj. 49 frá Jóhönnu Sigurðardóttur og Kolbrúnu Jónsdóttur. Að vísu var örlítið annað orðalag en það var sama meining í tillögu þeirra. Ég er þakklátur þeim alþm. Jóhönnu Sigurðardóttur og Kolbrúnu Jónsdóttur að sjá að þessi tillaga mín var viturleg og góð og réttlát. Þær hafa ekki verið einar um það því að formanni félmn. hefur þótt málið svo til fyrirmyndar að hann endurflytur það eða endurendurflytur það. Ég hef tekið eftir því að hann er mjög hrifnæmur og þegar hann sér góðar tillögur verður hann stundum svo hrifinn að hann lætur prenta þær upp og flytur þær sjálfur í eigin nafni. Það er eitt til ráða í þessu efni. Það er að við sameinumst nú um það á næsta þingi að flytja þingmálið sameiginlega og tryggja því framgang því að málið er gott og réttmætt og það er ekki skammlaust að Alþingi hrindi ekki þessu réttindamáli í framkvæmd. Varðandi tillögur um umhverfismál höfum við hv. þm. Gunnar G. Schram flutt mál svipaðs eðlis. Það var þó einn reginmunur á þessum málum. Hann lagði til í sinni tillögu að samræma stjórnina, ég lagði til að samræma stjórnina og vista þetta sem skrifstofu í félmrn. Hans tillaga var að hluta til ítarlegri hvað varðaði umhverfisvernd í hafinu þannig að það var ekki algerlega um sambærileg mál að ræða. Því miður nær hvorug þessi tillaga fram að ganga á þessu þingi en ég vona að okkur takist að bræða saman eina sem við getum fengið samþykkta næst.



Herra forseti. Ég hlýt að svara hv. þm. Gunnari G. Schram vegna þess að ég held að hann hafi algjörlega misskilið mál mitt áðan. Ég hef aldrei vefengt þann lýðræðislega rétt meiri hl. að samþykkja ekki eina einustu tillögu sem ég eða aðrir þm. bera fram. Vitaskuld verður maður að lúta því ef ekki er þingstyrkur til að koma málum fram. Það sem ég hins vegar hlýt að gera athugasemd við, ef hann er augljós og meiri hlutinn er samþykkur því máli sem við höfum flutt, er auðvitað gersamlega út í hött að leggja fram nýja samhljóða tillögu og erfitt að rökstyðja hvers vegna málið sem fyrr var flutt hefur ekki hlotið eðlilega afgreiðslu. Jafnframt minntist ég á að ég hefði haldið að hver einasti a.m.k. akademískur fræðimaður virti þann sjálfsagða rétt annars fræðimanns að fari hann inn á hans svið í sínum fræðiskrifum sé getið þeirra verka sem áður hafa verið unnin í fræðunum. Þetta eru svona almennir mannasiðir, sem ungu fólki eru kenndir í menntaskólum, að geta heimilda og geta samstarfs eða þess starfs sem áður hefur átt sér stað. Hv. þm. minntist á umboðsmann Alþingis sem hann vissulega var 1. flm. að en það frv. var reyndar unnið af opinberri nefnd og þess vegna dálítið kyndugt að það skyldi borið fram á þann hátt sem það kom fyrst fram á. Ég vil vekja athygli á því að í grg. fyrir því frv. sem ríkisstjórnin síðan bar fram var öll saga málsins rakin frá upphafi. Hver einasti þm. nefndur á nafn sem hafði komið nálægt því máli að sjálfsögðu. Ég vil líka vekja athygli á því að í frv. til laga um umboðsmann barna sem ég hef sjálf ásamt fleirum lagt fram hér á hinu háa Alþingi var ég svo nákvæm að ég vitnaði ekki í áðurflutt frv., heldur þátt, eina setningu í,grg. fyrir frv. um allt annað efni, þar sem hv. þm. Árni Gunnarsson hafði minnst á að nauðsynlegt væri að stofna þetta embætti fyrir mörgum, mörgum árum. Það var ekki einu sinni í máli sem fjallaði um það. Þetta þykja mér vinnubrögð sem eru bara gjörsamlega sjálfsögð og sjálfsagt að hvenær sem þm. vinnur tillögu eða frv. kanni hann hér í skjölum Alþingis hvort slík mál hafa verið borin fram áður og þá af hverjum. Það er sjálfsögð virðing fyrir vinnubrögðum okkar, vinnubrögðum hvers annars hér á hinu háa Alþingi. Ég skal ekki lengja mál mitt hér. Á þeim tveimur málum sem hér eru til umræðu er nákvæmlega sá munur, að önnur tillagan felur fjmrh., hin ríkisstjórninni, að beita sér fyrir því að þeir öðlist lífeyrisréttindi sem sinna heimilisstörfum. Í tillögu hv. þm. Gunnars Schram er bætt við: og umönnunarstörfum. Þetta er auðvitað nákvæmlega sama tillagan, það fer ekki á milli mála, og hlýtur því að vera undarlega að farið. Ég ítreka spurningu mína, hæstv. forseti. Hver sér í raun og veru um að mál séu sett fram hér á hinu háa Alþingi með þeim virðulega hætti og þeim eðlilegu vinnubrögðum sem við, a.m.k mörg, vona ég, teljum sjálfsögð?



Herra forseti. Ég vil eindregið taka undir mjög réttmæta gagnrýni hv. þm., 5. landsk. og 10. landsk. þm., gagnrýni á vinnubrögð hérna í þinginu, og enda þótt ég fagni mjög áhuga hv. þm. og stuðningi við réttindamál heimavinnandi húsmæðra með þeim tillöguflutningi sem hér birtist á þskj. 959, sem er, eins og hefur komið fram, ákaflega áþekkur þingmáli sem þm. Alþfl. fluttu fyrr á þessu þingi, vil ég benda á að þm. Kvennalista hafa gengið enn lengra og flutt frv. um þetta mál sem er 27. mál þessa þings og hefur ekki fengist afgreitt úr nefnd. Ég held að þinginu væri einfaldlega mest til sóma að taka það mál fyrir og afgreiða því að það er þó í frumvarpsformi og væri hægur vandi að gera það að lögum ef nokkur einasti vilji væri fyrir hendi til að taka á þessum málum. Það væri einfaldast og kæmi heima vinnandi húsmæðrum best. Ég hlýt líka að samsinna því sem hefur komið hérna fram að það virðist ekki sama hvaðan gott kemur og það hefur oft undrað mig hve hv. þm. virðast lítið hafa fyrir því að kynna sér hvaða mál hafa komið fram á þinginu þó að ég geri ekki lítið úr því að það sé gott að fá sem oftast umræður um svipuð mál ef þau eru góð. Það virðist satt að segja vera viðtekin venja og hefð hreinlega að hundsa mál sem koma t.d. frá stjórnarandstöðunni og þeim sem fylgjast með störfum þingsins virðist þykja þetta eðlilegt. Ég tók eftir því nýlega að það var verið að fjalla um Kvennalistann og störf þingkvenna Kvennalista í Staksteinum Morgunblaðsins og höfundur lét sig hafa það að gefa þingkonum Kvennalistans einkunn þar. Sú einkunn var að vísu harla góð. Við þóttum málefnalegar og duglegar, hæfar, held ég að hafi verið sagt, en við vorum svo ólánssamar að vera ekki í réttum samtökum og þess vegna kæmi þetta okkur ekki að gagni. Betri stuðningsyfirlýsingu við þessa skoðun okkar er varla hægt að fá að það sé sem sagt engin von til þess að það sé litið á málefnin. Það sé alls ekki sama hvaðan gott kemur.



Herra forseti. Mig langar að segja nokkur orð um afgreiðslu á þeirri tillögu sem hv. þm. Eiður Guðnason gerði að umtalsefni. Það er rétt sem fram kom hjá honum að ég hef ítrekað reynt í störfum hv. félmn. að knýja fram afgreiðslu á þessu máli. Ég hef orð hv. þm. Gunnars G. Schram, formanns nefndarinnar, fyrir því að hann hafði góð orð um afgreiðslu málsins og talaði um að það þyrfti að taka till. fyrir hjá sjálfstæðismönnum áður en hún yrði afgreidd. Þetta voru þau svör sem ég fékk fund eftir fund hjá hv. formanni nefndarinnar. Síðan er þessari ósk minni um afgreiðslu á tillögunni úr nefndinni svarað með því að hv. formaður nefndarinnar, Gunnar G. Schram, leggur fram á þingi í dag efnislega sömu tillögu og ég hef margítrekað reynt að ná fram afgreiðslu á úr nefndinni. Þetta eru vissulega mjög einkennileg vinnubrögð nú á síðustu tveimur dögum þingsins að leggja fram efnislega sömu tillöguna. Varðandi það sem hv. þm. Páll Pétursson sagði er það alveg ljóst að þetta er ekki í fyrsta sinn og ekki í annað sinn sem ég hef reynt að ná fram leiðréttingu á augljósu misrétti með því að tryggja heimavinnandi fólki lífeyrisréttindi. Ég hef reynt það allt frá því 1980 og það sem er kannske gleðilegt við þessa þingskapaumræðu sem hér fer fram er að það er alveg ljóst að það eru allir flokkar hér á þingi sammála um það að tryggja heimavinnandi fólki lífeyrisréttindi. Þess vegna tel ég að okkur ætti ekki að vera neitt að vanbúnaði á þessu þingi að afgreiða tillögu þess efnis. Hv. þm. Gunnar G. Schram, formaður nefndarinnar, talaði um það að nefndin gæti fjallað um báðar þessar tillögur samtímis. Ég skildi það svo að það væri þá tillagan sem ég bar fram og legið hefur í nefndinni frá því í haust og sú tillaga sem hann hefur lagt fram hér á þingi í dag. Ég vek þá athygli á því að þessi tillaga hv. þm. Gunnars G. Schram er ekki einu sinni komin á dagskrá þingsins og á eftir að fara í fyrri umræðu og síðan þarf að vísa henni til nefndar. Ég tel að nefndinni, hv. félmn., sé ekkert að vanbúnaði að afgreiða málið þótt tillaga hv. þm. Gunnars G. Schram sé ekki komin til nefndarinnar, enda liggur fyrir hér í þingskjali hver vilji hv. þm. er og reyndar fleiri þm. Sjálfstfl. í þessu efni. Ég vil því ítreka þá ósk sem fram kom hjá hv. þm. Eiði Guðnasyni að félmn. afgreiði nú þáltill. á þskj. 49. Varðandi orð hv. þm., þar sem hann taldi upp ýmis mál hér í þinginu sem væru efnislega samhljóða og flutt væru af fleiri flokkum en einum, en hann vitnaði sérstaklega til þingmáls Kvennalistans um endurmat á störfum kvenna sem flutt hefði verið fyrr á þinginu með lægra þingskjalsnúmeri en frv. sem ég flutti um endurmat á störfum láglaunahópanna, er þar auðvitað ekkert saman að jafna við þá afgreiðslu og tillögu sem hann hefur flutt hér í dag. Frv. um endurmat á störfum láglaunahópanna hef ég flutt ásamt þm. Kvennalistans og reyndar þm. úr öllum flokkum s.l. fjögur eða fimm ár og það er miklu stærra og viðameira mál en tillaga sú sem fyrir liggur hér í þinginu frá Kvennalistanum um endurmat á störfum kvenna, þannig að því er ekki saman að jafna og langt seilst hjá hv. þm. að reyna að finna eitthvað í líkingu við það sem hann hefur gert varðandi afgreiðslu á þessari tillögu, eins og Eiður Guðnason réttilega gerði að umtalsefni og afgreiðslu hennar. Þar sem fyrir liggur að það er samstaða allra þingflokka um þetta mikilvæga mál, að tryggja heimavinnandi fólki lífeyrisréttindi, óska ég þess nú við hv. formann nefndarinnar að hann beiti sér fyrir því að nefndin verði kölluð saman og að þessi tillaga fái þá afgreiðslu.



Herra forseti. Ég skal virða tilmæli um að vera stuttorður en ég get einfaldlega ekki orða bundist eftir þá ræðu sem hv. þm. Gunnar G. Schram flutti áðan og hans "málsvörn" í þessu máli vegna þess að þar ofbauð mér gjörsamlega. Það er ekki það sama hvort lögð eru fram sömu dagana næstum því þingmál um sama efni eða svipað, eða hvort, eins og hér er um að ræða, að lagt er fram þingmál í byrjun þings en á lokadögum þingsins kemur formaður nefndarinnar, sem málinu var vísað til, og leggur fram samhljóða mál. Á þessu er auðvitað reginmunur og hv. þm. Gunnar G. Schram fór hér eins og köttur í kringum heitan graut í sínum málflutningi um þetta mál. Á þessu er reginmunur. Varðandi það sem hann auðvitað réttilega sagði hafa menn engan einkarétt á málum. En menn virða vissa umgengnishætti hér í þinginu. Það hefur enginn maður einkarétt á þessu máli og það dettur engum manni í hug að halda því fram. Þegar hins vegar svona er staðið að verki að í upphafi þings kemur fram tillaga um mál sem formaður nefndar þumbast við að afgreiða úr nefndinni vegna þess að málið sé í athugun hjá hans flokki og flytur síðan sjálfur ásamt þremur samflokksmönnum sínum tillögu um málið á lokadögum þingsins fæ ég einfaldlega ekki orða bundist vegna þess að þetta eru vinnubrögð sem ekki hafa tíðkast á hinu háa Alþingi áður leyfi ég mér að fullyrða. Auðvitað hafa menn flutt sams konar og svipuð mál og þegar svo hv. þm. tekur það sem dæmi um góð vinnubrögð að hann hafi meira að segja afgreitt mál frá hv. þm. Helga Seljan, meira að segja, þykir mér fyrst kasta tólfunum. Ég lýsi furðu á þessum málflutningi. Hv. þm. Páll Pétursson sagði áðan að það ætti að vera hægt að afgreiða þetta mál á næsta þingi þegar væri svona mikil samstaða um það. Ég held að það sé mjög auðvelt að afgreiða þetta mál á þessu þingi, það er samstaða um það núna. Við vitum ekkert hvernig það verður á næsta þingi. Og varðandi þá tillögu sem dreift var hér í dag, herra forseti, sé ég ekki hvernig er tæknilega unnt að afgreiða hana á þeim tíma sem eftir er. Ég mun hafa mismælt mig áðan þegar ég sagði að það ætti að ljúka þingstörfum á föstudag Það er auðvitað á fimmtudag eins og hv. þm. vita. Ég sé ekki að það sé tæknilega unnt og þess vegna ítreka ég þau tilmæli að tillagan á þskj. 49 verði afgreidd vegna þess að það virðist ekki vera efnislegur ágreiningur um þetta mál. Og ég beini þeim eindregnu tilmælum til meiri hlutans hér á þinginu og þeirra sem ráða ferðinni í þessum efnum að þetta mál verði nú afgreitt. Það er svo auðvitað rétt sem hér hefur verið getið að frá þm. Kvennalistans kom fram mál um þetta sama efni nákvæmlega þá sömu daga og þetta þskj. 49. Hv. þm. Kvennalistans, Kristín Halldórsdóttir 7. landsk. þm., bar sig illa undan því að Staksteinahöfundur Morgunblaðsins hefði verið að gefa þm. Kvennalistans einkunnir. Ég veit satt best að segja ekki hverjir hafa verið duglegastir þm. við að gefa öðrum þm. einkunnir í fjölmiðlum og hingað og þangað og þær ekki allar mjög fallegar.



Herra forseti. Ég get heldur ekki orða bundist eftir þá ræðu sem hv. þm. Gunnar G. Schram hélt áðan. Hv. þm. sagði að enginn ætti einkarétt á nokkru máli hér og vitaskuld er það alveg rétt. Það á enginn einkarétt á nokkru máli. Það er hins vegar nokkuð til sem heitir mannasiðir hér í þingsölum og reyndar einnig í fræðimennsku, eins og hv. þm. Guðrún Helgadóttir kom inn á áðan, og þeir eru þeir að menn nýta sér ekki verk og hugmyndir annarra án þess að láta þess getið og menn bera ekki fram tillögur, sem aðrir hafa sett fram, í sínu nafni. Kvennalistinn er einn um það að hafa lagt fram frv. til laga um þetta mál og það er að finna á þskj. 27. Því var vísað til félmn. Nd. 22. okt. s.l. og þar hefur það rykfallið síðan. Hvað varðar vinnubrögð hv. þm. Gunnars G. Schram kastar ef til vill fyrst tólfunum hvað varðar 49. mál sem hv. þm. Jóhanna Sigurðardóttir er 1. flm. að vegna þess að sá sami hv. þm., Gunnar G. Schram, er einnig formaður þeirrar nefndar sem hefur haft það mál til meðferðar frá því 28. okt. s.l. Hv. þm. Páll Pétursson lét þess getið að e.t.v. væri ráð að þeir þm. sem hafa sinnt þessum málum og sýnt þeim áhuga á þessu þingi og þeim þingum sem umliðin eru sameinuðust um það á næsta þingi að leggja fram eina tillögu í þessu efni. Ég held að það sé ekki eftir nokkru að bíða. Ég held að við getum sameinast um það nú og til þess eru Kvennalistakonur tilbúnar.



Herra forseti. Í forföllum utanrrh. leyfi ég mér að fylgja hér úr hlaði tillögu um að Alþingi álykti að heimila ríkisstjórninni að fullgilda fyrir Íslands hönd stofnsamning Evrópustofnunar fjarskipta um gervitungl, EUTELSAT, sem lagður var fram til undirritunar. Í júní 1977 stofnuðu 17 aðildarríki CEPT, Evrópuráðs Pósts og síma, samtök í þeim tilgangi að reka fjarskiptatungl er fyrst og fremst þjónuðu Evrópu. Stofnsamningurinn var undirritaður fyrir Íslands hönd í París 27. ágúst 1985 með fyrirvara um fullgildingu. Allsherjarþing þar sem öll þátttökuríki eiga sæti með jöfnum atkvæðisrétti fer með æðsta vald innan EUTELSAT-stofnunarinnar og tekur afstöðu til allra meginmála og hefur endanlegt ákvörðunarvald. Þátttaka Íslands er fjárhagslega hagkvæm og áhættulítil. Það er gert ráð fyrir að hlutafjáreign verði tengd notkun hvers ríkis á fjarskiptatunglunum þar með talinn sjónvarpsflutningur milli landa. Lágmarkshlutafjáreign er 0,05%. Stofnfé Íslands sem lagt var fram sem hlutafé á árinu 1985 var tæpar 615 þús. kr. en arðsemi þess er áætluð 14% á ári. Fyrir Póst- og símamálastofnun er fjárhagslegur ávinningur af því að koma á sambandi við önnur lönd um fjarskiptatungl EUTELSAT en afnotagjöld þess eru lægri en gjöld Alþjóðastofnunar fjarskipta um gervihnetti, eða INTELSAT, fyrir sambærilega þjónustu. Með þátttöku í EUTELSAT og byggingu nýrrar jarðstöðvar á Íslandi mun enn fremur skapast meira öryggi fyrir alþjóðlega símaþjónustu. Í gervitunglum EUTELSAT og þeim jarðstöðvum sem skipta við þau eru notaðar nýjustu tækniaðferðir og er aðgangur að þessari tækni mjög gagnlegur. Herra forseti. Ég legg til að þessari till. verði vísað til hv. utanrmn.